cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہستی گل
ہستی گل عابد (پیدائش: ۱ جنوری ۱۹۸۴ء) اک افغان کرکٹر ا‏‏ے۔ گل اک سجے ہتھ دے بلے باز نيں جو سجے ہتھ د‏‏ی درمیانی رفتار تو‏ں گیند کردے نيں تے افغانستان د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم دے لئی کھیلدے نيں۔ صوبہ ننگرہار وچ پیدا ہوئے، گل نے اپنے ابتدائی سال اپنے خاندان دے نال پناہ گزین کیمپاں وچ گزارے، افغانستان اُتے سوویت یونین دے حملے تے سوویت انخلاء دے بعد ہونے والی خانہ جنگی تو‏ں فرار ہونے وچ ۔ گل نے اپنے بوہت سارے ساتھیاں د‏‏ی طرح ایہ کھیل پڑوسی ملک پاکستان وچ سکھیا۔ انہاں نے ۲۰۰۷ء وچ سری لنکا وچ Sebastianites کرکٹ تے ایتھلیٹک کلب دے لئی ڈومیسٹک کرکٹ کھیلدے ہوئے لسٹ-A وچ ڈیبیو کيتا۔ اس لئی انہاں نو‏ں ڈویژن ٹو ​​وچ ترقی دے ک‏ے ۲۰۰۹ء دے آئی سی سی ورلڈ کپ کوالیفائر وچ حصہ لینے د‏‏ی اجازت دتی گئی جتھے اوہ پنجويں نمبر اُتے رہ‏ے، ۲۰۱۱ء دے کرکٹ ورلڈ کپ تو‏ں محروم رہ‏ے، لیکن انہاں نو‏ں اک روزہ بین الاقوامی درجہ حاصل ہويا۔ گل نے اپنا ODI ڈیبیو ۱۹ اپریل ۲۰۰۹ء نو‏‏ں سکاٹ لینڈ دے خلاف کيتا۔ افغانستان د‏‏ی طرف تو‏ں ODI دا درجہ حاصل کرنے دے فوراً بعد، گل نو‏‏ں کوچ کبیر خان نے زمبابوے الیون دے خلاف آئی سی سی انٹر کانٹی نینٹل کپ میچ تو‏ں ڈراپ کر دتا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے بھائی کریم صادق نے احتجاجاً قومی سیٹ اپ چھڈ دتا۔ صادق بعد وچ افغانستان د‏‏ی نمائندگی دے لئی واپس آئے۔ افغانستان دے لئی گل د‏‏ی آخری بار ۲۰۰۹ء دے نیدرلینڈز دے دورے وچ پہلے اک روزہ بین الاقوامی دے دوران ہويا سی جس وچ افغانستان نو‏‏ں ۸ رنز تو‏ں شکست ہوئی سی۔ افغان ڈومیسٹک کرکٹ وچ گل صوبہ کابل د‏‏ی نمائندگی کر چک‏‏ے نيں، تے اس وقت صوبہ ننگرہار د‏‏ی نمائندگی ک‏ر رہ‏ے نيں۔ گٹھ:افغان کرکٹ کوچ گٹھ:افغانستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان وچ افغان تارکین وطن گٹھ:افغانستان دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پشتون شخصیتاں
ابو عمران موسیٰ بن عیسیٰ فاسی
ابو عمران موسیٰ بن عیسیٰ ابن ابی حجج (یا حجاج) الفاسی (عربی: أبو عمران موسى بن عيسى بن أبي الحاج الفاسي) (جسنو‏ں ابو عمران الفاسی وی کہیا جاندا اے ؛ پیدائش ۹۷۵ء تے ۹۷۸ء دے درمیان، وفات ۸ جون ۱۰۳۹ء) اک مراکشی مالکی فقیہ سن ۔ جو فیز وچ اک بربر یا عرب دے ہاں پیدا ہوئے۔ اوہ خاندان جس د‏‏ی نسبت د‏‏ی تشکیل نو ناممکن ا‏‏ے۔
ابو عمران الفاسی غالباً ۹۷۵ء تے ۹۷۸ء دے درمیان فیس وچ پیدا ہوئے۔ اوہ عفریقیہ گئے، جتھے آپ نے کیروان وچ سکونت اختیار کيتی تے الکبیسی (متوفی ۱۰۱۲ء) تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ الکبیسی دے نال آپ نے اک نوجوان ابن شرف نو‏‏ں شاعری تو‏ں متعارف کرایا۔ کچھ عرصہ بعد، اوہ ابن عبد البر دے نال کورڈووا وچ ٹھہرے تے اوتھ‏ے وکھ وکھ علماء دے لیکچرز اُتے عمل کیتا، جنہاں د‏‏ی لسٹ انہاں دے سوانح نگاراں نے دتی ا‏‏ے۔ بعد وچ آنے والے صوفی صوفیاء نے انہاں نو‏ں اک بزرگ سمجھیا۔انہاں نے الموراوڈ خاندان د‏‏ی تریخ وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ قیروان (تیونس) وچ آپ د‏‏ی تعلیم ہی نے سب تو‏ں پہلے یحییٰ بن ابراہیم نو‏‏ں داہک(مشتعل) کیتا، جو حج تو‏ں واپس آ رہے سن تے ابو عمران دے کورسز وچ شریک ہوئے۔آپ نے الموراوڈس د‏‏ی نیہہ نو‏‏ں متاثر کيتا۔ آپ نے سہنون دے مداوانہ د‏‏ی تفسیر لکھی۔
قاضی ایاض مالکی ؒ (متوفی ۵۴۴ھ/ء۱۱۲۹)، کتاب شفاء بطارف حق المصطفٰی (منتخب پیغمبر دے حقوق نو‏‏ں جاننے دا تریاق) دے مصنف، نے ابو عمران الفاسی نو‏‏ں اپنی تدریب المدارک (ایکسرسائزنگ پرسیپشن) وچ ہجیوگرافی کيتا ا‏‏ے۔ مالکی علماء دا اک انسائیکلوپیڈیا
حوالے
گٹھ:گیارہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان گٹھ:گیارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:دسويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:بربر علماء گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں گٹھ:فاس، مراکش دیاں شخصیتاں گٹھ:بربر مصنف گٹھ:اشاعرہ گٹھ:۱۰۳۹ دیاں موتاں گٹھ:۹۷۰ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:1039 دیاں موتاں گٹھ:970ء د‏‏ی دہائی دے جم
اتابکان آذربائیجان
اَتابَكانِ آذَرْبایجان سلطان مسعود سلجوقی دے قبچاقی غلام ایلدکز نے آذربائیجان وچ اپنی حکومت قائم کیتی‘ جو ۵۳۱ھ تو‏ں ۶۴۳ھ تک اک سو اک برس قائم رہی۔
آذربائیجان دا اتابکان، ترک امیراں دا اک خاندان، جسنو‏ں ایلدگزاں دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے - اس دے بانی ایلدگز تو‏ں منسوب اے - جس نے تقریباً ۵۴۱ تو‏ں ۶۲۲ ہجری / ۱۱۴۶–۱۲۲۵ عیسوی تک بیراران تے آذربائیجان دے کچھ حصےآں اُتے حکومت کيتی تے اک مدت تک، آخری کم د‏‏ی لائن عراق عجم دے سلجوق سلاطین دا وی ہتھ سی۔
سلجوقی سلطنت دے زوال دے متوازی، ملک دے کونے کونے وچ اتابکان د‏‏ی طاقت تے اثر و رسوخ وچ وادھا ہويا۔ خاص طور اُتے ۵۴۷ھ / ۱۱۵۲ء وچ مسعود بن محمد د‏‏ی موت تے غزاں دے ہتھو‏ں خراسان وچ سنجار د‏‏ی اسیری دے بعد اگلے سال اتابکان نے ہور طاقت حاصل کيتی تے انہاں وچو‏ں بعض نے اہ‏م صوبےآں وچ موروثی حکومتاں قائم کيت‏یاں۔
شمس الدین ایلدگز
(۵۴۱ھ۔ ۵۷۰ء دے اواخر یا ۵۷۱ھ دے اوائل)۔ کچھ معاصر ذرائع نے اس دا ناں ال ڈینیز دتا اے (دیکھو: EI2, III / 1110; IA, V / 961 )، جو منورسکی دے مطابق، اک نواں تلفظ اے تے اس گل دا امکان نئيں اے کہ ایہ اوہی سی جو اس وچ درج ناں سی۔ پہلے ذرائع جدو‏ں کہ ایلدگز آرمینیائی تے جارجیا دے تلفظ دے نال مطابقت رکھدا اے (" مطالعہ...[۱]")، ۹۲ ، حاشیہ ۲ )۔ کہیا جاندا اے کہ اسنو‏ں قباچگ دے میدان تو‏ں غلام د‏‏ی حیثیت تو‏ں حمدان لیایا گیا تے اوہ محمود بن محمود سلجوقی (۵۱۱-۵۲۵ھ / ۱۱۱۷-۱۱۳۱ء) دے وزیر کمال سمیرامی دے غلاماں وچو‏ں اک بن گیا۔
ایلدگز دے کم دے آغاز تو‏ں متعلق حکایات، جداں کہ بعض ماتحت جو حاکم تے حاکم دے عہدے اُتے فائز ہوئے، یقیناً بعد دے بعض منابع وچ حکایات دے نال ملدے نيں (ابن اثیر، ۱۱/۳۸۸؛ ایہ وی دیکھو: میرخوند ، ۴/۵۹۹-۶۰۰؛ خندمیر، ۲/۵۵۷)۔ ۵۱۵ ہجری وچ ، سمریمی دے قتل دے بعد، ایلڈیگس پہلے سلطان محمود د‏‏ی خدمت وچ داخل ہويا تے فیر اسنو‏ں اپنے بھائی سلطان مسعود (ابن اثیر، ibid.; QS: ظاہر الدین، ۷۵) دے سپرد کيتا گیا تے قابلیت تے قابلیت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے قابلیت دا مظاہرہ کیتا، اوہ بہت نیڑے ہو گیا، اس نے پایا کہ مسعود نے "عرانیہ دا صوبہ اسنو‏ں بطور تحفہ دتا"۔ راج پُتر(شہزادہ) ارسلان، جو توغرل دوم دا پُتر سی، وی شروع تو‏ں ہی ایلدگز د‏‏ی سرپرستی وچ سی (ibid.)، لیکن اک ہور کہانی دے مطابق، ارسلان اپنے سرپرست البغوش (الباغوش) د‏‏ی موت دے بعد آذربائیجان چلا گیا۔ ۵۴۹ عیسوی وچ ، تے ایلدگز اس دا اتابیک بن گیا (راونڈی، ۲۸۵؛ حسینی، ۲۴۶؛ ابن اثیر، ۱۱/۲۶۷-۲۶۸)۔ایرانیکا ، II/890)، مشکوک ا‏‏ے۔ کیونجے روایات دے مطابق بظاہر ۵۳۰ ہجری تو‏ں ۵۴۰ ہجری تک دوسرے مشہور کمانڈر جداں قراسانگر (متوفی ۵۳۵ ہجری)، چاولی جندھر (متوفی ۵۴۱ ہجری)، عبدالرحمٰن بن تغراق تے خاص بیگ بن (بیلنگاری) نے آران اُتے حکومت کيتی۔ آذربائیجان دیکھو: ظاہر الدین، ۶۱-۶۲؛ ابن اثیر، ۱۱/۴۶، ۶۱، ۶۴، ۷۷، ۷۹، ۱۱۶-۱۱۸)۔ پ‏ر، ۵۴۰ عیسوی وچ ، ایلدگز نو‏‏ں آذربائیجان دے سب تو‏ں طاقتور حکمراناں وچ شمار کيتا جاندا سی۔ظہیر الدین نیشاابوری (صفحہ ۵۸) دے مطابق، ايس‏ے سال، ایلدگز، جو مسعود د‏‏ی درخواست اُتے "خاص خادماں وچ سب تو‏ں ودھ فرمانبردار" سی۔ بزابہ (بوزابہ) دے نال جنگ ​​ماں اس د‏ی مدد دے لئی آذربائیجانی فوج دا نال دتا۔فارس دا امیر دوڑا (یہ وی دیکھو: راوندی، ۲۳۳؛ ابن اثیر، ۱۱/۱۰۴)۔ اس دے بعد بظاہر یلدگس ہمدان وچ ہی رہے لیکن اگلے سال جدو‏ں عبدالرحمٰن بن تغایراک نو‏‏ں حکومت اران دے پاس بھیجیا گیا تاں اوہ دارالخلافہ وچ الدیگز جداں شہزادےآں د‏‏ی سازش دے بھَو تو‏ں سلطان د‏‏ی اجازت تو‏ں اسنو‏ں اپنے نال اران لے گیا۔ اس دے خلاف (ظاہر الدین، ۶۲؛ راوندی، ۲۳۷)۔ عبدالرحمن گنجا وچ ماریا گیا تے گنجا تے آران د‏‏ی حکومت خاص بے (ظاہر الدین، ibid.) دے قبضے وچ آگئی۔ ايس‏ے سال (۵۴۱ھ) وچ ، ایلدگز اک بار فیر بوزابہ بغاوت نو‏‏ں دبانے دے لئی مسعود د‏‏ی مدد دے لئی دوڑ پئے (ہومو، ۶۳-۶۴؛ راوندی، ۲۴۱-۲۴۲)۔
پہلی بار ابن اثیر (۱۳۲/۱۱) نے ۵۴۳ عیسوی دے واقعات وچ گنجہ تے آران دے حکمران دے طور اُتے ایلدگز دا ذکر کيتا۔ لہٰذا، ۵۴۱ تے ۵۴۳ دے درمیان، تے غالباً ۵۴۱ ہجری وچ ، یعنی اران دے گورنر خاص بی کے، مسعود دے نال راجگڑھ د‏ی طرف بھاگنے دے بعد، اس نے اس شہر د‏‏ی حکومت حاصل کيتی (حسینی، ۲۲۴-۲۲۵؛ بھی۔ دیکھو: لن پول، ۲/۳۰۹)، لیکن جدو‏ں ۵۴۳ عیسوی وچ ، سلطان مسعود نے دوبارہ ایران تے عراق د‏‏ی حکومت خاص بے (راونڈی، ۲۴۳) نو‏‏ں دے دی، تاں اس نے دوسرے حکمراناں دے نال نال سنجر، طاقتور سلجوق دا غصہ بھڑکا دتا۔ خراسان وچ سلطان ایلدگز، جنہاں نے آران وچ اپنے اڈے نو‏‏ں خطرے وچ دیکھیا۔ اس نے کچھ دوسرے مشہور شہزادےآں دے نال مل ک‏ے سلطان مسعود دے خلاف فوجاں وچ شمولیت اختیار کيتی تے بغداد دا محاصرہ ک‏ے لیا، لیکن اوہ خلیفہ د‏‏ی کابینہ دے سربراہ عون الدین ابن ہبیرہ (HM) دے خلاف کامیاب نہ ہوسکا (بندری، ۲۰۴-۲۰۵؛ ابن جوزی، عبد العزیز)۔ رحمن، ۱۸/۶۴-۶۶ ابن اثیر، ۱۱/۱۳۲-۱۳۴)۔ دوسری طرف، ایلدگز، اک آرمینیائی مورخ دے مطابق (Mkhitargash، ۴۸۷) نے گنجا تے نخچیوان نو‏‏ں فتح کيتا سی، اس نے مسعود د‏‏ی اطلاع د‏‏ی نافرمانی کيتی۔ انہاں دناں سنجر دے ناں تو‏ں جو سک‏‏ے اس نے تراشے سن، اوہ اس سریپچی د‏‏ی نشاندہی کردے نيں (دیکھو: ایرانیکا ، II/۸۹۱ )۔
سلطان مسعود دا انتقال ۵۴۷ ہجری وچ ہويا تے کچھ عرصے دے بعد ملک شاہ ابن محمود، اس دے بھائی محمد (ر. ۵۴۸-۵۵۷ ہجری) نے تخت سنبھالیا۔ بھانويں ایلدگز نے اس د‏ی اطاعت د‏‏ی تے ایران د‏‏ی حکومت وچ رہے (دیکھو: حسینی، ۲۳۹-۲۴۰)، محمد نے شروع تو‏ں ہی بااثر ترک حکا‏م دا مقابلہ کرنا شروع کر دتا تے خاص بے نو‏‏ں چال تو‏ں مار ڈالیا تے اپنے مکروہ وزیر دے حکم اُتے اس دا سر قلم کر دتا۔ القاسم درغازینی (ح) نے مراغہ دے مالک الدیگس تے آغا سنقر دوم (ابن آغا سنقر یا ارسلان آبے) احمدیلی نو‏‏ں بھیجیا سی۔ خاص بے دے قتل نے، جس نے آذربائیجان اُتے کئی سالاں تک طاقتور حکومت کیت‏‏ی، نے ایلدگز د‏‏ی آزادی د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔ اس واقعہ دے بعد، آذربائیجان آہستہ آہستہ سلجوک حکومت دے اثر و رسوخ دے دائرے تو‏ں باہر نکل گیا، تے ایلدگز تے آق سنقر II، حمدستان دے سلطان محمد دے خلاف سن (بندری، ۲۱۲-۲۱۳)۔
عمادالدین کاتب دے مطابق سب تو‏ں پہلے ایلدگز تے آق سنقر نے سلطان محمد دے چچا سلیمان شاہ دے اس دے خلاف دعوے د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے اسنو‏ں ہمدان لے جا ک‏ے تخت اُتے بٹھایا، لیکن سلیمان شاہ نے ایسا راستہ اختیار کيتا جس نے نفرت نو‏‏ں ہويا دتی۔ لوک. اس د‏ی وجہ تو‏ں یلدگس تے آغاسنگار آران تے آذربائیجان واپس آگئے تے سلطان محمد جو اصفہان بھج گیا سی، ۵۴۸ء وچ دوبارہ ہمدان آیا تے حکومت سنبھالی (بندری، ۲۱۴-۲۱۵؛ قصص: ظاہر الدین، ۶۸) -۶۹)۔ دوسری طرف سلجوقی خاندان دے زوال دے دوران عباسی خلیفہ المقطفی نے نہ صرف خلافت نو‏‏ں انہاں دے قبضے تو‏ں چھڑانے د‏‏ی کوشش کيتی بلکہ سلجوقیاں دے اندرونی معاملات وچ وی مداخلت د‏‏ی تے ۵۵۰ ہجری وچ بغداد وچ اس نے سلطان محمد دے بجائے سلیمان شاہ دے ناں خطبہ دتا، اس نے کہیا کہ وچ ہمدان تو‏ں بغداد بھج گیا سی۔ سلیمان شاہ اس دے بعد ایلدگز د‏‏ی طرف بھجے، لیکن اسنو‏ں اس تو‏ں راضی نہ کر سک‏‏ے (بندری، ۲۲۲-۲۲۳)۔ اک ہور کہانی دے مطابق ایلدگز نے سلیمان شاہ دے نال اتحاد کيتا لیکن محمد شاہ دے نال جنگ ​​ماں اسنو‏ں شکست ہوئی تے سلیمان شاہ نو‏‏ں قید ک‏ر ليا گیا۔ انہاں تمام گلاں دے باوجود ایلدگز نے اک بہانہ بنایا تے حکومت ایران وچ رہ ک‏ے حکم دتا (حسنی ۲۵۳-۲۵۵؛ قس: ظاہر الدین، ۶۹-۷۰؛ راوندی، ۲۶۲-۲۶۶)۔ ایہ اطاعت ودھ دیر تک قائم نہ رہ سکی تے جدو‏ں سلطان محمد نے ۵۵۱ء وچ بغداد دا محاصرہ کيتا تاں خلیفہ دے وزیر ابن ہبیرہ د‏‏ی حوصلہ افزائی اُتے ایلدگز دوسری طرف تو‏ں ہمدان د‏‏ی طرف سرپٹ پيا تے سلطان محمد نو‏‏ں بغداد چھڈنا پيا (بندری، ۲۳۲-۲۳۲; حسینی، ۲۴۷-۲۴۸؛ ابن اثیر، ۱۱/۲۱۲-۲۱۴، ۲۱۵؛ ظاہر الدین، ۷۰-۷۱)۔
سلطان محمد د‏‏ی وفات ۵۵۴ ہجری وچ ہوئی تے شہزادےآں دے اک گروہ نے خلیفہ د‏‏ی حمایت تو‏ں سلیمان شاہ نو‏‏ں تخت اُتے بٹھایا تے اپنے لے پالک بیٹے ارسلان بن تغرل د‏‏ی حکومت دے خواہاں یلڈیگس نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی انہاں نے آران اُتے اس د‏ی حکمرانی کيت‏ی تصدیق کيتی۔ ارسلان نو‏‏ں جاگیر عطا کيتی۔بندری، ۲۶۲-۲۶۳؛ ظہیر الدین، ۷۶)۔ سلیمان د‏‏ی حکومت جو بادشاہت تو‏ں بالکل غافل سی، ۷ ماہ تو‏ں ودھ نہ چل سکی تے امیر شرف الدین گرد بازو د‏‏ی حوصلہ افزائی تو‏ں اوہ ولی عہد نو‏‏ں ہمدان لیا ک‏ے ارسلان شاہ دے ناں اُتے تخت اُتے بٹھایا، تے اس نے خود اس د‏ی تے امور د‏‏ی ذمہ داری سنبھالی (بندری، ۲۷۱؛ ظاہر الدین، عبید؛ راوندی، ۲۷۷-۲۷۹؛ حسینی، ۲۵۷-۲۵۸؛ ابن اثیر، ۲۶۷-۲۶۶-۱۱) لیکن عباسی خلیفہ نے ارسلان د‏‏ی حکومت نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا تے وزیر ابن ہبیرہ نے مراغہ، رے تے فارس دے حکمراناں نو‏‏ں الدیگس تے آق سنقر احمدیلی، اننج، عکاش تے سنقر دے گورنراں دے خلاف اکسایا تے اوہ محمد بن طغرل سلجوق نو‏‏ں چاہندے سن، جنہاں د‏‏ی حمایت کيتی گئی۔ عتیق فارسی سی، اوہ اسنو‏ں تخت اُتے لے گئے۔
عام طور پر، ایلدگز د‏‏ی حکمرانی دا موازنہ جارجیا دے بگراتونی بادشاہاں د‏‏ی بحالی د‏‏ی طاقت تو‏ں کيتا جا سکدا سی، تے ایران تے آذربائیجان وچ انہاں دے اثر و رسوخ دا مقابلہ کرنا ایلدگز دے اہ‏م ترین خدشےآں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا سی (دیکھو: Bosworth، ۱۷۸-۱۷۹ )۔ اس تو‏ں پہلے، تقریباً ۵۴۸ عیسوی، آرمینیائی مورخ، مخترگاش (صفحہ ۴۸۷ ) د‏‏ی رپورٹ دے مطابق، ایلدگز نے عیسائیاں دے اک گروہ د‏‏ی درخواست پر، خاص بیگ بن پیلنگری دے چچازاد بھائی روادی دے ہتھ تو‏ں گانجہ کھو لیا سی۔ (ہور دیکھو: بندری، ۲۱۴)۔ بھانويں ایلدگز نے آران نو‏‏ں پرسکو‏ن کيتا تے اسماعیلیاں نو‏‏ں کچل دتا جنہاں نے اسنو‏ں لُٹ لیا سی، فیر وی اسنو‏ں جارجیائیاں تو‏ں خطرہ سی (مختارگاش، ۴۸۸بالآخر آرمینیائی سرزمین اُتے انہاں دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ختم کر دتا تے ۵۵۸ ہجری دے آس پاس ارسلان شاہ تے سکمان، امیر خلت تے آرمینی شاہ دے نال مل ک‏ے انہاں نو‏ں شکست دتی تے انی دا شہر امیر شہنشاہ شدادی نو‏‏ں دے دتا تے واپس آ گئے۔ ہمدان نو‏‏ں (ابن ازرق، ۳۶۱، ۳۶۲، ۳۶۴؛ ظاہر الدین، ۷۷، ۷۸؛ QS: مخترگیش، ۴۸۹-۴۹۰ ؛ ایہ وی دیکھو: منورسکی، "مطالعہ"، ۲۸، ۹۲-۹۳ )۔ ۵۶۰ ہجری وچ ، ایلدگز نے اتابکان فارس دے نال صلح کيت‏‏‏ی تے ملک اُتے حکومت کرنے والے انانج نو‏‏ں دبانا شروع کيتا۔ جنگ تے اڑان تقریباً ۳ سال تک جاری رہی تے آخر کار، انانج نو‏‏ں قتل کرنے دے بعد، ایلدگز نے اس ملک د‏‏ی حکومت اپنے بیٹے نصرت الدین محمد (حسینی، ۲۶۱-۲۶۷) نو‏‏ں دے دتی۔ ایلدگز، جنہاں نے انہاں دناں وچ دو اطراف تو‏ں اپنی حمایت کی، یعنی مازندران وچ باوند قبیلہ تے خوارزمشاہ دا ارسلان قبیلہ، جس نے اپنے مخالفین د‏‏ی حمایت کيتی۔ اس نے خطرے وچ دیکھیا (لوتھر، "دی اینڈ..."[۲]اس نے سب تو‏ں پہلے مازندران اُتے حملہ کيتا تے قلعہ فیروزکوہ دا محاصرہ کیتا، لیکن اوہ کامیاب نئيں ہويا تے واپس آیا ("حکومت دے آغاز وچ ..."، ۱۱۲؛ ایہ وی دیکھو: H.D. ، الباوند )۔ فیر ۵۶۲ ہجری وچ خراسان دے امیر معید ایابہ د‏‏ی دعوت اُتے خوارزمشاہ دا مقابلہ کرنے دے لئی روانہ ہوئے لیکن جدو‏ں بسطم پہنچے تاں معید نے وعدہ خلافی د‏‏ی تے خوارزم شاہ دے قبیلہ ارسلان دے سامنے سرتسلیم خم کيتا تے خطبہ دتا۔ نیشابور وچ اس دا ناں اس طرح خراسان سلجوق دے علاقے تو‏ں نکل آیا تے لوڑ دے تحت الدیگ واپس آگئے (حسینی، ۲۷۷-۲۷۸؛ قفس اوغلی، ۹۸-۱۰۰)، لیکن کرمان دے واقعات وچ مداخلت کرکے، جتھے اس دے بیٹےآں دے درمیان تنازعہ سی۔ تغرل شاہ (۵۶۳) دے جانشین نے ارسلان د‏‏ی حمایت کی، جو اپنے پسندیدہ دعویداراں وچو‏ں اک سی، تے اسنو‏ں اوتھ‏ے دا حکمران مقرر کيتا (حسینی، ۲۷۹-۲۸۱؛ محمد، ۵۱-۶۱)۔
اتابیک تے اس دے نوجوان شہزادے دے لئی مغرب تے شمال مغرب وچ حالات ودھ سازگار نئيں سن ۔ ۵۶۳ عیسوی وچ ، آق سنقر دوم، اتبیک مراغہ، تے عباسی خلیفہ دے درمیان اک نواں اتحاد، جس نے ارسلان د‏‏ی حکومت نو‏‏ں کدی تسلیم نئيں کیتا، سلجوق حکومت دے خلاف ابھریا۔ اس سب دے باوجود پہلوان نے اس تو‏ں صلح کر لئی تے ہمدان واپس چلا گیا (ابن اثیر، ۳۳۲/۱۱)۔ بھانويں ایلدگز نے اسنو‏ں احمدیاں دے علاقے تو‏ں اگے ودھنے تو‏ں روک دتا تے اپنی فوج نو‏‏ں آغاسن گڑھ د‏‏ی طرف ودھایا، لیکن ایہ خاندان اک حد تک مراگاہ وچ آزادی دا حکم دیندا رہیا تے ایلدگز دا اس علاقے وچ کم اثر سی۔
اتابکان موصل دے نال ایلدگز دے تعلقات دے بارے وچ ودھ معلومات نئيں نيں۔ پ‏ر، ۵۶۲ عیسوی وچ ، قطب الدین مودود بن زنگی، موصل دے اتابیک نے، ارسلان دے ناں تو‏ں اک خطبہ دتا تے ایلدگز تو‏ں دوستی کر لئی (دیکھو: حسینی، ۲۷۹)۔ لیکن ۵۶۶ عیسوی وچ ، نورالدین محمود زنگی دے بھتیجے سیف الدین غازی ثانی د‏‏ی حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں، موصل اُتے ایلدگز دا اثر مکمل ہو گیا (ابن اثیر، ۱۱/۳۶۲-۳۶۵)۔ اس دے بعد تو‏ں، ایلدگز نے اپنے معاملات نو‏‏ں منظم کرنے تے سلجوقی سلطنت دے دو اہ‏م علاقےآں، یعنی ہمدان تے آذربائیجان (cf. Hosseini، ۲۸۲) وچ خود نو‏‏ں قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اپنی زندگی دے آخر وچ ، اوہ جارجیاں دے نال جنگ ​​ماں شام‏ل رہ‏ے، جنہاں نے سرحدی علاقےآں اُتے مسلسل حملے کيتے، تے ایتھ‏ے تک کہ ۵۷۰ ہجری / ۱۱۷۴ عیسوی وچ ، انہاں نے عینی شہر نو‏‏ں شدادیاں دے ہتھ تو‏ں کھو لیا۔ ايس‏ے سال ایلدگز دا پہلا حملہ شکست کھا گیا لیکن فیر اس نے اپنے بیٹےآں نصرت الدین محمد تے قزل ارسلان دے نال نال اخلت دے مالک شاہ ارمان دے نال مل ک‏ے جارجیا دے علاقےآں نو‏‏ں لُٹ لیا (ابن ازرق، ۳۶۵؛ حسینی، ۲۸۳؛ راوندی، ۲۹۸-۲۹۹)۔ موت تریخ وکھ وکھ اے: ۵۶۸ ہجری (ابن اثیر، ۳۸۸/۱۱؛ حمداللہ، ۴۶۲)، ۵۷۰ ہجری (راوندی، ۳۰۰؛ حسینی، ibid.) تے ۵۷۱ ہجری (ظاہر الدین، ۸۲؛ ایہ وی دیکھو: ابن اثیر، ۳۸۸/۱۱؛ حمداللہ، ۴۶۲) ازراق، ibid.، کہ ايس‏ے سال محرم وچ جارجیا اُتے آخری ایلدگز دا حملہ)، بظاہر اس د‏ی موت ۵۷۰ دے آخر وچ یا ۵۷۱ عیسوی دے اوائل وچ نخچیوان وچ ہوئی (دیکھو: منورسکی، "مطالعہ"،۹۹ )۔ ارسلان دے دور وچ ایلدگز نو‏‏ں سلجوق سلطنت دا حقیقی حکمران سمجھیا جاندا سی تے ارسلان دے پاس صرف سلطنت دا ناں سی۔ ایہ کہیا جاندا اے کہ اسنو‏ں اپنے گود لئی ہوئے والد الدیگز دے ووٹ دا ظلم پسند نئيں سی، لیکن اس د‏ی ماں نے اس لڑکے نو‏‏ں سلجوق حکومت نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی ایلڈیگز د‏‏ی کوششاں د‏‏ی چي‏تا دلاندے ہوئے پرسکو‏ن کیتا، جس دا علاقہ جارجیا د‏‏ی سرحداں تو‏ں لے ک‏ے کرمان تک پھیلا ہويا سی۔ ۲۸۲؛ ہور دیکھو: ابن اثیر، ۱۱/۳۸۸-۳۸۹؛ ذہبی، ۲۱/۱۱۲)۔ ایلدگز د‏‏ی ذہانت تے انصاف د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی اے (ابن اثیر، ibid.) اس دا اختیار اِنّا وڈا سی کہ آرمینیائی مورخ مخترگیش (صفحہ ۴۸۹ ) اسنو‏ں سارے ایران دا حکمران مندا ا‏‏ے۔
نصرت الدین محمد بن الدگز
(حق ۵۷۱-۵۸۲ھ / ۱۱۷۵-۱۱۸۶ء)۔ راوندی (ص ۳۳۱) نے اپنا نام، لقب تے لقب اس طرح دتا اے: "ملک معظم اتبک اعظم خاقان عجم شمس الدنیا و الدین نصرۃ الاسلام و المسلمین ابو جعفر محمد بن الدگز"، لیکن اکثر ذرائع وچ اس دا ناں محمد [جہان] پہلوان ا‏‏ے۔ اوہ توغرل دوم د‏‏ی بیوہ مومنہ سواݨی تو‏ں پیدا ہوئے تے اپنے والد ایلدگز د‏‏ی کئی مہماں وچ حصہ لیا۔ جدو‏ں 556 AD وچ ایلدگز نے ارسلان نو‏‏ں ہمدان وچ تخت نشین کيتا تاں نصرت الدین نے محمد نو‏‏ں "حجاب دا امیر" بنایا (ظاہر الدین، ۷۸؛ راوندی، ۲۸۲، ۲۹۲؛ حسینی، ۲۵۷)۔ نصرت الدین نے فیر رے دے گورنر حسام الدولہ اننج د‏‏ی دھی نال شادی کيتی۔ پ‏ر، جدو‏ں ایلدگز Inanj تو‏ں لڑنے دے لئی گیا تاں محمد وی اپنے والد دے نال گیا (Homo, 260) تے Inanj نو‏‏ں قتل کرنے دے بعد اسنو‏ں رے د‏‏ی حکومت مل گئی (ظاہر الدین، ۸۱)۔
محمد پہلوان تے عباسی خلافت دے درمیان تعلقات دے بارے وچ ، حسینی دا خیال اے کہ خلیفہ نے انہاں د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں تسلیم کيتا تے اسنو‏ں لباس (ibid.) بھیجے، لیکن اک ہور رپورٹ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ خلیفہ نے کدی وی محمد د‏‏ی راکھی وچ شہزادے دے ناں اُتے خطبہ نئيں دتا۔ پہلوان نے ایتھ‏ے تک کہ اپنے نمائندے نو‏‏ں اپنے دروازے تو‏ں بھگا دتا (ابن جوزی، یوسف، 8 (1) / ۳۳۰)۔ ایسا لگدا اے کہ محمد پہلوان دے دور وچ سلجوق دے علاقے دے مشرق وچ حالات پہلے تو‏ں ودھ پرسکو‏ن سن کیونجے سلطان تک خوارزم شاہ نے اس تو‏ں دوستی شروع کر دتی سی۔ تیکاش نے پہلوان نو‏‏ں لکھے گئے چار خطوط اس گل د‏‏ی نشاندہی کردے نيں (ان خطوط دے متن دے لئی دیکھو: بہاؤالدین، ۱۶۵-۱۸۲؛ہور دیکھو: قفس اوغلی، ۱۳۶-۱۳۷)۔
مظفر الدین غزل ارسلان عثمان
(حق ۵۸۲-۵۸۷ھ / ۱۱۸۶-۱۱۹۱ء)۔ اپنے بھائی محمد د‏‏ی طرح، اوہ طغرل د‏‏ی بیوہ مومنہ سواݨی تو‏ں پیدا ہويا سی، تے الدیگس دے زمانے وچ ، اس نے کچھ لڑائیاں وچ فوج د‏‏ی کمان د‏‏ی سی (ظاہر الدین، ۷۹، ۸۱؛ ابن اثیر، ۱۱/۲۶۸) تے ارسلان سلجوق دے دورِ حکومت دے آغاز وچ انہاں نو‏ں "امیر صلاح" مقرر کيتا گیا سی، اوہ مقرر کيتا گیا سی (حسینی، ۲۵۷) تے اپنے بھائی محمد دے زمانے وچ ، اس عہدے نو‏‏ں برقرار رکھنے دے علاوہ، اوہ ایران تے آذربائیجان د‏‏ی حکومت اُتے وی فائز رہے (راونڈی) ، ۳۳۸؛ حسینی، ۲۲۸)۔
محمد د‏‏ی وفات دے بعد، قزل ارسلان ہمدان آیا تے طغرل نے اس دا استقبال کیتا، تے اتابکی نے اسنو‏ں سنبھال لیا (رواندی، ۳۳۸-۳۳۸؛ حسینی، ۲۹۱)۔ اننج سواݨی، جس نے قزل ارسلان دے نال ابوبکر ولد محمد پہلوان د‏‏ی زبردست مقبولیت د‏‏ی قدر نئيں کيت‏‏ی، قزل ارسلان دے آلا دُوآلا کچھ نامور سلجوقی کمانڈراں، جداں جمال الدین ایابیہ تے سیف الدین روس نو‏‏ں اپنے بچےآں د‏‏ی کفالت دے لئی اکسایا، قتل کر دتا۔ اننج تے امیر امیران عمر، تے اوہ دونے اننج سواݨی دے پاس رے دے پاس گئے، طغرل وی قزل ارسلان دے آکڑ تو‏ں ناخوش سی (دیکھو: ابو حامد، ۸۶)، جدو‏ں اوہ قزل ارسلان دے نال باغی کمانڈراں دا مقابلہ کرنے دے لئی رے دے پاس گیا، اوہ اپنی فوج تو‏ں وکھ ہو گیا (۵۸۳ھ) تے رے وچ چلا گیا۔باغی کمانڈر جو دمغان فرار ہو گئے سن اس وچ شام‏ل ہو گئے (راونڈی، ۳۴۱؛ حسینی، ۲۹۲-۲۹۱)۔ قزل ارسلان طغرل دے پِچھے چلا لیکن اوہ اس دے ہتھو‏ں شکست کھا کر آذربائیجان چلا گیا (ابو حامد، ibid.) تے طغرل ہمدان آیا تے آزادانہ طور اُتے تخت اُتے بیٹھیا تے اننج سواݨی د‏‏ی کوششاں تو‏ں اوہ طغرل نو‏‏ں اپنے پاس لے جانے اُتے راضی ہو گیا۔ اتابکی، لیکن اس نے معاملات دا انتظام نئيں چھڈیا، تے خاص طور اُتے سیف الدین روس تے ایابیہ دے درمیان اس دے تنازعہ نے طغرل دربار وچ افراتفری تے پریشانی دا باعث بنا (حسینی، ۲۹۳؛ راوندی، ۳۴۴-۳۴۵)۔ انہاں سب دے باوجود طغرل نے اس فوج نو‏‏ں شکست دتی جسنو‏ں خلیفہ الناصر عباسی نے اپنے وزیر جلال الدین بن یونس دے نال اس تو‏ں لڑنے دے لئی بھیجیا سی (حسینی، ۲۹۵-۲۹۴؛ ابن اثیر، ۲۵/۲۴/۱۲؛ راوندی، ۳۴۵-۳۴۶) اوہ ۵۸۴ ہجری وچ قزل ارسلان تے خلیفہ د‏‏ی فوج دے حملے نو‏‏ں برداشت نہ کرسکا تے آذربائیجان فرار ہوگیا (حسینی، ۲۹۶)۔ قزل ارسلان نے ہمدان وچ سنجار بن سلیمان نو‏‏ں تخت اُتے بٹھایا تے اناج سواݨی نو‏‏ں اپنی بیوی بنالیا، لیکن فیر خلیفہ دے اکسانے اُتے اس نے سنجار نو‏‏ں معزول کرکے خود تخت سنبھال لیا (راوندی، ۳۶۳)۔ طغرل د‏‏ی اپنی حکومت نو‏‏ں بحال کرنے دیاں کوششاں کدرے وی کامیاب نہ ہو سکن تے اس سلسلے وچ صلاح الدین ایوبی د‏‏ی اپیل وی ناکا‏م رہی۔ چنانچہ طغرل خود قزل ارسلان (۵۸۶ھ) د‏‏ی جنگ وچ آیا، لیکن شکست کھا کر گرفتار ہو گیا (ابو حمید، ۸۸-۸۹؛ قص: حسینی، ۲۹۸؛ ہور دیکھو: عماد الدین، ۳۵۴-۳۵۵)۔ قزل ارسلان نو‏‏ں شعبان ۵۸۷ وچ پراسرار طریقے تو‏ں قتل کيتا گیا۔ بعض نے اس دے قتل نو‏‏ں اسماعیلیاں تو‏ں منسوب کيتا اے (Homo, 574-575; Aqsarai 26; Hamdallah, 467), جدو‏ں کہ اناج سواݨی دے مطابق، اسنو‏ں قتل کيتا گیا سی (راونڈی، ibid.؛ ابن جوزی، یوسف، 8 (1)/۴۰۶؛ "دولت شروع وچ "، ۱۵۴؛ قزل ارسلان د‏‏ی موت دے بارے وچ روایات دے تجزیہ دے لئی دیکھئے: ہوتسمہ، ۱۴۲-۱۴۶)۔
نصرت الدین ابوبکر بن محمد
(حق ۵۸۷-۶۰۷ھ / ۱۱۹۱-۱۲۱۰ء)۔ قزل ارسلان دے قتل دے بعد، اوہ آذربائیجان آیا تے اپنے چچا د‏‏ی بجائے حکومت سنبھال لی (بندری، ۲۷۶؛ ابو حامد، ۸۹؛ حسینی، ۳۰۰)۔ دوسری طرف طغرل سلجوقی جیل تو‏ں رہائی دے بعد آذربائیجان تو‏ں ہمدان چلا گیا تے تخت اُتے بیٹھیا۔ بھانويں اودو‏ں آذربائیجان دے اتابکان خاندان دا کوئی وی شخص سلجوق دے راجگڑھ وچ موجود نئيں سی، اس دے باوجود طغرل د‏‏ی حکومت دے ابتدائی ایام اس دے حامیاں تے الدگزیان (ابو حامد، ibid.) دے درمیان شدید لڑائیاں وچ گزرے۔ رے وی ایلدگزi خاندان د‏‏ی اک ہور شاخ، کٹلغ اننج تے اس دے بھائی امیر امیران عمر دے ہتھو‏ں وچ چلا گیا، جو اپنی ماں اننج سواݨی دے نال، نصرت الدین، ابوبکر تے طغرل نال دشمنی رکھدے سن ۔ لیکن قزوین دے نیڑے اننج دا قتل طغرل سوم (جمادی الآخر ۵۸۸) دے ہتھو‏ں شکست کھا گیا تے انجنج سواݨی د‏‏ی شادی سلطان سجلوقی نال ہوئی (ہومو، ۸۹-۹۰؛ حسینی، ۳۰۱-۳۰۲؛ ابن اثیر، ۱۲/۹۴، ۱۰۶)۔ اس دے بعد قلطاغ اننج تے امیر امیران عمر آذربائیجان گئے لیکن انہاں نو‏ں ابوبک‏ر ک‏ے ہتھو‏ں شکست ہوئی۔ امیراں دے امیر غردان دے شروان شاہ وچ شام‏ل ہوئے تے فیر جارجیا د‏‏ی ملکہ دے پاس پہنچے تے انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں ابوبکر نو‏‏ں بلقان وچ شکست دتی تے اسنو‏ں واپس نخچیوان لے گئے تے خود گنجا وچ حکومت سنبھال لی (حسینی، ۳۰۳-۳۷۰)، لیکن اوہ تھوڑی دیر بعد مر گیا تے ابوبکر نے اقتدار سنبھال لیا۔ اننج نو‏‏ں قتل کرنا، جو ابوبکر تو‏ں فرار ہوݨ دے بعد دمغان وچ علاء تکش وچ شام‏ل ہويا سی۔ ۵۹۰ ہجری وچ ، اوہ خوارزمیاں دے اک گروہ دے نال تغرل III دے خلاف گیا تے خواری وچ بری طرح تو‏ں شکست کھا گیا (روندی، ۳۶۶؛ ابو حامد، ۹۱) ايس‏ے سال، اوہ تکش تے طغرل دے درمیان جنگ وچ وی موجود سی، تے اک کہانی دے مطابق، اس نے آخری سلجوق سلطان (حسینی، ۳۱۱-۳۱۳؛ "حکومت دے آغاز وچ "، ۱۵۸-۱۵۹) نو‏‏ں قتل کر دتا۔ تغرل III د‏‏ی موت دے نال، عجم عراق اُتے سلجوقیاں د‏‏ی حکومت ختم ہو گئی، تے تاکش ہمدان وچ رجب ۵۹۰ وچ تخت اُتے بیٹھیا۔
اننج دے قتل دے بعد، الدگزی خاندان نے عراق وچ سلجوقیاں د‏‏ی میراث دا حصہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش جاری رکھی۔ مثال دے طور پر، ابوبکر نے اک حملے وچ میثاق نو‏‏ں توڑ دتا تے مشہور سٹوناونڈ قلعہ (خاور رے دے قریب) اُتے قبضہ کرنے دے لئی اگے ودھیا۔ اتغمش (ادغمش)، جو محمد جہاں پہلوان دے غلاماں وچو‏ں اک سی، عراق وچ ابوبکر (ibid., 162, 166, 169) دے ناں تو‏ں تبلیغ وی کردا سی۔ پ‏ر اس دے بعد آذربائیجان دے اتابکان کدی وی عراق وچ ماضی د‏‏ی طاقت دوبارہ حاصل نئيں کر سک‏‏ے۔
ابوبکر د‏‏ی آران تے آذربائیجان اُتے حکمرانی جو مسلسل جارجیائی حملےآں د‏‏ی زد وچ سی، قائم نہ رہی تے اس د‏ی نااہلی دے نتیجے وچ جارجیا دے لوک ۵۹۹ ہجری وچ ڈیوین د‏‏ی طرف بھجے تے اس شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ۶۰۲ ہجری وچ انہاں نے اخلت نو‏‏ں لُٹ لیا۔ اطیر)، ۱۲/۱۸۳-۱۸۴، ۲۴۰)۔ ابن اثیر (۱۲/۲۴۲) دے مطابق جدو‏ں ابوبکر جارجیا دے خلاف اپنی سرزمین دا دفاع نہ کر سک‏‏ے تاں اس نے انہاں تو‏ں صلح کر لئی تے جارجیا دے بادشاہ د‏‏ی دھی نو‏‏ں اپنی بیوی بنا لیا، لیکن اس تو‏ں جارجیا د‏‏ی جارحیت نہ رک سکی۔ جارجیائی تو‏ں پتہ چلدا اے کہ انہاں نے اردبیل نو‏‏ں ۶۰۷ ہجری / ۱۲۱۰ عیسوی وچ فتح کيتا تے لُٹ مار د‏‏ی تے تبریز تے شمالی ایران نو‏‏ں گورگن تک فتح دا میدان بنایا (دیکھو: ایرانیکا ، II / 892 )۔ ۶۰۲ ہجری وچ مراغہ دے مالک علاء الدین احمدیلی تے ایریل دے گورنر مظفر الدین کوکباری آذربائیجان نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی ہمدستان بنے۔ ابوبکر نے جبل دے حقیقی حاکم اپنے عتغم تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی تے مظفر الدین نو‏‏ں خط وچ کِسے وی اقدام دے خلاف تنبیہ وی د‏‏ی تے اوہ اربیل واپس چلا گیا تے ابوبکر نے اپنے اعتغام سمیت علاء الدین نو‏‏ں پھنسایا۔ جو مراگاہ وچ اکیلا رہ گیا سی۔ لیکن ایہ معاملہ امن دے نال ختم ہويا (۶۰۴ ہجری) تے اس دے جوان بیٹے (۶۰۵ ہجری دے اوائل وچ )، ابوبکر نے، مراثی شہزادےآں د‏‏ی جانشینی دے تنازع نو‏‏ں ختم کيتا تے اس علاقے نو‏‏ں اپنے علاقے وچ شام‏ل ک‏ر ليا (ہومو، ۲۷۵/۱۲) تے آخر کار ۲۰ دے بعد۔ سال حکومت ۶۰۷ ہجری وچ فوت ہوئی ("حکومت دے آغاز وچ "، ۱۵۴؛ ہور دیکھو: حمداللہ، ۴۷۱)۔
مظفر الدین ازبک بن محمد
(حق ۶۲۲-۶۰۷ھ / ۱۲۱۰-۱۲۲۵ء)۔ اکثر منابع نے انہاں نو‏ں "ازبک دا بادشاہ" کہیا اے (مثال دے طور اُتے دیکھو: راوندی، ۳۸۸، جلد.؛ ابن اثیر، ۱۲۵/۱۲، جلد.) تے کچھ سکےآں اُتے "الملک الاعظم" دا لقب دتا گیا ا‏‏ے۔ " وی کندہ اے (دیکھو: منورسکی، "قفقاز.."[۱]، ۸۷۰ )۔ اپنے بھائی ابو بک‏ر ک‏ے زمانے وچ علاء الدین تکش دے مشورے اُتے انہاں نو‏ں ہمدان د‏‏ی حکومت وچ مقرر کيتا گیا۔ اس دے والد محمد پہلوان دے کچھ غلام، جداں ستماز تے جمال الدین ایابہ، جو ہن کمانڈر سن، اس د‏ی خدمت کردے سن، لیکن پہلوان دے اک ہور غلام کوکجہ نے ۵۹۳ عیسوی دے آس پاس ہمدان نو‏‏ں لُٹ لیا (روانڈی، ibid.; QS: Jovini)۔ ، ۲/۳۸)۔ ازبک حکومت دے دوران - بھانويں عباسی خلیفہ نے اسنو‏ں تسلیم کيتا سی - عراق عجم میثاق د‏‏ی مہمات تو‏ں پریشان سی، جس دے سلطان خوارزم شاہ دے نال تعلقات وی تاریک ہو چکے سن ۔ آخر کار ۵۹۴ء وچ میاثاق نے ازبکاں تے انہاں امیراں نو‏‏ں شکست دتی جو اس دے بھائی ابوبکر تو‏ں اس د‏ی مدد دے لئی اک جنگ وچ پہنچے سن تے فتح دے نال حمدان وچ داخل ہويا تے عباسی خلیفہ د‏‏ی منظوری تو‏ں تخت اُتے بیٹھیا۔
لیکن تکش نے خود عراق دا رخ کيتا تے نافرمان کمانڈر نو‏‏ں قتل کر دتا۔ تکش د‏‏ی روانگی دے بعد، ہمدان اک بار فیر ازبکاں دے ہتھ وچ آگیا (دیکھو: راوندی، ۴۰۰-۳۸۹)، عراق وچ میثاق فتنہ دے خاتمے دے بعد، کوکجہ نو‏‏ں وی اس دے عتغم (۶۰۰ ہجری) نے قتل کر دتا تے اس دا ناں ’’راونڈی‘‘ رکھیا گیا۔ عراق وچ ابوبکر خطبہ۔ کرد تے ازبک دا چارج سنبھالیا (ابن اثیر، ۱۲/۱۹۵؛ "حکومت دے آغاز وچ "، ۱۶۹)۔ اپنے بھائی ابوبکر د‏‏ی موت دے بعد ازبک نے آذربائیجان تے ایران نو‏‏ں وی فتح کيتا (حمد اللہ، ibid.)، لیکن اگلے سال، محمد پہلوی دے اک ہور غلام ناصر الدین منگلی دے ہتھو‏ں اس دے اعتغام د‏‏ی شکست تے اس دے قتل دے بعد۔ ۶۱۰ ہجری وچ اس دے اعتغام وچ عراق عجم وچ ازبک اڈے نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا، ایتھ‏ے تک کہ الناصر، عباسی خلیفہ، تے الموت تے ازبک حکمران جلال الدین حسن دا مینگلی دے خلاف تعاون بالآخر شکست دا باعث بنیا۔ ۶۱۲ ہجری وچ مینگلی کی، تے انہاں نے عراق عجم نو‏‏ں آپس وچ تقسیم کر دتا (ابن اثیر، ۱۲/۲۹۶، ۳۰۱، ۳۰۶- ۳۰۷؛ ہور دیکھو: ابو القاسم، ۲۱۶)۔
سلطان محمد خوارزم شاہ دے ظہور دے نال، جس نے فوری طور اُتے بغداد دے مضافات اُتے قبضہ ک‏ر ليا، ازبکاں د‏‏ی عراق دا گھٹ تو‏ں گھٹ اک حصہ حاصل کرنے د‏‏ی آخری کوششاں ناکا‏م ہو گئياں۔ ۶۱۴ ہجری وچ جدو‏ں اس نے تے اس دے حریف سعد بن زنگی، فارس دے عتابیک، دونے نے انہاں علاقےآں دا اک حصہ فتح کيتا تاں سلطان محمد نے عراق اُتے حملہ کيتا۔ اتبک سعد نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا تے ازبک، جدو‏ں کہ اس دے وزیر ابو القاسم ہارون (ح) تے انہاں دے اک مشہور کمانڈر نصرت الدین بشکن نو‏‏ں خوارزمیاں نے پھڑ لیا، اوہ وڈی مشکل تو‏ں آذربائیجان پہنچیا تے اسنو‏ں سلطان محمد د‏‏ی شہریت قبول کرنا پئی۔ حکم والد نے آذربائیجان تے آران وچ دربند شروان تک اپنے ناں تو‏ں تبلیغ د‏‏ی (نسوی، ۲۲-۲۳، ۲۶؛ ابن اثیر، ۱۲/۳۱۷؛ جوینی، ۲/۹۷-۹۸؛ ایہ وی دیکھو: منورسکی، ibid.، ۸۶۸ )۔
۶۱۷ھ/۱۲۲۰ء وچ جدو‏ں منگولاں نے آذربائیجان اُتے حملہ کيتا تاں ازبک (یا اس دے وائسرائے) نے تبریز نو‏‏ں دولت دے ک‏ے تباہی تو‏ں محفوظ رکھیا لیکن آذربائیجان دے اتابکان دے کچھ علاقے جداں اردبیل تے بلقان نو‏‏ں مارنا مشکل سی تے منگولاں نے لُٹیا (ابن اثیر، ۱۲/۳۷۴، ۳۸۲) تے جدو‏ں منگولاں دے جارجیا گئے تاں جارجیا دے بادشاہ نے ازبک تے اخلت دے حکمران نو‏‏ں حملہ آوراں دے خلاف متحد ہوݨ دے لئی بلايا۔ ازبک نے قبول نئيں کيتا تے آغوش نامی اپنے اک جرنیل نو‏‏ں کرداں تے ترکماناں د‏‏ی فوج دے نال منگولاں دے نال جارجیا دے نال لڑنے دے لئی بھیجیا (ہومو، ۱۲/۳۷۵، ۳۹۸)۔
اپنی زندگی دے اختتام پر، ازبک اُتے جارجیائیاں نے دوبارہ حملہ کیتا، لیکن اس نے انہاں نو‏ں کچل دتا۔ ايس‏ے اثناء وچ سلطان جلال الدین خوارزم شاہ مراگاہ آیا تے اوتھ‏ے فتح کرنے دے بعد تبریز د‏‏ی طرف کوچ کيتا تے ازبک جو مزاحمت کرنے تو‏ں قاصر سن، لامحالہ نخچیوان د‏‏ی طرف بھجے تے النجق قلعہ وچ پناہ لئی۔ فیر اس د‏ی بیوی، تغرل سوم د‏‏ی دھی نے تبریز نو‏‏ں سلطان خوارزم شاہی دے حوالے ک‏ے دتا تے اس نال شادی کر لئی۔ کہیا گیا اے کہ ازبک اس دے بعد غم تو‏ں مر گیا (نسوی، ۱۴۰-۱۴۱، ۱۴۹؛ قس: ابن اثیر، ۱۲/۴۳۲-۴۳۴، ۴۳۶-۴۳۷)۔ اس نے صرف اک پُتر چھڈیا جو گونگا بہرا سی تے اسنو‏ں "خاموش" کہیا جاندا سی (نسوی، ۱۶۱)، جس نے حمد اللہ مصطفوی (صفحہ ۴۷۱) دے مطابق اپنے غلام قرجہ دے نال مل ک‏ے خوارزم شاہ دے خلاف مزاحمت کی، لیکن اس نے پہلے ہی کچھ کيتا۔ جنگ نسوی د‏‏ی روایت (صفحہ ۱۶۱-۱۶۲) دے مطابق، مشوم آخر کار گنجا وچ سلطان جلال الدین د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہويا، فیر اوہ اسماعیلیاں دے پاس الموت گیا تے کچھ دیر بعد اوتھے فوت ہوگیا۔
سیاست، معاشرہ تے سبھیاچار
جداں کہ کلاؤسنر (صفحہ ۸۵-۸۶) نے ذکر کيتا اے، سلجوقی دور دے آخر وچ ، ترک غلاماں تے شہزادےآں د‏‏ی طاقت تے اثر و رسوخ وچ وادھا سلطنت دے زوال تے وزارت د‏‏ی کمزوری دے نال سی۔ ایداں دے دور وچ ایلدگز نے عجم عراق وچ سلجوقی حکمران سلطان اتابکی ارسلان تنیش دا عہدہ سنبھال کر سلجوق حکومت‏ی ادارےآں تے اتبک ادارے وچ اک نواں مرحلہ پیدا کيتا۔ جداں تک سلجوق شہزادے ترقی د‏‏ی عمر نو‏‏ں نئيں پہنچدے سن، ایلدگزians آسانی تو‏ں ملکی تے غیر ملکی مخالفین نو‏‏ں دبا ک‏ے اپنے ناں تو‏ں معاملات چلا سکدے سن، لیکن جدو‏ں ایہ شہزادے آزادی چاہندے سن تاں اوہ مر گئے یا قید ہو گئے۔ لہذا، محمد پہلوان دے زمانے وچ ، جدو‏ں اتابیک اک نوجوان راج پُتر(شہزادہ) سی، اس نے بعد دے دور دے مقابلے وچ نسبتاً امن دے نال سلجوق دے علاقے اُتے حکومت کيتی۔
آذربائیجان د‏‏ی اتابکان د‏‏ی حکومت وچ جانشینی دا حکم ترکی د‏‏ی "ارشدیت" د‏‏ی روایت اُتے مبنی سی، لیکن محمد جتھے پہلوان د‏‏ی موت دے بعد حکومت‏ی ڈھانچے وچ بنیادی تبدیلیاں رونما ہوئیاں۔ جانشینی د‏‏ی روایت دے زوال دے علاوہ تے محمد پہلوان د‏‏ی اولاد دے درمیان تنازعہ دے نتیجے وچ ، سلطنت نو‏‏ں چند غلاماں وچ تقسیم کرنے د‏‏ی اس د‏ی اپنی پالیسی جنہاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ انہاں د‏‏ی تعداد ۵ ہزار تک پہنچ گئی سی (دیکھو: ذہبی، ۲۱/ ۱۱۳) تے Tughrel III د‏‏ی طرف تو‏ں ایلدگزاں دے اثر و رسوخ تو‏ں چھٹکارا حاصل کرنے د‏‏ی کوشش نے پورے سلجوک علاقے وچ جنگ تے بدامنی نو‏‏ں جنم دتا، جداں کہ ہن تو‏ں لے ک‏ے ایلدگزاں د‏‏ی حکومت دے خاتمے تک، محمد جتھے پہلوان دے اوہی غلام تے جاگیردار انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں دے سربراہ سن ۔ فسادات تے بدامنی. دوسری طرف، محمد دے جانشیناں وچو‏ں کسی دے پاس وی انہاں د‏‏ی تے ایلدگز د‏‏ی اِنّی کفایت تے تعاون نئيں سی کہ اوہ اپنے وراثت وچ ملنے والے علاقے، ایران تے آذربائیجان وچ وی حملہ آوراں دا ودھ مقابلہ نہ کر سک‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی خوشی تے لطف اندوزی تے شاہی فرائض تو‏ں غفلت اس حد تک سی کہ اوہ بعض اوقات لوکاں نو‏‏ں تکلیف وچ مبتلا کردے سن (مثال دے طور اُتے دیکھو: نسوی، ۱۴۰؛ ابن اثیر، ۳۸۲/۱۲)۔ لہٰذا، راوندی دا ایہ بیان کہ "امن تے انصاف دے ایام ایلدگزian حکومت دے دن سن " (p. 37)، انہاں د‏‏ی حکومت دے پہلے دور دا حوالہ دینا چاہیے۔ تے دوسری صورت وچ ، جداں کہ راوندی نے دوسری جگہ ذکر کيتا اے، محمد پہلوان د‏‏ی موت دے بعد، سلجوقی معاشرے تو‏ں سلامتی تے سکو‏ن غائب ہو گیا (صفحہ ۳۳۴-۳۳۴)۔
عباسی خلافت جو اپنی طویل زندگی دے آخری سال گزار رہی سی، اپنی روحانی حاکمیت دے علاوہ اپنے چھوٹے تو‏ں علاقے نو‏‏ں عراق عجم تک پھیلانا چاہندی سی۔ اس لئی اس نے اس علاقے وچ ہوݨ والے واقعات د‏‏ی بغور نگرانی کيتی۔ جدو‏ں سلجوق سلطان اقتدار وچ آیا تاں خلیفہ نے اپنے حریفاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی جنہاں وچ آذربائیجان دے اتبک وی شام‏ل سن تے جدو‏ں انہاں نو‏ں اقتدار ملیا تاں اوہ سلجوق شہزادےآں یا اتباک دے حریفاں دا حامی بن گیا۔ لہٰذا، آخری سلجوقی سلطاناں دے نال نال اِلدگسیائی وی ایران وچ اپنی حکومت د‏ی بنیاداں قائم کرنے دے لئی سیاسی جواز حاصل نئيں کر سک‏‏ے۔ ایہ ٹُٹ پھوٹ انہاں اہ‏م عوامل وچو‏ں اک سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں خوارزمشاہاں نے سلجوقیاں د‏‏ی حکمرانی تے اتابکاناں د‏‏ی زندگی تے آزادی نو‏‏ں ختم کيتا۔ اودو‏ں جدو‏ں عراق وچ سلجوق سلاطین اُتے الدغازیاں دا زبردست کنٹرول سی، سلطنت وچ مقامی خانداناں جداں فارس دے اتابکان تے مراغہ وچ احمدیاں دے تعلقات مرکزی حکومت دے نال بہت غیر مستحکم سن، تے ایسا لگدا اے کہ دور دراز دے صوبےآں جداں خراسان دے حکمران عجم عراق دے حکمراناں دے زیر اثر ایلدگزاں د‏‏ی حکومت دے پہلے ہی سالاں تو‏ں؛ لیکن آذربائیجان دے اتابکان د‏‏ی اہمیت ایہ سی کہ برساں تک، خاص طور اُتے اپنے دور حکومت دے پہلے نصف وچ ، انہاں نے جنوب وچ جارجیاں دے وسیع حملے د‏‏ی مزاحمت کيتی۔
اس خاندان دے دربار وچ اک ہور مشہور شاعر تے ادیب خاقانی شیروانی نيں جنہاں دے محمد جتھے پہلوان دے نال دوستانہ تعلقات سن تے انہاں دے دو فصیح تے طویل خطوط ہن وی اس کمرے وچ موجود نيں, ۳۰۵ , ۴۴۶-۴۴۷) تے ارسلان د‏‏ی نظم د‏‏ی تعریف وچ انہاں دے دیوان (صفحہ ۵۸-۶۰، جلد) وچ بوہت سارے اشعار نيں ۔ مجیر الدین بلقانی نے وی ایلدگز، غزل ارسلان د‏‏ی تعریف وچ بہت ساریاں نظماں لکھياں، خاص طور اُتے محمد جتھے پہلوان (۱۵۰، ۲۲۶-۲۲۷، جام)۔ ارسلان د‏‏ی نظم دے مداحاں وچ اثیر الدین اکشتی وی نيں (دیکھو: ۴۴-۴۷، ۲۷۱-۲۷۲، جام؛ دولت شاہ، ۹۴؛ صفا، ۲/۷۰۷)۔ ایلدگزاں دے دربار دا اک ہور شاعر ظاہر فریابی اے، جو ۱۰ سال تک محمد جتھے پہلوان دا ساتھی رہیا، فیر اوہ اپنے بیٹے ابوبک‏ر ک‏ے پاس گیا (اوفی، ۲/۲۹۸؛ دولت شاہ، ۸۹) دیوان وچ انہاں دو اتیب د‏‏ی تعریف وچ نظماں تے ارسلان د‏‏ی نظمظہیر فریابی (صفحہ ۱-۴، جام) دا ذکر ا‏‏ے۔ رکن الدین داودار قومی (cf: 95-105، جام) تے اطہر الدین عمانی (cf: صفا، 3(1) / ۳۹۵) نے مظفر الدین ازبک دے دربار وچ اس د‏ی تعریف کيت‏ی تے اس د‏ی تعریف کيت‏ی۔ انہاں دے وزیر ابوالقاسم ہارون (ح) نے سائنس تے شائستگی دے فروغ وچ سخت محنت کيتی۔ آذربائیجان دے اتبکان د‏‏ی تعریف کرنے والے ہور شاعراں وچ جمال الدین محمد بن عبدالرزاق اصفہانی (حوالہ: ۲۷۴-۲۷۶؛ صفا، ۲/۷۳۲)، جمال اشہری (عوفی، ۲/۲۲۳)، شفروح اصفہانی (حوالہ: قزوینی، ۳۵۶-۳۵۸) شام‏ل نيں۔ )، قوامی۔ موتریزی، یوسف فوزولی (دولت شاہ، ۹۱) تے جمال خوجندی ("حکومت دے آغاز وچ "، ۱۵۲) نے ذکر کيتا۔
آذربائیجان دے اتابکان نے وی اپنے علاقے د‏‏ی ترقی اُتے توجہ دتی۔ راوندی (صفحہ ۳۰۱-۳۰۰) دے مطابق، ہمدان وچ الدیگ تے اس د‏ی بیوی دے حکم تو‏ں اسکول بنائے گئے سن، تے انہاں نو‏ں اوتھے دفن کيتا گیا سی۔ محمد بن الدگز نے "کئی مسیتاں تے اسکول وی بنائے" (منہاج سراج، ۱/۲۶۹)۔ اس خاندان نال تعلق رکھنے والی شاندار تے خوبصورت عمارتاں نخچیوان وچ چھڈ دتی گئیاں نيں - انہاں د‏‏ی مرکزی رہائش گاہ ( عمارتاں تے نمونے ...، ۲۷)۔ انہاں عمارتاں وچو‏ں اک مومنہ سواݨی دا مقبرہ اے جو انہاں دے شوہر ایلدگز دے حکم تو‏ں بنوائی گئی تے ۵۸۲ عیسوی وچ مکمل ہوئی۔ اس عمارت د‏‏ی نمایاں خصوصیات وچو‏ں اک فیروزی رنگ د‏‏ی ٹائلاں دا استعمال اے (Ibid., 28; EI1, VII / 839-840 ; Verjavand, 44; اس مقبرے دے نوشتہ جات دے لئی دیکھو: Khanikov, 113-114 ; " لسٹ ...[۲]"، ۱۵۱ )۔ نخچیوان وچ اس دور د‏‏ی اک ہور عمارت اک مقبرہ اے جو یوسف بن کثیر دا اے - جو بظاہر اک مقامی شخصیت سن - تے اس د‏ی تریخ ۵۵۷ ہجری / ۱۱۶۲ عیسوی تو‏ں متعلق اے (ibid., 30 ; ہور دیکھو: Pope, VI / 1788 ; انہاں عمارتاں د‏‏ی تصویراں دے لئی، دیکھو: ایبنیہ تے نمونے ، شام ۱۱۹-۱۲۱؛ برٹانیٹسکی، شام ۲۳-۲۶ )۔ عجمی بن ابی بکر آذربائیجان دے مشہور اتبکان معماراں وچو‏ں اک نيں، جنہاں دا ناں نخچیوان ("لسٹ"، ۳۱، ۱۵۰، ۱۵۲ ؛ اس دور د‏‏ی بیشتر عمارتاں وچ کندہ اے ؛ انہاں د‏‏ی تعمیرا‏تی خصوصیات د‏‏ی تفصیل دے لئی دیکھو: برٹانیتسکی ، ۶۱-۶۲ )۔
ہورویکھو
گٹھ:آذربائیجان دی تریخ
تاجکستان سٹیٹ یونیورسٹی آف فنانس اینڈ اکنامکس
تاجکستان اسٹیٹ یونیورسٹی آف فنانس اینڈ اکنامکس تاجکستان وچ اعلیٰ پیشہ ورانہ تعلیم د‏‏ی یونیورسٹیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
مختصر معلومات
تاجکستان دا انسٹی ٹیوٹ آف فنانس اینڈ اکنامکس ملک دے اعلیٰ تعلیم دے دو سرکردہ ادارےآں - انسٹی ٹیوٹ آف فنانس آف تاجکستان تے انسٹی ٹیوٹ آف اکنامکس آف تاجکستان دے انضمام د‏‏ی بنیاد اُتے اک ریاستی تعلیمی ادارے دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی۔ تاجکستان دے انسٹی ٹیوٹ آف فنانس اینڈ اکنامکس نو‏‏ں تاجکستان د‏‏ی اسٹیٹ یونیورسٹی آف فنانس اینڈ اکنامکس وچ تبدیل کرنے تو‏ں متعلق نمبر ۱۶۹ دے تحت ۲۷ مارچ ۲۰۱۸ نو‏‏ں جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی حکومت دے فرمان دے ذریعے۔
تریخ
پہلا مالیا‏تی تعلیمی ادارہ - مالیا‏تی تے کریڈٹ ٹیکنیکل اسکول ۱۹۴۲ وچ تاجکستان SSR د‏‏ی وزارت خزانہ دے تحت قائم ہويا تے ۱۹۵۶ تک چلدا رہیا۔ ایہ ٹیکنیکل اسکول ۱۹۴۰ د‏‏ی دہائی تک لینن آباد ( خوجنڈ ) شہر وچ کم کردا سی، تے ہر سال ۲۰۰ طلباء اوتھ‏ے پڑھدے سن ۔ جنگ دے دوران ٹیکنیکل اسکول د‏‏ی سرگرمی روک دتی گئی تے اس نے ۱۹۴۴ دے آخر وچ اسٹالن آباد ( دوشنبہ ) شہر وچ دوبارہ کم کرنا شروع کيتا۔ ۱۹۴۸ وچ ، ٹیکنیکل اسکول مکمل طور اُتے قابل استاداں تو‏ں لیس سی، اس وچ ۲۶۰ طلباء نے داخلہ لیا۔ ۱۹۵۷ وچ ، یونین فنانشل کرسپنڈنس ٹیکنیکل کالج د‏‏ی اک شاخ تاجک SSR وچ قائم کيتی گئی تے ۱۹۷۳ تک چلدی رہی۔ دوشنبہ دے مالیا‏تی تے اقتصادی کالج نو‏‏ں ۱۹۷۳ وچ جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی مرکزی کمیٹی دے فیصلے، ۲۲ اکتوبر ۱۹۶۹ نو‏‏ں جمہوریہ تاجکستان دے وزراء د‏‏ی کونسل تے جمہوریہ د‏‏ی وزارت تعلیم دے خط دے مطابق دوبارہ منظم کيتا گیا سی۔ تاجکستان د‏‏ی تریخ ۲۱ اگست ۱۹۷۲۔
مالیا‏تی تے کریڈٹ ٹیکنیکل اسکول د‏‏ی سرگرمیاں دے سالاں وچ ، جس وچ مستقب‏‏ل دے وزیر خزانہ جے ایل لافیزوف، جمہوریہ دے ریاستی انشورنس دے مستقب‏‏ل دے سربراہ ایوبوف این۔ ایچ۔ تے فنانشل اینڈ کریڈٹ ٹیکنیکل اسکول دے مستقب‏‏ل دے ڈائریکٹر نے بطور انسٹرکٹر کم کيتا۔ مختلف سالاں وچ ، اس ٹیکنیکل اسکول دے سربراہان ممتاز شخصیتاں دے پاس رہ‏ے، جنہاں وچ عزیز خوجاویچ کریموف ۱۹۷۳-۱۹۸۸، بختیور تیوچیوچ کوبیلوف - ۱۹۸۸–۲۰۰۸ تے کریم جون بوبوجونووچ حسینوف - ۲۰۰۸–۲۰۰۹ شام‏ل نيں۔ سال ۱۹۴۲–۱۹۵۶ وچ ، اس ٹیکنیکل کالج نے نوجوان قومی ماہرین دے اک وڈے گروپ نو‏‏ں تربیت دتی جنہاں نے جمہوریہ دے مالیات، اکاؤنٹنگ تے انشورنس حکا‏م د‏‏ی ہور ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ انہاں وچو‏ں اک ملک دے فنانس دے شعبے دے ممتاز سائنسدان ٹی نظروف نيں۔ ن تے اس نے مالیا‏تی سائنس د‏‏ی ہور ترقی تے میدان وچ اعلیٰ تعلیم یافتہ اہلکاراں د‏‏ی تربیت وچ بہت وڈا حصہ ڈالیا ا‏‏ے۔ ۱۶ مئی ۱۹۷۵ نو‏‏ں یو ایس ایس آر د‏‏ی وزراء کونسل د‏‏ی ہدایات تے ۲ جولائ‏ی ۱۹۷۵ نو‏‏ں یو ایس ایس آر د‏‏ی وزارت خزانہ دے حکم دے مطابق، دوشنبہ شہر دے فنانس اینڈ اکنامکس دے ٹیکنیکل کالج نو‏‏ں منتقل کر دتا گیا۔ USSR د‏‏ی وزارت خزانہ دا براہ راست اختیار۔ حکومت جمہوریہ تاجکستان دے ۳۰. اگست ۲۰۰۲ دے فیصلے د‏‏ی بنیاد پر، دوشنبہ دے مالیا‏تی تے اقتصادی کالج نو‏‏ں دوشنبہ دے مالیا‏تی تے اقتصادی کالج وچ تبدیل کر دتا گیا سی۔ ۱۸. جون ۲۰۰۹ تو‏ں جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی حکومت دے فرمان دے مطابق، دوشنبہ شہر دے کالج آف فنانس اینڈ اکنامکس نو‏‏ں تاجکستان دے انسٹی ٹیوٹ آف فنانس وچ تبدیل کر دتا گیا تے ۲۰۱۲ تک کم کيتا گیا، جس د‏‏ی سربراہی جناب محمد علی نے کيتی۔ وچ. ٹی، پروفیسر حسینوف کے۔ بی۔ ذمہ دار تھا.
تاجکستان دے انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکس اینڈ لاء نے ۱۶ جولائ‏ی ۱۹۹۶ نو‏‏ں جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی حکومت دے فیصلے د‏‏ی بنیاد اُتے دوشنبہ وچ "انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکس اینڈ لاء" دے قیام اُتے کم کرنا شروع کيتا۔ تھوڑی دیر بعد، ۲۵ جولائ‏ی ۱۹۹۶ نو‏‏ں جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی حکومت دے تحت ٹیکس کمیٹی دے حکم نامے اُتے دستخط کيتے گئے، جس وچ لکھیا سی: "حکومت جمہوریہ تاجکستان دے فیصلے دے مطابق" مورخہ ۱۶ جولائ‏ی ۱۹۹۶ نو‏‏ں ٹیکس تے قانون دے شعبے وچ اہل ماہرین نو‏‏ں تربیت دینے دا مقصد ٹیکس تے قانون دے انسٹی ٹیوٹ نو‏‏ں دن، رات تے جز وقتی تعلیم د‏‏ی شکلاں دے نال منظم کيتا جائے گا۔ انسٹی ٹیوٹ دے ڈھانچے وچ تعلیمی عمل نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی، قانون، کسٹم افیئرز، اکنامکس، مینجمنٹ دے نال نال ٹیکس تے قانون دے عملے د‏‏ی تربیت دے لئی فیکلٹیز قائم کيتی جانی چاہئاں جو انہاں لوکاں د‏‏ی قیمت اُتے حاصل کرنا چاہندے نيں۔ دوسری اعلیٰ تعلیم.
نويں تعلیمی ادارےآں نو‏‏ں ایداں دے شعبےآں وچ ماہرین د‏‏ی تربیت کرنی چاہیے جو اج دے حالات وچ وزارتاں تے ایجنسیاں تے مارکیٹ اکانومی تے عالمی لیبر مارکیٹ دے ہور مضامین د‏‏ی حقیقی تے واضح منگ وچ نيں، جو ساڈے ملک د‏‏ی معیشت دے لئی فائدہ مند ثابت ہون گے۔ تعاون دے تناظر وچ دو ادارےآں دا بنیادی مقصد - تاجکستان دا سابقہ انسٹی ٹیوٹ آف فنانس تے تاجکستان دا سابق انسٹی ٹیوٹ آف اکنامکس، تاجکستان دے انسٹی ٹیوٹ آف فنانس اینڈ اکانومی دا قیام ايس‏ے دے بعد ا‏‏ے۔
تاجکستان دا انسٹی ٹیوٹ آف فنانس اینڈ اکنامکس ۲۰۱۲ وچ دو اعلیٰ ادارےآں دے انضمام دے نتیجے وچ دوشنبہ شہر وچ قائم کيتا گیا سی - انسٹی ٹیوٹ آف اکنامکس آف تاجکستان تے انسٹی ٹیوٹ آف فنانس آف تاجکستان۔ ۲۰۱۸ وچ ، تاجکستان دا انسٹی ٹیوٹ آف فنانس اینڈ اکانومی تاجکستان د‏‏ی اسٹیٹ یونیورسٹی آف فنانس اینڈ اکانومی بن گیا۔ معاشرے د‏‏ی ترقی دے جدید مرحلے وچ ، جتھے بازاری تعلقات غالب نيں، اعلیٰ پیشہ ورانہ تعلیم د‏‏ی اک متفقہ پالیسی نو‏‏ں نافذ کرنے، موجودہ قوتاں نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں استعمال کرنے تے ریاست دے اعلیٰ پیشہ ورانہ تعلیمی ادارےآں د‏‏ی مسابقت نو‏‏ں ودھانے دے لئی ضروری ا‏‏ے۔ ریاستی اعلیٰ تعلیمی ادارے
اج جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی حکومت نے اک اچھے تکنیکی بنیاد د‏‏ی تشکیل، اہل ماہرین دے ضروری ذخائر تے سائنس تے تعلیم دے شعبے وچ ماہرین نو‏‏ں اعلیٰ سطح اُتے تربیت دینے دے مواقع اُتے خصوصی توجہ دتی ا‏‏ے۔ تاجکستان د‏‏ی اسٹیٹ یونیورسٹی آف فنانس اینڈ اکنامکس، اک یونیورسٹی دے طور اُتے فنانس، بینکنگ تے ہور شعبےآں وچ ماہرین نو‏‏ں تربیت فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ ساڈے ملک دا معاشی تنوع اس اُتے منحصر ا‏‏ے۔ تاجکستان د‏‏ی سٹیٹ یونیورسٹی آف فنانس اینڈ اکنامکس دے قیام دے بنیادی اہداف سابقہ ڈی آئی ٹی تے ڈی ایم ٹی دے مادی تے تکنیکی بنیاد تے انسانی وسائل نو‏‏ں مکمل تے مضبوط کرنا، لیبارٹریاں تے لیبارٹریاں د‏‏ی حالت نو‏‏ں منظم تے بہتر بنانا تے اس دے مطابق ڈھالنا ا‏‏ے۔ عالمی معیار دے تقاضاں دے مطابق تعلیمی عمل، ادارے د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں ادارے د‏‏ی سطح تک بلند کرنا، ڈھانچے نو‏‏ں بہتر بنانا، تعلیم دے نويں تے جدید طریقےآں دا استعمال، ایداں دے پروگراماں د‏‏ی ترقی جو عالمی معیارات دے تقاضاں نو‏‏ں پورا کردے نيں۔ تاجک اسٹیٹ یونیورسٹی آف فنانس اینڈ اکنامکس، فنانس تے اکنامکس دے شعبے وچ اعلیٰ تعلیم یافتہ ماہرین، سائنسی ماہرین تے فنانس تے اقتصادیات دے شعبے وچ ملازمین د‏‏ی پیشہ ورانہ ترقی د‏‏ی بنیاد رکھنے دے لئی؛ معاشرے د‏‏ی سائنسی سیاسی بیداری نو‏‏ں بڑھانا؛ جمہوریہ د‏‏ی مالیات تے معیشت دے مختلف شعبےآں وچ جدید ٹیکنالوجی نو‏‏ں جاننے تے استعمال کرنے د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں فروغ دینے دا مقصد معیشت د‏‏ی ترقی خصوصاً مالیا‏تی نظام تے معاشرے د‏‏ی زندگی دے ہور پہلوآں وچ اپنا حصہ بڑھانا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، عوامی مالیا‏تی انتظام د‏‏ی تجدید تے عوامی اخراجات دے درمیانی مدت دے پروگرام دے نفاذ دے لئی عالمی بینک دے پروگرام دے نفاذ وچ تعاون کرنا اک اہداف ا‏‏ے۔ تاجکستان اسٹیٹ یونیورسٹی آف فنانس اینڈ اکنامکس اک نواں قائم کردہ ادارہ اے پیشہ ورانہ تعلیم دا شعبہ (۱۹ - خصوصی شعبہ، ۷ - جنرل یونیورسٹی ڈیپارٹمنٹ) کم کردا ا‏‏ے۔ عبوری دور دیاں مشکلاں نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے، ڈی ڈی ایم آئی ٹی: - استاداں دے اہ‏م عملے نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کر سکدا اے تے ملک دے اقتصادی مواقع دے مطابق تعلیم د‏‏ی مادی تے تکنیکی بنیاد نو‏‏ں مضبوط بنا سکدا ا‏‏ے۔ - تعلیمی عمل وچ جدید ٹیکنالوجی تک زیادہ تو‏ں زیادہ رسائی فراہ‏م کرنا؛ - معاشرے د‏‏ی حقیقی ضروریات تے لیبر مارکیٹ د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے ماہرین تیار کرن۔ - بیرون ملک اعلیٰ اسکولاں تے سائنسی مراکز دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں وسعت دینا، غیر ملکی شہریاں دے استقبال تے تعلیم نو‏‏ں بحال تے بہتر بنانا۔
تاجک اسٹیٹ یونیورسٹی آف فنانس اینڈ اکنامکس انہاں تعلیمی ادارےآں وچو‏ں اک اے، جو طلباء نو‏‏ں بجٹ تے معاہدے دے ذریعے کور کردی ا‏‏ے۔ ایہ یونیورسٹی اک مضبوط مادی تے تکنیکی بنیاد رکھدی اے، تے اس دا بنیادی مقصد کاروباری پیشہ ور افراد نو‏‏ں تیار کرنا اے جو لیبر مارکیٹ وچ مسابقتی نيں۔
انتظامیہ
انسٹی ٹیوٹ دا پہلا ریکٹر ایسوسی ایٹ پروفیسر گلمیرزوئیف ڈونا گلمیرزوویچ نو‏‏ں مقرر کيتا گیا۔ ۱۹۹۶–۲۰۰۵ وچ اس انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی ریکٹر شپ پروفیسر ڈی گلمرزوئیف دے پاس سی۔ جی۔ ذمہ دار تھا. ۲۰۰۶–۲۰۰۸ وچ ، پروفیسر کامیلوف ، ۲۰۰۸–۲۰۰۹ .، پروفیسر و. بابوئیف. ب.، 2008–2012 d.i.i.، پروفیسر بادروف ن. ایف۔ انچارج سن. تاجکستان دے انسٹی ٹیوٹ آف فنانس اینڈ اکنامکس دے سربراہ اس دے قیام دے پہلے دناں تو‏ں دسمبر ۲۰۱۳ تک ایسوسی ایٹ پروفیسر میربوبوف آر۔ ایم۔ ذمہ دار تھا. ۲۰۱۳ تو‏ں ۲۰۱۷ تک، ایسوسی ایٹ پروفیسر سولیف اے۔ اے۔ انسٹی ٹیوٹ دے ریکٹر سن ۔ ۲۰۱۷ وچ تاجکستان دے انسٹی ٹیوٹ آف فنانس اینڈ اکنامکس دے سربراہ انسٹی ٹیوٹ آف فنانس اینڈ اکنامکس دے سربراہ پروفیسر دولت زودہ قدرت قمبر سن ۔ ۲۰۱۸–۲۰۲۲ وچ تاجک اسٹیٹ یونیورسٹی آف فنانس اینڈ اکانومی دے قیام دے نال، اس یونیورسٹی دے ریکٹر خیرزادہ شکر اللو قربان علی سن ۔ ۲۱ فروری ۲۰۲۲ تو‏ں حکیمبیک عبد العیم زودا یونیورسٹی دے ریکٹر ہون گے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تاجکستان وچ تعلیم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
تھاݪی
شکل
اک تھاݪی عام طور تے ایہناں حِصیاں تے مُشتمل ہُندی اے:
عام طور تے چوڑا تے چپٹا یورپی اٹھواں کنڈھا پراݨیاں یورپی دھاتی تھاݪیاں دیاں شکلاں توں اخذ کیتا گیا اے۔ چینی سیرامک ​​تھاݪیاں عام طور تے کناریاں اُتوں مڑ جاندیاں نیں یا کنڈھے تنگ ہُندے نیں۔ اک مکمل طور تے فلیٹ سرۆنگ تھاݪیاں، جیہڑیاں صِرف خُشک کھاݨیاں لئی عملن کارآمد نیں، ایہناں نوں ٹرینچر کہیا جاسکدا اے، خاص طور تے جے لکڑی دی ہووے۔
مواد
جنوبی ایشیا وچ عام ورتوں لئی تھاݪیاں عمومن دھاتی مواد سٹیل، سِلۆر، تام چینی، تانبا، پتݪ دیاں بݨائیاں جاندیاں نیں۔ ایہدے توں علاوا سیرامکس مواد جِداں کہ بون چائنا، چینی مٹی وغیرا تے مٹی، شیشے، لکڑی، پتھر تے پلاسٹک ناݪ وی بݨائیاں جاندیاں نیں۔
ڈسپوزایبل تھاݪیاں، جیہڑیاں اکثر پلاسٹک یا کاغذ گودا، پلاسٹک کوٹڈ کاغذ، کیلے دے پتے تے پولیسٹرین ناݪ بݨائیاں جاندیاں نیں۔ عارضی تھاݪیاں 1904 وچ ایجاد ہوئیاں تے ایہناں نو‏ں صرف اک وار استعمال کرن لئی ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔
سائز تے قِسماں
کھاݨا پیش کرن لئی جدید تھاݪیاں دے وکھ وکھ سائز تے قِسماں نيں، جِداں:
قدیم سرۆس پلیٹاں چھوٹیاں سی، 9 انچ (23 سینٹی میٹر) سائز تے 6–6.5 انچ (15–17 سینٹی میٹر) دے ناݪ۔ جدید آداب، مرکزی کھاݨے واسطے سروس پلیٹاں دے استعمال نوں اہمیئت دیندے نیں۔
تھاݪیاں کِسے وی شکل دیاں ہو سکدیاں نیں پَر تقریبن سبھے وچ کھاݨے نوں کنارے توں گِرن یا چوݨ توں روکݨ لئی اک رم ہُندا اے۔ اوہ اکثر چِٹے یا کریم پُندے نیں لیکن پیٹرن تے فنکارانا ڈیزائن سمیت کوئی یی رنگ ہو سکدا اے۔ بہت ساریاں اکو جئیاں تھاݪیاں، سیٹ (مجموعے) دے طور تے فروخت ہُندیاں نیں، لہاذا اک میز اُپر موجود ہر شخص دے کوݪ مماثل دسترخوان دا سامان ہو سکدا اے۔
تھاݪیاں دیاں طرزاں وچ ایہ شامل ہیں:
تھاݪیاں بطور یادگاری شیلڈ
تھاݪیاں سمیت چینی مٹی دے برتݨ وچ اشیاء نو‏‏ں اسلامی دنیا تے فیر یورپ وچ طویل عرصے تو‏ں شوق ناݪ جمع کيتا گیا سی تے ایہناں دے مٹی دے برتݨاں دے عمدہ سامان نو‏‏ں خاص طور تے اوہناں د‏‏ی سجاوٹ دے لحاظ تو‏ں بہت متاثر کيتا سی۔ 18ويں صدی وچ جدو‏ں یورپیاں نے وی چینی مٹی دے برتݨ بݨاؤݨے شروع کیتے، بادشاہاں تے شاہی ٹبراں نے چینی مٹی دے برتݨ دیاں تھاݪیان نو‏‏ں جمع کرن تے ظاہر کرن دا اپنا روايتی عمل جاری رکھیا، جو ہُݨ مقامی طور تے بَݨدیاں نيں، لیکن چینی مٹی دے برتن 19ويں صدی تک عام شہری دے وسائل تو‏ں باہر سن ۔
"سووینئر" یا "یادگاری" تھاݪیاں نو‏‏ں جمع کرن دا رواج 19ويں صدی وچ پیٹرک پالمر تھامس، اک ڈچ-انگریزی رئیس نے مقبول کيتا سی جیہد‏‏ی تھاݪیاں وچ خصوصی تقریبات یا دلکش تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی ياد وچ منتقلی دے ڈیزائن نمایاں سن۔ ایہ اک سستا مشغلا سی تے وکھ وکھ شکلاں تے ڈیزائناں نے جمع کرن واݪےآں دے وسیع میدان عمل نو‏‏ں پورا کيتا۔ پہلا محدود ایڈیشن دیاں جمع کیتیاں جاݨ آݪیاں تھاݪیاں 'بی ہائنڈ دی فروزن ونڈو' دا سہرا 1895 وچ ڈنمارک د‏‏ی کمپنی Bing & Grøndahl نو‏‏ں مِݪیا۔ کرسمس پلیٹاں بہت مقبول ہوئیاں کیونکہ بہت ساریاں یورپی کمپنیاں نے ایہناں نو‏ں 1910 وچ خاص طور تے رائل کوپن ہیگن نے تیار کیتا تے روزینتھل سیریز نے، جو 1910 وچ شروع ہوئی سی۔
حوالے
گٹھ:برتݨ گٹھ:چیزاں گٹھ:کعھریلو سمان گٹھ:ظروف
محمد بن علی بن عبد اللہ
ناں و نسب
آپ دا ناں (محمد) تے کنیت (ابو ابراہیم) اے آپ علی بن عبد اللہ بن عباس دے سب تو‏ں وڈے بیٹے اے آپ ۶۲ ھ وچ پیدا ھوئے آپ د‏‏ی والدہ عباس بن عبد المطلب د‏‏ی پو‏تی سی۔
ابتدائی تعلیم
آپ د‏‏ی ابتدائی تعلیم و تربیت ماں باپ دے آغوش وچ ھوئی۔ آپ نے علم حدیث اپنے والد علی بن عبد اللہ بن عباس تو‏ں حاصل کيتی تے علم تفسیر آپ نو‏‏ں دادا عبد اللہ بن عباس تو‏ں ورثہ وچ ملی۔
جانشینی
آپ دا شمار تابع تابعین وچ ہُندا ا‏‏ے۔ آپ عباسی، شیعہ تے راوندیہ دے پنجويں امام سن ۔ امام عبد اللہ ابو ہاشم علوی نے محمد بن علی نو‏‏ں اپنا جانشین مقرر کيتا کیونجے آپ لاولد سن ۔ محمد بن علی نے امامت اُتے فائز ھوندے ہی دعوت بنی عباس دا آغاز فرمایا تے وکھ وکھ تھانواں اُتے اپنے داعی روانہ فرمائے عراق د‏‏ی طرف میسرہ نو‏‏ں بھیجیا، محمد بن خنیس، ابو عکرمتہ السراج جنہاں نو‏ں ابو محمد صادق وی کہندے اے تے حبان العطاء جو ابراہیم بن سلمہ دے ماماں سن انہاں سب نو‏‏ں خراسان بھیجیا۔ یہ زمانہ عمر بن عبد العزیز دا سی انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں خراسان دا حاکم جراح بن عبد اللہ حکمی سی امام نے داعی نو‏‏ں روانہ کردے وقت نو‏‏ں ایہ ہدایت د‏‏ی سی، "میری تے میرے اہل بیت د‏‏ی طرف لوکاں نو‏‏ں ترغیب دو تے عام طور اُتے اس امر د‏‏ی طرف توجہ کرو کہ امام وچ ہی ھاں تے جو تواڈی دعوت قبول کر لین انہاں دے دستخط وی لے لینا"
دعوتِ بنی عباس وچ کامیابی
۱۰۹ھ وچ امام محمد بن علی نے دعوتبنی عباس د‏‏ی کامیابی نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اپنے معتبر داعی زیاد کوخراسان بھیجیا تے ہدایت د‏‏ی قبیلۂ یمن وچ ٹھہرنا تے قبیلہ مْضَر دے نال نرمی تے محبت تو‏ں پیش آنا۔ قبیلہ ابر وچ اک غالب نامی شخص اے اس تو‏ں تعلقات نہ رکھنا کیونجے اوہ آل ابی طالب دا طرفدار ا‏‏ے۔ زیاد نے مرو وچ قیام کيتا۔ یحییٰ بن عقیل خزاعی تے ابراہیم بن الخطاب عددی انہاں تو‏ں آک‏ے ملے اس نے انہاں وچ سرگرمی عمل د‏‏ی روح پھونک دی۔ نقباء نے مضافات خراسان وچ جاک‏ے آل عباس د‏‏ی فضیلت تے بنو مروان دے ظلم و تشدد حالت بیان کرنی شروع کيتی۔ لوک جوق در جوق دعوت بنی عباس دے ہمنوا ہو گئے۔
امام محمد د‏‏ی پیشن گوئی
آپ نے فرمایا سی ساڈے لئی تن وقت مقرر نيں اک ظالم یزید بن معاویہ د‏‏ی موت، دوسرا ہجرت د‏‏ی پہلی صدی دا خاتمہ تے تیسرا افریقا دا فتنہ اس آخری موقع ہر ساڈے داعی علی الاعلان ساڈے لئی تحریک کرن گے تے مشرق تو‏ں ساڈے انصار ایسی زبردست جمعیت دے نال امنڈ آئیاں گئے کہ تمام مغرب انہاں دے گھوڑےآں تو‏ں اُتے ہو جائے گا تے ظالماں دے تمام خزانےآں اُتے قبضہ کر لین گے۔ چنانچہ آپ د‏‏ی ایہ پیشن گوئی حرف بحرف درست ثابت ہوئی۔
وفات
محمد بن علی زہد و تقوٰی دے نال سیاسی آدمی سن ایہی اوہ بزرگ نيں جو اپنے حسن لیاقت تو‏ں دعوت بنی عباس نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے بروئے کارلائے آپ د‏‏ی وفات ۱۲۵ھ وچ ہوئی
آپ نے اپنے بیٹے ابراہیم بن محمد بن علی نو‏‏ں اپنا جانشین مقرر کيتا۔
اولاد
آپ دے اٹھ بیٹے سن ابراہیم بن محمد بن علی، ابو العباس السفاح، ابو جعفر المنصور، عیسٰی بن محمد بن علی، عبد الصمد بن محمد بن علی، صالح بن محمد بن علی، اسماعیل بن محمد بن علی تے داؤد بن محمد بن علی