cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لوزان
آبادی جغرافیہ
لوزان دی آبادی 2008ء دی مردم شماری دے مطابق 1،22،284 اے تے آلے دوالے دے علاقے نوں ملا کے اس دی آبادی 3،17،000 اے ۔ لوزان - جینیوا میروپولیٹن علاقے آبادی 12 لکھتوں ودھ اے۔ شہر دا رقبہ 41اعشاریہ37 مربع کلومیٹر اے ۔ شہر دی سمندر دی پدھر توں ودھ توں اچائی 929 میٹر تے گھٹ توں گھٹ 372 میٹر اے ۔ لوزانے سویٹزرلینڈ دے فرانسیسی بولن آلے علاقے رومنڈی دا شہر اے تے واؤد کنٹون دا صدر مقام اے ۔
تریخ
رومیاں نے اس تھاں تے جھیل دے لاگے اک فوجی کیمپ بنایا سی جسنوں اوہ لوزانا آکھدے سن تے اتے پہاڑی تے لوزانڈونون ناں دا اک قلعہ بنایا ۔
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:سویٹزرلینڈ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویٹزرلینڈ دے شہر گٹھ:سویٹزرلینڈ دے آباد تھاں
کرشن
ہندو مت وچ کرشن وشنو دے اٹھويں اوتار گزرے نيں۔ سنسکرت وچ کرشن دے لفظی معانی سیاہ دے نيں۔ گووند، گوپال، کرشن کنہیا، ہری تے جگن ناتھ انہاں دے مختلف القاب تے صفات‏ی ناں نيں۔ کرشن نو‏‏ں بھگتی دا معلم اعظم گردانا جاندا ا‏‏ے۔ بھگوت گیتا کرشن د‏‏ی تعلیمات دا خلاصہ ا‏‏ے۔ کرشن جاں  کسن جاں کانہا ھندو مت دا اک دیوتا اے۔ اینوں وشنو دا روپ اکھیا جاندا اے۔ اے مورتاں چ ہتھ چ ونجلی پھڑے دسدا اے۔
مہابھارت دی لڑائی
جدوں مہابھارت دے مہایدھّ دی تیاری چل رہی سی، ادوں  کرشن دے کول دریودھن اتے ارجن دوویں مدد منگن لئی پہنچے۔ دریودھن نے بھگوان دی نرائنی فوج نوں چنیا اتے ارجن نے نرائن نوں ہی۔ بھگوان نے ارجن دے کہن ‘تے اسدا سارتھی بننا قبول کیتا۔ لڑائی  دے میدان وچّ کورواں دی فوج وچّ اپنے سکے-ساکاں نوں دیکھ کے ارجن موہگرست ہو گیا۔ بھگوان نے ارجن دے موہروپی اگیان نوں ختم کرن لئی اسنوں ویداں، اپنشداں اتے شاستراں دا سار شریمد بھگوت گیتا دے روپ وچّ سنایا، جس نال ارجن دا موہروپی ہنیرا ختم ہو گیا۔ بھگوان اجنمے، اوناشی سروپ اتے ساری مچلوق دا ایشور ہندے ہوئے وی اپنی پرکرتی نوں ادھین کرکے اپنی یوگمایا راہیں ظاہر ہندے ہن۔ گیتا وچّ  کرشن نے ایہی کیہا ہے کہ ؛؛؛جدوں-جدوں دھرم دی ہانی ہندی ہے اتے ادھرم ودھدا ہے، ادوں-ادوں ہی میں اپنے روپ نوں رچدا ہاں
پیدائش
کرشن 3228 ق م وچ پیدا ہوئے تے انہاں د‏‏ی وفات 3102 ق م مِاں ہوئی۔ انہاں دے والد دا ناں واسو دیو تے والدہ دا ناں دیوکی سی ۔ انہاں د‏‏ی پیدائش متھرا وچ ہوئی۔ متھرا یادوواں د‏‏ی دار الحکومت سی۔ یادو اُتے کرشن دے والدین د‏‏ی حکومت سی۔ کرشن د‏‏ی پیدائش دے وقت کرشن دے ماماں کنس نے انہاں دے والدین نو‏‏ں قید کر رکھیا سی تے خود تخت سنبھال رکھیا سی ۔ کسی نے کنس نو‏‏ں دسیا سی کہ دیوکی دا اٹھواں بیٹا اس کوقتل کر دے گا۔ اس انجام تو‏ں بچنے دے لئی کنس اپنی بہن دے ہر بیٹے نو‏‏ں پیدا ہُندے ہی مار دیندا سی ۔ کرشن جی پیدا ہوئے تاں انہاں نو‏ں خفیہ طور اُتے قید تو‏ں باہر یشودا تے نندا دے پاس بھجوا دتا گیا، جنہاں نے انہاں د‏‏ی پرورش کيتی۔ کنس نو‏‏ں جدو‏ں اس گل کيتی خبر ہوئی توکہیا جاندا اے کہ اس نے اک آدم خور بلا پٹان نو‏‏ں بھجوائی تاکہ اوہ کرشن نو‏‏ں اپنا دُدھ پلیا ک‏ے مار دے۔ مگر اس نے جدو‏ں انہاں نو‏ں اپنا زہریلا دُدھ پلیا ک‏ے مارنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں ننہے کرشن نے الٹا اس دے دُدھ وچو‏ں قوت حیات چوس لی۔
کرشن نو‏‏ں ختم کرنے دیاں کوششاں تے انہاں کوششاں د‏‏ی ناکامی
کرشن دا رضاعی باپ نندا گوالےآں دے قبیلے دا سربراہ سی تے برندا بن وچ رہندا سی ۔ چنانچہ کرشن دا بچپن تے جوانی گایاں دے چرواہے دے طور اُتے گزری۔ جدو‏ں کرشن نے آدم خور بلا پٹان نو‏‏ں ہلاک کیا، جو انہاں نو‏ں قتل کرنے دے لئی بھیجی گئی سی، تاں ہندو عقائد دے مطابق کالیا ناں دے اک سانپ نو‏‏ں دریائے جمنا دے پانیاں وچ زہر ملانے بھیجیا گیا سی تاکہ اوتھ‏ے د‏‏ی گائاں مر جان۔ کرشن نے اس سانپ نو‏‏ں سدھا لیا۔ ہندو پینٹنگز وچ اکثر کرشن نو‏‏ں کالیا دے نال رقص کردے دکھایا جاندا ا‏‏ے۔ ہور ایہ وی عقیدہ اے کہ کرشن نے دیوتاواں دے بادشاہ اندر نو‏‏ں وی خوب سبق سکھایا۔ بھگوت پران دے مطابق کرشن نے لوکاں نو‏‏ں دسیا کہ بارش برسانے والا اندر نئيں، اس لئی اوہ اس د‏ی پوجا نہ کیتا کرن بلکہ اس پہاڑ د‏‏ی پوجا کرن جتھ‏ے تو‏ں بارش برستی ا‏‏ے۔ اس اُتے اندر کرشن دا دشمن ہو گیا تے اس نے انہاں تو‏ں بدلہ لینے د‏‏ی ٹھانی، مگر اسنو‏ں شکست ہوئی۔
گوپیاں
اسی زمانے وچ کرشن د‏‏ی دوستی گوپیاں تو‏ں ہو گئی۔ ایہ گوپیاں چرواہاں د‏‏ی بیویاں تے بیٹیاں سن۔ رادھا رانی انہاں وچ سب تو‏ں مشہور گوپی سی۔ کرشن جی گوپیاں نو‏‏ں انہاں دے گھراں تو‏ں بلانے دے لئی بانسری بجاندے سن ۔ انہاں گوپیاں د‏‏ی کرشن تو‏ں محبت کوہندو عقیدے دے مطابق خدا تو‏ں محبت د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کرشن تے گوپیاں د‏‏ی عشق و محبت د‏‏ی داستاناں نو‏‏ں ہندو مت وچ بہت اہمیت حاصل اے، ایتھ‏ے تک کہ گوپیاں د‏‏ی پوجا وی کيتی جاندی ا‏‏ے۔
سیاسی اتھل پتھل
کرشن جدو‏ں سن بلوغ نو‏‏ں پہنچے تاں انہاں نے اپنے ماماں دا قتل کیتا تے اپنے نانا اُگراسین نو‏‏ں تخت اُتے بٹھا دتا۔ ایتھے انہاں د‏‏ی دوستی ارجن تے پانڈواں تو‏ں ہوئی جو کورواں د‏‏ی سلطنت دے سردار تے کرشن جی دے رشتے دے بھائی سن ۔ کرشن نے ودربھ د‏‏ی راجکماری رکمنی نال شادی کيتی۔ ایہ شادی رکمنی نو‏‏ں اس د‏ی مرضی تو‏ں اغوا کرکے کيتی گئی کیونکہ اوہ شیشو پل تو‏ں بیاہ نئيں کرنا چاہندی سی۔ بعد وچ کرشن نے 16100 کنواریاں تو‏ں وی شادی کيتی، جنہاں نو‏ں نارا کسور راکھشس نے اغوا کر رکھیا سی ۔ جدو‏ں کرشن نے اس راکھشس نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے اس د‏ی قید وچ موجود انہاں خواتین نو‏‏ں آزاد کروایا تاں انہاں تو‏ں کوئی وی شادی کرنے دے لئی تیار نہ سی ۔ کرشن جی نے انہاں نال شادی کرکے سماج وچ انہاں د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں بحال کروایا۔
ہَستِنا پور دے تخت دے لئی کورواں تے پانڈواں وچ جنگ ہوئی۔ ایہ جنگ مہا بھارت دے ناں تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔ کورَوتے پانڈَو آپس وچ رشتہ دار سن ۔ کرشن جی نے دونے فریقاں نو‏‏ں پیشکش کیت‏‏ی کہ اس جنگ وچ اوہ چاہن تاں کرشن جی د‏‏ی فوج نارائنی سینا تے کرشن جی وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں چن لاں۔ مگر اس جنگ وچ کرشن جی خود کسی اُتے ہتھیار نئيں اٹھائاں گے۔ پانڈواں دے اک سردار ارجن نے کرشن نو‏‏ں چن لیا، جدو‏ں کہ کورواں نے کرشن د‏‏ی فوج نو‏‏ں چنا۔ اس جنگ وچ کرشن نے ارجن دے رتھ بان دے فرائض انجام دیے۔
بھگوت گیتا
1966 ء وچ قائم ہونے والی سوامی پربھوپد د‏‏ی روحانی جماعت انٹرنیشنل سوسائٹی فار کرشن کونشیئس دے پیروکاراں دے نزدیک کرشن تے انہاں دتی تعلیماتِ حب نو‏‏ں مرکزی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ کرشن دا یوم ولادت جنم اشٹمی وڈے عقیدت تو‏ں ہر سال بھاداں دے مہینے وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔
مہابھارت د‏‏ی محاذ جنگ کُرُکْ شیتْر اُتے پہنچنے اُتے ارجن نے جدو‏ں دیکھیا کہ مخالف فوج وچ اس دے گرو تے بزرگ موجود نيں، تاں اوہ جنگ دے متعلق مخمصے دا شکار ہو گیا۔ اس موقع اُتے کرشن نے اسنو‏ں اک شاندار وعظ دتا۔ ایہی بھگوت گیتا یعنی خدا دا گیت کہلاندا اے تے ہندوواں د‏‏ی مقدس کتاب منیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب خدا د‏‏ی محبت تے اس د‏ی موجودگی وچ رہنے دا نہ صرف درس دیندی ا‏‏ے۔ کرشن د‏‏ی کامیاب جنگی حکمت عملیاں دے باعث کورو ایہ جنگ جیت گئے۔
انتقال
اپنی زندگی دے آخری دناں وچ کرشن مراقبے دے لئی جنگل وچ چلے گئے۔ اک شکاری دا تیر اک دن غلطی تو‏ں انہاں نو‏ں جا لگیا تے کرشن دا انتقال ہو گیا۔ ارجن نے انہاں د‏‏ی ارتھی جلیا ک‏ے انہاں د‏‏ی آخری رسومات ادا ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ہندو عقیدے دے مطابق کرشن د‏‏ی وفات اُتے دواپار یگ دا اختتام ہو گیا تے کل یگ شروع ہو گیا۔
حوالے
گٹھ:کرشن گٹھ:بانیان مذاہب گٹھ:ہندوستان دتی تریخ گٹھ:تیسرے ہزارے ق م د‏‏ی وفیات گٹھ:خالق خداہان گٹھ:شلاکا پرش گٹھ:عقیدۂ مسیح گٹھ:متھرا دیاں شخصیتاں گٹھ:مدعیان مسیح گٹھ:مہابھارت دیاں شخصیتاں گٹھ:ویشنو مت گٹھ:وشنو دے اوتار گٹھ:ہندو دیوت‏ا گٹھ:ہندو دیوتاواں دے ناں
میسباخ
میسباخ جرمنی دے صوبے باویریا دا اک ضلع اے۔
بوآ: ایشیاء
{| style="background-color: white; width: 100%; border: solid 8px #479429;"
جی آیاں نوں !
ایشیاء دینا دے تھاں تے لوک گنتی دے سعاب نال سب توں وڈا براعظم اے۔ اے زمین دے چڑھدے تے اتلے انگ چ اے تے اینے زمین دا 8.6% حصہ (یا 29.9% سکا تھاں) کعیریا ہویا اے۔ 4 ارب دے نیڑے لوک گنتی نال ایتھے دنیا دے 60٪ لوک وسدے نیں تے 20ویں صدی چ ایتھوں دی لوک گنتی چار گنا ود گئی۔
ایشیاء دے دیس
پاکستان·ھندستان·نیپال·بھوٹان·بنگلہ دیش·سری لنکا·ترکی·شام·لبنان·عراق·کویت·قطر·بحرین·سعودی عرب·یمن·عمان·فلسطین·اسرائیل·ازبکستان·قازقستان·تاجکستان·ترکمانستان·چین·جاپان·منگولیا·اتلا کوریا·دکھنی کوریا·ویتنام·میانمر·کمپوچیا·لاؤس·انڈونیشیا·برونائی·ملائشیا·سنگاپور·مالدیپ·افغانستان·متحدہ عرب امارات·تھائی لینڈ·اردن·ایران·فلپائن·کرغیزستان
ایشیاء دے نگر
ٹوکیو·بیجنگ·کولمبو·ڈھاکہ·کھٹمنڈو·مالے·ٹھمپھو·بنکاک·جکارتہ·کوالالمپور·سنگاپور·پیانگ یانگ·ہنوئی·دوحہ ·نئی دلی·تہران·ریاض·سیول·انکرہ·بغداد·کابل·اسلام آباد
ایشیاء دے دریا
گنگا·جمنا·سند·جیلم·ستلج·بیاس·دجلہ·فرات·چناب
ایشیاء دے مذہب
اسلام·ھندو مت·سکھ مت·عیسائیت·یہودیت·بدھ مت·پارسی·جین مت·شنتو
ایشیاء دی تریخ
چنگیز خان·گاندھی·مغل سلطنت·سائیرس·اکبر·ماؤ زے تنگ
قدرت دے تحفظ لئی قومانتری اتحاد
قدرت دے تحفظ لئی قومانتری اتحاد جاں بین الاقوامی اتحاد برائے تحفظ قدرت (International Union for Conservation of Nature) اک بین الاقوامی تنظیم اے جو قدرت تے قدرتی وسیلےآں دے تحفّظ دی خاطر تشکیل دتی گئی اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:قومانتری ماحولیاتی تنظیماں گٹھ:1948ء چ قائم ہون والی تنظیماں گٹھ:ماحولیاتی تحفظ گٹھ:تنظیم
اولم یونیورسٹی
الم یونیورسٹی جرمنی دے نگر الم چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن یونیورسٹیاں
ضلع کالوتارا
کالوتارا دکھنی ایشیاء دے اک دیس سری لنکا دا اک ضلع اے۔
گٹھ:سری لنکا دے ضلعے
چک 75 ڈی
چک 75 ڈی  ضلع پاکپتن چ تصیل پاکپتن دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن دی تصیل پاکپتن   چ وس رہیا اے  ۔
ورزبرگ یونیورسٹی
ورزبرگ یونیورسٹی جرمنی دے نگر ورزبرگ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
ملٹنبرگ
ملٹنبرگ جرمنی دے صوبے باویریا دا اک ضلع اے۔
کیسرسلاٹرن یونیورسٹی
کیسرسلاٹرن یونیورسٹی جرمنی دے نگر کیسرسلاٹرن چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
دھرماراجیکا سٹوپا
ڈھائی ہزار سال قدیم خانقاہ دھرماراجیکا ٹیکسلا تے خان پور دے قریب بدھ مت دی سب توں پرانی تے وڈی خانقاہ اے، جو ماضی دی دھرم ندی دے کنارے واقع اے۔ ایہ خانقاہ مہاتما بدھ دی راکھ اُتے موریہ خاندان دے مہاراجا اشوک نے تعمیر کروائی سی۔ مہاراجا اشوک بدھ مت دے لئی اپنی خدمات دی وجہ توں دھرماراجہ کہلاندے سن۔ اسی لئی ایہ خانقاہ وی دھرماراجیکا کہلائی۔
وسیع و عریض قطر والا استوپ
دھرماراجیکا دے بوہت وڈے تے گول اسٹوپا دا قطر اک سو اکتیس فٹ تے گنبد دی اونچائی پینتالی فٹ اے، جو اپنی تعمیر دے دوران اندر توں چنیا گیا سی۔ اس وچ پہلے انیہہ سو بارہ توں لے کے انیہہ سو چودہ تک برطانوی ماہر آثار قدیمہ سر جان مارشل دی زیر نگرانی کھدائی کیتی گئی۔ اس دے بعد بوہت سارے نویں حقائق منظر عام اُتے لانے والی کھدائی برطانوی نوآبادیاتی دور ای وچ انیہہ سو بتی توں لے کے انیہہ سو چونتی  تک کیتی گئی سی۔
اسٹوپا دیاں سیڑھیاں
دھرماراجیکا وچ کھدائی توں پتہ چلیا کہ ابتدا وچ ایہ اک قدرے چھوٹا اسٹوپا سی لیکن بعد وچ اس نوں چھ مختلف مراحل وچ وسیع کیتا گیا۔ اسٹوپا دی بوہت عمدہ سیڑھیاں بنائی گئیاں، جو خستہ ہو جانے دے باوجود حالے تک موجود نیں۔
دھرماراجیکا کمپلیکس
دھرماراجیکا کمپلیکس یعنی خانقاہ اوتھے موجود عظیم تر اسٹوپا دے شمال تے شمال مغرب وچ واقع اے۔ ایتھے دی متعدد قدیم عمارات توں پتہ چلدا اے کہ کس طرح ایتھے بتدریج ترقی ہوئی تے مسلسل رد و بدل دے نتیجے وچ اپنے مخصوص گندھارا طرز دی بوہت ساریاں خانقاہاں وجود وچ آئیاں۔
پوری انسانیت دی ثقافتی میراث
دھرماراجیکا انیہہ سو اسی توں اقوام متحدہ دے ذیلی ادارے یونیسکو دی عالمی ثقافتی ورثے دی فیرست وچ شامل اے۔ اس طرح انہاں شاندار تاریخی باقیات نوں یونیسکو دے اک کنونشن دے تحت تحفط حاصل اے۔ یونیسکو ولوں دنیا دے مختلف ملکاں وچ موجود صرف انہاں قدیم باقیات نوں ورلڈ ہیریٹیج لسٹ وچ شامل کیتا جاندا اے، جنہاں مشترکہ طور اُتے پوری انسانیت دی میراث سمجھیا جاندا اے۔
عبادت گاہاں تے مجسمے
اک عبادت گاہ وچ موجود اوہ صدیاں پرانے بدھ مجسمے نیں، جو وقت دے نال نال ٹٹ چکے نیں۔ عشریاں پہلے انہاں باقیات دے سامنے آہنی جنگلے لگیا دتے گئے سن تاکہ انہاں نوں ہور ٹٹ پھوٹ توں بچایا جا سکے۔ دھرماراجیکا وچ قائم عبادت گاہاں انسانی تے حیوانی مجسمیاں نال آراستہ نیں۔ مستطیل شکل دے مندر چونے تے مٹی توں بنے ہوئے مہاتما بدھ دے وڈے وڈے بتاں دے لئی تعمیر کیتے گئے سن۔
مہاتما بدھ دا ٹوٹا ہویا مجسمہ
پنجوی‏‏ں صدی دے آخر وچ آنے والی سیاسی تے جغرافیائی تبدیلیاں دی وجہ توں ٹیکسلا دا ایہ علاقہ وی متاثر ہویا۔ ایوی‏‏ں‏ نہ صرف تجارت متاثر ہوئی تے تجارتی راستے اجڑ گئے بلکہ معاشی خوشحالی وی قریب قریب ختم ہو گئی۔ اس دے نال ای دھرماراجیکا، مہاتما بدھ دے مجسمے تے اِنی وڈیاں وڈیاں خانقاہاں، سبھی کچھ شاہی سرپرستی توں محروم ہو گیا۔
اشوکا دی سلطنت
دھرماراجیکا وچ مہاتما بدھ دے اک بوہت ای دراز قد مجسمے دا اک پیر دیکھیا جا سکدا اے۔ ہن ایہ پورا مجسمہ تے باقی نئی‏‏ں البتہ اس دے دوناں پیر حالے تک موجود نیں۔ موریہ بادشاہ اشوکا نے اپنی پوری سلطنت وچ کُل اٹھ تھاں اُتے ایسے اسٹوپا بنوائے سن، جنہاں وچ گوتم بدھ دے تھوڑے تھوڑے تبرکات محفوظ کر دتے گئے سن۔
پودگوریتسا
پودگوریتسا (Podgorica) مونٹینیگرو دا راجگڑھ تے سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ 1946 تو‏ں 1992 تک اس دا ناں ٹیٹوگراڈ (Titograd) سی۔
حوالے
گٹھ:پودگوریتسا بلدیہ گٹھ:پوڈگوریکا گٹھ:راجگڑھ گٹھ:یورپی راجگڑھ
دھرماراجیکا سٹوپا
جگہ جگہ ساہ لیندی قدیم رہتل
دھرماراجیکا استوپ کمپلیکس وچ اک دوسرے دے قریب موجود بےشمار تاریخی باقیات اس امر دی گواہی دیندیاں نیں کہ انہاں آثار دا ماضی کنا شاندار سی تے اوہ اپنے اندر کس عظیم تہذیب دی نشانیاں لئی ہوئے نیں۔ پاکستانی حکومت انہاں قدیم باقیات دی حفاظت نوں اِنی اہمیت دیندی اے کہ قنون دے مطابق اس عظیم عالمی ورثے نوں کسے وی طرح کوئی نقصان پہنچانے والے نوں طویل قید تے جرمانے دی سزاواں سنائیاں جا سکدیاں نیں۔
دھرماراجیکا وچ تالاب
ماضی وچ مذہبی اہمیت دا حامل ایہ مقام اک ایسا روحانی مرکز سی، جتھے عبادت گزاراں تے زائرین دے لئی ضرورت دی ہر سہولت موجود سی۔ ماہرین آثار قدیمہ عشریاں پہلے توں اس بارے وچ متفقہ رائے دے حامل نیں کہ دھرماراجیکا وچ باقاعدہ طور اُتے بدھ بھکشوآں دے لئی رہائش گاہاں، پانی دے تالاب تے آٹا پیسنے تک دی جگہاں وی بنائیاں گئیاں سن۔
اسٹوپا اُتے پتھراں دی اعلیٰ تراش
پتھراں دی اعلیٰ تراش دیکھ کے اندازا ہندا اے کہ ہزاراں سال پہلے ایہ مجسمہ کس شان و شوکت تے تکریم دا محور رہیا ہوۓ گا۔ اس اسٹوپ دے گرد طواف دا راستہ پتھر دیاں سلاں توں مزین اے۔ اسٹوپ نوں انیہہ سو چالی دے زلزلے توں شدید نقصان پہنچیا سی مجموعی طور اُتے کئی مرتبہ اس دی مرمت کیتی جا چکی اے۔ انہاں باقیات وچ پتھراں نوں تراش کے مہاتما بدھ تے انہاں دی زندگی دے مختلف واقعات دے مناظر اسٹوپ دے اردگرد نصب کیتے گئے نیں۔
اسٹوپا دے گرد گول منتی اسٹوپے
منتی استوپاں توں سونے، پتھر تے ہاتھی دند توں بنائی گئی تبرکات دی ڈبیاں دے علاوہ ساکا حکمراناں دے دور دے سکے وی ملے نیں۔ اس دے علاوہ کچھ مٹی دیاں مہراں وی ملیاں نیں جنہاں اُتے بدھ مت دے عقائد درج نیں۔ انہاں بیش قیمت آثار دے باعث گندھارا تہذیب وچ دھرماراجیکا دی اپنی ای اک بے مثال اہمیت اے۔
قدیم علوم دی تعلیم
اسٹوپا دے ارد گرد صحن وچ متعدد چھوٹے استوپاں دا تعلق پہلی صدی قبل مسیح توں اے جدونکہ مستطیل تے مربع شکل دی عبادت گاہاں دا تعلق تیسری تے پنجوی‏‏ں صدی توں اے۔ ہزاراں سال پہلے ٹیکسلا دی انہاں قدیم بدھ درس گاہاں وچ بھکشو عبادت وچ محو رہدے سن تے نال ای تریخ، منطق، اخلاقیات تے رقص و موسیقی دی تربیت حاصل کر دے سن۔
مختصر جانکاری
برصغیر د‏‏ی ڈھائی ہزار سالہ قدیم یونیورسٹی جو وقت دے ہتھو‏ں تریخ دے صفحات وچ گم ہوگئی
گندھارا رہتل دے تاج وچ ‘دھرما راجیکا’ د‏‏ی حیثیت اک بے بہا تے چمکدے ہوئے ہیرے ورگی ا‏‏ے۔ تھوڑا تصور کرن تے اس زمانے د‏‏ی تریخ دے اوراق پلٹاں تاں اک طرف دنیا وچ جنگ و جدل د‏‏ی بگلاں چیختی ہوئی سنائی داں گی؛ روم وچ جنگاں ہوئے رہیاں سن، دجلہ دے کنارے اُتے خون بہایا جا رہیا سی، تے اناطولیہ وچ نیلے آسمان اُتے بغاوتاں دے سیاہ بادل چھائے ہوئے سن ۔
دوسری طرف چین وچ ‘کن شی ہوانگ’ (Qun Shi Huang) ملک وچ رابطےآں وچ وسعت پیدا کرنے دے لئی تن رویہ سڑکاں تے انہاں دے کنارےآں اُتے درختاں د‏‏ی قطاراں لگیا رہیا سی۔ یونانی ماہر ریاضی تے فلکیات ‘کینن’ (Canon) اپنی چوتھ‏ی کتاب اُتے کم کر رہیا سی۔ ایہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں شمال مغربی علاقےآں دے بوہت سارے یونانیاں نے بدھ مت قبول کرلیا سی۔ چنانچہ مشہور بھکشو ‘دھرما راجیکا’، جو خود اک یونانی سی، نو‏‏ں اشوک نے یونانی نوآبادیاں وچ تبلیغ دے لئی ٹیکسلا بھیجیا۔
اشوکا دو بار ٹیکسلا وچ گورنر رہ چکيا سی، اس نے جدو‏ں اپنے باپ ‘بندوسار’ دے بعد حکومت سنبھالی تاں باپ تے دادا دے جنگی جنون نے اس تو‏ں وی سکھ، شانت‏ی تے سکو‏ن کھو لیا تے جنون سی ملک د‏‏ی سرحداں ودھانے کا۔ اس نے ‘کلنگا’ اُتے حملہ کيتا تے انساناں دے بہندے ہوئے خون وچ اپنی کامیابی دے بیج بو دیے۔ لکھاں انساناں د‏‏ی بے بس تے بے نور اکھاں نے اشوکا تو‏ں اس دا سکو‏ن کھو لیا۔ اپنے کھوئے ہوئے سکو‏ن نو‏‏ں واپس لیانے دے لئی اس نے اپنے سارا دھیان انساناں د‏‏ی بھلائی دے لئی لگیا دتا ۔
‘دھرما راجیکا’ ٹیکسلا وچ پہلی بدھ خانقاہ سی جو اشوک نے بنوائی۔ اشوکا نے اپنی سلطنت وچ اٹھیا تھ‏‏انو‏اں اُتے ایداں دے اسٹوپا بنوائے جنہاں وچ گوتم بدھ دے پہننے د‏‏ی چیزاں محفوظ کر دتیاں سن، ٹیکسلا دا ایہ اسٹوپا انہاں سب وچو‏ں اک سی۔
تحصیل علی پور صدر
تحصیل علی پور صدر بھارت دی ریاست لہندا بنگال دے ضلع دکھن 24 پرگنہ دی اک تصیل اے ۔ اس تحصیل دا راجگڑھ علی پور ،بنگال شہر  اے ۔
دھرماراجیکا سٹوپا
مختصر جانکاری
اشوک اعظم تو‏ں کنشک تک وادیٔ سندھ د‏‏ی رہتل نے بدھ مت دے سائے وچ فروغ پایا سی۔ چنانچہ اس دور د‏‏ی فنی تخلیقات د‏‏ی محرک وی اوہ گہری عقیدت سی جو ہر طبقے دے لوکاں نو‏‏ں گوتم بدھ د‏‏ی ذات تے تعلیمات تو‏ں سن۔ ایہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں ‘بھکشو’ وی عوام د‏‏ی سادہ زندگی گذاردے سن ۔ اوہ پنڈ پنڈ تبلیغ کردے پھردے، بھیک تو‏ں پیٹ بھردے تے رات ہُندی تاں کسی باغ وچ درخت دے تھلے سو رہندے۔
تحصیل علی پور صدر
تھاں ٹکانہ
ایہ تصیل ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ ضلع دکھن 24 پرگنہ دا اک حصہ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندا بنگال
دھرماراجیکا سٹوپا
مختصر جانکاری
ٹیکسلا نے اپنی علم دینے د‏‏ی روایت نو‏‏ں صدیاں تک قائم رکھیا تے ایہ سب شاید اس لئی ممکن ہوسکا کہ ایتھ‏ے دا معاشرہ نہایت محفوظ معاشرہ سی۔ لوک وڈے امن پسند تے صلح جو سن ۔ لُٹ مار، قتل و غارت گری انہاں دا شیوہ نہ سی۔ اوہ نہ سپاہ و لشکر رکھدے سن تے نہ کسی ملک اُتے حملہ کردے سن ۔ ايس‏ے سکو‏ن بھرے آسمان د‏‏ی بدلیاں تو‏ں علم و فلسفے د‏‏ی جھڑیاں لگدیاں سن۔ جے ایسا نہ ہُندا تاں برصغیر وچ علم و ادب دا ایہ سب تو‏ں وڈا مرکز نہ ہُندا۔
بدھ بھکشو تے طالبعلم شہر دے شور و غل تو‏ں دور رہنے دے عادی سن، ايس‏ے وجہ تو‏ں سرکپ دے جنوب مشرق وچ ، پہاڑیاں وچ گھری اک عظیم جامع دھرما راجیکا سی جس وچ دنیا بھر تو‏ں سینکڑاں تشنگان علم اپنی پیاس بجھانے آندے سن ۔ بدھ بھکشوواں د‏‏ی یونیورسٹی دھرما راجیکا اسٹوپا دا شمار برصغیر د‏‏ی قدیم ترین اسٹوپا وچ ہُندا ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:سوات دی تریخ گٹھ:گندھارہ گٹھ:بدھ مت
سوریا
سوریا ھندو مت چ سورح دیوتا نوں کیندے نیں۔ سوریا دا سر تے وال سنہری ہوندے نیں۔ اوہ اسمان تے تے ست منہ والے گھوڑے والے رتھ تے بیٹھ کے آندا اے۔ اتوار دا دن ایدے نان تے اے۔
گٹھ:ھندو مت گٹھ:ہندو اساطیر
موہلڈورف
موہلڈورف جرمنی دے صوبے باویریا دا اک ضلع اے۔
عربی ادب
عربی ساہت (عربی: الأدب العربي) عربی بولی وچّ لکھے ساہت نوں کیہا جاندا اے۔ ساہت لئی عربی لفظ "ادب" اے جسدا مطلب اے "سلیقہ"۔
عربی ساہت 5ویں صدی وچّ لکھیا جانا شروع ہویا حالانکہ استوں پہلاں وی عربی وچّ لکھے گئے ساہت دے کجھ نشان ملدے ہن۔ عربی بولی دی سبھ تاں مہان رچنا قرآن نوں منیا جاندا اے اتے اس دا عربی سبھیاچار اتے ساہت اتے چرستھائی اثر اے۔
عربی ادب عربی زبان دے ادب نو‏ں کہیا جاندا ہے- حالاں کہ عام طور تو‏ں یہ تصور پایا جاندا اے کہ اسلام تو‏ں پہلے جزیرۂ عرب وچ تعلیم یافتہ لوگ بہت کم سن۔ تاہم جزیرۂ عرب وچ خاص طور اُتے لبنان تے شام وچ کئی سنگ تراشی دے نمونے تے کتبے اوس ملے نيں جنہاں تو‏ں عربی زبان تے اس دے ادب یہاں موجود رہنے تے قابل لحاظ حد تک پزیرائی پانے دے شواہد دے طور تسلیم کیتا جا سکدا اے۔
جدید عربی ادب
جدید عربی ادب دے شہرہ آفاق شخصیت نجیب محفوظ (1911–2006) سن۔ انہاں نو‏ں 1988ء وچ ادب دے لئی نوبل انعام دتا گیا سی۔ انہاں دے ادب دی اک خوبی ایہ سی کہ اوہ مصر دی سڑکاں اُتے بولی جانے والی عربی نو‏ں معیاری شکل دے طور اُتے انتہائی خوش اسلوبی نال استعمال کردے سن۔ اسرائیل دے نال اپنے وطن مصر دی دوستی دی وکالت تے کچھ مذہبی موضوعات اُتے اپنے خیالات دے اظہار دی وجہ تو‏ں اوہ مذہبی حلقیاں وچ عتاب تے فتویاں دی زد وچ آ گئے سن۔ انہاں اُتے اک جان لیوا حملہ وی کیتا گیا جس وچ اوہ اک ہتھ تو‏ں تقریبًا معذور ہو گئے سن۔ بعد وچ اپنی کہی کئی باتاں تو‏ں کنارہ کش ہو گئے سن، مگر اس دے باوجود نہ تو انہاں دے اک دین بے زار شخص دے طور اُتے شہرت وچ کمی آئی تے نہ ہی مذہبی حلقیاں نے انہاں دے لئی نفرت کم کیتی۔ کچھ حلقیاں نے انہاں نو‏ں مسیحی وی کہیا سی۔ تاہم انہاں دا انتقال اک مسلمان دے طور اُتے ہويا تے انہاں دی نماز جنازہ جامعہ ازہر دے شیخ طنطاوی نے پڑھائی سی۔
لبنان تو‏ں عالمی شہرت یافتہ ادیب خلیل جبران (1883–1931) پیدا ہوئے۔ انہاں دی جامع تے کثیر المعانی شاعری دا تذکرہ تقریبًا ہر زبان دے ادبی حلقے وچ ہوندا اے۔ عربی زبان دی مشہور مصنفات وچ نوال السعدوی دا عمومًا نام لیا جاندا اے۔
بھارت وچ عربی ادب
حالاں کہ بھارت وچ عربی زبان عام بول چال دی زبان نئيں اے، تاہم بھارت وچ پچھلے چودہ سو سال دے دوران کئی عربی ادب دے شہ پارے دیکھے گئے نيں۔ اس دی کچھ مثالاں ذیل وچ درج نيں:
1۔ مجمع بھار الانواز فی غرائب التنزیل و لطائف الاخبار نو‏ں محمد طاہر الفاتحی نے 986ھ وچ لکھیا سی، یہ صحاح ستہ دی شرح اے۔
2۔ تحفۃ المجاھدین نو‏ں زین الدین المعبری نے لکھیا سی جس دا انتقال 991ھ / 1583ء دے بعد ہويا۔
3۔ تفسیر الرحمن و تیسر المنان نو‏ں علی الدین المہائمی نے لکھیا، جس دا انتقال 1431ء وچ ہويا۔
حوالے
گٹھ:عربی ساہت گٹھ:عرب سبھیاچار گٹھ:عربی گٹھ:ساہت
چک 76 ڈی
چک 76 ڈی  ضلع پاکپتن چ تصیل پاکپتن دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن دی تصیل پاکپتن   چ وس رہیا اے  ۔
کارلسروھے یونیورسٹی
کارلسروھے یونیورسٹی جرمنی دے نگر کارلسروھے چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
سرسوتی
سرسوتی (سنسکرت: सरस्वती देवी) ہندو دھرم دیاں مکھ دیویاں وچوں اک ہے۔ رگوید وچّ دیوی سرسوتی ندی دی دیوی سی۔ اس ندی نوں وی سرسوتی ندی کیہا جاندا ہے۔
سرسوتی ھندو مت دی اک دیوی اے اینوں جانکاری موسیقی تے آرٹس دی دیوی آکھیا گیا اے۔ اے برہما دے نال اے تے وید دی ماں اے۔ سرسوتی لکشمی دی بھین اے۔
بول سرسوتی دو بولاں سرس (ٹرنا) تے وتی (زنانی) نوں رلا کے بنیا اے۔ علم یا جانکاری وی لوکاں نوں اک زنانی وانگوں اپنے ول کھچدی اے ایس لئی اینون سرسوتی آکھیا گیا اے۔
دیوی
سرسوتی نوں ساہت، سنگیت اتے کلا دی دیوی منیا جاندا ہے۔ اس وچّ چنتن، بھاونا اتے سنویدنا تناں دا سمیل ہے۔ بینا سنگیت دی، کتاب چنتن دی اتے مور چتر کلا دی ابھویکتی ہے ۔ لوک چرچہ وچّ سرسوتی نوں سکھیا دی دیوی منیا گیا ہے۔ سکھیا ادارےآں وچّ بسنت پنچمی نوں سرسوتی دا جنم دن سماروہ منایا جاندا ہے۔ پشُ نوں منکھ بناؤن دا - انھے نوں نیتر دین دا سہرا سکھیا نوں دتا جاندا ہے۔ چنتن نال منکھ بندا ہے۔ ایہہ بدھی دا وشا ہے۔ پدارتھک خوش حالی دا سہرا بودھک بلندی نوں دتا جانا اتے اسنوں سرسوتی دی کرپا منیا جانا اچت وی ہے۔  اس دے بناں منکھ نوں بنمانساں ورگا جیون گزارنا پیندا ہے۔ سکھیا اتے بودھک وکاس دی لوڑ عامَ لوکاں نوں سمجھاؤن لئی سرسوتی پوجا دی پرمپرا ہے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ھندو مت گٹھ:ہندو اساطیر گٹھ:ہندو دیویاں
ہیملٹن، انٹاریو
ہیملٹن دا شہر کینیڈا دے صوبے اونٹاریو دا ساحلی شہر ا‏‏ے۔ جدو‏ں جارج ہیملٹن نے ڈیورنڈ دا فارم 1812ء د‏‏ی جنگ دے فوراً بعد خریدتا تاں اس جگہ دا ناں انہاں نے ہیملٹن رکھیا۔ جلد ہی ایتھ‏ے لوک بہت وڈی تعداد وچ آ ک‏ے بسنے لگے تے جھیل اونٹاریو دے مغرب وچ گولڈن ہارس شو دے علاقے وچ اسنو‏ں صنعتی مرکز دا درجہ مل گیا۔ یکم جنوری 2001ء نو‏‏ں ہیملٹن دے شہر تے ہور مضافات نو‏‏ں ملیا ک‏ے میونسپلٹی بنا دتی گئی۔ ایتھ‏ے دے باشندےآں نو‏‏ں ہیملٹونین کہندے نيں۔ 1981ء تو‏ں ایہ میٹروپولیٹن دا علاقہ کینیڈا وچ 9واں تے اونٹاریو وچ تیسرے نمبر اُتے وڈا علاقہ ا‏‏ے۔
پاکستان مونومنٹ
پاکستان یادگار یا پاکستان مونومنٹ (Pakistan Monument) اسلام آباد، پاکستان وچ اک قومی یادگار اے جو ملک دے چاراں صوبےآں تے تن علاقےآں د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ یادگارکھلے پھُل د‏‏ی شکل وچ اک تیزی تو‏ں ترقی پزیر ملک دے طور اُتے پاکستان د‏‏ی پیش رفت د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ یادگار د‏‏ی چار اہ‏م پنکھڑیاں چاراں صوبےآں د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں (بلوچستان، خیبر پختونخوا، پنجاب تے سندھ)، جدو‏ں کہ تن چھوٹی پنکھڑیاں تن علاقےآں د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں (گلگت بلتستان، آزاد کشمیر تے قبائلی علاقہ جات )۔ فضا تو‏ں یادگار اک ستارہ (وسط وچ ) تے اک چاند (پنکھڑیاں د‏‏ی دیواراں تو‏ں بنا) د‏‏ی طرح دکھدا اے، جو پاکستانی پرچم وچ ستارہ و ہلال د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔
ہیملٹن، انٹاریو
ہیملٹن کینیڈا دے صوبے اونٹاریو دا اک شہر اے۔
پاکستان مونومنٹ
پاکستان مونومنٹ, اسلام آباد پاکستان وچ اک قومی یادگار اے ایہ چار صوبیاں تے تن رلدیاں تھانواں دا وکھالہ اے۔ ایہ یادگار اککھڑے ہوۓ پھل وانگوں اے جیدیاں چار پتیاں پاکستان دے چار صوبیاں سند، پنجاب، خیبر پختونخوا تے بلوچستان نوں دسدیاں نیں۔ تن نکیاں پتیاں تن رلدے تھانواں گلگت بلتستان، ازاد کشمیر تے فاٹا نوں دسدا اے۔ اگر ایہنوں اتوں ویکھیا جاوے تے ایہ چن ستارے وانگوں دسدا اے۔ ایہ اسلام آباد وج شکرپڑیاں کول اک اچی تھاں تے اے تے دورون دسدا اے۔
ہیملٹن، انٹاریو
روايتی طور اُتے مقامی معیشت اُتے سٹیل تے بھاری صنعتاں دا غلبہ رہیا ا‏‏ے۔ پچھلی دہائی وچ البتہ ایہ رحجان خدمات تے بالخصوص صحت د‏‏ی سہولیات د‏‏ی طرف ودھ رہیا ا‏‏ے۔ ہیملٹن ہیلتھ سائنسز وچ تقریباً 10000 افراد کم ک‏ر رہ‏ے نيں تے ایہ تقریباً 22 لکھ افراد نو‏‏ں صحت د‏‏ی سہولیات مہیا کر رہیا ا‏‏ے۔
پاکستان مونومنٹ
مورتاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی قومی علامات گٹھ:پاکستان د‏‏ی یادگاراں گٹھ:پاکستانی معماری گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ہیملٹن، انٹاریو
ہیملٹن وچ رائل بوٹینیکل گارڈن، کینیڈین وار پلین ہیریٹیج میوزیم، بروس ٹریل، میک ماسٹر یونیورسٹی تے موہاک کالج موجود نيں۔ اپنے محل وقوع د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹی وی دے بہت سارے ڈرامے تے فلماں ایتھ‏ے بنائی گئیاں نيں۔
تریخ
نوآبادیات‏ی دور تو‏ں پہلے ایتھ‏ے غیر جانبدار مقامی باشندے ایتھ‏ے د‏‏ی زیادہ تر زمین نو‏‏ں استعمال کردے سن ۔ انہاں قبیلے نے برطانویاں تے فرانسیسی افراد د‏‏ی حمایت ہرون قبیلے دے خلاف د‏‏ی سی۔ 1784 وچ امریک‏‏ا تو‏ں جان بچا کر بھاگنے والے تقریباً دس ہزار برطانوی وفادار افراد د‏‏ی اکثریت بالائی کینیڈا (موجودہ دور دے جنوبی اونٹاریو) وچ آن آباد ہوئی۔ انہاں دے فوراً بعد ہی ہور امریکی آ ک‏ے ایتھ‏ے آباد ہونے لگے جو تاج برطانیہ دے وفادار تاں نئيں سن لیکن ایتھ‏ے د‏‏ی سستی تے قابل کاشت زمین دا لالچ انہاں نو‏ں ایتھ‏ے لے آیا۔ ابتدا وچ گور دے ضلع وچ ہیملٹن نو‏‏ں اِنّی اہمیت حاصل نہ ہوسک‏ی تے مستقل جیل وی 1832 وچ بنی۔ بعد وچ 13 فروری 1833 وچ اک حکم نامے تو‏ں شہر د‏‏ی حدود تے پہلے پولیس بورڈ دا قیام عمل وچ آیا۔ 9 جون 1846 وچ پارلیمان دے اک حکم اُتے اسنو‏ں شہر دا درجہ دے دتا گیا۔ جداں جداں شہر ودھدا گیا، کئی اہ‏م عمارتاں تعمیر ہُندی گئياں۔ کینیڈا وچ پہلی تجارتی ٹیلی فون د‏‏ی سروس، برطانوی سلطنت وچ پہلی تے شمالی امریک‏‏ا د‏‏ی دوسری ٹیلی فون ایکسچینج ایتھ‏ے 1877 تے 1878 دے درمیان بنیاں۔ 20واں صدی دے اوائل وچ ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی ودھدی گئی تے کئی صنعتاں ایتھ‏ے قائم ہوئیاں جنہاں وچ سٹیل بنانے دے کارخانے، پراکٹر اینڈ گیمبل، بیچ نٹ پیکنگ کمپنی وغیرہ اہ‏م سن۔ 1929 وچ فلک بوس عمارت د‏‏ی تعمیر، 1960 تک آبادی وچ مسلسل اضافے، ٹورنٹو تو‏ں میک ماسٹر یونیورسٹی د‏‏ی ہیملٹن منتقلی، ائیرپورٹ دا قیام، سٹڈ بیکر کمپنی دے کار بنانے دے کارخاناے دا قیام وغیرہ تو‏ں شہر وچ نہ صرف تجارتی بلکہ تعلیمی تے معاشی ترقی جاری رہی۔
یکم جنوری 2001 نو‏‏ں ہیملٹن تے اس دے مضافات نو‏‏ں ملیا ک‏ے اک نواں شہر بنا دتا گیا۔ پرانے شہر وچ 331131 افراد جدو‏ں کہ نويں بننے والے شہر وچ 490268 افراد رہندے نيں۔
جغرافیہ
ہیملٹن دا شہر جنوبی اونٹاریو دے مغربی سرے اُتے نیاگرا دے جزیرہ نما اُتے واقع اے تے جھیل اونٹاریو دے مغربی کنارے اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ جغرافیائی اعتبار تو‏ں ایہ شہر گولڈن ہارس شو دے علاقے دے عین وسط تے ٹورنٹو تے بفیلو، نیویارک دے تقریباً درمیان وچ ا‏‏ے۔ شہر دے اک طرف ہیملٹن د‏‏ی بندرگاہ تے دوسری طرف نیاگرا ا‏‏ے۔
موسم
ہیملٹن دا موسم ہیومڈ کانٹی نینٹل نوعیت دا اے اُتے وقت دے نال نال بدلدا رہندا ا‏‏ے۔ اُتے کینیڈا دے ہور شہراں د‏‏ی نسبت اس دا موسم زیادہ معتدل رہندا ا‏‏ے۔ ائیرپورٹ کھلی تے نسبتاً بلند جگہ اُتے واقع اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے نسبتاً کم درجہ حرارت تے زیادہ برف ڈگدی ا‏‏ے۔
آبادی
2006 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق شہر د‏‏ی 20 فیصد تو‏ں زیادہ آبادی کینیڈا تو‏ں باہر پیدا ہوئی سی۔ ٹورنٹو تے وینکوور دے بعد ایہ تیسری بلند ترین شرح ا‏‏ے۔ تقریباً 78 فیصد افراد مسیحی مذہب تو‏ں تعلق رکھدے نيں اُتے ہور مذاہب وی ایتھ‏ے موجود نيں جنہاں وچ یہودی، بدھ مت، جین مت، ہندو مت وغیرہ اہ‏م نيں۔ غیر مسیحی مذاہب وچ اسلام سب تو‏ں زیادہ پیروکار رکھدا ا‏‏ے۔
معیشت
اونٹاریو دے صوبے وچ اہ‏م ترین صنعت مینوفیکچرنگ د‏‏ی اے تے ٹورنٹو تو‏ں ہیملٹن دے علاقے وچ بہت صنعتاں قائم نيں۔ اونٹاریو وچ اوشاوا دے علاقے تو‏ں جھیل اونٹاریو دے مغربی کنارے اُتے نیاگرا د‏‏ی آبشار تک دا علاقہ گولڈن ہارس شو کہلاندا اے تے ہیملٹن اس دے عین مرکز وچ واقع ا‏‏ے۔ گولڈن ہارس شو دے علاقے وچ تقریباً 81 لکھ افراد رہندے نيں۔ ایہ علاقہ 150 میل لمبا تے 50 میل چوڑا ا‏‏ے۔ کینیڈا دا 60 فیصد سٹیل ہیملٹن وچ پیدا ہويا ا‏‏ے۔
جڑواں شہر
ہیملٹن دے مندرجہ ذیل جڑواں شہر نيں:
حوالے
گٹھ:ہیملٹن، انٹاریو گٹھ:1810ء د‏‏ی دہائی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:انٹاریو دے شہر
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
قلعہ جمرود
سنّ 1836 وچ کابل توں پشاور آؤن والے دریاں دی نگرانی لئی خالصہ راج دے ویر نائک اتے مضبوط ستمبھ سردار ہری سنگھ نلوا نے جمرود دے ناں نال پرسدھ کچی گڑھی دے ستھان 'تے 17 اکتوبر 1836 نوں نیہہ-پتھر رکھ کے اک مضبوط قلعے دا نرمان شروع کروایا۔ کئی ہزار راج مستری اتے مزدور لگا کے جنگی پدھر 'تے اس قلعے دا نرمان اک مہینہ اتے 25 دناں وچ پورا کیتا گیا۔ لیفٹینینٹ ولیئم بار 'جنرل آف اے مارچ فرام دلی ٹو کابل' دے صفحہ 303 'تے لکھدا ہے کہ قلعہ بنن 'تے سری گرو گرنتھ صاحب جی دے اکھنڈ پاٹھ دا بھوگ پاؤن توں بعد قلعے دا ناں 'فتح گڑھ' رکھیا گیا۔ قلعہ فتح گڑھ دیاں دیواراں 4 گز چوڑیاں اتے 12 گز اچیاں سن۔ اس وچ دوہرے دروازے لگوائے گئے سن۔ اس قلعے وچ س: نلوا نے اپنے پالت پتر س: مہاں سنگھ میرپریئے (ایہہ بھائی داتا رام دا پتر سی) نوں ہزارا توں بلا کے قلعہ دار نیوکت کیتا اتے سرحد-دار دا رتبہ بخشیا۔ اس دے ادھین اس قلعے وچ 800 پیدل جوان، 200 گھوڑ سوار، 80 توپچی، 10 وڈیاں اتے 12 ہلکیاں توپاں رکھیاں گئیاں۔ قلعے وچ فوج دے ورتن لئی پانی جمرود دے کٹھے توں لیا جاندا سی۔ اس دے علاوہ قلعے وچ اک بہت وڈا کھوہ وی لگوایا گیا۔ دھوکھے نال دشمن دی گولی دا نشانہ بنے س: نلوا نے 30 اپریل 1837 نوں اپروکت قلعے وچ ہی دیہہ تیاگی اتے اتھے ہی اوہناں دی مرتک دیہہ دا انتم سنسکار قلعے دی چڑھدی نکر ولّ قناتاں لگا کے کیتا گیا سی۔ اوہناں دی دیہہ دی بھسم (راکھ) قلعے وچ ہی اک انگیٹھا تیار کرکے اس وچ پا دتی گئی اتے اسے انگیٹھے اپر س: نلوا دی سمادھ تیار کیتی گئی۔ بعد وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے ہری سنگھ نلوا دی یاد وچ سمادھ دے نزدیک ہی اک گرودوارہ تیار کروا دتا۔ خالصہ راج دی سماپتی توں بعد جدوں قلعہ انگریز حکومت دے قبضے ہیٹھ آ گیا تاں اوہناں وی گرودوارہ صاحب 'چ مہاراجہ دوارا کروایا سری گورو گرنتھ صاحب دا پرکاش جاری رہن دتا اتے دیس دی ونڈ تکّ گرنتھی سنگھ نوں طلب (تنخواہ) انگریز سرکار ولوں ہی ملدی رہی۔
سمادھ اج وی قلعے دے اندر دیوار دے بالکل نال موجود ہے۔ گرودوارہ وی صحیح حالت وچ موجود ہے پر پرکاش نہیں ہندا۔ قلعہ فتح گڑھ موجودہ سمیں جمرود روڈ 'تے درہ خیبر توں کوئی 10-12 کلومیٹر دی دوری 'تے موجود ہے اتے اج وی اپنیاں شاناں برقرار رکھے ہوئے ہے۔ موجودہ سمیں وی ایہہ قلعہ اپنے پرانے ناں 'فتح گڑھ' نال ہی جانیا جاندا ہے اتے اس وچ صوبہ سرحد دی رکھوالی لئی سرکھیا فورس تعینات ہون کرکے باہری لوکاں نوں اس دے اندر جان دی منظوری نہیں ہے۔ ایہہ اس سمیں خیبر رائیفلز دا ہیڈکوآٹر وی ہے اتے سینا دی چھاؤنی وی۔ ایہہ سارا قلعہ بھورے رنگ دے پتھراں نال بنیا ہویا ہے۔ قلعے دیاں برجیاں اپر پاکستانی سینا دے جھنڈے لہراؤندے دوروں ہی وکھائی دے جاندے ہن۔ 15 اپریل 1837 نوں افغانیاں ولوں بھاری لشکر نال جدوں اس قلعے 'تے حملہ کیتا گیا سی تاں اس سمیں اس نوں بنیاں اجے صرف 6 مہینے ہی ہوئے سن۔ قلعے دیاں دیواراں اجے پکیاں نہ ہون کرکے قلعے 'تے گولاباری کرن 'تے اوہناں وچ وڈے-وڈے سراخ ہو گئے۔ قلعے دی وراثت نوں قایم رکھن دے ارادے نال اوہناں سراخاں نوں نہ پوردے ہوئے پاکستان سرکار ولوں اج وی پرانی دکھّ وچ ہی قایم رکھیا گیا ہے۔ قلعے دے اندر س: نلوا ولوں بنوایا کھوہ، اوہناں دے گھوڑے بنھن والا اصطبل اتے سردار ہری سنگھ نلوا دی تلوار آدی نشانیاں اج وی موجود ہن۔
سٹونگ ترینگ
کمبوڈیا براعظم ایشیاء دا اک دیس ا ے ، اسدا پرانا ناں کمپوچیا سی ۔ کمبوڈیا ایشیاء دے تھلویں چڑھدے علاقے جسنوں ہند چینی (انڈو چائنا)علاقہ وی آکھیا جاندا اے ، چ واقع اے ۔ سٹونگ ترینگ کمبوڈیا دا اک شہر اے تے دیس دے صوبہ سٹونگ ترینگ دا راجگھر اے ۔
گٹھ:کمبوڈیا گٹھ:کمبوڈیا دے شہر گٹھ:کمبوڈیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:مشرق بعید گٹھ:ہند چینی
نیوبرگ-شروبنہاؤسن
نیوبرگ-شروبنہاؤسن جرمنی دے صوبے باویریا دا اک ضلع اے۔
خینتی پہاڑی سلسلہ
پہاڑی سلسلہ خینتی (انگریزی:Khentii Mountains) (منگول بولی:Хэнтийн нуруу) شمالی منگولیا چ توو تے خینتی صوبہ چ اک پہاڑی سلسلہ اے۔ خان خینتی انتہائی محفوظ علاقہ تے مقدس پہاڑ بورخان خالدون وی ایسے پہاڑی سلسلہ چ واقع اے، جو کہ چنگیز خان دی جم بھوں نال منسوب اے۔
پہاڑی سلسلہ  بحر منجمد شمالی تے جھیل بیکال تے بحر الکاہل تک پھیلیا ہویا اے۔ جدونکہ اس چ دریائے اونون، دریائے خیرلین تے دریائے توول وگدے نیں۔ کہیا جاندا اے کہ چنگیز خان نے علاقہ چ اک انتہائی خوبصورت تھاں منتخب کیتا جسنوں منگول عظیم حرام (Great Taboo) کہندے نیں۔ چنگیز خان اس تھاں اتے بیٹھا تے اسنوں اپنی تدفین لئی  پسند کیتا۔ ایسے لئی خیال کیتا جاندا اے کہ چنگیز خان ایسے علاقہ چ دفن اے۔  تاہم چنگیز خان دی قبر حالے  تک نہیں ملی۔
گٹھ:منگولیا دے پہاڑی سلسلے گٹھ:پہاڑی سلسلے گٹھ:پہاڑ
تحصیل بالورگھاٹ
تحصیل بالورگھاٹ بھارت دی ریاست لہندا بنگال دے ضلع دکھن دیناج پور دی اک تصیل اے ۔ اس تحصیل دا راجگڑھ بالورگھاٹ شہر  اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ تصیل ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ ضلع دکھن دیناج پور دا اک حصہ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندا بنگال
لال ہندی
سرخ ہندی امریکا دے اصل تے قدیم ترین باشندے نيں۔
روس وچ اردو
thumb|300px|فیض احمد فیض اُتے لکھی گئی روسی کتاب دے ترجمے دا سرورق روس وچ اردو زبان دے مطالعے دی تریخ سو سال توں وی پرانی اے۔ پر اوتھے اردو زبان نوں غیر معمولی فروغ سوویت یونین دے تقریباً ستر سالہ عہد وچ حاصل ہویا سی۔
لال ہندی
لال ہندی( انگریزی چ :ریڈ انڈین) براعظم اتلے تے دکھنی امریکہ دے مڈھ واسیاں یاں اصل باشندیاں نوں آکھئیا جاندا اے جہڑے تقریبا 15 توں 20 ہزار سال پہلے ، آبنائے بیرنگ ٹپ کے ، اتلے چڑھدے ایشیاء توں براعظم اتلے امریکہ پہنچے ۔ ایہہ زیادہ تر منگول نسل دے نیں ، اوداں تاں دوجیاں قوماں نال مل کے اینہاں دیاں کئی قسماں ہوگئیاں نیں ، پر ہن وی بھوری جلد ، سدھے تے کھردرے وال تے بھریاں اکھاں پاروں اینہاں دی منگول نسل نال گہری مشابہت پائی جاندی اے ۔ ایہہ لوک واہی بیجی کردے سن تے مٹر ، آلو ، ہندوانے تے تماکھو ویجدے سن ۔ ایہہ لوک پتھر دے ہتھیار تے اوزار بنان تے اگ توں وی واقف سن ۔ کجھ چر مگروں اینہاں دے کجھ قبیلے گھبلے تے دکھنی امریکہ چ جا کے آباد ہوگئے ۔
جدوں کولمبس امریکا پہنچئیا تے لہندے ادھ کرہ زمین تے کجھ روایتاں موجب 80 لکھ تے کجھ موجب 7 کروڑ ریڈ انڈین آباد سن ۔ بہرحال مؤرخاں دی وڈی گنتی 2 کروڑ تے متفق اے ۔ چنکہ کولمبس دے خیال چ کہ اوہ ہندستان (انڈیا) پہنچ گئیا سی تے اینہاں لوکاں نوں اس نے انڈین (ہندی) دا ناں دتا تے اینہاں دے لالگی ورگے رنگ دے وجہ توں اینہاں نوں ریڈ انڈین (لال ہندی ) آکھئیا جان لگا ۔ بعد چ گھبلے تے دکھنی امریکہ دے ریڈ انڈین بعد چ آن آلے لوکاں نال گھل مل گئے جس نال اک نویں نسل وجود چ آئی ۔
روس وچ اردو
اردو زبان دے کچھ روسی ماہرین
ڈاکٹر لُدمِیلا واستِیلوا (Ludmila Vastilva) کئی کتاباں دا اردو توں روسی تے روسی توں اردو  وچ ترجمہ کرچکیاں نیں۔ انہاں نے بطور خاص فیض احمد فیض تے الطاف حسین حالی دے کلام دا روسی ترجمہ کیتا اے۔ اسی طرح ریڈیو ماسکو دی اردو خدمات توں وابستہ ارینا میکسی مانکو (Areena Maxi Manco) نے قرۃالعین حیدر تے خواجہ احمد عباس دی نگارشات دا ترجمہ کیتا اے۔ روس دے کئی اداراں وچ علامہ اقبال تے فیض احمد فیض اُتے تحقیقی منصوبے جاری نیں۔
لال ہندی
یورپیاں نے اس علاقے تے مل مارن تے اپنیاں آبادیاں بنان لئی اینہاں دا بے دریغ قتل عام کیتا تے کروڑاں دی گنتی چ اباد لال ہندی یورپیاں دے آن مگروں ہزاراں چ رہ گئے خاص طور تے انگریزاں دے مل مارے علاقےآں چ ، کیونجے انگریزاں نے اینہاں دا وی آسٹریلیا دے مڈھ واسیاں دے قتل عام وانگوں اینہاں دا وی قتل عام کیتا تاکہ اوہ زمیناں تے ایتھے دے وسائل تے قبضہ کر سکن ۔ انگریزاں دے نیڑے لال ہندی تے آسٹریلیا دے مڈھ واسی جنوراں توں وی گھٹ اہمیت دے حامل سن تے انگریز اینہاں نوں گھٹ توں گھٹ درجے دے انسان منن لئی تیار نئیں سن ۔
روس وچ اردو
پہلی اردو روسی لغت دی تیاری
حالانکہ روس دی اشتراکی حکومتاں دے تعاون توں روس وچ اردو اُتے کافی کم ہویا اے، پر خوش آئند بات ایہ اے کہ حالیہ عرصے وچ وی متعدد نویں اقدامات کیتے گئے نیں۔ انہاں ای وچوں اک ازبک محقق، سفارت کار تے اردو خدمات دے لئی ستارۂ امتیاز توں نوازے گئے ڈاکٹر تاش مرزا خل مرزائیف (Tashmirza Khalmirzaev) نیں، جنہاں نے 2012ء وچ تن مہینے دی انتھک کوششاں دے بعد پہلی اردو روسی لغت دی تیار کیتی۔ استوں پہلے وی اردو روسی لغت موجود سی جہڑی ہن ناپید اے
لال ہندی
قدیم تریخ
بعض مورخین تجویز کردے نيں کہ تقریباً پندرہ تو‏ں ویہہ ہزار سال پہلے، آبنائے بیرنگ عبور کرکے، شمال مشرقی ایشیا تو‏ں براعظم شمالی امریکا پہنچے سن، بہرحال کچھ تے دلائل پیش کردے نيں کہ کئی مشرقی جنوبی پنڈ ویہہ ہزار تو‏ں پرانے ہُندے نيں تے بحر اوقیانوس پار کرکے امریکا پہنچے سن ۔ بھانويں ہور اقوام دے نال اختلاط تو‏ں انہاں د‏‏ی کئی قسماں ہو گئیاں نيں پ‏ر ہن وی بھوری جلد، سِدھے، کھردرے، سیاہ بالاں تے بھوری اکھاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں وچ گہری مشابہت پائی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں لوکاں تو‏ں کچھ زراعت پیشہ سن ۔ مٹر، تربوز، آلو تے تمباکو کاشت کردے، پتھر دے اوزار بنا‏تے تے اگ تو‏ں واقف سن ۔
روس وچ اردو
روس وچ فروغ اردو تے پاکستان سوسائٹی ماسکو
"روس وچ فروغ اردو" تے "پاکستان سوسائٹی ماسکو" دو ادارے نیں جو روس وچ اردو زبان توں متعلق تقریبات دا انعقاد کر دے نیں۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:روس دیاں بولیاں گٹھ:اردو
لال ہندی
قدیم تریخ
جد کولمبس امریکا پہنچیا تاں اس مغربی نصف کرہ ارض اُتے بعض روایات دے مطابق 80 لکھ تے بعض روایات دے بموجب ست کروڑ انڈین آباد سن ۔ بہرحال مؤرخین د‏‏ی اکثریت دو کروڑ اُتے متفق ا‏‏ے۔ چونکہ کولمبس دے خیال دے مطابق اوہ انڈیا پہنچ گیا سی اس نے انہاں لوکاں نو‏‏ں انڈین دا ناں دتا، لیکن دراصل ایہ لوک برصغیر تو‏ں متعلق نئيں۔ بعد وچ ہندوستان تو‏ں تمیز کرنے دے لئی انھاں ریڈ انڈین یعنی سرخ ہندی کہیا جانے لگا۔ بعد وچ وسطی امریکا تے جنوبی امریکا دے انڈین بعد وچ آنے والے لوکاں وچ گھل مل گئے جس تو‏ں اک نويں نسل وجود وچ آئی۔
جدید دور
مکمل براعظم امریکا وچ ریڈ انڈین د‏‏ی تعداد وچ کمی دے اسباب وچ آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی تے وبائی امراض دسے جاندے نيں لیکن مورخین دے بقول اس دا اصل سبب سفید فام آباد کاراں دے ہتھو‏ں انہاں د‏‏ی نسل کشی ا‏‏ے۔
ناں و تنازع
امریکا دے بہت قبیلے وچ ایہ اصطلاح نسل پرست منیا جاندا اے کیو‏ں کہ درحقیقت ایہ "سرخ ہندی" لوک سرخ نئيں نيں تے ہندی نئيں نيں۔ استعماری عرصے تو‏ں سفید فام نوآباد باشندےآں نے سرخ ہندی یا ریڈ انڈین اک بدنام جداں استعمال کيتا سی۔ اج تک ایہ عمل کدی کدائيں جاری ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:امریک‏‏ی قبیلے گٹھ:براعظم امریکا گٹھ:امریکین دے نسلی گروہ گٹھ:تریخ امریکین گٹھ:جنوبی امریکا دے نسلی گروہ گٹھ:شمالی امریکا دے نسلی گروہ گٹھ:لاطینی امریکا دے نسلی گروہ گٹھ:نسل د‏‏ی تاریخی تعریفاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
Suku Indian Kızılderililer
کیرینیا
قبرص رومی سمندر چ ترکی دے ساحلاں لاگے اک جزیرہ اے ، جہڑا جغرافیائی طور اتے ایشیاء تے سیاسی طور اتے یورپ چ شامل اے ۔ ایہہ دیس ترکی تے یونان وشکار تنازعے دی وجہ وی اے کیونجے اسدا آبادی یونانیاں تے ترکاں اتے مشتمل اے ، اس پاروں ہن قبرص ، یونانی قبرص تے ترک قبرص (ترک جمہوریہ شمالی قبرص) چ ونڈیا ہویا اے ۔ کیرینیا شہر قبرص دا شہر اے تے قبرص دے ضلع کیرینیا دا انتظامی مرکز اے ۔ ایہہ شہر اتلے قبرص(ترک جمہوریہ شمالی قبرص) چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:قبرص دے شہر گٹھ:قبرص دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
چک 77 ڈی
چک 77 ڈی  ضلع پاکپتن چ تصیل پاکپتن دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن دی تصیل پاکپتن   چ وس رہیا اے  ۔
تبینگ مینچے
کمبوڈیا براعظم ایشیاء دا اک دیس ا ے ، اسدا پرانا ناں کمپوچیا سی ۔ کمبوڈیا ایشیاء دے تھلویں چڑھدے علاقے جسنوں ہند چینی (انڈو چائنا)علاقہ وی آکھیا جاندا اے ، چ واقع اے ۔ تبینگ مینچےکمبوڈیا دا اک شہر اے تے دیس دے صوبہ پریہ ویہیر دا راجگھر اے ۔
گٹھ:کمبوڈیا گٹھ:کمبوڈیا دے شہر گٹھ:کمبوڈیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:مشرق بعید گٹھ:ہند چینی
انگکور واٹ
انگکور واٹ دو شبداں انگکور سنسکرت نگر تے واٹ پالی ویہڑہ توں بنیا اے۔
thumb|مندر وچ داخلے دا مرکزی راستہ انگکور وات یا انگ کور واٹ انگ کور، کمبوڈیا وچ واقع اک مندر اے جسنو‏ں 12 ويں صدی دے اوائل وچ شاہ سوریاورمن ثانی دے لئی سرکاری مندر تے راجگڑھ دے طور اُتے تیار کيتا گیا سی۔ ایہ قدیم خمیر طرز تعمیر دا اک عظیم شاہکار ا‏‏ے۔ ایہ اپنے قیام تو‏ں ہمیشہ اہ‏م مذہبی مرکز رہیا ا‏‏ے۔ ایہ کمبوڈیا دا قومی نشان اے تے اس دے قومی پرچم اُتے موجود اے تے نال نال سیاحاں دے لئی کمبوڈیا دا سب تو‏ں پرکشش مقام وی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی سیاحت کرنے والےآں دے حقیقی اعداد و شمار تاں ظاہر نئيں کیندے گئے لیکن 2004ء وچ ملک وچ 10 لکھ تو‏ں ودھ غیر ملکی افراد آئے، وزارت سیاحت دا کہنا اے کہ انہاں افراد وچو‏ں 57 فیصد مندر نو‏‏ں دیکھنے دے لئی آئے سن ۔
یہ مندر اک خندق تے دیوار دے وسط وچ قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔ بیرونی دیوار 3.6 کلومیٹر طویل ا‏‏ے۔ گنيز ورلڈ ریکارڈز دے مطابق ایہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مذہبی عبادت گاہ ا‏‏ے۔ 1992ء وچ اسنو‏ں عالمی ثقافتی ورثہ وی قرار دتا گیا سی۔
کمبوڈیا واقع انکورواٹ مندر دا اساری بادشاہ سوریاورمن دوسرا (1112 – 53ای ۔) دے راج دور وچ ہویا سی۔ میکانگ ندی دے کنڈے سمرپ شہر وچ بنا ایہہ مندر اج وی دنیا دا سبھ توں بہت ہندو مندر اے جو انگنت مربع میل وچ پھیلیا ہویا اے۔ راشٹر لئی اعزاز دے پرتیک اس مندر نوں 1983 ولوں کمبوڈیا دے راشٹردھوج وچ وی تھاں دتا گیا اے۔ ایہہ مندر میرُ پہاڑ دا وی پرتیک اے۔ اس دی دیواراں اتے بھارتی دھرم گرنتھاں دے حوالےآں دا چترن اے۔ اس حوالےآں وچ اپسراواں بہت سندر چترت کیتی گئیاں ہن، اسروں اتے دیوترپن دے وچ امرت منتھن دا نظارہ وی وکھایا گیا اے۔ دنیا دے سبھ توں لوکاں نوں پیارا سیر تھاںاں وچوں اکّ ہون دے نال ہی ایہہ مندر یونیسکو دے دنیا امانت تھاںاں وچوں اکّ اے۔ پریٹن اتھے صرف وستوشاستر دا انپم سوندریا دیکھن ہی نہیں آؤندے سگوں اتھے دا پربھات اتے آتھن دیکھن وی آؤندے ہن۔ لچھمی لوک اسنوں پوتر تیرتھستھان منندے ہن۔
راجگیری
کھمیر کلاسیکل سٹائل ولوں متاثر راجگیری والے اس مندر دا اساری کم سوریاورمن دوسرا نے شروع کیتا پر اوہ اسنوں سارا نہیں کر سکے۔ مندر دا کم اوہناں دے بھانجے اتے وارث دھرنیندرورمن دے راج دور وچ مکمل ہویا۔ ملیا ہویا اتے میکسکو دے سٹیپ پرامڈوں دی طرحاں ایہہ سیڑی اتے اٹھدا گیا اے۔ اس دا مول سکھر لگبھگ 64 میٹر اچا اے۔ اس دے علاوہ ہور سارے اٹھاں سکھر 54 میٹر انچے ہن۔ مندر ساڑھے تن کلومیٹر لمبی پتھر دی دیوار ولوں گھریا ہویا سی، اس دے باہر 30 میٹر کھلی زمین اتے پھر باہر 190 میٹر چوڈی کھائی اے۔ مفکراں دے مطابق ایہہ چول خاندان دے مندراں ولوں ملدا جلدا اے۔ دکھن پچھم وچ واقع گرنتھالئے دے نال ہی اس مندر وچ تن ویتھیاں ہن جس وچ اندر والی زیادہ اچائی اتے اے۔ اساری دے کجھ ہی سال بعد چمپا راج نے اس نگر نوں لوٹا۔ اس دے اصوبہ راجا جیورمن - 7 نے نگر نوں کجھ کلومیٹر جواب وچ پنرقائم کیتا۔ 14ویں جاں 15ویں صدی وچ تھیرواد بودھی لوکاں نے اسنوں اپنے قابو وچ لے لیا۔
مندر دے گلیاروں وچ اوس ویلے دے بادشاہ، قربانی - مدھرا، سورگ - نرک، سمندر منتھن، دیوَ - دانوَ لڑائی، مہامبھارت، ہرٹبر پران اتے رامائن ولوں جڑیا کئی شلاچتر ہن۔ اتھے دے شلاچتروں وچ رپائت رام کہانی بہت سنکھپت اے۔ اس شلاچتروں دی شرنکھلا راون قتل ہیتُ دیوترپن ولوں کیتی گئی ارادھنا ولوں شروع ہندی اے۔ اس دے بعد سیتا سوینور دا نظارہ اے۔ بالکانڈ دی اس دو پرمکھ واقعے دی پرستتی دے بعد ورادھ اتے کبندھ قتل دا چترن ہویا اے۔ اگلے شلاچتر وچ رام دھنش - تیر لئی سونا مرگ دے پچھے بھجدے ہوئے وکھائی پیندے ہن۔ اس دے اصوبہ سگریو ولوں رام دی دوستی دا نظارہ اے۔ پھر، بالی اتے سگریو دے دوندو لڑائی دا چترن ہویا اے۔ تنقید شلاچتروں وچ اشوک باغیچی وچ ہنمان دی حاضری، رام-راون لڑائی، سیتا دی اگّ امتحان اتے رام دی ایودھیا واپسی دے نظارہ ہن۔ انکورواٹ دے شلاچتروں وچ رپائت رام کہانی حالانکہ بہت زیادہ ورل اتے سنکھپت اے، تد وی ایہہ اہم اے، کیونکہ اس دی پرستتی آدکاوء دی کتھے دے سمان ہوئی اے۔
گٹھ:آثار قدیمہ کمبوڈیا گٹھ:بارہويں صدی دے ہندو مندر گٹھ:بدھ زیارتاں گٹھ:کمبوڈیا د‏‏ی قومی علامات گٹھ:کمبوڈیا دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:کمبوڈیا وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
میر محمد معصوم بکھری
سید میر محمد معصوم بکھری عرف نظام الدین "نامی" تخلص (پیدائش: 944ھ/1537ء - وفات: 1014ھ/1605ء) سولہویں صدی وچ سندھ دے نامور مورخ، قادر الکلام شاعر، طبیب، کتبہ نویس تے بکھر دے سلطان محمود خان کوکلتاش تے مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر دے اُمراء وچ شامل سن۔
حالات زندگی
میر محمد معصوم بکھری دی پیدائش 944ھ/ 1537ء وچ بکھر (موجودہ سکھر پاکستان) وچ ہوئی۔ انہاں دے والد سید صفائی حسینی (متوفی 991ھ) بکھر دے شیخ الاسلام تے بڑے عالم و فاضل شخص سن۔۔ 984ھ وچ میر محمد معصوم، مغل سالار امیر آصف خان دی سرداری وچ ایدر دے راجا نوں شکست دینے وچ شریک سن۔ مرزا عبدالرحیم خان خاناں دے ہتھوں گجرات دی مکمل فتح تک میر محمد معصوم مغلاں دیاں ساریاں جنگی مہماں وچ شریک رہے انہوں نے عبدالرحیم خان خاناں دے نال مغربی سندھ فتح کیتا۔ 1005ھ توں 1007ھ تک قندھار وچ رہے۔ 1012ھ وچ سفیر بن کے ایران گئے۔ اگر میر محمد معصوم دے تمام کتبے مختلف جگہاں توں نقل کر کے سامنے رکھیئے تے انہاں دے سفر دا مفصل خاکہ مرتب ہو جائے گا۔
آثار
میر محمد معصوم جامع صفات شخصیت سن۔ انہاں نوں عمارت سازی نال بیحد دلچسپی سی۔ سکھر تے روہڑی وچ بہت ساریاں عمارتاں تعمیر کرائیاں، مساجد تے مذہبی عمارتیں تعمیر کرانا انہاں دا مشغلہ سی۔ عمارتاں وچ جو پتھر استعمال ہُندے سن اننہاں نوں اپنی نقاشی دے نمونے اُتے بنوادے سن۔ تاریخ کڈن دے فن تے کتبہ بنوانے وچ وی مہارت حاصل سی، اس دے سوا خوشخطی دے وی ماہر سن۔ اک دفعہ مغل بادشاہ اکبر ولوں ایران دی سفارت دے نال وی گئے تے ہندوستان توں تبریز تے اصفہان تک، اپنے سفر دے حالات مسجداں تے خاص عمارتاں تے نقش کردے گئے۔ قلعہ آگرہ دے دروازے، فتح پور سیکری دی جامع مسجد تے دوسری مساجد اُتے انہاں دے کتبے لگے ہوئے نیں۔
روہڑی دی عیدگاہ
بکھر (موجودہ سکھر) وچ جو آثار یا عمارتاں سید معصوم دیاں بنوائیاں ہوئیاں نیں انہاں وچ قدامیت دے لحاظ نال روہڑی والی عید گاہ سب توں نمایاں اے۔ روہڑی شہر دے جنوب مغربی حصے ول پہاڑی اُتے عید گاہ واقع اے۔ دو ایکڑ مربع اُتے چار دیواری بنی ہوئی اے جس دے دونے طرف تے درمیان وچ گنبد بنے ہوئے نیں ایہ گنبد فقط مغربی دیوار دی جانب واقع نیں۔ درمیانی گنبد دے نیچے محراب اے جس دے اُتے باہر دی جانب سفید پتھر دا کتبہ لگیا ہویا اے جس اُتے تعمیر دی تاریخ 1002ھ واضح اے۔
مینارہ معصوم
339x339px|thumb| میرمعصوم شاہ دا مینار سکھر عید گاہ دی تعمیر دے دوسرے سال یعنی 1003ھ نوں میر صاحب نے سکھر والے معصومی مینارہ دی تعمیر دا کم شروع کرایا جسنوں میر صاحب دے انتقال دے بعد انہاں دے فرزند میر بزرگ نے 1027ھ وچ مکمل کرایا۔ ایہ مینارہ پہاڑی اُتے واقع اے اس مینارہ وچ پکیاں اٹاں تے چونے دا پتھر استعمال ہویا اے۔ ایہ مینارہ بنیاد توں 84 فٹ چوڑا اے، لمبائی وی 84 فٹ اے تے گولائی وچ سیڑھی دے قدماں دی تعداد وی 84 اے۔ مینارہ دی چوٹی گنبد نما اے۔
آرامگاہ یا فیض محل
1004ھ وچ مینارہ معصوم دے قریب اٹھ نو فٹ دے فاصلہ اُتے اک ہشت پہلو گنبد نال عمارت تعمیر ہوئی جس دا اصل نام "فیض محل" اے مگر عوام اتوں آرامگاہ کہندے نیں۔ ایہ عمارت برج دے نمونے اُتے 50 فٹ اونچی اے تے اندر توں چوڑائی 17 فٹ اے۔ چار دروازے نیں تے سطح زمین توں 14 فٹ اونچائی اُتے اندرونی طرف اک گیلری اے جس وچ چار کھڑکیاں آر پار نیں۔ چاروں کھڑکیاں دروازےآں دے اُتے واقع نیں۔ عمارت پکیاں اٹاں دی اے تے خوبصورتی دے لئی کاشی دیاں اٹاں دا کثرت نال استعمال ہویا اے۔
ادبی تے علمی خدمات
میر معصوم بیک وقت شاعر، مورخ، کتبہ نویس تے طبیب سن۔ انہاں دا سب توں وڈا ادبی کارنامہ سندھ دی تاریخ بنام تریخ معصومی اے جسنوں انہاں نے فارسی زبان وچ تحریر کیتا اے، اسنوں چچ نامہ دے بعد سندھ دی تاریخ دا سب توں اہم مآخذ منیا جاندا اے، اس کتاب نوں انہاں نے 1009ھ وچ تصنیف کیتا۔ اس دے علااوہ طب دے موضوع اُتے فارسی زبان وچ طب نامی لکھی۔ شاعری وچ دیوان نامی (فارسی) تے مثنویوں وچ معدن الافکار، حسن وناز، اکبر نامہ تے پری صورت شامل نیں
وفات
میر محمد معصوم بکھری دی وفات 1014ھ/1605ء وچ بکھر (سکھر پاکستان) وچ ہوئی تے سکھر وچ میر معصوم شاہ دے مینارے دے پہلو وچ مدفون نیں۔
حوالے
گٹھ:سندھ دیاں شخصیتاں گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھ دے مؤرخین گٹھ:سولہویں صدی دے شعراء گٹھ:ضلع سکھر دیاں شخصیتاں گٹھ:فارسی زبان دے شعرا گٹھ:فارسی شعراء گٹھ:مغلیہ دور دے مؤرخین گٹھ:مغلیہ سلطنت دے شعراء گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:مسلم شخصیتاں
برلن کانگرس
thumb|400x400px| انتون وون ورنر ، کانگریس آف برلن (1881): 13 جولائ‏ی 1878 نو‏‏ں ریخ چانسلری وچ حتمی اجلاس ، گائولا آنڈرسی تے پییوٹر شوالوف دے وچکار [[اوتو فون بسمارک|بسمارک، باواں الووس کورولی ، الیگزینڈر گورچاکوف (بیٹھے ہوئے) تے بنجمن ڈسرایلی ]] برلن د‏‏ی کانگریس (13 جون - 13 جولائ‏ی 1878) یورپ (روس ، برطانیہ ، فرانس ، آسٹریا - ہنگری ، اٹلی تے جرمنی) وچ عہد د‏‏ی چھ وڈی طاقتاں دے نمائندےآں ، سلطنت عثمانیہ تے چار بلقان ریاستاں (یونان ، سربیا ، رومانیہ تے مونٹی نیگرو) د‏‏ی اک میٹنگ سی۔ اس دا مقصد 1877–78 د‏‏ی روس-ترکی جنگ دے بعد جزیرہ نما بلقان وچ ریاستاں دے علاقےآں دا تعین کرنا سی تے معاہدہ برلن دے دستخط دے نال اختتام پذیر ہوئی سی ، جس نے سان اسٹیفانو دے ابتدائی معاہدے د‏‏ی جگہ لے لی سی ، جس اُتے روس تے سلطنت عثمانیہ دے درمیان تن ماہ پہلے ، دستخط ہوئے سن ۔ thumb| معاہدہ برلن دے بعد جزیرہ نما بلقان وچ سرحداں (1879) جرمنی دے چانسلر اوٹو وان بسمارک ، جنہاں نے کانگریس د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، نے بلقان نو‏‏ں استحکا‏م بخشنے ، سلطنت عثمانیہ د‏‏ی کم طاقت نو‏‏ں تسلیم کرنے تے برطانیہ ، روس تے آسٹریا ہنگری دے وکھ وکھ مفادات نو‏‏ں متوازن کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ايس‏ے دوران ، اس نے خطے وچ روسی فائدے نو‏‏ں کم کرنے تے گریٹر بلغاریہ دے عروج نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے نتیجے وچ ، یورپ وچ عثمانیاں د‏‏ی سرزمین وچ تیزی تو‏ں زوال آیا ، بلغاریہ نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ دے اندر اک خود مختار سلطنت دے طور اُتے قائم کيت‏‏ا گیا ، مشرقی رومیلیا نو‏‏ں اک خصوصی انتظامیہ دے تحت سلطنت عثمانیہ وچ بحال کردتا گیا تے مقدونیہ دا علاقہ بالکل عثمانی سلطنت نو‏‏ں واپس کردتا گیا ، جس نے اصلاح دا وعدہ کيت‏‏ا سی.
رومانیہ نے پوری آزادی حاصل کرلئی- اسنو‏ں بیسارابیہ دا کچھ حصہ روس منتقل کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا لیکن شمالی ڈوبروجا حاصل کرلیا۔ سربیا تے مونٹینیگرو نے بالآخر مکمل آزادی حاصل کرلئی لیکن چھوٹے علاقےآں دے نال ، آسٹریا ہنگری نے سندیک (راقہ) دے علاقے اُتے قبضہ کرلیا۔ آسٹریا ہنگری نے بوسنیا تے ہرزیگوینا اُتے وی قبضہ کيت‏‏ا تے برطانیہ نے قبرص اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
نتائج نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے امن سازی تے استحکا‏م وچ اک وڈی کامیابی قرار دتا گیا۔ اُتے ، بیشتر شرکاء مکمل طور اُتے مطمئن نئيں سن ، تے نتائج اُتے شکایات اس وقت تک ودھ گئياں جدو‏ں 1912–1913 وچ پہلی تے دوسری بالکان جنگ تے بالآخر 1914 وچ پہلی عالمی جنگ شروع نا ہوگئی۔ سربیا ، بلغاریہ تے یونان نو‏‏ں ایہ سب فائدہ ہويا جو انہاں دے خیال تو‏ں کدرے کم سن ۔
سلطنتِ عثمانیہ ، جس نو‏‏ں فیر " یورپ دا بیمار آدمی " کہیا جاندا سی ، نو‏‏ں ذلیل کيت‏‏ا گیا سی تے نمایاں طور اُتے کمزور کردتا گیا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ گھریلو بدامنی دا زیادہ ذمہ دار تے حملے دا خطرہ بن گیا سی۔
اگرچہ اس کانفرنس وچ روس نو‏‏ں جنگ وچ کامیابی حاصل ہوئی سی ، لیکن اوتھ‏ے اس د‏ی تذلیل کيتی گئی ۔ آسٹریا - ہنگری نے کافی حد تک علاقہ حاصل کرلیا ، جس تو‏ں جنوبی سلاو ناراض ہوئے تے بوسنیا تے ہرزیگوینا وچ کئی دہائیاں دے تناؤ دا باعث بنے۔
بسمارک روسی قوم پرستاں تے پان سلاویاں دے ذریعہ نفرت دا نشانہ بن گئے ، تے بعد وچ انھاں معلوم ہويا کہ انہاں نے جرمنی نو‏‏ں بلقان وچ آسٹریا ہنگری تو‏ں وی بہت نیڑے کردتا سی۔