cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پروفیسر محمد حسین آسی
حوالے
اذانِ بلال مصنفِ کتبِ کثیرہ فیض ِ ملت علامہ فیض احمد اویسی صاحب رحمۃ اللہ علیہBAHAWALPUR
اوجِ نعت نمبر، بزم نعت کونسل. اوجِ نعت نمبر. SIALKOT: بزم نعت کونسل سیالکوٹ. گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
کائنات اروڑا
کائنات اروڑا اک بھار تی اداکارہ اے جو بالیوڈّ وچ کم کردی اے۔ اس نے بالیوڈّ 100 کروڑ دی بلاکبسٹر کامیڈی فلم "گرینڈ مستی" وچ مارلو دے روپ وچ اپنی شروعات کیتی سی۔ اوہ "منکہانی" اتے "کھٹا میٹھا"، وچ وی دکھائی دتی اتے ملیالم فلماں وچ گایا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:جم 1986
دیس لسٹ بلحاظ شرح دانستہ قتل
thumb|کھبے|500px|شرح دانستہ قتل فی سال فی 100،000 آدمی. ماخذ: [[دفتر اقوام متحدہ برائے منشیات و جرائم.
]] ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ شرح دانستہ قتل فی سال فی 100،000 لوک اے، جس د‏‏ی بنیادی معومات دفتر اقوام متحدہ برائے منشیات و جرائم (nnited nations office on drugs and crime) تو‏ں لی گئیاں نيں۔
ہور ویکھو
گٹھ:جرم متعلقہ فہرستاں گٹھ:لسٹ ملکاں بلحاظ موضوعات آبادی گٹھ:قتل بلحاظ ملک گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
تریخی ترک ریاستاں
تھلے تریخی ترک ریاستاں تے انہاں ریاستاں دے جھنڈےآن بارے مخت=صر جانکاری اے۔
عشرت جہاں جھوٹھا پولیس مقابلہ کیس
عشرت جہاں جھوٹھا پولیس مقابلہ، 15 جون 2004, 19 سالا ات گرد عشرت جہاں اتے تن ہورناں ات گرداں نوں گجرات وچ احمدآباد اتے گاندھینگر دے وچکارلے سڑک کھیتر وچ کرائیم برانچ دے اہلکاراں دے اک دستے نے پولیس مقابلے وچ مار دتا سی۔ گجرات سرکار دی کرائم شاخاں نے اک خفیہ اطلاع دا دعویٰ کر کے کہ لشکر طیبہ دے اتوادیاں دے اک دستے نے سال 2002 وچ مسلماناں دے فرقو قتلام دا بدلہ لین لئی گجرات دے وزیر اعلیٰ نرندر مودی دے قتل دی سازش رچی سی۔ عشرت جہاں دے نال مارے گئے باقی تن آتنکوادی امجد، ذیشان، اتے جاوید سن۔ پولیس دےتے دی اگوائی ڈی جی ونجارا نے کیتی سی جس نوں بعد وچ سہراب الدین ناں دے اک ہور ات گرد دی پولیس مقابلے وچ قتل دے کیس وچ جیل وچ جانا پیا سی۔
تریخی ترک ریاستاں
عظیم ہُن سلطنت
عظیم ہُن سلطنت میندے خان/خاقان (باگاتیر) دے ذریعے قائم کيتی گئی سلطنت جو شمال وچ سائبیریا جنوب وچ تبت کشمیر مشرق وچ بحر الکاہل تے مغرب وچ بحیرہ کیسپین تک پھیلی ہوئی سی چینیاں نے انہاں نو‏ں شیونگ نو یا ژیانگ نو کہیا۔
عشرت جہاں جھوٹھا پولیس مقابلہ کیس
حوالے
گٹھ:بھارت وچ انسانی حقاں دا کھلواڑ
تریخی ترک ریاستاں
مغربی ہُن سلطنت
مغربی ہُن سلطنت پنو خاقان نے قائم کيتی جو موجودہ وسطی ایشیا دے علاقے اُتے محیط اے مغربی شیونغنو ہناں د‏‏ی سلطنت ۴۸ تو‏ں ۳۰۴ عیسوی تک قائم رہی حکمران نو‏‏ں شان۔یو دا خطاب حاصل سی ایہ ریاست چین دے زیر تسلط سی قائدین وچو‏ں اک نے شانسی (۳۰۴-۳۲۹) وچ قلیل مدتی ابتدائی چاو ریاست د‏‏ی بنیاد رکھی جو سولہ سلطنتاں وچو‏ں اک سی۔
یورپی ہُن سلطنت
یورپی ہُن سلطنت منکوک، اوکتار، روا تے ایبرس (بھائیاں) نے قائم کيتا جو موجودہ دور دے جنوبی روس، رومانیہ، شمالی یوگوسلاویہ، ہنگری، آسٹریا، چیکوسلواکیہ، جنوبی تے وسطی جرمنی دے رقبے اُتے محیط اے ۴۵۴ء دے بعد بتدریج زوال ایہ اتیلا خان د‏‏ی سلطنت اے جو یورپ وچ عظیم ہجرت دا سبب بنی تے ۴۵۳ عیسوی وچ اتیلا د‏‏ی موت دے نال ختم ہوئی۔
سفید ہن سلطنت
سفید ہن سلطنت وائٹ ہنز جنہاں نو‏ں آق ہُن ہیفتالی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ایہ سلطنت آکسووار (اکسنگور) دے ذریعہ قائم کيتی گئی سی جس دا ادھا حصہ شمالی ہندوستان افغانستان تے تورکستان دا کچھ حصہ شام‏ل اے التائی پہاڑاں تو‏ں شروع ہونے والے پنجويں صدی عیسوی وچ مغربی تورکستان اُتے قابض ہوئے تے ستويں صدی دے دوسرے نصف وچ غائب ہو گئے۔
گوک تورک سلطنت
گوک تورک سلطنت التائی پہاڑاں د‏‏ی ناقابل رسائی وادیاں وچ بومین خاقان (تومین) نے قائم کيتا گوک ترکاں نے چھیويں صدی عیسوی وچ منگولیا دے جوآن جوآن آقاواں دا تختہ الٹ دتا تے اک وسیع سلطنت قائم کيتی جو مشرقی تے مغربی دونے میداناں وچ وولگا تے اس تو‏ں اگے پھیل گئی فوراً ہی ایہ ریاست مغربی تے مشرقی خانات وچ تقسیم ہو گئی آخر کار انہاں نو‏ں ۷۴۵ وچ ایغوراں دے ہتھو‏ں شکست ہوئی ایہ پہلی دستاویزی تورک ریاست اے بدھ راہب ہیون سانگ ۶۸۵ء وچ تاشقند دے آس پاس دے میداناں وچ سرپٹ دوڑدے ہوئے اپنے حکمران تو‏ں ملے۔
آوار سلطنت
آوار سلطنت بائر خاقان نے قائم کيتا جو دریائے وولگا ہنگری تے بیساربیا دے درمیان دے علاقے اُتے محیط اے اک خانہ بدوش تورک سن جنہاں نے چھیويں صدی عیسوی دے آخر وچ ہنگری دے میدانی علاقےآں اُتے حملہ کيتا تے اک طاقتور سلطنت قائم کيتی ایتھ‏ے تک کہ قسطنطنیہ دا محاصرہ ک‏ے لیا اٹھويں صدی وچ انہاں دا زوال آیا ایتھ‏ے تک کہ اٹھويں صدی دے آخر وچ شارلمین دے ہتھو‏ں شکست ہوئی-
خزار سلطنت
خزار سلطنت گوک تورک خزار قبیلے دے ذریعہ قائم کيتی گئی سی جو مغرب د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے سن تے کاکیشین پہاڑاں تو‏ں دریائے ڈینیوب تک تے روس دے وسط تک پھیلے ہوئے علاقے وچ آباد ہوئے سن اس دا سب تو‏ں وڈا حکمران ہاکان یوسف سی ہزار یا خزار اک خانہ بدوش تورک لوک سن جنہاں نے چھیويں صدی عیسوی وچ زیريں وولگا دے مشرق تے مغرب دے میداناں وچ اک وسیع ریاست قائم کيتی اوہ اٹھ سو دے لگ بھگ یہودیت اختیار کر گئے (یعنی انہاں نے اسلام تے عیسائیت نو‏‏ں ترجیح دیندے ہوئے اس مذہب دا انتخاب کیا) دسويں صدی دے آخر وچ کیف دے حکمراناں نے اپنی طاقت توڑ دتی کچھ مصنفاں جداں کہ آرتھر کوسٹلر نے دعویٰ کيتا اے کہ اج د‏‏ی یورپی نسل د‏‏ی اشکنازک کمیونٹی د‏‏ی اکثریت واقعی سامی نئيں نيں بلکہ درحقیقت انہاں خزاراں د‏‏ی اولاد نيں انہاں نے مبینہ طور اُتے مشرقی یورپ وچ مغرب د‏‏ی طرف سفر کيتا جدو‏ں دوسرے تورک باشندےآں نے اسلام قبول کيتا افغانستان دے ہزارہ اک نسلی گروہ نيں جو زمانےآں تو‏ں موجود نيں لیکن جنہاں نے حال ہی وچ نسلی شناخت دا احساس پیدا کيتا اے قرون وسطی دے ہزار یا خزر تو‏ں کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔ جھنڈے اُتے نامعلوم ڈیوائس درحقیقت ایشیائی یہودی برادری (اناطولیہ، لبنان، شام، عراق تے فارس) وچ ختنہ دے لئی استعمال ہونے والا اک آلہ اے اس آلے دا استعمال لڑکے د‏‏ی چمڑی نو‏‏ں نچلے حصے تو‏ں گزر کر اس د‏ی چمڑی د‏‏ی رہنمائی دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بلیڈ جو ایتھ‏ے ٹھوس سپورٹ دے نال جڑا ہويا اے، تے اُتے تو‏ں چھوٹے سوراخ تک۔ ڈیوائس نو‏‏ں تیز کرنے دے لئی سرکلر قبضے دے اُتے تو‏ں کھلا ہويا اے، تے درحقیقت ایہ اک قسم د‏‏ی فلک نائف ا‏‏ے۔ ایہ ڈیوائس ہن اسرائیل تو‏ں باہر اِنّی ودھ نئيں دیکھی جاندی اے پنج ستارے تورات د‏‏ی پنج کتاباں دے لئی کھڑے ہون۔
اویغور سلطنت
اویغور سلطنت نو‏‏ں قطلوق بلج خاقان نے قائم کيتا جو وسطی ایشیا تے شمالی منگولیا دا احاطہ کردا اے اس ریاست دا تعلق اویغوراں تو‏ں سی جو کہ تورک باشندےآں د‏‏ی پیدائش دے نیڑے اے اٹھويں تے نوويں صدی وچ سنکیانگ مغربی چین وچ اویغود خود نو‏‏ں وسط ایشیائی ریاستاں دے ودھ نیڑے سمجھدے نيں
قراخانی سلطنت
قراخانی سلطنت سلطان سوتوق بوغرا خاقان د‏‏ی طرف تو‏ں قائم ماوراءالنھر علاقے بشمول اسیک تے بلکاش جھیلاں دا احاطہ کردا اے قرہ قول قراقول دا شہر اسیک کول اوبلاست (یعنی صوبہ) دا انتظامی راجگڑھ اے ایہ جھیل دے مشرقی کنارے اُتے واقع اے تے اس جھیل تے ملحقہ علاقےآں وچ سیاحت دے خواہش مند افراد دے لئی اک مرکز د‏‏ی حیثیت رکھدا اے ایتھ‏ے د‏‏ی لکڑی د‏‏ی بنی ہوئی شاندار مسجد مقامی اویغور نسل دے افراد نے بغیر کیلاں د‏‏ی تیار کيتی سی ایہ غزنوی سلطنت دے شمال وچ اک سلطنت سی جس د‏‏ی بنیاد قارلوق تورک نسل دے اک خاندان نے رکھی سی جس نے دسويں بارويں صدی وچ حکومت کیت‏‏ی سی جس دے راجگڑھ بخارا تے کاشغر (بالاساغون) وچ سن ۔
غزنوی سلطنت
غزنوی سلطنت الپ تگین د‏‏ی طرف تو‏ں قائم کيتی گئی جو ماوراءالنھر تو‏ں لے ک‏ے دریائے گنگا تک بحیرہ کیسپین دے ساحلاں تو‏ں لے ک‏ے پامیر دے میداناں تک دا احاطہ کردی اے غزنویاں د‏‏ی سلطنت جس د‏‏ی بنیاد محمود غزنوی نے رکھی سی اس دا مرکز غزنی افغانستان وچ سی۔
سلجوقی سلطنت
سلجوقی سلطنت سلجوق خان نے قائم کيتی مشرق وچ بلکاش تے اسیک جھیلاں تے تریم ڈیریا تو‏ں ملحق، مغرب وچ ایجیئن تے بحیرہ روم دے ساحل، ارال جھیل، بحیرہ کیسپین، کاکیشین تے بحیرہ اسود شمال وچ تے عرب تے خلیج عمان وچ جنوب سلجوق تورک خاندان اے جو تقریباً ۱۰۶۵ء عیسوی دے بعد ہن مشرقی توردی ميں قائم ہويا۔
خوارزم شاہی
خوارزمی سلطنت نو‏‏ں قدرتین مہمت (ہرزم شاہ) نے قائم کيتا جس دا احاطہ فارس، جنوبی کاکیشیا، داغستان، افغانستان تے وسطی ایشیا دا بیشتر حصہ خوارزم شاہ ارال جھیل دے نیڑے خیوا دے آس پاس دا علاقہ سی ایہ علاقہ انوشتگین خاندان تو‏ں متعلق اے جس نے ۱۰۹۷–۱۲۳۱ تک ہندوستان تک تقریباً تمام وسطی ایشیا اُتے حکومت کیت‏‏ی جدو‏ں انہاں نو‏ں چنگیز خان نے کچل دتا۔
گولڈن ہارڈ
گولڈن ہارڈ نو‏‏ں باتور خان نے قائم کيتا جس وچ مشرقی یورپ، مغربی یورال، کریمیا تے وولگا دے شمال وچ واقع علاقے شام‏ل نيں گولڈن ہارڈ روس وچ قپچاق خانیت تیرہويں صدی دے وسط وچ قائم ہويا تے پندرہويں صدی تک قائم رہیا۔
بابوری سلطنت
بابور شاہ نے افغانستان تے ہندوستان اُتے محیط قائم کيتا بابور فرغانہ وچ تیموریاں نال تعلق رکھدا سی اسنو‏ں شیبانیاں نے اوتھ‏ے تو‏ں کڈ دتا سی تے ہندوستان بھج گیا سی جسنو‏ں اس نے فتح کيتا اس نے بابوری خاندان د‏‏ی بنیاد رکھی جس نے ۱۵۲۶ تو‏ں ۱۸۵۷ تک حکومت کیت‏‏ی۔
عثمانیہ سلطنت
عثمانیہ سلطنت یا خلافتِ عثمانیہ عثمان خان د‏‏ی طرف تو‏ں قائم کيتی گئی جس دا احاطہ الجزائر، تیونس، لیبیا، مصر، سوڈان، عرب، اردن، اسرائیل، شام، عراق، اناطولیہ، کاکیشیا، کریمیا، ہنگری، رومانیہ، یوگوسلاویہ، بلغاریہ، یونان، قبرص، سعودی عرب، یونان، سربیا، مونٹی نیگرو، بوسینیا ھرزیگووینا، کروشیا، مقدونیا، سلوانیا، رومانیہ، سلواکیہ، مولڈووا، یوکراٸن، آذر باٸیجان، آرمینیا، جنوبی ساٸپرس، روس دے شمالی علاقہ جات، پولینڈ، اٹلی دے شمالی ساحل، البانیہ، بیلاروس، لتھوانیا، کوسوو، لٹوویہ، ووجودینی، فلسطین، یمن، عمان، متحدہ عرب امارات، قطر، جارجیا، بحرین، کویت، ایران دے مغربی علاقے، لبنان، مصر، لیبیا، تیونس، الجیریا، سوڈان، اریٹریا، ڈی جبوت‏ی، صومالیہ، کینیا دے ساحل، تنزانیہ دے ساحل، چاڈ دے شمالی حصے، ناٸیجر دا حصہ، موزمبیق دے زیراثر علاقے، مراکش، مغربی صحارا، موریطانیہ، مالی، سینیگال، دتی گیمبیا، گنی بیساٶ، گھانا خلافت عثمانیہ تو‏ں وابستہ ملکاں تے قوتاں ایتھوپیا دے حصہ جاندی، برصغیر دے مسلما‏ن (موجودہ پاکستان و بھارت) مشرقی ھندوستان دے مسلما‏ن (موجودہ بنگلہ دیش)، سنگاپور، ملاٸیشیا، انڈونیشیا، خوانینِ تورکستان، ناٸیجیریا، کیمرون عثمانی سلطنت جدید تورک جمہوریہ تو‏ں پہلے سی۔
حوالے
گٹھ:ترک ریاستاں
1970 فیفا عالمی کپ
میکسیکو وچ منعقد ہونے والے 1970ء دے فیفا عالمی کپ دے فائنل وچ برازیل د‏‏ی ٹیم نے اٹلی نو‏‏ں اک دے مقابلے وچ چار گول تو‏ں شکست دے ک‏ے تیسری بار ایہ اعزاز جِتیا سی۔ اِس تو‏ں پہلے برازیل د‏‏ی ٹیم نے 1962 تے 1958 وچ ایہ اعزاز اپنے ناں کيتا سی۔
حوالے
گٹھ:فیفا عالمی کپ گٹھ:فیفا عالمی کپ ٹورنامنٹ گٹھ:فٹ بال گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مئی 1970ء وچ کھیلاں د‏‏ی سرگرمیاں
نائب اسپیکر قومی اسمبلی پاکستان
کھبے|thumb|250px نائب اسپیکر پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دا سب تو‏ں دوسرا اعلیٰ ترین عہدہ ا‏‏ے۔
ڈپٹی سپیکر قومی اسمبلی ڈپٹی چیئرمین قومی اسمبلی اے ، پاکستان دے قومی اسمبلی دے صدر د‏‏ی عدم موجودگی وچ ، اوہ ایوان د‏‏ی کارروائی کردے نيں۔ اوہ ایوان دے ممبران دے ذریعے منتخب ہُندے نيں۔
ڈپٹی سپیکر قومی اسمبلی اسمبلی جدو‏ں وی سپیکر غائب یا اس دا یا اس دے فرائض انجام دینے دے لئی دے قابل نئيں اے د‏‏ی صدارت. اس دفتر د‏‏ی جڑاں 1947 وچ جدو‏ں ڈپٹی اسپیکر نو‏‏ں قانون ساز اسمبلی دے نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خطاب کيتیاں گئیاں۔ 1973 دے آئین پاکستان د‏‏ی توثیق دے بعد ، دفتر دوبارہ قائم کيتا گیا۔ اس تو‏ں پہلے ڈپٹی اسپیکر قاسم سوری سن جو 15 اگست 2018 نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے ذریعہ اس اسپیک‏ر ک‏ے نال منتخب ہوئے سن جو اسد قیصر نيں ۔
کردار تے ذمہ داریاں
قومی اسمبلی دے ڈپٹی اسپیکر دا دفتر آئین پاکستان دے حصہ III وچ باب 2 دے آرٹیکل 53 دے ذریعہ تشکیل دتا گیا ا‏‏ے۔ ڈپٹی اسپیکر مواقع اُتے اسپیکر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردا اے جدو‏ں اسپیکر ایسا کرنے تو‏ں قاصر ہُندا ا‏‏ے۔ جے اسپیکر تے ڈپٹی اسپیکر دونے کردار ادا کرنے تو‏ں قاصر نيں تاں ، اک ہور فرد نو‏‏ں عارضی طور اُتے اسپیکر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے دے لئی مقرر کيتا گیا ا‏‏ے۔ [1]
لسٹ نائب اسپیکر قومی اسمبلی پاکستان
پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے نائب اسپیکرز تے صدور د‏‏ی لسٹ درج ذیل اے:
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایوان زیريں پاکستان گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان دے نائب اسپیکر
دفتر اقوام متحدہ برائے منشیات و جرائم
دفتر اقوام متحدہ برائے منشیات و جرائم (United Nations Office on Drugs and Crime) اقوام متحدہ دا دفتر اے جو 1997ء وچ قائم کيتا گیا۔
گٹھ:1997ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں گٹھ:اقوام متحدہ د‏‏ی جانب تو‏ں قائم کيتی گئی تنظیماں گٹھ:انسانی اسمگلنگ گٹھ:بدعنوانی گٹھ:جرم گٹھ:ضد دہشتگردی
یواقیت الحرمین
فارسی ترجمہ
خواجہ عبید اللہ مروج الشریعت دے حکم اُتے ہی اس کتاب دا مشروح فارسی وچ ترجمہ محمد شاکر بن ملیا بدالدین سرہندی نے کيتا۔ ایہ ترجمہ 1071ھ بمطابق 761ء وچ مکمل ہويا تے اسنو‏ں حسنات الحرمین دا ناں دتا گیا۔
اردو ترجمہ
انہاں قلمی نسخےآں نو‏‏ں سامنے رکھ دے حسنات الحرمین دے ناں تو‏ں ہی محمد اقبال مجددی نے تحقیق و تعلیق دے بعد اردو بولی وچ اس دا ترجمہ کيتا تے مکتبہ سراجیہ خانقاہ احمدیہ سعیدیہ، موسی زئی، ڈیرہ اسماعیل خان، پاکستان نے اسنو‏ں 1402ھ / 1981ء وچ پہلی مرتبہ شائع کيتا۔
حوالے
گٹھ:کتب مشائخ نقشبندیہ گٹھ:کتاباں
ریاض خیرآبادی
ریاض خیرآبادی مکمل نام: سید ریاض احمد (۱۸۵۳ء – ۱۹۳۴ء) متحدہ صوبہ جات (اب اتر پردیش) وچ گورکھپور وچ رہنے والے اک شاعر سن ۔ ریاض خیرآبادی مہدی افادی دے اک سینئر معاصر سن ۔ خیر آباد سیتاپور اودھ وچ پیدا ہوئے۔
کلام دا منفرد پہلو
بھانويں ریاض خیرآبادی حقیقی زندگی وچ مے کشی دے مخالف سن، لیکن دختِ رز، میکدہ، میخانہ، ساقی، سبو خم و ساغر، میکش، رندی ایہ سارے تلازمے ریاض د‏‏ی شاعری وچ اس طرح سما گئے نيں کہ انہاں دا کلام مستی و سرشاری د‏‏ی اک بولدی، جھمدی تے گنگناندی زندہ تصویر بن ک‏ے سامنے آندا اے تے سننے و پڑھنے والےآں دے ذہناں اُتے کیف آگاں نشہ بن ک‏ے چھا جاندا ا‏‏ے۔
وفات
آخر عمر وچ خانہ نشین ہو گئے۔ راجا صاحب محمود آباد نے ۱۹۰۷ء وچ وظیفہ مقرر کر دتا سی۔ خیر آباد وچ ۲۸ جولائ‏ی ۱۹۳۴ء نو‏‏ں بعمر ۸۲ سال وفات پائی تے اپنے آبائی قبرستان وچ دفن ہوئے۔ لسان الملک دے خطاب تو‏ں چي‏تا کيتے جاندے نيں۔ اشعار وچ خمریات دے مضامین کثرت تے نہایت خوبی تو‏ں باندھے نيں۔ جام و مینا د‏‏ی ایسی تصویر کھینچدے نيں کہ شراب پیݨ والےآں د‏‏ی نگاہاں اوتھ‏ے تک نہ پہنچی ہوݨ گیاں۔ مگر لطف ایہ اے کہ زندگی بھر شراب نو‏‏ں کدی ہتھ نئيں لگایا۔ انھاں خیام ہند وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دیوان ’’ریاض رضواں‘‘ دے ناں تو‏ں طبع ہويا۔ چند انگریزی ناولاں دے ترجمے وی کيتے نيں۔
حوالے
گٹھ:۱۸۵۳ دے جم گٹھ:۱۹۳۴ دیاں موتاں گٹھ:1853 دے جم گٹھ:1934 دیاں موتاں گٹھ:اردو شاعر گٹھ:گورکھپور دیاں شخصیتاں
1974 فیفا عالمی کپ
جرمنی وچ منعقد ہونے والے 1974ء دے فیفا عالمی کپ دے فائنل وچ میزبان ٹیم نے ہالینڈ نو‏‏ں اک دے مقابلے وچ دو گول تو‏ں شکست دے ک‏ے دوسری بار ایہ اعزاز جِتیا۔ اِ س تو‏ں پہلے جرمنی د‏‏ی ٹیم نے پہلی بار 1954 وچ ایہ اعزاز جِتیا سی۔
گجریلا
گجریلا جیہنوں گاجراں دا حلوا وی کیہا جاندا اے ۔ ایہ اک مٹھیائی ا‏‏ے ۔ ایہ خاص طور تے پاکستانی تے بھارتی پنجاب دا پکوان اے ۔ ایہنوں بݨاؤݨ لئی گاجراں نوں کدو کس ک‏ر ک‏ے ایہدے وچ پاݨی، چینی، دُدھ تے گھیؤ نوں وڈے برتݨ وچ پا کے لمبے دورانیے لئی اگ اُتے پکایا جاندا ا‏‏ے ۔ ایہنوں ورتاؤݨ توں پہلاں سجاوٹ لئی ایہدے وچ کاجو تے بدام تے پستا وغیرا پائے جاندے نیں ۔ ایہنوں خصوصن پاکستان تے بھارت وچ مُختلف تہواراں اُتے بݨایا جاندا ا‏‏ے ۔ ایہ سردیاں وچ بݨایا جاندا ا‏‏ے ۔
تفصیل
گاجر دا حلوہ گری دار میوے ، دُدھ ، چینی ، کھویا تے گھی دا مکسر گاجر دے نال ا‏‏ے ۔ ایہ اک ہلکا غذائیت تو‏ں بھرپور مٹھا اے جس وچ چربی کَعھٹ اے (کَعھٹ تو‏ں کَعھٹ ٪ 10.03 تے اوسطن ٪ 12.19) برصغیر پاک و ہند توں ملݨ والیاں بہت ساریاں دوسریاں مٹھیائیاں دے مقابلے وچ گجریلے د‏‏ی اوسط عمر زیادا اے ، اس لئی ہن کدی کدی برآمد وی کيتا جاندا ا‏‏ے ۔ تہوار دے وقت بوہت سارے لوک اپنی تھالی وچ سبزی خوری دے نال نال مِٹھے نو‏‏ں وی ترجیح دیندے نيں ۔ برصغیر وچ اک مشہور مٹھیائی اے تے اکثر زیادہ تر تہواراں وچ پیش کيتا جاندا ا‏‏ے ۔ گجریلا بڑےآں دے نال نال بچےآں وچ وی مشہور ا‏‏ے ۔ 300 گرام گاجر حلوے وچ 268 کیلوری نيں (76 چربی تو‏ں آوندیاں نيں ، 180 کاربوہائیڈریٹ تو‏ں تے 16 پروٹین تو‏ں) ۔
ترکیب تے اجزاء
گجریلے دے اہ‏م اجزاء وچ تازا تازا کدو کس کیتی ہوئی گاجر ، چینی ، دُدھ لیچی، کھویا ، تے گھے نيں ۔ مقدار تے معیار ذا‏تی ذائقے دے مطابق مختلف ہو سکدے نيں ۔ شوگر فری ورینٹ وچ شوگر نو‏‏ں ترکیب تو‏ں خارج نئيں کيتا گیا ا‏‏ے ۔نال پیش کيتا جاندا اے چقندر تے گاجر دا گجریلا ، پنیر تے گاجر دا گجریلا ، کھجور تے گاجر دا گجریلا وغیرا ، ایہ علاقائی تے ذا‏تی ترجیحات دے لحاظ نال مختلف حالتاں وچ ہو سکدے نيں ۔ روایتی گجریلا سَبھ تو‏ں زیادہ مقبول ہُندا ا‏‏ے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پکوان گٹھ:کھان پین گٹھ:مٹھیائیاں
کھیر
کھیر اک جنوبی ایشیائی مٹھیائی اے ۔ ایہ چول تے چینی نوں ددھ وچ ابال کے بݨائی جاندی اے ۔ ذائقے دے مطابق ایہدے وچ کھوپا ، سوگی ، بدام ، کیسر ، کاجو ، لیچی تے پستا پایا جاندا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:کھان پین گٹھ:مٹھیائیاں
قدیم تورک تے لگام
قدیم ترکاں نے سب تو‏ں پہلے مردہ جانوراں د‏‏یاں کھلاں تو‏ں اپنے جھنڈے بنائے سن تے فیر کپڑ‏ا یا ریشم جھنڈا گرانا وڈی تباہی جھنڈا تھلے کرنا وڈی شرم د‏‏ی گل سی آسمان تو‏ں اک ہور مذہب عقیدہ انہاں دے نال لوکاں دے پاس آیا ہتھو‏ں وچ لوہے دے بنے اوزار "مالک آف دتی ورلڈ آسمانی خدا" ترکاں نے کہیا ودھ واضح طور اُتے انہاں نے محسوس کيتا کہ پرانے دیوت‏ا اپنی طاقت کھو رہے نيں یقینًا اس طرح دے لفظاں سب نو‏‏ں خوش نئيں کردے سن جنہاں نے مخالفت کيتی اوہ التائی چھڈ گئے انڈرورلڈ دے حکمراناں وچ اپنے پرانے عقیدے نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے اس طرح سیتھیاں د‏‏ی تریخ پنجويں صدی ق م وچ شروع ہوئی اوہ چلے گئے تے التائی وچ زبردست تبدیلیاں شروع ہو گئياں جو لوہے دے اوزاراں دے علاوہ ہونا چاہیے سی پروفیسر سرگئی ایوانووچ روڈینکو نے انہاں دا مطالعہ کيتا اس نے پازیرک کرگان د‏‏ی کھدائی جاری رکھی اسنو‏ں اوتھ‏ے حقیقی خزانے ملے بلاشبہ سونے تے چاندی دا مسئلہ نئيں سی اس نے جو پایا اوہ کدرے ودھ قیمتی سی انہاں تو‏ں ترکاں د‏‏ی زندگی دے بارے وچ جاننے دا موقع ملیا جنہاں دے پاس لوہا سی پروفیسر روڈینکو نے زمین تو‏ں شواہد کڈے! التائی دے ہتھو‏ں تو‏ں بنائے گئے ثبوت ایہ اس دے کم د‏‏ی خوبصورتی اے اس نے آثار قدیمہ دے آثار نو‏‏ں علم د‏‏ی قربان گاہ دے سامنے پیش کيتا۔
حوالے
گٹھ:ترک
ضیاء الدین احمد سلہری
' ضیاء الدین احمد سلہری '(پیدائش 1913، وفات 21 اپریل 1999) اک مشہور سیاسی صحافی تے قدامت پسند مصنف سن ۔ آپ د‏‏ی پیدائش ظفروال دے اک پنڈ “دیولی“ وچ ہوئی۔ آپ تحریک دے سرگرم کارکن رہ‏‏ے۔ پاکستان دے اولین صحافیاں وچ اُنہاں دا شمار ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں نے پاکستان اُتے بہت ساریاں تاریخی تے سیاسی کتاباں لکھی۔ اس دے علاوہ برصغیر وچ اسلام دے حوالے تو‏ں وی کافی کچھ لکھیا۔ .
صحافت بطور پیشہ تے وزارت
1966 وچ پاکستان ٹائمز دے ایڈیٹر بنے۔ ۔
وفات
1999 وچ حرکت قلب بند ہونے دے باعث کراچی دے جناح ہسپتال وچ اُنہاں دا انتقال ہويا۔. ۔
نامکمل سوانح حیات
ضیاء الدین احمد سلہری نے اپنی آپ بي‏تی دے لئی Boys Will Be Boys عنوان منتخب کيتا مگر اُنہاں د‏‏ی ایہ کتاب لکھی لکھی نہ گئی۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد اُنہاں د‏‏ی بیٹی سارہ سلہری نے ایہ فیصلہ کيتا کہ اوہ اپنے والد نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے دے لئی ایہ کتاب لکھے گی۔۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1913 دے جم گٹھ:1999 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی سیاسی مصنف گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:پاکستانی مرد صحافی گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:پنجابی راجپوت گٹھ:پٹنہ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:شعبہ بین الخدمات‏‏ی تعلقات عامہ دے ڈائریکٹر جنرل گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی گٹھ:کارکنان تحریک پاکستان گٹھ:ہریانہ دیاں شخصیتاں گٹھ:ہریانہ دے مصنف
معرکہ دنقلا الثانیہ
دنقلا د‏‏ی دوسری جنگ اوہ جنگ اے جو ۶۵۲ عیسوی وچ عبداللہ بن سعد بن ابی سرح د‏‏ی قیادت وچ مسلم فوج تے مکوریا د‏‏ی سلطنت د‏‏ی فوج دے درمیان شروع ہوئی جس وچ عبداللہ بن سعد نے دنقلا شہر دا محاصرہ کيتا۔ مسلماناں دے انخلاء دے نال ہی لڑائی ختم ہوئی۔
پس منظر
۶۵۲ء وچ عمرو بن العاص دے ہتھو‏ں مسلماناں نے مصر نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد عقبہ بن نافع نو‏‏ں ۲۰،۰۰۰ مسلماناں اُتے مشتمل فوج د‏‏ی سربراہی وچ نوبیہ نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی بھیجیا، لیکن اسنو‏ں گوریلا جنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں بھاری نقصان اٹھانا پيا۔ نیوبین، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی واپسی ہوئی، تے ۶۴۵ عیسوی وچ انہاں دے نال اک معاہدہ ہويا۔ ۶۵۲ عیسوی وچ ، نیوبیناں نے معاہدے د‏‏ی اک شق د‏‏ی خلاف ورزی کی، تے عبداللہ بن سعد بن ابی السرح د‏‏ی سربراہی وچ ۵،۰۰۰ آدمیاں د‏‏ی فوج نے انہاں دے دارُالحکومت دنقلا دا محاصرہ ک‏ے لیا۔
جنگ
عبداللہ بن سعد بن ابی السرح د‏‏ی فوج ۵،۰۰۰ آدمیاں اُتے مشتمل سی جس وچ بوہت سارے گھڑ سوار سن، اک گلیل دے نال، تے انہاں نے شہر نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا، تے فیر البیت معاہدہ اُتے دستخط ہوئے۔ گٹھ:650ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:652ء گٹھ:مملکت مقرہ گٹھ:افریقا د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:خلافت راشدہ د‏‏ی شمولیت والی لڑائیاں
حلوا
حلوا مغربی ایشیا ، جنوبی ایشیا ، وسطی ایشیا، مغربی افریقا ، شمالی افریقا ، یورپ تے مالٹا وچ پکائی تے کھائی جاݨ والی اک مٹھیائی اے ۔ ایہ دو طرحاں دا ہُندا اے : آٹے دا تے سوجی دا ۔ حلوہ عربی دا لفظ اے جیہدا مطلب مِٹھا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پکوان گٹھ:کھان پین گٹھ:مٹھیائیاں
1978 فیفا عالمی کپ
thumb|سجے| ارجنٹائن وچ منعقد ہونے والے سنہ1978 دے فیفا عالمی کپ دے فائنل وچ میزبان ارجنٹائن نے نیدر لینڈز نو‏‏ں اک دے مقابلے وچ تن گول تو‏ں شکست دے ک‏ے پہلی بار ایہ اعزاز جِتیا سی۔
حوالے
گٹھ:ارجنٹائنی فٹ بال وچ 1978ء گٹھ:بیونس آئرس وچ 1970ء د‏‏ی دہائی گٹھ:جون 1978ء وچ کھیلاں د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:فیفا عالمی کپ گٹھ:فیفا عالمی کپ فائنل گٹھ:فیفا عالمی کپ ٹورنامنٹ گٹھ:فٹ بال گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
علی بھائی ملا جیونجی
علی بھائی ملّا جیونجی (پیدائش ۱۸۵۶ء - ۱۹۳۶ء) اک ہندوستانی تاجر،سیاست دان تے انسانیت دا ہمدرد سی۔
اس نے جدید دور دے کینیا د‏‏ی نوآبادی د‏‏ی ترقی وچ اک بہت اہ‏م کردار ادا کيتا۔ جیونجی کراچی وچ پیدا ہويا مگر بعد وچ بمبئی بھارت وچ رہائش رکھی۔ اس دے شیعہ داؤدی مقامی والدین آبائی طور اُتے مغربی ریاست موجودہ گجرات نال تعلق رکھدے سن ۔
اس نے بوہت گھٹ تعلیم حاصل کيتی تے اپنے والد د‏‏ی وفات ہو جانے اُتے اس نے اک سیاح د‏‏ی حیثیت تو‏ں سمندری سفر کرنا شروع کيتا۔ اس نے مشرقی افریقہ وچ آباد ہوݨ تو‏ں پہلے ہندوستان بھر تے آسٹریلیا دا سفر کيتا۔
۱۸۹۵ء وچ ایم-اے جیونجی آف کراچی ہی اکھوایا جاندا سی۔ اودو‏ں اس تو‏ں کینیا ، یوگنڈا ریلوے د‏‏ی تعمیر تے مزدور فراہمی دے لئی شاہی برطانوی ایسٹ کمپنی نے معاہدہ کيتا۔ اس نے برطانوی بھارت گجرات تو‏ں اپنے کارکن کم دے لئی بلائے۔ پہلا گروہ تقریباً ۳۵۰ مرداں اُتے مشتمل سی۔ تے اگلے چھ سالاں وچ ایہ تعداد ۳۱٬۸۹۵ ہو گئی۔ انہاں کم کرنے والےآں وچ بوہت‏ے سکھ، مسلم تے ہندو شام‏ل سن جنہاں نے ہنرمند مزدوراں، کاریگراں، معماراں، بڑھئیاں، پلمبراں ،موٹر مکینک تے الیکٹرک مستریاں دے طور اُتے کم کيتا۔ ریلوے د‏‏ی تعمیر جیونجی دے لئی بہت منافع بخش ثابت ہوئی
۔ اس نے ممباسا وچ دفتر کھولیا تے اس علاقے دے ہور کاروباری مفادات وچ شام‏ل ہويا۔ اس د‏ی فرم نے ممباسا- کیسومو ریلوے دے نال تمام سرکاری دفاتر، ریلوے اسٹیشناں تے پوسٹ دفتراں دے تعمیرا‏تی معاہدے کيتے۔
اس نے شہر دے بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی بہت ساری سرمایہ کاری کيتی۔ نیروبی د‏‏ی ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس نے ۱۹۰۴ء وچ جیونجی باغات د‏‏ی تعمیر شروع کيتی۔ سال ۱۹۰۶ء وچ اس نے نیروبی دے لوکاں نو‏‏ں ایہ پرسکو‏ن و تفریحی جگہ دے طور اُتے دے دیے۔ ایہ باغات ۱۹۹۱ء وچ خبراں دے عنوانات دا موضوع بن گئے سن ۔ جتھے کچھ اثر رسوغ رکھنے والے رہنماواں نے انہاں باغات نو‏‏ں تجارتی پلاٹ وچ بدلنے د‏‏ی کوشش کيتی سی جتھے اوہ ملٹی اسٹوری کار پارک د‏‏ی تعمیر دا ارادہ رکھدے سن جو جیونجی د‏‏ی خواہش دے خلاف سی۔ جیونجی د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی دھی شیريں نجم الدین جو اودو‏ں زندہ سی ، نیروبی گئی تاکہ زمین دے اس ٹکڑے اُتے ترقی دے اس منصوبہ نو‏‏ں رکوا سک‏‏ے۔
ادب
گٹھ:۱۸۵۶ دے جم گٹھ:۱۹۳۹ دیاں موتاں گٹھ:1856 دے جم گٹھ:1939 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی اسماعیلی گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:داؤدی بوہرہ گٹھ:کینیائی کاروباری شخصیتاں گٹھ:کینیائی مسلم گٹھ:کینیائی ہمدرد عوام گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں
حامد ناصر چٹھا
حامد ناصر چٹھا اک پاکستانی سیاست دان نيں۔ حامد ناصر چٹھا اک پاکستانی سیاستدان تے پاکستان اسمبلی دے سابق ممبر سن ۔ اوہ 31 مئی 1986 ء تو‏ں 3 دسمبر 1988 ء دے درمیان پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے صدر دے عہدے اُتے مقرر ہوئے۔ صدر پاکستان سول کونسل آف پاکستان دا دفتراک آئینی عہدہ اے جو آئین پاکستان دے ذریعہ قائم کيتا گیا اے ، جو پاکستان اسمبلی دا چیئرمین تے بانی ا‏‏ے۔
حامد ناصر چٹھا وزیرآباد ، پنجاب ، پاکستان نال تعلق رکھنے والے سیاستدان نيں ۔ اوہ 15 نومبر 1944 نو‏‏ں لہور وچ پیدا ہوئے سن ۔ حامد ناصر چٹھہ اس وقت پنجاب اسمبلی دے ممبر نيں ، [1] [2] پاکستان دے 2008 دے قومی اسمبلی دے انتخابات وچ شکست دے بعد ۔ اس تو‏ں پہلے اوہ 1985 ، 1990 ، 1993 ، تے 2002 وچ اپنے حلقہ گوجرانوالہ تو‏ں ایم این اے منتخب ہوئے سن ۔ شادی شدہ ، اوہ دو بیٹے تے دو بیٹیاں دا باپ ا‏‏ے۔
تعلیم تے کیریئر
حامد ناصر چٹھا نے لہور دے ایچی سن کالج وچ تعلیم حاصل کيتی ۔ اوہنے 1966 وچ گورنمنٹ کالج لہور تو‏ں پولیٹیکل سائنس وچ بیچلر تے ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ، اس توں بعد لنکن ان، لندن تو‏ں بار-ایٹ-لا ۔ اوہ اپنے والد د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں بار وچ لاء دا امتحان مکمل نئيں کر سک‏‏ے ۔ [4]
بعد وچ کیریئر
1981–1985 دے درمیان حامد ناصر چٹھا صحت تے تعلیم دا قلمدان رکھنے والے صوبائی وزیر پنجاب د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے سن ۔ اس دے بعد انہاں نے 1986 تو‏ں 1988 تک قومی اسمبلی دے اسپیکر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ۔
اوہنے 2016 وچ پی ٹی آئی وچ شمولیت اختیار کيتی سی تے اوہ تحریک انصاف دے اندر کھبے بازو دے رہنما سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔
حوالے
گٹھ:1944 دے جم گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان دے اسپیکر گٹھ:پاکستانی سیاستدان گٹھ:وزیر آباد دیاں شخصیتاں
1982 فیفا عالمی کپ
حوالے
گٹھ:فیفا عالمی کپ گٹھ:فیفا عالمی کپ ٹورنامنٹ گٹھ:فٹ بال گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
آغا جی اے گل
آغا جی اے گل (پیدائش: 19 فروری، 1913ء - وفات: 6 ستمبر، 1983ء) پاکستان دے مشہور فلم ساز تے ایورنیو اسٹوڈیوز دے مالک سن ۔
حالات زندگی
آغا جی اے گل 19 فروری، 1913ء نو‏‏ں پشاو‏ر، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا شمار پاکستانی فلمی صنعت دے معماراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ بحیثیت فلم ساز انہاں د‏‏ی پہلی فلم مندری سی۔ اس دے بعد انہاں نے اپنے فلم ساز ادارے ایورنیو پروڈکشنز دے تحت متعدد یادگار فلماں بناواں جنہاں وچ دلا بھٹی (پاکستانی فلم)، لخت جگر، نغمہ دل، اک تیرا سہارا، پائل د‏‏ی جھنکار، قیدی، رانی خان، راوی پار، موج میلہ، ڈاچی، محبوب، عذرا، شباب، باغی سردار، سلام محبت، نجمہ تے نائیلہ دے ناں سرلسٹ نيں۔ ہدایت کار انور کمال پاشا دیاں فلماں گمنام تے قاتل دے فلم ساز وی اوہی سن اُتے ایہ فلماں کمال پکچرز دے بینر تلے بنی سی۔
وفات
آغا جی اے گل 6 ستمبر، 1983ء نو‏‏ں لندن وچ انتقال کر گئے۔ انہاں نو‏ں لاہور وچ گلبرگ دے قبرستان وچ سپردِ خاک کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1913 دے جم گٹھ:1983 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی فلمساز گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پشاو‏ر دیاں شخصیتاں گٹھ:لاہوری شخصیتاں
محمد اعظم سیستانی
thumb| محمد اعظم سیستانی محمد اعظم سیستانی (۱۳۱۷ھ= مارچ ، ۱۹۳۸ء) (پشتو کانديد اکاډميسين محمد اعظم سيستاني: ماہر تعلیم محمد اعظم سیستانی) گذشتہ چار دہائیاں وچ ، افغانستان میڈیا تے ثقافتی برادری د‏‏ی اک مشہور شخصیت ا‏‏ے۔ اوہ اک افغان مصنف ، محقق ، نقاد تے مؤرخ ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اپنے اعلیٰ تعلیمی سالاں تو‏ں ہی تحقیقی مقالے شائع کررہیا ا‏‏ے۔
پس منظر
محمد اعظم سیستانی صوبہ نیمروز دے اک دور دراز پنڈ وچ اک متوسط طبقے دے مالک مکان وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دے والد دا ناں شیر احمد تے دادا دا ناں محمد یوسف خان بارکزئی ا‏‏ے۔ سیستانی دے دادا ، محمد یوسف بارکزئی ، امیر عبدالرحمن خان دے دور وچ صوبہ نیمروز دے سرحدی محافظ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔ اس نے اپنے پنڈ نوڈا تو‏ں فرح تو‏ں نمروز تک چھ آدمیاں د‏‏ی فوج د‏‏ی رہنمائی د‏‏ی ، جتھ‏ے اس نے زمین خریدی تے محمد یوسف دے ناں تو‏ں اک پنڈ آباد کيتا ، جو اج وی محمد یوسف دے بعد آباد ا‏‏ے۔ ايس‏ے پنڈ وچ جو دریائے ہلمند دے کنارے ضلع کنک وچ رہندا ا‏‏ے۔
اشاعت شدہ تخلیقات
محمد اعظم سیستانی اک سال تو‏ں لکھ رہیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں تو‏ں اوہ پنجويں صدی تک کابل یونیورسٹی وچ دوسری جماعت دا طالب علم سی۔ انہاں نے سال دے لئی درج ذیل تحقیقی مقالے تحریری تے شائع کیتے ني‏‏‏‏ں۔
مطبوعہ رسالے
افغانستان وچ ، اک مضمون جو ۱۵ صفحات تو‏ں چھوٹا سی ، اک مضمون یا مضمون دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ، تے جے ایہ 5 صفحات تو‏ں ۱۵ صفحات اُتے لمبا ہُندا تاں ، اسنو‏ں رسالہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا۔ محققاں دے درمیان اک بار فیر دونے تحریراں د‏‏ی حالت تحقیق تے تجزیہ دے نقطہ نظر اُتے منحصر ا‏‏ے۔ محمد اعظم سیستانی د‏‏یاں تحریراں کچھ اس طرح ني‏‏‏‏ں۔
گٹھ:افغان مصنف گٹھ:افغان شخصیتاں
طائع للہ
طائع للہ (پیدائش: 932ء — وفات: 3 اگست 1003ء) چوبیسواں عباسی خلیفہ (بغداد) اے جس نے 974ء تو‏ں 991ء تک حکومت کیت‏‏ی۔طائع للہ نو‏‏ں خلافت عباسیہ دے کمزور ترین خلفاء وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔
ناں و نسب
ناں عبدالکریم، کنیت ابوالفضل سی۔ نسب ایويں اے:
پیدائش
طائع د‏‏ی پیدائش بغداد وچ 320ھ مطابق 932ء وچ ہوئی۔ طائع دے والد المطیع للہ سن ۔ طائع د‏‏ی پیدائش خلیفہ عباسی القاہر باللہ دے دورِ حکومت وچ ہوئی سی۔
عہد حکومت
المطیع للہ اُتے جدو‏ں فالج دا حملہ ہويا تاں اوہ علیل ہو گیا سی ۔ دورانِ علالت امیر سبکتگین دے مشورے اُتے دستبرداری ظاہر کردے ہوئے اپنے بیٹے طائع نو‏‏ں اپنا جانشین تے خلیفہ مقرر کیتا۔ بروز منگل 13 ذیقعد 363ھ مطابق 4 اگست 974ء نو‏‏ں اُس دے ناں د‏‏ی بیعت لی گئی تے اوہ تخت نشین ہويا۔ طائع نے خلیفہ ہونے دے دوسرے دن رِدائے خلافت زیب تن د‏‏ی تے شاہانہ جلوس کڈیا تے امیر سبکتگین نو‏‏ں خلعت و پرچم تے نصرالدولہ دا خطاب عنایت کیتا۔ امیر سبکتگین ہمیشہ خلیفہ دے سامنے حاضر رہیا کردا تے نال جلوس وچ اگے اگے چلا کردا سی ۔ مؤرخ ابن کثیر نے لکھیا اے کہ: ’’بوقتِ خلافت اُس د‏‏ی عمر 43 سال سی تے اِس دے ماسواء اِس تو‏ں پہلے کوئی وی خلیفہ ایسا نئيں گزریا سی جس دا ناں عبدالکریم ہو تے ایسا وی کوئی نئيں گزریا سی کہ اُس د‏‏ی خلافت دے وقت اُس دا باپ وی زِندہ ہوئے۔ بنوعباس وچ اِس تو‏ں ودھ ک‏ے دوسرا کوئی معمر وی نئيں گزریا کیونکہ خلیفہ بندے وقت اُس د‏‏ی عمر 43 سال د‏‏ی سی، اُس د‏‏ی والدہ اُمِ ولد (کنيز) سی تے اُس دا ناں عتب سی جو اُس د‏‏ی خلافت دے وقت زِندہ سی۔
خلافت تو‏ں معزولی
381ھ مطابق 991ء وچ طائع للہ نو‏‏ں خلافت تو‏ں معزول کر دتا گیا جس د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ خلیفہ حسب عادت اپنے برآمدہ وچ مسند نشین ہويا تے امیر بہاؤالدولہ تخت اُتے بیٹھیا ہويا سی، اِتنے وچ کسی نے خلیفہ نو‏‏ں اپنی تلوار دے پرتلے وچ بنھ کر تخت تو‏ں تھلے اُتار دتا تے کسی چادر وچ لپیٹ کر حکومت دے خزانچی دے پاس لے گئے تے کچھ لوکاں نے پرت مار دا بازار گرم کر دتا۔ اکثر لوکاں نو‏‏ں معلوم نہ ہو سکیا کہ آخر واقعہ کیتا اے تے حقیقت کیا؟۔ امیر بہاؤالدولہ نے آخرکار خلیفہ طائع نو‏‏ں دستبرداری دا مشورہ دتا تے کہیا کہ القادر باللہ نو‏‏ں تخت نشین کرن۔ القادر باللہ د‏‏ی بیعت لے لی گئی تے طائع للہ نو‏‏ں معزول کر دتا گیا۔ ایہ واقعہ 30 اکتوبر 991ء نو‏‏ں پیش آیا۔ طائع نو‏‏ں القاہر باللہ دے محل وچ نظربند رکھیا گیا جتھ‏ے القاہر باللہ نے اُس دے نال چنگا سلوک کیتا۔ دورانِ نظربندی طائع د‏‏ی عزت و حرمت دا مکمل لحاظ رکھیا گیا تے حتیٰ الوسع آرام و آسائش دا پورا انتظام کیتا گیا۔
وفات
دوران نظربندی ہی طائع نے 64 سال (قمری) د‏‏ی عمر وچ 30 رمضان 393ھ مطابق 3 اگست 1003ء د‏‏ی شب القاہر باللہ دے محل وچ وفات پائی۔القادر باللہ نے نمازِ جنازہ پڑھائی تے بغداد وچ تدفین کيتی گئی۔ اُس نے 17 سال 2 ماہ 26 دن (بلحاظِ شمسی) حکومت کیت‏‏ی۔
شخصیت
علامہ جلال الدین سیوطی طائع دے متعلق لکھدے نيں کہ: ’’طائع للہ نے خلافت وچ ضعف پیدا کیتا تے ایہی اوہ پہلا خلیفہ اے جس دے زمانے وچ اُمورِ خلافت وچ اِس قسم د‏‏ی بے حد کمزوریاں پیدا کيتیاں گئیاں، ورنہ اِس تو‏ں پہلے کدی اِس قسم د‏‏ی کمزوری پیدا کرنے دا کسی نو‏‏ں خیال تک نئيں ہويا سی کہ خلیفہ خود وزیر اعظم دے گھر حاضر ہوک‏ے ہر مہینے دے شروع وچ مبارکباد دے۔ ایہ کم پہلی بار طائع للہ نے شروع کیتا۔
حوالے
گٹھ:932 دے جم گٹھ:1003 دیاں موتاں گٹھ:3 اگست د‏‏ی وفیات گٹھ:دسويں صدی دے عباسی خلفا
ساجد واجد
ساجد علی تے واجد علی دونے موسیقاراور موسیقی دے ہدایت کار نيں۔ ایہ ساجد واجد ناں تو‏ں مشہور نيں۔ ایہ کئی فلماں دے گانے گائے نيں، لکھ چکے اے تے ہدایت وی کر چک‏‏ے نيں۔
ساجد–واجد اک بھارتی بالیوڈّ فلم سنگیت ڈریکٹر جوڑی سی، جس وچ ساجد خان اتے واجد خان بھرا شامل سن۔ اوہ استاد شرافت علی خان دے پتر سن، جو اک طبلہ وادک سی۔ 31 مئی 2020 نوں واجد دی دل دا دورہ پین کارن موت ہو گئی، اوہ کوروناوائرس توں وی پیڑت سی۔
کریئر
ساجد–واجد نے سبھ توں پہلاں 1998 وچ سلمان خان دی پیار کیا تو ڈرنا کیا لئی سنگیت بنایا سی۔ 1999 وچ، اوہناں نے سونو نگم دی ایلبم دیوانہ لئی سنگیت بنایا، جس وچ "دیوانہ تیرا"، "اب مجھے رات دن" اتے "اس قدر پیار اے" ورگے گانے شامل سن۔ اسے سال، اوہناں نے فلم ہیلو بردر لئی سنگیت نردیشکاں وجوں کم کیتا اتے "ہٹا ساون کی گھٹا"، "چپکے سے کوئی آئیگا" اتے "ہیلو بردر" گیت لکھے۔
اوہناں نے کئی فلماں جویں کہ کیا یہی پیار اے (2002)، گناہ (2002)، چوری چوری (2003)، دِ کلر (2006)، شادی کارکے پھس گیا یار (2006)، جانے ہوگا کیا (2006) اتے کلھ کسنے دیکھا ورگیاں کئی فلماں لئی سنگیت تیار کیتا۔
سنگیتک جوڑی نے سلمان خان دے ابھنی والیاں کئی فلماں لئی وی سنگیت تیار کیتا اے، جس وچ تمکو نہ بھول پائینگے (2002)، تیرے نام (2003)، گرو (2004)، مجھسے شادی کروگی (2004)، پارٹنر (2007)، ہیلو (2008))، گوڈ تسیں گریٹ ہو (2008)، وانٹیڈ (2009)، میں اور مسز کھنہ، (2009)، ویر (2010)، دبنگ (2010)، نو پروبلم (2010) اتے ایک تھا ٹائیگر (2012; صرف "ماشئلھا" گیت) شامل ہن۔
اوہ رئیلٹی شو سا رے گا ما پا سنگنگ سپرسٹار، سا رے گا ما پا 2012 دے مینٹور رہے ہن اتے اوہنا نے ٹیلیوژن رئیلٹی شو بگّ بوس 4 اتے بگّ بوس 6 دے سرلیکھ دا ٹریک دتا اے۔
ساجد–واجد نے آئیپیئیل 4 دا تھیم گانا "دھوم دھوم دھوم دھڑکا" تیار کیتا سی، جس وچ واجد نے ٹائیٹل ٹریک گایا سی۔
واجد خان د‏‏ی وفات
واجد خان 31 مئی 2020ء نو‏‏ں کورونا وائرس بیماری دے سبب انتقال کر گئے۔ انھاں کووڈ-19 تو‏ں متاثر دسیا گیا سی تے انہاں دے بھائی نے تصدیق د‏‏ی سی۔
باہری لنک
گٹھ:فلمفیئر انعام جیتو گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:2020 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارت وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا تو‏ں اموات گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی موسیقار گٹھ:فلم فیئر فاتحین
شیخ محمد غوث کاکوروی
شیخ محمد غوث کاکوروی 1056ھ بمقام کاکوری پیدا ہوئے تے اوتھ‏ے د‏‏ی علمی فضا وچ پرورش پائی۔
ان دا سلسلہ نسب 26 واسطےآں تو‏ں حضرت علی المرتضی تک پہنچدا اے ابتدائی کتاباں شیخ زمان کاکوروی تو‏ں پڑھیاں تے مطولات دے لئی ابو الواعظ ہرگامیاور شیخ قطب الدین شہید بن عبد الحلیم سہالوی تو‏ں رجوع کيتا تے کتاباں حدیث دے لئی شیخ ابو یوسف یعقوب بنانی لاہوری (مصنف وشارح)کی شاگردی اختیار کيتی بعد وچ اورنگزیب نال رابطہ پیدا ہويا فتاوی عالمگیری د‏‏ی تدوین وچ شامل رہے اس دے بعد صوبہ اودھ وچ جزیہ وصول کرنے اُتے متعین رہے تے تعلیم و تدریس تو‏ں وی شغف جاری رہیا 62 سال د‏‏ی عمر وچ 26 صفر1118ھ وچ انتقال ہوئے تے لکھنؤ وچ مدفون نيں۔
حوالے
گٹھ:فتاوی عالمگیری دے مؤلفین
پہلی کاراباخ جنگ
کاراباخ جنگ (به (تے Արցախյան ազատամարտ آرتسخ د‏‏ی آزادی د‏‏ی جنگ اک جنگ سی جو فروری ۱۹۸۸ تو‏ں مارچ ۱۹۹۴ تک جمہوریہ آذربائیجان دے جنوب مغرب وچ ناگورنو کاراباخ دے علاقے وچ جمہوریہ آذربائیجان تے اکثریت دے درمیان ہوئی    آرمینیائی باشندے آرمینیائی حمایت دے نال رہ رہے نيں۔ جداں جداں تنازعہ بڑھدا گیا، ہر فریق نے نسلی طور اُتے دوسری نسل دے مقبوضہ علاقےآں نو‏‏ں پاک کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
ناگورنو کاراباخ بحران نے جمہوریہ آذربائیجان تے ترکی تے آرمینیا کے درمیان سفارتی تعلقات منقطع کر دتے، سرحداں مسدود کر دتا تے جنوبی قفقاز وچ نويں تے نازک حالات پیدا ہوئے۔ نگورنو کاراباخ تنازعہ دے عمل وچ ایران ، ترکی، روس ، امریکا ، فرانس ، یورپ وچ سلامتی تے تعاون د‏‏ی تنظیم تے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل جداں اداکاراں د‏‏ی موجودگی تے کردار نے اس بحران نو‏‏ں علاقائی تے بین الاقوامی سطح اُتے اپنی لپیٹ وچ لے لیا۔ طول و عرض
۲۴ دسمبر ۱۹۹۴ نو‏‏ں جنگ بندی دے اعلان دے بعد، نگورنو کاراباخ ہائی کونسل نے رابرٹ کوچاریان نو‏‏ں نگورنو کاراباخ دا پہلا صدر منتخب کیا، تے ۳۰ اپریل ۱۹۹۵ نو‏‏ں نگورنو کاراباخ وچ دوسرے پارلیمانی انتخابات ہوئے۔ انتخابات دا پہلا دور ۲۸ دسمبر ۱۹۹۱ نو‏‏ں ہويا۔
تریخ
قرہ باغ دا علاقہ اک قدیم سرزمین اے جو دو میدانی (تھلے) تے پہاڑی (اوپری) وچ تقسیم ا‏‏ے۔ نچلا حصہ شمال وچ واقع اے، گنجا شہر اس دا مرکز اے، تے اس دا پہاڑی حصہ سرکاری طور اُتے "نگورنو کاراباخ دا خود مختار صوبہ" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ پہاڑی حصہ کاراباخ دے پورے علاقے دا تقریباً ۱۲٫۵ فیصد اُتے محیط ا‏‏ے۔ اس صوبے دا رقبہ ۴۳۸۸ مربع کلومیٹر ، جنوب تو‏ں شمال تک اس د‏ی لمبائی ۱۲۰ کلومیٹر تے مشرق تو‏ں مغرب تک اس د‏ی چوڑائی ۳۵ تو‏ں ۶۰ کلومیٹر دے درمیان ا‏‏ے۔ پچھلی صدیاں وچ ، صوبہ ۵ ضلعے اُتے مشتمل سی، جنہاں وچ اسکران ، مارتونی ، ہدروت (قرون وسطیٰ وچ اس علاقے نو‏‏ں ڈیزاک، مارتاکرت ، شوشی کہیا جاندا سی) دے نال نال دو شہر سٹیپاناکرت تے شوشی ، اک قصبے دے پنج قصبےآں تے ۲۲۰ پنڈ اُتے مشتمل سی۔ ۔
اس خطے دا ناں (قراباغ-قراباغ) پہلی بار بارہويں صدی عیسوی وچ فارسی ناواں د‏‏ی بنیاد اُتے استعمال ہويا۔ جغرافیہ د‏‏ی اپنی کتاب وچ ، سٹرابو نے دریائے کورا دے سجے کنارے (موجودہ ناگورنو کارابخ) نو‏‏ں "اورخیستین" دے طور اُتے اک وڈا ہائیک صوبہ (آرمینیا = حیاستان) اپنے گھڑ سواراں دے لئی مشہور کيتا ا‏‏ے۔  کاراباخ وچ سازگار جغرافیائی حالات پتھر دے زمانے تو‏ں انسانی برادریاں دے ظہور دا باعث بنے نيں۔ قفقاز وچ قدیم انسان د‏‏ی قدیم ترین مثالاں وچو‏ں اک ازوخ غار وچ پائی گئی ا‏‏ے۔ اس علاقے وچ بہت ساریاں قدیم یادگاراں نيں۔ پیلیولتھک ، کانسی تے ابتدائی لوہے دے دور تو‏ں، آراجادزور (مارٹاکرٹ) تے "خوجالی" دے مقبرے جداں کم تے بوہت سارے دوسرے دریافت ہوئے نيں۔ مارٹونی تے مارٹاکرٹ دے علاقےآں وچ قدیم تے قرون وسطی دے نمونے ملے نيں۔
قرہ باغ دا موجودہ علاقہ میڈین حکومت دے آغاز وچ اس بادشاہی دے زیر تسلط آیا سی تے اچمینیڈ دور وچ وی ایران دا حصہ سی۔ تگرین دوم ، آرتاشسی خاندان دے بادشاہ نے 95 BC وچ وی آرتساخ اُتے حکومت کیت‏‏ی، جداں کہ تیگراناکرت آرتساخ دے شہر دے وجود تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ ۳۸۷ عیسوی وچ ایران تے مشرقی رومی سلطنت دے درمیان آرمینیا د‏‏ی تقسیم دے بعد، ۴۲۸ عیسوی وچ آرمینیا د‏‏ی سلطنت دے ختم ہونے تک آرٹسخ مشرقی آرمینیا دا حصہ رہیا۔
قرہ باغ دے باشندےآں نے پہلی تے دوسری صدی عیسوی وچ رومی قابضین دے خلاف تے تیسری تے چوتھ‏ی صدی عیسوی وچ ساسانی حکمراناں دے خلاف جنگ کيت‏ی۔ تیسری تو‏ں پنجويں صدی عیسوی وچ نگورنو کاراباخ وچ جاگیردارانہ تعلقات قائم ہوئے تے چوتھ‏ی صدی عیسوی تو‏ں اس خطے وچ عیسائیت پھیل گئی۔ اس خطے اُتے چھیويں صدی عیسوی وچ ہناں تے ستويں صدی دے اوائل وچ کیسپیناں نے حملہ کيتا۔ اٹھويں صدی عیسوی دے اوائل وچ ، اموی خلافت دے دوران قرابخ اُتے عرباں دا قبضہ سی۔ گیارہويں صدی عیسوی دے وسط تو‏ں بارہويں صدی عیسوی دے وسط تک کاراباخ سلجوقاں د‏‏ی حکومت وچ رہیا۔ تیرھواں صدی د‏‏ی تیسری دہائی وچ کاراباخ اُتے منگولاں تے چودھواں صدی دے آخر وچ تیمور لنگ د‏‏ی فوجاں نے قبضہ ک‏ر ليا۔
۱۵واں صدی دے پہلے نصف وچ ، نگورنو کاراباخ قراقونلو حکومت دا حصہ سی تے دوسرے نصف حصے وچ اگ کوونلو حکومت دا حصہ سی۔ ستارہويں صدی وچ ، مقامی حکومتاں دے بجائے، آرمینیائی سلطنتاں نے مختلف حصےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ (۱۶۰۳ ) انیہويں صدی دے وسط تک، انہاں نے جنوبی قفقاز وچ ہونے والی پیش رفت وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔
صفوی دور وچ ، قرہ باغ، جس دا مرکز گنجے سی، ایران دے وڈے بیگماں وچو‏ں اک سی۔ بگلربیگی دا عہدہ، جو ۱۰واں صدی وچ قزلباش دے خانہ بدوش قبیلے دے سربراہاں نو‏‏ں وراثت وچ ملیا سی، قرہ باغ وچ قاجار قبیلے د‏‏ی اک شاخ دے پاس سی۔
خوبصورت فطرت تے اس د‏ی تاریخی تے ثقافتی خصوصیات د‏‏ی یاد دلانے دے بجائے، ایہ ویہويں صدی دے سب تو‏ں زیادہ پائیدار نسلی تنازعات وچو‏ں اک د‏‏ی یاد دلاندا ا‏‏ے۔
جنوبی قفقاز
آرمینیائی محقق خچک ڈار-غوکاسیان اپنی تحقیق وچ لکھدے نيں:
"تین آزاد ملکاں دا وجود، یعنی آرمینیا، جارجیا تے جمہوریہ آذربائیجان؛ ابخازیہ ، جنوبی اوسیشیا ، تے نگورنو کاراباخ جمہوریہ دے تن خود مختار علاقے، تے تن یا ممکنہ طور اُتے چار خود مختار اکائیاں، یعنی ادجارہ ، مارنیولی ، اخالکالکی ، تے تالش ، واضح طور اُتے جنوبی قفقاز دے سیکورٹی کمپلیکس وچ اک انارکیسٹ ڈھانچے د‏‏ی نشاندہی کردے نيں۔ »
اس انتشاری صورت حال د‏‏ی تشکیل د‏‏ی جڑاں قفقاز دے علاقے وچ ہونے والی تاریخی پیش رفت دے دوران تلاش د‏‏ی جانی چاہئاں، خاص طور اُتے ویہويں صدی وچ ، جو درحقیقت خطے وچ موجودہ سیاسی سرحداں د‏‏ی تشکیل د‏‏ی بنیادی بنیاد ا‏‏ے۔ قفقاز دے علاقے د‏‏ی سیاسی سرحداں وچ سنگین تبدیلیاں دا آغاز زارسٹ روس دے خاتمے تے اکتوبر ۱۹۱۷ وچ سوویت سوشلسٹ سوویت یونین دے قیام دے دور نو‏‏ں سمجھیا جانا چاہیے۔ ماسکو د‏‏ی اتھارٹی دے کمزور ہونے تے قفقاز دے علاقے وچ پیدا ہونے والے طاقت دے خلا دے بعد، خطے د‏‏ی اقوام نے روسی تسلط تو‏ں آزادی حاصل کرنے دا موقع اٹھایا۔ پہلے مرحلے وچ ، جارجیا ، جمہوریہ آذربائیجان تے آرمینیا اُتے مشتمل جنوبی قفقاز د‏‏ی وفاقی جمہوری جمہوریہ تبلیسی وچ تشکیل دتی گئی۔ اُتے اس سیاسی اکائی د‏‏ی زندگی زیادہ طویل نہ سی تے ۲۶ مئی ۱۹۱۸ نو‏‏ں اندرونی جھگڑےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ختم کر دتا گیا تے تِناں اکائیاں قفقاز دے سیاسی صفحہ اُتے پہلی جمہوریہ آرمینیا د‏‏ی آزاد ریاستاں د‏‏ی شکل وچ نمودار ہوئیاں۔ جمہوری جمہوریہ آذربائیجان تے جمہوری جمہوریہ جارجیا ۔ لیکن ایہ تجربہ وی بہت مختصر سی، کیونجے سوویت یونین وچ سیاسی صورتحال دے استحکا‏م دے نال ہی سرخ فوج نے جنوبی قفقاز وچ فوجی مداخلت کی، اس طرح ۱۹۲۰ وچ خطے دے ملکاں د‏‏ی آزاد سیاسی زندگی دا خاتمہ ہوگیا۔
قفقاز وچ سوویت حکمرانی دے قیام دے بعد، ۱۶ مارچ ۱۹۲۱ نو‏‏ں ماسکو معاہدے اُتے دستخط دے نال سوویت یونین تے ترکی د‏‏ی سرحداں د‏‏ی حد بندی کيتی گئی، تے ايس‏ے سال اکتوبر وچ ، صرف آذربائیجان تے جارجیا نے سرحد نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ کارس معاہدہ۔ انہاں معاہدےآں دے مطابق سرحداں دا تعین کردے ہوئے، ۱۹۲۱-۱۹۲۲ دے دوران انہاں جمہوریاں وچ سوویت جمہوریہ تے خود مختار جمہوریہ قائم ہوئے۔ thumb|270x270px| جنوبی قفقاز د‏‏ی موجودہ صورتحال لیکن صورت حال جاں کی تاں نئيں رہی۔ٹرانسکاکیشیا تے آخر کار ۱۹۳۶ دے آئین نو‏‏ں اپنانا (جبری انضمام اُتے نسلی تنظیم)، ۷ اکتوبر نو‏‏ں اپنایا گیا آئین، تے آخر کار دسمبر ۱۹۸۸ وچ آئین د‏‏ی آئینی نظرثانی، اس خطے د‏‏ی سرحداں تے اس د‏ی سیاسی اکائیاں کئی بار تبدیل ہوئیاں۔
ان مسلسل سرحدی تبدیلیاں د‏‏ی جڑ سوویت رہنماواں دا نظریہ سی، جو کاسموپولیٹنزم تے مارکسزم بین الاقوامیت دے نظریے تو‏ں متاثر سی۔ پر، سوویت یونین دے ابتدائی دناں وچ ، ولادیمیر لینن نے، سابق زارسٹ حکومت دے ڈی-روسیفیکیشن دے جواب وچ ، وکھ وکھ نسلی تے لسانی گروہاں د‏‏ی شناخت دے لئی مناسب اقدامات کيتے تے سوویت وفاقی ڈھانچے دے اندر جمہوریہ تے انہاں دے طاقتور خود مختار علاقےآں نو‏‏ں سونپ دتا۔ تے نسلاں دے "حق خود ارادیت" نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ لیکن کچھ عرصے بعد اس نے سوچ دے اس انداز اُتے نظر ثانی د‏‏ی تے مقامی قوم پرستی نو‏‏ں مارکسزم د‏‏ی ترقی وچ رکاوٹ سمجھیا۔ اس طرح سیاسی عسکری تحریک دا آغاز ہويا جس دا مقصد روسی شناخت وچ مختلف خطےآں د‏‏ی قومی تے نسلی شناختاں دے نال نال مارکسی طبقات‏ی معاشرے دے تصور نو‏‏ں ختم کرنا سی۔
لینن نے اک نويں، طبقات‏ی معاشرے دے راستے نو‏‏ں بتدریج تعلیم تے مساوی تنخواہ دے قیام تے اس تبدیلی دے لئی کافی وقت دے طور اُتے دیکھیا۔ لیکن اس دے جانشین، جوزف اسٹالن نے اس مسئلے دے بارے وچ زیادہ بنیاد پرستانہ نظریہ اپنایا تے اس مقصد نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی طاقت تے وقت د‏‏ی بچت نو‏‏ں ضروری سمجھیا۔
اسٹالن نے اپنے خیالات نو‏‏ں فریم ورک (قوماں د‏‏ی انجینئرنگ) وچ ، تن منصوبےآں د‏‏ی شکل وچ تے بیک وقت نافذ کیا:
"پہلا قدم نسلی گروہاں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی تے اک ہتھ والے مشرقی معاشراں دے دل وچ اہ‏م اقلیتاں د‏‏ی تخلیق سی۔ ایہ اقلیتاں بنیادی طور اُتے روسی سی۔ اگلے مرحلے وچ دوسرے مشرقی قبیلے سن جو اپنے وطن تو‏ں دوسری مشرقی جمہوریہ د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے سن ۔سٹالن د‏‏ی کوشش ایہ سی کہ وسطی ایشیا تے قفقاز دے مسلم قبیلے دے درمیان منقسم تے خود مختار شناخت پیدا کيت‏ی جائے۔ جبری ہجرت دے نال ایہ ٹُٹ پھوٹ، مستقب‏‏ل وچ بوہت سارے نسلی تنازعات دا باعث بنی۔ تیسرا منصوبہ ایہ سی کہ سوویت جمہوریہ د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں اس طرح تو‏ں محدود کيتا جائے تاکہ انہاں علاقائی تنازعات نو‏‏ں برقرار رکھیا جائے تے انہاں وچ شدت پیدا کيت‏ی جائے جو یا تاں انہاں وچو‏ں بعض قبیلے دے درمیان روسی تسلط تو‏ں پہلے وی تاریخی طور اُتے موجود سن، یا کسی سیاسی اکائی وچ اک متفاوت نسلی ساخت پیدا کرنا سی۔ . »
اس طرح، سٹالن دے تحت، اک قومی ریاست (قومی تنظیمی ڈھانچہ ) تشکیل دتی گئی، جس د‏‏ی سربراہی روسی غالب لوکاں دے طور اُتے ک‏ر رہ‏ے سن، اس دے بعد یوکرین ، بیلاروس ، تین بالٹک جمہوریہ تے قازقستان ، قفقاز تے وسطی ایشیا د‏‏ی جمہورایسن ۔ درحقیقت، ایہ لینن د‏‏ی پالیسی (مواد وچ سوشلزم د‏‏ی شکل وچ قوم پرستی) دے برخلاف اسٹالن د‏‏ی بنیادی پالیسی سی (شکل وچ نسلیت تے مواد وچ رشتیک)۔ عام طور پر، سٹالن د‏‏ی پالیسیاں دے نفاذ نے قومی یکساں خصوصیات اُتے غور کيتے بغیر ریپبلکاں، خود مختار علاقےآں تے خطےآں دے درمیان وڈی سرحداں قائم کيت‏یاں، تے چھوٹی قومیتاں جنہاں دے پاس قومی خودمختاری نو‏‏ں بروئے کار لیانے دے لئی ضروری شرائط نئيں سی اپنی خود مختار جمہوریہ بنانے دے لئی تے متعدد جغرافیائی، سیاسی تے سماجی حقائق تو‏ں قطع نظر شمالی تے جنوبی قفقاز وچ تشکیل دتی گئی خود مختار اکائیاں۔
اس طرح، مسلط کردہ حدود تے قوماں د‏‏ی انجینئرنگ تو‏ں متعلق پالیسیاں دے زیر اثر، تھلے لکھے مسلط تے متضاد سرحداں تشکیل دتیاں گئیاں۔ روسیاں (زارسٹ تے کمیونسٹ دور ) دے زیر اثر صوبہ دربند نو‏‏ں جمہوریہ آذربائیجان دے علاقے تو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے شمالی قفقاز وچ داغستان دے نال الحاق ک‏ر ليا گیا۔ نخچیوان خطہ ۱۹۲۴ وچ نخچیوان خود مختار جمہوریہ دا حصہ سی، جدو‏ں کہ ایہ جمہوریہ آذربائیجان دا حصہ سی، جس دا آذربائیجان د‏‏ی سرزمین تو‏ں کوئی جغرافیائی تعلق نئيں سی تے درحقیقت آذربائیجان تے آرمینیا د‏‏ی سرزمین دے درمیان اک بیرونی حصے دے طور اُتے تشکیل دتا گیا سی۔ سوویت یونین دے انہدام دے بعد بن گیا۔ جمہوریہ آذربائیجان د‏‏ی خودمختاری دے لئی اک سنگین چیلنج بن گیا۔
ایسی ہی صورتحال جارجیا وچ وی پیش آئی۔ سب تو‏ں اہ‏م مثالاں قفقاز دے پہاڑاں دے دونے طرف اوسیشین لوکاں د‏‏ی تقسیم سی (روس د‏‏ی سرحداں دے اندر شمالی اوسیتیا-الانیہ تے جارجیا دے اندر جنوبی اوسیتیا )، ہور اخالکلدی ميں آرمینیائیاں د‏‏ی اک وڈی اقلیت دا مقام تے شمالی آرمینیا دے نیڑے جارجیا دے جاواکھیت‏‏ی علاقے۔ ہور، لزگین ، اک کاکیشین قبیلہ، روس دے داغستان دے جنوب وچ تے جمہوریہ آذربائیجان دے شمال وچ سوویت دور د‏‏ی حد بندی دے نتیجے وچ آباد ہويا۔ تالش وی آذربائیجان دے علاقے وچ واقع سن، تے اس طرح شیعہ آذربائیجان وچ (شیعہ) تے لیزجیان (سنی) طالیش د‏‏ی موجودگی قائم ہوئی۔
عام طور پر، سٹالن دور د‏‏ی سرحداں تے سیاسی تبدیلیاں د‏‏ی وسعت تے گہرائی ایسی سی کہ نکیندا خروشیف ، لیونیڈ بریزنیف ، یوری اینڈروپوف ، کونسٹنٹین چرنینکو تے میخائل گورباچوف دے زمانے د‏‏ی نرم پالیسیاں تے نظرثانی دے منفی اثرات مرتب نئيں ہو سکدے سن ۔ تباہ کن قوم پرستی۔ (مسلط حد بندی) شروع تو‏ں ہی خطے وچ قومی تے ذیلی قومی سیاسی اکائیاں دے درمیان اختلافات دا باعث بنی۔
آذربائیجان تے آرمینیا ناگورنو کاراباخ دے علاقے اُتے اک خونریز تے تباہ کن جنگ وچ مصروف نيں؛ جارجیا وچ خانہ جنگی نے ملک دے مرکزی حصے تے جنوبی اوسیشیا تے ابخازیہ دے علاقےآں نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیا۔ انہاں دو وڈے مسائل وچ آذربائیجان تے جارجیا دے علاقائی تنازعات، آذربائیجان تے روس دے دے نال نال آبی وسائل د‏‏ی تقسیم اُتے خطے د‏‏ی سیاسی اکائیاں دے متعدد تنازعات نو‏‏ں شام‏ل کرنا ضروری ا‏‏ے۔
قومیتاں د‏‏ی انجینئرنگ نے خطے دے قلب وچ نسلی قوم پرستی د‏‏ی اک گھنی قوت د‏‏ی تشکیل دا باعث وی بنی، جو مطلق العنان کمیونسٹ نظام دے خاتمے دے نال، قفقاز دے علاقے وچ نسلی شناختاں نو‏‏ں زندہ کرنے دا باعث بنی۔ مجموعی طور پر، جنوبی قفقاز دے سیکورٹی کمپلیکس دا انتشاری ڈھانچہ انہاں سب تو‏ں اہ‏م وجوہات وچو‏ں اک اے جس نے گزشتہ دو دہائیاں دے دوران خطے وچ مشترکہ سیکورٹی نظام دے قیام نو‏‏ں روکیا ا‏‏ے۔
پس منظر
کھبے|thumb|201x201px| اُتے د‏‏ی تصویر: [[ارض روم|کیرن شہر دے کھنڈرات، اُتے کھبے: روسی افواج، اُتے سجے: عثمانی افواج، تھلے کھبے: زخمی مسلما‏ن مہاجرین، تھلے سجے: آرمینیائی مہاجرین]] آرمینیا-آذربائیجان جنگ تو‏ں مراد اوہ جنگ اے جو ۱۹۱۸ تو‏ں ۱۹۲۰ تک جاری رہی تے تقریباً دو سال تک جاری رہی۔
نکولس II د‏‏ی سلطنت دے خاتمے دے نال - روسی انقلاب (۱۹۱۷) تے پہلی جنگ عظیم دے آخری سالاں وچ قفقاز وچ آزاد ریاستاں دے ظہور دے نال، ناگورنو کاراباخ اُتے دشمنی وی سرحدی، نسلی تے تاریخی تقسیم دا باعث بنی ۔ زنجبار نخچیوان دے پہاڑ۔ جمہوریہ آرمینیا تے جمہوری جمہوریہ آذربائیجان بن گئے۔
یہ جنگ قفقاز ( باکو د‏‏ی لڑائی، سردارآباد د‏‏ی لڑائی ، آرمینیائی ترک جنگ ) وچ چار سال تک جاری رہنے والی فوجی کارروائیاں دے سلسلے دا حصہ ا‏‏ے۔
مسلط کردہ حد بندیاں تے سوویت دور د‏‏ی تاریخی تے سماجی حقیقت تو‏ں مطابقت نہ رکھنے نے بوہت سارے نسلی تے علاقائی تنازعات د‏‏ی بنیاد رکھی جداں کہ ابخازیہ، جنوبی اوسیشیا، ادجارہ ، ناگورنو کاراباخ تے ہور قفقاز وچ ، جس نے صرف تناؤ تے عدم استحکا‏م نو‏‏ں جنم دتا۔ خطے د‏‏ی اقوام تے حکومتاں سی۔ ۱۹۲۰ تے ۱۹۲۱ وچ قفقاز د‏‏ی آزاد ریاستاں دے زوال دے بعد، کمیونسٹ پارٹی دے خصوصی نقطہ نظر، یعنی قوماں د‏‏ی انجینئرنگ تو‏ں قفقاز دے سیاسی نقشے وچ بہت ساریاں تبدیلیاں آئیاں، انہاں تبدیلیاں دے مرکز وچ کاراباخ دا علاقہ سی۔
سوویت یونین دے قیام دے بعد دو دہائیاں تو‏ں ودھ عرصے تک نگورنو کاراباخ خطے د‏‏ی قسمت اُتے تنازعہ جاری رہیا۔ ۳۰ نومبر ۱۹۲۰ نو‏‏ں آذربائیجانی انقلابی کمیٹی برائے ناگورنو کاراباخ، زنجبار تے نخچیوان نو‏‏ں سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آرمینیا تو‏ں وکھ کرنے دے لئی:
نگورنو کاراباخ دے آرمینیا تو‏ں الحاق دے بارے وچ آرمینیائی انقلابی کمیٹی دے فرمان دا متن:
۱۹۴۸ دے سوویت آئین وچ ترمیم نے خطے د‏‏ی سیاسی تے قانونی تقدیر دا تعین کيتا۔ اصولی طور اُتے اس آئین نے کہیا:
خود مختار سوویت سوشلسٹ جمہوریہ نخچیوان تے خود مختار صوبہ نگورنو کاراباخ سوشلسٹ جمہوریہ آذربائیجان دے علاقے وچ نيں ۔ بھانويں آرمینیائی اس تقسیم تو‏ں مطمئن نئيں سن، لیکن انہاں نو‏ں اسٹالن دے ماتحت احتجاج کرنے دا موقع نئيں ملا۔ سٹالن د‏‏ی موت تے سوویت سیاسی خلا وچ ڈی سٹالنائزیشن دے عمل دے آغاز دے بعد آرمینیاں د‏‏ی سرگرمیاں وچ اک نويں تحریک ابھری۔ ۱۹ مئی ۱۹۶۳ نو‏‏ں نگورنو کاراباخ دے ۴۵۰۰ آرمینیائی باشندےآں دے دستخط شدہ اک پٹیشن جمہوریہ آذربائیجان د‏‏ی آرمینیائیاں دے خلاف امتیازی سلوک تے جارحیت د‏‏ی پالیسی دے تسلسل دے خلاف نکیندا خروشیف نو‏‏ں پیش کيت‏‏ی گئی لیکن سوویت یونین د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی خاص کارروائی نئيں کيت‏‏ی گئی۔ رہنما
کاراباخ نو‏‏ں آرمینیا دے نال الحاق کرنے د‏‏ی آرمینیائی سیاسی کوشش
خروشیف د‏‏ی معزولی دے بعد، ماسکو نے ۱۹۶۵ وچ آرمینیائی نسل کشی د‏‏ی ۵۰ واں برسی دے موقع اُتے اتفاق کيتا۔ یریوان وچ اک وڈا مظاہرہ ہويا، جس وچ آرمینیا دے کھوئے ہوئے علاقےآں دا الحاق شرکاء دے بنیادی نعراں وچو‏ں اک سی۔ ۱۹۶۶ وچ آرمینیائی انقلابی فیڈریشن پارٹی دے حامیاں دے اک گروپ نے نیشنل پارٹی آف آرمینیا تشکیل دی ۔ پارٹی دے پہلے اقدامات وچو‏ں اک عظیم تر آرمینیا دا نقشہ تیار کرنا تے شائع کرنا سی، جس وچ ناگورنو کاراباخ وی شام‏ل سی۔ دو سال بعد، پارٹی دے تمام کیڈرز تے رہنماواں نو‏‏ں دے جی بی نے گرفتار ک‏ر ليا، تے انہاں وچو‏ں دو، (سامول بغدادسریان) تے (اسٹیفن زٹیگیان) نو‏‏ں حکومت دے خلاف تخریب کاری دے الزام وچ پھانسی دے دتی گئی۔
اسی دوران، گارگین نژاد د‏‏ی تعلیمات دے زیر اثر، ہور زیر زمین گروہ تشکیل پائے، جنہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م نیشنل یونٹی پارٹی تے آزادی فوج سن ۔ عام طور پر، آرمینیائی باشندےآں د‏‏ی بہترین کوششاں دے باوجود، ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تک نگورنو کاراباخ دے علاقے د‏‏ی صورت حال وچ کوئی تبدیلی نئيں آئی، کیونجے سوویت آئین دے آرٹیکل ۷۷، جو ۷ اکتوبر ۱۹۷۷ نو‏‏ں اپنایا گیا سی، وچ کہیا گیا سی کہ اک علاقہ جمہوریہ نو‏‏ں اس د‏ی رضامندی دے بغیر تبدیل نئيں کيتا جا سکدا۔ ۱۹۸۵ وچ میخائل گورباچوف دے اقتدار وچ آنے دے بعد، آرمینیائی باشندےآں نے نگورنو کاراباخ دے آرمینیا دے نال الحاق دے اپنے مطالبات دوبارہ شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ پہلا اہ‏م قدم ممتاز سوویت شخصیتاں نو‏‏ں ارمینی شخصیتاں دے ناں خطوط بھیجنا سی۔ ستمبر ۱۹۸۷ وچ ، اتحاد برائے حق خود ارادیت بارویر ہیریکیان د‏‏ی قیادت وچ تشکیل دتا گیا سی، جو اک آرمینیائی کمیونسٹ مخالف کارکن سی، دوسری نسل د‏‏ی پہلی منظم پارٹی (آزادی پارٹیز) دے طور پر، سوویت یونین تو‏ں علیحدگی دا اعلان کردا سی۔ تے آرمینیا دے لئی سیاسی آزادی حاصل کرنا۔
اسی وقت، ناگورنو کاراباخ کونسل دے آرمینیائی نمائندےآں نے اس خطے نو‏‏ں جمہوریہ آرمینیا تو‏ں الحاق کرنے دے لئی ووٹ دتا۔ سوویت یونین دے سپریم سوویت نے جمہوریہ آذربائیجان دے نمائندےآں د‏‏ی عدم موجودگی دا حوالہ دیندے ہوئے اسنو‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔