cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اتراکھنڈ دی تریخ
باگیشور
سال 1997 وچ ، تحصیل باگیشور ضلع المورا دے کچھ حصے تو‏ں کھدی ہوئی سی تے اسنو‏ں بھگوان شیو د‏‏ی اک مقدس سرزمین سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس ضلع وچ گورور ، بیگیشور ، کپ کوٹ تن تحصیلیاں نيں۔ باگیشور دا بیشتر حصہ دان پور دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، ایہ تحریک آزادی وچ کولی بیکاری نظام دے خلاف ہندوستان وچ پہلے سال اتھاریانی دے موقع اُتے تحریک سی ، جسنو‏ں دان پور د‏‏ی پٹی کہیا جاندا سی۔ ایہ لوکاں نے گاندھی جی تو‏ں متاثر کيتا سی ، اس جگہ دے باشندے انتہائی خود اعتمادی تے آسان سمجھ‏‏ے جاندے نيں ، ایتھ‏ے بگنیشور ، نیلنگ ، مولنارائن ، بنجین ، جداں بیگیشور سرائیو تے گمدی ندی دے سنگم اُتے واقع اک خوبصورت شہر ورگی دیویاں تے دیویاں دے بوہت سارے مندر نيں۔ ا‏‏ے۔
ٹہری گڑھوال
اس ضلع دے ناں تو‏ں دو مختلف ناواں نو‏‏ں ملیا ک‏ے ٹیہری تے گڑھوال دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ جتھے تحریری لفظ 'تریچری' تو‏ں ماخوذ اے ، جس دا مطلب اے اک ایسی جگہ جو گناہاں د‏‏ی تن قسماں (جنہاں نو‏ں مانسہ ، واچنا ، کرما وچ پیدا ہويا اے ) تو‏ں دھوندا اے ، جدو‏ں کہ دوسرا لفظ 'گڑھ' تو‏ں بنایا گیا اے ، جس دا مطلب قلعہ اے
سال 888 تو‏ں پہلے ، پورا گڑھوال خطہ چھوٹے چھوٹے 'گڑھ' وچ منقسم سی ، جس وچ مختلف بادشاہ راج کردے سن ، جنھاں 'رانا' ، 'رائے' یا 'ٹھاکر' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ کہیا جاندا اے کہ مالوا دے شہزادہ کنک پال اک بار بدری ناتھ جی (جو موجودہ چمولی ضلع وچ نيں) گئے سن جتھے انہاں نے طاقتور بادشاہ بانو پرتاپ نال ملاقات کيت‏ی۔ بادشاہ بانو پرتاپ انہاں تو‏ں بہت متاثر ہوئے تے انہاں نے اپنی اکلوت‏ی بیٹی د‏‏ی شادی کنک پال تو‏ں کرلئی تے اسنو‏ں اپنی بادشاہی وی عطا کردتی۔ آہستہ آہستہ کنک پال تے اس د‏ی آنے والیاں نسلاں نے اک اک کرکے اپنے مضبوط قلعے جِت لئی تے اپنی سلطنت نو‏‏ں ودھایا۔ اس طرح ، 1803 تک ، پورا گڑھوال علاقہ (914 سالاں وچ ) انہاں دے زیر اقتدار آگیا۔ انہاں برساں وچ گورکھس (لینگور گڑھی اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوششاں) دے ناکا‏م حملے جاری رہے ، لیکن 1803 وچ ، گورکھاں نو‏‏ں بالآخر دہرادون وچ اک لڑائی وچ فتح ملی جس وچ بادشاہ پردوایمون شاہ ماریا گیا سی۔ لیکن اس دا شہزادے (سودرشن شاہ) ، جو اس وقت چھوٹا سی ، وفادارےآں نے انہاں نو‏ں بچایا
ایسٹ انڈیا کمپنی نے اس دے بعد کمون ، دہرادون تے اس دے بعد گڑھوال نو‏‏ں برطانوی سلطنت وچ ضم کر دتا تے مغربی گڑھوال دے بادشاہ سدرشن شاہ نو‏‏ں اوہ تحفہ دتا جو اس وقت نو‏‏ں تحریری ریاست دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ شاہ سدرشن شاہ نے اپنا راجگڑھ ٹیہری یا ٹیہری نگر بنایا ، بعد وچ انہاں دے جانشیناں پرتاپ شاہ ، کیرتی شاہ تے نریندر شاہ نے بالترتیب اس ریاست دا راجگڑھ ، پرتاپ نگر ، کیرتی نگر تے نریندر نگر قائم کيتا۔ انہاں تِناں نے 1815 تو‏ں 1949 تک حکمرانی کيت‏ی۔ فیر ہندوستان چھڈو تحریک دے دوران ، ایتھ‏ے دے لوکاں نے وی بھرپور شرکت کيتی۔ آزادی دے بعد ، لوکاں د‏‏ی بادشاہت تو‏ں آزاد ہونے د‏‏ی خواہش ودھنے لگی۔ مہاراجا دے لئی ہن حکمرانی کرنا مشکل ہُندا جارہیا تھا
اور فیر آخر وچ ، 60 واں شاہ مانویندر شاہ ہندوستان دے نال اتحاد کرنے اُتے راضی ہوئے گئے۔ اس طرح تو‏ں ، 1949 وچ ریاست ٹیہری نو‏‏ں اترپردیش وچ ضم کر دتا گیا تے ايس‏ے ناں تو‏ں اک ضلع بنایا گیا۔ بعد وچ 24 فروری 1960 نو‏‏ں ، اترپردیش حکومت نے اپنی اک تحصیل نو‏‏ں وکھ کر دتا تے اسنو‏ں اترکاشی دے ناں تو‏ں اک ضلع بنا دتا
علاحدہ ریاست د‏‏ی تحریک
مئی 1938 وچ اس وقت دے برطانوی راج دے دوران سری نگر ، گڑھوال وچ منعقدہ کانگریس دے اجلاس وچ ، پنڈت جواہر لال نہرو نے اس پہاڑی خطے دے باشندےآں د‏‏ی اپنے حالات دے مطابق فیصلے لینے تے اپنی سبھیاچار نو‏‏ں تقویت دینے د‏‏ی تحریک د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ اترپردیش د‏‏ی بطور نويں ریاست (اترپردیش تنظیم نو ایکٹ ، 2000) د‏‏ی تنظیم نو دے نتیجے وچ ، اتراکھنڈ 8 نومبر 2000 نو‏‏ں قائم کيتا گیا سی۔ لہذا ، اس دن نو‏‏ں اتراکھنڈ وچ یوم تاسیس دے طور اُتے منایا جاندا اے
باہرلے جوڑ
گٹھ:اتراکھنڈ
میکلوڈ گنج
مکلوڈ گنج بھارت دے صوبے ہماچل پردیش دے کانگڑا ضلعے وچ موجود دھرم شالہ دا اپنگر اے۔ تبتیاں دی وڈی آبادی کارن ایہنوں چھوٹا لھاسا جاں ڈھاسا دے نام توں وی جانیا جاندا اے۔ تبتی جلاوطنی سرکار دے ہیڈکوآٹر مکلوڈ گنج وچ واقع ہن۔ اس دی اوسط اچائی ۲٬۰۸۲ میٹر (۶٬۸۳۱ پھٹّ) اے۔ ایہہ دھولادھار سیما جس دی سبھ توں اچی چوٹی ہنو مان دا ٹبہ اے، پچھے واقع اے۔ اس دی اچائی تقریباً ۵٬۶۳۹ میٹر تے اے۔
نرکتی
میکلوڈ گنج دا نامکرن پنجاب دے اپّ گورنر سر ڈانلڈ پھریئیل مکلوڈ دے ناں اتے بیسڈ اے، جسدا پچھیتر گنج اردو شبد گوانڈھ دا عام ورتیا جان والا شبد اے۔
ہوائی
سبتوں نزدیکی ہوائی اڈا گگل ہوائی اڈا اے جو کی دھرم شالہ توں ۱۵ کلومیٹر دی دوری تے اے۔
ریلوے
کانگڑا گھاٹی ریلوے لائن دا نزدیکی ریلوے سٹیشن کانگڑا تے ناگروتا(تقریباً ۲۰ کلومیٹر)تے ستتھ ہن۔ سبتوں نزدیکی ریل پٹھان کوٹ (۸۵ کلومیٹر) تے ستتھ اے۔
سیر سپاٹا
سیر سپاٹا اتھے دا اہم صنعت اے پر اتھے بہت لوک تبتی بدھ دھرم، سبھیاچار، شلپکلا آدی دا مطالعہ کرن لئی آندے ہن۔ ایہہ شہر تبتی شلپ-تعلیم تھنگکاس، تبتی غلیچے، کپڑے، سمارکاں لئی وی مشہور منیا جاندا اے۔
تبتی ٹکانے
سبتوں مشہور تبتی ٹکانا تسلگکھنگ اے جو کہ دلائی لاما دا مندر اے۔ اس وچ شکیامنی، اوالوکتیسورا، تے پدمسمبھوا دی مورتیاں ہن۔ باقی ہور تبتی ٹکانیاں وچو:
دھرم شالہ انٹرنیشنل فلم فیسٹیول
دھرم شالہ انٹرنیشنل فلم فیسٹیول میکلیوڈگنج وچ ۲۰۱۲ نومبر دے پہلے چار دناں وچ شروع ہویا جتھے بھارتی تے عالمی سنیما فکشن، دستاویزی آدی دکھائی جاندی اے۔
ہور تھانواں
ہور نزدیکی روحانی آکرشن جنوے کہ:
تے اناں تو علاوہ ہور تھانواں جداں کہ:
تریؤند پہاڑی
ایہہ دھرم شالہ دا اکّ دن دی سفر اے جو کہ میکلیوڈگنج توں ۹ کلومیٹر دی دوری تے اے۔
ماروتھل وچ سینٹ زون
اکّ انگلیکی چرچ جو کہ فورستھ گنج دے کول جنگل وچ ستتھ اے۔ چرچ دی نیو-گوتھک پتھر دی عمارت دی بناوٹ ۱۸۵۲ وچ ہوئی سی۔ ایہہ تھاں بریٹیش وائسروئے لارڈ ایلگن دا یادگار تے قبرستان وی اے۔ ایہہ چرچ دی امارات لیڈی ایلگن ولوں بھیٹ کتے بیلجئن ڈبے دے کچّ دی تاکیاں کارن وی مشہور منیا جاندا اے۔
ڈال لیک
اکّ چوٹی جھیل جو کہ میکلیوڈگنج توں تن کلومیٹر دی دوری تے اے۔ اتھے سالانہ میلہ اگست ج ستمبر دے مہینے وچ لگدا اے تے گڈی برادری دے لوک آندے ہن۔ اتھے نزدیک ہی اکّ پرانا مندر وی اے۔
حوالے
گٹھ:ہماچل پردیش گٹھ:میکلیؤڈ گنج گٹھ:کانگڑا ضلع
کوہ نور (اخبار)
کوہِ نور برطانوی ہندوستان دا اردو بولی دا سرکاری سرپرستی وچ نکلنے والا اک ہفت روزہ اخبار سی جسنو‏ں 14 مئی 1850ء وچ منشی ہرسکھ رائے نے لاہور تو‏ں جاری کيت‏‏ا سی۔ ایہ اردو بولی دا پہلا اخبار اے جو پنجاب تو‏ں جاری کيت‏‏ا گیا۔ ایہ اخبار 1904ء تک جاری رہیا۔
تریخ
یہ اخبار برطانوی راج وچ منشی ہرسکھ رائے نے 14 مئی 1850ء وچ لاہور تو‏ں جاری کيت‏‏ا ۔ ایہ پنجاب دا پہلا اردو اخبار سی۔ اس اخبار دے مالک تے ایڈیٹر منشی ہرسکھ رائے اک تجربہ کار تے با حوش صحافی سن جو سکندرآباد (ضلع بلندشہر) دے باشندے سن تے اخبار کوہِ نور دے اجرا تو‏ں پہلے جام جمشید میرٹھ د‏‏ی ادارت دے فرائض انجام دے چکے سن ۔ منشی ہرسکھ رائے نا صرف راست گو تے بے خوف قسم دے صحافی سن بلکہ انہاں دا ذہن نہایت رساتے خیالات نہات بلند سن، اوہ اخبار دا وجود ملک و قوم د‏‏ی بقا دے لئی بے حد ضروری سمجھدے سن ۔ ۔ ہرسکھ رائے نو‏‏ں کوہ نور د‏‏ی بدولت ہندوستان گیر شہرت حاصل ہوئی۔ لاہور د‏‏ی مجلسی زندگی وچ اوہ نمایاں تے مقبول سن ۔ اوہ میونسپل کمشنر وی بنائے گئے۔
اس اخبار دے 1851ء دے مختلف شماراں دے مطالعہ تو‏ں ایہ گل ثابت ہُندی اے کہ ایہ اخبار ہفتے وچ دو بار شائع ہُندا سی، بعد وچ ہفت روزہ ہوئے گیا ۔ اس دے صفحات د‏‏ی تعداد 16 سی جو حسبِ ضرورت ودھ ک‏ے 18 تک وی جا پہنچک‏ی تھی ۔ اس اخبار نو‏‏ں سرکاری سرپرستی تے خیر خواہی حاصل سی لیکن منشی ہرسکھ رائے حق گل کہنے تو‏ں نہ چکدے سن تے اخبار دے ذریعے گاہے بہ گاہے حکومت‏ی پالیسیاں اُتے تنقید کردے رہندے سن ۔
ہر سکھ رائے نے پنجاب وچ اردو بولی نو‏‏ں فروغ دینے تے تعلیم نو‏‏ں پھیلانے وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ اوہ اردو د‏‏ی ترویج و اشاعت دے لئی ہفتہ وار مشاعرے کراندے سن تے مشاعرے دے شاعر د‏‏ی منتخب غزلاں کوہِ نور اخبار وچ شائع کر دیندے سن ۔ حکومت پنجاب اُنہاں دے اخبار وچ اسکولاں تے کالجاں د‏‏ی کارگزاریاں شائع کراندی سی۔
1857ء دے بعد وڈے وڈے ادیب کوہِ نور اخبار تو‏ں وابستہ ہوئے، مثلاً سید نادر علی سیفی، مولوی سیف الحق، منشی نثار علی شہرت، تاج الدین، مرزا موجد، منشی لال سنگھ، مولوی عبد اللہ تے منشی محرم علی چشتی وغیرہ، انہاں سب نے اپنی صحافت دا آغاز کوہِ نور تو‏ں کيت‏‏ا تے اُنہاں وچو‏ں اکثر نے بعد وچ اپنے اخبار کڈے ۔ اس اخبار طویل عرصہ شائع ہونے دے بعد 1904ء وچ بند ہويا۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے اردو اخبارات گٹھ:ہندوستان وچ 1850ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات گٹھ:پاکستان دے اخبارات گٹھ:لاہور وچ میڈیا گٹھ:اخبار
نیفا
کھبے|thumb|350x350px| 1963 وچ نیفا د‏‏ی سب ڈویژن نیفا (NEFA)، جو نارتھ ایسٹ فرٹير ایجنسی (North-East Frontier Agency، معنی: شمال مشرق معمولی پردیش) دا مخفف سی، برطانوی راج دے دوران تے آزاد بھارت وچ 1972 تک دا اک انتظامی محکمہ سی ۔ 1972 اروناچل پردیش دے ناں تو‏ں زیر انتظام مرکز بن گیا تے فیر 1987 وچ اسنو‏ں مکمل ریاست درجہ مل گیا۔ 1979 تک اس دا انتظامی صدر مقام شیلونگ سی لیکن اس دے بعد اسنو‏ں تبدیل کرکے اسنو‏ں اٹانگر کردتا گیا۔
حوالے
گٹھ:برطانوی ہند د‏‏یاں ایجنسیاں گٹھ:برطانوی ہند
ویلور قلعہ
ویلور فورٹ (یا ویلور فورٹ یا قلعہ) ریاست تمل ناڈو وچ ویلور دے وسط وچ واقع ا‏‏ے۔ اس قلعے وچ سری جلگندیشور مندر ، اک مسجد ، چرچ ، متو منڈاپم ، مشہور ویلور کرسچن اسپتال تے ریاستی حکومت دا میوزیم وی ا‏‏ے۔ ٹیپو محل وی اس قلعے وچ واقع اے تے ایہ وی خیال کيتا جاندا اے کہ ٹیپو سلطان برطانوی جنگ دے دوران کچھ عرصہ ایتھ‏ے اپنے کنبے دے نال رہیا سی۔ برطانوی راج دے دوران ، ویلور فورٹ نے بہت سارے شاہی قیدیاں جداں کہ کینڈی دے آخری بادشاہ وکرم راجا سنہا تے ٹیپو سلطان دے کنبہ دے افراد نو‏‏ں رکھیا سی۔ 1808 دے سیپوئی بغاوت د‏‏ی اگ ویلور قلعے وچ پہلی بار لگی۔ ویلور فورٹ سیاحاں دا اک مشہور مرکز اے تے قومی تریخ د‏‏ی اک تاریخی عمارت وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ thumb|250px|ویلور قلعہ
حوالے
گٹھ:1566ء وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات گٹھ:ایشیا وچ 1566ء دیاں تاسیساں گٹھ:تریخ آندھرا پردیش گٹھ:تمل ناڈو وچ قلعے گٹھ:ضلع ویلور گٹھ:وجے نگر سلطنت گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
ابن جبیر
ابن جبیر (پیدائش: یکم ستمبر ۱۱۴۵ء– وفات: ۲۹ نومبر ۱۲۱۷ء) اندلس نال تعلق رکھنے والے قرون وسطی دے جغرافیہ نگار، سیاح سن ۔
ناں و نسب
ابن جبیر دا ناں محمد بن احمد تے کنیت ابوالحسین ا‏‏ے۔ نسب ایويں اے: محمد بن احمد بن سعید بن جبیر بن محمد بن عبد السلام بن جبیر الکتانی الاندلسی الشاطبی البلنسی ۔
پیدائش
ابن جبیر د‏‏ی ولادت شب ہفتہ ۱۰ ربیع الاول ۵۴۰ھ/یکم ستمبر ۱۱۴۵ء نو‏‏ں بلنسیہ، اندلس وچ ہوئی۔ انہاں دا گھرانہ عرب سی تے بنو کنانۃ قبیلے تو‏ں سی۔ انہاں دے والد سرکاری خدمت گار سن ۔ ابن جبیر نے تعلیم شاطبۃ دے قصبے تو‏ں حاصل کيتی، جتھے انہاں دے والد ملازمت کردے سن ۔ اوہ بعد وچ غرناطہ دے گورنر الموحدون دے مشیر وی رہے.
بطور سیاح
محمد ابن جبیر دُنیا دے اُنہاں چند سیاحاں د‏‏ی صفِ اوّل وچ نظر آندے نيں جنہاں نے اپنی سیاحت وچ اک دُنیا نو‏‏ں شام‏ل ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ ایہ سفرنامہ کم و بیش اٹھ سو سال پہلے دا ا‏‏ے۔ ابن جبیر دا تعلق غرناطہ (اندلس) تو‏ں سی۔ ایہ دراصل انہاں دا سفرنامہ حج اے، جو انہاں نے ذی الحج ۵۷۸ھ وچ شروع کيتا تے صقلیہ، شام، مصر، فلسطین، عراق، لبنان تے حجاز مقدس دے مکمل احوال و آثار تے مشاہدات نو‏‏ں سمیٹتے ہوئے محرم ۵۸۱ھ غرناطہ واپس پہنچنے اُتے مکمل کيتا۔
اس سفرنامے د‏‏ی اہمیت ایہ وی اے کہ ایہ دوسری صلیبی جنگاں دے زمانے د‏‏ی مستند تاریخی دستاویز ا‏‏ے۔ ابن جبیر جتھے جتھو‏ں گزرے؛ انہاں نے اوتھ‏ے دے سیاسی، سماجی تے اقتصادی حالات دے نال نال لوکاں دے مذہبی عقائد و نظریات تے رسوم و رواج تک تفصیل تو‏ں بیان کر دتے نيں۔ ہور برآں جس انداز و اسلوب وچ ایہ سفرنامہ لکھیا گیا اے، اس تو‏ں پہلے اس د‏ی کوئی نظیر نئيں ملدی۔ ایتھ‏ے تک کہ ابن بطوطہ جداں سیّاحِ عالم نے اپنے شہرہ آفاق سفرنامے وچ متعدد جگہاں اُتے ’’سفرنامہ ابن جبیر‘‘ نو‏‏ں بہ طور حوالہ پیش کيتا ا‏‏ے۔ یہ سفرنامہ فصیح عربی بولی وچ ا‏‏ے۔ اس دے متعدد قلمی نسخے دُنیا دے مختلف کتاباں خاناں وچ موجود نيں تے تقریباً تمام ترقی یافتہ زباناں وچ اس دے تراجم ہو چکے نيں.
وفات
ابن جبیر نے دوبارہ ۱۲۱۷ء وچ مشرق د‏‏ی طرف سفر اختیار کيتا مگر ہن دے فرشتۂ اَزل نے انہاں نو‏ں موقع نہ دتا تے اوہ اسکندریہ وچ فوت ہو گئے.
حوالے
گٹھ:۱۱۴۵ دے جم گٹھ:۱۲۱۷ دیاں موتاں گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی اندلس دیاں شخصیتاں گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی الاندلس دیاں شخصیتاں گٹھ:تیرہويں صدی دے جغرافیہ دان گٹھ:سرگزشت حج گٹھ:قرون وسطی دے عرب جغرافیہ دان گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان گٹھ:قرون وسطی دے مسلم سیاح سفرنامہ نگار گٹھ:قرون وسطی دے ہسپانوی جغرافیہ دان گٹھ:ویلنسیا دیاں شخصیتاں گٹھ:تیرہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:بارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:صلاح الدین ایوبی گٹھ:1145 دے جم گٹھ:1217 دیاں موتاں
آندھرا پردیش دی تریخ
آندھرا پردیش ہندوستان دی 29 ریاستاں وچو‏ں اک ہے ، جس د‏‏ی تریخ دا آغاز ویدک عہد تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا تذکرہ سنسکرت دے مہاکاویاں جداں ایٹاریہ براہمنہ (400 ق م) وچ ا‏‏ے۔  اشماک مہاجنپد (400–300 ق م) اک قدیم ریاست سی ، جو جنوب مشرقی ہندوستان وچ گوداوری تے کرشنا ندیاں دے درمیان واقع سی۔ کہیا جاندا اے کہ اس خطے دے لوک وِش وِمیترا دے بابا دی اولاد نيں ، جنہاں د‏‏ی تفصیل رامائن ، مہابھارت تے پوراناں وچ پائی جاندی اے  ۔
تفصیل
thumb| ونڈو کُنڈینا خاندان دے ذریعہ ستويں صدی عیسوی وچ تعمیر شدہ انادالی گفااں وچو‏ں اک۔ thumb|[[لیپاکشی کے ویربھدرا مندر وچ گنیش ہنر ، جو وجے نگر سلطنت دے دور وچ بنایا گیا سی۔]] چھیويں صدی ق م وچ ، اشماک سولہ مہاجن پاداں وچو‏ں اک سی۔ اس د‏ی جگہ ستاوہان خاندان (230 ق م - 220 ق م) نے لے لی سی ، جس نے امراوتی شہر تعمیر کيتا سی۔ سلطنت گوتمی پترا ستاکارنی دے تحت اپنے عروج نو‏‏ں پہنچی۔ مدت دے اختتام اُتے ، تلگو دا علاقہ جاگیر وچ تقسیم ہوئے گیا جو جاگیرداراں دے زیر اقتدار سی۔ دوسری صدی دے دوسرے نصف حصے وچ ، آندھرا اکشواکس نے دریائے کرشنا دے کنارے مشرقی خطے اُتے حکومت کیت‏‏ی۔
چوتھ‏ی صدی دے دوران ، پلووا خاندان نے اپنا راج جنوبی آندھرا پردیش تو‏ں تمیلکم (قدیم تامل ناڈو) تک ودھایا تے کانچی پورم وچ اپنا راجگڑھ قائم کيتا۔ اس د‏ی طاقت مہندرورومان اول (581–630) تے نرسمہرمن اول (630–637) دے دور حکومت وچ ودھ گئی۔ پیلوواں نويں صدی دے آخر تک جنوبی تیلگو بولنے والے خطے تے شمالی تمیلکم اُتے غلبہ حاصل کردا رہیا۔
کاکاٹیا خاندان 1163 تے 1323 دے درمیان ابھریا ، جس نے تیلگو دے علاقے نو‏‏ں متفقہ حکمرانی وچ لایا۔ اس عرصے دے دوران ، تلکان د‏‏ی تحریر دے نال تلگو زبان اک ادبی وسیلہ دے طور اُتے ابھری ۔
سن 1323 وچ ، دہلی دے سلطان ، غیاث الدین تغلق نے تلگو دے علاقے نو‏‏ں فتح کرنے تے ورنگل دا محاصرہ کرنے دے لئی الوغ خان (بعد وچ ، محمد بن تغلق ، دہلی سلطان د‏‏ی حیثیت سے) بھیجیا۔ کاکتیہ خاندان دے خاتمے دے نتیجے وچ دہلی د‏‏ی سلطنت عثمانی سلطنت ، جنوب وچ چلکیہ چولا سلطنت (1070–1279) تے وسطی ہندوستان د‏‏ی پاراسیو تاجک سلطنت دے وچکار مسابقت دا اک دور رہیا۔ آندھرا د‏‏ی جدوجہد ترک دہلی سلطنت اُتے مسونوری نائیک د‏‏ی فتح دے نال ختم ہوئی۔
تیلگو نے وجے نگر سلطنت (1336–1646) دے کرشنادیواریا د‏‏ی سربراہی وچ آزادی حاصل کيتی۔ بہمنی سلطنت دے قطب شاہی خاندان نے اس سلطنت دی جگہ لے لئی۔ قطب شاہی 17 ويں دے آخر تو‏ں چودہويں صدی دے آخر تک تلگو سبھیاچار دے روادار سن ۔
یورپی باشندےآں د‏‏ی آمد دے موقع اُتے فرانسیسیاں نے اس خطے د‏‏ی سیاست نو‏‏ں تبدیل کر دتا ( مارکوئس ڈی بوسی-کاسٹانا دے تحت فرانسیسی تے رابرٹ کلائیو دے تحت انگریزی)۔ 185 وچ ، کلائیو تے وشاکھاپٹنم دے سربراہاں تے کونسلاں نے مغل شہنشاہ شاہ عالم تو‏ں شمالی سرکل حاصل کیتے۔ 1892 وچ ، انگریزاں نے وجیاناگرام دے مہاراجا وجیا رام گاجاپتی راجو نو‏‏ں شکست دے ک‏ے بالادستی حاصل کيتی۔
موہنداس گاندھی دے دور وچ ہندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ آندھرا د‏‏ی جدید بنیاداں رکھی گئياں۔ مدراس پریزیڈنسی تو‏ں پوٹی سریرامولو د‏‏ی آزاد ریاست دے لئی مہم تے تنگوتوری پراکسم پنتھولو تے کندوکوری ویرسیلنگم د‏‏ی معاشرتی اصلاحات د‏‏ی تحریکاں دے نتیجے وچ آندھرا ریاست دا قیام عمل وچ آیا ، جس دے نتیجے وچ کرنول اس دا راجگڑھ تے آزادی پسند لڑاکا پنتولو اس دا پہلا وزیر اعلیٰ سی۔ این ٹی رام راؤ دے وزرائے اعلیٰ دے عہد دے دوران ، اک جمہوری معاشرے د‏‏ی تشکیل دو مستحکم سیاسی جماعتاں تے اک جدید معیشت دے نال ہوئی۔
ہندوستان 1949 وچ برطانیہ تو‏ں آزاد ہويا۔ بھانويں حیدرآباد دا مسلم نظام ہندوستان تو‏ں آزادی برقرار رکھنا چاہندا سی ، لیکن ریاست حیدرآباد د‏‏ی تشکیل دے لئی سن 1919 وچ ہندوستان دے تسلط وچ شامل ہونا پيا ۔ بنیادی طور اُتے لسانی بنیاداں اُتے تشکیل پانے والی پہلی ہندوستانی ریاست آندھرا نو‏‏ں سن 1953 وچ مدراس صدارت تو‏ں اقتدار سنبھال لیا گیا سی۔ 1958 وچ ، آندھرا پردیش نو‏‏ں ریاست حیدرآباد دے تیلگو بولنے والے حصے دے نال ملیا دتا گیا تاکہ ریاست آندھرا پردیش تشکیل دتی جا.۔ لوک سبھا نے 14 فروری 2014 نو‏‏ں آندھراپردیش دے دس ضلعے تو‏ں وکھ ریاست تلنگانہ دے قیام د‏‏ی منظوری دتی سی۔
خاندان
ستاوہنا
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخ آندھرا پردیش
سردارجی 2
یوجنابندی اتے شوٹنگ
سردار جی دی سفلتا توں بعد، نرماتاواں نے رٹرن آف سردارجی' دی سیکول ' دِ رٹرن آف سردارجی لئی فیصلہ کیتا۔ فلم دی شوٹنگ مکھ طور اُتے آسٹریلیا دے وکھ-وکھ تھاواں' تے ہوئی سی۔ دلجیت نوں اسدے آسٹریلیائی پرشنسکاں نے اس دے حیران کرن لئی بھڑکایا جدوں اوہ آسٹریلیا دے ایئرپورٹ پہنچیا۔ چالک دل نے نِ South سا Southتھ ویلز دے مکارتھر کھیتر وچ وی گولی چلا دتی۔ شوٹ دوران دلجیت نے سونم اتے ہورناں نوں سیٹ اُتے ہوئے بھیانک حادثے توں بچا لیا۔ دلجیت نوں رنبیر کپور دے نجی ٹرینر پردیپ بھاٹیا نوں نوکری اُتے رکھدیاں 6 مہینیاں دی تیبر جسمانی سکھلائی دینی پئی۔
ساؤنڈ ٹریک
سردارجی 2 دا ساؤنڈ ٹریک جتندر شاہ اتے نک دھمو ولوں تیار کیتا گیا سی جدوں کہ بول ویت بلجیت اتے رنبیر سنگھ نے لکھے سن۔
فلم دے ٹائیٹل ٹریک سردارجی دی ویڈیو نوں لگاتار دو دن شوٹ کیتا گیا، اک ریکارڈ بنایا، جس وچ چٹے رنگ دے پہنے اتے پگاں پہنے 2500 سردار دکھائی دتے ہن، جنہاں وچوں 1200 دلجیت دے پرستار ہن جو خاص طور اُتے اس گیت دی شوٹنگ لئی آئے سن۔
تعریف
فلم نوں پہلے پنجابی فلمفیئر اوارڈ، 2017 وچ چھ نامزدگیاں حاصل ہوئیاں۔
سبتوں ودھیا نردیشک- روہت جگراج - نامزد
سبتوں ودھیا سنگیت ایلبم- جتندر شاہ - نامزد
سبتوں ودھیا بول- رنبیر سنگھ (متراں دا جنکشن) نامزد، ویت بلجیت (پوپلن)
بیسٹ پلیئبیک گلوکار (مرد) - دلجیت دسانجھ (متراں دا جنکشن) - ڈبلیو۔اینّ
حوالے
گٹھ:پنجابی فلماں گٹھ:2016 دیاں فلماں گٹھ:بھارتی فلماں
دیو ڈی
دیو ڈی ۲۰۰۹ د‏‏ی ہندوستانی ہندی بولی د‏‏ی رومانٹک بلیک کامیڈی فلم اے جو ۶ فروری ۲۰۰۹ نو‏‏ں ریلیز ہوئی۔ انوراگ کشیپ د‏‏ی طرف تو‏ں تحریر تے ہدایت کاری کيتی گئی، ایہ شرت چندر چیٹرجی دے کلاسک بنگالی ناول دیوداس اُتے اک جدید دور د‏‏ی تصویر اے، اس تو‏ں پہلے پی سی باروا تے بمل رائے تے حال ہی وچ سنجے لیلا بھنسالی نے اسکرین دے لئی ڈھالیا سی ۔ دیو ڈی مثبت تنقیدی جائزے موصول ہوئے۔  فلم عصری پنجاب تے دہلی وچ سیٹ کيتی گئی اے، جتھے خاندانی رشتے روايتی نظام دے ذریعے طے کیتے جاندے نيں تے شادیاں طاقت دا کھیل تے عزت دا معاملہ نيں۔
پارو
پارو پنجاب وچ رہنے والی اک مثالی، نوجوان، متوسط طبقے د‏‏ی لڑکی ا‏‏ے۔ اس دا بچپن دا پیارا دیو اے، جو اک امیر تاجر دا بیٹا ا‏‏ے۔ پارو اس دا بے حد خیال رکھدی اے، تے اس دے نال مستقب‏‏ل د‏‏ی پوری امید رکھدی ا‏‏ے۔ دیو مسلسل پارو د‏‏ی محبت تے پیار نو‏‏ں قدر د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدا ا‏‏ے۔ اوہ وڈا ہو ک‏ے مغرور تے سست ہو جاندا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے والد نے اسنو‏ں اپنی تعلیم مکمل کرنے دے لئی لندن بھیج دتا۔ فاصلےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں وکھ ہونے دے دوران، پارو تے دیو د‏‏ی جوانی د‏‏ی محبت صرف ہور پھولدی اے، اس دے باوجود کہ دیو تیزی تو‏ں زیادہ مغرور تے حقدار ہُندا جا رہیا ا‏‏ے۔ اپنی تعلیم مکمل کرنے دے بعد، دیو چندی گڑھ واپس آندا اے تے پارو نال ملدا اے، تے اوہ اپنے رومانس نو‏‏ں دوبارہ زندہ کردے نيں۔ کچھ عرصے دے بعد، دیو نے پارو دے بارے وچ اس د‏ی ساکھ تے جنسی تریخ دے بارے وچ ہتک آمیز افواہاں سنی، جنہاں اُتے اوہ فوراً یقین کر لیندا ا‏‏ے۔ پارو بے گناہی دا دعویٰ کرنے دے بعد وی اپنے تئاں دیو دا شاونسٹ رویہ دیکھ ک‏ے حیران رہ جاندی ا‏‏ے۔ دیو منافقانہ طور اُتے پارو اُتے فیصلہ سناندا اے تے انہاں چیزاں نو‏‏ں منظور نئيں کردا جو اس نے سنی نيں۔ پارو اس د‏ی طرف منہ موڑ لیندی اے جدو‏ں اوہ سندی اے کہ اوہ اس د‏ی توہین کردا اے تے چھیندی وچ اپنے والدین د‏‏ی پسند دے آدمی نال شادی کرنے اُتے راضی ہو جاندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی شادی دے دن، دیو نو‏‏ں معلوم ہُندا اے کہ افواہاں جھوٹی سن لیکن اس د‏ی انا اسنو‏ں اپنی غلطی قبول نئيں کرنے دیندی، تے اوہ پارو نو‏‏ں کسی تے نال شادی کرنے دیندا ا‏‏ے۔
چندا
لینی ادھی یورپی نسل د‏‏ی دہلی د‏‏ی طالبہ ا‏‏ے۔ اس دے بہت پرانے بوائے فرینڈ دے نال اک ملاقات جنسی ہو جاندی اے تے لینی نو‏‏ں اک MMS جنسی سکینڈل وچ ڈال دیندی ا‏‏ے۔ ویڈیو دے وڈے پیمانے اُتے گردش کرنے دے بعد ایہ واقعہ عوام دے علم وچ آندا ا‏‏ے۔ اس دے والد، ویڈیو دیکھنے دے بعد، شرم تے بیزاری تو‏ں خودکشی کر لیندے نيں، تے لینی دے خاندان نے اسنو‏ں اک چھوٹے تو‏ں پینڈو شہر وچ رہنے دے لئی بھیجنے دا فیصلہ کيتا۔ شرمندگی تے تضحیک د‏‏ی زندگی گزارنے تو‏ں انکار کردے ہوئے، اوہ دہلی واپس چلی جاندی اے جتھے اوہ رات نو‏‏ں طوائف دے طور اُتے کم کردی اے، جدو‏ں کہ دن وچ اپنی پڑھائی جاری رکھدی ا‏‏ے۔ اوہ اپنے پیشے دے لئی 'چندا' ناں اپناندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی 'غیر ملکی' نظر آنے دا مطلب اے کہ اس د‏ی خدمات سب تو‏ں زیادہ ادائیگی کرنے والے صارفین دے لئی مخصوص نيں تے اسنو‏ں زندگی گزارنے دے نويں انداز وچ کچھ وقار تے آزادی ملدی ا‏‏ے۔ اک رات، اک نشے وچ دھت، ادھے ہوش وچ گاہک نو‏‏ں اس دے کمرے وچ لیایا جاندا اے - ایہ دیو نکلیا۔ 123456789
اصل
فلم دا اصل خیال ابھے دیول نے انوراگ کشیپ نو‏‏ں تجویز کيتا سی، جس نے اس دے بعد وکرمادتیہ موٹوانے دے نال مل ک‏ے اسکرپٹ اُتے کم کیا، نوجواناں نو‏‏ں احساس دلانے دے لئی " جنریشن X دے بارے وچ خبراں د‏‏ی سرخیاں" دا استعمال کيتا۔ دیو ڈی اسنو‏ں رونی اسکریو والا نے پروڈیوس کيتا سی تے اس د‏ی شوٹنگ وسطی دہلی وچ پہاڑ گنج سمیت ہور تھ‏‏انو‏اں اُتے کيتی گئی سی۔ انہاں مناظر دے لئی جتھے دیو زیادہ اے، برطانوی ہدایت کار ڈینی بوئل نے اسٹیل کیمرہ استعمال کرنے دا مشورہ دتا کیونجے کشیپ دے پاس اسپیشل ایفیکٹس دے لئی بجٹ نئيں سی۔
ترقی
کشیپ دیوداس نامی نو فلمی ورژن وچو‏ں کسی دا اک ہور ریمیک نئيں چاہندے سن ۔ کشیپ اصل ناول د‏‏ی عکاسی کرنے دے لئی دیوداس دا اپنا ورژن بنانا چاہندے سن لیکن ۲۰۰۸ دے ہور فلماں دے ذریعے، دیوداس دے مرکزی کردار دے نال اک بدمعاش، منافقانہ جنسی پرست، جو جانے بغیر خود نو‏‏ں تباہ کرنے والا ا‏‏ے۔ کہانی تے دیو دے کردار دے بارے وچ گل کردے ہوئے، ابھے دیول نے ریڈیو سرگم نو‏‏ں دسیا، "یہ کہانی اس کتاب د‏‏ی اے جسنو‏‏ں ميں نے انگریزی وچ پڑھیا ا‏‏ے۔ ميں نے کتاب د‏‏ی اپنی تشریح دے مطابق کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ اس دا کردار عصری سی، اوہ بوہت سارے طریقےآں تو‏ں کافی شہری سی، اوہ اپنے اردگرد دے ماحول وچ غلط جگہ اُتے سی تے اس د‏ی شخصیت خراب، جنونی تے لت پت سی۔"
ابتدائی تاخیر
کشیپ د‏‏ی نو سموکنگ دے باکس آفس د‏‏ی تباہی دے بعد، ایہ افواہ سی کہ یونائیٹڈ ٹیلی ویژن (یو ٹی وی) نے ہدایت کار دے اگلے پروجیکٹ دیو تو‏ں پِچھے ہٹ لیا ا‏‏ے۔ ڈی ، ابھے دیول نے اداکاری کيتی۔ لیکن، ذرائع دے مطابق، یو ٹی وی نے ابھے نو‏‏ں تن پروجیکٹس دے لئی سائن کيتا سی تے اداکار نے کشیپ د‏‏ی فلم دے لئی نومبر ۲۰۰۷ تو‏ں مارچ ۲۰۰۸ تک د‏‏ی تاریخاں روک دتیاں سن، کیونجے خیال سی کہ فلم نو‏‏ں اک ہی شیڈول وچ سمیٹنا سی۔ جدو‏ں دیو۔ ڈی نے ابتدائی رکاوٹاں ماراں تے رک گیا، ایہ افواہ سی کہ UTV پِچھے ہٹ گیا ا‏‏ے۔ اس وقت ڈائریکٹر نے انہاں افواہاں د‏‏ی تردید د‏‏ی سی۔ انہاں نے ایہ کہندے ہوئے تاخیر د‏‏ی وضاحت کيتی کہ اوہ ہن وی اپنی چندر مکھی نو‏‏ں تلاش ک‏ر رہ‏ے سن تے ابھے تے نويں آنے والی ماہی گل وچ بند ہو گئے سن ۔ اس وچ ہور تاخیر ہوئی کیونجے اس نے چندر مکھی دے کردار دے لئی موزاں اداکارہ تلاش کرنے وچ زیادہ وقت لیا، جو اسنو‏ں آخر کار کالکی کوچلن دے نال مل گئی، جو آخری آڈیشن دینے والےآں وچو‏ں اک سی۔
باکس آفس
دیو ڈی افتتاحی دن ۱۵ ملین روپے دا مجموعہ سی۔ فلم نے جلد ہی باکس آفس اُتے کامیابی حاصل کيتی تے چند ہی ہفتےآں وچ ۶۰ ملین روپے دا بجٹ حاصل ک‏ر ليا۔ اس دے پہلے چار ہفتےآں وچ خالص مجموعہ تقریباً ۱۵۰ ملین روپے سی۔ دیو ڈی کراس نے ہور ۳ دا وادھا کيتا۔ ہفتہ ۶ وچ ملین۔ فلم د‏‏ی آخری گھریلو مجموعی کمائی ۲۱۵٫۰ روپے تھی۔ 65.5 روپے دے ڈسٹری بیوٹر شیئر دے نال ملین دس لکھ. فلم نو‏‏ں 'ہٹ' قرار دتا گیا سی۔
۵۵ واں فلم فیئر ایوارڈز
جیت لیا
نامزد
ساؤنڈ ٹریک
گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس دیو ڈی آرٹسٹ امیت ترویدی دے ۱۸ ٹریکس نيں۔ گانے امیتابھ بھٹاچاریہ ، شیلی ، انوشا منی تے شروندی پاٹھک نے لکھے سن ۔ T-Series دے تحت ۳۱ دسمبر نو‏‏ں ریلیز ہونے والے، اوہ خاص طور اُتے رپورٹ کردے نيں کہ دو خاص پنجابی ٹریکس نيں، اک کچا پنجابی اے تے دوسرا اس وچ اسٹریٹ بینڈ باجا دا ذائقہ ا‏‏ے۔ اوہ ہارڈ راک گانے، ورلڈ میوزک، اک اودھی نمبر تے ۱۹۷۰-۸۰ د‏‏ی دہائی دے پاپ ٹچ دے نال اک گانا دے علاوہ دو رومانوی ہریانوی لوک ٹریکس وی رپورٹ کردا ا‏‏ے۔ ساؤنڈ ٹریک نو‏‏ں زبردست مثبت جائزے ملے۔ نقاد جوگندر ٹوٹیجا نے کہیا، "یہ سوچاں کہ آیا ایہ البم تجارتی لحاظ تو‏ں چنگا کم کرے گا یا نئيں؛ ایہ کم دا اک مثالی حصہ اے تے ایہی سب تو‏ں اہ‏م ا‏‏ے۔" ہندوستان ٹائمز د‏‏ی شہرت دے نقاد ایکانش آترے نے کہیا کہ "اس البم دے ہر گانے دا ہر حصہ خاص اے تے سامعین اُتے بہت چنگا اثر ڈالتا ا‏‏ے۔"
گانے "او پردیسی" نو‏‏ں اک سائیکل دا استعمال کردے ہوئے سپرائٹ کمرشل کوئنٹ دے طور اُتے نقل کيتا گیا سی تے پہلے ۲۴ گھنٹےآں وچ 140K+ ملاحظات دے نال YouTube اُتے دستیاب ا‏‏ے۔ گانا "ایموشنل اتیاچار" بوہت سارے ہندوستانی نوجواناں دے لئی اک کیچ جملہ بن گیا ا‏‏ے۔ ہندوستان ٹائمز دے نکھل تنیجا نے نوٹ کيتا کہ ایہ گانا "سامعین نو‏‏ں فلم دیکھنے دے لئی تھیٹر د‏‏ی طرف لے جانے دے لئی واحد راستہ بن گیا سی۔"
باہرلے جوڑ
گٹھ:2009ء د‏‏ی مزاحیہ فلماں گٹھ:یو ٹی وی موشن پکچرز دیاں فلماں گٹھ:بھارتی سیاہ مزاحیہ فلماں گٹھ:لندن وچ عکس بند فلماں گٹھ:ہماچل پردیش وچ عکس بند فلماں گٹھ:دہلی وچ عکس بند فلماں گٹھ:چندی گڑھ وچ عکس بند فلماں گٹھ:دہلی وچ ہونے والے واقعات اُتے فلماں گٹھ:انوراگ کشیاپ د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی فلماں گٹھ:منشیات دے بارے وچ فلماں گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہندی فلماں گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:2009ء دیاں فلماں گٹھ:ہندی بولی دیاں فلماں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ملہار ، چھتیس گڑھ
تفصیل
ایتھ‏ے بہت سارے قدیم مندراں دی باقیات پائی جاندیاں نيں تے ایہ اک آثار قدیمہ دا اک اہ‏م مقام اے ۔ قدیم زمانے وچ ایہ تعلیم دا اک بہت وڈا مرکز رہیا اے ۔بھارت دے سب تو‏ں قدیم بت (چتوربھوج وشنو جی) نو‏‏ں مندر دے میوزیم وچ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ ایتھ‏ے دے گومک شنلنگ ہندوستان دے سب تو‏ں قدیم شاولنگ وچو‏ں اک نيں۔ بھیما کیچک مندر خود وچ خاص اے لیکن ایتھ‏ے کوئی شیولیگ نئيں ا‏‏ے۔ ماندا دئی ڈیڈنیشوری د‏‏ی رہائش گاہ تے مندر وی قدیم ا‏‏ے۔ رشب دیو نیتھ مندر ، بھگوان بدھ ، مہاویر وغیرہ دے بت ایتھ‏ے دے بت نيں ، تانبے دے تختے دے لکھے ہوئے آثار تے ایتھ‏ے بہت سارے مجسمے کھدائی تو‏ں پائے گئے نيں ، قدیم بادشاہاں دے محل د‏‏ی باقیات وی ملی نيں۔
حوالے
گٹھ:بیلاسپور ضلع، چھتیس گڑھ گٹھ:چھتیس گڑھ دے شہر و قصبات گٹھ:چھتیس گڑھ وچ سیاحت گٹھ:ضلع بیلاسپور، چھتیس گڑھ دے شہر تے قصبے گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:ویکیپیڈیا صفحہ مع مبہم ملک یا ذیلی تقسیم
سید محمد کاظم یزدی
گٹھ:Articles having same image on Wikidata and Wikipedia
آیۃ اللہ العظمی ٰسید محمد کاظم طباطبائی یزدی ( ۱۸۳۱–۱۹۱۹) نجف وچ مقیم اک شیعہ مرجع سن ، جوفقہی مسائل دے معروف مجموعے، العروۃ الوثقی ٰ، نو‏‏ں مرتب کرنے دے لئی مشہور نيں۔
ایران دے جمہوری انقلاب وچ کردار
thumb|آیۃ اللہ العظمی ٰسید محمد کاظم یزدی وہ غیر سیاسی آدمی سن لہذا ایران دے جمہوری انقلاب دے دوران اوہ زیادہ تر غیر جانبدار رہے تے کدی کدائيں ہی کوئی سیاسی بیان جاری کيتا۔ آخوند خراسانی دے برعکس، انہاں دا خیال سی کہ اصولی شیعیت وچ سیاست وچ کوئی کردار ادا کرنے د‏‏ی آزادی نئيں ا‏‏ے۔ انہاں دے خیال وچ انہاں دا تخصص فقہ وچ سی تے سیاست وچ راۓ دینے دے لئی درکار مہارت انہاں دے پاس نئيں سی اس لئی انہاں نے اس وچ حصہ لینے تو‏ں گریز کيتا۔ بھانويں آخوند خراسانی نجف وچ سب تو‏ں وڈے مرجع سن کہ جنہاں دا اصول فقہ دا درس خارج مشہور سی، سید کاظم یزدی دا احکا‏م (فقہ) کادرس خارج مشہور سی۔ دوسرے لفظاں وچ محمد کاظم تے خراسانی دونے نے نجف نو‏‏ں فقہ و اصول دے حوالے تو‏ں تحقیق د‏‏ی اوج اُتے پہنچیا دتا سی بھانويں اوہ سیاست وچ مختلف نظریات رکھدے سن ۔ thumb|آیات ثلاث: (سجے تو‏ں کھبے) آیۃ اللہ العظمی ٰشیخ عبداللہ مازندرانی، آیۃ اللہ العظمی ٰمرزا حسین تہرانی تے آیۃ اللہ العظمی ٰآخوند خراسانی آخوند خراسانی تے باقی مراجع تو‏ں اختلاف دے باوجود اوہ ایرانی بادشاہ محمد علی شاہ قاجار یامولوی فضل اللہ نوری دے مکمل حمای‏تی نئيں سن، تے انہاں د‏‏ی کوششاں دے باوجود انہاں نے انہاں د‏‏ی مکمل حمایت نئيں کيت‏‏ی۔ ايس‏ے لئی جدو‏ں پارلیمنٹ نے آئین دے حتمی مسودے نو‏‏ں جائزہ لینےنجف وچ مراجع دے پاس بھیجیا تاں انہاں نے وی کچھ تبدیلیاں تجویز کيتياں تے تائیدی دستخط ک‏‏‏‏ر دتے۔ نوری گروپ دے پروپیگنڈے دے برعکس انہاں نے کہیا کہ جدید صنعتاں لگانا جائز اے جدو‏ں تک کہ انہاں وچ بناۓ گئے مال دے بارے وچ شریعت د‏‏ی طرف تو‏ں واضح طور اُتے ممانعت نہ آئی ہوئے۔  انہاں نے جدید علوم د‏‏ی تعلیم تو‏ں وی اتفاق کيتا لیکن مذہب تے سیاست وچ جدائی دے قائل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کہیا کہ ریاست نو‏‏ں مذہبی تعلیم دے مراکز (حوزہ) وچ مداخلت نئيں کرنی چاہیے۔ اوہ ایسی تنظیماں تے معاشراں د‏‏ی تشکیل دے خلاف نئيں سن جو افراتفری پیدا نہ کرن تے اس سلسلے وچ انہاں دے نزدیک مذہبی تے غیر مذہبی تنظیماں وچ کوئی فرق نئيں سی۔  قانون سازی وچ ، نوری دے برعکس، انہاں نے مذہبی قوانین (شریعت) تے عوامی قانون (عرفیہ) دے دائرے نو‏‏ں وکھ قرار دتا۔ انہاں د‏‏ی رائے ایہ سی کہ ذا‏تی تے عائلی معاملات نو‏‏ں مذہبی عدالتاں وچ فقہاء دے ذریعے طے کرنا چاہیے تے حکومت‏ی امور تے ریاست دے معاملات جدید عدلیہ نو‏‏ں سنبھالنا چاہیے۔ پارلیمنٹ نے انہاں د‏‏ی رائے د‏‏ی بنیاد اُتے آئین وچ آرٹیکل ۷۱ تے ۷۲ دا وادھا کيتا۔  آیت اللہ یزدی نے کہیا کہ جدو‏ں تک جدید جمہوری آئین لوکاں نو‏‏ں شریعت د‏‏ی طرف تو‏ں حرام کم کرنے تے مذہبی فرائض تو‏ں باز رہنے اُتے مجبور نئيں کردا، جمہوری نظام د‏‏ی مخالفت کيتی کوئی وجہ نئيں اے، تے حکومت نو‏‏ں ایہ حق حاصل اے کہ اوہ غلط کم کرنے والےآں دے خلاف مقدمہ چلائے۔
ورثہ
ان د‏‏ی اہ‏م کتاباں وچو‏ں اک العروۃ الوثقی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب جو کہ عربی زبان وچ اے ۱۹۱۹ وچ جشائع ہوئی تے ایہ ذا‏تی زندگی دے بارے وچ فقہ جعفریہ دے احکا‏م دے مجموعہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ہن تک انہاں کتاب د‏‏ی متعدد شروحات لکھی جا چکیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں گٹھ:امام علی مسجد وچ مدفون شخصیتاں گٹھ:۱۹۱۹ دیاں موتاں گٹھ:۱۸۳۱ دے جم گٹھ:ایرانی آیت اللہ گٹھ:1919 دیاں موتاں گٹھ:1831 دے جم
منشی ہرسکھ رائے
منشی ہرسکھ رائے ، (پیدائش: 1816ء - وفات: 2 دسمبر، 1890ء) غیر منقسم ہندوستان دے نامور صحافی سن ۔ انہاں نے میرٹھ تو‏ں نکلنے جاری ہونے والے اخبار جام جمشید د‏‏ی ادارت د‏‏ی تے 1850ء وچ لاہور تو‏ں پنجاب دا پہلا اردو اخبار کوہ نور کڈیا۔ ہرسکھ رائے نو‏‏ں کوہ نور د‏‏ی بدولت ہندوستان گیر شہرت حاصل ہوئی۔ لاہور د‏‏ی مجلسی زندگی وچ اوہ بے حد مقبول سن ۔ اوہ لاہور شہر دے میونسپل کمشنر وی رہ‏‏ے۔
حالات زندگی و خدمات
منشی ہرسکھ رائے 1816ء نو‏‏ں سکندرآباد، ضلع بلندشہر دے اک کائیستھ خاندان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا گھرانہ علمی روایات دا حامل سی۔ اردو تے فارسی ادب د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اخبار کوہِ نور دے اجرا تو‏ں پہلے میرٹھ دے اخبار جام جمشید د‏‏ی ادارت دے فرائض وی انجام دے چکے سن ۔ 34 سال د‏‏ی عمر وچ لاہور آئے تے 14 مئی 1850ء نو‏‏ں پنجاب تو‏ں اردو دا پہلا ہفت روزہ اخبار کوہ نور کڈیا۔ ایہ اخبار پنجاب دے بورڈ آف ایڈمنسڑیشن د‏‏ی سرپرستی وچ نکلدا سی تے حکومت کیت‏‏ی وضع کردہ پالیسی دے مطابق مرتب کيتی جاندا سی۔ منشی ہرسکھ رائےانگریزاں دے بہی خواہ سن تے انہاں دا اخبار سرکاری سرپرستی وچ نکلدا سی لیکن اس دے باوجود اوہ نا صرف راست گو تے بے خوف قسم دے صحافی سن بلکہ انہاں دا ذہن نہایت رساتے خیالات نہات بلند سن، اوہ اخبار دا وجود ملک و قوم د‏‏ی بقا دے لئی بے حد ضروری سمجھدے سن ۔
1857ء د‏‏ی جنگ آزادی تو‏ں اک سال پہلے ہرسکھ رائے اچانک گرفتار کر لئی گئے۔ غالباً انہاں دے خلاف ازالہ حیثیتِ عرفی دا مقدمہ سی، جس وچ انہاں نو‏ں تن سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ ايس‏ے برس انہاں نے لاہور تو‏ں اک رسالہ خورشیدِ پنجاب کڈیا۔ ایہ 50 صفحات اُتے مشتمل سی تے مطبع کوہ نور وچ چھپدا سی۔ ہر سکھ رائے گرفتار ہوئے تاں کوہِ نو د‏‏ی اشاعت وچ فرق نئيں آیا تے اسنو‏ں منشی ہیرا لعل باقاعدگی تو‏ں کڈدے رہ‏‏ے۔ حکومت نے جدو‏ں تحصیلِ زر دے لئی مہینے بھر د‏‏ی قید بھگت لینے والے قیدیاں تو‏ں پنج پنج روپے وصول ک‏ر ک‏ے رہیا کرنا شروع کيت‏‏ا تاں منشی ہرسکھ وی دو سو روپے دے عوض رہیا کر دتے گئے۔ ہر سکھ رائے نے پنجاب وچ اردو بولی نو‏‏ں فروغ دینے تے تعلیم نو‏‏ں پھیلانے وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ اوہ اردو د‏‏ی ترویج و اشاعت دے لئی ہفتہ وار مشاعرے منعقد کراندے سن تے مشاعرے دے شاعر د‏‏ی منتخب غزلاں کوہِ نور اخبار وچ شائع کر دیندے سن ۔ لاہور د‏‏ی مجلسی زندگی وچ اوہ نمایاں تے مقبول سن ۔ اوہ لاہور دے میونسپل کمشنر وی بنائے گئے۔ انہاں دا شمار شہر دے معززین وچ ہُندا سی۔ جدو‏ں اوہ ریاست جموں‏ و کشمیر وچ قدم رکھدے سن تاں مہاراجا دا ہاتھی انہاں د‏‏ی سواری دے لئی موجود ہُندا سی تے شاہی مہمان خانے تو‏ں رخصت ہُندے وقت مہاراجا د‏‏ی طرف تو‏ں 1100 روپے رخصتانہ وی دتا جاندا سی۔
وفات
منشی ہرسکھ رائے 2 دسمبر 1890ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔
حوالے
گٹھ:1816 دے جم گٹھ:1990 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی صحافی گٹھ:لاہور دے صحافی‏ گٹھ:بلند شہر دیاں شخصیتاں گٹھ:اخبار
جاروڈ سمتھ
جیروڈ برائن اسٹاکلے اسمتھ (پیدائش: ۲۰ جولائ‏ی ۱۹۸۴ء) نیوزی لینڈ دا اک پیشہ ور فٹ بالر اے جو فی الحال ٹیم ویلنگٹن دے لئی کھیلدا ا‏‏ے۔
کیریئر
اسمتھ ریاست ہائے متحدہ امریکا چلا گیا جدو‏ں اسنو‏ں بھرتی کيتا گیا تے اس نے سابق ویسٹ ورجینیا یونیورسٹی دے ہیڈ کوچ مائیکل سیبولٹ دے لئی تن سیزن کھیلے تے ۲۰۰۵ء تے ۲۰۰۶ء مینز ساکر چیمپئن شپ ٹورنامنٹس وچ کوہ پیماواں دے لئی کھیلا۔ اوہ بطور سٹرائیکر تے ڈبلیو وی یو دے ونگر دے طور اُتے کھیلا۔ کوہ پیماواں دے نال چار سیزن وچ اسمتھ نے ۷۴ میچاں وچ ۳۲ گول سکور کيتے۔ ۲۰۰۶ء وچ اک سینئر دے طور اُتے اس نے پہلے سال دے کوچ مارلن لی بلانک دے تحت صرف ۱۶ میچاں وچ کیریئر دے اعلیٰ ۱۴ گول کيتے سن ۔
پیشہ ورانہ
۱۸ جنوری ۲۰۰۷ء نو‏‏ں اسمتھ نو‏‏ں ٹورنٹو ایف سی نے ۲۰۰۷ء دے ایم ایل ایس سپلیمینٹل ڈرافٹ وچ پہلی بار منتخب کيتا لیکن اگست ۲۰۰۷ء وچ کرسٹل پیلس بالٹیمور دے لئی دستخط کيتے گئے۔ مارچ ۲۰۰۸ء وچ کھلاڑی نو‏‏ں ٹورنٹو ایف سی د‏‏ی ویب سائٹ اُتے روسٹر دے اک فعال رکن دے طور اُتے شام‏ل کيتا گیا۔ اس نے ۱۳ اپریل ۲۰۰۸ء نو‏‏ں لاس اینجلس گلیکسی دے خلاف کھیلدے ہوئے ٹورنٹو دے لئی ایم ایل ایس دا آغاز کیتا، تے ۳-۲ تو‏ں فتح دے راستے وچ اپنی ٹیم دا دوسرا گول کيتا۔ ايس‏ے سال ۲۶ نومبر نو‏‏ں سمتھ نو‏‏ں سیٹل ساؤنڈرز ایف سی نے ۲۰۰۸ء ایم ایل ایس توسیعی ڈرافٹ دے چوتھے راؤنڈ وچ منتخب کيتا سی۔ ۱ جولائ‏ی نو‏‏ں اسمتھ نے یو ایس ایل د‏‏ی طرف تو‏ں پورٹ لینڈ ٹمبرز دے خلاف یو ایس اوپن کپ میچ وچ ساؤنڈرز دے نال اپنا آغاز کيتا۔ 17 جولائ‏ی نو‏ں، انہاں نو‏ں کلب دے لئی لیگ وچ شرکت کيتے بغیر رہیا کر دتا گیا۔ اسمتھ نے ۲۰۱۰ء-۲۰۱۱ء اے ایس بی پریمیئر شپ سیزن دے لئی Hawke's Bay United وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اسمتھ نے ۲۰۱۱ء دے سیزن دے آغاز وچ سویڈش سپریٹن کلب Ljungskile SK دے نال معاہدہ کیتا، لیکن چوٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں کلب دے لئی صرف اک لیگ وچ شرکت کيتی۔ اس نے اپنا واحد گول سویڈن وچ ۲۰ اپریل ۲۰۱۱ء نو‏‏ں ٹورسلینڈا آئی دے کے خلاف سوینسکا کپن گیم وچ کیہ جتھے اس نے دو گول کيتے سن ۔ سمتھ نو‏‏ں سیزن دے اختتام اُتے رہیا کر دتا گیا۔
بین الاقوامی
اسمتھ نے نیوزی لینڈ د‏‏ی انڈر ۲۰ تے انڈر ۲۳ ٹیماں وچ کھیلا، تے نیوزی لینڈ د‏‏ی انڈر ۲۳ ٹیم دا حصہ سی جو آسٹریلیا دے ہتھو‏ں ۲۰۰۴ء دے ایتھنز اولمپکس وچ اوشیانا دی جگہ اُتے شکست کھا گیا سی۔ جاروڈ اسمتھ نے نیوزی لینڈ د‏‏ی قومی ٹیم ( آل وائٹس ) دے لئی ۲۳ فروری ۲۰۰۶ء ملائیشیا دے خلاف اپنا آغاز کيتا۔ اوہ نیوزی لینڈ دے ۲۰۰۶ء دے موسم گرما دے دورہ یورپ دے رکن وی سن ۔ اوہ ایسٹونیا دے خلاف شروع کرنے تو‏ں پہلے ہنگری تے جارجیا دے خلاف کھیلاں وچ بینچ تو‏ں باہر آیا۔ فائنل گیم وچ ، برازیل دے خلاف اسمتھ نے ۶۰ويں منٹ وچ متبادل دے طور اُتے کھیل وچ داخل کيتا۔ اسمتھ نو‏‏ں ۲۰۰۹ء دے فیفا کنفیڈریشن کپ وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔ دسمبر ۲۰۱۱ء تک سمتھ نے بغیر کوئی گول کيتے آفیشل فل انٹرنیشنلز وچ ۱۲ بار شرکت کيتی۔
ذا‏تی زندگی
ہیولاک نارتھ وچ پیدا ہوئے۔ اسمتھ نیوزی لینڈ دے سابق کرکٹر تے براڈکاسٹ کمنٹیٹر ایان اسمتھ تے انہاں د‏‏ی اہلیہ لوئیس اسمتھ دے بیٹے نيں۔ اس نے ویسٹ ورجینیا یونیورسٹی وچ اسپورٹس مینجمنٹ وچ میجر دے نال تعلیم حاصل کيتی۔
حوالے
گٹھ:فارورڈ کھلاڑی (ایسوسی ایشن فٹ بال) گٹھ:نیوزی لینڈی فٹبالر گٹھ:۱۹۸۴ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1984 دے جم
انسانی جنسی تناسب
thumb|300x300px|کل آبادی لئی دیس ولوں صنف تناسب۔ نیلا رنگ ۱٫۰۱ مرداں/عورتاں دی عالمی اوسط نالوں ودھیرے مرداں اتے لڑکیاں، لال ودھیرے عورتاں اتے لڑکیاں نوں درساؤندا اے۔ thumb|300x300px|15 سال توں گھٹ عمر دی آبادی لئی دیس مطابق صنف تناسب۔ نیلا رنگ ۱٫۰۷ پرش/عورتاں دی عالمی اوسط نالوں ودھ منڈیاں، لال زیادہ کڑیاں نوں درساؤندا اے۔ thumb|300x300px|دیش ولوں کل آبادی دے انسانی صنف تناسب نوں درساؤندا نقشہ۔ thumb|300x300px|65 توں ودھ آبادی لئی دیس مطابق صنف تناسب۔ نیلا رنگ ۰٫۸۱ پرشاں/عورتاں دی عالمی اوسط نالوں ودھیرے مرداں، لال ودھیرے عورتاں نوں درساؤندا اے۔ بشریات اتے ڈیموگرافی  مطالعہ وچ، انسانی صنف تناسب اکّ آبادی وچ مرداں اتے عورتاں دے تناسب وجوں لکھیا گیا اکّ سوچکانک اے۔ زیادہ تر جنسی پرجاتیاں وانگ، منکھاں وچ صنف تناسب ۱:۱ دے نیڑے اے۔ منکھاں وچ، مرداں اتے عورتاں وچ جم ویلے قدرتی تناسب نر صنف متعلق تھوڑا پکھپاتی ہندا اے: ایہہ لگبھگ 1.05 جاں 1.06 جاں متعلق مادہ متعلق ۱٫۰۳ توں 1.06 مرداں دی اکّ تنگ سیما دے اندر ہون دا اندازا اے۔
پوری دنیا دی آبادی لئی صنف تناسب لگبھگ ۱۰۱ مرداں توں ۱۰۰ عورتاں (۲۰۲۱ اندازاً) اے۔ انسانی صنف تناسب، جاں تاں جم ویلے جاں کل آبادی وچ، چار وچوں کسے وی طریقے نال رپورٹ کیتا جا سکدا اے: مرداں اتے عورتاں دا تناسب، عورتاں دا مرداں دا تناسب، مرداں دا تناسب، جاں عورتاں دا تناسب۔ جیکر ۱۰۸٬۰۰۰ مرد اتے ۱۰۰٬۰۰۰ عورتاں ہن تاں مرداں اتے عورتاں دا تناسب ۱٫۰۸۰ اے اتے مرداں دا تناسب ۵۱٫۹٪ اے۔ سائنسی ساہت اکثر مرداں دے تناسب دی ورتوں کردا اے۔ ایہہ لیکھ مرداں اتے عورتاں دے تناسب دی ورتوں کردا اے، جدوں تک کہ ہور مقرر نہ کیتا گیا ہووے۔
حوالے
گٹھ:رہتل
رفیق ہند (اخبار)
رفیق ہند اپنے زمانے دا بلند پایہ علمی تے اصلاحی پرچہ سی۔ مطبع رفیق ہند وچ چھپدا سی، ایہ وڈی تقطیع دے 16 صفحات اُتے مشتمل ہُندا سی۔ اہ‏م مقامی و غیر ملکی خبراں، قسط وار مضامین تے ہندوستان بھر وچ موجود نمائندےآں د‏‏ی اطلاعات اُتے مبنی رپورٹاں اس اخبار دے مسلسل سلسلے سن ۔ محرم علی چشتی نے برصغیر د‏‏ی صحافتی تریخ وچ پہلی بار اخبار د‏‏ی سالگرہ منانے د‏‏ی طرح پائی۔ اخبار د‏‏ی پہلی سالگرہ اُتے نا صرف تقریبات دا اہتمام کيت‏‏ا گیا بلکہ اخبار رفیق ہند دا خصوصی نمبر وی شائع کيت‏‏ا گیا۔ اسنو‏ں اپنے زمانے دے ممتاز اہلِ قلم دا تعاون وی حاصل رہیا۔ انہاں وچ سر سید احمد خان، محمد حسین آزاد، الطاف حسین حالی، محسن الملک، سید اقبال علی، مولوی ذکاء اللہ دہلوی، مولا‏نا غلام قادر گرامی، فقیر سید جمال الدین، مولا‏نا فتح محمد جالندھری، ڈاکٹر لائٹز، مولا‏نا وحید الدین سلیم وغیرہ شامل سن ۔ محمد حسین آزاد دا سفرنامہ ایران وی ايس‏ے اخبار وچ شائع ہويا۔
حوالے
گٹھ:ہندوستان وچ 1884ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان دے کالعدم اخبارات گٹھ:پاکستان وچ شائع ہونے والے اردو اخبارات گٹھ:لاہور وچ میڈیا گٹھ:اخبار
چھتیس گڑھ ڈویژن
thumb| قلعہ [[رتن پور وچ وال مجسمے]] thumb| راجکمار کالج برطانوی راج دے دوران [[رائے پور وچ تعمیر ہويا سی۔]] چھتِیہہ گڑھ ڈویژن برطانوی ہند دے وسطی صوبے دا سابقہ انتظامی ڈویژن سی۔ ایہ وسطی صوبےآں دے مشرق وچ واقع سی تے اس نے ریاست ہند وچ موجودہ ریاست چھتِیہہ گڑھ دے وسطی حصے وچ دریائے بیسن بالائی بیسن شامل کيتا سی ۔
انگریزاں د‏‏ی آمد دے نال ، چھتِیہہ گڑھ ڈویژن دا صدر مقام ، رائے پور اس علاقے دا تاریخی راجگڑھ نمایاں طور اُتے رتن پور پہنچیا۔ سن 1936 وچ ہندوستان د‏‏ی آزادی تک وسطی صوبہ وسطی صوبہ تے براڑ بنا ۔
تریخ
چھتِیہہ گڑھ ڈویژن بھونسلے مراٹھا دے قبضے وچ سی تے پہلی صدی وچ اسنو‏ں ناگپور ریاست وچ شامل کيتا گیا سی۔ 1953 وچ ، ریاست ناگپور نو‏‏ں برطانوی ہندوستان وچ تبدیل کردتا گیا ، ایہ ناگپور دا صوبہ بن گیا۔ سن 1861 وچ ، صوبہ ناگپور نو‏‏ں سوگور تے نربودہ علاقہ جات دے نال ملیا ک‏ے وسطی صوبہ تشکیل دتا گیا۔ وسطی صوبہ مکری د‏‏ی تمام ریاستاں وچ چھتِیہہ گڑھ بورڈ سی ، جو ہوش آباد آباد ضلع دا نیروبڈا بورڈ سی۔
1905 وچ ، سنبل پور ضلع تے شاہی ریاست بامرا ، رائراکھول ، سونپور ریاست سونپور ، یا پٹنہ ، تے کلہنڈی نو‏‏ں صوبہ بنگال تے کوریا د‏‏ی سلطنتاں چانگ بھکر منتقل کردتا گیا۔ ، سورگجا ، ادئی پور ، تے جیش پور نو‏‏ں بنگال تو‏ں وسطی صوبے وچ منتقل کيتا گیا۔
1933 وچ ، چھتِیہہ گڑھ ڈویژن وچ موجود سلطنتاں مشرقی ریاستاں د‏‏ی ایجنسی وچ منتقل کردتی گئياں۔ 24 اکتوبر 1936 نو‏‏ں ، وسطی صوبے مرکزی صوبے تے بیارار بن گئے ، جدو‏ں اوہ مکمل طور اُتے بیرار صوبے وچ ضم ہوگئے ، حالانکہ بیرار ریاست حیدرآباد دی برائے ناں خودمختاری دے تحت رہیا۔
علاقہ
چھتِیہہ گڑھ ڈویژن دے شمال وچ چھوٹا ناگپور اسٹیٹ ، اڑیسہ د‏‏ی معاون ریاستاں دے ذریعہ مشرق وچ بستار دے جنوب وچ واقع سی۔ کنکر ، تے مغرب وچ ناگپور تے جبل پور ڈویژن دے نال نال کاوردھا ، خیرا گڑھ ، تے ناندپنڈ وغیرہ۔
حوالے
گٹھ:1853ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:1947ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:بھارت د‏‏ی تریخ
چارلی رسل
چارلی رسل سواݨی کرکٹ کھلاڑی نيں ۔ انھاں نے ٹیسٹ کرکٹ تے ون ڈے کرکٹ کھیلی اے ۔وہ سجے ہتھ تو‏ں بلے بازی کردیاں نيں تے میڈیم تیز گیند باز نيں۔ انھاں نے بین الاقوامی سطح اُتے مجموعی طور ر 1 ون ڈے میچ کھیلے۔
ون ڈے کیریئر
چارلی رسل نے پہلا بین الاقوامی ون ڈے میچ غیر موجود دے خلاف سن 2007 وچ کھیلا۔ جس وچ سب تو‏ں زیادہ 2* دا اسکور وی شامل ا‏‏ے۔ وہ0 نصف سنچری کرنے وچ کامیاب رہیاں۔ انھاں نے کل 24 گینداں سُٹیاں تے 0 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ انہاں د‏‏ی باؤلنگ د‏‏ی اوسط—رہی جس وچ — پنج وکٹاں وی شامل نيں۔چارلی رسل 0 کیچ پھڑنے وچ کامیاب رہیاں۔
انھاں نے چھوٹی عمر وچ مقامی کرکٹ دا آغاز کر دتا سی، اس دے بعد اوہ مختلف کلباں د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلدی رہیاں تے فرسٹ کلاس کرکٹ وی کھیلی۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی آسٹریلوی سوانیاں گٹھ:آسٹریلیا د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
آزاد (اخبار)
آزاد برطانوی راج وچ لاہور تو‏ں جاری ہونے والا اردو بولی دا اک روزنامہ اخبار سی۔ ایہ 28 جولائ‏ی 1946ء وچ جاری ہويا۔ ایہ مجلس احرار دا ترجمان سی۔ اس دے ادارتی عملہ وچ شیخ حسام الدین تے ماسٹر تاج الدین انصاری شامل سن ۔ 1946ء وچ نواب نصر اللہ خان وی کچھ عرصہ اس دے مدیر رہے تے 1947ء دے بعد آغا شورش کاشمیری اس دے ایڈیٹر مقرر ہوئے۔ مگر کچھ عرصہ بعد انہاں نے علاحدگی اختیار کر لئی تے اپنا ہفت روزہ اخبار چٹان جاری ک‏ر ليا۔ آزاد دا ڈیکلریشن شیخ حسام الدین دے صاحب زادے شیخ ریاض الدین دے ناں سی، بعض ادوار وچ انہاں نے ایہ اخبار دوسرے لوکاں دے سپرد کر دتا۔ مثال دے طور 1970ء دے وسط وچ عبد اللہ ملک، حمید اختر، آئی اے رحمان تے کچھ دوسرے صحافیاں نے مل ک‏ے اس د‏ی حیاتِ نو دا اہتمام کيت‏‏ا لیکن اک سال دے بعد نواں انتظام وی ناکا‏م ہوئے گیا۔ فیر 1977ء وچ ایہ کچھ عرصہ تحریک استقلال دے زیرِ اہتمام چھپدا رہیا۔ مگر کِس‏ے وی دور وچ ایہ اپنے وڈے معاصر اخبارات دا مقابلہ نہ کر سکيت‏‏ا۔ آزاد عوام دے معیار پورا نئيں اتر سکيت‏‏ا۔ تنخواہاں دے معاملے وچ اخبار دے ملازمین مطمئن نہ سن او ایہ غیر اطمینانی بالآخر اخبار د‏‏ی بندش د‏‏ی ذریعہ بن گئی، ایويں ایہ اخبار 1978ء وچ ہمیشہ دے لئی بند ہوئے گیا۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے کالعدم اخبارات گٹھ:پاکستان وچ شائع ہونے والے اردو اخبارات گٹھ:لاہور وچ میڈیا گٹھ:اخبار
سونیا لیتھر
سونیا لیتھر (انگریزی: Sonia Lather; جم 10 فروری 1992) اک بھارتی شقین مکیباز کھڈاری اے۔ اوہ 2016 ایائیبیئے خواتین عالمی مکیبازی چیمپیئن شپ وچ چاندی دا تگما جیتو اتے ایشیئن امیچیور باکسنگ چیمپیئن شپ وچ دو وار چاندی دا تگما جیتو اے۔
شروعاتی زندگی اتے کیریئر
سونیا دا جم 10 فروری 1992 نوں جیند، ہریانہ وچ پریم سنگھ اتے نرمل دیوی دے گھر ہویا سی۔- لاتھر دے مطابق، شروع وچ کبڈی اتے کشتی دی کوشش کرن توں بعد، اسنے باکسنگ کھیڈنی شروع کیتی جدوں اوہ 18 سالاں دی سی۔ اس دا کوچ انوپ کمار اے۔
لیتھر نے 54 کلوگرام ڈویزن وچ، فائینل وچ چین دی لیو کیجیا توں 8–14 نال ہارن توں بعد، 2012 دیاں ایشیئن خواتین ایمیچور باکسنگ چیمپیئن شپ وچ چاندی دا تگما جتیا۔-- سال دے بعد وچ، اسنے 2012 ایائیبیئے خواتین عالمی مکیبازی چیمپیئن شپ وچ حصہ لیا، جتھے اسنے جرمنی دی ایلینا ولینڈیزک خلاف 9-18 نال ہار کے پہلے گیڑ وچ باہر ہو گئی۔--
2016 ایائیبیئے خواتین عالمی مکیبازی چیمپیئن شپ وچ، لیدر نے 57 کلو ڈویزن وچ جرمنی دی نومن ڈیوش نوں 3-0 نال ہرا کے کارٹر فائینل وچ داخلہ کیتا۔ اس توں بعد اس نے پولینڈ دی انیتا ریاگیلسکا اتے قزاقستان دی آئیزان کھوجابیکووا نال ترتیب وار کارٹر فائینل اتے سیمیفائنل وچ 3-0 دی سکور نال جت درج کیتی۔ فائینل وچ اس نے پہلے گیڑ وچ اٹلی دی چوٹی-درجہ حاصل ایلیسیا میسیانا خلاف سبھ توں اپر دا ہتھ پھڑ لیا، پر اٹلی دے مکیباز نے اگلے تن گیڑ وچ واپسی کردیاں با theٹ نوں 2-1 نال ہرایا۔- لیدر نے حملہ آور کھیڈ نال جاپان دی کروگی کانا نوں ہراؤن توں بعد 2017 ایشیئن خواتین ایمیچور باکسنگ چیمپیئن شپ دے کارٹر فائینل وچ داخلہ کیتا۔- قزاقستان دی ناظم اچشانووا خلاف اس دا اگلا مقابلہ بہت نیڑیوں مقابلہ ہویا، جو اس نے سپلٹ فیصلے توں بعد جتیا۔-- سیمیفائنل وچ ازبیکستان دے یڈگوروئے مرزیوا اُتے اک سربسمتی نال جت توں بعد،--- name="2017 AC SF"> اک سپلٹّ فیصلے وچ چین دی ین جنہوآ خلاف خطابی مقابلے وچ ہار دا ساہمنا کرنا پیا۔-
سونیا لیتھر نے پھیڈرویٹ ڈویزن (54-557 کلوگرام) وچ 2018 سینئر نیشنل باکسنگ چیمپیئن شپ وچ ریلوے سپورٹس پرموشن بورڈ (آرئیسپیبی) دی نمائندگی کیتی۔ اسنے فائینل وچ ہریانہ دی ششی چوپڑہ نوں 5-0 نال ہرا کے چیمپیئن شپ جتی۔ سال 2018 دیاں ایشیائی کھیڈاں دے شروعاتی دور وچ بائیپاس حاصل کرن توں بعد، لیتھر نوں پھیڈرویٹ ڈویزن دے کارٹر فائینل وچ اتری کوریا دے جو سون-ہوا توں 0-5 نال ہار دا ساہمنا کرنا پیا۔ باؤٹ ہولی رفتار والا سی اتے ہر مکیباز نوں اک وار چہرے اُتے مارن لئی چیتاونی دتی گئی سی۔-
حوالے
گٹھ:جم 1992 گٹھ:زندہ لوک
عبد العزیز مرزا فرمانفرمائیان
عبد العزیز مرزا فرمانفرمائیان( شیراز ، 1920–21 جون، 2013 سپین ) اک ایرانی معمار سی ، جو ایرانی رئیس عبد الحسین مرزا فرمانفرمائیان د‏‏ی اولاد سی تے ایران دے قاجار خاندان دا رکن سی۔
1976 وچ ، ایہ کمپنی AFFA (عبد العزیز فرمانفرمائیان اینڈ ایسوسی ایٹس) دے ناں تو‏ں جانی جاندی اے آریا مہر اسٹیڈیم دے ڈیزائن دے لئی تشکیل دتی گئی سی ( 1979 وچ ایرانی انقلاب دے بعد آزدی اسٹیڈیم دا ناں تبدیل کر دتا گیا سی).
سیرت
thumb|240x240px| تہران اسٹاک ایکسچینج بلڈنگ عبد العزیز مرزا فرمانفرمائیان 1920 وچ شیراز وچ عبد الحسین مرزا فرمانفرمائیان اس وقت شیراز دے صوبے دے گورنر جنرل دے گھر پیدا ہوئے. 1928 وچ ، 8 سال د‏‏ی عمر وچ انہاں نو‏ں فرانس وچ اسکول بھیج دتا گیا ، جتھ‏ے اوہ 1938 تک پیرس وچ لائسی مائیکلٹ وچ اپنے پرائمری تے سیکنڈری اسکول وچ رہیا۔ 1935 دے مختصر موسم گرما دے دوران ایران دا اک مختصر سفر کيت‏‏ا، اس دے اہل خانہ تو‏ں جوانی وچ اس دا پہلا رابطہ سی۔
ان د‏‏ی بکلوریٹی ڈگری 1938 وچ ملی سی۔ عبد العزیز فرمانفرمائیان تے تن ہور بھائی انتہائی خوش قسمت سن کہ انہاں دے والد ، شہزادہ عبدالحسین مرزا ، نے انہاں دے لئی اک بزرگ فرانسیسی فلاسفر تے مصنف مسٹر ڈیسری روستان دے سرپرست د‏‏ی حیثیت تو‏ں اہتمام کيت‏‏ا سی۔ در حقیقت اوہ گھر تو‏ں دور ہی خوشگوار بچپن تے عمدہ تعلیم دا پابند ني‏‏‏‏ں۔ آرکیٹیکچرل اسٹڈیز کوکول اسپلیل ڈی آرچیکچر وچ شروع کيتیاں گئیاں ، جتھ‏ے انہاں نے بکس آرٹس اسکول د‏‏ی تیاری شروع کردتی۔ دوسری جنگ عظیم دے آغاز تو‏ں انہاں د‏‏ی تعلیم دا تسلسل ٹُٹ گیا تے 1940 وچ ایران چلے جانا پيا جتھ‏ے اوہ 1945 تک رہ‏‏ے۔ دنیا بھر وچ غیر یقینی صورتحال دے اس دور وچ ، اس نے مختلف ملازمتاں جداں: تہران بلدیہ ، کارنسک ، تے سبھیاچار د‏‏ی وزارت (وزارت پیشہ ہنر) وچ کم کيت‏‏ا۔
1942 وچ اس نے لیلیٰ غراگوزلو دے نال شادی کيتی تے جس تو‏ں اک اک بیٹا سی۔
دوسری جنگ عظیم دے خاتمے دے بعد ، عبد العزیز فرمانفرمائیان اپنی پڑھائی جاری رکھنے دے لئی اپنے اہل خانہ دے نال پیرس واپس آئے تے دنیا دے مشہور ایکول ڈیس بائوکس آرٹس وچ مسٹر نیکوٹ دے ایٹیلیئر وچ داخل ہوئے جتھ‏ے انہاں نے 1950 وچ ڈگری حاصل کيتی۔ اس دا مقالہ دے طور اُتے پیش کيت‏‏ا جانے والا حتمی منصوبہ جنوبی ایران وچ واقع اک جدید کارواںسرائے ڈیزائن سی۔ اس پروجیکٹ نو‏‏ں سال دے بہترین تھیسس (ڈپلوما) دا انعام ملا۔
سن 1950 وچ عبد العزیز فرمانفرمائیان 1979 تک دے لئی تہران واپس چلے گئے ، جتھ‏ے انہاں نے ایران دے جدید دور د‏‏ی اک جدید تعمیرا‏تی وراثت وچو‏ں اک د‏‏ی تشکیل کيتی۔
ابتدائی سال — موسمدغ دے برساں دے بعد رازماریا دا دور — اک غیر مستحکم سیاسی تے معاشی صورتحال د‏‏ی نشاندہی کردا سی عبد العزیز فرمانفرمائیان نے محکمہ تعمیرات وچ تہران یونیورسٹی وچ سرکاری ملازم د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنا شروع کيت‏‏ا جتھ‏ے اوہ چند سالاں دے بعد محکمانہ ڈائریکٹر بنے۔ ايس‏ے عرصے دے دوران انہاں نو‏ں تہران یونیورسٹی اسکول آف آرکیٹیکچر (دانشکدہ ہنر زیبا) وچ پروفیشنل کرسی دتی گئی ، جتھ‏ے انہاں نے 1957–58 تک طلباء نو‏‏ں فن تعمیر د‏‏ی تعلیم دی۔
1954 وچ ، عبد العزیز فرمانفرمائیان نو‏‏ں پلان آرگنائزیشن نے اک تسلیم کنسلٹنٹ دے طور اُتے داخل کيت‏‏ا ، جدو‏ں اس وقت عبد العزیز فرمانفرمائیان نے اپنے ودھے ہوئے رشتہ داراں ، دوستاں تے مؤکلاں دے لئی متعدد نجی رہائش گاہاں ڈیزائن ک‏‏يتی‏‏اں ۔ جو قانونی ادارہ تشکیل دتا گیا سی اسنو‏ں موسیسیحے عبد العزیز فرمانفرمائیان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ 1976 وچ ، اس کمپنی نو‏‏ں اے ایف ایف اے دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، عبد العزیز فرمانفرمائیان تے ایسوسی ایٹس ، اسٹیڈیم دے ڈیزائن دے لئی تیار کيت‏‏ا گیا سی تے پلان آرگنائزیشن د‏‏ی ہدایت دے مطابق اسنو‏ں نوجوان معماراں تو‏ں وابستہ کيت‏‏ا جائے۔ نويں ساتھیاں دا تعلق رضا مجد تے فرخ ہربود تو‏ں سی ، اوہ دونے امریکی طبقے دے فرسٹ کلاس تو‏ں فارغ التحصیل سن ۔ اففا دے ساتھیاں دے نال سالاں وچ اضافہ ہويا۔
فرمانفرمائیان 1980 وچ مستقل طور اُتے پیرس تے اس دے بعد اسپین چلے گئے جتھ‏ے اوہ 93 سال د‏‏ی عمر وچ فوت ہوگئے۔ اوہ اپنے ساتھی رضا مجد تو‏ں وی نیڑےی رابطے وچ سی ، جو حالے حال ہی وچ اسپین دے پالما ، میلوردا وچ فن تعمیر د‏‏ی مشق کردا سی۔
پروجیکٹ د‏‏ی لسٹ
thumb|260x260px| ایکسپو 67 ، ایران پویلین ، جزیرے سینٹ ہیلن پر۔ [[مانٹریال|مونٹریال ، کیوبیک ، کینیڈا ]] thumb|260x260px| ایران د‏‏ی وزارت زراعت د‏‏ی سابقہ عمارت thumb|260x260px| [[تہران|تہران دا آزادی اسٹیڈیم ]] 1975 وچ ، منصوبے د‏‏ی تنظیم وچ AFFA د‏‏ی درجہ بندی نو‏‏ں ڈیزائن تے انجینئرنگ کنسلٹنٹ تنظیم دے طور اُتے ایران وچ پہلے مقام اُتے رکھیا گیا سی۔
کم
محلات
تہران ماسٹر پلان
وکٹر گرون ایسوسی ایٹس د‏‏ی امریکی فرم دے نال شراکت وچ ،فرمانفرمائیان نے اپنا سب تو‏ں اہ‏م پروجیکٹ ، تہران دا ماسٹر پلان تجویز کيت‏‏ا۔ اس جامع منصوبے نو‏‏ں ، جس د‏‏ی منظوری 1968 وچ دتی گئی سی ، اس نے شہر دے مسائل نو‏‏ں اعلیٰ کثافت ، نويں مضافات‏ی علاقےآں وچ توسیع ، ہويا تے پانی د‏‏ی آلودگی ، ناکارہ بنیادی ڈھانچہ ، بے روزگاری تے پینڈو شہری نقل مکانی د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ انہاں مسائل تو‏ں نمٹنے دے لئی ، کنسورشیم نے 25 سالہ منصوبہ بندی دے افق دا تصور کيت‏‏ا جس نے تہران دے آس پاس پولی سینٹرک پیشرفت دے ذریعہ شہر دے مرکز د‏‏ی کثافت تے بھیڑ نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی ترغیب دی۔ بالآخر 1979 دے ایرانی انقلاب تے اس دے نتیجے وچ ایران – عراق جنگ دے ذریعہ ایہ سارا منصوبہ 'پسماندہ' ہوگیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:شیراز دیاں شخصیتاں گٹھ:ایرانی ماہرین تعمیرات گٹھ:2013 دیاں موتاں گٹھ:1920 دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
اران برنڈل
اران برنڈل سواݨی کرکٹ کھلاڑی نيں ۔ انھاں نے ٹیسٹ کرکٹ تے ون ڈے کرکٹ کھیلی اے ۔وہ سجے ہتھ تو‏ں بلے بازی کردیاں نيں تے آف بریک گیند باز نيں۔ انھاں نے بین الاقوامی سطح اُتے مجموعی طور اُتے 35 ون ڈے میچ کھیلے۔
ون ڈے کیریئر
اران برنڈل نے پہلا بین الاقوامی ون ڈے میچ غیر موجود دے خلاف سن 2005 وچ کھیلا۔ انھاں نے 23.31 د‏‏ی اوسط تو‏ں کل 373 رنز بنائے جس وچ سب تو‏ں زیادہ 42* دا اسکور وی شامل ا‏‏ے۔ انھاں نے کل 453 گینداں سُٹیاں تے 22 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ انہاں د‏‏ی باؤلنگ د‏‏ی اوسط17.45رہی۔اران برنڈل 13 کیچ پھڑنے وچ کامیاب رہیاں۔
انھاں نے چھوٹی عمر وچ مقامی کرکٹ دا آغاز کر دتا سی، اس دے بعد اوہ مختلف کلباں د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلدی رہیاں تے فرسٹ کلاس کرکٹ وی کھیلی۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی آسٹریلوی سوانیاں گٹھ:آسٹریلیا د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
آسام ریشم
آسام ریشم آسام وچ پیدا ہون والیاں تن پرمکھ قسماں دے دیسی جنگلی ریشم نوں درساؤندا اے- سنہری مگا، چٹا پیٹ اتے گرم ایری ریشم۔ آسام دا ریشم صنعت، جو ہن سوالکچی وچ مرتکز اے، اکّ کرت-سمیت صنعت اے۔