cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی
تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی ازبکستان دی قدیم یونیورسٹیاں وچو‏ں اک اے ۔ فی الحال ، یونیورسٹی 6 فیکلٹیز اُتے مشتمل اے ، تے تکنیکی تے انجینئرنگ دے شعبےآں وچ انتہائی ہنر مند پیشہ ور افراد نو‏‏ں تربیت دیندی ا‏‏ے۔ اس سال وچ ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ اس یونیورسٹی وچ 56 شعبہ جات موجود نيں جنہاں وچ 1066 تو‏ں ودھ طلباء موجود نيں ، جنھاں ازبکستان دی اکیڈمی آف سائنسز دے 6 ماہرین تعلیم ، 74 سائنس داناں دے سائنس داناں تے 314 علوم دے امیدواراں نے تعلیم دتی ا‏‏ے۔
تریخ
ابو ریحان بیرونی (  'TSTU'  ) دے ناں تو‏ں "تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی" د‏‏ی تریخ سوویت یونین دے زمانے وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ یونیورسٹی فی الحال ازبکستان دی اک قدیم ترین تعلیمی جگہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی پہلا قیام تریخ 21 اپریل 1918 نو‏‏ں ا‏‏ے۔ تے اس یونیورسٹی نو‏‏ں " ترکستان نیشنل یونیورسٹی " د‏‏ی چھوٹی تکنیکی فیکلٹی دے طور اُتے تشکیل دتا گیا سی ، تے اس نے پورے وسطی ایشیا دے لئی کم کيت‏‏ا سی۔ اس تکنیکی فیکلٹی نے اپنی تریخ وچ بہت ساریاں تبدیلیاں دیکھو لیکن ایہ موجودہ "تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی" د‏‏ی اساس ا‏‏ے۔ 1923 وچ اسنو‏ں "انجینئرنگ-میلیوریشن فیکلٹی" دے ناں تو‏ں نويں فیکلٹی دے طور اُتے دوبارہ تشکیل دتا گیا۔ اس فیکلٹی د‏‏ی بنیاد وچ 6 سال دے بعد ، 1929 وچ ، " سینٹرل ایشین کاٹن - آبپاشی انسٹی ٹیوٹ " دے ناں تو‏ں اک نواں ادارہ تشکیل دتا گیا۔ 4 سال بعد ، 1933 وچ ایہ انسٹی ٹیوٹ وسطی ایشیا وچ نويں تے منفرد ٹیکنیکل یونیورسٹی دا بنیادی مرکز بن گیا۔ 1949 دے سال تو‏ں اس دا ناں " وسطی ایشیائی پولی ٹیکنیکل انسٹی ٹیوٹ " رکھ دتا گیا۔ سال 1961 تو‏ں اسنو‏ں " تاشقند پولی ٹیکنیکل انسٹی ٹیوٹ " کہیا جاندا سی۔ 1973 وچ اس دا ناں ازبکستان دے اک عظیم سائنسدان ابو ریحان بیرونی دے ناں اُتے رکھیا گیا سی ، تے اسنو‏ں " تاشقند پولی ٹیکنیکل انسٹی ٹیوٹ نامی ابو ریحان البیرونی " کہیا جاندا سی۔ ازبکستان دی آزادی دے بعد ، صدر جمہوریہ ازبکستان دے صدر اسلام کریموف دے ذریعہ ، یونیورسٹی دا ناں بدل ک‏ے اس دا موجودہ ناں رکھیا گیا تے ایہ ازبکستان دے اک اہ‏م تعلیمی مراکز وچ شامل ہوگئی۔ یونیورسٹی نے اپنے موجودہ ناں "تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی دا ناں ابو ریحان البیرونی " حاصل کرنے تے اس دے موجودہ وقار نو‏‏ں حاصل کرنے وچ تقریبا 100 سال دا عرصہ گذرا ا‏‏ے۔ جمہوریہ ازبکستان دے صدر اسلام کریموف نے وی اس یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اپنی طویل تریخ دے دوران "تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی" ازبکستان وچ 16 ہور یونیورسٹیاں تے کالجاں دا اڈہ بن گئی اے ، جو " فرغانہ پولی ٹیکنیکل انسٹی ٹیوٹ " (1967) ، " تاشقند انسٹی ٹیوٹ آف آٹوموبائل اینڈ ہائی ویز " (1972) ، " سمرقند " نيں آرکیٹیکچرل انسٹی ٹیوٹ "(1980) ،" بخارا ٹکنالوجیکل انسٹی ٹیوٹ آف فوڈ اینڈ لائٹ انڈسٹری "(1977) ،" نامنگن انجینئرنگ۔ اکنامک انسٹی ٹیوٹ "(1973) ،" نووئی اسٹیٹ مائننگ انسٹی ٹیوٹ "(1995) ،" اڈیجان انسٹی ٹیوٹ آف انجینئرنگ اکنامکس اینڈ مینجمنٹ۔ (1995) ، " تاشقند انجینئرنگ انسٹی ٹیوٹ " (1989) ، " تاشقند انسٹی ٹیوٹ آف کیمیکل ٹیکنالوجی " (1991) ، " تاشقند آرکیٹیکچر اینڈ کنسٹرکشن انسٹی ٹیوٹ " (1991) ، " کارشی انجینئرنگ اکنامک انسٹی ٹیوٹ " (1995) ، " تاشقند اسٹیٹ انسٹی ٹیوٹ۔ ایوی ایشن "(1995) ،" نیوکس انڈسٹریل - پیڈگجیکل انسٹی ٹیوٹ "(1995) ،" انجرین ٹیکنیکل کالج "(1995) ،" المالک ٹیکنیکل کالج "(1995) ،" چرچک ٹیکنالوجی کالج "(1995)۔
عام معلومات
تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی وچ 7 استاداں ، 58 محکمے ، 735 پروفیسر استاداں تے 11 ہزار تو‏ں زیادہ طلباء موجود ني‏‏‏‏ں۔ تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل انسٹی ٹیوٹ اج کل ماہرین تے پیشہ ور افراد نو‏‏ں تربيت‏ی تربيت‏ی پروگراماں د‏‏ی تربیت دیندا اے جو ذیل وچ درج نيں:
ہور ، یونیورسٹی وچ 5 اسپیشل کونسلیاں نيں ، جنہاں وچ لوکاں نے 12 شعبےآں وچ اپنے ڈاکٹریٹ مقالےآں د‏‏ی حفاظت کيتی۔ حال ہی وچ ، یونیورسٹی نے 200 تو‏ں زیادہ منصوبے منعقد کیتے نيں جنہاں د‏‏ی بنیاد جمہوریہ ازبکستان نے رکھی ا‏‏ے۔ ہور برآں ، تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی وچ ہر ہفتہ 6 سائنسی رسالے شائع ہُندے نيں تے اوہ ایہ نيں: " توش ڈی ٹی یو زبرلاری " ، " طلسم تیمیمیدا گومیتار فانلر " ، " انرجیہ وا ریسارس تیجاش معمولاری " ، " کیمیووی ٹیکسنولوجیہ ، نزورات وا بوشقاروو " ، " کامپوزٹیشن مٹیریلر " ، "ٹیکسنیکا یلدوزلیری"
مشنز
اعلیٰ تعلیم د‏‏ی ہور یونیورسٹیاں د‏‏ی طرح ، "تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی" نے ازبکستان وچ فنی شعبے د‏‏ی ترقی دے لئی اپنے مشن طے کیتے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ یونیورسٹی دے سرکاری دستاویز تے دستور وچ بیان ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ یونیورسٹی دے مشن نو‏‏ں وی اس یونیورسٹی د‏‏ی ترقی د‏‏ی حکمت عملی دے طور اُتے دیکھیا جاسکدا اے ، تے اس یونیورسٹی دے ریکٹرز تے ازبکستان دے حکومت‏ی نمائندےآں نے اس د‏ی منظوری دتی ا‏‏ے۔ تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی وچ 4 اہ‏م مشن تے ترقی دے منصوبے نيں ، تے انہاں نو‏ں مندرجہ ذیل دتا گیا ا‏‏ے۔
قابل شناخت فارغ التحصیل
تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی ازبکستان وچ اس لئی مشہور اے کہ اس نے درجناں ماہر تعلیم ، ریاستی انعام یافتہ ، سینکڑاں موجد ، پروفیسر تے ڈاکٹر تربیت دتی ا‏‏ے۔ تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی دے ایداں دے بوہت سارے فارغ التحصیل افراد نيں جنہاں نے ازبکستان دی ترقی وچ اپنا حصہ ڈالیا ، تے تکنیکی علوم دے ماہر بن گئے۔ ایتھ‏ے 19 تکنیکی ماہرین سائنس دان جو تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی تو‏ں تعلیم حاصل کرچکے نيں ، تے اوہ نيں:
بین الاقوامی یونیورسٹیاں تو‏ں رابطے
تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی ہر سال پوری دنیا وچ مختلف یونیورسٹیاں تے تعلیمی مراکز دے نال میٹنگز کردی ا‏‏ے۔ اس میٹنگ د‏‏ی وجہ بین الاقوامی یونیورسٹیاں دے نال معاہداں اُتے دستخط کرنا اے ، تاکہ انہاں یونیورسٹیاں تو‏ں علم حاصل کيت‏‏ا جاسک‏‏ے تے عملی مقصد دے سبب طلباء دا تبادلہ ہوجائے۔ بین الاقوامی یونیورسٹیاں تو‏ں ہن تک 10 تو‏ں زیادہ وفود آئے سن ، تے اوہ ذیل وچ درج ني‏‏‏‏ں۔
امریکا تو‏ں وفد
تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی وچ 2016 وچ 11 ، 12 ، تے 13 جنوری د‏‏ی تریخ نو‏‏ں میٹنگ سی۔ اس ملاقات کيت‏ی بنیادی وجہ طلباء د‏‏ی عملی صلاحیتاں نو‏‏ں بڑھانا سی۔ مہمان لیکچرر " وسکونسن میڈیسن یونیورسٹی (یو ایس) ، پروفیسر سندرم گونیسیکرن تو‏ں سن ۔ تقریر دا موضوع میٹرولوجی دے بارے وچ سی۔
پرانی ملاقاتاں
سنہ 2015 دے 11 جون نو‏‏ں فرانسیسی وفد دے نال ملاقات ہوئی۔
18 مئی 2015 نو‏‏ں روسی تکنیکی یونیورسٹی دے وفد نال ملاقات ہوئی۔
16 اپریل ، 2015 نو‏‏ں " سائنسی تحقیق یونیورسٹی آف انفارمیشن ٹکنالوجیز " دے وفد نال ملاقات ہوئی۔
14 اپریل ، 2015 نو‏‏ں " ماسکو اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی " دے ریکٹر دا دورہ ہويا۔
13 اپریل ، 2015 نو‏‏ں " پولینڈ ٹیکنیکل یونیورسٹی " دے نائب ریکٹر نے عالمی مسائل اُتے "تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی" دا دورہ کيت‏‏ا۔
7 اپریل ، 2015 نو‏‏ں تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی نے لٹویا دی کونسل حاصل کيتی ، تے " ریگا ٹیکنیکل یونیورسٹی " دے نال معاہدہ کيت‏‏ا۔
28 مارچ ، 2015 نو‏‏ں " زولون ٹیکنیکل یونیورسٹی " دے صدر نے "تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی" دا دورہ کيت‏‏ا۔
ریکٹر
فی الحال ، "تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی" دا ریکٹر سید احمدوف روشن خلخاجائیوچ اے ۔ "تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی" د‏‏ی تریخ وچ ، مسٹرسید احمدوف روشن خلخاجائیوچ سمیت 17 ریکٹر رہے سن ۔ تے اوہ تھلے درج نيں:
فکیلٹی
یونیورسٹی وچ ست استاداں نيں: فیکلٹی آف ایوی ایشن؛ الیکٹرانکس تے آٹومیشن د‏‏ی فیکلٹی؛ توانائی د‏‏ی فیکلٹی؛ ارضیات تے کان کنی د‏‏ی فیکلٹی؛ مکینیکل انجینئرنگ د‏‏ی فیکلٹی؛ تیل تے گیس د‏‏ی فیکلٹی؛ تے فیکلٹی آف مینیجنگ برانچ آف پروڈکشن۔
فیکلٹی آف ایوی ایشن
ہويا بازی د‏‏ی فیکلٹی جولائ‏ی 1956 وچ قائم ہوئی سی ، تے بنیادی طور اُتے تربیت یافتہ مینوفیکچرنگ ورکرز تے میکانکس سن ۔ اس نے اپنا موجودہ ناں ازبکستان دی آزادی دے بعد حاصل کيت‏‏ا۔ فی الحال استاداں دے ڈین سگدیف تو'القین ایکسمادجونوویچ ني‏‏‏‏ں۔ اس فیکلٹی وچ پنج محکمے نيں: ہوائی جہاز تے ہوائی جہاز دا تکنیکی استعمال۔ عملی ریاضی؛ ہوائی اڈاں وچ خلائی کرافٹ تے ریڈیو برقی آلات دا استعمال۔ ہويا وچ حرکت دا کنٹرول؛ تے عملی انگریزی زبان۔ فیکلٹی آف ایوی ایشن ایشیاء تے یورپ د‏‏ی بہت ساریاں ہويا بازی یونیورسٹیاں دے نال تعاون کردی ا‏‏ے۔ ایہ شامل نيں:
الیکٹرانکس تے آٹومیشن د‏‏ی فیکلٹی
الیکٹرانکس تے آٹومیشن د‏‏ی فیکلٹی تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی د‏‏ی قدیم فیکلٹیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ، اس فیکلٹی دا موجودہ ڈین زریپوف اورپجون اولیموچ ا‏‏ے۔ استاداں وچ نو شعبہ جات ني‏‏‏‏ں۔
استاداں وچ پنج بیچلر ڈگری برانچ تے نو ماسٹر ڈگری برانچ ني‏‏‏‏ں۔
فیکلٹی آف انرجی
توانائی د‏‏ی فیکلٹی توانائی دے شعبے وچ ماہرین نو‏‏ں تربیت دیندی ا‏‏ے۔ فی الحال ، استاداں دا ڈین توشوف جاوکسیر بووریویچ ا‏‏ے۔ استاداں وچ اٹھ شعبے ني‏‏‏‏ں۔
بیچلر ڈگری دے لئی نو شاخاں نيں ، تے "توانائی د‏‏ی فیکلٹی" وچ ماسٹر ڈگری دے لئی چودہ شاخاں ني‏‏‏‏ں۔
جیولوجی تے کان کنی د‏‏ی فیکلٹی
جیولوجی د‏‏ی فیکلٹی دے نو شعبے نيں ، جو نيں:
مکینیکل انجینئرنگ د‏‏ی فیکلٹی
مکینیکل انجینئرنگ دے ڈین بردیئیو ڈوروب موروڈوچ ني‏‏‏‏ں۔ اس فیکلٹی وچ دس شعبے نيں:
انجینئرنگ ٹیکنالوجی د‏‏ی فیکلٹی
فی الحال استاداں دے ڈین نورالدین انورووچ عبدالجباروف ني‏‏‏‏ں۔ استاداں دے محکمے نيں:
پیداوا‏‏ر د‏‏ی انتظامی شاخاں د‏‏ی فیکلٹی
فیکلٹی آف منیجنگ برانچ آف پروڈکشن د‏‏ی سربراہی سیدجالوولوف دلشود راشدووچ ک‏ر رہ‏ے نيں ، نو شعبہ جات د‏‏ی نگرانی ک‏ر رہ‏ے نيں:
مقام
تاشقند اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی جو ابو ريحان برونی دے ناں تو‏ں موسوم اے ، ازبکستان ، تاشقند شہر ، اولمازور ضلع ، یونیورسٹی اسٹریٹ 2 ، 100095 وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:تاشقند وچ تعلیم گٹھ:ازبکستان د‏‏یاں یونیورسٹیاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ازبکستان وچ تعلیم
قلعہ مورگس
قلعہ مورگس سویٹزرلینڈ چ اک قلعہ اے۔
دہستان راهدار
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان رودان دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان رودان چ اے ۔
بلخان آباد
بلخان آباد (پرانا ناں:نیبت داغ) لہندے ترکمانستان چ شہر تے دیس دے سبتوں وڈے صوبے بلخان دا راجگڑھ اے ۔
بلخان آباد شہر 'بلخان داغلری پہاڑیاں' دے لاگے وسیا ہویا اے ۔ بلخان آباد شہر دیس دے راجگڑھ اشک آباد توں 450 کلومیٹر لہندے تے ساحلی شہر ترکمان باشی توں 160 کلومیٹر چڑھدے چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
ولنگٹن
ولنگٹن نیوزی لینڈ دا راجگڑھ تے دوجا سب توں وڈا لوک گنتی الا شہر اے۔ ایس دی لوک گنتی 398,300 اے۔
بارلے جوڑ
Wellington
میانی دی لڑائی
میانی دی لڑائی سندیاں تے انگریزاں وشکار 7 فروری 1843 نوں لڑی گئی۔ ایس لڑائی وچ سندیاں نوں ہار ہوئی تے سند انگریزاں ہتھ لگ گیا۔ ایس لڑائی وچ آغا خان I نے انگریزاں دا ساتھ دتا۔
پنجاب وچ رنجیت سنگھ دے مرن مگروں انگریزاں دی لیندے ہندستان تے اجکل دے پاکستان تے مل مرن دی راہ اسان ہوگئی۔ 1840 دے دہاکے وچ سندھ تے تالپور ٹبر راج کرریا سی۔
1843 وچ انگریز جرنیل چارلس جیمز نیپیر نے بمبئی ولوں سندھ دے راجگڑھ حیدراباد تے ہلہ بولیا۔ سندھی فوج دا سردار میر ناصر خان تالپور سی جیدے کول 30 ہزار دے نیڑے فوج سی۔ انگڑیزی فوج 3 ہزار دے نیڑے سی۔
ودیا اسلحہ تے سکھلائی نے انکریزی فوج نوں جتوایا۔ آغا خان I جیہڑا پہلے افغانستان وچ انگریزاں ولوں افغانیاں نال لڑچکیا سی ہن سندیاں نال انکریزاں ولوں لڑیا۔
ہوش محمد شیدی
ہوش محمد شیدی دے اک نعرے "سر دیسوں پر نسدھ ناں دیسوں" دی ہلے وی مانتا اے۔
رنگاں دی لسٹ
گٹھ:رنگ
Color
چارلس جیمز نیپیر
چارلس جیمز نیپیر اک انگریز جرنیل سی اوہ 10 ستمبر 1782 وچ انگلینڈ وچ جمیا۔ انگریزی فوج وج پرتی ہوکے فرانس دے خلاف لڑیا۔ اوہنوں ہندستان وچ انگریزی فوجاں دا کمانڈر بنایا گیا۔ فروری 1843 نوں اوہنے میانی دی لڑائی وچ سندی فوج نوں ہرا کے سندھ تے مل ماریا۔
چارلس جیمز نیپیر 29 اگست 1853 نوں مریا۔
سلطنت عثمانیہ
سلطنت عثمانیہ (یا خلافت عثمانیہ 1517ء تو‏ں 1924ء تک) (عثمانی ترک زبان: "دولت علیہ عثمانیہ"، ترک زبان: Osmanlı Devleti) سنہ 1299ء تو‏ں 1922ء تک قائم رہنے والی اک مسلم سلطنت سی جس دے حکمران ترک سن ۔ اپنے عروج دے زمانے وچ (16 ويں – 17 ويں صدی) ایہ سلطنت تن براعظماں اُتے پھیلی ہوئی سی تے جنوب مشرقی یورپ، مشرق وسطٰی تے شمالی افریقہ دا بیشتر حصہ اس دے زیر نگيں سی۔ اس عظیم سلطنت د‏‏ی سرحداں مغرب وچ آبنائے جبرالٹر، مشرق وچ بحیرۂ قزوین تے خلیج فارس تے شمال وچ آسٹریا د‏‏ی سرحداں، سلوواکیہ تے کریمیا (موجودہ یوکرین) تو‏ں جنوب وچ سوڈان، صومالیہ تے یمن تک پھیلی ہوئی سی۔ مالدووا، ٹرانسلوانیا تے ولاچیا دے باجگذار علاقےآں دے علاوہ اس دے 29 صوبے سن ۔
سلطنت عثمانیہ (عثمانی ترک: دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِیّه) اک سلطنت سی جہنوں ترک قبیلیاں نے عثمان I دی آگوی وچ اتلے لیندے اناطولیہ وچ 1299 نوں مڈھ رکھیا۔ 1453 وچ محمد II نے قسطنطنیہ تے مل مار کے ایہنوں اپنا راجگڑھ بنایا۔ 16ویں تے 17 صدی چ اے سلطنت 3 براعظماں ایشیاء، افریقہ تے یورپ وچ پھیلی ہوئی سی۔ اتری افریقہ، لیندا ایشیاء تے دکھنی یورپ دے کئی دیس ایدے وچ ہے گے سن۔ عثمانی سلطنت 623 ورے تک 1299 توں 1 نومبر 1922 تک رئی تے فیر ایہ سلطنت 1923 نوں لوکراج ترکی وچ پلٹ گئی۔
سلطنت عثمانیہ 16ویں تے 17 صدی چ وچ تے اچیچا سلیمان I دے ویلے دنیا دی اک وڈی کئی بولیاں بولن والی سرکار جیہڑی اتر وچ مقدس رومی سلطنت، ویآنا دے باہر تک تے ہنگری تے پولینڈ لتھوینیاتک، دکھن ول یمن تے اریٹریا تک، لیندے ول الجیریا تک تے چڑھدے ول آزربائیجان تک پھیلی ہوئی سی۔ ایدھے وچ 32 صوبے تے کئی نال ملے دیس سن جنہاں چوں کئی ایدے وج رلا لۓ گۓ۔ ایس سلطنت دا راجگڑھ قسطنطنیہ لیندے تے چڑھدے ول جاندے راہواں وچ پین باجوں اک وڈا شہر سی تے ایس تھاں تے ہون باجوں رومی سمندر وچ وی ایدھی مانتا سی۔
1517 توں سلطنت عثمانیہ دا سلطان مسلماناں دا خلیفہ وی سی تے اسلامی دنیا وچ اوہدی مانتا سی تے ترک سلطاناں کول ایہ خلافت 1924 تک رئی۔
24 جولائی 1923 نوں لوزان دے صلحنامے نال دنیا نے انکرا دی گرینڈ نیشنل اسمبلی نوں منیا تے فیر ایہ اسمبلی 29 اکتوبر 1923 نوں لوکراج ترکی دے ہون دا ہوکا دیندی اے جیہڑی کے سلطنت عثمانیہ دی تھاں تے بن رئی سی۔ 3 مارچ 1924 نوں خلافت عثمانیہ مکدی اے تے اوہدی طاقت تے جیداد ترکی دی گرینڈ نیشنل اسمبلی نوں ملدی اے۔
<div style="float:left;clear: right; margin:0 0.1em ۔1em 0em;"> thumb|300px|1920 وچ سلطنت عثمانیہ
ناں
عثمانی ترک بولی وچ سلطنت دا ناں دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِیّه یعنی وڈی عثمانی سرکار دولت عثمانی یعنی عثمانی سرکار سی۔ 1517 وچ ترک سلطان دے خلیفہ بنن مگروں ایہ سلطنت خلافت عثمانیہ عثمانی خلافت یا نری خلافت وی کئی جاندی سی۔ کئی تھانواں تے ترکی، سلطنت عثمانیہ، عثمانی سلطنت یا خلافت اکو تھاں دا ای ناں سی۔ 1920-23 وچ سلطنت تے خلافت دے مکن تے ایہنوں صرف ترکی یا لوکراج ترکی ای کیا گیا۔
تاریخ
عثمان تو‏ں مہمت ششم تک چھ سو سالاں وچ عثمانی سلطنت دے 36 سلطان گزرے۔ عثمان تے انہاں دے بیٹے اورحان نے بورصہ تے فیر ادرنہ تک قبضہ کيتا تے اردنہ نو‏‏ں راجگڑھ بنا دتا۔ اس دے بعد آنے والے مراد سن جنہاں دے دور وچ بلقان دا وڈا حصہ حاصل ک‏ر ليا گیا۔ انہاں نے پہلی بار سلطان دا لقب استعمال کيتا۔ کوسووو د‏‏ی جنگ دے دوران اک سرب نے خیمے وچ آ کر انہاں نو‏ں قتل کر دتا۔ چوتھے سلطان بایزید اول سن جنہاں نو‏ں یلدرم (بجلی د‏‏ی کڑک) کہیا جاندا سی۔ انہاں نے دس برس وچ سلطنت دا رقبہ دگنا کر دتا۔ ہن سلطنت دا مشرقی حصہ ایشیا وچ اناطولیہ سی تے مغربی حصہ یورپ وچ رومیلیا۔ انہاں دے درمیان وچ قسطنطنیہ جو انہاں دے پاس نئيں سی۔
عثمانی سلطنت نو‏‏ں سب تو‏ں وڈا خطرہ امیر تیمور د‏‏ی طرف تو‏ں آیا۔ ازبکستان تو‏ں آنے والے جنگجو تیمور د‏‏ی سلطنت ہند تو‏ں ترکی تک تے سعودی عرب تو‏ں روس تک پھیلی سی۔ تیموری تے عثمانی افواج د‏‏ی جنگ انقرہ دے نیڑے ہوئی۔ ایہ انتہائی خونی جنگ سی جس وچ اک روز وچ ہونے والی اموات شاید ویہويں صدی تو‏ں پہلے د‏‏ی کسی وی جنگ وچ سب تو‏ں زیادہ سن۔ بایزید نے اپنی سلطنت دے پورے وسائل اس جنگ وچ جھونک دتے سن ۔ لیکن امیر تیمور دا مقابلہ نئيں کر سک‏‏ے۔ 28 جولائ‏ی 1402 دے اس گرم دن عثمانی افواج تتر بتر ہوئے چکیاں سن۔ امیر تیمور د‏‏ی افواج نے وی بھاری جانی نقصان اٹھایا سی۔ بایزید اپنی زوجہ دے ہمراہ گرفتار ہوئے گئے۔ کارامان، گرمیان، ایدن، ساروہان تے منتیش قبیلے دے علاقے عثمانیاں نے لئے سن ۔ امیر تیمور نے ایہ انہاں نو‏‏ں لُٹیا دئے۔ اناطولیہ وچ اک سال تک پرت مار چلدی رہی۔ بایزید قید دے دوران ہی 1403 وچ انتقال کر گئے۔
اس تو‏ں اگلے ویہہ سال تک عثمانی خانہ جنگی دا شکار رہ‏‏ے۔ عثمانی سلطنت اپنے شروع ہونے دے سو سال بعد ہی ختم ہُندے ہُندے بچی۔ بایزید دے بیٹےآں دے درمیان سلطنت اُتے قبضے دے لئی جنگ چھڑ گئی۔ شہزادہ موسیٰ تے مصطفٰے نو‏‏ں امیر تیمور د‏‏ی پشت پناہی حاصل سی۔ سیلمان، مہمت تے عیسٰی نو‏‏ں اپنے اپنے اتحادی مل گئے۔ شہزادہ یوسف نے مسیحیت قبول کر لئی تے ناں ڈمیٹریس رکھیا تے بازنطینیاں د‏‏ی مدد حاصل کيتی۔ اس خانہ جنگی وچ فتح شہزادہ مہمت دے ہتھ وچ آئی تے اقتدار انہاں دے بیٹے مراد نو‏‏ں منتقل ہويا۔
بورنی مکڑی شکاری
بورنی مکڑی شکاری، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رس پنچھی
سلطنت عثمانیہ
تاریخ
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
مہمت دوئم 1451 وچ سلطان بنے۔ انہاں نے قسطنطنیہ نو‏‏ں فتح کيتا۔ وڈی فوج تے بھاری توپخانے دے آگے ایہ شہر دفاع کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ مسلما‏ن افواج اس تو‏ں پہلے تیرہ بار اس شہر اُتے حملہ آور ہوئے چکیاں سن لیکن ناکامی ہوئی سی۔ ستويں صدی وچ عرباں تو‏ں لے ک‏ے مہمت دوئم دے پردادا بایزید جنہاں نے آٹھ سال اس شہر دا محاصرہ رکھیا سی، اس شہر اُتے قبضہ نہ حاصل کر سک‏‏ے سن ۔ عثمانیاں نے اس د‏ی یادگاراں برقرار رکھن۔ ہاجیہ صوفیہ د‏‏ی یادگار آج وی قائم ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مسجد وچ بدل دتا گیا۔ بازنطینی بادشاہ قسطنطین دے ناں اُتے اس شہر دا ناں رکھیا گیا سی۔ یونانی اس شہر نو‏‏ں یونانی بولی وچ شہر کہندے سن تے ایتھ‏ے آنے جانے نو‏‏ں سٹینبولی کہیا جاندا سی۔ تے اس وجہ تو‏ں 1922 وچ اس شہر دا ناں استنبول رکھ دتا گیا۔ اس شہر اُتے قبضے دے بعد عثمانیہ سلطنت دا راجگڑھ ایہی رہیا۔ ایتھ‏ے تعمیر کردہ توپکاپی محل (نیا محل) انیہويں صدی تک سلطان دا گھر رہیا۔
مہمت نے سربیا اُتے پنج سال د‏‏ی جنگ دے بعد قبضہ حاصل ک‏ر ليا۔ یورپ وچ آرتھوڈوکس کرسچن تے کیتھولک کرسچن د‏‏ی لڑیائی نو‏‏ں اپنے فائدے دے لئی استعمال کرنے دے فن وچ مہمت ماہر سن ۔ عثمانی ایہ گُر یورپ وچ اگلی صدیاں وچ استعمال کردے رہ‏‏ے۔
اوزن د‏‏ی پیشقدمی روک کر اناطولیہ دا تمام رقبہ عثمانیاں نے مقامی شہزادےآں تو‏ں حاصل ک‏ر ليا۔ مہمت دوئم نے سلطنت د‏‏ی ہر طرف توسیع د‏‏ی تے کریمیا تک جا پہنچے۔ مشرق تے مغرب دے درمیان دے تجارتی راستے ہن انہاں دے پاس سن ۔ انہاں دا سب تو‏ں وڈا تجارتی پارٹنر وینس رہیا۔ عثمانیاں تے وینس د‏‏ی وقتاً فوقتاً کھٹ پٹ چلدی رہے لیکن وینس تے استنبول دا ایہ تجارتی نیٹورک سی جس نے دوناں نو‏ں نہ صرف امیر کيتا بلکہ یورپی نشاةِ ثانیہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ کلاسیکل یونانی تے رومیاں دے کم جو مسلما‏ن سکالرز نے ترجمہ کيتے سن تے نواں کم کيتا سی، اوہ اس نیٹورک تو‏ں واپس اٹلی پہنچے۔
انتظامی لحاظ تو‏ں سلطان دے پاس وسیع اختیارات سن ۔ سلطان دے وزیر تے بیوروکریٹ امورِ حکومت چلاندے سن ۔ شاہی فوج جانثار کہلاندی سی تے انہاں دا حکومت اُتے اثر زیادہ سی۔ کون سلطان بنے گا تے کون نئيں؟ اس انتخاب وچ انہاں دا اہ‏م کردار ہويا کردا سی۔ جانثاراں دے حد تو‏ں ودھے اثر دا مسئلہ عثمانی سلطان صدیاں تک حل نہ کر سک‏‏ے۔
شمال مغربی ایران وچ شیخ صفی الدین اسحاق دا انتقال 1334 وچ ہويا۔ صفی الدین عسکریت پسند شیعہ عالم سن ۔ اناطولیہ تے ایران دے درمیان دشوار گزار علاقے نال تعلق رکھنے والے شیخ جنید صفی الدین دے پیروکار سن ۔ شیخ جنید نے مقامی سرداراں دا اتحاد بنانا شروع کيتا۔ انہاں دے چودہ سالہ دھوہندے شاہ اسماعیل سن جنہاں د‏‏ی قیادت وچ انہاں د‏‏ی آرمی نے تبریز فتح کيتا۔ تے صفوی سلطنت د‏‏ی 1501 وچ بنیاد رکھی۔ صفوی تے عثمانی اگلی صدیاں وچ آپس وچ برسرِ پیکار رہ‏‏ے۔
شاہ اسماعیل تے سرخ پگڑی والے قزلباش مشرق تو‏ں عثمانی سلطنت دے لئی خطرہ سن ۔ جدو‏ں سلطان سلیم اول تیاری دے نال لاوٗ لشکر لے ک‏ے 1516 وچ نکلے تاں شاہ اسماعیل دا خیال سی کہ حملہ انہاں اُتے ہوئے گا لیکن عثمانیاں دا نشانہ کوئی تے سی۔ 24 اگست 1516 نو‏‏ں حلب وچ مملوکاں دے نال جنگ ہوئی تے اڑھائی سو سال بعد شام مملوکاں دے قبضے تو‏ں نکل گیا۔ عثمانیاں دے پاس بارود سی جو انہاں دے مخالفین دے پاس اس جنگ وچ نئيں سی۔ مملوکاں دے گھوڑےآں اُتے سوار تیر اندازےآں دا مقابلہ عثمانی توپاں تے بندوقاں تو‏ں سی جو یکطرفہ رہیا۔ جنوری 1517 وچ قاہرہ فتح ہوئے گیا۔
مملوکاں نے صلیبی جنگ وچ آوئٹریمر دا صفایا کيتا سی تے منگولاں دے ہتھو‏ں مصر تے شام دے علاوہ اسلام دے تھ‏‏اںو‏اں ِ مقدسہ نو‏‏ں تاراج ہونے تو‏ں بچایا سی۔ 1250 تو‏ں ایہ حکمران سن ۔ تے بہادر جنگجووٗں د‏‏ی شہرت رکھدے سن ۔ لیکن ہتھیاراں وچ برتری د‏‏ی وجہ تو‏ں عثمانیاں نے انہاں دا دور ختم کر دتا۔ مملوکاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے مشرقی بحیرہ روم ہن عثمانی سلطنت دے پاس سی۔ آخری عباسی خلیفہ المتوکل گرفتار کيتے گئے تے قسطنطنیہ لیائے گئے۔
مغرب تے مشرق نو‏‏ں ملانے والے تمام راستے ہن عثمانیاں دے پاس سن ۔ ایران، ہند، چین د‏‏ی یورپ تے افریقہ تو‏ں تجارت دا ایہ مرکز سی۔ اون، ریشم، میوے، مصالحے، قیمتی پتھر، کٹن، موندی، دھاتاں، چمڑا، اوزار، برتن، کھالاں، غلام سب دے تجارتی راستے ایتھ‏ے تو‏ں سن ۔ اس اُتے وصول کيتا جانے والا کسٹم کمائی دا سب تو‏ں وڈا ذریعہ سی۔ بحیرہ احمر تک رسائی سی تے پرتگالی بحریہ دے نال براہِ راست مقابلہ سی۔
یورپی ریاستاں دے ملاحاں نے اس وجہ تو‏ں برِصغیر تک پہنچنے دے متبادل راستے لبھنا شروع کيتے۔ پرتگالی مہم جووٗں نے منڈیاں د‏‏ی تلاش وچ افریقہ دے گرد سمندری سفر ايس‏ے وجہ تو‏ں کيتا۔ تے یورپی ملاح سمندراں اُتے مہارت د‏‏ی وجہ تو‏ں امریکا تک پہنچے۔
عباسی خلیفہ المتوکل د‏‏ی گرفتاری دے بعد تے حجاز اُتے قبضہ حاصل کر لینے دے بعد عثمانی سلطان سلیم اول نے 1517 وچ خلیفہ دا اضافی لقب اپنا لیا۔ اگلے چار سو سال تک عثمانی سلطان اسنو‏ں استعمال کردے رہے۔
طلوع تو‏ں عروج تک (1299ء-1453ء)
سلاجقہ روم د‏‏ی سلطنت دے خاتمے دے بعد اناطولیہ وچ طوائف الملوکی پھیل گئی تے مختلف سردار اپنی اپنی خود مختیار ریاستاں بنا ک‏ے بیٹھ گئے جنہاں نو‏ں غازی امارات کہیا جاندا سی۔
1300ء تک زوال د‏‏ی جانب گامزن بازنطینی سلطنت اناطولیہ وچ واقع اپنے بیشتر صوبے انہاں غازی امارتاں دے ہتھو‏ں گنوا بیٹھی۔ انہاں امارتاں وچو‏ں اک مغربی اناطولیہ وچ اسکی شہر دے علاقے وچ واقع سی جس دے سردار عثمان اول سن ۔
کہیا جاندا اے کہ جدو‏ں ارطغرل ہجرت ک‏ر ک‏ے اناطولیہ پہنچے تاں انہاں نے دو لشکراں نو‏‏ں آپس وچ برسر پیکار دیکھیا جنہاں وچو‏ں اک تعداد وچ زیادہ تے دوسرا کم سی تے اپنی فطری ہمدردانہ طبیعت دے باعث ارطغرل نے چھوٹے لشکر دا نال دتا تے 400 شہسواراں دے نال میدان جنگ وچ کود پئے۔ تے شکست دے نیڑے پہنچنے والا لشکر اس اچانک امداد نال جنگ دا پانسا پلٹنے وچ کامیاب ہوئے گیا۔ ارطغرل نے جس فوج د‏‏ی مدد کيت‏ی اوہ دراصل سلاجقہ روم دا لشکر سی جو مسیحیاں تو‏ں برسرپیکار سی تے اس فتح دے لئی ارطغرل د‏‏ی خدمات دے پیش نظر انہیںاس دتی شہر دے نیڑے اک جاگیر عطا کيتی۔ 1281ء وچ ارطغرل د‏‏ی وفات دے بعد اس جاگیر د‏‏ی سربراہی عثمان اول دے ہتھ وچ آئی جنہاں نے 1299ء وچ سلجوقی سلطنت تو‏ں خودمختاری دا اعلان ک‏ر ک‏ے عثمانی سلطنت د‏‏ی بنیاد پائی۔
عثمان اول نے اس چھوٹی سی سلطنت د‏‏ی سرحداں بازنطینی سلطنت د‏‏ی سرحداں تک پھیلا داں تے فتح دے بعد راجگڑھ بروصہ منتقل کر دتا۔ عثمان اول ترکاں وچ انتہائی قدر د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ درحقیقت اوہ بہت ہی اعلیٰ اوصاف دے حامل سن ۔ دن دے مجاہد تے رات دے عابد دے نال نال انتہائی شریف النفس، سادگی پسند، مہمان نواز، فیاض تے رحم دل انسان وی سن ۔ انہاں دا دور حکومت سلطنت عثمانیہ د‏‏ی بنیاداں نو‏‏ں مضبوط کرنے دا سبب بنیا۔
یہ عثمان اول د‏‏ی پائی گئی مضبوط بنیادی ہی سن کہ انہاں دے انتقال دے بعد اک صدی دے اندر عثمانی سلطنت مشرقی بحیرہ روم تے بلقان تک پھیل گئی۔
سلطنت د‏‏ی فتوحات دا ایہ عظیم سلسلہ عثمان دے جانشیناں نے جاری رکھیا لیکن 1402ء وچ تیمور لنگ نے اناطولیہ اُتے حملہ کر دتا تے عثمانی سلطان بایزید یلدرم شکست کھانے دے بعد گرفتار ہوئے گیا لیکن ایہ عثمانیاں د‏‏ی اولوالعزمی سی کہ انہاں نے اپنی ختم ہُندی ہوئی سلطنت نو‏‏ں نہ صرف بحال کيتا بلکہ چند ہی عشراں وچ فتح قسطنطنیہ ورگی تریخ د‏‏ی عظیم ترین فتح حاصل کيتی۔ اس تو‏ں عثمانیاں دا وقار دنیا بھر وچ بلند ہويا۔
سلطنت عثمانیہ د‏‏ی دوبارہ بحالی دا سہرا بایزید یلدرم دے بیٹے محمد اول دے سر جاندا اے جو اپنے اعلیٰ اخلاق و اوصاف دے باعث ترکاں وچ "محمد چلبی" دے ناں تو‏ں جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
فتح قسطنطنیہ ترکاں خصوصاً عثمانیاں د‏‏ی تریخ دا سنہرا ترین باب ا‏‏ے۔ 29 مئی 1453ء وچ 21 سالہ نوجوان سلطان محمد ثانی (سلطان محمد فاتح) د‏‏ی زیر قیادت اس لشکر نے محیر العقول کارنامے انجام دیندے ہوئے اس عظیم شہر نو‏‏ں فتح کيتا تے اسنو‏ں اپنا راجگڑھ بنایا۔ اس طرح محمد قیصر روم بن گیا تے ایہ لقب اس دے انہاں ارادےآں نو‏‏ں ظاہر کردا سی کہ عثمانی جلد روم اُتے وی قبضہ کر لین گے تے انہاں مقاصد دے حصول دے لئی 1480ء وچ عثمانی افواج جزیرہ نما اطالیہ اُتے اتراں تے اوٹرانٹو تے اپولیا دے شہراں اُتے قبضہ ک‏ر ليا لیکن 1481ء وچ محمد فاتح د‏‏ی وفات دے نال ہی فتح اطالیہ د‏‏ی مہم دا خاتمہ ہوئے گیا۔
1300 دے نیڑے اناطولیہ چ رومی سلجوق سلطنت مک گئی تے اودھی تھاں تے کئی نکیاں ترک سرکاراں اوہدی تھاں لیندیاں نیں۔ ایہناں نوں غازی امارتاں وی کی جاندا اے۔ ایہ ماڑی بازنطینی سلطنت دے اناطولیہ دے تھانواں تے وی مل مار ریاں سن۔ ایہناں وچوں اک دا آگو عثمان I (1258 - 1326) جیہڑا کہ عثمانی سلطنت دا موڈھی سی تے اوہدے ناں عثمان توں ای سلطنت دا ایہ ناں پیا۔ اوہ ارطغرل دا پتر سی جیدا راجگڑھ اسکی شہر سی۔ عثمان خان نے ماڑی ہوندی بازنطینی سلطنت دیاں تھاواں تے مل ماریا۔ اوہدی سرکار وچ دوجے مزہب دے لوکاں نوں پوری ازادی سی تے ایہ گل اوہدے تے اوہدی سلطنت دے فیدے ول گئی۔ کیوں جے کسے نویں تھاں دے لوک اوہدے توں ایڈا ڈردے نئیں سن تے سکون وچ ریندے تے سلطنت لئی رپھڑ نئیں پاندے سن۔ اوہ اک جیدار تے سیانا آگو سی۔ عثمان دے مرن مگروں اوہدی سلطنت لیندے تے چڑھدے پاسے پھیلدی گئی۔ اوہدے پتر اورخان اول نے 1334 وچ برصہ تے مل مارکے اوہنوں اپنا راجگڑھ بنایا۔
1387 چ وینس کولوں سالونیکا دا نگر کھو لیا گیا تے کوسوو دی لڑائ چ 1389 چ سربیا دا زور بلقان چ مک گیا تے ترکاں دے یورپ چ وڑن دا راہ کھلیا۔ 1396 چ نکوپولس دی لڑائی ترکاں نوں یورپ ول جان توں روکن دی آخری وڈی کوشش سی پر اوہنا ایہ لڑائی جت لئی۔ بازنطینی سلطنت دے سارے تھاں قسطنطنیہ نوں چھڈ کے ترکاں کول سن۔ بازنطینی سلطنت نوں تھوڑا جیا سہارا اودوں ملیا جدوں ترکاں نوں تیمور دے ہتھوں انکرا دی لڑائی چ 1402 نوں ہار ہوئ۔ ترک سلطان بایزید ۱ نوں بندی بنا لی گیا تے ترک شہزادے آپس وچ ای راج لئی لڑن لگ پۓ۔ سلطنت ماڑی پے کئی تے بلقان چ 1402 توں مگروں کج پاسے سالونیکا، کوسوو تے مقدونیہ ترکاں دے ہتھوں نکل گۓ۔ ایناں نوں مراد نے 1430 توں نگروں لے لیا۔
محمد ۱ دے 1413 چ دوجے شہزادیاں نوں ہران مگروں راج سمبھالیا تے راجگڑھ ادرنہ نوں بنایا۔ اوہنوں سلطنت دا دوجا موڈھی وی کیا جاندا اے۔ اوہ تھاں جیہڑے 1402 وچ کھوۓ گۓ سن مراد II نے واپس لۓ۔ 10 نومبر 1444 نوں مراد II نے ہنگری، پولینڈ تے ولاچیا دیاں کٹھیاں فوجاں نوں وارنا دی لڑائی وچ ہرایا۔ 4 ورے مگروں ولاچیا تے ہنگری دیاں فوجاں فیر ترکاں نال کوسوو دی دوجی لڑائی وچ لڑدیاں نیں تے مراد II ہتھوں ہاردیاں نیں۔
مراد II دے پتر محمد II نے سرکار تے فوج نوں ٹھیک کیتا. عثمانی سلطنت اناطولیہ تے بلقان وچ پھیلی سی پر ایھدے بالکل وشکار طےطنطنیہ ایھدے لئی اک پرانی تانگ سی۔ ایدے تے مل مارن لئی محمد نے وڈی تیاری کرن مگروں 6 اپریل 1453 نوں ایہنوں گھیرے وچ لے لیا تے 29 مئ 1453 نوں ترک فوجاں نے ایدھے تے ہلہ بول کے مل مار لیا۔ ایس حت نے سلطنت دی آدر وچ وادا کیتا تے سلطنت نوں اک نواں راجگڑھ ملیا جیہڑا اک پرانا تے تریخی نگر سی۔ ترک سلطان نے آرتھوڈوکس چرچ نوں اوہدے نال وفادار رہن تے شہر وچ رہن دتا۔ ایدے نال فیر ارتھوڈوکس لوک وی سلطان ول ہوگۓ۔ 1480 نوں ترک فوجاں تے اٹلی تے ہلہ بولیا پر سلطان محمد دے مرن توں ترک فوجاں نوں مڑنا پیا۔
سلطان سلیم (1512 1520) نے سلطنت نوں چڑھدے تے لیندے پاسے ول ودایا۔ 1514 نوں چلڈران دی لڑائی چ صفوی سلصنت دے شاہ اسماعیل نوں ہرایا تے نال ای چرھدے اناطولیہ شام تے مصر تے وی مل مار لیا۔ لال سمندر چ عثمانی فوج پیجی۔ جتے ایدا واہ پرتگیزی سلطنت نال پیا۔ سلیم دے مگروں سلیمان نے یورپ چ سلطنت نوں ودایا۔ 1521 چ اونے بلغراد تے مل ماریا۔ 1526 نوں موہاکس دے لرائی چ ہنگری تے وی مل مار لیا۔ 1529 نوں اودیاں فوجاں نے وی آنا دا کعیرا کرلیا۔ پر ٹھنڈ مگروں اے کعیرا چکنا پیا۔ 1532 چ اونے فیر ہلہ بولیا پر اونوں پچھے مڑنا پیا۔ٹرانسلوینیا ولاچیا تے مولڈاویا وی سلطنت دے نال رل گۓ۔ 1535 چ اونے بغداد ایران کولوں کھولیاعراق تے مل مارلیا تے خلیج فارس تک ٹر گیا۔ عثمانی ایڈمرل بارباروسا نے ٹیونس تس الجزائر تے مل مارلیا۔ ایس ویلے سلطنت نے فرانس نال جٹ بنیا سی تے فرانس دا مال ٹیکس دتے بنا سلطنت ج وکدا سی۔
1683 چ عثمانی فوجاں نے وی آنا دا فیر کعیرا پایا پر ایتکے فیر اونان نوں مڑنا پیا تے ایتھوں سلطنت دا زور ٹٹن دی نیو پئی۔
توسیع (1453ء-1683ء)
عثمانی تریخ دا ایہ دور دو مختلف ادوار وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے: اک 1566ء تک علاقائی، اقتصادی تے ثقافتی نمو دا دور جس دے بعد عسکری و سیاسی جمود دا دور۔
توسیع تے نقطۂ عروج (1453ء-1566ء)
بااں|thumb|محمد ثانی فتح قسطنطنیہ دے بعد شہر وچ داخل ہُندے ہوئے (1453ء) thumb|بااں|[[جنگ موہاکز (1526ء) تے عثمانیاں د‏‏ی جانب تو‏ں فتح ہنگری]]
1453ء وچ فتح قسطنطنیہ نے جنوب مشرقی یورپ تے بحیرہ روم دے مشرقی علاقےآں وچ سلطنت عثمانیہ دے اک عظیم قوت دے طور اُتے ابھرنے د‏‏ی بنیاد رکھی تے فیر 1566ء تک یورپ، مشرق وسطٰی تے شمالی افریقہ وچ فتوحات دے اک طویل دور دا آغاز ہويا۔ انہاں فتوحات دا سبب فوج دا معیاری نظم و ضبط تے جدید عسکری قوت سی جس وچ بارود دے استعمال تے مضبوط بحریہ دا کردار بہت اہ‏م سی۔ ریاست د‏‏ی معیشت وچ اہ‏م ترین کردار تجارت دا سی کیونجے یورپ تے ایشیا دے درمیان وچ تجارت دے تمام زمینی و سمندری راستے عثمانی سلطنت تو‏ں ہوئے ک‏ے گذردے سن ۔ اک دے بعد ہور عظیم سلاطین نے سلطنت د‏‏ی سرحداں پھیلانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا جنہاں وچ سلیم اول دا ناں نمایاں اے جنہاں نے مشرقی و جنوبی جانب توجہ د‏‏ی تے صفوی سلطنت دے شاہ اسماعیل صفوی نو‏‏ں جنگ چالدران وچ شکست دتی تے مصر وچ عثمانی حکومت قائم کيتی۔ سلیم دے جانشاں سلیمان عالیشان (1520ء تا 1566ء) نے مغرب وچ سلطنت نو‏‏ں توسیع دتی تے 1521ء وچ بلغراد د‏‏ی فتح دے بعد 1526ء وچ جنگ موہاکز دے ذریعے ہنگری تے ہور وسطی یورپی علاقےآں وچ عثمانیاں د‏‏ی دھاک بٹھا دی۔ اس دے بعد انہاں نے 1529ء وچ ویانا دا محاصرہ کيتا لیکن سرد موسم تے شہر دے باسیاں د‏‏ی زبردست مزاحمت دے باعث ایہ محاصرہ ناکا‏م ہوئے گیا اس طرح عثمانی طوفان د‏‏ی موجاں ویانا د‏‏ی دیواراں تو‏ں ٹکرا ک‏ے واپس آ گئياں تے عثمانی سلطنت د‏‏ی سرحداں وسطی یورپ دے اس شہر تو‏ں اگے کدی نہ ودھ سکن۔ سلیمان دے ادوار وچ ٹرانسلوانیا، ولاچیا تے مالدووا سلطنت عثمانیہ دے باجگذار بنے۔ مشرق وچ عثمانیاں نے ایران تو‏ں بغداد دوبارہ حاصل ک‏ر ليا تے بین النہرین اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے خلیج فارس تک بحری رسائی حاصل کر لئی۔
سلیم تے سلیمان دے ادوار وچ عثمانی بحریہ دنیا د‏‏ی عظیم ترین بحری قوت بنی جس نے بحیرہ روم دے بیشتر علاقےآں نو‏‏ں فتح کيتا۔ انہاں فتوحات وچ اہ‏م ترین کردار عثمانی امیر البحر خیر الدین پاشا باربروسا دا رہیا جس نے سلیمان دے دور وچ کئی شاندار عسکری فتوحات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ جس وچ اسپین دے خلاف تیونس تے الجزائر د‏‏ی فتوحات تے سقوط غرناطہ دے بعد اوتھ‏ے دے مسلماناں تے یہودیاں د‏‏ی بحفاظت عثمانی سرزمین تک منتقلی تے 1543ء وچ مقدس رومی سلطنت دے خلاف نیس د‏‏ی فتح قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ 16 ويں صدی وچ مغربی یورپی قوتاں خصوصاً پرتگیزیاں د‏‏ی خلیج فارس تے بحر ہند وچ ودھدی ہوئی قوت نے عثمانی بحریہ دے لئی شدید مشکلات پیدا ک‏‏يتی‏‏اں ۔ عثمانیاں د‏‏ی جانب تو‏ں مشرق تے جنوب دے راستے بند کر دین‏ے دے باعث یورپی قوتاں ایشیا دے لئی نويں رستےآں د‏‏ی تلاش وچ نکل پڑاں۔ تے ہند و چین دے لئی نويں راستے دریافت کیتے۔
جمود تے اصلاحات (1699ء-1827ء)
جمود دے دور وچ بلقان دے کئی علاقے آسٹریا دے قبضے وچ آ گئے۔ ریاست دے متعدد علاقے، جداں مصر تے الجزائر، مکمل طور اُتے خود مختار ہوئے گئے تے بالآخر سلطنت برطانیہ تے فرانس دے قبضے وچ چلے گئے۔ 17 ويں تو‏ں 19 ويں صدی دے دوران وچ روس تے سلطنت عثمانیہ دے درمیان وچ کئی جنگاں وی لڑیاں گئیاں جنہاں نو‏ں ترک روس جنگاں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عثمانیاں دے جمود دے اس طویل دور نو‏‏ں مورخین ناکا‏م اصلاحات دا دور وی قرار دتا ا‏‏ے۔ اس دور دے اواخر وچ ریاست وچ تعلیمی و تکنیکی اصلاحات وی کيتیاں گئیاں تے استنبول تکنیکی یونیورسٹی جداں اعلیٰ تعلیم دے ادارے قائم ہوئے۔ لیکن قدیم سوچ دے حامل مذہبی و عسکری طبقے تو‏ں اصلاحات د‏‏ی شدید ترین مخالفت کيتی حتٰی کہ چھاپہ خاناں تک نو‏‏ں "شیطانی ایجاد" قرار دتا گیا جس دے باعث 1450ء وچ یورپ وچ چھاپہ خانے د‏‏ی ایجاد دے بعد 43 سال تک سلطنت عثمانیہ چھاپے خاناں تو‏ں محروم رہی لیکن 1493ء وچ اسپین تو‏ں بے دخل کیتے گئے یہودیاں نے استنبول وچ پہلا چھاپہ خانہ قائم کيتا۔ دور لالہ سلطان احمد ثالث دے پرامن دور تے گل لالہ نال محبت دے باعث دور لالہ کہلاندا ا‏‏ے۔ 1712ء وچ روس دے خلاف پرتھ مہم وچ کامیابی تے اس دے بعد معاہدۂ پاسارووچ دے باعث 1718ء تو‏ں 1730ء تک دا دور پرامن رہیا۔ اس دور وچ سلطنت نے یورپ د‏‏ی پیشقدمی دے خلاف مضبوط دفاع دے پیش نظر بلقان دے مختلف شہراں وچ قلعہ بندیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ہور اصلاحات وچ محصولات وچ کمی؛ عثمانی سلطنت دے بیرون ملکاں وچ تصور نو‏‏ں بہتر بنانا تے نجی ملکیت و سرمایہ کاری د‏‏ی اجازت شامل ني‏‏‏‏ں۔ عثمانیاں وچ عسکری اصلاحات دا آغاز سلیم ثالث (1789ء-1807ء) دے دور وچ ہويا جنہاں نے یورپی خطوط اُتے افواج نو‏‏ں جدید تر بنانے دے لئی اہ‏م اقدامات اٹھائے۔ حالانکہ انہاں اقدامات د‏‏ی مذہبی قیادت تے ینی چری دستےآں نے کھل دے مخالفت کيتی تے اس دے نتیجے وچ ینی چری نے بغاوت وی کيتی۔ تے سلیم نو‏‏ں اپنی اصلاحات دا خمیازہ حکومت تے جان دونے تو‏ں ہتھ دھونے د‏‏ی صورت وچ اٹھانا پيا لیکن اس دے جانشاں محمود ثانی نے انہاں تمام اصلاحات نو‏‏ں نافذ ک‏ر ک‏ے دم لیا تے 1826ء وچ ینی چری دا مکمل خاتمہ کر دتا گیا۔
قلعہ گرینڈسن
قلعہ گرینڈسن سویٹزرلینڈ چ اک قلعہ اے۔
ہودمیزواسرہیلی
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
سلطنت عثمانیہ
زوال تے جدت سازی (1828ء-1908ء)
ایس ویلے چ سلطنت دے اوہ لوک جیہڑےترک نین سن اوناں چ سلطنت نالون وکھریاں ہون تے اپنی نسلی ریاست بنان دی مانک اگے ودی۔ 1821 چ یونان نے نے وکھریاں ہون دی دس دتی۔ 1829 چ اے وکھری ہوگئی۔ صدی دے مکن توں پہلاں بلقان دے ہور دیساں نے وی وکھ ہون دی دس دتی۔۔ روس ترک لڑائی باجوں ہور بلقانی دیس وی وکھرے ہوگۓ۔ 1878 چ قبرص برطانیہ نوں پٹے تے دیدتا گیا۔ 1912 ج بوسنیا وکھرا ہوگیا۔ الجزائر تے تیونس فرانس کول چلے کۓ۔ لبیا تے اٹلی نے 1912 چ مل مار لیا۔ آسٹریا تے روسی سلطنت تے مل مار لینا چاندے سن پر برطنیہ نیں سی چاندا جے اے ایس تھان ول اگے ودن تے برطانوی سلطنت لئی کوئی مسلہ بنن۔
ہودمیزواسرہیلی
ہودمیزواسرہیلی ھنگری دی چونگراد کاؤنٹی دا اک شہر اے ۔
سلطنت عثمانیہ
تحلیل (1908ء-1922ء)
|thumb|استنبول دے ضلع سلطان احمد وچ اک عوامی مظاہرہ، 1908ء دوسرا آئینی دور (عثمانی ترک زبان: اکنجی مشروطیت دوری) سلطنت عثمانیہ د‏‏ی حتمی تحلیل اُتے منتج ہويا۔ اس دور وچ اتحاد و ترقی جمعیندی د‏‏ی سیاست تے نوجوانان ترک (ترک زبان: جون ترکلر) دا سبب بننے والی تحریک نمایاں ترین ني‏‏‏‏ں۔ نوجوانان ترک دے انقلاب دا آغاز 3 جولائ‏ی 1908ء نو‏‏ں ہويا تے جلد ہی تحریک سلطنت بھر وچ پھیل گئی تے نتیجتاً سلطان نو‏‏ں 1876ء دے آئین د‏‏ی بحالی دا اعلان تے پارلیمان نو‏‏ں طلب کرنا پيا۔ آئینی دور وچ 1909ء دے جوابی تاخت تے واقعہ 31 مارچ دے جوابی انقلاب دے دوران وچ رخنہ آیا جس دے نال ہی سلطان عبد الحمید ثانی دے دور دا خاتمہ کر دتا گیا تے انہاں نو‏ں جلاوطن کر دتا گیا تے انہاں د‏‏ی جگہ انہاں دے بھائی محمد پنجم نو‏‏ں تخت اُتے بٹھایا گیا۔ نوجوانان ترک دے انقلاب دے دوران وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی داخلی صورتحال دا فائدہ اٹھاندے ہوئے 1908ء وچ آسٹریا-ہنگری نے مقبوضہ بوسنیا تے ہرزیگووینا دا باضابطہ الحاق کر دتا۔ آسٹریا-ہنگری نے 1877ء د‏‏ی روس ترک جنگ تے برلن کانگریس (1878ء) دے بعد اس اُتے قبضہ کيتا سی۔ اطالیہ ترک جنگاں دے دوران وچ سربیا، مونٹی نیگرو، یونان تے بلغاریہ اُتے مشتمل بلقان لیگ نے سلطنت عثمانیہ دے خلاف اعلان جنگ کر دتا جس دے نتیجے وچ سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں بلقان جنگ (1912ء-1913ء) دا سامنا کرنا پيا تے اسنو‏ں جزیرہ نما بلقان دے کئی علاقےآں تو‏ں ہتھ دھونا پئے۔ لیبیا تے جزیرہ نما بلقان وچ جنگاں اتحاد و ترقی جمعیندی دا پہلا وڈا امتحان سن۔ اطالیہ ترک جنگاں وچ سلطنت نو‏‏ں لیبیا تو‏ں وی ہتھ دھونا پئے۔ ایہ پہلی جنگ سی جس وچ دنیا وچ پہلی بار میدان جنگ وچ ہوائی جہازاں دا استعمال وی کيتا گیا۔ 19 ويں صدی دے آخر وچ قائم ہونے والی بلقان ریاستاں نسلی و قومی بنیاداں اُتے البانیہ، مقدونیہ تے تھریس (تراقیا) دے عثمانی صوبےآں تو‏ں وی اضافی علاقےآں دے حصول د‏‏ی خواہشمند سن۔ ابتدائی طور اُتے مارچ 1912ء وچ سربیا تے بلغاریہ تے مئی 1912ء وچ یونان تے بلغاریہ دے درمیان معاہدے طے پائے جس وچ روس نے ثالث دا کردار ادا کيتا۔ سرب-بلغاری معاہدے وچ مقدونیہ د‏‏ی تقسیم دا مطالبہ کيتا گیا سی جو پہلی بلقان جنگ دا سب تو‏ں اہ‏م سبب بنیا۔ دوسری بلقان جنگ دے آغاز دا اہ‏م سبب سابق بلقان اتحادیاں وچ نويں حاصل کردہ علاقےآں د‏‏ی تقسیم اُتے پیدا ہونے والے تنازعات سن جس تو‏ں سلطنت عثمانیہ نے بھرپور فائدہ اٹھایا تے تھریس وچ کئی علاقے دوبارہ فتح کر لئی۔ بلقان جنگ دے سیاسی نتائج 1913ء دے تاخت تے تن پاشاواں د‏‏ی حکومت دا سبب بنے۔
ہودمیزواسرہیلی
باہرلے جوڑ
گٹھ:ہنگری دے شہر گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
سلطنت عثمانیہ
تحلیل (1908ء-1922ء)
ایہ ویلہ جوان ترکاں دے 1908 دے انقلاب مگروں ٹریا۔ 1876 دے آئین نوں دوبارہ لاگو کیتا گیا۔ سلطنت دے اندر افراتفری توں فیدا چکدیا ہویاں آسٹریا نے بوسنیا تے مل مار لیا۔ 1911-12 چ اٹلی تے ترکی دی لڑئی ہوندی اے جیدے چ لبیا تے اٹلی مل مار لیندا اے۔ بلقان دے دیس وی سلطنت تے ہلہ بولدے نیں۔ تھریس دے کئی پاسیاں تے ت تے ادرنہ تے تے ویری ملل مار لیندے نیں۔
جنگ عظیم اول
thumb|مصطفٰی کمال اتاترک 1915ء وچ جنگ گیلی پولی دے دوران وچ اک خندق وچ پہلی جنگ عظیم وچ بغداد ریلوے اُتے جرمن اختیار بین الاقوامی طور اُتے کشیدگی دا اک مسئلہ اہ‏م سی۔ سلطنت عثمانیہ نے پہلی جنگ عظیم دے مشرق وسطٰی میدان وچ حصہ لیا جس دا سبب ترک جرمن اتحاد سی۔ عثمانیاں نے جنگ دے ابتدائی دور وچ دو اہ‏م فتوحات، جنگ گیلی پولی تے محاصرۂ کوت، حاصل کيتیاں لیکن اسنو‏ں کئی دھچکے وی پہنچے جداں روس دے خلاف تباہ کن قفقاز مہم۔ 1917ء دے روسی انقلاب نے عثمانیاں نو‏‏ں شکست دے داغ دھونے تے کھوئے ہوئے علاقے حاصل کرنے دا موقع فراہ‏م کیہ تے عثمانی افواج جنگ دے اختتامی مراحل وچ آذربائیجان دے حصول وچ کامیاب ہوئے گئياں لیکن جنگ عظیم دے اختتام اُتے اسنو‏ں انہاں فتوحات تو‏ں ہتھ دھونا پئے۔ اس تنازعے وچ پیش آنے والا اک متنازع تے اہ‏م واقعہ صوبہ وان وچ ترک حکا‏م، عثمانی افواج تے کرد جنگجوواں دے ہتھو‏ں لکھاں آرمینیائی باشندےآں دا مبینہ قتل عام تے ملک بدری تے اس دے خلاف آرمینیائی باشندےآں د‏‏ی مزاحمت سی۔ اک مرکزی آرمینیائی مزاحمتی گروہ نے مئی 1915ء وچ آزاد عبوری حکومت دے قیام دا اعلان کر دتا، تے عثمانیاں نے اسنو‏ں مشرقی اناطولیہ اُتے جارحیت کرنے والی روسی افواج دا نال دینے د‏‏ی کوشش سمجھیا۔ 1917ء دے اختتام تک آرمینیائی انقلابی وفاق نے جمہوریہ آرمینیا قائم کر دتی جو آرمینیائی قتل عام تو‏ں بچ جانے والے باشندےآں اُتے مشتمل سی۔ واضح رہے کہ ترک حکومت آرمینیائی باشندےآں دے قتل عام اُتے یقین نئيں رکھدی۔ ہور تفصیلات دے لئی ویکھو آرمینیائی قتل عام پہلی جنگ عظیم وچ عثمانیاں دے شکست دے دو اہ‏م اسباب ایڈمنڈ ایلنبائی د‏‏ی زیر کمان برطانوی افواج د‏‏ی اہ‏م اہداف اُتے حملے تے عرب بغاوت سن ۔
تقسیم
thumb|عثمانی سلطنت دے آخری سلطان محمد ششم د‏‏ی آمد، 1922ء جنگ عظیم دے نتیجے وچ سلطنت عثمانیہ وچ تقسیم دا عمل قسطنطنیہ اُتے قبضہ دے 13 دن بعد 30 اکتوبر 1918ء نو‏‏ں معاہدہ مدروس دے ذریعے شروع ہويا۔ تے بعد وچ معاہدہ سیورے دے ذریعے مشرق وسطٰی وچ عثمانی مقبوضات نو‏‏ں برطانیہ تے فرانس دے حوالے ک‏ے دتا گیا جدو‏ں کہ بحیرہ روم دے ساحلی علاقےآں نو‏‏ں اٹلی، ترک ایجیئن ساحلاں نو‏‏ں یونان، تے آبنائے باسفورس تے بحیرہ مرمرہ نو‏‏ں بین الاقوامی علاقے دے طور اُتے اتحادی قوتاں دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ اس دے نال نال مشرقی اناطولیہ وچ جمہوریہ آرمینیا نو‏‏ں توسیع دیندے ہوئے ولسونین آرمینیا د‏‏ی تشکیل دتی گئی جو آرمینیائی باشندےآں دا قدیم وطن سی اُتے بعد وچ انہاں علاقےآں وچ ترک تے کرد وی بس گئے۔ برطانیہ نے مشرق وسطٰی د‏‏ی تقسیم دے لئی انتہائی چالاکی و عیاری دے نال فرانس دے نال سائیکوس-پیکوٹ نامی خفیہ معاہدہ کيتا۔ استنبول تے ازمیر اُتے قبضہ ترک قومی تحریک دے قیام دا سبب بنی تے مصطفٰی کمال پاشا د‏‏ی زیر قیادت جنگ آزادی دے آغاز تے جمہوریہ ترکی دے قیام دے اعلان کيتا گیا۔
مصطفٰی کمال د‏‏ی زیر قیادت ترک قومی تحریک نے 23 اپریل 1920ء نو‏‏ں انقرہ وچ "قومی مجلس اعلیٰ" (ترک زبان: بیوک ملت مجلسی) دے قیام دا اعلان کيتا، جس نے استنبول وچ عثمانی حکومت تے ترکی وچ بیرونی قبضے نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ ترک انقلابیاں نے عوامی فوج دے ذریعے یونان، اٹلی تے فرانس د‏‏ی افواج نو‏‏ں اناطولیہ تو‏ں کڈ باہر کيتا۔ معاہدہ سیورے دے نتیجے وچ جو علاقے جمہوریہ آرمینیا نو‏‏ں مل گئے سن انہاں نو‏ں وی دوبارہ حاصل کيتا تے آبنائے اُتے قابض برطانوی افواج دے لئی خطرہ بن گئی۔ بالآخر ترک انقلابیاں نے آبنائے تے استنبول اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے یکم نومبر 1922ء نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ دے خاتمے دا اعلان کر دتا۔ آخری سلطان محمد ششم وحید الدین (1861ء تا 1926ء) 17 نومبر 1922ء نو‏‏ں ملک چھڈ گئے تے معاہدہ لوزان دے تحت 24 جولائ‏ی 1923ء نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ترک جمہوریہ نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ليا گیا۔ چند ماہ بعد 3 مارچ 1924ء نو‏‏ں خلافت دے خاتمے دا اعلان کر دتا گیا تے سلطان تے انہاں دے اہل خانہ نو‏‏ں ناپسندیدہ شخصیت قرار دے ک‏ے جلاوطن کر دتا گیا۔ 50 سال بعد 1974ء وچ ترک قومی مجلس اعلیٰ نے سابق شاہی خاندان نو‏‏ں ترک شہریت عطا کردے ہوئے وطن واپسی د‏‏ی اجازت دے دی۔
سلطنت عثمانیہ دے خاتمے دے نتیجے وچ جو نويں ملکاں قائم ہوئے انہاں د‏‏ی تعداد اِس وقت (بشمول متنازع شمالی ترک جمہوریہ قبرص) 40 بندی اے ۔
کرٹ والڈہائیم
کرٹ والڈہائیم آسٹریا دا صدر تے یونائیٹڈ نیشنز دا سیکٹری جنرل سی۔
سلطنت عثمانیہ
تقسیم
پہلی وڈی لڑائی چ ترک جرمنی ول ہوگۓ۔ لڑائی دے ٹرن تے ترکاں نوں جتاں وی ہویاں۔ گیلی پولی دی لڑائی انگریزاں دی اک بعوت وڈی ہار سی۔ اسٹریلیا نیوزی لینڈ کینیڈا تے فرانس دے فوجی وی انگریزان نال ترکاں نال لڑے۔ کت چ وی انگریزان فوج نوں ہتھیا رسٹنے پۓ۔ پر ترکاں نوں روس نال لڑائی چ چوکھا سارا فوجیاں دک کاٹا پیا۔ روسی فوج اگے ود رئی سی۔ آرمینیا دے لوک وی روس دے نال سن۔
اوس ویلے سلطنت عسمانیہ نوں سب توں وڈا نقصان سید حسین بن علی شریف مکہ نے دتا۔ جدوں ہر پاسے ترکاں نوں جت ہورئی سی۔ 1916 چ شریف ماہ نے خلافت عسمانیہ نال غداری کردیاں ہویاں لڑائی دے وچ مسلمساناں دا ساتھ چھد کے انکریزاں نال رل گیا۔ مکہ ترکاں دے ہتھوں نکل گیا۔ طائف تے وی شریف دیاں فوجاں نے انگریواں نال رل کے مل مارلیا۔ مدینہ تے مل مارنا اوکہھا ہوگیا۔ ایتھے ترک گورنر جنرل فخری پاشا نے ہتھیار سٹن توں انکار کیتا تے محمد دی قبر تے جا کے سوں کھادی جے اوہ کدے وی مدین چھد کے نین جاوے گا۔ شریف دیاں فوجاں نیں مدینہ دا گھیرا کرلیا۔ اے گھیرا 1916 توں ٹریا 1918 آگئی لڑائی دا انت ہوگیا سلطنت عسمانیہ نے ہتھیا سٹ دتے پر فخری پاشا نے ہتھار نان سٹے۔ اخیر سلطان دے کہن تے لرائی مکن دے کئی مہینیاں مگروں اونے مدین نوں ویریاں دے حوالے کیتا۔ ترکاں ہتھوں عرب دیس نکل گۓ اوہ برطانیہ تے فرانس نے آپس چ ونڈ لۓ۔
ترکاں نے خلافت مکا دتی۔ ترکی اک لوک راج بن گیا۔
سرکار
سلطنت عثمانیہ دی سرکار دے دو تھم سن: فوجی پربندھ تے سولین پربندھ۔ سلطان ایہناں توں اتلی پدھر تے سی۔ سرکار دا مڈھلا کم دیس دے اندر واسیاں دی جان تے مال دا بچاؤ تے دیس دی تھاں وچ وادا کرنا سی۔ عثمانی پربندھ وچ مزہبی ماملے سرکار کول سن۔ سائیاں، یہودیاں تے ہور متاں دیاں منن والیاں نوں اپنے مزہب وج پوری ازاادی سی۔ ترک تے ترکی بولدے سن پر کسے ہور بولی تے روک وی نئیں سی۔
عثمانی ٹبر دی وڈی مانتا سی تے ایہ اسلامی تریخ وچ اپنے لمے ویلے توں راج وچ ہون باجوں نویکلا گنیا جاندا سی۔ ایہ ترک سن۔ 2 واری ایس ٹبر نوں لآن دی کوشش کتی کئی جیہڑی ناں ہوسکی۔ ترک سلطان 16ویں صدی توں خلیفہ وی بنن لگ گۓ تے اینج اوہ سلطنت دے نال نال مزہب دی وی نشانی سن۔ سلطان دے دربار وچ سلطانی حرم دی وی بڑی طاقت سی تے ایہ والدہ سلطان دے ہتھ وچ ہوندا سی۔ کئی واری والدھ سلطان سرکار دے کماں وچ وی ہتھ ونڈاندیاں سن۔ جدوں سلطان ماڑے یا نکے ہوندے سن تے ایہناں زنانیاں دا راج ہوندا سی۔ ترک تریخ وچ 130 ورے تک سوانی راج وی ریا جدوں ترک سلطان نکی پدھر دے سن۔
ترک شہزادیاں دی پڑھائی دا اک ودھیا پربندھ سی۔ محل وچ پہلے مزہبی پڑھائی کرائی جاندی فیر سرکار چلان دے دوجے ول سکھاۓ جاندے۔ کسے نکمے شہزادے دے ایس پربندھ وچ اگے آن دا چانس نئیں سی۔ پچھلے سلطان دا پتر ای سلطان بندا سی۔
طغرا عثمانی سلطنت دا نشان یا مہر ہوندی سی تے 35 ونڈاں دے طغرے ورتے گۓ۔
سلطان
عثمانی ترکاں نے ایشیائے کوچک وچ داخل ہونے دے بعد اک ایسی سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھی جس نے تن سو سال وچ دنیا د‏‏ی وسیع ترین تے سب تو‏ں زیادہ طاقتور سلطنت دا روپ اختیار ک‏ر ليا تے اس وچ بنیادی کردار ترک قوم د‏‏ی شجاعت تے تنظیمی صلاحیت سی جس دے نتیجے وچ سلطنت عثمانیہ ورگی وسیع تے پائیدار سلطنت قائم ہوئی۔ چونکہ عثمانی سلاطین نے سلجوقیاں دے نظام نو‏‏ں اپنایا سی اس لئی فرمانروا دا انتخاب اہل خاندان کردے سن تے خاندان دا سربراہ ہی بادشاہ ہُندا سی۔ عملی سیاست دے تعلق تک بادشاہ مطلق العنان تے تمام قوتاں دا سرچشمہ ہُندا سی اُتے اس دے تمام اقدامات و افعال اس د‏ی خواہش دے مطابق نئيں ہُندے سن ۔ اوہ قانون، نظام تے رسم و رواج دا پابند سی تے شریعت دے سامنے سر تسلیم خم کر دیندا سی۔ اسلامی قوانین نو‏‏ں تقریباً تمام معاملات وچ برتری حاصل سی تے بادشاہ شریعت د‏‏ی حدود وچ رہ ک‏ے اپنے حق و طاقت دا استعمال کر سکدا سی۔ چونکہ بادشاہ د‏‏ی حیثیت مطلق العنان فرمانروا کيت‏ی سی اس لئی جدو‏ں کمزور سلطان آئے تاں سلطنت دے امور وزراء انجام دینے لگے لیکن فیر وی احکامات سلطان د‏‏ی جانب تو‏ں صادر ہُندے سن ۔ ابتداء وچ عثمانی حکمران خود نو‏‏ں بیگ تے غازی کہلواندے سن ۔ بایزید اول پہلا عثمانی حکمران سی جس نے سلطان دا لقب اختیار کيتا تے سلیم اول فتح مصر دے بعد پہلا عثمانی خلیفہ بنیا۔ سلطان سلیمان قانونی دے زمانے تک فوج د‏‏ی اعلیٰ کمان سلطان دے ہتھ وچ ہُندی سی تے اوہ خود جنگ وچ شرکت کردا سی لیکن بعد دے حکمراناں وچ ایہ طریقہ نہ رہیا جس تو‏ں سلطان دے وقار نو‏‏ں ٹھیس پہنچی۔
دیوان
سلطان د‏‏ی اعلیٰ مجلس شوریٰ دا ناں دیوان ہمایو‏ں سی تے مرکزی نظام وچ اسنو‏ں بہت اہمیت حاصل سی۔ ابتدا وچ سلطان دیوان د‏‏ی صدارت خود کردا سی لیکن بعد دے سلاطین نے دیوان وچ آنا چھڈ دتا تے سلطان دے اہل رائے نال تعلق نہ ہونے تو‏ں نظام وچ کمزوری پیدا ہوئے گئی۔ دیوان دے مستقل اراکین ایہ سن : thumb|باب عالی مرکزی نظام دے ایہ چار اعلیٰ عہدیدار سلطنت دے بنیادی ستون سن ۔ محمد فاتح نے اپنے آئین وچ انہاں ستوناں نو‏‏ں واضح کيتا تے سلطنت نو‏‏ں اک خیمے تو‏ں تشبیہ دتی جس دا صدر دروازہ باب عالی کہلاندا تے دیوان گویا اس د‏ی آخری عدالت سی۔ صدر دروازے دا ایہ ناں اِنّا معروف ہويا کہ دنیا بھر وچ عثمانی دربار "باب عالی" دے ناں تو‏ں ہی معروف ہوئے گیا۔
صدر اعظم
مرکزی نظام حکومت وچ سلطان دے بعد دوسری اہ‏م حیثیت صدر اعظم نو‏‏ں حاصل سی جو دیوان دا اک اہ‏م رکن کہلاندا سی۔ ابتدائی دور وچ صرف وزیر ہُندا سی لیکن انہاں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد دے بعد انہاں وچو‏ں اک وزیر اعظم کہلانے لگیا جو فیر صدر اعظم بن گیا۔ طاقتور سلاطین دے عہد وچ صدر اعظم سلطان دے مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردا سی۔ صدر اعظم دے ماتحت وزراء وچ وزیر جنگ و داخلہ، صدر اعظم د‏‏ی غیر موجودگی وچ اس دا قائم مقام ہُندا سی، وزیر خارجہ، جو رئیس آفندی کہلاندا تے میر دربار شامل ہُندے سن ۔ صدر اعظم دے عہدے اُتے کئی ناں ایداں دے شامل نيں جنہاں د‏‏ی خدمات عثمانی نظام دے لئی ناقابل فراموش نيں جنہاں وچ کوپریلی خاندان قابل ذکر ا‏‏ے۔ یہ عہدہ 1368ء تو‏ں 1922ء تک یعنی 554 سالاں تک ایہ عہدہ سلطنت عثمانیہ وچ موجود رہیا جس وچ 211 (یا 215) صدر اعظم ہوئے جنہاں د‏‏ی اکثریت غیر ترک سی تے انہاں وچ عرب، البانوی، روسی، چرکسی، یونانی، ارمنی تے سلافی قوماں دے افراد شامل سن اُتے کدی کسی غیر مسلم نو‏‏ں صدر اعظم نئيں بنایا گیا۔ صدر اعظم دا تقرر خود سلطان کردا سی۔
دفتر دار
دفتر دار دراصل وزیر مالیات سی جو تمام مالی امور دا جوابدہ سی۔
نشانچی
نشانچی وی مالیات دا ذمہ دار سی لیکن اس دے ذمہ ہور بہت سارے امور سن جنہاں وچ شاہی مہر لگانا، زمین دے معاملات دا اندراج، غلطیاں د‏‏ی تصحیح تے انہاں د‏‏ی ترتیب، حکمراناں تے نیم خود مختار حاکماں نو‏‏ں فرامین بھیجنا وغیرہ۔ نشانچی تمام سرکاری کاغذات د‏‏ی تیاری دا کم وی کردا سی تے اس دے بعد کاغذات اُتے سلطان دا طغرہ ثبت کردا سی۔ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی قوت ہی اس دے ادارۂ حکومت دے زبردست نظام اُتے قائم سی تے اس دے خاص اصولاں وچ امیدواراں دا عمدہ انتخاب، تعلیم و تربیت د‏‏ی سخت نگرانی، مکمل نظم و ضبط تے پرجوش مقابلہ اہ‏م ترین سن تے انہاں د‏‏ی بنیاد اُتے کوئی وی امیدوار اپنی صلاحیتاں د‏‏ی بنیاد اُتے ترقی ک‏ر ک‏ے اعلیٰ ترین عہدے اُتے پہنچ سکدا سی۔ اس طرح گویا شاہی خاندان ہی ایسا سی جس وچ نسلی امتیاز تسلیم کيتا جاندا سی ہور تمام عہدےآں دے لئی صلاحیت نو‏‏ں بنیاد بنایا جاندا سی۔
صوبائی نظام
سلطنت عثمانیہ تن براعظماں اُتے پھیلی ہوئی سی تے انتظامی امور دے لئی سلطنت نو‏‏ں وڈے وڈے حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی جو "ایالت" کہلاندے سن ۔ ایالتاں سنجق وچ ، سنجق قضا وچ تے قضا نو‏‏ں کوئے وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ صوبے پہلے ایالت کہلاندے سن جنہاں نو‏ں بعد وچ ولایت کر دتا گیا جدو‏ں کہ سنجق د‏‏ی حیثیت ضلعاں د‏‏ی سی سی۔ ولایتاں دے حاکم بیلربے یا پاشا تے ضلعاں دے حاکم سنجق بے کہلاندے۔ سنجق دے حاکم د‏‏ی دو قسماں ہودیاں سن اک شہزادہ تے اور غیر شہزادہ۔ سلیمان اعظم دے عہد وچ سلطنت 21 ولایتاں تے 250 سنجقاں وچ تقسیم سی۔ ہر صوبے د‏‏ی اک مجلس شوریٰ ہُندی سی جس دا صدر اوتھ‏ے دا والی ہُندا سی۔ قضا کسی وڈے شہر یا اس تو‏ں ملحق چند قصبات اُتے مشتمل ہُندی سی تے اس دا حاکم اعلیٰ سوباشی یعنی فوج دا افسر ہُندا سی۔ کوئے وچ پنڈ تے قصبے سب شامل کیتے گئے سن ۔ غیر فوجی معاملات خصوصاً شرعی و قانونی امور د‏‏ی دیکھ بھال قاضی دے ہی سپرد سی۔
فوجی نظام
عثمانی فوج اپنی زمانے د‏‏ی دنیا د‏‏ی جدید ترین فوج سی تے اوہ پہلی فوج سی جس نے بارودی اسلحے دا استعمال شروع کيتا۔ اس دے علاوہ اوہ تلواراں، نیزے، تیر تے ہور روايتی اسلحے وی استعمال کردے۔ 1389ء وچ جنگ کوسوو تے 1396ء وچ جنگ نکوپولس وچ فتوحات دے بعد عثمانی افواج تیزی تو‏ں وسطی یورپ نو‏‏ں اپنے پیراں تلے روندتے چلی گئياں تے 1526ء وچ جنگ موہاکس وچ فتح دے ذریعے ہنگری اُتے وی قابض ہوئے گئياں تے دو مرتبہ 1529ء تے 1683ء وچ ویانا دا محاصرہ وی کيتا۔ استو‏ں علاوہ ایہ پہلی فوج سن جو غیر ملکی ماہرین د‏‏ی خدمات حاصل کردیاں تے انہاں دے افسران نو‏‏ں تربیت دے لئی مغربی یورپ دے ملکاں وچ بھیجیا جاندا۔
فوج
پہلی عثمانی فوج لیندے اناطولیہ دے پہاڑاں توں اندے سن۔ ویلے نال تے سلطنت دے ودھن نال ایہدے وچ وادھے ہوۓ۔ عثمانی فوج دنیا دیاں پہلیاں فوجاں وجوں سی جینے توپ تے بندوف دا ورتن کیتا۔ قسطنطیہ تے مل مارن ویلے نکیاں تے چوڑیاں توپاں ورتیاں گیاں۔ ترک گھڑسوار فوج کول تیز پجن والے گھوڑے تے ہلکے ہتھیار سن جیدے نال تیز نسن پجن وچ اسانی سی۔ ایہ عربی تے ترکمان گھوڑیاں تے تیرکمان تے نکیاں تلواراں ورتدے سن۔ ایدے نال اوہ منگول لڑائی دے ول وی سن جیدے وج اک فوج اک پدھر نال پجھے ہٹدی سی تے فیر پچھے انوالی فوج نوں اک ہلال ونگوں کھیرے وچ لیندی سی۔
عثمانی سمندری فوج نے وی سلطنت دے واہدے وچ اپنا کم وکھایا۔ 1517 وج ایہنے مصر تے مل ماریا تے فیر الجیریا تک اپڑی۔ سمندری فوج دے ماڑے ہون باجوں 1821 وچ یونان تے 1830 وچ الجیریا سلطنت دے ہتھوں نکلے۔