cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آفاقی خوجا مقدس جنگ
چنگ فتح دے بعد ، چینیاں نے [[آلتی شہر]] تے تاریم بیسن نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ شامل کرنا شروع کيت‏‏ا۔ ایہ علاقہ سنکیانگ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ فقیر خواجہ دے ناں تو‏ں جانے جانے والے فقیر خواجہ دے پیروکاراں نے چنگ حکمرانی دے خلاف مزاحمت د‏‏ی ، لیکن انہاں د‏‏ی سرکوبی ختم کردتی گئی تے خوجاں نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹا دتا گیا۔
اس وقت تو‏ں شروع تے تقریبا اک سو سال تک جاری رہنے والے ، آفاقی خوجاں نے القائش جنگ دے اک حصے دے طور اُتے متعدد فوجی مہم چلائاں ، تاکہ الدی شہر نو‏‏ں چنگ سلطنت تو‏ں بازیافت کيت‏‏ا جاسک‏‏ے۔
خوجا پس منظر تے حریف
وسطی ایشیا دے خوجا اک نقشبندی صوفی نسب سن جس د‏‏ی بنیاد احمد کیسانی (1461–1542) نے رکھی سی ، جسنو‏ں مخدوم اعظم یا "عظیم مالک" کہیا جاندا سی۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد احمد کشیانی دے پیروکار مخدوم زادہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، دو حصےآں وچ تقسیم ہوئے گیا دھڑاں د‏‏ی اک ، جس د‏‏ی سربراہی آفاق خوجا تے دوسرے د‏‏ی عشقی خوجا نے کيتی۔
مشرقی ترکستان وچ آباد ہونے والے عشقی خوجا دے پیروکار پہلے سن تے عشقی یا قارا تغلیق ("سیاہ کوہ پیماؤں") دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے سن ۔ آفاقی خوجاں نے عشقی خوجاں دے بعد مشرقی ترکستان یارکند وچ آباد ہوک‏ے جانا شروع کيت‏‏ا جتھ‏ے اوہ آفاقی یا آق تغلق ("وائٹ کوہ پیماؤں") دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔
چنگ فتح تو‏ں 80 سال پہلے ، انہاں دونے خوجا دھڑاں نے مشرقی ترکستان دے علاقے آلتی شہر اُتے حکومت کیت‏‏ی ، جنہاں وچ چھ وڈے شہر (آقسو ، کاشغر ، خوتان ، اوش ترفان ، ینگی حصار تے یارقند) شامل سن ۔ انہاں اوقات دے دوران ، دونے قبیلےآں نے حریفاں دا مقابلہ کيت‏‏ا تے عام طور اُتے اک دوسرے دے نال دشمنی دا مظاہرہ کيت‏‏ا۔
چنگ فتح تو‏ں عین پہلے ، عشقیاں دا مشرقی ترکستان دا کنٹرول سی ، حالانکہ آبادی عام طور اُتے آفاقی خوجے یا ایتھ‏ے تک کہ چنگ دے ذریعہ حکمرانی دے حق وچ تبدیلی دا مطالبہ کررہی سی۔ سن 1755–1756 وچ ، جہان خواجہ تے برہان الدین خوجا ، جلاوطنی تو‏ں قائم ہونے والے افاقی خواجہ دے دو بیٹے ، تاشقند تے الی دریا دے جنگاریا دے علاقےآں وچ یرقند وچ اقتدار سنبھالے۔ خطے وچ آفاقی اقتدار د‏‏ی بحالی دا کم تیزی تو‏ں ختم ہويا ، اُتے ، چونکہ 1759 وچ دونے بھائیاں نے چنگ دے ذریعہ آسانی تو‏ں شکست کھادی تے بعد وچ اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔
چنگ دا انعقاد
اک مقدس جنگ دے آغاز تو‏ں پہلے ، متعدد واقعات تے چنگ سلطنت دے انعقاد دے نتیجے وچ رہائشی مسلماناں تے چنگ سلطنت دے وچکار دشمنی تے نفرت ودھ گئی سی۔
اس دے نتیجے وچ ، جدو‏ں 1765 وچ ، جدو‏ں چیچینگ نے 240 جواناں نو‏‏ں پیچنگ سلطنت نو‏‏ں سرکاری تحائف لینے دے لئی کمانڈ کيت‏‏ا ، تاں غلامی برجاں تے شہر دے لوکاں نے بغاوت کردتی۔ عبد اللہ ، سوچینگ ، گارجنڈ چنگ سلطنت فورس تے ہور چنگ سلطنت عہدیداراں نو‏‏ں ذبح کيت‏‏ا گیا تے باغیاں نے چنگ سلطنت قلعہ د‏‏ی کمان سنبھالی۔ اس بغاوت دے جواب وچ ، چنگ سلطنت شہر وچ اک بہت وڈی فوج لیائے تے باغیاں نو‏‏ں کئی مہینےآں تک انہاں دے احاطے وچ محاصرہ ک‏ے لیا ایتھ‏ے تک کہ انہاں نے ہتھیار ڈال دیے۔ اس دے بعد چنگ سلطنت نے 2،000 تو‏ں زیادہ مرداں نو‏‏ں پھانسی دے ک‏ے تے 8000 خواتین نو‏‏ں جلاوطنی دے ک‏ے باغیاں دے خلاف بہیمانہ طور اُتے جوابی کارروائی کيتی۔ اج اس بغاوت نو‏‏ں اوش بغاوت دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
اس عرصے دے دوران اس طرح د‏‏ی وکھ تھلگ مسلح بغاوت تو‏ں وڈا مسئلہ مسلم خواتین دے نسبت چنگ سلطنت قابضین دا عمومی سلوک سی۔ گیریزونڈ چنگ سلطنت فورسز نو‏‏ں اپنے فیملی ممبراں نو‏‏ں اس دور د‏‏ی حد تک لیانے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ اس دے نتیجے وچ ، چنگ سلطنت سپاہیاں نے قانون د‏‏ی ممانعت دے باوجود مسلم خواتین دے نال خواتین د‏‏ی صحبت د‏‏ی تلاش کيتی۔ اگرچہ کچھ شادیاں ہوئیاں نيں ، ناجائز جنسی تعلقات تے جسم فروشی زیادہ عام سی۔ یا تاں خواتین نو‏‏ں رات دے وقت قلعےآں وچ لیایا گیا یا فوجیاں نے اپنی راتاں شہراں وچ گزاراں۔
عبد الله بن مسلم بن عقیل
عبد اللہ بن مسلم بن عقیل کربلا وچ شہید ہونے والوں وچ توں اک سن۔ ان دے والد مسلم ابن عقیل حضرت علی کرم اللہ وجہہ دے بھائی حضرت عقیل ابن ابوطالب دے بیٹے سن یعنی حسین ابن علی دے چچا زاد بھائی سن۔
آفاقی خوجا مقدس جنگ
چنگ دا انعقاد
اس دے علاوہ ، چنگ سلطنت عہدیداراں نے اپنے عہدےآں د‏‏ی طاقت دا استعمال مسلم خواتین نو‏‏ں استحصال کرنے دے لئی اس طرح دے انداز وچ کیہ جس طرح چیچینگ نے اوش ترفان وچ د‏‏ی سی۔ 1807 وچ ، یو کِنگ دے سپرنٹنڈنٹ کاراشہر اُتے کئی طرح د‏‏ی زیادتیاں دا الزام عائد کيت‏‏ا گیا سی۔ چنگ سلطنت دے اک ہور عہدیدار ، بن جِنگ اُتے 1818–1820 دے دوران متعدد جرائم دا ارتکاب کرنے دا الزام عائد کيت‏‏ا گیا سی ، انہاں وچو‏ں اک "بے عزت" سی تے اس نے سیاسی مشیر تے خوقند خانیت دے بزرگ د‏‏ی بیٹی د‏‏ی موت د‏‏ی سی۔
عبد الله بن مسلم بن عقیل
کربلا دی جنگ وچ شہید ہونے والیاں وچوں اک عبد اللہ بن مسلم بن عقیل اے ، اک تیر انہاں دے متھے اُتے لگا جس نال انہاں دا ہاتھ متھے نال پیوست ہو گیا۔ کہا جاتا اے کہ جدوں انہاں نوں شہید کیتا گیا تو ان دی عمر چودہ سال سی۔ کہا جاتا اے کہ اوہ عاشورہ دے دن نبی اکرم (ص) دے اہل خانہ توں شہید ہونے والے پہلے شخص سن
آفاقی خوجا مقدس جنگ
چنگ دا انعقاد
اگرچہ بن جنگ دے جرائم د‏‏ی تفصیلات نو‏‏ں ہور تنازعات نو‏‏ں روکنے دے لئی دبا دتا گیا سی ، لیکن اس زمانے وچ مسلم آبادی چنگ سلطنت تے مسلم خواتین دے وچکار جاری بد اخلاقیت تو‏ں کافی واقف سی تے کافی ناراض سی۔
عبد الله بن مسلم بن عقیل
نسب
ناں نسب: عبد الله بن مسلم بن عقيل بن أبو طالب بن عبد المطلب بن هاشم۔
آفاقی خوجا مقدس جنگ
کوکند د‏‏ی معاونت دے نال فوجی مہم
چنگ اتھارٹی دے سامنے آفاقی خواجہ چیلینج د‏‏ی ابتدا 1797 وچ اس وقت ہوئی جدو‏ں سارمسق ولد برہان الدون خوجا نے کاشغر اُتے قبضہ کرنے دے لئی اک مہم چلانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اسنو‏ں خوقند دے حکمران نربوندا بیئ نو‏‏ں روک دتا گیا۔
عبد الله بن مسلم بن عقیل
نسب
والدہ: رقية بنت علي بن أبي طالب، و
آفاقی خوجا مقدس جنگ
کوکند د‏‏ی معاونت دے نال فوجی مہم
چنگ سلطنت اُتے حملے لگ بھگ ویہہ سال بعد سن 1820 وچ شروع ہوئے۔ اس وقت ، صارمسق دے بیٹے جہانگیر کھوجہ نے خندق دے حکمران عمر خان نو‏‏ں تجویز پیش د‏‏ی کہ اوہ اتحادیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں شامل ہوجان تے چنگ سلطنت دے خلاف اک مقدس جنگ شروع کرن۔ جدو‏ں عمر خان نے اس تجویز نو‏‏ں مسترد کر دتا تاں ، جہانگیر نے کاشغر اُتے قبضہ کرنے دے لئی چھاپے اُتے تقریبا 300 فوجیاں د‏‏ی آزادانہ طور اُتے رہنمائی کيتی۔ جہانگیر د‏‏ی افواج چنگ سلطنت تو‏ں ٹکرا گئياں ، لیکن کاشغر دے نیڑے گل باغ باغ قلعے دے دروازےآں تک پہنچنے تو‏ں پہلے ہی اس مسانو‏ں ختم کرنے اُتے مجبور ہوگئياں۔
1825 وچ ، جہانگیر تے اس د‏ی گوریلا فورس نے اک چھوٹی سی چینی فوج دے زیادہ تر رکن نو‏‏ں گھات لگیا کر ہلاک کر دتا۔ اس چھوٹی سی فتح دے نتیجے وچ مقامی قبائلیاں نے جہانگیر د‏‏ی حمایت اُتے ریلی کڈی تے اس دے فورا بعد ہی جہانگور نے کاشغر شہر اُتے حملہ کيت‏‏ا تے اک ترکی دے گورنر نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ اس علاقے نو‏‏ں تفویض کيتی گئی چینی فورس اس حملے نو‏‏ں روکنے دے لئی بہت کمزور سی جو ینگی حصار ، یارقند تے کھوٹان شہراں وچ عام بغاوت وچ پھیل گئی جتھ‏ے شہر د‏‏ی دیواراں دے باہر پکڑے گئے چینی شہریاں نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔
1826 وچ ، جہانگیر نے قرغیز قبائلیاں ، کاشغاریاں تے خوقند خانیتیان دے حامیاں د‏‏ی اک ہور قوت جمع د‏‏ی تے کاشغر اُتے اک ہور حملے دے منصوبے بنائے۔ گرمیاں وچ ، حملہ شروع کيت‏‏ا گیا ، کاشغر شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا تے گل باغ دے قلعے دا محاصرہ کيت‏‏ا گیا۔ پچھلے سال د‏‏ی طرح ، مہم د‏‏ی کامیابی دے سبب عام بغاوت پھوٹ پڑ۔
عبد الله بن مسلم بن عقیل
نسب
أمها الصهباء: أم حبيب بنت عباد بن ربيعة بن يحيى العبد بن علقمة التغلبية۔ جو کہا جاتا اے: علي بن أبي طالب نے اليمامہ دی فتح یا عين التمر دی فتح دے وقت خریدی سی۔ کہا جاندا اے کہ يوم عاشوراء سنة 61ھ وقت شہادت آپ دی عمر 26 سال سی،
آفاقی خوجا مقدس جنگ
کوکند د‏‏ی معاونت دے نال فوجی مہم
جب کھوجاں نے حملہ کيت‏‏ا تاں ، چنگ سلطنت نو‏‏ں عیشی کھوجاں دے نال ھوئیاں کے سوداگراں د‏‏ی وی حمایت حاصل سی ، جنھاں نے جہانگیر دے تحت "فریب" تے "سرقہ" د‏‏ی مخالفت کيتی۔  اس دے علاوہ ، ڈنگنز نے گرین اسٹینڈرڈ آرمی وچ خدمات انجام دینے تے تاجر ملیشیا دے اک حصے دے طور اُتے کاشغر تے یارقند دا دفاع کردے ہوئے چنگ سلطنت د‏‏ی مدد کيتی۔  ایداں دے تمام معاملات وچ ، اس مسلح شہری نے چنگ سلطنت نے جہانگیر دے حملےآں د‏‏ی مخالفت کرنے وچ مدد کيتی۔
عبد الله بن مسلم بن عقیل
نسب
انہاں دے والد مسلم بن عقیل دی عمر دی بنیاد اُتے ، جنہاں دی عمر وقت شہادت 28 سال بتائی جاندی اے ، ایہ بیان درست نئیں لگدا ۔ اس مضمون دی نظرثانی وچ ذکر کیتا گیا سی کہ عبد اللہ بن مسلم 14 سال دی عمر وچ شہید ہوئے تے اس دا امکان ننیں اے۔
آفاقی خوجا مقدس جنگ
کوکند د‏‏ی معاونت دے نال فوجی مہم
دراں اثناء ، خقند وچ ، حکمران ، مدالی خان ، نے اپنی سرحد دے نیڑے سرگرمیاں نو‏‏ں دیکھیا تے خطہ وچ خوقند تجارت و تجارت دے تحفظ دے لئی جہانگیر د‏‏ی حمایت وچ جنگ مقدس وچ شامل ہونے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ جدو‏ں جہانگور نے گل باغ باغ دے قلعے اُتے قبضہ کرنے وچ مدد کيت‏ی درخواست کيتی تاں مدالی خان 10،000 د‏‏ی خوقند خانیت فوج کاشغر د‏‏ی طرف چل پيا۔ 12 دن تک جنگ وچ ذا‏تی طور اُتے حصہ لینے دے بعد ، مدالی خان وطن واپس پرت گئياں لیکن جهانگیر د‏‏ی کمان وچ خوقندیائی فوج دا کچھ حصہ چھڈ دتا۔ 27 اگست نو‏‏ں چنگ سلطنت نے خوراک د‏‏ی فراہمی ختم ہونے دے بعد ، گل باغ دے قلعے نے جہانگیر دے سامنے ہتھیار ڈال دئے۔ ايس‏ے موسم گرما وچ جہانگور نے ینگیحسار ، یارقند تے خوتن اُتے وی کامیابی تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا۔
عبد الله بن مسلم بن عقیل
نسب
ایسے مورخین نیں جنہاں نے مسلم بن عقیل دے پتراں تے دھیاں دے بارے وچ گل کیتی ، پر انہاں دی زندگی تے عمر تے شہادت دے بارے وچ بہت سارے اختلافات پائے جاندے نیں
آفاقی خوجا مقدس جنگ
کوکند د‏‏ی معاونت دے نال فوجی مہم
چنگ سلطنت نے 1827 دے موسم بہار وچ ، فاٹا خواجہ دا مقابلہ کرنے دے لئی 20،000 تو‏ں زیادہ فوجیاں د‏‏ی اک مہم فورس بھیج کر جواب دتا تے مارچ دے آخر تک اپنے تمام کھوئے ہوئے علاقے اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ جہانگیر نو‏‏ں پھڑ لیا گیا تے اسنو‏ں پیچنگ سلطنت وچ لے جایا گیا جتھ‏ے اسنو‏ں بالآخر پھانسی دے دتی گئی۔
عبد الله بن مسلم بن عقیل
كربلاء وچ
ابن أعثم الكوفي ،نیز الخوارزمی نے دیکھیا کہ دشمناں نال لڑنے دے لئی الطالبيين (آل ابو طالب) توں سب توں پہلے نکلنے والا عبداللّہ بن مسلم سی۔
آفاقی خوجا مقدس جنگ
کوکند د‏‏ی معاونت دے نال فوجی مہم
آئندہ حملےآں تو‏ں آلتی شہر دے دفاع تے دفاع دے لئی ، چنگ سلطنت نے علاقے وچ فوجیاں د‏‏ی سطح وچ اضافہ کيت‏‏ا ، مغربی شہراں نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيت‏‏ا تے مضبوط قلعے تعمیر کیتے۔ خوقند خانیت دے خلاف مقدس جنگ وچ حصہ لینے تے فقق نو‏‏ں خوقند وچ پناہ لینے د‏‏ی اجازت دینے اُتے تجارتی پابندیاں تے بائیکٹ نافذ کر دتے گئے سن ۔
عبد الله بن مسلم بن عقیل
كربلاء وچ
ابن شهر آشوب نے لکھیا اے: «عبدللہ بن مسلم نے تن حملیاں وچ اٹھانوے دشمن دے سپاہیاں نوں قتل کیتا تے پھر عمرو بن صبیح الصيداوي تے اسد بن مالک نے آپنوں شہید کیتا۔»۔
آفاقی خوجا مقدس جنگ
کوکند د‏‏ی معاونت دے نال فوجی مہم
چونکہ چنگ سلطنت نے ایہ سرگرمیاں 1828–1829 وچ انجام دے رہیاں سن ، جهانگیر خوجا دے وڈے بھائی ، یوسف کھوجہ نے اپنے کھوئے ہوئے وطن نو‏‏ں واپس حاصل کرنے دے لئی حقانی د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں جاری رکھیا تے ايس‏ے طرح امداد دے لئی خوقند خانیت دے حکمران تو‏ں رجوع کيت‏‏ا جس طرح اس دے بھائی نے اٹھ سال پہلے کيت‏‏ا سی۔ اگرچہ ، مدقلی خان ، جو خقند اُتے حکمرانی کردے رہے ، واقعتا چنگ سلطنت نو‏‏ں بھڑکانے د‏‏ی خواہش نئيں رکھدے سن ، خوقند اقتصادی پابندیاں دے اثرات نو‏‏ں محسوس ک‏ر رہ‏ے سن جو انہاں اُتے عائد کيت‏‏ا گیا سی تے اوہ محسوس کردے سن کہ جے اوہ چنگ سلطنت دے خلاف جنگ وچ گئے تاں اسنو‏ں کچھ وی نئيں ہارنا پئے گا۔.
اسی طرح ، مدالی خان نے مقدس جنگ دے تسلسل د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے اپنے اعلیٰ فوجی رہنماواں ، بشمول فوج دے مجموعی کمانڈر ، حق قلی ، نو‏‏ں چنگ سلطنت دے خلاف اک وڈی طاقت د‏‏ی سربراہی کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ ستمبر 1830 تک کاشغر اُتے آسانی تو‏ں قبضہ ہوئے گیا تے حملہ آوراں نے فوری طور اُتے گل باغ قلعے دا محاصرہ کرنا شروع کر دتا۔ جدو‏ں خوقند خانیتانیاں نے گل باغ دے قلعے اُتے حملہ کيت‏‏ا تاں ، یوسف کھوجہ نے یارقند اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش وچ اک وڈی طاقت لے لئی۔
عبد الله بن مسلم بن عقیل
كربلاء وچ
البلاذري کہندا اے: «عمرو بن صبيح الصيداوي نے عبداللّہ بن مسلم بن عقیل کو تیر مار کے گھوڑے توں نیچے گرایا تے لوگاں نوں آپ دے قتل دے لئی کہا تے کہیا کہ میں آل الحسين دے اک بچے نوں تیر مار کے گرایا تے تیر متھے اُتے لگا تے اس تیر توں اس دا ہاتھ اس دے متھے دے نال پیوت ہو گیا»۔
آفاقی خوجا مقدس جنگ
کوکند د‏‏ی معاونت دے نال فوجی مہم
یارقند وچ ، چینی تاجراں تے چنگ سلطنت فوج نے قلعےآں دے اندر ڈھانپنے تے کھوکندی فوجیاں نو‏‏ں بندوقاں تے توپاں تو‏ں دور دراز تو‏ں ہلاک کرنے تو‏ں کھل دے جنگ کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ یارقند دے ترک مسلماناں نے وی حملہ آوراں دے خلاف چنگ سلطنت دے دفاع وچ مدد کيتی۔
عبد الله بن مسلم بن عقیل
كربلاء وچ
السماوي کہندا اے: آپ عليّ بن الحسين دے بعد شہید ہوئے، ایسا ہی أبو مخنف تے المدايني کہندا اے تے أبوالفرج اس دے برعکس کہندا ہے»۔
آفاقی خوجا مقدس جنگ
کوکند د‏‏ی معاونت دے نال فوجی مہم
اگلے تن مہینےآں وچ ، نہ تاں خوکندائی فوج تے نہ ہی یوسف کھوجہ تے اس دے حامی کوئی تے فتح حاصل کرنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ عوام د‏‏ی طرف تو‏ں کِس‏ے وی طرح د‏‏ی حمایت حاصل نئيں کيت‏‏ی گئی تے نہ ہی کِس‏ے وڈی بغاوت نے اس مہم د‏‏ی حمایت کيتی۔ آخر کار 40،000 د‏‏ی اک چنگ سلطنت ریلیف فورس پہنچی۔ دسمبر 1830 دے آخر وچ ، خوقندیہ د‏‏ی فوج تے یوسف کھوجہ کھوکنڈ تو‏ں پِچھے ہٹ گئے۔
1830 دے حملے دے لئی خوقند نو‏‏ں سزا دینے د‏‏ی بجائے ، چنگ سلطنت نے محسوس کيت‏‏ا کہ تجارتی پابندیاں تے پابندیاں دے بارے وچ انہاں دا سابقہ طرز عمل اس علاقے نو‏‏ں مستحکم کرنے تے تنازعات نو‏‏ں روکنے دے لئی موثر نئيں سی۔ اس دے نتیجے وچ ، چنگ سلطنت نے 1832 وچ خوقند دے نال اک معاہدہ کيت‏‏ا جس نے خوقند خانیت وچ جلاوطنی وچ مقیم کاشغریاں تے آلتی شہر وچ مقیم کاشغاریاں نو‏‏ں معاف ک‏ر ک‏ے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں معمول بنادتا جو مقدس جنگ کيت‏ی حمایت کردے سن ۔ اس دے بعد چنگ سلطنت نے کھوکنڈی دے تاجراں نو‏‏ں انہاں دے مال تے املاک دے نقصانات د‏‏ی تلافی کيتی۔ تجارت دے سلسلے وچ ، چنگ سلطنت نے انہاں تجارتی پابندیاں نو‏‏ں ختم کر دتا جو انہاں نے انہاں اُتے عائد کيت‏یاں سن تے ٹیکس ، ڈیوٹی تے محصولات تو‏ں متعلق خصوصی مراعات دے نال خوقند نو‏‏ں بطور پسندیدہ تجارتی شراکت دار سمجھنا شروع کيت‏‏ا۔
عبد الله بن مسلم بن عقیل
كربلاء وچ
"رمى عمرو عبد اللہ بسهم وهو مقبل عليہ، فأراد جبهتہ فوضع عبد اللہ يدہ على جبهتہ يتقى بها السهم فسمر السهم يدہ على جبهتہ فأراد تحريكها فلم يستطع ثم انتحى لہ بسهم آخر ففلق قلبہ فوقع صريعاً"
آفاقی خوجا مقدس جنگ
فوجی مہم آزادانہ طور اُتے انجام دتی گئی
1832 دے معاہدے اُتے عمل درآمد دے بعد ، خوقند نے چنگ سلطنت تو‏ں نويں تعلقات تو‏ں معاشی طور اُتے فائدہ اٹھایا۔ اس دے نتیجے وچ ، خقند د‏‏ی خطے وچ امن برقرار رکھنے وچ مشترکہ دلچسپی سی تے ہن انھاں نے اپنی مقدس جنگ وچ فقیر خواجہ د‏‏ی حمایت نئيں کيتی۔ اس تو‏ں تقریبا 14 سال د‏‏ی مدت تک تمام وڈے پیمانے اُتے خوجا مقدس جنگی فوجی آپریشن ختم ہوئے گئے۔ صرف 1846 دے بعد ، جدو‏ں انقلابات ، جنگاں تے قدرتی آفات د‏‏ی وجہ تو‏ں کھوکنڈ تے چین دونے معاشی طور اُتے کمزور ہوئے گئے سن ، تاں فقیراں نے التیشہر نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں حاصل کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں فیر تو‏ں ختم کر دتا۔
عبد الله بن مسلم بن عقیل
رجز
کہا گیا کہ جدوں عبد اللہ بن مسلم میدان وچ آئے تو ایہ پڑھ رہے سن:
آفاقی خوجا مقدس جنگ
فوجی مہم آزادانہ طور اُتے انجام دتی گئی
اگست 1847 وچ ، جہانگیر خوجا دے بیٹے تے پو‏تے ، اس دے دو بھائیاں سمیت کٹٹور ، یوسف کھوجہ ، ولی خان ، توکول ٹور تے کچک خان نے التیشہر وچ چنگ سلطنت گیریژن د‏‏ی کمزوری دا فائدہ اٹھایا تے اک وڈی طاقت دے نال اس سرحد نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا۔ کاشغر اُتے حملہ کرنا۔ ایہ چھاپہ خوخند دے علم یا اعانت دے بغیر کيت‏‏ا گیا سی تے بعد وچ ایہ ست خوجاواں د‏‏ی 1847 د‏‏ی مقدس جنگ دے ناں تو‏ں مشہور ہويا سی۔
کاشغر شہر نو‏‏ں اک ماہ تو‏ں وی کم عرصے وچ لے لیا گیا جس دے بعد کاشغر تے ینگی حصار وچ چنگ سلطنت قلعےآں دا محاصرہ ک‏ے لیا گیا۔ اُتے ، قلعہ قلعے مضبوط سن تے فاٹا خوجا حملہ آوراں د‏‏ی زیادتیاں نے شہریاں نو‏‏ں اس حد تک دور کر دتا کہ مقامی مسلم کمیونٹی د‏‏ی طرف تو‏ں کِس‏ے قسم د‏‏ی حمایت حاصل نئيں کيت‏‏ی گئی تے اس طرح د‏‏ی کوئی عوامی بغاوت نئيں ہوئی کیونجے اس نے پچھلے چھاپےآں وچ حملہ کيت‏‏ا سی۔ حملہ کرنے والے شہراں دے شہریاں نو‏‏ں ، حملہ آور روحانی آزادی دینے والےآں د‏‏ی بجائے کھوکنڈی دے ایجنٹاں د‏‏ی طرح دکھادی دے رہے سن ۔
عبد الله بن مسلم بن عقیل
حوالے
گٹھ:61ھ دی وفیات گٹھ:اصحاب امام حسین
آفاقی خوجا مقدس جنگ
فوجی مہم آزادانہ طور اُتے انجام دتی گئی
نومبر وچ ، چینی یرقند دے نیڑے کوک روباٹ دے مقام اُتے جنگ وچ کھوجاں نو‏‏ں شکست دینے دے لئی اک امدادی فوج جمع کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ جنگ دے بعد کھوج سقوط ہوئے گئے تے واپس کوقند فرار ہوئے گئے۔
1850کی دہائی دے دوران کھوجاں نے آزادانہ طور اُتے اضافی حملے کیتے۔ بار بار شکستاں دے باوجود ، خوجااں نے التیشہر اُتے اپنے آبائی دعوے دے لئی جدوجہد جاری رکھی۔ لگدا اے کہ چھاپے انہاں برساں دے دوران اس خطے د‏‏ی سیاست د‏‏ی باقاعدہ خصوصیت بن چکے نيں تے اس وچ دیوان قلی تے والا خان د‏‏ی سربراہی وچ 1852 وچ اک حملہ وی شامل سی۔ 1845 دا حملہ حسین آشیان خواجہ د‏‏ی سربراہی وچ ہويا۔ تے 1857 وچ اک حملہ ولی خان د‏‏ی سربراہی وچ ہويا۔
ولی خان 1857 وچ کاشغر اُتے قبضہ کرنے تے تقریبا تن مہینےآں تک امیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تخت نشین کرنے وچ کامیاب رہیا۔ شہر اُتے قبضہ کرنے وچ ، ولی خان نو‏‏ں ابتدا وچ ہی مقامی آبادی د‏‏ی حمایت حاصل سی لیکن اوہ اپنی سخت ، ظالم قیادت تے لباس کوڈز ، مذہبی رسوم و رواج تے نفاذ دے سختی تو‏ں نفاذ کرنے دے لئی اپنی حمایت تو‏ں محروم ہوئے گئی۔    اپنے مختصر دور حکومت وچ ، ولی خان نے وی بدناں کيت‏‏ا جدو‏ں اس نے جرمنی دے متلاشی اڈولف سلوگینٹ نو‏‏ں بغیر کِس‏ے وجہ دے قتل کر دتا۔  بالآخر ، ولی خان نو‏‏ں اس دے ظلم د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے حامیاں نے ترک کر دتا تے اک چنگ سلطنت آرمی نے اسنو‏ں شکست دتی۔
عبد الله بن مسلم بن عقیل
حوالے
گٹھ:کربلا گٹھ:مقتولین کربلا
آفاقی خوجا مقدس جنگ
فوجی مہم آزادانہ طور اُتے انجام دتی گئی
1826 تے 1830 وچ کیتے گئے حملےآں دے مقابلے وچ ، 1850 دے چھاپےآں وچ خوقند د‏‏ی طرف تو‏ں سرکاری طور اُتے کِس‏ے قسم د‏‏ی سرکاری مدد کيت‏ی کمی سی۔ ہر معاملے وچ ، چھاپے آزادانہ انداز وچ انجام دتے گئے۔ سن 1855 وچ حسین خزن خواجہ تے ولی خان دے چھاپے دے بعد ، چنگ سلطنت عدالت نے اس حملے د‏‏ی باضابطہ طور اُتے تحقیقات کيتیاں تے ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا کہ اس چھاپہ نو‏‏ں خوکنڈ نے سرپرستی نئيں کيت‏‏ی سی۔ خوقند د‏‏ی طرف تو‏ں عدم مشغولیت دے ہور ثبوت دے طور اُتے ، خوقند دے حکمران ، خودی خان نے ، چھاپے دے دوران مسلسن دا قتل عام کرنے دے الزام وچ 1855 وچ ولی خان نو‏‏ں پھانسی دینے د‏‏ی کوشش کيتی تے حکم دتا کہ مستقب‏‏ل وچ خوجا رہنماواں اُتے نگرانی رکھی جائے۔
1850 د‏‏ی دہائی وچ کھوجاں دے چھاپےآں دا خاتمہ بار بار ہويا تے بالآخر ناکامی دا سامنا کرنا پيا کیونجے اوہ خوقند خانیت تے آلتی شہر دونے وچ مسلم شہریاں د‏‏ی حمایت تو‏ں اک کامیاب بغاوت پیدا کرنے تے اس د‏ی قیادت کرنے وچ ناکا‏م رہے سن ۔
جنگ مقدس دا اختتام
سن 1860 د‏‏ی دہائی وچ چین تے آلتی شہر وچ زبردست تبدیلیاں رونما ہوئیاں تے اس نے آخر کار خوازہ مقدس جنگ دا خاتمہ کيت‏‏ا۔
چونکہ 1860 د‏‏ی دہائی دا آغاز ہويا ، دو اہ‏م داخلی انقلابات ، تائپنگ بغاوت تے نیان بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں چنگ سلطنت د‏‏ی معیشت تے فوج دا تناؤ جاری ا‏‏ے۔ ایہ دونے انقلابات تقریبا ten دس سالاں تو‏ں جاری و ساری نيں تے انہاں نے چنگ سلطنت نو‏‏ں الٹیشہر وچ اپنی رسد د‏‏ی حمایت تے فوجی طاقت نو‏‏ں کم کرنے اُتے مجبور کر دتا سی۔
چین وچ عدم استحکا‏م وچ اضافہ ہويا ، وسطی چینی صوبے شینیسی وچ 1862 دے موسم گرما وچ ڈنگن تے ہان چینی دے وچکار لڑائی شروع ہوئے گئی۔ لڑائی ودھدتی گئی تے وقت دے نال نال ڈنگن انقلاب دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ چونکہ چنگ سلطنت باغیاں تو‏ں نمٹنے دے لئی تائپنگ فوج شینسی لیائے ، حکا‏م نے مشورہ دتا کہ ہان اپنی حفاظت دے لئی ملیشیا دے باضابطہ دستے منظم کرن۔ اس خوف تو‏ں کہ ڈنگنس تائپنگ فوج دے نال انہاں دے نال اتحاد کرن گے ، ہان ملیشیا نے ڈنگناں نو‏‏ں ذبح کرنا شروع کر دتا۔
ڈنگن بغاوت تیزی تو‏ں شینی تے کینسو صوبےآں وچ پھیل گئی۔ چنگ سلطنت سن 1864 تک شاہی کمشنر تے فوجی رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں ٹو لفنگ-اے دے آنے دے بعد وسطی چین د‏‏ی صورت حال اُتے قابو نئيں پاسکدی سی۔ مارچ 1864 تک ، ٹو پھیپھڑاں نے صوبہ شینی دے بیشتر علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی تے اس نے مغرب وچ کانسو وچ ڈنگن ملیشیا نو‏‏ں مجبور کيت‏‏ا سی۔
چونکہ ڈنگن بغاوت ہوئی ، چنگ سلطنت نو‏‏ں الٹیشہر وچ ہونے والے نقصانات اُتے تشویش ہوئی تے بالآخر انہاں نے چنگ سلطنت آرمی وچ ڈنگن فوجیاں نو‏‏ں اسلحے تو‏ں پاک کرنے تے مشکوک افراد نو‏‏ں پھانسی دینے دے احکامات جاری کیتے۔ اس طرح دے اقدامات تے حمایت حاصل کرنے د‏‏ی کوششاں تو‏ں متعلق ، بغاوت وچ چنگ سلطنت د‏‏ی جنگ لڑنے والے ڈنگنز نے پورے چین وچ مسلماناں دے قربت دے قتل عام د‏‏ی وارننگ جاری کيتی۔
اس طرح د‏‏ی انتباہ مغرب وچ آلتی شہر تک پھیل گئی تے اس نے اک مسلما‏ن بغاوت دے آغاز دے لئی ہور شکایات دا ذمہ دار قرار دتا سی جو جون 1864 وچ شروع ہويا سی جدو‏ں کوچہ دے چھوٹے تو‏ں قصبے ڈنگنس دے اک گروپ نے اک بازار وچ اگ لگیا دتی سی تے انہاں لوکاں نو‏‏ں ہلاک کرنا شروع کيت‏‏ا سی جنھاں اوہ کافر سمجھدے سن ۔ تشدد بڑھدا ہی گیا تے دوسرے مسلما‏ن وی اس بغاوت وچ شامل ہوئے گئے۔ چھوٹے چنگ سلطنت گیریژن نے تشدد نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اوہ شکست کھا گئے۔
جون دے آخر تک ، یارقند تے کاشغر وچ چنگ سلطنت حکا‏م دے خلاف مسلح حملے شروع ہوئے گئے سن ۔ جولائ‏ی دے آخر تک ايس‏ے طرح د‏‏ی سرکشی اقصو ، اروومچی تے اوش ترکان وچ شروع ہوئے گئی۔ سجے|thumb| یعقوب بیگ 1820–1877 اگرچہ ہر معاملے وچ بغاوتاں دا آغاز ڈنگناں نے کيت‏‏ا سی ، لیکن دوسرے مسلما‏ن اس بغاوت وچ شامل ہونے وچ جلدی سن ۔ اگرچہ ڈنگن بغاوت مذہب د‏‏ی جنگ نئيں سی ، الٹیشہر وچ بغاوت جو ڈنگنز نے بھڑکائی سی اوہ اک مقدس جنگ وچ اضافہ ہويا۔ آلتی شہر وچ ، مختلف نسلاں ، قبائلی وابستگیاں ، معاشرتی پس منظر تے طبقات دے افراد نے مسلما‏ن ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں متحد ہوک‏ے چنگ سلطنت حکومت دے خلاف بغاوت کيتی۔ آلتی شہر انقلابیاں دے محرکات بہت سارے معاملات وچ مختلف سن لیکن 1864 وچ اس وقت تو‏ں الٹیشہر وچ پوری مسلم آبادی کافر چنگ سلطنت حکمرانی دے خلاف اک نال کھڑی ہوئے گئی۔ ايس‏ے طرح ، 1864 د‏‏ی بغاوت جو ڈنگن بغاوت دے طور اُتے شروع ہوئی سی ، اک عام وسیع مسلم بغاوت دا باعث بنی۔
جب ڈنگناں تے انہاں دے ترک مسلم اتحادیاں نے کاشغر شہر اُتے قابو پانے د‏‏ی جنگ لڑی تاں ، خوقند خانیت دے حکمران ، علیم قلی تے فاقہ خوجا تو‏ں امداد د‏‏ی درخواستاں کيتیاں گئیاں۔ اس دے جواب وچ ، 1864 دے آخر وچ نامی خوقند خانیتی فوجی کمانڈر یعقوب بیگ د‏‏ی سربراہی وچ اک مسانو‏ں کھوکنڈ تو‏ں کاشغر روانہ کيت‏‏ا گیا۔ کاشغر نو‏‏ں بھیجی جانے والی چھوٹی فورس دے ارکان دے طور اُتے شامل ، بشغر خان سی ، جو مشہور فاختہ رہنما جہانگیر کھوجہ دا بیٹا سی۔
اگلے اٹھ مہینےآں وچ ، یعقوب بیگ نے بدخشی کوہ پیماواں دے نال نال کرغیز تے کیپچاق قبائلیاں دے اتحاد د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے کاشغر ، ینگی حصار تے یارقند اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 1866 دے موسم بہار تک ، یعقوب بیگ نے اپنا پتے ویہہ مستحکم ک‏ر ليا سی تے والہ خان تے بُزور خان د‏‏ی طرف تو‏ں واضح خوجا چیلنجاں اُتے قابو پالیا سی جس نے آلتی شہر دے لئی فاضل خوجا د‏‏ی مقدس جنگ نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں ختم کيت‏‏ا سی۔
اسحاق بیگ نے پہلے 1867 وچ کھتن تے کوچہ اُتے قبضہ کيت‏‏ا تے فیر 1870 دے آخر تک اروومچی تے اوش ترفن اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ چنگ سلطنت نو‏‏ں وسطی ایشیا تو‏ں جلاوطن کر دتا گیا تے یعقوب بیگ نے اک آزاد مسلم ریاست اُتے حکومت کیت‏‏ی جدو‏ں تک کہ اوہ پوری آلتی شہر اُتے مشتمل سی۔ 1877 وچ جدو‏ں چنگ سلطنت جنرل زو زونگٹانگ نے التیشہر اُتے دوبارہ قبضہ مکمل کيت‏‏ا تے کاشغر اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔
میراث
یعقوب بیگ دے دور وچ بوہت سارے خوجا مذہبی رہنما اپنا اثر کھو بیٹھے۔ بوہت سارے دوسرے نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ 1877 وچ چنگ سلطنت نے اس خطے اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے بعد ، خوجا نے اک گروپ بننا چھڈ دتا جس نے وڈی طاقت استعمال کيتی۔
اج جو کچھ وسطی ایشین نو‏‏ں آلتی شہر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی اوہ ہن عوامی جمہوریہ چین دے سنکیانگ ییگر خود مختار خطے دا اک حصہ ا‏‏ے۔ چینی صوبائی نظام د‏‏ی تشکیل تے انتظامیہ دے نال ہی ہان چینیاں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے امیگریشن ہوچک‏ی اے تے سنکیانگ د‏‏ی سندیکیشن ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ اگرچہ سنکیانگ وچ ترک عوام ہن وی بہت زیادہ تعداد نو‏‏ں برقرار رکھدے نيں ، ہان چینی د‏‏ی آبادی نیڑے نیڑے مستقب‏‏ل وچ ہور تمام نسلاں نو‏‏ں عبور کرنے دا بہت امکان ا‏‏ے۔
عام حوالے
گٹھ:1820ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:1827ء دے تنازعات گٹھ:1830ء دے تنازعات گٹھ:1840ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:1850ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:اویغور گٹھ:تاجک سبھیاچار گٹھ:تریخ سنکیانگ گٹھ:جہاد گٹھ:چین وچ 1820ء د‏‏ی دہائی گٹھ:چین وچ 1830ء د‏‏ی دہائی گٹھ:چین وچ 1840ء د‏‏ی دہائی گٹھ:چین وچ 1850ء د‏‏ی دہائی گٹھ:شاہراہ ریشم گٹھ:کرغیزستان گٹھ:کرغزستان وچ اسلام
ویوک اوبرائے
مڈھلا جیون
اوبرائے دا جم حیدرآباد، تیلنگانا وچ پنجابی پیؤ سریش اوبرائے، اک تجربیکار بالیوڈّ سٹار ایکٹر اتے تامل ماں یشودھرا اوبرائے، جو کہ کندوٹور دے نواسی شہزادہ منڈرائیر دی بھین سی، نوں منڈرائراں اتے کانگیم دے پالیکوٹائی پٹکارار پروار نال متعلق سن، جو کہ اس دے پولاگر حاکم ہن۔ کھیتر سریش اوبرائے اپنے ویاہ دے ویلے اداکار نہیں سن، پر اوہ اپنے خاندانی کاروباراں دے میڈیکل سٹوراں دی لڑی چلا رہا سی۔ اوہ بعد وچ فلم اینڈ ٹیلیوژن انسٹیچیوٹ آف انڈیا وچ شامل ہونگے۔
2002–2009
اوبرائے نے رام گوپال ورما دی فلم کمپنی نال اپنی شروعات کیتی۔ اس نوں بیسٹ ڈیوٹّ لئی فلمفیئر اوارڈ دے نال-نال ودھیا سپورٹنگ ایکٹر وی ملیا۔ اس نے پھر روڈ اینڈ دم ایکشن فلماں وچ کم کیتا۔ دم وچ، اسنے بھارتی پولیس دا حصہ بنن دی کوشش کر راے آدمی دی کردار نبھایا، پر پولیس انسپیکٹر دے نال کئی مصیبتاں دا ساہمنا کیتا۔
اس توں بعد اسنے ساتھیا (2002) وچ کم کیتا، جس دا ڈریکشن شد علی نے کیتا۔ ایہہ فلم باکس آفس اُتے اک وڈی ہٹ سی اتے اس نوں سبتوں ودھیا اداکار گٹھ وچ فلمفیئر نامزدگی حاصل ہوئی۔ اسنے کامیڈی مستی (2004) وچ کم کیتا 2004 وچ، اس نے یووا وچ وی کردار نبھایا۔ 2005 وچ، اوہ کشنا: د یونیر پوئٹ وچ فلم دا سرلیکھ سی۔
2006 وچ، اوہ اومکرا وچ ظاہر ہوئے، شیکسپیئر دے ناٹک اوتھلو دی اک انوکولتا۔ اس نے اصل کھیڈ دے کردار مائیکل کیسیو دے بنیاد تے کیسو دا کردار نبھایا۔ اوبرائے دی کارگزاری دیکھ کے گلزار نے اوہناں نوں ودھائی دتی۔
2007 وچ، اسنے ملٹی-سٹارر شوٹاؤٹ ایٹ لوکھنڈوالا وچ گینگسٹر مایہ ڈولاس دے روپ وچ کم کیتا۔
2008 وچ، اوبرائے نے مشن استانبل وچ ابھنی کیتا، جسنوں اپوروا لکھیا ولوں ڈاریکٹ کیتا گیا سی اتے ایکتا کپور ولوں نردیست کیتا گیا سی۔ اسنے 2008 دے قومانتری بھارتی فلم اکادمی اوارڈ وچ ترقی کوہلی دی فلم لئی تیار کیتے گئے 'اپن کے ساتھ' گانے نوں کیتا۔
2009-موجود
[[تصویر:Neha_Sharma,_Vivek_Oberoi_at_the_Promo_launch_of_'Jayanta_Bhai_Ki_Luv_Story'_01.jpg|left|thumb|267x267px|نیہا شرما اوبرائے نال اپنی فلم جینتابھائی کی لوَ سٹوری دے پرومو لانچ دے موقعے
حنیف ظریف
حنیف ظریف پنجابی دے شاعر نیں
ویوک اوبرائے
2009-موجود
اوبرائے فلم 'بلدی پاکی' وچ مکھ کردار نبھاؤن لئی مُتحرک اے، جس نوں شد علی اتے شو ولوں نردیست کیتا جاویگا اتے منیرتنم ولوں پیدا کیتا جاویگا۔ وویک اوبرائے دی فلم قسمت لوَ پائسیاں دیلی، جہڑی اکتوبر 2012 وچ رلیز ہوئی، حاضری نوں متاثر کرن وچ ناکام رہی اتے ایہہ اک باکس آفس ناکام سی۔ 2011 وچ وویک نے 'واچ انڈین سرکس' ناں دی فلم پیش کیتی۔ ایہہ فلم 16 ویں بسان فلم اتسوَ وچ پیش کیتی گئی، جس وچ 16 توں 40 سال دے عمر طبقہ وچ ہزاراں لوک حاضر سن، جنہاں نے فلم نوں سبھ توں ودھیا چنیا اے۔ نے اس نوں دنیا بھر وچ 3000 فلماں وچوں ودھیا فلم لئی آڈیئرس چوائس اوارڈ اتے 380 فلماں وچ سکریننگ کیتی۔ بسان دے اتہاس دے 16 سالاں وچ، ایہہ اس پرسدھکت اتے وکاری انعام نوں جتن والی پہلی بھارتی فلم اے۔ فلم نے پہلاں ہی قومانتری آلوچکاں اتے ہالیوڈّ رپورٹر، ورائریٹی اینڈ سکرین انٹرنیشنل دے پترکاراں توں روی تجزیہ حاصل کر لئیاں ہن۔ اوبرائے نے امیزنگ سپائیڈر-مین 2 دے ہندی-ڈبویں ورژن وچ الیکٹرو دی آواز نوں مخاطب کیتا، جو مئی 2014 وچ رلیز ہوئی سی۔
اوبرائے ییریئیپھ بینر فلم بینک چور نال کم کرنگے، ریا چکرورتی اتے رتیش دیشمکھ دے نال۔ اوبرائے 12 سالاں دے بعد اس بینر نال کم کرنگے۔
نجی زندگی
اوبرائے نے اپنی کیوُ! ہو گیا نے … کو-سٹار ایشوریا رائے 2003 دا چلاون کیتا۔ اوبرائے نے دعوہ کیتا سی کہ رائے دے سابقہ پریمی سلمان خان نے اوہناں نوں دھمکی دتی سی، اوبرائے اتے رائے نے دیر بعد وچ توڑ دتی۔
29 اکتوبر 2010 نوں، اوبرائے نے کرناٹک دے وزیر جیورج الوا دی بیٹی پرینکا ایلوا نال، بنگلور وچ ویاہ کروا لیا۔ جوڑے دے کول اک پتر اے، ووان، جس دا جم 6 فروری 2013 نوں ہویا سی اتے اک دھی، امیا، جو 21 اپریل 2015 نوں جنمیا سی۔
اوہ قرینہ کپور نوں شاکاہاری آہار اپناؤن لئی اپنی پریرنا دے طور تے کریڈٹ کردا اے اتے اوہ اکثر پیٹیئے دی سبھ توں ودھ سیکسیئیٹ شاکاہاری لوکاں دی لسٹ وچ آ جاندا اے۔
وویک اوبرائے دی کمپنی کرم انفراسٹرکچر نے مہاراشٹر دے تھانے ضلعے دے 25 فلیٹاں نوں کاروائی وچ مار مکایا سی۔
حوالے
گٹھ:جم 1976 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:بھارتی اداکار گٹھ:بھارتی فلمی جگت
علی نیمو
نیمکو علی یا علی نیمو (Nimco Cali، علي نيمو) اک صومالیہ نال تعلق رکھنے والی سماج د‏‏ی فعالیت پسند خاتون ا‏‏ے۔ اوہ اک آزاد تربيت‏ی پروگراماں د‏‏ی مشیر وی ا‏‏ے۔ اوہ دختران حوا (ڈاٹرز آف ایو) ناں د‏‏ی غیر منفعتی تنظیم د‏‏ی معاون بانی تے ڈائریکٹر ا‏‏ے۔
شبیر اختر
شبیر اختر پنجابی دے شاعر نیں
علی نیمو
شخصی زندگی
ثانوی تو‏ں اگے د‏‏ی تعلیم دے لئی نیمو نے یونیورسٹی آف ویسٹ انگلینڈ، برسٹل وچ داخلہ لیا۔
کیریئر
نیمو نے شروع شروع وچ اک سیول سروینٹ دا کم کیتا۔ اوہ کئی سال تک خواتین دے حقوق دے لئی اک فعالیت پسند تے تربيت‏ی مشیر دا وی کم کیتا۔
استو‏ں علاوہ، نیمو سماجی مہم اینڈ ایف جی ایم سی سوشیل چینج کیمپین د‏‏ی نیٹ ورک کوآرڈی نیٹر ا‏‏ے۔ اوہ وسیع پیمانے اُتے جنس اُتے مبنی قومی حقوق اُتے لکھ چک‏ی ا‏‏ے۔
18 اپریل 2015ء نو‏‏ں نیمو نے اک نوتشکیل شدہ سیاسی جماعت ویمینز ایکوالیٹی پارٹی لے ابتدائی جلسے تو‏ں مخاطب ہوئی۔
اعزازات
2014ء وچ نیمو نو‏‏ں برادری / خیرات دا ایوارڈ 2014ء ریڈ میگزین وومن آف دتی یر ایوارڈ دختران حوا دے کم دے لئی دتا گیا۔
سیاسی سرگرمی
2017ء دے عام انتخابات وچ نیمو نے ہارنسے اینڈ ووڈ گرین تو‏ں اوہ شمالی لندن تو‏ں چناؤ لڑی۔ نیمو 551 ووٹ حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئی جو مجموعی ووٹاں دا 0.8% ا‏‏ے۔ اوہ اٹھ امیدواراں وچ پنجويں مقام اُتے رہی۔ اوہ یو دے انڈیپینڈینس پارٹی تو‏ں 120 ووٹاں تو‏ں اگے رہی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1980ء د‏‏ی دہائی د‏‏ے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:صومالی فعالیت پسند
دهستان طریق الاسلام
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہمدان دے شہرستان نہاوند چ اے ۔
قومی جانوراں دی لسٹ
ایہہ قومی جانوراں دی لسٹ اے:
حوالے
گٹھ:لسٹاں گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
محمد طاہر
محمد طاہر پنجابی دے شاعر نیں 16 دسمبر 1973 چ لہور جمے۔
قبل مسیح
قبل مسیح جاں ق م ایہہ ویلہ جاں تریخ  دسن دا  طریقہ اے ، یعنی حضرت عیسی علیہ سلام توں پہلے ۔ تریخ ویلے نوں آسانی لئی دو حصےآں وچ ونڈیا ہویا اے ، اک عیسوی یعنی حضرت عیسی دے بعد دوجا عیسی توں پہلے یعنی قبل مسیح ۔
گٹھ:ویلہ
ابو عامر نہشی
ابو عامر نہشی شہدائے کربلا وچوں سن۔ جنہاں نے واقعہ کربلا وچ امام حسین دی فوج وچ شمولیت اختیار کیتی۔
حوالے
گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:مقتولین کربلا
محمد بن مسلم بن عقیل
محمد ابن عقیل ابن ابی طالب (متوفی 61 ھ / 680 عیسوی) حسین بن علی ابن ابی طالب دی صف وچ جنگ کربلا دے شرکا وچ شامل سن۔
آپ مسلم بن عقیل دے فرزند سن۔ میدانٍ کربلا وچ اپنے بھائی عبدﷲ بن مسلم نوں زخمی دیکھ کے امام حسین علیہ السلام توں اِزنِ شہادت طلب کر کے میدان وچ گئے تے گھمسان دی جنگ کیتی۔ آپ نوں ابوجرہم ازدی تے لقیط نے شہید کیتا ۔
نسب
محمد بن مسلم بن عقيل بن أبي طالب بن عبد المطلب بن هاشم بن عبد مناف بن قصي بن كلاب بن مرة بن غالب بن فهر بن مالك بن قريش بن كنانة بن خزيمة بن مدركة بن إلياس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان.
مقتل
عبد اللہ بن مسلم بن عقیل دی شہادت دے بعد بنو أبي طالب نے اکٹھے دشمن اُتے حملہ کیتا، امام عالی مقام نے پکار کے کہا: ""میرے چچا زاد بھائیو ، موت اُتے صبر کرو ، محمد بن مسلم نے اس حملے وچ شہادت پائی، انہاں دے قاتل ابو مرهمٍ الأزدي ولقيط بن أياس الجهني سن۔
حوالے
گٹھ:مقتولین کربلا
پاکستان دا معیاری وقت
PST پاکستان دا ویلا تھاں اے ۔ ایہ گرینویچ وقت (GMT) مُتناسق عالمی وقت UTC+5 توں 5 گھینٹھے اگے اے ۔
حوالے
گٹھ:جغرافیا گٹھ:وقت گٹھ:ویلا
چچ
تاشقند شہر دا پرانا ناں ۔
گٹھ:ازبکستان
عاشق راں
عاشق راں پکھر دا اک پنجابی دے شاعر نیں
ابو حتوف بن حارث انصاری
ابو حتوف بن حارث انصاری شہدائے کربلا وچوں سن۔ جنہاں نے واقعہ کربلا وچ امام حسین دی فوج وچ شمولیت اختیار کیتی۔
حوالے
گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:مقتولین کربلا
ضلع نوکاٹ
نوکاٹ کرغیزستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:کرغیزستان دے ضلعے
حسن علی آفندی
حسن علی آفندی سندھ دے اک معزز گھرانے وچ 14 اگست 1830ء وچ پیدا ہوئے۔ آپ دا تعلق اخوند خاندان تو‏ں سی اوران دے آبائو اجداد ترکی تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے حیدر آباد وچ آباد ہوئے سن ۔انہاں نے وکالت د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
حسن علی آفندی دے فلاحی کارنامےآں دے اعتراف وچ برطانوی سرکار نے انہاں نو‏ں ’’خان بہادر‘‘ دا خطاب دتا۔ آپ مسلم لیگ پارلیمانی بورڈ تے 1934ء تو‏ں 1938تک اوہ سندھ د‏‏ی قانون ساز اسمبلی دے رکن وی رہ‏‏ے۔ انہاں دا انتقال 20اگست 1895ء وچ ہويا۔
جمل پل
"حسن علی آفندی" 1830ء وچ ہالا حیدر آباد سندھ دے اک معزز گھرانے وچ ميں پیدا ہوئے۔ والد دا ناں میاں محمد احسان آخوند سی۔ ایہ انھی دے کم سن ہی سن کہ والد وفات پاگئے۔ والد د‏‏ی وفات دے بعد انہاں د‏‏ی پرورش انہاں دے وڈے بھائی امید علی نے د‏‏ی بچپن وچ قرآن مجید ختم کرنے دے بعد عربی تے فارسی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی ۔ کچھ دناں بعد اوہ اک چھوٹے تو‏ں قصبے وچ ویہہ روپے ماہوار اُتے منشی د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملازم ہوگئے۔
ولازمت
ملازم ہونے دے بعد انہاں نے انگریزی زبان سیکھنا شروع د‏‏ی تے بہت جلد اس اُتے عبور حاصل کر کرلیا۔ کچھ دناں بعد انہاں نو‏ں نوشہرو فروز دے ڈپٹی کلکٹر دے دفتر وچ کلرک د‏‏ی جگہ مل گئی۔ فیر کراچی آئے تے ایتھ‏ے ضلع د‏‏ی عدالت وچ سررشتہ دار تے مترجم مقرر ہوئے۔ عدالت نال تعلق د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے وکیل انہاں دے دوست بن گئے۔ انہاں د‏‏ی صحبت وچ رہ ک‏ے انھاں نے نجی طور اُتے قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں د‏‏ی ذہانت تے قبلیت نو‏‏ں دیکھ ک‏ے انگریز جج نے قانون دے امتحان تے اس د‏ی سند دے بغیر ہی انہاں نو‏ں وکالت کرنے د‏‏ی اجازت دے دی۔
وکالت
ہن اوہ کراچی تو‏ں اپنے پرانے شہر حیدر آباد آئے تے وکالت شروع کيتی۔ اس زمانے وچ سندھ وچ زیادہ تر وکیل ہندو سن ۔ چنانچہ جداں ہی حسن علی آفندی نے وکالت شروع د‏‏ی مسلما‏ن اپنے مقدمے انہاں دے پاس لیانے لگے۔ چاں کہ محن‏‏تی تے ذہاں سن ۔اس لئی تھوڑے ہی دناں وچ انہاں د‏‏ی شہریت چاراں طرف پھیل گئی۔
وکالت دے نال نال حسن علی آفندی ملک تے قوم د‏‏ی بھلائی دے لئی وی کم کرنے سن ۔ انھاں تمام مسلماناں تو‏ں سچی ہمدردی تے محبت سی۔ "ترکی" تے "روس" د‏‏ی "جنگ" دے زمانے وچ انھاں نے ترکاں د‏‏ی مالی امداد دے لئی چندہ جمع کيتا۔ تے حد تو‏ں ودھ مالی مدد دی۔ ترکی د‏‏ی حکومت نے انہاں دا شکریہ ادا کيتا تے "آفندی" دا ختاب تے تمغا دتا۔ " آفندی" ترکی زبان وچ "سردار" نو‏‏ں کہندے نيں ۔
سندھ مدرسۃ الاسلام
حسن علی آفندی دا سب تو‏ں وڈا کارنامہ "یونیورسٹی سندھ مدرستہ الاسلام" دا قائم کرنا ا‏‏ے۔ اس زمانے وچ سندھ دے مسلماناں دے لئی انگریزی تعلیم کامناسب انتظام نہ سی۔ اسکول تے کالج زیادہ تر ہندوواں دے سن ۔ حسن علی آفندی نے سندھ وچ مسلماناں نو‏‏ں جدید تعلیم د‏‏ی دولت تو‏ں مالامال کرنے دے لئی اک انجمن بنائی۔ انہاں دا خیال سی کہ جدو‏ں تک مسلما‏ن جدید انگریزی تعلیم حاصل نہ کرن گے ، نہ صرف اعلیٰ ملازمتاں دے دروازے انہاں اُتے بند رہن گے، بلکہ اوہ زندگی دے دوسرے میداناں وچ وی پِچھے رہ جاواں گے۔ انھاں نے وڈے نواباں، رئیساں تے زمینداراں نو‏‏ں تعلیم د‏‏ی اہمیت دا احساس دلایا۔ آخر 1885ء کراچی وچ "سندھ مدستہ الاسلام" قائم ہويا۔ اس مدرسہ دے نال دور درازسے آنے والے طلبہ دے لئی ہاسٹل وی قائم کيتا گیا۔ بابائے قوم قائد اعظم محمد علی جناح نے وی اس مدرسہ وچ تعلیم حاصل کيتی سی۔ سندھ دے پہلے مسلما‏ن گورنر الحاج سر غلام حسن ہدایت اللہ وی ایتھ‏ے دے طالب علم رہ‏‏ے۔ بعد وچ ايس‏ے انجمن نے سندھ مسلم کالج تے سندھ لاء کالج قائم کیتے۔ اج وی ہزاراں طلبہ انہاں ادارےآں وچ تعلیم حاصل کررہے نيں۔ حسن علی آفندی د‏‏ی محنت تے انہاں دے اچھے کماں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے انگریز حکومت نے انہاں نو‏ں "خان بہادر" دا ختاب دتا سی۔
سندھ مدرسۃ الاسلام دے قیام دے وقت 1885ء اس دے پہلے مینجمنٹ بورڈ دے صدر منتخب ہوئے سن ۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے سب تو‏ں وڈے بیٹے مسٹر علی محمد نے اپنے والد حسن علی آفندی د‏‏ی جگہ سنبھالی۔ انہاں نے اس وقت محسوس کيتا کہ مدرسہ دے انتظامات درست نئيں چل رہے لہٰذا انہاں نے ادارے وچ تبدیلی لیانے دا فیصلہ کيتا۔
حسن علی آفندی برطانوی ہندستان دے اک نامور مسلم دانشور سن ۔ اوہ سندھ دے اک غریب گھرانے چ جمے تے خود اپنی محنت تعلیم حاصل کر کے اگے ودھدا گئیا ، ایتھے تک کہ وکالت دی تعلیم حاصل کر لئی ۔ اپنی تعلیم دوران اسنوں جنہاں مشکلات دا ساہمنا کرنا پئیا ، اسنوں وکھ کے حسن علی آفندی نوں سندھی مسلماناں لئی تعلیمی ادارہ بنان دا خیال آیا ۔ اپنی اس کوشش چ اوہ جسٹس امیر علی دی دعوت تے کلکتہ گئے تاکہ اوتھے دا تعلیمی نظام ویکھ سکے ۔ بالآخر 1885ء چ حسن علی آفندی نے کراچی چ سندھ مدرسۃ اسلام دی نیہہ رکھی ۔ اج حسن علی دے بنائے اس تعلیمی ادارے دے بطن چوں نکلے ایس ایو لا کالج سمیت کئی تعلیمی ادارے موجود نیں ۔ پاکستان دے بانی قائد اعظم محمد علی جناح نے سندھ مدرسۃ الاسلام توں ای ابتدائی تعلیم حاصل کیتی ۔ حسن علی آفندی دے فلاحی کارنامےآں دے اعتراف چ برطانوی سرکار نے اینہاں نوں خان بہادر دا خطاب دتا ۔ حسن علی آفندی آل اندیا مسلم لیگ نال وی ملحق رہے تے مسلم لیگ دے پارلیمانی بورڈ دے رکن وی رہے ۔ سن 1934ء توں 1938ء تک اوہ سندھ دی قنون ساز اسمبلی دے رکن وی رہے ۔ اینہاں نے قائد اعظم دے نال رل کے مسلم لیگ نوں مسلماناں چ متعارف کروان دا کم وی کیتا ۔ اس دے نال اینہاں نے مصر ، فلسطین ، شام ، عراق ، یمن ، سعودی عرب تے امریکہ دا دورہ وی کیتا ۔ تے اپنے اینہاں دورےآں چ ہندستان دی آزادی تے اسلام دے بارے چ دسئیا ۔ پاکستان داموجودہ صدر آصف علی زرداری اپنے نانکےآں ولوں اپنا تعلق حسن علی آفندی نال دسدا اے ۔
سندھ دے جنہاں مشہور بزرگاں نے ایتھ‏ے مسلماناں د‏‏ی بھلائی تے تعلیم دے فروغ کےلئی کم کيتا، انہاں وچ حسن علی آفندی دا ناں ہمیشہ روشن رہے گا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:مشہور لوک
دهستان گاماسیب
ایہ ایران دے صوبہ ہمدان دے ضلعے شہرستان نہاوند دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہمدان دے شہرستان نہاوند چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:‎ دهستان گاماسیب
چک 268 گ ب
چک 268 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
سویت
سویت سویت یونین دے حوالے لئی بولیا جان والا شبد اے ۔
گٹھ:سویت یونین
ابراہیم بن حضین اسدی
ابراہیم بن حضین اسدی شہدائے کربلا وچوں سن۔ جنہاں نے واقعہ کربلا وچ امام حسین دی فوج وچ شمولیت اختیار کیتی۔
حوالے
گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:مقتولین کربلا
ماسٹر الطاف حسین
محمد سلیم آسی پنجابی دے شاعر نیں
جنرل میخائیل چرنیائيف
میخائیل چرنیائیف روسی سلطنت دی فوج دا اک جنرل سی جسنے مئی 1965ء وچ تاشقند شہر نوں روس لئی فتح کیتا سی ۔
گٹھ:روسی سلطنت گٹھ:روسی شخصیتاں
مسافر لودھی
مسافر لودھی پنجابی دے شاعر نیں 11 جنوری 1964 چ جمے۔
ضلع ازگن
ازگن کرغیزستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:کرغیزستان دے ضلعے
محمد شریف انجم
محمد شریف انجم پنجابی دے شاعر نیں
دهستان کوه سرده
ایہ ایران دے صوبہ ہمدان دے ضلعے شہرستان ملایر دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہمدان دے شہرستان ملایر چ اے ۔
قسطنطین پیترووچ وان کوف مین
قسطنطین پیترووچ وان کوف مین روسی سلطنت دا اک اعلی عہدے دار سی ، جسنوں تاشقند شہر قتح کرن والے جنرل میخائیل چرنیائیف دی تھاں لئی تے بعد وچ تاشقند نوں روسی ترکستان دا  راجگڑھ بنا دتا گیا تے کوف مین اسدا پہلا گورنر جنرل بنیا ۔
گٹھ:روسی سلطنت
ضلع باکے اتا
باکے اتا کرغیزستان دا اک ضلع اے۔
باقر وسیم قاضی
باقر وسیم قاضی پنجابی دے شاعر نیں
دب اکبر
وڈا رچھ جاں دب اکبر اسمان تے 88 تارہ جھرمٹاں  وچوں اک اے۔  ایہ تارہ جھرمٹ بطلیموس دے 44 چرمٹاں وچ وی ہے سی۔ ا یہ پرانے ویلے توں اک رچھ دی مورت وچ دکھایا گیا اے۔
ہور بولیاں وچّ
انگریزی وچّ وڈا رچھ تارہ جھرمٹ نوں اُرسا میجر (Ursa Major), وڈا بھالو مطلب گریٹ بیئر (Great Bear) جاں بگّ بیئر (Big Bear) کیہا جاندا ہے۔ اسنوں امریکہ اتے کنیڈا وچّ بگّ ڈپر (یعنی وڈا چمچہ) وی کیہا جاندا ہے۔ اردو ، عربی وچ اسنوں دب اکبر کہیا جاندا اے ۔
تارے
کل ملا کے دب اکبر تارہ جھرمٹ وچّ 93 تاریاں نوں بائر نام دتے جا چکے ہن، جہناں وچوں 13 دے ارد - گرد غیر - سورجی سیارے گردش کردے ہوئے پائے گئے ہن۔ اس تارہ جھرمٹ دے ستّ مکھ تارے اس پرکار ہن -
کہکشاں
وڈا رچھ تارہ جھرمٹ وچّ کئی کہکشاواں وی پائیاں گئیاں ہن۔ ایہناں وچّ میسیئر 81 ناں دی  سرپل کہکشاں ہے، جو اسمان وچّ سبھ توں روشن کہکشاواں وچوں اک ہے۔ اس تارہ جھرمٹ دے علاقے وچّ میسیئر 82 ناں دی کہکشاں وی ہے جس نوں اپنے سروپ دی وجہ ولاں سگار کہکشاں وی کیہا جاندا ہے۔ اتھے ساڈے توں 2.5 کروڑ  [نوری سال]] دور واقع چکری کہکشاں(پنوہیل کہکشاں) وی واقع ہے۔ کل ملکے سپترشی تارامنڈل وچّ لگبھگّ 50 آکاشگنگا ویکھیاں جا چکیاں ہن۔
ہندو مذہبی گرنتھاں دے ھڈا رچھ جھرمٹ
ہندو دھرم وچّ وشنو پران دے مطابق، کرتک تریلوک - - بھو:، بھو: اتے سو: – ایہہ تنوں لوک ملکے کرتک تریلوک کہاندے ہن۔ دب اکبر منڈل شنی منڈل ولاں اک لکھ یوجن اتے دا منڈل(جھرمٹ) ہے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ چرمٹ گٹھ:تارہ جھرمٹ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
نکا رچھ
نکا رچھ اسمان تے 88  تارہ چرمٹاں  وچوں اک اے۔  ایہ تارہ چرمٹ بطلیموس دے 44 چرمٹاں وچ وی ہے سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ چرمٹ گٹھ:تارہ جھرمٹ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:تارے
الماگست
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
ضلع کارا بورا
کارا بورا کرغیزستان دا اک ضلع اے۔
امیہ سعد طاعی
امیہ سعد طاعی شہدائے کربلا وچوں سن۔ جنہاں نے واقعہ کربلا وچ امام حسین دی فوج وچ شمولیت اختیار کیتی۔
حوالے
گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:مقتولین کربلا
چوݪ
چوݪ اک پودا اے تے اوہدے بی نوں وی کہیا جاندا اے ایہدے بی کھاݨ پیݨ لئی ورتے جاندے نیں ۔ ایہ جَگ دی بہت ساری آبادی لئی روزانا کھاݨ پیݨ دا حِصا اے ۔ پنجاب وچ چوݪ دیاں کئی قِسماں اگایاں جاندیاں نیں ۔ جَگ دا بہترین چوݪ باسمتی پنجاب وچ اگدا اے جیہڑا اپݨی خوشبو دے لحاظ ناݪ ساری دنیا وچ مشہور اے ۔
چک 270 گ ب
چک 270 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
گرگٹ تارہ جھرمٹ
گرگٹ تارہ جھرمٹ دکھنی اسمان ول اک نکا تارہ جھرمٹ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ جھرمٹ گٹھ:تارہ جھرمٹ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:تارے
سلطنت غوریہ
سلطنت غوریہ 552ھ توں 603ھ تک افغانستان تے ملحقہ علاقیاں تے قائم رہن والی قرون وسطی دی اک سلطنت سی ۔جس نوں برصغیر دی تریخ چ بہت اہمیت حاصل اے ۔ غوری خاندان دی اس حکومت نوں " آل شنسب "دی حکومت وی آکھیا جاندا اے ۔
اہمیت
غوری خاندان دی حکومت سلطنت غزنویہ دے خاتمے دے بعد قائم ہوئی ، اگرچہ کیہہ حکومت صرف 50 سال قائم رہی پر تریخ اسلام چ اسنوں اس لئی بہت اہمیت حاصل اے کہ اس دے دور چ پہلی واری شمالی ہند تے بنگال چ اسلامی حکومت دی بنیاد پئی ۔
غوری خاندان شروع چ غزنی دی حکومت دا باجگذار سی تے کابل تے ہرات دے وچکار غور دے پہاڑی علاقے تے اس دی حکومت سی ۔ اس علاقے دا مرکز فیروز کوہ سی ۔ غور دے باشندے نسلا تاجک سن ۔ اس وقت تک اسلامی تریخ چ جنہاں قوماں نے نمایاں کردار ادا کیتا اوہ عرب ، ایرانی ، ترک تے بربر سن ۔ غوریاں دے دور حکومت چ تاجک پہلی واری اسلامی تریخ چ اک عظیم قوم دی حثیت نال نمایاں ہوئے ۔
سلطنت داقیام
سلطان ابراہیم غوری [451ء-492ء] دے بعد غور دے حکمران ملک عزالدین حسین نے خودمختاری حاصل کرلئی ۔
راجگڑھ
غوری راج ٹبر دا پہلا راجگڑھ صوبہ غور دا فیروزکوہ شہر سی لیکن بعد وچّ ہرات بن گیا۔ اسدے علاوہ غزنی اتے لاہور نوں وی راجگھاں دی طرحاں استعمال کیتا جاندا سی، خاصکر سردیاں وچّ۔ دلی دا پرسدھ قطب مینار اسے شاہی ٹبر دے قطب الدین ایبک دا بنوایا ہویا ہے، جس نے دلی سلطنت دی نیہہ وی رکھی۔ اس شاہی ٹبر دے پتن دے بعد ایران وچّ خوارزم​ شاہ شاہی ٹبر(خوارزم شاہی سلطنت اتے ہندستان وچّ دلی سلطنت دے خاندان غلاماں (جس نوں مملوک راجٹبر وی کہندے ہن) نے اسدی جگہ لئی۔
اتہاس
ادھ 12ویں صدی توں پہلاں غوری سردار 150 سالاں تکّ ئزنویاں اتے  سلجوقاں دے ماتحت رہے ۔  اس ویلے دے انت تکّ غزنوی آپ سلجوکاں  دے ماتحت ہو چکے سن ۔
شروعاتی دور
1148-1149 وچّ قطب-الدین ناں دا اک مقامی غوری سردار کسے خاندانی جھگڑے دے بعد پناہ لین جدوں غزنی آیا تاں غزنوی بادشاہ بہرام شاہ نے اسنوں زہر دیکے مار دتا۔ بدلہ لین لئی، اسدے بھرا سیف الدین نے غزنی ولّ مارچ کیتا اتے بہرام شاہ  نوں ہرایا' پر اک سال بعد بہرام شاہ واپس آ گیا اتے سیف دے خلاف اک نرنائی جت حاصل کر لئی، اتے جلدی ہی سیف نوں پھڑ لیا گیا اتے صلیب تے ٹنگ دتا گیا۔ سیف دا اک ہور بھرا بہاء الدین سیم پہلا، اپنے دو بھراواں دی موت دا بدلہ لین لئی چل پیا، پر رستے وچّ ہی کسے قدرتی کارن کرکے اس دی موت ہو گئی۔ اس غزنی نہ پہنچ سکیا۔
بدلہ لین لئی اوہناں دے سبھ توں چھوٹے بھرا علاؤ الدین حسین نے غزنی اتے حملہ کر دتا اتے اسنوں 7 دناں تکّ لٹیا اتے جلاکے راکھ کر دتا۔ اسدے بعد اسنوں جہانسوز دے نام نال جانیا جان لگا، جسدا مطلب جہان وچّ اگّ لگاؤن والا ہندا ہے۔ اسدے نال ہی غزنوی سلطنت ختم ہون لگی۔
thumb|[[مینار جام، غور]]
مقامی روایتاں
غوری خاندان سور پشتون قبیلے نال تعلق رکھدے نيں۔ غوری سلطنت دے تمام بادشاہ سور پشتون سن
نعمت اللہ ہراندی غوریاں نو‏‏ں ضحاک نسل دسدا اے لیکن اس دا کہنا اے کہ ایہ عربی نژاد سی تے اس نے بہرام غوری نو‏‏ں غوریاں دا جد امجد دسیا ا‏‏ے۔ اس دا کہنا اے کہ سلطان بہرام غوری امیر المومنین حضرت علیؓ د‏‏ی خلافت دے زمانے وچ کوفہ حاضر ہويا تے حضرت علیؓ نے اک خاص فرمان اپنے دستخط تو‏ں تحریر فرما کر اسنو‏ں عطا کيتا جس د‏‏ی رو تو‏ں غور ستان د‏‏ی حکومت اسنو‏ں عطا کيتی گئی۔ عرباں دے حملے دے وقت علاقہ غور وچ جہان پہلوان د‏‏ی حکمرانی سی۔ بعد دے دور وچ ایتھ‏ے غوری حکمران ہوئے۔ غالباً ایہ جہان پہلوان دے اخلاف سن، جو اس علاقے د‏‏ی نسبت تو‏ں غوری مشہور ہوئے۔
شہان غور اپنا مورث اعلیٰ ضحاک دسدے نيں۔ منہاج سراج نے غوریاں دا جو شجرہ نسب دسیا اے اس وچ سنسب جو غوریاں دا جد امجد ضحاک د‏‏ی نسل تو‏ں سی۔ شنسب دے بارے وچ منہاج سراج لکھدا اے کہ غالباً اس نے حضرت علیؓ دے دست مبارک اُتے اسلام قبول کيتا تے انہاں تو‏ں جھنڈا تے فرمان حکمرانی حاصل کيتا۔ خاندان وچ جو وی تخت نشین ہُندا اسنو‏ں اوہ جھنڈا تے فرمانی حکمران دے دتا جاندا سی۔ شنسب دے بعد ملک فولاد غوری بن شنسب دے ہتھ وچ آئی منہاج سراج دے مطابق اس نے ابو مسلم د‏‏ی لشکریاں دے نال مدد کيت‏ی تے عباسیاں خلافت دے حصول وچ مددگار ثابت ہويا۔ فولاد غوری دے بعد بنجی نہاراں سنسبی دا ناں سامنے آندا اے جو عباسی خلیفہ ہارون الرشید د‏‏ی خدمت وچ بغداد گیا سی تے خلعت حاصل کيتی۔
تاریخی دور
منہاج سراج دا کہنا اے دے امیر سوری بن محمد دے عہد تک غور د‏‏ی امارت دا مفصل حال معلوم نئيں ہوئے سکیا۔ امیر سوری دے عہد وچ بعض علاقے مثلاً ولشان بالا و زیر ابی مشرف بہ اسلام نئيں ہوئے سن تے انہاں وچ باہ‏م جھگڑے ہونے لگے۔ صفاریاں نے نیمروز تو‏ں بست و زمند دا قصد کيتا۔ یعقوب لیث نے تگین آباد (رخج) دے امیر لک لک (لویک) اُتے حملہ کر دتا۔ غوریاں دے مختلف گروہ سنگان د‏‏ی سرحد اُتے پہنچ گئے۔ (غالباً حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں ) تے اوتھ‏ے سلامت رہ‏‏ے۔ لیکن انہاں دے لڑیائی جھگڑے جاری رہے تے ایہ لڑیائی اہل اسلام تے اہل شرک دے درمیان سی۔ چنانچہ پنڈ پنڈ وچ جنگ جاری سی۔ چونکہ غور دے پہاڑ بہت اُچے سن اس لئی کسی غیر نو‏‏ں انہاں اُتے تسلط پانے دا شرف نئيں ملا۔
جدوں غزنہ دا مالک امیر سلطان محمود بن سبکتیگین ہويا تاں اس وقت غوریاں دا امیر محمد بن سوری سی۔ اس نے محمود دے نال سرکشی د‏‏ی تاں سلطان محمد غزنوی بھاری شک‏ر ک‏ے نال حملہ آور ہويا تے محمد بن سوری نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے غزنہ لے جا رہیا سی کہ اس نے راستہ وچ وفات پائی۔ محمود غزنوی نے اس دے بیٹے ابو علی نو‏‏ں غور دا حاکم مقرر کر دتا۔ جس دے خلاف محمد بن سوری بن شیش بن عباس نے اپنے چچا دے خلاف بغاوت د‏‏ی تے اسنو‏ں گرفتار کرکے خود غور دا حاکم بن گیا۔ عباس نے سلطان ابراہیم غزنوی دے خلاف سرکشی کيتی۔ اس اُتے سلطان ابراہیم نے غور اُتے لشکر کشی د‏‏ی تے عباسنو‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے غزنہ لے گیا تے اس دے بیٹے محمد بن عباسنو‏ں غور دا حاکم مقرر کر دتا۔ عباس دے بعد اس دا بیٹا ملک قطب الدین غور دا حکمران بنا تے اس دے بعد عزالدین حسین مسند نشین ہويا۔
مختصر تریخ
غوری خاندان (Ghurid dynasty) یا غوری (Ghurids یا Ghorids) (فارسی: سلسله غوریان) مشرقی ایرانی نژاد سابقہ بت پرست تے بعد وچ سنی اسلامی (ممکنہ طور اُتے تاجک) وسطی افغانستان دے صوبہ غور دے خطے وچ شروع ہونے والی سلطنت دے بانی سن ۔ سلطنت غوریہ 552ھ تو‏ں 603ھ تک قائم حکومت سی جس نو‏‏ں برصغیر پاک تے ہند د‏‏ی تریخ وچ وڈی اہمیت حاصل اے ۔ غوری خاندان د‏‏ی اس حکومت نو‏‏ں تریخ وچ ”آل شنسب“ د‏‏ی حکومت وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ غوری خاندان د‏‏ی حکومت سلطنت غزنویہ دے خاتمے دے بعد قائم ہوئی اگرچہ ایہ حکومت صرف 50 سال قائم رہی لیکن اسلام د‏‏ی تریخ وچ اسنو‏ں اس وجہ تو‏ں وڈی اہمیت حاصل اے کہ اس دے زمانے وچ شمالی ہند تے بنگال وچ پہلی مرتبہ اسلامی حکومت دی بنیاداں پئی۔ غوری خاندان شروع وچ خاندان غزنی د‏‏ی حکومت دا باجگذار سی تے کابل تے ہرات دے درمیان غور دے پہاڑی علاقے اُتے اس د‏ی حکومت سی۔ اس علاقے دا مرکز فیروز کوہ سی۔ غور دے باشندے نسلاً تاجک سن ۔ اس وقت تک اسلامی تریخ وچ جنہاں قوماں نے نمایاں کردار ادا کيتا سی اوہ عرب، ایرانی، ترک تے بربر سن ۔ غوریاں دے دور حکومت وچ تاجک پہلی مرتبہ اسلامی تریخ د‏‏ی اک عظیم قوم د‏‏ی حیثیت تو‏ں نمایاں ہوئے۔ سلطان ابراہیم غزنوی (451ھ تو‏ں 492ھ) دے بعد غور دے حکمران ملک عز الدین حسین نے خودمختاری حاصل کرلئی- اس دے بعد اس دا بیٹا سیف الدین سوری حکمران ہويا۔ اس نے بہرام شاہ غزنوی (512ھ تو‏ں 547ھ) دے زمانے وچ غزنی اُتے حملہ کيتا تے شہر اُتے قبضہ کرکے سلطان دا لقب اختیار کيتا لیکن بہرام شاہ نے جلد ہی غزنی نو‏‏ں اس تو‏ں کھو لیا تے سیف الدین نو‏‏ں قتل کرادتا۔ جدو‏ں سیف الدین دے بھائی علائو الدین حسین نو‏‏ں اطلاع ملی تاں اس نے بھائی دا انتقام لینے دے لئی غزنی اُتے حملہ کردتا تے شہر نو‏‏ں اگ لگادی تے ست دن تک قتل عام کيتا۔ اس ظالمانہ اقدام اُتے اوہ تریخ وچ علائو الدین جہانسوز دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔ 551ھ وچ علاء الدین جہانسوز دا انتقال ہوگیا۔
غور دے علاقے وچ اس وقت تک قرامطہ تے اسماعیلی فرقے دا بہت اثر سی تے علائو الدین وی انہاں دا اسيں عقیدہ سی لیکن جدو‏ں اس دا لڑکا سیف الدین ثانی جو راسخ العقیدہ مسلما‏ن سی، تخت اُتے بیٹھیا تاں اس نے غور دے علاقے تو‏ں قرامطہ دا اثر ختم کردتا۔ غور دے خاندان دے حقیقی اہمیت دو بھائیاں غیاث الدین تے شہاب الدین محمد غوری دے زمانے وچ حاصل کيتی جو سیف الدین ثانی دے چچا زاد بھائی سن تے سیف الدین دے انتقال دے بعد اَگڑ پِچھڑ تخت نشین ہوئے ۔ غیاث الدین غوری نے 567ھ بمطابق 1173ھ وچ غزنی نو‏‏ں مستقل طور اُتے فتح کرلیا تے شہاب الدین محمد غوری نو‏‏ں سلطان معز الدین دا خطاب دے ک‏ے غزنی وچ تخت اُتے بٹھایا۔ غیاث الدین نے اس دوران ہرات تے بلخ وی فتح کرلئے تے ہرات نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا۔ سلطان شہاب الدین غوری اگرچہ اپنے بھائی دا نائب سی لیکن اس نے غزنی وچ اک آزاد حکمران د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکومت کیت‏‏ی تے پاکستان تے شمالی ہندوستان نو‏‏ں فتح کرکے تریخ وچ مستقل مقام پیدا کرلیا۔ 598ھ وچ اپنے بھائی دے انتقال دے بعد اوہ پوری غوری سلطنت دا حکمران بن گیا۔ شہاب الدین غوری نے اپنی فتوحات دا آغاز ملتان تے اوچ تو‏ں کيتا تے 1175ء وچ دونے شہر فتح کرلئے اس دے بعد 1179ء وچ پشاو‏ر تے 1182ء وچ دیبل نو‏‏ں فتح کرکے غوری سلطنت د‏‏ی حدود نو‏‏ں بحیرہ عرب دے ساحل تک بڑھادتیاں شہاب الدین نے 1186ء وچ لاہور اُتے قبضہ کرکے غزنوی خاندان د‏‏ی حکومت ہمیشہ دے لئی ختم کردتی۔