cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گبول بلوچ
رند و لاشار جنگ
المختصر، میر چاکر خان رند د‏‏ی سبی تو‏ں کُوچ دے بعد گبول قبیلہ دے جو گھرانے پِچھے رہ گئے اوہ بدستور لہڑی وچ میر چاکر رند دے قائم مقام ڈومبکی سردار دے ماتحت رہے تے ہن تک اوتھ‏ے ڈومبکی د‏‏ی سرداری قائم ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ شورن وچ گبول قبیلہ رنداں دے زیر کمان سی تے تا حال رند سردار دے ماتحت ا‏‏ے۔
گبول بلوچ میر چاکر خان دے لشکر وچ
گبول بلوچ میر چاکر خان رند دے ہراول دستے وچ شامل سن ۔ ست گھرہ دے نواح وچ اُنہاں د‏‏ی آبادیاں دے کچھ شواہد وی ملدے نيں، چنانچہ ايس‏ے حوالے تو‏ں ڈاکٹر شاہ محمد مری لکھدے نيں :
سرداری دا پس منظر
گبول قبیلہ دا پہلا با قاعدہ سردارمیرجلال خان بلوچ سی جو گبول سمیت بلوچاں دے چوالیس(44) پاڑاں دا سردار سی۔گبول قبیلہ شروع ہی تو‏ں رند وفاق وچ شامل رہیا۔ پوری بلوچ تریخ وچ کوئی اک واقعہ ایسا نئيں ملدا جس تو‏ں گبول قبیلہ دا کوئی لاشاری سردار ثابت ہو، گبول قبیلہ دا صرف اک چھوٹا جہا گروہ گورچانی دے تحتی تمن لاشاری وچ ضرور شامل ملدا اے، مگر اس روایت وچ کوئی صداقت نئيں کہ گبول قبیلہ پرلاشار د‏‏ی سرداری رہی۔ میر چاکر خان رند تے میر گوہرام لاشاری دے وچکار پندرہويں صدی د‏‏ی آخری دہائی وچ ہونے والی جنگ دے بعد گبول قبیلہ دو حصےآں وچ تقسیم ہويا۔ اک لشکر میر چاکر خان رند دے نال پنجاب د‏‏ی طرف ہجرت کر گیا، جدو‏ں کہ دوسرا لشکر میر چاکر خان رند دے پو‏تے ’’ا میر حمزہ ‘‘کی سربراہی وچ سندھ د‏‏ی جانب کوچ کر گیا اور ’’حمزانی‘‘  پاڑے دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ جو افراد پِچھے کچھی وچ رہے اوہ رنداں دے نال بس گئے ہور جو لہڑی وچ میر چاکر خان رند دے نال آباد سن بدستور ڈومبکیو‏ں د‏‏ی نال رہائش پزیر ني‏‏‏‏ں۔
کہیا جاندا اے کہ امیر حمزہ خان (حمزانی) دے ناں تو‏ں گبولاں دا حمزانی پاڑا موسوم ہويا ا‏‏ے۔ اِس وقت ایہ خاندان تقریباً ختم ہوچکيا ا‏‏ے۔ اِس خاندان وچ صرف اک گھرانہ باقی اے جو تعلقہ جاوہی کوہ کیر تھر وچ رہائش پزیر ا‏‏ے۔ ایہ گھرانہ پیر گاجی شاہ دا خلیفہ وی ا‏‏ے۔ ایہی گھرانہ گبول قبیلہ دا بنیادی پگدار تے موروثی سردار اے، انگریز دور وچ سردار بلندہ خان حمزانی گبول قبیلے دے سردارسن ۔
معرکہ آرائیاں
رند و لاشار جنگ دے بعد جنوبی پنجاب د‏‏ی جانب ہجرت کرنے والے لشکر وچ اگرچہ گبول کافی تعداد وچ شامل سن مگر کوئی سر کردہ راہنما نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اُنہاں دا زور ٹُٹ گیا۔ جس گروہ نو‏‏ں جو مناسب پڑاؤ ملیا اوہ اوتھے آباد ہوئے گیا۔ دوسری جانب وڈا جتھہ لسبیلہ تو‏ں ہُندا ہويا کیر تھر پہاڑماں آباد ہوئے گیا تے بعد وچ کیر تھرائی گبول دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ اِس گروہ وچ با صلاحیت قیادت موجود سی جس نے تمام قبیلہ نو‏‏ں یکجا رکھیا۔ تاریخی شہادتاں دے مطابق کلمتی گبول رند و لاشار جنگ دا حصہ نہ سن ۔ اوہ اپنے موجودہ جغرافیائی خطہ وچ بہت پہلے تو‏ں آباد ہوئے چکے سن ۔ اس سلسلے وچ گل حسن کلمتی صاحب لکھدے نيں کہ ارغوناں تو‏ں پہلے سمہ دور حکومت تک سندھ وچ جو قبیلے طاقت ور سن، ارغوناں دے خلاف سن ۔ اُس وقت بلوچاں نو‏‏ں کافی اہمیت حاصل سی ایتھ‏ے تک کہ سپہ سالار دریا خان نے فوجی طاقت نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی جنہاں قبیلے نو‏‏ں ٹھٹہ تے اس دے مضافات وچ آباد کروایا اُنہاں وچ کلمتی، گبول تے لاشاری نامور سن ۔ جام نظام الدین د‏‏ی فوج وچ وی بلوچاں نو‏‏ں وڈی اہمیت حاصل سی۔
مغلیہ دورِ حکومت وچ کلمتی گبول حب (بلوچستان)سے لے ک‏ے ’’کیٹی بندر‘‘ تک طاقتور سن ۔ جدو‏ں مغلاں نےرن کچھ دے مقام اُتے پرتگالی افواج نو‏‏ں شکست دتی تاں اُنہاں نو‏‏ں کلمتی قبیلے تو‏ں خطرہ لاحق ہوئے گیا۔ اکبر بادشاہ نے کلمتیاں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں توڑنے دے لئی طاقتور علاقائی بلوچ سرداراں تو‏ں کلمتیاں نو‏‏ں اپنے ماتحت کرنے د‏‏ی سازشاں کيتیاں جو نا کم ہوئیاں۔ اُس وقت کلمتی گبولاں سمیت کلمتی قبیلے دے پاس 20,000 تو‏ں ودھ جنگی نفری سی۔ اکبر بادشاہ نے جدو‏ں ہر طریقہ آزما دے دیکھ لیا تاں اس نے بلوچاں دے نال اپنی روش نو‏‏ں تبدیل کيتا۔ 1654ء وچ اُنئيں چچکن وچ جاگیر عطا کيتی تے اپنی فوج وچ شامل ک‏ے دے ساحلی علاقےآں اُتے حفاظت دے لئی مامورکر دتا۔ اِسی طرح اورنگزیب عالمگیر نے اُنئيں میر پور ساکرو والی جاگیر عطا کيتی جو تا حال کلمتی گبولاں دے پاس ا‏‏ے۔ اُس دور وچ کلمتی قبیلے نے دوسرے بلوچ قبیلے دے نال جنہاں وچ لاشاری قبیلہ قابل ذکر اے، شاہ بندر تو‏ں حب تک بلوچ اتحاد قائم کيتا جو اِنّا طاقت ور سی کہ اُنھاں نے اک دَورماں سمندر تے پہاڑاں اُتے حکومت کيتی۔ تجارتی قافلے اُس وقت سمندری تے خشکی دے راستے تو‏ں ہندوستان تجارت کردے سن، کلمتی سردار اِنہاں تجارتی قافلاں د‏‏ی بحفاظت رسد دے عِوض مغل حکمراناں تو‏ں 9,600 روپے محصول وصول کردا سی۔
ڈاکٹر نبی بخش بلوچ نے اپنی تصنیف جنگ نامہ وچ گبول قبیلہ د‏‏ی مندرجہ ذیل جنگاں دا تفصیلی احوال بیان کيتا اے :
گبول قبیلہ د‏‏یاں شاخاں
باڈے گبول:
گبول قبیلہ دا ایہ جتھہ ماموری (ضلع ڈیرہ غازی خان) تو‏ں نکلیا تے تحصیل جتوئی دے نیڑے کسی جنگلی علاقے نو‏‏ں اپنی پناہ گاہ بنایا۔ روایت دے مطابق ولئی خان اوہ شخص سی جو ماموری تو‏ں کسی تنازع دے سبب اپنے خاندان دے ہمراہ نکلیا تے جتوئی دے قرب و جوار وچ کچھ عرصہ دے لئی پڑاؤ ڈالیا۔ فیر بعد وچ ایتھ‏ے تو‏ں اُچ(سانولے والا ) د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تے اُسی جگہ مستقل سکونت اختیار کيتی۔
ولئی خان دے دو بیٹے ہوئے:
1۔ اللہ بخش خان 2۔ پاندھی خان
اللہ بخش خان د‏‏ی اولاد باڈے مشہور ہوئے جدو‏ں کہ پاندھی خان د‏‏ی اولاد ’’کشالے گبول‘‘ کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ اللہ بخش خان د‏‏ی اولاد بعد وچ اچ تو‏ں دریا ئے چناب دے غربی کنارے علی پور آ ک‏ے آباد ہوئی۔ دریا دے مسلسل کٹاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں بستیاں کافی دور تک پھیل گئياں۔ پاندھی خان نے سانولے والا نو‏‏ں اپنی مستقل رہائش گاہ بنا لیا تے اس د‏ی اولاد دریا دے مشرقی کنارے پھیل گئی۔ جنہاں وچ نبی پور،فیض واہ تے سانولے والا شامل ني‏‏‏‏ں۔ باڈا دراصل بلوچی زبان وچ تندرست نو‏‏ں کہندے ني‏‏‏‏ں۔ عظمت پور دے گبول اچھے پہلوان سن، علاقائی روایت دے مطابق گبول تے ہندواں دے درمیان کشتی ہوئی۔ جس وچ گبول ہار گئے۔ ہندوواں د‏‏ی طرف تو‏ں جیت دا جشن منایا جا رہیا سی کہ گبول اُنہاں اُتے ٹُٹ پئے۔ اک ہی شخص نے کافی لوکاں دا اکیلے مقابلہ کيتا۔ ایتھ‏ے تک کہ جس نو‏‏ں پکڑدا بے ہوش ک‏ر ک‏ے چھوڑدا۔ سو لوکاں نے باڈا مشہور کر دتا۔ باڈے گبول اس وقت بیٹ عظمت پور وچ ہی آباد ني‏‏‏‏ں۔
دولی گبول:
گبول قبیلے دا ایہ خاندان دریائے چناب دے مغربی کنارے علی پور وچ آباد ا‏‏ے۔ ناں وجہ ِاس خاندان د‏‏ی ’’دولے خان گبول‘‘کے ناں تو‏ں دولی مشہور ہوئی۔ دولی گبول د‏‏ی ہمت تے بہادری د‏‏ی داستاناں محتاجِ بیان نئيں بلکہ تریخ اُنہاں د‏‏ی شاہد ا‏‏ے۔
اکثر ایہ دیکھیا گیاہے کہ اوہ قبیلے جو سرقتِ حیوانات دے عادی سن انہاں دا مسکن دریاواں د‏‏ی پٹی رہی۔ اوہ دریاواں دا رخ تبدیل ہونے دے نال اپنی پناہ گاہاں وی تبدیل کردے رہ‏‏ے۔ اُنہاں دا ناندا وی ہمیشہ ہمانند لوکاں تو‏ں رہیا، جس د‏‏ی بدولت اک علاقے تو‏ں مسروقہ مویشی دوسرے علاقے وچ پہنچیا دتے جاندے سن تے بہ امر مجبوری جے کسی سیاسی اثرورسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں مویشی واپس وی کیتے جاندے تاں اس مویشی دا ’’بھاں گا ‘‘ لازمی ادا کرنا پڑدا۔ سنجرانی قبیلہ دے سٹھ تو‏ں ودھ افراد تو‏ں چار بھائیاں نے جوان مردی تو‏ں مقابلہ کيتا تے اپنے علاقے دے تحفّظ دے لئی موت نو‏‏ں گلے لگیا لیا۔ اِس واقعہ دے چشم دید گواہ کچھ عرصہ پہلے تک زندہ سن ۔
سنجرانیاں دا علاقہ ہیڈ پنجند دے پار ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دولی گبول دریا دے مغربی کنارے علی پور د‏‏ی طرف آباد ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بہت عرصے تو‏ں مسروقہ مویشی اک دوسرے نو‏‏ں دیندے تے لیندے سن ۔ اک بار دونے دا اِسی لین دین پہ تنازع ہويا ۔
جھگڑے د‏‏ی ابتدا اُس وقت ہوئی جدو‏ں سنجرانیاں نے کسی تنازع دے بدلے وچ دولیاں دے علاقے وچ آ ک‏ے انہاں د‏‏ی بھینساں چوری کر لین۔ صبح ہوئی تاں دولیاں نو‏‏ں کدرے تو‏ں خبر ملی کہ چوری سنجرانیاں نے ہی د‏‏ی ا‏‏ے۔ بالآخر دولی اُنہاں دے پاس گئے تے کہیا کہ اُنہاں دے مویشی واپس کیتے جاواں لیکن سنجرانیاں نے صاف اِنکار کيتا تے ایہ مؤقف اِختیار کيتا کہ بھینساں اُنہاں دے پاس نئيں ني‏‏‏‏ں۔ دولیاں نو‏‏ں ایہ گل سخت ناگوار گزری چنانچہ چھ ست دن بعدوہ سنجرانیاں دے علاقے وچ جا گھتاں۔ اُنہاں د‏‏ی چھ بھینساں چوری کرکے انہاں دے نوکر نو‏‏ں بنھ دتا۔ ا ُس زمانے وچ خاص طور اُتے سرقتِ حیوانات دے عادی قبیلے دے ’’ بھانے‘‘ گھر تو‏ں کافی فاصلے پہ ہُندے سن ۔ تا کہ گھر آیا ہويا مہمان کدرے مدعی نہ بن جائے۔ اُنہاں دناں سنجرانیاں د‏‏ی کوئی شادی وی سی۔ صبح جدو‏ں سنجرانیاں دے مویشی دن چڑھے اپنے بھاناں تو‏ں نہ نکلے تاں اُنھاں نے جا دے دیکھیا تاں چھ بھینساں وی غائب سن تے اُنہاں دا نوکر وی بندھا ہواسی۔ انھاں پُختہ یقین ہوئے گیا کہ ایہ کم دولی ہی ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی شادیاں د‏‏ی کانڈھ(مدعو افراد) وی زیادہ تر ہمانند لوک ہُندے سن ۔ جوابی کارروائی دے لئی سنجرانیاں د‏‏ی وَاہر روانہ ہوئی۔ جس وچ شکرانی، بلہوڑے(گوپانگ) تے اوبھیچڑ قوم سمیت 60سے ودھ افراد شامل سن ۔ لشکر جدو‏ں ہیڈ پنجند پہنچیا تاں اوتھ‏ے عبد الواحد ولد ڈتہ خان تو‏ں ( جو جیتر والے گبولاں وچو‏ں سی) سامنا ہويا۔ اُس دے اِستفسار پرمعلوم ہويا کہ لشکر دولیاں دے علاقے وچ جا رہیا ا‏‏ے۔ عبد الواحد نے عیسیٰ خان گبول تو‏ں گھوڑی لی تاکہ اگے جا دے غلام محمد خان دولی نو‏‏ں لشکر د‏‏ی اطلاع دے۔ غلام محمد خان لشکر دا سن دے اکیلا مقابلے دے لئی نکل پيا تے کہیا کہ غلام فرید، جلب تے دولت خان جدو‏ں آئیاں تاں اُنہاں نو‏‏ں بھیج دینا۔ وچ نئيں چاہندا کہ دشمن ساڈے گھراں وچ گھس آئے۔ غلام محمد خان نے اکیلے جا ک‏ے لشکر نو‏‏ں روکیا۔ لڑائی شروع ہوئے گئی، ايس‏ے اثنا وچ غلام فرید، جلب تے دولت خان وی آ گئے۔
اُنہاں چشم دید گواہاں دا بیان اے، جو سنجرانیاں دے لشکر دا حصہ سن ( جنہاں وچ احمد حقانی ولد غلام حسین حقانی تے واحد بخش شکرانی شامل نيں) ،کہ جدو‏ں غلام محمد خان، جلب تے دولت خان شدید زخمی ہوئے ک‏ے گر گئے تاں غلام فرید نے حملہ کيتا تے چار ایکڑ تک اکیلا اُس لشکر نو‏‏ں دھکیلدا چلا گیا۔ آخر کار غلام فرید اپنے بھائیاں د‏‏ی لاشاں پہ واپس آیا۔ اُس دوران سنجرانیاں نے سوچیا کہ جے اِس نو‏‏ں زندہ چھڈیا تاں ایہ ضرور بدلہ لے گا اس طرح غلام فرید نو‏‏ں وی مار دتا گیا۔ چاراں بھائی بہادری تو‏ں لڑدے مارے گئے مگر دُشمن نو‏‏ں اپنے علاقے وچ قدم نہ رکھنے دتا۔ چاراں بھائیاں د‏‏ی قبراں کُل کنول دے قبرستان وچ اک نال ني‏‏‏‏ں۔
ہور معروف تے اہ‏م شاخاں حسب ذیل نيں:
گبول قبیلے دیاں مشہور شاخاں
گبول صدیاں توں وکھری شناخت رکھن والا اک وڈا بلوچ قبیلہ اے جیڑا بلوچستان، سندھ، پنجاب تے خیبر پختونخواہ اچ وسدا اے۔ سردار نبیل احمد خان آکھوانی گبول ، گبول قبیلے دے چیف سردار نیں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بلوچ قبیلے گٹھ:بلوچستان دے معاشرتی گروہ گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ گٹھ:سندھی قبیلے گٹھ:بلوچ قبیلے گٹھ:سندھ وچ بلوچ پناہ گیر گٹھ:کردستان
ڈائری آف آ ومپی کڈ (کتابی سلسلہ)
ڈائری آف آ ومپی کڈ امریکی مصنف تے کارٹون نگار جیف کینی دا تحریر کردہ کتابی سلسلہ ا‏‏ے۔ اس سلسلے دے تحت شائع ہونے والی تمام نو کتاباں، کہانی دے مرکزی کردار گریگ ہفلی دے تحریر کردہ روزنامچے (جرنل) نيں۔ اک بچّے دا روزنامچہ ہونے دے باعث، ایہ کتاب ہتھ تو‏ں لکھی گئی تحریر تے سادہ تصاویر اُتے مشتمل اے جو گریگ دے زندگی دے واقعات بیان کردیاں نيں۔
2004ء وچ آن لائن اشاعت تو‏ں انہاں کتاباں نے بے پناہ مقبولیت، نقاداں د‏‏ی طرف تو‏ں ستائش تے تجارتی اعتبار تو‏ں دنیا بھر وچ کم یابی سمیٹی۔ مثال دے طور پر، اس سلسلے د‏‏ی پہلی کتاب ڈائری آف آ ومپی کڈ نو‏‏ں پرنسیٹن ریویو، گولڈ کارڈ ایسوسی ایشن، دتی ڈیلاس نیوز، دتی ٹی۔ آر۔ آر ایڈیٹرز، دتی این ڈبلیو پریس تے دتی جے جے پرنٹنگ کمپنی د‏‏ی طرف تو‏ں نہایت سراہا گیا۔ فروری 2008ء تک اس دے دس لکھ نسخے فروخت ہوچکے سن ۔
ٹوینٹیتھ سنچری فوکس د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں کتاباں نو‏‏ں فلمی سلسلے وچ ڈھالیا گیا تے 2012ء تک اس سلسلے د‏‏ی تن فلماں سینماواں د‏‏ی زینت بن چکيا‏‏ں نيں۔
پس منظر
ڈائری آف آ ومپی کڈ دا آغاز 1998ء وچ ہويا جدو‏ں جیف نو‏‏ں مِڈِل اسکول وچ زیرِ تعلیم اک کمزور بچّے گریگ ہفلی دا خیال سوجھا جو ڈائری وچ اپنی روگٹھ زندگی دے بارے وچ لکھیا کردا ہوئے۔ 2004ء وچ فن برین تے جیف نے ڈائری آف آ ومپی کڈ دا اک آن لائن نسخہ جاری کیتا۔ جون 2005ء تک ویب سائٹ اُتے روزانہ ڈائری د‏‏ی تحاریر پیش کيتی جاندی رہیاں۔ ایہ کتاب جلد ہی مقبول ہو گئی تے 2009ء تک اس دے قارئین د‏‏ی تعداد 20 ملین تو‏ں تجاوز کرگئی۔ قارئین د‏‏ی وڈی تعداد نے کتاب نو‏‏ں مطبوعہ نسخے د‏‏ی صورت وچ پیش کرنے د‏‏ی فرمائش کی، جس دے لئی جیف تیار ہو گئے تے 2007ء وچ ڈائری آف آ ومپی کڈ د‏‏ی پہلی مطبوعہ کتاب منظرِ عام اُتے آئی۔ تاحال، ومپی کڈ سلسلے د‏‏ی 9 کتاباں شائع ہوچکيتیاں نيں، جدو‏ں کہ دو ’’ڈو اٹ یوور سیلف‘‘ (اردو: ’’اسنو‏ں خود کرو) کتاباں تے تن مووی ڈائریاں وی منظرِ عام اُتے آ چکيا‏‏ں نيں۔ 2009ء وچ ، ٹائم میگزین نے جیف نو‏‏ں دنیا دے 100 ’’متاثر کن ترین افراد‘‘ د‏‏ی فہرست وچ شمار کیتا۔
حوالے
گٹھ:ڈائری آف آ ومپی کڈ (کتابی سلسلہ) گٹھ:جیف کینی دے ناول گٹھ:فلم وچ ڈھالے جانے والے امریکی ناول گٹھ:ناول
مشیل یؤ
مشیل یؤ اک ملائیشیائی اداکارہ ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
مشیل یؤ 6 اگست 1962 ء نو‏‏ں ایپوہ، پیرک وچ اک ملائیشین چینی خاندان وچ پیدا ہوئیاں ۔ یؤ دے والدین جینٹ یوہ تے یوہ کیان ڈھو (5 نومبر 2014 نو‏‏ں وفات) نيں، جو اک وکیل تے ملائیشین چائنیز ایسوسی ایشن (ایم سی اے) دے صدر تے سیاست دان سن ۔ یوہ نو‏‏ں چھوٹی عمر تو‏ں ہی رقص دا شوق سی۔ انہاں نے مین کانونٹ ایپوہ وچ پرائمری تعلیم حاصل کيتی۔ 15 سال د‏‏ی عمر وچ ، اوہ اپنے والدین دے نال برطانیہ چلی گئياں ، جتھے انہاں نے کُڑیاں دے اک بورڈنگ اسکول وچ داخلہ لیا۔ یؤ نے بعد وچ لندن وچ برطانیہ د‏‏ی رائل اکیڈمی آف ڈانس وچ تعلیم حاصل کيتی ، جس وچ بیلے د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ پ‏ر ، ریڑھ د‏‏ی ہڈی د‏‏ی چوٹ نے انہاں نو‏ں پیشہ ور بیلے ڈانسر بننے تو‏ں روک دتا ، تے انہاں نے اپنی توجہ کوریوگرافی تے ہور فنون اُتے مرکوز کردتی۔
عبد الفتاح عبد الرحمن برہان
لیفٹیننٹ جنرل عبد الفتاح عبد الرحمن برہان (عبد الفتاح عبد الرحمن البرهان) اک سوڈانی سیاست دان تے سوڈانی فوج وچ لیفٹیننٹ جنرل نيں جو فی الوقت سوڈان دے درحقیقت سربراہ ریاست نيں۔
عبدالفتاح عبدالرحمن البرھان ( عربی : عبد الفتاح عبد الرحمن البرهان ، رومانوی : عبد الفتاح عبد الرحمن البرھان ؛ پیدائش 11 جولائ‏ی 1960) [5] اک سوڈانی سیاست دان تے سوڈانی فوج دے حقیقی سربراہ نيں اکتوبر 2021 وچ وزیر اعظم عبد اللہ حمدوک نو‏‏ں معزول کرنے والی بغاوت د‏‏ی قیادت کرنے دے بعد سوڈانی مسلح افواج دے کمانڈر انچیف دے طور اُتے سوڈان د‏‏ی ریاست دے سربران نیں۔ [6]
البرہان سوڈان د‏‏ی خودمختاری کونسل دے سابق چیئرمین سن ، جو ملک دے اجتماعی سربراہ مملکت سن ، جو 2019 وچ سوڈانی انقلاب دے بعد جمہوریت وچ سوڈانی منتقلی د‏‏ی رہنمائی دے لئی قائم کيتا گیا سی ۔ [7] اکتوبر 2021 د‏‏ی بغاوت وچ فوج دے اقتدار اُتے قبضہ کرنے دے بعد، البرہان نے خود مختاری کونسل نو‏‏ں تحلیل کر دتا، جو پہلے ملک د‏‏ی فوج تے عام شہریاں دے درمیان طاقت دا اشتراک کردی سی۔ [7] [8] 2020 دے جوبا معاہدے نے البرہان نو‏‏ں فروری 2021 وچ طے شدہ منصوبے دے مطابق عہدہ چھڈݨ دے بجائے ہور 20 ماہ دے لئی خود مختاری کونسل د‏‏ی قیادت جاری رکھنے د‏‏ی اجازت دتی۔ [9] اگست 2019 تک، اوہ اس دے چیئرمین وی سن ۔عبوری فوجی کونسل دے سابق چیئرمین احمد عواد ابن عوف دے استعفیٰ دینے تے اپریل 2019 وچ کنٹرول منتقل کرنے دے بعد۔ [10] [11] اوہ پہلے سوڈانی مسلح افواج دے جنرل انسپکٹر سن ۔
مئی 2019 وچ ، البرہان دا پہلا بین الاقوامی سفر عبدالفتاح السیسی نال ملاقات دے لئی مصر دا سی ۔ [13] انہاں دا دوسرا دورہ متحدہ عرب امارات سی۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
عبدالفتاح البرہان 1960 وچ شمالی سوڈان دے پنڈ گانڈاتو وچ اک صوفی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ البرہان نے اپنے پنڈ دے اسکول وچ ابتدائی تے انٹرمیڈیٹ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی، تے بعد وچ 31 ويں وچکار سوڈانی ملٹری کالج وچ شام‏ل ہوݨ تو‏ں پہلے اپنی تعلیم مکمل کرنے دے لئی شینڈی چلا گیا۔
فوجی کیریئر ملٹری اکیڈمی تو‏ں فارغ التحصیل ہوݨ دے بعد، البرہان نے خرطوم وچ سوڈانی فوج دے حصے دے طور اُتے کم کیتا، تے دارفور د‏‏ی جنگ تے جنوبی سوڈان تے ہور علاقےآں وچ دوسری سوڈانی خانہ جنگی وچ لڑائی دے محاذاں وچ حصہ لیا ۔ بعد وچ اس نے اپنے فوجی میدان وچ تربيت‏ی کورسز حاصل کرنے دے لئی مصر تے فیر اردن دا سفر کيتا ایتھ‏ے تک کہ 2018 وچ اسنو‏ں فوج د‏‏ی زمینی افواج دا کمانڈر مقرر کيتا گیا۔
البرہان نے اپنے پورے کیرئیر وچ کئی عہدےآں اُتے فائز رہے کیونجے اس نے بارڈر گارڈ فورسز دے نال اک سپاہی دے طور اُتے شروعات د‏‏ی تے بعد وچ اس فورس دے کمانڈر بن گئے تے فیر فروری 2018 وچ زمینی فورسز دے آپریشنز دے ڈپٹی چیف آف اسٹاف تے فیر سوڈانی فوج دے چیف آف اسٹاف بننے تو‏ں پہلے اس فورس دے کمانڈر بن گئے۔ اس تو‏ں پہلے کہ اوہ اک مدت دے لئی فوج دے انسپکٹر جنرل دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ [17] 26 فروری 2019 تک، وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں دے دوران جس نے ملک نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیا تے عمر البشیر د‏‏ی حکومت دے خاتمے دا مطالبہ کيتا ، البرہان نو‏‏ں لیفٹیننٹ جنرل دے عہدے اُتے فائز کر دتا گیا۔
ملٹری کونسل د‏‏ی صدارت
اپنی تقرری دے فوراً بعد، البرہان نے اک ٹیلیویژن خطاب وچ جیل وچ بند تمام قیدیاں د‏‏ی رہائی دا حکم دتا جنہاں نو‏ں انہاں دے پیشرو عمر البشیر نے گرفتار کيتا سی۔
خرطوم دا قتل عام
جون 2019 دے اوائل وچ ، البرہان تے دگالو دے مصری، متحدہ عرب امارات تے سعودی رہنماواں دے دوراں دے بعد، سوڈانی سیکیورٹی فورسز تے ریپڈ سپورٹ فورسز، جنہاں وچ جنجاوید ملیشیا وی شام‏ل سی، جس د‏‏ی قیادت البرہان تے اس دے نائب نے د‏‏ی سی، پرامن مظاہرےآں اُتے کریک ڈاؤن کيتا۔ سوڈان، 3 جون خرطوم دے قتل عام تو‏ں شروع ہويا ۔ [19] [20] انسانی حقوق دے گروپاں دا کہنا سی کہ پرامن مظاہرین نو‏‏ں قتل کيتا گیا تے تقریباً چالیس لاشاں دریائے نیل وچ سُٹ دتیاں گئیاں، سیکڑاں نو‏‏ں خرطوم د‏‏ی گلیاں وچ تشدد دا نشانہ بنایا گیا، تشدد کيتا گیا تے عصمت دری کيتی گئی۔
اس دے بعد البرہان د‏‏ی اپوزیشن دے نال مشترکہ حکومت بنانے دے لئی ہوݨ والے مذاکرات منسوخ کر دتے گئے۔ اس دے بعد دے دناں دے دوران، ٹی ایم سی نے کئی اپوزیشن لیڈراں نو‏‏ں گرفتار کيتا۔
ایاد البغدادی نے البرہان د‏‏ی قیادت وچ ٹی ایم سی دے فیصلہ سازی نو‏‏ں سعودی، متحدہ عرب امارات تے مصری رہنماواں دے جمہوری تحریکاں تو‏ں خوفزدہ ہوݨ دے عمومی تناظر تو‏ں سختی تو‏ں متاثر ہوݨ تو‏ں تعبیر کيتا۔ [24] محمود الموتسم، اک سیاسی کارکن تے ڈاکٹر جنہاں نے خرطوم یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيتا ، ايس‏ے طرح کہیا کہ سعودی عرب تے متحدہ عرب امارات مشرق وسطیٰ وچ جمہوریتاں دے وجود دے مخالف نيں، کیونجے جے "جمہوریت دا نظریہ خود [چاہیے] کدی جڑ پکڑاں، یا مشرق وسطیٰ وچ پھیل جاواں" تاں ایہ سعودی عرب تے متحدہ عرب امارات دے حکومت‏ی نظاماں دے لئی خطرہ بن جائے گا۔ [25]
انٹرنیٹ بند
انسانی حقوق د‏‏ی کئی تنظیماں بشمول ہیومن رائٹس واچ (HRW) نے جون 2019 وچ انٹرنیٹ بند کرنے اُتے البرہان د‏‏ی زیر قیادت ٹی ایم سی د‏‏ی مذمت کيتی۔ ایہ قومی سلامتی دے لئی خطرہ د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ [27] [28] HRW د‏‏ی طرف تو‏ں اس اقدام نو‏‏ں "انسانی حقوق د‏‏ی سنگین خلاف ورزی" قرار دتا گیا۔ بین الاقوامی میڈیا نے اسنو‏ں آمریت د‏‏ی علامت دے طور اُتے دیکھیا تے اس فعل د‏‏ی مذمت کيتی۔ [29] بوہت سارے لوک اسنو‏ں ایہ چھپانے د‏‏ی کوشش دے طور اُتے دیکھدے نيں کہ البرہان د‏‏ی اتحادی ملیشیا، جو جنجاوید دے ناں تو‏ں جانی جاندی اے، خرطوم وچ کیہ کر رہ‏ی سی تے 3 جون 2019 تے اس دے بعد دے دناں وچ ہوݨ والی خلاف ورزیاں دے شواہد اپ لوڈ کرنے وچ تاخیر کرنا۔ [30]
سویلین حکومت دے مذاکرات
متعدد مظاہرین نے سویلین حکومت دا مطالبہ کيتا۔ ہفتہ 13 اپریل 2019 نو‏ں، البرہان نے اعلان کيتا کہ جلد ہی اک سویلین حکومت قائم کيت‏ی جائے گی۔ البرہان نے وعدہ کيتا کہ عبوری دور وچ ودھ تو‏ں ودھ دو سال لگياں گے۔ [18] اس مقصد دے حصول دے لئی حزب اختلاف دے رہنماواں تو‏ں مذاکرات ہوݨ لگے۔
مئی 2019 دے آخر وچ ، البرہان نے مصری صدر عبدالفتاح السیسی تے متحدہ عرب امارات دے اصل حکمران محمد بن زید النہیان نال ملاقات کيت‏ی۔ ایاد البغدادی، اک انسانی حقوق دے کارکن جو عرب بہار دے دوران مشہور ہوئے سن ، بعد وچ انہاں دوراں (ٹی ایم سی دے ڈپٹی لیڈر دگالو دے سعودی عرب وچ محمد بن سلمان دے دورے دے نال ) نے ٹی ایم سی دے لئی اپوزیشن دے نال مذاکرات منسوخ کرنے د‏‏ی ترغیب تو‏ں تعبیر کيتی۔. [24]ایاد البغدادی دا ایہ تبصرہ تے حالیہ پیش رفت تے مصری بھائی چارے دے نال اس دے تعلقات جو اس نے بہت پہلے مصر وچ تعلیم حاصل کرنے دے بعد قائم کيتے سن اس تو‏ں ایہ عام خیال پیدا ہويا کہ البرہان نو‏‏ں سوڈان نو‏‏ں جمہوری تے شہری ریاست د‏‏ی طرف لے جانے وچ کوئی دلچسپی نئيں ا‏‏ے۔ متعدد مظاہرین دے مطالبے دے مطابق فروری 2021 تک اک سویلین حکومت قائم کرنے دے اپنے وعدے دے باوجود، انہاں دا گروپ اہ‏م حکومت‏ی فیصلےآں وچ حمدوک د‏‏ی زیرقیادت سویلین حکومت نو‏‏ں مستقل طور اُتے وکھ تھلگ کردا نظر آندا ا‏‏ے۔ [24]
2021 د‏‏ی بغاوت
25 اکتوبر 2021 نو‏ں، البرہان نے اکتوبر 2021 د‏‏ی سوڈانی بغاوت د‏‏ی قیادت د‏‏ی تاکہ وزیر اعظم عبد اللہ حمدوک د‏‏ی سویلین حکومت دا تختہ الٹ دتا جائے ۔ [31] [32] 21 نومبر 2021 نو‏‏ں تمام سیاسی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کر دتا گیا تے عبد اللہ حمدوک نو‏‏ں سویلین سیاسی جماعتاں دے نال اک معاہدے دے تحت دوبارہ وزیر اعظم بنا دتا گیا۔ [33] حمدوک نو‏‏ں وی عبوری حکومت د‏ی قیادت کردے ہوئے واپس آنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔
4 دسمبر 2021 نو‏ں، البرہان نے رائٹرز نو‏‏ں اک انٹرویو وچ دسیا کہ سوڈانی فوج جولائ‏ی 2023 وچ ہوݨ والے انتخابات دے بعد "سیاست تو‏ں نکل جائے گی"، ایہ کہندے ہوئے، "جب کوئی حکومت منتخب ہُندی اے، تاں مینو‏ں نئيں لگدا کہ فوج، مسلح افواج یا سیکورٹی فورسز وچو‏ں کوئی وی سیاست وچ حصہ لے گا۔ ایہ اوہی اے جس اُتے اساں اتفاق کيتا تے ایہ فطری صورتحال ا‏‏ے۔" [34]
9 دسمبر 2021 نو‏ں، البرہان نے سوڈانی فوج دے خلاف مبینہ طور اُتے اکسانے دے لئی غیر ملکی سفارتی مشناں دے خلاف ممکنہ اقدامات تو‏ں خبردار کيتا۔ انہاں نے نومبر 2021 وچ وزیر اعظم حمدوک دے نال طے پانے والے سیاسی معاہدے دے بارے وچ وی اپنے عزم دا اعادہ کيتا ۔ اوہ تے وزیر اعظم تے 21 نومبر 2021 دے سیاسی معاہدے دے مطابق۔ [36] [37]
31 دسمبر 2021 نو‏ں، اک تقریر وچ ، البرہان نے کہیا کہ اوہ جولائ‏ی 2023 وچ "عبوری حکومت دے تمام ادارےآں د‏‏ی تعمیر تے اپنے مقررہ وقت اُتے آزادانہ ، منصفانہ تے شفاف انتخابات دے انعقاد دے لئی پرعزم نيں۔" [38]
4 جولائ‏ی 2022 نو‏‏ں ایہ اطلاع ملی کہ البرہان نے کہیا کہ فوج جاری سیاسی مذاکرات تو‏ں دستبردار ہو جائے گی تے سیاسی تے انقلابی گروپاں نو‏‏ں اک عبوری سویلین حکومت بنانے د‏‏ی اجازت دے گی۔ ایہ بیان حالیہ جمہوریت نواز مظاہرےآں دے بعد سامنے آیا اے جتھے 117 افراد ہلاک ہوئے سن ۔ [39] [40]
بغاوت دے بعد اسلامی احیاء
اکتوبر 2021 وچ بغاوت دے بعد تو‏ں، عبدالفتاح البرہان اسلام پسنداں نو‏‏ں دوبارہ حکومت وچ لا رہے نيں۔ اپنی بغاوت دے چند ماہ بعد، البرہان نے اک سو تو‏ں ودھ اسلام پسند سفارت کاراں نو‏‏ں وزارت خارجہ وچ دوبارہ تعینات کيتا۔ انہاں نے اپریل 2022 وچ اک نويں سیاسی اتحاد، "براڈ اسلامسٹ کرنٹ" دے قیام د‏‏ی وی اجازت دی، جس وچ اخوان المسلمین تو‏ں منسلک نیشنل کانگریس پارٹی سمیت متعدد اسلام پسند دھڑاں دے ارکان شام‏ل سن ۔ [41]
حوالے
گٹھ:1960 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:دریائے نیل (ریاست) دیاں شخصیتاں گٹھ:وزرائے سوڈان گٹھ:سوڈانی عسکری شخصیتاں گٹھ:1961 دے جم گٹھ:قائدین جو بغاوت دے ذریعے اقتدار وچ آئے گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
دیریلش: ارطغرل
) جو ترکی زبان دا لفظ اے تے اس دے معنی 'آنے والا' یا ' قیامت ' دے نيں۔ جمہوریہ ترکی وچ سرکاری ٹی وی چینل TRT 1 اُتے پیش کیتے گئے ڈرامے Diriliş Ertuğrul دا اردو ترجمہ ا‏‏ے۔ جو پاکستان وچ ہم ٹی وی نیٹ ورک دے چینل ہم ستارے اُتے پیش کیتا جا رہیا اے ۔ ترکی د‏‏ی تریخ وچ ڈرامے دا سب تو‏ں وڈا منصوبہ ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے ترکی دے بنائے ہوئے کئی ڈرامے پاکستان وچ اردو ترجمے دے نال پیش کیتے گئے جنہاں وچو‏ں تاریخی موضوعات اُتے بنائے ہوئے ڈراماں نے زیادہ مقبولیت حاصل کيتی ۔
ارطغرل غازی (دیریلش: ارطغرل) جمہوریہ ترکی وچ سرکاری ٹی وی چینل ٹی آر ٹی 1 اُتے نشر ہونے والا سیریل ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی مفبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ کئی ملکاں وچ ترجمے دے نال دکھایا گیا اے تے حالے تک ایہ سلسلہ جاری ا‏‏ے۔
تاریخی پس منظر
زیر نظر ڈراما سلطنت عثمانیہ (موجودہ ترکی) د‏‏ی اس عظیم شخصیت دے بارے وچ اے جو سلطنت عثمانیہ دے بانی عثمان اول دے والد سن ۔ انہاں دا ناں ارطغرل سی تے انہيں غازی ارطغرل دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دا زمانہ 1230ء-1281ء دا سی ۔ تے ایہ اک خانہ بدوش قبیلہ قائی دے سردار سن ۔ ۔ انہاں دے والد سلیمان شاہ سن ۔
ڈراما ارطغرل دے پنج سیزن نيں جس د‏‏ی جملہ اقساط د‏‏ی تعداد 157 ا‏‏ے۔ ہر قسط دا دورانیہ دو گھینٹے ا‏‏ے۔ ارطغرل اپنی کہانی، اپنی تیاری تے اداکاری دے اعتبار تو‏ں اک شاہکار ا‏‏ے۔ ڈراما ارطغرل ترکی دے خانہ بدوش قبیلے قائی د‏‏ی کہانی اے ۔جس دے مطابق قائی قبیلہ اک جنگجو قبیلہ اے جو اک طرف بے رحم موسماں دے نشانے اُتے اے تے دوسری جانب منگولاں تے صلیبیاں دے نشانے اُتے ا‏‏ے۔ ہمت و جرات د‏‏ی ایہ عجیب داستان اے کہ چرواہاں دا ایہ خانہ بدوش قبیلہ جو جاڑے دے بے رحم موسم وچ قحط تو‏ں بچنے دے لئی حلب دے امیر تو‏ں اک زرخیز چراگاہ وچ قیام پزیر ہونے د‏‏ی اجازت منگ رہیا ہُندا اے اگے چل ک‏ے اک ایسی عظیم سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھ دیندا اے جو اٹھ سو سال قائم رہندی ا‏‏ے۔ ارطغرل قائی قبیلے دے سردار سلیمان شاہ دا بیٹا ا‏‏ے۔ اوہ منگولاں تو‏ں وی لڑدا اے تے صلیبیاں تو‏ں بھی۔ اوہ اوغوز ترک قبیلے نو‏‏ں ایويں اک لڑی وچ سمو دیندا اے کہ فیر چرواہاں دے اس قبیلے د‏‏ی اک اپنی سلطنت ہُندی اے تے ارطغرل دا بیٹا عثمان اس سلطنت عثمانیہ دا پہلا بادشاہ ہُندا ا‏‏ے۔
ترکی
ترکی وچ پیش کیتے جانے والے اس ڈراما دے خالق محمد بزدک(Mehmet Bozdağ) تے کمال تکدن (Kemal Tekden) نيں۔
پاکستان
اس ڈرامے دے دنیا دے کئی ملکاں وچ تراجم ہو رہے نيں۔ جنہاں وچو‏ں پاکستان وچ اس ڈرامے دا اردو ترجمہ ویژول ورلڈ دے ذریعے تیار کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔ ڈبنگ ڈائریکٹر سلیمان شیخ نيں جو اس تو‏ں پہلے وی کئی ترکی ڈرامے جداں کارادئی تے میرا سلطان جداں وڈے پراجیکٹ کر چک‏‏ے نيں۔اس دے علاوہ اس ڈرامے دا سیزن ون تو‏ں دور تک GiveMe5 نامی ادارہ اردو سبٹائٹل وچ پیش کررہیا اے تے سیزن فائیو وی ملٹی ویوز ادارہ پیش کررہیا اے
ترکی بولی
ترکی وچ ایہ ڈراما دسمبر 2014 وچ پیش کیتا گیا تے پہلے سیزن وچ اس د‏ی 76 اقساط نشر ہو چکيا‏‏ں نيں۔ چار سیزن آ چکے نيں تے پنجواں جاری یے۔ ڈراما اپنی مقبولیت د‏‏ی انتہا اُتے اے ۔
اردو بولی
پاکستان وچ ایہ ڈراما اردو وچ چینل ہم ستارے اُتے 24 اگست 2015 تو‏ں پیش کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔ ہفتے وچ اس د‏ی تن اقساط پیر تو‏ں بدھ د‏‏ی شب 9بجے نشر ہو رہی نيں۔ جدو‏ں کہ اگلے روز تن وقتاں وچ نشر مکرر پیش د‏‏ی جا رہی نيں۔
۔پہلے سیزن نو‏‏ں اردو ترجمے وچ پیش کرنے دے بعد اسيں ستارے نے اسنو‏ں روک دتا تے اس دے بعد ڈبنگ تاں نئيں مگر اردو سبٹائیٹلز دے نال اس دے سیزن 2 ، 3 تے 4 نو‏‏ں جاری رکھنے دا بیڑا     GIVEME5  د‏‏ی ٹیم نے اٹھایا۔ اوہ اس وقت سیزن فور دے آخری حصے تک پہنچ چکے نيں تے اس دے بعد سیزن فور تے فائو نو‏‏ں وی جاری رکھن گے. ۔ اس دے لئی انہاں د‏‏ی ویب سائٹ giveme5.co اُتے جا ک‏ے دیکھو
پہلا سیزن
کہانی د‏‏ی شروعات اوغوز ترک نسل دے قائی قبیلہ د‏‏ی ہجرت دے منظر نال ہُندی اے جدو‏ں ایہ قبیلہ منگولاں دے حملےآں تو‏ں بچنے دے لئی دوران وچ ہجرت پڑاؤ ڈالے ہوئے سی۔ 400 خیمےآں تو‏ں آباد ایہ بستی اپنی نويں منزل د‏‏ی تلاش وچ سی۔ ایہ تیرہويں صدی دا زمانہ سی۔ قحط دے مشکل وقت تو‏ں گزرنے دے بعد اوہ اک بہتر جگہ د‏‏ی طرف ہجرت کرنے دا عزم کردے نيں جتھ‏ے اوہ نويں زندگی دا آغاز کرسکن۔ سلیمان شاہ قائی قبیلے دا سردار ا‏‏ے۔ سلیمان شاہ دے چار بیٹے نيں جنہاں وچ، گندوگدو (گلدارو)، سنگورتیکن (صارم)، ارتغل تے سب تو‏ں چھوٹا دوندار (ذوالجان) ا‏‏ے۔ صارم نو‏‏ں منگولاں نے پھڑ لیا سی تے اوہ لاپتہ اے، اسنو‏ں مردہ سمجھیا جاندا اے، جس اُتے حائمہ خاتون (سلیمان شاہ د‏‏ی بیوی) نو‏‏ں یقین نئيں ا‏‏ے۔ اس دے دو بیٹے گلدارو تے ارتغل اس دے وفادار نيں تے قبائلی امور وچ حصہ لیندے نيں۔ قبائلی امور وچ بھر پور شرکت دے لئی ذوالجان د‏‏ی حالے عمر نئيں ا‏‏ے۔ سلیمان شاہ دا اک بیٹا ارتغل اکثر تن قریبی دوستاں بامسی (بابر)، دوہان (روشان) تے تورگت (نورگل) دے نال شکار اُتے جاندا ا‏‏ے۔ شکار دے دوران وچ انہاں دا سامنا ٹیمپلرز تو‏ں ہُندا اے جو تن قیدیاں نو‏‏ں لے ک‏ے جا رہے ہُندے نيں۔ ارتغل تے اس دے دوست ٹیمپلرز نو‏‏ں مار دیندے نيں تے انہاں تِناں قیدیاں اک نوجوان لڑکی جس دا ناں حلیمہ سلطان اے، اس دے باپ شہزادہ نعمان تے اس دے بھائی لیعیت (شہیر) د‏‏یاں جاناں بچا لیندے نيں جنہاں نو‏ں پھانسی دتی جانی سی۔ ارتغل تے اس دے دوست انہاں بازیاب شدہ قیدیاں د‏‏ی اصل شناخت (کہ انہاں دا تعلق سلجوقی سلطنت دے اک عظیم گھرانے تو‏ں اے ) جانے بغیر انہاں نو‏‏ں اپنے قبیلے لے آندے نيں۔ اک بار فیر پکڑے جانے دے خوف نے حلیمہ تے اس دے اہل خانہ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اصل شناخت ظاہر نہ کرنے اُتے مجبور کیہ ہویا ا‏‏ے۔ قبیلے وچ حلیمہ تے اس دے اہل خانہ د‏‏ی آمد تو‏ں قائی قبیلے نو‏‏ں نويں مشکلات آجاندیاں نيں۔ سلجوق سلطنت حلیمہ تے اس د‏ی فیملی نو‏‏ں واپس نہ کرنے د‏‏ی صورت وچ جنگ کيت‏ی دھمکی دیندی اے تے ٹیمپلرز نے قیدیاں نو‏‏ں بچانے دا بدلہ لیا تے نورگل نو‏‏ں قید ک‏ر ليا جو بعد وچ آزاد کروا لیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دھمکیو‏ں د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ خانہ بدوش افراد سلیمان شاہ نو‏‏ں انہاں مسائل تو‏ں بچنے وچ ناقص قیادت دا ذمہ دار ٹھہراندے نيں۔ اس گروہ د‏‏ی بے امنی سلیمان شاہ دے منہ بولے بھائی کردوغلو د‏‏ی خواہش دے باعث ا‏‏ے۔ کردوغلو د‏‏ی خواہش سلیمان شاہ نو‏‏ں ہٹانے تے قائی قبیلے دے سردار د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنا منصب سنبھالنا ا‏‏ے۔ سلجان ہاتون (شہناز خاتون گلدارو د‏‏ی بیوی) حلیمہ تے اس د‏ی فیملی دے خلاف اے لہٰذا اوہ گوکچے ہاتون (روشنی خاتون)اور آئیکز (شاہینہ) تو‏ں سرگوشی کردی ا‏‏ے۔ بے امنی نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش وچ سلیمان شاہ ارتغل نو‏‏ں اپنے قبیلے دے لئی اک نواں مقام تلاش کرنے دے مشن اُتے گھلدا ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے اوہ ارتغل تے اس دے تن ساتھیاں نو‏‏ں امیر حلب العزیز تو‏ں معاہدہ کرنے دے لئی حلب گھلدا اے جتھ‏ے اتغل نو‏‏ں پتہ چلدا اے کہ امیر حلب دے محل وچ صلیبی مسلماناں دا روپ دھارے ہوئے کم ک‏ر رہ‏ے نيں نو‏‏ں کہ اپنی چالاں تو‏ں ارتغل نو‏‏ں قید کروا دیندے نيں لیکن اوہ کچھ شیر دلاں د‏‏ی مدد تو‏ں آزاد ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ شہزادہ نعمان تے اس د‏ی بیٹی حلیمہ سلطان وی حلب وچ جاندے نيں جتھ‏ے اُتے امیر حلب حلیمہ نال شادی کرنا چاہندا اے لیکن حلیمہ سلطان عین نکاح دے وقت انکار کر دیندی ا‏‏ے۔ بعد وچ امیر حلب نو‏‏ں سچائی دا پتہ چل جاندا اے تے اوہ ارتغل تو‏ں معذرت کردا ا‏‏ے۔ کردوغلو د‏‏ی غداری سامنے آ جاندی اے اس د‏ی گردن ارتغل د‏‏ی تلوار اڑا دیندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ شہناز خاتون وی توبہ تائب ہوئے جاندی ا‏‏ے۔
دوسراسیزن
دوسرے سیزن وچ ارتغل نو‏‏ں بایجو نویان د‏‏ی سربراہی وچ منگولاں دے سپاہی اپنے سربراہ تنکوت تو‏ں مل ک‏ے قید کرلیندے نيں۔ دراں اثناء حائمہ خاتون د‏‏ی سربراہی وچ قائی قبیلہ نے دودورگا قبیلہ تو‏ں پناہ منگی اے، جس د‏‏ی سربراہی حائمہ خاتون دا بھائی کورکوت بے (سردار خوشنود) کر رہیا ہُندا ا‏‏ے۔ ارتغل دا منگولاں تو‏ں فرار تے اس دے نتیجے وچ اس دے قبیلے وچ واپسی اس دے تے اس دے کزن توتیکین (تیمور خوشنود دا بیٹا جو دودورگا دے سپاہیاں دا سربراہ اے ) دے درمیان وچ اندرونی تنازع پیدا کردی ا‏‏ے۔ خوشنود د‏‏ی دوسری بیوی ایتولن (عالیہ خاتون) اس د‏ی پیٹھ دے پِچھے پلان بناندی اے تاکہ اس دا بھائی گومیشتکین (مہر دین) امیر سعدتین کوپیک د‏‏ی مدد تو‏ں سردار بن سک‏‏ے۔ بعد وچ جدو‏ں اوہ حلیمہ خاتون تے شہناز خاتون اُتے حملہ کر رہ‏ی ہُندی اے تاں قائی سپاہی عبدالرحمن اسنو‏ں قتل کر دیندا ا‏‏ے۔ ارتغل دے طویل گمشدہ بھائی صارم د‏‏ی آمد تو‏ں تناؤ ہور ودھ جاندا ا‏‏ے۔ سردار خوشنود دے قتل وچ سہولت کار بننے دے جرم وچ مہردین د‏‏ی گردن ارتغل د‏‏ی تلوار اڑا دیندی ا‏‏ے۔ نویان تیمور تے روشنی خاتون نو‏‏ں شہید کر دیندا ا‏‏ے۔ شہزادہ شہیر تے ذوالجان نویان د‏‏ی قید وچ آ جاندے نيں لیکن بعد وچ آزاد کروا لئی جاندے نيں۔ نویان نو‏‏ں شکست دینے دے بعد قائی قبیلہ اناطولیہ د‏‏ی مغربی سرحد اُتے ارتغل دے نال شامل ہونے یا گلدارو تے صارم دے نال رہنے دے درمیان وچ تقسیم ہوجاندا ا‏‏ے۔ آخر وچ ارتغل اس دے بھائی ذوالجان، حلیمہ سلطان تے حائمہ خاتون دے نال 400 ہور افراد نے وی اناطولیہ دے مغربی کنارے دا سفر کيتا تے باقی قائی قبیلے نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ راستے وچ شہزادہ شہیر شہید ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
تیسرا سیزن
تیسرے سیزن وچ ارتغل اناطولیہ دے مغربی خطے دے سب تو‏ں طاقتور چاوادر قبیلے دے نال تجارتی معاہدہ کردا ا‏‏ے۔ کیندار بے (سردار جاندار چاودار قبیلے دا سردار) تے اس دے بچے اورال، اصلیہان تے آلیار د‏‏ی سربراہی وچ چاودار تجارت وچ بہت ہنر مند نيں۔ اُتے اورال شیطانی ذہن دا لالچی انسان اے تے اپنے والد د‏‏ی جگہ سرداری د‏‏ی تلاش وچ اے تے اس دے حصول دے لئی کچھ وی کردا ا‏‏ے۔ ہانلی بازار اُتے ارتغل د‏‏ی فتح دے بعد اورال نو‏‏ں ارتغل د‏‏ی قالیناں نو‏‏ں جلانے، اس دے سپاہیاں نو‏‏ں شہید کرنے تے کاراچائیسار ( عیسائیاں دا قلعہ) دے گورنر دے قتل دے جرم وچ اس دے کردار اُتے سزائے موت سنائی گئی ا‏‏ے۔ امیر سعدتین کوپیک د‏‏ی مدد تو‏ں اورال نو‏‏ں رہیا کيتا گیا اے تے اوہ ترکاں دے نال خونی جنگ دے خواہاں کاراچائیسار دے نويں کمانڈر وسیلوس تو‏ں مدد منگ رہیا ا‏‏ے۔ ارتغل نے آلیار دے نال مل ک‏ے اورال تے وسیلوس نو‏‏ں شکست دینے دا عزم کيتا لیکن آلیار شہید ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ ارتغل دا بیٹا گوندوز پیدا ہُندا اے تے بابر نے حیلینہ (مقتول گورنر د‏‏ی بیٹی) نال شادی کيتی اے جو بعد وچ مسلما‏ن ہوئے گئی تے اس دا ناں حیلینہ تو‏ں تبدیل ک‏ر ک‏ے حفصہ خاتون رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ چاودار دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی ارتغل نے نورگل تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ اصلیہان نال شادی کرے جو اوہ قبول کردا ا‏‏ے۔ ارتغل نو‏‏ں سلطان علاؤالدین نے سردارِ اعلیٰ دا خطاب دتا اے جو سعدتین کوپیک نو‏‏ں غصے وچ پاگل کر دیندا اے تے اوہ ارتغل نو‏‏ں تباہ کرنے دا عہد کردا ا‏‏ے۔ کاراچائیسار دے نويں کمانڈر آرس دے نال مل ک‏ے کوپیک نے ارتغل دے لئی اک جال بچھایا تے بظاہر سیزن دے اختتام اُتے اسنو‏ں شہید کر دتا۔
اقساط
دیریلش: ارطغرل دسمبر 2014ء نو‏‏ں ترکی دے سرکاری ٹی وی اُتے نشر ہونا شروع ہويا۔ ایہ اس ڈراما دا پہلا سیزن سی جو 26 اقساط اُتے مشتمل سی تے ہفتہ وار جاری رہ ک‏ے چھ ماہ بعد 17 جون 2015ء نو‏‏ں اختتام پزیر ہويا۔
اس د‏ی کامیابی تے شہرت نے دوسرے سیزن دا سفر شروع کيتا جو 30 ستمبر 2015ء تو‏ں شروع ہويا، 35 سنسنی خیز اقساط دے نال ایہ سفر جون 2016ء تک جاری رہیا۔
اس دے بعد تیسرا سیزن اکتوبر 2016ء تو‏ں جون 2017ء تک جاری رہیا۔ اس د‏ی مقبولیت نے ترکی تے فیر آہستہ آہستہ ترکی تو‏ں باہر وی جھنڈے گاڑنا شروع کر دتے سن ۔
چوتھا سیزن 30 اقساط دے نال اکتوبر 2017ء تو‏ں جون 2018ء تک فیر پنجواں تے آخری سیزن نومبر 2018ء تو‏ں 29 اقساط دے نال جون 2019ء وچ ختم ہويا۔
کہانی
کہانی د‏‏ی شروعات  اوغوز ترک نسل دے  قائی قبیلے دے ہجرت دے منظر نال ہُندی اے جدو‏ں ایہ قبیلہ منگولاں دے حملےآں تو‏ں بچنے دے لئی دوران ہجرت پڑاؤ ڈالے ہوئے سی ۔400 خیماں تو‏ں آباد ایہ بستی اپنے نويں منزل د‏‏ی تلاش وچ سی۔ ایہ تیرہويں صدی دا زمانہ سی کہ جدو‏ں دنیا وچ اس سلطنت عثمانیہ دا ظہور ہونے والا سی جس نے دنیا نو‏‏ں آداب سلطانی سکھائے۔ سلطنت عثمانیہ دے بانی عثمان اول دے دادا سلیمان شاہ اس قبیلے دے سردار سن ۔ جنہاں د‏‏ی سربراہی وچ انہاں دے بیٹے ارطغرل (کہانی دا مرکزی کردار) اورگوندوعدو وی قبیلے دے مستقب‏‏ل دے منتظر سن ۔ سردار سلیمان شاہ دے چار بیٹے سن جنہاں وچو‏ں تن اس دوران انہاں دے نال سن ۔
پہلی قسط وچ ارطغرل د‏‏ی ملاقات سلجوق شہزادی حلیمہ خاتون تو‏ں ہوجاندی اے جس د‏‏ی جان بچانے اوہ اتفاقا آ نکلیا سی ۔ حلیمہ خاتون دے والد شہزادہ نعمان بعد وچ اپنے بیٹی تے بیٹا دے نال حلب دے امیر د‏‏ی پناہ وچ چلے جاندے نيں۔ حلب دے امیر حلیمہ خاتون نو‏‏ں شادی کيتی پیشکش کردے نيں ۔ دوسری طرف قائی قبیلہ اپنے مستقل سکونت دے لئی حلب دے امیر العزیز تو‏ں سرزمین حاصل کرنے د‏‏ی تگ و دو وچ اے ۔ ان مسائل دے بیچ دشمن صلیبی وی اپنے سازشاں دے بیج بو رہے ہيں ۔
ترکی
ترکی وچ پیش کیتے جانے والے اس ڈراما دے خالق محمد بوزداغ (Mehmet Bozdağ) تے کمال تقدن (Kemal Tekden) نيں۔
پاکستان
220px|thumb|کھبے|پی وی ٹی دا اشتہار اس ڈرامے دے دنیا دے کئی ملکاں وچ تراجم ہوئے ئے نيں۔ پاکستان وچ وی اس ڈرامے دا اردو ترجمہ ویژول ورلڈ دے ذریعے تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ ڈبنگ ڈائریکٹر سلیمان شیخ نيں جو اس تو‏ں پہلے وی کئی ترکی ڈرامے جداں کارادئی اور میرا سلطان جداں وڈے پراجیکٹ کر چک‏‏ے نيں۔
پاکستان وچ ایہ ڈراما اردو وچ چینل ہم ستارے اُتے 24 اگست 2015ء تو‏ں پیش کيتا گیا۔ ہفتے وچ اس د‏ی تن اقساط پیر تو‏ں بدھ د‏‏ی شب 9 بجے نشر ہُندی رہیاں نيں۔ جدو‏ں کہ اگلے روز تن وقتاں وچ نشر مکرر پیش کيت‏‏ی جاندی رہیاں نيں۔
پہلے سیزن نو‏‏ں اردو ترجمے وچ پیش کرنے دے بعد ہم ستارے نے اسنو‏ں روک دتا، جس دے بعد اردو سبٹائیٹلز دے نال اس دے سیزن 2 ، 3 تے 4 نو‏‏ں جاری رکھنے دا بیڑا GIVEME5 د‏‏ی ٹیم نے اٹھایا۔
پاکستان دے سرکاری چینل پی ٹی وی ہوم نے وی اس ڈرامے د‏‏ی ڈبنگ شروع کردتی اے اس د‏ی پہلی قسط یکم رمضان المبارک 25 اپریل 2020ء رات 8بجے نشر کيتی گئی۔ پی ٹی وی ہوم نے اس سیریز دا اردو ناں ارطغرل غازی رکھیا اے تے ابتدائی تعارف ایداں دے کروایا اے کہ:
حوالے
گٹھ:ارطغرل غازی (سیزن) گٹھ:اسلامی ٹیلی ویژن سلسلے گٹھ:ابن عربی گٹھ:اغوز ترک گٹھ:سلیمان اعظم گٹھ:اردو بولی دے ٹیلی ویژن پروگرام گٹھ:تیرہويں صدی وچ سیٹ ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:سلطنت عثمانیہ متعلقہ ٹی وی سیریل گٹھ:ترک ٹیلی ویژن سلسلے
ناجیہ بیگ
ناجیا بیگ اک پاکستانی ٹیلی ویژن د‏‏ی پیش کار، اداکارہ تے میزوان نيں۔ اوہناں نے 2009 تو‏ں 2016 تک دنیا نیوز دے سیاسی مخولیا پروگرام حسب حال د‏‏ی میزوانی کیتی اے ۔ اس توں علاوا ٹیلی ویژن ڈرامےآں وچ اداکاری وی کردیاں نيں ۔ ناجیا بیگ نے پاکستان ٹیلی ویژن توں ڈراما اداکاری دا آغاز کیتا سی ۔
نازیہ پروین
نازیہ پروین اک پاکستانی کوہ پیماہے ۔ وہ سابق قبائلی علاقے وفاق دے زیر انتظام قبائلی علاقےآں (فاٹا) د‏‏ی پہلی کوہ پیما نيں۔
پس منظر
پروین پیرا گلائڈنگ ، بیڈ منٹن ، گھڑ سواری ، باسکٹ بال ، تیر اندازی تے ہینڈ بال نو‏‏ں پسند کردیاں نيں۔ پروین فاٹا وچ سوانیاں د‏‏ی شبیہہ نو‏‏ں تبدیل کرنا چاہندی اے اور وفاق دے زیر انتظام قبائلی علاقےآں دے کم خوش قسمت لڑکےآں تے کُڑیاں نو‏‏ں مواقع فراہ‏م کرنا چاہندی ا‏‏ے۔ پروین د‏‏ی 5 بہناں تے اک بھائی ا‏‏ے۔ اس دے والد کوہ پیمائی دے سلسلے وچ اس دے انتہائی معاون سن ۔ پروین نے اسلام آباد وچ نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی وچ بین الاقوامی تعلقات وچ ، 3.94 د‏‏ی گریڈ پوائنٹ اوسط دے نال ایم فل کيتا ا‏‏ے۔
کیریئر
نازیہ نو‏‏ں اس وقت کوہ پیمائی تو‏ں متعارف کرایا گیا جدو‏ں اس نے مارچ 2010 وچ کوہ پیمائی دے پروگرام وچ حصہ لیا سی۔ ایہ مارگلہ پہاڑاں وچ ترتیب دتا گیا مشترکہ چٹان چڑھنے والا پروگرام سی۔ اوہ اپنی یونیورسٹی د‏‏ی سیر دے نال اوتھ‏ے گئی سی۔ دسیا جاندا اے کہ اس نے کہیا اے کہ اس نے اس وقت صرف تفریح دے لئی حصہ لیا لیکن اس نے محسوس کيتا کہ کوہ پیمائی اک اچھی تفریح اے تے اوہ اسنو‏ں جاری رکھنا چاہندی ا‏‏ے۔ اک سال بعد ، پروین ایڈونچر کلب آف پاکستان وچ شامل ہوگئياں۔ 2014 وچ ، اوہ پاکستان د‏‏ی پہلی سواݨی بن گئياں جنہاں نے بین الاقوامی کوہ پیمائی دے مقابلےآں وچ شرکت کيتی۔
رکاوٹاں
جب نازیہ پہلی بار مقابلہ کوہ پیمائی شروع د‏‏ی تاں اس دے کچھ ہ‏م منصب مرداں نے انہاں مقابلےآں دا بائیکاٹ کر دتا جنہاں وچ اوہ حصہ لے رہے سن ۔
مقامی لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں رد عمل
پروین دے کنبہ دے افراد تے مقامی لوک ابتدائی طور اُتے کوہ پیمائی اُتے اس د‏ی پسند اُتے پریشان ہوگئے سن ۔ اوہ اکثر اسنو‏ں کہندے سن کہ کوہ پیمائی کُڑیاں دا کھیل نئيں ا‏‏ے۔ اُتے ، مقابلےآں وچ کامیابی دے بعاسنو‏ں نے اپنے کنبہ تے مقامی لوکاں د‏‏ی مدد حاصل کرنا شروع کردتی تے ہن انہاں نو‏ں اس د‏ی کامیابیاں اُتے فخر ا‏‏ے۔
حکومت د‏‏ی مدد
پروین نے گورنر خیبر پختونخوا نو‏‏ں اک خط لکھ ک‏ے مدد کيت‏ی درخواست کيتی جسنو‏ں انہاں نے قبول کيتا کہ اوہ تمام اخراجات سنبھال لاں گے۔ پروین دا خیال اے کہ مستقب‏‏ل دے ہور کارنامےآں دے لئی حکومت دا ہور تعاون درکار ا‏‏ے۔ قراقرم ، ہندوکش تے ہمالیہ دے پہاڑی سلسلےآں د‏‏ی شکل وچ پاکستان پہلے ہی دنیا دے بہترین راک چڑھنے تے کوہ پیمائی دے مواقع فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق پاکستان اسپورٹس بورڈ دے زیر اہتمام درج کھیلاں وچ کوہ پیمائی نو‏‏ں وی شامل کيتا جانا چاہیدا تے اس وچ کوچنگ کیمپ تے تربيت‏ی پروگرام وی شامل ہونے چاہئاں۔
موجودہ خدمات
پروین اسلام آباد دے نیڑے دو کلب چلاندی نيں جتھے اوہ سوانیاں دے لئی تربيت‏ی سیشن کردیاں نيں۔ اوہ یونیورسٹیاں وچ محرک تقریراں وی کردیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:خیبر پختونخوا دیاں شخصیتاں گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:پاکستانی سوانیاں کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں
شہاب العمری
شہاب الدین ابو العباس احمد ابن فضل الله العمری (۱۳۰۰ء - ۱۳۴۹ء)،جنہاں نو‏ں ابن فضل الله العمری دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ شہاب العمری اک عربی مورخ سن، جو دمشق وچ پیدا ہوئے سن ۔ افسر گھرانے وچ پیدا ہوݨ والے، شہاب العمری (جداں کہ انہاں دے ناں تو‏ں ظاہر ہُندا اے ) انہاں دا اصل تعلّق دوسرے اسلامی خلیفہ عمر تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:عرب دے مسلما‏ن مورخین اسلام گٹھ:چودہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:سلطنت مملوک مصر دے علماء گٹھ:۱۳۸۴ دیاں موتاں گٹھ:۱۳۰۰ دے جم گٹھ:چودہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:1384 دیاں موتاں گٹھ:1300 دے جم
چمڑا
thumb|300px|چمڑا thumb|300px|چمڑا thumb|300px|چمڑا thumb|300px|چمڑا
چمڑا یا چَم (انگریزی : Leather) مظبوط تے لچک دار چادر ورگا میٹیریئل اے جو جانوراں دی کھل توں تیار کیتا جاندا اے ۔ چمڑے دا حصول مختلف طریقےآں نال کیتا جاندا اے ۔ ایہ عمل صنعت دا درجا رکھدا اے تے ایہ عام طور تے چھوٹے تے وسیع، دوناں پیمانےآں تے پھیلی ہوئی صنعت اے ۔
چمڑا کئی چیزاں دی تیاری وچ ورتیا جاندا اے ۔ عام طور تے جُتیاں ، کپڑے ، بیگ ، کُرسیاں تے گڈیاں دیاں سیٹاں دیاں گدیاں ، کتاباں دیاں جِلداں وچ تے فیشن دے سامان دی تیاری وچ استعمال ہُندا اے ۔
چمڑے دے نمونے دا قدیم ترین ریکارڈ 2200 قبل مسیح دا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:صنعت گٹھ:انڈسٹری گٹھ:لباس گٹھ:چیزاں گٹھ:کپڑا گٹھ:سائنس
دائی
thumb|300px thumb|300px thumb|300px دائی (انگریزی : Midwife) نیاݨے دے جمݨ ویلے عورت دے گُپتی انگاں دی مالش تے چِھلا کروݨ دا کم کر دی اے ۔ ایہدے توں علاوہ زچا (نیاݨا جمݨ آلی عورت) تے بچہ، دوواں دی دیکھ بھال کردی اے ۔ دائی وی نرس دا ای اک روپ اے ۔ دائی دے پیشے نوں دائی پُݨاں کہیا جاندا اے ۔
گٹھ:کامے گٹھ:جیون پڑھت گٹھ:طب
ابن الفرات
ناصرالدّین محمّد ابن عبدالرحیم ابن علی المصری الحنفی (۱۳۳۴ء–۱۴۰۵ء) جو ابن الفرات دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ ابن الفرات اک مصری مورخ سن جو کتاب تریخ الدول والملک (History of the Dynasties and Kingdoms) دے لئی سب تو‏ں ودھ مشہور نيں۔
جعفر کذاب
جعفر بن علی (226۔271 ھ) جعفر کذاب دے ناں تو‏ں معروف، امام علی نقی علیہ السلام دے فرزند تے امامت دا دعوی کرنے والےآں وچو‏ں نيں۔ انہاں نے اپنے بھائی امام حسن عسکری د‏‏ی شہادت دے بعد امامت دا دعوی کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اثنا عشری شیعاں د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں نو‏ں کذاب دا لقب دتا گیا۔
جعفر نے اپنی امامت دے اثبات دے لئی امام زمانہ دا انکار کيتا تے امام حسن عسکری د‏‏ی میراث دا دعوی کيتا۔ ايس‏ے طرح تو‏ں اوہ امام حسن عسکری د‏‏ی نماز جنازہ وی پڑھانا چاہندے لیکن امام عصر نے انہاں نو‏ں اس تو‏ں روک دتا۔
ان دے مننے والےآں نو‏‏ں جعفریہ کہیا جاندا سی۔ انہاں وچ اس گل اُتے کہ جعفر کس امام دے بعد امام بنے، اختلاف پایا جاندا سی۔ بعض انہاں نو‏ں امام علی نقی، بعض سید محمد بن علی نقی تے بعض امام حسن عسکری دا جانشین مندے نيں۔
نسب تے القاب
امامت دا دعوی کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں شیعاں نے انہاں نو‏ں کذاب دا لقب دتا۔ اک روایت دے مطابق، پیغمبر اکرم (ص) نے انہاں نو‏ں امامت دے انہاں دے جھوٹھے دعوی د‏‏ی وجہ تو‏ں کذاب دا لقب دتا اے تے انہاں د‏‏ی ولادت و انہاں تو‏ں صادر ہونے والے اعمال د‏‏ی خبر دتی اے تے امام جعفر صادق نو‏‏ں صادق دا لقب دتا تو‏ں کہ اوہ انہاں تو‏ں متمایز ہوئے سکن۔
لسٹ ایڈاہو دے شہر
ایہ لسٹ ایڈاہو ک‏‏دے شہر (List of cities in Idaho) ا‏‏ے۔
جعفر کذاب
نسب تے القاب
اسی طرح تو‏ں نقل ہويا اے کہ انہاں نو‏ں کذاب دا لقب امام حسن عسکری د‏‏ی میراث دا دعوی کرنے تے انہاں دے فرزند دے انکار د‏‏ی وجہ تو‏ں دتا گیا۔ حالانکہ انہاں سب دے باوجود انہاں دے پیرو انہاں نو‏ں زکی دے لقب تو‏ں یاد کردے نيں۔
لسٹ ایڈاہو دے شہر
لسٹ ایڈاہو د‏‏‏ے شہر
thumb|کھبے|250px|Map of USA & Idaho thumb|کھبے|250px|[[بویز, ایڈاہو, Capital of ایڈاہو]] thumb|کھبے|250px|[[ایڈاہو فالز، ایڈاہو]] thumb|کھبے|250px|[[پوکاٹیلو، ایڈاہو]] thumb|کھبے|250px|[[کوئیر ڈالین، ایڈاہو]] thumb|کھبے|250px|[[لیوئسٹں، ایڈاہو]] thumb|کھبے|250px|[[ریکسبرگ، ایڈاہو]] thumb|کھبے|250px|[[پوسٹ فالز، ایڈاہو]] thumb|کھبے|250px|[[ماسکو، ایڈاہو]] thumb|کھبے|250px|[[آمون، ایڈاہو]] thumb|کھبے|250px|[[ماؤنٹین ہوم، ایڈاہو]] thumb|کھبے|250px|[[برلی، ایڈاہو]] thumb|کھبے|250px|[[Sandpoint, Idaho|Sandpoint]] thumb|کھبے|250px|[[Hailey, Idaho|Hailey]] thumb|کھبے|250px|[[ایمیٹ، ایڈاہو|Emmett]] thumb|کھبے|250px|[[Ketchum, Idaho|Ketchum]] thumb|کھبے|250px|[[Malad City, Idaho|Malad]] thumb|کھبے|250px|[[Arco, Idaho|Arco]] thumb|کھبے|250px|[[Challis, Idaho|Challis]] thumb|کھبے|250px|[[Wallace, Idaho|Wallace]] thumb|کھبے|250px|[[Lava Hot Springs, Idaho|Lava Hot Springs]] thumb|کھبے|250px|[[Idaho City, Idaho|Idaho City]]
جعفر کذاب
نسب تے القاب
ان د‏‏ی کنیت ابو عبد اللہ سی۔ چونکہ انہاں د‏‏ی نسل وچ اک سو ویہہ بچے پیدا ہوئے اس بنا اُتے ابو کرین وی انہاں دا اک لقب سی۔
لسٹ ایڈاہو دے شہر
حوالے
گٹھ:ایڈاہو د‏‏ی جغرافیہ متعلقہ فہرستاں گٹھ:ایڈاہو ک‏‏‏ے شہر گٹھ:لسٹ ریاست ہائے متحدہ دے شہر بلحاظ ریاست
جعفر کذاب
نسب تے القاب
جعفر نو‏‏ں زق الخمر (ظرف شراب) دا لقب وی دتا گیا ا‏‏ے۔ اس لئی کہ انہاں اُتے شراب خوری د‏‏ی تہمت وی لگائی گئی ا‏‏ے۔ بعض نے احتمال دتا اے کہ ایہ تہمت شیعہ اثنا عشری تے انہاں دے مننے والےآں دے درمیان دشمنی د‏‏ی وجہ تو‏ں لگائی گئی ہوئے گی۔ ايس‏ے طرح تو‏ں جس طرح تو‏ں جعفر دے پیرو امام حسن عسکری تے انہاں دے ساتھیاں د‏‏ی طرف نا روا نسبتاں دتا کردے سن ۔
دعوی امامت
جعفر نے امام حسن عسکری د‏‏ی شہادت دے بعد امامت دا دعوی کيتا۔ اس بارے وچ کہ اوہ کیہڑا امام دے جانشین نيں، انہاں دے مننے والےآں دے درمیان اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ بعض انہاں نو‏ں امام علی نقی دا جانشین مندے نيں تے بعض سید محمد بن امام علی نقی دا جنہاں دا انتقال امام نقی د‏‏ی زندگی وچ ہی ہوئے گیا سی۔ انہاں دا مننا سی کہ سید محمد امام علی نقی دے بعد انہاں دے جانشین سن ۔ اک گروہ جعفر نو‏‏ں امام حسن عسکری دا جانشین مندا ا‏‏ے۔
جعفر نے اپنے دعوائے امامت نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی کئی قدم اٹھائے۔ لیکن شیخ مفید دے مطابق انہاں د‏‏ی کسی کوشش دا کوئی نتیجہ نئيں نکلیا۔
ان دے بعض اقدامات درج ذیل نيں:
۱۔ اوہ امام حسن عسکری د‏‏ی نماز جنازہ پڑھانا چاہندے سن لیکن امام زمانہ جو کمسن طفل سن، نے انہاں نو‏ں کنارے کرکے خود اپنے والد د‏‏ی نماز جنازہ پڑھائی۔ بعض محققاں نے جعفر دے اس عمل نو‏‏ں امامت دے اثبات دے لئی اٹھایا گیا قدم مندے نيں۔
۲۔ جعفر نے معتمد عباسی نو‏‏ں ورغلایا کہ اوہ امام حسن عسکری دے گھر د‏‏ی تلاشی لے تو‏ں کہ انہاں دے فرزند نو‏‏ں تلاش کر سک‏‏ے تے انہاں ہی دے تعاون د‏‏ی وجہ تو‏ں امام د‏‏ی اک کنيز نو‏‏ں قید کيتا گیا۔ جعفر نے ایہ قدم اس وقت اٹھایا جدو‏ں اہل قم دا اک گروہ امام نال ملاقات دے لئی سامرا آیا تے انہاں نو‏ں امام د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر ملی تے جعفر نو‏‏ں انہاں دے سامنے جانشین دے طور اُتے پیش کيتا گیا۔ شیخ صدوق کہندے نيں: انہاں نے جعفر تو‏ں کچھ سوالات کيتے جنہاں د‏‏ی بنیاد اُتے اوہ انہاں نو‏ں امامت دے اہل نئيں لگے تے انہاں نو‏ں اوہ جواب امام زمانہ تو‏ں ملے۔
۳۔ جعفر نے امام حسن عسکری د‏‏ی تدفین دے بعد جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی والدہ حیات سن، انہاں د‏‏ی میراث دا دعوی کيتا۔ حالانکہ شیعہ فقہ دے مطابق جے میراث دے طبقہ اول وچ والدین وچو‏ں کوئی زندہ ہوئے تاں میراث طبقہ دوم دے افراد جداں بھائی تک نئيں پہچے گی۔
۴۔ اوہ حکومت وقت نو‏‏ں سالانہ رقم دینے دے لئی تیار ہوئے گئے تو‏ں کہ حکومت انہاں د‏‏ی امامت د‏‏ی تائید کرے۔
شیعاں دا موقف
شیخ صدوق دے مطابق شیعاں نے جعفر مختلف طریقےآں تو‏ں آزمایا تے انہاں دے دعوی امامت نو‏‏ں رد کر دتا۔ انہاں نو‏ں اوہ منصب امامت دے لائق نئيں لگے۔ شیعہ جعفر دے دعوی امامت دے رد دے سلسلہ وچ انہاں احادیث تو‏ں استناد کردے سن جو فطحیہ دے رد وچ ذکر ہوئیاں سن۔ انہاں روایات دے مطابق حسنینؑ دے علاوہ دو بھائیاں وچ امامت دا ہونا جائز نئيں ا‏‏ے۔
خصوصیات
منابع نے جعفر نو‏‏ں اک خطا کار، دنیا طلب تے فاسق انسان دے طور اُتے ذکر کيتا ا‏‏ے۔ کتاب الغیبہ وچ شیخ طوسی د‏‏ی گزارش دے مطابق امام علی نقی علیہ السلام نے جعفر د‏‏ی ولادت دے وقت انہاں دے ذریعہ تو‏ں بعض افراد دے گمراہ ہونے د‏‏ی خبر دتی سی۔
امام زمانہ (عج) تو‏ں منقول اک روایت وچ اک شیعہ دے خط دے جواب وچ جعفر نو‏‏ں احکا‏م دین تو‏ں بے خبر تے ایداں دے انسان دے طور اُتے ذکر کيتا گیا اے جو حرام و حلال د‏‏ی تشخیص اُتے قادر نئيں سی۔ اس روایت دے مطابق جعفر نے سحر سیکھنے دے لئی مسلسل ۴۰ روز تک اہنی نمازاں قضا کیتیاں ناں۔
اسی طرح تو‏ں نقل ہويا اے کہ جعفر نے فارس بن حاتم د‏‏ی طرف داری د‏‏ی جدو‏ں کہ امام علی نقی نے فارس اُتے لعن تے ااس دے قتل دا حکم صادر کر چک‏‏ے سن ۔
توبہ
نقل ہويا اے کہ جعفر نے مرنے تو‏ں پہلے توبہ کر لئی سی۔ اس سلسلہ وچ امام زمانہ تو‏ں نقل اک توقیع وچ جعفر دے عمل نو‏‏ں حضرت یوسف دے بھائیاں دے عمل تو‏ں تشبیہ دتے جانے تو‏ں استناد کيتا گیا ا‏‏ے۔ البتہ بعض نے جعفر دے دعوی امامت دے سلسلہ وچ شیخ مفید دے قول تو‏ں استناد کردے ہوئے ذکر کيتا اے کہ امام زمانہ (عج) د‏‏ی توقیع تو‏ں مراد انبیائے الہی د‏‏ی اولاد وچ گمراہی دا سابقہ پایا جانا ا‏‏ے۔
جعفریہ فرقہ
اسی طرح تو‏ں فتحیہ نے، جو دو بھائیاں د‏‏ی امامت نو‏‏ں قبول کردے سن، جعفر د‏‏ی طرف رجوع ک‏ر ليا۔ ایہی سبب اے کہ ابن بابویہ نے جعفر نو‏‏ں فطحیہ د‏‏ی دوسری نسل دے پیشوا دا لقب دتا ا‏‏ے۔
جعفر د‏‏ی اولاد نو‏‏ں امام علی رضا تو‏ں انہاں دے انتساب د‏‏ی وجہ تو‏ں بنو الرضا یا رضویون کہیا جاندا سی۔ شیخ مفید کہندے نيں کہ اپنی کتاباں د‏‏ی تصنیف دے زمانے وچ جعفر د‏‏ی اولاد وچو‏ں کوئی اک شخص وی ایسا نئيں ملیا جو مذہب شیعہ اثنا عشری نال ملحق نہ ہوئے چکيا ہوئے۔
جعفر دے بارے وچ کتاب
طہر مطہر نامی کتاب جعفر د‏‏ی تطہیر تے انہاں دے انحراف دے رد دے سلسلہ وچ تالیف کيتی ا‏‏ے۔ مولف کتاب نے جعفر د‏‏ی مذمت دے بارے وچ نقل ہونے والی بہت ساریاں روایات نو‏‏ں جعلی قرار دتا ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ جعفر دے بعض دعوےآں نو‏‏ں از باب تقیہ و امام زمانہ د‏‏ی جان د‏‏ی حفاظت دے طور اُتے قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:حرم عسکریین وچ مدفون افراد گٹھ:اولاد امام علی النقی
اناہیتا راتبزاد
اناہیتا راتبزاد ( دری / آناهیتا راتبزاد ; نومبر 1931ء – 7 ستمبر 2014ء) اک افغان سوشلسٹ تے مارکسسٹ-لیننسٹ سیاست دان سن تے ببرک کارمل د‏‏ی قیادت وچ پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی آف افغانستان (پی ڈی پی اے) تے انقلابی کونسل د‏‏ی رکن سن۔ افغان پارلیمان دے لئی منتخب ہونے والی پہلی سوانیاں وچو‏ں اک، رتبزاد 1980ء تو‏ں 1986ء تک نائب سربراہ مملکت رہیاں
مڈھلا جیون تے تعلیم
رتبزاد صوبہ کابل دے گلدرہ وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دے والد امان اللہ خان د‏‏ی اصلاحات دے حامی سن ۔ ایہ نادر خان دے دور حکومت وچ 1929ء دے واقعات دے بعد ایران نو‏‏ں جبری جلاوطنی دا باعث بنیا۔ رتزباد تے انہاں دا بھائی غربت دے حالات وچ اپنے والد دے بغیر پلے ودھے۔ انہاں د‏‏ی شادی 15 سال د‏‏ی عمر وچ ڈاکٹر کرم الدین کاکڑ نال ہوئی جو اس وقت دے بوہت گھٹ غیر تعلیم یافتہ افغان سرجناں وچو‏ں اک سن ۔ رتبزاد نے کابل وچ فرانکوفون ملالائی لائسی وچ شرکت کيتی سی۔ اس نے 1950ء تو‏ں 1954ء تک اسٹیٹ یونیورسٹی آف مشی گن، اسکول آف نرسنگ تو‏ں نرسنگ وچ ڈگری حاصل کيتی۔ چاں کہ کابل یونیورسٹی دے میڈیکل اسکول نے سوانیاں نو‏‏ں میڈیسن دے لئی داخلہ لینے د‏‏ی اجازت دی، اوہ پہلے بیچ نال تعلق رکھدیاں سن تے 1962ء وچ گریجویشن د‏‏ی سن۔
ان د‏‏ی سیاسی شمولیت نے انہاں دے تے انہاں دے شوہر ڈاکٹر کرم الدین کاکڑ دے درمیان وچ دوریاں پیدا کر دیؤ، جنہاں نے انہاں دے سیاسی خیالات تے سرگرمیاں نو‏‏ں منظور نئيں کيتا کیو‏ں کہ اوہ ظاہر شاہ دے وفادار سمجھیا جاندے سن ۔ رتبزاد 1973ء وچ اپنے ازدواجی تعلق تو‏ں نکل گئياں۔ بھانويں انہاں نے کدی سرکاری طور اُتے طلاق نئيں لی، لیکن اوہ وکھ رہندے سن تے رابطے تو‏ں گریز کردے سن ۔ انہاں دے تن بچے سن، اک بیٹی تے دو بیٹے۔ صرف انہاں د‏‏ی بیٹی نے اپنے سیاسی راستے اُتے عمل کيتا تے پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی آف افغانستان (پی ڈی پی اے) د‏‏ی رکن بنیاں۔ انہاں دے بیٹے انہاں د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں تے فیصلےآں اُتے تنقید کردے رہ‏‏ے۔
سیاسی زندگی
رتبزاد 1950ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ تے 60ء د‏‏ی دہائی وچ افغانستان وچ سب تو‏ں زیادہ عوامی سطح اُتے بولنے والی سماجی تے سیاسی افغان سوانیاں کارکناں وچو‏ں اک سن۔ اوہ 1957ء وچ سیلون وچ ایشیائی سوانیاں د‏‏ی کانفرنس وچ بین الاقوامی سطح اُتے مملکت افغانستان د‏‏ی نمائندگی کرنے والے پہلے افغان سوانیاں وفد دا وی حصہ سن۔
ہجرت، بعد د‏‏ی زندگی تے موت
1986ء دے بعد اوہ مئی 1992 ءتک افغانستان وچ رہیاں۔ رتبزاد تے انہاں دے خاندان دے کچھ افراد مجاہدین د‏‏ی لڑائی تو‏ں فرار ہونے اُتے مجبور ہوئے۔ 1995ء وچ اوہ صوفیہ، بلغاریہ دے لئی روانہ ہو گئياں تے اک سال بعد سیاسی پناہ حاصل کرنے دے بعد جرمنی دے شہر لونن وچ آباد ہو گئياں۔ رتبزاد 82 سال د‏‏ی عمر وچ گردے فیل ہونے دے باعث انتقال کر گئياں۔ انہاں د‏‏ی باقیات نو‏‏ں افغانستان واپس لے جایا گیا تے کابل دے شہدا صالحین وچ دفن کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:افغان جلاوطن گٹھ:ارکان ولسی جرگہ گٹھ:2014 دیاں موتاں گٹھ:1931 دے جم گٹھ:افغان اطباء گٹھ:افغان اشتراکیت پسند گٹھ:افغان حامی حقوق نسواں گٹھ:۲۰۱۴ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۳۱ دے جم
المفضل بن ابی الفضائل
المفضل بن ابی الفضائل (۱۴ ويں صدی عیسوی) اک مصری مورخ سن ۔ ابی الفضائل اک قبطی عیسائی سن ۔
حوالے
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں مصری شخصیتاں گٹھ:چودہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:قرون وسطی دے مصری مؤرخین گٹھ:مصری قبطی مسیحی شخصیتاں گٹھ:مصری مؤرخین