cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بہاری لال ورما
اگلے چار سالاں دوران اوہ ویسٹ کورٹ کینیڈا اتے امریکہ 'چ ادھر-ادھر گھمدا رہا، اک سال واشنگٹن یونیورسٹی سیاٹل 'چ پڑیا، چھ مہینے اؤکلینڈ پولیٹیکنک کالج 'چ پڑیا۔ 1911 وچّ واپس کینیڈا آکے میکگل یونیورسٹی توں سائنس تے انجینیئرنگ دی پڑائی کرن توں پہلاں اوہ پورٹلینڈ نیڑے اؤریگن 'چ آرے تے کم کردا رہا۔ کیلیفورنیا 'چ رہندے اسنے غدر پارٹی دے لیڈر ہردیال نال وخت گزاریا، اتے اوہ وینکوور دے مکھ کریاوادیا نوں جاندا سی۔ 1913 نوں اوہ 'امپریسّ انڈیا' راہیں ہانگ کانگ چلا گیا جتھے اسنے پنجابی امیگرینٹز نوں چارٹر بوٹ راہیں کینیڈا لیاؤن دی اسفل کوشش کیتی۔ اسنے وینکوور رہندے کریاوادی نال رابطہ کیتا اتے اسدی اس اپرالے نے گردتّ سنگھ دے کاماگاٹا-ماروگاٹا(کاماگاٹامارو واقعہ) چارٹر دے فیصلے نوں سیدھ دتی۔ جس سمیں کاماگاٹا-ماروگاٹا پانی 'چ اتریا تد تکّ اوہ انڈیا مڑ آیا۔
حوالے
گٹھ:کاماگاٹامارو گٹھ:بھارتی شخصیتاں
فراش
فراش ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کرپا وچ ہے گا اے۔
بادشاہی مسیت
بادشاہی مسجد لہور پاکستان چ مغل بادشاہ اورنگزیب عالمگیر دی بنوائی ہوی مسیت اے۔ رقبے دے اعتبار توں اے پاکستان تے جنوبی ایشیا چ دوجی جدکہ پورے جگ چ پنجویں وڈی مسیت اے۔ اپنے مغلیہ طرز تعمیر تے خوبصورتی دی وجہ توں اے لہور دی مشہور پچھان تے علامت اے۔ ایس توں وکھ اے سیر و تفریح دے شوقین لوکاں لئی وڈی دلچسپی دی تھاں اے۔ اسلام آباد دی فیصل مسجد بنن توں پہلاں 1673 توں 1986 تکر اے جگ دی سب توں وڈی مسیت سی جتھے دس ہزار نمازی ھال چ تے اک لکھ دے نیڑے نمازی برآمدے آن چ سما سکدے نیں۔ ہن اے پاکستان تے جنوبی ایشیاء دی دوجی تے مکہ چ مسجد الحرام، مدینہ چ مسجد نبوی، کاسا بلانکا چ مسجد حسن ثانی تے فیصل مسجد توں مگروں جگ دی پنجویں وڈی مسیت اے۔
تریخ
بادشاہی مسیت دی تعمیر دا حکم 1671 وچ چھیویں مغل بادشاہ اورنگزیب نیں دتا جنہوں نکا عالمگیر (جگ دا فاتح) وی آکھیا جاندا سی۔ ایدے تعمیر چ پورے دو ورے لگے تے اپریل 1673 چ اے مسیت تیار ہوئی۔ تعمیر دا کم مظفر حسین جیہڑا 1671 توں 1675 تکر لہور دا گورنر وی رئیا سی دی نگرانی چ کیتا گیا۔ اے اورنگزیب دا دودھ شریک بھرا سی۔ اے بادشاہ ول توپ خاے دا نگران وی سی۔ مغل سلطنت چ ایس مسیت دے قدرو اہمیت دی وجہ توں اے لہور قلعے دے نال پرلی طرف بنائی گئی۔ مسیت دی عمارت دے نال ہون کر کے قلعے ول اک وڈا دروازہ بنایا گیا جنوں بادشاہ دے ناں دی مناسبت نال عالمگیری دروازہ آکھیا جاندا اے۔
حالت
مسجد اندرون لاہور جاں پرانا لاہور، پاکستان دے نال واقع اے۔ مسجد دا داخلہ دوار آئتاکار حضوری باغ دے مغربی پاسے اے اتے قلعہ لاہور دے مشہور عالمگیری دروازہ ول اسدا منہ اے، جو کہ حضوری باغ دے پوربی پاسے واقع اے۔ مسجد دے نال روشنائی دروازہ دے وی لاگے واقع اے، جو لاہور دے مول 13 گیٹاں وچوں اک اے، جو حضوری باغ دے دکھن ول واقع اے۔
مسجد دے داخلہ دوار دے کول دکھنی بھارت دے سبھ توں وڈے شاعراں وچوں اک اتے بھارت دے مسلماناں لئی اڈّ دیس، پاکستان تحریک دے موڈھیاں وچوں اک محمد اقبال دا مقبرہ اے مسجد دے داخلے دے نیڑے سر سکندر حیات خان دا مقبرہ وی اے، جس نے مسجد دی سنبھال اتے بحالی وچ پرمکھ کردار نبھایا سی۔
اتہاس
مغل بادشاہ اورنگزیب عالم گیر نے اس مسجد نوں اپنے سوتیلے بھائی مظفر حسین، جس نوں پھدائی خان کوکا دے طور تے جانیا جاندا اے، دی نگرانی ہیٹھ تعمیر کروایا۔ 1671 توں 1673 تک مسجد دی تعمیر نوں دو سال لگے۔ ایہہ شاہی قلعہ دے ساہمنے تعمیر کیتی گئی، جس توں اس دی مغلیا دور وچ اہمیت دا پتہ لگدا اے۔ اورنگزیب نے ایہہ مسجد مراٹھا بادشاہ چھترپتی شیواجی دے خلاف اپنیاں فوجی مہماں دی یاد وچ بناوائی سی۔ اساری مکمل ہون دے بعد 1673 وچ اسنوں کھولھ دتا گیا۔
سکھ دور
7 جولائی 1799 نوں رنجیت سنگھ دی سکھ فوج نے لاہور دا قبضہ لے لیا۔ شہر اتے قبضہ ہون توں بعد، مہاراجہ رنجیت سنگھ نے اس دے وڈے ویہڑے نوں اپنی فوج دے گھوڑیاں لئی اک اصطبل وجوں ورتیا اتے اسدے 80 حجریاں نوں (ویہڑے دے چارے پاسے دے چھوٹے-چھوٹے کمریاں) اپنے فوجیاں لئی کوارٹراں وجوں اتے ملٹری سٹوراں وجوں ورتیا۔ 1818 وچ، اس نے مسجد دے ساہمنے حضوری باغ وچ اک سنگمرمر دی عمارت بنوائی، جس نوں حضوری باغ کیہا گیا، جس نوں اسنے اپنے سرکاری شاہی دربار دیوان-عام دے طور تے ورتیا۔ بارادری لئی سنگمرمر دیاں سلیباں شاید سکھاں ولوں لاہور دیاں ہور یادگاراں توں لٹیاں گئیاں سن۔ ۔
1848 وچ، سکھ بادشاہ رنجیت سنگھ دی سمادھی اس دی موت پچھوں مسجد دے نال لگدے اک تھاں تے بنائی گئی سی۔
برطانوی حکومت
1849 وچ بریٹیش نے سکھ راج توں لاہور دا قبضہ لے لیا۔ برطانوی راج دے دوران، مسجد اتے نال لگدے قلعے نوں اک فوجی گیریژن وجوں ورتیا جانا جاری رہا۔ اس دے وڈا ویہڑے دے آلے دوآلے دیاں کندھاں وچ بنے 80 کمریاں نوں انگریزاں نے 1857ء دی جنگ آزادی دے بعد ڈھاہ دتا سی، تاں جو اوہناں نوں بریٹیش مخالف کاروائیاں لئی استعمال ہون توں روکیا جا سکے۔ کمریاں نوں اوپن دالان بنا دتا گیا سی۔
اک فوجی گیریژن وجوں مسجد دے استعمال دے خلاف مسلماناں دی ودھدی ناراضگی نوں دیکھدیاں، بریٹیش نے بادشاہی مسجد اتھارٹی دا 1852 وچ قیام کیتا جس نے اس نوں مذہبی جگہ دے طور تے مڑ قائم کرن دی نگرانی کرنی سی۔ اس ویلے توں بعد، بادشاہی مسجد اتھارٹی دی نگرانی ہیٹھ مرمت دا کم ہولی ہولی کیتا جاندا رہا سی۔ ہندستان دے وائسرائے جون لارینس نے ایہہ عمارت مسلم بھائیچارے نوں واپس سونپی سی۔ ایہہ عمارت پھر اک مسجد وجوں مڑ قائم کیتی گئی سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لہور گٹھ:پاکستان دیاں مسیتاں گٹھ:لہور دیاں مسیتاں گٹھ:مسیتاں
گٹھ:پاکستان گٹھ:لاہور گٹھ:اندرون شہر لہور
ہندرو چھمبر
ہندرو چھمبر جھاڑکھنڈ ھندستان وچ اک 456 میٹر اچی چھمبر اے۔
جدول زمانی جنگ عظیم اول
یکم ستمبر 1914ء — 30 ستمبر 1914ء
گٹھ:پہلی جنگ عظیم گٹھ:غیر موجود دیباچہ دے حامل صفحات
بارسیلونا
بارسیلونا 1992 دی ہوون آلیاں اولمپک کھیڈاں دا سیوک شھر بنیا تے اوس مگروں بوہتا جا نیا وی گیا۔
بارسلونا دی روم دی راجشاھی اچ اک رومن شھر دے سعاب نال ھوند ھوئی۔اِنج ھی ایہہ شھر بارسلونے ضلا دا راجگڑھ وی بنیا۔مگروں ایہہ آراگون تاج دا انگ بنیا تے نال جونھ ویلا لنگیا ایہہ آراگون تاج دا سبھ تو اہم تھاں بن گیا۔بتھیرے جھے وِرھے لنگن مگروں ایہہ اِک وڈا رھتل گڑھ بن گیا اے تے نال جگ دیاں وڈیاں ٹُرن پھیرن دیاں تھاواں اِچوں اِک تھاں،بعیرا روم دی تنظیم دا راجگڑھ تے رھتلی،وسیبی تے کھیڈاں نوں وکھان دا وی گڑھ اے۔انتونی گاؤدی تے لوئیس دومینچ ای منتانیر دے کم نے شھر نوں ھور اگے ودھایا تے انج ھون ایہہ جگت ورثہ تھاواں الوں وی منیا گیا اے،
بارسلونا معاشی،سماجی،رہتلی،وپاری،وکھالی،وسیبی تے کھیڈ آلوں اج اک وڈا شہر اے تے ہولی ہولی اگے ودہ ریا اے دکھنی یورپ دا اک وڈا شہر بن گیا اے ماسکو مگروں 26واں وڈا شہر اے گران بیا تے دیاگونال جھے ودہدے معاشی گڑھ نال اج اک ناں رکھدا اے جگ دی وپار اچ،177 بلین یورو دی جی ڈی پی نال یورپ دا چھوتا تے جگ دا 35واں شہر اے یورپ دی اک وڈی بندرگاہ رکھن،اک ہوائی اڈہ جیھڑا ساڈھے 3کروڑ لوکاں دا آون جاون دا اک گڑھ اے،چنگی ریل تے سوھنے سڑک دا نظام رکھدا اے خاص حساب نال اے سپین دا تے اُنج جگ دا دوجا وڈا شہر جیھڑا یورپ نوں راھواں جوڑدا اے۔
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین دا جغرافیہ گٹھ:سپین دے شہر گٹھ:سپین دے آباد تھاں گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
حیدرآبادی اردو
اُردو دی اوہ بولی جو بھارت دی ریاست تلنگانہ دے پایۂ تخت حیدرآباد، تلنگانہ دے  ضلعےآں وچ، ریاست کرناٹک تے ریاست مہاراشٹر دے 8 ضلعےآں وچ بولی جاتی ہے۔ ایہ دکنی اُردو دی اک شاخ ہے۔ اردو دی اس بولی اُپر کئی زباناں دے اثرات نیں خصوصاً شمالی اردو دے مقابلے وچ اس وچ مراٹھی تے تیلگو وغیرہ دے وی اثرات پائے جاندے نیں۔
حیدرآبادی اردو تے معیاری اردو دے درمیاں فرق
حیدرآبادی اردو وچ عموماً لفظ "ہے“ ساقط کر دتا جاندا ہے مثلاََ معیاری اردو وچ کہیا جاندا ہے " مجھے معلوم ہے"، ایہ جملہ حیدرآبادی اردو وچ ایویں کہیا جاندا ہے "میرے کو معلوم"۔ اسی طرح کسے جملے وچ زور پیدا کرن لئی لفظ اِچ  استعمال ہوندا ہے جس دی جگہ عام اردو وچ ہی استعمال ہوندا ہے، مثلاََ حیدرآبادی اردو وچ کہیا جاندا ہے "کل اِچ یاد کرا میں تمہار کو" یعنی "کل ہی میں تمہیں یاد کر رہا تھا"۔
بیرونی جوڑ
گٹھ:حیدرآبادی ثقافت (بھارت) گٹھ:دکنی سلطنتاں گٹھ:اردو دیاں بولیاں گٹھ:دکن گٹھ:اردو گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
اردو ابجد
اُردو ابجد
500x500px|aligh=right
گٹھ:اردو گٹھ:لپیاںگٹھ:لپی
اتلی سامی
اتلی سامی ناروے سویڈن تے فنلینڈ دے اتلے تھانواں تے بولی جان والی سامی بولی اے۔ ایدے بولن والیاں دی گنتی 15000 توں 25000 دے وشکار اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
اینڈرسن کٹ مونہی چمگادڑ
اینڈرسن کٹ مونہی چمگادڑ، کٹ نکی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ چڑھدے افریقہ تے سوانا دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کٹ نکی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
قلعہ پھروالا
قلعہ پھروالا پنجاب دے ضلع راولپنڈی وچ راولپنڈی توں 40 کلومیٹر دے پینڈے تے واقع تحصیل کہوٹا وچ اک قلعا اے ۔ ایہدے اک پاسے پہاڑی اے تے اک پاسے دریاۓ سواں اے ۔ دسویں صدی وچ ایس تھاں تے ہندو شاہی دا قلعا سی ۔ ایس تھاں دے واسی گکھڑاں نے 15ویں صدی وچ ایہنوں فیر بنایا ۔ مغل بادشاہ بابر وی ایتھے آیا سی ۔ ایہ قلعا سکھاں کول وی رہیا۔ ہُݨ ایتھے گکھڑاں دی اک ٹعوک اے ۔ قلعا کمزور حالت وچ اے ۔ ایہ قلعا 4 مربع کلومیٹر اُتے محیط ا‏‏ے ۔ قلعا قدرتی طور اُتے اک طرف کوہ ہمالیہ د‏‏ی پہاڑی تے دوسرے پاسے دریائے سواں ہونے د‏‏ی بنا اُتے محفوظ مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔ گکھڑاں دا ایہ قلعا پندرہويں صدی وچ راجپوت گکھڑ قبیلے دے حکمران ہاتھی خان نے بنوایا سی۔ مغل بادشاہ ظہیر الدین بابر نے 1519ء وچ ایہنو‏ں فتح کيت‏‏ا بعد وچ سکھاں نے 1825ء وچ اس اُتے قبضہ کر ڈالیا۔ ایہ قلعہ گکھڑاں دا دار الخلافہ وی رہیا ا‏‏ے۔ اس قلعہ دے چھ دروازے نيں جنہاں دے ناں لشکری، قلعہ، ہاسی، باغ، زیارت تے بیگم دروازے ني‏‏‏‏ں ۔ ہاتھی دروازہ شمال مشرق جدو‏ں کہ بیگم دروازہ جنوب مغرب د‏‏ی طرف کھلدا اے جو بری طرح تباہ ہوچکيا اے ایہ دروازہ دریائے سواں تو‏ں نکلدے ہوئے پہلی اُچی چٹان اُتے واقع ا‏‏ے۔ قلعہ دے مغرب وچ اک مسجدموجود اے جس دا شمار برصغیر د‏‏ی قدیم ترین مسیتاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ مسجد دے نال اک دفتر دے آثار دکھادی دیندے نيں جس تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ کِس‏ے زمانے وچ قلعہ دے لوک نماز پڑھنے دے لئی قلعہ تو‏ں مسجد جاندے سن تے درمیان وچ جو دریا موجود اے اس وقت شاید ایہ موجود نہ تھا۔گکھڑ قبیلے دے آخری سلطان مقرب خان دا مقبرہ وی قلعہ وچ موجود ا‏‏ے۔ قلعہ د‏‏ی عقبی دیوار شمال د‏‏ی جانب برگد دا اک بہت پرانا درخت موجود اے جس دے تھلے چند اک پرانی قبراں موجود نيں، مقامی افراد دے مطابق انہاں قبراں دے نال بیٹھنے د‏‏ی جگہ بنی ہوئی ا‏‏ے۔ تریخ داناں دے مطابق اس بیٹھک اُتے دات‏ا گنج بخش ہجویری ،البیرونی ،سخی سبزواری بادشاہ جلوہ افرز ہُندے رہے ني‏‏‏‏ں۔ مختلف کتاباں وچ اس گل دا وی تذکرہ ملدا اے کہ قلعہ پھروالہ وچ ہر وقت گکھڑاں د‏‏ی 500نفوس اُتے مشتمل فوج موجود رہندی سی جدو‏ں کہ 50ہاتھی تے100گھوڑے دفاعی ضروریات دے پیش نظر ہر وقت قلعہ وچ موجود رہندے سن ۔
یہ قلعہ اک زمانے وچ گکھڑ سلطنت د‏‏ی راجدھانی سی تے جس د‏‏ی سرحداں کلرکہار تو‏ں لے ک‏ے ڈدیال آزاد کشمیر تک تے دوسری جانب جہلم تو‏ں لے ک‏ے اٹک تک تے اس تو‏ں اُتے ہزارہ تے کوہستان تک پھیلی ہوئیاں سن (بحوالہ تزک بابری صفحہ 272)۔
یہ قلعہ 1008 تو‏ں 1012 دے درمیانی عرصہ وچ گکھڑ سردار کیتے گوہر نے بنوایا سی۔ 450 کنال اُتے محیط ایہ قلعہ دفاعی نقطۂ نظر تو‏ں بنایا گیا سی جس دے اک طرف دریا تے دوسری جانب بلند پہاڑی ا‏‏ے۔ شاہراہ ریشم تے جرنیلی سڑک دے نال کشمیر جانے والے رستےآں دے سنگم اُتے واقع اس قلعہ د‏‏ی تزویراندی اہمیت مسلم ا‏‏ے۔ قلعے د‏‏ی جو دیواراں سلامت نيں اوہ 28 تو‏ں 30 فٹ بلند نيں تے 10 فٹ تک چوڑی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں اُتے تیر چلانے دے لئی غنیم وی دیکھے جا سکدے ني‏‏‏‏ں۔
قلعے دے بیرونی دیوار وچ چھ دروازے نيں جنہاں نو‏ں لشکری، بیگم، ہاسی، باغ تے زیارت دروازےآں دے ناں تو‏ں پکاریا جاندا سی۔ مرکزی لشکری دروازہ جو دریا د‏‏ی سمت اے اس د‏ی اونچائی 26 فٹ تے چوڑائی 14 فٹ ا‏‏ے۔ کدی ایتھ‏ے دفاعی ضرورت دے پیش نظر 500 فوجی، 50 ہاتھی تے 100 گھوڑے ہر وقت چوکس رہندے۔ قلعے دے اندر اک قدیم مسجد دے آثار وی دیکھے جا سکدے نيں، آخری گکھڑ سردار سلطان مقرب خان دا مقبرہ وی موجود اے، قلعہ د‏‏ی شمال د‏‏ی جانب برگد دا اک بہت قدیم درخت اے جس دے تھلے چند پرانی قبراں نيں تے اک بیٹھک وی بنی ہوئی اے جس دے بارے وچ روایت اے کہ حضرت دات‏ا گنج بخش، البیرونی تے سخی سبزواری وی ایتھ‏ے تو‏ں گزردے ہوئے قیام پذیر ہوئے۔
گکھڑ کون سن تے کتھے تو‏ں آئے سن اس حوالے تو‏ں تریخ وچ مختلف روایتاں ملدی ني‏‏‏‏ں۔ جنرل کنگھم دے خیال وچ گکھڑ کشمیری بادشاہ حالے سائرس اول دے ماتحت سن جنہاں د‏‏ی سلطنت موجودہ پوٹھوہار تو‏ں کشمیر تک پھیلی ہوئی سی۔ اُتے خود گکھڑاں د‏‏ی اپنی تریخ ’کیتے گوہرنامہ‘ از دُنی چند 1720 دے مطابق اوہ سلطان کید بن گوہر د‏‏ی اولاد نيں جو اصفہان وچ کیان دا رہنے والا سی۔ اس نے تبت تے بدخشاں نو‏‏ں تسخیر ک‏ر ک‏ے اک سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھی۔
جدو‏ں کہ لیپل گریفن د‏‏ی کتاب ’چیفس آف پنجاب‘ دے مطابق سلطان کید دا خاندان دس پشتاں تک کشمیر دے علاقے دا حکمران رہیا تے سلطان رستم جدو‏ں اک بغاوت وچ ماریا گیا تاں اس دے بیٹے قابل خان نے ناصر الدین سبکتگین دے پاس پناہ لئی۔ جس دا بیٹا گکھڑ شاہ اپنے قبیلے دے ہمراہ سلطان محمود غزنوی دے نال 1001 وچ ہندوستان آیا جنہاں نو‏ں سلطان محمود نے پوٹھوہار دا علاقہ دتا جس دے ثبوت دے طور اُتے سلطان محمود غزنوی دے ہتھ تو‏ں لکھیا ہويا اک وثیقہ وی پیش کيت‏‏ا جاندا اے جس وچ ’درمیان اٹک و جہلم‘ دے لفظاں استعمال کیتے گئے حالانکہ ا س زمانے وچ دریائے سندھ نو‏‏ں اٹک نئيں بلکہ نیلاب کہندے سن ۔
تریخ فرشتہ وچ گکھڑاں نو‏‏ں اک وحشی قبیلہ قرار دتا گیا اے جو پنجاب وچ 682 تو‏ں آباد اے جس وچ کثیر شوہری د‏‏ی روایت وی سی اس قبیلے نے 13واں صدی تک اسلام قبول نئيں کيت‏‏ا سی۔ لیکن گکھڑاں دا کہنا اے کہ تریخ فرشتہ دے مصنف محمد قاسم نے 1612 وچ بیجا پور وچ بیٹھ کر جو تریخ لکھی اس وچ گکھڑاں دے حوالے تو‏ں اس لئی بغض بردا گیا کیونجے محمد قاسم دے جد امجد ہندوشاہ نو‏‏ں لاہور وچ شیخا گکھڑ نے ذلیل کيت‏‏ا سی جس دا بدلہ اس نے تریخ د‏‏ی کتاب وچ اتارا۔
الفنسٹن اپنی کتاب ’ہسٹری آف انڈیا‘ دے صفحہ 329 وچ لکھدا اے کہ سیالکوٹ دے راجہ رسالو دا حریف راجہ ہوڈی وی گکھڑ سی۔ واضح رہے کہ راجہ رسالو دا عہد پہلی صدی عیسوی دا ا‏‏ے۔ لیکن مستند تریخ وچ محمود غزنوی تے پرتھوی راج د‏‏ی 1008 وچ لڑی جانے والی لڑائی دا ذکر اے جس نے آنے والے اک ہزار سال د‏‏ی تریخ بدل ک‏ے رکھ د‏تی۔ ایہ لڑائی اٹک وچ چھچھ دے مقام اُتے لڑی گئی۔ شاید ايس‏ے فتح د‏‏ی خوشی وچ سلطان محمود غزنوی نے جنگی حوالے تو‏ں انتہائی اہ‏م علاقہ کیتے گوہر نو‏‏ں سونپ دتا ہوئے۔
1205 وچ جدو‏ں گکھڑاں نے خوارزم دے خلاف بغاوت د‏‏ی تے لاہور تک دے علاقے اُتے قابض ہوئے گئے تاں شہاب الدین غوری نے فوراً ہندوستان وچ داخل ہوئے ک‏ے گکھڑاں نو‏‏ں شکست دتی۔ لیکن جدو‏ں اوہ واپس جا رہیا سی تے دریائے جہلم دے کنارے خیمہ زن سی تاں گکھڑاں دے اک ٹولے نے ادھی رات نو‏‏ں دریا پار ک‏ر ک‏ے شہاب الدین غوری نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔
جب بابر 1519 وچ ہندوستان اُتے حملہ آور ہويا انہاں دناں ایہ علاقہ دو حصےآں وچ منقسم سی اک اُتے تاتار خان تے دوسرے اُتے ہاتھی خان د‏‏ی حکمرانی سی۔ دونے چچا زاد سن ۔ تاتار گکھڑاں دا صدر مقام پھروالہ قلعہ سی جدو‏ں کہ کوہستانی علاقے اُتے ہاتھی خان د‏‏ی حکمرانی سی۔ جنہاں دناں بابر ایتھ‏ے تو‏ں گزر کر بھرہ وچ قیام پذیر سی انہاں دناں ہاتھی خان نے تاتار نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے اس دا علاقہ وی ہتھیا لیا۔ تاتار دے داماد منوچہر نے بابر نو‏‏ں اس واقعے د‏‏ی اطلاع دی۔ ادھر کوہستان نمک دے پار جنجوعہ سرداراں نے وی ہاتھی خان د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی کہ مسافراں نو‏‏ں لوٹتا اے جس اُتے بابر نے بھیرہ تو‏ں کوچ کيت‏‏ا تے پھروالہ پہنچ ک‏ے قلعے دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ سخت لڑائی دے بعد ہاتھی خان قلعہ تو‏ں فرار ہوئے گیا۔ 15 مارچ 1519 نو‏‏ں بابر تاتار محل وچ فروکش ہويا۔ بعد وچ ہاتھی خان د‏‏ی صلح نامے د‏‏ی درخواست اُتے بابر نے اسنو‏ں معاف کر دتا تے اسنو‏ں سلطان دے لقب تو‏ں نوازیا۔ ایتھے تو‏ں مغلاں تے گکھڑاں د‏‏ی دوستی شروع ہوئی۔
1525 وچ ہاتھی خان نو‏‏ں اس د‏ی بیوی نے زہر دے دتا جس دے بعد تاتار خان دا بیٹا سلطان سارنگ خان حاکم بنیا۔ 1526 وچ جدو‏ں بابر نے ابراہیم لودھی دے خلاف پانی پت وچ مقابلہ کيت‏‏ا تاں سارنگ خان دے بھائی آدم خان 12 ہزار گکھڑ سپاہی لے ک‏ے شریک ہوئے۔ فتح مند ہونے اُتے بابر نے گکھڑاں نو‏‏ں پوٹھوہار د‏‏ی حکمرانی سونپ دی۔ ايس‏ے زمانے وچ پھروالہ دے نال انہاں نے دان گلی وچ اک ہور قلعہ بنایا۔
1541 وچ شیر شاہ سوری تو‏ں شکست کھا کر ہمایو‏ں ایران د‏‏ی طرف بھج گیا۔ شیرشاہ نو‏‏ں معلوم سی کہ گکھڑ مغلاں دے وفادار نيں اس لئی اس نے جہلم وچ روہتاس دے مقام اُتے اک بہت وڈا قلعہ بنوایا۔ مگر سلطان سارنگ خان نے شیر شاہ د‏‏ی فوج اُتے چھاپہ مار کارروائیاں جاری رکھن جنہاں تو‏ں تنگ آ ک‏ے 1548 شیر شاہ سوری د‏‏ی وفات دے بعد اس دے بیٹے سلیم نے گکھڑاں اُتے فوج کشی د‏‏ی جس وچ سلطان سارنگ خان تے انہاں دے 16 بیٹے مارے گئے جنہاں د‏‏ی قبراں روات دے قلعے وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ بعد وچ سلطان آدم خان نے ہمایو‏ں نو‏‏ں دہلی دا اقتدار دوبارہ دلوانے وچ بھرپور مدد کيتی۔
1553 وچ پھروالہ قلعہ دے درو دیوار اک دلخراش واقعہ دے عینی شاہد نيں جدو‏ں اک مغل شہزادے دیاں اکھاں ایتھ‏ے کڈ دتیاں گئیاں۔ ہويا ایويں کہ جولائ‏ی 1553 وچ ہمایو‏ں دا باغی بھائی کامران پناہ د‏‏ی غرض تو‏ں گکھڑاں دے پا س آیا۔ انہاں نے پناہ تاں دتی مگر ہمایو‏ں نو‏‏ں اطلاع کر دتی۔ جدو‏ں ہمایو‏ں پھروالہ پہنچیا تاں سلطان آدم خان نے اس شرط اُتے کامران نو‏‏ں ہمایو‏ں دے حوالے کيت‏‏ا کہ اسنو‏ں جان تو‏ں نئيں ماریا جائے گا۔ مگر ہمایو‏ں دے امرا دا اتفاق سی کہ اسنو‏ں مار دتا جائے۔ چونکہ ہمایو‏ں آدم خان تو‏ں وعدہ کر چکيا سی اس لئی اسنو‏ں ماریا تاں نئيں گیا مگر اس د‏ی اکھاں کڈ دتیاں گئیاں۔
’پوٹھوہار‘ مطبع 1978 از عزیز ملک دے صفحہ 154 اُتے درج اے کہ اکبر اعظم دے عہد وچ 1563 وچ آدم خان تے سارنگ خان دے بیٹےآں وچ تنازع اٹھیا کھڑا ہويا جس د‏‏ی وجہ سارنگ دے بیٹے علاول خان د‏‏ی بیوی سی جس اُتے آدم خان دا بیٹا لشکر خان عاشق ہوئے گیا تے علاول خان نو‏‏ں قتل کروا دتا۔ جواباً علاول خان دے بھائی نے لشکر خان نو‏‏ں مار دتا۔ اس واقعہ اُتے علاقے وچ افراتفری پھیل گئی جس اُتے اکبر نےمداخلت د‏‏ی تے روہتاس قلعہ وچ اکبر اعظم نے گکھڑاں وچ صلح کروا ک‏ے علاقے نو‏‏ں تقسیم کردتا۔
آدم خان دے پو‏تے جلال خان نو‏‏ں روہتاس، سلطان پور، موضع دان گلی سمیت 453 پنڈ دتے گئے۔
کمال خان دے بیٹے مبارز خان نو‏‏ں پھروالہ سمیت 333 پنڈ دتے گئے۔
آدم خان دے اک ہور بیٹے شیخ گنگا نو‏‏ں تخت پئی دا علاقہ تے 242 پنڈ دتے گئے۔
اک برس بعد مبارز خان د‏‏ی وفات اُتے پھروالہ وی جلال خان نو‏‏ں مل گیا جو اک جیالا فوجی سی جس نے کوہاٹ، بناں تے یوسف زئی قبیلے دے خلاف شاہی افواج د‏‏ی قیادت وی د‏‏ی سی۔
پھروالہ دے قلعے وچ اک ہور تریخ وی رقم ہوئی جدو‏ں اک گکھڑ سردار شادمان خان نے 1650 وچ قلعے تو‏ں پیرا گلائیڈنگ کردے ہوئے اڑان بھری۔ شادمان خان اورنگ زیب دے دربار وچ ملک الشاعر سی تے صاحب دیوان سی۔ اس نے پہاڑ ی د‏‏ی چوٹی اُتے پھروالہ قلعہ د‏‏ی دیوار تو‏ں دریائے سواں د‏‏ی جانب پیراگلائیڈنگ دا مظاہرہ کيت‏‏ا اس طرح انہاں اوہ ایشیا دے اولین ہواباز قرار پاندا ا‏‏ے۔ اُتے دسیا جاندا اے کہ پیرا گلائیڈنگ کردے ہوئے اک بار اوہ اپنی ٹانگ وی تڑوا بیٹھیا سی۔
مغلاں تے گکھڑاں د‏‏ی قربت دا اندازہ انہاں د‏‏ی باہ‏م شادیاں تو‏ں وی کيت‏‏ا جا سکدا ا‏‏ے۔ سلطان سارنگ خان د‏‏ی پو‏تی جہانگیر دے عقد وچ آئی۔ علی قلی خان د‏‏ی بیٹی اورنگ زیب دے چوتھے بیٹے شہزادہ اکبر تو‏ں بیاہی گئی۔
مغلاں دے زوال دے نال ہی جدو‏ں مرہٹے دہلی د‏‏ی طرف ودھنے لگے تاں احمد شاہ ابدالی نے سلطان مقرب خان د‏‏ی مدد تو‏ں متھرا تے پانی پت د‏‏ی تیسری جنگ وچ مرہٹاں نو‏‏ں شکست دتی۔ مقرب خان اک بہادر جرنیل سی اس نے یوسفزئی افغاناں تے قلی خان رئیس خٹک نو‏‏ں شکست دتی تاں اپنی سلطنت گکھڑ منڈی تک پھیلا دی۔ احمد شاہ ابدالی نے سندھ تو‏ں چناب تک دا علاقہ مقرب خان نو‏‏ں دے دتا۔ آخر کار 1765 وچ سکھاں د‏‏ی بھنگی مثل دے سردار گوجر سنگھ بھنگی نے وڈی فوج دے نال چڑھائی د‏‏ی تاں مقرب خان نے گجرات تو‏ں نکل ک‏ے اس دا مقابلہ کيت‏‏ا مگر پسپائی اختیار کر تے ہوئے پھروالہ آگیا۔
لیکن گکھڑاں دے اک ہور سردار رئیس ڈومیلی، ہمت خان نے مقرب خان نو‏‏ں دغا بازی تو‏ں قید ک‏ر ک‏ے مار ڈالیا۔ مقرب خان د‏‏ی وفات دے بعد اس دے دووڈے بیٹےآں نے پھروالہ تے دو چھوٹے بیٹےآں نے دان گلی دا قلعہ لے لیا لیکن گوجر سنگھ نے اوہناں نو‏‏ں نہ صرف تمام علاقےآں تو‏ں محروم کر دتا بلکہ پھروالہ اُتے چڑھائی ک‏ر ک‏ے قلعہ نو‏‏ں تباہ وی کر دتا۔ گکھڑ سرداراں نو‏‏ں قید ک‏ر ک‏ے جموں‏ بھیج دتا گیا۔ سکھاں نے گکھڑاں دے سر د‏‏ی قیمت اک روپیا لا دتی جس اُتے کئی شہزادے تے سردار مارے گئے تے جیہڑے بچ گئے اوہ یا ہجرت کر گئے یا فیر اپنیاں ذاتاں بدل ک‏ے رہن لگ گئے ۔ ايس‏ے زمانے وچ گکھڑ راجے تے کیانی کہلاون لگ گئے ۔ پھروالا قلعا د‏‏ی تباہی تو‏ں گکھڑ اں دا کم و بیش ساڈھے ست سو سالہ اقتدار دا سورج غروب ہوگیا۔
چک 24 ڈی بی
چک 24 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
فلیگلر کاؤنٹی
فلیگلر امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:فلوریڈا دیاں کاؤنٹیاں
چک 24 ڈی بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
وطن سنگھ کاہری
وطن سنگھ کاہری [1886-1921]
وطن سنگھ سپتر میہر سنگھ پنڈ کاہری، ضلع ہشیارپور اناں ستّ آدمیاں وچوں اک سی جو بیلا سنگھ دی گولی نال پھٹڑ ہوئے سن۔ بعد وچّ اوہ اوہناں وچوں اک سی ہاپکنسن دے قتل وچّ پھڑے گئے سن تے بعد وچّ چھڈّ دتا گیا سی۔ اوہ اک اناں پرواسیاں سکھاں چوں سی جنہاں نے پہلاں بھارتی فوج وچّ نوکری کیتی تے بعد وچّ غریب ہو گئے۔ اسنے پنجاب 76 ویں ریجمیٹ وچّ نوکری کیتی پر بعد وچّ اسنوں وی اناں 33 آدمیاں سمیت کڈھ دتا جدوں کسے نے ریجمیٹ 'چ کسے نے افسر تے حملہ کر دتا سی۔ 1906 'چ ترنت بعد اوہ کینیڈا آ گیا۔
اوہ وینکوور وچّ بلونت سنگھ کھردپر دے کافی نزدیک سی، اوہ غدر پارٹی نال جڑیا اتے اسنے کاماگاٹامارو سمیں ساحل تے کمیٹی دی سیوا نبھائی۔ اوہ بلونت سنگھ نال اسے اکو جہاز 'چ وینکوور توں چلا گیا، اتے شنگھائی توں انڈیا بلونت سنگھ دی پتنی نال گیا۔ اسنوں انڈیا وچّ پھڑ لیا گیا، اسنوں لاہور 1917 سازش وچّ غدر پارٹی نال جڑے ہون کرکے پہلاں عمر قید دی سزا دتی گئی۔ 1920 تکّ عامَ معافی نال رہا ہون تکّ اوہ ہزیراباگ کیندری جیل وچّ رہا، پر اک سال بعد جلدی ہی اوہ مر گیا۔
حوالے
گٹھ:کاماگاٹامارو گٹھ:بھارتی شخصیتاں
کیلییر چھمبر
کیلییر چھمبر تامل ناڈو ھندستان وچ اک 91 میٹر اچی چھمبر اے۔
گٹھ:ھندستان گٹھ:بھارت دیاں آبشاراں گٹھ:بھارت
وڈیاں سلطنتاں
یورپی سلطنتاں سلطنت اپنے دیس توں بعر دیاں تھاواں تے کئی مختلف قسم دے لوکاں دے اتے حکومت نوں کیندے نیں۔ سلطنت دا کوئی ٹھیک مطلب نئیں اے مگر عام طور تے سلطنت اس حکومت نوں کیا جاندا اے جینے اپنے ویلے وچ بوت وڈی تھاں تے حکومت کیتے ہوۓ تے کئی دوجے دیساں دے اتے زور نال مل مار لیا ہوۓ۔
وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
چک 556 گ ب
چک 556 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
شہرستان ماسال
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ گیلان
فخری پاشا
فخری پاشا (1868-1948) خلافت عثمانیہ دی فوج چ جرنیل سی تے 1916 توں لے کہ 1919 تک مدینہ وچ عثمانی خلافت دا گورنر ریا۔
مدینہ دا چوکیدار
فخری پاشا 23 مئی 1916 وچ مدینے نون بچان لئی آیا۔ اوس ویلے پہلی وڈی لڑائی لڑی جا رئی سی تے انگریز خلافت عثمانیہ دے ویری سن۔ جون 1916 چ سید حسین بن علی ہاشمی شریف مکہ نے حیڑا کے اوس ویلے مکہ چ خلافت عثمانیہ دا گورنر سی عثمانی خلافت نال غداری کردیاں ہویاں انگریزاں نال رل گیا تے مکہ چ بغاوت کر دتی، مکہ تے مل مار لیا۔ شریف مکہ دے پتراں نے 1916 چ مدینہ تے حملہ کیتا پر فخری پاشا نے اس حملے نوں ناکام کر دتا پر شریف مکہ دیاں فوجاں نے مدینہ دا کعیرا کر لیا۔ فخری پاشا نے مدینہ دا ٹھیک ٹھاک بچاؤ کیتا تے دمشق توں آن آلی ریلوے لائن نوں وی دشمناں توں بچایا۔ اگر اس نوں نقصان وی پہنچیا تے اس دی مرمت کر دتی گئی۔
مدینہ دا کعیرا پہلی وڈی لڑائی دے انت تک ریا تے جدوں خلافت عثمانیہ نے ہتھیار سٹ دتے تے فخری پاشا نے ہتھیار سٹن توں انکار کر دتا. اک ترک لکھاری دے بولاں چ جینے اکھیں ویکھیا لکھیا " 1918 دی بسنت دے اک حمعے، جمعے دی نماز دے مگروں فخری پاشا منبر ول آیا تے رسول پاک دی قبر ول منہ کر کے اچی واز چ آکھیا
صدر روس
صدر روس (President of Russia) رسمی طور اُتے صدر روسی وفاقیہ (President of the Russian Federation) (روسی: Президент Российской Федерации) ریاست دا سربراہ، سپریم کمانڈر اعلیٰ تے روسی فیڈریشن دے اندر سب تو‏ں اعلیٰ عہدے دا حامل ا‏‏ے۔
فخری پاشا
مدینہ دا چوکیدار
"رسول اللہ! اسیں توانوں کدے چھڈ کے نیئں جاواں گے۔"
او کیپٹن! مائی کیپٹن
'او کیپٹن! مائی کیپٹن!' والٹ وٹمین دی امریکہ دے صدر ابراہم لنکن دے سیاسی قتل نال ہوئی موت بارے 1865 وچ لکھی اک تمثیلی  نظم اے۔ ایہہ نظم سبھ توں پہلاں پمفلٹ سیکیل ٹو ڈرم-ٹیپس وچ شائع ہوئی سی، جس وچ امریکی سول جنگ بارے 18 نظماں اکتر کیتیاں گئیاں سن، جس وچ اک ہور لنکن لئی سوگ نظم وی شامل سی، "وین لیلاکز لاسٹ ان ڈوریارڈ بلومڈ"۔ ایہہ وٹمین دے مکمل مجموعہ 'لیوز آف گراس' دی 1867 وچ شائع ہوئی چوتھی اڈیشن وچ شامل کیتی گئی سی۔ ایہہ نظم الونڈی اتے غم نوں ظاہر کردی اے۔
فخری پاشا
مدینہ دا چوکیدار
فیر اونے اوتھے لوکاں نوں اے کیا:
صدر روس
25 دسمبر 1991ء تو‏ں پہلے عہدے دا ناں صدر روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ (President of the Russian Soviet Federative Socialist Republic) (روسی: Президент Российской Советской Федеративной Социалистической Республики) سی۔
او کیپٹن! مائی کیپٹن
تجزیہ
"او کیپٹن! مائی کیپٹن!" والٹ وٹمین نے ابراہم لنکن دی سیاسی قتل نال ہوئی موت بارے 1865 وچ لکھی سی۔ ایہہ امریکہ دے 16ویں صدر لنکن لئی لکھی گئی اک سوگ شاعری اے۔ والٹ وٹمین دا جم 1819 وچ ہویا اتے 1892 وچ چلانا کر گیا اتے امریکی گھریلو جنگ اس دی زندگی دا مرکزی واقعہ سی۔ سول لڑائی دوران وٹمین اک پکا یونیئنسٹ سی۔ اوہ شروعات وچ لنکن دے فی اداسین سی، پر جویں ہی وٹمین تے لڑائی حاوی ہوئی اس دا صدر نال سنیہ ہو گیا، حالانکہ دونوں کدے نہیں ملے سن۔
حوالے
گٹھ:والٹ وٹمین دیاں نظماں گٹھ:انگریزی ساہت
صدر روس
باہرلے جوڑ
گٹھ:حکومت روس گٹھ:روس وچ 1991ء دیاں تاسیساں گٹھ:روسی صدور گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:روس
فخری پاشا
مدینہ دا چوکیدار
"فوجیو میں رسول پاک دے ناں تے تھاڈی منت کرناں واں میرے گواہ رینا۔ میں تھانوں اے حکم دینا واں جے آخری گولی تے آخری سعا تک نبی دی قبر تے اودے شہر نوں بچاؤ گے۔ تھواڈا ویری کناں وی تکڑا کیوں ناں ہوے اللہ دی مدد تے محمد دی روج ساڈے نال ہوے گی۔"
فخری پاشا دا کینا سی اونوں رسول پاک خواب چ ملے تے اونآں ہتھیار سٹن توں روکیا اے۔ اگست 1918 شریف حسین مکہ نے جدوں اونوں ہتھیا سٹن دا آکھیا ایس تے فخری پاشا نے ایناں بولاں ج اونوں جواب دتا:
"فخر الدین، جنرل، پوتر نگر مدینہ دا جوکیدار، رسول پاک دا نوکر،
اللہ دے ناں تے جیڑا سب توں تکڑا اے، اوس بندے ول جینے اسلام دے زور نوں توڑیا، مسلماناں وشکار لڑائی کرائی، مومناں دے سردار دی خلافت نون ماڑا کردتا تے انگریزاں دے غلبے دی راہ کھولی
حمعرات 14 زلحج دی رات نوں میں تھکیا ٹٹیا ٹر ریا سی تے مدینہ دے بچاؤ بارے سوچ ریا سی۔ منوں اک چوک چ کج نویکلے بندے کم کردے دسے۔ فیر مینوں اپنے سامنے اک پاکیزہ منہ والا بندہ دسیا۔ اوہ رسول پاک سن۔ اوناں دی کھبی باں اوناں دے پنڈے دے پچھلے پاسے تے کپڑیاں چ سی، اوناں نیں مینوں شفقت نال آکھیا میرے پچھے آ۔ میں اوناں دے پچھے دو یا تن قدم ٹریا ہوواںگا چے میری اکھ کھل گئی۔ میں اوسے ویلے نبی دی مسیت چ گیا اوناں دے قبر اگے چک گیا تے شکریہ آکھیا۔ میں ہن نبی دی راکھی چ آں جیڑا میرا سپریم کمانڈر منوں ہن فضول گلاں نال تنگ ناں کریں۔
لڑائی توں مگروں
فخری پاشا نوں بندی بنا کے مالٹا لے جایا گیا تے اس توں مگروں اونہوں رہائی مل گئی تے فیر اس توں بعد اس نے ترکی دی ازادی دی لڑائی چ رل گیا تے۔۔ فخری پاشا کابل افغانستان چ ترکی دے سفیر ریا۔ 1948 چ استمبول وچ اوہ مر گۓ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
بوخنولڈ عقوبتی کیمپ
بوخن ولڈ اپنے کئی اک چھوٹے چھوٹے کیمپاں دے نال نازیاں دے تشکیل کردہ وڈے عقوبتی کیمپاں وچو‏ں اک سی۔ ایہ کیمپ ایٹرزبرگ د‏‏ی شمالی ڈھلواناں اُتے اک جنگلاندی علاقے وچ 1937 وچ تعمیر کيتا گیا۔ ایٹرزبرگ مشرقی وسطی جرمنی وچ وائمر دے شمال مغرب وچ نیڑے پنج میل د‏‏ی مسافت اُتے ا‏‏ے۔ نازیاں دے اقتدار سنبھالنے تو‏ں پہلے وائمر اک کلیدی ادبی شخصیت یوہان وولف گانگ وان گوئٹے دے آبائی شہر دے طور اُتے جانا پہچانا سی۔ گوئٹے اٹھارويں صدی تے اُنیسواں صدی دے آغاز وچ جرمنی دے فراخدل نظریات د‏‏ی روایت کيتی پیداوارتھے تے 1919 وچ جرمنی د‏‏ی آئینی جمہوریت کيت‏ی جائے پیدائش دے طور اُتے جمہوریہ وائمر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اُتے نازی حکومت دے دور وچ وائمر بوخنولڈ عقوبتی کیمپ تو‏ں منصوب ہوئے گیا۔
بوخنولڈ نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے مرداں دے لئی جولائ‏ی 1937 وچ کھولیا گیا۔ عورتاں 1943 دے آخر یا 1944 دے آغاز تک بوخنولڈ کیمپ دے نظام دا حصہ نئيں سن۔ قیدی کیمپ دے شمالی حصے وچ اک ایداں دے مقام تک محدود سن جسنو‏ں مرکزی کیمپ دے طور اُتے جانیا جاندا سی تے ایس ایس گارڈ بیرکاں تے کیمپ د‏‏ی انتظامیہ جنوبی حصے وچ واقع سن ۔ مرکزی کیمپ دے گرد برقی خار دار باڑھ سی۔ فیر نگرانی دے لئی ٹاور بنائے گئے سن تے قطار در قطار خودکار مشین گناں تو‏ں لیس سنتری موجود سن ۔ حراستی مقام نو‏‏ں بنکر کہیا جاندا سی تے ایہ مرکزی کیمپ دے داخلہ دے راستے اُتے واقع سی۔ ایس ایس اکثر قیدیاں نو‏‏ں اصطبلاں وچ گولی مار دے ہلاک کر دیندے تے دوسرے قیدیاں نو‏‏ں میت سوزی دے مقام اُتے پھانسی دے دیندے سن ۔
بوخنولڈ وچ رہنے والے اولین قیدیاں وچو‏ں بیشتر سیاسی قیدی سن اُتے 1938 وچ کرسٹل ناخٹ دے نتیجے وچ جرمن ایس ایس تے پولیس نے تقریباً دس ھزار یہودیاں نو‏‏ں بوخنولڈ وچ بھیجیا جتھ‏ے آمد اُتے اُنہاں دے نال انتہائی ظالمانہ سلوک کيتا جاندا۔ اُنہاں وچو‏ں 255 کیمپ وچ ابتدائی بدسلوکی دے نتیجے وچ ہلاک ہوئے گئے۔
بوخنولڈ د‏‏ی قیدی آبادی وچ شامل یہودی تے سیاسی قیدی ہی واحد گروپ نئيں سن اگرچہ سیاسی قیدیاں نے کیمپ وچ اپنے طویل قیام د‏‏ی وجہ تو‏ں کیمپ دے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی تعمیر وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ عادی مجرم، یہوواز وِٹنیس، روما، سِندی خانہ بدوش تے جرمن فوج دے بھگوڑاں نو‏‏ں وی بوخنولڈ بھیجیا جاندا سی۔ بوخنولڈ اُنہاں چند عقوبتی کیمپاں وچو‏ں اک سی جتھ‏ے کم چور افراد نو‏‏ں سودمند ملازمتاں مل جادیاں سن۔ اِنہاں لوکاں نو‏‏ں حکومت معاشرتی زندگی تو‏ں باہر قرار دیندی سی کیونجے اُنئيں کوئی تے بہتر ملازمت مل ہی نئيں سکدی سی۔ بعد اذاں کیمپ وچ مختلف ملکاں نال تعلق رکھنے والے جنگی قیدی، مزاحمت کار جنگجو، جرمن مقبوضہ ملکاں وچ سابق حکومت دے ممتاز عہدیدار تے جبری مشقت اُتے لگائے گئے غیر ملکی مزدوراں نو‏‏ں وی رکھیا گیا۔
1941 دے آغاز وچ متعدد ڈاکٹراں تے سائینسداناں نے مرکزی کیمپ دے شمالی حصے وچ خصوصی بیرکاں دے اندر بوخنولڈ دے قیدیاں اُتے طبی تجربات دا اک پروگرام آزمایا۔ اِنہاں طبی تجربات دا مقصد متعدی امراض جداں ٹائفس، ٹائیفائیڈ، حیضہ تے تشنج دے علاج تے ویکسین د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں جانچنا سی۔ اِس دے نتیجے وچ سینکڑاں اموات واقع ہوئیاں۔ 1944 وچ ڈنمارک دے اک ڈاکٹر کارل ویئرنیٹ نے تجربات دے اک سلسلے دا آغاز کيتا جس دے بارے وچ اُنہاں دا دعوٰی سی کہ ہارمون د‏‏ی منتقلی تو‏ں ہ‏‏م جنس پرست قیدیاں دا علاج معالجہ ہوئے سک‏‏ے گا۔
1944 وچ ہی کیمپ دے عہدیداراں نے بوخنولڈ وچ انتظامی عمارت دے نزدیک ممتاز جرمن سیاسی قیدیاں دے لئی اک خصوصی احاطہ بنایا۔ ہٹلر دے 1933 وچ اقتدار سنبھالنے تو‏ں پہلے جرمنی د‏‏ی اشتراکی پارٹی دے سربراہ ارنسٹ سیئلمین نو‏‏ں اگست 1944 وچ ايس‏ے جگہ اُتے ہلاک کر دتا گیا۔
بوخنولڈ د‏‏ی آزادی
جب سوویت فوجاں پولینڈ اُتے حاوی ہوئے گئياں تاں جرمناں نے خطرے دے تحت جرمن مقبوضہ علاقےآں تو‏ں عقوبتی کیمپاں دے ھزاراں قیدیاں دا انخلاء کيتا۔ طویل وحشیانہ مارچ دے بعد دس ھزار تو‏ں زیادہ کمزور تے نڈھال قیدی آشوٹز تے گراس روزن تو‏ں بوخنولڈ پہنچے۔ جنوری 1945 وچ اوتھ‏ے پہنچنے والے قیدیاں وچو‏ں بیشتر یہودی سن ۔
اپریل 1945 دے آغاز وچ امریکی جوجیاں نے کیمپ تک رسائی حاصل کر لئی۔ جرمناں نے بوخنولڈ دے مرکزی کیمپ تو‏ں تقریباً 28 ھزار تے ذیلی کیمپاں تو‏ں ہور قیدیاں نو‏‏ں کڈ لیا۔ اِنہاں قیدیاں د‏‏ی تقریباًً اک تہائی تعداد راستے د‏‏ی تکان دے باعث موت دا شکار ہوئے گئی یا آمد دے فوراً بعد جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے یا فیر ایس ایس نے اُنئيں گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ بوخنولڈ وچ خفیہ مزاحمتی تنظیم نے جس دے ارکان دے پاس کیمپ وچ کلیدی انتظامی منصب سن متعدد جاناں بچاواں۔ اُنہاں نے نازی احکا‏م د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ پائی تے انخلاء وچ تاخیر کرائی۔
11 اپریل 1945 نو‏‏ں آزادی د‏‏ی توقع وچ بھوکے پیاسنو‏ں قیدیاں نے نگران ٹاوراں اُتے دھاوا بول دتا تے کیمپ دا کنٹرول سنبھال لیا۔ اُسی سہ پہر نو‏‏ں امریکی افواج بوخنولڈ وچ داخل ہوئے گئياں ۔ امریکی فوج دے تھرڈ ڈویژن دے فوجیاں نو‏‏ں کیمپ وچ 21 ھزار تو‏ں ودھ افراد ملے۔ جولائ‏ی 1937 تو‏ں اپریل 1945 دے درمیان یورپ دے تمام ملکاں تو‏ں تقریباً ڈھائی لکھ قیدیاں نو‏‏ں بوخنولڈ وچ قید کيتا گیا سی۔ بوخنولڈ وچ موت دا شکار ہونے والےآں د‏‏ی اصل تعداد دا محض اندازہ ہی لگایا جا سکدا اے کیونجے قیدیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد دا کدی اندراج ہی نئيں کيتا گیا۔ بوخنولڈ کیمپ دے پورے نظام وچ کم تو‏ں کم 56 ھزار مرد قیدیاں نو‏‏ں قتل کيتا گیا جنہاں وچو‏ں تقریباً 11 ھزار یہودی سن ۔
ہورویکھو
گٹھ:نازی جرمنی
وو
وو اک چینی بولی اے جیہڑی شنگھائی تے دوالے دے تھانواں تے بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 9 کروڑ دے نیڑے اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
گیمبی کٹ مونہی چمگادڑ
گیمبی کٹ مونہی چمگادڑ، کٹ نکی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ افریقہ تے سوانا دی واسی اے۔
سپ کرلے
سپ کرلے کرلیاں دا اک ٹبر اے۔
فرینکلن کاؤنٹی، فلوریڈا
فرینکلن امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:فلوریڈا دیاں کاؤنٹیاں
کارفوڈیکٹائلڈا
کارفوڈیکٹائلڈا کرلیاں دا اک ٹبر اے۔
بینکیتھ نکی پوچھلوالی چمگادڑ
بینکیتھ نکی پوچھلوالی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
پالارووی چھمبر
گٹھ:ھندستان گٹھ:بھارت دیاں آبشاراں گٹھ:بھارت
مازندرانی
مازندرانی اتلے ایران چ بولی جان والی اک بولی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 30 توں 35 لکھ دے وشکار اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایران دیاں بولیاں گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
سرکولیٹری پربندھ
سرکولیٹری پربندھ دل رگاں خون تے لمف نال بنیا اے ایدا کم پنڈے چ خوراک تے گیس نوں پورے پنڈے چ پچانا اے۔
ڈپلوڈیکٹائلڈا
ڈپلوڈیکٹائلڈا کرلیاں دا اک ٹبر اے۔
وڈی کٹ مونہی چمگادڑ
وڈی کٹ مونہی چمگادڑ، کٹ نکی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ افریقہ تے سوانا دی واسی اے۔
یونین کاؤنٹی، آئیووا
یونین امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
گیڈسڈن کاؤنٹی
گیڈسڈن امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
چٹے گلے والی پدی چڑی
چٹے گلے والی پدی چڑی دکھنی امریکہ دی اک پدی چڑی اے۔
چک 31 ڈی بی
چک 31 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
بارک اوباما
بارک اوباما امریکی سینٹ دے مِمبر تے ڈیموکریٹک پارٹی ولوں 2008 تے 2012 وچ ہون والیاں چوناں وج جت کے امریکی صدر بݨے ۔ اوہ پہلے کالے امریکی نیں ۔ اوباما دے والد دا تعلق کینیا افریقا نال سی ۔
جیون
بارک اوباما 4 اگست 1961 نوں ہونولولو ہوائی امریکا وچ جمے ۔ اوہناں دے والد کینیا دے کالے پڑھیار سی ۔ اودی ماں دا ناں این ڈنہم سی جیدا جوڑ کنساس توں سی تے جیدے پرکھ انگلینڈ توں آئے سی۔ اوناں دا ویاہ 1960 چ ہویا سی تے 1964 چ طلاق ل کے وکھرے ہوگۓ۔ بارک اوبامہ دا پیو 1982 چ ٹریفک ایکسیڈنٹ چ مر گیا تے مرن توں پہلاں اپنے پتر بارک اوبامہ نال صرف اک واری مل سکیا۔ اودی ماں نے اک انڈونیشیا دے بندے نال ویاہ کر لیا تے تاں اوہ انڈونیشیا چلے گ تے بارک اوبامہ جکارتہ چ پڑھدا ریا۔ 1971 چ اوبہ اپنے نانا نانی کول ہونولولو آگیا تے 1979 تک اوتھے ای پڑھدا ریا۔
اودی ماں 1995 چ کینسر دی روگی ہو کے مر گئی۔ 2 سال لاس اینجلس کیلیفورنیا دے اوکسیڈنٹل کالج پڑن مگروں اوہ کولمبیا یونیورسٹی نیو یارک پڑن آگیا۔ 1988 چ ہارورڈ لا سکول توں قنون نوں پڑیا تے اس توں مغروں وکالت کرن لگ گیا۔
سیاست چ(1996-2008)
بارک اوبامہ ترے واری الینائس سینٹ دا سنگی چنیا گیا۔ تیجی واری بارک اوبامہ ریکارڈ ووٹاں نال اتے آیا۔
صدر
نومبر 2008 دے امریکی چناؤ چ بارک اوبامہ 52.9٪ ووٹ لے کے امریکہ دا 44واں تے پہلا کالا صدر بن گیا۔ 2012 وچ اوبامہ دوجی واری چوناں جتدا اے۔
مورت نگری
گٹھ:امریکی صدر
یوبلیفریڈا
یوبلیفریڈا کرلیاں دا اک ٹبر اے۔
چک 557 گ ب
چک 557 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
والانوالی کٹ مونہی چمگادڑ
بیٹ کٹ مونہی چمگادڑ، کٹ نکی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ افریقہ تے سوانا دی واسی اے۔
چک 557 گ ب
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
اینڈوکرائن پربندھ
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم
لارستان
ایہہ ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ فارس دے شہرستان لارستان دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فارس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ستان
Larestan
وان بورن کاؤنٹی، آئیووا
وان بورن امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
سفیروڈیکٹائلیڈا
سفیروڈیکٹائلیڈا کرلیاں دا اک ٹبر اے۔
انسانی ہاضما
منہ معدہ آندراں تے ایناں نال رلدے انگاں دے پربندھ نوں ہاضمہ پربندھ کیندے نیں۔
ایولوشن
ایولوشن ناں اے پرکھاں دیاں لبیاں ہویاں خصوصیات وچ تبدیلی دا جیہڈیاں تھوڑا تھوڑا کر کے اک پیڑی توں اگلی پیڑی چ ہوندیاں نیں۔
گلکرسٹ کاؤنٹی
گلکرسٹ امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
والٹ وِٹمین
والٹ وٹمین (انگریزی: Walt Whitman, 31 مئی 1819–26 مارچ 1892) اک امریکی شاعر، مضمون نکار اتے صحافی سی۔ اوہ ٹرانس سنڈنٹالزم (transcendentalism) توں حقیقت پسندی (realism) دے ول تبدیلی دے انترال دا نمائندہ سی اتے دونوں رجھان اوہدیاں رچناواں وچ ساکار ہوئے ہن۔ اوہ امریکہ دے سرمور شاعراں وچ شامل اے اتے اسنوں کھلھی شاعری دا جم داتا کیہا جاندا اے۔ 1855 وچ جدوں 'گھاہ دیاں پتیاں' پہلی وار اک درجن نظماں دے مجموعہ وجوں شائع ہوئی تاں ایمرسن نے اس نوں “اج تک امریکہ دا پیدا کیتا سبھ توں کمال دا عقل تے سیانپ دا اک نگ ” کیہا سی۔
والٹ وہٹمین (1819 - 1892)  اک امریکی شاعر تے لکھاری سی۔
حوالے
گٹھ:امریکی شاعر گٹھ:انگریزی شاعر
نائسٹیرس انٹرمیڈیا
نائسٹیرس انٹرمیڈیا، کٹ نکی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ افریقہ دے جنگلاں تے سوانا دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کٹ نکی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
گلیڈس کاؤنٹی
گلیڈس امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
واپیلو کاؤنٹی
واپیلو  امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 39 ڈی بی
چک 39 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
انٹیگومنٹری پربندھ
انٹیگومنٹری پربندھ نوں پنڈا بچاؤ پربندھ وی کہ سکدے آن اے کھل وال تے پنڈے نوں بچان وال تے ہور انگاں نال رل کے بنیا اے۔
ریشمی نکی پوچھلوالی چمگادڑ
ریشمی نکی پوچھلوالی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
Cuban fruit-eating bat
چک 558 گ ب
چک 558 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
سروستان
ایہہ ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ فارس دے شہرستان سروستان دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فارس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ستان
ہنفریز رابرٹ
ہنفریز، رابرٹ (1871-1916)
روبرٹ ہنفریز ہشیارپور ضلعے دا ڈپٹی کمیشنر سی جس نوں اسدے ابھیاس اتے موقعے انوسار ٹھیک ڈھنگ نال گل بات کرن والا ہون کرکے پنجاب پولیس، جو کہ کاماگاٹامارو واقعہ دے واپس پرتن تے ملن لئی بھیجی گئی سی، نال بھیجیا گیا سی، اوہ بج بج دے فساد وچّ زخمی ہون والیاں وچوں ہی سی، پر اسدا زخم گھاتک نہی سگوں اک جھریٹ والا سی جس وچوں خون تاں بہت وگیا، پر جس نال ناماتر نقصان ہی ہویا۔ رابٹ ہنفریز دا جنم کورک کاؤنٹی آئرلینڈ وچّ ہویا۔
حوالے
گٹھ:کاماگاٹامارو گٹھ:برطانوی شخصیتاں گٹھ:برطانوی ہند
نروس پربندھ
نروس پربندھ نیورون دے جال نال رل کے بندا اے جیدا کم ہر پاسے دی دس دینا اے تے ہرپاسے دس اپڑانا اے۔
Układ nerwowy człowieka
سمندری ایگوانا
سمندری ایگوانا ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ گالاپیگوس جزیرے دا واسی اے۔
گلف کاؤنٹی
گلف امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
سوویت ریاستاں
1. آرمینیا; 2. آذربائیجان; 3. بیلارس; 4. اسٹونیا; 5. جارجیا; 6. قازقستان; 7. کرغزستان; 8. لٹویا; 9. لتھووینیا; 10. مالڈووا; 11. روس; 12. تاجکستان; 13. ترکمانستان; 14. یوکرین; 15. ازبکستان]]
سوویت ریاستاں یا سابق سوویت جمہوریتاں اوہ آزاد اقوام نيں جو 1991ء وچ سوویت یونین دے ٹوٹنے دے بعد وجود وچ آئیاں ۔
سوویت ریاستاں انہاں علاقےآں اُتے مشتمل نيں:
ان علاقےآں وچ مندرجہ ذیل ملکاں شامل نيں:
گٹھ:ایشیائی ملک گٹھ:سوویت اتحاد د‏‏یاں جمہوریتاں گٹھ:سوویت اتحاد د‏‏ی سیاست گٹھ:سوویت اتحاد وچ 1990ء د‏‏ی دہائی گٹھ:یورپی ملک گٹھ:سوویت یونین
جاوی کٹ مونہی چمگادڑ
جاوی کٹ مونہی چمگادڑ، کٹ نکی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ انڈونیشیا دے جنگلاں دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کٹ نکی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
پنڈے دے پٹھے
انسان دے پنڈے دے پٹھے
وارن کاؤنٹی، آئيووا
وارن امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
چٹے تھلےوالی پدی چڑی
چٹے تھلےوالی پدی چڑی وشکارلے امریکہ دی اک پدی چڑی اے۔
وڈی کنی کٹ مونہی چمگادڑ
وڈی کنی کٹ مونہی چمگادڑ، کٹ نکی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ افریقہ دے جنگلاں تے سوانا دی واسی اے۔
سینسری پربندھ
سینسری پربندھ اک پربندھ ہے جیہڑا سینسری جانکاری نوں کٹھیاں کردا اے۔
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم
چٹے کناںوالی پدی چڑی
چٹے کناںوالی پدی چڑی میکسیکو دی اک پدی چڑی اے۔
چک 611 گ ب
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
ہارڈی کاؤنٹی
ہارڈی امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
ساہ لین پربندھ
ساہ لین پربندھ ساہ لین والے انگاں ساہ لین والی نالی تے پھپھرے نال رل کے بندا اے۔
ایڈورڈ شیورڈناڈزے
سوویت یونین دے سابق وزیر خارجہ تے جارجیا دے سابق صدر۔ 1928ء وچ جارجیا وچ پیدا ہوئے تے انھاں نے سنہ 1946ء وچ سوویت یونین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی نوجواناں د‏‏ی تنظیم وچ شمولیت اختیار کيتی سی۔ انھاں سنہ 1972ء وچ جارجیا وچ کمیونسٹ پارٹی دا سربراہ منتخب کيت‏‏ا گیا سی۔ عالمی سطح اُتے انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی شناخت اس وقت ہوئی جدو‏ں انھاں نے سنہ 1985ء وچ میخائیل گورباچوف د‏‏ی حکومت وچ سوویت یونین دے وزیر خارجہ دا قلمدان سنبھالیا۔ انھاں نے سنہ 1990ء وچ اپنے عہدے تو‏ں استعفا دے دتا سی، لیکن جدو‏ں سنہ 1991ء وچ سوویت یونین ٹُٹ رہیا سی تاں اوہ دوبارہ کچھ عرصے دے لئی وزیرِخارجہ بنے سن ۔ جارجیا آنے دے بعد انھاں جارجیا وچ خانہ جنگی اُتے قابو پانے وچ کامیابی ہوئی، اُتے کہیا جاندا اے کہ اوہ اس وقت ملک وچ پھیلی ہوئی بدعنوانی اُتے قابو پانے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ ایڈورڈ شیورڈناڈزے سنہ 1992ء وچ جارجیا دے آزاد ہونے دے بعد سربراہِ مملکت بنے لیکن اوہ حزب مخالف د‏‏ی ’گلاب انقلاب‘ نامی احتجاجی تحریک اُتے قابو پانے وچ ناکا‏م رہے تے فیر سنہ 2003ء وچ انہاں د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹ دتا گیا۔ بطور وزیر خارجہ افغانستان تو‏ں روسی فوجاں د‏‏ی واپسی دے معاملے وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا تے مشرقی یورپ د‏‏یاں ریاستاں وچ سوویت یونین د‏‏ی فوجاں د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے انہاں ملکاں دے آزاد ہونے وچ وی کلیدی کردار ادا کيت‏‏ا۔ 7 جولائ‏ی 2014ء نو‏‏ں 86 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے۔
حوالے
گٹھ:1928 دے جم گٹھ:2014 دیاں موتاں گٹھ:آنریری نائٹس گرینڈ کراس آف دی آرڈر آف سینٹ مائیکل اینڈ سینٹ جارج گٹھ:تبلیسی دیاں شخصیتاں گٹھ:جارجیا (ملک) دے اکیہويں صدی دے سیاست دان گٹھ:جارجیا دے صدور گٹھ:روسی سیاست دان گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:سوویت اتحاد دے جماعتی رہنما گٹھ:سوویتی سفارتکار گٹھ:سوویتی سیاست دان گٹھ:گرجستان
واشنگٹن کاؤنٹی، آئیووا
واشنگٹن امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
شہرستان شفت
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان شفتایران دے صوبہ گیلان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز شفت شہر اے۔
چک 38 ڈی بی
چک 38 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
مالاگاسی کٹ مونہی چمگادڑ
مالاگاسی کٹ مونہی چمگادڑ، کٹ نکی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ مڈغاسکر دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کٹ نکی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
نظمی میاں مارہروی
نظمی مارہروی دی ولادت مارہرہ وچ 6 رمضان 1365ھ بمطابق 14 اگست 1946ء نو‏‏ں ہوئی۔ خاندانی نام محمد حیدر تے تاریخی نام سید فضل اللہ قادری تجویز کیتا گیا۔ تے آپ سید آلِ رسول حسنین میاں برکاندی دے نام تو‏ں مشہورِ عالم ہوئے۔ نظمی آپ دا تخلص اے جو آپ دے دادا سید شاہ آلِ عباس صاحب مارہروی دا عنایت فرموٗدہ اے۔ اس تخلص دی شہرت و مقبولیت اے کہ آپ نو‏‏ں سرکارِ نظمی، حضور نظمی ،نظمی میاں دے لقب تو‏ں احتراماً یاد کیتے جاندے نيں۔
نظمی مارہروی نے بیعت و خلافت اپنے والد سیدا لعلماء سید آلِ مصطفیٰ سید ؔ میاں مارہروی تو‏ں حاصل کيتی۔ علاوہ ازاں آپ نو‏‏ں عم احسن العلماء سید مصطفیٰ حیدر حسنؔ میاں نے وی خصوصی اجازت و خلافت تو‏ں مشرف فرمایا۔ مسولی شریف دے بزرگ حضور سید شاہ حبیب احمد صاحب نے وی آپ نو‏‏ں اپنی اجازت و خلافت عطا فرمائی انہاں نورانی و عرفانی تے روحانی نسبتاں تو‏ں سید آلِ رسول حسنین میاں نظمی مارہروی دی شخصیت وچ چار چاند لگ گئے تے آپ نو‏‏ں اس قدر تابانی و درخشانی حاصل ہوئی کہ اج پوری دنیائے سنیت وچ آپ دی شخصیت تے نعتیہ شاعری دا چرچا زباں زدِ خاص و عام اے۔
ابتدائی تعلیم
نظمی مارہروی نے ابتدائی تعلیم وطنِ عزیز مارہرہ مطہر ہ وچ حاصل کيتی، پنجم درجہ تک ممبئی تے پھر دوبارہ انٹر میڈیٹ تک دی تعلیم مارہرہ مطہرہ وچ رہ کر مکمل کيتی۔ انگریزی ادب تے اسلامیات وچ جامعہ ملّیہ اسلامیہ تو‏ں گریجویشن دی تکمیل دے بعد انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ماس کمیونی کیشن، دلّی تو‏ں جرنلزم دے کورس وچ نمایاں کامیابی حاصل کيتی۔ بعدہٗ یو پی ایس سی دے تحت منعقد ہونے والے سول سروسز دے مشکل ترین امتحان وچ شرکت کيتی تے تمغا کم یابی تو‏ں سرفراز ہونے دے بعد مرکزی حکومت دی وزارت اطلاعات و نشریات دے محکمۂ پریس انفارمیشن بیورو (P.I.B.) تو‏ں ملازمت دا آغاز کیتا۔ حکومتِ ہند دی ڈائرکٹوریٹ آف فیلڈ پبلسٹی دے جوائنٹ ڈائرکٹر دے عہدے تو‏ں 33 سالہ بے داغ ملازمت دے بعد رضا کارانہ ریٹائر منٹ لیا۔ دورانِ ملازمت نظمی مارہروی نے نہ ہی کسی قسم دا غیر ضروری دباؤ قبول کیتا تے نہ ہی کنيں گورنمنٹ دی کاسہ لیسی تو‏ں آپ دا دامن آلودٗہ ہويا۔
دا شوک ڈوکٹرائن
دا شوک ڈوکٹرائن (The Shock Doctrine: The Rise of Disaster Capitalism) 2007ء وچ چھپنے والی اک کتاب دا ناں اے جسنو‏ں Naomi Klein نامی خاتون نے لکھیا ا‏‏ے۔ مصنفہ دا تعلق کینیڈا تو‏ں ا‏‏ے۔ دا شوک ڈوکٹرائن دا ترجمہ 'اصولِ صدمہ' کيت‏‏ا جا سکدا ا‏‏ے۔ ٘ thumb|Naomi Klein مصنفہ دا کہنا اے کہ صدمہ (shock) کیپیٹل ازم نو‏‏ں فروغ دیندا اے تے استحصال نو‏‏ں آسان بنا دیندا ا‏‏ے۔ ایسا صدمہ قدرتی وی ہوئے سکدا اے (جداں زلزلہ، سیلاب، طوفان، قحط وغیرہ) تے مصنوعی وی (جداں جنگ، بلوہ، بے امنی)۔ مصنفہ مثال دیندی نيں کہ عراق د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران اک ایسا قانون بنا جس نے عراق دے تیل دے ذخائر اُتے برٹش پٹرولیئم تے شیل د‏‏ی اجارہ داری ممکن بنا دی۔ جنوب مشرقی ایشیا وچ جدو‏ں سونامی آئی تاں بہترین ساحل ٹورازم کمپنیاں نو‏‏ں نیلام کر دتے گئے۔ دو یا تن ایداں دے صدماں دے بعد عوامی مزاحمت بالکل ختم ہوئے جاندی ا‏‏ے۔
نظمی میاں مارہروی
ابتدائی تعلیم
نظمی مارہروی دے والد سید آلِ مصطفیٰ سیدؔ میاں مارہروی نے آپ دی دینی و روحانی تربیت فرمائی۔ جس دے نتیجے وچ آپ علومِ جدیدہ دے نال نال علومِ دینیہ دے وی اک عظیم شہ سوار بنے۔ نظمی مارہروی دی سب رنگ شخصیت دا ایہی امتیازی وصف اے کہ آپ بہ یک وقت علومِ جدیدہ دے ماہر تو نيں ہی علومِ دینیہ وچ وی آپ مثالی حیثیت دے حامل نيں۔ اسی طرح آپ نے مذاہبِ عالم دا وی گہرا مطالعہ کیتا، اسلام دے نال نال ہور مذاہب اُتے آپ دی عالمانہ مہارت تے وسعتِ نظری دا تجزیہ کردے ہوئے پروفیسر ڈاکٹر انور شیرازی لندن راقم نيں کہ : ’’تقریباً چونتیس کتاباں دے مصنف نے میرے تو‏ں عالمی مذاہب دے تقابلی موازنے اُتے کافی تفصیل تو‏ں گفتگو دی کدی مینو‏ں ایسا لگیا کہ وچ پنڈت آلِ رسول تو‏ں مخاطب ہاں تے کدی ایويں محسوس ہويا کہ میرے سامنے فادر آلِ رسول بیٹھے ہوئے نيں۔ نظمی اپنے ہر رنگ وچ منفرد لگے۔‘‘(بعد از خدا…‘‘ص30)
دا شوک ڈوکٹرائن
جے 11 ستمبر 2001ء وچ امریکا وچ ورلڈ ٹریڈ سینٹر اُتے حملہ نہ ہويا ہُندا تاں 2002ء وچ Terrorism Information and Prevention System (TIPS) تے Total Information Awareness (TIA) جداں کالے قوانین حکومت کدی منظور نہ کروا سکدی سی۔
نظمی میاں مارہروی
ابتدائی تعلیم
علاوہ انہاں محاسن دے سید آلِ رسول حسنین میاں نظمی مارہروی کثیر لسانی شخص نيں۔ آپ نو‏‏ں اردو دے علاوہ عربی، فارسی، ہندی، انگریزی، مراٹھی، گجراندی تے سنسکرت جیسی زباناں اُتے عالمانہ و فاضلانہ دسترس حاصل اے۔ ایہی وجہ اے کہ آپ دی فکر و نظر وچ بلا دی گہرائی و گیرائی جلوہ فگن اے۔ نعتیہ شاعری تو آپ دا خاص میدانِ فکر و عمل اے۔ ویسے آ پ دا رہِ وارِ قلم نثر و نظم دونے ہی میداناں وچ یک ساں رواں دواں اے۔ آپ نے اصلاحِ امت، تحفظِ سنیت، ترویجِ مسلکِ اعلا حضرت، رشد و ہدایت، تصوف و ولایت، تاریخِ اسلامی تے سیرتِ طیبہ دے اہ‏م گوشےآں نو‏‏ں اججے کرنے دے لئی درجناں کتاباں تصنیف فرمائاں۔ آپ جتھ‏ے UPSCکے تحت مرکزی حکومت وچ ملازمت کر رہے سن اوتھے تفسیر و حدیث، سیرت و مغازی دے نال نال فضائے نعت وچ وی محوِ پرواز سن ۔ آپ دی جملہ تصانیف عوام و خواص دونے ہی دے لئی یک ساں مفید نيں۔ آپ دا اسلوبِ نگارش انتہائی نکھر ا تے ستھرا ہويا اے۔ سلیس و با محاورہ بولی وچ اپنے ما فی الضمیر نو‏‏ں قاری تک پہنچانے دے لئی سیدھے سادھے لفظاں دا استعمال کیتا اے۔ کنيں وی آپ نے اپنی علمیت بگھارنے دی کوشش نئيں دی اے۔ ہاں ! تحقیق طلب امور دی عالمانہ و محققانہ شان و شوکت تو‏ں وضاحت و صراحت فرمائی اے۔ تفسیر و حدیث دے جا بہ جا حوالے آپ دی تصانیف وچ بہ کثرت موجود نيں۔
دا شوک ڈوکٹرائن
حوالے
گٹھ:کینیڈا د‏‏یاں سیاسی کتاباں گٹھ:کیپیٹل ازمگٹھ:کتاباں
نظمی میاں مارہروی
تصنیفات
نظمی مارہروی دی تصانیف دی تفصیل حسبِ ذیل ہے۔
ان تصنیفات و رسائل دے علاوہ کلکِ نظمی نے ممتاز اخبارات و رسائل تے جرائد و ڈائجسٹ وچ وی اپنی فکر و نظر دے گوہر بکھیرے نيں۔ مثلاً: نواں دور(لکھنؤ)، اج کل(نويں دہلی)، استقامت ڈائجسٹ (کان پور)، انقلاب، اردو ٹائمز، ہندوستان، سب رس، ہندوستانی بولی، صبحِ اُمید، قومی راج (ممبئی)، کھلونا، ہما، ہدیٰ، ہدف، ہزار داستان، پیامِ مشرق، پرچمِ ہند(نويں دلی)، ہندی روزنامہ لیٹیسٹ (رائے پور، ایم۔ پی)، انگریزی رسالہ دی مرر، پندرہ روزہ ریاضِ عقیدت(کونچ، ضلع جالون)، وچ نظمی مارہروی دی حمدیہ نظوچ، مناجات،سلام و دعا، نعتاں، کہانیاں، افسا نے، انشائیے، نظوچ تے غزلاں اشاعت پزیر ہوئی نيں۔ تے ماہ نامہ صبحِ اُمید، ممبئی وچ سیکڑاں کتاباں اُتے تبصرے و تجزیے برساں تک شائع ہوندے رہے نيں۔ نال ہی ممبئی تو‏ں نکلنے والے روزنامہ شامنامہ وچ عرصۂ دراز تک نظمی مارہروی دے ترتیب دتے ہوئے علمی و ادبی معمے شائع ہوئے تے کافی مقبول ہوئے۔