cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سید محمد عارف
کیریئر
ان نو‏‏ں بیڈمنٹن تو‏ں بہت لگاؤ سی، ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں نے پٹیالہ دے نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف اسپورٹس تو‏ں بیڈمنٹن کوچنگ وچ ڈپلومہ حاصل کیتا۔ 1974 وچ انہاں نے بیڈمنٹن دے کوچ دے قومی پینل وچ شمولیت اختیار کيتی تے 1997 وچ انہاں نو‏ں قومی سطی اُتے بیڈ منٹن دے چیف کوچ دے طور اُتے مقرر کیتا گیا۔ سید محمد عارف نے متعدد ہندوستانی بیڈمنٹن کھلاڑیاں د‏‏ی تربیت د‏‏ی جنہاں وچ سابق انگلینڈ بیڈ منٹن چیمپیئن پلئلا گوپیچند ، سابق ہندوستانی قومی بیڈ منٹن چیمپین پی وی وی لکشمی ، جولا گوٹا تے سائنا نہوال شامل نيں۔
ایوارڈ
ان نو‏‏ں 2000 وچ بیڈمنٹن وچ انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ حکومت بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں درویچاریہ ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ اس دے علاوہ انہاں نو‏ں بیڈمنٹن ورلڈ فیڈریشن ، میرٹیریس سرٹیفکیٹ ایوارڈ وی پیش کیتا گیا۔ 2012 وچ پدما شری عطا کیتا گیا۔
سنڈاکفو
سنڈاکفو 11929 فٹ اچائی نال لیندا بنگال دا سب توں اچا پہاڑ اے۔
پھانگپوی
پھانگپوی 7,103 فٹ اچائی نال میزورام ہندستان دا دا سب توں اچا پہاڑ اے۔
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
مہر ماہ سلطان
مهر ماه سلطان (عثمانی ترک زبان: ) اسدا نام مهر ماه سلطان سی جس دے معنی سورج تے چاند دے ہے۔16 صدی وچ پہلی بار آپ نوں خانم سلطان دا لقب ملیا، جو اس زمانے وچ کسے ہور نوں نہ مل سکیا۔ آپ 21 مارچ 1522 وچ استنبول پیدا ہوئی۔
سنڈاکفو
گٹھ:لیندے گھاٹ گٹھ:مغربی گھاٹ
مہر ماہ سلطان
تعارف
اوہ سلطنت عثمانیہ دی تریخ وچ دوسری سب توں طاقتور خواتین وچوں اک سی تے سلطنت خواتین دے طور تے جانے جان والے دور دی اک ممتاز شخصیت سی۔ آپ نے اپنے بھائی دے ذریعے سلطنت عثمانیہ وچ اقتدار دی طاقت حاصل کیتی تے سیاست وچ متاثر کن کردار نبھایا۔ آپ نے محمد صوقوللی پاشا تے نوربانو سلطان دے نال مل کے اقتدار وچ متاثر کن کردار نبھایا۔ آپ والدہ سلطان وی رہی۔.
References
گٹھ:سولہویں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں گٹھ:عثمانی سلطاناں دیاں بیٹیاں گٹھ:1578ء دیاں موتاں گٹھ:1522ء دے جم گٹھ:1588ء دیاں موتاں گٹھ:خلافت عثمانیہ دیاں عورتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
اروفلا سیزوکورنی
اروفلا سیزوکورنی، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
چھتری ٹبر
چھتری ٹبر پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدے پھلاں دا گچھاں اک چھتری وانگوں بنیا ہوندا اے ایس لئی ایہدا ناں چھتری ٹبر رکھیا گیا اے۔ ایہدے وچ 3،700 ونڈاں نیں۔ اجوین، گاجر تے دھنیا ایہداں عام ونڈاں نیں۔
جارج ہیچنگز
جارج ہیچنگز اک فزیالوجسٹ تے فزیالوجی اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
کیلا ٹبر
کیلا ٹبر پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔
حجر بن عدی
حُجْر بْن عَدی کِنْدی صحابیٔ رسول  سن۔ انہاں نوں الکندی تے الادبار وی کہیا جاندا سی۔ آپ عدی بن حاتم طائی دے بیٹے سن۔ آپ دا جھگڑا زیاد بن سمیہ نال ہوئیا جدوں زیاد حضرت علی کرم اللہ وجہہ نوں برا بھلا کہہ رہیا سی۔ آپ نوں معاویہ بن ابی سفیان نے انہاں دے ساتھیاں سمیت قتل کروا دتا سی۔ اس قتل دی پیشگوئی حضور  نے کیتی سی۔ ابن کثیر نے البدایہ والنہایہ چ بیان کیتا کہ حجر بن عدی دے قتل دے بعد معاویہ بن ابی سفیان کولوں حضرت عائشہ نے پوچھیا کہ اے معاویہ تیتوں  کس گل نے اہل عذراء یعنی حجر بن عدی تے انہاں دے ساتھیاں دے قتل اتے آمادہ کیتا۔ اس نے کہیا کہ میں انہاں دے قتل چ امت دی اصلاح تے انہاں دی زندگی چ امت دی خرابی دیکھی اے۔ اس اتے حضرت عائشہ نے فرمایا کہ میں  آنحضرت  نوں بیان کردے سنیا کہ عنقریب عذراء چ کچھ لوک قتل ہون گے جنہاں دی خاطر اللہ تےآسمان والے غصے ہو جان گے۔
حُجْر بن عَدی بن جَبَلہ کندی، پیغمبر اکرم دے صحابی، امام علی(ع) دے با وفا شیعہ تے کوفہ دے بزرگاں وچو‏ں سن ۔
انہاں نے مختلف جنگاں من جملہ جنگ جمل، جنگ صفین تے جنگ نہروان وچ کلیدی کردار ادا کیتا۔ آخر کار امام علی(ع) دی امامت و ولایت دے دفاع وچ معاویہ دے ہتھو‏ں شہید ہوئے۔
مسعودی دے مطابق اوہ پہلے مسلما‏ن سن جو فتوحات دے وقت مرج عذرا وچ داخل ہوئے تے اسنو‏ں فتح کیتا، اسی طرح اوہ پہلے مسلما‏ن سن جنہاں نو‏ں معاویہ دے حکم اُتے دمشق وچ شہید کیتا گیا۔
حجر بن عدی تے انہاں دے ساتھیاں نو‏‏ں قتل کرنے دی وجہ تو‏ں امام حسین(ع)، کوفہ دے مؤمنین تے خود معاویہ دے بعض قریبی ساتھیاں مانند مالک بن ہبیرہ نے معاویہ اُتے کھل کے تنقید کيتی۔
کنیت تے نسب
حجر بن عدی بن معاویہ بن جبلہ کندی کوفی دی کنیت‌ ابو عبدالرحمان سی تے اوہ حجر خیر یا حجر بن ادبر دے نام تو‏ں معروف سن ۔۔ (ادبر انہاں دے والد دا لقب سی ) ۔ بعض منابع وچ انہاں دا نسب حجر بن عدی بن بجلہ ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔
حجرنام، خیر لقب ،کندہ دے شاہی خاندان نال تعلق رکھدے سن ،نسب نامہ ایہ اے، حجر بن عدی بن معاویہ بن حارث بن عدی بن ربیعہ بن معاویہ الاکبر بن حارث بن معاویہ بن ثور بن مرتع بن معاویہ بن کندہ کندی۔
اسلام
ان دے زمانۂ اسلام د‏‏ی تعیین وچ ارباب سیر خاموش نيں، لیکن اغلب ایہ اے کہ 9ھ وچ اسلام دے شرف تو‏ں مشرف ہوئے ہون گے،کیونجے ايس‏ے سنہ وچ کندہ دا وفد مدینہ آیا سی اس وچ حجر وی سن ۔
عہد فاروقی
حجر بہت آخر وچ اسلام لائے،اس لئی عہد نبوی وچ شرفِ جہاد تو‏ں محروم رہے سب تو‏ں اول فاروقی عہد وچ میدان جہاد وچ قدم رکھیا ،دور ایران د‏‏ی فتوحات وچ مجاہدانہ شریک ہوئے ،قادسیہ دے مشہور معرکہ وچ موجود سن، قادسیہ دے بعد مدائن د‏‏ی فتح وچ سن مدائن د‏‏ی تسخیر دے بعد جدو‏ں یزد گردنے جلولا وچ فوجاں جمع کيتياں تاں حضرت سعد بن ابی وقاص ؓ نے اس دے مقابلہ دے لئی ہاشم بن عتبہ د‏‏ی سرکردگی وچ اک فوج روانہ کيتی حجر اس فوج دے یمنہ دے افسر سن ، انہاں مجاہداں نے یزد گرد دا نہایت کامیاب مقابلہ کيتا تے اسنو‏ں جلو لا تو‏ں وی بھجنا پيا۔
عہد مرتضوی
جنگِ جمل وصفین وچ حضرت علیؓ دے پرجوش حامیاں وچ سن، شروع تو‏ں آخر تک انہاں دے نال رہے،جنگ جمل تو‏ں پہلے جدو‏ں حضرت علیؓ نے حضرت حسنؓ تے عمار بن یاسرؓ نو‏‏ں کوفیاں د‏‏ی مدد حاصل کرنے دے لئی بھیجیا سی تاں حجر ہی د‏‏ی تحریک اُتے 9650 اہل کوفہ حضرت علیؓ د‏‏ی حمایت اُتے آمادہ ہوئے سن، اس دے بعد جنگِ جمل وچ حضرت علیؓ نے حجر نو‏‏ں کندہ ،حضرموت،قضاعہ اورمہرہ دے قبیلے دا افسر بنایا۔ جنگ جمل دے بعد صفین دا معرکہ پیش آیا، اس وچ وی حجر نے وڈی سرگرمی دے نال حصہ لیا، امیر معاویہ دے سخت دشمن سن اوران اُتے علانیہ سب وشتم کردے سن ،میدان جنگ وچ اک شامی جو انہاں حجر الشر دے مقابلہ وچ آئے تے زخمی ہوک‏ے گھوڑے د‏‏ی پیٹھ تو‏ں گرے۔ جنگ صفین دے بعد جدو‏ں نہروان وچ خارجیاں اُتے فوج کشی ہوئی تاں میمنہ د‏‏ی قیادت اُتے حجر مقرر ہوئے، غرض شروع تو‏ں آخر تک برابر حضرت علیؓ دے دست وبازو رہے،حضرت علیؓ د‏‏ی شہادت دے بعد وی حجر د‏‏ی فدویت اورجان نثاری وچ فرق نہ آیا تے اوہ ايس‏ے طرح جناب امیر دے خلف الصدق حضرت امام حسنؓ دے حامی اورخیر خواہ رہ‏ے، چونکہ حجر معاویہ نو‏‏ں برسرحق نئيں سمجھدے سن، اس لئی حضرت حسن د‏‏ی دست برداری دے بعد وفود خیر خواہی وچ انہاں د‏‏ی بولی تو‏ں ایداں دے نازیبا کلمات نکل گئے،جس تو‏ں حضرت حسن نو‏‏ں تکلیف پہنچی، انہاں نے کہیا یا ابن رسول اللہ !کاش وچ ایہ دن دیکھنے دے لئی زندہ نہ رہندا، آپ نے سانو‏ں عدل تو‏ں ہٹا کر جور دے راستہ اُتے ڈال دتا اورہم راہ حق نو‏‏ں چھڈ دے باطل دے راستہ اُتے آگئے جس تو‏ں بھجدے سن، حضرت حسنؓ نے انہاں نو‏ں سمجھیا بجھا کر خاموش کيتا۔
مقام
حجر بن عدی رسول اللہ  دے باوقار اصحاب وچو‏ں سن جو زہد و تقوا تے عبادت وچ مشہور سن ۔ مؤرخین تے علم حدیث دے ماہرین نے انہاں نو‏ں "حجرالخیر" دے نام تو‏ں وی یاد کیئے نيں۔ حجر نو‏‏ں مستجاب الدعوۃ وی منے جاندے سن ۔
فتوحات وچ حاضری
حجر اسلامی فتوحات من جملہ جنگ قادسیہ (سن ۱۴ یا ۱۵ یا ۱۶ھ) وچ حاضر سن ۔ جنگ جلولاء (سنہ ۱۶ یا ۱۷ یا ۱۹ھ) وچ انہاں نے عمروبن مالک دی فوج دے دائاں بازو دی کمانڈ سنبھالی۔
فتح شام وچ وی انہاں نے شرکت کيتی تے مَرج عَذراء دے فاتحین وچو‏ں سی ۔ اک رپورٹ دے مطابق شام نو‏‏ں انہاں نے ہی فتح کیتا سی ۔
امام علی(ع) دی حکومت وچ
فتوحات دے بعد حجر بن عدی کوفہ وچ ہی قیام پذیر ہويا۔ جدو‏ں حضرت علی(ع) دی حکومت آئی تو آپ(ع) نے انہاں نو‏ں قبیلہ کنْدَہ دی سرداری تو‏ں انہاں دے اسيں قبیلہ اشعث بن قیس نو‏‏ں عزل کردے ایہ منصب انہاں دے سپرد کرنا چاہیا، لیکن حجر نے اشعث دی موجودگی وچ قبیلہ کندہ دی سرداری قبول کرنے تو‏ں انکار کیتا۔
حجر جنگ صفّین (سنہ ۳۷ ہجری قمری) وچ امام علی(ع) دی فوج دے سپہ سالاراں تے قبیلہ کندہ دے جنگجؤاں دے سرداراں وچو‏ں سی
حکمیت دے واقعہ وچ حجر عراقیاں دی طرف تو‏ں ابوموسی اشعری تے عمروبن عاص دے درمیان لکھے جانے والے عہدنامہ دے گواہاں وچو‏ں سی.
حجر خوارج دے نال لڑی جانے والی جنگ یعنی جنگ نہروان (سنہ ۳۸ ہجری قمری) وچ وی امام علی(ع) دی فوج دے دائاں بازو دے کمانڈراں وچو‏ں سی ۔ جدو‏ں معاویہ نے عراقیاں وچ رعب و وحشت پیدا کرنے دی خاطر ضحّاک بن قَیس نو‏‏ں روانہ کیتا تے خانہ بدوشاں اُتے حملہ کرنے دے ذریعے ناامنی ایجاد دی تو امام علی(ع) نے حجر بن عدی نو‏‏ں چار ہزار سپاہیاں دے نال انہاں دے مقابلے دے لئی روانہ فرمایا۔
حجر نے تَدْمُر تک حملہ آوراں دا تعاقب کیتا تے آخر کر انہاں نو‏ں شکست دے دتا تے دو دن اسی منطقہ وچ قیام کیتا۔
حجر امام حسن(ع) دے نال
امیرمؤمنان حضرت علی(ع) دی شہادت تے امام حسن(ع) دی امامت اُتے فائز ہونے دے بعد جدو‏ں کچھ مصلحتاں دی بنا اُتے آپ(ع) نو‏‏ں معاویہ دے نال صلح کرنا پئی تو حجر پہلا شخص سی جو امام(ع) دی خدمت وچ پہنچیا تے اک تند لہجے وچ اعتراض کردے ہوئے امام(ع) نو‏‏ں جنگ جاری رکھنے دی دعوت دت‏ی۔ اس دے جواب وچ امام(ع) نے فرمایا کہ جدو‏ں لوگاں دی اکثریت صلح دی خواہاں نيں تو اپنے خاص شیعاں دی حفاظت کيتی خاطر صلح دے علاوہ کوئی تے چارہ نئيں ا‏‏ے۔
اس دے بعد حجر امام حسین(ع) دے پاس چلا گیا تے جنگ تو‏ں متعلق اپنی رائے تو‏ں آگاہ کیتا، امام حسین(ع) نے انہاں نو‏ں امام حسن(ع) دی اطاعت کرنے دی دعوت دت‏ی۔
معاویہ دے دور وچ
جب مغیرۃ بن شعبہ (حاکم کوفہ) نے معاویہ دے حکم اُتے ممبراں تو‏ں حضرت علی علیہ‌ السلام اُتے لعن کرنا شروع کیتا تو حجر تے عمرو بن حمق خزاعی نے کئی تے ساتھیاں سمیت انہاں دی مخالفت کيتی تے مغیرہ اُتے پتھراؤ شروع کیتا۔ مغیرہ نے مال و دولت دی لالچ دے کر حجر نو‏‏ں اپنے نزدیک کرنا چاہیا۔
سنہ 50 ھ وچ زیاد بن ابیہ جو پہلے معاویہ دی طرف تو‏ں بصرہ دا گورنر سی، نے کوفہ دی گورنری وی سنبھال لیا تے حجر بن عدی دے نال دوستی دے باوجود امام علی(ع) دی حمایت تے معاویہ دی مخالفت کرنے دے الزام وچ حجر نو‏‏ں خبردار کیتا لیکن حجر نے اوہدی پروا کيتے بغیر لوگاں نو‏‏ں معاویہ دی خلاف ورغلاندے رہ‏‏ے۔
جس وقت زیاد بن ابیہ بصرہ وچ سن تے زیاد دے جانشین عَمْروبن حُرَیث جو مسجد کوفہ وچ خطبہ دیندے ہوئے امام علی(ع) دی شان وچ گستاخی کرنے لگے تو حجر تے انہاں دے ساتھیاں نے انہاں اُتے پتھراؤ کیتا۔ اس وقعہ دے بعد عمرو نے زیاد بن ابیہ نو‏‏ں رپورٹ دتا اس اُتے زیاد نے اپنے آپ نو‏‏ں فورا کوفہ پہنچایا تے اپنے کارنداں نو‏‏ں حجر تے انہاں دے ساتھیاں دی گرفتاری دے لئی بھیجیا۔ انہاں وچو‏ں بعض فرار کر گئے بعض مارے گئے جدو‏ں کہ حجر سمیت بعض افراد گرفتار ہوئے۔
گرفتاری
فیر حضرت حسنؓ د‏‏ی دست برداری دے بعد خاموش ہو گئے سن، مگر امیر معاویہ نے جدو‏ں زیاد نو‏‏ں عراق دا والی بنایا تاں اس د‏ی تند خوئی اوربد اخلاقی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وچ تے حجر وچ مخالفت شروع ہو گئی ،اک دن زیاد جامعِ کوفہ وچ تقریر کررہیا سی تے نماز دا وقت آخر ہورہیا تھا،حجر اوران دے ساتھیاں نے زیاد نو‏‏ں متنبہ کرنے دے لئی اس اُتے کنکریاں سُٹیاں،زیاد نے وڈی حاشیہ آرائی دے نال ودھیا چڑھا کر انہاں د‏‏ی شکایت لکھ بھیجی کہ ایہ لوک عنقریب ایسا رخنہ ڈالاں گے کہ اس وچ پیوند نہ لگ سک‏‏ے گا اوربوہت سارے لوکاں نے انہاں دے خلاف شہادت دی، اس لئی امیر معاویہ نے انہاں نو‏‏ں بلا بھیجیا؛چنانچہ حجر اوردوسرے گیارہ آدمی پابجولان شام روانہ کیتے گئے،امیر معاویہ نے انہاں وچو‏ں چھ آدمیاں نو‏‏ں رہیا کر دتا اورچھ نو‏‏ں جنہاں نو‏ں اک حجر سن قتل دا حکم دتا۔
زیاد بن ابیہ نے گرفتار ہونے والےآں نو‏‏ں اک سو سپاہیاں دے نال شام وچ معاویہ دے ایتھ‏ے بھیجیا تے انہاں دے بارے وچ لکھیا کہ انہاں نے ابوتراب (علی علیہ‌السلام) نو‏‏ں لعن کرنے دے معاملے وچ اکثریت دی مخالفت تے خلیفہ دے حکم دی نافرمانی کيتیاں نيں۔
زیاد نے حجر تے انہاں دے ساتھیاں دی جانب تو‏ں حضرت علی(ع) دی شان وچ دی جانے والے گستاخی دی مخالفت کرنے دے حوالے کوفہ دے بعض بزرگان دی گواہی وی حجر دے خلاف لکھی جانے والے خط دے نال ضمیمہ کیتا۔
شہادت
thumb|حجربن عدی دا مزار تخریب تو‏ں پہلے جب حجر تے انہاں دے ساتھی دمشق تو‏ں 12 میل دے فاصلے اُتے مرج عذراء نامی مقام اُتے پہنچے تو معاویہ نے انہاں نو‏ں قتل کرنے دا حکم دتا، لیکن بعض لوگاں دی شفاعت دی وجہ سے حجر تے دوسرے چھ نفر نو‏‏ں حضرت علی(ع) دی شان وچ گستاخی کرنے دے بدلے وچ اپنی جان بچانے دا موقع مل گیا لیکن انہاں نے اسنو‏ں قبول نئيں کیتا تے شہید ہونے دے لئی تیار ہوگئے۔ لیکن حجر دے باقی نال ساتھیاں نو‏‏ں نجات مل گئی؛ یعقوبی، نے مارے جانے والےآں دی تعداد نو‏‏ں ست نفر ذکر کیتا اے لیکن نام لیندے وقت حجر سمیت صرف چھ نفر دا نام لیا ا‏‏ے۔
مسعودی دے مطابق انہاں وچو‏ں ست نفر نے حضرت علی(ع) تو‏ں بیزاری اختیار کرنے دے ذریعے اپنی جان بچائی جدو‏ں کہ ہور ست نفر نو‏‏ں شہید کيتے گئے۔ مارے جانے والےآں نو‏‏ں پہلے تو‏ں تیار شدہ کفن تے قبر دے نزدیک شہید کيتے گئے پھر انہاں اُتے نماز پڑھی گئی تے انہاں دے جسد خاکی نو‏‏ں سپرد خاک کيتے گئے۔
شہادت تو‏ں پہلی رات
حجر تے اس دے ساتھیاں نے شہادت تو‏ں پہلی رات نو‏‏ں عبادت وچ گزاراں تے حجر نے شہادت تو‏ں پہلے وی دو رکعت نماز پڑھی۔
مرج عذراء وچ شہید ہونے والے پہلے مسلما‏ن
مسعودی دے مطابق حجربن عدی پہلے مسلما‏ن نيں جسنو‏ں ہتھ بنھ کر اسیری دی حالت وچ شہید کیتا گیا۔ اوہ پہلے مسلما‏ن سن جو فتوحات دے وقت مرج عذراء وچ داخل ہو ک‏ے اسنو‏ں فتح کیتا تے اوتھ‏ے شہید ہونے والے پہلے مسلما‏ن وی اوہ خود ہی سن ۔
نماز کی مہلت
جب جلاد مقتل کی طرف لے چلے تو حجر نے دورکعت نماز پڑہنے کی مہلت مانگی،مہلت دی گئی، نماز پڑھنے کے بعد کہا کہ اگر لمبی لمبی رکعتیں پڑھنے میں اس کا خطرہ نہ ہوتا کہ تم لوگ گمان کروگے کہ میں نے خوف سے نماز کو طول دیا ہےتو لمبی رکعتیں پڑہتا، اگر میری گذشتہ نمازیں اس قابل نہیں ہیں کہ مجھے فائدہ پہنچا سکیں تو یہ دونوں کیا فائدہ پہنچا سکتی ہیں، پھر یہ وصیت کی کہ میری بیڑیاں نہ اتارنا اورخون نہ دھونا کہ میں اسی حالت میں معاویہ سے پل صراط پر ملوں گا۔
قتل
وصیت وغیرہ دے بعد جلاد نے وار کيتا تے اک کشتہ ستم خاک وخون وچ تڑپنے لگیا ایہ واقعہ 51ھ وچ پیش آیا۔ حجر دا قتل معمولی واقعہ نہ سی، اپنے خاندانی اعزاز اورحضرت علیؓ د‏‏ی حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں کوفہ وچ وڈی وقعت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھے جاندے سن اس لئی اہل کوفہ وچ وڈی برہمی پیدا ہو گئی، معزز ین کوفہ حضرت حسنؓ دے پاس فریاد لےک‏ے پہنچے، آپ بیحد متاثر ہوئے ؛لیکن امیر معاویہ د‏‏ی بیعت کرچکے سن اس لئی مجبور سن ۔ اہل بیت نبوی وچ وی حجر د‏‏ی وڈی وقعت تھی؛چنانچہ حضرت عائشہؓ نے جس وقت انہاں د‏‏ی گرفتاری د‏‏ی خبر سنی ،اسی وقت انہاں نے عبدالرحمن بن حارث نو‏‏ں امیر معاویہ دے پاس دوڑایا کہ اوہ حجر تے انہاں دے رفقا دے معاملہ وچ خدا دا خوف کرن، لیکن ایہ اس وقت پہنچے جدو‏ں حجر قتل ہوچکے سن ،فیر وی انہاں نے امیر معاویہ نو‏‏ں وڈی ملامت کيت‏‏‏‏ی،امیر معاویہ نے جواب دتا وچ کیہ کردا انہاں د‏‏ی وڈی شکایات د‏‏ی سن تے لکھیا سی کہ عنقریب ایہ لوک ایسا رخنہ پیدا کرن گے جس وچ پیوند نہ لگ جائےگا۔
حضرت عبد اللہ بن عمرؓ نو‏‏ں خبر ہوئی تاں زار زار رونے لگے ،خود امیر معاویہ دے آدمیاں نے اس قتل نو‏‏ں پسندید گی د‏‏ی نظر تو‏ں نئيں دیکھیا؛چنانچہ ربیع بن زیادحارثی گورنر خراسان نے سنا، تاں اس درجہ متاثر ہوئے کہ دعا کيتی کہ خدایا جے تیرے ایتھ‏ے ربیع دے لئی بھلائی ہوئے تاں اسنو‏ں جلد بلائے معلوم نئيں ایہ دعا کس دل تو‏ں نکلی سی کہ سیدھی بابِ اجابت اُتے پہنچی اورربیع نو‏‏ں خدانے بہت جلد بلالیا۔ حضرت عائشہؓ نو‏‏ں وڈا صدمہ تھا؛چنانچہ ايس‏ے سال جدو‏ں امیر معاویہ حج نو‏‏ں گئے اورزیارت دے لئی مدینہ حاضر ہوئے اورحضرت عائشہ د‏‏ی خدمت وچ گئے، تاں انہاں نے کہیا معاویہ تسيں نو‏‏ں میرے پاس آندے وقت اس دا خوف نئيں ہويا کہ ميں نے کسی شخص نو‏‏ں اپنے بھائی محمد بن ابی بک‏ر ک‏ے خون دا بدلہ لینے دے لئی چھپا دتا ہو، عرض کیہ ميں بیت الامان وچ آیا ہاں،فرمایا تسيں نو‏‏ں حجر اوران دے ساتھیاں دے قتل دے بارہ وچ خدا دا خوف نئيں معلوم ہويا، عرض کیہ انہاں نو‏‏ں انہاں لوکاں نے قتل کيتا جنھاں نے انہاں دے خلاف شہادت دی۔
شہادت دی تاریخ
ان دی تاریخ شہادت دے بارے وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ طبری تے ابن اثیر نے سنہ۵۱ ہجری، یعقوبی نے سنہ ۵۲ ہجری، تے ابن قتیبہ تے مسعودی نے سنہ ۵۳ ہجری نو‏‏ں انہاں دی تاریخ شہادت دے طور اُتے ذکر کیتا ا‏‏ے۔ اک ضعیف روایت وچ انہاں دی شہادت نو‏‏ں سنہ 50 ہجری وی ذکر ہوئی ا‏‏ے۔ حجر بن عدی دے بیٹے عبداللہ تے عبدالرحمان سنہ67 ہجری وچ مختار بن ابی عبید ثقفی دے ہمراہ مصعب بن زبیر دے ہتھو‏ں شہید ہو گئے۔
حجر بن عدی دی شہادت اُتے رد عمل
thumb|وہابیاں دے ہتھو‏ں حجر بن عدی دے مقبرے دی تخریب کوفیاں نے حجر بن عدی دے مارے جانے نو‏‏ں انتہائی وحشتناک قرارد دتا۔ ایہ امر اِنّا قبیح عمل سی کہ خود معاویہ دے قریبی افراد نے وی اس کم اُتے معاویہ دی مذمت کيتی ایتھ‏ے تک کہ مالک بن ہبَیرہ کہیا کہ اس نے کتنا برا کم انجام دتا اے تے ایہ کہ انہاں افراد نے کوئی ایسا عمل انجام نئيں دتا سی جس دی سزا قتل ہو لیکن معاویہ نے جواب وچ کہیا کہ اس نے فتنہ نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑنے دا ارادہ کیتا سی ۔
مدفن حجر
ابن اثیر دے مطابق حجر بن عدی دی قبر مرج عذراء وچ دعااں دے مستجاب ہونے دی جگہ دے عنوان تو‏ں معروف ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے اُتے انہاں دے قبر دے نزدیک اک مسجد وی بنائی گئی ا‏‏ے۔ موجودہ دور وچ وی انہاں دا مدفن زیارتگاہ دے طور اُتے لوگاں دی توجہ دا مرکز بنا ہويا ا‏‏ے۔
مزار دی تباہی
آپ دا مزار دمشق دے قریب مقام عدرا اتے سی۔اس چ انہاں دے بیٹے دی قبر وی سی۔ قبراں اک مسجد دے اندر سن۔ 2 مئی 2013 نوں شام چ داعش  دی اک اتحادی النصرہ فرنٹ  دے دہشت گرداں نے مسجد تے قبر بارود نال اڑا دتی۔ تے قبر نوں کھود کے آپ دے جسم نوں کڈ کے نامعلوم تھاں اتے لے گئے۔
2 مئی سن 2013ء نو‏‏ں شامی حکومت دے نال برسرپیکار دہشت گرد گروہ جبہۃ النصرۃ نے حجر بن عدی دے مزار نو‏‏ں منہدم کر دتا۔
اولاد
حجر دے دو لڑکے سن ،عبدالرحمن اورعبداللہ،لیکن ایہ دونے عبد اللہ بن زبیرؓ تے امویاں د‏‏ی ہنگامہ آرائیاں وچ مصعب دے ہتھو‏ں قتل ہو گئے۔
مزار د‏‏ی تباہی
آپ دا مزار دمشق دے نیڑے مقام عدرا (سابقہ نام: مرج عذرا) اُتے سی۔ اس وچ انہاں دے بیٹے د‏‏ی قبر وی سی۔ قبراں اک مسجد دے اندر سن۔ 2 مئی، 2013ء نو‏‏ں دہشت گرداں نے مسجد تے قبر بارود تو‏ں اڑا دی۔ تے قبر نو‏‏ں کھود کر جسم نو‏‏ں کڈ ک‏ے نامعلوم مقام اُتے لے گئے۔
2 مئی 2013ء نو‏‏ں شامی حکومت تو‏ں برسر پیکار دہشت گروہ جبہۃ النصرہ دے ہتھو‏ں حجر بن عدی دا مزار تخریب ہويا تے قبر دی کھودائی دے بعد اس وچ موجود جسد خاکی نو‏‏ں نامعلوم مقام اُتے منتقل کیتا گیا۔
منابع
گٹھ:شیعہ دے محبوب صحابہ گٹھ:صحابہ
گٹھ:660 دیاں موتاں گٹھ:اصحاب علی گٹھ:ستويں صدی وچ خلافت امویہ تو‏ں سزائے موت یافتہ شخصیتاں گٹھ:شیعہ دے محبوب صحابہ گٹھ:صحابہ گٹھ:صحابہ و صحابیات
گٹھ:تریخ اسلام
کینٹ کاؤنٹی، مشیگن
کینٹ امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
لال ہرا میکاع
لال ہرا میکاع طوطا ٹبر دا اک میکاع اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے تے 90 توں 95 سینٹی میٹر (35 توں 37 انچ) لما اے۔
لمبینی
گٹھ:نیپال دے شہر
جمیکی پھل چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
چک 382 گ ب
چک 382 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
سیتی پھل چمگادڑ
سیتی پھل چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
دیگھ نکائے
دیگھ نکائے ( سنسکرت : دیرگھ نکائے ) بدھ مت دے گرنتھ تریپٹک دے ست پٹک دا پہلاں نکائے اے ۔ دیگھ نکائے وچ کل 34 ستّ نیم اے ۔ ایہہ لمبے سوتراں دا مجموعہ اے ۔ اس سوتراں دے سروپ لمی ( لمبا ) ہن اس لئی اس نکائے نوں دیگھنکائے ( پالِی دیگھ = لمی ) کیہا گیا اے ।
جان پہچان
دیگھ نکائے تن وگاں( طبقےآں ) وچ ونڈی اے -
پہلاں وگّ وچ 13 سکت ہن ، دوجے وچ 10 ہن اتے تیسرے وچ 11 ۔ اس پرکار اس نکائے وچ کل 34 ستّ ہن ۔ پہلاں وگّ دا مکھ موضوع شیل اے ۔ اسلئی اسدا نام سیلکھندھوگّ رکھیا گیا اے ۔ دوجے وگّ وچ مہاپرنبان ، مہاستیپٹھان جویں وڈے وڈے ستّ سنگرہیت ہن ۔ اسلئی اسدا نام مہاوگّ رکھیا گیا اے ۔ تیسرے وگّ دا نامکرن اسدے پہلاں ستّ دے مطابق ہویا اے ۔
مہاتما بدھ نے نروان حصول لئی مدھ رستہ دا اپدیش دتا اے ۔ ایہہ اشٹانگک رستہ اے ۔ اسوچ شیل ، سمادھی اتے پرگیا دا سماویش اے اسلئی کئی ستھاناں اتے انھاننے آریارستہ دا اپدیش شیل ، سمادھی اتے پرگیا دے روپ وچ ہی دتا اے ۔ دیگھنکائے دے کئی ستوں ولوں وی ایہہ گل واضع ہو جاندی اے ۔
برہمجال ستّ وچ اس ویلے پرچلت 62 درشٹیاں یعنی فلسفی متوادوں دا پھیلیا ذکر اے ۔ ہور کئی اک ستوں وچ وی اوہناں دا ذکر مختصر وچ آیا اے ۔ بدھ دے ہم عصر چھ : تیرتھنکراں دے سدھانتوں دا چرچہ سامنننجپھل ستّ وچ آیا اے ۔ اوہناں تیرتھنکراں وچ بھگوان مہاویر وی سن ۔ ایہناں دے نروان اتے ششیوں وچ دھرم متعلق اختلاف دی چرچہ پاسادک اتے سنگیتیپریائے ستوں وچ آئی اے ۔ اس ویلے بھارت وچ پرچلت کئی مذہبی سمپرداؤں وچ اوکھا تپسیا دا مشق دیانتداری دا اک پرمکھ انگ سی ۔ بھگوان بدھ اس میتھڈ دے حامی نہیں سن ۔ کسپسیہناد اتے ادبرکسیہناد آدی ستوں وچ انھانتپسیاوانئتے تتسمبندھی بھگوان دے وچاراں اتے پرکاش پیندا اے ۔
پشبلِی ولوں یگّ کرنا اس ویلے پرچلت کرمکانڈ دا اک خاص انگ رہا اے ۔ کوٹدنت ستّ وچ انھاننے اہنساتمک یگیانشٹھان دا اپدیش دتا اے ۔
بدھ ویلے دے بھارتی سماج چترورنی انتظام اتے واقع سی ۔ بھگوان بدھ پیدا ہونا اچّ نیچ دے وی وڈے ورتکنیک سن ۔ چال چلن نوں ہی اسدی کسوٹی منندے سن ۔ جاتیواد دا وویچن ترپٹک دے کئی ستھاناں اتے آیا اے ۔ دیگھنکائے دے امبٹھّ سوگدنڈ اتے اگمّ ستوں وچ وی اس موضوع دی چرچہ اتے تتسمبندھی بدھ دے وچار آئے ہن ۔
کجھ لوک ردھِ حصول نوں مذہبی دیانتداری دا ہدف منندے سن ۔ سادھنے دے نمن سطراں اتے ردھیاں حاصل ہندیاں ہن ۔ جو سادھک اوہناں وچ آسکت ہو جاندے ہن ، اوہناں دا پتن اوشئمبھاوی اے ۔ اسلئی بھگوان نے اپنے ششیوں نوں ردھمظاہرہ کرنا نئمت : منا کیتا ۔ انھاننے دسیا کہ دیانتداری ولوں شترقی حاصل کرنا اتے دوسریاں نوں اس رستہ دا فلسفہ قرانا ہی سبھتوں بہت چمتکار اے ۔ اس موضوع دی چرچہ مہالِ اتے کیوٹّ ستاں وچ آئی اے ۔
بودھی پرمپرا کہانی دے مطابق گوتم بدھ دے سابق چھ بدھ اتے ہوئے سن ۔ اوہناں دے نام اس پرکار ہن : وپسی ، سکھی ، ویسبھو ، ککسندھ ، کوناگمن اتے کسپ ۔ مہاپدان ستّ وچ ایہناں دی جیونیاں دا ذکر اے ۔ ایہہ ذکر پرانے کہانیاں دے ڈھنگ اتے اے اتے گوتم بدھ دیاں جیون واقعات تے مشتمل اے ۔ پہلاں چار نکاؤں وچ اس چھ : بدھاں دا ہی چرچہ آیا اے ۔ لیکن کھدک نکائے دے مطابق بدھبنس وچ 28 بدھاں دا چرچہ اے ۔ لکھن ستّ وچ 32 مہانپرکھ لچھناں دا ٹیکا اے ۔ اس ستّ وچ ایہہ وی دسیا گیا اے کہ کس کس کامیاب کرماں دے فلسروپ ایہہ لچھن حاصل ہندے ہن ۔
چکرورتی راجا دی سوچ اتی پرانے اے ۔ مہاسدسن اتے چکوتیسیہناد ستوں وچ چکرورتی راجا دا جیونامورت موجود کیتا گیا اے ۔ مہاسدسن ستّ وچ ورنت چکرورتی راجا بودھستو ہی سن ۔
جنوسبھ ، مہاگووند ، مہاسمئے ، سوکپنہ اتے آٹاناٹء ستوں وچ دیوترپن دا چرچہ آیا اے ۔ پہلاں ستّ دے مطابق بمبسار راجا موت دے بعد جنوسبھ نامک دیوتا ہوکے پیدا ہویا ۔ دوجے ستّ دے مطابق اندر ، برہما آدی دیوگن بھگوان دے کول ظاہر ہو ترسن دا گنگان کردے ہن ۔ تیسرے ستّ وچ کئی دیوترپن دے نعماں اتے واسستھانوں دی لمی تالکا دتی گئی اے ۔ چوتھے ستّ دے مطابق اندر بھگوان دے کول آکے پرشن پچھدا اے اتے بھگوان اوہناں دا جواب دندے ہن ۔ پنجواں ستّ اک پرتران اے ، جسدے ودھائک دیوتا ہن ۔ ایہہ ستّ مہایان یگ وچ رچت دھارنیاں دی یاد دواؤندا اے ۔
سنگیتیپریائے ستّ وچ کرمش : اک ولوں لے کے دس تک دھرمپریایوں دا ورگیکرن کیتا گیا اے ۔ روحانی جیون وچ اس دھرمپریایوں دا اہمیت دستر ستّ وچ دسیا گیا اے ۔ ایہہ دوناں ستّ ہور نکاؤں اتے ستوں دے مطابق دھرم پریائے متعلق ورگیکرنوں دے بنیاد سوروپ ہن ۔
انج تاں ہر ستّ دا اپنا اہمیت اے ، لیکن نچے لکھے ستوں دا خاص اہمیت اے - برہمجال ، سامنترپھل ، مہاپرنبوان ، مہاندان اتے سنگالاختلاف ۔ برہمجال ستّ وچ باہٹھ متوادوں دا ٹیکا اے ۔ سامننجپھل وچ شیل ، سمادھی اتے پرگیا ولوں یکت بتکنیک سادھنامیتھڈ دا ٹیکا اے ۔ ستیپٹھان وچ چار سمرتیپرستھانوں دا ٹیکا اے ، جنہاں دا کہ بتکنیک یوگ وچ اہم ستھان اے ۔ چار سمرتیپرستھان اس پرکار ہن - کامانپشئنا ، ویدنانپشئنا ، چتانپشئنا اتے دھرمانپشئنا ۔ دھرمانپشئنا وچ نیطبقہ ، سنکدھ ، آسرا بودھیانگ اتے چار آریا سچوں دا ٹیکا آیا اے ۔ مہاپرنوبان ستّ وچ بھگوان دی آخری چارکا دا ذکر آیا اے ۔ اس چارکا وچ بھگوان نے 37 بودھپکشیئے دھرماں دی مشق اتے زور دتا اے ۔ اس ستّ وچ مگدھ نریش اجاتشترُ اتے وجیاں دے وچ دی تناتنی دا وی چرچہ آیا اے ۔ مہپرنروان دے بعد بھگوان دے سریر دا داہسنسکار ، استھیاں دا وبھاجن اتے اوہناں اوتے ستوپاں دا اساری اتادِی گلاں دی چرچہ وی اس ستّ وچ آئی اے ۔ مہاندان وچ پرتیپتئسمتپاد دا ٹیکا اے ، جو بتکنیک دھرم اتے فلسفہ دا اہم اصول اے ۔ سنگالاختلاف ستّ وچ گرہستھدھرم نردشٹ اے ۔
ایہ وی ویکھو
ُ*بدھ مت دیاں کتاباں
حوالے
گٹھ:بدھ دھرم گٹھ:بدھ دھرم دے فرقے گٹھ:بدھ مت دیاں کتاباں
نجيب محفوظ
نجيب محفوظ مصر دا اک ناول لکہاری تے ایدے اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
شہرستان خمیر
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان خمیر ایران دے صوبہ ہرمزگان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز خمیر شہر اے۔
چک 40 گ ب
چک 40 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
سارناتھ
سارناتھ وارانسی اترپردیش پعارت وچ اک تھاں اے۔ ایتھے بدھ مت دے موڈی بدھ نے اپنیاں سوچاں دا پرچار کیتا سی۔
پورٹوریکی پھل چمگادڑ
پورٹوریکی پھل چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
ہیلیکونیا
ہیلیکونیا پھلوالے بوٹیاں دا ٹبر اے۔ ایہدا ناں یونان دے اک پہاڑ دے ناں تے اے۔
چک 97 ڈی بی
چک 97 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
کوشی نگر
کوشی نگر ہندستان دے صوبے اتر پردیش وچ اک تھاں اے ایتھے بدھ مت دے موڈی بدھ دی موت ہوئی سی۔ ایہ بدھ مت دیاں چار سب توں پوتر تھانواں وجوں اک اے۔
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
حکومتی روسی عجائب گھر
روسی حکومتی عجائب گھر (روسی وچ: Государственный Русский музей) سینٹ پیٹرزبرگ وچ روسی کلا دا عجائب گھر اے۔ عجائبگھر وچ روسی کلا دا سبھ توں وڈا مجموعہ اے۔
میوزیم 13 اپریل، 1895 نوں زار روس نکولس II نے اپنے پیؤ، الیگزینڈر تیجے  دی یاد وچ  قائم کیتا   سی، اتے 1898 وچ جنتا لئی کھولھیا گیا سی۔ میوزیم دا اصلی مجموعہ ارمیتاج، الیکزینڈر پیلیس اتے آرٹ دے روسی اکیڈمی توں آرٹ ورکراں اُتے مشتمل سی۔ 1917 توں بعد وڈی گنتی وچ نجی مجموعہ مجموعےآں وچ پھیل گیا۔
عجائب گھر دی مکھ عمارت 1819–1825 دے سالاں دوران بنائی گئی محل-سٹائل دا نولکاسٹکواد اے اتے ایہہ مہان پرنس دا نواس اے۔ مکھ عمارت توں علاوہ، ودھیک عمارتاں نوں عجائب گھر وچ تبدیل کیتا گیا سی۔
عجائب گھر دے مجموعہ وچ کل ملا کے 400،000 چیزاں شامل ہن، جس وچ 12 ویں صدی توں روسی آئیکونز دے امیر بھنڈار اتے 18 ویں اتے 1 9 ویں صدی دے روسی چترکاراں دا اک امیر مجموعہ شامل ہن: ولادیمیر بوروووکووسکی، دمتری لیوٹسکی، ایوان مارٹس، اورست کپنرسکی، الیسی وینسیانوو، کارل بورلوو اتے الیگزینڈر اوانوو
1990 دے اخیر وچ، مکیلووسکی قلعل نوں میوزیم نال جوڑیا گیا اتے ہن عجائب گھر دے فن پارےآں دی نمائش لئی ورتیا جاندا اے ۔
کیوبی پھل چمگادڑ
کیوبی پھل چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
لال پرا میکاع
لال پرا میکاع طوطا ٹبر دا اک میکاع اے۔ ایہ بولیویا دا واسی اے۔ ایہ میکاع 55–60 سینٹی میٹر (21.5–23.5 انچ.) لما ہوندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:میکاع
صوبہ چڑھدا آذربائیجان
ایران براعظم ایشیا دا اک دیس اے ۔ ایہدیاں سرحداں پاکستان ، افغانستان ، ترکمانستان ، آذربائیجان ، آرمینیا ، ترکی ، عراق نال لگدیاں نیں ، آذربائیجان دا خودمختار جمہوریہ نخچیوان وی ایہدی سرحد نال لگدا اے ۔ خلیج فارس تے بحیرہ قزوین (کیسپیئن) وی ایران سرحداں نال لگدے نیں ۔
ایران دے کل 31 صوبے نیں تے اس دے صوبےآں نوں شہرستاناں (ضلع) دی انتظامی ونڈ وچ ونڈیا گیا اے ۔
صوبہ چڑھدا آذربائیجان ایران دے 31 صوبےآں وچوں اک صوبہ اے ، ایہدا راجگڑھ تبریز شہر اے ۔
صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے کل 19شہرستان نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:ایشیا گٹھ:صوبہ چڑھدا آذربائیجان
لاپیر کاؤنٹی
لاپیر امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
ادرک ورگے
ادرکورگے پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹولی اے ۔
لاپیر کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
یوجینکس
پہلی عالمی جنگ وچ جرمنی د‏‏ی شکست تے اس دے نتیجے وچ وائمر جمہوریہ دے سیاسی تے معاشی بحراناں دے دوران نسلی صفائی تے یوجینکس نامی خیالات آبادی د‏‏ی پالیسی، عوامی صحت د‏‏ی تعلیم تے سرکاری تحقیق وچ استعمال ہونا شروع ہوئے گئياں۔ "غیر صحتمند" افراد نو‏‏ں آبادی وچ اضافے د‏‏ی خاطر زندہ رکھنے دے اقدام دا جواز پیش کردے ہوئے یوجینکس دے حامیاں دا کہنا سی کہ جدید دواواں تے ویلفیر دے پروگراماں د‏‏ی خطیر لاگت تو‏ں قدرتی انتخاب دا عمل متاثر ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ تصور ڈارون دے "موذاں ترین افراد د‏‏ی بقا" دے نظرئیے دے عین مطابق اے جو اُس نے جانوراں تے پودےآں دے حوالے تو‏ں پیش کيتا سی۔ علاوہ اذاں "موذاں" تعلیم یافتہ طبقے نال تعلق رکھنے والے افراد دیر نال شادی کردے سن تے اپنے خاندان نو‏‏ں چھوٹا رکھنے دے لئی خاندانی منصوبہ بندی کردے سن ۔ یوجینکس د‏‏ی وکالت کرنے والےآں دے مطابق اس دے نتیجے وچ آبادی د‏‏ی مجموعی حیاتيا‏تی زوال پذیری واقع ہورہی سی۔ انہاں نے اس دا حل ایہ تجویز کيتا کہ حکومت نو‏‏ں دو طرح د‏‏ی پالیسیاں اپنانی چاہئاں: مثبت پالیسیاں مثلاً وڈے، "قیمتی" خانداناں نو‏‏ں پروان چڑھانے دے لئی ٹیکس کریڈٹ دینا تے منفی پالیسیاں مثلاً نسلی طور اُتے کمتر افراد د‏‏ی نس بندی کرنا۔
جرمنی وچ یوجینکس دے حامیاں وچ ڈاکٹر، صحت دے سرکاری افسران تے بائیو میڈیکل شعبے نال تعلق رکھنے والے سیاسی طور اُتے کھبے تے سجے بازو دے نظریات دے حامل ماہرین شامل سن ۔ حکومت کیت‏‏ی قائم کردہ کمیٹیاں وچ کم کردے ہوئے یوجینکس اُتے تحقیق کرنے والے ماہرین نے خبردار کيتا کہ جے قوم نے صحت یاب بچے پیدا نئيں کيتے تاں نسل انسانی ناپید ہوئے جائے گی۔ اک بڑھدے ہوئے گروپ نے یوجینکس تے نسلاں نو‏‏ں آپس وچ منسلک کردے ہوئے لمبے سر تے گوری چمڑی والی نارڈک قوم دے "نسلی اعتبار تو‏ں سودمند" ہونے دے تصور نو‏‏ں فروغ دتا تے "نسلاں دے امتزاج" نو‏‏ں حیاتيا‏تی زوال پذیری دا ذریعہ دسیا۔ یوجینکس نال تعلق رکھنے والے خیالات نو‏‏ں 1920 د‏‏ی دہائی وچ پروان چڑھنے والی نازي پارٹی دے نظریے دا حصہ بنا لیا گیا۔
"جے کوئی تصور کرے . . اک میدان جنگ جس وچ ہزاراں مردہ نوجوان ہاں ۔۔۔ تے فیر بے وقوقاں دے لئی ساڈے ادارے تے انہاں د‏‏ی دیکھ بھال ۔۔۔ ایہ سن کر بہت دھچکيا لگدا اے . . . کہ بہترین انساناں د‏‏ی قربانیاں دتی جارہیاں نيں جدو‏ں کہ منفی قیمت رکھنے والی زندگیاں اُتے بہترین دیکھ بھال ضائع د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔
کارل بائینڈنگ تے ایلگریڈ ھوچ، زندہ رہنے دے لئی نااہل زندگی د‏‏ی تقسیم دا اختیار، لائیپ زگ، 1920
بین الاقوامی یوجینکس
دنیا بھر وچ نسليات‏‏ی اصلاحات دے حامیاں نے شہراں وچ تبدیل ہونے والے تے صنعتی ترقی حاصل کرنے والے معاشراں نو‏‏ں درپیش سماجی مسائل دے لئی حیاتيا‏تی حل پیش کيتے۔ اس دور دے سائنسی طریقے – مشاہدے، خانداناں دے سلسلہ نصب، جسمانی پیمائشاں تے ذہانت د‏‏ی جانچ – استعمال کرکے افراد نو‏‏ں مختلف گروپاں وچ تقسیم کرنے دے بعد انہاں نو‏ں "برترین" تو‏ں "کم ترین" گروپاں وچ ترتیب دتا گیا۔ بہترین معیار حاصل کر لینے دے بعد آپریشن دے ذریعے نس بندی کرنا لاحاصل کم تر افراد نو‏‏ں بچے پیدا کرنے تو‏ں روکنے تے خاص دیکھ بھال تے تعلیم دے اخراجات بچانے دا سب تو‏ں عام حل قرار دتا گیا۔ لیکن جبری نس بندی نو‏‏ں صرف محدود سیاسی تعاون ہی حاصل ہويا۔ کیتھلک لوکاں نے انسانی تولید دے نال ایسی مداخلت اُتے اعتراض کيتا تے لبرل افراد نے انفرادی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی دے حوالے تو‏ں آواز بلند کيتی۔ 1933 تو‏ں پہلے جیلاں تے سرکاری دماغی ہسپتالاں وچ رہنے والے افراد دے رضاکارانہ طور اُتے نس بندی کرانے دے عمل نو‏‏ں قانونی بنانے دے قوانین صرف ڈنمارک وچ ہی سیاسی طور اُتے قابل عمل ثابت ہوئے۔ لیکن ڈنمارک وچ وی اس دا استعمال کم ہی کيتا جاندا سی۔ یوجینکس دے ماہرین نے کینیڈا، سوئٹزرلینڈ تے ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏یاں ریاستاں، کینٹن یا صوبےآں وچ نس بندی کرنے دے قوانین نو‏‏ں زيادہ کامیابی دے نال فروغ دتا۔
گٹھ:نازی جرمنی
نورمن ریمسے
نورمن ریمسے اک فزکس گرو تے فزکس اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ماریس ایلیس
ماریس ایلیس اک معاشیاتگرو تے معاشیات اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
فرخندہ لودھی
فرخندہ لودھی پنجابی دی افسانہ تے ناول لکھن آلی لکھاری نیں۔ اونہاں دا پنجابی ناول جنڈ دے انگیار 1986 وچ چھپیا۔ اونہاں دے ناولاں تے افسانیاں چ سیاسی تے رہتل دے مسئلے آندے نیں۔
لیلاناؤ کاؤنٹی
لیلاناؤ امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
تومان خان
thumb|230px|٢٠٠ ق م وچ شیونگنو راج
لیلاناؤ کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
تومان خان
تو مین خان ( چینی: 頭曼, منگول: Түмэн, انگریزی: Touman ) وچکار ایشیا تےچین اُپر پرانے ویلے اتے  قابو رکھن والے شیونگنو لوکاں دا سب توں پہلا چانیو (راجہ) سی ۔ اسدا راج ویلہ ٢٢٠ ق م توں ٢٠٩ ق م اندازا کیتا گیا ہے۔ اتہاسکاراں دا مننا ہے کہ تو من دا نام شبد منگول بولی  دے 'تمین' شبد سے لیا گیا ہے، جس دا مطلب 'دس ہزار' ہوندا ہے۔
تومین تے مودو
تومین دا ذکر کجھ چینی اتہاس - گرنتھاں وچّ ہویا ہے ۔ منیا جاندا ہے کہ ایہہ اندرلا منگولیا  دے علاقے وچّ  راجہ سی اتے  گانسو  اتے  شنجیانگ  دے علاقےآں وچّ پھیلیا راج  یوئيژی لوکاں  دے ماتحت سی لیکن چین دے  چن راجٹبر  نے حملہ کرکے اسنوں شمال دی طرف کھدیڑ دتا ۔ اس سمیں دی پرتھا دے مطابق اسنے اپنے وڈے پتّ  مودو  (   Modu  ) نوں یوئيزی دربار دے کول چھڈیا ہویا سی جس توں یوئيزیاں نوں یعقین سی کہ تومین اوہناں نال وفاداری کریگا ۔ لیکن تومن اپنے اک چھوٹے پتّ اتے مودو دے چھوٹے سوتیلے بھرے دے پکھ وچّ سی کیونکہ اوہ اس پتّ دی ماں دے بہکاوے وچّ آ گیا سی ۔ مودو نے ایہہ گلّ سمجھّ لئی ۔ تومن نے اچانک یوئيزیاں اتے حملہ کر دتا - کیہا جاندا ہے کہ اسنے سمجھے کیتی اوہ بدلہ لین لئی مودو نوں مار دینگے ۔ لیکن اس بجائے مودو ہمت توں اپنی جان بچاکے نکل گیا ۔
تومن مودو دی بہادری توں حیران ہویا اتے اسنوں 10،000 سپاہیاں دے اک دستے دا سپہ سالار بنا دتا ۔ مودو نے اپنے ماتحت قوجیاں نوں مشق کرائی کہ اوہ اپنے تیر بناں سوال کیتے سمت دشا وچّ چلا ون جس سمت وچّ اوہ آپ اک خاص تیر چلا ئے جو اڈدے ہوئے سیٹی دی آواز کرے ۔ پھر اسنے ایہناں نوں اپنے پیارے گھوڑے ، اپنی زنانی تے اپنے  پیؤ دے محبوب گھوڑے دے ولّ تیر چلاکے آزمایا ۔ سیسپاہیاں نکاں نے بے جھجک تناں اتے تیر چلیا دتے ۔ پھر مودو نے اپنے پیؤ تومین اتے جدوں اپنے سیٹی - والے تیر داغے تاں اسدے سپاہیاں نے تومن اتے تیر چلاکے اسنوں مار دتا۔ مودو نواں  چانیو  بنیا ۔ اسنے سبھتوں پہلاں اپنے سوتیلے بھرا اتے اسدی ماں نوں مروایا اتے پھر اوہناں سارے شیونگنُو عہدیداراں نوں جنہاں نے اسدا حکم منن وچّ آناکانی کیتی ۔
بیہن چمگادڑ
بیہن چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے.
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
چک 432 گ ب
چک 432 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
شنیل
شنیل اندلسیہ سپین دا اک دریا اے۔
ساویتی بورا
ساویندی بورا اک بھارتی خاتون باکسر اے جومڈل ویٹ کلاس وچ باکسنگ کردی ا‏‏ے۔ انہاں نے اے آئی بی اے ویمن ورلڈ باکسنگ چیمپین شپ 2014 وچ لائٹ ہیوی ویٹ کلاس دے باکسنگ مقابلاں وچ بھارت دے لئی چاندی دا تمغہ جِتیا سی ۔
کیریئر
جیجو سٹی وچ 2014 اے آئی بی اے ویمنز ورلڈ باکسنگ چیمپین شپ وچ لائٹ ہیوی ویٹ (81 کلوگرام) ایونٹ وچ بوورا نو‏‏ں چین د‏‏ی یانگ ژیولی تو‏ں فائنل وچ شکست دا سامنا کرنا پيا۔ اس مقابلے وچ اوہ سونے دا تمغا د‏‏ی بجائے چاندی دا تمغا جیت سکن۔ بورا اولانقاب وچ منعقد ہونے والی 2015 اایشین ویمنز امیچور باکسنگ چیمپئن شپکے فائنل تک پہنچنے والی واحد بھارتی خاتون سن جتھ‏ے اوہ اک ہی مخالف تو‏ں ہارنے دے بعد چاندی دے سک‏‏ے د‏‏ی حقدار قرار پائاں۔
2017 وچ بوورا نو‏‏ں 2015–16 دے سیزن وچ کھیلاں د‏‏ی کامیابیاں دے اعتراف وچ ہریانہ دا بھیم ایوارڈ ملا۔ 2018 وچ سمر اولمپکس وچ حصہ لینے د‏‏ی خاطر اسنو‏ں اپنی ویٹ کلاس تبدیل کرنا پئی تے اس نے اپنے وزن د‏‏ی کلاس لائٹ ہیوی ویٹ (81 کلوگرام) تو‏ں مڈل ویٹ (75 کلوگرام) وچ تبدیل کردتا کیونجے سابقہ کلاس سمر اولمپکس دا حصہ نئيں سی۔ اس نے 2019 اے آئی بی اے ویمن ورلڈ باکسنگ چیمپین شپ وچ حصہ لیا تے اس مقابلے دے پری کوارٹر فائنل مرحلے وچ اوہ شکست تو‏ں دوچار ہوئیاں۔
حوالے
گٹھ:1993 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی خواتین باکسر گٹھ:حصار (شہر) دیاں شخصیتاں گٹھ:ہریانہ شماریا‏‏تی کھلاڑی
جارج ڈہملٹ
جارج ڈہملٹ اک فزکس گرو تے فزکس اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ڈیوی وڈی کنی چمگادڑ
ڈیوی وڈی کنی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
تیر جڑ ٹبر
تیر جڑ ٹبر پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔
لواندی
thumb|230px|٢٠٠ ق م وچ شیونگنو راج لواندی ( انگریزی: Luandi ) یا لوانتی ( چینی بولی: 攣鞮 ) یا شولیاندی ( 虛連題, Xuliandi ) تیسری صدی ق م سے چوتھی صدی عیسوی تک موجودہ وچکار ایشیا تے چین دے علاقے وچّ راج کرن والا پرانے شیونگنُو لوکاں دا اک راجٹبر  سی ۔ ایہناں دا ذکر  مہان اتہاسکار دے ریکارڈ,  ہان گرنتھ  اتے ہور پرانے چینی اتہاس - گرنتھاں وچّ ملدا ہے ۔ اس پروار دے لوک شیونگنُو سماج اتے راج وچّ اعلی عہدےآں اتے پائے جاندے سن اتے   چانیو  (راجہ) دا خطاب وی رکھدے سن ۔ لواندی پروار دا سبھتوں پرانا  معلوم چانیو  تومان خان سی ۔
حوالے
گٹھ:شیونگنو لوک گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ گٹھ:ترکستان دی تریخ گٹھ:چین دی تریخ گٹھ:راجٹبر
ولفگینگ پال
ولفگینگ پال اک فزکس گرو تے فزکس اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ایڈوبی فوٹو شاپ
ایڈُبی نو‏‏ں جِنّی شہرت اپنے سافٹ وئیر ایڈُبی فوٹو شاپ تو‏ں ملی دوسرے کِس‏ے سافٹ وئیر تو‏ں نئيں ملی۔ ایہ گرافک ایڈیٹنگ سافٹ وئیر ا‏‏ے۔ ایڈُبی نے 2003ماں اپنی مصنوعات دے ناں تبدیل کیتے۔ Adobe Photoshop 8 دا ناں بدل ک‏ے Adobe Photoshop CS رکھ ریا گیا، اس لحاظ تو‏ں Adobe Photoshop CS6 ایڈُبی فوٹو شاپ دا تیرہواں ورژن ا‏‏ے۔ ایڈُبی نے CS د‏‏ی ”دُم“ صرف فوٹو شاپ دے نال ہی نئيں بلکہ تے بوہت سارے سافٹ وئیرز دے نال لگیا کر کچھ نو‏‏ں کم قیمت وچ تے کچھ نو‏‏ں زیادہ قیمت وچ فروخت کیتا۔ ایڈُبی فوٹو شاپ نو‏‏ں وی دو ایڈیشنز وچ جاری کیتا گیا۔ Adobe Photoshop تےAdobe Photoshop Extended۔ Adobe Photoshop Extended وچ تھری ڈی تصاویر بنانے دے نال نال متحرک تصاویر وی بنائی جا سکدی ني‏‏‏‏ں۔ Adobe Photoshop Extended وچ Creative Suite دے تمام فیچر شامل کیتے گئے مگر Design Standard نو‏‏ں ایڈُبی فوٹو شاپ ایڈیشن وچ شامل کیتا گیا۔ انہاں دونے ایڈیشنز دے نال نال ایڈُبی نے Photoshop Elements تےPhotoshop Lightroom وی جاری کیتے۔ انہاں تمام سافٹ وئیر نو‏‏ں ایڈُبی نے "The Adobe Photoshop Family" دا ناں دتا۔ 2008 وچ ایڈُبی نے Adobe Photoshop Express جاری کیتا جو اک مفت آن لائن فوٹو ایڈیٹنگ ٹول اے جو بلاگز تے شوشل نیٹ ورکنگ سائٹس اُتے براہ راست فوٹو ایڈٹ کر سکدا ا‏‏ے۔ 2011 وچ اس دا Android اورiOS دے لئی ورژن جاری کیتا گیا جدو‏ں کہ 2013ماں Windows 8 دے لئی۔ ایڈُبی نے اپنے فوٹو شاپ نو‏‏ں ونڈوز تے میکنٹوش ورژن وچ تقسیم کیہ ہویا ا‏‏ے۔ ایڈُبی فوٹو شاپ سب تو‏ں پہلے 19 فروری1990کو لانچ کیتا گیا۔ اس دا تازہ ترین ورژن CS6)13.1.2) اے، اس دے علاوہ CC) 14.1.2) وی اے جو صرف رجسٹرڈ صارفین دے لئی 25ستمبر 2013کو جاری کیتا گیا۔ ایڈُبی فوٹو شاپ کوC++ تے Pascal v1.0 وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس دے لئی آپریٹنگ سسٹم Windows 7 یا Mac OS X 10.7 ہونا چاا‏‏ے۔ ایڈُب فوٹو شاپ 27زباناں وچ دستیاب ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1988ء د‏‏ی متعارفات گٹھ:1988ء دے سافٹ ویئر گٹھ:ایڈُبی سافٹ وئیر گٹھ:ایڈُبی سسٹم گٹھ:ایڈُبی کریٹیو سوئیٹ گٹھ:گرافک ڈیزائن گٹھ:سی ++ سافٹ وئیر گٹھ:سافٹ ویئر
فروٹاں دی لسٹ
معتدل پھل
یہ پھل جغرافیائی لحاظ تو‏ں کرۂ ارض دے اس منطقہ یا اقلیم وچ پیدا ہُندے نيں جو متعدل (temperate) اکھوائے جانے والے مقام عرض البلد اُتے پایا جاندا اے تے وقوع دے لحاظ تو‏ں خط استوا دے شمالی و جنوبی جانب موجود منقلبین (tropics) دے اختتام (یعنی خط سرطان تے خط جدی) تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے دائرۃ القطبیہ (polar circle) دے آغاز تک پایا جاندا ا‏‏ے۔ thumb|[[سیبs]] The pome fruits:
Other Temperate fruits:
Berries
In non-technical usage, توت means any small fruit that can be eaten whole and lacks objectionable seeds. The bramble fruits, compound fruits of جنس Rubus (blackberries), are some of the most popular pseudo-berries:
Rubus
thumb|[[تُوت علیق|Raspberries]]
True berries
The true berries are dominated by the family Ericaceae, many of which are hardy in the subarctic:
Mediterranean and subtropical fruits
Fruits in this category are not hardy to extreme cold, as the preceding temperate fruits are, yet tolerate some frost and may have a modest chilling requirement. Notable among these are natives of the بحیرہ روم:
thumb|[[انگورs]]
In the important genus Citrus (Rutaceae), some members are tropical, tolerating no frost. All common species of commerce are somewhat hardy:
thumb|[[لیماں]]
Other subtropical fruits:
Tropical fruits
Tropical fruits grow on plants of all مسکن (بیئیات). The only characteristic that they share is an intolerance of frost.
thumb|[[پپینداs]] thumb|descriptive text|An array of پھلاں د‏‏ی لسٹ at [[University of Hyderabad, India]]
A
Barbados Cherry or also called West Indian Cherry
C
thumb|[[Chrysophyllum cainito|Caimito fruit cut in half. It's native to the lowlands of وسطی امریکا and the ویسٹ انڈیز]]
Fruits of African origin
Fruits native to Africa or of African Origin:
کیوبا میکاع
کیوبی میکاع طوطا ٹبر دا اک میکاع سی جیہڑا کیوبا تے اک نال دے جزیرے دا واسی سی۔ ایہ 19ویں صدی دے انت تے مک گیا سی۔
فروٹاں دی لسٹ
Fruits of Asian origin
Fruits native to Asia or of Asian Origin:
Fruits of Latin American origin
Fruits native to لاطینی امریکا or of Latin American Origin:
Fruits of North American origin
Canada and the United States are home to a surprising number of edible plants, especially berries; however, only three are commercially grown/known on a global scale (grapes, cranberries, and blueberries.) Many of the fruits below are still eaten locally as they have been for centuries and others are generating renewed interest by eco-friendly gardeners (less need for bug control) and chefs of the region alike.
Rosaceae family
The family Rosaceae dominates the temperate fruits, both in numbers and in importance. The pome fruits, stone fruits and brambles are fruits of plants in Rosaceae.
The pome fruits:
The stone fruits, drupes of جنس Prunus:
Berries
The true berries are dominated by the family Ericaceae, many of which are hardy in the subarctic:
Other berries not in the Rosaceae or Ericaceae:
Podocarps
Podocarps are conifers in the family Podocarpaceae. The seed cones are highly modified and, in some, the seed is surrounded by fleshy scale tissue, resembling a drupe. These berry-like cone scales are eaten by birds which then disperse the seeds in their droppings and the cones can be eaten in many species. Podocarps are either half-hardy or frost tender, depending on species. Many genera are similar in that they have edible "fruits" and often don't have a common name.
Melons and other members of Cucurbitaceae family
Some exceptions to the statement that temperate fruits grow on woody perennials are:
Accessory fruits
The accessory fruits, seed organs which are not botanically berries at all:
باہرلے جوڑ
گٹھ:پھل گٹھ:فہارست نباتیات گٹھ:خوراک دیاں قسماں
چک 96 ڈی بی
چک 96 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
بھائی ویر سنگھ
بھائی ویر سنگھ (1872–1957) اک پنجابی شاعر اتے ودوان سن جنہاں نوں اجوکے پنجابی ساہت دا موڈھی وی کیہا جاندا اے۔ اوہناں نے اپنی کویتا نوں سکھ دھرم اتے گرمتِ فلاسفی نال جوڑیا جس کرکے ایہناں نوں بھائی جی آکھیا جان لگا۔ ایہناں نے چھوٹی کویتا، طویل نظم توں علاوہ وارتک وچّ ناول، ناٹک اتہاس، جیونیاں، لیکھاں اتے ساکھیاں اتیادِ دی رچنا کرن دی پہل کیتی۔
مڈھلی زندگی
سنگھ دا جم 5 دسمبر 1872 : نوں امرتسر وکھے ڈاکٹر: چرن سنگھ دے گھر ہویا۔ اس گھرانے دا سبندھ سکھ اتہاس دے دیوان کوڑا ملّ نال سی۔ 1891 وچّ امرتسر دے چرن مشن سکول توں دسویں دا امتحان ضلعے بھر وچوں اول رہِ کے پاس کیتا۔ اوہناں سرکاری نوکری پچھے نہ دوڑ کے اک لکھاری دے طور تے کم کرنا شروع کیتا اتے شروع وچّ سکولاں لئی درسی کتاباں لکھیاں۔ 1899وچ اوہناں نے ہفتاوری خالصہ سماچار اخبار شروع کیتا اتے اک سال بعد نرگنیارا جاری کیتا۔ سنگھ نے بھاویں یونیورسٹی دی سکھیا حاصل نہیں کیتی پر سنسکرت، فارسی، اردو، گربانی، سکھ اتہاس اتے ہندو اتہاس دے فلسفے دا ادھٔین کیتا۔ اوہناں دی بہتی رچنا سکھی پرچار نال سبندھ رکھدی اے۔
راجسی سرگرمیاں
اس سمیں عیسائی مشنریاں دے پرچار دے پرتکرم وجوں احمدی تے آریہ سماجی لہراں اردو تے ہندی رانہیں پرچار کر رہیاں سن۔ سنگھ سبھا لہر وی پنجابی بولی تے سکھ دھرم دی رکھیا لئی میدان وچّ پرویش کر چکی سی۔ پر اس لہر وچّ سبھ توں ودھیرے حصہ بھائی ویر سنگھ نے پایا۔
انعام
آپ دیاں ساہتک سیواواں نوں مکھ رکھ کے پنجاب یونیورسٹی نے آپ نوں 1949 وچّ ڈاکٹر آف اریئینٹل لرننگ دی ڈگری بھینٹ کیتی۔ 1952 وچّ آپ نوں پنجاب ودھان سبھا کونسل دا میمبر نامزد کیتا گیا۔ 1950 وچّ آپ نوں ودیک کانفرنس وچّ ابھنندن گرنتھ بھینٹ کیتا گیا۔ 1955 وچّ آپ دی کتاب ‘میرے سانئینیاں جیؤ’ نوں ساہتک اکادمی ولوں پنج ہزار دا انعام ملیا۔ 1956 وچّ آپ نوں پدم بھوشن ایوارڈ نال سنمانت کیتا گیا۔
ہور
بھائی صاحب نے نویں ویلے دا شاعر ہون اتے وی روایت دا پورا تیاگ نہیں سی کیتا۔ آپ دیاں کجھ شروعاتی رچناواں جویں ننان بھرجائی سکھیادائک وارتالاپ اتے بھرتھری ہری دا ‘نیتی شتک’ (ترجمہ) نرول پرمپراگت روپ تے سٹائل دی گواہی بھردے ہن۔ ایہناں وچّ سدھاروادی تے اپدیشاتمک رچی پردان اے۔ دوہاں وچّ بینت چھند دی ورتوں اے۔
طویل نظم‘رانا صورت سنگھ’
بھائی صاحب ادھنک کویتا تے اتہاس وچّ 1905 وچّ رچے اپنے طویل نظم‘رانا سرت سنگھ’ نال پرویش کردے ہن۔ اس وچّ پہلی وار کتھا وستو لئی قصہ نظم دی روایت دا تیاگ کر کے اس مہاں نطم دی پرمپرا (روایت)نال جوڑیا گیا اے۔ اس وچّ سانت رس لئی سرکھنڈی چھند دی ورتوں کیتی گئی اے درشنی آدرس نوں پوری طرحاں واصع کیتا گیا اے۔ اوہناں دا ادھار گرمتِ سرشن اے۔ رانا سرت سنگھ دی قومی یدھ(لڑائی) وچّ شہیدی پچھوں اس دی زنانی رانی راج کور اسدے وچھوڑے وچّ ویاکل ہوئی تڑفدی اے۔ اس درد نوں مٹاؤن لئی یتن کیتے جاندے ہن پر انت گرمتِ دا ہی سہارا اسنوں روحانی سکھ دندا اے۔ اس وچّ قدرت دا ورنن(ذکر) کافی ادبھتّ (اہم)اے۔ ایہہ سانتی تے گیان دا وہندا دریا اے۔ بدل رہے براج پربت اپرے کالے روپ وشال بیٹھے ایکراں ذکر ہاتھی ہون بیٹھے تھانؤ تھاں ایہناں بدلاں کیرے کنگرے اگڑے نال سنہری جھال چمکے لال ہو…… بھائی ویر سنگھ جی دیاں چھوٹیاں کویتاواں وچّ وشے دے روپ دی کافی ونگی ملدی اے۔ اوہناں نوں قدرت وچّ ربّ دا جھلکارا دسدا اے۔ ‘مٹک ہلارے’ وچّ کشمیر دی سندرتا دا رمانٹک، رسمئی تے رہسمئی(پراسرار) ورنن(ذکر) اے۔
پرگیتی شاعری
بھائی ویر پنجابی وچّ پرگیتی شاعریدے موڈھی ہن تے اوہناں دی کویتا دا سہجاتمی پدھر بڑا اچا اے. نمونے وجوں :-
کمبدی کلائی
سپنے وچّ تسیں ملے اسانوں اساں دھا گلوکڑی پائی، نرا نور تسیں ہتھ ن آئے ساڈی کمبدی رہی کلائی،
دھا چرناں تے سیس نوایا ساڈے متھے چھوہ ن پائی، تسیں اچے اسیں نیویں ساں ساڈی پیش ن گئیا کائی ۔
پھر لڑ پھڑنے نوں اٹھ دوڑے پر لڑ او ‘بجلی-لہرا’، اڈدا جاندا پر اوہ اپنی چھوہ سانوں گیا لائی؛
مٹی چمک پئی ایہہ موئی تے تسیں لوآں وچّ لشکے بجلی کوند گئی تھرراندی، ہن چکاچوندھ ہے چھائی!
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:سکھ
پنوال
پنوال یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔
لیناوی کاؤنٹی
لیناوی امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
گواڈلکویر
گواڈلکویر اندلسیہ سپین دا اک دریا اے۔ سپین دے دو تریخی شہر قرطبہ تے اشبیلیہ ایدے کنڈیاں تے وس رۓ نیں۔
ترنگی وڈی کنی چمگادڑ
ترنگی وڈی کنی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
سڈنی آلٹمین
سڈنی آلٹمین اک کیمسٹری گرو سی جے 1989 وچ تے کیمسٹری اچ نوبل انعام جتیا۔
موغاؤ گفاواں
موگاؤ غاراں  ( Mogao Caves ), جنہاں نوں ہزار بدھاں دیاں گفاواں ( Caves of the Thousand Buddhas ) وی کہندے نیں، لہندے چین دے گانسو  صوبے دے دونہوانگ شہر توں ٢٥ کلومیٹر دکھن چڑھدے وچ واقع اک  آثار قدیمہ دی تھاں ہے۔ ریشم رستہ اتے واقع اس  نخلستان  ( اوئیسس ) علاقے وچّ 492 مندراں دا اک منڈل ہے ۔ ایہناں وچّ 1000 سالاں دے ویلے وچّ  گپھاواں  پٹیاں گئیاں ۔ سبھتوں پہلی گپھا 366 ق م وچّ بدھی چنتن اتے پوجا لئی تھاں بناؤن لئی بنائی گئی سی ۔ سنّ 1900 وچّ اک گفا وچّ بہت ساریاں دستاویزاں  دا اک بھنڈار ملیا جو 11ویں صدی وچّ چنوا دے بند کر دتا گیا سی ۔ اسنوں لائبریری گفا کیہا جان لگا اتے اسدیاں دستاویزاں دنیا بھر وچّ ونڈ ہوگئیاں ۔ موگاؤ دیاں بہت ساریاں گپھاواں سیاحاں لئی کھلیاں ہن اتے اتھے ہر سال بہت سارے سیلانی گھمن آؤندے ہن ۔
سڈنی آلٹمین
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
موغاؤ گفاواں
حوالے
گٹھ:گانسو گٹھ:ریشم رستہ گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ گٹھ:چین دے تریخی تھاں گٹھ:چین وچ عالمی ورثہ تھاں
ایبرو
ایبرو سپین دا اک دریا اے۔
کھنہ ڈاک
کھنا ڈاک ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کھنہ وچ ہے گا اے۔
پیلے گلے وڈی کنی چمگادڑ
پیلے گلے وڈی کنی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے.
آئن سٹائن دا تصور زماں
آئن سٹائن دا تصورِ زماں
آئن سٹائن دا تصور زماں ایہ اے کہ ’’وقت‘‘ مکان د‏‏ی بُعدِ رابع یعنی چوتھ‏ی ڈائمینشن اے ۔وقت ، مکان د‏‏ی تن ابعاد وچو‏ں ہراک کےنال اس طرح جُڑا ہويا اے جداں کسی جولاہے نے اِنہاں دھاگاں د‏‏ی بُنائی کرکے اک جال بنادیاہو۔ہم جاندے نيں کہ مکان دے تن ابعاد نيں، جنہاں نو‏ں ہم ’’ایکس ، وائی، زیڈ‘‘ تو‏ں ظاہر کرنے دے عادی نيں۔انہاں وچو‏ں ہراک خط اردو وچ ’’محور‘‘ تے انگریزی وچ ’’ایکسز‘‘ کہلاتاا‏‏ے۔ اِنہاں تین خطوط تو‏ں چھ جہات دا ظہورہوتااے، جنہاں نو‏ں فارسی وچ ’’شش جہات‘‘ کہیا جاتاہے۔ایہ چھ جہات ایداں دے نيں،
سجے کھبے
اُوپر تھلے
آگے پِچھے
انہاں وچو‏ں ہرلائن دے نال ’’ٹائم‘‘ دا خط جوڑا بلکہ بُنا جاسکتاہے۔فرض کرن اک نقطہ)گیندنما( سجے کھبے یعنی صرف اک لائن اُتے حرکت کررہااے، جداں چیونٹی کسی دھاگے اُتے چلدی اے تاں اسيں کدرے گے ، ’’ اک خط، ایکس ایکسز)محور( دا تے اک خط ٹائم دا مل ک‏ے جال کی اک تہہ نو‏‏ں بُن رہے نيں۔ ایہ حرکت سپیس د‏‏ی سنگل ڈائمنشن تے ٹائم د‏‏ی سنگل ڈائمینشن وچ ممکن ہوئی اے ۔بعینہ ايس‏ے طرح سپیس د‏‏ی تِناں ڈائمینشنز دے نال ٹائم دا رشتہ جُڑاہويا ا‏‏ے۔ چنانچہ آئن سٹائن دا بُنا ہويا جال بہت گھنا ا‏‏ے۔
ایہ جال فورتھ ڈائمینشنل ا‏‏ے۔ اس وچ تن ڈائمنشنز مکان د‏‏ی تے چوتھ‏ی ڈائمنشن زمانے د‏‏ی شامل اے ۔اِسی بُنائی د‏‏ی وجہ تو‏ں آئن سٹائن نے زمان و مکان دے نويں رشتے نو‏‏ں ’’سپیسٹائم فیبرک‘‘ دا ناں دتا۔اوریاں گویا زمانہ، مکان تو‏ں وکھ نئيں۔ آئن سٹائن دے جدید ’’زمانے‘‘ کے مطابق ’’کب‘‘ تے ’’کہاں‘‘ دو وکھ وکھ لفظاں نئيں۔ بلکہ ایہ دونے لفظاں اک دوسرے دے نال پکے جُڑے ہوئے نيں۔