cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آیت مودت
آیت مودت د‏‏ی تفسیر
جے نماز بغیر ولایت دے مقبول نئيں اے جداں کہ امام صادق(ع) نے فرمایا: ""۔ ترجمہ: بے شک بارگاہ الہی وچ بندےآں تو‏ں سب تو‏ں پہلے جنہاں چیزاں دے بارے وچ سب تو‏ں پہلے سوال ہوئے گا اوہ واجب نمازاں، واجب زکٰوۃ، واجب روزے، واجب حج اے تے اسيں اہل بیت د‏‏ی ولایت دے بارے وچ پُچھیا جائے گا، پس جے اس نے ساڈی ولایت دا اقرار کيت‏‏ا تے دنیا تو‏ں رخصت ہويا تاں خدا اس د‏ی نماز، روزہ، زکٰوۃ تے حج قبول فرمائے گا تے جے اس نے اللہ جل جلالہ دے حضور ساڈی ولایت دا اقرار نہ کيت‏‏ا تاں اللہ جل جلالہ اس دا کوئی عمل قبول نئيں فرمائے گا۔ یا جس طرح کہ اہل سنت دے بزرگ عالم دین جناب خوارزمی ـ جنہاں د‏‏ی وثاقت اُتے دوسرے اکابرین اہل سنت نے تاکید د‏‏ی اے ـ نقل کردے نيں کہ رسول اللہ(ص) نے فرمایا: "۔ ترجمہ: اے علی! جے اک بندہ عمر حضرت نوح(ع) جِنّی عبادت کرے تے کوہ احد جِنّا سونا خدا د‏‏ی راہ وچ خیرات کرکے دےدے؛ تے اس د‏ی عمر اس قدر طویل ہوجائے کہ اک ہزار بار پائے پیاد حج بیت اللہ بجا لیائے تے اس دے بعد [صفا تے مروہ دے درمیان مظلوم ہوک‏ے شہید کيت‏‏ا جائے، لیکن تواڈی ولایت اُتے یقین نہ رکھدا ہوئے اے علی! کدی وی جنت د‏‏ی خوشبو اس تک نئيں پہنچے گی تے کدی وی جنت وچ داخل نئيں ہوئے سک‏‏ے گا۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ جے |اہل بیت(ع) د‏‏ی مودت حسنہ اے جداں کہ امام حسن(ع) نے شہادت امیرالمؤمنین(ع) د‏‏ی شہادت دے بعد مسجد کوفہ وچ فرمایا: ترجمہ: وچ اہل بیت(ع) تو‏ں ہون، اوہی جنہاں تو‏ں خداوند متعال نے ہر گناہ نو‏‏ں دور رکھیا اے تے انہاں نو‏ں پاک رکھیا اے جس طرح کہ پاک رکھنے دا حق اے تے خداوند متعال نے اپنی کتاب وچ انہاں د‏‏ی مودت فرض کردتی اے تے فرمایا اے: کہئے کہ وچ تسيں تو‏ں اس اُتے کوئی معاوضہ نئيں منگدا سوا صاحبان قرابت د‏‏ی محبت دے تے جو کوئی "حسنہ" (نیک کم) انجام دے گا، اسيں اسنو‏ں اس وچ بھلائی تے زیادہ عطا کرن گے۔ پس حسنہ اسيں اہل بیت د‏‏ی مودت''' ا‏‏ے۔ ۔
مآخذ
گٹھ:امام علی قرآن د‏‏ی نظر وچ گٹھ:فضائل اہل بیت گٹھ:قرآن
دربار صاحب دیاں روایتاں دی تریخ
[دربار صاحب]] دیاں روایتاں دی تریخ اصل سکھ روایتاں وچ شامل کیتیاں گئیاں اوہناں غلط روایتاں بارے اے جہڑیاں ہولی ہولی سکھ مت وچ ہندو براہمناں دی سازش نال رلدیاں گئیاں تے 20ویں صدی دے شروع وچ شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی تے دوجے مخلص سکھ آگوآں دی کوششاں نال سکھ دھرم دی صفائی  کیتی گئی تے اصل روایتاں نوں مڑ نافذ کرن دی کوشش کیتی گئی ۔
موجودہ روایتاں بارے اک مت
کجھ لوک دربار صاحب دی موجودہ روایتاں نوں اصل روایتاں کہن دی ضد کردے ہن۔ دراصل موجودہ اکھوتی روایتاں نرملیاں، اداسیاں اتے بانارس دے (ٹھگّ) براہمناں دی منمتِی دا ملغوبا اے۔
رنجیت سنگھ دے امرتسر دے براہمن اجاریدار
براہمن مصر بستی رام رنجیت سنگھ دا خزانچی سی۔ 1808 وچ اس دے مرن مگروں اس دا پتر بیلی رام خزانچی بنیا (مگروں بیلی رام دا بھرا مصر روپ لال جالندھر دا حاکم بنیا تے مصر سکھ راج فوج دا جرنیل)۔ رنجیت سنگھ دا دھرم-ارتھ وزیر (دان دین دے فیصلے کرن والا) اک براہمن ہون کر کے اس دے خزانے دا بہت وڈا حصہ ہندو مندراں نوں جاندا رہا۔ ایہہ وزیر جان بجھ کے، دکھاوے وجوں کجھ رقم دربار صاحب نوں بھیٹ کروا دیندا سی، پر اس توں کئی گنا ودھیرے مندراں نوں دوا دیندا سی۔ رنجیت سنگھ دے کروڑاں روپے تھانیسر (کروکشیتر)، ہردوار تے بنارس (کاشی) دے براہمناں نوں ملے جاں کانگڑا، جوالامکھی، جموں، بنارس دے مندراں تے سونا چڑاؤن واسطے دتے گئے۔ ٹلا گورکھ ناتھ، دھیانپور، پنڈوری تے دھمتال دے جوگیاں دے ڈیرے، درجناں شوالے تے مندر وی رنجیت سنگھ توں وڈیاں رقماں حاصل کردے رہے۔ اداسیاں تے نرملیاں دے ڈیرے وی چوکھی رقم وصول کردے رہے۔
اکالی پھولا سنگھ دی موت دی حقیقت
براہمن وزیر (تے ڈوگرے وی) اکالی پھولا سنگھ نوں اپنے راہ دا اک وڈا روڑا سمجھدے سن۔ اوہ دربار صاحب تے پکا قبضہ کرنا چاہندے سن۔ اس کر کے اوہناں نے اک نواں پینتڑا اپنایا۔ اوہناں نے رنجیت سنگھ کول اکالی پھولا سنگھ دی بہادری اتے دلیری دیاں صفتاں بنھنیاں شروع کر دتیاں اتے اس مگروں اس راہیں اکالی پھولا سنگھ نوں اوہناں جنگاں وچ بھیجنا شروع کر دتا جہڑیاں بہت خطرناک ہندیاں سن۔ پر، براہمناں دی بدقسمتی کہ اکالی پھولا سنگھ ہر جنگ جتدا رہا تے جیوندا واپس آ جاندا رہا۔ اخیر ڈوگریاں نے اکالی پھولا سنگھ نوں اپنے جاسوساں راہیں 18 مارچ 1923 دے دن نوشہرا وچ مروا کے اس دی موت نوں افغان غازیاں دے ناں لا دتا۔ ہن براہمناں دا روڑا دور ہو چکا سی اتے ہن دربار صاحب پوری طرحاں اوہناں دی پکڑ وچ سی۔
الونڈی سادھوآں دا سکھی وچ داخلہ
رنجیت سنگھ دے ایہناں براہمن وزیراں نے سبھ توں پہلاں دربار صاحب دے دوآلے بہت ساری زمین اداسیاں نوں دواؤنی شروع کر دتی (جتھے اوہناں نے اکھاڑے تے ڈیرے بنا لئے جتھے سکھ فلسفے دے الٹ پرچار کیتا جاندا سی۔ مگروں ایہناں ڈیریاں وچ سکھ تواریخ، فلاسفی تے گربانی نوں وگاڑن والیاں کئی کتاباں وی لکھیاں تے پرچاریاں گئیاں۔ حالاں کہ گرو دا چک (امرتسر) دی ایہہ ساری زمین دربار صاحب دی سی جس نوں 1564 وچ گرو رام داس صاحب نے تنگ پنڈ دے لوکاں توں پورا ملّ تار کے خریدیا سی تے اس نوں اگے ویچیا جاں دان نہیں سی دتا جا سکدا۔
اُنج تاں مسلاں دے ویلے توں ہی دربار صاحب دے آلے دوآلے اداسیاں نے اک-دو بنگے قایم کر لئے ہوئے سن۔ اکال تخت صاحب اتے دربار صاحب دے وچکار (جتھے اج کلھ پجاریاں نے اکال تخت دا سکتریت بنایا ہویا اے) الونڈی پریتم داس دا بنگا سی جو اس نے 1775 وچ بنایا سی اتے اس دے باہر اپنا (اداسیاں دا) بھگوا جھنڈا لایا سی (اس جھنڈے کر کے اس بنگے نوں ‘جھنڈا بنگا’ کیہا جان لگ پیا سی۔ ایہہ الونڈی جھنڈا 1841 وچ جھکھڑ نال ڈگّ پیا۔ مگروں 1843 وچ مہاراجہ شیر سنگھ نے اس دی جگہ اک نواں جھنڈا بنا دتا۔ اس دے نال ہی دیسا سنگھ مجیٹھیا نے اک ہور جھنڈا بنوا دتا ۔ ایہناں دوہاں جھنڈیاں نوں مگروں پجاریاں نے میری پیری دے جھنڈے کہنا شروع کر دتا۔ بے سمجھ سکھاں نے اداسیاں دے جھنڈیاں نوں چپچاپ میری-پیری دے جھنڈے منّ لیا۔ حالاں کہ اصل جھنڈا، جو کہ نیلا سی، مثل نشانوالیاں (جو نشان صاحب لے کے فوج دی اگوائی کریا کردے سن اتے نہنگ سنگھاں) کول رہا سی۔
نرملیاں دا دربار صاحب تے قبضہ
تقریباً پریتم داس دے ویلے ہی، 1780 تے 90 دے وچکار، صورتَ سنگھ نرملا نے وی امرتسر وچ ڈیرے لا لئے سن۔ اس نے وی اپنا بنگا قایم کر لیا جس نوں مگروں گیانیاں دا بنگا کیہا جان لگ پیا سی۔ اوہ بنارس دے براہمناں توں پڑھ کے آیا سی۔ بھائی منی سنگھ دے ناں نال جوڑی جان والی رچنا ‘بھگت رتناولی’، جس نوں ‘سکھاں دی بھگتمالا’ وی کہندے ہن (تے ‘پریم رتناولی’ وی) اسے دی لکھی ہوئی اے۔ ایہناں لکھتاں وچ چنگا چوکھا براہمنی پرچار اے۔ بس اس توں ہی سکھاں وچ اداسی-نرملا رلاوٹ دی زوردار شروعات ہو گئی سی۔ ایہہ صورت سنگھ 1803 وچ مر گیا سی۔
اکالی پھولا سنگھ دے ہندیاں ایہہ نرملے اپنے بنگے وچ رہندے رہے اتے کجھ راجیاں توں خیرات تے بھیٹا وصول کردے راے جس نال اوہناں دا روٹی-ٹکر چلدا رہا۔ پر ایہناں نرملیاں دا دربار صاحب وچ کوئی دخل نہیں سی؛ اس کر کے ایہہ دربار صاحب دی روایتاں وچ کوئی اثر نہ پا سکے۔ پر اکالی پھولا سنگھ دی شہیدی مگروں نرملے صورتَ سنگھ دا پتر سنت سنگھ دربار صاحب دا مکھ گرنتھی بنیا۔ براہمن وزیراں کارن ہولی-ہولی اوہ رنجیت سنگھ دے بہت نیڑے ہو گیا۔ اس نے خود وی رنجیت سنگھ دی خوب چاپلوسی کیتی اتے براہمن مصر رلیا رام تے مصر بیلی رام وی رنجیت سنگھ کول اس دیاں صفتاں کردے رہندے سن۔ براہمناں نے رنجیت سنگھ تے اثر پا کے اس توں دربار صاحب تے سونا چڑھاؤن واسطے سنت سنگھ نوں پیسے دوا دتے۔ سنت سنگھ نے وی چاپلسی دی حد کردے ہوئے رنجیت سنگھ نوں گرو گوبند سنگھ صاحب والا درجہ دینا شروع کر دتا تے ‘سنگھ صاحب’ کہنا شروع کر دتا (سنگھ صاحب صرف گرو گوبند سنگھ جی واسطے ورتیا جاندا سی: ویکھو ‘مہان کوش’)۔ مگروں ایہی خطاب اس نے دربار صاحب دے متھے تے لکھوا وی دتا۔
ہن کیونکہ سنت سنگھ دربار صاحب دا سروو-سروا سی اس کر کے اس نے اتھے ساری بنارسی-براہمنی روایتاں شروع کر لئی۔ اج دربار صاحب وچ جو-جو گرمتِی دے الٹ اے اوہ سبھ سنت سنگھ تے اس دا ساتھیاں تے وارثاں دی دین اے۔
سنت سنگھ 1932 وچ مر گیا۔ اس مگروں اس دا چیلا دربارا سنگھ (جو ادوں دربار صاحب دا گرنتھی سی) مکھ گرنتھی بن گیا اتے دیوا سنگھ تے جودھ سنگھ گرنتھی بنے۔ سنت سنگھ دا پتر گرمکھ سنگھ اکال تخت دا سربراہ بن گیا۔ لاہور دربار وچ برچھاگردی دوران اس نے سندھاوالیاں دا ساتھ دتا جس کر کے ہیرا سنگد ڈوگرا نے اس نوں 1843 وچ مروا دتا۔ اس مگروں پردمن سنگھ اکال تخت دا سربراہ بنیا تے 20 نومبر 1877 دے دن موت تک اس دا رسمی کنٹرول رہا۔ ‘گربلاس پاتساہی چھیویں’ (جس نوں سوہن شاعر دی لکھت کہہ کے پرچاریا جاندا اے) اوہ اس گرمکھ سنگھ (سربراہ اکال تخت) اتے اس دے ساتھی دربارا سنگھ (جو دربار صاحب دا پجاری سی) نے 1830 اتے 1840 دے وچکار لکھیا سی۔
دربار صاحب دا اکھوتی دستور املور
اس دوران 1859 وچ انگریزاں نے براہمن راجا تیجا سنگھ (رنجیت سنگھ دی فوج دا سابقہ کمانڈر-ان-چیف ، مصر تیز رام عرف راجا تیجا سنگھ) دی اگوائی ہیٹھ اک دکھاوے دی کمیٹی بنا کے ‘دستور-اِ-املور’ تیار کروا کے دربار صاحب دا کنٹرول پجاریاں راہیں اپنے قبضے وچ کر لیا سی۔ اس ‘دستور-اِ-املور’ وچ گرمتِی روایتاں بارے کجھ وی نہیں سی، بلکہ مکھ طور تے دربار صاحب وچ آؤن والے چڑھاوے، دان تے جائیداد دی آمدن نوں پجاریاں، گرنتھیاں، دھوپیاں، راگیاں، نمبرداراں تے ہور ملازماں وچ ونڈن دا سسٹم سی۔
1881 وچ امرتسر دے ڈی۔ سی۔ کوپر نے ایہہ دکھاوے دی رسمی کمیٹی وی ختم کر دتی اتے دربار صاحب دا پورا کنٹرول سربراہ راہیں اپنے ہتھ وچ لے لیا۔ اس ویلے وی سارے پجاری تے مہنت الونڈی تے نرملے ہی سن۔ اخیر 12 اکتوبر 1920 دے دن دربار صاحب دا کنٹرول سکھاں نوں مل گیا تے 15 نومبر 1920 دے دن شرومنی کمیٹی بن گئی۔ پر، شرومنی کمیٹی نے، مورچیاں اتے آزادی دی لڑائی ول ودھیرے دھیان ہون کر کے، مہنتاں ولوں شروع کیتیاں بوہتیاں منمتاں تے براہمنی کاروائیاں نوں ہٹاؤن ول کوئی دھیان نہ دتا۔
1920 توں 1962 تک دربار صاحب پنتھک سیواداراں کول رہا، پر پھر فتح سنگھ دے قبضے مگروں اس دے انتظام وچ نگھار آؤنا شروع ہو گیا۔ 1972 وچ فتح سنگھ دی موت مگروں جنوری 1973 توں گرچرن سنگھ ٹوہڑا دا قبضہ ہو گیا۔ اس ویلے دوران کجھ کمیونسٹ اس انتظام وچ شامل ہو گئے۔ اس دوران بھاویں ملازم تاں نا اہل اتے گھٹیا آؤنے شروع ہو چکے سن، پر گرنتھیاں وچوں اجے وی بوہتے صحیح سن۔
برچھاگردی دے دور (1986–1992) وچ اس تے چوک مہتہ ڈیرے دا قبضہ ہونا شروع ہو گیا۔ پر 1999 وچ شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی تے پرکاش سنگھ بادل دے کنٹرول مگروں دربار صاحب وچ پورن سنگھ، جوگندر سنگھ ویدانتی تے گربچن سنگھ دے طاقت وچ آؤن مگروں اس تے چوک مہتہ ڈیرے دا پکا قبضہ ہو گیا۔ ہن، 2012 وچ، اس دی بوہتی روایتاں اداسی-نرملا روایتاں ہی اے۔ اس دا بہتا حصہ گرو گرنتھ صاحب دی سکھیا دے الٹ اے۔ ایہہ گرمتِی روایتاں نہیں بلکہ نرملا-اداسی-براہمنی روایتاں اے۔
دربار صاحب وچ کیتیاں جا رہیاں براہمنی تے منمتِ دیاں سینکڑے کاروائیاں وچوں ہیٹھاں میں صرف دو تن نقطیاں دا ذکر اے۔
دربار صاحب وچ ہندو مورتیاں قایم کرنا
جد 1859 توں مگروں دربار صاحب وچ براہمن تیجا سنگھ دی پردھانگی ہیٹھ مہنتاں دا قبضہ پکا ہو گیا، تاں اوہناں نے اپنے ہندو ساتھیاں راہیں دربار صاحب وچ خیالی ہندو دیوی دیوتیاں دیاں مورتیاں تے بتّ وی لیاؤنے شروع کر دتے۔ پنجاب دے بہتے لوک تاں ان پڑھ سن ہی تے نالے چالاک براہمن پجاری اوہناں نوں کہانیاں تے کراماتاں دیاں گپاں سنا کے پھسلا کے، ایہناں مورتیاں دی پوجا کروا لیندے سن۔ ایہہ براہمن پجاریاں نوں حصہ وی دیندے سن۔ انج اوہناں دا کاروبار چنگا چلدا رہا۔ اس حرکت نوں ہور طاقت اس کر کے وی ملی کہ امرتسر سنگھ سبھا دا مکھ آگوُ کھیم سنگھ بیدی خود ایہناں بتاں دی پوجا کردا ہندا سی۔ بھاویں سنگھ سبھا لہر شروع ہو چکی سی پر امرتسر وچ اس براہمنی ٹولے دا ہی قبضہ سی۔ جد کھیم سنگھ ٹولے نے پجاریاں کولوں پرو: گرمکھ سنگھ دے خلاف اکھوتی حکم نامہ جاری کروایا تاں اس دے حق وچ اس امرتسری دھڑے نے اک میٹنگ بلائی جس وچ راولپنڈی، امرتسر، فریدکوٹ اتے پہلاں دستخط کر چکیاں سنگھ کمیٹیاں دے نمائندے شامل ہوئے۔ اس موقعے تے اک سکھ نے 40 نقطیاں والا، اک اٹھ صفے دا، کھلھا خط ونڈیا۔ اس وچ امرتسری دھڑے تے سکھی دے الٹ چلن دے الزام لائے ہوئے سن۔ اس نوں اس میٹنگ وچوں کٹّ-مارٹ کے کڈھ دتا گیا۔ اس سکھ دے لائے الزاماں وچوں اک ایہہ وی سی کہ ایہہ دھڑا ہند مورتیاں دی پوجا کردا/کراؤندا اے؛ مکھ الزام ایہہ سن:
گرو دی حضوری وچ گدیلے لا کے بیٹھنا
دس پاتشاہیاں تے گرو گرنتھ صاحب توں بناں خود نوں بارہویں، تیرھویں تے چودھویں پاتشاہی اکھواؤنا
جنیؤُ پاؤنا
داڑھی نوں وسمہ لا کے کالا کرنا
ہندو مورتیاں دی پوجا کرنا وغیرہ
ایہہ گل وی قابلِ ذکر اے کہ دربار صاحب وچ کھیم سنگھ بیدی ٹولے دے پجاریاں دا قبضہ ہون کارن پجاریاں دی شہِ نال پرکرما وچ ہندو خیالی دیوی دیوتیاں دیاں مورتیاں تے بتّ 1905 تک آؤندے رہے (حالاں کہ 1902 وچ چیف خالصہ دیوان بن چکا سی)۔ 1905 وچ اروڑ سنگھ (1865–1926) دربار صاحب دا سربراہ بن گیا۔ اوہ ہرنام سنگھ شیرگل ڈی۔ایس۔پی۔ دا پتر سی جو گرمتِی دے نیاراپن دا پکا حمایتی سی۔ اروڑ سنگھ نے دربار صاحب دا چارج لین مگروں براہمناں نوں بلا کے سمجھایا کہ دربار صاحب وچ سکھی دے الٹ حرکتاں کرنیاں بند کر دین؛ پر جد وار-وار کہن دے باو جود اوہ نہ ہٹے تاں اروڑ سنگھ نے 2 مئی 1905 دے دن دربار صاحب وچ اک نوٹس لا دتا، کہ کوئی شخص دربار صاحب وچ سکھ دھرم توں الٹ جاں کسے ہور دھرم دی پوجا نہیں کر سکدا تے اجیہا کرن والا سزا دا حقدار ہووےگا۔ اس مگروں براہمن مورتیاں لیاؤنوں ہٹ گئے۔ پر چار دن مگروں 6 مئی نوں اوہ پھیر مورتیاں لے آئے۔ اس تے اروڑ سنگھ نے امرتسر دے ڈی۔سی۔ نوں خط لکھ کے ایہناں براہمناں نوں گرفتار کرن واسے پولیس بھیجن واسطے کیہا جد براہمناں نوں اس خط دا پتہ لگا تاں اوہ دربار صاحب توں بھجّ نکلے؛ کئی تاں اپنیاں مورتیاں تے بت وی اتھے چھڈ کے بھجّ گئے۔ اروڑ سنگھ نے آپ آ کے ٹھڈے مار-مار کے ایہہ مورتیاں توڑیاں تے ایہناں دا ملبہ باہر سٹوایاں۔
پٹنا وچ نرملیاں دے اک ہور ٹولے دا رول
ٹھیک صورت سنگھ دے امرتسر آؤن دے ویلے وچ ہی، تقریباً 1770–75 دوران پٹنا وچ وی نرملیاں دا اک ہور ٹولا وی سرگرم ہو چکا سی۔ اتھے نرملیاں نول سنگھ، دیال سنگھ تے سکھا سنگھ گرنتھی دی کمان ہیٹھ پجاریاں نے کتاباں دی رچنا شروع کیتی ہوئی سی۔ ایہناں نرملیاں نے بچتر ناٹک (ہن دا ناں دسم گرنتھ) کتاب دی رچنا کیتی۔
(بھائی کانھ سنگھ نابھہ دی سکھا سنگھ بارے اینٹری: پٹنے صاحب دے ہرمندر دا گرنتھی جس نے سکھمنا چھکے وغیرہ بانی رلا کے دسمگرنتھ نامی اک بیڑ بنائی۔ بھائی کانھ سنگھ ایہہ وی لکھدے ہن کہ سرب لوح گرنتھ وی اسے سکھا سنگھ دی رچنا اے)۔
اکھوتی دسم گرنتھ 1775–83 وچ تیار ہویا سی؛ چارلس ولکن (1781) مطابق اس دی پہلی لپی ناگری (ہندوی تے سنسکرت) سی۔ پنجاب وچ ایہہ کئی دہاکیاں مگروں آیا سی۔ اس نوں اک کتاب دے روپ وچ 1897 وچ تیار کیتا گیا سی۔ ایہہ ساری نرملیاں اتے انگریزاں دی سازش سی۔ سبھ توں پہلا 1810 وچ مالکم نے اس دا پرچار کرنا شروع کیتا۔ اس نے اس دی بنیاد کولبرک دے سومے نوں بنایا، جس نوں نرملا روح رام نے پٹنا وچ ایہو جہی اک لکھت دتی سی۔
اکھوتی دسمگرنتھ نوں بھائی منی سنگھ نال جوڑن دی ناکام کوشش وی کیتی گئی اے، جس دی بنیاد اس دا اک نقلی خط بنایا گیا اے (اس خط وچ ہور تواریخی  عناصر وی غلط ہن)۔ پھر اس دیاں نقلاں وی تیار کیتیاں گئیاں جنہاں اُتے جھوٹھیاں تاریخاں وی درج کر دتیاں گئیاں، تاں جو اوہناں دے ‘پرانے’ ہون دا بھلیکھا پایا جا سکے۔
اس مگروں اک سودھک کمیٹی (1897–1902) ولوں اس نوں منظوری دین دا بہانہ وی گھڑیا گیا۔ دراصل ایہہ کمیٹی وی انگریزاں اتے کھیم سنگھ بیدی (موت 1905) دی سازش دا نتیجہ سی۔ کھیم سنگھ بیدی اوہی شخص سی جس نے ایہناں پجاریاں توں ہی سنگھ سبھا لہر دے اک مکھی آگوُ پرو۔ گرمکھ سنگھ دے خلاف اکھوتی حکم نامہ وی جاری کروایا سی۔ کھیم سنگھ بیدی سرکار دا خاص ایجنٹ سی؛ اس نوں 28272 ایکڑ دی جاگیر ملی ہوئی سی تے 1893 وچ سرکار نے اس نوں پنجاب کونسل دا میمبر وی نامزد کیتا سی تے بہت سارے ہور عہدے تے خطاب وی دتے سن۔
بیبیاں نوں سیوا، کیرتن تے ہور کاروائیاں توں روکنا
2003 وچ دربار صاحب وچ بیبیاں نوں سیوا، کیرتن تے ہور کاروائیاں کرن توں روکن دا مسئلہ بہت چرچہ وچ آیا سی۔ اس ویلے توں اداسی-نرملا ڈیریاں دے پجاریاں نے اکھوتی روایتاں دے ناں تے بیبیاں نال وتکرا کرن واسطے دلیل وجوں پیش رن دی کوشش کیتی سی۔ اوہناں نے اکھوتی ‘دستور-اِ-املور’ دا وی رولا پایا سی۔ دراصل اس ‘دستور-اِ-املور’ وچ گرمتِی  روایتاں بارے کجھ وی نہیں سی، بلکہ مکھ طور تے دربار صاحب وچ آؤن والے چڑھاوے، دان تے جائداد دی آمدن نوں ونڈن دی پلاننگ سی؛ پر کیوں کہ کسے کول اس دی کوئی کاپی نہیں سی، اس کر کے کوئی اس بارے بحث نہ کر سکیا۔ حالاں کہ حقیقت اے کہ بیبیاں دے دربار صاحب وچ کیرتن کیتے ہون دا ثبوت وی موجود اے۔ رتن سنگھ بھنگو لکھدا اے کہ جسا سنگھ آہلووالیا دی ماں دربار صاحب وچ کیرتن کریا کردی سی: ہتی سنگھن کی بیٹی سوئِ ۔ پیؤ پڑھائی اچھر توئِ ۔ گربانی تس کنٹھ گھنیری ۔ ہتی سکھنی دئِ پکھ کیری ۔4। پوتھی راکھت گاترے پائی ۔ سکھ سنگت میں پہنچے جائ ۔ بڈی پرات اٹھ چونکی کرے ۔ ویلے سنجھے بھی سودر پڑھے ۔5। دوہرا : آپ دتارے وہِ پھڑے بال سو لونڈی پریم ۔ دوؤ وکھت چونکی کرے یہ تھو اس کو نیم ۔6। چوپئی : جہِ سکھ سنگت ہووے جوڑ ۔ جو سدے تس کرے ن موڑ ۔ رات دنس کر جاوے تانہِ ۔ کر چونکی کے شبد سنائِ ۔7। ہر میلے جاوے گردوار ۔ کھنجھے نہیں وہِ گر کی کار ۔ جہاں کھالسو لائِ دیوان ۔ جائ کرے شبد چونکی گان ۔8।
بیبیاں اتے رنگھریٹیاں تے پابندی لانا
دربار صاحب وچ بیبیاں تے پابندیاں سبھ نرملیاں اتے اداسیاں دے دور وچ شروع ہوئیاں سن۔ اوہ عورت نوں نفرت کردے سن۔ اوہ بنارسی پنڈتاں تے ٹھگاں توں پڑھ کے آئے سن اتے تلسی داس تے منو دے چیلے سن، نہ کہ گرو نانک صاحب دے - جنہاں نے عورت نوں راج-ماں (‘جتُو جمہہ راجان’؛ گرو گرنتھ صاحب صفحہ 473) ورگا درجہ دتا ہویا سی۔ نرملیاں اتے اداسیاں نے تاں دربار صاحب وچ اچھوتاں دا داخلہ وی بند کیتا ہویا سی؛ اوہ دوپیہرے 11 وجے توں پہلاں دربار صاحب وچ وڑ وی نہیں سن سکدے۔ اتھے ‘رنگھریٹا گرو دا بیٹا’ “ایک نور تے سبھ جگُو اپجیا” نہیں، بلکہ اچھوت سی۔ ایہہ سارا کجھ گرو دی سکھیا دے مولوں ہی الٹ سی۔ موجودہ پجاریاں وچوں جو نرملے تے اداسیاں دے چیلے ہن اوہ عورتاں نوں سیوا، کیرتن اتے پنج پیاریاں وچ شامل ہون توں روکدے ہن۔ اوہناں دا وس چلے تاں اوہ سیس بھیٹ کوتک والے دن کھنڈے دی پاہل دی پہلی رسم وچ ماں جیتو دا پتاسے پاؤنا وی جھوٹھ قرار دے دین۔ اک ہور ذلت والی گل ایہہ اے کہ ایہہ پجاری اک پاسے تاں عورتاں نوں سوتک والیاں تے نیچ کہہ کے ردّ کردے سن؛ پر دوجے پاسے اکھوتی جتی-ستی ہون دا دکھاوا کرن دے باو جود، بہتے پجاریاں نے ویسواواں تے چھٹڑ عورتاں رکھیلاں بنا کے رکھیاں ہوئیاں سن اتے متھا ٹیکن آئیاں بیبیاں نال جبر-زنا  وی کریا کردے سن۔ ننکانہ، ترن تارن، امرتسر تے ہور بہت سارے گوردواریاں دے پجاریاں تے اوہناں دے پتراں تے ہور رشتے داراں تے ساتھیاں دیاں اس طرحاں دیاں کنیاں ہی حرکتاں تواریخ دا حصہ ہن۔
دربار صاحب نوں لسی نال دھونا
دربار صاحب نوں دودھ جاں لسی نال دھونا تاں مولوں ہی سکھی نظریات دے الٹ اے، تے ایہہ منمت سدا واسطے جاری رکھن واسطے اوہ پیش-پیش (موہرے-موہرے) ہن۔ اوہناں نوں ایہہ وی پتہ ہونا چاہیدا اے، کہ ایہہ منمت گرو صاحب دے ویلے کدے نہیں ہوئی سی (گرو صاحب ویلے تاں فرش ہی مٹی دا سی تے اس نوں لسی نال دھون دا سوال ہی نہیں سی)۔
سکھ مسلاں ویلے وی اتھے سنگمرمر نہیں سی لگا ہویا۔ ایہہ چٹا پتھر تاں کجھ مہاراجہ رنجیت سنگھ دی حکومت دے آخری دناں وچ تے کجھ نونہال سنگھ دے راج وچ لگا سی؛ پوری پرکرما انگریز ڈی۔ سی۔ کوپر ویلے سنگمرمر نال مڑھی گئی سی۔ سو، ایہہ گل بالکل واضع اے کہ ایہہ لسی نال (جاں پانی نال) دھون دی کاروائی تاں صرف مہنتاں/انگریزاں ویلے شروع ہوئی سی۔ ایہہ مہنت ہی سن جنہاں نے دربار صاحب تے ہور گوردواریاں وچ سینکڑے منمتی کاروائیاں شروع کیتیاں ہوئیاں سن۔ اوہناں وچوں ہی ایہہ کاروائی ایہہ وی اے۔ ایہہ ساریاں گلاں سکھ فلسفے دے الٹ ہن، منمتِی ہن، براہمنی کاروائیاں ہن۔
ایہہ وی سبھ نوں پتہ اے کہ دربار صاحب نوں “لسیاؤن” (لسی نال دھون) جاں “ددھیاؤن” (دودھ نال دھون) دی کاروائی تاں صرف دس پندراں گھراں دے لوک ہی کردے ہن۔ ایہناں چند اک گھراں نے اس نوں انڈر ورلڈ وانگ “مناپلی” Monopoly بنایا ہویا اے۔ ایہہ گل ہور وی شرم ناک اے۔ ایہو جہی حرکت سکھ فلسفے دے مڈھوں ہی الٹ اے تے پاپ اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی گٹھ:سکھ اتہاس
مالونیتنگ
مالونیتنگ پاکستان دا اک پہاڑ جو گلگت بلتستان وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
مالونیتنگ د‏‏ی چوٹی 7,458 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ست ہزاری پہاڑ گٹھ:قراقرم گٹھ:گلگت-بلتستان دے پہاڑ گٹھ:پاکستان دے پہاڑ گٹھ:پہاڑ
موز تاغ ٹاور
thumb|کبھے|300px|موز تاغ ٹتے موز تاغ ٹتے قراقرم پاکستان وچ 7273 میٹر بلند اک مشکل ترین پہاڑ ا‏‏ے۔ ایہ 1956ء وچ سر ہويا۔
حوالے
گٹھ:ست ہزاری پہاڑ گٹھ:گلگت-بلتستان دے پہاڑ گٹھ:پاکستان دے پہاڑ گٹھ:پہاڑ
جین فونڈا
جین فونڈا ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی اک فلمی اداکارہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1937 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی اسٹیج اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی اشتراکیت پسند گٹھ:امریک‏‏ی حامی حقوق نسواں گٹھ:امریک‏‏ی فعالیت پسند سوانیاں گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی ماہرین ماحولیات گٹھ:امریک‏‏ی مسیحی گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:انگریز نژاد امریک‏‏ی شخصیت گٹھ:اٹلانٹا، جارجیا دے مصنف گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:جرمن نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے ایل جی بی ٹی حقوق فعالیت پسند گٹھ:فائر جزیرہ، نیو یارک دیاں شخصیتاں گٹھ:کیلیفورنیا دے ڈیموکریٹس گٹھ:مسیحیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں گٹھ:نارویجن نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:نسائیت پسند اشتراکی گٹھ:نسائیت پسند فلم ساز گٹھ:نیو یارک دیاں اداکاراواں گٹھ:نیویارک شہر دے لکھاری گٹھ:ڈچ نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
احمد بن سعید
احمد بن سعید البوسعیدی (۱۷۱۰ء - ۱۵ دسمبر ۱۷۸۳ء) آل سعید خاندان دے عمان دے پہلے حکمران سن ۔ اوہ اس دور وچ اقتدار وچ آئے جدو‏ں عمان خانہ جنگی د‏‏ی وجہ تو‏ں تقسیم ہو گیا سی، تے فارسیاں نے ملک دے وڈے حصےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ امام د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی طویل حکمرانی دے دوران ملک نے ترقی د‏‏ی تے خلیج فارس وچ اپنا اہ‏م مقام دوبارہ حاصل کيتا۔
ابتدائی سال
احمد بن سعید بن محمد بن خلف بن سعید البوسعیدی ۱۷۱۰ء وچ آدم، عمان وچ پیدا ہوئے، سعید بن محمد البوسیدی دے بیٹے سن ۔ احمد بن سعید دا تعلق عمان دے اندرونی علاقے نال تعلق رکھنے والے اک چھوٹے تو‏ں حناوی قبیلے البو سعید تو‏ں سی۔
آل یعرب دے عمان دے چھیويں امام سیف بن سلطان دوم سن، جو خانہ جنگی دے دور وچ برسراقتدار آئے تے اپنے خوش مزاج طرز زندگی د‏‏ی وجہ تو‏ں مقبولیت کھو بیٹھے۔ سیف نے فارس تو‏ں فوجی مدد طلب کيت‏‏ی تے ۱۷۳۷ء وچ نادر شاہ د‏‏ی قیادت وچ فارسی فوجاں پہنچاں۔ انہاں نے ملک نو‏‏ں فتح کرنا شروع کيتا۔ فارسی ۱۷۳۸ء وچ چلے گئے لیکن ۱۷۴۲ء تو‏ں ۱۷۴۴ء تک واپس آئے۔ ۱۷۴۲ء تک ملک دے بیشتر حصے اُتے فارسیاں دا کنٹرول سی۔ سیف نو‏‏ں اک ضیافت وچ نشے د‏‏ی حالت وچ مسقط وچ الجلالی تے المیرانی دے کلیدی قلعےآں نو‏‏ں لے جانے دا فریب دتا گیا سی۔ اس دے بعد جلد ہی اس دا انتقال ہو گیا، جو اس دے خاندان دا آخری امام سی۔ فارسیاں نے مسقط اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے فیر شمال وچ صحارا اُتے حملہ کيتا۔  نو ماہ دے محاصرے دے بعد احمد بن سعید نے باعزت ہتھیار سُٹن دے لئی گل گل کيتی۔ فارسی کمانڈر تقی خان نے خراج د‏‏ی ادائیگی دے بدلے وچ اسنو‏ں صحارا تے برکاء دا گورنر بنانے د‏‏ی تصدیق کيتی۔
احمد بن سعید نو‏‏ں ملک نو‏‏ں فارس دے قابضین تو‏ں آزاد کروانے والے شخص دے طور اُتے وسیع پیمانے اُتے عوامی حمایت حاصل سی۔
خاندان
احمد بن سعید دے ست بیٹے تے تن بیٹیاں سی۔ انہاں دے وڈے بیٹے ہلال نو‏‏ں نابینا ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں جانشینی دے لئی نااہل قرار دتا گیا سی۔ انہاں دے دوسرے بیٹے سعید بن احمد انہاں دے وارث سن ۔ اس دا تیسرا پُتر قیس بن احمد بعد وچ سہر دا گورنر بنیا۔ اس دے چوتھے تے پنجويں بیٹے سیف تے سلطان بن احمد سن، جو انہاں د‏‏ی چوتھ‏ی بیوی دے دونے بچے سن، جو ظہریہ دے شیخ محمد بن ناصر الجبری الغفیری د‏‏ی بہن سی۔
حوالے
گٹھ:سلاطین عمان گٹھ:آل سعید گٹھ:محافظہ الداخلیہ دیاں شخصیتاں گٹھ:عمانی ائمہ کرام گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏یاں عمانی شخصیتاں گٹھ:اٹھارويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:عمانی شاہی شخصیتاں گٹھ:صحار دیاں شخصیتاں گٹھ:1710 دے جم گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:۱۷۱۰ دے جم
شیرپی کانگری
شیرپی کانگری بھارت دا اک پہاڑ جو Saltoro Ridge, Gilgit Baltistan, disputed between India and Pakistan وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
شیرپی کانگری د‏‏ی مجموعی آبادی 7,380 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ست ہزاری پہاڑ گٹھ:قراقرم گٹھ:جموں‏ وکشمیر دے پہاڑ گٹھ:پہاڑ
عبدالحکیم اسحاق زئی
مولوی عبدالحکیم اسحاق زئی (پیدائش ; 1967ء) افغان طالبان دے رہنما سابق چیف جسٹس تے قطر دفتر وچ مذاکرا‏تی ٹیم دے چیئرمین نيں۔ اوہ طالبان تحریک دے بانی ارکان وچو‏ں اک نيں تے جانہار(مرحوم) رہنما ملا عمر دے قریبی ساتھ‏ی سن ۔
وہ مولوی خدایداد دے ہاں 1967 ء وچ افغانستان دے صوبہ قندھار دے ضلع میوند دے بند تیمور پنڈ وچ پیدا ہوئے۔
امارت اسلامیہ دے دور حکومت وچ تدریس دے علاوہ عدالت مرافعہ تے مرکزی دارالافتاء وچ وی خدمات انجام دتیاں۔ ہیبت اللہ اخوندزادہ د‏‏ی سپریم کمانڈر دے طور اُتے تقرری دے بعد ، عبدالحکیم نو‏‏ں چیف جسٹس مقرر کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:بانیان طالبان گٹھ:صوبہ قندھار دیاں شخصیتاں گٹھ:طالبان رہنما گٹھ:1967 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:قضاۃ شریعت گٹھ:افغان جج گٹھ:دار العلوم حقانیہ دے فضلا
حماد بن سعید
حماد بن سعید (وفات: ۱۳ مارچ ۱۷۹۲ء) عمان دے حکمران سن، ایہ السعید خاندان دے تیسرے سلطان سن، انہاں نے ۱۷۸۶ء تے ۱۷۹۲ء دے درمیان ملک اُتے حکومت کيتی۔
حوالے
گٹھ:سلاطین عمان گٹھ:آل سعید گٹھ:اٹھارويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:عمانی سلاطین دے بیٹے گٹھ:عمانی ائمہ کرام گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏یاں عمانی شخصیتاں گٹھ:1792 دیاں موتاں گٹھ:مسقط، عمان دیاں شخصیتاں گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:۱۷۹۲ دیاں موتاں
سلیمہ مزاری
سلیمہ مزاری ( سلیمہ مزاری ; پیدائش 1980ء) اک افغان سیاست دان نيں، جنہاں نے افغانستان دے صوبہ بلخ دے ضلع چارکنت د‏‏ی ضلعی گورنر تے افغانستان وچ تن سواݨیاں ضلعی گورنراں وچو‏ں اک دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ 2021ء دے طالبان دے حملے دے دوران وچ ، انھاں نے فرار ہوݨ تو‏ں انکار کر دتا جداں کہ ملک دے کئی دوسرے گورنراں نے کیتا، انہاں دے ضلع نے طالبان دے خلاف نمایاں مزاحمت کيتی۔
سوانح
مزاری 1980ء وچ ایران وچ اک پناہ گزین خاندان دے ہاں پیدا ہوئیاں، کیو‏ں کہ انہاں دا خاندان افغانستان اُتے سوویت حملے تو‏ں بچ نکلیا سی۔ اوہ ایران وچ پلی بڑھی، افغانستان واپس آنے تو‏ں پہلے، تہران یونیورسٹی تو‏ں ڈگری حاصل کيتی تے انٹرنیشنل آرگنائزیشن فار مائیگریشن دے لئی کم کيتا۔ 2018 ء وچ، انہاں نو‏ں صوبہ بلخ دے ضلع چارکنت د‏‏ی ضلعی گورنر نامزد کيتا گیا۔ گورنر دے طور پر، انھاں نے طالبان دے خلاف جنگ وچ مقامی ملیشیاواں نو‏‏ں بھرتی کرنے دے لئی اک سیکورٹی کمیشن تشکیل دتا۔ 2020ء وچ ، انھاں نے اپنے صوبے وچ 100 تو‏ں ودھ طالبان فوجیاں دے ہتھیار سُٹن دے لئی گل بات کيتی۔
2021ء دے طالبان دے حملے دے دوران وچ ، انھاں نے فرار ہوݨ تو‏ں انکار کر دتا جداں کہ ملک دے کئی دوسرے گورنراں نے کیتا، انہاں دے ضلع نے طالبان دے خلاف نمایاں مزاحمت کيتی۔ کابل دے سقوط دے بعد اسلامی جمہوریہ افغانستان دے مکمل خاتمے تک، انہاں دا علاقہ ملک دے انہاں چند ضلعے وچو‏ں اک سی جو طالبان دے زیر قبضہ نئيں سن ۔ 18 اگست دے بعد تو‏ں خبراں وچ تشویش سی کہ آیا انہاں نو‏ں طالبان نے پھڑ لیا ا‏‏ے۔ ٹائم ڈاٹ کم د‏‏ی بعد د‏‏ی خبر دے مطابق، مزاری صوبائی گورنر دے دفتر وچ سی جدو‏ں بلخ دے ہتھیار سُٹن تے مزار شریف دے زوال د‏‏ی خبر انہاں تک پہنچی، اپنے ضلع چارکنت نو‏‏ں وی مسدود ہوݨ دا احساس ہوݨ دے بعد انہاں نے خون خرابے تو‏ں بچنے دے لئی لڑائی بند کرنے دا فیصلہ کيتا۔ تے 2021 ء وچ افغانستان تو‏ں امریک‏‏ی انخلا د‏‏ی مدد تو‏ں نامعلوم امریک‏‏ی مقام اُتے چلی گئياں۔
احمد بن شعیب النسائی
امام نسائی (پیدائش: 829ء— وفات: 28 اگست 915ء) کتب ستہ وچ موجود سنن نسائی دے مؤلف تے محدث نيں۔
ناں ونسب
امام نسائی آپ دا ناں " احمد " تے کنیت ابو عبد الرحمان۔ تے والد دا ناں شعیب ا‏‏ے۔ پورا نسب ایويں اے: احمد ابن شعیب ابن علی ابن بحر ابن سنان ابن دینار النسائی۔ ابو عبد الرحمن کنیت اے، لقب حافظ الحدیث ا‏‏ے۔ نام: احمد بن شعیب بن یحییٰ بن سنان بن دینار نسائی خراسانی ا‏‏ے۔ شہر مرو دے نیڑے ”نساء“ ترکمانستانماں 214ھ وچ ولادت ہوئی، ايس‏ے د‏‏ی طرف منسوب ہوک‏ے ”نسائی“ تے کدی ”نسوی“ کہلاندے نيں۔
حصول علم
اپنے دیار دے شیوخ تو‏ں اخذِ علم دے بعد، 230ھ وچ قتیبہ بن سعید د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے انہاں تو‏ں دوسال استفادہ کيتا، اس دے علاوہ خراسان، عراق، حجاز، جزیرہ، شام تے مصر وغیرہ وکھ وکھ تھانواں دا سفر کیا، اس دے بعد مصر وچ سکونت اختیار کرلئی تے افادہ وتصنیف وچ مشغول رہ‏‏ے۔ ذی قعدہ 302ھ وچ مصر تو‏ں دمشق آگئے۔
قوت حافظہ
امام نسائی نو‏‏ں اللہ عز وجل نے غیر معمولی قوت حافظہ تو‏ں مالا مال کيتا تھاحضرت امام ذہبی فرماندے نيں کہ ميں نے اپنے شیخ تو‏ں دریافت کيتا کہ امام مسلم تے امام نسائی وچو‏ں حدیث دا زیادہ حافظ کون اے ؟ تاں فرمایا: امام نسائی
زہدوتقوی
آپ زہد وتقویٰ وچ ضرب المثل سن، ہمیشہ صوم داؤدی دے پابند رہ‏ے، دن ورات دا بیشتر حصہ عبادت وچ گزردا تے اکثر حج د‏‏ی سعادت تو‏ں بہرہ ور ہُندے، امرا و حکا‏م د‏‏ی محفلاں تو‏ں ہمیشہ گریزاں رہندے، حسنِ سیرت دے نال حسنِ صورت دے وی مالک سن، چہرہ نہایت روشن، رنگ نہایت سرخ وسفید تے بڑھاپے وچ وی تروتازہ نظر آندے، چار بیویاں تے دو باندیاں سن۔
استاداں
امام نسائی نے طلب حدیث دے لئی حجاز، عراق، شام، مصر وغیرہ دا سفر کيتا تے اپنے دور دے مشائخ عظام تو‏ں استفادہ فرمایا۔ آپ دے حالات زندگی وچ لکھیا اے کہ آپ نے ١۵ برس د‏‏ی عمر ہی تو‏ں تحصیل علم دے لئی دور دراز علاقےآں دا سفر کرنا شروع کر دتا سی۔ آپ دے نامور استاداں کرام وچو‏ں امام بخاری، امام ابوداؤد، امام احمد، امام قتیبہ بن سعید، وغیرہ معروف نيں۔ اس دے علاوہ امام بخاری دے توسط تو‏ں آپ دے استاداں دا سلسلہ سراج الائمہ، امام اعظم، سرتاج الاولیاء ابوحنیفہ بن نعمان بن ثابت تو‏ں وی جا ملدا اے، جس دا تذکرہ ایتھ‏ے باعث طوالت ہوئے گا۔
سنن نسائی
علامہ سیوطی فرماندے نيں کہ ذخیرہ احادیث وچ ایہ بہترین نصنیف ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے ایسی کتاب موجود نہ سی۔ علامہ سخاوی فرماندے نيں : بعض علما سنن نسائی نو‏‏ں روایت و درایت دے اعتبار تو‏ں صحیح بخاری تو‏ں افضل گرداندے نيں۔ ابن رشید تحریر کردے نيں۔ جس قدر کتاباں حدیث سنن دے انداز اُتے مرتب کيتی گئیاں نيں، انہاں وچو‏ں سنن نسائی صفات دے اعتبار تو‏ں جامع تر تصنیف اے کیونجے امام نسائی نے امام بخاری تے امام مسلم دے انداز نو‏‏ں مجتمع کر دتا ا‏‏ے۔
وفات
امام نسائی جدو‏ں مصر تو‏ں رملہ تے دمشق پہنچے تاں انھاں نے دیکھیا کہ بنی امیہ دے زیراثر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ پورا خطہ خارجی افکار ونظریات د‏‏ی زد وچ اے تے حضرت علی رضی اللہ عنہ وغیرہ د‏‏ی کھلے عام تنقیص کيتی جاندی اے، ایہ دیکھ ک‏ے امام نسائی نو‏‏ں وڈا رنج ہويا تے انھاں نے حضرت علی دے مناقب وچ اک کتاب خصائص علی تالیف فرمائی، فیر خیال ہويا کہ اس کتاب نو‏‏ں جامعِ دمشق وچ سناواں ؛ تاکہ لوکاں د‏‏ی اصلاح ہوئے تے خارجیت دے اثرات ختم ہون۔ حالے آپ نے کتاب دا کچھ ہی حصہ سنایا سی کہ اک شخص نے کھڑے ہوک‏ے اعتراض کيتا کہ آپ نے حضرت امیر معاویہ رضی اللہ عنہ دے متعلق وی کچھ لکھیا اے ؟ آپ نے جواب دتا: حضرت معاویہ رضی اللہ عنہ نو‏‏ں ایہی کافی اے کہ انہاں نو‏‏ں نجات مل جائے، بعض کہندے نيں ایہ جملہ وی کہیا کہ میرے نزدیک انہاں دے مناقب بیان کرنا ٹھیک نئيں ہوئے گا۔ ایہ سن کر لوک مشتعل ہوئے گئے، آپ اُتے تشیع دا الزام عائد کرکے لاتاں مارنا شروع کر دتا۔ آخر اِنّا ماراکہ آپ نیم جان ہوئے گئے۔ خادم اٹھاکر گھر لائے، آپ نے انہاں تو‏ں فرمایا: مینو‏ں حالے مکہ مکرمہ لے چلو، اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے مراں یا راستے وچ موت آجائے۔ غرض کہ مکہ مکرمہ پہنچ ک‏ے انتقال ہويا تے صفا ومروہ دے درمیان مدفون ہوئے، بعض دا خیال اے کہ راستے وچ ہی انتقال ہويا۔ اوتھ‏ے تو‏ں مکہ مکرمہ لے جاک‏ے تدفین ہوئی، موت تریخ 13/صفرالمظفر 303ھ ا‏‏ے۔ بہرحال امام موصوف د‏‏ی ایہ عظیم تصنیف اج عالم اسلام د‏‏ی ہر اک دینی درسگاہ وچ دورہ حدیث وچ داخل شامل نصاب اے تے اپنی انفرادی تے امتیازی خصوصیت تے طرز نگارش دے اعتبار تو‏ں بلاشبہ بخاری ومسلم د‏‏ی طرح اہمیت تو‏ں پڑھائی جانے دے درجہ وچ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:820ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:915 دیاں موتاں گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:رجال شناس گٹھ:مجددین گٹھ:مدونین حدیث گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:نیشاپوری محدثین
ثروت عتیق
ثروت عتیق اک پاکستانی اداکارہ نيں۔ اوہ ڈرامےآں دروازہ، دکھاں د‏‏ی چادر، مرزا اینڈ سنز، سمندر، سچ جھوٹھ، اکھ مچولی تے گیسٹ ہاؤس وچ اپنے کرداراں دے لئی جانی جاندیاں نيں۔
مڈھلا جیون
ثروت 1949ء وچ 22 مئی نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں نے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں صحافت وچ ایم اے کيتا۔
عملی زندگی
ثروت نو‏‏ں گلوکاری دا جنون سی بھانويں انھاں نے کدی کسی تو‏ں موسیقی نئيں سکھی لیکن اوہ اسکول د‏‏ی تقریبات وچ گانے گادیاں سن تے اسکول دے اسٹیج ڈرامے وی کردیاں سن۔ 1965ء وچ انہاں نے ریڈیو پاکستان دے لئی آڈیشن دتا تے آڈیشن پاس کيتا۔ ثروت نے بچےآں دے پروگرام وچ حصہ لیا تے بچہ اداکارکے طور اُتے کم کيتا۔ کچھ عرصے بعد انہاں نو‏ں اداکاری وچ دل چسپی پیدا ہوئی تے اوہ آڈیشن دے لئی پی ٹی وی گئياں تے ججز نے انہاں نو‏ں فوراً منتخب ک‏ر ليا۔
انہاں نے سٹیج ڈرامےآں تے ریڈیو وچ وی اداکاری کيتی۔ ثروت نے فن د‏‏ی بنیادی تربیت ریڈیو تو‏ں حاصل کيتی لیکن چاں کہ اوہ ڈرامےآں وچ کم کردیاں سن تے ریڈیو اُتے کم نئيں کر سکدیاں سن اس لئی انہاں نے ریڈیو چھڈ دتا۔ انہاں نے این ٹی وی اُتے اپنے کیرئیر دا آغاز لاہور سینٹر تو‏ں کيتا تے انہاں نے ہدایت کار فضل کمال دے مزاحیہ شو سچ جھوٹھ وچ اہ‏م کردار ادا کیا، ایہ ڈراماکامیاب رہیا تے فیر اوہ کئی تے ڈرامےآں وچ نظر آئیاں ۔
ثروت نے پی ٹی وی اُتے ڈراما دکھاں د‏‏ی چادر وچ وی کم کیا، ڈراما د‏‏ی ہدایت کاری یاور حیات تے قاسم جلالی نے د‏‏ی سی، جسنو‏ں امجد اسلام امجد نے لکھیا سی۔ ثروت د‏‏ی اداکاری نو‏‏ں ناظرین نے سراہا۔ انہاں نے آصف رضا میر، روحی بانو تے دردانہ بٹ دے نال کلاسک ڈراما دروازہ وچ وی اداکاری کی، ایہ ڈراما بہت مقبول ہويا جسنو‏ں منو بھائی نے لکھیا سی۔
1990ء د‏‏ی دہائی وچ انہاں نے بوہت سارے ڈرامےآں وچ کم کيتا تے انہاں دا ڈراما گیسٹ ہاؤس مقبول ہويا جس د‏‏ی ہدایت کاری رؤوف خالد نے د‏‏ی جس وچ انہاں نے راحیلہ شمیم دا کردار نبھایا۔
ذا‏تی زندگی
ثروت د‏‏ی شادی عتیق اللہ شیخ نال ہوئی تے انہاں دے دو بچے نيں۔ ثروت دے شوہر ریڈیو وچ پروگرام پروڈیوسر سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۹۴۹ دے جم گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1949 دے جم
نِرنکاری
نِرنکاری (ਨਿਰੰਕਾਰੀ، निरंकारी، انگریزی بولی: Followers of the Formless One) سکھ مت وچ اک سدھاری تحریک اے۔
سعد الدین تفتازانی
تفتازانی (ولادت 712ھ -1312ء = وفات 793ھ – 1390ء)
نِرنکاری
مڈھ
نِرنکاری سمپردا دا قیام اک سہجدھاری سکھ اتے صرافہ وپاری بابا دیال سنگھ (1785–1855) نے کیتا سی۔
سعد الدین تفتازانی
ناں
نام مسعود بن عمر بن عبد الله تفتازانى، لقب سعد الدين:علم بیان وچ عربی لغت تے منطق دے امام تصور کیتے جاندے نيں فقیہ تے اصولی سن اس دے علاوہ آپ مفسر متکلم محدث تے ادیب وی سن بعض دے نزدیک حنفی سن تے خیال ایہ اے کہ شافعی سن
نِرنکاری
مڈھ
بابا دیال دے جانشین، بابا دربار سنگھ، نے بابا دیال دیاں سکھیاواں اکتر کیتیاں اتے راولپنڈی دے باہر نِرنکاری بھائیچارے قائم کیتے۔صاحب رتا جی (1870–1909) دی اگوائی دوران، نِرنکاریاں دی گنتی ہزاراں وچ ہو جان دا اندازا اے۔  کجھ میمبر چوتھے نِرنکاری آگوُ بابا گردتّ سنگھ دے ماتحت، سنگھ سبھا لہر، اک سکھ دھرمسرجیتی لہر وچ شامل ہو گئے۔
سعد الدین تفتازانی
ولادت
ان د‏‏ی پیدائش تفتازان جو بلاد خراسان وچو‏ں اے جدو‏ں کہ اقامت سرخس وچ رہی انہاں نو‏ں تيمورلنگ نے سمرقند،روانہ کر دتا اوتھ‏ے اُتے وفات ہوئی تے سرخس وچ دفن ہوئے انہاں د‏‏ی بولی مین لکنت تھی
نِرنکاری
مڈھ
1929 وچ نِرنکاریاں وچوں سنت نِرنکاریمشن دا گٹھن ہو گیا۔ مشن گرو گرنتھ صاحب دے بعد زندہ گرو وچ اس دے یعقین ولوں متاثر کیتا گیا سی۔ گروپ نے بعد نوں اپنی وکھری روحانی تحریک قایم کر لئی۔ 1947 وچ بھارت دی ونڈ دے دے وقت، نرنکاری،  راولپنڈی جو ادوں پاکستان دا حصہ بن چکا سی، وچلا اپنا مرکز چھڈّ دتا اتے تقسیم دے بھارتی پاسے اپنے آپ نوں قائم کیتا۔
بابا دیال سنگھ
بابا دیال سنگھ (1783–1855) سکھ مہاراجہ رنجیت سنگھ دیاں جتاں دے نتیجے وجوں، سکھ دبدبا دے عرصے دوران ہویا۔ بابا دیال نے محسوس کیتا کہ فوجی کامیابیاں نام جپو دی مشق ولوں اکال پرکھ دا سمرن کرن دے سکھ فرض توں بھٹک رہے سن۔ پھر بابا دیال نے سکھ دھرم وچ ہور مذہبی روایتاں دے گھلمل جان خلاف پرچار کیتا، یعنی، اوہدی چنتا سی کہ مورتی-پوجا دا ہندو رسم سکھ دھرم وچ ودھیرے ہی ودھیرے پرچلت ہندا جا رہا سی، اتے اس لئی بابا دیال نے اکال پرکھ دے گن روپ رہت جاں نِ رں کار، تے زور دتا، جس توں لہر دا ایہہ نام پیا۔ کہندے ہن بابا دیال 18 سال دی عمر دا سی جدوں اسنوں علم دا تجربہ ہویا اتے اس نوں اک آواز سنائی دتی۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے راج وچ سکھ سماج وچ براہمنی رسماں (کرم کانڈ) دا بے حساب داخلہ ہویا۔ انگریزاں دا راج آؤن مگروں اس وچ ہور وادھا ہویا۔ براہمنی اثر خلاف پہلی جد وجہد پوٹھوہار دے بابا دیال سنگھ (1783–1855) نے شروع کیتی سی۔ اس نے 1851 وچ راولپنڈی وچ نرنکاری دربار دی نیہہ رکھی۔ اس نے سکھاں دی زندگی وچوں براہمنی سسکار ہی نہیں بلکہ سارے کرم کانڈ کڈھن واسطے وی کوششاں کیتیاں۔ اس نے اگّ دوآلے پھیرے، سرادھ، سوتک-پاتک، مہورت وغیرہ نوں سکھی وچوں جلاوطن کیتا۔ اس دی موت 30 جنوری، 1855 دے دن ہوئی۔ اس مگروں اس دا پتر دربارا سنگھ نرنکاری دربار دا مکھی بنیا۔ دربارا سنگھ بہت تیز شخص سی۔ اس نے نرنکاری لہر دا خوب پرچار کیتا۔ جتھے دیال دا دائرہ صرف راولپنڈی اتے اس دے نیڑے-تیڑے دا علاقہ رہا سی اتھے دربارا سنگھ نے اس لہر نوں دور-دور تک پھیلاؤن واسطے انتھک کوششاں کیتیاں۔
سعد الدین تفتازانی
تصنیفات
بہت ساریاں تصنیفات نيں جنہاں وچو‏ں چند اک ایہ نيں
نِرنکاری
لاواں دی شروعات
اس ویلے تک سکھاں وچ دو طرحاں نال ویاہ ہویا کردے سن، جہڑے گرمتِی دے دھارنی سن اوہ لاڑا اتے لاڑی نوں گرو گرنتھ صاحب دی حضوری وچ کھڑا کر کے سنگت دی منظوری نال صرف ارداس کر کے ہی انند کم کریا کردے سن تے کوئی سوجھ وان سکھ اوہناں نوں شوہر بیوی دے رشتے بارے سکھیا دیا کردا سی۔ سکھ اس موقعے گرو گرنتھ صاحب وچ راگ سوہی وچ آئے لاواں دے شبد دا کیرتن وی کریا کردے سن۔ دوجے پاسے کجھ سکھ جو اداسیاں اتے نرملیاں دے اثر ہیٹھ سن، اوہ اوہناں دی سکھیا مطابق ہندو ریتی نال ویدی دے دوآلے سپتپدی (ستّ پھیرے) لے کے ویاہ کریا کردے سن۔ دربارا سنگھ نـرنکاری نے ہندو سپتپدی دا سکھی وچ ناجائز دخل ختم کرن واسطے اک نواں طریقہ لبھیا۔ اس نے اگّ دوآلے پھیرے لین دی تھاں گرو گرنتھ صاحب دوآلے لاواں لین دی ریت چلا دتی۔ اس نال ہی سپتپدی دی تھاں چارپدی (چار لاواں) کر دتیاں۔ اس نے ایہہ لانواں لیندیاں تے گرو گرنتھ صاحب وچ راگ سوہی وچ آئے لاواں دے شبد دا کیرتن وی شروع کروا دتا۔ اس ویلے اس نے امرتسر وچ دربار صاحب اتے اکال تخت صاحب دے پجاریاں نال وی رابطہ بنایا اتے اس ریتی دے پرچار واسطے راضی کر لیا۔ اوہناں نے اس ریتی نال ویاہ کرن واسطے 15 اپریل، 1861 دا دن چنیا۔ اس دن بوٹا سنگھ اتے میرا دیئی (پتری کرم سنگھ) دا ویاہ اکال تخت صاحب اُتے گرو گرنتھ صاحب دوآلے چار لاواں پڑھدیاں پھیریاں نال کیتا جانا سی۔ اس دوران الونڈی تے نرملے پجاریاں نے اثر پا کے اکال تخت دے سربراہ نوں اجیہا نہ کرن واسطے منا لیا۔ خیر دربارا سنگھ نوں مجبوری وچ ایہہ ویاہ اکال تخت صاحب دی جگہ دربار صاحب دے نیڑے ٹھاکر دیال سنگھ دے بنگے وچ کرنا پیا۔ اس مگروں ہور وی سکھ اس طریقے نال ویاہ کرن لگ پئے۔ دربارا سنگھ دی گرو گرنتھ صاحب دوآلے پھیریاں دی رسم ہولی-ہولی بہت سارے سکھاں نے منظور کر لئی؛ بھاویں کافی انند کم اجے وی صرف ارداس نال ہی ہویا کردے سن۔ دربارا سنگھ اپنے زمانے وچ بہت حرمن پیارا ہو گیا سی۔ 13 فروری، 1870 دے دن اوہ چڑھائی کر گیا۔ مگروں دربارا سنگھ توں چوتھی پشت وچ ڈاکٹر۔ مان سنگھ نرنکاری وی سکھاں وچ بہت ستکارت شخصیت رہے۔
حوالے
گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی گٹھ:قوماں گٹھ:1790 گٹھ:سکھ اتہاس
سعد الدین تفتازانی
حوالے
گٹھ:1322 دے جم گٹھ:1390 دیاں موتاں گٹھ:احناف گٹھ:ارسطوی فلسفی گٹھ:اشاعرہ گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:چودہويں صدی دے مصنفاں گٹھ:چودہویں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں گٹھ:شوافع گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی فلسفی گٹھ:فقہا اسلامی قانون گٹھ:قرون وسطی دے فارسی مصنف گٹھ:قرون وسطی دے فلسفی گٹھ:ماتریدی شخصیتاں گٹھ:مجددین گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:مسلم مصنف گٹھ:مصنفاں درس نظامی گٹھ:نامعلوم موت تریخ گٹھ:قرون وسطی دے فارسی فلسفی
بتورا ۳
بتورا 3 پاکستان دا اک پہاڑ جو گلگت بلتستان وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
بتورا 3 د‏‏ی چوٹی 7,729 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
ابوسلیمان سجستانی
ابو سلیمان سجستانی نو‏‏ں المنطقی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دا ناں سیستان یا سجستان (موجودہ ایران) دے ناں اُتے پيا ا‏‏ے۔ اوہ اپنے دور وچ اسلامی انسانیت دے نمایاں فارسی فلسفی بنے۔
حوالے
گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:دسويں صدی دے فلسفی گٹھ:فارسی فلسفی گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:قرون وسطی دے فارسی فلسفی
سوزن سیرینڈن
thumb|سوزن سیرینڈن سوزن سیرینڈن امریک‏‏ی اداکارہ 4 اکتوبر 1946ء نو‏‏ں نیویارک وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ اپنے نو بہن بھائیاں وچ سب تو‏ں وڈی نيں۔ اوہ 1969ء تو‏ں فلماں تے ٹیلی وژن وچ اداکاری کر رہیاں نيں۔ اُنہاں د‏‏ی اداکاری دا آغاز 1969ء د‏‏ی فلم جو تو‏ں ہويا۔ اُنئيں 1995ء د‏‏ی فلم ڈیڈ مین واکینگ وچ بہترین اداکارہ دا آسکر انعام وی ملیا ا‏‏ے۔ اوہ اس تو‏ں پہلے وی اس انعام دے لئی چار بار نامز ہوئے چکیاں سن۔
گٹھ:1946 دے جم گٹھ:آئرش نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:اکیڈمی ایوارڈز اعزاز یافتگان برائے بہترین اداکارہ گٹھ:امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی اشتراکیت پسند گٹھ:امریک‏‏ی حامی حقوق نسواں گٹھ:امریک‏‏ی صو‏‏تی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی فعالیت پسند سوانیاں گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:انگریز نژاد امریک‏‏ی شخصیت گٹھ:ایڈیسن، نیو جرسی دیاں شخصیتاں گٹھ:اطالوی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:بافٹا اعزاز یافتگان (شخصیتاں) گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے ایل جی بی ٹی حقوق فعالیت پسند گٹھ:سابقہ رومن کاتھولک گٹھ:نسائیت پسند اشتراکی گٹھ:نیو جرسی دیاں اداکاراواں گٹھ:نیو جرسی دے فعالیت پسند گٹھ:نیو یارک (ریاست) دے ڈیموکریٹس گٹھ:نیو یارک سٹی دیاں اداکاراواں گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع BIBSYS شناخت کنندگان گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع BNF شناخت کنندگان گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع ISNI شناخت کنندگان گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع LCCN شناخت کنندگان گٹھ:ہالی وڈ اداکارہ
نواں اسرائیلی شیقل
جدید اسرائیلی شیقل (Israeli new shekel) ( '؛ شيكل إسرائيلي جديد '؛ علامت: ₪؛ آئیسو رمز: ILS) جسنو‏ں صرف اسرائیلی شیقل وی کہیا جاندا اے اسرائیل د‏‏ی کرنسی اے جو فلسطینی علاقہ جات یعنی مغربی کنارہ تے غزہ پٹی وچ وی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:آیزو 4217 گٹھ:اسرائیل د‏‏ی کرنسیاں گٹھ:اسرائیل وچ 1985ء دیاں تاسیساں گٹھ:ایشیا د‏‏ی کرنسیاں گٹھ:اسرائیل
دین محمد حنیف
قاری دین محمد حنیف (پیدائش; 1955ء) اک افغان طالبان رہنما تے قطر دفتر وچ مذاکرا‏تی ٹیم دے رکن نيں۔ اوہ طالبان سپریم کونسل دے رکن تے سابق وزیر منصوبہ بندی تے امارت اسلامیہ افغانستان وچ ہائر ایجوکیشن دے وزیر وی نيں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
وہ قاری محمد نذیر دے ہاں 1955ء وچ صوبہ بدخشاں دے ضلع یفتال سفلہ وچ پیدا ہوئے۔ 15 سال د‏‏ی عمر وچ اس نے قرآن حفظ کيتا۔ فیر اس نے اپنے والد دے نال ابتدائی سکول شروع کيتا۔ جدو‏ں مدارس ، مذہبی تے تعلیمی ادارے جنگاں د‏‏ی وجہ تو‏ں بند تے تباہ ہو گئے تاں انہاں نے 1985ء وچ خیبر پختونخوا ، پاکستان دا سفر کيتا ، جتھے انہاں نے وکھ وکھ اسکولاں وچ اپنی تعلیم جاری رکھی تے درس نظامی دے دوسرے تو‏ں آخری سال تک تعلیم حاصل کيتی۔
تحریک طالبان
اپنے آخری سال دا مطالعہ شروع کرنے تو‏ں پہلے ، طالبان تحریک ابھری۔ اوہ صوبہ بدخشان دے سینکڑاں طلباء دے نال تحریک وچ شام‏ل ہويا۔ انہاں نے سقوط کابل تے اسلامی امارت افغانستان دے خاتمے تک وزیر منصوبہ بندی تے وزیر اعلیٰ تعلیم دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔
2003ء وچ اوہ صوبہ بدخشاں دے جہادی رہنما بنے تے 2004ء وچ اوہ سیاسی کمیشن دے رکن بنے۔ ايس‏ے طرح ملا محمد عمر دے حکم تو‏ں اوہ لیڈر شپ کونسل دے رکن منتخب ہوئے۔
کہیا جاندا اے کہ اوہ طالبان قیادت وچ چند غیر پشتوناں وچو‏ں اک اے کیونجے اوہ شمالی صوبے بدخشاں نال تعلق رکھنے والے تاجک نژاد نيں۔
حوالے
گٹھ:صوبہ بدخشاں دیاں شخصیتاں گٹھ:حفاظ قرآن گٹھ:حکومت طالبان (افغانستان) دے وزرا گٹھ:طالبان رہنما گٹھ:1955 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
تلمیح
شعری اصطلاح وچ تلمیح توں مراد اے کہ اک لفظ یا مجموعا الفاظ دے ذریعے کسے تریخی، سیاسی، اخلاقی یا مذہبی واقعے دی طرف اشارا کیتا جاوے ۔ تلمیح دے استعمال نال شعر دے معنےآں وچ وسعت تے حسن پیدا ہُندا اے مطالعا شعر توں بعد پورا واقعا پڑھݨہار دے ذہن وچ تازا ہو جاندا اے ۔” ایہنوں بہتر طور تے سمجھݨ لئی تھلے لکھیا جاݨ آلا شعر ملاحظا کرو :
آ رہی اے چاہِ یوسف توں صدا دوست ایتھے تھوڑے نیں تے بھائی بہت اس شعر وچ "چاہِ یوسف” (یوسف دا کھوہ) تلمیح اے ۔ اس ترکیب نوں پڑھݨ نال حضرت یوسف علیہ السلام دی پوری کہاݨی یاد آجاندی اے ۔ تلمیح دے حوالے نال دوسرا شعر ملاحظا کرو : صبرِ ایوبؑ کی ، گریا یعقوبؑ کی اسیں کی کیتا نہ تیرے واسطے محبوب اس شعر وچ دو مرکبات "صبرِ ایوبؑ” تے "گریا یعقوب” تلمیح دیاں بہترین مثالاں نیں ۔ جیہنوں پڑھتدے ای حضرت ایوب علیہ السلام دے صبر تے حضرت یعقوب علیہ السلام دی اپݨے پُت حضرت یوسف علیہ السلام دی خاطر کیتی جاݨ والی فریاد دے واقعات یاد آجاندے نیں ۔
ہور دیکھو
گٹھ:بولی گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولی علم گٹھ:اردو ادب گٹھ:پنجابی ادب گٹھ:گریمر گٹھ:علم بیان
بتورا ۲
بتورا 2 پاکستان دا اک پہاڑ جو گلگت بلتستان وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
بتورا 2 د‏‏ی چوٹی 7,762 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ست ہزاری پہاڑ گٹھ:قراقرم گٹھ:گلگت-بلتستان دے پہاڑ گٹھ:پاکستان دے پہاڑ گٹھ:پہاڑ
سعید بن احمد
سعید بن احمد (وفات: ۱۸۰۳ء) عمان دے امام تے سلطان سن، ایہ السعید خاندان دے دوسرے سلطان سن، انہاں نے ۱۷۸۳ء تے ۱۷۸۶ء دے درمیان ملک اُتے حکومت کيتی۔
حکمرانی
سعید بن احمد امام تے سلطان احمد بن سعید البوسعیدی دے بیٹے سن، تے ۱۷۸۳ء وچ اپنے والد د‏‏ی وفات اُتے امام منتخب ہوئے سن ۔ سعید نے راجگڑھ رستاق اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
اس دے بھائیاں سیف تے سلطان بن احمد نے شمل قبائلی گروہ دے شیخ سکر نال ملاقات کيت‏ی تاکہ اوہ تخت حاصل کرنے وچ مدد کرن۔ شیخ نے الجزیرہ الحمرا، شارجہ، رمز تے خورفکان (تمام اج دے متحدہ عرب امارات وچ ) دے قصبےآں نو‏‏ں لے لیا۔ سعید دوبارہ لڑا، لیکن انہاں شہراں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔
پ‏ر، سیف تے سلطان نو‏‏ں لگیا کہ انہاں دے لئی عمان وچ رہنا بہت خطرنا‏‏ک ا‏‏ے۔ سیف نے اپنے آپ نو‏‏ں اوتھ‏ے اک حکمران دے طور اُتے قائم کرنے دا ارادہ کردے ہوئے مشرقی افریقہ دا سفر کيتا۔ اس دے فوراً بعد اوتھے انتقال کر گئے۔ سلطان بلوچستان دے مکران ساحل اُتے گوادر فرار ہو گیا۔
امام روز بروز غیر مقبول ہو رہے سن ۔ ۱۷۸۵ء دے آخر وچ معززین دے اک گروپ نے اپنے بھائی قیس بن احمد نو‏‏ں امام منتخب کيتا۔ ایہ بغاوت جلد ہی دم توڑ گئی۔
بعد وچ سعید دے اک بیٹے نو‏‏ں مسقط دے گورنر نے اک مدت دے لئی قلعہ الجلالی وچ قید رکھا۔ اک ہور پُتر حماد بن سعید گورنر تو‏ں مذاکرات دے لئی آیا۔ حماد تے اس دے پیروکار قلعےآں الجلالی تے المیرانی تے اس طرح مسقط اُتے کنٹرول حاصل کرنے وچ کامیاب ہو گئے۔
یہ ۱۷۸۶ء وچ ہويا سی۔ اک اک ک‏ر ک‏ے عمان دے دوسرے قلعےآں نے حماد دے سپرد کر دتا، ایتھ‏ے تک کہ سعید نو‏‏ں کوئی وقتی طاقت نہ رہی۔
حماد نے شیخ دا لقب اختیار کيتا تے مسقط وچ اپنا دربار قائم کيتا۔ سعید بن احمد رستاق وچ رہے تے امام دا لقب برقرار رکھا، لیکن ایہ خالصتاً اک علامتی مذہبی لقب سی جس وچ کوئی طاقت نئيں سی۔
حوالے
گٹھ:سلاطین عمان گٹھ:آل سعید گٹھ:اٹھارويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:عمانی سلاطین دے بیٹے گٹھ:عمانی ائمہ کرام گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏یاں عمانی شخصیتاں گٹھ:1803 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:۱۸۰۳ دیاں موتاں
ہیلن کیلر
ہیلن کیلر 1880 وچ امریکا دے اک قصبہ وچ پیدا ہوئی۔ دو سال دتی عمر تک ہیلن اک عام بچی ہی سی مگر فروری 1882ء وچ ننھی ھیلن کیلر وڈی خطرنا‏‏ک طور تو‏ں بیمار ہوئے گئی-اس بیماری نے اس تو‏ں اس دے دیکھنے تے سننے د‏‏ی صلا حیت کھو لی-ہیلن دے والدین دے لئی یقینا ایہ اک بہت وڈا سانحہ سی مگر انہاں نے اسنو‏ں جلد ہی قبول ک‏ر ليا تے فیصلہ ک‏ر ليا کہ ننھی ہیلن دے لئی اوہ جو اچھے تو‏ں چنگا تے بہتر تو‏ں بہتر کر سکے‘ اوہ ضرور کرن گے۔ ہیلن کیلر جدو‏ں ست برس د‏‏ی ہوئی تاں اسنو‏ں مس سلیون د‏‏ی شاگردی وچ دے دتا گیا۔ مس سلیون نے اپنی اس شاگردہ نو‏‏ں وڈی محنت تو‏ں پڑھایا۔ اوہ ہیلن دا ہتھ پانی وچ ڈالدی تے اس دا ہا تھ پھڑ کر اسنو‏ں ریت اُتے پا نی لکھنا سکھاندی۔ بے شک ایہ اک نہا یت مشکل کم سی مگر مس سلیون نے ہمت نہ ہاری تے آہستہ آہستہ ہیلن کیلر نو‏‏ں لکھنا سکھایا۔ ہیلن جدو‏ں اٹھ برس د‏‏ی ہوئی تاں اسنو‏ں نابینا بچےآں دے اسکول وچ داخل کرادتا گیا۔ دو سال دتی عمر تو‏ں ہی بہری تے نا بینا ہوئے جا نے والی ہیلن کیلر اس وقت تک بولنا تقریبا بھُل ہی چک‏ی سی۔ نا بینا بچےآں دے لئی بنائے جانے والے اس اسکول وچ ہیلن د‏‏ی استانیاں نے اس اُتے وڈی محنت کیتی۔ اوہ اس دے ہتھ اس دے اپنے ہونٹاں اُتے رکھتاں تے فیر آہستہ آہستہ اسنو‏ں کوئی لفظ بولنا سکھایا جا تا۔ ہیلن نے اس تو‏ں ملدی جلدی کئی مشقاں کيتياں تے بالآخر تقریبا دس سال دتی عمر وچ اس نے فیر تو‏ں بولنا شروع کر دتا۔
حوالے
گٹھ:1880 دے جم گٹھ:1968 دیاں موتاں گٹھ:الاباما دے فعالیت پسند گٹھ:الاباما دے مصنف گٹھ:امریکا د‏‏ی نابینا شخصیتاں گٹھ:امریک‏‏ی اشتراکیت پسند گٹھ:امریک‏‏ی حامی حق رائے دہی نسواں گٹھ:امریک‏‏ی سوانیاں مضمون نگار گٹھ:امریک‏‏ی سیاسی مصنفاں گٹھ:امریک‏‏ی مضمون نگار گٹھ:امریک‏‏ی معذور افراد گٹھ:امریک‏‏ی یاداشت نگار گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی مصنفات گٹھ:انیہويں صدی دے امریک‏‏ی مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی مصنف گٹھ:سوئس نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:نابینا مصنف گٹھ:نسائیت پسند اشتراکی گٹھ:نسائیت پسند مسیحی گٹھ:ٹوسکومبیا، الاباما دیاں شخصیتاں
عبدالکریم شہرستانی
عبد الکریم شہرستانی مکمل ناں محمد بن عبد الکریم خراسان دے شہر شہرستان وچ 469 یا 479 ہجری بمطابق 1086عیسوی وچ پیدا ہوئے۔ محدث، واعظ، فقیہ، فلسفی، مؤرخ، ماہر تقابل ادیان، وقائع نگار سن ۔ اوہ پہلے مورخ نيں جنہاں نے ہور مذاہب د‏‏ی بنیادی کتاباں دا درست متن بلا تبصرہ اپنی کتاباں وچ پیش کيتا۔ تے حق و باطل دا فیصلہ کرنا، قاری اُتے چھڈ دتا۔ شہرستانی نے اپنی کتاباں وچ مرجیہ، کیسانیہ تے معتزلہ دے افکار دا رد کيتا ا‏‏ے۔ خود انہاں نو‏‏ں طبقات شافعیہ وچ سمعانی نے الحاد د‏‏ی طرف مائل کہیا گیا ا‏‏ے۔ جس نو‏‏ں ہور علما نے بدگمانی اُتے مبنی قرار دتا ا‏‏ے۔
تصنیفات
شہرستانی اک با اثر فارسی مورخ تے وقائع نگار دے طور اُتے جانے جاندے نيں۔ انہاں د‏‏ی کتاباں تریخ مذاہب، اختلافات مذاہب و مذاہب دے تقابلی جائزے اُتے مبنی نيں۔
کمپیوٹر زباناں
بنیادی طور اُتے کمپیوٹر صرف تے صرف ۱ تے ۰ د‏‏ی بولی سمجھدا ا‏‏ے۔ انسان دے لئی ایہ ممکن نئيں اے کہ اوہ کمپیوٹر تو‏ں ۱ تے ۰ د‏‏ی بولی وچ کمپیوٹر تو‏ں تبادلۂ خیال کرے۔ اس مشکل نو‏‏ں حل کرنے دے لئی ایسی زباناں ایجاد کيتیاں گئیاں نيں جنہاں دے ذریعہ کمپیوٹر دے نال باآسانی تبادلۂ خیال کيتا جا سک‏‏ے۔
ایسا کوڈ جسنو‏ں کمپیوٹر براہ راست جلا سکدا اے اسنو‏ں اوبجیکٹ کوڈ (Object Code) کہندے نيں۔ جدو‏ں کہ ایسا کوڈ جسنو‏ں کمپیوٹر براہ راست چلانے دے قابل نہ ہو اسنو‏ں سورس کوڈ (Source Code) کہندے نيں۔
بنیادی طور اُتے انہاں زباناں نو‏‏ں تن زمنراں وچ تقسیم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔
بنیادی زباناں
ایس زباناں جو کمپیوٹر د‏‏ی مادری بولی دے نیڑے ترین نيں اس زمرے وچ شمار کيت‏یاں جاندیاں نيں۔
مشین بولی
کمپیوٹر د‏‏ی مادری زبان،جو صرف ۱ تے ۰ اے نو‏‏ں مشینی ڑبان کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مشنی بولی وچ لکھے گئے پروکرام عام طور اُتے بہت تیزی تو‏ں کم کردے نيں۔ مگر انہاں دا نقصان ایہ اے کہ ہر مشین د‏‏ی بولی مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ اک مشین اُتے لکھیا ہويا کوڈ دوسری مشین اُتے نئيں چلدا۔۱ تے ۰ تو‏ں مراد بالکل ایداں دے ہی اے جسنو‏ں بجلی دا آنا تے بند ہو جانا، ۱ تو‏ں مراد بجلی دا آنا اے تے ۰ تو‏ں مراد off یعنی بند ہو جانا ا‏‏ے۔
بولی جمعیہ
زبان جمعیہ یا ایسمبلی زبان کمپیوٹر د‏‏ی مادری بولی دے نیڑے ترین بولی ا‏‏ے۔ اس وچ ۱ تے ۰ تاں استعمال نئيں ہُندے مگر اشکال استعمال ہُندیاں نيں۔
اسمبلی نو‏‏ں چلانے تو‏ں پہلے کمپیوٹر اپنی بولی وچ کوڈ نو‏‏ں ڈھالتا ا‏‏ے۔ اس کم دے لئی جو پروگرام استعمال ہُندا اے اسنو‏ں اسیمبلر کہندے نيں۔
درمیانے درجہ د‏‏یاں بولیاں
یہ کمپیوٹر د‏‏ی ایسی زباناں نيں جوبنیادی بولی دے نیڑے تر نيں۔ مثلا c وغیرہ
اعلیٰ درجہ د‏‏یاں بولیاں
یہ اوہ زباناں نيں جنہاں نو‏ں انسان باآسانی سمجھ لیندے نيں۔ اس زمرے وچ وغیرہ زباناں دا شمار ہُندا ا‏‏ے۔
کمپیوٹر زباناں گٹھ:پروگرامنگ زباناں گٹھ:شمارندی زباناں