cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
روات جے مل راٹھور
گٹھ:راجستھان دے لوک
بوہا
بوہا یا دروازہ کسے کمرے، عمارت، چار دیواری یا کسے وی ہور عمارت دے اندر جاݨ یا باہر آؤݨ آݪے راہ نوں کہیا جاندا اے، جیہنوں لوڑ ویلے کھولیا یا بند کیتا جا سکے۔
ہور دیکھو
گٹھ:عمارتاں گٹھ:تعمیرات
ایمل زولا
ایمل زولا (2 اپریل 1840 – 29 ستمبر 1902)اک فرانسیسی لکھاری سی۔ 2 اپریل 1840 نوں پیرس وچ جمیا۔ فرانس دی سیاسی ازادی لئی اوہنے بڑا کم کیتا۔
بوتا
اونٹھ دے بچے نوں بوتا تے مادہ بچے نوں بوتی کہندے نیں۔
گٹھ:اونٹھ ٹبر
بوائل دا قنون
بوائل دا قنون گیساں دے قنوناں چوں اک اے تے اے آئیڈیل گیس دے قنون دا ویی اک پاسا اے۔ بوائل دے قنون چ گرمی ناپ پکا ریندا اے۔ بوائل دا قنون اک بند سسٹم چ دب تے تھاں دے وشکار جوڑ دسدا اے۔ اس قنون دا ناں ایدے بنان آلے سائنسدان رابرٹ بوائل دے ناں تے رکھیا گیا سی جینے اے قنون 1662 چ دتا۔ بوائل دا قنون تھلے اے:۔ اگر گرمی ناپ تے آئیڈیل گیس دا ناپ اکو روے تے تھاں دب توں الٹا حساب ہوندا اے۔ ریاضی دے مطابق:۔
کانسٹنٹ دا ناپ اک گیس دے مختلف ناپاں واستے مختلف ہوندا اے۔
Thermische Zustandsgleichung idealer Gase
اونرے دا بالزاک
اونرے دا بالزاک ( 20 مئ 1799 – 18 اگست 1850) اک فرانسیسی لکھاری سی۔ اوہ ڈرامہ تے ناول لکھاری سی La Comédie humaine. اوہدی مشہور کتاب اے۔
گٹھ:فرانسیسی لکھاری
چک 15 نو آر
چک 15 -9آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 9آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی نہر 9آر دیندی  اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 9آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
تھامس پیلی چمگادڑ
تھامس پیلی چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
مہدی خواجہ پیری
مہدی خواجہ پیری (ہندی: मेहदी ख्वाजा पीरी) مرکز بین الاقوامی نور میکرو فیلم نويں دہلی دے بانی نيں۔ مہدی خواجہ پیری (1955) تہران وچ واقع یحییٰ مزار (امام زادہ) دے پاس اک مذہبی خاندان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے ہندوستان وچ کتاباں د‏‏ی تجدید کاری وچ اپنی زندگی دے تقریباً 35؍سال گزارے۔ مرمّت ،پیسٹنگ تے اک ہی مسودات (مخطوطات) تو‏ں کئی کاپیاں دے پرنٹ تے نويں طریقے جو قدیم متن دے تحفظ وچ اک جدید قدم ا‏‏ے۔ ايس‏ے دوران اوہ ہندوستان د‏‏ی مختلف ثقافتاں تو‏ں وی واقف ہوئے تے اس دے علاوہ ہندی، انگریزی تے عربی زبان وچ وی مہارت حاصل کيتی ۔
تعلیمی اہلیت
مہدی خواجہ پیری نے اپنی مذہبی تعلیم احمد مجتہدی تہرانی مدرسہ تو‏ں مکمل د‏‏ی انہاں نو‏ں شیخ جعفر خندق آبادتی، مرزا علی آقا سعدیان تے جناب جوادی دا طالب علم ہونے دا اعزاز حاصل ہويا۔ فیر اعلیٰ تعلیم حاصل کرنے دے لئی قم چلے گئے۔ ايس‏ے وقت تو‏ں مسودات دے جمع کرنے وچ دلچسپی بڑھی۔
1978 وچ انہاں نے اسلامی لائبریریاں نو‏‏ں دیکھنے دے مقصد تو‏ں ہندوستان دا سفر کیتا تے ایتھے اُتے مقیم ہوئے گئے۔ ہندوستان وچ رہندے ہوئے اوہ وڈے وڈے علما کرام جداں علامہ سعادت حسین ،سید علی رضوی (سربراہ جامعۃ السلطانیہ) علامہ وصی محمد (سربراہ مدرسۃ الواعظین) تو‏ں مستفید ہوئے تے اوہ جامعہ سلطانیہ تو‏ں استاداں دے طور اُتے وی منسلک رہ‏‏ے۔ انہاں نے لکھنؤ یونیورسٹی تو‏ں ’’ہسٹری آف عرب کلچر اینڈ سویلایزیشن وچ پی۔ ایچ۔ ڈی ‘‘کی ڈگری حاصل کيتی۔ ايس‏ے دوران انہاں نو‏ں سنی فرقہ دے اسکول اجمل العلوم ’’سنبھل ‘‘توں ’’افضلیت ‘‘ دی ڈگری تو‏ں وی نوازیا گیا۔
سرگرمیاں
1983 وچ مہدی خواجہ پیری نے سید احمد حسینی د‏‏ی مدد تو‏ں اسلامی جمہوریہ ایران دے کلچر ہاؤس وچ فارسی تعلیمی ادارے د‏‏ی بنیاد رکھی تے اس ادارے دے سربراہ وی بنے۔ انہاں سالاں دے دوران انہاں نے دار العلوم ندوۃ العلماء لکھنؤ د‏‏ی لائبریری وچ فارسی ،عربی مسودات د‏‏ی دو جلداں، لسٹ بھوپال تے اشاعتکشمیر، پبلیکیشنز،گارجینز آف اُتے شین لنگویجز اِنہاں انڈیا تے لائبریری راجا محمودآباد د‏‏ی فہرستاں شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1995 وچ جناب آیۃ اللہ سید علی خامنہ ای دے حکم اُتے انہاں نے نور انٹر نیشنل مائیکروفلم سینٹر د‏‏ی بنیاد رکھی۔ نورانٹرنیشنل مائیکروفلم د‏‏ی بنیاد دے علاوہ سینٹر وچ مختلف شعبے وی قائم کیتے۔ جداں کہ شعبۂ لسٹ نگاری،شعبۂ تحفظ و مرمّت،شعبۂ طباعت،شعبۂ کمپیوٹر تے اک منفرد طریقے تو‏ں اک کاپی تو‏ں کئی کاپیاں بنانا وغیرہ۔ ہندوستانی لائبریری د‏‏ی عربی، فارسی، اُردو، انگریزی مسودات دے 62 کیٹلاگ (لسٹ نگاری بترتیب حروفِ تہجی) د‏‏ی نگرانی کرنا۔ مختلف لائبریریاں د‏‏ی مسودات دے 27 تفصیلی کیٹلاگ تیار کرنا جداں علیگڑھ مسلم یونیورسٹی، درگاہ پیر محمدشاہ، درگاہ عالیہ چشتیہ، ک‏‏تب خانہ آصفیہ، حیدرآباد اُردو ادب دا ک‏‏تب خانہ، محکمۂ فارسی زبان اِنہاں تمام کیٹلاگ دا ترجمہ انگریزی زبان وچ وی کیتا گیا۔ اس دے علاوہ حیدرآباد آصفیہ ک‏‏تب خانہ، جامعہ ملیہ اسلامیہ ک‏‏تب خانہ، جامعہ ہمدرد دے 8 عربی کیٹلاگ تیار کیتے۔ اِنہاں 30 برساں دے دوران انہاں نے 60 ہزار تو‏ں ودھ مسودات تے 20؍ہزار سنگی طباعت د‏‏ی مائیکروفلم و تصاویر تیار ک‏‏يتی‏‏اں ۔ لیڈ پرنٹ کتاباں، ثقافتی، تعلیمی، تحقیقی مراکز جو ہندوستان د‏‏ی مختلف لائبریریاں وچ دستیاب نيں۔ ایہ تمام کم انہاں د‏‏ی اہ‏م سرگرمیاں وچ شامل نيں۔
طباعت دے جدید طریقے
پرنٹنگ دے نويں نويں طریقے ایجاد کرکے جداں مرمت، پیسٹنگ تے اک مسودات د‏‏ی کاپی تو‏ں کئی کاپیاں تیار کرنا۔ انہاں نے پرنٹنگ دے نويں طریقےآں دے ذریعہ قدیمی متن نو‏‏ں دوبارہ زندہ کیتا ا‏‏ے۔ حالے تک 200 تو‏ں ودھ عنوانات د‏‏ی کاپیاں تیار کيتی جا چکيت‏یاں ناں۔ جس وچ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں قدیمی کتاب ’’نہج البلاغہ‘‘ اور’’ کلیات سعدی‘‘ د‏‏ی مرمت تے ست سو کاپیاں تیارکاں جداں کم قابل ستائش نيں۔
مقبرہ قاضی نور اللہ شوشتری
مہدی خواجہ پیری ہور دوسرے کماں دے علاوہ آگرہ شہر وچ واقع قاضی نورالله شوشتری دے مقبرے د‏‏ی مرمت و دیکھ بھال وچ وی اہ‏م کردار ادا کردے اے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1955 دے جم گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:ایرانی فضلا گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی محققاں گٹھ:بھارتی مہتممین ک‏‏تب خانہ گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں
بھُبنیشوَر
بھُبَنیشوَر جاں بھُوَنیشوَر (اوڑیا بولی ଭୁବନେଶ୍ୱର)، بھارت دے اوڑیسہ صوبے دا راجگڑھ اے۔ اس شہر دا اتہاس 3،000 سالاں توں ودھ پرانا اے جو مہانمیگھا-بہانایگھا چیدی سلطنت (دوجی صدی قبل مسیح)، جہدی راجگڑھ نیڑلا شہر ششوپالگڑھ سی، توں شروع ہندا اے۔ بھُبَنیشوَر دا ناں تربھُبَنیشوَر  توں آیا اے جہدا اکھری ارتھ 'تنّ لوکاں دا مالک' بھاوَ "شو" اے۔ ایہدے ہور ناں "توشالی، کلنگا نگری، نگر کلنگا، ایکمرا کنن، ایکمرا کھیتر" اتے "مندر مالنی نگری" (مندراں دا شہر) نیں۔ ایہہ اوڑیسہ دا سبھ توں وڈا شہر اے اتے چڑھدے بھارت دا پرمکھ معاشی اتے مذہبی مرکز اے۔
حوالے
گٹھ:ہندستان گٹھ:اوڑیسہ دے شہر گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت
ساوہ (شہر)
ایہہ ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان ساوہ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ مرکزی گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
یوحنا دی انجیل
یوحنا د‏‏ی انجیل یا انجیل یوحنا Τὸ κατὰ Ἰωάννην εὐαγγέλιον اناجیل اربعہ وچو‏ں چوتھ‏ی ا‏‏ے۔ جو یوحنا تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔
صوبہ بیرات
البانیا براعظم یورپ دے تناں مسلمان دیساں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
یوحنا دی انجیل
خاکہ
یوحنا نے چیدہ چیدہ گلاں دا ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اوہ مسیح دے ازلی کلمہ دے تجسم تو‏ں شروع کردا اے تے فیر فورا ہی یسوع مسیحی د‏‏ی نبوت دے ابتدائی دناں تو‏ں گل دا آغاز کردا اے، یوحنا اصطباغی (یحییٰ علیہ السلام) تو‏ں بپتسمہ، شاگرداں دا انتخاب تے گلیل تو‏ں یردن واپسی نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔ یوحنا اناجیل متوافقہ د‏‏ی نسبت گلیل دا کم تذکرہ کردا ا‏‏ے۔ اس دے مقابلے وچ یہودی عیداں تے یروشلم دے واقعات نو‏‏ں زیادہ بیان کردا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ لعزر نو‏‏ں زندہ کرنا، بیت عنیاہ وچ مسح، یروشلم وچ فتحمند داخلہ، آخری فسح، گرفتاریاں، پیشی تے پطرس دا انکار، پیلاطس دے سامنے پیشی د‏‏ی تفصیل، آخری بیان تے دعا تے تصلیب تے قیامت (تیسرے دن زندہ ہونا)۔
صوبہ بیرات
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے صوبے گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
کھڑی بولی
کھڑی بولی ہندی نوں کیعا جاندا اے۔ اے لیندے اتر پردیش تے دلی دے آلے دوالے بولی جاندی اے۔ کھڑی بولی اردو تے ہندی دا سرکاری لہجہ اے۔ اے سہارنپور مظفرنگر باغپت میرٹھ غازی آباد رام پور مراد آباد بجنور دے ضلعیاں چ بولی جاندی اے۔
اے بولی نوں سرکار تھاپڑ ایدے دلی دے آلے دوالے بولن باجوں تے فیر رہتل دی بولی بنن باجوں ملیا۔
گٹھ:اردو دیاں بولیاں
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
ٹینی پیلی چمگادڑ
ٹینی پیلی چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
روات فتاح سسودیا
راوت فتاح سسودیا میواڑ دے شاہی خاندان دا نیڑلا رشتے دار سی تے کیلاوا ریاست دا جگیردار سی۔ اس دے باپ دا ناں راوت جگت اتے ماں دا ناں رانی سجن بائی سونگر چوہان سی۔ فتاح دا دادا، پیؤ اتے دو چاچے میواڑ خاطر لڑائیاں وچ شہید ہوئے سن۔ فتاح دے دادا راوت سیہا دی موت رانا سانگا ولوں بابر دے خلاف کھنوا دی لڑائی وچ لڑدے ویلے ہوئی سی۔ فتاح دیاں 9 بیویاں ، 5 دھیاں اتے 6 پتر سن۔ اس دیاں ساریاں بیویاں، دھیاں اتے دو پتر چتوڑگڑھ دے جوہر وچ سڑ کے اپنیاں جاناں دے گئے سن۔ اس دی موت توں بعد اس دا وڈا پتر راوت کالا سسودیا کیلاوا دی گدی اُتے بیٹھا، جو ہلدیگھاٹی دے میدان وچ رانا پرتاپ سنگھ دوم ولوں لڑدا ہویا ماریا گیا۔
روات جے مل راٹھور دی موت توں بعد راجپوتاں دی کمانڈ فتاح دے ہتھ وچ آ گئی۔ جےمل ورگے گاتھامئی جنگجو دے مر جان کارن راجپوت فوج وچ گھور بد دلی پھیل گئی سی۔ پر فتاح نے اوہناں نوں ہمت بنھوائی۔ نسچت ہار ساہمنے ویکھ کے وی اس نے ہتھیار سٹّ کے شرمندگی دی زندگی جیون دی بجائے اک سپاہی دی موت چنی۔ اگلے دن جدوں مغل فوج نے قلعے وچ داخلہ کیتا تاں راجپوت عورتاں نے چتا وچ کدّ کے جوہر کر لیا اتے راجپوت جنگجو فتاح دی اگوائی ہیٹھ کیسری کپڑے پہن کے تے شہیدی گانے بنھ کے مغل فوج اُتے ٹٹ پئے۔ فتاح مغلاں وچ مار-کاٹ مچاؤندا ہویا اگے ہی اگے ودھدا گیا۔ آخر جدوں اوہ کسے طرحاں قابو نہ آیا تاں اس نوں اک ہاتھی دے تھلے کچل دتا گیا۔ جدوں اس نوں پہچان کے اکبر دے ساہمنے پیش کیتا گیا تاں اوہ اجے زندہ سی، پر جلدی ہی اس دی موت ہو گئی۔
20 اکتوبر، 1567 نوں ہندستان دے شہنشاہ اکبر نے راجپوتانے نوں اپنے قبضے ہیٹھ کرن لئی راجستھان دی سبھ توں مضبوط ریاست میواڑ دے راجگڑھ چتوڑگڑھ اُتے آپ خود حملہ بول دتا۔ راجپوتاں نے بوہت زیادہ بہادری نال مغل فوج دا ساہمنا کیتا تے اس نوں 23 فروری، 1568 تک روکی رکھیا۔ میواڑ دا مہارانا اُدے سنگھ خود سپردگی کرن دی بجائے پروار سمیت چتوڑگڑھ نوں اپنے سپہ سالاراں جےمل اتے فتاح دے سہارے چھڈّ کے گوگنڈا دے قلعے وچ چلا گیا۔ جےمل اتے فتاح نے 8000 فوجیاں اتے 35،000 کساناں-مزدوراں دی مدد نال اکبر دے لکھاں فوجیاں نوں چار مہینے تک قلعے دے نیڑے نہ پھڑکن دتا۔ آخر 22 فروری، 1568 نوں جےمل اتے 23 فروری، 1568 نوں فتاح مارے گئے تے قلعہ مغلاں دے ہتھ آ گیا۔ اس جنگ وچ سارے دے سارے 8000 راجپوت فوجی مارے گئے تے ہزاراں عورتاں نے بچیاں سمیت جوہر کر لیا۔ اکبر دی کھجھی-کھپی فوج نے 30،000 عامَ لوکاں دا وی قتل کر دتا۔ اس جت دی خوشی مناؤن لئی اکبر اک ہفتہ چتوڑگڑھ وچ رہا۔ اکبر جےمل اتے فتاح دی بہادری توں اینا خوش ہویا کہ دوواں دے کالے سنگمرمر دے ہاتھی اُتے سوار بتّ آگرے دے قلعے دے مکھ دروازے دے باہر قائم کروائے۔
گٹھ:راجستھان دے لوک
سُرو دریا
سُرو دریا سندھ دریا دا اک معاون دریا  اے۔ سورو دریا لداخ  دے کارگل ضلعے وچ اک دریا اے۔ اتے ایہہ بھارت دے جموں اتے کشمیر  دے لداخ کھیتر وچ وگن والا اک دریا اے۔
جغرافیہ
سورو دریا 185 کلومیٹر (115 میل) دی لمبا دریا اے جو کہ پینجیلا گلیشیئر توں پیدا ہندا اے جو ڈرانگ ڈرونگ گلیشیئر دے نیڑے پینجی لا درے اُتے واقع اے۔ ڈرونگ ڈرنگ گلیشیئر سٹوڈ دریا  نوں وی اتپن کردا اے جو سوراں توں الٹ سمت وچ وگدا اے۔ سورو دریا دا سروت کارگل شہر دے دکھن ول 142 کلومیٹر (88 میل) اے، اتے زانسکر توں 79 کلومیٹر (49 میل) اتر ول اے۔ سرینگر، جموں اتے کشمیر دے راجگڑھ پچھم ول 331 کلومیٹر (206 میل) اے۔ دریا کارگل-زونسکر روڈ دے نال نال اسدے سروت توں پچھم دے ول وگدا اے۔
حوالے
گٹھ:دریا گٹھ:پاکستان دے دریا
نکی پیلی چمگادڑ
Least yellow bat پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
نکی پیلی چمگادڑ
یوحنا دا مکاشفہ
مکاشفہ د‏‏ی کتاب یوحنا عارف تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ علما دا خیال اے کہ ایہ یوحنا پہلی صدی عیسوی د‏‏ی کلیسا دا اک ممتاز رہبر سمجھیا جاندا سی۔ اوہ اپنے مسیحی ایمان د‏‏ی وجہ تو‏ں پتمس دے خشک جزیرہ وچ جلا وطنی دے دن گزار رہیا سی۔ اوتھے اس نے رویا وچ جو کچھ دیکھیا اوہ اس کتاب وچ زمرز استعارہ د‏‏ی بولی وچ بیان کر دیایہ کتاب غالبا 90 تا 96 عیسوی دے دوران یونانی زبان وچ لکھی گئی۔ اس کتاب وچ آئندہ واقعات جو آمد مسیح تو‏ں پہلے رونماء ہون گے درج ني‏‏‏‏ں۔ مکاشفہ نويں عہد نامہ یعنی انجیل مقدس د‏‏ی آخری کتاب ا‏‏ے۔ اس دے بعض مطالب نو‏‏ں سمجھنا بے حد دشوار ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئی اس کتاب د‏‏ی بہت ساریاں تفسیراں لکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ اس کتاب دے مطالعے دے لئی اُنہاں تفسیراں تو‏ں مدد لی جا سکدی ني‏‏‏‏ں۔
گٹھ:یوحنا دا مکاشفہ گٹھ:خطوط عہد نامہ جدید گٹھ:کتب عہد نامہ جدید گٹھ:مسیحی معادیات گٹھ:یوحناوی ادب گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:پہلی صدی دے مسیحی متون گٹھ:عیسائیت
بوداپست
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ہنگری دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں
چک 21 دس آر
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
برج بھاشا
برج بھاشا اتر پردیش ہندستان دی اک بولی اے۔ اینون ہندی دی اک بولی سمجیا جاندا اے۔ اے اترپردیش دے تریخی پاسے برج چ بولی جاندی اے ایس لئی برج بھاشا اخواندی اے۔ ایس بولی وج ای ہندستان دا بہوت ساری لکھت تے کلاسیکی موسیقی لکھی گئی اے۔ امیر خسرو ایسے بولی دے شاعر سن۔ اے پہلے سرکاری بولی سی پر فیر کھڑی بولی نے ایدی تھان لے لئی۔ اے بولی متھرا علی گڑھ آگرہ فیروز آباد ہاتھرس اٹاوہ فرخ آباد دے ضلعیاں چ بولی جاندی اے۔
گٹھ:ہندی بولیاں گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
نظام لوہار
نظام لوہار 1835 وچ ترن تارن (پنجاب) دے اک مسلم گھراے وچ جمیا - ایہ اوہناں ویلیاں دی گل ایں جد انگریز پنجاب وچ اپنے پیر گڈ رہیا سی تے جنگ آزادی وی نیڑے سی -
نظام لوہار
نظام گبھرو شروع توں ہی غریباں لئی دل وچ درد رکھدا سی تے انگریزاں دے روز بروز ودھن والے ظلم اوہنوں ستاؤندے سن - تے نظام نے پہلاں تے نیویں نیویں ہو کےاپنی تحریک نوں توریا - تے پہلاں تے نکی پدھر تے اوہنے اپنیاں کاروائیاں شروع کر دتیاں انگریز نوں ہولی ہولی نظام بارے شک پے رہیا سی پر اوہناں نوں کوئی ثبوت نہیں سی لبھدا ایس کر کے کہ نظام ہر واردات دے مگروں لک جاؤندا سی
انگریزی ظلم
اک دیہاڑ پلس نے اوہدے گھر چھاپا ماریا تے اوتھوں اوہناں نوں ہتھیار لبھ گئے نہ صرف ایہہ سگوں اوہناں انگریزاں دے افسر نے نظام دی بھین نال جبر زنا وی کیتاتے نظام دی ماں ایہ ویکھ کے برداشت نا کر سکی تے مر گئی - نظام نوں جد ایہ گل پتا لگی تے اوہنے پہلاں تے اپنی بھین دا فوری طور تے اپنے اک سنگی شفیع نال ویا ہ کر دتا - فیر اگلی راتیں اوہنے تھانے ہلہ کیتا تے اوس کیپٹن کول جیہنے ایہدی بھین نال برا کیتا سی اوہنوں مار دتا۔ تے کجھ دیہاڑیاں دے مگروں نظام نے اک ہور افسر ایس ایس پی رونلڈ نوں موت دے گھاٹ لا دتا
مشہوری
ہن پورے امرتسر وچ نظام دیاں دھماں پے گئیاں تے سبھ پنڈ دے لوکاں نے ایس گل تے سہمتی کیتی کے جیہنے وی نظام دی مخبری کیتی اوہدا گھر ساڑ دتا جاویں گا تے ایہ گل سن کے انگریز وی کمبھ اٹھے اک دیہاڑے نظام نے چھاونی دے تھانے وچ ہلہ کیتا تے اک سکھ باغی سوجھا سنگھ نوں چھڈا لیتا تے سوجھا تے نظام بہت پکے ویر بن گئے تے پورے علاقے وچ انگریزاں دی نک وچ ایہناں دوہاں نے نتھ پا دتی تے جیویں نظام دی ماں دا انتقال ہو گیا سی نظام نے سوجھے دی ماں نوں اپنی ماں بنا لئیا۔ ایہناں دے جتھے نوں اصل طاقت اوس ویلے لبھی جد قصور دا اک گبرو جوان جبرو جٹ ایہناں نال رل گیا ایہناں تناں نے رل کے اک تحریک توری جیہدا ناں سی پنجاب چھڈ دیو تحریک ایس تحریک دے جھنڈے تھلے پورے پنجاب دے گبرو تے کن ٹٹے گبرو ایہناں نال رل گے ایہناں نے کئی سو انگریز فوجیاں نوں ماریا تے اوہناں نوں لٹ کے غریب لوکاں دی مدد کیتی
نظام خلاف سازش
انگریزاں نے ایہناں دی تحریک نوں ڈکن لئی اک شاطر چال چلی تے اک بدکردار کڑی نوں سوجھے دا نال نتھی کر دتا - اوس کڑی نے سوجھے نوں اپنے جال وچ پھسالیا سوجھا اوہدے عشق وچ کملا ہو گیا تے اپنے فرضاں کولوں وی غافل ہوگیا ہور تے ہور جد اوہدی ماں بہت سخت بیمار ہو گئی تے سوجھے نے اپنی ماں نوں وی اوہدے حال تے چھڈ دتا - جد نظام نوں ایس گل دا پتہ چلیا اوہ فورن ماتا جی دے کول آیا تے اوہناں کولوں سوجھے دی لا پرواہی دا قصہ سن کے سوجھے نوں جھڑکیا جھمبیا سوجھے نوں ایہ گل بھیڑی لگی تے نالے اوہدی محبوبہ نے ایہ موقعہ پاؤندے ہی سوجھے نوں اکسایا کہ توں ایہدی مخبری کر دے - سوجھے نوں پتہ سی کہ نظام ایہدی ماتا جی دے کول اوہناں دی تیمارداری کرن لئی آؤندا اے
موت
اک دیہاڑ نظام ماتا جی کول آیا ہویا سی تے سوجھے نے پلس نوں مخبری کر دتی پلس نے نظام نوں سوجھے دے گھر وچ گھر لیا تے 48 گھنٹے تیک فائرنگ ہوئی تے نظام 48 گھنٹے تیک کلا لڑدا رہیا تے نظام نے اوہناں نوں چکما دے کے بھجھن لئی نکلیا تے راہ وچ آؤن والی کسی چیز نال اوہدا سر وجیا تے اوہ گھائل ہو گیا تے گوریاں نے اوس نوں شہید کر دتا تے سوجھے تے جبرو نوں پھڑ کے تھانے لے گئے۔
سوجھے دی ماں دا تریخی جملہ
جد سوجھے دی ماتا نوں ایہ پتا چلیا کے ایہ سبھ اوہدے پت سوجھے نے کیتا اے اوس عظیم پنجاب دی ماں نے تلوار کڈھی تے سدھی تھانے آپڑی تے سوجھے دا سر وڈھ دتا تے تریخی جملہ کیہا '"سوجھیا توں مردے مردے اک ہور روگ وی نال لے کے جا میں تینوں 32 دھاراں نہیں بخشاں گی تے جبرو توں گواہ رہیں میں ایہنوں کیوں ماریا ایں"'
جنازہ
نظام دے جنازے وج ہزاراں بندہ آیا تے انگریز تے اوہدے جنازے تے 2 روپئے فی بندہ ٹیکس لا دتا تے ، اوہناں نے ٣٥٠٠٠ روپیہ اکھٹا کیتا
شازند
ایہہ ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان شازند دا انتظامی مرکز اے ۔
نظام لوہار
نابری اتے بہادری دا نشان- شہید نظام لوہار
مڈھلا جیون۔.۔.۔.۔.ماجھے دی دھرتی دا انگولیا ہیرو "نظام لوہار" بریٹیش راج وچ ترن-تارن دی دھرتی تے وچرن والا اوہ سورما سی، جسنے انگریزی راج وچ پنجابیاں دے سر اٹھا کے جین دی ادا نوں انتلے ساہاں تک نبھایا سی ۔ نظام لوہار 1835 وچ ترن تارن دے اک غریب مسلم گھر وچ جمیا سی ۔ ایہہ اوہناں ویلیاں دی گل اے، جد اجے انگریز پنجاب وچ اپنے پیر ہی گڈّ راے سن ۔ اسدا پروار لوہار دا کم کردا سی ۔ اوہ وی وڈا ہو کے اپنے گھر وچ ہتھیار بنایا کردا سی ۔ اسدے نال اسدی ماں اتے اک کوآری بھین رہندی سی ۔ اوہ بچپن توں ہی آزاد طبیعت تے انکھی سبھاء والا سی ۔
شازند
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ مرکزی گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
نظام لوہار
برٹش راج دی مخالفت
مہاراجا رنجیت سنگھ دے راج نوں سازشاں کرکے جدوں گوریاں نے اپنے راج وچ ملا تاں نظام نے اس راج نوں پروان نہیں کیتا، اسنے ہندو-سکھ بھائیچارے نال رلکے گوریاں دی ورودھتا شروع کر دتی ۔ نظام گبھرو شروع توں ہی غریباں لئی دل وچ درد رکھدا سی تے انگریزاں دے روز روز ودھن والے ظلم اوہنوں ستاؤندے سی ۔ اوہ گوریاں دی بادشاہت دے خلاف سی ۔ پر اسدا پروار چاہندا سی کہ نظام ایہناں کماں توں دور راے ۔ اسنے بریٹیش حکومت دے خلاف آپنیاں کاروائیاں شروع کر دتیاں ۔ اسنے مقامی باغی آگوآنں جیت سنگھ اتے ملکیت سنگھ نوں ہتھیار بنا کے دینے شروع کر دتے ۔ اسدے ایہہ کم چااے چھوٹے پدھر دے سن، پر انگریزاں نوں ہولی ہولی نظام بارے شکّ پے رہا سی ۔ اوہناں نے اسدیاں کاروائیاں تے نگا رکھنی شروع کر دتی ۔ پر اوہناں نوں کوئی ثبوت نہیں سی لبھدا ۔ پھر نظام نے ہولی-ہولی کھل کے باغیاں نال شنگھرش وچ حصہ لینا شروع کر دتا ۔ ہر واردات دے مگروں اوہ "چنگا-منگا" دے جنگل وچ لک جایا کردا سی ۔
پولیس دا چھاپا تے تشدد۔
اک دن نظام لوہار دی غیر-حاضری وچ ترنتارن پولیس نے "کیپٹن کول" دی اگوائی وچ اوہدے گھر چھاپا ماریا ۔ نظام نے گھر وچ اک خفیہ تہہ خانہ بنایا سی، جس وچ اوہ اصلا چھپا کے رکھدا سی ۔ پولیس نے اوتھوں ہتھیار برآمد کر لئے ۔ پر اس ریڈ ویلے انگریزاں دے افسر "کیپٹن قول" نے نظام دی بھین نال اسدی ماں دے ساہمنے ہی زبر زناہ وی کیتا ۔ ایہہ صدمہ نظام دی ماں ویکھ کے برداشت نہ کر سکی تے اس نموشی وچ ہی چل وسی ۔ جدوں نظام نوں اس گل دا پتہ لگا تاں اوہنے پہلاں تے اپنی بھین دا ویاہ فوری طور تے اپنے اک سنگی "شفیع" نال کر دتا ۔ ایہہ گھٹنا اسدی سورمرفتار لئی بہت وڈی ونگار سی ۔ اسنے اپنے حوصلے نوں بلند رکھدے ہوئے اگلی ہی رات تھانے تے ہلاّ کیتا ۔ اسنے "کیپٹن قول" جہنے اسدی بھین نال برا سلوک کیتا سی، اوہنوں پار بلا دتا ۔ نظام ہن کھل کے حکومت دے خلاف نطر آیا سی ۔ اسنے سدا لئی گھر نوں الوداع کہندے ہوئے گریلا جیون اپنا لیا ۔ کجھ ہی دہاڑیاں دے مگروں نظام نے اک ہور افسر ترنتارن دے ایس پی "رونالڈ" اتے کئی ہور گورے افسراں نوں موت دے گھاٹ اتار دتا ۔ ہن پورے امرتسر وچ نظام دیاں دھماں پے گئیاں ۔ اس نال ہوئے دھکے کارن اتے سنگھرشی جیون کارن اسدا لوک بہت ستکار کرن لگ پئے ۔ سبھ پنڈاں دے لوکاں نے ایس گل تے رضا مندی کیتی کہ جہنے وی نظام دی مخبری کیتی اوہدا گھر ساڑ دتا جاویگا ۔ ہن نظام لوہار اک ڈاکو نہیں لوکاں دا مسیحا سی ۔ اوہ پنجابیاں دی انکھ دا پرتیک بن چکا سی ۔ ایہہ گل سن کے انگریز وی کمب اٹھے ۔ اوہناں دیاں تمام کوشساں دے باو جود وی نظام پولیس دی پکڑ توں باہر سی ۔
جبرو جٹّ تے شوجے نوں چھڈواؤنا
نظام لوہار دا نام اس ویلے بہت ستکار نال لیا جاندا سی ۔ اسنے غریباں دی مدد کرکے اپنا رتبہ روبنہڈّ ورگا بنا لیا سی ۔ اسنے اک دہاڑے چھاونی دے تھانے وچ ہلاّ کرکے سرکار دے باغی "شوجا سنگھ" اتے "جبرو جٹّ" نوں چھڈا لیا ۔ ہن تناں نے ہی علاقے وچ انگریزاں دی نکّ وچ کر دتا سی ۔ نظام دی ماں دا انتقال ہو گیا سی، اسنے سجے دی ماں نوں اپنی ماں بنا لیا ۔ نظام لوہار دی دھانک ہن ہر پاسے فیل چکی سی ۔ ایہناں دے جتھے نے کھلکے گوریاں دی مکھالفت کردیاں، "پنجاب چھڈّ دیو" تحریک توری سی ۔ اس تحریک دے جھنڈے تھلے پورے پنجاب وچ وچ بہت سارے نوجوان ایہناں نال رل گئے ۔ ایہناں نے کئی سو انگریز فوجیاں نوں ماریا اتے سرکاری خزانہ لٹّ کے غریب لوکاں دی مدد کیتی ۔ اس پرکار اک لوک لہر کھڑی ہو گئی، جو قائم ہو راے انگریزی راج لئی کڑی چیلنج سی ۔ اس تکڑی دی بہادری دے قصے دور دور تک فیل گئے ۔ نظام لوہار گوری حکومت دے کاغذاں وچ سبھ توں لوڑیندا باغی سی ۔ اسدے گھوڑے دیاں ٹاپاں ہن وائسرائے دے دربار وچ سنائی دندیاں سن ۔
انگریزاں دی سازش تے شوجے دا بھٹکݨا۔
ہن انگریزاں نے ایہناں دی تحریک نوں ڈکن لئی اک شاطر چال چلی تے اک بد کردار کڑی نوں سجے نال نتھی کر دتا ۔ اس کڑی نے سجے نوں اپنے پریم-جال وچ پھسا لیا ۔ شجا اوہدے عشقَ وچ کملا ہو گیا تے اپنے فرضاں کولوں وی غافل ہو گیا، اوہ ہن اپنے عہد توں منکر ہو کے انگریزاں نوں پنجاب چوں کڈھن دے سچے-سچے عاشِ توں پچھے ہٹّ رہا سی ۔ ستم دی گل اے کہ جد اوہدی ماں بہت سخت بیمار ہو گئی تے سجے نے اپنی ماں نوں وی اوہدے ہال تے چھڈّ دتا ۔ جد نظام لوہار نوں ایس گل دا پتہ چلیا اوہ فوراً ماں جی دے کول آیا تے اوہناں کولوں سجے دی لاپرواہی دا قصہ سن کے سجے نوں جھڑکیا جھمبیا ۔ سجے نوں ایہہ گل بھیڑی لگی تے نالے اوہدی محبوبہ نے ایہہ موقع پاؤندے ہی سجے نوں اکسایا کہ توں ایہدی مخبری کردے، سجے نوں پتہ سی کہ نظام ایہدی ماں جی دے کول اوہناں دی تمارداری کرن لئی آؤندا اے، اسنے اپنی محبوب دیاں گلاں وچ آ کے اپنے جگری یار تے لوک ہیرو نظام نوں مرواؤن دا منصوبہ بنا لیا ۔
شجے دی گداری اتے آخری مقابلہ۔
اک دہاڑے نظام لوہار شجے دی ماں جو اصل وچ ہن شجے دی دھرم-ماں بن چکی سی، اس کول آیا ہویا سی ۔ انقلابی راہواں توں بھٹک کے غدار بنکے سجے نے پولیس نوں مخبری کر دتی ۔ اسدی اطلاع تے پولیس پورے لام-لشکر نال نظام نوں سجے دے گھر وچ ہی گھیر لیا ۔ نظام نے اپنے محدود ہتھیاراں نال پولیس دا ڈٹکے مقابلہ کیتا ۔ اسدے بچ کے نکلن دی امید بہت مدھم سی ۔ اسنے گرفتار ہون دی بجائے پولیس دی دھاڑ دا آخری گولی تیک ساہمنا کیتا ۔ ایہہ مقابلہ 48 گھنٹے تیک چلیا ۔ انت وچ نظام نے پولیس نوں چکمہ دے کے گھیرا توڑ کے نکلن دی کوشس کیتی، پر بھجدیاں ہویاں راہ وچ کسے چیز نال اوہدا سر وجیا تے اوہ گھائل ہو کے ڈگّ پیا ۔ گوریاں نے زخمی ہوئے سوربیر نظام نوں گولیانں مار کے شہید کر دتا ۔ اوہ سجے تے جبرو نوں پھڑ کے تھانے لے گئے ۔
ماں دا فرض اتے شجے دی موت
جد سجے دی ماں نوں ایہہ پتہ چلیا کہ اسدے دھرمی پتر نظام نوں اسدے ہی پیٹوں جمے پتر نے مخبری کرکے مروایا اے تاں اس توں رہا نہ گیا ۔ اسدے لئی ایہہ بہت کٹھن امتحان دی گھڑی سی ۔ اسدے لئی اک پاسے غدار پتّ دی ممتا سی، تے دوسرے پاسے دھرمی پتّ دی شہادت دا رنج سی ۔ ماں شبد دے معنےآں نوں وشالتا دندیاں، پنجاب دی اس مہان ماں نے تلوار کڈھی تے سدھی تھانے اپڑی ۔ اس نے سجے نوں ملدے سار ہی اپنے دودھ نوں لاج لاؤن والے غدار پتّ شجے دا سر وڈھّ دتا ۔ اسنے تریخی جملہ کیہا "سجیا توں مردے مردے اک ہور روگ وی نال لے کے جامیں ! تینوں 32 دھاراں نہیں بخشانگی۔.۔.۔.۔.تے جبرو توں گواہ رہیں کہ میں ایہنوں کیوں ماریا اے" ایہہ کہندیاں اوہنے تلوار دھرتی تے سٹّ دتی تے اپنے آپ نوں گرفتاری لئی پیش کر دتا ۔ ایسی مثال اتہاس وچ کدی کسے ماں نے پیش نہیں کیتی سی ۔
شہید نظام لوہار دا جنازہ
نظام لوہار دی شہیدی دی خبر جنگل دی اگّ وانگ فیل گئی ۔ گوریاں دی حکومت نوں ٹچّ جانن والا سورما اپنے ہی ساتھی دی گداری کارن تابوت وچ اہل پیا سی ۔ اسدے زنازے وچ اکلے مسلمان ہی نہیں، ہندو-سکھ ہر سچا پنجابی سیپانی اکھاں نال اسنوں سردھانجلی دین آیا سی ۔ سرکاری دستاویزاں مطابق گوری سرکار نے اوہدے زنازے تے لوکاں دی گنتی گھٹ کرن لئی 2 روپے ( جو اس ویلے بہت زیادہ سن ) فی بندہ ٹیکس لگا دتا سی ۔ پر اپنا سر دے کے لوک-لہر سرجن والے اس جنگجو دے آخری درشناں لئی لوکاں دی بھیڑ امڑھ آئی ۔ اس تریخی جنازے ویلے سرکار نے 35،000 روپیہ مالیا اکٹھا کر لیا سی ۔ جو بھارت وچ اج ویلے دے سبھ توں ودھ لوڑیندے ماؤوادی باغی "گنپتی" دے سر اُتے رکھے انعام 36،000،000 توں وی زیادہ ہووے گا ۔
مرنوں اپرنت نظام لوہار دا نام۔
نرسندیہ شہید نظام لوہار دے سنگھرشمئی جیون اگے سر جھکدا اے ۔ اس دے جیون دے بارے پاکستان وچ بہت ساریاں فلماں بنیاں ہن ۔ اوہ انگریزاں دے کاغذاں وچ چااے اک ڈاکو ہی سی، پر لوک دلاں وچ اسدا ستکار سدا واسطے آزادی لئی تتپر اک انقلابی شہید وجوں راے گا ۔ شہید شبد جو کہ فارسی وچوں آیا اے، اسدے شبدی ارتھ- سچ لئی گواہی دین والا اے، پر اج ایہہ شبد بھاڑے دے فوجیاں اتے بے گناہاں دے خون وچ ہتھ رنگن والیاں لئی ورت کے اس نوں پلیت کیتا جا رہا اے ۔ اج جتھے ویر ساورکر ورگے زائلی دیشبھگت چمکائے جا راے ہن ۔ اج جتھے شہید بھگت سنگھ نوں آریہ سماجی جاں سکھ بناؤن لئی اس نوں صرف پگّ جاں ٹوپی تک محدود کیتا جا رہا ۔ اتھے ناظم لوہار ورگے لوک-ہیرو دا ذکر اک مسلمان ہون کرکے سکولی پاٹھکرم چوں باہر رکھنا وی ساڈیاں سرکاراں ولوں اتہاس نوں ملیامیٹ کرن والیاں پالیسیاں دا لکواں حصہ اے ۔ آزادی دی لوء تے مچلن والے اس انکھی پتنگے تے اس مہان ماں دی وارتا توں شاید میں وی انجان رہِ جاندا، جیکر ساتھی جگدیپ سنگھ گل نال گلاں کردیاں اس مہان شہید دا نام آؤن تے اس بارے کھوج نہ کردا ۔ دکھ دی گل اے کہ ساڈے لوک-ہیرو ساتھوں چھپا کے ویلے دیاں سرکاراں نے ساڈے جھوٹھے ہی "باپو اتے چاچا" سرج دتے ۔ ساڈے بچیاں نوں شاید پتہ ہی نہ چلے کہ شہید دے مطلب کی ہندے ہن ۔ سانوں اپنے جنگجو ورثے دے خونی پترے اپنے دائرے وچوں باہر نکل کے ضرور پھولنے چاہیدے ہن ۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی لوک
عارف عبد المتین
عارف عبد المتین (پیدائش: یکم مارچ، 1923ء - وفات: 30 جنوری، 2001ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو تے پنجابی زبان دے ممتاز شاعر تے نقاد سن ۔
حالات زندگی
عارف عبد المتین یکم مارچ، 1923ء نو‏‏ں کٹڑہ جمیل سنگھ، امرتسر، برطانوی ہندوستان وچ خواجہ عبد الحمید دے گھر پیدا ہوئے  ۔ امرتسر تو‏ں ابتدائی تعلیم حاصل کرنے دے بعد اوہ لاہور آ گئے۔ قیام پاکستان دے بعد انہاں نے کئی ادبی جریداں د‏‏ی ادارت د‏‏ی جنہاں وچ ادب لطیف، سویرا، جاوید، اوراق تے ماحول دے ناں شامل ني‏‏‏‏ں۔ 1970ء وچ انہاں نے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں ایم اے دا امتحان پاس کيتا، جس دے بعد اوہ گورنمنٹ ایم اے او کالج لاہور وچ اسلامیات دے لیکچرار مقرر ہوئے تے فیر تمام عمر تدریس دے پیشے تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔
شاعری
خشبو دا سفر
دھوپ کی چادر
حرف دعا
موج در موج
آتشِ سیال
صلیب غم
دیدہ دل
بے مثال (نعتیہ مجموعہ، 1985ء)
امبر تیری تھاں (پنجابی نعتیہ مجموعہ، 1990ء)
تنقید
امکانات
پرکھ پڑچول
نمونۂ کلام
غزل
وفات
عارف عبد المتین 30 جنوری، 2001ء نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ وفات پا گئے۔ اوہ لاہور وچ میانی صاحب دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1923 دے جم گٹھ:2001 دیاں موتاں گٹھ:اردو ادبی ناقد گٹھ:اردو تنقید نگار گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پنجابی بولی دے شاعر گٹھ:لاہور دے شاعر گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
دیال سنگھ کالج، دلی
دیال سنگھ کالجدلی یونیورسٹی دا اک تعلیمی انسٹیچیوٹ اے۔ ایہہ 1959 وچ قائم کیتا گیا سی اتے دلی وچ واقع اے۔ ایہہ انڈرگریجوئیٹ دے نال نال سائنس، ہمینٹیز اتے ونج وچ پوسٹ-گریجوئیٹ کورس وی پیش کردا اے۔ ایہہ انسانی سروت ترقی وزارت ولوں اعلان کیتے گئے بھارت دے چوٹی دے 10 کالجاں وچوں اک اے۔
محل وقوع
ایہہ کالج لودھی گارڈن، جواہر لال نہرو سٹیڈیم، صفدرجنگ مقبرہ، ہمایوں دا مقبرہ، انڈیا ہیبیٹاٹ سینٹر، انڈیا انٹرنیشنل سینٹر اتے قومی اتے انترقومی اہمیت کئی ہور ادارےآں دے نیڑے دکھنی دلی دے لودھی روڈ تے واقع اے۔ایہہ دلی میٹرو دے بینگنی لائن تے جواہر لال نہرو سٹیڈیم میٹرو سٹیشن توں اگلا سٹیشن اے۔ کالج دلی ٹرانسپورٹ کارپوریشن دیاں بساں راہیں وی جڑیا ہویا اے۔
اتہاس
کالج دی شروعات ٹربیون ٹرسٹ اتے پنجاب نیشنل بینک دے بانی سردار دیال سنگھ مجیٹھیا دی جاگیر توں ہوئی، جس نے 1895 اک دھرم نرپکھ کالج لئی تعلیمی ٹرسٹ دے قیام لئی وچ اپنی جاگیر وصیت کر دتی سی۔ سٹے وجوں، 1910 وچ دیال سنگھ کالج دا قیام لاہور وچ کیتا گئیا سی۔ بھارت دی ونڈ توں بعد، کرنال اتے دلی وچ دیال سنگھ کالج دا قیام کیتا گیا۔ اسنے 1959 وچ دلی یونیورسٹی دے اک کالج دے طور تے راجگڑھ وچ کم کرنا شروع کر دتا اتے 1978 وچ دلی یونیورسٹی نے یونیورسٹی ولوں سمبھالے جان والے ادارہ دے طور تے اس نوں اپنے اختیار وچ لے لیا۔
سلطنت نیپال
سلطنت نیپال (نیپالی زبان:नेपाल अधिराज्य) یا سلطنت گورکھیا (نیپالی زبان:गोरखा अधिराज्य) بر صغیر د‏‏ی اک ہندو حکومت سی جسنو‏ں ہندو د‏‏ی اصل سرزمین وی کہیا جاندا سی ۔ اس دا قیام 1768ء اتحاد نیپال دے بعد وچ عمل وچ آیا۔ سلطنت نیپال دے بانی پرتھوی ناراین شاہ عہد وسطی دے راجپوت نسل نال تعلق رکھدے نيں تے گورکھیا سلطنت دے بادشاہ سن ۔ سلطنت نیپال د‏‏ی حکومت 2008ء تک 240 برس قائم رہی جس دے بعد اوتھ‏ے بادشاہت ختم کر دتی گئی۔ 240 سال دے عرصہ وچ نیپال شاہ شاہی خاندان دے نیر حکومت رہیا تے انہاں نے کم و بیش اپنی سلطنت وچ حکومت وچ سنبھالی۔ 1792ء وچ شہزادہ بہادر شاہ د‏‏ی نگرانی وچ نیپالی افواج نے تبت اُتے حملہ کردتا، دلائی لاما تے تے چینی امباناں نے حکومت چین تو‏ں فوجی تعاون نو‏‏ں مطالبہ کیتا۔ چینی تے تبتی افواج نے فو کانگ این د‏‏ی قیادت وچ نیپال اُتے حملہ کیتا لیکن نواکوٹ دے مقام اُتے حملہ ناکا‏م ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں معاملہ گنت و شنید اُتے ختم ہويا۔
دیال سنگھ کالج، دلی
ڈیپارٹمنٹ
کالج اس ویلے ہیٹھ لکھے ڈیپارٹمنٹ ہن۔
سلطنت نیپال
1806ء بھندرکھل قتل عام دے دوران بادشاہ رانا بہادر شاہ د‏‏ی موت ہوئے گئی جس دے بعد آمرانہ صلاحیت دے مالک مختیار بھیم سین تھاپا دا اقتدار ملا۔ اوہ 1806ء تا 1837ء نیپال نو‏‏ں خود مختار بادشاہ بنا رہیا۔ 19واں صدی دے ابتدا وچ برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی حکمران کمپنی راج نے جدو‏ں شمالی علاقہ وچ اپنا دائرہ وسیع کرنا چاہیا تاں اوتھ‏ے تو‏ں مزاحمتاں دا سامنا کرنا پيا تے ایويں 1814ء تا 1916ء اینگلو نیپالی جنگ دا آغاز ہويا جس وچ نیپال نو‏‏ں شکست ہوئی۔ اس دے بعد سگولی معاہدہ ہويا جس د‏‏ی رو تو‏ں سلطنت نیپال خود مختار رہی مگر بدلے وچ نیپالی حکومت دے زیر تلسط میچی ندی تے شاردا ندی دا علاقہ انہاں دے لئی آزاد کرنا سی تاکہ اوہ آ جا سکن۔ اس علاقہ نو‏‏ں عظیم نیپال وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1769ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ: نیپال دی تریخ گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:سابقہ مملکتاں گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست گٹھ:نیپال وچ اکیہويں صدی گٹھ:نیپال وچ انیہويں صدی گٹھ:نیپال وچ اٹھارویں صدی گٹھ:نیپال وچ ویہويں صدی گٹھ:نیپالی بادشاہت
دیال سنگھ کالج، دلی
باہری لنک
گٹھ:دلی یونیورسٹی گٹھ:بھارت وچ تعلیم
مونٹیسکیو
مونٹیسکیو (جنوری 18, 1689 – فروری 10, 1755) فرانس دا اک سیاسی سوجھوان تے سماج تے نویں ول نال سوچن والا سی۔ اوہنے پہلی واری ایہ سوچ دتی جے قنون بنانوالے قنون لاگو کرن والے تے عدالتاں وکھو وکھ ہونیاں چاہیدیاں نیں۔
بورا بنگیال
بورا بنگیال یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اسلام آباد
سان جوزے دیل گوایارے
کولمبیا براعظم دکھنی امریکہ دا دیس اے اسدا راجگھر بگوٹا شہر اے ۔ کولمبیا لاطینی امریکی دیساں چ وی شامل اے ۔ سان جوزے دیل گواویارے شہر کولمبیا دا شہر اے تے کولمبیا دے گواویارے ڈیپارٹمنٹ دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کولمبیا دے شہر گٹھ:کولمبیا دے آباد تھاں گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
ٹھمنی پیلی چمگادڑ
ٹھمنی پیلی چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
اسمانی لالٹین
thumb|اسمانی لالٹین، [[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور]]
اسمانی لالٹین (Sky lantern) جسنوں کونگمنگ لالٹین (Kongming lantern) یاںچینی لالٹین (Chinese lantern) وی آکھیا جاندا اے، کاغذ نال بنیا اک نکا جہا گرم ہوا دا پگانہ (غبارہ) اے جسدا تھلواں حصہ کھلا ہندا اے جتھے اک چھوٹی اگ رکھی جاندی اے۔
نکولس مالبرانش
نکولس مالبرانش (6 اگست 1638 – 13 اکتوبر 1715) اک فرانسیسی عقلی فلسفی سی۔ اوہنے سینٹ آگسٹائن تے ڈیکارٹ دے سوچاں نوں رلا کے دسیا تاں جے خدا دے ہتھ نوں دنیا دے ہر کم وچ دسیا جا سکے۔
لہوری بندر
دریائے راوی کسے زمانہ وچ اپنے عروج تے سی۔ اس دا ندازہ اسی اینج لاسکدے ہاں کہ اکبر دے دور وچ دریائے راوی اس قدر ڈھونگا سی کہ اس وچ بحری جہاز چلدے سن۔ راوی وچ عام کشتی رانی ہوندی سی۔ دربار دے وڈکے تے امیر کبیر لوک اتے شہری نفیس، دل آویز تے رنگین جھالردار کشتیاں وچ بیٹھ کے دریا دی سیر کردے سن۔ سندھ دے شہر ٹھٹھہ توں دریائے راوی دے رستے سوداگر بحری جہازاں دے ذریعے اپنا مال ’’لہوری بندر‘‘ تے لیاندے سن۔ 1596ء وچ جدوں اکبر نے ٹھٹھہ تے یورش کیتی تے سامانِ جنگ، خشکی دے علاوہ راوی دے ذریعے ٹھٹھہ پہنچایا گیا۔ اس مہم دا سپہ سالار خان خاناں مرزا عبدالرحیم جنگ لئی پنجی جنگی کشتیاں لے کے راوی دے ذریعے ہی لہور توں راوانہ ہویا سی۔ اکبر دے دور وچ راوی کنارے شاہی سرپرستی وچ بحری جہاز تیار کیتے جاندے سن۔ 1593ء وچ ایتھے اک نکا بحری جہاز تیار ہویا۔ اس دے بناون وچ 468 من تے دو سیر لویا لگا۔ اس نوں 240 ترکھاناں تے لوہاراں مل کے تیار کیتا سی۔ جہاز دی تیاری توں بعد اس نوں اک ہزار بندیاں نے مل کے بڑی مشکل نال دھکا لاندے ہوے دریا وچ لاہیا۔ جہاز دا مستول 35گز سی۔
اگلے ورہے مئی 1594ء وچ بادشاہ نے اک وڈا جہاز تیار کرایا تے اس نوں ’’ اکبری جہاز‘‘ دا ناں دتا۔ راوی دے کنارے بنائے گئے اس جہاز دی تیاری وچ 2936تختے استعمال ہوئے۔ جہاز دی تیاری نوں آپ شہنشاہ ویکھن لئی گئے تے راوی دے رستے ایس نوں ’’لہوری بندر‘‘ گھلیا گیا۔ 1595ء وچ اکبر دے حکم تے 16338 روپئیے دی لاگت نال اک ہور جہاز تیار کرایا گیا جو 15 ہزار من توں زیادہ بوجھ چُک سکدا سی۔ اس جہاز دا مستول 37گز سی۔
حوالے
گٹھ:لہور دی تریخ
ڈیوڈ ہیوم
ڈیوڈ ہیوم (7 مئی 1711 – 25 اگست 1776) اک سکاٹ فلسفی تے تریخ لکھاری سی۔ اوہنے ایس گل تے زور دتا جے عقل خواہش دی غلام اے تے ہر بندہ خواہش تے چلدا اے۔ اوہنے ایہ گل وی آکھی جے بندہ سکھن نال تے کرن نال اوہدے پلے کج پیندا اوہ مڈوں یا ماں دے ٹڈوں ای سکھ کے نئیں آیا ہوندا،
جارج برکلے
جارج برکلے (12 مارچ 1685 – 14 جنوری 1753) اک انگریز آئری فلسفی سی۔
لائف از بیوٹی فل
لائف از بیوٹی فل ہولوکاسٹ دے پس منظر وچ بنائی گئی مزاحیہ ڈراما فلم ا‏‏ے۔
کہانی
اک اطالوی کتاب فروش د‏‏ی کہانی اے جو باتونی اے تے مضحکہ خیز حرکدیاں کردا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اک غیر یہودی لڑکی نال محبت ہوجاندی ا‏‏ے۔ اوہ لڑکی اپنے منگیتر تے خاندان دے سامنے اطالوی یہودی نوجوان دے نال بھج جاندی ا‏‏ے۔ انہاں دا اک بیٹا پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ بیٹے دا پسندیدہ کھلونا فوجی ٹینک ا‏‏ے۔ دوسری جنگ عظیم شروع ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ باپ بیٹے نو‏‏ں گرفتار کرکے ٹرین وچ کیمپ منتقل کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ماں غیر یہودی اے اس لئی اسنو‏ں کیمپ بھیجنے دا فیصلہ نئيں کیتا جاندا لیکن اوہ اصرار کرکے ٹرین اُتے سوار ہوجاندی ا‏‏ے۔ کیمپ وچ مرداں تے خواتین نو‏‏ں وکھ وکھ رکھیا جاندا اے اس لئی اس دے نال جانے دا کوئی فائدہ نئيں ہُندا۔ باپ نو‏‏ں بیٹے تو‏ں بہت محبت ا‏‏ے۔ اوہ مسلسل جھوٹھ بولدا اے تاکہ بچے نو‏‏ں احساس نہ ہوئے کہ اوہ کِس‏ے مشکل وچ ني‏‏‏‏ں۔ اوہ کہندا اے کہ اسيں تفریح دے لئی سفر اُتے نکلے ني‏‏‏‏ں۔ اسيں اک کھیل وچ شریک نيں جس دے جیتنے والے نو‏‏ں انعام وچ اصلی فوجی ٹینک ملے گا۔ کیمپ وچ رہنے تے بیگار کرنے دے پوائنٹس ملیاں گے۔ بچے کیمپ وچ فوجیاں د‏‏ی نظر تو‏ں چھپاں گے تاں انھاں وی پوائنٹس ملیاں گے۔ کیمپ وچ لوکاں نو‏‏ں اوون وچ ڈال کر قتل کیتا جارہیا اے لیکن باپ بچے نو‏‏ں ڈر تو‏ں بچانے دے لئی کہندا اے کہ ایہ سب کھیل ا‏‏ے۔ تمام یہودی بچےآں نو‏‏ں قتل کر دتا گیا لیکن اوہ اسنو‏ں سمجھاندا اے کہ سب چھپ گئے نيں تے تسيں وی فوجیاں تو‏ں چھپے رہوئے۔ آخر جنگ ختم ہونے د‏‏ی خبر آندی اے تے نازی فوجی کیمپ چھڈ ک‏‏ے بھاگنے د‏‏ی فکر وچ مبتلا ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ باپ بیٹے نو‏‏ں اک جگہ چھپاکر کہندا اے کہ ایتھ‏ے تو‏ں مت نکلنا۔ فیر بیوی د‏‏ی تلاش وچ نکلدا اے تے خواتین د‏‏ی عمارت وچ گھسنے اُتے پھڑیا جاندا ا‏‏ے۔ فوجی اسنو‏ں بندوق دے زور اُتے اک کونے وچ لے جاندا اے لیکن اوہ ایداں دے لیفٹ رائٹ کردا ہويا چلدا اے کہ بیٹا سمجھدا اے کہ کھیل جاری ا‏‏ے۔ اتحادی فوجاں آجاندی ني‏‏‏‏ں۔ بچے نو‏‏ں ماں مل جاندی ا‏‏ے۔ ہٹلر دے فوجی کیمپ چھڈ دے بھج چکے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن اس تو‏ں پہلے باپ نو‏‏ں قتل کردیندے ني‏‏‏‏ں۔ پوری فلم نو‏‏ں ہنس ہنس کر دیکھنے والے آخری منظر وچ اداس ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔
ایوارڈ
لائف از بیوٹی فل نو‏‏ں بہترین غیر ملکی فلم سمیت ست آسکرز ملے جنہاں وچ مرکزی کردار ادا کرنے والے رابرٹو بینی نی دا بہترین اداکار دا ایوارڈ شامل ا‏‏ے۔ فلم وچ ہیروئن دا کردار انہاں د‏‏ی اہلیہ نے ادا کیتا۔ بینی نی ہی فلم دے ڈائریکٹر سن تے انھاں نے ایہ فلم اک کتاب ’’ان دا اینڈ آئی بیٹ ہٹلر‘‘ یعنی ’’ميں نے آخر وچ ہٹلر نو‏‏ں ہرادیا‘‘ اُتے بنائی سی۔ ایہ کتاب انہاں دے والد نے لکھی سی جو دوسری جنگ عظیم دے دوران وچ جرمن کیمپ وچ اسیر رہے سن ۔ پوپ جان پال نے لائف از بیوٹی فل نو‏‏ں اپنی پنج پسندیدہ فلماں وچو‏ں اک قرار دتا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1997ء د‏‏یاں فلماں گٹھ:1998ء د‏‏یاں فلماں گٹھ:انگریزی بولی د‏‏یاں فلماں گٹھ:اطالوی بولی د‏‏یاں فلماں گٹھ:اطالوی فلماں گٹھ:اطالوی مزاحیہ فلماں گٹھ:اطالوی ڈراما فلماں گٹھ:جرمن بولی وچ فلماں گٹھ:فلماں
یافث
یافث (Japheth) (عبرانی: יָפֶֿתֿ، יֶפֶֿתֿ; یونانی: Ἰάφεθ; لاطینی: Iafeth; عربی: يافث) ابراہیمی روایت دے مطابق نوح دے بیٹےآں وچو‏ں اک ني‏‏‏‏ں۔
ہور ویکھو
حام
گٹھ:شخصیتاں تورات گٹھ:نوح گٹھ:یافثی شخصیتاں
لوئس لاول
لوئس لاول (جولائی 15, 1883, – ستمبر 1, 1951) اک فرانسیسی فلسفی سی۔ اوہ 20ویں صدی دا اک منیا پرمنیا فلسفی اے۔
راحت ملتانی
راحت ملتانی اک پاکستانی گائیک سواݨی اے ۔ راحت ملتانی 1971 نوں ملتان پنجاب وچ جمی ۔ اوہنے گائیکی اپݨی ماں ثریا ملتانیکر توں سِکھی جیہڑی آپ اک گائیک اے ۔راحت نے گاݨے، لوک گیت تے غزلاں گائیاں نیں ۔ راحت نے ایم اے انگریزی کیتا ہویا اے تے پڑھا وی رہی اے ۔ راحت نے 2004 توں سٹیج تے کم کرن دا آغاز کیتا ۔ کئی ڈرامے کیتے ، ٹی وی تے پروگرام کیتے، نعتاں پڑھیاں ۔ کئی دیسان وچ گایا ۔ حکومت پاکستان نے راحت نوں تمغا امتیاز دتا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:گلوکارہ گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:پنجابی گائیک گٹھ:گلوکار گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
مائن دی بیراں
مائن دی بیراں (نومبر 29, 1766 – جولائی 20, 1824 ) اک فرانسیسی فلسفی سی۔ انقلاب فرانس اوہدیاں اکھاں اگوں لنگیا۔
ہیما مالنی
ہیما مالنی ہندی فلماں دی اداکارہ تے فلم بنان والی اے۔ 40 وریاں چ 150 دے نیڑے فلماں چ کم کیتا۔ پعارتیہ جنتا پارٹی ولوں اوہ پارلیمنٹ دی سنگی وی اے۔
توپ
175px|thumb|left|زار توپ، ہن تک بنائیاں گیاں توپاں چوں سبتوں وڈی توپ۔
توپ : (Cannon) : اک فوجی اسلحہ، جس دی وشکارلے ویلےآں چ جنگاں چ بوہت ورتوں سی۔ اج کل اس دی شکل نویں اے۔
سوادکوہ
ایہہ ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ ماژندران دے شہرستان سوادکوہ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ماژندران گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
Savadkuh
رپل چوڑی نک چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
چک 16 نو آر
چک 16 -9آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 9آر اتے پیندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
صفدرجنگ دا مقبرہ
مقبرہ صفدر جنگ دہلی وچ واقع مغل وزیر صفدر جنگ دا مزار اے جو 18ء وچ تعمیر کیتا گیا سی۔ اس مزار نوں مغل تعمیرات دا آخری چراغ کہیا جاندا اے۔
left|thumb|صفدرجنگ صفدرجنگ دا مقبرہ دلی دی مشہور تریخی عمارتاں وچوں اک اے۔ ایہہ مقبرہ دکھنی دلی وچ شری اوروبندو روڈ اتے لودھی روڈ دے مغربی حصے دے ساہمنے واقع اے۔ صفدر جنگ دا مقبرہ آخری مغل بادشاہ محمد شاہ (1719–1748) دے طاقتور اتے کشل وزیراعظم صفدر جنگ دی یاد وچ نواب سراج الدولہ نے 1754ء وچ بنوایا۔ اتھے صفدرجنگ اتے اسدی بیوی دی قبر بنی ہوئی اے۔ اس نوں مغل اصل دور دا اتم نمونہ  منیا گیا اے۔ وچکارلی عمارت وچ اک وڈا گمبد  اے جو سفید سنگ مرمر  پتھر دا بنیا ہویا اے۔ باقی عمارت بالو پتھر توں بنی اے۔ اسدی تعمیری نمونہ ہمایوں دے مقبرے دے ڈھانچے اتے مشتمل اے۔ اسدے چارے پاسے پانی دیاں چار جھیلاں ہن۔
باہری کڑیاں
گٹھ:قرون وسطی دی تریخ ہندوستان گٹھ:مغلیہ طرز تعمیر گٹھ:مغل تعمیرات گٹھ:عمارتاں تے ساختاں بلحاظ دیس گٹھ:تریخی عمارتاں
پلانک کوانٹم تھیوری
میکس پلانک نے 1900 چ کوانٹم تھیوری پیش کیتی۔ ایدے چ اونے انرجی دے اخراج تے سوک دے بارے چ دسیا۔ اس تھیوری دے مطابق انرجی غیر مسلسل طور تے چھڑی یا جزب کیتی جاندی اے۔ انرجی بوت چھوٹے یونٹاں دی بنی ہوندی اے جینا نوں کوانٹا کیندے نیں۔ اس تھیوری دیاں خاص گلاں اے نیں:- فوٹون دی انرجی فریکونسی، ویولینتھ تے موج نمبر نال رلدی اے۔ فوٹون دا موج نمبر جینا بوتا ہوۓ گا اودی انرجی وی اونی زیادہ ہوۓ گی۔ اس تھیوری چ روشنی دے فوٹون دی انرجی، فریکونسی، ویولینتھ تے موج نمبر دے درمیان دتیاں گیاں مساواتاں نوں سینس گرو مندے نیں تے ایناں نوں بوہر نے اپنے ایٹمی ماڈل چ ورتیا۔
Quantum mechanics
سکوٹوکس البیگولا
سکوٹوکس البیگولا پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
ڈھاڈر
گٹھ:بلوچستان دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر
کرشمہ کپور
کرشمہ کپور ہندی فلماں دی اداکارہ اے۔ راجہ ہندستانی اودی پہلی مشہور فلم سی۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک
قطب نما
thumb|left|270px|قطب‌نما قطب نما اک آلہ اے جس نال سمتاں معلوم کرن چ آسانی ہندی اے۔ ایہ اک مقناطیسی سوئی نال کم کردتااے۔ کیونجے مقناطیسی سوئی دا اک سرا قطب شمالی ول اشارہ کردا اے اس لئی اس نال شمال تے دوسریاں سمتاں معلوم کرنا ممکن اے۔ اسنوں چینیاں نے سب توں پہلے ورتیا ۔ بعد چ مسلماناں نے کئی صدیاں تک تارےآں دی مدد دے علاوہ قطب نما نوں سمت شناسی لئی ورتیا۔ چودھویں صدی چ لہندے دیساں نے اسنوں ورتنا کرنا شروع کیتا۔
گٹھ:ایجاداں گٹھ:چینی ایجاداں
بورڈو
اس دے علاوہ بورڈو عسکری ، خلائی تے ہوا پیمائی دا تحقیقی تے ساخت گری دا مرکز وی اے ۔
بولونا
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
بورڈو
ایہہ شہر 732ء چ اموی جرنیل عبدالرحمن الغافقی دے ہتھون فتح ہوئیا پر ایہہ فتح زیادہ دیر تک قائم نا رہ سکی تے ایسے سال 10 اکتوبر نوں اسنوں جنگ ٹورس (بلاط الشہداء) چ شکست ہوگئی ۔
توبل قابیل
توبل قابیل دا درست تلفظ توؔبلقائِن ا‏‏ے۔ ایہ اک شخص دا ناں اے جو قابیل د‏‏ی نسل وچو‏ں سی۔ عرف عام وچ اسيں اسنو‏ں قابیلی نسل دے لوک وی کہہ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ عبرانی بائبل وچ اس دا تذکرہ آیاا‏‏ے۔
کتاب پیدائش دے باب 4 د‏‏ی درج ذیل آیت
ایتھ‏ے صرف توؔبلقائِن مراد اے جو لامخ دا بیٹاسی۔ لامخ نے دو شادیاں کيت‏یاں سن اس د‏ی دونے بیویاں دا ناں عدہ تے ضلہ سی۔ ضلہ تو‏ں توؔبل قائِن (توبل قابیل ) تولد ہواتھا اس د‏ی اک بہن وی سی جس دا ناں نامعہ یا نامح سی۔ جدو‏ں کہ عدہ نامی بیوی تو‏ں لامخ دے دو بیٹے ہوئے اک ناں یوبل تے دوسرے کانام یابل سی۔ اس لحاظ تو‏ں توؔبلقائِن یوبل تے یابل دا اک ہی باپ تو‏ں بھائی وی سی۔
ناں دا مفہوم تے معنی
عبرانی وچ اس لفظ توؔبل قائِن (توبل قابیل ) نو‏‏ں یوںתובל קין لکھاجاتاا‏‏ے۔شاہ جیمس دے مسیحی بائبل دے انگریزی نسخے وچ اس لفظ نو‏‏ں ایويں Tubalcainلکھاگیاا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ نويں بین الاقوامی نسخے وچ تے منظور شدہ انگریزی معیار دے نسخے وچ اس لفظ نو‏‏ں ایويں Tubal-cainتحریرکیاگیاا‏‏ے۔
پر اس بارے وچ کوئی سند نئيں کہ کیو‏ں ایہ ناں دو لفظاں دا مجموعہ ا‏‏ے۔
جدو‏ں کہ رچرڈ کوگینز نے رائے ظاہر کیت‏‏ی اے کہ" ایسا ممکن اے کہ جدول اقوام (دیکھو کتاب پیدائش باب دہم)ماں مندرج توبل لفظ روايتی طور اُتے مختلف معنی رکھتاہو جیساکہ ایسی سرزمین جو آہن گری دے لئی خاص شہرت رکھدی ہوئے۔
پیشہ
جداں کہ اساں کتاب پیدائش دے باب 4 د‏‏ی آئت 22 وچ پڑھیا کہ توبل قائن (توبل قابیل) پیتل تے لوہے دے ہتھیار بنانے وچ خاص مہارت رکھتاسی۔ یا ایہ کہ اوہ دھاتاں (پیتل، تانبے، لوہا وغیرہ ) تو‏ں ہتھیاراں د‏‏ی نقالی کرنے دا ہنر جانتاسی۔ ایہ وی ممکن اے کہ توبل قابیل انتہائی پہلا انسان ہوئے جس نے دھاتاں د‏‏ی مدد تو‏ں ہتھیار یا اوزار بنائے ہون۔ کتاب پیدائش دے باب 4 د‏‏ی آئت 20 تے 21 دا موازنہ جے آئت س22سے کرن تاں ایہی گل سمجھ وچ آندی اے کہ توبل قابیل ہی پہلا آہن گر تے اسلحہ ساز سی۔ مچلز د‏‏ی وی ایہی رائے اے کہ ممکن اے توبل قابیل ہی پہلا شخص ہوئے جس نے دھات نو‏‏ں ڈھال کر اس تو‏ں اوزار بنانے دا ہنر دریافت /ایجاد کيت‏‏ا۔ توبل قابیل نو‏‏ں پہلا کیمیاءدان وی کہاجاتاا‏‏ے۔
سکوٹوکس البوفسکس
سکوٹوکس البوفسکس پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
چک 17 نو آر
چک 17 -9آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 9آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی نہر 9آر دیندی  اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 9آر لگیا ہویا اے ۔
ریکھا
ریکھا ہندی فلماں دی اداکارہ اے۔ 40 وریاں چ 180 دے نیڑے فلماں چ کم کیتا۔ سلسلہ خون بھری مانگ تے امراؤ حان مسہور فلماں نیں۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک
شینل نمبر 5
شینل پیرس دی فیشن ڈیزائنر گیبریایل کوکو شینل دی پہلی پرفیوم سی۔ اس پرفیوم نوں روسی-فرانسیسی کیمسٹری گرو ارنسٹ بیو نے بنایا سی۔ اے اونیں 1921 دی کرسمس چ اپنی کمپنی دے 100 پرانے گاہکاں نوں تحفے دے طور تے دتی سی۔ اے پرفیوم سارے لوکاں نوں بڑی پسند آئی تے اونیں اینوں ویچن واسطے کم کرنا شرو کرتا۔ اونے بوتیکاں بنائیاں تے امریکہ چ ویچن دا وی بندوبست کیتا۔ 1922 دے مڈ توں اونیں ویچنا شروع کرتا۔
گٹھ:فرانس
دامان
دامان پنجاب دا اک تھاں اے ۔ پنجاب وچ اِنڈس دریا دے لہندے پاسے کوہ سلیمان تے اِنڈس دریا دے وِچلے میدانی تھاں نوں دامان کہیا جاندا اے ۔ ایہ علاقا ضلع ڈیرا غازی خاں تے ضلع راجن پور دے علاقےآں تے مشتمل اے ۔ تونسا، ڈیرا غازی خاں تے راجن پور دامان دے وڈے شہر نیں ۔
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا گٹھ:پنجاب
شینل
شینل ودیا فیشن دا اک فرانسیسی گھر اے جتھے ہر بندے دی مرضی دا، تیار پان نوں کپڑے، مینگیاں چیزاں تے فیشن دی لوڑ دیاں چیزاں بناندا اے۔ گیبریل بونہور شینل نے 1909 وچ ایدی نیو رکھی۔
کوکو شینل نے فیشن دا ول پلٹ جھڈیا. اوہدہ تیان عورت ول سی. اوہنے پرانے مینگے تے پارے کپڑیاں دی تھاں ساھ کپڑے دے گینے دا رواج پایا۔ ایدی خشبو شینل نمبر 5، کالی کرتی تے شین سوٹ ایدے مشہور مارکے نیں۔
کوکو شینل نے 1909 وچ پیرس وچ ٹوپیاں دی ہٹی کھولی اپنے اک بیلی ایٹائن بلسان دے کوٹھے دے تھلے اوتھے اوہدی ملنی کھاندے پیندے جنیاں زنانیں نال ہوگئی تے اوہدی ہٹی جل پئی۔ ایتھے ای اوہدی ملنی بلسان دے بیلی بواۓ کیپل نال ہوئی۔ نے اوہدے وچ کاروباری گن ویکھ کے اوہنوں 1910 وچ اک ہور تھاں تے دکان لیدتی۔1913 وچ کوکو زنانیاں دے کھیڈن والے کپڑے ویچن لگ گئی۔ 1915 تک شینل دے نویکلے ڈیزائن دے کپڑے پورے فرانس وچ مشہور ہوگۓ۔ 1921 وچ اوہنے شینل سوٹ ویچن لئی ہٹی تے رکھیا۔ اوہدے نال اوہنے اک کیمسٹ ارنسٹ بیو کولوں اک خشبو بنوائی جیدا ناں شینل نمبر 5 رکھیا گیا تے ایہ اوہنے اپنے گاہکاں نوں کپڑیاں نال مفت دتی۔ لوکاں نوں ایہ خشبو بڑی چنگی لگی۔ 1922 وچ ایہ وی اوہنے اپنی ہٹی تے رکھ لئی۔ اپنے کپڑیاں دی مانتا تے اوہنے اک گل بات وچ ہارپر بازار میگزین وچکیا:"سوہنپ دی روح سادگی اے۔"
بارلے جوڑ
گٹھ:فیشن
زرندیہ
ایہہ ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان زرندیہ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ مرکزی گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
شبانہ اعظمی
شبانہ اعظمی ہندی فلماں دی اداکارہ اے۔ اوہ اردو شاعر کیفی اعظمی دی تعی اے۔۔
نیوا
کولمبیا براعظم دکھنی امریکہ دا دیس اے اسدا راجگھر بگوٹا شہر اے ۔ کولمبیا لاطینی امریکی دیساں چ وی شامل اے ۔ نیوا شہر کولمبیا دا شہر اے تے کولمبیا دے ہولا ڈیپارٹمنٹ دا صدرمقام اے ۔
شبانہ اعظمی
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:اداکارہ
نیوا
باہرلے جوڑ
گٹھ:کولمبیا دے شہر گٹھ:کولمبیا دے آباد تھاں گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
بنگلا دیش
بنگلا دیش لمے ایشیا دا اک دیس اے ۔ ایہدے لہندے پاسے بھارت ، لمے پاسے خلیج بنگال ، اُبھے چڑھدے پاسے تھوڑا جیہا بارڈر برما  نال  لگدا اے ۔ ایہ گنگا برہمپترا دے ویہڑے تے پھیلیا ہویا اے ۔ سیلیگوری گلی ایہنوں ہمالی دیساں بھوٹان تے نیپال توں وکھ کردی اے تے چین جغرافیائی حساب نال سامنے آ ۔  نسل بولی تے تریخ  دے حساب نال ایہ بنگال نال جڑدا اے ۔ سرکاری بنگالی بولی وچ بنگلا دیش دا مطلب اے بنگال دا دیس ۔ ہن آلا بارڈر 1947 آلی ونڈ وچ بنایا گیا سی جد اے تھاں چڑھدا پاکستان دا حصا سی ۔ ایہ  پر آپنے لیندے پاسے توں 1600 کلومیٹر دے پینڈے تے سی۔ سیاسی ، بولی تے پیسے ٹکے دے فرق نے لیندے  پاکستان دے خلاف بغاوت نوں جمیا، اک سیکولر سیاسی تحریک تے 1971 دی  لڑائی  مگروں ایہ پاکستان توں وکھ ہو گیا ۔ لڑائی تے وکھ ہون مگروں بنگلا دیش نے اوکھے ویلے ویکھے۔ غریبی، کال، سیاسی اتل پتل تے فوجی مارشل لا ایہنوں سہنے پۓ۔ 1991 مگروں لوکراج دے مڑن مگروں ایہ چین وچ اے تے ہولی ہولی پیسے ٹکے ولوں ٹھیک ہوریا اے۔ ایہ ہن اک سیکولر پارلیمانی لوکراج اے جتھے دنیا دے لوکاں دا 8واں وڈا کٹھ اے۔ ایہ  دنیا دے یاراں اگلے کم کاج نال ودھدے ہوۓ دیساں چ گنیا جاندا  اے۔ ایہ سارک دا موڈھی تے کامن ویلتھ تے اسلامی کانفرنس دا سنگی اے۔ ایہ غریبی ہیراپھیری ورگے رپھڑاں نال اگے ودھدا ہویا اک دیس اے۔ ‎‎
تریخ
بنگلا دیش دو شبداں بنگلہ تے دیش نوں رلا کے بنا یا گیا اے: بنگلہ + دیش۔ شبد بنگلہ دا ٹھیک مڈھ دا کوئی پتہ نئیں، پر اک سوچ ای وے جے ایہ دراوڑی لوکاں بانگ/بنگا دے ناں توں اے جیہڑے 1000 م پ ایتھے وسے۔ اک ہور کاہڈ ایہ وی اے جے ایہ آسٹری شبد وانگا توں اے جیہڑا سورج دیوتا سی۔ مہابھارت وچ وانگا سلطنت بارے لکھیا اے۔ ونگالہ (بنگال) پہلی واری 805 وچ اک نساری تختی تے ملدا اے جیدے تے دھرمپالہ ونگالہ دا بادشاہ دسیا گیا اے۔ شمس الدین الیاس شاہ 1342–1358 نے شاہ بنگالہ دا ناں چنیا تے سارے تھاں نوں اک شاہی وچ لیایا۔
بنگال دے علاقے وچ رہتل دے وسن دے نشان 4 ہزار ورے پرانے نیں جدوں ایتھے تبتی برمی، ہندآریائی، دراوڑ تے آسٹرو ایشیائی لوکاں نے ڈیرہ لایا۔ بنگالی دی پرانی تریخ وید دیساں توں چلدی اے جنہاں مگروں بدھ راج تے ہندو شاہی ٹبر راج وچ آندے نیں۔ 7ویں صدی م پ وچ ایتھے گنگاردائی سرکار بنی جیہڑی سمندر ول وی پساری۔ دوسری صدی وچ اشوک ایس تے مل ماردا اے تے ایہ موریا سلطنت دا اک بندا اے۔ بنگال ایس مگروں گپتا سلطنت تے فیر ہرش سلطنت وچ رلدا اے۔ کج چر لئی اک بنگالی شاشنکہ وی راج کردا اے پر فیر اگلی چار صدیاں تک بنگالی بدھ پالا ٹبر دا راج رہیا ۔ ایس مگروں فیر کچھ چِر لئی ہندو سین راج چلدا رہیا ۔
اسلام ایتھے 9وں صدی وچ بپاریاں ہتھیں اپڑیا۔ 1204 وچ بختیار خلجی اک ترک جرنیل نے سین ٹبر دے راجہ لکشمن سین نوں ہرا کے راج تے مل ماریا۔ 1338 وچ فخرالدین مبارک شاہ نے دلی سلطنت توں وکھرا ہون دا ہوکا دتا تے ایہناں سلطاناں فیر 2 صدیاں تک راج کیتا۔ ایہناں دی ولگن بہار توں اراکان تک پھیلی ہوئی سی۔ ایوہناں بنگالی لکھت تے بولی دے سر تے ہتھ رکھیا تے ایران مصر تے چین نال بپاری تے سیاسی ساک بناۓ۔ 16ویں صدی وچ بنگال تے مفل سلطنت نے مل ماریا تے ڈھاکہ اک وڈا نگر بنیا۔ مغل ویلے وچ ایہدے بپار تے دولت وچ وادھا ہویا مغل ایس نوں دیساں دی جنت کیندے سن۔ 1517 نوں ایتھے پرتگالی اندے نیں تے 1537 وچ اوہناں نوں چٹاگانگ وچ رہن تے بپاری کوٹھے پان دتے گۓ۔ 1577 وچ مغل بادشاہ اکبر نے پرتگالیاں نوں بنگال وچ رہن تے کوٹھے گرجے بنان دتے۔ مغل سلطنت دے ماڑے ہون تے 1717 وچ مرشد قلی خان نے ایہنوں مغل سلطنت توں وکھ کردتا تے آپ نواب بن گیا۔ 1757 وچ جنگ پلاسی مگروں ایسٹ انڈیا کمپنی، بنگال تے مل ماردی اے۔ 1857 دی بغاوت مگروں ایہ برطانوی سلطنت وچ آندا اے۔
18 ویں صدی وچ مرہٹیاں نے بنگالے تے کئی ہلے بولے تے اوڑیسہ کھولیا۔ چوتھ دا ٹیکس لیندے رۓ۔ مرہٹیاں دا رپھڑ انگریزاں مکایا پر اوہ آپ فیر مالک بن بیٹھے۔ 19ویں صدی وچ راجہ رام موہن را‎ۓ نے سماج وج تبدیلیاں لئی اک سوچ دا مڈھ رکھیا تے ایہدا انت رابندر ناتھ ٹیگور سی۔