cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تریخ وہابیت
وہابیاں دے کربلا اُتے دوسرے حملے
اوتھ‏ے اُتے قتل وغارت دا کھیل کھیلا، اس وقت دے مقتولین د‏‏ی تعداد ۱۵۰افراد دسی جاندی اے اگرچہ بعض لوک اس تعداد نو‏‏ں اس تو‏ں وی کم دسدے نيں۔(۵۴۰)
ابن سعود د‏‏ی چارہ جوئی
”جمعیة الاخوان“ جدو‏ں پہلی بار مکہ وچ داخل ہوئے تاں انھاں حکومت کیت‏‏ی کسی گل کيتی پرواہ نہ سی تے انہاں د‏‏ی نظر وچ جوکم غلط ہُندا سی اوہ اسکو گولی یا ڈنڈاں تو‏ں نیست ونا بو د کردیندے سن اکثر اوقات ابن سعود نو‏‏ں وی فتنےآں تو‏ں بچاؤ د‏‏ی خاطر انہاں دے اگے ھتھیار ڈالنا پڑدا سی لیکن جے سلطان نو‏‏ں ایہ محسوس ہوجاندا سی کہ انہاں دا نال دینے د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت کمزور ہوئے سکدی اے تاں فیر انہاں دے نال سختی کيتی جاندی سی ۔
بربَہاری دا واقعہ
قارئین کرام!آپ حضرات نے ملاحظہ فرمایا کہ بربہاری دے بارے وچ خلیفہ الراضی دا فرمان انہاں عقائد د‏‏ی طرف اشارہ اے جو بعد وچ ابن تیمیہ تے محمد بن عبد الوہاب  دے ذریعہ ظاہر ہوئے، (اور فرقہ وہابیت تشکیل پایا)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۱۱. الجواب الباہر ص ۳۸، ۳۹۔
۲۱۲.الرد علی الاخنائی ص ۹۹۔
رافضی کون لوک نيں؟
اسی طرح آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں اک تے روایت اے جس وچ آپ نے فرمایا کہ قبراں د‏‏ی زیارت کيتا کرو کیونجے قبراں د‏‏ی زیارت تواناں موت د‏‏ی یاد دلاندی ا‏‏ے۔(۱٧۲)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۱۳. الفتاویٰ الکبریٰ ج ۲ ص ۳۳۔
۲۱۴. الفتاویٰ الکبریٰ جلد اول ص ۱۳۱۔
رافضی کون لوک نيں؟
سخاوی کہندے نيں کہ آنحضرت خود وی زیارت قبور دے لئی جاندے سن تے اپنی امت دے لئی وی اجازت دتی کہ اوہ وی زیارت دے لئی جایا کرن، جدو‏ں کہ پہلے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے قبور د‏‏ی زیارت تو‏ں منع فرمایا سی۔
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا ایران دا سفر
عثمان نے ٦۰۰افراد نو‏‏ں اس دے نال بھیج دتا جدو‏ں ایہ لوک اوتھ‏ے پہنچے تاں جبلیہ شھر دے لوکاں نے ممانعت کرنا چاہی لیکن چونکہ عثمان دے مقابلہ وچ جنگ نئيں کرسکدے سن لہٰذا پِچھے ہٹ گئے، عثمان نے شیخ تو‏ں کہیا ميں قبر نو‏‏ں توڑنے وچ ھاتھ نئيں لگاؤنگا، تاں اس موقع اُتے شیخ محمد بن عبد الوہاب خود اگے بڑھااور تبر دے ذریعہ قبر نو‏‏ں ڈھا کر زمین دے برابر کردتا۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
وہابیاں د‏‏ی ردّ وچ لکھی جانے والی کتاباں تو‏ں اساں پہلے کچھ چیزاں بیان کيتی نيں ایتھ‏ے پرکچھ ہور کتاباں تو‏ں بعض اقتباست نقل کردے نيں:
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
۱٦۔ جوچیزاں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے اصحاب دے زمانہ وچ نئيں سن۔ ۔ ۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
قارئین کرام !آپ نے ملاحظہ فرمایا کہ مذکورہ اعتراف وہابیاں د‏‏ی اس گل دے برخلاف اے کیونجے ایہ لوک مذاہب اربعہ دے علاوہ کسی نو‏‏ں نئيں مندے ۔(۴٦۰)
البتہ وہابیاں وچ گذشتہ دو فرق دے علاوہ تے وی دوسرے فرق پائے جاندے نيں، منجملہ ایہ کہ احمد بن حنبل تے اس دے پیروکاربھی بعض انہاں چیزاں د‏‏ی مخالفت کردے نيں جنہاں د‏‏ی وہابی مخالفت کردے نيں، لیکن کدی کدی حنبلیوںنے مثلاً بر بھاری دے زمانہ وچ بہت زیادہ شدت عمل اختیار کيتی، لیکندوسرے اسلامی فرقےآں دے کفر دا فتویٰ نئيں دتا، تے اسلامی شھراں نو‏‏ں بلاد کفر تو‏ں تعبیر نئيں کيتا، تے کِسے ایداں دے شخص نو‏‏ں کافر تے مشرک نئيں کہیا جو پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبر یا ہور اولیا ء اللہ د‏‏ی قبراں د‏‏ی زیارت دے لئی جائے۔ ايس‏ے طرح انھاں نے نماز جماعت دے ترک کرنے والےآں دے قتل دا حکم صادر نئيں کيتا۔
حُسن اتفاق ایہ اے کہ زمانہ دے نال نال انہاں دے ایہ خطرنا‏‏ک نظریات(جس دے نتائج وچو‏ں اک ایہ اے کہ مسلما‏ن اک دوسرے تو‏ں جدا ہوگئے تے دوسرے اسلامی ملکاں نو‏‏ں دار الکفر شمار کرنے لگے) کم بیان ہُندے نيں، تے اس وقت سعودی عرب دے اخباراں وچ دنیا بھر دے مسلماناں نو‏‏ں چاہے اوہ عرب ہاں یا عجم، سفید ہاں یا کالے، سب نو‏‏ں مسلما‏ن بھائی دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔(۴٦۱) تے انہاں آخری چند سالاں وچ حجاج بیت اللہ الحرام دے نال جو برتاو کيتا جاندا اے اوہ ساڈی گل کيتی تائید اے ،(کہ اک دوسرے نو‏‏ں مسلما‏ن بھائی کہہ ک‏ے خطاب کيتا جاندا ا‏‏ے۔)
محمد بن عبد الوہاب د‏‏ی اولاد
محمد بن عبد الوہاب دے چار بیٹے سن جنہاں دے ناں عبد اللہ، حسن، حسین تے علی سن، جنھاں نے اس دے مرنے دے بعد اپنے باپ دے عقائد تے نظریات نو‏‏ں پھیلانے دے لئی قیام کيتا، تے انہاں نو‏‏ں ”اولاد شیخ“ کہیا جاندا سی انہاں وچ سب تو‏ں وڈا بیٹا عبد اللہ سی اس دے وی دو بیٹے باقی بچے، سلیمان تے عبد الرحمن، سلیمان دا کٹّر پن اپنے باپ تو‏ں وی زیادہ سی، آخر کار۱۲۳۳ھ وچ جداں کہ بعد وچ تفصیل بیان ہوئے گی ابراہیم پاشا دے ھاتھاں قتل کردتا گیا تے اس دے بھائی عبد الرحمن نو‏‏ں مصر  تو‏ں شھر بدر کردتا گیا جو اک مدت دے بعد انتقال کر گیا۔
کربلا وچ وہابیاں دے حملہ دا ذکر
سید عبد اللطیف شوشتری نے کتاب ”تحفة المعالم“ وچ شھر کربلا اُتے وہابیاں دے حملے دا ذکر کيتا اے تے وہابیاں دے بعض عقائد نو‏‏ں لکھیا اے جس نو‏‏ں اساں باب پنجم وچ ذکر کيتا اے، ایتھ‏ے اُتے ایہ گل قابل ذکر اے کہ مذکورہ کتاب ”تحفة المعالم“۱۲۱٦ھ د‏‏ی تالیف اے یعنی جس سال کربلائے معلی اُتے وہابیاں دا حملہ ہويا اے تے اس کتاب دا ضمیمہ دوسال بعد بنام ”ذیل التحفة“ دے ناں تو‏ں لکھیا گیا ا‏‏ے۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴۴٧. سورہ یونس آیت ۳
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
٦۰. کتاب الرد علی الاخنائی تالیف ابن تیمیہ ص ۵۲۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اسی طرح سمہودی روایت کردے نيں کہ عقیل ابن ابی طالب نے گھر وچ اک کنواںکھودا، اس دے دوران اس وچو‏ں اک پتھر نکلیا جس اُتے اس طرح لکھیا ہويا سی: ”قَبْرُ اُمِّ حَبِیْبَةِ بِنْتِ صَخْرِ بْنِ حَرْبٍ “جب جناب عقیل نے اس پتھر نو‏‏ں دیکھیا تاں انھاں نے اس کنويں نو‏‏ں بند کردتا تے اس دے اُتے اک عمارت بنادی ايس‏ے طرح اک تے پتھر دریا فت ہويا جس اُتے لکھیا ہويا سی: ”اُمِّ سَلْمَةٍ زَوْجِ النَّبِیِّصلی الله علیه و آله وسلم “ تے اک قول دے مطابق بقیع تو‏ں اک پتھر نکلیا جس دے اُتے اس طرح لکھیا ہويا سی : ”هَذَا قَبْرُ اُمِّ سَلْمَةٍ زَوْجِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله وسلم “(۳٦۵)
شیعاں د‏‏ی طرف دتی گئی نسبتاں د‏‏ی وضاحت
خلاصہ ایہ کہ شیعاں دے دشمناں نے انہاں اُتے باطنی (یعنی اسماعیلی تے حسن صباح دے تابع ہونے) ورگی تہم ت لگاکے سلجوقی بادشاہاں نو‏‏ں شیعاں دے قتل وغارت اُتے مجبور کردتا تاکہ اوہ شیعاں دے قتل وغارت وچ ذرہ برابر وی کوئی کمی نہ چھوڑےں، ہور شیعاں تو‏ں ہور دشمنی پیدا کرنے دے لئی شیعاں دے خلاف بہت ساریاں دوسری تہم تاں وی لگائیںجنہاں وچو‏ں اک زیارت قبور وی اے، جس دے بارے وچ ایہ کہیا کہ شیعہ زیارت قبور (ائمہ) نو‏‏ں حج د‏‏ی طرح سمجھدے نيں، سلجوقی زمانہ وچ جس شخص نے آشکارا طور اُتے شیعاں د‏‏ی طرف ایہ نسبت دتی اے اس دا ناں ابوبکر محمد راوندی (چھیويں صدی دا مورخ) اے جو شیعاں تو‏ں اپنی دشمنی نو‏‏ں ثابت کردے ہوئے انہاں اُتے بہت ساریاں ناجائز تہم تاں لگاندے ہوئے اس طرح کہندا اے کہ بوہت سارے کاشی (یعنی کاشان کے) لوکاں نو‏‏ں حاجی کہیا جاندا اے جنھاں نے نہ تاں خانہ کعبہ  نو‏‏ں دیکھیا اے تے نہ ہی بغداد ، نو‏‏ں صرف انہاں لوکاں نے طوس د‏‏ی طرف سفر کيتا ا‏‏ے۔(۱۳٧) طوس د‏‏ی طرف سفر کرنے تو‏ں اس دا مقصد حضرت امام علی رضاںکی زیارت ا‏‏ے۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
سید احمد زینی دحلان (مکہ معظمہ دے مفتی) گذشتہ مطلب دے بعد اس طرح کہندے نيں:ان عقائد د‏‏ی ردّ وچ لکھی گئی کتاباں وچ مذکورہ استدلال نو‏‏ں باطل تے غیر صحیح قرار دیاگیا، کیونجے جو مومنین پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے ہور اولیاء اللہ تو‏ں استغاثہ کردے نيں اوہ نہ انہاں نو‏‏ں خدا سمجھدے نيں تے نہ ہی خدا دا شریک، بلکہ انہاں دا تاں اعتقاد ایہ ہُندا اے کہ ایہ سب خدا د‏‏ی مخلوق نيں تے انہاں نو‏‏ں کسی وی صورت وچ مستحق عبادت نئيں مندے، برخلاف مشرکین دے جنہاں دے بارے وچ مذکورہ تے ہور آیات نازل ہوئیاں نيں کہ اوہ خود بتاں نو‏‏ں مستحق عبادت سمجھدے سن، تے انہاں بتاں دے لئی ایسی عظمت دے قائل سن جس طرح خدا د‏‏ی عظمت دے قائل ہُندے نيں، لیکن مومنین کرام انبیاءعلیهم السلامکو مستحق عبادت نئيں جاندے تے انہاں دے لئی خدا تو‏ں مخصوص عظمت دے وی قائل نئيں نيں، بلکہ انہاں دا عقیدہ تاں صرف ایہ اے کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  تے ہور انبیاء کرام خدا دے ولی تے اس دے منتخب بندے نيں، تے خود خداوندعالم انہاں دے وجود تو‏ں اپنے ہور بندےآں اُتے رحم کردا اے، لہٰذا ابنیاءعلیهم السلام تے اولیاء اللہ د‏‏ی قبراں د‏‏ی زیارت صرف انہاں حضرات تو‏ں تبرک حاصل کرنے دے لئی ہُندی ا‏‏ے۔(۳۳۸)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴۲۳. ابن بشر جلد اول ص ۱۴۳۔
۳۴۹. شرح جامع صغیر ج ۲ ص ۵٧،۵۸۔
۴۲۴. خط د‏‏ی عبارت ”تریخ نجد “ ص ۱۰۵ وچ موجود ا‏‏ے۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۲۳. اقتباس از رحلات رشید رضا، ص ۱٧۳ تاں۔
٦۲۴. بدایع الزہور ج ۵ ص ۱۲۵۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اسی طرح شب وچ قبراں د‏‏ی زیارت مستحب اے، کیونجے جناب مُسلِم نے جناب عائشہ تو‏ں روایت کيتی اے کہ حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم رات دے وقت قبرستان بقیع وچ جایا کردے سن ۔(۳۸٧)
اور ایہ شعر:
رافضی کون لوک نيں؟
”رفض“کے معنی ہر اس چیز نو‏‏ں چھڈنے دے نيں جو وحی دے ذریعہ نازل ہوئی ہو، یا بت پرستی تے قدیم افسانےآں د‏‏ی طرف پلٹنے نو‏‏ں وی رفض کہیا جاندا اے تے ایہ وی وحی نو‏‏ں ترک کرنے دے معنی وچو‏ں ا‏‏ے۔(۱۴۱)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
محمد بن عبد الوہاب نے سنیا کہ اک گروہ جو اس د‏ی پیروی نئيں کردا، بہت دور دراز علاقہ تو‏ں زیارت تے حج دے لئی روانہ ہوااے، تے اس دا راستہ درعیہ شھر تو‏ں ہی اے ،جب اوہ گروہ درعیہ شھر دے نیڑے پہنچیا تاں انھاں نے سنیا کہ شیخ محمد بن عبد الوہاب  اپنے اک مرید تو‏ں کہہ رہاتھاہے کہ مشرکین (زائرین قبر رسول) نو‏‏ں مدینہ جانے دو، تے مسلماناں (وہابیاں) نو‏‏ں ساڈے ہی پاس رہنے دو۔
شیعاں د‏‏ی طرف دتی گئی نسبتاں د‏‏ی وضاحت
جب کہ ایہ گل سب نو‏‏ں معلوم اے کہ ایران وچ فیروزہ د‏‏ی کان نیشاپور وچ اے تے فارس دے علاقہ فیروز آباد وچ کدی کوئی فیروزہ د‏‏ی کان نئيں سی، ظاہراً اس مورخ نو‏‏ں فیروزآباد دے پہلے جز فیروز نے اس غلطی وچ پھنسادتا ا‏‏ے۔
روضہ رسول اکرم دے بارے وچ وضاحت
فاسی کہندے نيں کہ جس وقت عمر بن عبد العزیز نے مسجد د‏‏ی وسعت دے لئی حجرہ نو‏‏ں گرایا، اس وقت آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبر مبارک زمین تو‏ں چار انگشت بلند سی تے اس دے اُتے ھلکے لال رنگ دے سنگریزاں دا فرش سی۔(۱۰٧)
رافضی کون لوک نيں؟
”سلام ہوئے تسيں اُتے اس چیز دے بدلے جس اُتے تسيں نے صبر کيتا تے تواڈی کيتا بہترین آخرت اے “۔
نجدی علماء دے ناں مکی علماء دا جواب
خط د‏‏ی عبارت اس طرح اے:
سعود(۸)محرم کوبحالت احرام مکہ وچ وارد ہويا، طواف تے سعی دے بعد شریف غالب دے باغ وچ مہم انہاں ہويا، اس دے بعد مسجد الحرام گیا تے لوکاں دے سامنے اک تقریر د‏‏ی جس وچ اہل مکہ  نو‏‏ں توحید د‏‏ی دعوت دتی، تے اک دوسری تقریر دے درمیان تمام لوکاں دے لئی ایہ حکم صادر کيتا کہ جِنّی قبراں اُتے وی گنبد نيں سب نو‏‏ں گرادو۔(۵۰۸)
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵٧۹. تریخ مکہ جلد ۲ ص ۱۳۵، ۱۳٦۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
۴ ”مَنْ زَارَ قَبْرِیْ حَلَّتْ لَهُ شَفَاعَتِی“
بربَہاری دا واقعہ
”اَیُّها الْعَیْنَانِ فَیضٰا وَاسْتَهِّلاٰ لاٰ تَغِیْضٰا “
وہابیاں دے کربلا اُتے دوسرے حملے
”عبد اللہ فیلبی“ صاحب کہندے نيں کہ کربلا اُتے وہابیاں دے اس حملہ نے شیعاں دے نال نال دوسرے لوکاں نو‏‏ں تعجب تے حیرانی وچ ڈال دتا، لیکن اس حملہ دے انتقام وچ اک بہترین محاذبن گیا جس د‏‏ی بنا اُتے سعودی حکومت نو‏‏ں کافی نقصان اٹھانا پيا۔(۵۴۱)
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا انجام
ہاں اہ‏م گل ایہ اے کہ ابن تیمیہ تے محمد بن عبد ا لوہاب دے ماحول وچ وڈا فرق اے، کیونجے ابن تیمیہ  نے اپنے عقائد نو‏‏ں انہاں شھراں وچ پیش کيتا جنہاں وچ مذاہب اربعہ دے وڈے وڈے علماء، درجہ اول دے قاضی تے بااثر لوک رہندے سن چنانچہ جداں کہ اساں ابن تیمیہ  دے حالات زندگی وچ بیان کيتا اسنو‏ں مختلف مذاہب دے علماء تے قضات د‏‏ی مخالفت دا سامنا کرنا پيا، تے انہاں تو‏ں بحث ومناظرات کرنے پئے تے متعدد بار زندان وچ جانا پيا ایتھ‏ے تک کہ زندان وچ ہی اس دا انتقال ہويا۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
مجموعی طورپر قبراں گنبد وبارگاہ بنوانا تمام اسلامی فرقےآں د‏‏ی سیرت رہی اے تے ابن تیمیہ تے اس دے مریداں دے علاوہ کسی نے وی اس د‏ی مخالفت نئيں کيت‏‏ی، خود ابن تیمیہ  نے بہت ساریاں قبراں دے گنبد د‏‏ی طرف اشارہ کيتا اے جو اس دے زمانہ وچ لوکاں د‏‏ی نظر وچ محترم تے مشخص سن، مثلاً مدینہ منورہ وچ اوہ گنبد جوجناب عباس (پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دے چچاکی قبر)پر سی اس دے تھلے ست افراد یعنی، جناب عباس،امام حسن، علی ابن الحسین (امام زین العابدین)، ابو جعفر محمد ابن علی (امام باقر) تے جعفر بن محمد (امام صادق) علیهم السلام دفن نيں، کہندے نيں کہ فاطمہ زہرا = د‏‏ی قبر وی ايس‏ے گنبد دے تھلے اے تے امام حسین ں دا سر وی یھاں دفن ہويا ا‏‏ے۔(۳٦۱)
رافضی کون لوک نيں؟
”اَللّٰهم اِنِّی اَسْالُكَ بِحَقِّ السَّائِلِیْنَ عَلَیْكَ “
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
۴٦۸. اسيں ایہ ضروی سمجھدے نيں کہ جناب آقای مدرسی طباطبائی دا شکریہ ادا کرن جنھاں نے مذکورہ خط تو‏ں آگاہ کيتا تے مینو‏ں اوہ کتاب دکھادی جس وچ اصلی خط دا عکس موجود ا‏‏ے۔
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا ایران دا سفر
اسی دوران اک عورت شیخ دے پاس آئی تے اعتراف کيتا کہ اس نے زنا محصنہ (شوھر دار عورت دا زنا)کیا اے، شیخ محمد بن عبد الوہاب نے اس د‏ی عقل نو‏‏ں پرکھنا شروع کيتا تاں اسنو‏ں صحیح پایا فیر اس عورت تو‏ں کہیا کہ شاید تجھ اُتے تجاوز تے ظلم ہويا اے لیکن اس عورت نے فیر اس طریقہ تو‏ں اعتراف کيتا کہ اسنو‏ں سنگ سار کرنے د‏‏ی سزا ثابت ہُندی سی، چنانچہ شیخ محمد بن عبد الوہاب  نے اسنو‏ں سنگسار کيتے جانے دا حکم صادر کردتا۔(۲۴۸)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۲۹۹. نوعدد رسالے عملیہ تو‏ں منقول ص ۱۱۰،۱۱۴۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
حافظ وھبہ کہندے نيں:جو چیزاں قدیم زمانہ تو‏ں نجدی علماء دے پاس موجود نيں اوہ انہاں د‏‏ی بہت زیادہ پابندی کردے نيں، خصوصاً اوہ چیزاں جو دین تو‏ں متعلق نيں، چنانچہ انہاں دا عقیدہ ایہ اے کہ عقائد جس طرح تو‏ں قرآن وحدیث وچ بیان ہوئے نيں انہاں نو‏‏ں ايس‏ے حالت اُتے باقی رکھنا چاہیدا تے انہاں وچ کِسے طرح د‏‏ی کوئی تبدیلی کرنا جائز نئيں ا‏‏ے۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
جمہور دا ایہ نظریہ اے کہ عربی بولی وچ مجاز(یعنی اوہ لفظ جس دا استعمال غیرحقیقی معنی وچ ہُندا اے تے قرینہ دے بغیر اس دے معنی سمجھ وچ نئيں آتے) دا استعمال ہُندا اے اسی طرح ایہ قرآن مجید وچ وی موجود اے، تے جس طرح قرآن مجید وچ مجاز دا استعمال بہت زیادہ ہواہے ايس‏ے طرح احادیث وچ وی مجاز کافی استعمال ہويا ا‏‏ے۔(۲۳۴)
کربلا وچ وہابیاں دے حملہ دا ذکر
مرحوم میرزائے قمی دا اوہ خط جس وچ وہابیاں دے بارے وچ انہاں دے کربلا دے حملہ دے ضمن وچ ذکر ہويا اے جس نو‏‏ں اساں عبد الرزاق دنبلی د‏‏ی تفصیل دے نال باب پنجم وچ بیان کيتا ا‏‏ے۔
کربلا وچ اک عظیم انجمن د‏‏ی تشکیل
چنانچہ سرطان کی(۱۵)تریخ ۱۳۰۲ (۲۲ ذی قعدہ۱۳۴۱ھ) نو‏‏ں ایہ تمام علماء کرمانشاہ (ایران ) وچ وارد ہوئے تے انہاں دا بہت احترام واکرام کيتا گیا، تے اس وقت د‏‏ی حکومت تو‏ں اجازت ملنے دے بعد (۲۱ ذی الحجہ۱۳۴۱ھ) نو‏‏ں کرمانشاہ تو‏ں ہمدان شھر د‏‏ی طرف روانہ ہوگئے، تے ہمدان وچ بوہت گھٹ رکنے دے بعدشھر قم وچ وارد ہوئے تے وہاںپر انہاں تمام علماء کرام نے قیام کيتا۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴۴۸. مدارج السنیہ ص ٦۳۔
حادثہ کربلا دے بعد عبد العزیز دا قتل
عبد العزیز دے قتل دے بعد اس دا بیٹا تے جانشین جس وقت مسجد وچ نماز دے لئی جاندا سی تاں اپنے نال چند افراد نو‏‏ں اپنی حفاظت دے لئی رکھدا سی تے جدو‏ں اوہ نماز دے لئی کھڑا ہُندا سی تاں ایہ لوک اس دے پِچھے کھڑے ہُندے سن تاکہ اس اُتے کوئی حملہ نہ کرسک‏‏ے۔(۵۵۴)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
٦۱. کتاب الرد علی الاخنائی تالیف ابن تیمیہ ص ۵٦۔
رافضی کون لوک نيں؟
۱۱۔ مقدس تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی طرف سفر کرنا
شیعاں د‏‏ی طرف دتی گئی نسبتاں د‏‏ی وضاحت
اس دے بعد تو‏ں ایہ عظیم تہم تاں انہاں لوکاں د‏‏یاں کتاباں وچ کم وزیاد پائی جانے لگياں جو تعصب یاشیعاں دے عقائد تو‏ں ناآشنائی د‏‏ی وجہ نال دشمنی کردے سن، منجملہ انہاں دے عرب دا اک مورخ تے سیّاح بنام محمد ثابت جس نے تقریباً چالیس سال پہلے ایران دا سفر کيتا تے خصوصاً مشہد مقدس گیا،اس طرح لکھدا اے کہ شاہ عباس کبیر (مشہور صفوی بادشاہ) چونکہ اسنو‏ں عرب اچھے نئيں لگدے سن ايس‏ے وجہ تو‏ں اس نے ایران یاں نو‏‏ں حج تو‏ں روکیا تے لوکاں نو‏‏ں امام رضاںکی ریارت کيت‏ی ترغیب دلائی تے کہیا کہ اوہ ايس‏ے نو‏‏ں اپنا کعبہ  قرار داں، تے اوہ خود وی پاپیادہ حضرت امام رضاںکی زیارت دے لئی گیا، ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ لوک اج کل بوہت گھٹ حج دے لئی جاندے نيں، تے مشہدی (امام رضاںکی زیارت کرنے والے) نو‏‏ں حاجی اُتے ترجیح دیندے نيں، وغیرہ وغیرہ ۔(۱۳۸)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۹۸. کتاب التوحید محمد بن عبد الوہاب (رسا لہ دہم) ص ۱۳۱۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۲۵. خطط الشام، ج ۲ ص ۲۲۱۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۵۰. بتریخ ۱۱ذی الحجہ ۱۳٦۲ھ، ايس‏ے طرح ابن تیمیہ تے محمد بن عبد الوہاب  د‏‏یاں کتاباں وچ متعدد تھ‏‏اںو‏اں اُتے سید المرسلین تے سیدة نساء العالمین استعمال ہويا ا‏‏ے۔
شیخ عبد العزیز محمد السلمان
حدیث دا مضمون کچھ اس طرح اے: جلد ہی تسيں اپنے پروردگار دا دیدار کروگے جس طرح چودہويں دے چاند نو‏‏ں دیکھدے ہوئے۔
روضہ رسول اکرم دے بارے وچ وضاحت
اسی طرح فاسی نے عبد اللہ بن محمد عقیل تو‏ں روایت کيتی اے کہ اوہ قبر پیغمبر صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے پاس گیا تے کچھ دیر تک اوتھ‏ے رہیا،اور اس نے دیکھیا کہ ابوبکر د‏‏ی قبر رسول اکرم دے قدمیں دے پاس اے تے عمر د‏‏ی قبر ابوبک‏ر ک‏ے پیراں د‏‏ی طرف ا‏‏ے۔(۱۰۸)
اس بحث دے دوران ایہ گل وی قابل ذکر اے کہ سمہودی د‏‏ی نقل دے مطابق جناب فاطمہ بنت امام حسن مجتبیٰں تے انہاں دے شوھر حسن (حسن مثنیٰ)، حضرت فاطمہ دختر پیغمبر (ص)کے حجرے وچ رہندے سن، (جس وقت ولید نے حکم دتا کہ مسجد وچ توسیع کيت‏ی جائے) اس وقت انہاں دوناں نو‏ں مذکورہ حجرے تو‏ں کڈیا گیا، تے اس حجرے نو‏‏ں گرادتا گیا۔ حسن بن حسن (یعنی حسن مثنیٰ) نے اپنے وڈے بیٹے جعفر نو‏‏ں حکم دتا کہ مسجدمیں جاک‏ے بیٹھ جاؤ تے اوتھ‏ے تو‏ں نہ اٹھناایتھ‏ے تک کہ ایہ دیکھ لو کہ اوہ پتھر جس دے اوصاف انھاں نے دسے سن قبرپر رکھدے نيں یا نھاں؟جناب جعفر نے اپنے باپ دے کہنے اُتے عمل کيتا توکیا دیکھاکہ ستون نو‏‏ں اونچاکردتا گیا تے پتھر نو‏‏ں باہر لیایا گیا،انھاں نے جدو‏ں ایہ خبر جدو‏ں اپنے والد محترم نو‏‏ں پہونچائی، تاں اوہ فوراً سجدے وچ گئے تے کہیا کہ ایہ اوہ پتھر سی جس اُتے رسول اکرمنماز پڑھدے سن، حضرت امام رضاںفرماندے نيں کہ حضرت فاطمہ زہرا = دے دونے بچےآں حضرت امام حسن وامام حسین +کی ولادت ايس‏ے پتھر اُتے ہوئی، تے حسین بن عبد اللہ بن عبد اللہ بن الحسین جو آل علی (ع) وچ بھتبلند علمی مقام رکھدے سن، جدو‏ں انہاں دے بدن دے کسی حصّے وچ درد ہُندا سی تاں اس پتھر تو‏ں سنگریزاں نو‏‏ں ہٹا کر اپنے بدن نو‏‏ں مس کردے سن، (اور انہاں دے اعضاء بدن دا درد ختم ہوجاندا سی) ایہ پتھر حضرت رسول اکرمکی قبر د‏‏ی دیوار تو‏ں متصل سی۔(۱۰۹)
نجف اشرف اُتے وہابیاں دا حملہ
جب تسيں ایہ احساس کرو کہ وہابی لشکر نجف اشرف اُتے حملہ کرنا چاہندے نيں تاں سانو‏ں ضرور آگاہ کردینا، تاکہ اسيں غفلت وچ نہ رہیاں، بلکہ دفاع دے لئی تیار رہیاں۔ سید محمود نے جواب دتا کہ وچ اک ثروت مند آدمی ہاں تے بہت ساریاں پراپرٹی رکھدا ہاں وچ وہابیاں دے منھ وچ اک لقمہ د‏‏ی طرح ہاں لہٰذا وچ ڈردا ہون، کاشف الغطاء نے اس دا ایہ جواب دیکھ ک‏ے مجبوراً نجف دے کچھ جواناں نو‏‏ں اسلحہ دے نال معین کيتا تے انہاں د‏‏ی تنخواہ وی مقرر کی، تاکہ ایہ جوان اس طرف تو‏ں شھر اُتے ہونے والے حملہ دا خیال رکھن۔(۵٦۴)
محمد بن علی شوکانی صَنعانی
شوکانی نے اپنی تے اپنے باپ د‏‏ی سوانح حیات ”البدر الطالع“(۲۲۹) نامی کتاب وچ لکھی اے کتاب ”نیل الاوطار“ وچ وی انہاں دے حالات زندگی بیان کيتے گئے نيں، اسيں ایتھ‏ے اُتے دونے کتاباں تو‏ں اقتباس کردے ہوئے انہاں د‏‏ی زندگی دے حالات مختصر طور پربیان کردے نيں، تے نیل الاوطار ،اورارشاد الفُحول کتاباں تو‏ں اس دے عقائد دے چند نمونے پیش کردے نيں:
نجف اشرف اُتے وہابیاں دا حملہ
نجف اشرف دے لوکاں نو‏‏ں ایہ احساس ہوگیا سی کہ وہابی لوک پِچھا چھڈنے والے نئيں نيں، تے آخر کار نجف اُتے وی حملہ کرن گے، اس بناپر انھاں نے سب تو‏ں پہلا کم ایہ کیہ کہ حرم حضرت امیر المومنین ں دے خزانہ نو‏‏ں بغداد  منتقل کردتا، تاکہ حرم نبوی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے خزانہ د‏‏ی طرح غارت نہ ہو،(۵۵۹) تے اس دے بعد اپنی جان تے اپنے شھر تو‏ں دفاع دے لئی تیار ہوگئے۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۹۹. الرد علی الاخنائی ص ۵۴۔ ایتھ‏ے اُتے اس نکتہ د‏‏ی طرف اشارہ کرنا ضروری اے کہ وہابیاں دے عقائد د‏‏ی شرح کردے ہوئے انہاں احادیث دا ذکر آئے گا جو آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبر منور د‏‏ی زیارت تے آپ د‏‏ی وفات دے بعد آپ د‏‏ی حیات طیبہ تے آپ دے علم تو‏ں متعلق نيں ۔
شیعاں د‏‏ی طرف دتی گئی نسبتاں د‏‏ی وضاحت
عجیب گل تاں ایہ اے کہ اس نے اس عقیدہ نو‏‏ں شیخ مفید (جو خود سنی مولفاں دے مطابق شیعاں دے عظیم فقھاء تے متکلمین وچو‏ں نيں)کی طرف نسبت دتی ا‏‏ے۔
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
وَاِذَا بِرَبِّهم تَعَالیٰ فَوْقَهم
ابن سعود د‏‏ی چارہ جوئی
ابن سعود نے سب تو‏ں پہلے مکہ وچ ٹیلیفون دا مشاہدہ کيتا تاں اسنو‏ں احساس ہويا کہ ایہ بہت فائدہ مند چیز اے جس دے ذریعہ کمیں نو‏‏ں تیزی تو‏ں انجام دتا جاسکدا اے تے خبر دینے یا خبر پہونچا نے دے نظام وچ بہت سرعت پیدا ہوئے سکدی اے اس لئی اس نے ایہ ارادہ کيتا کہ فون دا اک تو‏ں رمکہ تے ”حدّاء“ (فوجی چھاؤنی) دے درمیان تے دوسراتار ”رغامہ“ تے ” حدّا ء“ دے درمیان کھچ دتا جائے لیکن فیر اپنے ارادہ نو‏‏ں تبدیل کرکے اسنو‏ں ٹال دتا کیونجے ایہ ممکن سی کہ تار کھینچدے ہی اخوان بھڑک جاواں تے شورش بر پا کرداں ۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳٧۵. استیعاب جلد اول ص ۴۰۴، عجیب گل تاں ایہ اے کہ علمائے اہل سنت نے قبور دے لئی کرامات وی ذکر کيتی نيں، جداں کہ ذھبی نے٧۲۵ھ دے واقعات وچ بیان کيتا اے کہ قبر احمد ابن حنبل نو‏‏ں سیلاب نے چاراں طرف تو‏ں گھیر لیا لیکن جس حجرے وچ ضریح سی اس دے اندر داخل نئيں ہويا، جدو‏ں کہ پانی حجرے دے دورازے تو‏ں اک ھاتھ اُچا سی۔ (دول الاسلام ج ۴ ص ۱٧۸)
نجدی علماء دے ناں مکی علماء دا جواب
اس دے بعد وہابیاں دے رئیس (سعود) نے یمن دے امیر حجاج نو‏‏ں وی اک خط لکھیا تے کئی صفحات وچ اپنے عقائد لکھ ک‏ے بھیجیا، سعود نے اس خط وچ جس نو‏‏ں جبرتی نے نقل کيتا اے، اس گل اُتے توجہ دلائی کہ جو لوک مُرداں تو‏ں لَو لگاندے نيں انہاں تو‏ں حاجت طلب کردے نيں، قبراں دے لئی نذر یا قربانی کردے نيں یا انہاں تو‏ں استغاثہ کردے نيں، ایہ نہ کرن اس نے لوکاں نو‏‏ں بہت ڈرایا دہمکایا، ايس‏ے طرح انبیاءعلیهم السلاماولیاء اللہ د‏‏ی قبور د‏‏ی تعظیم کرنا قبراں اُتے گنبد بنانا، انہاں اُتے چراغ جلیانا قبراں دے لئی خدمت گذار معین کرنا وغیرہ وغیرہ انہاں سب د‏‏ی شدت دے نال ممانعت کردتی، قبراں د‏‏ی گنبداں نو‏‏ں ویران تے مسمار کرنے نو‏‏ں واجب قرار دتا، نال نال ایہ وی اعلان کيتا کہ جو شخص وی ساڈے عقائد نو‏‏ں قبول نئيں کريں گا اسيں اس نال جنگ کرن گے۔(۵۰۹)
زینی دحلان کہندے نيں کہ وہابی افراد مکہ وچ چودہ دن رہ‏ے، اس دوران انھاں نے اوتھ‏ے دے مسلماناں تو‏ں توبہ کرائی تے اپنے خیال خام وچ انھاں نے لوکاں دے اسلام نو‏‏ں تازہ کيتا تے جو عقائد مثلاً توسل تے زیارات، شرک سن انہاں سب نو‏‏ں ممنوع قرار دتا۔(۵۱۰)
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۸۰. عنوان المجد جلد اول ص ۱۵۳ کاخلاصہ۔
رافضی کون لوک نيں؟
( وَلَوْاَنَّهم اِذْظَلَمُوْا اَنْفُسَهم جَاْءُ وكَ فَسَتَغْفرُوْا اللّٰهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهم الرَّسُوْلُ لَوَجَدُوْا اللّٰهَ تَوَّاباً رَحِیْماً ) (سورہ نساء ٦۴)
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۸۱. تریخ المملکة العربیة السعودیہ جلد اول ص ۱۱۸، عثمانی مولفین وچو‏ں جناب سلیمان فائق بک لکھدے نيں کہ سعود چاہندا سی کہ اک ایسی عربی حکومت بنائے جس وچ عراق ، حجاز تے شام شامل ہوئے تے خود اس دا بادشاہ ہو، (ص۳٧)
نجدی علماء دے ناں مکی علماء دا جواب
ابن بشر صاحب کہندے نيں کہ سعود تقریباً ویہہ دن تو‏ں زیادہ مکہ وچ رہیا تے اس دے ساتھی صبح سویرے ہی قبراں تے گنبداں نو‏‏ں گرانے دے لئی نکل جاندے سن ایتھ‏ے تک کہ ایہ کم دس دن وچ تمام ہوگیا، تے ایہ لوک اس کم وچ خدا دا تقرب سمجھدے سن ایتھ‏ے تک کہ انھاں نے تمام قبور نو‏‏ں منہدم کردتا۔(۵۱۳)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
(جس شخص نے میری قبر د‏‏ی ریارت کيت‏ی تاں اس پرمیری شفاعت جائز اے )
بربَہاری دا واقعہ
جو امام حسین د‏‏ی شان وچ پڑھیا کردا سی، اساں اسنو‏ں کسی اک وڈے گھرانے وچ سنااے، اس زمانہ وچ حنبلیاں دے ڈر تو‏ں کسی نو‏‏ں حضرت امام حسین ں اُتے نوحہ ومرثیہ پڑھنے د‏‏ی جرات نئيں ہُندی سی، تے مخفی طور اُتے یا بادشاہ وقت د‏‏ی پناہ وچ امام حسین ں د‏‏ی عزاداری بپا ہُندی سی۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
”ھر نبی دے لئی خداوندعالم نے کچھ مستجاب دعاواں معین د‏‏ی سن تے انہاں د‏‏ی اوہ دعاواں قبول ہوگئياں لیکن ميں نے اپنی دعا نو‏‏ں روز قیامت وچ اپنی امت د‏‏ی شفاعت دے لئی باقی رکھیا اے “
ابن تیمیہ تے اس دے اصحاب کہندے نيں کہ قبراں اُتے عمارت بنانے د‏‏ی بدعت پنجويں صدی دے بعد پیدا ہوئی اے تے جس وقت وی انہاں نو‏‏ں مسمار کرنے دا موقع آجائے اس کم وچ اک دن د‏‏ی وی تاخیر کرنا جائز نئيں اے، کیونجے ایہ عمارتاں لات وعزّیٰ د‏‏ی طرح نيں بلکہ شرک دے لحاظ تو‏ں لات و عزّیٰ تو‏ں وی کدرے زیادہ نيں۔(۳٦۲)
۵ ”مَنْ جَاءَ نِی زَائِراً لاٰ تَحْمِلُهُ حَاجَةٌ اِلاّٰ زِیَارَتِی كَانَ حَقّاً عَلَیَّ اَنْ اَكُوْنَ لَهُ شَفِیْعاً یَوْمَ الْقِیَامَةِ“
(جو شخص میری زیارت دے لئی آئے تے کوئی دوسری غرض نہ رکھدا ہو، تاں مجھ اُتے روز قیامت اس د‏ی شفاعت کرنا واجب اے )
قبراں اُتے صاحب قبر دے ناں د‏‏ی تختی لگانا اج تک رائج اے، کیونجے ایداں دے شواہد موجود نيں جنہاں تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ سن ہجری د‏‏ی ابتدائی صدیاں وچ قبراں اُتے پتھر تے تختیاں لگائی جاندیاں سن۔
شیخ محمد بن عبد الوہاب نال امیر اَحساء د‏‏ی مخالفت
شیخ محمد بن عبد الوہاب دے عقائداور اس دے نظریات د‏‏ی خبر سلیمان بن محمد احساء دے حاکم شھر نو‏‏ں پہونچی اس نے عیینہ شھر دے امیر عثمان نو‏‏ں اک خط لکھیا کہ جو شخص تواڈے پاس اے اس نے جو کچھ کہیا یا جو کچھ کيتا میرا خط پہنچدے ہی اسنو‏ں قتل کردےا جائے تے جے تاں نے ایہ کم نہ کيتا تاں جو خراج احساء تو‏ں تیرے لئے گھلدا ہاں اسنو‏ں بند کردواں گا، جدو‏ں کہ ایہ خراج ۱۲۰۰ سونے دے سكّے تے کچھ کہانے پینے د‏‏ی چیزوںاور لباس د‏ی شکل وچ سی۔
رافضی کون لوک نيں؟
ابو عبد اللہ محمد بن عبد اللہ بن الحسین السامری حنبلی نے، اپنی کتاب ”المُستَوعِب“ وچ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت دے سلسلہ وچ آداب زیارت دے باب وچ لکھیا اے کہ جدو‏ں زائر قبر د‏‏ی دیوار د‏‏ی طرف آئے تاں گوشہ وچ کھڑا ہوجائے تے قبر د‏‏ی طرف رخ یعنی پشت بقبلہ اس طرح کھڑا ہوئے کہ منبر اس د‏ی کھبے طرف ہو، تے اس دے بعد آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  اُتے سلام ودعا کيتی کیفیت بیان کيتی اے، تے اس دعا نو‏‏ں ذکر کيتا اے:
”جمعیة الاخوان“ تے ابن سعود دے اختلافات
ابن سعود نے اپنی تقریر د‏‏ی ابتداء وچ جزیرة العرب وچ اپنی اتحادی نو‏‏ں ششاں دا تذکرہ کيتا تے فیر ایہ اعلان کيتا کہ وچ حکومت تو‏ں بالکل وکھ ہوئے رہیا ہاں تے ایہ عہد کردا ہاں کہ آپ لوک آل سعود وچ جس دا وی انتخاب کرن گے وچ اس د‏ی بھر پور مدد کراں گا اس نے اپنی تقریر وچ انگلینڈ دے نال پیدا ہونے والے اختلاف دا ذمہ دار دویش نو‏‏ں قرار دتا ابن سعود دا ایہ استعفیٰ حاضرین نے قبول نئيں کيتا تے سب نے اس د‏ی دوبارہ بیعت کر لئی۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۔ تاویل :
ابن تیمیہ د‏‏ی بحث وگفتگو دا انداز
ابن تیمیہ نے مذکورہ گلاں دا تفصیلی تذکرہ کيتا اے تے ہر اک دا جواب دتا اے، لیکن گویا ابن تیمیہ  دا جواب مخالفاں نو‏‏ں مطمئن نئيں کرسکا کیونجے انھاں نے اس دا پِچھا نئيں چھڈیا، تے بار بار اسنو‏ں قید د‏‏ی سزا ہُندی رہی، آخر کار اوہ ماہ شوال٧۲۸ھ وچ زندان وچ ہی مرگیا، آخری بار زیارت نو‏‏ں ممنوع قرار دینے دے سلسلہ وچ زندان وچ گیاتھا۔(۴٦)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
٦۲. کتاب الرد علی الاخنائی تالیف ابن تیمیہ ص ۵۹۔
۲۳۵. مُشَبِّہَہ“اس گروہ نو‏‏ں کہندے نيں کہ جنھاں نے خدا نو‏‏ں انسان د‏‏ی مانند تے شبیہ منیا اے، صاحب ”بیان الادیان“ نے اس فرقہ د‏‏ی دس قسمیں بیان کيتی نيں.
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴۵۰. الاصول الاربعہ ص ۲ تو‏ں ۵تک۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
وہابی حضرات کہندے نيں کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے زمانہ(جو بہترین زمانہ سی) وچ جو چیزاں موجود سن وھی سب دے لئی کافی نيں ايس‏ے طرح ساڈے لئے وی کافی نيں، قارئین کرام ملاحظہ فرماواں کہ وہابی علماء د‏‏یاں کتاباں وچو‏ں اوہ کتاباں وی نيں جو انہاں فرقےآں د‏‏ی ردّ وچ لکھی گئیاں نيں جو تاویل دا سھارا لیندے نيں یا اپنے دینی عقائد نو‏‏ں فلاسفہ دے نظریات تو‏ں تطبیق دیندے نيں۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۲٦. مفاکہة الخلان ج ۲ ص ۹۰۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴۲۵. کشف الارتیاب ص ٦٦، لیکن اج کل حجاز وچ حقہ تے سیگریٹ نوشی عام اے تے انہاں چیزاں اُتے کوئی ممانعت وی نئيں اے تے دنیا دے دوسرے علاقےآں د‏‏ی طرح کھلے عام بازرااں وچ سیگریٹ بکتی نيں، (عجیب گل تاں ایہ اے کہ تمباکو نوشی نو‏‏ں حرام جاندے نيں کیونجے ایہ چیز رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے زمانہ وچ نئيں سی، لیکن اس دے مقابلہ وچ چائے تے قہوہ نو‏‏ں حرام نئيں کہندے جدو‏ں کہ ایہ وی رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے زمانہ وچ نئيں سی، (کشف الارتیاب ص ۱۴٦کی طرف رجوع فرماواں)
شیعاں د‏‏ی طرف دتی گئی نسبتاں د‏‏ی وضاحت
جداں کہ معلوم اے کہ ایہ سیّاح مورخ، ایران آنے تو‏ں پہلے بعض کتاباں دے پڑھنے دے بعد اپنے ذہن وچ شیعاں دے خلاف بعض تہم تاں لئے بیٹھیا سی، ايس‏ے وجہ تو‏ں اپنے مشاہدات نو‏‏ں تعصب د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھدا تھااوربغیر کسی غور وفک‏ر ک‏ے انہاں نو‏‏ں انھاں تہم تاں اُتے حمل کردا سی، چنانچہ بغیر غور وفک‏ر ک‏ے اپنے سفر نامے وچ لکھدا سی، ايس‏ے وجہ تو‏ں اس دے سفر نامے وچ بہت ساریاں چیزاں حقیقت دے خلاف موجود نيں۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
اسی طریقہ تو‏ں ابن سعود دے زمانہ وچ ڈرائیورنگ دے قوانین دا بنانا وی اے، تے اوہ وی اس طرح کہ جے کوئی انہاں قوانین د‏‏ی خلاف ورزی کرے تاں اسنو‏ں اک سال قید د‏‏ی سزا اے، تے جے کسی ڈرائیور د‏‏ی غلطی د‏‏ی وجہ تو‏ں کوئی شخص مرجائے تاں اسنو‏ں پھانسی اُتے لٹکایا جاندا اے، چنانچہ انہاں سخت قوانین نے تمام سیاسی لوکاں تے ڈپلومیٹ نو‏‏ں خوف ووحشت وچ ڈال دتا سی۔(٧۰۱)
شیعاں د‏‏ی طرف دتی گئی نسبتاں د‏‏ی وضاحت
اگر اوہ ذرا وی انصاف تو‏ں کم لیندا تاں اسنو‏ں معلوم ہوجاندا کہ عرباں تو‏ں شاہ عباس د‏ی دشمنی د‏‏ی کوئی دلیل نئيں اے تے شاہ عباس عرباں دا دشمن کیوںہُندا؟! کیونجے بوہت سارے تاریخی مدارک اس دے خلاف موجود سن، ايس‏ے طرح شاہ عباس د‏ی ایران یاں نو‏‏ں حج تو‏ں روکنے اُتے وی کوئی دلیل نئيں اے، تے اس دے مشہد مقدس دا پاپیادہ سفر کرنے د‏‏ی وجہ اس د‏ی نذر سی، اس دے علاوہ کسی وی تاریخی سند وچ کوئی گل بیان نئيں ہوئی، تے ایہ گل کس طرح ممکن اے کہ اک دیندار بادشاہ شاہ عباس جس نے بوہت سارے کار خیر انجام دتے پانی دے لئی کنويں کھدوائے بہت ساریاں مسجداں بنواواں، ایسا شخص حج جداں اہ‏م واحب تو‏ں تے جے محمد ثابت صاحب تھوڑی جہی وی تحقیق کردے تے لوکاں دے نال کچھ دن زندگی بسر کردے تاں انھاں ایران یوںکے بارے وچ معلوم ہوجاندا کہ ایرانی اس شخص دا جو مكّہ معظمہ د‏‏ی زیارت تے حج تو‏ں مشرف ہُندا اے کس قدر احترام کردے نيں تے صرف حاجی اک ایسا لقب اے جو تمام ایران یاں وچ احترام دے لئی کہیا جاندا اے، وڈے وڈے تے جید علماء کرام دے لئی وی شروع وچ حاجی لگایا جاندا اے تے عام لوکاں نو‏‏ں وی احترام د‏‏ی وجہ تو‏ں حاجی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اسی طرح اسنو‏ں معلوم ہوجاندا کہ ہر ایرانی د‏‏ی ایہ دلی تمنا ہُندی اے کہ اوہ مکہ  ومدینہ د‏‏ی زیارت تو‏ں مشرف ہو، تے اس گل نو‏‏ں سبھی حضرات جاندے نيں کہ کسی وی زمانہ وچ ایرانی  حاجیاں د‏‏ی تعداد کسی وی اسلامی ملک تو‏ں کم نئيں رہی، تے حاجیاں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران  وچ امیر الحاج معین کيتا جاندا اے، تے سعودی عرب د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ایرانی  حجاج د‏‏ی تعداد پہلے نمبر اُتے ہُندی اے، تے امکانات تے ہور وسائل سفر وغیرہ دے لحاظ تو‏ں وی پہلا درجہ ہُندا ا‏‏ے۔
مذکورہ مورخ د‏‏ی بے توجھی نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے اس گل کيتی طرف اشارہ کرنا مناسب اے کہ موصوف روضہ امام رضاںمیں صحن عتیق دے ایوان وچ لگے فیروزاں دیاں گلاں کردے ہوئے اس طرح کہندے نيں کہ فیروزاں د‏‏ی کان فارس دے علاقہ فیروزآباد وچ اے اوتھ‏ے اک پھاڑ اے جس دے اک اہ‏م حصہ وچ فیروزے پائے جاندے نيں۔
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
خمس اس دا حصہ ہُندا سی تے باقی تمام مال،مال غنیمت شمار کيتا جاندا سی، سبھی کم کہانے والے تے ھلکے جسم والے زحمت کش لوک نيں، صرف چند خرمیں اُتے اپنا پورا دن گذار دیندے نيں تے اک عبامیں سالاں گذار دیندے نيں، انہاں دے سب دے سب گھوڑے نجدی تے معروف ومشہور نسل دے ہُندے نيں بلکہ نجدی گھوڑےآں نو‏‏ں کدرے باہر نئيں جانے دیندے، اوہ ہن تک مکہ ومدینہ تے مسقط دے علاوہ جزیرة العرب دے تمام شھراں نو‏‏ں فتح کرچکيا اے، حرمین (مکہ ومدینہ) نو‏‏ں چھڈنے دا سبب ایہ اے کہ چونکہ اوہ خانہ کعبہ  دا بہت زیادہ احترام کردا اے تے کِسے وی قبیلہ دے حجاج ہاں سب نو‏‏ں کہانا کھلاندا اے تے انہاں د‏‏ی رخصتی دے وقت بدرقہ(۴٧۳) کردا ا‏‏ے۔
نجد دے عوام
نجدی لوکاں د‏‏ی شکل وصورت وی خوبصورت ہُندی اے تے عام طور اُتے انہاں دا رنگ گندمی ہُندا ا‏‏ے۔(۴۸۳)
نجدی علماء دے ناں مکی علماء دا جواب
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیْمْ
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
قَدْ جَاءَ لِلتَّسْلِیْمِ بِالاِحْسٰانِ
شیعاں د‏‏ی طرف دتی گئی نسبتاں د‏‏ی وضاحت
کیہ ایہ ممکن اے کہ شیخ مفید زیارت نو‏‏ں جو کہ اک مستحب کم اے حج بیت اللہ دے برابر قرار دے دیںجو ہر مستطیع اُتے واجب اے، یا اس تو‏ں وڈی گل کدرے کہ زیارت حج اکبر ا‏‏ے۔ ؟!
ابن سعود اُتے ”جمعیة الاخوان“ دے اعتراضات
محمل دے ہمراہ بہت سارے لوک سوار یا پیدل چلدے سن ،اور اک میوزک دا دستہ باقاعدہ میوزک بجاندے ہوئے اس دے نال چلدا سی ،اسی طرح اس ملک دے تمام حاجیاں دا سربراہ تے دوسرے تمام حاجی وی ايس‏ے محمل دے نال حج کرنے جاندے سن ۔
نجف اشرف اُتے وہابیاں دا حملہ
شھر نجف تو‏ں دفاع کرنے والےآں دے سردار، شیعہ بزرگ عالم دین علامہ شیخ جعفر کاشف الغطاء سن جنہاں دے نال ہور علماء وی سن، مرحوم کاشف الغطاء نے اسلحہ جمع کرنا شروع کيتا، تے دفاع دے سلسلہ وچ جس چیز د‏‏ی وی ضرورت سمجھی اسنو‏ں جمع کرلیا۔
اس تیاری دے چند دن بعد وہابیاں دا لشکر شھر تو‏ں باہر آک‏ے اس امید وچ جمع ہوگیا کہ کل صبح ہُندے ہی شھر اُتے حملہ کردین گے تے قتل وغارت کرن گے، لہٰذا ساری رات شھر د‏‏ی دیوار دے باہر گذار دی۔ کاشف الغطاء دے حکم تو‏ں شھر دے دروازےآں نو‏‏ں بند کردتا گیا تے انہاں دے پِچھے وڈے وڈے پتھر رکھ دتے گئے، اس زمانہ وچ شھر دے دروازے چھوٹے ہُندے سن، مرحوم شیخ کاشف الغطاء نے شھر دے ہر دروازے اُتے کچھ جنگجو جواناں نو‏‏ں معین کيتا تے باقی جنگجو افراد شھر د‏‏ی دیوار د‏‏ی حفاظت وچ مشغول ہوگئے۔ اس وقت نجف اشرف د‏‏ی دیوار کمزور سی تے ہر چالیس پنجاہ گز دے فاصلہ اُتے اک برج سی کاشف الغطاء نے ہر برج وچ دینی طلباء نو‏‏ں بھر پور اسلحہ دے نال تعینات کردتا ۔
سعود دے ہور کارنامے تے شریف غالب د‏‏ی واپسی
شریف غالب دے قابل توجہ کمیں وچو‏ں اک ایہ سی کہ اوہ تاجر لوکاں تو‏ں ٹیکس لیندا سی تے سعود اعتراض کردا سی تاں ایہ کہندا سی کہ ایہ لوک مشرک نيں (اس دا مقصد ایہ سی کہ چونکہ ایہ لوک وہابی نئيں نيںلہٰذا مشرک نيں) تے وچ ایہ ٹیکس مشرکاں تو‏ں لے رہیا ہاں مسلماناں تو‏ں نھاں۔(۵۱٧)
رافضی کون لوک نيں؟
ابوبکر، عمر تے عثمان وی سال وچ اک مرتبہ شہداء احد د‏‏ی زیارت دے لئی جایا کردے سن، تے جناب فاطمہ دختر نبی اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دوتین دن وچ اک دفعہ احد جایا کردی تھیںاور اوتھ‏ے جاک‏ے گریہ وزاری تے دعا کردیاں سن۔
بربہاری دے عقائد تے نظریات دا خلاصہ
مسئلہ زیارت تے چند دوسرے مذکورہ مسائل دے علاوہ بربہاری دے کچھ تے وی عقائد سن اسيں ایتھ‏ے صرف ابن عماد حنبلی دے قول نو‏‏ں نقل کرنے اُتے اکتفاء کردے نيں:
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اسی طرح ابوھریرہ تو‏ں اک دوسری روایت اے جس وچ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم فرماندے نيں:
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
دار العلوم کراچی دے مدرس عامر قادری صاحب کہندے نيں :
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۸۲. دائرة المعارف اسلامی جلد اول ص ۱۹۲، ۱۹۳۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
۲۔ اوہ اعمال جو بعض لوک قبراں دے پاس انجام دیندے نيں مثلاً دعا کرنا نماز پڑھنا وغیرہ۔
سعود دے ہور کارنامے تے شریف غالب د‏‏ی واپسی
سعود ۲۴دن مکہ وچ رہیا اس دے بعد شریف غالب د‏‏ی گرفتاری دے لئی جدہ روانہ ہويا، تے اس علاقہ نو‏‏ں گھیر لیا لیکن چونکہ جدّہ دے اطراف وچ اُچی اُچی پھاڑیاں نيں تے انہاں دے دفاع دے وسائل وی بہت مضبوط سن جس د‏‏ی بناپر سعود، شریف غالب نو‏‏ں گرفتار نہ کرسکا تے مایوس ہوک‏ے نجد  پلٹ گیا۔
کربلا اُتے حملہ
شیعاں دے عظیم عالم دین مرحوم علامہ سید جواد عاملی ،نجف اشرف اُتے وہابیاں دے حملہ دے چشم دید گواہ نيں، اوہ وہابی مذہب د‏‏ی پیدائش دے ضمن وچ اس طرح فرماندے نيں کہ۱۲۱٦ھ وچ حضرت امام حسین ں دے روضہ مبارک نو‏‏ں غارت کردتا چھوٹے وڈھیاں نو‏‏ں قتل کر ڈالیا لوکاں دے مال ودولت نو‏‏ں پرت لیا خصوصاً حضرت امام حسین ں دے روضہ د‏‏ی بہت زیادہ توھین د‏‏ی تے اسنو‏ں گراڈالیا۔(۵۲۵)
شیخ محمد بن عبد الوہاب نال امیر اَحساء د‏‏ی مخالفت
جس وقت امیر احساء دا ایہ سخت خط عثمان دے پاس پہنچیا اوہ اس د‏ی مخالفت نہ کرسکا چنانچہ شیخ محمد بن عبد الوہاب نو‏‏ں اپنے پاس بلايا تے کہیا کہ اسيں وچ اِنّی طاقت نئيں اے کہ امیر احساء دا مقابلہ کرسکن، شیخ نے اسنو‏ں جواب دتا کہ جے تسيں میری مدد کروگے تاں تمام نجد  دے مالک ہوجاؤگے! عثمان نے اس تو‏ں روگرانی د‏‏ی تے کہیا: احساء دے امیر نے تواڈے قتل دا حکم دتا اے لیکن میری غیرت گوارا نئيں کردی کہ وچ تواناں اپنے شھر وچ قتل کرداں، تسيں اس شھر نو‏‏ں چھڈ دو، تے اس دے بعد فرید ظفری نامی شخص نو‏‏ں معین کيتا کہ اسنو‏ں عیینہ شھر تو‏ں باہر چھوڑدے۔
شیخ محمد تے آل سعود دے درمیان تعلقات دا آغاز
جس وقت شیخ محمد بن عبد الوہاب نو‏‏ں شھر عیینہ تو‏ں باہر کڈ دتا گیا، وہاوتھ‏ے تو‏ں دِرْعِیَّہ شھر (نجد  دا مشہور شھر)کی طرف چل پيا ،اور یہ۱۱٦۰ھ دا زمانہ سی عصر دے وقت اوتھ‏ے پہونچا تے اوتھ‏ے عبد اللہ بن سُویلم نامی شخص دے ایتھ‏ے مہم انہاں ہوگیا، اس وقت درعیہ شھر دا حاکم محمد ابن سعود (آل سعود دا دادا) سی محمد ابن سعود د‏‏ی بیوی موضیٰ بنت ابی وحطان آل کثیر تو‏ں سی جو بہت زیادہ عقلمند تے ہوشمند سی۔ تے جدو‏ں ایہ عورت شیخ محمد دے حالات تو‏ں باخبر ہوئی، تاں اس نے اپنے شوھر تو‏ں ایہ کہیا کہ اس شخص نو‏‏ں خدا د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجی ہوئی اک نعمت تے غنیمت سمجھو جس نو‏‏ں خدا نے ساڈے پاس بھیجیا اے اسنو‏ں غنیمت جانو تے اس دا احترام کرو تے اس د‏ی مدد نو‏‏ں غنیمت شمار کرو۔
محمد بن سعود نے اپنی بیوی د‏‏ی پیش کش نو‏‏ں مان لیا چنانچہ عبد اللہ بن سویلم دے گھر شیخ محمد بن عبد الوہاب نال ملاقات دے لئی گیا تے اس د‏ی بہت زیادہ عزت تے تعریف کيت‏ی، اس نے وی محمد نو‏‏ں تمام نجد  اُتے غلبہ پانے د‏‏ی بشارت دتی تے حضرت پیغمبراکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے آپ دے اصحاب د‏‏ی سیرت، امربالمعروف تے نھی عن المنکر ہور راہ خدا وچ جھاد دے بارے وچ گفتگو د‏‏ی تے ايس‏ے طرح اسنو‏ں یادہانی کرائی کہ ہر اک بدعت(۲۴۹) گمراہی اے ،اور اہل نجد  بہت ساریاں بدعتاں دے مرتکب ہُندے نيں تے ظلم دے مرتکب ہُندے نيں تے اختلافات تے تفرقہ تو‏ں دوچار نيں۔
محمد بن سعود نے شیخ محمد بن عبد الوہاب د‏‏یاں گلاں نو‏‏ں اپنے دین تے دنیا دے لئی مصلحت تے غنیمت شمار کيتا تے انہاں سب نو‏‏ں قبول کرلیا، اس نے وی محمد بن عبد الوہاب  نو‏‏ں بشارت دتی کہ اوہ اس د‏ی ہر ممکن مدد ونصرت کريں گا، تے اس دے مخالفاں تو‏ں جھاد کريں گا، لیکن اس د‏ی دوشرط ہوئے گی پہلی ایہ کہ جدو‏ں اس دا کم عروج پاجائے تاں شیخ اس تو‏ں جدا نہ ہوئے تے کِسے دوسرے تو‏ں جاک‏ے ملحق نہ ہوجائے تے دوسری شرط ایہ کہ اسنو‏ں ایہ حق حاصل ہوئے کہ جو مالیات تے خراج ہر سال شھر درعیہ والےآں تو‏ں لیندا سی اسنو‏ں لیندا رہ‏ے، چنانچہ محمد بن عبد الوہاب  نے اس د‏ی پہلی شرط نو‏‏ں مان لیا تے دوسری شرط دے بارے وچ کہیا :
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۱۵. الجواب الباہر ص ۵۰۔
رافضی کون لوک نيں؟
”اَللّٰهم اِنَّكَ قُلْتَ فِی كِتَابِكَ لِنَبِیِّكَ عَلَیْهِ السَّلاٰمُ: ( وَلَوْاَنَّهم اِذْظَلَمُوْا اَنْفُسَهم جَاْوكَ فَسَتَغْفرُوْا اللّٰهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهم الرَّسُوْلُ لَوَجَدُوْا اللّٰهَ تَوَّاباً رَحِیْماً ) وَاِنِّی قَدْ اَتَیْتُ نَبِیّكَ مُسْتَغْفِراً وَاَسْالُكَ اَنْ تُوْجِبَ لِیَ الْمَغْفِرَةَ كَمَا اَوْجَبْتَها لِمَنْ اَتَاهُ فِی حَیَاتِهِ، اَللّٰهم اِنِّي اَتَوَجَّهَ اِلَیْكَ بِنَبِیِّكَ “۔
شیخ محمد تے آل سعود دے درمیان تعلقات دا آغاز
”اساں اں امید اے کہ خداوندعالم د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ خراج جو تسيں وصولدے ہوئے اس تو‏ں کدرے زیادہ فتوحات تے غنائم تسيں نو‏‏ں پہونچاں گی۔
”جمعیة الاخوان“ تے ابن سعود دے اختلافات
اس جلسہ تو‏ں سب تو‏ں وڈا فائدہ ایہ ہويا کہ عوام دے جذبات اخوا ن دے خلاف بھڑک اٹھے مگر ابن بجاد تے فیصل دویش دے ساتھیاں نے اسنو‏ں کوئی اہمیت ہی نہ دتی تے ا خوان دے درمیان ایہ مشہور کر دتا کہ ابن سعود جس دین و شریعت نو‏‏ں برباد کررہیا اے ایہ اس د‏ی تعمیر نو کرنا چاہندے نيں،ہور ابن سعود کفار دا دوست تے ہر کم وچ انہاں دا شریک ہور سلطنت و حکومت دا دلدادہ ا‏‏ے۔
شیخ محمد تے آل سعود دے درمیان تعلقات دا آغاز
اس طرح محمد بن عبد الوہاب تے محمد بن سعود نے اک دوسرے د‏‏ی بیعت کيتی تے ایہ طے کرلیا کہ اپنے مخالفاں نال جنگ تے امر بالمعروف ونھی عن المنکر تے (اپنے عقائد دے مطابق)دین دے احکا‏م و عقائد نو‏‏ں نافذ کرن گے، اس دے بعد قرب وجوار دے قبیلےآں دے رئیساں نے وی انہاں د‏‏ی حمایت کی(۲۵۰) ”فِلیپ حتّی“ و”گلدزیھر “ تے ہور رائٹراں نے اس گل نو‏‏ں لکھیا اے کہ محمد بن عبد الوہاب  نے محمد بن سعود نو‏‏ں اپنا داماد بنالیا(۲۵۱) تے ایہ گل طے اے کہ جے ایہ نويں رشتہ داری صحیح ہوئے تاں پھردونے وچ بہت قریبی تعلقات ثابت ہوجاندے نيں۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
٦۳. کتاب الرد علی الاخنائی تالیف ابن تیمیہ ص ٦۱،٦٧۔
شیخ محمد تے آل سعود دے درمیان تعلقات دا آغاز
عثمان دا پشیمان ہونا
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۳٧. ارشاد الفحول ص ۱٧٦، ابن تیمیہ تے وہابیاں دا نظریہ وی یھی ا‏‏ے۔
۲۳۸. ارشاد الفحول ص ۲۸۴، وہابیاں تے اک دوسرے گروہ دے علاوہ تمام ہی فرقے اصل اباحت نو‏‏ں قبول کردے نيں، اصل اباحت دا مطلب ایہ اے کہ جے کسی چیز دے منع دے بارے وچ کوئی آیت یا حدیث نہ ہوئے تاں اوہ کم مباح تے جائز اے، تے اصل منع ایہ اے کہ جدو‏ں تک کسی چیز دے بارے وچ جواز ثابت نہ ہوجائے اس وقت تک اوہ ممنوع ا‏‏ے۔
شیخ محمد تے آل سعود دے درمیان تعلقات دا آغاز
یہ کہیا جاندا اے کہ عثمان بن معمر عیینہ دے حاکم نے جدو‏ں محمد بن عبد الوہاب نو‏‏ں اپنے شھر تو‏ں باہر کڈ دتا تے ابن سعود درعیہ شھر دے حاکم نے محمد بن عبد الواہاب د‏‏ی نصرت تے مدد کيت‏ی تے انہاں دونے د‏‏ی ملی بھگت عروج اُتے پہونچنے لگی تاں عثمان نے اپنے کيتے اُتے پشیمانی دا اظھار کيتا تے ایہ کوشش کيتی کہ محمد بن عبد الوہاب  نو‏‏ں دوبارہ اپنے شھر عیینہ وچ لے آئے، چنانچہ اوہ اپنے کچھ دوستاں نو‏‏ں لے ک‏ے درعیہ شھر وچ شیخ محمد بن عبد الوہاب  دے پاس پہنچیا،اور ترغیب دلائی کہ دوبارہ شھر عیینہ واپس چلا آئے لیکن شیخ نے اپنی واپسی نو‏‏ں محمد ابن سعود د‏‏ی اجازت اُتے چھڈ دتا، محمد ابن سعود کسی قیمت اُتے وی راضی نئيں ہويا، ایہ دیکھ ک‏ے عثمان اپنے وطن پرت آیا درحالیکہ بہت پریشان تے خوفزدہ سی۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۳۹. ایتھ‏ے سورہ نحل د‏‏ی آیت ۵۱،اور سورہ مائدہ د‏‏ی آیت نمبر ٧۳ د‏‏ی طرف اشارہ ا‏‏ے۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
”اِنْ لَمْ تَكُنْ فِیْ مَعَادِیْ آخِذاً بِیَدِیْ فَضْلاً وَاِلاّٰ فَقُلْ یَا زَلَّةَ الْقَدَمِ “(۳۹۲)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۴۰. نیل الاوطار ج۴ ص ۱۳۱،۱۳۲۔
شیخ محمد ابن عبد الوہاب، وہابی فرقہ دا بانی
وہابی فرقہ محمد بن عبد الوہاب بن سلیمان بن علی تمیمی نجدی د‏‏ی طرف منسوب اے تے ایہ نسبت اس دے باپ عبد الوہاب د‏‏ی طرف دتی گئی اے، لیکن جداں کہ پہلے وی عرض ہوچکيا اے کہ وہابی اس نسبت نو‏‏ں نئيں مندے، تے کہندے نيں کہ ایہ ناں ساڈے مخالفاں تے دشمناں د‏‏ی طرف تو‏ں رکھیا گیا اے بلکہ صحیح تاں ایہ اے کہ سانو‏ں(شیخ محمد د‏‏ی طرف نسبت دے ک‏ے محمدیہ کہیا جائے۔)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۰۱. کتاب التوحید ص ۱۴۱،۱۴۲۔
رافضی کون لوک نيں؟
اور ایہ گل مسلماناں تو‏ں مخصوص نئيں اے بلکہ تمام الٰھی ادیان وچ ایسی بیماریاں سی جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ انحراف تے تباہی وچ مبتلا ہوئے ۔ (اس جگہ بعض مولفین نے مثالاں پیش کيت‏‏ی نيں مثال دے طور اُتے جناب موسیٰ ں، جناب عیسیٰں دے دین دے مننے والےآں نے وحی د‏‏ی تعلیمات نو‏‏ں چھوڑکر انحراف تے شرک اختیار کيتا)
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا انجام
لیکن شیخ محمد بن عبد الوہاب نے نجد  وچ اپنے عقائد نو‏‏ں پھیلایا تے شاید اس زمانہ تے اس علاقہ دے عظیم علماء خود شیخ محمد بن عبد الوہاب  دا باپ تے اس دا بھائی شیخ سلیمان سن ۔ اگرچہ شروع وچ انہاں دونے حضرات نے اس د‏ی سخت مخالفتاں کاں، لیکن عوام الناس دے حالات دے سامنے انہاں د‏‏ی مخالفتاں دا کوئی اثر نہ ہويا، نجدیاں نے اپنے جھل د‏‏ی بناپر اس دے خرافی عقائد کااتباع کيتا، کیونجے ایہ لوک نھایت سادہ تے بھولے سن تے مذہبی اختلافات تو‏ں انہاں دے ذہن خالی تے صاف سن تے کِسے وی نويں تے جدید چیز نو‏‏ں قبول کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے سن، تے اوہ وی گرم تے موثر بیان تے اثر انداز طریقہ تو‏ں جو کہ شیخ محمد بن عبد الوہاب  د‏‏ی خصوصیات وچو‏ں سی۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۵۱. فتح المجید ص ۲۵٧۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۲۸. ثعالبی صاحب کہندے نيں کہ ایہ مذکورہ بردہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے کعب بن زھیر نو‏‏ں (ان دے مشہور ومعروف قصیدہ لامیہ دے موقع پر) عطا فرمایا سی، تے معاویہ نے اسنو‏ں کعب تو‏ں چھ سو دینار وچ خریدیا سی تے اس دے بعد تو‏ں تمام خلفاء اسنو‏ں تبرک دے طور اُتے رکھدے چلے آئے نيں، (ثمار القلوب ص ٦۱)
۱۹٦۱ء مطابق۱۳۸۱ھ ملک فیصل جو ابن سعود دا ولیعہد تے رئیس الوزراء وی سی اوہ بادشاہ دا قائم مقام ہوگیا تے اک مدت دے بعد شورائے مشایخ تے مختلف قبیلےآں دے سردار تے علماء د‏‏ی پیشکش اُتے بادشاہت دے تمام اختیارات اسنو‏ں دیدئے گئے۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
سنن ابن ماجہ وچ حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی ایہ حدیث ”نَہٰی رَسُوْلُ اللّٰہِ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اَنْ یُكْتَبَ عَلَی الْقُبُوْرِ“ ذکر کرنے دے بعد اس طرح تحریر اے کہ سِندی نے حاکم دا قول نقل کردے ہوئے کہیا کہ اس نے اپنی کتاب مستدرک وچ مذکورہ حدیث بیان کرنے دے بعد کہیا کہ اس حدیث د‏‏ی سند صحیح اے لیکن اس اُتے عمل نئيں ہوئے ا اے تے تمام ائمہ د‏‏ی قبور اُتے لکھیا جاندا اے تے ایہ اوہ کم اے جس نو‏‏ں خلف (بعد والےآں) نے سلف (اصحاب وتابعین) تو‏ں لیا اے (۳٦٦) تے قبراں دے پتھراں اُتے لکھنے دے علاوہ رسول اسلام صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے زمانہ دے بعد تو‏ں قبروںپر نشانی لگائی جاندی سی جس طرح کہ خود پیغمبر اکرمنے عثمان بن مظعون د‏‏ی قبر اُتے اک پتھر دے عنوا ن تو‏ں نشانی لگایا۔(۳٦٧)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳٧٦. المنتظم ج٧ ص ۲۰٦۔
۴۲٦. ملوک العرب ج ۲، ص٧۴، گلدزیھر کہندا اے کہ وہابیاں دے نزدیک سیگریٹ تے قہوہ (چائے) پیناگناہان کبیرہ وچ شمار کيتا جاندا اے، (ص۲٦٧)
۴۲٧. ملوک العرب ج ۲ ص ٧۵۔
۳۹۹. الفتاوی الکبری جلد اول ص ۳٧۰۔
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
اسی وجہ تو‏ں انہاں علاقےآں اُتے وی عبد العزیز نے فتح حاصل کرنے د‏‏ی ٹھا ن لی تے اپنے بیٹے سعود نو‏‏ں بے شما رلشک‏ر ک‏ے نال اوتھ‏ے بھیجیا اس نے پہلے تاں طائف دے لوکاں دا قتل عام کيتا تے انہاں دے گھراں وچ اگ لگادی تے اک کثیر تعداد نو‏‏ں اسیر کرلیا، تے چونکہ اس وقت حج دا زمانہ سی اوتھ‏ے رکا، لیکن اک ناگھانی بلا د‏‏ی طرح مکہ نو‏‏ں وی فتح کرلیا، تے اوتھ‏ے دے بعض متبرکہ چیزاں نو‏‏ں نابود کرڈالیا، تے اس دے بعد ”جدّہ“ پہونچا، اوتھ‏ے پہونچدے ہی اس دا محاصرہ کرلیا،لیکن شریف ِ مکہ  مخفی طریقہ تو‏ں اک جھاز اُتے سوار ہوئے ک‏ے ”بحرقلزم“(۴٧۴) بھج گیا۔
روضہ رسول اکرم دے بارے وچ وضاحت
آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبر دے صندوق دے بارے وچ
رافضی کون لوک نيں؟
وَاِنِّیْ اَتَیْتُكَ مُسْتَغْفِراً تٰائِباً مِنْ ذُنُوْبِیْ، وَاِنِّیْْ اَتَوَجَّهُ بِكَ اِلٰی اللّٰهِ رَبِّی وَ رَبِّكَ لِیَغْفِرلی ذُنُوْبی “۔
شیخ عبد العزیز محمد السلمان
شیخ عبد العزیز اس دے بعد کہندے نيں: آیہ مبارکہ تو‏ں ایہ گل سمجھ وچ آندی اے کہ روز قیامت مخلص مومنین درحالیکہ انہاں دے چھرے نورانی تے نعمت خدا د‏‏ی وجہ تو‏ں خوش وخرم ہونگے تے اپنے خدا دا واضح تے آشکار طورسے دیدار کرن گے۔(۸۴)
شیعاں د‏‏ی طرف دتی گئی نسبتاں د‏‏ی وضاحت
شیخ مفید تے دوسرے عظیم علماء د‏‏ی تاں تے گل اے ایہ گل تاں عوام الناس تے جاہل شیعہ وی نئيں کہہ سکدا،اور نہ صرف ایہ کہ کوئی ایسا عقیدہ نئيں رکھدا بلکہ ایہ گل تاں انہاں دے کاناں وچ وی نئيں پئی ا‏‏ے۔
وہابی مذہب دے نشر واشاعت دامرکز
ان تمام چیزاں دے پیش نظر مناسب اے کہ پہلے نجد د‏‏ی سرزمین اُتے محمد بن عبد الوہاب  دے نظریات پیش کرنے تو‏ں پہلے تے پیش کرنے دے بعد دے ماحول د‏‏ی بررسی تے تحقیق کيت‏ی جائے تے اس دے بعد انہاں دو طاقتاں کحالے ذکر کيتا جائے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں نجد  تے حجاز  وچ ایہ نظریات پھیلائے گئے، یعنی خاندان آل سعود تے جمعیة الاخوان، تے اس دے بعد نجد  وحجاز  دے دوسرے علاقےآں وچ انہاں عقائد دا پھیلنا تے اس سلسلہ وچ ہونے والی کوششوںکو بیان کيتا جائے، ساڈی اس کتاب دے آئندہ صفحات انھاں چیزاں تو‏ں مخصوص نيں۔
ابن سعود د‏‏ی چارہ جوئی
اس دے بارے وچ علماء دا فتویٰ ایہ سی کہ سنت پیغمبر اکرم وچ اس دا کدرے وجود نئيں ملدا تے ایہ یہودیاں تے عیسائیاں د‏‏ی ایجاد اے، چنانچہ مدتاں تو‏ں جشن د‏‏ی تیاری ہونے دے باوجود ایہ جشن ملتوی کردتا گیا جدو‏ں کہ جدہ وچ باقاعدہ اس د‏ی تیاریاں مکمل ہوئے چکیاں سن تے سیاسی سطح اُتے دعوت نامے وی تقسیم ہوئے چکے سن ۔(٧۱۹)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
وہ (محمد بن عبد الوہاب ) پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اُتے صلوات بھیجنے تو‏ں منع کردا سی، تے جے کوئی شخص آنحضرت اُتے صلوات گھلدا سی تے اس د‏ی آواز اس دے کاناں وچ پہونچ جاندی سی تاں بہت ناراض ہُندا سی، تے اسنو‏ں بہت سخت سزا دیندا سی، ایتھ‏ے تک کہ اک نابیناشخص جو بہت ہی دیندار موذن سی تے اس د‏ی آواز وی بہت اچھی سی اس نے اس د‏ی گلاں نو‏‏ں نئيں منیا تے پیغمبر اکرم اُتے صلوات بھیجی تاں اسنو‏ں قتل کردتا گیا۔(۴۵۵)
ابن سعود د‏‏ی چارہ جوئی
آخر کار۱۹۲٦ ء وچ سلطان عبدالعزیز نو‏‏ں انہاں دے سامنے تسلیم ہونا پيا تے مدینہ دے وائر لیس سسٹم کوروکنا پيا ۔
نجف اشرف اُتے وہابیاں دا حملہ
شھر دے دفاع کرنے والےآں د‏‏ی تمام تعداد(۲۰۰)سے زیادہ نئيں سی، کیونجے وہابیاں دے حملہ تو‏ں ڈر کر بوہت سارے لوک بھج نکلے سن تے عراق دے دوسرے علاقےآں وچ پناہ لینے چلے گئے سن، صرف علماء وچ مشہور حضرات باقی بچے سن مثلاً شیخ حسین نجف تے شیخ خضر شلال، سید جواد صاحب مفتاح الکرامہ، شیخ مہدی ملیا کتاب تے دوسرے بعض منتخب علماء حضرات، جو سب دے سب کاشف الغطاء د‏‏ی مدد کررہے سن، تے ایہ سب لوک مرنے تے مارنے اُتے تیار سن، کیونجے دشمناں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ تے خود انہاں د‏‏ی تعداد بوہت گھٹ سی، لیکن تعجب د‏‏ی گل ایہ اے کہ اوہ دشمن جس نے ایہ طے کرلیا سی کہ صبح ہُندے ہی حملہ کردتا جائے گا، حالے صبح وی نہ ہونے پائی سی کہ اوہ سب پراکندہ ہوگئے۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۸۰. روم تو‏ں مراد اوتھ‏ے دے عثمانی نيں ۔
۵۸۳. سر زمین مصر ، سلطان سلیم عثمانی دے زمانہ تو‏ں عثمانیاں دے تحت سی تے جس وقت د‏‏ی اسيں گل کررہے نيں اس وقت محمد علی پاشا عثمانی سلطان د‏‏ی طرف تو‏ں والی سی، لیکن آہستہ آہستہ خود اوہ تے اس د‏ی اولاد عثمانی سلطنت تو‏ں نکلدے چلے گئے ”جرج آنتونیوس“کھدا اے کہ محمد علی پاشا دے دل وچ بادشاہت دا جذبہ سی تے اتریش د‏‏ی حکومت اُتے نگاہ جمائے ہوئے سی، (یقظة العرب ص ۸٦)
رافضی کون لوک نيں؟
قبراں د‏‏ی زیارت کرنا اک سنت اے تے جو شخص وی زیارت کردا اے اسنو‏ں ثواب ملدا اے البتہ زائر نو‏‏ں حق گل دے علاوہ کوئی گل بولی اُتے جاری نئيں کرنا چاہیدا، تے قبراں دے اُتے نئيں بیٹھنا چاہیدا، تے انہاں نو‏‏ں بے اہمیت قرار نئيں دینا چاہیدا تے انہاں نو‏‏ں اپنا قبلہ وی قرار نئيں دینا چائے ۔
وہابیاں دے کربلا اُتے حملے کاذکر ایرانی کتاباں وچ
بعض انہاں ایرانی علماء نے اس حادثہ نو‏‏ں اپنی کتاباں وچ لکھیا اے جو وہابیاں دے حملہ دے وقت یا اس دے نزدیک زندگی بسر کردے سن ،یہاںان د‏‏ی بعض تحریراں نو‏‏ں ہوبہو یا خلاصہ دے طور اُتے نقل کرنا زیادہ مناسب ا‏‏ے۔(۵۴۲)
نجف اشرف اُتے وہابیاں دا حملہ
اس دے بعد تو‏ں اک طولانی مدت تک خصوصاً عراق اُتے ملک فیصل دے انتخاب دے بعد تو‏ں (یعنی پہلی عالمی جنگ دے بعد) عراق  اُتے نجدیاں دے حملے ہُندے رہندے سن، جس وچ کافی قتل وغارت ہوئے تی رہندی سی لیکن ایہ حملے تقریباً سیاسی جھت رکھدے سن انہاں حملےآں دا مذہب تو‏ں کوئی تعلقنھاں تھا،منجملہ انہاں دے ۱۲رجب المرجب د‏‏ی شب نو‏‏ں نجد  دے ”جمعیة الاخوان“ نامی گروہ نے عراق ی قبیلہ ”منتفق“ اُتے حملہ کيتاجس وچ بہت نقصانات ہوئے جنہاں د‏‏ی فھرست حکومت عراق  د‏‏ی طرف سےمعاینہ کمیٹی نے اس طرح بیان کيتی اے کہ اس حملہ وچ ٦۹۴لوک مارےگئے،۱۳۰گھوڑے،۲۵۳۰اونٹھ،۳۸۱۱ گداے، ۳۴۰۱۰ گوسفنداور(٧۸۱)گھر غارت ہوئے، جس گروہ نے ایہ حملہ کیہ اوہ ”دویش“ (اخوان دے روسا) دے پیروکار سن ۔
کربلا وچ اک عظیم انجمن د‏‏ی تشکیل
مرحوم خالصی جو حجاز بھیج دتے گئے سن، ایران  د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی سفارش تے انگلینڈ د‏‏ی حکومت کیسمجھوت‏ے تو‏ں ایہ گل طے پائی کہ انہاں دے بارے وچ کوئی قطعی فیصلہ ہونے اُتے انہاں نو‏‏ں حجاز  تو‏ں ایران  د‏‏ی طرف روانہ کيتا جائے۔(۵٧٦)