cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شبد شکتیاں
شدھا لکشن سادھیاوسانا پریوجناوتی طاقت
جدے پریوجناتمک مطلب دی پرتیتی، مکھ مطلب دا تیاگ کردے ہئے، اپمان اتے اپمیی وچ سادرشتا توں بناں کارن-کم، مطلب آدی ہور سمبدھا دے کارن، لاکشنک مطلب دی پرتیتی جاں حصول، اپمان ولوں اپمیی نوں نگل لین تے ہور رہی ہووے تاں اسنوں شدھا لکشن سادھیاوسان پریوجناتوتی لکشنا کہندے ہن۔ اداہرن:- •بیگانی شہِ تے مچھاں نہیں منائیدیاں •سدی نہ بلائی، میں لاڑے دی تائی۔ اپروکت واک وچ اپمان‘چ اپمیی لکیا ہندا اے، اسدا مطلب اے، دوجیاں دی سہِتے کم وگاڑ لینا۔ اتھے اپمیی دا مطلب اپمان ولوں ظاہر کیتا جاندا اے۔ وئنجنا طاقت:- ایہہ شبد دی تیجی اتے اہم طاقت اے۔ جدوں کسے شبد دے ابھدھا اتے لاکشنک مطلب ظاہر ہون توں بناں کوئی ہور مطلب وی ظاہر ہووے، اتھے وئنجنا طاقت ہندی اے۔ شعری دے لکے جاں گوڑھ مطلب نوں ظاہر کرن والی طاقت وئنجنا اے۔ جدوں ابھدھا تے لکشنا طاقت اپنا-اپنا مطلب اظہار کے شانت ہو جان اتے جس طاقت راہیں ایہناں دوہاں دے بھن-بھنّ مطلب ظاہر ہون، اتھے وئنجنا طاقت ہندی اے۔ اسدا کھیتر ابھدھا اتے لکشنا توں وڈا ہندا اے۔ پہلا وارث نوں ونڈیا سی، ہن شو کمار دی واری اے، اوہ زخم تہانوں بھلّ وی گئے، نویاں دی جو پھر تیاری اے،
اپروکت اداہرن وچ ابھدھا،لکشنا،وئنجنا تنوں طاقتاں ہی شامل ہن۔
آچاریاں وشوناتھ مطابق:- “جس تھاں ابھدھا اتے لکھنا آپو اپنا کم کرکے شانت ہو جان مگروں کسے نہ کسے ڈھنگ نال ہور مطلب دی پرتیتی ہندی اے، اتھے وئنجنا طاقت ہندی اے۔
وئنجنا طاقت شبداں اتے ارتھاںتے بیسڈ ہندی اے تاں اسدے بنیاد تے وئنجنا طاقت دے دو بھید ہن۔ •شبدی وئنجنا (ii)       ارتھی وئنجنا
شبدی ونئجنا
شبدی وئنجنا اتھے ہندی اے جتھے وینگ مطلب کسے خاص شبد دی ورتوں اتے انحصار ہندا اے۔ اس خاص شبد دی تھاں تے اسدے کسے سمانارتھک شبد نوں ورتن نال وینگ مطلب دی پرتیتی نہیں ہندی۔
شبدی وئنجنا طاقت اگو دو طرحاں دی ہندی اے۔ •ابھدھا مول وئنجنا (ii)    لکشن-مولا وئنجنا
ابھدھا مول وئنجنا
ممٹ انوسار“سنیوگ، وجوگ آدی دے راہیں بہو-ارتھک شبد دے اک مطلب وچ محدود ہو جان مگروں جس مکتی راہیں ہور وکھرے مطلب دا علم ہندا اے اسنوں ابھدھا مول شبدی وئنجنا کہندے ہن۔“ ضروری تتّ واضع ہندے ہن:- •شبد بہوارتھک ہونا چاہیدا اے۔ •اس شبد دی ابھدھا طاقت وچ اک مطلب محدود ہو جاوے۔ •اسدے اک مطلب وچ بند ہونتے وی موجھ دے بل نال بدھی معناں نوں ہور مطلب دی پرتیتی ہووے۔ اداہرن:- “اکھاں موہنددا سیام رنگ ورھدا نرا انندا جھوم جھوم کے ٹر رہا‘ونمالی’ ویہہ پندھ۔“
لکشن مولا وئنجنا
لکشنا شبد طاقت ولوں دوجے مطلب دا بودھ ہونتے اس تو وی ہور دوجے مطلب دا علم کرواؤن والی شبد طاقت نوں‘لکشن مولا’ شبدی وئنجنا کیہا جاندا اے۔ ‘موہن گدھا اے۔‘ اپروکت واک وچ مہون گدھا اے۔ موہن اک انسان اے اتے اوہ گدھا کس طرحاں ہو سکدا اے، اس لئی اتھے مکھ مطلب وچ رکاوٹ ہون کرکے کوئی ہور مطلب ظاہر ہندا اے، اوہ ایہہ اے کہ انسان اک (موہن) جو کہ انسان اے اتے اس دیاں حرکتاں پشواں ورگیاں ہن۔ اتھے لکشن مولا وئنجنا طاقت اے۔
(2) ارتھی وئنجنا:- مطلب اتے نربر رہن والی طاقت ارتھی وئنجنا اے۔ اسدا مطلب ایہہ نہیں کہ ارتھی وئنجنا دا شبد نال کوئی تعلق نہیں اے۔ شبد دا مطلب تاں ہندا اے، پر شبد اک معاون انگ ہندا اے، پردھان صرف مطلب ہی ہندا اے۔
اتھے کوئی انسان کسے نوں کہندا اے کہ انسان جم درلبّ اے، وار-وار نہیں ملدا اتے جویں ہی پھل پکّ کے دھرتی تے ڈگّ پیدا اے تے مڑ اتھے نہیں لگدا۔ اسدا مطلب واضع نہیں ہندا اے کہن والے دا مقصد کی اے۔ اتھے انسانی جم دی درلبھتا دسّ کے مکتی حصول دی گل کہی گئی اے۔ اتھے مکتی دے وینگ کیتا گیا اے۔ اس لئی ایہہ ارتھی وئنجنا۔
تاتپری طاقت
ابھدھا، لکشنا اتے وئنجنا طاقت راہی صرف شبد دے مطلب دی پرتیتی ہندی اے، مکمل واک دا مطلب بودھ نہیں ہندا۔ سارے واک دے مطلب نوں جانن لئی جس طاقت دی آچاریہ نے سوچ کیتی اے، اس دا ناں‘تاتپری ورچی’ ہے۔
ساہت درپن کار مطابق
ابھدھا طاقت راہی واک دے ہر اک پد دا واچری مطلب دا معلوم ہون توں بعد اوہناں ساریاں پداں دا انوت مطلب جانن والی طاقت ہی‘تاتپری شکتی’ ہے۔
تاتپری طاقت پورے واک دے مطلب دا بودھ کرواؤندی اے۔
موہن پڑھ رہا اے۔
اس وچ کی مطلب واضع نہیں اے کیونکہ موہن کجھ وی پڑھدا ہو سکدا اے۔ تاتپری طاقت وچ پورے واک دے الگّ-الگ پد دا مطلب نکلدا اے اتے مطلب واضع وی ہندا اے۔ جویں کہ
موہن اخبار پڑھدا اے۔
اس واک وچ واضع اے کہ موہن اخبار نوں پڑھن دا کم کر رہا اے۔ اس لئی ایہہ واک تاتپری طاقت دی اداہرن اے۔
عمرو بن عبدود
جنگ خندق وچ قتل
عمرو بن عبدود د‏‏ی ولادت تے زندگی نامے دے بارے وچ تاریخی تے روائی منابع وچ معلومات موجود نئيں نيں سوائے اس گل دے کہ اوہ قریش د‏‏ی شاخ بنی عامر بن لؤی تو‏ں سی۔ شیعہ سنی منابع د‏‏ی نقل دے مطابق سنہ پنج ہجری قمری، د‏‏ی جنگ احزاب (خندق) وچ اس نے عکرمۃ بن ابی جهل، هبیرة بن ابی وهب، نوفل بن عبدالله بن مغیرة تے ضرار بن خطاب دے ہمراہ مسلماناں د‏‏ی کھودی ہوئی خندق بمشکل پار کیتی۔ عمرو بن عبدود جو قریش دا تیسرا جنگجو تے ہزار جنگجوواں دے برابر سمجھیا جاندا سی۔ مقابلے دے لئی للکاردا رہیا تے مسلماناں د‏‏ی توہین کردا رہیا ایتھ‏ے تک کہ کہنے لگا: «و لقد بححت من النداء بجمعهم هل من مبارز»؛ یعنی ميں نے انہاں نو‏ں مقابلے دے لئی اس قدر للکارا اے کہ میری آواز بیٹھ گئی ا‏‏ے۔ اک نقل دے مطابق علی بن ابی طالبؑ عمرو بن عبدود د‏‏ی ہر للکار اُتے کھڑے ہُندے سن مگر پیغمبرؐ دے حکم اُتے بیٹھ جاندے سن ایتھ‏ے تک کہ پیغمبرؐ نے امام علیؑ نو‏‏ں مقابلے د‏‏ی اجازت دی۔ اپنا عمامہ آپؑ دے سر اُتے رکھ دتا تے اپنی تلوار انہاں نو‏ں عطا کيتی تاکہ عمرو دے نال جنگ کرن۔
امام علیؑ د‏‏ی ضربت
امام علی نے پہلے عمرو بن عبدود نو‏‏ں دعوت دتی کہ خدا د‏‏ی وحدانیت تے محمدؐ د‏‏ی رسالت د‏‏ی گواہی دے تے جدو‏ں اس نے قبول نئيں کيتا تاں اسنو‏ں کہیا کہ گھوڑے تو‏ں اتر آؤ تے مقابلہ کرو۔ جابر بن عبد اللہ انصاری د‏‏ی نقل دے مطابق کہ جو امام علیؑ دے ہمراہ سن، علی بن ابی طالب تے عمرو بن عبدود دے درمیان گھمسان د‏‏ی جنگ ہوئی کہ اِنّے وچ علیؑ د‏‏ی صدائے تکبیر بلند ہوئی تے مسلما‏ن سمجھ گئے کہ عمرو بن عبدود ماریا گیا ا‏‏ے۔ تاریخی منابع د‏‏ی بنیاد اُتے عمرو بن عبدود دے علاوہ اس دا بیٹا حسل وی امام علیؑ دے ہتھو‏ں ماریا گیا۔ روائی منابع وچ پیغمبرؐ تو‏ں نقل ہويا کہ علی ؑ د‏‏ی جنگ خندق وچ عمرو بن عبدود اُتے ضربت جنہاں و انس د‏‏ی عبادت تو‏ں زیادہ افضل ا‏‏ے۔
قتل عمرو تو‏ں پہلے امام علیؑ د‏‏ی بردباری
مولوی (متوفی 672ھ) د‏‏ی مثنوی دے دفتر اول وچ 120 اشعار اُتے مشتمل اک قصیدہ امام علیؑ د‏‏ی شان وچ آیا اے کہ جس دا آغاز اس شعر تو‏ں ہُندا اے : از علی آموز اخلاص عمل/ شیر حق را دان منزه از دغل»، انہاں نے عمرو بن عبدود د‏‏ی جانب تو‏ں امام علیؑ دے چہرے اُتے لعاب ڈالنے دا ماجرا بیان کيتا اے کہ اس وجہ تو‏ں علی بن ابی طالب اسنو‏ں ذا‏تی غصے وچ قتل کرنے تو‏ں پرہیز د‏‏ی خاطر چند لمحات دے لئی لڑائی تو‏ں علیٰحدہ ہوئے جاندے نيں تے اپنا ذا‏تی غصہ ٹھنڈا ہونے دے بعد عمرو نو‏‏ں راہ خدا وچ قتل کردے نيں ۔ مگر بدیع الزمان فروزانفر دا خیال اے کہ ایہ روایت جس صورت وچ مثنوی وچ وارد ہوئی اے کِسے تے منبع وچ نئيں مل سکی۔ اس دے باوجود بعض محققاں نے اس روایت دے لئی کچھ منابع دا ذکر کيتا اے منجملہ ابن شہر آشوب (متوفی 588ھ) د‏‏ی کتاب مناقب آل ابی طالب کہ جس وچ مذکورہ روایت نقل کيتی گئی ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:جنگ خندق دے مقتولین گٹھ:جنگ بدر وچ شریک اصحاب گٹھ:صدر اسلام دے افراد گٹھ:عرب
احراز احمد
احراز احمد (پیدائش 26 جولائ‏ی 1996) اک ہندوستانی سیکیورٹی محقق ، کاروباری ، فنی ٹیک پروفیشنل تے اخلاقی ہیکر نيں۔ اوہ ووشی ویلتھ مینجمنٹ ، اسپائیرہائیو تے اسٹیک نیکسو دے سی ای او تے بانی نيں ۔وہ فیس بک ، ٹویٹر ، ایئرٹیل تے ایپل ورگی ویب سائٹاں وچ سلامتی د‏‏یاں خرابیاں دا سراغ لگانے دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
احمد 26 جولائ‏ی 1996 نو‏‏ں میسورو ، کرناٹک ، ہندوستان وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نے 2016 وچ پی ای ایس کالج آف انجینئری وچ شمولیت اختیار کيتی سی تے ايس‏ے سال انھاں نے سبکدوش ہوئے گئے سن ۔
کیریئر
14 سال د‏‏ی عمر وچ ، احمد نے گیم ہوسٹنگ سرور فروخت کرنا شروع کيتا تے اک ایسی کمپنی شروع د‏‏ی جو بعد وچ ویب ہوسٹنگ مہیا کردی سی۔ 16 سال د‏‏ی عمر وچ ، اوہ فیس بک ، ٹویٹر ، ایپل تے مائیکروسافٹ ورگی کمپنیاں د‏‏ی ویب سائٹاں وچ سیکیورٹی د‏‏ی خامیاں نو‏‏ں دریافت کرنے دے لئی 50 حفاظتی محققاں دے ہال آف شہرت وچ درج سی۔ 2016 وچ ، احمد نے اپنی فن ٹیک کمپنی ، ووکی ویلتھ مینجمنٹ دا آغاز کيتا۔ 2017 وچ ، اس نے اسپائیرہائیو شروع کيتا۔
حالیہ تحقیق
10 اکتوبر 2019 نو‏‏ں ، احمد نو‏‏ں جسٹڈیال دے رجسٹر API وچ اک حفاظتی خامی ملی جس نے 156 ملین تو‏ں زیادہ اکاؤنٹس نو‏‏ں بے نقاب کيتا۔ اس غلطی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہیکرز نے صارف دا ناں پیرامیٹر وچ فون نمبر رکھ دے کسی وی جسٹیل اکاؤنٹ وچ لاگ انہاں ہونے دتا۔ ایسا کرنے تو‏ں ، اس تو‏ں کسی وی شخص دے جسٹڈیال اکاؤنٹ وچ ہیکر نو‏‏ں رسائی حاصل ہوئے گئی۔ اک مہینے دے بعد ، 12 نومبر 2019 نو‏‏ں ، احمد نو‏‏ں باؤنس شیئر ایپ وچ ڈیجیٹل خامی دا پتہ چلا۔ اپنے اندرونی ایپلی کیشن پروگرامنگ انٹرفیس (API) وچو‏ں اک دے استحصال تو‏ں ہیکرز نو‏‏ں کسی وی باؤنس شیئر اکاؤنٹ وچ لاگ انہاں ہونے د‏‏ی سہولت دتی گئی ، جس وچ صارفین دے فون نمبر نو‏‏ں درخواست وچ بائی پاس کيتا گیا۔ جواب وچ ، ایہ ایکسیس ٹوکن تے رائڈر آئی ڈی دے نال پرت آیا۔ اس رسائی ٹوکن نو‏‏ں فیر کسی وی باؤنس شیئر اکاؤنٹ تک رسائی دے لئی استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی کاروباری افراد گٹھ:1996 دے جم
فرانسیسی رخصت
فرانسیسی رخصت کسی جگہ یا تقریب تو‏ں کسی نو‏‏ں اطلاع دتے بغیر یا کسی د‏‏ی منظوری دے بغیر روانہ ہونے نو‏‏ں کہندے نيں۔ اس د‏‏یاں مثالاں وچ ایسی حرکدیاں شامل نيں کہ کسی دعوت وچ خدا حافظ کہ‏ے بغیر جانا تاکہ میزبان نو‏‏ں خلل نہ پہنچے یا کسی قسم د‏‏ی تکلیف نہ ہوئے۔ اس وچ کدی مسائل ابھارنے والی صورت حال وی ممکن اے جداں کہ کسی فوجی دا اپنے مقام تعین تو‏ں غیر مجاز طور اُتے ہٹ جانا۔
اس محاورے نو‏‏ں اولین بار 1771ء وچ استعمال کيتا گیا سی۔ ایہ اس وقت د‏‏ی اُپَج پے جدو‏ں انگریزی تے فرانسیسی ثقافتاں اک دوسرے تو‏ں کافی مربوط سن۔
فرانسیسی زبان وچ اس دا متبادل محاورہ filer à l'anglaise اے، جس دا مطلب انگریزی طرز عمل دے طور اُتے رخصت ہونا ا‏‏ے۔ اس متذکرہ محاورے د‏‏ی تریخ نیسواں تے ویہويں صدی د‏‏ی دسی جا رہی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:انگریزی سبھیاچار گٹھ:فرانس مملکت متحدہ تعلقات گٹھ:فرانسیسی سبھیاچار
مارجوری حسین
مارجوری حسین اک برطانوی فنکار ، آرٹ نقاد تے مصنفہ نيں جو پاکستان وچ 1960 تو‏ں 2019 دے درمیان رہائش پذیر سن۔ ملک دے اندر ، اوہ آرٹ برادری د‏‏ی ممتاز شخصیت ہونے دے نال نال پہلی آرٹ گیلری د‏‏ی بانی ممبر وی سن۔ انہاں نے قومی تے بین الاقوامی سطح اُتے پاکستانی فن نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی کم کيتا۔
پیشہ ورانہ زندگی
مارجوری حسین 1960 د‏‏ی دہائی وچ حامد حسین نال شادی دے بعد کراچی آئی سن۔ اوہ تے انہاں دے شوہر دونے برطانیہ وچ رہندے ہوئے آرٹ دے طالب علم سن ۔
مارجوری، آرٹ دے حلقے وچ اک فنکار دے طور اُتے جانی جاندیاں سن ، اُتے وقت دے نال اوہ اک مشہور آرٹ نقاد بن گئياں۔ 1960ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، مارجوری پی اے سی سی وچ امریکی پرنٹ میکر مائیکل پونس ڈی لیون دے زیر اہتمام اک پرنٹ میکنگ ورکشاپ وچ شامل ہوئیاں۔ ورکشاپ پاکستان وچ اپنی نوعیت دا پہلا واقعہ سی تے شہر تو‏ں فنکار جمع ہوئے۔ ایتھ‏ے اس نے بشیر مرزا تے مسعود کوہاڑی جداں فنکاراں نال ملاقات کيت‏ی۔ 1965ء وچ بشیر مرزا نے کراچی وچ کچہری روڈ اُتے پہلی کمرشل آرٹ گیلری کھولی۔ مرزا بعد وچ جرمنی چلے گئے تے ايس‏ے طرح گیلری نو‏‏ں ایس ایم ایچ ایس وچ تبدیل کردتا گیا۔ مارجوری نو‏‏ں فنکاراں نے گیلری نو‏‏ں سنبھالنے د‏‏ی تاکید د‏‏ی تے اوہ پاکستان د‏‏ی پہلی آرٹ گیلری د‏‏ی بانی ممبراں وچ شامل ہوگئياں۔
نجمہ بابر نے انھاں 90 د‏‏ی دہائی وچ ڈان دے منگل دے روزنامہ دے لئی لکھنے د‏‏ی ترغیب دی۔
مارجوری نے ڈان ، دتی اسٹار ، نیوز لائن تے فرنٹیئر پوسٹ دے لئی مضامین وی لکھے نيں۔ مارجوری نے فن دے جائزے لکھنا جاری رکھیا ، اُتے انہاں نو‏ں جلد ہی پاکستانی فن تو‏ں متعلق معلومات د‏‏ی کمی دا احساس ہوگیا۔ ایتھ‏ے کوئی میوزیم نئيں سی ، معلومات‏‏ی کتاباں نئيں سن ، کوئی تحقیقی مواد تے مقامی فنکاراں د‏‏ی بوہت گھٹ دستاویزات نئيں سن۔ اس دے بعد مارجوری نے پاکستان وچ آرٹ تے فنکاراں د‏‏ی لسٹ سازی تے آرکائیو شروع کرنے دا فیصلہ کيتا۔
ان د‏‏ی کتاب آرٹ ویوز: انکاؤنٹرزود آرٹسٹ انہاں پاکستان وچ انہاں دے چالیس تو‏ں ودھ پاکستانی فنکاراں اُتے شائع مضامین د‏‏ی تالیف ا‏‏ے۔ اوہ پاکستان وچ آرٹ طلباء دے لئی پہلی نصابی کتاب د‏‏ی مصنف وی نيں جنھاں Aspects of Art کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پاکستانی آرٹ دے طلباء دے لئی کوئی نصابی کتاب موجود نئيں سی تے طلباء انہاں دے امتحانات تو‏ں پہلے اکثر اشارے دے لئی اس نال رابطہ کردے سن ۔ 2001 وچ ، مارجوری دے پہلوآں د‏‏ی آرٹ ، او یو پی دے ذریعہ شائع ہوئی۔ کتاب مغربی تے مشرقی دونے فن د‏‏ی اک تالیف تے تریخ سی۔ اس کتاب دا اردو وچ ترجمہ کيتا گیا اے تے ایہ انڈرگریجویٹ ، گریجویٹ آرٹ دونے طالب علماں دے لئی ا‏‏ے۔
مارجوری دے کم تے پاکستانی فن د‏‏ی دستاویزات نے انہاں نو‏ں اسکولاں وچ مشہور مہمان بنایا۔ انہاں نے پاکستان دے عظیم فنکاراں دے نال آرٹ تے اپنے ذا‏تی مقابلاں دے بارے وچ گل کرنے دے لئی مقامی اسکولاں دا دورہ کيتا۔ انھاں نے انہاں د‏‏ی کہانیاں ، آرٹ ورک تے ہور بہت کچھ دستاویزکی صورت لکھیا۔
مارجوری اکثر لاہور دا سفر کردیاں سن ، جتھے اوہ نیشنل کالج آف آرٹس (این سی اے) جاندیاں سن۔ ایتھ‏ے انھاں نے شاکر علی ،سعید اختر ، احمد خان ، تے کولن ڈیوڈ جداں بہت سارے فنکاراں نال ملاقات کيت‏ی۔ انہاں دا تعارف 1950 وچ شروع ہونے والے فنکاراں دے اک گروپ ، لاہور گروپ تو‏ں وی ہويا سی۔
پاکستان وچ اپنے دور دے دوران ، مارجوری نے آرٹ تو‏ں متعلق متعدد کتاباں تصنیف کيتياں تے اس دے نال نال ملک دے اخبارات تے رسالے وچ مضامین وی شائع کیتے۔
وہ پاکستان د‏‏ی آرٹ نمائشاں وچ وی شامل سن تے آرٹ دے طلباء دے نال وی رابطے وچ سن۔
برطانیہ واپسی
2019ء وچ ، تقریبا چھ دہائیاں تت پاکستان وچ رہنے دے بعد ، مارجوری واپس انگلینڈ چلی گئياں۔ ان دے شوہر دا انتقال ہوگیا سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں مارجوری نے اپنے ملک واپس جانے دا فیصلہ کيتا سی۔
اشاعتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی خواتین گٹھ:پاکستانی خواتین فنکار گٹھ:پاکستانی فنکار گٹھ:کراچی دے فنکار
کوویڈیٹ
کوویڈیٹ کووڈ“ تے ”ایڈیٹ“ دے اشتراک تو‏ں بنایا ایہ لفظ اس ”احمق“ نو‏‏ں بیان کردا اے جو انہاں دناں وی پہلے از کورونا وائرس ایام والی روگٹھ زندگی احتیاطی تدابیر اختیار کیتے بغیر گزارے چلا جا رہیا ا‏‏ے۔ گھر تو‏ں نکلدے ہوئے ماسک نئيں پہندا۔ اوہ شخص اپنے ہتھو‏ں نو‏‏ں بارہیا صابن تو‏ں دھونے د‏‏ی ضرورت محسوس نئيں کردا۔ نیو یارک تے واشنگٹن ورگے شہراں وچ ”کووڈ پارٹیوں“ دا اہتمام شروع ہوگیا ا‏‏ے۔ انہاں پارٹیاں دا انعقاد کورونا وائرس د‏‏ی عدم موجودگی یا اس دے پھیلاؤ تے وبائی حیثیت اُتے عدم یقین د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔
کورونا وائرس ورگی جدید بیماریاں
یہ وائرل بیماریاں اِنّی تیزی تو‏ں پھیل گئياں کیونجے اوہ "ناول" یا "جدید" نيں۔ لوکاں دے مدافعتی نظام نے انہاں نو‏ں پہلے نئيں دیکھیا سی تے انہاں نو‏ں انہاں تو‏ں بوہت گھٹ استثنیٰ حاصل ا‏‏ے۔ انہاں بیماریاں دے پھیلاؤ وچ مشتبہ مجرماں وچو‏ں اک چمگادڑ ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس وائرس دے تیزی تو‏ں پھیلنے د‏‏ی صلاحیت تے اس دا ہويا وچ چھا جانا اک نواں چیلنج دنیا دے اگے پیش کردا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا 2019ء - 2020ء
شبھ پلبا
حوالے
گٹھ:اخبار
ماشاء الله ابن اثری
ما شاء الله الیہودی (ولادت: 740ء – وفات: 815ء) اٹھويں صدی دے فارسی یہودی جو ماہر فلکیات تے ریاضی دان سن ۔
سنت سنگھ مسکین
گیانی سنت سنگھ مسکین پنتھ دے مشہور ترجمان، مہان راوی، گرمتِی پرچار، دلیر تے مذہبی جیون والے پورن گرسکھ سن۔
مڈھلا جیون
گیانی سنت سنگھ مسکین دا جم 1934 ای۔ نوں پیؤ کرتار سنگھ دے سیارہ ماں رام کور جی دی ککھوں قصبہ لکّ مروت ضلع بنو (پاکستان) وچ ہویا۔ اوہناں نے مڈھلی تعلیم خالصہ سکول پاکستان توں حاصل کیتی۔ مگروں گورمنٹ ہائی سکول وچ داخل ہو گئے، پر 1947 وچ دیس دی ونڈ ہون کارن میٹرک دا امتحان نہ دے سکے۔ دیس ونڈ توں بعد گیانی جی راجستھان دے ضلع الور وکھے وسّ گئے۔
مذہبی سنت
گیانی جی رچیاں دی پربلتا دے کارن مذہبی سنت بن گئے۔ بیجناتھ دھام تے کٹک آدی تھاواں تے سادھوآں نال وچردے رہے۔ اوہناں نرملے سنت گیانی بلونت سنگھ پاسوں برہم تعلیم، گربانی دے مطلب تے گرمتِ تعلیم حاصل کیتی۔ سنتاں دی سنگت صدقہ کہانی کرنی شروع کر دتی۔ گرمتِ دے دھارنی ہون دے نال نال پورن تیاگی، سنجمی، نامبانی دے رسیے تے نمرتا دے پنج سن۔ اوہناں دی کہانی وچ انا رس سی کہ دور-دور توں کہانی سنن لئی سنگتاں آؤندیاں سن۔ مسکین جی دے کہانی کرن دا ڈھنگ عامَ کتھاکاراں نالوں نویکلا سی۔ اوہ سنگتاں نوں بہت ہی نمرتا نال سٹیک ٹپنیاں کریا کردے سن۔
مذہبی سکول
گیانی جی نوں ‘مسکین’ لقب بابا بلونت سنگھ جی نے آپ دتا۔ 1958 وچ اوہناں دا ویاہ بیبی سندر کور نال ہویا۔ اوہناں گرہستھی جیون دے نال نال پرچار کرن دا کم وی جاری رکھیا۔ 1960 وچ اوہناں اپنے سیارہ وکھے گرمتِ سماگماں دی شروعات کیتی۔ الور وکھے گرو نانک پبلک سکول تے سری گرو ہرکرشن پبلک سکول گیانی جی دی دیکھ-ریکھ وچ چل رہے سن۔ ایہناں سکولاں وچ پڑھدے غریب بچیاں نوں مفت کتاباں تے وردیاں دندے سن۔ ایہناں سکولاں دا خرچہ وی زیادہ تر گیانی جی آپ کردے سن۔ الور وکھے مسکین جی دی سرپرستی ہیٹھ سالانہ گرمتِ تقریب منایا جاندا سی۔
نت کریا تے جیون ڈھنگ
امرت ویلے اٹھ کے اشنان مگروں اچا تے وجد وچ نت-نیم کرنا پھر سمرن وچ لین ہو جانا اوہناں دا نت دا کرم سی۔گردوارے جا کے کجھ دیر کیرتن ضرور سننا پھر ہی کہانی تے بیٹھنا۔ آپ سکھی اصولاں وچ پرپکّ ہون کارن دیہدھاری گروآں ، پکھنڈی سادھاں، گرودوارہ پردھاناں،سکتراں عادی دے پاج اجاگر کرن توں ہچکچاہٹ نہیں کردے سن۔گرپرباں تے خاص سماگماں تے بھارت توں بنا باہرلے دیساں قابل، قندھار، کویت، سنگھاپور، ملیشیا، انگلینڈ ، ایران ،کینیڈا،امریکہ آدی وچ وی اوہناں نوں پرچار تے کہانی کرن دے اوسر حاصل ہوئے۔
انسائیکلوپیڈیا
مسکین جی علم دے بھنڈار سن۔ اوہناں نوں انگریزی، پنجابی، ہندی، اردو، عربی، فارسی بولیاں دا گوڑہا علم سی۔س تو علاوہ آپ جی نے ہر دھرم دے مذہبی گنتھاں دا ادھیئین وی کیتا۔ مسکین جی نوں سری گرو گرنتھ صاحب جی، سکھ اتہاس اتے سکھ دھرم نال متعلق پرانے تے موجودہ گرنتھاں دا ڈونگھا علم سی۔ اوہ کہانی کردے ویلے کئیاں ہی عربی، فارسی دے شعر پیش کرکے اوہناں دے تمثیلی دے کے سمجھاؤندے۔ اوہناں نے دسم گرنتھ، وید، اپنشد اتے ہور سنسکرت ساہت دا مطالعہ کیتا ہویا سی۔ علم دا ساگر ہون کرکے آپ جی پڑھے لکھے تے وکھو وکھ دھرماں دے مذہبی آگوآں نوں وی پڑھنے پا دندے ۔ڈاکٹر۔ علامہ اقبال، مرزا غالب، میر تقی میر ورگے استاد شاعراں دے کلام اوہناں نوں زبانی یاد سی۔ اوہ سکھ دھرم دے انسائیکلوپیڈیا سن۔ اوہناں سکھ دھرم دے پرچار، پسار اتے سکھ گروآں دیاں سکھیاواں پورے دنیا وچ پھیلاؤن لئی ورننیوگ کم کیتا۔ مسکین جی نے 50 سال تک دیشاں-ودیساں وچ گرمتِ دا پرچار کیتا۔ اوہناں اپنی گل نوں بہت ہی آسان تے سادے شبداں وچ اتے وکھ-وکھ تمثیلی تے وار-وار گل کرکے دسن دی نویکلی سٹائل ترقی یافتہ کیتی ہوئی سی۔ اوہ اک گل نوں وار-وار کردے تاں جو سنگتاں نوں اوہناں دا دسیا نقطہ سمجھ آ سکے۔ مسکین جی جو کہندے، اس تے عمل وی کردے سن۔ ایہی کارن اے کہ اوہناں دی کہانی وضاحت دا اثر سنگتاں وچ رچ-مچ جاندا سی۔ اوہناں دا لباس بہد سادہ سی۔ مسکین جی دیش-ودیش وچ پرچار کرن لئی جتھے وی جاندے، رہائش اوہ اپنی گردوارے ہی رکھدے سن۔ پرشادا وی اوہ گردوارے دے لنگر وچ ہی چھکدے سن۔ مسکین جی ولوں بھارت وچ ہر سال بہت تھاواں تے گرمتِ تقریب کروائے جاندے سن۔ اوہ سری گرو گوبند سنگھ جی دے پرکاش دن تے پٹنا صاحب وکھے، سری گرو رام داس جی دے پرکاش گرپرب اتے دیوالی تے سکھاں دے مرکزی مذہبی استھان سچکھنڈ سری ہرمندر صاحب امرتسر اتے منجی صاحب دے دیوان ہال وچ سویرے شام کہانی اتے گربانی دی وضاحت 40 سال توں کردے رہے ہن۔
لکھاری
مسکین جی جتھے چنگے بلارے سن، اتھے اوہ قلم دے دھنی وی سن۔ اوہناں دا کہانی ڈھنگ عامَ کتھا-واچکاں توں نویکلا اے۔ شروع کیتے مضمون نوں کئی اداہرن دین بعد اتھے واپس آ جانا اوہناں دی خاصیت سی۔ سروتے بتّ بن کے چپ چاپ اوہناں دی کہانی دا انند ماندے۔ اوہناں نے جپُ نیسان، گرو سوچ وچار، گرو جوتی، برہم علم، تیجا نیتر، پنج تتّ، دھرم تے انسان، مسکین جی دے لکچر سمیت اک درجن توں وی ودھ کتاباں سکھ جگت نوں بھیٹ کیتیاں ہن۔ مسکین جی دے لکچر کیسیٹاں اتے سیڈیز راہیں وی مارکیٹ وچ مہیا ہن۔ ای۔ٹی۔سی۔ چینل پنجابی توں روزانہ سویرے اوہناں دی لڑیوار کہانی آؤندی رہی۔
موت
پنتھ دے مشہور مفکر، راوی، گیانی سنت سنگھ جی مسکین 18 فروری، 2005 دن جمعہ نوں 71 سال دی عمر بتیت کرکے گرو چرناں وچ جا براجے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک
دیس لسٹ بلحاظ جنسی تناسب
[[تصویر:Sex ratio total population.PNG|thumb|left|300px|ملکاں بلحاظ جنسی تناسب
thumb|300px|جنسی تناسب بلحاظ کل آبادی فی ملک. نیلا <font style="color:blue;">سوانیاں زیادہ, سرخ <font style="color:red;">مرد زیادہ اوسط 1.01 مرد/عورت. thumb|300px|15 سال تو‏ں تھلے د‏‏ی عمر د‏‏ی آبادی وچ جنسی تناسب 15. نیلا <font style="color:blue;"سوانیاں زیادہ, سرخ <font style="color:red;">مرد زیادہ اوسط 1.01 مرد/عورت. thumb|300px|65 سال تو‏ں زیادہ د‏‏ی عمر د‏‏ی آبادی وچ جنسی تناسب. نیلا <font style="color:blue;">سوانیاں زیادہ, سرخ <font style="color:red;">مرد زیاد اوسط 0.79 مرد/عورت.
یہ دیس لسٹ بلحاظ جنسی تناسب اے اس د‏ی معلومات سی آئی اے کتاب حقائق عالم (the world factbook) دے مطابق نيں۔
حوالے
گٹھ:آبادی گٹھ:آبادیات بلحاظ ملک گٹھ:بشری شماریات گٹھ:جنس گٹھ:جنس (حیاتیات)
گٹھ:فہارست بشری شماریات گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:نسبت تناسب
یوون وین مینٹز
یوون وین مینٹز جنوبی افریقjکے سابق کرکٹ کھلاڑی نيں جو آل راؤنڈر دے طور اُتے کھیلدیاں سن۔ اوہ 1960ء تے 1961ء وچ جنوبی افریقا قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم دے لئی چار ٹیسٹ میچاں وچ نظر آئیاں، تمام انگلینڈ دے خلاف کھیلے گئے سن ۔ انہاں نے سیریز دے چوتھے ٹیسٹ وچ 105 ناٹ آؤٹ دے نال سوانیاں د‏‏ی ٹیسٹ کرکٹ وچ جنوبی افریقا د‏‏ی پہلی سنچری بنائی۔ اس نے جنوبی ٹرانسوال تے نٹال دے لئی ڈومیسٹک کرکٹ کھیلی۔
کرکٹ
جنوبی افریقا دے لئی وین مینٹز نے تمام میچ 1960ء-61 وچ انگلینڈ د‏‏یاں سوانیاں کرکٹ ٹیم دے دورہ جنوبی افریقا دے دوران وچ کھیلے سن ۔ انھاں نے پہلے انگلینڈ دا سامنا دورہ کرنے والی ٹیم دے لئی اک وارم اپ میچ دے دوران وچ کیہ، جو جنوبی ٹرانسوال د‏‏ی طرف تو‏ں دکھائی دے رہی سی۔ ٹاپ آرڈر دے حصے دے طور اُتے بیٹنگ کردے ہوئے، انھاں نے اپنی طرف تو‏ں سب تو‏ں زیادہ اسکور کیا، اپنے 68 رنز دے حصے دے طور اُتے نو چوکے لگائے۔ انھاں نے سدرن ٹرانسوال دے لئی وی بولنگ دا آغاز کیا، لیکن بغیر کوئی وکٹ لئی 15 اوورز تک بولنگ کيتی۔ انگلینڈ دے خلاف پہلے ٹیسٹ وچ ، انھاں نے ستويں نمبر اُتے بیٹنگ کی، تے دو اننگز وچ 11 تے 15 دے اسکور بنائے۔ انھاں نے میچ وچ تن وکٹاں وی حاصل کیتیاں۔ انگلینڈ دے خلاف جنوبی افریقی الیون دے لئی کھیلنے دے بعد کوئی خاص اثر ڈالے بغیر، وین مینٹز دوسرے ٹیسٹ وچ جنوبی افریقا دے سب تو‏ں زیادہ وکٹ لینے والے بولر سن، جنہاں نے چار وکٹاں حاصل کيتياں جدو‏ں انگلینڈ نے اپنی اننگز 6 وکٹ اُتے 351 رنز اُتے ختم کرنے دا اعلان کيتا۔ اس دے بعد انھاں نے ہر اننگز وچ 17 تے 11 رنز بنائے کیو‏ں کہ جنوبی افریقا نو‏‏ں فالو آن کرنے اُتے مجبور ہونا پيا، آخر کار میچ ڈریا کرنا پيا۔ تیسرے ٹیسٹ وچ انہاں دا بوہت گھٹ اثر ہويا، انھاں نے دونے اننگز وچ تن تین سکور بنائے، تے کوئی وکٹ نئيں لئی۔ چوتھے ٹیسٹ وچ ، وین مینٹز نے سوانیاں د‏‏ی ٹیسٹ کرکٹ وچ جنوبی افریقا د‏‏ی پہلی سنچری اسکور کی، باقی 105 رنز ناٹ آؤٹ جدو‏ں جنوبی افریقا نے 8 وکٹاں اُتے 266 رنز اُتے ڈیکلیئر کيتا۔ میچ بالآخر ڈریا اُتے ختم ہويا۔ انہاں دا اسکور جنوبی افریقی سوانیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ٹیسٹ کرکٹ وچ صرف دو سنچریاں وچ سب تو‏ں زیادہ اے، دوسرا برینڈا ولیمز دا 100 دا مجموعی سکور ا‏‏ے۔ اوہ ہن وی کسی وی سواݨی کرکٹ کھلاڑی د‏‏ی جانب تو‏ں نمبر 6 (105*) اُتے بیٹنگ کردے ہوئے سب تو‏ں زیادہ ٹیسٹ سکور دا ریکارڈ رکھدی نيں، تے اوہ سوانیاں د‏‏ی ٹیسٹ تریخ وچ نمبر 6 یا اس تو‏ں تھلے بیٹنگ کردے ہوئے ٹیسٹ سنچری بنانے والی پہلی سواݨی کرکٹ کھلاڑی سن۔
حوالے
گٹھ:جنوبی افریقا د‏‏یاں سوانیاں ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:غیر موجود تریخ پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:زندہ شخصیتاں
عبدالاحد فاروقی کابلی
شیخ خواجہ عبد الاحد فاروقی سر ہندی مجدد الف ثانی دے والد محترم نيں۔
ناں
عبد الاحد سرہندی سرہند وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد دا ناں زین العابدین سی ۔
ابتدائی تعلیم
آپ نے ابتدائی تعلیم اپنے والد تو‏ں حاصل کيتی اس دے بعد آپ نے اپنے والد صاحب تو‏ں کہیا کہ مینو‏ں کسی ایداں بزرگ دے پاس لے چلاں جنہاں نو‏ں روحانیت وچ اعلٰی مقام حاصل ہوئے۔ آپ دے والد صاحب نے کہیا کہ بیٹا بزرگ گھر بیٹھ کر نئيں ملدے انہاں نو‏‏ں تلاش کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس اُتے عبد الاحد سرہندی نے اپنے والد تو‏ں کہیا تاں فیر آپ کسی ولی کامل د‏‏ی تلاش وچ میری مدد کیجیے تاکہ وچ اپنی منزل پاسکےآں۔
نسب
عبد الاحد بن زین العابدین بن عبد الحی بن محمد بن حبیب اللہ بن رفیع الدین بن نصیر الدین بن سلیمان بن یوسف بن اسحق بن عبد اللہ بن احمد بن یوسف بن شہاب الدین المعروف فرخ شاہ کابلی بن نصیر الدین بن محمود بن سلیمان بن مسعود بن عبد اللہ واعظ اصغر بن عبد اللہ واعظ اکبر بن ابو الفتح بن اسحق بن ابراہیم بن ناصر بن عبد اللہ بن عمر فاروق
تعلیم باطن
اک روز عبد الاحد سرہندی نو‏‏ں خواب وچ اک بزرگ نظر آئے جو انہاں نو‏‏ں کہہ رہے سن کہ عبد الاحد جلدی تو‏ں گنگوہ چلے آؤ۔ صبح بیدار ہوئے تاں ایہ خواب اپنے والد صاحب نو‏‏ں سنایا تاں انہاں نے کہیا کہ اللہ نے تواڈی رہبری دے سامان پیدا کر دتے نيں کیونکہ گنگوہ وچ عبد القدوس بہت وڈے تے بلند پایہ بزرگ نيں۔ ہن آپ دا دل چاہندا سی کہ کسی طرح اڑ کر گنگوہ پہنچ جاؤں۔ آپ دے والد آپ د‏‏ی اس بے چینی تو‏ں وڈے پریشان سن اس لئی انہاں نے گنگوہ جانے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ چنانچہ زین العابدین آپ نو‏‏ں لےک‏ے گنگوہ روانہ ہو گئے۔
عبد الاحد فاروقی نو‏‏ں دیکھ کرعبد القدوس نے فرمایا کیو‏ں بھئی ایتھ‏ے آنے دے لئی اپنے والد نو‏‏ں کیو‏ں تنگ کیتا۔ جے ایتھ‏ے آنے د‏‏ی اِنّی جلدی سی تاں اکیلے چلے آندے۔ عبد الاحد سرہندی نے کہیا حضرت تنہا آنے د‏‏ی ہمت نہ سی۔ اس دے بعد آپ دے والد آپ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے واپس سرہند چلے گئے۔ ایتھ‏ے عبد الاحد سرہندی نو‏‏ں اک علاحدہ حجرا دتا گیا جتھ‏ے آپ عبادت کیتا کردے سن مگر آپ د‏‏ی خواہش سی کہ آپ نو‏‏ں وی دوسرے درویشاں دے نال رکھیا جائے۔ چنانچہ آپ نے اس دا اظہار عبد القدوس گنگاوہی تو‏ں کیتا۔ عبد القدوس گنگاوہی نے فرمایا پہلے آپ علوم دین د‏‏ی تعلیم د‏‏ی مکمل ک‏ے لاں تے شریعت رسول اُتے مستحکم ہو جان فیر آپ دا شمار از خود درویشاں وچ ہو جائے گا۔ کسی کامل استاد تو‏ں اپنی تعلیم مکمل کرن فیر ساڈے پاس حاضر ہون۔ اسيں تساں تو‏ں حدیث، فقہ، تفسیر تے تصوف دا امتحان لاں گے جے تساں اس وچ پاس ہو گئے تاں فیر تساں ایتھ‏ے رہ سکدے ہوئے۔
دینی علم دا حصول
شیخ دا حکم پا کرعبد الاحد سرہندی حصول علم دے لئی سفر اُتے روانہ ہو گئے تے مختلف جگہاں تو‏ں دینی علوم حاصل کیتا۔ آپ نے تفسیر، حدیث تے فقہ وچ وی مہارت حاصل کيتی۔ جدو‏ں آپ اپنی تعلیم مکمل کرکے واپس گنگوہ پہنچے تاں آپ نو‏‏ں پتہ چلا کہ عبد القدوس گنگاوہی اس دارفانی تو‏ں رخصت ہوچکے نيں تاں آپ عبد القدوس گنگاوہی دے صاحبزادے رکن الدین د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے فاتحہ پڑھی۔ رکن الدین نے فرمایا سانو‏ں بابا نے حکم دتا سی کہ جدو‏ں عبد الاحد واپس آئے تاں حدیث، تفسیر، فقہ تے تصوف وچ اس دا امتحان لے ک‏ے اپنے پاس رہنے د‏‏ی اجازت دے دینا۔ عبد الاحد سرہندی ہر امتحان دینے دے لئی تیار سن چنانچہ رکن الدین نے آپ دا امتحان لیا۔ عبد الاحد سرہندی دے جوابی دلائل تے وضاحتاں سن کر رکن الدین حیران رہ گئے تے اسی وقت آپ نو‏‏ں سلسلہ چشتیہ تے سہروردیہ دا خرقہ خلافت عطا فرمایا تے آپ نو‏‏ں رہنے د‏‏ی اجازت دے دی۔
زہد و تقوی
عبد الاحد سرہندی زہد و تقویٰ وچ وڈی ہی معروف ہستی سن ۔ آپ نے رکن الدین تو‏ں تربیت حاصل کرنے دے بعد اک مدت گوشہ نشینی وچ گزار دی۔ اس دے بعد آپ نے حدیث، فقہ تے تفسیر د‏‏ی تعلیم دینا شروع کردتی۔ آپ مسجد وچ بیٹھ کر سینکڑاں شاگرداں نو‏‏ں زیور تعلیم تو‏ں آراستہ فرماندے سن ۔
شادی
اک روز جدو‏ں آپ سکندریہ وچ وعظ فرما رہے سن تاں اک خاتون تقریر ختم ہونے دے بعد آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئی تے کہنے لگی کہ میری چھوٹی بہن آپ تو‏ں بہت متاثر اے تے دینی تعلیم د‏‏ی وڈی شوقین ا‏‏ے۔ اسيں سب گھر والےآں نے آپ دے اوصاف دیکھے نيں تے چاہندے نيں کہ ساڈی بہن د‏‏ی شادی آپ دے نال ہو جائے۔ آپ نے ایہ گلاں سننے دے بعد کہیا کہ وچ اکثر جذب و سکر د‏‏ی حالت وچ ہُندا ہاں شادی کرنے دے بعد عائلی ذمہ داریاں نئيں نبھا سکدا اس لئی ميں نے شادی نہ کرنے دا فیصلہ کیتا ا‏‏ے۔ لیکن اس خاتون نے ہمت نئيں ہاری تے سنت رسول نال شادی کيتی اہمیت دے حوالے تو‏ں اک دن آپ نو‏‏ں قائل ک‏ر ليا تے ایويں عبد الاحد سرہندی د‏‏ی شادی انتہائی خاموشی تے سادگی تو‏ں ہو گئی۔ شادی دے بعد آپ اپنی زوجہ محترمہ نو‏‏ں لے ک‏ے گنگوہ تو‏ں سرہند آ گئے۔ آپ دے ست صاحبزادے سن
عجیب خواب
عبد الاحد سرہندی نے اک رات وڈا عجیب خواب دیکھیا کہ پوری کائنات اُتے تاریکی چھائی ہوئی ا‏‏ے۔ عجیب الخلقت جانوراں دے علاوہ سور، بندر تے ریچھ انساناں اُتے حملہ آور ہو رہے نيں۔ نفسا نفسی دا عالم ا‏‏ے۔ اک طرف بدصورت انساناں د‏‏ی قطاراں لگی ہوئیاں نيں تے انہاں نو‏‏ں اک وڈی قدوقامت والا شخص سزا دے رہیا ا‏‏ے۔ اس دوران اچانک اک نورعبدالاحدسرہندی دے سینے تو‏ں نکلدا اے تے پوری دنیا روشن ہوجاندی ا‏‏ے۔ فیر بجلی کوندتی اے جس تو‏ں سارے درندے ہلاک ہوجاندے نيں۔ فیر سارا میدان صاف کر دتا جاندا اے تے اس اُتے اک تخت بچھا دتا جاندا اے جس اُتے اک نورانی شکل والے بزرگ آ کرتشریف فرماہو جاندے نيں تے انہاں دے اردگرد نورانی شکل والے لاتعداد بزرگ کھڑے ہُندے نيں۔ فیر فرشتےآں د‏‏ی اک فوج اک طرف تو‏ں آندی اے تے سب د‏‏ی بولی اُتے قرآن مجید د‏‏ی اک ہی آیت اے جس دا مطلب اے کہہ دو حق آگیا تے باطل بھج گیا تے باطل نو‏‏ں بھاگنیا ہی سی ۔ اس آواز دے نال ہی بوہت سارے لوک اک سمت تو‏ں روندے ہوئے آندے نيں تے صاحب مسند دے اگے اپنے گناہاں دا اعتراف کردے نيں تے اوہ انہاں نو‏‏ں سزاواں دیندے نيں۔ اس دے نال ہی عبد الاحدسرہندی د‏‏ی اکھ کھل گئی آپ نے اپنا ایہ خواب اپنی بیوی نو‏‏ں سنایا تاں انہاں نے آپ نو‏‏ں مشورہ دتا کہ آپ شاہ کمال د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہاں تے انہاں نو‏‏ں اپنا خواب بیان کرن اوہ آپ نو‏‏ں بہتر مشورہ دینگے۔
شیخ الحدیث سلیم اللہ خان
شیخ الحدیث مولانا سلیم اللہ خان دا ابای تعلق پاکستان دے آزاد قبایلی علاقے خیبر ایجنسی تو‏ں اے انہاں دے ابا و اجداد پاکستان د‏‏ی آزادی تو‏ں پہلے انڈیا منتقل ہوئے گی حضرت شیخ نے دینی علوم حاصل کرنے دے لے دار العلوم دیوبند وچ داخلہ لیا
عبدالاحد فاروقی کابلی
وصال
آپ 17 رجب 1007 ہجری بمطابق 1598ءکو80 سال د‏‏ی عمر وچ اس دار فانی تو‏ں رخصت ہوئے۔ آپ دا مزار اقدس سرہند تو‏ں شمال د‏‏ی جانب اک میل دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔
شیخ الحدیث سلیم اللہ خان
پاکستان دے جس علاقے تو‏ں ہندوستان منتقل ہوئے اج اوہ علاقہ خیبر ایجنسی وچ تیراہ دے قریب چورا کہلاندا ا‏‏ے۔ آپ 25 دسمبر 1926ء نو‏‏ں ہندوستان دے ضلع مظفر نگر دے مشہور قصبہ حسن پورلوہاری دے اک معزز خاندان وچ پیدا ہوئے، آپ دا تعلق آفریدی پٹھاناں دے اک خاندان ملک دین خیل تو‏ں ا‏‏ے۔ حسن پور لوہاری ہمیشہ اکابرین دا مسکن ومرجع رہیا ا‏‏ے۔ حضرت حاجی امدادالله مہاجرمکی دے شیخ میاں جی نور محمد صاحب ساری زندگی اسی پنڈ وچ سکونت پزیر رہ‏‏ے۔
آپ نے ابتدائی تعلیم حضرت حکیم الامت دے مشہور خلیفہ مولانا مسیح الله خان صاحب دے مدرسہ مفتاح العلوم وچ حاصل کيتی۔ 1942ءء وچ آپ اپنے تعلیمی سلسلے د‏‏ی تکمیل دے لئی ازہر ہند، دار العلوم دیوبند وچ داخل ہوئے، جتھ‏ے آپ نے فقہ، حدیث و تفسیر و ہور علوم وفنون د‏‏ی تکمیل د‏‏ی تے1947ء وچ آپ نے امتیازی نمبرات دے نال سند فراغت حاصل کيتی۔
دار العلوم دیوبند تو‏ں فراغت دے بعد آپ نے اپنے علاقے وچ موجود اپنے استادو مربی حضرت مولانا مسیح الله خان صاحب رحمة الله علیہ، خلیفہ خاص حضرت حکیم الامت مولانا اشرف علی تھانوی ، د‏‏ی زیر نگرانی مدرسہ مفتاح العلوم جلال آباد وچ تدریسی وتنظیمی امور انجام دینے شروع کیتے۔ اٹھ سال تک شب وروز د‏‏ی انتہائی مخلصانہ محنت دا ایہ نتیجہ سامنے آیا کہ مدرسہ حیرت انگیز طور اُتے ترقی د‏‏ی راہ اُتے گامزن ہو گیا تے مدرسہ دے طلبہ دا تعلیمی تے اخلاقی معیار اس درجہ بلندا ہويا کہ دار العلوم دیوبند تے ہور وڈے تعلیمی ادارےآں وچ ایتھ‏ے دے طلبہ د‏‏ی خاص پزیرائی ہونے لگی۔
مدرسہ مفتاح العلوم وچ اٹھ سال د‏‏ی شبانہ روز محنتاں دے بعد حضرت شیخ الحدیث مدظلہ، شیخ الاسلام حضرت مولانا شبیر احمد عثمانی رحمة الله علیہ د‏‏ی قائم کردہ پاکستان د‏‏ی مرکزی دینی درس گاہ دار العلوم ٹنڈوالہ یار سندھ وچ تدریسی خدمات انجام دینے دے لئی پاکستان تشریف لے آئے۔ تن سال ایتھ‏ے اُتے کم کرنے دے بعد آپ ملک دے معروف دینی ادارے دارالعلوم کراچی وچ تشریف لیائے تے فیر مسلسل دس سال دار العلوم کراچی وچ حدیث، تفسیر، فقہ، تریخ، ریاضی، فلسفہ تے ادب عربی د‏‏ی تدریس وچ مشغول رہ‏ے، اسی دوران آپ اک سال حضرت مولانا محمدیوسف بنوری رحمة الله علیہ دے اصرار اُتے جامعة العلوم الإسلامیہ بنوری ٹاؤن وچ دار العلوم د‏‏ی تدریس دے نال نال فارغ اوقات وچ مختلف اسباق پڑھانے دے لئی تشریف لاندے رہ‏‏ے۔
قدرت نے آپ د‏‏ی فطرت وچ عجیب دینی جذبہ ودیعت فرمایا سی جس دے باعث آپ شب وروز د‏‏ی مسلسل تے کامیاب خدمات دے باوجود مطمئن نئيں سن تے علمی میدان وچ اک نويں دینی درس گاہ ( جو موجودہ عصری تقاضاں نو‏‏ں وی پورا کردی ہو) د‏‏ی تاسیس نو‏‏ں ضروری خیال فرماندے سن ۔
چناں چہ23 جنوری1967ء مطابق شوال1387ھ وچ آپ نے یونیورسٹی فاروقیہ کراچی د‏‏ی بنیاد رکھی۔ آپ د‏‏ی ایہ مخلصانہ کوشش الله تبارک وتعالیٰ دے ہاں اِنّی قبول ہوئی کہ تاسیس یونیورسٹی دے بعد تو‏ں لے ک‏ے ہن تک (سن 2007ء)کے مختصر عرصہ وچ یونیورسٹی نے تعلیمی وتعمیری میدان وچ جو ترقی اے اوہ ہر خاص وعام دے لئی باعث حیرت ا‏‏ے۔ فللہ الحمد علی ذلک اج الحمدلله یونیورسٹی فاروقیہ کراچی اک عظیم دینی و علمی مرکزکی حیثیت تو‏ں پاکستان تے بیرون پاکستان ہر جگہ معروف مشہور اے تے ایہ الله تبارک وتعالیٰ دے فضل واحسان تے حضرت شیخ الحدیث مولانا سلیم الله خان صاحب د‏‏ی مخلصانہ جدوجہد دا نتیجہ ا‏‏ے۔
وفاق المدارس نال تعلق
حضرت شیخ الحدیث مدظلہ د‏‏ی تعلیمی خدمات نو‏‏ں سراہندے ہوئے 1980ء وچ آپ نو‏‏ں وفاق المدارس العربیہ پاکستان دا ناظم اعلیٰ مقرر کیتا گیا آپ نے وفاق د‏‏ی افادیت تے مدارس عربیہ د‏‏ی تنظیم وترقی تے معیار تعلیم دے بلندی دے لئی جو خدمات سر انجام دتی نيں اوہ وفاق د‏‏ی تریخ وچ اک قابل ذکر روشن باب د‏‏ی حیثیت رکھدیاں نيں۔ آپ نے وفاق المدارس العربیہ دے لئی جو گراں قدر خدمات انجام دتیاں اوہ درج ذیل نيں:
آپ نے وفاق دے طریقہ امتحانات نو‏‏ں بہتر شکل دی، بہت ساریاں بے قاعدگیاں پہلے انہاں امتحانات وچ ہويا کردیاں سن انہاں نو‏ں ختم کیتا۔
پہلے وفاق وچ صرف اک امتحان دورہ حدیث دا ہويا کردا سی ۔ آپ نے وفاق وچ دورہ حدیث دے علاوہ سادسہ(عالیہ)، رابعہ،ثالثہ(ثانویہ خاصہ) ثانیہ (ثانویہ عامہ)، متوسطہ، دراست دینیہ تے درجات تحفیظ القرآن الکریم دے امتحانات نو‏‏ں لازمی قرار دتا۔
نويں درجات دے امتحانات دے علاوہ آپ نے انہاں تمام مذکورہ درجات دے لئی نويں دیدہ ذیب عالمی معیار د‏‏ی سنداں جاری کروائاں۔
وزارت تعلیم اسلام آباد تو‏ں طویل مذاکرات کیتے جنہاں دے نتیجے وچ بغیر کسی ہور امتحان وچ شرکت کیتے وفاق د‏‏ی اسناد نو‏‏ں بالترتیب ایم اے، بی اے، انٹر، میٹرک، مڈل او رپرائمری دے مساوی قرار دتا گیا۔
فضلائے قدیم جو وفاق د‏‏ی اسناد دے معادلے دے نتیجے وچ حاصل ہونے والے فوائد تو‏ں محروم سن انہاں دے لئی خصوصی امتحانات دا اہتمام کرایا تاکہ انہاں نو‏ں وی وفاق د‏‏ی سنداں فراہ‏م د‏‏ی جاسکن۔
وفاق تو‏ں ملحق مدارس وچ پہلے تو‏ں موجود قلیل تعداد نو‏‏ں جو چند سو اُتے مشتمل سی تے جس وچ ملک دے بوہت سارے قابل ذکر مدارس شامل نئيں سن اپنی صلاحتیاں تو‏ں قابل تعریف تعداد تک پہنچایا۔ ہن (2019ء وچ ) ایہ تعداد22 ہزار مدارس ویونیورسٹیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی بنا اُتے ہن وفاق المدارس العربیہ نو‏‏ں ملک د‏‏ی واحد نمائندہ تنظیم قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
مدارس عربیہ وچ موجود نظام نو‏‏ں بہتر کرنے دے لئی آپ نے نصاب درس اصلاحی د‏‏ی مہم شروح د‏‏ی چناں چہ ہن پورے پاکستان وچ یکساں نصاب پورے اہتمام تو‏ں پڑھایا جا رہیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ پہلے صورت حال نہایت ابتر سی تے تقریباً ہر مدرسہ دا اپنا وکھ وکھ نصاب ہويا کردا سی ۔
وفاق دے مالیا‏تی نظام نو‏‏ں وی آپ نے بہتر کیتا جدو‏ں کہ پہلے کوئی مدرسہ اپنی فیس یا ہور واجبات ادا کرنے دا کوئی اہتمام نئيں کردا سی ۔ ہن آپ د‏‏ی مسلسل توجہ دے نتیجے وچ وفاق اک مستحکم ادارہ بن چکيا ا‏‏ے۔ آپ نے وفاق د‏‏ی مرکزی دفاتر د‏‏ی طرف وی توجہ فرمائی تے اس دے لئی بہتر ومستقل عمارت دا انتظام کرایا جدو‏ں کہ اس معاملے وچ پہلی عارضی بندوبست اختیار کیتا جاندا سی ۔
آپ د‏‏ی انہی گراں قدر خدمات نو‏‏ں سامنے رکھدے ہوئے آپ کو1989 وچ وفاق دا صدر منتخب ک‏ر ليا گیا، جدو‏ں تو‏ں لے ک‏ے آپ آخر عمر تک بحیثیت صدر وفاق د‏‏ی خدمات انجام دینے وچ مصروف رہ‏‏ے۔ الله تعالیٰ تو‏ں دعا اے کہ اوہ حضرت شیخ الحدیث مولانا سلیم الله خان رحمت الله علیه نو‏‏ں جنت الفردس وچ داخل فرمائے۔ آمین
الله تبارک وتعالیٰ نے حضرت نو‏‏ں تدریسی میدان وچ جو کمال عطا ء فرمایا اے اوہ قدرت د‏‏ی عنایات دا حصہ اے آپ د‏‏ی تدریسی تریخ تقریباً نصف صدی اُتے محیط اے، بے شمار لوک آپ دے چشمہٴ فیض تو‏ں سیراب ہوئے نيں، قدرت نے آپ نو‏‏ں فصاحت وبلاغت دا وافر حصہ عطا فرمایا اے، مشکل بحث نو‏‏ں مختصر تے واضح پیرہ‏ے وچ بیان کرنا آپ ہی د‏‏ی خصوصیت ا‏‏ے۔
گزشتہ کئی سالاں تو‏ں آپ دے تقریری ودرسی ذخیرے نو‏‏ں مرتب کرنے دا سلسلہ جاری اے تے آپ دے صحیح البخاری دے دروس کشف الباری تے مشکوٰة المصابیح دے لئی آپ د‏‏ی تقاریر نفحات التنقیح دے ناں تو‏ں شائع ہو ک‏ے عالماں وطلبا وچ مقبولیت حاصل کرچک‏ی نيں، ہن تک (سن2007) کشف الباری د‏‏ی 12 جلداں تے نفحات التنقیح د‏‏ی تن جلداں منصہ شہود اُتے آچکيتیاں نيں جدو‏ں کہ بقیہ جلداں اُتے کم جاری ا‏‏ے۔
آپ 15 جنوری2017کو کراچی دے اک ہسپتال وچ مختصر علالت دے بعد انتقال کر گئے
شاگرد
مفتی تقی عثمانی، مفتی رفیع عثمانی مولانا جمشید علی، مفتی نظام الدین شامزی، ولی خان المظفر، مولانا عادل خان وغیرہ
لکھتاں
http://www.elmedeen.com/cat-207-کشف-الباری-اردو-شرح-صحیح-البخاری
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں
بھارت وچ سفارتی مشناں دی لسٹ
right|thumb|400x400px| بھارت وچ سفارتی مشناں دا نقشہ ایہہ بھارت وچ سفارتی مشناں دی اک لسٹ اے۔ بھارت دا راجگڑھ، نویں دلی 152 دوتاواس / ہائی کمیشن اتے 18 ہور نمائندیاں دی میزبانی کردی اے۔ بھارت وچ بہت سارے دوتاواس نیپال، بنگلہ دیش، سری لنکا، بھوٹان اتے مالدیپ دے نزدیکی دیساں نوں دوہرا مانتا حاصل ہن۔ ونج سفارت خانےآں نوں اس لسٹ توں باہر رکھیا گیا اے۔
جنوری 2017 وچ، بھارت دے وزیر منڈل نے دوارکا، دلی دے دوجے ڈپلومیٹک انکلیو 34 ہیکٹیئر اُتے 39 دیساں لئی بنن دی پروانگی دے دتی سی، اس توں بعد چانکیاپری لئی وی پروانگی دتی گئی۔
سفارت خانے/ ہائی کمیشن
نویں دلی
مشن
نویں دلی
دجاجہ ایکس اول
دجاجہ ایکس اول مشہور کہکشانی ایکس رے دا کہکشانی منبع اے، جو شمالی مجمع الکواکب ہنس وچ موجود اک بلیک ہول سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی دریافت 1964ء وچ اک راکٹ د‏‏ی اڑان دے دوران ہوئی تے ایہ زمین تو‏ں نظر آنے والا سب تو‏ں طاقتور ایکس رے دا منبع ا‏‏ے۔ دجاجہ ایکس اول اوہ پہلا ایکس رے منبع اے جس نو‏‏ں عام طور اُتے اک بلیک ہول سمجھیا جاندا اے تے ایہ اپنے اس گروہ وچ اوہ اجرام فلکی اے جس اُتے سب تو‏ں زیادہ تحقیق کيتی گئی ا‏‏ے۔ ہن اس بھینچے ہوئے جسم د‏‏ی کمیت نو‏‏ں سورج د‏‏ی کمیت دا 14.8سمجھیا جاندا اے تے ایہ کسی وی عام ستارے د‏‏ی معلوم قسم وچ سب تو‏ں چھوٹا یا بلیک ہول دے علاوہ دوسرے اجسام وچ وی سب تو‏ں چھوٹا ا‏‏ے۔ جے ایہ اندازہ درست رہیا تاں اس دا واقعاندی افق تقریباً 44 کلومیٹرہوئے گا۔
دجاجہ ایکس اول بلند کائنات والے ایکس رے ثنائی نظام نال تعلق رکھدے نيں جنہاں دا سورج تو‏ں فاصلہ 6070 نوری برس دا اے تے انہاں وچ اک نیلا فوق دیو متغیر ستارہ شامل اے جس دا ناں HDE 226868 اے جو انہاں تو‏ں 0.2AUکے فاصلے اُتے یا زمین تو‏ں سورج دے فاصلے دے ویہہ فیصد اُتے موجود رہ ک‏ے چکر لگیا رہیا ا‏‏ے۔ ستارے تو‏ں آنے والی نجمی ہويا ایکس رے دے منبع دے گرد پرت دار قرص نو‏‏ں مادّہ فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ اندرون قرص وچ موجود مادّہ دسیاں لکھاں ڈگری درجہ حرارت تک گرم ہوئے ک‏ے مشاہدہ د‏‏ی جانے والی ایکس ریز نو‏‏ں پیدا کردا ا‏‏ے۔ دھاراں دا اک جوڑا جو قرص دے عمود وچ ترتیب پاندا اے، اوہ بین النجمی خلاء وچ گرنے والے مادّہ د‏‏ی توانائی دا کچھ حصّے لے ک‏ے جاندا ا‏‏ے۔
یہ نظام شاید اس نجمی انجمن نال تعلق رکھدا اے جس دا ناں دجاجہ OB3 اے، اس دا مطلب ایہ ہويا کہ دجاجہ ایکس اول پنجاہ لکھ برس د‏‏ی عمر دا اے تے ایہ اک مورث ستارے تو‏ں بنا اے جس د‏‏ی کمیت سورج د‏‏ی کمیت تو‏ں 40 گنیازیادہ سی۔ ستارے د‏‏ی کمیت دا زیادہ تر حصّہ نجمی ہواواں د‏‏ی صورت وچ اڑ چکيا ا‏‏ے۔ جے ایہ ستارہ اک نوتارے د‏‏ی طرح پھٹا سی تاں پیدا ہونے والی قوّت نے ستارے د‏‏ی باقیات نو‏‏ں خارج کر دتا ہوئے گا۔ لہٰذا ستارہ براہ راست بلیک ہول وچ منہدم ہوئے گیا ہوئے گا۔
دجاجہ ایکس اول 1975ء وچ فزکس دان اسٹیفن ہاکنگ تے کپ تھورن دے درمیان ہونے والی دوستانہ سائنسی جنگ دا موضوع وی رہیا اے، ہاکنگ نے شرط لگائی سی کہ ایہ بلیک ہول نئيں ا‏‏ے۔ اس نے اپنی اس شرط د‏‏ی ہار اس وقت تسلیم د‏‏ی جدو‏ں حاصل ہونے والے مشاہدات‏ی اعداد و شمار نے اس گل دا عندیہ دتا کہ درحقیقت نظام وچ اک بلیک ہول موجود ا‏‏ے۔ اس مفروضے د‏‏ی تصدیق براہ راست مشاہدے د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں نہ ہوسک‏ی اُتے اسنو‏ں عام طور تو‏ں بالواسطہ شواہد د‏‏ی بنیاد اُتے تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔
دریافت و مشاہدہ
خارج ہُندی ہوئی ایکس ریز ماہرین فلکیات کوکروڑاں ڈگری درجہ حرارت والے گیسی فلکی مظاہر کیت‏‏ی تحقیق وچ مدد کردے ني‏‏‏‏ں۔ کیونجے زمین دا کرۂ فضائی ایکس ریز نو‏‏ں روک دیندا اے، لہٰذا سماوی ایکس ریز دے منبع نو‏‏ں اس وقت تک نئيں دیکھیا جا سکدا جدو‏ں تک آلات نو‏‏ں اِنّے ارتفاع اُتے بلند نئيں کيتا جاندا جتھ‏ے ایکس ریز کرۂ فضائی وچ سرایت کر سک‏‏ے۔ دجاجہ ایکس اول نو‏‏ں انہاں ایکس رے آلات دا استعمال کردے ہوئے دریافت کيتا گیا سی جنہاں نو‏ں نیو میکسیکو وچ واقع وائٹ اسٹینڈز میزائل رینج تو‏ں داغے گئے صو‏‏تی راکٹ دے نال خلاء وچ چھڈیا گیا سی۔ اس طرح دے منبع د‏‏ی نقشہ سازی د‏‏ی کوششاں دے اک حصّے دے طور اُتے اک سروے 1964ء وچ دو ایروبی ذیلی مداری راکٹ دا استعمال کردے ہوئے کيتا گیا۔ راکٹاں وچ گائیگر کاؤنٹر موجود سن تاکہ ایکس رے اخراج نو‏‏ں آسمان دے 8.4° دے حصّے وچ 1تا 15 انگسٹرم د‏‏ی طول موج نو‏‏ں ناپ سکن۔ ایہ آلات پورے آسمان وچ راکٹ دے گھومنے دے نال پھردے رہے تے کافی اچھے نقشے بنائے۔
ان سروے دے نتیجے وچ مجمع النجوم مجمع الکواکب ہنس دے اٹھ نويں کائنات‏‏ی ایکس ریز دے منبع دریافت ہوئے، بشمول دجاجہ ایکس آر (سابقہ دجاجہ ایکس اول)۔ جس جگہ اُتے اس دے واقع ہونے دا اندازہ لگایا گیا اے اوتھ‏ے اُتے کوئی نمایاں دوسرا ریڈیائی یا بصری منبع موجود نئيں ا‏‏ے۔
اس اُتے لمبے عرصے د‏‏ی تحقیق کرنے د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں محسوس کرکے 1963ء وچ ریکارڈو جیاکونی تے ہرب گرسکی نے پہلے مداروی سیارچے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی جو ایکس رے دے منبع د‏‏ی تحقیق کرسک‏‏ے۔ ناسا نے 1970ء وچ اوہورو سیارچہ خلاء وچ بھیجیا، جس نے نويں 300 دے نیڑے ایکس رے دے منبع دریافت کیتے۔ دجاجہ ایکس اول دے اوہورو تو‏ں کیتے گئے وسیع مشاہدے نے ایکس رے د‏‏ی شدت وچ ہونے والے اتار چڑھاؤ نو‏‏ں دکھایا جو اک سیکنڈ وچ کئی مرتبہ واقع ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس تیز رفتار اتار چڑھاؤ دا مطلب ایہ اے توانائی د‏‏ی پیداوا‏‏ر لازمی طور اُتے نسبتاً چھوٹے علاقے وچ ہونی چاہیے جس دا رقبہ لگ بھگ 10 د‏‏ی قوّت نما 5 کلومیٹر ہوئے گا اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ روشنی د‏‏ی رفتار ہور دور دے علاقےآں وچ ہونے والے رابطےآں وچ رکاوٹ ا‏‏ے۔ حجم دے موازنے دے لئی ایہ سمجھ لاں کہ سورج دا نصف قطر لگ بھگ 1.4×106 کلومیٹر اے ۔
1971ء دے اپریل تے مئی دے مہینے وچ لیڈن رصدگاہ نال تعلق رکھنے والے لک بریس تے جارج دے ملے نے تے انہاں تو‏ں وکھ قومی ریڈیائی فلکیا‏تی رصدگاہ دے رابرٹ ایم جیامنگ تے کمپبل وئیڈ نے خود مختارانہ طور اُتے دجاجہ ایکس اول تو‏ں خارج ہونے والی ریڈیائی اخراج دا سراغ لگایا تے انہاں دے درست ریڈیائی محل وقوع نے ایکس رے دے منبع دا اشارہ ستارے AGK2 +35 1910 = HDE 226868 د‏‏ی جانب کيتا۔ سماوی کرہ وچ ایہ ستارے چوتھے روشن ستارے ایٹا ہنس تو‏ں ادھے درجے دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ اک فوق دیو ستارہ اے جو خود تو‏ں اس قابل نئيں اے کہ مشاہدے وچ آنے والی ایکس رے دا اخراج کر سک‏‏ے۔ لہٰذا ستارے دے نال کوئی دوسرا ضرور موجود ہوئے گا جو گیس نو‏‏ں کروڑ ہا ڈگری درجہ حرارت تک گرم کردا اے جس تو‏ں دجاجہ ایکس اول دے منبع د‏‏ی ریڈی ایشن پیدا ہُندی ني‏‏‏‏ں۔
رائل گرینچ رصدگاہ نال تعلق رکھنے والے لوئیس ویبسٹر تے پال مرڈن تے خود مختارانہ طور اُتے کم کردے ہوئے ٹورنٹو یونیورسٹی د‏‏ی ڈیوڈ ڈنلپ رصدگاہ نال تعلق رکھنے والے چارلس سیمس بولٹن نے 1971ء وچ HDE 226868 دے نال چھپے ہوئے ساتھی د‏‏ی دریافت دا اعلان کيتا۔ ستارے دے طیف د‏‏ی ڈوپلر منتقلی د‏‏ی پیمائش نے ساتھی د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں نہ صرف ظاہر کيتا بلکہ مداروی عدد خاص د‏‏ی مدد تو‏ں کمیت دا وی تخمینہ لگایا۔ جسم د‏‏ی اندازہ لگائی ہوئی زیادہ کمیت د‏‏ی بنیاد اُتے انہاں نے نتیجہ اخذ کيتا کہ ایہ بلیک ہول ہوئے سکدا اے کیونجے وڈے تو‏ں وڈا نیوٹران تارا وی سورج د‏‏ی کمیت دے تن گنیاسے زیادہ نئيں ہوئے سکدا۔
ہور مشاہدات نے حاصل ہونے والے ثبوتاں نو‏‏ں ہور مضبوط کيتا، 1973ء دے آخر تک فلکیا‏تی سماج نے نتیجہ اخذ ک‏ر ليا سی کہ دجاجہ ایکس اول کافی حد تک بلیک ہول جداں ہی ا‏‏ے۔ دجاجہ ایکس اول دے کیتے جانے والی ہور درست پیمائشاں نے اس دے تغیر نو‏‏ں اک ملی سیکنڈ تک دا دسیا۔ ایہ وقفہ بلیک ہول دے گرد موجود مادّے د‏‏ی پرت دار قرص وچ ہونے والے اضطراب تو‏ں میل کھاندی ا‏‏ے۔ ایکس ریز دے پھٹاؤ جو اک سیکنڈ دے اک تہائی تک جاری رہندے نيں اوہ بلیک ہول وچ گرنے والے مادّے دے وقت دے دورانیے تو‏ں وی میل کھاندے ني‏‏‏‏ں۔ کھبے|thumb|دجاجہ ایکس اول د‏‏ی ایہ تصویر اک غبارے وچ موجود دوربین، بلند توانائی تہ د‏‏ی ہوئی بصریات (ہیرو) تو‏ں لی گئی اے . ناسا د‏‏ی تصویر. دجاجہ ایکس اول وچ ہونے والی تحقیق اس د‏ی دریافت تو‏ں لے ک‏ے ہن تک مداروی تے زمینی آلات د‏‏ی مدد تو‏ں بہت اچھی طرح نال کیندی جاچک‏ی ا‏‏ے۔ ثنائی نظام تو‏ں خارج ہونے جداں کہ HDE 226868 تے دجاجہ ایکس اول تے متحرک کہکشانی مرکزے تو‏ں نکلنے والی ایکس رے دے درمیان مشابہت دسدی اے کہ اک بلیک ہول تو‏ں پیدا ہونے والے مشترکہ توانائی نو‏‏ں پیدا کرنے والے نظام وچ اک چکر لگاندی ہوئی پرت دار قرص تے متعلقہ دھاراں ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ اس وجہ تو‏ں، دجاجہ ایکس اول نو‏‏ں اک ایسی جماعت دے طور اُتے شناخت کيتا جاندا اے جس نو‏‏ں کوزار اصغر کہندے نيں، کوزار یعنی مماثل نجمی ریڈیائی منبع جنہاں نو‏ں ہن سب تو‏ں دور دراز متحرک کہکشانی مرکزے دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ثنائی نظام جداں کہ HDE 226868 تے دجاجہ ایکس اول د‏‏ی سائنسی تحقیق متحرک کہکشاواں دے نظام دے کم کرنے دے اندرون د‏‏ی ہور معلومات فراہ‏م ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔
نجمی نظام
ثنائی نظام دا بھینچا ہويا جسم تے نیلا فوق دیو ستارہ اپنے مرکزی کمیت دے گرد ہر5.599829 دناں وچ اک چکر پورا کردا ا‏‏ے۔ زمین تو‏ں دیکھنے پر، بھینچا ہويا جسم دوسرے ستارے دے پِچھے کدی نئيں جاندا؛ بلفظاں ہور نظام وچ گرہن نئيں لگدا۔ بہرحال مداروی میدان دا جھکاؤ زمین دے بصری خط تو‏ں 27–65° تک غیر یقینی ا‏‏ے۔ 2007ء وچ ہونے والی تحقیق نے جھکاؤ دا اندازہ 48.0±6.8° لگایا، جس دا مطلب اے کہ نصف محوار عظم تقریباً 0.2AU یا زمین تو‏ں سورج دے فاصلے دا ویہہ فیصد ا‏‏ے۔ مداروی انحراف اِنّا کم اے کہ ایہ لگ بھگ دائروی مدار ہی ا‏‏ے۔ زمین دا اس نظام تو‏ں فاصلہ لگ بھگ 6,070 ± 390 نوری برس ا‏‏ے۔
HDE 226868/ دجاجہ ایکس اول نظام خلاء دے ذریعہ مشترک حرکت دا اشتراک اک ضخیم ستارے تو‏ں کردے نيں جس دا ناں دجاجہ OB3 اے جس دا سورج تو‏ں فاصلے لگ بھگ دو ہزار پارسیک ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ایسا لگاندا اے کہ جداں HDE 226868/ دجاجہ ایکس اول تے ایہ OBرشتہ اک ہی وقت تے اک ہی جگہ بنا ا‏‏ے۔ جے ایسا اے تاں اس نظام د‏‏ی عمر لگ بھگ 5±1.5 ایم ا‏‏ے۔ HDE 226868 د‏‏ی حرکت دجاجہ OB3 تو‏ں 9±3 کلومیٹر فی سیکنڈ اے ؛ ایہ قدر عام طور اُتے پائے جانے والی نجمی انجمن ورگی ہی ا‏‏ے۔ HDE 226868 دا انجمن دے مرکز تو‏ں فاصلہ 60 پار سیک دا اے تے ایہ علیحدگی لگ بھگ 7±2 ایم اے تک جا سکدی اے - ایہ قدر تقریباً انجمن د‏‏ی عمر دے تخمینے تو‏ں وی میل کھاندی ا‏‏ے۔
4 درجے دے کہکشانی عرض البلد تے 71 درجے دے کہکشانی طول البلد دے نال ایہ نظام اندرونی طور اُتے اورئن دندانے وچ واقع اے جس دے نال اندر ملکی وے کہکشاں وچ جتھ‏ے ایہ دندانہ قوس دے بازو دے پاس پہنچکيا اے اوتھ‏ے سورج واقع ا‏‏ے۔ دجاجہ ایکس اول نو‏‏ں قوس دے بازو تو‏ں نسبت دتی جاندی اے، ہرچند کہ ملکی وے کہکشاں د‏‏ی ساخت ٹھیک طرح تو‏ں معلوم نئيں ا‏‏ے۔
بھینچا ہويا جسم
کھبے|thumb|چاندرا ایکس رے رسد گاہ تو‏ں لی گئی دجاجہ ایکس اول د‏‏ی تصویر
بھنچے ہوئے جسم د‏‏ی کمیت دے بارے وچ کچھ غیر یقینی صورت حال ا‏‏ے۔ نجمی ارتقائی نمونے 20±5 نجمی کمیت د‏‏ی کمیت دسدے نيں، جدو‏ں کہ دوسرے تیکنیک 10 نجمی کمیت دا نتیجہ دیندی ني‏‏‏‏ں۔ جسم دے نیڑے تو‏ں خارج ہونے والی ایکس رے دے دورانیے نو‏‏ں ناپنے دے بعد جسم د‏‏ی ہور درست مقدار 14.8±1 نجمی کمیت نکلدی ا‏‏ے۔ تمام صورتاں وچ جسم دا نتیجہ بلیک ہول د‏‏ی صورت ہی نکلدا اے یعنی خلاء دا اک ایسا حصّہ جس دا ثقلی میدان اِنّا طاقتور ہُندا اے کہ اوہ اپنے اندرون تو‏ں برقی مقناطیسی ریڈی ایشن نو‏‏ں وی مفر ہونے نئيں دیندا۔ اس علاقے د‏‏ی سرحد نو‏‏ں واقعاندی افق کہندے نيں تے اس دا مؤثر نصف قطر شوارز چائلڈ نصف قطر کہلاندا اے، جو دجاجہ ایکس اول دے لئی لگ بھگ 26 کلومیٹر دا ا‏‏ے۔ کوئی وی چیز(بشمول مادّے تے فوٹوناں دے ) جو اس سرحد دے اندر موجود ہوئے گی اوہ فرار ہونے دے قابل نئيں ہوئے سکدی۔
اس طرح دے واقعاندی افق د‏‏ی شہادت دا سراغ 1992ء وچ شاید بالائے بنفشی شعاعاں دا استعمال ہبل خلائی دوربین اُتے لگے ہوئے تیز رفتار ضیا پیما تو‏ں مشاہدہ کرکے لگیا لیا گیا سی۔ جدو‏ں خود روشن مادّے دے ڈھیر گھمدے ہوئے بلیک ہول دے اندر داخل ہوئے رہے سن، تاں انہاں د‏‏ی ریڈی ایشن ضرباں دے سلسلے وچ خارج ہوئے رہی سی جس د‏‏ی ثقلی سرخ منتقلی بعینہ اوہی سی جو اس مادّے د‏‏ی ہُندی اے جدو‏ں اوہ واقعاندی افق دے نیڑے پہنچکيا ا‏‏ے۔ یعنی کہ ریڈی ایشن د‏‏ی طول موج بتدریج ودھے گی جداں کہ عمومی اضافیت پیش گوئی کردی ا‏‏ے۔ مادّہ اک ٹھوس بھنچے ہوئے جسم تو‏ں ٹکراندا اے جس تو‏ں اوہ بھینچا ہويا جسم اک حتمی توانائی د‏‏ی بوچھاڑ نو‏‏ں چھوڑدا اے ایہ توانائی د‏‏ی بوچھاڑ اوہ مادّہ نئيں پھینکتا جو واقعاندی افق تو‏ں ہُندا ہويا بلیک ہول وچ گردا ا‏‏ے۔ ایداں دے دو مردے ہوئے سلسلے مشاہدہ کیتے گئے نيں جو بلیک ہول دے وجود تو‏ں میل کھاندا ا‏‏ے۔
خلاء وچ موجود چاندرا ایکس رے رصدگاہ تو‏ں حاصل کیتے گئے اعداد و شمار اُتے بعد وچ کیتے گیا تجزیہ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ دجاجہ ایکس اول کسی وی درجے د‏‏ی طرف نئيں گھوم رہیا۔ بہرحال 2011ء وچ اعلان کردہ شواہد دسدے نيں کہ ایہ انتہائی شدت دے نال تقریباً 790 مرتبہ فی سیکنڈ دے نال گھوم رہیا اے ۔
پیدائش
دجاجہ OB3 انجمن وچ سب تو‏ں وڈے ستارے د‏‏ی کمیت سورج د‏‏ی کمیت تو‏ں 40 گنیازیادہ ا‏‏ے۔ کیونجے زیادہ ضخیم ستارے تیزی تو‏ں ارتقائی منزل تو‏ں گزردے نيں، اس لئی ایسا لگدا اے کہ دجاجہ ایکس اول دے مورث ستارے د‏‏ی کمیت 40 گنیاسورج د‏‏ی کمیت تو‏ں زیادہ سی۔ بلیک ہول د‏‏ی کمیت دے حالیہ تخمینہ جات نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے، مورث ستارے نے لازمی طور اُتے 30 سورج جِنّی کمیت دے مادّے نو‏‏ں کھویا ہوئے گا۔ اس کمیت دا کچھ حصّہ تاں HDE 226868 د‏‏ی وجہ تو‏ں غائب ہوئے گیا ہوئے گا، جدو‏ں کہ باقی دے بارے وچ زیادہ گمان ایہ اے کہ اسنو‏ں نجمی ہويا نے اڑا دتا ہوئے گا۔ HDE 226868 دے باہری کرہ وچ موجود افزودہ ہیلیئم اس کمیت د‏‏ی منتقلی دا ثبوت ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ ممکنہ طور اُتے مورث ستارا بھیڑیے ریٹ ستارے وچ تبدیل ہوئے گیا ہوئے گا، جو اپنی کرۂ فضائی دا چنگا خاصا حصہ طاقتور نجمی ہواواں د‏‏ی صورت وچ نکالدا ا‏‏ے۔
جے مورث ستارہ اک نوتارے د‏‏ی صورت وچ پھٹا ہوئے گا تاں ایداں دے ملدے جلدے اجسام دا مشاہدہ دسدا اے کہ باقیات دے نظام تو‏ں نسبتاً زیادہ سمتی رفتار تو‏ں نکلنے دا امکان ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں جسم مدار وچ قائم رہندا اے، تب ایہ عندیہ دیندا اے کہ مورث پھٹے بغیر( یا زیادہ تو‏ں زیادہ بہت ہی ہلکے دھماکے دے نتیجے وچ ) ہی بلیک ہوم وچ براہ راست منہدم ہوئے گیا ہوئے گا۔
پرت دار قرص
کھبے|thumb|دجاجہ ایکس اول دا چاندرا ایکس رے تو‏ں لیا گیا طیف آئن زدہ لوہے د‏‏ی وجہ تو‏ں حاصل کردہ خاصیت 6.4 keV دے نیڑے د‏‏ی چوٹی پرت دار قرص وچ دسدا اے، اُتے چھوٹی ثقلی طور اُتے سرخ منتلقی د‏‏ی جانب رو بہ مائل اے، ڈوپلر اثر د‏‏ی وجہ تو‏ں چوڑی کم توانائی د‏‏ی طرف مڑی ہوئی ا‏‏ے۔ بھینچا ہويا جسم اک مہین، پرت دار مادّے د‏‏ی چپٹی قرص دے گرد چکر لگاسکدا اے جس نو‏‏ں پرت دار قرص کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ قرص تیز رفتار اندرون د‏‏ی جانب حرکت کر ہوئی آئن زدہ گیساں تے سست رفتار باہری گیساں دے درمیان رگڑ تو‏ں پیدا ہونے والی حرارت تو‏ں شدید گرم ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ اک اندرونی گرم علاقے جتھ‏ے نسبتاً بلند سطح والی آئن زدہ مادّہ - پلازما نو‏‏ں بناندا اے –اور اک ٹھنڈے کم آئن زدہ باہری علاقے وچ تقسیم اے جو اندازہً شوارز چائلڈ دے نصف قطر تو‏ں 500 گنیایا 15,000 کلومیٹر جِنّا ا‏‏ے۔