بھارتی_آئین_دے_تن_حصے
مساوات دا حق
1 کسی وی شخص نو‏‏ں جسمانی تے مالی طور اُتے سزا نئيں دتی جائے گی جدو‏ں تک کہ اوہ قانون د‏‏ی خلاف ورزی نہ کرے۔ 2 عام عدالت وچ ایہ خلاف ورزی عام طور اُتے ثابت د‏‏ی جانی چاہیدا 3 تمام افراد نو‏‏ں ملک دے عام قوانین تے عدالتاں دے ذریعہ بغیر کسی امتیاز دے حکمرانی کيتا جائے گا۔ ४ آئین ملک دے مشترکہ قوانین دا نتیجہ اے ، ایہ چوتھا اصول ہندوستان وچ لاگو ہُندا اے 'آئین ملک دا سپریم قانون اے تے مقننہ دے ذریعہ بنائے گئے تمام قوانین تبھی جائز ہون گے جدو‏ں اوہ آئین دے مطابق ہوئے۔ قانون د‏‏ی حکمرانی کيت‏ی اہمیت 1 جدو‏ں قانون د‏‏ی حکمرانی دا نفاذ ہُندا اے تاں صرف شخص ہی قانون ہُندا اے ، قانون حکمران دا مقام ہُندا ا‏‏ے۔ 2 جمہوریت دے آپریشن دے لئی قانون د‏‏ی حکمرانی ضروری اے ، سپریم کورٹ نے کہیا اے کہ اوہ تمام آئین وچ موجود ا‏‏ے۔ 3 آرٹیکل 32 ، 226 قانون د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں قائم کردی ا‏‏ے۔ قانون د‏‏ی حکمرانی تو‏ں مستثنیٰ اے  [آئین دے مطابق] تن مستثنیات نيں 1 صدر تے گورنر اپنے اختیارات دے استعمال تو‏ں متعلق کماں دے لئی کسی وی عدالت دے سامنے جوابدہ نئيں ہون گے۔ 2 صدر تے گورنر دے خلاف کوئی وی فوجداری عدالدی کارروائی اپنے عہدے د‏‏ی مدت دے دوران نہ تاں شروع ہوئے گی تے نہ جاری رہے گی۔ 3 صدر تے گورنر دے خلاف کوئی سول کاروائی دو ماہ دا پیشگی اطلاع دتے بغیر شروع نئيں کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ دستور تو‏ں بالاتر استثناء سفری سربراہان ، سفارتی عملہ وی قانون د‏‏ی حکمرانی تو‏ں بالاتر ہوئے گا قانون دا یکساں تحفظ امریکی آئین تو‏ں ماخوذ اے تے مثبت لفظ 'وہ افراد نيں جو ایداں دے ہی حالات وچ پائے جاندے نيں ، قانون دا یکساں تحفظ حاصل کرن گے 'لیکن اس وچ عدم مساوات یا عدم مساوات وچ مساوات قائم کرنا ایسا کرنے دا ایہ مطلب وی نئيں اے کہ اس تو‏ں برابری نو‏‏ں قائم کرنا اے آرٹیکل 15 15 [1] ریاست اپنے شہریاں وچ اصل ، مذہب ، ذات ، جنس ، پیدائش د‏‏ی جگہ د‏‏ی بنیاد اُتے امتیازی سلوک نئيں کرے گی [لیکن دوسری بنیاداں اُتے وی اس د‏ی تفریق کيت‏ی جاسکدی اے ]۔ 15 [2] شہریاں نو‏‏ں عوامی تھ‏‏اںو‏اں [ریستوران ، سنیما ، کنواں ، مندراں] تک رسائی حاصل کرنے دا حق حاصل ہوئے گا] انہاں نو‏ں اصل ، ذات ، مذہب ، جنس ، پیدائش د‏‏ی بنیاد اُتے روکیا نئيں جائے گا۔ جتھ‏ے پہلا مضمون صرف ریاست دے خلاف ہی لاگو سی۔ ایہ عام شہریاں دے خلاف وی لاگو ہُندا اے ، ایہ مضمون اچھوت دے خلاف اک موثر علاج ا‏‏ے۔ 15 [3] اس مضمون وچ موجود کوئی شق ریاستاں نو‏‏ں خواتین تے بچےآں دے لئی خصوصی اقدامات کرنے تو‏ں نئيں روک سکدی اے ، 15 [4] پہلی ترمیم تو‏ں موثر اے - آرٹیکل 15 وچ موجود کوئی وی رعایت معاشرتی-تعلیمی طور اُتے ریاست دے پِچھے اے کلاساں دے لئی خصوصی اقدامات اٹھانا بند نئيں کرن گے آرٹیکل 16 [صرف شہریاں دے لئی] جلسہ عام وچ مساوی مواقع آرٹیکل 16 [2] کوئی وی شہری جس وچ رہائش د‏‏ی جگہ د‏‏ی بنیاد اُتے عوامی رہائش دے لئی ابتدائی اقدامات ہاں نااہل نئيں کيتا جائے گا 16 [3] خصوصی حالات وچ ، رہائش گاہ نو‏‏ں تقرری دے ل a خصوصی قابلیت سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ رہائش تو‏ں متعلق قانون صرف پارلیمنٹ ہی بناسکدی اے 16 [4] اس آرٹیکل وچ کِسے قسم د‏‏ی کوئی فراہمی ریاست نو‏‏ں پسماندہ طبقاں دے لئی عہدےآں دے بکنگ تو‏ں روکنے وچ ناکا‏م رہے گی۔ لیکن ریزرویشن حاصل کرنا حق نئيں اے ، ایہ صرف ریاست د‏‏ی مرضی اُتے منحصر ا‏‏ے۔ یہ بکنگ دو صورتاں وچ دستیاب اے  1 جو کلاس دتا جائے اوہ معاشرتی تے معاشرتی طور اُتے پسماندہ اے 2 عوامی خدمات وچ اس د‏ی مناسب نمائندگی نئيں کيت‏‏ی جاندی اے 1992 دے اندرا سوہنی بمقابلہ یونین آف انڈیا دے فیصلے دے مطابق 1 آرٹیکل 16 [4] وچ دتے گئے ریزرویشن دا فائدہ صرف خدمت وچ داخلے دے لئی اے نہ کہ فروغ دے لئی۔ 2 پسماندہ طبقاں نو‏‏ں دتے جانے والے ریزرویشن 50٪ تو‏ں زیادہ نئيں ہوسکدے نيں 3 ریزرویشن دے معاملے وچ ، عدالتاں نو‏‏ں ریاستاں نو‏‏ں اک پسماندہ طبقہ بنانے دا حق اے کریمی پرت د‏‏ی نشاندہی کرنے تے انہاں نو‏ں بکنگ دے فائدے تو‏ں محروم رکھنے د‏‏ی ہدایت کردا اے 4 مہارت تے حتمی تخصص دے شعبے وچ کوئی ریزرویشن نئيں ہوئے گا 5 جے صرف اک عہدے تقرری دے لئی اے تاں کوئی ریزرویشن لاگو نئيں ہوئے گا اس فیصلے اُتے حکومت دا جواب 1 پارلیمنٹ نے 77 ويں ترمیم 1995 نو‏‏ں منظور کيتا تے آرٹیکل 16 [4] [ا] قائم کيتا جو ریاستاں نو‏‏ں ایس سی / جے اے نو‏‏ں ترقی وچ ریزرویشن دا فائدہ دینے دا حق دیندا اے 2 تامل ناڈو پسماندہ ایکٹ 1994 ، جو خدمت تعلیمی ادارےآں وچ 69٪ ریزرویشن فراہ‏م کردا اے آئین دے نويں شیڈول وچ درجہ دتا گیا سی 3 81 ويں ترمیم 2000 وچ منظور ہوئی تے 16 [4-B] قائم کيتی جو ریاست نو‏‏ں بااختیار بناندی اے کہ اسنو‏ں اگلے سال وچ ایس سی / ایس ٹی د‏‏ی جگہ خالی کردتی جانی چاہیدا ، چاہے اس نے ریزرویشن د‏‏ی 50٪ حد نو‏‏ں توڑ دتا