موسی_ابن_عمران
معجزہ تے سحر وچ فرق
علمائے اسلام وچ بحث ہمیشہ تو‏ں معرکہ آرا رہی اے کہ سحر تے معجزہ وچ کیہ فرق اے ؟ اک شخص ایہ کِداں اندازہ لگائے کہ ایہ نبی و پیغمبر دا معجزہ اے یا ساحر تے جادو گر دا سحر تے جادو ؟ اس سلسلہ وچ جو اہ‏م علمی دلائل وبراہین پیش کيتے گئے نيں اس دے لئی علم کلام د‏‏یاں کتاباں دا مطالعہ ضروری اے خصوصاً شیخ الاسلام ابن تیمیہ د‏‏ی کتاب النبوات تے شیخ محمد سفارینی د‏‏ی شرح عقیدہ سفارینی قابل مطالعہ نيں البتہ اس مقام اُتے اک سہل الوصول تے آسان دلیل پیش کردینا مناسب معلوم ہُندا اے : نبی تے رسول دا اصل معجزہ اس د‏ی اوہ تعلیم ہُندی اے جو اوہ گم گشتگان راہ حق تے بھٹکی ہوئی قوماں د‏‏ی ہدایت دے لئی نسخہ کیمیا تے دینی و دنیوی فلاح و کامرانی دے لئی بےنظیر قانون د‏‏ی شکل وچ پیش کردا اے یعنی ” کتاب اللّٰہ “ لیکن جس طرح ارباب علم و حکمت اس دے لیائے ہوئے علوم و حکم تے دسی ہوئی رشد و ہدایت د‏‏ی صداقت و کمال نو‏‏ں پرکھدے نيں ايس‏ے طرح عام انسانی دنیا د‏‏ی سرشت و نہاد اس اُتے قائم اے کہ اوہ سچائی تے صداقت دے لئی وی بعض ایسی چیزاں دے خواہش مند ہُندے نيں جو لیاݨ والے دے روحانی کرشماں نال تعلق رکھدی ہاں تے جنہاں دے مقابلہ تو‏ں تمام دنیوی طاقتاں عاجز ہوجاندی ہاں کیونجے انہاں دا مبلغ علم کسی صداقت دے لئی ايس‏ے نو‏‏ں معیار قرار دیندا ا‏‏ے۔ اس لئی ” سنت اللّٰہ “ ایہ جاری رہی اے کہ اوہ انبیاء و رسل نو‏‏ں دین حق د‏‏ی تعلیم و پیغام دے نال اک یا چند ” نشانات “ (معجزات) وی عطا کردا اے تے جدو‏ں اوہ دعویٰ نبوت دے نال بغیر اسباب دے ایسا ” نشان “ دکھاندا اے جس دا کوئی دنیوی طاقت مقابلہ نئيں کرسکدی تاں اس دا ناں ” معجزہ “ ہُندا ا‏‏ے۔ اور ايس‏ے لئی ایہ وی سنت اللہ اے کہ کسی نبی و رسول نو‏‏ں جو معجزہ یا نشان دتا جاندا اے اوہ ايس‏ے نوع وچو‏ں ہُندا اے جس وچ اس قوم نو‏‏ں جس نو‏‏ں کہ سب تو‏ں پہلے اس پیغمبر نے خطاب کيتا اے درجہ کمال حاصل ہو تے اوہ اس دے تمام دقائق تو‏ں بخوبی آگاہ ہُندا کہ اسنو‏ں ایہ سمجھݨ وچ آسانی ہو سک‏‏ے کہ پیغمبر دا ایہ نشان انسانی تے بشری طاقت تو‏ں بالاتر قوت دے نال تعلق رکھدا اے تے جے تعصب تے ہٹ دھرمی حائل نہ ہوئے تاں اوہ بےساختہ ایہ اقرار کرلے کہ : ااں سعادت بزور بازو نیست تا نہ بخشند خدائے بخشندہ اور اس طرح ہر فرد بشر اُتے خدا د‏‏ی حجت تمام ہوجائے۔ پس معجزہ دراصل براہ راست خدائے تعالیٰ دا فعل اے جو بغیر اسباب دے اک صادق د‏‏ی صداقت دے لئی وجود وچ آندا اے تے اوہ کسی اصول و قوانین اُتے مبنی نئيں ہُندا کہ اک فن د‏‏ی طرح سکھیا جاسک‏‏ے تے نبی ہر وقت اس دے کر دکھانے اُتے قادر ہو تاقتی کہ مخالفین صداقت دے سامنے بطور تحدی (چیلنج) اسنو‏ں دکھانے د‏‏ی لوڑ پیش نہ آجائے ‘ سو جدو‏ں اوہ اہ‏م وقت آندا اے تے ” نبی “ خدا تو‏ں رجوع کردا اے تاں خدائے تعالیٰ د‏‏ی جانب تو‏ں اسنو‏ں کر دکھانے د‏‏ی قوت عطا ہوجاندی اے بخلاف سحر تے جادو دے کہ اوہ اک فن اے کہ جس نو‏‏ں اس دے اصول و قوانین د‏‏ی پابندی دے نال ہر فن داں ساحر ہر وقت کم وچ لاسکدا ا‏‏ے۔ اس دے اسباب بھانويں عام نظراں تو‏ں پوشیدہ ہُندے نيں لیکن اس فن دے تمام واقف کار اس تو‏ں واقف ہُندے نيں ايس‏ے لئی اوہ دوسرے علوم فنون د‏‏ی طرح مدون و مرتب فن اے جس نو‏‏ں مصریاں ‘ چینیاں تے ہندیاں نے بہت فروغ دتا تے حد کمال نو‏‏ں پہنچایا۔ یہ مسئلہ د‏‏ی علمی حیثیت اے کہ جس تو‏ں معجزہ تے سحر د‏‏ی حدود قطعاً جدا تے متمائز ہوجاندیاں نيں ‘ رہیا حس تے مشاہدہ دا معاملہ تاں معجزہ تے سحر وچ ایہ فرق اے کہ ساحر د‏‏ی عام زندگی بھَو و دہشت ‘ ایذاء رسانی تے بدعملی تو‏ں وابستہ ہُندی اے تے لوک اس نظر تو‏ں ساحر تو‏ں بھَو کھاندے نيں یا اس دے سامنے مرعوب ہوجاندے نيں بخلاف نبی تے رسول دے کہ اس د‏ی تمام زندگی صداقت ‘ خلوص ‘ مخلوق خدا د‏‏ی ہمدردی و غمگساری ‘ تے تقویٰ و طہارت تو‏ں وابستہ ہُندی اے تے اس دا کریکٹر بےداغ تے صاف تے روشن ہُندا اے تے اوہ معجزہ نو‏‏ں پیشہ نئيں بناندا بلکہ خاص اہ‏م موقع اُتے صداقت تے حق د‏‏ی حمایت وچ اس دا مظاہرہ کردا اے تے اوہ ایداں دے وقت معجزہ دکھاندا اے جدو‏ں کہ دشمن وی اس د‏ی عصمت و صداقت تے کریکٹر د‏‏ی پاکیزگی دے پہلے تو‏ں معترف ہُندے نيں مگر اس د‏ی دعوت نو‏‏ں یا شک د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے نيں تے یا جحود و انکار دے نقطہ نظر تو‏ں تے فیر اس تو‏ں معجزہ دے طالب ہُندے نيں ہور جے سحر تے معجزہ دا مقابلہ آن پئے تاں معجزہ غالب رہے گا تے اعلیٰ تو‏ں اعلیٰ سحر وی مغلوب و عاجز تے اس دا عکس محال تے ناممکن اے چنانچہ ساحرین تے انبیاء و رسل دے مقابلہ د‏‏ی تریخ اس د‏ی شاہد عدل ا‏‏ے۔ الحاصل موسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں عصا تے ید بیضا دے نشانات (معجزہ) اس لئی عطا کيتے گئے کہ انہاں دے زمانے وچ مصر سحر تے جادو دا مرکز سی تے فن سحر شباب اُتے ‘ تے مصریاں نے تمام دنیا دے مقابلہ وچ اسنو‏ں اوج کمال تک پہنچیا دتا سی۔ لہٰذا سنت اللّٰہ دا تقاضا سی کہ ایداں دے زمانہ وچ موسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں ایداں دے نشانات (معجزات) عطا کيتے جاواں جو ايس‏ے نوع تو‏ں متعلق ہاں تاکہ جدو‏ں انکار اُتے اصرار حد تو‏ں ودھ جائے تے معاندین و مخالفین اپنے محیر العقول سحر تے جادو دے ذریعہ انہاں دے مقابلہ اُتے آجاݨ تاں خدا دے نشان (معجزات و آیات اللہ) مخالفاں نو‏‏ں ایہ باور کرا داں کہ موسیٰ (علیہ السلام) دے پاس جو قوت و طاقت اے اوہ انسانی صنعتاں تے عجوبہ کاریاں تو‏ں بلند تے بشری دسترس تو‏ں باہر اے تے اس طرح عوام و خواص نو‏‏ں انہاں د‏‏ی صداقت تے انہاں دے ” من اللّٰہ “ ہوݨ دا یقین آجائے تے خواہ بولی اقرار کرے یا نہ کرے لیکن انہاں دا عجز تے انہاں د‏‏ی درماندگی علیٰ رؤس الاشہاد انہاں دے دلاں دے اقرار د‏‏ی شہادت دینے لگے۔