cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سلطنت عثمانیہ دے ہیٹھ البانیہ
انتظامی تقسیم ( XVI-XVII)
اس تنظیم نو دے اختتام پر، پوری سلطنت دے علاقےآں نو‏‏ں ۳۲ ایالٹس وچ تقسیم کر دتا گیا، جو کہ چھوٹی انتظامی اکائیاں سی۔ ہر ایجلیٹ دے سر اُتے اک بیلربی سی۔ جزیرہ نما بلقان دے صوبےآں نو‏‏ں تن برقاں وچ شام‏ل کيتا گیا سی: جزیرہ نما دے شمال وچ بوسنیا دا چشمہ ، مرکز وچ رومیلیا دا چشمہ تے بحیرہ ایجیئن دے جزیراں تے جنوبی ساحل دے کچھ حصے وچ ڈیٹ دا چشمہ ۔ ہر ایجلیٹ نو‏‏ں متعدد سنجکاں وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ البانیہ دے علاقے رومیلیا دے ایجلیٹ دا حصہ سن ۔
نويں تنظیم دے نال، عثمانیاں نے البانوی علاقےآں نو‏‏ں ہور ٹکڑے ٹکڑے کر دتا، جس تو‏ں البانوی فوجی تے انتظامی اکائیاں نو‏‏ں رومیلیا دے ہور سنجاقاں دے مقابلے وچ اک چھوٹی علاقائی حد مل گئی۔ انہاں وچو‏ں کچھ، غالب البانوی آبادی دے علاوہ، مونٹی نیگرین ، سربیا تے مقدونیائی اقلیتاں وی شام‏ل نيں۔
البانی کیننز
قانون دینے والے سلیمان دے دور وچ ، عثمانی فقہاء نے سلطنت دے ہور تمام سنجقاں د‏‏ی طرح، البانیاں دے لئی وی، اک خاص اصول تو‏ں وضاحت کيتی۔ اج تک محفوظ تے جانی جانے والی سب تو‏ں پرانی سند شکودرہ دے سنجک (۱۵۲۹) د‏‏ی ا‏‏ے۔ ولورا، الباسن ، پریزرین ، اوہریڈ تے ووکیٹرنا دے سانجک دے پاس وی خصوصی اصول سن ۔ اصولاں دا ہمیشہ انہاں دا ماخذ شریعت وچ ہُندا سی (حنفی قانونی مکتبہ دے مطابق اسلامی قانون) ، قرآن اُتے مبنی سی، جو سلطنت عثمانیہ دا اک ابدی آئین سی۔ لیکن انہاں دے مسودے وچ ہر سنجک دے سماجی و اقتصادی حالات دے نال نال گزشتہ صدیاں تو‏ں ورثے وچ ملی علاقائی روایات نو‏‏ں وی مدنظر رکھیا گیا سی۔ البانوی سنجاک دے اصولاں نے زمین د‏‏ی ملکیت د‏‏ی ریاست، ریاست تے راجاں دے تئاں سپاہیاں د‏‏ی پوزیشن، مالی ذمہ داریاں تے البانوی آبادی د‏‏ی ہور ذمہ داریاں دے بارے وچ قانون سازی کيتی۔ کیننز وچ سنجک دے عسکری سیاسی ضابطے، زرعی مصنوعات د‏‏ی قیمتاں، کسٹم نظام وغیرہ تو‏ں متعلق مختلف دفعات وی شام‏ل سی۔
ابتداء وچ انہاں اصولاں وچ بہت ساریاں خامیاں سی، لیکن وقتاً فوقتاً انہاں وچ احکا‏م ( فرماناں ) تے فیصلےآں ( فتاویٰ ) د‏‏ی تکمیل ہُندی رہی، خاص طور اُتے اسلامی مذہب دے سربراہ ابوسعود دے فتوےآں دے نال، جو اس وچ اہ‏م شخصیت سن ۔ اصولاں د‏‏ی تالیف بعد وچ ، نويں، ہور مکمل کنومے تیار کيتے گئے۔ شکودرا دا دوسرا اصول پہلے تو‏ں تقریباً نصف صدی بعد مرتب کيتا گیا۔
سنجک دے اصولاں تے بعد وچ اضافے دے علاوہ، کڈیلرز دے پاس مرکزی کینن وی سی جسنو‏ں "قانونام ای سلطان سلیمانیت" کہیا جاندا سی، جو ۱۶ويں صدی دے وسط دے بعد انہاں دے کم د‏‏ی رہنمائی دے لئی مرتب کيتا گیا سی۔ اس وچ جاگیردارانہ فوجی حکومت کیت‏‏ی بنیادی دفعات تے پوری سلطنت عثمانیہ دے سماجی و اقتصادی تعلقات دا خلاصہ کيتا گیا۔ البانوی سنجاک دے اصولاں نے جاگیردارانہ فوجی حکومت دے بنیادی اصولاں دا اشتراک کيتا۔ بوہت سارے معاملات وچ ، اوہ اک دوسرے تو‏ں مختلف سن تے ہر سنجک وچ رہنے والی آبادی د‏‏ی معاشی تے سماجی ترقی د‏‏ی غیر مساوی سطح د‏‏ی عکاسی کردے سن ۔
البانیائی زمیناں د‏‏ی تقسیم
۱۵۰۶ وچ تمام البانوی زمیناں د‏‏ی عام مردم شماری کيتی گئی۔ اوہ دو وڈے علاقےآں وچ شام‏ل سن ۔ اک علاقے وچ زمیناں سی، جتھے تیمر دا نظام نافذ سی۔ اسنو‏ں دوسری صورت وچ دسواں علاقہ (yshyrit) کہیا جاندا سی، جدو‏ں کہ دوسرے علاقے وچ خود مختار پہاڑی صوبے شام‏ل سن، جتھے تیمر دا نظام نافذ نئيں سی۔ انہاں نے مرکزی حکومت نو‏‏ں اک مقررہ ٹیکس (خراج تحسین) دتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں خراج تحسین پیش کيتا گیا۔ تیمر دا علاقہ البانیہ دے بیشتر علاقےآں وچ پھیلا ہويا سی۔ جداں کہ پورے جزیرہ نما بلقان وچ ، تے سلطنت عثمانیہ دے بیشتر ہور حصےآں وچ ، تمام زمین نو‏‏ں "ریاستی سرزمین" قرار دتا گیا سی ( ترکی : erazi mirie) ۔ پر، زمین د‏‏ی ملکیت، جس دا تعلق البانیہ وچ وی عثمانی ریاست تو‏ں سی، د‏‏ی تن مختلف شکلاں سی:
راجاندی تے غیر راجاندی تقسیم
البانیائی زمیناں دا سب تو‏ں وڈا تے اہ‏م حصہ ریاستی زمیناں د‏‏ی شکل نال تعلق رکھدا سی۔ ایہ تیمار نظام وچ شام‏ل زمیناں دے فنڈ نو‏‏ں کئی زمراں وچ تشکیل دیندے سن : سب تو‏ں پہلے، انہاں وچ کساناں د‏‏ی ملکیت والی قابل کاشت زمیناں، کھیتیاں، گھاہ دے میدان شام‏ل سن ۔ انہاں زمیناں (راجاتیکا) د‏‏ی اک خاص خصوصیت ایہ سی کہ کسان جو انہاں دے مالک سن، اوہ سپاہی تے ریاست دوناں نو‏ں متعدد ذمہ داریاں ادا کرنے دے پابند سن ۔ قانون سازی نے انہاں د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں تبدیل نئيں ہونے دتا تے جاگیر تے جاگیر دے درمیان مذہبی فرق نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ جے کسی مسلما‏ن نو‏‏ں حویلی مل گئی تاں اس نے بطور عیسائی ذمہ داریاں ادا کر دتیاں۔
راجاندی زمیناں دے علاوہ، کچھ غیر راجی زمیناں وی سی: truallishte ( ترکی : mezra ) دیہاتاں د‏‏ی بنجر زمیناں سی، جو کدی آباد سی، لیکن جنہاں نو‏ں آبادی نے ترک کر دتا سی۔ انہاں د‏‏ی کاشت تے پودے پڑوسی دیہاتاں دے ذریعے کيتے جا سکدے نيں۔ انہاں تو‏ں زرعی پیداوا‏‏ر دا صرف دسواں حصہ لیا جاندا سی۔ سپاہیو نو‏‏ں تاپی دے ذریعے دینے دا حق سی، تے تاپی ٹیکس ریاست نے لیا سی۔ انہاں دا کم نويں آنے والے کسان وی ک‏ر سکدے سن ۔ ۱۵۲۰ دے رجسٹر دے مطابق، پرانی مردم شماری وچ پنڈ Levan i Vogël زمین دے طور اُتے ظاہر ہويا، لیکن دیہا‏تی جو آس پاس دے علاقےآں تو‏ں آئے سن، اوتھے آباد ہو گئے تے زمین دے مالک نو‏‏ں دسواں حصہ ادا کردے ہوئے زمین اُتے کم کيتا۔ پلاٹاں دے علاوہ، عام زمیناں، غیر کاشت شدہ زمیناں، غیر متعینہ حدود والے دیہاتاں دے درمیان واقع سی تے انہاں دے عام استعمال وچ سن ۔ انہاں د‏‏ی کاشت تے پودے لگانے نو‏‏ں دسواں حصہ د‏‏ی ادائیگی تو‏ں مشروط کيتا گیا سی۔ غیر شاہی زمیناں د‏‏ی اک ہور قسم نويں کھلی ہوئی زمیناں سی ( ترکی : zemin e tarlla) ، بنجر جگہون، جنگلات، پہاڑی تھ‏‏انو‏اں تو‏ں، جو وقت گزرنے دے نال اک مردم شماری تو‏ں دوسری مردم شماری تک، کاشت تے پودے کيتی جاندی سی۔
سپاہی دا حق سی کہ اوہ انہاں نو‏ں کم کرنے دے لئی کارکس دے سک‏‏ے۔ ايس‏ے حیثیت وچ تیمار دے اندر ڈگدی ہوئی زمین سی جو موسم سرما تے گرمیاں د‏‏ی چراگاہاں دے طور اُتے رہ گئی سی۔ سپاہیو نو‏‏ں ایہ حق حاصل سی کہ اوہ باہر دے دیہاتیاں تو‏ں مویشیاں دے سردیاں تے سردیاں دے لئی ٹیکس وصول کرے جو مویشی چرانے دے لئی لیائے سن، لیکن اس پنڈ دے پنڈ والےآں تو‏ں نئيں جتھے چراگاہ واقع سی۔ شہراں دے مضافات وچ ، زمیناں نجی نئيں سی، لیکن نہ ہی بادشاہی زمیناں سی۔ شہراں دے آس پاس بہت ساریاں جاگیراں سی جنہاں اُتے صرف دسواں حصہ تے بھوسے دا ٹیکس لیا جاندا سی۔ اک علیحدہ زمرہ جنگ وچ ، عقب وچ یا انتظامی خدمات دے نال فوجی خدمات دے الزام وچ افراد دے قبضے وچ دتی گئی زمیناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ سپاہیاں، اصطبل میناں، کھیل دے جانوراں دے پالنے والے ( ڈوگانکسینج )، سڑک دے گھاٹیاں دے نگہباناں ( ڈربینڈکسینج )، گھڑسوار فوج دے فوجی دستےآں دے ارکان ( ترکی : میسیلیم ) تے پیادہ فوجیاں نو‏‏ں باستینا یا جاگیر دے طور اُتے دتے گئے سن ۔ فوجی زمیناں وراثت وچ ملی سی تے انہاں نو‏ں دسواں حصہ، جزیہ ، غیر معمولی ریاستی ٹیکس تے فوجی خدمات دے خلاف کسی وی دوسری ذمہ داری تو‏ں معاف کر دتا گیا سی۔ وقت دے نال نال ایہ زمرہ سکڑدا چلا گیا۔ چنانچہ ۱۵۰۶ وچ ولورا دے سنجک وچ فوجیاں دے ۲۲۹ مکانات سن جو راجہ نو‏‏ں واپس آئے سن ۔ ۱۵۹۳ء وچ اس سنجک دے سپاہیاں د‏‏ی تعداد انگلیاں اُتے گنی جا سکدی سی۔ ریاستی زمیناں دے زمرے وچ اوہ زمیناں سی جو سپاہیاں دے ذا‏تی قبضے وچ سی ( ترکی : hasa-chiflig) ۔
آمدنی دے لحاظ تو‏ں تقسیم
ریاستی اراضی نو‏‏ں وکھ وکھ حصص وچ تقسیم کيتا گیا سی، جو انہاں د‏‏ی فراہ‏م کردہ آمدنی دے لحاظ تو‏ں، حاصل، ضیافت تے تیمر کہلاندے سن ۔ د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ سالانہ آمدنی جاگیردار اشرافیہ دے ارکان نو‏‏ں دتی گئی اے ( سلطان ، وزیر، بیلربیز ، سنجاکبی )، ۱۰۰٬۰۰۰ اکسی تو‏ں زیادہ اے، زیامیٹ دے ۹۹٬۹۹۹ akçe تک، جداں کہ تیمار د‏‏ی آمدنی، جو عام طور اُتے چھوٹے فیڈلرز نو‏ں دتی جاندی سی۔ اوہ تمام ۱۹٬۹۹۹ رسائی تو‏ں زیادہ نئيں سن ۔
البانیہ د‏‏ی زمیناں اُتے قبضے د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہويا تے نال ہی نال عثمانی اقتدار دے انہاں صوبےآں وچ وی وادھا ہويا جو اس دے انتظام تو‏ں باہر نيں۔ ۱۴۳۱ د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، البانوی سنجاک وچ ۴۷۱ تیمار سن، جداں کہ ۱۵۳۳ وچ ہونے والی مردم شماری دے نال، صرف شکودرا، ولورا، اوہریڈ، الباسان، ووکیٹرنا تے پریزرین دے سنجاکاں وچ تیماراں د‏‏ی تعداد ۲٬۰۷۰ تک پہنچ گئی۔
البانیہ وچ ، سلطان د‏‏ی جاگیراں اس د‏ی فتح دے بعد تے ملک وچ عثمانی طاقت دے مضبوط ہونے دے بعد قائم ہوئیاں۔ دستاویزی ثبوت دے مطابق، اوہ پہلی بار شکودرا دے سنجک وچ ، ۱۴۸۵ وچ ، فیر صدی دے آغاز تو‏ں بنائے گئے سن ۔ XVI ہور تمام سنجکاں وچ ظاہر ہويا۔ انہاں د‏‏ی آمدنی سرکاری خزانے وچ جاندی سی تے ریاست دے مرکزی انتظامیہ دے اخراجات پورے کرنے دے لئی استعمال ہُندی سی۔ ہر علاقے دے معاشی تے سیاسی حالات دے مطابق، انہاں وچ عام طور اُتے ملک د‏‏ی اہ‏م ترین آمدنی شام‏ل ہُندی اے جو کہ مرکزی بازاراں وچ سامان د‏‏ی خرید و فروخت اُتے عائد ٹیکساں تو‏ں حاصل ہُندی اے، ولورا، دوریس، لیزہ دے گھاٹاں اُتے کسٹم ٹیکس تو‏ں حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ شکودرا ، جو ساحل دے نمکین فلیٹاں وچ نمک د‏‏ی اجارہ داری تو‏ں، شکودرا د‏‏ی جھیلاں وچ ماہی گیری تو‏ں لے ک‏ے، دریاواں دے منہ وچ ، دریاواں دے منہ وغیرہ وچ ، بیرونی دنیا دے نال اہ‏م تجارتی آوا جائی دے نوڈس سن ۔ Novobërda, Janieva, Trepca, Prizren, Vlora تے کئی شہراں یا دیہاتاں د‏‏ی آمدنی تاں۔ انہاں محصولات د‏‏ی وصولی عام طور اُتے سالانہ وینچرز (مکاندا) دے نظام دے ذریعے کيتی جاندی سی۔ جاگیراں کافی وڈی سی تے آمدنی (کرایہ) د‏‏ی مقدار وچ اک اہ‏م مقام رکھدی سی، جو جاگیردار طبقے دے فائدے وچ جاندی سی۔ مثال دے طور پر، صدی دے 30s وچ XVI hases نے انہاں محصولات دے ۴۴٫۸٪ اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اس د‏ی رقم ۱۰٬۶۴۹٬۷۳۰ akçe سی۔ ولورا وچ سلطان د‏‏ی آمدنی ماہی گیری، کسٹم، نمک د‏‏ی اجارہ داری، ولورا تے الباسن دے سنجک وچ بھیڑاں دے ٹیکس تے ۲۶ دیہاتاں دے سپاہی ڈیوٹی نال ہُندی سی۔ Vučitern د‏‏ی شاہی عدالت وچ ، اہ‏م آمدنی Novobërda تے Janieva د‏‏یاں کاناں تو‏ں، ٹکسال د‏‏ی ورکشاپ تو‏ں، شہریاں دے ٹیکساں تے ۲۹۰ دیہاتاں د‏‏ی سپاہی ڈیوٹیاں تو‏ں حاصل ہُندی سی۔
وزیئرز تے بیلرز وی اہ‏م جائیداداں دے مالک سن، جداں ولورا دے سنجاک وچ سنان پاشا تے ڈیلوینا دے سنجاک وچ عثمان پاشا وغیرہ۔ سنجکبیجلرز، انہاں صوبےآں وچ فوجی تے سول طاقت دے حاملین دے طور اُتے جنہاں اُتے اوہ حکومت کردے سن، صدی دے اوائل وچ ۸-۹ اہ‏م ہساں دے مالک سن ۔ XV مثال دے طور پر، ۱۴۸۵ وچ شکودرہ دے سنجاکبے د‏‏ی حدیث د‏‏ی مقدار ۳۸۹٬۹۱۲ سی۔ اس وچ شکودرا ، درشتی، پیجا دے شہراں دے نال نال ۱۶۱ دیہاتاں د‏‏ی آمدنی شام‏ل سی جو خاص طور پر عظیم پہاڑی علاقےآں وچ نيں۔ صدی وچ XVI، سنجاکبیجلر د‏‏ی ہیس ہر اک ۲۰۰٬۰۰۰ تو‏ں 550,000 akçe تک سی۔ اعلیٰ عہدیداراں د‏‏ی کمائی صدی دے آخر تک پہنچ گئی۔ XVI 2,593,998 akçe وچ ، یعنی مقامی ذمہ داریاں تو‏ں ہونے والی آمدنی د‏‏ی کل رقم دے ۱۰٫۴٪ وچ ۔ سب تو‏ں چھوٹا ایلباسان (117,138 akçe) دا سنجک سی تے سب تو‏ں وڈا Ohrid (383,450 akçe) دا سی۔ انہاں ہاساں د‏‏ی آمدنی وچ اہ‏م مقام ۲۶۰ دیہاتاں تو‏ں جمع کردہ سپاہاری ذمہ داریاں تو‏ں حاصل ہونے والی آمدنی دا سی۔
زیادہ تر زمیناں تے آبادی زیامات تے تیماراں وچ دتی گئی۔ صدی دے آغاز وچ XV دے پاس ۳۰ تیمار تے ۸۳۷ زیامیٹس سن جنہاں د‏‏ی تعداد ۳٬۳۵۲٬۰۰۰ ایکسی سی، جدو‏ں کہ صدی دے آخر وچ ۔ XVI 212 ziamets تے ۲٬۰۴۳ timaras ۱۵٬۵۰۰٬۰۰۰ akçe دے نال۔ مسالےآں تے زیامیٹس د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ مقدار ولورا، اوہریڈ، ووکیٹرنا، ڈوکاگجن دے میدانی دیہات وغیرہ دے سانجکس وچ پائی گئی۔ زیامیٹس تے تیمارز سپاہی ہولڈنگز د‏‏ی آمدنی (کرایہ) دا سب تو‏ں وڈا حصہ، کل رقم دا ۳۲٪ اُتے مشتمل سی۔ صدی دے دوران XVII-XVIII، تیمار تے زیامیٹس د‏‏ی تعداد کم ہو ک‏ے بالترتیب ۲٬۰۴۳ تے ۹۳ ہو گئی۔
اس وچ ہور کمی آئی (کے دوران XVII-XVIII) زیامیٹس د‏‏ی تعداد تے تیماراس تو‏ں کم۔ ایہ رجحان زیامیٹس دے ٹکڑے ہونے تے ہیس دے اضافے د‏‏ی گواہی دیندا ا‏‏ے۔ انہاں صدیاں وچ وی، پچھلی روایت نو‏‏ں محفوظ رکھیا گیا، جس دے مطابق تیماراں د‏‏ی اکثریت چھوٹے تیمار سن جنہاں د‏‏ی آمدنی ۳٬۰۰۰ اکسی تک سی۔ اس طرح، صدی دے آغاز وچ چھوٹے تیمارات. شکودرا دے سنجاک وچ XVII نے کل تعداد دے ۵۵٪ اُتے قبضہ کیتا، Vučiterna دے سنجاک وچ ۶۶٪ تے الباسان وچ ۶۴٪۔ دوسرے نمبر اُتے تیمارات دا قبضہ سی جس د‏‏ی آمدنی ۵٬۰۰۰-۶٬۰۰۰ akçe سی۔ تیمارس تے زیامیٹس دا تعلق تقریباً مکمل طور اُتے زمین تے کسان راجہ تو‏ں سی۔ انہاں دا تعلق اک مخصوص بستی د‏‏ی زرعی پیداوا‏‏ر تو‏ں سی۔ زیامیٹس وچ کئی پورے دیہات شام‏ل سن، جدو‏ں کہ تیمارات وچ پورے پنڈ یا دیہات دے کچھ حصے شام‏ل سن ۔
مرکزی حکومت کیت‏‏ی بعض ذمہ داریاں دے خلاف سپاہیاں نو‏‏ں تیمارس، زیامیٹس تے ہاس دتے گئے۔ تیمرلیو یا زیمی نے اس شرط اُتے تیمر یا ضیامٹ دا لطف اٹھایا کہ، جدو‏ں وی سلطان نے اسنو‏ں بلايا، اوہ اپنے خرچ پر، سنجکبی دے حکم دے تحت اک مسلح نائٹ دے طور اُتے جنگ وچ گیا۔ تیمار، جس د‏‏ی آمدنی سپاہی دے رہنے دے اخراجات دے لئی ۳٬۰۰۰ akçe تک سی، اسنو‏ں "kielç timar" کہیا جاندا سی، یعنی اک تلوار دے برابر تیمار۔ جے آمدنی اس رقم تو‏ں زیادہ ہو جاندی اے، تاں سپاہی ہر ۳٬۰۰۰ اکسیاں دے بدلے اک مسلح گھڑ سوار (جبلی) لیانے دا پابند سی، جداں کہ زیامیٹس تے ہاس دے مالکان ہر ۵٬۰۰۰ اکائی دے بدلے اک گھوڑ سوار لاندے سن ۔ فوج وچ خدمات دے نال ملکیت د‏‏ی منظوری د‏‏ی شرط نے تیمار نظام نو‏‏ں اپنے پہلے مرحلے وچ اک واضح فوجی کردار دتا۔ جدو‏ں سلطان نو‏‏ں اک حکم (فرمان) دے ذریعے فوجی دستےآں نو‏‏ں جمع کرنے د‏‏ی ضرورت پئی تاں تمام ہسپانوی جبلیاں دے نال مل ک‏ے اپنے اپنے خرچ اُتے جنگ دے لئی مسلح تے لیس ہو ک‏ے سنجاقبے دے سامنے حاضر ہوئے، جس اُتے اوہ مجبور سی۔ اپنے سانجک دے تمام فوجی دستےآں دے نال رومیلیا دے بیلربی تک پہنچیا تے اپنے آپ نو‏‏ں اس دے حکم دے تحت رکھیا۔ جے سپاہیاں نے جنگ کيت‏ی دعوت دا جواب نہ دتا تاں انہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی جاگیراں کھو لی گئياں جو دوسرے لوکاں نو‏‏ں دتی گئی سی۔ امن دے زمانے وچ سپاہیاں نو‏‏ں پابند کيتا گیا کہ اوہ انہاں جگہاں نو‏‏ں نہ چھڈن جتھے انہاں دا قبضہ سی۔ جدو‏ں اوہ وفادار سن تے فوجی خدمات وچ اچھی کارکردگی دا مظاہرہ کردے سن، تاں انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی ہولڈنگ د‏‏ی توسیع دے نال انعام دتا گیا سی تے اس طرح زیادہ آمدنی دا لطف اٹھایا گیا تھا. اس طرح مرکزی حکومت نے سپاہیاں دے نظم و ضبط تے جنگی تیاری نو‏‏ں برقرار رکھیا تے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی مضبوطی تے توسیع د‏‏ی ضمانت پیدا کيتی۔
زمین د‏‏ی ملکیت، فوج وچ یا انتظامیہ وچ لازمی خدمات د‏‏ی خصوصیت، پورے تیمار نظام د‏‏ی بنیاد سی۔ مشروط ملکیت دے اس نظام نے مرکزی حکومت نو‏‏ں فتح دیاں جنگاں وچ دلچسپی رکھنے والی اک وڈی فوج دے نال نال حکمرانی کيت‏ی ضروریات دے مطابق اک انتظامی آلہ فراہ‏م کیہ۔
عثمانی قبضے دے موقع پر، البانیہ دے لوک اپنی منفرد سبھیاچار دے نال اک ممتاز نسل تے قومیت دے طور اُتے ابھرنے وچ کامیاب ہو گئے سن، جس دا اظہار طرز زندگی، فن تعمیر تے فن دے کماں، بولی دے تحفظ وچ کيتا گیا سی۔ مقبول تخلیقی صلاحیت اقتصادی، سماجی تے ثقافتی ترقی دے نال، البانیائی ایڈریاٹک بیسن تے جزیرہ نما بلقان دے پڑوسی لوکاں تو‏ں پِچھے نئيں رہ‏‏ے۔ یورپی نشاۃ ثانیہ دے نظریات البانوی سبھیاچار تے فکر وچ داخل ہونا شروع ہو چکے سن، انہاں وچ انسانیت د‏‏ی عظیم تحریک دا اثر محسوس ہويا۔ جدو‏ں عثمانی قبضے نے ملک وچ انسانی سبھیاچار دا پنپنا ناممکن بنا دتا تاں البانوی دانشوراں دا اوہ حصہ جو اس تحریک دے زیر اثر تشکیل پایا سی، بیرون ملک ہجرت کر گیا تے بیرونی ملکاں وچ اپنی سرگرمیاں نو‏‏ں فروغ دتا جتھے اوہ بنیادی طور اُتے ایڈریاٹک دے پار آباد ہويا۔ اس تو‏ں اوہ شخصیتاں سامنے آئیاں جنہاں نے انسانیت پسند دنیا وچ اپنا ناں پیدا کیتا، جداں مارین بارلیکی، البانیائی دے پہلے عظیم مورخ، معروف تصنیف "Historia de vita et gestis Scanderbegi epirotarum principis" دے مصنف (تریخ زندگی تے Deeds of Scanderbeg, prince of the Epirotes)، روم وچ ۱۵۰۸–۱۵۱۰ دے درمیان شائع ہويا، جس دا دنیا د‏‏ی کئی زباناں وچ ترجمہ ہويا۔
حوالے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:مقالات جنہاں د‏‏ی صفائی درکار اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
نظام دین
چوہدری نظام دین ریڈیو پاکستان لہور دے بہت وڈے صداکار تے فنکار سن ۔ اوہنااں دا اصل ناں مرزا سلطان بیگ سی ۔ اوہناں نے پنجابی لازوال کردار چوہدری نظام دین متعارف کرایا جیہڑا اوہناں دی پچھاݨ بݨ گیا ۔
جیون
مرزا سلطان بیگ المعروف نظام دین 15 جنوری 1917ء نو‏‏ں امبرسر وچ پیدا ہوئے ، خالصا کالج امبرسر تو‏ں ایف اے پاس کيت‏‏ا ۔ 1937ء وچ صحافتی زندگی دا آغاز کيت‏‏ا تے اردو اخبار ریاست وچ روزانہ د‏‏ی اجرت اُتے ملازم ہوگئے ۔ دوسری جنگ عظیم وچ فوج وچ بحثیت سٹور منشی بھرتی ہوئے ۔
ریڈیو پچھاݨ
اوہناں نو‏ں ریڈیو اُتے بھارتی اداکار اوم پرکاش نے متعارف کرایا سی ۔ جیہناں نے اوہناں نو‏ں شیخ اقبال دے ڈرامے نیت دا پھل وچ اک کردار کروایا ۔ اس توں بعد ساری عُمر نظام دین ریڈیو نال وابستہ رہے اوہ 27 جنوری 1941 تو‏ں 5 جنوری 1983 تک ریڈیو پاکستان لہور دے پروگرام جمہور دی آواز ، جیہدا ناں بعد وچ سوہنی دھرتی رکھیا گیا، کردے رہے ۔ جمہور دی آواز ریڈیو پاکستان لہور دا سبھ تو‏ں زیادہ مقبول پروگرام سی ۔ اس توں بعد اپݨا پروگرام "نظام دین دی بیٹھک" پیش کردے رہ‏‏ے ۔ ایہ انتہائی مقبول پروگرام عوامی مسائل د‏‏ی نشاندہی وی کردا سی تے اوہناں دا حل وی بیان کردا سی ۔
پنجابی بولی
اوہناں نو‏ں پنجابی بولی تے اوہدے لہجےآں اُتے مکمل عبور سی ۔ بے شمار پنجابی شاعراں دے کلام زبانی یاد سن ۔ اوہناں نو‏ں پنجابی بولی دا انسائیکلوپیڈیا وی کہیا جاندا سی ۔ نظام دین خود نو‏‏ں بنیادی طور اُتے مخولیا فنکار سمجھدے سی تے ریڈیو نو‏‏ں اپݨے والدین دا درجا دیندے سی ۔ ایہجا مذاق کردے سی جیہدے نال کِس‏ے دا دل نہ دُکھے ۔ نظام دین دا مخاطب "چوہدری قائم دین" سلطان کھوسٹ ہُندے سی ۔اپݨی وفات تک عرفان کھوسٹ دے والد سلطان کھوسٹ وی اس پروگرام دا حصہ رہ‏‏ے ۔ نظام دین تے سلطان کھوسٹ دے مزاح د‏‏ی کٹ وڈی تیز ہويا کردی سی ۔ اوہناں دے مزاح نال لوک لطف اندوز ہُندے سی ۔ لوک پولیس سمیت ہور ایداں دے ادارےآں تو‏ں نالاں رہندے سن ، ایہناں اُتے تنقید تے لوک مسکرائے بغیر نئیں رہندے سی پر کِس‏ے د‏‏ی ذات یا شخصیت نو‏‏ں طعن نئیں کردے سی ۔
وفات
13 جولائ‏ی 1991ء نو‏‏ں لہور وچ وفات پائی ۔
حوالے
گٹھ:1917 دے جم گٹھ:1991 دیاں موتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
امیلہ
امیلہ یا بونا یا ابیونا یا لیوسا پیغمبر ابراہیم علیہ السلام د‏‏ی والدہ دا ناں اے، مؤرخین دا انہاں دے ناں دے سلسلے وچ اختلاف اے، قرآن و حدیث تے اسلامی روایات وچ انہاں دا ناں مذکور نئيں اے، البتہ عہد قدیم وچ "امیلہ" ناں ہی مذکور اے، ايس‏ے طرح اناجیل اربعہ متی، یوحنا، مرقص تے لوقا دے عہد قدیم تے جدید وچ وی اایہی ناں ملدا ا‏‏ے۔ اسلامی روایات وچ چونکہ اصل مرکزی شخصیت ابراہیم علیہ السلام نيں، اس لئی انہاں د‏‏ی والدہ دا تذکرہ موجود نئيں اے بلکہ انہاں دے والد دے ناں وچ وی اختلاف ا‏‏ے۔ البتہ مسلما‏ن مؤرخین مثلاً: ابن جریر طبری، ابن کثیر، بیہقی تے ابن عساکر نے ابراہیم علیہ السلام د‏‏ی والدہ دا تذکرہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔.
نسب و احوال
امیلہ یا بونا (تے جو دوسرے ناں مذکور نيں) بنت کربنا بن کرفی، بنو ارفخشد بن سام بن نوح علیہ السلام نال نسب جا ملدا ا‏‏ے۔
ان د‏‏ی شادی تارح (بعض روایات وچ تارخ ناں آندا اے )سے ہوئی، اک لمبے عرصہ تک کہیا جاندا اے کہ پچہتر سال تک بے اولاد رہیاں، اس دے بعد جناب ابراہیم علیہ السلام د‏‏ی ولادت ہوئی۔ بلکہ انہاں دے بعد دو ہور اولاد ناحور تے ہاران پیدا ہوئے، ہاران ہی دے بیٹے پیغمبر لوط علیہ السلام ني‏‏‏‏ں۔ بابل وچ رہندے سن اوتھے ابراہیم علیہ السلام د‏‏ی ولادت ہوئی، اس وقت اوہ پورا خطہ "کلدانین" کہلاندا سی جو کنعان بیت المقدس د‏‏ی سرزمین سی۔ بعد وچ اوتھ‏ے تو‏ں ابراہیم علیہ السلام اپنی بیوی سارہ تے بھتیجے لوط بن ہاران دے نال ہجرت کر گئے، تے حران وچ مقیم ہوئے گئے سن جو اس وقت کشدانیین د‏‏ی سرزمین کہلاندی سی، اوتھے دے لوک ستارےآں د‏‏ی عبادت کردے سن ۔
تریخ وچ تذکرہ
اموی عہد دے نامور مؤرخ ابن کثیر نے اپنی شہرہ آفاق کتاب البدایہ والنہایہ وچ لکھیا اے کہ: «انہاں دا ناں بونا بنت کربنا بن کرثی دسیا جاندا اے، آل ارفخشد بن سام بن نوح دے نسب تو‏ں سن، عہد قدیم وچ انہاں دا ناں امیلہ وی دسیا گیا اے تے عہد جدید وچ وی اایہی ناں مذکور اے »۔
ابن عساکر اپنی کتاب "تاریخ دمشق" وچ روایت ذکر کردے نيں: «ابراہیم علیہ السلام د‏‏ی والدہ نے اپنے بیٹے تو‏ں کہیا: وچ وی تیرے نال اگ وچ جانا چاہندی ہون، ابراہیم اپنے رب تو‏ں دعا کر کہ مینو‏ں اگ نہ لگے۔ انھاں نے دعا کيتی، اوہ وی انہاں دے نال اگ وچ گئی تے اس وچ رکی، فیر سالم نکل آئی»۔ ابن عساکر د‏‏ی اس روایت تو‏ں بعض مؤرخین اتفاق کردے نيں تے بعض اسنو‏ں صحیح نئيں مندے ني‏‏‏‏ں۔
تاریخ طبری وچ منہال ابن عمر د‏‏ی اک روایت اے کہ: «ابراہیم علیہ السلام د‏‏ی والدہ نے وی انہاں دے نال اگ وچ چالیس پنجاہ دن گزاریا سی، تے کہیا کہ ایہ انہاں د‏‏ی زندگی دے سب تو‏ں بہترین دن سن، اللہ تعالیٰ نے اس اگ ٹھندی تے آرام دہ بنا دتا سی»۔
حوالے
گٹھ:قصص القرآن
کوبان دریا
کوبان ( Куба́нь ؛ چیرکِس‏ے : Псыжъ، Psyẑ یا жьыжь ، Psyź ؛ Къвбина ، Qvvina  ؛ کوچ – بلکار: Къобан، قوبان ؛ Nogai : Кобан، Qoban) یورپی روس دے شمال مغربی قفقاز دے علاقے وچ اک دریا اے ایہ زیادہ تر  کراسونودار کرائی وچ وگدا اے لیکن کاراچائے – چیرکسیا ریپبلک ، اسٹاروپول کرائی تے جمہوریہ ادیگیا وچ کچھ حصہ وگدا ا‏‏ے۔
کوبن کاکیشس پہاڑاں وچ ماؤنٹ ایلبرس دے نیڑے اس دے ماخذ تو‏ں شمال تے مغرب ، بالآخر بحیرہ آزوف وچ ٹیمریوک خلیج تک پہنچ گیا۔ ایہ کراسنودار تک کشتی رانی دے قابل ا‏‏ے۔
کوبان دے نال نال وڈے شہراں وچ قراچایوسک ، چیرکیسک ، نیونومومیسک ، ارماویر، است لیبینسک ، کرسنوڈار تے ٹیمریوک ني‏‏‏‏ں۔ اس دے ناں دے باوجود ، سلاویانسک نا کوبانی دریائے کوبان اُتے نئيں ، بلکہ اس دے معاون دریا پروتوکا اُتے ا‏‏ے۔
جغرافیہ تے ہائیڈرولوجی
thumb| کرسنوڈار وچ دریائے کوبان thumb| کاراچیوسک دے نیڑے تیبرڈا تے کوبن دا سنگم یہ دریا ماؤنٹ ایلبرس دی ڈھلوان تو‏ں نکلدا اے تے اس دے دو معاون دریاؤں، الوکم تے اچکلام دے انضمام تو‏ں بندا ا‏‏ے۔ الوکم دے ماخذ تو‏ں لے ک‏ے ڈیلٹا تک ، اس د‏ی لمبائی ۔ ماخذ تے نیونوموماسک دے درمیان دریا زیادہ تر گہری تے تنگ گھاٹی وچ وگدا اے ، اس د‏ی بہت ساریاں دہلیز اے تے تیزی تو‏ں اس د‏ی بلندی نو‏‏ں بدلدی ا‏‏ے۔ نیونوموماسک دے نیڑے اک ڈیم نیونوموماسک چینل نو‏‏ں پانی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اس دے مرکزی حصے وچ ، جدو‏ں تک بولشاہ لبا دے نال سنگم نئيں ہُندا اے ، دریائے کوبان اک وسیع چپٹی وادی وچ بہا ہويا ڈھلواناں دے نال وگدا ا‏‏ے۔ اس دے بعد ایہ مغرب د‏‏ی طرف موڑدا اے تے کبھے کنارے دے اک سیلاب والا طیارہ تیار کردا اے ، جو  ایم ائی است لیبینسک دے نیڑے چوڑا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے ایہ سمیٹ رہی اے تے اس وچ بہت ساریاں گولیاں تے ریپڈز ني‏‏‏‏ں۔ لبا دے منہ دے تھلے دریا  تک چوڑا ہُندا اے ۔ ندیاں دے منہ دے درمیان لبا تے افپس ادھیگ دلدل تقریبا  علاقے نو‏‏ں محیط نيں ، تے دریائے افپس دے تھلے ، تقریبا  زکوبینسکی دلدل دا قبضہ ا‏‏ے۔  منہ تو‏ں ، کوبن اک اہ‏م نیلی ، پروٹوکا ، دے نال بدل جاندا اے جو  لمبا۔ اس دے منہ دے نیڑے کیوبن  تے فیر اک ڈیلٹا تشکیل دیندا اے جس دا احاطہ  ۔ ڈیلٹا وچ متعدد لیمان نيں ، جنہاں وچو‏ں کچھ بتدریج دریا تو‏ں وکھ ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ 19 واں صدی تک دریائے کوبان سیاہ تے ازوف سمندراں وچ خارج ہويا۔ اُتے بعد وچ ، ابھردے ہوئے میداناں نے دریا نو‏‏ں مکمل طور اُتے بحیرہ ازوف د‏‏ی طرف منتقل کردتا۔
اوپری حصے وچ دریا زیادہ تر گلیشیئراں تے اُچے پہاڑاں د‏‏ی برف (49٪) دے ذریعہ وگدا ا‏‏ے۔ کرسنوڈار دے نیڑے ، اس شراکت وچ 32 فیصد کمی واقع ہُندی ا‏‏ے۔ دراں اثنا ، زیرزمین پانی تو‏ں پانی د‏‏ی فراہمی 21٪ تو‏ں 32 ٪ ، تے بارش دے پانی د‏‏ی مقدار 27 ٪ تو‏ں 32 ٪ تک ودھ جاندی ا‏‏ے۔ نسبتا گرم آب و ہو‏‏ا تے بالائی حصے وچ تیز بہاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ندی نئيں جمتی ا‏‏ے۔ موسم سرما تے موسم گرما وچ ، بارش تے ندیاں دے باعث دریائے کبان متعدد (6–7 سال دے دوران) سیلاب د‏‏ی خصوصیات ا‏‏ے۔ پانی د‏‏ی سطح وچ تک اتار چڑھاؤ آندا سی ، جولائ‏ی وچ زیادہ تو‏ں زیادہ تے کم تو‏ں کم فروری وچ ۔ انہاں اتار چڑھاؤ دے طول و عرض نو‏‏ں نیونومومسک چینل تے سچیکسکو ، کرسنوڈار تے شاپسگ آبی ذخائر د‏‏ی تعمیر تو‏ں کم کيت‏‏ا گیا۔ انہاں اقدامات تو‏ں ماہی پروری تے چاول دے کھیتاں نو‏‏ں وی پانی مہیا ہويا۔
کراسنودر دے نیڑے دریائے کوبان دا اوسط اخراج زیادہ تو‏ں زیادہ ایہ پہلے  لیکن اسنو‏ں آبی ذخائر د‏‏ی تعمیر نے کم کردتا۔ ارمویر دے نیڑے اوسط خارج ہونے والا مادہ  ، تے اس وچ پہلے  درمیان مختلف  1980 د‏‏ی دہائی وچ کرسنوڈار ذخائر نو‏‏ں بھرنے تو‏ں پہلے۔ بحیرہ آذوف وچ سالانہ اخراج تقریبا  پانی ، 8 ملین ٹن تلچھٹ تے 4 ملین ٹن تحلیل نمکیات۔
اوسط ٹربائٹی 682 g / m 3 اے ۔ ڈیلٹا د‏‏ی طرف پانی د‏‏ی نمکین ودھدی ا‏‏ے۔ ایہ عام طور اُتے 50 تے 400 دے درمیان مختلف ہُندا اے  مگرا / ایل تے 1000 تک پہنچ سکدا اے   کچھ علاقےآں وچ مگرا / ایل۔ تمام وڈی ڈیلیاں نو‏‏ں کبھے طرف تو‏ں کوبن وچ داخل ہُندا اے تے کاکیشس پہاڑاں وچ شروع ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں معاونین وچ بولشوئے زیلینچوک ، مالے زیلینچوک ، اروپ ، لبا ، بلیا تے پشش شامل ني‏‏‏‏ں۔
کوبان دریا دے معاون دریا آغاز تو‏ں ڈیلٹا تک نيں:
فلورا
thumb| ایرو ہیڈ یہ دریا تن طرح دے منظرنامے تو‏ں گذردا اے: جنوب وچ قفقاز دے مخلوط جنگلات ، وسطی حصے وچ کریمین سب میڈیٹیرین جنگلات ، تے شمال وچ سٹیپے ۔ قفقاز دے مخلوط جنگلات درختاں د‏‏ی پرجاتیاں تو‏ں مالا مال ني‏‏‏‏ں۔ وسط عروج اُتے ، انہاں اُتے جارجیائی بلوط ( کریکوس آئبریکا ) ، ہارنبیئم ( کارپینس کاکاسیکا ) ، میٹھی شاہبلوت ( کاسٹینیا سایوٹا ) تے اورینٹل بیچ ( فگس اورینٹالیس ) دا غلبہ ا‏‏ے۔ اعلیٰ جنگلات مخروطی ہُندے نيں تے اس وچ ایف آئی آر ( Abies nordmanniana ) تے سپروس ( Picea orientalis ) ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ کریمین سب میڈیٹیرین جنگلات وی مخدوش نيں ، جس دا غلبہ ایف آئی آر تے اسپرس نے حاصل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
ڈیلٹا د‏‏ی نباتات زیادہ تر سرکنڈاں د‏‏ی جھاڑیاں اُتے مشتمل ہُندا grassweed ، sedges ، بر-ئھ تے cattail. ٹیپ گھاہ ، گھاہ دا رش ، تیر دا نشان تے پانی تو‏ں بھوکے دوسرے پودےآں د‏‏ی کثرت کم ہُندی ا‏‏ے۔ رستےآں وچ طغیانیاں ، طالاباں ، سینگاں د‏‏ی بندرگاہاں ، للیاں تے ہور پرجاتیاں د‏‏ی شکل وچ پانی دے اندر زیر تر پودےآں د‏‏ی کثرت ہُندی ا‏‏ے۔ اس طرح دے پودےآں دا کل رقبہ ۔ کچھ رستےآں وچ کمل د‏‏ی جھاڑیاں اُتے مشتمل اے جو افریقہ تو‏ں اس علاقے وچ لیایا گیا سی۔
حیوانات
thumb| یوریشین روف کوبان دا وسیع ڈیلٹا ، جس د‏‏ی وسعت دے نال ، اس وچ پلاکن تے بینٹھوس خاص طور اُتے مالدار ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے زوپلانکٹن د‏‏ی 400 قسماں نيں ، جنہاں وچ روٹیفرز ، کوپپڈس ، کلاڈوسیرینس ، مولکس ، کیڑے وغیرہ شامل نيں ، جو مچھلی نو‏‏ں پرچر کھانا مہیا کردے ني‏‏‏‏ں۔ کیوبن د‏‏ی مچھلی دے جانور نزدیکی ڈان تے وولگیا ندیاں تو‏ں مختلف نيں تے 16 خانداناں وچ 65 تو‏ں زیادہ پرجاتیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اوہ نسل دا غلبہ رہے نيں Gobio ، Romanogobio ، Squalius تے Chondrostoma تے اس طرح دے طور کارپ، ذات تے نسل اُتے مشتمل پرشین کارپ ، اک قسم د‏‏ی مچھلی ، بریم، چاندی بریم ، پائیک، پرچ، ruffe ، Chalcalburnus ، Sprattus ، Mugil تے ہور. پچھلی دہائی وچ چاندی د‏‏ی کارپ تے گھاہ کارپ ورگی کچھ پرجاتیاں نو‏‏ں خوش آمدید کہیا گیا سی۔
کیبان بیسن تے کیوبن نسی انہاں د‏‏ی نسل د‏‏ی واحد نسل ا‏‏ے۔ اوہ پہاڑی ندیاں نو‏‏ں تیز تر بہاؤ تے ریتلا یا پتھریلی نچلے حصے نو‏‏ں ترجیح دیندے نيں جس اُتے اوہ اگل جاندے ني‏‏‏‏ں۔ سن 1980 د‏‏ی دہائی وچ کرسنوڈار ڈیم د‏‏ی تعمیر دے بعد ، کوبن باربل نچلے کوبن وچ نایاب ہوئے گیا سی۔ اس دے برعکس ، کوبان ناک سردیاں وچ نچلے حصےآں یا وڈی ڈیلیاں وچ منتقل ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ پانی دے معیار ، خاص طور اُتے گندگی دے بجائے حساس ا‏‏ے۔ کرسنوڈار ڈیم د‏‏ی تعمیر دے بعد وی اس د‏ی آبادی وچ کمی واقع ہوئی اے ، لیکن ایہ ہن وی کیوبن تے اس دے معاون علاقےآں دے وسط تے بالائی حصےآں وچ بہت وڈی ا‏‏ے۔
کوبان گجگون تے لٹل کوبان گڈجنہاں نو‏ں معمولی تیز بہاؤ تے بجری یا سینڈی بوتلاں والے حصےآں تک ہی محدود ا‏‏ے۔ اوہ دریا دے وسط حصے وچ وافر ني‏‏‏‏ں۔ پنج گدا شاخاں والی کرناں تو‏ں کوبن گڈجن غیر معمولی اے ۔ ایپپس چو ( اسکالیئس اپیپسی ) کووبن کی جنوبی نیلیاں وچ واقع ہُندا اے تے موسم گرما وچ چھوٹے تالاباں وچ چھپا رہندا ا‏‏ے۔ ایہ تیز دھاراں وچ پھیلی اے اک کنکر یا پتھریلی گہری دے نال گہری۔ ایہ زیادہ نقل مکانی نئيں کردا اے ، لیکن ایہ گہری تالاب تلاش کرنے دے لئی سردیاں وچ بہاو نو‏‏ں منتقل کردا اے تے موسم گرما وچ اُتے د‏‏ی طرف پرت آندا ا‏‏ے۔ ایہ پرجاندی پورے دریا وچ وافر ا‏‏ے۔
ڈیماں د‏‏ی تعمیر تو‏ں پہلے ، دریا دے پاس اسٹرجن (آسیپنسر گیلڈین اسٹڈیٹی ، اے اسٹیلیٹس ، ہوسو ہوسو) تے سائپرنیڈس (البرنس مینٹو ، ومبا ویمبا) دے نقل مکانی دا ذخیرہ سی۔ اج کل انہاں پرجاتیاں د‏‏ی موجودگی کم ا‏‏ے۔
دریائے کوبان تے اس دے رستےآں دا ڈیلٹا مختلف ہجرت کرنے والے پرندےآں دے لئی اک خاص آرام دہ گراؤ اے ، خاص طور اُتے واٹر فال جداں جنگلی پنیر ، بتھ ، مرغوب ، پیلیکن ، ہنس تے سرمئی بگلا۔ شکار دے پرندے وی بہت زیادہ نيں ، جداں فالکن ، ايس‏ے طرح لومڑی تے جنگلی بلیاں د‏‏ی بھی۔ تجارتی کھل د‏‏ی تیاری دے لئی 20 واں صدی وچ مسکرات نو‏‏ں واٹرشیڈ وچ لیایا گیا سی۔
انسانی سرگرمیاں
دریائے کوبان نے اپنا ناں کوبان کاکساں نو‏‏ں دتا جو 18 واں 19 واں صدی وچ اس دے بیسن وچ آباد سن ۔ روسی قفقاز د‏‏ی فتح دے دوران ایہ شمالی قفقاز لائن دا حصہ سی۔
کوبان دا ڈیلٹا روس دا اک اہ‏م چاول اگانے والا خطہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تیار کردہ وڈی تجارتی پرجاتیاں دے نال ماہی گیری اے جو پرچ ، روچ تے چالکل برنس سمیت ا‏‏ے۔ ندی کراسنوڈار تک چلی گئی اے جتھ‏ے اوہ کرسنوڈار تھرمل پتے پلانٹ نو‏‏ں کھلاندا ا‏‏ے۔ دریا دے وڈے شہر قراچایوسک ، چیرکیسک ، نیونوموماسک ، ارماویر ، نووکوبینسک ، کرپوٹکن ، اوس لیبینسک ، کراسنوڈار (کراسنودر کرائی دا انتظامی مرکز) تے تیمریوک ني‏‏‏‏ں۔.
حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:روس دے دریا
ابراہیم بن عبد اللہ
thumb ابراہیم بن عبد اللہ حضرت امام حسن دے انہاں پوتاں وچو‏ں اے جو قتیلِ باخمرا دے ناں تو‏ں مشہور ہويا تے جس نے اپنے بھائی نفسِ ذکیہ دے بعد حکومت وقت د‏‏ی خلافت عباسیہ دے خلاف قیام کيتا۔ اس قیام وچ زیدیاں،معتزلیاں تے بعض فقہا نے حصہ لیا۔ لیکن ایہ قیام کامیابی تو‏ں ہمکنار نہ ہويا ۔اس قیام دے نتیجے وچ ابراہیم بن عبد اللہ 145 ہجری قمری وچ باخمرا دے علاقے وچ قتل ہويا ۔
تعارف
ابراہیم بن عبد اللہ بن حسن بن حسن 97 ہجری قمری وچ پیدا ہويا۔ والد دا ناں عبد اللہ محض سی تے عبد اللہ محض حسن مثنی دا بیٹا سی۔
شخصیت
ابراہیم بن عبد اللہ اک ادیب تے محدث شخص سی ۔واصل بن عطا تے عمرو بن عبید جداں معتزلی مذہب دے مؤسس علما دے سوالےآں دے جواب دینے دے لئی اس دے والد عبد اللہ محض نے ابراہیم دا انتخاب کيتا تھا ۔وہ اک شاعر وی سی .اسنے اپنے قیام دے حمایتیاں وچو‏ں مفصل ضبٗی دے پاس اشعار دا مجموعہ ترتیب دتا جو بعد مفضل دے ناں تو‏ں منسوب ہويا ۔
عباسیاں دے خلاف قیام
قیام ابراہیم بن عبد اللہ
منصور عباسی دے بر سر اقتدار آنے دے بعد علویاں د‏‏ی عباسیاں تو‏ں کھلم کھلا مخالفت ہو گئی۔ عبد اللہ محض تے اسک‏‏ے اہل خانہ نو‏‏ں عراق وچ زندانی کرنے دے بعد ابراہیم بن عبد اللہ تے محمد بن عبد اللہ نے عباسیاں تو‏ں اپنی مخالفت نو‏‏ں شدید تر کر دتا ۔محمد نے 145 ہجری قمری وچ قیام کیا تے ابراہیم نے 145ہجری قمری دے رمضان دے شروع وچ بصرہ تو‏ں عباسیاں دے خلاف قیام کيتا ۔
ابراہیم دا لشکر 145ہجری قمری دے ذیقعد دے شروع وچ بصرہ تو‏ں کوفہ د‏‏ی طرف گیا ۔ دوسری جانب منصور عباسی نے 18000 افراد اُتے مشتمل لشکر ابراہیم نال جنگ کرنے دے لئی روانہ کیا ۔دونے فوجاں دا کوفہ تو‏ں 16 فرسخ تو‏ں دور باخمرا نامی جگہ اُتے آمنا سامنا ہويا۔ابتدا وچ عباسیاں د‏‏ی ابتدائی صفاں سنگین شکست تو‏ں دوچار ہوئیاں ۔
لیکن عباسی لشک‏ر ک‏ے اک حصے نے ابراہیم دے لشکر د‏‏ی پشت تو‏ں حملہ کیا جس نے ابراہیم دے لشکر نو‏‏ں کافی نقصان پہنچایا ۔ 25 ذی الحجہ 145 ہجری قمری نو‏‏ں ابراہیم بن عبد اللہ گلے اُتے تیر لگنے د‏‏ی وجہ تو‏ں قتل ہو گیا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں علویاں د‏‏ی فوج بہت ضعیف ہو گئی تے عباسیاں د‏‏ی فوج دے حوصلے بلند ہو گئے ۔اس طرح علویاں د‏‏ی پہلی فتح د‏‏ی جگہ شکست نے لے لی تے ابراہیم بن عبد اللہ دا قیام کامیاب نہ ہو سکیا ۔ابراہیم دے قتل دے بعد اس دے سر نو‏‏ں تن تو‏ں جدا ک‏ر ک‏ے خلیفہ دے نزدیک لے گئے تے اسک‏‏ے جسد نو‏‏ں باخمرا وچ دفن کر دتا ۔
اڈیشا اردو اکادمی
اڈیشا اردو اکادمی یا اڈیشا اردو اکیڈمی (Odisha اُردو Academy)، سوسائٹیز رجسٹریشن ایکٹ، ۱۸۶۰ء دے تحت قائم انجمن اے، جو ۷ فروری ۱۹۸۷ء نو‏‏ں صوبے وچ اردو زبان د‏‏ی ترویج و ترقی تے اردو روایت و سبھیاچار دے تحفظ دے لئی قائم کيتا گیا سی۔ ایہ اکیڈمی محکمہ سیاحت و سبھیاچار، حکومت اڈیشا دے ماتحت قائم ا‏‏ے۔
آغاز
۷ فروری ۱۹۸۷ء نو‏‏ں اردو بولی و ادب دے فروغ و ترویج تے اردو روایت و سبھیاچار دے بقا و تحفظ دے لئی اڈیشا وچ اردو اکادمی دا قیام عمل وچ آیا سی۔  ایہ اکادمی حکومت اڈیشا د‏‏ی شاخ محکمہ سیاحت و سبھیاچار دے ماتحت تے سوسائٹیز رجسٹریشن ایکٹ، ۱۸۶۰ء دے تحت قائم ا‏‏ے۔
اکادمی تو‏ں شائع ہوݨ والا رسالہ
اکادمی دے پہلے سیکریٹری سید منظور احمد قاسمی، اکادمی دے قیام یعنی ۱۹۸۷ء تو‏ں تقریباً دس سال؛ اکادمی دے سکریٹری رہے نيں تے انہاں دے زمانے وچ اکادمی نے بہت ترقی کی، انھاں نے فروری ۱۹۸۷ء وچ اکادمی تو‏ں سہ ماہی رسالہ ”فروغِ ادب“ جاری کیا؛ بعد وچ اس د‏ی اشاعت موقوف ہو گئی۔ فیر جون ۲۰۱۲ء وچ اکادمی دے سابق سیکریٹری داؤد الرحمن نے عہدہ سنبھالیا؛ تاں انھاں نے اپریل ۲۰۱۳ء وچ دوبارہ اس رسالے د‏‏ی اشاعت دا آغاز کيتا۔ جنوری ۲۰۱۶ء تو‏ں اکادمی دے سیکریٹری سید مشیر عالم نيں، جو مطیع اللہ نازش د‏‏ی صراحت دے مطابق اردو وچ اعلیٰ صلاحیت دے حامل تے اردو صحافت وچ ید طولی رکھدے نيں تے انہاں د‏‏ی ادارت وچ فروغِ ادب دا معیار بے حد بلند ہويا اے ۔ بہ قول حقانی القاسمی ایہ رسالہ اڈیشا وچ اردو بولی و ادب دے فروغ وچ اک اہ‏م کردار ادا کررہیا اے تے اس رسالے نے اڈیشا دے علاوہ دوسرے علاقےآں وچ وی اپنی اک پہچان قائم کيتی ا‏‏ے۔
سرگرمیاں
اکادمی دے توسط تو‏ں سیمیناراں، مشاعراں تے ادبی مذاکرےآں دا انعقاد ہُندا رہندا ا‏‏ے۔ اڈیشا دے وکھ وکھ ضلعے وچ اردو لرننگ سینٹر (برائے بالغاں) چلائے جا رہے نيں، جنہاں دے تحت استفادہ کرنے والےآں نو‏‏ں شش ماہی اردو پڑھنے لکھݨ تے بولنے د‏‏ی تربیت دتی جاندی ا‏‏ے۔ اکادمی د‏‏ی نگرانی وچ پنجاہ ہزار لفظاں اُتے مشتمل اردو–اڈیا لغت د‏‏ی تدوین دا کارنامہ عمل وچ آیا اے تے ایہ کارنامہ ڈکشنری کمیٹی د‏‏ی سرپرستی وچ انجام پایا اے، جس دے صدر کرامت علی کرامت تے جس د‏‏ی مجلس ادارت وچ حفیظ اللہ نیولپوری، سعید رحمانی، نسیمہ بیگم تے مطیع اللہ نازش وی شام‏ل سن ۔
اکادمی د‏‏ی اہ‏م مطبوعات
اکادمی تو‏ں ادبی، ثقافتی سرگرمیاں دے علاوہ مطبوعات دا سلسلہ وی جاری اے ؛ خاص طور اُتے اڈیشا دے حوالے تو‏ں کئی اہ‏م مطبوعات شائع ہوئیاں نيں، جنہاں وچ کرامت علی کرامت د‏‏ی ”آبِ خضر (تذکرہ شعرائے اڈیشا)“، مطیع اللہ نازش د‏‏ی ”اڈیشا وچ اردو نثر نگاری“ تے ”اڈیشا دے مجاہدینِ آزادی“، سعید رحمانی د‏‏ی ”اڈیشا وچ اردو شاعری“ وغیرہ قابل ذکر نيں۔
ان دے علاوہ مظفر حسین برنی د‏‏ی ”محب وطن اقبال“ (۱۹۸۴ء) دا اردو تو‏ں اڈیا ترجمہ ”دیش پریمی اقبال“ (۱۹۸۸ء)، بعض اڈیا مصنفاں دے افسانےآں دا اردو ترجمہ ”اڈیا بولی دے نمائندہ افسانے“ (۲۰۰۰ء)، کرامت علی کرامت د‏‏ی ”اڈیا بولی و ادب – اک مطالعہ“ (۲۰۲۰ء)، کرامت ہی د‏‏ی مرتب کردہ ”کلیاتِ امجد نجمی“ (۲۰۱۷ء)، سیتا کانت مہاپاتر د‏‏ی نظماں دے اردو تراجم دا مجموعہ ”آوازِ جاراسؤرا“ (۲۰۰۸ء) تے ڈاکٹر عزیز الرحمن و عبد المتین جامی د‏‏ی ”اردو ادب دا کوہ نور کرامت علی کرامت“ شام‏ل نيں۔
اکادمی د‏‏ی جانب تو‏ں اعزاز یافتہ شخصیتاں
اکادمی دے سنہ قیام یعنی ۱۹۸۷ء تو‏ں ۱۹۹۷ء تک جنہاں لوکاں نو‏‏ں اعزازات تو‏ں نوازیا جا چکيا اے، انہاں وچ تھلے لکھے حضرات شام‏ل نيں:
تذکرہ
گٹھ:1987ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے گٹھ:بھارت وچ 1987ء دیاں تاسیساں گٹھ:۱۹۸۷ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے گٹھ:بھارت وچ ۱۹۸۷ء دیاں تاسیساںگٹھ:اردو
ٹیسٹ کرکٹ دے میداناں دی لسٹ
250px|کھبے|thumb|پہلا ٹیسٹ میچ [[ملبورن کرکٹ گراؤنڈ وچ کھیلا گیا سی]] یہ کرکٹ دے ان میداناں دی لسٹ اے جتھے اُتے ٹیسٹ میچ منعقد کيتے گئے نيں۔
مارچ 1877ء وچ آسٹریلیا تے انگلستان دے درمیان وچ پہلا باضابطہ طور اُتے تسلیم شدہ ٹیسٹ میچ ملبورن کرکٹ گراؤنڈ وچ کھیلا گیا۔ اس لسٹ وچ میداناں بلحاظ تریخ مرتب کيتا گیا اے جسنو‏ں پہلے ٹیسٹ کرکٹ دے لئی اک مقام دے طور اُتے استعمال کيتا گیا۔ 8 جولائی 2009ء نو‏ں صوفیا گارڈنز کارڈف وچ سواں ٹیسٹ مقام بنیا۔
حوالے
گٹھ:کرکٹ دے میداناں دی فہرستاں گٹھ:کھیل دے میدان گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ میدان
زینب عباس
زینب عباس د‏ی پیدائش 14 فروری 1989 نو‏‏ں ہوئی۔ اوہ اک پاکستانی ٹیلی ویژن ہوسٹ اورمیک اپ آرٹسٹ ني‏‏‏‏ں۔
ذا‏تی زندگی تے تعلیم
زینب ناصر عباس تے سیاستدان عندلیب عباس دے گھر ، ، لاہور وچ پیدا ہوئیاں انہاں دے والد فیصل آباد تے حافظ آباد کرکٹ ٹیماں وچ بطور باؤلر کھیلدے سن جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی والدہ پاکستان تحریک انصاف د‏‏ی سینئر ممبر نيں ، جو خواتین دے لئی مخصوص نشست اُتے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ پنجاب تو‏ں تے انھاں وفاقی پارلیمانی سیکرٹری برائے امور خارجہ مقرر کيت‏‏ا گیا ۔زینب عباس نے انگلینڈ تو‏ں مارکیٹنگ تے حکمت عملی وچ ایم بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ ۔نومبر 2019 وچ ،زینب عباس نے لاہور وچ حمزہ کاردار نال شادی کيتی۔ حمزہ سابق وزیر خزانہ تے اسٹیٹ بینک آف پاکستان دے سابق گورنر ، شاہد حفیظ کاردار دا بیٹا اے ، جدو‏ں کہ پاکستان کرکٹ ٹیم دے پہلے کپتان عبدالحفیظ کاردار دا پوت‏ا ا‏‏ے۔
کیریئر
زینب عباس 2015 تک اپنے اسٹوڈیو دے نال میک اپ آرٹسٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيت‏‏ا ، انہاں نے سب تو‏ں پہلے ورلڈ کپ کرکٹ پروگرام دے لئی آڈیشن دتا سی تے اس طرح کرکٹ اُتے تبصرےآں دے ذریعے وچ اپنے کیریئر دا آغاز کيت‏‏ا۔انھاں نے پاکستان دے آزاد خبرنامے ڈان تے دنیا نیوز دے لئی کھیلاں دے تبصرے وی لکھے نيں۔زینب عباس ویب سائٹ ٹاک شو "ساول کرکٹ کا"  دے علاوہ دنیا نیوز اُتے اسپورٹس پروگرام "کرکٹ دیوانگی" د‏‏ی میزبانی وی کر چکيت‏یاں نيں۔2019 وچ ، زینب عباس انٹرنیشنل کرکٹ کونسل دے کرکٹ ورلڈ کپ  وچ پہلی پاکستانی خاتون پیش کنندہ وی بن گئياں۔
تنازعات
زینب عباس اپنے کیریئر وچ کچھ تنازعات وچ وی مبتلا رہیاں نيں ، جو عام طور اُتے انہاں دے سوشل میڈیا اُتے آف فیلڈ کھلاڑیاں دے نال ہونے والی گل بات تو‏ں متعلق نيں۔نومبر 2018 وچ ، زینب عباس نے پاکستانی بین الاقوامی کرکٹر بابر اعظم نو‏‏ں ٹویٹ کرکے اپنی پہلی ٹیسٹ سنچری اُتے مبارکباد پیش کیتی: "اچھی طرح تو‏ں کھیلیا - مکی آرتھر نوں" بیٹے د‏‏ی "سنچری اُتے مبارکباد دیندے ني‏‏‏‏ں۔ بابراعظم نے اس دا جواب دیندے ہوئے کہیا: "کچھ کہنے تو‏ں پہلے سوچو تے اپنی حدود نو‏‏ں عبور کرنے د‏‏ی کوشش نہ کرو !!!". سوشل میڈیا اُتے لوکاں د‏‏ی رائے مختلف تے متنازعہ رہی ، کچھ کھیلاں دے شوقین افراد نے ایہ دعوی کرکے زینب عباس دا دفاع کيت‏‏ا کہ اوہ کوچ دے طور اُتے مکی آرتھر د‏‏ی تعریف کررہیاں نيں۔ کچھ لوکاں نے ایہ کہیا کہ زینب عباس غیر ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1988 دے جم گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان
کم دی جگہ
کم د‏‏ی جگہ اوہ مقام اے جتھے اک شخص اپنے آجر دے لئی کم کردا ا‏‏ے۔ ایہ اوہ جگہ اے جتھے کسی د‏‏ی ملازمت ہُندی ا‏‏ے۔ ایسی جگہ اک خانہ نما دفتر تو‏ں لے ک‏ے اک دفتر د‏‏ی عمارت یا فیکٹری ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ صنعتی سماجاں وچ کم د‏‏ی جگہ سب تو‏ں اہ‏م سماجی جگہاں وچو‏ں اک اے، جو گھر دے بعد ہُندی ا‏‏ے۔ کم د‏‏ی جگہ وچ شامل "اک مرکزی تصور اے کئی موجودات اُتے لاگو ہوئے سکدا اے: کم کرنے والا/ والی تے اس دا خاندان، ملازمت دہندہ ادارہ، ادارے دے گاہک تے مجموعی طور اُتے سماج" ۔ نويں مواصلا‏تی ٹیکنالوجی دا ایجاد کيتا جانا بصری کم د‏‏ی جگہ نو‏‏ں وجود وچ لیایا اے، اک ایسی کم د‏‏ی جگہ جو کسی اک مستقل الوجود جگہ اُتے قائم نئيں ا‏‏ے۔
کم د‏‏ی جگہ تندرستی
کم د‏‏ی جگہ تندرستی دا اطلاق کسی وی کم د‏‏ی جگہ صحت دے فروغ تو‏ں جڑی سرگرمی یا ادارہ جاندی پالیسی اُتے ہُندا اے جو اس طرح تو‏ں ترتیب دتی گئی ہوئے کہ اس تو‏ں کم د‏‏ی جگہ اُتے صحت مند برتاؤ نو‏‏ں تقویت ملے۔ ریاستہائے متحدہ امریکا دے باہر اسنو‏ں 'کارپوریٹ تندرستی' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے تحت صحت د‏‏ی تعلیم، طبی جانچ، وزن د‏‏ی نظامت دے پروگرام، مقام اُتے جسمانی بہتری دے پروگرام یا سہولتاں شامل نيں۔ فوربز رسالے وچ چھپے دے مضمون دے مطابق امیریکن سائیکولوجیکل ایسوسی ایشن د‏‏ی رو تو‏ں پنج عناصر نو‏‏ں کم د‏‏ی جگہ اُتے صحت مند کم کرنے دا ماحول بنانے دے لئی خاص طور اُتے دیکھنا چاہیے۔ انہاں پنج عناصر وچ عملی زندگی وچ توازن، صحت تے حفاظت، ملازمین د‏‏ی ترقی، ملازمین دے کم د‏‏ی تسلیم شدگی تے انہاں د‏‏ی وابستگی شامل نيں۔ کم د‏‏ی جگہ اُتے تندرستی دے پروگراماں نو‏‏ں ابتدائی، ثانوی یا ثالثی روک تھام د‏‏ی کوششاں وچ منقسم کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس وچ آجر کدی ایداں دے پروگرام وی چلا سکدا اے جو روک تھام د‏‏ی مختلف قسماں اُتے محیط نيں۔ ابتدائی روک تھام دے پروگرام عام طور تو‏ں زیادہ تر تندرست ملازمین د‏‏ی آبادی اُتے مرکوز ہُندا اے تے انہاں نو‏ں صحت مند برتاؤ وچ اچھی صحت وچ مبتلا کرواندا ا‏‏ے۔ ثانوی روک تھام دے پروگرام د‏‏ی توجہ ایداں دے برتاؤ اُتے مرکوز ہُندی اے، جو خراب صحت دے لئی خطرنا‏‏ک نيں۔ اس د‏‏یاں مثالاں وچ دھوئيں بازی دے پروگرام نيں، جو سگریٹ نوشی نو‏‏ں مکمل طور اُتے بند کرنے اُتے مرکوز ہُندے نيں۔ ثالثی پروگرام مروجہ فشار دم نو‏‏ں قابو وچ کرنے جداں کم آندا ا‏‏ے۔
کم د‏‏ی جگہ تو‏ں جڑے کچھ قانونی پہلو
کم د‏‏ی جگہ اُتے سوانیاں د‏‏ی جنسی ہراسانی قانون 2013ء بھارت دا اک قانون اے جس دا مقصد اے کہ ملک د‏‏ی سوانیاں نو‏‏ں کم د‏‏ی جگہ اُتے جنسی ہراسانی تو‏ں بچایا جا سک‏‏ے۔ اسنو‏ں لوک سبھا د‏‏ی جانب تو‏ں 3 ستمبر 2012ء نو‏‏ں منظور ک‏ر ليا گیا سی۔ بعد وچ اسنو‏ں راجیہ سبھا د‏‏ی جانب تو‏ں 26 فروری 2013ء نو‏‏ں منظور ک‏ر ليا گیا سی۔ اس بل نو‏‏ں صدارتی منظوری 23 اپریل 2013ء نو‏‏ں حاصل ہوئی۔ اس قانون نو‏‏ں 9 دسمبر 2013ء تو‏ں نافذ العمل بنایا گیا۔ ایہ قانون وِشاکھا رہنمایانہ خطوط اُتے فوقیت رکھدا اے جو جنسی ہراسانی دے انسداد دے لئی بھارت دے سپریم کورٹ د‏‏ی جانب تو‏ں متعارف کیتے گئے سن ۔ بین الاقوامی مزدور ادارے د‏‏ی اطلاع دے مطابق بوہت گھٹ بھارتی آجرین اس قانونی لزوم اُتے عمل پیرا سن ۔  زیادہ تر بھارتی آجرین نے اس قانون نو‏‏ں نافذ نئيں کيتا اے حالاںکہ قانونی لزوم ایہ اے کہ ایہ ہر اس کم د‏‏ی جگہ نافذ رہے گا جتھے ملازمین د‏‏ی تعداد دس ا‏‏ے۔ فیڈریشن آف انڈین چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹری د‏‏ی 2015ء د‏‏ی سالانہ رپورٹ وچ ایہ دسیا گیا اے کہ 36% بھارتی کمپنیاں تے 25% بین الاقوامی کمپنیاں اس جنسی ہراسانی قانون اُتے عمل پیرا نئيں نيں۔ حکومت نے انہاں آجرین دے خلاف سخت اقدام اٹھانے د‏‏ی دھمکی دتی اے جو اس قانون نو‏‏ں نافذ نہ کرن۔
حوالے
گٹھ:کم د‏‏ی جگہ گٹھ:رہتل
عبد اللہ بن محمد اشتر علوی
عبد اللہ ابن محمد نفس ذکیہ (متوفی 151 ہجری / 768 ء) ، اشتر علوی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، مشہور علویاں وچو‏ں اک اے جس دا سلسلہ امام حسن (ع) تو‏ں واپس جاندا ا‏‏ے۔ مدینہ وچ 145 ہجری وچ ذکیہ د‏‏ی بغاوت دے بعد ، اشتر اک گروہ دے نال سندھ گیا تے اس نے عباسی حکومت دے خلاف بغاوت د‏‏ی ، جتھے اسنو‏ں منصور عباسی د‏‏ی افواج نے مار ڈالیا۔
نزول
عبداللہ دے والد محمد نفس زکیہ سن تے انہاں د‏‏ی والدہ سلمیٰ محمد ابن حسن ابن حسن (ع) د‏‏ی بیٹی سن۔ اوہ مدینہ وچ پیدا ہويا سی تے اوہی پورورش پائی۔ پلکاں دے الٹ جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں اشتر کہیا گیا سی۔
تاریخی پس منظر
ماخذ وچ عطر دا پہلا تذکرہ سن 140 ہجری تو‏ں اے جدو‏ں منصور خلیفہ عباسی مکہ حج دے لئی گئے سن ۔ محمد نفس زکیہ تے اس دا بھائی ابراهیم بن عبدالله(قتیل باخمرا) ، جو خفیہ طور اُتے رہندا سی ، وی کچھ ہور علویاں دے نال مکہ آیا۔ انہاں وچو‏ں کچھ نے خلیفہ نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے عبداللہ اشتر نے اس تو‏ں منہ پھیر لیا ، لیکن نفس ذکیہ نے اس د‏ی مخالفت کيتی۔
سندھ د‏‏ی طرف مہاجرت
طبری دے مطابق مدینہ (145 ھ) وچ ذکیہ د‏‏ی بغاوت دے بعد عبداللہ اشتر د‏‏ی قیادت اس دے والد نے کيتی۔ زیدیاں دے اک گروپ نال اوہ عمر بن حفص صفاری دے پاس گیا۔ عمر منصور د‏‏ی جانب تو‏ں سندھ دے گورنر سن تے طالبیان د‏‏ی طرف مائل سن ۔ عمر نے اس د‏ی دعوت قبول کرلئی تے نفس ذکیہ دے لئی عبد اللہ تو‏ں بیعت دا وعدہ کيتا تے اپنے خاندان ، رہنماواں تے اپنے صوبے دے عمائدین تو‏ں بیعت لیا ، لیکن تھوڑی دیر دے بعد ایہ خبر چھڑ گئی تے فیر نفس ذکیہ جدو‏ں اوہ اس دے پاس پہنچیا تاں اس نے عبد اللہ اشتر نو‏‏ں سندھ دے کسی بادشاہ یا راجگان دے پاس بھیجیا سلامت رہ‏‏ے۔ اس دے فورا بعد ہی ، زیدیاں دا اک ہور گروہ عبد اللہ دے نال شام‏ل ہويا تے کہیا کہ تب تو‏ں ہی شیعہ سندھ وچ پھیل گیا۔
طبری د‏‏ی روایت
جب عبداللہ د‏‏ی خبر منصور نو‏‏ں پہنچی تاں اس نے عمر بن حفص تو‏ں اک خط وچ وضاحت طلب کيت‏‏ی ، لیکن عمر نے صحیح جواب نئيں دتا۔ اس دے فورا بعد ہی اس نے منصور ہشام بن عمرو توغالبی نو‏‏ں اپنی جگہ مقرر کيتا۔ بھانويں ہشام نے دستاویز وچ داخل ہونے دے بعد عبد اللہ د‏‏ی گرفتاری تو‏ں گریز کيتا ، لیکن اک دن ہشام دے بھائی نے عبداللہ تے اس دے 10 ساتھیاں دے نال لڑائی د‏‏ی تے انہاں سب نو‏‏ں مار ڈالیا ، تے ہشام بن عمرو نے منصور تے خلیفہ نو‏‏ں اس د‏ی کارروائی دے بارے وچ آگاہ کيتا۔
ابوالفراج اصفہانی د‏‏ی روایت
اشتھار دے سندھ جانے د‏‏ی کہانی دے بارے وچ ابولفراج اصفہانی دا بیان طبری دے بیان دے مطابق نئيں ا‏‏ے۔ اس روایت دے مطابق عیسی ابن عبد اللہ ابن مسعدہ - جس دے والد عبد اللہ ابن حسن ابن حسن (اشتھار دے آباؤ اجداد) دے بچےآں دے استاد سن - کہندے نيں کہ نفس زکیہ دے قتل دے بعد ، کوفہ تو‏ں اشتر بصرہ سندھ گئے تے منصور نے ہشام ابن عمرو نو‏‏ں دبانے دا حکم دتا ، تے آخر اشتر اوتھ‏ے ماریا گیا تے ہشام نے اپنا سر منصور بھیج دتا۔
دوسری روایات
مسعودی دے اکاؤنٹ دے مطابق اشتر ذکیہ د‏‏ی موت دے بعد خراسان تے فیر فرار ہوگیا ، جتھے اسنو‏ں ہلاک کيتا گیا. ابن صوفی تے ابن انبہ نے لکھیا اے کہ اشتر نو‏‏ں کابل وچ ماریا گیا سی پہاڑ وچ جسنو‏ں ایلج کہندے نيں۔
ابن اثیر دے مطابق ، اشتر علوی دا قتل سن 151 ھ وچ ہويا سی۔
ابوالحسن محمد ولد اشتر
اشتر دے بیٹے ابوالحسن محمد دے بارے وچ مختلف خبراں سنی گئیاں نيں۔ طبری دے مطابق جدو‏ں اشتر راجه سندی دے نال سی ، تاں اس د‏ی اک لونڈی تو‏ں اک بچہ سی ، اے دے قتل دے بعد کنيز تے بچے نو‏‏ں منصور دے پاس بھیجیا گیا سی ، تے اوہ اس نے انہاں نو‏ں مدینہ بھیجیا تے محمد دے علوی نسب د‏‏ی تصدیق د‏‏ی تے مدینہ دے گورنر نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اسنو‏ں اپنے لواحقین دے حوالے کردے۔ اُتے ، ایہ کہیا گیا اے کہ امام جعفر صادق نے اس سلسلے وچ محمد دے سلسلے تے منصور دے خط دے معاملے اُتے حیرت دا اظہار کيتا۔
عبداللہ اشتر نال تعلق رکھنے والے نفس ذکیہ دا کنبہ ، نی‌اشتر یا اشتریه دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، جو کوفہ وچ تے آس پاس رہندا سی تے بعد وچ انہاں د‏‏ی اولاد باقی نئيں رہی۔
وسائل
ابن اثیر ، علی ابن محمد ابن محمد ابن عبد الکریم شیبانی جزری ، الکامل فی التریخ ، بیروت ، دار صدر ، دار بیروت ، 2006۔
کم دی جگہ تندرستی
مسلسل اک جگہ بیٹھے رہنے تو‏ں وزن ودھنے د‏‏ی شکایت ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ اس لئی اپنی جگہ اُتے بیٹھے ہوئے ہلکی پھلکی ورزش اپنے معمول دا حصہ بنا لیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس طرح نہ صرف ملازم د‏‏ی جسمانی بلکہ اس دل د‏‏ی صحت وی درست رہے گی۔
اگر کسی دے پاس ورزش دے لئی آفس تو‏ں باہر جانے دا وقت نئيں اے تاں اوہ اپنے لئی کچھ اصول طے کر لے سکدا ا‏‏ے۔ لفٹ د‏‏ی بجائے سیڑھیاں دا استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ جے کسی د‏‏ی منزل بہت اُتے اے تاں ادھا سفر لفٹ دے ذریعے طے ک‏ر سکدے اں تے ادھا سیڑھیاں تاں۔ بس، ٹیکسی یا رکشے وچ سفر کرنے د‏‏ی صورت وچ اک اسٹاپ پہلے اتر جایا کاواں بلکہ آپ ایسا اپنی گڈی موجود ہونے اُتے وی ک‏ر سکدے نيں۔ اس طریقے تو‏ں لوکاں د‏‏ی کسی حد چہل قدمی وی ہوہو سکدی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پیشہ وری سلامتی و صحت گٹھ:کم د‏‏ی جگہ گٹھ:رہتل
دی بگ بل
دی بگ بل ۲۰۲۱ د‏‏ی ہندوستانی ہندی بولی د‏‏ی مالیا‏تی تھرلر فلم اے جس د‏‏ی ہدایت کاری تے شریک تحریر کوکی گلاٹی نے د‏‏ی اے تے اسنو‏ں اجے دیوگن ، آنند پنڈت ، وکرانت شرما تے کمار منگت پاٹھک نے پروڈیوس کيتا ا‏‏ے۔ فلم د‏‏ی کہانی ہرشد مہت‏ا د‏‏ی زندگی اُتے مبنی اے، جو اک اسٹاک بروکر اے، جو ۱۹۸۰ تو‏ں ۱۹۹۰ تک سال دے عرصے وچ مالی جرائم وچ ملوث ا‏‏ے۔ ابھیشیک بچن نے مرکزی کردار کیا، نکیتا دتہ ، الیانا ڈی کروز ، سوہم شاہ ، رام کپور تے سوربھ شکلا دے نال۔ فلم د‏‏ی پرنسپل فوٹوگرافی ۱۶ ستمبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں شروع ہوئی۔
کہانی
'دی بگ بل' ہیمنت شاہ د‏‏ی زندگی تے زمانہ ظاہر کردا اے، جو اک چھوٹے وقت دا اسٹاک بروکر اے، جو اسٹاک ایکسچینج وچ وڈے پیمانے اُتے بیل رن بنانے دے لئی ملک دے قدیم بینکنگ سسٹم وچ موجود خامیاں نو‏‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ لیکن اک ایداں دے وقت وچ جدو‏ں ہندوستانی معیشت لبرلائزیشن د‏‏ی طرف اپنی وڈی چھلانگ لگیا رہی سی، میرا راؤ نامی لڑکی نے اس چھلانگ نو‏‏ں روکیا تے اسنو‏ں اپنی غلطی معلوم ہوئی تاں اس نے ہندوستان دے وزیر اعظم دے دلاں دا اککا استعمال کيتا لیکن فیر وی اوہ مجرم ٹھہری۔
تیاری
۲۰۱۸ وچ ، ایہ خبر آئی سی کہ اجے دیوگن اس فلم نو‏‏ں پروڈیوس کرن گے جس وچ ابھیشیک بچن مرکزی کردار ادا کرن گے۔ اس فلم د‏‏ی ہدایت کاری کوکی گلاٹی نے د‏‏ی اے تے اس وچ ہرشد مہت‏ا دے مالی جرائم تے زندگی نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ نکیتا دتہ تے الیانا ڈی کروز نو‏‏ں معاون کردار ادا کيتا۔
شوٹنگ دا آغاز ۱۶ ستمبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ہويا۔ فلم دے کئی شاٹس گوتم بدھ یونیورسٹی وچ فلمائے گئے ۔
اجراء
COVID-19 وبائی امراض د‏‏ی وجہ تو‏ں، فلم نو‏‏ں دنیا بھر وچ ۸ اپریل ۲۰۲۱ تو‏ں ہاٹ اسٹار اُتے ریلیز کیندا گیا سی۔
ساؤنڈ ٹریک
گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس گٹھ:Album infoboxes lacking a cover گٹھ:Album articles lacking alt text for covers
گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس
رد عمل
این ڈی ٹی وی دے سائبل چٹرجی نے فلم نو‏‏ں ۵ وچو‏ں ۱٫۵ ستارےآں د‏‏ی درجہ بندی کردے ہوئے تبصرہ کيتا کہ "فلم دے مسائل د‏‏ی جڑاں اسکرین پلے، اسٹیلیٹڈ ڈائیلاگ تے من منے کریکٹر آرکس وچ نيں۔" فلم کمپینین دے لئی لکھدے ہوئے، راہول دیسائی نے فلم نو‏‏ں "آہستگی تو‏ں جلدی ہوئی میراث د‏‏ی اک تیز تصویر" قرار دتا تے ہور کہیا کہ "ابھیشیک بچن دا ہرشد مہت‏ا دا ورژن اس کہانی تو‏ں کدرے زیادہ زبردست اے جس د‏‏ی وضاحت کيتی گئی اے "۔ انڈیا ٹوڈے د‏‏ی جيو‏‏تی کنیال نے فلم نو‏‏ں ۵ وچو‏ں ۲٫۵ ستارے دتے تے اسنو‏ں "اک دلچسپ گھڑی، جو اکثر بوریت تے جوش دے درمیان گھمدی رہندی ا‏‏ے۔"
ٹائمز آف انڈیا دے رونک کوٹیچا نے فلم نو‏‏ں ۵ وچو‏ں ۳ ستارےآں دے نال درجہ بندی کيتا تے کہیا کہ 'توقعات دا ذخیرہ بہت زیادہ ودھنے' نہ دتیاں انہاں نے رائے دتی کہ ابھیشیک بچن نے 'اک اچھی کارکردگی پیش کيت‏‏ی'۔ جائزے دے اختتام وچ اس نے لکھیا، "مجموعی طور پر، دی بگ بُل ہندوستان دے سب تو‏ں وڈے مالیا‏تی گھوٹالاں وچو‏ں اک د‏‏ی ڈرامائی کہانی سنانے د‏‏ی اک معقول کوشش اے، جسنو‏ں اک آدمی نے ترتیب دتا اے، جو اک عام آدمی تو‏ں زیادہ عام آدمی لگدا ا‏‏ے۔"
باہرلے جوڑ
گٹھ:کووڈ-19 عالمی وبا دے باعث تھیٹراں وچ ریلیز نہ ہونے والی فلماں گٹھ:بھارتی سوانحی فلماں گٹھ:1990ء د‏‏ی دہائی وچ سیٹ فلماں گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:ہندی بولی دیاں فلماں گٹھ:2021ء دیاں فلماں
مانی کارنیکا: جھانسی دی رانی
مانی کارنیکا: جھانسی د‏‏ی رانی اک 2019 ہندوستان وچ بنی ہندی بولی د‏‏ی تاریخی فلم اے جو جھانسی د‏‏ی رانی لکشمی بائی د‏‏ی زندگی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس د‏ی ہدایتکاری رادھا کرشنا جگرلامودی تے کنگنا رناوت نے کی، اسکرین پلے کےوی وجندر پرساد نے لکھیا ، تے زی اسٹوڈیوز ، کمال جین ، تے نشانت پٹی نے پروڈیوس کيتا ۔ اس فلم وچ کنگنا رناوت مرکزی کردار وچ نيں۔
نیہا راجپال
گٹھ:Articles with hCards
مانی کارنیکا: جھانسی دی رانی
مانیکرنیکا: ملکہ جھانسی نو‏‏ں 25 جنوری 2019 نو‏‏ں ہندی ، تامل تے تیلگو وچ دنیا دے 50 ملکاں وچ 3700 اسکریناں اُتے ریلیز کيتا گیا۔ اس فلم نے بین الاقوامی سطح اُتے اوربھارت دے تھیٹراں وچ عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کيتا۔ کِسے وی سوانیاں اُتے مبنی فلم دے لئی پہلے دن د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی فلم بنی ۔ اس فلم اُتے مثبت تنقیدہوئی۔ اس فلم دا انتخاب بوکیون بین الاقوامی تصورات‏‏ی ، بہترین فلم فیسٹیول دے لئی کيتا گیا سی۔
نیہا راجپال
نیہا گورنر (انگریزی: Neha Rajpal; نی چندنا) (جم ۲۳ جون ۱۹۷۸) بھارتی سنگیت صنعت، ہندی فلماں، اتے خاص کرکے مراٹھی علاقائی سنگیت صنعت وچ اکّ پروڈیؤسر، گلوکار اتے اینکر اے۔ اسنے بنگالی، کنڑ، تیلگو، سندھی، گجراتی اتے چھتیسگڑھی سمیت کئی ہور بھارتی بولیاں وچ وی کارکردگی کیتا اے۔ نیہا نے اپنا ناں 'نیہا' لکھیا اے۔ نیہا نے Viacom18 دے تعاون نال "نیہا گورنر پروڈکشن" دے بینر ہیٹھ اپنی پہلی مراٹھی فلم پھوٹوکاپی دا اساری کیتا اے۔ قومی انعام وجیتا وجے موریا اتے یوگیش وہیرو جوشی ولوں لکھیاں گئیاں ایہہ فلم ۲۰۱۶ وچ رلیز ہوئی سی۔   اس دے سنگیت دی بہت تعریف کیتی گئی اتے ایہہ سیراٹ ورگے بلاکبسٹر دے خلاف سال دی سرووتم سنگیت ایلبم (لسنرس چوائس) جتن لئی اگے ودھیا۔ اسنے پشپا فلم دے ڈریکٹر دیوی_شری_پرساد ولوں رچت تیلگو فلم والٹیئر_ویریا دا ہندی ڈبّ کیتا گیت 'شریدیوی گایا اتے سپرسٹار چیرنجیوی اتے شروتی حسن اُتے چتریا گیا۔
مانی کارنیکا: جھانسی دی رانی
منی کارنیکا: جھانسی د‏‏ی رانی وچ اپنی اداکاری دے لئی ، کنگنا رناوت نے 67 ويں قومی فلم ایوارڈ 2021 برائے بہترین اداکارہ جِتیا
نیہا راجپال
سکھیا
اسدا جم ۲۳ جون ۱۹۷۸ نوں ڈومبیولی، مہاراشٹر، بھارت وچ ہویا سی اتے اسنے اپنی سکولی پڑھائی ماڈل انگلش سکول، پانڈرنگواڑی وچ کیتی اتے اکّ میڈیکل پیشہ ور بن گئی۔ اہلیت دے حساب نال اوہ MBBS ڈاکٹر اے۔
مانی کارنیکا: جھانسی دی رانی
سیکوئل
کنگنا رناوت تے پروڈیوسر کومل جین نے منی کارنیکا ریٹرنز: دتی لیجنڈ آف ڈیڈا کے سیکوئل اُتے کم کرنے دے لئی کم شروع کر دتا ا‏‏ے۔ ایہ کشمیری سواݨی حکمران ڈیڈا اُتے مبنی ہوئے گی۔ قریبی ذرائع نے انکشاف کيتا اے کہ نويں فلم وڈی تے بین الاقوامی پیمانے پربنائی جائے گی ، انہاں نے ہور کہیا کہ ٹیم حقیقی زندگی د‏‏یاں سوانیاں ہیروز اُتے مبنی عالمی معیار د‏‏ی فرنچائز بنانے دا ارادہ رکھدی ا‏‏ے۔
نیہا راجپال
سکھیا
اسنے اپنی میڈیکل سکولنگ ایمجیئیم میڈیکل کالج، کاموتھے، نویں ممبئی توں کیتی۔
اس نوں سنگیت ڈریکٹر انل موہلے ولوں ہلکے سنگیت دی سکھلائی دتی گئی سی۔