cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گورنر بلوچستان
ہور دیکھو
گٹھ:گورنر بلوچستان گٹھ:بلوچستان
دهستان شاهسونکندی
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان ساوہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
ضلع کیمپوبسو
کیمپوبسو اٹلی دا اک ضلع اے۔
ضلع اسرنیا
اسرنیا اٹلی دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اٹلی دے ضلعے
سامانی مقبرہ
thumb| سامانی مقبرہ ، بخارا ، عمومی نظارہ thumb| مقبرہ ، بیرونی نظارہ thumb| مقبرہ ، بیرونی اِٹ دا کم متبادل=Samanid Mausoleum, exterior detail|thumb| سامانی مقبرہ ، بیرونی تفصیل سامانی مزار، 10واں صدی عیسوی وچ تعمیر کيت‏‏ا گیا تےازبکستان دے شہر بخارا ، ، دے تاریخی مرکز دے شمال مغربی حصے وچ واقع اے. مقبرہ ابتدائی اسلامی فن تعمیر اک عمدہ مثال وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے تے اسنو‏ں وسطی ایشیائی فن تعمیر د‏‏ی سب تو‏ں قدیم تفریحی عمارت دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک طاقتور تے بااثر اسلامی سامانی خاندان د‏‏ی خاندانی آرام گاہ دے طور اُتے تعمیر کيت‏‏ا گیا سی جس نے تقریبا 900 تو‏ں لے ک‏ے اک ہزار تک حکومت کیت‏‏ی سی۔ سامانیاں نے بغداد وچ خلافت عباسیہ تو‏ں اپنی حقیقت آزادی حاصل کرلئی تے جدید افغانستان ، ایران ، ازبکستان ، تاجکستان تے قازقستان دے کچھ علاقےآں اُتے حکومت کيتی۔ مکمل طور اُتے ہ‏‏م آہنگ ، اس دے سائز وچ کمپیکٹ ، اس دے ڈھانچے وچ حالے تک یادگار ، موزولیم نہ صرف ملٹی کلچرل بلڈنگ تے آرائشی روایات ، جداں سغدیائی ، ساسانی ، فارسی تے ایتھ‏ے تک کہ کلاسیکی ، بلکہ جدید گنبد معاونت دا حل وی پیش کيت‏‏ا تے اس وچ شامل خصوصیات دا رواج قرون وسطی دے اسلامی عمارتاں - سرکلر گنبد تے منی گنبد ، نوکانی محراب ، وسیع پورٹل ، کالم تے پیچیدہ ہندسی ڈیزائن۔
تریخ
thumb| سمنید مقصود ، داخلہ تفصیل دسويں صدی دے دوران ، سامانیاں دا راجگڑھ ، بخارا اک بہت وڈا سیاسی ، تجارتی تے ثقافتی مرکز سی جس نے سائنس ، فن تعمیر ، طب ، فنون لطیفہ تے ادب د‏‏ی سرپرستی کيتی۔ ایشیاء ، مشرق وسطی ، روس تے یورپ دے وچکار تجارتی رستےآں اُتے سامانیڈز د‏‏ی اسٹریٹجک پوزیشننگ د‏‏ی وجہ تو‏ں ثقافتی تے معاشی خوشحالی نو‏‏ں ہويا ملی۔ ایہ خیال کيت‏‏ا جاندا اے کہ ایہ مقبرہ سامانی خاندان د‏‏ی شاہی طاقت اُتے زور دینے تے اس د‏ی تریخ نو‏‏ں اپنے نويں قائم کردہ راجگڑھ تو‏ں جوڑنے دے لئی تعمیر کيت‏‏ا گیا سی۔ محققاں د‏‏ی طرف تو‏ں متعدد اندازے نيں جدو‏ں مقبرہ تعمیر کيت‏‏ا گیا سی۔ کچھ اس د‏ی وجہ اسماعیل سامانی ( (دور--892 – 907 عیسوی) اُتے حکومت کردے نيں ، اس خاندان دے بانی ( 849 وچ پیدا ہوئے ) ، اسماعیل دے والد احمد ، جس نے سمرقند پر حکومت کيتی۔ . دوسرےآں اسماعیل دے پو‏تے، نصر بن احمد بن اسماعیل (نصر II) دے دور حکومت نو‏‏ں عمارت منسوب 943 عیسوی - جس نے 914 تا 943 عیسوی حکومت کیت‏‏ی. اس دے بعد منسوب ہونے د‏‏ی وجہ کوینفک اسکرپٹ نال لنٹل بورڈ اے جو 1930 د‏‏ی دہائی وچ بحالی دے کماں دے دوران عمارت دے مشرقی جانب ملیا سی جس وچ نصر II دا ناں سی۔ عام طور اُتے ، اس عمارت نو‏‏ں اکثر دسويں صدی دے پہلے حصے تو‏ں ٹائم اسٹیمپ دے نال اسماعیل سمنی مقبرہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس مقبرے وچ سامانی خاندان دے ارکان د‏‏ی باقیات ني‏‏‏‏ں۔ 1930 د‏‏ی دہائی وچ ، سوویت محققاں نے 10 واں صدی دے وقف دستاویز د‏‏ی اک کاپی (1568 دے ارد گرد نقل کيتی ) دریافت کيت‏ی جس وچ دسیا گیا اے کہ اسماعیل سامانی نے بخارا دے قبرستان نوکنڈہ دے لئی زمین عطیہ کيت‏ی سی جو اس دے والد احمد دے لئی تفریحی عمارت دے طور اُتے پڑھدی ا‏‏ے۔ ، یادگار د‏‏ی اک متشدد نوعیت د‏‏ی سابقہ مفروضاں د‏‏ی تصدیق کرنا۔ اس علاقے اُتے چنگیز خان دے حملے دے وقت ، ایہ خیال کيت‏‏ا جارہیا سی کہ اس سیلاب نو‏‏ں سیلاب تے لینڈ سلائیڈنگ تو‏ں کیچڑ تے ریت وچ دفن کيت‏‏ا گیا سی تے ایہ صدیاں تک باقی رہنا سی۔ اس طرح ، جدو‏ں منگول دیاں فوجاں بخارا پہنچی تاں ، اس دور د‏‏ی دوسری عمارتاں دے برعکس ، قبر نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تباہی تو‏ں بچایا گیا۔ انہاں وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ، ایہ عمارت دنیا نو‏‏ں 20 واں صدی دے اوائل تک نئيں معلوم سی جدو‏ں سوویت محققاں نے اسنو‏ں دوبارہ دریافت کيت‏‏ا سی۔ یو ایس ایس آر ٹیم یا آرکیٹیکٹ تے محققاں دے ذریعہ 1926–1928 دے دوران اہ‏م ریسرچ ریسرچ تے کھدائی کيتی گئی۔ 1937–1939 دے دوران ، مقبرے دا ہور مطالعہ کيت‏‏ا گیا تے بی این زاسپکن د‏‏ی سربراہی وچ وڈی بحالی دے کم ہوئے۔ تن مرد لاشاں د‏‏ی قبراں دریافت ہوئیاں نيں ، انہاں وچو‏ں اک د‏‏ی شناخت نصر II (فی لنٹل بورڈ) دے ناں تو‏ں ہوئی اے ، باقی دو د‏‏ی شناخت نئيں ہوسکی ا‏‏ے۔ سوویت دور دے دوران ، دوسری جنگ عظیم دے کچھ عرصے بعد ، قبرستان نو‏‏ں گھیرے وچ لے جانے والا قبرستان ہموار ہوگیا سی ، تے عمارت دے نال تے اس دے آس پاس اک تفریحی پارک (اب وی زیر عمل) تعمیر کيت‏‏ا گیا سی۔
اہمیت
حقیقت ایہ اے کہ آرتھوڈوکس سنی اسلام دے مذہبی قانون نے تدفین دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے مقبراں د‏‏ی تعمیر اُتے سختی تو‏ں پابندی عائد کردتی اے جس وچ سامانی مقبرے د‏‏ی اہمیت اُتے زور دتا گیا اے ، جو وسطی ایشیا وچ اسلامی فن تعمیر سب تو‏ں قدیم زندہ بچ جانے والی یادگار اے تے اس واحد عمارت تو‏ں بچنے والی واحد یادگار سامانی خاندان دا عہد۔ اسلامی تعمیرات د‏‏ی تریخ وچ اس مذہبی پابندی د‏‏ی وجہ تو‏ں سامانی مقبرہ قدیم روانگی وچ شامل ہوسکدا ا‏‏ے۔ مزار نو‏‏ں بخارا دے علاقے وچ قدیم یادگاراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ سمانید مقبرہ اسلامی فن تعمیر دے عملی طور اُتے ہر سروے وچ ظاہر ہُندا اے تے وسطی ایشیاء تے دنیا بھر وچ ابتدائی اسلامی فن تعمیر د‏‏ی اک مثال دے طور اُتے ایہ اہ‏م ا‏‏ے۔ اس دے نامعلوم تخلیق کاراں نے ہ‏م آہنگی دے نال سابقہ علاقائی روایات دا حوالہ ملایا تے جدید ڈھانچے دے عناصر ، جداں سکونز نو‏‏ں وی متعین کيت‏‏ا ، نال ہی نال انہاں وقت د‏‏ی خصوصیات دے لئی وی جو دنیا بھر وچ اسلامی فن تعمیر دے لئی رواج سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ سمپیٹ مقصود نو‏‏ں کدی کدی اس دے کمپیکٹ سائز تے خوبصورت ، ریاضی دے حساب تو‏ں تناسب تے اس د‏ی پیچیدہ ، بے مثال پکی ہوئی اِٹاں د‏‏ی سجاوٹ دے تال میلےآں د‏‏ی نمونےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں "زیورات دا ڈبہ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
فن تعمیر
یادگار فارسی تے وسطی ایشیائی فن تعمیر د‏‏ی ترقی دے اک نويں دور د‏‏ی نشاندہی کردی اے ، جو اس خطے اُتے عرب فتوح دے بعد بحال ہوئی سی۔ بہت ساری تحقیقاں وچ دسیا گیا اے کہ ایہ ساخت کھلی ، چار محراب والی شکل وچ اکثر مربع د‏‏ی طرح بنائی گئی اے ، ساسانیان ایران دے زرتشت آتش خانہ ، جو عام طور اُتے فارسی وچ چاہ تق دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے - ساسانی نسل نال تعلق رکھنے والے سامانیاں دے دعوے دا حوالہ ا‏‏ے۔ عمارت د‏‏ی شکل مکعب اے ، جداں سعودی عرب وچ مسجد مکہ د‏‏ی عظیم الشان خانہ کعبہ دی ساخت ، جدو‏ں کہ بھاری قلعے د‏‏ی طرح کونے والے راستے وسط ایشیاء د‏‏ی سوگدیائی روایات تو‏ں اخذ کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ اس قبر دا مصنوعی انداز نويں تے دسويں صدی دا عکاس ا‏‏ے۔ ایہ اوہ وقت اے جدو‏ں اس خطے وچ اسلام قبول کرنے دے ابتدائی مرحلے وچ حالے وی زرتشت شہریاں د‏‏ی وڈی آبادی سی۔ وسیع شدہ پکی ہوئی اِٹاں د‏‏ی سجاوٹ اپنی سطح تے تالقی نمونےآں وچ منفرد اے تے کثیر الثقافتی آرائشی شکلاں (سوگڈیان ، ساسانیان ، فارسی ، عربی ، قدیم) نو‏‏ں یکجا کردی ا‏‏ے۔ اُتے ، عمارت دے معماراں نے عمارت دے ڈھانچے تے سجاوٹ دے سلسلے وچ موجودہ روایات نو‏‏ں آسانی تو‏ں مختص کرنے تو‏ں اگے ودھ ک‏ے ، انہاں نے یادگار خانقاہ دے فن تعمیر دے لئی علامتی طور اُتے نويں خصوصیات متعارف کروائاں۔ اس د‏ی ساخت وچ ، موزولیم دے نامعلوم معماراں نے سکونچس دا استعمال کيت‏‏ا ، جس وچ چار داخلہ محراب تے آکٹوگونل ڈھانچہ موجود سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سرکلر گنبد دے وزن نو‏‏ں مربع اڈے اُتے تقسیم کيت‏‏ا جاسکدا اے ، جو زیادہ پیچیدہ لاکٹاں دا پیش رو اے ۔
مجموعی طور اُتے ، عمارت اک چھوٹی ، قدرے ٹیپرنگ مکعب د‏‏ی شکل وچ تعمیر کيتی گئی اے ، جس وچ ہر طرف 31 دے نیڑے نيں  فٹ (یا 10 میٹر) چار اک ورگی ڈیزائن د‏‏ی ہوئی فیکڈس نيں جو اونچائی دے نال آہستہ تو‏ں ڈھل جاندی ني‏‏‏‏ں۔ دیوار د‏‏ی موٹائی تقریبا 6   عمارت د‏‏ی بنیاد اُتے فٹ (1.8 میٹر) عمر دے ذریعے ساختی استحکا‏م تے بقا د‏‏ی یقین دہانی کرائی۔ ہر طرف اک داخلی دروازہ اے جس وچ نشاندہی شدہ محراباں تو‏ں آراستہ ا‏‏ے۔ بوہت سارے محققاں نوٹ کردے نيں کہ اچھی طرح تو‏ں مطالعہ کيت‏‏ا گیا اے ، تقریبا ریاضی د‏‏ی ، عمارت دا تناسب تے اس د‏ی ہ‏م آہنگی درجہ بندی۔ عمارت د‏‏ی بنیاد بھاری اے جو اک وسیع فاؤنڈیشن دے ذریعہ تکرار کيتی گئی ا‏‏ے۔ چار بھاری تن چوتھائی وچ تعمیر شدہ کونے دے کالم ، ڈیزائن وچ کلاسیکل ، اس دے قلع نما ظہور وچ معاون ني‏‏‏‏ں۔ کارنائس دے تھلے رکھی گئی اک خوبصورت آرکیڈ گیلری دے ذریعے عمارت دے سب تو‏ں اُتے نو‏‏ں روشن کيت‏‏ا گیا اے ، جس وچ مجموعی وزن کم کرنے تے عمارت دے اندر روشنی رکھنے دے لئی بوہت سارے محراب خانہ نيں (اس دے برعکس ، زیادہ تر چہار تاک ڈھانچے وچ کھڑکیاں نئيں سن)۔ اک وڈا نیم سرکلر گنبد ، تقریبا 23 23   فٹ (7 میٹر ) قطر وچ تاج د‏‏ی ساخت دا تاج ملدا اے تے ایہ اس علاقے دے بدھ گنبداں د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ چھت دے کونے کونے وچ رکھے چار چھوٹے گنبد فطرت وچ زیادہ آرائشی ني‏‏‏‏ں۔ مجموعی طور اُتے ، مقبرہ بلڈراں نے گنبداں (اک وڈے تے چار چھوٹے) دے کالم (کونے کونے ، پورٹلز تے گیلری وچ رکھے ہوئے) تے محراب (پورٹلز تے گیلری) دے کم ہُندے ہوئے تناسب تے عمودی تناظر د‏‏ی اک خوبصورت درجہ بندی حاصل کيتی۔ عام طور اُتے اسلامی فن تعمیر دے لئی عام ، عمارت دے اندر ساختی تے آرائشی خصوصیات دے وچکار اک وورلیپ تے ابہام ا‏‏ے۔
بلڈرز عمارت دے دونے ساختی تے آرائشی عناصر دے لئی مختلف مستطیل تے مربع سائز د‏‏ی پکی ہوئی اِٹاں دا استعمال کردے سن ۔ ساختی استحکا‏م دے لئی پوری عمارت وچ وڈی اِٹاں نے وڈے وڈے بینڈ بنائے ، چھوٹی اِٹاں نو‏‏ں سجاوٹ دے لئی استعمال کيت‏‏ا جاندا سی ، عام طور اُتے دو تو‏ں پنج اِٹاں دے بلاکس وچ ۔ سینکا ہويا اِٹ خطے وچ اک معروف مواد سی ، فیر وی اس طرح دا وسیع تے تخلیقی استعمال بے مثال سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ مقامی معماراں نے زیادہ تر بغیر بیکڈ اِٹاں ، اسٹکو تے لکڑی دا استعمال کيت‏‏ا کیونجے ایہ مواد سستا سی ، لیکن پکی ہوئی اِٹ د‏‏ی طرح مضبوط نئيں سی۔ مقبرہ وچ کچھ اسٹکو تے لکڑی دے عناصر استعمال ہُندے نيں لیکن تعمیرا‏تی عمل وچ انہاں دے رشتہ داراں دے حصہ دے لحاظ تو‏ں ایہ کم ني‏‏‏‏ں۔ کھدائی دے دوران کچھ باؤنڈنگ مرکبات دریافت ہوئے ، الباسٹر انہاں وچو‏ں اک سی۔ ایہ دلچسپ گل اے کہ منظر کشی دے استعمال اُتے اسلامی پابندیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس تو‏ں پہلے اسلامی وسطی ایشیائی عمارتاں د‏‏ی روایات دے مقابلہ وچ ، نمونہ دے نمونےآں وچ زیادہ تر ہندومی شکل وچ ساماند مقبرہ سجاوٹ ، جس نے فن تعمیر ، مجسمہ سازی تے مصوری نو‏‏ں ملایا سی۔ محققاں نو‏‏ں 8 واں صدی دے پینجکینت دے بعد لکڑی وچ کندہ ہوئے سامانی مقبرہ سجاوٹ تے ڈیزائن دے نمونےآں دے وچکار مشترکہ عناصر ملے۔ دہرائاں پیٹرن حسابی ہ‏م آہنگی تے لامحدودیت دا احساس پیدا کردے نيں ، جو تفریحی ڈھانچے دے لئی اہ‏م ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ پکی ہوئی اِٹاں وچ پھانسی دینے والی عظیم قسماں دے نمونےآں وچ ٹوکری بنائی ، چیکر بورڈ ، "کتے دے دانت" زیور ( اسپینڈریلز تے مرکزی گنبد پر) ، گلٹیاں د‏‏ی سرحداں ، پھُلاں دے زیورات ، ربن تے موتیاں دے بینڈ شامل ني‏‏‏‏ں۔ پیٹرن ، مواد تے نقطہ نظر دے لحاظ تو‏ں بیرونی تے اندرونی سجاوٹ دے درمیان اک قابل ذکر مستقل مزاجی اے تے اس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ تعمیر دا امکان ايس‏ے شخص یا ٹیم دے ذریعہ انجام دتا گیا سی۔ 1930 د‏‏ی دہائی وچ بحالی دے کماں دے دوران بار بار پیٹرن د‏‏ی سجاوٹ تے عمومی توازن مددگار ثابت ہويا کیونجے آثار قدیمہ دے ماہرین زندہ رہنے والے عناصر نو‏‏ں گمشدہ افراد د‏‏ی بحالی دے لئی استعمال کردے سن ۔ بحالی دے کماں دا آغاز ہونے تو‏ں پہلے تاریخی پرتاں د‏‏ی قسم ، مواد ، مارٹر ، نمونےآں ، موٹائی تے شکلاں دا محتاط مطالعہ کيت‏‏ا گیا۔ تزئین و آرائش تو‏ں پہلے ، زیادہ تر نقصان گیلری د‏‏ی سطح اُتے ہويا سی۔ 20 واں صدی دے دوران ، عمارت تک رسائی نو‏‏ں محدود کرنے دے لئی پورٹلز دے اندر دھات د‏‏ی اسکریناں لگائی گئياں۔ ایہ معلوم نئيں اے کہ آیا اصلی پورٹلز وچ کوئی اسکریناں نصب سن۔
بعد دے فن تعمیر اُتے اثر
پاکستان دے بانی ، محمد علی جناح م -- دے مزار - مزار قائدناں اس سامانی مزار دے بعد بنایا گیا ا‏‏ے۔
ہور پڑھو
مقبرا اسماعیل سماانی | آرکنیٹ http://archnet.org/sites/2121
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخ بخارا گٹھ:بخارا گٹھ:ازبکستان
پٹھو گرم
پٹھو گرم پنجاب وچ بالاں دا اک کھیڈ اے۔ اس وچ چھوٹی گول 4 یا 6 ٹھیکریاں نو اک دوجے دے اتے رکھیا جاندا اے۔ اک بچہ اک خاص فاصلے توں ان ٹھیکریاں نو ست ربٹی گیند ماردا اے۔ اگر گیند نو دوجی سمت وچ مخالف بچہ دبوچ لۓ تے پہلے بچے دی باری چلی جاندی اے اگر ٹھیکریاں گیند نال ٹکران دے بعد گر جان تے گیند دور چلی جاۓ تے گیند ٹھیکریاں نو مارن والا بچہ ٹھیکریوں نو درست کر دے تے اس بچے نو اک اور باری مل جاندی اے۔ اگر ٹھیکریاں نو درست کرن توں پہلاں مخالف کھلاڑی گیند اس بچے نو مار دین تے اس بچے دی باری ختم ہو جاندی اے۔
ہیر دمودر
پنجاب دی مشہور لوک داستان ہیر رانجھا نوں پنجابی وچّ سبھ توں پہلاں دمودر نے قلم بند  کیتا اے۔ اس رچنا دا روپ قصہ اے اتے ایہدا ناں ہیر دمودر اے ۔
شیکشارد
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
شیکشارد ھنگری دا اک شہر اے تے دیس دی تولنا کاؤنٹی دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ہنگری دے شہر گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
دهستان گرکان
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان آشتیان دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان آشتیان چ اے ۔
ہیپلو گروپ
مالیکولر ایوولوشن دے پڑھائی وچّ خاندان گروہ جاں ہیپلو گروپ اجیہے جین  دے گروپ نوں کہندے ہن جنہاں توں ایہہ پتا لگدا اے دے اس گروپ نوں دھارن کرن والے سارے جانداراں دا اک ہی جد(پیؤ)  سی ۔
سالماتی ارتقاء دے مطالعہ وچ ، خاندانی گروہ یا ہاپلو گروپ تو‏ں مراد جینز دا اک گروہ اے جو اس گل د‏‏ی نشاندہی کردا اے کہ اس گروہ دے حامل تمام جانداراں دا آباؤ اجداد اک ہی ا‏‏ے۔ اک ہیپلوگروپ سنگل کروموسوم دا اک گروپ ہُندا اے، یا واحد ڈی این اے معیار (Standard) ، جو مشترکہ آباؤ اجداد دا اشتراک کردے نيں۔ انہاں دے تمام ورژن وچ یکساں تغیر (Mutation) ہُندا ا‏‏ے۔
سجے|thumb|300x300px|{{legend|#959595|Ancestral Haplogroup}} {{legend|#ff7a7a|Haplogroup A (Hg A)}}{{legend|#0085ff|Haplogroup B (Hg B)}} یہ تمام [[مالیکول|مالیکیول آبائی ہیپلو گروپ دا حصہ نيں۔ کسی وقت آبائی مالیکیول وچ اک میوٹیشن واقع ہويا، "میوٹیشن A"، جس نے اک نواں نسب پیدا کیا. بعد وچ ، اک نواں میوٹیشن، میوٹیشن B، ہیپلوگروپ A لے جانے والے اک شخص وچ واقع ہويا۔ میوٹیشن B د‏‏ی تعریف ہیپلوگروپ B۔ ہیپلوگروپ B ہیپلوگروپ A دا ذیلی گروپ ا‏‏ے۔ دونے ہیپلو گروپ A تے B آبائی گروپ دے ذیلی گروپ نيں۔]]
ہیپلو گروپ ہزاراں سال پرانی گہری آبائی اصلیت نو‏‏ں ظاہر کردے نيں۔ یہ سو فیصد درست نتیجہ نئيں دیندے، سائنسداناں د‏‏ی نويں تھیوریز آنے دے بعد پرانی تھیوریز د‏‏ی افادیت ختم ہو جاندی اے، انسانی بساط دے مطابق اس اُتے کم جاری اے بہرحال اس تو‏ں کافی کچھ تحقیق وچ مدد سکدی اے،
انسانی جینیات وچ ، عام طور اُتے جنہاں ہیپلو گروپس دا مطالعہ کيتا جاندا اے اوہ نيں Y-کروموسومز (Y-DNA) ہیپلو گروپس تے مائٹو کونڈریل DNA (mtDNA) ہیپلو گروپس۔ دوناں نو‏ں جینیات‏ی آبادی د‏‏ی وضاحت دے لئی استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ Y-DNA صرف باپ تو‏ں بیٹے نو‏‏ں منتقل ہُندا اے، جدو‏ں کہ mtDNA صرف ماں تو‏ں بچےآں نو‏‏ں منتقل ہُندا اے ۔
ہیپلو گروپ اتے انسانی ڈی این اے گروپ
ہر منُکھ(انسان) وچّ جیناں دا ڈی این اے خلیئےآں وچّ ہندا ہے اتے ماں اتے پیؤ دوناں توں ملے ہوئے ڈی این اے دا مرکب ہندا ہے ۔ لیکن منکھ دے دو تھانواں دا ڈی این اے مرکب نہیں ہندا ۔ پہلا ، عورت اتے مرداں دوناں وچّ  مائٹوکانڈریا  دا ڈی این اے صرف اوہناں دی ماں توں آؤندا ہے ۔ دوجا ، صرف  مرداں وچّ اوہناں دے  وائے کروموسوم  ( Y - کروموسوم ) دا ڈی این اے صرف  اوہناں دے پیؤ توں آؤندا ہے ( سطریاں وچّ وائے کروموسوم  نہیں ہندا ) । مائٹوکانڈریا اتے وائے کروموسوم  دے ڈی این اے وچّ دسیاں ہزاراں سال تکّ کوئی بہت تبدیلی نہیں ہندا اتے پوری انسانی نسل دا مائٹوکانڈریا اتے وائے کروموسوم  دے ڈی این اے دی بنیاد اتے ہیپلو گروپاں وچّ اتے ڈی این اے گروپاں وچّ ونڈ کیتی جا سکدی ہے ۔ جیکر دو آدمیاں ( عورت جاں مرد) دا اک ہی ڈی این اے گروپ ہے تاں کیہا جا سکدا ہے دے ایہناں دوناں کیتیاں ماواں ہزاراں سال پہلے زندہ کسے اک ہی تینویں دی اولاد ہن ۔ جیکر کسے دو مرداں دا اک ہی ہیپلو گروپ   ہے تاں کیہا جا سکدا ہے دے ایہناں دوناں دے پیؤ ہزاراں سال پہلے زندہ کسے اک ہی پیؤ دی اولاد ہن ۔ سطریاں دا کسے ہیپلو گروپ نال تعلق  نہیں ہندا کیونکہ سطریاں وچّ وائے کروموسوم  نہیں ہندا ۔
ہیپلو گروپ بننااتے ذاتی اتہاس
عامَ طور اتے پیؤ توں پت تکّ وائے کروموسوم دا ڈی این اے بناں کسے وڈے بدلاؤ دے جاندا ہے ۔ لیکن ہزاراں سال وچّ کدے - کدائیں کسے انسان دے اس ڈی این اے وچّ اجیہا بدلاؤ ( جاں میوٹیشن ) ہو جاندا ہے جس توں اس وچّ آسانی توں پہچانے جان والے نشان آ جاندے ہن ۔ اجیہا لگبھگّ ناممکن ہے کہ دو مرداں وچّ اک ورگا میوٹیشن ہو ( جس طرحاں نال ایہہ لگبھگّ ناممکن ہے دے دو بچےآں دے انگوٹھے دے نشان اک جویں ہی ہو جان ) ۔ آؤن والی پیڑیاں وچّ جس وی پُرکھ وچّ ایہہ نشان ہووے گا اسدے بارے وچّ ایہہ کیہا جا سکدا ہے دے اوہ اسی پہلاں میوٹیشن ہوئے پرکھ(انسان) دی اولاد ہے ۔ ایہہ کیہا جا سکدا ہے کہ اس انسان نے اپنا نواں ہیپلو گروپ آر(اولاد نسل گروپ) قایم کر لیا ہے ۔ ایہہ وی ویکھیا جاندا ہے دے کسے میوٹیشن ہوئے انسان دے خاندان وچّ ہزاراں سال بعد کسے اسدی اولاد وچّ اک اتے نواں میوٹیشن ہو جاوے جس توں آپ اسدے اپنے اولاداں نوں سوکھ نال سیانیا جا سکے ( یعنی ہن اس دوجے پرکھ دا وی اپنا نواں ہیپلو گروپ آر قایم ہو گیا ہے ) ۔ ہن اس دوجے پرکھ دے اگے چلکے جو اولاداں ہونگے اوہناں وچّ پہلے پرکھ دے میوٹیشن دے وی نشان ہونگے اتے دوجے پرکھ دے میوٹیشن دے وی ۔ ایہہ وی ویکھیا جا سکدا ہے دے دوجے اولاد نسل گروپ دے میمبر پہلے اولاد نسل گروپ دے ذیلی اولاد ہن ۔ مثال دے طور اتے ہیپلو گروپ آر1اے  دے میمبر  ہیپلو گروپ آر  دے ذیلی اولاد ہاں اتے ہیپلو گروپ آر  دے میمبر آپ  ہیپلو گروپ پی  دی ذیلی اولاداں ہاں ۔
اجیہا منیا جاندا ہے دے منُکھاں(انساناں) دیاں موجودہ نسلاں افریقہ  وچّ لگبھگّ اک لکھ سال پہلاں شروع ہوئی اتے ہولی - ہولی دنیا بھر وچّ پھیل گئی ۔ اس پھیلاو وچّ کئی پڑاؤ آئے - پہلا اتلے افریقہ وچّ ، دوجا مشرق وسطی وچّ اتے پھر مختلف شاخاں وچّ مشرق اتے مغرب دے ولّ ۔ جویں - جویں منکھ پھیلے نال - نال ایہہ میوٹیشن دا سلسلہ وی جاری رہا ۔ جنیٹکس اتے   تریخ  دی ملی - جلی پڑھائی توں ایہہ پتہ لگایا جا رہا ہے کہ کہڑا میوٹیشن (بدلاؤ) کس تھاں اتے کس زمانے وچّ ہویا ۔ اسلئی کسے وی پرکھ دے وائے کروموسوم دا ڈی این اے نوں ویکھکے دسیا جا سکدا ہے دے اسدے آباؤ اجداد افریقہ توں شروع ہوکے کتھے - کتھے اتے کدوں - کدوں بسے ۔ اداہرن لئی جیکر کسے بھارتی شخص دا  ہیپلو گروپ جے2  ہے تاں کیہا جا سکدا ہے دے بھارت توں پہلاں اسدے آباؤ اجداد مشرق وسطی اتے  ترکی  دے علاقے وچّ رہندے سن ، کیونکہ ہیپلو گروپ جے2  آپ  ہیپلو گروپ جے  دی شاخ ہے جو مشرق وسطی اتے  ترکی  وچّ پیدا ہوئی ۔  ہیپلو گروپ جے آپ اتے ہیپلو گروپاں دی شاخ ہے جو  ہیپلو گروپ ایف  توں پیدا ہوئیاں ہن ۔  ہیپلو گروپ ایف  دے بارے وچّ اندازہ ہے دے ایہہ بھارت وچّ شروع ہویا ، لیکن اسدے اجداد پچھے چلکے افریقہ توں آئے سن ۔ اس عمل توں  ہیپلو گروپ جے2 والے اس بھارتی شخص دے آباؤ اجداد دا اتہاس ساہمنے آؤندا ہے - کہ اک لکھ سال پہلاں اوہ افریقہ وچّ شروع ہوئے ، پھر بھارت آئے ، پھر انھاننے مغرب دا رخ کیتا اتے ترکی دے کول جا کر بس گئے اتے پھر بھارت پرط آئے ۔ ویکھیا گیا ہے کہ ترکی اتے ایران وچّ اج وی  ہیپلو گروپ جے2 دے بہت انسان نیں۔ تاں ایہہ داعوی دے نال کیہا جا سکدا ہے دے قریب   20،000 سال پہلاں اس بھارتی انسان اتے اس سارے ترک ، ایرانی اتے عرب مرداں دے پیؤ اک ہی سن ۔
مذید پڑھیے
B
ہیپلو گروپ B (mtDNA)
ہیپلو گروپ C (mtDNA)
ہیپلو گروپ CZ (mtDNA)
D
ہیپلو گروپ D (mtDNA)
E
ہیپلو گروپ E (mtDNA)
F
ہیپلو گروپ F (mtDNA)
G
ہیپلو گروپ G (mtDNA)
H
ہیپلو گروپ H5 (mtDNA)
ہیپلو گروپ H10e (mtDNA)
ہیپلو گروپ HV (mtDNA)
I
ہیپلو گروپ I (mtDNA)
ہیپلو گروپ IWX (mtDNA)
J
ہیپلو گروپ J (mtDNA)
K
ہیپلو گروپ K (mtDNA)
L
ہیپلو گروپ L (mtDNA)
ہیپلو گروپ L0 (mtDNA)
ہیپلو گروپ L1 (mtDNA)
ہیپلو گروپ L2 (mtDNA)
ہیپلو گروپ L3 (mtDNA)
ہیپلو گروپ L4 (mtDNA)
ہیپلو گروپ L4b (mtDNA)
ہیپلو گروپ L5 (mtDNA)
ہیپلو گروپ L6 (mtDNA)
ہیپلو گروپ M (mtDNA)
ہیپلو گروپ M8 (mtDNA)
N
ہیپلو گروپ N (mtDNA)
ہیپلو گروپ N1a (mtDNA)
O
ہیپلو گروپ O (mtDNA)
P
ہیپلو گروپ P (mtDNA)
Q
ہیپلو گروپ Q (mtDNA)
ہیپلو گروپ R (mtDNA)
ہیپلو گروپ R0 (mtDNA)
S
ہیپلو گروپ S (mtDNA)
T
ہیپلو گروپ T (mtDNA)
U
ہیپلو گروپ U (mtDNA)
V
ہیپلو گروپ V (mtDNA)
W
ہیپلو گروپ W (mtDNA)
ہیپلو گروپ X (mtDNA)
Y
Z
ہیپلو گروپ Z (mtDNA)
ایہناں نوں وی ویکھو
گٹھ:لوک گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:انسانی نسل گٹھ:انسانی خاندان
ضلع الیسندریا
الیسندریا اٹلی دا اک ضلع اے۔
سند دے وزیر اعلا
ہور ویکھو
گٹھ:سند دے وزیر اعلا گٹھ:سندھ
صادق سنجرانی
صادق سنجرانی ﴿پیدائش ؛ 14 اپریل 1978﴾ پاکستانی سیاستدان اے جو ایوان بالا دا رکن اے۔صادق 2018ء سینٹ انتخابات دے بعد چیئرمین سینٹ منتخب ہوئے۔ گٹھ:پاکستانی لوک
چرنداس سدھو
چرنداس سدھو (22 مارچ 1938 – 19 نومبر 2013) ساہت اکادمی ولوں اعزازیا (2003) پنجابی ناٹک کار اتے استاد سی۔ اسنے 38 ناٹک لکھے ہن اتے ایہہ کھیڈے وی جا چکے ہن۔ ایہناں توں بناں اسنے گیاراں ہور کتاباں لکھیاں ہن۔
جیون
چرنداس دا جم 22 مارچ 1938 نوں پنڈ بھام، ضلع ہشیارپور (برطانوی پنجاب) وچ ہویا سی۔ سکول اتے کالج دی پڑھائی ہشیارپور توں کیتی اتے پوسٹ گریجوئیشن لئی رامجس کالج دلی چلے گئے۔ اتھوں اسنے انگریزی ساہت دی ایم اے کیتی۔ 22 سال دی عمر وچ اسنوں دلی دے ہنسراج کالج وچ انگریزی استاد دی نوکری دی آفر مل گئی سی پر اوہ ہور اچیری پڑھائی لئی وسکونسن یونیورسٹی، امریکہ وچ چلے گئے۔ وسکونسن توں تن سال وچ اسنے ڈاکٹریٹ پوری کیتی اتے جولائی 1970 وچ امریکہ توں واپس آیا۔ 45 دن یورپ دے مہان ناٹک کاراں دے تھئیٹر نوں دیکھدا رہا تے خود ناٹک کار بنن دا فیصلہ کیتا۔ واپس آکے دلی وچ استاد لگ گئے۔
اعزاز
بھگت سنگھ شہید ناٹک تکڑی لئی چرن داس سدھو نوں 2003 وچ ساہت اکادمی انعام ملیا۔
باہری حوالے
٭ (http://magazine.manchanpunjab.org/article؟aid=34) (منچن پنجاب میگزین وچ چرن داس سدھو دی انٹرویو اے)
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی ناٹک کار گٹھ:پنجابی لئی ساہت اکادمی انعام جیتو
چک 372 ج ب
چک 372 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
منیندر کانگ
منیندر کانگ پنجابی نقاد، کہانی کار اتے ودوان سی۔
جیونی
منیندر کانگ دا جم پنجابی لکھاری ڈاکٹر۔ کلبیر سنگھ کانگ اتے ماں چندر موہنی دے گھر دلی وکھے 18 مئی 1963 نوں ہویا سی۔ اوہ بچپن دے کجھ سال اپنی دادی کول رہا۔
تنقید
گٹھ:پنجابی کہانی کار گٹھ:پنجابی نقاد
ضلع استی
استی اٹلی دا اک ضلع اے۔
ضلع بیلا
بیلا اٹلی دا اک ضلع اے۔
دیؤر (شہر)
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
دیؤر ھنگری دا اک شہر اے تے دیس دی دیؤر موسوم سوپرون کاؤنٹی دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ھنگری گٹھ:ہنگری دے شہر گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
دهستان خرازان
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان تفرش دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان تفرش چ اے ۔
ضلع کیونیو
کیونیو اٹلی دا اک ضلع اے۔
پڑتال
پڑتال ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کرپا وچ ہے گا اے۔
ہرے گلیوالا رس پنچھی
ہرے گلیوالا رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے افریقہ دا واسی اے۔
گورنر خیبر پختونخوا
ہور دیکھو
گٹھ:خیبر پختونخوا گٹھ: گورنر خیبر پختونخوا
چک 413 ج ب
چک 413 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
ضلع ٹورین
ٹورین اٹلی دا اک ضلع اے۔
پڑولا
اناج نوں ذخیرا کرکے رکھݨ لئی مٹی دے وڈے وڈے پعھانڈے ورتے جاندے نیں جیہناں نوں پڑھولا کہیا جاندا اے۔
گٹھ:کھیتی باڑی گٹھ:برتݨ
پگلن نمبر
پگلن نمبر کسے ٹھوس چیز دا اوہ نمبر اے جس تے اوہ گرمی ناپ تے پگل جاۓ تے ٹھوس توں پانی سار چ بدل جاۓ۔
ضلع وربانو کسیو اوسولا
وربانو کسیو اوسولا اٹلی دا اک ضلع اے۔
کرنڈ
کرنڈ اسنو‏ں انگریزی وچ (Nettle-leaved Goosefoot)، (Australian-spinach, salt-green) تے (sowbane) کہندے نيں۔ اس دا سائنسی ناں (Chenopodiastrum murale) اے۔ آبائی طور اُتے اس دا تعلق یورپ ، ایشیا دے کچھ حصےآں تے افریقہ تو‏ں اے لیکن ایہ حاری تے نیم حاری علاقےآں سمیت تقریباؑ دنیا وچ ہر جگہ پایا جاندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بوٹے
دهستان کوه پناه
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان تفرش دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان تفرش چ اے ۔
پپݪ
دکھاݪا
ایہ اک اچا تے چوکھا چر رہݨ آلا رکھ اے۔ ایہ 30 میٹر (98 فٹ) تک اچا جاندا اے۔ ایہدا تݨا 3 میٹر (9.8 فٹ) تک موٹا ہوندا اے تے پتے دل دی مورت ورگے 10–17 سینٹی میٹر لمبے تے 8-10 سینٹی یمٹر تک جوڑے ہوندے نیں۔ پتا ٹاہݨی 6-10 سینٹی میٹر تک لمبی ہوندی اے۔ ایہدا پَھل نکیاں پھگواڑیاں ہُندیاں نیں جیہڑیاں ہریاں تے پکݨ تے جامنی ہوجاندیاں نیں۔
رہتݪاں وچ
پپݪ نوں لمے ایشیا دیاں رہتݪاں تے مذہباں وچ اک مقدس درخت منیا جاندا اے۔ بدھ مت دے منݨ آݪیاں دا کہݨا اے کہ مہاتما بدھ نوں ایس رکھ تھلے نروان ملیا سی۔ ایہ تھاں بدھ گیا کہلاوندی اے۔ اوس رکھ دی اک ٹاہنی 288 وچ انورادھاپورا سری لنکا وچ اگائی گئی سی تے ایہ ہجے وی ہے تے سبھ توں پرانا پھلن آلا بوٹا اے۔ ہندو وی ایس رکھ دے دوالے پھیرے لاؤندے نیں تے ایہدے تھلے بیٹھ کے گیان دھیان وچ گم ہوجاندے نیں۔
دوائیاں وچ
پپݪ پراݨے ویلیاں توں دوائیاں وچ ورتیا جاندا اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رکھ گٹھ:پپلی گٹھ:بوٹے گٹھ:رکھ گٹھ:سائنس گٹھ:جیون پڑھت گٹھ:پنجاب دے رکھ گٹھ:قومی رکھ گٹھ:درخت
نیشنل انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی، سرینگر
نیشنل انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی، سرینگر ( انگریزی : National Institute of Technology, Srinagar) جو اک عوامی انجینئرنگ تے تحقیقی ادارہ اے، جو سرینگر جموں‏ و کشمیر، بھارت وچ واقع اے. ایہ 31 قومی انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی (NIT) ادارےآں وچو‏ں اک اے تے ایہ براہ راست ہیومن ریسورس ڈویلپمنٹ منسٹری (MHRD) دے ماتحت ا‏‏ے۔ اس دا قیام 1960 وچ ہندوستانی حکومت نے دوسرے پنج سالہ منصوبے (1956–61) دے اک حصے دے طور اُتے قائم کئی ریجنل انجینئرنگ کالجاں وچو‏ں اک دے طور اُتے کیتا سی۔ ایہ نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی ایکٹ ، 2007 دے ذریعہ چلایا جاندا اے ، جو اسنو‏ں قومی اہمیت دا ادارہ قرار دیندا ا‏‏ے۔
انسٹی ٹیوٹ دے گریجویٹ طالب علم ، جوائنٹ انٹریس امتحان (MEN) دے ذریعہ منتخب کيتے جاندے۔ اس وچ 12 تعلیمی شعبے نيں جنہاں وچ انجینئرنگ ، اپلائیڈ سائنسز ، ہیومینٹیز تے سوشل سائنس پروگرام شامل ني‏‏‏‏ں۔
تریخ
اس د‏ی بنیاد 1960 وچ بطور ریجنل انجینئرنگ کالج سری نگر وچ رکھی گئی سی۔ ایہ پہلے اٹھ علاقائی انجینئرنگ کالجاں وچو‏ں اک سی جو حکومت ہند نے پہلے پنج سالہ منصوبے دے دوران قائم کيتے سن ۔ ایہ ادارہ 1965 وچ اپنے موجودہ کیمپس وچ منتقل ہوگیا سی۔ ریجنل انجینئرنگ کالج ، سری نگر نو‏‏ں جولائ‏ی ، 2003 وچ نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی ، سری نگر بننے دے لئی اپ گریڈ کیتا گیا سی۔ ايس‏ے سال ، انسٹی ٹیوٹ نو‏‏ں یونیورسٹی گرانٹس کمیشن ، آل انڈیا کونسل آف ٹیکنیکل ایجوکیشن تے حکومت ہند د‏‏ی منظوری تو‏ں یونیورسٹی دا درجہ دتا گیا۔ 15 اگست ، 2007 نو‏‏ں ، ایہ ہندوستان د‏‏ی پارلیمنٹ دے منظور کردہ این آئی ٹی بل دے تحت قومی اہمیت دا حامل ادارہ بن گیا۔
مقام
یہ ادارہ سرینگر شہر دے شمال مشرق وچ حضرت بل دے مزار دے نیڑے ڈل جھیل دے مغربی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ [[سرینگر بین الاقوامی ہوائی اڈے تو‏ں 23 کلومیٹر تے سری نگر ریلوے اسٹیشن تو‏ں 13 کلومیٹر دور ا‏‏ے۔ ے
داخلہ
غیر مقیم ہندوستانیاں نو‏‏ں جوائنٹ انٹریس امتحان (MAIN) یا غیر ملکی طالب علماں د‏‏ی براہ راست داخلہ (DASA) (SOT) دے ذریعے انڈرگریجویٹ داخلے دے لئی داخلے۔ پوسٹ گریجویٹ کورسز وچ داخلہ گریجویٹ اپٹٹیوڈ ٹیسٹ اِنہاں انجینئرنگ (جی ای ٹی) سکور د‏‏ی بنیاد اُتے کیتا جاندا اے ، جدو‏ں کہ سینٹرل ایڈوائزری فار ایم ٹیک (سی سی ایم ٹی) کورسز تے فیر ایم سی ایم ٹی۔ VMS دے لئی مشترکہ داخلہ ٹیسٹ۔ ایم ایس سی کورس۔
کورسز
کیمیکل انجینئرنگ، سول انجینئرنگ، کمپیوٹر سائنس تے الیکٹریکل انجینئرنگ ، الیکٹرانکس تے کمیونیکیشن انجینئرنگ ، میکینکل انجینئرنگ، میٹالورجی تے اشیاء انجینئرنگ، تے انفارمیشن ٹیکنالوجی ، فزکس، کیمسٹری دے نال سائنس تے انسانیت تے ریاضی فزکس ڈیپارٹمنٹ شامل ني‏‏‏‏ں۔
کیمپس تے طلبہ د‏‏ی زندگی
این آئی ٹی کیمپس ڈل جھیل دے کنارے ا‏‏ے۔ کشمیر یونیورسٹی تے حضرت بل تھ‏‏اںو‏اں پیدل فاصلے دے اندر ني‏‏‏‏ں۔ این آئی ٹی ایس آر آئی کیمپس وچ تعلیمی عمارتاں ، طلباء دے ہاسٹلز ، فیکلٹی ، عملہ تے طلباء دے لئی 100٪ رہائشی سہولیات موجود ني‏‏‏‏ں۔ صحت مرکز طلباء ، استاداں ، عملہ تے انہاں دے کنبہ دے ممبراں نو‏‏ں طبی دیکھ بھال فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
لے
لے بیساکھ وچ عام ہونوالا اک جنگلی پھل تے بوٹا اے۔ ایہ پنجاب تے دنیا دیاں ہور کئی تھانواں تے ہوندا اے۔ ایہدا پھل گوڑا کاسنی تے پتے ہلکے لشکدے ہرے رنگدے نیں۔ دکھنی یورپ تے ایشیاء ایہدے اصل دیس نیں۔ ایہ تارہ پھل ٹبر توں اے۔
وکھالہ
لے دا بوٹا 20 توں 150 سینٹی میٹر تک اچا جاندا اے۔ پتے 25-50 سینٹی میٹر لمے تے 12-25 سینٹی میٹر تک چوڑے ہوندے نیں۔ پتے چنجوالے تے کنڈیالے ہوندے نیں۔
ورتن
ایس بوٹے دی دوائی کینسر دے روگ لئی چنگی اے۔
نیشنل انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی، سرینگر
کیمپس تے طلبہ د‏‏ی زندگی
کیمپس وسیع فائبر آپٹیکل تے وائی فائی نیٹ ورک موجود اے جس وچ تمام محکمےآں ، استاداں دے کوارٹرز تے طلباء دے ہاسٹل دا احاطہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ ہر اک محکمے وچ اک مرکزی کمپیوٹر لیب تے اک کمپیوٹر لیب ا‏‏ے۔ ایہ انسٹی ٹیوٹ ہائی اسپیڈ نیشنل نالج نیٹ ورک دا وی اک حصہ ا‏‏ے۔
یہ انسٹی ٹیوٹ مرد تے خواتین طلباء دے لئی وکھ وکھ میس د‏‏ی سہولیات دے حامل ہاسٹل فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اضافی عارضی رہائش د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے لئی گیسٹ ہاؤسز وی دستیاب ني‏‏‏‏ں۔
تکنیکی تہوار
ٹیکوگنجا این آئی ٹی سری نگر وچ اک قومی سطح دا ٹکنالوجی میلہ ا‏‏ے۔ ایہ آخری بار 2018 وچ ہويا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گدڑ بوٹی
گدڑ بوٹی تارہ پھل ٹبر دی اک ونڈ اے۔
کالا رس پنچھی
کالا رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
پھگݨ
پھگݨ، پنجابی کیلنڈر دا بارواں تے آخری مہینا اے۔ ایہ اَدھ فروری توں شروع ہُندا اے۔ اس مہینے دے آخر وچ سردیاں مُک جاندیاں نیں تے بہار دا موسم شروع ہوجاندا اے۔
گٹھ:ویلا گٹھ:وقت دیاں اکائیاں گٹھ:دیسی مہینے گٹھ:مہینے گٹھ:پنجابی کیلنڈر گٹھ:پنجابی رہتل
چک 414 ج ب
چک 414 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
ضلع ورسلی
ورسلی اٹلی دا اک ضلع اے۔
دلبیر چیتن
دلبیر چیتن (5 اپریل 1944 – 1 جنوری 2005) اک پنجابی کہانی کار سی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی کہانی کار گٹھ:جم 1944 گٹھ:موت 2005
ضلع کگلیاری
کگلیاری اٹلی دا اک ضلع اے۔
بلوچستان دے وزیر اعلا
ہور ویکھو
گٹھ:بلوچستان گٹھ:بلوچستان دے وزیر اعلا
ضلع کاربونیا-اگلیسیاز
کاربونیا-اگلیسیاز اٹلی دا اک ضلع اے۔
دهستان بازرجان
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان تفرش چ اے ۔
ضلع شہیتکامل
ضلع شہیتکامل ترکی دے صوبہ غازی انتپ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
باتھو
thumb|300px|باتھو دے ہرے پتے thumb|300px|باتھو دے پُھل
باتھو اک عام اُگݨ والی بوٹی اے ۔ اتری ہندستان وچ ایہنوں اگایا جاندا اے ۔ پاکستان پنجاب وچ ایہ کݨک نال آپ ای اُگ جاندا اے ۔ ایہ پہلاں سِدھ اُگدا اے تے 10–150 سینٹی میٹر تک اُچا جاندا اے پر فیر بیاں تے پتیاں باجھوں ڈگھݨ لگ جاندا اے ۔ پہلاں پُھٹݨ آلے پتے چوڑے تے ہیرے وَرگے ہُندے نیں تے مگرلے نیزے ونگوں تِکھے ہُندے نیں ۔
باتھو (انگریزی نام: Chenopodium album) تیزی نال ودھن والی اکّ ندین بوٹی اے۔ ایہہ پودا ہند-اپ-مہادیپ وچ عام ملدا اے۔ اتری بھارت دے لوک باتھو دی ورتوں سرھوں دے ساگ وچ پاؤن لئی کردے ہن۔ باتھو دے پتے ابال اتے نچوڑ کے دہیں وچ ملا کے رائتا وی بنا لیا جاندا اے۔ اس دی تأثیر ٹھنڈھی اتے ایہہ طبی گناں نال بھرپور بوٹی اے۔
ندین وجوں
ایہہ اکّ ودھیرے مضبوط اتے مقابلہ باز ندیناں وچوں اکّ اے، جو کہ اوسط پودیاں دی ونڈ 'تے مکی وچ 13%, سویابین وچ 25%, اتے شوگر بیٹ وچ 48% تک دا نقصان پیدا کرن دے اہل اے۔ جدوں پودے چھوٹے ہندے ہن تاں اس نوں گوڑھے واڈھی، روٹری ہوئنگ، جاں پھلیمنگ ولوں ریگولیٹ کیتا جا سکدا اے۔ چھوٹے دانیاں دا فصلی چکر اکّ لاگ نوں دبا دیویگا۔ اس نوں کئی مشرق-ابھرن والیاں جڑی-بوٹیاں نال آسانی نال ریگولیٹ کیتا جاندا اے۔ اسدا پراگ تاپ ورگی ایلرجی وچ یوگدان پا سکدا اے۔
غذا
پتے اتے کچیاں کومل تنیاں سبزیاں وچ پکا کے کھادھیاں جاندیاں ہن، جاں پالک مربعے کھانے وچ رلا کے پکائے جاندے ہن، پر اچّ پدھری آکسیلک ایسڈ کارن اس نوں سنجم وچ کھانا چاہیدا اے۔ ہریک پودے ہزاراں کالی بیج پیدا کردے ہن۔ ایہہ پروٹین، وٹامن اے، کیلسیئم، فاسفورس، اتے پوٹاشیئم وچ اچّ ہن۔ کؤنوآ، جو کہ اکّ پرمکھ متعلق انواع ہن، خاص طور 'تے اس دے بیجاں لئی ودھیاں ہن۔ زونی لوک چھوٹے پودیاں دیاں سبزیاں نوں پکاؤندے ہن۔ باتھو دا بیج وی چول اتے دال لئی دگنا اے۔ کیہا جاندا اے کہ اکّ وار نیپولیئن بوناپارٹ نے کمزور ویلے دوران اپنیاں فوجاں نوں غذا کھان لئی باتھو دے بیجاں تے انحصار ہونا پیا سی۔
پنجاب وچ، اس پودے نوں عام طور 'تے باتھو ناں نال جانیا جاندا اے اتے ایہہ سردیاں دے موسم وچ بہت زیادہ ملدا اے۔ اس پلانٹ دے پتے اتے جڑاں جویں سوپ، کروریاں اتے پررا-سپھید بریڈ مربعے وئنجن وچ ورتے جاندے ہن، خاص کرکے پنجاب وچ مشہور اے۔
جانور فیڈ
جویں کہ ناں سجھاء دیندے ہن، اس نوں چکن اتے ہور پولٹری لئی فیڈ (پتے اتے بیج دونو) وجوں وی ورتیا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:بوٹے گٹھ:طبی پودے گٹھ:پودے
بارلے جوڑ
گٹھ:کنک گٹھ:کݨک گٹھ:جڑی بوٹیاں
دمودر
دمودر داس اروڑا مشہور پنجابی قصا کار سی ۔ پنجابی وچ ہیر رانجھے دی مشہور پریم کہانی نوں سبھ توں پہلاں قلم بند کرن والے شاعر دمودر داس نیں ۔ اوہناں نے پنجاب دی مشہور لوک داستان ہیر رانجھا نوں سبھ توں پہلاں شعری روپ وچ بیان کیتا اے ۔ ایس رچنا دا روپ قصا اے ۔ ایہدا ناں ہیر دمودر اے ۔
جیون
دمودر دے جیون بارے تھوڑی بہت معلومات اوہناں دی اکو اک رچنا وچوں ملدی اے ۔ کہیا جاندا اے کہ اوہناں دا جم لودھی خاندان دے زمانے وچ ہویا سی تے اکبر دے زمانے وچ اوہناں دی موت ہوئی ۔ اوہناں دا پنڈ بلھارا سی جیہڑا پنجاب دے ضلع چنیوٹ وچ اے ۔اوہ گلاٹی جات دے اروڑا سی ۔ ناؤں دمودر جات گلاٹی، آیا سک سیالی۔
اوہ سیالاں دے پنڈ آ تاں گیا پر اس نے اپنے پچھوکڑ دا کوئی ذکر نہیں کیتا۔ نہ ہی ایہہ دسیا کہ اس دا اتھے آؤن دا کی کارن سی ۔ ہو سکدا اے کہ اوہ کسے نیڑلے پنڈ دا ای ہووے ۔
پیشا
سر رچرڈ ٹیمپل اوہناں دا پیشا پٹواری دسدا اے ۔ پر باوا بدھ سنگھ اوہناں نوں ہٹوانیاں آکھیا اے ۔ دمودر خود لکھدے نیں :
چوچک بہوں دلاسا دتا، تاں دلگیری لاہی۔ آکھ دمودر ہویا دلاسا، ہٹی اتھے پائی۔
ہیر دمودر
لگدا اے کہ اوہناں نے ہیر تے رانجھے دے عشقَ دی کہانی اکھیں دیکھی ہووے :
اکھیں ڈٹھا قصز کیتا، میں تاں گنی نہ کوئی۔ اساں مونہوں الایا اوہی، جو کچھ نظر پئیوئی۔
ایہناں سطراں توں جاپدا اے کہ دمودر نے جھنگ وچ ایہ گھٹنا واپردی دیکھی ۔ ایہ وی ممکن اے کہ اکھیں ڈٹھا والی گل ااوہناں دی اک کلا جگت ای ہووے ۔ اوہناں دی شاعری توں ایہ پتا لگدا اے کہ اوہ اکبر دے ویلے وچ جمے سی ۔
کت نوں آکھاں سدائیں، کوئی اکبر میتھوں دھایا۔ یا بادشاہی جو اکبر سندی، دن دن دون سوائے۔
ہیر دی کہانی دمودر دی زبانی
دمودر توں بعد دے کویاں نے وی ہیر رانجھے دی کہانی نوں لگ بھگ ایسے طرحاں ای لکھیا ۔ ایہ گل ضرور اے کہ ویرویاں وچ تھوڑا بہت فرق پا دتا اے ۔ دمودر دوارا لکھی ہیر دی کہانی کجھ اویں واپری :
بادشاہ اکبر دا راج سی ۔ جھنگ مگھیانا وچ چوچک دے گھر چار پت ہوئے ۔ خان، سلطان، پٹھان تے بہادر۔ پھر دھی نے جنم لیا۔ ناں اس دا رکھیا، ہیر۔ صرفے دی اولاد۔ چوچک نے اس نوں بہت لاڈاں نال پالیا۔ چھوٹی عمرے ہی اس دی منگنی کھیڑیاں دے منڈے نال کر دتی۔ سہیلیاں نال اوہ تیاں کھیڈدی، بیلے وچّ پینگھاں جھوٹدی تے دریا وچّ بیڑی چلاؤندی۔
دیبریسین
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
دمودر
ہیر دی کہانی دمودر دی زبانی
اک دن نورے چندھڑ دی بیڑی نوں لڈن ملاح نے دریا وچّ روڑھ دتا۔ ہیر نے اوہ بیڑی اپنے پتن `تے بنھ لئی۔ اسے گلوں نورے نال جھڑپّ ہو گئی۔ ہیر نے اپنے بھراواں نوں دسن توں بناں ہی چندھڑ دا ٹاکرا کیتا تے اس نوں ہار دتی۔
دیبریسین
دیبریسین ھنگری دا اک شہر اے تے دیس دی ہائیدو بیہار کاؤنٹی دا صدرمقام اے ۔
دمودر
ہیر دی کہانی دمودر دی زبانی
اس ویلے ہی معظم چودھری دے گھر تخت ہزارے دھیدو رانجھا جمیا سی۔ چونہاں بھراواں وچوں سبھ توں چھوٹا سی اوہ۔ چھ سال دی عمر وچّ ہی ماں دا سایہ سر توں اٹھ گیا۔ معظم نے یعقوب وڑائچ دی دھی نال اس دی منگنی کر دتی۔ ویاہ رکھیا ہویا سی کہ معظم وی مر گیا۔ بھراواں دے دل وچّ کھوٹ سی۔ اوہ چھوٹے بھرا دا پھستا وڈھنا چاہندے نیں۔ دھیدو نوں ایہہ گلّ کھڑک گئی تے اوہ گھروں نکل گیا۔ راہ وچّ اک مسیتے ٹھہریا جتھے اک جھیوری دی دھی اس اتے موہت ہو گئی۔ اوہ اپنی ماں نوں آکھن لگی :
دیبریسین
باہرلے جوڑ
گٹھ:ھنگری گٹھ:ہنگری دے شہر گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
دمودر
ہیر دی کہانی دمودر دی زبانی
تے جد ماں نے خود دھیدو نوں دیکھیا تے اوہ وی دل پھڑ کے بیٹھ کے گئی :
لال چھاتیوالا رس پنچھی
لال چھاتیوالا رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے افریقہ دا واسی اے۔
دمودر
ہیر دی کہانی دمودر دی زبانی
ناہیں کڑی آہی سچی، کے اس آکھ سنائی۔ ناہیں ماؤُ پیؤُ جایا، کس زبان صلاحیں۔ ویکھ وکانی جھیورآنی، قدم اٹھیؤسُ ناہیں۔ ہے جے چکھ وڈیرا ہووے، میں آپ نکاح بنھائیں۔
ماں-دھی دے منصوبے دیکھ کے دھیدو اچھوپلے ہی مسیت وچوں کھسک گیا۔
پھر جھناں دے کنڈھے پنجاں پیراں نال اس دی بھیٹ ہندی اے۔ لڈن نے بیڑی وچّ ڈٹھے رانگلے پلنگھ اتے اس نوں سوایا۔ جد ہیر نے اس نوں پلنگھ اتے پئے نوں دیکھیا تاں اوہ اس اتے موہت ہو گئی۔ تے پھر اپنے باپ نال اس دی جان پچھان کرائی۔ دھیدو نے مجھاں چارن دا کم سانبھ لیا۔ چپھیرے ہیر نال اس دے عشقَ دا چرچہ چھڑ گیا۔ سیالاں نے ہیر دا ویاہ رنگ پور کھیڑیا دے پتّ صاحب نال کر دتا۔ رانجھا لاگی بن کے ڈولی نال چلا گیا۔ کھیڑیاں نوں اس اتے شکّ پے گیا۔ اتھوں دوڑ کے اوہ اک تکیئے بیٹھ کے دن کٹی کرن لگا۔
ہیر تے اس دی ننان سہتی دا راج سانجھا سی۔ ہیر نے جھوٹھی-موٹھی دا سپّ لڑا لیا۔ علاج کرن لئی رانجھا جوگی بن کے رنگ پور آ گیا۔ ادھی راتیں کندھ پاڑ کے اوہ ہیر نوں لے کے فرار ہو گیا۔ کھیڑیاں دا واہر تے ناہڑاں دی ہیر رانجھے نوں پناہ۔ معاملہ کوٹ قبولے دے قاضی کول پہنچا تے قاضی نے ہیر نوں کھیڑیاں حوالے کر دتا۔ ربّ دا بھانا ایہہ ورتیا کہ کوٹ قبولے نوں اگّ لگّ گئی۔ اس قہر دے خوف توں ڈر کے قاضی نے ہیر رانجھے دے لڑ لا دتی۔ پھیر اوہ دوویں جنے مکے نوں چلے گئے۔
دمودر دی ہیر اک سکھانت ہے جد کہ وارث شاہ دی رچنا دکھانت وچ مکدی اے ۔ دوہاں دی کہانی وچ ایہو وڈا فرق اے۔
دمودر دے قصے دی بولی ودھیرے کر کے وشکارلی پنجابی ہے پر کدھرے-کدھرے پاتراں(کرداراں) دے بولاں وچّ علاقے دی بولی دی رنگت اے۔ محاوریاں دی چون بڑی ڈھکویں اے ۔ اپماواں، روپک تے النکار عامَ جیون وچوں لئے گئے نیں:
سک سیالیں ہیرے، کیکن جیکن کچا پارا۔ تڑپھے صحیح نہایت مچھی، گلدا پنڈ وچارا۔ وچّ مسیتے چن پھتھیوئی، میں ور نیہیں دیندی۔ بگا شینہ پھرے وچ جھلاں، پوندی دھروہی جیندی۔
دمودر دے قصے وچ پنجاب دے دریاواں، بیلیاں، چرانداں، فصلاں، جٹاں دے نت جیون، ویاہ شادیاں دیاں ریتاں تے رسماں دیاں رانگلیاں جھاکیاں نیں۔ سمچے سماجی جیون لئی وی دمودر نے کئی تتّ ورتے نیں۔ دھیاں بارے ماپیاں دی ذمے داری دی مثال :
ہیر تیرے گھر وڈی ہوئی، کیچے ساک کدائیں۔ آخر مال پرایا ایہو، رکھیا بندی ناہیں۔
دمودر نے ہیر دا قصا لکھ کے بیانیا شعری ادب دی نینھ رکھی اے ۔ ایہ رچنا ایس توں بعد آلے قصا کاراں لئی پریرنا دا آدھار بن گئی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی قصہ کار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں
ضلع میڈیو کمپیڈانو
میڈیو کمپیڈانو اٹلی دا اک ضلع اے۔
ضلع شاہنبے
ضلع شاہنبے ترکی دے صوبہ غازی انتپ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
چک 415 ج ب
چک 415 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
آندرے میری ایمپیر
آندرے میری ایمپیر (André-Marie Ampère) فرانس دا اک فزکس گرو سی۔ اونے الیکٹرومیگنیٹزم تے کم کیتا سی۔
دکھن پٹھار
حوالے
گٹھ:بھارت دا جغرافیہ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا دا جغرافیا گٹھ:پٹھار
دهستان رودبار (شہرستان تفرش)
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان تفرش چ اے ۔
تاتابانیا
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
تاتابانیا ھنگری دا اک شہر اے تے دیس دی کوماروم ایشترگوم کاؤنٹی دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ھنگری گٹھ:ہنگری دے شہر گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
مودود چشتی
خواجہ مودود چشتی بن خواجہ ابو یوسف تساں دی ولادت بمقام چست شریف مورخہ 430 ہجری تے وفات رجب 527 ہجری نوں ہوئی۔ خواجہ قطب الدین مودود چشتی خواجہ ابو یوسف ناصر الدین چشتی (375ہجری  459 ہجری) دے فرزند سن تے خواجہ ابو یوسف ناصر الدین سید ابو نصر محمد سمعان (ہجری   398ہجری) دے فرزند سن - آپ دی وفات دے بعد تہانوں چشت ہرات دے مقام اُتے دفنایا گیا۔
ست سال دی عمر وچ قرآن شریف حفظ کرچکے سن۔تے سولہ ۱۶ سال دی عمر وچ تحصیل علوم ظاہریہ فرماچکے سن۔بعض اہل تریخ دی رائے اے کہ تکمیل علوم ظاہری مشیحت دے بعد بمشورہ شیخ احمد فرمائی اے۔اسی زمانہ وچ منہاج العارفین و خلاصتہ الشریعت تصنیف فرمائی۔ انتیس ۲۹ سال دی عمر وچ والد نے انتقال فرمایا۔تے تہانوں اپنی جگہ بٹھایا تساں اپنے والد دے سچے جانشین سن تے ہدایت خلق وچ والد دی نیابت دا حق ادا کیتا۔چنانچہ کہدے نیں کہ دس ۱۰ ہزار خلفاء تساں دے سن تے مریدین دی تے کوئی انتہا ای نہیں۔
سلاجقہ دے ظہور (429 ھ) دے اک سال بعد سید المشائخ خواجہ قظب الدین مودود چشتی پیدا ہوئے، آل سلجوق دی دور تاسیس (485 ـ 498ھ) انہاں نے اپنی جوانی وچ دیکھیا جدونکہ مسلسل شمشیر زنی نال سلجوقیاں نے اک عظیم سلطنت قائم کر دتی سی، سلاجقہ دے تیہہ سالہ دورعروج (455 ـ 485 ھ) نوں اُنہاں نے اپنے عالم شباب توں لے کر 55 سال دی پختہ عمر تک بچشم سر دیکھیا، جدونکہ الپ ارسلان تے ملک شاہ اول دی بادشاہی تے نظام الملک دی وزارت نے سلجوقی سلطنت دے آفتاب نوں نصف النہار تک پہنچادتا سی، اس دے بعد خواجہ مودود چشتی نے سلجوقیاں دا تیرہ سالہ دور خانہ جنگی (498 ـ 552ھ) وی دیکھیا، جدونکہ ملک شاہ دے بیٹے باہم مصروف پیکار سن، آخر وچ انہاں نے سلجوقی سلطنت دا دور زوال 498 ـ 552ھ) وی دیکھیا، جس وچ محمد تے سنجر اپنے خاندان دے رو بہ زوال قوت نوں سنبھالدے ہوئے نظر آئے، اس دوران وچ سنجر دے 41 سالہ دور حکومت دے ابتدائی 16 سال ای تساں دیکھ سکےـ
القاب
قطب الدین، سلطان خواجہ مودود، آقا مودود چشتی، شمس الصوفیاء، چراغ چشتیاں، مشہور نیں
حالات زندگی
خواجہ قطب‌الدین مودود خواجہ ابو یوسف دی ملاقات شیخ احمد جام ملقب بہ زندہ پیل نال وی ہوئی سی ـ خواجہ ابو یوسف چشتی دا وصال  459 ھ  وچ ہویا تو انہاں دے  وڈے بیٹے خواجہ مودود چشتی انہاں دے  خلیفہ تے جانشین مقرر ہوئے، تساں دے دوسرے بیٹے دا ناں شیخ تاج الدین ابوالفتح سی، خواجہ مودود چشتی نے ابتدائی تعلیم اپنے والد محترم توں حاصل دی۔ قرآن مجید 7 سال دی عمر وچ حفظ کیتا۔ اپنی تعلیم 16 سال دی عمر وچ مکمل دی، تساں 29 برس دی عمر وچ سجادہ نشین ہوئے  تے خلق اللہ  دی ہدایت وچ مشغول ہو گئے، خواجہ قطب‌الدین مودود چشتی مشائخ چشت توں سن تساں دے  مریداں دی تعداد بے شمار سی خلفاء دی تعداد دس ہزار دسی جاندی اے تے خلفاء خاص دی تعداد اک ہزار دسی گئی اے،  جو شخص دلی مراد لے کے آ پ دے  مزار اُتے تن روز جائے اس دی مراد  پوری ہو جاندی اے،  تساں ہمیشہ فقراء تے مساکین دے  نال صحبت پسند کردے سن، نواں کپڑا ہر گز نہیں پہندے سن - خواجہ قطب الدین مودود چشتی خواجہ معین الدین اجمیری چشتی دے وی شیخ الشیوخ سن -
رشد و ہدایت
خواجہ قطب الدین مودودی بن خواجہ ابو یوسف دے خلفاء دی تعداد دس ہزار دسی جاندی اے، اس توں تساں دے حلقہ رشد و ہد اہت دا پتہ چلدا اے، ایہی وجہ اے کہ تساں دا سلسلہ دعوت اس قدر وسعت اختیار کر گیا، اس دے اثرات صرف ہرات تک محدود نہ رہے، بلکہ دور دور علاقیاں مغرب وچ خراسان، عراق، شام تے حجاز تک تے جنوب وچ سیستان، بلوچستان تے برصغیر پاک ہند  تے سندھ تک پہنچے، مغرب وچ تساں دے نظریات دی پرچار تساں دے خلفاء نے کیتی، انہاں وچ خواجہ شریف زندنی، خواجہ عثمان ہارونی، قابل ذکر نیں، خواجہ قطب الدین مودود بن خواجہ ابو یوسفؒ دی عمر 29 برس دی سی جدوں آپکے والد دا انتقال ہویا، تساں نے خرقہ ادارت اپنے والد توں حاصل کیتا تے اپنے والد دے سچے جانشین ثابت ہوئے، تساں نے کسے امیر جاں بادشاہ دے دروازہ اُتے کدی قدم نہیں رکھیا، تساں ہر شخص دی تعظیم و تکریم کردے سن، سلام کرنے وچ ہمیشہ پہل کردے سن، سادہ زندگی بسر کردے تے سادہ لباس پہندے سن،
جدوں اللہ تعالٰی نے آدم دی اولاد نوں دنیا وچ پھیلایا تو انکی تربیت دی وی اشد ضرورت پئی، کیونجے تربیت ای انسان تے حیوان وچ فرق پیدا کرتی اے، چنانچہ اللہ تعالٰی نے اس تربیت دے لئی خود انہی وچاں خاص انساناں نوں منتخب فرمایا تے ہدایات آسمانی کتاباں دی صورت وچ اُتاری، ہدایت دے پہلے درجے وچ پیغمبراں نوں ذریعہ بنایا جنہاں دے آخری پیغمبر ہمارے نبی صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نیں، دوسرے درجے وچ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے سلسلہ اہل بیت دے ذریعے امامین نوں مقرر فرمایا امامین دی تعداد ہر فقہ اسلام دے لحاظ توں مختلف سمجھی جاندی اے، امامین دے نال تیسرا دور اولیاء تے صوفیا دا شروع ہُندا اے، اسلام دی وسعت اولیاء دے دور بوہت زیادہ ہوئی، ہر مسلم اورغیر مسلم دے دل وچ اولیاء دے لئی عقیدت و احترام دا جذبہ اے، اج وی صوفیا دے مزارات اُتے غیر مسلماں دی کثیر تعداد نظر آندی اے، اس دی وجہ ایہ اے کہ صوفیا نے علاقاں دی بجائے دلاں اُتے حکمرانی دی، کسے ولی نے دربار عہدہ جاں تخت و تاج دی تمنا نہاں دی بلکہ خود بادشاہاں نے اولیاء دے درباراں وچ حاضری دی اے، خواجہ معین الدین چشتی توں لیکر داتا گنج بخش لاہوری تے لعل شہباز قلندر سہوانی تک حاکمین وقت چادراں چڑھادے تے حاضری دیدے رہے نیں، مسلماناں دے دلاں وچ حرمت نبی صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم عقیدت اہل بیت تے احترام ے اولیاء وچ وقت دے نال اضافہ ہویا اے، خواجہ قطب الدین مودودی چشتی دے سلسلہ چشتیہ سندھ بلوچستان خصوصاً پاکستان دی کچھ تفصیل پیش اے کیونجے سلسلہ چشتیہ ہندوستان دے بارے وچ پہلے ای بوہت کچھ تحریر موجود اے،
خلفاء تے مریدین
خواجہ قطب‌الدین مودود بن خواجہ ابو یوسف دے خلفاء تے مریدین دی تعداد بے شمار سی تساں دے اک خلیفہ و مرید آپکے فرزند و جانشین جنگلاں وچ گزر بسر کیتی تے جنگلی میویاں تے پتیاں اُتے گزارہ کیتا ـ حاجی‌شریف زَنْدَنی سلطان سنجر دے محترم سن ـ حاجی‌شریف زَنْدَنی دے بعد ہور قطب‌الدین مودود دے مریدان مندر جہ زیل نیں:
معجزات خواجہ مودودؒ
جو شخص تساں دی خدمت وچ حاضر ہُندا تساں اس دے  دل دا حال  مفصل بیاں فرما  دیتے  تے جس دی قبر توں  تساں گزردے اس قبر والے دا حال بیان فرما دیتے، خواجہ مودود چشت دے سارے اکابر تے مشاہخ وقت تابع سن تے تساں دی تعظیم و تکریم وچ انتہا ئی کوشش کر تے سن۔ تساں نے خرقہ ادارت اپنے والد محترم خواجہ ناصر الدین ابو یوسف چشتی توں پہنا سی۔ خواجہ قطب الدین مودود چشتی جداں بلخ پہنچے تو اوتھے دے علما نے تساں دی وڈی مخالفت دی مسعلہ سماع اُتے مناظرہ کرنے دے لئی اک عظیم اجتماع ہویا۔ اس مجلس وچ علمائے بلخ نے جتنے سوالات اٹھائے خواجہ قطب الدین مودود چشتی نے انہاں دے جوابات دتے تے فرمایا اساں ابراہیم بن ادہم دی سنت اُتے قائم نیں۔ اوہ ہمارے پیر سن تے سماع سُنواں کردے سن۔ اس اُتے علما نے کہیا کہ ابراہیم ادہم پیر کامل سن اوہ ہویا وچ اڑا کردے سن اس لئی انہاں دا سماع سننا جائز اے مگر تساں ایسا نہاں کرسکتے۔ خواجہ قطب الدین مودود چشتی اسی وقت مجلس توں اٹھے تے تیز پرندے وانگہوا وچ اڑنے لگے تے علما دی نظراں توں غائب ہو گئے۔ کچھ وقت گزارنے دے بعد مجلس وچ آکر یوں خاموشی توں بیٹھ گئے کہ کسے نوں خبر تک نہ ہوئی۔ فیر تساں دے آنے دا مجلس وچ شور برپا ہو گیا۔ اس مجلس وچ دو ہزار لوگ موجود سن اوہ سب تساں دے مرید ہو گئے مگر بعض ضدی علما اسرار کردے رہے کہ ایہ پرواز والا گھٹ تو بعض جوگی وی کر لیدے نیں۔ اگر جامع مسجد دے حوض وچ پیتا ہویا پتھر تساں دے ولایت دی گواہی دے تو فیر اساں تہاناں مان لینگے۔ خواجہ قطب الدین مودود چشتی نے پتھر ول اشارہ کیتا تو اوہ پتھر تساں دے کول آکر رک گیا۔ پتھر توں آواز آئی اے خواجہ مودو تساں دی ولایت اُتے کوئی شک نہاں۔ بلخ دے علما نے جداں  تساں دی ایہ کرامت دیکھی تو تساں دے قدماں وچ گر پئے تے معافی مانگی۔
جداں تساں دا اس دنیا توں رخصتی دا وقت قریب آیا تو اک وڈا عجیب واقع رونما ہویا۔ خزینتہ الاصفیا وچ لکھیا ہویا اے کہ جداں  تساں اُتے نزع دا وقت طاری ہویا تو تساں بار بار دروازے ول دیکھدے سن جداں کسے دے آنے دا انتظار ہو۔ اسی اثنا وچ اک نورانی چہرے والا شخص آیا اس نے تہاناں اک ریشمی کپڑے دا ٹکڑا پیش کیتا جس اُتے کچھ لکھیا ہویا سی۔ خواجہ قطب الدین مودود چشتی نے اس کپڑے نوں اک نظر دیکھیا تے اپنی آنکھاں اُتے رکھیا تے اس دارفانی توں رخصت ہو گئے۔
اسی طرح لکھیا ہویا اے کہ جداں تساں دی نماز جنازہ ہوئی تو اس وچ بیشمار لوگ آئے جن وچاں تساں دی نماز جنازہ اول رجال الغیب (فوت شدہ بزرگ) نے پڑھائی فیر عام آدمیو نے پڑھی تساں دی نماز جنازہ تن چار دفعہ پڑھی گئی۔ جداں  نماز جنازہ ختم ہوئی تو جنازے دا تابوت خودبخود اٹھ گیا تے تساں دی آخری آرام گاہ ول چلنے لگیا۔ اس کرامت نوں دیکھ کر دس ہزار غیر مسلم لوگ مشرف باسلام ہوئے۔ تساں اس دارفانی توں یکم رجب المرجب 525 ہجری وچ رخصت ہوئے۔ تساں دی آخری آرام گاہ چشت افغانستان وچ اے-
سماع دی حالت وچ کیفیت
خواجہ مودود نوں سماع دا بوہت زیادہ شوق سی تے اوہ اکثر سماع دے مجلس ترتیب دیدے سن جس وچ علما تے مشائخ بوہت وڈی تعداد وچ شریک ہُندے سن، سب دے لئی انواع و اقسام دے لزیز کھا نے مہیا کیدے جادے سن، مجلس سماع دے آغاز تے اختتام تلاوت کلام پاک توں ہُندا سی ـ خواجہ سماع دے درمیان وچ اتنا رودے کہ سب اُتے گریہ طاری ہو جاندا کدی متبسم ہُندے تو روئے انور سرخ ہو جاندا کدی مستی دے عالم وچ آ جادے تے اکثر لوگاں دے درمیان وچاں غائب ہو جادے تے دیر دے بعد نمودار ہُندے حاضرین وچاں اک مرتبہ اک شخص نے سوال کیتا کہ اکثر محفل توں غائب ہو جادے نیں کیتا وجہ اے، تساں نے جواب دتا ائے عزیز من صاحب سماع محبوب دا نورانی لباس زیب تن کر لیتا اے تے سب توں بیگانہ ہو کر اس دے نال یگانہ ہو جاندا اے، جنہاں دی آنکھاں نور معرفت توں روشن ہوں اوہی اس مقام نوں پا سکتا اے ،
لکھتاں
تساں نے پندرہ سال دی عمر وچ کتاب منہاج العارفین لکھ ڈالی، تساں دے  دوسرے کتاب دا ناں خلاصہ الشریعہ اے،
تساں دی دونے لکھتاں سلسلہ خواجگان دے بارے وچ نیں لیکن انہاں دے اصل نسخے دستیاب نہ ہو سکے ـ
چست شریف
چست شریف افغانستان دے صوبہ ہرات وچ واقع اک چھوٹا سا قصبہ اے۔ يہ دریائے ھاری دے شمالی کنارے اُتے ہرات دے مشرق وچ واقع اے۔ ایہ قصبہ 930 عیسوی توں اسی مقام اُتے واقع اے۔ چشت دی وجہ شہرت چشتیہ تصوف دی وجہ توں اے۔ چشتی نظریہ محبت تے برداشت دا درس دیتا اے۔ چست وچ تصوف دی بنیاد ابو اسحاق شامی ناں دے بزرگ نے رکھی۔