cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مدھکالین پنجابی کتھا روپ تے پرمپرا
مدھکالین پنجابی کتھا روپ تے پرمپرا کتاب ونجارا بیدی ولوں لکھی گئی ہے۔ ایہہ کتاب تنّ حصیاں وچّ ونڈی نظر آؤندی ہے۔ پہلے حصے وچّ بیدی نے ترتیب وار مدھکالن(قرون وسطی) کتھا ساہت ،مدھکالن کتھا ساہت دی سرجنا،مدھکالن کتھا ساہت دیاں سرجن پرورتیاں،کتھانک روڑیاں تے روڑ کتھاواں،پنجابی کتھا پرمپرا،مدھکالن کتھا سنسار وغیرہ بارے چرچہ کیتی گئی ہے۔ اس توں بعد 26 دے لگبھگ کتھا روپاں دی وستار پوروک ویاکھیا کیتی ہے۔ پستک دے آخری دو بھاگ سرلیکھ انتکا نمبر 1 اتے انتکا نمبر 2 ادھین درج ہن۔ جس وچّ پہلاں چرچہ کیتے جا چکے کتھا روپاں دیاں ادھارناں وجوں کتھاواں درج ہن۔
پہلے چھ ادھیائے وچّ ہی ونجارا بیدی دی اس کتاب دا منورتھ تے نچوڑ شامل ہے۔ جس ادھین اوہ لکھدے ہن کہ مدھکالن کتھا ساہت نوں عامَ طور تے لوکدھارا اتے لوک کہانیاں دی پرمپرا توں نکھیڑکے سمجھن دا یتن کیتا جاندا ہے،پر اجیہا ادھٔین اپورن تے آنشک ہے۔ ونجارا بیدی نے کتھا ساہت دا بھانوے اوہ لپی بدھّ روپ وچّ پراپت ہویا ہے اتے بھاویں موکھک پرمپرا دوارا وچردا ساڈے تکّ پجا ہے،نوں سمچّ روپ وچّ لوکدھارا دے پرپیکھ وچّ ادھٔین کیتا ہے۔ ایہہ اپنے آپ وچّ ہی اک ولکھن اتے روچک یتن ہے۔ مدھکالن کتھا ساہت دی سرجنا وچّ پورانک کتھاواں تے بودھی ادھواناں،سامی کتھاواں تے روڑیاں،بھگتی لہر ورگیاں پرورتیاں دے پربھاو دا وی ذکر کیتا ہے۔ اس دے انترگت ہی کتھانک روڑھیاں تے روڑھ کتھاواں دے انتر نوں وی درسایا گیا ہے کہ کتھانک روڑھی کسے  کتھا کہانی دا اوہ چھوٹے توں چھوٹا اکائی تتّ ہے،جو اپنے آپ وچّ سمپورن ارتھ رکھدا ہے اتے مڈھ قدیم توں وار وار دہرائے جان کرکے کتھا پرمپرا دا انگ بن گیا ہندا ہے۔ ونجارا بیدی نے کتھانک روڑھیاں نوں تنّ قسم دیاں منیا ہے:-
جدکہ روڑھ کتھا اک وشیس پرکار دی پرمپراگت کتھا کہانی لئی ورتیا جاندا ہے۔ جو کسے وی جاتی کول بہتی ماترا وچّ نہیں ہندیاں۔ ونجارا بیدی پنجابی کتھا پرمپرا اتے مدھکلین کتھا سنسار دے شروعاتی دور بارے دسدے ہن کہ ایہناں دا اتہاس ہڑھپا تے آریائی سبھیتا توں شروع ہندا ہے۔ اس انترگت ہی مدھکالین کتھا روپ باتاں دے سبھاء تے روپ بارے جانکاری دندے ہن۔ باتاں دے انیک روپ ہن پر بیدی نے 26 دے قریب کتھا روپاں دی چرچہ کیتی ہے۔ ایہہ پرمکھّ مدھکلین کتھا روپ لکھے ہن اتے انتکا نمبر 1 وچّ درج سبندھت کتھا روپاں دیاں کتھاواں نوں وی ادھارن وجوں ایہناں وچّ شامل کر لیا ہے:-
باتاں
روپ اتے وشے دے پکھوں انی ونّ-سونتا ہے کہ اک پریبھاشا وچّ بننا سہج نہیں| پر ونجارا بیدی نے بات دے کجھ مول تتّ درسائے ہن ،جناں نوں مکھ رکھدیاں باتاں دی پریبھاشا سہج ہو جاندی ہے| ایہہ تتّ ہن:- باتاں نوں سبھاء پکھوں تنّ ورگاں وچّ ونڈیا ہے:- اس طرحاں باتاں لوک من دی برتانتک ابھوکتی ہن اتے ایہہ تنوں لچھن مدھکال دے سارے کتھا ساہت وچّ اجاگر ملدے ہن |پنجابی دی سبھ توں چھوٹی بات چار سطراں دی ہے پر برتانت ادبھت ہون کرکے روچک ہے | کر کہانی کلیا سن کہانی ڈوریا انھے چور پکڑھیا تے لوط مگر دوڑیا
کتھا
پنجابی وچّ کتھا شبد بھاویں کہانی وجوں وی ورتیا جاندا ہے ،پر سہج روپ وچّ اک خاص پرکار دے اپدیشاتمک پرسنگ جاں برتانت لئی پریوگ ہندا ہے ،جو کسے سنکلپ دی دڑھتا وجوں سروتیاں اندر نیتک قدراں قیمتاں نوں اجاگر کرن لئی سنائے جاندے ہن | بیدی نے کتھا شبد دے تنّ ارتھ درسائے ہن؛ پر ونجارا بیدی نے اک وشیش طرحاں دے برتانت والی رچنا دے ارتھاں وچّ ہی کتھا پد دا پریوگ کیتا ہے | انتکا نمبر 1 دے ادھین ‘’’بھرتھری تے پنگلا‘’’ کتھا دا حوالہ دتا ہے |
ساکھی
ساکھی شبد سنسکرت دے شاکسی دا تتبھو ہے ،جس دا ارتھ گواہی ہے جاں اکھیں دیکھیا سچ| پر ونجارا بیدی ساکھی نوں لوکدھارا دے انترگت مندے ہن کیونکہ ایہہ تتھّ اتے متھّ ،منوتاں تے وشواش دی مس توں اپجیا ہویا لوک سچ ہندی ہے | اس لئی ساکھیاں وچّ کسے مہانپرش دا جو مہاندرا اگھڑھدا ہے اوہ پورانک اتے واستوک ناں لگدا ہویا وی یتھارتھ لگدا ہے ونجارا بیدی انتکا نمبر 1 وچّ ساکھی ادھین مہراں دے کولے تے سولی دا سول ساکھی دا حوالہ دندے ہن |
سخن
سخن کسے ست،نیتک جاں ادھیاتمک کتھن اپر ادھارت برتانت ہے ، جس وچّ مسلمان پیر فقیر آدی دے بچن بلاس اتے پنّ کرم دی چرچہ ہندی ہے | ونجارا بیدی انوسار اس چرتر دے تنّ کتھا روپ ملدے ہن ؛ انتکا نمبر 1 وچّ ‘’’بگانی وستو‘’’، ’’’بھروسہ‘’’ سخناں نوں پیش کیتا گیا ہے |
بچن
سخن وانگ بچن وی کسے ست بچن دے دوآلے اسری کتھا ہے | بچن وچّ عامَ تور اتے کسے گورو بھگت ،سادھ فقیر دے ست بچناں دوآلے برتانت اساریا گیا ہندا ہے | ونجارا بیدی نے بچناں دی ورگونڈ وی کیتی ہے ؛ بچناں سبندھی ونجارا بیدی مایہ، حکم''، سنسار کہ گتِ’’’، ’’’﻿2 > 2   پرمان وی دتے ہن|
مصلے
مصلے وچّ کسے پیر پیغمبر جاں مہانپرش دے ست کرم دے برتانت دوارا کسے سدھانت دی ویاکھیا کیتی جاندی ہے | بیدی نے انتکا 1 وچّ حوالے وجوں بابا فرید نال سبندھت مصلے ‘’’شکر دیاں ڈھیماں’’’ نوں پیش کیتا ہے |
مہاتم
مہاتم اک وشیس پرکار دی دھرم کتھا ہے ،جس وچّ کسے دھارمک کرم کانڈ ،ورت ،اشنان ،دان پنّ دی وڈیائی،کسے دھرم استھان دی یاترا جاں اشنان دے پنّ پھل دا مہتو کسے برتانت دوارا پرگٹایا گیا ہندا ہے | انتکا نمبر 1 وچّ مہاتم کتھا روپ دے حوالے وجوں ‘’’اکادشی مہاتم’’’ دا ذکر کیتا گیا ہے |
پرمان کتھا
پرمان اک وشیش پرکار دی کتھا ہے ،جس وچّ کسے سنکلپ ،پرمارتھ ،گیان ،وچار جاں منوت دی پروڑتا جاں ویاکھیا کیتی ہندی ہے ،بھاوَ کہ سوخم سنکلپ نوں ستھول برتانت وچّ سرجیا گیا ہندا ہے | ونجارا بیدی نے ‘’’ہتھوں ہتھ نبیڑا’’’، ’’’دانے-دانے اپر مہر ‘’’، ’’’روح دا بھرمن‘’’ پرمان کتھا روپ وجوں درسایا ہے |
سدھی
سدھی اک وشیش پرکار دی منتر کتھا ہے ،جسدا ودھی پوروک سرون کرن نال ،سہج بھاوَ وچّ ہی روگی دا اوہ خاص روگ دور ہو جاندا ہے ،جس نال سبندھت اوہ سدھی ہے | ونجارا بیدی نے انتکا نمبر 1 وچّ ‘’’ادھ سیس دی سدھی ‘’’دا حوالہ دتا ہے |
مڈھی تے اصلے
ایہناں کتھاواں وچّ کسے وستو ،پرانی ،روپ-رنگ ،پرکرتک پرپنچ دے مڈھ بجھن جاں کارن نوں گھٹنا دوارا پیش کیتا ہندا ہے ،جو مول وچّ لوک من دی ہی ابھویاکتی ہے| اسلامی متھاں ،منوتاں تے سنکلپاں دے ادھار اپر جنہاں مڈھیاں دا نرمان ہویا ،اوہناں نوں اصلا کیہا جاندا ہے | ونجارا بیدی نے ‘دھنی دی چھونی ‘ مڈھی دا ذکر کیتا ہے|
حکایت
حکایت سنکھیپ تے اکہری گھٹنا والی اک اجیہی کہانی ہے ،جس وچّ کوئی نیتک اپدیش جاں سکھیا دین لئی جیون دی کسے حقیقت نوں گلپ روپ وچّ ورتیا جاندا ہے| انتکا نمبر 1 وچّ حکایت کتھا روپ دے ادھین ‘انگور کھٹے ہن ‘،چاند کی کتھا ،ریچھ اور لومڑھی’، دانے توں بھنڈار ‘،حکایتاں نوں ورتیا گیا ہے|
چرتر ،چلتر
چرتر کسے پرانی دے آچرن، چال-ڈھال، کرنی کیرت نال سبندھت برتانت ہے ،جو پاٹھکاں سروتیاں وچّ نیتک قدراں قیمتاں ابھارن لئی رچیا جاندا ہے |اس دے الٹ چلتر وچّ تینویں دے مکر فریب دا برتانتک بمب ہندا ہے| ونجارا بیدی نے چلتر ‘سچ کہ کوڑھ’ دا حوالہ دتا ہے|
بجھاول کتھا
اوہ کتھا جس وچّ بجھارت اتے اڑاؤنی دے مول تتّ برتانت دے ادھار بنائے جان اتے بجھارت دے بجھن ،اڑاؤنی دے سلجھن تے کوئی رہسّ پرگٹ ہووے ،بجھاول کتھا ہے | ونجارا بیدی نے انتکا نمبر 1 دے ادھین ‘چندو چودویں رات’ بجھاول کتھا دا حوالہ دتا ہے|
پریت کتھا
منکھ دی اپنے نالوں ودھیرے بلوان ،وکرال اتے رہسمئی شکتیاں نال جوجھن اتے اوہناں نوں پراجت کرن دی سہج بھاونا وچوں پریت کتھا دا جنم ہویا |ایہناں کتھاواں دے پاتر بھوت ،پریت ،جنّ، آدی ہن | ونجارا بیدی انوسار پریت کتھا دی پرمپرا بڑھی ہی پراچین ہے اتے پورانک جگت نال جا جڑدی ہے | پراناں وچّ پساچ ،جکھ ،کنّ، بیر آدی دا الیکھ ہے |
جنور کتھا
جنور کتھا وچّ پرمکھ پاتر کوئی پشو-پنچھی ہندا ہے ،جس دا بھوتک تے مانسک ووہار منکھاں ورگاں ادبھت لگدا ہے اتے واستوکتا دا بھرم وی بنیا رہندا ہے| ونجارا بیدی نے جنور کتھا دیاں چار ونگیاں وی درسائیاں ہن ؛ •	نیتی کتھاواں •	مڈھیاں •	نائک پشو پاتر والیاں کتھاواں •	سہائک پشو پاتر والیاں کتھاواں جنور کہانی وجوں بیدی نے ‘چڑھی وچاری کیکر جیوے ‘ دا ذکر کیتا ہے |
نیتی کتھا
نیتی کتھا پد انگریزی شبد ( Fable ) دا سمانارتھک ہے |ایہہ اک طرحاں دی اپدیشاتمک کتھا ہے ،جس وچّ کسے جیون وہار ، جگت جاں نیتک سکھیا نوں  برتانت وجوں پیش کیتا گیا ہووے | اس کتھا دی ولکھنتا اسدے انت وچّ دتے اپدیش وچّ ہندی ہے | ونجارا بیدی انوسار نیتی کتھاواں دا سبھ توں پراچینتم سنکلن ‘ایسپ پھیبلج’ ہے اتے بھارت وچّ نیتی کتھاواں دے  دو پرسدھ سنکلن ‘پنچتنتر ‘ اتے ‘ہت اپدیش ‘ ہن |
دنت کتھا
دنت کتھا اک اردھ اتہاسک رچنا ہے ،جس وچّ تتھّ اتے متھّ دا سنجوگ ہندا ہے |اس دے نرمان وچّ یتھارتھ ، کلپنا اتے پرمپرا تنوں تتّ اس طرحاں اوت-پوت ہندے ہن کہ اک مہان اتے گورومئی سچ بن کے ابھردے ہن | ونجارا بیدی انوسار دنت کتھاواں دی ولکھنتا  ہی ایہہ ہے کہ ایہہ اتہاس ولّ مکھ کرکے تردیاں ہن اتے دنت کتھاواں دی سرجناں دیاں تنّ پرورتیاں وی درسائیاں ہن ؛ •	دھارمک پرورتی •	پریم دی پرورتی •	بل پراکرم اتے ساہس دی پرورتی انتکا نمبر 1 وچّ دنت کتھا دے ادھین ‘بیبی پاکدامن ‘،’ لسی دا چھپڑ’،’غیب غازی’ دنت کتھاواں دا ذکر کیتا گیا ہے |
گلاں
گلاں لگھو کتھاواں ہن ، جہناں ادھین جیون وچّ واپردیاں نکیاں –نکیاں گھٹناواں نوں کلپنا دی پٹھّ چاڑ کے روچک روپ دے لیا جاندا ہے |جد کسے گلّ وچّ برتانت دا تتّ آ گیا تاں اوہ کتھا بن جاندی ہے |ایہہ برتانت سوخم وی ہو سکدا ہے اتے ستھول وی | ونجارا بیدی نے ‘مہمان ‘،’ربّ ملائی جوڑھی’ گلاں دا نمونہ وی پیش کیتا ہے |
ہساونی
سدھارن تور تے ہساونی پد کسے وی ہاسے –ٹھٹھے دی کتھا لئی ورت لیا جاندا ہے ،پر ونجارا بیدی انوسار ایہہ اک خاص ونگی دی کتھا ہے ،جس وچّ کسے کل ، جاتی ، قبیلے آدی جاں اک طرحاں دا دھندا کرن والے پیشاوراں اتے کٹاخش ہندا ہے | ونجارا بیدی نے ‘ملاں دی داہڑ’،’قسمت دی گلّ ‘ ہساونیاں دا ذکر وی کیتا ہے |
پھکڑ
پھکڑ شبد عربی دے فقر دا وکرت روپ ہے ، جسدا ارتھ ہے درویش جاں فقیر| پر ونجارا بیدی انوسار پنجابی وچّ پھکڑ اوہ کتھا ہے ، جس وچّ لنگ سبندھاں ،کامورتی نال سبندھت کسے انوبھوَ جاں برتانت دا ، سداچارک مناہیاں توں لاپرواہ ہو کے ،بڑھی بیباکی نال ورنن کیتا گیا ہووے | ونجارا بیدی نے پھکڑ ‘ستھرا جی کے ،’ چن بدلی وچّ ‘ نوں انتکا نمبر 1 وچّ پھکڑ کتھا روپ ادھین پیش کیتا ہے|
گپّ
گپّ وچّ گلّ نوں ودھا چڑھ کے بیان کیتا جاندا ہے ،نرمول رس گپاں دوارا ہی مانیا جا سکدا ہے | بیدی انوسار گلاں دا ریڑکا پائی رکھنا پنجابی سبھاء ہے ،اسے لوک برتی نے گپّ  نوں وکھرا کتھا روپ پردان کیتا ہے | ونجارا بیدی نے گلاں دا شاہ گپّ دا حوالہ وی پیش کیتا ہے |
چٹکلہ
چٹکلہ چٹکی پد توں بنیا ہے ، جس دا ارتھ ہے ، بہت گھٹّ ماترا وچّ چونڈی بھر | جس طرحاں چونڈی بھر کے کسے دے کتکتاری کڈھی جا سکدی ہے جاں چٹکی مر کے کسے دا دھیان کھچیا جا سکدا ہے ،اسے طرحاں چٹکی بھر شبداں نال کسے دے من بدھ دی ترنگ نوں جھٹکا دینا ہی چٹکلہ ہے | چٹکلے وچّ کوئی سوخم جہی نزاکت ہندی ہے ،جو کئی وار وینگ ، ورودھابھاس جاں شکتی چپلتا اتے ادھارت ہندی ہے | ونجارا بیدی نے ‘بوجھ ‘،مورکھ چٹکلیاں دا ورنن وی کیتا ہے |
کہاوت
کہاوت شبد بھاویں اکھان دے پریائ وجوں روڑھ ہو گیا ہے ،پر ایہہ شبد اس لگھو کتھا لئی وی پریوگ کیتا جاندا ہے جو کسے کتھن دے سار تتّ دا برتانتک وستار ہووے جاں کسے اکتی نال سبندھت ہووے | اکھان اتے کتھا وچوں اک دی مول برتی کاوک ہے اتے دوجے دی برتانتک ہے |
ٹوٹکا
ٹوٹکا شبد ٹووٹ توں بنیا ہے ،جس دا ارتھ ہے ٹوٹا جاں ٹکڑا | ٹوٹکا لگھو پر روچک رچنا ہے ،جس وچّ کسے وہارک ،سکھیا ، جیون جگت اتے نیتک اپدیش آدی نوں برتانت دوارا درڑھ کروایا جاندا ہے | ونجارا بیدی نے عقل مند ٹوٹکے نوں پیش کیتا ہے |
متھّ
انت وچّ پستک سوچی اتے انکرمنکا دا بؤرا دتا گیا ہے ۔
حوالے
گٹھ:لوکدھارا گٹھ:پنجابی کتاباںگٹھ:کتاباںگٹھ:پنجابی ساہت
دهستان طاهری
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان کنگان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان کنگان ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
چک 75 ڈبلیو بی
چک 75 ڈبلیو بی  ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
جیانیانگ
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ فوجیان دے شہر
جیان اوؤ
ایہہ چین دے صوبے ‏فوجیان چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ فوجیان دے شہر
پٹر نیولا لیمر
پٹر نیولا لیمر مڈغاسکر دے جزیرے دا اک نیولا لیمر اے۔
گٹھ:لیمر گٹھ:نیولا لیمر
جنجیانگ
ایہہ چین دے صوبے ‏فوجیان چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ فوجیان دے شہر
اپارلاکٹس موڈسٹس
اپارلاکٹس موڈسٹس چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ال ڈوراڈو کاؤنٹی
ال ڈوراڈو امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
اپارلاکٹس مورنسس
اپارلاکٹس مورنسس چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ڈارنبرن
گٹھ:آسٹریا دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
فریسنو کاؤنٹی
فریسنو امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کیلیفورنیا دیاں کاؤنٹیاں
سرداب غیبت
سرداب غیبت اس مقام نو‏ں کہیا جاندا اے جو عراق دے شہر سامرا وچ روضۂ امام علی نقی تے امام حسن عسکری (حرم عسکریین) دے شمال غرب وچ موجود اے ۔ اس مقام دے متعلق کہندے نيں کہ ایہ جگہ گرمی دے موسم وچ امام علی نقی تے امام حسن عسکری دے رہنے تے عبادت کرنے دی جگہ سی ۔روایات دے مطابق امام مہدی نو‏ں انہاں دے والد دے زمانے وچ تے انہاں دے بعد اس جگہ دیکھیا گیا ۔اسی وجہ تو‏ں اسنو‏ں سرداب غیبت دا نام دتا گیا۔
بعض اہل سنت مؤلفین ادعا کردے نيں کہ شیعہ معتقد نيں کہ مہدی پیدائش دے بعد اسی تہہ خانہ وچ مخفی ہوئے تے اسی جگہ تو‏ں انہاں دی غیبت دا دور شروع ہويا تے غیبت دے زمانے وچ وی اسی جگہ رہندے نيں ہور اسی تہہ خانے تو‏ں اوہ ظہور کرے گا لیکن شیعہ دے مآخذاں وچ ایسا اعتقاد مذکور نئيں اے ۔ thumb|سرداب غیبت
تاریخچہ
سرداب وچ امام زمانہ دی غیبت تو‏ں متعلق خبر دا قدیمی ترین مآخذ بلخی (موت:٦۵۸ق) دا قول مذکور اے۔لیکن اس نے اس دے نقل دا مآخذ ذکر نئيں کیتا ۔زیادہ احتمال ایہ اے کہ علمائے اہل سنت وچو‏ں ذہبی(۷۴۸ق) نے لکھیا : فرزند امام حسن عسکری(ع) نو سال دی عمر یا اس تو‏ں کم سن وچ سال۲٦۵ق. نو‏ں غائب ہويا، اس زمانے وچ اوہ سامرا دی سرداب وچ داخل ہويا پھر اس دے بعد اسنو‏ں دیکھیا نئيں گیا ۔ذہبی نے عام لوگاں دے امامیہ دے بارھواں امام دے سرداب وچ غائب ہونے دے اعتقاد دی بنا اُتے اس خبر نو‏ں نقل کیتا اے ۔ ایہ عقیده پنجويں صدی دے بعد شائع ہويا تے اسکے بعد ابن خلدون ورگے اہل سنت دے بعض دانشمنداں دے توسط تو‏ں شائع ہويا.
پہلی مرتبہ خلفائے عباسی وچو‏ں الناصر لدین الله دے توسط تو‏ں اس سرداب وچ مرمت دا کم انجام پایا تے ایتھ‏ے منصوب کتبے اُتے شیعاں دے بارہ آئمہ دے اسما تحریر لکھوائے ۔
محل وقوع
thumb|سرداب وچ داخلے دا منظر ایہ سرادب حرم عسکریین(ع) دے صحن دی مغرب دی طرف سمت شمال وچ واقع اے تے طول تاریخ وچ ایتھ‏ے کئی مرتبہ تعمیرات دا کم ہويا بلکہ حرم عسکریین(ع) دی تعمیر و مرمت دے موقع اُتے اس وچ ہمیشہ ایتھ‏ے تعمرات ہوئیاں ۔گذشتہ زمانے وچ حضرت نرجس خاتون دے مرقد دے پاس تو‏ں سرداب نو‏ں جاندے سن ایہ صورت حال سال ۱۲۰۲ ق. تک باقی رہی ۔ مذکورہ سن وچ احمد خان دنبلی نے سرداب وچ جانے دے لئی اک جدا راستہ شمال دی طرف تو‏ں بنوایا ،روضۂ عسکریین تو‏ں جانے والے راستے نو‏ں بند کروایا تے سرداب دا اک علیحدہ صحن بنوایا جس دا طول و عرض ٦۰ میٹر تے ۲۰ میٹر سی ۔
بہرحال ایہ سرداب طول تاریخ وچ اس قدر لوگاں دے درمیان اک قابل اہمیت دے طور اُتے مورد توجہ رہی کہ ہنرمنداں نے آئینہ بندی تے قیمتی و نفیس لکڑی دے ذریعے آراستہ و پیراستہ کیتا کہ جس دے آثار دوران عباسیاں دی خلافت تک باقی رہے ۔
کھوہ
تہہ خانے وچ موجود چھوٹے جہے کمرے دے اک کونے وچ کنواں(کھوہ) موجود اے کہ جس دے متعلق شیعہ معتبر منابع وچ کنواں یا امام مہدی دے مقام غیبت دے طور اُتے کسی قسم دا کوئی اشارہ موجود نئيں اے تے نہ ہی شیعہ بزرگ علما اس دے متعلق کوئی اعتقاد رکھدے نيں ۔
اس مقام اُتے امام علی نقی تے امام عسکری دے وضو کرنے دا اک حوض موجود سی تے شیعہ زائرین اس مقام تو‏ں بطور تبرک اس جگہ مٹی اٹھاندے سن جو آہستہ آہستہ گہرا ہوندا گیا ایہی مقام بعد وچ غیبت دے کنواں دے نام تو‏ں معروف ہو گیا ۔
محدث نوری صاحب مستدرک کہندے نيں : ایتھ‏ے موجود خدّام نے اپنے ذاتی مادی تے دنیاوی مقاصد دے تحت اس خرافہ نو‏ں رواج دتا تے اس مقام نو‏ں چاہ غیبت دے نام تو‏ں معروف کیتا ۔ اوہ خادمین ایتھ‏ے  آنے والے زائرین تو‏ں  پیسے لے کے اس جگہ دی خاک  انہاں نو‏ں دیندے ۔
شیخ العراقین نے اس نادرست اقدام نو‏ں روکنے دے لئی اس کنواں نو‏ں پر کروا کے بند کردتا تے اسدے دروازے نو‏ں بند کر دتا لیکن خدام نے بعد وچ پھر اسنو‏ں کھول دتا ۔
بم باری
۱۳۸۴شمسی دی سوم اسفند(بمطابق 22 فروری2006 عیسوی) تے ۱۳۸٦شمسی دی ۲۳ خرداد(بمطابق 13 جون2007عیسوی) نو‏ں ایتھ‏ے بم باری کيتی گئی جس دے نتیجے وچ سرداب دا اک حصہ منہدم ہو گیا ۔
اہل سنت دے نزدیک سرداب
اہل سنت دے بعض مؤلفین شیعاں دی طرف نسبت دیندے نيں :شیعہ معتقد نيں کہ مہدی موعود اس سرداب وچ پنہاں اے اسی مقام تو‏ں ظہور کرے گا ہور گھڑسواراں دی اک جماعت ایتھ‏ے کھڑے نيں تے مہدی دے باہر آنے دے منتظر نيں ۔
علامہ سید مرتضی عسکری اس سرداب غیبت دے متعلق کہندے نيں : مصری عالم دین  شیخ محمود ابوریہ کہ جو کتاب عبدالله سبا دے مطالعے دے بعد شیعہ ہويا تو اس نے مینو‏ں مصر تو‏ں خط وچ لکھیا :تسیں شیعہ حضرات ہر جمعہ دے عصر دے وقت گھوڑےآں اُتے سوار ہتھواں وچ شمشیر سونتے ہوئے سرداب غیبت دے دروازے دے سامنے کھڑے ہوندے ہوئے کہندے ہوئے : یابن الحسن! ظہور کرو تے خروج کرو۔ميں نے اس دے جواب وچ لکھیا : میں بغداد وچ پیدا ہويا ہاں تے اک مدت تک سامرا وچ مقیم رہیا ہاں ميں نے تو اوتھ‏ے ایسی کوئی چیز نئيں دیکھی ۔ایسی کوئی گل سچائی اُتے مبنی نئيں اے ۔
آیت اللہ لطف اللہ صافی گلپائگانی ہور اسدے بارے وچ لکھدے نيں ؛ایہ افتراپردازی تے بہتان ابن خلدون تے ابن حجر ورگے اہل سنت دی جانب تو‏ں جعل کردہ نيں تے شیعہ دشمنی ،اہل بیت تو‏ں انحراف بنی امیہ تے خاندان رسالت دی طرف جھکاؤ دی بنیاد اُتے نيں .ایہ تے انہاں دے بعد آنے والے مصنفین شیعہ کتب تو‏ں انہاں دے عقائد تے شیعہ نظریات بیان کرنے دی بجائے جعل تے افترا پرادازی دا سہارا لیندے نيں یا اپنے تو‏ں پہلے مؤلفین دی دروغگوئیاں نو‏ں شیعاں دی نسبت ملاک تے معیار قرار دیندے نيں اس طرح خود تے دوسریاں نو‏ں گمراہ کردے نيں ۔
شیعاں وچ کسی نے وی ایہ نئيں کہیا :امام مہدی سامرا دی سرداب وچ غائب اے بلکہ تمام شیعہ تالیفات تے کتب اس واقعے دی تکذیب کردیاں نيں ۔
بلکہ شیعہ اعتقاد رکھدے نيں کہ قیام امام زمانہ مکہ وچ کعبہ دے پاس تو‏ں ہوئے گا۔
ایمیشلی
ایمیشلی آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع ایمیشلی دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
بیمارحا نیولا لیمر
بیمارحا نیولا لیمر مڈغاسکر دے جزیرے دا اک نیولا لیمر اے۔
وینر نیوشٹڈ
گٹھ:آسٹریا دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
کیلبیجیر
کیلبیجیر آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع کیلبیجیر دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں
Ismailli
لونگیانگ
ایہہ چین دے صوبے ‏فوجیان چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ فوجیان دے شہر
نہج الفصاحہ (کتاب)
نہج الفصاحہ پیغمبر اکرمؐ دے کلمات قصار، اخلاقی فضائل تے اخلاق دے موضوع اُتے دتے گئے بعض خطبےآں اُتے مشتمل اک کتاب اے جسنو‏ں ابو القاسم پایندہ نے مرتب کيتا ا‏‏ے۔
اس کتاب نو‏‏ں اس لئی نہج الفصاحہ ناں دتا اے کہ پیغمبر اکرمؐ نے اک حدیث وچ فرمایا اے: «‌انا افصح العرب؛ وچ عرب دا سب تو‏ں زیادہ فصیح فرد ہاں۔»
کتاب دا موضوع
اس کتاب دے مولف ابو القاسم پایندہ نے پیغمبر اکرمؐ دے کلمات نو‏‏ں فضائل تے اخلاق دے موضوع وچ جمع آوری د‏‏ی اے تے فقہی احادیث وغیرہ نو‏‏ں ذکر کرنے تو‏ں اجتناب کيتا ا‏‏ے۔ مولف خود اس کتاب دے موضوع تے اس بارے وچ دقت نظر دے بارے وچ لکھدا اے:
اس مجموعے وچ بعض احادیث امام علیؑ د‏‏ی وی نقل ہوئیاں نيں تے بعض موارد وچ مفہوم، معنی بلکہ لفظ وی یکسان نيں۔ اس بارے وچ مؤلف ایويں کہندا اے:
کچھ مؤلف دے بارے وچ
ابو القاسم پایندہ، مترجم، مصنف، تے معاصر ایرانی صحافی ا‏‏ے۔ 1278 ش نو‏‏ں ایران دے شہر نجف آباد وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم اپنے شہر وچ حاصل کيتا تے ۱۳۰۱ تو‏ں ۱۳۰۹ ش تک علوم منقول تے معقول نو‏‏ں اصفہان وچ حاصل کيتا تے شیخ محمود مفید تے شیخ محمد گنابادی، المعروف خراسانی دے پاس منطق تے فلسفہ پڑھیا۔
۱۳۱۱ش نو‏‏ں تہران چلے گئے تے صحافت شروع کیتی۔ آپ بہت اچھے مترجم تے مصنف سن ۔ آپ فارسی تے عربی ادب وچ وی مہارت رکھدے سن جدو‏ں کہ انگلش تے فرانسوی بولی تو‏ں وی آشنائی رکھدے سن ۔ صحافت د‏‏ی دنیا وچ تجربہ رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں سلیس تے غلطیاں تو‏ں عاری نثر لکھنے وچ مہارت رکھدے سن ۔ آپ دے کماں وچو‏ں اک عربی کتاباں دا سلیس تے فصیح ترجمہ کرنا ا‏‏ے۔ آپ دا قرآن دا ترجمہ پہلی بار 1336ھ نو‏‏ں نشر ہويا جو معاصر ترجموں‏ دے لئی اک چنگا قدم سی تے پایندہ دا سب تو‏ں اہ‏م علمی کم سی۔ اس ترجمے د‏‏ی خصوصیت سلیس تے سادہ ہونا ا‏‏ے۔ آپ فارسی ادب وچ دستان نویسی وچ وی بے نظیر نيں؛ تے کہانیاں د‏‏ی مختلف کتاباں نشر ہوئے چکيت‏یاں نيں۔ آپ سرکاری عہدےآں اُتے وی فائز رہ‏‏ے۔ تہران وچ سکونت دے بعد وزارت موصلات وچ ملازمت کيت‏‏ی تے اوتھ‏ے تو‏ں وزارت اوقاف منتقل ہوئے۔ کچھ عرصہ فرہنگستان ایران دے جنرل سیکرٹری رہے تے 1326ش نو‏‏ں ادارہ تبلیغات د‏‏ی ریاست تک پہنچے۔ ايس‏ے طرح مجلس مؤسسن دے دوسرے دور وچ عضو رہے تے ايس‏ے طرح مجلس شورای ملی دے اکیہويں تے بائیہواں دور وچ نجف آباد دے نمائندہ وی رہ‏‏ے۔ آپ دے تقریبا 40 علمی اثر چھپ چکے نيں۔
کتاب دا ڈھانچہ
یہ کتاب ۳۲۲٧ حدیث تے دو ضمیمے: پہلا ضمیمہ آنحضرتؐ دے خطبے تے دوسرا ضمیمہ آپؐ دے تمثیلات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
اسی طرح مؤلف نے اک طویل مقدمہ وی لکھیا اے جس وچ نہج الفصاحۃ لکھنے د‏‏ی وجہ، رسول اکرمؐ د‏‏ی فصاحت، آپؐ د‏‏ی تریخ تے بعض دوسرے موضوعات نو‏‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔
اس کتاب نو‏‏ں الف بائی ترتیب تو‏ں لکھیا اے جس وچ حدیث دے پہلے حرف دے مطابق ترتیب دتا ا‏‏ے۔ لیکن بعد دے ترجموں‏ تے ترتیب وچ کتاب د‏‏ی احادیث نو‏‏ں موضوع دے مطابق منظم کيتا ا‏‏ے۔
اشاعت
یہ کتاب 1324 ش نو‏‏ں پہلی بار عربی بولی وچ فارسی ترجمے دے نال شائع ہوئی۔ جس وچ فارسی ترجمہ حدیث دے مد مقابل ايس‏ے صفحے وچ درج کيتا گیا۔ تے 1336ش نو‏‏ں پایندہ دے طویل مقدمے دے نال دوبارہ تو‏ں نشر ہوئی۔ تے 1362 ش نو‏‏ں اک بار فیر تو‏ں انتشارات جاویدان د‏‏ی کوششاں تو‏ں منتشر ہوگئی۔
یہ کتاب بعد دے سالاں وچ جدید فصل بندی تے ترجموں‏ دے نال مختلف انتشارات تو‏ں چھپ گئی۔
مآخذ
گٹھ:پندرہويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ کتاباں حدیث گٹھ:کتاب شناسی پیغمبر اسلام گٹھ:کتاباں گٹھ:شیعہ کتاباں
لونگھائی
ایہہ چین دے صوبے ‏فوجیان چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ فوجیان دے شہر
آبادان
گٹھ:ایران
ضلع پختاچی
ضلع پختاچی  ازبکستان دے صوبہ نوائی دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ ضیاءالدین (شہر) اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،14،600 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 1370 مربع کلومیٹر اے ۔نقشے چ ایہ ضلع 9 نمبر اتے اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ سمرقند دے ضلعے
بر صغیر دیاں انسانی نسلاں
ہن تک برصغیر پاک و ہند دا جو نسلیاتی مطالعہ ماہرین نے کیتا اے اس دے مطابق ایتھ‏ے چھ نسلاں د‏‏ی نشان دہی د‏‏ی ا‏‏ے۔ قدیم ترین نسل نیگرو سی جو باہر تو‏ں آئی سی۔ اس دے بعد کاکیشائی نسل اس سرزمین اُتے آئی۔ انہاں دے بعد ایتھ‏ے منگول نسل ایتھ‏ے وارد ہوئے تے فیر ایتھ‏ے رومی النسل دے لوک آئے۔ وادی سندھ د‏‏ی رہتل تک ایتھ‏ے پنجاں نسلاں گھل مل ک‏ے اک نسلی وحدت وچ تبدیل ہوئے چکياں سن۔ پاکستان دے علاقے وچ ایہ اختلاط زیادہ وسیع تے ہمہ گیر ا‏‏ے۔ بہ نسبت بھارت دے اس دے بعد ایتھ‏ے آریا آئے ۔
وادی سندھ دے زمانے وچ پاکستان د‏‏ی سرزمین اُتے نسلی طور اُتے کاکیشائی عنصر دا غلبہ سی۔ رومی نسل عموماً دراوڑی سبھیاچار تو‏ں وابستہ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس نسل دا اثر وسیع سی۔ منگول نسل دا اجتماع برصغیر دے شمال مشرقی کونے تے شمالی پٹی وچ رہیا ا‏‏ے۔ پاکستان دے موجودہ شمالی علاقےآں وچ اس نسل دا غلبہ ہن وی دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ ایہ غلبہ جدید نئيں قدیم اے تے انہاں د‏‏ی بولیاں اُتے چینی تبتی لسانی گروہ تو‏ں قربت رکھدی ا‏‏ے۔ جتھ‏ے تک آریا دا تعلق ا‏‏ے۔ ایہ اک نسل دے لوک نہ سن ۔ بلکہ مختلف النسل قسم دے گروہ سن ۔ انہاں گروہاں وچ بولی زباناں مختلف سی مگر ملدی جلدیاں سن۔ کیو‏ں کہ ایہ زباناں اک ہی لسانی گروہ نال تعلق رکھدیاں سن۔ جسنو‏ں آریہ لسانی گروہ کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ حالے تک آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائیاں تو‏ں آریاواں د‏‏ی ایتھ‏ے آمد یا وجود دا اک وی ثبوت نئيں ملا۔ پروفیسر اے ایل ہیشم دا خیال اے وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے زمانے وچ اس وادی دے لوکاں د‏‏ی نسل پروٹو آسٹر یلانڈ (کاکیشائی) تے رومی دے امتزاج تو‏ں بنی سی۔ انہاں دے خیال وچ موہنجودڑو د‏‏ی رقاصہ پروٹو آسٹر یلانڈ نسل د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ انہاں دے خیال وچ وادی سندھ دے لوک پروٹو آسٹر یلانڈ نسل نال تعلق رکھدے سن ۔ ایہ نسل قدیم تر ماضی وچ کِس‏ے وقت پورے ہندوستان اُتے قابض ہوئے گی۔ بعد وچ رومی نسل آک‏ے اس وچ مل گئی ہوئے گی۔ اس دے بعد اس وچ ہور نسلاں آئیاں تاں رومی پروٹو آسٹر یلانڈ نسلاں دے مجموعے تو‏ں مل ک‏ے دراوڑ وجود وچ آئے۔ انہاں دے خیال وچ وادی سندھ دے شہراں وچ ايس‏ے قسم دے لوک آباد سن جس قسم دے لوک انہاں دے مغرب وچ بستے سن ۔ دراوڑ د‏‏ی اصل دے حوالے تو‏ں بے شمار طویل بحثاں علمائے انسانیات نے کيت‏یاں ناں۔ لیکن اس دے بارے وچ سب تو‏ں بہتر یوری گنکو فسکی نے پیش کیتے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے خیال وچ وسطی حجری دور وچ یورشیائی لوک جو شمال مغرب تو‏ں آئی ہوئی بنیادی نسل نال تعلق رکھدے سن ۔ تیزی تو‏ں نیگرو آسٹریلیائی گروہاں دے علاقے وچ داخل ہوئے۔ (یعنی پاکستان دے علاقے وچ ) انہاں دونے دے اتصال تو‏ں وسطی حجری عہد دے آخر وچ برصغیر ہندو پاک د‏‏ی سر زمین اُتے انسانیاندی قسم دراوڑی گرہاں نے جنم لیا۔ جس دا جنوبی یور ایشیائی (یا ہند رومی) د‏‏ی اقليتی نسل نال تعلق سی۔ اس دا ( دروڑی گروہ دا ) جنوبی ہندوستان دے موجودہ دراوڑی لوکاں نال تعلق نئيں ا‏‏ے۔ دوسرے لفظاں وچ وادی سندھ دے دراوڑ قدیم حجری انسان، رومی نسل ) پروٹوآسٹریلوی نسل دے امتزاج دا نتیجہ سن ۔ اس کثیر الماخذ نسل دے کچھ عناصر د‏‏ی ترکیبی عناصر مغربی ایشیائ تو‏ں آئے سن ۔ لیکن وادی سندھ د‏‏ی رہتل نو‏‏ں مغربی ایشیائ تو‏ں لے ک‏ے نئيں آئے سن ۔ ایہ رہتل قدیم حجری سبھیاچار دے قدرتی اندونی ارتقا تو‏ں وجود وچ آئی۔ اس د‏ی مماثلت جو کچھ مغربی ایشیا تو‏ں اے اوہ ضمنی اے تے اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ مغربی ایشیائ مثلاً میسوپوٹیمیا د‏‏ی رہتل دریا تو‏ں سیراب شدہ زراعت کیندی سی تے وادی سندھ د‏‏ی رہتل بھی۔ اندرونی حالات مماثلت د‏‏ی خارجی اثر و نفوذ دے باعث نئيں بلکہ اندرونی مماثلت دے باعث ا‏‏ے۔ ارض پاکستان دے قدیم دراوڑ ۔۔۔ انہاں نو‏ں جے دراوڑ کہنا ضروری اے تاں ۔۔ انہاں دا تعلق جنوبی بھارت دے دراوڑاں تو‏ں نئيں ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے وادی سندھ د‏‏ی قدیم بولی جسنو‏ں بعض ماہرین نے پروٹو دراوڑی کہیا اے اس دا موجودہ دراوڑی زباناں تو‏ں کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ پرٹو دراوڑی زباناں دا اک دوسرے تو‏ں رشتہ گھٹ تو‏ں گھٹ 3000 ق م وچ ٹُٹ چکيا سی۔ لیکن سندھ دے پروہت دا مجسمہ اک ایسی نسل د‏‏ی نشان دہی کردا اے جس وچ پروٹوآسٹریلائڈ انسل اس علاقے وچ پہلے تو‏ں موجود رومی تے مقامی قدیم حجری نسل دے نال مدغم ہوچک‏ی اے ۔
بلوچستان دے وکھ وکھ تھانواں اُتے جو مجسمے ملے نيں تے سندھ رہتل دے مجسمے اک ہی نسلیاندی ذخیرے د‏‏ی ترجمانی کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا رنگ سیاہ تے ہونٹ موٹے ني‏‏‏‏ں۔ اکھاں باہر نو‏‏ں ابل پڑدی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سب پروٹو آسٹریلائڈ نسل دے مجسمے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں بہت ساریاں نسلاں تریخ دے تسلسل وچ آپس وچ مدغم ہُندیاں نيں تاں نتیجے وچ اک ہ‏‏م آہنگ، اسيں شکل دا وجود وچ آنا ممکن نئيں ہُندا۔ قدیم ارثائی ذخیرے اک دوسرے تو‏ں خلط ملط ہوئے ک‏ے کچھ نويں شکلاں نو‏‏ں جنم دیندے نيں تے انہاں وچ قدیم بازگشت مختلف قسم دے تنوعات د‏‏ی شکل دیکھادی دیندی ا‏‏ے۔ ایہی تنوع وادی سندھ دے لوکاں وچ سی تے ایہی تنوع اج وی ا‏‏ے۔ وادی سندھ د‏‏ی رہتل نے جدو‏ں اس وسیع علاقے نو‏‏ں معاشی تے سیاسی طور اُتے یکجا کیتا تاں ثقافتی تے نسلی طور اُتے وی اک لڑی وچ پرویا۔ وادی سندھ دا جو نسلی تشخص اس وقت متشکل ہويا اوہی اج وی ا‏‏ے۔ اس گل تو‏ں تمام ماہرین اتفاق کردے نيں، ہر چند انہاں دا آپس وچ ہور گلاں اُتے بنیادی اختلاف وی کیو‏ں ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:نسلی گروہ بلحاظ خطہ گٹھ:برصغیر
چک 76 ڈبلیو بی
چک 76 ڈبلیو بی  ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
دهستان رودحله
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان گناوہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان گناوہ ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ بوشہر دے دہستان گٹھ:ضلع گناوہ دے دہستان
کردیمیر
کردیمیر آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع کردیمیر دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
اپارلاکٹس نائجر
اپارلاکٹس نائجر چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
گلن کاؤنٹی
گلن امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
نان آن
ایہہ چین دے صوبے ‏فوجیان چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ فوجیان دے شہر
آباده
گٹھ:ایران
اپارلاکٹس نائجریسپس
اپارلاکٹس نائجریسپس چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دهستان حیات داوود
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان گناوہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان گناوہ ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
نانپینگ
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ فوجیان دے شہر
نینگدے
ایہہ چین دے صوبے ‏فوجیان   چ واقع  اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
دلی اُپر سکھاں دا قبضہ
سن 1783 عیسوی دے شروع وچ پوری سکھ مسلاں نے دلی دے حکمران نوں کمزور جان کے اس اتے ہلاّ کرن دی سکیم بنائی۔ اس وچ سردار بگھیل سنگھ اتے سردار جسا سنگھ رامگڑھیا  پرمکھ سن۔ سردار جسا سنگھ رامگڑیا جی نے دلی پہنچن ولوں پہلاں بھرتپور دے جاٹ نریش ولوں اک لکھ روپئے نذرانہ وصول کیتا۔ اسدے مگروں دلی نگر وچ داخلہ کر گئے۔ اس ویلے دل خالصے دے جواناں دی گنتی تیہہ ہزار سی۔
مغل راج دی بے بسی
مغل بادشاہ شاہ عالم دوسرا اس ویلے سکھاں دا سامنا کرن وچ اپنے آپ نوں نااہل سمجھ رہا سی، اسلئی اوہ شانت بنیا رہا۔ ات: سکھ بناں لڑے ہی دلی دے مالک بنن گئے۔ اک میان وچ دو تلواراں تاں رہِ نہیں سکدیاں سن۔
صلع نامہ
بادشاہ شاہ عالم دوم نے سکھاں نوں خوش کرن دی ساری کوششاں کیتیاں اتے بہت سارے نذرانے نذر کیتے اتے اخیر وچ اک صلح دا مسودا پیش کیتا۔
اس صلاح پتر اتے سردار بگھیل سنگھ اتے وزیر اعظم گوہر نے دستخط کیتے–
دلی وچ سکھ فوج
اس ویلے دل خالصے دے تیہہ ہزار فوجی دلی وچ اپنا وڈا کیمپ بناکے سماں دی پرتیکشا کر رہے سن۔ ایہی کیمپ تھاں دل خالصہ دی چھاؤنی بعد وچ تیہہ ہزاری کورٹ دے نام ولوں مشہور ہوئی۔
اج کل ایہ تھاں
اجکلھ اتھے تیہہ ہزاری میٹرو ریلوے سٹیشن اے۔
دلی وچ اسارے گردوارے
اسنے دسیا کہ جتھے چاندنی چوک وچ مسجد اے، اوہی تھاں اے، جتھے گرودیو وراجمان سن اتے اوہناں اتے جلاد نے تلوار چلائی سی۔ اسنے دسیا کہ میں اوہناں دناں 9 سال دا سی اتے اپنے پیؤ دے نال آئی سی۔ میرے پیؤ نے اوہ تھاں اپنی مشق ولوں پانی پاکے دھوتی سی۔ ایہہ مسجد اوہناں دناں نہیں ہویا کردی سی۔
اسدی اساری بعد وچ کیتی گئی، استوں پہلاں مہا بڑ دا رکھ سی۔ سردار بگھیل سنگھ جی نوں گردوارہ اساری کم وچ بہت جدوجہد کرنی پئی، کتے زور دا استعمال وی کیتا گیا پر اوہ اپنی دھن دے پکے سن۔ ات: اوہ اپنے ہدف وچ کامیاب ہو گئے۔ انھاننے:
تریخی گرودواریاں دی اساری کروائی۔
سن 1857 عیسوی دے غدر دے بعد راجا سروپ سنگھ جیند ریاست نے بوہت کوشش دے بعد ولایت ولوں منظوری لے کے گرودوارہ سیس گنج صاحب دی جدید ڈھنگ ولوں اساری کروائی۔
گٹھ:دلی گٹھ:دلی دی تریخ
چک 77 ڈبلیو بی
چک 77 ڈبلیو بی  ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
ہمبولٹ کاؤنٹی
ہمبولٹ امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
اہار
گٹھ:ایران
اپارلاکٹس ٹرنری
اپارلاکٹس نائجریسپس چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
لاچن
لاچن آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع لاچن دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ضلع بھکھر
ضلع بھکھر، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام بھکھر شہر اے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دے ضلعے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع بھکھر
ساہمالازا نیولا لیمر
ساہمالازا نیولا لیمر مڈغاسکر دے جزیرے دا اک نیولا لیمر اے۔
ضلع چارسدا
ضلع چارسدا پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک ضلع اے ۔
گٹھ:خیبر دے ضلعے
ضلع پٹیالا
جان-پہچان
اپنے ‘پیگ’، ‘پگڑی’، ‘پراندا’، ‘جتی’، موج-مستی، شاہی تہذیب، مٹیاراں دی خوبصورت اتے آکرشک تور اتے رئیسی لئی جانیا جاندا پٹیالہ شہر وکھے آؤن والے عام مہمان نوں وی جیون سٹائل دا اک خوبصورت رنغدار گلدستہ پیش کردا اے۔راجپوت مغل اتے پنجابی رہتل دا اک چمکدار اندردھنش، آدھونکتا اتے روایت دا اک خوبصورت سنگم اے اتے سہپن اتے حوصلے دا ڈھکواں میل مل کے اک خوبصورت نظارہ پیش کردے ہن جس دا نام اے ‘پٹیالہ’۔
پٹیالہ جو اک سابقہ شاہی صوبہ، پیپسو دا راجگڑھ اتے پنجاب دا ضلع ہیڈکواٹر اے، پنجاب دے مالوا علاقے وچ واقع اے۔ پنر متحد پنجاب وچ مالوا علاقے وچ ضلعیاں دی گنتی سبھ توں ودھ اے اتے کجھ شہراں دا اتہاس پرانے اتے شروعاتی مدھکالی یگ تک جاندا اے۔ تقابلی روپ نال پٹیالہ اک گھٹ عمر دا شہر اے جس دا اتہاس دو صدیاں پرانا اے۔
بابا اعلیٰ سنگھ
18ویں صدی وچ پنجاب وچ مغلاں دے پتن نال آئے سیاسی خلاء نوں سکھ مسلداراں نے مراٹھیاں اتے افگانیاں دے ارادے ناکام کردے ہوئے کامیابیپوروک بھر دتا۔ سکھاں دیاں اہم ریاستاں وچوں اک نوں پٹیالہ وکھے بابا اعلیٰ سنگھ ولوں قائم کیتا گیا۔
پٹیالہ ریاست دے بانیاں دا شروعاتی اتہاس واستوکتا توں زیادہ متھّ رہسّ اے۔ پٹیالہ، نابھہ اتے جیند دی سابقہ ریاست دے حکمراناں دے پرکھے چودھری پھل سن۔ ایہہ واضع اے کہ ‘پھلکیاں’ ریاست دے خطاب کسے سانجھے بانی توں لئی گئی۔ اس دے پتراں وچوں اک، چودھری رام سنگھ نوں گرو گوبند سنگھ جی ولوں امرت چھکایا گیا سی اتے اشیرواد دتا گیا سی۔ جدوں بندہ بہادر مغلاں خلاف بھاری لڑائی کر رہے سن اس ویلے اس دے پتر بابا اعلیٰ سنگھ نے 1714 ای۔ وچ اگوائی سمبھالی۔ اک دور-نظر اتے بہادر انسان، اعلیٰ سنگھ نے 30 پنڈاں دی نگنی جہی ذمینداری وچوں اک آزاد ریاست کھڑی کیتی۔ اس دے اترادھکاریاں دی سرپرستی وچ اس دا پھلار اک وڈے صوبے دے روپ وچ ہویا جو اتر وچ شوالک ساحل، دکھن وچ راجستھان ساحل اتے جمنا اتے ستلج دے اتلے وہاواں نوں چھونہدا سی۔ 18ویں صدی دے مدھ وچ بہت ہی کٹھن اتے چنوتیپورن پرحالات نال جوجھدے ہوئے بابا اعلیٰ سنگھ نے اپنے سمکالیاں توں بھنّ روپ وچ مغلاں، اپھگانیاں اتے مراٹھیاں نال نجٹھن وچ بہت ہی شاندار بہادری اتے سوجھ-بوجھ دا پرگٹاوا کیتا اتے سپھلتاپوروک اک اجیہی ریاست دا قیام اتے سانبھ-سنبھال کیتی جس نوں اوہناں نے کسے ویلے برنالہ توں تھوڑھا-تھوڑھا کرکے بناؤنا شروع کیتا سی۔ 1763 ای۔ وچ بابا اعلیٰ سنگھ نے پٹیالے دے قلعے دا نیہہ پتھر رکھیا جس نوں قلعہ مبارک کیہا جاندا اے، جس دے آلے دوآلے اجوکا پٹیالہ شہر وسیا ہویا اے۔
قلعہ مبارک
1761 ای۔ وچ پانیپت دی تیجی لڑائی، جس وچ مراٹھیاں دی ہار ہوئی سی، ادوں پورے پنجاب وچ اپھگانیاں دا سکہ چلدا سی۔ ایہہ اوہ سماں سی جدوں پٹیالہ دے حکمراناں نے شاہی ٹھاٹھ-باٹھ گرہن کرنے شروع کیتے۔ احمد شاہ ابدالی نے اعلیٰ سنگھ دے جھنڈے اگے سیس جھکایا اتے اعلیٰ سنگھ دی موت مگروں اس دا پوتا امر سنگھ جانشین بنیا اتے اس نوں راجا-اے-راجگن دا خطاب ملیا۔ اس نوں سکے چلاؤن دی آگیا وی دتی گئی۔ 40 سال تک مغلاں، اپھگانیاں اتے مراٹھیاں نال لگاتار جدوجہد مگروں پٹیالہ ریاست دیاں سرحداں اتر والے پاسے رنجیت سنگھ دے آمد اتے مشرق ول انگریزاں دی آمد دیاں گواہ بنیاں۔ بخشی دات اتے بھرپور جیون جیؤن لئی اتے صحیح ویلے تے صحیح نرنا لیندیاں پٹیالے دے راجا نے 1808 وچ رنجیت سنگھ دی خلافت کردیاں انگریزاں نال ہتھ ملا لیا اتے بھارتی اپ-براعظم وچ انگریزاں راہیں اک وڈا سلطنت دی اساری وچ بھاگیدار بن گیا۔ انگریزاں ولوں پٹیالہ دے حکمراناں جویں کہ کرم سنگھ، نرندر سنگھ، مہیندر سنگھ، راجندر سنگھ، بھپندر سنگھ اتے یادوندر سنگھ نال سنمانجک اتے ستکار والا ووہار کیتا جاندا سی۔
مہاراجہ بھپندر سنگھ
حالانکہ اتہاسکاراں نے پٹیالہ دے مول (جتھوں تک نام دا تعلق اے) نوں رگویدک ساہت تک لبھن دی کوشش کیتی اے۔ پر ہن وی ایہی کیہا جاندا اے کہ اس دے بانی اعلیٰ سنگھ سن جنہاں نے سال 1763 وچ قلعہ مبارک دی اساری کیتی۔ شہر دی ویونت نوں ویکھ کے انج لگدا اے جویں اس دی اساری اک مندر دی روپ ریکھا مطابق کیتی گئی ہووے۔ شہر دے وچوں وچ راجا دا سنگھاسن ٹھیک اویں ہی سی جویں کسے دیوتا دا تھاں ہندا اے اتے اس دے آلے دوآلے رہائشی علاقہ سمدایاں دے رتبے مطابق وسیا۔قلعہ مبارک دے نزدیک وزیراں دیاں وڈیاں حویلیاں دے نال نال کھتریاں، اروڑیاں، بانیا دے محلے سن۔ پٹیالہ وچ سبھ توں پہلاں وسن والے لوک سرہند دے ہندو سن جنہاں نے درشنی گیٹ توں باہر اپنے وپاری ادارے بنائے۔نیویں جات والے پٹیالے شہر دے گون علاقیاں وچ وس گئے جنہاں نوں ہن چوڑ ماجریاں کیہا جاندا اے۔ باقی مدھکالی شہراں وانگ ہی نرتکیاں دا وکھرا علاقہ ہویا کردا سی۔ پٹیالے وچ ایہہ علاقہ دھرمپرا بازار سی جتھے شاشک طبقہ دے لوک اکثر آیا کردے سی۔ 19ویں صدی دے انت وچ شاشک طبقہ نوں تحفے وچ وڈیاں جگیراں دتیاں گئیاں جس نال اوہ رئیس بن گئے اتے ہرے بھرے میداناں والیاں وڈیاں حویلیاں بناؤنیاں شروع کر دتیاں۔ کجھ عمارتاں بھاویں اوہناں دی حالت خستہ اے پر اس ویلے دے جگیرداری شان دیاں مکھ گواہ ہن۔ مہاراجہ نرندر سنگھ (1845–1862) نے شہر دے آلے دوآلے دیواراں اتے 10 گیٹ بنا کے شہر دی کلھیبندی کر دتی۔ ایہناں وچوں کجھ گیٹ ٹریفک دی سہولت دیکھدے ہوئے ہن ڈھاہ دتے گئے ہن۔ چاردیواری دے اندرلے پاسے نواسیاں توں علاوہ منڈیاں اتے بزر ہن اتے کوئی وی آؤن والا، جس دی جیب وچ تھوڑھی بہت وی رقم ہووے، اتھے جا کے کڈھائیدار جتی اتے پھلکاری ورگیاں فنی اتے خوبصورت مشہور روائتی وستاں خرید سکدا اے
گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے گٹھ:بھارتی پنجاب گٹھ:چڑھدا پنجاب گٹھ:پنجاب
امپیریل کاؤنٹی
امپیریل امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کیلیفورنیا دیاں کاؤنٹیاں
پوتیان
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
یوری اولیشا
یوری کارلووچ اولیشا (Ю́рий Ка́рлович Оле́ша، 3 مارچمارچ 3 1899O. S.مارچ 3 1899 – 10 مئی، 1960) اک روسی اتے سوویت ناول کار سی۔ اوہ 20 ویں صدی دے سبھ توں مہان روسی ناولکاراں وچوں اک منیا جاندا اے، اوہناں تھوڑیاں جہیاں وچوں اک، جو یگ دی دمگھوٹو سینسرشپ دے باو جود چرجیوی فنی ملاں والیاں رچناواں لکھن وچ کامیاب ہوئے ہن۔ اس دے کم نازک توازن دے کم ہن جو اپروں اپروں کمیونسٹ-پکھی پیغام بھیجدے ہن پر ڈونگھائی نال پڑھن تے بہت زیادہ سوکھمتا اتے امیری ظاہر کردے ہن۔ کئی وار، اس نوں اسدے دوست الپھ اتے پیتروو، آئیزک بابیل اتے سگمنڈ کرزیزانووسکی وغیرہ سمیت اوڈیسا سکول آف رائٹرز گروپ وچ رکھیا جاندا اے۔
سکاٹ نیولا لیمر
سکاٹ نیولا لیمر مڈغاسکر دے جزیرے دا اک نیولا لیمر اے۔
یوری اولیشا
جیونی
یوری اولیشا دا جم 3 مارچ نوں [او۔ایس۔ فروری 19] 1899 نوں ایلسواٹگریڈ (ہن کرووونسکیا، یوکرین) وچ پولش مول دے کیتھولک ماپیاں دے گھر ہویا سی۔ اولیشا دے پیؤ، کارل اینٹنووک، اک کنگال ہویا زمیدار سی جو بعد وچ شراب دا سرکاری انسپیکٹر بن گیا اتے شراب اتے جوئے دی لت لگ گئی۔  1902 وچ اولیشا اتے اس دا پروار اودیسا وچ جا وسے، جتھے یوری انت وچ اساک بیبل، ایلیا الف، اتے ولینتن کاتائیو ورگے اپنے ہم عصر-لکھاریاں نوں ملیا اتے کاتائیو نال تاں اسنے جیون بھر دوستی قایم رکھی۔ طالب علم ہون ویلے، یوری دی سائنس وچ خاص لگن سی پر دوجے موضوعاں توں ودھ ساہت نوں پیار کردا سی اتے ہائی سکول وچ اپنی گریجوئیشن دے دوران لکھنا شروع کر دتا سی۔ 1917 وچ اولیشا نے قانون دے سکول وچ داخلہ لیا پر دو سال بعد روسی گھریلو لڑائی دوران لال فوج لئی ولنٹیئر وجوں شامل ہون لئی اپنی پڑھائی نوں ملتوی کر دتا۔ اس ویلے دوران، اولیشا انقلاب لئی پرچار سامان تیار کرن لگ پیا۔
اولیشا دا لکھاری کیریئر ادوں شروع ہویا جدوں اوہ اوڈیسا وچلے نوجوان لکھاریاں دے ساہتی گروہ نال جڑیا ہویا سی جس نوں "ہرا لیمپ" کیہا جاندا سی، جس وچ نہ صرف کاتائیو اتے اولیشا سن، پر ایڈوارڈ بیگرتسکی اتے دمتری میریزکووسکی ورگے بااثر لکھاری وی سن۔ اولیشا نے اوڈیسا وچ اتے پھر خارکوو وچ، جتھے اوہ 1921 وچ مڑ چلا گیا سی، انقلاب لئی پرچار سامان چھاپنا شروع کر دتا۔ 1922 وچ، اولیشا نے اپنی پہلی نکی کہانی "فرشتہ" شائع کیتی اتے اسے سال اک مشہور ریلوے مزدوراں دے رسالے 'سیٹی' وچ کم کرن لئی ماسکو چلا گیا۔ اتھے اولیشا نے "زیوبلو" خفیہ نام نال وینگ شاعری لکھن دا کم شروع کیتا، اتے گدکاری اتے ڈراماکاری ول مڑن توں پہلاں دو شعری مجموعہ شائع کروا دتے۔
حوالے
گٹھ:جم 1899 گٹھ:موت 1960 گٹھ:سوویت ناول کار گٹھ:سویت شخصیتاں گٹھ:روسی لکھاری
چوئنژو
ایہہ چین دے صوبے ‏فوجیان   چ واقع  اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ فوجیان دے شہر
لینکیران شہر
لینکیران آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع لینکیران دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
آئی سمارٹ شنکر
آئی اسمارٹ شنکر 2019 د‏‏ی بھارتی تیلگو - بولی د‏‏ی سائنس فکشن ایکشن کامیڈی فلم اے جسنو‏ں پوری جگناتھ نے لکھیا تے ہدایتکاری د‏‏ی اے ، اس فلم نو‏‏ں پوری جگن ناتھ تے چارمی کور د‏‏ی مشترکہ کمپنی نے پروڈیوس کیتا اے، فلم د‏‏ی موسیقی منی شرما نے ترتیب دتی ا‏‏ے۔ فلم دے اداکاراں وچ رام پوتینینی ، نابھا نتیش ، ندھی اگروال ، ستیادیو کانچارانا ، اشیش ودھیارتھی تے پنیت ایسر مرکزی کرداراں وچ ني‏‏‏‏ں۔
کہانی دا خلاصہ
شنکر (رام پوتینینی) حیدرآباد دا اک غنڈہ تے کنٹریکٹ کلر اے جو اپنے چچا (کاکا) دے کہنے اُتے کچھ وی کرسکدا اے، اک کنٹریکٹ دے تحت اس نے کاسی وشوناتھ نامی اک اعلیٰ پروفائل سیاست دان (پنیت ایسر) دا قتل کیتا۔ پولیس نے شنکر دا پِچھا کيتا، لیکن اوہ اپنی گرل فرینڈ چاندنی (نابھا نتیش)کے نال فرار ہوئے گیا۔ پولیس دے نال ہوئی مدبھیٹ وچ شنکر د‏‏ی گرل فرینڈ ماری جاندی اے تے اوہ جیل چلا جاندا اے، دوسری جانب سی بی آئی دا اک ایماندار افسر (ستیادیو) اس قتل دے معاملے د‏‏ی تفتیش کررہیا اے تے اسنو‏ں کچھ سراغ ملدے نيں جس تو‏ں اسنو‏ں لگدا اے کہ اس قتل حقیقی مجرم کوئی تے اے، شنکر نو‏‏ں جدو‏ں پتہ چلدا اے کہ اسنو‏ں منصوبہ بنا ک‏ے پھنسایا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں چاندنی دا قتل ہويا اے، اوہ اصلی قاتلاں نو‏‏ں پھڑنے دے لئی جیل تو‏ں بھج جاندا ا‏‏ے۔ حقیقی مجرم د‏‏ی تلاش وچ شنکر تے ارون اک ہی جگہ پہنچدے نيں جتھ‏ے انہاں اُتے حملہ ہُندا اے تے سی بی آئی آفیسر ارون ماریا جاندا اے تے شنکر زخمی ہوجاندا ا‏‏ے۔ سی بی آئی چیف (سیاجی شندے) ارون د‏‏ی گرل فرینڈ تے منگیتر سارہ (ندھی اگروال) جو اک نیورو سائنٹسٹ اے، د‏‏ی مدد تو‏ں ارون د‏‏ی یادداشت نو‏‏ں شنک‏ر ک‏ے دماغ وچ منتقل کردے نيں تاکہ اس کیس د‏‏ی تفصیلات حاصل کيتی جاسکن۔ باقی کہانی اس بارے وچ اے کہ کِداں شنکر نے ارون د‏‏ی یادداشت د‏‏ی مدد تو‏ں اصل قاتلاں تک پہنچکيا ا‏‏ے۔
پروڈکشن
شیڈول فلم بندی دا حیدرآباد حصہ فروری وچ ختم ہويا۔ گوا وچ فلم بندی مارچ وچ مکمل ہوئی۔ فلم دے ایکشن سین د‏‏ی عکسبندی اپریل دے دوران وارانسی وچ کيتی گئی سی۔ فلم بندی مئی دے وسط وچ مکمل ہوئی۔
مارکیٹنگ تے رہائی
فلم دا ٹیزر 15 مئی نو‏‏ں رام پوتھنینی د‏‏ی سالگرہ دے موقع اُتے لانچ کیتا گیا سی۔
دهستان درونه
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان بردسکن دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
ضلع پایارق
ضلع پایارق  ازبکستان دے صوبہ نوائی دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ پایارق شہر اے ۔اس صلعے چ 2 شہر پایارق تے چیلاق تے 6 قصبے گلستان, کوکدالا, کولتوسن, صنعت, چاش تپہ, قاراسو نیں
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 1290 مربع کلومیٹر اے ۔نقشے چ ایہ ضلع 10 نمبر اتے اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ سمرقند دے ضلعے
چک 78 ڈبلیو بی
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
بھاو لوک
جان پچھان
بھاوَ لوک کتاب بھپندر سنگھ خیرا ولوں رچت کیتی گئی ہے۔ایہہ کتاب ساہت کلا اتے سائنس ترمورتی ڈاکٹر.ایمّ.ایسّ.رندھاوا نوں نظر کیتی گئی ہے ۔جگدیؤ پنجابی پرنٹر. کھنبھاں روڈ.سمرالا (لدھیانہ) ولوں چھاپی گئی ہے۔اس وچّ کلّ 197 پنے ہن۔
کردار
کتاب `بھاوَ لوک' پنجابی سبھیاچار بارے لکھیاں گئیاں کتاباں وچوں نویکلی تھاں رکھدی ہے۔ اس پستک وچّ پہلی وار سبھیاچاری کھوج دی ودھی دے مسئلے نوں چھوہیا گیا ہے۔کسے وی سماج دا مکھ پیشہ اس دے سبھیاچار نوں تراشن وچّ اہم حصہ پاؤندا ہے۔`بھاوَ لوک ' کھوجکار دی انتھکّ محنت دا سٹہ ہے۔سبھیاچار دی کھوج وچّ اک نویں  پرمپرا دی سوروات ہے ۔اس پستک نال پنجابی سبھیاچار دی کھوج گتی شیل ہوئی ہے ۔
ڈھنگ دی سمسیا
اس وچّ منُکھ دیاں مڈھلیاں خواہشاں وچوں اک خواہش بودھ وکاس دی ودھی نوں جانن دی ہے۔جس وچّ ڈھنگ نوں جانن ورتارا اُتاولا ہے۔اس وچّ اک گنجھل ہے۔جس وچّ سارے رسم و رواج ہن۔اس بارے جاننا سارے ورتارے بارے جاننا ہے ۔اس لئی ودواناں نے `فرض کرو' اتے `اگے ودھو' دی ریت قایم کری۔
عالمیت
عالمیت آؤن نال بولیاں اتے سبھیاچار دی نویں جگت ساہمنے آئی ہے ۔اس دے پرمکھ `لیوی ستروس' نے کیہا کہ ایہہ دماغی ترقی دے نیویں اچے پڑائ ہن ۔جسدی ودھا وچّ کوئی انتر نہیں ہے۔اجوکی جگتبندھی جویں درختاں دی کسان ولوں اپنا ڈھنگ تے پودے دا انسان ولوں اپنا ڈھنگ ہے ।
واسنواد
فرائڈ واسنا نوں سرو ویاپک دیکھدا کہندا دماغی تہہ ہیٹھ دبی واسناں کئیاں روپاں وچ ظاہر ہندی ہے ۔ جویں :کلا، متھہاسک، دھرم وغیرہ۔
مارکسزم
کارل مارکس مارکسزم نوں ستھائی سبھاء نہیں دسدا۔مارکسواد منکھ دے سبھاء نوں قدرتی پریورتن کرن دی اپج مندا ہے۔`میں '، `اوہ'منکھ اتے اسدی اپج سرگرمی دی پیداوار ہن ۔ مارکس دا پیداوار توں بھاوَ دماغی جاں پدارتھک اپروکت لچھناں توں اسیں کہہ سکدے ہاں کہ سبھیاچار ادھٔین کرن یوگ ہے ۔اتہاسک بھوتکواد اتے دوناتمک بھاوَ وچار ڈھنگ دی سمسیا نوں حلّ کرن دے بالکل یوگ نہیں ہن۔ودھی تے ویاکھیا 'چ لیکھک کہندا ہے ۔کہ سوجھ انوبھوَ وچوں ادوں ہندی ہے۔جویں :چیتنا گیان اندریاں راہیں باہرو پرویش کردی ہے۔اسیں پدارتھ نوں چھونہدے، چکھدے، سندے ویکھدے ہاں اس لئی اس بارے چونکنے ہاں،اشارہ کردے اسدی وی وشیشتا نہیں دسدے۔اسدی ویاکھیا تے ادھارت کہ صرف کہنا سننا ہی تئلک نہیں رکھدی ہنگارا وی شامل ہونا چاہیدا ہے ۔اسنوں مانتا وی ملنی چاہیدی ہے ۔بھاوَ سنگیتک دھرا جسنوں بہت وشال بنا لیا پرنتو اسدی گھوکھ دونداتمک طریقے نال کہانگے بھاوَ سنگیت دی ودھی کی ہے؟ جو کہ ویر/ورودھ روپ ہے دے نظرئیے نال ویکھدی ہے ۔ایہناں دی سہہوند انتردر پرتکھ تے ورودھ 'چ اپرتکھّ ہندی ہے۔بھاوَ انوبھوَ اندرونی ورودھ روپ وچّ محسوس کیتے جا سکدے ہن۔بھاوَ-سنگیٹھن دھرا عامَ طور تے ورودھ دوند دے دوویں لچھن ہن جویں چٹا v/sکالا، وڈا v/sچھوٹا آدی سوچنا تے جاچنا بھاوَ مہسوسنا ۔ایہہ بھاوَ سنگیت دے سوخم گھیرے اندر آؤندے ہن۔سوچن تے جاچنا نوں چنگی طرحاں سمجھن لئی انوبھواں توں شروُ ہندی جس 'چ نوں ونڈیا جاندا پاردرشک، اردھ پاردرشک، اردھ اپارشک تے اپاردرشک ہن۔مانسک سنجم جس وچ منکھی من دیاں آساں امیداں دا سوما منیا ہے ۔منکھی من دیاں خواہشاں جگاؤدا، من اندر اچھاواں نوں جنم دندا ہے ۔لوڑاں تے منکھی اچھاواں وچالے ورودھ ہے۔منکھی کرت دا گھیرا جس نوں چار بھاگاں وچ ونڈیا گیا ہے ۔بھوتک چوگردا، چیتنا، اچیتنا،سماجک چوگردا۔
اگڑٹپا-پچھلٹپا
ایہناں توں بھاوَ منکھ دوارا انوکول ہوئے تتّ، گن پرورتیاں نوں اگڑٹپا کیہا جاندا ہے جو سبھیتا اگانھ توردا ہے۔ایہناں دا پرط جانا پچھلٹپا کیہا جاندا ہے۔اگڑٹپا سماجک تے پچھلٹپا ویکتی گت ہے ۔دماغی گٹھاں دی ستھتج اورجا زیادہ ہوویگی تاں گتج اورجا گھٹّ۔سمع دشاوی تے تھم دشاوی دماغی گٹھاں وچ سامان پرستھیتیاں وچّ اپرنت ہندیاں ہن سومے وکھ -وکھ ہون پر رشتہ تے گیان سانجھا ہووے۔
لما داء تے لنڈا داء
لمے داء اوہناں پرستھتیاں نوں پرگٹاؤدا ہے ۔اس 'چ دماغی گٹھّ اسردی ہے، لنڈا داء اوہ ہے جو پرستھتیاں نوں پرگٹاؤداں جس وچ دماغی گٹھّ وچردی ہے ۔
دماغی گٹھاں دے لچھن
منکھ دا اپنے چوگردے دی لاہے وند چون کرنا، اسدے جماعتی کردار نوں پرگٹاؤداں۔
طوطا مینا
منکھ دیاں دماغی گٹھاں سچیت دماغ دی پیداور ہندیاں ہن۔کیونکہ سبھئک منکھ سچیت ہے ۔پرنتو اچیت من دیاں گٹھاں وی گھٹّ نہیں ۔اچیتنا دی سارتھکتا دا نکاس ہو سکدا جو کہ خدمختیار ہن ۔
نیکی تے بدی دا سنکلپ
اس سمیں جوڑا ویاہ ہندے سی عورت تے مرد دے ویاہتا جیون دکھاؤن لئی۔پر پہلاں بہو ویاہتا وچ  اکو مرد کئی عورتاں نال جاں اکو عورت کئی مرداں نال ویاہ کراؤدیں سی ۔پنجے پانڈواں دی اکو پتنی سی۔عورت مرد دے آپس وچ وتھّ پین نال ویاہ دا رولا پین لگا کہ کون کس نوں ویاہ کے لے کے آویگا ۔سارے تانے بانے دا اتر دندے ہوئے عورت اندر بھاوناواں پیدا ہوئیاں تے عورت نوں بدی دے سنکلپ نال جوڑیا گیا ۔
دسہرا تے سانجھی
رام نے راون نوں ہرا کے سیتا نوں جس دن پایا سی اس دن دسہرا منایا سی۔جس وچّ بدی دی ہار اتے سچائی دی جت ہوئی سی۔لوکاں نے سیتا ماتا دی سانجھی دے روپ وچّ پوجا کیتی سی۔اس لئی ایہہ دوویں تیوہار آپس وچ جڑے ہن ۔
ٹوناں
ڈنگراں نوں بیماری توں بچاؤن لئی ٹونے کیتے جاندے۔ٹونے دے دن پنڈ دی ناکہ بندی کیتی جاندی۔جنی شکھت ناکہ بندی اوہناں ہی ٹونا شپھل منیا جاندا ۔اس دے انش :چھٹے دینا، پنڈ کیلنا، چلھے اگّ نہ پاؤنا آدی ۔
گڈی پھوکنا
مینہہ نہ پین تے گڈی پھوکی جاندی۔کڑیاں دوارا ایہہ ریت کیتی جاندی۔پنڈ چوں آٹا، مٹھا اکٹھے کر اوہناں دیاں مٹھیآں روٹیاں بنایاں جادیاں۔پھر کڑیاں سیاپا کردیاں پنڈ توں باہر جا کے گڈی پھوکدیاں۔اک کڑی دا منہ کالا کرکے نال لجایا جاندا جو سوگ دا چنہ ہے اتے روٹیاں جیون دا چنہ ہے ۔کھوہ وچ روٹیاں سٹنا جیون کھوہ 'چ جان دا سنکلپ پیش کردے ہن ۔اندر نوں خوش کرن لئی جگّ کیتا جاندا ہے ۔مینہہ نہ پین تے اندر نوں دھیایا جاندا ہے ۔اوہ اپنیاں فوجاں بھیج کے سوکے دا نعش کردا ہے ۔