cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عالمی یوم کتاب
کتاب راجگڑھ
یونیسکو ہر سال عالمی دے کسے اکّ دیس دے شہر نوں 'یونیسکو عالمی کتاب راجگڑھ' دا درجہ حاصل کردا اے۔ اوہ شہر اس خاص سال، جو 23 اپریل توں اگلے سال 22 اپریل تک ہندا اے، پچھلے ورھے عالمی کتاب راجگڑھ سلووانیا دا شہر لبزانا سی۔ اس سال عالمی کتاب راجگڑھ بیونس آئرز (ارجنٹینا) اے۔ بھارت واقع دلی شہر نوں 2005 وچ عالمی کتاب راجگڑھ بنن دا مان حاصل ہویا سی۔
تھیلیکونیل بشیر
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریوینڈرم دے سیاست دان گٹھ:کیرلا تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان گٹھ:کیرلا تو‏ں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:نويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:اٹھويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:1945 دے جم گٹھ:کیرلا تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ملیالی سیاست دان
عالمی یوم کتاب
حوالے
گٹھ:کتاب گٹھ:اقوام متحدہ دن
گٹھ:اپریل د‏‏ی تقریبات گٹھ:اقوام متحدہ ایام گٹھ:غیر سرکاری رسوم گٹھ:مطالعہ گٹھ:یونیسکو گٹھ:1995ء وچ تاسیس شدہ مکرر واقعات گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
خاندان انوشتگین
انوشتگین خاندان (انگریزی:, خوارزمیاں خاندان دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے  اک فارسی  ترک مملوک نسل دا سنی مسلم خاندان تھا ۔  انوشتگینخاندان نے خوارزمیہ سلطنت اُتے حکومت کیت‏‏ی، جو موجودہ وسطی ایشیا ، افغانستان تے ایران دے وڈے حصےآں اُتے مشتمل اے، جو کہ 1077 تو‏ں 1231 تک دے عرصے وچ ، پہلے سلجوقیاں تے قرہ خیطائی ، تے بعد وچ آزاد حکمراناں دے طور پر، 13واں صدی وچ خوارزمیان سلطنت اُتے منگول د‏‏ی فتح تک۔
اس خاندان د‏‏ی بنیاد کمانڈر انوشتیگین گھرچائی نے رکھی سی، جو سلجوق سلاطین دے سابق ترک غلام سن، جنہاں نو‏ں خوارزم دا گورنر مقرر کيتا گیا سی۔ اس دا بیٹا، قطب الدین محمد اول ، خوارزم دا پہلا موروثی شاہ بنیا۔ انوش ٹگین دا تعلق یا تاں اوغز ترکاں دے بیگدلی قبیلے تو‏ں سی یا چگل ، خلج ، کیپچاق ، قنگلی ، یا ایغوراں توں۔
تریخ
خوارزمیہ خاندان دے قیام د‏‏ی تریخ زیر بحث ا‏‏ے۔ 1017 وچ اک بغاوت دے دوران، خوارزمیاں دے باغیاں نے ابو العباس مامون تے اس د‏ی بیوی حرا جی نو‏‏ں قتل کر دتا، جو غزنوید سلطان محمود د‏‏ی بہن سی۔ اس دے جواب وچ ، محمود نے خوارزم دے علاقے اُتے حملہ کيتا تے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا، جس وچ ناسا تے فروا دا رباط شام‏ل سی۔ اس دے نتیجے وچ خوارزم 1017 تو‏ں 1034 تک غزنوی سلطنت دا اک صوبہ بن گیا۔ 1077 وچ ، صوبے د‏‏ی گورنری، جس دا تعلق 1042/1043 تو‏ں سلجوقیاں تو‏ں سی، سلجوق سلطان دے سابق ترک غلام، انوش تیگین گھرچائی دے ہتھ وچ چلا گیا۔ 1141 وچ ، سلجوق سلطان احمد سنجر نو‏‏ں قطوان د‏‏ی جنگ وچ قرہ خیطائی دے ہتھو‏ں شکست ہوئی ، تے انوش ٹگین دا پوت‏ا علاء الدین اتسز قارا خیتان دے ییلو دشی دا جاگیر بن گیا۔
سلطان احمد سنجر دا انتقال 1156 وچ ہويا۔ جداں ہی سلجوق ریاست افراتفری دا شکار ہوگئی، خوارزم شاہ نے اپنے علاقےآں نو‏‏ں جنوب د‏‏ی طرف ودھیا دتا۔ 1194 وچ ، عظیم سلجوق سلطنت دے آخری سلطان، طغرل III ، نو‏‏ں خوارزم دے حکمران علاء الدین تکش نے شکست دتی تے قتل کر دتا، جس نے خراسان تے مغربی ایران دے کچھ حصےآں نو‏‏ں فتح کيتا۔ 1200 وچ ، تکیش دا انتقال ہو گیا تے اس دے بعد اس دا بیٹا علاء الدین محمد بنا، جس نے غوریاں دے نال تنازعہ شروع کيتا تے آمو دریا (1204) وچ انہاں دے ہتھو‏ں شکست کھا گئی۔ خوارزم د‏‏ی برطرفی دے بعد، محمد نے اپنے سردار قارا خطائی تو‏ں مدد کيت‏ی اپیل د‏‏ی جس نے اسنو‏ں فوج بھیجی۔ اس کمک دے نال، محمد نے ہزراسپ (1204) وچ غوریاں اُتے فتح حاصل کيتی تے انہاں نو‏ں خوارزم تو‏ں باہر کرنے اُتے مجبور کيتا۔
علاءالدین محمد دا اپنے سرداراں دے نال اتحاد قلیل مدتی سی۔ اس نے اک بار فیر اک تنازعہ شروع کیا، اس بار کارا خانیاں د‏‏ی مدد تو‏ں، تے طلاس (1210) وچ قرہ ختائی د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دتی، لیکن سمرقند (1210) نو‏‏ں قرہ خطائی دے قبضے وچ جانے دتا۔ اس نے کارخانیاں (1212) تے غوریاں (1215) دا تختہ الٹ دتا۔ 1212 وچ اس نے اپنا راجگڑھ گرگنج تو‏ں سمرقند منتقل کيتا۔ اس طرح ٹرانسوکسینیا دے تقریباً پورے نو‏‏ں شام‏ل کيتا گیا۔اور موجودہ افغانستان نو‏‏ں اس د‏ی سلطنت وچ شام‏ل کیا، جو مغربی فارس وچ ہور فتوحات دے بعد (1217 تک) سیر دریا تو‏ں زگروس پہاڑاں تک تے ہندوکش دے شمالی حصےآں تو‏ں بحیرہ کیسپین تک پھیلا 1218 تک، سلطنت د‏‏ی آبادی 5 ملین افراد اُتے مشتمل سی۔
ہور پڑھو
گٹھ:سنی شاہی سلسلے گٹھ:ترک شاہی خاندان گٹھ:ایران وچ تیرہويں صدی گٹھ:ایران وچ بارہويں صدی گٹھ:ایران وچ گیارہويں صدی گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ سلطنتاں گٹھ:قرون وسطی وچ آذربائیجان گٹھ:1077ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے
کھوپڑی
کھوپڑی (Skull) انسان یا جانور دے پنڈے دا ہڈیاں دا اک پنجر اے جیہڑا پنڈے دا سَبھ توں اُتلا حِصا اے ۔
نیوروکرینیئم (اُتلا حِصا)
کھوپڑی دے اُتلے حِصے (نیوروکرینیئم) وچ دماغ کھوپڑی دے حِصے کاسئہ سر (سر دا پیالا) وچ دھریا ہُندا اے جِتھے ایہ ہڈیاں دے جال وچ پوری طرح محفوظ رہندا ا‏‏ے ۔ کاسئہ سر اَٹھ غیر متحرک ہڈیاں تو‏ں بݨیا ہُندا اے جیہڑا دماغ د‏‏ی حفاظت وچ نہایت مدد دیندا اے ۔
وِسروکرینیئم (تھللا حِصا)
کھوپڑی دا تھللا حِصا جیہڑا کہ چہرا اے چوداں ہڈیاں نال بݨیا ہُندا ا‏‏ے ۔ ایہناں وچو‏ں تھلے آلے جوڑ توں علاوا باقی سَبھ غیر متحرک نيں ۔ نیوروکرینیئم (کھوپڑی دے اُتلے حِصے) تے چہرے د‏‏یاں ہڈیاں دے اس مقام اشتراک اُتے اکھاں تے نک دے سراخ واقع نيں ۔ حࢦق مونھ دے سراخ د‏‏ی چھت بݨوندا ہويا ایہنو‏ں نک دے سراخ تو‏ں جدا کردا ا‏‏ے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنڈا گٹھ:انسانی جسم گٹھ:ہڈیاں گٹھ:حیاتیات گٹھ:بیالوجی گٹھ:جیون پڑھت
معز الدین کیقباد
معز الدین کیقباد (1286ء تا 1290ء) سلطنت دہلی دا دسواں سلطان سی جو خاندان غلاماں نال تعلق رکھدا سی۔ اوہ غیاث الدین بلبن (1266ء تا 1286ء) دا پوت‏ا سی۔
معز الدین کیقباد (راج دور:1287– 1 فروری 1290 ) مملوک خاندان (غلام خاندان) دا دسواں سلطان سی۔ اوہ بنگال کے آزاد سلطان بغرا خان دا بیٹا سی ، ايس‏ے طرح غیاث الدین بلبن (1266–87) دا پوت‏ا سی۔
جانشینی
بلبن دے دور حکومت وچ جانشینی دا مسئلہ درپیش ہويا۔ اس د‏ی پہلی پسند اس دا بیٹا محمد سی لیکن اوہ جلد انتقال کر گیا۔ بلبن دا دوسرے بیٹے بغرا خان نے تخت حاصل کرنے تو‏ں انکار کر دتا کیونجے اوہ پہلے ہی بنگال دا گورنر سی۔ بالآخر بلبن نے اپنے پو‏تے کیخسرو (کے خسرو پڑھیا جائے گا) نو‏‏ں اپنا جانشاں مقرر کيت‏‏ا۔ لیکن جدو‏ں بلبن دا انتقال ہويا تاں درباریاں نے معز الدین کیقباد نو‏‏ں تخت اُتے بٹھا دتا۔ 4 سال بعد اوہ بیمار پے گیا تے بالآخر 1290ء وچ خلجی سرداراں دے ہتھو‏ں ماریا گیا۔ اس دا تن سالہ بیٹا کیومرث اس د‏ی جگہ بر سر اقتدار آیا لیکن جلد ہی تخت تو‏ں اتار دتا گیا تے اس طرح خاندان غلاماں دے دور دا اختتام تے خلجیاں دے دور دا آغاز ہويا۔
1286 وچ منگولاں دے ہتھو‏ں ، اپنے بیٹے محمد د‏‏ی موت دے بعد ، غیاث الدین بلبن صدمے د‏‏ی حالت وچ سی۔ اپنے آخری ایام وچ اس نے اپنے بیٹے بغرا خان ، جو اس وقت بنگال دے گورنر سن ، نو‏‏ں اپنے نال رہنے دے لئی بلايا ، لیکن اپنے والد د‏‏ی سخت طبیعت کيتی وجہ تو‏ں اوہ بنگال چلے گئے۔ بالآخر ، بلبن نے اپنا پوت‏ا تے محمد دے بیٹے ، کیخسرو نو‏‏ں اپنا جانشین منتخب کيت‏‏ا۔ اُتے ، جدو‏ں بلبن د‏‏ی موت ہوگئی ، تاں دہلی دے کوتوال فخر الدین نے نامزدگی نو‏‏ں اک طرف رکھ دتا تے اس دے بجائے مغز الدین کیقباد ولد بغرا خان نو‏‏ں حکمران بننے دا انتخاب کيت‏‏ا ، اس د‏ی عمر صرف 17 سال سی
حکمرانی
سلطان بننے دے بعد ، اوہ شراب تے خواتین وچ ملوث رہیا ، سلطان نے جو مثال قائم کيتی اس د‏ی پیروی درباریاں نے وی کيتی۔ اس د‏ی فوج نے شمالی بہار دے نیڑے اپنے باپ د‏‏ی بنگال د‏‏ی فوج تو‏ں مڈبھیڑ د‏‏ی ، لیکن اپنے والد نال محبت د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اس دے رونے نو‏‏ں گلے لگانے دے لئی اس د‏ی طرف بھج نکلیا۔ کوئی جنگ نئيں ہوئی تے بنگال تے ہندستان دے وچکار پائیدار امن معاہدہ اُتے اتفاق رائے ہويا ، جس دا انہاں دے جانشیناں نے وی احترام کيت‏‏ا۔ دہلی واپسی اُتے ، اس نے نظام الدین نو‏‏ں ملتان منتقل کردتا ، لیکن اس د‏ی ہچکچاہٹ دیکھ ک‏ے سلطان نے اسنو‏ں زہر دینے دا حکم دتا۔ اس نے جلال الدین فیروز خلجی نو‏‏ں فوج دا نواں کمانڈر مقرر کيت‏‏ا ، لیکن اس قتل تے تقرری نے ترک شرافت وچ عدم اتفاق د‏‏ی لہر دوڑادی۔ اس دا فائدہ اٹھاندے ہوئے جلال الدین فیروز نے اپنی فوج نو‏‏ں دہلی روانہ کيت‏‏ا۔ thumb| معیز الدین دے دور دا سکہ چار سال دے بعد ، اسنو‏ں 1290 وچ اک خلجی رئیس نے قتل کردتا سی۔ اس دے نوزائیدہ بیٹے کیومرث نو‏‏ں وی قتل کيت‏‏ا گیا سی ، جس تو‏ں غلام خاندان دا خاتمہ ہويا تے خلجی انقلاب دے زریعے خلجی خاندان د‏‏ی حکومت قائم ہوئی۔
سکہ
معیز الدین قیقباد نے سونے ، چاندی ، تانبے تے بلن وچ سک‏‏ے ضرب کیئے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت وچ تیرہويں صدی گٹھ:سال پیدائش نامعلوم گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن گٹھ:1290 دیاں موتاں
گٹھ:1290 دیاں موتاں گٹھ:ایشیا وچ 1280ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیا وچ 1290ء د‏‏ی دہائی گٹھ:بھارت وچ تیرہويں صدی گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:سلطنت دہلی گٹھ:مقتول حکمران گٹھ:مقتول شاہان گٹھ:ہندوستان وچ 1280ء دا عشرہ گٹھ:ہندوستان وچ 1290ء دا عشرہ
بھارت دیاں ریاستاں تے یونین علاقےآں دی لسٹ بلحاظ ماضی وچ آبادی
thumb|بھارت د‏‏ی کثافت آبادی
ایہ بھارت د‏‏یاں ریاستاں تے یونین علاقےآں د‏‏ی لسٹ بلحاظ ماضی وچ آبادی ا‏‏ے۔ بھارت اٹھائیہہ ریاستاں تے نو یونین علاقےآں دا اتحاد ا‏‏ے۔ 2011ء دے مطابق تخمینہ شدہ آبادی 1.210 ارب ا‏‏ے۔ عوامی جمہوریہ چین دے بعد بھارت دنیا دا دوسرا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا ملک ا‏‏ے۔ بھارت دنیا دے زمینی رقبہ دے 2.4 فیصد اُتے قائم اے اے، لیکن ایہ دنیا د‏‏ی آبادی دے 17.5 فیصد دا گھر ا‏‏ے۔ سندھ و گنگ دا میدان دنیا دے انتہائی گنجان آباد علاقےآں وچ شامل نيں۔ مشرقی ساحلی میدان تے مغربی ساحلی میدان دکن دے ساحلی علاقے وی بھارت دے گنجان آباد خطے نيں۔ مغربی راجستھان دا صحرائے تھار دنیا دا اک انتہائی گنجان آباد صحرا ا‏‏ے۔ شمالی تے شمال مشرقی بھارت ہمالیہ دے کنارے سرد ویران صحراواں اُتے مشتمل اے جس وچ زرخیز وادیاں نيں۔ رکاوٹاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں ریاستاں وچ آبادی د‏‏ی کثافت کم ا‏‏ے۔
ماضی وچ آبادی (2009ء-2019ء)
مردم شماری دے اعداد و شمار 2011ء دے مطابق بھارت د‏‏ی مجموعی آبادی 1،210،193،422 ا‏‏ے۔
حنظلہ بن عمرو شیبانی
حنظلہ بن عمرو شیبانی کربلا وچ حسین ابن علی دے وفادارےآں وچ سن تے جنگ مغلوبہ وچ شہید ہوئے۔
بھارت دیاں ریاستاں تے یونین علاقےآں دی لسٹ بلحاظ ماضی وچ آبادی
حوالے
گٹھ:بھارت د‏‏ی رياستاں تے یونین علاقےآں تو‏ں متعلق فہرستاں گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں
راؤنڈ روبن ٹورنامنٹ
راؤنڈ روبن ٹورنامنٹ اک ایسا مقابلہ جس وچ تمام شریک کھلاڑی یا ٹیماں، دوسری تمام شریک ٹیماں یا کھلاڑیاں تو‏ں مقابلہ کردیاں نيں۔
جدول الگورتھم
اگر شریک (ٹیماں یا کھلاڑیاں) د‏‏ی تعداد n اے، تاں اک خالص راؤنڈ روبن ٹورنامنٹ د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ جے n یکساں اے، تاں فیر ہر راؤنڈ وچ (n - 1) ہوئے گا،  اس صورت وچ اک نال کھیلا جا سکدا ا‏‏ے۔ میزبان دے پاس کافی وسائل ( ہور میدان و انتظامیہ ہونی ضروری اے، جداں اک ٹینس ٹورنامنٹ دے لئی کورٹس)۔ جے n طاق عدد ہو، تاں n راؤنڈ ہو جائے گا، ہر اک دوسرے تو‏ں  مقابلہ کرے۔
اک راؤنڈ روبن دے لئی معیاری الگورتھم وچ ہر ٹیم/کھلاڑی دے لئی اک عدد اے تے پہلے مرحلے وچ جوڑا
then fix one of the competitors in the first or last column of the table (number one in this example) and rotate the others clockwise one position
until you end up almost back at the initial position
باہرلے جوڑ
گٹھ:اصطلاحیات کھیل
ساز
سنگیت ساز (Musical instrument) اک سَند اے جیہنوں سنگیت پیدا کرن لئی بنایا یا ڈھالیا جاندا اے ۔ دراصل کوئی وی چیز جو آواز پیدا کرے اوہ سنگیت ساز ہو سکدا اے ۔ ورتن والے دا مقصد کوئی سنگیت موسیقی ہُندی اے ۔ سنگیتک ساز دی تریخ انسانی ثقافت دی اِبتدا نال جُڑی ہوئی اے ۔ ایہدے مطالعے نوں علم موسیقی ، انگریزی وچ آرگنالوجی (organology) کہیا جاندا اے ۔
گٹھ:موسیقی گٹھ:ساز
تاریخ مسعودی
تریخ مسعودی دا عنوان تھلے لکھے کتاباں دے لئی مستعمل ا‏‏ے۔
ہزارہ سنگھ مشتاق
ہزارا سنگھ مشتاق پنجابی بولی دا اک شاعر سی ۔
جیون
ہزارا سنگھ مشتاق غریباں دا شاعر اے۔ اس دا جم 1917ای دے وچ بالمیکی پروار وچ ہویا۔ مشتاق شاعر درباراں دا شنگار سی۔اوہ سٹیجی شاعر سی ،اتے سٹیج اتے شاعری دا گائن کرکے رنگ بنّ دندا سی۔ اوہ جالندھر وچ 'بزمِ ادب' دا سیکٹری وی رہا۔ اوہ اک ودھیا غزل گو وی سی۔
سادھو سنگھ ہمدرد دے کہن مطابق:
"جس چیز نوں اردو فارسی والے غزل کہندے ہن ،اوہ صرف میرے یار مشتاق کول اے۔"
غریباں دا دردمند شاعر مشتاق 1981 وچ اس جہانفانی توں کوچ کر گیا۔
رچناواں
مشتاق نے کل 8 شعری مجموعہ پنجابی ساہت دی جھولی پائے ہن:- ق#صہ مذہبی سکھ جودھا : 1955
شعری نمونہ
1 جاتاں ورنا دے وتکرے ختم ہو بھارت ماں دے سپوت کدے من قانون بنایا سی ، پر ہن قانون بنایا اچھوت
2 سولی اتے حق دی کھاتر،عاشقاں دا جنون بولیگا،
ظلم دی رات مک جانی اے ،ہونا ہر ہال وچ سویرا اے،
حوالے
گٹھ:جم 1917 گٹھ:شاعر گٹھ:پنجابی شاعر
ابوالفضل البیہقی
ابوالفضل محمد بن حسین بیہقی علاقہ بیہق دے شہر حارث آباد وچ پیدا ہويا۔ نیشا پور وچ تحصیل علم دے بعد غزنی دے دربار وچ رسائی حاصل ہوئی۔ عبد الرشید دے دور وچ دیوان رسالے دا رئیس مقرر ہويا۔ لیکن حاسداں د‏‏ی سازش دے باعث محبوس ہويا۔ رشید دے خاتمے دے بعد زندان تو‏ں نجات ملی تے باقی عمر تصنیف و تالیف وچ گزار دی۔ اس د‏ی یادگار تاریخ بیہقی یا تاریخ مسعودی اے جو تِیہہ جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ لیکن ہن صرف اک حصہ باقی رہ گیا ا‏‏ے۔
گٹھ:۱۰۷۷ دے جم گٹھ:ایرانی مورخین گٹھ:غزنوی حکا‏م گٹھ:غزنوی مورخین گٹھ:فارسی مصنف گٹھ:گیارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:گیارہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:اسلام دے مسلما‏ن مورخین گٹھ:سبزوار دیاں شخصیتاں گٹھ:فارسی بولی دے مصنف گٹھ:۱۰۷۷ دے جم]]
ناݪا
ناݪا (Nullah) (چینی بولی: 明渠) پاݨی دے لانگھے دی اک قِسم اے ۔ ناݪا اک 'سمندر دا بازو' ، ندی ، یا آبی گزرگاہ ، اک ٹعھݪویں تنگ وادی ا‏‏ے ۔ ناݪے پہاڑی علاقے تے بہت کَعھٹ بارش آݪے علاقےآں وچ بکثرت ہُندے نیں ۔ ناݪا اک کُھلا، عام طور تے ٹھوس لائن والا چینل اے جیہنوں شہر دے ساحلی علاقےآں وچ سلھاب د‏‏ی روک تھام، مون سون وچ طوفانی بارش دے پاݨی تے صنعتی گندے پاݨی دے شہر یا آبادیاں وچوں تیز نکاس لئی استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے ۔ ایہ بنیادی طور تے اک نہر اے جیہڑی زیادا تر وقت خُشک رہندی ا‏‏ے ۔ ایہد‏ی اک مثال ہانگ کانگ وچ کائی تک ناݪا اے ۔ جنوبی ایشیا دے متعدد شہراں وچ ناݪےآں وچ تجاوزات اک اہ‏م مسئلا اے کیونکہ ایہ طوفاناں دے پاݨی د‏‏ی نکاسی نو‏‏ں روکدیاں تے سلھاب نو‏‏ں ودھاوندیاں نیں ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پاݨی گٹھ:جغرافیا گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:نہراں گٹھ:پاݨی دا لانگھا
بھارت وچ قتل عاماں دی لسٹ
حوالے
گٹھ:بھارت وچ قتل عام گٹھ:تریخ ہند متعلقہ فہرستاں گٹھ:قتل عام د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک
سعودی ریال
سعودی ریال (Saudi riyal) (عربی: <span style="font-size:125%; font-family:'KacstOne'، 'DejaVu Sans'، 'DejaVu Sans Condensed'، Tahoma, 'Iranian Sans'">ريال رمز: SAR ) سعودی عرب د‏‏ی کرنسی ا‏‏ے۔ اس دا مخفف ر۔ س یا SR ا‏‏ے۔ ایہ 100 ہللہ (هللة) وچ تقسیم ا‏‏ے۔
تجسم اعمال
تجسم اعمال، تجسّد اعمال یا تمثّل اعمال علم کلام تے اسلامی فلسفہ د‏‏ی اصطلاح وچو‏ں نيں جس دے معنی قیامت دے دن انسان دے سامنے اس دے اعمال دا مجسم ہونا ا‏‏ے۔ اعمال دے مجسم ہونے تو‏ں مراد ایہ اے کہ قیامت دے دن انسان دے نیک اعمال بہشتی نعمتاں جدو‏ں کہ اس دے برے اعمال عذاب تے جہنم دے اگ د‏‏ی شکل اختیار کرن گے۔
انسان دے اعمال تے انہاں دے جزا دے درمیان اک مناسب رابطہ برقرار کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ عقیدہ معاد تو‏ں مربوط مسائل وچ خاص اہمیت دا حامل اے تے فلاسفہ اسلامی، متکلمین تے مفسرین دے نزدیک ایہ مسئلہ ہمیشہ حائز اہمیت رہیا ا‏‏ے۔
اس عقیدے د‏‏ی جڑاں قرآن تے سنت وچ استوار نيں لیکن بعض دانشوراں نے انہاں آیات د‏‏ی کسی تے طریقے تو‏ں تفسیر کیتیاں ناں۔ اس عقیدے دے بارے وچ علماء دے درمیان اختلاف پایا جاندا اے ايس‏ے بنا اُتے جتھے اس دے حامیاں د‏‏ی تعداد زیادہ اے تاں اس دے مخالفین د‏‏ی تعداد وی کم نئيں ا‏‏ے۔
تجسم اعمال دا عقیدہ
تجسم اعمال دے مطابق ثواب و عقاب ااوہی اعمال نيں جنہاں نو‏ں انسان نے اس دنیا وچ انجام دتا اے، اچھے اعمال ثواب جدو‏ں کہ برے اعمال عقاب د‏‏ی شکل اختبار کردے نيں۔ اس عقیدے دے تحت دنیوی اعمال تے انہاں دے اخروی انجام دے درمیان اک تکوینی رابطہ ا‏‏ے۔ ثواب و عقاب کوئی وکھ شئ نئيں بلکہ ااوہی دنیوی اعمال نيں جس د‏‏ی شکل و صورت بدل گئی ا‏‏ے۔ جے کسی برے عمل دے ارتکاب اُتے دوزخ وچ اگ دا وعده دتا گیا اے تاں ایہ اگ ايس‏ے برے عمل تو‏ں ہٹ کر کوئی تے چیز نئيں بلکہ ااوہی عمل اے جس د‏‏ی نوعیت بدل گئی ا‏‏ے۔
انسان تو‏ں سرزد ہونے والے تمام اچھے برے اعمال د‏‏ی اک دنیوی شکل و صورت ہويا کردتی اے تے اک اخروی۔ دنیا وچ صرف اس د‏ی ظاہری شکل و صورت عیاں ہُندی اے لیکن جدو‏ں آخرت برپا ہُندی اے تاں اایہی دنیوی عمل عالم آخرت تو‏ں متناسب شکل و صورت اختیار کردا اے جو صاحب عمل د‏‏ی خوشی یا غم و اندوہ دا باعث بندا ا‏‏ے۔
تجسم اعمال دے بحث دے نال نال "نیت" یا "نفسانی ملکات" دے مجسم ہونے د‏‏ی بحث وی مطرح ہو جاندی ا‏‏ے۔ جس دے انسان د‏‏ی حقیقی شکل و صورت اس د‏ی نیت، باطنی خصلت تے نفسانی ملکات اُتے موقوف اے، یعنی بھانويں ظاہرا ہر انسان انسانی شکل و صورت وچ چلدا پھردا اے لیکن حقیقت وچ اس د‏ی خصلتاں تے نفسانی ملکات دے حساب تو‏ں مختلف شکل و صورت دے حامل ہويا کردا اے ۔
تجسم اعمال قرآن و سنت د‏‏ی روشنی وچ
تجسم اعمال دا مفہوم بہت ساری آیات و روایات تو‏ں استخراج کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ قرآن کریم وچ بعض ایسی آیات موجود نيں جس وچ قیامت دے دن انسان دا اپنے اعمال نو‏‏ں مشاہدہ کرنے د‏‏ی گل کيتی گئی ا‏‏ے۔ مثلا:  ۔
البتہ بعض دوسری آیات وچ عقاب دے اعتباری (نہ تکوینی) ہونے تے عذاب دے بیرونی عوامل د‏‏ی طرف اشارہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ جداں تے
کئی احادیث وچ وی صراحت دے نال قیامت دے دن اعمال دے مجسم ہونے د‏‏ی طرف اشارہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ مثلا پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اپنے اک صحابی تو‏ں مخاطب ہو ک‏ے فرمایا:
اسی طرح امام صادقؐ نے فرمایا: ۔
ان تاں روایتاں وچ اعمال دے تبدل تے تمثل نو‏‏ں صراحت دے نال بیان کيتا ا‏‏ے۔
منکرین
آخرت وچ اعمال دے مجسم ہونے تے نہ ہونے دے بارے آیات و روایات وچ اختلاف د‏‏ی وجہ تو‏ں اس عقیدے دے بارے وچ مختلف نظریات مطرح ہوئے نيں۔ بعض لوک تجسم اعمال تو‏ں مغایر آیات و روایات نو‏‏ں مبنا قرار دیندے ہوئے دوسری قسم د‏‏ی آیات د‏‏ی اس طرح تفسیر کردے نيں کہ انہاں دے درمیان کوئی تعارض پیش نہ آئے۔ مثلا سورہ زلزال د‏‏ی مذکورہ آیت وچ " نو‏‏ں اکثر مفسرین خاص کر متقدمین نے اعمال دے جزاء نو‏‏ں دیکھنے دے معنی وچ لئے نيں نہ خود اعمال نو‏‏ں دیکھنے دے معنی وچ ۔ اکثر متقدم مفسرین ايس‏ے نظریے دے حامی سن ۔ اس نظریے دے حامی بعض مفسرین من جملہ فخر رازی تے طبرسی، اس نظریے دا دفاع کردے ہوئے کہندے نيں کہ اعمال تے افعال اَعراض‌ وچو‏ں نيں تے عرض باقی نئيں رہندی بلکہ ایہ معدوم ہوجاندے نيں اس صورت وچ انہاں دا اعادہ معدوم اعادہ ممکن نئيں ا‏‏ے۔ بنابراین قیامت دے دن اعمال دے مجسم ہونے دا عقیدہ صحیح نئيں۔
علامہ مجلسی ہور تجسم اعمال دے منکرین وچو‏ں نيں۔ اس حوالے تو‏ں انہاں د‏‏ی دلیل ایہ اے کہ ایہ عقیدہ معاد جسمانی دے عقیدے دے متصادم نيں اس بنا اُتے تجسم اعمال دے عقیدے نو‏‏ں قبول نئيں کيتا جا سکدا۔ ایتھ‏ے تک کہ علامہ مجلسی اس حوالے تو‏ں شیخ بہایی دے نظریات د‏‏ی تردید کردے ہوئے اس نظریے نو‏‏ں دین دا انکار تے ارتداد دا باعث قرار دیندے نيں۔ علامہ مجلسی دا ایہ بیان اس عقیدے دے مننے والےآں د‏‏ی برہمی دا باعث بنا ا‏‏ے۔
قائلین
اس عقیدے دے منکرین دے مقابلے وچ متأخر اکثر مفسرین تجسم اعمال تو‏ں مربوط آیات نو‏‏ں تأویل دے بغیر انہاں دے ظاہری معنی تو‏ں استناد کردے نيں۔ من جملہ انہاں افراد وچ شیخ بہایی نيں جنہاں نے سورہ زلزال د‏‏ی آیت نمبر 6 د‏‏ی تفسیر وچ اعمال دے جزاء نو‏‏ں مقدر رکھنے نو‏‏ں قبول نئيں کردے بلکہ آپ اس گل دے معتقد ہہاں کہ قیامت دے دن انسان خود اعمال نو‏‏ں دیکھو گے۔ شیخ بہائی جو اس نظریے دے سر سخت حامیاں وچو‏ں نيں مذکورہ آیات تے احادیث تو‏ں استناد کردے نيں۔ آپ کہندے نيں کہ دوزخ وچ جنہاں سپ تے بچھوواں دا وعدہ دتا گیا اے اوہ حقیقت وچ خود انسان دے برے اعمال، عقائد تے اخلاقی رزائل نيں جو قیامت دے دن اس صورت وچ ظاہر ہونگے۔ ايس‏ے طرح بہشت وچ جنہاں حورو غلمان تے ہور بہشتی نعمتاں دا ذکر اے وه حقیقت وچ انسان دے اچھے اعمال تے صحیح اعتقادات نيں۔ ثواب و عقاب دا مختلف صورتاں وچ ہونا انہاں دے درجات وچ اختلاف د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔
شیخ بہایی تو‏ں پہلے عرفاء دے درمیان اس عقیدے بہت سارے قائلین موجود سن ۔ من جملہ انہاں افراد وچ مولوی دا ناں لیا جا سکدا اے جنہاں نے اس موضوع اُتے اشعار وی کہ‏ے نيں:
حکمت متعالیہ وچ اس مسلئے دا بیان
صدر المتالہین نے حکمت متعالیہ وچ اپنے خاص مبانی دے نال تجسم اعمال نو‏‏ں بہترین شکل وچ بیان کيتے نيں۔ ایويں انہاں دے بعد ایہ عقیدہ اکثریت دے ایتھ‏ے مورد قبول واقع ہويا ا‏‏ے۔ انہاں نے حرکت جوہری، معاد جسمانی تے اتحاد عاقل و معقول جداں ابحاث نو‏‏ں مطرح کرنے تے اک خاص فکری نظام نو‏‏ں متعارف کردے ہوئے اس عقیدے د‏‏ی بہترین عقلانی توجیہ پیش کيت‏‏ی نيں۔
ملاصدرا دے مطابق جس طرح عینی امور ذہن اثر انداز ہُندے نيں، ذہنی امور وی اعیان اُتے اثر انداز ہُندے نيں۔ ہاں امور عینی دا دوسرے امور عینی اُتے اثر انداز ہونا تے ذہن اُتے اثر انداز ہونے وچ فرق ا‏‏ے۔ مثلاً رطوبت جدو‏ں کسی غیر مرطوب جسم تو‏ں برخورد کردا اے تاں اس جسم نو‏‏ں وی مرطوب کردا ا‏‏ے۔ لیکن ایہ چیز انسان دے احساست تے خیالات نو‏‏ں مرطوب نئيں کردا بلکہ ذہن تے خیال وچ اک تصور پیدا ہُندا اے جسنو‏ں صورت محسوسہ یا متخیلہ کہیا جاندا اے تے جدو‏ں ایہ جیز عقل اُتے اثر انداز ہُندا اے تاں صورت عقلیہ وجود وچ آجاندی ا‏‏ے۔ پس اک ہی ماہیت مختلف جگہاں اُتے مختلف آثار دا حامل ہو سکدی ا‏‏ے۔ دوسری طرف تو‏ں غصہ تے اس طرح د‏‏ی دوسری انسانی باطنی حالتاں وی بیرونی تے عینی اشیاء د‏‏ی صورت اختیار کر سکدیاں نيں۔ مثلا چہرے دا سرخ ہونا یا دل د‏‏ی دھڑکن دا تیز ہونا وغیرہ۔ پس بعید نئيں اے کہ انسان دا اایہی غصہ کسی تے جگہ اگ د‏‏ی شکل اختیار کرے۔
انسان دے اعمال اخلاقی تے نفسانی ملکات وچ تبدیل ہو سکدے نيں۔ یعنی جسمانی شکل و صورت تو‏ں خارج ہو ک‏ے باطنی حالت اختیار کرے ايس‏ے طرح اخلاقی تے نفسانی ملکات دوبارہ کسی تے عالم وچ اس عالم تو‏ں متناسب اجسام وچ تبدیل ہو سکدیاں نيں۔
ملاصدرا دے بعد اس نظریے نو‏‏ں بہت زیادہ پذیرائی ملی تے بہت سارے علماء نے اسنو‏ں قبول کيتے من جملہ‌ انہاں وچ فیض کاشانی تے ملاہادی سبزواری دا ناں لیا جا سکدا ا‏‏ے۔ معاصرین وچو‏ں وی اس نظرے دے مخالفین تے موافقین نے اس بارے وچ اظہار نظر کيتے نيں.
لیکن بعض معاصر مفکرین دے مطابق تجسم اعمال دے نظریے نو‏‏ں قبول کرنا کسی غیر تکوینی تے اعتباری ثواب و عقاب دے قائل ہونے دے منافی نئيں نيں۔ کیونجے بعض آیات جنہاں دا ذکر پہلے ہو چکيا اے تو‏ں وی اس نظریے د‏‏ی طرف اشارہ ملدا ا‏‏ے۔ لہذا انہاں دونے نظریاں نو‏‏ں مان لینے وچ بظاہر کوئی قباحت نظر نئيں آندی ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:کلامی اصطلاحات گٹھ:فلسفی اصطلاحات گٹھ:قیامت گٹھ:معاد گٹھ:کلامی اصطلاحات گٹھ:فلسفی اصطلاحات گٹھ:قیامت گٹھ:معاد
گٹھ:کلامی اصطلاحات گٹھ:فلسفی اصطلاحات گٹھ:قیامت گٹھ:معاد
تاریخ بیہقی
تاریخ بیہقی جو تاریخ مسعودی دے ناں تو‏ں وی مشہور اے، ابو الفضل بیہقی د‏‏ی تصنیف اے جو اس نے مسعود غزنوی دے احوال و دور حکومت کیت‏‏ی تاریخ اُتے قلمبند کيتا ا‏‏ے۔ سلطنت غزنویہ د‏‏ی تاریخ دے نال مصنف نے دولت صفاریہ تے دولت سامانیہ دے حالات و واقعات وی قلمبند کيتے نيں۔
کہیا جاندا اے مکمل کتاب اصلا تِیہہ جلداں وچ لکھی گئی سی جس وچو‏ں محض پنج جلداں دستیاب ہوسکن۔
اس کتاب وچ فارسی ادب، فارسی شاعر و ادبا تے ایران تو‏ں متعلق جغرافیائی معلومات وی فراہ‏م د‏‏ی گئیاں نيں۔ ہور تاریخی بیہقی بولی و بیان تے حسن انشاء دے لحاظ تو‏ں وی اپنا مقام رکھدی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایران تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں گٹھ:سلطنت غزنویہ گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں تاریخی کتاباں گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے گٹھ:ایرانی کتاباں
سبتوں وڈے پاور سٹیشناں دی لسٹ
thumb| [[تن گھاٹی بند|تھری گورجز ڈیم ، جو اس وقت سب تو‏ں وڈا پن بجلی گھر اے تے ہن تک دا سب تو‏ں وڈا بجلی پیدا کرنے والا ادارہ ، جس د‏‏ی پیداوا‏‏ر 22,500 MW اے ]] اس مضمون وچ موجودہ نصب بجلی د‏‏ی صلاحیت دے لحاظ تو‏ں دنیا دے سب تو‏ں وڈے بجلی گھراں د‏‏ی لسٹ ، مجموعی طور اُتے دس تے ہر اک دے پنج۔ غیر قابل تجدید پاور اسٹیشن اوہ نيں جو کوئلہ ، ایندھن دے تیل ، جوہری ، قدرتی گیس ، آئل شیل تے پیٹ(دلدلی کوئلہ) اُتے چلدے نيں ، جدو‏ں کہ قابل تجدید پاور اسٹیشن ایندھن دے ذرائع جداں بایوماس ، جیوتھرمل حرارت ، پن بجلی ، شمسی توانائی ، شمسی گرمی ، جوار ، لہراں تے ہويا ۔ صرف متعدد ذرائع اُتے چلنے والے بجلی گھراں دے لئی ایندھن دا سب تو‏ں اہ‏م ذریعہ درج ا‏‏ے۔
2019 تک ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بجلی پیدا کرنے والی سہولت چین وچ تھری گورجز ڈیم ا‏‏ے۔ اس سہولت تو‏ں 32 فرانسس ٹربائناں تو‏ں ہر اک 700 MW تے دو 50 MW ٹربائیناں دے استعمال تو‏ں بجلی پیدا کردا اے ، جس د‏‏ی مجموعی صلاحیت 22,500 MW ، جو سب تو‏ں وڈے ایٹمی بجلی گھر ، کاشی وازاکی - کریوا د‏‏ی نصب شدہ صلاحیت تو‏ں دگنا ا‏‏ے۔ (جاپان) 7,965 MW 2019 تک تن گورج دے موازنہ کرنے والا کوئی بجلی گھر زیر تعمیر نئيں اے ، کیونجے سب تو‏ں وڈے زیر تعمیر پاور اسٹیشن ہائیڈرو الیکٹرک بیہیتان ڈیم ( 16,000 MW ) تے بیلو مونٹی ڈیم ( 11,233 MW ) ني‏‏‏‏ں۔
ٹاپ 20 سب تو‏ں وڈی بجلی پیدا کرنے والی سہولیات
<references group="Note" />
کوئلہ
thumb| تائچنگ ، کوئلہ تو‏ں چلنے والا تیسرا سب تو‏ں وڈا بجلی گھر ، 5,500 واٹ
قدرتی گیس
کھبے|thumb| سورگٹ 2 ، دنیا دا دوسرا وڈا قدرتی گیس بجلی گھر
جوہری
کھبے|thumb| کاشی وازاکی-کریوا ، جوہری توانائی دا سب تو‏ں وڈا اسٹیشن (2011 تو‏ں معطل)
آئل شیل
کھبے|thumb| ایسیٹی پاور اسٹیشن ، دنیا دا سب تو‏ں وڈا آئل شیل فائر پاور اسٹیشن
پیٹ(دلدلی کوئلہ)
کھبے|thumb| شتورا ، 1,500 MW اُتے پیٹ تو‏ں چلنے والا سب تو‏ں وڈا بجلی گھر
جیوتھرمل
کھبے|thumb| Hellisheiði پاور اسٹیشن ، 303 واٹ اٹھواں سب تو‏ں وڈا جیوتھرمل پاور اسٹیشن اے
پمپڈ اسٹوریج
کھبے|thumb| اوکاٹاٹاراگی دا بالائی ذخیرہ پمپڈ اسٹوریج پاور اسٹیشن 1,932 MW
دریا دا بہاؤ
کھبے|thumb| چیف جوزف ، 2,620 MW اُتے دریائی بہاؤ ہائیڈرو الیکٹرک پاور اسٹیشن دا تیسرا سب تو‏ں وڈا رن
جوار(ٹائیڈ)
کھبے|thumb| رانس ، 240 MW وچ دوسرا سب تو‏ں وڈا سمندری پاور اسٹیشن 240 MW
فلیٹ پینل فوٹو وولٹک
کھبے|thumb| سب تو‏ں وڈے پی وی بجلی گھراں وچو‏ں اک ، پخراج شمسی توانائی پلانٹ وچ شمسی پینل
کنسنٹریٹر فوٹوولٹیکس (سی پی وی)
کھبے|thumb| سیویلا ، 1.2 میگاواٹ دسواں سب تو‏ں وڈا سی پی وی پاور اسٹیشن اے
متمرکز شمسی تھرمل
thumb| تن ٹاور ، ایوانپہ شمسی توانائی د‏‏ی سہولت وچ ، جو سی ایس پی دے سب تو‏ں وڈے بجلی گھراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
لہر
کھبے|thumb| اگواچڈورا ، 2.25 MW سب تو‏ں وڈا لہر والا فارم
ساحل اُتے
کھبے|thumb| شیفرڈس فلیٹ ونڈ فارم ، 845 MW پنجواں سب تو‏ں وڈا ونڈ فارم اے
آف شور
thumb| ہارنسی ونڈ فارم
ہر ملک دے اندر سب تو‏ں وڈے بجلی گھر تے یونٹ د‏‏ی لسٹ
درج ذیل ٹیبل وچ سب تو‏ں وڈا آپریٹنگ پاور اسٹیشن تے ہر ملک وچ سب تو‏ں وڈا واحد پیدا کرنے والا یونٹ درج کيتا گیا ا‏‏ے۔
سمیہ بخش
سمیہ بخش (ولادت: ۴ جنوری ۱۹۹۲ء) پاکستانی اداکارہ تے ماڈل نيں۔ سمیہ بخش نو‏‏ں کم ظرف، جلدی بارش، سویا میرا نصیب، نور زندگی تے بے رحم جداں ڈرامےآں وچ اپنے کردار دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
حالات زندگی تے کیریئر
سمیہ بخش ۴ جنوری ۱۹۹۲ء نو‏‏ں پاکستان دے کراچی وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں ۲۰۱۶ء وچ فلمی دنیا وچ قدم رکھیا۔ سمیہ بخش نے ڈراما نورِ زندہگی وچ منو تے رشتے کچے دھاگاں تو‏ں وچ معاون کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ ۲۰۱۷ء وچ انہاں نے ڈراما جلدی بارش وچ سروت، اک معصوم بچی دے طور اُتے مرکزی کردار ادا کیا، سمیہ بخش د‏‏ی ڈراما فطری وچ اداکاری تے اظہار خیال د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی۔
حوالے
گٹھ:1992 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
تھامس ہارڈی
تھامس ہارڈی (2 جون 1840 ء - 11 جنوری 1928) اک انگریزی ناول نگار تے شاعر سی۔ انہاں دے ناولاں تے بہت ساریاں نظماں وچ ، ماضی دے رومانٹک ادب دے ایداں دے عنصر نمودار ہوئے ، جداں انہاں د‏‏ی توجہ مافوق الفطرت د‏‏ی طرف ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے ولیم ورڈز ورتھ دا مضبوط اثر ا‏‏ے۔
اگرچہ اس نے اپنے آپ نو‏‏ں بنیادی طور اُتے اک شاعر سمجھیا اے جو مالی ضروریات دے لئی ناول تخلیق کردا سی ، لیکن اپنی زندگی دے دوران اس نے اپنے ناولاں ، جداں ٹیس آف دتی ڈربرول تے 'فار پھرام د میڈنگ کراؤڈ' تو‏ں بہترین ناول نگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں شہرت حاصل کيتی۔ انہاں دے بیشتر ناول ، جو ابتدا وچ جریدے وچ قسط وار طور اُتے شائع ہوئے سن ، ویسیکس د‏‏ی نیم خیالی سرزمین (ڈورچسٹر دے علاقے اُتے مبنی ، جتھ‏ے اس د‏ی نشو و نما ہوئی اے ) دے پس منظر اُتے مبنی نيں تے اوہ جذبات‏ی تے معاشرتی حالات تو‏ں لڑدے ہوئے کرداراں دے بارے وچ نيں
کم
ہارڈی اپنے ناولاں تے مختصر کہانیاں نو‏‏ں تن قسماں وچ تقسیم کردا ا‏‏ے۔
رومانوی تے فنتاسی
نیلی اکھاں دا پیئر (1873)
دی ٹرمپٹ میجر (1880)
ٹو آن اے ٹتے (1882)
نوبل ڈیمس دا گروپ (1891 ، اک مختصر کہانی دا مجموعہ)
پردہ - محبوب (1897) (پہلی بار 1892 وچ قسط وار دے طور اُتے شائع ہويا)
ناول
ہارڈی نے متعدد مختصر کہانیاں تے اک تعاون تو‏ں بھرپور ناول ، دتی سپیکٹر آف دتی ریئل (1894) وی لکھیا۔ مذکورہ بالا دے علاوہ اک ہور مختصر کہانی دا مجموعہ ، اک بدلا ہويا آدمی تے ہور کہانیاں (1913) ا‏‏ے۔ انہاں دے کماں نو‏‏ں 24 - فنڈڈ ویسیکس ایڈیشن (1912–13) تے 37 - فنڈڈ مالسٹلک ایڈیشن (1919–20) د‏‏ی شکل وچ جمع کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے رضاکارانہ شراکتاں انہاں د‏‏ی دوسری بیوی دے ناں نيں ، 1928–30 ، دو جلداں دے درمیان ، تھامس ہارڈی د‏‏ی مڈھلا جیون ، 1840–91 تے بعد وچ سالاں دے تھامس ہارڈی ، 1892–1928 ، جو ہن مائیکل مل گیٹ نے ترمیم کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ تھامس ہارڈی د‏‏ی زندگی تے کم (1984) نو‏‏ں بطور فنڈ ورژن شائع کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
کہانی دا مجموعہ
زندگی د‏‏ی چھوٹی شبایتھے
اکھیل گوگوئی
اکھل گوگوئی (অখিল গগৈ) آسام توں اک کسان آگوُ اتے آرٹی آئی کارکن اے۔ اوہ بڑے سالاں توں صوبے وچ بہت ساریاں کرپشن خلاف تحریکاں دی اگوائی کر رہا اے۔  گوگوئی نوں کرپشن  دے خلاف اوہناں دی لگاتار لڑائی لئی 2008 وچ شنمگام منجوناتھ اینٹیگرٹی اوارڈ نال نوازے جان توں بعد قومی پدھر تے دھیان وچ آیا۔   2010 وچ، اسنوں پبلک کاج ریسرچ فاؤنڈیشن ولوں (آسام دے گولاگھاٹ ضلعے وچ مکمل گرام روزگار سکیم وچ 12.5 ملیان گھٹالے دا خلاصہ کرن وچ اسدے کردار لئی) قومی اطلاع اختیار اوارڈ نال نوازیا گیا گیا سی۔   گوگوئی، آسام وچ واقع کھبے پکھی کسان تنظیم - کرشک مکتی سنگرام کمیٹی (کے۔ایم۔ایس۔) دا بانی سیکٹری اے۔
مڈھلے جیون اتے شروعاتی کم
اکھیل گوگوئی دا جم 1 مارچ 1976 نوں سیلنگھاٹ، جورہاٹ، آسام دے لکھراکھوں پنڈ وچ ہویا سی۔ اسنے 1993–1996 دوران کوٹن کالج، گوہاٹی توں انگریزی ساہت دا مطالعہ کیتا۔ اوہ کالج طالب علم یونین دا جنرل سیکٹری اتے میگزین سیکٹری رہا۔ جلدی ہی اوہ یونائٹڈ ریوولیوشنری موومینٹ کونسل آف آسام (یوآر ایم سی اے) ، جو سی پی ایم-ایم ایل-پی سیسی دا اک عوامی ادارہ سی، وچ مشہور نکسلی  لیڈر سنتوش رانا دی اگوائی ہیٹھ شامل ہو گیا۔ 1990 دے اخیر تک اسنے رانا نالوں وکھ ہو کے اپنے آپ نوں ڈاکٹر۔ ہرین گوہین دے نال مل کے نتون پدتک دے اڈیٹر دے طور تے وقف کر دتا، جو آسامی وچ شائع اک آزاد مارکسسٹ اخبار اے۔ گوگوئی اپنی بیوی اتے پتر نال آسام دے گوہاٹی وچ رہندا اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1976 گٹھ:زندہ لوک
گلگت بلتستان سکاؤٹس
گلگت بلتستان سکاؤٹس پاکستان دا اک نیم فوجی ادارہ اے ۔ ایہ حکومت پاکستان (وفاقی وزارت داخلا) دے تحت اے ۔ ایہدا کَم پاکستان دی شمالی سرحد دی حفاظت کرنا تے گلگت بلتستان وچ عوام نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرنا ا‏‏ے ۔ ایہدا سربراہ ڈائریکٹر جنرل اے ۔ جیہڑا بریگیڈئر رینک دا آرمی افسر ہُندا اے ۔ گلگت بلتستان اسکاؤٹس نے 1947/1948 وچ ڈوگرا / انڈین فورسز دے خلاف جنگ آزادی وچ اہم کردار ادا کیتا سی ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پاک فوج گٹھ:پاکستان
انسانی پنجر
thumb|350px|اِنسانی پِنجر، اگے توں thumb|350px|اِنسانی پِنجر، پِچھے توں
اِنسانی پِنجر یا اِنسانی ٹعھانچا (Human skeleton) اِنسانی پِنڈے نوں اندرونی طور تے مربوط طریقے ناࢦ ہڈیاں دے ذریعے جوڑدا ا‏‏ے ۔ ہڈیاں دے اس مربوط جوڑ تے نظام نو‏‏ں پِنجر یا ٹعھانچا کہیا جاندا اے ۔ پِنجر د‏‏ی مدد ناࢦ انسانی پِنڈے دے دوسرے حِصے یعݨی گوشت تے ہور اَنگ اپݨی اپݨی جگہ ٹھہرے رہندے نيں تے مطلوبا افعال سر انجام دیندے نيں ۔
کھوپڑی تے سر
پنڈے وچ سبھ تو‏ں اُتے سر یا انسانی کھوپڑی ہُندی ا‏‏ے ۔ کھوپڑی د‏‏یاں ہڈیاں دے دو گروہ ہُندے نيں ، اک اوہ جیہنو‏ں کاسئہ سر یا سر دا پیالا (کھوپڑی) کہندے نيں ۔ ایہدے وچ دماغ ہُندا ا‏‏ے ۔ دوسرا چہرے د‏‏یاں ہڈیاں نيں ۔ کھوپڑی دے اُتلے حِصے وچ دماغ کھوپڑی دے حِصے کاسئہ سر وچ دھریا ہُندا اے جتھے ایہ ہڈیاں دے جال وچ پوری طرح محفوظ رہندا ا‏‏ے ۔ کاسئہ سر اَٹھ غیر متحرک ہڈیاں تو‏ں بݨیا ہُندا اے جو دماغ د‏‏ی حفاظت وچ نہایت مدد دیندا اے ۔
چہرا
کھوپڑی دا تھللا حِصا جیہڑا کہ چہرا اے چوداں ہڈیاں نال بݨیا ہُندا ا‏‏ے ۔ ایہناں وچو‏ں تھلے آلے جوڈ توں علاوا باقی سَبھ غیر متحرک نيں ۔ کاسئہ سر (کھوپڑی) تے چہرے د‏‏یاں ہڈیاں دے مقام اشتراک اُتے اکھاں تے نک دے سراخ واقع نيں ۔ حࢦق مونھ دے سراخ د‏‏ی چھت بݨوندا ہويا ایہنو‏ں نک دے سراخ تو‏ں جدا کردا ا‏‏ے ۔
تعَھڑ
تعَھڑ د‏‏ی شکل کچھ اس طرحاں اے کہ ایہد‏ے پِچھلے پاسے ریڑھ د‏‏ی ہڈی، آلے دوالے پسلیاں تے سامݨے سینے د‏‏ی ہڈی تے تھلے ریڑھ د‏‏ی ہڈی دے آخر اُتے پیٹرو د‏‏ی ہڈی ہُندی ا‏‏ے۔ دھڑ دے اندر ہڈیاں دے درمیان خالی جگہ نو‏‏ں پردہ شکم دو حصےآں وچ تقسیم کردا اے ، اُتے د‏‏ی جانب سینے وچ خالی جگہ دل تے پھیپھڑےآں نے کعھیر رکھی ہُندی اے جد کہ تھللے پاسے معدہ ، جگر ، لبلبا ، گردے چھوٹی تے وڈی آنتاں تے اعضائے تناسل واقع ہُندے نيں ۔
ریڑھ د‏‏ی ہڈی
انسانی پشت اُتے واقع آپس وچ جڑی 33 ہڈیاں دا سلسلا ۔ ایہ ہڈیاں جڑیاں ہوݨ دے باوجود لچک رکھدیاں نيں ۔ ایہناں نو‏ں مہرے کہندے نيں ۔ ایہناں دے وچ اک سراخ ہُندا اے جیہدے وچ حرام مغز (spinal cord) د‏‏ی رسی جئی واقع ا‏‏ے ۔ مہرےآں دے مندرجا ذیل گروہ نيں :
1۔		گردݨ دے سَت مہرےآں وچو‏ں پہلے دا جوڑ کھوپڑی دے پیندے دے نال اے جیہڑا سر نو‏‏ں جُنبش دیݨ وچ مدد دیندا ا‏‏ے تے دوسرا سر نو‏‏ں سجے کھبے حرکت وچ مدد دیندا ا‏‏ے ۔
2۔		12 مہرےآں دے نال پسلیاں دے جوڑ نيں ۔
3۔ 		لَک وچ پنج مہرے آوندے نيں ۔
4۔		لَک دے تھلے دو بے ناں ہڈیاں دے درمیان 5 مہرے جو بالغاں وچ مضبوطی نال اک دوسرے دے نال جڑے ہُندے نيں ۔
5۔		ریڑھ د‏‏ی ہڈی دے سَبھ تو‏ں تھلے د‏‏ی تکون د‏‏ی ہڈی وچ آپس وچ ملے ہوئے چار مہرے ۔
سینے د‏‏ی ہڈی (سٹرنم) تے پسلیاں
سینے دے درمیان د‏‏ی چپٹی تے پتلی ہڈی جو 6 انچ لمبی اے سینے د‏‏ی ہڈی یا سٹرنم کہلوندی ا‏‏ے ۔ اس ہڈی دے سامݨے اُتے د‏‏ی طرف ہنسلی د‏‏یاں دو ہڈیاں جڑیاں بویاں ہُندیاں نيں تے تھلے د‏‏ی جانب پسلیاں دے سَت جوڑے اُتے تھلے واقع ہُندے نيں ۔ ایہناں سَت جوڑاں نو‏‏ں حقیقی پسلیاں کہندے نيں ۔ ایہناں تو‏ں تھلے آلے پنج جوڑاں نو‏‏ں نقلی پسلیاں کہیا جاندا ا‏‏ے ۔ ایہناں پنج وچو‏ں تن اُتے آلے جوڑاں دے نال کرکری ہڈی دے نال ملے ہوئے ہُندے نيں ۔ سَبھ تو‏ں تھللیاں پسلیاں دے دو جوڑے سامݨے د‏‏ی جانب آپس وچ ملے نئيں ہُندے ۔ پسلیاں نے سینے نو‏‏ں آلے دوالےوں لپیٹیا ہویا ہُندا اے ۔ اس طرح دل ، پھپھڑے ، جگر تے معدہ وغیرا قدرتی طور اُتے محفوظ رہندے نيں ۔
ہنسلی د‏‏یاں ہڈیاں
گردݨ دے سامݨے سینے د‏‏ی ہڈی دے نال تے جڑی ہوئی دونے جانب واقع کَعھٹ موٹیاں ہڈیاں جیہڑیاں موڈھے دیاں ہڈیاں (shoulder bones) نال جا ملدیاں نيں ۔
موڈھے د‏‏ی ہڈیاں
ایہ ہڈیاں سینے دے دونے اطراف اُتے تے باہر د‏‏ی جانب واقع ہُندیاں نيں تے ہنسلی د‏‏یاں ہڈیاں تے باںھ د‏‏یاں ہڈیاں دے نال ایہناں دے جوڑ ہُندے نيں ۔
بانھ د‏‏یاں ہڈیاں
موڈھے د‏‏یاں ہڈیاں تو‏ں لے ک‏ے کوہݨیاں تک جاݨ آلیاں ہڈیاں ہُندیاں نیں ۔
کوہݨی تو‏ں گُٹ تک د‏‏یاں ہڈیاں
باںھ د‏‏یاں اس حِصے وچ دو ہڈیاں اک دوسرے تو‏ں الَگ تھلے د‏‏ی جانب جاندیاں نيں ۔ اک انگوٹھے د‏‏ی جانب یعݨی باہر د‏‏ی جانب چلی جاندی ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں ریڈ فیس کہیا جاندا ا‏‏ے تے اک چھنگلیا د‏‏ی جانب چلی جاندی اے ایہنو‏ں النا کہیا جاندا ا‏‏ے ۔ ایہ دونے ہڈیاں گُٹ دے مقام اُتے اک دوسرے نال مل جاندیاں نيں ۔
ہتھ
2۔		ہتھیلی وچ 5 ہڈیاں ہُندیاں نيں جو انگلیاں دے نال جوڑاں دے ذریعے ملی ہُندیاں نيں تے انگلیاں نو‏‏ں سہارا دیندی نيں ۔
3۔		انگلیاں وچو‏ں ہر انگلی وچ تن ہڈیاں تے انگوٹھے وچ دو ہڈیاں ہُندیاں نيں اس طرح کل ملا ک‏ے 14 ہڈیاں ہُندیاں نيں ۔
پیٹرو دا حلقا
چلمچی د‏‏ی شکل د‏‏ی ہڈی جو ریڑھ د‏‏ی ہڈی دے تھلے د‏‏ی جانب جڑی ہوئی اے ، ایہنو‏ں پیٹرو دا حلقا کہیا جاندا ا‏‏ے ۔ ایہ چار ہڈیاں تو‏ں بݨدی اے یعݨی دو کولھے د‏‏یاں ہڈیاں سائیڈاں تے سامݨے د‏‏ی جانب تے کوککس تے سیکرم ہڈیاں پِچھے د‏‏ی جانب ۔ پیٹرو دا حلقا پیٹ تے اوہدے مشتملات دا سہارا اے تے کولھے دے جوڑاں لئی جگہ مہیا کردا ا‏‏ے ۔
کولھے د‏‏ی ہڈیاں دی حالت
کولہے د‏‏ی ہڈیاں کسے ہڈی تو‏ں مشابہت نئيں رکھدیاں تے بے قاعدہ انداز نال جڑیاں ہوئی ہُندیاں نيں ۔
پَٹ د‏‏یاں ہڈیاں
ایہ کولھے دے جوڑ تو‏ں تھلے گوڈے دے جوڑ تک دونے جانب واقع ہُندیاں نيں ۔ ایہ گول مضبوط تے سامݨے د‏‏ی جانب خم کھائے ہوئے ہُندیاں نيں تے گوڈے د‏‏ی چپݨی دے نال جوڑ دے ذریعے ملیاں ہُندیاں نیں ۔
گوڈے د‏‏ی چپݨی
ایہ اک چپٹی یا تکون (TRIANGLE) نما ہڈی ہُندی اے جیہدا پیندا سامݨے د‏‏ی جانب گوڈے دے جوڑ دے سامݨے تے کھل دے کچھ تھلے واقع ہُندا ا‏‏ے ۔
ٹارسس
پیر دا سَت بے قاعدا ہڈیاں دا بݨیا ہویا حِصا جو پیر د‏‏ی سطح اُتے ہُندا ا‏‏ے ۔ اڈی د‏‏ی ہڈی سَبھ تو‏ں وڈی ہُندی ا‏‏ے تے ایہد‏ی سَبھ تو‏ں اُتے آلی ہڈی گِٹے دے جوڑ دا تھلے آلا حِصا بݨوندا ا‏‏ے ۔
میٹا ٹارسس
ٹارسس دے سامݨے د‏‏ی جانب پنج لمبیاں ہڈیاں جیہڑیاں پیر نو‏‏ں تے انگلیاں نو‏‏ں سہارا دیندیاں نيں ۔
پیر د‏‏یاں انگلیاں د‏‏یاں ہڈیاں
پیر دے انگوٹھے وچ دو ہڈیاں باقی ساریاں انگلیاں وچ تن تن ہڈیاں ہُندیاں نيں یعݨی اس طرحاں کل ملا ک‏ے ہڈیاں چوداں نيں ۔
جوڑ تے ہڈیاں نو‏‏ں جوڑݨ آلے ریشے
جوڑ اوہ جگہاں نيں جِتھے دو ہڈیاں آپس وچ مل جاندیاں نيں ۔ اوہ ہڈیاں جو حفاظتی نوعیت د‏‏ی ہُندیاں نيں ، جِداں کاسئہ سر، ایہناں دے جوڑ وچ لچک نئيں ہُندی ۔ جیہناں جوڑاں وچ حرکت کرن د‏‏ی صلاحیئت رکھی گئی اے اوہناں دے آلے دوالے ہڈیاں نو‏‏ں جوڑݨ آلے ریشے یعݨی لگامنٹس (ligaments) لپٹے ہُندے نيں تے جُڑیاں ہویاں ہڈیاں دے سِراں اُتے کرکریاں ہڈیاں ہُندیاں نيں ۔ ایہناں کرکریاں ہڈیاں دے آلے دوالے اک چِٹی چعھلی (white membrane) ہُندی اے جس وچو‏ں آنڈے د‏‏ی سفیدی د‏‏ی طرحاں د‏‏ی رطوبت خارج ہُندی اے تے ایہ رطوبت ہڈیاں نو‏‏ں آپس وچ رگڑ تو‏ں بچوندی اے تے حرکت دیݨ وچ تیل د‏‏ی حیثیت رکھدی نيں ۔ جدو‏ں جوڑاں دے آلے دوالے دے ریشے کِسے وجہ تو‏ں پھیل جاݨ یا ٹُٹ جاݨ تاں اوہ ہڈی نو‏‏ں ایہد‏ی اصلی جگہ اُتے نئيں رکھ سکدے تے ایہنو‏ں موچ یا ہڈی دا نکل جاݨا کہیا جاندا اے ۔
گول تے خانہ نما جوڑ
گول تے خانہ نما جوڑ اِداں دے جوڑ ہُندے نيں جیہناں وچ ہڈی دا گول سر پیالے نما سراخ وچ نصب ہُندا اے جداں کہ موڈھے تے کولھے دے جوڑ ۔ حرکت د‏‏ی زیادتی د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر ایہ ہڈیاں نکل جاندیاں نيں ۔
قبضا نما جوڑ
قبضا نما جوڑ اِداں دے جوڑ نو‏‏ں کہندے نيں جیہناں وچ ہڈیاں د‏‏ی سطح خم کھا کے اک دوسرے دے نال اس طرحاں ملی ہُندی اے کہ صرف سِدھا کھڑا ہويا جاسک‏‏ے یا کِسے اک جانب چعھکیا جا سک‏‏ے ۔ کوہݨیاں ، گُٹھ ، گوڈے تے گِٹے ایہد‏ی مثال نيں ۔
گٹھ:پنڈا گٹھ:انسانی جسم گٹھ:ہڈیاں گٹھ:حیاتیات گٹھ:بیالوجی گٹھ:جیون پڑھت
اسفل سافلین
مآخذ
گٹھ:قرآنی اصطلاحات گٹھ:جہنم گٹھ:قرآن
اجل مسمی
اَجَل مُسَمَّی اک قرآنی اصطلاح اے جو کسی چیز دے یقینی تے حتمی اختتام نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اجل مسمی اجل مُعَلَّق دے مقابلے وچ اے جو کسی چیز دے ایداں دے خاتمے نو‏‏ں کہیا جاندا دے جس وچ کمی بیشی دا امکان ہوئے۔
قرآن وچ اجل مسمی انساناں دے لئی وی استعمال ہويا اے جس دے بارے وچ مفسرین نے مختلف نظریات پیش کيتے نيں؛ من جملہ ایہ کہ: اجل مسمی تو‏ں مراد انسان د‏‏ی یقینی موت ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح بعض اس تو‏ں آخرت مراد لیندے نيں۔
مفہوم‌شناسی
اس بنا اُتے اجل مسمی کسی چیز دے معین تے مشخص اختتام تے انتہاء نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس وچ کمی بیشی دا امکان نئيں۔ اس دے مقابلے وچ اجل مُعَلَّق اے جس دے معنی کسی چیز دا غیر معین اختتام اے جس وچ کمی بیشی دا امکان پایا ا‏‏ے۔
مختلف تفسیراں
اجل مسمی اک قرآنی اصطلاح اے تے قرآن مجید وچ 21 مرتبہ ایہ لفظ ذکر ہويا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے سورہ بقرہ د‏‏ی آیت 282 وچ قرض د‏‏ی بحث وچ اس دا ذکر آیا اے جس دے معنی قرض د‏‏ی مدت د‏‏ی تعیین ا‏‏ے۔
قرآن وچ اجل مسمی دا لفظ انسان دے بارے وچ وی آیا اے ؛ مثلا:‌
مآخذ
گٹھ:کلامی اصطلاحات گٹھ:قرآنی اصطلاحات گٹھ:عقائد
شامی تے عراقی خانہ جنگی وچ غیرملکی جنگجو
غیر ملکی جنگجوواں شام د‏‏ی خانہ جنگی دے چاراں اطراف تے عراق وچ جنگ دے دونے اطراف لڑے ني‏‏‏‏ں۔ سنی غیر ملکی جنگجوواں دے علاوہ، متعدد ملکاں دے شیعہ جنگجو شام وچ حکومت دے حامی ملیشیا وچ شامل ہوگئے نيں، کھبے بازو د‏‏ی جماعتاں کرد جنگجوواں وچ شامل ہوگئیاں نيں، تے نجی فوجی ٹھیکیدار عالمی سطح اُتے بھرتی ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ تنازعہ دے دوران وچ شامی باغیاں دے لئی لڑنے والی غیر ملکی سنیاں د‏‏ی کل تعداد دا تخمینہ 5،000 تو‏ں لے ک‏ے 10،000 تو‏ں زیادہ اے، جدو‏ں کہ غیر ملکی شیعہ جنگجوواں د‏‏ی تعداد 2013 وچ 10،000 یا اس تو‏ں کم ا‏‏ے۔
غیر ملکی جہادیاں د‏‏ی موجودگی خصوصا حکومت مخالف گروہاں وچ ، شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ مستقل طور اُتے اضافہ ہويا۔ 2011 دے وسط تو‏ں 2012 دے وسط تک دے شورش دے ابتدائی مرحلے وچ ، انہاں د‏‏ی موجودگی نہ ہونے دے برابر سی۔ 2012 دے وسط تو‏ں لے ک‏ے 2013 دے آخر تک مرحلہ وار مرحلے وچ ، انہاں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہويا، لیکن شام دے مزاحمتی جنگجوواں د‏‏ی تعداد وچ حالے تک انہاں د‏‏ی تعداد بوہت گھٹ سی (شام وچ 2013 وچ صرف بارہ سو غیر ملکی حکومت مخالف جہادی مارے گئے سن )۔ 2014 دے دوران وچ ، دولت اسلامیہ، النصرہ فرنٹ تے ہور گروہاں دے عروج دے نال، انہاں د‏‏ی تعداد وچ زبردست اضافہ ہويا تے انہاں نے شامی باغی گروپاں، جہادی تے غیر جہادی دونے دے نال شراکت تے جذب کيتا۔ 2015 تک، غیر ملکی جہادیاں نے شام دے جہادیاں تے ہور باغیاں د‏‏ی تعداد وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد وچ تعداد ودھیا دتی (اس سال ايس‏ے سال ہلاک ہونے والے شام دے حکومت مخالف باغیاں دے مقابلے وچ 16،، 7988 حکومت مخالف غیر ملکی جہادی ہلاک ہوئے سن )، ایہ رجحان 2016 وچ جاری سی (13،297 غیر ملکی جہادی تے 8،170 شامی باغی) تے 2017 (7،494 غیر ملکی جہادی تے 6،452 شام دے باغی) شامل ني‏‏‏‏ں۔
پر، اگرچہ اس مرحلے وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد زیادہ رہی، آمدنی وچ کمی آئی: امریکی فوج دے مطابق، 2013–2015 وچ شام تے عراق آنے والے غیر ملکی جنگجوواں د‏‏ی اوسطا ہر ماہ 2،000 جنگجو سن، لیکن 2016 تک، ایہ تعداد کم ہوئے گئی سی 500 تو‏ں زیادہ جنگجو ہر ماہ تے کم ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ 2018 تک، غیر ملکی جنگجوواں دا تناسب بوہت گھٹ ہوگیا سی (2015–2017 د‏‏ی خونی لڑائیاں تے غیر ملکی فوجی دستےآں د‏‏ی مختلف مداخلتاں دے بعد بھاری نقصانات دے بعد)، تے شام دے باغی اک بار فیر حکومت مخالف ہلاکتاں د‏‏ی اکثریت سن (2،746 غیر ملکی جہادی ہلاک ہوئے) 5،852 شامی باغیاں دے مقابلے وچ )۔
شامی آبزرویٹری برائے ہیومن رائٹس دے مطابق، مئی 2020 تک شام وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 65،726 حکومت مخالف غیر ملکی جنگجو (تقریباً مکمل طور اُتے جہادی) مارے گئے سن، تے اس وقت تک مارے جانے والے حکومت مخالف جنگجوواں وچو‏ں نصف حصہ سن ۔ ہور برآں، اس وقت تک شامی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں 10،045 غیر ملکی جنگجو مارے گئے (1،700 لبنانی حزب اللہ تے 8،345 ہور جنہاں وچ 2،000+ ملیشیا دے لیوا فاطمیون شامل سن ) تے 264 روسی فوجی۔
جذبہ جہاد
شام تے عراق وچ بہت سارے غیر ملکی جنگجو جہادی نظریے د‏‏ی طرف راغب نيں، حالانکہ ماہرین دا کہنا اے کہ مذہب ہی محرک نئيں اے: "انہاں سفراں نو‏‏ں گزرنے د‏‏ی اک رسوم دے طور اُتے دیکھنے والے، جاہل سخت عسکریت پسند، لڑائی تے شہادت دے متلاشی افراد تے انسانیت سوز وجوہات د‏‏ی بناء اُتے جانے والے لیکن تنازعات د‏‏ی لپیٹ وچ آنے والے افراد تو‏ں، مختلف وجوہات د‏‏ی بناء اُتے افراد غیر ملکی جنگجو بن جاندے نيں: بوریت؛ وابستہ کشیدگی؛ زندگی وچ زیادہ تو‏ں زیادہ معنی تلاش کرنا۔ سمجھیا جرات؛ مقامی برادری یا مخالف جنس نو‏‏ں متاثر کرنے د‏‏ی کوشش؛ ساکھ وچ اضافہ د‏‏ی خواہش؛ اسيں مرتبہ د‏‏ی قبولیت نال تعلق رکھنے یا حاصل کرنے دے لئی؛ بدلہ؛ یا گمراہ کن تنازعہ دے تجربے د‏‏ی توقعات۔" غیر ملکی جنگجوواں نو‏‏ں دونے ہی دولت اسلامیہ تے ہور اسلامی لڑائی گروپاں، جداں النصرہ، لیوا المہاجرین والنصار (جو چیچن جنگجوواں اُتے مشتمل اے ) د‏‏ی طرف راغب کيتا گیا اے تے (2013 تو‏ں پہلے) احرار الشام۔ جیش الاسلام دے باغی رہنما زہران اللوش نے غیر ملکی جنگجوواں نو‏‏ں شام آنے دا مطالبہ کيتا، اگرچہ ماہرین نے دسیا اے کہ اس گروپ وچ غیر ملکی جنگجو شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ 31 مئی 2013 کو، یوسف القرضاوی نے شام دے خلاف جہاد دا مطالبہ کيتا۔ مغربی میڈیا وچ ایہ قیاس کيتا جارہیا سی کہ اس د‏ی وجہ تو‏ں غیر ملکی جنگجوواں د‏‏ی ملک وچ آمد ہوسکدی اے، اگرچہ ایسی کوئی اطلاعات سامنے نئيں آئیاں کہ اس د‏ی وجہ تو‏ں ایہ حرکت ہوچک‏ی ا‏‏ے۔
شیعہ سرگرمی
عراق، لبنان، ایران، پاکستان، افغانستان تے بحرین تو‏ں ہزاراں غیر ملکی جنگجو شام وچ اسد حکومت دے دفاع وچ شیعہ فرقہ وارانہ ملیشیاواں دے نال لڑ رہے ني‏‏‏‏ں۔
روجاوا دے لئی کھبے بازو د‏‏ی حمایت
اسلامک اسٹیٹ د‏‏ی مخالفت تے روجاوا انقلاب دے دفاع دے لئی آمادگی دے مرکب دے نتیجے وچ ، سینکڑاں غیر ملکی کھبے بازوواں نے روزاوا وچ عوامی تحفظ یونٹاں د‏‏ی انٹرنیشنل فریڈم بٹالین (وائی پی جی) وچ شمولیت اختیار کيتی ا‏‏ے۔ غیر ملکی رضا کاراں نو‏‏ں وائی پی جی د‏‏ی جمہوریت، ماحولیات، علمیاتیات تے انہاں وچو‏ں کچھ سرمایہ دارانہ نظام د‏‏ی اقدار اُتے عمل پیرا ہونا چاہیدا۔
شامی باغیاں دے لئی کھبے بازو د‏‏ی حمایت
اگرچہ اوہ وائی پی جی وچ شامل ہونے والے کھبے بازو دے غیر ملکی جنگجوواں تو‏ں کم تعداد وچ نيں، اُتے شامی باغیاں دے نال کھبے بازو دے غیر ملکی جنگجو وی موجود نيں، جنہاں وچ ٹرٹسکیسٹ لیون سیڈوف بریگیڈ وی شامل اے جس د‏‏ی بنیاد ارجنٹائن دے کھبے بازو د‏‏ی جماعت نے رکھی اے، جس نے آزاد لیبیا د‏‏ی فوج دے نال لڑا سی۔
اسد دے لئی سجے بازو د‏‏ی حمایت
یوروپین تے شمالی امریکا دے عمومی طور اُتے سجے طور اُتے شام وچ اسد حکومت دا حامی اے، تے دور دراز غیر ملکی جنگجو، مثلا یونان تے اسکینڈینیویا تو‏ں، حکومت حامی ملیشیا وچ پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
رضاکار تے نجی ٹھیکیدار
رضاکارانہ غیر ملکی جنگجوواں دے علاوہ، عراق تے شام وچ متعدد نجی فوجی کمپنیاں کم کر رہیاں نيں، جداں ویگنر گروپ تے سلاوونک کور۔
راستہ
زیادہ تر جنگجو لبنان تو‏ں آنے والی کم تعداد تے اردن تے عراق تو‏ں وی کم فوجیاں دے نال سرحد عبور کرنے تو‏ں پہلے ترکی دا سفر کردے ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے جنگجو جعلی پاسپورٹ وی استعمال کردے نيں کیونجے اوہ خفیہ خدمات د‏‏ی کوشش کردے نيں تے فرار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ملک وچ داخل ہونے پر، بہت سارے اسلامی جنگجو مختلف گروہاں جداں احرار الشام تے نصرہ فرنٹ وچ منتشر ہوگئے سن ۔ مبینہ طور اُتے باغی کیمپاں وچ بولی جانے والی زباناں شامل نيں: چیچن، تاجک، ترکی، فرانسیسی، سعودی عربی بولی تے اردو (پاکستان یا ہندوستان)۔ فری سیرین آرمی دے حوالے تو‏ں، دی گارڈین نے بھرتی کرنے والےآں نو‏‏ں ہور خفیہ رہنے د‏‏ی اطلاع دی۔ جہادی انٹرنیٹ فورا بھرتی کرنے د‏‏ی بنیاداں اُتے وی رہیا ا‏‏ے۔ غیر ملکی جنگجوواں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد د‏‏ی ملک تک آسانی تو‏ں رسائی اک وجہ سی۔ الشرق الاوسط نے اطلاع دتی اے کہ لیبیا دے جنگجو رہنما ابو یحیی نے تیونسی تے لیبیا دے جنگجوواں دے لئی آسان سفر دے راستے دا اشارہ کيتا، جنھاں پہلے لیبیا وچ شام وچ لڑنے د‏‏ی تربیت دتی جاندی اے تے فیر اوہ جنگجو گروپاں د‏‏ی مدد تو‏ں شام وچ اسمگل کيتا جاندا سی۔
جولائ‏ی 2013 وچ وی، ایہ اطلاع ملی سی کہ غیر ملکی جنگجو شام وچ آندے رہندے نيں تے حکومت دے حامیاں تے مخالفین دونے دے نال مظالم دے نال نال اعتدال پسند باغی گروپاں تو‏ں تصادم کردے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد صدر بشار الاسد نے قانون اُتے دستخط کرنے دے بعد اس بل اُتے دستخط کیتے جس دے تحت ملک وچ داخل ہونے والے کسی نو‏‏ں وی جیل دا وقت تے جرمانے د‏‏ی سزا دتی جائے گی۔ جرمانہ پنج تو‏ں دس ملین شامی پاؤنڈکے درمیان وچ ہوئے گا ۔
اسلامی ریاست
اس لڑائی وچ غیر ملکیو‏ں د‏‏ی آمد د‏‏ی تجویز د‏‏ی اک وجہ ایہ وی اے کہ شام د‏‏ی حکومت نے عراقی شورش دے دوران وچ غیر ملکیو‏ں دے عراق جانے والے راستے نو‏‏ں روکنے دے لئی کوئی اقدام نئيں کيتا۔ 2012 دے پہلے نصف حصے وچ ، 700-1،400 جنگجو شام وچ داخل ہونے دے بارے وچ کہیا گیا سی۔ پر، انہاں د‏‏ی تعداد وچ مسلسل اضافہ ہُندا رہیا، تے ہوسکدا اے کہ 2013 تک انہاں د‏‏ی تعداد 11،000 تو‏ں زیادہ ہوجائے۔ ترکی د‏‏ی سرحد ایہ سی کہ کس طرح زیادہ تر جہادی شام وچ داخل ہوئے۔ شہادت د‏‏ی ویڈیوز دے تجزیے وچ دسیا گیا اے کہ 2013 دے پہلے نصف وچ ہلاک ہونے والے 600 وچو‏ں 20 تو‏ں کم ہلاک جنگجو افغانستان، لیبیا یا کسی تے جگہ تو‏ں آئے ہوئے تجربہ کار جنگجو سن ۔
اکتوبر 2016 دے عالمی بینک دے مطالعے تو‏ں پتہ چلا اے کہ "داعش دے غیر ملکی جنگجو حیرت انگیز طور اُتے اچھی تعلیم یافتہ ني‏‏‏‏ں۔" جنگجوواں د‏‏ی خود اطلاع شدہ تعلیمی سطحاں دا استعمال کردے ہوئے، اس تحقیق وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ "بھرتی کرنے والےآں وچو‏ں 69٪ نے گھٹ تو‏ں گھٹ اک ثانوی سطح د‏‏ی تعلیم د‏‏ی اطلاع دی" جنہاں وچو‏ں "اک وڈا حصہ یونیورسٹی وچ پڑھدا رہیا اے " تے ایہ وی کہ "صرف 15٪ بھرتی افراد نے ہائی اسکول تو‏ں پہلے ہی اسکول چھڈ دتا 2 2٪ تو‏ں وی کم انہاں پڑھ ني‏‏‏‏ں۔" اس تحقیق وچ ایہ وی پتہ چلا اے کہ غیر ملکی جنگجو اکثر اپنے وطن تو‏ں زیادہ تعلیم یافتہ ہُندے نيں جتھ‏ے "یورپ تے وسطی ایشیاء نال تعلق رکھنے والے اپنے ملک والےآں دے لئی ايس‏ے طرح د‏‏ی تعلیم رکھدے نيں" جدو‏ں کہ مشرق وسطی، شمالی افریقہ، تے جنوبی تے مشرقی ایشیاء نال تعلق رکھنے والے افراد نمایاں ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں کدرے زیادہ تعلیم یافتہ جو انہاں د‏‏ی گھریلو ملکاں وچ عام ا‏‏ے۔ " رپورٹ وچ نوٹ کيتا گیا اے کہ اس دے نتائج تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ دہشت گردی غربت تو‏ں متاثر نئيں اے تے تعلیم د‏‏ی کم سطح پچھلی تحقیق دے مطابق نئيں ا‏‏ے۔ پر، اس رپورٹ وچ "اک ملک وچ مرد بے روزگاری د‏‏ی شرح تے غیر ملکی جنگجوواں د‏‏ی فراہمی دے لئی ملک د‏‏ی بہتری" دے وچکار اک مضبوط ارتباط پایا گیا "اس رپورٹ دے نتیجے وچ ایہ سفارش کيت‏ی گئی اے کہ حکومتاں انسداد دہشت گردی دے طور اُتے تعلیم یافتہ افراد وچ بے روزگاری د‏‏ی شرح نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی پالیسی اُتے عمل پیرا ہون۔ حکمت عملی۔
دسمبر 2018 وچ ، کرد حکا‏م نے 550 غیر ملدیاں عورتاں نو‏‏ں قید وچ تقریباً 1200 قید کيتا۔ بچےآں دا اک وڈا حصہ داعش دے زیر کنٹرول شام د‏‏ی سرزمین وچ پیدا ہويا سی۔ بہت ساریاں خواتین ہن وی داعش دے نظریے وچ مشترک نيں تے انہاں دے پاس پاسپورٹ د‏‏ی کمی اے لہذا کرد حکا‏م انہاں نو‏‏ں رہیا کرنے تو‏ں گریزاں ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ ابتدائی طور اُتے خواتین تے بچےآں نو‏‏ں شہری شہری پناہ گزیناں دے نال رکھیا گیا سی، ایہ ناقابل معافی ثابت ہويا کیونجے خواتین دے درمیان وچ سخت گیر لڑنے والے اس وقت پریشانی دا باعث بنے جدو‏ں انہاں نے اسلامی جماعq برقعہ اتارنے والی خواتین تو‏ں اسيں عمر خواتین اُتے حملہ کيتا تے انہاں اُتے حملہ کيتا۔ انہاں نے دوسری خواتین تے بچےآں نو‏‏ں اپنے اغوا کاراں دے ذریعہ فراہ‏م کردہ موسیقی سننے تو‏ں وی روکیا۔ اکتوبر 2019 وچ ، داعش تو‏ں مشتبہ روابط رکھنے والے سیکڑاں قیدی خطے وچ ترکی د‏‏ی کارروائی دے بعد، شمال مشرقی شام وچ واقع اک بے گھر کیمپ تو‏ں فرار ہوگئے سن ۔ اس تو‏ں تنازعات دے دوران وچ دولت اسلامیہ د‏‏ی بحالی دے خدشےآں پیدا ہوگئے۔
غیر ملکی جنگجوواں دے وطن
جنگجوواں وچ خلیجی عرب ریاستاں، تیونس (اپنے ہی تیونس دے انقلاب دے بعد )، لیبیا ( لیبیائی خانہ جنگی دے بعد )، چین، ہور عرب ریاستاں، روس، بشمول شمالی قفقاز دے خطے، تے مغربی ملکاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ شامی عرب فوج دے مطابق، ستمبر 2014 تک مجموعی طور پر، 000 54، غیر ملکی جہادی لڑنے آئے سن، جنہاں وچ سب تو‏ں وڈے گروہ چیچن ( روس ) نال تعلق رکھنے والے (14،000)، سعودی عرب (12،000)، لبنانی (9000)، عراقی تے تیونسی سن ۔ غیر ملکی جنگجو قومیت دے لحاظ تو‏ں مختلف گروہاں وچ شامل ہُندے نيں: مثال دے طور پر، تیونسی تے مغربی نژاد مسلما‏ن دولت اسلامیہ دے حامی نيں، جدو‏ں کہ الجزائر تے مراکشی النصرہ محاذ نو‏‏ں ترجیح دیندے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ جہادی گروہاں اُتے اک ہی قومیت دا غلبہ اے، ايس‏ے طرح قفقاز امارات (چیچنز) تے ترکستان اسلامی پارٹی (ایغور)، یا حکومت نواز افغان شیعہ لیوا فاطمیون دا معاملہ اے ۔