cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سپیشل سروس گروپ (پاکستان)
۱۹ ويں رجمنٹ تو‏ں تخلیق
آرمی ایس ایس جی وچ ابتدائی طور اُتے چھ بٹالین سی تے ہر بٹالین وچ اسپیشلائزیشن یونٹ سن ، جو وکھ وکھ جنگی اسپیکٹرم وچ مہارت رکھدے سن : صحرا ، پہاڑی ، طویل فاصلے د‏‏ی رینجر ، تے گہری غوطہ خوری د‏‏ی جنگ۔ اگست ۱۹۶۵ وچ ، آرمی ایس ایس جی دے آپریشنل دائرہ کار نو‏‏ں بٹالین سائز تو‏ں وڈے اسپیشل آپریشن تنظیم تک ودھیا دتا گیا سی۔ ۱۹۶۸–۷۰ وچ ، پاک فوج نے چینیاں نو‏‏ں ضم کرکے جسمانی تربیت ، حکمت عملی ، ہتھیار تے سازوسامان متعارف کرایا۔
تعیناتیاں تے خفیہ کارروائیاں
۱۹۶۵ وچ وادی کشمیر: آرمی اسپیشل سروس گروپ د‏‏ی ٹیماں ۱۹۶۴ وچ اپنے دراندازی دے مشن وچ کامیاب رہیاں لیکن ایہ منصوبہ اودو‏ں ناکا‏م ہوگیا جدو‏ں بھارتی جاسوساں نے بھارتی ایجنسیاں نو‏‏ں اس مہم دے بارے وچ آگاہ کيتا جس دے نتیجے وچ بھارت نے ۱۹۶۵ وچ پاکستان اُتے حملہ کيتا۔ : ۵۳ جنگ دے وقت آرمی اسپیشل سروس گروپ د‏‏ی پہلی تعینا‏‏تی ۱۹۶۰ وچ ہوئی سی جس وچ انہاں دا پہلا خصوصی جاسوسی مشن ڈیورنڈ لائن دے نیڑے سابقہ قبائلی علاقے وچ ہويا سی۔ ۱۱-۱۹۶۰ وچ ، میجر مرزا اسلم بیگ د‏‏ی سربراہی وچ آرمی اسپیشل فورسز د‏‏ی ٹیم نے کامیابی دے نال دیر وچ داخل کيتا سی تے شمال مغربی سرحدی صوبے وچ چترال وچ نواب آف دیر نو‏‏ں ہٹانے دے لئی امن و امان د‏‏ی صورتحال دا کنٹرول سنبھال لیا سی۔
۱۹۶۴–۶۵ وچ اسپیشل سروس گروپ د‏‏ی ٹیماں نے بھارت دے زیر انتظام کشمیر وچ خفیہ آپریشن کامیابی تو‏ں انجام دتا لیکن مقامی سبھیاچار تے بولی د‏‏ی تفہیم نہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ آپریشن شروع تو‏ں ہی ناکا‏م رہیا، بالآخر مقامی لوکاں دے نال دشمنی دا سامنا کرنا پيا جنہاں نے بھارتی حکومت دے حکا‏م نو‏‏ں آگاہ کيتا۔ : ۵۳
بھارت دے نال دوسری جنگ وچ آرمی اسپیشل سروس گروپ د‏‏ی آزمائش تے تشکیل اودو‏ں دیکھݨ وچ آئی جدو‏ں بھارتی فوج نے بھارت دے زیر انتظام کشمیر وچ ہوݨ والی خفیہ کارروائیاں دے جواب وچ پنجاب دے پاکستانی حصے اُتے حملہ کيتا۔ آرمی اسپیشل سروس گروپ دے فضائی مشناں وچ پٹھان کوٹ، آدم پور تے ہلواڑہ وچ ہندوستانی فضائیہ دے ہوائی اڈےآں اُتے زمینی حملے شروع کرنے دے ارادے تو‏ں ہندوستانی ہوائی اڈےآں اُتے جنگی پیراشوٹنگ کرنا شام‏ل سی۔ ۱۶ ایس ایس جی کمانڈوز پاکستان ایئر فورس دے سی-۱۸۰ ہرکولیس طیارے وچ سوار ہوئے، ۱۷ ستمبر ۱۳۰ د‏‏ی رات نو‏‏ں تن فضائی جہازاں دا پتہ چلا، پہلی بار ۷:۱۹۶۵ بجے پٹھان کوٹ وچ لڑاکا چھلانگ لگائی گئی لیکن ہويا د‏‏ی رفتار د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹیماں منتشر ہوگئياں، جس د‏‏ی وجہ دشوار گزار علاقے تے کم نظر آنا سی۔ ڈراپ دے بعد کوئی وی ٹیم دوبارہ گروپ بنانے وچ کامیاب نئيں ہوسکی۔ گرائے گئے ۰۲ کمانڈوز وچو‏ں ۳۰ نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا جنہاں وچ اک دے علاوہ تمام افسران وی شام‏ل سن تے انہاں نو‏ں براکھی جنگی قیدیاں (جنگی قیدیاں) دے کیمپاں وچ لے جایا گیا۔ قریبی کور ہیڈکوارٹر د‏‏ی اینیمل ٹرانسپورٹ بٹالین تو‏ں بھارتی فوج د‏‏ی جانب تو‏ں چھڈے گئے لاٹھیاں، پولیس تے ایتھ‏ے تک کہ غنڈےآں تو‏ں لیس پنڈ والےآں نے ۱۸۰ افراد نو‏‏ں پیٹ پیٹ کر ہلاک کر دتا۔
صرف ۲۰ کمانڈوز لاپتہ سن تے بوہت‏ے دھند وچ پاکستان واپس چلے گئے سن ۔ انہاں وچو‏ں بوہت‏ے پٹھان کوٹ گروپ تو‏ں سن، جو سرحد تو‏ں ۱۰ کلومیٹر تو‏ں وی کم فاصلے اُتے اک ایداں دے علاقے وچ گرے سن، جتھے بہت ساری کھائیاں سی، ندی نالے سن ۔ کمانڈو طرز دا فرار ہلواڑہ گروپ دے کمانڈر میجر حضور حسنین دا سی جنہاں نے اپنے سجݨ دے نال مل ک‏ے اک جیپ ہائی جیک د‏‏ی تے کسی طرح براکھی واپس پرتن وچ کامیاب رہ‏‏ے۔
۱۹۶۵ ء د‏‏ی ۵۰ یادگاری تقریبات دے دوران متعدد شرکا د‏‏ی جانب تو‏ں شائع ہوݨ والے پاکستانی بیانات وچ ایس ایس جی کمانڈو سانحے دا اعتراف تاں کيتا گیا لیکن اس دا ذمہ دار کمانڈراں د‏‏ی ناقص بریفنگ، منصوبہ بندی تے بے رحم آکڑ نو‏‏ں قرار دتا گیا۔ انہاں وچو‏ں کچھ سابق پاکستانی فوجیاں نے انہاں وچو‏ں کچھ پیراٹروپرز نال ملاقات دے بارے وچ وی لکھیا اے تے انہاں دے نال نوٹاں دا تبادلہ کيتا اے کہ آپریشن د‏‏ی منصوبہ بندی کِنّی بری طرح نال کيتی گئی سی۔ ایتھ‏ے کرنل ایس جی مہدی دا بیان اے، جو خود اودو‏ں اک کمانڈو افسر سن ۔
افغانستان وچ جنگ تے سری لنکا د‏‏ی خانہ جنگی اصل مضمون: سوویت افغان جنگ ۱۹۷۹–۸۹ وچ ، آرمی اسپیشل سروس گروپ نو‏‏ں سوویت یونین د‏‏ی مسلح مداخلت دے خلاف افغانستان وچ خفیہ کارروائیاں وچ مدد ملی سی۔ [حوالہ درکار] فوج دے اسپیشل سروس گروپ دے سوویت پیراٹروپرز دے نال مسلح لڑائیاں وچ ملوث ہوݨ د‏‏ی غیر مصدقہ اطلاعات نيں جنہاں وچ جنگ برائے ہݪ ۳۲۳۴ تے آپریشن میگسٹرل شام‏ل نيں۔
جب ہݪ ۳۲۳۴ د‏‏ی جنگ ختم ہوئی تاں سوویت پیراٹروپرز نے پایا کہ افغان مجاہدین دراصل سیاہ وردی پہنے ہوئے سن جنہاں اُتے مستطیل سیاہ پیلے سرخ پٹیاں سی تے شبہ سی کہ اوہ آرمی اسپیشل سروس گروپ دے اہلکار سن ۔ پاکستان د‏‏ی حکومت نے سرکاری طور اُتے انہاں دے ملوث ہوݨ د‏‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔ امریک‏‏ی مصنف اوکائی کولنز نے انہاں عناصر د‏‏ی شناخت 'بلیک سارس' دے طور اُتے د‏‏ی اے جو افغان مجاہدین وچ شام‏ل ہوݨ دے لئی سرحد پار کر گئے سن ۔ ۶۰ وچ کنڑ وچ سوویت پیراٹروپرز تے افغان مجاہدین دے درمیان اک ہور جنگ ہوئی جس وچ آرمی اسپیشل سروس گروپ دے ملوث ہوݨ دا شبہ سی لیکن روسیاں نے اس دعوے نو‏‏ں مسترد کردتا تے نوٹ کيتا کہ جنگ جی آر یو دے ۶۱ ويں اسپیٹناز بریگیڈ تے عبدالرب رسول سیاف دے گروپ دے درمیان لڑی گئی سی۔
سیاچن، کارگل تے افغانستان وچ دہشت گردی دے خلاف جنگ
پاکستان وچ سیاچن گلیشیئر۔ میڈیکل کور د‏‏ی میڈیکل رپورٹس دے مطابق پاک فوج دے جواناں د‏‏ی اموات دا تناسب بوہت‏ے صفر درجہ حرارت تے آکسیجنہاں د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہُندا اے جدو‏ں کہ دشمن دا بھارت دے پیرا کمانڈوز نال رابطہ ودھ ہُندا اے جو بوہت‏ے ضلع لیہہ دے نیڑے گرم علاقےآں وچ تعینات ہُندے نيں۔ جب ہندوستانی فوج د‏‏ی کامیاب ماساں پاکستان تو‏ں سیاچن گلیشیئر دا کنٹرول حاصل کيتا تاں آئی ایس آئی دے خفیہ ایکشن ڈویژن (سی اے ڈی) نے اس علاقے وچ داخل کيتا جس تو‏ں ۱۹۸۳ وچ ہندوستانی فوج دے فوجیاں د‏‏ی دراندازی تے نقل و حرکت د‏‏ی تصدیق ہوئی۔ سطح سمندر تو‏ں ۷۵٬۲۸ فٹ (۲۰٬۰۰۰ میٹر) د‏‏ی بلندی اُتے ہندوستانی فوج دے نال مسلح لڑائی وچ شام‏ل ہوݨ دے لئی آرمی اسپیشل سروس گروپ نو‏‏ں فوری طور اُتے تعینات کيتا گیا سی۔ کیپٹن محمد اقبال د‏‏ی قیادت وچ ، صرف ۶ رکنی آرمی اسپیشل سروس ٹیم نو‏‏ں ہندوستانی فوج دے آرام گاہ تک پہنچنے دے لئی ۱۰۰٬۲۹ فٹ (۱۲٬۱۹ میٹر) د‏‏ی بلندی اُتے چڑھنا پيا۔ ۰۰۰[۵] ہندوستانی فوج دے نال جنگ شروع ہوئی تے اسپیشل سروس گروپ کمانڈوز نے خراب موسمی حالات تے بہت ودھ بلندیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھ فائدہ نئيں اٹھایا: ۸۰۰
گزشتہ برساں دے دوران آرمی اسپیشل سروس گروپ نے اونچائی اُتے جنگ وچ مہارت حاصل کيتی اے تے انہاں نو‏ں سیاچن وچ باقاعدگی تو‏ں تعینات کيتا جاندا ا‏‏ے۔ آرمی اسپیشل سروس گروپ د‏‏ی سرگرمیاں وچ ۱۸ وچ پاکستانی علاقے د‏‏ی طرف بھارتی پیش قدمی دے بعد سیاچن وچ اہ‏م بلندیاں اُتے قبضہ شام‏ل سی۔ : ۳۲–۱۹۹۹
سنہ ۲۰۰۱ تو‏ں فوج د‏‏ی اسپیشل فورسز افغانستان تے افغانستان تو‏ں ملحقہ علاقےآں دے دور دراز علاقےآں وچ انسداد دہشت گردی تے انسداد دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں وچ مصروف نيں۔ انہاں دے قابل ذکر انسداد دہشت گردی آپریشن وچ القاعدہ دے ہمدرداں تو‏ں اسلام آباد د‏‏ی لال مسجد د‏‏ی کامیاب کلیئرنس وی شام‏ل ا‏‏ے۔ [۳۳] آرمی اسپیشل فورسز د‏‏ی ٹیماں نے افغانستان دے نال سرحد دے نیڑے دہشت گرد عناصر اُتے چھاپے مارنے تے انہاں اُتے حملہ کرنے وچ وی حصہ لیا ، جو اکثر افغانستان وچ امریک‏‏ی فوج د‏‏ی اسپیشل فورسز دے نال کم کردے سن ۔
سنہ ۲۰۱۴ وچ آرمی اسپیشل سروس گروپ نے مبینہ طور اُتے القاعدہ دے گلوبل آپریشنز چیف دے ناں تو‏ں مشہور سعودی شہری عدنان گلشیر نو‏‏ں نشانہ بنانے تے قتل کرنے دے بعد اپنی تلاش ی مہم وچ کامیابی حاصل کيتی سی۔ جنوری ۲۰۱۳ وچ بھارت نے پاکستان اُتے الزام عائد کيتا سی کہ آرمی اسپیشل سروس گروپ نے لائن آف کنٹرول اُتے حملے د‏‏ی قیادت د‏‏ی سی جس وچ بھارتی فوجی ہلاک تے سر قلم کيتے گئے سن ۔
حوالے
گٹھ:1956ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات گٹھ:۱۹۵۶ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
او لیول (تعلیم)
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/OLevel.svg/150px-OLevel.svg.png|کھبے|thumb|150x150px| او لیول دا لوگو او لیول (عام سطح؛ سرکاری عنوان: تعلیم دا عمومی سرٹیفکیٹ: عام سطح) اک مضمون اُتے مبنی قابلیت اے جسنو‏ں تعلیم دے عمومی سرٹیفکیٹ دے حصے دے طور اُتے دتا جاندا ا‏‏ے۔
یہ ۱۹۵۱ وچ اسکول سرٹیفکیٹ د‏‏ی جگہ اُتے انگلینڈ، ویلز تے شمالی آئرلینڈ وچ ودھ گہرائی تے تعلیمی لحاظ تو‏ں اے-لیول (قابلیت دا سرکاری عنوان: تعلیم دا جنرل سرٹیفکیٹ - ایڈوانسڈ لیول) دے نال تعلیمی اصلاحات دے حصے دے طور اُتے متعارف کرایا گیا سی۔
ان تِناں دائرہ کاراں نے او لیولز نو‏‏ں بتدریج جنرل سرٹیفکیٹ آف سیکنڈری ایجوکیشن / جی سی ایس ای (مکمل طور اُتے ۱۹۸۸ تک) تے بین الاقوامی جنرل سرٹیفکیٹ آف سیکنڈری ایجوکیشن (آئی جی سی ایس ای) دے امتحانات تو‏ں بدل دتا۔ سکاٹش مساوی او-گریڈ سی (جسنو‏ں اسٹینڈرڈ گریڈ تو‏ں بدل دتا گیا)۔
بنگلہ دیش
بنگلہ دیش وچ ، او لیول د‏‏ی تعلیم پیش کيتی جاندی اے، برٹش کونسل دے بورڈ دے تحت کیمبرج اسسمنٹ انٹرنیشنل ایگزامینیشنز (سی اے آئی ای) دے ذریعے منعقد کيتے جانے والے امتحانات دے نال۔ او لیول د‏‏ی اہلیت میٹرک د‏‏ی اہلیت (ایس ایس سی) دا متبادل بن گئی اے جو سرکاری تعلیمی بورڈز د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ پر، او لیول د‏‏ی اہلیت دے نال منسلک ودھ اخراجات د‏‏ی وجہ تو‏ں، انہاں د‏‏ی رسائی متوسط تو‏ں ایلیٹ کلاس خانداناں تک محدود ا‏‏ے۔
برونائی
برونائی وچ ، او لیول د‏‏ی تعلیم د‏‏ی پیش کش کيتی جاندی اے، جس وچ کیمبرج اسسمنٹ انٹرنیشنل ایگزامینیشنز (CAIE) دے امتحانات ہُندے نيں۔
انڈیا
ہندوستان وچ ، کیمبرج انٹرنیشنل ایگزامینیشنز (سی آئی ای ) جی سی ای عام سطح د‏‏ی اہلیتاں نجی تے بین الاقوامی اسکولاں وچ روايتی انڈین اسکول سرٹیفکیٹ (آئی ایس سی) دے متبادل دے طور اُتے پیش کيت‏‏ی جاندیاں نيں۔
ملائیشیا
ملائیشیا وچ ، O لیول د‏‏ی اہلیت نو‏‏ں ملائیشیا دا سرٹیفکیٹ آف ایجوکیشن (ایس پی ایم ، ملائیشین ایجوکیشن سرٹیفکیٹ) دے طور اُتے پیش کيتا جاندا اے، جس دے امتحانات ملائیشیا دے امتحانی سنڈیکیٹ (ملائیشین ایگزامینیشن بورڈ) دے ذریعے منعقد کيتے جاندے نيں۔ ایہ امتحانات پہلے یونیورسٹی آف کیمبرج لوکل ایگزامینیشن سنڈیکیٹ (یو سی ایل ای ایس) دے ذریعے منعقد کيتے جاندے سن، جو ہن وی قومی امتحانی بورڈ نو‏‏ں معیارات اُتے مشورہ دیندا ا‏‏ے۔
ماریشس
ماریشس وچ ، او لیول د‏‏ی اہلیت نو‏‏ں اسکول سرٹیفکیٹ دے حصے دے طور اُتے دتا جاندا اے، جو سیکنڈری اسکول وچ فارم وی د‏‏ی کامیابی تو‏ں مکمل کرنے اُتے دتا جاندا ا‏‏ے۔ او لیول دے امتحانات ماریشس دے امتحانات سنڈیکیٹ تے یونیورسٹی آف کیمبرج لوکل ایگزامینیشن سنڈیکیٹ (یو سی ایل ای ایس) دے ذریعے مشترکہ طور اُتے منعقد کيتے جاندے نيں۔ ایڈ ایکسل د‏‏ی جانب تو‏ں ثانوی تعلیم دا بین الاقوامی جنرل سرٹیفکیٹ وی اک مساوی متبادل اہلیت دے طور اُتے پیش کيتا جاندا اے، جس دے لئی امتحان د‏‏ی رجسٹریشن ماریشس دے امتحانات سنڈیکیٹ دے ذریعے د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔
انگریزی زبان، انگریزی بولی (سیلابس بی)، تریخ، ریاضی (سلیبس اے)، ریاضی (سلیبس ڈی) سمیت متعدد مضامین، ماریشس دے لئی منفرد امتحانی پرچے تے نصاب پیش کردے نيں۔ ہور برآں، آرٹ تے ڈیزائن دا مضمون، جس د‏‏ی پیشکش اک محدود جغرافیائی علاقے تک محدود اے، ماریشس وچ دستیاب ا‏‏ے۔
سیشلز
سیشلز وچ ، کیمبرج انٹرنیشنل ایگزامینیشنز (سی آئی ای ) دے ذریعے منعقدہ امتحانات دے نال، او لیول د‏‏ی اہلیت پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ کچھ مضامین سیشلز دے لئی منفرد نيں یا انہاں دا فارمیٹ، نصاب، یا نصاب اے جو سیشلز دے لئی منفرد ا‏‏ے۔
سنگاپور وچ ، او لیول د‏‏ی اہلیت کیمبرج انٹرنیشنل ایگزامینیشنز (سی آئی ای) تے سنگاپور د‏‏ی وزارت تعلیم دے ذریعے مشترکہ طور اُتے پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ امتحانات بنیادی طور اُتے سی آئی ای د‏‏ی طرف تو‏ں منعقد کيتے جاندے نيں، جنہاں وچ سنگاپور د‏‏ی وزارت تعلیم دے ذریعے منتخب مضامین دے امتحانات ہُندے نيں، جنہاں وچ مادری زبان دے منتخب مضامین، جداں چینی، مالے، تے تامل، تے سماجی علوم دے ہیومینٹیز دے مضامین شام‏ل نيں۔
سری لنکا
سی آئی ای عام سطح د‏‏ی اہلیت برٹش کونسل آف سری لنکا اسکول (بی سی ایس) دے ذریعہ پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے، ایہ اہلیت مشترکہ طور اُتے کیمبرج انٹرنیشنل ایگزامینز تے سری لندا ميں وزارت تعلیم د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کيت‏‏ی گئی سی۔
زمبابوے
سی آئی ای عام سطح د‏‏ی اہلیت زمبابوے اسکول ایگزامینیشن کونسل (زیڈ آئی ایم ایس ای سی) دے ذریعہ پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے، ایہ اہلیت مشترکہ طور اُتے کیمبرج انٹرنیشنل ایگزامینز تے زمبابوے د‏‏ی وزارت تعلیم د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کيت‏‏ی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:انگلستان وچ تعلیم گٹھ:ویلز وچ ثانوی تعلیم گٹھ:شمالی آئرلینڈ وچ ثانوی تعلیم گٹھ:انگلستان وچ ثانوی تعلیم گٹھ:برطانیہ وچ تعلیم
•••
غیر شادی شدہ اتحاد
۱۹۸۹ء وچ ڈنمارک تو‏ں شروع ہو ک‏ر ک‏ے غیر شادی شدہ اتحاد دے حامی زیادہ تر ترقی یافتہ ملکاں وچ غیر شادی شدہ جوڑاں نو‏‏ں قانونی تحفظ فراہ‏م کرنے د‏‏ی کوشش وچ لگے نيں۔ ایہ لوک کئی حقوق تے فائدے فراہ‏م کرنا چاہندے نيں جنہاں وچ محصول وچ چھُٹ، جائز شادی شدہ جوڑاں ورگی ذمے داریاں وغیرہ شام‏ل نيں۔ برازیل وچ غیر شادی شدہ اتحاد دا تصور پہلے صرف مخالف صنف دے لوکاں دے لئی ۲۰۰۲ء مین وجود وچ آیا سی، اُتے اس وچ توسیع کردے ہوئے ہ‏‏م جنس اتحاد نو‏‏ں وی نو سال بعد عدالت‏ی فیصلے دے ذریعے شام‏ل کيتا گیا۔
کئی قانونی دائراں وچ انہاں غیر شادی شدہ اتحاداں نو‏‏ں تسلیم کيتا جاندا اے جے اوہ خود دے ایتھ‏ے ایداں دے اتحاداں دے مشابہ ہاں؛ مثلًا مملکت متحدہ وچ مساوی اتحاداں نو‏‏ں غیر شادی شدہ قانون شیڈیول ۲۰ د‏‏ی لسٹ وچ جگہ دتی گئی۔ ہ‏‏م جنس شادیاں نو‏‏ں بیرونی ملکاں وچ زیادہ عام پایا گیا اے جتھے انہاں نو‏ں غیر شادی شدہ اتحاداں دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:انسان گٹھ:رہتل
عبد اللہ بن علوی الحداد
آپ سنی مسلماناں وچ (خاص طور اُتے صوفیاء دے درمیان) حوالہ تو‏ں اک وڈا ذریعہ ہونے دے باوجود، حال ہی وچ انہاں د‏‏یاں کتاباں نو‏‏ں انگریزی بولنے والی دنیا وچ توجہ تے اشاعت ملنا شروع ہوئی اے ۔آپ د‏‏ی اپیل اس اختصار دے نال اے جس وچ اسلامی عقیدہ، عمل تے روحانیت دے ضروری ستوناں نو‏‏ں ہموار کيتا گیا اے تے جدید قارئین دے لئی کافی مؤثر طریقے تو‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایداں دے کماں د‏‏یاں مثالاں دتی بک آف اسسٹنس، دتی لائف آف مین، تے نالج اینڈ وائزڈم وچ بکثرت موجود نيں۔
مڈھلا جیون
عبد اللہ (یا عبداللہ) اتوار د‏‏ی رات ۵ صفر ۱۰۴۴ ہجری (۱۶۳۴ عیسوی) نو‏‏ں حضرموت وچ ترم دے مضافات وچ اک پنڈ الصبیر وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد علوی بن محمد الحداد سن، جو اہل اللہ وچو‏ں تقویٰ دے متقی آدمی سن ۔ امام حداد د‏‏ی پھُپھی، سلمیٰ، نو‏‏ں وی معرفت تے سنت د‏‏ی سواݨی دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔ انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں سلمیٰ بنت ایدارس بن احمد الحبشی سی۔ انہاں دے نانا، احمد الحبشی، نے اپنے والد نال ملاقات کيت‏ی، اس تو‏ں پہلے کہ اوہ اپنی ہونے والی بیوی عبداللہ د‏‏ی والدہ تو‏ں ملیاں تے انہاں نے امام الحداد دے والد تو‏ں کہیا، "تواڈی اولاد میری اولاد اے، تے اس وچ برکت ا‏‏ے۔ وہ"
ان دا سلسلہ نسب اس طرح درج اے: اوہ عبد اللہ بن علوی، بن محمد، بن احمد، بن عبد اللہ، بن محمد، بن علوی، بن احمد الحداد، بن ابوبکر، بن احمد، بن محمد، بن عبد اللہ، بن احمد، بن عبدالرحمٰن، بن علوی ام الفقہاء، بن محمد صاحب المربط، بن علی خلی قسام، بن علوی الثانی، بن محمد صاحب السماء، بن علوی الاول، بن علوی الثانی۔ عبید اللہ، بن احمد المہاجر، بن عیسیٰ الرومی، بن محمد النقیب، بن علی العریدی، بن جعفر الصادق، بن محمد الباقر، بن علی زین العابدین، بن حسین ، بن علی بن ابی طالب تے فاطمۃ الزہرا، محمد د‏‏ی بیٹی.
با علوی سادا دا پہلا شخص جس نے کنیت الحداد (آئرنسمتھ) حاصل کيتی، امام الحداد دے جد امجد سید احمد بن ابوبکر سن ۔ سید جو ہجری د‏‏ی نويں صدی وچ رہندے سن، ودھ وقت ترم وچ استری د‏‏ی دکان اُتے بیٹھدے سن، اس لئی انہاں نو‏ں احمد الحداد (احمد لوہا ساز) کہیا جاندا سی۔
امام الحداد ۱۷ سال د‏‏ی عمر تو‏ں پہلے ترم دے آس پاس صحرائی گھاٹیاں وچ اپنی جوانی وچ اکیلے قرآن دا اک چوتھائی جز (حصہ) تلاوت کردے سن ۔ کدی کدی اوہ اپنے کسی دوست دے نال ایسا کردا۔ رمضان المبارک ۱۰۶۱ ہجری (۱۶۵۰ عیسوی) وچ جدو‏ں اوہ حالے صرف ۱۷ سال دے سن، امام ترم د‏‏ی مسجد الوجیہرہ دے اک زاویہ وچ خلوہ (روحانی خلوت) وچ داخل ہوئے۔ اس د‏ی شادی وی ايس‏ے سال ہوئی۔ اوہ دن وچ اپنا وقت خلوہ (نماز) وچ گزاردا سی تے فیر رات نو‏‏ں اپنی بیوی دے نال بیوی دے گھر چلا جاندا سی۔ رات دے وقت، اس دا نوکر اسنو‏ں ترم د‏‏ی مختلف مسیتاں وچ لے جاندا جتھے دسیا جاندا اے کہ اوہ ہر رات ۷۰۰ رکعت (رسمی نماز د‏‏ی اکائیاں) تک نماز پڑھدا ا‏‏ے۔
امام الحداد دے عرفی ناواں وچو‏ں اک محور دعوت تے روحانی رہنمائی (القطب الدعوت‏ی والارشاد) سی۔ اوہ "دلاں دا لوہار" (حداد القلوب) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی۔ اس دا ممکنہ مطلب ایہ ہوئے گا کہ اوہ دھات دے زنگ آلود یا خستہ حال ٹکڑے نو‏‏ں لاں گے تے اسنو‏ں دھات دے اک چمکدار اچھی طرح تو‏ں بنے ہوئے ٹکڑے وچ تبدیل کر دیؤ گے تے اسنو‏ں نويں جداں بنا دین گے۔
تعلیم
امام الحداد نے حضرموت وچ اپنے وقت دے بوہت سارے علماء تو‏ں تعلیم حاصل کيتی جنہاں وچو‏ں اک انہاں دے اپنے والد نيں۔ اس تو‏ں پہلے کہ اوہ ۱۵ سال د‏‏ی عمر وچ پہنچے، انہاں دے والد نے اک کتاب الارشاد نو‏‏ں حفظ کرنے دا مشورہ دتا، جو شافعی فقہ وچ اک انتہائی مختصر کم اے، لیکن بعد وچ انہاں نے درخواست کيتی کہ اوہ کتاب بدعت الہدایہ (ہدایت دا آغاز) دا مطالعہ کرنے نو‏‏ں ترجیح دین گے۔ فقہ اُتے توجہ دینے دے بجائے۔ انہاں دے ہور استاداں وچ سرلسٹ الحبیب القطب عمر بن عبدالرحمٰن العطاس سن ۔ امام عبدالرحمٰن العطاسنو‏ں اک ایداں دے استاد دے طور اُتے جانیا جاندا اے جس نے انہاں نو‏ں طالب علم دے طور اُتے اپنے کچھ روحانی آغاز نو‏‏ں تیار کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ اس نے با علوی صدا دے کئی دوسرے علماء تو‏ں وی تعلیم حاصل کيتی، جداں کہ الحبیب عقیل بن عبدالرحمٰن الثقاف، الحبیب العلامہ عبد الرحمن بن شیخ عید، الحبیب العلامہ۔ سہل بن احمد بہسین الحدیلی باعلوی تے مکہ دے عظیم عالم، الحبیب محمد بن علوی الثقاف، تے کئی دوسرے علماء۔
جوانی وچ جدو‏ں امام الحداد سورہ یٰسین د‏‏ی تلاوت فرماندے تاں رونے لگدے تے رونے تو‏ں مغلوب ہو جاندے۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ انہاں دا روحانی آغاز سورہ یٰسین دے ذریعے ہويا۔ اس نے بدعت الہدایہ (ابتداءِ رہنمائی، بذریعہ امام غزالی) دا مطالعہ اک عالم، الفقیہ با جبیر د‏‏ی رہنمائی وچ کیہ۔ اس نے عالم دے تحت امام الغزالی د‏‏ی احیاء العلوم الدین (دینی علوم دا احیاء) وی پڑھیا۔
کم تے تعلیمات
ان د‏‏ی ملکیت دے باغات تو‏ں اپنی روزی روٹی کماندے ہوئے انہاں د‏‏ی زندگی پڑھانے تے لکھنے دے لئی وقف سی۔ امام الحداد نے خلوت وچ داخل ہونے دے فوراً بعد درس دینا شروع کيتا۔ انہاں د‏‏ی پڑھائی جانے والی کتاباں وچ عوارف المعارف وی سی جو ابو حفص عمر السحروردی د‏‏ی تصوف وچ اک کلاسیکی تصنیف ا‏‏ے۔ اس نے ایہ کم تقریباً ۱۱ سال ۱۰۷۲ ہجری (۱۶۶۱ عیسوی) تک کيتا۔ ایتھ‏ے تک کہ اس دے زمانے دے سلاطین نو‏‏ں وی اس د‏ی طرف تو‏ں نصیحت تے نصیحت دے خطوط ملدے سن ۔ اس نے اپنی زندگی دا بوہت‏ے حصہ حضرموت وچ گزاریا جتھے اس نے باعلویہ صوفی حکم (طریقہ) دے مطابق اسلامی فقہ تے کلاسیکی تصوف د‏‏ی تعلیم دی۔
ان دے کم یقین (یقین) دے حصول دے گرد گھمدے نيں، اللہ تے محمد صلی اللہ علیہ وسلم اُتے غیر متزلزل ایمان د‏‏ی ڈگری۔ اوہ تحقیقا‏تی یا کٹر بحثاں تو‏ں خالی نيں۔ ہور برآں، اوہ قانونی احکا‏م (احکا‏م فقیہ) نو‏‏ں سامنے نئيں لاندا، جس تو‏ں اس دے قارئین د‏‏ی تعداد اس دے مکتبِ شریعت (شافعی) دے پیروکاراں تک محدود ہوئے۔ اس طرح، اس د‏ی تخلیقات بہت اچھی طرح تو‏ں موزاں نيں، جے جان بجھ کر ڈیزائن نئيں کيتا گیا اے، وڈے پیمانے اُتے قارئین دے لئی. انہاں د‏‏یاں تحریراں مختصر نيں کیونجے انہاں نے فیصلہ کيتا کہ آنے والیاں نسلاں نو‏‏ں وڈی جلداں پڑھنے دا وقت نئيں ملے گا۔
"یقین" فرض عبادات نو‏‏ں پورا کرنے تے ممنوعات تو‏ں بچنے دے نال نال اخلاص تے سچائی دے نال "سنت" اُتے عمل کرنے تو‏ں حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ اسلامی تعلیمات د‏‏ی ظاہری شکل، باطنی جوہر تے عملی طور اُتے لاگو ہونے دے درمیان کوئی رکاوٹ نئيں ہونی چاہیے۔ چنانچہ امام حداد دے نزدیک جس دے پاس علم اے، اسنو‏ں چاہیے کہ اوہ لوڑ منداں نو‏‏ں سکھائے۔
انہاں نے تصوف دے شعبے وچ کئی کتاباں تصنیف کیتیاں تے نال ہی ذکر د‏‏یاں کتاباں جداں رتب الحداد (عربی: راتب الحداد، جسنو‏ں مقامی بولی وچ "گدات" کہیا جاندا اے ) تے ورد اللطیف (عربی: الورد اللطيف). انہاں نے اپنے مختصر مقالےآں د‏‏ی دس جلداں اُتے مشتمل کتاباں، انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی جلد، انہاں دے اقوال د‏‏ی تالیف، رسالت المعوانہ (کتاب امداد)، النصائح الدنیا والصاعۃ ال ورگی کتاباں وی تصنیف کیتیاں۔ - ایمانیہ (مذہبی مشورے تے ایمان اُتے مبنی نصیحتاں)۔
بحیثیت سید، انہاں د‏‏ی تقدس تے خدا دا براہ راست تجربہ انہاں د‏‏یاں تحریراں تو‏ں واضح طور اُتے جھلکتا اے، جنہاں وچ متعدد کتاباں، صوفی خطوط دا مجموعہ تے صوفیانہ شاعری دا اک مجموعہ شام‏ل ا‏‏ے۔
بعد د‏‏ی زندگی
امام الحداد اسلام دے "زوال دے دور" وچ رہندے سن، جس وچ اس د‏ی طاقت تے خوبصورتی د‏‏ی قوتاں ختم ہو چک‏ی سی۔ انہاں د‏‏ی زندگی دے دوران، انگریز پہلے ہی یمن وچ تجارت دے عادی سن، تے پرتگالیاں نے ساحل تو‏ں ۳۵۰ کلومیٹر دور سوکوترا دے جزیرے اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ مسلماناں د‏‏ی توسیع عملی طور اُتے رک چک‏ی سی۔ ہور برآں، اس دے حضرموت دے علاقے نے اپنی زندگی دے دوران محض اک تباہ کن دور دا مشاہدہ کيتا۔ جدو‏ں امام الحداد پچیہہ سال دے سن تاں حضرموت نو‏‏ں بالائی یمن دے قاسمی زیدیاں نے فتح کيتا۔ ۱۷۱۵ عیسوی وچ حیدریاں نے اپنی آزادی دوبارہ حاصل کيتی۔ امام د‏‏ی عمر اکیاسی سال سی۔
موت
امام الحداد نے پیر د‏‏ی رات ۷ یا ۸ ذی القعدہ ۱۱۳۲ ہجری (۱۷۲۰ عیسوی) نو‏‏ں الحوی، ترم وچ اپنے گھر وچ وفات پائی تے زنبل وچ دفن ہوئے ترم وچ قبرستان اس د‏ی قبر انہاں اہ‏م تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک اے جتھے بوہت سارے لوک اوداں جاندے سن جدو‏ں اوہ ہدرموت دا مذہبی دورہ کردے سن ۔
امام الحداد دے پسماندگان وچ چھ بیٹے سن ۔ انہاں دا پہلا بیٹا زین العابدین سی، دوسرا بیٹا حسن ۱۱۸۸ ہجری وچ ترم وچ فوت ہويا، تیسرے دا سالم، چوتھا محمد سی، جنہاں د‏‏ی اولاد ترم وچ ا‏‏ے۔ پنجويں، علوی د‏‏ی وفات مکہ وچ ۱۱۵۳ ہجری وچ ہوئی تے انہاں د‏‏ی اولاد ترم وچ رہندی ا‏‏ے۔ آخری حسین د‏‏ی وفات ۱۱۳۶ھ وچ طرم وچ ہوئی۔ انہاں د‏‏ی اولاد گجرات وچ رہندی ا‏‏ے۔
حوالے
<references group="" responsive="1" />
باہرلے جوڑ
گٹھ:اٹھارويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:اٹھارويں صدی دے ماہرین قانون گٹھ:۱۷۲۰ دیاں موتاں گٹھ:۱۶۳۴ دے جم گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ائمہ کرام گٹھ:ستارہويں صدی دے ائمہ کرام گٹھ:حضرمی شخصیتاں گٹھ:یمنی صوفیاء گٹھ:شافعی فقہا گٹھ:یمنی ائمہ کرام گٹھ:مجددین گٹھ:سنی صوفیاء گٹھ:شوافع گٹھ:اشاعرہ گٹھ:مقالات مع رابطہ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:1720 دیاں موتاں گٹھ:1634 دے جم
آزاد سافٹ ویئر دی تریخ
۱۹۸۰ء تے ۱۹۹۰ء د‏‏ی دہائی
ہیکر Hacker دے لفظی معنی نيں بہت ودھ سمجھدار، ایہ اصطلاح ویہويں صدی د‏‏ی سٹھ د‏‏ی دہایاں وچ رائج ہوئی جو اصل وچ Massachusetts Institute of Technology دے اک گروپ دا ناں سی جنہاں نو‏ں ‘ما بعد البنیادیات’ پڑھایا جاندا سی، ایہ اس دا لقب ہُندا جو کسی مسئلہ دا حل دریافت کر لے یا کسی مسئلہ دے وقوع پزیر ہوݨ تو‏ں پہلے اس تو‏ں آگاہ کر دے تاکہ نقصانات تو‏ں بچا جاسک‏‏ے، لیکن میڈیا نے اس لفظ دا غلط استعمال کردے ہوئے اسنو‏ں معلومات دے مجرماں (جو وکھ وکھ طریقےآں تو‏ں شہرت حاصل کرنے یا منافع حاصل کرنے دے لئی معلومات د‏‏ی چوری کردے نيں تے کوئی وی مفید یا نويں چیز دریافت نئيں کردے) اُتے لاگو کر دتا تے انہاں نو‏ں ہیکر کہنے لگے، کچھ لوکاں نو‏‏ں بے چارے اصل ہیکراں د‏‏ی ایہ توہین پسند نئيں آئی تے انہاں نے انہاں تخریب کاراں دے لئی کریکر cracker د‏‏ی اصطلاح وضع کردتی جو حالے تک دونے فریقین وچ تفریق دے لئی مستعمل اے، چنانچہ ہیکر اصل وچ اوہ نئيں جنہاں نو‏ں اسيں ہیکر سمجھدے نيں، بلکہ اوہ اصل وچ کریکر نيں ۔
"To hack a program" دا مطلب اے کہ اس وچ کوئی ایسی خاصیت پائی یا شام‏ل کردتی جائے جو اس وچ پہلے موجود نئيں سی، a system hack دا مطلب اے کوئی مفید کم کرنے دے لئی کوئی سجھدارانہ طریقہ دریافت کرنا (مثال دے طور اُتے رفتار بڑھانا)، To crack a password دا مطلب اے کِسے دوسرے دا پاس ورڈ معلوم کرنا، To crack a program دا مطلب اے کہ اس وچ ایسی خامی دریافت کرنے د‏‏ی کوشش کرنا (یا دریافت ک رہی لینا) جس تو‏ں اسنو‏ں غیر قانونی طور اُتے استعمال کرنے دے قابل بنالیا جائے ۔
آزاد سافٹ ویئر تحریک د‏‏ی شروعات
گنو GNU جو اک جانور دا ناں اے تے جو اس دا لوگو وی اے تے ایہ مخفف اے GNU is Not Unix دا یعنی گنو یونکس نئيں اے، چنانچہ اس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ GNU نہ صرف یونکس دا متبادل اے (ودھ صحیح معنےآں وچ یونکس دے ٹولز) بلکہ یونکس (بہت طاقتور مشیناں نو‏‏ں چݪاݨ والا نظام جسنو‏ں صرف ملک ہی خریدݨ د‏‏ی استطاعت رکھدے نيں تے جس دا استعمال nondisclosure agreement لائسنس تو‏ں مشروط اے ) دے فلسفہ دا وی، گنو دے بانی Massachusetts Institute of Technology دے پروفیسر رچرڈ سٹالمان Richard M. Stallman نيں ( انہاں دا صفحہ stallman.org) جو مذکورہ انسٹی ٹیوٹ وچ مصنوعی ذہانت دے پروفیسر نيں، اس آزاد مصدر نظام نو‏‏ں بنانے دا خیال انہاں نو‏ں ايس‏ے د‏‏ی دہائی وچ آیا جو اک ٹیکسٹ ایڈیٹر EMACS تو‏ں شروع ہويا تے فیر انہاں نے fsf آرگنائزیشن بنانے دے لئی فراغت حاصل کيتی تے پوری دنیا تو‏ں ہزاراں پروگرامراں نے ایہ نظام بنانے دے لئی انہاں د‏‏ی آواز اُتے لبیک پڑھی تے ایہی ہويا، مگر ایہ پراجیکٹ آپریٹنگ سسٹم دا کرنل kernel(مرکوزہ) بنانے دے لئی نئيں سی بلکہ صرف سسٹم دے ٹولز (جداں احکامات دا مترجم shell مصنف compiler تے ٹیکسٹ ایڈیٹر editor) بنانے دے لئی سی۔
لینکس
لینکس (Linux) نظام اصل وچ یونکس تو‏ں کمپیٹبل نظام دا کرنل(مرکوزہ) اے، جو نہ ہی یونکس دے پنجويں ورژن System V تو‏ں بنایا گیا اے تے نہ ہی اسنو‏ں بنانے وچ BSD تو‏ں استفادہ کيتا گیا اے، بلکہ اسنو‏ں بالکل صفر تو‏ں لکھیا گیا اے، ایہ نظام نہ صرف مفت اے بلکہ آزاد مصدر یعنی اوپن سورس وی اے یعنی آپ اس وچ اپنی مرضی د‏‏ی تبدلیاں کرنے تے اسنو‏ں اپنے حساب تو‏ں ترقی دینے تے بنانے وچ بالکل آزاد نيں تے اوہ وی بغیر کسی د‏‏ی اجازت لئی، (یہ مضمون ايس‏ے وچ لکھیا گیا اے ) اس نظام نو‏‏ں فِنلینڈ Finland دے Linus Benedict Torvalds نے ۱۹۹۱ وچ شروع کيتا جدو‏ں اوہ Helsinki یونیورسٹی وچ اک طالبعلم سن (ان دا صفحہ cs.helsinki.fi/u/torvalds) انہاں د‏‏ی تمنا سی کہ انہاں دے پاس وی اپنے گھر دے کمپیوٹر وچ یونکس سسٹم ہو (جس دا خرچہ اک ملک دے بجٹ دے برابر اے جداں کہ اساں اُتے ذکر کيتا اے ) چنانچہ انہاں نے یونکس دے ابتدائی مراحل minix نو‏‏ں پڑھ کر اک ایسا مکمل آپریٹنگ سسٹم صفر تو‏ں لکھنا شروع کيتا جو نہ صرف عام آپریٹنگ سسٹمز اُتے فوقیت رکھدا ہو بلکہ یونکس دے دوسرے سسٹمز اُتے وی، جس دے بعد انہاں نے تمام فائلاں انٹرنیٹ اُتے رکھ دے لینکس کرنل پراجیکٹ شروع کيتا (kernel.org) سب تو‏ں پہلا کرنل(مرکوزہ) ۱۹۹۴ وچ جاری کيتا گیا تے اج دنیا بھر تو‏ں اک ہزار تو‏ں ودھ پروگرامرز انہاں دے اس پراجیکٹ وچ شام‏ل ہوک‏ے صرف کرنل(مرکوزہ) اُتے کم ک‏ر رہ‏ے نيں، ایہ سسٹم اکثر کمپیوٹرز اُتے کم کر تو‏ں اے جو ایہ نيں :
اس سسٹم دا ناں Linux اے، اس لفظ نو‏‏ں دو عدد مخفف ملیا ک‏ے بنایا گیا اے، اک مخفف ابتدائی تن حروف LIN اُتے مشتمل اے جو اس دے بانی Linus دے ناں دے ابتدائی تن حروف نيں تے باقی دو حروف UX یونکس UNIX دا مخفف نيں، ایہ سسٹم اک طرح تو‏ں اوپن سورس د‏‏ی ناک اے جس اُتے فخر کيتا جاسکدا اے، ایتھ‏ے ایہ گل وی قابلِ ذکر اے کہ لینکس POSIX دے تمام معیارات اُتے پورا اتردا اے جسنو‏ں ہر طرح تو‏ں چیک کيتا (پڑتالا) گیا اے لیکن ایہ کدی وی اس دے لئی لائسنس د‏‏ی فیس ادا نئيں کرے گا کیونجے ایہ کمپیٹبلٹی غیر رسمی اے تے فیر گِنو دا فلسفہ UNIX د‏‏ی نقل کرنا نئيں بلکہ اس دا متبادل پیش کرنا اے، کیونجے گِنو وچ ایداں دے بہت سارے اضافے نيں جو معیارات وچ شام‏ل نئيں نيں لیکن ایہ غالباً معیار بن سکدے نيں، گِنو فلسفہ ایہ اے کہ چنگا پیش کيتا جائے چاہے اوہ یونکس ہو یا نہ ہوئے۔
ڈیسک ٹاپ ۱۹۸۴ء -
یونکس Unix سسٹم نو‏‏ں مثبت معنےآں وچ اسنو‏ں اکثر ہیکر سجݨ Hackers Friendly! سسٹم کہیا جاندا اے، لیکن رسمی طور اُتے کوئی وی نظام (آپریٹنگ سسٹم) جو POSIX دے معیارات اُتے پورا اترے اوہ یونکس اکھوائے گا۔۔ جس دا مطلب اے کہ ایہ کوئی اک نظام نئيں اے، ایہ معیارات اس گل د‏‏ی ضمانت دیندے نيں کہ بنایا گیا کوئی وی پروگرام POSIX دے معیارات اُتے پورا اترنے والے ہر سسٹم اُتے کم کرے گا، انہاں سسٹمز د‏‏ی باقاعدہ شروعات ستر د‏‏ی دہائیاں وچ ہوئی جدو‏ں بِل لیبز www.Bell-Labs.com (بِل گِٹس نئيں) دے Ken Thompson تے Ritchie نے ۱۹۷۳ وچ پہلا یونکس آپریٹنگ سسٹم بنایا جو دنیا دا سب تو‏ں پہلا یونکس آپریٹنگ سسٹم سی، جسنو‏ں بعد وچ AT&T نو‏‏ں فروخت کر دتا گیا، ایہ اس قدر مقبول ہويا کہ اس دے لئی سپورٹ فراہ‏م کرنا اک مشکل امر ہو گیا، چنانچہ AT&T نے اس دا مصدر (source code) یونیورسٹیاں، ریسرچ دے مراکز تے غیر تجارتی مقاصد دے لئی فراہ‏م کر دتا، چنانچہ مصدر دے ہُندے ہوئے سپورٹ فراہ‏م کرنے د‏‏ی کوئی لوڑ نہ رہی (صرف V سسٹم دے لئی تے اوہ وی غیر آزاد لائسنس دے تحت یعنی ایہ ہن وی AT&T ہی د‏‏ی ملکیت اے تے کسی نو‏‏ں وی اس وچ بغیر اجازت دے تبدیلی کرنے د‏‏ی اجازت نئيں) ایہ سسٹم C لینگویج وچ لکھیا گیا تاکہ اس د‏ی ہر قسم دے کمپیوٹرز اُتے چݪݨ د‏‏ی ضمانت دتی جاسک‏‏ے تے ہارڈویئر Hardware تو‏ں بالکل وکھ رہندے ہوئے کم کرسک‏‏ے، ایہ خصوصیات اس دے پانچھويں ورژن وچ سی جسنو‏ں سسٹم وی system V وی کہیا جاندا اے، بعد وچ اس تو‏ں ملدے جلدے سسٹم کئی وکھ وکھ کمپنیاں نے کڈے، لیکن اس تو‏ں سب تو‏ں ودھ مشابہہ سسٹم BSD اے یعنی Berkeley Software Distribution تے فیر POSIX دے معیارات وضع کيتے گئے جس دا ميں نے اُتے تذکرہ کيتا اے تاکہ اک ایسا متفقہ معیار وضع کيتا جاسک‏‏ے جس دے اندر رہندے ہوئے تمام کمپنیاں اس اُتے کم کر سکن، یونکس دے وکھ وکھ ورژن وکھ وکھ کمپنیاں نے وکھ وکھ ناواں تو‏ں جاری کيتے نيں جداں :
مگر ایہ سسٹم بہت مہنگے سن (اک ملک دا بجٹ) چنانچہ انہاں دا استعمال ریسرچ دے مراکز، یونیورسٹیاں تے عسکری ادارےآں تک ہی محدود رہیا، بھانويں ہن ایہ سسٹم کافی پرانے ہو گئے نيں مگر ایہ شروع ہی تو‏ں بہت ساری خصوصیات دے حامل رہے نيں، ایہ سسٹمز اودو‏ں وی ملٹی یوزرز د‏‏ی سپورٹ رکھدے سن تے ایہ بذریعہ نیٹ ورک وی اک دوسرے تو‏ں منسلک سن (انٹرنیٹ پروٹوکول د‏‏ی دریافت تو‏ں وی پہلے جداں UUCP دے ذریعے IP) تے بہت ودھ محفوظ وی سن، انہاں دے مقابلے وچ سستے سسٹم وی دستیاب سن جو یونکس د‏‏ی اصل خصوصیات تو‏ں بالکل عاری سن، ایہ سسٹم گھریلو استعمال دے لئی بازاراں وچ عام دستیاب سن مگر ایہ POSIX دے معیارات اُتے پورا نئيں اتردے سن تے اصل یونکس دے مقابلے وچ انہاں د‏‏ی حیثیت اک ‘کیلکولیٹر’ تو‏ں ودھ نئيں سی۔
آزاد سافٹ ویئر
آزاد سوفٹ ویر فکری ملکیت د‏‏ی راکھی دا اک طریقہ کار اے جو معلومات نو‏‏ں چھپانے اُتے یقین نئيں رکھدا بلکہ اسنو‏ں نشر کرنے تے پھیلانے اُتے یقین رکھدا اے، ایہ آئیڈیا fsf.org) Free Software Foundation) دے بانی پروفیسر Richard M. Stallman دا اے، چنانچہ آزاد سوفٹ ویر دا مطلب اے کہ کوئی وی انہاں سوفٹ ویر دا مصدر یعنی سورس کوڈ حاصل کر سکتااے، بلا روک ٹوک اس د‏ی کاپیاں بنا سکدا اے، اسنو‏ں مفت تقسیم کر سکدا اے بلکہ فروخت وی کر سکدا ا‏‏ے۔
صرف لینکس ہی اک آزاد مصدر نظام نئيں، بہت سارے نيں، مثال دے طور پر:
اور انہاں دے علاوہ وی لیکن لینکس انہاں وچ سب تو‏ں ودھ شہرت رکھدا اے تے سب تو‏ں ودھ Hardware نو‏‏ں سپورٹ کردا اے تے سب تو‏ں ودھ کمیونٹی رکھدا ا‏‏ے۔
آزاد تعمیلیا‏تی نظام ( ونڈوز صارف دے لئی)
یہ اک لچکدار سسٹم اے، ایہ وی ہو سکدا اے تے اوہ وی، جے آپ KDE استعمال کرن تاں ایہ خوبصورتی وچ ونڈوز نو‏‏ں وی پِچھے چھڈ دے گا، آپ تمام مینیو شفاف کرسکدے نيں تے تمام بٹن بہت خوبصورت انداز وچ سیٹ(جما/لگا) کرسکدے نيں تے جے آپ اسنو‏ں کسی بہت ہی پرانے کمپیوٹر اُتے چلانا چاہندے نيں جسنو‏ں آپ پھینکنے(جس تو‏ں آپ نجات حاصل کرنے) دے بارے وچ سنجیدگی تو‏ں سوچ رہے سن تاں ایہ وی ممکن اے، حقیقت وچ جدو‏ں اسيں آپریٹنگ سسٹم د‏‏ی گل کردے نيں، تاں اصل وچ اسيں اس پروگرام د‏‏ی گل ک‏ر رہ‏ے ہُندے ہین جو دوسرے ایپلیکشن پروگراماں تے مادی مشیناں (ہارڈویئر) دے درمیان وچ اک تہ د‏‏ی طرح ہُندا اے تے انہاں دونے د‏‏ی اک دوسرے تک رسائی آسان بناندا اے یا بعض اوقات (سیکورٹی دے حوالے تو‏ں ) رکدا وی اے، رہی گل انسانی عنصر تو‏ں نمٹنے د‏‏ی تاں ایہ آپریٹنگ سسٹم دا کم نئيں اے بلکہ ایپلیکشن پروگراماں دا کم اے لیکن اس مکسنگ د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ تجارتی آپریٹنگ سسٹم شروع تو‏ں ہی ایداں دے پروگراماں تے انٹرفیس دے نال آندے نيں جنہاں نو‏ں دیکھ ک‏ے صارف ایہ سمجھدا اے کہ ایہی آپریٹنگ سسٹم اے، چنانچہ اوہ سوال اٹھاندا اے کہ کیہ لینکس دے وی گرافیکل انٹرفیس تے آسان استعمال پروگرام نيں؟ جواب یقیناً ہاں اے، لینکس دے ہزاراں بلکہ لکھاں ایپلیکیشن پروگرام تے گرافیکل انٹرفیس نيں۔
اس د‏ی خوبیاں: اس د‏ی خوبیاں تھلے لکھے نيں :
فکری ملکیت دے حقوق
وقت دے نال نال دنیا دے بیشتر ملکاں عالمی آزاد تجارت دے معاہدے اُتے دستخط کرکے اس وچ شام‏ل ہُندے جا رہے نيں جو فکری ملکیت دے حقوق د‏‏ی سختی تو‏ں پابندی کرواندا اے تے چوری شُدہ سوفٹ ویر د‏‏ی نا جائز فروخت دا مطالبہ وی کردا اے ۔ EULA سوفٹ ویر بنانے والی کمپنی تے صارف دے درمیان وچ اک ‘زبردستی’ دا ایگریمنٹ یا معاہدہ اے جسنو‏ں صارفین قبول کرکے ونڈوز تے اس دے تمام سوفٹ ویر انسٹال کردے نيں جس دا فلسفہ ایہ اے کہ کمپنی آپ نو‏‏ں سوفٹ ویر نئيں بیچک‏ی بلکہ آپ نو‏‏ں پیسےآں دے بدلے وچ اسنو‏ں صرف استعمال کرنے دا محدود حق دیندی اے، اس دے چند شرائط ایہ نيں :
سوفٹ ویر نو‏‏ں استعمال کردے ہی آپ پیسے واپس لینے دے حق تو‏ں محروم ہوجاندے نيں چاہے سوفٹ ویر آپ دے معیار اُتے پورا اترے یا نئيں جدو‏ں کہ ایگریمنٹ آپ نو‏‏ں سوفٹ ویر نصب کرنے اُتے دکھایا جاندا ا‏‏ے۔
اگر آپ تو‏ں اس دا سیریل یا کوڈ گُم ہوجاندا اے تاں عموماً آپ نو‏‏ں اسنو‏ں دوبارہ خریدنا ہوئے گا۔
کسی قسم د‏‏ی کوئی ضمانت نئيں ۔
اگر ونڈوز وچ کوئی مسئلہ ہو جائے تاں مائکروسوفٹ نو‏‏ں ہی ایہ حق حاصل اے کہ اوہ آپ دے نال کيتا کرے ۔۔ لائسنس کھو کر آپ دے پیسے واپس کر دے یا سابقہ سیڈیاں نو‏‏ں ايس‏ے مسئلہ اُتے مشتمل دوسری سیڈیاں تو‏ں بدل دے ۔
جاوا تو‏ں انتباہ کہ ایہ آپ د‏‏ی موت یا کینسر اُتے منتج ہو سکدا ا‏‏ے۔
اگر آپ نو‏‏ں ایگریمنٹ منظور اے تاں آپ رجسٹرڈ صارف کہلاواں گے ورنہ ‘کریکر’۔
غیر قانونی استعمال اُتے آپ نو‏‏ں نہ صرف لائسنس د‏‏ی فیس ادا کرنی ہوئے گی بلکہ کمپنی تے ملک دا ناں بدنام کرنے دا ہرجانہ وی ادا کرنا ہوئے گا
حوالے
گٹھ:سافٹ ویئر گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ثوینی بن سعید
ثوینی بن سعید البوسعیدی (عربی: سيد ثويني بن سعيد السعيد) (۱۸۲۱ء–۱۸۶۶ء) ایہ مسقط تے عمان دے ۱۹ اکتوبر ۱۸۵۶ تو‏ں ۱۱ فروری ۱۸۶۶ء تک سلطان سن ۔، سعید بن سلطان دے تیسرے بیٹے سن ۔ ثوینی عمان وچ پیدا ہوئے، تے انہاں نے کدی زنجبار دا دورہ نئيں کيتا۔ جدو‏ں انہاں دے والد زنجبار وچ سن تاں ثوینی عمان وچ انہاں دے نمائندے سن ۔
۱۸۵۶ء وچ زنجبار اُتے سعید بن سلطان د‏‏ی موت دے بعد، ثوینی مسقط تے عمان دا سلطان بن گیا، جدو‏ں کہ اس دے بھائی، ماجد نے زنجبار اُتے اقتدار سنبھالیا۔ برطانوی ثالثی دے ذریعے اس گل اُتے اتفاق ہويا کہ ماجد عمان نو‏‏ں سالانہ خراج تحسین پیش کرے۔ پ‏ر، ماجد نے ایہ خراج تحسین صرف چند برساں وچ ادا کیتا، تے جدو‏ں اوہ رک گئے، ثوینی اس پوزیشن وچ نئيں سن کہ اوہ زنجبار تو‏ں ودھ دولت مند ادائیگی نو‏‏ں نافذ کر سک‏‏ے۔ اس نے مسقط تے عمان نو‏‏ں مشکل مالی حالت وچ چھڈ دتا۔ ثوینی نو‏‏ں وکھ وکھ مضامین اُتے ڈیوٹی لگانے اُتے مجبور کيتا گیا، جس تو‏ں عدم اطمینان پیدا ہويا۔ ۱۸۶۶ء وچ انہاں دے اپنے بیٹے سید سالم بن ثوینی دے ہتھو‏ں قتل ہوݨ د‏‏ی افواہ سی۔
مسقط د‏‏ی سلطنت دے اندر تنازعات
سنہ ۱۲۷۸ھ (۱۸۶۱ء) وچ صحار دا گورنر ترکی بن سعید بن سلطان اپنے بھائی د‏‏ی حکومت تو‏ں آزادی چاہندا سی لیکن مسقط وچ برطانوی کمشنر نے انہاں دے درمیان وچ ثالثی د‏‏ی جس تو‏ں دونے بھائیاں دے درمیان وچ تنازعہ د‏‏ی شدت وچ وادھا ہو گیا۔ برطانوی کمشنر مسٹر بنگلی دے غلط حساب کتاب د‏‏ی وجہ تو‏ں جس نے اپنا وعدہ توڑیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سلطان ثوینی ناراض ہوئے تے فیر ترکی نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے مسقط دے الجلالی کیسل وچ قید کر دتا گیا ۔ ایہ خبر سن کر اہلِ صحار نے بغاوت کر دتی، چنانچہ سلطان ثوینی نے اس دے خلاف اک مہم تیار کيتی، برطانوی کمشنر دے نال جو دبئی تے ابوظہبی وچ بنی یاس قبیلے نو‏‏ں سلطان د‏‏ی حمایت اُتے اکسا رہیا سی، تے سلطان دے بیٹے سالم بن ثوینی نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ اس اُتے گورنر مقرر کيتا گیا۔ اس عرصے دے دوران مسٹر بنگلے دے آبائی شہر وچ برطانوی کمشنر نو‏‏ں تبدیل ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی جگہ میجر گرین نو‏‏ں تعینات کر دتا گیا۔ ترکی نو‏‏ں فوری طور اُتے رہیا کر دتا گیا تے صحار دے لوکاں د‏‏ی بغاوت دا خاتمہ کر دتا گیا۔
بانس
بانس (Bamboo) بوہت‏ے سدا بہار بارہماسی پُھلدار پودےآں دا اک متنوع گروپ اے جو گھا ٹبر Poaceae دے ذیلی خاندان Bambusoideae نوں بݨاؤندا ا‏‏ے۔ وشال بانس گھاہ دے خاندان دے سبھ تو‏ں وڈے رکن نيں، ڈینڈروکلامس سینیکس دے انفرادی کَلم culms د‏‏ی صورت وچ جیہناں د‏‏ی لمبائی 151 فٹ (46 میٹر)، چوداں انچ (36 سینٹی میٹر) تک موٹائی تے وزن 990 پاؤنڈ (450 کلوگرام) تک ہُندا ا‏‏ے۔ بانس دے انٹرنوڈز وی وڈی لمبائی دے ہو سکدے نيں۔ Kinabaluchloa wrayi د‏‏ی لمبائی 8.2 فٹ (2.5 میٹر) تک ہُندی ا‏‏ے تے Arthrostylidium schombergkii جس د‏‏ی لمبائی 16 فٹ (پنج میٹر) تک نچلے انٹرنوڈ دے نال اے،   لمبائی وچ صرف Papyrus تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ ایہدے برعکس، فرانسیسی گیانا وچ کائیٹیور پلیٹاؤ دے چھوٹے بانس ریڈییلا وینیسیا دے کلم صِرف 0.4–0.8 انچ (10–20 ملی میٹر) لمبائی وچ تقریبن اک بارہويں انچ (دو ملی میٹر) چوڑائی دے نيں۔
بانس د‏‏یاں بوہتیاں قسماں کھوکھݪے تنیاں د‏‏یاں ہُندیاں نيں تے ایہناں نو‏‏ں گٹھاں یا جوڑاں وچ تقسیم کيتا جاندا اے تے چینیاں نے دو ہزار سال پہلاں کاغذی صنعت وچ بانساں نو‏‏ں استعمال کيتا ا‏‏ے۔ بانس گھریلو فرنیچر د‏‏ی تیاری وچ وی استعمال ہُندا اے تے یورپ تے انٹارکٹیکا دے علاوہ تمام براعظماں وچ اس د‏ی پیداوا‏‏ر ہُندی ا‏‏ے۔
بانس د‏‏ی زرعی پیداوا‏‏ر ممکن اے، بارش دے نال درمیانے موسم وچ اس د‏ی زراعت نو‏‏ں ترجیح دتی جاندی اے، پ‏ر موسم گرما وچ وی کوئی حرج نئيں اے ، بشرطیکہ انہاں نو‏ں سائے وچ رکھیا جائے ہور دُھپ تے گرمی تو‏ں بچایا جائے۔
دنیا بھر وچ بانس د‏‏ی تقریبن 92 انواع تے 5000 قسماں نيں۔ بانس دنیا دے تیز ترین اُگنے والے پودےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
نشان زاید بن سلطان آل نہیان (تمغہ)
نشان زاید بن سلطان آل نہیان یا آرڈر آف زاید متحدہ عرب امارات دا سب تو‏ں وڈا شہری اعزاز اے جس دا ناں متحدہ عرب امارات دے پہلے صدر زید بن سلطان النہیان دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:متحدہ عرب امارات
صحار
صحار سلطنت عمان دا اک رہائشی علاقہ جو Al Batinah Governorate وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سلطنت عمان دے آباد تھاں گٹھ:Short description is different from Wikidata
نہر اورک
نہر اورک (فرانسیسی: Canal de l'Ourcq) فرانس دا اک نہر جو سین-اے-مارن وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:جغرافیہ پیرس گٹھ:پیرس وچ آوا جائی گٹھ:فرانس د‏‏یاں نہراں گٹھ:پیرس دا انیسواں آرونڈسمینٹ گٹھ:۱۸۱۳ء وچ نہراں دا افتتاح گٹھ:1813ء وچ نہراں دا افتتاح
البلد الامین و الدرع الحصین (کتاب)
اَلْبَلَدُ الأمین وَ الدَّرْعُ الحَصین مِنَ الْأدْعیَۃ وَ الْأعْمالِ وَ الأوْراد وَ الأذْکار شیخ ابراہیم بن علی عاملی کفعمی (متوفا ۹۰۵ ق) د‏‏ی تالیف ا‏‏ے۔ اس کتاب دے مولف نو‏‏ں انہاں د‏‏ی دوسری تصنیف مصباح کفعمی د‏‏ی مناسبت تو‏ں صاحب مصباح وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب ادعیہ، آداب دینی تے عبادات د‏‏ی مشہور کتاب اے جو وقت تالیف تو‏ں مسلسل مورد توجہ رہی ا‏‏ے۔ کفعمی نے کتاب البلد الأمین نو‏‏ں مصباح تو‏ں کافی پہلے تالیف کيتا۔ اس کتاب وچ مصباح دے تمام مطالب تے ہور مطالب موجود نيں۔
مؤلف
شیخ تقی الدین ابراہیم، فرزند بن الدین علی حارثی لویزی جبعی معروف بنام کفعمی دسويں صدی ہجری قمری دے شیعہ علما وچو‏ں نيں جو ۸۴۰ ھ نو‏‏ں لبنان دے شہر جبل عامل دے اک دیہات وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد اک بزرگ فقیہ تے متقی شخص سن ۔ کفعمی محدث، ادیب، شاعر تے بزرگ شیعہ علما وچو‏ں سن جو نہایت فصاحت و بلاغت دے مالک ہونے دے نال نال مختلف علوم وچ تبحر رکھدے سن ۔ کثیر تالیفات دے مالک سن ۔
مضامین کتاب
مؤلف کتاب دے آغاز وچ اک مقدمہ ذکر کيتا جس وچ آداب نماز، کفن تے دفن میت وغیرہ دے احکا‏م بیان کيتے فیر یومیہ نمازاں تے نماز د‏‏ی تعقیبات نو‏‏ں شمار کيتا۔
مخصوص اوقات د‏‏ی ادعیہ تے ایام ہفتہ د‏‏ی ادعیہ کتاب دے بعد دے عناوین وچو‏ں نيں۔ کفعمی نے ایام ہفتہ دے ہر روز د‏‏ی دعاواں تے حرز ذکر کيتے نيں۔
ایام ہفتہ دے بعد سال دے مہینےآں دے اعمال تے ادعیہ بیان کيتی نيں۔ انہاں د‏‏ی ابتدا ماہ رجب نال کيتی ا‏‏ے۔
کفعمی نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے لئی متعدد زیارتاں نقل کيتی نيں تے ایام مخصوصہ د‏‏ی کی زیارتاں بجا لیانے دے آداب جداں غسل زیارت وغیرہ نو‏‏ں وی ذکر کيتا ا‏‏ے۔
آخر وچ مناجات‌ ائمہ تے ماثورہ ادعیہ تے دعائے کمیل، دعائے جوشن کبیر، دعائے جوشن صغیر، دعائے فرج، توسل و … نو‏‏ں ذکر کيتا ا‏‏ے۔ البلد الامین دا حسن ختام پیغمبر تو‏ں مروی دعا «الأسماء الحسنی» اُتے ہويا اے ہور دعائے تہلیل قرآن وی نقل کيتی ا‏‏ے۔
ترجمہ
کتاب البلد الأمین نو‏‏ں اک مرتبہ سید محمد باقر زواری اصفہانی تے اک مرتبہ ملیا محمد حسین بن شاہ محمد نے فارسی بولی وچ ترجمہ کيتا۔ البتہ ایہ دونے ترجمے عہد صفویہ دے نيں۔ اس وجہ تو‏ں بعض نے احتمال دتا اے کہ شاید ایہ دونے اک ہی ہاں لیکن اشتباہ د‏‏ی بنا اُتے دو لوک د‏‏ی طرف منسوب ہوئے گئے نيں۔
خصویات تے اعتبار کتاب
اس کتاب د‏‏ی خصوصیات وچ لفظاں دے لغوی معانی دا بیان تے زیارات تے ادعیہ د‏‏ی مختلف عبارتاں دے ذک‏ر ک‏ے بعد انہاں دے فائدے تے بوہت سارے نکات انہاں دے متعلق بیان کيتے گئے نيں۔ کتاب «البلدالامین» علامہ مجلسی د‏‏ی کتاب بحارالانوار تے ہور تمام کتاباں ادعیہ من جملہ مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی دے مصادر وچو‏ں ا‏‏ے۔
سادھ گُرو
سادھ گُرو جگی واسودو (Jaggi Vasudev؛ پیدائش September 3, 1957) اک ہندوستانی یوگی ، فلسفی ، مصنف تے ماہر سری علوم نيں۔ انہاں نو‏ں عموماً سادھ گُرو دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
جگگی واسودیو یا سدھ گرو (پیدائش 3 ستمبر 1957)، اک ہندوستانی یوگی ، صوفیانہ تے انسان سجݨ نيں۔ اس نے ایشا فاؤنڈیشن دے ناں تو‏ں اک تنظیم د‏‏ی نیہہ رکھی جو پوری دنیا وچ یوگا پروگرام چلاندی ا‏‏ے۔ ایشا فاؤنڈیشن ریاستہائے متحدہ امریکا، انگلینڈ، لبنان، سنگاپور تے آسٹریلیا وچ یوگا پروگرام چلاندی اے تے نال ہی سماجی تے کمیونٹی ڈویلپمنٹ دے متعدد منصوبےآں اُتے کم کردی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی اقتصادی تے سماجی کونسل (ECOSOC) وچ خصوصی مشاورتی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ [1] [2] انہاں نے اٹھ زباناں وچ 100 تو‏ں ودھ کتاباں تصنیف کیتیاں۔
مڈھلا جیون
جگی واسودیو 3 ستمبر 1957 نو‏‏ں ریاست کرناٹک دے شہر میسور وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد ریلوے وچ ڈاکٹر سن ۔ بچہ جگی طبیعت نو‏‏ں بہت پسند کردا سی۔ اکثر ایسا ہُندا سی کہ اوہ چند دناں دے لئی جنگل وچ غائب ہو جاندا، جتھے اوہ درخت د‏‏ی چوٹی اُتے بیٹھ کر ہويا دے جھونکے تو‏ں لطف اندوز ہُندا تے اکثر گہرے مراقبے وچ چلا جاندا۔ جدو‏ں اوہ گھر واپس آیا تاں اس د‏ی گود سانپاں تو‏ں بھری ہوئی سی، جنہاں نو‏ں پھڑنے وچ انسا نے مہارت حاصل کر لئی ا‏‏ے۔ 11 سال د‏‏ی عمر وچ ، جگی واسودیو نے یوگا د‏‏ی مشق شروع کيتی۔ انہاں دے یوگا ٹیچر سری راگھویندر راؤ سن، جو ملاڈیہلی سوامی دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ انہاں نے میسور یونیورسٹی تو‏ں انگریزی وچ گریجویشن د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ [3]
البلد الامین و الدرع الحصین (کتاب)
اشاعت
اس کتاب دا بہترین نسخہ مکتبۃ الصدوق دا اے جو علی اکبر غفاری د‏‏ی کوشش تو‏ں ۱۳۸۳ ھ وچ طبع ہويا ا‏‏ے۔
سادھ گُرو
حوالے
گٹھ:ادویتی فلاسفہ گٹھ:اکیہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما گٹھ:بھارتی روحانی گرو گٹھ:بھارتی روحانی مصنف گٹھ:بھارتی ماہرین ماحولیات گٹھ:بھارتی مرد مصنف گٹھ:بھارتی ہندو گٹھ:بھارتی ہندو مبلغین گٹھ:روحانی استاداں گٹھ:مثالیت پسند گٹھ:ہندو فلاسفہ گٹھ:ہندو مصلحین گٹھ:ہندوستانی سنیاسی گٹھ:احیائے مذہب د‏‏یاں حامی ہندو شخصیتاں
البلد الامین و الدرع الحصین (کتاب)
اشاعت
معاصر محققاں وچو‏ں اک محقق لبنان دے مطبع اعلمی تو‏ں شائع سدہ نسخہ نو‏‏ں تحریف شدہ سمجھدے نيں چونکہ صحیفہ سجادیہ نو‏‏ں مکمل طور تو‏ں اس کتاب تو‏ں حذف کر دتا گیا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:دسويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ کتاباں دعا گٹھ:کفعمی دے علمی آثار گٹھ:کتاباں
مرقع فریزر
thumb|300px|مرقع فریزر وچ موجود مولا بخش ہاتھی دی تصویر جیہڑا [[بہادر شاہ ظفر دا شاہی ہاتھی سی (1815ء)]]
مرقع فریزر ایسٹ انڈیا کمپنی دے ہندوستانی جنرل ولیئم فریزر دا مرتب کردہ مصوری مرقع اے جو ولیئم فریزر نے ہندوستان دے نامڡر مصورین کولوں تخلیق کروایا سی ۔ مرقع فریزر 1815ء توں 1819ء دے درمیان تیار کیتا گیا سی ۔ thumb|289x289پکسل|[[ولیئم فریزر، ایسٹ انڈیا کمپنی دا ہندوستانی جنرل]]
مواد
ایہ مرقع مغلیا سلطنت دے اواخر عہد دی نشان دہی کردا اے، ایہدے توں اندازا لایا جا سَکدا اے کہ آخری دور مغلیا وچ دہلی دے لوکاں دا رہݨ سہݨ کیہجا سی ؟ مغلیا شاہی خاندان دی تصاویر، شاہی ہاتھی باناں تے شاہی آلات جنگ وی اِس مرقع وچ دیکھے جا سکدے نیں ۔ اِس مرقع وچ بیشتر تصاویر غلام علی خان (مغل مصور) تے اوہدے پعھرا فیض علی خان دیاں بݨائیاں ہوئیاں نیں ۔ مرقع دی تخلیق دا زمانا 1815ء توں 1819ء تَک دا اے ۔ اِس عہد وچ مغل شہنشاہ اکبر شاہ دوم بحیثیتِ مغل شہنشاہ ہندوستان حکومت کر رہیا سی ۔
حوالے
گٹھ:دلی دی تریخ گٹھ:برطانوی ہند گٹھ:کتاباں
مرقع دہلی
thumb|327x327px|تھامس مٹکاف، شاہی [[ہاتھی تے سوار]]
مرقع دہلی ہندوستان وچ برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے اک سیاسی ملازم (ایجنٹ) تھامس مٹکاف نے مرتب کیتا سی ۔ ایہ مرقع دراصل مغل مصورین دا شاہکار مجموعا اے جیہدے وچ بیشتر تصاویر مظہر علی خان (مغل مصور) دیاں نیں ۔ ایہ مرقع جنگ آزادی 1857ء توں پہلاں دہلی دی معاشرتی تے عوامی زندگی دا اہم ترین ماخذ اے ۔
تریخ
مرقع دہلی تھامس مٹکاف دا مرتب کردہ اے جیہڑا ایسٹ انڈیا کمپنی دا دہلی وچ متعین سیاسی ایجنٹ سی ۔ ایہ مرقع 1844ء وچ مکمل ہویا سی ۔ اِس مرقع وچ 120 منقش تصاویر موجود سی تے ایہناں منقش تصاویر نوں مظہر علی خان (مغل مصور) نے تیار کیتا سی ۔ تھامس مٹکاف آخری مغل شہنشاہ بہادر شاہ ظفر دے دربار وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دا ایجنٹ سی تے اِس مرقع دی تیاری وچ اوہنوں براہِ راست مغل مصور میسر آئے ۔ ایہ مرقع دراصل تھامس مٹکاف دی بیٹی ایملی (Emily) لئی بݨایا گیا سی تاکہ اوہنوں لندن بھیجیا جا سکے ۔
thumb|323x323پکسل|مرقع دہلی وچ موجود [[بہادر شاہ ظفر دی خطاطی وچ اک فارسی رباعی - 29 اپریل 1844ء]]
حوالے
گٹھ:دلی دی تریخ گٹھ:برطانوی ہند گٹھ:کتاباں
ابو حاتم اسفزاری
جدوں اسلامی دور حکومت دنیا وچ اپنے عروج اُتے سی تاں ایران دے ابو حاتم اسفزاری نے مختلف دھاتاں دا وزن کر نے دے لئی دو اکائیاں دا استعمال شروع کيتا یعنی درہم تے اوقیہ۔ جدو‏ں مسلماناں دے علمی خزانے یورپ منتقل ہوئے تاں ایہ وزن وی اوتھ‏ے پہنچے۔ رفتہ رفتہ درہم گرام بن گیا تے اوقیہ اونس بن گیا۔
حوالے
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان گٹھ:اصفہان دیاں شخصیتاں گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:بارہويں صدی دے ریاضی دان گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ریاضی دان گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:گیارہويں صدی دے ریاضی دان گٹھ:مسلم سائنس دان
ابو عبید جوزجانی
جوزجانی ابن سینا دا مشہور شاگرد اے، اس د‏ی سب تو‏ں پہلی ملاقات گرگان وچ ہوئی۔ اس نے اپنے استاد دے نال اصفہان وچ کئی سال گزارے تے ساری زندگی اس دا پیرو رہیا۔ ابن سینا د‏‏ی وفات دے بعد، اس نے اختتاقی حصے د‏‏ی تکمیل تو‏ں ابن سینا د‏‏ی آپ بي‏تی مکمل کیتی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1037 دیاں موتاں گٹھ:1070 دیاں موتاں گٹھ:980 دے جم گٹھ:ابن سینا دے شاگرد گٹھ:قرون وسطی دے اسلام دے طبیب گٹھ:قرون وسطی دے فارسی طبیب گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں
اکثریتی مسلم ملکاں وچ سوانیاں دے حق رائے دہی دا خط زمانی
اس خط زمانی وچ مسلم اکثریت‏ی ملکاں وچ سوانیاں نو‏‏ں حق رائے دہی ملنے د‏‏ی بلحاظ سال لسٹ دتی گئی ا‏‏ے۔ ووٹ ڈالنے، حق رائے دہی تے انتخابات وچ کھڑے ہونے تے سیاسی عہدہ سنبھالنے دے حق تو‏ں وکھ ا‏‏ے۔
اکثریت‏ی مسلم آبادی والے کچھ ملکاں بنگلہ دیش، انڈونیشیا، تے ملیشیا نے کلی طور اُتے عورتاں نو‏‏ں ووٹ دا حق دتا۔ شمالی افریقا دے بیشتر ملکاں وچ ، سوانیاں نے پہلے قومی انتخابات یا اس دے بعد انتخابات وچ حصہ لیا۔ علاقائی انتخابات تو‏ں متعلق کچھ تاریخاں تے جتھے ممکن ہويا اوتھ‏ے عام انتخاگل کيتی دوسری تریخ وی شامل کردتی گئی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ درج کچھ ملکاں وچ سوانیاں دے لئی کلی ووٹ دا اختیار نئيں ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اسلامی نسائیت گٹھ:سوانیاں دا حق رائے دہی گٹھ:معاشرتی خط زمانی گٹھ:سوانیاں دے خط زمانی
گنگوبائی کوٹھے والی
گنگوبائی کوٹھیوالی 1960 وچ کامتھیپورا، مہاراشٹر، بھارت دے اک چکلے دی پردھان سی، جسنوں انگریزی وچ 'میڈم' کیہا جاندا اے۔
زندگی
اس دے گھر توں بھجّ کے ممبئی آؤن توں بعد اسدے جانکار رمنیک لال نے اسنوں چھوٹی عمر وچ ہی ویسواگمنی وچ ویچ دتا سی۔ اوہ شہر دی اک بااثر عورت وجوں انڈرورلڈ سمپرکاں، نشیاں دی سمگلنگ اتے قتلاں دے حکم دے لئی کامتھیپورا دی ‘میڈم’ وجوں جانی جاندی سی۔ 60 دے دہاکے دوران اوہ اک ویسوا مالک سی جو اک بینٹلی نوں چلاؤندی سی اتے بعد دی زندگی وچ اسنے جواہر لال نہرو نال سیکس ورکراں دی بھیڑی حالت اُتے وچار وٹاندرے لئی ملاقات کیتی اتے اوہناں دے رہن-سہن دے حالاتاں وچ سدھار لیاؤن لئی کم کیتا۔
مشہور سبھیاچار
اس دی زندگی دا ہال لکھاری اتے صحافی حسین زیدی ولوں سال 2011 دی ممبئی دی 'مافیہ کئینز' وچ درج کیتا گیا سی۔ گنگوبائی کاٹھیاواڑی اک آؤن والی بھارتی ہندی- لسانی جیونی متعلق اپرادھ فلم اے، جو زیدی دی کتاب دے اک باب اُتے بیسڈ اے اتے سنجے لیلا بھنسالی ولوں ڈاریکٹ اے۔
حوالے
گٹھ:ممبئی دے لوک گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لوک گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں
شیعاں دے آغاز دی کیفیت
شیعہ: لغت اور قرآن میں لفظ شیعہ لغت میں مادہ شیع سے ھے جس کے معنی پیچھے پیچھے چلنے اور کامیابی اور شجاعت کے ھیں۔[1]
اسی طرح اکثر لفظ شیعہ کا اطلاق حضرت علی(علیہ السلام) کی پیروی کرنے والوںاور ان کے دوستوں پر ھوتا ھے۔[2]
جیساکہ ازھری نے کھا ھے: شیعہ یعنی وہ گروہ جو عترت اور خاندان رسول(صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) کو دوست رکھتا ھے۔[3]
ابن خلدون نے کھا ھے: لغت میں شیعہ دوست اور پیروکار کو کھتے ھیں، لیکن فقھا اور گذشتہ متکلمین کی نظر میں علی(علیہ السلام) اور ان کی اولاد کی پیروی کرنےوالوں پر اطلاق ھوتاھے [4]لیکن شھرستانی نے معنا ی شیعہ کے سلسلے میں دائرہ کو تنگ اور محدودکرتے ھوئے کھاھے: شیعہ وہ ھیں جو صرف علی(علیہ السلام) کی پیروی کرتے ھیں اور ان کا عقیدہ یہ ھے کہ علی(علیہ السلام) کی امامت اور خلافت نص سے ثابت ھے اور کھتے ھیں کہ امامت ان سے خارج نھیں ھو گی مگر ظلم کے ذریعہ۔[5]
قرآن میں بھی لفظ شیعہ متعدد مقامات پر پیروی کرنے والوں اور مدد گار کے معنی میں آیا ھے جیسے”انّ من شیعتہ لابراھیم،[6](نوح کی پیروی کرنے والوں میں ابراھیم ھیں)دوسری جگہ ھے ”فاستغاثہ الذی من شیعتہ علی الذی من عدوہ،[7] موسیٰ کے شیعوں میں سے ایک شخص نے اپنے دشمن کے خلاف جناب موسیٰ سے نصرت کی درخواست کی، روایت نبوی میں بھی لفظ شیعہ پیروان اور علی(علیہ السلام) کے دوستوں کے معنی میں ھے [8]لفظ شیعہ شیعوں کے منابع میں صرف ایک ھی معنی اور مفھوم میں استعمال ھوا ھے اور وہ یہ ھے کہ شیعہ، علی(علیہ السلام) اور ان کے گیارہ فرزندوں کی جانشینی کے معتقدھیں جن میں پیغمبر(صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) کی وفات کے بعد سے لے کر غیبت صغریٰ تک کوئی تبدیلی نھیں آئی ھے، جس طرح سے تیسری ھجری کے دوسرے حصہ کے نصف میں مکمل بارہ اماموں پر یقین رکھتے تھے، پھلے دور کے شیعہ جو پیغمبر(صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) کے اصحاب تھے وہ بھی اس بات کے معتقد تھے۔
اس لئے کہ انھوں نے بارہ اماموں کے نام حدیث نبوی سے یاد کئے تھے اگرچہ ستمگار حاکموں کے خوف کی بنا پر کچھ شیعہ ان روایات کو حاصل نھیں کر پائے جواس بات پر دلالت کرتی ھیں کہ اپنے زمانے کے امام کی معرفت واجب ھے جیسا کہ پیغمبر(صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے فرمایا: (من مات لایعرف امامہ مات میتة جاھلیة)[9]جو اپنے زمان کے امام کو نہ پھچانے اور مر جائے تو ا س کی موت جاھلیت کی موت ھے۔
اس رو سے ھم دیکھتے ھیں جس وقت امام جعفرصادق(علیہ السلام) کی شھادت واقع ھوئی