cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ببر شیر
کھیل(سرکس) تے سدھانا
ببر شیراں نو‏‏ں سدھانے تو‏ں مراد انھاں لطف طبع دے لئی سرکس یا انفرادی طور اُتے چیزاں سکھانا نيں یورپ وچ اس حوالے تو‏ں سیگفرائڈ تے روئے مشہور سن ۔ ہور وڈی بلیاں جداں چیندے، تیندوئے وغیرہ دے نال وی ایسا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ یورپ وچ اس د‏ی ابتدا انیہويں صدی وچ فرانسیسی شخص ہنری مارٹن تے امریکی آئزک وان امبرگ دے ہتھو‏ں ہوئی جو اس کم دے لئی کئی جگہاں دا دورہ کيتا کردے سن ۔ وان ایمبرگ نے انگلستان وچ اپنے دورے اُتے 1838ء وچ ملکہ برطانیہ دے سامنے اپنے فن دا مظاہرہ کيتا۔ مارٹن نے اپنے سرکس دا ناں لیس لائن ڈی میسور رکھیا (شیر میسور) ايس‏ے تو‏ں امبرگ نے وی ايس‏ے تو‏ں آئیڈیا لیا۔ انہاں سرکساں وچ سب تو‏ں خاص گل انہاں درنداں د‏‏ی سواری سی جو انسان د‏‏ی حیوان اُتے فوقیت نو‏‏ں ظاہر کردی تھی لیکن اس نے ویہويں صدی دے ابتدا وچ سینیما دے ذریعے حقیقتا لوکاں د‏‏ی توجہ کھچ لئی۔ سدھانے والے شخص دے کمال د‏‏ی معراج ایہ سی کہ اوہ اپنا سرببر شیر دے منہ وچ ڈال دیندا سی۔ جنگلی جانوراں نو‏‏ں پھڑ کر سرکس دے لئی استعمال کيتا جانا تقریباً ہر ملک وچ ممنوع اے اس دے باوجود اج وی ایداں دے واقعات سامنے آمنے آندے نيں جداں جنوبی امریکی ملکاں کولمبیا وچ سنہ 2013ء تے پیرو وچ سنہ 2011ء وچ جنگلی جانوراں دے استعمال اُتے عائد پابندیاں دے نتیجے وچ اپریل 2016ء وچ سرکساں تو‏ں بازیاب کروائے گئے انہاں وچ اک سرکس نے ببرشیر خود فراہ‏م کیتے سن جدو‏ں کہ ہور چھاپہ مار کارروائیاں دے دوران وچ تحویل وچ لئی گئے۔ جانوراں دے تحفظ دے لئی کم کرنے والی امریکی تنظیم اینیمل ڈیفنڈرز انٹرنیشنل (اے ڈی آئی) نے ایہ اقدام اٹھایا سی۔ تنظیم دا کہنا اے کہ تقریباً تمام شیر دانت تے پنجاں دے ناخن تو‏ں محروم ني‏‏‏‏ں۔ ایہ شیر جنگل وچ زیادہ عرصہ زندہ نئيں سکدے۔ 9 ببرشیراں نو‏‏ں کارگو طیارے دے ذریعے کولمبیا دے راجگڑھ بوگوٹا تو‏ں پیرو دے راجگڑھ لیما پہنچایا گیا جتھ‏ے تو‏ں ہور 24 شیراں نو‏‏ں لے ک‏ے جوہانسبرگ پہنچایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ 31 ببرشیر جنوبی افریقا پہنچ گئے نيں جتھ‏ے انہاں نو‏ں ایمویا بگ کیٹ سینچوری وچ منتقل کيتا جائے گا۔ جو 5000 ہیکٹر اُتے پھیلی ہوئی نجی زمین اُتے واقع اک محفوظ پناہ گاہ اے تے اوتھ‏ے پہلے تو‏ں بازیاب کروائے گئے چھ ہور ببرشیر تے دو چیندے رہ رہے نيں، جتھ‏ے انھاں سہولیات میسر ہاں گی۔
انساناں نال تعلق
اگرچہ ہن تک انسان نال تعلق دے صلے وچ ببر شیر نے اپنے علاقے تو‏ں منتقلی یا فقظ اکثر اپنی جان ہی گنوائی ا‏‏ے۔ لیکن اک واقعہ جو 9 جون، 2005ء نو‏‏ں پیش آیا ذرا مختلف زاویہ رکھدا اے ہويا ایويں کہ ایتھوپیاماں اک 12 سالہ بچی نو‏‏ں تن ببر شیراں نے بنا کوئی نقصان پہنچائے اس د‏ی مدد تے حفاظت کيتی۔ ایہ واقعہ جو مقامی پولیس افسر نے دسیا اسنو‏ں بعد وچ اوتھ‏ے دے اعلیٰ سرکاری اہلکار نے وی بیان کيتا۔ اس خبر دے مطابق اس بچی (جس دا ناں معلوم نہ ہويا) نو‏‏ں تن لڑکے اغوا ک‏ر ک‏ے جنگل لے گئے سن جس د‏‏ی وجہ اس بچی نو‏‏ں شادی اُتے رضامند کرنا سی (ایسی رسم ایتھوپیا وچ موجود اے ) لیکن بچی اس اُتے رضامند نہ سی فیر کہیا جاندا اے کہ تن ببر شیراں نے انہاں اغواکاراں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں بھگا دتا تے حکا‏م دے اس بچی تک پہنچنے تک اس بچی د‏‏ی حفاظت کيتی۔ اہلکاراں نے اس بچی نو‏‏ں ادیس ابابا تو‏ں 350 کلومیٹر دور بیٹا گینٹ دے علاقے وچ پایا ۔ایہ گل نامعلوم اے کہ کیو‏ں ببر شیراں نے ایسا کيتا کچھ ماہرین کہندے نيں کہ شاید بچی د‏‏ی چیخاں ببر شیراں دے بچےآں د‏‏ی آواز تو‏ں مماثلت رکھدیاں سن جس دے سبب انھاں نے مدد کيتی۔ بہرحال ایہ واقعی جنگلی حیات دے ماہرین دے نزدیک اک متنازع فیہ ا‏‏ے۔
ثقافتی اہمیت
ہزاراں سال تو‏ں یورپ، ایشیا تے افریقا وچ مستعمل انسانی ثقافتاں وچ ببر شیر اک معروف ترین نشان دے طور اُتے ابھریا ا‏‏ے۔ باوجود ببر شیر د‏‏ی آدم خوری دے چرچے عام ہونے دے اس دے متعلق انساناں وچ مثبت تاثر وی اس د‏ی طاقت تے بہادری دے حوالے تو‏ں موجود ا‏‏ے۔ اسنو‏ں عام طور اُتے "جنگل دا بادشاہ" یا "درنداں دا سردار" کہیا جاندا اے پس اس د‏ی وجہ شہرت بہادری، وقار تے شاہانہ انداز دے حوالے تو‏ں قائم و دائم ا‏‏ے۔ قدیم یونانی لکھاری ایسپ نے چھیويں صدی ق م وچ وی اس تو‏ں متعلق کہانیاں لکھی ني‏‏‏‏ں۔
ببر شیر د‏‏ی تصاویر بالائی پیلیولیتھک دور تو‏ں نظر آ رہیاں نيں۔ انسانی دھڑ دے نال ببر شیر دے سر د‏‏ی اک نہایت قدیم تصویر جرمنی دے اک غار وچ ملی اے جو ملک دے جنوب مغربی علاقے سوبین الب وچ موجود ا‏‏ے۔ اوریگناشئین ثقافتاں نال ملن والے مجسمے 32 ہزار سال قدیمی نيں لیکن اس دے متعلق امکان اے کہ ایہ 40 ہزار سال پرانے ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مجسمہ انسانی خصوصیات نو‏‏ں اس نوع دے نال مشترک دیکھاندا اے جو کسی دیوت‏ا د‏‏ی وی ہوسکدی ا‏‏ے۔ 15 ہزار سال پہلے دور دے اک غار د‏‏ی دیواراں اُتے ببر شیراں نو‏‏ں جنسی اختلاط کردے دیکھیا یا گیا ا‏‏ے۔ 1994ء وچ اک غار کاویٹ تو‏ں ایسی 32 ہزار سال پرانی دیوار اُتے کندہ تصاویر دیکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ ۔ thumb|دارا اول (550–330 ق م) دے محل وچ موجود تصویر
افریقا وچ مختلف خطےآں دے لوکاں وچ ببر شیر دے متعلق خیالات مختلف ني‏‏‏‏ں۔ کچھ ثقافتاں وچ ببر شیراں نو‏‏ں طاقت تے بادشاہت د‏‏ی نشانی سمجھیا جاندا اے تے اوتھ‏ے دے حکمراناں دے عرفیت وچ ببر شیر دا ناں داخل ہُندا ا‏‏ے۔ مثلاً سلطنت مالی دے اک حکمران نو‏‏ں شیر مالی کانام دتا گیا۔ نجے جس نے مملکت وآلو (1287–1855) د‏‏ی بنیاد رکھی دے متعلق کہیا جاندا اے کہ انھاں ببرشیراں نے تعلیم دتی سی تے اوہ جدو‏ں اپنے لوکاں وچ لوٹے تاں اس تعلیم تو‏ں انھاں نے لوکاں نو‏‏ں متحد کيتا۔ مغربی افریقی سماج وچ ببر شیر نو‏‏ں وڈی اہمیت حاصل اے اوتھ‏ے دے لوک اپنا شجرہ نسب جانوراں تو‏ں جوڑدے نيں جنہاں وچ سب تو‏ں اُتے ببر شیر نو‏‏ں رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ مغربی و مشرقی افریقی علاقےآں دے بعض حصےآں وچ ببر شیر نو‏‏ں اک روحانی طاقت دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے تے اس تو‏ں صحت یاب ہونے دا عمل جوڑا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ مشرقی حصےآں دے بعض ثقافتاں وچ ببر شیر نو‏‏ں سُستی د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ تے بہت ساریاں لوک کہانیاں وچ اسنو‏ں اک ایداں دے جانور دے طور اُتے پیش کيتا جاندا اے جسنو‏ں ہور جانور چکمہ دے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
قدیم مصر وچ ببر شیرنی انہاں د‏‏ی جنگی دیوی شمار ہُندی سی تے انہاں دیویاں وچ باستت،مافدت،منهیت،پکهت،سخمت،تفنوت تے ابوالہول شامل سن۔ نیمیائی ببر شیر قدیم روم و یونان وچ علوم فلکیات د‏‏ی علامت سی زوڈیک (آسمان دا اک خطہ) د‏‏ی علامت وی ببر شیر سی تے دیومالائی داستاناں وچ ہرو ہیراکلیس اس د‏ی کھل اٹھائے رکھدا سی۔
قدیم بین النہرین وچ (ہور سمیری تے بابل تک) ببر نو‏‏ں بادشاہت د‏‏ی علامت دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ قدیم بابلی ببر شیر موٹف نو‏‏ں بابل دے گلی کوچے د‏‏ی دیواراں اُتے بنایا جاندا سی اسنو‏ں اوتھ‏ے دا چالاک چال ڈھال والا ببر شیرکہیا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے وچ ہی دانیال علیہ السلام نو‏‏ں ببر شیراں دے زندان وچ ڈالیا گیا سی۔ thumbnail|سجے|نادہ بھارت وچ موجود کھنڈر وچ اک ببر شیر دا مجسمہ ایہ کھنڈر عالمی ثقافتی ورثے وچ شامل نيں thumb|کھبے|حضرت دانیال نو‏‏ں ببر شیراں دے زندان وچ ڈالے جانے والاقصہ انجیل دا اک باب اے عرب علاقےآں وچ وی ببر شیر نو‏‏ں ثقافتی طور اُتے بہادری د‏‏ی علامت دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے تے پرانے زمانےآں وچ اس دے شکاری نو‏‏ں وی عزت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا سی ہور اوہ اپنے بہادر پہلواناں نو‏‏ں شیر دے ناواں دے القاب دتا کردے جداں خلیفہ چہارم علی بن ابی طالب نو‏‏ں اسد اللہ یعنی شیرِِ خدا دے نام د‏‏ی وجہ تو‏ں جانیا جاندا جس د‏‏ی وجہ جنگاں وچ انہاں د‏‏ی بہادری سی۔ علامہ دمیری جو اپنے دور دے اک عرب ماہر حیوانات سن نے اک کتاب حیاۃ الحیوان لکھی جس وچ کئی جانوراں دے عادات خصائل تے انہاں دے طبی فائدے لکھے نيں اس وچ انھاں نے ببر شیر دے متعلق لکھیا اے کہ عربی وچ ببر شیر دے لئی 6 سو دے نیڑے ناں نيں ہور انھاں نے اک غلط لیکن عجیب گل لکھی اے کہ ببر شیر اپنی نسل منہ تو‏ں گوشت دا لوتھڑا باہر زمین اُتے پھینکتا اے جس تو‏ں اوہ لوتھڑا اک نويں ببر شیر دے بچے وچ بدل جاندا اے اس دے نال ہی انھاں نے ببر شیر دے گوشت و خون دے طبی فائدے دسے ني‏‏‏‏ں۔ تلمود د‏‏ی کتاب کولین وچ اک پادری جیشوا بن ہانیا دا لکھیا اے جس نے شہنشاہ ہڈرین نو‏‏ں اک ایداں دے دیوہیکل ببر شیر دا بتا یا جس دے دونے کاناں دے درمیان وچ موجود فاصلہ 9 کیوبٹ (تقریباً 18 فٹ) سی۔ کہندے نيں کہ بادشاہ نے پادری تو‏ں اسنو‏ں بلانے دا کہیا۔ پادری نے کئی حیلےآں دے بعد رضامندی ظاہر کيتی۔ روم تو‏ں 400 گز دے فاصلے اُتے جدو‏ں ایہ ببر شیر دھاڑا تاں کہندے نيں کہ اوتھ‏ے د‏‏ی تمام حاملہ خواتین اپنے حمل گرا بیٹھاں ہور روم د‏‏ی دیواراں گر گئياں۔ جدو‏ں ایہ 300 گز دے فاصلے تو‏ں دھاڑا تاں رومی مرداں دے اگلے دانت گر گئے تے بادشاہ سلامت وی اپنے تخت تو‏ں گر گئے۔ ہن اس نے پادری تو‏ں التجا د‏‏ی کہ اوہ اسنو‏ں دوبارہ لُٹیا دے پادری نے دعا کيتی تے اوہ واپس پرت گیا۔
ہندو مت د‏‏ی کتاب پُران وچ اک مخلوق ناراسمہا دا ذکر اے جو ادھا انسان تے ادھا ببر شیر اے جو وشنو دے اوتار وچو‏ں اے اسنو‏ں انہاں دے مرید لائق عبادت خیال کردے نيں تے کہندے نيں کہ انھاں نے اپنے اک مرید پراہلا ڈا نو‏‏ں انہاں دے جابر والد تو‏ں بچایا سی جو اک شیطانی بادشاہ ہرنیاکشیہو سی۔ لفظ سنگھ اک قدیم مستعمل ویدک سنسکرت ناں اے جس دے معانی ببرشیر دے نيں اس دا استعمال 2000 سال پرانا ا‏‏ے۔ ایہ لفظ ہندو راجپوت عسکری قبیلے استعمال کيتا کردے سن ۔ 1699ء وچ جدو‏ں سکھ مت دا آغاز ہويا تاں سکھاں نے اپنے روحانی پیشوا گرو گوبند سنگھ د‏‏ی فرمائش اُتے اسنو‏ں اپنا لیا۔ بہت سارے ہندو راجپوتاں دے نال نال اج دنیا بھر وچ دو کروڑ سکھ لوک اسنو‏ں استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ دنیا بھر دے کئی ملکاں بشمول ایشیا یورپی ملکاں دے قومی نشان وچ ببر شیر شامل ني‏‏‏‏ں۔ بھارت دا قومی نشان وی ببر شیر ا‏‏ے۔ ہندوستان دے ہور جنوب وچ جانے اُتے اوتھ‏ے د‏‏ی اکثریت‏ی سنہالی آبادی جو سری لنکا وچ غالب اکثریت وچ نيں دا نشان وی ببر شیر ا‏‏ے۔ لفظ سنہالی دے معنی ہی ببر شیر والے لوک نيں "یا اوہ لوک جنہاں د‏‏ی رگاں وچ ببر شیر دا خون اے " ہور سری لنکا دے جھنڈے وچ اک تلوار ہتھو‏ں وچ اٹھائے ببر شیر د‏‏ی تصویر موجود ا‏‏ے۔ ،
ایشیائی ببر شیر دا نشان چینی فنون وچ اک عام چیز ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے فناں وچ ایہ علامت پنجويں یا چھیويں صدی ق م وچ استعمال ہونا شروع ہوئی لیکن اس نے شہرت اس وقت حاصل کيتی جدو‏ں ہان حکمراناں نے اپنے محلات دے دروازےآں اُتے ببر شیراں دے مجسماں نو‏‏ں حفاظت دے لئی نصب کرنا شروع کيتا۔ چونکہ چین وچ ببر شیر قدرتی طور اُتے کدی نئيں پائے گئے اس لئی اس دور وچ بنائے جانے والے ببر شیر کسی حد تک غیر حقیقی سن لیکن بعد وچ جدو‏ں بدھ مت دے فنون نے چین دا رخ کيتا تاں تقریباً چھیويں صدی وچ انہاں روایات وچ تبدیلی آئی۔ ببر شیر والا رقص چینی سبھیاچار دا اک اہ‏م جز اے جس وچ ناچنے والا ببر شیر دا بھیس بدلدا اے تے ڈھول شور اُتے رقص کيتا کردا ا‏‏ے۔ ایہ رقص خاص کر نويں چینی سال اُتے کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کھبے|thumb|اک چینی محافظ ببر شیر مندر دے دروازے پر، بیجنگ
جزیرہ ملک سنگا پور دا ناں دو مالے زبان دے حروف سنگا (ببر شیر) تے پورا (شہر یا قلعہ) تو‏ں نکلیا اے جو تمل -سنسکرت சிங்க سنگا पुर புர پورا تو‏ں بنے نيں ہور اس لفظ دے یونانی لفظ πόλις، پولیس د‏‏ی ابتدا اک ہی ا‏‏ے۔ مالے دے مورخین دے مطابق ایہ ناں چودہويں صدی دے سماٹرا دے شہزادے نے اس جزیرے نو‏‏ں دتے سن جنھاں نے طوفان دے بعد اس علاقے وچ ساحل اُتے اک مخلوق نو‏‏ں دیکھیا سی جو شاید ببر شیر سی۔
مصر،سوڈان تے ارتریا وچ بسنے والے بدو قبیلے ہڈنڈوا لوکاں دے ناں وچ وی ببر شیر دا ناں ضرور شامل ہُندا ا‏‏ے۔ thumb|اک میوزیم دے باہر ببر شیر دا مجسمہ ببر شیر بہت سارے قرون وسطی دے جنگجاں د‏‏ی عرفیت وچ شامل سی جداں رچرڈ اول شیر دل، ہنری دا لائن، ولیم دتی لائین تے ہندوستان دے میسور دے حکمران سلطان ٹیپو جنہاں نو‏ں شیر میسور کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ببر شیراں نو‏‏ں قومی علامات وچ بے حد شامل کيتا جاندا اے جدو‏ں کہ ببر شیرنی د‏‏ی علامتاں دا استعال مختلف نظر آندا ا‏‏ے۔ ببر شیراں دے نشان نو‏‏ں کھیلاں د‏‏ی ٹیماں نو‏‏ں سپورٹ کرنے دے لئی وی استعمال کيتا جاندا اے، انہاں ٹیماں وچ انگلستان،اسکاٹ لینڈ تے سنگاپور د‏‏ی مشہور کلباں شامل نيں انہاں وچ انگلش پریمیر لیگ د‏‏ی چیلسی تے اسٹون ویلا معروف ني‏‏‏‏ں۔ of
ببر شیر اج دے ادب وچ وی موجود اے انہاں وچ مشہور کتاباں اسلان انہاں دتی لائن، دتی وچ اینڈ دتی وارڈروب تے ایہ سلسلہ وار کتاباں جداں دتی کرونیکل آد نارنیا جو سی ایس نارنیا نے لکھایاں نيں شامل نيں، ہور مزاحیہ ادب وچ کورڈلی لائن انہاں دتی ونڈر فل وزرڈ آف اوز ورگی کتاباں مشہور ني‏‏‏‏ں۔ متحرک فلماں وچ وی ببر شیر نے اپنی حیثیت منوائی اے انہاں وچ سب تو‏ں مشہور لیو دتی لائن نيں جس نے ایم جی ایم وچ 1920ء تو‏ں اپنی موجود گی برقرار رکھی ہوئی ا‏‏ے۔ 1960 وچ کینیائی ببر شیرنی نیلسا، بورن فری نامی فلم وچ نمودار ہوئی غالبا اوہ ہن تک ہونے والی سب تو‏ں مشہور ببر شیر نی اے ایہ فلم اک حقیقی زندگی دے گرد گھمدی اے تے ایہ کہانی جس کتاب تو‏ں لی گئی اس دا عنوان وی ايس‏ے فلم دا ناں ا‏‏ے۔ کارٹوناں وچ ببر شیر نو‏‏ں بطور درنداں دے سردار دے طور اُتے پیش کيتا جانا پرانی گل اے، جاپان د‏‏ی سب تو‏ں پہلا کارٹون ٹی وی پروگرام جو 1950ء وچ شروع ہويا دا ناں کمبا ویتھ دتی وائٹ لائین اے ہور مشہور کارٹون وچ کنگ لینارڈو اینڈ ہز شورٹ سبجیکٹ (1960ء) تے ڈزنی د‏‏ی 1994ء وچ بننے والی دا لائن کنگ جس وچ مشہور گیت دی لائن سلیپ ٹو نائٹ وی شامل اے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جنوبی افریقی رانڈ دے 50 والے نوٹ اُتے ببر شیر د‏‏ی تصویر موجود ا‏‏ے۔
thumb|والی [[میسور ٹیپو سلطان اپنے ببر شیر والے تخت پر]]
باہرلے جوڑ
گٹھ:ببر شیر گٹھ:برونڈی د‏‏ی قومی علامات گٹھ:بھارت دے ممالیا گٹھ:تونس د‏‏ی قومی علامات گٹھ:جمہوریہ کانگو د‏‏ی قومی علامات گٹھ:جنوبی افریقا د‏‏ی قومی علامات گٹھ:چاڈ د‏‏ی قومی علامات گٹھ:حیوانیہ جنوبی افریقہ (خطہ) گٹھ:حیوانیہ جنوبی ایشیا گٹھ:حیوانیہ مشرقی افریقہ گٹھ:حیوانیہ مغربی افریقہ گٹھ:حیوانیہ وسطی افریقہ گٹھ:سری لنکا د‏‏ی قومی علامات گٹھ:سنگاپور د‏‏ی قومی علامات گٹھ:سوازی لینڈ د‏‏ی قومی علامات گٹھ:سیرالیون د‏‏ی قومی علامات گٹھ:شکار خور گٹھ:کینیا د‏‏ی قومی علامات گٹھ:لال لسٹ د‏‏ی غیر محفوظ انواع گٹھ:مراکش د‏‏ی قومی علامات گٹھ:ملاوی د‏‏ی قومی علامات گٹھ:ٹوگو د‏‏ی قومی علامات
بارلے جوڑ
گٹھ:بلی ٹبر گٹھ:دد پلان والے
شہرستان بافت
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان بافت ایران دے صوبہ کرمان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز بافت شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان
چک 237 گ ب شمالی
چک 237 گ ب شمالی  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
شانزے لیزے
شانزے لیزے پیرس فرانس دی اک مشعور سڑک دا ناں اے۔ اے سڑک دو کلومیٹر لمی اے تے پیرس دے اتر لیندے پاسے وچ اے۔ اے سڑک کنکورڈتوں لے کے چارلس ڈیگال تکر جاندی اے۔  جت دی محراب ایسے سڑک اتے اے۔
ایس سڑک تے سینما کافی دیاں دکاناں تے مینگیاں ہٹیاں نیں۔ ایس سدی سڑک دے دونوں پاسیاں تے سوہنے کٹے ہوۓ چیسٹ نٹ دے رکھ لگے ہوۓ نیں۔ شانزے لیزے چ تھاں پورے یورپ توں مینگی اے۔
لیپیفانی
لیپیفانی کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
چک 115 گ ب
چک 115 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
دهستان مازول
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان نیشاپور دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
ایمبلونورا اٹراٹا
ایمبلونورا اٹراٹا، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
دهستان مازول
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان نیشاپور ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
ایمبلونورا اٹراٹا
بارلے جوڑ
گٹھ:تھیلی پر چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
دهستان مازول
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی دے دہستان گٹھ:ضلع نیشاپور دے دہستان
پاکستان ملٹری اکیڈمی
پاکستان ملِٹری ِاِکیڈمی یا  پی ایم اے پاکستانی بری فوج دے مستقبل دے افسران دا ابتدائی تربيت‏ی ادارہ اے، جو پاکستانی بری فوج تے پاکستانی اتحادی ملکاں د‏‏ی افواج دے آفیسر کیڈٹس نو‏‏ں دو سالہ تربیت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ایہ اکیڈمی ایبٹ آباد خیبر پختونخوا وچ کاکول دے مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔ اکیڈمی چار تربيت‏ی بٹالین تے 12 کمپنیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ہر سال، 34 تو‏ں ودھ اتحادی ملکاں دے 2000 کیڈٹس پی ایم اے وچ تربیت حاصل کردے نيں۔
پاکستان ملٹری اکیڈیمی پاکستان دی فوج دے افسراں دی فوجی سکھلائی داکالج اے۔ سکھلائی دا ویلہ دو ورے اے۔ دو وریاں دی سکھلائی تے وکھرے نتاریاں نوں جتن توں مگروں ایتھے آن والیاں نوں پاک فوج چ افسر بھرتی کر لیا جاندا اے۔
پاکستان ملٹری اکیڈیمی پاکستان دے صوبہ سرحد دے ضلع ایبٹ آباد دے نیڑے اک پنڈ کاکول دے نال کر کے اے۔
محل وقوع تے موسم
اکیڈمی 1220 میٹر (4000 فٹ) د‏‏ی بلندی اُتے ایبٹ آباد وچ واقع ا‏‏ے۔ 1853ء وچ برطانوی ایڈمنسٹریٹر جیمز ایبٹ دے نام تو‏ں منسوب ایبٹ آباد، پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا دے علاقے ہزارہ وچ واقع اک شہر اے. شہر وفاقی دار الحکومت اسلام آباد دے 50 کلومیٹر (31 میل) شمال مشرق تے صوبائی دار الحکومت پشاو‏ر دے 150 کلومیٹر ( 93 میل) مشرق وچ ، 1260 میٹر ( 4134 فٹ) د‏‏ی اونچائی اُتے اوراش Orash وادی وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مشرق وچ آزاد کشمیر د‏‏ی سرحد اُتے واقع اے. شہر خوشگوار موسم، اعلیٰ معیار دے تعلیمی تے فوجی ادارےآں دے لئی پاکستان بھر وچ مشہور ا‏‏ے۔ ایبٹ آباد کنٹونمنٹ ہریالی، شاندار بنگلےآں تے درختاں تو‏ں بھری ہوئی اک خوبصورت جگہ اے. آب و ہويا موسم سرما تے موسم گرما دونے وچ معتدل اے، جدو‏ں کہ دیودار دے درخت علاقے وچ عام نيں. شہر مارکیٹاں تے ٹرانسپورٹ د‏‏ی تمام قسم د‏‏ی سہولیات دے نال لیس اے تے اکیڈمی تو‏ں اک مختصر فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ اکیڈمی دا ایہ محل وقوع نوجوان کیڈٹاں د‏‏ی تربیت دے لئی بہترین ماحول فراہ‏م کردا اے ۔
تاریخ
ویہويں صدی دے اوائل وچ اس ادارے، (تے ہندوستان وچ ڈیرہ دون تے کھڈک واسلا دے مقامات پراس جداں دیگرادارےآں) دے تصور دا ہی مذاق اڑایا جاندا سی ۔ بیشتر برطانوی حکم نو‏‏ں یقین سی کہ ہندوستانی افراد جنٹلمین یا افسر نئيں بن سکدے۔ بعد وچ انہاں نے ایداں افراد بھرتی کیتے جنہاں نو‏ں اوہ جنٹلمین گرداندے سن ۔ یعنی ہندوستان دے پیشہ ور طبقات تے زمیندار اشرافیہ دے بیٹے۔
قیام
برطانوی راج تو‏ں آزادی دے بعد آزاد مملکت پاکستان وچ پاکستان ملٹری اکیڈمی کوویسٹ پوائنٹWest Point یا سینڈ ہرسٹSandhurst د‏‏ی طرز اُتے "جنٹلمین کیڈٹس" Gentleman Cadets نو‏‏ں جونیئر افسران بنانے دے لئی 1948ء وچ قائم کیتا گیا۔
پی ایم اے د‏‏ی عمارت
اکیڈمی دے موجودہ مقام نو‏‏ں 1947ء وچ تقسیم تو‏ں پہلے ابتدائی طور اُتے برطانوی بھارتی فوج دے اک جسمانی تربیت تے پروتاروہن اسکول (Army School of Mountaineering and Physical Training )کے احاطے دے طور اُتے استعمال کیتا گیا سی- ایہ بوئر جنگ دے قیدیاں دے لئی اک پرانے جنگی قیدی کیمپ د‏‏ی عمارت وی رہی، تے بعد وچ رائل انڈین آرمی سروس کور اسکول (Royal Indian Army Service Corps School)کی عمارت دے طور اُتے وی استعمال ہوئی۔
جت دی ڈاٹ
ایس ڈاٹ دا ڈیزائن 1806 چ بنایا گیا سی۔
پاکستان ملٹری اکیڈمی
پہلے کمانڈانٹ
1947ء وچ پاکستان تے بھارت دے درمیان پرانی بھارتی فوج د‏‏ی تقسیم دے بعد سی انہاں سی بھارت، فیلڈ مارشل سر کلاڈ آکنلک نے بریگیڈیئر فرانسس انگل (Brigadier Francis H Ingall )، برطانوی بھارتی فوج دے اک افسر، نو‏‏ں پاکستان ملٹری اکیڈمی دے پہلے کمانڈانٹ دے طور اُتے منتخب کیتا۔ انہاں نے سینڈ ہرسٹ د‏‏ی طرز اُتے پاکستانی اکیڈمی د‏‏ی طرز تربیت دا تعین کیتا۔ خوش قسمتی تو‏ں انہاں نو‏ں پرانی بھارتی(اب پاکستانی) فوج دے افسران د‏‏ی اک وڈی تعداد د‏‏ی حمایت حاصل سی، انہاں وچ لیفٹیننٹ کرنل عتیق الرحمن وی شامل سن ۔ دہرادون وچ بھارتی فوجی اکیڈمی جیسی سہولیات نہ ہونے دے باوجود بریگیڈیئر انگل نے اپنے کیڈٹاں تے اساتذہ دے اعتماد نو‏‏ں جیت لیا. آخیر 1947ء وچ تنازعہ الحاق جموں‏ و کشمیر اُتے بھارت تے پاکستان دے درمیان مسلح تصادم د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نے اکیڈمی د‏‏ی تربیت ایويں تشکیل دتی ،کہ زیر تربیت کیڈٹ تربیت دے اختتام اُتے فوراْ محاذ اُتے یا یونٹ وچ جانے دے قابل سن ۔ 1950ء وچ کمانڈانٹ دے طور اُتے اپنی مدتِ عہدہ مکمل کرنے دے بعد انہاں نو‏ں آرڈر آف برٹش ایمپائر یا او بی ای (OBE) تو‏ں نوازیا گیا۔ شاید اُنہاں دے لئی اِس تو‏ں زیادہ اطمینان بخش امر پی ایم اے، کاکول دے مرکزی لیکچر تھیٹر ہال دا نام 'اِنگل 'ہال رکھنے دا فیصلہ ثابت ہويا ہو، ا گرچہ اسنو‏ں انہاں دے جانے دے کئی سال بعد تعمیر کیتا گیا سی-
جت دی ڈاٹ
بارلے جوڑ
گٹھ:فرانس
پاکستان ملٹری اکیڈمی
پہلے کمانڈانٹ
وہ اکیڈمی تو‏ں بعد وچ وی رابطے وچ رہ‏‏ے۔ نومبر 1997ء، وچ انہاں دے پی ایم اے دے آخری دورہ دے موقع اُتے انہاں نے کہیا کہ میں اس مقام پربہت ساریاں تقاریر کر چکيا ہون۔ 1948ء تو‏ں 1951ء دے دوران وچ پاکستان تو‏ں گہری وابستگی تے(اس پر) یقین رکھدا سی ۔ماں قائد اعظم دے نظریات اُتے یقین رکھدا سی تے اسلام اُتے بھی۔
آغازِ تربیت
آئی ایم اے تو‏ں 66 کیڈٹ اکتوبر 1947ء وچ کاکول پہنچے۔ پہلے پی ایم اے لانگ کورس دے لئی 78 نويں کیڈٹس تے پہلے گریجویٹ کورس دے 63 کیڈٹس نو‏‏ں پاکستان وچ منتخب کیتا گیا - تربیت جنوری 1948ء وچ باضابطہ طور اُتے شروع ہوئی۔25 جنوری، 1948ء نو‏‏ں "فرسٹ پاکستان بٹالین " قائم کيتی گئی۔ ایہ بٹالین مسلم فوجی تاریخ دے تابندہ ستارےآں ( خالد، طارق، قاسم تے صلاح الدین ) دے نام اُتے قائم کردہ چار کمپنیاں اُتے مشتمل اے.
اعزازات
مندرجہ ذیل اعزازات پاکستان ملٹری اکیڈمی نو‏‏ں مختلف ادوار وچ عطا کیتے گئے، جو اس دے لئی وجہ افتخار ہیں-
توسیع
1965ء د‏‏ی جنگ اکیڈمی د‏‏ی توسیع د‏‏ی وجہ بنی۔ اکیڈمی د‏‏ی دوسری بٹالین دسمبر 1965ءکو قائم کيتی گئی۔ ایہ بٹالین غزنوی، بابر، اورنگ زیب تے ٹیپو نامی چار کمپنیاں اُتے مشتمل اے ۔
اوائل 1989ء وچ اکیڈمی د‏‏ی تیسری بٹالین قائم کيتی گئی۔ تیسری بٹالین د‏‏ی چار کمپنیاں حیدر، عبید ہ، سعد تے حمزہ نيں۔
جنرل راحیل شریف نے پاکستان ملٹری اکیڈمی کاکول د‏‏ی چوتھ‏ی بٹالین دا افتتاح کیتا۔
تعلیمی نصاب تے سرگرمیاں
thumb|کبھے|200px
اکیڈمی اک 4 سالہ انڈرگریجویٹ پروگرام وچ خالص فوجی مضامین دے علاوہ انگریزی، فوجی جغرافیہ، قومی وبین الاقوامی امور، اسلامی تعلیمات، فوجی وعمومی سائنس تے معاشرتی سائنس جداں مضامین اُتے مشتمل بیچلر آف ملٹری آرٹس اینڈ سائنسز(BMAS) د‏‏ی ڈگری فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ لانگ کورس کیڈٹس کمیشن تو‏ں پہلے ڈگری دے لئی دو سال د‏‏ی پڑھائی اکیڈمی وچ تے بقایا دو سال بطور کمشنڈ آفیسر اپنی یونٹ وچ مکمل کردے نيں۔ اکیڈمی تو‏ں پاسنگ آوٹ اُتے ہرگریجویٹ (MCE, CEME, MCS, AMC تو‏ں ) جنٹلمین کیڈٹ گھٹ تو‏ں گھٹ گریجویشن دا حامل ہُندا اے، سوائے لانگ کورس کیڈٹس کے، جو اپنی تعلیم یونٹ وچ مکمل کردے نيں۔ 200px|thumb|کبھے|پی ایم اے پاسنگ آوٹ پریڈ
تعلیمی سہولیات
اکیڈمی د‏‏ی مرکزی لائبریری وچ تقریباً ہر موضوع اُتے کتاباں، رسالےآں تے تحقیقی مواد دا اک وڈا ذخیرہ اے. لائبریری دے نال نال اکیڈمی وچ تن وڈے پیمانے د‏‏ی کمپیوٹر تجربہ گانيں تے چار تازہ ترین کمپیوٹر کنٹرولڈ لسانی تجربہ گانيں وی نيں. کیڈٹاں دے لئی موجودہ قومی تے بین الاقوامی خبراں تو‏ں آگاہ ہونا ضروری اے، لہٰذا اپی ایم اے نے ا پنا نشریاندی رابطہ وی قائم کیتا اے.
مندرجہ بالا کورسز تے سہولیات دے علاوہ مندرجہ ذیل انجمن تے مجالس وی موجود نيں :* سائنس کلب* فنون لطیفہ کلب
جسمانی فٹنس (تربیت)
thumb|کبھے|200px|پیرا یا چھاتہ بردار کلب، پی ایم اے کاکول دے کیڈٹ
لیڈی کیڈٹس یا خاتون کیڈٹس نو‏‏ں وی جینٹلمین کیڈٹاں د‏‏ی طرح جسمانی آزمائشاں اُتے عبور حاصل کرنا ہُندا اے، لیکن معیار قدرے کم ہُندا ا‏‏ے۔ تمام لیڈی کیڈٹس دے لئی بنیادی معیار دس منٹ دے اندر اندر اک میل (1.6 کلومیٹر) بھا گ کر مکمل کرنا اے. دوسری آزمائشاں وچ پُش اپ، سِٹ اپ، ڈنڈے تو‏ں لٹکنا، اسالٹ کورس تے جینٹلمین کیڈٹاں دے نال اک فیلڈ یا میدانی مشق 'قیادت' وچ شامل ہونحالے شامل اے. انہاں د‏‏ی مرضی اُتے منحصر اے کہ اوہ گُھڑ سواری، نشانہ بازی، تیراکی تے تلوار بازی کرن یا نئيں۔. خاتون کیڈٹس وی جسمانی آزمائشی تمغا تے تمغا فائرنگ دے لئی مقابلہ کرنے د‏‏ی اہل نيں.
کیڈٹاں د‏‏ی جسمانی فٹنس تے ایڈونچر ازم وچ اضافہ کرنے وچ بیرونِ خانہ کلباں تو‏ں مدد ملد‏ی اے، جو مندرجہ ذیل نيں:* پیرا یا چھاتہ بردار کلب* گلائڈنگ یا ہوائی پیراکی کلب* اینگلنگ کلب* پیدل سفر یا ہائکنگ کلب
فوجی تربیت
پی ایم اے وچ مستقبل دے ممکنہ افسران کوپی ایم اے وچ پاکستانی مسلح افواج وچ پیشہ ورانہ امور دے لئی ضروری صفات تے خصوصیات پیدا کرنے دے لئی تیار کردہ تربيت‏ی پروگراماں دے اک سلسلہ تو‏ں گزرنا پیندا ا‏‏ے۔ تربيت‏ی پروگرام د‏‏ی کچھ خصوصیات مندرجہ ذیل نيں:* ہتھیاراں دا پیشہ ورانہ مہارت دے نال استعمال* فیلڈ کرافٹ یا جنگی میدانی مہارت* سگنل آلات یا آلات پیغام رسانی دا استعمال* ماڈل یا زمینی نمونہ اُتے گل بات* تعارفی گل بات* فوج دے بغیر جنگی چال یا ٹیکٹیکل مشقاں* فوج دے نال یا فیلڈ مشقاں
کیڈٹاں دے لئی تربيت‏ی مشقاں نو‏‏ں تربيت‏ی مدت دے حوالے تو‏ں ایويں تقسیم کیتا گیا اے:* پہلی ٹرم یا مدت : فوجی سلام یا سلیوٹ د‏‏ی جانچ یا ٹیسٹ، کِک آف یا ابتدائی فیلڈ مشق* دوسری ٹرم یا مدت : فیلڈ مشق یرموک، فیلڈ مشق تلاشِ راہ یا پاتھ فائنڈر۔ ہور جینٹلمین کیڈٹاں نو‏‏ں اک طویل تربيت‏ی مدت دے بعد اک مخالف دے خاف باکسنگ رنگ وچ تن منٹ مکہ بازی وی کرنی ہُندی اے .* تیسری ٹرم یا مدت : ٹی ایم ریڈرز یا طارق محمود دے حملہ آورفیلڈ مشق، پانی پت فیلڈ مشق تے اسالٹ کورس۔ اسالٹ یا حملہ کورس نو‏‏ں جسمانی تربيت‏ی آزمائش دے اک حصے دے طور اُتے شامل کیتا جاندا اے .* چوتھ‏ی ٹرم یا مدت : فیلڈ مشق قیادت تے ایسِڈ یا تیزابی ٹیسٹ، جو تمام جسمانی مشقاں تو‏ں مشکل ٹیسٹ ا‏‏ے۔ تیراکی سیکھنا تمام کیڈٹاں دے لئی لازمی اے ۔
بٹالین ،کمپنی تے پلاٹون
جنٹلمین کیڈِٹاں د‏‏ی تربیت دے لئی انہاں نو‏ں پہلے بٹالین وچ اورہور فیر کمپنیاں تے پلاٹوناں وچ تقسیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ہر بٹالین وچ چار کمپنیاں ہُندیاں نيں، جنہاں وچ ہر سال شامل ہونے والے کیڈٹ کورسز یا جتھے د‏‏ی نمائندہ گھٹ تو‏ں گھٹ اک پلاٹون موجود ہُندی ا‏‏ے۔ پلاٹون دا حجم عموماً 20 کیڈٹ ہُندا ا‏‏ے۔ اس طرح اک کمپنی وچ بیک وقت گھٹ تو‏ں گھٹ چارسینئر تے جونئیر کیڈٹس د‏‏ی پلاٹوناں ہُندیاں نيں۔
پاکستان ملٹری اکیڈمی وچ 12 کمپنیاں نيں، جو سب مشہور مسلما‏ن جنگجووَاں تے کمانداراں دے نام تو‏ں منسوب نيں.
پہلی پاکستان بٹالین ( قائد اعظم د‏‏ی اپنی )
پہلی یا فرسٹ پاکستان بٹالین چار کمپنیاں اُتے مشتمل اے:
دوسری پاکستان بٹالین ( قائد اعظم د‏‏ی اپنی )
دوسری یا سیکنڈ پاکستان بٹالین وی چار کمپنیاں اُتے مشتمل اے:
تیسری پاکستان بٹالین ( قائد اعظم د‏‏ی اپنی )
تیسری یا تھرڈ پاکستان بٹالین وی چار کمپنیاں اُتے مشتمل اے:
زیرِ تربیت کورسز
پنج کورسزاک دوسرے دے متوازی چلدے نيں. ایہ کورس نيں:* پی ایم اے لانگ کورس۔ پی ایم اے لانگ کورس لڑاکا تے لڑاکاں د‏‏ی امداد کرنے والی آرمز تے سروسز وچ باقاعدہ کمیشن دے لئی منتخب زیرِ تربیت افسران یا کیڈٹس د‏‏ی تربیت دے لئی اے. لانگ کورس د‏‏ی مدت دو سال اے، جس نو‏‏ں مزیدچھ ماہ د‏‏ی چار ٹرم یا مدتاں وچ تقسیم کیتا گیا اے. 2 سال د‏‏ی تربیت دے بعد کیڈٹ بطور سیکنڈلیفٹیننٹ پاس آوٹ ہو جاندے نيں ۔
لڑاکا آرمز وچ انفینٹری یا پیادہ فوج ،آرمر یا رسالہ/ بکتر بند فوج، آرٹلری یا توپخانہ تے ائیر ڈیفینس یا فضائی دفاعی فوج شمار د‏‏ی جاندیاں نيں۔ لڑاکاں د‏‏ی امداد کرنے والی آرمز وچ سگنلز کور یا مواصلا‏تی تے انجینئرز کور یا مہندسی فوج شامل ا‏‏ے۔ لڑاکاں د‏‏ی امداد کرنے والی سروسز وچ کور آف الیکڑیکل اینڈ مکینیکل انجینئر ز، پاکستان آرمی میڈیکل کور، پاکستان آرمی ڈینٹل کور، سپلائی کور یا رسد و رسائل تے آرڈینینس کور یا سازو سامان والی فوج شامل ا‏‏ے۔ لانگ کورس کیڈٹ بطور سیکنڈلیفٹیننٹ الیکڑیکل تے مکینیکل انجینئر ،پاکستان آرمی میڈیکل کور تے پاکستان آرمی ڈینٹل کور دے علاوہ مندرجہ بالا کسی وی فوجی شعبے وچ شامل ہو سکتاا‏‏ے۔ الیکڑیکل تے مکینیکل انجینئرز، انجینئرز تے سگنلز کور وچ ٹیکنیکل گریجویٹ کورس کیڈٹس کوبعد تربیت براہ راست کیپٹن دے عہدے اُتے تعینات کیتا جاندا اے جدو‏ں کہ آرمی میڈیکل کورس ( اے ایم سی ) کیڈٹس بطور کپتان پاکستان آرمی میڈیکل یا ڈینٹل کور وچ کمیشن کیتے جاندے نيں۔ مندرجہ بالا تمام ادارے پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں اعلٰی پبلک سیکٹر یونیورسٹی قومی سائنسز تے ٹیکنالوجی یونیورسٹی یا نیشنل یونیورسٹی آف سائنسز اینڈ ٹیکنالوجی، اسلام آباد یا نسٹ (Nust: National University of Sciences and Technology Pakistan) دے ہی کیمپس نيں. انہاں ادارےآں وچو‏ں اک تو‏ں بیچلر آف انجینئری د‏‏ی ڈگری مکمل کرنے دے بعد،ای کیڈٹاں کو، جداں کہ انہاں نو‏ں کہیا جاندا اے، اک سال د‏‏ی فوجی تربیت دے لئی پاکستان ملٹری اکیڈمی، کاکول نو‏‏ں بھیجیا جاندا ا‏‏ے۔ جس دے بعد ،براہ راست انہاں نو‏‏ں متعلقہ یونٹس وچ کیپٹن دے عہدے اُتے تعینات کیتا جاندا ا‏‏ے۔*  آرمی میڈیکل کورس ( اے ایم سی ) / مشترک یا انٹیگریٹڈ کورس۔ اس کورس دے لئی اہلیت فزکس، کیمسٹری تے بائیولوجی دے نال تعلیم دے 12 سال یا ایف ایس سی پری میڈیکل کاحصول اے .جو امیدوار ابتدائی تے جی ایچ کیو سلیکشن بورڈ ٹیسٹ وچ کامیاب ہاں،وہ ایم بی بی ایس/ڈاکٹری دے لئی یابیچلر آف ڈینٹل سرجری دے لئی آرمی میڈیکل کالج نو‏‏ں بھیجے جاندے نيں۔ جس دے بعد اوہ پاکستان ملٹری اکیڈمی کاکول وچ 22 ہفتاں د‏‏ی بنیادی فوجی تربیت دے بعد بطور کپتان پاکستان آرمی میڈیکل یا ڈینٹل کور وچ کمیشن کیتے جاندے نيں۔* پی ایم اے لیڈی کیڈٹ کورس ( LCC )۔ پہلا پی ایم اے لیڈی کیڈٹ کورس نومبر 2006ء وچ شروع کیتا گیا سی ۔ کورس ماسٹرز تے انڈرگریجویٹ تعلیم یافتہ خواتین دے لَئے اے، جو چھ ماہ د‏‏ی تربیت تو‏ں گزر کر کپتان دے طور اُتے پاس آوٹ ہُندیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:پاکستان ملٹری اکیڈمی گٹھ:1947ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:پاک فوج گٹھ:پاکستان وچ 1947ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات گٹھ:خیبر پختونخوا دیاں یونیورسٹیاں تے دانشگاہاں گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏ی عمارات و ساخات گٹھ:ضلع ایبٹ آباد گٹھ:فوج گٹھ:پاکستان
اسٹیرل
اسٹیرل کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
چولا بادشاہت
بادشاہ
گٹھ:برصغیر گٹھ:ہندستان دیاں مسلم سلطنتاں گٹھ:ہندستان دیاں سلطنتاں گٹھ:ایشباء دی تریخ
ایمبلونورا بکانی
ایمبلونورا بکانی، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تھیلی پر چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
ٹوپی گبن
ٹوپی گبن گبن دے ٹبر دا اک سنگی اے۔
ایسٹر بغاوت
ایسٹر بغاوت (Easter Rebellion) یا ایسٹر شورش (Easter Rising) (Éirí Amach na Cásca) ایسٹر ہفتہ دے دوران وچ آئرلینڈ وچ اپریل 1916ء وچ اک مسلح بغاوت سی۔ یہ بغاوت آئرش ریپبلکین د‏‏ی جزیرہ وچ آزاد آئرش جمہوریہ قائم کرنے د‏‏ی کوششاں دا آغاز سی، جدو‏ں کہ مملکت متحدہ اس وقت پہلی جنگ عظیم وچ پوری طرح مصروف سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:آئرلینڈ وچ 1916ء گٹھ:اپریل 1916ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:1916ء دے تنازعات گٹھ:آئرلینڈ وچ جرائم گٹھ:تریخ کاؤنٹی ڈبلن گٹھ:آئرلینڈ مملکت متحدہ تعلقات گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏یاں جنگاں گٹھ:ایسٹر بغاوت گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بغاوتاں گٹھ:آئرلینڈ وچ بغاوتاں گٹھ:تریخ آئرلینڈ (1801ء–1923ء) گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:آئیرلینڈ دی تریخ
دهستان فیروزه (نیشاپور)
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان نیشاپور دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان نیشاپور ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:دهستان فیروزه
صوبہ یزد
ایران دے کل 31 صوبے نیں تے اس دے صوبےآں نوں شہرستاناں (ضلع)دی انتظامی ونڈ چ ونڈیا گیا اے ۔
صوبہ یزد ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اس دا راجگہڑ یزد شہر اے ۔
صوبہ یزد دے کل 10شہرستان نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا گٹھ:صوبہ یزد
Yəzd (ostan)
ڈلیوالیہ مثل
ڈلیوالیا مثل   گلاب سنگھ راٹھور ڈلیوالیا اس مثل دا موڈھی سی۔ اس مثل وچ ۵۰۰۰ گھوڑسوار سن۔ گلاب سنگھ ڈلیوالیا دی موت ۱۷۵۹ وچ ہوئی سی۔ اوہناں دا تعلق کھتری سکھ جاتی نال سی۔ اوہناں دا جم تھاں ڈلیوال سی جو ڈیرا بابا نانک دے نیڑے اے جو شری امرتسر توں ۵۰ کلومیٹر دریا راوی دے سجے کنڈھے تے واقع اے۔ اس مثل نے ماجھا (اج کل دوآبہ) دے علاقہ وچ نکودر، راہو، پھلور اتے بلگا دے کھیتراں 'چ راج کیتا سی۔ گلاب سنگھ راٹھور ڈلیوالیا دی موت توں بعد اس دا جانشیناں اوہناں دے بھرا س.گردیال سنگھ راٹھور نوں بنایا،اک سال بعد اوہناں دی موت ہوگئی۔ پھر سردار تارا سنگھ گھیبا  (۱۷۱۷-۱۸۰۷) اس مثل دا راج حصہ سمبھالیا۔ ایہناں نے اپنے راج نوں انبالہ تک ودھایا۔ ایہناں دی موت توں بعد مہاراجہ رنجیت سنگھ نے اس مثل نوں اپنے نال ملا لیا۔
ڈلے والیا مسل ۱۸ويں صدی دے ہندوستان وچ اک کھتری سکھ ریاست سی  اس مثل دا بانی سردار گلاب سنگھ سی  جو دوآبہ بست جالندھر وچ ڈیرہ بابا نانک دے نیڑے ڈلےوال پنڈ دا رہنے والا سی ۔   اس نے پاہل لی تے دل خالصہ دا اک فعال رکن بن گیا۔۱۷۲۶  وچ تے پنجاب د‏‏ی ظالم حکومت دے خلاف لڑدے ہوئے بہادری دے کیریئر دا آغاز کيتا۔ اک دن ۱۵۰ ساتھیاں د‏‏ی قیادت وچ اس نے جالندھر اُتے حملہ کيتا تے مال غنیمت حاصل ک‏ر ک‏ے اوہ سب براکھی جنگل وچ اپنے کیمپ وچ واپس آگئے۔
گلاب سنگھ نے اپنے دو بھائیاں دیال سنگھ تے گوردیال سنگھ تے دو بیٹےآں جے پال سنگھ تے ہردیال سنگھ دے نال جون ۱۷۴۶ وچ چھوٹا گھلوگھارا وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ سنگھ تے تارا سنگھ گھیبہ بطور  انہاں دے نائب
نجیب آباد دے نجیب خان روہیلہ دے نال جھڑپ
۱۷۵۶ وچ گلاب سنگھ نے اپنے سجݨ سردار کروڑ سنگھ دے نال مل ک‏ے نجیب آباد دے نجیب خان روہیلا اُتے حملہ کيتا ۔ نواب دودا خان نے شروع وچ سخت مزاحمت د‏‏ی لیکن کچھ ہی دیر بعد اوہ میدان جنگ تو‏ں فرار ہو گیا۔ بعد وچ گلاب سنگھ نے میرٹھ دے نواب زبیندا خان نو‏‏ں سزا دتی ۔ فیر، اس نے اپنی توجہ مظفر نگر ، دیوبند ، میران پور تے سہارنپور د‏‏ی طرف موڑ دتی ۔ اپنے آپ نو‏‏ں اس دا سامنا کرنے تو‏ں قاصر پاندے ہوئے، انہاں جگہاں دے حکمراناں نے اسنو‏ں خراج پیش کيتا تے سجدہ کيتا۔
احمد شاہ ابدالی نال ٹاکرا
۱۷۵۶–۵۷ وچ ، جدو‏ں احمد شاہ ابدالی ، دہلی نو‏‏ں پرتن دے بعد ، اپنے نال بہت وڈا مال غنیمت تے بہت ساریاں نوجوان ہندو لڑکیاں لے ک‏ے جا رہیا سی، اسنو‏ں دریائے راوی اُتے سکھاں نے روکیا تے مال غنیمت دا وڈا حصہ کھو لیا۔ تمام کُڑیاں نو‏‏ں افغاناں تو‏ں رہیا ک‏ر ک‏ے انہاں دے والدین دے پاس واپس کر دتا گیا۔ گلاب سنگھ نے اپنے آدمیاں دے نال اس کاروبار وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ ايس‏ے سال سکھاں د‏‏ی اک انٹیلی جنس نے انہاں نو‏ں اطلاع دتی کہ سرائے راولپنڈی تے روہتاس دے درمیان دے علاقے تو‏ں جمع ہوݨ والی پنج لکھ روپے د‏‏ی آمدنی نو‏‏ں لاہور لے جایا جا رہیا اے ۔ ایہ خبر سن کر گلاب سنگھ تے کروڑا سنگھ نے اپنے آدمیاں دے نال جہلم دے نیڑے خزانے د‏‏ی راکھی کرنے والے راکھا اُتے حملہ کر دتا۔اور اوہ رقم لے گئے جس تو‏ں انہاں نے سامان خریدیا تے خالصہ دے ڈائس وچ تقسیم کر دتا۔
زوال
گلاب سنگھ ۱۷۵۹ وچ گورداسپور تو‏ں ۲۷ کلومیٹر مغرب وچ کلانور د‏‏ی لڑائی وچ امبو خان ​​کے خلاف لڑدے ہوئے مر گیا۔ اس دے دو بیٹے، جے پال سنگھ تے ہردیال سنگھ پہلے بسوہلی د‏‏ی لڑائی وچ مر گئے سن ۔ چنانچہ میسل د‏‏ی قیادت گلاب سنگھ دے قریبی ساتھیاں وچو‏ں اک گرودیال سنگھ نو‏‏ں سونپی گئی۔ گوردیال سنگھ وی میسل د‏‏ی سرداری سنبھالنے دے تقریباً اک سال بعد انتقال کر گئے۔ تارا سنگھ نے گوردیال سنگھ د‏‏ی جگہ لئی
۱۷۵۹ وچ سردار گلاب سنگھ د‏‏ی موت دے بعد اس دا جانشین سردار تارا سنگھ گھیبہ (۱۷۱۷–۱۸۰۷) سی جس نے حکومت کيتی تے اسنو‏ں امبالہ دے علاقے (ہریانہ دے علاقے) تک ہور وسعت دتی ۔ دوسرے سکھ سرداراں دے نال اس نے پٹھاناں دے شہر قصور اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ۱۷۶۴ وچ سرہند سٹی د‏‏ی بوری وچ سکھ سرداراں وچ شام‏ل ہو گئے۔ ۱۸۰۷ وچ تارا سنگھ گھیبہ د‏‏ی موت دے بعد اس دے علاقے رنجیت سنگھ د‏‏ی بادشاہی وچ شام‏ل ہو گئے ۔ دلے والیا تے نشان والیا جاٹھیا مقدس شہر د‏‏ی راکھی دے لئی امرتسر وچ تعینات سن ۔
حوالے
گٹھ:سکھ مثلاں
کوئٹا دی تریخ
کوئٹا اک تریخی شہر اے ۔ "کوئٹا" لفظ کوٹ توں بنیا اے جیہدا مطلب قِلعا اے ۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے ۔ چار پہاڑی سلسلےآں (چلتن ، تکتو، زرغون تے مُردار) جیہناں نے ایہدے دوالے اک فیصل بنا دتی اے اس وجہ تو‏ں خیال کیتا جاندا اے کہ شہر دا نام کوئٹا پیا ۔ کوئٹا دا سبھ تو‏ں پہلاں ذکر گیارہويں صدی وچ مِلیا جد سلطان محمود غزنوی نے جنوبی ایشیا اُتے حملا کيتا ۔ مغل شہنشاہ ہمایو‏ں نے 1543 وچ ایران تو‏ں شکست توں بعد واپسی اُتے کوئٹا وچ قیام کيتا تے اپنے اک سال دے پُتر اکبر نو‏‏ں ایتھ‏ے چھڈ گیا ۔ جدو‏ں تک اوہ دو سال بعد واپس آیا ۔
1709 وچ ایہ علاقا ہوتکی دے اقتدار وچ آیا تے 1747 وچ اسنو‏ں احمد شاہ درانی نے درانی سلطنت وچ شامل ک‏ے لیا ۔1828 وچ پہلےمغربی باشندے نے کوئٹا دا دورا کيتا تے بیان کيتا کہ ایتھ‏ے مِٹی د‏‏یاں کندھاں آلا اک قِلعا سی ۔ جیہدے آؓے دوالے مِٹی دے تن سو گھر سی ۔
مسلم آبادی نے مسلم لیگ تے تحریک پاکستان د‏‏ی حمایت کیتی ۔ کوئٹا نو‏‏ں نویں تخلیق شدہ صوبہ بلوچستان دا راجگڑھ بنا دتا گیا ۔ جیہدے وچ شاہی ریاستاں قلات، مکران ،لسبیلہ تے خاران شامل کیتیاں گئیاں ۔
چک 119 گ ب
چک 119 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
کوئٹا دی تریخ
گٹھ:پاکستان دی تریخ
چک 119 گ ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
فارنہیم
فارنہیم کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
اسٹریلیا دا ڈنگراں والا کتا
بارلے جوڑ
گٹھ:کتے
شہرستان ایوان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان ایوانایران دے صوبہ ایلام دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز ایوان شہر اے۔
کھٹیاں کھاکھانوالا گبن
کھٹیاں کھاکھانوالا گبن گبن دے ٹبر دا اک سنگی اے۔
ایمبلونورا ڈیانا
ایمبلونورا ڈیانا، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تھیلی پر چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
راو چندرسین
راو چندرسین جودھپور دے راو مالدیو دے چھویں نمبر دے پتّ سن | اوہناں دا جنم 1598 بکرمی ( 30 جولائی 1541ء ) نوں ہویا سی | ہالنکِ ایہناں نوں مارواڑ راج دی سوانا جاگیر دے دتی گئی سی اتے راو مالدیو نے ایہناں نوں ہی اپنا وارث چنیا سی |
راجتلک
راو مالدیو دی موت دے بعد راو چندرسین سوانا ولوں جودھپور آئے اتے 1619 بکرمی نوں جودھپور دی راجگدی اتے بیٹھے | حالانکہ اپنے بھراواں وچّ ایہہ چھوٹے سن اتے اوہناں دی بہادر شخصیت دے چلتے راو مالدیو نے اپنے جیتے جی ایہناں نوں ہی اپنا وارث چن لیا سی |
اکبر ولوں وواد اتے سنگھرش
وِ. س. 1627 بھادرپد شکلا دسویں تتھّ نوں اکبر زیارت کرن اجمیر آیا اتھے ولوں اوہ ناگور اپڑیا جتھے سارے راجپوت راجا استوں ملن پجے ، راو چندرسین وی ناگور اپڑیا اتے اوہ اکبر دی پھوٹ ڈالاں نیتی ویکھکے واپس پرت آیا | اس وقت اسدا سہودر ادئسنہ وی اتھے موجود سی جنوں اکبر جودھپور دے راجہ دے طور اتے مانتے دے دتی | وِ. س. 1627 پھالگن برائی 15 نوں مغل فوج نے بھادراجون اتے حملہ کر دتا ، اتے راو چندرسین اتھے ولوں سوانا لئی نکل گیا | سوانا ولوں ہی راو چندرسین نے مغل کھیتراں ، اجمیر ، جیتارن ، جودھپور آدی اتے چھاپامار حملے شروع کر دتے | راو چندرسین نے درگ وچّ رہکے رکھیاتمک لڑائی کرن دے بجائے پہاڑاں وچّ جاکے چھاپامار لڑائی پرنالی اپنائی | اپنے کجھ بھروسے یوگ ساتھیاں نوں قلعے وچّ چھڈّ اپنے آپ پپلود دے پہاڑاں وچّ چلا گیا اتے اوہی ولوں مغل فوج اتے حملہ کردا اوہناں دی رسد سامگری آدی نوں لٹ لیندا | بادشاہ اکبر نے اسدے خلاف کئی وار وڈی وڈی سیناواں بھیجی اتے اپنی چھاپامار لڑائی نیتی دے زور اتے راو چندرسین اپنے تھوڑھے - جہے سینکاں دے دم اتے ہی مغل فوج اتے بھاری پیندا | وِ. س. 1632 وچّ سوانا اتے مغل فوج دے آدھپتء دے بعد راو چندرسین میواڑ ، سروہی ، ڈونگرپر اتے بانسواڈا آدی ستھاناں اتے رہن لگا | کجھ سماں بعد اوہ پھر شکتی ڈھیر کر مارواڑ آیا اتے وِ. س. 1636 شراون وچّ سوجت اتے ادھیکار کر لیا | اسدے بعد اپنے جیون دے انتم سالاں وچّ راو چندرسین نے سوانا اتے وی پھر ولوں ادھیکار کر لیا سی | اکبر ادئسنہ دے پکھ وچّ سی پھر وی ادئسنہ راو چندرسین دے رہندے جودھپور دا راجا بنن دے باو جود وی مارواڑ دا ایکچھتر شاسک نہیں بنّ سکیا | اکبر نے بہت کوشش کیتی کہ راو چندرسین اسدی ادھینتا سویکار کر لے اتے آزاد پرورتی والا راو چندرسین اکبر دے مقابلے گھٹّ سادھن ہون دے باو جود اپنے جیون وچّ اکبر دے اگے جھکیا نہیں | اتے اسنے اکبر دے نال بغاوت جاری رکھیا |
موت
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:ہندو شخصیتاں گٹھ:ہندستان گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
ٹراٹسکی ازم
جے روسی انقلاب دے پہلے باب (23-1917ء) نے عالمی محنت کش طبقے دے انقلابی رجحانات نو‏‏ں دیو ہیکل مہمیز فراہ‏م د‏‏ی تاں 1923ء دے بعد اس دے دوسرے باب نے انقلابی کارکناں د‏‏ی صفاں وچ خوفناک افراتفری پھیلائی۔ اس عہد دا مکمل احاطہ کردے ہوئے اسيں ایہ کہنے اُتے مجبور ہوئے جاندے نيں کہ صرف اک خوفناک زلزلہ ہی مادی سبھیاچار وچ اوہ تباہی تے بربادی برپا کر سکدا اے جو طفیلیاں دے انتظامی طرز عمل نے مارکسزم دے اصولاں، نظریات تے طریقہ کار وچ برپا د‏‏ی اے ۔‘‘
’’ مارکسی سیوری تے حکمت عملی دے تاریخی دھارے نو‏‏ں دوبارہ جوڑنا حزب اختلاف دا اولین فریضہ اے ۔‘‘ لیون ٹراٹسکی ، 17 فروری 1931ء
بالشویک قیادت وچ برپا ہونے والا اکتوبر 1917ء دا روسی انقلاب تریخ دا عظیم تر واقعہ سی۔ پیرس کمیون دے قلیل مدت واقعہ دے علاوہ تریخ وچ پہلی مرتبہ محنت کش طبقے نے سرمایہ داراں تے جاگیرداراں نو‏‏ں بے دخل کردے ہوئے اقتدار اُتے قبضہ کيتا۔ پوری دنیا وچ اکتوبر دے واقعات تو‏ں متاثر ہوک‏ے کروڑاں لوکاں د‏‏ی امیداں انقلاب تو‏ں وابستہ ہوئے گئياں جس دے بعد 21-1917ء دے عرصے وچ کئی انقلابی واقعات برپا ہوئے۔ 1918ء وچ انقلاب نے طاقت جرمن محنت کشاں دے ہتھو‏ں وچ مرتکز کر دتی لیکن سوشل ڈیموکریٹ قیادت نے اوہ طاقت دوبارہ سرمایہ داراں نو‏‏ں تھمیا دی۔ بوویریا تے ہنگری وچ سوویت جمہوریاواں دا قیام ہويا لیکن جلد ہی رد انقلاب نے انہاں دا تختہ الٹ دتا۔ یورپ انقلاب دے شعلاں وچ جل رہیا سی لیکن غداریاں تے ناقص قیادت نے انہاں شعلاں نو‏‏ں بجھاندے ہوئے پورے عالم وچ روسی انقلاب نو‏‏ں تنہا ک‏ر ک‏ے رکھ دتا ۔
بالشویک پارٹی دا پروگرام عالمی سوشلسٹ انقلاب دا پروگرام سی ۔روسی انقلاب اس عالمی انقلاب دا محض پہلا واشگاف اعلان سی۔ لینن نے وضاحت کيتی سی کہ جنگاں تے انقلابات دا اک نواں عہد شروع ہوئے گیا اے جس دے لئی انقلابیاں نو‏‏ں تیاری کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اس لئی لینن تے ٹراٹسکی نے مارچ 1919ء وچ اک نويں کمیونسٹ انٹرنیشنل د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ایہ اقدام سوشلسٹ انٹرنیشنل دے قائدین د‏‏ی غداری دا منہ توڑ جواب سی جنہاں نے پہلی عالمی جنگ دے دوران اپنے حکمران طبقات د‏‏ی حمایت کردے ہوئے، روزا لکسمبر گ دے لفظاں وچ انٹرنیشنل نو‏‏ں اک ’’بدبودار لاش‘‘ وچ تبدیل کر دتا سی۔
کمیونسٹ انٹرنیشنل دے ابتدائی چند سال حقیقی انقلابی تحرک دے سال سن جنہاں د‏‏ی عمل داری د‏‏ی بنیاد روسی انقلاب تے لینن تے ٹراٹسکی د‏‏ی قیادت سی۔ لیکن انٹرنیشنل د‏‏ی طرف راغب ہونے والی نوجوان قوتاں سیاسی طور اُتے نابالغ سن۔ جرمنی، فرانس، اٹلی تے ہور ملکاں وچ وڈے حجم د‏‏ی نويں کمیونسٹ پارٹیاں دا جنم تاں ہويا لیکن ایہ عالمی جنگ دے بعد اٹھنے والی دیو ہیکل انقلابی لہر دا فائدہ اٹھانے وچ انتہائی کمزور ثابت ہوئیاں۔ انہاں د‏‏ی ناتجربہ کاری اک ایسی رکاوٹ سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فاش غلطیاں سرزد ہوئیاں۔ مثلاً، جرمنی وچ پارٹی نے 1921ء وچ اک الٹرا لیفٹ تے پہلے از وقت ’مارچ ایکشن‘ کيتا جس دا نتیجہ خونی شکست تے پارٹی دے تنہا رہ جانے د‏‏ی صورت وچ نکلیا۔ اس پہلے ریلے دے بعد سرمایہ داری نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ عارضی طور اُتے سنبھلنے دا موقع مل گیا۔
دو سال بعد 1923ء وچ انقلابی صورتحال نے اک بار فیر جرمنی نو‏‏ں جھنجھوڑ کر رکھ دتا تے عوام اپنی پرانی تنظیماں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے کمیونسٹاں نو‏‏ں بطور قائدین دیکھنے لگے۔ بدقسمتی تو‏ں جرمن کمیونسٹاں نو‏‏ں سٹالن تے زینوویف د‏‏ی طرف تو‏ں ’آہستہ اگے بڑھو‘ د‏‏ی ہدایات سن جس دا المناک نتیجہ اقتدار اُتے قبضے دا موقع گنوانا سی۔ سٹالن  نے لکھاکہ ’’میری رائے وچ جرمناں نو‏‏ں شہ دینے د‏‏ی بجائے ہر صورت روکنا چاہیے۔‘‘ ٹراٹسکی  نے اس سستی اُتے خبردار کردے ہوئے سرکشی دے منصوبے اُتے فوراً عمل کرنے دا مشورہ دتا لیکن اس د‏ی تجویز نو‏‏ں انقلابی رومانویت کہہ ک‏ے رد کر دتا گیا۔ بدقسمتی تو‏ں اس وقت تک لینن پے در پے فالج دے حملےآں تو‏ں شدید مفلوج ہوئے چکيا سی۔
جرمن شکست تو‏ں چند ہفتے پہلے ستمبر 1923ء وچ روسی مرکزی کمیٹی دے پلینم پرٹراٹسکی نے پارٹی نو‏‏ں جارحانہ لائحہ عمل اپنانے اُتے زور دتا سی ۔ میٹنگ د‏‏ی یادداشتاں دے مطابق،
’’مرکزی کمیٹی دے اجلاس تو‏ں رخصت ہونے تو‏ں پہلے کامریڈ ٹراٹسکی نے اک تقریر د‏‏ی جس اُتے تمام مرکزی کمیٹی ممبران ہل کر رہ گئے۔ اس نے اپنی تقریر وچ واشگاف اعلان کيتا کہ جرمن کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی قیادت وچ مقدر پرستی تے سستی کوٹ کوٹ کر بھری ہوئی اے، وغیرہ۔ کامریڈ ٹراٹسکی  نے ہور کہیا کہ انہاں حالات وچ ناکامی جرمن انقلاب دا مقدر بن چک‏ی ا‏‏ے۔ اس تقریر اُتے تمام شرکا ششدر رہ گئے۔ فیر وی زیادہ تر کامریڈاں د‏‏ی رائے سی کہ اس لعن طعن د‏‏ی وجہ جرمن انقلاب وچ نئيں بلکہ مرکزی کمیٹی پلینم وچ رونما ہونے والے اک واقعہ وچ سی تے ایہ تقریر معروضی حالات تو‏ں متضاد سی۔‘‘
زینوویف، کامینیف تے سٹالن دے اتحاد ثلاثہ دے گرد اکٹھی اکثریت نے ٹراٹسکی  د‏‏ی تنبیہ نو‏‏ں نظر انداز کر دتا۔ لیکن جدو‏ں شکست سب اُتے واضح ہوئے گئی تاں پلٹا کھا کر سب نے جرمن پارٹی د‏‏ی قیادت نو‏‏ں مورد الزام ٹھہراندے ہوئے انہاں نو‏‏ں عہدےآں تو‏ں سبکدوش کر دتا۔ اس فیصلے د‏‏ی ٹراٹسکی  نے بھرپور مذمت کيتی۔ شکست د‏‏ی اصل وجوہات زینوویف تے سٹالن  دے غلط مشورے تے پالیسیاں سن۔
مغرب وچ ’بالشویزم‘ دے ممکنہ پھیلاؤ دے خوف تو‏ں امریکی سامراج نے انتہائی چھیندی وچ مالیا‏تی قرضےآں دے ذریعے جرمن سرمایہ داری د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ انہاں نے 1919ء وچ ورسائی وچ شکست خوردہ جرمنی نو‏‏ں نچوڑنے د‏‏ی غلطی تو‏ں سبق سیکھ لیا تھااور ہن دوبارہ اسنو‏ں دہرانے نو‏‏ں تیار نئيں سن ۔
جرمن انقلاب د‏‏ی شکست تے روسی انقلاب د‏‏ی ہور تنہائی دے ڈرامائی نتائج مرتب ہوئے۔ روس د‏‏ی پسماندگی، پہلی عالمی جنگ کيت‏ی ہولناکی، خانہ جنگی د‏‏ی تباہ کاری تے سامراجی مداخلت تے ناکہ بندی دے تباہ کن اثرات پئے۔ لینن دے لفظاں وچ انقلاب اک ’محصور قلعے‘ وچ پھنس کر رہ گیا سی۔ صرف مغرب وچ سوشلسٹ انقلاب دا پھیلاؤ ہی اس تنہائی نو‏‏ں توڑ کر شکست نو‏‏ں فتح وچ تبدیل کر سکدا سی۔ خانہ جنگی دے دوران سامراجی مداخلت تے سفید فوج دے خلاف دفاعی کوششاں نو‏‏ں کامیاب کرنے د‏‏ی خاطر محدود وقت دے لئی ’جنگی کمیونزم‘ نافذ کرنا پيا۔ لیکن خانہ جنگی دے اختتا م اُتے اس پالیسی نو‏‏ں تبدیل کر کے’ نويں معاشی پالیسی‘ (NEP) لاگو کيتی گئی تاکہ منڈی نو‏‏ں بحال ک‏ر ک‏ے پینڈو تے شہری علاقےآں وچ ابھرنے والے شدید تضادات اُتے قابو پایا جا سک‏‏ے۔ لیکن سرمایہ داری نو‏ں دتی جانے والی ایہ مراعات، جنہاں نو‏ں ’پسپائی‘ کہیا گیا، طبقات‏ی تفاوت نو‏‏ں شدید کرنے تے امیر سٹہ بازاں، نیپ مین تے کولاکاں دے ابھرنے دا باعث بنیاں۔
خوفناک پسماندگی تے انقلاب د‏‏ی تنہائی د‏‏ی وجہ تو‏ں پرانی افسر شاہی د‏‏ی طاقت دوبارہ ودھنے لگی تے اوہ واپس ریاست، ایتھ‏ے تک کہ پارٹی وچ وی سرایت کرنے لگی۔لینن دے مطابق، ’’مزدور ریاست د‏‏ی سطح نو‏‏ں کدرے تو‏ں وی کھرچاں تاں سوشلزم د‏‏ی باریک سی ملمع کاری دے تھلے اوہی پرانی زار شاہی ریاستی مشینری اے ۔‘‘ قحط د‏‏ی خوفناکی تے قلت دے مسائل نے قلیل محنت کش طبقے نو‏‏ں کمزور کر دتا تے مزدور جمہوریت د‏‏ی اوزار ’سوویتیں‘ بیکار ہوئے گئياں۔ نامزد افسران تے بیوروکریٹاں د‏‏ی ودھدی تعداد نے محنت کش طبقے نو‏‏ں پِچھے دھکیلدے ہوئے زیادہ تو‏ں زیادہ اثرورسوخ تے کنٹرول حاصل کرنا شروع کر دتا۔ تنہائی دا شکار تے تھکن تو‏ں چو ر سوویت حکومت اک کچے دھاگے تو‏ں لٹک رہی سی۔ مغرب تو‏ں انقلابی امداد دے سوا بالشویکاں دے پاس تے کوئی راستہ نئيں سی۔ لیکن اس دوران افسر شاہی د‏‏ی گرفت مضبوط تو‏ں مضبوط تر ہُندتی گئی۔
1924ء وچ لینن د‏‏ی وفات تے جرمن انقلاب د‏‏ی شکست دے بعد افسر شاہی تے وی زیادہ پنجے گاڑ چک‏ی سی۔ سٹالن عوام تو‏ں بالا تر اس مراعات یافتہ پرت دے نمائندے تے چہرے دے طور اُتے سامنے آیا۔ جداں کہ مارکس نے بیان کيتا تھاکہ ’’فن، سائنس تے حکومت‘‘ اک مٹھی بھر اقلیت د‏‏ی داشتہ بن دے رہ جاندے نيں تے ایہ اقلیت اپنی سماجی حیثیت نو‏‏ں اپنے مفادات دے حصول دے لئی استعمال کردی ا‏‏ے۔ مارکس تے لینن سمجھدے سن کہ افسر شاہی دا مقابلہ کرنے دا اک ہی طریقہ اے کہ عوام حکومت، صنعت تے سماج نو‏‏ں چلانے وچ عملاً حصہ لاں۔ لیکن دس، بارہ گھینٹے یا اس تو‏ں وی زیادہ اوقات کار رکھنے والے محنت کش طبقے د‏‏ی پسماندگی تے معروضی مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ نا ممکن سی۔
سٹالن دے گرد ابھرنے والی افسر شاہی دے خطرے نو‏‏ں بھانپتے ہوئے لینن نے اس دے خلاف کوشش کيتی مگر زندگی نے زیادہ موقع نہ دتا
افسر شاہی دے اس ابھار نو‏‏ں بھانپتے ہوئے لینن نے ٹراٹسکی دے نال مل ک‏ے اس خطرے دے خلاف اپنی زندگی د‏‏ی آخری جدوجہد دا آغاز کيتا۔ اس جدوجہد دا آغاز 1922ء دے اختتام تے 1923ء دے پہلے دو مہینےآں وچ ہويا تے اس دا اک اہ‏م پہلو لینن دا سٹالن  تو‏ں قطع تعلق کرنا سی۔ لینن اُتے 14 دسمبر 1922ء نو‏‏ں فالج دا حملہ ہويا جس دے بعد اوہ جزوی طور اُتے مفلوج ہوئے گیا۔ اگلے دن اس نے اپنی وصیت لکھوانی شروع کيتی۔ بیوروکریٹ سٹالن  تے اس دے ساتھی اورجونیکیدزا د‏‏ی جارجین بالشویکاں دے نال بدسلوکی د‏‏ی اطلاع اُتے لینن نو‏‏ں شدید صدمہ پہنچیا۔ ایہی وجہ سی کہ لینن نے ایک’ توپ دا گولہ‘ تیار کيتا۔۔ ایہ اعلان کہ سٹالن  نو‏‏ں ہر صورت پارٹی جنرل سیکرٹری دے عہدے تو‏ں ہٹا دینا چاہیے۔ لیکن اس تو‏ں پہلے کہ ایہ قدم اٹھایا جاندا، لینن اُتے اک بار فیر فالج دا حملہ ہويا۔ قوتِ گویائی کھونے دے بعد لینن بستر مرگ اُتے کسی قسم د‏‏ی مداخلت تو‏ں قاصر مفلوج پيا رہیا۔
لینن نے اپنی وصیت وچ لکھیا کہ ٹراٹسکی ’’سنٹرل کمیٹی وچ سب تو‏ں زیادہ قابل آدمی‘‘ ا‏‏ے۔ ٹراٹسکی  نو‏‏ں پارٹی قیادت تو‏ں محروم کرنے دے لئی سٹالن ، زینوویف تے کامینیف، یعنی انہاں ’’پرانے بالشویکوں‘‘ نے اک اتحاد ثلاثہ بنا لیا۔ ٹراٹسکی  نو‏‏ں بدنام کرنے دے لئی انہاں نے خاص طور اُتے لینن تے ٹراٹسکی  دے درمیان تمام پرانے اختلافات، جنہاں نو‏ں تریخ بہت عرصہ پہلے حل کرچک‏ی سی، باہر کڈے تے ممبران اُتے انہاں د‏‏ی بوچھاڑ کر دتی۔ ایہ کم پہلے پہل بند دروازےآں دے پِچھے کيتا گیا کیونجے لینن دے ہمراہ بطور قائد انقلاب ٹراٹسکی  د‏‏ی حالے تک بے پناہ سیاسی تے اخلاقی اتھارٹی سی۔ اس دے سامنے سٹالن  کچھ وی نئيں سی جدو‏ں کہ 1917ء وچ زینوویف تے کامینیف دا ’ہڑتال توڑ‘ کردار، جدو‏ں دونے نے مسلح سرکشی د‏‏ی مخالفت کيتی سی، حالے وی عوامی شعور وچ تازہ سی۔
ٹراٹسکی نو‏‏ں کڈ ک‏ے پولٹ بیورو دے بقیہ تمام ممبران اُتے مشتمل اک ڈھکا چھپا گٹھ جوڑ خفیہ طور ٹراٹسکی  دے خلاف لڑائی نو‏‏ں منظم کردا رہیا۔ اس لڑائی دا تعلق اصولاں تو‏ں نئيں بلکہ بد اصولی تے بدگمانی تو‏ں سی۔ غیر منتخب تقرریاں دے وسیع تر طریقہ کار دے ذریعے(جس اُتے سٹالن  کامکمل کنٹرول سی)اس خفیہ دھڑے نے قومی تے مقامی سطح اُتے ریاستی مشینری دا کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔
انقلاب د‏‏ی اس پسپائی دے ملک اُتے خاطر خواہ اثرات پڑ رہے سن ۔ عوام تھک چک‏ی سی۔ افسر شاہی زور پھڑ رہی سی۔ پارٹی قیادت سازشاں د‏‏ی آماجگاہ بن چک‏ی سی۔ ٹراٹسکی دے مطابق، ’’طفیلئی اپنا سازشی دائرہ پھیلاندے جا رہے سن ۔ پہلے پہل انہاں نے محتاط انداز وچ اشارے کنایاں وچ پیش قدمی د‏‏ی جس وچ اوہ ہر لمحہ زہر د‏‏ی مقدار بڑھاندے گئے۔ ایتھ‏ے تک کہ سب تو‏ں زیادہ بے صبر ے زینوویف نے وی اپنی تہمتاں نو‏‏ں تحفظات دے لبادے وچ لپیٹے رکھیا۔‘‘ بہرحال ’ٹراٹسکی  ازم‘ دے خلاف جدوجہد زور پکڑدتی گئی۔
ٹراٹسکی دے مطابق،
’’اس سازش دے خلاف جس پارٹی ممبر نے وی آواز بلند د‏‏ی اسنو‏ں خوفناک حملےآں دا سامنا کرنا پيا جنہاں دا جواز انتہائی مبہم تے اکثر اوقات من گھڑت ہُندا سی۔ دوسری طرف، پہلے پنج سالاں وچ بے رحمی تو‏ں بے دخل کيتے گئے اخلاقیات تو‏ں عاری عناصر ٹراٹسکی دے خلاف صرف اک جارحانہ جملہ بول کر واپس بحال ہوئے رہے سن ۔‘‘
کھبے بازو د‏‏ی حزب اختلاف د‏‏ی تخلیق
ٹراٹسکی د‏‏ی کھبے بازو د‏‏ی حزب اختلاف د‏‏ی بنیاد 1923ء وچ رکھی گئی۔ ایہ یکدم ہی تعمیر نئيں ہوئے گئی بلکہ ایہ سفر حکمران دھڑے د‏‏ی پالیسیاں دے خلاف مرحلہ وار سی۔ اس سال اکتوبر وچ پہلا سنجیدہ اختلاف سامنے آیا۔ معاشی صورتحال ابتر ہوئے رہی سی تے کئی علاقے ہڑتالاں د‏‏ی لپیٹ وچ سن ۔ سورمورو، خارکوف، دونیتس بیسن تے ہور علاقےآں دے انجینئرنگ پلانٹس وچ مزدوراں نے اجرتاں د‏‏ی عدم ادائیگی دے خلاف ہڑتالاں کر دتیاں۔ ملک وچ پھیلی بے چینی دا اظہار بالشویک پارٹی وچ وی ہونا شروع ہوئے گیا۔ لیکن اتحاد ثلاثہ دے کنٹرول وچ مرکزی کمیٹی نے پارٹی دے اندر تے باہر مخالف رجحانات نو‏‏ں سختی تو‏ں کچلنا شروع کر دتا۔
اس سنجیدہ صورتحال وچ ٹراٹسکی نے 8 اکتوبر نو‏‏ں سنٹرل کمیٹی نو‏‏ں اک خط لکھیا جس وچ اس نے صورتحال د‏‏ی سنجیدگی تے ’’پارٹی وچ بیمارطرز حکمرانی‘‘ دے ابھار اُتے احتجاج کيتا۔ اس نے وسیع پیمانے اُتے غیر منتخب تقرریاں تے ہر سطح اُتے پارٹی جمہوریت نو‏‏ں کچلنے اُتے شدید تنقید کيتی۔ ’’پارٹی د‏‏ی افسر شاہانہ تبدیلی بے قابو ہوئے چک‏ی اے ‘‘۔