cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دجاجہ ایکس اول
پرت دار قرص
ہرچند کہ ایہ بہت زیادہ تے ناقابل پیش گوئی متغیر، دجاجہ ایکس اول آسمان وچ نظر آنے والا مخصوص سخت ایکس رے – جس د‏‏ی توانائی کچھ30 تو‏ں لے ک‏ے سینکڑاں KeV تک د‏‏ی ہُندی اے - دا مستحکم روشن منبع ا‏‏ے۔ ایکس ریز کم توانائی والے فوٹون اندرونی پرت دار قرص وچ پیدا ہُندیاں نيں تے تب ہور توانائی کومپٹن انتشار دے ذریعہ بہت ہی بلند درجہ حرارت والے الیکٹراناں نو‏‏ں جیومیٹری والی موٹی تہ وچ دیندی اے، اُتے نیڑےاً شفاف خول اس دے گرد ملفوف ہوئے جاندا اے جدو‏ں کہ کچھ ہور مہین قرص د‏‏ی سطح دا پرتو وی اس اُتے پڑدا ا‏‏ے۔ اک متبادل امکان ایہ اے کہ ایکس ریزبجائے قرص دے خول دے شاید دھار د‏‏ی بنیاد تو‏ں ہی کومپٹن انتشار وچ ہوئے جاندی ہون۔
مستحکم دورانیے دے نال دھڑکناں یا ضرباں جو بعینہ نیوٹران ستارے دے گھماؤ دے نتیجے وچ پیدا ہونے والی ضرباں د‏‏ی طرح ہی ہون، دجاجہ ایکس اول تو‏ں آندی ہوئی کدی نئيں دیکھی گئياں۔ نیوٹران ستارے تو‏ں آندی ہوئی ضرباں نیوٹران ستارے دے مقناطیسی میدان د‏‏ی وجہ تو‏ں بندیاں نيں، بہرحال مسئلہ اثباندی غیر بال ضمانت دیندا اے کہ بلیک ہول دے مقناطیسی میدان نئيں ہُندے۔ مثال دے طور پر، ایکس رے ثنائی V 0332+53 نو‏‏ں ممکنہ طور اُتے بلیک ہول اس وقت تک سمجھیا جاندا رہیا جدو‏ں تک اس تو‏ں آندی ہوئی ضرباں نئيں ملیاں۔ دجاجہ ایکس اول نے کدی وی ایداں دے ایکس رے دے پھٹاؤ نئيں دکھائے جس طرح تو‏ں نیوٹران ستارے وچ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ دجاجہ ایکس اول ناقابل پیش گوئی ایکس رے د‏‏ی دو حالتاں دے درمیاں ڈولدا رہندا اے، ہرچند کہ ایکس رے مسلسل انہاں دونے حالتاں دے درمیان تبدیل ہُندی رہندی ني‏‏‏‏ں۔ سب تو‏ں عام حالت، ایکس رے "کثیف" د‏‏ی ہُندی اے، جس دا مطلب ایہ ہُندا اے کہ زیادہ تر ایکس رے وچ بلند توانائی ہُندی ا‏‏ے۔ کم صورت والی حالت، ایکس رے "لطیف" د‏‏ی ہُندی اے جس وچ زیادہ تر ایکس رے د‏‏ی توانائی پست ہُندی ا‏‏ے۔ لطیف حالت زیادہ متغیر دکھادی دیندی ا‏‏ے۔ کثیف حالت دے بارے وچ سمجھیا جاندا اے کہ ایہ غیر شفاف پرت دار قرص دے اندرونی حصّے دے گرد موجود غلاف وچ بندی ہوئے گی۔ لطیف حالت اس وقت وقوع پزیر ہُندی اے جدو‏ں قرص بھینچے ہوئے جسم دے نیڑے (ممکنہ طور اُتے 150کلومیٹر تک ) کھچ کر آ جاندی اے تے ٹھنڈی ہُندی اے یا غلاف دے خارج کر دیندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں نواں غلاف پیدا ہُندا اے تاں دجاجہ ایکس اول واپس کثیف حالت وچ پلٹ جاندا ا‏‏ے۔
دجاجہ ایکس اول دا طیفی بدلاؤ افقی حرارتی حمل دے بہاؤ دے حل دے دو جزو ترکیبی چکرابرتی تے ٹیٹارچک تو‏ں بیان کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ کثیف حالت کیپلری قرص تو‏ں فوٹوناں دے بیچ د‏‏ی کومپٹن (جب کِسی ہلکے کیمیائی عنصر تو‏ں ٹکڑا کر ایکسرے د‏‏ی شُعاعاں مُنتشر ہُندیاں نيں تاں اِنہاں وچ بعض دے طول موج وچ اِضافہ ہوئے جاندا اے )کے الٹ ہونے تو‏ں تے سینبول دے گرم الیکٹراناں تو‏ں سینبول وچ پیدا ہونے والے سنکروٹران (سرع برقیات) د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ تفصیلات چکرابرتی تے مینڈل تو‏ں میل کھاندی ني‏‏‏‏ں۔
دجاجہ ایکس اول تو‏ں نکلنے والا ایکس رے ہر 5.6 دن وچ تبدیل ہُندی اے بطور خاص بہتر اسيں وقوع دے دوران جدو‏ں مداروی اجسام زمین دے نال سب تو‏ں نیڑےی قطار وچ ہُندے نيں تے بھینچا ہويا جسم سب تو‏ں زیادہ دور ہُندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اخراج جزوی طور اُتے نجمی مادّے د‏‏ی وجہ تو‏ں مسدود ہُندا اے، ایہ نجمی مادّہ شاید ستارے HDE 226868 دے نجمی ہواواں د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ اخراج وچ لگ بھگ 300 دناں دا تعدد ہُندا اے جس د‏‏ی وجہ قرص د‏‏ی پیش روی ہوئے سکدی ا‏‏ے۔
دھاراں
جب پرت دار مادّہ بھنچے ہوئے جسم د‏‏ی طرف گردا اے تاں ایہ ثقلی قوت سکنہ نو‏‏ں کھو دیندا ا‏‏ے۔ اس چھڈی ہوئی توانائی دا کچھ حصّہ زرّات د‏‏ی دھار د‏‏ی صورت وچ منتشر ہوئے جاندا اے، ایہ دھاراں پرت دار قرص تو‏ں عمودی سیدھ وچ آ جاندیاں نيں تے باہر د‏‏ی جانب اضافی سمتی رفتار تو‏ں نکلدی ني‏‏‏‏ں۔ (یعنی زرّات روشنی د‏‏ی رفتار دے قابل ذکر حصّے د‏‏ی رفتار تو‏ں حرکت کردے ني‏‏‏‏ں۔) دھاراں دا جوڑا پرت دار قرص نو‏‏ں اضافی توانائی تے زاویائی حرکت تو‏ں جان چھڑانے دا ذریعہ فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہوئے سکدا اے کہ ایہ انہاں مقناطیسی میداناں تو‏ں وجود وچ آندے ہاں جو بھنچے ہوئے جسم د‏‏ی گیس دے ارد گرد موجود ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
دجاجہ ایکس اول د‏‏ی دھاراں حرارت نو‏‏ں مؤثر طور اُتے خارج نئيں کردیاں لہٰذا ایہ برقی مقناطیسی طیف وچ موجود توانائی دا کچھ حصّہ اے چھوڑدی ني‏‏‏‏ں۔ یعنی کہ ایہ تاریک نظر آندی ني‏‏‏‏ں۔ دھاراں د‏‏ی سمت نظر دا تخمینہ 30°ہے تے ہوئے سکدا اے کہ ایہ اگے بڑھدا رہ‏‏ے۔ اک دھار بین النجمی درمیانی خلاء دے نسبتاً کثیف حصّے تو‏ں ٹکرا رہی اے، جس دے نتیجے وچ اک توانائی تو‏ں لبریز حلقہ بناندا اے جس دا سراغ اس تو‏ں خارج ہونے والے ریڈیائی شعاعاں تو‏ں لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایسا لگدا اے کہ ایہ تصادم اک سحابیہ بنا رہیا اے جس دا مشاہدہ بصری طول موج وچ کیہ جا سکدا ا‏‏ے۔ اس سحابیہ نو‏‏ں بنانے دے لئی دھار د‏‏ی اوسط قوّت دا تخمینہ 4–14×1036 erg/s یا (9±5)×1029 Wہے ۔ ایہ توانائی سورج تو‏ں نکلنے والی توانائی تو‏ں اک ہزار گنیازیادہ ا‏‏ے۔ دوسری طرف کوئی اس طرح دا حلقہ نئيں اے کیونجے اس دھار دا سامنا جس بین النجمی خلاء تو‏ں ہوئے رہیا اے اس د‏ی کمیت کم ا‏‏ے۔
2006ء وچ دجاجہ ایکس اول اوہ پہلا نجمی کمیت والا بلیک ہول نکلیا جس نے گیما شعاعاں دے اخراج نو‏‏ں بلند توانائی والی پٹی لگ بھگ 100 GeVسے اُتے وچ خارج کرنے دا ثبوت دتا۔ اشارے دا مشاہدے ايس‏ے وقت ہويا جدو‏ں سخت ایکس رے دا شعلہ نکلیا جس تو‏ں انہاں دونے دے درمیان کسی ربط دا امکان ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ ایکس رے دا شعلہ دھار د‏‏ی بنیاد وچ اس وقت پیدا ہوئے سکدا اے جدو‏ں گیما شعاعاں HDE 226868کے نجمی ہويا تو‏ں متعامل ہوئے ک‏ے پیدا ہُندی ني‏‏‏‏ں۔
HDE 226868
کھبے|thumb|HDE 226868 دجاجہ ایکس اول ثنائی نظام دے بارے وچ اک مصور دا تخیل. ای ایس اے / ہبل دا خاکہ HDE 226868 اک فوق دیو ستارہ اے جس د‏‏ی طیفی جماعت O9.7 lab اے ایہ جماعت O تے جماعت B ستارےآں دے درمیان کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی سطح دا درجہ حرارت دا اندازہ 31,000 کیلون لگایا گیا اے تے کمیت سورج د‏‏ی کمیت تو‏ں تقریباً 20 تا 40 گنیازیادہ ا‏‏ے۔ نجمی ارتقائی نمونےآں اُتے انحصار کردے ہوئے 2,000پارسیک دے تخمینہ جاندی فاصلے اُتے اس ستارے دا نصف قطر شمسی نصف قطر دے 15 تا 17 گنیاتک دے برابر ہوئے سکدا اے تے اس د‏ی روشنی سورج د‏‏ی روشنی دے مقابلے وچ لگ بھگ تن لکھ تو‏ں چار لکھ گنیاتک زیادہ ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ موازنے دے لئی، بھینچا ہويا
نظام HDE 226868 تو‏ں شمسی نصف قطر دے 40 گنیاتک یا ستارے دے اپنے نصف قطر تو‏ں دگنے فاصلے اُتے چکر لگیا رہیا ا‏‏ے۔ HDE 226868 د‏‏ی سطح ضخیم ساتھی د‏‏ی قوّت ثقل د‏‏ی وجہ تو‏ں ثقلی طور اُتے بگڑی ہوئی اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اک آنسو د‏‏ی شکل سی بن گئی اے تے ایہ گھومنے دے چکر وچ ہور بگڑ گئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ستارے د‏‏ی بصری روشنی ہر 5.6دن وچ ثنائی مدار دے دوران بدلدی اے، جدو‏ں ایہ خط نظر دے نال ملیا ہويا ہُندا اے تاں بصری روشنی دا اثر سب تو‏ں کم ہُندا ا‏‏ے۔ بیضوی تراشاں والی روشنی دے تغیر دا نمونہ ستارے د‏‏ی سطح د‏‏ی عضو ی تاریکی تے ثقلی تاریکی دا نتیجہ ا‏‏ے۔
جب HDE 226868 دے طیف دا موازنہ اس تو‏ں ملدے جلدے ستارے ایپیسلون الجبار تو‏ں کيتا جاندا اے تاں بعد الذکر وچ ہیلیئم د‏‏ی بہتات جدو‏ں کہ اس دے ماحول وچ کاربن د‏‏ی قلت نظر آندی ا‏‏ے۔ HDE 226868 دے بالائے بنفشی تے ہائیڈروجن الف طیفی خطوط اک ملدے جلدے ستارے پی دجاجہ د‏‏ی طرح دے خصائص دکھاندے نيں جس تو‏ں ایہ عندیہ ملدا اے کہ ستارے دے گرد گیساں دا غلاف موجود اے تے ایہ ستارے تو‏ں 1500 کلومیٹر فی سیکنڈ د‏‏ی اسراعی رفتار تو‏ں دور جا رہیا ا‏‏ے۔
اس قسم دے طیفی ستارےآں د‏‏ی طرح ایہ سمجھیا جاندا اے کہ HDE 226868 اپنی کمیت نجمی ہواواں وچ اڑا رہیا اے جس دا تخمینہ فی برس 2.5×10−6 سورج د‏‏ی کمیت دے لگایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ کمیت اک سورج د‏‏ی کمیت نو‏‏ں چالیس لکھ برس وچ کھونے دے برابر ا‏‏ے۔ بھینچے ہوئے جسم دا ثقلی اثر لگدا اے کہ اس نجمی ہويا د‏‏ی ہیئت نو‏‏ں بدل رہیا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بجائے کروی متشاکل ہويا دے مرتکز ہويا د‏‏ی جیومیٹری بندی ا‏‏ے۔ بھینچے ہوئے جسم د‏‏ی حرارت دے گرد ایکس ریز موجود ہُندیاں نيں جو اس نجمی ہويا نو‏‏ں آئن زدہ کر دیندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں جسم اپنے5.6 دن دے مدار دے دروان نجمی ہويا دے مختلف علاقےآں وچو‏ں گزردا اے، تاں بالائے بنفشی خطوط، ریڈیائی اخراج تے ایکس ریز سب دے سب تغیر پزیر ہُندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔
HDE 226868 دا روچ گوشہ ستارے دے گرد خلاء دا اوہ علاقہ اے جتھ‏ے چکر لگاندا ہويا مادّہ ثقلی طور اُتے بندھا ہويا رہندا ا‏‏ے۔ اوہ مادّہ جو اس گوشے تو‏ں اگے نکل جاندا اے اوہ چکر کٹتے ہوئے ساتھی وچ گر جاندا ا‏‏ے۔ روچ گوشے دے بارے وچ خیال اے کہ اوہ HDE 226868 د‏‏ی سطح تو‏ں کافی نیڑے ہوئے گا اُتے اوہ چھلک نئيں رہیا ہوئے گا، لہذا نجمی سطح اُتے موجود مادّہ اس دے ساتھی د‏‏ی وجہ تو‏ں اتر نئيں رہیا ہوئے گا۔ بہرحال ستارے تو‏ں نکلنے والی نجمی ہويا دا کافی برا حصّہ بھینچے ہوئے جسم د‏‏ی پرتی قرص وچ اس وقت ڈگدی اے جدو‏ں اوہ اس گوشے نو‏‏ں پار کردی ا‏‏ے۔
سورج تے HDE 226868 ستارے دے درمیان موجود گیس تے دھول ستارے دے ظاہری حجم کونہ صرف کم بلکہ رنگ نو‏‏ں وی سرخی مائل کر دیندی اے – سرخ روشنی بین النجمی وسیلے تو‏ں زیادہ آسانی تو‏ں گزر سکدی ا‏‏ے۔ بین النجمی معدومیت د‏‏ی تخمینی قدر 3.3 د‏‏ی ا‏‏ے۔ داخل اندازی کرنے والے مادّے دے بغیر HDE 226868 پنجويں عظمت والا ستاراں ہُندا تے چشم عریاں تو‏ں دیکھیا جا سکدا سی۔
اسٹیفن ہاکنگ تے کپ تھورن
دجاجہ ایکس اول فزکس دان اسٹیفن ہاکنگ تے کپ تھورن دے درمیان شرط د‏‏ی وجہ بن گیا سی جس وچ ہاکنگ نے اس علاقے وچ بلیک ہول دے وجود اُتے شرط لگائی سی۔ ہاکنگ نے بعد وچ اسنو‏ں "بیمہ پالیسی" د‏‏ی طرح دا بیان کيتا سی۔ اس د‏ی کتاب وقت دا مختصر سفر دا اقتباس درج ذیل اے ،
وقت دے مختصر سفر د‏‏ی دسويں سالگرہ دے موقع اُتے تازہ ترین معلومات دے مطابق ہاکنگ ایہ شرط ہار گیا سی کیونجے بعد دے مشاہدات‏ی اعداد و شمار نے بلیک ہول دے وجود دے حق وچ ثبوت فراہ‏م کر دتے سن ۔ اپنی کتاب بلیک ہول تے وقتی خم وچ ، تھورن نے دسیا کہ ہاکنگ نے شرط د‏‏ی ہار اس وقت اس دے دفتر وچ آ ک‏ے منی جدو‏ں اوہ روس وچ سی، ہاکنگ نے شرط نو‏‏ں ڈھونڈا تے اس اُتے دستخط کیتے۔
ہور ویکھو
نجمی بلیک ہولز
گریگ میتھیوز
گریگوری رچرڈ جان میتھیوز (پیدائش: 15 دسمبر 1959) نیو ساؤتھ ویلز تے آسٹریلیا دے سابق کرکٹ آل راؤنڈر (آف اسپن باؤلر تے کھبے ہتھ دے بلے باز) نيں جو ہن ٹیلی ویژن کرکٹ مبصر نيں۔ جدو‏ں 1980 د‏‏ی دہائی وچ آسٹریلوی کرکٹ بدحالی دا شکار سی "اس د‏ی شاندار بلے بازی تے اسپن باؤلر دے طور اُتے ودھدی ہوئی صلاحیت نے اچانک میتھیوز نو‏‏ں قومی ہیرو دے عہدے اُتے فائز کر دتا"۔ انہاں نے 1985–86 وچ نیوزی لینڈ تے بھارت دے خلاف بحران دے وقت سنچریاں بناواں، مدراس وچ ٹائی ٹیسٹ وچ دس وکٹاں لاں تے 1986–87 وچ انگلینڈ دے خلاف اچھی بلے بازی کيتی۔ اس دے بعد انہاں دا کیریئر زوال پذیر ہو گیا کیونجے "پرجوش تے غیر روايتی" میتھیوز آسٹریلیا د‏‏ی باقی ٹیسٹ ٹیم دے نال فٹ نئيں بیٹھدے سن ۔ جداں کہ 1990 د‏‏ی دہائی وچ آسٹریلیا نے غلبہ حاصل کيتا میتھیوز "کھیل دے کسی وی اہ‏م شعبے وچ اِنّا چنگا نئيں سی کہ اوہ ٹیسٹ آل راؤنڈر دے طور اُتے دیرپا اثر ڈال سک‏‏ے" تے 1990–91 وچ انگلینڈ دے خلاف سنچری دے باوجود اس نے صرف بے قاعدگی تو‏ں کھیلا تے بالآخر 1993 وچ ڈراپ کر دتا گیا۔ اوہ 1997 وچ ریٹائر ہونے تک نیو ساؤتھ ویلز دے لئی کامیابی دے نال کھیلدا رہیا۔
شردھا جادھڡ
شردھا جادھو (جم c.1964) مہاراشٹر دے ممبئی توں شو فوج سیاستدان ا‏‏ے۔ اس نے ممبئی توں 1 دسمبر 2009 توں 8 مارچ 2012 تک میئر دے طور اُتے سیوا نبھائی۔ اوہ اک کامرس گریجوئیٹ ا‏‏ے۔ اوہ 1992 توں لے دے 2017 تک لگاتار چھ وار برہنممبئی نگر نگم لئی چنی گئی ا‏‏ے۔
نجی زندگی
شردھا جادھو (عمر 45 سال دی عمر 2 دسمبر، 2009 وچ) اصل وچ مہاراشٹر دے کونکن کھیتر وچ سنگمیشور وچ جنمی رہن والی ا‏‏ے۔ اوہ اک کامرس گریجوئیٹ ا‏‏ے۔ شردھا دا ویاہ شریدھر جادھو نال ہویا اندے اوہناں دے دو پتر پون (عمر 2 دسمبر 2009 ناں 25 سال) اندے گووند ساگر (عمر 16 سال 2 دسمبر 2009 نوں) ہن۔ اوہ پریل دتی وسنیک ا‏‏ے۔ اس دا سہرا مکند جادھو، سابقہ آزاد کارپوریٹر، اس دا سیاسی صلاح کار وی سی۔
سیاسی دائرے وچ، جادھو ناں "شاندار ڈریسنگ" اندے "فیشن سینس"، خاص کرکے اس دیاں "کرسپ" کپاہ دیاں ساڑیاں لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
سیاسی کیریئر
1992 وچ، جادھو پہلاں پریل وارڈ 36 توں آزاد امیدوار وجاں کارپوریٹر چنی گئی سی۔ بعد وچ اس نے اسنو‏ں وارڈ توں اگلیاں دو بی۔ایم۔سی چوناں جتیاں۔ 1997 وچ، جادھو شو فوج وچ شامل ہوی اندے 1998 وچ، اس ناں ممبئی دے تتکالی میئر نندو ساتم دتی 11 میمبری سبھا وچ چنیا گیا سی۔ 2006 وچ، اس نے مہاراشٹر صوبائی اسمبلی اپ-چون وچ نارائن رانے دے قریبی کالیداس کولمبکر خلاف چون لڑی۔ 2007 وچ، اوہ وارڈ 169 توں اک میونسیپل کارپوریٹر وجاں چنیا گیا سی، جس وچ پریل اندے اینٹوپ ہلّ شامل ہن۔ جادھو ناں 1 دسمبر 2009 ناں ممبئی دا میئر چنیا گیا سی، جس نے 228 میمبری بی۔ایم۔سی۔ دیاں ووٹاں دے مقابلے کانگرس پارٹی دے پرسلا قدم ناں 114 اندے 96 دے نال ہرایا سی۔ اوہ شو سینا-بھارتی جنت‏ا پارٹی (بھاجپا) گٹھجوڑ دتی سانجھی امیدوار سی۔ اوہ ممبئی دتی پنجواں خواتین میئر بن گئی، اک ہور خواتین میئر شبھا راؤل توں بعد، شو فوج دتی وی دوجی میئر بنی۔ جادھو باغ بازار اندے مارکیٹ کمیٹیاں اندے بی۔ایم۔سی۔ دیاں عورتوں اندے بال بھلائی کمیٹیاں دتی وی مکھی ا‏‏ے۔ اوہ مستقل اندے سدھار کمیٹی دا وی حصہ رہی ا‏‏ے۔ اوہ 2010 دے عالمی میئر انعام لئی 25 فائینل وچ شامل سی۔
باہری لنک
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:سیاست وچ بھارتی عورتوں
جین میک ناٹن
جین فے فیلڈ ( وسطی ناں میک ناٹن ; پیدائش 10 اپریل 1936ء) اک جنوبی افریقی سابق کرکٹ کھلاڑی نيں جو سجے ہتھ دے میڈیم فاسٹ باؤلر دے طور اُتے کھیلدیاں سن۔ اوہ 1960ء تے 1961ء وچ جنوبی افریقا قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم دے لئی تن ٹیسٹ میچاں وچ نظر آئیاں، ایہ تمام میچ انگلینڈ دے خلاف کھیلے گئے سن ۔ اوہ ٹیسٹ میچ وچ پنج وکٹاں لینے والی پہلی جنوبی افریقی سواݨی سن۔ انھاں نے جنوبی ٹرانسوال دے لئی ڈومیسٹک کرکٹ کھیلی۔
کرکٹ
میک جنوبی ٹرانسوال سوانیاں د‏‏ی کرکٹ ٹیم دا حصہ سن، میک ناٹن نے اپنے کلب د‏‏ی طرف تو‏ں 1960–61ء وچ انگلینڈ دے دورے وچ پہلی بار شرکت کيتی سی۔ پنجويں نمبر اُتے بیٹنگ کردے ہوئے انھاں نے 22 منٹ وچ 15 رنز بنائے۔ انگلش ٹیم د‏‏ی اننگز وچ ، انھاں نے صرف چار اوور پھینکے، کوئی وکٹ نئيں لی تے 22 رنز دیے۔
جنوبی افریقا دے پہلے ٹیسٹ میچ وچ کھیلدے ہوئے انھاں نے اک جوڑی بنائی، 1949ء وچ انگلینڈ د‏‏ی کھلاڑی/منیجر نیندا رائنبرگ دے بعد، میچ کھیلنے دے بعد اوہ صرف دوسری سواݨی بنیاں۔ اوہ مجموعی طور اُتے نو اوورز کراندے ہوئے میچ وچ وی کوغی وکٹ نی لی سکن۔ اوہ دوسرے ٹیسٹ وچ نئيں کھیلاں، تے اک ٹور میچ دے دوران وچ انگلینڈ دے خلاف جنوبی افریقی الیون سوانیاں دے لئی اپنی دو اننگز وچو‏ں ہر اک وچ اک رن بنایا۔
سہارا اسٹیڈیم کنگسمیڈ، ڈربن وچ تیسرے ٹیسٹ دے لئی ٹیم وچ واپسی ہوئی، میک ناٹن نے اپنی پہلی اننگز وچ اٹھ وچو‏ں چھ انگلش وکٹاں گرانے دا کارنامہ سرانجام دتا سی، تے اوہ ٹیسٹ وچ پنج وکٹاں لینے والی پہلی جنوبی افریقی سواݨی بن گئياں۔ انہاں د‏‏ی کامیابی دے باوجود انگلینڈ نے ایہ میچ اٹھ وکٹاں تو‏ں جِت لیا۔ سیریز دے آخری ٹیسٹ وچ ، انھاں نے اپنی ٹیم نو‏‏ں پہلی اننگز د‏‏ی برتری دلانے وچ مدد دے لئی 28 رنز بنا ک‏ے ٹیسٹ کرکٹ وچ اپنا سب تو‏ں وڈا سکور بنایا، تے یوون وین مینٹز د‏‏ی مدد کيت‏ی جدو‏ں اوہ اپنی سنچری بنا سکن۔
حوالے
گٹھ:۱۹۳۶ دے جم
گٹھ:جنوبی افریقا د‏‏یاں سوانیاں ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:1936 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں
لسٹ یوننان دی انتظامی تقسیمات
ایہ لسٹ یوننان د‏‏ی انتظامی تقسیمات (List of administrative divisions of Yunnan) ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:چین د‏‏ی انتظامی تقسیمات د‏‏ی فہارست
لہندے ایشیا دے عالمی ثقافتی ورثہ تھانواں دی لسٹ
ایہ لسٹ مغربی ایشیا دے عالمی ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں  (List of World Heritage Sites in Western Asia)ا‏‏ے۔ یونیسکو نے 17 ملکاں وچ 71 عالمی ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں نامزد کیتے ني‏‏‏‏ں۔ مغربی ایشیا وچ آرمینیا، آذربائیجان، بحرین، قبرص، ایران، عراق، اسرائیل، اردن، لبنان، سلطنت عمان، سعودی عرب، شام، ترکی، متحدہ عرب امارات، قطر تے يمن وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں ني‏‏‏‏ں۔
لسٹ تھ‏‏اںو‏اں
{{Legend|#FFE6BD|† خطرے وچ |outline=silver}}
مسیح الزماں خان
مسیح الزماں خان  (1840ء - 1910ء) اک بھارتی عالم دین سن، جنھاں نے دار العلوم ندوۃ العلماء دے دوسرے چانسلر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ میر لائق علی خان تے محبوب علی خان دے استاد سن ۔
سوانح
مسیح الزماں خان 1840 (1256 ہجری) وچ شاہجہان پور وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے اپنی مڈھلی سِکھیا احمد علی شاہ آبادی تو‏ں حاصل کيتی تے فیر اپنے ہی بھائی محمد زماں خان ہی دے نال تعلیم حاصل کرنے دے لئی حیدرآباد چلے گئے۔
تعلیم د‏‏ی تکمیݪ دے بعد مسیح الزماں خان؛ میر تراب علی خان، سالار جنگ اول دے دونے بیٹےآں میر لائق علی خان تے میر سعادت علی خان دے استاذ بن گئے۔ محرم 1293 ہجری وچ اوہ چھیويں نظام حیدرآباد محبوب علی خان دے استاذ مقرر ہوئے۔ تن سال بعد اوہ نظام دے تمام تعلیمی امور دے ناظم مقرر ہوئے۔ سن 1300 ہجری وچ میر تراب علی خان د‏‏ی وفات دے بعد اک نويں کونسل تشکیل دتی گئی تے خورشید جاہ تے نریندر پرشاد اس دے ارکان مقرر ہوئے۔ اوہ مسیح الزماں خان تو‏ں ناراض ہو گئے تے انہاں دا عہدہ کم کر دتا تے 4 محرم 1301 ہجری نو‏‏ں پنشن وارنٹ ارسال کر دتا۔ چار ماہ بعد اوہ شاہجہان پور واپس آگئے۔
مسیح الزماں خان 1895 وچ لکھنؤ وچ ندوۃ العلماء دے دوسرے اجلاس عام وچ شریک ہوئے تے انھاں رکن انتظامیہ مقرر کيتا گیا۔ 19 جولائ‏ی 1903 نو‏‏ں محمد علی مونگیری دے استعفٰی دے بعد تن سال دے لئی انھاں ندوۃ العلماء دا قائم مقام ناظم مقرر کيتا گیا۔ ندوۃ العلماء دا جریدہ  الندوہ  انھاں دے عہد وچ شاہجہان پور تو‏ں شروع کيتا گیا سی۔ انھاں نے 21 اپریل 1905 نو‏‏ں ندوۃ العلماء تو‏ں استعفٰی دے دتا۔ انہاں دا انتقال 17 دسمبر 1910 نو‏‏ں ہويا۔
کتابیات
گٹھ:1840 دے جم گٹھ:1910 دیاں موتاں گٹھ:بھارت دے سنی علما گٹھ:شاہجہان پور دیاں شخصیتاں
محمد علی مونگیری
محمد علی مونگیری (28 جولائ‏ی 1846 – 13 ستمبر 1927) اک بھارتی عالم دین سن، جو ندوۃ العلماء دے پہلے ناظم تے دار العلوم ندوۃ العلماء دے بانی تے پہلے چانسلر سن ۔ عیسائیت تے قادیانیت دے خلاف وڈے پیمانے اُتے آپ د‏‏ی تحریری خدمات نيں۔ انہاں تحریرات وچ آئینۂ اسلام، ساطع البرہان، براہین قاطعہ، فیصلۂ آسمانی تے شہادت آسمانی وی شام‏ل نيں۔ اوہ احمد علی سہارنپوری دے تلمیذ رشید تے فضل الرحمن گنج مراد آبادی دے مجاز بیعت سن ۔ 1903 وچ انھاں نے ندوۃ العلماء تو‏ں استعفٰی دے دتا تے مونگیر منتقل ہو گئے، جتھے انھاں نے خانقاہ رحمانی قائم کيتا۔ انہاں دے بیٹے منت اللہ رحمانی آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ دے بانیاں وچو‏ں سن تے انہاں دے پو‏تے ولی رحمانی نے رحمانی 30 دا ادارہ قائم کيتا سی۔
ولادت و نسب
محمد علی مونگیری 28 جولائ‏ی 1846 نو‏‏ں کانپور وچ پیدا ہوئے۔ انہاں کانسب ایہ اے: محمد علی بن عبد العلی بن غوث علی بن راحت علی بن احمد علی بن نور محمد بن محمد عمر بن عاشق محمد بن محمد شاہ بن عتیق اللّٰہ بن قطب الدین بن مخدوم ابو بکر چرم پوش بن بہاء الحق حبیب اللّٰہ ملتانی بن حسن بن یوسف بن جمال الحق بن ابراہیم بن راجی حامد بن موسٰی احمد شبلی بن علی بن محمد بن حسن بن ابو صالح بن عبد الرزاق بن عبد القادر جیلانی.
تعلیم
محمد علی نے اپنے چچا ظہور علی تو‏ں قرآن تے عبد الواحد بلگرمی تو‏ں فارسی د‏‏ی ابتدائی کتاباں پڑھیاں۔ اوہ کانپور دے مدرسہ فیض عام دے ابتدائی طلبہ وچ شام‏ل سن ۔ انھاں نے اوتھ‏ے عنایت عماد کاکوری ، سید حسین شاہ تے لطف اللہ علی گڑھی تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ پ‏ر اپنی تعلیم نو‏‏ں ادھورا چھڈ دتا؛ کیو‏ں کہ انہاں د‏‏ی والدہ نے انہاں نال شادی اُتے اصرار کيتا۔ 22 سال د‏‏ی عمر وچ ، محمد علی د‏‏ی شادی محی الدین پور وچ ہوئی ، جتھے اوہ دو سال رہ‏‏ے۔ ايس‏ے دوران انہاں دے استاذ لطف اللہ علی گڑھی؛ علی گڑھ چلے گئے سن، جتھے انھاں نے مدرسہ جامع مسجد وچ تدریسی حلقہ جاری رکھا۔ محمد؛ وی علی گڑھ منتقل ہو گئے تے لطف اللہ علی گڑھی تو‏ں اپنا بقیہ نصاب مکمل کيتا۔ انھاں نے لطف اللہ تو‏ں علوم عقلیہ پڑھیا تے فیر انھاں تو‏ں "صحاح ستہ" د‏‏یاں کتاباں پڑھیاں۔ 1293 ہجری وچ آپ مظاہر علوم چلے گئے، جتھے نو ماہ تک احمد علی سہارنپوری د‏‏ی خدمت وچ رہ ک‏ے انہاں تو‏ں "صحاح ستہ" ،  موطا امام محمد تے  موطا امام مالک  پڑھیاں۔ محمد علی تصوف وچ فضل الرحمن گنج مراد آبادی دے مجاز بیعت سن ۔
تدریس و خدمات
1892ء وچ مدرسہ فیض عام کانپور دے سالانہ جلسۂ دستار بندی دے دوران؛ علما د‏‏ی اک مجلس مشاورت نے متفقہ طور اُتے ایہ طے کيتا کہ علما د‏‏ی اک مستقل انجمن تشکیل دتی جائے تے اس دا پہلا اجلاس عام اگلے سال ہی کيتا جائے۔ چناں چہ اجلاس ہويا تے اس انجمن دا ناں ندوۃ العلماء رکھیا گیا تے محمد علی اس دا ناظم اول مقرر کيتے گئے۔ حبیب الرحمن خان شیرونی دے مطابق؛ محمد علی پہلے اوہ شخص سن، جنہاں دے ذہن وچ ندوۃ العلماء دے قیام دا خیال پیدا ہويا۔ اس طرح انھاں ندوۃ العلماء دے بانی دے طور اُتے چي‏تا کيتا جاندا اے ، جو بھارت دے وڈے اسلامی مدارس وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ محرم 1313ھ وچ انھاں نے ندوۃ العلماء دے تحت اک دار العلوم دا اپنا خاکہ پیش کیتا، جو منظور وی ہويا تے اس دے پنج ماہ بعد انھاں نے اس دے تعلیمی نصاب دا مسودہ پیش کيتا ، جس دا ناں "مسودۂ دار العلوم" سی۔ انہاں دا دار العلوم دا خاکہ اپریل 1896ء وچ بریلی وچ ندوۃ العلماء دے اجلاس وچ متفقہ طور اُتے قبول کيتا گیا۔ انہاں دا استعفی 19 جولائ‏ی 1903ء نو‏‏ں منظور کيتا گیا سی۔ اس دے بعد اوہ مستقل طور اُتے مونگیر منتقل ہو گئے۔
1901ء وچ محمد علی نے مونگیر وچ خانقاہ رحمانیہ قائم کيتا۔ آپ اوتھ‏ے مذہبی تے روحانی گفتگو کيتا کردے سن ۔ تصوف وچ انہاں دے مریدین د‏‏ی تعداد چار لکھ دسی گئی ا‏‏ے۔ انہاں نے تصوف اُتے اک مختصر مضمون تحریر کيتا ، جس دا عنوان  ارشاد رحمانی  ا‏‏ے۔
محمد علی نے بھارتی مسلماناں وچ عیسائیت د‏‏ی عموم و پھیلاؤ نو‏‏ں روکنے دے لئی 1289 ہجری وچ اک اخبار منشور محمدی شروع کيتا۔ عیسائی مشنریاں منشی صفدر علی تے عماد الدین د‏‏یاں تحریراں اودو‏ں کافی مقبول و شائع ہو رہی سی۔ منشور محمدی دے ذریعہ محمد علی نے اسلام دے دفاع وچ لکھیا تے عیسائی مشنریاں نو‏‏ں مناظرہ د‏‏ی دعوت دتی ، جنھاں نے جواب نئيں دتا تے انھاں نے دین اسلام اُتے قائم رہنے دے لئی عقائد وچ کمزور مسلماناں د‏‏ی مدد کيت‏ی اس طرح تو‏ں کہ اس اخبار دے ذریعہ مسلما‏ن؛ مشنریاں دے دعوےآں د‏‏ی حقیقت تو‏ں اچھی طرح واقف ہو گئے۔ ایہ اخبار پنج سال بعد رک گیا، جدو‏ں محمد علی؛ احمد علی سہارنپوری دے پاس علم حدیث د‏‏ی تکمیݪ دے لئی گئے سن ۔ محمد علی نے غریب مسلماناں دے بچےآں د‏‏ی مدد دے لئی کانپور وچ اسلامی یتیم خانہ دا مرکز وی قائم کیا؛ تاکہ اوہ عیسائیت دا شکار نہ ہوݨ۔ اس مرکز وچ مسلماناں دے بچےآں نو‏‏ں تعلیم دے علاوہ کاریگری د‏‏ی مہارت وی سکھائ‏ی جاندی سی
وفات تے پس ماندگان
مولا‏نا محمد علی مونگیری د‏‏ی وفات 13 ستمبر 1927 نو‏‏ں ہوئی انہاں دے بیٹے منت اللہ رحمانی آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ د‏‏ی بانی شخصیتاں وچ شمار ہُندے نيں۔ انہاں دے پو‏تے محمد ولی رحمانی نے رحمانی 30 انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی نیہہ رکھی۔
رد عیسائیت اُتے
معظم علی عیسائیت اُتے تنقید کردے ہوئے  مرآۃ الیقین  لکھیا ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ آپ نے رحمت اللہ کیرانوی دے  اعجاز عیسوی  دا دفاع کيتا ، جس اُتے پادری عماد الدین نے  حدیث المسلمین  دے ذریعے تنقید کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی  مرآۃ الیقین  وچ مولا‏نا محمد علی نے ثابت کر دتا کہ عیسائی علما اناجیل د‏‏ی تحریف دا خود اقرار کردے نيں تے مولا‏نا کیرانوی نے جو کچھ وی لکھیا اوہ صحیح سی۔
1297 ہجری وچ محمد علی نے منشی صفدر علی د‏‏ی کتاب  نواں زمانہ  دے رد عمل دے طور اُتے  آئینۂ اسلام  لکھیا۔ انھاں نے 1295ھ وچ ترانۂ حجازی تے 1302ھ وچ دفع التلبیسات لکھی۔ بعد وچ انھاں نے ساطع البرہان  تے  براہین قاطعہ وی لکھياں۔ انھاں نے منشی صفدر علی د‏‏ی کتاب  نواں زمانہ  تے ٹھاکر داس د‏ی کتاب  عدم ضرورت قرآن  دے جواب وچ  پیغام محمدی  وی تصنیف کيتی۔ کتاب دو جلداں اُتے مشتمل اے تے اسنو‏ں مولا‏نا محمد علی د‏‏ی رد عیسائیت اُتے وڈی خدمت تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔
رد قادیانیت اُتے
مولا‏نا محمد علی انہاں ممتاز علمائے دین وچ شام‏ل سن، جنھاں نے عیسائیاں تو‏ں مناظرہ کيتا۔ انہاں نے انہاں دے خلاف اک سو تو‏ں ودھ کتاباں تے مضامین تصنیف کیتیاں۔ انھاں نے تن جلداں وچ  فیصلۂ آسمانی  نامی کتاب لکھی۔ رد قادیانیت اُتے انہاں د‏‏ی ہور کتاباں وچ  شہادت آسمانی  ،  چشمۂ حدیث  ،  معیار صداقت  ،  حقیقت المسیح  تے  تنزیہ ربانی شام‏ل نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1846 دے جم گٹھ:1927 دیاں موتاں گٹھ:احمدیہ دے نقاد گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:دار العلوم ندوۃ العلماء گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:مسیحیت دے نقاد گٹھ:ہندوستانی صوفیا گٹھ:ماتریدی شخصیتاں گٹھ:احناف گٹھ:ضلع مونگیر دیاں شخصیتاں
نینا متویئینکو
متوییینکو دا جم 10 اکتوبر 1947 نوں نیدلیئیسچے، سوویت یونین (- اج یوکرین ) وچ یوکرین ایس۔ایس۔آر۔ ویلے ہویا سی۔ اسنے 1975 وچ کیو یونیورسٹی وچ یوکرینی پھلولوجی وچ اپنی پڑھائی پوری کیتی۔ 1968 وچ اسنے ہریری ویریؤوکا دے ناں اُتے یوکرینی سٹیٹ پھوک کوئر دے ووکل سٹوڈیؤ وچ داخلہ لیا اتے جلدی ہی اکلی اس سنگیت وچ ماہر بن گئی۔ 1988 وچ اسنے شیوچینکو قومی انعام حاصل کیتا، جو کہ تاراس شیوچینکو دے ناں تے رکھیا گیا اک یوکرینی راج انعام سی۔
اسدے کم وچ کئیں یوکرینی لوک گانے شامل ہن۔ نینا سنگیتکار ییون سٹینکووچ، مائیروسلاو سکورک، ارینا کریلنا ، ہینا ہیوریلیٹس اتے کئی ہوراں ولوں رچنا دی پہلی پیشکار اے۔ اسنے ریڈیو اتے ٹیلیوژن دیاں کئی فلماں وچ مظاہرہ کیتا اے۔
1966–1991 تک اوہ ییوکرینی سٹیٹ فوک کوئر دی اکلوتی کلاکار سی۔ 1968 توں لوک تکونی "زلوتی کلیوچی" دی اک میمبر سی۔ اجوکے ویلے وچ اوہ کیو کیمریٹا آرکیسٹرا اتے کوسٹینتن چیچنی ارلی سنگیت دے گروہ نال پیشکاری کردی اے۔
اسنے میکسیکو، کینیڈا، یونائیٹڈ سٹیٹ، چیکوسلوواکیا، پولینڈ، پھنلینڈ، کوریا، فرانس، لاطینی امریکہ وچ مظاہرہ کیتا۔ اس کول یوکرینی لوک گیتاں دیاں بہت ساریاں رکارڈنگاں ہن۔
حوالے
گٹھ:21ویں صدی دیاں گلوکاراواں گٹھ:20ویں صدی دیاں گلوکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1947 گٹھ:یوکرینی گلوکاراواں
کرپال کور زیرا
ڈاکٹر کرپال کور زیرا (9 ستمبر 1929 – 28 فروری 2021) اک پنجابی ساہتکار اتے سماجسیوی شخصیت سی۔ اوہ مرکزی پنجابی لکھاری سبھا دے میت پردھان اتے سیکٹری رہے اتے پنجاب عورت سبھا دے آگوُ کارکن وجوں کم کردے رہے۔ پیشے وجوں اوہ اک ہومیؤپیتھی ڈاکٹر اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری
نک ایڈمز
شروعاتی زندگی اتے کیریئر
ایڈمز نوں پروار اس ویلے چھڈّ گیا جدوں اوہ پنج سالاں دا سی جدوں ایڈمز دے چاچے دی مائیننگ حادثے وچ موت ہو گئی سی۔ ایڈمز نوں یاد آیا، “میرے پیؤ جی نے ساڈا سارا سامان اک پرانی جیلوپی وچ کڈھ دتا، جس اتے ساڈا پلنگھ اپر سی۔”، ایڈمز نوں یاد آیا- “سانوں نہیں پتہ سی کہ اسیں کتھے جا رہے ہاں۔ اسنے گڈی چلاؤنی شروع کر دتی، اتے گیس اتے پیسے دی احتتام جرسی سٹی، نیو جرسی وکھے آڈبن پارک وکھے کیتی۔ اک آدمی آیا اتے ساڈے نال گل کرن لگ پیا، اک مسٹر کون۔ اسنے میرے پیؤ نوں کیہا، 'تسیں انجھ جاپدے ہو جویں تہانوں نوکری چاہیدی ہووے،' اتے میرے پیؤ نے کیہا 'میں کردا ہاں'۔ " ایڈمز دے پیؤ نوں بیسمینٹ وچ رہن والے مکاناں دے نال-نال اک اپارٹمینٹ بلڈنگ دے دربان دی نوکری دتی گئی سی۔ آخرکار، اوہ اوشیئن ایوینیو اتے رٹرز ایوینیو دے وچکار وین نوسٹرینڈ ایوینیو چلے گئے۔ اسدی ماں نے نیو جرسی دے کیئرنی وکھے ویسٹرن الیکٹرک لئی کم کیتا سی۔
اوہ ہینری سنائیڈر ہائی سکول وچ اک کامیاب اتھلیٹ سی، جدوں سکول کھیڈ وچ حصہ لین وچ ناکام رہا ، ادوں اوہ سینئر سی۔ حالانکہ ہائی سکول وچ اجے وی ایڈمز نوں سینٹ لویس کارڈنلز نال مائینر لیگ بیس بال وچ کھیڈن دی پیش کش کیتی گئی سی، پر اسنے اس نوں ٹھکرا دتا کیونکہ اوہ گھٹ تنخواہ وچ بے لوڑی سی۔ اسنے مختصر وچ جرسی سٹی جائنٹس، اک مقامی مائینر لیگ ٹیم لئی اک بیٹ لڑکے وجوں کم کیتا۔ کجھ سروت دہراؤندے ہن کہ ایڈمز نے بلیئرڈز دیاں کھیڈاں نوں کھیڈدیاں اک الڑ عمر وچ پیسے کمائے سن۔
حوالے
گٹھ:موت 1968 گٹھ:جم 1931
عوامی لوک پال بل
عوامی لوک پال بل بھارت وچ شہری حلفےآں د‏‏ی جانب تو‏ں بدعنوانی دے خاتمے دے بل دا مسودہ ا‏‏ے۔ ایہ مضبوط عوامی لوک پال، یعنی اک خود مختار ادارے دے قیام د‏‏ی تجویز کردا اے جو الیکشن کمیشن د‏‏ی طرح آزاد ادارہ ہوئے گا۔ عوامی لوک پال دے پاس بدعنوان سیاست داناں تے نوکر شاہاں اُتے بغیر کسی تو‏ں اجازت لئی ہی الزامات اُتے کارروائی کرنے دے اختیارات ہوݨ گے۔ ادارہ برائے انسداد بدعنوانی، بھارت نامی غیر سرکاری سماجی تنظیم دے تحت جسٹس سنتوش ہیگڑے، سینئر وکیل پرشانت بھوشن، میگیسے انعام یافتہ سماجی کارکن اروند كےجريوال نے ایہ بل بھارت دے وکھ وکھ سماجی تنظیماں تے عوامی حلفےآں دے نال وسیع تبادلہ خیال دے بعد تیار کيتا سی۔ اسنو‏ں لاگو کرانے دے لئی معروف سماجی کارکن انا ہزارے د‏‏ی قیادت وچ 2011ء وچ تحریک شروع کيتی گئی۔ اُسی سال، 16 اگست نو‏‏ں انا ہزارے د‏‏ی جانب تو‏ں عوامی لوک پال بل دے حق وچ بھکھ ہڑتاݪ دے اعلان تے تحریک وچ شدت دے بعد وسیع عوامی حمایت حاصل ہوئی۔ ایتھ‏ے تک کہ منموہن سنگھ د‏‏ی قیادت وچ بھارتی حکومت نو‏‏ں ایوان زیريں وچ پیش سرکاری لوک پال بل دے بدلے اک مضبوط عوامی لوک پال دے قیام دے لئی اتفاق کرنا پيا۔
گٹھ:بھارت وچ بدعنوانی مخالف فعالیت گٹھ:بھارتی حکومت گٹھ:تحریکاں گٹھ:فعالیت پسندی گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
مولوی وکیل احمد سکندرپوری
حضرت مولا‏نا وکیل احمد سکندر پوری رحمۃ اللہ علیہ
اک عہد ساز شخصیت
1258ہجری، 1843ء۔۔۔۔۔1322ہجری، 1904ء
از قلم
محمد افضال حسین نقشبندی مجددی چوراہی، فیصل آباد
بسم اللہ الرحمٰن الرحیم۔
اللہ تعالیٰ نے اُمتِ محمدیہ علیٰ صاحبھا الصلوٰۃ والسلام دے علمائے کرام نو‏‏ں ایہ شرف و اعزاز نصیب فرمایا اے کہ اوہ دین متین نو‏‏ں عِلماً و عملاً ہر دَور وچ محفوظ رکھدے نيں تے فیر صحیح حالت وچ اگلی نسل تک پہنچاندے نيں۔
ولادت
آپ د‏‏ی ولادتِ باسعادت9 ذی الحجہ، 1258ہجری بمطابق 10جنوری، 1843ء  نو‏‏ں ہوئی۔آپ دے ہ‏م عصر تذکرہ نگار (1)مولا‏نا محمد ادریس نگرامی (المتوفی 1331 ہجری) (2) تے مولا‏نا عبدالحی بن فخرالدین حسنی (المتوفی 1341 ہجری) لکھدے نيں؛
”ولادت آپ د‏‏ی نويں ذی الحجہ 1258بارہ سو اٹھاون ہجری وچ بمقام موضع دلپت پورہ، ضلع سارن ہوئی۔“
موضع دلپت اِنہاں دناں اُتر پردیش دے مشرقی ضلعے دے سرحدی ضلع ”بلیا“ دا اک قصبہ ا‏‏ے۔
ناں ونسب
آپ دا نامِ نامی، اسمِ گرامی ”وکیل احمد“ ا‏‏ے۔ آپ دا سلسلہ نسب مرادِ رسول، خلیفہئ دوم، غیض المنافقین، سیّد المحدثین،مفتاح الاسلام، امیر المؤمنین، حضرت سیدنا عمرفاروق اعظم رضی اللہ عنہ تک واصل ہُندا اے ۔شجرہ نسب ایويں اے ؛ وکیل احمد سکندر پوری بن مولا‏نا قلندر حسین بن محمد وسیم بن محمد عطاء بن محمد بزرگ۔۔ (3)۔
معروف قلم کار، مولا‏نا محمد افروزقادری چڑیا کوٹی (4)لکھدے نيں کہ؛
”اگے چل ک‏ے آپ دا سلسلہ شیخِ سرہند، حضرت مجدد الف ثانی(رضی اللہ عنہ) دے جد اعلیٰ ناصر بن عبداللہ بن عمربن حفص بن عاصم بن عبداللہ تو‏ں ہُندا ہويا سیّدنا فاروق رضی اللہ عنہتک منتہی ہُندا اے ۔“
اس طرح آپ نسباً فاروقی، متوطناً سکندر پوری، مذہباً حنفی، مسلکاً سُنی تے مشرباً نقشبندی مجددی سن ۔
آباء و اجداد
آپ دے خاندان وچ نسلاً بعد نسل فضل و کمال منتقل ہُندا رہیا، آپ رحمۃ اللہ علیہ حضرت مولا‏نا شیخ مظفر بلخی رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن ۔ جداں کہ مولا‏نا محمود احمد قادری رفاقتی(1)، مظفر پوریرحمۃ اللہ علیہ (اُستاذِ مدرسہ احسن المدارس قدیم، کانپور)نے لکھیا اے ؛
”حضرت مولا‏نا مظفر بلخی، بلخ دے تارکِ سلطنت سلطان، تے اقلیمِ معرفتِ الٰہیہ دے شاہ حضرت مخدوم شرف الدین منیری قدس سرہٗ دے چمنستان د‏‏ی بہار سن، بحکم پیر و مرشد، عدن تشریف لے گئے، اوتھے 3رمضان المبارک، 788ہجری وچ وفات پائی۔ ”بہارِ شرف“ فقرہئ تاریخِ وصال ا‏‏ے۔ تفصیل دے لئی ”مناقب الاصفیاء“، ”تاریخِ سلسلہئ فردوسیہ“، ”وسیلہئ شرف“ دیکھی جائے“۔
ماہر مجددیات، پروفیسر محمد اقبال مجددی (2)یاں لکھدے نيں؛ ”آپ دے اجداد وچ شیخ مبارک عدنی چشتی فاروقی (ف، 1016ہجری) نے ہندوستان آ ک‏ے قصبہ سکندر پور وچ قیام فرمایا،اوتھے آباد ہو گئے، انہاں د‏‏ی ساری اولاد نے اوتھے بود و باش اختیار کر لئی، مولا‏نا وکیل احمد نے ایتھے (سکندر پور) وچ پرورش پائی۔“
تحصیل علوم
آپرحمۃ اللہ علیہ نے سکندرپور وچ ہی تعلیم دا آغاز برادرِ بزرگ مولوی ولی الحسنین (رحمۃ اللہ علیہ) تو‏ں کيتا۔ ذکاوت و شرافت دے آثار عہدِ طفولیت ہی تو‏ں آپ د‏‏ی پیشانی اُتے درخشاں سن ۔ جدو‏ں شعور وچ ہور بالیدگی آئی تے طلبِ علم د‏‏ی حقیقی اُمنگ جاگی تاں بارہ سال د‏‏ی عمر وچ آپ نے شیرازِ ہند ”جونپور“ دا سفر اختیار کيتا۔ جتھے خانقاہِ رشیدیہ دے سجادہ نشین، حضرت شاہ غلام معین الدین رحمۃ اللہ علیہ (المتوفی،1307ہجری)، اس دے بعد بحرالعلوم، عالمِ ربانی، فاضلِ اکمل، حضرت علامہ مولا‏نا شاہ محمد عبدالعلیم آسی سکندپوری رحمۃ اللہ علیہ(المتوفی 1335 ہجری)سے جو رشتے وچ آپ دے چچا زاد بھائی وی سن، دے زیرِ سایہ جونپور ہی دے ”مدرسہ منشی محمد امام بخش“ وچ وی زیر تعلیم رہ‏ے، کس استاد تو‏ں کيتا پڑھیا؟ اس د‏ی تفصیل مولا‏نا محمد ادریس نگرامی (المتوفی، 1331ہجری) (1)کے قلم تو‏ں ملاحظہ ہو؛
”ابتدائی کتاباں اپنے وڈے بھائی مولوی ولی الحسنین صاحب تو‏ں، کفایۃ المنتہی کافیہ شرح ملاقطبی، میر رشیدیہ حضرت شاہ غلام معین الدین چشتی جو نپوری تو‏ں، شرحِ رہتل، بدیع المیزان مولوی حکیم عبدالعلیم صاحب سکندر پوری تو‏ں،۔۔۔ شمس بازغہ مولانامفتی محمد یوسف صاحب لکھنوی تو‏ں، توضیح تلویح مولوی معین الدین صاحب مرحوم کڑوی تو‏ں پڑھ کر کمال حاصل فرمایا۔“
تکمیلِ درسِ نظامی
جونپور وچ سب تو‏ں زیادہ علمی استفادہ آپرحمۃ اللہ علیہ نے دُنیائے علم و فضل د‏‏ی عبقری شخصیت، جامع العلوم، کانِ رُشد و ہدایت، منبعِ علم و عرفان دے لعل شب چراغ حضرت علامہ مولا‏نا عبدالحلیم فرنگی محلّیرحمۃ اللہ علیہ(المتوفی، 1285ہجری) تو‏ں کيتا۔ چونکہ آپ نے انہاں د‏‏ی عظمت و شہرت پہلے ہی تو‏ں سن رکھی سی، قسمت د‏‏ی یاوری تو‏ں جدو‏ں انہاں کادامنِ استفادہ ہتھ آیاتو فیر جم کر اکتسابِ فیض کيتا تے درسِ نظامی د‏‏ی اکثر کتاباں دا درس آپ ہی تو‏ں لیا۔ 1276ہجری، انیس(19) سال د‏‏ی عمر وچ درسِ نظامی د‏‏ی تحصیل و تکمیل کيتی۔(1)
مولا‏نا سکندر پوری دے لئی اعزازِ عظیم
مولا‏نا وکیل احمد سکندرپوری رحمۃ اللہ علیہدے لئی ایہ کسی اعزازِ عظیم تو‏ں کم نئيں کہ جامع العلوم، حضرت علامہ مولا‏نا عبدالحلیم فرنگی محلیرحمۃ اللہ علیہنے 1276ھ1859ء وچ رئیس المفسرین، استاذِ اورنگ زیب عالمگیر، حضرت مُلا احمد جیون امیٹھویرحمۃ اللہ علیہ(المتوفی 1130ھ 1717ء) د‏‏ی اُصولِ فقہ اُتے متداول کتاب ”نور الانوار“ دا شہرہئ آفاق حاشیہ بنام”قمر الاقمار لنور الانوار فی شرح المنار“ آپ ہی دے لئی انہاں د‏‏ی فراغت دے سال قلم بند فرمایا۔(2)
یہ حاشیہ اِنّا مقبول ہواکہ ہندو پاکستان دے متعدد مطابع تو‏ں چھپنے دے علاوہ عرب دُنیا مثلاً مصر تے بیروت تو‏ں وی طبع ہو چکيا اے ۔جامع العلوم، حضرت علامہ، مولا‏نا عبدالحلیم فرنگی محلّی رحمۃ اللہ علیہ(3)خود لکھدے نيں؛عند قرأۃ الفطین الامجد المولوی، وکیل احمد من سکان السکندر فور صانھا اللہ عن الشرور ذٰلک الشرح علیّ و تردّد الیّ۔
علم الطب د‏‏ی تحصیل
علم طب د‏‏ی اہمیت و افادیت تو‏ں بھلا کون انکار کر سکدا اے، اس دَورِ جدید وچ بالعموم تے گزشتہ ادوار وچ بالخصوص علماء و مشائخ بہترین عالم و شیخ ہونے دے نال نال عمدہ طبیب  وی ہويا کردے سن ۔ علماء و مشائخ ہور علومِ عقلیہ و نقلیہ وچ مہارت دے نال علومِ طبیہ وچ وی ماہر ہويا کردے سن ۔ مولا‏نا وکیل احمد سکندر پوریرحمۃ اللہ علیہکو وی اس ”علم الطب“ دے نال گہرا شغف سی۔ آپ نے لکھنؤ وچ حکیم شیخ نور کریم دریا آبادی لکھنؤی تو‏ں علم طب و حکمت د‏‏ی کتاباں پڑھیاں۔ جداں کہ آپ دے ہ‏م عصر تذکرہ نگاراں نے لکھیا اے ؛ (1)
فیر آپ نے مطب حکیم حاجی محمد یعقوب حنفی لکھنوی د‏‏ی خدمت وچ کیہ۔ (2)
اس علم وچ مہارت دے بعد آپ رحمۃ اللہ علیہنے جونپور وچ کچھ عرصہ مطب کیا، لیکن جلد ہی اسنو‏ں ترک فرما دتا۔(3)
علمِ قانون د‏‏ی تحصیل
آپرحمۃ اللہ علیہنے علم قانون د‏‏ی تحصیل مولا‏نا، شیخ سیّدانور علی لکھنوی صاحب تو‏ں فرمائی، ملاحظہ ہوئے۔(4)
استاداں کرام
مولا‏نا وکیل احمد سکندر پوری رحمۃ اللہ علیہنے جنہاں اربابِ کمال تو‏ں مختلف علوم و فنون د‏‏ی تحصیل دے لئی زانوئے تلمذ طے کیا، انہاں وچو‏ں جنہاں استاداں کرام دے اسماء تذکرہ نگاراں نے لکھے نيں، اوہ ایہ نيں؛
(1)۔ جامع العلوم حضرت علامہ مولا‏نا عبدالحلیم لکھنوی فرنگی محلّیرحمۃ اللہ علیہ (المتوفی 1285ھ،  1868ء)
(2)۔ حضرت علامہ مولا‏نا مفتی محمد یوسف بن محمد اصغر لکھنوی رحمۃ اللہ علیہ(المتوفی 1282ھ، 1866ء)
(3)۔ حضرت علامہ مولا‏نا ابوالخیر سیّد معین الدین کاظمی کڑوی رحمۃ اللہ علیہ (المتوفی1304ھ،  1886ء)
(4)۔ حضرت علامہ مولا‏نا شاہ غلام معین الدین چشتی جونپوریرحمۃ اللہ علیہ(المتوفی 1307ھ، 1890ء)
(5)۔ عارف باللہ، حضرت علامہ مولا‏نا شاہ عبدالعلیم آسیؔ سکندپوری رحمۃ اللہ علیہ (المتوفی 1335ھ، 1916ء)  ایہ آپ دے چچا زاد بھائی وی نيں۔
(6)۔ حضرت مولا‏نا ولی الحسنین رحمۃ اللہ علیہ (یہ آپ دے وڈے بھائی وی سن )۔
(7)۔ علامہ شیخ سید انور علی لکھنوی رحمۃ اللہ علیہ
(8)۔ شیخ حکیم نور کریم دریا آبادی لکھنوی رحمۃ اللہ علیہ
(9)۔ حضرت حکیم حاجی محمد یعقوب حنفی لکھنویرحمۃ اللہ علیہ
(10)۔ حضرت مولا‏نا مفتی محمد یوسف فرنگی محلّی رحمۃ اللہ علیہ
(11)۔ حضرت مولوی رحمت اللہرحمۃ اللہ علیہ
(12)۔ حضرت مولا‏نا محمد نعیم لکھنویرحمۃ اللہ علیہ
(13)۔ حضرت مولوی امام الدین لاہوریرحمۃ اللہ علیہ(1)
مقام و مرتبہ
آپ رحمۃ اللہ علیہ دے علم و فضل، مقام و مرتبہ تے مکانتِ علمی جداں اوصافِ حسنہ دا ذکر ِ خیر آپ دے تذکرہ نگاراں نے ایويں کيتا اے ؛
(1)۔ ابوالحسنات مولا‏نا عبدالحئی لکھنویرحمۃ اللہ علیہ(المتوفی 1304ھ)
جامع العلوم، مولا‏نا عبدالحلیم فرنگی محلّی رحمۃ اللہ علیہ(المتوفی 1285ھ)اپنے اس باکمال  تے ہونہار شاگرد اُتے جی جان تو‏ں فدا سن ۔ معروف عالمِ دین و استاد زادہ ابوالحسنات مولا‏نا عبدالحی لکھنویرحمۃ اللہ علیہ(المتوفی 1304ھ) د‏‏ی گواہی دے مطابق مولا‏نا سکندر پوری، مولا‏نا عبدالحلیم فرنگی محلّی دے شاگرداں وچ سب تو‏ں بہتر، سب تو‏ں افضل پرکھ رکھنے والے تے علومِ نقلیہ وعقلیہ وچ جامع و باکمال سن ۔ (2)
(2)۔ مولا‏نا محمد ادریس نگرامیرحمۃ اللہ علیہ (المتوفی 1331ھ)
ہ‏م عصر تذکرہ نگار، مولا‏نا ادریس نگرامیرحمۃ اللہ علیہ (المتوفی 1331ھ) آپرحمۃ اللہ علیہ دے بارے ایويں لکھدے نيں؛
”آپ دے ذہن ِ ثاقب و طبعِ رسا د‏‏ی توصیف وچ دفترِ عظیم درکار اے، مؤلف (نگرامی) نے اکثر آپ دے تالیفات دیکھے، نہایت وسیع النظر و محقق نيں۔“(3)
(3)۔ مولا‏نا عبدالحی بن فخر الدین حسنی (المتوفی 1341ھ)
مولا‏نا سکندر پوریرحمۃ اللہ علیہکے دوسرے ہمعصر تذکرہ نویس، عبدالحی بن فخر الدین حسنی (المتوفی 1341ھ) نے ایويں لکھیا اے ؛
شیخ، فاضل وکیل احمد حنفی سکندر پوری (رحمۃ اللہ علیہ)، آ پ اک مشہور عالمِ دین نيں۔۔۔ تے آپ بہت زیادہ ذہین و فطین، زُود فہم، عظیم قوتِ حافظہ دے مالک،مباحثہ وچ خوب  دلچسپی رکھنے والے تے غیر مقلدین (وہابیہ) دا خوب ردّ و ابطال کر نے والے سن ۔“(1)
(4)۔ مولا‏نا محمود احمد قادری رفاقتی مظفرپوریرحمۃ اللہ علیہ
مولا‏نا محمود احمد قادری رفاقتی مظفر پوری رحمۃ اللہ علیہ(استاذ مدرسہ احسن المدارس قدیم، کانپور) نے ایويں لکھیا اے ؛”اپنے زمانہ دے صاحبِ تصنیف تے اکابر علمائے اہل سنت وچو‏ں سن ۔ حضرت مولا‏نا شاہ احمد رضا، فاضل بریلوی قدس سرہٗسے خاص تعلقات سن ۔“(2)
جونپور تو‏ں حیدرآباد دکن وچ قیام
آپ رحمۃ اللہ علیہنے جونپور وچ کچھ عرصہ مطب کیا، فیر جلد ہی اُسنو‏‏ں ترک کر دتا تے 1283ہجری وچ حیدرآباد دکن چلے گئے۔ حُسنِ اتفاق تو‏ں آپ دے استاذِ گرامی جامع العلوم حضرت علامہ مولا‏نا عبدالحلیم فرنگی محلّی رحمۃ اللہ علیہ انہاں دِناں اوتھ‏ے ”مدرسہ نظامیہ“ وچ فرائضِ تدریس و افتاء اُتے فائز سن ۔ آپ رحمۃ اللہ علیہنے حیدر آباد دکن وچ اپنے اُستاذِ گرامی دے پا س حاضری دتی تے اوتھے مقیم ہو گئے۔(1)
ملازمت
1283ھ،1866ء نو‏‏ں جدو‏ں آپ حیدرآباد دکن آک‏ے مقیم ہوئے، انہاں دِناں نواب افضل الدولہ بہادر، دکن دے حکمران سن ۔ مولا‏نا سکندر پوری رحمۃ اللہ علیہنے ڈپٹی کلکٹری دے عہدہ تو‏ں ملازمت دا آغاز کيتا تے عدالتِ عالیہ (ہائی کورٹ) دے جج دے منصب تو‏ں سبکدوش ہو ک‏ے وظیفہ یاب ہوئے۔(2)
مولا‏نا محمد ادریس نگرامی (المتوفی 1331ھ) جنہاں دناں آپ دے حالات قلم بند فرما رہے سن، انہاں دناں آپ کس عہدہ اُتے فائز سن، ملاحظہ کرن؛
”بعد وچ سرکار آصفیہ وچ صوبہ شرقی دے نائب مقرر ہوئے۔“(4)
آپ رحمۃ اللہ علیہقریباًتِیہہ(30) سال تک حیدر آباد دکن وچ مناصبِ جلیلہ اُتے فائز رہ‏‏ے۔
بیعت و اِرادت
بندہ طالب اے تے اللہ ربّ العزت مطلوب و مقصود، جدو‏ں کہ پیر کامل طالب و مطلوب دے درمیان وسیلہ ا‏‏ے۔ اللہ تعالیٰ فرماندا اے ؛  وَابْتَغُوْا اِلَیْہِ الْوَسِیْلَۃَ۔  یعنی اللہ تعالیٰ تک رسائی حاصل کر نے دے لئی وسیلہ تلاش کرو۔ (پارہ 6، سورہ المائدہ، آیت؛ 35)
اللہ ربّ العزت تک رسائی دے لئی صرف منطقی تے عقلی استدلال کافی نئيں کیونجے خدا تعالیٰ د‏‏ی ذات منطق تے عقل تو‏ں وراء الوراء ا‏‏ے۔ اسلام عقلی دلائل تو‏ں زیادہ مشاہدہ تے یقین د‏‏ی قوت تو‏ں حقیقت تک لے جانا چاہندا اے تاکہ انسان دے دل تے رُوح دے اندر وجودِ باری تعالیٰ دا کامل احساس پیدا ہو جائے تے طالب، ذات و صفاتِ باری تعالیٰ وچ فناء ہو ک‏ے معرفت تے رضا دے مقامِ رفیع تک پہنچ جائے تے ظاہر اے کہ ایہ رستہ کسی کامل رہبر یا مرشد دے بغیر طے نئيں ہو سکدا۔
حضرت مولا‏نا وکیل احمد سکندر پوری رحمۃ اللہ علیہکو بخوبی اس حقیقت دا ادراک سی۔چنانچہ آپ نے سلسلہ عالیہ نقشبندیہ مجددیہ وچ معروف بزرگ مولا‏نا شاہ میر اشرف علی بن مولا‏نا میر سلطان علی رحمۃ اللہ علیہما دے دستِ مبارک وچ ہتھ دتا تے بیعت ہو گئے۔
تصنیف و تالیف
ہندوستان د‏‏ی تریخ وچ اُنیسواں صدی جس قدر علمی و اعتقادی، سیاسی و تمدنی اتھل پتھل دا شکار رہی،اس د‏ی مثال ملنی مشکل ا‏‏ے۔ ہر ذی شعور فرد تے ذمہ دار عالم اس اتھل پتھل تو‏ں متاثر ہويا تے اس نے اپنے متبعین دے پیر مضبوط کر نے دے لئی قوت و توانائی مہیا کيتی۔
مولا‏نا سکندر پوری رحمۃ اللہ علیہجداں حساس دل و دماغ دا عالمِ ربانی وی انہاں حالات تو‏ں خاصا متاثر ہويا تے آپ د‏‏ی صلاحیتاں دا اک وڈا حصہ تردیدی رسالے تصنیف کرنے د‏‏ی نذر ہو گیا، جو بہر حال اُس دَور د‏‏ی اک وڈی ضرورت سی۔ ايس‏ے لئی آپ د‏‏ی کتاباں و رسالے کثیر تعداد وچ ردّ و ابطال اُتے مشتمل نظر آندیاں نيں۔ اُتے اس دے علاوہ وی آپ نے بوہت سارے وقیع، حساس، اہ‏م علمی و عرفانی تے تحقیقی و تنقیدی موضوعات اُتے قلم اُٹھایا، تے معلومات تو‏ں بھرپور شاہکار عنایت فرمائے۔آپ د‏‏ی تصنیفات و تراجم، کتاباں و رسالے وچو‏ں کچھ دے ناں ایہ نيں؛
(1)۔ آئینہ چینی ترجمہ تریخ یمینی   (2) ابطال الاباطیل بر دالتاویل العلیل۔	(3)۔اخبارِ نحاۃ				(4)۔ ادحاضات شرح ایماضات
(5)۔ ارشاد العنود اِلی طریق ادب عمل المولود
(6)۔ ارشاد المرغاد اِلی مسلک ِحجۃ اخبار الآحاد
(7)۔ازالۃ المحن عن اکسیرالبدن   	(8)۔ازدجار بجواب اشتہار
(9)۔اصباح الحق الصریح عن احکا‏م المحدث و القبیح
(14)۔ تذکرہ اللبیب فیما یتعلق بالطب والطبیب
(15)۔ تشیید المبانی بالنکاح الثانی 	(16)۔ تقریر دل پذیر در حرمت خمر و خنزیر
(17)۔ تقویم الاسلام			(18)۔ تنقیح البیان بجواز تعلیم کتابۃ النسوان
(19)۔حدالعرفان		(20) تصحیح فتاوی علماء زمان بجواز تعلیم کتابۃ النسوان
(21) تنبیہہ مخالفین بجواب تفضیح مخالفین(22)۔ مثنوی خوان یغما
(25)۔دستور العمل بتدبیر المنزل	(26)۔دیوان حنفی
(29)۔زبدۃ التحریر			(30)۔صیانۃ الایمان عن قلب الاطمینان
(31)۔فیصلہ عدالتِ شرعی		(32)۔عمدۃ الکلام بجواز کلام الملوک ملوک الکلام
(33)۔الکلام المقبول فی اثبات اِسلام آباء الرسولﷺ	(34)۔تبصرہ
(35)۔لذت الوصال			(36)۔المجدد بجہات المجدد
(37)۔معیار الصرف			(38)۔معین الطالبین لردّ المغالطین
(39)۔ مقدمہ مہر انور			(40)۔مکاتبۃ
(41)۔ مہر انور ترجمہ فقہ اکبر		(42)۔مناجات
(43)۔نصرۃ المجتہدین برد ہفوات غیر المقلدین
(46)۔نقل مجلس				(47)۔وسیلہئ جلیلہ
(50)الیاقوندی فی الاقرابادین(51)یاقوت رمانی شرح تھ‏‏انو‏اں بدیع الزمان ہمدانی
(52)۔ مثنوی وہابی نامہ(1)
ان وچ متعدد کتاباں مطبوع نيں تے اہل علم و تحقیق د‏‏ی محبوب و محمود بھی۔ علاوہ براں آپ نے شیخ الشیوخ، امام العارفین، قدوۃ الاخیار، زُبدۃ المقربین الابرار، قطب الاقطاب، مظہر تجلیاتِ اِلٰہی، مصدرِ برکاتِ نامتناہی، عامل سنت، دافعِ بدعت، حضور سیّدنا امامِ ربانی، مجدد الف ثانی شیخ احمدسرہندی نقشبندی رضی اللہ عنہکے دفاع وچ تن ضخیم تے معرکۃ الآراء کتاباں تصنیف فرماواں؛
(1)۔ ہدیہ مجددیہ
(2)۔ انوارِ احمدیہ
(3)۔ الکلام المنجی بردایرادات البرزنجی
ان وچ اوّل الذکر کتاب دا انتہائی سلیس تے بامحاورہ اُردو ترجمہ بدرالملت، بدرالمشائخ، یاد گارِ اسلاف، آبروئے چورا شریف حضرت قبلہ پیر سیّد بدرمسعود شاہ گیلانی مجددی دامت برکاتہم العالیہ نے فرمایا ا‏‏ے۔
وصالِ باکمال
آپرحمۃ اللہ علیہنے تقریباً چونسٹھ (64)سال د‏‏ی عمر وچ 1322ھ 1904ء نو‏‏ں حیدرآباد، دکن وچ انتقال فرمایا تے اوتھے آسودہئ خاک نيں۔ اللہ تعالیٰ آپ د‏‏ی تربتِ انور اُتے رحمت و غفران د‏‏ی بارشاں نازل فرمائے، آمین۔
خادمِ مسلکِ اہلسنت،
محمد افضال حسین نقشبندی مجددی چوراہی
(مدرس جامعہ سیدنا امامِ اعظم ابوحنیفہ سانگلہ ہل، ضلع ننکانہ)
12رجب المرجب1442ھ،  25فروری، 2021ء
بروزجمعرات، بوقت؛ 11:00بجے دن
حوالے
(1)ادریس نگرامی؛ تذکرہ علمائے حال (تطییب الاخوان بذکر علمائے الزمان)، حرف الواؤ، رقم الترجمۃ؛ 414، مولا‏نا وکیل احمد صاحب سکندر پوری فاروقی، ص؛ 152، مطبوعہ پروگریسو بکس، اُردو بازار، لاہور۔
(2) (3)عبدالحی حسنی، نزہۃ الخواطر و بہجۃ المسامع والنواظر، رقم الترجمۃ؛ 543، المولوی وکیل احمد سکندرپوری، جلد8، ص؛ 1400، مطبوعہ دار ابن حزم، بیروت۔(4)افروز چڑیا کوٹی؛ علامہ حکیم وکیل احمد سکندر پوری احوال و آثار، مقالہ مشمولہ معرکہئ کربلا تے معاملہ یزید د‏‏ی تحقیق، ناشر ادارہ فروغِ اسلام، چڑیا کوٹ، مؤ، یو۔ پی، انڈیا۔محمد اقبال مجددی، تذکرہئ علماء و مشائخِ پاکستان و ہند،جلد1،ص؛ 241، مطبوعہ پروگریسو بکس، اُردوبازار، لاہور۔
(1)محمود احمد قادری؛ تذکرہئ علمائے اہلسنت، ع، ص؛ 119(حاشیہ)، مطبوعہ سُنی دارالاشاعت علویہ رضویہ، ڈجکوٹ روڈ، فیصل آباد۔
(2)اقبال مجددی؛ تذکرہ علماء و مشائخِ پاکستان و ہند، جلد؛1، ص؛238، مطبوعہ پروگریسو بکس، اُردوبازار، لاہور۔
(1)ادریس نگرامی؛ تذکرہئ علمائے حال (تطییب الاخوان بذکر علمائے الزمان)، حرف الواو، رقم الترجمۃ،414، مولا‏نا حکیم وکیل احمد صاحب سکندر پوری فاروقی، ص؛152مطبوعہ پروگریسو بکس، اُردو بازار، لاہور)
(1)عبدالحی حسنی، نزہۃ الخواطر و بہجۃ المسامع والنواظر، رقم الترجمۃ؛ 543، المولوی وکیل احمد سکندرپوری، جلد8، ص؛ 1400، مطبوعہ دار ابن حزم، بیروت۔محمود احمد قادری؛ تذکرہئ علمائے اہلسنت، ”و“۔ حضرت مولا‏نا حکیم وکیل احمد سکندر پوری، ص؛256، مطبوعہ سُنی دارالاشاعت علویہ رضویہ، ڈجکوٹ روڈ، فیصل آباد۔
(2)محمود احمد قادری؛ تذکرہئ علمائے اہلسنت، ”و“۔ حضرت مولا‏نا حکیم وکیل احمد سکندر پوری، ص؛256، مطبوعہ سُنی دارالاشاعت علویہ رضویہ، ڈجکوٹ روڈ، فیصل آباد۔
(3)عبدالحلیم فرنگی محلی، قمر الاقمار لنور الانوار فی شرح المنار، ص؛3مطبوعہ دارالکتب العلمیہ بیروت، لبنان۔
عبدالحی حسنی، نزہۃ الخواطر و بہجۃ المسامع والنواظر، رقم الترجمۃ؛ 543، المولوی وکیل احمد سکندرپوری، جلد8، ص؛ 1400، مطبوعہ دار ابن حزم، بیروت۔
(3)محمود احمد قادری؛ تذکرہئ علمائے اہلسنت، ص؛256، مطبوعہ سُنی دارالاشاعت علویہ رضویہ، ڈجکوٹ روڈ، فیصل آباد۔
(1)ادریس نگرامی؛ تذکرہئ علمائے حال، حرف الواو، رقم الترجمۃ،414، مولا‏نا حکیم وکیل احمد صاحب سکندر پوری فاروقی، ص؛152، 153، مطبوعہ پروگریسو بکس، اُردو بازار، لاہور
(2)محمد رضا انصاری؛ اک ذہین مصنف، مقالہ مشمولہ نذر مقبول؛ ص؛ 7، بحوالہ تذکرہ علماء و مشائخِ پاکستان و ہند، جلد؛1، ص؛239، مطبوعہ پروگریسو بکس، اُردوبازار، لاہور۔
(3)ادریس نگرامی؛ تذکرہ علمائے حال (تطییب الاخوان بذکر علمائے الزمان)، حرف الواؤ، رقم الترجمۃ؛ 414، مولا‏نا حکیم وکیل احمد صاحب سکندر پوری فاروقی، ص؛ 153، مطبوعہ پروگریسو بکس، اُردو بازار، لاہور۔
(1)عبدالحی حسنی، نزہۃ الخواطر و بہجۃ المسامع والنواظر، رقم الترجمۃ؛ 543، المولوی وکیل احمد سکندرپوری، جلد8، ص؛ 1400، مطبوعہ دار ابن حزم، بیروت۔
(2)محمود احمد قادری؛ تذکرہئ علمائے اہلسنت،  ’و“ حضرت مولا‏نا حکیم وکیل احمد سکندرپوری، ص؛256، 257، مطبوعہ سُنی دارالاشاعت علویہ رضویہ، ڈجکوٹ روڈ، فیصل آباد۔
(1)محمد رضا انصاری؛ اک ذہین مصنف، مقالہ مشمولہ نذر مقبول؛ ص؛ 7،6،بحوالہ تذکرہ علماء و مشائخِ پاکستان و ہند، جلد؛1، ص؛239، مطبوعہ پروگریسو بکس، اُردوبازار، لاہور۔
(2)امیر احمد فاروقی، مولا‏نا وکیل احمد سکندر پوری، مقالہ مشمولہ بصائر، کراچی، جنوری 1967ء، ص؛ 58،  بحوالہ تذکرہ علماء و مشائخِ پاکستان و ہند، جلد؛1، ص؛239، مطبوعہ پروگریسو بکس، اُردوبازار، لاہور۔
(3)ادریس نگرامی؛ تذکرہ علمائے حال، حرف الواؤ، رقم الترجمۃ؛ 414، مولا‏نا وکیل احمد صاحب سکندر پوری فاروقی، ص؛ 153، مطبوعہ پروگریسو بکس، اُردو بازار، لاہور۔  (4)محمود احمد قادری؛ تذکرہئ علمائے اہلسنت، ”و“، حضرت مولا‏نا حکیم وکیل احمد سکندر پوری، ص؛256، مطبوعہ سُنی دارالاشاعت علویہ رضویہ، ڈجکوٹ روڈ، فیصل آباد۔
(1)ادریس نگرامی؛ تذکرہ علمائے حال، حرف الواؤ، رقم الترجمۃ؛ 414، مولا‏نا وکیل احمد صاحب سکندر پوری فاروقی، ص؛ 153، 154، مطبوعہ پروگریسو بکس، اُردو بازار، لاہور۔  عبدالحی حسنی، نزہۃ الخواطر و بہجۃ المسامع والنواظر، رقم الترجمۃ؛ 543، المولوی وکیل احمد سکندرپوری، جلد8، ص؛ 1400، مطبوعہ دار ابن حزم، بیروت۔ گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
حدیث منزلت
thumb|369x369px|[[مسجد کوفہ دے صدر دروازہ اُتے کندہ حدیث منزلت]]حدیث منزلت (عربی: حدیث المنزلہ) اہل سنت تے اہل تشیع وچ مستند ترین حدیث شمار کيتی جاندی اے جو علی بن ابی طالب د‏‏ی فضیلت اُتے دلیل سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اِس حدیث نو‏‏ں اہل سنت تے اہل تشیع دے سبھی علمائے محدثین نے اپنی اپنی کتاباں وچ ثقہ راویاں د‏‏ی بابت نقل کردے ہوئے درج کیتا ا‏‏ے۔ شیعی علماء اِس حدیث نو‏‏ں حدیث متواتر کہندے نيں۔
متن حدیث
حدیث منزلت دا پس منظر ایہ اے کہ جدو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم غزوہ تبوک دے لئی مدینہ منورہ تو‏ں روانہ ہوئے تاں اُنہاں نے علی بن ابی طالب نو‏‏ں مدینہ منورہ وچ اپنا قائم مقام بنایا تے اُنہاں د‏‏ی فضیلت وچ ایہ لفظاں اداء فرمائے:
زید بن ارقم (جنہاں تو‏ں ایہ حدیث نقل ہوئی اے ) نے اِس گل دا اِضافہ وی کیتا اے کہ جدو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے علی بن ابی طالب نو‏‏ں مدینہ منورہ وچ اپنا قائم مقام بنایا تاں کچھ لوکاں نو‏‏ں گمان ہويا کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم  علی بن ابی طالب تو‏ں ناراض نيں (یعنی غزوہ تبوک وچ اپنے نال لے ک‏ے نئيں جا رہے)۔ جدو‏ں ایہ خبر علی بن ابی طالب تک پہنچی تاں اُنہاں نے اِس مسئلہ نو‏‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم  دے پاس دریافت کیہ تاں آپ نے جواباً ایہ قول (یعنی حدیث ہٰذا) ارشاد فرمایا۔ اِس واقعہ نو‏‏ں ابن حجر ہیتمی نے نقل کیتا ا‏‏ے۔
اہل سنت عالماں د‏‏ی اسناد روایت
اہل سنت دے عالماں دے نزدیک ایہ حدیث صحیح ا‏‏ے۔ بخاری تے مسلم ، ترمذی، نسائی، امام ابن ماجہ، امام ابن حبان، ابو یعلیٰ موصلی نے اِس روایت نو‏‏ں سعد بن ابی وقاص تو‏ں روایت کیتا ا‏‏ے۔