cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پنجابی لوک بولیاں
ک
کوٹھے توں سٹیا چھنا کڑے، جیجے دی آکڑ بھنا کڑے، جیجے دی .......،
کنگھی،مائی میریئے، مے بڈھڑے نال منگی مائی میریئے، مے بڈھڑے .........
بھوکاں،مائی میریئے، مے بڈھڑے نوں پھوکاں مائی میریئے، مے بڈھڑے ..........
کلّ دا آیا میل سنیدا، سرمہ سبھ نے پایا، نی گہنے گٹے سبھ نوں سوہدے، ویولا رنگ وٹایا، کڑی دی مامی نے گدھا خوب رچایا، کڑی دی .........،
کدو نی گوانڈھنے، قید کرا کے، چھڈو نی گوانڈھنے، قید .....،
قد سرو دے بوٹے ورگا، تردا نیویں پا کے، نی بڑا موڑیا نہیؤ مڑدا، ویکھ لیا سمجھا کے، سہیؤ نی مینوں رکھنا پیا، منڈا گل دا تبیت بنا کے، سہیؤ نی ......،
کاہدا کردا گمان، ہتھ عقلاں نوں مار، سارے پنڈ چ مے پتلی پتنگ منڈیاں، دیوا عاشقاں نوں سولی اتے ٹنگ منڈیاں، دیوا آشکا ......،
کچّ دے گلاس اتے ٹھوٹھی، نی ایڈی کہ توں زیلدارنی، کاہتوں پئی اے مڑک نال پھوکی، نی ایدی .........،
کھ
توں ہی میری باجی، نی مے تیرے ولّ دیکھدا، توں ہی ........،
کھنڈھاں اتے بیٹھا منڈا، کھیڈدا گیٹیاں، کڑیاں نوں دیکھ منڈا، ماردا سیٹیاں، کڑیاں نوں .....،
کھٹّ کے لیاندا چکّ نی میلنے، دے لڈوآں دا حق نی میلنے، دے لڈوآ ......،
کھٹی چنی لے کے نی دھار چون گئی سا، کھٹی چنی نے میرا گل گھٹّ تا، نی مے کٹے دے بھلیکھے چھڑا جیٹھ کٹّ تا، نی مے کٹے ........،
کھٹا پونا لے کے نی مے ساگ لین گئی ساں، اتھے پونا ٹنگ آئی آں، نکا دیور نانکی منگ آئی آں، نکا ......،
کھٹا پونا لے کے نی مے ساگ لین گئی ساں، اتھے پونا لاہ لیاہی آں، نی سہیلیؤ دیور ویاہ لیائی آں، نی سہیلیؤ.....،
کھونہ توں پانی بھرن گئی ساں، ڈول بھر لیا سارا، نی تردی دا لکّ جھوٹے کھاداں، پیلاں پاوے گرارا، جٹاں دے پتّ سادھو ہوگے، چھڈّ گئے تکھتہجارا، تیریاں ڈنڈیاں دا، چند ورگا چمکارا، تیریاں ........،
گ
گدھا گدھا کردی میلنے، گدھا پؤ وتھیرا، نی اکھ چکّ کے جھاک ساہمنے، بھریا پیا بنیرا، نی جے تینوں دھپّ لگدی، تانن چادرا میرا، نی جے ........،
گوری گوری گاں، دھڑی دا لیوا، ماپے وے،کرتّ دا میوہ، ماپے وے ........،
گول مول مے ٹوئے پٹدی، نت شراباں کڈھدی، نی پہلا ادھیا میرے صاحبَ دا، پھر بوتلاں بھردی، خونن دھرتی تے بوچ بوچ پبّ دھردی، خونن دھرتی .........،
گاندھی اتے بیٹھا،پانی لاؤدا اے تماکو نوں، ماں تیری کم ذات، وے کی آکھاں تیرے باپو نوں، ماں تیری ...........،
گڈے بھرے لاہن دے، گڈیرے بھرے لاہن دے، ہائے نی سسے ہونیے، جوڑی نوں میلے جان دے، ہائے نی .....،
گڈے بھرے لاہن دے، گڈیرے بھرے لاہن دے، تیری وے مجاز میرے پیکے نہیؤ جاندے، تیری وے
گوریاں بانہا چ میرے کچّ دیاں چوڑیاں، پیراں دے وچّ وے پنجیب چھنکے، اج نچنا مے گدھے چ پٹولا بن کے، اج .......،
گیجے اندر گیجا، اوہنوں دن رات پھولدا، دتیاں نشانیاں نوں، پیراں وچّ رولدا، گجھی لا لی یاری، نی بلایاں وی نہیں بولدا، گجھی لا........،
گبھرو جٹاں دا پتّ شیل شبیلا، کولو دی لنگھ گیا چپّ کر کے، نی اوہ لے گیا کالجا رگّ بھرکے، نی اوہ .........،
گدھا پایا وی وتھیرا، نالے گایا وی وتھیرا، ہن گدھے وچّ دے دے گیڑا نی میلنے، نچّ نچّ پٹّ دے ویہڑا نی میلنے، نچّ نچّ .......،
گدھا پایا ،میل سدایا، چارے پاسے جھانجر چھنکے، نانکیا چھجّ بھنیا، چھجّ بھنیا تاڑ تاڑ کرکے، نانکیا ......،
گدھا وی پایا،نالے بولیاں وی پائیا، نچّ نچّ پٹتا ویہڑا نی میلنو، ہن دیؤ لڈوآ نوں گیڑا نی میلنو، ہن دیو .........،
گھ
گھنڈ دا گدھے وچّ کم کی گوریئے، ایتھے تیرے ہانی، نی جاں گھنڈ کڈھدی بہتی سوہنی، جاں گھنڈ کڈھدی کانی، نی توں تاں مینوں لگے شکینن، گھنڈ چ اکھ پچھانی، کھل کے نچّ لے نی، بن جا گدھے دی رانی، کھل کے ....،
گھر نہ بیہدیاں،بر نہ بیہدیاں، بدلے کھوریاں ماواں، نی نکے جہے منڈے نال، ویاہ کر دندیاں، دے کے چار کو لاواں، ایس جوانی نوں، کہڑے کھونہ وچّ پاواں، ایس جوانی ..........،
گھرے جا کے نہ چلھے چ لتّ ماری، نچنا تاں ہن نچّ لے، گھرے جا کے .......،
گھڑا،گھڑے پر مگھی وے ظالمہ، دل وچّ رکھدا اے ٹھگی وے ظالمہ، دل وچّ ..........،
گھوڑا آر دا وے، گھوڑا پار دا وے، سانوں تومبا سنا دے اک تار دا وے، سانوں تومبا .......،
گھوڑا آر نوں وے، گھوڑا پار نوں وے، پیکے چھڈیئے نہ نعر مٹیار نوں وے، پیکے چھڈیئے ......،
گھوڑا آر نی مائی، گھوڑا پر نی مائی، راجھاں منگے مسراں دی دال نی مائی، راجھاں منگے .......،
گھوڑا آر نی دھیے، گھوڑا پر نی دھیے، متھے مار مسراں دی دل نی دھیے، متھے ........،
گھر نے جنا دے نیڑے نیڑے، کھیت جنا دے نیائیاں، گدھا پا چلیاں،ننداں تے بھرجائیاں، گدھا.........،
گھونگریاں پراندے نوں، آکھ رہی مے جاندے نوں، کہہ جائی وے للاری نوں، دے ڈوبا، دے ڈوبا پھلکاری نوں، دے ڈوبا .......،
چ
چٹے چٹے چولا دیاں چٹیاں پنیا، پہلی پنی جیٹھ دی نی، پانی وگے پلا دے ہیٹھ دی نی، پانی وگے........،
چنا وے چنا، تیری روٹی مے بناں، سر تے دہیں دا چھنا، وے اگے کھال دا بنا، پل بنّ ویریاں،وے مے کتھو دی لنگھا، پل بنّ.........
چاندی چاندی چاندی، دھیے نی پسند کر لے، گڈی بھری منڈیاں دی جاندی، دھیے نی ....
چلھے پکاواں روٹیاں، کوئی ہارے دھردی دال، ساریاں کھا گیا روٹیا، تے ساری پی گیا دال، وے تینوں ہائیا ہوجے، بھکھے تاں مرگے میرے لال، وے تینوں........، چلھے پکاواں روٹیاں، کوئی ہارے دھردی دال، ساریاں کھا گیا روٹیا، تے ساری پی گیا دال، وے جیتو دا قلعہ دکھا دوں، جے کڈھی ماں دی گال، وے جیتو .....،
چھ
چھلا اوئے، چھلا گول گھیرے دا، رانجھا اوئے،رانجھا مور بنیرے دا، رانجھا .........،
چھلا اوئے،چھلا گل دی گانی آ، رانجھا اوئے،رانجھا دل دا جانی آ، رانجھا ........،
چھلا اوئے،چھلا میری چیچی دا، رانجھا اوئے،رانجھا پھلّ باغیچی دا، رانجھا ..........
چھلا اوئے،چھلا سونے دیاں تاراں دا، رانجھا اوئے رانجھا پتّ سرداراں دا، رانجھا اوئے ............
چھولے چھولے چھولے، انا نانکیاں دی رڑے بھمبیری بولے، انا نانکیاں .........
چھولے چھولے چھولے، نی اج میرے ویرے دے کون برابر بولے، نی اج ........
چھنا بھریا دودھ دا، ایہہ ڈولنا وی نہیں، ہور بھرنا وی نہیں، تینوں چھڈنا وی نہیں، ہور کرنا وی نہیں، جے کریا،کرو تیرا بھائی، پکھی نوں لونن لوا دے وے، بالما رتّ گرمی دی آئی، پکھی نوں ....... چھنا بھریا دودھ دا، ایہہ ڈولنا وی نہیں، ہور بھرنا وی نہیں، تینوں چھڈنا وی نہیں، ہور کرنا وی نہیں، جے کریا،کرو تیرا ماما، ایتھے میری نتھّ ڈگّ پئی، نیو کے چکی جوانا، ایتھے میری .........
چھنا،چھنے وچّ چوری کٹانگے، لے لا نمبرداری، آپا لوکاں نوں کٹاگے، لے لا ........، چھینے چھینے چھینے، ودیا پڑا دے بابلا، بھاویں دیئی نہ داج وچّ گہنے، ودیا پڑا ........
چھڈا چھڑے نوں دیوے دلاسہ، موج بھراوو رہندی، دو ڈکیا نال اگّ بل پیدی، روٹی سیک نال لیدی، اک دکھ لے بیٹھدا، جھاک رننا وچّ رہندی، اک دکھ .........
چھڑیاں دے چھڑیاں دے دو دو چکیاں، نی کوئی ڈردی پیہن نہ جاوے، چھڑے دی تاں اکھ تے بھرنڈ لڑ جے، نی ساڈی کندھ توں جھاتیاں مارے، چھڑیاں دے گھر اگّ نہ، نہ گھڑے وچّ پانی، نہ کوئی دسدی اے بہو رانی، جہڑی دھرے مسراں دی دال کڑے، بوہ چھڑیاں دا،چھڑیاں دا مدڑا حالَ کڑے، بوہ چھڑیاں .....،
چھڑا چھڑا نہ کریا کر نی، ویکھ چھڑے نہ لا کے، نی پہلا چھڑا تیرے بھانڈے ماجں، رکھو ایؤ چمکا کے، نی پھیر چھڑا رگڑو چٹنی، کھٹی انبی پا کے، نی بہہ جا پیڑے تے، ریو پنجامی پا کے، نی بہہ جا........،
چھولے، پاواں بھڑولے، چتّ چندری دا ڈولدا، مرا کہ مر کے جیواں، رانجھا مکھو نہیؤ بولدا، مرا کہ .........
چھنے اتے چھنا، چھنا بھریا جوین دا، ویکھ لے شکینا، گدھا جٹی ملوین دا، ویکھ لے .......،
ج
جٹاں دے پتّ سادھو ہو گے، سر پر جٹاں رکھائیاں، بئی بغلیاں پھڑ کے منگن تر پے خیر نہ پاؤدیاں مائیاں، ستھّ وچّ بیہ کے بین بجاؤدے، چٹکی چٹکی لیائیاں، آہ لے پھڑ متراں،بنگا میچ نہ آئیاں، آہ لے ............
جدوں جوانی چلی سی وے ظالمہ، توں گھنگرو مے ٹلی سی وے ظالمہ، توں گھنگرو .........
جدو جوانی زور سی وے ظالمہ، ونجھلی ورگا بول سی وے ظالمہ، ونجھلی ..........،
جیٹھ جٹھانی مٹی لاؤدے، مے بھردی سی پانی، نی میری ہاء لگّ گئی، سکھرو ڈگی جٹھانی، نی میری .......
جیٹھ جٹھانی مٹی لاؤدے، مے ڈھودی سی گارا، جے میری ہاء لگّ گئی، سکھرو ڈگو چوبارا، جے میری .........
جیٹھ جیٹھانی چاہ سی پیندے، پیندے پیندے لڑپے، نی پھر کولی گلاس کھڑکے، نی پھر .........
جے منڈیاں توں مینوں نچدی دیکھنا، گڑوا لے دے چاندی دا وے، لکّ ہلے مجاجن جاندی دا، لکّ .......،
جے مے ہوواں ملنی،ملاں والے گھول کراں، جے مے ......،
جے مامی توں نچن نی جاندی، ایتھے کاس نوں آئی، نی بھریاں پتیلا پی گی دال دا، روٹیاں دی تھئی مکائی، نی جا کے آکھیگی،چھکا پور کے آئی، نی جا کے ..........،
جا کے سنیارے کولو ٹکا مے گھڑاؤدی آں، لاؤدی آ مے سر وچلے چیر بیبی نندے، ساڈے نہ پسند تیرا ویر بیبی نندے، ساڈے نہ .........،
جے منڈیاں مینوں نچدی ویکھنا، بانکا لیا دے بھین دی آں، وے اڈی وجے تے دھمکاں پین گی آں، وے اڈی .........،
جے منڈیاں مینوں نچدی ویکھنا، سوٹ سما دے فٹّ منڈیاں، وے میری نچدی دی فوٹو کھچّ منڈیاں، وے میری ...........،
جے منڈیاں مینوں نچدی ویکھنا، سوٹ سما دے ٹائٹ منڈیاں، وے مے تیرے کمرے دی لائٹ منڈیا، وے مے ......،
جے جیجا ساڈے ونگاں وے چڑاؤنیاں، ونگاں چڑا دے کالیاں وے، اسیں اصل ملنگاں دیاں سالیاں وے، اسیں اصل .........،
جیجا میرا بھتیجا، پیسے دندا نی ونگاں نوں، جیجا میرا ......،
جیجا وار دے دوانی کھوٹی، گدھے وچّ تیری سالی نچدی، جیجا وار ......،
جیجا سالی تاش کھیڈدے، سالی گئی جت وے جیجا، نہلے تے دہلا سٹّ وے جیجا، نہلے ........،
جے منڈیا مینوں نچدی دیکھنا دھرتی نوں کلی کرادے، نچوگی ساری رات، وے جا جھانجر کیتو لیا دے، نچوگی ........،
جے منڈیا وے مینوں نال لجانا، ماں دا در توں چکّ منڈیا، وے مینوں ریشمی رومال واگوں رکھ منڈیا، وے مینوں .........،
جاگو کڈھنی مامیئے چھڈّ نخرہ، دسّ تیرا میرا،میرا تیرا کہ جھگڑا، دسّ تیرا ......،
جوگی آ نی گیا، پھیرا پا نی گیا، کوئی وشیئر ناگ،لڑا نی گیا، کوئی .......،
جوگیاں دے کناں وچّ کچّ دیاں مندراں، مندراں دے وچو تیرا منہ دسدا، وے مے جہڑے پاسے دیکھا مینوں توں دسدا، وے مے .........،
جے توں سنیارے کولو نتیاں کراؤنیاں، مینوں کروا دے گٹّ منڈیاں، نہی تاں جانگے ملاجے ٹٹّ منڈیاں، نہی تاں ..........،
جے توں سنیارے کولو نتیاں کراؤنیاں، مینوں کروا دے چھلا منڈیاں، نہی تاں رووینگا سیال وچّ کلا منڈیاں، نہی تاں ..........،
جے توں سنیارے کولو نتیاں کراؤنیاں، مینوں کروا دے چھلے منڈیاں، بھاویں لا بٹھلاں نوں تھلے منڈیاں، بھاویں لا .........،
جے توں سنیارے کولو نتیاں کراؤنیاں، مینوں کروا دے سگی منڈیاں، وے تیرے مگر پھرگی بھجی منڈیاں، وے تیرے .........،
جا وے ڈھولنا،مے نی بولنا، تیری میری بسّ، وے راتی کتھے گیا،کتھے گیا سی دسّ، وے راتی ........،
جتھے جےَ کرے توں بہہ جاوے، ہوجے چانن چار چپھیرے، نی سال سولواں چڑی جوانی، بس نہیں کجھ تیرے، نی مہہ ایدے نوں گھلو سنیہا، لے جے ایہنوں آ کے، جے ایہہ مکر گئی، مرجگا گوڑ کھا کے، جے ایہہ .......،
جاں توں دیوراں اڈّ وے ہوجا، نہی تاں کڈھ لا کندھ وے، مے بری کرنگی،آکڑ کے نہ لنگھ وے، مے بری ...........،
جھ
جھیوراں دی کڑی دے نال تیری لگی وے دوستی، آؤدا جاندا چبّ دانے، وے بشرما تینوں جگّ جانے، وے بشرما .......
جھیوراں دی کڑی دے نال تیری لگی وے دوستی، آؤدا جاندا چبّ چھلیاں، وے بشرما تینوں چھڈّ چلیاں، وے بشرما ..........
جھانوا جھانوا جھانوا، اڈیکا ویر دیاں، دودھ نوں جاگ نہ لاواں، اڈیکا ویر .......
جھانوا جھانوا جھانوا، کھونہ وچّ کوئل پئی، چکّ لے کالیاں کانوا، کھونہ وچّ،
جھانوا جھانوا جھانوا، بہہ کے پٹڑے تے، وین بڑے دے پانوا، بہہ کے .........
جھونے والے پنڈی نہ ویاہی میرے بابلا، اوہ تاں ہتھ وچّ گچھیاں پھڑا دینگے، سانوں جھونا لاؤن لا دینگے، سانوں جھونا ..........،
ٹ
ٹٹی منجی بان پرانا، وچدی دہدے تارے، نوکر نہ جائی وے، نوکر جان کوارے، نوکر نہ .....
ٹٹی منجی بان پرانا، وچدی دہدے تارے، کترا کردے نوں، تیلن اکھیاں مارے، کترا ...........
ٹٹی منجی بان پرانا، وچدی دہدے تارے، کترا مے کرلو،توں جا تیلن دے نالے، کترا .........
ٹٹی منجی بان پرانا، وچدی دہدے تارے، وے توں کدھر گیا، جیٹھ سینتاں مارے، وے توں ......،
ٹٹی منجی بان پرانا، وچدی دہدے تارے، نی مے اندر پیا، توں سہِ لے میریئے نعرے، نی مے ....،
ٹٹی منجی جیٹھ دے، پہلا ہی پیر دھریا، نی ماں میرے ایتھے، ایتھے ہی ٹھونہاں لڑیاں، نی ماں میرے ........
ٹلّ، بڑی نوں بھوکن دے، میلہ دیکھن چل، بڑی نوں .....
ٹلی، نی ماں دی کملی سوہرے چلی، نی ماں .......،
ٹلیاں ٹلیاں ٹلیاں، سانوں دیکھ لو بھینو، اسیں نچّ چلیاں، سانوں ......،
ٹھ
ٹھنڈے نی پیڑے والیئے، توں جھٹّ کو مگروں آئی، ٹھنڈے نی ......،
ٹھنڈی بوہڑ دی چھاوے،نی مے چرکھا ڈاہ لیا، باہرو آئی سسّ،نی اوہنے آڈھا لا لیا، نی جد مے گلّ ماہی نوں دسی، نی اوہنے بھنتی میری وکھی، نی اوہنے .........،
ڈ
ڈول، بنا وچّ آ جائی وے، سن کے میرا بول، بنا وچّ .......،
ڈبی، بنا وچّ آیا سی، توں نہ مینوں لبھی، بنا وچّ .....،
ڈنڈیاں کرادے ہانیاں، وے مے میلہ ویکھن جانا، ڈنڈیاں کرادے .....،
ڈاء چرکھا مے کتن لگی، پونی لے گیا کاں، وے کاواں کاواں پونی دے جا، لے کے ربّ دا ناں، پونی دے جا وے، مے بلبل توں کاں، پونی ......،
ڈوئی کڑیؤ، نی مے اتلے چوبارے اڈّ ہوئی کڑیو، نی مے ........،
ت
تیرے جہے نوں وے مے ٹچّ نہ جاندی، تیرا میرا نہ کوئی میچ منڈیاں، تینوں موگے دی منڈی چ آوا ویچ منڈیاں، تینوں موگے ..........،
تیری میری لگی نوں جہان سارا جاندا، ایوے پھرے وے تنبو کاغذاں دے تاندا، ایوے پھرے .....،
تیرے مارا چڑھیا ککر تے، توں داتن نہ کیتی، نی پاسہ وٹّ کے لنگھ گئی کول دی، ساڈی سی گھٹّ پیتی، لا کے توڑ گئی،یارا نال پریتی، لا کے ........،
تیرے مارا چڑھیا ککر تے، توں داتن نہ کیتی، نی پاسہ وٹّ کے لنگھ گئی کول دی، ساڈی سی گھٹّ پیتی، نی تے پردیسی نہ، جگو تیرویں کیتی، نی تے ........،
تر وے تر وے تر وے، میرا ماجھے ساک نہ کر وے، ماجھے دے جٹّ برے سنیدے، اٹھاں نوں پاؤدے کھل وے، کھل تاں میتھو کٹی نہ جاوے، گتوں لیدے پھڑ وے، میرا اڈے ڈوریاں، محلاں والے گھر وے، میرا اڈے.........،
تاراں تاراں تاراں نی، چپّ چپّ کیؤ پھرن سرکاراں نی، چپّ چپّ ..........،
تیری ماں بڑی کپتی، سانوں پاؤن نہ دیوے جتی، مے وی جتی پاؤنی آ، منڈیاں راضی رہِ جا غصے، تیری ماں بڑکاؤنی آ، منڈیاں راضی ........،
تکھا نکّ لاہوری کوکا، جھمکے لین ہلارے، نچدی میلن دے، پیدے نے چمکارے، نچدی .......،
تناں دنا دی میری تنّ پا مکھنی، کھا گیا ٹکّ تے دھر کے، نی لوکی آکھن ماڑا ماڑا، مے ویکھیا سی مر کے، پھلّ وے گلاب دیا، آجا ندی وچّ تر کے، پھلّ وے ........،
تتا پانی کردے گوریئے، دھر دے بالٹی بھر کے، اٹن بٹن دا صابن دھر دے، دھر دے تیل دی شیشی، نی ہن توں ہو تکڑی، دارو بھور نے پیتی، نی ہن .......،
تیلیاں دے گھر چوری ہو گئی، چوری ہو گئی روں، وے جائے وڈھی دیا، وچے سنیدا توں، وے جائے .....،
تیاں دے وچّ نچی جٹی، نچی للکار کے، چڑدی جوانی،نچی اڈی مار مار کے، چڑدی ........،
توڑن گئی سا پھلیاں،تے توڑ لیائی بھوکاں، مے پیکے سندی ساں،سسے تیریاں کرتوتاں، مے پیکے ..........،
توں نچّ،توں نچّ،کڑی دی ماسی، لگیاں دا لاگ دعا دے، جے تیرے کول پیسہ ہے نی، گھگری دی ویل کرا دے،
تے گھر جمیا پتّ وے نرنجنا، ہن خوشیاں دی رتّ وے نرنجنا، ہن .....،
تے گھر جمیا پتّ وے نرنجنا، ہن دارو دی رتّ وے نرنجنا، ہن ........،
تے گھر جمیا پتّ وے نرنجنا، ٹھیکے بہہ کے بکّ وے نرنجنا، ٹھیکے .........،
تر وے تر وے تر وے، توں منا سنیدا، مے انلتا دی جڑ وے، توں منا .......،
تھ
تھالی اتے تھالی، تھالی اتے چھنا، گھڑا دندا نال چکے، تینوں تاں مجاجن منا، گھڑا .........،
تھالی اتے تھالی، تھالی اتے چھنا ظالمہ، وے مے رسی کدے نہ منا ظالمہ، وے مے ......،
د
دو چھڑیاں دی اک ڈھولکی، روز سویرے کھڑکے، نی میلہ چھڑیاں دا، دیکھ چوبارے چڑکے، نی میلہ ..........،
دیور درانی چاہ سی پیندے، پیندے پیندے لڑپے، نی پھر کولی گلاس کھڑکے، نی پھر .......،
دھ
دھائیاں دھائیاں دھائیاں، ان پڑھ ماپیاں نے دھیاں پڑن سکولے پائیاں، پھٹی بستا رکھتا میز تے، کپڑے دھون نہر تے آئیاں، نہر والے بابو نے، پھر سٹی مار بلائیاں، چھڈّ دے بانہہ بابو، اسیں نہ منگیاں نہ ویاہیاں، چھڈّ دے ............،
دھپھا نہیؤ ماردا، مکا نہیؤ ماردا، ماردا پنجالی والا ہتھا، پنجالی ٹٹّ جاؤگی، مورکھا وے جٹا، پنجالی ٹٹّ ......،
دھیلے دی مے روں کرائی، اوہ وی چڑگی چھتے، دیکھو نی میرے ہان دیؤ، میرا جیٹھ پونیاں وٹے، دیکھو نی میرے .......،
دھیلے دی مے روں کرائی، اوہ وی چڑگی چھتے، دیکھو نی میرے ہان دیؤ، میرا جیٹھ پونیاں کتے، دیکھو نی ........،
دھیاں والا جیٹھ، پتاں والا جیٹھ، آ گیا نی،سہاگے ہیٹھ، آ گیا ......،
دھیاں والا جیٹھ، پتاں والا جیٹھ، مینوں آنہدا،توں میرے ولّ ویکھ، مینوں آنہدا ....،
دھائیے، دھائیے، دھائیے، دھرتی پٹّ سٹیئے، جتھے اسیں میلنا جائیے، دھرتی پٹّ ......،
دھاوے دھاوے دھاوے، راہ پٹیالے دے، منڈا پڑھن سکولے جاوے، راہ وچّ کڑی ٹکری،منڈا دل دا حالَ سناوے، جد منڈا فیل ہو گیا،پھر کڑی نوں سینتاں مارے، فیل کراتاں نی تے لمیئے مٹیارے،فیل کراتاں ......
ن
نچّ نچّ نچّ ،نی توں ہولی ہولی نچّ، ڈگّ پوے نہ گانڈھیاں دی کندھ بلیئے، تیرا گدھا سارے لوکاں نوں پسند بلیئے، تیرا گدھا ...........
نچدا پٹولا مینوں بڑا سوہنا لگدا، بھورا نہ لاؤدا پھرتی، نی اس پٹولے نوں سافے نال دی کڑتی، نی اس پٹولے .........
نچن جاندی گاؤن جاندی، مے نہ کسے توں ہاری، نی ادھرو رومال ہلیا، میری ادھرو ہلی پھلکاری، نی ادھرو .......
نکّ وچّ تیرے لونگ تے مچھلی، متھے چمکے ٹکا، نی تیرے مہرے چن امبراں دا، لگدا پھکا پھکا، نی ہتھیں تیرے چھاپا چھلے، بانہی چوڑا چھنکے، نی پھر کدو نچیگی، نچّ لے پٹولا بنکے، نی پھر.......،
نکی ہندی مے رہندی نانکی کھاندی دودھ ملائیاں، نی تردی دا لکّ جھوٹے کھاداں پیری جھانجرا پائیاں، گدھے وچّ نچدی دا دیوے روپ دہائیا، گدھے وچّ........
نانکی چھکّ وچّ آئیاں میلنا، وڈیا گھراں دیاں جائیاں، نی رنگ برنگے لشکن لہنگے، پیری جھانجراں پائیاں، جدھر جاون دھوڑ اڈاون، کی اہنا دے کہنے، نی توں ہاری نہ، ہاری نہ ملوینے، نی توں......،
ہور ویکھو
پنجابی لوک گیت
گٹھ:پنجابی سبھیاچار گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:پنجابی لوکدھارا گٹھ:پنجابی رہتل
کلدیپ ماݨک
کلدیپ ماݨک اک مشہور پنجابی گائیک سین ۔ اوہ دیوَ تھریکے والے دی لکھی کلی، ‘‘تیرے ٹلے توں اوہ صورت دیندھی آ ہیر دی’’ گاؤݨ کرکے جاݨے جاندے نیں ۔ ایہدے تے پنجابیاں نے ایہناں نوں ‘کلیاں دے بادشاہ’ دا خطاب دتا۔
مڈھلا جیون تے ٹبر
کلدیپ ماݨک دا اصل ناں لطیف محمد اے ۔ اوہناں دا جنم 15 نومبر 1951 نوں نکا خان دے گھر پنڈ جلال (بٹھنڈا) وچ ہویا جتھے اوہناں نوں سنگیت وراثت وچ ملیا ۔ اوہناں دے وڈ وڈیرے مہاراجا نابھا، مہاراجا ہیرا سنگھ دے دربار وچ ‘حضوری راگی’ سن ۔ نکا خان وی گائیک سن ۔ ایس لئی گائیکی ول کلدیپ ماݨک دا جھکاء بچپن توں ای سی ۔ کلدیپ ماݨک دا ویاہ سربجیت کور نال ہویا تے دو بچے نیں ؛ بیٹا یدھویر تے بیٹی شکتی ۔ یدھویر وی گائیک اے ۔
گائیکی وچ
گائیکی ول کلدیپ ماݨک دا جھکاء دیکھ ادھیاپکاں نے وی اوہناں نوں پریرت کیتا ۔ ایس توں بعد کلدیپ ماݨک نے استاد خُشی محمد قوال (فیروزپور)’ دا شاگرد بن کے سنگیت دی تعلیم حاصل کیتی۔
کلدیپ ماݨک دا پہلا ای.پی. ریکارڈ ‘پنجاب دیاں لوک گاتھاواں’ ایچّ.ایم.وی (HMV) نے رلیز کیتا۔ سنّ 1976 ’چ کلدیپ ماݨک دا اپنا پہلا ایلّ.پی. (LP) ریکارڈ ‘اک تارہ’ رلیز ہویا، جس وچ ‘تیرے ٹلے توں’ (کلی)، ‘چھیتی کر سرون بچہ’ اتے ‘گڑھ مغلانے دیاں ناراں’ گیت شامل سن۔ اسدا سنگیت کیسر سنگھ نرولا نے دتا۔ اس وچ اکو تار والے ساز ‘تومبی’ دی ورتوں کرن کرکے اس دا نام ‘اک تارہ’ رکھیا گیا۔
بعد وچ کلدیپ ماݨک نے سنگیتکار چرنجیت اہوجا نال کم کرنا شروع کیتا اتے ٭ صاحباں دا ترلا (1978) ٭ صاحباں بنی بھراواں دی (1978) ٭ پنجیباں پا کے نچدی ٭ اچھراں دھاہاں ماردی ٭ یاراں دی کلی ٭ دل ملیاں دے میلے ٭ جگنی یاراں دی، کیسٹاں ریکارڈ کیتیاں۔
پنجابی فلماں وچ
پنجابی فلماں وچ وی کلدیپ ماݨک نے کافی گیت گائے، جنھاں وچ ‘بلویرو بھابی’ ‘روپ شقینن دا’ ‘بغاوت’ ‘وہڑھا لمبڑاں دا’ اتے ‘لمبڑدارنی’ اتیادِ فلماں شامل نے۔ فلم ‘لمبڑدارنی’ دا گیت ‘یاراں دا ٹرکّ بلیئے’ بے حدّ مقبول ہویا۔
تخلص
؛تخلص:- کلدیپ ماݨک دے ناں نال ‘کلدیپ ماݨک ’ تخلص جڑنا اک اتفاق ہی سی۔ کلدیپ ماݨک  نے کسے ویاہ ’تے ‘سہرا’ گایا، اتفاقن اس ویاہ وچ اس ویلے دے پنجاب دے مکھ منتری س. پرتاپ سنگھ کیروں وی آئے ہوئے سن۔ جد اوہناں کلدیپ ماݨک دا ‘سہرا’ سنیا تاں کہن لگے، ‘‘ایہہ منڈا تاں کلدیپ ماݨک  اے ۔ کلدیپ ماݨک !’’ اس توں بعد تخلص ‘کلدیپ ماݨک ’، اوہناں دے ناں نال ہمیشا لئی جڑ گیا ۔
؛ٹیپاں:- ہن تک کلدیپ ماݨک دیاں تقریبن 198 ٹیپاں ریکارڈ ہویاں، جیہناں وچ ایل. پی. ریکارڈ، ای. پی. ریکارڈ تے 41 دھارمک کیسٹاں وی شامل نیں ۔
؛کلیاں:- بے شکّ کلدیپ ماݨک نوں ‘کلیاں دا بادشاہ’ کیہا جاندے، پر اس اپنے گائکی جیون وچ تقریباً 13-14 کلیاں ہی گائیاں۔ ویکھو: کلیاں دی لسٹ
؛گیت کار:- کلدیپ ماݨک ہن تکّ تقریباً 90 گیت کاراں دے گیتاں نوں اپنی آواز دے چکے۔
؛گائکی ’چ ساتھ دین والے:- گائکاں ’چوں کرتار رملا، سریندر شندا، سریندر کوہلی، کیول جلال (بھتیجا) ’تے سو. سرجیت بندرکھیا تے گائیکاں چوں سیما، گلشن کومل، سو. امرجوت کور، سریندر کور، گرمیت باوا، کلونت کومل، پرکاش کور سوڈھی، دل باغ کور تے پرکاش سدھو نے کلدیپ ماݨک نال گایا ۔
؛پہلا پردیسی پھیرا:- 1977-78 وچ پہلی وار کلدیپ ماݨک پردیساں وچ اپݨی گائیکی دا لوہا منوا کے آئے ۔
باہرلے جوڑ
٭ کلدیپ کلدیپ ماݨک دے گیت اتے کلیاں ڈاؤنلوڈ کرو ٭ چھینیں ورگی آواز دا مالک بائی کلدیپ کلدیپ ماݨک کھنڈھ چرچہ
گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں
کالفیا کونسملس
کالفیا کونسملس اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
فنلینڈ خاص
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔
انتظامی طور اتے فنلینڈ 19 ریجناں یاں علاقےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں فن بولی چ مآکنتا تے سونسکا (سویڈن دی بولی) چ لانڈسکاپ آکھیا جاندا اے ۔
فنلینڈ خاص فنلینڈ دے 19 علاقےآں چوں اک علاقہ اے ، اسدا راجگڑھ ترکو شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فن لینڈ دے علاقے گٹھ:فن لینڈ گٹھ:فن لینڈ دےصوبے گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
شنتو
شنتو جپانی لوکاں دا مت اے۔ شنتو دا مطلب اے خدا دی راہ۔
ممتاز محل
ممتاز محل مغل بادشاہ شاہجہاں دی ملکہ سی۔ اودا اصل ناں ارجمند بانو بیگم سی تے ملکہ نور جہاں دی بھتیجی سی۔ اوہ اپریل 1593 نوں آگرہ چ جمی۔ اوہ 19 وریاں دی سی جدوں 1612 چ اودا ویاہ خرم نال ہویا۔ اودے مرن تے شاہجہان نے آگرہ چ تاج محل بنوایا۔ ممتاز محل ( مطلب: محل دا پیارا حصہ) دا اصل ناں ارجمند بانو بیگم دا ودھیرے پرچلت نام ہے۔ ایہناں دا جنم اپریل 1593 'چ آگرہ وچ ہویا۔ ایہناں دے والدعبدالحسن آصف خان اک فارسی سن جونورجہاں دے بھرا سن۔ نورجہاں بعد وچ بادشاہ  جہانگیر دی بیگم بنی۔ 19 سالاں دی عمر وچ ارجمند دا نکاح شاہجہان نال 10 مئی، 1612 وچ ہویا۔ ارجمند شاہ جہان دی تیجی بیوی سی پر چھیتی ہی اوہ اسدی سبھ توں پسندیدہ بیوی بن گئی۔ اوہناں دی موت برھان پور وچ 17 جون، 1631 نوں 14ویں اولاد، دھی گوہر بیگم نوں جنم دندے سمیں ہوئی۔ اوہناں نوں آگرہ وچ تاج محل وچ دفنایا گیا۔
مکتوب حجر
نوشته سنگ مرمر به فارسی نستعلیق: سنگ مرمر دوم: لقراة الحجر انقر الصورة
گٹھ:مشہور زنانیاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:شخصیتاں
بے پاتھ کالج
ہور ویکھو
گٹھ:امریکہ گٹھ:امریکہ دے تلیمی ادارے گٹھ:امریکہ وچ تعلیم
کالفیا نٹنز
کالفیا نٹنز اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
وشنگر
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 63,073 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
کالفیا تھالنڈیکا
کالفیا تھالنڈیکا اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
بینٹلے یونیورسٹی
ہور ویکھو
گٹھ:امریکہ دے تلیمی ادارے گٹھ:امریکہ وچ تعلیم گٹھ:یونیورسٹیاں
گوئیانگ
گوئیانگ ( آسان کیتی چینی بولی چ: 贵阳، روایتی چینی بولی چ: 貴陽) چین دی گوئیژو ریاست دا راجگڑھ اے۔ گوئیانگ، گوئیژو ریاست وشکارلے علاقے وچ   نانمنگ دریا، جہڑا وو دریا دا معاون دریا اے ، دے کنڈھے تے آباد اے ۔شہر دی سمندر تو اچائی 1،000 میٹر۔ اسدا رقبہ 8،034 مربع کلومیٹر اے:۔ ایہہ چین دا اک شہر اے|
تریخ
ایہہ شہر یوانگ کل نے سبھتوں پہلاں 1283 وچ آباد کیتا۔اس دا اصل ناں سی شونیوآن (順元)، بھاؤ یوآن دا وفادار (منگول راجا)۔
اصل چ اس علاقے چ غیر-چینی رہندے سن۔ سوئی گھرانے (581-618) دی اتھے حکومت سی، اتے تنگ گھرانے (618-907) دی ریاست سی۔ اتھے، جدکہ، پہلاں فوجی چونکیاں توں علاوہ کجھ نہیں سی، اتے یوآن (منگول) دے 1279 دے ہلے توں بعد ستا تے قابض ہون تے اسنوں فوج دے "دمن دفتر"  بنا دتا گیا۔ اسی سمیں چینی وی اتھے آئے۔ منگ (1368-1644) اتے کنگ (1644-1911) گھرانے دے سمیں دے دوران، قصبہ دمن دا  بن گیا، اس دا ناں "گیانگ" مشہور ہویا۔
چینی-جاپانی جنگ (1937-45)، گیانگ صرف گھٹ ترقی والیاں ریاستاں دا راجگڑھ سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ماسکو سٹیٹ یونیورسٹی
ہور ویکھو
گٹھ:روس گٹھ:روس دیاں یونیورسٹیاں
جسوندر (غزل گو)
جسوندر، پنجابی دا اگھا غزل گو اے۔ اس دے غزلیہ مجموعا اگربتی  نوں ساہت اکادمی ایوارڈ مل چکیا اے۔ اوہ کتے وجوں انجینیئر ہے اتے روپڑ تھرمل پلانٹ وکھے لگ بھگ تنّ دہاکیاں توں ودھ سماں کرمچاری رہیا۔ ہن اوہ سیوا مکت ہو چکیا اے۔
اس دے اپنے کتھن مطابق: "غزل رچنا میرے لئی صرف شوق نہیں ہے سگوں میری سماجی سچائی مورت دا اونا ہی پیڈا اچار ہے جنا کہ ہور کِسے شعری صنف جاں نظم وچّ ہُندا اے۔"
زندگی
جسوندر دا جم 15 دسمبر 1956 نوں کلالوالا ، ضلع بٹھنڈا وچ پیؤ سردار بھگونت سنگھ تے ماں سری متی گردیو کور دے پریوار وچّ ہویا۔
غزل
اسیں دل چھڈّ گئے ہوئیے اجیہا وی نہیں لگدا۔ پتہ نئیں پھیر کیوں ساڈا کتے وی جی نہیں لگدا۔
کدے لگدے نے تارے، پھلّ، پنچھی اپنے ورگے، کدے شیشے ‘چ اپنا عکس اپنا ہی نہیں لگدا۔
کویں اک نام دیئیے اس ‘چ سبھ رشتے سموئے نے، لہو وچ درد جو گھلیا ہے ساڈا کی نہیں لگدا۔
کسے نوں جگ رہی ہر چیز ‘چوں سورج نظر آوے، کسے نوں پنیاں دا چن وی اصلی نہیں لگدا ۔
جدوں تک ہوش آؤندی کجھ نہیں بچدا سنبھالن نوں، پتہ مٹھی ‘چوں کردی ریت دا چھیتی نہیں لگدا۔
گھڑی وچ نقص ہے جاں وکت ہی بیوکت ہو چلیا، سویرا ہو گیا پر دن تاں چڑھیا ہی نہیں لگدا۔
چھڑے جد کمبنی خواباں ‘چ اس ویلے سمجھ آؤندی، کہ پالا صرف کھلھیاں باریاں وچدی نہیں لگدا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی شاعر
بابا بڈھا جی
بابا بڈھا جی دا جم بھائی سگھا دے گھر مائی گوراں دی ککھوں، پنڈ کتھو ننگل، ضلع امرتسر وچ ہویا۔ ماپیاں نے اوہناں دا ناں بوڑا رکھیا۔ کجھ چر مگروں اوہناں دے ماپے پنڈ رمداس آ وسے۔ اوہ بعد وچ مجھاں دے واگی بنے۔ جد اوہ باراں ورھیاں دے سن، تد گرو نانک رمداس پنڈ دے پاس آ ٹکے۔ بوڑا جی مجھاں چاردے اتھے آ گئے اتے اوہناں گرو جی دا پیغام سنیا۔ بعد وچ اوہ روز گرو جی کول آؤندے اتے اوہناں دا تعلیمات سندے اتے اوہناں واسطے دودھ لیا کے نذر کردے۔ اک دن گرو جی نے بوڑا جی نوں اوہناں بارے پچھیا اتے گرو جی نے بوڑا جی دے جواب سن کے کیہا کہ 'توں ہیں تاں بچہ، پر گلاں بڈھیاں والیاں کردا ہیں۔ توں بچہ نہیں، توں بڈھا ہیں۔' اس دن توں بوڑا جی دا ناں 'بڈھا جی' پے گیا۔ سکھ اوہناں نوں پیار نال بابا بڈھا جی آکھدے ہن۔
بڈھا جی نے سکھی دھارن کیتی، اتے گرو نانک دیوَ جی دے سکھ بن گئے۔ اوہ سارا دن سنگتاں دی سیوا کردے، کھیتاں وچ جا کے کھیتی-باڑی دا کم وی نبھاؤندے اتے نام جپدے رہندے۔ اوہناں نے اپنا جیون سکھاں لئی نمونہ بنایا اتے گرو جی دے 'نام جپن، کرت کرن تے ونڈ کے چھکن' دی تعلیمات نوں کما کے دکھایا۔ گرو نانک دیوَ جی اوہناں اپر بہت پرسن سن، اتے جدوں گرو جی نے گرگدی گرو انگد دیوَ جی نوں سونپی، تاں گرو جی نے گو‌ریائی دی رسم بابا بڈھا جی پاسوں ادا کروائی۔ مگروں تیجی، چوتھی، پنجویں تے چھیویں پاتشاہی نوں گرتا دی رسم وی بابا بڈھا جی ہی کردے راے۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:سکھ
صوبہ پھیچٹ
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
صوبہ پھیچٹتھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ پھیچٹ شہر اے ۔
منائس انڈرسونی
منائس انڈرسونی اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
شنگھائي جیاؤتونگ یونیورسٹی
ہور ویکھو
گٹھ:چین گٹھ:چین دے تعلیمی ادارے گٹھ:چین وچ تعلیم
ویرامگام
‎ ویرامگام  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 55,821 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
آپریشن دوارکا
آپریشن دوارکا پاک بحریہ ولوں 7 ستمبر 1965 نوں بھارتی ساحلی شہر دوارکا وچ کیتا جانے والا آپریشن سی۔ ایہ پاکستانی بحریہ دا کسے وی پاک بھارت جنگ وچ پہلا استعمال سی۔
7 ستمبر 1965 نوں پاک بحریہ دے جنگی جہاز حفاظتی گشت اُتے مامور سن کہ انہانوں جنوبی دوارکا توں مغرب وچ 120 میل ودھ کے شام 6 بجے تک پوزیشن سنبھال لینے دی ہدایات ملیاں۔ انہاں دے ریڈار سٹیشن نوں ابتدائی طور اُتے بمباری دا ہدف دتا گیا۔ ٹکٹیکل کمانڈ دے آفیسر پی این ایس بابر اُتے سوار ہوئے تے فوری فائرنگ دی ہدایت نوں حتمی شکل دتی تے انہاں نے جاندے ہوئے دوسرے جہازاں نوں وی ہدایت فراہم کیتیاں۔ اپنے منصوبے دے مطابق پاک بحریہ دے 7 جہازاں دے گروپ نے فائرنگ پوزیشن اُتے نصف شب نوں پہنچ کے پوزیشن سنبھال لئی تے انہاں دے نال 27 گنز سن۔ اک کروز بابر دے کول 5.25″ ٹورٹس، دو جنگی کلاس ڈسٹرائرز، پی این ایس خیبر تے بدر دے کول 4.5″ ٹورٹس سن۔ تن چوکر کلاس 4.5″ ڈسٹرائرز مونٹنگذ سن۔ اک فریگیٹ ٹیپو سلطان 4″ مونٹنگز سی۔ گہری اندھیری رات تے مکمل بلیک آؤٹ وچ ریڈار دی مدد نال فائرنگکیتی جاندی سی۔ جہازاں نے شمال مغرب دی جانب رخ کیتا تاکہ تمام گناں توں بیک وقت فائرنگ نوں ممکن بنایا جا سکے۔ چند منٹاں وچ انہاں نے 50 ،50 راؤنڈز فائر کیتے۔ اس آپریشن وچ اک پاسے تاں بھارت دا کراچی اُتے حملے دا منصوبہ ناکام بنا دتا گیا تاں دوسری جانب دو بھارتی افسر تے 13 سیلزر ہلاک ہوئے۔ اس حملے وچ رن وے نوں وی مکمل طور اُتے تباہ کر دتا گیا سی جدوں کہ انفراسٹرکچر تے سیمنٹ فیکٹری نوں وی راکھ دا ڈھیر بنا دتا گیا سی۔
اس جنگ وچ پاک بحریہ نوں امریکی آبدوز غازی دی شکل وچ بھارت اُتے سبقت حاصل سی تے ایسی آبدوز پورے خطے وچ موجود نہ سی۔
حوالے
گٹھ:پاک بحریہ گٹھ:پاک بھارت جنگ 1965 گٹھ:پاک بھارت لڑائیاں گٹھ:پاک فوج
تھل نہر
تھل نہر پنجاب دے صحرائے تھل وچ زیر تعمیر اک نہر اے جیہدا مقصد اس علاقے نوں سیراب کر کے سر سبز زرعی علاقے وچ تبدیل کرنا اے ۔
برلسن کاؤنٹی
برلسن امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
تھل نہر
1919 وچ جنگ عظیم اول توں مگروں برٹش حکومت نے کچھ ہور پروجیکٹاں سمیت اک تھل نہر دا پراجیکٹ وی تیار کیتا سی پَر ایہدے اُتے عملدرآمد دی نوبت نئیں آئی ۔ آخرکار 16 اگست 2001 نوں صدر جنرل پرویز مشرف نے تھل نہر دی تعمیر دا افتتاح کر دتا ۔ اس نہر دا اک حِصا مکمل ہو گیا اے تے باقی دی تعمیر جاری اے ۔
برلسن کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکساس دیاں کاؤنٹیاں
تھل نہر
ایہہ نہر دریائے انڈس اُتے بݨے چشما بیراج توں توں نِکلدی اے ۔ چشما بیراج 1960 دے انڈس طاس معاہدے توں بعد بݨایا گیا ۔ تھل نہر دریائے انڈس دے بروبرابر چلدی اے ۔ ایہ ضلع خوشاب ، ضلع بھکھر ، ضلع لئیا تے آلے دوآلے دے علاقے نوں پاݨی دیندی اے ۔ ایہدیاں بہت ساریاں ڈسٹری بیوٹریز (شاخاں) نیں ، جیہڑیاں تونسہ پنجند لنک نہر تک چلیاں جاندیاں نیں ۔ اس نہر دے بݨݨ نال دریائے جہلم تے دریائے انڈس دے درمیان وچ واقع صحرائے تھل لہندے علاقے نوں کافی فائدا ہویا اے تے لوکاں دی معاشی تے سماجی ترقی ہوئی اے ۔
گٹھ:پنجاب دیاں نہراں گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں گٹھ:پنجاب دا جغرافیا گٹھ:پنجاب وچ آبپاشی گٹھ:پنجاب دا نہری نظام
مظفرگڑھ نہر
ایہہ نہر سندھ دریا توں کھبے  پاسیوں تونسہ بیراج توں نکلدیاں اے  اتے ضلع مظفر گڑھ    نوں پانی دندی اے ۔
منائس کوسٹالس
منائس کوسٹالس اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
لوگبروہ یونیورسٹی
لوگبروہ یونیورسٹی برطانیہ دے نگر لوگبروہ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
جوگا سنگھ
جوگا سنگھ (1942- 20 جنوری 1999) پنجابی شاعر سی۔ اسنے سہج شاستر نال سنبندھت ترجمے دا وی کجھ کم کیتا۔ اوہ مارکسزم درشٹی(نظریہ) دا قایل سی۔ اسدا ناں نکسلی لہر توں پربھاوت کویاں وچّ گنیا جاندا ہے۔
جیونی
جوگا سنگھ دا جم ضلع برنالہ (اس سمیں ضلع سنگرور) دے اک پنڈ کاہنیکے چ (1942) نوں ہویا۔ اسدی یاد وچّ جوگا سنگھ کاہنیکے سمرتی کلبّ، برنالہ بنیا ہویا ہے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی شخصیتاں
تربیلا ڈیم
تربیلا ڈیم ہزارا وچ راولپنڈی توں 80 کلومیٹر دور اتلے لہندے وچ انڈس دریا تے بنایا گیا اے جو 1974 وچ مکمل ہویا ۔ ایہہ ڈیم 470 فٹّ اچا اے، جس دا ریزروائر 80 کلومیٹر لمبا اے ۔ ایہہ 2400 میگاواٹ بجلی پیدا کردا اے ۔ ڈیم دی لمبائی 9000 فٹّ اے ۔
پاݨی دا بحران
تقسیم دے وقت زیراں سندھ تے اس دے معاون دریاواں اُتے انگریزاں دا تشکیل دتا ہويا آبپاشی دا نظام دو حصےآں بٹ چکيا سی ۔ پاکستان نو‏‏ں پانی دے حوالے تو‏ں بھارت د‏‏ی بالادستی دا سامنا سی ۔ پاکستان جان چکيا سی کہ اس نے جے پانی د‏‏ی مناسب مقدار نو‏‏ں کنٹرول نئيں کیہ تاں جلد اوہ خشک سالی دا شکار ہوک‏ے تباہ اوہ برباد ہوجائے گا ۔ کیو‏ں کہ اس دے تمام دریا بھارت دے زیر کنٹرول علاقہ تو‏ں گزر کر پاکستان آندے سن ۔ لیکن دریائے سندھ جو پانی دے حوالے تو‏ں اک وڈا دریا اے تے لداخ دے علاقہ وچ بھارت دے زیر تسلط علاقے تو‏ں لنگھدا اے ۔ جتھ‏ے اس دا منہ موڑنا بھارت دے لئی ناممکن سی ۔ جے سندھ دریا اُتے بند بنھ کر اس دے پانی دا ذخیرہ ک‏ے لیا جائے تاں پانی دا مسلہ بہت حد تک حل ہوجائے گا ۔
جگہ د‏‏ی تلاش
سب تو‏ں مسلہ جگہ دا سی تے اس دے لئی سکردو د‏‏ی وادی تے بھاشاہ اُتے وی غور کیتا گیا مگر انہاں دے انتخاب وچ کئی مسلے سن ۔ انہاں وچ بھاری مشینری دا اوتھ‏ے پہچانا ، ہزاراں مزدوراں د‏‏ی ٹرانسپورٹ تے ضروری دیکھ بھال وی بہت وڈے مسلے سن ۔ اس وقت تک ایتھ‏ے سڑک د‏‏ی تعمیر نئيں ہوئی سی ۔ فیر ایہ جگہ ایسی سی جو زلزلاں د‏‏ی زرد وچ رہندی سی تے دور افتادہ سی ۔ انہاں مسلاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں رد کر دتا گیا ۔ اگرچہ ایتھ‏ے ڈیم بنانے دا سب تو‏ں وڈا فائدہ ایہ سی کہ پانی گاد تے تلچھٹ تو‏ں قدرے پاک رہندا ۔ ڈیم د‏‏ی تعمیر دے لئی تے دوسرے تھ‏‏اںو‏اں وی زیر بحث آئے ۔ زیراں حصے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ دو مقام ایداں سن جتھ‏ے ڈیم د‏‏ی تعمیر ہوسکدی سی ۔ لیکن اس دے لئی اک وڈے قابل کاشت رقبہ د‏‏ی قربانی دینی ہُندی ۔ آخر کار چودہ سال تک اس مسلہ دا بغور جائزہ لینے دے بعد جیالوجسٹ ، ہائیڈرولوجست تے اکانومسٹ اس نتیجے اُتے پہنچے کہ بہاوَ د‏‏ی سمت وچ آخری بلند پہاڑیاں دے فوراً موزاں جگہ تربیلہ اے ۔ جتھ‏ے پہنچنا دوسری جگہاں د‏‏ی نسبت آسان اے ۔ کیو‏ں کہ ایہ جگہ اسلام آباد تو‏ں صرف چالیس میل دے فاصلے اُتے اے ۔ بہاوَ د‏‏ی جانب زیراں علاقہ جات د‏‏ی نسبت اُتے د‏‏ی گھاٹیاں نو‏‏ں بھر کر جھیل بنانا زیادہ موزاں ہوسکدا اے ۔ کیو‏ں کہ اس طرح کم تو‏ں کم زرعی زمین زیر آب ہوئے گی ۔ تربیلہ دے انتخاب وچ اک وڈا نقصان وی سی ۔ جدو‏ں ایتھ‏ے سندھ دریا ایتھ‏ے پہنچدا اے تاں اس دے پانیاں وچ بے پناہ گاد تے تلچھٹ شامل ہوچک‏ی ہُندی اے ۔ ایہ گاد تلچھٹ جو دریاواں نو‏‏ں بھر دیندے نيں ۔ سورج د‏‏ی گرمی ، پالیا ، نمی تے ہويا جو پہاڑاں تو‏ں نبر آزما ہُندی رہندی اے ۔ جس دے نتیجے وچ پتھریلی تے سخت چٹاناں دے وڈے وڈے ٹکرے اپنی جگہ تو‏ں علحیدہ ہوک‏ے پھسلتے ہوئے دریا وچ آڈگدے نيں ۔ ایہ ٹکرے دریا دے پانی د‏‏ی رگڑ دے عمل تو‏ں باریک باریک زرات وچ تبدیل ہوجاندے نيں ۔ جدو‏ں دریا نو‏‏ں روکیا جاندا اے تاں اس تو‏ں پانی د‏‏ی رفتار کم ہوجاندی اے تے پانی وچ شامل گاد تے تلچھٹ تھلے بیٹھنا شروع ہوجاندی اے تے جھیل اس گاد تو‏ں بھر کر پانی دا ذخیرہ کرنے دے قابل نئيں رہندی اے ۔ آزادی دے بعد مشرقی دریاواں تو‏ں پانی د‏‏ی بھارت د‏‏ی بندش د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان وچ زراعت پانی د‏‏ی قلت دا شکار سی تے اسنو‏ں زبردست خطرہ لاحق ہو گیا سی ۔ اس خطرے تو‏ں نمٹنے دے لئی حکومت پاکستان نے ملک وچ ڈیم بنانے دا منصوبہ مرتب کیتا ۔ انہاں وچو‏ں اک دریائے سندھ اُتے ڈیم تعمیر کرنے دا منصوبہ سی ۔ جس دے لئی اٹک، کالاباغ تے تربیلا دے علاقےآں دا جائزہ لیا گیا ۔ آخر 1952ء وچ تربیلا دے مقام نو‏‏ں بند د‏‏ی تعمیر دے لئی موزاں قرار دتا گیا ۔ اس ڈیم د‏‏ی تعمیر دا مطلب سی کرہ ارض دے اس حصہ د‏‏ی ساخت نو‏‏ں تبدیل کرنا سی ۔ ڈیم دا پشتہ تیار کرنے دے لئی نہر پانامہ دے لئی خاکنائے پانامہ تو‏ں کھودتی گئی مٹی د‏‏ی مقدار د‏‏ی دو تہائی مٹی د‏‏ی درکار سی ۔ ایہ پشتہ تقریباً دو میل لمبا تے دریا د‏‏ی گزر گاہ تو‏ں 500 فٹ بلند کرنا سی ۔ اس دے لئی 186 ملین مٹی تے چٹاناں درکار سن ۔ جس وچو‏ں تقریباً ادھی مٹی سرنگاں تے پانی بہنے دے رستےآں د‏‏ی کھودائی تو‏ں حاصل ہونی سی تے باقی ماندہ تے جگہاں تو‏ں کھود کر لانی سی ۔ تن ملین کیوبک گز کنکریٹ د‏‏ی ضرورت سی ۔ ڈیم دے اُتے دریائے سندھ نے پنجاہ میل پِچھے تک جتھ‏ے اس د‏ی گھاٹی د‏‏ی چورائی سو گز تو‏ں کم اے جھیل د‏‏ی صورت اختیار کردے ہوئے گیارہ ملین پانی دا ذخیرہ کرنا سی ۔ سیلاب دے موسم وچ یا جدو‏ں مون سون بارش د‏‏ی وجہ تو‏ں جھیل د‏‏ی سطح بلند ہوجائے یا بالائی علاقہ وچ کسی گلیشر دے ٹوٹنے تو‏ں پانی وچ اچانک اضافہ ہوجانے د‏‏ی صورت وچ ذیلی آبی راستے دے اضافی پانی نو‏‏ں ڈیم دے تھلے روايتی گزرگاہ وچ سُٹ دین گے ۔
عالمی امداد
تربیلا ڈیم اک کثیر المقاصد ڈیم اے جو منگلا بند تو‏ں دو گنیا ، اسوان ڈیم مصر تو‏ں تن گنیا تے دنیا وچ مٹی د‏‏ی بھرائی دا سب تو‏ں وڈا بند اے ۔ اس دے لئی بین الاقوامی ادارےآں تے دوست ملکاں تو‏ں فنی و مالی تعاون د‏‏ی اپیل کيتی گئی ۔ 1967ء وچ عالمی بینک نے اس ڈیم د‏‏ی تعمیر د‏‏ی منظوری دے دتی ۔ 1968ء وچ تربیلا ترقیا‏ت‏‏ی فنڈ قائم کیتا گیا ۔ جس دے لئی عطیات دے علاوہ فرانس ، اٹلی ، برطانیہ، کینڈا تے عالمی بینک نے قرضے وی منظور کیتے ۔ اسی سال تن اطالوی تے تن فرانسیسی کمپنیاں اُتے مشتمل اک کنسورشیم تربیلا جائنٹ و نیچر نو‏‏ں بند د‏‏ی تعمیر دا ٹھیکا دتا گیا ۔ 1969ء وچ کنسورشیم وچ جرمنی تے سوءٹزرلینڈ د‏‏ی ست کمپنیاں دا گروپ وی شامل ہو گیا ۔ نومبر 1971ء وچ ایہ بند پایہَ تکمیل نو‏‏ں پہنچیا تے 1977ء وچ اس نے کم شروع کر دتا سی ۔ اُتے اسنو‏ں مکمل تکمیل 1984ء وچ ہوئی تے اس د‏ی لاگت 149 بلین ڈالر سی ۔
مقاصد
تربلا ڈیم دا بنیادی مقصد آبپاشی دے استعمال دے لئی پانی دا ذخیرہ کرنا سی ۔ اس دے علاوہ ہور مقاصد یعنی بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے سیلاب د‏‏ی روک تھام سی ۔ اس دے ذریعہ گلیشر دے پگھلنے تے سندھ دریا سیلاب تو‏ں تحفظ فراہ‏م کیہ گیا سی ۔ اس دے ست دروازےآں وچ 650,000 کیوسک د‏‏ی خارج ہونے والی صلاحیت اے ۔ اس علاوہ اس دے نو خصوصی دروازےآں دے ذریعہ 850,000 کیوسک سیلابی پانی نو‏‏ں خارج کر سکدا اے ۔ اس ڈیم وچ پانی نو‏‏ں ذخیرہ کرنے د‏‏ی صلاحیت دے لحاظ تو‏ں دنیا وچ دوسرا سب تو‏ں وڈا ڈیم اے ۔ اس وچ پانی نو‏‏ں ذخیرہ کرنے د‏‏ی صلاحیت 169;46;600 مربع کلومیٹر اے یعنی 450 کلومیٹر تو‏ں اے ۔ اس د‏ی جھیل د‏‏ی گہرائی1,550 ft تو‏ں زیادہ تے اس دا قابل استعمال پانی 11,62 ملین ایکڑ فٹ اے تے اس وچ بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی صلاحیت 9,68 میگاواٹ اے ۔ اس دے بند د‏‏ی لمبائی 9 ہزار فٹ ، زیادہ تو‏ں زیادہ اونچائی 485 فٹ (147 میٹر) تے گنجائش 18,60,00,000 ایکڑ فٹ (229مکعب کلومیٹر( اے ۔ دریائے سندھ تے اس دے معاون دریاءاں دا اوسط مجموعی بہاءو تقریباً 208 مکعب کلومیٹر اے ۔ اس وچ لکھاں ایکڑ اراضی سیراب ہو سکدی اے ۔ دریا دے کبھے کنارے اُتے 45 فٹ قطر د‏‏ی چار سرنگاں نيں ۔ پہلی تے دوسری سرنگ بجلی پیدا کرنے والے یونٹاں تو‏ں منسلک اے ۔ تیسری سرنگ دا مقصد وی بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر اے ۔ چوتھ‏ی سرنگ ;200;بباشی دے مقصد دے لئی اے ۔ اس منصوبے اُتے 10;44\44;00,00,000 روپیہ صرف ہويا ۔ بند تو‏ں آبپاشی تے بجلی دے علاوہ مچھلی د‏‏ی صنعت تے سیاحت وغیرہ نو‏‏ں وی فروغ حاصل ہويا اے ۔ بعد وچ اسی ڈیم تو‏ں اک نہر کڈ ک‏ے غازی بروتھا دے مقام بعد وچ ہور ٹربائناں لگیا کر بجلی پیدا کيتی جاندی اے ۔
بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر
ہائیڈرو پتے پلانٹ دا ٹرکبھے سجے نيں تے ایہ 14 نيں ۔ ایہ پلانٹ 3،478 میگاواٹ بجلی پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں ۔ ہر سرنگ اُتے 175 میگاواٹ دے چار جنریٹر 1977 نصب کیتے گئے سن ۔ انہاں سرنگاں می 175 میگاواٹ جنریٹرز دو ، چار 1982ء وچ تے 1985ء وچ باقی دو نصب کیتے گئے ۔ 432 میگاواٹ دے چار چار جنریٹر 1992ء وچ انہاں سرنگاں وچ نصب کیتے گئے سن ۔ سجے کبھے دے سجے کنارے د‏‏ی وادی د‏‏ی دیوار جانب چار سرنگاں د‏‏ی تعمیر د‏‏ی گئیاں نيں ۔ انہاں وچ تِناں سرنگاں نو‏‏ں ہائیڈرو پتے دے مقصد دے لئی بنایا گیا اے ۔ جدو‏ں کہ چوتھ‏ی سرنگ دے پانی نو‏‏ں آبپاشی دے لئی اے ۔ جدو‏ں کہ دریا دے کبھے کنارے اُتے پنجويں سرنگ د‏‏ی جارہی اے ۔ ایہ 1976ء وچ آپریشنل بن گیا تے بنیادی طور اُتے آبپاشی مقاصد دے لئی استعمال کیتا جاندا اے ۔
ویارا
‎ ویارا  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
تربیلا ڈیم
فوائد تے نقصانات
اس ڈیم د‏‏ی تعمیر تو‏ں دریا دے نچلے حصے اُتے پانی و بجلی د‏‏ی پیدا د‏‏ی وجہ پاکستان مثبت اثرات مرتب ہوئے ۔ اُتے پانی د‏‏ی وجہ تو‏ں سندھ و پنجاب وچ سیم و تھور جداں مسلہ وی پیدا ہوئے ۔ لیکن سب تو‏ں زیادہ ہولناک اثرات اس ڈیم د‏‏ی زمیناں اُتے مرتب ہوئے ۔ انہاں نو‏ں اپنی آبائی علاقےآں تو‏ں در بدر ہوک‏ے دوسری جگہاں اُتے نويں سرے تو‏ں اپنی زندگیاں نو‏‏ں شروع کرنا پڑاں ۔
ویارا
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 39,789 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
تربیلا ڈیم
ماخذ
گوگل تربیلا ڈیم
ہور دیکھو
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:نہراں
نارتھیمپٹن یونیورسٹی
نارتھیمپٹن یونیورسٹی برطانیہ دے نگر نارتھیمپٹن چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
صوبہ پھٹسانولوک
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
صوبہ پھسٹانولوک تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ پھسٹانولوک شہر اے ۔
ISO 3166-1
دیشاں دی سوچی ISO 3166-1
تھلواں کریلیا
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔
انتظامی طور اتے فنلینڈ 19 ریجناں یاں علاقےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں فن بولی چ مآکنتا تے سونسکا (سویڈن دی بولی) چ لانڈسکاپ آکھیا جاندا اے ۔
تھلواں کریلیا فنلینڈ دے 19 علاقےآں چوں اک علاقہ اے ، اسدا راجگڑھ لاپینرانتا شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فن لینڈ دے علاقے گٹھ:فن لینڈ گٹھ:فن لینڈ دےصوبے گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
ڈیرا غازی خاں نہر
ایہہ نہر سندھ دریا توں سجے پاسیوں تونسہ بیراج توں نکلدیاں اے  اتے ضلع ڈیرہ غازی خان    نوں پانی دندی اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں
منائس گریگورئی
منائس گریگورئی اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
جزیرہ جیکل دا عفریت
دی کری ایچر فروم جیکل آئیس لینڈ (جزیرہ جیکل دا عفریت) اک کتاب دا ناں اے جسنو‏ں G. Edward Griffin نے لکھیا تے 1994ء وچ چھپی سی۔ اس وچ انہاں حالات دا ذکر اے جنہاں دے تحت امریکی ڈالر چھاپنے والے نجی ادارے فیڈرل ریزرو نو‏‏ں بنایا گیا جو ہن امریکی حکومت اُتے درپردہ حکومت کردا ا‏‏ے۔
بینکاراں د‏‏ی دھمکی
جب انیہويں صدی دا اختتام ہويا اس وقت دنیا بھر دے کاغذی کرنسی چھاپنے والے مختلف بینکار متحد ہونا شروع ہوئے۔ اوہ جاندے سن کہ جے دنیا بھر وچ ہارڈ کرنسی د‏‏ی جگہ کاغذی کرنسی دا رواج مستحکم ہو جائے تاں اوہ کس قدر امیر بن سکدے نيں تے پوری دنیا اُتے اپنی درپردہ حکمرانی قائم ک‏ر سکدے نيں۔ اس وقت امریک‏‏ا وچ کوئی سینٹرل بینک نئيں سی تے امریک‏‏ا دے بوہت سارے وڈے بینک اپنی کاغذی کرنسی خود جاری کردے سن ۔ روتھشیلڈ تے جیکب شیف نے چیمبر آف کامرس نیویارک وچ ایہ دھمکی دتی کہ جے ساڈے پاس کریڈٹ جاری کرنے والا سینٹرل بینک نئيں ہوئے گا تاں اس ملک وچ بدترین کرنسی دا بحران آ جائے گا۔
اسٹاک مارکیٹ نو‏‏ں ڈبونا
1907ء وچ جے پی مورگن نے اپنے ساتھیاں دے نال مل دے اسٹاک مارکیٹ نو‏‏ں ڈبو دتا۔ اوہ جاندے سن کہ بوہت سارے چھوٹے بینک فریکشنل ریزرو بینکنگ دے تحت کم ک‏ر رہ‏ے نيں تے انہاں دے پاس اک فیصد وی سرمایہ نئيں ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ چند دن دے اندر ہی پورے امریک‏‏ا وچ آئے دن بینک رن ہونا شروع ہو گئے۔
اب مورگن صاحب سامنے آئے تے انہاں نے عوام وچ اعلان کیتا کہ اوہ انہاں ڈوبتے ہوئے بینکاں نو‏‏ں سہارہ دین گے۔ جو گل انہاں نے نئيں بتائی اوہ ایہ سی کہ اوہ ایہ رقم خود تخلیق کرن گے۔ تے اس دے بعد اک حیرت انگیز گل ہوئی۔ کانگریس نے انہاں نو‏ں ایسا کرنے د‏‏ی اجازت وی دے دت‏ی۔ مورگن نے 20 کروڑ ڈالر چھاپے تے اس وچو‏ں کچھ دوسرےآں نو‏‏ں قرض دیے۔ اس طرح عوام دا کاغذی کرنسی اُتے اعتماد وی بحال ہويا تے وڈے بینکاں د‏‏ی اجارہ داری وچ وی اضافہ ہويا۔
ایلڈرچ دا دورہ یورپ
مسٹر جے پی مورگن ہن امریک‏‏ا وچ اک ہیرو دا درجہ اختیار کے چکيا سی ۔ ووڈ ورڈ ولسن نے وڈے فخر تو‏ں کہیا کہ ایہ سارا بحران نہ آندا جے ساڈے ملک دے معاملات طے کرنے دے لئی جے پی مورگن جداں چھ ست آدمیاں د‏‏ی اک کمیٹی بنا دتی جاندت‏ی۔
جزیرہ جیکل وچ خفیہ ملاقات
اس میٹننگ وچ رازداری اپنی انتہا نو‏‏ں سی۔ مہماناں نو‏‏ں وی ایہ تاکید سی کہ کسی نو‏‏ں وی انہاں دے خاندانی ناں تو‏ں نہ پکاراں جداں کہ عام طور اُتے ہُندا اے بلکہ صرف ابتدائی ناں تو‏ں مخاطب کرن تاکہ نوکراں نو‏‏ں وی پتہ نہ چلے کہ ایتھ‏ے کون کون آیا ہويا ا‏‏ے۔ کئی سالاں دے بعد 9 فروری 1935ء دے ہفتے دے "ایوننگ پوسٹ" دے شمارے وچ فرینک وانڈرلپ نے جو نیشنل سٹی بینک دا صدر سی، تے جو اس محفل وچ شریک سی، انکشاف کیتا کہ اساں سخت رازداری اس لئی برتی کہ جے ایہ سب پتہ چل جاندا کہ اساں مل دے ایہ مسودہ قانون بنایا اے تاں ایہ کدی وی کانگریس تو‏ں پاس نہ ہُندا۔
1910ء تک پچھلے دس سالاں وچ امریک‏‏ا وچ بینکاں د‏‏ی تعداد دگنی ہو ک‏‏‏ے 20 ہزار تک پہنچ چک‏ی سی۔ جون ڈی روکفیلر دا کہنا سی کہ "مسابقت عذاب اے "۔
ایلڈرچ دا اعتراف
سینیٹر نیلسن ایلڈرچ نے بعد وچ اک میگزین وچ اعتراف کیتا کہ "اس قانون دے پاس ہونے تو‏ں پہلے نیویارک دے بینکار صرف نیویارک د‏‏ی دولت اُتے کنٹرول رکھدے سن ۔ ہن اسيں پورے ملک د‏‏ی دولت اُتے کنٹرول رکھدے نيں"۔ اس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سازش ک‏ر ک‏ے ایہ قانون بنانے دا اک مقصد بینکاں نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لانا سی تے دوسرا مقصد امریک‏‏ا د‏‏ی انڈسٹری نو‏‏ں اپنے قابو وچ رکھنا سی کیونکہ امریک‏‏ا وچ معیشت اِنّی مضبوط سی کہ بہت ساری کمپنیاں اپنے منافع تو‏ں دوسری نويں کمپنی بنا لیندی سن تے وڈے بینکاں تو‏ں قرضہ نئيں لیندی سن۔ درحقیقت پچھلے دس سالاں وچ 70 فی صد کمپنیاں قرض لئی بغیر وجود وچ آ گئی سن تے وڈے بینکار نئيں چاہندے سن کہ ایسا ہُندا رہ‏‏ے۔ جیکل آئی لینڈ کلب ہوٹل دے کانفرنس روم وچ اس گل اُتے وی وڈی بحث ہوئی کہ اس نويں سنٹرل بینک دا کیہ ناں ہوئے۔ سینیٹر ایلڈرچ دا اصرار سی کہ ناں وچ لفظ "بینک" نہ ہوئے۔ وار برگ چاہندا سی کہ اس قانون دا ناں "نیشنل ریزرو بل" یا "فیڈرل ریزرو بل" ہونا چاہیے تاکہ ایہ اندازہ نہ ہونے پائے کہ ایہ اک نجی ادارہ ا‏‏ے۔ لیکن سینیٹر نیلسن ایلڈرچ دے اصرار اُتے اسنو‏ں "ایلڈرچ بل" دا ناں دتا گیا۔ نو روز تک ہر پہلو تو‏ں اس پلان دا جائزہ لیا گیا تے فیر ایہ لوگ منتشر ہو گئے۔
سینیٹ نو‏‏ں دھوکا
جب ایہ بل منظوری دے لئی کانگریس وچ پیش ہويا تاں وڈی جلدی اندازہ لگیا لیا گیا کہ ایہ بینکاراں دے مفاد وچ ا‏‏ے۔ بحث دے دوران وچ ری پبلکن چارلس لنڈبرگ نے کہیا کہ "ایلڈرچ دا منصوبہ وال اسٹریٹ دا منصوبہ ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ہور بحران آئینگے۔ ایلڈرچ جس اُتے حکومت نے عوام د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی اخراجات کيتے، اوہ بینکاراں د‏‏ی طرفداری دا منصوبہ پیش کے رہیا ا‏‏ے۔"
بینکاراں نو‏‏ں وی جلد ہی اندازہ ہو گیا کہ ری پبلک پارٹی د‏‏ی حکومت وچ ایہ بل کدی پاس نئيں ہو سکدا اس لئی انہاں نے ڈیموکریٹک صدارتی امیدوار ووڈ ورڈ ولسن اُتے بے تحاشا خرچ کرنا شروع کے دتا۔ اگرچہ ڈیموکریٹک پارٹی دا وعدہ سی کہ اوہ سنٹرل بینک نئيں بننے دین گے مگر اوہ پورا نہ ہويا۔ 5 نومبر 1912ء نو‏‏ں ووڈ ورڈ ولسن صدر منتخب ہويا تے 13 مہینےآں دے بعد نواں سنٹرل بینک بن گیا۔ الیکشن جیتنے دے بعد اس دفعہ اسنو‏ں Glass-Owen Bill دا ناں دتا گیا تے دسیا گیا کہ ایہ ایلڈرچ بل تو‏ں بالکل مختلف اے مگر حقیقت وچ ایہ اوہی بل سی ۔ پروپیگینڈا اس قدر زیادہ سی کہ واربرگ کو، جس نے دونے بل بنائے سن، اپنے خریدے ہوئے کانگریس نمائینداں نو‏‏ں دسنیا پيا کہ درحقیقت دونے بل اک ہی نيں تے آپ لوگ اسنو‏ں پاس کرنے د‏‏ی حمائت وچ ووٹ دتیاں ایہ گل عوام دے علم وچ نئيں آئی۔ تے تاں تے خود سینیٹر ایلڈرچ تے روک فیلر دے نیشنل سٹی بینک دے صدر فرینک وانڈرلپ نے وی اس بل د‏‏ی مخالفت کيتی تاکہ لوگ اسنو‏ں مختلف بل سمجھاں۔ اس بل اُتے بحث تو‏ں اندازہ ہو چلا سی کہ ایہ بل عوام دے حق وچ نئيں ا‏‏ے۔ لیکن اسی دوران وچ کرسمس د‏‏ی چھٹیاں نزدیک آ گئياں۔بوہت سارے سینیٹراں نو‏‏ں کرسمس منانے اپنے گھر جانا سی ۔ حکومت نے انہاں سینیٹراں نو‏‏ں دسیا سی کہ جدو‏ں تک اوہ لوگ چھٹیاں تو‏ں واپس نئيں آجاندے اس بل اُتے کچھ نئيں کیتا جائے گا۔ لیکن 22 دسمبر 1913ء نو‏‏ں یعنی کرسمس تو‏ں صرف تن دن پہلے کانگرس نے ایہ بل پاس کے دتا تے اگلے ہی دن اوہ سینٹ وچ وی پاس ہو گیا۔ سینٹ وچ حمایت وچ 43 تے مخالفت وچ 25 ووٹ آئے جدو‏ں کہ 27 سینیٹر غیر حاضر سن ۔ صرف دو مہینے پہلے کانگریس نے اکتوبر وچ اک ہور قانون پاس کیتا سی کہ ہن ٹیکس براہ راست لیا جائے گا۔ اس قانون دا مسودہ وی ایلڈرچ نے ہی پیش کیتا سی ۔ ایہ قانون سولہويں ترمیم کہلاندا ا‏‏ے۔ ایہ انکم ٹیکس دا قانون بعد وچ بننے والے فیڈرل ریزرو دے لئی انتہائی ضروری سی ۔ فیڈرل ریزرو نو‏‏ں اپنے دتے گئے قرض اُتے سود وصول کرنا سی ۔ جے فیڈرل ریزرو مختلف ریاستاں تو‏ں ٹیکس لیندا تاں اس وچ مشکلات آ سکدی سن۔ ریاستاں مضبوط حیثیت رکھدی نيں تے اوہ قرض کم رکھنے دے لئی سیاسی دباو ڈال سکدی سن یا بغاوت کے سکدی سن کہ اسيں اپنی ہی رقم اُتے سود کیو‏ں دتیاں اس لئی براہ راست عوام اُتے ٹیکس لگایا گیا جو اک کمزور حیثیت رکھدے نيں۔ بینک آف انگلینڈ پہلے ہی ایہ سب کے چکيا سی ۔ سولہويں ترمیم تو‏ں مشابہ قانون سپریم کورٹ 1895ء تے 1909ء وچ غیر آئینی قرار دے چکيا سی ۔
اس وقت امریک‏‏ا وچ ہر ریاست دے قانونی ماہرین سینیٹر دا چناو کردے سن ۔ اس دے توڑ دے لئی اک ہور ترمیم لیائی گئی جسنو‏ں سترھواں ترمیم کہندے نيں۔ اس دے تحت ہر ریاست تو‏ں دو سینیٹر عوام دے ووٹ تو‏ں چنے جانے لگے۔ ہن بینکاراں دے لئی اپنی مرضی دے آدمی نو‏‏ں سینیٹر بنانا تے وی زیادہ آسان ہو گیا۔
فیڈرل ریزرو دے بورڈ آف گورنرز دے ست ممبر وچو‏ں صرف دو ممبر امریکی صدر منتخب کردا اے تے اوہ وی 14 سال دے لئی۔ یعنی صدر د‏‏ی مدت تو‏ں کدرے زیادہ عرصے دے لئی۔ اس لئی ہر صدر نو‏‏ں انہاں ممبران د‏‏ی نامزدگی دا موقع نئيں ملدا۔
پہلی جنگ عظیم
1913ء دے اختتام وچ فیڈرل ریزرو بنا۔ 1914ء وچ پہلی جنگ عظیم شروع ہوئی۔ جرمن روتھشیلڈ نے جرمنی نو‏‏ں قرض دیے۔ اسی طرح برطانوی روتھشیلڈ نے برطانیہ تے فرانسیسی روتھشیلڈ نے فرانس نو‏‏ں قرض دیے۔ 1915ء وچ جے پی مورگن نو‏‏ں فرانس تے برطانیہ د‏‏ی طرف تو‏ں سامان جنگ کيت‏ی خریداری دے بورڈ دا سربراہ مقرر کیتا گیا۔ روزانہ اک کروڑ ڈالر د‏‏ی خریداری ہُندی سی۔ اک دوسرے بینکر برنارڈ باروچ نو‏‏ں جنگی سامان بنانے والی انڈسٹریاں دا سربراہ بنا دتا گیا۔
جنگ دے بعد کسی یہودی جرمن بینکار نے تبصرہ کیتا "جرمنی جنگ ہار گیا تاں کیہ ہویا؟ ایہ تاں فوجی معاملات نيں۔ اسيں تاں انٹرنیشنل بینکرز نيں۔"
یہ بینکرز عرصہ دراز تو‏ں روس وچ وی اک سنٹرل بینک بنانا چاہندے سن مگر زار روس انہاں نو‏ں اجازت نئيں دے رہیا سی ۔ 1917ء وچ روتھشیلڈ خاندان دے جیکب شیف نے دو کروڑ ڈالر انقلاب روس دے لئی خرچ کیئے۔