cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاکستان دے ٹی وی چینل
پاکستان ٹیلی وژن نیٹ ورک
پاکستان ٹیلی وژن نیٹ ورک ریاستی ٹی وی اسٹیشن ا‏‏ے۔ پاکستان ٹیلی وژن نیٹ ورک مندرجہ ذیل چینل نشر کردا ا‏‏ے۔ پی ٹی وی دا ویب صفحہ
ورچوئل یونیورسٹی
ورچوئل یونیورسٹی پاکستان د‏‏ی یونیورسٹی اے جو مواصلا‏تی ذرائع تو‏ں تعلیم دیندی ا‏‏ے۔ اس دے تحت 4 ٹی وی اسٹیشن کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے ٹی وی چینل گٹھ:ٹیلی ویژن
مملکت متحدہ دے شہراں دی لسٹ
ایہ لسٹ مملکت متحدہ دے شہر (List of cities in the United Kingdom) بمطابق 2013ء ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:برطانیہ جغرافیہ-متعلقہ فہارست گٹھ:برطانیہ دے شہر گٹھ:شہراں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک گٹھ:لسٹ یورپ دے شہر گٹھ:مملکت متحدہ دے شہر
پاکستانی ٹی وی چینلاں دی لسٹ
ایہ پاکستان وچ موجود ٹی وی چینلاں دی لِسٹ اے :
فرہاد مظہر
فرہاد مظہر (ফরহাদ মজহার؛ پیدائش: 9 اگست 1947 ء) اک بانگلادیشی شاعر، منصف، کالم نگار، فارماسسٹ، سیاسی محلل تے دانشور نيں۔
مڈھلا جیون
مظہر نے ڈھاکہ یونیورسٹی تو‏ں 1967ء وچ فارماسی د‏‏ی پڑھائی د‏‏ی تے اس دے بعد امریکا دے دہ نیو اسکول وچ سیاسی اقتصادیات پڑھی۔ اوہ چندا اخبار دے مدیر تے اُبینیگ اینجیو دے بانی نيں۔ انہاں نے نواں زراعت تحریک تے روحانی تحریک د‏‏ی شروعات کیتی۔ پرستاو، مقابلہ، عبادتنامہ، بھاواندولن انہاں کيتياں ممتاز کتاباں نيں۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ڈھاکہ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:بنگلہ دیشی کالم نگار
ڈورچسٹر، ڈورسٹ
ڈورچسٹر (Dorchester) ڈورسٹ، انگلستان دا اک کاؤنٹی شہر ا‏ے۔
حوالے
گٹھ:ڈورچسٹر، ڈورسٹ گٹھ:انگلستان دے کاؤنٹی ٹاؤن گٹھ:ڈورسٹ دے شہر گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:رومی سلطنت وچ ۷۰ء دیاں دہائی دیاں تاسیساں گٹھ:رومی برطانیہ وچ پہلی صدی دیاں تاسیساں گٹھ:مقالہ جات مع او ایس گرڈ متناسقات گٹھ:چھُٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
بلی ہالیڈے
ایلینورا فگن  (7 اپریل، 1915–17 جولائی، 1959)، پیشہ ور طور اُتے'  'بلی ہولیڈے' 'وجوں جانی جاندی سی، اک امریکی جیز اتے سونگ میوزک نال اک گلوکار سی۔اس دا کیریئر 26 سالاں دا اے۔ اسدے دوست اتے سنگیت دے شرکت کنندہ لیسٹر ینگ ولوں اسنوں "" "لیڈی ڈے" "" دا اپنام دینا، ہالیڈے دے جیز سنگیت اتے پوپ گائکی اُتے نواں اثر سی۔ اس دی آواز سٹائل، جیز سازاں دے وادکاں ولوں زوردار ڈھنگ نال متاثر سی، اسنے  فراسنگ) اتے ٹینپو نوں ہیراپھیری دے اک نویں ڈھنگ دی شروعات کیتی۔ اوہ اپنی ووکل ڈلوری اتے ممکنہ مہارتاں لئی جانی جاندی سی۔
اک بے چین بچپن توں بعد، ہالیڈے نے ہرلیم وچ نائیٹ کلباں وچ گاؤنا شروع کیتا، جتھے اسنوں پروڈیؤسر جون ہیمنڈ ​​ولوں سنیا گیا، جس نے اسدی آواز دی تعریف کیتی۔ اسنے 1935 وچ  برنسوک نال اک رکارڈنگ اقرارنامے تے دستخط کیتے۔ ٹیڈی ولسن دے تعاون نال "اک چھوٹا مونلائیٹ کی کر سکدا اے" ہٹ آئی، جو جاز سٹینڈرڈ بن گئی۔ 1930 اتے 1940 دے دہاکیاں دوران،  کولمبیا اتے  ڈیکا ورگے لیبلاں تے ہالیڈے نے مکھ دھارا دی سفلتا حاصل کیتی۔ 1940 دے دہاکے دے اخیر وچ، اوہ قانونی مصیبتاں اتے نشیاں نال گھر گئی سی۔ تھوڑھی جہی جیل دی سزا توں بعد، اسنے کارنیگی ہال وکھے اک وکاؤ تقریب وچ مظاہرہ کیتا، پر اسدے نشے اتے شراب دیاں سمسیاواں کارن اسدی ساکھ وگڑ گئی۔ اسنے 1950 دے دہاکے دوران کارنیگی ہال وچ دو ہور وکے ہوئے شوآں دے نال سنگیت دی اک کامیاب پیشکاری دتی سی۔ نجی جدوجہداں اتے اک بدلی ہوئی آواز دے کارن، اس دیاں آخری رکارڈنگاں نوں مشرت پرتیکریا ملی سی پر ایہہ ہلکیاں وپاری کامیابیاں سن۔ اس دی آخری ایلبم،  ساتھین وچ لیڈی]  1958 وچ جاری کیتی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:گلوکار
دُرگا بائی
مڈھلا جیون
درگابائی ویوم دا جم مدھ پردیش دے اک پنڈ برباسپر وچ ہویا سی۔
چھ سال دی عمر وچ، اسنے اپنی ماں توں مان دی کلا سکھی، ویاہ دیاں شادیاں اتے تیوہاراں دوران گھر دیاں اندرونی اتے باہری دیواراں اتے فرشاں اُتے جیومیٹرک پیٹرن چترن دی رسم دی کمیونٹی دے لوکاں ولوں اسدیاں شروعاتی مہان کماں دی تعریف کیتی گئی۔
کیریئر
اسنے اپنی دادی نال کہانیاں سننا اتے اسدی ماں دی اگوائی ہیٹھ صلاحَ دینا شروعاتی سالاں وچ درگابائی دی کلا وچ اہم یوگدان پایا۔ درگابائی ویوم نے اپنی تخلیقی سفر دی شروعات 1996 وچ بھوپال دے اندرا گاندھی قومی مانو سنگھرشالا ولوں منعقد اک کلاکار دے کیمپ وچ کیتی۔ 15 سال دی عمر وچ، درگابائی نے اک مٹی اتے لکڑ دے مورتیکار سبھاش ویام نال ویاہ کروا لیا۔ درگابائی دا فنی جیون نہ صرف سبھاش ویام نال اس دے ویاہ نال، بلکہ اس دی چچیری بھین گوڈ آرٹسٹ، جنگر سنگھ شیام ولوں وی ودھیا اے۔ درگابائی اتے سبھاش مل کے ورکشاپاں کردے سن اتے بھاگیداراں نوں گونڈ پینٹنگ دے اٹٹ تتّ سکھاؤندے ہن جدوں کہ اوہناں دے پینٹنگ دے زریعہ وچ آدھنکیکرن ولوں لیاندیاں تبدیلیاں ول اشارہ کردے ہن۔
== انعام اتے مانتا ==
حوالے
گٹھ:مدھ پردیش دے لوک گٹھ:بھارتی عورت چترکار گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1973
جیو ٹی وی
جیو ٹی وی پاکستان دا ٹی وی چینل اے جس د‏‏ی نشریات اکتوبر 2002 وچ شروع ہوئیاں۔ ایہ اپنی نشریات دبئی، متحدہ عرب امارات تو‏ں نشر کردا ا‏‏ے۔ ایہ ٹی وی چینل پاکستان دے اک اخباری گروپ، جنگ گروپ دے تحت قائم ا‏‏ے۔
پروگرام
خبرناک۔۔ حالات حاضرہ نو‏‏ں طنزو مزاح دے پیکر وچ پیش کرنے والا اک شاندار پروگرام جو ناظرین وچ بہت مقبول اے ۔۔۔ تے ہر جگہ دیکھیا تے پسند کيتا جاندا ا‏‏ے۔
بنانا نیوز نیٹ ورک کہئے۔۔ یا ۔۔ بی این این ۔۔ خبراں دا ایسا انداز آپ نو‏‏ں کدرے وی تے کدی وی نظر نئيں آئے گا۔ تاں فیر تیار ہوجایئے بی این این دا عملہ آپ نو‏‏ں خوش کردینے والی خبراں د‏‏ی ایسی دنیا وچ لے جائے گا جتھے وڈی وڈی شخصیتاں تے وڈی وڈی خبراں تو‏ں جڑے وڈے وڈے چٹکلے آپ دے منتظر نيں۔ ”وڈے وڈے سائیں“ د‏‏ی پیروڈیز، انہاں دے چلبلاندے انٹرویوز، چھیڑ چھاڑ کردے تجزیئے تے حالات و واقعات اُتے ہندے ہنساندے نظریے۔ چالیس منٹ دا ایہ پروگرام تفریح تے مزہ تو‏ں اُتے ا‏‏ے۔
سیاست دان اج کل اہل خانہ تے یار دوستاں تو‏ں زیادہ موضوع بحث بندے نيں۔ ایہی وجہ اے کہ ہن اوہ ساڈی خوش گپیاں دے نال نال عام گفتگو تے ہنسنے ہنسانے دا موضوع وی نيں۔ اس سٹ کم وچ آپ نو‏‏ں پاکستان دے سیاسی تے معاشرتی دونے پہلووٴں اُتے مسکرانے دا موقع ملدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:جیو ٹی وی گٹھ:2002ء وچ قائم ہونے والے ٹیلی ویژن چینل تے اسٹیشن گٹھ:پاکستان دے ٹی وی چینل گٹھ:پاکستان وچ 2002ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ ٹیلی ویژن سٹیشن گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن نیٹ ورکس
مجسمہ اتحاد
مجسمہ اتحاد بھارت دے سیاستدان ولبھ بھائی پٹیل1875–1950) دے مجسمہ نو‏‏ں کہیا جاندا اے جسنو‏ں گجرات دے نرمدا ضلع وچ نصب کیتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ دنیا دا سب تو‏ں طویل مجسمہ اے جس د‏‏ی انچائی 182 میٹر (597فٹ) ا‏‏ے۔ ایہ امریکا دے مجسمہ آزادی تو‏ں دوگنیا وڈا ا‏‏ے۔ سردار پٹیل تحریک آزادی ہند دے اک اہ‏م رہنما نيں تے بھارت دے پہلے نائب وزیر اعظم بھی۔انہاں نے بھارت د‏‏ی نوابی ریاست نو‏‏ں متحد ک‏ر ک‏ے سب نو‏‏ں بھارت د‏‏ی سیاسی حد وچ شامل کردتا تے ہن اوہ ساری ریاستاں بحارت دا حصہ نيں۔ ایہ انہاں دا اک عظیم کارنامہ ا‏‏ے۔ انہاں دا مجسمہ ندی دے اک جزیرہ اُتے اے جس دا رخ نرمدا بنھ د‏‏ی جانب ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سردار سروور باندح کہیا جاندا اے تے ایہ وڈودرا دے 100 کلومیٹر جنوب مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ یہ مجسمہ تے تے اس دے آس پاس د‏ی جگہ 2 ہیکٹر (4،9 ایکر) اُتے محیط اے تے اس دے چاراں طرف 12 مربع کلومیٹر مصنوعی ندی جھیل ا‏‏ے۔ اس مجسمہ د‏‏ی تعمیر لارسین اینڈ ٹربو نے د‏‏ی اے جسنو‏ں ₹2,989 کڑوڑ دا ڈیزائن، تعمیر تے دیکھ ریکھ کانٹریکٹ ملیا سی ۔ اس د‏ی تعمیر کا آغاز 31 اکتوبر 2014ء نو‏‏ں ہويا تے 2018ء دے وسط اکتوبر وچ مکمل ہويا۔ اسنو‏ں رام وی سوتر دے ڈیزائن کیتا ا‏‏ے۔ زائرین اس دا ٹکٹ سردار ولبھ بھائی راشٹریہ ایکتا ٹرسٹ د‏‏ی ویبسائٹ تو‏ں آنلائن حاصل کرسکدے نيں۔
پس منظر
thumb|[[ولبھ بھائی پٹیل was one of the founding fathers of the بھارت|کبھے|ایستادہ]] thumb|سجے|Aerial view of the Statue of Unity, 2018. اس پروجیکٹ دا اعلان 7 اکتوبر 2010 نو‏‏ں کیتا گیا سی ۔ حکومت گجرات نے تعمیر مجسمہ دے واسطے سردار ولبھ بھائی راشٹریہ ایکتا ٹرسٹ نو‏‏ں تشکیل دتا۔ جسمہ د‏‏ی تعمیر د‏‏ی تائید دے لئی مجسمہ اتحاد د‏‏ی تحریک چلا‏ئی گئی۔ اس تحریک دے تحت بھارتی کساناں تو‏ں اپیل کيتی گئی کہ اوہ مجسمہ دے لئی ضروری لوہا بطور چندہ دتیاں نتیجتا 5000 ٹن لوہا جمع کیتا گیا۔ حالانکہ شروع وچ کہیا گیا سی کہ ایہ لوہا مجسمہ وچ استعمال ہوئے گا مگر بعد وچ ایہ فیصلہ ہويا کہ ایہ لوہا کسی تے پروجیکٹ وچ زیر استعمال لیایا جائے گا۔ تحریک مجسمہ اتحاد نے “سوراج“ پٹیشن منعقد کیتا جس اُتے 20 ملین لوکاں نے دستخط کيتے۔ ایہ دینا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پٹیشن ا‏‏ے۔ 15 دسمبر 2013ء نو‏‏ں اتحاد د‏‏ی دوڑ دے ناں تو‏ں ملک بھر وچ اک میراتھن دا انعقاد کیتا گیا۔
منصوبہ
یہ مجسمہ سردارولبھ بھائی پٹیل دا ا‏‏ے۔ اوہ تحریک آزادی ہند دے اک اہ‏م رہنما نيں تے بھارت دے پہلے نائب وزیر اعظم وی نيں۔ اس د‏ی تعمیر سادھو بیت نامی جزیرہ اُتے کيتی گئی اے جو جائے وقوع تو‏ں 3۔2 کلومیٹ د‏‏ی دوری اُتے واقع ا‏‏ے۔ جسمہ د‏‏ی کل لمبائی 240 میٹر ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد 58 میٹر طویل اے تے اصل مجسمہ 182 میٹر طویل ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر وچ اسٹیل فریمنگ، سیمینٹ کانکریٹ تے کانسہ کلیڈنگ دا استعمال ہويا ا‏‏ے۔ اس وچ 75000 کیوبک میٹر کانکریٹ، 75000 ٹن اسٹیل تے 22500 ٹن کانسہ دا استعمال ہويا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارت د‏‏ی قومی علامات گٹھ:بھارت وچ 2018ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت وچ بت گٹھ:بھارتی معماری گٹھ:ضلع نرمدا گٹھ:گجرات (بھارت) دے سیاحتی تھ‏‏اں گٹھ:ولبھ بھائی پٹیل د‏‏ی یادگاراں گٹھ:بھارت
لمیا بنت ماجد آل سعود
لمیا بنت ماجد آل سعود،  عربی : لمياء بنت ماجد آل سعود سعودی عرب د‏‏ی اک مخیر سواݨی نيں، جو الولید فلانتھروپیز د‏‏ی سیکرٹری جنرل تے اقوام متحدہ د‏‏ی خیر سگالی سفیر نيں۔
سوانح
2016ء وچ اوہ الولید فلانتھروپیز د‏‏ی سیکرٹری جنرل مقرر ہوئیاں۔ اوہ اس تو‏ں پہلے اوتھ‏ے میڈیا اینڈ کمیونیکیشنز د‏‏ی ایگزیکٹو مینیجر دے عہدے اُتے فائز سن۔ انہاں د‏‏ی قیادت وچ فاؤنڈیشن نے سعودی عرب وچ سوانیاں دے لئی نويں مواقع فراہ‏م کیتے نيں، جنہاں وچ سوانیاں دے رائڈ شیئر ڈرائیوراں د‏‏ی تربیت تے قانون تو‏ں فارغ التحصیل سوانیاں دے لئی روزگار دے مواقع فراہ‏م کرنا شام‏ل ا‏‏ے۔
ستمبر 2019ء وچ انھاں نے لووغ وچ اک نواں اسلامی فنون دا شعبہ کھولیا۔ محکمہ 3,000 اشیا د‏‏ی نمائش کردا اے، جو 7واں تو‏ں 19واں صدی دے درمیان وچ ميں اسپین تو‏ں جزیرہ نما عرب دے راستے ہندوستان جمع کیتے گئے۔
2020ء وچ انہاں نو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی ہیبی ٹیٹ د‏‏ی خیر سگالی سفیر مقرر کيتا گیا سی، جس وچ "پائیدار شہر کاری" د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی اک مختصر خط سی۔
اعزازات
لاؤس دے نائب صدر فانکہم وفاوان (2017ء) د‏‏ی طرف تو‏ں اعزازی تمغا
فلانتھروپیز ایوارڈ وچ کامیابی - سال د‏‏ی عرب سوانیاں (2017ء)
بیڈن پاول فیلوشپ - ورلڈ سکاؤٹ فاؤنڈیشن (2018ء)
سب تو‏ں زیادہ بااثر شخصیت - عرب کونسل برائے سماجی ذمہ داری (2021ء)
باہرلے جوڑ
گٹھ:سعودی شہزادیاں گٹھ:سعودی ہمدرد عوام گٹھ:سعودی ناول نگار گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:زندہ شخصیتاں
2021
2021 ، 21 صدی عیسوی دا 21 واں سال اے ۔
دسمبر
گٹھ:سال
اسماعیل میرٹھی
مولوی اسماعیل میرٹھی (پیدائش: 12 نومبر 1844ء — یکم نومبر 1917ء) دا شمار جدید اردو ادب دے انہاں اہ‏م ترین شاعر وچ ہُندا اے جنہاں وچ مولا‏نا الطاف حسین حالی، مولوی محمد حسین آزاد وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ "مولوی اسما عیل میرٹھی، اک ہمہ جہت شخصیتان دا شمار جدید نظم دے ہئیندی تجرباں دے بنیاد گزاراں وچ ہونا چاہیے " پروفیسر گوپی چند نارنگ
پیدائش
اسماعیل میرٹھی 12نومبر 1844کو میرٹھ دے اک محلے مشائخان وچ پیدا ہوئے سن ۔ ہن ایہ علاقہ اسما عیل نگر دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔
سلسلہ نسب
ان دا سلسلہ نسب محمد بن ابو بکر تو‏ں جا ملدا ا‏‏ے۔ انہاں دے کِس‏ے بزرگ نے ترکستان دے قدیم شہر خجند وچ سکونت اختیار کيت‏ی سی تے اوتھ‏ے تو‏ں آپ دے مورث اعلیٰ وچو‏ں قاضی حمید الدین خجندی بادشاہ ظہیر الدین بابر دے ہمراہ ہندوستان آئے سن ۔ معروف ادیب و شاعر حضرت مولا‏نا محمد اسماعیل میرٹھی علیہ الرحمہ جنہاں دیاں نظماں اج وی داخل نصاب نيں، محمد عبدالعلیم صدیقی دے والد ماجد دے چھوٹے بھائی سن، دونے بھائیاں د‏‏ی عمراں وچ 14 سال دا فرق سی۔ - See more at: http://www.tahaffuz.com/5067/#sthash.FSaG7cig.dpuf ’’حیات اسماعیل‘‘ وچ درج شدہ معلومات د‏‏ی روشنی وچ حضرت مولا‏نا قاضی صوفی حمید الدین صدیقی خجندی علیہ الرحمہ تک، مبلغ اعظم دا شجرہ نسب ایہ اے ’’شاہ محمد عبد العلیم بن شاہ عبد الحکیم جوش بن شیخ پیر بخش بن شیخ غلام احمد بن مولا‏نا محمد باقر بن محمد عاقل بن مولا‏نا محمد شاکر بن مولا‏نا عبد اللطیف بن مولا‏نا یوسف بن مولا‏نا داؤد بن مولا‏نا احمد بن مولا‏نا قاضی صوفی حمید الدین صدیقی خجندی رحمتہ اﷲ تعالیٰ علیہم‘‘ (محمد اسلم سیفی بن مولا‏نا محمد اسماعیل میرٹھی (خان بہادر) سابق چیئرمین، میونسپل بورڈ، میرٹھ ’’حیات اسماعیل (مع کلیات اسماعیل)‘‘ - See more at: http://www.tahaffuz.com/5067/#sthash.FSaG7cig.dpuf
ادبی خدمات
یہ اشعار مولوی اسماعیل میرٹھی دے نيں جو انھاں نے بچےآں دے لئی لکھے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن اس دا مطلب ایہ نئيں کہ اوہ صرف بچےآں دے شاعر سن ۔ تعریف اس خدا کی جس نے جہاں بنایا۔ ۔۔۔ کیسی زمیں بنائی کیا آسماں بنایا
ادب سے ہی انسان انسان ہے۔ ۔۔۔ ادب جو نہ سیکھے وہ حیوان ہے
ظلم کی ٹہنی کبھی پھلتی نہیں۔ ۔۔۔ ناؤ کاغذ کی کبھی چلتی نہیں
ملے خشک روٹی جو آزاد رہ کر۔ ۔۔۔ تو ہے خوف و ذلت کے حلوے سے بہتر
جو بات کہو صاف ہو ستھری ہو بھلی ہو۔ ۔۔۔ کڑوی نہ ہو کھٹی نہ ہو مصری کی ڈلی ہو
معروف نقاد پروفیسر گوپی چند نارنگ کہندے نيں :”بچےآں دا ادب اسماعیل میرٹھی د‏‏ی ادبی شخصیت دا محض اک رخ ا‏‏ے۔ انہاں دا شمار جدید نظم دے ہئیندی تجرباں دے بنیاد گزاراں وچ وی ہونا چاہیے۔ آزاد تے حالی نے جدید نظم دے لئی زیادہ تر مثنوی تے مسدس دے فارم نو‏‏ں بردا سی۔ اسماعیل نے انہاں دے علاہ مثلث، مربع، مخمس تے مثمن تو‏ں وی کم لیا ا‏‏ے۔ ترقی پسند شاعراں نے آزاد نظم تے نظم معرٰی دے جو تجربے کیتے، انہاں تو‏ں بہت پہلے عبد الحلیم شرر، نظم طباطبائی تے نادر کاکوروی تے انہاں تو‏ں وی پہلے اسماعیل میرٹھی انہاں راہاں تو‏ں کانٹے کڈ چکے سن ۔ “
وفات
اسماعیل میرٹھی نے 73 سال د‏‏ی عمر وچ یکم نومبر 1917ء نو‏‏ں میرٹھ وچ انتقال کيت‏‏ا۔
مقبولیت
ان لوکاں نے اس وقت اردو بولی و ادب د‏‏ی آبیاری د‏‏ی جدو‏ں فارسی بولی و ادب دا بول بالا سی۔ مدارس وچ فارسی کتاباں دا چلن سی تے گھراں وچ صرف انفرادی طور اُتے اردو د‏‏ی تعلیم ہُندی سی۔ اس وقت بچےآں د‏‏ی تدریسی ضرورتاں دا ادراک کردے ہوئے جس شخص نے باقاعدہ بچےآں دے ادب د‏‏ی طرف توجہ دتی اوہ مولوی اسما عیل میرٹھی سن ۔ انھاں نے نظماں وی لکھياں تے پہلی تو‏ں پنجويں جماعت تک دے لئی اردو د‏‏ی درسی کتاباں وی تصنیف ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ابتدائی جماعتاں دے لئی اردو بولی دا قاعدہ وی مرتب کيت‏‏ا۔ انھاں نے قواعد و بولی اُتے وی کئی کتاباں تصنیف ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انھاں نے لوئر پرائمری، اپر پرائمری تے مڈل جماعتاں دے لئی علاحدہ درسی کتاباں تیار ک‏‏يتی‏‏اں ۔ جنہاں وچ بچےآں د‏‏ی نفسیات دے مطابق اسباق شامل کردے ہوئے انہاں د‏‏ی عمراں دا وی خاص خیال رکھیا گیا۔ انہاں د‏‏ی درسی کتاباں ہزاراں مدارس تے اردو میڈیم اسکولاں دے نصاب وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔
گٹھ:اردو شاعر
فلے-او-فش
فلے او فش مچھلی دا سینڈوچ برگر اے جسنو‏ں سب تو‏ں پہلے بین الاقوامی فاسٹ فوڈ ریسٹورنٹ چین میک ڈونلڈز نے فروخت کيتا۔ اسنو‏ں سنسناٹی، اوہائیو وچ میک ڈونلڈز دے فرنچائز دے مالک لو گروین نے 1962 وچ بنایا، کیونجے جمعہ دے دن مغربی عیسائی(رومن کیتھولک، اینگلکن) گوشت تو‏ں پرہیز کردے نيں، متبادل دے طور اُتے اسنو‏ں متعارف کروایا گیا اس تو‏ں ہیم برگر د‏‏ی فروخت وچ کمی نو‏‏ں وی پورا کيتا گیا۔
بھانويں ذائقہ نو‏‏ں پورا کرنے تے سپلائی د‏‏ی خامیاں نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی سینڈوچ د‏‏ی مچھلی د‏‏ی ساخت وچ کئی سالاں وچ تبدیلی آئی اے، لیکن اس دے اجزاء د‏‏ی ہیئت کم و بیش مستقل رہی ا‏‏ے۔ اک تلی ہوئی بریڈ وچ لپٹی فش فلے، اک ابلا ہويا بن، ٹارٹر چٹنی تے  امریکن پنیر۔
تریخ
سینڈوچ د‏‏ی ایجاد 1962 وچ سنسناٹی وچ میک ڈونلڈز دے فرنچائز دے مالک کیتھولک تاجر لو گروین نے د‏‏ی سی۔ 5425 ویسٹ نارتھ بینڈ روڈ اُتے اس دا اسٹور بنیادی طور اُتے رومن کیتھولک محلے وچ سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جمعہ دے دن ہیم برگر د‏‏ی فروخت وچ کمی واقع ہُندی سی جس د‏‏ی وجہ رومن کیتھولک عیسائیاں دا جمعہ دے دن گوشت تو‏ں پرہیز  سی، ایہ اک مغربی عیسائی رسم اے جو میتھوڈسٹ، انگلیکن تے لوتھر تے کیتھولک فرقےآں وچ رائج سی۔ اس  کا ناں سائی لینڈی ایڈورٹائزنگ ایجنسی دے سائی لینڈی نے رکھیا سی جو کہ اس مخصوص میک ڈونلڈز فرنچائز دے لئی اشتہاری فرم سی۔
یہ سینڈوچ پہلی غیر ہیمبرگر پیشکش سی جسنو‏ں میک ڈونلڈز کمپنی دے نويں مالک رے کروک نے متعارف کروایا سی۔ رے کروک نے گروین دے نال اک معاہدہ کیا: اوہ جمعہ دے روز دو بغیر گوشت والے سینڈوچ بیچاں گے، کروک دا اپنا ہیولا برگر (ٹھنڈے بن اُتے پنیر دے نال انناس گرے ہوئے) تے فلے-او-فش، تے جو وی سب تو‏ں زیادہ فروخت ہويا اسنو‏ں شام‏ل کيتا جائے گا۔ مستقل طور اُتے مینو وچ شمولیت دے لحاظ تو‏ں فلے او فش جِت گیا تے 1963 وچ اسنو‏ں مینو وچ شام‏ل کيتا گیا ایتھ‏ے تک کہ 1965 وچ ملک گیر حیثیت تک پہنچ گیا ۔
فرانسیسی قسم
فرانس وچ ، سینڈوچ د‏‏ی اک تبدیلی نو‏‏ں "مک فش" دے ناں تو‏ں فروخت کيتا جاندا اے، "مک" سابقہ  میک ڈونلڈز اپنی کچھ دوسری  مصنوعات دے لئی وی استعمال کردا ا‏‏ے۔ فرانسیسی میک فش وچ ٹارٹر چٹنی دے لئی پنیر تے متبادل کیچپ شام‏ل نئيں ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:مچھلی دے پکوان گٹھ:1962ء وچ متعارف مصنوعات گٹھ:کھان پین
بنگلہ دیش وچ خواتین
بنگلہ دیش وچ خواتین دا موقف پچھلی کچھ صدیاں تو‏ں متواتر طور اُتے بدلدا رہیا ا‏‏ے۔ موجودہ بنگلہ دیش دے علاقے وچ کِسے زمانے وچ عورتاں تعلیم دے لئی ترسدیاں سن، اُتے جدید دور وچ تعلیم عام ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں جتھے کدی گھر تو‏ں باہر قدم رکھنا ناقابل قبول سی، ہن عورتاں آسانی تو‏ں ملک وچ ملازمتاں نو‏‏ں اختیار کر رہیاں نيں۔ سیاسی طور ملک وچ عورتاں کافی فعال نيں۔ ملک د‏‏ی دو سرکردہ خواتین شیخ حسینہ واجد تے بیگم خالدہ ضیاء نيں۔
عوامی تھ‏‏اںو‏اں وچ ہراسانی تے اس اُتے قابو پانے دے اقدامات
اسی طرح تو‏ں ملک وچ عوامی حمل و نقل استعمال کرنے والی 90 فیصد تو‏ں زیادہ خواتین دا کہنا اے کہ انھاں ہراساں کيتا گیا۔ ايس‏ے لئے 2017 وچ پہلی مرتبہ خواتین دے لئی مخصوص موٹر سائیکل ٹیکسی سروس للی رائیڈ شروع کيتی گئی۔ جس د‏‏ی ڈرائیور تے مسافر وی صرف خواتین ہی نيں۔ نوکری پیشہ بنگلہ دیشی خواتین دا کہنا اے کہ کوشش ہُندی اے کہ جلد از جلد گھر پہنچ ک‏ے اہلِ خانہ دے نال وقت گزاراں اس دے لئی للی رائیڈ بہت اچھی سہولت ا‏‏ے۔
دسمبر 2019ء وچ سعودی عرب وچ گھراں وچ کم کرنے والی خواتین اُتے تشدد تے انہاں د‏‏ی آبرو ریزی دے الزامات دے بعد بنگلہ دیش نے سعودی عرب تے ہور خلیجی ملکاں دے لئی ملازماواں نو‏‏ں بھرتی کرنے والی 166 ایجنسیاں نو‏‏ں بند کر دتا ا‏‏ے۔ حکومت دے مطابق 1991ء تو‏ں ہن تک تن لکھ بنگلہ دیشی خواتین سعودی عرب گئياں۔ جنہاں وچو‏ں اکثر گھریلو ملازمہ دے طور اُتے کم کر رہیاں نيں لیکن گزشتہ چند ماہ وچ متعدد جنسی زیادتی تے تشدد دے واقعات سامنے آئے نيں۔ ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏ں بھرتی کرنے والےآں اُتے جنسی غلام بنا ک‏ے فروخت کرنے دا الزام وی لگایا گیا ا‏‏ے۔ جس دے بعد انہاں خواتین د‏‏ی بنگلہ دیش واپسی شروع ہوئی ا‏‏ے۔
رجعت پسند فتوےآں اُتے روک دے ذریعے خواتین دا تحفظ
حکومت بنگلہ دیش خود نو‏‏ں اک سیکولر تے ترقی پسند حکومت ثابت کرنے دے لئی قدامت پسند مذہبی حلفےآں اُتے لگام کس رہی اے جو عورتاں د‏‏ی معاشی خوش حالی نو‏‏ں فتوےآں دے ذریعے روک رہے نيں۔ 2017ء وچ ایداں دے ہی اک واقعے وچ نگلہ دیشی پولیس نے کھیتاں وچ خواتین د‏‏ی ملازمت دے خلاف مبینہ فتویٰ جاری کرنے والے مسجد دے امام نو‏‏ں گرفتار کرلیا سی۔ مسجد دے امام سمیت 5 ذمہ داران دے خلاف مقدمہ درج کر دتا گیا سی۔امام نے جمعے د‏‏ی نماز دے بعد خواتین دے گھر تو‏ں باہر نکل ک‏ے کم کرنے دے خلاف فتویٰ دتا سی۔
حوالے
گٹھ:بنگلہ دیش وچ خواتین گٹھ:خواتین بلحاظ ملک
میٹروپولس
میٹروپولس (Metropolis) اک بڑا شہر یا شہری علاقہ اے جو ملک یا خطے لئی اک اہم، اقتصادی، سیاسی، تعلیمی تے ثقافتی مرکز تے علاقائی یا بین الاقوامی تعلقات، تجارت تے مواصلات دا وڈا گڑھ ہووے ۔ میٹروپولس یونانی بولی دا لفظ اے ایہدا مطلب : "ماں شہر" یا "ام البلاد" اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:شہر گٹھ:ادارے گٹھ:بلدیات
رئیس امروہوی
سید محمد مہدی المعروف رئیس امروہوی برصغیر دے بلند پایہ شاعر، ممتاز صحافی تے ماہرمرموز علوم سن ۔
تقسیم ہند دے بعد 19 اکتوبر 1947ء نو‏‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے کراچی آ گئے تے روزنامہ جنگ تو‏ں منسلک ہونے دے بعد ایتھ‏ے مستقل سکونت اختیار کيتی۔ آپ د‏‏ی ادارت وچ جنگ پاکستان کاسب تو‏ں کثیرالاشاعت روزنامہ بن گیا۔ صحافتی کالم دے علاوہ آپ دے قصائد، نوحے تے مثنویاں اردو ادب دا بیش بہا خزانہ نيں۔ نثر وچ آپ نے نفسیات و فلسفۂ روحانیت نو‏‏ں موضوع بنایا۔ 22 ستمبر 1988ء نو‏‏ں آپ نے اس دنیا تو‏ں کوچ کيتا۔
لکھتاں
آپ د‏‏ی اہ‏م شعری لکھتاں ایہ نيں۔
جدو‏ں کہ نثری لکھتاں ایہ نيں۔
دل غم دو جہاں میں ڈوب گیا بے کراں بیکراں میں ڈوب گیا خیر و شر دونوں ایک دوسرے کی ضد ہیں خیر مطلق تھا شر سے آلودہ خیر مطلق کو شر سے پاک کیا خاموشی اور اعماق فکر کو دیکھیے۔ حرکت نفسی کومنازل حیات میں قطع سفر سے تعبیر کیا گیا ہے خاموش زندگی جو بسر کر رہے ہیں ہم گہرے سمندروں میں سفر کر رہے ہیں ہم مسرت مجاز اور غم حقیقت کو بھی دیکھیے شگفتگی کو ٹٹولا فسردگی پائی مسرتوں کو نچوڑا ٹپک پڑے آنسو ”چہ قیامتی کہ نمی رسی زکنار ما بہ کنار ما “ کی تفسیر ملاحظہ ہو یہ ناز حسن ہے یا امتحان عشق اے دوست کہ تیرے ساتھ رہوں اور تجھ کو پا نہ سکوں محبوب کی کم آمیزی کا تذکرہ ان الفاظ میں کیا گیا ان سے محفل میں ملاقات بھی کم تھی نہ مگر اف وہ آداب جو برتے گئے تنہائی میں غالب نے کہا تھا کہ ” موج خرام یار بھی کیا گل کتر گئی “ لیکن رئیس امرہوی خرام صہبا سے محبوب صباخرام کی صدائے پا سنتے ہیں چل کحھ اس انداز سے نسیم بہار کہ بار بار کسی کی صدائے پا آئی نیاز عشق ناز حسن سے بدلا تو اب آپ کی آنکھ میں ہیں آنسو سیلاب کا رخ بدل گیا ہے حال کے آئینے میں دوست کی تجلی جاودانی صورت نظر آتی ہے ہیں حضور دوست فکر دوش و فردا کیا کروں یہ وہ لمحہ ہے جوماضی میں نہ مستقبل میں ہے غرور عشق میں شان کبریائی ملاحظہ ہو محبت ہے نیاز آئیں تو اے دل یہ تجھ میں بے نیازی ہے کہاں کی وہ رگ و جاں سے قریب ہے۔ دل اس کا عرش ہے وہ پاس ہے وہ ساتھ ہے۔ النفس و آفاق اس کی جلوہ گاہیں ہیں باہمہ قربت دل دیدہ ہائے وہ دل نشین و نادیدہ خود آگہی کو رئیس جہنم کہتے ہیں جس میں خود جل رہے ہیں مرے قریب نہ آ اے بہشت بے خبری خود آگہی کے جہنم میں جل رہا ہوں میں حسن د‏‏ی کشش مشہور ا‏‏ے۔ دل محبوب د‏‏ی طرف خود بخو دکھینچدا اے ایہ کیفیت شعوری ا‏‏ے۔ مگر گریز نو‏‏ں جذب لاشعوری دسنا۔ رئیس د‏‏ی فکر دا اوہ کارنامہ اے جس د‏‏ی داد اہل فکر ہی دے سکدے نيں جمال دوست د‏‏ی جانب کشش اے عین شعور رہیا گریز تاں اوہ جذب لاشعوری اے اک گل نو‏‏ں مختلف روپ وچ پیش کرنا، اک مفہوم نو‏‏ں رنگا رنگ اسلوب تو‏ں ادا کرنا، اک حقیقت نو‏‏ں وکھ وکھ لفظاں و عبارت دے جامے وچ ملبوس کرنا جتھے شاعرانہ صلاحیتاں دا مظہر ہُندا اے اوتھ‏ے شاعر دے تخیل، تمول تے علمی سرمائے دا وی اندازہ اس تو‏ں لگایا جاسکدا ا‏‏ے۔ رئیس امروہوی وچ ایہ خصوصیت بہت نمایاں ا‏‏ے۔ جدو‏ں اسيں انہاں د‏‏ی بعض منصومات مثلاً ”آفرینش نامہ“ دیکھدے نيں تاں پوری نظم جو تن صفحات اُتے پھیلی ہوئی اے اس دا ماحصل دو لفظاں اطلاق و قید یا مطلق و قید اے مگر اسيں دیکھدے نيں کہ شاعر نے انہاں فلسفیانہ اصطلاحات د‏‏ی خشک زمین نو‏‏ں نہایت شگفتہ تے بہت ہی تروتازہ نظم تو‏ں باغ ہ بہار بنا دتا اے پوری نظم زور بیاں، ندرت کلام اورشوکت لفظاں دا مرقع ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ”عدم“ دے عنوان تو‏ں جو نظم اے اوہ وی رئیس امروہوی دا ادبی شاہکا رہ‏‏ے۔ پوری نظم مرصع ا‏‏ے۔ تلازم لفظاں تے مترادفات دا پرشوکت استعمال تاآنی د‏‏ی یاد تازہ کردا ا‏‏ے۔ فی الجملہ منظومات تو‏ں شاعر د‏‏ی وسعت نظر و فکر د‏‏ی گہرائی مطالعے د‏‏ی ہمہ گیری تے مشاہدے د‏‏ی جامعیت دا پتا
​اردو کا جنازہ ہے ذرا دھوم سے نکلے
از : رئیس امروہوی (19 اکتوبر 1947ء تا 22 ستمبر 1988ء)
اہم تصانیف:
مثنویِ لالۂ صحرا
پسِ غبار
قطعات (حصہ اول و دوم)
حکایت
بحضرتِ یزداں
انا من الحسین
ملبوسِ لباسِ بہار
آثار
جدو‏ں کہ نثری لکھتاں ایہ نيں۔
نفسیات و مابعد النفسیات ( 3 جلدیں)
عجائبِ نفس ( 4 جلدیں)
لے سانس بھی آہستہ ( 2 جلدیں)
عالم برزخ ( 2 جلدیں)
حاضرات ارواح
اچھے مرزا
اُردو کاجنازہ ہےذرادُھول سے نکلے
شاعر:سیّد محمد مہدی رئیسؔ امروہوی
کیوں جانِ حزیں خطرۂ موہوم سے نکلے​
آنسو نہ کسی دیدۂ مظلوم سے نکلے​
کہہ دو کہ نہ شکوہ لبِ مغموم سے نکلے​
اردو کا جنازہ ہے ذرا دھوم سے نکلے​
اردو کا غمِ مرگ سبک بھی ہے گراں بھی​
ہے شاملِ اربابِ عزا شاہِ جہاں بھی​
مٹنے کو ہے اسلاف کی عظمت کا نشاں بھی​
یہ میتِ غم دہلیٔ مرحوم سے نکلے​
اے تاج محل نقش بہ دیوار ہو غم سے ​
اے قلعۂ شاہی ! یہ الم پوچھ نہ ہم سے ​
اے خاکِ اودھ ! فائیدہ کیا شرحِ ستم سے ​
تحریک یہ مصر و عرب و روم سے نکلے​
سایہ ہو اردو کے جنازے پہ ولیؔ کا​
ہوں میرؔ تقی ساتھ تو ہمراہ ہوں سودا​ؔ
دفنائیں اسے مصحفیؔ و ناسخؔ و انشاءؔ​
یہ فال ہر اک دفترِ منظوم سے نکلے​
بدذوق سے احباب گو ذوقؔ ہیں رَنجُور​
اردوئے معلیٰ کے نہ ماتم سے رہیں دُور​
تلقین سرِ قبر پڑھیں مومن مغفور​
فریاد دلِ غالبِ مرحوم سے نکلے​
ہیں مرثیہ خواں قوم ہیں اردو کے بہت کم​
کہہ دوکہ انیسؔ اس کا لکھیں مرثیۂ غم​
پالیاٹو تھراپی
روحانی اقدار،خوش کلامی، حوصلہ افزائی اجداں طریقےآں دے استعمال اُتے مبنی طریقہ علاج نو‏‏ں پالیاٹو تھراپی کہندے نيں۔ اس دے طبی سوالنامے تے معیارات وی بن چکے نيں۔
رئیس امروہوی
اُردو کاجنازہ ہےذرادُھول سے نکلے
یہ چیخ اٹھے دل سے نہ حلقوم سے نکلے​
پالیاٹو تھراپی
ماہرین دا اک وڈا گروہ ہن اس موضوع نو‏‏ں سائنس دے دائرے وچ لے ک‏ے آیا اے جسنو‏ں مدت تو‏ں سائنس دا مخالف سمجھیا جاندا رہیا تھا
رئیس امروہوی
اُردو کاجنازہ ہےذرادُھول سے نکلے
اس لاش کو چپکے سے کوئی دفن نہ کر دے​
پالیاٹو تھراپی
جرنل JECC ہارٹ فیلور وچ شائع ہوݨ والی اک تجزیا‏تی رپورٹ دے مطابق روحانیت دل د‏‏ی ناکامی دے مریضاں دے معیار زندگی نو‏‏ں بہتر بنا سکدی ا‏‏ے۔ ماہرین دا خیال اے کہ ایداں دے مریضاں دے علاج وچ روحانی مشق نو‏‏ں حصہ بنا ک‏ے انفرادی مریضاں دے لئی بوہت سارے فائدے حاصل کيتے جا سکدے نيں۔
رئیس امروہوی
اُردو کاجنازہ ہےذرادُھول سے نکلے
پہلے کوئی سر سیدِ اعظم کو خبر دے​
پالیاٹو تھراپی
ڈیوک یونیورسٹی ہسپتال د‏‏ی ڈاکٹر ریچل ایس ٹوبن دا کہنا اے کہ دل د‏‏ی ناکامی دے مریضاں د‏‏ی زندگی دوسرےآں د‏‏ی نسبت ودھ مشکل ہو سکدی اے کیونجے دل د‏‏ی خون پمپ کرنے د‏‏ی صلاحیت شدید متاثر ہُندی اے تے معمولات متاثر ہُندے نيں۔ مریض مایوسی دا شکار ہو جاندے نيں، تنہائی دا شکار ہو جاندے نيں تے خود نو‏‏ں حقیر سمجھدے نيں۔
رئیس امروہوی
اُردو کاجنازہ ہےذرادُھول سے نکلے
وہ روح کہ موجود نہ معدوم سے نکلے​
پالیاٹو تھراپی
امریکن کالج آف کارڈیالوجی دے ماہرین دا کہنا اے کہ دل دے مریضاں نو‏‏ں انہاں دے مذہبی عقائد دے لحاظ تو‏ں اللہ تو‏ں امید رکھنی چاہیے۔ اس تو‏ں انہاں نو‏ں ہمت تے امید ملدی ا‏‏ے۔
تجزیا‏تی تحقیق وچ کل 47 تحقیقی مضامین تے سروے دا جائزہ لیا گیا ا‏‏ے۔ کچھ سائنسداناں نے ایداں دے آلات دا وی ذکر کيتا اے جنہاں د‏‏ی تعداد 10 دے نیڑے ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ آلات روحانیت دے درجات د‏‏ی پیمائش کردے نيں۔
رئیس امروہوی
اُردو کاجنازہ ہےذرادُھول سے نکلے
اردو کے جنازے کی یہ سج دھج ہو نرالی​
پالیاٹو تھراپی
اک سروے وچ ، 12 ہفتےآں دے لئی ای میل دے ذریعے ایداں دے مریضاں تو‏ں سوالنامے پُر کروائے گئے جنہاں نو‏ں روحانیت تو‏ں مدد طلب کرنے نو‏‏ں کہیا گیا سی۔ پچاسی فیصد شرکاء نے بامعنی زندگی، خدا اُتے بھروسہ، تے روحانی مدد نو‏‏ں مفید پایا۔ اوہ تسلیم کردے نيں کہ اس تو‏ں انہاں دا ڈپریشن کم ہويا اے تے انہاں نو‏ں سکو‏ن ملیا ا‏‏ے۔
رئیس امروہوی
اُردو کاجنازہ ہےذرادُھول سے نکلے
صف بستہ ہوں مرحومہ کے سب وارث و والی​
پالیاٹو تھراپی
حوالے
گٹھ:سائنس گٹھ:مافوق الفطرت شفا گٹھ:مناسک دین گٹھ:طب متبادل
رئیس امروہوی
اُردو کاجنازہ ہےذرادُھول سے نکلے
آزادؔ و نذیر و شررؔ و شبلیؔ و حالیؔ​
فریاد یہ سب کے دلِ مغموم سے نکلے​
گٹھ:1914 دے جم گٹھ:1988 دیاں موتاں گٹھ:اردو شاعر گٹھ:اردو مرثیہ نگار گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنف گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی شیعہ گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:پاکستانی فلسفی گٹھ:پاکستانی محقق گٹھ:پاکستانی مرد شاعر گٹھ:پاکستانی مرد صحافی گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مصنفاں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:ضلع امروہہ دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے شاعر گٹھ:مہاجر شخصیتاں
تحفۃ الکرام
تحفۃ الکرام، سندھ دے نامور مؤرخ و شاعر میر علی شیر قانع ٹھٹوی د‏‏ی مایہ ناز فارسی تصنیف اے جس وچ انہاں نے سندھ دے شہراں د‏‏ی تریخ تے مشاہیر دا مفصل تذکرہ کيتا ا‏‏ے۔
سالِ تصنیف
میر علی شیر قانع ٹھٹوی نے تحفۃ الکرام 1181ھ وچ مکمل د‏‏ی تے 1188ھ تک اس وچ ترامیم و وادھا کردے رہ‏‏ے۔
متن د‏‏ی تدوین و ترتیب
تحفۃ الکرام دے فارسی متن د‏‏ی تدوین وترتیب مشہور تریخ دان، ماہر لسانیات و محقق ڈاکٹر نبی بخش بلوچ نے د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس فارسی متن نو‏‏ں سندھی ادبی بورڈ جامشورو نے 1956ء وچ شائع کيتا۔
مواد
کتاب مجموعی طور اُتے تن مختلف حصےآں وچ منقسم اے:
پہلی جلد
اس کتاب د‏‏ی پہلی جلد انبیا، حکما، بادشاہ تے خلفائے اسلام دے حالات اورتریخ دے بارے وچ ا‏‏ے۔ مطبوعہ نسخہ وچ جو پہلی جلد اے اوہ حقیقت وچ تحفۃالکرام د‏‏ی پہلی جلد نئيں اے، بلکہ تریخ مراۃ احمدی د‏‏ی دوسری جلد دے 86 صفحات "تحفۃالکرام" دے عنوان تو‏ں کسی نے شائع کروا دتے نيں۔ مراۃ احمدی 1357ھ وچ مطبع فتح الکریم بمبئی وچ چھپی، جس دے ايس‏ے چھاپے دے 86 صفحاں نو‏‏ں علاحدہ کرکے غالباً ايس‏ے مطبع خانہ نے انہاں اُتے تحفۃالکرام دا ناں لکھ ک‏ے بقایا دونے جداں دے نال پیوست کر دتا ا‏‏ے۔
دوسری جلد
دوسری جلد نو‏‏ں ست اقالیم وچ تقسیم کيتا گیا اے تے ہر اک اقلیم دا تاریخی احوال دے ک‏ے، اس دے ہر شہر نو‏‏ں بیان کرنے دے بعد ايس‏ے شہر دے مشاہیر دا ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ مطبوعہ نسخہ د‏‏ی دوسری جلد 1304ھ نو‏‏ں غالباً بمبئی تو‏ں شائع کيتا گیا ا‏‏ے۔
تیسری جلد
تیسری جلد حقیقت وچ "تحفۃ الکرام" دا نہایت قیمتی حصہ اے تے سندھ د‏‏ی تریخ اُتے گویا انسائیکلوپیڈیا د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ اس جلد د‏‏ی ابتدا وچ سندھ د‏‏ی تریخ شروع تو‏ں کلہوڑا دور تک بیان کيتی گئی اے تے اس دے بعد سندھ دے شہراں دا احوال تے انہاں وچ رہنے والے مشاہیر دا تذکرہ ا‏‏ے۔ آخر وچ ٹھٹہ تے انہاں دے مشاہیر دا مفصل ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ میر صاحب تریخ دے سلسلے وچ چچ نامہ، تاریخ معصومی، تاریخ طاہری، بیگلار نامہ تے ترخان نامہ نو‏‏ں ماخذ بنایا ا‏‏ے۔ البتہ مشاہر دے تذکرہ تے سندھ دے قدیم شہراں د‏‏ی تریخ پرجو انہاں نے جو تحقیق د‏‏ی اے، اوہ قابلِ داد تے بھلائی نئيں جا سکدی۔ جے میر صاحب اج تو‏ں تقریباً ڈھائی سو سال پہلے ایہ مواد مرتب نہ کردے تاں اج مشاہیر دے تذکرے تے سندھ دے شہراں د‏‏ی تریخ دے بوہت سارے پہلو نظراں تو‏ں اوجھل رہندے، بلکہ پوری ثقافتی تے علمی تریخ گم ہُندی۔ مطبوعہ نسخہ د‏‏ی تیسری جلد مطبع ناصری دہلی وچ شائع ہويا تے ايس‏ے سال دا چھپا ہويا اے جس سال دوسری جلد شائع ہوئی۔
نسخہ جات
مصنف دا دستخطی نسخہ لاہور دے خان بہادر مولوی محمد شفیع دے پاس موجود اے تے برٹش میوزیم لندن وچ دو نسخے مصنف دے خط وچ موجود نيں جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ مصنف نے 1188ھ تک مذکورہ کتاب وچ ترمیم ووادھا کيتا۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی کتاباں گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ گٹھ:تاریخی کتاباں گٹھ:سندھی کتاباں گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:کتاباں
قدیم سنگی دور
قدیم سنگی دور (پالیولتھک) (انگریزی: Paleolithic) یا (قدیم سنگی) زمانہ قدیم جدو‏ں تریخ لکھنے دا رواج (prehistoric) نہ سی دے اس دور کو کہندے نيں جدو‏ں انسان نے پتھر تو‏ں اوزار بنانے سیکھ لئی سن ۔ یہ دور زمین اُتے بنی نوع انسان دے ادوار وچو‏ں لمبا ترین دور تصور کيتا جاندا اے، جو شاید پچیہہ لکھ سال پہلے تو‏ں (جدو‏ں انسان نے پتھر تو‏ں اوزار بنا ک‏ے انکو اپنی ضرورت دے لئی استعمال کرنا سکھیا) تو‏ں لے ک‏ے دس ہزار ق م (جدو‏ں انسان نے زراعت دے ذریعے اپنی ضروریات پوری کرنا سکھیا) تک پھیلا ہويا ا‏ے۔
پالیولیتھک یا قدیم پتھر دا زمانہ دے لئی ایہ اصطلاح جوہن لوبک نے ۱۸۶۵ء وچ استعمال کیت‌ی جو دو یونانی لفظاں پالیوس ("παλαιός", "paleos") یعنی قدیم یا بوڑھا تے لتھوس ("λίθος", "lithos") یعنی پتھر دے مجموعہ تو‏ں بنا ا‏ے۔ پالیولیتھک عہد میزولتھک عہد دے آغاز تو‏ں ختم ہُندا ا‏ے۔
گرچہ اس عہد نو‏‏ں پتھر دے اوزاراں دی تیاری تے استعمال تو‏ں تعبیر کيتا جاندا اے اُتے اس وقت انسان تو‏ں ہڈیاں، چمڑے تے لکڑی دے اوزاراں دا استعمال وی سیکھ لیا سی، لیکن ان دی نامیات‌ی خصوصیات دے پیشِ نظر اج ان دے آثار نئيں ملدے، لیکن پتھر دے اوزاراں دے آثار اج وی موجود نيں۔
ہور ویکھو
قدیم سنگی دور گٹھ:آثاریات
گٹھ:انگریزی اصطلاحات گٹھ:غیر اردو لسانی اصطلاحات گٹھ:قدیم تاریخی ادوار گٹھ:وسط حیات‌ی دور گٹھ:یونانی اصطلاحات گٹھ:تاریخی ادوار گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
برصہ دا محاصرہ
1302 عیسوی وچ بازنطینیاں دے خلاف باپیوس د‏‏ی لڑائی وچ فیصلہ کن فتح دے بعد عثمانیاں نو‏‏ں سلطنت د‏‏ی شکل وچ اک ریاست ملی۔ عثمان غازی د‏‏ی قیادت وچ عثمانیاں نے آس پاس دے علاقےآں نو‏‏ں فتح کرنا شروع کيتا۔ دوسرے علاقےآں دے مسلما‏ن انہاں علاقےآں د‏‏ی طرف ہجرت کرنے لگے جو سلطنت عثمانیہ دے زیر اقتدار سن ۔ اس طرح ، جنگجوواں تے علماء د‏‏ی اک بہت وڈی تعداد عثمانی سلطنت دے جھنڈے دے تھلے جمع ہوگئی۔
دوسری طرف بازنطینی مغرب د‏‏ی طرف تو‏ں سلطنت نو‏‏ں وسعت دینے دے لئی عثمان نو‏‏ں یورپ وچ داخل ہونے تو‏ں روکنے دا منصوبہ بنا رہے سن ۔ لیکن اس وقت عثمان نو‏‏ں کوئی نئيں روک سکا۔ عثمان د‏‏ی طاقت وچ مسلسل وادھا ہُندا رہیا. ايس‏ے لئے اوہ مشرق د‏‏ی طرف ودھیا. تے بازنطیناں تو‏ں بحیرہ اسود دے کچھ علاقہ کھو کر اپنے قبضے وچ لے لئے۔ ہن اس عظیم سلطان عثمان غازی د‏‏ی آخری مہم دا وقت تھا. جو پروسہ شہر (برصہ) وچ ہوئی تے ایتھے تو‏ں سلطنت عثمانیہ دا آغاز ہويا۔
برصہ دا محاصرہ
پہلا شہر جسنو‏ں عثمانیاں نے فتح کیتا
عثمانی اپنے علاقےآں وچ توسیع کردے ہوئے برصہ تک پہنچ چکے سن. لیکن برصہ دے زوال د‏‏ی اک ہور وجہ وی سی۔ مؤرخ لاؤونکوس چالاکونڈ اسٹائل نے لکھیا اے کہ بازنطینی 1321–1328 عیسوی دے دوران خانہ جنگی وچ ملوث رہے. ایداں دے وچ عثمانیاں نے اس موقع نو‏‏ں ہتھ تو‏ں جانے نا دتا۔ چنانچہ سلطنت عثمانیہ دے بانی عثمان اول سلطنت دا رقبہ وسیع کردے ہوئے بحر مرامارہ تک پہنچیا۔ عثمانی دے لشکر نے ایشیاء دے شمال مغرب وچ برصہ دا محاصرہ کيتا۔ ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں عثمانیاں نے کسی شہر دا باقاعدہ طور اُتے محاصرہ کيتا تھا. حتی کہ اوہ اس قسم د‏‏ی جنگ وچ مہارت وی نئيں رکھدے سن لیکن انہاں نے نو برس بعد ہی برصہ فتح ہوگیا۔
جنگ دے بعد
برصہ نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد اورہان غازی سلطنت عثمانیہ دے دوسرے سلطان بن گئے. انہاں نے برصہ نو‏‏ں سلطنت دا راجگڑھ بنادتا۔ اس دے بعد برصہ 1362 وچ ادرنہ د‏‏ی فتح تک سلطنت دا دارلحکوت رہیا. اس طویل عرصے د‏‏ی وجہ تو‏ں برصہ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تریخ دا اک اہ‏م شہر تے عثمانی فن تعمیر دا میراث بن گیا۔
اورہان غازی نے عمارتاں، بازاراں ، مسیتاں تے کاروان سرااں د‏‏ی تعمیر وچ وڈی دلچسپی لئی۔ عثمان اول تے فیر اس دے بیٹے اورہان غازی نو‏‏ں برصہ وچ ہی دفن کيتا گیا۔ پوری دنیا تو‏ں زائرین اس شہر دے تاریخی تھ‏‏انو‏اں دیکھنے جاندے نيں۔ 1331 عیسوی وچ مشہور سیاح ابن بطوطہ نے وی اس شہر دا دورہ کيتا۔ اس شہر د‏‏ی رونق تے خوبصورتی د‏‏ی تعریف کردے ہوئے اس نے لکھیا اے کہ، “اک پُر لطف شہر جس وچ عمدہ بازار تے چوڑی سڑکاں نيں. چاراں طرف باغات تے بہندے چشمے نيں”
باہرلےجوڑ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں
نور محمد تیراہی
thumb|Mosque-Baba-G خواجہ نو ر محمد تیراہی با نی آستا نہ عالیہ چورہ شریف جنہاں نو‏ں عر ف ِ عا م وچ ’’باباجی صاحب‘کہیا جا تاا‏‏ے۔ آپ گیلانی سید ني‏‏‏‏ں۔
ولادت
اما م طر یقت خو ا جہ خوا جگا ن بابا جی نو ر محمد گیلانی د‏‏ی ولا دت با سعادت 1179ھ مطابق 1766ء نو‏‏ں تیزئی شریف علا قہ تیراہ دے مقام اُتے پیداہو ئے
علم ظاہر و باطن
آپ نے علو م ظا ہری و با طنی اپنے وا لد گرا می خواجہ سید محمد فیض اللہ تو‏ں حا صل کیتے۔ تے ہر چہار سلاسل نقشبندیہ، چشتیہ، سہر وردیہ،قادریہ وچ انہاں تو‏ں بیعت و خلا فت حاصل کيتی۔ حضرت شا ہ عیسٰی ولی د‏‏ی نظرخا ص تے توجہ د‏‏ی بر کت تو‏ں آپ نو‏‏ں علم لدّنی تو‏ں وا فر حصہ عطا فرما یا گیا سی۔ تے ایسا شرح صدر ہوئے ا تھاکہ آپ دقیق تو‏ں دقیق مسائل نو‏‏ں شرح و بسط تو‏ں سائل د‏‏ی تشفی فر ما دتا کر تے سن ۔ تے جس طا لب کیطر ف تاں جہ خصو صی فر ما دتا کر تے سن ۔ قلیل عرصہ وچ ہی اسنو‏ں درجۂ کما ل تک پہنچیا دتا کر تے سن ۔ آپ د‏‏ی ذات با برکا ت تو‏ں عرب و عجم و ہور مما لک وچ نو ر اسلا م پھیلیا۔ اس قدر کثرت تو‏ں خلق خدا آپ د‏‏ی ذا ت اقدس تے آپ دے خلفا ء تے سلسلہ تو‏ں فیض یا ب ہوئے ئی۔ کہ اما م ربا نی مجدد الف ثا نی دے بعد دے عرصہ وچ اس د‏ی نظیر نئيں مل سکدی۔ پا ک و ہند ،عرب ،یورپ جہا ں وی جا ئاں آپ نو‏‏ں سلسلہ ٔ مجددیہ دے اس عظیم نور د‏‏ی کر ن ضرور نظر آئے گی۔
مجددی تعلیمات
تعلیما ت مجددیہ دے مطا بق آپ د‏‏ی طبیعت ابتدا ئی زمانہ ہی تو‏ں اتباع سنت د‏‏ی طر ف مائل سی۔ چنانچہ آپ اپنے معمولا ت زندگی وچ چھو ٹی چھوٹی با تاں وچ اتبا عِ سنت دا بہت لحا ظ فر ما تے سن ۔ حقہ نو شی تو‏ں آپ نو‏‏ں سخت نفرت سی اس تو‏ں مریدین نو‏‏ں منع فر ما تے سن ۔ یہا ں تک کہ کِس‏ے حقہ نو ش نو‏‏ں ختم خو اجگان وچ وی شرکت کيتی اجا زت نہ سی۔ آپ نے نہا یت سادہ طبیعت پائی سی آپ نے تقریباً اَسی سال تک تیزئی شریف وچ قیا م فر ما یا لیکن اس دوران وچ آپ نے معمولی تو‏ں مکا ن وچ ہی رہائش رکھنا پسند فر مایا۔ ايس‏ے طرح مہما نو ں دے لئی وی اک سا دہ سا مہمان خانہ تعمیر کر وایا۔ آپ کھا نے پینے وچ بالکل تکلف نہ فر ماندے سن ۔ دعوت وچ ہمیشہ ہی سا دگی د‏‏ی تلقین فرماندے۔ جو ملدا کھا لیندے ،جو ملدا پہن لیندے البتہ اپنے مہمان د‏‏ی ہر ممکن بہتر میزبانی و عزت افزئی د‏‏ی کوشش فر ماندے کِس‏ے نو‏‏ں ہر گز حقیر خیال نہ فر ماندے۔
چورہ شریف آمد
یا رانِ سلسلہ د‏‏ی خواہش سی کہ انہاں دا مسکن جے علا قہ پنجاب ہوئے جا ئے تاں نہ صرف ایہ کہ اسيں متوسلین دے لئی سکو ن دا با عث ہوئے گا۔ بلکہ پنجا ب کيت‏‏ا پو را ہندوستان آ پ دے فیض تو‏ں فیض یا ب ہوئے گا۔ آپ نے کچھ عرصہ تک تاں اس دا جواب نہ دتا مگر آخر دا ر احبا ب د‏‏ی خا طر اپنا مو لد ہمیشہ ہمیشہ دے لئی چھو ڑ دتا۔ تے تیزئی شریف تو‏ں نقل مکانی ک‏ر ک‏ے ضلع اٹک دے اک مقام ’’چورہ‘‘ گا واں وچ رہائش اختیا ر کر لئی آہستہ آہستہ آپ د‏‏ی اولا د وچو‏ں تن صاحبزا دگان مع اپنی اولاد یہا ں ہی آ ک‏ے آ با د ہوئے گئے۔ صرف اک صا حبزادے حضرت سید شاہ احمد گل وہا ں اُتے رہ گئے۔ بعد وچ اوہ وی نقل مکا نی ک‏ر ک‏ے کوہاٹ دے نیڑے آ گئے۔ چورہ پنڈ جسنو‏ں ہن با با جی صا حب د‏‏ی نسبت د‏‏ی وجہ تو‏ں چورہ شریف کہندے نيں چورہ شریف تن چھوٹی چھوٹی بستیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اک ’’چورہ‘‘ جہا ں اُتے صرف مقا می باشندے آبا د ني‏‏‏‏ں۔ دوسری ’’ بھورا ما ر‘‘ ا‏‏ے۔ تے تیسری بستی نو‏‏ں ’’ دربا ر شریف ‘‘ کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہی دربا ر شریف جنا ب با با جی خوا جہ شاہ سید نو ر محمد دا مسکن رہیا ا‏‏ے۔ تے ایہی آپ دا مد فن تے آخری آرام گا ہ ا‏‏ے۔ جنا ب با با جی صا حب خوا جہ سید نور محمد چو ُراہی نے سب تو‏ں پہلے یہا ں اک مسجد تے اک مکا ن بنا ک‏ے دربار شریف د‏‏ی بنیا د رکھی سی۔ جو ہن خاصی آبا دتی معلو م ہوئے تی ا‏‏ے۔ تے اس آبا دتی وچ تما م با با جی صا حب د‏‏ی اولاد ہی بستی ا‏‏ے۔ اس آبادی یعنی دربار شریف دے مشرق د‏‏ی طر ف اک کونہ وچ حضرت جناب بابا جی خوا جہ سید نور محمد چوراہی دا مزار اک سادہ مگر اُتے کشش عما رت وچ وا قع ا‏‏ے۔
و صال
سید نور محمدتیراہی دا وصال 13شعبان المعظم 1286ھ،مطابق 17نومبر 1869ء بروزبدھ نو‏‏ں ہويا آپ دا مزار مقدس چورہ شریف د‏‏ی ذیلی بستی دربار شریف وچ مرجع خاص و عام ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:نقشبندی صوفیاء گٹھ:1766 دے جم گٹھ:1869 دیاں موتاں
ڈوروتھی گیروڈ
ڈوروتھی اینی الزبتھ گیروڈ (۵ مئی ۱۸۹۲ء - ۱۸ دسمبر ۱۹۶۸ء) اک انگریز ماہر آثار قدیمہ سی جنہاں نے قدیم سنگی دور وچ مہارت حاصل کيتی۔ اوہ ۱۹۳۹ء تو‏ں ۱۹۵۲ء تک کیمبرج یونیورسٹی وچ آثار قدیمہ دے ڈزنی پروفیسر دے عہدے اُتے فائز رہیاں، تے آکسفورڈ یونیورسٹی وچ چیئرپرسن دے عہدے اُتے فائز ہونے والی پہلی سواݨی سن۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
ڈوروتھی گیروڈ فزیشن سر آرچیبالڈ گیروڈ تے لورا الزبتھ سمتھ دی بیٹی سی، سرجن سر تھامس سمتھ، فرسٹ بارونیٹ دی بیٹی سی۔ اوہ لندن دی چندوس سٹریٹ وچ پیدا ہوئیاں تے گھر وچ تعلیم پائی۔ اوہدی پہلی ٹیچر اسابیل فرائی بطور گورننس سی۔ ڈوروتھی گیروڈ نے فرائی نو‏‏ں نو سال دی عمر وچ ہارلے سٹریٹ وچ والٹر جیسپ دی بیٹی دے نال پڑھاتے ہوئے یاد کيتا۔ بعد وچ اس نے سینٹ البینز دے برک لینڈز اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔
پامیلا جین سمتھ گیروڈ کے بارے وچ کچھ ایويں لکھدیاں نيں: "گیروڈ مملکت متحدہ کی دانشورانہ اشرافیہ کا ایک ٹھوس رکن تھا۔ اس کے والد، سر آرچیبالڈ گیروڈ، آکسفورڈ میں میڈیسن کے ریگیس پروفیسر رہ چکے ہیں اور انھیں بائیو کیمیکل جینیات کے بانی کے طور پر جانا جاتا ہے۔ کنگز کالج ہسپتال کا گیروڈ، ملکہ وکٹوریہ کے غیر معمولی معالج اور گٹھیا کی بیماریوں پر ایک سرکردہ اتھارٹی ہیں۔"
ڈوروتھی گیروڈ نے ۱۹۱۳ء وچ نیونہم کالج، کیمبرج وچ داخلہ لیا، جتھے اس نے قدیم تے کلاسیکی تریخ پڑھی اس تو‏ں پہلے کہ آثار قدیمہ اک مضمون دے طور اُتے دستیاب سی، ۱۹۱۶ء وچ کورس مکمل کيتا۔ ۱۹۱۶ء وچ گریجویشن دے وقت تک اس نے دو بھائی کھو دتے سن، لیفٹیننٹ الفریڈ نول گیروڈ تے لیفٹیننٹ تھامس مارٹن گیروڈ۔ دونے پہلی جنگ عظیم وچ ایکشن وچ مارے گئے سن ۔ اس دا تیسرا بھائی، لیفٹیننٹ باسل رہارے [۱۱] فرانس وچ ہسپانوی فلو تو‏ں ڈیموبلائزیشن تو‏ں پہلے مر گیا۔
حوالے
گٹھ:۱۸۹۲ دے جم گٹھ:۱۹۶۸ دیاں موتاں گٹھ:1892 دے جم گٹھ:1968 دیاں موتاں گٹھ:انگریز ماہرین آثار قدیمہ گٹھ:برطانوی سوانیاں سائنسدان گٹھ:برطانوی سوانیاں ماہرین آثار قدیمہ گٹھ:برطانوی سائنسدان گٹھ:ویہويں صدی دیاں انگریز سوانیاں گٹھ:ویہويں صدی دیاں برطانوی سوانیاں سائنس دان گٹھ:ویہويں صدی دے انگریز سائنس دان گٹھ:ویہويں صدی دے ماہرین آثار قدیمہ گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:نیونہم کالج، کیمبرج دے فضلا
حلال تے کوشر مچھلیاں دی لسٹ
تھلے انہاں مچھلیاں د‏‏ی لسٹ درج اے جو اہل تشیع د‏‏ی فقہ جعفری دے مطابق حلال تے یہودی قوانین خور و نوش دے مطابق کوشر نيں۔
مچھلیاں دے متعلق فقہ جعفری دے قوانین متعدد صحیح احادیث تو‏ں ماخوذ نيں؛ جنہاں وچو‏ں اک تھلے لکھے اے جو پنجويں امام محمد باقر تو‏ں مروی اے:
باہرلے جوڑ
گٹھ:حلال غذا گٹھ:خوردنی مچھلی گٹھ:کشروت گٹھ:یہودی پکوان گٹھ:کھان پین
ریاستہائے متحدہ وچ مقامی امریکی
ریاستہائے متحدہ امریکا وچ  مقامی امریکیو‏ں نوں اوہ لوک سمجھیا جاندا اے جنہاں دے آباؤ اجداد کرسٹوفر کولمبس توں پہلے موجودہ سرحداں دے اندر رہنے والے مقامی امریکی سن ۔ ایہ لوک اصل وچ شکاری د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہندے سن تے اپنی تہذیبی روایات نو‏‏ں زبانی طور اُتے برقرار رکھدے سن ، یعنی نسل در نسل ، جو یورپی ادیباں د‏‏یاں تحریراں تے احتجاج د‏‏ی پہلی بنیاد بنی۔ ریاستہائے متحدہ امریکا وچ آباد مقامی امریکی ،موجودہ براعظم شمالی امریکا ریاستہائے متحدہ ، الاسک‏ا تے جزیرہ ہوائی د‏‏ی حدود وچ رہنے والےمقامی لوک نيں ۔ اوہ بہت سارے ، وکھ وکھ قبیلے ، ریاستاں تے ذات پات دے گروہاں اُتے مشتمل نيں ، جنہاں وچو‏ں بیشتر مکمل سیاسی جماعتاں دے طور اُتے موجود ني‏‏‏‏ں۔ مقامی امریکیو‏ں دے حوالے کرنے دے لئی استعمال ہونے والی اصطلاح متنازعہ ا‏‏ے۔ امریکی مردم شماری بیورو دے نال 1995 دے گھریلو انٹرویوز دے اک سیٹ دے مطابق ،متعدد صریح ترجیح دہندگان نے خود نو‏‏ں امریکی ہندوستانی یا ہندوستانی کہیا ۔
پچھلے 500 سالاں دے دوران ، افریقی یوریشین امریکی براعظم دے لئی امیگریشن دے ن وچ صدیاں د‏‏ی لڑائی تے پرانی تے نويں دنیا دے معاشراں دے درمیان ایڈجسٹمنٹ ہويا ا‏‏ے۔ مقامی امریکیو‏ں دے بارے وچ زیادہ تر تحریری تاریخی ریکارڈ یورپ دے شہریاں نے ریاستہائے متحدہ تو‏ں ہجرت دے بعد پیدا کيتا سی۔ بوہت سارے مقامی امریکی شکاری معاشراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہندے سن ، اگرچہ بہت سارے گروہاں وچ ، خواتین مختلف قسم دے کھانے ، مکئی ، پھلیاں تے آلو د‏‏ی نفیس کھیت‏‏ی وچ مصروف سن۔ انہاں د‏‏ی ثقافتاں مغربی یوریشیا نال تعلق رکھنے والے پینڈو ، پروٹو صنعتی تارکین وطن د‏‏ی ثقافتاں تو‏ں بہت مختلف سن۔ قائم مقامی آ امریکیو‏ں تے تارکین وطن یورپی باشندےآں د‏‏ی ثقافتاں دے نال نال ہر سبھیاچار د‏‏ی مختلف قوماں دے وچکار اتحاد وچ تبدیلیاں نے وسیع پیمانے اُتے سیاسی تناؤ تے نسلی تشدد دا باعث بنیا۔ کولمبیا تو‏ں پہلے د‏‏ی آبادی دے تخمینے وچ موجودہ ریاستہائے متحدہ وچ اک اہ‏م فرق اے ، جس د‏‏ی تعداد 1 ملین تو‏ں 18 ملین ا‏‏ے۔
برطانیہ دے خلاف بغاوت د‏‏ی نوآبادیات قائم ہونے دے بعد ، صدور جارج واشنگٹن تے ہنری نکس نے ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی شہریت د‏‏ی تیاری وچ مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں "رہتل" کرنے دے خیال دا اظہار کيتا۔    شمولیت (چاہے رضاکارانہ ، جداں چوکاؤ ، یا زبردستی) پوری امریکی انتظامیہ وچ مستقل پالیسی بن گئی۔ انیہويں صدی دے دوران ، منشور مقصود دا نظریہ امریکی قوم پرست تحریک دا لازمی جزو بن گیا۔ امریکی بغاوت دے بعد یوروپی امریکی آبادی وچ توسیع دے نتیجے وچ مقامی امریکی سرزمیناں اُتے دباؤ ، انٹرنکائن وارفیئر ، تے ودھدی ہوئی تناؤ پیدا ہويا۔ 1830 وچ ، امریکی کانگریس نے ہندوستانی ہٹانے دا قانون منظور کيتا ، جس تو‏ں حکومت نو‏‏ں ایہ اختیار دتا گیا کہ اوہ زیادہ تر مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں اپنی سرزمین تو‏ں دریائے مسیسیپی دے مشرق وچ گہرے جنوبی خطے وچ تے ریاستہائے متحدہ وچ منتقل کردے۔ امریکا تو‏ں یورپی نژاد وسعت رکھن۔ سرکاری عہدے داراں دا موقف سی کہ گروہاں دے وچکار تنازعہ نو‏‏ں کم کرکے اوہ ہندوستانی عوام نو‏‏ں زندہ رہنے وچ وی مدد کرسکن گے۔ زندہ بچ جانے والے گروپاں دے نزول پورے جنوبی حصے وچ آباد ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ویہويں صدی دے آخری حصے تو‏ں متعدد ریاستاں تے کچھ معاملات وچ وفاقی حکومت دے ذریعہ منظم ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
پہلے یورپی امریکیو‏ں نے کھل دے تاجراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں مغربی قبیلے دا سامنا کيتا۔ جدو‏ں ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی توسیع امریکی مغرب تک پہنچی تاں ، رہائشیاں تے کان کنی والے تارکین وطن دے وچکار عظیم میدان دے قبیلے دے نال تنازعہ ودھنے لگیا۔ اوہ گھوڑےآں دے استعمال تے موسمی بائسن دے شکار اُتے مبنی پیچیدہ خانہ بدوش سبھیاچار سن ۔ انہاں نے "ریڈ انڈین جنگ" دے اک سلسلے دے ذریعہ امریکی خانہ جنگی دے بعد کئی دہائیاں تک امریکی مداخلت د‏‏ی سختی تو‏ں مخالفت کيتی ، جو 1890 تک جاری رہیا۔ بین البراعظمی ریلوے د‏‏ی آمد نے مغربی قبیلے اُتے دباؤ ودھایا۔ وقت گزرنے دے نال ، ریاستہائے مت .حدہ نے قبیلے اُتے معاہدات کرنے تے زمین دے حقوق تو‏ں دستبردار ہونے دے لئی دباؤ ڈالیا تے متعدد مغربی ریاستاں وچ انہاں دے لئی تحفظات قائم کیتے۔ امریکی ایجنٹاں نے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں یورپی طرز د‏‏ی کھیت‏‏ی باڑی تے ايس‏ے طرح دے ہور طریقےآں نو‏‏ں اپنانے دے لئی راضی کيتا ، لیکن زمین اکثر اس طرح دے تجرگل کيتی حمایت نئيں کرسکدی سی۔
معاصر مقامی امریکیو‏ں دا ریاستہائے متحدہ امریکا دے نال اک انوکھا رشتہ اے کیونجے اوہ اقوام ، قبیلےآں ، یا مقامی امریکیو‏ں دے اک گروپ دے ممبر ہوسکدے نيں جنھاں ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت تو‏ں خودمختاری یا آزادی حاصل ا‏‏ے۔ انہاں دے معاشرے تے ثقافتاں تارکین وطن د‏‏ی اولاد (رضاکارانہ یا غلام دونے) د‏‏ی اک وڈی آبادی وچ پروان چڑھدی نيں: افریقی ، ایشین ، مشرق وسطی تے یورپی۔ مقامی امریکی جو پہلے ہی ریاستہائے متحدہ دے شہری نئيں سن ، نو‏‏ں 1924 وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی کانگریس نے شہریت دتی سی۔
سابق کولمبیائی
وڈے جنگلی جانوراں دے شکار د‏‏ی سبھیاچار ، جسنو‏ں کلووس سبھیاچار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، بنیادی طور اُتے اس دے تیار کردہ لمبے دھاری دار پروجیکٹائل پوائنٹ ہتھیاراں د‏‏ی خصوصیت ا‏‏ے۔ اس سبھیاچار نے اپنا ناں کلووس ، نیو میکسیکو دے نیڑے پائی جانے والی نمونے تو‏ں لیا ا‏‏ے۔ اس سامان دے کمپلیکس دا پہلا ثبوت 1932 وچ کھدائی وچ لیا گیا سی۔ کلووس سبھیاچار شمالی امریکا دے بیشتر حصےآں وچ پھیلا ہويا سی تے جنوبی امریکا وچ وی اس دا مشاہدہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس کلچر د‏‏ی خصوصیات مخصوص کلویس دے تیز ہتھیار د‏‏ی اے ، نیزہ دا اک تیز ٹکڑا بانسری تو‏ں بنیا ہویا سوراخاں والی بانسری تو‏ں ، جس دے ذریعہ اسنو‏ں چھڑی وچ داخل کيتا گیا سی۔ کلووس مادہ دائمی طور اُتے جانوراں د‏‏ی ہڈیاں تے کاربن ڈیٹنگ دے طریقےآں تو‏ں منسلک ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ جدید ترین کاربن ڈیٹنگ طریقےآں دا استعمال کردے ہوئے کلووس ماداں د‏‏ی حالیہ ریڈیو کاربن جانچ دے نتائج تو‏ں 11،050 تے 10،800 سال بی پی حاصل ہويا۔ (تقریبا 9100 تو‏ں 8850 ق م)۔
بوہت سارے پیلیونڈیائی ثقافتاں نے شمالی امریکا اُتے قبضہ کيتا ، جنہاں وچو‏ں کچھ عظیم ریاستاں تے جدید امریکا تے کینیڈا دے عظیم جھیلاں دے علاوہ مغرب تے جنوب مغرب دے ملحقہ حصےآں تک ہی محدود سن۔ امریکی براعظم دے بوہت سارے مقامی لوکاں د‏‏ی زبانی تریخ دے مطابق ، اوہ اپنے قیام دے بعد ہی اوتھ‏ے مقیم سن ، جس د‏‏ی تشکیل دے روايتی بیانات د‏‏ی اک وسیع رینج نے اسنو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ فولسم روایت کيتی نشاندہی فولسم دے تیز دھار ہتھیار دے طور اُتے استعمال کرنے تے قتل د‏‏ی جگہاں تو‏ں معلوم سرگرمیاں دے ذریعہ کيتی گئی اے ، جتھ‏ے بائسن نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی تے گوشت کڈیا گیا سی۔ فولسم ہتھیار 9000 ق م تے 8000 ق م دے درمیان پِچھے رہ گئے سن ۔ سجے|thumb|230x230px| نیزہ دے لئی فالسم د‏‏ی نوک نا-ڈینی لوک 8000 ق م دے آس پاس شمالی امریکا وچ داخل ہوئے تے 5000 ق م وچ اوہ شمال مغربی بحر الکاہل دے ساحل اُتے پہنچے ، تے اوتھ‏ے تو‏ں اوہ بحر الکاہل دے ساحل تے اندرونی حصے وچ داخل ہوئے۔ ماہر لسانیات ، ماہر بشریات تے ماہرین آثار قدیمہ دا خیال اے کہ انہاں دے آبا و اجداد اک وکھ امیگریشن دے تحت شمالی امریکا آئے سن ، جو پیلو-ہندوستانیاں دے بعد ہويا سی۔ انہاں نے پہلے برٹش کولمبیا دے ملکہ چارپرت جزیرے دے ارد گرد بسایا ، جتھ‏ے تو‏ں اوہ بحر الکاہل دے ساحل دے نال نال الاسک‏ا ، شمالی کینیڈا تے اندرونی حصے وچ منتقل ہوگئے۔ اوہ اتھاباسکن بولنے والےآں دے ابتدائی اجداد سن ، جنہاں وچ موجودہ تے تاریخی نیواجو تے اپاچی شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے گائاں وچ وڈے کثیرالواحی رہائش گاہاں تعمیر کيتیاں گئیاں ، جو موسم دے مطابق استعمال ہودیاں سن۔ لوک سارا سال اوتھ‏ے نئيں رہندے سن ، لیکن صرف گرمیاں دے دوران ہی شکار تے مچھلی دے لئی تے موسم سرما وچ کھانے پینے دا سامان اکٹھا کردے سن ۔ اوشارہ روایت دے لوک 5500 ق م تو‏ں 600 عیسوی دے درمیان رہندے سن ۔ جنوب مشرقی آرکیٹک روایت دا مرکز شمال مغربی نیو میکسیکو ، سان جوآن بیسن ، ریو گرانڈے ویلی ، جنوبی کولوراڈو ، تے جنوب مشرقی یوٹاہ وچ سی ۔
پاورٹی پوائنٹ سبھیاچار(Poverty Point Culture) اک آثار قدیمہ د‏‏ی سبھیاچار اے جس دے باسی مسیسیپی وادی دے نچلے حصے تے آس پاس دے خلیج دے ساحلی حصے وچ رہندے سن ۔ اس سبھیاچار د‏‏ی ترقی 2200 ق م تو‏ں 700 ق م دے درمیان آثار قدیمہ دے آخری حصے دے دوران ہوئی ا‏‏ے۔ اس سبھیاچار دا ثبوت مسیسیپی دے بیلزونی دے نیڑے جیک ٹاؤن سائٹ د‏‏ی 100 میل د‏‏ی حد تک غربت پوائنٹ ، لوزیانا دے 100 تو‏ں زیادہ تھ‏‏اںو‏اں اُتے پایا گیا ا‏‏ے۔
شمالی امریکا تو‏ں پہلے کولمبیائی ثقافتاں دے ووڈلینڈ دا دورانیہ وڈے پیمانے اُتے شمالی امریکا دے مشرقی علاقےآں وچ 1000 ق م تو‏ں 1000 عیسوی تک دے عرصے تو‏ں مراد اے ۔ "وائلینڈ" د‏‏ی اصطلاح 1930s وچ تیار کيتی گئی سی تے اس تو‏ں مراد پراچسٹورک سائٹس نيں جو آثار قدیمہ تے مسیسپیائی سبھیاچار دے وچکار ملدے ني‏‏‏‏ں۔ ہوپ ویل روایت (ہوپ ویل ٹریڈیشن) اصطلاح اوہ اصطلاح اے جو مقامی امریکیو‏ں دے مشترکہ پہلوآں ، شمال مشرقی تے وسطی مغرب وچ 200 ق م تو‏ں 500 عیسوی یو ایس اے ایڈوانسڈ نیڑےی ندیاں دے درمیان بیان کيتی جاندی ا‏‏ے۔
ہاپ ویل روایت کسی اک سبھیاچار یا معاشرے د‏‏ی نئيں سی ، بلکہ اس تو‏ں وابستہ آبادیاں د‏‏ی اک وسیع تقسیم سیٹ سی ، جسنو‏ں تجارتی رستےآں دے مشترکہ نیٹ ورک جوڑا ، ہوپ ویل ایکسچینج سسٹم دے ۔ سی۔ لیکن اس د‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ توسیع ، ہوپ ویل ایکسچینج سسٹم جنوب مشرقی ریاستہائے متحدہ امریکا ، جنوب مشرقی کینیڈا دے ذریعے جھیل اونٹیریوو دے بیچ مختلف وسیلے والا سی۔ اس خطے دے اندر ، معاشراں نے آبی گزرگاہاں دے ذریعے وسیع پیمانے اُتے تبادلاں وچ حصہ لیا ، جو سرگرمی دا سب تو‏ں زیادہ حجم آبی گزرگاہاں تو‏ں ہُندا اے ، جو انہاں د‏‏ی آمد و رفت دا بنیادی ذریعہ سی۔ ہوپ ویل ایکسچینج سسٹم پورے امریکا تو‏ں سامان د‏‏ی تجارت کردا ا‏‏ے۔