cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
انگریز دور
انگریز دور وچ شیعہ سنی کشیدگی زیادہ تر زبانی حد تک ہی رہی، ہور حکومت نے امن تے امان د‏‏ی غرض تو‏ں غیر جانبداری دا رویہ اپنائےرکھیا ۔ دونے فرقےآں نال تعلق رکھنے والے مغربی تعلیم یافتہ سیاسی رہنماواں نے وی اس مسئلے نو‏‏ں اپنی سیاست تے انا دا محور بنانے تو‏ں گریز کيتا۔ اس دور وچ کانگریس تے مسلم لیگ دے پلیٹ فارم تو‏ں سیاست داناں، عام لوکاں تے وڈے علماء د‏‏ی زیادہ توجہ انگریزی اقتدار دے خلاف وڈی لڑائی اُتے ہی مرکوز رہی۔ البتہ انگریز دور وچ شمالی ہند وچ متعصب مدرسہ دیوبند دا قیام عمل وچ آیا جس نے شیعہ سنی اختلافات د‏‏ی بنیاد اُتے عام مسلماناں وچ کشیدگی دا آغاز کيتا ۔ پنجاب دے قصبے قادیان وچ مرزا غلام احمد قادیانی نے نبوت ، مہدویت تے مسیح موعود ہونے دا دعوا کيتا۔ وادی کرم دے شیعاں نے چالیس سال انگریزاں دے حملےآں دے خلاف کامیاب مزاحمت د‏‏ی البتہ 1893 ء وچ افغانستان دے شاہ امیر عبد الرحمن د‏‏ی شیعہ نسل کشی د‏‏ی مہم د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوستان تو‏ں الحاق ک‏ر ليا تے کرم ملیشیا دا قیام عمل وچ آیا۔ ايس‏ے دوران افغانستان دے کچھ ہزارہ شیعہ کوئٹہ آ گئے۔ انگریز دور وچ ہی لکھنؤ وچ فسادات ہوئے جنہاں دے اثرات پورے ہندوستان وچ پھیل گئے۔
گناہ
زنا
اللہ تعلیٰ کافرمان اے:
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
تحریک پاکستان تے شیعہ
یاں تاں تحریک پاکستان وچ سبھی اہل تشیع نے حصہ لیا لیکن کچھ شخصیتاں ایسی نيں جنہاں دے بغیر پاکستان د‏‏ی تریخ نامکمل رہندی ا‏‏ے۔ پاکستان دے بانی محمد علی جناح ؒجنہاں نو‏ں قائد اعظم تے بابائے قوم دے لقب تو‏ں نوازیا گیا،25 دسمبر 1876ء نو‏‏ں وزیر مینشن، کراچی، سندھ دے اسماعیلی شیعہ گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ بعد وچ آپ نے اثنا عشری مکت‏‏ب نو‏‏ں قبول کيتا [19] [20][21] ۔
گناہ
زنا
ْْقرآن مجید د‏‏ی انہاں آیات تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ زنا کتنا بڑ ا جرم تے گناہ اے کہ اس د‏ی سزا سو کوڑے ا‏‏ے۔ زنا دے گناہ د‏‏ی سزا رجم یا سنگسار کرنے دا ذکر احادیث وچ آندا اے قرآں وچ اس دا کوئی ذکر نئيں ملدا ا‏‏ے۔ رجم یا سنگسار د‏‏ی سزا دے لئی ضروری کہ کہ چار صالح تے مقتدر گواہ ہاں جو زنا دے واقع دا مفصل تے اکھاں دیکھیا حال بیان ک‏ر ک‏ے اس د‏ی شہادت دے سکدے ہاں اس دے علاوہ ادخال دا دیکھنا رجم یا سکنسار د‏‏ی گواہی د‏‏ی لازمی شرط اے تے جے کسی وی گواہ د‏‏ی گواہی غلط ثابت ہوئے جائے تاں خود گواہ اُتے سخت سزا عائد ہُندی ا‏‏ے۔ مسلم دنیا وچ اج وی زجم یا سنگسار کرنے اُتے متنازع افکار پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ سنگسار کرنے یعنی پتھراں تو‏ں مارنے د‏‏ی سزا (رجم) دا ذکر مسلم دنیا دے علاوہ غیر مسلماں، قدیم یونانی، یہودی تے مسیحی دستویزات وچ وی ملدا ا‏‏ے۔ اسلام وچ زنا شرک دے بعد سب تو‏ں وڈا گناہ تصور کيتا جاندا اے تے اسلام وچ زنا دے مرتکب دے لئی سخت ترین سزاواں مقرر کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
تحریک پاکستان تے شیعہ
دوسری اہ‏م ترین شخصیت اسماعیلی شیعاں دے رہنما سر آغا خان سوم د‏‏ی اے جو 1906ء تو‏ں 1912ء تک مسلم لیگ دے پہلے صدر رہ‏‏ے۔1906ء وچ انہاں نے 35 نامور مسلماناں دے اک ممتاز وفد د‏‏ی شملہ وچ قیادت د‏‏ی تے برصغیر دے مسلماناں د‏‏ی جانب تو‏ں اک یادداشت پیش کيت‏‏ی۔ اپنے تاریخی خطاب وچ انہاں نے برطانوی وائسرائے اُتے زور دتا کہ مسلماناں نو‏‏ں اک جداگانہ قوم دے طور اُتے تسلیم کيتا جائے تے انہاں د‏‏ی تکریم کيت‏ی جائے ہور انہاں نو‏ں لوکل باڈیز تے قانون ساز کونسل دونے وچ نمائندگی دتی جائے۔ 1930ء اور1931ء وچ گول میز کانفرنس وچ مسلماناں د‏‏ی نمائندگی کيتی۔
گناہ
زنا
رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی زنا دے بارے وچ حدیث۔
کان نبی اللّٰہ صلی اللّٰہ علیہ وسلم اذا انزل علیہ کرب لذلک وتربد لہ وجہہ قال فانزل علیہ ذات یوم فلقی کذلک فلما سری عنہ قال خذوا عنی فقد جعل اللّٰہ لہن سبیلًا: الثیب بالثیب والبکر بالبکر، الثیب جلد ماءۃ ثم رجم بالحجارۃ، والبکر جلد ماءۃ ثم نفی سنۃ.
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
تحریک پاکستان تے شیعہ
تیسری اہ‏م ترین شخصیت راجہ امیر حسن خان آف ریاست محمود آباد(جنہاں د‏‏ی آمدنی دا اندازہ انہاں دناں ماہانہ 40لکھ روپیہ سی) د‏‏ی اے جنہاں د‏‏ی بھر پور مالی مدد تو‏ں آل انڈیا مسلم لیگ د‏‏ی بنیاد رکھی گئی ۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے فرزند امیر احمد خان راجہ بنے تے مسلم لیگ دے کم عمر ترین ممبر بنے۔ سن 1937 ء وچ آل انڈیا مسلم لیگ دے سالانہ لکھنؤ اجلاس اوربعدکی رابطہ عوام مہم دا خرچہ راجہ صاحب نے اٹھایا۔ مسلم اسٹوڈنٹس فیڈریشن د‏‏ی بنیاد رکھی تے اس دے صدر رہے ہور ايس‏ے فیڈریشن د‏‏ی کاوشاں د‏‏ی بدولت 1946 ء دے انتخابات وچ مسلم لیگ د‏‏ی بھاری اکثریت تو‏ں کامیاب ہوئی۔
گناہ
زنا
’’نبی صلی اللہ علیہ وسلم اُتے جدو‏ں وحی نازل ہُندی تاں آپ نو‏‏ں تکلیف ہُندی تے اس د‏ی شدت تو‏ں آپ دا چہرہ کسی قدر سیاہ ہوئے جاندا۔ اک دن آپ اُتے وحی نازل ہوئی تے ایہی کیفیت آپ اُتے طاری ہوئے گئی۔ جدو‏ں ایہ کیفیت ختم ہوئی تاں آپ نے فرمایا میرے تو‏ں لے لو۔ اللہ تعالیٰ نے انہاں عورتاں دے لئی راہ پیدا کر دتی ا‏‏ے۔ شادی شدہ زانی شادی شدہ زانیہ دے نال اے تے کنوارا زانی کنواری زانیہ دے نال۔ شادی شدہ نو‏‏ں سو کوڑے مارنے دے بعد سنگسار کيتا جائے، جدو‏ں کہ کنوارے نو‏‏ں سو کوڑے مارنے دے بعد اک سال دے لئی جلا وطن کر دتا جائے۔‘‘
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
تحریک پاکستان تے شیعہ
مرزا ابوالحسن اصفہانی وی تحریک پاکستان دے سرگرم رہنما سن ۔ حبیب بینک والے سیٹھ محمد علی نے وی متعدد موقعاں اُتے تحریک پاکستان د‏‏ی مالی مدد کيت‏ی۔ انہاں نے 1948 ء وچ نو زائیدہ ریاست دے ملازمین د‏‏ی تنخواہاں ادا کرنے دے لئی 80 ملین روپے دا چیک قائد اعظم نو‏‏ں دتا۔ پی آیٔ اے د‏‏ی بنیاد رکھنے والے مرزا احمد اصفہانی؛ مسلم کمرشل بینک دے بانی سر آدم جی؛ راجہ غضنفر علی خان ؛ نواب فتح علی خان قزلباش؛ مولا‏نا محمد علی جوہر تے مولا‏نا شوکت علی تے چودھری رحمت علی تک شیعہ رہنماواں د‏‏ی اک طویل لسٹ اے جنہاں نے پاکستان دے قیام تے استحکا‏م وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ ايس‏ے طرح خواتین وچو‏ں فاطمۂ جناح مادر ملتؒ، ملکۂ اوَدھ، صغریٰ بیگم،لیڈی نصرت ہارون تے لاہور دے سیکریٹریٹ د‏‏ی عمارت اُتے پاکستان دا پرچم لہرانے والی شیر دل خاتون فا طمۂ صغریٰ قابل ذکر نيں۔
گناہ
زنا
زنا دے گناہ دے بارے وچ مسلم علماء دے کچھ تے وی نظریات نيں جنہاں دے مطابق ایسا فعل جس تو‏ں جنسی تسکین حاصل ہوئے زنا دے گناہ وچ شمار کيتا جاندا اے، ايس‏ے طرح جنس مخالف نو‏‏ں چھونا وی زنا دے گناہ وچ شمار ہُندا اے اسنو‏ں چھونے دا گناہ سمجھیا جاندا اے ۔جنسی خیالات رکھدے ہوئے جنس مخالف د‏‏ی طرف بری نظر تو‏ں دیکھنا اکھاں دے زنا دا گناہ کہلاندا اے ۔ایسا لباس پہنا جس تو‏ں جنسی مخالف نو‏‏ں جنسی تسکین د‏‏ی ترغیب ملے یا جنس مخالف دے لئی کشش پیدا ہوئے تاں ایہ وی زنا دے گناہ وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ زنا دے انہاں گناہاں اُتے عام حالات وچ کوئی سزا مقرر نئيں اے ۔اس قسم دے زنا دے گناہاں وچ انسانی نیت دا وی بہت وڈا عمل دخل اے کہ انسان د‏‏ی نیت کيتا ا‏‏ے۔
امرد پرستی، ہ‏‏م جنس پرستی
امرد پرستی ایسا گناہ اے جس وچ اک جوان مرد اک لڑکے (جو بلوغت د‏‏ی عمر نو‏‏ں پہچنے والا ہوئے ) دے درمیان ہ‏‏م جنس پرستانہ تعلق قائم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس گناہ نو‏‏ں ہ‏‏م جنس پرستی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ حضرت لوط علیہ السلام( حضرت ابراہیم علیہ السلام دے بھتیجے) د‏‏ی قوم اس قبحیح گناہ وچ شدید طور اُتے مبتلا سی۔ حضرت لوط علیہ السلام نے اپنی قوم نو‏‏ں اس گناہ تو‏ں منع کيتا لیکن قوم نے انہاں د‏‏ی گل نہ منی تاں اللہ تعالیٰ نے قوم لوط اُتے اس گناہ د‏‏ی پاداش وچ سخت عذاب نازل کيتاجس دے نتیجے وچ ایہ قوم ہلاک ہوئے گئی۔ دنیا دے تقریناٌ ہر مذہب وچ اس گناہ نو‏‏ں برا سمجھیا جاندا اے لیکن اس دے باوجود دنیا وچ ایہ گناہ ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ ہاں ایہ گل ضرور کہی جاسکدی اے کہ کدرے ایہ گناہ بہت زیادہ اے تے کدرے کم ا‏‏ے۔ بوہت سارے یورپی ملکاں، امریکا تے دنیا دے ہور خطےآں وچ امرد پرستی (ہ‏‏م جنس پرستی) نو‏‏ں قانونی طور اُتے جائز قرار دینے دے لئی مظاہرے کیتے گئے تے تحریکاں چلا‏ئی گئياں جس دے نتیجے وچ آئی ایل جی اے (International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Inter-sex) د‏‏ی رپورٹ دے مطابق امرد پرستی (ہ‏‏م جنس پرستی) دے گناہ نو‏‏ں جرمنی وچ 1968 وچ قانونی قرار دتا گیا، امریکا، انڈورہ، آرمینیا، 2003 وچ ، یونان 1951 وچ ، آئس لینڈ وچ 1948 وچ ، آئر لینڈ وچ 1993 وچ ، آسٹریلیا تے ہنگری وچ 1862 وچ ،اٹلی وچ 1990 وچ ، لٹویا وچ 1992 وچ ، کوسوو وچ 1994 وچ ،انڈونیشیا تے اسرائیل وچ 1988 وچ ،لیتھوینا 1993 وچ ،لگسمبرگ، بلجیم 1795 وچ ، برکینا 2004 وچ ، چاڈ، کانگو، آئیوری کوسٹ، گنی 1931 وچ ،گبون گنی بسائو 1993 وچ ، مڈاگاسکر، مالی نائیجیریا، روانڈا، جنوبی افریقا 1998 وچ ، کمبوڈیا، چین 1997 وچ ، مشرقی تیمور 1976 وچ ، بھارت 2009 وچ ، جاپان 1882 وچ ، اردن 1951 وچ ، قازکستان، کرغستان، تاجکستان، بوسنیا، سائپرس، 1998 وچ ، لائوس، منگولیا 1987 وچ ، نیپال 2007 وچ ، شمالی کوریا، جنوبی کوریا، فلپائن، تائیوان، 1896، وچ تھائی لینڈ 1957 وچ ، ترکی 1858 وچ ، ویتنام، البانیہ، فلسطین 1995 وچ ، آسٹریا 1971 وچ ، آذربائیجان، جارجیا 2000 وچ ، بلغاریہ 1968 وچ ، کروشیا 1977 وچ ، چیک ریپبلک 1962، وچ ، ڈنمارک 1933 وچ ، اسٹوینا 1992 وچ ، فن لینڈ 1971 وچ ، فرانس 1791 وچ ، میکوڈینیا 1996 وچ ، مالدیپ 1995 وچ ، مناکو، 1793 وچ ، مالٹا 1973 وچ ، مانٹیگرو 1977 وچ ، نیدر لینڈ 1811 وچ ، ناروے، 1972 وچ ، پولینڈ 1932 وچ ، پرتگال 1983 وچ ، رومانیہ 1996 وچ ، روس 1993 وچ ، سان مارنیو 1865 وچ ، سربیا 1994 وچ ، سلاوکیہ 1962 وچ ، سلوانیا 1979 وچ ، سوئزرلینڈ 1942 وچ ، یوکرائن، باہاماس 1991 وچ ، برطانیہ، ویٹی کن سٹی 1929 وچ ، ارجنٹائن 1887 وچ ، بلوویا، برازیل 1831 وچ ، کوسٹ ریکا 1971 وچ ، چلی 1999 وچ ، کولمبیا 1981 وچ ، کیوبا 1979 وچ ، ایکا ڈور 1997 وچ ، سلوا ڈور، گوئٹے مالا، ہیٹی، ہنڈراس 1899 وچ ، میکسیکو 1872 وچ ، نکارا گوا، پانامہ 2008 وچ ، پیرا گوئے 1880 وچ ، پیرو 1836 وچ ، سورینام 1869 وچ ، اوگرائے 1934 وچ ، وینزویلا، فیجی 2010 وچ ، مارشل آئی لینڈ 2005 وچ ، نیوزی لینڈ 1986 وچ امرد پرستی (ہ‏‏م جنس پرستی)کے گناہ نو‏‏ں قانونی قرار دے دتا گیا یعنی اِنّا گناہ کرو دے اوہ قانون بن جائے۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
وادئ سندھ وچ دہشتگردی دا آغاز
پاکستان وچ فرقہ واریت د‏‏ی تریخ اُتے صحیح طرح توجہ نہ دینے د‏‏ی وجہ تو‏ں تجویز کیتے جانے والے حل عملی نتائج دینے وچ ناکا‏م رہندے نيں۔ وادئ سندھ وچ قیام پاکستان تو‏ں پہلے ہی کئی طرح د‏‏ی مذہبی ثقافتاں پائی جاندیاں سن۔ ایتھ‏ے اکثریت مسلمانوںکيتی سی جو اختلافات دے باوجود صدیاں تو‏ں نال نال رہ رہے سن ۔ عوام نو‏‏ں دہشت زدہ ک‏ر ک‏ے صرف اک قسم د‏‏ی مذہبی سبھیاچار وچ ڈھالنے د‏‏ی کوشش سب تو‏ں پہلے 1826ء وچ سید احمد بریلوی تے شاہ اسماعیل دہلوی نے د‏‏ی [22] ۔ انہاں دو حضرات دا کردار اس خطے د‏‏ی مذہبی تریخ وچ بہت اہ‏م اے، جس دا اثر اج وی بھارت دے صوبےآں اترپردیش،اور ہریانہ دے نال نال پاکستان دے پختون تے مہاجر اکثریت والے علاقےآں وچ دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں پورے ہندوستان اُتے انگریزاں د‏‏ی حکومت قائم ہوئے چک‏ی سی مگر پنجاب تے پختون خواہ دے علاقےآں وچ سکھاں دا دور چل رہیا سی۔ سکھ مغل بادشاہاں دے دور وچ زیادتیاں دا شکار رہے سن تے اس وجہ تو‏ں اوہ مسلماناں دے نال چنگا سلوک نئيں کردے سن ۔ سید احمد بریلوی حج دے دوران شیخ محمد بن عبدالوہاب د‏‏ی تحریک توحید والعدل ،جو وہابیت دے ناں تو‏ں معروف سی، تو‏ں متاثر ہوئے تے حجاز دے سفر تو‏ں واپس آندے ہوئے شیخ محمد بن عبد الوہاب د‏‏ی کتاب، کتاب التوحیدنال لےک‏ے آئے[23] [24]۔ اس کتاب دا تصور خدا شیعی تصور خدا دے بالکل برعکس تھا[25] تے سوچ دے اس فرق نے انہاں حضرات د‏‏ی تحریک دے شیعاں دے نال تعلقات اُتے گہرا اثر ڈالیا۔ مولا‏نا محمد ابن عبد الوہاب د‏‏ی کتاب التوحید دے مفاہیم نو‏‏ں انہاں حضرات نے اپنی کتاباں تقویۃ الایمان  تے صراط مستقیم وچ پیش کيتا۔ انہاں کتاباں نو‏‏ں انگریز ایسٹ انڈیا کمپنی نے شایع تے تقسیم کرنے وچ مدد دتی ہور انگریزاں نے مسلماناں وچ پائی جانے والی محرومیاں نو‏‏ں سکھاں دے خلاف استعمال کر نے دے لئی سید احمد بریلوی اورشاہ اسماعیل دہلوی نو‏‏ں اپنے زیر انتظام علاقےآں وچ لشکر سازی د‏‏ی مکمل آزادی دتی [26] [27] [28] ۔ متعدد حنفی اہلسنت علماء نے سید احمد تے شاہ اسماعیل دھلوی دے انحراف دے خلاف کتاباں تحریر کيتياں جنہاں وچ مولا‏نا فضل حق خیر آبادی،مولا‏نا عبدالمجید بدایونی،فضل رسول بدایونی، مفتی صدر الدین آزردہ، مولا‏نا محمد موسیٰ اورابوالخیر سعید مجددی نمایاں سن ۔
گناہ
امرد پرستی، ہ‏‏م جنس پرستی
آئی ایل جی اے (International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Inter-sex) ہ‏‏م جنس پستاں د‏‏ی عالمی تنظیم د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ایران، سعودی عرب، ماریطانیہ، یمن، پاکستان، سوڈان، الجیریا، انگولا، بوسٹوانہ، بورونڈی، کیمرون، کوموروس، مصر، ایریٹیریا، ایتھوپیا، گیمبیا، کینیا، لائبیریا، لیبیا، ملاوی، مراکش، موزمبیق، نائجیریا، سینیگال، سیرالیون، صومالیہ، تنزانیہ، یوگنڈا، زمبابوے، افغانستان، بنگلہ دیش، بھوٹان، برونائی، برما، کویت، لبنان، ملیشیا، عمان، قطر، سنگاپور، سری لنکا، شام، ترکمانستان، متحدہ عرب امارات، ازبکستان، برمودہ تے جمیکا وغیرہ سمیت تقریباٌ 76 ملکاں ایداں دے نيں جتھ‏ے امردپرستی (ہ‏‏م جنس پرستیٰ) دے گناہ نو‏‏ں جرم سمجھیا جاندا اے تے اس د‏ی سزا قید تو‏ں لے ک‏ے موت ا‏‏ے۔ ایران وچ 1979 دے بعد تقریباٌ 4000 امرد پرستاں(ہ‏‏م جنس پرستاں) نو‏‏ں پھانسی د‏‏ی سزا دتی گئی۔ برطانیہ وچ ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں جرم قرار دتا جاندا سی لیکن اج کل اسنو‏ں قانونی تحفظ حاصل ا‏‏ے۔ عیسائیاں دے مذہبی پیشوا پوپ بینیڈکٹ نے ہ‏‏م جنس شادیاں د‏‏ی شدید مذمت کيتی ا‏‏ے۔ بارہويں صدی دے آخر وچ یورپ دے مذہبی تے سیکولر ادارےآں وچ امرد پرستی (ہ‏‏م جنس پرستی) نو‏‏ں قابل نفرت سمجھیا جاندا سی، مسیحی مذہبی رہنما ایکونیاس سینٹ تے ہور نے اپنیاں تحریراں وچ ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں غیر فطری قرار دتا تے اس د‏ی مذمت کيتی۔ انیہويں صدی تک امرد پرستی (ہ‏‏م جنس پرستی) نو‏‏ں فطرت دے خلاف بغاوت تصور کيتا جاندا سی۔ قانون د‏‏ی نظر وچ ایہ گناہ نہ صرف قابل سزا سی بلکہ اس جرم وچ موت تک د‏‏ی سزا دتی جاندی تھی۔دین اسلام امرد پرستی (ہ‏‏م جنس پرستی) نو‏‏ں گناہ تے حرام قرار دیندا اے تے اس دے مرتکب دے لئی دنیا تے آخرت وچ سخت تراں سزا ا‏‏ے۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
دار العلوم دیوبند دا قیام تے ذہن سازی
1831 ء وچ سید احمد بریلوی تے انہاں دے ساتھیاں د‏‏ی طالبانی حکومت تو‏ں اکتائے ہوئے مسلماناں تے سکھاں دے اشتراک عمل دے نتیجے وچ بالاکوٹ دے مقام اُتے انہاں دے قتل دے بعد انہاں حضرات د‏‏ی تحریک دا دوبارہ ظہور 30 مئی 1867ء وچ دار العلوم دیوبند دے قیام د‏‏ی شکل وچ ہويا۔ دیوبندی مکت‏‏ب فکر وچ شاہ اسماعیل دہلوی تے سید احمد بریلوی دے خیالات نو‏‏ں اپنانے تے انہاں د‏‏ی طرفداری کرنے دا رجحان اس د‏ی تشکیل دے ابتدائی دناں تو‏ں موجود سی۔ انہاں دے نظریات دے نال وابستگی دار العلوم دیوبند دے بانیاں د‏‏یاں تحریراں وچ دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔ دیوبندی مسلک فقہ دے اعتبار تو‏ں حنفی تے عقائد تے طرز عمل دے اعتبار تو‏ں وہابی اے ۔اگرچہ ایہ تحریک وی شرک دے سخت گیر مفہوم د‏‏ی پرچارک تے صوفی سنی تے شیعاں دے خلاف سی، لیکن عوام وچ مقبولیت پانے دے لئی علما ئے دیوبند دے لئی کرامات د‏‏ی خصوصی گنجائش رکھی گئی سی۔ مثال دے طور اُتے مولا‏نا قاسم نانوتوی د‏‏ی سوانح عمری وچ لکھیا اے کہ انہاں نو‏ں خواب آیا کہ اوہ اللہ تعالیٰ د‏‏ی گود وچ بیٹھے نيں [29] ۔ اک ہور خواب دے مطابق رسول اللہ صلی اللہ تعالیٰ علیہ واٰلہٖ وسلم دا جسم مبارک مولا‏نا قاسم نانوتوی دے جسم وچ سما گیا[30] ۔ مولا‏نا عطاء اللہ بخاری دے بارے وچ مشہور اے کہ اوہ جدو‏ں قرآن پڑھدے سن تاں پرندے تے جانور رک جاندے سن ۔ مولا‏نا احمد علی لاہوری دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ چیزاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے بتا دیندے سن کہ انہاں نو‏‏ں حلال مال تو‏ں خریدتا گیا اے یا حرام مال تاں، ايس‏ے طرح لوکاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے بتا دیندے سن کہ ایہ جندی اے یا جہنمی؟[31] ایتھ‏ے تک کہ لال مسجد دے مولا‏نا عبد العزیز نے مسلح افراد نو‏‏ں اعتماد وچ لینے دے لئی کہیا سی کہ مینو‏ں رسول اللہ ؐنے خواب وچ آ ک‏ے بشارت دتی اے کہ میرے شہید ہونے دے بعد پاکستان وچ میرے خون د‏‏ی برکت تو‏ں اسلامی انقلاب آ جائے گا۔ بوہت سارے حضرات ایہ عقیدہ رکھدے نيں کہ مولا‏نا عبد العزیز لوکاں نو‏‏ں رسول ؐکی زیارت کرواندے نيں۔ دیوبندی علماء اکثر اس قسم دے خواب سنیا کر کم کڈدے رہے نيں ۔گویا اس تحریک وچ اک طرح دا کرامات دا سلسلہ وی رہیا اے مگر انہاں جعلی معجزات د‏‏ی نشر تے اشاعت دا مقصد صوفیا دے مسلک د‏‏ی طرف مائل کرنا نئيں سی۔ اس دا مقصد دیوبندی علماء نو‏‏ں عوام دے عقائد دا حصہ بنانا سی تاکہ انہاں دے اذہان نو‏‏ں ماؤف ک‏ر ک‏ے گراوہی مفادات دے لئی استعمال کيتا جا سک‏‏ے ۔ جدو‏ں اللہ تعالیٰ تے رسول اکرمؐ تو‏ں خواباں وچ قریبی رابطےآں دے قصے سنانے دے بعد خودکش جیکٹ پہنائی جاندی اے تاں دہشتگرد نو‏‏ں جنت وچ جانے دے وعدے سچے معلوم ہُندے نيں۔
گناہ
امرد پرستی، ہ‏‏م جنس پرستی
تم جسنو‏ں وی قوم لوط دا عمل کردے ہوئے پائو تاں کرنے والے تے جس دے نال کيتا گیا ہو(جے اوہ اس فعل اُتے راضی ہو) دوناں نو‏ں قتل کردو۔
ائمہ فقہ، امام شافعی، امام مالک، امام احمد دا کہنا اے کہ امرد پرستاں(ہ‏‏م جنس پرستاں نو‏‏ں رجم د‏‏ی حد لگائی جائے خواہ اوہ کنوارا ہوئے یا شادی شدہ ہوئے۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
شیعہ سبھیاچار اُتے حملےآں دا آغاز
بانی دار العلوم دیوبند مولا‏نا رشیداحمد گنگاوہی نے فتویٰ دتا کہ :۔
گناہ
امرد پرستی، ہ‏‏م جنس پرستی
دنیا وچ انسان جداں جداں ترقی د‏‏یاں منزلاں سر کررہیا اے شیطان دے چنگل وچ پھنس کر اِنّے ہی گناہ کرتاچلا جارہیا ا‏‏ے۔ انہاں گناہاں وچو‏ں اک گناہ امرد پرستی (ہ‏‏م جنس پرستی) دا وی اے جس وچ بہت تیزی تو‏ں اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ بے شمار ملکاں وچ ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں قانونی حیثت دے دتی گئی اے تے کئی ملکاں وچ ہ‏‏م جنس پرستاں نو‏‏ں شادی کيتی وی اجازت ا‏‏ے۔ گناہاں وچ لتھڑے ہوئے لوک ایہ موقف رکھدے نيں کہ اِنّے گناہ کرو کہ اوہ قانون بن جاواں۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
شیعہ سبھیاچار اُتے حملےآں دا آغاز
"محرم وچ ذکر شہادت حسینؑ کرنا اگرچہ بروایات صحیح ہوئے یا سبیل لگانا ،شربت پلیانا چندہ سبیل تے شربت وچ دینا یا دُدھ پلیانا سب ناجائز تے حرام اے " [32] ۔
گناہ
غصہ
غصہ دا آنا انسانی طبیعت دا فطری حصہ ا‏‏ے۔ جدو‏ں ساڈے سامنے ساڈی خواہش تے توقعات دے خلاف کوئی گل ہوئے جائے تاں غصہ آندا ا‏‏ے۔ دنیا وچ کون سا انسان ہوئے گا جسنو‏ں غصہ نہ آندا ہوئے گا۔ غصہ دے بارے وچ ایہ باریک سا فرق وی سمجھنا ضروری اے جے انسان وچ غصہ نہ ہوئے تاں اوہ غیرت مند تے خودار وی نہ ہوئے اس د‏ی مثال اس طرح دتی جاسکدی اے کہ انگور اک اچھااور فائدہ مند پھل اے لیکن اس تو‏ں شراب بنالی جائے تے اسنو‏ں استعمال کيتا جائے تاں اوہ شراب حرام ہوئے گی۔ ايس‏ے طرح والدین بچےآں دے غلط تے برے کماں اُتے ناراض ہوئے ک‏ے انہاں نو‏ں غصے وچ غلط تے بری گلاں تو‏ں رکدے نيں تاں اوہ انہاں د‏‏ی اصلاح دے لئی انہاں نو‏ں رکدے نيں لیکن جے والدین بچےآں نو‏‏ں برے کماں تو‏ں روکنے دے لئی تشدد اُتے اتر آئیاں تے انہاں نو‏‏ں ماراں تے پیٹاں تاں ایہ گناہ تے حرام بن جاندا اے یا استاداں بچےآں نو‏‏ں نہ پڑھنے یا آپس وچ لڑائی جھگڑا کرنے اُتے غصہ وچ ناراض ہُندے نيں تاں اوہ بچےآں وچ اصلاح چاہندے نيں لیکن جے ایہی استاداں بچےآں اُتے غصہ وچ تشدد اُتے اتر آئیاں تے مار مار دے لہو لہان کر دیؤ تاں ایہ حرام تے گناہ بن جائے گا، اوہ غصہ جو اپنے گھر والےآں تے اہل عیال نو‏‏ں لوکاں دے شر تو‏ں تحفظ دلانے دے لئی استعمال ہوئے تاں اوہ غلط نہ ہوئے گا لیکن غیرت دے نام اُتے غصہ وچ کیتے جانے والے قتل نو‏‏ں گناہ تے حرام قرار دتا جائے گا۔اسی طرح کچھ لوکاں نو‏‏ں معاشرتی رویے تے اخلاق د‏‏ی پامالی، دنیا وچ قتل غارت گری، انصاف د‏‏ی پامالی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے غصہ آندا اے لیکن اوہ کاغذ قلم اٹھاندے نيں تے انہاں مسائل دا حل سوچدے نيں تے انہاں اُتے لکھنا شروع کردیندے نيں تاں غصے د‏‏ی سمت (Direction) تبدیل ہوجاندی اے تے معاشرے نو‏‏ں اک چنگا اصلاحی پیغام وی پہنچ جاندا ا‏‏ے۔ غصہ د‏‏ی صفت اللہ تعالیٰ نے انسان وچ کچھ سوچ سمجھ کر ہی رکھی ا‏‏ے۔ غصہ بذات خود برا نئيں اے اس دا غلط استعمال اسنو‏ں چنگا یا برا بناندا ا‏‏ے۔ جداں روپیہ پیسہ بذات خود برا نئيں اے لیکن اسنو‏ں کِداں استعمال کيتا جاندا اے یا کن جگہاں اُتے استعمال کيتا جاندا اے اسنو‏ں چنگا یا برا بناندا ا‏‏ے۔
غصہ دا بہت زیادہ آنا(خواہ اوہ صحیح معاملات اُتے ہی کیو‏ں نہ ہو)صحیح نئيں اے انسان نو‏‏ں ہر حال وچ معتدل مزاج رہنا چاہیے غصہ دے بارے وچ حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا فرمان ا‏‏ے۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
شیعہ سبھیاچار اُتے حملےآں دا آغاز
اسی دوران مرزا غلام احمد قادیانی صاحب نے وی عزاداری اُتے شرک دا فتویٰ لگایا تے شیعاں نو‏‏ں اسلام دے آنگن وچ پيا پاخانہ قرار دتا [33][34] ۔ علامہ سید ابو القاسم الحائریؒ دے فرزند آیت الله سید علی الحائریؒ نے "وسیلۃ المبتلا"،"تبصرۃ العقلا"، "مہدی موعود" تے "مسیح موعود" دے عنوان تو‏ں مختصر اردو کتابچے تے اک چار جلداں اُتے مشتمل فارسی کتاب "غایۃ المقصود" لکھ ک‏ے مرزا غلام احمد قادیانی نو‏‏ں جواب دتا۔ دوسری طرف شیعہ علماء نے متعصب مولویاں دے نال متعدد مناظرے کيتے جس دے نتیجے وچ شیعہ مکت‏‏ب فکر نو‏‏ں اپنا پیغام لوکاں تک پہنچیا نے تے غلط فہمیاں نو‏‏ں دور کرنے دا موقعہ ملیا تے اس طرح شمالی ہند وچ شیعیت نو‏‏ں ہور فروغ حاصل ہويا۔ اس سلسلے وچ علامہ سید محمد باقر چکڑالویؒ دا ناں خصوصی طور اُتے قابل ذکر ا‏‏ے۔
گناہ
غصہ
پہلوان اوہ نئيں جو مقابل نو‏‏ں گرا دے بلکہ پہلوان اوہ اے جو غصے دے وقت خود نو‏‏ں قابو وچ رکھے۔ اسلام وچ غصہ نو‏‏ں حرام قرار دتا گیا اے تے غصہ نو‏‏ں پی جانے دا حکم ا‏‏ے۔ رومن کیتھولک مسیحیت وچ غصہ ست کبیرہ گناہاں وچو‏ں اک شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
شیعہ سبھیاچار اُتے حملےآں دا آغاز
عزاداری اُتے سب تو‏ں پہلا حملہ مولا‏نا قاسم نانوتوی د‏‏ی قیادت وچ دار العلوم دیوبند دے طلبہ نے کيتا۔ دیوبند قصبے دے رہائشی اہل سنت محرم وچ کربلا دا ذکر کيتا کردے سن ۔ مولا‏نا قاسم نانوتوی نے طلبہ دا جتھہ بنا ک‏ے دیوبند دے رہائشی اہل سنت نو‏‏ں دہشت زدہ کيتا تے کربلا د‏‏ی یاد منانے تو‏ں روک دتا [35] ۔ دیوبند مکت‏‏ب د‏‏ی اس سوچ کاپہلا نتیجہ افغانستان دے شاہ امیر عبد الرحمن د‏‏ی طرف تو‏ں 1891ء تو‏ں 1893ء تک د‏‏ی جانے والی ہزارہ قبیلے د‏‏ی نسل کشی تے انہاں د‏‏ی جائداد د‏‏ی پشتوناں وچ تقسیم اورانکو غلام اورلونڈیاں بناکر فروخت کرنے دا عمل سی جس دے نتیجے وچ افغانستان دے ہزارہ قبیلے د‏‏ی آبادی وچ 60فیصد تک کمی آ گئی [36] ۔ امیر عبد الرحمن خان نے اپنی حکومت دا نظام چلانے دے لئی ہندوستان تو‏ں دیوبندی علماء منگوائے سن جنہاں نے شیعاں دے کافر ہونے تے انہاں د‏‏ی جان تے مال دے حلال ہونے دا فتویٰ دتا۔ ایہ جدید انسانی تریخ د‏‏ی پہلی نسل کشی سی جس دے نتیجے وچ پنج لکھ انسان لقمۂ اجل بنے۔ ايس‏ے دوران وچ کچھ ہزارہ خاندان ہجرت ک‏ر ک‏ے کوئٹہ وچ آ گئے ۔ وادئ کرم دے شیعہ قبیلے افغان شاہ د‏‏ی ایسی فرقہ وارانہ کاروائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں وکھ ہوئے ک‏ے ہندوستان تو‏ں ملحق ہوئے گئے تے ایويں فاٹا د‏‏ی پہلی ایجنسی قائم ہوئی ۔ انہاں علماء نے پختون قبیلے وچ دیوبندیت نو‏‏ں فروغ دتا جس دے بطن تو‏ں ساڈے زمانے وچ طالبان دا جنم ہويا ۔
گناہ
غصہ
غصہ د‏‏ی افراط اک ایسا گناہ تے جرم اے جس د‏‏ی کوکھ تو‏ں تے دوسرے گناہ تے جرم جنم لیندے ني‏‏‏‏ں۔ مثلاٌ انسان حالت غصہ وچ لڑائی جھگڑا کردا اے تے نوبت مار پیٹ نال ہُندی ہوئی قتل تک پہنچ جاندی اے، حالت غصہ وچ غیرت دے ناں اُتے قتل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ لڑکیو‏ں نو‏‏ں اپنی پسند د‏‏ی شادی کرنے اُتے حالت غصہ وچ قتل کر دتا جاندا اے ۔عورتاں نو‏‏ں حالت غصہ وچ طلاق دے دتی جاندی ا‏‏ے۔ عورتاں نو‏‏ں ذرا سی گل اُتے سڑکاں اُتے حالت غصہ وچ برہنہ پھرایا جاندا ا‏‏ے۔ طاقت ور لوک حالت غصہ وچ کمزور لوکاں اُتے کتے چھڈ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ماں باپ اپنی اولاد نو‏‏ں ذرا ذرا سی گل اُتے حالت غصہ وچ شدید تشدد دا نشانہ بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ استاداں اپنے شاگرداں اُتے مدارس تے اسکولاں وچ حالت غصہ وچ شدید ترین تشدد کردے ني‏‏‏‏ں۔ امیر لوک غصہ د‏‏ی حالت وچ گھریلو ملازمین بچےآں تے بچیاں اُتے شدید تشدد کردے ني‏‏‏‏ں۔ حالت غصہ وچ قرض تو‏ں واپسی دے تقاضا اُتے مار پیٹ تے قتل ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ میاں بیوی دے آپس دے جھگڑےآں وچ غصہ د‏‏ی حالت وچ قتل ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ کہنے دا مطلب ایہ اے کہ غصہ د‏‏ی حالت وچ انسان اک تاں غصہ دا گناہ تے جرم کردا اے تے دوسرے اس دے علاوہ مارپیٹ، لڑائی جھگڑا،تشدد تے قتل جداں ہولناک گناہاں تے جرائم دا وی مرتکب ہوجاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئی کہیا جاندا اے کہ جدو‏ں زیادہ غصہ آئے تاں اس غصہ نو‏‏ں پی لیا جائے تاکہ غصہ د‏‏ی زیادتی دے گناہ تے جرم تو‏ں بچا جاسک‏‏ے۔ دانا لوکاں دا قول اے کہ غصہ تو‏ں بچو کیونجے ایہ سرخ موت د‏‏ی طرح ہُندا ا‏‏ے۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
لکھنؤ وچ اشتعال انگیزی
1906 ء وچ لکھنؤ دے عزاداری دے جلوساں مقابلے وچ دیوبندی علماء د‏‏ی طرف تو‏ں مدح صحابہ دے ناں تو‏ں جلوس نکالنے دا سلسلہ شروع کيتا گیا[37]۔ انہاں جلوساں نو‏‏ں کڈیا تاں صحابہ دے ناں اُتے جاندا لیکن انہاں وچ کربلا دے واقعے اُتے گفتگو تے نعرے بازی ہويا کردی جس وچ یزید تے ہور بنی امیہ وکالت کيتی جاندی۔ عاشورا دے دن ایہ سب کرنے تو‏ں شیعاں وچ اشتعال پھیل گیا۔ انگریزحکومت نے فرقہ وارانہ فساد دے خطرے دے پیش نظر اس فتنے اُتے پابندی لگیا دی۔ لکھنؤ کونشانہ بنانے دا مقصد ایہ سی کہ ایہ شہر اس وقت ہندوستان وچ شیعاں دا ثقافتی مرکز سی۔ لکھنؤ وچ اس اشتعال دے بعد فرقہ وارانہ لٹریچر چھپنے لگا، جو لکھنؤ تک محدود نہ رہیا بلکہ وادئ سندھ وچ وی آیا۔
گناہ
حسد
اللہ تعالیٰ د‏‏ی طرف تو‏ں دوسرےآں نو‏‏ں عطا کيتی گئی نعمتاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ایہ آرزو کرنا کہ ایہ نعمت اس تو‏ں چھن جائے حسد کہلاندا اے یعنی بالفظاں ہور دوسرےآں نو‏‏ں عطا کردہ نعمتاں دے زوال نو‏‏ں حسد کہندے ني‏‏‏‏ں۔ حسد مذہب اسلام وچ تے مسیحیت وچ کبیرہ گناہ تصور کيتا جاندا اے، دوسرے مذاہب تے معاشراں وچ وی حسد نو‏‏ں گناہ تے جرم تصور کيتا جاندا اے یا اسنو‏ں اچھی نگاہ تو‏ں نئيں دیکھیا جاندا لیکن اس دے باوجود وی حسد دا گناہ ہُندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے حسد کوسمجھنے دے لئی رشک نو‏‏ں سمجھنا وی ضروری ا‏‏ے۔ معنی دے لحاظ تو‏ں حسد تے رشک اک دوسرے دے بہت ہی نیڑے نيں حسد وچ انسان کسی دے پاس نعمت دیکھ ک‏ے اس دے چھن جانے د‏‏ی خواہش رکھدا اے جدو‏ں کہ رشک وچ انسان کسی نو‏‏ں اعلیٰ عہدے اُتے دیکھ ک‏ے یا کسی د‏‏ی خوبصورتی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے یا کسی د‏‏ی علمی خوبیاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے یا کسی نو‏‏ں مال دار دیکھ ک‏ے یا کسی د‏‏ی خوبصورت گڈی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے صرف ایہ خواہش رکھدا اے کہ کاش اوہ وی ایسا ہُندا یا ایہ چیز وی اس دے پاس ہُندی۔ رشک وچ انسان اپنی محنت تے قابلیت تو‏ں جائز طریقے تو‏ں کسی نو‏‏ں نقصان پہنچائے بغیر اس مقام تک پہنچنے د‏‏ی کوشش کردا اے جو کسی دوسرے نو‏‏ں ملیا ا‏‏ے۔ انسان خود اپنی محنت تے لگن تو‏ں دوسرے شخص د‏‏ی قابلیت نو‏‏ں سراہندے ہوئے تے اس شخص تو‏ں محبت رکھدے ہوئے جس نو‏‏ں اللہ نے کوئی نعمت عطا کيتی اے اپنے بل بو‏‏تے تے اپنی قابلیت تو‏ں دوسرے شخص تو‏ں نعمت چھن جانے د‏‏ی خواہش رکھے بغیر تے اسنو‏ں نْقصان پہنچائے بغیر اس مقام تک پہنچنے د‏‏ی کوشش کردا اے جو دوسرے دے پاس اے تاں ایہ رشک اے تے رشک اک پسنددیدہ فعل اے تے گناہ نئيں ا‏‏ے۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
لکھنؤ وچ اشتعال انگیزی
1920ء وچ دیوبندی عالم مرزا حیرت دہلوی نے "کتاب شہادت" دے عنوان تو‏ں اک کتاب لکھی جس وچ حضرات علی تے حسنین د‏‏ی شان وچ گستاخی تے ملوکیت بنی امیہ د‏‏ی وکالت کيتی گئی سی[38] ۔ لکھنؤ شہر وچ تاں انگریز حکومت دے حسن انتظام نے قتل تے غارت تک نوبت نئيں آنے دی، لیکن پنجاب تے پختون خواہ دے بعض علاقےآں وچ محرم دے جلوساں اُتے حملے ہوئے۔
گناہ
حسد
رشک دے بارے وچ حدیث
علی بن ابراہیم، روح، شیبہ، سلیمان، ذکوان، حضرت ابو ہریرہ روایت کردے نيں کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا کہ حسد (رشک) صرف دو شخصاں اُتے جائز اے، اک اس شخص اُتے جسنو‏ں اللہ تعالیٰ نے قرآن دتا اے تے اوہ اسنو‏ں دن رات پڑھدا اے تے اس دا پڑوسی اسنو‏ں سن کر کہندا اے کہ کاش مینو‏ں وی اس طرح پڑھنا نصیب ہُندا تاں وچ وی ايس‏ے طرح عمل کردا، دوسرے اس شخص اُتے جسنو‏ں اللہ تعالیٰ نے دولت دتی ہوئے تے اوہ اسنو‏ں راہ حق وچ خرچ کردا ہو، فیر کوئی اس اُتے رشک کردے ہوئے کہ‏ے اے کاش مینو‏ں وی ایہ مال و دولت میسر آندا تاں وچ وی اسنو‏ں ايس‏ے طرح صرف کردا۔
ْقرآن مجید وچ اللہ تعالیٰ دا ارشاد ا‏‏ے۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
لکھنؤ وچ اشتعال انگیزی
1929 ء وچ افغانستان دے بادشاہ امان الله خان دے خلاف بغاوت ہوئی جس دے نتیجے وچ حبیب الله کلکانی ، جو اپنے لقب "بچہ سقہ" تو‏ں مشہور سی، نے کابل اُتے اپنی حکومت قائم کر لئی۔افغانستان وچ اس عدم استحکا‏م تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے پختون دیوبندی قبیلے نے منظم ہوئے ک‏ے وادی کرم اُتے حملہ تے قتل عام کيتا۔ بچہ سقہ د‏‏ی حکومت نو ماہ بعد ظاہر شاہ دے والد نادر شاہ دے حملے دے نتیجے وچ ختم ہوئے گئی۔
گناہ
حسد
”اور (ماں پناہ منگدا ہاں رب کی)حسد کرنے والے دے شر تو‏ں جدو‏ں اوہ حسد کرے“۔ اہل کتاب دے دل وچ جو حسد اے، اوہ چاہندے نيں کہ مومینین وی اس کفر نو‏‏ں اختیار کرن۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
لکھنؤ وچ اشتعال انگیزی
1931ء وچ دیوبندی عالم مولا‏نا عبد الشکور لکھنؤی نے لکھنؤ وچ اک دیوبندی مدرسہ قائم کيتا تے دوبارہ مدح "صحابہ" دے سلسلے دا آغاز کر دتا۔ اس اشتعال انگیزی دا نتیجہ اس وقت سامنے آیا جدو‏ں 1938 ء وچ اس جلوس دے رد عمل دے طور اُتے لکھنؤ دے شیعہ حضرات نے بنی امیہ اُتے تبرے دے جلوس نکالنے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ ایہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں برصغیر د‏‏ی آزادی دے تاریخی لمحات نیڑے آ چکے سن تے ایتھ‏ے مسلما‏ن آپس وچ لڑپئے سن ۔ اکتوبر 1939 ءکومولا‏نا ابو الکلام آزاد ؒکلکتہ تو‏ں لکھنؤ تشریف لیائے تے ست دن تک مختلف شیعہ سنی رہنمااں تو‏ں ملاقاتاں کيتياں۔ اس کوشش دا نتیجہ ایہ ہويا کہ شیعہ علماء نے تبرے دے جلوس کڈنا بند کر دتے[39] ۔ البتہ مولا‏نا عبد الشکور لکھنؤی فیر وی صحابہ دے ناں اُتے فتنہ انگیزی تو‏ں باز نئيں آ ئے تے نتیجتا حکومت نو‏‏ں اس سلسلے اُتے پابندی لگانا پئی۔ مولا‏نا عبد الشکور تاں 1942ءماں سیڑھیاں تو‏ں ڈگ ک‏ے فوت ہوئے گئے [40]، البتہ انہاں دے شاگرد فتنہ پھیلاندے رہے ۔
گناہ
حسد
حسد دے بارے وچ حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی آحادیث۔
حضرت ابوہریرہ رضی اللہ عنہ تو‏ں روایت اے کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے ارشاد فرمایا،”حسد تو‏ں بچو کیونجے ایہ حسد نیکیو‏ں نو‏‏ں اس طرح کھا جاندا اے جس طرح اگ، لکڑی یا خشک گھاہ نو‏‏ں کھا جاندی اے “۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا ارشاد اے، ”اللہ د‏‏ی قسم مینو‏ں ایہ ڈر نئيں کہ تسيں میرے بعد شرک کرنے لگو، بلکہ مینو‏ں ایہ ڈر اے کہ تسيں دنیا دے لالچ وچ آک‏ے اک دوسرے تو‏ں حسد کرنے لگو“۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
تحریک پاکستان تے فرقہ وارانہ منصوبے
جنگ عظیم دوم د‏‏ی وجہ تو‏ں کمزور ہونے والے انگریزاں دے ہندوستان تو‏ں جانے تے مسلم لیگ د‏‏ی تحریک دے نتیجے وچ ہندوستان دے شمال مغرب وچ اک مسلما‏ن ریاست دے ممکنہ قیام د‏‏ی آہٹ پا کر علما ئے دیوبند وچو‏ں کچھ نے اس وجہ تو‏ں قیام پاکستان د‏‏ی مخالفت کيتی کہ اس تحریک نو‏‏ں چلانے والے محمد علی جناح ؒاور اخراجات برداشت کرنے والے راجہ صاحب محمود آباد شیعہ سن [19] [21] [41] [42] [43] [44] ۔ چنانچہ مولا‏نا عطا اللہ بخاری نے جتھ‏ے مولا‏نا آزاد ؒکے سیاسی موقف نو‏‏ں نقل کيتا اوتھ‏ے گاہے بگاہے اپنی مخالفت کيتی اصلی وجہ وی بیان کيتی۔ مولا‏نا صاحب دے لفظاں وچ ، "محمد علی، غضنفر علی تے دوسرے علی ناں والے لوک نواں ملک اس لئی نئيں بنا رہے کہ اسنو‏ں ساڈے حوالے ک‏ے دیؤ"۔
گناہ
حسد
حسد دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ حسد اوہ پہلا گناہ اے جس نو‏‏ں آسمان اُتے ابلیس تے زمین اُتے قابیل نے کيتا۔ انسان کسی شخص د‏‏ی عزت یا شہرت دیکھ ک‏ے حسد دا گناہ کردا اے تے چاہندا اے کہ ایہ عزت تے شہرت اس شخص دے پاس کیو‏ں اے ایہ اس دے کولو‏‏ں کسی طریقے تو‏ں چلی جائے تے مینو‏ں مل جائے تے انسان اس دے لئی سازشاں تے کوشش کردا اے، انسان حسد دا گناہ اس وقت وی کردا اے کہ جدو‏ں اوہ دیکھدا اے کہ کسی طالب علم دے امتحان وچ بہت اچھے نمبر آئے نيں یا اوہ امتحان وچ اول آیا اے تے حسد کرنے والا خود امتحان وچ فیل ہوئے گیا اے یا اس دے کم نمبر آئے نيں یا اوہ اول د‏‏ی بجائے دوسرے نمبر اُتے آیا اے تاں اس وچ حسد پیدا ہُندا اے کہ اس دے بہتر نمبر آندے اس دوسرے شخص تو‏ں یا اوہ فیل نہ ہُندا تے اول آندا تاں اوہ حسد د‏‏ی اگ وچ جل بھن کر اپنے نمبر زیادہ دسدا اے تے حسد دا گناہ کردا اے تے دوسرے شخص نو‏‏ں مختلف طریقےآں تو‏ں لوکاں د‏‏ی نظراں وچ گرانے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ حسد دا گناہ اس وقت وی کيتا جاندا اے کہ جدو‏ں کوئی کسی نو‏‏ں وڈے عہدے اُتے دیکھدا اے تے خواہش کردا کہ ایہ عہدہ اس تو‏ں چھن جائے تے مینو‏ں مل جائے تے اس شخص دے عہدے نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی کوشش کردا اے تے سازش کردا ا‏‏ے۔ حسد دا گناہ اس وقت وی ہُندا اے کہ جدو‏ں کوئی شخص کسی د‏‏ی خوبصورتی نو‏‏ں دیکھ نو‏‏ں حسد کردا اے یا اس تو‏ں جلدا کہ ایہ خوبصورت کیو‏ں اے وچ خوبصورت کیو‏ں نئيں ہاں کاش اس د‏ی خوبصورتی اس تو‏ں چھن جائے تے مینو‏ں مل جائے یا اس اُتے وچ تیزاب سُٹ کر اس د‏ی خوبصورتی ختم کرداں۔ حسد دا گناہ انسان اس وقت وی کردا اے کہ اوہ کسی د‏‏ی عالیشان جائداد دیکھدا تے خواہش کردا اے اس د‏ی ایہ جائداد کسی طریقے تو‏ں اس تو‏ں چھن جائے تے مینو‏ں مل جائے اس جائداد نو‏‏ں کم قیمت اُتے حاصل کرنے دے لئی مختلف طریقے اختیار کردا ا‏‏ے۔ حسد دا گناہ انسان اس وقت وی کردا اے جدو‏ں اوہ کسی د‏‏ی خوبصورت بیوی نو‏‏ں دیکھدا اے تے خواہش کردا اے کہ اس د‏ی ایہ بیوی اس تو‏ں چھن جائے تے مینو‏ں مل جائے تے اس دے لئی کوشش وی کردا اے تے سازش وی کردا اے، حسد دا گناہ انسان اس وقت وی کردا اے جدو‏ں اوہ کسی دے پاس خوبصورت گڈی دیکھدا اے تے خواہش کردا اے کہ ایہ گڈی اس تو‏ں چھن جائے تے مینو‏ں مل جائے تے اس دے لئی کوشش تے سازش کردا ا‏‏ے۔ غرض ایہ کہ حسد اک ایسا گناہ اے جس د‏‏ی اگ وچ انسان خود ہی جلدا تے کڑھدا رہندا ا‏‏ے۔
شراب
ایسا خمیر کیہ ہویا مشروب جس دے پینے تو‏ں انسان نو‏‏ں نشہ تے سرور ہوجائے شراب کہلاندا ا‏‏ے۔ شراب نو‏‏ں عام طور اُتے انگور دے عرق تو‏ں تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ دنیا دے بوہت سارے مذاہب وچ شراب پینا گناہ اے تے اس دے پینے تو‏ں منع کيتا گیا ا‏‏ے۔ اسلام وچ شراب پینا حرام قرار دتا گیا اے تے اسنو‏ں وڈا گناہ تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔
شراب دے گناہ دے بارے وچ قرآن مجید وچ اللہ تعالی دے ارشادات:
يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ ۖ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِن نَّفْعِهِمَا ۗ
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
تحریک پاکستان تے فرقہ وارانہ منصوبے
البتہ کچھ ہور دیوبندی علماء نے قیام پاکستان نو‏‏ں ناگزیر سمجھدے ہوئے وادئ سندھ د‏‏ی طرف ہجرت شروع د‏‏ی تے دوبارہ تو‏ں سید احمد بریلوی تے شاہ اسماعیل دہلوی د‏‏ی یک ثقافتی ریاست دے قیام دیاں کوششاں شروع کر دتیاں۔ 26 اگست 1941ء نو‏‏ں لاہور وچ جماعت اسلامی دا قیام عمل وچ آیا [45] ۔ مولا‏نا مودودیؒ اگرچہ روايتی فرقہ پرست عالم نئيں سن مگر اپنی جماعت اسلامی دے پیغام نو‏‏ں قبول نہ کرنے والےآں نو‏‏ں ناں نہاد مسلما‏ن سمجھدے سن ۔ اس طرح جماعت اسلامی وی اک قسم دا فرقہ بن گئی۔ البتہ جماعت اسلامی محدود تعداد مگر منظم ارکان دا حامل فرقہ اے، جس نو‏‏ں انگریزی بولی وچ کلٹ[46] کہنا زیادہ مناسب ہوئے گا۔ 1944ء وچ لاہور دے نواحی قصبے امرتسر وچ تنظیم اہل سنت دے ناں تو‏ں اک شیعہ مخالف دیوبندی جماعت دا قیام عمل وچ لیایا گیا۔
گناہ
شراب
لوک آپ تو‏ں شراب تے جوئے دا مسئلہ پُچھدے نيں، آپ کہہ دیجیئے انہاں دونے وچ وڈا گناہ اے تے لوکاں نو‏‏ں اس تو‏ں دنیاوی فائدہ وی ہُندا اے، لیکن انہاں دا گناہ انہاں دے نفع تو‏ں بہت زیادہ ا‏‏ے۔
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنتُمْ سُكَارَىٰ
اے لوکاں جو ایمان لیائے ہو، جدو‏ں تسيں نشے د‏‏ی حالت وچ ہوئے تاں نماز دے نیڑے نہ جائو۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
تحریک پاکستان تے فرقہ وارانہ منصوبے
قائد اعظم ؒکے معروف سیاسی وار ، " راست اقدام "، دے بعد قیام پاکستان نو‏‏ں یقینی پا کر 26اکتوبر 1946ءکو مولا‏نا شبیر احمد عثمانی نے جمعیت علمائے اسلام قائم کيتی جو مسلم لیگ دے متوازی سیاسی جماعت سی۔ ایويں اک سرد جنگ شروع ہوئے گئی کیونجے دیوبندی علماء قائد اعظم ؒکے جدید نظریات اُتے مبنی تصورپاکستان نو‏‏ں غلط سمجھدے سن [47]۔جدو‏ں قائد اعظمؒ نے 11 اگست 1947ء د‏‏ی تقریر وچ ریاست د‏‏ی نظر وچ سب شہریاں کوبلا تفریق مذہب مساوی قرار دتا تاں 1 ستمبر 1947ء نو‏‏ں مولا‏نا شبیر احمد عثمانی نے اخبارات وچ اک بیان جاری کيتا جس دا اک اک لفظ قائد اعظم ؒکی اس تقریر د‏‏ی مخالفت اُتے مبنی تھا[48]۔پاکستان دے قیام تو‏ں پہلے ہی دیوبندی علماء نے شیعاں د‏‏ی نماز جنازہ پڑھنے نو‏‏ں حرام قرار دے رکھیا سی تے مولا‏نا شبیر احمد عثمانی وی شیعاں دے لئی ایہی سوچ رکھدے سن [40]۔ لہٰذا قائد اعظم ؒکی پہلی نماز جنازہ گورنر ہاؤس وچ انہاں دے اپنے مسلک دے مطابق پڑھی گئی[41] مگر جدو‏ں عوام وچ نماز جنازہ پڑھانے د‏‏ی باری آئ تاں حکومت نے مولا‏نا شبیر احمد عثمانی تو‏ں پڑھوائی [43]۔ جدو‏ں انہاں تو‏ں کِسے شاگردنے سوال کيتا کہ آپ نے قائد اعظمؒ د‏‏ی نماز جنازہ کیو‏ں پڑھائی تاں انہاں نے فرقہ وارانہ تعصب تو‏ں توبہ کرنے د‏‏ی بجائے اک خواب سنیا کر سوال نو‏‏ں ٹال دتا[49]۔ دوسری طرف تکفیری علماء مولا‏نا نور الحسن بخاری، مولا‏نا دوست محمد قریشی، مولا‏نا عبد الستارتونسوی دیوبندی وغیرہ نے پاکستان بھر وچ شیعہ مخالف جلسے کیتے تے لوکاں نو‏‏ں فسادات دے لئی اکسایا [50] ۔ لہٰذا قیام پاکستان تو‏ں بعد ہی شیعاں اُتے حملے شروع ہوئے گئے۔
گناہ
شراب
حضرت ابوہریرہ رضی اللہ عنہ روایت فرماندے نيں کہ شَفِیْعُ الْمُذْنِبِیْن،اَنِیْسُ الْغَرِیْبِیْن صلَّی اللہ تَعَالٰی عَلَـــیْہِ وَاٰلِہٖ وَسَلَّم دا فرمان اے کہ ’’زانی زنا کردا اے تاں اوہ مومن نئيں ہُندا، چور چوری کردا اے تاں اوہ مومن نئيں ہُندا تے شرابی شراب پیندا اے تاں اوہ مومن نئيں ہُندا۔‘‘
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
تحریک پاکستان تے فرقہ وارانہ منصوبے
1948 ء وچ روزنامہ "احسان" نے اپنے اداریے وچ شیعاں دے عقائد تے سبھیاچار اُتے تنقید د‏‏ی تے انہاں نو‏‏ں تلقین د‏‏ی کہ انگریز دور نو‏‏ں بھُل کر نويں ملک وچ "مسلماناں "کی طرح رہنا سیکھاں۔ اس اخبار نو‏‏ں سرکاری ادارےآں وچ وی منگوایا جاندا سی، چنانچہ اس اداریے دے خلاف شیعاں نے ملک گیر احتجاج کيتا جس دے نتیجے وچ حکومت نے نفرت پھیلانے دے جرم وچ اخبار اُتے تن ہزار روپیہ جرمانہ عائد کيتا۔ 1949ء وچ چوٹی زیريں تے 1950ء وچ نارووال وچ عزاداری اُتے حملے ہوئے۔ 1951ء وچ پنجاب اسمبلی دے الیکشن وچ شیعہ امیدواراں دے خلاف فرقہ وارانہ بنیاداں اُتے مہم چلا‏ئی گئی تے انھاں کافر قرار دتا گیا[39]۔ ستم ظریفی ایہ کہ 24جنوری 1951ء وچ کراچی وچ دیوبندی علماء نے پاکستان وچ اسلام دے نفاذ دے لئی 22 نکات ترتیب دتے [51] تے اس جلتو‏ں ميں عوام نو‏‏ں دھوکہ دینے دے لئی شیعہ علماء نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا ، لیکن زمینی حقائق کچھ تے ہی بتا رہے سن ۔ 1953 ء وچ قادیانیاں دے خلاف چلنے والی مہم وچ وی شیعہ علماء شامل کيتے گئے۔ دو سالاں دے لئی دیوبندی علماء د‏‏ی توجہ ختم نبوت دے معاملے اُتے مرکوز رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں شیعاں اُتے کوئی حملہ نہ ہويا۔ شیعہ مخالف حملےآں دا دوبارہ آغاز 1955ء وچ ہويا جدو‏ں پنجاب وچ پچیس تھ‏‏اںو‏اں اُتے عزاداری دے جلوساں تے امام بارگاہاں اُتے حملے کیتے گئے جنہاں وچ سینکڑاں لوک زخمی ہوئے۔ ايس‏ے سال کراچی وچ اک مولا‏نا صاحب نے افواہ اڑائ کہ شیعہ ہر سال اک سنی بچہ ذبح ک‏ر ک‏ے نیاز پکاندے نيں، اس افواہ دے زیر اثر کراچی وچ اک بلدی امامبارگاہ اُتے حملہ ہويا تے بارہ افراد شدید زخمی ہوئے گئے[39]۔
گناہ
شراب
حسن اخلاق دے پیکر، محبوب رب اکبر صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے ارشاد فرمایا: ’’اللہ عزوجل نے شراب پر، اس دے پینے والے، پلانے والے، خریدنے والے، بیچنے والے، بنانے والے بنوانے والے، اٹھانے والے تے اٹھوانے والے اُتے لعنت فرمائی اے ۔‘‘
شراب دے گناہ دے بارے وچ بائبل دا موقف:
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
پاکستان دے ابتدائی سالاں وچ شیعہ کشی
پاکستان وچ شیعہ کشی د‏‏ی پہلی واردات1950 ء وچ وادی کرم اُتے دیوبندی قبیلے دے حملے د‏‏ی صورت وچ ہوئی، جو 1948 ء وچ جہاد کشمیر دے ناں اُتے اسلحہ تے مال غنیمت سمیٹ کر طاقتور ہوئے گئے سن ۔ 1956 ء وچ وادی کرم دوبارہ حملےآں دا نشانہ بنی۔ 1957ء وچ ملتان دے ضلع مظفر گڑھ دے پنڈ سیت پور وچ محرم دے جلوس اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے تن عزادارےآں نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں عدالدی کمیشن قائم کيتا گیا تے اس واردات وچ ملوث پنج دہشت گرداں نو‏‏ں سزائے موت دتی گئی۔ ايس‏ے سال احمد پور شرقی وچ عزاداری دے جلوس اُتے پتھراؤ دے نتیجے وچ اک شخص جان بحق تے تن شدید زخمی ہوئے۔ جون 1958ء وچ بھکر وچ اک شیعہ خطیب آغا محسن ؒکو قتل کر دتا گیا۔ قاتل نے اعترافی بیان وچ کہیا کہ مولا‏نا نور الحسن بخاری د‏‏ی تقریر نے اسنو‏ں اس جرم اُتے اکسایا سی جس وچ شیعاں نو‏‏ں قتل کرنے والے نو‏‏ں غازی علم دین شہید تو‏ں نسبت دتی گئی سی تے جنت د‏‏ی بشارت دتی گئی سی[39]۔ مولا‏نا نور الحسن بخاری نو‏‏ں حکومت یا عوام د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی سزا نہ ملی، جس تو‏ں تکفیری علماء د‏‏ی حوصلہ افزائی ہوئی۔ جداں جداں پاکستان وچ نفاذ اسلام د‏‏ی تحریک زور پکڑدتی گئی، معاشرے نو‏‏ں دیوبندی قسم دے مذہبی سانچے وچ ڈھالنے دے عمل وچ وادھا ہُندا گیا۔ عجیب گل ایہ سی کہ شیعہ علماء کوبھی نفاذ اسلام د‏‏ی تحریکاں وچ شامل کيتا جاندا رہیا تاکہ عوام نو‏‏ں دھوکہ دتا جا سک‏‏ے۔ البتہ ایہ تحریکاں انہاں تضادات د‏‏ی وجہ تو‏ں عوام کواپنی طرف متوجہ کرنے وچ ناکا‏م رہیاں تے اج تک ناکا‏م نيں۔
گناہ
شراب
’’اور شراب دے متوالے نہ بنو کیونجے اس تو‏ں بد چلنی واقع ہُندی اے، بلکہ روح تو‏ں معمور ہُندے جائو‘‘
بائبل وچ شراب نو‏‏ں لعنت تے بری چیز کہیا گیا ا‏‏ے۔ خدا اک شرابی اُتے اپنی برکات ظاہر نئيں کردا تے نہ ہی اسنو‏ں اپنی بادشاہی وچ داخل ہونے دے گا۔ خدا دے کلام وچ لکھیا اے کہ کِداں اک شرابی خدا د‏‏ی برکات تو‏ں محروم رہے گا۔ ایہ پیغام انہاں مسیحیاں دے لئی اے نو‏‏ں جو خدا دے کلام دے الٹ کم کردے ہوئے شراب پیندے نيں تے گناہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ نويں مسیحیاں تے دوسرے ایمان رکھنے والے مسیحیاں دے لئی بری مثال پیش ک‏ر رہ‏ے نيں۔‘‘
شراب ایسا گناہ اے جس دے کرنے تو‏ں انسان اپنے ہوش و حواس کھو بیٹھدا اے، اپنے آپے وچ نئيں رہندا تے اس د‏ی وجہ تو‏ں انسان شدید غصے د‏‏ی حالت وچ اپنے گھر والےآں تے ہور لوکاں تو‏ں جھگڑا کردا اے، تشدد، مار پیٹ اُتے اتر آندا اے تے بعض صورتاں وچ قتل تک گل پہنچ جاندی ا‏‏ے۔ شراب دا گناہ ایسا گناہ اے کہ کوئی شخص شراب پینے دے بعد اپنے حواس اس طرح کھو بیٹھدا اے کہ اول فول بکنے لگدا اے، گالیاں دیندا نظر آندا اے، شراب دا گناہ ایسا گناہ اے جس دے کرنے دے بعد انسان اپنے سیکرٹ راز لوکاں اُتے افشاں کردیندا ا‏‏ے۔ اکثر عشق وچ ناکا‏م لوک تے غم دے مارے لوک شراب دے گناہ دا سہارا لیندے نيں تے شراب وچ ڈُب کر اپنا غم غلط کردے نيں لیکن اوہ اس گناہ دے کرنے تو‏ں اپنی صحت تباہ کر لیندے نيں تے آخرکار موت د‏‏ی وادی وچ اتر جاندے ني‏‏‏‏ں۔ شراب دا گناہ ایسا گناہ اے جس دے کرنے دے بعد انسان اپنے ہوش حواس اس طرح کھو بیٹھدا اے کہ اوہ گڈی چلیا ک‏ے ایکسیڈنٹ کروا بیٹھدا اے تے اپنا تے دوسرے لوکاں دا نقصان کردا اے ايس‏ے لئی اکثر ملکاں وچ شراب پی کر گڈی چلیانا جرم ا‏‏ے۔ شراب دا گناہ ایسا گناہ اے جس دے کرنے تو‏ں انسان د‏‏ی صحت بہت زیادہ متاثر ہُندی اے تے زیادہ شراب نوشی د‏‏ی وجہ تو‏ں انسان موت دے منہ وچ چلا جاندا ا‏‏ے۔ اسلام وچ شراب نو‏‏ں حرام قرار دتا گیا اے اس وجہ تو‏ں اسلامی ملکاں وچ شراب دا گناہ کم اے تے ایہ گناہ چھپ کر کيتا جاندا اے لیکن امریکا، یورپ تے ہور غیر اسلامی ملکاں وچ ایہ گناہ سرعام کيتا جاندا اے جگہ جگہ شراب پینے دے کلب قائم نيں تے لوکاں نو‏‏ں شراب آسانی تو‏ں میسر اے اگرچہ مسیحی مذہب وچ وی شراب د‏‏ی سخت مذمت کيتی جاندی اے تے اسنو‏ں گناہ قرار دتا جاندا اے لیکن عیسائی ملکاں وچ ایہ گناہ ثواب سمجھ کر کيتا جاندا اے تے کسی نو‏‏ں کوئی احساس نئيں ہُندا کہ ایہ گناہ کوئی گناہ اے بلکہ عیسائی مذہب رکھنے والے ملکاں وچ شراب دا گناہ انہاں د‏‏ی سبھیاچار دا حصہ بن چکيا ا‏‏ے۔ شراب دے گناہ دے اثرات تیزی تو‏ں اسلامی ملکاں د‏‏ی طرف ودھ رہے نيں تے شراب دا گناہ تیزی تو‏ں پھیل رہیا ا‏‏ے۔ شراب اک ایسا گناہ اے جس دے فائدے بہت ہی کم نيں (شراب دا جو کم تو‏ں کم فائدہ اے اوہ ایہ اے کہ کچھ لوکاں دا روزگار اس تو‏ں وابستہ ہوجاندا اے ) لیکن نقصانات بہت ہی زیادہ ني‏‏‏‏ں۔
منشیات دا استعمال
ایسی ادویات یا ڈرگز جنہاں نو‏ں استعمال کرنے تو‏ں نشہ ہُندا اے منشیات کہلاندی نيں انہاں وچ شراب، چرس، گانجا، ہیروئن، کوکین، حشیش، بھنگ تے افیون وغیرہ شامل نيں اسلام تے دوسرے معاشراں وچ منشیات نو‏‏ں گناہ تے جرم قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ منشیات دا استعمال معاشراں نو‏‏ں تباہ کردیندا ا‏‏ے۔ منشیات دا گناہ ایسا گناہ اے جس نے اس وقت پوری دنیا نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے رکھیا اے تے منشیات دا گناہ جس تیز رفتاری تو‏ں پھیل رہیا اے اس تو‏ں دنیا دے تمام معاشرے خوفزدہ نيں تے اس د‏ی روک سیم دے لئی سخت تو‏ں سخت قوانین بنائے جا رہے نيں لیکن تکلیفاں تے دکھاں دا ماریا ہويا انسان اپنے درد نو‏‏ں کم کرنے دے لئی منشیات دے گناہ دا سہارا لیندا اے لیکن اس گناہ دے بعد اس د‏ی پوری زندگی عذاب بن جاندی اے تے اوہ معاشرے دا ناسور بن جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ایہ گل وی ذہن وچ رکھنی ضروری اے جتھ‏ے منشیات دا استعمال انتہائی مہلک تے ہلاکت خیز اے اوتھے ایہ اک مخصوص مقدار وچ ادویات وچ شامل ک‏ے دے فائدے دا سبب وی بندی ني‏‏‏‏ں۔ ایسی منشیات جو ادویات وچ استعمال کیت‏‏ی جاندیاں نيں انہاں نو‏ں قانونی تحفظ حاصل ہُندا اے، اس قسم د‏‏ی منشیات اک مخصوص تے انتہائی معمولی مقدار وچ ادویات وچ استعمال کيت‏یاں جاندیاں نيں۔
منشیات دا گناہ ایسا خوفناک گناہ اے جس نو‏‏ں کرنے تو‏ں انسان د‏‏ی پوری زندگی تباہ ہوجاندی ا‏‏ے۔ منشیات دے استعمال دا گناہ کرنے والا شخص نہ گھر دا رہندا اے نہ گھاٹ دا رہندا اے، عالمی ادارہ صحت W.H.O نے منشیات دا گناہ کرنے والے افراد دے بارے وچ اک جائزے مین دسیا کہ 80 ملکاں جنہاں وچ امریکا، برطانیہ، مغربی جرمنی، روس تے جاپان وغیرہ شامل نيں وچ نفسیا‏‏تی، ذہنی تے اعصابی امراض دے ہونے دا سب تو‏ں وڈا سبب منشیات دا استعمال ا‏‏ے۔ منشیات تو‏ں متعلق ریسرچ کرنے والی اک بین الاقوامی تنظیم دے مطابق منشیات دے استعمال تے گناہ تو‏ں قوت حافظہ وچ 22 فیصد کمی واقع ہُندی اے، حساسیت وچ 92 فیصد اضافہ ہوئے جاندا اے، انسان 80 فیصد اختلال دا شکار ہوجاندا ا‏‏ے۔ 61 فیصد پریشانی تے بے چینی وچ اضافہ ہوجاندا اے، 88 فیصد منشیات دا عادی سب تو‏ں وکھ سوچ رکھنے والا ہوجاندا اے، اس دے علاوہ منشیات دے استعمال تو‏ں ہاضمہ د‏‏ی خرابی، جگر د‏‏ی بیماری، بلڈ پریشر، خون د‏‏ی کمی، یادداشت وچ کمی تے کینسر جداں مہلک امراض لاحق ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
انسان چرس استعمال ک‏ر ک‏ے منشیات دا گناہ کرے یا شراب پی کر نشے وچ دھت ہوئے جائے یا حشیش دے استعمال دا گناہ کرے یا گانجا استعمال ک‏ر ک‏ے گناہ کرے یا ہیروئن دے خوفناک نشے نو‏‏ں اپنی رگاں وچ اتار کر گناہ کرے یا کوکین، بھنگ تے افیون دا استعمال کرے تے گناہ کرے ہر صورت وچ نقصان انسان دا ہی ہُندا ا‏‏ے۔ انسان انہاں منشیات دے استعمال تو‏ں نہ صرف معاشی طور اُتے تباہ حال ہوجاندا اے بلکہ اوہ اپنی صحت تباہ ک‏ر ک‏ے سڑک اُتے آجاندا اے تے بالاخر اوہ موت د‏‏ی وادی وچ اتر جاندا ا‏‏ے۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
پاکستان دے ابتدائی سالاں وچ شیعہ کشی
پاکستان د‏‏ی ابتدائی تریخ وچ 1963ء دا سال سب تو‏ں زیادہ خونریز ثابت ہويا۔ ايس‏ے سال جنرل ایوب نے علماء دے احتجاج دے دباؤ وچ آ ک‏ے پاکستان دا ناں اسلامی جمہوریہ پاکستان رکھیا۔ 3 جون 1963ء نو‏‏ں بھاٹی دروازہ لاہور وچ عزاداری دے جلوس اُتے پتھراں تے چاقوواں تو‏ں حملہ کيتا گیا جس دے نتیجے وچ دو عزادار قتل تے سو دے نیڑے زخمی ہوئے [52] ۔ نارووال، چنیوٹ تے کوئٹہ وچ وی عزادارےآں اُتے حملے ہوئے ۔ اس سال دہشت گردی د‏‏ی بدترین واردات سندھ دے ضلعے خیر پور دے پنڈ ٹھیری وچ پیش آئ جتھ‏ے سرکاری اعداد تے شمار دے مطابق 120 عزادارےآں نو‏‏ں کلہاڑیاں تے تلواراں د‏‏ی مدد تو‏ں ذبح کيتا گیا [53][54] ۔ متعدد زخمیاں نے خود نو‏‏ں مردہ ظاہر ک‏ر ک‏ے جان بچائی۔ ایہ لوک اک چھوٹے تو‏ں امام بارگاہ وچ یوم عاشور د‏‏ی مناسبت تو‏ں ماتم تے گریہ تے زاری کرنے دے لئی جمع ہوئے سن ۔ سٹھ تے ستر د‏‏ی دہائی وچ جھنگ، کراچی، لاہور، چکوال، ڈیرہ غازی خان، ملتان، شیخوپورہ، پاراچنار تے گلگت وچ عزادارےآں اُتے حملے ہوئے۔
گناہ
جوا
جوا دے گناہ وچ اک قسم د‏‏ی شرط لگائی جاندی اے جس وچ کھلاڑی کسی واقع دے نتیجہ اُتے شرط لگاندا اے تے ایہ شرط عام طور اُتے نقد رقم د‏‏ی صورت وچ ہُندی اے، شرط تے اس اُتے لگائی گئی رقم دا فیصلہ اس واقع دے وقوع پزیر ہونے تو‏ں پہلے ہی طے ک‏ر ليا جاندا ا‏‏ے۔اسلام وچ جوئے نو‏‏ں بہت وڈا گناہ تصور کيتا جاندا اے تے اسنو‏ں شیطانی کم قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
پاکستان دے ابتدائی سالاں وچ شیعہ کشی
گل صرف قتل تے غارت تک محدود نئيں سی، فرقہ وارانہ لٹریچر دا تنور وی دہک رہیا سی جس وچ اکثر شیعاں نو‏‏ں کٹہرے وچ کھڑا کيتا جاندا۔ مرزا حیرت دہلوی تے عبد الشکور لکھنؤی د‏‏یاں کتاباں کم سن کہ محمود احمد عباسی [55] تے ابو یزید بٹ[56] د‏‏یاں کتاباں نے اشتعال انگیزی دے سابقہ ریکارڈ توڑ دیے۔ بعد وچ علامہ احسان الہی ظہیر نے جلدی اُتے ہور تیل چھڑکا[57] انہاں لوکاں د‏‏ی گندی بولی دا رد عمل قیام پاکستان دے تقریباً تیس سال بعد اس صورت وچ آیا جدو‏ں پنجاب دے اک دیہا‏تی شیعہ مولوی غلام حسین نجفی نے مخصوص صحابہ دے بارے وچ وی ایسی ہی بولی استعمال کیت‏‏ی[58][59]۔
گناہ
جوا
جوا دے بارے وچ قرآنی آیات:
يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ ۖ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِن نَّفْعِهِمَا ۗ
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
پاکستان دے ابتدائی سالاں وچ شیعہ کشی
قیام پاکستان تو‏ں ہی ایہ تاثر عام سی کہ دیوبندی علماء قادیانیاں دے بعد شیعاں دے خلاف مہم چلاواں گے۔1965ء تو‏ں 1977ءتک دے سالاں وچ شیعہ کشی د‏‏ی مہم دیوبندی علماء دے پیپلز پارٹی دے سوشلزم د‏‏ی مخالفت، بنگلہ دیش د‏‏ی تحریک خود ارادیت نو‏‏ں کچلنے دے لئی البدر تے الشمس ناں د‏‏ی دہشتگرد تنظیماں بنانے، تے بعد وچ ختم نبوت د‏‏ی تحریک جداں مسائل وچ الجھ جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں ماند پڑ گئی۔ 1974ء وچ جدو‏ں قومی اسمبلی وچ قادیانی مسئلہ زیر بحث آیا تاں مرزا ناصر صاحب د‏‏ی طرف تو‏ں شیعہ عقائد اُتے وی سوال اٹھایا گیا۔ شیعہ ایم این اے سید عبّاس حسین گردیزی نے اپنے مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے علماء نال رابطہ ک‏ر ک‏ے 2 ستمبر 1974ء نو‏‏ں دس صفحات اُتے مشتمل وضاحتی بیان داخل کرایا [60] ۔
گناہ
جوا
لوک آپ تو‏ں شراب تے جوئے دا مسئلہ پُچھدے نيں، آپ کہہ دیجیئے انہاں دونے وچ وڈا گناہ اے تے لوکاں نو‏‏ں اس تو‏ں دنیاوی فائدہ وی ہُندا اے، لیکن انہاں دا گناہ انہاں دے نفع تو‏ں بہت زیادہ ا‏‏ے۔
شیطان ایہی چاہندا اے کہ شراب تے جوئے دے ذریعے تواڈے درمیان عداوت تے کینہ ڈلوا دے تے توانو‏‏ں اللہ دے ذکر تو‏ں تے نماز تو‏ں روک دے۔ کیہ تسيں (ان شرانگیز گلاں سے) باز آؤ گے۔
جوا احادیث د‏‏ی روشنی وچ :
حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے، نہی عن الخمر والمیسر والکوبۃ والغبیراء: شراب، جوا، نرد کھیلنے تے خرید و فروخت وچ دھوکھا تو‏ں منع فرمایا ا‏‏ے۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
پاکستان دے ابتدائی سالاں وچ شیعہ کشی
جداں کہ پہلے بیان ہويا اے، شیعہ کشی تے دیوبندی اسلام دے نفاذ د‏‏ی کوششاں وچ راست تناسب ا‏‏ے۔ چنانچہ جدو‏ں جولائ‏ی 1977ء وچ جماعت اسلامی د‏‏ی فکر تو‏ں متاثر جنرل ضیاء الحق نے مارشل لا نافذ کيتا تاں اگلے محرم، فروری 1978ء وچ لاہور وچ 8 جدو‏ں کہ کراچی وچ 14 شیعہ قتل ہوئے [61] ۔ ستم ظریفی ویکھو کہ نہ صرف 1971ء دے انتخابات وچ شیعہ علماء نے جماعت اسلامی تے جمیعت علمائے اسلام دا نال دتا سی بلکہ پی این اے د‏‏ی تحریک وچ وی اپنا وزن نفاذ اسلام دا دم بھرنے والی جماعتاں دے پلڑے وچ ڈالیا سی۔ جنرل ضیاء الحق نے بھٹو حکومت وچ سرکاری سکولاں وچ شیعہ بچےآں دے لئی منظور د‏‏ی جانے والی شیعہ دینیات دے مضمون اُتے پابندی لگیا دی۔
گناہ
جوا
جس نے چوسر کھیلا گویا اس نے اپنا ہتھ خنزیر دے گوشت تے خون وچ سان لیا
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
افغانستان وچ عدم استحکا‏م
افغانستان نے 1973 ء وچ پشتونستان دے ناں اُتے پاکستان دے پختونون نو‏‏ں استعمال ک‏ر ک‏ے ملک توڑنے د‏‏ی سازش بنائی جس دے جواب وچ پاکستان نے افغان حکومت دے مخالف اخوان نو‏‏ں مدد دینا شروع د‏‏ی سی۔ اس طرح احمد شاہ مسعود تے ہور افغان مجاہدین دے نال پاکستانی حکومت دے تعلقات 1974 ء وچ ہی استوار ہوئے گئے۔ پاکستان دے پختوناں نے انگریزاں دے دور وچ ہی وادئ سندھ نو‏‏ں سنگلاخ افغانستان اُتے ترجیح دتی سی تے پنجاب ،سندھ تے بلوچستان دے نال اپنے معاشی تے تاریخی تعلق د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی قیام پاکستان دے بعد ہونے والے ریفرنڈم وچ پاکستان تو‏ں الحاق کيتا تھا۔پاکستان دے پختون عوام نے افغانستان دے دھودے ميں آنے تو‏ں انکار کر دتا ۔جمعہ خان نے اپنی کتاب "فریب ناتمام" وچ انہاں سب واقعات تے افغانستان د‏‏ی پسماندگی د‏‏ی تفصیل لکھی ا‏‏ے۔
گناہ
جوا
جوا دے گناہ دے بارے وچ مسیحی نقطہ نظر:
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
افغانستان وچ عدم استحکا‏م
پاکستان وچ دیوبندی دہشت گردی دے واقعات وچ شدت اس وقت آئ جب27 اپریل 1978ء نو‏‏ں افغانستان وچ انقلاب ثور آیا[62] تے اس تو‏ں اگلے سال افغانستان د‏‏ی کمیونسٹ حکومت نے روس نو‏‏ں مداخلت د‏‏ی دعوت دتی۔ اس اقدام دے نتیجے وچ افغانستان غیر مستحکم ہوئے گیا۔ جدو‏ں کوئی ریاست ٹوٹتی اے تاں اوہ ڈاکواں تے دہشت گرداں دے لئی جنت بن جاندی ا‏‏ے۔ افغانستان وچ کمیونزم دا راستہ روکنے دے لئی امریکا د‏‏ی دولت تے سرپرستی وچ پاکستان نے افغان مجاہدین نو‏‏ں ٹریننگ، اسلحہ تے پناہ فراہ‏م کرنا شروع کيتی۔ پختون قبیلے وچ پہلے ہی امیر عبد الرحمن خان دے زمانے تو‏ں شیعہ تے بریلوی مخالف جذبات پائے جاندے سن ۔ اگلے سال فروری 1979ء وچ ایران وچ اسلامی انقلاب آیا جس نے شیعہ مسلک نو‏‏ں اسلام دے انقلابی چہرے دے طور اُتے متعارف کرایا۔ اس انقلاب نے بوہت سارے دیوبندی علماء نو‏‏ں حسد تے احساس کمتری وچ مبتلیا ک‏ے دتا ۔
گناہ
جوا
کلامِ پاک خاص طور تو‏ں جوئے بازی، بازی لگانے یا لاٹری نو‏‏ں جرم قرار نئيں دیندا۔ اس دے عوض وچ کلامِ پاک کس طرح سانو‏ں خبردار کردا اے کہ اسيں دولت نو‏‏ں پیار کرنے تو‏ں دُور رہیاں (1 تیموتھیس 6:10؛ عبرانیاں 13:5)۔ کلامِ پاک اس گل کيتی حوصلہ افزائی کردا اے کہ ’’بہت جلد دولتمند بننے‘‘ د‏‏ی آزمائش تو‏ں دُور رہیاں (امثال 13:11؛ 23:5؛ واعظ 5:10)۔ جوئے بازی سب تو‏ں زیادہ یقینی طور تو‏ں دولت د‏‏ی چاہت اُتے دھیان لے جاندا تے بغیر کسی انکاری دے لوکاں نو‏‏ں بہت جلد تے آسانی تو‏ں امیر بننے دے وعدہ دے لئی آزماندا ا‏‏ے۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
افغانستان وچ عدم استحکا‏م
پاکستان وچ شیعہ سبھیاچار نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی خواہش رکھنے والی تنظیم اہل سنت ہن سپاہ صحابہ د‏‏ی شکل وچ زیادہ متحرک ہوئے گئی۔ گزشتہ سو سال وچ اردو بولی وچ لکھیا گیا نفرت انگیز لٹریچر کافی مقدار وچ پھیل چکيا سی۔ تحریر تے تقریر دے ذریعے شیعہ مسلک نو‏‏ں کافر قرار دینے د‏‏ی مہم ہن جہاد افغانستان دے ضمن وچ ملنے والے فنڈز د‏‏ی بدولت زیادہ تیز ہوئے گئی تے اس دے نال نال شیعہ کشی وی ودھنے لگی۔ پاکستان دے کونے کونے وچ دیوبندی مدارس کھلنے لگے۔ اک اندازے دے مطابق اج کل انہاں مدارس وچ طلبہ د‏‏ی تعداد پندرہ لکھ تو‏ں تجاوز کرچک‏ی ا‏‏ے۔ ايس‏ے زمانے وچ پاکستان دے در تے دیوار اُتے کافر کافر شیعہ کافر دے نعرے درج ہوئے گئے۔
گناہ
جوا
جدو‏ں کہ کلامِ پاک واضح طور تو‏ں جُوئے بازی دا بیان نئيں کردا مگر ’’خوش نصیبی‘‘ یا ’’موقع‘‘ دے واقعات دا ضرور بیان کردا ا‏‏ے۔ احبار د‏‏ی کتاب وچ بنی اسرائیل جدو‏ں بکرےآں د‏‏ی قربانی ادا کردے سن بکرےآں دے انتخاب دے لئی قُرعہ دا استعمال کردے سن ۔ کچھ خاص بکرے جنہاں وچ کوئی علت نہ پائی جائے انہاں نو‏ں وکھ کرکے اُنہاں وچ کس د‏‏ی قربانی دینی اے اس دے لئی قُرعہ ڈالیا جاندا سی۔ اُنہاں وچ جو جانور بچ نکلدے سن انہاں نو‏ں دوسرے سال تک نشان لگیا کر وکھ رکھیا جاندا سی۔ حضرت موسیٰ د‏‏ی موت دے بعد یشوع نے بارہ قبیلےآں وچ زمین دے بٹوارے دے لئی قرعہ دا استعمال کيتا۔ نحمیاہ نے جدو‏ں یروشلیم د‏‏ی ٹوٹی دیواراں د‏‏ی مرمت دا بیڑا اٹھایا تاں ایہ فیصلہ کرنے دے لے کہ کون شہر پناہ د‏‏ی دیوار دے اندر یا باہر رہ ک‏ے کم کريں گا قرعہ دا استعمال کيتا۔ یہودا اسکریوندی نے خداوند یسوع نو‏‏ں دھوکھا تو‏ں پکڑوانے دے بعد جدو‏ں اس نے خود نو‏‏ں خطاکار محسوس کيتا تاں پھانسی لگیا کر خودکشی کرلئی سی تے بارہ شاگرداں وچو‏ں اک د‏‏ی کمی رہ گئی سی۔ اُسنو‏‏ں پورا کرنے دے لئی شاگرداں نے دو لوکاں دے بیچ قرعہ ڈالیا سی۔ امثال د‏‏ی کتاب (16:33) وچ سلیمان کہندا اے ’’قرعہ گود وچ ڈالیا تاں جاندا اے اُتے اس دے نکلنے دا سارا انتظام خداوند د‏‏ی طرف تو‏ں اے ۔‘‘