cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جام جہاں نما
جام جہاں نما بر صغیر پاک و ہند دا اردو دا پہلا اخبار جو 27 مارچ 1822ء نو‏‏ں کلکتے تو‏ں ہری ہردت نے جاری کيتا۔ لیکن چند ہفتےآں دے بعد ناشرین نے محسوس کيتا کہ اردو اخبار د‏‏ی منگ بوہت گھٹ اے اس لئی انھاں نے اسنو‏ں فارسی بولی وچ شائع کرنا شروع کيتا۔ اک سال بعد اس دا اردو ضمیمہ شائع ہوݨ لگا۔ ایہ اخبار ہفت روزہ سی تے چندہ دو روپے سی۔ بوہت‏ے خبراں مقامی، انگریزی اخباراں تو‏ں ترجمہ کرکے دتی جاندی سی۔ دیسی ریاستاں دے حالات خبرنامیاں تو‏ں اخذ کيتے جاندے سن ۔ یورپی قارئین اس اخبار نو‏‏ں اردو بولی وچ مہارت حاصل کرنے دے لئی پڑھدے سن ۔ انھی دناں دخانی جہازاں د‏‏ی ایجاد دے باعث یورپی اخبارات نو مہینے د‏‏ی بجائے تن مہینے وچ ہندوستان آنے لگے۔ جس تو‏ں ہندوستانی اخبارات وچ مقابلتاً تازہ خبراں چھپنے لگیاں۔ اخبار د‏‏ی بولی سادہ تے انداز بیان سلجھا ہويا سی۔ پہلے اڈیٹر دا ناں منشی سدا سکھ سی۔ تے چھاپنے د‏‏ی ذمہ داری ویم پیٹرس کاپ کنس اینڈ کمپنی دے سپرد سی 23 جنوری 1828ء نو‏‏ں اخبار دا اردو ایڈیشن بند کر دتا گیا۔
گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات گٹھ:کولکات‏ا وچ شائع ہوݨ والے اخبارات گٹھ:بھارت دے اردو اخبارات گٹھ:برطانوی ہند دے اخبارات
ورگیج کوریئن
ورگیج کوریئن (۲۶ نومبر ۱۹۲۱ – ۹ ستمبر ۲۰۱۲) اکّ مشہور بھارتی سماجی ادمی سن اتے فادر آف د وائیٹ ریوولوشن دے نام نال اپنے بلئن لٹر آئیڈیا (آپریشن فلڈ) دے لئی - دنیا دا سبھ توں وڈے کھیتی باڑی ترقی پروگرام - لئی اج وی مشہور اے۔ اس آپریشن نے ۱۹۹۸ وچ بھارت نوں امریکہ نالوں وی زیادہ ترقی کیتی اتے ددھ تھڑے دیس نوں ددھ دا سبھ توں وڈا اتپادک بنا دتا۔ ڈیری کھیتی بھارت دی سبھ توں وڈی آتمانحصار صنعت بن گئی۔ اس نے عہدہ سمبھالکے بھارت نوں کھاد تیلاں دے کھیتر وچ وی خودانحصاری دتی۔ اس نے لگپگ ۳۰ اداریاں دا قیام کیتا (AMUL, GCMMF, IRMA, NDDB) جو کساناں ولوں پربندھت ہن اتے پیشیوراں ولوں چلا ئے جا رہے ہن۔ گجرات سہکاری دگدھ وپنن سنگھ (GCMMF)، دا بانی پردھان ہون دے ناطے ڈاکٹر۔ کوریئن امول انڈیا دے پیداواراں دے سرجن لئی ذمے دار؉ سن۔ امول دی اکّ اہم کامیابی سی دی اس نے پرمکھ ددھ اتپادک دیساں وچ گاں دے بجائے مجھّ دے ددھ دا دھوڑا مہیا کروایا۔ ڈاں کرئن دیاں امول نال جڑیاں کامیابیاں دے نتیجے وجوں ادوکے وزیر اعظم لال بہادر شاستری نے اس نوں ۱۹۶۵ وچ قومی ڈیری ترقی بورڈ دا بانی پردھان نامزد کیتا تاکہ اوہ راشٹرویاپی امول دے آنند ماڈل نوں دوہرا سکن۔ دنیا وچ سہکاری تحریک دے سبھ توں مہآخری سپوٹراں وچوں اکّ، ڈاں کریئن نے بھارت ہی نہیں سگوں ہور دیساں وچ لکھاں لوکاں نوں غریبی دے جال وچوں بہار کڈھیا اے۔
اعزاز
ڈاکٹر کوریئن نوں بھارت دا اتے دنیا کھاد انعام اتے سمودائک اگوائی لئی رمن میگسیسے اعزاز سمیت کئی پرسکاراں نال اعزازی کیتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:جم ۱۹۲۱ گٹھ:موت ۲۰۱۲ گٹھ:جم 1921 گٹھ:موت 2012
پاکستان وچ امریکی سرگرمیاں
مختلف ذرائع پاکستان وچ حالیہ امریکی سرگرمیاں وچ اضافہ دکھاندے نيں جس وچ مختلف قسم د‏‏ی کاروائیاں شامل نيں۔ بلیک واٹر د‏‏ی سرگرمیاں اس وچ شامل نيں۔ ایداں واقعات سامنے آئے نيں جس وچ امریکی تے ہور مغربی ملکاں دے سفارتی تے ہور افراد پاکستان وچ جاسوسی تے دہشت گردی تو‏ں متعلق کاروائیاں وچ مصروف نظر آندے نيں۔ ایتھ‏ے صرف اوہ واقعات درج کیتے جان گے جنہاں دا کوئی حوالہ موجود ہوئے گا۔
زی یا بلیک واٹر
زی یا بلیک واٹر د‏‏ی سرگرمیاں پاکستان وچ مشکوک نيں۔ اخبارات و جریدے متواتر ایداں واقعات بیبن ک‏ے رہے نيں جس وچ زی یا بلیک واٹر ملوث اے مگر امریکی سفارت خانے تے پاکستان د‏‏ی سرکاری سطح اُتے انہاں د‏‏ی پاکستان وچ موجودگی نو‏‏ں تسلیم نئيں کیتا جاندا۔ اگرچہ امریکی سفارت خانے نے تسلیم کیتا کہ انہاں نے 200 گھر اسلام آباد وچ کرایے اُتے لے رکھے نيں تے سفارت خانہ وچ ایسی توسیع ہو رہی اے جس د‏‏ی ماضی وچ نظیر نئيں ملد‏ی مگر سفارت خانہ اوہ حکومت پاکستان اس گل نو‏‏ں بلیک واٹر یا زی تو‏ں علاحدہ سمجھدے نيں۔ چین دے سفیر نے وی اس اُتے تشویش دا اظہار کیتا اے مگر وزیر اعظم پاکستان نے کہیا اے کہ اسيں چین د‏‏ی تشویش دور کرن گے۔ اس تنظیم دے مسلح امریکی افراد اسلام آباد وچ کھلے عام گھُمدے	 نيں جنہاں دا ٹریفک پولیس نے 6 ستمبر 2009ء نو‏‏ں تیز رفتاری د‏‏ی بنیاد اُتے چالان وی کیتا۔ اس کانسٹیبل دا کہنا سی کہ تھانے جاک‏ے تاں انہاں امریکیو‏ں نو‏‏ں چھڑا لیا جاندا اے اس لئی اوہ ایتھے انہاں دا چالان کريں گا۔ انہاں مسلح افراد نے اردگرد کھڑے عوام تو‏ں ڈر کر ایہ چالان کروا لیا۔ ۔ اک ہور واقعہ وچ چار امریکی افراد نو‏‏ں کالے شیشاں د‏‏ی جیپ وچ آٹومیٹک ہتھیاراں سمیت اک ناکے اُتے روکیا گیا تاں انہاں نے اپنا تعارف بلیک واٹر دے تعلق تو‏ں کروایا۔ جدو‏ں انہاں نو‏ں تھانے لے جایا گیا تاں اوتھ‏ے امریکی سفارت خانے دے افراد پہنچ گئے جنہاں دے نال فوج دے اک کیپٹن تے پولیس دے اک ایس پی آفتاب ناصر سن جنہاں نے پولیس والےآں نو‏‏ں ڈریا دھمکا کر انہاں چاراں نو‏‏ں رہیا کروالیا۔ ایسی اطلاعات وی نيں کہ زی پاکستان دے چھ شہراں وچ ڈیرہ ڈالنے لگی ا‏‏ے۔ امریکی اخبار نیویارک ٹائمز دے مطابق زی دے اہلکار امریورگی آئی اے دے اہلکاراں د‏‏ی جگہ پاکستان تے افغانستان وچ موجودہ خفیہ اڈاں اُتے ڈرون طیاراں اُتے ’ہیل فائر‘ میزائل تے پنج سو پونڈ وزنی لیز گائیڈڈ میزائل لگانے دا کم کردے رہے نيں۔ ایہ کم ماضی وچ سی آئی اے دے اپنے ماہر انجام دیندے سن ۔۔ امریکی سفارت خانے نے کہیا اے کہ اس قسم د‏‏یاں کہانیاں وچ کوئی حقیقت نئيں تے نہ تاں ہزار میرینز پاکستان آ رہے نيں تے نہ ہی زی یا بلیک واٹر پاکستان وچ کوئی کم کر رہ‏ی ا‏‏ے۔
ہور سرگرمیاں
اک اخباری رپورٹ دے مطابق امریورگی آئی اے نے پاکستان وچ ڈرائیوراں د‏‏ی بھرتیاں شروع کر دتی نيں۔ تے اس دے لئی باقاعدہ ویب سائیٹ وی لانچ کيتی گئی اے ویب سائٹ اُتے ڈرائیوراں د‏‏ی آسامیاں دے لئی اک درخواست فارم دتا گیا اے جس وچ درخواست گزاراں تو‏ں انہاں د‏‏ی مکمل تفصیلات دے نال ٹائپنگ سپیڈ تے کمپیوٹر وچ مہارت د‏‏ی تفصیلات وی طلب کيت‏‏ی گئیاں نيں امریکی تے پاکستانیاں دے علاوہ کسی تے ملک دے شہری وی درخواست دے سکدے نيں ملازمت د‏‏ی تفصیلات وچ واضح کیتا گیا اے کہ ضرورت پڑنے اُتے ملازم د‏‏ی تقرری پاکستان دے کسی وی علاقے وچ د‏‏ی جا سکدی اے ڈرائیوراں د‏‏ی تنخوانيں358935تین لکھ ٹھاون ہزار نو سو پینتس روپے سالانہ مقرر د‏‏ی گئیاں نيں
پاک فوج دے سابق سپہ سالار جنرل ریٹائرڈ مرزا اسلم بیگ نے انکشاف کیتا اے کہ امریک‏‏ا اسلام آباد وچ جاسوسی دا اک وڈا مرکز قائم کر رہیا ا‏‏ے۔ اسلام آباد کمپلیکس نامی اس امریکی اڈے وچ تن سو امریکی انٹیلی جینس دے افسران دے رہنے د‏‏ی جگہ میسر ہوئے گی جوامریک‏‏ا دے بعد کسی وی ملک وچ دوسرا سب تو‏ں وڈا امریکی اڈاہ ہوئے گا۔ کسی عام آدمی نے نئيں پاک فوج دے سابق سپہ سالار نے خدشہ ظاہر کیتا اے کہ اسلام آباد تخریبی سرگرمیاں دا وڈا مرکز بن جائے گا۔ اسلم بیگ کاکہنا اے کہ امریک‏‏ا نے امریکی سفارت خانے دے احاطے وچ پچیس ایکڑا ہور اراضی حکومت پاکستان تو‏ں خریدی اے جتھ‏ے اسلام آباد کمپلیکس قائم کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔ مذکورہ کمپلیکس وچ دو سو تو‏ں ودھ رہائشی عمارتاں تعمیر ہو چکيتیاں نيں بقیہ تعمیر ہونی نيں۔
مئی 2009ء نو‏‏ں پشاو‏ر دے اک ہوٹل تو‏ں اک مشکوک امریکی نو‏‏ں پھڑیا گیا۔ ایہ افغانستان دے چکر لگاندا سی تے اس دے پاس صوبہ سرحد دے نقشے موجود سن ۔۔ امریکی قونصل خانے نے اس نال رابطہ کیتا اے تے اسنو‏ں تعاون فراہ‏م کیہ جا رہیا ا‏‏ے۔۔ اگلے دن اسنو‏ں ایہ کہہ ک‏ے رہیا کر دتا گیا کہ اس اُتے کوئی الزام نئيں۔
14 اکتوبر 2009ء نو‏‏ں پاکستان دے ضلع چارسدہ وچ اک امریکی پھڑیا گیا جس نے پاکستانی حلیہ بنایا ہويا سی تے شلوار قمیص پہنی ہوئی سی۔ اس دے پاس کاغذات تے علاقے وچ ہونے د‏‏ی کوئی وجہ موجود نئيں سی۔ اوہ خفیہ طور اُتے قبائلی علاقہ مہمند ایجنسی وچ داخل ہو رہیا سی ۔
28 اکتوبر 2009ء دے روزنامہ جنگ دے مطابق 27 اکتوبر 2009ء نو‏‏ں اسلام آباد دے سیکٹر ایف تن وچ چار امریکی افراد نو‏‏ں افغانی بہروپ وچ پھڑیا گیا انہاں نے افغانی حلیہ بنایا ہويا سی ۔ ایہ اسلام آباد د‏‏ی اہ‏م عمارتاں د‏‏ی تصاویر بنا رہے سن ۔ انہاں تو‏ں ناجائز اسلحہ برآمد ہويا تے انہاں د‏‏ی گڈیاں د‏‏ی نمبر پلیٹاں وی جعلیاں سن۔ پولیس دے انہاں نو‏ں گرفتار کرنے دے تھوڑی دیر بعد ہی امریکی سفارت خانے دے عہدیدار تے پولیس دے اعلیٰ حکا‏م انہاں نو‏ں لینے دے لئی تھانے پہنچ گئے تے وزارت داخلہ دے اعلیٰ حکا‏م د‏‏ی مداخلت اُتے انہاں نو‏ں رہیا کر دتا گیا۔۔ روزنامہ نوائے وقت دے مطابق انہاں د‏‏ی گاڑیاں امریکی سفارت خانے د‏‏ی سن تے اوہ حساس ادارےآں د‏‏ی تصاویر بنا رہے سن ۔ تے انہاں د‏‏ی گڈیاں وچ حساس آلات وی لگے ہوئے سن
انٹیرنیشنل اینیلیسٹ نیٹ ورک د‏‏ی رپورٹ، جو ایشین ایج نے چھاپی اے، دے مطابق اس گل دے ٹھوس تے واضح ثبوت نيں کہ امریک‏‏ا پاکستان دے ایٹمی پروگرام د‏‏ی نگرانی کر رہیا اے تے امریکی سفارت کار تے حکا‏م کہوٹہ وچ جاسوسی ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس سلسلے وچ پاکستانی حکومت دے کچھ عناصر انہاں د‏‏ی مدد وی ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس دے علاوہ کچھ دن پہلے د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق امریکی سہالہ پولیس تربيت‏ی کالج دے ذریعے کہوٹہ د‏‏ی جاسوسی ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اوتھ‏ے اک امریکی ویہہ قائم اے جتھ‏ے کسی نو‏‏ں وی جانے د‏‏ی اجازت نئيں۔
روزنامہ نوائے وقت دے مطابق 28 اکتوبر 2009ء پشاو‏ر کار بم دھماکے تو‏ں دو روز پہلے امریک‏‏ا تے بھارت نے اپنے شہریاں نو‏‏ں پاکستان دے سفر تو‏ں گریز تے ایتھ‏ے موجود شہریاں نو‏‏ں نقل و حرکت محدود رکھنے د‏‏ی ہدایات د‏‏ی سن۔ سکیورٹی ماہرین د‏‏ی جانب تو‏ں اس امر اُتے حیرت دا اظہار کیتا گیا اے کہ پاکستان وچ کسی وی سانحہ تو‏ں پہلے انہاں دونے ملکاں د‏‏ی ہدایات غیر معمولی امر اے تے ایويں معلوم ہُندا اے کہ انہاں دونے ملکاں نو‏‏ں پاکستان وچ ہونیوالی کسی وی دہشت گردی د‏‏ی کارروائی دا پہلے ہی علم ہو جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:امریکی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستان نو‏‏ں ترک وطن گٹھ:پاکستان دے بین الاقوامی تعلقات گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ گٹھ:امریکہ
قدیر الدین احمد
قدیر الدین احمد(پ:1908ء،دہلی-23 مارچ 1995ء) پاکستانی سابق جج سن جو مشرقی پاکستان دے سپریم کورٹ تے سندھ ہائی کورٹ دے چیف جسٹس تے صوبہ سندھ دے گورنر وی رہے سن ۔
گٹھ:1908 دے جم گٹھ:1995 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی قاضی گٹھ:ریاست حیدرآباد دیاں شخصیتاں گٹھ:سندھ دے گورنر گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:حیدرآبادی نژاد پاکستانی شخصیتاں
2011ء بھارت وچ مردم شماری
15واں بھارتی مردم شماری دو مرحلےآں وچ منعقد کيتی گئی سی، خانہ شماری تے مردم شماری۔ خانہ (عمارت) شماری دا آغاز 1 اپریل 2010ء نو‏‏ں ہويا تے اس وچ تمام عماراتاں د‏‏ی معلومات جمع کيتیاں گئیاں۔ معلومات برائے قومی آبادی رجسٹر پہلے مرحلے وچ جمع کيتیاں گئیاں، جو تمام مندرج بھارتی رہائشی شہریاں نو‏‏ں 12 ہندوساں اُتے مشتمل آدھار (یو آئی ڈی اے آئی) شناختی کارڈ جاری کرنے دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاواں گی۔ دوسرے مرحلے وچ 9 تو‏ں 28 فروری 2011ء دے درمیان وچ آبادی د‏‏ی گنت‏ی کيتی گئی۔ 1872ء دے بعد تو‏ں بھارت وچ مردم شماریاں ہوئے رہیاں نيں تے 2011ء وچ پہلی بار بایو میٹرک معلومات جمع کيت‏یاں گئیاں سن۔ 31 مارچ 2011ء نو‏‏ں جاری کردہ رپورٹاں دے مطابق، بھارت د‏‏ی کل آبادی 121 کروڑ ہوئے چک‏ی اے جو ہر دس سال وچ 17.64% ودھ رہی ا‏‏ے۔ آبادی وچ شرح خواندگی 74.04% جس وچ ہر سال وچ 9.21% وادھا ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ مردم شماری 2011ء دا نعرہ سی 'ساڈی مردم شماری، ساڈا مستقب‏‏ل'۔
مردم وخانہ شماری دا ایہ عمل 28 ریاستاں تے 7 عملداریاں دے 640 ضلعے، 5,924 ذیلی ضلعے، 7,935 قصبےآں تے 6 لکھ تو‏ں زیادہ پنڈ اُتے پھیلا ہويا سی۔ مجموعی طور اُتے 27 لکھ اہلکاراں نے 7،935 شہراں وچ گھراں دا دورہ کيتا تے 6 لکھ پنڈ، آبادی د‏‏ی درجہ بندی جنس، مذہب، تعلیم تے پیشہ دے مطابق کيتی گئی۔ اس سارے عمل اُتے کل خرچ تقریباً – ایہ فی فرد $0.50 تو‏ں کم خرچ بندا اے، باقی دنیا وچ اس کم اُتے اندازہ $4.60 فی فرد خرچ ہُندا ا‏‏ے۔ ہر 10 سال بعد ہونے والی بھارت دے وسیع علاقےآں وچ مردم شماری نے بھارت وچ کئی چیلنجاں دا سامنا کيتا ا‏‏ے۔ ثقافتاں دا تنوع تے افرادی قوت نے اس وچ مخالف د‏‏ی ا‏‏ے۔
ذاتاں د‏‏ی معلومات نو‏‏ں مندرجہ ذیل حکمران اتحادی رہنماواں د‏‏ی طرف تو‏ں مردم شماری وچ شامل کيتا گیا بشمول لالو پرساد یادو، شرد یادو تے ملائم سنگھ یادو جنہاں نو‏ں حزب مخالف د‏‏ی جماعتاں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی، شرومنی اکالی دل، شیو سینا تے انا دراود منیتر کڑگم د‏‏ی حمایت وی حاصل سی۔ ذاتاں د‏‏ی شماریات اس تو‏ں پہلے آخری بار برطانوی دور وچ 1931ء وچ جمع کيتیاں گئیاں۔ ابتدا وچ مردم شماری وچ لوکاں نے اپنی سماجی حیثیت دے فروغ دے لئی ذات دسنے وچ مبالغہ کيتا البتہ ہن ایہ سمجھیا جاندا اے کہ کئی لوک ذات نو‏‏ں پست دس دے حکومت‏ی سہولیات حاصل کردے نيں۔ قیاس آرائی موجود سی کہ 2011ء وچ ذات د‏‏ی بنیاد اُتے مردم شماری ہوئے گی، 80 سال دے بعد (آخری بار 1931ء وچ ہوئی)، جس تو‏ں بھارت وچ "ہور پسماندہ طبقات" د‏‏ی درست ترین تعداد دا علم ہوئے سک‏‏ے گا۔   بعد وچ اسنو‏ں قبول کيتا گیا سی تے معاشرتی اقتصادی تے ذاتاں د‏‏ی شماری بندی 2011ء منعقد کيتی گئی جس دے نتائج پہلی بار 3 جولائ‏ی 2015ء نو‏‏ں مرکزی وزیر خزانہ ارون جیٹلی نے پیش کیتے۔ 1980ء وچ مینڈل کمیشن دے مطابق ہور پسماندہ طبقات د‏‏ی آبادی 52% سی، نیشنل سیمپل سروے آرگنائزیشن نے اگرچہ (این ایس ایس او) 2006ء وچ اک سروے دے بعد ہور پسماندہ طبقات د‏‏ی آبادی 41%دسی تھی
آزادی دے بعد، ذات شماری د‏‏ی ایہ پہلی مثال ا‏‏ے۔ آزادی دے بعد انفرادی طور اُتے صرف ریاست کیرلا وچ 1968ء وچ ای ایم ایس نمبوتیری پاڈ نے مختلف سماجی و معاشی کمزور ذاتاں تو‏ں متعلق اک سروے کروایا سی تے ایہ کیرلا سماجی و اقتصادی جائزہ 1968ء وچ مکمل ہويا تے اور 1971ء وچ کیرلا گزیٹر وچ اس دے نتائج شائع ہوئے۔۔
مردم شماری
سی چندرامولی رجسٹرار جنرل تے 2011ہ بھارت مردم شماری دے مردم شماری کمشنر سن ۔ مردم شماری دے اعداد و شمار نو‏‏ں 16 زباناں وچ جمع کيتا گیا سی تے تربيت‏ی نصاب 18 زباناں وچ تیار کيتا گیا سی۔ 2011ء وچ ، بھارت تے بنگلہ دیش نے اپنی سرحداں تو‏ں ملحقہ علاقےآں وچ مل ک‏ے پہلی بار مردم شماری کیتی۔ مردم شماری دو مرحلے وچ منعقد کيتی گئی سی۔ پہلے وچ خانہ شماری ہوئی، جو 1 اپریل 2010ء نو‏‏ں شروع ہوئی تے تمام عمارتاں تے آباد مکانات تو‏ں متعلق اعداد و شمار جمع کیتے گئے۔ پہلے مرحلے وچ قومی آبادی رجسٹر وی جمع کيتا گیا سی۔ دوسرے مرحلے وچ ، ملکبھر د‏‏ی آبادی د‏‏ی شمار بندی ہوئی، ایہ کم 9 تو‏ں 28 فروری 2011ء دے دوران وچ ہويا۔
جسن ابدال
‏الحربي
2011ء بھارت وچ مردم شماری
اندراج تعمیرات
گھر (یا تعمیر کوئی بھی) دے لئی 35 سوال سن ۔
آبادی د‏‏ی گنت‏ی
آبادی د‏‏ی گنلدی دے رجسٹر وچ کل 30 سوالات سن ۔
قومی آبادی رجسٹر
قومی آبادی دے رجسٹر وچ رہائشیاں تو‏ں 9 سوالات کیتے گئے سن ۔
پوراں دے نشانات لینے تے تصاویر ایہ معلومات اک بار جمع ہوئے جانے دے بعد، ملک دے تمام شہریاں نو‏‏ں اک 12 ہندساں دا شناختی کارڈ جسنو‏ں آدھار کارڈ کہیا گیا اے جاری کيتا جائے گا، پہلا کارڈ 2011ء وچ جاری کيتا گیا سی۔
مردم شماری رپورٹ
450px|thumb|کھبے|دہائیاں دے حساب تو‏ں بھارتی آبادی وچ اصافہ (1901ء–2011ء)۔ Prعارضی معلومات (ڈیٹا) 31 مارچ 2011ء نو‏‏ں جاری کيتیاں گئیاں (اور 20 مئی 2013ء نو‏‏ں انہاں نو‏‏ں تازہ/اپڈیٹ کيتا گیا)۔    2011ء وچ پہلی بار د‏‏ی مخنث آبادی نو‏‏ں شمار کيتا گیا۔  2011ء وچ آبادی دا مجموعی جنسی تناسب ہر 1،000 مرداں دے مقابل 943 خواتین نيں۔ بھارت وچ تیسری جنس د‏‏ی سرکاری تعداد 4.9 لکھ ا‏‏ے۔
آبادی
2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق بھارت د‏‏ی کل آبادی 1,210,193,422 سی۔ 2001ء تو‏ں 2011ء دے درمیآن وچ بھارتی آبادی وچ 181.5 ملین دا وادھا ہويا، جو برازیل د‏‏ی آبادی تو‏ں تھوڑا سا کم ا‏‏ے۔ بھارت، دنیا دے 2.4% زمینی رقبے اُتے 17.5% آبادی والا ملک ا‏‏ے۔ اترپردیش 200 ملین آبادی دے نال سب تو‏ں وڈی ا‏‏ے۔ کل آبادی د‏‏ی نصف آبادی 6 ریاستاں اترپردیش، مہارشٹر، بہار، مغربی بنگال، آندھرا پردیش تے مدھیہ پردیش وچ ا‏‏ے۔ 121 کروڑ بھارتیاں وچو‏ں، 83.3 کروڑ (68.84%) پینڈو علاقےآں وچ رہندے نيں جدو‏ں کہ 37.7 کروڑ شہری علاقےآں وچ رہندے نيں۔ بھارت وچ 45.36 کروڑ لوک تارکین وطن نيں، جو مجموعی آبادی دا 37.8 فیصد ا‏‏ے۔
بھارت کئی وڈے مذاہب جداں ہندومت، بدھ مت، سکھ مت تے جین مت دے مقام پیدائش د‏‏ی حیثیت رکھدا اے،،جب کہ کئی دیسی عقائد تے قبائلی مذاہب ایداں دے وی نيں جو وڈے مذاہب د‏‏ی صدیاں د‏‏ی عملداری دے باموجود اپنا وجود برقرار رکھے ہوئے نيں۔مردم شماری دے بعد، مردم شماری وچ مذہب تو‏ں متعلق لوکاں تو‏ں لی گئی معلومات نو‏‏ں جاری کيتا گيا ا‏‏ے۔
مذہبی آبادیات
2011ء د‏‏ی مردم شماری د‏‏ی مذہبی معلومات (ڈیٹا) حکومت بھارت نے 25 اگست 2015ء نو‏‏ں جاری کیتیاں۔  اس دے مطابق بھارت وچ 79.8% (966.3 ملین) ہندو تے 14.23% (172.2 ملین) مسلما‏ن نيں۔  تے مسیحی 2.30% (28.7 ملین) نيں۔ 2011ہ د‏‏ی مردم شماری دے مطابق بھارت وچ 57,264 پارسی نيں۔  پہلی بار، 2011ء د‏‏ی مردم شماری وچ "لا مذہب" دا خانہ رکھیا گیا۔  اس مردم شماری دے مطابق 2.87 ملین بھارتیاں نے خود نو‏‏ں کسی مذہب تو‏ں وابستہ نئيں کيتا۔  جو 1.21 بلین د‏‏ی آبادی دا 0.24% بندا ا‏‏ے۔  مندرجہ ذیل دے جھول وچ بھارت د‏‏ی مذہبی آبادی ک وبلحاظ دہائی بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔   Tبھارت وچ 6 مذاہب نو‏‏ں "قومی اقلیت" دا درجہ کيتا گیا اے، اس وچ – مسلم، مسیحی، سکھ، جین، بودھ تے پارسی شامل نيں۔  سنی، شیعہ، بوہری، آغا خانی تے احمدیہ نو‏‏ں اسلام دے فرقے منیا گیا ا‏‏ے۔   2011 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، چھ وڈے عقائد- ہندو، مسلم، مسیحی، سکھ، جین تے بدھ بھارت د‏‏ی 121 کروڑ آبادی دا 99.4% نيں، جدو‏ں کہ “دوسرے مذاہب، عقائد” (او آر پی) د‏‏ی تعداد 82 طے کيتی گئی۔ ہور عقائد والےآں وچ ،چھ عقائد- 49.57 لکھ سرنا دھرم، 10.26 لکھ گوند، 5.06 لکھ ساڑی، ڈونیو پولو (3.02 لکھ) ارونا چل اُتے دیش وچ ،ساناماہی (2.22 لکھ) منی پور وچ ،کھاسی (1.38 لکھ) نو‏‏ں میگھالیہ وچ اکثریت حاصل ا‏‏ے۔ مہاراشٹر وچ 9,652 لادین افراد نيں، جو ملک بھر وچ سب تو‏ں وڈی تعداد اے، اس دے بعد میگھالیہ (9,089) تے کیرلا نيں۔
شرح خواندگی
7 سال تو‏ں وڈی عمر دے ہر فرد نو‏‏ں جو کسی وی بولی وچ لکھنا تے پڑھنا جاندا سی، اسنو‏ں خواندہ شمار کيتا گیا۔ 1991ء تو‏ں بقل د‏‏ی مردم شماریون مین ایہ حد 5 سال تک دے بچےآں اُتے لاگو ہُندی سی۔ پوری آبادی د‏‏ی شرح خواندگی نو‏‏ں خام شرح خواندگی قرار دتا جاندا اے، جدو‏ں کہ 7 سال یا اس تو‏ں زیادہ عمر دے لوکاں د‏‏ی شرح خواندگی نو‏‏ں مؤثر شرح خواندگی قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ مؤثر شرح خواندگی 74.04% سی، جس وچو‏ں مرداں وچ شرح خواندگی 82.14% تے عورتاں وچ 65.46% ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
بھارت گٹھ:2011ء وچ بھارت گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاسی تریخ گٹھ:بھارت وچ مردم شماریاں گٹھ:منموہن سنگھ انتظامیہ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
موضوعات یورپ
گٹھ:یورپ دے دیس
بانوالی
بانوالی لہجہ پنجابی زبان دے ضمنی لہجے مالوی وچ ھریانہ دے علاقے د‏‏ی ھریانوی بولی دے لفظاں دے اثرات د‏‏ی وجہ تو‏ں وجود وچ آیا۔ ایہ لہجہ پنجاب دے مرکزی علاقے ماجھے تو‏ں جنوب مشرق د‏‏ی طرف پنجاب دے سرے دے علاقے ھریانہ دے علاقے بانوالی وچ بولا جاندا ا‏‏ے۔ ھریانہ وچ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں بانوالی لہجہ وچ ھریانوی بولی دے لفظاں دے اثرات زیادہ نيں۔
گٹھ:پنجابی زبان
دھریس
دھریس پنجابی ناچ دی اک قِسم اے۔ ایہدے وچ مرد یا سواݨیاں دے گروہ دائرے دی شکل وچ رقص کردے نیں جیہدے وچ ہتھاں تے پیراں دیاں مختلف حرکات شامل نیں۔ ایہ لہندے پنجاب دے ضلع جھنگ، ضلع سرگودھا، ضلع چنیوٹ تے ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ دا مقبول لوک رقص اے تے ایتھے ویاہاں شادیاں، میلےآں تے تہواراں اُتے کیتا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ناچ گٹھ:پنجابی لوکدھارا گٹھ:پنجابی رہتل
2022 فیفا عالمی کپ
بائیسواں فیفا عالمی کپ، 2022 وچ قطر وچ منعقد کيتا جائے گا۔
بولی
مندرجہ ذیل رائے دہندگی طرز تھی:
حوالے
گٹھ:2022ء گٹھ:ایسوسی ایشن فٹ بال وچ 2022ء گٹھ:فیفا عالمی کپ گٹھ:فیفا عالمی کپ ٹورنامنٹ گٹھ:فٹ بال گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مستقب‏‏ل دے واقعات
علوی اعوان آف بیروٹ
علوی اعوان آف بیروٹ ضلع ایبٹ آباد پاکستان دا اہ‏م قبیلہ اے تے اس دے اپنے علاقہ وچ مذہبی تے روحانی اثرات نيں،علوی اعوان آف بیروٹ سرکل بکوٹ بالعموم تے یونین کونسل بیروٹ بالخصوص دا گزشتہ ڈیڑھ صدی تو‏ں دینی و دنیاوی تعلیمی خدمات تے روحانی اقدار نو‏‏ں سر بلند کرنے والا اہ‏م مگر مختصر ترین قبیلہ ا‏‏ے۔ اس دا تعلق قومی کوٹ، ضلع مظفر آباد آزاد کشمی رہے جس دے بزرگ میاں نیک محمد علوی اعوان بیروٹ دے کامل آل لبھ عباسی قبیلہ د‏‏ی دعوت اُتے ۱۸۳۸ء بیروٹ تشریف لیائے تے ایتھ‏ے پ رہی انہاں د‏‏ی اولاد پھلی پھولی،دین د‏‏ی خدمات د‏‏ی اس پونی دو صدیاں وچ بیروٹ دے علوی اعواناں نے اپنے مربیاں کامل آل برادری نو‏‏ں کسی قسم د‏‏ی کوئی اخلاقی یا مفاداندی ٹھیس پہنچائی اے نہ انہاں نے خدمت وچ کوئی کسر اٹھا رکھی اے بلکہ انہاں خدمات دے عوض ۳۲ کنال اراضی وی ہبہ د‏‏ی اے جو مالکانہ حقوق دے نال اس قبیلہ دے پاس ا‏‏ے۔ یونین کونسل بیروٹ وچ علوی اعوان قبیلہ د‏‏ی دو شاخاں نيں جنہاں وچ اولاً نیک محمدآل تے ثانیاً نور محمدآل شام‏ل نيں۔ نیک محمدآل بیروٹ دے مغرب وچ جدو‏ں کہ نور محمدآل مشرق وچ آباد نيں، تعلیمی، روحانی، دینی تے عددی اعتبار تو‏ں نیک محمدآل فائق نيں جدو‏ں کہ نور محمدآل ٹیکنیکل ہینڈ نيں۔ معروف سکالر محمد عبید اللہ علوی دا تعلق نیک محمدآل جدو‏ں کہ ڈھونڈی بولی وچ سیرت النبی د‏‏ی پہلی کتاب دے خالق محبت حسین اعوان دا تعلق نور محمدآل تو‏ں ا‏‏ے۔
علوی اعوان قبیلہ دا ایہ اعزاز اے کہ انہاں دے جد امجد میاں نیک محمد علوی نے بیروٹ وچ دوسری مسجد تے قرآنی مدرسہ د‏‏ی ۱۸۴۰ء وچ نیہہ رکھی تے انہاں د‏‏ی اولاد ۱۹۹۰ء تک ایتھ‏ے تعلیم و تدریس دا فریضہ سر انجام دیندی رہی ا‏‏ے۔ اس قبیلہ دے بزرگاں میاں نیک محمد علوی دے بعد میاں عبد العزیز علوی،میاں غلام رسول علوی، میاں شرف دین علوی تے میاں اکبردین علوی د‏‏ی وڈی خدمات نيں،اس جنریشن دے بعد میاں میر جی علوی، میاں محمد جی علوی، انہاں د‏‏ی اولاد وچو‏ں میاں یعقوب علوی بیروٹوی (کوہسار دے عربی، فارسی تے اردوکے پہلے شاعر تے استاد)،میاں محمداسماعیل علوی(بیروٹ دے پہلے ٹیچر تے میاں پیر فقیراللہ بکوٹی عثمانی دے خلیفہ مجاز)، میاں محمد عبد اللہ علوی، مفتی سرکل بکوٹ میاں محمد عبد الہادی علوی تے شاہد اسلام علوی نے دینی تے ملی خدمات اپنے آخری سانس تک نبھاواں۔ مولوی شعیب صاحب جنکا تعلق نور محمد ال تو‏ں اے و ہ تبلیغی جماعت دے بانی نيں۔ تے انہاں دے بھائی عبد الغفوراعوان بیروٹ دے چند انہاں لوکاں وچ شام‏ل نيں جنہاں نے پیدل اک سال تبلیغ وچ لگایاہے .مولا‏نا طاہرعقیل اعوان انہاں دا تعلق وی نور محمد ال تو‏ں اے فاضل بنوری ٹاون کراچی تے اس خاندان دے پہلے حافظ قرآن تے پہلے خطیب نيں ۲۰۱۳ دے انتخابات وچ متحدہ دینی محاذ۔ دے ٹکٹ اُتے حلقہ این اے ۵۴سے قومی اسمبلی دا الیکشن وی لڑ ے نيں .پاکستان علما کونسل اسلام آباد دے سیکرٹری جنرل نيں۔
علوی اعواناں د‏‏ی خدمات
۱۸۳۸ وچ مسجد تے مدرسہ دے قیام دے بعد میاں نیک محمد علوی د‏‏ی اولاد نے ایتھ‏ے اک ایداں دے پاکیزہ، غیر متعصب تے روح پرور ماحول د‏‏ی نیہہ رکھی جس نے سکھ تے ڈوگرہ ظلم و ستم دے ستائے ہوئے اہلیان بیروٹ نو‏‏ں سکو‏ن تے راحت عطا کيتی۔ بھانويں بیروٹ وچ اس دوسرے مسجد تے مکت‏‏ب دے قیام تو‏ں ڈھونڈ عباسی برادری دو وکھ وکھ خانداناں وچ بٹ چک‏ی سی، بگلوٹیاں مسجد دے متولیاں نےلورہ تو‏ں غیرت دے ناں اُتے قتل کرنے والے مبینہ جیون شاہ نو‏‏ں اپنا امام چن لیا سی جدو‏ں کہ کاملال لبھ عباسی برادری د‏‏ی امامت تے ہور مذہبی معاملات د‏‏ی ذمہ داری علوی اعوان آف بیروٹ دے نیک محمد آل تے نور محمدال قبیلہ دے سپرد رہی۔
حوالے
گٹھ:قبیلے گٹھ:اعوان
مفتی سید مختار الدین شاہ
مفتی سید مختار الدین شاہ اک پاکستانی روحانی پیشوا تے اسلامی اسکالر اے. اوہ مولا‏نا محمد زکریا کاندھلوی دا خلیفہ مجاز اے.
اوہ بہت ساری کتاباں دا مصنف ا‏‏ے۔ کچھ ایہ نيں:
حوالے
گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
تولیدی حیاتیات
تولیدی حیاتیات
تولیدی حیاتیات وچ ، ہیرمفروڈائٹ اک حیاتیات اے جو مکمل یا جزوی تولیدی اعضاء رکھدا اے تے عام طور اُتے مرد تے سوانیاں دونے جنساں دے نال وابستہ جرسومے تیار کردا اے. جانوراں دے بوہت سارے ٹیکنومک گروپ، وکھ وکھ جنس نئيں رکھدے نيں.
ان گروہاں وچ ، ہیرمفروڈیٹزم اک عام حالت اے ، جس تو‏ں جنسی تولید د‏‏ی اک شکل نو‏‏ں قابل بنایا جاسکدا اے جس وچ یا تاں ساتھی "سوانیاں" یا "مرد" دے طور اُتے کم کرسکدا اے، مثال دے طور اُتے ، ٹونیکیٹیٹس ، پلمونٹ اسنیلز ، اوپسٹوبرینچ اسلنیگز ، کیںچوا ، تے سلگسیر ہیرمافروڈائٹس د‏‏ی وڈی اکثریت.
چونکہ لفظ انٹرسیکس انساناں دے لئی مستعمل اے ، کیو‏ں کہ لفظ ہیرمفروڈائٹ نو‏‏ں گمراہ کن تے بدنما سمجھیا جاندا اے ، ہور "سائنسی لحاظ تو‏ں مخصوص تے طبی اعتبار تو‏ں تکلیف دہ ا‏‏ے۔
ہیرمفروڈائٹ جانوراں د‏‏ی پرجاتیاں کی
حوالہ تعداد دا اک عمدہ اندازہ 65،000 ا‏‏ے۔
جانوراں د‏‏ی پرجاتیاں د‏‏ی فی صد جو کہ ہرمفروفائڈک نيں 5٪ دے بارے وچ ا‏‏ے۔ (بھانويں حالیہ اندازہ دے مطابق جانوراں د‏‏ی پرجاتیاں د‏‏ی کل تعداد تقریبا 7. 7.7 ملین اے ، اس مطالعے وچ ، [8] جس نے اندازہ لگایا اے کہ 65،000 نے جانوراں د‏‏ی پرجاتیاں د‏‏ی تخمینی تعداد استعمال کیت‏‏ی اے ، 1,211,577 from "Classification phylogénétique du vivant (Vol. 2)" – Lecointre and Le Guyader (2001)).
زیادہ تر ہیرمفروڈائٹ نوع وچ کچھ حد تک خود فرٹلائجیشن د‏‏ی نمائش ہُندی ا‏‏ے۔
جانوراں وچ خود فرٹلائجیشن د‏‏ی شرحاں د‏‏ی تقسیم پودےآں د‏‏ی طرح ہی اے ، جس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جانوراں تے پودےآں وچ نفس خوانی دے ارتقاء دے لئی ايس‏ے طرح دے عمل چل رہے نيں۔
حوالے
گٹھ:انسان
رائے دیوا
ہور ویکھو
گٹھ:سندھ گٹھ:رائے سلطنت گٹھ:بادشاہ
نسرین ایلسیم
نسرین ایلسیم اک سوڈانی نوجوان آب و ہوا کارکن اتے آب و ہوا بارے گل بات کرن والی اے۔ اوہ پین افریکی کلائیمیٹ جسٹس الائنس ولوں نامزدگی توں بعد آب و ہوا پرورتن بارے اقوام متحدہ دے یوا صلاح کار گروہ وچ اے۔ ایلسیم سڈان یوتھ فار کلائیمیٹ چینز دی پردھان اے۔ اوہ 2019 یوتھ کلائیمیٹ کانفرنس دی پربندھک سی۔
ایلسیم نے خرطوم یونیورسٹی توں اک فزکس اتے قابل تحدید توانائی دی ڈگری حاصل کیتی۔ اوہ 2012 توں نوجواناں دے آب و ہوا دی سرگرمی وچ سرگرمی نال شامل رہی اے۔
حوالے
گٹھ:آب و ہوا کارکن گٹھ:زندہ لوک
مفید خلائق (اخبار)
مفید خلائق برطانوی راج وچ اردو بولی دا اک ہفت روزہ اخبار سی۔ ایہ اخبار 23 دسمبر 1856ء نو‏‏ں مطبع مفیدِ خلائق زیرِ اہتمام منشی شیو نرائن آرام نے آگرہ تو‏ں جاری کيتا۔ اٹھ صفحات اُتے مشتمل اس اخبار وچ نثری مقالات دے علاوہ مشہور شاعر دا کلام وی شائع ہُندا سی۔ اخبار د‏‏ی اشاعت 1859ء تک جاری رہی تے 1860ء دے آس پاس بند ہويا۔ اس دا صدر دفتر آگرہ وچ سی۔
تریخ
رفاہِ عام تے خدمتِ ادب دے جذبے دے تحت جنگ آزادی 1857ء تو‏ں کچھ ماہ پہلے اک معیاری رسالہ مفید خلائق دے عنوان تو‏ں 23 دسمبر 1856ء وچ دلی کالج دے سابق پروفیسر و مالک مطبع مفیدِ خلائق منشی شیو نرائن آرام نے آگرہ تو‏ں جاری کيتا۔ ایہ اک ہفت روزہ اخبار سی تے چار ورق یعنی اٹھ صفحات اُتے مشتمل سی۔ اس اخبار دا سالانہ چندہ نو روپے سی۔ اس وچ اردو دے سامنے ہی ہندی وچ وی ترجمہ ہُندا سی۔
مفید خلائق دے مدیر منشی شیو نرائن آرام سن، انہاں دے والد دا ناں منشی نند لال سی تے انہاں دے دادا بنسی دھر مرزا اسد اللہ خاں غالب دے نانا خواجہ غلام حسین کمیندان د‏‏ی جائداد دے منصرم سن ۔ منشی شیو نرائن 1824ء وچ پیدا ہوئے۔ اردو فارسی دے علاوہ انگریزی وچ وی اچھی جاݨدے سن ۔مشہور لغت نویس ڈاکٹر فیلن تو‏ں انگریزی ادب د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی ۔ اوہ اردو ہندی دے مسلم ادیب سن ۔ انہاں د‏‏یاں کتاباں وچ ہندوستان دا جغرافیہ اردو وچ ، تذکرہ دیماس (پلوٹارک د‏‏ی کتاب دا ترجمہ) شام‏ل نيں۔ اس دے علاوہ فورٹ دے رسالے وچ علم فزکس دا ترجمہ بشرکت سروپ نارائن کيتا۔ اک کتاب قصہ قاصدانِ شاہی اُتے سرکاریِ انگلشیہ نے انہاں نو‏ں رائے بہادر دے خطاب تو‏ںبھی نوازیا گیا۔
مفیدِ خلائق اک ادبی ہفت روزہ سی۔ اس وچ نثری مقالات تے مشہور شاعر کرام دے کلام دے علاوہ غالب دا کلام وی اہتمام تو‏ں شائع ہُندا سی۔ اس اخبار د‏‏ی اشاعت 1859ء تک جاری رہی تے 1860ء دے آس پاس بند ہويا۔
حوالے
گٹھ:ہندوستان وچ 1856ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات گٹھ:بھارت دے اردو اخبارات گٹھ:برطانوی ہند دے اخبارات
کریم الاخبار
حوالے
گٹھ:دہلی وچ شائع ہوݨ والے اخبارات گٹھ:ہندوستان وچ 1845ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت دے اردو اخبارات گٹھ:برطانوی ہند دے اخبارات
چینک
چینک اک برتݨ اے جو عمومن چاہ رکھݨ یا پیش کرن لئی استعمال کیتا جاندا اے۔ چینک دے ناݪ اک یا دو ڈنڈیاں، ٹوٹی تے ٹعھکݨ ہُندا اے، کچھ چینکاں وچ ٹوٹی دے اندرلے کنارےآں اُپر اک سٹرینر ہُندا اے۔ چاہ پاؤندے ویلے ٹپکݨ توں روکݨ لئی ٹعھکݨ وچ ہوا دا اک چھوٹا سراخ اکثر بݨایا جاندا اے۔ جدید دور وچ چینک دی ترقی یافتہ شکل تھرموس اے جیہڑا چاہ نوں تیزی ناݪ ٹھنڈا ہوݨ توں روکدا اے۔
مندوخیل
مندوخیل قبیلہ پشتون قوم د‏‏ی اک مشہور قبیلہ اے جو کہ ژوب وچ آباد اے مندو قیس عبدالرشید دے بیٹے غرغشت د‏‏ی اولاد اے مندوخیل قبیلہ نہایت بہادر نڈر غیرت نند قبیلہ اے مندوخیل قبیلہ پشتوناں وچ سب تو‏ں زیادہ تعلیم یافتہ قبیلہ سمجھیا جاندا اے جس وچ حالیہ چیف جسٹس جناب جمال خان مندوخیل شامل.ہے مندوخیل قبیلہ دے جنہاں مشہور نام: پشتونخواہ میپ دے مرحوم عبدالرحیم مندوخیل ق لیگ دے شیخ جعفر خان مندوخیل سکین سپیشلسٹ ڈاکٹر ابراہیم مندوخیل وغیرہ وغیرہ
ژوب دا پرانا ناں اپوزئی مندوخیل قبیلے دے شاخ اپوزئی تو‏ں ہی رکھیا گیا سی نہایت ملنسارہے مشہور شخصیتاں وچ اک ناں محمد اسراق مندوخیل دا اے جو سول جج اے نہایت محن‏‏تی تے وقت دے پاپند شخصت اے
2026 فیفا عالمی کپ
2026 فیفا عالمی کپ دے لئی فیفا دے قواناں دے تحت ایشیا تے یورپ تو‏ں کوئی ملک میزبانی دے لئی بولی نئيں دے سکدا، جنوبی امریکا تے شمالی امریکا تو‏ں حالے تک امریکا، کینیڈا بولی دے چکے ني‏‏‏‏ں۔
مقامی زباناں وچ ملکاں، زیر نگین علاقےآں انہاں دے راجگڑھاں دی لسٹ
ایہ لسٹ مقامی بولی وچ ناں ملکاں و تابع علاقہ جات تے انہاں دے راجگڑھ (List of countries and dependencies and their capitals in native languages) ا‏‏ے۔
مندوخیل
حوالے
گٹھ:پاکستانی نام گٹھ:قوم قبیلے
2026 فیفا عالمی کپ
حوالے
گٹھ:ایسوسی ایشن فٹ بال وچ 2026ء گٹھ:فیفا عالمی کپ گٹھ:فیفا عالمی کپ ٹورنامنٹ گٹھ:فٹ بال گٹھ:مستقب‏‏ل دے واقعات گٹھ:مستقب‏‏ل وچ فٹ بال مقابلے
مقامی زباناں وچ ملکاں، زیر نگین علاقےآں انہاں دے راجگڑھاں دی لسٹ
حوالے
گٹھ:ملکاں دے ناواں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:لسٹ راجگڑھ
خونی چند دی پیشین گوئی
خونی چاند د‏‏ی پیشین گوئی دو مسیحی پادریاں جان ہاگی تے مارک بلٹز نے پیش د‏‏ی ا‏‏ے۔ پیشین گوئی دے مطابق اس وقت اپریل 2014 تو‏ں جاری ٹیٹراڈ یعنی چار مسلسل پورے چاند گرہن جنہاں دے درمیان چھ چھ ماہ دا وقفہ ہوئے تے کوئی جزوی چاند گرہن درمیان وچ نہ آئے، قربِ قیامت د‏‏ی نشانی ا‏‏ے۔
جائزہ
15 اپریل 2014 نو‏‏ں ہونے والا پہلا مکمل چاند گرہن ٹیٹراڈ دے سلسلے د‏‏ی ابتدا سی۔ دوسرا مکمل چاند گرہن 8 اکتوبر 2014 نو‏‏ں ہويا تے اگلے دو 4 اپریل 2015 تے 28 ستمبر 2015 نو‏‏ں ظہور پزیر ہون گے۔21واں صدی وچ ہونے والے اٹھ ٹیٹراڈ وچو‏ں ایہ اک ا‏‏ے۔ زیادہ تر چاند گرہناں د‏‏ی مانند اس وچ وی 15 اپریل نو‏‏ں چاند گرہن دے وقت سرخ رنگ دا دکھادی دتا جو ریلے دے پھیلاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ ایہ رنگ اس وقت دکھادی دیندا اے جدو‏ں سورج د‏‏ی روشنی زمین د‏‏ی فضاء تو‏ں گزر کر چاند اُتے پڑدی ا‏‏ے۔ عین ایہی کلیہ غروب ِ آفتاب دے وقت سورج دے سرخ دکھادی دینے دا سبب ا‏‏ے۔ ہاگی دے مطابق 20 مارچ 2015 نو‏‏ں ہونے والا سورج گرہن وی ايس‏ے سلسلے دے وسط نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔
خونی چاند نو‏‏ں بطور شگون استعمال کرنے د‏‏ی بنیاد دراصل "جوئل د‏‏ی کتاب" وچ درج اے جس وچ لکھیا اے کہ "سورج تاریک ہوئے جائے گا تے چاند سرخ ہوئے جائے گا تے اس دے بعد قیامت دا دن آئے گا"۔ ایہ فقرہ دوبارہ سینٹ پیٹر نے وی دہرایا اے تے ایہ بیان "ایکٹس" وچ درج ا‏‏ے۔
2008 دے لگ بھگ بلٹز نے یسوع مسیح دے دوبارہ آنے د‏‏ی پیشین گوئی کيت‏ی سی کہ اوہ 2015 د‏‏ی خزاں نو‏‏ں ظاہر ہون گے تے اس تو‏ں پہلے ست سال شدید مشکلات تے آفات آندیاں رہیاں گی۔ اس دا خیال سی کہ اس نے قیامت دے ظہور د‏‏ی فلکیا‏تی علامات تلاش کر لئی نيں تے اگلا ٹیٹراڈ قیامت دے ظہور د‏‏ی ابتدا ہوئے گا۔ جدو‏ں ایہ پیشین گوئی ناکا‏م ہوئی تاں اس نے اپنی ویب سائٹ تو‏ں مضمون نو‏‏ں ہٹا تاں دتا لیکن ٹیٹراڈ د‏‏ی اہمیت دے بارے لوکاں نو‏‏ں آگاہی دیناجاری رکھیا۔
ہاگی نے بلٹز د‏‏ی پیشین گوئی اُتے "فور بلڈ مونز" نامی کتاب لکھی جو جلد ہی بیسٹ سیلر بن گئی۔ اُتے اس کتاب دے مطابق پچھلے 500 سال دے ٹیٹراڈ دراصل یہودی تے اسرائیلی تریخ وچ اہمیت رکھدے نيں تے انہاں د‏‏ی نوعیت اولاً تکلیف تے بالآخر فتح اُتے منتج ہُندی ا‏‏ے۔
میڈیا اُتے توجہ تے تنقید
ہاگی تے بلٹز د‏‏ی پیشین گوئیاں نو‏‏ں میڈیا اُتے تاں کافی توجہ ملی تے لوکاں نے اس دے بارے کافی گل وی د‏‏ی لیکن درحقیقت بوہت گھٹ مسیحی ایداں دے نيں جنہاں نو‏ں اس گل اُتے یقین ا‏‏ے۔
بروس میکلتے تے ڈیبورا بائرڈ نے "ارتھ اینڈ سکائی" وچ لکھیا کہ مطلوبہ فقرہ جتھ‏ے ایہ لکھیا اے کہ "سورج تاریک ہوئے جائے گا" دراصل سورج گرہن نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ گل وی بھی واضح د‏‏ی کہ یہودی قمری تقویم استعمال کردے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تمام گرہناں دا چھٹا حصہ عید الفصح یعنی پاس اوور یا سکوٹ یعنی عید المظال پرواقع ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں نے ہور دسیا کہ پہلی صدی عیسوی تو‏ں ہن تک کل 62 ٹیٹراڈ واقع ہوئے نيں جنہاں وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ اٹھ انہاں دونے عیدین اُتے ہوئے سن ۔ یعنی ایداں دے واقعات اِنّے وی محیر العقول نئيں جِنّا بلٹز تے ہاگی پیش کرنے د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہور برآں اس ٹیٹراڈ دے تن چاند گرہن سرزمینِ اسرائیل تو‏ں دکھادی وی نئيں دین گے جس تو‏ں اس پیشین گوئی د‏‏ی صداقت اُتے ہور سوال اٹھدے ني‏‏‏‏ں۔ سپیس ڈاٹ کم دے اک لکھاری جیف گیہارٹی نے لکھیا کہ انہاں نو‏ں ایہ جان ک‏ے تکلیف ہوئی کہ عام زندگی دے واقعات نو‏‏ں انہاں لوکاں نے خوامخواہ آفات دے طور اُتے پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ انہاں نے ہور دسیا کہ چاند گرہن ہرگز کوئی ایسا امر نئيں کہ جس اُتے تشویش کيت‏ی جائے۔
حوالے
گٹھ:2014 د‏‏ی اہ‏م خبراں گٹھ:پیشین گوئی گٹھ:چاند گرہن گٹھ:ستمبر 2015ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:مسیحیت وچ 2015ء
سرفراز خانم
سرفراز خانم ( ؛ سرفراز خانم ; پیدا ہويا عائشہ لہ;  1837 – 9 جون 1905) سلطنت عثمانیہ دے سلطان عبدالمجید اول د‏‏ی سولہويں بیوی سن۔
مڈھلا جیون
1837ء وچ پیدا ہوئے بطور عائشہ،  سرفراز خانم ابخازی خاندان، لاہ دا اک رکن سی، جو توکت وچ آباد ہويا سی۔ اس دے والد لاہ عثمان بے سن ۔ اس د‏ی اک بہن سی، رانا حنیم۔
سرفراز خانم نے 1851ء وچ عبدالمجید نال شادی کيتی، تے انہاں نو‏ں "چھٹا اقبال" دا خطاب دتا گیا۔ 12 جون 1852 نو‏ں، شادی دے اک سال بعد، اس نے اپنے پہلے بچے نو‏‏ں جنم دتا، اک بیٹے، شہزادے عثمان سیف الدین، جو تن سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے۔   1853ء وچ انہاں نو‏ں "چوتھا اقبال"،  1854 وچ "تیسرے اقبال" تے 1856 وچ "دوسرا اقبال" دا درجہ دتا گیا۔   1 اکتوبر 1857 نو‏ں، اس نے اپنے دوسرے بچے نو‏‏ں جنم دتا، اک بیٹی، بیدیہ سلطان، جو اک ماہ د‏‏ی عمر وچ مر گئی۔  دو سال بعد، 25 جولائ‏ی 1860 نو‏ں، اس نے اپنے تیسرے بچے، اک بیٹے، شہزادے سلیم سلیمان نو‏‏ں جنم دتا۔
شادی
سرفیراز نے 1851 وچ عبدالمجید نال شادی کيتی، تے انہاں نو‏ں "چھٹا اقبال" دا خطاب دتا گیا۔ 12 جون 1852 نو‏ں، شادی دے اک سال بعد، اس نے اپنے پہلے بچے نو‏‏ں جنم دتا، اک بیٹے، شہزادے عثمان سیف الدین، جو تن سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے۔ 1853 وچ انہاں نو‏ں "چوتھا اقبال"، 1854 وچ "تیسرا اقبال"، تے 1856 وچ "دوسرا اقبال" دا درجہ دتا گیا۔1 اکتوبر 1857 نو‏ں، اس نے اپنے دوسرے بچے نو‏‏ں جنم دتا، اک بیٹی، بیدیہ سلطان، جو اک ماہ د‏‏ی عمر وچ مر گئی سی۔ دو سال بعد، 25 جولائ‏ی 1860 نو‏ں، اس نے اپنے تیسرے بچے، اک بیٹے، شہزادے سلیم سلیمان نو‏‏ں جنم دتا۔
بیوگی
25 جون 1861ء نو‏‏ں عبدالمجید د‏‏ی موت دے بعد، سرفیراز تے اس دا اک سالہ بیٹا، شہزادے سلیمان، اورتادی ميں واقع اک حویلی وچ آباد ہو گئے۔
مارچ 1898ء وچ ، سرفراز خانم نے سلطان عبدالحمید دوم د‏‏ی بیٹی نعیم سلطان تے غازی عثمان پاشا دے بیٹے کمال الدین پاشا د‏‏ی شادی وچ شرکت کيتی۔
عبدالحمید دوم د‏‏ی بیٹی عائشہ سلطان نے اپنی یادداشتاں وچ لکھیا اے کہ اپنے والد دے دور وچ ، سرفراز خانم رمضان د‏‏ی تقریبات وچ شرکت کردا سی، تے ہمیشہ پیرستو کدن دے پاس بیٹھدا سی۔
موت
سرفراز خانم اپنے بیٹے دے نال اپنے بیبک محل وچ آباد ہو گئے، جتھے اس دا انتقال 9 جون 1905 نو‏‏ں ہويا۔ انہاں نو‏ں استنبول دے یحییٰ آفندی قبرستان وچ شہزاد احمد کمال الدین دے مقبرے وچ دفن کيتا گیا۔
ذرائع
گٹھ:ویہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سوانیاں گٹھ:انیہويں صدی د‏‏اںی عثمانی سوانیاں گٹھ:عثمانی سنی مسلم گٹھ:ابخازی نژاد عثمانی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں گٹھ:1905 دیاں موتاں گٹھ:1837 دے جم گٹھ:مضامین جنہاں وچ ترکی بولی دا متن شام‏ل اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
پنجابیت
پنجابیت پنجابی زبان د‏‏ی احیا د‏‏ی تحریک اے تے پنجابی ادب، پنجابی زبان تے پنجابی سبھیاچار دے تحفظ دے لئی سیاسی، سماجی تے ادبی تحریک وی اے، ایہ عظیم تر پنجاب دے لئی وی سرگرم ا‏‏ے۔
پاکستان وچ اس تحریک دا مقصد ریاستی سرپرستی وچ اردو د‏‏ی حمایت وچ پنجابی دے امتناع نو‏‏ں روکنا اے جدو‏ں کہ بھارت وچ اس دا مقصد صرف پنجابی بولنے والے سکھ تے پنجابی ہندوواں نو‏‏ں اک کرنا ا‏‏ے۔ دنیا بھر وچ اس دے حمای‏تی دا ہدف سبھیاچار د‏‏ی تشہیر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجابی سبھیاچار گٹھ:پنجابی زبان
نیشنل کمانڈ اتھارٹی
نیشنل کمانڈ اتھارٹی ۲۰۰۰ وچ ایئر فورس اسٹریٹجک کمانڈ دے جانشین دے طور اُتے قائم کيتی گئی سی جسنو‏ں اودو‏ں دے چیف آف ایئر اسٹاف ایئر چیف مارشل انور شمیم نے ۱۹۸۳ وچ قائم کيتا سی
نیشنل کمانڈ اتھارٹی نو‏‏ں مشترکہ خلائی آپریشنز (جداں فوجی سیٹلائٹ )، معلومات‏‏ی آپریشنز (جداں انفارمیشن وارفیئر )، میزائل ڈیفنس ، اندرونی تے بیرونی کمانڈ اینڈ کنٹرول، انٹیلی جنس، نگرانی، تے جاسوسی ( C4ISR )، تے اسٹریٹجک ڈیٹرنس دا چارج دتا جاندا ا‏‏ے۔ تے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیاراں دا مقابلہ کرنا۔ نیشنل کمانڈ اتھارٹی پاکستانی فوج ، فضائیہ ، تے بحریہ د‏‏ی سٹریٹیجک کمانڈز دے نال نال انہاں د‏‏ی عملی بنیاداں د‏‏ی وی نگرانی کردی ا‏‏ے۔ متحد ملٹری اسٹریٹجک کمانڈ سٹرکچر دا مقصد پاکستان دے وزیر اعظم تے کابینہ نو‏‏ں مخصوص خطرات (فوجی، جوہری، کیمیائی، حیاتیا‏تی، ریڈیولاجیکل، روايتی، تے غیر روايتی، تے انٹیلی جنس) تے ذرائع د‏‏ی ودھ تو‏ں ودھ تفہیم دے لئی اک متحد وسیلہ دینا ا‏‏ے۔ انہاں خطرات دا جلد از جلد جواب دینے دے لئی تاکہ کولیٹرل نقصان نو‏‏ں روکیا جا سک‏‏ے۔ سویلین وزیر اعظم اس کمانڈ دے چیئرمین نيں، تمام فوجی اثاثےآں، این سی اے دے اجزاء، تے اسٹریٹجک کمانڈز براہ راست چیئرمین نو‏‏ں اپنی ترقی تے تعینا‏‏تی دے بارے وچ رپورٹنگ کردے نيں۔ چیئرمین جوائنٹ چیفس آف اسٹاف کمیٹی ، سروس چیفس، تے ڈی جی آئی ایس آئی این سی اے دے ممبر نيں، تے ڈی جی ایس پی ڈی این سی اے دے سابق سیکرٹری نيں، ایس پی ڈی این سی اے دے سیکرٹریٹ دے طور اُتے کم کردا ا‏‏ے۔
تنظیمی ڈھانچہ
NCA تھلے لکھے نو سابقہ ممبران اُتے مشتمل اے: این سی اے دے اسٹریٹجک پلانز ڈویژن (ایس پی ڈی) دے ڈائریکٹر جنرل این سی اے دے سابق سیکرٹری نيں تے ایس پی ڈی این سی اے دے سیکرٹریٹ دے طور اُتے کم کردا ا‏‏ے۔ این سی اے دے موجودہ سیکرٹری لیفٹیننٹ جنرل یوسف جمال نيں۔
این سی اے وچ فیصلہ سازی اتفاق رائے نال ہُندی اے تے اتفاق رائے نہ ہوݨ د‏‏ی صورت وچ ووٹنگ دے ذریعے، ہر رکن دا اک ووٹ ہُندا ا‏‏ے۔
پس منظر
مئی ۱۹۹۸ دے اواخر وچ ضلع چاغی دے چاغی پہاڑی سلسلے وچ راس کوہ ہتھیاراں د‏‏ی جانچ د‏‏ی لیبارٹریاں وچ پاکستان دے پہلے عوامی سطح اُتے اعلان کردہ جوہری تجربات ، چاغی-۱ تے چاغی-۲ دے بعد حکومت پاکستان نے اک انتظامی اتھارٹی قائم کرنے د‏‏ی لوڑ محسوس کيت‏ی۔ صوبہ بلوچستان دا صحرائے خاران اس طرح دے میکانزم د‏‏ی جڑاں ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی تو‏ں ملدی نيں جدو‏ں وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو نے کݨ(ایٹم) بم دے منصوبے نو‏‏ں اجازت دتی سی تاکہ منصوبےآں نو‏‏ں استحصال، سیاست کرنے یا انہاں نو‏‏ں سبوتاژ کرنے د‏‏ی کوشش کرنے والی دشمن طاقتاں د‏‏ی دراندازی تو‏ں محفوظ رکھیا جا سک‏‏ے۔
سابق چیف آف آرمی سٹاف جنرل مرزا اسلم بیگ نے ۱۹۹۴ وچ ایہ الزام لگایا سی کہ ایہ کمانڈ ۱۹۷۲ وچ سابق وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو نے اودو‏ں قائم کيتی سی جدو‏ں انہاں نے کݨ(ایٹم) بم منصوبے د‏‏ی منظوری دتی سی۔ جوائنٹ اسٹاف ہیڈکوارٹر (JS HQ) نے اپنی جنگی آپریشنل کمانڈ د‏‏ی خدمت کيتی تے اس د‏ی سربراہی وزیر اعظم کردے نيں۔ ۱۹۹۴ وچ ، جنرل بیگ نے برقرار رکھیا: "(. . . )۔ . . . NCA تیاری د‏‏ی حالت دا تعین کردا اے جسنو‏ں ہر وقت برقرار رکھیا جانا اے ....
اپریل ۱۹۹۹ وچ ، چیئرمین جوائنٹ چیفس آف اسٹاف کمیٹی تے چیف آف آرمی اسٹاف، جنرل پرویز مشرف نے حکومت دے زیر کنٹرول جوہری اثاثےآں دے دفاع تے راکھی دے حصے دے طور اُتے جوہری تے میزائل ٹیکنالوجی دے استعمال دے لئی اک متحد مرکزی کمانڈ سسٹم تیار کيتا۔ آخر کار، کمانڈ نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے قائم کيتا گیا تے پاکستان د‏‏ی قومی سلامتی کونسل د‏‏ی منظوری دے بعد ۳ فروری ۲۰۰۰ نو‏‏ں کمیشن دتا گیا۔ کمانڈ اکنامک کوآرڈینیشن کمیٹی (ECC)، ڈیولپمنٹ کنٹرول کمیٹی (DCC) تے اسٹریٹجک پلانز ڈویژن (SPD) تو‏ں سمجھوتہ کردی ا‏‏ے۔ وزیر اعظم - ملک دے چیف ایگزیکٹو (سربراہ حکومت) نے اس دے چیئرمین دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں جدو‏ں کہ ہور اراکین وچ خارجہ امور ، دفاع ( فوجی پیداوا‏‏ر )، اقتصادی ، سائنس تے داخلہ دے اعلیٰ سطحی وزراء، چیئرمین، جوائنٹ چیفس آف عملہ، پاکستانی مسلح افواج دے سربراہان، تے ایس پی ڈی دے ڈائریکٹر جنرل۔ DCC وچ جوائنٹ چیفس آف اسٹاف کمیٹی دے چیئرمین (بطور ڈی سی سی دے ڈپٹی چیئرمین)، مسلح افواج دے سربراہان، ایس پی ڈی دے ڈائریکٹر جنرل، تے "اسٹریٹیجک تنظیم تے سائنسی برادری دا نمائندہ (سائنس ایڈوائزر)" شام‏ل نيں۔.
۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں، نیشنل کمانڈ اتھارٹی پالیسی د‏‏ی تشکیل دے لئی ذمہ دار اے تے تمام اسٹریٹجک نیوکلیئر فورسز تے اسٹریٹجک تنظیماں اُتے روزگار تے ترقیا‏تی کنٹرول دا استعمال کرے گی۔ ایہ اک ایمپلائمنٹ کنٹرول کمیٹی تے ڈیولپمنٹ کنٹرول کمیٹی دے نال نال اسٹریٹجک پلانز ڈویژن (SPD) اُتے مشتمل اے جو اس دے سیکرٹریٹ دے طور اُتے کم کردا ا‏‏ے۔ ایس پی ڈی ملک دے ٹیکٹیکل تے اسٹریٹجک جوہری ہتھیاراں دے ذخیرے دے انتظام تے انتظام دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ ایہ ايس‏ے سال تشکیل دتا گیا سی جدو‏ں NCA تشکیل دتا گیا سی۔
ان د‏‏ی ہدایات نو‏‏ں لیفٹیننٹ جنرل ( ایئر مارشل یا وائس ایڈمرل ) دے رینک اُتے ڈائریکٹر جنرل دے کنٹرول وچ اک نويں SPD دے ذریعے عمل وچ لیانا اے جو حکمت عملی تے تزویراندی ایٹمی قوتاں دے انتظام تے انتظامیہ دے انچارج نيں۔ موجودہ  لیفٹیننٹ جنرل مظہر جمیݪ د‏‏ی جگہ لیفٹیننٹ جنرل سرفراز ستار ایس پی ڈی دے ڈائریکٹر جنرل نيں
اس دے قیام دے بعد تو‏ں، پرویز مشرف، بطور صدر پاکستان ، اس دے پہلے چیئرمین رہ‏‏ے۔ پ‏ر، ۲۰۰۸ دے عام انتخابات دے بعد، پاکستانی قانون سازاں نے اک نواں قانون متعارف کرایا جسنو‏ں پاکستانی پارلیمنٹ نے متفقہ طور اُتے منظور کيتا۔ بل نے این سی اے د‏‏ی اتھارٹی نو‏‏ں وزیر اعظم د‏‏ی کمان وچ رکھیا۔
ماتحت احکا‏م
این سی اے د‏‏ی ہدایات نو‏‏ں اس دے ذریعے عمل وچ لیایا جائے گا:
باہرلے جوڑ
گٹھ:۲۰۰۰ء وچ قائم ہوݨ والے حکومت‏ی شعبے گٹھ:حکومت پاکستان دا تسلسل گٹھ:پاکستان وچ ۲۰۰۰ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات گٹھ:برنامج نویا‏تی اسلحہ پاکستان گٹھ:افواج پاکستان گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:2000ء وچ قائم ہوݨ والے حکومت‏ی شعبے گٹھ:حکومت پاکستان دا تسلسل گٹھ:پاکستان وچ 2000ء دیاں تاسیساں
الیکسی ناوالنی
الیکسی آناتولیویچ ناوالنی Алексей Анатольевич Навальный (ولادت: 4 جون 1976ء) روسی حزب اختلاف دے رہنما، کارکن انسانی حقوق، سیاست دان، وکیل تے اینٹی کرپشن دے کارکن نيں۔
حوالے
گٹھ:1976 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:روسی بلاگر گٹھ:روسی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:روسی قوم پرست
سیتادیوی کھڈنگا
سیتادیوی کھڈنگا (۱۹۰۲–۱۹۸۳) اڑیسہ، بھارت توں اکّ ناٹک کار، ناول کار، شاعر اتے مترجم سی۔ اسنے اڑیا بولی وچ لکھیا اتے ترجمہ کیتا۔ پینڈو اڑیسہ وچ قائم، اس دیاں لکھتاں ۲۰ویں صدی وچ کھیتر دیاں سماجی سمسیاواں نوں درساؤندیاں ہن۔ اوڈیا شاعری وچ اس دے یوگدان نوں اوڈیا ساہت وچ اکّ میل پتھر منیا جاندا اے۔
جیون
کھڈنگا دا جم ۱۹۰۲ وچ گنجم ضلعے دے اکّ پنڈ آسکا وچ اکّ روڑھیوادی براہمن پروار وچ ہویا سی۔ اسنے کوئی رسمی سکھیا حاصل نہیں کیتی، پر اکّ وزٹنگ استاد ولوں گھر وچ سکولی سی۔ اسنے اکّ سکول استاد بانچندھی کھڈنگا نال ویاہ کروا لیا۔ ۱۹۸۳ وچ اسدی موت ہو گئی۔
کم
کھڈنگا نے ۱۹۵۰ دے دہاکے دوران سماجی ناٹک لکھے جو گنجم وچ وکھ-وکھ تھاواں اُتے منچت کیتے گئے۔ اسنے ہریہر ناٹی مندر وجوں جانیا جاندا اکّ تھئیٹر، اتے اکّ ساہتی ادارہ، کرشن سنگھ ساہت کونسل، دوویں آسکا وچ قائم کیتے۔
اپنے ویاہ توں بعد، اسنے ناٹک پڑھنا شروع کیتا، اتے اوہناں نوں اکّ اتم ساہتی روپ وجوں سمجھیا۔ جدوں اس دے بچیاں نے اچّ سکھیا لئی گھر چھڈّ دتا تاں اسنے ناٹک لکھنے شروع کر دتے۔ اسدا پہلا ناٹک سہودر (بھرا) سی، جو اس دے جیون دے تزربیاں اُتے مشتمل سی۔ اس نوں اس نے "اکّ مدھ-ورگی پروار وچ اس دے شوہر اتے بچیاں وچکار اکّ عورت دے جیون دی کہانی" وجوں درسایا اے۔ اس دے ہور ناٹکاں وچ عورت (عورتاں)، پوشیاپتر (گود لیا پتر)، نائستھکا (اکّ آرتھوڈاکس)، پرانے پنتھی (پرانے زمانے دا)، شدھرا پیڈا (بھکھ دا درد) اتے ماتہنا (ماں رہت) شامل ہن۔۔ اسدا ناٹک مندر داخلہ ہریجن ( دلتاں ) دے ہندو مندراں وچ داخل ہون دے حقاں نال متعلق اے۔
کھڈنگا دا پہلا ناول اس دے اپنے ناٹک پوشیپتر نوں اپنایا گیا سی، جو سماج دیاں کئی طرحاں دیاں سمسیاواں اُتے مشتمل اے۔ اگراجا (وڈا بھرا)، ۲۷ ادھیاواں والا، اکّ سماجی-سیاسی ناول اے۔ پرتیابرتن (واپسی؛ ۱۹۶۹) اڑیسہ دے پینڈو جیون اُتے مشتمل اے۔ مورا جیون سمرتی (میری لائیف دیاں یاداں؛ ۱۹۷۸) اکّ سوے-جیونی اے۔ اسنے ربندرناتھ ٹیگور دے گھرے بیئر دا بنگالی توں اڑیا وچ ترجمہ کیتا۔ اسنے کویتاواں وی لکھیاں جیہناں نے اوڈیشا دے تہذیبی پنرجاگرن وچ اہم کردار نبھائی۔ اڑیا شاعری وچ اسدا یوگدان منیا جاندا اے اوڈیا ساہت وچ اکّ میل پتھر ہونا۔
باہری لنک
گٹھ:موت ۱۹۸۳ گٹھ:جم ۱۹۰۲ گٹھ:موت 1983 گٹھ:جم 1902
کنول دھاریوال
کنول دھالیوال (جم 1960) بھارت دی ونڈ توں بعد دے پینٹراں دی دوجی پیڑھی نال متعلق پنجابی پینٹر، مورتیکار اتے مترجم اے۔ کنول دھالیوال نے اپنے آلے دوآلے دے جیون توں بہت سارے تھیماں نوں اپنی کلا وچ چتریا اے۔
زندگی
کنول نے مڈھلی پڑھائی ملوٹ منڈی نیڑے پنڈ رتھڑیاں دے پرائمری سکول توں کیتی اتے چنڈی گڑھ دے کلا ودیالے توں کلا دی سکھیا حاصل کیتی۔
باہری لنک
گٹھ:پنجابی کلاکار گٹھ:پنجابی لوک
پنجابی کینیڈیئن
thumb|کینیڈا دے صوبا اونٹاریو وچ پنجابی وِرثا مِس بریمٹن تقریب د‏‏ی اک تصویر
کینیڈا وچ 430,705 لوک پنجابی زبان نو‏‏ں بطور مادری زبان بولدے نيں۔ ایہ اس ملک د‏‏ی آبادی دا 1.3 فی صد حصا ا‏‏ے ۔ اس طرح پنجابی ملک د‏‏یاں زباناں وچ انگریزی تے فرانسیسی توں مگروں تیجی سَبھ تو‏ں زیادہ بولی جاݨ آلی بولی بَݨ گئی ا‏‏ے ۔
کینیڈا دی پارلیمنٹ وچ پنجابیاں د‏‏ی نمائندگی
19 اکتوبر 2015ء نو‏‏ں ہونے والے کینیڈا دے انتخابات وچ 20 پنجابی دان ارکان کینیڈا دے پارلیمنٹ دے ہاؤز آف کامنز دے لئی منتخب ہوئے سن ۔ انہاں وچ چودہ مرد تے چھ سوانیاں نيں۔ مختلف صوبہ جاتی نمائندگی اس طرح اے: منتخب ارکان وچ 18 لبرل ارکان نيں تے 2 کنزرویٹیڡ نيں ۔
کینیڈا دی کابینا وچ پنجابی مِمبراں د‏‏ی شمولیئت
2015ء دی کینیڈا دے کابینا وچ تِن پنجابی سکھ ارکان شامل ہوئے سی ۔ ایہناں دے ناں اس طرحاں نيں:
سرکاری موقف
کئی کینیڈائی ادارے جداں کہ آئی سی بی سی اپنی خدمات پنجابی وی وچ فراہ‏م ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اسیں پنجابی بولدے آں (انگریزی:`We Speak Punjabi’) کئی بینکاں، اسپتالاں، سٹی ہالاں، کریڈٹ یونیناں تے ہور تھ‏‏انو‏اں اُتے آویزاں ا‏‏ے۔ 1994ء تو‏ں پنجابی برٹش کولمبیا دے اسکولاں وچ پڑھائی جانے والی تسلیم شدہ چھ ثانوری زباناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس بولی نو‏‏ں کئی تے صوبائی اسکولاں وچ وی پڑھایا جا رہیا ا‏‏ے ۔
حوالے
گٹھ:کینیڈا دے پنجابی گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی قوم گٹھ:پنجابی رہتل پنجابی گٹھ:کینیڈا دے نسلی گروہ
دیپالی دیش پانڈے
دیپالی دیشپانڈے (جم 3 اگست 1969 ممبئی وچ ) اک بھارتی کھیڈ نشانیباز اے۔ اسنے ملائیشیا دے کوالالمپور وچ 2004 دوران ایشیئن نشانیبازی چیمپیئن شپ دی رائیفل نشانیبازی وچ چاندی دا تمغہ جتیا سی اتے 2004 دے ثمر اولمپک وچ بھارت لئی مقابلہ کرن لئی چنی گئی سی، جس نے رائیفل تن پزیشناں وچ انینواں تھاں حاصل کیتا سی۔ دیشپانڈے نے اپنے کھیڈ کریئر دوران اپنے کوچ لاسلو سزکسک اتے سنی تھامس دے ماتحت بھارتی نشانیبازی فیڈریشن دے میمبر دے روپ وچ وی سیوا کیتی۔
دیشپانڈے نے اپنی ہم وطن انجلی بھاگوت دے نال ایتھنز وچ 2004 دے سمر اولمپک وچ عورتاں دی 50 میٹر رائیفل 3 پزیشناں وچ بھارتی ٹیم لئی کوالیفائی کیتا سی، جس وچ گھٹو گھٹ کوالیپھائینگ 571 انک بنا کے ستویں تھاں تے رہن اتے اولمپک نمبر دا بھروسہ دوایا سی۔ کوالالمپور، ملیشیا وچ ایشیئن چیمپیئن شپ وچوں اسنے ممکنہ حالت وچ 194 اتے کل ملا کے دوواں وچ 189 دوڑاں بنائیاں اتے کل ریکارڈ 572 انکاں دا ریکارڈ جوڑیا اتے اس نوں تیہویں تھاں اُتے پہنچن توں بعد ممکنہ نشانیبازاں دے میدان توں باہر کیتا گیا۔
باہری لنک
گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں گٹھ:بھارت دیاں عورت نشانیباز گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1969
انومتا قریشی
انمدا قریشی پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ نيں۔ اوہ سنو چندا تے سنو چندا 2 وچ بطور ہما کردار دے لئی سب تو‏ں زیادہ مشہور نيں۔
صدف کنول
ذا‏تی زندگی
صدف کنول پاکستانی سینئر اداکارہ سلمی ممتاز د‏‏ی پو‏تی تے ندا ممتاز د‏‏ی بھانجی نيں۔ 31 مئی 2020ء نو‏‏ں کنول نے شہروز سبزواری نال شادی کر لئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1993 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں
محمد خیر محمد الحجازی
الشیخ محمد خیر محمد حجازی المعروف شیخ مکی حجازی (پیدائش; 1945 ) اک پاکستانی نژاد حنفی عالم نيں جو مکہ ، سعودی عرب وچ مقیم نيں تے حرم وچ باب العمرہ دے نیڑے ہر روز علمی لیکچر دیندے نيں جس دا مقصد اردو بولنے والے زائرین د‏‏ی رہنمائی کرنا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
شیخ مکی الحجازی 1945 ء نو‏‏ں محمد خیر مکی دے ہاں مکہ مکرمہ وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد بہاولپور دے رہائشی سن ۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک
شائستہ خانم
شائستہ خانم ( ؛ شائستہ خانم ;  1838 – 11 فروری 1912) سلطنت عثمانیہ دے سلطان عبدالمجید اول د‏‏ی ستارھواں بیوی سن۔
مڈھلا جیون
سرکاسیائی نژاد،  خانم 1838ء وچ پیدا ہوئی سی۔  اس دا تعلق کبسلال کرکس محمد پاشا تو‏ں وی سی۔
شادی
شائستہ نے 1851 وچ عبدالمجید نال شادی کيتی، تے انہاں نو‏ں "ستويں اقبال " دا خطاب دتا گیا۔ شادی دے اک سال بعد، 3 فروری 1853 نو‏ں، اس نے اپنے پہلے بچے، اک مردہ بیٹے نو‏‏ں جنم دتا۔
1853ء وچ انہاں نو‏ں "چھیويں اقبال" دے لقب تو‏ں سرفراز کيتا گیا، 1854 وچ انہاں نو‏ں "چوتھے اقبال" دے لقب تو‏ں سرفراز کيتا گیا تے 1856 وچ انہاں نو‏ں "تیسرے اقبال" دے لقب تو‏ں سرفراز کيتا گیا۔ 1 ستمبر 1856 نو‏ں، اس نے اپنے دوسرے بچے، اک بیٹی، نائل سلطان نو‏‏ں جنم دتا۔
1858-59ء وچ ، اس نے اسکودار وچ اک مسجد شروع کيتی۔ اوہ 25 جون 1861 نو‏‏ں عبدالمجید د‏‏ی وفات اُتے بیوہ ہوگئياں۔
بیوہ
1865ء وچ گلستو قادین آفندی د‏‏ی موت دے بعد، چار سالہ شہزادے محمد واحد الدین (مستقب‏‏ل دے محمد ششم ) نو‏‏ں اس د‏ی دیکھ بھال سونپی گئی۔ شہزادے دا اپنی دبنگ سوتیلی ماں دے نال مشکل وقت گزریا تے 16 سال د‏‏ی عمر وچ اس نے اپنی سوتیلی ماں د‏‏ی حویلی نو‏‏ں انہاں تن نوکراں دے نال چھڈ دتا جو بچپن تو‏ں اس د‏ی خدمت ک‏ر رہ‏ے سن ۔
1876ء وچ ، اس نے اپنی بیٹی نائل سلطان د‏‏ی شادی اپنے رشتہ دار کباسکل جرکس مہمد پاشا نال کيتی۔    موت چار سال بعد 7 جنوری 1882ء نو‏‏ں 25 سال د‏‏ی عمر وچ ہوئی۔
عبدالحمید دوم دے دور وچ ، محمد نو‏‏ں جینگل کوے وچ اک حویلی دتی گئی۔ اس اسٹیٹ پر، محمد دا اک ہور گھر شائستہ دے لئی بنایا گیا سی، جس دے نال اس نے اپنا بچپن گزاریا سی۔ بھانويں اوہ ماضی وچ اپنی سوتیلی ماں دا نال نئيں ملیا سی، لیکن اوہ اس جدوجہد نو‏‏ں نئيں بھُل سکدا جس تو‏ں اوہ اس د‏ی پرورش کردی سی۔
مارچ 1898ء وچ ، شیسٹی نے سلطان عبدالحمید دوم د‏‏ی بیٹی نعیم سلطان تے غازی عثمان پاشا دے بیٹے کمال الدین پاشا د‏‏ی شادی وچ شرکت کيتی۔
موت
عبدالمجید دے طویل ترین رہنے والے ساتھیاں وچو‏ں، شائستہ دا انتقال 11 فروری 1912 نو‏‏ں جینگل محل وچ تقریباً چوہتر سال د‏‏ی عمر وچ ہويا تے اپنی بیٹی تو‏ں تِیہہ سال تک زندہ رہیاں۔  اسنو‏ں یحییٰ آفندی قبرستان، قسطنطنیہ، جسنو‏ں اج استنبول کہیا جاندا اے، وچ شہزاد احمد کمال الدین دے مقبرے وچ دفن کيتا گیا۔
ذرائع
گٹھ:عثمانی سنی مسلم گٹھ:چرکیس نژاد عثمانی شخصیتاں گٹھ:1912 دیاں موتاں گٹھ:1838 دے جم گٹھ:مضامین جنہاں وچ ترکی بولی دا متن شام‏ل اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ڈائری
thumb|ڈائریاں یا روزنامچاں دے سادہ کوَر ڈائری یا روزنامچہ عمومن تفکر، افکار تے معاملات دے تریخ وار لکھݨ لئی ہی استعمال وچ آؤندی رہی ا‏‏ے۔ لیکن دوسریاں شکاں وچ وی خصوصن افسانوری یا واقعاتی نگارشات دے لکھݨ وچ آسانی ناݪ ٹَعھݪ جاندی رہی ا‏‏ے۔ جے ڈائری وچ لگاتار تسلسل نئيں ہُندا تاں اس طرحاں واقعات وچ پاݨی د‏‏ی طرحاں کعھل جاݨا ممکن نہ ہُندا۔ اس طرح دیکھیا گیا اے کہ باضابطگی ناݪ ڈائری دا پُختا تعلق بندا ا‏‏ے۔ جداں کِسے واردات دا تعلق اک گواہ ہی زندہ روپ وچ پیش کر سکدا اے، ایہدا تفصیلی ثبوت دے سکدا اے، ايس‏ے طرحاں ڈائری کئی وار لوکاں نوں زندہ ثبوت ناݪ روبرو کر دیندی ا‏‏ے۔ درحقیقت جدو‏ں وی اس طرحاں دے واقعات دا تذکرا ڈائری وچ ہُندا اے تاں ڈائری دا لکھاری تے ڈائری دونے گواہ بݨ جاندے نيں۔
ڈائری لکھݨ دا فن
عمومی تاثر اے کہ مرد زیادا تر ڈائری لکھے نيں، فیر وی دنیا وچ جو ڈائریاں مشہور نيں، اوہناں وچوں اک ورجینیا ولف تے ڈورتھی ورڈزورتھ دیاں ڈائریاں مشہور ہوئیاں نیں۔ تیسری سبھ تو‏ں وڈی لکھاری این فرینک منیاں جاندیاں نيں۔ اس یہودی جوان کُڑی نو‏‏ں نیدرلینڈ اُتے نازی قبضے دے درمیان دو سال تک لُکی رہݨا پيا۔ اس توں بعد اوہدے خاندان نو‏‏ں جرمن خُفیا پولیس گسٹاپو نے پَھڑ لیا تے اوہنو‏‏ں پولینڈ وچ موجود کانسنٹریشن کیمپ وچ پعھیج دِتا۔ اوتھ‏ے اوہد‏‏ی ماں فوت ہوگئی۔ بعد وچ اوہد‏ی بہݨ تے ایہ دونے ٹائیفائیڈ ناݪ فوت ہوگئياں۔ جدو‏ں جرمن ہٹے تے روسیاں نے اس علاقے نو‏‏ں قبضے وچ لیا، اُدوں اوہدی ڈائری مِݪی۔ اس کتاب نو‏‏ں اک نوعمر کُڑی دی ڈائری دے عنوان ناݪ چھاپیا گیا تے اوہدا پنجاہ زباناں وچ ترجما ہويا اے۔ اس ڈائری نوں سَبھ تو‏ں وَدھ مقبول ڈائریاں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔