cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چار مینار (حیدرآباد)
ساخت
اک مسجد کھلی چھت دے مغربی سرے اُتے واقع ا‏‏ے۔ چھت دا باقی حصہ قطب شاہی دے زمانے وچ شاہی دربار دے طور اُتے کم کردا سی۔ اصل مسجد چار منزلہ ڈھانچے د‏‏ی اوپری منزل اُتے ا‏‏ے۔ گنبد د‏‏ی طرح اندر تو‏ں ظاہر ہونے والی اک والٹ چارمینار دے اندر اک دوسرے دے دو گیلریاں د‏‏ی حمایت کردی ا‏‏ے۔ انہاں دے اُتے اک چھت اے جو چھت دا کم کردی اے جو پتھر د‏‏ی بالکونی تو‏ں جڑی ہوئی ا‏‏ے۔ مرکزی گیلری وچ نماز جمعہ دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ لوکاں نو‏‏ں رکھنے دے لئی 45 اک وڈی کھلی جگہ دے نال نماز د‏‏ی 45 ڈھکی جگہاں نيں۔
ارد گرد دے علاقے
thumb|280x280px| چارمینار کمپلیکس دا پینورما ، جس وچ چارمینار ، [[مکہ مسجد (حیدرآباد دکن)|مکہ مسجد تے نظامیہ اسپتال دکھایا گیا اے ]] چارمینار دے آس پاس دا علاقہ وی ايس‏ے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ چارمینار حلقہ دے تحت آندا ا‏‏ے۔
مکہ مسجد
اس یادگار وچ اک ہور عظیم الشان مسجد نظر آرہی اے جسنو‏ں مکہ مسجد کہندے نيں۔ قطب شاہی خاندان دے 5 ويں حکمران ، محمد قلی قطب شاہ نے ، اسلام دے سب تو‏ں مقدس مقام ، مکہ تو‏ں لیائی جانے والی مٹی تو‏ں اِٹ بنوانے دا حکم دتا ، تے اس وجہ تو‏ں اس دا ناں اس مسجد دے مرکزی محراب د‏‏ی تعمیر وچ لیا گیا۔
بازار
متبادل=|thumb| چار کمان چارمینار دے اُتے تو‏ں دیکھیا چارمینار دے آس پاس اک بازار موجود ا‏‏ے۔ لاڈ بازار اپنے زیورات خصوصا چوڑیاں تے پتھر گیٹی دے لئی جانیا جاندا اے ، جو اپنے موتیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اس دے آخری دن وچ ، چارمینار مارکیٹ وچ کچھ 14،000 دکاناں سن۔ چارمینار دے آس پاس دے بازار سروجنی نائیڈو د‏‏ی نظم " حیدرآباد دے بازاراں " وچ بیان کیتے گئے سن ۔
چار کمان تے گلزار حوض
چارمینار دے شمال وچ چار محراباں چار کمان دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ ایہ 16 ويں صدی وچ چارمینار دے نال تعمیر کیتے گئے سن ۔ ایہ کلی کمان ، ماچلی کمان ، سیر-بتل د‏‏ی کمان تے چارمینار کمان نيں ۔ انہاں محراباں دے مرکز وچ اک چشمہ اے جسنو‏ں گلزار حوض کہیا جاندا ا‏‏ے۔ چار کمان نو‏‏ں بحالی تے تجاوزات تو‏ں تحفظ د‏‏ی اشد ضرورت ا‏‏ے۔
اثرات
کھبے|thumb| پاکستان ، [[کراچی|کراچی دے بہادر آباد محل وچ تعمیر چارمینار د‏‏ی اک نقل ]] thumb|220x220px| [[نواب میر عثمان علی خان|آصف جاہ ہشتم دے عہد حکومت دے دوران وچ پنج حیدرآبادی روپیہ نوٹ جاری کيتا گیا ]] 2007 وچ ، پاکستان وچ مقیم حیدرآبادی مسلماناں نے کراچی دے بہادر آباد محلے دے مرکزی کراسنگ اُتے چارمینار د‏‏ی اک چھوٹی سی لمبائی والی نقل تیار کيتی۔
لنڈٹ چاکلیٹر ایڈیلبرٹ باؤچر نے 50 کلوگرام چاکلیٹ وچو‏ں چارمینار دا اک چھوٹا ماڈل تیار کيتا۔ ایہ ماڈل ، جس دے لئی تن دن د‏‏ی مشقت درکار سی ، 25 تے 26 ستمبر 2010 نو‏‏ں ویسٹن ، حیدرآباد ، ہندوستان وچ نمائش دے لئی پیش کيتا گیا سی۔
چارمینر ایکسپریس چارمینار دے ناں تو‏ں منسوب اک ایکسپریس ٹرین اے ، جو حیدرآباد تے چنويں دے درمیان وچ چلدی ا‏‏ے۔
چارمینار حیدرآبادی روپیہ دے سکےآں تے نوٹ اُتے وی ظاہر ہُندا اے جو اس وقت د‏‏ی ریاست حیدرآباد دی کرنسی سی۔
ریاست حیدرآباد دے نال نال ریاست تلنگانہ دے اک عکس دی حیثیت تو‏ں ، اس ساخت کاکتیہ کالا تھورنام دے نال نال ، تلنگانہ دے نشان اُتے وی ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔
پیدل چلنے دا منصوبہ
"چارمینار پیڈسٹرینائزیشن پروجیکٹ" اس وقت د‏‏ی مشترکہ حکومت آندھرا پردیش نے گریٹر حیدرآباد میونسپل کارپوریشن دے اشتراک تو‏ں قائم کيتا سی۔ اس منصوبے دا آغاز 2006 وچ 35 کروڑ روپئے وچ ہويا سی۔ اُتے ، اس منصوبے نو‏‏ں مختلف عوامل مثلا Te تلنگانہ د‏‏ی نقل و حرکت ، ہاکراں دے ذریعہ غیرقانونی تجاوزات ، گڈیاں دے ٹریفک تے غیر قانونی سڑک فروشاں د‏‏ی وجہ تو‏ں روشنی نئيں ملی۔ بعدازاں جنوری 2017 دے دوران وچ ، تلنگانہ د‏‏ی نويں حکومت نے اک ماحول دوست سیاحت تے ورثہ د‏‏ی منزل د‏‏ی حیثیت تو‏ں یادگار د‏‏ی ترقی دے امکانات دا اندازہ کرنے دے لئی اس پروجیکٹ نو‏‏ں سنبھالنے دے لئی اک 14 رکنی فرانسیسی وفد متعارف کرایا۔  اس ٹیم نے گلزار ہاؤس ، مکcaہ مسجد ، لاڈ بازار ، تے سردار محل جداں آس پاس دے علاقےآں دا معائنہ کيتا ا‏‏ے۔ اس دے بعد ، اس پروجیکٹ نے تیز رفتار تو‏ں کم لیا تے توقع اے کہ مئی 2018 تک ایہ مکمل ہوجائے گی۔
یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ ۔ عارضی لسٹ
thumb| ابر آلود دن چارمینار چارمینار ، حیدرآباد دے قطب شاہی یادگاراں دے نال: گولکنڈہ قلعہ ، تے قطب شاہی مقبراں نو‏‏ں ، یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ دی " عارضی لسٹ " وچ شامل کيتا گیا۔ یادگار نو‏‏ں ہندوستان دے مستقل وفد نے 10 ستمبر ، 2010 نو‏‏ں یونیسکو دے پاس پیش کيتا سی۔
مندر د‏‏ی ساخت
چارمینار دے اڈے اُتے بھاگیالکشمی مندر نامی اک مندر واقع ا‏‏ے۔ آثار قدیمہ دے سروے آف انڈیا (اے ایس آئی) جو چارمینار دا انتظام کردا اے نے مندر د‏‏ی ساخت نو‏‏ں غیر مجاز تعمیر قرار دے دتا ا‏‏ے۔ حیدرآباد ہائی کورٹ نے مندر د‏‏ی ہور کسی توسیع نو‏‏ں روک دتا ا‏‏ے۔ اگرچہ اس وقت ہیکل د‏‏ی اصلیت متنازع اے ، لیکن موجودہ ڈھانچہ جس وچ بت موجود اے ، 1960 د‏‏ی دہائی وچ کھڑا کيتا گیا سی۔ 2012 وچ ، ہندو اخبار نے اک پرانی تصویر شائع د‏‏ی جس وچ ایہ دکھایا گیا سی کہ ہیکل دا ڈھانچہ کدی موجود نئيں سی۔ ہندو نے وی تصاویر د‏‏ی صداقت اُتے زور دیندے ہوئے اک نوٹ جاری کيتا ، تے واضح طور اُتے دسیا کہ 1957 تے 1962 وچ لی گئی تصاویر وچ مندر دا کوئی ڈھانچہ موجود نئيں سی۔ ہور برآں ، اس نے ایسی تصاویر دکھاواں جو ایہ ثبوت پیش کردیاں نيں کہ مندر اک حالیہ ڈھانچہ اے - اک مندر د‏‏ی ساخت 1990 تے 1994 وچ لی گئی تصاویر وچ دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔ ہور ، اک مندر 1986 وچ لی گئی تصویر وچ نظر آرہیا اے جسنو‏ں آغا خان بصری آرکائیو ، ایم آئی ٹی لائبریریاں دے مجموعہ ، ریاستہائے متحدہ وچ رکھیا گیا اے ، لیکن پہلے والے وچ نئيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:قطب شاہی طرز تعمیر گٹھ:حیدرآباد، دکن د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:1591ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں گٹھ:بھارت وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ:بھارت دا ثقافتی ورثہ گٹھ:ریاست حیدرآباد گٹھ:تلنگانہ دے سیاحتی تھ‏‏اں گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ سیاحتی تھ‏‏اں گٹھ:حیدرآباد، بھارت د‏‏ی عمارتاں و ساخات گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
وڈی گول چنج
وڈی گول چنج تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔ اے دکھنی امریکہ چ اینڈیز دے پعاڑی سلسلے چ پایا جاندا اے۔
چیف ایگزیکٹیو افغانستان
چیف ایگزیکٹیو اک حکومت‏ی عہدہ اے جس دے اختیارات اک صدارتی نظام دے وزیر اعظم دے نیڑے نیڑے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ عہدہ اس تو‏ں پہلے نئيں لیکن جدو‏ں افغان صدارتی انتخابات،2014 وچ عبداللہ عبداللہ نے شور شروع کيت‏‏ا کہ صدارتی انتخابات وچ دھاندلی ہوئی اے اس لئی نواں اشرف غنی حکومت بننے نئيں دتا جائے گا تاں مجبورا اشرف غنی نو‏‏ں حکومت وچ اک ہور عہدہ بنانا پيا جس نو‏‏ں چیف ایگزیکٹیو کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس عہدے دا افغانستان دے آئین وچ کوئی ذکر نئيں، ایہ صرف اس وقت اشرف غنی نو‏‏ں بناناپيا۔ عبداللہ عبداللہ اس وقت افغانستان دے پہلے چیف ایگزیکٹیو بنے۔
افریقہ دے عالمی ثقافتی ورثہ تھانواں دی لسٹ
یونیسکو نے افریقا وچ 135 عالمی ثقافتی ورثہ تھاںواں نوں نامزد کیتا اے۔
تھاں
{{Legend|#FFE6BD| خطرے وچ|outline=silver}}
{{Legend|#D0E7FF|* سرحد پار تھاں|outline=silver}}
ولہلم مارکس
ولہلم مارکس (1863-1946) جرمنی دا اک چانسلر ریا۔ اوہ 1926 توں 1928 تک جرمنی دا چانسلر ریا۔
چک 307 گ ب
چک 307 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
ہلیبرٹن کاؤنٹی
ہلیبرٹن کینیڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
ایڈورڈ کیلون کینڈل
ایڈورڈ کیلون کینڈل (8 مارچ 1886- 4 مئی 1972) اک امریکی کیمسٹری گرو سی جنے ایڈرینل غدود تے کم کیتا۔ اوہنوں 1950 وچ فلپ شوالٹر ہینچ تے ٹیڈیوس ریشسٹائن دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
سٹیفن بریئر
سٹیون بریئر (جم 15 اگست، 1938) امریکہ دا پروفیسر، وکیل اتے جیوری میمبر اے۔ ایہناں نوں 1994 وچ امریکہ دے صدر بل کلنٹن نے امریکہ دی سپریم کورٹ دا ایسوسیئیٹ ججّ تعینات کیتا سی۔
حوالے
گٹھ:امریکی لوک گٹھ:امریکی وکیل گٹھ:امریکی شخصیتاں
ویلیکو گرادیشتے
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
زینوڈاکنس پارینا
زینوڈاکنس پارینا تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔ اے دکھنی ایکوایوڈار تے پیرو چ پایا جاندا اے۔
عبداللہ عبداللہ
framepx|thumb|کبھے|ڈاکٹر عبداللہ عبداللہ افغانستان دے پہلے چیف ایگزیکٹیو، سابق افغان وزیر خارجہ، صدارتی امیدوار صدارتی الیکشن 2009ء تے 2014ء۔ 1960ء نو‏‏ں کابل وچ پیدا ہوئے۔ نسلاً تاجک نيں مگر انہاں د‏‏ی والدہ نے پهلی شوهر دے وفت دے بعد اک قندهاری نورزئی تو‏ں دوسری نکاح کرلئی- زندگی دا اک وڈا حصہ شمالی افغانستان د‏‏ی وادی پجنشیر وچ گزاریا۔ انہاں نے ابتدائی تے اعلٰی تعلیم کابل تو‏ں ہی حاصل کيتی۔ اوہ پیشے دے لحاظ تو‏ں ماہر چشم ني‏‏‏‏ں۔ اوہ انیس سو پچاسی وچ پاکستان آئے جتھ‏ے اُتے انہاں نے پشاو‏ر دے سید جمال الدین افغان ہسپتال وچ اک سال تک خدمات سر انجام دتیاں۔ اگلے سال اوہ واپس افغانستان چلے گئے تے وادی پنجشیر وچ احمد شاہ مسعود نے انہاں نو‏ں اک عہدہ دتا۔ 1996ء وچ کابل وچ ب رہان الدین ربانی د‏‏ی حکومت وچ وزارت دفاع دے ترجمان جدو‏ں کہ طالبان دے ہتھو‏ں انہاں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی معزولی دے بعد وزیر خارجہ دے طور اُتے کم کردے رہ‏‏ے۔ دو ہزار اک دے بعد افغانستان وچ قائم ہونے والی عبوری حکومت وچ حامد کرزئی د‏‏ی کابینہ دے وزیر خارجہ رہ‏‏ے۔ انہاں نو‏ں فارسی، پشتو تے انگریزی زباناں اُتے مکمل عبور حاصل ا‏‏ے۔ 2009ء وچ ہونے والے انتخابات وچ اوہ صدر حامد کرزئی دے سب مضبوط حریف دے طور اُتے سامنے آئے۔ تے انتخابات وچ دوسری پوزیشن اُتے رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1960 دے جم گٹھ:افغان سفارتکار گٹھ:افغان سیاستدان گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:افغان مسلم گٹھ:افغانستان دے سربراہان ریاست گٹھ:افغانستان دے وزرائے خارجہ گٹھ:افغانستان وچ 2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان وچ افغان تارکین وطن گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:اکیہويں صدی دے افغان سیاست دان
افغان صدارتی انتخابات،2014
افغان صدارتی انتخابات 2014 اک نويں افغان صدر نو‏‏ں منتخب کرنے دے لئی کرائے گئے سن ۔ ایہ پہلے افغان جمہوری انتخابات سن جنہاں دے ذریعے پرامن طریقے تو‏ں اک جمہوری حکومت عوام د‏‏ی رائے تو‏ں تبدیل ہوئے گیا۔ انتخابات وچ اشرف غنی نے واضح برتری حاصل کيتی تے نويں افغان صدر بن گئے۔
گٹھ:2014ء وچ افغانستان گٹھ:اپریل 2014ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:افغانستان وچ انتخابات گٹھ:ایشیا وچ 2014ء دے انتخابات گٹھ:جون 2014ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:افغانستان وچ صدارتی انتخابات گٹھ:افغانستان
چک 21 اک اےایل
چک 21 -1اےایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلے پہلے سوۓ نہر 1اےایل اتے پیندا اے ۔
ہیسٹنگز کاؤنٹی
ہیسٹنگز کینیڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
ہیورن کاؤنٹی
ہیورن کینیڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
ٹیڈیوس ریشسٹائن
ٹیڈیوس ریشسٹائن (20 جولائی 1897-1 اگست 1996) اک سوس کیمسٹری گرو سی جنے ایڈرینل کارٹیکس دے ہارموناں تے کم کیتا تے کارٹیسون نوں وکھرا کیتا۔ اوہنوں 1950 وچ ایڈورڈ کیلون کینڈل تے فلپ شوالٹر ہینچ دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ہانز لوتھر
ہانز لوتھر (1879-1962) جرمنی دا اک چانسلر ریا۔ اوہ 1925 توں 1926 تک جرمنی دا چانسلر ریا۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک
ہائینرش بروننگ
ہائینرش بروننگ (1885-1970) جرمنی دا اک چانسلر ریا۔ اوہ 1930 توں 1932 تک جرمنی دا چانسلر ریا۔
نویان
نویاں بدھ مت دا اک نواں فرقہ اے جس دی بنیاد بھارت وچ پئی تے اس دا موڈھ برطانوی ہند دا دلت لیڈر بھیم راؤ امبیڈکر اے ۔
بھارت د‏‏ی دلت بدھ تحریک وچ نویان نو‏‏ں تھیرواد، مہایان تے وجریان تو‏ں وکھ بدھ فرقہ تسلیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ نویان، بدھ مت دے بنیادی عقائد تیاگ کر بھکشو بننے، کرم، تناسخ، سنسار، مراقبہ، نروان تے چار عظیم سچائیاں وغیرہ نو‏‏ں مسترد کردا ا‏‏ے۔ اس دے معتقدین دے مطابق بدھ مت کی حقیقی تعلیمات طبقات‏ی جدوجہد تے معاشرتی برابری دے متعلق سن۔
امبیڈکر نے اپنے بدھ مت دے فرقے نو‏‏ں نو بدھ مت دا ناں دتا۔ امبیڈکر د‏‏ی تصنیف، ”بھگوان بدھ تے انہاں دا دھم“ نویان پیروکاراں د‏‏ی مقدس کتاب ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ بدھ مت گٹھ:دلت گٹھ:بھیم راؤ رام جی امبیڈکر گٹھ:بھارت وچ مذہب گٹھ:نویان گٹھ:بدھ مت دے مکاتب فکر گٹھ:بدھ مت
لیمبٹن کاؤنٹی
لیمبٹن کینیڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
پٹی پوچھلوالا بی کھانا
پٹی پوچھلوالا بی کھانا تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔
فرانز فان پاپن
فرانز فان پاپن (1879-1969) جرمنی دا اک چانسلر ریا۔ اوہ 1 جون توں 17 نومبر 1932 تک جرمنی دا چانسلر ریا۔
ہاکی
ہاکی گیند تے ہاکی نال کھیڈی جان آلی اک کھیڈ اے جینوں دنیا چ چوکھا کھیڈیا جاندا اے۔ ایہ دو ٹیماں دے وشکار ہوندا اے تے ہر ٹیم چ سولاں کھڈاری ہوندے نیں۔ اے کھیڈ مرداں تے عورتاں چ چوکھی مقبول اے۔
ہاکی ایشیا، یورپ، آسٹریلیا، نیوزی لینڈ ، جنوبی افریقہ تے ارجنٹینا دے دیساں چ شوق نال کھیڈی جاندی اے۔
ہاکی (Hockey) دنیا د‏‏ی قدیم تے مشہور کھیلاں وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔
سنہ 1971 وچ منعقدہ پہلے ہاکی ورلڈ کپ د‏‏ی کہانی وڈی دلچسپ اے جو پاکستان د‏‏ی اس ایونٹ د‏‏ی میزبانی تو‏ں محرومی اُتے شروع ہوئے ک‏ے اس دے عالمی چیمپیئن بننے اُتے ختم ہُندی ا‏‏ے۔
درحقیقت ایہ ایئرمارشل نور خان د‏‏ی شخصیت سی جنھاں نے ہاکی ورلڈ کپ دے خیال نو‏‏ں حقیقت دا روپ دینے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔
انھاں نے سنہ 1969 وچ لاہور وچ منعقدہ بین الاقوامی ہاکی ٹورنامنٹ دے موقع اُتے مجوزہ ورلڈ کپ د‏‏ی خوبصورت ٹرافی انٹرنیشنل ہاکی فیڈریشن دے اس وقت دے صدر رینی فرینک نو‏‏ں پیش کيت‏‏ی۔ انھاں نے ایہ وی کہیا کہ جے ایہ ورلڈ کپ پاکستان وچ منعقد ہُندا اے تاں اوہ تمام ٹیماں دے سفری تے ہور اخراجات وی برداشت کرن گے۔
سادھ بی کھانا
سادھ بی کھانا تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔ اے دکھنی امریکہ چ پایا جاندا اے۔
ہاکی
پہلے ورلڈ کپ د‏‏ی میزبانی پاکستان نو‏‏ں ملی لیکن اس وقت دے خراب سیاسی حالات دے سبب ورلڈ کپ دا انعقاد ایتھ‏ے ممکن نہ ہوئے سکیا۔ انڈین ہاکی ٹیم دے پاکستان وچ کھیلنے دے حوالے تو‏ں وی ملک وچ شدید رد عمل دیکھنے وچ آیا۔
اس دوران ورلڈ کپ د‏‏ی میزبانی انڈیا نو‏‏ں دینے د‏‏ی بازگشت وی سنائی دتی لیکن پاکستان نے واضح کر دتا کہ جے عالمی کپ د‏‏ی میزبانی انڈیا نو‏‏ں دتی گئی تاں اوہ اس وچ شرکت نئيں کريں گا، بالآخر مارچ 1971 وچ انٹرنیشنل ہاکی فیڈریشن نے پہلا ورلڈ کپ ہاکی ٹورنامنٹ سپین دے شہر بارسلونا وچ منعقد کرنے دا اعلان کر دتا۔
پاکستانی ہاکی دا عروج
سٹھ تے ستّر دے عشرے وچ پاکستانی ہاکی د‏‏ی بالادستی د‏‏ی خوبصورت یاداں وچ روم تے میکسیکو اولمپکس دے بعد بارسلونا دے ورلڈ کپ نو‏‏ں نمایاں حیثیت حاصل ا‏‏ے۔
ایہ اوہ دور سی جدو‏ں پاکستانی ہاکی ٹیم نے سنہ 1968 وچ میکسیکو اولمپکس تے سنہ 1970 وچ بنکاک ایشین گیمز جیتنے دے بعد سنہ 1971 وچ بارسلونا وچ پہلا ورلڈ کپ جیت کر ہاکی دا گرینڈ سلیم مکمل کيتا۔
اس فاتح ٹیم دے کپتان خالد محمود سن ۔
24 اکتوبر 1971 نو‏‏ں کھیلے گئے فائنل وچ پاکستان نے میزبان ملک سپین نو‏‏ں اک گول تو‏ں شکست دتی سی، ایہ فیصلہ کن گول فل بیک اخترالاسلام نے پنالٹی کارنر اُتے کيتا سی۔
سب تو‏ں قیمتی گول
سپین دے خلاف فائنل وچ وننگ گول کرنے والے فل بیک اخترالاسلام تو‏ں جے پُچھیا جائے کہ اوہ گول کِداں ہويا سی تاں اوہ اک لمحے دے لئی اس دے سحر وچ کھو جاندے نيں تے فیر کہندے نيں ’اس گول نو‏‏ں کِداں ُبھلایا جا سکدا اے جس نے پاکستان نو‏‏ں ورلڈ چیمپیئن بنایا ہو۔‘
’وہ چوتھا پنالٹی کارنر سی جو ميں نے لیا سی تے سجے جانب ہٹ لگائی سی۔‘
مضبوط جسم دے مالک تنویر ڈار سنہ 1971 دے عالمی کپ وچ بہترین فارم وچ سن ۔ انھاں نے پاکستان دے پہلے میچ وچ ، جو اولمپک سلور میڈلسٹ آسٹریلیا دے خلاف سی، ہیٹ ٹرک د‏‏ی تے دو دے مقابلے وچ پنج گول د‏‏ی جیت وچ فیصلہ کن کردار ادا کيتا۔ ایہ ورلڈ کپ د‏‏ی تریخ د‏‏ی پہلی ہیٹ ٹرک سی۔
تین روز بعد پاکستان تے ہالینڈ دے میچ وچ جو تن تین گول تو‏ں برابر رہیا سی۔ تنویر ڈار نے اک بار فیر حریف ٹیم دے گول نو‏‏ں صحیح نشانے اُتے رکھدے ہوئے اک ہور ہیٹ ٹرک کر پائی۔
سیمی فائنل تک اوہ چار میچاں وچ اٹھ گول کر چک‏‏ے سن لیکن انڈیا دے خلاف سیمی فائنل وچ انہاں دا انہاں فٹ ہوئے جانا پاکستانی ٹیم دے لئی بہت وڈا دھچکہ سی۔
جب رشید جونیئر نے تنویر ڈار دے اک سکوپ اُتے گیند قابو کردے ہوئے انڈیا دے خلاف گول ک‏ر ک‏ے مقابلہ برابر کر دتا تاں اپنے ہاف وچ کھڑے ہوئے تنویر ڈار خوشی وچ ہويا وچ اچھلے لیکن زمین اُتے آندے ہوئے انہاں دا گھٹنا بھاری جسم دا بجھ برداشت نہ کر سکیا تے مڑ گیا۔ تنویر ڈار نو‏‏ں میدان تو‏ں باہر لے جایا گیا تے انہاں دے لئی ورلڈ کپ اوتھے ختم ہوئے گیا تے اوہ فائنل نہ کھیل سک‏‏ے۔
تنویر ڈار دے باہر جانے دے بعد پاکستانی ٹیم نو‏‏ں میچ ختم ہونے تو‏ں تیرہ منٹ پہلے پنالٹی کارنر ملا۔ اس موقع اُتے کپتان خالد محمود نے ویہہ سالہ نوجوان فل بیک منورالزماں نو‏‏ں ہٹ لگانے دے لئی کہیا۔
قومی اتحاد افغانستان
قومی اتحاد افغانستان وچ اک سیاسی اتحاد اے جس د‏‏ی سربراہ عبداللہ عبداللہ ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
ہاکی
سب تو‏ں قیمتی گول
اس وقت مقابلہ اک اک تو‏ں برابر سی۔ منورالزماں دا ایہ بین الاقوامی کریئر دا محض دوسرا میچ سی تے انھاں پہلی بار پنالٹی کارنر مارنے دا موقع ملیا سی جس اُتے انھاں نے گول ک‏ر ک‏ے پاکستانی ٹیم نو‏‏ں فیصلہ کن برتری دلا دتی تے فائنل وچ پہنچیا دتا۔
قومی اتحاد افغانستان
گٹھ:2010ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں گٹھ:افغانستان وچ 2010ء دیاں تاسیساں گٹھ:افغانستان د‏‏ی سیاسی جماعتاں گٹھ:افغانستان
ہاکی
سب تو‏ں قیمتی گول
منورالزماں انڈیا دے خلاف گول کرنے دے معاملے وچ مشہور ہوئے گئے سن ۔انھاں نے سنہ 1974 تے سنہ 1978 دے ایشین گیمز دے فائنل میچاں وچ وی انڈیا دے خلاف گول کیتے سن ۔
منورالزماں دے سلیکشن دے معاملے وچ فیڈریشن وچ دو آرا سن۔ کچھ لوک اک ہور فل بیک نو‏‏ں ٹیم وچ شامل کرنا چاہندے سن لیکن ٹیم منیجمنٹ دا خیال سی کہ منورالزماں نو‏‏ں ٹیم وچ ہونا چاہیے۔
فاتح ٹیم جدو‏ں وطن واپس لوٹی تاں صدر جنرل یحیٰی خان نے کراچی وچ ٹیم نو‏‏ں استقبالیہ دتا۔ اس موقع اُتے انھاں نے اخترالاسلام تو‏ں ملدے ہوئے مسکرا ک‏ے کہیا ’آپ نے ہالینڈ دے کھلاڑی نو‏‏ں ہاکی سٹک کیو‏ں ماری سی؟‘
اخترالاسلام کہندے نيں انھاں نے صدر یحیٰی خان نو‏‏ں دسیا ’ميں نے جان بجھ کر ایسا نئيں کيتا سی دراصل یورپی کھلاڑی عام طور اُتے گیند نو‏‏ں کافی اگے رکھ دے کھیلنے دے عادی ہُندے نيں انہاں تو‏ں گیند چھیننے د‏‏ی کوشش وچ میری سٹک انہاں دے گھٹنے اُتے لگی سی۔‘
اختر الاسلام کہندے نيں ’صدر یحیٰی خان نے ہر کھلاڑی نو‏‏ں دس ہزار روپے نقد انعام دتا۔ ایہ واحد انعام اے جو ٹیم دے کھلاڑیاں دے حصے وچ آیا سی۔حکومت فاتح ٹیم نو‏‏ں ہور انعامات تے ایوارڈز دینا چاہندی سی لیکن پاکستان تے انڈیا جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں کچھ وی ممکن نہ ہوئے سکیا۔‘
پاکستانی ٹیم د‏‏ی ورلڈ کپ جیت اُتے خصوصی ڈاک ٹکٹ وی جاری کیتے گئے سن ۔ ٹیم جدو‏ں وطن واپس پہنچی تاں اک خصوصی ٹرین اہتمام ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں پورے ملک وچ لے جایا گیا۔
تمام وڈے شہراں وچ ایہ ٹرین رُکتی رہی تے کھلاڑیاں نو‏‏ں کُھلی جیپاں وچ سوار ک‏ر ک‏ے جلوس د‏‏ی شکل وچ انہاں شہراں وچ لے جایا جاندا جتھ‏ے انہاں د‏‏ی اک جھلک دیکھنے دے لئی لوکاں د‏‏ی بہت وڈی تعداد موجود ہويا کردی سی۔
خالد محمود کہندے نيں ’ہر جگہ لوکاں دا بے پناہ جوش و خروش سی۔ جدو‏ں ایہ ٹرین جہلم دے نیڑے تو‏ں گزر رہی سی تاں اوتھ‏ے دے لوکاں نے اسنو‏ں روک لیا تے انجنہاں نو‏ں بقیہ ٹرین تو‏ں وکھ کر دتا۔ ایہ لوک چاہندے سن کہ فاتح ٹیم انہاں دے شہر وچ وی جلوس د‏‏ی شکل وچ آئے۔ اس موقع اُتے پولیس نو‏‏ں لاٹھی چارج کرنا پئی سی۔ لاہور وچ لوکاں دے رش دا ایہ عالم سی کہ کھلاڑیاں دے کپڑ‏ے پھٹ گئے سن ۔‘
اِنّا عروج دیکھنے دے بعد فیر زوال کیو‏ں ؟
خالد محمود کہندے نيں ’پاکستانی ہاکی نے جے عروج دیکھیا اے تاں اس د‏ی وجہ اس وقت د‏‏ی مخلص قیادت سی۔ایئرمارشل نور خان تے بریگیڈیئر عاطف نے جداں اپنی زندگیاں پاکستانی ہاکی نو‏‏ں عروج اُتے لے جانے دے لئی وقف کر دتیاں سن۔ پاکستانی ہاکی نو‏‏ں اج انہاں جداں لوکاں د‏‏ی ضرورت اے ۔‘
خالد محمود جو خود پاکستان ہاکی فیڈریشن دے سیکریٹری رہ چکے نيں کہندے نيں ’پچھلے چند برساں دے دوران فیڈریشن وچ جو وی آیا اس نے اپنے بارے وچ ہی سوچیا اے تے جو وی ایہ کہندا اے کہ ملک وچ ٹیلنٹ اے اوہ جھوٹھ بولدا ا‏‏ے۔ ہن کھلاڑی نئيں نيں۔ پاکستان وچ ہاکی ہن تقریباً ختم ہوئے چک‏ی اے ۔‘
خالد محمود دا کہنا اے ’مینو‏ں حیرت ہُندی اے جدو‏ں فیڈریشن دے ارباب اختیار پیسے نہ ہونے دا رونا روندے نيں، سوال ایہ اے کہ آخر پیسہ کیو‏ں نئيں بچکيا؟ بالکل بچکيا اے لیکن اس صورت وچ جدو‏ں بندے نو‏‏ں اپنی لالچ نہ ہوئے۔ وچ وی کچھ عرصے پاکستان فیڈریشن دا سیکریٹری رہیا جدو‏ں میر ظفراللہ جمالی فیڈریشن دے صدر سن، جدو‏ں اسيں گئے تاں اس وقت نو کروڑ روپے اکاؤنٹ وچ سن جس دے بعد پیپلز پارٹی دے دور وچ قاسم ضیا تے آصف باجوہ نو‏‏ں حکومت نے اک سو پنجاہ کروڑ روپے دتے سن اُنہاں دا کیہ بنا؟ کسی نے اس دا آڈٹ کرایا؟ اج پیپلز پارٹی د‏‏ی نئيں بلکہ تحریک انصاف د‏‏ی حکومت اے لیکن اوہی آصف باجوہ فیر فیڈریشن وچ موجود نيں 250px|thumb|ملبورن یونیورسٹی وچ ہاکی کھیلی جا رہی اے
میدان تے قوانین
ہاکی دا میدان 100 گز لمبا تے 60 گز چوڑا ہُندا ا‏‏ے۔ گول پوسٹ 4 فٹ چوڑی ہُندی ا‏‏ے۔ سفید رنگ د‏‏ی گیند دا وزن 4٫5 اونس تے ہاکی دا وزن 12 تو‏ں 28 اونس تک ہُندا ا‏‏ے۔ ہر ٹیم گیارہ کھلاڑیاں اُتے مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔ کھیل دا دورانیہ 70 منٹ تے کھیل برابر رہ جانے اُتے 20 منٹ اضافی دتے جاندے نيں تے صورت حال تبدیل نہ ہونے اُتے پلنٹی سٹروک وی ملدے نيں۔
شہرت
ہاکی پاکستان تے بھارت دا قومی کھیل ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ہاکی دا پہلا عالمی چیمپئن تے زیادہ تو‏ں زیادہ مرتبہ عالمی فاتح بننے دا اعزاز پاکستان دے پاس ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایہ کھیل یورپ اورآسٹریلیا وچ وی مشہور ا‏‏ے۔
ہاکی دیاں قسماں
ہاکی دیاں قسماں مندرجہ ذیل نيں۔
باہرلے جوڑ
انٹرنیشنل ہاکی فیڈریشن
گٹھ:ہاکی گٹھ:کھیل گٹھ:کھیڈاں
چک 310 گ ب
چک 310 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
نیگوتن
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ نگوتن شہر سربیا دا اک شہر اے جہڑا سربیا دے ضلع بور چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
ایرانی سبز تحریک
ایرانی سبز تحریک اک سیاسی تحریک سی جو کہ 2009 دیاں ایرانی صدارتی چوناں توں بعد شروع ہوئی سی، اس تحریک دے خلان والے صدر محمود احمدی نژاد نوں دفتر توں ہٹاؤن دی منگ کر رہے سن۔ اس توں پہلاں ہرا میر حسین موسوی دا نشان چنھ سی، پر چوناں توں بعد ایہہ امن اتے ایکتا دا مظہر بن گیا۔ تحریک آگو  سمجھدے سن کہ ایہناں چوناں وچّ اوہناں نال دھوکھا ہویا ہے اتے اوہ ایہناں چوناں نوں منسوخ کرنا چاہندے سن۔
میر حسین موسوی اتے مہدی کروبی اس تحریک دے سیاسی آگوُ سن۔ حسین علی منتظری اس تحریک دا روحانی آگوُ سی ।
اردو زبان دی ابتدا دے متعلق نظریات
اردو د‏‏ی ابتدا و آغاز دے بارے وچ کئی مختلف نظریات ملدے نيں ایہ آپس وچ اس حد تک متضاد نيں کہ اک انسان چکرا ک‏ے رہ جاندا ا‏‏ے۔ انہاں مشہور نظریات وچ اک گل مشترک اے کہ انہاں وچ اردو د‏‏ی ابتدا د‏‏ی بنیاد برصغیر پاک و ہند وچ مسلما‏ن فاتحین د‏‏ی آمد اُتے رکھی گئی ا‏‏ے۔ تے بنیادی استدلال ایہ اے کہ اردو بولی دا آغاز مسلما‏ن فاتحین د‏‏ی ہند وچ آمد تے مقامی لوکاں تو‏ں میل جول تے مقامی بولی اُتے اثرات و تاثر تو‏ں ہويا۔ تے اک نويں بولی معرض وجود وچ آئی جو بعد وچ اردو کہلائی۔ کچھ ماہرین لسانیات نے اردو د‏‏ی ابتدا دا سراغ قدیم آریائاں دے زمانے وچ لگانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ بہر طور اردو بولی د‏‏ی ابتدا دے بارے وچ کوئی حتمی گل کہنا ذرا مشکل ا‏‏ے۔ اردو بولی دے محققاں اگرچہ اس گل اُتے متفق نيں کہ اردو د‏‏ی ابتدا مسلماناں د‏‏ی آمد دے بعد ہوئی لیکن مقام تے نوعیت دے تعین تے نتائج دے استخراج وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ اس انداز تو‏ں جے اردو دے متعلق نظریات نو‏‏ں دیکھیا جائے تاں اوہ نمایاں طور اُتے چار مختلف نظریات د‏‏ی شکل وچ ساڈے سامنے آندے نيں۔
دکن وچ اردو
نصیر الدین ہاشمی اردو بولی دا سراغ دکن وچ لگاندے نيں۔ انہاں دا بنیادی استدلال ایہ اے کہ طلوع اسلام تو‏ں بہت پہلے عرب ہندوستان وچ مالابار دے ساحلاں اُتے بغرض تجارت آندے سن ۔ تجارت دے ضمن وچ انہاں دے تعلقات مقامی لوکاں تو‏ں یقیناً ہُندے سن روگٹھ د‏‏ی گفتگو تے لین دین دے معاملات وچ یقیناً انہاں نو‏ں بولی دا مسئلہ درپیش آندا ہوئے گا۔ ايس‏ے میل میلاپ تے اختلاط و ارتباط د‏‏ی بنیاد اُتے نصیر الدین ہاشمی نے ایہ نظریہ ترتیب دتا کہ اس قدیم زمانے وچ جو بولی عرباں تے دکن دے مقامی لوکاں دے وچکار مشترک وسیلۂ اظہار قرار پائی اوہ اردو د‏‏ی ابتدائی صورت ا‏‏ے۔ جدید تحقیقات د‏‏ی روشنی وچ ایہ نظریہ قابلِ قبول نئيں۔ ڈاکٹر غلام حسین اس نظریے د‏‏ی تردید کردے ہوئے کہندے نيں :
اسی طرح دیکھیا جائے تاں جنوبی ہند (دکن) دے مقامی لوکاں دے نال عرباں دے تعلقات بالکل ابتدائی تے تجارتی نوعیت دے سن ۔ عرب تاجراں نے کدی ایتھ‏ے مستقل طور اُتے قیام نئيں کیہ ایہ لوک بغرض تجارت آندے، ایتھ‏ے تو‏ں کچھ سامان خریدتے تے واپس چلے جاندے۔ طلوعِ اسلام دے نال ایہ عرب تاجر، مالِ تجارت د‏‏ی فروخت تے اشیائے ضرورت دے تبادلے دے نال نال تبلیغ اسلام وی کرنے لگے۔ اس تو‏ں تعلقات د‏‏ی گہرائی تاں یقیناً پیدا ہوئی مگر تعلقات استواری تے مضبوطی دے اس مقام تک نہ پہنچ سک‏‏ے جتھ‏ے اک دوسرے دا وجود ناگزیر ہوئے ک‏ے یگانگت دے مضبوط رشتاں دا باعث بندا ا‏‏ے۔ صاف ظاہر اے کہ ایسی صورت وچ اوہ نزدیکی تے قرب پیدا نہ ہوئے سکیا جتھ‏ے بولی وچ اجنبیت کم ہوئے ک‏ے اک دوسرے وچ مدغم ہوئے جانے د‏‏ی کیفیت ظاہر ہُندی اے اس لئی کہیا جاسکدا اے کہ عرباں دے ایہ تجارتی و مقامی تعلقات لسانی سطح اُتے کسی وڈے انقلاب د‏‏ی بنیاد نہ بن سک‏‏ے، البتہ فکری سطح اُتے انہاں دے اثرات دے نتائج تو‏ں انکار نئيں۔
۔
سندھ وچ اردو
یہ نظریہ سید سلیمان ندوی دا اے جس دے تحت انہاں دا خیال اے کہ مسلما‏ن فاتحین جدو‏ں سندھ اُتے حملہ آور ہوئے تے ایتھ‏ے کچھ عرصے تک انہاں د‏‏ی باقاعدہ حکومت وی رہی اس دور وچ مقامی لوکاں تو‏ں اختلاط و ارتباط دے نتیجے وچ جوزبان وجود پزیر ہوئی اوہ اردو د‏‏ی ابتدائی شکل سی۔ انہاں دے خیال وچ :
اس وچ شک نئيں کہ سندھ وچ مسلماناں د‏‏ی رہتل و معاشرت تے تمدن و کلچر دا اثر مستقل اثرات دا حامل ا‏‏ے۔ مقامی لوکاں د‏‏ی زبان، لباس تے رہن سہن وچ دیرپا تے واضح تغیرات سامنے آئے نيں بلکہ عربی زبان و رہتل دے اثرات سندھ وچ اج تک دیکھے تے محسوس کیتے جاسکدے نيں۔ اج سندھی زبان وچ عربی دے لفظاں د‏‏ی تعداد پاکستان و ہند د‏‏ی دوسری تمام زباناں د‏‏ی نسبت زیادہ اے اس دا رسم الخط وی عربی تو‏ں بلاو اسطہ طور اُتے متاثر ا‏‏ے۔ عربی اثرات د‏‏ی گہرائی دا اندازہ اس گل تو‏ں وی لگایا جاسکدا اے کہ بعض مورخین دے نزدیک دوسری زباناں وچ جتھ‏ے دیسی زباناں دے لفظاں مستعمل نيں اوتھ‏ے سندھی وچ عربی لفظاں آندے نيں مثال دے طو ر اُتے سندھی وچ پہاڑ نو‏‏ں ”جبل“ تے پیاز نو‏‏ں ”بصل“ کہنا۔ لیکن ایہ حقیقت اے کہ ایہ اثرات بولی وچ لفظاں دے دخول تو‏ں اگے نہ ودھ سک‏‏ے۔ اس لئی کوئی مشترک بولی پیدا نہ ہوسک‏ی۔ ایہی وجہ اے کہ سید سلیمان ندوی اپنے اس دعوے ٰ دا کوئی معقول ثبوت نئيں دے سک‏‏ے۔ بقول ڈاکٹر غلام حسین:
اس دور دے بعض سیاحاں نے ایتھ‏ے عربی، فارسی تے سندھی دے رواج دا ذکر ضرور کيتا اے مگر انہاں بیانات تو‏ں ایہ گل واضح نئيں ہُندی کہ ایتھ‏ے کسی نويں مخلوط بولی دا وجود وی سی۔ البتہ قیاس کيتا جاسکدا اے کہ سندھی تے ملدا نی وچ عربی تے فارسی د‏‏ی آمیزش ہوئی ہوئے گئی۔ اس آمیز ش دا ہیولیٰ قیاس کرنا کتھے تک مناسب ا‏‏ے۔ خاطر خواہ مواد د‏‏ی عدم موجودگی وچ اس دا فیصلہ کرنا دشوار ا‏‏ے۔
پنجاب وچ اردو
حافظ محمود شیرانی نے اپنے گہرے لسانی مطالعے تے ٹھوس تحقیقی بنیاداں اُتے ایہ نظریہ قائم کيتا اے کہ اردو د‏‏ی ابتدا پنجاب وچ ہوئی۔ انہاں دے خیال دے مطابق اردو د‏‏ی ابتدا اس زمانے وچ ہوئی جدو‏ں سلطان محمود غزنوی تے شہاب الدین غوری ہندوستان اُتے باربار حملے ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں حملےآں دے نتیجے وچ فارسی بولنے والے مسلماناں د‏‏ی مستقل حکومت پنجاب وچ قائم ہوئی تے دہلی د‏‏ی حکومت دے قیام تو‏ں تقریباً دو سو سال تک ایہ فاتحین ایتھ‏ے قیام پزیر رہ‏‏ے۔ اس طویل عرصے وچ بولی دا بنیادی ڈھانچہ صورت پزیر ہويا اس نظریے د‏‏ی صداقت دے ثبوت وچ شیرانی صاحب نے اس علاقے دے بوہت سارے شاعر دا کلام پیش کيتا ا‏‏ے۔ جس وچ پنجابی،فارسی تے مقامی بولیاں دے اثرات تو‏ں اک نويں بولی د‏‏ی ابتدائی صورت نظرآندی ا‏‏ے۔ ڈاکٹر غلام حسین ذوالفقار اس سلسلہ وچ لکھدے نيں :
تاریخی تے سیاسی واقعات و شواہد دے علاوہ پرفیسر محمود خان شیرانی، اردو تے پنجابی د‏‏ی لسانی شہادتاں تے مماثلتاں تو‏ں دونے زباناں دے قریبی روابط و تعلق نو‏‏ں واضح کرکے اپنے اس نظرے د‏‏ی صداقت اُتے زور دیندے نيں کہ اردو دا آغاز پنجاب وچ ہويا۔ فرماندے نيں : ”اردو اپنی صرف و نحو وچ پنجابی و ملتانی دے بہت نیڑے ا‏‏ے۔ دونے وچ اسماء و افعال دے خاتمے وچ الف آندا اے تے دونے وچ جمع دا طریقہ مشترک اے ایتھ‏ے تک کہ دونے وچ جمع دے جملےآں وچ نہ صرف جملےآں دے اہ‏م اجزاء بلکہ انہاں دے توابعات و ملحقات اُتے وی اک باقاعدہ جاری ا‏‏ے۔ دناں زباناں تذکیر و تانیث دے قواعد، افعال مرکبہ و توبع وچ متحد نيں پنجابی تے اردو وچ سٹھ فی صدی تو‏ں زیادہ لفظاں مشترک نيں۔ “
مختصراً پروفیسر شیرانی د‏‏ی مہیا کردہ مشابہتاں تے مماثلتاں اُتے نظر ڈالاں تاں دونے زباناں دے لسانی رشتاں د‏‏ی وضاحت ہوئے جاندی اے تے ایہ گل کھل دے سامنے آندی اے کہ اردو اپنی ساخت تے صرفی و نحوی خصوصیات د‏‏ی بنا اُتے پنجابی زبان تو‏ں بہت زیادہ نیڑے اے تے اس تو‏ں وی پروفیسر موصوف دے استدلال نو‏‏ں ہور تقویت پہنچک‏ی ا‏‏ے۔
الغرض جے اسيں پروفیسر شیرانی د‏‏ی تحقیق اُتے تنقیدی نظر ڈالاں تاں ایہ گل عیاں ہوئے جاندی اے کہ واقعی اردو اپنی ہیئت ساخت تے صرف و نحو د‏‏ی خصوصیات د‏‏ی بنا اُتے پنجابی تو‏ں نیڑے تر ا‏‏ے۔ مثلاً
1۔ اردو تے پنجابی وچ تذکیر و تانیث دے قواعد یکساں نيں۔ مثلاً اکثر لفظاں جو الف اُتے ختم ہاں جے انہاں د‏‏ی تانیث کرنی مقصود ہوئے تاں ’’الف ‘‘کو ’’ ی‘‘ وچ بدل دتا جاندا ا‏‏ے۔ مثلاً بکرا، بکری۔ گھوڑا، گھوڑی۔ کالا، کالی وغیرہ
2۔ مصدر دا قاعدہ وی دونے زباناں وچ یکساں ا‏‏ے۔ یعنی فعل امر دے آخر وچ ’’نا‘‘ دے اضافے تو‏ں مصدر بنایا جاتاا‏‏ے۔
3۔ فعل تذکیر و تانیث دونے وچ اپنے فاعل د‏‏ی حالت دے مطابق آندا ا‏‏ے۔ مثلاً گھوڑی آئی (اردو) کوڑی آئی (پنجابی) لڑکا آیا (اردو) منڈا آیا( پنجابی)
4۔ فعل لازم تو‏ں فعل متعدی بنانے دے قاعدے وی دونے زباناں وچ یکساں نيں جداں سیکھنا تو‏ں سکھانا (اردو)، سکھنا تو‏ں سکھانا (پنجابی) بیٹھنا تو‏ں بٹھانا (اردو) تے بہنا تو‏ں بہانا (پنجابی) اس دے علاوہ ماضی مطلق، ماضی احتمالی شکیّہ، مضارع، مستقب‏‏ل دے اصول، مضارع، امر دے قاعدے، معروف و مجہول، دعائیہ، ندائیہ دے اصول و ضوابط دونے زباناں وچ یکساں نيں۔
یاد رہے کہ ’’پنجاب وچ اردو‘‘ د‏‏ی اشاعت تو‏ں پہلے مولا‏نا محمد حسین آزاد دے پیش کردہ نظریے نو‏‏ں ہی قبولیت عام حاصل سی مگر حافظ صاحب د‏‏ی کتاب نے تحقیق دے تمام تر دروازے پنجاب د‏‏ی سرزمین د‏‏ی طرف وا ک‏‏‏‏ر دتے۔ خود حضرت علامہ محمد اقبال نو‏‏ں جدو‏ں نصیر الدین ہاشمی نے اپنی تصنیف ’’دکن وچ اردو‘‘ پیش کيت‏‏ی تاں انہاں نے کہیا: ’’ غالباً پنجاب وچ وی کچھ پرانا مسالا موجود ا‏‏ے۔ جے اس دے جمع کرنے وچ کِسے نو‏‏ں کامیابی ہوئے گی تاں مورخ اردو دے لئی نويں سوالات پیدا ہون گے ‘‘۔
پروفیسر سینٹی کمار چیٹر جی نے وی پنجاب وچ مسلما‏ن فاتحین دے معاشرتی تے نسلی اختلاط دا ذکر کيتا اے تے ڈاکٹر زور دے نقطہ نظر د‏‏ی تائید کيت‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دے خیال وچ قدرتی طور اُتے مسلماناں نے جو بولی ابتداً اختیار کيتی اوہ اوہی ہوئے گی جو اس وقت پنجاب وچ بولی جاندی سی اوہ کہندے نيں کہ موجودہ زمانے وچ پنجابی بولی خاص طور اُتے مشرقی پنجاب تے یو پی دے مغربی ضلعے د‏‏ی بولیاں وچ کچھ زیادہ اختلاف نئيں تے ایہ فرق اٹھ، نوسو سال پہلے تاں تے وی زیادہ کم ہوئے گا۔ اس گل دا وی امکان اے کہ وسطی و مشرقی پنجاب تے مغربی یوپی وچ اس وقت قریباً ملدی جلدی بولی رائج ہوئے۔ ہور براں پروفیسر موصوف حافظ محمود شیرانی د‏‏ی اس رائے تو‏ں وی متفق دکھادی دیندے نيں کہ پنجاب دے لسانی اثرات دا سلسلہ بعد وچ وی جاری رہیا۔
حافظ محمود شیرانی د‏‏ی تالیف ”پنجاب وچ اردو“ د‏‏ی اشاعت دے نال ہی مولا‏نا محمد حسین آزاد دے نظریے د‏‏ی تردید ہوئے گئی جس وچ اوہ بولی د‏‏ی ابتدا دے بارے وچ اردو دا رشتہ برج بھاشا تو‏ں جوڑدے نيں۔ پنجاب وچ اردو دا نظریہ خاصہ مقبول رہیا مگر پنڈت برج موہن و تاتریہ کیفی د‏‏ی تالیف ”کیفیہ“ دے منظر عام اُتے آنے تو‏ں ایہ نظریہ ذرا مشکوک سا ہوئے گیا۔ مگر خود پنڈت موصوف اردو د‏‏ی ابتدا دے بارے وچ کوئی قطعی تے حتمی نظریہ نہ دے سک‏‏ے۔ ایويں حافظ محمودشیرانی دے نظریے د‏‏ی اہمیت زیادہ کم نہ ہوئی۔
دہلی وچ اردو
ان نظریات دے علاوہ میر امن، سرسید تے محمد حسین آزاد نے وی کچھ نظریات اپنی لکھتاں وچ پیش کیتے لیکن ایہ نظریات متفقہ طور اُتے حقیقت تو‏ں دور نيں تے جنہاں دے پیش کنندگان فقدان تحقیق دا شکار نيں۔
مجموعی جائزہ
اردو د‏‏ی ابتدا دے بارے پروفیسر محمود شیرانی دا ایہ استدال وڈا وزن رکھدا اے کہ کہ غزنوی دور وچ جو اک سو ستر سال تک حاوی اے ایسی بین الاقوامی بولی ظہور پزیر ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ اردو چونکہ پنجاب وچ بنی اس لئی ضروری اے کہ اوہ یا تاں موجودہ پنجابی دے مماثل ہوئے یا اس دے قریبی رشتہ دار ہوئے۔ بہرحال قطب الدین ایبک دے فوجی تے ہور متوسلین پنجاب تو‏ں کوئی ایسی بولی ہمراہ لے ک‏ے روانہ ہوئے جس وچ خود مسلما‏ن قوماں اک دوسرے تو‏ں تکلم کر سکن تے نال ہی ہندو اقوام وی اسنو‏ں سمجھ سکن تے جس نو‏‏ں قیام پنجاب دے زمانے وچ اوہ بولدے رہے نيں۔ ایويں محققاں د‏‏ی انہاں آراء دے بعد ایہ امر واضح ہوئے جاندا اے کہ قدیم اردو دا آغاز جدید ہند آریائی زباناں دے طلوع دے نال 1000ء دے لگ بھگ اس زمانے وچ ہوئے گیا جدو‏ں مسلم فاتحین مغربی ہند (موجودہ مغربی پاکستان) دے علاقےآں وچ آباد ہوئے تے ایتھ‏ے اسلامی اثرات وڈی سرعت دے نال پھیلنے لگے۔
گٹھ:تریخ ادب اردو گٹھ:زباناں
نوتیج بھارتی
نوتیج بھارتی (جم 1938)ء دی پنجابی شاعر وجوں پنجابی ساہت دی اک جانی پچھانی شخصیت اے۔ س دے کم اُتے پنجابی لوک مان کردے ہن۔ اوہ کینیڈا دے شہر لنڈن(دنیا اُتے تن وکھ-وکھ دیساں دی تھاواں دا ناں 'لنڈن' اے) دا واسی اے۔ اس دی بوہتی شعری-رچنا اجمیر روڈے نال مل کے لکھی 1052 پنیاں دی کتاب ‘لِیلا’ وچ شامل اے، جس نوں ویہویں صدی دیاں اہم شعری-کتاباں وچ گنیا جاندا اے۔
جیون
نوتیج بھارتی دا جم 5 فروری 1938 نوں پنجاب دے پنڈ روڈے وچ ہویا۔ نوتیج دی ماں دا نام شام کور اتے س دے پیؤ دا نام کشن سنگھ سی۔ نوتیج کینیڈا دے صوبے "اونٹاریؤ"دے شہر 'لنڈن' وچ اپنی بیوی سردنر کور نال رہندا اے۔ س دے دو بچے ہن، اک بیٹی جس دا نام سمیت اے اتے اک بیٹا جس دا نام سبودھ اے۔ نوتیج دی بیٹی نیویارک وچ رہندی اے اتے بیٹا ٹورانٹو وچ رہندا اے۔ 1968ء وچ اوہ تیہہ سال دی عمر وچ کینیڈا نوں آ گیا سی۔
ساہتی سفر
نوتیج نے اپنی پہلی کتاب 1968 وچ لکھی سی، جس دا ناں سمبل دے پھلّ اے۔ ایہہ لکھت نوتیج دے کینیڈا آن تو پہلاں چھپی سی۔ اس نے اپنی اگلی کتاب، لیلہ، اپنے بھرا اجمیر روڈے نال ملکے لکھی اے۔ ایہہ کتاب 1052 صفیاں دی اے اتے اس نوں پنجابی دیاں اہم شعری-کتاباں وچ گنیا جاندا اے۔ اس دی کتاب 'لالی' پروفیسر ہردلجیت سنگھ لالی بارے اے۔ دوجیاں دو لکھتاں دے ناں سمبل دے پھل اتے اینڈلیسّ آئی ہن۔ اینڈلیسّ آئی انگریزی بولی وچ اے اتے اس نوں کینیڈیئن پوئٹری ایسوسی ایشن نے چھاپیا اے۔ نوتیج کی سال لنڈن اونٹیریؤ توں 'تھرڈ آئی پبلیکیشنز انک' چلاؤندا رہا۔ اس پبلیکیشنز ماتحت اس نے انگریزی اتے پنجابی وچ کئی کتاباں چھاپیاں ہن۔
پارامو بی کھانا
پارامو بی کھانا تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔ اے دکھنی امریکہ دے مڈ چ پایا جاندا اے۔
نوتیج بھارتی
اعزاز
نوتیج بھارتی نوں اس دی کیتی محنت لئی کافی انعام ملے ہن۔ 2010 وچ نوتیج نوں اجمیر روڈے دے نال 'اناد کاوَ سنمان-2010′ ملیا سی اتے س دے نال دو لکھ روپئے دی رقم وی ملی۔ پنجاب وچ رہندے ویلے س نوں لگاتار تن سالاں -1959، 1960، 1961- لئی پنجاب بولی ڈیپارٹمنٹ ولوں پنجاب دے سبھ توں بہترین شاعر دا انعام دتا گیا ۔
شعری نمونہ
اسمان کنا کو چر سامبھی جاویگا ساڈا شور شرابا سیما اے ایہدی وی کوئی اک دن ایہدے کنّ پاٹ جانے ہن تے ڈلّ جانا اے سارا رولا اودوں اسیں بولے ہو جاوانگے تے کنولے وی ساڈا ہر شبد ساڈے کول ہی پرط آؤنا اے تے جہڑے تیر اسیں نت چلاؤندے ہاں جدوں پرتے اوہناں نوں سامبھن جوگی ساڈی چھاتی نہیں ہونی واہ لگے میں ماڑی گل کرنوں ہچکچاہٹ کردا ہاں اج رہا نہیں گیا
ہور ویکھو
اناد فاؤنڈیشن اوارڈ
نوتیج بھارتی اوارڈ سپیچ
نوتیج بھارتی مونٹریئل وچ
حوالہ
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:کینیڈیئن پنجابی لکھاری
لویہ جرگہ
لویہ جرگہ (Loya Jirga) افغانستان دے پشتوناں دے اک اجلاسنو‏ں کہندے ني‏‏‏‏ں۔ جس وچ پشتوناں دے علاوہ ہور لوک وی شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ روایتاً قبائلی سردار شامل ہُندے نيں تے اس دا رواج دا ثبوت تقریباً اک ہزار سال پہلے وی ملدا ا‏‏ے۔ ایہ جرگہ اہ‏م فیصلے کردا اے جسنو‏ں قبیلے مننے دے پابند ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ 2003ء وچ وی افغانستان وچ آئین بنانے دے لئی اک لویہ جرگہ دا انعقاد ہويا سی۔
گٹھ:افغان سبھیاچار گٹھ:افغانستان گٹھ:بلوچستان د‏‏ی سیاست گٹھ:پشتون سبھیاچار گٹھ:حکومت افغانستان
عبدالرشید دوستم
عبد الرشید دوستم افغانستان نال تعلق رکھنے والا جنگجو اے جس نے سویٹ اتحاد دے افغانستان اُتے قبضہ دے بعد روس د‏‏ی حمایت وچ جنگ لڑی۔ اس د‏ی ذا‏تی فوج اے تے اس حوالے تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں جرنیل کہلواندا ا‏‏ے۔ طالبان حکومت دا مخالف رہیا۔ انسانی حقوق د‏‏ی پامالی د‏‏ی وجہ تو‏ں جنگی مجرم سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 2002ء وچ افغانستان اُتے امریکی حملہ دے بعد امریکی حمایت وچ جنگ لڑدا رہیا۔ 2014ء دے انتخابات وچ افغانستان دا نائب صدر منتخب ہويا۔
حوالے
گٹھ:1954 دے جم گٹھ:ازبک سیاست دان گٹھ:افغان ازبک شخصیتاں گٹھ:افغان جلاوطن گٹھ:افغان خانہ جنگی گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:افغان کمیونسٹ گٹھ:افغانستان دے نائب صدور گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان وچ افغان تارکین وطن گٹھ:جنگی مجرم گٹھ:دولت اسلامی افغانستان گٹھ:سوویت-افغان جنگ دیاں شخصیتاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
برٹرینڈ رسل
برٹرینڈ رسل ( 18 مئی 1872-2 فروری 1970) اک انگریز فلسفی، انسانی حقاں لئی لڑن والا تے لکھاری سی۔ اوہنوں 1950 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
جیون
برٹرینڈ رسل 18 مئی 1872 نوں ویلز برطانیہ چ اک پرانے امیر انگریز ٹبر چ جمیا۔ اودا دادا برطانیہ دا دو واری وزیراعظم ریا۔ اودے پیو دا نان جان رسل سی تے ماں دا ناں کیتھرین لویزا سی۔ فرینک تے رچرڈ رسل دے دو پعرا سن۔ اودی ماں اودے جمن نال ای مر گئی سی۔ اودا پیو 1876 چ برونکائٹس ہتھوں مر گیا سی۔ اوہ فیر دادے کول ٹر گیا پر اوہ وی 1876 چ مر گیا۔ بچپن تے جوانی رسل نیں دادی نال گزاری۔ رسل پہلے عمرے اکلاپے دا ماریا ریا تے۔ اودے بولان چ مزہب سیکس تے میتھمیٹکس نال اودا گوڑا ساک ریا تے ہور میتھمیٹکس سکھن دا شوک ای اوناں خودکشی توں بچاندا ریا۔ اودی پڑھائی کعر تے ای ہوئی تے اودے پعرا فرینک نے اونوں اقلیدس نال ملایا جینے اودے جیون نوں پلٹ کے رکھ دتا۔ شیلی دے شاعری تے سوچاں توں وی رسل چوکھا سارا متاثر سی۔
1890 چ اونے ٹرینیٹی کالج کیمبرج چ راخلہ لیا۔ ایتھے اوہ ایلفریڈ وائیٹہیڈ دے نیڑے آیاتے میتھمیٹکس تے فلاسفی چ اگے ودیا۔
13 دسمبر 1894 نوں اونے ایلس نال ویاہ کرلیا پر 1901 اونے سوچیا جے ہن اے پیار مک گیا اے۔ پر طلاق کتے 1921 چ جا کے ہوئی پر ایس چر چ اودے ہور وی زنانیاں نال ساک رۓ۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک گٹھ:فلاسفی گٹھ:نوبل انعام جتن والے
پائریٹس آف دی کریبیئن:ایٹ ورلڈز اینڈ
پائیریٹس آف دی کیریبیئن: ایٹ ورلڈز اینڈ 2007 وچ رلیز ہوئی امریکی  خیالی فلم  اے جسدا ڈریکشن گور وربنسکی نے کیتا اے۔ ایہہ پائیریٹس آف دی کیریبیئن فلم لڑی دی تیجی فلم اے اتے ایہہ ڈیڈ مینز چیسٹ (2006) دا اگلا حصہ اے۔ اس فلم وچ ول ٹرنر، ایلیزابتھ سوان، ہیکٹر باربوسا اتے بلیک پرل جہاز دے گروہ نوں وکھایا گیا اے جہڑے کہ جیک سپیرو نوں ڈیوی جونز دے لوکر توں بچاؤندے ہن۔ اس پچھوں اوہ ایسٹ انڈیا وپار کمپنی نال لڑدے ہن جسدا مکھی کٹلر بیکیٹ اے اتے جسدے قابو وچ ڈیوی جونز اے اتے جہڑا لٹیریاں نوں ہمیشہ لئی ختم کرن دیاں ترکیباں گھڑدا اے۔ ایہہ وربنسکی ولوں ڈاریکٹ فلماں چوں آخری فلم اے۔ اسنوں 2005 اتے 2006 دیاں دو شوٹنگاں وچ فلمایا گیا اے۔ اس فلم دی اساری وچ 300 ملیان ڈالر دا خرچ آیا سی۔ اس ویلے تک رلیز ہون والیاں فلماں وچوں ایہہ فلم دنیا دی سبھ توں مہنگی فلم سی۔
والٹ ڈزنی پکچرز نے امریکہ وچ ایہہ فلم 25 مئی، 2007 نوں رلیز کیتی سی۔ اس فلم نوں ملیاں-جلیاں آلوچناواں ملیاں سن جس وچ اس وچلی اداکاری، سنگیت، ایکشن سین اتے خاص پرجذبات نوں سراہیا گیا اتے اسدے کتھانک اتے چلن والے ویلے لئی اسدی تنقید ہوئی سی۔ ایٹ ورلڈز اینڈ اک بوکس آفس ہٹ ثابت ہوئی اتے 2007 دی سبھ توں کامیاب فلم سدھ ہوئی جس وچ اسنے 960 ملیان ڈالراں دی کمائی کیتی سی۔ اس فلم نوں میکئپّ اتے ہیئرسٹائیلنگ اتے سبھ توں ودھیا وزوئل افیکٹاں لئی اکادمی اوارڈاں لئی نامزد کیتا گیا سی۔ اسدا اگلا حصہ اؤن سٹرینجرز ٹائیڈس نوں سنیماگھراں وچ 20 مئی، 2011 نوں رلیز کیتا گیا سی۔
کہانی
سمندراں نوں اپنے قابو ہیٹھ رکھن لئی، لارڈ کٹلر بیکیٹ لٹیریاں نال جڑے ہریک آدمی نوں ڈیوی جونز نوں حکم دے کے مار دندا سی، جس نال کہ سارے لٹیرے جہازاں نوں سدا لئی ختم کیتا جا سکے۔ اپرادھ وچ پھڑھے گئے سارے قیدی نوں لٹیرے مکھیاں نوں اک جگہ آؤن لئی بینتی کردے ہن۔ کیونکہ جیک سپیرو، کیریبیئن ساگر دا لٹیرا مکھی، اپنے مارے جان توں پہلاں مکھی لئی کسے دا ناں نہیں دسّ کے گیا سی، کپتان باربوسا، ول ٹرنر، ایلیزابیتھ سوان، ٹیا ڈالما اتے بلیک پرل جہاز دے جہازی جیک نوں ڈیوی جونز دے لوکر توں چھڈاؤن لئی ترکیب بناؤندے ہن۔ سنگاپور نوں جاندے ہوئے اس گروہ دی ملاقات کپتان ساؤ فینگ نال ہندی اے، جس کول لوکر تک جان والے رستے دا نقشہ اے۔ بریکٹ دی فوج حملہ کردی اے پر اس توں پہلاں اوہ نکل جاندے ہن۔ ول اندرکھاتے جیک نوں فینگ نوں سونپن دا وعدہ کردا اے جسدے بدلے اسنوں بلیک پرل جہاز ملیگا اتے جسدا استعمال اوہ بوٹسٹریپ بل ٹرنر نوں فلائینگ ڈچمین جہاز توں بچاؤن وچ کریگا۔
زندہ دنیا وچ آؤن تے پرل جہاز تازے پانی لئی اک جزیرہ اپر رکدا اے جتھے کہ گروہ نوں مریا ہویا کراکین تٹ اپر ملدا اے، جسنوں بیکیٹ دے حکماں تے ڈیوی جونز نے مار دتا سی۔ اس پچھوں اوہناں اپر ساؤ فینگ اتے بیکیٹ دیاں ملیاں ہوئیاں فوجاں حملہ کردیاں ہن۔ بہت ہی گنجھل دار سندھیاں وچ، ایلیزابیتھ نوں فینگ نوں سونپ دتا جاندا اے جہڑی کہ مندی اے کہ اوہ دیوی کالیپسو اے، جدکہ پرل دے دوجے جہازی شپریک کوو ول روانہ ہندے ہن۔ جیک ول نوں جہاز توں ہیٹھاں سٹّ دندا اے تاں کہ اوہ ڈچمین جہاز تے قابو کر سکے۔ ساؤ فینگ ایلیزابیتھ نوں دسدا اے کہ اوہ کالیپسو دا انسانی روپ اے جسنے کہ اپنے پریمی ڈیوی جونز نوں دھوکھا دتا سی۔ اوہ بریکیٹ نوں ہراؤن لئی اسنوں آزاد کرن دی ترکیب بناؤندا اے۔ ڈیوی جونز فینگ دے جہاز اپر حملہ کردا اے، اتے فینگ نوں بری طرحاں زخمی کر دندا اے۔ فینگ لٹیریاں دے مکھی دے طور تے ایلیزابیتھ نوں اپنا جانشین قرار کر دندا اے۔ ایلیزابیتھ اتے اسدا گروہ ڈچمین جہاز وچ قید ہو جاندا اے، جتھے اوہ ادھے پاگل ہو چکے بوٹسٹریپ بل ٹرنر نوں ملدی اے۔ اس دوران بوٹسٹریپ اسنوں دسدا اے کہ جو وی ڈیوی جونز نوں ماریگا، اسنوں اسدی جگہ لینی پویگی اتے اسنوں ہمیشہ لئی ڈچمین جہاز دا کپتان بن کے رہنا پویگا، اتے اوہ دہراؤندا اے کہ ڈچمین جہاز دا ہمیشہ اک کپتان ہندا اے۔ جیمز نورنگٹن ایلیزابیتھ اتے اسدے گروہ نوں ڈچمیین جہاز توں آزاد کر دندا اے پر اوہ بوٹسٹریپ بل دے ہتھوں ماریا جاندا اے۔
کرٹ فان شلیخر
کرٹ فان شلیخر (1882-1934) جرمنی دا اک چانسلر ریا۔ اوہ 3 دسمبر 1932 توں 28 جنوری 1933 تک جرمنی دا چانسلر ریا۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک
شاہین ایئر
شاہین ایئر پاکستان دی اک ہوا باز کمپنی اے۔ ایس کمپنی نے 1993 چ کم شروع کیتا۔
بالے جوڑ
| ویب سایٗٹ
لیڈز تے گرنویل کاؤنٹی
لیڈز تے گرنویل کینیڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
دارچینی ٹڈوالا پھل ٹھونگا
دارچینی ٹڈوالا پھل ٹھونگا تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔ اے مڈلے امریکہ چ میکسیکو توں ایل سالواڈور تک پایا جاندا اے۔
گٹھ:تناجر
رالف بنچ
رالف بنچ (7 اگست 1904-9 دسمبر 1971) اک امریکی سیاسی سینسدان تے تلیم گرو سی۔ اوہنوں 1950 وچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
چک 314 گ ب
چک 314 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
چک 22 اک اےایل
چک 22 -1اےایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلے پہلے سوۓ نہر 1اےایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 1اےایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 1اےایل لگیا ہویا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
جوزف گوئیبلز
جوزف گوئیبلز (1897-1945) جرمنی دا اک چانسلر ریا۔ اوہ 30 اپریل 1945 توں 1 مئ 1945 تک جرمنی دا چانسلر ریا۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک گٹھ:جرمن چانسلر
سلیٹی پھل ٹھونگا
سلیٹی پھل ٹھونگا تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔ اے کوسٹا ریکہ تے پانامہ چ پایا جاندا اے۔
پشتونوالی
پشتونوالی یا پختونوالی پشتوناں وچ پائی جانی والی اک طرزِ زندگی یا کوڈ آف لائف اے عموماََ اکثر پشتوناں وچ پایا جاندا اے خاص کر قبیلے وچ ۔ پشتونوالی حقیقت وچ زندگی گزارنے دا طریقہ یا اصولاں دا مجموعہ ا‏‏ے۔ جو وی پشتون انہاں اصول د‏‏ی پیروی نئيں کردا پشتون معاشرے وچ اسنو‏ں صرف نسلی طور اُتے پشتون تاں منیا جاندا اے لیکن ثقافتی طور اُتے نني‏‏‏‏ں۔ پشتوالی زیادہ تر پاکستان تے افغانستان وچ ہُندی اے اس دے نال بھارت دے دیہاندی علاقےآں وچ وی پائی جاندی اے جتھ‏ے اسنو‏ں پٹھانوالی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اہ‏م نکات
چند اہ‏م اصول جس د‏‏ی پاسداری اُتے پشتونوالی وچ خاص طور اُتے زور دتا گیا اے ،ایہ نيں:
ہور
گٹھ:افغان سبھیاچار گٹھ:پاکستانی سبھیاچار گٹھ:پشتون گٹھ:پشتون سبھیاچار گٹھ:سلطنت دہلی گٹھ:پشتو لفظ تے جملے گٹھ:
سر جوگندر سنگھ
سر جوگندر سنگھ (1877-1946) پنجاب دے سکھ آگوُ اتے لکھاری سن۔ اوہ تھیؤسوفیکل سوسائٹی دے میمبر، سنتالی توں پہلاں سانجھے پنجاب دی سرکار وچّ وزیر سن۔ چیف خالصہ دیوان، خالصہ کالج منیجنگ کمیٹی اتے سکھ ایجوکیشنل کانفرنس نال نیڑے توں جڑے رہے۔ ایہہ اوہی جوگندر سنگھ ہن جنہاں دا ذکر محمد اقبال دی اک نظم وچّ آؤندا ہے: "کیسی پتے کی بات جگندر نے کل کہی"
جیونی
جوگندر سنگھ دا جم متحدہ صوبہ جات وچّ لکھیمپر کھیری ضلعے دی ایرا ایسٹیٹ وچّ 25 مئی 1877 نوں ہویا سی۔ اوہ ترنتارن ضلعے دے رسولپور پنڈ دے سردار جوالا سنگھ دا پتر سی۔ اوس دا دادا مہاراجہ رنجیت سنگھ دی فوج وچّ گھوڑچڑھا خاص سی، جسنوں اودھ وچّ اتے رکھ سکرچکّ، ترن تارن، ضلع امرتسر وچّ 1857ء دی جنگ آزادی دے دوران انگریزاں نوں مہیا کیتی خدمت بدلے مربعے (12000 ایکڑ) زمین ملی سی۔
جوگندر سنگھ چیف خالصہ دیوان، خالصہ کالج منیجنگ کمیٹی اتے سکھ ایجوکیشنل کانفرنس نال نیڑے توں جڑے ہوئے سن۔ سکھ ایجوکیشنل کانفرنس دے چار سالانہ اجلاساں دی پردھانگی (1909, لاہور؛ 1912, سیالکوٹ؛ 1927, راولپنڈی اتے 1933, پشاور) کیتی۔
اوس نے کونسل آف سٹیٹس وچّ سکھ برادری دی ترجمانی کیتی اتے سکھیا، صحتَ اتے زمین دے علاقےآں نوں دیکھیا۔ 1910 وچّ پٹیالہ ریاست دے وزیر داخلہ، اس ریاست دی ریجینسی دے پردھانمنتری اتے پردھان رہے۔ اوس نے اکالیاں اتے برطانوی سرکار درمیان اختلافاں نوں حلّ کرن وچّ اتے گردوارہ بل (1925) دے انتم کھرڑے دا نپٹارا کراؤن وچّ بہت ہی  اہم کردار  نبھائیا۔ جنوری 1936 توں مارچ 1937 تکّ پنجاب سرکار دے کھیتی باڑی منتری رہے۔ برطانوی سرکار نے اوس نوں سر دے خطاب نال   اعزازیا۔ منڈی ہائیڈرو الیکٹرک سکیم الیکن اتے لاگوُ کرن کرکے شہر جوگندر نگر اوس دے نام تے نامت کیتا گیا سی۔ منٹگمری ضلعے (ہن ضلع ساہیوال) وچّ 2000 ایکڑ زمین اوس نوں اس شرط تے الاٹ کیتی گئی کی اوہ بیج تیار کرنگے اتے کھیتی سنداں دے تجربے کرنگے۔
اوہ خالصہ راشٹری پارٹی دے بانی میمبر سن۔ بھارتی چینی کمیٹی سہت کئی کمیٹیاں جویں  بھارتی ٹیکسیشن کمیٹی دے میمبر سن۔ اوہ بھارت دے دفاع  وچّ سرکار دی مدد کرن دے اتے فوج وچّ سکھاں دے ہتھاں نوں اگے ودھاؤن دے مقصد نال بنائی خالصہ رکھیا لیگ دے آرکیٹیکٹاں وچوں اک سی۔ 1942 وچّ اوس نوں وائسرائے اگزیکٹو دے میمبر ، دلی یونیورسٹی دا پرو کلپتی، پنجاب یونیورسٹی دا فیلو نامزد کیتا گئیا سی۔ 3 دسمبر 1946 نوں، اقبال نگر، منٹگمری ضلعے(ضلع ساہیوال) وچّ اوس دی موت ہو گئی۔
رچناواں
ساریاں رچناواں مول طور تے انگریزی وچّ ہن۔ اپنے ناولاں وچّ سر جوگندر سنگھ نے عورتاں دی نیچ حالت اتے سلطاناں، نواباں، جزمینداراں، راجیاں، تالکیداراں اتے پجاریاں دے عیشی جیون اتے اوہناں دی نیتی اتے روحانی  گراوٹ دا پردہ فاش کیتا ہے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ گٹھ:پنجابی شخصیتاںگٹھ:سکھ شخصیتاں
لینکس تے ایڈنگٹن کاؤنٹی
لینکس تے ایڈنگٹن کینیڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
ایئر انڈس
بالے جوڑ
| ویب سایٗٹ
مائیدانپیک
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ مائیدانپیک شہر سربیا دا اک شہر اے جہڑا سربیا دے ضلع بور چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
ایئر بلو
ائیر بلو پاکستان دی اک ہوا باز کمپنی اے۔ ایس کمپنی دی شروعات 2003 وچ ہویٗ ۔ ایدیاں پروازاں 12 دیساں تکر جاندیاں نیں۔ جولائی 2010 نوں ایدی اک پرواز مارگلہ دی پہاڑیاں چ ڈگ کے تباہ ہویا تے مسافراں سمیت عملے دے سب لوک مارے گٗے سی۔ اے ہن تک پاکستان چ ہون آلا جہاز دا سب توں وڈا حادثہ اے۔
thumb|Islamabad Stock Exchange Towers, the Airblue head office پاکستان د‏‏ی نجی فضائی کمپنی۔ سنہ دو ہزار تن وچ اس نے لیز شدہ طیارےآں تو‏ں آپریشن دا آغاز کيتا۔ بارہ ملکی و غیر ملکی تھ‏‏انو‏اں تک اس د‏ی پروازاں نيں۔ جس وچ مانچسٹر وی شام‏ل ا‏‏ے۔ ایہ ائرلائن پی آئی اے دے اک سابق چیرمین شاہد خاقان عباسی د‏‏ی ملکیت. 28 جولائ‏ی 2010ء نو‏‏ں ائیر بلو دا اک جہاز اسلام آباد وچ مارگلہ ہلز تو‏ں ٹکرا ک‏ے تباہ ہويا جس وچ تمام پاندھی تے عملہ جاں بحق ہوئے۔ ایہ پاکستان وچ جہاز دا ایہ وڈا حادثہ تصور کيتا جاندا اے ۔
پروازاں دیاں تھانواں
thumb|ائیر بلیو [[اے340-300 (لیز اُتے حاصل کيتا گیا)]] thumb|ائیر بس اے320-214، ائیر بلیو اے این2243785 thumb|ائیر بس اے320-231، ائیر بلیو اے این1053318
ائیر بلیو تھلے لکھے تھ‏‏انو‏اں دے لئی فضائی خدمات پیش کردی ا‏‏ے۔
بیڑا
thumb|ائیر بلو اے321 thumb|ائیر بس اے320 جنوری 2015 تک ائیر بلیو دے پس تھلے لکھے ہوائی جہاز سن جنہاں د‏‏ی اوسط عمر 9.1 برس سی
اس دے علاوہ ائیر بلیو نے مختصر مدت دے لئی بیچ 1900کو وی استعمال کيتا جو جے ایس ائیر نے چلایا۔
ہور ویکھو
لسٹ پاکستانی خطوط ہوائی
http://www.airblue.com/index.asp
حوالے
گٹھ:2003ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں گٹھ:2003ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں گٹھ:اسلام آباد وچ قائم کمپنیاں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں گٹھ:پاکستانی برانڈ گٹھ:پاکستانی فضائی کمپنی گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:نجی پاکستانی فضائی کمپنی
لتز گراف شویرن فان کرسیک
لتز گراف شویرن فان کرسیک (1887-1977) جرمنی دا اک چانسلر ریا۔ اوہ 1 مئ توں 23 مئ 1945 تک جرمنی دا چانسلر ریا۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک گٹھ:جرمن چانسلر
مڈلسکس کاؤنٹی،اونٹاریو
مڈلسکس کینیڈا دی اک کاؤنٹی اے۔