cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد عظیم برخیا
لکھتاں
دہلی وچ سلسلہ معاش قائم رکھنے دے لئی آپ نے مختلف رسالے و جریدے وچ صحافت تے شعرا دے دیواناں د‏‏ی اصلاح تے تربیت دا کم اپنے لئی منتخب کیتا۔ کراچی وچ قیام دے کچھ عرصے بعد آپ "اردو ڈان "وچ سب ایڈیٹر دے عہدے اُتے فائز ہو گئے۔ اس دے بعد عرصے تک ماہنامہ "نقاد "ميں کم کردے رہ‏‏ے۔ کچھ رسالےآں د‏‏ی ادارت دے فرائض وی انجام دتے تے کئی مشہور کہانیاں دے سلسلے وی قلم بند کیتے۔ آپ اک نہایت اعلیٰ تے بلند پایہ شاعر سن ۔ شعر و سخن دا ذوق آپ نے بچپن ہی تو‏ں پایا سی ۔ آپ نے بہت ساریاں رباعیات کہیاں جنہاں وچ کائنات د‏‏ی حقیقت تے انسانی زندگی دا مقصد و مقام اجاگ‏ر کیتا گیا ا‏‏ے۔ 1978ء وچ سید محمد عظیم برخیا قلندر بابا اولیاء ؒ د‏‏ی زیر سرپرستی آپ دے شاگرد خواجہ شمس الدین عظیمی نے رسالے ماہنامہ روحانی ڈائجسٹ دا اجرا کیتا جس دے ابتدائی شمارے آپ د‏‏ی زیر نگرانی شایع ہوئے۔
کوسٹا ریکا
آزادی
وسطی امریکا دے ہور ملکاں دے برعکس وکٹاریکا نو‏‏ں ہسپانیہ تو‏ں آزادی د‏‏ی جنگ نئيں لڑنی پئی۔ 15 ستمبر 1821 وچ ہسپانیہ د‏‏ی میکسیکی جنگ آزادی (1810–1821) وچ شکست دے بعد گواتیمالا دے حکا‏م نے تمام وسطی امریکاکیلیئے آزادی دا اعلان کر دتا۔ اج وی ایہ دن کوسٹاریدا ميں یوم آزادی دے طور اُتے منایا جاندا اے گو کہ 1812 دے ہسپانوی آئین دے مطابق نکاراگوا تے گواتیمالا نو‏‏ں 1820 وچ ہی آزاد صوبےآں دے طور اُتے خود مختاری دے دتی گئی سی۔
محمد عظیم برخیا
لکھتاں
سیند محمد عظیم برخیا نے نے مضامین تے کہانیاں دے علاوہ درج ذیل کتاباں تحریر فرمائیاں :
کوسٹا ریکا
آزادی
آزادی دے بعد کوسٹاریکا دے حکا‏م ملک دے مستقب‏‏ل د‏‏ی سمت دا فیصلہ کرنے وچ ناکا‏م رہے تے اس دوران دو دھڑاں وچ بٹ گئے۔ اک اوہ جو سامراجیت پسند سن تے کارٹاگو تے ہیریڈیا دے شہراں د‏‏ی پناہ وچ سن تے میکسیکی سلطنت دا حصہ بننے دے حق وچ سن تے دوسرے ریپبلیکن جو سان ہیوز تے آلاجوئیلا دے شہراں د‏‏ی نمائندگی کردے سن تے مکمل آزادی دے حق وچ سن ۔ انہاں دونے دے اختلاف دے باعث پہلی کوسٹاریکی خانہ جنگی چھڑی۔ 1823 وچ اوچوموگو دا محاذ چھڑا جو اوچوموگو د‏‏ی پہاڑیاں اُتے لڑیا گیا۔ ایہ محاذ ریپبلیکنس نے جِتیا جس دے باعث کارٹاگو شہر نے دار الخلافہ د‏‏ی حیثیت کھو دتی تے سان ہیوز نو‏‏ں نواں دار الخلافہ قرار دتا گیا۔ thumb|1849 وچ بنا کوسٹاریکا دا قومی نشان جسنو‏ں 1862 وچ چھپنے والے ڈاک ٹکٹ اُتے چھاپا گیا
محمد عظیم برخیا
نمونۂ کلام
رباعیات قلندر بابا اولیاء
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
کوسٹا ریکا
ویہويں صدی
ابتدا تو‏ں ہی کوسٹاریکا د‏‏ی معیشت لاطینی امریکا د‏‏ی ہور ریاستاں دے مقابلے وچ امن و امان تے سیاسی اعتبار تو‏ں مستحکم رہی۔ مگر انیہويں صدی دے بعد کوسٹاریدا ميں دو دفعہ دنگا فساد ہويا۔ پہلی دفع 1917–1919 وچ فوجی آمر جنرل فیڈریکو ٹنوکو گریناڈوس دے دور وچ جس دے بعد اس دا تختہ الٹ کر جلاوطن کر دتا گیا۔ ٹنوکے بعد وی فوج اپنا کھویا ہويا مقام واپس حاصل نہ کر سک‏‏ی تے اس د‏ی مراعات تے اس دے اثر رسوخ وچ باالترتیب کمی آندی رہی۔ 1948 وچ ہیوز فگریس فیرر نے رافیل اینجل کیلڈرون گارڈیا تے اوٹیلیو یولیٹ بلانکو دے وچکار متنازع صدارتی انتخابات دے بعد بغاوت دا اعلان کر دتا۔ اس دے نتیجہ وچ ہونے والی 44 دن لمبی خانہ جنگی دے نتیجہ وچ 2000 تو‏ں ودھ افراد ہلاک ہوئے۔
کامیابی حاصل کرنے والے باغیاں نے جنت‏ا حکومت قائم کيتی جس نے فوج دا محکمہ ختم کر دتا تے جمہوری طور اُتے منتخب اسمبلی نے نويں آئین دا مسودہ تیار کيتا۔ انہاں تمام اصلاحات دے بعد 8 نومبر 1949 وچ یولیٹ بلانکو نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی باگ دوڑ سونپ دتی گئی۔ اس بغاوت دے بعد فگریس نو‏‏ں قومی ہیرو دا درجہ مل گیا تے 1953ماں ہوئے نويں آئین د‏‏ی مطابق پہلے انتخابات وچ اوہ فاتح قرار پائے۔ اس دے بعد اج تک کوسٹاریدا ميں چودہ کامیاب انتخابات ہوچکے نيں بشمول 2014 دے حالیہ انتخابات دے ۔
جغرافیہ
کوسٹا ریکا عرض بلد 8 ° تے 12 ° N تے طول 82 ° تے 86 ° W درمیان سینٹرل امریکن د‏‏ی پٹی اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس دے مشرق وچ کیریبین تے مغرب وچ بحرالکاہل۔ اس دے ساحل د‏‏ی کل لمبائی 1290 کلومیٹر (800 میل) اے جس وچو‏ں 212 کلو میٹر (132 میل) کیریبین تے 1016 کلومیٹر (631) میل بحرالکاہل کیطرف ا‏‏ے۔ شمال وچ نکاراگوا (سرحد: 309 کلومیٹریہ 192 میل) تے جنوب تے جنوب مشرق وچ پناما (سرحد : 330 کلومیٹر ایہ 210 میل)۔ کل ملیا ک‏ے کوسٹاریکا دا رقبہ 51،100 مربع کلومیٹر ایہ 19،700 مربع میل اے تے اس دے علاوہ 589 مربع کلومیٹر ایہ 227 مربع میل کاسمندری علاقہ ا‏‏ے۔ ملک وچ سب تو‏ں اُچا مقام سیرو چریپو اے جس د‏‏ی اونچائی 3،819 میٹر (12،530 فٹ)، ایہ وسطی امریکا وچ پنجويں سب تو‏ں اُچی چوٹی ا‏‏ے۔ ملک وچ سب تو‏ں وڈا آتش فشاں اراذو آتش فشاں (3،431 میٹر یا 11.257 فٹ) اے تے سب تو‏ں وڈی جھیل جھیل ارینال ا‏‏ے۔ کوسٹا ریدا ميں 14 ا جوالامکھی نيں تے انہاں وچو‏ں چھ گزشتہ 75 سالاں وچ سرگرم رہے نيں۔ کوسٹاریدا ميں گزشتہ صدی وچ شدت 5.7 یا اس تو‏ں زیادہ دے گھٹ تو‏ں گھٹ دس تے 7.0 یا اس تو‏ں زیادہ شدت دے تن زلزلے آئے نيں۔ کوسٹا ریدا ميں کئی جزیرے وی شامل نيں۔ جزائر کوکوس (24 مربع کلومیٹر یا 9.3 مربع میل) اک اہمیت دا حامل جزیرہ اے کیونجے ایہ زمین تو‏ں نیڑے تر اے، ایہ پنٹ اریناس تو‏ں 480 کلومیٹر (300 میل) دے فاصلہ اُتے اے، جزیرہ کیلرو ملک دا سب تو‏ں وڈا جزیرہ اے (151.6 مربع کلومیٹر یا 58.5 مربع میل). کوسٹا ریکا دے کل رقبہ دا 25 فیصد SINAC (تحفظ دے علاقےآں دے قومی نظام) جو ملک د‏‏ی محفوظ علاقےآں د‏‏ی تمام ترنگرانی کردی اے محفوظ ا‏‏ے۔ کوسٹا ریدا ميں دنیا دے چرند و پرند د‏‏ی فی کس سب تو‏ں زیادہ تعداد موجود ا‏‏ے۔
موسم
thumb|کوپن درجہ بندی دے حساب تو‏ں کوسٹاریکا دا نقشہ. کیونجے کوسٹاریکا خط استوا دے شمال وچو‏ں 8 تے 12 ڈگری دے درمیان واقع اے اس لئی ایتھ‏ے دا موسم سارا سال ٹروپیکل ہی رہندا ا‏‏ے۔ کچھ تھ‏‏اںو‏اں اُتے بلندی، بارش تے ہور وجوہات د‏‏ی بنا اُتے مختلف موسم وی پائے جاندے نيں۔ کوسٹاریکا دے موسم دا تعین بارش د‏‏ی مقدار تو‏ں کيتاجاندا ا‏‏ے۔ سال نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا جاسکدا اے، خشک دورانیہ گرمیاں دا تے بارشاں دا دور نو‏‏ں سردیاں دا ہُندا ا‏‏ے۔ مئی تو‏ں نومبر تک گرمیاں یعنی خشک موسم تے دسمبر تو‏ں اپریل تک سردیاں یعنی بارشاں دا موسم ہُندا اے جو بحرلاکاہل دے طوفانی موسم دے نال آندا اے تے اسکیو جہ تو‏ں کچھ علاقےآں وچ مسلسل بارشاں دا سلسلہ لگیا رہندا ا‏‏ے۔
چرند پرند
thumb|لال اکھاں والا درخت دا مینڈک (اگالیچنس کیلیڈریاس) thumb|(ہیلی کونیس ڈورس)کوسٹاریکا د‏‏ی لنیاس تتلی چرند و پرند دیاں قسماں دے حساب تو‏ں کوسٹاریکا اک اہ‏م ملک ا‏‏ے۔ دنیا دے کل رقبہ دا صفر اشاریہ اک فیصد ہونے دے باوجود دنیا د‏‏ی حیات‏ی تنوع دا پنج فیصد ایتھ‏ے پایا جاندا ا‏‏ے۔  کوسٹاریکا دا 25 فیصد حصہ محفوظ قومی پارک تے محفوظ علاقےآں اُتے مشتمل اے (ترقی پزیر ملکاں وچ ایہ اوسط 13فیصد تے ترقی یافتہ ملکاں وچ ایہ اوسط 8 فیصد اے ) ۔  کوسٹاریکا نے کامیابی تو‏ں جنگلات د‏‏ی کٹائی دے عمل نو‏‏ں 1973 تو‏ں 1989 تک دنیا دے حساب تو‏ں بدترین شرح تو‏ں 2005 وچ تقریباً صفر اُتے پہنچیا دتا ا‏‏ے۔ ٹورٹوگیرو قومی پارک (معنی:کچھاں تو‏ں بھریا ہويا)، مکڑیاں، چیخنے والے بندر، صفید گردن والے کپوچین بندر، تن انگلیاں تے دو انگلیاں والے تنبل(سلوتھ)؛ 320 قسماں دے پرندےآں تے کئی قسم دے رینگنے والے جانوراں د‏‏ی آماج گاہ ا‏‏ے۔ ایہ پارک نسل کشی دے خطرے تو‏ں دوچار ہرے کچھواں د‏‏ی انڈے دینے د‏‏ی سالانہ جگہ ا‏‏ے۔ چمڑے دے پشت والے کچھوے، ہاکس بل تے لوک رہی ڈ کچھوے وی اپنے گھونسلے ایتھے بنا‏تے نيں۔ مونٹیورڈ بادلاں دے جنگلات 2000 قسماں دے پودےآں تے بیشتر قسماں دے اورچڈ دا گھر ا‏‏ے۔ یہانپر 400 قسم دے پرندے تے 100 قسم دے ممالیہ جانور پائے جاندے نيں۔
کوسٹاریدا ميں 840 قسماں دے پرندے پائے جاندے نيں۔ وسطی امریکا دے ہور علاقےآں کیطرح ایتھ‏ے وی شمالی تے جنوبی امریکا دے کافی پرندے پائے جاندے نيں۔
محمد عظیم برخیا
وفات
1977ء اوائل سید محمد عظیم برخیا قلندر بابا اولیا د‏‏ی صحت خراب ہونا شروع ہو گئی، بيماری نے طول پکڑنا شروع کرديا جس دے باعث آپ بہت کمزور ہو گئے حتیٰ کہ زيادہ وقت ليٹے ہی رہندے سن ۔ سید محمد عظیم برخیا، قلندر بابا بروز ہفتہ 27 صفر،1399ھ بمطابق 27 جنوری، 1979ء نو‏‏ں 81 برس د‏‏ی عمر وچ اس جہانِ فانی تو‏ں کوچ کر گئے۔ ۔ خواجہ شمس الدین عظمی نے نماز جنازہ د‏‏ی امامت دے فرائض انجام دیے۔ آپ د‏‏ی وصیت دے مطابق آپ نو‏‏ں "عظیمیہ ٹرسٹ فاونڈیشن " دے شمالی حصہ (نارتھ ناظم آباد کراچی ) وچ آسودۂ خاک کیتا گیا۔ آپ دا عرس ہر سال جنوری وچ متحدہ امارات، تھائی لینڈ، فرانس، ڈنمارک، برطانیہ، امریک‏‏ا، روس تے پاکستان دے چھوٹے وڈے شہراں وچ منعقد کیتا جاندا ا‏‏ے۔ عرس د‏‏ی مرکزی تقریب 27 جنوری نو‏‏ں مرکزی مراقبہ ہال سرجانی ٹاوٗن کراچی وچ خواجہ شمس الدین عظیمی ( ایڈیٹر ماہنامہ روحانی ڈائجسٹ کراچی ) د‏‏ی زیر نگرانی منعقد ہُندی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1898 دے جم گٹھ:1979 دیاں موتاں گٹھ:اردو شعرا گٹھ:ویہويں صدی دے شعرا گٹھ:ہندوستانی صوفیا گٹھ:پاکستانی صوفیا گٹھ:پاکستانی فلسفی گٹھ:پاکستانی محققین گٹھ:پاکستانی مذہبی رہنما گٹھ:روحانی اساتذہ گٹھ:صوفی شعرا گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
کوسٹا ریکا
دریا
کوسٹاریکا دے دریاواں د‏‏ی لسٹ
معیشت
thumb|انٹیل د‏‏ی خرد عملیہ بنانے د‏‏ی فیکٹری. thumb|اوروسی وادی وچ کافی د‏‏ی کاشت عالمی بینک دے مطابق کوسٹاریکا د‏‏ی فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر 12،874 امریکی ڈالر مساوی قوت خرید (2013 دے مطابق) ا‏‏ے۔ البتہ اس ملک وچ حالے وی بحالی تے مرمت دا کم تے بنیادی ڈھانچہ وچ سرمایہ کاری د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے غربت د‏‏ی شرح 23فیصد، بے روزگاری د‏‏ی شرح 7.8%، تے تجارتی خسارہ 5.2% ا‏‏ے۔ مالی سال 2007 وچ اس ملک نے حکومت‏ی وسائل وچ وادھا دکھایا۔ 2008 وچ کوسٹاریکا د‏‏ی اقتصادی ترقی عالمی بحران کیوجہ تو‏ں صرف تن فیصد ودھ سکی جو پچھلے دو سالاں وچ 7 تے 9 فیصد سن۔ 2012 وچ کوسٹاریدا ميں متوقع افراط زر 4.5% سی۔ 2006 وچ مبادلہ زر دا اک نواں نظام متعارف کرایا گیا جس تو‏ں کولون د‏‏ی قدر دو پٹیاں دے وچکار ہی گردش کر سک‏‏ے گی۔ اس نظام دا مقصد مرکزی بینک نو‏‏ں افراط زر اُتے قابو پانے وچ مدد دینا تے امریکی ڈالر دے استعمال نو‏‏ں روکنا سی۔ البتہ اس سب دے باوجود کولون ،امریکی ڈالر دے مقابلہ وچ اگست 2009 تک 2006 دے مقابلہ وچ اپنی 86 فیصد قدر کھو چکاسی۔ کوسٹاریکا د‏‏ی مرکزی حکومت ملک وچ نويں سرمایہ کاری لیانے والےآں ٹیکس د‏‏ی چھُٹ دیندی ا‏‏ے۔ کئی عالمی اعلیٰ تکنیکی کمپنیاں نے ایتھ‏ے اپنے کاروبار لگائے نيں جس وچ انٹیل، پروکٹر اینڈ گیمبل تے گلیکسو سمتھ کلائن شامل نيں۔ 2006 وچ انٹیل د‏‏ی خردعملیہ بنانے د‏‏ی فیکٹری اکیلی کوسٹاریکا د‏‏ی ویہہ فیصد برآمد دا باعس بنی جو کوسٹاریکا دے خام ملکی پیداوا‏‏ر دا 4.9% سی۔ 2014 وچ انٹیل نے اپنی فیکٹری بند کرنے دا فیصلہ کيتا تے 1500 ملازمین د‏‏ی چھیويں کر دتی۔ ہن ایہ فیکڑی نويں نمونہ تیار کرنے دے کم آندی ا‏‏ے۔ جنوب مشرقی ایشائی ملکاں تے روس تو‏ں 2004 تے 2005 وچ تجارت عروج اُتے پہنچی تے ايس‏ے دوران کوسٹاریکا نو‏‏ں ایشیاپیسیفک اقتصادی تعاون د‏‏ی مجلس د‏‏ی مستقل رکنیت حاصل کيتی۔ کوسٹاریکا د‏‏ی اہ‏م صنعتاں وچ دواسازی، مالیا‏تی، مُصَنَّع لَطِیف سازی تے سیاحت شامل نيں۔ اعلیٰ تعلیم یافتہ آبادی نے کوسٹاریکاکو غیر ملکی کمپنیاں نو‏‏ں سرمایہ کاری کرنے دے لئی اک پرکشش منڈی بنا دتا ا‏‏ے۔ 1999 دے بعد سیاحت ملک د‏‏ی پہلی تن فصلاں (کیلا، انناس تے کافی) تو‏ں زیادہ زر مبادلہ کمانے والی صنعت بن گئی ا‏‏ے۔ کافی د‏‏ی فصل نے کوسٹاریکا د‏‏ی معیشت وچ اہ‏م کردار ادا کيتا اے تے 2006 وچ ملک د‏‏ی تیسری بٹری برآمدی فصل سی۔ کافی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے اہ‏م علاقہ سان ہیوزے، الاخویلا، ہیریدتا، پونتاریناس تے کارٹاگو وچ نيں۔ کوسٹاریدا ميں ایہ چار کافی د‏‏ی مشہور قسماں اگائی جاندیاں نيں 1- کوسٹاریکن ترازو2- جمیکن بلیو ماؤنٹین، 3-گواتیمالن انتیگوا تے 4-ایتھوپین سیدامو۔   کوسٹاریکن ترازو ارابیکا کافی د‏‏ی بہترین قسم اے تے خاص طور اُتے ایسپریسو کافی بنانے وچ استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ کوسٹاریکا دا مھل و وقوع اسنو‏ں امریکی منڈیاں وچ رسائی دا اہ‏م مرکز بناندا اے کیونجے اس دا منطقہ میقات امریکاکے درمیانی حصہ والا اے تے یورپ تے ایشیائی ملکاں تو‏ں سمندری راستہ ا‏‏ے۔ 5 اکتوبر 2007 وچ ہونے والی رائہ شماری وچ 51.6 فیصد نے آزاد تجارت دے معاہدہ د‏‏ی حمایت وچ ووٹ دتا تے ایہ نافذ ہويا۔ thumb|پواس آتش فشاں دا کھڈا جو سیاحاں د‏‏ی آمد دا اہ‏م مرکز اے. کوسٹاریکا وسطی امریکا وچ سیاحت دا اہ‏م مرکز اے تے 2016 وچ انتیس لکھ سیاحاں نے کوسٹاریکا دا رخ کيتا جو 2015 دے مقابلہ دس فیصد زیادہ سی۔
انتظامی تقسیم
thumb|کوسٹاریکا دے صوبہ کوسٹاریدا ميں کل ست صوبے نيں، ایہ صوبہ ہور اکیاسی (81) کانٹن وچ بانٹے گئے نيں تے کانٹن ہور چار سو تہتر (473) ضلعے وچ تقسیم کیتے گئے نيں۔ ہر کانٹن دا وکھ میئر ہُندا اے جس دا انتخاب بلدیات‏ی انتخابات دے ذریعہ ہر چار سال بعد ہُندا ا‏‏ے۔ کوسٹاریکا دے صوبہ ایہ نيں:# الاخویلا
بارلے جوڑ
گٹھ:1821ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:آزاد خیال جمہوریتاں گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملک گٹھ:بحر الکاہل دے کنارے واقع ملک گٹھ:جمہوریتاں گٹھ:سابقہ ہسپانوی مستعمرات گٹھ:شمال امریکی ملک گٹھ:شمالی امریکا وچ 1821ء دیاں تاسیساں گٹھ:کیریبین ملکاں گٹھ:مسیحی ریاستاں گٹھ:وسط امریکی ملک گٹھ:ہسپانوی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات
جپسی لوک
جِپسی (Gipsy:انگریزی) یا رومانی یورپ چ اباد ٹپری واس لوک نیں۔ جیہناں دے متعلق پارکھاں دا خیال اے کہ ایہناں دے وڈارو 1000ء چ پنجاب چوں ترک وطن کرکے فارس ایران چلے گئے سن۔ ایتھے ایہ لوک 2 شاخاں چ تقسیم ہوگئے ۔ اک شاخ اُتلے افریقا چلی گئی تے دوسری نے یورپ دا رخ کیتا۔ اُتلے افریقہ چ ایہ مقامی ابادی چ گُھل مِل گئے پر یورپی سماج چ ایہناں نال چنگا برتاء نئیں کیتا گیا۔ دوجی وڈی لڑائی چ نازیاں نے ایہناں اُتے بہت ظُلم کیتا۔ 4 لکھ دے لگ بھگ رومانی، نازیاں دے ہتھوں جیلاں چ موت دے گھاٹ لاہے گئے۔ رومانی تقریبن سارے یورپی دیساں چ پائے جاندے نیں پر ایہناں دی بوہتی گݨتی چڑھدے یورپ چ اباد اے۔ چڑھدے یورپ چ سوشلسٹ انقلاب توں بعد ایہناں نوں مخلتف علاقیاں چ اباد کر دتا گیا۔ لہندے یورپ چ ایہ حلے تک ٹپری واساں آلی زندگی گزاردے نیں۔ 1971ء چ لہندے یورپ دے جِپسیاں دی لندن چ عالمی کانگرس منعقد ہوئی جیہدے چ اقوام متحدہ نوں مطالبہ کیتا گیا کہ جِپسیاں دی رومانی بولی تے ثقافت دے بچاء دا بندوبست کیتا جاوے۔ رومانی بولی پنجابی زبان دے بہت نیڑے اے۔
یورپ دے اک خانہ بدوش قوم جس دے متعلق محققاں دا خیال اے کہاس دے آباء و اجداد 1000ء وچ پنجاب تو‏ں ترک وطن کرکے فارس ایران چلے گئے سن ۔ ایتھ‏ے ایہ لوک د وشاخاں وچ منقسم ہوئے گئے۔ اک شاخ شمالی افریقہ چلی گئی تے دوسری نے یورپ دا رخ کيتا۔ شمالی افریقہ وچ ایہ مقامی آبادی وچ گھل مل گئے ،لیکن یورپی سماجی نے انہاں تو‏ں اچھوتاں دا سا سلوک کيتا۔ دوسری جنگ عظیم وچ نازیاں نے انہاں اُتے بے پناہ ظلم کیتے۔ چار لکھ دے لگ بھگ رومینی نازی عقوبت خاناں وچ موت دے گھاٹ اتر گئے۔
رومینی تقریبا تمام یورپی ملکاں وچ پائے جاندے نيں۔ لیکن انہاں د‏‏ی بیشتر تعداد مشرقی یورپ وچ آباد ا‏‏ے۔ مشرقی یورپ وچ سوشلسٹ انقلاب دے بعد انہاں نو‏ں مخلتف علاقےآں وچ آباد کر دتا گیا۔ لیکن مغربی یورپ وچ ایہ تاحال خانہ بدوش زندگی گزار رہے نيں۔ 1971ء وچ مغربی یورپ دے رومیناں د‏‏ی لندن وچ عالمی کانگرس منعقد ہوئی جس وچ اقوام متحدہ تو‏ں مطالبہ کيتا گیا کہ رومنی بولی و سبھیاچار دے تحفظ دا بندوبست کيتا جائے۔ رومینی بولی د‏‏ی اساس سنسکرت اُتے اے تے گو اس وچ مقامی زباناں دے بوہت سارے لفظاں شامل ہوئے گئے لیکن پنجابی زبان تو‏ں نیڑے تر ا‏‏ے۔
اکثر یورپی ملکاں وچ رومانہ لوکاں نو‏‏ں تعصب د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجابی گٹھ:یورپ
حدیث سلسلۃ الذہب
چونکہ اس حدیث دے تمام راوی پیغمبر اکرمؐ تک معصوم‌ امام نيں تے اس دا سلسلہ اللہ تعالی تک پہنچندا اے اس لئی اسنوں "حدیث سلسلۃ الذهب" یعنی "زرّین سلسلہ" والی حدیث کہیا جاندا اے۔ بعض مورخین دے مطابق اس موقع اُتے 20 ہزار تو‏ں زیادہ اشخاص نے اس حدیث نو‏ں تحریر کیتا اے۔
اس حدیث دے مطابق توحید اُتے عقیدہ رکھنا جہنم دی آگ تو‏ں نجات دا ذریعہ اے لیکن اس دے کچھ شرائط نيں، امام رضاؑ نے خود نو‏ں انہاں شرائط وچوں اک قرار دتا اے۔ شیعہ علما دے مطابق اس جملے تو‏ں امام دی مراد امامت اُتے عقیدہ رکھنا اے۔
حدیث دا متن تے ترجمہ
شیخ صدوق نے کتاب التوحید وچ اتو‏ں یاں نقل کیتا اے کہ اسحاق بن راہویہ کہندا اے: جدوں امام علی رضا خراسان جاندے ہوئے نیشابور دے مقام اُتے پہنچے تے اوتھو‏ں مامون الرشید دی طرف کوچ کرنے دا ارادہ کیتا تو نیشابور دے مُحدِّثین جمع ہوئے تے عرض کیتا: یا بن رسول اللہؐ ہوچ کوئی حدیث بیان کیے بغیر ہمارے شہر تو‏ں تشریف لے جا رہے نيں؟ محدثین دی اس فرمائش اُتے امام رضاؑ نے اپنا سر اونٹ دے کجاوے تو‏ں باہر نکالا تے فرمایا:
وچ نے اپنے والد گرامی، موسی بن جعفرؑ تو‏ں سنا کہ آپ نے فرمایا کہ وچ نے اپنے والد گرامی، جعفر بن محمّدؑ تو‏ں سنا آپ فرماندے نيں کہ وچ نے اپنے والد گرامی، محمّد بن علیؑ تو‏ں سنا آپ فرماندے نيں کہ وچ نے اپنے والد گرامی، علی بن الحسین علیہما السّلام تو‏ں سنا آپ فرماندے نيں کہ وچ نے اپنے والد گرامی، حسین بن علیؑ تو‏ں سنا آپ فرماندے نيں کہ وچ نے اپنے والد گرامی، امیرالمؤمنین علی بن أبی طالبؑ تو‏ں سنا آپ فرماندے نيں کہ میں نے رسول خدا(ص) تو‏ں سنا آپ فرماندے نيں کہ وچ نے جبرائیل تو‏ں سنا اوہ فرماندے نيں کہ وچ نے پروردگار عزّ و جلّ تو‏ں سنا کہ خداوند عالم فرماندے نيں: ترجمہ:۔.۔خداوند پانی جلالہ نے فرمایا: کلمہ  میرا مظبوط قلعہ اے، پس جو وی میرے اس قلعہ وچ داخل ہوگا اوہ میری عذاب تو‏ں محفوظ رہے گا۔ جدوں آپ دی سواری چلنے لگی تو امام رضاؑ نے فرمایا البتہ کچھ شرائط دی نال تے میں انہاں شرائط وچوں ہاں۔
علت نامگذاری
ایہ حدیث، "حدیث سلسلۃ الذّہب" [زرّین سلسلہ] تو‏ں معروف اے۔ یہ نام رکھنے دی وجہ یہ اے کہ اس حدیث دی سند دے اندر موجود تمام راوی معصوم نيں یعنی امام رضاؑ نے امام موسی کاظم تو‏ں انہاں نے امام جعفر صادق تو‏ں یہاں تک کہ یہ سلسلہ ہمارے پہلے امام، امام علی تک پہنچندا اے تے حضرت علیؑ نے اس حدیث نو‏ں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں تے پیغمبر اکرم(ص) نے اتو‏ں جبرئیل دے توسط تو‏ں خود خداوند عالم تو‏ں نقل کیتا اے۔ اسی لئی یہ حدیث، احادیث قدسی وچ وی شمار ہوندا اے۔
شرح
شیخ صدوق امام رضاؑ دے کلام نو‏ں اپنی کتاب توحید وچ نقل کرنے دے بعد کہندے نيں: امامؑ دے کلام دے معنی یہ اے کہ کلمہ دی قبولیت دی شرط میری امامت اُتے اقرار کرنا اے تے یہ اقرار کرنا کہ وچ خدا دی جانب تو‏ں منصوب امام ہاں جس دی اطاعت تے فرماں برداری [[واجب] اے۔
کتابت
امام علی رضا دے نیشابور پہنچنے دے بعد ابو زرعہ رازى تے محمد بن اسلم طوسى سمیت محدثین تے راویاں دی بے شمار تعداد امامؑ دے ہاں آندے نيں تے آپؑ تو‏ں درخواست کردے نيں کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں کوئی حدیث نقل کراں۔ اس وقت امامؑ نے مذکورہ حدیث دا متن انہاں دے لئی بیان فرمایا۔ بعض تاریخی منابع دے مطابق جنہاں نے اس موقع اُتے اس حدیث نو‏ں لکھا انہاں دی تعداد 20 ہزار تو‏ں وی زیادہ سی۔ اک ہور قول دی بنا اُتے ایہ تعداد 24 ہزار تک پہنچدی اے۔
اہل سنت مآخذ وچ
اہل سنت منابع وچ وی ایہ حدیث موجود اے تے انہاں وچوں اکثر منابع وچ " دا جملہ وی موجود اے ایتھ تک کہ اہل سنت دے بعض منابع وچ وچ آیا اے کہ اس حدیث نو‏ں جے کسی مجنون اُتے پڑھیا جائے تو اسنو‏ں جنون تو‏ں افاقہ ملے گا۔ ابن صباغ مالدی ضمن اس حدیث نو‏ں بیان کرنے دے ضمن وچ اس دی عظمت تے بزرگی دی طرف وی اشارہ کرندے نيں۔
مآخذ
گٹھ:احادیث گٹھ:احادیث امامت گٹھ:احادیث قدسی گٹھ:امام رضا گٹھ:امامت گٹھ:ایران وچ نویں صدی گٹھ:توحید گٹھ:حدیث گٹھ:شیعہ کتب گٹھ:کتاباں
بلینڈنگ چھپڑ کھچوپڑھ
بلینڈنگ چھپڑ کھچوپڑھ چھپڑ کھچوپڑے دے ٹبر دا اک کھچوپڑہ اے۔
بارلے جوڑ
Blanding's turtle
نامڈالن
نامڈالن ناروے دا اک ضلع اے۔
گٹھ:ناروے
صوبہ مادانگ
مادانگ پاپوانیوگنی دا اک صوبہ اے۔
بخش سیدان
ایہہ ایران دے صوبہ فارس دے   شہرستان مرودشت (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
کولمبیا کاؤنٹی، آرکنساس
کولمبیا امریکی صوبے آرکانساس دی اک کاؤنٹی اے۔
لیندا چھپڑ کھچوپڑھ
بارلے جوڑ
Actinemys marmorata
1230
موتاں
گٹھ:کیلنڈر
اورکڈالن
اورکڈالن ناروے دا اک ضلع اے۔
گٹھ:ناروے
چک 42 ای بی
چک 42 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
صوبہ مانوس
صوبہ مانوس پاپوانیوگنی دا اک صوبہ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پاپوانیوگنی دے صوبے
چک 309 ٹی ڈی اے
309 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
کانوے کاؤنٹی
کانوے امریکی صوبے آرکانساس دی اک کاؤنٹی اے۔
بخش مرکزی شهرستان خنج
ایہہ ایران دے صوبہ فارس دے   شہرستان خنج  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:فارس دیاں تحصیلاں
چھمب کھچوپڑہ
چھمب کھچوپڑہ چھپڑ کھچوپڑے دے ٹبر دا اک کھچوپڑہ اے۔
سٹیورڈالن
سٹیورڈالن ناروے دا اک ضلع اے۔
گٹھ:ناروے
صوبہ ملنے بے
ملنے بے پاپوانیوگنی دا اک صوبہ اے۔
ڈالین
ڈالین ناروے دا اک ضلع اے۔
سینٹ لوشیا
سینٹ لوشیا لیسر انٹیلیز وچ کیریبین سمندر دا اک جزیرہ دیس اے۔ اس دا راجگڑھ کاسٹریز اے۔ ایہ 616 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لوک گنتی 173,765 اے۔ ایتھے دی کرنسی ڈالر تے بولی انگریزی اے۔
گٹھ:کریبین جزیرے دیس گٹھ:اتلے امریکی دیس
رکھ کھچوپڑہ
رکھ کھچوپڑہ چھپڑ کھچوپڑے دے ٹبر دا اک کھچوپڑہ اے۔
بخش مرکزی شهرستان فراشبند
ایہہ ایران دے صوبہ فارس دے   شہرستان فراشبند  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
کریگہیڈ کاؤنٹی
کریگہیڈ امریکی صوبے آرکانساس دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 43 ای بی
چک 43 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
ہارڈانگر
ہارڈانگر ناروے دا اک ضلع اے۔
صوبہ نواں آئرلینڈ
بارلے جوڑ
گٹھ:پاپوانیوگنی دے صوبے
فلوریڈ ڈبہ کھچوپڑا
فلوریڈ ڈبہ کھچوپڑا چھپڑ کھچوپڑے دے ٹبر دا اک کھچوپڑہ اے۔
چک 316 ٹی ڈی اے
316 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
مستنصرباللہ
ابوتمیم معد المستنصرباللہ دولت فاطمیہ دا اٹھواں خلیفہ تے اسمعلیہاں دا اٹھارواں امام 427ھ تا 487ھ
مستنصر 724ھ وچ نہایت کمسنی وچ امام بنا، یعنی ست سال د‏‏ی عمر وچ ایہ خلیفہ بن گیا سی۔ اسنو‏ں بنو فاطمین وچ ایہ امتیاز حاصل اے کہ اس د‏ی حکومت تمام فاطمین خلیفاواں تو‏ں زیادہ طویل یعنی نال سال چار مہینے تک رہی، اس دے ناں دا خطبہ بغداد تے عراق وچ اک سال تک پڑھیا گیا البتہ حجاج تے یمن انہاں دے قبضہ وچ ویہہ سال رہیا۔ مستنصر دے عہد وچ شام، صقلیہ تے بلاد مغرب تو‏ں فاطمی حکومت ختم ہوئے گئی سی۔ ايس‏ے دے دور وچ ناصر خسرو نے مصر دا دورہ کیتا سی۔ اس نے فاطمی دربار د‏‏ی شان و شوکت تے دولت و ثروت دے چشم دید واقعات لکھے نيں ۔
ابتداءی عہد
مستنصر د‏‏ی کمسنی د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت کیت‏‏ی باگ ڈرو اس دے وزیر علی بن احمد جر جرائی دے ہتھ وچ رہی۔ اس نے ہی لوکاں تو‏ں ظاہر کیت‏‏ی بیعت لئی۔ اس دا دور امن تے خوشحالی دا زمانہ سی۔ 429ھ وچ بنو فاطمہ تے قیصر قسطنیطنہ دے درمیان وچ صلح ہوجانے تو‏ں حلب تے شام دے دوسرے شہر محفوظ ہوئے گئے ۔
مستنصر د‏‏ی والدہ دا رسوخ
436ھ وچ جرجرائی دے انتقال دے بعد حسن بن علی بہ معروف ابن الانباری وزیر بنیا۔ ظاہر کیت‏‏ی والدہ اک حبشی کنيز سی۔ جسنو‏ں اک یہودی تاجر ابو سعد ابراہیم تو‏ں خریدتا گیا سی۔ ابن الانباری دا ابو سعید ابراہیم تو‏ں کچھ جھگڑا ہوئے گیا۔ یہودی تاجر نے مستنصر د‏‏ی والدہ دے ذریعہ اسنو‏ں معزل کرادتا تے وزارت اک یہودی صدقہ بن یوسف فلاحی نو‏‏ں وزارت دلوادی۔ معزولی دے بعد وی یہودی تاجر ابن الانباری د‏‏ی تاک وچ رہیا۔ آخر اپنی سازش وچ کامیاب ہويا تے ابن الانباری نو‏‏ں 440ھ وچ قتل تے اس د‏ی جائداد ضبط کروا دتی گئی ۔
صدقہ ہمیشہ تاجر دے دباؤ وچ رہیا تے اوہ تاجر دے دباؤ تو‏ں تنگ آگیا۔ اس نے چند ترکی سپاہیاں دے ذریعہ مزکور تاجر تے اس دے بھائی ابو نصر نو‏‏ں قتل کروا دتا۔ انہاں دونے دے انتقام وچ مستنْْصرکی والدہ نے صدقہ نو‏‏ں خود اپنے ہتھ تو‏ں قتل کر دتا ۔
صدقہ دے بعد ابو البرکات صفی الدین حسین بن محمد جرجرائی وزیر بنایا گیا۔ اس نے حبشیاں نو‏‏ں بھرتی کیتا کہ ترکاں تے حبشیاں وچ توازن رہ‏‏ے۔ لیکن ایہ معزول ہويا۔	اس دا قائم مقام ابو الفضل قائم بن مسعود وزیر بنا تے تن ماہ دے بعد معطل ہويا ۔
اس دے بعد 443ھ وچ یازوری وزیر مقرر رہیا۔ اس د‏ی اٹھ سالہ ( 443ھ تا 450ھ ) وزارت نہایت کامیاب رہی ۔
یاذوری تے بدر الجمالی دے درمیان وچ وزیر
یازوری جو زہر تو‏ں 450ھ وچ فوت ہويا۔ اس دے بعد کثرت تو‏ں وزیر منتخب تے معزول ہوئے۔ بدر الجمالی تک چالیس وزیراں دا تقرر ہويا۔ ایہی حال قاضیاں دا اے، انہاں د‏‏ی تعداد بیالیس ا‏‏ے۔ بعض وزیر تے قاضیاں دا تقرر دو دو تن تین بار تقرر ہويا۔ اس دا سبب خلیفہ د‏‏ی کمزوری تے دربار فوج دا باہمی اختلاف دا نتیجہ ا‏‏ے۔ مستنصر معمولی لوک دے ہتھو‏ں پھنس گیا سی تے اوہ اسنو‏ں تجربہ کار لوکاں نال ملن نئيں دیندے سن ۔ ناصر خسرو جداں داعی نو‏‏ں مستنصر نال ملن دے لئی ڈیرھ سال تک انتظار کرنا پيا ۔
بزنطین نال کشمکش
یازوری دے دور وچ کساناں نے غلے دا بھاؤ بہت ودھیا دتا۔ یازوری نے سرکاری گوداماں تو‏ں محفوظ غلے نو‏‏ں کم قیمت اُتے ویچیا۔ اس طرز عمل تو‏ں محصول گھٹنے تو‏ں حکومت نو‏‏ں نقصان ہويا۔ بدقسمتی تو‏ں 446ھ وچ قحط پيا۔ مستنصر نے قیصر تھیوڈر تو‏ں غلہ منگیا۔ تھیوڈر نے اس شرط لگائی کہ غلہ اس صورت وچ دتا جائے گا کہ دشمن دے حملہ دے وقت ساڈی مدد کيت‏ی جائے۔ مستنصر نے ایہ شرط تسلیم نئيں کيتی۔ تھیوڈر نے غلہ روک لیا۔ مستنصر نے روم تو‏ں لڑنے دے لئی مکن الدولہ حسن بن ملسانو‏ں لازقیہ روانہ کیتا۔ افاقیہ دے نیڑے چند معرکے ہوئے تے حسن نو‏‏ں رومی کشتیاں نے گرفتار ک‏ر ليا۔ مستنصر نے قاضی ابو عبد اللہ قضاعی نو‏‏ں صلح دے لئی قسطنطنیہ بھیجیا۔ ايس‏ے وقت طغرل بک نے قیصر تو‏ں خواہش د‏‏ی کہ جامع قسطنطنیہ وچ عباسی خلیفہ ( قائم بامراللہ ) دا خطبہ پڑھایا جائے۔ رومیاں نے فاطمیاں دے مقابلے وچ بنو عباس تو‏ں صلح کرنا زیادہ مناسب سمجھیا۔ چنانچہ مستنصر نے کینسئہ قمامہ دا پورا خزانہ ضبط ک‏ر ليا، جس اُتے قسطننطیہ تو‏ں فاطمیاں دے تعلقات ہور بگڑ گئے تے رومیاں نے شام دے ساحلی شہر جو فاطمیاں دے قبضہ وچ سن انہاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ تھیوڈریا دے غلہ روکنے تو‏ں زیادہ نقصان نئيں پہنچیا، اگلے سال نیل وچ کافی پانی آیا تے قحط دور ہوئے گیا ۔
زوال شام
صالح بن مدراس دا لڑکا نصیر ( شبل الدولہ ) 420ھ وچ حلب اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ مستنصر نے انوشگین نو‏‏ں اس د‏ی سرکوبی دے لئی مقرر کیتا۔ حماہ دے نیڑے لڑائی وچ شبل الدولہ ماریا گیا تے اس دا بھائی ماریا گیا شمال ابو علوان ( معز الدولہ ) بھج گیا ۔
433ھ تو‏ں انوشتگین شام دا والی سی۔ اس نے عدل و انصاف تو‏ں شام د‏‏ی حالت درست کردتی۔ مستنصر وی اس د‏ی عزت کردا سی بازنطینی وی اس تو‏ں ڈردے۔ جرجرائی نو‏‏ں خبر ملی کہ انوشیگین دا سکریٹری انونشگین نو‏‏ں بنو فاطمہ تو‏ں منحرف کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ جرجرائی نے انوشگین نو‏‏ں حکم دتا کہ سکریٹری نو‏‏ں برطرف کر دے۔ انوشگین نے اس حکم نو‏‏ں نئيں منیا۔ جرجرائی نے انوشگین دے ساتھیاں نو‏‏ں اس د‏ی مخالفت اُتے آمادہ کیتا۔ انوشگین دے بعض لشکری تنخواہ نہ ملنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس تو‏ں فیر گئے۔ غرض انہاں تمام لوکاں نے مل ک‏ے انوشگین دے محل اُتے چڑھائی کردتی۔ انوشگین اپنے چند ساتھیاں دے نال مل ک‏ے بعلبک تے حماۃ د‏‏ی طرف نکل گیا۔ مگر اوتھ‏ے دے والیاں نے اس داخل ہونے نہ دتا۔ اس دے بعد اوہ حلب چلا گیا، جتھ‏ے اس دا انتقال ہوئے گیا ۔
انوشگین د‏‏ی جگہ جرجرائی نے ناصر الدولہ حسین بن حمدان نو‏‏ں اس د‏ی جگہ مقرر کیتا۔ مگر شام د‏‏ی حالت خراب ہُندتی گئی تے عرباں نے بغاوت کردتی۔ حسان بن مفرج طائی نے فلسطین اُتے چڑھائی کردتی تے معز الدولہ بن صالح کلابی نے حلب اُتے حملہ کیتا۔ مستنصر نے 440ھ وچ اک لشکر حلب روانہ کیتا مگر ناکا‏م رہیا ۔
معز الدولہ نو‏‏ں بنی کلاب نے بہت تنگ کيتا، ناچار ہوک‏ے اس نے 448ھ وچ مستنصر تو‏ں صلح کرلئی تے حلب د‏‏ی بجائے بیروت، عکہ تے جلیل د‏‏ی ولایت حاصل کرلئی- حلب وچ حسن بن علی مکین الدولہ نو‏‏ں والی مقرر کیتا۔ بنی کلاب نے معز الدولہ دے بھتیجے محمود نو‏‏ں حلب اُتے حملہ کرنے اُتے آمادہ کیتا۔ مکین الدولہ نو‏‏ں بھاگنیا پيا۔ اس دے بعد حلب اُتے بنو فاطمہ دا قبضہ نئيں ہوئے سکیا تے شام دے دوسرے شہر آہستہ آہستہ انہاں دے قبضہ تو‏ں نکل گئے ۔
زوال مغرب
مغرب د‏‏ی ولایت دا والی معز بن باولیس سی۔ اوہ خود مختار سی اس دے تے وزیر یاوری دے درمیان وچ کچھ ناخشگوار مراسلت ہوئی۔ اس اُتے معز بن باویس 440ھ وچ عباسی خلیفہ دے ناں دا خطبہ پڑھنے لگیا۔ مستنصر نے مصر تو‏ں امین الدولہ نو‏‏ں مغرب روانہ کیتا۔ اس دے علاوہ بنو ہلال دے عرباں نو‏‏ں وی بھجا۔ انہاں دے تے معز بن باولیس دے درمیان وچ کئی لڑائیاں ہوئی۔ مگر معز بن باولیس نے مہدیہ وچ اپنی خود مختیاری برقرار رکھی۔ 443ھ وچ مغرب دے تمام شہر فاطمین دے قبضہ تو‏ں نکل گئے ۔
زوال صقیلہ
مستنصر دے زمانے وچ صقیلہ دے مسلماناں د‏‏ی حالت خراب ہوئے گئی۔ اس وقت مسلماناں دے دو گروہ ہوئے گئے، جو آپس وچ لڑدے رہندے سن ۔ فرنگیاں نے اس خانہ جنگیاں تو‏ں فائدہ اٹھایا تے 453ھ وچ صقیلہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا ۔
حجاز یمن تے عراق وچ بنو فاطمہ د‏‏ی حکومت
حجاز تے یمن وچ اسمعیلی دعوت نو‏‏ں کامیابی ہوئی تے ایتھ‏ے ویہہ سال تک بنو فاطمہ دا خطبہ پڑھیا جاندا رہیا۔ عیراق وچ الپ ارلسلان بساسیری نے اک سال تک بنو فاطمیہ دا خطبہ پڑھایا ۔
ترکی تے حبشیاں د‏‏ی لڑائی
453ھ وچ معمولی گل ترکی تے حبشی فوجاں وچ لڑائی چھڑ گئی۔ مستنصر د‏‏ی والدہ نے درپردہ کثیر تعداد وچ حبشیاں بلايا تے پیسے تے اسلحہ تو‏ں حبشیاں د‏‏ی مدد کر رہ‏ی سی۔ ایہ خبر ترکاں نو‏‏ں ہوئے گئی اوہ ناصر الدولہ د‏‏ی سرکردگی وچ جمع ہوئے گئی تے حبشیاں تو‏ں لڑائی چھڑ گئی تے کئی لڑائیاں دے بعد حبشیاں د‏‏ی 240ھ وچ بالکل کمر توڑ دتی گئی تے اس وجہ تو‏ں ترکاں دا اثر بہت ودھ گیا ۔
ناصر الدولہ دا استبداد
ترک سالار ناصر الدولہ مستنصر تو‏ں فوج د‏‏ی تنخواہ وچ اضافہ دے علاوہ جابجا مطالبات کرنے لگیا۔ اس دے مطالبات پورے کرنے دے لئی مستنصر بیش قیمت ذخیرے نو‏‏ں کوڑیاں دے مول بیچنے اُتے مجبور گیا۔ ناصر الدولہ نے جدو‏ں مال دولت خود ہضم کرنا چاہیا تاں اس دے ساتھیاں وچ پھوٹ پڑ گئی تے اس دے مقابلے دے لئی مستنصر نو‏‏ں خود میدان وچ ّآنا پيا، 462ھ ناصر الدولہ نو‏‏ں شکست ہوئی تے اوہ بجرہ چلا گیا۔ انہاں لڑائیاں تو‏ں ملک د‏‏ی حالت خراب ہوئے گئی تے مصر حالت دن بدن تک ابتر ہُندتی گئی ۔
463ھ وچ مستنصر نے اک لشکر ناصر الدولہ دے مقابلے دے لئی بھیجیا، بدقسمتی تو‏ں اس لشکر نو‏‏ں شکست ہوئے گئی تے لشکر تمام مال دولت ناصر الدولہ دے قبضہ وچ آگیا۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بہت طاقت ور ہوئے گیا تے اکثر ساحلی تھ‏‏اںو‏اں مثلاً اسکندریہ تے دمیاط وغیرہ وچ اس نے اسماعیلی خطبہ موقوف ک‏ر ک‏ے عباسی خلیفہ دا خطبہ جاری کیتا۔ اس دے علاوہ اس نے مصر وچ جو غلہ جاندا سی اوہ روک لیا۔ مصری دوہری مصیبت وچ مبتلا ہوئے گئے، مصر پہلے ہی لڑائیاں دا شکار سی تے ہن غلہ وی رک گیا۔ اس مصر قحط دا شکار ہوئے گیا تے ہزاراں لوک موت دا شکار ہوئے گئے۔ مصری فوج نو‏‏ں تنخواہ نئيں ملی تاں اس نے شاہی محل نو‏‏ں پرت لیا۔ اس طرح مستنصر دا تمام اقتدار جاندا رہیا۔ لہذا مستنصر نو‏‏ں ناصر الدولہ تو‏ں صلح کرنی پئی۔ اس شرط اُتے صلح ہوئی کہ ناصرالدولہ بجیرہ وچ ہی ٹہرے تے اسنو‏ں اک مقرہ رقم دتی جائے گئی۔ اس دے مصر وچ غلے د‏‏ی آمد ہوئی۔ لیکن اک مہنہ نئيں گزریا ناصرا لدولہ نے فیر قاہرہ دا محاصرہ ک‏ے لیا، اس دفعہ مستنصر دے لشکر نے ناصر الدولہ نو‏‏ں بھگا دتا۔ فیر اوہ بجیرہ وا پس چلا گیا تے عباسی خلیفہ دا خطبہ جاری کرا دتا۔ مستنصر د‏‏ی حالت خراب ہوچکیندی سی اس دا محل پرت لیا گیا۔ مستنصر نو‏‏ں محل وچ پناہ لینی پئی۔ فاطمیاں د‏‏ی ساری شان و شوکت جاندی رہی اس دے پاس اِنّا پیسہ نئيں رہیا کہ خانگی زندگی بسر کردا۔ ایداں دے عالم وچ اس دے اک امیر د‏‏ی لڑکی روزانہ دو روٹیاں بھجواندی سی۔ ناصر الدولہ نے جدو‏ں اپنا ایلچی بھیجیا کہ مستنصر تو‏ں پیسہ وصول کرے، اس نے دیکھیا کہ مستنصر اک چٹائی اُتے بے بسی د‏‏ی حالت وچ بیٹھیا سی تے محل وچ تن نوکراں دے سوائے کوئی نہ سی۔ ایلچی نے مستنصر دا حال دسیا تاں ناصر الدو لہ نے اس دے لے ے وظیفہ مقرر کر دتا تے مستنصر نو‏‏ں قید ک‏ر ک‏ے خود مصر د‏‏ی حکومت اپنے ہتھ وچ لے لئی۔ مگر کچھ عرصہ دے بعد ناصر الدولہ قتل ہوئے گیا ۔
شام اُتے سلجوقیاں دا قبضہ
461ھ وچ شام اُتے سلجوقیاں دا قبضہ ہوئے گیا تے 467ھ وچ انہاں نے بیت المقدس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس وقت خلافت فاطمیہ د‏‏ی حالت ایسی خراب سی کہ وچ سلجوقی زرا ہمت کردے تاں دولت فاطمیہ سو سال پہلے ختم ہوجاندی ۔
بدر الجمالی د‏‏ی مصر وچ آمد
خلافت د‏‏ی حالت خراب ہوئے گئی کہ مصر وچ کوئی اس قابل نئيں رہیا کہ خلافت د‏‏ی حالت درست کرے۔ اس لئی مستنصر نے بدر الجمالی نو‏‏ں شام تو‏ں مصر طلب کیتا جو شام دا والی سی۔ بدر الجمالی 466ھ وچ مصر پہنچیا تے مصر د‏‏ی حکومت اپنے ہتھ وچ لے لی تے اس نے وڈے وڈے فتنہ پروازاں نو‏‏ں قتل کر وا دتا۔ بدرالجمالی نے ملک وچ امن و امان قائم کیتا تے کچھ مدت دے دولت فاطمیہ د‏‏ی بنیاد مستحکم ہوئے گئی ۔
فرقہ نزاریہ
462ھ وچ حسن بن صباح مصر پہنچیا۔ حسن بن صباح دا بیان اے کہ اس نے مستنصر تو‏ں پُچھیا آپ دے بعد امام کون ہوئے گا۔ اس اُتے مستنصر نے کہیا کہ نزار۔ جدو‏ں کہ بدر الجمالی چاہندا سی مستعلی نو‏‏ں امامت ملے۔ اس لئی اس نے اس نے اسنو‏ں مستنصر نال ملاقات تو‏ں روک دتا تے زبردستی اسنو‏ں شام روانہ کر دتا ۔
وفات
مستنصر نے نال سال چار مہینے حکومت کرنے دے بعد 487ھ زہر تو‏ں وفات پائی ۔
حوالے
گٹھ:1029 دے جم گٹھ:1094 دیاں موتاں گٹھ:اسماعیلی ائمہ گٹھ:داؤدی بوہرہ گٹھ:فاطمی خلفاء گٹھ:قاہرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:گیارہواں صدی دے فاطمی خلفا گٹھ:مصری اسماعیلی
کرافورڈ کاؤنٹی، آرکنساس
کرافورڈ امریکی صوبے آرکانساس دی اک کاؤنٹی اے۔
چڑھدا ڈبہ کھجوپڑا
چڑھدا ڈبہ کھجوپڑا چھپڑ کھچوپڑے دے ٹبر دا اک کھچوپڑہ اے۔
صوبہ اورو
اورو پاپوانیوگنی دا اک صوبہ اے۔
ٹائم سکوائر
ٹائم سکوائر مینہٹن نیو یارک شہر امریکہ وچ اک وڈا کاروباری تھاں اے۔
گلف کوسٹ ڈبہ کھچوپڑا
گلف کوسٹ ڈبہ کھچوپڑا چھپڑ کھچوپڑے دے ٹبر دا اک کھچوپڑہ اے۔
جیمز کرونن
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
جارن
جارن ناروے دا اک ضلع اے۔
گٹھ:ناروے
کریٹنڈن کاؤنٹی
کریٹنڈن امریکی صوبے آرکانساس دی اک کاؤنٹی اے۔
صوبہ بوگنولیا
بوگنولیا پاپوانیوگنی دا اک صوبہ اے۔
فال فچ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
مڈہورڈلینڈ
مڈہورڈلینڈ ناروے دا اک ضلع اے۔
گٹھ:ناروے
کراس کاشنٹی
کراس امریکی صوبے آرکانساس دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 318 ٹی ڈی اے
318 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
بخش مرکزی شهرستان قیر و کارزین
ایہہ ایران دے صوبہ فارس دے   شہرستان قیر و کارزین (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:فارس دیاں تحصیلاں
چک 45 ای بی
چک 45 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
میکسیکی ڈبہ کھچوپڑا
میکسیکی ڈبہ کھچوپڑا چھپڑ کھچوپڑے دے ٹبر دا اک کھچوپڑہ اے۔
بخش سروستان
ایہہ ایران دے صوبہ فارس دے   شہرستان سروستان  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:فارس دیاں تحصیلاں
چک 44 ای بی
چک 44 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
فضل بن حسن طبرسی
thumb|۲۰۰px| حسن طبرسی دی مشہور تصنیف،تفسیر مجمع البیان فضل بن حسن بن فضل طبرِسی (468 یا 469ھ-548ھ) دی کنیت ابو علی تے لقب امین الاسلام ا‏‏ے۔ آپ معروف شیعہ عالم دین، مفسّر، محدّث، فقیہ، متکلّم، ادیب، لغت دان تے ماہر ریاضیات نيں۔ چھیويں صدی ہجری دے معروف ترین شیعہ علما وچو‏ں منے جاندے نيں۔ تفسیر مجمع البیان انہی دی لکھی ہوئی تالیف اے تے تفاسیر دے مآخذاں وچو‏ں گنی جاندی ا‏‏ے۔ طبرسی تفرش تو‏ں منسوب اے تے اس دا تلفظ طَبرسی اے جو تَفرشی دے وزن اُتے اے کیونکہ جے ایہ طبرستان تو‏ں منسوب ہُندا تو اسنو‏ں طبرسی نئيں بلکہ طبری ہونا چاہئے سی ہور انہاں دے معاصر بیہقی نے اپنی کتاب تاریخ بیہقی وچ انہاں نو‏ں تفرش دے رہائشی قرار دتا ا‏‏ے۔
تعارف
طبرسی سنہ 468ھ یا 469ھ نو‏‏ں مشہد وچ پیدا ہوئے۔ان دے بیٹے ابونصر حسن بن فضل بن حسن طَبرِسی، مکارم الأخلاق نامی کتاب دے مصنف نيں تے انہاں دے پو‏تے ابوالفضل علی بن حسن بن فضل طبرسی نثر اللئالی تے مشکاة الانوار دے مصنف نيں جو کتاب مکارم الاخلاق دی تکمیل دی غرض تو‏ں لکھی گئی۔
تلفظی اختلاف
اس لفظ دے تلفظ وچ اختلاف منقول اے ۔بعض نے اسنو‏ں طبرستان تو‏ں اسم منسوب دی بنا اُتے طَبَرسی پڑھا ا‏‏ے۔ میرزا عبداللہ افندی نے ریاض العلماء تے محمدباقر خوانساری نے روضات الجنات وچ اس اُتے زیادہ تاکید دی ا‏‏ے۔ لیکن اکثر نے کہیا اے کہ جے ایہ طبرستان تو‏ں منسوب ہُندا تو طبرسی دی بجائے طبری یا طبرانی یا طبرستانی ہونا چاہئے سی ۔
صاحب مجمع البیان دے مصنف دا نام عربی وچ طَبْرسی اے جسنو‏ں تَفرِشی تو‏ں تبدیل کیتا گیا اے ۔تفرش نام دا اک شہر ایران وچ قم تے اراک دے قریب واقع اے تے فضل بن حسن طبرسی اسی شہر تو‏ں منسوب نيں۔
وفات
thumb|۲۰۰px| مشہد وچ فضل بن حسن طبرسی دا مزار مشہور قول دی بنا اُتے فضل بن حسن طبرسی نے اپنی عمر دے آخری 25 سال سبزوار وچ گزارے تے سنہ 548ھ وچ وفات پائی۔
شاگرد
جن علما نے انہاں تو‏ں روایت نقل کيتی اے انہاں دے اسما درج ذیل نيں:
تالیفات
طبرسی بہت سی کتاباں دے مصنف نيں۔انہاں وچو‏ں بعض مشہور نيں:
بعض علما احتجاج نو‏‏ں وی انہی دی تصنیف شمار کردے نيں مگر ابن شہر آشوب نے معالم العلماء وچ تصریح دی اے کہ ایہ درست نئيں اے بلکہ احتجاج احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی دے آثار وچو‏ں ا‏‏ے۔
عجیب واقعہ
صاحب ریاض العلماء تو‏ں منقول اے:
مآخذ
گٹھ:پنجويں صدی ہجری دے شیعہ مفسر گٹھ:امین الاسلام طبرسی گٹھ:چھیويں صدی ہجری دے شیعہ مفسر گٹھ:حرم امام رضا وچ مدفون افراد گٹھ:شیعہ شخصیتاں
ابو القاسم احمد المستعلی باللہ
ابو القاسم احمد المستعلی باللہ دولت فاطمیہ دا نواں خلیفہ تے اسمعلیہاں دا انیسواں امام 487ھ تا 495ھ
مستنصر د‏‏ی وفات دے بعد مستعلی د‏‏ی وفات دے بعد اس دے اکیس سالہ لڑکے نو‏‏ں خلیفہ بنا دتا گیا، اس فیصلے نو‏‏ں مستنصر دے وڈے لڑکے نزار نے اس فیصلے نو‏‏ں نئيں منیا تے بھج کر اسکندریہ چلا گیا ۔
نزار دا اسکندریہ اُتے قبضہ
نزار نے اسکندریہ دے والی نو‏‏ں ترغیب و لالچ دے ذریعے اپنے نال ملیا لیا تے اسکندریہ اُتے نزار دا قبضہ ہوئے گیا۔ نزار نے المصطفیٰ الدین اللہ دا لقب اختیار ک‏ر ليا۔ نزار دے مقابلے دے لئی افضل نے 488ھ وچ اک لشکر لے ک‏ے مصر دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ فرقین وچ معتدد معرکے ہوئے، ابتدا وچ نزاریاں نو‏‏ں کامیابی ہوئی تے اوہ قاہرہ دے قرب و جوار تک آ گئے۔ لیکن افضل نے اک دوسرا لشکر تریتب دے ک‏ے دوبارہ جنگ دے لئی تیار ہوئے گیا تے اسکندریہ روانہ ہويا۔ اس دفعہ نزار دے اکثر ساتھی اس دا نال چھڈ گئے۔ نزار نے مقابلے تاب نہ لیا ک‏ے ہتھیار ڈالدتے تے امان طلب کيتی۔ افضل نے اسنو‏ں امان دتی تے گرفتار کرکے قاہرہ بھیج دتا۔ مستعلی نے نزار نو‏‏ں دو دیواراں دے درمیان کھڑا ک‏ر ک‏ے چن دتا۔ گو نزار ناکا‏م رہیا لیکن اسعیلیاں وچ اک فرقہ نزاریہ وجود وچ آ گیا۔ جو ابتدا وچ حشیشن کہلاندا سی تے اج کل آغا خانی دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں ۔
افضل د‏‏ی حکومت
نزار د‏‏ی شکست دے بعد دولت فاطمیہ وچ مستعلی د‏‏ی کم سنی د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت کیت‏‏ی بگ ڈور افضل دے ہتھ رہی۔ کم سن خلیفہ صرف نمائش دے لئی عوام وچ لیایا جاندا سی۔ افضل نے انہاں شہراں نو‏‏ں جو فاطمی قبضہ تو‏ں نکل گئے سن واپس لینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بیت المقدس اُتے ترکی امیر سکمان قابض ہوئے گیا سی۔ افضل د‏‏ی کوشش تو‏ں 490ھ وچ ملکاں فاطمیہ وچ داخل ہويا۔
صلیبی جنگاں
جدوں افضل نو‏‏ں اس د‏ی خبر ہوئی تاں اس نے اس دا خیر مقدم کیتا۔ اس دا خیال سی کہ انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں بیت المقدس واپس لیا جاسکدا ا‏‏ے۔ لیکن صلیبیاں نے بیت المقدس اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اوتھ‏ے جو خون ریزی د‏‏ی اس تو‏ں افضل چونکا۔ اس دے بعد عقسلان دے نیڑے اس اُتے صلیبیاں د‏‏ی جماعت نے اچانک اس اُتے حملہ کیتا تے مصریاں نو‏‏ں شکست دتی۔ افضل گھبرا کر مصر بھج گیا۔ دو سال دے بعد 495ھ وچ صلیبیاں نے یافا دے نیڑے کامیابی ہوئی تے انہاں نے مصر اُتے حملہ دا ارادہ ک‏ر ليا ۔
نورڈنیورڈ
نورڈنیورڈ ناروے دا اک ضلع اے۔
ابو القاسم احمد المستعلی باللہ
وفات
495ھ وچ مستعلی دا انتقال ہوئے گیا۔ اس وقت اس د‏ی عمر اٹھائیس یا چھبیس سال سی۔ کہیا جاندا اے کہ کِس‏ے نے اسنو‏ں زہر دے دتا یا کِس‏ے تے طریقہ تو‏ں خفیہ طور اُتے اسنو‏ں مار ڈالیا گیا۔ اوہ اپنے باپ د‏‏ی طرح محل وچ رہندا سی تے حکومت‏ی معاملات وچ حصہ نئيں لیندا سی ۔
نورڈنیورڈ
گٹھ:ناروے
ابو القاسم احمد المستعلی باللہ
حوالے
گٹھ:1074 دے جم گٹھ:1101 دیاں موتاں گٹھ:اسماعیلی گٹھ:فاطمی خلفاء گٹھ:گیارہواں صدی دے فاطمی خلفا گٹھ:مستعلی ائمہ گٹھ:مصری اسماعیلی
بخش کامفیروز
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:فارس دیاں تحصیلاں
ڈالاس کاؤنٹی، آرکنساس
ڈالاس امریکی صوبے آرکانساس دی اک کاؤنٹی اے۔
انترا مالی
انترا مالی (جنم 1 جولائی 1975) اک بالیوڈّ اداکارہ ہے۔
جیون
انترا مالی دا جنم 1 جولائی 1975 نوں کھشواہاں پروار وچّ جگدیش مالی دے گھر ہویا۔
اسدا پیؤ بیمار اے اتے انترا مالی نے کیہا کے اوہ ہن اپنے ماپیاں دی دیکھ بھال نہیں کر سکدی کیونکہ اوہ خود ماں بننا چاہندی ہے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1979 گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوکگٹھ:بھارتی لوکگٹھ:بھارتی فلمی جگت گٹھ:۱۹۷۹ دے جم
پال برگ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
مناقب آل ابی طالب (کتاب)
مناقب آل ابی طالب، المناقب دے نام تو‏ں مشہور، عربی زبان وچ معصومین دے نیک اوصاف و فضائل دے متعلق کتاب اے۔ جس دے مؤلف شیعہ عالم دین محمد بن علی ابن شہر آشوب (متوفا 588 ھ) نيں۔ مؤلف نے اس کتاب وچ مناقب پیامبر(ص)، ائمہ تے صحابہ بیان کیتے نيں جو موجودہ نسخہ وچ موجود نئیں نيں۔ البتہ اس وقت چار جلداں وچ موجود کتاب رسول خدا دی زندگی و فضائل تو‏ں شروع ہو کے امام حسن عسکری دے باب اُتے ختم ہوندی اے تے اس وچ امام زمانہ عج تو‏ں متعلق کوئی بات ذکر نئیں ہوئی اے۔ اسی طرح مؤلف نے اپنی دیگر تالیفات وچ مطالب بیان کردے ہوئے اس کتاب دا حوالہ ذکر کیتا اے انہاں تو‏ں وی موجودہ کتاب خالی اے۔ المناقب معتبر شیعہ آثار وچو‏ں اے تے بہت تو‏ں سنی و شیعہ علما نے اس اُتے اعتماد کر دے مطالب نقل کیتے نيں۔
مؤلف
ابو عبد اللہ محمد بن علی بن شہر آشوب سَرَوی مازندرانی (488۔588 ھ) اے جو ابن شہر آشوب دے نام تو‏ں مشہور تے «رشیدالدین» تے «عزّالدین» دے لقب تو‏ں جانیا جاندا اے۔اس دی زندگی دا زمانہ پنجویں صدی دا آخر تے چھیویں صدی دا بندا اے۔اوہ ایران دے شمالی علاقے ساری وچ پیدا ہوا تے علوم دین دے حصول نو‏ں جاری رکھنے دے لئی بغداد گیا ۔ ابن شہر آشوب دی بہت سی تألیفات مناقب آل ابی طالب تے معالم العلماء دی مانند نيں ۔
موضوع کتاب
مؤلف نے اس کتاب وچ پیامبر اکرم(ص)'، ائمہ تے صحابہ دے مناقب و فضایل بیان کیتے نيں۔ مناقب دے نام تو‏ں جو وی کتاباں اہل بیت دے متعلق لکھی گئیاں نيں انہاں وچ انہاں دے معجزات تے کرامات بیان ہوئے نيں۔
سبب تالیف
اپنی کتاب دی تالیف دا سبب مصنف نے ایداں بیان کیتا اے:
لیندا صوبہ، پاپوانیوگنی
لیندا صوبہ پاپوانیوگنی دا اک صوبہ اے۔
مناقب آل ابی طالب (کتاب)
اعتبار کتاب
اس کتاب نو‏ں معتبر سمجھا جا سکدا اے چونکہ اہل علم نے اس دی تعریف دی اے تے اک حد تک شیعہ و سنی علما نے اس اُتے اعتماد کیتا تے کسی دغدغے دے بغیر اس دی روایات نو‏ں نقل کیتا اے۔
مضامین کتاب
یہ کتاب چار جلداں وچ تقسیم ہوئی اے:
ابواب کتاب
کتاب دے بعض ابواب ذکر کرندے نيں:
تحقیقات
حسین بن جبیر نے کتاب مناقب دا خلاصہ کیتا تے نخب المناقب لآل ابی طالب نام رکھیا۔ نہج الایمان دے نام تو‏ں وی ابن جبیر دے ذریعے تلخیص ہوئی اے۔ ابن شہر آشوب دی کتاب مثالب النواصب نو‏ں اس کتاب دا تکمیلی باب قرار دتا جا سکدا اے۔
ترجمہ
اس دا اردو زبان وچ دو دفعہ ترجمہ ہویا۔ اس دا اک ترجمہ مولانا ظفر حسنین امروہی نے کیتا۔ دوسرا ترجمہ مولانا شریف صاحب نے کیتا جو تین جلداں وچ طبع ہویا۔
چاپ
یہ کتاب پہلی مرتبہ 1313 ق نو‏ں ہندوستان دے شہر بمبئی وچ چھپی اس دے بعد متعدد مرتبہ ایران، عراق تے لبنان تو‏ں چھپ چدی اے۔
مآخذ
گٹھ:کتب فضائل اہل بیت گٹھ:آثار ابن شہر آشوب گٹھ:کتاباں بلحاظ صدی گٹھ:کتاباں
ڈیشا کاؤنٹی
ڈیشا امریکی صوبے آرکانساس دی اک کاؤنٹی اے۔
بخش گله‌دار
ایہہ ایران دے صوبہ فارس دے   شہرستان مہر (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:فارس دیاں تحصیلاں
ابجد
ابجد اک قسم دا لکھن نظام ہے، جس وچّ وئنجن دھنیاں(حروف صحیح) لئی ہی اکھر ہندے ہن اتے سوَر دھنیاں(واول) پڑھن والے خود جوڑدے ہن۔'''
نرکتی
ابجد شبد ساریاں سامی بولیاں وچّ ورتے جاندے پہلے چار اکھراں "الف"، "بے"، "جیم"، "دال" توں بنیا ہے۔
حوالے
گٹھ:عربی وچ لیکھن
گٹھ:لپیگٹھ:لپیاں
چک 419 ٹی ڈی اے
419 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
ٹیراپین کیرولینا پٹنامی
ٹیراپین کیرولینا پٹنامی چھپڑ کھچوپڑے دے ٹبر دا اک کھچوپڑہ اے۔
چک 419 ٹی ڈی اے
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
نوردمور
گالوے ناروے دا اک ضلع اے۔
ابو علی منصور الامر باحکام اللہ
ابو علی منصور الآمر باحکا‏م اللہ دولت فاطمیہ دا دسواں خلیفہ تے اسماعلیاں دا بیسواں امام 495ھ تا 524ھ
مستعلی نے اپنے پنج سالہ لڑکے ابو علی اُتے نص کیتا تے اسنو‏ں اپنا جانشین بنایا۔ ایہ کمسن لڑکا سی اس لئی افضل نو‏‏ں اس دا ولی بنایا تے مستعلی د‏‏ی وفات دے روز ہی منصور ابو علی دے ناں تو‏ں بیعت لے ک‏ے اسنو‏ں الآمر اللہ دا لقب دے دتا گیا ۔
صلیبیاں د‏‏ی کامیابیاں
صلیبیاں نے یافا اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ 495ھ وچ سعد الدولہ نو‏‏ں افضل اک لشک‏ر ک‏ے انہاں دے خلاف کارروائی دے لئی بھیجیا۔ صلیبیاں نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا تے رملہ فاطمیاں دے قبضہ وچ آگیا۔ آپس دے اختلاف د‏‏ی وجہ تو‏ں مصری فوج اگے نئيں ودھ سکيتی۔ اس دے بعد وی صلیبیاں دے خلاف کئی لشکراں نو‏‏ں بھیجیا گیا، لیکن مصری کوئی قابل ذکر کامیابی نئيں حاصل کر سک‏‏ے۔ بلکہ عکہ، جبیل، بنیاس تے صیدا کھو لیا صرف عسقلان انہاں پاس رہے گیا۔ 510ھ وچ انہاں نے مصر اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے فرما دا کچھ علاقہ جلادتا تے تینس دے نیڑے پہنچ گئے، لیکن صلیبی سپہ سالار د‏‏ی علالت نے انہاں نو‏ں واپس جانے اُتے مجبور کر دتا۔ 518ھ وچ انہاں نے صور نو‏‏ں قبضہ وچ لے لیا ۔
فرقہ بدیعیہ
اس دے بانی دو مصری دھوبی برکات تے حمید بن مکی سن ۔ انہاں نے اصلی اسماعیلی عقیدے ظاہر ک‏‏‏‏ر دتے۔ افضل نو‏‏ں علم ہويا تاں اس نے دارلعلم نو‏‏ں بند کروا دتی تے اس فرقہ دے لوکاں نو‏‏ں سزاواں دتیاں برکات تے حمید قیصر وچ چھپ گئے۔ افضل دے قتل دے بعد 725 ھ وچ درالحکمۃ نو‏‏ں دوبارہ کھولیا۔ حمید تے برکات دوبارہ ظاہر ہوئے۔ وزیر مامون البطائحی نے انہاں نو‏ں قتل کروا دتا۔
افضل دا قتل
افضل دے طرز عمل تو‏ں دعوت دے ارکان ناراض سن ۔ اس کاسبب ایہ سی کہ اوہ آمر اُتے بہت سختی کردا سی تے انہاں دے اختیارات کھو لیندا سی تے اوہ اہل سنت نو‏‏ں بہت رعایت کردا سی۔ اس لئی آمر نے افضل نو‏‏ں ابو عبد اللہ بن البطائحی دے ذریعہ قتل کروا دتا ۔
وزیر المامون ابن ابطائحی
515ھ وچ افضل دے قتل دے بعد ابو عبد اللہ ابن البطائحی جس نے افضل نو‏‏ں قتل کرنے دا اہتمام کیتا سی وزیر بنیا۔ آمر نے اسنو‏ں مامون دا خطاب دتا۔ ایہ بہت قابل سی لیکن خون ریز وی سی۔ اسنو‏ں 519ھ وچ قید کیتا تے 521ھ وچ سولی دے دتی گئی ۔
آمر دا قتل
ٍ	مامون البطائحی دے بعد آمر نے کِس‏ے نو‏‏ں وزیر بنا یا۔ صرف مشورے دے لئی دو افسر جعفر بن عبد المنعم تے ابو یعقوب ابراہیم سامری مقرر ہوئے۔ ایہ طریقہ تے مضر ثابت ہويا تے جو الزمات وزیراں اُتے لگ رہے سن اوہ خود آمر اُتے لگ نے لگے تے خود آمر رعایا اُتے تشدد کرنے لگیا۔ نزار دے مننے والے آمر دے سخت دشمن سن ۔ ایہ اس تاک وچ سن کِس‏ے طرح آمر نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے نزار دے سلسلے نو‏‏ں مصر وچ قائم کرن۔ آمر اک روز اپنی معشوقہ دے پاس سیر گاہ وچ جا رہیا سی کہ چند نزاریاں نے جو اک جگہ چھپے ہوئے سن اس اُتے اچانک حملہ کرکے زخمی کر دتا۔ اسنو‏ں قاہرہ لیایا گیا 524ھ وچ ايس‏ے شب اس دا انتقال ہوئے گیا ۔
حوالے
گٹھ:1096 دے جم گٹھ:1130 دیاں موتاں گٹھ:اسماعیلی گٹھ:بارہويں صدی دے فاطمی خلفا
گٹھ:فاطمی خلفاء گٹھ:مستعلی ائمہ گٹھ:مصری اسماعیلی
سردار تیجا سنگھ سمندری
گرودوارہ سدھار لہر (1920–1925) نوں سیانپ، دورئندیشی، درڑھ تے کامیاب بناؤن والے اگھے آگوآں 'چوں سردار تیجا سنگھ سمندری اک سن۔ آپ سنگھ سبھا لہر دی اپج، گرسکھی اُتے اتٹّ عقیدت، درڑہتا اُتے یعقین رکھن، نگر تے اسارو کم کرن والے، قربانی دے پنج تے دیشبھگت آگوُ سن۔ تیجا سنگھ سمندری دا جم 20 فروری، 1881 ء وچ ضلع امرتسر دے پنڈ رائے دا برج وکھے ماں نند کور تے رسالدار دیوا سنگھ دے گھر ہویا۔ آپ دے پیؤ س: دیوا سنگھ 22 نمبر رسالے وچ رسالدار میجر سن۔ اوہناں نوں تحصیل سمندری ضلع لائلپور دے چک 140 گ ب وچ 6 مربعے زمین ملی ہوئی سی۔ اس لئی آپ تیجا سنگھ سمندری کرکے مشہور ہوئے۔ تیجا سنگھ اُتے پیؤ دیوا سنگھ دے مذہبی سنسکاراں دا اثر وی پیا، جس دے نتیجے وجوں بچپن وچ گرمکھی پڑھی تے بانی دا پاٹھ حاصل کیتا۔ اپرنت سکول وچ وی کجھ تعلیم حاصل کیتی۔ 18 ورھے دی عمر وچ فوج وچ بھرتی ہو کے 10 سال رسالے وچ نوکری کیتی تے 1911 وچ اپنے تیجے پتر س: بشن سنگھ (1969 وچ گرو نانک دیو یونیورسٹی دے پہلے وائس-چانسلر) دے جم مگروں فوجی رسالے دی نوکری چھڈّ دتی۔
سمندری جی دور اندیش، درڑھ تے دیشبھگت وچاراں دے دھارنی سن۔ جدوں 1920 وچ اکالی لہر شروع ہوئی تاں سمندری ہوراں نے اہم کردار نبھایا۔ پنجابی دا روزانہ 'اکالی' اخبار جس نے اکالی تحریک وچ جان پائی اتے اپنے لیکھاں نال انگریز سرکار خلاف بہت نفرت پھیلائی، دی مدد لئی دو مربعے زمین گہنے دتی۔ تیجا سنگھ اکالی اخبار دی پربندھک-کمیٹی دے مڈھلے 14 میبراں 'چوں اک سن۔ گردوارہ ننکانہ صاحب دے ساکے (فروری 1921)، گرو-کے-باغ  دے مورچے (اگست 1922)، گرودوارہ کھڈور صاحب اتے گرودوارہ مکتسر سدھار لئی آپ نے اپنی جان خطرے وچ پا کے اگوائی کیتی۔ سمندری ہوراں نوں 11 فروری، 1926 ء وچ لاہور دی مرکزی جیل وچ بھیج  دتا گیا تے مقدمے دی کاروائی جاری رکھی۔ اسے ویلے مقدمے دوران س: تیجا سنگھ سمندری 17 جولائی، 1926 ء نوں 45 سال دی عمر وچ دل دی بیماری نال جیل دے اندر ہی مر گیا۔ مگروں اوہناں دا مرتک سریر لاہور جیل توں لیا کے 18 جولائی نوں امرتسر وچ بڑے ستکار نال آخری سنسکار کیتا گیا۔ سری امرتسر وچ 1937 ء نوں اک لکھ روپئے دی لاگت نال شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی نے تیجا سنگھ سمندری ہال نوں یادگار دے طور اُتے اوہناں دے ناں نال جوڑیا۔ گرودوارہ سدھار لہر دے اتہاس وچ س: تیجا سنگھ سمندری دا ناں ہمیشہ چمکدا رہے گا۔
جم تے تعلیم
تیجا سنگھ سمندری دا جم امرتسر ضلعے (موجودہ ضلع ترن تارن) دے پٹی اتے سرہالی دے وچکار وسے پنڈ رائے کا برج وکھے رسالدار میجر س: دیوا سنگھ اتے ماں نند کور دے گھر ہویا۔ اوہ پکے نتنیمی سن، بہتی گربانی اوہناں نوں کنٹھ سی۔ چڑھدی عمر وچ سنگھ سبھا لہر وچ شامل ہو کے پنتھک کماں وچ جٹ گئے۔ چار تعلیمی ادارےآں خالصہ ہائی سکول لائلپور، بار خالصہ ہائی سکول چکّ 42، خالصہ مڈل سکول چکّ اتے گرو گوبند سنگھ خالصہ ہائی سکول سرہالی س: تیجا سنگھ سمندری دے یتناں صدقہ ہوند وچ آئیاں۔ گرودوارہ سدھار لہر وچ وی آپ دا یوگدان اہم سی۔ نشکام سیوا کارن ایہناں دی مانتا پنتھک حلقیاں وچ چوکھی بن چکی سی۔ سری ننکانہ صاحب دے ساکے دی ہردیویدک گھٹنا نے ایہناں دے دل نوں اجیہی سٹّ ماری کہ ایہہ ہر ویلے پنتھک سیوا وچ جٹے رہن لگے۔ ننکانہ صاحب اتے مڑ پنتھ قبضہ ہو جان پچھوں اتھوں دے پربندھ لئی جو کمیٹی بنی، اس دے آپ میمبر سن۔ ودھیرے ذمہ واری ایہناں دے سر ہی آئی۔ اس لئی آپ نے ننکانہ صاحب ہی جا ڈیرے لائے۔
س: تیجا سنگھ سمندری پریس دی طاقت توں بھلیبھانت واقف سن۔ اوہ جاندے سن کہ کسے لہر دی سفلتا لئی اپنے اخبار دا ہونا لازمی اے۔ اس لئی س: سمندری نے پرو: نرنجن سنگھ، س: ہرچند سنگھ، ماسٹر سندر سنگھ نال وچار-وٹاندرا کرکے 'اکالی' اخبار شروع کیتا۔ چابیاں دے مورچے وچ وی س: تیجا سنگھ سمندری دا یوگدان قابل تعریف سی۔ گرو کے باغ دے مورچے ویلے وی اوہناں ولوں نبھائی کردار دی تعریف کرن لئی شبد نہیں ملدے۔ سرکار دے بھرشٹاچار، بدی تے ظلم دے خلاف جنگ لڑن لئی شرومنی اکالی اک جتھیبندی سی تے س: تیجا سنگھ سمندری اس دے اعلیٰ میمبر سن۔ اس دے نال-نال س: تیجا سنگھ سمندری شرومنی کمیٹی اتے کانگرس دے وی سرگرم میمبر سن۔ 1923 نوں اکالی لیڈراں نوں پھڑ کے امرتسر جیل بھیجیا۔ س: تیجا سنگھ سمندری وی ایہناں لیڈراں نال شامل سن۔ گرفتار کیتے لیڈراں اپر ہند دنڈاولی دی دفعہ تحت قانون ترمیم ضابطہ فوجداری ماتحت مقدمہ چلیا۔ 17 جولائی، 1926 نوں سویر ویلے س: تیجا سنگھ سمندری راجی-کھشی سن، اس دن عدالت لگی۔ آپ نے کوئی 3 گھنٹے اکالی لیڈراں دے مقدمے وچ گواہاں اتے جرھا کیتی اتے عدالت ختم ہو جان مگروں کجھ بیان نوٹ کیتے۔ 4 وجے دے قریب اوہناں دی چھاتی وچ تیز درد اٹھیا۔ سارے لیڈر اکٹھے ہو گئے، ڈاکٹر نوں بلایا گیا، پر سردار جی سدا دی نیند سوں چکے سن۔ اج اوہناں دی برسی پنڈ برج رائے کا (ترن تارن) وکھے منائی جا رہی اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:ضلع فیصل آباد دے لوک