cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ضلع ساری آسیا
ضلع ساری آسیا ازبکستان دے صوبہ ســُـرخان دریا دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ ساری آسیا شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،47،800 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 3،930 مربع کلومیٹر اے ۔ نقشے چ ایہ ضلع نمبر 10 اتے اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ ســُـرخان دریا دے ضلعے
جاوید نامہ
thumb|250px|جاوید نامہ طبع خاص 1982ء دا سرورق جس وچ جمی انجنیئر دے مصور کردہ مناظر وی شامل نيں۔ جاوید نامہ فارسی شاعری دی اک کتاب اے جو عظیم شاعر، فلسفی تے نظریہ پاکستان دے خالق علامہ اقبال دی تصنیف اے تے مثنوی دی شکل وچ اے تے تقریباً دو ہزار اشعار اُتے مشتمل اے۔ ایہ کتاب پہلی بار 1932ء وچ شائع ہوئی۔ اس کتاب دا شمار علامہ اقبال دی بہترین کتب وچو‏ں ہوندا اے تے اوہ اسنو‏ں اپنی زندگی دا حاصل سمجھدے سن ۔
پس منظر
جب ایہ کتاب شائع ہوئی تو عام طور اُتے سمجھیا جاندا سی کہ علامہ اقبال نے ایہ کتاب مشہور اطالوی شاعر دانتے دی کتاب ڈیوائن کامیڈی تو‏ں متاثر ہو دے لکھی اے، (جس دا اقبال نے خود وی اقرار کیتا اے) لیکن اسنو‏ں ڈیوائن کامیڈی دی نقل سمجھنا محض اک مغالطہ اے کیونکہ دانتے دے جدید یورپی محققین نے ثابت کیتا اے کہ دانتے دی اپنی کتاب واقعۂ معراج تے اس اُتے ملنے والی مختف احادیث تو‏ں متاثر ہو دے لکھی گئی تے انہاں دی نقل اے۔ انسانی (خیالی) معراج دا موضوع نو‏اں نئيں اے، سب تو‏ں پہلے قرونِ اولٰی دے ملحد نابینا شاعر ابوالعلا معری نے اس موضوع اُتے اک کتاب بعنوان "رسالۃ الغفران" لکھی تھی، پھر ابن عربی نے اینی مشہور کتاب "فتوحاتِ مکیہ" وچ اس دا ذکر کیتا اے، انہاں دے علاوہ مغلیہ دور دے اک صوفی غوث گوالیاری نے وی اس موضوع اُتے اک رسالہ لکھیا سی
تعارف
اس کتاب دا تعارف علامہ اقبال دی اپنی زبانی ہی سنیے۔
دوسری گول میز کانفرنس دے موقع اُتے لندن وچ انڈیا سوسائٹی دی طرف تو‏ں 4 نومبر 1931ء نو‏ں اک تقریب منقعد کیتی گئی جس وچ علامہ نے تقریر کردے ہوئے اپنی فارسی کتب دا تعارف حاضرین تو‏ں کروایا، آخر وچ جاوید نامہ دے متعلق فرماندے نيں۔
"میری تازہ تصنیف جاوید نامہ مطبع وچ جا چک‏ی اے تے غالباً اک دو مہینے وچ چھپ جائے گی۔ ایہ حقیقت وچ ایشیا دی ڈیوائن کامیڈی اے ورگے دانتے دی تصنیف یورپ دی ڈیوائن کامیڈی اے۔ اس دا اسلوب ایہ اے کہ شاعر مختلف ستاراں دی سیر کردا اے، مختلف مشاہیر دی روحاں تو‏ں مل کر باتاں کردا اے، پھر جنت وچ جاندا اے تے آخر وچ خدا دے سامنے پہنچتا اے۔
اس تصنیف وچ دورِ حاضر دے تمام جماعتی، اقتصادی، سیاسی، مذہبی، اخلاقی تے اصلاحی مسائل زیرِ بحث آ گئے نيں۔ اس وچ صرف دو شخصیتاں یورپ دی آئی نيں۔ اول کچنر دوم نٹشے باقی تمام شخصیتاں ایشیا کیتیاں نيں۔ دانتے نے اپنا رفیقِ سفر یا خضرِ طریق ورجل نو‏ں بنایا سی، میرے رفیقِ سفر یا خضرِ طریق مولیائے روم نيں۔
آپ حیران ہاں گے کہ کچنر اس ضمن وچ کیسے آ گیا۔ جاوید نامہ وچ کچنر تے فرعون آپس وچ باتاں کردے نيں۔ فرعون کجنر نو‏ں طعنہ دیندا اے کہ یورپ دے لوگ وڈے بے رحم نيں تے بے درد نيں انہاں نے ساڈی قبراں تک کھود ڈالاں۔ کچنر جواب دیندا اے کہ ساڈا مقصد سائنس دی خدمت تے علم الآثار دی خدمت اے، قبراں اس لئی کھودی نيں کہ معلوم ہو آج تو‏ں تن چار ہزار سال قبل دنو‏اں دی حالت کیتا سی فرعون اس تشریح دے جواب وچ کہندا اے
قبرِ ما علم و حکمت بر کشود
لیکن اندر تربتِ مہدی چہ بود؟
(یعنی ساڈی قبر تو تم لوگاں نے علم و حکمت دے لئی کھوداں لیکن مہدی دی قبر وچ کیتا سی، اشارہ اے مشہور سوڈانی مجاہد مہدی سوڈانی دی طرف جس دی قبر جنرل کچنر نے کھود اس دی لاش نو‏ں سزا دی سی تے ہڈیاں جلا دی سن)
اک مقام اُتے ميں نے چار الواح لکھے نيں۔ لوحِ بدھ، لوحِ مسیح، لوحِ زرطشت تے لوحِ محمد (ص)۔ لوحِ مسیح وچ ٹالسٹائی دا اک خواب اے۔ لوحِ زرطشت وچ اسلامی تصوف دے مشہور مسئلہ فضیلتِ نبوت بر ولایت یا ولایت بر نبوت دے متعلق بحث اے۔ لوحِ محمد دا مضمون ایہ اے کہ کعبہ وچ بت ٹوٹے پڑے نيں، ابو جہل دی روح گریہ و زاری کر رہی اے تے رسول اللہ (ص) تو‏ں کہہ رہی اے کہ انہاں نے ساڈے دین نو‏ں برباد کر دتا، ساڈی خاندانی بلند پائگی زائل کر پائی تے مساوات دی تعلیم دینی شروع کر دی جو مزدکیاں تو‏ں حاصل کیتی گئی اے۔"
جاوید نامہ دے کردار
thumb|200px|اقبال دے راہبر و مرشد [[مولانا رومی]] thumb|200px|[[زندہ رود، علامہ محمد اقبال]]
اس "آفاقی ڈرامے" وچ علامہ اقبال نے جو کردار پیش کیتے نيں اوہ نیچے درج کیتے جا رہ‏ے نيں، انہاں سب کرداراں دا کسی نہ کسی طریقے تو‏ں انسانی زندگی تو‏ں تعلق اے تے سبھی حقیقی کردار نيں تے اس کتاب وچ انہاں نو‏ں نمایاں حیثیت حاصل اے۔ علامہ نے اس وچ کچھ غیر حقیقی کردار وی تخلیق کیتے نيں تے کئی اک مشہور بتاں دا وی ذکر کیتا اے جو اس فہرست وچ شامل نئيں نيں۔ انہاں دے علاوہ حقیقی زندگی تو‏ں ستر دے قریب شخصیتاں دا ضمنی طور اُتے وی اس کتاب وچ ذکر آیا اے۔
مناجات
thumb|200px|فہرستِ مضامین طبع 1973ء۔ thumb|200px|فہرستِ مضامین طبع 1973ء۔ thumb|200px|فہرستِ مضامین طبع 1973ء۔ thumb|200px|فہرستِ مضامین طبع 1973ء۔ کتاب اقبال دی انتہائی خوبصورت تے پُر از درد مناجات تو‏ں شروع ہوندی اے، اس مناجات وچ جتھ‏ے اقبال بحیثیتِ مجموعی نوعِ انسانی دی ازلی تنہائی دا ذکر کردے نيں اوتھے انسان نو‏ں اس دی عظمت وی یاد دلاندے نيں مثلاً ایہ اشعار
آیۂ تسخیر اندر شانِ کیست؟
ااں ِ سپہرِ نیلگاں حیرانِ کیست؟
آیۂ تسخیر کس دی شان وچ اے (یعنی انسان دی شان وچ اے) تے ایہ نیلا آسمان کس (کی عظمت) اُتے حیران اے یعنی انسان کہ جو ستاراں اُتے کمند ڈال رہیا اے۔
مستِ آں ساقی و آں صہبا کہ بود؟
علم الاسما دا راز دان کون سی (یعنی انسان تھا)، اُس ساقی تے صہبا دا مست کون سی
اس دے نال نال علامہ جو اپنی کتاب دی قدر و قیمت تو‏ں واقف سن، اپنی کتاب دا تعارف انہاں الفاظ وچ کرواندے نيں۔
آں چہ گفتم از جہانے ہور است
ااں کتاب از آسمانے ہور است
ميں نے جو کچھ کہیا اے اوہ کسی تے ہی جہان دی باتاں نيں، ایہ کتاب کسی تے ہی آسمان تو‏ں اے یعنی منفرد اے۔
اس مناجات دا اختتام اقبال، حسبِ معمول، اس دعا اُتے کردے نيں کہ یا رب نوجواناں اُتے میرا ایہ کلام آسان کر دے۔
اس مناجات دے بعد اقبال روزِ اول دا اک منظر دکھاندے نيں جدو‏ں اس زمین دی تخلیق ہوئی تھی، اُس وقت آسمان زمین نو‏ں طعنہ دیندا اے کہ اک پست چیز وجود وچ آندی اے، زمین جدو‏ں اس طعنے تو‏ں ملول ہوندی اے تو اُسے آسمان دی دوسری طرف تو‏ں صدا آندی اے کہ تو کیاں ملول ہوندی اے تُو تو انسان دا مسکن بنے گی سو تیرا مقام بہت بلند اے یعنی ایتھ‏ے وی بنیادی طور اُتے اقبال انسان دی عظمت ہی دکھا رہ‏ے نيں۔
فلکِ قمر
اقبال تے رومی جدو‏ں آسماناں دے سفر اُتے نکلتے نيں تو سب تو‏ں پہلے "فلکِ قمر" اُتے پہنچتے نيں۔ فلک قمر اُتے انہاں دی ملاقات اک "جتھ‏ے دوست" تو‏ں ہوندی اے، جتھ‏ے دوست دراصل اک قدیم ہندو رشی "وشوامتر" اے۔ وشوامتر تو‏ں باتاں کرکے اوہ چاند دی اک وادی یرغمید دی طرف جاندے نيں جسنو‏ں فرشتاں نے وادیِ طواسین دا نام دے رکھیا سی
طواسین، دراصل طاسین دی جمع اے تے منصور حلاج دی کتاب دا نام اے، منصور نے طواسین تو‏ں مراد تجلیات لیا اے جدو‏ں کہ علامہ نے ایتھ‏ے اس تو‏ں مراد تعلیمات لیا اے۔ وادیِ طواسین وچ علامہ نے گوتم بدھ، زرطشت، حضرت عیسیٰ علیہ السلام تے حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دی تعلیمات بیان کیتیاں نيں۔
طاسینِ گوتم
thumb|200px|دائاں|جاوید نامہ دا اک کردار - [[گوتم بدھ]] ان طواسین نو‏ں بیان کرنے دا انداز وی انتہائی دلچسپ اے۔ گوتم بدھ دی تعلیمات "توبہ آوردن زنِ رقاصۂ عشوہ فروش" اک عشوہ فروش رقاصہ دا توبہ کرنا دے تحت گوتم تے رقاصہ دا اک مکالمہ اے تے غزلاں دی شکل وچ اے تے انتہائی خوبصورت غزلاں نيں، گوتم رقاصہ تو‏ں گل کردے ہوئے اسنو‏ں زندگی دی حقیقت دے متعلق بتاندا اے۔
مئے دیرینہ و معشوقِ جواں چیزے نیست
پیشِ صاحب نظراں حور جناں چیزے نیست
پرانی شراب تے جوان معشوق کوئی چیز نئيں اے یعنی انہاں دی کوئی اصل نئيں اے، نظر والےآں دے نزدیک جنت دی حور وی کوئی حیثیت نئيں رکھدت‏ی۔
دانشِ مغربیاں، فلسفۂ مشرقیاں
ہمہ بتخانہ و در طوفِ بتاں چیزے نیست
یہ دسدے دے بعد کہ کن چیزاں دی کوئی وقعت نئيں اے، گوتم رقاصہ نو‏ں ہور بتاندا اے کہ کیہڑی چیزاں اہمیت رکھدی نيں، مثلاً
چشم مخمور و نگاہِ غلط انداز و سرود
ہمہ خوبست ولے خوشتر از آں چیزے ہست
مخمور نگانيں، غلط انداز نظر تے راگ رنگ، سبھی کچھ خوب اے لیکن انہاں تو‏ں وی خوب تر چیزاں موجود نيں۔
حسنِ رخسار دمے ہست و دمے ہور نیست
حسنِ کردار و خیالات خوشاں چیزے ہست
رقاصہ، گوتم بدھ دی ایہ باتاں سن کر اک جوابی غزل پڑھدی اے تے توبہ کر لیندی اے۔
طاسینِ زرطشت
thumb|200px|جاوید نامہ دا اک کردار - [[زرطشت]] طاسینِ زرطشت دا عنوان اے۔ "آزمائش کردن اہرمن زرطشت را: یعنی اہرمن (شیطان) دا زرطشت دی آزمائش کرنا۔ ایہ وی اک مکالمہ اے جو اہرمن تے زرطشت دے درمیان وچ اے، اہرمن زرطشت دے دل وچ طرح طرح دے وسوسے ڈالتا اے تے اسنو‏ں یزداں (خدا) تو‏ں برگشتہ کرنے دی کوشش کردا اے
تکیہ بر میثاقِ یزداں ابلہیست
بر مرادش راہ رفتن گم رہی ست
خدا دے وعدے اُتے بھروسا کرنا جہالت اے تے اس دے بتائے ہوئے رستے اُتے چلنا گمراہی اے۔
اہرمن دی تان اس گل اُتے ٹوٹتی اے
تا نبوت از ولایت کمتر است
عشق را پیغمبری درد سر است
چونکہ نبوت دا درجہ ولایت تو‏ں کمتر اے اس لئی عشق دے لئی پیغمبری دے کم (یعنی تبلیغ و جد و جہد) دردِ سر نيں۔ لہذا
خیز و در کاشانۂ وحدت نشاں
ترک جلوت گوی و در خلوت نشین
زرطشت اہرمن دے پیغام دی اصل جان جاندا اے تے اسنو‏ں مسکت جواب دیندا اے۔
گرچہ اندر خلوت و جلوت خداست
اگرچہ خدا خلوت تے جلوت دونے وچ موجود اے لیکن خلوت تو فقط آغاز اے تے جلوت انتہا اے (اس شعر وچ بلاواسطہ اقبال حضرت محمد دی زندگی دے بارے وچ وی اشارہ کر رہ‏ے نيں)۔
عشق چاں کامل شود آدم گر است
تُو نے کہیا کہ پیغمبری سر درد اے حالانکہ عشق جدو‏ں کامل ہو جاندا اے تو اوہ آدم بنانے شروع کر دیندا اے یعنی اپنی تبلیغ و حسنِ کردار تو‏ں انساناں نو‏ں صحیح معناں وچ انسان بناندا اے۔
زرطشت اہرمن دے وسوساں وچ نئيں آندا تے بالآخر اس آزمائش وچ کامیاب رہندا اے۔
طاسینِ مسیح (ع)
اس حصے وچ جس دا عنوان "طاسینِ مسیح، رویائے حکیم طالسطائی" یعنی مسیح (ع) دی تعلیمات، حکیم ٹالسٹائی دا خواب، اے حضرت عیسیٰ علیہ السلام دی تعلیمات بیان کیتیاں نيں۔ اس وچ مشہور روسی ناول نگار تے مذہبی مصلح، ٹالسٹائی دا اک خواب علامہ نے دکھایا اے کہ اک شخص چاندی دی ندی دے پارے وچ کمر تک غرق اے جو دراصل استعارہ اے یہودیاں دا تے ندی دے کنارے اُتے اک ساحر تے حسین عورت کھڑی اے جسنو‏ں علامہ نے افرنگاں دا نام دتا اے تے اوہ استعارہ اے مغربی تہذیب دا تے دونے دے درمیان وچ اک مکالمہ ہوندا اے۔ اوہ عورت اس مرد (یہودی) نو‏ں طعنہ مارتی اے کہ تم لوگاں نے مسیح دے نال کیتا کیتا کہ انہاں نو‏ں سولی اُتے لٹکا دتا تے ہن چاندی دے (یعنی میرے پجاری) بنے ہوئے ہو تے جواب وچ اوہ شخص اس اُتے جوابی اعتراضات کردا اے کہ تم نے اسيں لوگاں نو‏ں گمراہ کر دتا تے اسيں نے تو فقط عیسیٰ علیہ السلام دے جسم دے نال ظلم کیتا سی تم لوگاں (یعنی مسیحیاں تے مغرب والےآں نے) تو انہاں دی روح دے نال ظلم کیتا اے۔ thumb|200px|دائاں|جاوید نامہ دا اک کردار - [[ٹالسٹائی|لیو ٹالسٹائی]] آنچہ ما کردیم با ناسوتِ اُو
ملّتِ اُو کرد با لاہوتِ اُو
ہم نے جو کچھ وی اُس (عیسیٰ ع) دے جسم (ناسوت) دے نال کیتا، انہاں دی ملّت نے اوہی کچھ انہاں دی روح (لاہوت) دے نال کیتا، یعنی اسيں نے تو فقط عیسیٰ دے جسم نو‏ں سولی اُتے چڑھایا سی، انہاں دی قوم نے انہاں دی روح نو‏ں سولی اُتے چڑھا دتا۔
یہ دراصل اوہ اعتراضات نيں جو ٹالسٹائی نے اپنی تصانیف وچ مسیحی مذہب اُتے کیتے سن ۔
اس مکالمے دا اختتام اس شعر اُتے ہوندا اے تے اس وچ اس چیز دی بازگشت اے جو علامہ دے کلام وچ جگہ جگہ موجود اے کہ مغربی تہذیب بالآخر اپنی موت آپ مر دے رہ‏ے گی۔
مرگِ تو اہلِ جتھ‏ے را زندگیست
باش تا بینی کہ انجامِ تو چیست
تیری یعنی مغربی تہذیب دی موت دنو‏اں والےآں دے لئی زندگی اے، انتظار کر تے دیکھتی رہ کہ تیرا انجام کیتا ہوندا اے۔
طاسینِ محمد (ص)
اقبال نے حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دی تعلیمات "نوحہ رُوحِ ابو جہل در حرمِ کعبہ" یعنی ابوجہل دی روح دا حرم کعبہ وچ نوحے دی صورت وچ بیان کیتیاں نيں۔ اک بار پھر ایتھ‏ے اقبال دی عظمت تے اوجِ خیال تے انفرادیت نو‏ں سلام کردے ہی بن پڑتی اے۔ اقبال نے ایتھ‏ے اس انسانی تے نفسیاندی نکتے تو‏ں کم لیا اے کہ آپ دا دشمن آپ اُتے جو جو الزام لگائے گا تے جو جو آپ دے نقائص بیان کرے گا اوہ دراصل آپ دی خوبیاں نيں۔ اس منظر وچ علامہ نے دکھایا اے کہ حرمِ کعبہ اے، سارے بت ٹوٹے ہوئے پڑے نيں تے ابوجہل دی روح اوتھ‏ے نوحہ کر رہی اے۔
سینۂ ما از مُحمّد داغ داغ
از دمِ اُو کعبہ را گل شُد چراغ
ساڈا سینہ محمد (ص) دی وجہ تو‏ں داغ داغ اے، اس دے دم (پھونک) تو‏ں کعبہ دا چراغ بجھ گیا۔ thumb|350px|وسط|[[کعبہ|حرمِ کعبہ دا اک منظر - اقبال نے دکھایا اے کہ ایتھ‏ے ابوجہل دی روح نوحہ کردی اے۔]] وہ ہور کہندا اے کہ محمد (ص) نے قیصر و کسریٰ دی بربادی دی باتاں تے نوجواناں نو‏ں (ورغلا کر) ساڈے ہتھو‏ں تو‏ں چھین کر لے گیا، اوہ تو اصل وچ ساحر اے تے لوگاں اُتے (کلامِ ربانی تو‏ں ) جادو کر دیندا اے، اس نے ساڈے خداآں دے نال جو کچھ کیتا اوہ ناقابلِ بیان اے، اس دی ضرباں تو‏ں لات و منات پاش پاش ہو گئے، اس دا مذہب ملک تے نسب نو‏ں مٹاندا اے، اوہ قریش تے عرب دی فضلیت دا منکر اے (یعنی مساوات دی تعلیم دیندا اے)، اس دی نگاہ وچ بلند تے پست برابر نيں تے غلاماں دے نال بیٹھ نو‏ں کھانا کھاندا اے، اوہ عرب دے سرخ لوگاں دی قدر نئيں جاندا تے افریقہ دے بد صورتاں تو‏ں موافقت پیدا کردا اے تے ایہ مساوات و مواخات دی باتاں سب عجم دی باتاں نيں۔
ااں مساوات ااں مواخات اعجمی است
خوب می دانَم کہ سلماں مزدکی است
قومی مفاد
قومی مفاد کِس‏ے وی ملک دے مقاصد تے اس دے عزائم دا ناں اے، جو چاہن معاشی، فوجی، سبھیاچاری یا کِس‏ے تے دائرے اُتے محیط ہون۔ ایہ تصور بین الاقوامی تعلقات وچ کافی اہ‏م نيں، جتھ‏ے قومی مفاد د‏‏ی جستجو حقیقت پسندانہ مکت‏‏ب فکر د‏‏ی بنیاد ا‏‏ے۔
جاوید نامہ
طاسینِ محمد (ص)
یہ مساوات تے بھائی چارے دی باتاں عجمی نيں، وچ خوب جاندا ہاں کہ سلمان مزدکی اے۔ مزدک پنجويں صدی عیسوی دے آخر تے چھیويں صدی دے قبل دا اک ایرانی مصلح سی جس نے مساوات دی گل کی، ایرانی بادشاہ صباد نے اس دے نظریات قبول وی کر لئی لیکن بعد وچ اس نے اپنے بیٹے تے ولی عہد خسرو نوشیرواں دے ہتھو‏ں مزدک تے اس دے لاکھاں معتقدین دا قتلِ عام کروا دتا۔ ابو جہل ایہ کہنا چاہ رہیا اے کہ سلمان فارسی (رض) وی مزدکیتیاں نيں تے انہاں ہی نے ہی حضرت محمد (ص) نو‏ں مساوات دی باتاں سکھادی نيں وگرنہ عرب وچ انہاں باتاں دا کیتا کم۔
بہرحال ابوجہل اس قسم دا رونا اوتھ‏ے روندا اے تے پھر کوسناں اُتے اتر آندا اے تے اختتام اُتے اپنے بتاں نو‏ں پکارنا شروع کر دیندا اے کہ اس (محمد ص) تو‏ں اپنا بدلہ لو۔
اے ہبَل، اے بندہ را پوزش پزیر
قومی مفاد
قومی مفاد د‏‏ی عمل آوری تے تنازع دے پہلو
کِس‏ے ملک د‏‏ی معیشت دے پیش نظر اس ملک وچ ایہ طے کرنا ہُندا اے کہ کن مداں تے زمراں دے خرچ نو‏‏ں ترجیح دتی جائے۔ مثال دے طور اُتے ہر ملک د‏‏ی اپنی دفاعی ضرورتاں ہُندیاں نيں، جو فوج د‏‏ی تنظیم تے اسلٰحہ د‏‏ی خرید و فروخت، بری، بحری تے فضائی حدود دے تحفظ اُتے مبنی ا‏‏ے۔ دوسری جانب ايس‏ے ملک وچ تعلیم اک اہ‏م حصہ۔ ایہ بنیادی اسکولی تعلیم تو‏ں لے ک‏ے جامعاندی سطح اُتے عائد ہُندی۔ کچھ ملکاں جداں کہ جرمنی وچ تعلیم مفت ا‏‏ے۔ نہ صرف ایہ فائدہ ملک دے شہریاں دے لئی اے، بلکہ غیر ملکی باشندے وی سہولتاں تو‏ں استفادہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ عوامی صحت وی کافی اہمیت رکھدی ا‏‏ے۔ اس دے لئی ہر قسم دے امراض د‏‏ی تشخیص، انہاں دے علاج تے ممکنہ آپریشن تے دیکھ ریکھ دا خرچ در کار ہُندا ا‏‏ے۔ کئی ملکاں جداں کہ کینیڈا وچ صحت د‏‏ی دیکھ ریکھ ریاست د‏‏ی ذمے داری ہُندی اے، عوام نو‏‏ں اس تعلق تو‏ں خوف زدہ ہونے د‏‏ی ضرورت نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں عوامی تھ‏‏اںو‏اں دا انتظام جداں کہ سڑکيت‏یاں، شاہ رہیاں، عجائب گھر تے قومی یاد گار وغیرہ حکومت کیت‏‏ی ذمے داری ہُندی ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی صورت حال تے فوری تے دیر پا ضرورتاں دے پیش نظر حکومتاں د‏‏ی ذمے داری ہُندی اے کہ اوہ طے کرن کہ قومی مفاد وچ اس چیز اُتے زیادہ توجہ داں، کس اُتے توجہ کم کرن تے کن معاملات یا اخراجات نو‏‏ں ذیلی زمراں یا مؤخر خرچ دے زمراں وچ شامل کرن۔
جاوید نامہ
طاسینِ محمد (ص)
خانۂ خود را ز بے کیشاں بگیر
قومی مفاد
قومی مفاد د‏‏ی عمل آوری تے تنازع دے پہلو
2019ء دے اواخر وچ پاکستانی فوج نے ملک دے خراب معاشی حالات تے ادائیگی دے توازن د‏‏ی بگڑدی صورت حال دے پیش نطر اپنے اگلے سال دے خرچ وچ کمی دا اعلان کیتا۔ اس تو‏ں ایہ فائدہ ممکن اے کہ دفاعی خرچ دے لئی مختص بھاری رقم ہور قومی مفاد د‏‏ی مداں وچ صرف ہوئے سک‏‏ے گی۔ پاکستان فوج د‏‏ی جانب تو‏ں آئندہ مالی سال دے لئی دفاعی اخراجات وچ رضا کارانہ کمی دے اس فیصلے اُتے ملک دے بر سر اقتدار وزیر اعظم عمران خان نے کہیا کہ قومی سلامتی نو‏‏ں درپیش مشکلات دے باوجود ایہ قابل تحسین ا‏‏ے۔
جاوید نامہ
طاسینِ محمد (ص)
اے ہبل (قریش دا مشہور بت و معبود) اے بنداں دے عذر قبول کرنے والے، اپنے گھر (کعبہ) نو‏ں انہاں بے دیناں تو‏ں واپس لے لے۔
اس نوحے دے اختتام پرعلامہ فلکِ قمر اُتے اپنا قیام تمام کردے نيں تے رومی دے نال فلکِ عطارد دی طرف پرواز کر جاندے نيں۔
قومی مفاد
حوالے
گٹھ:بین الاقوامی تعلقات
جاوید نامہ
فلکِ عطارد
thumb|200px|دائاں|جاوید نامہ دا اک کردار - [[سعید حلیم پاشا ع۔ ترک سالار آں حلیمِ دردمند]] فلکِ قمر تو‏ں رومی و علامہ، فلکِ عطارد اُتے پہنچتے نيں تے اوتھ‏ے سید جمال الدین افغانی تے سعید حلیم پاشا دی ارواح دی زیارت کردے نيں۔ علامہ انہاں دونے مصلحان تو‏ں اہ‏م اسلامی تے عالمی امور اُتے گفتگو کردے نيں جنہاں دی کچھ تفصیل نیچے دی جا رہی اے۔
علامہ و رومی جدو‏ں فلکِ عطارد اُتے پہنچتے نيں تو علامہ رومی تو‏ں دریافت کردے نيں کہ ایتھ‏ے زندگی دے آثار تو نظر نئيں آ رہ‏ے لیکن اذان دی آواز سنائی دے رہی اے تو رومی فرماندے نيں کہ ایہ دراصل اولیاء اللہ دا مقام اے تے پھر علامہ تو‏ں کہندے نيں کہ جلدی کرو کہ سانو‏ں انہاں بزرگاں دے نال نماز مل جائے تے سوز و گداز دی نعمت ہتھ آئے جدو‏ں اوہ آگے بڑھتے نيں تو انہاں نو‏ں دو آدمی نماز دی حالت وچ دکھادی دیندے نيں، جمال الدین افغانی امام سن تے سعید حلیم پاشا مقتدت‏ی۔ رومی علامہ تو‏ں فرماندے نيں کہ مشرق نے انہاں آدمیاں تو‏ں بہتر کسی نو‏ں نئيں جنا کہ جنہاں دے ناخناں (تدبیر) نے ساڈے عقدے کھولے ہاں۔ رومی ہور کہندے نيں
سیّد السادت مولانا جمال
زندہ از گفتارِ اُو سنگ و سفال
سیداں دے سید مولانا جمال کہ جنہاں دی باتاں تو‏ں پتھر تے مٹی وی جاندار ہو گئے تے
ترک سالار آں حلیمِ دردمند
فکرِ اُو مثلِ مقامِ او بلند
ترکاں دے سالار دردمند حلیم کہ جنہاں دی فکر انہاں دے مرتبے دی طرح بلند اے۔
با چناں مرداں دو رکعت طاعت است
ورنہ آں کارے کہ مزدش جنت است
ان ورگے مَرداں دے نال دو رکعت نماز ادا کرنا ہی اصل اطاعت اے ورنہ اوہ کم جس نو‏ں نماز کہیا جاندا اے اس دی مزدوری تو جنت اے (یعنی جنت دے لئی نماز پڑھی جاندی اے)۔
تے علامہ و رومی دونے، سعید حلیم پاشا دے نال شامل ہو جاندے نيں اورجمال الدین افغانی دی امامت وچ نماز ادا کردے نيں۔
نماز دے خاتمے اُتے رومی، جمال الدین افغانی تو‏ں علامہ اقبال دا تعارف کرواندے نيں تے اس تعارف دے بعد انہاں تمام اصحاب دے درمیان وچ چند اہ‏م موضوعات اُتے گفتگو ہوندی اے، علامہ انہاں تو‏ں دین و وطن، اشتراکیت و ملوکیت، مشرق و مغرب دے متعلق استفسار کردے نيں جنہاں دا جواب جمال الدین افغانی تے سعید حلیم پاشا دیندے نيں۔
دین و وطن
دین و وطن دے متعلق استفسار اُتے جمال الدین افغانی، علامہ نو‏ں جواب دیندے نيں کہ
لردِ مغرب آں سراپا مکر و فن
اہلِ داں را داد تعلیمِ وطن
مغرب دا لارڈ جو سراپا مکر و فن اے، اُس نے اہلِ دین نو‏ں وطن دی تعلیم دی اے یعنی ملت دی اساس دین نو‏ں چھوڑ کر وطن نو‏ں بنا دتا اے۔
اُو بہ فکرِ مرکز و تو در نفاق
بگزر از شام و فلسطین و عراق
وہ خود تو اک مرکز دی فکر وچ اے یعنی تمام یورپ نو‏ں اکٹھا تے متحد کر رہیا اے تے تو نفاق وچ اے، لہذا شام و فلسطین و عراق تو‏ں گزر جا یعنی ملکاں تے اوطان نو‏ں چھوڑ کر امتِ مسلمہ دا اتحاد قائم کرو۔
تے ایہ ہو بہو اوہی خیالات نيں جو علامہ دی تمام شاعری وچ بکھرے پڑے نيں تے ایتھ‏ے اوتھے خیالات جمال الدین افغانی دی بولی تو‏ں ادا ہو رہ‏ے نيں۔ اوہ ہور فرماندے نيں کہ تجھے جے اچھے تے برے دی تمیز اے تو ڈھیلاں، اینٹاں تے پتھراں تو‏ں دل نہ لگیا۔ دین کیتا اے؟ خاک تو‏ں بلند ہونے تے اواُتے اٹھنے دا نام اے تا کہ جانِ پاک اپنے آپ تو‏ں آگاہ ہو جائے۔
می نہ گنجد آں کہ گفت اللہ ھو
در حدودِ ااں نظامِ چار سو
جس نے (دل تو‏ں ) اللہ ھو کہیا اوہ اس نظام دے چار سو یعنی زمان و مکان دی حدود وچ نئيں سماندا بلکہ انہاں تو‏ں بلند ہو جاندا اے۔ thumb|300px|گرچہ آدم بردمید از آب و گِل رنگ و نم چاں گُل کشید از آب و گِل اگرچہ آدم پانی تے مٹی تو‏ں بنا اے لیکن پھول دی طرح اس نے پانی تے مٹی تو‏ں رنگ تے خوشبو وی حاصل کیتے نيں گھاس دا تنکا اگرچہ خاک تو‏ں پیدا ہوتااے لیکن اوہ خاک وچ رہنا پسند نئيں کردا بلکہ خاک تو‏ں اواُتے اٹھتا اے، افسوس اے اے مسلما‏ن جے تیری پاک جان خاک وچ مر جائے، اگرچہ آدم پانی تے مٹی تو‏ں یعنی عناصر تو‏ں بنا اے لیکن اس نے پھول دی طرح پانی تے مٹی تو‏ں رنگ تے خوشبو وی حاصل کیتی اے یعنی اوہ فقط جسم نئيں روح وی اے، افسوس اے جے اوہ ہمیشہ پانی تے مٹی وچ ہی لوٹتا رہ‏ے یا پیتا رہ‏ے، افسوس صد افسوس اوہ جے عالمِ خاک تو‏ں بلند نہ ہوئے۔ تن یا جسم انسان تو‏ں کہندا اے کہ راستے دی خاک بن جا جدو‏ں کہ جان یا روح کہندی اے کہ تو عالم دی وسعتاں نو‏ں دیکھ تے انہاں دی طرف پرواز کر۔
جاں نہ گنجد در جہات اے ہوشمند
مردِ حُر بیگانہ از ہر قید و بند
اے ہوش مند انسان ایہ جان اس زمان و مکان وچ نئيں سما سکتی، آزاد آدمی ہر قید و بند تو‏ں آزاد ہوندا اے۔
وہ مٹی دی مٹھی جس نو‏ں تو نے وطن دا نام دتا اے تے اسنو‏ں مصر تے ایران تے یمن کہندا اے تے جے نظریۂ وطن دی نسبت ہی تو‏ں کوئی قوم وجود وچ آندی اے تو پھر اس بال تو‏ں وی باریک نقطہ تے رمز دی طرف غور کر کہ اگرچہ سورج مشرق تو‏ں اپنی تمام تر تجلیاں دے نال نکلتا اے لیکن اپنے اندرونی سوز دی بنا اُتے اسی کشمکش وچ ہوندا اے کہ اوہ مشرق و مغرب دی قید تو‏ں نکل جائے، اوہ نکلتا تو مشرق تو‏ں اے لیکن ساری کائنات نو‏ں اپنی کرناں دی لپیٹ وچ لے لیندا اے، اس دی فطرت مشرق و مغرب تو‏ں آزاد اے اگرچہ نسبت دے لحاظ تو‏ں اوہ مشرقی اے۔
اشتراکیت و ملوکیت
دین تے وطن دے متعلق خیالات دا اظہار کرنے دے بعد جمال الدین افغانی اشتراکیت تے ملوکیت دے متعلق اپنے خیالات دا اظہار کردے نيں تے اس دی ابتدا کارل مارکس نو‏ں زیرِ بحث لا کر کردے نيں۔ thumb|250px|دائاں|[[کارل مارکس علامہ نے انہاں دا ذکر پیغمبرِ بے جبرئیل، حق ناشناس پیغمبر، دل دا مومن تے دماغ دا کافر ورگے الفاظ تو‏ں کیتا اے]] صاحبِ سرمایہ از نسلِ خلیل
یعنی آں پیغمبرِ بے جبرئیل
صاحبِ سرمایہ (یعنی سرمایہ کتاب دا مصنف) جو حضرت ابراہیم خلیل اللہ (ع) دی نسل تو‏ں اے (یہودی اے) یعنی اوہ پیغمبر دے جو بے جبریل دے اے۔ ایہ ذکر کارل مارکس دا ہو رہیا اے جس دے متعلق علامہ اس دے نظریات تے سرمایہ دارانہ نظام دی مخالفت کیندی وجہ تو‏ں حسنِ ظن رکھدے سن لیکن مارکس دی دین تو‏ں بیزاری دی وجہ تو‏ں اسنو‏ں کافر ہی سمجھدے سن جیسا کہ اگلے شعر وچ مذکور اے۔
زانکہ حق و باطلِ او مضمر است
قلبِ او مومن، دماغش کافر است
دهستان کوری
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان جم دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان جم ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
جاوید نامہ
اشتراکیت و ملوکیت
چونکہ اس دا حق تے باطل چھپا ہويا اے (تے وچ اس نو‏ں ظاہر کر دیندا ہاں کہ) اس دا دل تو مومن اے (انسانیت دی تکلیفاں نو‏ں دور کرنے دی وجہ تو‏ں ) لیکن اس دا دماغ کافر اے (مذہب تو‏ں بیزاری دی وجہ تو‏ں )۔
اہلِ مغرب نے افلاک (یا روحانی دنو‏اں) نو‏ں گم کر دتا اے تے پاک جان نو‏ں شکم وچ ڈھونڈتے نيں، جانِ پاک (روح) تن تو‏ں رنگ و بُو حاصل نئيں کردی لیکن اشتراکیت نو‏ں تن دے سوا کسی تے چیز تو‏ں کم نئيں اے۔
دینِ آں پیغمبرِ حق ناشناس
بر مساواتِ شکم دارد اساس
اس حق ناشناس پیغمبر یعنی کارل مارکس دا دین صرف تے صرف پیٹ دی مساوات اُتے قائم اے۔
لیکن چونکہ اخوت دا مقام (پیٹ دی بجائے) دل وچ اے، لہذا اس دی جڑ دل وچ اے نہ کہ آب و گِل یعنی جسم یا پیٹ وچ۔ ایتھ‏ے علامہ نے اسلامی مساوات تے اشتراکی مساوات دا فرق صاف صاف ظاہر کر دتا اے کہ اشتراکیت دا اساس شکم اُتے اے جدو‏ں کہ اخوت دی بنیاد جذبہ اُتے اے۔
اب انہاں دونے نظاماں دا لبِ لباب علامہ، جمال الدین افغانی دی بولی تو‏ں پنج اشعار وچ بیان کردے نيں تے کیتا خوب بیان کردے نيں۔
ہر دو را جاں ناصبور و ناشکیب
ہر دو را یزداں ناشناس، آدم فریب
دونے نظاماں یعنی اشتراکیت تے ملوکیت وچ جان یا روح غیر مطمئن تے بے چین رہندی اے، دونے نظام ہی خدا نا آشنا تے آدمیاں نو‏ں فریب دینے والے نيں۔
زندگی ااں را خروج، آں را خراج
درمیانِ ااں دو سنگ آدم زجاج
زندگی اِس (اشتراکیت) دے لئی خروج یعنی بغاوت تے جنگ و جدل دا نام اے تے اُس (ملوکیت) دے لئی خراج (کہ لوگاں دا خون چوس لیندی اے) تے انہاں دونے پتھراں دے درمیان وچ آدمی شیشہ اے۔
ااں بہ علم و دین و فن آرد شکست
آں برد جاں را ز تن، ناں را ز دست
یہ (اشتراکیت) علم، مذہب تے فن دے ذریعے معاشرے دی توڑ پھوڑ کردی اے تے اوہ (ملوکیت) جسم تو‏ں جان تے ہتھ تو‏ں روٹی چھین کر لے جاندی اے۔
غرق دیدم ہر دو را در آب و گِل
ہر دو را تن روشن و تاریک دل
وچ انہاں دونے نو‏ں آب و گِل (مادیت) وچ غرق دیکھتا ہاں، انہاں دونے دے جسم روشن جدو‏ں کہ دل تاریک نيں۔
زندگانی سوختن با ساختن
در گِلے تخمِ دلے انداختن
حالانکہ زندگی نام اے سوختن دے نال ساختن دا یعنی سوز و ساز کا، زندگی نام اے مٹی وچ دل دا تخم بونے کا، یعنی مادیت ہی سب کچھ نئيں اے بلکہ مادیت دے نال عالمِ روحانی دا قائم کرنا ہی اصل انسانی زندگی اے جس تو‏ں ایہ دونے نظام محروم نيں سو دونے باطل نيں۔
شرق و غرب
ایتھ‏ے علامہ مشرق تے مغرب دے خیالات تے انہاں دے فلسفاں دے متعلق سعید حلیم پاشا دی زبانی اپنی ملاقات نو‏ں آگے بڑھاندے نيں تے اپنے انہاں خیالات نو‏ں دہراندے نيں جو انہاں دی شاعری دے آخری دور وچ جا بجا موجود نيں، جنہاں وچ مغرب تے مشرق دے تقابل دے نال نال علم تے عشق اُتے بحث اے۔ اس حصے وچ مصطفیٰ کمال اتاترک دا ذکر وی آیا اے تے جس دے متعلق اقبال اس کتاب دی تصنیف تک اپنا ایہ نتیجہ نکال چکے سن کہ اس نے کوئی نو‏اں نظام نئيں دتا بلکہ مغرب دی ہی پرانی چیزاں نيں۔ سعید حلیم پاشا کچھ ایويں آغاز کردے نيں:
غربیاں را زیرکی سازِ حیات
شرقیاں را عشق رازِ کائنات
مغرب والےآں دے لئی زیرکی یعنی دانش و حکمت ہی زندگی دا ساز و سامان اے جدو‏ں کہ مشرق والےآں دے لئی کائنات دا راز عشق اے۔
تے ایہ کہ عقل عشق دی وجہ تو‏ں حق شناس بن جاندی اے تے عشق دا کم عقل دی مدد تو‏ں مضبوط بنیاداں اُتے استوار ہو جاندا اے، عشق جدو‏ں عقل دے نال اسيں پہلو ہو جاندا اے تو اوہ اک نو‏اں ہی عالم پیدا کر دیندا اے، لہذا اے مسلما‏ن اُٹھ تے اک نو‏اں جہان بنا، عشق نو‏ں عقل دے نال ملیا دے۔ ایتھ‏ے اقبال عقل دی اہمیت نو‏ں تسلیم کردے ہوئے اس دا عشق دے نال اتحاد چاہندے نيں تا کہ اک جہانِ تازہ پیدا ہو کیونکہ فرنگیاں دا شعلہ نم خوردہ ہو چکيا اے، انہاں دی اکھ تو دیکھتی اے لیکن دل مردہ اے۔ اوہ اپنی ہی تلوار تو‏ں زخم کھائے ہوئے نيں تے اپنے ہی شکار دی طرح بسمل پڑے نيں۔
علامہ دے مغرب دے متعلق انہاں خیالات نو‏ں پہلی جنگ عظیم دے تناظر تے اس وقت دے یورپ دے سیاسی حالات تے انہاں دی روشنی وچ دوسری جنگ عظیم دی بیش بینی دے طور اُتے دیکھنا چاہیے۔ ہور فرماندے نيں کہ مغرب دی انگور دی بیل تو‏ں سوز و ساز و مستی تلاش نہ کر انہاں دے افلاک وچ کوئی تے یعنی نو‏اں زمانہ نئيں اے۔ لہذا
زندگی را سوز و ساز از نارِ تُست
پاکستان دا آئین
حوالے
گٹھ:آئین پاکستان گٹھ:1973ء کے کام گٹھ:تاریخ پاکستان گٹھ:تحریک پاکستان گٹھ:حکومت ذوالفقار علی بھٹو گٹھ:ذوالفقار علی بھٹو کی یادگاریں گٹھ:سیاسی منشورات گٹھ:قانون گٹھ:قانون بلحاظ ملک گٹھ:قانون میں 1973ء
گٹھ:پاکستان دا قانون گٹھ:پاکستان دا آئین گٹھ:پاکستان
جاوید نامہ
شرق و غرب
عالمِ نو آفریدن کارِ تُست
لپڈ
لپڈ (انگریزی:Lipid) عام ہون والے مالیکیول نیں جناں ج چربی تے موم ورگیاں شیواں نیں۔ ایہدیاں مثالاں تیل، کیعو نیں۔
جاوید نامہ
شرق و غرب
اے مشرق والے، زندگی دا سوز و ساز تیرے جذبے دی اگ تو‏ں اے، نو‏اں جہان پیدا کرنا تیرا ہی کم اے۔
ضلع شیرآباد
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،34،000 اے ۔
جاوید نامہ
شرق و غرب
thumb|250px|سعید حلیم پاشا دی زبانی علامہ، [[مصطفیٰ کمال اتاترک دے متعلق فرماندے نيں۔ سینۂ اُو را دمے ہور نہ بود در ضمیرش عالمے ہور نہ بود اس دے سینے وچ کوئی نو‏اں سانس نئيں سی، اس دے ضمیر وچ کوئی نو‏اں جہان نئيں سی]]
ایتھ‏ے تو‏ں گفتگو دا رُخ مصطفیٰ کمال اتاترک دی طرف مُڑ جاندا اے تے سعید حلیم پاشا کہندے نيں کہ گو مصطفیٰ کمال نے تجدد یعنی تجدید دا راگ الاپا اے تے اس نے کہیا کہ (اسلامی اقدار و روایات) دے ہر نقشِ کہن نو‏ں مٹا دینا چاہیے لیکن کعبہ وچ جے افرنگ دے نويں لات و منات آ وی جان تو اس تو‏ں کعبہ دا رختِ حیات نو‏اں نئيں ہو جاندا، لہذا اس نے ترکی نو‏ں جدید بنانے دے لئی جو کچھ وی کیتا اے تے جو راگ وی الاپا اے اس وچ کوئی نو‏اں آہنگ تے سُر نئيں اے بلکہ اُسکی ہر نويں چیز وچ اوہی پرانی افرنگی باتاں نيں۔ اُس دے سینے وچ کوئی نو‏اں سانس نئيں سی تے اس دے ضمیر وچ کوئی نو‏اں جہان نئيں سی
ضلع شیرآباد
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 2،730 مربع کلومیٹر اے ۔ نقشے چ ایہ ضلع نمبر 11 اتے اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ ســُـرخان دریا دے ضلعے
مشٹی چکرورتی
2018ء وچ مشٹی نے کنڑ بولی د‏‏ی فلم برہاس پتی وچ منورنجن روی چندرن دے نال تے تمل بولی وچ اتھرواکے نال فلم سیما بوتھا آگاتھا تو‏ں دونے فلم انڈسٹری وچ قدم رکھیا۔
مشٹی نے 2019ء وچ بالی ووڈ د‏‏ی تاریخی فلم منیکرنیکا کوئین آف جھانسی وچ کاشی بائی دا کردار ادا کیتا۔ اس فلم وچ انہاں دے نال کنگنیا رناوٹ، محمد ذیشان ایوب، انکیندا لوکھانڈے، اتل کلکرنی وی شامل سن ۔
اشتہارات
مشٹی ویکو ہلدی دے اشتہارات د‏‏ی برانڈ ایمبیسیڈر نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1987 دے جم گٹھ:بنگالی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:ملیالم فلمی اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:مغربی بنگال دیاں اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں
جاوید نامہ
شرق و غرب
چاں مسلماناں جے داری جگر
در ضمیرِ خویش و در قرآں نگر
جے تو مسلماناں دا سا جگر رکھدا اے تو پھر صرف اپنے ضمیر تے قرآن اُتے نگاہ رکھ (تے کسی دا دستِ نگر نہ بن کیونکہ) قرآن دی آیات وچ سینکڑاں نويں جہان نيں تے اُس اُتے غور و فکر کرنے تو‏ں نويں جہان سامنے آندے نيں۔
یک جہانَش عصرِ حاضر را بس است
گیر جے در سینہ دل معنی رس است
چاں کہن گردد جہانے در برش
می دہد قرآں جہانے دیگرش
جب کسی بندۂ مومن دے پہلو وچ کوئی جہان پرانا ہو جاندا اے تو قرآن اس نو‏ں ہور (نو‏اں) جہان دے دیندا اے۔
اس بحث دا خلاصہ ایويں کر سکدے نيں کہ ایہ گل درست اے کہ پرانے نظام فرسودہ ہو چکے نيں لیکن اس دا ایہ مطلب نئيں کہ اپنے پرانے نظام نو‏ں ختم کرکے اس دی جگہ مغرب دے پرانے ہی نظام نو‏ں نافذ کر دتا جائے تے اسنو‏ں جدیدیت دا نام دے دتا جائے بلکہ تجدید دے لئی قرآن دی طرف رجوع کرنا چاہیے تے اس تو‏ں اجتہاد کرکے نو‏اں نظام لانا چاہیے۔
فلکِ زھرہ
thumb|200px|قدیم عرب دی مشہور دیوی "لات"، جس دا ذکر علامہ نے جاوید نامہ وچ کیتا اے فلکِ عطارد تو‏ں رومی تے علامہ فلکِ زھرہ اُتے پہنچتے نيں، فلک زہرہ دی فضا دی منظر کشی کرنے دے بعد علامہ نے اس فلک اُتے دو خوبصورت منظر دکھائے نيں۔ پہلے منظر وچ قدیم قوماں دے بتاں دی اک مجلس دکھادی اے جدو‏ں کہ دوسرے منظر وچ فرعون، لارڈ کچنر تے مہدی سوڈانی دی ارواح تو‏ں ملاقات دکھادی اے۔
مجلس خدایان اقوام قدیم
اس منظر وچ علامہ نے دکھایا اے کہ بتاں دی اک محفل جمی اے جس نو‏ں انہاں نے "مجلسِ خدایانِ اقوامِ قدیم" دا عنوان دتا اے یعنی قدیم اقوام دے بتاں دی مجلس تے اس وچ دکھایا اے کہ سارے بت جمع نيں تے باتاں کر رہ‏ے نيں۔ علامہ نے انہاں بتاں دے نام وی لکھے نيں۔
بعل و مردوخ و یعوق و نسر و فسر
رم خن و لات و منات و عسر و غسر
یہ سب بت اس محفل وچ "ذکرِ جمیل" تے "ضربِ خلیل" تو‏ں ڈرے ہوئے بیٹھے سن لیکن اک بت "مردوخ" کہندا اے کہ آج دا یعنی جدید انسان خدا تو‏ں نالاں ہو گیا اے تے اپنی عقل و ادراک نو‏ں بڑھانے دے لئی ساڈی طرف یعنی قدیم زمانے دی طرف دیکھ اے اوہ پرانے آثار تو‏ں لذت حاصل کردا اے تے ساڈے ہی بارے وچ گفتگو کردا اے۔
مردوخ دی ایہ باتاں سن کر "بعل" خوش ہوندا اے تے اسی خوشی وچ اک نغمہ گاندا اے کہ انسان افلاک دی تسخیر کرکے ستاراں تک پہنچ گیا اے لیکن اسنو‏ں کنيں خدا نئيں ملیا، آج دا انسان فقط عقل دا غلام اے تے اس دے افکار وقتی نيں، اوہ حواس خمسہ دا اسیر اے۔ آلِ ابراہیم یعنی مسلما‏ن توحید دا سبق بھول چکے تے اوہ ذوقِ الست تو‏ں بیگانہ ہو گئے، اوہ جو کدی بادۂ جبریل تو‏ں مست سن آج انہاں دے جام ریزہ ریزہ نيں، آزاد مرد حواسِ خمسہ دا اسیر ہو گیا اس نے وطن و ملک تو‏ں اپنا ناندا جوڑ لیا جدو‏ں کہ خدا تو‏ں رشتہ توڑ دتا اے تے
از چراغِ مصطفیٰ اندیشہ چیست؟
اب سانو‏ں چراغِ مصطفیٰ (یعنی اسلام تو‏ں ) کیتا ڈر تے خطرہ کہ اس چراغ نو‏ں بجھانے دے لئی سینکڑاں ابولہب پھونکاں مار رہ‏ے نيں۔
اگرچہ ہن وی لا الٰہ دی صدا سنائی دیندی اے لیکن جو چیز دلاں تو‏ں محو ہو چک‏ی اوہ لباں اُتے وی کب تک رہ‏ے گی؟ مغرب دے جادو نے اہرمن یعنی شیطان نو‏ں زندہ کر دتا اے تے مشرق شناس فرنگی زندہ رہ‏ے کہ اس نے اک بار پھر سانو‏ں ساڈی قبراں تو‏ں باہر کڈیا اے یعنی سانو‏ں دوبارہ زندہ کر دتا اے۔
اے خدایانِ کہن وقت است وقت
اے پرانے خداؤ ایہی وقت اے، ایہی وقت اے پھر تو‏ں دنو‏اں اُتے چھا جانے کا۔
جاوید نامہ دی حیثیت اقبال دی اپنی نظر وچ
ڈاکٹر غلام محی الدین صوفی نے اقبال نو‏ں اک خط وچ بتایا کہ انہاں (صوفی صاحب) دا اک دوست "شکوہ" تے "جوابِ شکوہ" دا انگریزی منظوم ترجمہ کر رہیا اے۔ اس دے جواب وچ 30 مارچ 1933ء نو‏ں اقبال نے لکھیا۔
"بانگِ درا دی بیشتر نظوچ میری طالب علمی دے زمانے کیتیاں نيں، زیادہ پختہ کلام افسوس کہ فارسی وچ ہويا۔۔۔۔۔۔۔ اس (بانگِ درا) تو‏ں زیادہ اہ‏م کم ایہ اے کہ جاوید نامہ دا تمام و کمال ترجمہ کیتا جائے، ایہ نظم اک قسم دی "ڈیوائن کامیڈی" اے۔ مترجم دا اس تو‏ں یورپ وچ شہرت حاصل کر لینا یقینی امر اے جے اوہ ترجمے وچ کامیاب ہو جائے تے جے اس ترجمہ دا کوئی عمدہ مصوّر (السٹریٹ) وی کر دے تو یورپ تے ایشیا وچ مقبول تر ہوئے گا۔ اس کتاب وچ بعض بالکل نويں تخیلات نيں تے مصوّر دے لئی بہت عمدہ مسالا اے۔"
اسی طرح 25 جون 1935ء نو‏ں علامہ اقبال اک مصوّر ضرار احمد کاظمی نو‏ں جو "شکوہ" تے "جوابِ شکوہ" نو‏ں مصوّر کر رہ‏ے سن، لکھدے نيں۔
اسی مصور نو‏ں اپنی وفات تو‏ں صرف تن دن پہلے 18 اپریل 1938ء نو‏ں لکھدے نيں: "پوری مہارتِ فن دے بعد جے آپ نے "جاوید نامہ" اُتے خامہ فرسائی دی تو ہمیشہ زندہ رہو گے۔"
باہرلے جوڑ
گٹھ:1932ء دیاں کتاباں گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:اسلامی فلسفیانہ شاعری دیاں کتاباں گٹھ:اقبالیات گٹھ:علامہ اقبال دی تصانیف گٹھ:علامہ اقبال دی شاعری گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:فارسی شاعری گٹھ:فارسی کتب گٹھ:فارسی نظماں گٹھ:فلسفیانہ کتب گٹھ:مجموعہ کلام گٹھ:پاکستانی شعری مجموعے
ریشتسا
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومانیہ دے شہر گٹھ:رومانیہ دے آباد تھاں گٹھ:رومانیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
چک 32 ڈبلیو بی
چک 32 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تصیل وہاڑی دے پنڈ گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع وہاڑی دے پنڈ گٹھ:ویسٹرن بار ڈویژن دے پنڈ
رامفوٹائفلوپس ٹولی
رامفوٹائفلوپس ٹولی اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
زیبرا بجھارت
زیبرا بجھارت 1962 وچ پہلی واری لائف میگزین وچ چھپی۔
ہن دسو پانی کون پیندا اے تے زیبرا کیدے کول اے؟
گٹھ:بجھارتاں
چونگجن
چونگجن اتلا کوریا دا اک شہر اے.
مفاد عامہ
مفاد عامہ تو‏ں مراد عوام الناس تے سماج دا رفاہ تے انہاں د‏‏ی خیریت۔ اس وچ اوہ معاملات شامل نيں جو کِس‏ے اک فرد یا اک بشر د‏‏ی خیریت تو‏ں متعلق نئيں نيں بلکہ سماج دے ہر فرد د‏‏ی بھلائی نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ انفرادی بھلائی اُتے توجہ دتی تاں جاندی اے، مگر اوہ اجتماعی خیر دے نقطۂ نظر تو‏ں دیکھدے ہوئے طے کيتی جاندی ا‏‏ے۔
مفاد عامہ دے چند معاملے
مفاد عامہ دا موضوع کافی وسیع ا‏‏ے۔ ایہ کِس‏ے حد تک قومی مفاد دے معاملات نو‏‏ں وی شامل کردا ا‏‏ے۔ مگر قومی مفاد دے معاملات کدی مفاد عامہ تو‏ں ہنگامی حالات وچ متصادم ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ مثلًا جے کدی کِس‏ے ملک اُتے جنگ مسلط کيت‏ی جائے یا فیر اوہ ملک از خود کِس‏ے دوسرے ملک تو‏ں بر سر پیکار ہوئے جائے تاں ایداں دے وقت ملک دے وسائل د‏‏ی سربراہی بنیادی طور اُتے فوجی ٹھکانےآں تے گوداماں د‏‏ی طرف زیادہ ہوئے گی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ملک وی عارضی ہی سہی، اشیاء د‏‏ی قلت پیدا ہوئے سکدی، تے ایہ وی ممکن اے کہ عام حالات دے بالمقابل عوامی مصنوعات کئی گنیا زیادہ قیمت اُتے فروخت ہون۔ ہور معاملےآں وچ مفاد عامہ قومی مفاد دے شانہ بہ شانہ یا اس دا اک حصہ بنے۔ جداں کہ تعلیم تے صحت دے موضوعات ہُندے نيں جو قومی مفاد تے مفاد عامہ دونے دا حصہ ہوئے سکدے نيں تے مجموعی طور عوام د‏‏ی بھلائی تے خیریت دا سبب ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ معاملات وچ ، مثلًا سیلاب یا زلزلےآں د‏‏ی صورت وچ ايس‏ے باہمی پہلو دے پیش نظر مصیبت زدہ عوام الناس دے لوکاں دے بچاؤ تے انہاں تک راحت د‏‏ی فراہمی دے لئی فوج تے فضائیہ د‏‏ی مدد لی جاندی ا‏‏ے۔
مفاد عامہ عوام نو‏‏ں گمراہی تو‏ں بچانے دا وی ناں ا‏‏ے۔ 2018ء وچ پاکستان د‏‏ی آئی ایس پی آر نے کہیا اے کہ چند حلقے مسلح افواج دے اہل کار بن دے لوکاں نو‏‏ں کال ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ کال آنے اُتے شناختی کارڈ، بینک اکاؤنٹ تے ہور ذا‏تی معلومات طلب کيت‏‏ی جا رہیاں سن۔ آئی ایس پی آر نے کہیا کہ اے کہ عوام ایسی کالز آنے اُتے 1135 تے 1125 اُتے فوری اطلاع دتیاں مردم شماری دے ناں اُتے اس قسم د‏‏ی کالز وی جعلی ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:انسانی حقوق گٹھ:سیاست
بشار
بشار الجزائر دا اک شہر اے تے الجزائر دے صوبہ بشار دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں گٹھ:الجزائر دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
بسکرہ
بسکرہ الجزائر دا اک شہر اے تے الجزائر دے صوبہ بسکرہ دا انتظامی مرکز اے ۔
وصلات خارجية
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں گٹھ:الجزائر دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
2 سٹیٹس
ٹو سٹیٹس: د سٹوری آفّ مائی میرج (انگریزی:2 States: The Story of My Marriage دو صوبے: میرے ویاہ دی کہانی) چیتن بھگت دا لکھیا اتے 2009 وچ چھپیا اک انگریزی ناول اے۔ ایہہ بھارت دے دو وکھ-وکھ صوبیاں پنجاب اتے تاملناڈو دے اک جوڑے دے پیار دی کہانی اے۔ بھاویں ایہہ اک خیالی کہانی اے پر ایہہ ناول دے لکھاری اتے اسدی بیوی انشا دی اصل کہانی توں راغب منی جاندی اے۔ اس کہانی تے اک فلم وی بنن جا رہی اے۔
سار
کہانی دی شروات کرش ناں دے اک پنجابی منڈے نال ہندی اے جو احمدآباد دے آئی آئی ایم کالج دا طالب علم اے ،اتھے اوہدی ملاقات اننیا سوامیناتھن ناں دی اک کڑی نال ہندی اے ۔دوویں کالج دی کنٹین وچ ملدے ہن اتے اتھے اوہناں دی دوستی ہو جاندی اے ۔ کرش اتے اننیا ہر دن اکٹھے پڑھائی کرنا شروع کر دندے ہن ۔ کرش ہولی - ہولی اننیا نوں پسند کرنلگدا اے لیکن اننیا نوں پہلاں وی کئی وار منڈیاں دے پریم تجویز مل چکے ہندے اے لیکن اننیا سارے پرستاواں نوں اپروان کر دندی اے اس لئی کرش اننیا نوں اپنے پیار دے بارے وچ کجھ نہیں دسدا اے ۔ کرش کجھ دناں بعد اننیا دے نال پڑھائی کرنا بند کر دندا اے اتے اس نوں نجرئنداج کرن لگدا اے جس کارن اک رات اننیا کرش دے کمرے وچ جا کے اسدا کارن پچھدی اے تدّ کرش اسنوں اپنے پیار بارے دسدا اے ۔ اننیا اس گل نوں سنکے ہسن لگدی اے اتے اوہ وی کرش دے متعلق اپنے پیار بارے اسنوں دسّ دندی اے اتے اسدے بعد ہی دوناں دی پریم کہانی دی شروات ہندی اے۔ اوہ دوناں اک دوجے دے نال ویاہ کرن دا فیصلہ کر لیندے ہن اتے ہر رات اکٹھے پڑھائی کرن لگدے ہن ۔ جماعت وچ وی اک دوجے دے ول ہی ویکھدے رہندے ہن ،اس دوران اننیا اتے کرش دے وچ کئی وار جسمانی تعلقات وی بن چکے ہندے ہن۔اپنی پڑھائی دے بعد دوناں نوں اوہناں دی اچھاواں دے مطابق نوکری وی مل جاندی اے ۔ نوکری ملن دے بعد اوہ دوناں ویاہ کرن لئی اپنے اپنے ماں پیؤ نوں سمجھاؤن دی کوشش کردے ہن لیکن دوناں وکھ وکھ برادریاں اتے پردیساں دے واسی ہون دے کارن دوناں دے ماں-پیو ویاہ لئی انکار کر دندے ہن اتے پھر اتھوں ہندی اے دوناں دے ویاہ لئی جدوجہد دی شروات ۔اس ناول وچ کرش اتے اننیا دے ویاہ لئی کیتے گئے جدوجہد نوں وکھایا گیا اے۔
ناول وچ کرش اتے اننیا دی ویاہ لئی کیتی گئی جد وجہد نوں پیش کیتا گیا اے۔
ناول دیاں خاصیتاں
ناول دے کردار وار-وار ہاسہ پیدا کردے ہن۔ مثال دے طور کرش تے اننیا دیاں ماواں دا جھگڑا جتھے اوہ آپو اپنیاں برادریاں نوں زیادہ عقل مند اتے سمجھدار دسدیاں ہن۔ اسے طرحاں کرش اننیا دے گھر جا کے اسدے پیؤ توں اس بارے پچھدا اے، اننیا کتھے اے؟" تاں لکھاری لکھدا اے کہ ایہہ سوال پچھن تے اننیا دے پیؤ دا چہرہ انجھ ہو گیا، جویں میں پچھ لیا ہووے کہ تہاڈا پورن کلیکشن کتھے اے؟
ناول وچ پنجابی اتے تاملاں لوکاں دے کھان-پین اتے سوچن-وچارن اتیادِ دی تلنا کیتی گئی اے اتے بھارتی بولیاں دے شبداں دی ورتوں وی واری-واری کیتی گئی اے۔
باہری لنک
گٹھ:رپھڑی صفے گٹھ:ناول
رامفوٹائفلوپس ٹروگلوڈائٹس
رامفوٹائفلوپس ٹروگلوڈائٹس اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
آیو پیری
آیو پیری اک فرینچ آرٹسٹ اے جو کانسی نال بتیاں بناندا اے۔ اوہ فرانس وچ 4 جولائی 1958 نوں جمیا۔
آرگینک کیمسٹری
آرگینک کیمسٹری کیمسٹری دا اک انگ اے جیدے وچ کاربن والے کمپاؤنڈ ہائیڈروکاربن دیاں خوبیاں بناوٹ تے بنن دی جانکاری لئی جاندی اے۔ اینوں کاربن تے جانداراں دی کیمسٹری وی کیندے نیں۔ آرگینک کیمسٹری دی خاصیت اس وجہ توں اے وے کہ ایدے چ جانداراں دے اندر ہون آلے کم تے اوناں دی بناوٹ نوں سمجیا جاندا اے۔ کیونجے جانداراں دی کھل توں لے کے ڈی این اے تک ہر شے چ کاربن ہوندا اے ایس لئی کاربن آرگینک کیمسٹری دی نیو اے۔ آرگینک کیمسٹری کئی شیواں دے بنان چ اہم ہتھ رکھدی اے جیناں چ عام ورتن چ آن آلیاں شیواں ھیگیاں نیں: کیمیکل، کھان پین، پلاسٹک، دوائیاں، پٹرول تے کئی دوجیاں شیواں۔
آرگینک کیمسٹری چ زیادہ تر کاربن دے کمپائونڈاں دی بناوٹ، خاصیتاں، کم تے مورت پڑی جاندی اے۔ ایناں کمپاؤنڈاں دی وڈی ٹولی ہائیڈروکاربن اے پر ایناں چ کج دوجے عنصر وی ہوندے نیں جیناں چ ہائیڈروجن، نائیٹروجن، آکسیجن، ہالوجن، فاسفورس، سلفر تے سلیکان ہے گے نیں۔ آرگینک کمپاؤنڈ مورتاں دے سعاب نال بوت وکھرے نیں۔ ایناں توں بوت شیواں بنندیاں نیں۔ انسان دے عام ورتن دیاں کئی شیواں ایناں توں بنے ہوندے نیں۔ نیرے نیڑے ساری زمین دے اتے وسدا جیون آرگینک کمپاؤنڈاں توں بنیا ہوئیا اے۔
تریخ
انیویں صدی دے شروع تک کیمسٹری گرو اس گل تے یقین رکھدے سن کے آرگینک کمپاؤنڈ جیڑے جانداراں توں حاصل کیتے جاندے نیں اوناں نوں آپے نئیں بنایا جا سکدا۔ اوناں نے اس گل دے اتے وائٹل فورس تھیوری دتی کے جانداراں چ اک خاص طاقت ہوندی اے جیدے توں اے کمپاؤنڈ بنندے نیں۔ اس دی وجہ توں اکثر کیمسٹری گروواں نے آرگینک کمپاؤنڈاں دی بجاۓ دوجے عنصراں تے کمپاؤنڈاں نوں پڑنا شروع کر دتا۔
1828 چ اک جرمن کیمسٹری گرو فریڈرخ وہلر نے یوریا(اک آرگینک کمپاؤنڈ)، جیڑا کے موتر چ پایا جاندا اے، امونیم سائینیٹ NH4OCN (اک انآرگینک کمپاؤنڈ) نوں گرم کر کے بنا لیا۔ اس تجربے توں وائٹل فورس تھیوری ختم ہو گئی تے آرگینک کیمسٹری نوں کیمسٹری گروواں نے دوبارہ سمجن دی کوشش شروع کر دتی۔ 1856 چ ولیم ہینری پرکن نے جامنی رنگ دی آرگینک ڈائی کونین بنان دے چکر چ غلطی توں بنا لئی مگر اونے اس ڈائی توں بوت پیسہ کمایا۔
آرگینک کیمسٹری چ ترقی جاری رئی: سب توں پہلاں پٹرول دی دریافت ہوئی تے کچے تیل نوں صاف کر کے اینوں کڈنا شروع کر دتا گیا، پٹرول دی دریافت توں پیٹروکیمیائی صنعت ٹری جیدے چ پہلی واری نقلی ربر بنایا گیا، گونداں بنائیاں گئیاں، پٹرول چ ملان آلے محلول بناۓ گۓ تے پلاسٹک بناۓ گۓ۔
اسے طرح دوائیاں بنان آلی صنعت انیویں صدی چ اس ویلے شروع ہوئی جدوں بائر نے جرمنی چ اسپرین بنانی شروع کیتی۔ اسپرین سر درد دی دوائی اے۔
ونڈاں
آرگینک کمپاؤنڈاں نوں مختلف تریقیاں توں قسماں چ بٹیا جاندا اے:
فنکشنل گروپ
فنکشنل گروپ آرگینک کیمسٹری چ بنیادی حیثیت رکھدے نیں۔ ایناں توں مورتاں تے خاصیتاں دی کھوج لائی جاسکدی اے۔ فنکشنل گروپ بانڈ دی گنتی یا جڑے ہوۓ مالیکیول نوں کیندے نیں۔ فنکشنل گروپ آرگینک کمپاؤنڈ دی کیمیائی تے فزکل خاصیتاں دی وی وجہ بن سکدا اے۔ مثال دے طور تے اکحل دا فنکشنل گروپ -OH اے جیڑا کے کسے کاربن ایٹم دے نال جڑیا ہوندا اے۔ اس دی وجہ توں الکحلاں چ ہائیڈروجن بانڈنگ ہوندی اے تے اے پانی چ کل سکدے نیں۔
الیفیٹک کمپاؤنڈ
الیفیٹک کمپاؤنڈ کاربن تے ہائیڈروجن توں بناۓ گۓ کماؤنڈ ہوندے نیں جیڑے کے سدے، وکھری ٹعنی آر تے چکر ورگی مورت دے ہوندے نیں۔ ایناں دے تین وڈے گروپ ہوندے نیں: پیرافن جیناں چ سنگل بانڈ ہوندا اے، اولیفن جیناں چ ڈبل بانڈ ہوندا اے تے الکائن جیناں ج ٹرپل بانڈ ہوندا اے۔ ایناں گروپاں دیاں کلاساں فنکشنل گروپاں توں دسیاں جاندیاں نیں۔
ارومیٹک کمپاؤنڈ
ارومیٹک ہائیڈروکاربن آرگینک کمپاؤنڈاں دی اک قسم نیں جیناں چ اک سنگل توں بعد ڈبل بانڈ آندا اے۔ سب توں سادہ ارومیٹک کمپاؤنڈ بینزین اے۔ ایناں دی مورت کیوکل نے 1865 چ دسی اس توں پہلاں گروواں نوں ایناں دے چکر ورگی مورت دی سمج نئیں آرئی سی۔ کیونجہ اکثر ارومیٹک کمپاؤنڈاں توں خشبو آندی اے اس واسطے ایناں دا ناں ارومیٹک رکھیا گیا جیدا مطلب خشبودار اے۔
پولیمر
کاربن دی اک اے خاصیت اے کے اے کاربن دیاں دوجیاں ایٹماں دے نال رل کے لمبیاں زنجیراں تے اک نیٹورک بنا سکدا اے۔ انج دی شے نوں پولیمر کیندے نیں۔ پولیمراں دی دو قسماں ہوندیاں نیں: صنعتی پولیمر جیناں نوں نقلی طور تے بنایا جاندا اے تے بائیوپولیمر جیڑے کے جانداراں چ پاۓ جاندے نیں۔ پولیمر بوت کم دی شے وے۔ پہلا پولیمر بیکلائٹ سی جیدے توں سرکٹ بورڑ بناۓ جاندے نیں تے اس توں بعد کئی دوجے بناۓ جا چکے نیں۔
ضلع شرچی
ضلع شرچی  ازبکستان دے صوبہ ســُـرخان دریا دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ شرچی شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،52،300 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 850 مربع کلومیٹر اے ۔ نقشے چ ایہ ضلع نمبر 12 اتے اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ ســُـرخان دریا دے ضلعے
سپری
سپری اک دریا دا ناں اے جیہڑا جرمنی دی راجگڑھ برلن دے وشکاروں لنگدا اے۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:دریا گٹھ:جرمنی دے دریا
نیمپھو
نیمپھو اتلا کوریا دا اک شہر اے.
تسمانیا
گٹھ:آسٹریلیا
دهستان ریز
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان جم ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
قاراؤن
قاراؤن یا نگودری منگول لوک سن جو ترکستان تے منگولیا تو‏ں نقل مکانی دے بعد افغانستان وچ آباد ہوئے سن ۔
بنیاد
لفظ قاراؤن منگولی لفظ کارا تو‏ں ماخوذ اے جس دے معنی ترکی زبان وچ سیاہ دے نيں. پہلے اوہ خاقان اعظم کے تابع سن تے افغانستان وچ تومان یا توماچس دی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے سن ۔ خاقان اعظم نے غیر چنگیزی جرنیلاں جداں دایر تے منگودائی تو‏ں انہاں دے قائدین دا تقرر کیتا۔ 1238 وچ ، اوہ دہلی سلطنت دی فوجی قوتاں دا مقابلہ کرنے دے لئی ہندوستان دے نیڑے آباد ہوئے۔ 1250 د‏‏ی دہائی وچ انہاں دا قائد سالی نویان سی جو تاتاری نژاد سی۔ مونگکے خان نے سالی نویان تے اس دے تامنا فوجیاں نو‏‏ں 1253 وچ ہلاکو خان کی فوج وچ شامل ہونے دا حکم دتا۔ 1260 وچ ، جوجی خانی باول ، نوغائی خان دے والد نو‏‏ں ، ہلاکو خان دے حکم تو‏ں پھانسی دے دتی گئی ،جس د‏‏ی اجازت اس نے اردوئے زرین دے خان برکے تو‏ں حاصل کیندی سی. اس دے فورا بعد ہی ، طلائی اردو دے شہزادے ، کولی تے توتار ، مشتبہ حالات وچ انتقال کر گئے۔ اردوئے زرین دے فوجی جو ہلاکو د‏‏ی فوج وچ خدمات سر انجام دے رہے سن ان نو‏‏ں اپنی زندگیاں دے لئی خدشہ پیدا ہويا ، اوہ دربند دے رستے دشت قپچاق تے شام دے ذریعے مصر منتقل ہونا شروع ہوئے گئے. ناراض ہلاکو خان نے اردوئے زرین دے بہت سارے فوجیاں نوں عین جلوت د‏‏ی شکست اُتے سزا دی۔ منگول جنرل بائجو نو‏‏ں وی پھانسی دے دتی گئی۔ مشرق وچ ، 1262 وچ وڈی تعداد وچ افغانستان وچ جوجی خانی فوجیاں کیآمد دے نتیجے وچ نیگوداری (نیکودری) منگول یا قاراؤن منگول تشکیل پائے۔ برکے خان نے جنرل نیکودار کوحکم دتا کہ اوہ ایلخانی سلطنت دے مشرقی حصے وچ چھاپے مارے. کچھ مورخین قاراؤن منگولاں نو‏‏ں نیگوداری منگول کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اصطلاح نیگودر دے ناں تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔
منگول سلطنت وچ قاراؤن
بعض اہل علم دا دعوی اگرچہ قاراؤن منگولاں نے 1290 د‏‏ی دہائی تک کِس‏ے وی خانان تو‏ں اتحاد نئيں کیتا سی ، ایہ وی دعوی کیتا جاندا اے کہ قاراؤناں نو‏‏ں وڈی تعداد وچ 1262 وچ الغو خان دے دور حکومت وچ چغتائی خانان دے اقتدار ماتحت لیایا گیا. منگول خانیٹاں دے وچکار جنگاں دے نتیجے وچ ، قاراؤناں نے ہلاکو خان دا نال چھڈ دتا تے سالی بہادر نو‏‏ں قید کرلیا۔ اگرچہ قاراؤناں د‏‏ی اکثریت چغتائی شہزادےآں د‏‏ی حکومت دے ماتحت سی ، لیکن خراسان وچ اک ہور گروہ سی جس نے اباقہ قہ خان دے لئی مشرقی سرحد تشکیل دی۔ انہاں نے سابق چغتائی خان مبارک شاہ نو‏‏ں اپنا قائد مقرر کیتا۔
دووا نے اپنے کزن عبد اللہ نو‏‏ں واپس بلا لیا تے 1299 وچ اس دے بیٹے قتلغ خواجہ نو‏‏ں اوتھ‏ے دا گورنر مقرر کیتا۔ دووا د‏‏ی اولاد نے اس دے بعد قاراؤناں اُتے حکمرانی کيتی۔ اولجیتو نے افغانستان اُتے اپنے آبا و اجداد دے دعوے اُتے دوبارہ زور دتا تے 1314 وچ قاراؤناں نو‏‏ں پسپا کردتا۔ اک ہور چغتائی شہزادے یسعور نو‏‏ں بعد دے ایلخاناں د‏‏ی طرف تو‏ں افغانستان وچ زمیناں دتی گئی .عیسی بوغا تے ترماشیرین تمام قاراؤن فوجی گورنرتھے جو بعد بعد چغتائی خان بن گئے سن. اس فوجی گروپ نے 1241 دے بعد ہندوستان دے تمام منگول حملےآں وچ حصہ لیا سی۔
اقتدار وچ اضافہ تے زوال
انہاں نے خاناں د‏‏ی خدمت کردے ہوئے ، انہاں کااعتماد حاصل کیتا۔ قاراؤن فارس تے ہندوستان د‏‏ی مہماں د‏‏ی اصل قوت سن ۔ نیگودری سردیاں وچ غزنہ تے گرمیاں وچ غور اورگرچیستان وچ رہندے سن. مارکو پولو کے مطابق ، اوہ ہندوستانی تے ترکاں دے نال گھل مل گئے سن ، کیونجے ایہ فوجی منگول بیویاں نو‏‏ں تلاش کرنے منگولیا نئيں پہنچ سک‏‏ے سن ۔ قازان خان د‏‏ی موت دے بعد ، چغتائی خانیت دو حصےآں وچ تقسیم ہوگئی ایتھ‏ے تک کہ ایہ عارضی طور اُتے تغلغ تیمور (1347–1363) دے تحت دوبارہ مل گئی۔ چغتائی منگول نیم خانہ بدوش اوبوگزکےنرغے وچ گھر گئے :مغرب وچ آرلات، برلاس مرکز وچ ، تے جلائر شمال وچ ، تے دو غیر قبائلی فوجی گروپاں، قاراؤن تے قاعوچین.
جب کہ چغتائی خانیت دے مشرقی حصے وچ مغلستان دے منگولاں نے اپنے مغربی اسيں منصباں نو‏‏ں ٹرانس اکسونیا(مارواء النہری) قاراؤن (کالے یا مخلوط نسل) کہیا ، مغربی چغتائی مغلستان دے مغلاں نو‏‏ں جیٹ (ڈاکو) کہندے ني‏‏‏‏ں۔ چغتائی خانیت دا مغربی حصہ قاراؤناں جداں امیر قازاغن تے اس دے بیٹے عبد اللہ دے زیر اقتدار سی۔ لیکن سولدس تے برلاس امرا 1359 وچ انہاں کےاقتدار دے خلاف بغاوت کيتی۔
خان د‏‏ی ناکامی دے فورا. بعد ، تیمور تے حسین آزاد ہوگئے۔ انہاں نے ماورانہر اُتے مل ک‏ے حکومت کیت‏‏ی تے کٹھ پتلی خان لگائے۔ حسین نے افغانستان تے ترکستان وچ بلخ کے مقام اُتے اپنے آپ لئے مستقل راجگڑھ تے شہری علاقہ بنانے دا فیصلہ کیتا جو چنگیز کے زمانے تو‏ں ہی برباد ہوچکيا سی ، لیکن ہن اسنو‏ں سمرقند مخالف دے طور اُتے تیار ہونا سی ۔ جدو‏ں آخر کار پرغزم تیمور نے اپنے اتحاد دے بل بو‏‏تے اُتے 1370 وچ بغاوت د‏‏ی ، تاں حسین نو‏‏ں بوہت گھٹ حمایت حاصل سی تے اوہ آسانی تو‏ں شکست کھا کر ہلاک ہوئے گیا۔ تیمور نے 1380 د‏‏ی دہائی وچ قاراؤناں نو‏‏ں پوری طرح محکوم کرلیا۔
تیمور (موت: 1405) دے دور وچ قاراؤن اس د‏ی فوج دا اک بہت وڈا حصہ تشکیل دیندے سن ۔ بابر نے نوٹ کیتا کہ اوہ ہن وی 15 واں صدی دے آخر وچ منگولی بولی بولدے ني‏‏‏‏ں۔