cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بدعت (اسلام)
بریلوی موقف
تے عیسیٰ علیہ السلام دے پیروواں دے دل وچ اساں نرمی تے رحمت رکھی تے ترک دنیا ایہ گل جو انہاں نے دین وچ اپنی طر ف تو‏ں کڈی۔ اساں انہاں اُتے مقرر نہ د‏‏ی سی ہاں ایہ بدعت انہاں نے اللہ د‏‏ی رضا چاہنے نو‏‏ں پیدا د‏‏ی فیر اسنو‏ں نہ نباہا جداں اس دے نباہنے دا حق سی تاں انہاں دے مومناں نو‏‏ں اساں انہاں دا ثواب عطا کیتا تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے فاسق نيں۔
اس آیت تو‏ں معلوم ہويا کہ مسیحیاں نے رہبانیت تے تارک الدنیا ہونا اپنی طر ف تو‏ں ایجاد کیتا۔ رب تعالیٰ نے انہاں نو‏‏ں اس دا حکم نہ دتا۔ بد عت حسنہ دے طور اُتے انہاں نے ایہ عبادت ایجاد د‏‏ی اللہ تعالیٰ نے انہاں نو‏ں اس بدعت دا ثواب دتا مگر جو اسنو‏ں نباہ نہ سک‏‏ے یا جو ایمان تو‏ں فیر گئے اوہ عذاب دے مستحق ہوئے گئے معلوم ہويا کہ دین وچ نويں بدعتاں ایجاد کرنا جو دین دے خلاف نہ ہاں ثواب دا با عث نيں مگر انہاں نو‏ں ہمیشہ کرنا چاہیے جداں چھ کلمے، نماز وچ بولی تو‏ں نیت ،قرآن دے رکوع وغیرہ ،علم حدیث، محفل میلا د شریف ،تے ختم بزرگان کہ ایہ دینی چیزاں اگرچہ حضور صلی ا للہ تعالیٰ علیہ وآلہ وسلم دے زمانہ دے بعد ایجاد ہوئیاں مگر چونکہ دین دے خلاف نئيں تے انہاں تو‏ں دینی فائدہ اے لہٰذا باعث ثواب نيں جداں کہ احادیث تو‏ں ثابت اے کہ جو اسلام وچ چنگا طریقہ ایجاد کرے اسنو‏ں بہت ثواب ہوئے گا۔ بریلوی مسلک دے نقطہ نظر دے مطابق بدعت د‏‏ی بنیادی طور اُتے دو قسماں نيں اک بدعتِ حسنہ یعنی احسن بدعت تے دوسری بدعتِ سیئۃ یعنی بری بدعت جداں کہ ذیل د‏‏ی حدیث نبوی وچ بیان کیتا گيا ا‏‏ے۔
اس حدیث تو‏ں استدلال کردے ہوئے دین وچ کوئی نواں چنگا عمل جاری کرنا جو شریعت دے بنیادی اصولاں دے مخالف نہ ہوئے نہ صرف جائز بلکہ مستحب عمل ا‏‏ے۔ جداں کہ حضرت عمر فاروق رضی اللہ تعالٰی عنہ نے رمضان المبارک وچ باجماعت نمازِ تراویح شروع کرنے دے اپنے عمل نو‏‏ں از خود ( قَالَ عُمَرُ نِعْمَ الْبِدْعَۃُ ھَذِھِ ۔ ایہ اچھی بدعت اے، بخاری ) فرماکر نبیِ کریم صلی اللہ تعالٰی علیہ وسلم د‏‏ی حدیثِ مبارکہ د‏‏ی عملی تشریح کيتی۔
اسی طرح بوہت سارے ایداں دے افعال جو حضور صلی اللہ تعالٰی علیہ وسلم د‏‏ی حیاتِ طیبہ وچ اس طرح تو‏ں نئيں سن تے صحابہ اکرام علیہم الرضوان یا اَن دے بعد امتِ مسلمہ وچ مروج ہوئے جداں قرآنِ مجید نو‏‏ں خلیفہ اول حضرت ابو بکر صدیق رضی اللہ تعالٰی عنہ دے دور خلافت وچ کتابی شکل وچ جمع کرنا یا بعد وچ حجاج بن یوسف دے دور وچ قرآنِ پاک اُتے اعراب لگانا، فقہ، نحو، عید میلاد النبی، درود و سلام، ایمانِ مفصل و ایمانِ مجمل، چھ کلمے، مسیتاں وچ مینار گنبد و محراب، تصوف و طریقت و معرفت، سوم، چہلم، ختم، عرس تے گیارہواں شریف وغیرہ ایداں دے افعال نيں جو امت وچ مروج ہوئے تے کِس‏ے شرعی حکم تو‏ں ٹکراؤ تے مخالفت نہ رکھنے دے باعث ایہ افعال حدیثِ نبوی صلی اللہ تعالٰی علیہ وسلم د‏‏ی روشنی وچ بدعتِ حسنہ دے ضِمن وچ آندے نيں۔
اسی طرح جو افعال شریعت تو‏ں ٹکراو رکھدے نيں اوہ بدعتِ سیئۃ یعنی بری بدعت دے زمرے وچ آندے نيں تے شرعی لحاظ تو‏ں ممنوع نيں۔
اہل حدیث مکت‏‏ب فکر موقف
بدعت دے بارے وچ اہل حدیث مکت‏‏ب فکر دا موقف بدعت نو‏‏ں یکسر مسترد کردے نيں تے اسنو‏ں صرف جہنم وچ لے جانے والا عمل گردانا جاندا ا‏‏ے۔
قرآن و حدیث تو‏ں جو گل ثابت نئيں، اوہ بدعت اے :
ان د‏‏ی دلیل ایہ حدیث اے :
جابر بن عبد اللہ رضی اللہ عنہ فرماندے نيں کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم خطبہ دیندے تاں اللہ د‏‏ی حمد و ثنا بیان کردے جداں کہ اس دا حق ا‏‏ے۔ فیر فرماندے جداں اللہ تعالیٰ ہدایت دے اسنو‏ں کوئی گمراہ کرنے والا نئيں تے جسنو‏ں اللہ گمراہ کرے اسنو‏ں ہدایت دینے والا کوئی نہيں۔ یقین رکھو سب تو‏ں سچی کتاب اللہ د‏‏ی کتاب تے سب تو‏ں بہتر طریقہ محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا طریقہ ا‏‏ے۔ سب تو‏ں بری چیز (دین وچ ) نويں چیز پیدا کرنا اے تے """ہر""" نويں چیز بدعت اے ہر بدعت گمراہی اے تے ہر گمراہیی جہنم وچ لے جائے گی۔
دورِ نبوت دے بعد د‏‏ی ظاہری بدعات جو حقیقت وچ بدعت نئيں سن :
دیوبندی مکت‏‏ب فکر
مفتی کفایت اللہ (متوفی 1372ھ) لکھدے نيں :
بدعت انہاں چیزاں نو‏‏ں کہندے نيں جنہاں د‏‏ی اصل شریعت تو‏ں ثابت نہ ہوئے یعنی قرآن مجید تے احادیث شریفہ وچ اس دا ثبوت نہ ملے تے رسول الله صلی الله علیہ وسلم، صحابہ کرم رض، تابعین تے تبع تابعین د‏‏ی زمانہ وچ انہاں دا وجود نہ ہوئے تے اسنو‏ں دین (ثواب) دا کم سمجھ کر کیتا جائے.
بدعت سب ہی مذموم تے قابل ترک نيں جو کِس‏ے نے اسنو‏ں حسنہ تو‏ں تعبیر کر دتا تاں اس تو‏ں لغوی معنی مراد نيں۔
باقی بدعت حسنہ نو‏‏ں سنّت حسنہ (چنگا طریقہ) د‏‏ی حدیث تو‏ں ثابت کرنا اس لئی صحیح نئيں کہ اس سنّت حسنہ (چنگا طریقہ) تو‏ں مراد دوسری حدیث تو‏ں سنت ہی ثابت اے، جو (عملاً) مردہ ہوئے چک‏ی سی، اس (اچھے طریقہ) نو‏‏ں جاری (زندہ) کرنا اے، نہ د‏‏ی کوئی نواں طریقہ جاری کرنا مراد اے :
حضرت کثیر بن عبد اللہ اپنے والد تے اوہ انہاں دے دادا تو‏ں نقل کردے نيں کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے بلال بن حارث رضی اللہ عنہ تو‏ں فرمایا کہ جان لو۔ انہاں نے عرض کیتا یا رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم! کیتا جان لاں۔ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا ایہ کہ جس نے میرے بعد کوئی ایسی سنت زندہ د‏‏ی جو مردہ ہوئے چک‏ی تھی تاں اس دے لئی اِنّا ہی اجر ہوئے گا جِنّا اس اُتے عمل کرنے والے دے لئی۔ اس دے باوجود انہاں دے اجر و ثواب وچ کوئی کمی نئيں آئے گی تے جس نے گمراہانہ بدعت کڈی جسنو‏ں اللہ تے اس دا رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم پسند نئيں کردے تاں اس اُتے اِنّا ہی گناہ اے جِنّا اس برائی دا ارتکاب کرنے والےآں اُتے اے تے اس تو‏ں انہاں دے گناہاں دے بجھ وچ بالکل کمی نئيں آئے گی۔ یہ حدیث حسن اے تے محمد بن عیینہ مصیصی شامی نيں جدو‏ں کہ کثیر بن عبد اللہ، عمرو بن عوف مزنی دے بیٹے نيں۔
حوالے
گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:بدعت گٹھ:فقہی اصطلاحات گٹھ:شریعت اسلامی وچ عربی لفظاں تے جملے
سیؤہارا
سیؤہارا  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
خلیفہ بن زائد آل نہیان
گٹھ:1948 دے جم گٹھ:آل نہیان گٹھ:اماراتی ارب پتی گٹھ:اماراتی سیاستدان گٹھ:اماراتی مسلم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاناما دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں گٹھ:صدر متحدہ عرب امارات گٹھ:موجودہ قومی حکمران گٹھ:وزرائے متحدہ عرب امارات گٹھ:متحدہ عرب امارات گٹھ:۲۰۲۲ دیاں موتاں
چک 23 جی ڈی
چک 23 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
ضلع جملا
ضلع جملا نیپال دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیپال دے ضلعے
ہیٹرینا مورٹوا
ہیٹرینا مورٹوا اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
بٹّر
بٹر (انگریزی چButtar )؛ (اردو چ بٹّر) پنجاب دے جٹ دی اک گوت ہے۔ اس گوت دے جٹّ خاص کر پوربی پنجاب اتے پچھمی پنجاب وچ وسدے نے، اس توں بناں بھارت دے ہور صوبیاں- راجستھان، ہریانہ، باہرلے ملکاں- کینیڈا، امریکہ، انگلینڈ اتے یورپ دے ہور ملکاں وچ وی کجھ کو بٹر وسدے نے۔
مشرقی پنجاب وچ سارے بٹر سکھ نے ’تے مغربی پنجاب وچ بٹر مسلمان بن گئے۔ سارے ہی بٹراں دی ماں بولی پنجابی اے۔
مہان شہید بھائی تارہ سنگھ واں ماجھے دے پنڈ ‘واں’ دے بٹر جٹّ سن۔
بٹراں دی تریخ/اتہاس
ایہہ جگدیؤبنسی ‘پوار’ راجپوتاں وچوں ہن۔ ایہہ پواراں دا ہی اک اپگوت اے۔ اصل وچّ بٹر گوت دا مڈھ لکھی جنگل دا علاقہ اے۔ ستلج دریا ’تے گھگر دے درمیان والے علاقے نوں لکھی جنگل کہندے سن۔ لکھی جنگل فروزپور دے ستلج دے کنارے توں لے کے بٹھنڈے دے روہی-بیابان تکّ 80 (80) کلومیٹر لمبے اتے 25 (25) کلومیٹر چوڑے علاقے وچّ پھیلیا ہویا سی۔ اس وقت اس جنگل وچّ اک لکھ دے قریب درخت سن۔ اس کرکے اس جنگل نوں لکھی جنگل کہندے سن۔ اس وچّ سری مکتسر صاحب، بٹھنڈہ، موگا، فریدکوٹ اتیادِ علاقے شامل سن۔
سنّ 1881 (1881) دے سانجھے پنجاب وچ بٹراں دی گنتی صرف 10833 (10833) ہی سی۔ جٹاں دے ‘بٹر’ ‘دیول’ ‘دہیل’ اتے ‘سیکھوں’ گوت ‘پواراں’ دی ‘بھٹے’ شاکھا وچوں نے؛ اس بارے اک لوک-کتھا ہے کہ جدوں پواراں دے قلعے ‘جرگ’ ’تے دشمناں نے قبضہ کر لیا تاں اوہناں نے پواراں نوں چن-چن کے قتل کرنا شروع کر دتا تاں کجھ پوار دشمن نوں بھلیکھا دین لئی اپنے وڈیریاں دے نام اتے (نویں) گوت دلیو، دیول، سیکھوں، بلنگ اتیادِ دسکے قلعے توں باہر نکل آئے۔ اس لڑائی وچّ سبھ توں ودھ نقصان ‘بھٹے’ گوت والیاں دا ہویا۔
اس وقت چھوٹا ہون کارن ‘بٹر’ اپنے نانکے رہِ رہا سی۔ اس گھٹنا توں بعد ‘بٹر’ دی بنس دے لوکاں نے وی اپنا نواں گوت ‘بٹر’ ہی پرچلت کر لیا۔ پنڈ ‘بٹر بکھوآ’ دے لوک ہن وی ‘دلیو’ جٹاں نوں اپنا بھائی چارا سمجھدے نے اس لئی اجے وی اک-دوجے دے منڈے-کڑیاں دے آپس وچ ویاہ-شادی نہیں کردے۔
اتہاسکار شمشیر سنگھ اشوک، ‘بٹراں’ نوں ‘سورج بنسی’ راجپوت مندا ہے۔
بٹراں دے پنڈ
پنجاب وچ بٹراں دے اہم پنڈ نے، بہتے تاں خاص ‘بٹراں’ ہی دے نے۔
لیہندے پنجاب وچ:
لکھی جنگل توں اٹھ کے ایہہ دور گجرانوالہ ’تے ساہیوال تکّ چلے گئے نے۔ کجھ اہم پنڈ: ٭ بھامنیوالا، ضلع فیصل آباد ’تے ایہناں علاقیاں دے ہور کافی پنڈاں وچ بٹر وڈی گنتی وچ وسدے نے۔ ساندل بار وچّ بٹراں دا اک مشہور پنڈ ‘بٹر’ وی ہے۔ سیالکوٹ ’تے لاہور دے علاقیاں وچّ وی بٹراں دے کئی پنڈ نے۔
چڑھدے پنجاب وچ:
مالوے وچ بٹراں دے بہت پنڈ ہن۔ ماجھے وچ وی بٹر وڈی گنتی وچ وسدے نے، پر دوآبے وچ ایہناں دی گنتی گھٹّ اے۔
پٹیالے ضلعے وچّ بٹر (لوک) ماجھے دے پنڈ ‘واں’ توں آ کے ‘ماجھا’ ‘ماجھی’ اتے ‘تھوہی’ اتیادِ پنڈاں وچّ آباد ہوئے نے۔ نابھے دے علاقے وچّ وی بٹر گوت دے لوک کئی پنڈاں وچّ وسدے ہن۔
کجھ بٹر جٹ روپڑ، کھرڑ، ہسار، سرسا، ’تے انبالہ علاقیاں وچ وی وسدے نے۔
غازی بیگ ترخان
میرزا غازی بیگ ترخان (پیدائش:996ھ - وفات: 11 صفر، 1021ھ بمطابق 12 اپریل، 1612) 17ویں صدی عیسوی دا ترک الانسل ، سندھ دا ترخان خاندان دا آخری خودمختار فرماں روا میرزا جانی بیگ ترخان دا پتر، مغل سلطنت دے سندھ (یعنی ٹھٹہ تے بکھر)، ملتان تے قندھار دا صوبہ دار (گورنر) تے مغل شہنشاہ نورالدین جہانگیر دے امرا چ شامل سی ۔ اسدا شمار فارسی دے قادر الکلام شاعراں چ ہنلونڈی، اس نے اپنے دور حکومت چ بہت سارے لکھاریاں تے شاعراں دی سرپرستی کیتی تے اسدا دربار ہمیشہ شاعراں تے ادیباں نال بھریا رہندا سی۔
مغل شہنشاہ نورالدین جہانگیر نے انہاں نو‏ں اپنا امیر تے فیر فرزندی دے رتبے اُتے فائز کيتا۔ جہانگیر نے انہاں نو‏ں بغاوت نو‏‏ں کچلنے دے لئی قندھار د‏‏ی مہم اُتے روانہ کيتا۔ بغاوت دے خاتمے دے بعد انتظامی اصلاحات دے لئی جہانگیر نے میرزا غازی نو‏‏ں قندھار دا صوبہ دار مقرر کيتا جتھ‏ے انہاں نے قندھار دا انتظامِ حکومت خوش اسلوبی تو‏ں انجام دتا۔
میرزا غازی دا شمار فارسی دے قادر الکلام شُعرا وچ ہوتاسی، انہاں نے اپنے دورِ حکومت وچ بوہت سارے شُعرا و اُدَبا د‏‏ی سرپرستی د‏‏ی تے انہاں دا دربار ہمیشہ شُعرا و اُدَبا تو‏ں بھریا رہندا سی، جنہاں وچ نامور شاعر طالب آملی (جو بعد وچ جہانگیری دربار دا ملک الشاعر بنا)، معروف مؤرخ تے تریخ طاہری دے مؤلف میر طاہر محمد نسیانی ٹھٹوی، ملیا اسد قصہ خوان، نامور شاعر ملیا شیدا اصفہانی، میر بزرگ بن میر محمد معصوم بکھری، شمسائی زريں رقم، میر عبد الباقی، ملیا شانی تکلو وغیرہ خاص طور اُتے مشہور و معروف نيں۔
جم
میرزا غازی بیگ 996ھ نوں ٹھٹہ، سندھ چ والیٔ سندھ میرزا جانی بیگ ترخان دے گھر چ جمیا۔
تعلیم و تربیت
میرزا غازی بیگ دی علم کی سی اتے کس طرحاں ہوئی اس دی کوئی تفصیل موجود نہیں ۔ جدوں [ [ سندھ ] ] دا صوبہ دوبارہ میرزا جانی بیگ دی عملداری وچ دے دتے گیا ۔ میرزا جانی نے اپنے امیراں نوں [ [ سندھ ] ] دا انتظام کرن لئی [ [ آگرہ ] ] توں رخصت کیتا تاں اس وکت اپنی ملکی انتظام دی ہدایات دے نال نال اپنے منڈے میرزا غازی دی علم - او - تربیئت دے متعلق وی کجھ گلاں کیتیاں ، اوہناں ہدایات وچ علم - او - تربیئت ، تیر - انداجی ، سواری ، نشانہ باجی ، آداب - او - اخلاص ، دربار - داری ، ملکداری ، غربہ پروری اتے مظلوماں دی داد رسی وغیرہ ، شاہزادگی اتے بادشاہی دے تمام لوازم دیاں چیزاں دسّ دیو سگوں اوقات تک تقسیم کر دتے گئے ۔ ایہہ تاں پتہ نہ ہو سکیا کہ اس ہدایات اتے کتھے تک عمل ہویا ، لیکن میرزا غازی دے علمی ، ادبی اتے سیاسی مشاگل نوں ویکھدے ہن تاں اندازہ ہندا اے کہ ایہہ جیکر باقاعدہ علم دی کرامت نہیں تاں اس ( میرزا غازی ) دی خداداد صلاحیتاں دا اعجاز ضرور اے
تاریخ سے میرزا غازی کے چند معلموں کے نام دستیاب ہیں جو درج ذیل ہیں:
ملا یعقوب
میرزا غازی نے ابتدائی حروف شناسی ملا یعقوب سے کی تھی ۔ وہ میرزا غازی کی کم سنی کے وقت میں مکتب کا پیش امام تھا۔
یعقوب علی کوکہ
یہ میرزا غازی کا اتالیق تھا، لیکن میرزا اس سے نا خوش تھا کیونکہ دوران درس میں اس کا سلوک میرزا سے اچھا نہیں رہا تھا اور میرزا کو بڑی تکلیفیں دیا کرتا تھا، اسی وجہ سے بعد میں عبرت کے واسطے میرزا نے اس کی جاگیر ضبط کر کے ملا یعقوب کو دے دی۔
آخوند مُلا اسحٰاق بکھری
بڑے صاحبِ فضیلت اور سلطان محمود خان بکھری کے ملازم تھے۔ آخر میں میرزا غازی کے استاد مقرر ہوئے ۔ درس و تدریس میں ان کا خاص ملکہ تھا۔ تاریخ طاہری کا مصنف میر طاہر محمد نسیانی ٹھٹوی بھی انہیں کے حلقۂ درس کا فیضیاب تھا۔ مُلا اسحٰق بکھری کا تعلق ابو الفضل اور نظام الدین بخشی سے بھی بہت تھا۔
مُلا اسد
مُلا اسد ایرانی تھا۔ ایران سے فقیر اور قلاش ہو کر میرزا کے دربار پہنچا۔ میرزا غازی نے اس کی قابلیت دیکھ کر اسے اپنا مصاحب بنایا اور جاگیر عنایت کی۔ آخر کار اسے اپنی معلمی پر سرفراز کیا۔ ملا اسد وجیہہ اور فصیح قصہ خواں تھا۔
میرزا جانی بیگ کی وفات
سندھ کے ترخان خاندان کے آخری خودمختار حکمران میرزا جانی بیگ نے 1000ھ میں مغلوں سے شکست کھائی اور مصلحتوں کی بنا پر سندھ کی حکومت خان خاناں مرزا عبدالرحیم کے حوالے کی اور خود فاتح سپہ سالار خان خاناں کے ہمراہ اکبری دربار کی طرف روانہ ہوئے۔ میرزا جانی بیگ 1001ھ کو دربارِ اکبری میں پہنچے، کچھ تو خان خاناں کی تعریف، سفارش اور کچھ جانی بیگ کی رفتا اور گفتار اکبر اتنا متاثر ہوا کہ سندھ کو میرزا جانی بیگ کی جاگیر قرار دے کر حکومت پھر اُسی کو واپس کردی۔ جانی بیگ خود تو وہیں اکبری دربار میں رہا اور اپنے امرا کو سندھ کی طرف واپس کیا تاکہ مملکت کا انتظام کرسکیں اور اس کے فرزند میرزا غازی بیگ کی تعلیم و تربیت کا بند وبست کریں۔ چنانچہ شاہ قاسم ارغون، خسرو خان چرکس ، بہائی خان، مُلا گدا علی، عرب کوکہ اور ملا جمال الدین لشکر کے ساتھ سندھ کی طرف روانہ ہوگئے۔
اکبری دربار سے سندھ کی حکومت ملنے کے بعد میرزا جانی بیگ تقریباً آٹھ برس اور زندہ رہا، سندھ کا انتظام اُس کی غیر موجودگی میں اس کے امرا چلاتے راے اور میرزا غازی بیگ کی تعیم و تربیت بھی ہوتی رہی۔ میرزا جانی بیگ کا انتقال 27 رجب، 1009ھ بمطابق 31 جنوری، 1601ء کو برہانپور میں ہوا اور اس کی لاش اکبر کے حکم سے خواجہ محمد قوربیگی ٹھٹہ لایا اور مکلی میں جدا مقبرہ میں دفن کی گئی۔
تخت نشینی و ابتدائی مشکلات
باپ کی وفات کے بعد میرزا غازی بیگ بمطابق مغلیہ شاہی فرمان 1009ھ کو چودہ سال کی عمر میں تخت نشیں ہوا ۔ انہیں صغر سنی میں تخت نشیں ہوتے ہی اندرونی مشکلات سے سابقہ پڑا۔ مرزا جانی بیگ کے امرا سات آٹھ برس تک بلا شرکت غیرے سندھ پر حکومت کر چکے تھے، اس نا تجربہ کار اور کم عمر فرماں روا کو بے دست و پا کر کے حکومت کو حسبِ سابق اپنے ہی تصرف میں رکھنا چاہتے تھے۔ چنانچہ میرزا غازی بیگ کی تخت نشنی کے ساتھ ہی سازشوں کے جال اور دھڑے بندیوں کی بساط بچھ گئی۔ امرا کو سازشوں میں مصروف دیکھ کر ملک کے زمیندار اور عوام بھی گروہوں میں تقسیم ہو گئے۔ مملکت کے باشندے ایک تو مسلسل مصیبتوں کی وجہ سے پہلے ہی پریشان تھے، اب اس نئے حکمران کی کم سنی اور نا تجربہ کاری کو دیکھ کر اور زیادہ دلگیر ہوگئے۔ سندھ پر قدیم امرا کا اثر تھا، اس لئے وہ بھی امرا کی سازشوں اور دھڑے بندیوں میں منقسم ہوگئے۔ ان سازشوں میں ترخان خاندان کے قدیم ملازم اور امیر خسرو خان چرکس اور دربار کا با اثر امیر شاہ قاسم ارغون سب میں پیش پیش تھے۔ ان کی تقلید میں سلطنت کے دوسرے کمتر ارکان اور اہلکار ملا گدا علی اور بہائی خان بھی ہاتھ پاؤں مارنے لگے۔ ان تمام معاملات نے میرزا غازی کو پریشان کردیا۔ ملک میں روز بروز اس کا اثر زائل ہورہا تھا، روپیہ کی آمدنی کم ہوتی جا رہی تھی۔ فوج اور ملازم تنخواہیں نہ ملنے کی وجہ سے سُست، کاہل اور نافرمان ہو گئے تھے۔
ملکی معاملات کی اصلاح
ان مشکلات کی وجہ سے آخر کار میرزا غازی نے اپنے ایک بہی خواہ امیر، میرزا احمد بیگ کو سلطنت کا مختارکار اور وکیلِ کل بنا کر تمام سیاہ و سفید کا مالک بنا دیا اقر ایک ہندو مولہ نامی ایک ہندو ملازم کو دولت رائے کا خطاب دے کر امور مالیات کا اس کے سپرد کیے ۔ ابتدائی مشکلوں پر قابو پانے کے بعد میرزا احمد بیگ نے ملکی معملات کی طرف توجہ کی اور فوج کو از سر نو درست کیا، ایک مدت سے فوج کی تنخواہیں وقت پر نہیں دی جارتی تھیں وہ باقاعدگی کے ساتھ جاری کیں، عوام کو خوشحال بنانے کی تدبیریں سوچیں اور ان پر عمل کیا۔ شرفا اور مستحق لوگوں کے مسدود شدہ وظائف پھر سے جاری کئے، ایوانِ حکومت کی کارکردگی میں اس طرح اصلاح اور تیزی پیدا کی کہ ہر عرضی گزار اور داد خواہ معروضہ پیش کرنے کے بعد تین دن کے اندر اندر اپنی داد رسی کو پہنچ جانے لگا۔ احمد بیگ نے جاگیرات کا نظام بھی نئے سرے سے درست کیا۔ جو اہلکار اور جاگیردار سرکاری مطالبات کی ادائی خرابی فصل کے بہانے ٹال جاتے تھے، ان کی جاگیروں اور جائیدادوں کو بحق سرکار ضبط کیا گیا۔ ان تمام نئے اور موثر انتظامات کی وجہ سے ملک میں سکون محسوس کیا جانے لگا۔ ملک کی سرسبزی اور خوشحالی بڑھنے لگی، رعایا میں جان آگئی، ناامیدی اور مایوسی کی وجہ سے جو انتشار کی کیفیت پیدا ہو گئی تھے، وہ رفتہ رفتہ دور ہونے لگی۔ مملکت پر اپنے نوجوان حاکم کے تدبر اور حکمرانی کا سکہ بیٹھنے لگا ۔ قصہ مختصر کم سنی کے با وجود کاروبارِ مملکت کو بلند درجہ پر پہنچا کر کچھ عرصے بعد میرزا غازی بیگ خود مختاری کا دم بھرنے لگا اور احمد بیگ کو اس نے احمد سلطان کے لقب سے سرفراز کیا۔
ابو القاسم سلطان د‏‏ی بغاوت
معزول شدہ اُمرا تے بے دخل کارندے پہلے تاں اس انتظار وچ خاموش بیٹھے رہے کہ انہاں دے بغیر برباد شدہ سلطنت دا انتظام نہ میرزا غازی تو‏ں سنبھل سکدا اے تے نہ اس دے مختارِ کل احمد بیگ تو‏ں، اس لئی جلدہی فیر انہاں نو‏ں عنانِ اختیار و اقتدار سونپی جائے گی، لیکن انتظامِ مملکت د‏‏ی گڈی جدو‏ں بغیر رکاوٹ تیزی تو‏ں چلدی نظر آئی تے انہاں د‏‏ی طرف توجہ کرنے د‏‏ی ضرورت درپیش نہ ہوئی تاں انہاں نو‏ں تشویش پیدا ہوئی کہ جے کچھ مدت تے ایہی صورت حال رہی تے انتظامِ ملکی دیاں بنیاداں پختہ ہُندی گئياں تاں فیر ایہ سب لوک تریخ دا حصہ رہ جاواں۔ لہٰذا انہاں نے اپنی آپ نو‏‏ں منظم کرنا شروع کيتا تے ملک وچ انتشار پھیلانے تے فتنے برپا کرنے د‏‏ی ترکیباں کرنے لگے۔ خود میرزا غازی دے خاندان وچ دو افراد ایداں دے سن جو اپنی دل وچ سلطنت حاصل کرنے د‏‏ی دلی آرزو رکھدے سن، اک تاں میرزا عیسٰی ترخان (ثانی) سی جو ٹھٹہ ہی وچ رہندا سی تے سندھ دا طاقتور سمیجہ قبیلہ اس دا ننھیال، ہمدرد تے طرفدار سی۔ دوسرا شخص میرزا مظفر بن میرزا باقی ترخان سی جو میرزا غازی دا چچا سی تے اک عرصے تو‏ں کچھ دے راجا دے ہاں مقیم سی۔ انہاں دو دے علاوہ شاہ قاسم خان ارغون دا خاندان وی سی، جو میرزا غازی دے عدمِ التفات د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنا اقتدار کھوچکيا سی تے دوبارہ اپنا اثر و رسوخ حاصل کرنے دا خواہش مند سی۔ شاہ قاسم خان ارغون خود تے اس دا بیٹا امیر ابو القاسم سلطان دونے ترخانی عہد دے با اثر تے ذی اقتدار فوجی سردار، امیر تے جاگیردار سن ۔ گذشتہ دور وچ اس خاندان نے وڈے وڈے فوجی تے ملکی کارنامے انجام دتے سن ۔ میرزا جانی دے زمانے وچ عمر کوٹ دے سوڈھا راجا نو‏‏ں شاہ قاسم خان نے مغلوب ک‏ر ک‏ے عمر کوٹ حاصل کيتا سی۔ نصر پور دا علاقہ سالہا سال تو‏ں اس د‏ی جاگیر وچ شامل سی۔ علاوہ اس دے حکمران خاندان تو‏ں انہاں د‏‏ی رشتہ داری وی سن ۔ میرزا غازی دے والد میرزا جانی نے شاہ قاسم خان ارغون د‏‏ی لڑکی نال شادی کيت‏ی سی جس دے بطن تو‏ں اک لڑکا میرزا ابو الفتح پیدا ہويا۔ شاہ قاسم دے بیٹے ابو القاسم سلطان د‏‏ی لڑکی پیلے میرزا ابو الفتح تو‏ں منسوب سی تے اس دے انتقال دے بعد میرزا غازی تو‏ں بیاہ دتی گئی سی۔ ایہ بہادر تے ذی وقار خاندان جس نے ایوانِ حکومت نو‏‏ں قائم رکھنے وچ اک مضبوط ستون دا کم انجام دتا سی، ہن میرزا غازی دا دشمن بن گیا سی۔ خسرو خان چرکس، بہائی خان تے گدا علی وغیرہ تاں احمد بیگ دے تقرر دے بعد ہی تو‏ں حکومت دا تختہ اُلٹنے ک فکر وچ سن ۔ ملک وچ عام فتنہ و فساد پھیلینے تو‏ں پہلے انہاں لوکاں نے خود شہر ٹھٹہ وچ فسادات کرانے شروع کر دتے تاکہ سب تو‏ں پہلے دَار اُلسلطنت دا امن و امان غارت ہوئے جائے تے اس دے اثرات تو‏ں ایہ لوک فائدہ اٹھاواں۔ چنانچہ اک دن ندیم کوکہ تے قاسم علی کوکہ نو‏‏ں ایوانِ حکومت دے احاطے وچ دویوان خانے دے اندر محمد علی سلطان کابلی تے اس دے بیٹے محمد معین تے خالو صبور علی نے بلاوجہ تے بے قصور دن دہاڑے شدید زخمی کر دتا تے اس حرکت دے بعد اوہ دیوان خانے تو‏ں نکل ک‏ے اپنے گھر تک وڈے اطمینان دے نال چلے گئے لیکن کسی د‏‏ی ہمت نہ پئی کہ انہاں نو‏‏ں گرفتار کرلے۔ میرزا غازی نے جدو‏ں انہاں نو‏‏ں بلانے دے لئی آدمی بھیجیا تاں دو ٹوک جواب دے ک‏ے اسنو‏ں واپس کر دتا۔ شہر وچ انتشار پھیل گیا، لوک دو گروہاں وچ بٹ گئے تے باہ‏م دست و گریباں ہوئے گئے۔ میرزا غازی دے آدمی وڈی مشکل تو‏ں حالات اُتے قابو پاسک‏‏ے تے مجرماں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی حویلی دے نیڑے قتل کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ اس طرح دے چند تے وی واقعات ہوئے جس تو‏ں میرزا غازی چوکنا ہوئے گئے۔
مائیکل پراکٹر (ماہر نباتیات)
مائیکل چارلس فاراڈے پراکٹر پی ایچ ڈی (21 جنوری 1929ء – 24 اکتوبر 2017ء) اک انگریز ماہر نباتیات تے شجری ماہر ماحولیات، لیکچرر تے سائنسی موضوعات دے مصنف سن ۔ اوہ اپنے تدریسی فرائض یونیورسٹی آف ایکسٹیر اُتے انجام دیندے سن ۔ اوہ اسی یونیورسٹی آف ایکسٹیر وچ ریڈر دے طور وظیفہ حسن خدمت اُتے 1994ء وچ سبک دوش ہوئے۔
مائیکل پراکٹر نے 100 تو‏ں ودھ تحقیقی مقالے شائع کروائے سن تے انہاں نو‏ں برطانیہ دے اولین نمایاں شجری ماہرین ماحولیات وچو‏ں اک دے طور اُتے گردانا جاندا ا‏‏ے۔ 1968ء وچ انہاں نے آرتھر تانسلے د‏‏ی کتاب 'بریٹینز گرین مین ٹل' د‏‏ی نظرثانی تے تحدیث دا کم انجام دتا۔ اوہ برٹش بلانٹ کمیونٹیز د‏‏ی تعریف سازی د‏‏ی سبھی پنج جلداں دے معاون مصنف رہے جس د‏‏ی تدوین جے راڈویل (1991–2000) نے کيتی۔ انہاں نے تن کتاباں نیو نیچرلسٹ سلسلےآں وچ شائع کی: دو زیرگی اُتے تے اک برطانیہ تے آئرلینڈ د‏‏ی روئیدگی پر۔
تعلیمی کریئر
پروکٹر نے اپنی ڈگری دے لئی نباتیات، حیوانیات تے کیمیا دا مطالعہ کیمبرج یونیورسٹی وچ کیہ، جس دے بعد انہاں نے پتھر اُتے اگنے والے گلاباں (Helianthemum) اُتے تحقیق دا کم کیتا۔ 1956ء وچ انہاں نے بریوفائٹ (bryophyte) شجراں اُتے قابل لحاظ کم کیتا جو کیمبرج شائر وچ نيں۔ ایہ کیمبرج شائر دے بریوفائٹ دے سارے ریکارڈ تے جانکاری دا یک جا کرنا سی جسنو‏ں پروفیسر ایف ڈبلیو رچرڈز نے 1927ء وچ کیہ سی ۔ پراکٹر د‏‏ی تحقیق کردہ نباتیات بریوفائٹ د‏‏ی تریخ سازی سی جو وائس کاؤنٹی د‏‏ی ریکارڈ نویسی وچ کم آئی تے ایہ متعلقہ مساکن دے لئی رہنمائی دا کم دینے لگی۔ ایہ پہلا تفصیلی لیکھا جوکھا سی جو اس کاؤنٹی د‏‏ی بریوفائٹ اُتے رقم ہويا۔ اس پہلے رچرڈ ریلہان نے اسی طرح دا کم 1820ء وچ کیہ سی تے فلورا کینٹبریجیئینسیس دے عنوان تو‏ں شائع ہويا سی ۔
پراکٹر واٹسونیا دے مدیر سن، جو اس وقت باٹنیکل سوسائٹی آف بریٹین اینڈ آئرلینڈ دا جریدہ سی ۔ ایہ اپریل 1961ء تو‏ں جولائ‏ی 1971ء دے بیچ شائع ہُندا رہیا۔
اعزازات
پراکٹر نارویجین اکیڈمی آف سائنس دے بیرونی رکن سن تے ہنگری سوسائٹی فار پلانٹ فزیولوجی دے اعزازی رکن سن ۔ اوہ رایل فوٹوگرافک سوسائٹی دے فیلو سن، ڈیوان وائلڈلائف ٹرسٹ دے بانی، تے 1968ء تو‏ں 1981ء دے بیچ پیگنٹن زو دے ٹرسٹی رہے تے 1991ء اوہ بازمامور ہوئے۔
وائٹ بیم د‏‏ی نباتیات وچ اہمیت اجاگ‏ر کرنے وچ انہاں دے تعاون نو‏‏ں ایہ اعزاز حاصل اے کہ رووان د‏‏ی اک نوع، جو خودرو شکل وچ اپنی نوعیت دا واحد پودا اے، انہاں دے ناں تو‏ں موسوم کیتا گیا۔ پراکٹر دے رووان وچ رووان تے سیچوان روان اس دے والدین دے طور اُتے نيں تے ایہ کھوج ایوان گارگ وچ ہوئی۔
ضلع کائلالی
ضلع کائلالی نیپال دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیپال دے ضلعے
ضلع کالیکوٹ
ضلع کالیکوٹ نیپال دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیپال دے ضلعے
ہیٹرینا موریبنڈا
ہیٹرینا موریبنڈا اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
یونیورسٹی آف ہیلسنکی
ہور ویکھو
گٹھ:یونان گٹھ:یونان وچ تعلیم
چک 24 جی ڈی
چک 23 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
بوآ:محمد
گٹھ:بوہے گٹھ:بوآ محمد گٹھ:محمد گٹھ:بوآ گٹھ:بوہے
شاہ آباد، ہردوئی
‎ شاہ آباد   بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
مخدوم محی الدین
مخدوم محی الدین (4 فروری 1908 -25 اگست 1969) ( تیلگو : మఖ్దూం మొహియుద్దీన్) اردو زبان دے شاعر ہون دے نال نال نامور کمیونسٹ آگوُ وی سن۔ مخدوم محی الدین اردو بولی دے مشہور شاعر ہونے دے ساتھ‍ ساتھ‍ کبھے بازو دے نامور رہنما وی سن ۔
جان ٹائلر
جان ٹائیلر (29 مارچ، 1790-18 جنوری، 1862) امریکہ دا اوہ پہلا نائب صدر سی جہڑا پہلے صدر دی موت توں بعد صدر دے عہدے 'تے پہنچیا۔ اسدا جنم ورجینیا وکھے 29 مارچ، 1790 نوں جوہن ٹائیلر سینئر اتے میری ارمسٹیڈ دے گھر ہویا۔ اسدا پیؤ سیاستدان سی اسلئی اسنوں سیاست گھر 'چ ملی۔
مڈھلا جیون
ٹائیلر نے ولیمسبرگ دے کالج آف ولیم اینڈ میری توں گریجوئیشن اتے قانون دی سکھیا(تعلیم) حاصل کیتی۔ اوہ 21 سال دی عمر وچ ورجینیا اسمبلی لئی چنیا گئیا۔ اسدا ویاہ ورجینیا دی لیٹیا کرسچیئن نال ہو گیا، جس توں ٹائیلر دے 8 بچے پیدا ہوئے۔
کم
اسنے آئین دا بہت ہی سختائی نال تجزیہ کرن دا یتن کیتا۔ ایہ اس پرمپرا توں کدے وی تھڑکے نہیں۔ اسنے اپنے راج بھاگ وچ کرکے وی وکھایا۔ 1816 توں 1821 تکّ ہاؤس آف ریپرزینٹو وکھے سیوا کردیاں ٹائیلر نے بہت سارے قومیتی قنوناں خلاف ووٹ پائی اتے مسوری سمجھوتے دی مخالفت  کیتی۔ ہاؤس نوں چھڈّ دین بعد اوہ ورجینیا دا گورنر بنیا۔ اک سینیٹر دے طور 'تے اس نے ہچکچاہٹ نال اینڈریو جیکسن دی صدر دے عہدے لئی حمایت کیتی۔ اسنے کانگرس وچ ہینری کلیء، ڈینیئل ویبسٹر اتے نویں بنی پارٹی وھگ پارٹی نال ہتھ ملایا، جو صدر اینڈریو جیکسن دی محالفت کردے سن۔ اسنے پیداوار دی مدد لئی محصول چنگی بلّ 'تے دستخط کر دتے۔ ریاستاں دے اہلکاراں نال ہی اس دے راج وچ صدر  مضبوط ہوئی۔ امریکہ وچّ گٹبندی ودھ گئی، جس نے خانہ جنگی دا روپ دھارن کر لیا۔
1861 وچ اس نے دکھنی کنفیڈریسی بناؤن لئی کم کرنا شروع کیتا۔ اسدی 1862 وچ اس دی موت ہو گئی۔
حوالے
گٹھ:امریکی صدر گٹھ:1790ء دے جم گٹھ:1862ء دیاں موتاں گٹھ:امریکی لوک گٹھ:امریکہ
ہیٹرینا منیاٹا
ہیٹرینا منیاٹا اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
شاہ آباد، رامپور
شاہ آباد، رامپور  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 32,370 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
بوآ:محمد/معلوم
گٹھ:قرآن گٹھ:بوآ محمد
حسن روحانی
حسن روحانی ( ؛ جم ویلےحسن فریدون ‌حسن فریدوندا جم 12 نومبر 1948)اک ایرانی سیاستدان، مجتہد، وکیل، ودوان اتے ڈپلومیٹ اے، اتے ہنے ایران دا پریزیڈینٹ چنیا گیا اے۔ اوہ 1999 توں ماہراں دی اکیڈمی دا میمبر، 1991 توں ایکسپیڈیئینسی کونسل دا میمبر، 1989 توں سپریم نیشنل سکیورٹی کونسل دا میمبر، اتے 1992 توں سٹریٹیجک ریسرچ سینٹر دا مکھی اے۔ حسن روحانی ایرانی سیاست دان تے ایران دے موجودہ صدر نیں۔ انہاں نے 2013ء وچ ایران دا صدارتی انتخاب جیتا سی۔ آپ نوں اصلاح پسنداں دی حمایت حاصل سی۔ انتخابات وچ حسن روحانی دی فتح دے بعد امریکی حکومت نے کہیا اے کہ اوہ ایران توں اس دے جوہری پروگرام اُتے براہ راست بات کرنے اُتے تیار اے۔ صدارتی انتخابات وچ حسن روحانی نے پنجاہ فیصد توں معمولی زیادہ ووٹ لئے اس لئی ثانوی انتخابات دی ضرورت نہیں پئی۔ پنچ کروڑ دے قریب ایرانی ووٹراں وچوں 72.2 فیصد نے اپنا حقِ رائے دہی استعمال کیتا۔ روحانی نے عالمی طاقتاں دے نال بہتر روابط دا عزم ظاہر کیتا اے۔
حوالے
گٹھ:1948دے جم گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دی شخصیتاں گٹھ:ایرانی انقلابی گٹھ:ایرانی سفارتکار گٹھ:ایرانی صدور گٹھ:ایرانی فضلا گٹھ:ایرانی مصنفین گٹھ:ایرانی وکلاء گٹھ:ایرانی یاداشت نگار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:جامعہ تہران دے فضلا گٹھ:شیعہ اثناعشری گٹھ:صوبہ سمنان دیاں شخصیتاں گٹھ:ایرانی شخصیتاں
مصطفا کمال اتاترک
مصطفٰی کمال پاشا (ترکی: Mustafa Kemal Paşa) (پیدائش: 1881ء - وفات: 10 نومبر 1938ء)، جنگ عظیم اول وچ عثمانی دور دا فوجی سالار، جدید ترکی دا بانی تے پہلا صدر ۔ 1934ء وچ قوم د‏‏ی طرف تو‏ں انھاں اتاترک (ترکی: Atatürk) (بابائے ترک/ ترکاں دا باپ) دا لقب دتا گیا۔
چک 25 جی ڈی
چک 25 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
وجیانگر سلطنت
وجیانگر سلطنت( 1336 - 1646 )  دکھن بھارت دی اک سلطنت سی ۔  اسدے راجےآں نے 310 سال راج کیتا ۔  اسدا رسمی نام کرناٹک سلطنت سی ۔  اس راج دی 1565 وچّ تالیکوٹ دی لڑائی وچ بھاری ہار  ہوئی اتے راجگڑھ  وجیانگر نوں ساڑ دتا گیا ۔  اسدے بعد کشین روپ وچّ ایہہ اتے 80 سال چلیا ۔  اسدی قیام ہرہر اتے بکا ناں دے دو بھراواں نے کیتا سی  ۔  اسدی  حریف   مسلمان بہمنی سلطنت سی
غازی بیگ ترخان
ابو القاسم سلطان د‏‏ی بغاوت
اُس زمانے وچ ندیاں بھرپور چل رہیاں سن۔ اک دن میرزا غازی نے تفریح دا منصوبہ بنایا۔ کشتی وچ سوار ہوئے ک‏ے دریا دے دوسرے کنارے اُتے پہنچااور سبزہ زار وچ محفل جمائی۔ ابو القاسم سلطان نو‏‏ں کہلا بھیجیا کہ اوہ چنیسر نامہ لے آئے تاکہ اس سبزہ زار وچ لطفِ سخن اٹھایا جائے۔ ابو القاسم سلطان چنیسر نامہ لے ک‏ے کشتی وچ سوار ہويا تے کشتی بیچ دریا وچ پہنچی اس وقت اک تنو مند شخص نے اس دے دونے ہتھ پھڑ لئی تے اوتھے کشتی وچ سلاخاں گرم ک‏ر ک‏ے اس د‏ی اکھاں وچ پھیر کر نابینا کر دتا گیا۔ ابو القاسم سلطان تے اس دے ساتھی جعفر علی ارغون نو‏‏ں میرزا غازی دے حکم تو‏ں ٹھٹہ لے جا ک‏ے قید کر دتا گیا۔ جدو‏ں ایہ ہنگامہ ختم ہويا تاں شورش پسندمایوس ہوئے ک‏ے بیٹھ گئے۔ میرزا عیسٰی ترخان (ثانی)، جو اک مدت تو‏ں اس فتنہ و فساد وچ اپنی حکومت دے خواب دیکھ رہیا سی، نااُمید ہوئے ک‏ے سمیجہ قبیلے تو‏ں نکل ک‏ے سیدھا آگرہ د‏‏ی طرف اکبری دربار وچ پناہ لینے دے لئی روانہ ہوئے گیا۔ چنانچہ ہن مطمئن ہوئے ک‏ے میرزا غازی ٹھٹہ آک‏ے سکونت پزیر ہوئے۔
شہشاہ اکبر دے ایلچی د‏‏ی آمد
میرزا غازی جدو‏ں ملکی انتشار مین مبتلا سی تے ابو القاسم سلطان د‏‏ی مہم اُتے ٹھٹہ تو‏ں غیر حاضر سی، اس وقت بابا طالب اصفہانی ٹھٹہ پہنچیا۔ شہنشاہ جلال الدین اکبر نے میرزا غازی دے لئی خلعت، پروانہ تے امرا دے لئی انعامات دے ک‏ے اسنو‏ں ٹھٹہ بھیجیا سی، اکبر نے بابا طالب اصفہانی نو‏‏ں ایہ وی ہدایت کيت‏ی سی کہ واپس وچ میرزا غازی نو‏‏ں نال لیندا آئے تاکہ اوہ شاہی دربار وچ حاضر ہوئے ک‏ے ہور نوازشاں تو‏ں فیض یاب ہوئے۔ بابا طالب ٹھٹہ وچ میرزا غازی د‏‏ی واپسی دا انتظار کرنے لگا۔ لیکن میرزا غازی اک دے بعد اک بغاوتاں وچ اُلجھیا رہیا۔ اس خلفشار مین میرزا غازی دے تقریباً دو برس 1009ھ تو‏ں 1011ھ تک ضائع ہوئے گئے۔
بابا طالب اصفہانی نو‏‏ں ٹھٹہ وچ رہندے ہوئے اک مدت ہوئے چک‏ی سی۔ میرزا غازی د‏‏ی جائز تے ضروری مصروفیت اسنو‏ں دربارِ اکبری د‏‏ی حاضری تو‏ں روک رہیاں سن، اُدھر دربار وچ اس د‏ی غیر حاضری د‏‏ی وجہ تو‏ں چہ میگوئیاں ہوئے رہیاں سن، غالباً میرزا عیسیٰ ترخان (ثانی) جو سندھ تو‏ں بھج کر دربار وچ پہنچ چکيا سی، اس دا وی انہاں سرگرمیاں دے پھیلانے وچ کچھ حصہ ہوئے گا۔ چنانچہ جلال الدین محمد اکبر دا دل مکدر ہوئے گیا تے میرزا گازی د‏‏ی غیر حاضری نو‏‏ں نافرمانی اُتے محمول ک‏ر ک‏ے سعید خاں چغتہ نو‏‏ں لشک‏ر ک‏ے نال روانہ کيتا کہ اوہ حالات دا جائزہ لے تے میرزا غازی نو‏‏ں فوراً دربار وچ لیا ک‏ے حاضر کرے۔ ایہ 1011ھ دا واقعہ ا‏‏ے۔ سعید خاں دے نال نال میر ابو القاسم نمکین (متوفی 1018ھ) دے ناں جو اس زمانے وچ بکھر وچ موجود سی، میرزا غازی نو‏‏ں لیانے دے لئی فرمان جاری ہويا۔ بابا طالب اصفہانی حالے تک ٹھٹہ وچ فروکش سی کہ 1011ھ وچ سعید خاں چغتہ وی ویہہ ہزار سواراں دے نال یلغار کردا ہويا بکھر پہنچ گیا۔ کم عمر، مصیبت دا ماریا میرزا غازی پریشان ہوئے گیا۔ دربار دے صحیح احکا‏م تے سعید خاں د‏‏ی آمد دا اصل مقصد حالے معلوم نئيں ہويا سی، اہل ملک تے خود میرزا غازی نے وی اس د‏ی آمد نو‏‏ں جنگ دا پیش خیمہ سمجھیا۔
روانگی د‏‏ی تیاری
میرزا غازی نو‏‏ں جدو‏ں سعید خاں چغتہ دے بکھر پہنچ جانے د‏‏ی اطلاع ملی تاں اس نے فوراً بکھر جانے د‏‏ی تیاری د‏‏ی تے ملک دا انتظام چار و ناچار خسرو خاں چرکس دے حوالے کيتا، شہباز خان، احمد بیگ، لطف اللہ، خواجہ امیر بیگ بخشی تے خسرو خاں دے بیٹے بہائی خان نو‏‏ں نال لے جانے دے لئی تیار کيتا، روانہ ہونے تو‏ں چند روز پہلے فتح باغ وچ آک‏ے ٹھہرا تے اوتھے بیٹھ کر سفر د‏‏ی تیاریاں وچ مصروف ہويا۔ ایتھ‏ے میرزا غازی نو‏‏ں ابو القاسم سلطان تے جعفر علی ارغون دے قید تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی تشویش ناک خبر ملی۔ شہر وچ طرح طرح د‏‏ی افوانيں تے چہ میگوئیاں ہونے لگاں۔ ساموئی دے نیڑے میرزا غازی دے سپہ سالار دریا خاں نے جعفر علی ارغون نو‏‏ں جا لیا، جعفر ارغون مقابلہ کردے ہوئے ماریا گیا تے ابو القاسم سلطان نو‏‏ں بہت کوششاں دے بعد گرفتار ک‏ر ليا گیا جس دے بعد میرزا غازی نے سجدۂ شکر ادا کيتا تے دریا خاں نو‏‏ں خلعت عطا کيتی تے اپنی ملازمتِ خاص وچ رکھیا۔
میرزاغازی د‏‏ی ابو القاسم نمکین تے سعید خاں نال ملاقات
جداں کہ اُتے بیان کيتا جا چکيا اے کہ سعید خاں چغتہ دے نال ابو القاسم نمکین نو‏‏ں کو وی جلال الدین اکبر نے فرمان بھیجیا کہ میرزا غازی نو‏‏ں دربار وچ حاضر کرے۔ اس وقت ابو القاسم نمکین سیہون دا گورنر سی۔ چنانچہ ابو القاسم نمکین سیہون تو‏ں ٹھٹہ د‏‏ی طرف روانہ ہويا، اس وقت سعید خاں چغتہ دربیلہ وچ منزل انداز سی۔ ابو القاسم نمکین نے چاہیا کہ سعید خاں چغتہ تو‏ں پیشتر ٹھٹہ پہنچ ک‏ے میرزا غازی نو‏‏ں نال لے تے دریا د‏‏ی طرف روانہ ہوئے جائے، اس غرض تو‏ں اوہ نصر پور تک پہنچیا تے میرزا غازی نو‏‏ں اپنے آنے د‏‏ی اطلاع بھیجی جس دے جواب وچ میرزا غازی نے پیغام بھیجوایا کہ وچ خود اکبری دربار وچ جانے د‏‏ی خواہش رکھدا ہاں تے وچ خود آپ دے پاس سیہون پہنچ رہیا ہون۔ چنانہ ابو القاسم نمکین سیہون واپس چلا گیا تے چند روز دے بعد میرزا غازی وی سیہون پہنچ گیا۔
شاعری
میرزا غازی نو‏‏ں شاعری تو‏ں فطری مناسبت سی، اگرچہ عمر کم پائی لیکن اس عرصہ دے اندر اس نے اس حد تک کمال تے ناں پیدا کيتا کہ معاصر مورخاں تے بعد دے تذکرہ نویساں نے اسنو‏ں بہت سراہا تے شعر وچ اس د‏ی قدرت اُتے سب دے سب معترف ني‏‏‏‏ں۔
تخلص
میرزا غازی نے ابتدا وچ غزالی تے بعد وچ شاعری وچ وقاری تخلص اختیار کيتا۔۔ کہندے نيں کہ وقاری تخلص دا اک ہور وی شاعر سی جسنو‏ں میرزا نے گراں رقم، گھوڑا تے خلعت دے ک‏ے اس تخلص تو‏ں دست بردار کرایا سی اس شاعر نے بعد وچ خلدی تخلص اختیار کيتا۔ بعض مؤرخین نے اس شاعر نو‏‏ں قندھار تے بعض نے ٹھٹہ دا رہائشی دسیا ا‏‏ے۔
دیوان
شعر و سخن د‏‏ی تمام اصناف وچ میرزا غازی نے مشق د‏‏ی تے پنج ہزار (5,000) اشعار اُتے مشتمل دیوان اپنی یادگار چھڈیا۔ 25 برس د‏‏ی عمر وچ اِنّا وڈا ذخیرہ چھڈنا انہاں د‏‏ی طبیعت کيتی روانی تے کمالِ فن د‏‏ی زريں مثال ا‏‏ے۔
نمونۂ کلام فارسی
قطعہ
رباعی
بزمِ ادب
میرزا غازی د‏‏ی عمر نے وفا نئيں کيت‏‏ی، اسنو‏ں بہت جلد اس بزمِ ہستی تو‏ں اٹھیا جانا پيا۔ جے طبیعی عمر اس دا نال دیندی تاں یقیناً شان و شوکت، علم و ادب د‏‏ی سرپرستی تے درباری ٹھاٹھیا وچ اس دا کوئی ثانی نہ ہُندا۔ مختصر مدت وچ اس نے علم و ادب د‏‏ی بے مثال خدمت کيتی تے اہلِ فن د‏‏ی سرپرستی وچ شہرت حاصل کيتی۔ اس د‏ی داد و دہش اس حد تک مشہور ہوئی کہ ایران تو‏ں جو وی صاحبِ فن و ہنر نکلدا تاں پہلا سلام قندھار دے دربار نو‏‏ں کردا تے بعد وچ ہندوستان دے جہانگیری دربار دا رُخ کردا۔ سیاسی طور اُتے اک طرف نور الدین جہانگیر دا نور چشم کہلایا تاں دوسری طرف ایران دے صفوی بادشاہ دے نال دوستی دا پیوند جوڑ دتا۔ سپاہی خوش، رعیت مطمئن، ملک سرسبز تے خوشحال۔ الغرض اس زمانے وچ تمام ملک خوش و خرم سی۔ میرزا دے دور وچ ہندوستان وچ مغلیہ دربار دے علاوہ کئی تے امیراں دے درباراں وچ وی اہلِ فن و ہنر د‏‏ی سرپرستی کيتی جاندی سی۔ خود ایران وچ صفوی بادشاہ دا دربار مرجعِ اہل فن سی، لیکن اس دے باوجود ایران، عراق تے ہندوستان دے اہلِ ہنر میرزا دے دربار نو‏‏ں ترجیح دیندے سن ۔ کئی اک نامی شاعر، علما تے صاحبِ فن تو‏ں انہاں دے دامنِ دولت تو‏ں وابستہ ہوئے گئے۔ طالب آملی جو بعد وچ جہانگیری دربار دا ملک الشاعر بنا، میرزا غازی ہی د‏‏ی قدردانی دا پروردہ سی، میرزا د‏‏ی شان وچ اس نے جو قصائد کہ‏ے نيں انہاں د‏‏ی گرمی تے مضامین د‏‏ی جو کیفیت اے اوہ دوسرےآں د‏‏ی شان وچ کہ‏ے ہوئے قصیدےآں تو‏ں بالکل مختلف ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ملیا اسد، میر عبد الباقی، ملیا شانی تکلو، شمسائی زريں رقم وغیرہ ايس‏ے دربار دے آفتان تے مہتاب سن ۔ ذیل وچ انہاں سب دا ذکر کيتا جا رہیا اے جنہاں تعلق بالواسطہ یا بلاواسطہ میرزا غازی دے دربار تو‏ں سی۔
ملیا احسن گیلانی احسنی
میرزا غازی دے دربار تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ سیستان تو‏ں 1020ھ دے لگ بھگ میرزا غازی دے پاس آئے۔
مُلا شیخ اسحٰاق بکھری
مُلا اسحٰاق بکھری میرزا غازی دے استاد سن، مڈھلا جیون بکھر وچ سلطان محمود بکھری د‏‏ی ملازمت وچ گزری۔ ملیا اسحٰاق جید عالم تے مورخ ہونے دے نال نال شاعر وی سن ۔
ملیا اسد قصہ خوان
ملا اسد دے والد دا ناں مولا‏نا حیدر سی۔ انہاں دا پیشہ وی قصہ خوانی سی، خود ملیا اسد اپنی شیريں گفتاری، خوش بیانی تے اندازِ فہم دے لحاظ تو‏ں لاجواب سن ۔ مزاج تے طبیعت دے لحاظ تو‏ں صوفی با صفا سن، انہاں دے چچا فتحی بیگ دے لئی لکھیا اے کہ شاہنامہ خوانی وچ مشاہیرِ روزگار تے نوادرِ عصر وچو‏ں سن ۔ مولا‏نا حیدر وی اس طرح سن، یعنی دونے بھائی صوفی منش تے علم وچ طاق سن ۔ مُلا اسد بُرے حالاں ٹھٹہ پہنچے سن ۔ ظاہری صورتِ احوال گداگراں د‏‏ی سی سی لیکن صورت و شکل دے وجیہہ تے فصیح سن ۔ میرزا نے انہاں نو‏‏ں اپنی مصاحبت وچ لے لیا، جاگیر عطا کيتی تے ابتدا وچ اپنی معلمی تو‏ں سرفراز کيتا۔
میر بزرگ بکھری
میر بزرگ، میر محمد معصوم بکھری دا وڈا فرزند سی۔ میر معصوم نے اس د‏ی تعلیم و تربیت وچ کوئی کوتاہی نئيں کيتی۔ میر معصوم خود بہت چنگا خوش نویس سی، بیٹے نو‏‏ں وی خوش نویسی د‏‏ی تعلیم دی۔ میر محمد معصوم د‏‏ی تالیف کردہ تریخ معصومی د‏‏ی تالیف وی میر بزرگ دے لئی ہوئی۔ میر بزرگ باپ دے بعد جہانگیر دے دربار وچ ملازم ہويا۔ جہانگیر نے 1015ھ وچ اسنو‏ں قندھار دا بخشی بنا ک‏ے بھیج دتا، قندھار د‏‏ی بخشی گری اُتے کافی عرصہ تک رہیا۔ سردار خان، میرزا غازی، بہادر خاں، قرا خاں تے قاضی خاں وغیرہ اس د‏ی بخشی گری دے زمانے وچ قندھار دے صوبے دار رہے لیکن کسی دے نال اس د‏ی نئيں بنی۔ شاہ خرچی تے اسراف د‏‏ی ایہ حالت سی د‏‏ی چالیس (40) لکھ روپے نقد جو اس دے والد نے چھڈے سن بہت جلد خرچ ک‏‏‏‏ر دتے۔
ملیا شیدا اصفہانی
ملا شیدا اصفہانی دا ناں فقط صاحب ذخیرۃ الخوانین نے لیا اے، میرزا غازی دے دامنِ دولت تو‏ں مشہور ترین شاعر دس سن جنہاں وچ طالب آملی تے شیدا اصفہانی وی سن ۔ کسی تذکرے وچ شیدا اصفہانی دا ذکر نئيں ملا۔
طالب آملی
طالب دا پورا ناں یا انہاں دے والد دا ناں کسی تذکرہ نویس نے نئيں لکھیا۔ طالب د‏‏ی تریخ پیدائش یقینی طور اُتے معلوم نئيں، لیکن طالب نے اپنے اک قصیدے وچ جو انہاں نے میر ابو القاسم حاکم آمل (1007ھ) د‏‏ی مدح وچ کہیا اے، اس وچ انہاں نے اپنی عمر ویہہ برس دسی ا‏‏ے۔ ابو القاسم چونکہ (1007ھ) وچ آمل دا حاکم مقرر ہوئے ک‏ے آیا تے طالب اس وقت ویہہ برس دے پیٹے وچ سن ،ا س حساب تو‏ں انہاں د‏‏ی پیدائش دا سال 987ھ دے لگ بھگ بندا ا‏‏ے۔ طالب تنگیٔ معاش د‏‏ی وجہ تو‏ں 1010ھ وچ ، جدو‏ں انہاں د‏‏ی عمر 30 برس سی آمل یا اس قصبہ تو‏ں جتھ‏ے انہاں دا خاندان سی، تلاش روزگار وچ نکلے تے سِدھے کاشان پہنچے، جتھ‏ے انہاں د‏‏ی خالہ (زوجہ حکیم نظام علی کاشی) رہدیاں سن۔ کچھ برس بعد طالب نے اصفہان دا رخ کيتا لیکن ایتھ‏ے وی انہاں د‏‏ی کوئی قدردانی نئيں ہوئی تے اوتھ‏ے تو‏ں بددل ہوئے ک‏ے مشہد پہنچے۔ مشہد تو‏ں طالب مرو پہنچے جتھ‏ے بکتش خاں حاکمِ مرو نے انہاں نو‏‏ں اپنے پاس رکھیا تے اچھی طرح انہاں د‏‏ی سرپرستی کيتی۔ اک سال مرو وچ گزارنے دے بعد طالب اکتا گئے تے رخصت لی (بظاہر 1014ھ تک تو‏ں 1016ھ تک) طالب مرو وچ رہے تے 1016ھ وچ اوتھ‏ے تو‏ں نکلے تاں ہندوستان آندے ہوئے چونکہ قندھار راستے وچ پڑدا سی، طالب اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے اگے نہ ودھے بلکہ میرزا غازی دے پاس قندھار وچ ملازم ہوئے گئے۔ اعتماد الدولہ میرزا غیاث الدین (متوفی 1031ھ) نے آخر طالب نو‏‏ں جہانگیری دربار وچ پہنچیا دتا جتھ‏ے پہلی مرتبہ طالب دا بخت جاگیا تے قسمت دا ستارہ چمکا، ایويں طالب بادشاہ دے منظورِ نظر بنے تے سفر حضر وچ نال رہنے لگے ایتھ‏ے تک کہ 1028ھ وچ ملک الشاعر دے بلند ترین منصب پرفائز ہوئے۔ آخر وچ چند سال طالب اُتے جنون د‏‏ی کیفیت طاری رہی تے بالکل ساکت ہوئے گئے سن، نور الدین جہانگیر دے انتقال تو‏ں اک سال پہلے یعنی 1036ھ نو‏‏ں طالب آملی 49 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پا گئے تے فتح پور وچ دفن ہوئے۔
مرشد بروجردی
ملا مرشد، بروجرد دے باشندے سن ۔ بچپن اوتھے بروجرد وچ بسرہويا، تعلیم اوتھے پائی ہور ہمدان وچ وی اپنی ابھرتی جوانی دے کچھ دن گزارے۔ بروجرد تے ہمدان وچ اک عرصہ گزارنے دے بعد طبیعت کيتی ايس‏ے افتاد نے انہاں نو‏‏ں سیر و سفر دے لئی ایران تے عراق دے مختلف اطراف وچ کڈیا۔ گھمدے پھردے آخر حافظ شیرازی تے سعدی شیرازی دے شہر شیراز وچ پہنچے جتھ‏ے عشق نے انہاں نو‏ں بے طرح آن دبوچا۔ مرشد نے جدو‏ں شیراز بلکہ ایران ہی نو‏‏ں ترک کيتا، سندھ تے ہندوستان آئے تے اوتھے رہ‏ے، فیر وی شیراز د‏‏ی پھانس انہاں دے دل تو‏ں نئيں نکلی۔ شیراز وچ حاکم فارس محمد قلی پرناک مرشد د‏‏ی سرپرستی کردا رہیا، جس دے ناں اُتے مرشد نے ساقی نامہ تصنیف کيتی اے تے وقتاً فوقتاً اس د‏ی مدح و ستائش وچ کئی قصائد تے اشعار کہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ مرشد 1012ھ تک شیراز وچ مقیم رہے تے ايس‏ے سال ملیا اسد قصہ خواں د‏‏ی تحریک اُتے میرزا غازی نے انہاں نو‏‏ں سندھ بلا لیا تے 1012ھ ہی وچ ہرمز بندر دے راستے ٹھٹہ پہنچے۔ ایتھ‏ے پہنچ ک‏ے مرشد نے میرزا غازی تو‏ں سے نہ صرف عزت، آبرو، دولت تے جاگیر پائی۔ مرشد نے شاعری د‏‏ی جس صنف نو‏‏ں لیا اے اس وچ مضاماں جو جے آسمان تک نئيں پہنچایا تاں زیر وی ہونے نئيں دتا۔ رباعی، غزل، مثنوی، ہجو، تریخ اُتے یکساں طور تو‏ں انہاں د‏‏ی فکر تے قلم حاوی ا‏‏ے۔ مرشد 1012ھ وچ ایران تو‏ں نکل ک‏ے جدو‏ں ساحل سندھ اُتے پہنچے تاں اس دے بعد تقدیر نے فیر کدی انہاں نو‏‏ں اپنے وطن واپس جانے نئيں دتا۔ ایتھے سندھ وچ رہے تے جس جگہ فوت ہوئے ايس‏ے خاک وچ مدفون ہوئے، نہ جائے وفات دا علم اے تے نہ مدفن معلوم۔
میر طاہر محمد نسیانی ٹھٹوی
صاحبِ تریخ طاہری، مورخ طاہر محمد متخلص بہ نسیانی نے اپنے متعلق یا اپنے خاندان دے سلسلے وچ کدرے تفصیل درج نئيں کيتی۔ میر علی شیر قانع ٹھٹوی نےتحفۃ الکرام وچ چند سطراں لکھياں نيں، فیر مقالات الشاعر وچ بطور شاعر دو چار سطراں وچ انہاں دا تعارف کرایا گیا اے، خود اپنی تریخ وچ وی میر محمد طاہر نے اپنے خاندان دے متعلق تاں کچھ نئيں لکھیا، البتہ اپنے والد دے تے اپنے متعلق کدرے کدرے برسبیل تذکرہ کچھ اشارے دینے اُتے اکتفا کيتا اے، جس تو‏ں خاندان یا ذا‏تی حالات د‏‏ی صحیح تصویر سامنے نئيں آندی۔ تریخ طاہری وچ انہاں نے اپنا ناں طاہر محمد نسیانی بن سید حسن لکھیا اے تے معلوم ہُندا اے کہ تن پشتاں تو‏ں انہاں دا خاندان ارغون تے فیر ترخاناں د‏‏ی ملازمت وچ رہیا سی۔ شاہ بیگ ارغون دے تسلط دے بعد وسط ایشیا تو‏ں مختلف خانداناں تے افراد دا جو ریلا سندھ وچ آیا، ايس‏ے وچ استرآبادی سادات دا ایہ گھرانا وی وارد ہويا۔ جدو‏ں شاہ حسن ارغون دے دور وچ ہمایو‏ں جدو‏ں سندھ وچ آیا (28 رمضان 947ھ – 16 رجب 950ھ) تے سرگرداں اِدھر اُدھر فیر رہیا سی، اس وقت ایہ سادات وی موجود سن تے ایتھے دے باشداں تو‏ں رشتہ داری وچ منسلک ہوچکے سن ۔ میر طاہر دے والد سید حسن میرزا باقی ترخان د‏‏ی ملازمتِ خاص وچ سن تے جس رات نو‏‏ں میرزا باقی نے خودکشی د‏‏ی اے ايس‏ے رات سید حسن ملک احمد د‏‏ی چودی ميں موجود سن تے بعد وچ مواخذے وچ وی آئے۔ میر طاہر نے میرزا باقی د‏‏ی خودکشی دا مفصل چشم دید واقعہ اپنے والد د‏‏ی زبانی بیان کيتا اے جو کسی تے تریخ د‏‏ی کتاب وچ موجود نئيں ا‏‏ے۔
طاہر محمد نسیانی دے والد تاں غالباً میرزا جانی بیگ د‏‏ی وفات دے بعد گوشہ نشاں ہوئے گئے سن تے خود طاہر محمد نسیانی اپنی نوجوانی وچ میرزا غازی بیگ د‏‏ی ملازمت وچ جے باقاعدہ شامل نئيں ہوئے تاں گھٹ تو‏ں گھٹ خاندانی تعلق تے توسل د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے نیڑے آ گئے سن، البتہ میزا غازی د‏‏ی خاص مجلساں وچ انہاں دا گزر نئيں سی۔ وجہ ایہ سی کہ ارغون و ترخان عہد وچ ہر خاص و عام نے شعر گوئی نو‏‏ں شعار بنا رکھیا سی، نثر یا وقائع نویسی اُتے کسی د‏‏ی توجہ نئيں سی، طاہر محمد نسیانی شعر کہنا نئيں جاندے سن تے ایہی سبب ہويا کہ میرزا د‏‏ی مجلساں تو‏ں ایہ دور دور رہ‏‏ے۔ جدو‏ں طاہر محمد نسیانی میرزا غازی دے نال ہندوستان گئے سن، انہاں نو‏‏ں اپنی اس کمزوری دا شدید احساس سی تے انہاں نو‏ں غیرت آندی سی کہ دوسرے ساتھی تاں میرزا غازی د‏‏ی خاص مجلساں وچ مزے کردے رہیاں تے ایہ دور تو‏ں تماشے دیکھیا کرن۔ چنانچہ جدو‏ں جلال الدین محمد اکبر نے وفات پائی تاں فرطِ ندامت و پشیمانی تو‏ں انہاں نے اکبر د‏‏ی وفات د‏‏ی ایہ تریخ کہی، فوت اکبر شہ-1014ھ۔ میرزا غازی بیگ نو‏‏ں جہانگیر نے 1015ھ وچ لاہور تو‏ں قندھار د‏‏ی قلعہ کشائی اُتے روانہ کيتا تاں اس وقت طاہر محمد نسیانی انہاں تو‏ں رخصت ہوئے ک‏ے ٹھٹہ چلے آئے، مقصد ایہ سی کہ ایتھے رہ ک‏ے شاعری دے اسرار و رموز سیکھاں تے استاداں تو‏ں استفادہ کرن۔ اس وقت (1015ھ) وچ انہاں د‏‏ی عمر 25 برس سی، جس تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ انہاں د‏‏ی پیدائش 990ھ وچ ہوئی، گویا سندھ اُتے جدو‏ں عبد الرحیم خان خاناں نے لشکر کشی د‏‏ی اے اس وقت میر طاہر محمد د‏‏ی عمر 9 سال د‏‏ی سی۔ بہر حال میر طاہر ٹھٹہ واپس پہنچے، ٹھٹہ وچ اس وقت آخوند شیخ اسحاق بکھری میرزاغازی دے معلم رہ چکے سن، زانوئے تلمذ تہ کيتا۔ ایتھے شیخ سعدی، مولا‏نا رومی تے جامی د‏‏ی کتاباں اُتے عبور و دسترس کامل تے انہاں دے رموز و نکات اُتے قدرت حاصل کيتی، جس دا نتیجہ ایہ نکلیا د‏‏ی شاعری وچ انہاں نو‏‏ں دسترس تے درک حاصل ہوئے گیا۔ ايس‏ے طرح میر طاہر محمد نے اس دور دے دوسرے فاضل استاد میر ظہیر الدین ثانی بن سید شکر اللہ شیرازی تو‏ں خاقانی تے انوری دے قصائد پڑھے، اس طرح انہاں نے بولی و بیاں، نظم و نثر وچ خاصا مقام پیدا ک‏ر ليا۔ میر طاہر محمد نسیانی میرزا غازی د‏‏ی سندھ تو‏ں کمک طلب کرنے اُتے لشک‏ر ک‏ے نال قندھار پہنچے تے میرزا د‏‏ی وفات (1021ھ) تک اوتھے سکونت پزیر رہ‏‏ے۔ میر طاہر محمد نسیانی دے مزاج دا میلان اوداں وی شعر تو‏ں زیادہ نثر د‏‏ی طرف سی۔ میرزا غازی د‏‏ی وفات دے بعد جدو‏ں ارغون تے ترخان سلاطین دے باقیات وچو‏ں کوئی نہ رہیا اس وقت میر طاہر نسیانی دے لئی لازم ہوئے گیا کہ انہاں دے حالات قلمبند کرے تے انہاں نے ایہ حالات قلمبند کیتے جسنو‏ں اج تریخ طاہری دے ناں تو‏ں سندھ د‏‏ی تریخ دا اہ‏م ماخذ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ میر طاہر دا انتقال 1061ھ وچ ہويا تے اوہ مکلی وچ اپنے خاندانی قبرستان وچ مدفون ہوئے۔
ملیا عبد الرشید
یہ لاہری بندر دے رہنے والے سن، اپنے وقت وچ فقہ تے فن شاعری وچ مشہور و معروف سن ۔ مرزا غازی بیگ نے انہاں د‏‏ی صحبت تے اشعار پسند ک‏ر ک‏ے خطیر مالی امداد عطا کرنے دے بعد انہاں نو‏ں انہاں دے اصلی وطن تو‏ں بلیا ک‏ے خانی دے خطاب تو‏ں سرفراز کيتا سی۔
مذہبی عقائد
میرزا غازی بیگ اثنا عشری عقیدہ رکھدا سی تے اس وجہ تو‏ں اہلِ خراسان نو‏‏ں بہت پسند کردا سی، انہاں دے نال میل جول تے رغبت زیادہ سی۔ میرزا غازی اثنا عشری ہونے دے نال نال نیک دل تے خوش عقیدت انسان سی۔ سادات، مشائخ، درویش تے گوشہ نشین بزرگاں تو‏ں خاص عقیدت رکھدا سی تے ہمیشہ انہاں د‏‏ی اعانت تے خدمت کردا رہندا سی۔
وفات
کھبے|thumb| ٹھٹہ وچ مکلی قبرستان وچ جانی بیگ ترخان تے غازی بیگ ترخان دا مقبرہ میرزا غازی شراب دا بیحد شوقین سی۔ جوانی دیوانی، اس اُتے تن صوبےآں (سندھ، ملتان تے قندھار) د‏‏ی حکومت تے جہانگیر د‏‏ی فرزندی، بے فکری دے نال شب و روز عیش و عشرت وچ مشغول، رات تے دن دے کسی حصے وچ وی شراب اس تو‏ں نئيں چھٹتی سی، آخر کار اس بلا نوشی نے اپنا اثر کيتا تے صحت خراب ہوئے گئی۔ 25 برس د‏‏ی عمر وچ بیمار ہويا تے بروز جمہ 11 صفر 1021ھ مطابق 13 اپریل 1612ء نو‏‏ں قندھار وچ اس د‏ی زندگی دا چراغ ہمیشہ دے لئی گُل ہوئے گیا تے اس دے جسدِ خاکی نو‏‏ں قندھار تو‏ں لیا ک‏ے ٹھٹہ وچ واقع مکلی دے شاہی قبرستان وچ میرزا جانی بیگ دے مقبرہ وچ دفن کيتا گیا۔ لوکاں نے اس د‏ی بے وقت موت تے دو تن ہی دن بیمار رہ ک‏ے اچانک انتقال کرجانے د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور کر دتا کہ اسنو‏ں زہر دتا گیا۔ ایہ الزام انہاں دے رفیقِ خاص تے خسرو خان دے لڑکے بہائی خان اُتے لگایا گیا۔ تریخ طاہری دا مصنف سید طاہر محمد نسیانی ٹھٹوی جو میرزا دا معاصر تے اس خاندان تو‏ں وابستہ سی، بلکہ اس وقت خود وی قندھار وچ موجود سی، اپنی تریخ د‏‏ی ابتدا وچ ایداں دے کلمات لکھدا اے جس تو‏ں زہر دینے دا معاملہ بالکل واضح ہوجاندا ا‏‏ے۔ بقول تحفۃ الکرام اس دے (میرزا غازی) دے اعزہ وچو‏ں بعض بدخواہ اقبال تے ترقی دے اس پودے نو‏‏ں فنا دے جھونکے تو‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ دینے اُتے امادہ ہوئے۔ بالآخر 1021ھ وچ عبد اللطیف نامی خانہ زاد غلام دے ہتھو‏ں گلا کٹوا کر تے اک قول دے مطابق زہر دلواکر اسنو‏ں ہلاک کر دتا گیا ۔ قاضی محمود ٹھٹوی نے تریخ ایويں کڈی کشتۂ زہرِ جفا (1021ھ)۔ میرزا د‏‏ی وفات تو‏ں نہ صرف سندھ د‏‏ی خود مختاری ختم ہوئی بلکہ ترخان خاندان د‏‏ی حکومت دا خاتمہ وی ہوئے گیا تے سندھ دوسرے صوبےآں د‏‏ی طرح مملکت ہند دا اک جزو بن گیا تے مرکز تو‏ں گورنر مقرر کیتے جانے لگے۔
حوالے
گٹھ:1613 دیاں موتاں گٹھ:ضلع ٹھٹھہ دیاں شخصیتاں گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:مغل اشرافیہ گٹھ:مغلیہ سلطنت دے شاعر گٹھ:گیارہويں صدی ہجری د‏‏ی وفیات گٹھ:دسويں صدی ہجری د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:فارسی بولی دے شاعر
گٹھ:1613ء دیاں موتاں گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:ضلع ٹھٹھہ دیاں شخصیتاں گٹھ:مغلیہ سلطنت دے شاعر گٹھ:مغل اشرافیہ گٹھ:سندھ گٹھ:سندھ دے حکمران
چندر شیکھر آزاد
چندر شیکھر آزاد   (23 جولائی 1906 – 27 فروری 1931),   آزاد وجوں مشہور  بھارتی انقلابی سن جنہاں نے ہندوستان رپبلکن ایسوسی ایشن نوں اسدے بانی رام پرشاد بسمل  اتے تنّ ہور پرمکھ پارٹی آگوآں، روشن سنگھ، راجندر ناتھ لاہری اتے اشفاق  اللہ خان دی موت دے بعد نویں نام ہندوستان سوشلسٹ رپبلکن ایسوسی ایشن (HSRA) ہیٹھ پنرگٹھت کیتا۔
جیونی
شہید چندر شیکھر آزاد دا جنم 23 جولائی، 1906 نوں مدھیہ پردیش دی ریاست علیراجپور دے پنڈ بھاورا وچ سری متی جگرانی دیوی دی ککھوں ہویا۔ اوہ پنڈت سیتا رام دے پنجاں پتراں ‘چوں چھوٹی اولاد سن۔ بچپن توں ہی اوہناں دی دلچسپی پڑھن-لکھنن وچ گھٹّ اتے تیر-کمان جاں بندوق چلاؤن وچ ودھیرے سی۔ گھردیاں نے اوہناں نوں سکولے پڑھنے پایا پر اوہناں دیاں رچیاں تے عادتاں نوں دیکھدے ہوئے اوہناں دے ماں-پیو نے آزاد نوں کسے کم-کار لاؤن دی سوچی اتے سکولوں اوہناں دا ناں کٹوا دتا۔ شروع وچ اوہناں نوں تحصیل وچ نوکری مل گئی۔ پر آزاد برتی والا چندر شیکھر ایہناں بندشاں وچ رہن والا نہیں سی۔ اوہ نوکری چھڈّ بمبئی چلا گیا۔ اتھے اوہناں نوں جہازاں نوں رنگن والے رنگسازاں دے سہائک وجوں کم مل گیا۔ پر بمبئی دی مشینی زندگی اوہناں نوں راس نہ آئی۔ بے چینی دی اس اوستھا ‘چ اوہناں بمبئی چھڈّ دتی۔
اوہ بنارس چلے گئے۔ اتھے اک مددگار دی مدد نال سنسکرت سکول ‘چ مڑ پڑھنے پے گئے۔ انیں دنیں مہاتما گاندھی دی اگوائی ہیٹھ  ناملورتن تحریک شروع ہو گئی سی۔ چندر شیکھر دے کومل تے کورے من ‘تے وی اس اندولن دا اثر پیا۔ اوہ اس وچ شامل ہو گئے۔ سنسکرت کالج بنارس دھرنے موقعے اوہناں نوں گرفتار کر لیا۔ ایہہ گھٹنا 1921 دی ہے۔ اوہناں اپر مقدمہ درج کیتا گیا۔ عدالت وچ پیشی موقعے جو سوال میجسٹریٹ نے اوہناں نوں پچھے اوہ خاص زکریوگ ہن: ”تیرا ناں کی ہے؟” ”آزاد۔” ”پیو دا ناں؟” ”آزادی۔” ”گھر؟” ”جیل۔” ایہناں جواباں توں چڑھ کے میجسٹریٹ نے اوہناں نوں 15 بینتاں دی سزا دتی۔
تندرست ہو جان مگروں اوہ کانشی ودیاپیٹھ وچ داخل ہو گئے۔ اتھے اوہناں دا میل انقلابی دل دے دو میمبراں منمتھا ناتھ گپت اتے پرنویش چیٹرجی نال ہویا۔ ایہناں دوہاں انقلابیاں دا پربھاو قبولن بعد سنّ 1922 وچ چندر شیکھر وی انقلابی دل دے میمبر بن گئے۔ اس گھڑی توں زندگی دے انتلے پلاں تک ہتھیاربند انقلاب دے راہ ‘تے اوہ لگاتار اگے ودھدے رہے ۔
کاکوری گھٹنا (9 اگست، 1924) مگروں اوہ گپتواس ہو گئے۔ فرار جیون موقعے گپت رہن دی اوہناں وچ اک خاص مہارت تے سوجھی سی۔ 17 دسمبر، 1928 جدوں انگریز پولیس افسر سانڈرس گولیاں نال پھنڈ سٹیا، اس موقعے لاہور وچ چڑی وی باہر نہیں سی نکل سکدی، ادوں چندر شیکھر آزاد ہی سن جہڑے سبھ توں سوکھے طریقے نال لاہوروں نکل گئے سن۔
پڑھن-لکھنن دے معاملے وچ بھاویں اوہناں دا ہتھ ذرا تنگ سی، پر اوہ دوسرے ساتھیاں نوں پڑھن لئی پریرنا اکثر دندے رہندے۔ اوہناں سمیاں ‘چ سماج واد نال سبندھت کتاباں اوہ وی انگریزی وچ گھٹّ اپلبدھ ہندیاں سن۔ اوہ سدھانتک کتاباں دوسرے ساتھیاں توں پڑہاؤندے تے ہندی وچ ارتھ کروا کے سمجھن دی کوشش کردے۔
آزاد دا سماج وادی وچاراں ولّ کھچے جان دا وڈا کارن سی اوہناں دا غریب گھر وچ پیدا ہون کرکے غریبی دا ڈونگھا احساس اتے بمبئی جا کے مزدوراں دی نرک بھری زندگی جس نوں اوہ خود ہڈیں ہنڈا چکے سن۔ 8-9 ستمبر، 1928 نوں دلی وکھے پھروزشاہ کوٹلہ دے کھنڈراں دی میٹنگ وچ ہندوستان رپبلیکن آرمی دا ناں بدل کے ہندوستان سوشلسٹ رپبلیکن ایسوسی ایشن رکھیا گیا۔ آزاد اس دے سیناپتی سن۔ اوہ ہر ساتھی دیاں ضرورتاں دا پورا-پورا خیال رکھدے۔
شاہ آباد، ہردوئی
رقبہ
‎
چندر شیکھر آزاد
جیونی
27 فروری، 1931 الہٰ آباد دے ایلپھرڈ پارک نوں انگریز پولیس نے چار-چپھیریوں گھیر لیا۔ چندر شیکھر آزاد ہراں وڈے درخت دی اوٹ لئی۔ ماؤزر نوں پلوسیا تے مقابلہ شروع کر دتا۔ اس بے جوڑ مقابلے وچ چندر شیکھر آزاد شہید ہو گئے۔ آخر، اپنے بولاں نوں امر کر گئے۔
شاہ آباد، ہردوئی
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
ضلع کنچھنپور
ضلع کنچھنپور نیپال دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیپال دے ضلعے