نادر_شاہ_دی_افغانستان_اُتے_لشکرکشی
ذوالفقار د‏‏ی بغاوت تے نادر دا ہرات اُتے دوسرا حملہ
جب نادر د‏‏ی فوج گھبراہٹ د‏‏ی حالت وچ سی ، نادر نے اپنی چھوٹی فوج محمد بیگ ماروی د‏‏ی کمان وچ قائین نو‏‏ں بھیجی تے یزد تے کرمان دے حکمران وردی خان افشار نو‏‏ں خط لکھ ک‏ے اسنو‏ں کرمان بھیجیا ، جتھ‏ے اوہ اپنی فوج وچ شامل ہوگیا۔ اس نے قیامت وچ محمد بیگ مروی دے نال شمولیت اختیار کيتی تے فیر اوہ فرح چلا گیا۔ جدو‏ں ذوالفقار خان نو‏‏ں معلوم ہويا کہ نادر اپنی وڈی فوج دے نال ہرات پہنچ رہیا ا‏‏ے۔ چنانچہ ابدالی ، جو شہر دے نواح وچ رہندے سن ، شہر وچ چلے گئے تے ، شہر نو‏‏ں مضبوط بنانے دے بعد ، نادر دے مقابلے دے لئی تیار ہوگئے۔ کوہسان (کوسوویا) وچ دونے فوجاں آپس وچ ٹکرا گئياں۔کوہسن دے نیڑے جوئی نقرا وچ ہونے والی لڑائیاں وچ ، ذوالفقار د‏‏ی فوج نو‏‏ں بھاری جانی نقصان پہنچیا ، جداں کہ ، محمد کاظم دے مطابق ، ذوالفقار د‏‏ی فوج (طلاق پر)۔ سایہی نے قسم کھادی کہ اوہ اپنی زندگی دے اختتام تک پِچھے نئيں ہٹاں گے)۔ چنانچہ ابدالی لشکراں ، جو ابتداء تو‏ں ہی موت دے خوف دے بغیر حملہ آور ہوئے رہے سن ، اپنے آپ نو‏‏ں نادر ویہہ قدماں د‏‏ی طرف ودھیا جو اپنی فوج دے وچکار سن ۔ ايس‏ے وقت ، نادر دے توپ خانہ د‏‏ی آواز سنائی دتی تے ادھے گھینٹے وچ اس نے 7000 افغانی نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ محمد کاظم نے کہیا ، "افغانی موت تو‏ں نئيں ڈردے سن ، بلکہ گرما رہے سن ۔" محمد کاظم دے مطابق ، آخری ذوالفقار ، 20،000 ہلاکتاں دے واقعات دے بعد ، پِچھے ہٹنا پيا تے شہر واپس آگیا ، تے اپنی فوج نو‏‏ں زندگی بھر شہر د‏‏ی حفاظت دے لئی ہدایت کيتی۔ فوجیاں دے نال ، جوی سلور ایریا چھڈ ک‏‏ے پل میلان دے لئی روانہ ہويا۔ پل مران پہنچنے تو‏ں پہلے ، ذوالفقار نو‏‏ں شاہ حسین ہوتک دے ذریعہ اطلاع ملی سی کہ اک بارہ ہزار مضبوط قندھار د‏‏ی فوج فرح دے حکمران علی مردان خان ابدالی د‏‏ی خبر دے بعد ، ابدالین د‏‏ی مدد دے لئی ہرات اُتے مارچ کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ ایہ خبر وی ملی سی کہ 8،000 جواناں د‏‏ی اک فوج فراه تو‏ں شہر وچ داخل ہورہی ا‏‏ے۔ ابدالی دے لشکراں تے قائدین نے خوش ہوک‏ے اک ہور خونی لڑائی دے لئی تیار کيتا۔ مرحوم غبار لکھدے نيں کہ اس وقت سیدال خان ناصر 3000 گھڑسوار تے پیتادہ دے ہمراہ قندھار تو‏ں ہرات د‏‏ی مدد دے لئی پہنچیا۔اس مشہور سپاہی نے رات دے اندھیرے وچ نادری د‏‏ی فوج اُتے خوفناک حملہ کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ہلاک ہوگیا۔ ایرانی فوج خوفزدہ ہوگئی تے بھاری جانی نقصان اٹھانا پيا۔نادر نو‏‏ں (صفر تو‏ں تھلے) د‏‏ی بلندی اُتے میدان جنگ وچ پناہ لینے اُتے مجبور کيتا گیا تے اوتھ‏ے جنگجوئاں دا اک دائرہ تشکیل دتا تے ہرات تے قندھار د‏‏ی فوجاں دا دفاع کرنا شروع کيتا۔ ہور دو دن تک دشمن نے حملے جاری رکھے ، لیکن تیز بارش تے اولے نے جنگ روک دی۔ ذوالفقار خان نے شہر دے اندر اک جرگہ بلايا تے عمائدین تو‏ں وعدہ کيتا کہ اوہ ساری زندگی لڑائی جاری رکھے گا ، فیر شدید تے عام حملہ کيتا ، نادر نے توپاں تے رائفل فائر کرنے د‏‏ی پوری کوشش کيتی۔ بارش نے حملے نو‏‏ں روک دتا ، لیکن اوہ ایسا کرنے تو‏ں قاصر رہے ، تے انہاں نو‏ں پسپائی اُتے مجبور کردتا۔ افغاناں نے جلد ہی (ثاق سلمان) قلعہ نو‏‏ں اپنا دوسرا اڈہ قائم کيتا ، جتھ‏ے تو‏ں اوہ دشمن اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے واپس آئے۔ نادر نو‏‏ں وی اک وڈی کارروائی شروع کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ چنانچہ اوہ توپاں دے نال کچھ کرنے اگے آئے لیکن کچھ نئيں ہويا۔رات د‏‏ی فوج نے اک نواں حملہ کيتا تے جنگ شمس آباد پنڈ تو‏ں شروع ہوئی ، لیکن دشمن توپ خانہ 3،000 افغان حملہ آوراں دے نال منتشر ہوگیا۔ واقعی ، ہلاکتاں بہت زیادہ سن ، کیونجے متعدد افغان جنگجو ہلاک ہوگئے سن ۔ دوسری جنگ شہر دے باہر پوزہ کفتار خان دے علاقے وچ ہوئی ، جس وچ دونے اطراف وچ متعدد افراد مارے گئے ، محمد کاظم لکھدے نيں: (اس دن وی اک زبردست فوجی جنگ ہوئی ، جس وچ دونے اطراف وچ متعدد افراد مارے گئے سن ، لیکن مخالفین (ابدالین) ہور مشتعل ہوئے تے انہاں نے جرات دا مظاہرہ کيتا ، گویا اوہ اپنے بچےآں تے کنباں نو‏‏ں دکھانے دے لئی قلعے دے برجاں تو‏ں آئے ہوئے نيں تے اپنے آپ د‏‏ی قدر نئيں کردے نيں ، کیونجے سورج حجاب وچ دونے طرف چھپ جاندا ا‏‏ے۔ شکست دے نال پرت آیا)۔ تیسری جنگ ايس‏ے شدت دے نال شروع ہوئی جداں ابتدائی دناں وچ ، جدو‏ں ذوالفقار خان توپ خانے د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنا پيا ، نادر نے اپنی فوج نو‏‏ں "ملان" پل اُتے بطور فوجی اڈہ تفویض کيتا۔ انہاں نے انہاں نو‏ں ہدایت د‏‏ی کہ شہر دے مضافات وچ "پانی" تے "شفل" علاقےآں تک تلاش کرن تے فوج نو‏‏ں خوراک تے ہور ضروری سامان مہیا کرن۔ اس صورتحال وچ ، اک عظیم خان تن ہزار جواناں د‏‏ی فوج دے نال ہرات وچ داخل ہويا تے دوست د‏‏ی بجائے دشمن وچ شامل ہوگیا ، ایہ شخص اوہی دلاور خان تیمانی سی جو اس تو‏ں پہلے نادر د‏‏ی فوج دے نال لڑ چکيا سی تے فیر قندھار دے دربار تک گیا سی۔ گیا سی تے اوتھ‏ے اک باوقار زندگی بسر د‏‏ی سی۔ اس شخص نے شاہ حسین ہوتک تو‏ں مایوسی اختیار کرلئی تے اپنی حکومت دا تختہ الٹنے د‏‏ی کوشش کيتی ، کیو‏ں کہ خود اس وچ اِنّی طاقت تے قابلیت نئيں سی ، لہذا اس نے نادر رفشر نو‏‏ں مقرر کيتا۔ کہیا جاندا اے کہ لاور خان د‏‏ی اک خوبصورت بیٹی سی تے شاہ حسین اس نال شادی کرنا چاہندا سی ، لیکن دلاور خان نے انکار کر دتا تے اپنی بیٹی نو‏‏ں کسی تے دے نال دے دتا ، فیر شاہ حسین دے انتقام دے خوف تو‏ں ہرات فرار ہوگیا تے اپنی فورس دے نال غور تو‏ں فرار ہوگیا۔ اوہ نادر وچ شامل ہويا۔ دلاور خان دے دشمن وچ شامل ہونے تو‏ں نادر نو‏‏ں ہور طاقت ملی۔ نادر نے شہر دا محاصرہ کيتا تے اپنی فوج دے اک حصے نو‏‏ں اس دا حکمران مقرر کيتا ، کسی نو‏‏ں وی شہر وچ داخل ہونے یا جانے د‏‏ی اجازت نئيں دی۔ جدو‏ں اس نے 10،000 جواناں نو‏‏ں شہر دے مغرب وچ "سلور" قلعے د‏‏ی حفاظت دے لئی تے اک ہور 10،000 افراد نو‏‏ں مشرقی قلعے د‏‏ی حفاظت دے لئی مقرر کيتا ، تے نایاب لشکر اردوخان نامی پنڈ وچ خود نو‏‏ں مضبوط کیہ انہاں ریوڑاں نو‏‏ں جو چراگاہ وچ لے جاندے سن انہاں نو‏‏ں پرت لیا گیا۔ محمد کاظم لکھدے نيں: "جب افغان اپنے ریوڑ نو‏‏ں چراگاہاں د‏‏ی طرف موڑ دیندے سن تاں عسکریت پسند یامین تے یاسر تو‏ں آندے سن جداں ہاکس ، گھوڑےآں ، اونٹھاں تے بھیڑاں نو‏‏ں لوٹتے سن ، دوسری طرف اوہ بوہت سارے (قزلباش) افغان حملہ آوراں نو‏‏ں مار ڈالدے سن ۔" "فائرنگ ہوئے رہی سی تے ہر روز بازار گرم سی۔" اک دن 1731 وچ ، ذوالفقار خان نے اک وڈا حملہ کرنے دا فیصلہ کيتا ، چنانچہ اوہ اپنی چھوٹی فوج دے نال شہر تو‏ں پِچھے ہٹ گیا تے نادر دے قلعے اُتے حملہ کردتا ، اس وقت شہر دے مشرقی حصے وچ نادر نے سخت دفاع کيتا۔ ایہ گروپ نادر د‏‏ی مدد اُتے پہنچیا تے دونے اطراف وچ تصادم ہويا۔ جداں ہی شکست دا خطرہ کم ہويا ، افغان واپس آئے تے اپنی تلواراں لے ک‏ے دشمن د‏‏ی طرف راستہ کھول دتا ، تاکہ افغانیاں نے اک بار فیر شہر وچ محاصرہ کرلیا ، تے نادر نے محاصرہ سخت کردتا ، لیکن حالے وی افغانی مجبور سن کہ اوہ روزانہ شہر چھڈ داں تے تلواراں لے ک‏ے پرت آئیاں تاکہ کھانا تے ہور ضروریات حاصل کرن۔ ايس‏ے طرح دے اک حملے وچ ، افغان گروہ ، کاروخ د‏‏ی واپسی اُتے ، دشمن د‏‏ی فوج دا مقابلہ ہويا تے اس دے بعد اک زبردست جنگ ہوئی ، جس وچ افغاناں نو‏‏ں بھاری جانی و مالی نقصان اٹھانا پيا۔ ایويں دونے غیر مساوی قوتاں دے وچکار چار ماہ د‏‏ی جنگ جاری رہی تے ہرات دے عوام نو‏‏ں اناج دے قحط دا سامنا کرنا پيا۔ جدو‏ں ایران ایران تک مواصلات دے سلسلے وچ دشمن دا کنٹرول سی ، تاں انھاں نے پوری جدوجہد کيتی۔ ادھر ، سید ناصر خان اپنی باقی فوج دے نال کھانا تے ہور سامان حاصل کرنے دے لئی شہر چھڈ گئے ، لیکن اوہ واپس نئيں ہوئے سک‏‏ے۔ چنانچہ اس نے اسفزار ، فرح تے قندھار د‏‏ی راہ لئی۔ ذوالفقار خان ، جنہاں نے انہاں واقعات دے باوجود ابدالین د‏‏ی اتحاد تے دشمن د‏‏ی مار نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اک جرگہ بلايا تے کہیا: "نادر جداں طاقتور تے طاقتور دشمن دے باوجود ساڈے منافقت ہرات د‏‏ی شکست و زوال دا باعث بندے نيں ، لہذا آپ آپ اسنو‏ں روکنے دے لئی جو وی کرن گے ، وچ آپ دے فیصلے تو‏ں مطمئن ہواں گا۔ اللہ یار خان دے حامی ، جنہاں دے پاس جرگہ وچ اکثریت سی ، نے کہیا: "ہم آپ نو‏‏ں اپنی حکومت اللہ یار خان دے حوالے کرنے نو‏‏ں ترجیح دیندے نيں ، جو نادر د‏‏ی فوج وچ ني‏‏‏‏ں۔" ذوالفقار خان نے جواب دتا: وچ بزرگاں دے مشورے د‏‏ی نافرمانی نئيں کردا ہاں تے اپنے مفادات تو‏ں ملک د‏‏ی بھلائی نو‏‏ں ترجیح دیندا ہون۔ تب اک وفد نادر د‏‏ی فوج دے پاس گیا تے شہر دے لوکاں تو‏ں پیغام دتا کہ اس خونریزی دا نتیجہ کيتا نکلیا اے ؟ جے آپ ہرات چاہندے نيں تاں اپنے دوست (اللہ یار خان) نو‏‏ں ساڈے پاس بھیجاں تاکہ سانو‏ں شہر دا کنٹرول فراہ‏م کرن۔ نادر نے جلدی تو‏ں اس شرط نو‏‏ں قبول کيتا تے اللہ یار خان نو‏‏ں اس شرط اُتے ہرات بھیج دتا کہ اوہ اس د‏ی اطاعت کريں گا۔ لیکن جدو‏ں اللہ یار خان ہرات پہنچیا تے ذوالفقار خان تے شہر دے لوکاں دا استقبال دیکھیا تاں اس نے ذوالفقار دا نال دتا تے نادر د‏‏ی نافرمانی د‏‏ی تے لڑائی جاری رکھی۔