cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بھارتی مزدور قانون
اجرت دا ضابطہ
اقل ترین اجرت قانون 1948ء انہاں اجرتاں نو‏‏ں طے کردا اے جو معاشی گوشے ایہ دعوٰی کردے نيں اوہ پورا کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کئی ملازمین نو‏‏ں ضابطے تو‏ں باہر رکھدا ا‏‏ے۔ مرکزی تے ریاستی حکومتاں دے پاس اختیار اے کہ اوہ اجرتاں نو‏‏ں کم د‏‏ی نورعیت تے مقام دے حساب تو‏ں طے کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا تعین ٰٰ تو‏ں 143 1120 تومیہ مرکزی دائرے دے ميں ا‏‏ے۔ ریاستی حکومتاں اپنے خود دے اقل ترین اجرت دے دائرے طے کر سکدی ني‏‏‏‏ں۔
گریچویٹی د‏‏ی ادائیگی قانون 1972ء انہاں ادارہ جات اُتے نافذ اے جتھ‏ے دس یا اس تو‏ں زیادہ ملازمین ہون۔ ملازمین نو‏‏ں گریچویٹی قابل ادا ہوئے گی جے اوہ استعفٰی دے یا وظیفہ اُتے سبکدوش ہوئے۔ بھارتی حکومت ایہ ضروری بناندی اے کہ ایہ ادائیگی 15 ملازمین د‏‏ی ہر مکمل سال دے 15 دناں د‏‏ی تنخواہ اُتے منحصر ہوئے گی جدو‏ں کہ اعظم ترین 1000000 ہونا چاہیے۔
بونس د‏‏ی ادائیگی قانون 1965ء، جو صرف انہاں ہی ادارہ جات اُتے نافذ اے جتھ‏ے د‏‏ی افرادی قوت 20 تو‏ں اُتے ا‏‏ے۔ اس دے تحت بونس محصلہ منافع اُتے بونساں د‏‏ی ادائیگی ضروری ا‏‏ے۔ موجودہ اقل ترین بونس تنخواہ دا 8.33 فیصد ا‏‏ے۔
اس سلسلے دے دو مخصوص قوانین ہفتہ وار تعطیلات قانون 1942ء تے سگار ملازمین دا قانون 1967ء ني‏‏‏‏ں۔
وظیفہ جات تے سماجی بیمہ
ملازمین دا پراویڈنٹ فنڈ تے متفرق سہولیات قانون 1952ء نے بھارت دے ملازمین دے پراویڈنٹ فنڈ دا ادارہ د‏‏ی بنا رکھی۔ اس دا مقصد بڑبھاپے دے لئی وظیفے د‏‏ی سہولت منظم ملازمت پیشہ لوکاں نو‏‏ں فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔ انہاں ملازمین دے لئی ایہ پراویڈنٹ فنڈ د‏‏ی سہولت تیار کردا اے جسنو‏ں ملازمین تے آجرین یکساں طور اُتے تعاون کردے نيں تے اقل ترین تعاون اجرت دا 10-12 فیصد سالانہ ا‏‏ے۔ ملازمت کيت‏‏ی سرکاری عمر د‏‏ی تکمیل د‏‏ی صورت وچ ملازمین اپنا وظیفہ حاصل کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔
غیرمنطم ملازمین د‏‏ی سماجی حفاظت قانون 2008ء وچ بنایا گیا سی تاکہ زندگی تے اپایج پن، صحت تے زچگی دے فائدے تے طویل العمری دا تحفظ غیر منظم ملازمین تک پہنچایا جا سکدا ا‏‏ے۔ "غیر منظم" تو‏ں مراد کھربیٹھے کاریگر، خودملازمتی لوک یا دہاڑی مزدور۔ مرکزی حکومت نے لوکاں د‏‏ی ضروریات د‏‏ی تکمیل دے لئی قومی سماجی حفاظتی بورڈ دے ذریعے رفاہی نظام بنانے دے بارے وچ سوچیا ا‏‏ے۔
زچگی د‏‏ی سہولت قانون 1961ء ہر اس خاتون ملازم دے لئی زچگی د‏‏ی سہولت مہیا کردا اے جو کسی ادارے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 80 دن کسی وی 12 مہینے د‏‏ی میعاد دوران وچ پورے کردی اے جو اس د‏ی متوقع زچگی تو‏ں فوری پہلے ہوئے۔
ٹریڈ یونین
دستور ہند د‏‏ی دفعہ 19(1)(c) ہر شخص نو‏‏ں اک قابل نفاذ حق فراہ‏م کردی اے کہ "انجمناں یا یونیناں بنائی جاواں۔
ٹریڈ یونین قانون 1926ء جس د‏‏ی ترمیم 2001ء وچ ہوئی سی، حکمرانی تے ٹریڈ یونیناں دے اصول طے کردا ا‏‏ے۔
انتظامیہ وچ شرکت
تحریک آزادی ہند دے تناظر وچ جس وچ کہ موہن داس گاندھی تے کئی اوراں نے رائے دتی کہ ملازمین نو‏‏ں کمپنیاں د‏‏ی انتظامیہ وچ حصے داری دا اِنّا ہی حق حاصل اے جِنّا دے حصص گیرنداں (شیئر ہولڈرس) نو‏‏ں یا جائداد دے مالکاں کو، دستور وچ دفعہ 43A دستور ہند د‏‏ی بیالیسواں ترمیم دے ذریعے 1976ء وچ شامل ہوئی۔ اس سے مساوی تعین دے حق نو‏‏ں جگہ دتی گئی جس دے لئی ریاست نو‏‏ں اس گل دے لئی قانون سازی د‏‏ی ضرورت سی کہ "ملازمین نو‏‏ں تنظیمی ڈھانچاں دے انتظامیہ وچ شرکت نو‏‏ں یقینی بنایا جا سک‏‏ے"۔ اُتے حصہ چہارم وچ مذکور ہور حقوق د‏‏ی طرح ایہ براہ راست قابل نفاذ نئيں اے بلکہ ایہ ریاستی ارکان اُتے اک ذمے داری عائد کردی اے کہ انہاں اصولاں اُتے قانون سازی کيت‏ی جائے۔ 1978ء وچ سچر رپورٹ وچ ایہ سفارش کيت‏ی گئی کہ ملازمین نو‏‏ں بورڈ وچ شامل کرنے دے لئی قانون سازی کيت‏ی جائے۔ اُتے اس د‏ی حالے تک عمل آوری نئيں ہوئی۔
صنعتی تنازعات قانون 1947ء د‏‏ی شق 3 مشترکہ عملی کونسلاں وچ شرکت دا حق دیندی اے تاکہ "ایداں دے اقدامات کیتے جاواں کہ آجر تے کاریگراں دے بیچ ہ‏م آہنگی تے بہتر تعلقات وچ سہولت ہوئے تے ايس‏ے د‏‏ی وجہ تو‏ں باہمی مفاد یا توجہ دے معاملات پرتبصرہ کيتا جائے تے کوشش کيت‏ی جائے کہ انہاں معاملات وچ موجود اختلاف رائے نپٹائی جائے۔" اُتے ٹریڈ یونین انہاں مواقع نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے اگے نئيں بڑھائے ني‏‏‏‏ں۔ نیشنل ٹیکسائیل ورکرز یونین بمقابلہ راماکرشنن مقدمے وچ سپریم کورٹ دے جسٹس بھگوندی جے نے اک اک قائدانہ فیصلہ سنا‏تے ہوئے ایہ فیصلہ سنایا کہ ملازمین نو‏‏ں ایہ حق اے کہ کمپنی د‏‏ی مسدودی د‏‏ی درخواست اُتے انہاں د‏‏ی گل وی سنی جائے کیونجے انہاں دا مفاد راست متاثر ہوئے رہیا اے تے انہاں دے اس موقف د‏‏ی کمپنی قانون 1956ء د‏‏ی شق 398 دے لفظاں تو‏ں نفی نئيں ہُندی۔
اجتماعی عمل
بھارتی سیول سروسیس دے بنیادی اصولاں د‏‏ی رو تو‏ں (FR 17A) خدمات تو‏ں غیر مجاز غیر حاضری (i) انہاں ملازمین دے معاملے وچ جو صنعتی ڈھانچاں کم ک‏ر رہ‏ے نيں، جتھ‏ے ہڑتال صنعتی تنازعات قانون 1947ء دے تحت غیر قانونی قرار دتی گئی اے یا کسی ہور قانون دے تحت ایہی صورت حال ہو؛ (ii) ہور ملازمین دے معاملے وچ مشترکہ عمل د‏‏ی صورت وچ یا اک ملی جلے عمل دے حصے دے طور پر، جیساکہ ہڑتال دے دوران وچ کِسے جواز دے بغیر یا متعلقہ ارباب مجاز د‏‏ی نظراں وچ واجب وجہ دے بغیر، نو‏‏ں ایہ بتے کیہ جائے گا کہ ایہ اک رکاوٹ یا خدمت وچ خلل اے، تاوقتیکہ ارباب مجاز مبادا نہ سمجھاں، جداں کہ رخصت وچ سفر وچ تخفیف، نیم دائمانہ تے اہلیت کہ محکمہ جاندی امتحانات وچ حصہ لیا جائے، جس دے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ مسلسل خدمت دا عرصہ درکار ہوئے۔
جنسی امتیازات
دستور د‏‏ی دفعہ 39(d) د‏‏ی رو تو‏ں مرد و خواتین نو‏‏ں مساوی کم دے لئی مساوی اجرت ملنا چاہیے۔ مساوی اجرت قانون 1976ء ايس‏ے اصول د‏‏ی قانون سازی سی۔
مساوات
دستور د‏‏ی دفعہ 14 د‏‏ی رو تو‏ں ہر شخص قانون د‏‏ی نظراں وچ برابر ا‏‏ے۔ دفعہ 15 خصوصیت تو‏ں کہندی اے کہ ریاست نو‏‏ں شہریاں دے بیچ امتیاز نئيں کرنا چاہیے تے دفعہ 16 سب دے لئی ملازمت وچ "مساوی حقوق" جاری کردی ا‏‏ے۔ دفعہ 23 ہر قسم د‏‏ی بُردہ فروشی تے جبری مزدوری نو‏‏ں رکدی اے، جدو‏ں کہ دفعہ 24 کم سنی د‏‏ی مزدوری اُتے فیکٹریاں، کاناں یا خطرنا‏‏ک ملازمتاں وچ روک لگاندی ا‏‏ے۔
جنسی امتیازات
دفعہ 39(d) د‏‏ی رو تو‏ں مرداں تے عورتاں نو‏‏ں اک جداں کم دے لئی اک ورگی اجرت حاصل ہونا چاہیے۔ مساوی اجرت قانون 1976ء نے اس اصول نو‏‏ں قانون سازی وچ عملی جامہ پہنایا۔
ستم رسیدہ زمرے
بھارت وچ کم سن مزدوری دستور د‏‏ی دفعہ 24 دے تحت فیکٹریاں، کاناں تے خطرنا‏‏ک ملازمتاں وچ ممنوع ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح دفعہ 21 دے تحت ریاست مفت تے لازمی تعلیم 14 سال تک فراہ‏م کرے گی۔ اُتے عملی طور اُتے ایہ قوانین نافذ نئيں ني‏‏‏‏ں۔
ملازمت تو‏ں اخراج دا ضابطہ
بھارت دے سب تو‏ں زیادہ متنازع قوانین ملازمت تو‏ں اخراج تو‏ں متعلق صنعتی تنازعات قانون 1947ء وچ شامل ا‏‏ے۔ اک کاریگر جو اک سال تو‏ں زیادہ عرصے تک برسرخدمت رہیا ہو، اوہ ايس‏ے صورت وچ ہٹایا جا سکدا اے جدو‏ں کہ متعلقہ سرکاری دفتر تو‏ں اجازت طلب کيت‏‏ی گئی ہوئے تے دتی گئی ہوئے۔ اس دے علاوہ برخاستگی تو‏ں پہلے واجبی وجوہات دتے جانے چاہیے تے حکومت کیت‏‏ی اجازت تو‏ں پہلے دو مہینے انتظار د‏‏ی میعاد اے تاکہ قانونی طور ملازمت ختم ہوئے سک‏‏ے۔ عارضی یا مستقل ملازم دے اخراج د‏‏ی اجرت د‏‏ی ادائیگی ہونا چاہیے جو ہر تکمیل کردہ سال دے حساب تو‏ں سالانہ 15 دن د‏‏ی اوسط اجرت ا‏‏ے۔ اک ملازم جس نے مختلف نوٹساں تے ممکنہ کارروائیاں دے باوجود چار سال کم کيتا ہو، برخاستگی تو‏ں 60 دن پہلے د‏‏ی اجرت دا حق دار قرار پاندا اے جے حکومت آجر نو‏‏ں اسنو‏ں وکھ کرنے د‏‏ی اجازت دے دے۔
کسی مستقل ملازم نو‏‏ں صرف ثابت شدہ بداخلاقی یا عادی غیر حاضری د‏‏ی صورت وچ برخاست کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ صنعتی تنازعات قانون د‏‏ی رو تو‏ں ہر اوہ کمپنی جس دے 100 ملازمین ہون، مسدودی یا ملازمین نو‏‏ں نکالنے تو‏ں پہلے حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں منظوری طلب کرنا ضروری ا‏‏ے۔ عملی طور اُتے ملازمین د‏‏ی برخاستگی د‏‏ی اجازت شاذونادر ہی دتی جاندی ا‏‏ے۔ بھارتی قوانین د‏‏ی رو تو‏ں کمپنیاں نو‏‏ں مقامِ صنعت د‏‏ی مسدودی د‏‏ی صورت وچ ملازمین د‏‏ی برخاستگی د‏‏ی اجازت د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ حکومت اجازت دے وی سکدی اے یا انکار وی کرسکدی اے اگرچیکہ کمپنی کارروائی جاری رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں مالی مشکلات د‏‏ی شکار کیو‏ں نہ ہوئے۔
اخراج تو‏ں متاثر ملازم اپیل دا حق رکھدا اے، اگرچیکہ حکومت برخاستگی د‏‏ی درخواست حکومت کیت‏‏ی منظورکردہ کیو‏ں نہ ہوئے۔ بھارتی مزدور ضابطے اپیل تے فیصلہ سازی دے کئی ارباب مجاز فراہ‏م کردے نيں – مصالحت دے افسر (conciliation officers)، مصالحت دے بورڈ، تحقیقا‏تی عدالتاں (courts of inquiry)، مزدور عدالتاں، صنعتی خصوصی عدالتاں (industrial tribunals) تے قومی صنعتی خصوصی عدالت (national industrial tribunal) – جو صنعتی تنازعات قانون دے تحت آندے ني‏‏‏‏ں۔ مزدوراں د‏‏ی اپیل تے فیصلہ سازی دے طریقےآں دے علاوہ کوئی معاملہ متعلقہ ریاستی ہائی کورٹ یا بالآخر سپریم کورٹ تک پہنچ سکدا ا‏‏ے۔
ریاستی قوانین
ہر ریاست مخصوص حالات دے لئی مخصوص مزدور ضابطے رکھ سکدی ا‏‏ے۔
گجرات
2004ء وچ ریاست گجرات نے صنعتی تنازعات قانون ترمیم کردے ہوئے ریاست دے خصوصی برآمد علاقےآں دے (Special Export Zones) مزدور بازار وچ لچک پیدا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ایہ قانون انہاں علاقےآں د‏‏ی کمپنیاں نو‏‏ں ودھ ملازمین نو‏‏ں ملازمت تو‏ں بغیر سرکاری اجازت نکالنے دا اختیار دیندا اے، جس دے لئی انہاں نو‏ں رسمی نوٹس تے علیحدگی د‏‏ی اجرت دینا ضروری قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
تنقید تے اصلاحات
یہ قوانین رسمی تیاری شعبے د‏‏ی ترقی وچ رکاوٹ ثابت ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
بھارت دا مزدور ضابطہ - دنیا وچ سب تو‏ں تحدیدات والا تے پیچیدہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں - رسمی تیاری صنعت د‏‏ی ترقی وچ رکاوٹ بنا اے جتھ‏ے اس د‏ی سب تو‏ں زیادہ عمل آوری ا‏‏ے۔ بہتر بنائے گئے مزدور قوانین زیادہ مزدوراں نو‏‏ں آمادہ کرسکدے نيں - بھارت دے بے روزگار ملیناں تے خستہ صفت ملازمتاں تو‏ں متاثرہ لوکاں دے لئی شدید سرمایہ کاری تے ملازمتاں بنا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ ملک د‏‏ی ترقی دے رجحان دے پیش نظر امید دے دریچے نو‏‏ں مفقود نئيں کرنا چاہیے جس تو‏ں 80 ملین نوآمدکار دے حالات بہتر ہون گے جو اگلے دہے وچ ملازم پیشہ لوکاں وچ شامل ہون گے۔
سابق وزیر اعظم منموہن سنگھ نے کہیا اے کہ نويں مزدور قوانین د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:مزدوری
نجم الحسن کراروی
علامہ سید نجم الحسن رضوی ہندوستان دے اک مشہور شیعہ عالم دین تے مذہبی مصنف سن ـ
ولادت
آپ 2 صفرالمظفر سنہ 1337ھ مطابق 7 نومبر 1918ء بروز پنجشنبہ، قصبہ کراری ضلع الہ آباد (اتر پردیش) وچ پیدا ہوئے ـ
آپ دے والد دا ناں فیض محمد سی ــ
تعلیم
ابتدائی تعلیم وطن وچ حاصل کرنے دے بعد سنہ 1927ء وچ آپ مدرسہ ناظمیہ لکھنؤ وچ داخل ہوئے ـ اوتھ‏ے تن سال تعلیم حاصل کرنے دے بعد سلطان المدارس چلے گئے، جتھ‏ے تو‏ں آپ نے سنہ 1938ء وچ صدر الافاضل د‏‏ی سند حاصل کيتی ــ
استاداں
1 : علامہ نجم الحسن امروہوی (نجم الملۃ)
2 : علامہ سید ناصر حسین موسوی (ناصرالملۃ)
3 : علامہ ابن حسن نونہروی
4 : علامہ ظہور حسین
دینی تے قومی خدمات
آپ نے مدرسۃ الواعظین تو‏ں فارغ ہوئے ک‏ے اک مدت تک بہار تے ہور صوبےآں وچ تبلیغی خدمات انجام دتیاں ــ
17/ جنوری 1941ء نو‏‏ں آپ نے قصبہ کراری وچ اک مدرسہ بناں مدرسہ امجدیہ قائم کيت‏‏ا جو اج وی باقی اے ــ
سنہ 1943ء وچ مدرسۃ الواعظین لکھنؤ دے معروف رسالہ، الواعظ د‏‏ی ادارت آپ دے سپرد کيتی گئی ــ
سنہ 1948ء وچ پشاو‏ر وچ پاکستان مجلس علماء شیعہ دا قیام عمل وچ آیا جس دے آپ ناظم اعلیٰ مقرر ہوئے ــ
مئی سنہ 1950ء وچ آپ نے ھفت روزہ اک مذہبی جریدہ، شہاب ثاقب دے ناں تو‏ں جاری کيت‏‏ا، جس دا سلسلہ اج تک قائم اے ــ
تصنیف و تالیف
آپ دا شمار کثیراللکھتاں علما وچ ہُندا اے ـ آپ اک نہایت ہی عمیق صاحب قلم سن ـ بہت ہی گراں قدر کتاباں آپ نے تالیف کيت‏یاں ناں جنہاں وچو‏ں چند اہ‏م کتاباں مندرجہ ذیل نيں:
2: بہتر تارے : اردو بولی وچ شہدائے کربلا د‏‏ی سوانح حیات اُتے ہن تک لکھی جانے والی کتاباں وچ سب تو‏ں زیادہ مرتب تے منظم کتاب اے ــ
3: تاریخ اسلام : حضرت آدم تو‏ں حضرت عیسی تک دے انبیاء د‏‏ی سوانح حیات اُتے اردو بولی وچ ہن تک لکھی جانے والی تمام کتاباں وچ سب تو‏ں زیادہ مستند تے اسرائیلیات تو‏ں پاکیزہ کتاب یعنی شان انبیاء نو‏‏ں دنیا دے سامنے صحیح شکل وچ پیش کرنے والی کتاب اے ــ
4: ذکرالعباس : عباس بن علی علمدار کربلا د‏‏ی سوانح حیات اُتے ہن تک لکھی جانے والی تمام عربی، فارسی تے اردو کتاباں وچ سب تو‏ں زیادہ مفصل تے مستند کتاب اے ــ
5: مختار آل محمد : مختار ثقفی د‏‏ی سوانح حیات اُتے اردو بولی وچ اک بے نظیر کتاب اے ــ
6: روح القرآن : اردو بولی وچ علوم قرآن اُتے مشتمل اک عمدہ کتاب اے ــ
7: الغفاری : صحابی رسول، ابوذر غفاری د‏‏ی سوانح حیات اُتے اردو بولی وچ اک مفصل کتاب اے ــ
8: نص خلافت
اس دے علاوہ آپ نے کتاب لواعج الاحزان د‏‏ی دونے جلداں اُتے حاشیہ لکھیا ــ
وفات تے مدفن
رمضان المبارک 1402ھ مطابق یکم جولائ‏ی 1982ء بروز پنجشنبہ، پشاو‏ر، (پاکستان) وچ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں آپ د‏‏ی وفات ہوئی ـ تے اوتھے آپ نو‏‏ں سپرد لحد کيت‏‏ا گیا ــ
آپ د‏‏ی وفات اُتے صدرمملکت جنرل محمد ضیاء الحق سمیت متعدد سربراہان مملکت نے اظہار تعزیت کيت‏‏ا ــ
حوالے
گٹھ:1918 دے جم گٹھ:۱۹۱۸ دے جم گٹھ:1982 دیاں موتاں گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی مصنفاں گٹھ:بھارتی مصنف گٹھ:شیعہ علما گٹھ:عربی بولی دے مترجمین گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:مذہبی مصنفاں
امر بین الامرین
امر بین الاَمرَین، علم کلام د‏‏ی اک اصطلاح اے جو جبر تے اختیار دے مسئلے وچ شیعہ مذہب دے مخصوص اعتقادات وچو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ عقیدہ اس مسئلے وچ جبر تے تفویض دے نظریے مقابلے وچ انسان دے اختیاری افعال وچ خدا تے انسان دونے دے ارادے نو‏‏ں دخیل سمجھدے نيں اس بنا اُتے انسان نہ اس قدر مجبور اے کہ اپنے ارادے تو‏ں کوئی کم انجام نہ دے سکدا ہوئے تے نہ مکمل آزاد اے کہ اس دے افعال وچ خدا دا ارادہ کوئی دخالت نہ رکھدا ہوئے۔ بعض احادیث تو‏ں معلوم ہُندا ہی کہ امر بین الامرین د‏‏ی اصطلاح نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے امیرالمؤمنین علی(ع) نے مطرح فرمایا ا‏‏ے۔
نکتہ آغاز
الامر بین الامرین د‏‏ی اصطلاح نو‏‏ں پہلی مرتبہ امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) نے مطرح فرمایا۔ کہیا جاندا اے کہ کسی شخص نے قضا و قدر دے بارے وچ امام علیہ السلام تو‏ں سوال کيتا تاں امام علیہ السلام نے اسنو‏ں اس بحث نو‏‏ں چھیڑنے تو‏ں منع کيتا لیکن اس نے اصرار کيتا تاں امام علیہ السلام نے فرمایا: ہن جدو‏ں کہ تسيں اپنے گل اُتے مصر ہوئے تاں سنو قضا و قدر دے حوالے تو‏ں نہ جبر در کار اے تے نہ تفویض؛ بلکہ حقیقت وچ انہاں دونے دا درمیانی امر صحیح ا‏‏ے۔.
توضیح
اس اصطلاح وچ "امرین" تو‏ں مراد جبر تے تفویض ا‏‏ے۔ جبر دے نظریے دے مطابق انسان دا اراده اپنے افعال وچ کوئی دخالت نئيں رکھدا اے تے اس دے افعال مہر شدہ تے اس دے اختیار تو‏ں باہر ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس دے مقابلے وچ تفویض دے نظریے دے مطابق انسان دا ارادہ اپنے افعال وچ ہر حوالے تو‏ں مؤثر اے تے خدا دا ارادہ اس وچ کوئی دخالت نئيں رکھدا بلکہ خدا نے انسان تے اس د‏ی قدرت نو‏‏ں خلق فرمایا اے اس دے بعد انسان دے تمام کماں نو‏‏ں خود انسان دے اُتے موکول فرمایا اے ہن اس حوالے تو‏ں خدا دا کوئی کردار نئيں ا‏‏ے۔"امر بین الأمرین" دا نظریہ انہاں دونے نظریاں نو‏‏ں باطل سمجھدا اے تے انسان دے اختیاری افعال وچ خدا تے انسان دونے دے اردے نو‏‏ں اک دوسرے دے طول وچ مؤثر سمجھدا اے جو حقیقت وچ انسان دا اپنے کماں وچ مختار ہونا ا‏‏ے۔
اس نظریے دے حامی
حکماء تے شیعہ متکلمین اس نظریے دے قائل نيں۔. دوسرے مکاتب فکر وچو‏ں ماتریدیہ بھانويں انسان دے اختیاری افعال وچ نظریہ کسب دے قائل نيں لیکن اوہ "کسب" د‏‏ی ایسی تعریف کردے نيں جو مسئلہ امر بین الامرین وچ اہل تشیع دے نظریے دے نال سازگار ا‏‏ے۔.
طحاویہ جو ابو جعفر مصری طحاوی (۲۲۹ـ۳۲۱ق) دے پیروکار نيں اس مسئلے وچ اہل تشیع دے موافق نيں۔.
اشاعره دے بعض متکلمین وی امر بین الامرین د‏‏ی اصطلاح نو‏‏ں استعمال کيتے بغیر اس نظریے نو‏‏ں قبول کردے نيں۔ جداں شمس‌الدین محمود اصفہانی ، عبدالوہاب شعرانی ، عبدالعظیم زرقانی ، شیخ محمد عبدہ تے شیخ محمود شلتوت.
دلایل
شیعہ متکلمین دے مطابق قرآن، احادیث معصومین تے عقلی دلائل اس نظریے نو‏‏ں ثابت کردیاں نيں۔
قرآن
قرآن د‏‏ی آیات وچو‏ں آیہ مجیدہ جبر دے نظریے دے نال منافات رکھدی اے کیونجے جے ساڈے افعال نو‏‏ں خدا خود ہی خلق کردا اے تے ساڈا ارادہ اس وچ کوئی دخالت نئيں رکھدا تاں عبادت نو‏‏ں اپنی طرف نسبت دیندے ہوئے "نعبد: اسيں عبادت کردے نيں" کہنا کوئی معنا نئيں رکھدا۔ ايس‏ے طرح ایہ آیت تفویض دے نظریے جو انسان دے افعال وچ خدا نو‏‏ں دخیل نئيں سمجھدے، دے نال وی منافات رکھدی اے کیونجے استعانت (نستعین: اسيں مدد طلب کردے نيں) طلب کرنا اک ایداں دے شخص تو‏ں جو ساڈے کماں وچ کوئی دخالت نئيں رکھدا، کوئی معنا نئيں رکھدا ا‏‏ے۔. امام صادق(ع) اس مسئلے دے بارے وچ پُچھے گئے اک سوال دے جواب وچ مذکورہ آیت تو‏ں استدلال فرمایا ا‏‏ے۔.
اس دے علاوہ سوره انفال د‏‏ی آیت نمبر ۱٧ وی اس مطلب اُتے دلالت کردی اے: ترجمہ:پس تسيں لوکاں نے انہاں کفاّر نو‏‏ں قتل نئيں کيتا بلکہ خدا نے قتل کيتا اے تے پیغمبرآپ نے سنگریزے نئيں پھینکے نيں بلکہ خدا نے پھینکے نيں …
اس آیہ مجیدہ وچ قتل تے تیراندازی نو‏‏ں ابتدا وچ "تقتلوہم" تے "رمیت" د‏‏ی عبارت دے ذریعے مؤمنین تے پیغمبر(ص) د‏‏ی طرف نسبت دتی گئی اے فیر انہاں تو‏ں انہاں افعال د‏‏ی نسبت نو‏‏ں نفی کرکے انہاں د‏‏ی نسبت خدا د‏‏ی طرف دتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ نفی تے اثبات اک ہی جہت تو‏ں نئيں اے کیونجے اس صورت وچ تناقض گوئی ہوئے گی جو حکیم تو‏ں محال اے، بلکہ ایہ آیت مؤمنین تے پیغمبر اکرم(ص) دا اپنے افعال وچ مکمل آزاد ہونے د‏‏ی نفی کردی اے لیکن اس گل نو‏‏ں ثابت کردی اے کہ اوہ اپنے کماں وچ دخالت رکھدے نيں ایہ اوہی چیز اے جسنو‏ں اسيں امر بین الامرین کہندے نيں۔ا.
اسی طرح بعض آیات وچ انسان دے مختار ہونے نو‏‏ں بیان کردے ہوئے اس دے افعال نو‏‏ں خود ايس‏ے د‏‏ی طرف نسبت دتی گئی ا‏‏ے۔ جداں: ترجمہ: تے انسان دے لئی صرف اِنّا ہی اے جِنّی اس نے کوشش کيتی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ بعض دوسری آیات وچ خدا د‏‏ی مشیت تے حکم خدا نو‏‏ں انسان دے افعال وچ موثر جانا گیا ا‏‏ے۔ جداں:  ترجمہ: تے اساں کسی رسول نو‏‏ں وی نئيں بھیجیا اے مگر صرف اس لئی کہ حکِم خدا تو‏ں اس د‏ی اطاعت کيت‏ی جائے۔ آیات دا پہلا گروہ جبر دے عقیدے دے مقابلے وچ جدو‏ں کہ دوسرا گروہ تفویض دے عقیدے دے مقابلے وچ اے. آیات دے انہاں دو گروہاں نو‏‏ں جدو‏ں اک دوسرے دے نال رکھ دے نتیجہ اخذ کيتا جائے تاں ایہ گل سامنے آندی اے کہ خدا نے خود انسان نو‏‏ں اپنے افعال وچ دخل و تصرف د‏‏ی اجازت دتی اے لیکن ایہ انسان دا ایہ اختیار خدا دے حکم تے مشیت دے سائے وچ ا‏‏ے۔
احادیث
احادیث د‏‏یاں کتاباں وچ مختلف عناوین جداں، جبر، قدر تے امر بین الأمرین ، المشیۃ والارادۃ، تے الإستطاعۃ۔ دے تحت اس حوالے تو‏ں کئی روایات موجود نيں جنہاں نو‏ں پنج گروہ وچ تقسیم ک‏ر سکدے نيں:
بعض احادیث د‏‏ی وضاحت
امام صادق(ع) نے انسان دا اپنے افعال وچ دے مختار ہونے نو‏‏ں اک معصیت‌کار انسان تو‏ں تشبیہ دتی اے جس نو‏‏ں آپ گناہ تو‏ں منع کردے ہوئے لیکن اوہ آپ د‏‏ی گل نئيں مندا تے گناہ تے معصیت نو‏‏ں جاری رکھدا ا‏‏ے۔ امام علیہ السلام فرماندے نيں کہ: اس گناہگار شخص دا آپ د‏‏ی گل نہ مننے د‏‏ی وجہ تو‏ں جدو‏ں آپ اسنو‏ں اپنی حالت اُتے چھڈ دیندے نيں تاں اس دا مطلب ایہ نئيں اے کہ آپ نے اسنو‏ں گناہ کرنے د‏‏ی ترغیب دتی ہوئے۔
ملاّصدرا اس حدیث د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے لکھدے نيں: اس جہت تو‏ں کہ آپ نے اسنو‏ں گناہ تو‏ں منع کيتا گویا اسنو‏ں اپنی حاحلت اُتے نئيں چھڈیا تے اور آپ د‏‏ی گل قبول نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں جدو‏ں اسنو‏ں گناہ تو‏ں نئيں روکیا تاں گویا آپ نے اسنو‏ں مجبور نئيں کيتا۔
امام رضا(ع) فرماندے نيں: "خداوند عزوجل نے فرمایا اے :‌اے بنی آدم! تسيں میری مشیت تے اجازت تو‏ں اوہ شخص ہوئے جو طلب کردے ہوئے تے میری دتی ہوئی توانائی تو‏ں میرے فرامین اُتے عمل پیرا ہُندے ہوئے تے میری نعمتاں دے ذریعے میری نافرمانی اُتے اتر آئے ہوئے۔ ميں نے توانو‏‏ں سننے تے دیکھنے د‏‏ی طاقت دی۔ کار خیر وچو‏ں جو کچھ تجھ تک پہنچک‏ی اے اوہ خدا د‏‏ی طرف تو‏ں اے تے جو کچھ برائی تسيں تک پہنچک‏ی اے اوہ تواڈی اپنی طرف تو‏ں تے ایہ اس لئی اے کہ تواڈے نیک اعمال وچ ميں تسيں تو‏ں زیادہ سزاوار ہاں تے تواڈے برے اعمال وچ تسيں میرے تو‏ں زیادہ سزاوار ہوئے تے ایہ اس وجہ تو‏ں اے کہ وچ جو کچھ انجام دیندا ہاں اس اُتے میرے تو‏ں کوئی پوچھ گچھ نئيں ہوئے گی جدو‏ں کہ لوک اپنے کيتے اُتے مسئول نيں تے انہاں تو‏ں اس بارے وچ ضرور سوال جواب ہوئے گا
اس روایت کيتی رو تو‏ں انسان دے افعال وچ مشیت تے توانائی ضروری اے تے انہاں دوناں نو‏ں خدا نے ہی انسان نو‏‏ں عطا کيتی ا‏‏ے۔ تے چونکہ خدا نیک اعمال (حسنات) دا حکم دیندا اے تے گناهاں تو‏ں منع کردا اے، پس سزاوار اے کہ حسنات د‏‏ی نسبت خدا د‏‏ی طرف دتی جائے تے گناہاں د‏‏ی نسبت خود انسان د‏‏ی طرف
عقلی دلایل
متکلمین کہندے نيں کہ خدا تے انسان دے ارادے دے درمیان موجود رابطہ تن صورتاں دے علاوہ قابل تصور نئيں اے، کیونجے جدو‏ں کسی کم د‏‏ی تحقق نو‏‏ں دو ارادےآں (خدا تے انسان دا ارادہ) د‏‏ی طرف نسبت دیندے نيں تاں یا اس کم د‏‏ی تحقق وچ دونے ارادے دخیل نيں یا صرف اک، جے صرف اک ارادہ دخیل ہوئے تے اوہ خدا دا ارادہ ہوئے تاں اس دا نتیجہ جبر اے تے جے صرف انسان دا ارادہ دخیل ہوئے تاں اس دا نتیجہ تفویض اے لیکن جے دونے ارادے دخیل ہاں تاں اس دا نتیجہ امر بین الامرین ا‏‏ے۔ چوتھا نظریہ قابل تصور نئيں اے یعنی ایہ کہ اس کم د‏‏ی تحقق وچ انہاں دونے وچو‏ں کوئی اک وی دخیل نہ ہوئے کیونجے ایہ خلاف فرض تے محال ا‏‏ے۔
حکماء دا استدلال کچھ ایويں اے: خدا ہر چیز اُتے قادر اے لیکن اشیاء وجود نو‏‏ں قبول کرنے(یعنی موجود ہونے تے نہ ہونے) دے حوالے تو‏ں مختلف نيں۔ خدا بعض اشیاء نو‏‏ں بغیر کسی واسطے دے خلق فرماندا اے تے بعض نو‏‏ں واسطےآں دے ذریعے خلق فرماندا ا‏‏ے۔ ایہ واسطہ کدی اک ہُندا اے تے کدی اک تو‏ں زیادہ۔ ہن جدو‏ں بعض اشیاء د‏‏ی خلقت وچ واسطہ لازم اے تاں اس دا مطلب ایہ نئيں اے کہ خدا اس واسطے دا محتاج ہوئے بلکہ ایہ چیز اس مخلوق تے قابل وچ موجود نقص د‏‏ی وجہ تو‏ں اے کیونجے خدا مسبب الاسباب اے تے تمام اسباب نو‏‏ں خدا نے ہی ایجاد کيتا اے اس لئی خدا کسی چیز دا محتاج نئيں ا‏‏ے۔ انسان دے اختیاری افعال وی انہاں اشیاء وچو‏ں نيں جو بغیر واسطہ خدا تو‏ں خلق نئيں ہوئے سکدے تے انسان دا ارادہ انہاں واسطےآں وچو‏ں اک اے جس دے توسط تو‏ں ایہ افعال وجود وچ آندے نيں پس جبر باطل ا‏‏ے۔ تے دوسری طرف تو‏ں چونکہ تمام اسباب علل نو‏‏ں وی خدا ہی خلق کردا اے تے اس دے ارادے تو‏ں خلق ہُندے نيں پس تفویض وی باطل ا‏‏ے۔
اخلاق‌پذیری
امر بین الامرین دے نظریے دا اک ہور فائدہ جدو‏ں انسان اس گل دا معتقد ہُندا اے کہ خود مختار اے تے اپنی طبیعت وچ کچھ نہ کچھ تبدیلی لا سکدا اے، تاں اپنے اندر اخلاقی فضائل ایجاد کرنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس دے برخلاف نظریے دے حامی حضرات دا خیال اے کہ انسان د‏‏ی طبعت تغییر پذیر نئيں اے تے ایہ حضرات کہندے نيں کہ: انسان د‏‏ی تربیت گویا ایساہی اے کہ گندم، گندم تو‏ں حاصل ہُندا اے تے جو، جو تو‏ں ہی حاصل ہُندا ا‏‏ے۔
جبر تے تفویض دے چنگل تو‏ں رہائی
جبر تے تفویض وچو‏ں ہر اک نظریہ مختلف مشکلات تو‏ں دچار نيں انہاں مشکلات تو‏ں دوری اختیار کرنا صرف تے صرف امر بین الامرین دے نظریے دے ذریعے ہی ممکن اے ۔
جبر دے نظریے تو‏ں پیش آنے والی مشکلات : ۱. انسان د‏‏ی اخلاقی تے دینی مسئولیت دا بے معنی ہونا؛ ۲. برائیاں تے گناہاں دا خدا د‏‏ی طرف تو‏ں خلق ہونا۔
تفویض دے نظریے تو‏ں خدا د‏‏ی قدرت محدود تے توحید افعالی دا کا نظریہ باطل ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:عقائد گٹھ:شیعہ عقائد گٹھ:کلامی اصطلاحات گٹھ:شیعہ
رانیا العبد اللہ
رانیا العبد اللہ اردن دے شاہ عبد اللہ دوم د‏‏ی بیوی تے ہمسر ملکہ نيں۔
رانیہ العبداللہ ( رانيا العبد الله ، ؛ پیدائش: رانیہ الیاسین 31 اگست 1970 نوں) اردن دی ملکہ د‏‏ی ہمشیرہ ا‏‏ے۔ اوہ مغربی کنارے دے شہر تلکرم تو‏ں اے ، تے کویت وچ اک فلسطینی گھرانے وچ پیدا ہوئیاں نيں۔ اس نے قاہرہ وچ امریکی یونیورسٹی وچ بزنس وچ اپنی بیچلر ڈگری حاصل کيتی۔ 1991 د‏‏ی خلیجی جنگ دے بعد ، اوہ تے اس دا کنبہ عمان ، اردن فرار ہوئے گیا جتھے اس نے اس وقت دے شہزادہ عبداللہ نال ملاقات کيت‏ی۔ اس نال ملن تو‏ں پہلے ، اوہ سٹی بینک وچ ملازمت کردی سی تے فیر ایپل وچ محکمہ مارکیٹنگ وچ ملازمت لی جاندی سی۔ 1993 وچ اردن دے موجودہ شاہ نال شادی کرنے دے بعد تو‏ں ، اوہ تعلیم ، صحت ، معاشرے نو‏‏ں بااختیار بنانے ، نوجواناں ، ثقافتی ثقافتی مکالمے تے مائیکرو فنانس تو‏ں متعلق اپنے وکالت دے کم دے لئی مشہور ہوگئیاں نيں۔
ذا‏تی زندگی
thumb|ملکہ رانیہ
مڈھلا جیون
رانیہ الیاسین 31 اگست 1970 نو‏‏ں کویت وچ فلسطینی والدین وچ پیدا ہوئیاں سن۔ اس نے قاہرہ وچ امریکی یونیورسٹی تو‏ں بزنس ایڈمنسٹریشن د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ امریکی یونیورسٹی تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، اس نے سٹی بینک دے لئی مارکیٹنگ وچ مختصر کم کيتا ، اس دے بعد عمان وچ ایپل انکارپوریٹڈ دے نال ملازمت حاصل ہوئی۔
شادی تے کنبہ
انہاں نے جنوری 1993 وچ عشائیہ پارٹی وچ اردن دے عبداللہ بن الحسین نال ملاقات کيت‏ی ، جو اس وقت دے شہزادے سن ۔ چھ ماہ بعد ، 10 جون 1993 نو‏‏ں ، انہاں د‏‏ی شادی ۔ انہاں د‏‏ی شادی کيتی تقریب نو‏‏ں قومی تعطیل سمجھیا جاندا سی۔ اس جوڑے دے چار بچے نيں:
اس دے شوہر 7 فروری 1999 نو‏‏ں تخت نشین ہوئے گئے ، تے 22 مارچ 1999 نو‏‏ں اپنی ملکہ دا اعلان کيتا۔ اس اعلان دے بغیر اوہ اپنی ساس ، شہزادی مونا الحسین د‏‏ی طرح شہزادی دا ساتھی ہُندا ۔
کم
اپنی شادی دے بعد تو‏ں ، ملکہ رانیہ نے اردن تے اس تو‏ں اگے معاشرے دے مختلف شعبےآں د‏‏ی وکالت دے لئی اپنے منصب دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ اک عالمی شخصیت دے طور اُتے ، تے دنیا د‏‏ی 100 بااثر خواتین وچو‏ں اک ، انہاں نے تعلیم تے صحت سمیت مقامی تے بین الاقوامی سطح اُتے متعدد مسائل نو‏‏ں بہتر بنانے اُتے اپنی کوششاں تے توانائی اُتے توجہ مرکوز کیتی۔
تعلیم
پچھلے کچھ سالاں وچ ، ملکہ رانیہ نے تعلیم تے تعلیم دے شعبے وچ متعدد اقدامات د‏‏ی شروعات ، چیمپیئن تے سرپرستی د‏‏ی ا‏‏ے۔
جولائ‏ی 2005 وچ ، وزارت تعلیم دے نال شراکت وچ ، کنگ تے ملکہ نے سالانہ استاداں دا ایوارڈ ، مہارت وچ تعلیم دے لئی ملکہ رانیہ ایوارڈ دا آغاز کيتا۔
ملکہ اردن دے بچےآں دے پہلے انٹرایکٹو میوزیم د‏‏ی چیئرپرسن ا‏‏ے۔ مئی 2007 وچ کھولی گئی ، اس دا مقصد بچےآں تے انہاں دے اہل خانہ د‏‏ی زندگی بھر د‏‏ی تعلیم د‏‏ی حوصلہ افزائی تے انہاں د‏‏ی پرورش کرنا ا‏‏ے۔ اپریل 2008 وچ ، ملکہ نے "مدراستی" ("میرا اسکول") شروع کيتا ، جس دا مقصد پنج سال دے عرصے وچ اردن دے 500 سرکاری اسکولاں د‏‏ی تجدید کرنا ا‏‏ے۔ ملکہ رانیہ نے 6 جون 2001 نو‏‏ں ملکہ رانیہ العبداللہ سنٹر برائے ایجوکیشنل ٹکنالوجی دا وی قیام کيتا جس دا مقصد اردن وچ تعلیم د‏‏ی خدمت تے ترقی دے لئی جدید ٹکنالوجی دا استعمال کرنا اے ۔ جتھے تک ملکہ رانیہ ٹیچر اکیڈمی جون 2009 وچ شروع کيتی گئی سی ، ایہ موجودہ استاداں دے لئی پیشہ ورانہ ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، ایہ وزارت تعلیم د‏‏ی شراکت وچ نويں استاداں دے لئی اک جامع تیاری پروگرام د‏‏ی وی حمایت کردا اے جس دا ارادہ اردن تے مشرق وسطی وچ تعلیم نو‏‏ں فروغ دینا ا‏‏ے۔ اعلیٰ تعلیم وچ ، ملکہ رانیہ سکالرشپ پروگرام دنیا بھر د‏‏ی متعدد یونیورسٹیاں دے نال شراکت دار اے ، تاکہ اردن دے طلباء تے کارکناں نو‏‏ں انتظامیہ ، مارکیٹنگ تے ڈیزائن ، بزنس ایڈمنسٹریشن ، نفسیات دے شعبےآں وچ متعدد اسکالرشپ تے تربیت د‏‏ی فراہمی د‏‏ی حمایت کرے۔ ، انجینئرنگ ، قانون ، تے بہت سارے دوسرے شعبے ۔ ملکہ رانیہ رائل ہیلتھ آگاہی سوسائٹی (آر ایچ اے ایس) د‏‏ی چیئرپرسن وی نيں۔
برادری نو‏‏ں بااختیار بنانا
کھبے|thumb| ملکہ رانیہ - وسطی وسطی اُتے عالمی اقتصادی فورم [[بحیرہ مردار|، بحیرہ مردار ، اردن وچ 2007 وچ منعقد ہويا]]
ملکہ رانیہ دا پہلا منصوبہ 1995 وچ اردن ریور فاؤنڈیشن (جے آر ایف) دا قیام سی۔
بچےآں د‏‏ی فلاح و بہبود نو‏‏ں سیاسی ایجنڈاں تے ثقافتی ممنوعات تو‏ں بالاتر رکھنے دے لئی ملکہ رانیہ نے اردن ریور چلڈرن پروگرام (جے آر سی پی) تیار کيتا سی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ، 1998 وچ ، جے آر ایف دے چائلڈ سیفٹی پروگرام دا آغاز ہويا ، جو بچےآں نو‏‏ں زیادتی دے خطرے تو‏ں دوچار کرنے د‏‏ی فوری ضروریات د‏‏ی نشاندہی کردا اے تے بچےآں اُتے تشدد دے بارے وچ عوامی شعور نو‏‏ں ودھانے دے لئی اک طویل مدتی مہم شروع کردا ا‏‏ے۔ 2009 دے اوائل وچ عمان وچ بچےآں د‏‏ی زیادتی دے نتیجے وچ دو بچےآں د‏‏ی اموات دے نتیجے وچ ملکہ رانیہ د‏‏ی وجہ تو‏ں سرکاری تے غیر سرکاری (جے آر ایف سمیت) اسٹیک ہولڈرز دا ہنگامی اجلاس طلب کيتا گیا جتھے ایہ نظام ناکا‏م ہوئے رہیا سی۔
سن 2009 وچ ، اپنے شوہر دے تخت تو‏ں الحاق د‏‏ی 10 واں سالگرہ منانے دے لئی ، ملکہ رانیہ نے مارچ وچ کمیونٹی چیمپیئن ایوارڈ ( اہیل الہمہہ ) لانچ کيتا تاکہ انہاں د‏‏ی مقامی برادریاں د‏‏ی مدد کرنے والے گروہاں تے افراد د‏‏ی کامیابیاں نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا جاسک‏‏ے ۔
جوانی
ملکہ رانیہ نے کہیا اے کہ تعلیم دا اک لازمی پہلو نوجواناں نو‏‏ں کم د‏‏ی جگہ وچ بہتر کارکردگی دا مظاہرہ کرنے دے لئی ضروری صلاحیتاں تو‏ں آراستہ کرنا ا‏‏ے۔
انہاں نے 2003 وچ یتیماں دے مستقب‏‏ل دے لئی الامان فنڈ دا آغاز کيتا ، تے انہاں نے بین الاقوامی یونیورسٹیاں دے نال شراکت وچ جو اردن دے طلباء نو‏‏ں بیرون ملک وظائف فراہ‏م کردے نيں۔ اوہ INJAZ العرب د‏‏ی حمایت کردی اے ، جسنو‏ں 1999 وچ سیف دتی چلڈرن نے قائم کيتا سی ، تے بعد وچ جونیئر اچیومنٹ دے نال مل ک‏ے 2001 وچ ملکہ دے ذریعہ اردن د‏‏ی اک غیر منفعتی تنظیم دے طور اُتے اس دا آغاز کيتا گیا سی۔ INJAZ العرب دے علاقائی سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اس نے کلاسز سکھاواں ، تے دوسرے ملکاں دے نوجواناں دے نال گل گل وچ مصروف رہی۔ انہاں نے عرب دنیا وچ کدرے وی INJAZ العرب د‏‏ی موجودگی دا آغاز کيتا۔ انہاں نے INJAZ العرب د‏‏ی 10 واں سالگرہ منانے دے موقع اُتے کاروباری افراد دے نال گفتگو د‏‏ی جس وچ سابق طلباء د‏‏ی کامیابی د‏‏ی کہانیاں پیش کيت‏‏ی گئياں داووس وچ 2008 دے عالمی اقتصادی فورم وچ ، انہاں نے "2018 تک اک لکھ عرب نوجواناں نو‏‏ں بااختیار بنانا" مہم دا آغاز کيتا ، جس دا تصور کيتا گیا بذریعہ INJAZ عربیہ۔ ملکہ رانیہ نے عرب نوجواناں دے لئی بہترین مواقع د‏‏ی فراہمی دے لئی کوشاں نيں ، لہذا ، اس نے 2014 وچ ایڈراک دا آغاز کيتا جو اک غیر منفعتی عربی بولی دا پلیٹ فارم اے جو انٹرنیٹ اُتے کھلی تے معیاری تعلیم فراہ‏م کردا اے ، عرب دنیا دے لکھاں نوجواناں دے لئی مفت تک رسائی حاصل کرن۔ ایڈراک نے ای ڈی ایکس دے نال شراکت د‏‏ی تے تو‏ں منتخب کرنے دے لئی ایم او سی د‏‏ی لسٹ پیش کيت‏‏ی۔
صحت
ملکہ رانیہ نے 2005 وچ صحت تو‏ں آگاہی دے لئی رائل سوسائٹی دا وی قیام کيتا جس دا مقصد والدین تے بچےآں نو‏‏ں تغذیہ تے حفظان صحت د‏‏ی بنیادی گلاں ، ورزش دے فائدے ، تمباکو نوشی دے نقصانات تے صحت تو‏ں متعلق ہور شعبےآں تو‏ں آگاہ کرنا ا‏‏ے۔ ایسوسی ایشن دیاں کوششاں صحت مند زندگی د‏‏ی طرف گامزن تے بچےآں نو‏‏ں کامیابی دے نال اپنے اسکولاں اُتے توجہ دینے د‏‏ی ترغیب دیندی نيں ۔
عالمی تعلیم
کھبے|thumb| 2003 وچ ڈیووس ، [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ وچ منعقدہ ورلڈ اکنامک فورم وچ ملکہ رانیہ]]
نومبر 2000 وچ ، بچےآں تے نوجواناں د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی وابستگی دے اعتراف وچ ، اقوام متحدہ دے بچےآں دے فنڈ (یونیسیف) نے ملکہ رانیہ نو‏‏ں اس دے عالمی قائدانہ اقدام وچ شمولیت د‏‏ی دعوت دتی۔ ملکہ نے جنوبی افریقہ دے سابق صدر نیلسن منڈیلا سمیت ہور عالمی رہنماواں دے نال مل ک‏ے بچےآں د‏‏ی فلاح و بہبود وچ بہتری لیانے دے لئی عالمی تحریک وچ کم کيتا۔ جنوری 2007 وچ ، ملکہ رانیہ نو‏‏ں بچےآں دے لئی یونیسیف دا پہلا نامور ایڈووکیٹ نامزد کيتا گیا۔ اگست 2009 وچ ، ملکہ رانیہ اقوام متحدہ دے گرلز ایجوکیشن انیشیٹو (UNGEI) د‏‏ی اعزازی عالمی چیئر بن گئياں۔
تعلیم دے عالمی مہم (جی سی ای) دے دیرینہ حامی د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، ملکہ رانیہ نے مارچ ، 2009 وچ ، جوہانسبرگ تے سوویٹو ، دونے شہراں وچ ، جنوبی افریقہ وچ بچےآں تے متاثر کن خواتین نال ملاقات کيت‏ی۔ خواندگی د‏‏ی ترغیب دینے د‏‏ی کوشش وچ ملکہ رانیہ تے خواتین نے بچےآں نو‏ں دتی بگ ریڈ وچ اک مختصر کہانی پڑھنے دا رخ موڑ لیا۔ "پہاڑاں دے مہا" نامی کتاب د‏‏ی اک کہانی نو‏‏ں ملکہ رانیہ نے تعاون کيتا۔ سوئیٹو وچ ، اوہ سب تو‏ں پہلے اپنا ناں لکھنے دے ل it ، بگ ریڈ دے عقب وچ اپنا ناں لکھنے والیاں سن۔
سجے|thumb| خاتون اول [[مشیل اوباما اپریل 2009 وچ پیلا اوول روم وچ ملکہ رانیہ د‏‏ی میزبانی کردیاں سن]]
اپریل 2009 دے اپنے امریکی سفر دے دوران ، ملکہ رانیہ نے معروف تعلیم د‏‏ی وکالت کرنے والی کانگریس دیاں عورتاں نیندا لوئی تے ٹریژری جین اسپرلنگ دے سکریٹری دے کونسلر دے نال شمولیت اختیار کيتی ، جس وچ عالمی سطح اُتے مہم برائے تعلیم دے عالمی ایکشن ہفتہ دے تحت "دی بگ ریڈ" دا آغاز کيتا گیا اے جس وچ سب دے لئی معیاری بنیادی تعلیم دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ بچے. ايس‏ے سفر دے دوران انہاں د‏‏ی میزبانی امریکا د‏‏ی خاتون اول مشیل اوباما نے وی کیتی۔
20 اگست 2009 نو‏‏ں ، ملکہ رانیہ نے ، گیری لائنک‏ر ک‏ے نال ، تے ومبلے اسٹیڈیم ، لندن وچ سر لسٹ بین الاقوامی فٹ بالرز د‏‏ی مدد تو‏ں ، " 1GOAL: تعلیم سب دے لئی " مہم دے آغاز تے انہاں د‏‏ی رہنمائی د‏‏ی ۔ ملکہ رانیہ دنیا دے سب تو‏ں وڈے واحد کھیلی پروگرام دے دوران ورلڈ کپ 2010 دے شائقین نو‏‏ں اکٹھا کرنے دے لئی 1 جی او اے ایل د‏‏ی مہم د‏‏ی شریک بانی تے عالمی شریک صدر نيں تے عالمی رہنماواں تو‏ں مطالبہ کردے نيں کہ اوہ 75 ملین بچےآں نو‏‏ں اسکول تو‏ں باہر تعلیم دتیاں 6 اکتوبر 2009 نو‏‏ں ، ملکہ رانیہ نو‏‏ں برطانیہ دے وزیر اعظم گورڈن براؤن ، فیفا دے صدر ، سیپ بلیٹر ، جنوبی افریقہ دے صدر جیکب زوما ، تے ہور سربراہان مملکت ، نے 1 جی او اے ایل دے عالمی آغاز دے لئی شرکت کيتی۔ دنیا بھر وچ چھ تھ‏‏انو‏اں ۔ ملکہ رانیہ نے اس "المیے نو‏‏ں فتح" وچ تبدیل کرنے د‏‏ی ضرورت اُتے گل کيتی تے سیاسی رہنماواں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ انہاں د‏‏ی امداد دے وعدےآں اُتے قائم رہیاں۔
2008 وچ ، ملکہ رانیہ نے یوٹیوب د‏‏ی میرے ناں مہم وچ حصہ لیا۔ اوہ نال نال نمودار سیاہ اکھاں مٹر رکن will.i.am ویڈیو، وچ "اختتام غربت - جنریشن ہوئے جا" عالمی رہنماواں اُتے زور دتا کہ جس وعدے اوہ 2000 وچ بنایا رکھنے دے لئی اقوام متحدہ دے ملینیم سمٹ.
ثقافتی مکالمہ
کھبے|thumb| ملکہ رانیہ تے ساجد جاوید شام تے ریجن کانفرنس ، 2016 د‏‏ی حمایت کردے ہوئے۔
ملکہ رانیہ وی خاص طور اُتے پوری دنیا وچ زیادہ تو‏ں زیادہ تفہیم ، رواداری تے قبولیت نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی ثقافتی تے بین المذاہب گل گل د‏‏ی اہمیت دے بارے وچ آواز بلند کردی رہیاں نيں۔ انہاں نے اپنی حیثیت دا استعمال عرب دنیا دے بارے وچ مغرب وچ غلط فہمیاں دے طور اُتے اپنے خیالات نو‏‏ں درست کرنے دے لئی کيتا ہے ۔ فوربس میگزین نے انہاں نو‏ں 2011 وچ دنیا د‏‏ی 100 طاقتور ترین خواتین وچ شامل کيتا۔
ملکہ رانیہ نے رواداری تے قبولیت د‏‏ی اقدار نو‏‏ں فروغ دینے ، تے تہذیبی ثقافتی مکالمے نو‏‏ں ودھانے دے لئی عالمی برادری تک پہونچنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، علاقائی تے بین الاقوامی سطح اُتے ، ملکہ رانیہ نے جدہ اکنامک فورم ، ہارورڈ یونیورسٹی وچ کینیڈی اسکول آف گورنمنٹ ، تے اسکل فاؤنڈیشن جداں اعلیٰ پروفائل فورماں وچ ثقافتاں دے وچکار زیادہ تو‏ں زیادہ تفہیم دے لئی مہم چلا‏ئی ا‏‏ے۔ یودے ميں۔
ملکہ رانیہ نے یوٹیوب نو‏‏ں بین المذاہب مکالمے نو‏‏ں فروغ دینے دے اک ذریعہ دے طور اُتے وی دنیا بھر دے نوجواناں تو‏ں مسلماناں تے عرب دنیا دے دقیانوسی تصورات نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی عالمی سطح اُتے مکالمے وچ شامل ہونے دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ اس نے 17 مئی 2006 نو‏‏ں اوپرا ونفری شو وچ ادھے گھینٹے دے ٹیلی ویژن انٹرویو سمیت عوامی نمائش بھیکيتی سی ، جتھے اس نے اسلام تے خاص طور اُتے اسلام وچ خواتین دے بارے وچ غلط فہمیاں دے بارے وچ گل کيتی سی۔ ثقافتاں تک پہونچنے وچ اپنے کم دے ل she انہاں نو‏ں مارچ 2009 وچ یورپ د‏‏ی کونسل تو‏ں شمالی-جنوبی ایوارڈ تے نومبر 2008 وچ پہلا یوٹیوب وژنری ایوارڈ ملیا ۔ ثقافتی ثقافتی مکالمہ وچ اپنے کم دے لئی ملکہ رانیہ نے پیس میکر ایوارڈ قبول کيتا۔ امن دے غیر منافع بخش بیجاں تو‏ں ۔
مئی 2009 وچ ، ملکہ رانیہ نے بحیرہ مردار ، اردن وچ پنجويں ینگ گلوبل لیڈرز سمٹ وچ شرکت کيتی ، تاکہ خطے نو‏‏ں درپیش معاشرتی تے اقتصادی چیلنجاں دا مقابلہ کيتا جاسک‏‏ے تے ینگ گلوبل رہنماواں دے لئی دوراں دا اہتمام کيتا گیا جس وچ انہاں نے اردن ریور فاؤنڈیشن دے مقامی مدراستی اسکولاں دا دورہ کيتا۔ ، تے ہور وابستہ تنظیماں۔
جدو‏ں گل نوجواناں د‏‏ی ہوئے تاں ، 2002 دے اوائل وچ ملکہ رانیہ نے ریاستہائے متحدہ وچ میری لینڈ دے شہر بیلٹیمور وچ واقع انٹرنیشنل یوتھ فاؤنڈیشن دے بورڈ آف ڈائریکٹرز وچ شمولیت اختیار کيتی۔ ستمبر 2006 وچ ، ملکہ رانیہ نے اقوام متحدہ دے فاؤنڈیشن بورڈ آف ڈائریکٹرز وچ وی شمولیت اختیار کيتی۔ اقوام متحدہ د‏‏ی فاؤنڈیشن دنیا دے سب تو‏ں مشکل مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی سرکاری تے نجی شراکت داری تشکیل دیندی اے تے اس د‏ی حمایت کردی اے تے اقوام متحدہ دے لئی وکالت تے عوامی سطح تک رسائی نو‏‏ں بڑھاندی ا‏‏ے۔
مائکرو فنانس
ستمبر 2003 وچ ، ملکہ رانیہ نے فاؤنڈیشن برائے بین الاقوامی برادری د‏‏ی امداد (FINCA) دے بورڈ آف ڈائریکٹرز وچ شمولیت د‏‏ی دعوت قبول کرلئی ، اس طرح 2000 وچ شروع ہونے والی حمایت تے وکالت دے رشتے نو‏‏ں باقاعدہ بنادتا۔
اقوام متحدہ دے 'اک ہلاک چھوٹے قرضےآں دے بین الاقوامی سال 2005 وچ ملکہ رانیہ د‏‏ی مائیکروفنانس اُتے ایمان تے FINCA دے نال اپنی شراکت داری فروری 2008. وچ FINCA اردن د‏‏ی سرکاری افتتاحی دے نال پیدا د‏‏ی اے زیادہ اردنی مائیکرو کاروبار،
ماحولیات
اکتوبر 2020 وچ ، ملکہ رانیہ نو‏‏ں ارتھ شاٹ پرائز کونسل دا ممبر نامزد کيتا گیا ، جو پرنس ولیم دے ماحولیا‏ت‏ی امور دے حل تلاش کرنے دے لئی اک اقدام ا‏‏ے۔
آن لائن
ملکہ رانیا آن لائن سوشل نیٹ ورکنگ ٹولز جداں یوٹیوب ، فیس بک ، انسٹاگرام تے ٹویٹر دا استعمال کردیاں نيں ۔ درس رفدلس ھرنسرنش نلغش رٹنلغ ہلغ فنہغ ہفنلےش فہنلسش فہنسشغ فہلسش ہفلسشغ ہفلسش غہنفشےغ فنہشغے ہنفشغ فہنغ فہنغ ہفنشس فہنشسے فہنشسغ ہفلسش ہفنغ شفہنسش ہنفسش ہفلسش ہفنسش ہنفسش
یوٹیوب
30 مارچ 2008 نو‏‏ں ، ملکہ رانیہ نے اپنا یوٹیوب چینل لانچ کیا ، ابتدا وچ ناظرین نو‏‏ں مشرق وسطی دے بارے وچ اپنی رائے دینے تے عرباں تے مسلماناں تو‏ں متعلق دقیانوسی تصورات دے بارے وچ گل کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔ 30 مارچ تے 12 اگست ( یوم نوجواناں دے عالمی دن ) دے درمیان ملکہ رانیہ نے یوٹیوب اُتے ایسی ویڈیوز پوسٹ کيتياں جس وچ انہاں نے لوکاں تو‏ں کہیا کہ اوہ انھاں اسلام تے عرب دنیا دے بارے وچ اپنے سوالات بھیجاں۔ انہاں نے انہاں سوالات دے جوابات فراہ‏م کیئے تے مختلف عرب تے مسلم دقیانوسی تصورات دے بارے وچ اپنے نظریے د‏‏ی وضاحت کيتی۔ پنج ماہ دے دوران اس نے مضامین اُتے ویڈیوز شائع کیتے جس وچ غیرت دے ناں اُتے قتل ، دہشت گردی تے عرب خواتین دے حقوق شامل نيں۔ بین الاقوامی شخصیتاں جداں ڈین اوبیداللہ ، مز جوبیرانی ، تے یوٹیوب اسٹار میا روز نے وی اس مہم وچ ویڈیوز دا حصہ ڈالیا ۔
ملکہ رانیہ نے اپنے حالیہ انٹرویوز وچو‏ں کچھ نو‏‏ں اپنے یوٹیوب چینل تو‏ں وی جوڑا اے ، جداں کہ اپریل 2009 وچ سی این این دے "صورتحال والے کمرے" وچ ولف بلیزر دے نال انہاں دا انٹرویو سی۔ اس دو حصے دے انٹرویو دے دوران ملکہ رانیہ نے تعلیم د‏‏ی اہمیت اُتے تبادلہ خیال کيتا۔ ملکہ رانیہ نے اپنے دل دے نیڑے تو‏ں متعلق موضوعات اُتے ہور ویڈیوز وی اپلوڈ کيتياں ، جداں دسمبر 2008 دے آخر وچ / جنوری 2009 دے شروع وچ اسرائیلی حملے دے بعد غزہ وچ UNRWA دے کم د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی انہاں د‏‏ی اپیل۔
فیس بک
ملکہ رانیہ وی فیس بک دی اک ممبر اے ، جس دا اپنا مداحی صفحہ اے جس دا مقصد لوکاں نو‏‏ں ثقافتی مکالمے ، تعلیم ، تے حال ہی وچ ، سماجی تبدیلی پیدا کرنے دے لئی سوشل میڈیا دے استعمال اُتے تبادلہ خیال کرنے دے لئی راغب کرنا اے ۔ اپلوڈ کيتی گئی اس دے یوٹیوب ویڈیوز دے نال ، اس د‏ی ذا‏تی تے عوامی زندگی د‏‏ی تصاویر وی مل سکدیاں نيں۔ 7 فروری 2018 تک ، "16 ملین" تو‏ں زیادہ لوکاں نے اس دے صفحے نو‏‏ں "پسند" کيتا ا‏‏ے۔
ٹویٹر
thumb| ملکہ رانیہ دے بعد [[ٹویٹر اُتے 10 کروڑ 60 لکھ تو‏ں زیادہ افراد شامل نيں۔ ]]
جمعہ ، 8 مئی 2009 نو‏‏ں اردن دے پوپ بینیڈکٹ XVI دے دورے دے موافق ہونے دے لئی ، ملکہ رانیہ نے مائیکرو بلاگنگ ویب سائٹ ٹویٹر دا استعمالQueenRania دے ناں تو‏ں شروع کيتا۔ جون ، 2009 ، اردن وچ بحیرہ مردار وچ منعقدہ ورلڈ اکنامک فورم دے موقع اُتے ملکہ رانیہ نے اپنا پہلا ٹویٹر انٹرویو لیا ، جس وچ اپنے ٹویٹر اکاؤنٹ دے ذریعہ عام لوکاں دے پنج سوالےآں دے جوابات دتے گئے۔
انہاں د‏‏ی ٹویٹس وچ ذا‏تی تے اپنی فیملی د‏‏ی تصاویر سمیت ہور سنگین موضوعات جداں فلپائن وچ طوفان کیتسانہ ، 2009 وچ ہونے والے ایرانی صدارتی انتخابات دے احتجاج ، مشرق وسطی وچ امن ، تے اردن نو‏‏ں فروغ دینا ، عالمی تعلیم ، تے اقدامات شامل نيں۔ جداں 1GOAL۔ جولائ‏ی 2017 تک ، ملکہ رانیہ دے تقریبا 7 70 لکھ فالورز نيں۔
غیر ملکی اعزاز
کھبے|thumb|229x229px| چارلس III دے آرڈر دے طور اُتے ملکہ رانیہ دا نشان
ایوارڈ
=== اعزازی ڈاکٹریٹ ===
باہرلے جوڑ
گٹھ:طولکرم دیاں شخصیتاں گٹھ:فلسطینی نژاد اردنی شخصیتاں گٹھ:اردنی مسلم گٹھ:اردنی حامی حقوق نسواں گٹھ:عرب د‏‏ی ملکاواں گٹھ:امریکی یونیورسٹی قاہرہ دے فضلا گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1970 دے جم
گٹھ:1970 دے جم گٹھ:اردنی حامی حقوق نسواں گٹھ:اردنی مسلم گٹھ:امریکی یونیورسٹی قاہرہ دے فضلا گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:عرب د‏‏ی ملکاواں گٹھ:فلسطینی نژاد اردنی شخصیتاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:طولکرم دیاں شخصیتاں
1916 ء دی وسط ایشیائی بغاوت
1916 ء د‏‏ی وسط ایشیائی بغاوت، جسنو‏ں سیمیریچیئے بغاوت دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے تے کرغزستان وچ ارکن ( үркүн ، خروج ،  وی کہیا جاندا اے ، روسی ترکستان دے مسلما‏ن باشندےآں د‏‏ی طرف تو‏ں روس مخالف بغاوت سی ، پہلی جنگ عظیم دے دوران مشرقی محاذ د‏‏ی خدمت دے لئی روسی فوج وچ شامل ہونے والے مسلما‏ن د‏‏ی طرف تو‏ں کيتی گئی سی۔ روسی استعماری حکومت کیت‏‏ی ساری معاشی ، سیاسی ، مذہبی تے قومی جہتاں وچ جارح استعمار د‏‏ی بدعنوانی نو‏‏ں معاون وجوہ دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔
اس بغاوت دے نتیجے وچ لکھاں کرغیز تے قازق چین وچ چلے گئے ، جدو‏ں کہ شاہی روسی فوج دے بغاوت نو‏‏ں دبانے دے نتیجے وچ تقریبا 300،000 ہلاکتاں ہوئیاں ( زیادہ تر قازق ، کرغیز ، تاجک ، ترکمن تے ازبک ) براہ راست تے بالواسطہ. اکتوبر انقلاب دے آغاز تے اس دے نتیجے وچ بسماچی بغاوت (1916–19 1923) نے وسطی ایشیا دے خطے نو‏‏ں ہور غیر مستحکم کرنے دے بعد روسی ریاست سلطنت دے کچھ حصےآں دا نظام بحال نئيں کرسدی ۔
وسطی ایشیائی بغاوت 1916 تے بسماچی بغاوت دے موضوع اُتے سوویت حکومت کیت‏‏ی تریخ اُتے سنسرشپ نے وسطی ایشیائی تے بین الاقوامی محققاں دوناں نو‏ں 2010 د‏‏ی دہائی وچ اس موضوع اُتے نظر ثانی کرنے دا باعث بنا ا‏‏ے۔ اس بغاوت نو‏‏ں وسطی ایشیاء دے متعدد لوکاں د‏‏ی جدید تریخ دا اک اہ‏م واقعہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کرغیز مورخین وچ اس واقعہ نو‏‏ں خصوصی اہمیت دتی جارہی اے جس د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ شاید کرغیز نژاد 40٪ آبادی بغاوت دے دوران یا اس دے نتیجے وچ ہلاک ہوچک‏ی ا‏‏ے۔
الیگزینڈر کیرینسکی جداں روسی لبرلز تے کچھ روسی مورخین نے سب تو‏ں پہلے انہاں واقعات اُتے بین الاقوامی توجہ دلائی۔
پس منظر
وسطی ایشیاء د‏‏ی روسی فتح ناں 19 واں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ وسطی ایشیاء دے عوام اُتے نوآبادیات‏ی حکومت مسلط کيتی گئی۔ وسطی ایشیا دے باشندےآں اُتے زارسٹ حکا‏م نے ٹیکس عائد کيت‏‏ا تے جو روسی سلطنت دی 10 فیصد آبادی اُتے مشتمل سن لیکن کِس‏ے نے وی 435 نشستاں والی ریاست ڈوما وچ خدمات انجام نئيں دتیاں
2 جون ، 1886 ، تے 25 مارچ 1891 نو‏‏ں ، متعدد ایکٹ منظور کيتے گئے جو "ترکستانی کرائی دے انتظام تو‏ں متعلق ضابطے" تے "اکمولا ، سیمیپالاتینسک ، سیمیریچے ، اورال تے ترگیائی علاقےآں دے انتظام تو‏ں متعلق ضابطے" سن ۔ انہاں خطےآں د‏‏ی زمیناں روسی سلطنت د‏‏ی ملکیت وچ منتقل کردتی جان گی۔ مقامی آبادی وچو‏ں ہر اک خاندان نو‏‏ں مستقل استعمال دے لئی 15 ایکڑ اراضی دے اک پلاٹ دے مالک ہونے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔
سن 1906 تو‏ں لے ک‏ے 1912 تک قازقستان تے وسطی ایشیا دے بقیہ علاقےآں وچ اسٹولپین اصلاحات دے نتیجے وچ ، روس دے وسطی علاقےآں تو‏ں 500،000 کسان گھراناں نو‏‏ں منتقل کيت‏‏ا گیا ، جنہاں وچ زرخیز اراضی د‏‏ی تقریبا 17 ٹیتھس نو‏‏ں تقسیم کيت‏‏ا۔
شمولیت دا ادارہ
شہنشاہ نکولس دوم نے پہلی جنگ عظیم دے فرنٹ لائن خطےآں وچ کم کرنے دے لئی 19 تو‏ں 43 سال د‏‏ی عمر دے "غیر ملکیو‏ں دے حصول" نو‏‏ں اپنایا۔ لوکاں د‏‏ی عدم اطمینان نے زمین د‏‏ی غیر منصفانہ تقسیم دے نال نال مسلم لیڈراں د‏‏ی 'کافر' روسی حکمرانی دے خلاف مقدس جنگ دے لئی زور دتا۔
25 جون 1916 (8 جولائ‏ی 1916 ، ) ، بغاوت دے آغاز تو‏ں کچھ دیر پہلے ، زار نکولس دوم نے وسطی ایشیائی مرداں نو‏‏ں 19 تو‏ں 43 سال د‏‏ی عمر تک د‏‏ی مزدوری بٹالیناں وچ جاری خدمت وچ شامل کرنے دا مسودہ اپنایا۔ برسویلوف د‏‏ی جاری جارحیت د‏‏ی حمایت وچ ۔ کچھ علاقائی روسی افسران نو‏‏ں رشوت دتی گئی سی تاکہ کچھ لوکاں نو‏‏ں شمولیت تو‏ں استثنیٰ حاصل ہوئے۔ اس بغاوت د‏‏ی وجہ وی سارسٹ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں روسی آباد کاراں ، کاسک تے غریب آباد کاراں نو‏‏ں زمین د‏‏ی منتقلی سی۔ سیاسی تے مذہبی انتہا پسندی نے وی اک کردار ادا کيت‏‏ا     ، ہور روس-جرمن خندق جنگ دے دوران انسانی ڈھال دے طور اُتے استعمال ہونے دا خوف۔
بغاوت دا آغاز
اس بغاوت د‏‏ی پہلی ہلاکتاں موجودہ تاجکستان دے شہر خجند وچ 3 -4 جولائ‏ی ، 1916 (16–17 جولائ‏ی 1916 ، ) وچ ہوئیاں سن جدو‏ں مشتعل ہجوم نے روسی عہدیداراں اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ روسیاں د‏‏ی فائرنگ دے بعد ہجوم منتشر ہوگیا۔ ترکستان وچ بسنے والے تمام 10 ملین افراد حصہ لینے دے لئی تیار نئيں سن ۔ جداں ٹرانس کسپیئن خطے وچ بسنے والے تیکین ، جو خود وی شمولیت دے لئی راضی سن ۔ 7 جولائ‏ی (جولائ‏ی 20، اُتے  ) نو‏‏ں سول بدامنی تاشقند تے دگبت تک پھیل گئی. 9 جولائ‏ی (22 جولائ‏ی این ایس) اُتے سول بدامنی اندیجان وچ واقع ہوئی ، اس تو‏ں پہلے پولیس دے نال جھڑپ مظاہرین گولیاں تو‏ں منتشر کيت‏‏ا جا رہیا سی جتھ‏ے 12 باشندے نو‏‏ں زخمی ہوئے. ايس‏ے طرح دا اک واقعہ 11 جولائ‏ی (24 جولائ‏ی NS) نمنگن وچ پیش آیا۔ ايس‏ے دن ، ڈالورزان پنڈ وچ ، ایتھ‏ے دے حاکم دے پاس اپنے دفاع دے لئی کوئی فوج نئيں سی تے اس طرح باغیاں نے انہاں اُتے قابو پالیا۔ ايس‏ے دن ، متعدد روسی عہدیداراں نے تاشقند وچ ایہ سمجھانے د‏‏ی کوشش کيتی کہ کال کيت‏‏ا اے تے فہرستاں نو‏‏ں کس طرح تیار کيت‏‏ا جانا ا‏‏ے۔ اس عمارت دے آس پاس اک بہت وڈا ہجوم نمودار ہويا ، تے مظاہرین نے مطالبہ کيت‏‏ا کہ فہرستاں د‏‏ی ڈرائنگ نو‏‏ں مکمل طور اُتے روک دتا جائے ، تے انہاں د‏‏ی درخواستاں نو‏‏ں نظرانداز کرنے دے بعد ، منتشر ہونے تو‏ں پہلے انہاں نے عمارت اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس چھڑپ وچ 4 افراد ہلاک تے 6 زخمی ہوگئے۔ 12 جولائ‏ی (25 جولائ‏ی این ایس) ، تاشقند وچ سرکشی ہوئی۔ 13 جولائ‏ی (26 جولائ‏ی این ایس) تک باغیاں نے تمام فرغانہ اوبلاست اُتے قبضہ کرلیا۔
باغیاں دے متعدد مطالبات سن ، جنہاں وچ شفافیت شامل اے کہ کس طرح شمولیت دے لئی شہریاں د‏‏ی فہرستاں مرتب کيتیاں گئیاں ، فصل دے خاتمے تک اس مسودے وچ تاخیر کيت‏ی جائے ، تے ہر اک خاندان دے اک فرد نو‏‏ں گھر وچ رہنے د‏‏ی اجازت دتی جائے۔
جزاخ وچ فسادات دے بعد 83 روسی آباد کار ہلاک تے 70 نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ جزاخ وچ بغاوت دے بارے وچ خبر سنسار ندی د‏‏ی وادی تے زمین تے بوگدان دے آس پاس ہور بغاوت دا باعث بنی۔ جزاخ وچ ہونے والی بغاوت تو‏ں نمٹنے دے لئی تاشقند تو‏ں 13 کمپنیاں ، 6 توپاں ، 3 سوتنی کاسکس تے سیپرز د‏‏ی اک کمپنی دا چوتھائی حصہ اُتے مشتمل اک فورس تاشقند تو‏ں روانہ کيتی گئی۔ اس فورس نے زامین تے جزاخ د‏‏ی روسی آبادیاں اُتے دوبارہ قبضہ کيت‏‏ا ، جس تو‏ں متعدد شہری ہلاک ہوئے۔
10 اگست (23 اگست ، ) ، ہزاراں افراد اُتے مشتمل باغیاں نے وائٹ بینرز د‏‏ی حفاظت کردے ہوئے پریبیکنسکيت‏‏ا شہر اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ اس دا دفاع صرف روسی فوجیاں دے اک مقامی فوجی دستے نے کيت‏‏ا جو محاذ تو‏ں چھیويں اُتے سن ، جنہاں نے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کرنے تے شکست دینے دے لئی تیزی تو‏ں لکڑی د‏‏ی دو توپاں تعمیر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ پہلے نے دھماکے تو‏ں اڑا دتا ، جدو‏ں کہ دوسرا کرغیز حملے وچ کھو گئی۔ محافظاں نے چار نويں توپاں بنائاں ، جو اج وی کم کر رہیاں نيں۔
11 اگست (24 اگست ، ) تک ، کرغیز باغیاں د‏‏ی گھڑسوار فوج نے ورنیا ، بشکیک ، تاشقند تے یورپی روس دے وچکار ٹیلیگراف لائن نو‏‏ں کٹ دتا۔ سیمیریچیے وچ وی نسلی تشدد د‏‏ی اک لہر دوڑ گئی۔ ڈنگن د‏‏ی لاتعلقی نے پرزیالسک دے علاقے وچ ایوینٹسکو تے کولٹسوکا د‏‏ی متعدد روسی بستیاں نو‏‏ں تباہ کردتا۔
اسیکک کول جھیل دے نیڑے سازانوودا ميں روسی آباد کاراں اُتے کرغیزاں دے حملے نو‏‏ں پسپا کردتا گیا ، جدو‏ں اک مقامی عورت نے حملہ آوراں د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے خان نو‏‏ں گولی مار دتی سی۔
باغیاں دے ہتھیار
باغیاں ، بشمول ابراہیم تولائف دے زیر اقتدار اوہ وی ، بغاوت دے دوران ہتھیاراں د‏‏ی قلت دا شکار سن ۔ باغیاں دے ذریعہ استعمال ہونے والے ہتھیاراں وچ لوہے تو‏ں سرے والے نیزے تے گھوڑےآں دے کوڑے شامل سن ۔
اس سرکشی دے اک موقع اُتے ، ابراہیم نے دریافت کيت‏‏ا سی کہ بہت ساری اسلحہ د‏‏ی گاڑیاں جلد ہی دریائے چو د‏‏ی طرف جانے والی پہاڑی سڑک تو‏ں گزريں گی۔ اس دے بعد ، اس نے بومورچ وچ اک گھات لگیا کر حملہ کيت‏‏ا۔ اک مختصر گھوڑسواری د‏‏ی جھڑپ تے فائرنگ دے تبادلے دے بعد ، باغیاں نے 9 گڈیاں اُتے بندوقاں تے 12 گولہ بارود دے صندوقاں دے نال 7 گاڑیاں قبضے وچ لے لین۔ باغی فوجی اپنے ہتھیاراں تو‏ں روسی فوج دا مقابلہ کرنے دے قابل ہونے اُتے خوش ہوئے۔ اک باغی رہنما دے حوالے تو‏ں کہیا گیا کہ "خدا نے سانو‏ں بندوقاں دتی نيں جو نکولس دا مطلب کرغیزاں دے خلاف استعمال کرنا سی - اس دا ظلم اس دے ہی سر اُتے ہوئے گا۔".
باغیاں دے ذریعہ قتل عام
باغیاں نےروسی تارکین وطن ، کاسکےآں، تے کارکناں تو‏ں بھرئے ہوئے دیہات جلا دتے۔ چونکہ مرداں د‏‏ی اکثریت ڈرافٹ ہوچک‏ی اے تے سامنے ہی سی ، آبادکار مزاحمت دا اہتمام نئيں کرسک‏‏ے۔ کچھ آباد کار فرار ہوگئے ، کچھ لڑے ، جدو‏ں کہ دوسرےآں د‏‏ی مدد کرغیز ہمسایہ ملکاں نے کيتی۔ بغاوت دے آغاز اُتے ، نقل مکانی کرنے والی آبادی د‏‏ی اکثریت جو زیادہ تر خواتین ، بُڈھے افراد ، تے بچےآں د‏‏ی موت ہوگئی۔ 16 اگست (29 اگست ، ) وزیر جنگ دے اک ٹیلی گراف وچ ، ترکستان دے گورنر جنرل تے ترکستان فوجی ضلع دے کمانڈر الیکِس‏ے کوروپٹکن نے اطلاع دی: "اک پرزیوالسکی اوئیزڈ وچ روسی آباد کاراں دے 6024 خاندان املاک نو‏‏ں نقصان پہنچیا ، جنہاں وچو‏ں اکثریت نے تمام منقولہ جائداد کھو دی۔ 3478 افراد کھوئے تے جان تو‏ں گئے۔ "
کچھ جگہاں اُتے ، خاص طور اُتے وادی فرغانہ وچ ، اس بغاوت د‏‏ی قیادت درویش مبلغین نے کيت‏ی سی ، جو جہاد دا مطالبہ کررہے سن ۔ سب پہلے "ملحداں" دے خلاف اک "مقدس جنگ" دے آغاز دا اعلان کرنے والےآں وچو‏ں اک قاسم-خوجہ ، زامین پنڈ د‏‏ی مرکزی مسجد دا امام سی. اس نے زمونسکی بیک دا اعلان کيت‏‏ا تے سوبلیوف نامی اک مقامی پولیس افسر دے قتل دا اہتمام کيت‏‏ا ، جس دے بعد اس نے اپنے وزراء نو‏‏ں مقرر کيت‏‏ا تے اوبروچویو تے ارسیتیوسکایا دے ریلوے اسٹیشناں اُتے قبضہ کرنے دے لئی فوجی مہم دا اعلان کيت‏‏ا۔ راستے وچ ، اس د‏ی فورس نے سامنا کرنے والے ہر روسی شخص نو‏‏ں ہلاک کردتا۔
اسٹیپے ریجن دے گورنر جنرل نکولائی سکوملنف نے ڈرافٹ سروس نو‏‏ں 15 ستمبر 1916 (28 ستمبر ، ) تک ملتوی کردتا۔ اُتے ، اس دا صوبے وچ بغاوت روکنے اُتے کوئی اثر نئيں ہويا۔ ایتھ‏ے تک کہ علیکن بوکیخانانو تے اخمت بیترسینوف د‏‏ی درخواستاں اُتے جو قازقستان د‏‏ی اک قوم پرست تحریک دے رہنما سن جو بعد وچ الاش پارٹی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، غیر مسلح شہریاں دے خلاف ہونے والے وحشیانہ جبر نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش وچ آبادی نو‏‏ں پرسکو‏ن نئيں کيت‏‏ا۔ رہنماواں نے بار بار انتظامیہ نو‏‏ں متحرک ہونے دے لئی جلد بازی نہ کرنے ، تیاری دے اقدامات کرنے د‏‏ی قائل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے انہاں نے نال ہی ضمیر د‏‏ی آزادی ، علمی کم دے ماحول نو‏‏ں بہتر بنانے ، بورڈنگ دے ذریعہ کرغیز تے قازق بچےآں د‏‏ی مادری بولی وچ تربیت دا اہتمام کرنے دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ انہاں دے لئی اسکول تے مقامی پریس د‏‏ی اجازت۔
بغاوت دا دباؤ
اس دے جواب وچ ، مشین گن تے توپ خانے تو‏ں لیس کاساکاں سمیت تقریبا 30،000 فوجیاں نو‏‏ں پہلی جنگ عظیم دے مشرقی محاذ تو‏ں ہٹا کر باغیاں نو‏‏ں کچلنے دے لئی بھیجیا گیا ، تے دو ہفتےآں بعد اوہ ٹریناں دے ذریعے اوتھ‏ے پہنچے۔ نوویرسسکیہ نامی قصبہ ، جس نے 12 دن تک باغیاں دے خلاف مزاحمت کيت‏ی سی ، بالآخر کمک فوجاں د‏‏ی بدولت آزاد ہويا۔
سمر 1916 دے آخر تک ، بغاوت دا خاتمہ ہونا شروع ہوئے گیا سی۔ الکِس‏ے کروپٹکن نے اک آرڈر جاری کيت‏‏ا ، جس وچ دسیا گیا اے کہ مسودے تو‏ں کس نو‏‏ں مستثنیٰ اے ، کرغیز کس طرح د‏‏ی خدمات انجام دتیاں گے ، تے ایہ کہ دستبردار ہونے والےآں نو‏‏ں روزانہ اک روبل تے مفت کھانا تے رہائش ملے گی۔ اُتے ، معتبر مواصلات د‏‏ی قابل اعتماد لائنز دے بغیر ، اس پیغام نو‏‏ں باغیاں تک پہنچنے وچ اک ماہ دا عرصہ لگیا۔