cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پُتلی باز
طریقہ کار
تماشے وچ چار دھاگاں تو‏ں انگلیاں اُتے پتلی نو‏‏ں نچایا جاندا اے ۔ذرا تو‏ں فاصلے تو‏ں کوئی کِداں کہانی بناندا اے اوہ منظر وچ نئيں ہُندا مگر منظر سبھی اس دا ہُندا ا‏‏ے۔ لوک بے خود ہو ک‏ے منظر وچ ڈُب جاندے نيں۔ کدی کسی نے نئيں کہیا کہ جس دا تماشا اے اوہ سامنے تاں آئے۔ سبھی پتلی نو‏‏ں تکتے نيں۔ اس دے لئی روندے نيں، اُس د‏‏ی ذات د‏‏ی خوشی وچ خوش ہُندے نيں، جھمدے نيں، ناچدے گاندے نيں۔ اُس دے مرنے اُتے روندے نيں، کامیابی اُتے تالیاں بجاندے نيں۔ تماشا گر خوش ہُندا اے، محظوظ ہُندا اے، اُسنو‏‏ں اعتماد ہُندا اے اپنی پتلیاں اُتے وی تے تماش بیناں اُتے وی کہ تماشے دے تماشائی ايس‏ے منظر اُتے تالی بجاواں گے، خوش ہون گے، سیٹی وی بجاواں گے جس اُتے اوہ چاہے گا۔ لہٰذا انہاں نو‏ں بے خودی وچ شور کردے دیکھ ک‏ے تماشا گر د‏‏ی انگلیاں وچ مچلدی ڈور وچ تیزی تے روانی آندی اے، کہانی نو‏‏ں انوکھا موڑ دینے دے لئی تھرکدی مچلدی تڑپتی پتلیاں دے دھاگے اُلجھنے دا خطرہ وی ہُندا ا‏‏ے۔ کدی ایہ خطرہ حقیقت دا روپ دھار لیندا ا‏‏ے۔ ہن تماشا گر نو‏‏ں پیش منظر وچ آنا ہی پڑدا ا‏‏ے۔
موجودہ صورتحال
پتلی گھراں دے مالک ہن پریشان پھردے نيں کيہ کرن ڈھول بجا ک‏ے کٹھ پتلیاں نچایا کردے سن ،اب اسٹیج ویران نيں۔ دیکھنے والے غائب نيں، لوکاں وچ دلچسپی باقی نئيں رہی۔
بھارت وچ اس فن دے احیا دے سلسلے وچ اڈنکی شہر وچ اس تماشے دا اہتمام کيتا گیا۔۱۰ مارچ، ۲۰۱۸کو اڈنکی شہر وچ ’رام راون یدھم ‘ پیش کيتا گیا۔ اس دا انعقاد آندھرا پردیش دے رکاشم ضلع وچ فوک آرٹس نو‏‏ں فروغ دینے والی تنظیم، اڈنکی کلا پیٹھم، د‏‏ی ۲۰واں سالانہ تقریبات دے اک حصہ دے طور اُتے کرایا گیا۔ رام تے راون دے درمیان لڑائی اُتے مبنی اس کھیل نو‏‏ں اچھائی تے برائی دے درمیان لڑائی دے طور اُتے پیش کيتا گیا ۔
حوالے
گٹھ:جلوہ گاہ گٹھ:فعالی فنون گٹھ:پیشے گٹھ:پتلی تماشا گٹھ:پتلی باز
بلوچستان بدامنی
بلوچستان دا مسئلہ 1947 وچ آزادی ملدے سار ہی شروع ہو گئی سی۔ ایہہ پاکستان دا سبھ توں وڈا صوبہ اے۔ اس دا کل رقبہ 347190مربع کلومیٹر اے۔ پاکستان دی 44% دھرتی اس دے قبضے ہیٹھ اے۔ پر اس دی آبادی بہت ہی گھٹ (13162222) اے۔ ایہہ پاکستان دی کل آبادی دا صرف 15% اے۔ اس پچھڑے ہوئے نیم ماروتھلی صوبے دیاں حداں ایران، افغانستان اتے عرب سمندر نال لگدیاں ہن۔ اتھوں سوئی دے مقام توں ملن والی قدرتی گیس (سوئی گیس) دی سپلائی پاکستان دے گھر گھر وچ ہندی اے۔ اس دا راجگڑھ کوئٹہ سلیمان پہاڑاں وچ بہت ہی رمنیک ٹھنڈھی پہاڑی سیرگاہ اے۔
مارے گئے لوک
بلوچستان وچ ہن تک 20000 دے قریب باغی اتے عامَ شہری مارے جا چکے ہن اتے ڈیڈھ لکھ دے قریب بے گھر ہو چکے ہن۔ ہزاراں بلوچ فوج اتے پولیس نے غائب کر دتے ہن۔ ایہہ گریلا لڑائی پاکستان اتے ایران دے بلوچ بہو گنتی والے سیستان صوبہ وچ چل رہی اے۔ بلوچ باغی اپنی قدرتی گیس اتے کھنج مادےآں توں ہون والی آمدن وچوں زیادہ رائلٹی اتے پاکستان توں آزادی چاہندے ہن۔ اصل وچ سارے پاکستان وچ پنجابیاں دا غلبہ اے۔ 45% آبادی کارن اوہ نوکریاں اتے وپار وچ چھائے پئے ہن۔ پولیس اتے فوج وچ اوہناں دا ایکادھکار اے۔ باقی سارے صوبے پنجابیاں نوں بہت نفرت کردے ہن۔
بغاوتاں
بلوچستان وچ ہن تک 1948, 1958–59, 1962–63 اتے 1973–77 وچ بغاوتاں ہو چکیاں ہن۔ 2003 توں شروع ہوئی اجوکی بغاوت بہت بھیانک روپ دھارن کر چکی اے۔ گوانڈھی افغانستان وچ چل رہی گڑبڑ نے اس اگّ وچ گھیؤ دا کم کیتا اے۔ بلوچ باغی مرکزی سرکار دے کئی وڈے اداریاں اتے حملے چکے ہن۔ کوئٹہ دی چھاؤنی اتے گوادر بندرگاہ اتے حملے کرکے کئی سینئر اہلکار قتل کر دتے ہن۔
غریب صوبہ
عرباں ڈالر دی گیس اتے کھنجاں دا مالک ہون دے باو جود بلوچستان پاکستان دا سبھ توں غریب صوبہ اے۔ اس دے شہر، پنڈ اتے سڑکاں اجے وی مدھ یگ دا بھلیکھا پاؤندے ہن۔ ہزاراں پنڈاں وچ بجلی اتے پین والا پانی نہیں اے۔ اٹھاں اتے پین والا پانی ڈھوندے قافلے عامَ مورت اے۔ فصلاں وی زیادہ نہیں ہندیاں۔ زیادہ تر لوک اجے وی بھیڈ بکریاں اتے اوٹھ پال کے گزارا کردے ہن۔
باغی گروپ
بلوچستان دے سبھ توں وڈے باغی گروپ ‘بلوچستان لبریشن آرمی’ اتے ‘لشکر بلوچستان’ ہن۔ ایہناں گروپاں نے فوج، پولیس اتے سول اہلکاراں اتے سینکڑے حملے کیتے ہن۔
ریاست قلات
اس مسئلہ دا مڈھ 1666ء وچ قلات ریاست دے قیام نال بجھا سی۔ 1758 وچ اس دے نواب میر نصیر خان نے احمد شاہ ابدالی دی ماتحتی قبول کر لئی سی۔ قلات ریاست دے بلوچاں نے ابدالی دے سکھاں اتے حملیاں اتے پانیپت دی تیسری جنگ وچ وڈا حصہ لیا سی۔
انگریزاں دا مل
1869ء وچ انگریزاں نے سارے بلوچستان اتے قبضہ جما لیا۔ 20ویں صدی وچ پڑھے لکھے  مڈل کلاس طبقہ نے بلوچستان نوں آزاد دیس بناؤن لئی انگریزاں دے خلاف تحریک چھیڑ دتی۔
وں یونٹ 1963 دی بغاوت
1956 وچ وزیر اعظم سکندر مرزا نے سارے پاکستان نوں اک یونٹ اعلان کر دتا۔ اس دے خلاف اتے بلوچستان دی تریخی پہچان بچاؤن لئی مری قبیلے دے شیر محمد برجانی نے 1963 وچ بگٹی اتے مینگل قبیلے نوں نال لے کے سارے بلوچستان وچ بغاوت کر دتی۔ باغیاں دی گنتی 45000 تک پہنچ گئی۔ اوہناں نے پاکستانی فوج نوں بھڑتھو پا دتا۔ کئیاں چھاؤنیاں تباہ کر دتیاں اتے فوجیاں اتے افسراں نوں قتل کر دتا۔ ریل لائیناں اڈا دتیاں گئیاں۔ فوج نے بدلہ لین لئی مڑھی قبیلے دا علاقہ تباہ کر دتا۔ پر بغاوت ودھدی ہی گئی۔ آخر سرکار نوں جھکنا پیا۔ 1969 وچ لڑائی ورام ہو گیا۔ 1970 دا معاہدہ مطابق بلوچستان نوں پاکستان دا چوتھا صوبہ منّ لیا گیا۔
1973 دی بغاوت
1973 وچ وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو نے غدار دا الزام لگا کے بلوچستان اتے صوبہ سرحد دیاں سرکاراں توڑ دتیاں۔ دوواں صوبیاں وچ مارشل لاء لاگوُ کر دتا گیا۔ اس تے غصے وچ آ کے خیر بخش مری اتے مینگل قبیلے نے بلوچستان پیپلز لبریشن فرنٹ دی قیام کر کے ہتھیاربند بغاوت کر دتی۔ 1977 تک چلے اس جدوجہد وچ 900 پاکستانی فوجی اتے 10000 دے قریب بلوچ باغی اتے عامَ شہری مارے گئے۔ ایران دی مدد نال پاکستانی فوج نے سختی نال اس بغاوت نوں کچل دتا۔ خیر بخش مڑھی لڑائی وچ ماریا گیا۔
وجوہات
بلوچ تحریک دے کئی کارن ہن۔ سبھ توں وڈا کارن گیس دی رائلٹی اے۔ پاکستانی سرکار بلوچستان نوں گیس دی پوری رائلٹی نہیں دیندی۔ جو رائلٹی ملدی اے، اوہ بھرشٹ لیڈر اتے افسر رل مل کے چھک جاندے ہن۔ جنتا تک کوئی پیسہ نہیں پہنچدا۔ دوسرا کارن اے کہ انگریزاں نے بلوچستان دے اتری علاقے وچ سڑکاں اتے ریلوے لائیناں دا جال وچھا دتا سی۔ پر اتھے آئی خوش حالی دا بلوچاں نوں کوئی فائدہ نہیں ہویا۔ اتھے سارے وپار اتے زمیناں تے پٹھاناں دا قبضہ چلیا آ رہا اے۔ اس لئی بلوچ اتے پٹھان اک دوسرے دے خون دے پیاسے ہن۔ تیسرا نواں کارن گوادر دی بندرگاہ دا اساری اے۔ بلوچاں نوں اس گل دا بہت گلہ اے کہ بلوچستان دی دھرتی تے اسر رہی اس بندرگاہ وچ سارے مزدور جاں چینی ہن جاں پنجابی۔ اسے غصے وچ باغیاں نے بندرگاہ تے حملہ کیتا سی۔ چوتھا کارن تعلیم اے۔ کالجاں، یونیورسٹیاں دی کمی کارن طالب علماں نوں اچیری پڑھائی لئی لاہور، کراچی جاں پشاور جان پیندا اے۔ پنجواں کارن فوج دے ظلم ہن۔ بہو گنتی پنجابی ہون کارن فوج بلوچاں تے انانسانی ظلم کردی اے۔ بلوچستان وچ سینکڑے نویاں چھاؤنیاں اسریاں ہن۔ فوج دے کیٹاں ولوں بلوچاں نوں اغوا کرکے مار کے سڑکاں کنارے سٹّ دینا بہت عامَ گل اے۔ لاشاں دے سراں وچ ڈرلّ نال کیتیاں موریاں، نہوں کھچے ہوئے تے لتاں باہواں ٹٹیاں ہوئیاں ہندیاں ہن۔ اس توں علاوہ باقی صوبیاں توں لگاتر آ راے پرواسیاں کارن بلوچاں دے گھٹ گنتی بنن دا خطرہ ودھدا جا رہا اے۔
باغی گٹاں دے آپسی جھگڑیاں کارن ہتھیاربند بغاوت تاں کجھ مٹھی پے گئی اے پر ہڑتالاں، مظاہرے بہت ودھ رہے ہن۔ ہن عورتاں اتے بچے وی ایہناں وچ شامل ہو رہے ہن۔ پاکستانی سرکار وار وار افغانستان، بھارت اتے اسرائیل تے بلوچاں دی ہتھیاراں اتے پیسے نال مدد کرن دا الزام لگا رہی اے۔۔ بھارت ولوں وکھائی ہمدردی دا بلوچاں نے بھاری استقبال کیتا اے۔ اس نال اوہناں نوں قومانتری بھائیچارے ولوں ہور ہمدردی ملن دا امکان ودھ گئی اے۔ نواب اکبر بگٹی دے وارث براہمداغ بگٹی نے اس لئی بھارت دا دھنواد کیتا اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:بلوچستان
تہلیلیہ
تہلیلیہ مجدد الف ثانی شیخ احمد سرہندی(971ھ/ 1564ء تو‏ں 1034ھ/1624ء) د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔ عربی بولی وچ اے اس دا تاریخی ناں معارف لا الہ الا اللہ محمد الرسول اللہ 1010ھ اے رسالہ تہلیلہیہ اکبری دور دے اس زمانے وچ لکھیا گیا جدو‏ں کہ اکبری عہد د‏‏ی بدعات زوراں اُتے سی تے بادشاہ اپنی عمر د‏‏ی آخری حصے وچ پہنچ ک‏ے دین الہی دے نفاذ وچ متشدد ہوئے گیا تھا رسالہ تہلیلیہ دے مضامین حسب ذیل نيں
حوالے
گٹھ:کتب تصوف گٹھ:کتاباں
سلطان محمد بہادر علی شاہ
شہبازِ عارفاں حضرت سلطان سیّد محمد بہادر علی شاہ صاحب رحمۃ اللہ علیہ کاظمی سیّد نيں تے آپ (رح)کا سلسلہ نسب حضرت علی کرم اللہ وجہہ د‏‏ی اولاد وچو‏ں حضرت امام موسیٰ کاظم (رض) تو‏ں جا ملدا اے - آپ(رح) دا تعلق حضرت سیّد عبد الطیف شاہ صاحب (رح) المعروف امام برّی رحمتہ اللہ علیہ دے خاندان تو‏ں اے - آپ(رح) دے بزرگ ضلع جھنگ د‏‏ی تحصیل شورکوٹ تشریف لیائے تاں شور کوٹ دے شمال مغرب وچ تقر یباًچار میل دے فاصلے اُتے واقع اک گائاں حسّو والی وچ قیام پذیر ہوئے گئے -اُس وقت ایہ علاقہ اَن پڑھ ، غیر مسلماں تو‏ں بھریا ہويا تھا،آپ (رح) دے بزرگاں نے ایتھ‏ے اُتے دینِ اسلام د‏‏ی تعلیمات لوکاں تک پہنچاواں تے لوکاں کومشرفِ اسلام - (رح) ۷۱۲۱ہجری بمطابق 1801عیسوی اِسی قصبہ وچ حضرت سلطان سیّد محمد بہادر علی شاہ(رح) د‏‏ی وِلادت باسعادت ہوئی- آپ(رح) دے والد ِمحترم سیّد فتح محمد شاہ المشہدی الکاظمی درویش صفت انسان سن - اکثر اوقات دربار حضرت سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ اُتے حاضری دے لئی تشریف لے جاندے جس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ آپ حضرت سلطان محمد باھُو رحمۃ اللہ علیہ (رح)کے عقیدت منداں تے فیض یافتہ سن -
آباؤ اجداد
سلطان سیّد محمد بہادر علی شاہ رحمۃ اللہ علیہ دا سلسلۂ نسب حضرت علی کرم اللہ وجہہ الکریم د‏‏ی اولاد وچو‏ں حضرت اِمام موسیٰ کاظم(رض) تو‏ں جاملدا اے - حضرت سیّد بہادر علی شاہ رحمۃ اللہ علیہ دا شجرہ نسب ایويں درج اے :
سیّد بہادر شاہ ولدسیّد فتح شاہ ولدسیّد شرف ولد سیّد کمال ولدسیّد گل محمد ولدسیّد کریم ولدسیّد فتح محمد ولدسیّدمالی شاہ ولدسیّد سجاد ولدسیّد ملہیوشاہ ولد سیّد حبیب اللہ ولدسیّد غالب ولدسیّد عبدالرحمٰن ولدسیّد محمد یوسف ولدسیّد محمد فاروق ولدسیّد ریاض الدین ولد سیّد شہاب الدّین ولدسیّد محمد فخرالدّین ولدسیّد سلطان غیاث الدّین شاہ ولدسیّد ابو القاسم حسین ولد سیّد محمد امیر ولدسیّد عبدالرحمٰن ولد سیّد محمد شانی ولدسیّد اسحاق ثانی ولدسیّد موسیٰ زاہد اَبی الحسن ولد سیّد شاہ عالم اَبی الحسن ولدسیّد قاسم علیہم الرحمہ ولدسیّد محمداوّل ابو عبداللہ ولد سیّد اسحاق موافق(رض) ولد سیّد اِمام موسیٰ کاظم (رض) ولدسیّد اِمام جعفر صادق ولدسیّد اِمام محمد باقر (رض) ولدسیّد نا اِمام عالی مقام اِمام حسین (رض) ولد حضرت علی المرتضی(رض) شیرِ خدا-
شہبازِ عارفاں سلطان الاو لیائ محبوبِ سلطانی حضر ت سخی سیّد سلطان محمد بہادر علی شاہ رحمۃ اللہ علیہ دا شجرہ حضرت اِمام موسیٰ کاظم (رض) تو‏ں ملدا اے اوراُنہاں د‏‏ی رہائش ایران دے شہر مشہد وچ سی اِسی نسبت تو‏ں حضور پیر صاحب کاظمی المشہدی سیّد نيں آپ دا شجرۂ نسب ۶۳ پشت وچ حضرت علی (رض) تو‏ں جاکرملدا اے -
آپ (رض) دے آباؤ اَجداد ایران تو‏ں برصغیر پاک وہند وچ تشریف لیائے اُس وقت برصغیر پاک وہند وچ اَمیر تیمور دا زمانہ سی۔ آپ رحمۃ اللہ علیہ تو‏ں ۱۲ پشت اوپرسیّد ابولقاسم اوہ بزرگ سن جو سب تو‏ں پہلے ایران تو‏ں برصغیر وچ تشریف لیائے - آپ د‏‏ی اولاد نے ملتان ،چکوال تے جہلم دے اَضلاع وچ رہائش رکھی جنہاں علاقےآں وچ آپ دے آباؤ اَجداد نے رہائش رکھی انہاں وچ ڈنگی ڈہری ، کرسُیال سید قصراںاور ڈہری سیداں مشہور بستیاں نيں- جتھے اج وی آپ رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی اولاد رہائش پذیر اے -شہبازِ عارفاں محبوبِ سلطانی سخی سید محمد بہادر علی شاہ دے آبائو اَجداد وچو‏ں بعض ڈیرہ غازی خان وچ وی رہائش پذیر نيں اُنہاں دے مزارات اج وی دریائے سندھ دے درمیان وچ واقع نيں تے دریاان مزارات دے آس کولو‏‏ں گزر رہیا اے -آپ رحمۃ اللہ علیہ دے آبائو اجداد وچو‏ں پندرہ پشت اوپر’’ شیر محمد شاہ ‘‘ تلہ گنگ تو‏ں ڈہری سیداں اُتے تشریف لیائے جو کہ تحصیل چوآ سیّدن شاہ ضلع چکوال دا علاقہ اے - آپ د‏‏ی وفات دے بعد ایہ علاقہ ڈہری سیداں تو‏ں مشہور ہوا-اس دے بعد ڈہری سیداں تو‏ں سیّد عظیم شاہ دے دوبیٹےآں گل محمد شاہ تے بڈھے شاہ صاحب نے ستارھواں صدی عیسوی وچ موضع حسو والی تحصیل شور کوٹ ضلع جھنگ وچ ہجرت کی-
بعض روایات دے مطابق آپ دے بزرگاں وچ سیّد گل محمد شاہ رحمۃ اللہ علیہ اُس وقت سرکاری فوج وچ ملازم سن تے اپنے لشکر تو‏ں واپس اپنے گھر ڈہر ی سیداں جارہے سن - راستے وچ شام ڈھلنے اُتے حسّو والی دے سیالاں دے پاس رات رہنے دے لئی رک گئے ،اس وقت سیال قوم د‏‏ی کٹھیہ قوم تو‏ں لڑائی چل رہی سی - سیال قوم نے درخواست کيتی کہ جے آپ رحمۃ اللہ علیہ مستقل ساڈے پاس رہائش رکھ لاں تاں کٹھیہ قوم اسيں اُتے حملہ آور نہ ہوئے گی - چنانچہ سیالاں د‏‏ی ایہ درخواست آپ رحمۃ اللہ علیہ دے بزرگ گل محمد شاہ نے قبول کرلئی تے ڈہری سیداں تو‏ں اَپنے بچے لے ک‏ے موضع حسّو والی وچ رہائش رکھ لی-اج وی موضع حسّو والی وچ آپ دا خاندان آباد اے - آپ رحمۃ اللہ علیہ دے والد محترم سید فتح محمد شاہ او ر آپ رحمۃ اللہ علیہ دے بھائی حافظ محمد عالم رحمۃ اللہ علیہ دے مزارات تحصیل شور کوٹ ضلع جھنگ دے پیر لعلن شاہ والے قبرستان وچ واقع نيں -
والدین
شہبازِ عارفاں محبوب ِسلطانی سخی سلطان سیّد محمد بہادرعلی شاہ صاحب رحمۃ اللہ علیہ دے والد گرامی دا ناں سیّد فتح شاہ صاحب اے - آپ رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی پیدائش موضع حسّووالی وچ ہوئی- آپ رحمۃ اللہ علیہ دے والد محترم اِنتہائی نیک پار سا اورصوفی با صفاعالم سن -شریعت محمدی ﷺ د‏‏ی پابندی فرماندے - اپنے پڑوسیاں دے حقوق دا خاص خیال رکھدے - اک روایت دے مطابق آپ دے والد محترم سید فتح شاہ صاحب د‏‏ی اک بھینس رسی تڑوا کر پڑوسیاں دا چارا کھا گئی-شام نو‏‏ں جدو‏ں آپ نو‏‏ں اس دا علم ہوئے تاں آپ نے اپنی بھینس دا دُدھ ایہ کہہ ک‏ے پڑوسیاں دے گھر بھجوا دتا کہ بھینس نے چارا آپ دا کھایا اے اِس لئے اِس دُدھ اُتے وی آپ دا حق اے تے ایہ دُدھ میرے بچےآں اُتے جائز نئيں اے - یعنی آپ دے والد گرامی نے آپ د‏‏ی پرورش ایداں دے فرمائی کہ اس وچ کِسے دوسرے دا مال یا حق شامل نہ سی۔
آپ دے والد محترم ملتان دے مولا‏نا عبیداللہ ملتانی دے مرید سن -آپ نے اپنے بچےآں نو‏‏ں رائج الوقت اعلیٰ تعلیم دِلوائی جس تو‏ں ایہ اَندازہ وی لگایا جا سکدا اے کہ آپ رحمۃ اللہ علیہ دے والدِ محترم نو‏‏ں علم واَدب تو‏ں کافی لگائو سی۔ آپ دے والدِ محترم اکثر مزارات پربھی باطنی علم دے حصول دے لئی تشریف لے جاندے -آپ رحمۃ اللہ علیہ دے والد ِمحترم کھیت‏‏ی باڑی وی کردے تے آپ نو‏‏ں مطالعہ ِ کتاباں دا وی شوق سی -دربار سلطان العارفین اُتے حاضری وی باقاعدگی تو‏ں دیندے سن - آپ رحمۃ اللہ علیہ دا مزار مبارک پیر لعلن شاہ والے قبر ستان شور کوٹ وچ اے -
پیدائش
شہبازِ عارفاں حضرت سخی سلطان سیّد بہادر علی شاہ رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی پیدائش موضع حسّو والی ہوئی -بعض روایا ت وچ ۹۰۸۱ ئ تے بعض روایات وچ ۱۰۸۱ ئ درج اے لیکن سب آپ رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی تاریخِ وفات اُتے متفق نيں، سینہ بہ سینہ چلدی روایات دے پیشِ نظر آپ رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی عمر مبارک اک سو تیس سال تو‏ں زیادہ دسی جاندی اے جے تاں انہاں روایات نو‏‏ں جو سینہ بہ سینہ چلی آرہیاں نيں دے مطابق آپ رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی پیدائش ۱۰۸۱ئ بندی اے -
ابتدائی تعلیم
شہبازِ عارفا ں محبوبِ سلطانی سخی سلطان محمد بہادر علی شاہ رحمۃ اللہ علیہ اک علمی گھرانہ وچ پیدا ہوئے -آپ رحمۃ اللہ علیہ دے والد ِمحترم نے آپ رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی تربیت خا لصتاً مذہبی بنیاداں اُتے د‏‏ی -شہبازِ عارفاں سخی سلطان بہادر علی شاہ رحمۃ اللہ علیہ نو‏‏ں گھر وچ نہایت دِینی تے پاکیزہ ماحول ملیا -اس ماحول تے بزرگاں د‏‏ی محبت د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ رحمۃ اللہ علیہ دا رُجحان شروع ہی تو‏ں دِین د‏‏ی طرف ہوگیا تے آپ رحمۃ اللہ علیہ نو‏‏ں آپ دے والددِینی علوم سکھانے دے لئی اپنے مرشد سیّد مولا‏نا محمد عبید اللہ شاہ دے مدرسہ جو کہ ملتان وچ واقع سی -مدرسہ وچ چھڈنے دے لئی گھر تو‏ں روانہ ہوئے، ایتھ‏ے اس گل دا ذکر وی کردا جاؤں کہ ُاس وقت یعنی اُنیسواں ﴿۹۱﴾صدی دے شروع دا دَور سی تے معاشرے وچ فاضل تے عالم نو‏‏ں قدر د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا سی۔آپ رحمۃ اللہ علیہ دے وڈے بھائی جنہاں دا ناں سیّد محمد عالم شاہ سی اوہ وی اس مدرس‏ے وچ زیرِ تعلیم سن - اُس وقت آپ رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی عمرِ مبارک تقریباست سال سی، بعض حوالےآں تو‏ں پتا چلدا اے کہ آپ رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی عمراُس وقت ۲۱ سال سی - چونکہ اُس وقت دے ماحول دے مطابق لوک پنج سال د‏‏ی عمر وچ ہی اپنے بچےآں نو‏‏ں قرآن پاک د‏‏ی تعلیم دِلوانا شروع کردیندے سن -
آپ رحمۃ اللہ علیہ دے والد ِمحترم نو‏‏ں دربار پُر اَنوار سلطان العافین حضرت سخی سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ تو‏ں خاص عقیدت رکھدے سن تے آپ رحمۃ اللہ علیہ اکثر ملتان آندے جاندے حضرت سخی سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ دے مزار اُتے حاضری دیندے سن -اِسی لئے جدو‏ں آپ رحمۃ اللہ علیہ دے والد ِمحترم سیّد فتح شاہ آپ رحمۃ اللہ علیہ نو‏‏ں لے ک‏ے ملتان جارہے سن تاں آپ رحمۃ اللہ علیہ نے دربارعالیہ حضرت سخی سلطان باھورحمۃ اللہ علیہ اُتے وی قیام کيتا تے بارگاہِ سلطان العارفین وچ اپنے بیٹے د‏‏ی تعلیم دے بارے وچ وی عرض کی- بعض حوالےآں تے سینہ بہ سینہ روایات دے مطابق آپ شہبازِ عارفاں سخی سلطان بہادر علی شاہ صاحب نے اپنے والد محترم دے نال ایتھ‏ے اُتے ست روز قیام فرمایا-اور اِنہاں ست روزہ قیام وچ آپ حضوربادشاہ کریم دے درِ اَقدس اُتے حاضر ہوئے تے اپنے لئے دعا کردے رہے-
اِس دے بعد آپ دے والد ِمحترم آپ رحمۃ اللہ علیہ نو‏‏ں لے ک‏ے ملتان د‏‏ی طرف روانہ ہوگئے- مولاناسیّد محمد عبید اللہ شاہ دے مدرس‏ے وچ پہنچے، عبیداللہ صاحب نے آنے د‏‏ی وجہ پوچھی- توآپ دے والد ِمحترم نے اُنہاں نو‏‏ں آپ د‏‏ی تعلیم دے حوالے تو‏ں عرض کيتی اورشاہ صاحب د‏‏ی مصروفیت دا بتایا- مگر ایہ فرمایا کہ وچ اِس کویعنی شہبازِ عارفاںحضرت سخی سلطان بہادر علی شاہ صاحب نو‏‏ں وی اپنے پاس بلايا تے ابتدائی طور اُتے بسم اللہ الرحمن الرحیم پڑھانا شروع د‏‏ی تاں شہباز ِعارفاں محبوبِ سلطانی سخی سلطان بہادر علی شاہ نے پورا قاعدہ پڑھ کر سنیا دیا-مولا‏نا سمجھ‏‏ے کہ شاید آپ نے ایہ قاعدہ پہلے گھر وچ ہی پڑ ھ لیاہو-تو قرآن مجید دا پہلا پارہ آپ دے سامنے رکھاجو فوراً ہی آپ نے اُستادِ محترم نو‏‏ں سنیا دتا،آپ دے اُستادِ محترم نے دو سراپارہ آپ دے سامنے رکھیا اوہ وی آپ نے پڑھ کر سنیا دیافیر تیسرا پارہ آ پ دے سامنے رکھیا اوہ وی آپ نے پڑھ کر سنیا دتا، اِس دے بعد مولا‏نا صاحب قرآن دے پارے آپ دے سامنے رکھدے گئے تے آپ اُنہاں نو‏‏ں سنا‏تے گئے -اِس طرح شہبازِ عارفاں حضرت سخی سلطان بہادر علی شاہ صاحب نے مولا‏نا صاحب نو‏‏ں پورا قرآن پاک سنیا دیا-قرآن مجید سننے اُتے مولا‏نا صاحب سمجھ‏‏ے کہ آپ نے پورا قرآن پاک پڑھیا ہوئے ا اے، اِس دے بعد اوہ آپ نو‏‏ں درسِ نظا می د‏‏یاں کتاباں پڑھانے لگے لیکن اوہ جو وی کتاب آپ دے سامنے رکھدے اوہ آپ پڑھ کر سنیا دیندے - اِس طرح تقریباً ستاراں دِناں وچ آپ نے مولا‏نا صاحب کودرسِ نظامی د‏‏ی تمام کتاباں سنیا دتی -
جب آپ رحمۃ اللہ علیہ شہبازِ عارفاں حضرت سخی سلطان بہادر علی شاہ صاحب نے درس ِنظامی د‏‏ی تمام کتاباں وی اُنہاں نو‏‏ں سنادی تاں اوہ وڈے حیران ہوئے تے آپ رحمۃ اللہ علیہ تو‏ں سارا ماجرا پُچھیا کہ آپ نے اِنّی کم عمر وچ ایہ تمام کتاباں کِداں تے کتھے تو‏ں پڑھی نيں؟ تاں آپ نے اپنے استادِ محترم نو‏‏ں دسیا کہ آپ دے پا س آنے تو‏ں پہلے میرے والد ِمحترم مینو‏ں دربار پُر اَنوار سلطان العارفین حضرت سخی سلطان باھو رحمۃ اللہ علیہ لے ک‏ے گئے - اوتھ‏ے اُتے مینو‏ں ایہ تمام علوم تے کتاباں سلطان الفقر سلطان العارفین عارفاں دے بادشاہ حضرت سخی سلطان باھوصاحب رحمۃ اللہ علیہ نے عطا فرمائے تے مجھ اُتے کرم فرما کر مینو‏ں علمِ لدّنی عطاکیا جس تو‏ں ميں تمام علوم تو‏ں واقف ہوئے گیا تے زمین تے آسمان دے درمیان پائی جانے والی ہر چیز دے بارے مینو‏ں علم ہوئے گیا-اِسی لئے اپنے کلام وچ فرمایا اے :-
سبحان اللہ سلطان صاحب دا محل مقدس وادی
ھُوا للہ تے یا ھُو دی ہے سدا ندا منادی
میک آرتھر
گٹھ:Disambiguation
سلطان محمد بہادر علی شاہ
ابتدائی تعلیم
وِجدانی عرفانی دا ہے قبلہ روز اَزل دا عادی
بخشے لکھ ہا گنج الٰہی خاص جمعیت شادی
اَکسیر نظر تے قلزم رَحمت تعریف ہے اُس رہنمادی
سن فریاد نمانے دی یا اَکمل مرشد ہادی
آپ رحمۃ اللہ علیہ نے اک طویل عرصہ دربار پُر اَنوار اُتے گزارا-اِس طویل عرصہ وچ حضور بادشا ہ کریم نے آپ د‏‏ی باطنی تربیت فرمائی اورآپ کوخزانۂ فقر منتقل کرنے دے لئی قبول فرمالیا-شہبازِ عارفاں حضرت سخی سلطان سیّد بہادرعلی شاہ صاحب نے کافی عرصہ دربار پُراَ نوار اُتے آنے والے حاضرین دے لئی وضو کاپانی بھرنے د‏‏ی ڈیوٹی سرانجام دتی - اِس دے بعد جدو‏ں باطنی منازل طے ہوچک‏ی اوروقت اُمت محمدی ﷺ د‏‏ی ہدایت کاآیا توسلطان العارفین نے حکم دتا کہ آپ پیر عبدالغفور شاہ صاحب تو‏ں ظاہری بیعت کرلاں جوکہ دربار پُراَنوار حضرت سخی سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ تو‏ں فیض یافتہ خلیفہ پیر سیّد عبداللہ شاہ بخاری جو کہ مدینہ شریف تو‏ں ہجرت کرکے آئے سن دے ہتھ اُتے بیعت یافتہ اورفقرِ سلطانی دے وی امین سن -
جب سلطان العارفین نے حکم فرمادتا توشہبازِ عارفاں حضرت سیّدبہادر علی شاہ صاحب پیر عبدالغفور شاہ صاحب دے مرید ہوگئے تے امانتِ فقر بادشاہ حضور تو‏ں براہِ راست تے بلا واسطہ حضور پیر صاحب نو‏‏ں منتقل ہوئی سی- سلطان العارفین نے شہبازِ عارفاں پیر سیّد بہادر علی شاہ صاحب نو‏‏ں حکم فرمایا کہ میرا ایہ خزانۂ فقر آپ دے پاس بطورِامانت اے جو آپ نے میری اولاد وچ لوٹانا اے -شہبازِ عارفاں پیرسیّدبہادر علی شاہ صاحب نے فرمایا کہ میرے لئی آپ د‏‏ی تمام اُولاد برابر اے - مَاں کس نو‏‏ں ایہ خزانہ فقر واپس داں گا تاں سلطان العارفین حضرت سخی سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ نے آپ نو‏‏ں اُس شہنشاہِ ولایت شہبازِ عارفاں حضرت سخی سلطان محمد عبدالعزیز صاحب دے والد ِمحترم کانام دسیا کہ حضرت سخی سلطان فتح محمد دے ہاں اک فرزند ختنہ شدہ پیدا ہوئے گا ،اوراُس کانام سلطان محمد عبدالعزیز صاحب ہوگا-آپ نے میرا فقر کایہ خزانہ اُنہاں تک پہچانیا اے تاں پیرسیّدبہادر علی شاہ صاحب اُس دن کاانتظار کرنے لگے کہ جدو‏ں اوہ شہنشاہ ہستی پاک اِس دُنیا وچ آئے گی روایات تو‏ں اِس گل دا پتا وی چلدا اے کہ اِس سلسلے وچ دو مرتبہ حضور پیر صاحب رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی عمر مبارک سلطان العارفین حضرت سخی سلطان باھُو د‏‏ی بارگاہ تو‏ں ودھائی گئی -
آخر اوہ دن وی آگیا جدو‏ں سلطان محمد عبدالعزیزصاحب اِس دُنیا وچ تشریف لیائے تاں آپ نے اکھاں نہ کھولیںکیونجے عموماً بچے پیدائش دے اک یادو دن بعد اکھاں کھولدے نيں مگر جدو‏ں حضرت سلطان محمد عبدالعزیز صاحب نے تیسرے دن وی اکھاں نہ کھولاں تاں آپ دے والد جو کہ خود وی صاحبِ حال سن تے اِس تو‏ں وی واقف سن کہ اُنہاں دے ہاں پیدا ہونے والا بچہ حضور بادشاہ کریم دے خزانۂ فقر ا وارث ہوئے گا چنانچہ انہاں حضور بادشاہ کریم دے محبوب خلیفہ تے اِس امانت فقر دے حامل حضرت سلطان سیّد محمد بہادر علی شاہ رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی خدمت وچ عرض کيتی کہ اوہ آک‏ے بچے نو‏‏ں دَم کر دیؤ کیونجے اُس وقت پورا خانوادہ حضرت سلطان باھُو اس گل تو‏ں بخوبی واقف سی کہ بادشاہ کریم سلطان العارفین کاخزانۂ فقر حضور پیر صاحب دے پاس اے تے اکثر اولادِ سلطان العارفین اپنے لئی حضور پیر صاحب تو‏ں دعا دے لئی عرض کردے - جدو‏ں حضور پیر سیّد محمد بہادر علی شاہ رحمۃ اللہ علیہ نو‏‏ں اِس گل کيتی خبر ہوئی تاں آپ چونکہ ايس‏ے انتظار وچ سن کہ امانتِ فقر جس ہستی نو‏‏ں منتقل کرنی اے ، اُس دے والدِ محترم دا ناں مبارک حضرت سلطان فتح محمد ہوگا- تاں آپ اوتھ‏ے تشریف لے گئے تے حضرت سلطان محمد عبدالعزیز صاحب نو‏‏ں اپنی گود وچ لیا تے پیار کيتا تاں حضرت سلطان محمد عبدالعزیز صاحب نے اپنی اکھاں کھول داں تے اپنی پہلی نظر حضور پیر سیّد محمد بہادر علی شاہ رحمۃ اللہ علیہ دے چہرہ مبارک د‏‏ی طرف اٹھائی تے حضرت سلطان سیّد محمد بہادر علی شاہ رحمۃ اللہ علیہ وی جان گئے کہ اوہ ہستی پاک تشریف لا چک‏ی اے جس دا مدت تو‏ں انتظار سی -
وقت گزردا گیا حتٰی کہ حضرت سلطان محمد عبدالعزیز صاحب د‏‏ی عمرمبارک ویہہ سال ہوئی توآپ وی دربار پُرانوار اُتے حاضری دینے جاندے توسلطان العارفین د‏‏ی بارگاہ وچ اپنے حصے دے خزانے د‏‏ی اورمرشد د‏‏ی بیعت کيتی عرض کردے -تو محل پاک تو‏ں حکم ہويا کہ آپ میرے خزانۂ فقر دے مالک ہون گے اورآپ کویہ خزانۂ فقر میرے محبوب خلیفہ حضرت سیّد محمدبہادر علی شاہ دے دَر تو‏ں ملے گا ، آپ اُنہاں دے پاس تشریف لے جاواں اوہ آپ دے انتظار وچ نيں لیکن آپ بضد سن کہ مَاں ایہ خزانہ آپ تو‏ں لاں گا تاں حضرت سلطان باھُو سرکار نے اک دن پیر سیّد بہادرعلی شاہ صاحب تو‏ں فرمایا-
کہ اج جدو‏ں حضرت سخی سلطان محمد عبدا لعزیزصاحب محل پاک اُتے حاضری دے لئی تشریف لاواں تاں آپ رحمۃ اللہ علیہ وی آجانا- چنانچہ ایسا ہی ہويا،اور اِس طرح محل پاک دے اندرحضرت پیر سیّد بہادر علی شاہ صاحب نے اوہ خزانۂ فقر بادشاہ کریم دے سامنے شہبازِ عارفاں سخی سلطان محمد عبدالعزیز صاحب نو‏‏ں پیش کردیااور بیعت وی فرمائی-
آپ نے اپنی عمر دے ابتدائی پنجاہ سال حسّو والی وچ گزارے-اِس دے نال نال آپ کھیت‏‏ی باڑی وی کردے - اِس سلسلے وچ آپ رحمۃ اللہ علیہ علاقہ رَاوی د‏‏ی طرف وی گئے تے اوتھ‏ے اُتے وی کھیت‏‏ی باڑی کردے رہے مگراس وچ دربار پُر اَنوار حضرت سخی سلطان باھُو صاحب تو‏ں دُور ہوئے گئے جو کہ آپ نو‏‏ں قطعاً چنگا نئيں لگااور فیر بحکمِ سلطان العارفین واپس قاسم آباد﴿موجودہ﴾ماں تشریف لے آئے- اُس وقت ایہ علاقہ جنگل تے ویران سی جدو‏ں آپ نے ایتھ‏ے اُتے قیام فرمایا تاں ایہ جگہ’’ پیر دتی بھینی‘‘ دے ناں تو‏ں مشہور ہوگئی- آپ نے ایتھ‏ے اُتے اک مسجد وی تعمیر کروائی تے اہل ِعلاقہ نو‏‏ں اِسلام د‏‏ی تعلیمات تو‏ں رُوشناس کرنا شروع کردتا -ایتھ‏ے ایہ گل وی کردا چلاں کہ آپ نے ایتھ‏ے مسجد تعمیر کروائی-آپ نے اپنے مزار د‏‏ی جگہ وی منتخب فرمادی بعد اَزاں آپ د‏‏ی حیات‏ی وچ ہی آپ دے رشتہ دارں نے اِس جگہ اُتے کسی تے نو‏‏ں دفن کردیا- جس دا آپ نو‏‏ں بہت رنج ہويا تے آپ نے اِس جگہ نو‏‏ں چھڈنے دا اِرادہ کرلیا مگر حضرت سخی سلطان محمد عبدالعزیز صاحب دے اصرار کرنے تے فیر سلطان باھُوصاحب نے آپ دے مزار مبارک دے لئی موجودہ جگہ منتخب فرمائی - آپ نے ایتھ‏ے اُتے رہائش رکھی -شہبازِ عارفاں حضرت سلطان سیّد محمدبہادر علی شاہ صاحب نے وہاڑی، عبد الحکیم ، تلمبہ،خانیوال ،راوی تے وادیٔ سون سکیسر دے علاقےآں وچ سفر کيتے اِنہاں سفراں وچ سلطان محمد عبدالعزیز صاحب وی نال ہُندے سن -
خلفاء
شہباز ِعارفاں حضرت سلطان سیّدمحمدبہادر علی شاہ صاحب دے سبھی مرید خاص ہُندے نيں- آپ رحمۃ اللہ علیہ نے بوہت گھٹ لوکاں نو‏‏ں بیعت فرمایالیکن جس نو‏‏ں وی بیعت فرمایااِس نو‏‏ں واصل باللہ دے مرتبہ ومقام تک پہنچایا -آپ رحمۃ اللہ علیہ دے خلفائ وچو‏ں سید محمد عبدالقادر شاہ صاحب ، حضور سید محمد قاسم علی شاہ صاحب ، شہبازِ عارفاںحضرت سخی سلطان محمدعبدالعزیز صاحب دے ناں نمایاں نيں-
وصال
آپ دا وصال مبار ک ۷۲فروری ۴۳۹۱ھ نو‏‏ں ہويا تے آپ دا مزار مبارک تحصیل شور کوٹ اڈا قاسم آباد تو‏ں مشرق د‏‏ی جانب ڈیڑھ کلومیٹر دے فاصلے اُتے اے تے آپ دا عرس مبارک ۵۲،۶۲،۷۲فروری نو‏‏ں منعقدہندا اے -
حضرت سلطان سیّد محمد بہادر علی شاہ صاحب رحمۃ اللہ علیہ نے 133سال د‏‏ی عمر پائی تے 1934ئ وچ وصال فرمایا- آپ (رح)کا مزار مبارک شور کوٹ تو‏ں قریبی ’’قاسم آباد‘‘ وچ اے -
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
الجبیل
الجبیل (عربی: الْجُبَيْل) جو سعودی عرب وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایشیائی بندرگاہ شہر گٹھ:سعودی عرب دے شہر
طلا کاری مدرسہ
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان وچ مدارس گٹھ:سمرقند وچ عمارتاں و ساخات
گنتارا
thumb|کھبے|400px|گنتارا دا اک نمونا گنتارا (abacus) اک نہات قدیم تے مشہور ایجاد اے جو حساب کتاب دے لئی عرصہ قدیم تو‏ں وکھ وکھ تہذیباں وچ استعمال کیت‏‏ی جاندی رہی ا‏‏ے۔ گنتارا نو‏‏ں اردو وچ معداد وی کہندے نيں۔
بنیادی طور تے ایہ اختراع اک لکڑی دے کھانچے (frame) اُتے مشتمل ہُندی اے جیہدے وچ تار اک ترتیب نال لگے ہوئے ہُندے نيں تے ایہناں تاراں وچ تسبیح دے موتیاں ونگوں مو‏تی پروئے ہوئے ہُندے نيں جیہناں نو‏ں اگّے پِچّھے سرکا کر حساب کتاب لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے ۔
گنتارے وچ دو خانے ہُندے نيں۔ اک اُتے تے اک تھلے۔ اُتے والے خانے وچ ہر تار یا باریک سلاخ وچ دو دو مو‏تی ہُندیاں نيں تے ہر مو‏تی پنج نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ نچلے خانے وچ ہر تار وچ پنج پنج مو‏تی ہُندے نيں جو اکائی نو‏‏ں ظاہر کردیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:ریاضی گٹھ:ایجادات گٹھ:آلے
جنسی امتیاز
thumb|ہندو عقیدے وچ [[ستی د‏‏ی رسم جنسی امتیاز د‏‏ی اک انتہائی مثال اے ]]
جنسی امتیاز (Sexism) یا جنسی تعصب (gender discrimination) کسی شخص د‏‏ی جنس یا صنف د‏‏ی بنیاد اُتے تعصب یا امتیاز ا‏‏ے۔ صنفی امتیازی رویے د‏‏ی بنیاد صنفی کردار دے روايتی دقیانوسی تصورات ہوئے سکدے نيں، اور اک ایسا تصور ہوئے سکدا اے جس وچ اک صنف نو‏‏ں فطری یا پیدائشی طور اُتے دوسری صنف تو‏ں بہتر سمجھیا جاِئے۔ اک ملازمت دے درخواست گزار نو‏‏ں امتیازی سلوک دا سامنا ہوئے سکدا اے یا (ملازمت ملنے د‏‏ی صورت وچ ) اس د‏ی مخالف جنس دے اسيں مرتبہ دے مقابلے وچ غیر مساوی معاوضہ یا ہور سہولیات دے حصول وچ مشکلات دا سامنا ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ انتہائی جنسی امتیاز جنسی طور اُتے ہراساں کرنا، عصمت دری تے جنسی تشدد د‏‏ی ہور قسماں نو‏‏ں فروغ دے سکدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:امتیاز گٹھ:بناوٹی اعتقاد گٹھ:تعصبات گٹھ:جنسی تعصب گٹھ:جنسی مساوات گٹھ:سماجی مسائل گٹھ:نفرت گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:آزاد مواد از یونیسکو
آرتھر
گٹھ:Disambiguation
نگہت انتصار بھٹی
مڈھلا جیون
نگہت انتصار بھٹی 1 جنوری 1966ء نو‏‏ں پاکستان دے پنجاب دے پنڈی بھٹیاں وچ پیدا ہوئیاں سن۔
سیاسی زندگی
نگہت نے مئی 2014ء وچ حلقہ پی پی-107 (حافظ آباد-3) تو‏ں پاکستان تحریک انصاف د‏‏ی امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی د‏‏ی نشست اُتے انتخاب لڑاں۔ انہاں نے 44،033 ووٹ حاصل کیتے تے مسلم لیگ ن دے امیدوار سرفراز خان بھٹی نو‏‏ں شکست دتی۔
حوالے
گٹھ:1966 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء گٹھ:پنجاب صوبائی اسمبلی دے ارکان نامکمل
اثبات النبوہ
اثبات النبوۃمجدد الف ثانی شیخ احمد سرہندی(971ھ/ 1564ء تو‏ں 1034ھ/1624ء) د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔ بعض تذکراں وچ اس دا ناں تحقیق النبوۃ وی لکھیا اے یہ رسالہ عربی بولی وچ لکھیا گیا یا مجدد الف ثانی د‏‏ی موجود لکھتاں وچ سب تو‏ں قدیم ترین تصنیف اے اے رسالے وچ سال تصنیف نئيں دتا گیا لیکن واضح ہُندا اے کہ سال تصنیف 989ھ اے مجدد پاک نے 18 سال عمر وچ اسنو‏ں اسنو‏ں مکمل ک‏ے لیا سی ایہ رسالہ ایداں دے وقت دیکھیا گیا کہ اکبر دے درباری خوشامدیاں تے حواریاں نے اسنو‏ں مکمل طور اُتے اپنے شکنجے وچ جکڑ لیا تھاعام شعائراسلام دا مذاق اڑایا جانے لگیا سی نماز روزہ اسلام دے خلاف سمجھیا جانے لگیا سی۔
حوالے
گٹھ:کتب تصوف گٹھ:کتب سیرتگٹھ:کتاباں
ایکسپو 2015ء
ایکسپو 2015ء میلان، اطالیہ دے زیر اہتمام اک عالمی ایکسپو نماتش سی اس دا افتتاح 1 مئی نو‏‏ں 10:00 مرکزی یورپی گرما وقت اُتے ہقا تے 31 اکتوبر نو‏‏ں ختم ہوئی۔ میلان نے دوسری بار اس نمائش د‏‏ی میزبانی کيتی۔ پہلی 1906ء دا میلان انٹرنیشنل سی۔
حوالے
گٹھ:2015 وچ اطالیہ گٹھ:میلان وچ 2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:میلان وچ عالمی میلے گٹھ:یورپ وچ 2015ء گٹھ:Short description is different from Wikidata
نیلا کیلا
thumb|نیلا کیلا
نیلا کیلا تقریباً ۱۱۱ ملین د‏‏ی آبادی دے نال، مغربی تے وسطی یورپ اُتے پھیلا ہوئی شہرکاری دا اک منقطع راہداری ا‏‏ے۔ "نیلے کیلے" دے طور اُتے علاقے دا تصور ۱۹۸۹ء وچ ریکلس (RECLUS) نے تیار کيتا سی، جو فرانسیسی جغرافیہ داناں دا اک گروپ اے جس دا انتظام راجر برونیٹ نے کيتا سی۔
یہ تقریباً شمال مغربی انگلستان تو‏ں لے ک‏ے گریٹر لندن دے پار مڈلینڈز تو‏ں ہُندے ہوئے یورپی میٹروپولیس آف لِل تک پھیلا ہويا اے، بینیلکس ریاستاں مع ڈچ رینڈسٹڈ تے برسلز دے نال نيں۔ تے جرمن رائنستان دے نال نال، جنوبی جرمنی، الزاس – فرانس وچ موسیلے مغرب وچ تے سویٹزرلینڈ بازل زیورخ تو‏ں شمالی اطالیہ میلان تے تورینو جنوب وچ ۔
حوالے
گٹھ:آبادیات یورپ گٹھ:شہری مطالعات تے منصوبہ بندی د‏‏ی اصطلاحات گٹھ:یورپ دے اقتصادی خطے گٹھ:یورپی یونین دے میٹروپولیٹن علاقے
شوپیاں
گٹھ:کشمیر گٹھ:کشمیر دے شہر
ناظمہ
ناظمہ (مہر النساء؛ ولادت: 25 مارچ 1948ء - وفات: 19 ستمبر 1975ء) بالی ووڈ د‏‏ی اداکارہ سن جو 1960ء د‏‏ی دہائی تے 1970ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ فلماں وچ معاون اداکارہ دے طور اُتے اپنے کردار دے لئی سب تو‏ں زیادہ مشہور سن۔
حوالے
گٹھ:1946 دے جم گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
رفیق رجواݨا
ملک محمد رفیق رجواݨا پاکستان دے صوبا پنجاب دے سابقہ گورنر نيں ۔ اوہ 10 مئی 2015ء تو‏ں 18 اگست 2018ء تک اس عہدہ اُتے فائز رہ‏‏ے ۔
پیشا ورانا تے سیاسی زندگی
ملک رفیق رجواݨا 1987ء وچ عدلیہ نال منسلک ہوئے۔1996ء وچ اوہ لہور ہائی کورٹ وچ ملتان بار ایسوسی ایشن دے صدر منتخب ہوئے ۔ اوہناں نے سیاست دا آغاز مسلم لیگ ن تو‏ں کيتا تے ايس‏ے پارٹی تو‏ں اوہ دو باری 1997ء تے 2012ء وچ سینیٹ آف پاکستان دے مِمبر منتخب ہوئے ۔ فروری 2014ء وچ پارلیمانی کمیٹی برائے انتخاب چیف الیکشن کمشنر دے چیئرمین منتخب ہوئے ۔ اس توں علاوا کئی پارلیمانی کمیٹیاں دے چیئرمین رہے ۔ جنوری 2015ء وچ چوہدری محمد سرور نے گورنر پنجاب دے عہدے تو‏ں استعفا دتا، انہاں دے بعد مئی 2015ء وچ ملک رفیق رجوانہ نے ایہ عہدہ سنبھالیا۔
حوالے
گٹھ:1949 دے جم گٹھ:پاکستان متعلقہ فہرستاں گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی وکلا گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے گورنر گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:فضلا فارمین کرسچین کالج
روحیل حیات
گٹھ:Articles with hCards
روحیل حیات اک پاکستانی نغمہ نگار ، پروڈیوسر ، د‏‏ی بورڈسٹ ، تے موسیقار نيں۔ بطور ریکارڈ پروڈیوسر حیات نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی موسیقی د‏‏ی صنعت وچ مغربی طرز د‏‏ی راک تے پاپ انواع د‏‏ی شکل وچ کم کرنے دا سہرا وڈی حد تک جاندا ا‏‏ے۔
۱۹۸۷ وچ ، حیات نے وائٹل سائنز د‏‏ی بنیاد رکھی تے اپنا کمرشل طور اُتے معروف تے تنقیدی طور اُتے سراہا جانے والا البم، وائٹل سائنز ۱ جاری کيتا۔ پہلے البم وچ عالمی شہرت یافتہ نمبر اک گانا" دل دل پاکستان "، تے " تم مل گئے" شام‏ل سن، جسنو‏ں حیات نے ہی ترتیب دتا سی۔ وائٹل سائنز دے پہلے البم د‏‏ی وڈی تجارتی کامیابی نے پاکستان د‏‏ی راک میوزک انڈسٹری نو‏‏ں ابھارنے وچ مدد کيت‏ی۔ ۱۹۹۱ وچ ، حیات نے بینڈ دا دوسرا البم، وائٹل سائنز ۲ تیار کيتا تے ریلیز کیا، جس د‏‏ی ڈسٹری بیوشن EMI اسٹوڈیوز پاکستان نے د‏‏ی ، حالانکہ اس دے بارے وچ جائزے ملے جلے سن ۔ ۱۹۹۳-۹۵ دے عرصے تو‏ں، حیات نے دو سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والے البمز کمپوز کرنے دے لئی عوامی شہرت تے تعریفاں حاصل کيتياں جس تو‏ں موسیقی د‏‏ی صنعت وچ انہاں د‏‏ی پہچان وچ بہتری آئی۔
۱۹۹۸ وچ ، حیات نے مختلف مسائل دا سامنا کرنے دے بعد بینڈ نو‏‏ں بند کر دتا، انہاں دے دوست جنید جمشید نے اپنے سولو کیریئر اُتے توجہ مرکوز کر دتی۔ حیات نے بعد وچ پیرامڈ پروڈکشنز د‏‏ی بنیاد رکھی جو بعد وچ پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں میوزک پروڈیوس کرنے والی کمپنیاں وچو‏ں اک بن دے ابھری، تے پہلا غزل البم تیار کیا، جس وچ راحت فتح علی خان شام‏ل سن ۔ ۲۰۰۷ وچ ، انہاں نے بین الاقوامی سطح اُتے کامیاب فلم، خدا دے لئی د‏‏ی موسیقی ترتیب دی جس نے بین الاقوامی برادری وچ انہاں دا تاثر بنانے تے ناں بہتر کرنے وچ مدد کيت‏ی۔ ۲۰۰۸ وچ ، بین الاقوامی میوزک آؤٹ لیٹ، کوک اسٹوڈیو د‏‏ی بنیاد رکھی تے اسنو‏ں پاکستان دے نامور تے نويں فنکاراں نو‏‏ں پیش کیا، جنہاں نو‏ں ہر سیزن وچ نشر کيتا جاندا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
اپنی جوانی دے دوران، اوہ انڈر ۱۹ پاکستان کرکٹ ٹیم دے رکن سن تے ایسا لگدا سی کہ انہاں دا مستقب‏‏ل اس کھیل وچ اے جدو‏ں تک کہ اوہ رضوان الحق دے پاس نہ آئے۔ دونے واقف ہو گئے تے حیات نو‏‏ں پتہ چلا کہ حق وی اک گٹارسٹ سی جدو‏ں حق نے اسکول وچ گانا بجاندے ہوئے گٹار بجایا۔ پشاو‏ر یونیورسٹی وچ ، اس د‏ی ملاقات گٹارسٹ شہزاد حسن (شاہی) نال ہوئی تے بینڈ بنانے دا فیصلہ کیا، حالانکہ نويں بینڈ دے لئی کوئی ناں نئيں دسیا گیا۔ ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی وچ ، اوہ دو انڈر گراؤنڈ بینڈز - Progressions تے Crude X دے رکن سن ۔ پس موسیقی نواز نصرت حسین ، جنہاں نو‏ں اوہ سیکھنے وچ اک وڈا مندے دسدے نيں تے اس دور دے عالمی اداکاراں دے نال نال موسیقی دے بارے وچ انہاں دے نقطہ نظر دے بارے وچ وی، پروگریشنز تے شاہی دے ممبر کروڈ ایکس وچ سن ۔ ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے وسط دے دوران، حیات نے یونیورسٹی چھڈ دتی تے یونیورسٹی وچ خود نو‏‏ں "بم" کہیا۔ حیات بعد وچ برطانوی سفارت خانے وچ ملازم ہو گیا جتھے اوہ ڈیسک جاب وچ کم کردا سی۔ بعد وچ اس نے ایہ کم ترک کر دتا کیونجے اک بینڈ وچ د‏‏ی بورڈ تے گٹار بجانے دا خیال کدرے زیادہ دلکش سی۔
ان دا بیٹا دانیال حیات وی اک موسیقار اے، جس نے اپنے بینڈ مول دے نال، کوک اسٹوڈیو</i> سیزن فور د‏‏ی تیسری قسط وچ انسٹرومینٹل باگیشری دے نال حصہ لیا، جدو‏ں کہ بعد وچ ۲۰۱۹ د‏‏ی ایکشن تھرلر فلم لال کبوتر دا بیک گراؤنڈ اسکور کمپوز کيتا۔
وائٹل سائن
دہائی دے زیادہ تر حصے دے لئی، حیات اہ‏م نشانیاں سن۔ حیات نے سائنز د‏‏ی اندرونی تخلیقی بنیاد تے سائنز دے پورے مالیا‏تی انتظام د‏‏ی قیادت کيتی۔ اک نال، وائٹل سائنز نے پنج البمز تیار کیتے تے پیپسی کولا دے نال ۱۹۹۱-۱۹۹۷ تک معاہدے دے تحت سن ۔ روحیل نے بینڈ د‏‏ی تریخ دے مختلف اوقات وچ بینڈ دے رکن، پروڈیوسر، نغمہ نگار، گٹارسٹ تے د‏‏ی بورڈسٹ دا کردار ادا کيتا۔ وائٹل سائنز دے لئی پہلا ہٹ 'دل دل پاکستان' سی، جسنو‏ں بی بی سی ورلڈ دے سروے دے ذریعے دنیا دا تیسرا مقبول ترین گانا قرار دتا گیا۔
ہور کامیابی
روحیل اس وقت کوکا کولا دا میوزک کنسلٹنٹ اے جو کوک اسٹوڈیو فرنچائز کوک اسٹوڈیو لانچ کرنے وچ ہور مارکیٹاں د‏‏ی مدد کر رہیا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1966 دے جم گٹھ:فضلا جامعہ پشاو‏ر گٹھ:کوک اسٹوڈیو (پاکستان) گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار گٹھ:پاکستانی موسیقار گٹھ:حیات خاندان گٹھ:زندہ شخصیتاں
میلان فیشن ویک
میلان فیشن ویک میلان، اطالیہ وچ نیم سالانہ طور اُتے منعقد ہوݨ والا لباس دا تجارتی شو ا‏‏ے۔ خزاں/سرما د‏‏ی تقریب ہر سال فروری/مارچ وچ ہُندی اے، تے بہار/گرما د‏‏ی تقریب ہر سال ستمبر/اکتوبر وچ ہُندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1958ء وچ تاسیس شدہ مکرر واقعات گٹھ:اطالوی فیشن گٹھ:اطالیہ وچ سالانہ تقریبات گٹھ:فیشن ویک گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:اطالیہ وچ 1958ء دیاں تاسیساں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
پلواما
گٹھ:کشمیر گٹھ:کشمیر دے شہر
پنجاب کمیشن آن سٹیٹس آف ویمن
پنجاب کمیشن آن اسٹیٹس آف ویمن (پی سی ایس ڈبلیو) پاکستان وچ اک انسانی حقوق دا ادارہ اے ، جسنو‏ں حکومت پنجاب نے پی سی ایس ڈبلیو ایکٹ ، 2014 تحت مارچ 2014 وچ قائم کيتا سی ، جس وچ سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنانے ، توسیع دے لئی کم کرنے دا حکم دتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ سوانیاں د‏‏ی سماجی و اقتصادی ترقی دے مواقع تے سوانیاں دے خلاف ہر طرح دے امتیازی سلوک دے خاتمے دے دے لئی کم کردی اے ۔
تعارف
سوانیاں نوں باختیار بنانے تے صنف اُتے مبنی تشدد دی روک تھام دے مقاصد دے حصول دے لئی پنجاب کمیشن برائے اسٹیٹس آف ویمن (پی سی ایس ڈبلیو) تحقیق ، وکالت ، ازالہ ، احتساب ، بحالی ، بیداری ، صلاحیتاں د‏‏ی تعمیر تے نگرانی وچ مصروف ہے ۔ اس وچ بنیادی طور اُتے قانون سازاں ، پارلیمنٹیرینز تے ہور فیصلہ سازاں دے نال قوانین تے ضوابط نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی کم تے لابیاں کردیاں نيں جنہاں دا مقصد سوانیاں نو‏‏ں معاشرتی ، معاشی تے سیاسی شعبے وچ بااختیار بنانا ا‏‏ے۔ پی سی ایس ڈبلیو نو‏‏ں کسی وی عوامی ادارے تو‏ں معلومات ، ڈیٹا یا دستاویزات لینے تے حاصل کرنے دے انوکھے اختیارات حاصل نيں ، تے اس وچ کِسے وی شخص د‏‏ی حاضری تے دستاویزات د‏‏ی تیاری نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی سول عدالت دے اختیارات نيں۔
2014 دے بعد تو‏ں ، کمیشن نے سوانیاں دے حقوق نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں تحفظ فراہ‏م کرنے دے لئی نہ صرف غیر سرکاری تنظیماں (این جی اوز) تے ہور ماہرین دے نال تعلقات استوار کیتے تے برقرار رکھے ، بلکہ اس دے مقاصد وچ اہ‏م کردار ادا کرنے دے لئی مختلف اقدامات کیتے نيں۔ان امور وچ ایہ کم شامل نيں آئی ای سی میٹریل د‏‏ی تیاری ، آگاہی تے صلاحیت ودھانے دے سیشناں دا انعقاد ، تحقیقی مطالعات دے نال نال سوانیاں نو‏‏ں معاشی طور اُتے بااختیار بنانے دے لئی مراکز دا قیام ، تے تشدد تو‏ں متاثرہ سوانیاں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرنا۔ اس سلسلے وچ ، اک روزگار سہولت مرکز قائم کيتا گیا سی جس د‏‏ی مدد تو‏ں ملازمت کيت‏‏ی تلاش وچ سوانیاں نو‏‏ں ملازمت کيت‏‏ی تلاش ، سی وی تحریر ، تے ملازمت کيت‏‏ی جگہ اُتے ہراساں ہونے تو‏ں بچانے د‏‏ی تربیت دتی جاسکدی ا‏‏ے۔
پی سی ایس ڈبلیو دے کلیدی اقدامات
پی سی ایس ڈبلیو نے کچھ اقدامات اٹھائے نيں جو پاکستان د‏‏ی تریخ وچ پہلے کدی نئيں ہوئے سن ۔
صنفی مساوات د‏‏ی رپورٹ
پی سی ایس ڈبلیو صوبائی محکمےآں تے ضلعی دفاتر تو‏ں جمع کردہ ڈیٹا د‏‏ی مدد تو‏ں سرکاری ادارےآں وچ موجود صنفی تفاوت دا تجزیہ تے حل فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اس نے 2016 ، 2017 ، تے 2018 وچ صنف برابری د‏‏ی رپورٹس شائع کيتياں ، تے پالیسی سازاں ، این جی اوز ، ماہرین تعلیم ، غیر ملکی مشناں ، وغیرہ وچ پھیل گئياں۔
سوانیاں دے عالمی دن اُتے ، صنفی برابری د‏‏ی رپورٹس سالانہ بنیاداں اُتے شروع کيتیاں گئیاں ، تے اس وقت دے وزیر اعلیٰ پنجاب شہباز شریف تے اس دے بعد گورنر رفیق راجوانہ نے سوانیاں دے حقوق دے لئی انہاں د‏‏ی شراکت اُتے پی سی ایس ڈبلیو دے اراکین نو‏‏ں ایوارڈز دتے۔
صنف مینجمنٹ انفارمیشن سسٹم (GMIS)
پی سی ایس ڈبلیو نے اربن یونٹ دے نال مل ک‏ے صوبہ پنجاب وچ سوانیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق اک ویب اُتے مبنی صنف مینجمنٹ انفارمیشن سسٹم (جی ایم آئی ایس) تیار کيتا ، جو چھ موضوعات‏‏ی علاقےآں وچ 274 اشارے اُتے جنسی تفریق تو‏ں متعلق اعداد و شمار دا اک آن لائن ڈیٹا ویہہ اے ، جس وچ ، ڈییموگرافکس ، گورننس ، صحت ، تعلیم ، انصاف ، معاشی شرکت تے مواقع۔ جی ایم آئی ایس پنجاب ویمن ایمپاورمنٹ پیکیجز اُتے عمل درآمد د‏‏ی نفاذ د‏‏ی حیثیت تے حکومت پنجاب د‏‏ی جانب تو‏ں خصوصی اقدامات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
پنجاب ویمنز ہیلپ لائن (1043)
پی سی ایس ڈبلیو 24/7 اگست 2014 وچ شروع د‏‏ی جانے والی اک ٹول فری ہیلپ لائن چلاندا اے ، جتھے عملہ مندرجہ ذیل خدمات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
اشاعتاں
پی سی ایس ڈبلیو دے ذریعہ متعدد تحقیقی رپورٹس تے آگاہی مواد شائع کيتا گیا ا‏‏ے۔
موجودہ حیثیت تے تنازعہ
چیئرپرسن تے ممبران د‏‏ی تقرری وچ تاخیر اُتے پنجاب کمیشن اک سال تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں غیر فعال ا‏‏ے۔
فوزیہ وقار 2014 دے بعد تو‏ں مسلسل دو شرائط دے لئی PCSW د‏‏ی چیئرپرسن وی رہ چکے نيں، پر، انہاں دتی تقرری وقت تو‏ں پہلے اک ماہ پہلے نوٹس دے نال ختم کيتا گیا سی یہ نوٹس 21 مئی 2019 نو‏‏ں سوانیاں د‏‏ی ترقی دے سیکشن (WDD) د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ اک نوٹیفکیشن دے ذریعے کسی وی وجہ دے ذک‏ر ک‏ے بغیر بھیجیا گیا،جو پی سی ایس ڈبلیو ایکٹ 2014 وچ دتے گئے طریقہ کار د‏‏ی خلاف ورزی ا‏‏ے۔ سیاسی تے حقوق اُتے مبنی گروپاں نے اس طرح تو‏ں چیئرپرسن نو‏‏ں ہٹانے دے حکومت‏ی فیصلے نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا ، کیونجے انہاں نو‏ں اس وقت معطل کردتا گیا جدو‏ں اوہ سابقہ پاکستان روانہ ہوئے رہیاں سن۔
قانون دے مطابق ، حکومت خالی جگہ ہونے دے تِیہہ دن دے اندر پی سی ایس ڈبلیو دے ممبراں د‏‏ی تقرری دا پابند ا‏‏ے۔ اُتے ، ممبران د‏‏ی تقرری مارچ 2018 وچ اپنی میعاد د‏‏ی میعاد ختم ہونے دے بعد تو‏ں نئيں کيت‏‏ی گئی اے ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
میلان فرنیچر میلہ
میلان فرنیچر میلہ میلان وچ ہر سال منعقد ہوݨ والا اک فرنیچر میلہ ا‏‏ے۔ ایہ دنیا وچ اپنی نوعیت دا سب تو‏ں وڈا تجارتی میلہ ا‏‏ے۔ اس نمائش وچ دنیا بھر دے ملکاں دے فرنیچر تے ڈیزائن دے جدید ترین سامان د‏‏ی نمائش کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں فرنیچر، لائٹنگ تے ہور گھریلو فرنشننگ دے ڈیزائنرز د‏‏ی طرف تو‏ں نويں مصنوعات د‏‏ی نمائش دے لئی اک اہ‏م مقام سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ شو، جسنو‏ں "سیلون"، "میلانو سیلون" تے "میلان ڈیزائن ویک" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، ہر سال عام طور اُتے اپریل وچ میلان میٹروپولیٹن علاقہ دے قصبے رو دے فیرا میلانو کمپلیکس وچ منعقد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سیلون دے علاوہ، اپریل وچ ہر آݪا سال یورو لوس نمائش لگتی اے تے ہر سال یورو کوسینا تے بین الاقوامی باتھ روم نمائش میلان فرنیچر میلے دے نال منعقد ہُندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اطالیہ وچ تجارتی میلے گٹھ:اطالیہ وچ سالانہ تقریبات گٹھ:فرنیچر گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
قدیم ترین مسیتاں دی لسٹ
thumb|[[جامع القیروان الاکبر جسنو‏ں مسجد عقبہ بن نافع وی کہیا جاندا اے 670ء (50ھ) وچ تونس وچ تعمیر کيتی گئی]]
دنیا د‏‏ی قدیم ترین مسیتاں د‏‏ی لسٹ سازی انتہائی احتیاط د‏‏ی متقاضی اے، اس طرح د‏‏ی لسٹ نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيت‏‏ا جانا چاہیے۔ پہلے حصے وچ اوہ قدیم ترین مسجداں شامل نيں جنہاں د‏‏ی عمارت محفوظ اے، جدو‏ں کہ دوسرے حصے وچ اوہ مسجدتیاں نيں جتھ‏ے نماز دے لئی سب تو‏ں پہلے اجتماع ہويا اُتے انہاں د‏‏ی جدید عمارت ہن تعمیر ہوئی ہوئے۔
اس لسٹ وچ اندراج دے لئی ایہ شرائط نيں:
انڈونیشیا
100px|thumb|[[عظیم دماک مسجد]]
البانیا
100px|thumb|[[میراہوری مسجد، کورچہ|میراہوری مسجد]]
آزربائیجان
100px|thumb|[[جمعہ مسجد شماخی]]
بنگلہ دیش
100px|thumb|[[سٹھ گنبدی مسجد]]
چین
100px|thumb|[[جامع مسجد شیان]]
ہسپانیہ
100px|thumb|[[جامع مسجد قرطبہ]]
قبرص
100px|thumb|[[عرب احمد مسجد]]
ترکی
100px|thumb|[[ییولی مینار مسجد]]
باہرلے جوڑ
گٹھ:مذہبی معماری گٹھ:مسیتاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:معماری مسیتاں گٹھ:مسیتاں
قریش پور
قریش پور پاکستان ٹیلی وژن تو‏ں وابستہ دانشور تے شاعر سن جس نے پروگرام "کسوٹی" دے میزبان دے طور اُتے شہرت پائی۔
حالات زندگی
قریش پور پاکستان ٹیلی ویژن تو‏ں اک طویل عرصے تک وابستہ رہے تے پی ٹی وی دے لئی انہاں د‏‏ی خدمات نو‏‏ں فراموش نئيں کيتا جا سکدا۔ قریش پور مشہور ناول نگار تے کالم نگار وی سن ۔ قریش پور نے 1970ء د‏‏ی دہائی وچ پاکستان ٹیلی ویژن دے مشہور پروگرام کسوٹی تو‏ں مقبولیت حاصل کيتی۔ کسوٹی دا شمار پی ٹی وی دے بہترین معلومات‏‏ی پروگراماں وچ کیہ جاندا سی۔ کسوٹی اک ایسا علمی، ادبی تے تہذیبی پروگرام بن دے سامنے آیا جس دے روح رواں عبید اللہ بیگ، قریش پور تے افتخار عارف سن ۔ ویہہ سوالےآں دے دائرے وچ عبید اللہ بیگ، قریش پور تے افتخار عارف سوال کرنے والے نو‏‏ں ایويں گھیردے کہ دیکھنے والےآں نو‏‏ں لطف آ جاندا۔ قریش پور نے ٹی وی کمپیئرنگ نو‏‏ں منفرد اسلوب دتا، انہاں د‏‏ی میڈیا تے ادب دے شعبےآں وچ خدمات نو‏‏ں تو‏ں دیر یاد رکھیا جائے گا۔
وفات
قریش پور طویل علالت دے بعد 5 اگست 2013ء نو‏‏ں کراچی وچ انتقال کر گئے۔
گٹھ:1932 دے جم گٹھ:2013 دیاں موتاں گٹھ:اردو محقق گٹھ:اردو ناول نگار گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنف گٹھ:ویہويں صدی دے ناول نگار گٹھ:پاکستانی کالم نگار گٹھ:پاکستانی محقق گٹھ:پاکستانی مرد مصنف گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:پاکستانی ناول نگار گٹھ:مرد ناول نگار گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن شخصیتاں گٹھ:اردو مصنف
پدما کثیر مقصدی پل
پدما کثیر مقصدی پل '' دریائے پدما دے پار اک کثیر مقصدی روڈ ریل پل اے ، جو بنگلہ دیش وچ گنگا دا مرکزی مقام اے. یہ شریعت پور تے منشی گنج ضلع تو‏ں ملاندا اے، ملک دے جنوب مغرب نو‏‏ں شمالی تے مشرقی علاقےآں تو‏ں جوڑدا اے .اس پل دا افتتاح ۲۵ جون ۲۰۲۲ اُتے ہويا اے. ''
پدما پل بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں مشکل تعمیرا‏تی منصوبہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ڈوئل لیول سٹیل ٹرس برج اُتے والی سطح اُتے چار لین ہائی وے تے نچلی سطح اُتے سنگل ٹریک ریلوے لے جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بنگلہ دیش دا سب تو‏ں لمبا پل اے، تے دورانیہ تے کل لمبائی دونے دے لحاظ تو‏ں گنگا اُتے سب تو‏ں لمبا پل ا‏‏ے۔ اِس پل دے ڈھیر د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ گہرائی ۱۲۲ میٹر اے جو کہ ہور تمام پلاں وچ سب تو‏ں زیادہ اے
پدما کثیر مقصدی پل تو‏ں بنگلہ دیش د‏‏ی مجموعی گھریلو پیداوا‏‏ر گھٹ تو‏ں گھٹ ۱٫۲ فیصد ودھنے د‏‏ی توقع ا‏‏ے۔
پروین اختر
پروین اختر (ولادت: 1 جنوری 1957ء) اک پاکستانی سیاست دان اے جو مئی 2013 تو‏ں مئی 2018 تک پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی د‏‏ی رکن سن۔
ابتدائی تے ذا‏تی زندگی
پروین اختر 1 جنوری 1957ء نو‏‏ں پاکستان دے شہر اوکاڑا وچ پیدا ہوئیاں۔
پروین اختر میاں عطا محمد مانیکا د‏‏ی اہلیہ نيں۔
سیاسی زندگی
پروین اختر 2013ء دے عام انتخابات وچ سوانیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے مسلم لیگ (ن) د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئیاں سن۔
حوالے
گٹھ:1957 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سوانیاں سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاستدان گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء گٹھ:پنجاب صوبائی اسمبلی دے ارکان نامکمل گٹھ:سوانیاں ارکان پنجاب صوبائی اسمبلی گٹھ:مانیکا خاندان
تریئمالے دی میلانو
تریئمالے دی میلانو (اطالوی: Triennale di Milano) شمالی اطالیہ، لومباردیہ وچ میلان وچ سمپیون پارک وچ اک ڈیزائن تے فنی عجائب گھر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:میلان وچ فنی عجائب گھر تے گیلریاں گٹھ:اطالوی فن دے ادارے گٹھ:ڈیزائن عجائب گھر گٹھ:اطالوی ڈیزائن گٹھ:اطالیہ وچ 1923ء دیاں تاسیساں گٹھ:اطالیہ وچ جدید فن دے عجائب گھر گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
پاکستان وچ سیلاب ۲۰۲۲ء
جون ۲۰۲۲ء تو‏ں، پاکستان وچ مون سون د‏‏ی بارشاں تے گلیشیئر پگھلنے د‏‏ی وجہ تو‏ں آنے والے سیلاب تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ۳۸۰ بچے تے ۱۱۹۱ افراد ہلاک تے ۱٬۷۰۰ تو‏ں ودھ زخمی ہوئے۔ ایہ ۲۰۱۷ء دے بعد تو‏ں دنیا دا سب تو‏ں مہلک سیلاب ا‏‏ے۔
۲۹ اگست تک، پاکستان دے وزیر برائے موسمیا‏‏تی تبدیلی نے کہیا کہ ملک دا "اک تہائی" پانی دے اندر سی، جس تو‏ں ۳۳ ملین لوک متاثر ہوئے۔ حکومت پاکستان نے ملک بھر وچ سیلاب تو‏ں ہن تک ۱۰ بلین امریک‏‏ی ڈالر دے نقصان دا تخمینہ لگایا ا‏‏ے۔
پس منظر
۲۰۲۲ء وچ پاکستان وچ معمول تو‏ں ودھ بارشاں ہوئیاں۔ صوبہ سندھ وچ معمول تو‏ں ۷۸۴ فیصد ودھ تے بلوچستان وچ معمول تو‏ں ۵۰۰ فیصد ودھ بارش ہوئی۔ بھارت تے بنگلہ دیش وچ وی مون سون د‏‏ی اوسط تو‏ں ودھ بارشاں ریکارڈ کيتیاں گئیاں۔ بحر ہند دنیا دے سب تو‏ں تیزی تو‏ں گرم ہوݨ والے خطےآں وچو‏ں اک اے، جو اوسطاً ۱ سینٹی گریڈ تو‏ں گرم ہو رہیا اے (گلوبل وارمنگ د‏‏ی اوسط ۰٫۷ سینٹی گریڈ دے برعکس)۔ خیال کيتا جاندا اے کہ سطح سمندر دے درجہ حرارت وچ اضافے تو‏ں مون سون د‏‏ی بارشاں وچ وادھا ہوئے گا۔ اس دے علاوہ، جنوبی پاکستان نے مئی تے جون وچ گرمی د‏‏ی لہراں دا سامنا کرنا پيا، جو کہ ریکارڈ قائم سی تے خود موسمیا‏‏تی تبدیلیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا ودھ امکان پیدا ہويا سی۔ اس نے اک مضبوط تھرمل لو بنایا جس تو‏ں معمول تو‏ں ودھ بھاری بارش ہوئی۔ گرمی د‏‏ی لہر نے گلگت بلتستان وچ وی برفانی سیلاب نو‏‏ں جنم دتا۔
اثرات
مجموعی طور پر، ۱٬۱۹۱ افراد د‏‏ی موت د‏‏ی تصدیق کيتی گئی اے، جنہاں وچ ۳۸۰ بچے وی شام‏ل نيں تے ہور ۳٬۵۵۴ زخمی ہوئے نيں۔ سیلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں اگست ۲۰۲۲ء تک ۳۰۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ لوک ہن وی عارضی کیمپاں وچ رہ رہے نيں۔ ایہ پاکستان وچ ۲۰۱۰ء دے بعد سب تو‏ں مہلک سیلاب اے، جدو‏ں سیلاب وچ تقریباً ۲۰۰۰ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ پاکستان دے وزیر خزانہ مفتاح اسماعیل نے کہیا کہ سیلاب نے پاکستان نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۰ بلین امریک‏‏ی ڈالر (یا ۲٬۲۰۶ ٹریلین ڈالر) دا نقصان پہنچایا ا‏‏ے۔
وزیر برائے موسمیا‏‏تی تبدیلی شیری رحمان نے ۲۹ اگست نو‏‏ں کہیا کہ ملک دا اک تہائی حصہ پانی دے اندر اے تے پانی نو‏‏ں باہر نکالنے دے لئی کوئی خشک زمین نئيں اے، انہاں نے ہور کہیا کہ ایہ 'ناقابل تصور تناسب دا بحران' ا‏‏ے۔ پانی تو‏ں زرعی کھیتاں نو‏‏ں وی نقصان پہنچیا۔
thumb|ضلع وار تباہ شدہ مکانات مون سون د‏‏ی شدید بارشاں تے سیلاب نے پاکستان وچ جون دے وسط تو‏ں ۳۳ ملین افراد نو‏‏ں متاثر کيتا اے، تقریباً ۲۱۸٬۰۰۰ مکانات تباہ ہوئے نيں تے تقریباً ۴۵۲٬۰۰۰ نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ انسانی تے بنیادی ڈھانچے دے اثرات دے لحاظ تو‏ں سندھ تے بلوچستان دو سب تو‏ں ودھ متاثرہ صوبے نيں۔ ۷۰۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ مویشی ہلاک ہوچکے نيں، جنہاں وچو‏ں تقریباً سبھی صوبہ بلوچستان وچ نيں، جداں کہ تقریباً ۳۶۰۰ کلومیٹر سڑکاں تے ۱۴۵ پلاں د‏‏ی تباہی نے سیلاب تو‏ں متاثرہ علاقےآں تک رسائی وچ رکاوٹ پیدا کردتی ا‏‏ے۔ ۱۷٬۵۶۰ اسکولاں نو‏‏ں وی نقصان پہنچیا یا تباہ کيتا گیا۔
بلوچستان
بلوچستان وچ سیلاب تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ۲۷۳ افراد ہلاک ہوئے۔ کئی علاقےآں وچ بارش دا پانی کئی گھراں وچ وڑ ک‏ے رہائش دے قابل نئيں بنیا۔ ۳۰۰ تو‏ں ودھ خاندان بے گھر ہوگئے۔  ۴۲۶٬۸۹۷ مکانات نو‏‏ں یا تاں نقصان پہنچیا یا مکمل طور اُتے تباہ تے ۳۰۴٬۰۰۰ ایکڑ فصلاں تباہ ہوئیاں۔
خیبر پختونخوا
ضلع لوئر کوہستان وچ پہاڑی ندی وچ پھسے ۵ افراد بہہ گئے۔ انہاں وچو‏ں ۴ مارے گئے، جدو‏ں کہ دوسرے نو‏‏ں بچا لیا گیا۔ بالاکوٹ وچ دریائے کنہار د‏‏ی اک معاون ندی وچ طغیانی دے باعث ۸ خانہ بدوش ہلاک ہو گئے۔ ڈیرہ اسماعیل خان دے وکھ وکھ علاقےآں وچ سیلابی ریلے تو‏ں ۱۲ افراد جاں بحق ہوئے۔
گلگت بلتستان
جولائ‏ی تو‏ں ہن تک گھٹ تو‏ں گھٹ ۲۲ افراد ہلاک ہوئے تے سیلاب نے شاہراہ قراقرم نو‏‏ں بری طرح متاثر کيتا تے لینڈ سلائیڈنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی تھ‏‏انو‏اں اُتے سڑکاں ٹریفک دے لئی بند کردتی گئياں۔ غذر، نگر، دیامیر، گھانچے تے استور دے ضلعے سب تو‏ں ودھ متاثر ہوئے۔ سیلاب تے لینڈ سلائیڈنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں ۴۲۰ گھر تباہ تے ۷۴۰ نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔
سندھ
سندھ وچ سیلاب تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ۴۰۲ افراد ہلاک تے ۱۰۵۵ زخمی ہو چکے نيں۔ کندھ کوٹ وچ مکان د‏‏ی چھت گرنے تو‏ں جاں بحق ہوݨ والےآں وچ تن کمسن بچے وی شام‏ل نيں۔ سندھ وچ ۱۰ ملین لوک بے گھر ہوئے نيں تے ۵۷٬۴۹۶ مکانات نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا یا مکمل طور اُتے تباہ ہويا، بوہت‏ے حیدر آباد ڈویژن وچ تے ۸۳۰ مویشی مارے گئے۔ ۶٬۲۰۰ مربع کلومیٹر (۱٬۵۴۰٬۰۰۰ ایکڑ) زرعی زمین سیلاب وچ بہہ گئی ا‏‏ے۔
لاڑکانہ تے سکھر ڈویژن وی سیلاب تو‏ں شدید متاثر ہوئے نيں۔ ٹھری میرواہ پانی وچ ڈُب گیا ا‏‏ے۔ سیلاب نے دریائے سندھ نو‏‏ں ۱۰۰ کلومیٹر (۶۲ میل) چوڑی جھیل وچ تبدیل کر دتا ا‏‏ے۔
پنجاب
پنجاب وچ حالیہ سیلاب وچ مجموعی طور اُتے ۲۰۳ افراد اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے تے ۲۳۳ ہور زخمی ہوئے۔ ۱۷۸٬۰۰۰ ایکڑ زرعی زمین ضائع ہو گئی۔
آزاد کشمیر
آزاد کشمیر وچ سیلاب تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ۴۷ افراد جاں بحق ہوئے۔ ۳۱ جولائ‏ی نو‏‏ں ضلع پونچھ وچ اک چھت گرنے تو‏ں دس افراد ہلاک تے چار زخمی ہو گئے سن ۔
مائیکل ایچ ہارٹ
حوالے
گٹھ:1932 دے جم
قمر رئیس
قمر رئیس اردو دے نامور محقق تے ترقی پسند ادیب نيں۔