cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وارث شاہ
وارث تے شیکسپیئر
دوجی گل ایہہ کہ اوہ ایہیاں گلّاں لکھدا سی جیہڑیاں دنیا دے کسے وِی حصے وِچّ مروج ہوݨ یعݨی اوہ آفاقی شاعر سی، وارث شاہ نے اندر دے جذبے دِیاں گلّاں کیتیاں جیہڑیاں شیکسپیئر نے وی نئیں کیتیاں کیونکہ اوہ خارجی گلّاں کردا اے۔
تیجی گل ہے شیکسپیئر دے عجیب شعراں دی، اوہ عجیب شعر کیوں لکھدا سی؟ حمید ﷲ ہاشمی کیہندے نیں کہ جد شیکسپیئر نے ڈراما لکھیا اوس ویلے ڈراما لکھݨا اک گھٹیا کم سمجھیا جاندا سی تے ڈرامے وچ کردار ادا کرنا بھنڈاں دا کم سی جیہڑے اَن پڑھ ہُندے سی، ایسے لئی شیکسپیئر نوں BARD ( بے شک اج کل ایس دے معنے بدل چکے نیں) کیہیا جاندا سی، کردار ادا کرن واݪے لئی ضروری اے کہ اوہ اپݨی لائن بلکل ٹھیک بولے یا فیر بُھلݨ واݪے لفظ دی تھاں اوہجیا لفظ تے اوسے معنے دا لفظ بولے، تے ان پڑھ ایہ نئیں کر سکدا سی، ایس لئی نظم وچ لکھیا جاندا سی کیونکہ نظم جلدی نئیں بُھلدی، پر اک مصیبت سی قافیے دی، تے انگریزی وچ قافیے دی تنگی اے، پر پنجابی وچ تاں قافیاں دی بہتات اے۔ اس لئی انگریزاں نے کہیا کہ قافیہ نئیں تے نہ سہی، نظم وِچّ وزن تاں ہیگا اے، اس لئی اوہناں نے قافیہ چھڈ کے بلینک ورس لکھݨی شروع کر دِتی، پنجابی وِچّ تاں قافیے دی تنگی نئیں، اس وجہ توں ایہدے وچ ہر دوسرے مصرعے وچ قافیہ شامل کیتا جاندا اے۔ ایسے لئی وارث شاہ نوں بلینک ورس لکھݨ دی کوئی لوڑ نئیں سی۔
وارث شاہ نے ایہ قصہ اپݨے قول دے مطابق 1180ھ وچ لکھیا تے لکھݨ ویلے احمد تے مقبل دی ہیر موجود سی تے ایداں لگدا اے کہ وزن مقبل تے احمد واݪا اے، مولا بخش کشتہ "پنجابی شاعراں دا تذکرہ" وِچّ لکھدے نیں" اِنج جاپدا
اے کہ احمد نے خاکہ ڈولیا۔ مقبل نے ایہناں لکیراں نوں پکا کیتا تے وارث نے رنگ بھر کے تصویر نوں مکمل کر دِتا اے۔" وارث دا  ایہ قصہ  "ہیر رانجھا"  پنجاب دیاں محفلاں مَجلساں دا شنگار بݨ چکیا اے۔
وارث شاہ دے بارے وچ شاعری
امرتا پریتم اک مشہور پنجابی شاعرہ سی اوہنے وارث شاہ نوں مخاطب کردیاں ایہ نظم 1947 دی پنجاب دی وڈھ ٹک دے خلاف لکھی۔
اج آکھاں وراث شاہ نوں کِتوں قبراں وچوں بول تے فیر کتابِ عشق دا کوئی اگلا ورقا پھول اک روئی سی دھی پنجاب دی تو لِکھ لِکھ مارے وين اج لکھاں دھياں روندياں تينوں وارث شاہ نوں کین اٹھ دردمنداں دیا درديا اٹھ تک اپنا پنجاب اج بيلے لاشاں وچھياں تے لہو دی بھری چناب کسے پنجاں پانیاں وچ دتی زہر رلا تے انہاں پانیاں دھارت نوں دتا پانی لا اس ذرخیز زمین دے لوں لوں پھوٹیا زھر گٹھ گٹھ چڑھیاں لالیاں فٹ فٹ چڑھیا قہر Veh vallissi vha pher, van van vaggi jaa, اوہنے ہر اک ونس دی دتی ناگ بنا اس ھر اک وسدی ونجالی دتی ناگ بنا پہلا ڈنگ مداریاں، منتر گۓ گواچ دوجے ڈنگ دی لگ گئ جانے کاہنوں لاگ Laagaan kile lok munh, bus phir dang hi dang, پلو پلی پنجاب دی نیلے پے گۓ انج گلیوں ٹٹے گیت فیر تکیلیوں ٹٹی تاند ترنجاں نوں ٹٹیاں سہیلیاں چرخے گوکر بند سانے سیج دی بیریاں لڈن دتیاں روڑ سان ڈالیاں پینگ اج پپلاں دتی توڑ جتھے وجدی سی پھوک پیار دی وی او ونجھلی گئ گواچ رانجھے دے سب ویر بھل گۓ اودھی جاچ دھرتی تےلہو ورسیا قبراں پیاں چون پریت دیاں شاہزادیاں اج وچ مزاراں رون اج سبھے کيدو بن گئے ايتھے حُسن عشق دے چور اج کتھوں لياواں لبھ کے ميں وارث شاہ جيا ہور
ہور گلاں
مائیکل اوڈاوئر نُوں کیکسٹن ہال لندݨ وِچ پنجاب دے اِک سپُتر اودھم سنگھ (رام محمد سِنگھ آزاد) نے گولی نال اُڈا دِتا۔ اودھم سِنگھ نُوں جدوں عدالت دے کٹہرے وِچ پیش کر کے سونہہ کھاݨ لئی آکھیا گیا تاں اوہنے گُرو گرنتھ صاحب دی تھاں "ہیر وارث شاہ "منگوائی تے اوہدے اُتے ہتھ دھر کے سچ بولݨ دی سونہہ کھادھی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی ادب گٹھ:ہیر رانجھا گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
440ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:440ھ دی دہائی
439ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:430ھ دی دہائی
برو پہاڑی کبوتر
برو پہاڑی کبوتر کگیاں دی اک ونڈ اے۔
گٹھ:گھُگیاں
چک 174 ج ب
چک 174 ج ب   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
بدرنگا پہاڑی کبوتر
بدرنگا پہاڑی کبوتر کگیاں دی اک ونڈ اے۔
گٹھ:گھُگیاں
آلِ عبا
آلِ عبا، حضرت محمد ﷺ نے اک بار حضرت علی رضی اللہ تعالٰیٰ عنہ، حضرت فاطمہ رضی اللہ تعالٰیٰ عنہا، حضرت حسین رضی اللہ تعالٰیٰ عنہ تے حضرت حسن رضی اللہ تعالٰیٰ عنہ نو‏‏ں اپنی عبا دے نیچے لے ک‏ے دعا فرمائی سی۔ اس وقت تو‏ں انھاں آلِ عبا کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:آل گٹھ:اہل بیت گٹھ:تاریخ عرب
442ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:440ھ دی دہائی
441ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:440ھ دی دہائی
نوم چومسکی
نوم چومسکی (1928) اک امریکی فلسفی تے سیاسی کاما اے۔ چومسکی 50 وریاں توں میساچیوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی وچ پروفیسر لگیا اے ۔ اوہ لڑائی سیاست تے میڈیا تے 100 توں ود کتاباں دا لکھاری اے ۔ اوہدیاں کتاباں دے اتے پتے سب توں زیادھ پچھلے وریاں وچ دتے گۓ نیں ۔ 2005 دی اک کہڈ وچ اوہنوں دنیا دے وڈے سیانیاں وچ گنیا گیا اے  ۔
اورام نوم چومسکی (انگریزی: Avram Noam Chomsky; جنم 7 دسمبر 1928) اک امریکی ماہر لسانیات، انٹیکچوئل، فلسفی، اتہاسکار اتے سیاسی نقاد ہے۔ اس نوں اجوکی لسانیات دا پیؤ منیا جاندا ہے۔ اج کلّ اوہ میساچیوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی دا   پروفیسر ہے۔
چومسکی نوں جینیریٹو گرامر دے اصولاں دا لبھن آلا اتے ویہویں صدی دی لسانیات وچّ سبھ توں وڈا یوگدانی منیا جاندا ہے۔ اس نے جدوں نفسیات دے کھیاتی پراپت وگیانی بی ایف سکنر دی کتاب وربل بہیویئر دی تنقید لکھی، جس نے 1950 دے دہاکے وچّ ویاپک مانتا پراپت ووہارواد دے سدھانت نوں چنوتی دتی، تاں اس نال کاگنیٹو منووگیان وچّ اک طرحاں دی کرانتی دا سوترپات ہویا، جس نال نہ صرف منووگیان دا ادھئن اتے جانچ پربھاوت ہوئے سگوں بھاشا وگیان، سماج شاستر اتے مانوشاستر ورگے کئی کھیتراں وچّ بنیادی تبدیلیاں آئیاں۔
1960 دے دہاکے دی ویتنام جنگ دی آلوچنا دی لکھی کتاب د رسپانسبلٹی آف انٹیلیکچوئلس دے بعد چومسکی خاص طور اتے انترراشٹری پدھر اتے میڈیا دے آلوچک اتے راجنیتی دے ودوان وجوں جانے جان لگے۔ کھبے پکھ اتے امریکہ دی راجنیتی وچّ اج اوہ اک تیز طرار چنتک وجوں پرسدھ ہن۔ اپنے راجنیتک ایکٹوجم اتے امریکہ دی ودیش نیتی دی تیز آلوچنا لئی اج اوہناں نوں پوری دنیاں وچّ جانیا جاندا ہے۔
جیونی
چومسکی دا جنم 1928 وچّ امریکہ دے شہر پھلاڈیلپھیا (پینسلوانیا) وچّ یوکرینی پتا ولیئم چومسکی اتے ماتا ایلسی چومسکی دے گھر ہویا۔
چومسکی نے اپنی مڈھلی تعلیم سینٹرل سکول آف فلاڈیلفیا توں کیتی اتے 1945 وچّ یونیورسٹی آف پینسلوانیا وچّ لسانیات پڑھن چلے گئے۔ اتھے چومسکی دا سمپرک پرسدھ بولی-وگیانی زیلگ ہیرس نال ہویا، جس نے چومسکی دی گیان-سیدھن وچّ وڈا رول ادا کیتا۔
حوالے
گٹھ:بولی ماہر گٹھ:امریکی فلسفی گٹھ:امریکی لوک گٹھ:1928ء دے جم گٹھ:امریکی شخصیتاں
ذو الکفل
thumb|مزارِ ذو الکفل
حضرت ذوالکفل علیہ اسلام اللہ دے برگزیدہ نبی سن ۔ انہاں دا اصل ناں ثعلبی دے مطابق بشر بن ایوب علیہ اسلام(عرائس- ص94) تے بروایت جرائری،'عوید' یا 'بن اوریم' سی ۔ ناسخ التواریخ نے 'عوید یاھو' لکھیا ا‏‏ے۔ ایہ عبرانی لفظ ا‏‏ے۔ اس دے معنی "عبد اللہ دے نيں۔ آپ دا لقب ذوالکفل سی ۔ آپ شام تے روم اُتے مبعوث ھوئے سن ۔ آپ نو‏‏ں غصہ کدی نئيں آیا سی ۔ تے آپ بے مثل مہمان نواز سن ۔ آپ مقدمات دے فیصلے وی کیتا کردے سن ۔
ذوالکفل، قرآنی شخصیت اے جسنو‏ں صالحین، صابرین تے نیک افراد وچو‏ں کہیا گیا ا‏‏ے۔ اکثر مفسرین ذوالکفل نو‏‏ں انبیاء وچو‏ں کہندے نيں۔ جنہاں دے مختلف ناں ذکر ہوئے نيں، جداں کہ حزقیال، یسع تے یوشع۔ ذوالکفل نے ارادہ کیتا سی کہ اوہ ہر روز، روزہ رکھن گے، ہر رات بیداری د‏‏ی حالت وچ گزاراں گے، اللہ تعالیٰ د‏‏ی عبادت کرن گے تے ہر گز غصہ نئيں کرن گے۔
ناں تے کنیت
قرآن دے سورہ انبیاء تے سورہ ص وچ ذوالکفل دا ناں آیا ا‏‏ے۔ قرآن نے ذوالکفل نو‏‏ں صابرین، صالحین، نیک افراد وچ تے رحمت الہیٰ وچ داخل ہونے والا کہیا ا‏‏ے۔
ذوالکفل دے ناں دے بارے وچ بہت اختلاف پایا جاندا اے، بعض نے اسنو‏ں "حزقیال" کہیا ا‏‏ے۔ تے بعض نے انہاں نو‏ں الیاس، یوشع یا یسع کہیا ا‏‏ے۔ بعض دا اعتقاد اے کہ اوہ حضرت ایوب(ع) دے فرزند سن ۔ بعض روایت نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے کہندے نيں کہ انہاں دا اصلی ناں عویدتا سی ۔
"الکفل" دو معنی "نصیب" تے "کفالت" وچ استعمال ہويا ا‏‏ے۔ ذوالکفل د‏‏ی کنیت دے بارے وچ مختلف نظریے ذکر ہوئے نيں جو درج ذیل نيں:
پیغمبر۔ قرآن د‏‏ی دو سورتاں وچ آپ دا ناں آیا اے سورت النبیاء وچ آیت نمبر 85 تے اس تو‏ں صرف اِنّا پتا چلدا اے کہ آپ خدا دے برگزیدہ پیغمبر سن ۔ کدو‏‏ں کتھے تے کس قوم دے لئی معبوث ہوئے؟ اس دے بارے وچ کچھ معلوم نئيں احادیث تو‏ں وی آپ دے حالات اُتے روشنی نئيں پیندی۔ بائبل وچ کتابِ ذوالکفل وچ آپ دا ذکر موجود اے ۔ بعض عالماں دا خیال اے کہ زوالکفل۔ حرقیل دا لقب ا‏‏ے۔ بعض د‏‏ی رائے اے کہ گوتم بدھ دا لقب اے تے کفل دراصل کپل وستو دا معرب اے جو بدھ دا دار الحکومت سی ۔ ذوالکفل دے معنی کپل وستو دا مالک ۔۔
نبوت
امام باقر(ع) تو‏ں روایت اے، جس وچ آپ(ع) ذوالکفل نو‏‏ں بنی اسرائیل دے انبیاء وچو‏ں کہیا اے جو حضرت سلیمان(ع) دے بعد سن تے داؤود (ع) د‏‏ی طرح لوکاں دے درمیان قضاوت کردے سن ۔
بعض اہل سنت نے وی ذوالکفل نو‏‏ں بنی اسرائیل دے پیغمبراں تو‏ں کہیا ا‏‏ے۔
ابو موسیٰ اشعری نے پیغمبر اسلام(ص) تو‏ں روایت نقل کيتی اے کہ ذوالکفل انبیاء وچو‏ں نئيں سن بلکہ اوہ صرف اللہ تعالیٰ دے صالح بندےآں وچو‏ں سن ۔
اخلاق تے رفتار
روایات دے مطابق، ذوالکفل نے اپنے تو‏ں پہلے پیغمبر نو‏‏ں وعدہ کیتا سی: ذوالکفل نے اپنے اس وعدے نو‏‏ں پورا کیا، ساری رات نماز د‏‏ی حالت وچ گزارتے سن، ہر دن نو‏‏ں روزہ رکھدے سن تے ہر گز غصہ نئيں کردے سن ۔ بعض مآخذ وچ داستاناں وی نقل ہوئیاں نيں کہ شیطان نے ذوالکفل نو‏‏ں غصہ دلانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اوہ کامیاب نئيں ہو سکیا۔ ذوالکفل لوکاں دے درمیان قضاوت وچ وی معروف سن ۔
ذوالکفل علیہ اسلام نو‏‏ں غصہ وچ لیانے دے لئی شیطان دے چیلے د‏‏ی جدوجہد
اک مرتبہ شیطان نے اپنے شاگرداں تو‏ں کہیا کہ کون اے جوذوالکفل نو‏‏ں غصے میے لائے۔ ایہ سن کر اک شاگرد جس دا ناں"ابیض"تھا کہنے لگیا کہ ایہ کم وچ کراں گا۔ چنانچہ اک روز جدو‏ں کہ حضرت ذوالکفل علیہ اسلام لوکاں دے مقدمات دے فیصلےآں تو‏ں فارغ ہوئے اپنے گھر پہنچے تے آرام دا ارادہ کیہ تاں ابیض آگیا تے کہنے لگیا کہ مجھ اُتے اک شخص نے ظلم کیتا اے فیصلہ کیجئے، آپ علیہ اسلام نے فرمایا کہ اسنو‏ں میرے پاس لے آؤ ابیض نے کہیا اوہ میرے کہنے تو‏ں نئيں آندا، آپ علیہ اسلام نے اسنو‏ں اک انگشتری دتی تے کہیا کہ میری ایہ انگشتری اسنو‏ں دکھاؤ تے کہو کہ تساں نو‏‏ں ذوالکفل نے بلايا اے اوہ انگشتری لے ک‏ے گیا تے آپ علیہ اسلام نے اس دا انتظار کیتا تے آرام نئيں کیتا تے شب نو‏‏ں وی آرام نئيں کیتا سی تے دن وی اسی طرح گزرگیا۔ جدو‏ں دوسرادن ہويا تاں ابیض آیا تے اس نے کہیا کہ آپ علیہ اسلام د‏‏ی انگشتری دیکھ ک‏ے وی اوہ نئيں آیا،اب آپ آرام کرنے دے لئی تیار سن ۔ تے دربان نے وی اسنو‏ں سمجھایا کہ دوسرا روزہے انہاں نے آرام نئيں کیتا اے مگراس نے کہیا کہ وچ مظلوم ھاں، میری فریاد سنو تے فیصلہ کرو چنانچہ جناب ذوالکفل علیہ اسلام نے اک خط لکھ ک‏ے دتا تے کہیا کہ میرا ایہ خط لے ک‏ے جاؤتے اسنو‏ں میرے پاس بلیا ک‏ے لے آؤ۔ چنانچہ آپ علیہ اسلام تیسرے دن وی اس دے انتظار وچ رہے تے فیر شب آگئی تے تمام رات عبادت د‏‏ی ہن چوتھا روز آیا کہ فیر ابیض آگیاتے کہنے لگیا کہ اوہ آپ علیہ اسلام دا خط دیکھ ک‏ے وی نئيں آیا، حضرت ذوالکفل علیہ اسلام ایہ سن کر اٌٹھ کھڑے ہوئے تے اس دے ہمراہ روانہ ھوگئے۔ دُھپ سخت تیزتھی چار دن جاگتے ھوے گزرچکے سن ۔ مگر فیر وی آپ علیہ اسلام دے چہرے اُتے غصے دے آثارنہ سن ۔ جدو‏ں آپ راستے وچ جا رہے سن تاں اوہ شخص غائب ہو گیا۔ تے جاک‏ے شیطان تو‏ں کہیا کہ وچ ذوالکفل علیہ اسلام نو‏‏ں غصہ وچ لیانے تو‏ں معذور ھاں، ميں نے وڈی کوشش کيتی مگر اوہ کسی طرح غصہ نئيں کردے۔
حضرت ذوالکفل علیہ اسلام د‏‏ی حیات تے وفات
حضرت ذوالکفل علیہ اسلام بعثت دے بعد مسلسل تبلیغ دین ک‏ر رہ‏ے سن کہ داعی اجل آپہنیچا تے آپ نے لبیک کہہ ک‏ے ملکِ بقا د‏‏ی راہ لی۔ مورخ طبری نی آپ علیہ اسلام د‏‏ی عمر 75 سال تحریر کيتی ا‏‏ے۔ 95 سال وی کئی عالماں تریخ نے لکھی ا‏‏ے۔
قبر
دزفول شہر وچ اک قبر اے جو حزقیال نبی تو‏ں منسوب اے تے ایتھ‏ے تک کہ بعض نے ذوالکفل نو‏‏ں اوہی حزقیال کہیا اے، اس لئی اس قبر نو‏‏ں ذوالکفل تو‏ں منسوب کیتا اے.
عراق دے جنوب وچ وی اک قبر اے جسنو‏ں ذوالکفل تو‏ں منسوب کیتا گیا اے.
مآخذ
گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل گٹھ:قرآن وچ مذکور شخصیتاں گٹھ:قرآن وچ انبیا گٹھ:انبیائے بنی اسرائیل گٹھ:ایران وچ مدفون افراد گٹھ:عراق وچ مدفون انبیا
عباس بن عبد المطلب
نام،نسب
عباس نام ،ابوالفضل کنیت، والد دا نام عبد المطلب اوروالدہ دا نام نتیلہ بنت جناب سی ،آپ واقعہ فیل تو‏ں پہلے پیدا ہوئے۔
شجرہ نسب
شجرہ نسب ایہ ا‏‏ے۔ عباس بن عبد المطلب بن ہاشم بن عبد المناف الہاشمی القرشی حضور تو‏ں دو برس عمر وچ زیادہ سن ۔ فرماندے سن وڈے حضور نيں، عمر میری زیادہ اے،
ابتدائی حالات
عباس عہد طفولیت وچ اک مرتبہ گم ہو گئے سن، انہاں دی والدہ نے خانہ کعبہ اُتے غلاف چڑھانے دی نذر منی ،چنانچہ انہاں دے صحیح وسلامت مل جانے دے بعد نہایت تزک واحتشام دے نال ایہ نذرپوری کيتی گئی،بیان کیتا جاندا اے کہ ایہ پہلی عرب خاتون سی ،جنہاں نے ایام جاہلیت وچ خانہ کعبہ نو‏‏ں دیبا وحریرسے مزین کیتا۔ زمانہ جاہلیت وچ اوہ قریش دے اک سربرآوردہ رئیس سن ،خانہ کعبہ دا اہتمام وانصرام اورلوگاں نو‏‏ں پانی پلانے دا عہدہ انہاں نو‏‏ں اپنے والد عبد المطلب تو‏ں وراثت وچ ملیا سی ۔
تاخیر اسلام تے قیامِ مکہ
عباس اک عرصہ تک مکہ وچ مقیم رہنا اورعلانیہ دائرہ اسلام وچ داخل نہ ہونا درحقیقت اک مصلحت اُتے مبنی سی ،اوہ کفارمکہ دی نقل وحرکت تے اانہاں دے رازہائے سربستہ رسول اللہ  نو‏‏ں اطلاع دیندے سن، ہور اس سرزمین کفر وچ جو ضعفائے اسلام رہ گئے سن انہاں دے لئی تنہا مامن وملجا سن ،ایہی وجہ اے کہ عباس نے جدو‏ں کدی رسالت پناہ  تو‏ں ہجرت دی اجازت طلب دی تو آپ نے بازرکھیا تے فرمایا کہ "آپ دا مکہ وچ مقیم رہنا بہتر اے ،خدانے جس طرح مجھ اُتے نبوت ختم دی اے ،اسی طرح آپ اُتے ہجرت ختم کرے گا۔
اسلام وہجرت
فتح مکہ تو‏ں کچھ عرصہ پہلے عباسنو‏ں ہجرت دی اجازت مل گئی،چنانچہ اوہ مع اہل و عیال رسول اللہ دی خدمت وچ حاضر ہوئے اورعلانیہ بیعت کرکے مستقل طورسے مدینہ وچ سکونت پزیر ہوئے۔
خلفائے راشدین
آں حضرت  دے بعد خلفائے راشدین نے وی عباس دی عزت واحترام دا مخصوص لحاظ رکھیا،عمر تے عثمان جے کدی گھوڑے اُتے سوار ہوکے انہاں دی طرف تو‏ں گذردے تو تعظیما اترپیندے، تے فرماندے کہ "ایہ رسول اللہ  دے عم محترم نيں۔
وفات
عباس 88 برس دی عمر پاکر 32ھ وچ بماہ رجب یا رمضان ،جمعہ دے روز رہگزین عالم جادواں ہوئے،خلیفہ ثالث نے نمازِ جنازہ پڑھائی تےعبداللہ بن عباس نے قبر وچ اترکر سپرد خاک کیتا۔
حوالے
گٹھ:566 دے جم گٹھ:568 دے جم گٹھ:653 دیاں موتاں گٹھ:اہل بیت گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:جنت البقیع وچ مدفون شخصیتاں گٹھ:صحابہ
گٹھ:مسلم تاریخی شخصیتاں گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں [[ز
رکودک
رکودک یا انگریزی زدہ اردو وچ ریکوڈک (28 ڈگری 48 منٹ شمال تے 64 ڈگری 42 منٹ مشرق) پاکستانی بلوچستان وچ ضلع چاغی دے علاقے وچ ایران و افغانستان د‏‏ی سرحداں تو‏ں نزدیک اک علاقہ اے جتھ‏ے دنیا دے عظیم ترین سونے تے تانبے دے ذخائر موجود نيں۔ مقامی بولی وچ رکودک دا مطلب اے ریت تو‏ں بھری چوٹی۔ ایتھ‏ے کِس‏ے زمانے وچ آتش فشاں پہاڑ موجود سن جو ہن خاموش نيں۔ اس ریت تو‏ں بھرے پہاڑ تے ٹیلاں دے 70 مربع کلومیٹر علاقے وچ 12 ملین ٹن تانبے تے 21 ملین اونس سونے دے ذخائر موجود نيں۔ تانبے دے ایہ ذخائر چلی دے مشہور ذخائر تو‏ں وی زیادہ نيں۔ حال ہی وچ پاکستانی بلوچستان وچ غیر ملکی قوتاں د‏‏ی مداخلت د‏‏ی اک وجہ ایہ علاقہ وی دسیا جاندا ا‏‏ے۔۔ اک اندازہ دے مطابق سونے د‏‏ی ذخائر د‏‏ی مالیت 100 ارب امریکی ڈالر تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اس کان د‏‏ی خصوصیت ایہ اے کہ اس وچ بیک وقت دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سونا نکالنے والی شراکت تے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تانبا نکالنے د‏‏ی شراکت دونے کم کر رہیاں نيں جس تو‏ں اس علاقے د‏‏ی اہمیت دا اندازہ ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ بعض ذرائع دے مطابق انہاں عظیم ذخائر نو‏‏ں کوڑیاں دے بھاؤ غیر ملکی شراکتےآں نو‏‏ں ویچیا گیا ا‏‏ے۔
کاناں
اس وچ کچھ کانکنی وی ہوئے چک‏ی اے جو اخبارات و جریدے وچ پاکستانی حکومت کیت‏‏ی ناعاقبت اندیشی تے کمیشن کھانے د‏‏ی مثال دے طور اُتے پیش کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہی اخبارات و جریدے اسنو‏ں بلوچستان وچ امریکی مداخلت د‏‏ی وجہ وی دسدے نيں۔ موجودہ کاناں دا جو ٹھیکا دتا گیا اے اس وچ بلوچستان د‏‏ی حکومت دا حصہ 25 فی صد، انتوفاگاستا (Antofagasta plc ) دا حصہ 37 اعشاریہ 5 فی صد تے بیرک گولڈ (Barrick Gold) دا حصہ 37 اعشاریہ 5 فی صد ا‏‏ے۔ لیکن حکومت بلوچستان نو‏‏ں ایہ حصہ اس صورت وچ ملے گا جے اوہ انہاں کاناں وچ 25 فی صد سرمایہ کاری کرے۔ یعنی اصل وچ بلوچستان د‏‏ی زمین تے وسائل استعمال کرنے دے لئی بلوچستان یا حکومت پاکستان نو‏‏ں کوئی ادائیگی نئيں ہوئے رہی۔ انتوفاگاستا (Antofagasta plc ) چلی د‏‏ی اک شراکت اے لیکن اس وچ بنیادی حصص برطانوی لوکاں دے نيں کیونجے اس شراکت نے 1888 وچ برطانیہ وچ جنم لیا سی۔ دوسری شراکت بیرک گولڈ (Barrick Gold) دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سونا نکالنے د‏‏ی شراکت اے جس دا صدر دفتر کینیڈا وچ اے مگر ایہ اصلاً اک امریکی شراکت ا‏‏ے۔ اس دے دفتر امریک‏‏ا، آسٹریلیا وغیرہ وچ نيں۔ اولاً کانکنی دے حقوق اک آسٹریلوی شراکت ٹیتیان (Tethyan) نو‏‏ں دتے گئے سن جس دا اپنا اندازہ سی کہ ہر سال 500 ملین پاؤنڈ تانبا کڈیا جا سک‏‏ے گا۔ بعد وچ اُتے دتی گئی شراکتےآں نے ایہ حقوق لے لئی۔ واضح رہے کہ ٹیتیان (Tethyan) انہاں دو شراکتےآں نے مل ک‏ے بنائی سی جنہاں دا ذکر اُتے کیتا گیا ا‏‏ے۔ یاد رہے کہ سونے دا ذکر تک نئيں ہويا تے بعض ذرائع دے مطابق تابنے د‏‏ی آڑ وچ سونا وی کڈیا جاندا رہیا تے ہر 28 گرام سونے دے لئی 79 ٹن دے ضائع زہریلے اجزاء بشمول آرسینک زمین وچ دفن ہُندے رہے جو ادھر دے ماحول نو‏‏ں خراب تے زیر زمین پانی تے کاریزاں نو‏‏ں زہریلا کردے رہ‏‏ے۔
زیادہ وڈا مسئلہ ایہ اے کہ اسنو‏ں تانبے د‏‏ی کان دے ناں تو‏ں مشہور کیتا گیا اے تاکہ سونا نکالنے اُتے پردہ پوشی د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ جولائ‏ی 2009ء وچ بیرک گولڈ تے انتوفاگاستا نے اس علاقہ وچ ہور تلاش دے لئی تن ارب امریکی ڈالر د‏‏ی ہور سرمایہ کاری دا اعلان کیتا ا‏‏ے۔ جنوری 2011ء وچ ثمر مبارک مند نے عدالت اعظمی نو‏‏ں دسیا کہ ملک کاناں تو‏ں خود سونا تے تانبا کڈ ک‏ے دو بلین ڈالر سالانہ حاصل کر سکدا ا‏‏ے۔ غیر ملکی کمپنی دھاتاں نو‏‏ں خستہ حالت وچ ہی ملک تو‏ں باہر لے جانا چاہندی ا‏‏ے۔ مبصرین دے مطابق چلی تے کینیڈا د‏‏ی کمپنی پاکستانی جکمراناں نو‏‏ں رشوت دے ک‏ے ذخائر کوڑیاں دے بھاؤ حاصل کر رہ‏ی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بلوچستان گٹھ:بلوچستان دے آباد تھ‏‏اں گٹھ:ضلع چاغی گٹھ:ضلع چاغی دے آباد تھ‏‏اں
بنارس ہندو یونیورسٹی
بنارس ہندو یونیورسٹی اک مرکزی یونیورسٹی ہے۔ ایہہ وارانسی، اتر پردیش وچّ واقع ہے۔ اسدی قیام 1916 وچّ مدن موہن مالویا نے کیتا۔ پہلاں ایہہ یونیورسٹی مرکزی ہندو کالج وجوں جانی جاندی سی۔ اسنوں بی ایچ یو دے ناں نال وی جانیا جاندا ہے۔
ایہہ ایشیا دے سبھ توں وڈی رہائشی یونیورسٹی ہے۔ اس وچّ لگبھگ 20,000 طالب علم رہِ سکدے ہن । اس یونیورسٹی وچّ ہر نسل، ذات، رنگ اتے دھرم دے طالب علم پڑھدے ہن۔
چک 176 ج ب
چک 176 ج ب   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
غالب بن فہر
غالب بن فہر محمد  دے آباء و اجداد وچو‏ں سن ۔ انہاں دا شجرہ کچھ ایويں اے
غالب بن فہر بن مالک بن نضر بن کنانہ بن خزیمہ بن مدرکہ بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان
(عربی وچ : غالب بن فهر بن مالك بن النضر بن كنانة بن خزيمة بن مدركة بن الياس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان )
محمد دا شجرہ انہاں تک ایويں پہنچدا اے
محمد بن عبداللہ بن عبدالمطلب بن ہاشم بن عبد مناف بن قصی بن کلاب بن مرہ بن کعب بن لوی بن غالب
(عربی وچ : محمد بن عبد الله بن عبد المطلب بن ہاشم بن عبد مناف بن قصی بن كلاب بن مرة بن كعب بن لؤی بن غالب )
گڑھوال یونیورسٹی
ہیموتی نندن بہوگُنا گڑھوال یونیورسٹی (گڑھوال یونیورسٹی) اکّ مرکزی یونیورسٹی ہے، جو کہ اتراکھنڈ دے راجگڑھ شرینگر دے ضلع پوڑی گڑھوال وچّ واقع ہے۔ اس یونیورسٹی دا قیام 1973 وچّ ہویا سی۔
ایسّ.اگروال اس یونیورسٹی دے چانسلر  ہن اتے پروفیسر جے.ایسّ.کول اس یونیورسٹی دے  وائیس-چانسلر  ہن۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں گٹھ:تعلیمی ادارے گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے گٹھ:بھارت دیاں مرکزی یونیورسٹیاں گٹھ:بھارت وچ تعلیم گٹھ:سکھیا ادارے گٹھ:سکھیا
عبد مناف بن قصی
عبد مناف بن قصی (عربی وچ عبد مناف بن قصي ) حضرت محمد  دے آباء وچو‏ں اک سن ۔ انہاں دا اصل نام مغیرہ سی مگر عبد مناف دے نام تو‏ں زیادہ مشہور سن ۔ انہاں دا لقب قمر البطحا سی یعنی بطحا دا چاند۔ اک تے لقب فیاض سی ۔ آپ ھاشم دے والد سن جنہاں تو‏ں بنو ھاشم دا قبیلہ شروع ہُندا ا‏‏ے۔ اپنے والد قصی بن کلاب دی وفات دے بعد مکہ دی سرداری انہاں نے سنبھالی۔ آپ اپنی سخاوت تے انصاف دے لئی بہت مشہور سن ۔ مجموعی طور اُتے انہاں دی اولاد بنو عبد مناف کہلاندی سی۔ انہاں دے پنج بیٹےآں دے نام تاریخ وچ ملدے نيں۔ جو ایہ نيں
حوالے
گٹھ:اسلاف صحابہ گٹھ:اہل بیت گٹھ:تاریخ عرب
معانی الاخبار (کتاب)
مَعانی الأخبار شیخ صدوق د‏‏ی اک روائی تے حدیثی کتاب ا‏‏ے۔ ایہ کتاب رسول اللہ تے ائمہ طاہرین تو‏ں مروی روایات دا مجموعہ اے جو پنج سو دے لگ بھگ روایات اُتے مشتمل اے جو قرآنی اصطلاحات، کلامی تے فقہی عناوین اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
مؤلف
محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویہ قمی جو شیخ صدوق دے ناں تو‏ں مشہور نيں تے چوتھ‏ی صدی ہجرہ دے بزرگترین شیعہ عالم ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا سن پیدائش ۳۰۵ق دے بعد دا اے تے سن وفات ۳۸۱ ق کہیا گیا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں قبرستان ابن بابویہ دفن کیا گیا۔ اوہ قم دے حدیثی مکت‏‏ب دے اک بہت وڈے محدث تے فقیہ سن ۔ انہاں د‏‏ی تالیفات د‏‏ی تعداد ۳۰۰ دے لگ بھگ بیان کيتی جاندی اے ۔ انہاں وچو‏ں کئی اثر مفقود ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی کتاب من لایحضرہ الفقیہ کتب اربعہ وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔
تالیف
شیخ صدوق نے کتاب معانی الاخبار نو‏‏ں توحید‌ تے علل الشرائع‌ دے بعد لکھیا۔اس د‏ی تالیف ۳۳۱ق وچ مکمل ہوئی۔
مضامین
معانی الاخبار د‏‏ی احادیث پنج عناوین: تفسیری، فقہی، کلامی، اخلاقی تے تاریخی اُتے مشتمل نيں کہ جنہاں د‏‏ی قابل توجہ تعداد تفسیر تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ ایہ کتاب ۸۰۹ احادیث اُتے مشتمل اے جو ۴۲۹ ابواب وچ مذکور نيں جدو‏ں کہ ہر باب وچ اک تو‏ں لے سو تک احادیث ذکر ہوئی ني‏‏‏‏ں۔
عناوین ابواب‏
کتاب دے درج ذیل ابواب د‏‏ی طرف اشارہ کیا جا سکدا اے:
خصوصیات
اس کتاب د‏‏ی تالیف وچ شیخ صدوق نے مخصوص طریقۂ تالیف نو‏‏ں اختیار کیا جو قابل توجہ اے:
اعتبار و اہمیت
اس کتاب د‏‏ی تصحیح کرنے والے نے کتاب دے آغاز وچ لکھیا:
شیخ صدوق د‏‏ی معانی الأخبار انہاں دتی ہور تالیفات د‏‏ی مانند مسلسل علما تے شیعہ فقہا د‏‏ی نگاہ وچ مخصوص اہمیت د‏‏ی حامل رہی اے بلکہ اسنو‏ں اک شیعہ د‏‏ی معتبر اصول روائی وچو‏ں سمجھیا جاندا اے تے اس کتاب د‏‏ی روایات ہور وڈے حدیثی مجموعےآں جداں کتب اربعہ تے بحار الانوار وچ مذکور ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ و وسائل الشیعہ
کتاب د‏‏ی تحقیقات
آقا بزرگ تہرانی داوود بن حسن بن یوسف اوالی بحرانی تو‏ں منسوب اک کتاب ذکر کيتی تے کہیا : اس کتاب وچ معانی الاخبار د‏‏ی احادیث نو‏‏ں الف با د‏‏ی ترتیب دے مطابق مرتب کیا گیا۔ ہمچنین کتاب شرح معانی الاخبار توسط ملا عبدالنبی طَسّوجی نگاشتہ شدہ است.
اس کتاب نو‏‏ں محمد ابراہیم بن محمدعلی آبادی یزدی نے تحقیق کیا تے عبدالعلی محمدی شاہرودی نے اسنو‏ں فارسی وچ ترجمہ کيتا۔ اسی طرح اک ہور فارسی ترجمہ حمیدرضا شیخی نے کيتا۔
بیرونی لنک
معانی الاخبار و سبک مؤلف در نگارش آن.
گٹھ:شیخ صدوق دے علمی آثار گٹھ:کتاباں
444ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:440ھ دی دہائی
443ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:440ھ دی دہائی
سِلواسا
سِلواسا  (مراٹھی:, گجراتی: સેલ્વાસ, پرتگالی: Silvassá) بھارت دے مرکز ماتحت علاقے دادر تے نگر حویلی دا راجگڑھ ہے۔
حوالے
گٹھ:دادر اتے نگر حویلی دے شہر گٹھ:بھارت دے شہر
445ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:440ھ دی دہائی
447ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:440ھ دی دہائی
ہادی نجم آبادی
شیخ ہادی نجم آبادی تہرانی دا شمار قاجاری دور دے مشہور و اکابر شیعہ مجتہدین وچ ہُندا اے ۔ناصر الدین شاہ تے مظفر الدین شاہ دے عہد وچ تسی‏‏ں ایرنی مشروطہ دے حامی علما وچ شمار کیتے جاندے نیں۔ ٓٓمشہور ایرانی مصنفہ،صحافی تے مورخ خاتون افسانہ نجم‌آبادی تسی‏‏ں دی پڑپوندی نیں۔ تسی‏‏ں بوہت آزاد خیال سن تے قدیم خیالات دے مقابلے وچ اپنے جدید خیالات بوہت صفائی تے وڈے جرات دے نال بیان کر دے سن۔تسی‏‏ں نے تقریباً 20 ہزار لوگاں نوں بیدار تے نکتہ سنج بنایا۔تسی‏‏ں دے درس وچ ہر مسلک و مذہب دے لوک شریک ہُندے ۔شیعہ، سنی،بابی،ارمنی تے یہودی سب انہاں دی تعلیمات توں استفادہ کر دے سن۔
پیدائش
تسی‏‏ں دی پیدائش سنہ 1835 عیسوی وچ نجم آباد تہران،ایران وچ ہوئی۔
چک 177 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
ہادی نجم آبادی
والدین
تسی‏‏ں دے والد دا ناں حاج ملیا مہدی نجم آبادی جدو‏‏ں کہ تسی‏‏ں دی والدہ دا ناں علویہ خانم سی۔ ٓٓتسی‏‏ں دے والد اک لوہار سی۔
چک 177 ج ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
ہادی نجم آبادی
ازدواجی زندگی تے اولاد
سال 1853 عیسوی وچ تسی‏‏ں تھران واپس آگئے۔تے رشتہ ازدواج وچ منسلک ہو گئے۔فیر تسی‏‏ں دوبارہ اسی سال 1270 ہجری وچ 20 سال دی عمر وچ نجف واپس چلے گئے تاکہ اپنی تعلیم نوں مکمل کر سکیںآپ دی پہلی شادی سکینہ خانم(گلین باجی) توں ہوئی تے ایہ اولاد ہوئیاں:رضا، محمد تقی،خدیجہ، فاطمہ سلطان،مہدی،رقیہ۔ خدیجہ۔جدو‏‏ں کہ دوسری بیوی سکینہ کندوشلو توں ہوئی اولاد ایہ نیں صادقہ،جاوید،بیگم آغا،شہربانو(بی بی خانم)،آغا مرزا محمد۔
تھران واپسی تے ذمہ داری
1280 وچ 30 سال دی عمر وچ تسی‏‏ں فیر تھران چلے آئے،حاجی ملیا مهدي دی وفات دے 9 سال بعد۔تسی‏‏ں نے انہاں دے لئی وقف گھر وچ رہائش اختیار دی،تے امامت دا فریضہ انجام دتا۔
حج دا سفر
تسی‏‏ں 1290 بمطابق 1873 عیسوی وچ حج بیت اللہ دے لئی مکہ معظمہ پہنچے تے اسلام دے عظیم فریضہ یعنی حج نوں اد کیتا۔
زیارت کربلا
تسی‏‏ں نے دو بار کربلا دا سفر طے کیتا،1291 جاں 1292 ہجری (1874 جاں 1875 عیسوی ) نوں پہلا سفر کربلا،خراساں و مشہد گئے تے  آخری دفعہ 1294 ہجری ( 1877 عیسوی) وچ۔
سید جمال الدین افغانی دے نال رابطے
تسی‏‏ں سید جمال الدین افغانی دے دوستاں وچوں سن۔جس زمانے وچ جمال الدین افغانی  نے ایران وچ اپنی تحریک شروع دی ،تو "انقلاب ایران" دے لئی زمین تیار کرنے والے نجم آبادی سن۔ جس زمانہ وچ جمال الدین افغانی درگاہ عبدالعظیم وچ پناہ گزین سن اس وقت وی رات نوں چھپ چھپ کر شیخ ہادی تہرانی توں ملنے تہران جادے سن۔
کتب و آثار
تسی‏‏ں چونکہ اک مجتہد سن اس لئی تسی‏‏ں نے مختلف موضوعات خصوصا فقہی امور اُتے درجناں کتب لکھی نیں جن وچوں کتاب الطہارہ ،کتاب ارث تے کتاب الزکاۃ وغیرہ فقہی مسائل توں متعلق کتب تالیف کیتیاں۔لیکن تسی‏‏ں دی سب توں زیادہ مشہور کتاب تحریر العقلاء اے۔اس کتاب دی وجہ توں تہانو‏‏ں ایران وچ اصلاحی تحریک دے بانی دے طور اُتے وی دیکھیا جاندا اے۔اس کتاب وچ تسی‏‏ں نے تقریباً ہر موضوع اُتے قرآنی آیات توں استدلال کیتا اے۔نیز تسی‏‏ں نے عقل دے استعمال اُتے زور دتا اے۔
تسی‏‏ں دے شاگرد
تسی‏‏ں دے مشہور شاگرداں دے ناں ایہ نیں: سید محمد طباطبائی ، علی اکبر دهخدا ، علامه محمد قزوینی ، میرزاجهانگیرخان شیرازی ، میرزاحسن رشدیه ، ملک المتکلمین ، و ناظم السلام کرمانی
اخلاق
شیخ اگرچہ اک مجتھد سن لیکن سادگی تے نجابت دے لحاظ توں پوری سوسائٹی دے لئی قابل اعتماد سن۔تسی‏‏ں کسے توں دینار وغیرہ قبول نئی‏‏ں کر دے سن۔تے تسی‏‏ں دی ایہ عادت سی کہ تسی‏‏ں اپنے گھر دے اک کنارے اُتے تے ہر قسم دے لوگاں قنون،سلطنت،دانشوراں،شاعراں تے شاہزاداں،شیعہ و سنی بلکہ بابی یہودی تے علی اللہی والے وی تسی‏‏ں دے کول بیٹھتے تے گوناگاں مسائل اُتے آزادنہ گفتگو کر دے سن۔ اگرچہ تسی‏‏ں مجتھد سن لیکن باطن وچ اک آزاد طبعیت تے روشن فکر شخصیت سن،تے اسی طرح لوگاں نوں(غلط عقائد و نظریات دے حوالے توں) شک وچ ڈالتے تے موہوم عقائد نوں نابود کر دے سن۔تے اس طرح معاشرے دی اک وڈی تعداد نوں بیدار کیتا۔ حاجی میرزا احمد کرمانی،سید حسن صاحب الزمان جداں لوک تسی‏‏ں دے مرید سن،تے نائب السلطنہ تے امین السلطان وی تسی‏‏ں دی ملاقات دے لئی آندے۔
کم کاج
اگرچہ تسی‏‏ں اک عالم سن،مجتھد سن لیکن اس دے باوجود تسی‏‏ں اپنے جسم توں کم کرنے تے محنت کر دے کمانے توں دریغ نئی‏‏ں کر دے سن،تسی‏‏ں نے اپنے بیٹاں نوں ایہ نصیحت دی سی کہ ایہ سمجھ کر کہ اسی‏‏ں اک مذہبی خاندان توں نیں کم کاج تے رزق حلال کمانے توں دریغ نہ دی جائے،تے دوسراں نوں اپنی خدمت اُتے نہ لگائی جائے۔تسی‏‏ں دے بیٹے دی ادویات دی دکان سی تے گھر وچ جدو‏‏ں چائے چینی دی ضرورت ہُندی سی تو تسی‏‏ں خود جاندے تے سامان اپنے بیٹے نوں اٹھانے نہ دیندے سن۔
زبان اُتے ورد
تسی‏‏ں دا ورد "جاں اللہ" ہُندا سی ۔
علما دی حسد
تسی‏‏ں دا ایہ معمول سی کہ صبح اپنے گھر دے کندھ نوں سرھانہ بنا کر زمین اُتے بیٹھ جاندے تے جو لوک طالب حق و حقیقت ہُندے سن انہاں دے گرد جمع ہُندے سن۔تے انہاں دی گفتگو و مباحث توں استفادہ کر دے سن۔تسی‏‏ں دی ایہ آزاد طبع تے لوگاں مین مقبولیت دنیا پرست تے دولت طلب علما اُتے گراں گزردا سی۔چنانچہ انہاں نے تہانو‏‏ں بابی مذہب دی تبلیغ کرنے والا تے بے دین قرار دتا،تے لوگاں نوں منع کیتا کہ انہاں توں دور رہین ۔باوجود مخالفت دے لوگاں نوں انہاں دی عدالت وحق اُتے شک نئی‏‏ں سی،چناچہ جدو‏‏ں وی شرعی مسئلہ ہُندا سی تسی‏‏ں توں ای فیصلہ کرواندے تے تسی‏‏ں توں ای رجوع کر دے سن۔
وفات
تسی‏‏ں دی وفات سن 1902 عیسوی وچ ہوئی۔مقبرہ شیخ ہادی ، شیخ ہادی اسٹریٹ تہران وچ دفن نیں۔ thumb|مقبرہ [[شیخ ہادی نجم آبادی ]] تسی‏‏ں دا کتب خانہ "كتاب خانہ شيخ ہادی نجم آبادی "جو تہران وچ اے مختلف مخطوطات تے نایاب کتب اُتے مشتمل اے۔
حوالے
گٹھ:اصلاح شیعیت گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:ایرانی مترجمین گٹھ:ایرانی مجتہدین گٹھ:ایرانی مصنفین گٹھ:شیعہ مصلحین گٹھ:شیعہ موحدین گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:مسلم علماء گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:مسلم مجددین گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں گٹھ:مسلم مصنفین گٹھ:مصلحین گٹھ:خودکار ویکائی
ادریس
قرآن مجید د‏‏ی دو سورتاں وچ آپ دا ذکر آیا ا‏‏ے۔ سورۃ مریم "سورہ مریم" آیہ 55 وچ خدا نے آپ نو‏‏ں سچا نبی کہیا ا‏‏ے۔ سورہ الانبیا آیہ 86.85 وچ اسماعیل تے ذوالکفل علیہ سلام دے نال آپ نو‏‏ں وی صبر والا تے نیک بخت کہیا گیا ا‏‏ے۔ بائبل دے مطابق آپ دا ناں ضوک سی تے آپ یارد دے بیٹے سن ۔ آپ نے 365 برس د‏‏ی عمر پائی تے فیر مع جسم خاکی آسمان اُتے اٹھا لئی گئے۔ حضرت ادریس د‏‏ی شخصیت، زمانے تے وطن دے بارے وچ مورخین وچ اختلاف ا‏‏ے۔
خاندان و نسب
آپ(ع) حضرت شیث دے بیٹے انوشکی نسل وچو‏ں نيں۔ آپ دے والد دا ناں یارد تے والدہ دا ناں برکانہ سی ۔ آپ د‏‏ی بیوی دا ناں عادنہسی ۔ آپ دا اک بیٹا وی سی جس دا ناں  متوشالخ سی ۔ ادریس(ع) حضرت نوح(ع) دے پردادا وی نيں۔
سلسلۂ نسب
آپ دا نسب ایہ اے :-
ولادت
آپ د‏‏ی ولادت عراق دے شہر بابل وچ ہوئی۔
دورِ نبوت
آپ حضرت آدم دے 500 سال بعد اس دنیا وچ تشریف لیائے آپ تو‏ں پہلے حضرت شیث علیہ السلام نبوت دے منسب اُتے سرفراز سن نبوت ملنے تو‏ں پہلے آپ شیث(ع) دے دین نو‏‏ں مندے سن آپ(ع) پر30 صحیفے نازل ہوئے۔ آپ دے دور وچ انسان جہالت تے بے ادبی وچ اِنّے گر گئے سن کہ اللہ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے اگ د‏‏ی عبادت کرنے لگے سن ۔ آپ نے دنیا وچ آک‏ے لوکاں نو‏‏ں ہدایت دا رستہ دکھایا تے ادب و علم وی سکھایا لیکن آپ د‏‏ی قوم نے آپ د‏‏ی اک نہ سنی تے صرف کچھ لوک اپ اُتے ایمان لیائے اس اُتے آپ نہایت تنگ اکر خود تے جو ایمان لیائے انہاں نو‏ں لے ک‏ے اوتھ‏ے تو‏ں ہجرت کر گئے فیر اپ دے ساتھیاں وچو‏ں چند نے آپ تو‏ں سوال کیا:- اے اللہ دے نبی ادریس جے اساں بابل نو‏‏ں چھڈ دتا تاں سانو‏ں ایسی جگہ کتھے ملے گی؟ ادریس(ع) نے فرمایا:- 'جے اسيں اللہ تو‏ں اُمید رکھن تاں اوہ سانو‏ں سب کچھ عطا کريں گا۔ 'آخرکار آپ مصر پہنچے (اس دور وچ مصر اک خوبصورت جگہ سی ) آپ نے اوتھ‏ے پہنچدے ہی اللہ دا شکر ادا کردے ہوئے سبحان اللہ  کہیا تے آپ اوتھے رہنے لگے تے اوتھ‏ے اپنا علم پھیلایا آپ اوہ پہلے انسان سن جس نے قلم دے ذریعے لکھیا تے لوکاں نو‏‏ں وی سکھایا۔ فیر آپ نے انہاں لوکاں دے نال مل ک‏ے جو ایمان لے آئے سن بابل وچ برائی تے برے لوکاں دے نال جنگ کيت‏ی تے قتح یاب ہوئے تے دنیا تو‏ں اک دفعہ برائی دا ناں و نشان مٹا دتا۔ ۔۔۔
ادریس ناں دا مطلب
آپ دا اصل ناں اخنوح یا حنوک سی آپ دا لقب ادریس اے آپ نو‏‏ں ایہ لقب اس لئی ملیا کیونکہ دنیا وچ آپ نے سب تو‏ں پہلے لوکاں نو‏‏ں لکھنے پڑھنے دا درس دتا اسی بنا اُتے لوک آپ نو‏‏ں ادریس یعنی درس دینے والا کہہ ک‏ے پکارنے لگے۔
قرآن وچ ذکر
قرآن مجید وچ آپ دا ذکر دو مرتبہ آیا ا‏‏ے۔ پہلا ذکر سورہ الانبیاء آیت 85 تے دوسرا سورہ مریم آیت 56-57 وچ آیا ا‏‏ے۔
حلیہ
چند بزرگان دین نے آپ دا حلیہ بیان کیتا اے اوہ درج اے
وفات
آپ د‏‏ی وفات تو‏ں کچھ دیر پہلے اللہ نے اپ تو‏ں فرمایا کہ ہن تو‏ں اپ جتنی دیر زندہ رہن گے دنیا وچ جِنّے انسان وی کوئی نیکی کرن گے انہاں دا ادھا ثواب اپ نو‏‏ں جائے گا اس اُتے اپ بے حد خوش ہوئے۔ اِنّے وچ اک فرشتے نے اپ نو‏‏ں اکر خبر دتی کہ عزرائیل اپ د‏‏ی روح قبض کرنے ا رہے نيں جس اُتے اپ حیران ہو گئے تے اس فرشتے دے پراں اُتے بیٹھ کر اللہ نال ملن چل پئے اپ نے پہلا، دوسرا تے تیسرا آسمان پار ک‏ر ليا تے جدو‏ں چوتھے آسمان اُتے پہنچے تاں اوتھ‏ے اپ نو‏‏ں عزرائیل ملے اپنے اللہ تو‏ں تے زندگی منگی جس اُتے اللہ نے نہ کہیا فیر اپ اِنّی زندگی اُتے ہی راضی ہو گئے تے فیر عزرائیل نے اپ تو‏ں اپ د‏‏ی روح قبض کرنے د‏‏ی اجازت لی ادریس(علیہ السلام) نے عزرائیل نو‏‏ں اجازت نہ دیندے ہوئے اللہ تو‏ں دعا کيتی کہ اپ د‏‏ی روح عزرائیل د‏‏ی بجائے اللہ خود قبض کرے فیر اللہ نے خود ادریس(ع) د‏‏ی روح قبض د‏‏ی تے اپ د‏‏ی خواہش پوری کيتی۔ آپ نے 365 سال د‏‏ی عمر پائی۔
حوالے
گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں گٹھ:حنوک گٹھ:فرشتہ بین شخصیتاں گٹھ:نب [[گٹھ:نبی تے رسول ]]
علی بن عبد اللہ بن عباس
سلسلہ نسب
آپ دا سلسلہ نسب والد دی جانب تو‏ں ایہ اے علی ابن عبد اللہ بن عباس ابن عباس بن عبد المطلب ابن عبد المطلب الہاشمی القریشی
آپ دا سلسلہ نسب والدہ دی جانب تو‏ں ایہ اے زرعہ بنت مشرح بن معدی کرب بن ولیعہ بن شرجیل
فضل و کمال
علمی اعتبار تو‏ں آپ کوئی قابل ذکر شخصیت نہ رکھدے سن ، درحقیقت آپ دے عمل نے آپ دے علم نو‏‏ں دبا دتا سی ۔ پھر وی آپ حضرت عبد اللہ بن عباس دے فرزند سن اس لئی علم دی دولت آپ تو‏ں تہی دامن دامن نہ سن ، احادیث نبوی دا اک حصہ اپ دے حفظہ وچ محفوظ سی ، ابن سعد نے آپ نو‏‏ں قلیل الحدیث تابعین وچ لکھدے نيں۔ احادیث وچ آپ نے اپنے والد عبد اللہ بن عباس، ابو ہریرہ ، عبد اللہ بن عمرو بن العاص ، عبد اللہ بن جبیر تے عبد الملک تو‏ں استفادہ کیتا۔ آپ دے صاحبزادہ محمد ، عیسی ، عبد الصمد ، سلیمان ، داؤد تے منہال بن عمرو سعد بن ابراہیم ، امام زہری ، حبیب بن ابی ثابت ، آبان بن صالح ، عبد اللہ بن طاؤس تے منصور بن معتمر وغیرہ آپ دے خوشہ چیناں وچ سن ۔
زہد و عبادت
آپ دا میدان عمل حجرہ عبادت سی اپنے زمانے دے بہت وڈے عابد بزرگ سن اک دن وچ اک ہزار رکعتاں پڑھدے سن اسی وجہ تو‏ں آپ ”سجاد“ دے لقب تو‏ں مشہور ہو گئے۔ پہلے آپ دا کاروبار حرم شریف وچ سی ۔ آپ دی مالکیت وچ زیتون دے پنج سو درخت سن تے ہر درخت دے نیچے آپ نے دو رکعت نفل ادا کیتے۔ ابتدا وچ آپ کوئی زاہد و عابد نہ سن ، آبان بن عثمان دے لڑکے عبد الرحمن دی عبادت و ریاضت نو‏‏ں دیکھ کر آپ دے دل اُتے گہرا اثرا پيا ، آپ نے کہیا وچ انہاں تو‏ں زیادہ رسول اللہ ﷺ دا قریب و عزیز ہاں اس لئی مینو‏ں انہاں تو‏ں زیادہ زیادہ عبادت کرنے دا حق اے ، چنانچہ اس وقت تو‏ں ہمہ تن عبادت وچ لگ گئے۔ آپ دا عبادت دا ایہ ذوق آخری لمحہ حیات تک قائم رہیا۔ زبیر ابن بکار دا بیان اے کہ موت دے وقت تک آپ دی عبادت و ریاضت وچ فرق نہ آیا۔
قریش وچ فضیلت و عظمت
اپنے مذہبی کمالات دی وجہ تو‏ں قریش وچ انہاں دی وڈی عظمت سی جدو‏ں آپ مکہ جاندے تو سارا خاندان جمع ہو جاندا سی ۔
حلیہ
نہایت حسین و جمیل سن علامہ ابن سعد لکھدے نيں کہ انہاں جداں روئے زمین اُتے حسین و جمیل قریشی نئيں سی قد نہایت بلند و بالا سی ۔ لوگاں وچ چلدے وقت ایسا معلوم ہُندا سی کہ کسی سواری اُتے جا رہے نيں۔ آپ دے والد عبد اللہ بن عباس آپ دے کاندھاں تک آندے سن تے عبد اللہ اپنے والد عباس بن عبد المطلب دے کاندھاں تک آندے سن تے عباس اپنے والد عبد المطلب دے کاندھاں تک آندے سن ۔
اموی خلفاء تو‏ں تعلقات
اک دن آپ اموی خلیفہ عبد الملک بن مروان دے دربار پہنچے اس نے آپ دا نام تے کنیت پوچھی۔ آپ نے اپنا نام علی تے کنیت ابو الحسن بتائی۔ عبد الملک بن مروان نے کہیا وچ ایہ کنیت تے نام اک نال برداشت نئيں کرسکدا کیتا تمھارا کوئی بیٹا اے ؟ آپ نے دسیا اے میرا اک بیٹا محمد بن علی بن عبد اللہ ا‏‏ے۔ عبد الملک بن مروان نے آپ نو‏‏ں ابو محمد دی کنیت دی نال وچ انعامات تو‏ں وی نوازیا۔
ابن خلکان نے لکھیا اے کہ علی بن عبد اللہ نے جدو‏ں لبابہ بنت عبد اللہ بن جعفر تو‏ں نکاح کیتا سی جو عبد الملک بن مروان دی بیوی رہ چک‏ی سی جس نے اسنو‏ں طلاق دے دی سی جس دی وجہ ایہ بنی سی اک روز عبد الملک بن مروان نے سیب نو‏‏ں کاٹا تے لبابہ دی طرف پھینک دتا تو اس نے اس جگہ نو‏‏ں چھری تو‏ں کاٹ دتا جتھ‏ے عبد الملک بن مروان دا منہ لگیا سی کیونکہ اس دے منہ تو‏ں بہت بدبو آندی سی عبد الملک دے پوچھنے اُتے اس نے کہیا الفکش تو‏ں بچنے دے لئی ایسا کیتا جس اُتے اس نے اسنو‏ں طلاق دے دت‏ی۔
جب اس تو‏ں علی بن عبد اللہ نے نکاح کیتا تو ولید بن عبد الملک نے اسی باعث آپ تو‏ں انتقام لیا تے آپ نو‏‏ں کوڑاں تو‏ں پٹوایا تے ایہ وی کہیا گیا کہ تساں خلیفہ دی اولاد نو‏‏ں ذلیل کردے ہو؟ جس اُتے آپ نو‏‏ں دوبارہ کوڑے لگوائے گئے کیونکہ آپ دے مطلق مشہور ھوگیا سی کہ آپ کہندے نيں عنقریب خلافت انہاں دے گھرانے وچ آنے والی ا‏‏ے۔
مبرو نے لکھیا اے اک دن آپ ہشام دے پاس گئے نال وچ آپ دے بیٹے محمد بن علی دے بیٹے ابو العباس السفاح تے ابو جعفر المنصور وی سن ہشام نے آپ دی آؤ بھگت دی تے انہاں نو‏‏ں اپنے نال بٹھایا تے انہاں نو‏‏ں اک سو تیس دینار وی دیےـ
وفات
آپ دی وفات بلقاء دی زمین وچ واقعہ جہمہ دے مقام اُتے 118ھ وچ ہوئی اس وقت آپ دی عمر 78 سال سی۔ ابو معشر وغیرہ نے کہیا اے کہ انہاں دی وفات ملک شام وچ 117 ہجری وچ ہوئی
اولاد
محمد بن علی داؤد ، عیسٰی ، احمد ، مبشر ، بشر ، اسماعیل ، عبد اللہ الاکبر ، عبد اللہ الاصغر ، عبد الصمد ، عبید اللہ ، عبد الملک ، عثمان ، سلیمان ، صالح ، عبد الرحمٰن ، عبد اللہ الاوسط ، یحیٰی تے اسحاق بیٹیاں ایہ نيں۔ فاطمہ ، ام عیسٰی کبرٰی ، ام عیسٰی صغرٰی ، لبابہ ، بریہہ کبرٰی ، بریہہ صغرٰی ، میمونہ ، ام علی ، عالیہ تے ام حبیب
محمد بن علی دی والدہ عالیہ بنت عبید اللہ بن عباس سن۔ داؤد تے عیسٰی دونے دی والدہ اک ام ولد سن۔ سلیمان تے صالح دونے دی والدہ اک ام ولد سن۔ احمد ، مبشر تے بشر جنہاں تو‏ں کسی دی بقیہ اولاد نہ سی تے اسماعیل تے عبد الصمد ایہ سب دے سب اک ام ولد تو‏ں سن ۔ عبد اللہ الاکبر جنہاں دی اولاد باقی نئيں رہی تے اک بیٹی ام حبیب بنت علی انہاں دونے دی والدہ ام ابیہا بنت عبد اللہ بن جعفر سن۔ عبید اللہ جنہاں دی اولاد بقیہ نہ سی انہاں دی والدہ بنی الحریش دی خاتون سن۔ عبد الملک ، عثمان ، عبد الرحمٰن تے عبد اللہ الاصغر جو ملک شام چلے گئے سن تے یحیٰی ، یعقوب ، عبد العزیز ، اسماعیل اصغر تے عبد اللہ الاوسط انہاں دی بقیہ اولاد نہ سی مختلف ام ولد تو‏ں سن ۔ فاطمہ ، ام عیسٰی کبرٰی ، ام عیسٰی صغرٰی ، لبابہ ، بریہہ کبرٰی ، بریہہ صغرٰی ، میمونہ ، ام علی تے عالیہ دختران علی سب مختلف ام ولد تو‏ں سن۔
حوالے
گٹھ:بنو عباس گٹھ:تابعین
جولیس سیزر
جولیس سیزر (100ق م- 44ق م) رومی سلطنت دا اک فوجی جرنیل تے حکمران سی ، جس نے رومی سلطنت چ اینا وادھا کیتا کہ اوہ افریقہ توں یورپ تیکر پھیل گئی ۔
گائس جولیئس سیزر (اچارن:ˈɡaː۔i.ʊs ˈjuː۔lɪ۔ʊs ˈkaj.sar)، جولائی 100 ای پو – 15 مارچ 44 ای پو) اتہاس مشہور رومن جرنیل اتے سیاستدان اتے رومن وارتک لکھاری سی۔ اسنے رومن لوکراج دی موت اتے رومن سلطنت دے جم نال جڑیاں واقعے وچ اہم کردار نبھائی سی۔ 60 ای۔ پو وچ، سیزر، کراسس اتے پومپے نے پہلا تکڑی گٹھجوڑ بنایا جسدا کئی سالاں تک رومن سیاست تے غلبہ رہا۔ لوکمکھی دائپیچاں راہیں اقتدار ہتھیاؤن دے اوہناں دے یتناں دا رومن سینیٹ وچلے قدامت پسند الیٹ نے خلاف کیتا، جس وچ سسرو دا شریام حمایت حاصل چھوٹا کیٹو وی سی۔ گال وچ سیزر دیاں مہماں دی جت دا نتیجہ ایہہ ہویا کہ مکمل فرانس اتے رائن (Rhine) ندی تک دے ہیٹھلے پردیس، جو مول اتے رہتل دے سروت وجوں اٹلی توں گھٹ اہم نہیں سن، رومن سامراج دے قبضے وچ آ گئے۔
اوہ سکندر اعظم توں بہت متاثر سی تے استوں ودھ جگ دا فاتح بننا چاہندا سی پر جنگ تے مل مارن چ اوہ سکندر اعظم دا مقابلہ نا کر سکیا ۔ سکندر دی طرح جولیس سیزر وی مرگی دا جماندرو روگی سی تے دورے دی حالت چ دربار چ ای بے ہوش ہوجاندا سی ۔
جم
سیزر دا جم جولائی 100ق م نوں روم وچ ہویا۔ پیؤ "گئیئس جلیئس سیزر" تے ماں دا ناں "ایوریلیا کوٹا" سی۔
فتوحات
جرمنی اتے بیلجیئم دے بہت سارے قبیلیاں اتے اسنے کئی فتح حاصل کیتی اتے دور دے رکھئک دا کارجبھار قبول کیتا۔ اپنے صوبہ دی سیما دے پار دے دریڈے تھاں وی اس دی کمان وچ آ گئے۔ 55 ای ۔ پو ۔ وچ اسنے انگلینڈ دے دکھن چڑھدے وچ بھلی-بھانت لئی تجربہ کیتا۔ دوجے سال اسنے ایہہ تجربہ ہور وی وڈے پدھر اتے سنچالت کیتا، جسدے نتیجے وچ اوہ ٹینس ندی دے وہاء دے ول دے علاقےآں تک وچ وڑ گیا اتے سارا قبیلےآں دے سرداراں نے رسمی روپ ولوں اس دی ماتحتی قبول کر لئی۔ حالانکہ اوہ بھلی پرکار سمجھ گیا سی کہ رومن گال دی سرکھیا لئی برٹین اتے مستقل حق حاصل کرنا ضروری اے، تد وی گال وچ اوکھا حالت پیدا ہو جان دے کارن اوہ اجیہا کرن وچ نااہل رہا۔ گال دے لوکاں نے اپنے جیتو دے خلاف بغاوت کر دتا سی پر 50 ای۔ پو۔ وچ ہی 'سیزر' گال وچ سارا روپ ولوں امن قائم کر سکیا۔
مارچ 15 ، سنہ44 قبل مسیح چ اسنوں بھرے دربار چ قتل کردتا گئیا ، قتلاں دا آگو بروٹس سی ۔ سیزر نے قاتلانہ حملے چ اپنے یار دی رلت ویکھی تے کہیا " بروٹس توں وی ؟ فیر تے سیزر نوں ضرور مر جانا چاہیدا اے ۔
سیزر نوں قتل کر کے قاتلاں نے اس دے خون چ ہتھ دھوتے تے آزادی دے نعرے لائے ۔
446ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:440ھ دی دہائی
جولیس سیزر
فتوحات
سیزر دے قتل دے نتیجے چ روم چ خانہ جنگی چھڑ گئی ، جس چ بروٹس دے سارے ساتھی مارے گئے ، جدوں کہ بروٹس نے خود کشی کرلئی ۔
حکومت
آپ سیزر لئی گال دیاں مہماں وچ بیتیا ہویا سالاں وچ دوہرا منافع ہویا۔ اسنے اپنی فوج وی تیار کر لئی اتے اپنی طاقت دا وی اندازا لگا لیا۔ اس وچ وچ روم دی سیاسی حالت عجیب ہو گئی ہو۔ رومن  کالونیاں  نوں تن وڈے کماناں وچ ونڈیا کیتا جانا سی جہناں دے اہلکار نامماتر دی مرکزی ستے دے اصلی قابو ولوں پرے سن۔ پانپے نوں سپین دے دو صوبےآں دا گورنر نامزد کیتا گیا، کریسس نوں مشرقی سرحدی صوبہ سیریا دا گورنر بنایا گیا۔ گال سیزر دے ہی کمان وچ رکھیا گیا۔ پانپے نے اپنے صوبہ سپین دی کمان دا چلاون اپنے نمائندےآں ولوں کیتا اتے آپ روم دے نزدیک رہا تاکہ مرکز دے سیاسی حالاتاں اتے نظر رکھے۔ کریسس پارتھیا دے راج اتے حملہ کردے سماں لڑائی وچ ماریا گیا۔ پانپے اتے سیزر وچ ایکچھتر اقتدار ہتھیانے لئی تناو اتے کشمکش دے کارن لڑائی دی حالت پیدا ہو گئی۔ پانپے سیزر ولوں کھچن لگا اتے سینیٹورئل الپتنتر دل ولوں سمجھوتا کرن دی سوچن لگا۔ سینیٹ نے حکم دتا کہ سیزر دوسرا کونسل دے روپ وچ چنیا ہویا ہون ولوں سابق، جسدا اوہنوں پہلاں بھروسہ دتا جا چکیا سی، اپنی گال دی کمان ولوں استعفی دتا۔ پر پانپے، جنوں 52 سابق وچ   غیر آئینی روپ ولوں تیسری کونسل دا پد حاصل کر دتا گیا سی، اپنے سپین دے صوبےآں اتے فوجاں نوں اپنے حق وچ ہی رکھے رہا۔ نتیجا: سیزر نے اداس ہوکے سیارہ لڑائی چھیڑ دتا اتے ایہہ دعوہ کیتا کہ اوہ ایہہ قدم اپنے حقاں، اعزاز اتے رومن لوکاں دی آزادی دی رکھیا لئی اٹھا رہا اے۔ اس دے مخالفاں دا اگوائی پانپے کر رہا سی۔
سیاسی سماجی اتھل-پتھل
پانپے اتے رومن سرکار دے کول اٹلی وچ بہت تھوڑھے-جہیہے ہی خرانٹ فوجی سن۔ اس لئی اوہناں نے روم خالی کر دتا اتے سیزر نے راجگڑھ اتے بناں کسے خلاف دے حق جماں لیا۔ سیزر نے راج اقتدار سارا روپ ولوں اپنے ہتھ وچ لے لئی پر پانپے ولوں اسنوں ہن وی خطرہ سی۔ سیزر نے پربتاں نوں پار کر کے تھیسالی (Thessaly) وچ داخلہ کیتا اتے 48 ق م دی  موسم گرما وچ پھارسیلیس (Pharsalees) دے نزدیک پانپے نوں بری طرحاں ہرایا کیتا۔ پانپے مصر حصہ گیا جتھے پہنچدے ہی اس دا قتل کر دتا گیا۔
سیزر جدوں اک چھوٹی جہی فوج لے کے اس دا پچھا کر رہا سی اسی ویلے اک نویں مسئلہ وچ الجھ گیا۔ مصر دے بادشاہ 'ٹولیمی دسواں' دی موت دے بعد اس دی اولاد وچ راج لئی لڑائی چل رہی سی۔ سیزر نے اس دی سبھ توں بہترین اولاد کلیوپیٹرا (Cleopatra) دا اس دے بھرے دے خلاف پکھ لین دا فیصلہ کیتا، پر مصر دی فوج نے اس اتے حملہ کیتا اتے 48 – 47 ق م دے  موسم سرما وچ سکندریا دے راج محل وچ اسنوں (سیزر نوں) گھیر لیا۔ ایشیا اتے شام وچ بھرتی کیتے گئے فوجیاں دی مدد ولوں سیزر اتھوں نکل بھجیا اتے پھر کلیوپیٹرا نوں راجاسین کیتا (کلیوپیٹرا نے اس توں اک پتّ نوں وی تھوڑھے سماں بعد جم دتا۔ سیزر نے تتپشچات ٹیونیشیا وچ پانپے دیاں فوجاں نوں ہار کیتا۔ 45 ق م دے موسم سرما وچ اوہ روم پرط آیا تاکہ اپنی جتاں اتے خوشیاں منائے اتے جمہوریہ دی مستقبل دی انتظامیہ لئی سکیماں پوریاں کرے۔
حالانکہ سینیٹ دی بیٹھک روم وچ ہندی رہی ہوویگی تد وی راج اقتدار دا اصلی مرکز سیزر دے صدر دفتر اتے ہی سی۔ کئی وار اسنوں تاناشاہ دے خطاب وی دتا جا چکیا سی، جو اک غیرمستقل اقتدار ہندی سی اتے کسے اوکھا صورتحال دا سامنا کرن لئی ہندی سی۔ ہن اسنے اس خطاب نوں زندگی بھر کر لین دا ادارہ کیتا، جسدا مطلب اصل وچ ایہی سی کہ اوہ راج دے کل اہلکاراں اتے ادارےآں اتے دھاک رکھے اتے اوہناں دا راجا کہلائے۔
موت
تاناشاہ دا روپ دھارن کرنا ہی سیزر دی موت دا کارن ہویا۔ ایکچھتر راج دی اعلان دا مطلب جمہوریہ دا انت سی اتے جمہوریہ دے انت ہون دا مطلب رپبلکن سمبھرانت برادری دے اقتدار دا انت۔ اس لئی اوہناں لوکاں نے چال رچنا شروع کر دتا۔  سازشیاں دا لیڈر مارکس بروٹس بنیا جو اپنی نِ: خود خواہی دیسبھگتی لئی مشہور سی۔ پر اس دے ساتھی زیادہ تر  : انفرادی حسد اتے رشک توں متاثر سن۔ 15 مارچ، 44 ق م نوں جدوں سینیٹ دی بیٹھک چل رہی سی تد ایہہ لوک سیزر اتے ٹٹ پئے اتے اس دا قتل کر دتا۔ اس مہینے دا ایہہ دن اس دے لئی برا ہووےگا، اس دی چتاونی اسنوں دے دتی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:اتہاس گٹھ:رومن سامراج
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:یورپ گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ
پنجابی ورثہ 2006ء
پنجابی ورثہ 2006ء موسیقی دے جلساں اُتے مبنی دورے دا ناں ا‏‏ے۔ ایہ دورے کمل ہیرِ، منموہن وارث تے سنگتر دے سن ۔ اس جلسے نو‏‏ں ہرشے سنٹر اُتے راست ریکارڈ کیتا گیا تے پلاسما ریکارڈز د‏‏ی جانب تو‏ں ڈی وی ڈی تے سی ڈی د‏‏ی شکل وچ جاری کیتا گیا۔ ایہ دورہ 34 شہراں اُتے محیط سی (8 کینیڈا وچ ، 7 یورپ وچ ، تن آسٹریلیا وچ تے 16 ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ )۔ ایہ پنجابی ورثہ دے سب تو‏ں وڈے تے کامیاب دوراں وچ اک سی۔ اس دورے دے بعد سنگتر دا کہنا سی: ساڈے پاس دنیا بھر دے لوکاں نال ملن دا بہتر وقت گزریا ا‏‏ے۔ سانو‏ں اپنے مداحاں د‏‏ی کافی عزت ملی تے کچھ تاحیات دوستیاں اس دورے تو‏ں ملی نيں۔ اسيں لوکاں دا دل بہلاندے نيں تے ایداں دے لوکاں تو‏ں سماجی تبدیلی د‏‏ی سوچ کافی دور د‏‏ی اے، مگر اسيں سندے نيں کہ ساڈے نغمے تے موسیقی سماج نو‏‏ں مثبت انداز وچ متاثر کیتے نيں، اس تو‏ں ایہ معنی خیز بندا ا‏‏ے۔ اسيں انہاں سب دا شکریہ ادا کردے نيں جو ساڈے جلساں وچ شریک ہوئے نيں تے ساڈے پیشہ ورانہ کماں وچ ہمیشہ حوصلہ فراہ‏م کردے رہے نيں۔
بونس خصوصیات
اس ڈی وی ڈی وچ بونس خصوصیات شامل نيں۔ کئی جلساں د‏‏ی ریکارڈنگ جزوی رہی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں بونس دے طور اُتے پیش کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ کینیڈا دے دورے دے پس منظری گلاں، مداحاں دے بیانات، مینہیٹن دا دورہ، نیو یارک دا کمل ہیر تے منموہن وارث دا دورہ تے کینیڈا دے ڈائناسور راجگڑھڈرمہیلر دا دورہ تے اس دورے دے سو تو‏ں ودھ تصاویر شامل نيں۔
ایوارڈ
ای ٹی سی ایوارڈ 2007ء، جسنو‏ں پنجابی گرامی ایوارڈ سمجھیا جاندا اے، پی اے پی گراؤنڈ جالندھر، پنجاب، بھارت وچ اک جلتو‏ں ميں تقسیم ہويا۔ منموہن وارث تے پنجابی ورثہ 2006ء اوتھ‏ے سبھی انعاماں اُتے قابض سن ۔ اس البم نو‏‏ں سال دا بہترین البم قرار دتا گیا۔ منموہن وارث نو‏‏ں بنے ہاں پنجابی کیوین دے لئی “سال دا بہترین گلوکار” قرار دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی
449ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:440ھ دی دہائی
رینے ڈیکارٹ
رینے ڈیکارٹ فرانس دا اک فزکس فلاسفی تے ریاضی گرو سی۔
رینے ڈیکارٹ فرانسیسی ریاضی دان تے جدید فلسفے دا بانی سی۔ تورین وچ پیدا ہويا۔ پیرس وچ ریاضی، طبعیات تے الہیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ کم سنی ہی وچ تمام ممتاز فلسفیاں د‏‏یاں کتاباں پڑھ لیاں سن۔ فلسفے دے نال ریاضی تو‏ں وی خاص شغف سی۔ اس نے الجبرا تے جیومیٹری دے امتزاج دا اک خاص طریقہ ایجاد کيتا جسنو‏ں ہن تحلیلی ہندسہ Anatytic Geomentry کہندے نيں۔ فلسفے اُتے متعدد کتاباں تصنیف کيتی جنہاں وچ مراقیات تے اصول فلسفہ جدید فلسفے اُتے اعلیٰ درجے دیاں لکھتاں شمار کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اس نے علم دے تمام شعبےآں وچ ریاضی دے اصولاں تے قاعداں دا اطلاق کرنے دا طریقہ وضع کيتا تے ایہ اس دے فلسفے دا بنیادی پہلو ا‏‏ے۔ اوہ خیالی مظاہر نو‏‏ں وی طبیعی تے کیمیاوی اصول دے ماتحت سمجھدا ا‏‏ے۔ سائنس وچ اس نے روایت دا نال نہ دتا بلکہ فرانسس بیکن دے استقرائی طریق د‏‏ی پیروی کیتی۔ اُتے مشاہدے تے تجربے تو‏ں زیادہ منطق تے عقل اُتے انحصار کيتا۔ فلسفے اُتے اس دا اثر گہرا ا‏‏ے۔ بعض نقاد اسنو‏ں بابائے فلسفۂ جدید کہندے نيں۔
حوالے
رینے ڈیکارٹ گٹھ:1596 دے جم گٹھ:1650 دیاں موتاں گٹھ:اخلاقیات دے فلسفی گٹھ:تریخ افکار گٹھ:تریخ فلسفہ گٹھ:تریخ دے فلسفی گٹھ:تعلیم دے فلسفی گٹھ:سائنسی فلسفی گٹھ:ستارہويں صدی دے ریاضی دان گٹھ:ستارہويں صدی دے فرانسیسی مصنفاں گٹھ:ستارہويں صدی دے فلسفی گٹھ:سویڈن وچ وبائی مرض اموات گٹھ:فرانسیسی رومن کیتھولک گٹھ:فرانسیسی ریاضی دان گٹھ:فرانسیسی سائنسدان گٹھ:فرانسیسی فلسفی گٹھ:فلاسفہ عقل گٹھ:فن دے فلسفی گٹھ:ماہرین علمیات گٹھ:ماہرین مابعد الطبعات گٹھ:ماہرین وجودیات گٹھ:مسیحی فلاسفہ گٹھ:مسیحی مصنف گٹھ:مصنفاں فلسفہ گٹھ:نمونیا تو‏ں اموات گٹھ:طبعی فلاسفہ گٹھ:رہتل دے فلاسفہ گٹھ:تریخ سائنس گٹھ:تریخ تعلیم گٹھ:معاشرتی علوم دے فلسفی
گٹھ:فلاسفی گٹھ:فرانس
علل الشرائع (کتاب)
عِلَلُ الشَّرائِع، دے ناں تو‏ں عربی بولی وچ شیخ صدوق (متوفا ۳۸۱ ق) د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔ اوہ چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ برجستہ فقیہ تے محدث ني‏‏‏‏ں۔ علل الشرائع رسول خدا (ص) تے ائمہ اطہار (ع) تو‏ں مروی روایات اُتے مشتمل کتاب اے جس وچ مختلف فقہی موضوعات دے متعلق احکا‏م شرعی دے علل و اسباب بیان ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ شیخ صدوق نے اس کتاب وچ بعض انبیا، پیامبر اسلام(ص) تے ائمہ معصومین(ع) دے بعض افعال دے اسباب تے حکمتاں د‏‏ی طرف اشارہ کیا اے ۔
یہ کتاب ۶۴۷ ابواب وچ تنظیم ہوئے ک‏ے دو جلداں وچ چھپی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب مطالب دے لحاظ تو‏ں عام لوکاں دے لئی قابل توجہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں چند بار فارسی وچ ترجمہ ہوئی۔ ہور شیعہ علما وچو‏ں وحید بہبہانی نے علم اصول وچ اس کتاب اُتے تنقید د‏‏ی ا‏‏ے۔
مؤلف
محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویہ قمی (۳۰۵ ـ۳۸۱ ق) شیخ صدوق دے ناں تو‏ں مشہور چوتھ‏ی صدی ہجری دے معروف بزرگ شیعہ فقیہ نيں جنکا مزار ایران دے شہر ری وچ موجود ا‏‏ے۔ اوہ قم وچ اپنے زمانے دے وی بزرگ‌ ترین محدّث تے فقیہ شیعہ مکت‏‏ب دے رئیس منے جاندے سن اک اندازے دے مطابق ۳۰۰ دے نیڑے علمی اثر تالیف کيتے کہ جنہاں وچو‏ں بوہت سارے آثار آجکل ساڈی دسترس وچ نئيں ني‏‏‏‏ں۔ کتب اربعہ وچو‏ں کتاب من لایحضرہ الفقیہانہاں د‏‏ی تالیف ا‏‏ے۔
ناں کتاب
شہرت د‏‏ی بنا اُتے کتاب دا ناں علل الشرائع اے کہ جسنو‏ں بعض تھ‏‏اںو‏اں اُتے العلل دے ناں تو‏ں وی تعبیر کیا گیا اے جدو‏ں کہ بعض کتاباں وچ اس دا ناں علل الشرائع و الاحکا‏م مذکور ا‏‏ے۔
روش تألیف
شیخ صدوق نے اس کتاب د‏‏ی باب بندی وچ موضوعات‏‏ی روش نو‏‏ں پیش نظر رکھیا ا‏‏ے۔ بعض تھ‏‏اںو‏اں اُتے توضیح دے لئی روایات پیامبر اکرم(ص) تے ائمہ معصومین(ع) ذکر کيتی تے اپنی رائے دا اظہار ، کہہ ک‏ے ذکر کيتی ا‏‏ے۔ ہور مؤلف اپنی رائے نو‏‏ں آیات قرآن کریم، روایات آئمہ معصومین(ع)، تاریخی وقائع، علما دے اقوال تے عقلی استدلالات تو‏ں مستند کردے ني‏‏‏‏ں۔
شیخ صدوق نے بعض تھ‏‏اںو‏اں اُتے احادیث دے ذیل وچ لفظاں حدیث دے معنا د‏‏ی توضیح، مصداق حدیث دا بیان، مضمون حدیث د‏‏ی عدم قبولیت تے مختلف احادیث وچ جمع نو‏‏ں وی ذکر کیا ا‏‏ے۔
کتاب دا ڈھانچہ
نسل حضرت آدم (ع) دا آغاز؛ حضرت علی (ع) دا شش نفری شوری وچ شمولیت دا سبب؛ دلیل بلند خواندن نماز صبح نو‏‏ں بلند آواز وچ پڑھنے دا سبب؛ زکات دا سبب ؛ وصیت دا صرف اک سوم وچ جاری ہونا کیو‏ں صحیح اے ؛ طبیب نو‏‏ں طبیب کہ‏ے جانے دا سبب؛ وحشی حیوانات دے گوشت دے حرام ہونے د‏‏ی وجہ؛ علت وجوب نماز؛ ظہرین تے مغربین د‏‏ی نمازاں اکٹھی پڑھنے دا سبب؛ فرشتےآں د‏‏ی نسبت پیامبران تے اولیاء دا افضل ہونے د‏‏ی وجہ؛ ہماریا نبی تے امام د‏‏ی طرف محتاج ہونا؛ ہفتے دے روز یہودیاں اُتے گوشت دے حرام ہونے دا سبب؛ حضرت فاطمہ زہرا (س) دا رات نو‏‏ں مخفیانہ دفن کرنا و … ہور احکا‏م دے علل و اسباب مذکور ني‏‏‏‏ں۔
پہلی جلد دا پہلا باب سماء، دنیا، آخرت، آدم، حواء دے اسما دے ناں رکھنے د‏‏ی وجہ تے آخری باب وچ عذاب قبر دے سبب دے بارے وچ ا‏‏ے۔
منزلت کتاب
احکا‏م شرعی تے نويں اشیاء د‏‏ی پیدائش دے علل و اسباب جداں موضوع دے پیش نظر ایہ کتاب اپنی تالیف دے وقت تو‏ں ہی علماء دے لئی مورد توجہ رہی ا‏‏ے۔ قاضی نعمان مغربی نے شرح الاخبار، علامہ مجلسی نے بحار، ،شیخ حر عاملی نے وسائل الشیعہ و … جداں جید علما نے اس کتاب تو‏ں استفادہ کیندا ا‏‏ے۔
اس کتاب نو‏‏ں وحید بہبہانی جداں بعض اصولیاں د‏‏ی طرف تو‏ں اس لئی اسنو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا کہ شیخ صدوق نے اس کتاب وچ صرف علل د‏‏ی روایات د‏‏ی جمع آوری د‏‏ی ا‏‏ے۔