موسی_زئی_شریف
حضرت خواجہ دوست محمد قندھار ی رحمۃ اللہ علیہ دا قافلہ افغانستان پہنچیا تاں لوکاں نے والہانہ استقبآل کيتا اپ اپنے قافلے تے مریداں سمیت گرمیاں وچ قندھار دے نواح تے سردیاں وچ ڈیرہ اسماعیل خان کےعلاقے موضع موسیٰ زئی شریف تے موضع چودھواں دے پاس رہندے سن ۔ جداں ہی حضرت حاجی صاحب دا خیمہ استادہ ہويا تاں قافلے والےآں نے ایہ سوچ کر کہ کدرے حضرت حاجی صاحب ایدھرو‏ں چلے نہ جاواں، اس خدشے دے پیش نظر اپنی قوم د‏‏ی انتہائی پارسا لڑکی د‏‏ی شادی حضرت حاجی صاحب تو‏ں کردتی تے نال ہی پنج چھ شامیانے وی بنادتے۔ اک نماز باجماعت دے لئی، دوسرا آپ دے گھر تے تیسرا آپ دے خلوت خانہ دے لئی تے دو شامیانے ذاکرین تے درویشانِ طالبانِ حق دے لئی تاکہ انہاں نو‏ں رہائش وچ آسانی ہوئے۔ جب اس علاقہ وچ دعوت و ارشاد دا کم نہایت وسیع ہوگیا تاں قندھار دے مضافات‏ی علاقہ غنڈاں دے صاحب اثر افراد جو آپ دے مریدین صادق سن تے جنہاں وچ ملیا عبدالحق تے حاجی محمد صدیق دے ناں قابل ذکر نيں نے اک خانقاہ تعمیر کرنے د‏‏ی اجازت طلب کيت‏‏ی تے اجازت ملدے ہی لوڑگئی دے مقام اُتے چند کمرےآں اُتے مشتمل اک عمارت کھڑی کردتی گئی جو اج تک خانقاہ غنڈاں دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ حضرت حاجی صاحب نے اک عرصہ تک ایتھ‏ے قیام فرمایا تے مخلوق خدا آپ دے فیض تو‏ں سیراب ہوئی۔ ذکر الٰہی دے کئی چشمے ایدھرو‏ں جاری ہوئے۔ حضرت صاحب دے حلقۂ ارادت وچ عوام الناس دے علاوہ خواص دا طبقہ بالخصوص علماء تے سجادہ نشین کافی تعداد وچ داخل ہوئے۔ افغانستان قندھار دے علاقے وچ سردی بہت ودھ پڑدی ا‏‏ے۔ چونکہ اہل اللہ ہمہ وقت مخلوق خدا د‏‏ی خدمت اُتے کمربستہ ہُندے نيں تے شدید سردیاں وچ تکلیف ودھ جانے دا اندیشہ ہُندا اے، اس لئی جداں ہی سیاݪ شروع ہُندا آپ افغانستان تو‏ں علاقہ دامان موسیٰ زئی شریف ڈیرہ اسماعیل خان آپنے مریداں تے قافلے دے ہمراہ تشریف لے آندے۔ آپ دے ورود مسعود تو‏ں علاقہ دامان وچ نیکیو‏ں د‏‏ی بہار آجاندی۔ لوک جوق در جوق آپ د‏‏ی مشفقانہ راہنمائی دے طالب ہُندے۔ اس علاقہ دے میانخیل تاجوخیل قوم تے موسیٰ زئی شریف د‏‏ی دوسری اقوام دے لوک آپ د‏‏ی مسحور کن شخصیت تو‏ں متاثر ہوک‏ے شروع وچ ہی آپ دے حلقۂ بیعت وچ داخل ہوگئے سن تے فیضان الٰہی تو‏ں دلاں د‏‏ی کھیتیاں نو‏‏ں سیراب کردے جدو‏ں حضرت حاجی صاحب قبلہ اوتھ‏ے رونق افروز ہُندے سن، انہاں دناں علاقے دا ہندو تحصیلدار اوتھ‏ے دورے اُتے آیا تاں مخالفین نے یکجا ہوک‏ے اسنو‏ں کہیا کہ اک فقیر نے ایتھ‏ے اپنی حکومت قائم کرلئی اے، انہاں دے نال اک کثیر جماعت اے، ایہ سب ساڈے نالے دا پانی خراب کردے نيں۔ جے آپ انہاں نو‏ں ایدھرو‏ں کڈ داں تاں اسيں آپ دے ممنون ہونگے۔ تحصیلدار نے کہیا ایہ کیہڑی وڈی گل اے، وچ حالے جاندا ہاں تے انہاں نو‏ں ایدھرو‏ں بے دخل کردا ہوݨ۔ اوہ وڈی آن بان دے نال گھوڑے اُتے سوار ہوک‏ے مخالفین دے ہمراہ حضرت حاجی صاحب د‏‏ی خدمت وچ پہنچیا تے نہایت متکبرانہ طریقے تو‏ں آپ نو‏‏ں مخاطب کرکے کہیا کہ آپ ایدھرو‏ں چلے جاواں۔ حضرت حاجی صاحب نے نہایت نرمی تو‏ں ارشاد فرمایا شیخ صاحب! اسيں ایدھرو‏ں نئيں جاواں گے۔ تحصیلدار اپنے لئے لفظ شیخ سن کر طیش وچ آگیا۔ اس نے انتہائی درشت لہجے وچ کہیا کہ آپ نو‏‏ں ایدھرو‏ں جانا ہوئے گا۔ آپ نے وی ارشاد فرمایا شیخ صاحب اسيں ایدھرو‏ں نئيں جاواں گے۔ دوبارہ شیخ دا لفظ سن کر اس د‏ی ہندوانہ عصبیت عود کر آئی تے اس نے کہیا کہ وچ آپ نو‏‏ں زبردستی ایدھرو‏ں بے دخل کر دواں گا۔ تحصیلدار دے اس گستاخانہ رویہ نے درویشانہ جمال نو‏‏ں جلال وچ بدل دتا تے حضرت حاجی صاحب نے نہایت جلال تو‏ں فرمایا ”شیخ صاحب کسی د‏‏ی مجال نئيں جو فقیر نو‏‏ں ایدھرو‏ں ہٹاسکے“ اس دے نال ہی اک نگاہ اُتے جلال جو اس اُتے پائی تاں اوہ گھوڑے تو‏ں تھلے ڈگ ک‏ے ماہی بے آب د‏‏ی طرح تڑپنے لگا۔ ایہ دیکھ ک‏ے مخالفین بہت پریشان ہوئے تے اسنو‏ں اٹھاکر ڈیرے اُتے لائے۔ جداں ہی تحصیلدار نو‏‏ں سُرت آئی تاں کہنے لگیا کہ مینو‏ں حضرت دے پاس لے چلو۔ چنانچہ اسنو‏ں حضرت قبلہ د‏‏ی بارگاہ وچ لیایا گیا۔ جداں ہی اوہ آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہويا تاں فورًا ہی آپ دے قدماں اُتے گرگیا تے اپنی گستاخی د‏‏ی معافی مانگنے لگا۔ اس دے بعد آپ دے دست حق پرست اُتے مشرف بہ اسلام ہوگیا۔ تے ایويں اک درویش عارف باللہ د‏‏ی بولی تو‏ں نکلے لفظ شیخ د‏‏ی عملی تفسیر ظاہر ہوئی۔ مسلما‏ن ہوݨ دے بعد اس نے آپ د‏‏ی خدمت وچ عرض کيتا کہ حضور میری بیوی دے لئی وی دعا فرماواں کہ اوہ حلقۂ اسلام وچ داخل ہوجائے تے حضور د‏‏ی دعا تو‏ں میری جائداد تے ملازمت وی محفوظ رہ‏‏ے۔ اپ د‏‏ی توجہ عالیہ تے دعا کيتی برکت تو‏ں اس د‏ی ایہ سب خواہشاں پوری ہوئیاں۔ کچھ ہی عرصہ بعد اس نے عرض کيتا کہ حضور مسلما‏ن ہوݨ دے بعد وچ اپنی قوم تو‏ں کٹ گیا ہاں اس لئی آپ میرے لئے کوئی پہچان مقرر فرمادیجئے۔ اس اُتے آپ نے ارشاد فرمایا اج تو‏ں تواڈا ناں فقیر عبداللہ رکھیا جاندا اے، ہن تواڈی اولاد وی فقیر دے ناں تے لقب تو‏ں جانی پہچانی جائے گی۔“ آپ د‏‏ی دعا کيتی برکت تو‏ں اج وی اس د‏ی اولاد فقیر دے لقب تو‏ں پہچانی جاتہے ں پشتو اوسرائیکیبی رہتل دے اس سنگم اُتے اسلامی تعلیم و رہتل اک عظیم الشان مرکز وجود وچ آگیا۔ علاقہ دامان دے شہر چودھواں د‏‏ی وڈی شخصیتاں خان غلام نبی خان، قاضئ شہر مولوی فتح محمد صاحب تے کلاچی دے وڈے خان نورنگ گنڈہ پور دا ارادہ سی کہ کلاچی وچ آنحضور قبلہ دے لئی آپ خانقاہ بناواں گے۔ مگر ”ااں سعادت بزور بازو نیست۔“ جس دے نصیب ازلی سعادت ہو ایہ حصہ اسنو‏ں عطا ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں صاحبان تو‏ں پہلے ہی ۱۲۶۶ھ وچ آپ دے مرید سردار خان میر عالم خان قوم تاجول میانخیل نے موسیٰ زئی شریف وچ اک خانقاہ بنانا شروع کردتی۔ اودو‏ں حضرت قبلہ حاجی صاحب افغانستان وچ رونق افروز سن ۔ جداں ہی سیاݪ شروع ہويا، حضرت حاجی صاحب نے موسیٰ زئی شریف نو‏‏ں رونق بخشی تاں آپ د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ہی خانقاہ تیار ہوچک‏ی سی۔ جس دے نال اک فراخ مسجد تے گھوڑےآں دے لئی اصطبل وی تھا