cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جرمن کنفیڈریشن
1848 دے انقلابات
مئی تو‏ں دسمبر تک ، اسمبلی نے فصاحت تو‏ں علمی موضوعات اُتے بحث کيتی جدو‏ں کہ قدامت پسند تیزی تو‏ں اصلاح پسنداں دے خلاف چلے گئے۔ جداں کہ آسٹریا تے روس د‏‏ی طرح ، اس متوسط طبقے دے دعوی نے زمینی بالا طبقے دے درمیان آمرانہ تے رجعت پسندی دے جذبات وچ اضافہ کيت‏‏ا ، جس د‏‏ی معاشی حیثیت زوال پذیر سی۔ انہاں نے اپنے اقتدار نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی سیاسی قوتاں دا رخ کيت‏‏ا۔ چونکہ پرشین فوج وفادار ثابت ہوئی ، تے کساناں نو‏‏ں کوئی دلچسپی نئيں سی ، Friedrich Wilhelm اس دا اعتماد دوبارہ حاصل ہويا۔ اس اسمبلی نے جرمن عوام دے حقوق دے بارے وچ اپنا اعلامیہ جاری کيت‏‏ا ، اک آئین تیار کيت‏‏ا گیا (آسٹریا نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، جس نے کھلے عام اسمبلی نو‏‏ں مسترد کردتا) ، تے Reich د‏‏ی قیادت Friedrich Wilhelm نو‏‏ں پیش کيت‏‏ا گیا ، جس نے "گٹر تو‏ں اک تاج لینے" تو‏ں انکار کردتا۔ ہزاراں متوسط طبقے دے لبرل بیرون ملک خاص طور اُتے امریکا فرار ہوگئے۔
1849 وچ ، Friedrich Wilhelm اپنا آئین تجویز کيت‏‏ا۔ اس د‏ی دستاویز وچ بادشاہ تے اعلیٰ طبقے دے ہتھو‏ں وچ حقیقی طاقت مرکوز ہوئی ، تے اس نے شمالی جرمن ریاستاں — ارفورٹ یونین دے اک کنفیڈریشن دا مطالبہ کيت‏‏ا ۔ آسٹریا تے روس نے ، اک مضبوط ، پرشین اکثریت‏ی جرمنی تو‏ں خوفزدہ ہوئے ک‏ے ، سیکسیونی تے ہنوور اُتے دستبرداری دے لئی دباؤ ڈالیا ، تے " تذلیل " دے ناں تو‏ں اک معاہدے وچ پروسیا نو‏‏ں اس اسکیم نو‏‏ں ترک کرنے اُتے مجبور کردتا۔
بسمارک دا عروج
آہستہ آہستہ ، بسمارک نے درمیانی طبقے اُتے فتح حاصل کيتی ، 1848 وچ انہاں معاشی مواقع د‏‏ی فراہمی دے ذریعے انہاں انقلابی جذبات دا اظہار کيت‏‏ا جنہاں دے لئی شہری درمیانی شعبے لڑ رہے سن ۔
ست ہفتے د‏‏ی جنگ
جرمن کنفیڈریشن دا اختتام آسٹریا د‏‏ی سلطنت تے اس دے اتحادیاں د‏‏ی اک طرف تے دوسری طرف برطانیہ د‏‏ی بادشاہی تے اس دے اتحادیاں دے وچکار 1866 د‏‏ی آسٹریا پروسیائی جنگ دے نتیجے وچ ہويا۔ کنفیڈریشن دے تحلیل ہونے تو‏ں فورا. پہلے اس دے 33 ارکان سن ۔ پراگ امن معاہدے وچ ، 23 اگست 1866 نو‏‏ں ، آسٹریا نو‏‏ں قبول کرنا پيا کہ کنفیڈریشن تحلیل ہوگئی۔ اگلے دن ، باقی رکن ملکاں نے اس تحلیل د‏‏ی تصدیق کردتی۔ اس معاہدے دے ذریعہ پرشیا نو‏‏ں اک نواں Bundesverhältnis بنانے دا موقع ملیا (اک نويں قسم د‏‏ی فیڈریشن) جرمنی دے شمال وچ ۔ جنوبی جرمن ریاستاں نو‏‏ں جنوبی جرمن کنفیڈریشن بنانے د‏‏ی اجازت سی لیکن ایہ وجود وچ نئيں آئی۔
شمالی جرمن کنفیڈریشن
پرسویا نے 1867 وچ شمالی جرمن کنفیڈریشن د‏‏ی تشکیل د‏‏ی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمنی د‏‏ی تمام ریاستاں دریائے مین دے شمال تے سوابیا دے ہوہزولولن علاقےآں نو‏‏ں وی احاطہ کردی ني‏‏‏‏ں۔ آسٹریا دے علاوہ ، جنوبی جرمن ریاستاں باویریا ،ورسٹمبرگ ، بیڈن ، تے ہیسی ڈارمسٹادٹ باقی جرمنی تو‏ں وکھ رہیا۔ اُتے ، فرانہاں نو‏ں - پروشین جنگ دے کامیاب مقدمہ چلانے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، چاراں جنوبی ریاستاں نومبر 1870 وچ معاہدے دے ذریعہ شمالی جرمن کنفیڈریشن وچ شامل ہوگئياں۔
جرمن سلطنت
جداں ہی فرانہاں نو‏ں -پروشیئن جنگ نیڑے نیڑے آ گئی ، بویریا دے شاہ لڈ وِگ دوم نو‏‏ں راضی کيت‏‏ا گیا کہ اوہ بادشاہ ولہیلم تو‏ں نويں جرمن سلطنت دا تاج سنبھالاں۔ یکم جنوری 1871 نو‏‏ں ، پیرس دے نیڑے محل ورسییلس دے ہال آف آئینہ وچ صدارت کرنے والے شہزادےآں تے جرنیلاں دے ذریعہ سلطنت دا اعلان کيت‏‏ا گیا۔ ڈائیٹ آف نارتھ جرمن کنفیڈریشن نے شمالی جرمن کنفیڈریشن دا ناں تبدیل کرکے جرمن سلطنت دا ناں دتا تے بادشاہ پرشیا نو‏‏ں جرمن شہنشاہ دا لقب دتا۔ ریاست دے نويں آئین ، جرمن کنفیڈریشن دے آئین نے ، کنفڈریشن د‏‏ی ڈائیٹ نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں جرمن پارلیمنٹ ( ریخ اسٹگ ) وچ تبدیل کردتا۔
علاقائی میراث
thumb| جرمن کنفیڈریشن دا نقشہ موجودہ ملکاں جنہاں دا علاقہ جزوی یا مکمل طور اُتے جرمن کنفیڈریشن 1815–1866 د‏‏ی حدود دے اندر واقع سی اوہ نيں:
ہور پڑھو
گٹھ:جرمنی وچ 1866ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:1866ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات گٹھ:یورپ وچ 1815ء دیاں تاسیساں گٹھ:1866ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:1850ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:1848ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:1815ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:پروشیا وچ انیہويں صدی گٹھ:جرمنی وچ انیہويں صدی گٹھ:جدید جرمنی د‏‏ی تریخ گٹھ:جدید تریخ آسٹریا گٹھ:مقالے جنہاں وچ جرمن بولی دا متن اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:جرمنی دی تریخ
اٹلس دیار
اٹلس دیار چیڑ ٹبر دے ٹوکرے دیوادارو دا اک رکھ اے۔ ایہ اتلے افریقہ دے دیساں الجیریا تے مراکش دے اٹلس پہاڑاں وچ اگدا اے۔
باویریائی کتا
بارلے جوڑ
گٹھ:کتے
مریم نفیس
مریم نفیس اک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ا‏‏ے۔ مریم نے اسيں ٹی وی دے ڈرامے دیارِ دل وچ  زرمینی دے کردار تو‏ں ٹیلی ویژن وچ قدم رکھیا تے بعد وچ کچھ نہ کہو وچ تابینہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں نظر آئیاں ۔
کم
مریم نے اپنے کیریئر دا آغاز عثمان خالد بٹ، مایا علی، حریم فاروق، عابد علی تے صنم سعید دے نال دیارِ دل وچ  تو‏ں کيتا سی۔ انہاں نے صہیب ( علی رحمن خان) تے ارجمند (حریم فاروق) دے سب تو‏ں چھوٹے بچے تے ولی (عثمان خالد بٹ) د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی بہن تے بیدر خان (رشید ناز) تے یاسمین (عذرا) د‏‏ی زوجہ تے نواسی د‏‏ی حیثیت تو‏ں زرمین دا کردار ادا کيتا۔ اس د‏ی پیدائش تو‏ں پہلے ہی اس دے نانا نانی دا انتقال ہوگیا۔ لیکن فیر وی اوہ اپنے والد دادا بختیار خان (عابد علی) نو‏‏ں اپنے والد صہیب دے توسط تو‏ں رکھدے سن ۔ زرمینی د‏‏ی اپنی والدہ تو‏ں ملدی جلدی شخصیت اے تے زیادہ تر وقت اس دے نال رہندی ا‏‏ے۔ اوہ آغا جان تے اس دے اہل خانہ نال پیار کردیاں نيں لیکن انہاں دے والد د‏‏ی موت تک انہاں دے چچا بہروز ( میکال ذوالفقار ) دے گھرانے تو‏ں کدی تعارف نئيں ہويا سی۔ اوہ بہروز تے ولی دا احترام کردیاں سن، لیکن روحینہ ( صنم سعید ) تے فارہ ( مایا علی ) نال نفرت کردیاں سن تے آغا جان زیادہ تر اپنے کرتوت د‏‏ی وجہ تو‏ں بیمار ہوجاندیاں نيں۔ زرمینے نے فرح تے ولی د‏‏ی شادی وچ شرکت کيتی، اس دے بعد انہاں نے میڈیکل کالج د‏‏ی ڈگری دے لئی درخواست دتی تے آبا جان دے قریبی دوست دا نواسہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں وی اسنو‏ں آباد نے تجویز کيتا۔ ولی نے اپنے معاہدے اُتے حویلی نو‏‏ں فرارہ خریدنے دے بعد، زرمینی نے اسنو‏ں نظر انداز کرنا شروع کردتا تے اک بار آغا جان د‏‏ی صحت د‏‏ی طرف دیکھدے ہوئے اسنو‏ں چیخا ماریا۔ پر، فرح د‏‏ی نظراں وچ آغا جان دے پیار تے پیار نو‏‏ں دیکھنے دے بعد، زرمینی نے مخلصانہ طور اُتے معافی منگ لی تے انہاں دونے دا بندھن ہوگیا۔ اس دے بعد اوہ زیادہ تر فرح دے نال دیکھی گئياں تے فیصلہ کردیاں نيں کہ حویلی وچ ہی رہنے وچ مدد کرن تے ولی نو‏‏ں اس دے حقیقی احساست نو‏‏ں سمجھنے اُتے مجبور کرن۔
ہراسگی
مارج 2020ء وچ مریم نفیس نے عالمی یوم خواتین دے موقع اُتے خود نو‏‏ں ہراساں کرنے والے شخص د‏‏ی جانب تو‏ں واٹس ایپ اُتے بھیجے گئے پیغامات نو‏‏ں سوشل میڈیا اُتے شیئر کيتا۔
مریم نفیس نے انسٹا گرام اُتے پوسٹ شیئر کردے ہوئے لکھیا کہ ’وہ اداکارہ نيں، جسم فروش نہیں‘۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ماڈل خواتین گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے گٹھ:اسلام آباد د‏‏ی اداکاراواں گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی د‏‏ی اداکاراواں گٹھ:۱۹۹۴ دے جم
نادینےگورڈیمر
نادینےگورڈیمر ادب اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
میخائل گورباچوف
میخائل سیرگیئیوچ گورباچیوف Sergeyevich  (Михаи́л Серге́евич Горбачёв; جم 2 مارچ 1931) سابقہ سوویت سیاسی لیڈر سی ۔ اوہ 1985 توں 1991 تک سوویت یونین دی کمیونسٹ پارٹی دا جنرل سیکٹری، 1988 توں 1991 وچ سوویت یونین ختم ہون تک راج دا مکھی رہیا ۔ سوویت یونین دے اتہاس وچ اوہی اکلا سوویت یونین دی کمیونسٹ پارٹی دا جنرل سیکٹری سی جسدا جم اکتوبر انقلاب توں بعد ہویا سی ۔
بچپن
گورباچیوف دکھن روس دے پنڈ پروولنوئے، ستاوروپول کرائی، سوویت یونین وچ 2 مارچ 1931 نوں پیدا ہویا ۔ اس دے دادا اتے نانا دونوں سٹالن دے ویلے دمن چکر دا شکار ہوئے سن۔ اس دے دادا نو(9) سال سائبیریا قید وچ رہے۔ اس دا والد فوج وچ سی تے دوسری جنگ عظیم وچ ماریا گیا۔
سکھیا
بھیڑے حالات دے باوجود اوہ سکول وچ اک چنگا طالب علم سی۔ 1950 وچ اس نے ماسکو سٹیٹ یونیورسٹی وچ داخلا کیتا جتھوں اس نے 1955 وچ قنون دی ڈگری لئی۔ اتھے ای اسنوں اپنی بیوی رائسا گورباچیوا ملی سی۔
نوبل انعام
میخائل گورباچوف نوں 1990ء وچ امن وچ نوبل انعام نال نوازیا گیا ۔
گورباچوف مختصر تریخ
گزشتہ چالی برساں وچ سبھ توں اہم سیاسی وقوعا سوویت یونین دی تقسیم تے اشتمالیت پسندی دا زوال اے کہ ایہ تحریک جس نے تمام دنیا نوں باہم یکجا کردین دا کھٹکا پیدا کررکھیا اے ۔ حیران کن سریع الرفتاری نال آمادہ بہ زوال ہوئی۔تے ہن اوہ تریخ دی کاٹھ کباڑ دی ٹوکری دا حصہ معلوم ہُندی اے ۔ اک شخص ایسا اے کہ جس نے اس زوال تے انحطاط دے حیرت انگیز عمل وچ بنیادی رول ادا کیتا اے‘اوہ میخائل گوربا چوف سی ۔
گورباچوف جنوبی روس دے دیہات پری وولنو“ وچ 1931ء وچ پیدا ہویا۔اس دا بچپن تریخ دے خونخوار آمراں وچوں اک جوزف سٹالن دی آمریت دے سفاکانہ دور وچ لنگھیا۔میخائل دا اپنا دادا ”اینڈری“ نو سال تک سٹالن دے عقوبت خانیاں وچ قید رہیا تے 1941ء وچ رہیا ہویا جد جرمنی نوں روس اُتے حملہ آور ہوئے چند ماہ ہوئے سن ۔
میخائل خود اِنا نوعمر کہ جنگ عظیم دوم وچ شریک نئی‏‏ں ہوسکدا سی۔ اس دا باپ فوج وچ شامل ہو گیا ۔اس دا وڈا بھائی اسی جنگ وچ کھیت رہیا جبکہ”پریوولنو“ داقصبہ قریب اٹھ مہینے جرمناں دے قبضہ وچ رہیا ۔
پر ایہ واقعات گورچوف دے اگے ودھنے وچ حائل نہ ہو رہے۔ اس نے سکول وچ عمدہ درجے وچ امتحان پاس کیتا۔اوہ پندرہ برس دا سی جدو‏‏ں اوہ نوجوان اشتمالیت پسنداں دی جماعت کومسومول“وچ داخل ہویا۔
چار سال تک اوہ اک مشترکہ”پارویسٹر“مشین نوں چلاندا رہیا۔1950ء وچ اوہ ماسکو سٹیٹ یونیورسٹی وچ داخل ہویا‘جتھے قنون دا مطالعہ کیتا۔1955ء وچ اسنے نے گریجوایشن کیتی۔اوتھے ای 1952ء وچ اوہ اشتراکی جماعت دا رکن بن گیا سی تے اوتھے ای اس دی ملاقات اپنی مستقبل دی بیوی رئیسہ میکسی مووناٹیٹورینکو نال ہوئی۔گریجوایشن کرنے توں کچھ عرصہ پہلے انہاں نے شادی کرلی‘انہاں دے اک لڑکی ”آرینا“ ہوئی۔
قنون دی ڈگری حاصل کرنے دے بعد گورباچوف سٹاوروپول واپس آیا تے جماعت دی انتظامیہ وچ ترقی حاصل کردا اگے ودھنے لگیا۔1970ء وچ اوہ علاقائی جماعت دا اولین سیکرٹری بن گیا۔اگلے برس اوہ ”اشتراکی جماعت“ دی مرکزی کمیٹی کارکن مقرر ہویا۔1978ء وچ اس نوں وڈی کامیابی ملی۔اوہ وفاقی کمیٹی کاسیکرٹری بننے ماسکوگیا‘جتھے زراعت کاشعبہ اس دے زیر انتظام سی۔
1979ء وچ اوہ ”پولٹبورو“ دا(جوحقیقتاََ سوویت یونین دی حکمران انتظامیہ سی) امیدوار رکن بن گیا۔1980ء وچ مکمل رکن دے طور اُتے اس دا تقرر ہویا۔
ایہ تمام کامیابیاں اسنوں 1964ء سے1982ء دے درمیانی عرصہ وچ حاصل ہوئیاں جدو‏‏ں لیونڈبرزنیف سوویت یونین دا سربراہ سی۔برزنیف دی موت دے بعد مختصر عرصہ دے لئی اینڈروپوف (84۔1982ء) سربراہ رہیا‘تے فیر چرننکو(85۔ 1984ء) بر سر اقتدار آیا۔انہاں برساں وچ گورباچوف پولٹبیورو دے ممتاز رکن دی حیثیت توں ابھرا۔11مارچ1985ء نوں چرننکو دا انتقال ہویا۔اگلے دن اس دی جانشینی دے لئی گورباچوفدا نام بطور جنرل سیکرٹری نامزد ہویا(پولٹبیورونے خفیہ طور اُتے اس دے حق وچ رائے شماری کیتی۔پر اک افواہ ایہ اے کہ گورباچوف نوں وکٹرگریشن توں بس معمولی توں زائد نمائندگی حاصل سی۔جو اک خاموش قدامت پرست رکن سی۔اگردویاتین افراد اسنوں ووٹ دیندے تو تریخ کس قدر مختلف ہُندی)۔
بیشتر سوویت رہنماواں دے برعکس گورباچوف نے جماعت کارکن بننے توں پہلے غیر ملکی سفر کیتے سن۔فرانس(1966ء) اٹلی(1967ء)کینیڈا(1983ء) انگلستان(1984ء) سو جدو‏‏ں اوہ منتخب ہویا تو متعدد مغربی رہنماؤں نوں امید سی کہ گورباچوف اپنے پیش روؤں دے برعکس اک جدید تے آزاد خیال سربراہ ہوئے گا۔
واقعی ایسا ہویا‘لیکن کسے نوں انہاں اصلاحات دی تعداد تے رفتار اطلاق دا اندازہ نئی‏‏ں سی جو بعدازاں ظاہر ہوئیاں۔
گورباچوف دے منتخب ہونے دے بعد سوویت یونین نوں متعدد مشکلات کاسامنا ہویا۔ایہ سب مشکلات اس مالی واماندگی دے باعث پیدا ہوئی سن جس کاسبب اسلحہ سازی اُتے حکومت دے بے بہا اخراجات سن۔سواسلحہ سازی دی جنگ نوں ختم کرنے دے لئی اس نے امریکی صدر رونالڈ ریگن دی اعلیٰ سطحی اجلاس دی تجویز قبول کیتی۔
چار مختلف تھاں اُتے دوناں صدر باہم ملے۔جنیوا(1985ء) ریک جاوک (1986ء) واشنگٹن(1987ء) تے ماسکو(1988)۔انہاں ملاقاتاں دا انتہائی ڈرامائی نتیجہ اسلحہ سازی اُتے بندش عائد کرنے دا معاہدہ سی جو دسمبر 1987ء نوں طے ہویا۔ایہ پہلا معاہدہ سی جس نے حقیقتاََ نیو کلیائی ہتھیاراں دی تعداد وچ تخفیف دی جو ایہ وڈی طاقتاں تیار کرچکی سی۔اصل وچ درمیانی فاصلہ اُتے مار کرنے والے تمام میزائل یک قلم ختم کردتے گئے۔
دوسرا اقدام جس نے بین الاقوامی تناؤ وچ کمی دی‘گورباچوف دا افغانستان توں روسی فوجاں نوں واپس بلانے دا فیصلہ سی۔سوویت فوج1979ء وچ اس ملک وچ داخل ہوئی سی‘جدو‏‏ں برزنیف صدر سی تے تد ابتدا انہاں کامیابی وی حاصل ہوئی سی۔لیکن بعدازاں جدو‏‏ں ریگن نے افغان گوریلافوج نوں زمین توں ہویا وچ مار کرنے والے”سٹنگر“ میزائل مہیا کرنے دا فیصلہ کیتا(جس توں سوویت فضائی فوج دی کمر ٹٹ گئی) تو حالات نے رخ بدلیا‘تے سوویت یونین اک غیر فیصلہ کن تے طویل جنگ دے چکر وچ پھنس گیا۔
بیرونی دنیا افغانستان اُتے روسی فوجاں دی شدید مخالفت کیتی، جدکہ خود ملک وچ وی اس فیصلہ نوں پسندیدگی دی نگاہ توں نہ دیکھیا جاندا سی۔لیکن برزنیف‘اینڈروپوف تے چرننکو(اول گورباچوف وی ) اسنوں طول دینے اُتے آمادہ رہے‘مبادا انہاں کسے شرمندگی دا سامنا کرنا پئے۔آخر گورباچوف نے اپنے نقصانات دا سلسلہ منقطع کرنے دا فیصلہ کیتا۔1988ء دے اوائل وچ اس نے سوویت فوجاں دے انخلاء توں متعلق اک معاہدے اُتے دستخط کیتے(انخلاء دا عمل طے شدہ تریخ فروری1989ء وچ مکمل ہویا۔
خارجہ پالیسی دی ایہ تبدیلیاں ڈرامائی سن‘پر گورباچوف دی اصلاحی کاوشاں کارخ داخلی معاملات ول سی۔ آغاز ای توں اس نے دیکھ لیا سی کہ سوویت معیشت دے معائب دے سدباب دے لئی”پریسترائیکا“(تشکیل نو) دے منصوبے دی ضرورت اے۔اس تشکیل نو دے منصوبے دا ایک پہلو تے ایہ سی کہ گورباچوف دی قیادت وچ ’اشتراکی جماعت‘(جوپہلے حکومت دے سارے انتظام نوں اپنی گرفت وچ رکھنے دی مجاز سی) دی طاقت وچ غیر معمولی کمی واقعی ہوئی۔
معاشی اُتے تشکیل نویاں ہوئی کہ چند شعباں وچ نجی کاروبار دی اجازت دے لئی قنون سازی ہوئی۔
غالبا انہاں اصلاحات وچ سب توں انقلابی اصلاح”گلاسناٹ جاں آزاد معیشت“دی پالیسی سی جسنوں گورباچوف نے1986ء وچ وضع کیتا۔
گلاسناٹ کاایک پہلو تو ایہ سی کہ حکومت اپنی سرگرمیاں تے عوامی مفاد توں متعلق واقعات وچ زیادہ آزادروی تے صاف گوئی کامظاہرہ کرے۔دوسرا پہلویہ سی کہ حکومت لوگاں تے رسائل وجرائد کوسیاسی امور اُتے بحث کرنے دی اجازت دے۔یعنی انہاں افکار دی اشاعت دی اجازت دتی گئی‘جنہاں دے اظہار اُتے چند سال پہلے لوگاں کوقید ہوجاندی سی (بلکہ سٹالن دے دور وچ توسزائے موت تک دتی گئی)۔ گلاسناٹ دے ذریعے ہن ایہ آزادی عام ہوئی۔سوویت رسائل وجرائد ہن آزادی دے نال حکومتی پالیسیاں‘اشتراکی جماعت ‘اعلیٰ سرکاری افسران حتیٰ کہ خود گورباچوف کوہدف تنقید بناسکدے سن۔ سوویت یونین کوجمہوریت دی راہ اُتے گامزن کرنے دے لئی اک(اسی‏‏ں قدم1989ء وچ اٹھایا گیا جدو‏‏ں نواں”سوویت پارلیمنٹ“ عوامی نمائندگان دی مجلس دے لئی عام انتخاب کاانعقاد کیتا گیا ۔
ایہ بے شک مغربی انداز دے آزاد انتخابات نئی‏‏ں سن کیونجے انہاں امیدواراں وچ نوے فیصد حزب اقتدار جماعت دے اراکین سن‘ نہ ای کسے دوسری سیاسی جماعت نوں اس وچ حصہ لینے دی اجازت دتی گئی۔فیر انتخاب خفیہ رائے شماری دے ذریعے ہوئے۔اس وچ امیدواراں دے متعلق انتخاب دی گنجائش رکھی گئی۔رائے شماری وچ کوئی دھاندلی نئی‏‏ں ہوئی۔1917ء وچ اشتراکیاں دے اقتدار وچ آنے دے بعد ایہ آزاد انتخابات ول پہلا واضح قدم سی۔
سوویت یونین وچ انہاں موثر اصلاحات دے نفاد دے باوجود کوئی انہاں انقلابی تبدیلیاں دا پہلے ازوقت اندازہ نئی‏‏ں لگیا سکدا سی۔جومشرقی یورپ میں1980ء۔1990ء دے درمیان وقوع پزیر ہوئیاں۔
جنگ عظیم دوئم دے اختتام اُتے ایہ تمام علاقہ روسی فوجاں دے تسلط وچ سی۔1940ء دی دہائی وچ اشتراکی علاقے خاص طور اُتے جوسوویت یونین دے زیر تحت سن‘ قریب چھ ملکاں وچ قائم ہوچکے سن۔جداں بلغاریہ‘رومانیہ‘پولینڈ‘ہنگری‘چیکوسلواکیہ تے مشرقی جرمنی۔علاقے عمومی طور اُتے غیر معروف سن۔لیکن انہاں دے رہنما فوج تے خفیہ پولیس دی سرکردگی وچ چالیس برس اوتھے حکمران رہے۔ حتیٰ کہ جدو‏‏ں معروف بغاوت دے نتیجے وچ کوئی اشتراکی آمر تخت توں ہٹا دتا جاندا جیسا1956ء وچ ہنگری وچ ہویا توروسی فوجاں فوراََ اوتھے پھرسے اشتراکی حکومت قائم کردیندی سن۔جون1989ء وچ پولینڈ وچ ہونے والے انتخابات توں صاف ظاہر ہو گیا سی کہ اس علاقے وچ اشتراکی حکومت کوعوام دی کتنی کم حمایت حاصل سی۔پر ستمبر1989ء تک ایسا معلوم ہونے لگیا سی کہ مشرقی یورپ اُتے اشتراکی یعنی روسی اقتدار دی بنیاداں بوہت مضبوط نیں۔
مسائل داآغاز مشرقی جرمنی وچ ہویا۔1961ء وچ بدنام زمانہ کندھ برلن دی تعمیر دے بعد توں مشرقی جرمنی دے متعددا فراد مغربی جرمنی فرازہونے دی کاوشاں کرچکے سن۔جدونکہ کئی اک آزادی دی خواہش وچ اسنوں پھلانگدے ہوئے مارے جاچکے سن۔سالہاسال تک ایہ کندھ اس حقیقت دی علامت دے طور اُتے ایستادہ رہی کہ مشرقی جرمنی تے تمام اشتراکی حکومتاں عقوبت خاناں توں ودھ کرکچھ نئی‏‏ں نیں۔ مشرقی جرمنی کاکوئی باشندہ کسے وی راستے توں مغرب وچ داخل نئی‏‏ں ہوسکدا سی۔کیونجے حکومت نے تمام سرحداں کوکانٹے دار تارےآں دے جنگاں ‘الارماں فوجی گشتی دستاں تے خندقاں توں ڈھانپ رکھیا سی تاکہ کوئی اوتھے توں فرارنہ ہو سکے۔تاہم1988ء اور1989ء وچ مشرقی جرمنی دے متعدد افراد اک دوسرے راستے توں فرارہونے وچ کامیاب ہوئے۔یعنی پہلے اوہ کسے دوسرے مشرقی یورپ دے ملک وچ داخل ہُندے(اس دی قانونااجازت سی) اوتھے توں فیر اوہ مغرب وچ فرار حاصل کر دے۔
اکتوبر1989ء وچ ایرک ہونکرنے‘جوایک کٹر اشتراکیت پسند رہنما سی تے کئی سالاں توں مشرقی جرمنی اُتے حکمران سی‘فرارنے اس دوسرے راستے اُتے قدغن لگانے دی کوشش کیتی۔چند روز بعد مشرقی برلن وچ اک وڈا احتجاجی جلوس نکالاگیا۔جوہونکر دے خلاف احتجاج کررہاتھا۔ حالات وچ گورباچوف نے برلن کادورہ کیتا تے ہونکر کومشورہ دیاکہ اوہ انہاں اصلاحات دے نفاد وچ تاخیرنہ کرے تے ایہ کہ اس ااحتجاج کوبزوردبادے تے اس پرواضح کیتا کہ سوویت یونین دے فوجی دستے(جوتب مشرقی جرمنی وچ 380.000کی تعداد وچ موجود سن) مشرقی جرمنی دی عوام دے خلاف استعمال نئی‏‏ں کیتے جائے گا۔
گورباچوف دے اس دے بیان وچ آئندہ مشرقی جرمنی دی پولیس تے فوج ولوں ہونے والے خونین اقدامات دی پیشین گوئی موجود سی۔انہاں اقدامات نے مظاہرین دا حوصلہ ودھایا۔چنددناں دے اندر مشرقی جرمنی دے مختلف شہراں وچ وڈے احتجاج عوامی مظاہراں کاسلسلہ شروع ہویا۔دو ہفتاں دے اندر ہونکر کومجبوراّ استعفیٰ دینا پیتا‘اس دا جانشین ایگن کرنز وی اک اشتراکیت پسند سی‘سرحداں اُتے بند شیں قائم رہاں تے مظاہراں کاسلسلہ جاری رہیا۔
آخر9نومبر کوکرنزنے اعلان کیتا کہ کندھ برلن کومسمار کر دتا جائے گا تے مشرقی جرمنی دے باشندے مغربی جرمنی وچ آزادی توں داخل ہو سکے گا۔ چندا علانات اس جشن کاسبب بنے تے اسی طور چند اعلانات نے سریع الرفتار تے گہرے نتیجے پید کیتے۔چنددناں دے اندر لاکھاں جرمنون نے سرحدپار دی تاکہ مغربی جرمنی وچ زندگی دی موجودہ صورت نوں دیکھ سکن۔
جوکچھ انہاں نے دیکھیا اوہ انہاں ایہ سمجھانے دے لئی کافی تھاکہ چوالیس سالہ اشتراکی دور حکومت نے انہاں دی آزادی تے خوشحالی نوں پامال کیتا اے۔
دیوار برلن دی مسماری نے اک فلسفی دے اس مقولے دی غیر معمولی صداقت نوں ثابت کیاکہ حقائق بجائے خود اس قدروقیع نئی‏‏ں ہُندے بلکہ اہم گَل ایہ اے کہ لوک انہاں کس طرح دیکھدے نیں ۔ کرنز دے اعلان دے چند دناں بعد تک کندھ برلن بدستور قائم رہی تے ایہ خدشہ موجودرہا کہ حکومت کسے وقت وی سرحداں کوپھر توں بند کرسکدی اے ۔
جدکہ لوگاں نے ایسا سمجھیا کہ شاید سرحداں ہمیشا لئی کھل چکی نیں ۔ چونکہ سبھی ایسا سمجھ رہے سن سویاں معلوم ہُندا سی کہ جداں واقعی کندھ کومسمار کر دتا گیا اے۔ تمام مشرقی یورپ وچ کندھ برلن دی مسماری دے لئی ویاس ای رد عمل ظاہر کیتا ورگا دوسوسال پہلے فرانسیسی باشنداں نے”ہیسٹایل“ دی پامالی اُتے پیش کیدا سی۔یکے بعد دیگرے مختلف ملکاں وچ لوک اپنے آقاؤں دے خلاف سراپا احتجاج بن کراٹھ کھڑے ہوئے تے اشتراکی حکومتاں کوجوطویل مدت توں انہاں اُتے مسلط سن‘پرے ہٹا دتا۔
بلغاریہ وچ ”توڈرزیوکوف“ پینتی سالاں توں نہایت آہنی گرفت دے نال حکمرانی کررہا سی۔ 10نومبر1989ء نوں اوہ استعفیٰ دینے مجبور ہو گیا۔اک ہفتہ بعد پراگ وچ وڈا عوامی مظاہرہ ہویا۔ایہ چیکو سلواکیہ کادارالحکومت سی۔10ستمبر تک ایہ گسٹاف ہسک دے استعفیٰ اُتے منتج ہویا تے اشتراکی جماعت کاقتدار ختم ہو گیا۔ہسک دی جگہ جیکلاف ہیول بر سر اقتدار آیاجواہم باغیاں وچوں سی تے اسی برس دے ابتدائی چند مہینے اس نے سیاسی قیدی دی حیثیت توں جیل وچ گزارے سن۔
ہنگری وچ حالات نے کدھرے زیادہ تیزی نال پلٹا کھادا ۔ اوتھے حکومت نے اکتوبر1989ء وچ مخالف سیاسی جماعتاں دی قانونی حیثیت کوتسلیم کر لیا۔26نومبر نوں آزاد انتخابات منعقدہوئے۔نواں سیاسی جماعتاں نے اشتراکی جماعت کوفیصلہ کن شکست دی تے ایہ اقتدار کسے خونریزی دے بغیر اختتام پزیر ہویا۔
پولینڈ وچ حالات دی تبدیلی دی رفتار اس توں وی زیادہ سی۔ اسی سال دے اواخر وچ اشتراکیاں دی مخالف فاتح نماعت نے اشتراکیت دے مکمل انخلاء کافیصلہ دی تے یک جنوری1990ء وچ ملک وچ وی کھلی منڈی دی معیشت رائج کردتی۔ مشرقی جرمنی وچ ایگن کرنز کوشاید امیدتھی کہ سرحداں کھول دینے توں مخالفت دا غبار کچھ چھٹ جائے تے احتجاج ختم ہوجائے۔پر ایسا کچھ نہ ہویا‘احتجاج جاری رہیا۔3دسمبر1989ء وچ کرنز نے اپنے عہدے توں استعفیٰ دتا۔
چاردن بعد حکومت نے آزاد انتخابات دے انعقاد کااعلان کیتا‘(جس وچ متوقع طور اُتے اشتراکیاں کوشکست دی ہزیمت اٹھانا پئی)۔ آخری میدان رومانیہ کاتھا جتھے سخت گیر آمر”نکولائی چاؤ سیسکو“ تخت اقتدار توں دست بردار ہونے اُتے آمادہ نئی‏‏ں سی۔جب15دسمبر نوں”ٹیمی سورا“وچ اس دے خلاف عوامی احتجاجی مظاہرے ہوئے‘ تو اس دی فوج نے ہجوم اُتے گولی چلادتی۔
لیکن مشتعل عوام نوں اس طور دبایا نئی‏‏ں جاسکدا سی۔مظاہراں کاسلسلہ جلد ای دوسرے شہراں وچ وی پھیل گیا۔25دسمبر نوں چاؤ سیسکو نوں گرفتار کرکے قتل کر دتا گیا۔ایہ مشرقی یورپ دا آخری ملک سی جو آزاد ہویا۔
انہاں یاد گار واقعات دے نتیجے ایوی‏‏ں‏ ظاہر ہوئے۔(1) چیکوسلواکیہ تے ہنگری توں سوویت فوجاں دا انخلاء عمل وچ آیا۔(2) نواں آزاد ریاستاں وچ آزاد انتخابات داانعقاد ہو جس وچ عمومی طور اُتے اشتراکیاں نوں بری طرح مات ہوئی۔
(3) انہاں متعدد ملکاں وچ جو سوویت یونین توں ملحق سن‘مارکسزم دی مکمل تنسیخ واقع ہوئی(جداں منگولیا تے رایتھوپیا)(4) جرمنی دے مشرقی ومغربی حصےآں وچ الحاق اکتوبر 1990ء وچ مکمل ہویا۔ انہاں تمام تبدیلیاں توں کدرے زیادہ اہم سوویت یونین تیزی توں نموپانے والی قومیت پرستی دی تحاریک سن۔اپنے ناں دے باوجود سوویت یونین اک رضاکارانہ اتحاد ہرگز نئی‏‏ں سی ’بلکہ ایہ ”زاراں“ (CZARS) دی حکومت وچ قدیم روسی سلطنت ای دی اک توسیع سی‘جسنوں انہاں شہنشاہاں نے جنگ دے ذریعے حاصل کیتا سی۔
(زاراں دی سلطنت نوں مغربی اقوام“اقوام دی عقوبت گاہ“ پکارتی سن)۔انہاں مقبوضہ اقوام وچوں اکثر آزادی دی خواہش مندتھاں‘جس طر قدیم برطانوی‘فرانسیسی تے ڈچ سلطنتاں دے باشندے آزادی دی تمنا رکھدے سن۔سٹالن دے آہنی دور اقتدار جاں اس دے جانشیناں دے قدرے کم سفاک ادوار وچ ایسی خواہش کابرملا اظہار ممکن نئی‏‏ں سی۔لیکن گورباچوف دی گلاسناٹ پالیسی دے تحت قومیت پرستی دے روپے نوں فروغ ملیا تے زیادہ عرصہ نہ لنگھیا سی کہ ایسی تحریکاں سراٹھانے لگیاں۔
ایسٹونیا‘ لیونا مولددیویا تے متعدد ہور سوویت ریاستاں وچ عدم اطمینانی دی لہر پیدا ہوئی۔لیتھونیا دی چھوٹی ریاست وچ پہلی صدائے احتجاج بلند ہوئی۔11مارچ1990ء وچ ہونے والے عمومی انتخابات وچ بنیادی مسئلہ ایہی سی کہ آئندہ اقتدار دی نوعیت کیاہوگی۔لیتھونیا دی پارلیمنٹ نے واضح الفاظ وچ سوویت یونین توں اپنی مکمل علیحدگی دا مطالبہ کر دتا۔
لیتھونیا اک مختصر ملک اے تے نہ ای سوویت یونین دے لئی معاشی یاعسکری اعتبار توں کوئی اہمیت بنتی اے۔ اہم لیتھونیا دی اس جرات نے مثال قائم کیتی۔جدو‏‏ں اس مطالبے اُتے لیتھونیا دے خلاف کوئی سنگین اقدامات نہ کیتے گئے تو ہور سوویت ریاستاں وچ قومیت پرست عناصر کوامید کرن دکھائی دی۔دومہیناں دے اندر لٹویا دی پارلیمنٹ نے وی سوویت یونین توں علیحدگی دے مطالبہ دی منظوری دے دی۔12جون 1990ء وچ روسیSSR“ سوویت سوشلسٹ ری پبلک‘(سوویت یونین دی سب توں وڈی ریاست) نے خود مختاری کااعلان کر دتا۔
سال دے اختتام تک تمام پندرہ سوویت ریاستاں نے آزادی جاں خود مختاری دے مطالبے پیش کردیے۔
انڈین اڈنا لومڑ
انڈین اڈنا لومڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
میخائل گورباچوف
گورباچوف مختصر تریخ
قدرتی طور اُتے ایہ بے بہا تبدیلیاں گورباچوف دے اقدامات دانتیجہ سن جدونکہ اشتراکی جماعت تے سوویت فوج دے متعدد قدامت پرست رہنماؤں دی نظر وچ ایہ گورباچوف دی فاش غلطیاں کاثمر سی۔ اگست1991ء وچ انہاں وچوں چند اک رہنماؤں نے حکومت دے خلاف بغاوت دی۔
انڈین اڈنا لومڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
میخائل گورباچوف
گورباچوف مختصر تریخ
گورباچوف کوگرفتار کر لیا گیا۔تے ایوی‏‏ں‏ معلوم ہویا کہ نویں حکمران اس دی اصلاحات وچ ترامیم کرے گا۔پر سوویت یونین دے ہور اہم رہنما‘جن وچ بورس یلسن کانام قابل ذک رہے‘ تے جو بعدازاں سوویت یونین کاسربراہ وی بنا‘اس بغاوت دے خلاف سن۔ایہی رائے عوام دی اکثریت دی سی۔بغاوت تھوڑے ای عرصہ وچ ختم کردتی گئی۔ بغاوت دی ناکامی دے بعد حالات وچ غیر معمولی سرعت توں تبدیلیاں پیداہوئیاں۔
اشتراکی جماعت نوں فوری طور اُتے اقتدار توں محروم کر دتا گیا۔اس دی سرگرمیاں اُتے ممانعت قائم کیتی گئی۔اس دی املاک ضبط کرلی گئیاں۔مزید برآں سال دے آخر رک سوویت یونین دی تمام ریاستاں کوعلیحدگی کااختیار دے دی گیا۔رسمی طور اُتے”سوویت یونین“منہدم ہو گئی۔ انہاں رہنماؤں نوں جو اس اشتراکی نظام نوں سرے توں ختم ای کردینا چاہندے سن۔دسمبر1991ء وچ گورباچوف نے اپنے عہدے توں استعفیٰ دے دتا۔
اس صورت حال توں ذہن وچ اک سوال پیدا ہُندا اے۔اپنے دور اقتدار وچ پیدا ہونے والی تمام تبدیلیاں دے لئی گورباچوف کس حد تک ذمہ دار اے؟ اس دی زیر قیادت سوویت یونین وچ متعدد معاشی اصلاحات نافذہوئاں۔پر ایوی‏‏ں‏ معلوم ہوتاہے۔اس تمام عمل وچ اس کاحصہ مختصر اے۔عمومی طور اُتے ایہ اصلاحات اس نے اشتراکی نظام دی واضح ناکامی دے باعث مجبورا وضع کیتیاں جدونکہ جو اصلاحات اس نے کیتیاں‘اوہ مختصر وی سن تے بعد ازوقت سن۔
اصل وچ سوویت یونین دی معیشت دی کمزور کارگزاری ای گورباچوف دے ناگزیر زوال داسبب بنی۔ دوسری طرف مشرقی یورپ دی آزادی وچ گورباچوف کاکردار واقعتا قابل تحسین اے۔چھ ملکاں سوویت تسلط توں آزاد ہوئے۔جدونکہ ایہ تبدیلی اس توں برعکس ممکن نئی‏‏ں سی۔نہ ای انہاں تمام وقوعات وچ گورباچوف دے اثرات اُتے شک کیتا جاسکتا اے۔مشرقی یورپ وچ پیدا ہونے والی اصلاحی تحاریک روس وچ آزاد خیالی دے فروغ تے اس دے ایسے موافق بیانات کانتیجہ سن کہ اوہ مشرقی یورپی ملکاں نوں اپنی تقدیر کاخود فیصلہ کرنے دا حق دینا چاہتاہے۔
مزید ایہ کہ اکتوبر1989ء وچ جدو‏‏ں مشرقی جرمنی وچ وڈا عوامی مظاہرہ ہویا توگورباچوف نے ذاتی طور اُتے اس وچ دلچسپی لی۔ایسے ای حالات وچ سابقہ روسی سربراہان عموماََ فوجی دستاں دی مددلیندے تے بغاوت کردبانے دے لئی ہر ممکنہ سفاکانہ حربہ استعمال کرنے توں دریغ نئی‏‏ں کر دے سن۔پر اکتوبر1989ء وچ گورباچوف نے ”ہونکر“نوں سمجھایا کہ اوہ عوامی احتجاج کربزور دبانے دی کوشش نہ کرے۔ اس فیصلہ دے نتیجے ساڈے سامنے نیں۔لیتھونیا دی بغاوت نوں دبانے دے لئی اس دے فوجی قوت دے استعمال توں احتراز دے فیصلہ نے ہور سوویت ریاستاں وچ اس عمل کوتیز کرنے وچ بنیادی کردار اد اکیا۔ اسلحہ سازی اُتے بندش لگانے تے سردجنگ دے خاتمے دے لئی گورباچوف دی مساعی توں انکار ممکن نئی‏‏ں اے۔بیشتر ناقدین کاخیال اے کہ اس کامیابی کاسہرا رونالڈ ریگن دے سرہی بندھتا اے۔ کیونجے اس نے ایہ ثابت کرکے کہ سوویت یونین دے مقابلے وچ امریکی مالی طورپر صاحب حیثیت اے تے اسلحہ سازی دی جنگ دے اخراجات کازیادہ متحمل ہوسکتا اے۔ اس نے سوویت رہنماؤں کوسرد جنگ ختم کرنے اُتے آمادہ کیتا۔ا ن ناقدین کایہ موقف وی اے کہ کسے معاہدے کوممکن بنانے دی خاطر دور فریقاں دی ضرورت اے۔سو اسلحہ سازی اُتے بنش عائد کرنے کامعاہدہ طے پانے وچ ریگن تے گورباچوف دوناں دی مخلصانہ مساعی کابرابر دخل اے۔
ایسا نقطہ نظر اس صورت وچ ضرور درست ہُندا اگر سرد جنگ واقعتا امریکی تے سوویت یونین دی ہٹ دھرمی کانتیجہ ہُندی۔اصل معاملہ اس توں مختلف اے۔سردجنگ دا آغاز سٹالن تے اس دے جانشیناں دی عسکری قوت دے پھیلاؤ دی حکمت عملی دے باعث ہویا۔جدونکہ امریکی رد عمل اک دفاعی رد عمل سی۔جدو‏‏ں تک سوویت رہنماؤں دے سرماں ایہ سودا سمایا رہیا کہ اشتراکیت پسندی کودنیا بھر اُتے مسلط کر دتا جائے۔
مغرب اس تنازع نوں ختم کرنے وچ بے بس سی۔جدو‏‏ں سوویت رہنمانے اس کشمکش بے جاکو تمام کرنے دی نیت ظاہر دی تو ایہ بظاہر لاانتہاء سردجنگ فوراََ ختم ہو گئی۔ سوویت یونین وچ ہونے والی تبدیلیاں کاسہرا بہر طور گورباچوف دے سرہی بندھتا اے۔اشتراکی جماعت دے اختیارات وچ تخفیف‘”گلاسناٹ“ دی ترویج“ آزادی اظہار رائے تے آزادی صحافت دے سلسلہ وچ عظیم پیش رفت ملک وچ جمہوریت دے لئی حالات دی موافقت ایہ تمام عوامل گورباچوف دے بغیر اس طور اُتے ممکن الوقوع نئی‏‏ں سن۔
گلاسناٹ “کوئی ایسی حکمت عملی نئی‏‏ں سی جو اس نے عوامی دباؤ دے تحت اختیار کیتی۔نہ ای ایہ کوئی ایسی پالیسی سی جس اُتے ”پولٹ بورو“ دے ہور اراکین نے اصرارکیا ہو۔ایہ گورباچوف دا اپنا نقطہ نظر سی‘اسی نے اسنوں پیش کیااور شدید مخالفت دے باوجود اس دی حمایت جاری رکھی۔
کسے وی دوسری شے دی نسبت ایہ ”گلاسناٹ“ ای سی جس نے سوویت نظام حکومت دی تباہی دے تابوت وچ آخری کیل ٹھونکیا۔ امرغیر معمولی اہمیت کاحامل اے کہ ایہ انقلابی تبدیلی کسے تشدد دے بغیر واقع ہوئی۔اس وچ گورباچوف دی پالیسیاں تے رویے کابنیادی عمل دخل اے۔ ایہ رائے دی جاندی اے کہ گورباچوف دے اقدامات دے چند نتیجے خود اس دے حسب منشا نئی‏‏ں سن (جداں جرمنی کااتحاد نو‘ سوویت یونین کاانہدام تے اشتراکیت پسندی دی ناکامی)۔ایسا ممکن اے مگر اس توں اس دی وقعت وچ کوئی کمی نئی‏‏ں آئی۔
کسے سیاسی قائد یاکسی وی شخصیت دے اثرات کاتعین اس دی نیت توں نئی‏‏ں بلکہ اس دے اقدامات دے نتیجے دی بنیاد اُتے ہُندا اے۔ مارکسزم دی ناکامی وچ اس دے ہور مخالفین دی کاوشاں کابھی دخل اے۔مثلاََ اشتراکیت پسندی توں مخرف ہونے والے آرتھر کونسلر تے ویٹیکر چیمبرز جنہاں نے مغرب نوں اشتراکی نظام دی اصل نوعیت توں خبردار کیتا یاسوویت یونین ای دے باشندے جداں آندرے سیخاروگ تے الیگزینڈرسولزے نٹزن جنہاں نے روس وچ رہندے ہوئے اس دے خلاف بولنے دی جرات دی یاپھر افغانستان ‘انگولا تے نکارا گوا دے باغی جنہاں نے اشتراکی حکومتاں نوں اپنے ملکاں وچ غلبہ پانے توں مانع رکھیا۔
تے امریکہ دے سیاسی رہنما جداں ہیری ٹرومین تے رونالڈ ریگن جنہاں نے اشتراکیت پسندی دے پھیلاؤ کوروکنے تے اسنوں مکمل تباہ کرنے دے لئی امریکی فوج ‘امریکی مالیاندی وسائل تے امریکی آزادی تے خوشحالی دی مثال نوں استعمال کیتا۔
حوالے
گٹھ:روسی سیاستدان گٹھ:سوویت یونین دے آگوُ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:زندہ لوک
ایوین بولینڈ
ایوین بولینڈ (جنم 24 ستمبر 1944) ، اک آئرش شاعر، لکھاری، اتے پروفیسر ہے، جو 1960ویاں دے بعد سرگرم ہے۔ اوہ فلحال سٹینفورڈ یونیورسٹی دے پروفیسر ہن، جتھے اسنے 1996 توں پڑھایا ہے۔ اس دا کم آئرش قومی پچھان، اتے آئرش اتہاس وچ عورتاں دے کردار نال جُڑی ہے۔
بولینڈ دی شاعری  دیاں کئی نظمان پاس کر کے جان دا سرٹیفکیٹ لین والے آئرش طالب علماں نون پڑھیاں جاندیاں ہن۔
جیونی
بولینڈ دا پیؤ، فریڈرک بولینڈ، اک ڈپلومیٹ سن اتے اسدی ماں، فرانس کیلی، اک مشہور پوسٹ-ایکسپریسنسٹ مصورہ سی۔ اوہ 1944 وچّ ڈبلن وچّ پیدا ہوئی سی۔ جدوں اوہ چھ سالاں دی سی، تاں بولینڈ دے پیؤ نوں برطانیہ وچّ آئرلینڈ دا سفیر تعینات کیتا گیا سی؛ پروار اس دے نال لندن گیا، جتھے بولینڈ نون آئرش-محالف بھاوناواں دے پہلے تجربے ہوئے سن۔ اس دشمنی نال وچرن کرکے آئرلینڈ دی وراثت نال بولینڈ دی پچھان مضبوط ہوئی۔ اسنے اس سمیں دی گلّ اپنی نظم"انگلینڈ وچّ اک آئرش بچپن: 1951" وچّ کیتی ہے۔
14سال دی عمر وچّ، اوہ کلینی وچ پوتر چائیلڈ سکول وچ داخل ہون لئی ڈبلن واپس پرط آئی۔ اسنے 1962 وچّ ٹرنٹی وچّ اپنے پہلے سال وچّ شاعری (23 نظماں) دا اک پمفلٹ شائع کیتا۔ بولیڈ نے 1966 وچّ ڈبلن دے ٹرنٹی کالج، انگریزی ساہت اتے بولی وچّ فسٹ کلاس آنرز وچّ بی.اے.کیتی۔  اس توں بعد اوہ کئی تعلیمی عہدیاں تے رہی ہے اتے اسنے شاعری ، گدّ تنقید اتے لیکھ شائع کیتے ہن۔ بولڈ نے 1969 وچ ناول کار کیون کیسی نال ویاہ کیتا اتے اس دیاں دو دھیاں ہن۔ پتنی اتے ماں دے طور تے اس دے تجربیاں نے اس نوں عامَ دی کیندریتا بارے لکھن لئی راغب کیتا ہے، اتے ودھیرے سیاسی اتے اتہاسی موضوعات لئی اک فریم پردان کیتی ہے۔
اسنے ٹرنٹی کالج، ڈبلن، یونیورسٹی کالج، ڈبلن وچّ اتے بوڈوئن کالج وچّ پڑھایا ہے، اتے آئیووا یونیورسٹی وچّ قومانتری لیکھنی پروگرام دی میمبر رہی۔  اوہ ٹرنٹی کالج، ڈبلن وکھے اتے نیشنل میٹرنٹی ہسپتال وکھے ریجیڈینس لکھاری وی رہی۔ 70 ویاں اتے 80 ویاں دے اخیر وچّ اسنے ڈبلن دے سکول آف آئرش سٹڈیز وچّ پڑھایا۔ 1996 توں اوہ سٹینفورڈ یونیورسٹی وچ انگریزی دی اک پروفیسر رہی، جتھے اوہ ہن وی بیلی مبری اینڈ ایلوئیز مبری ناپ پروفیسر ان ہیومینٹیز ہے اتے تعمیری رائیٹنگ پروگرام ڈائریکٹر لئی میلون اتے بلّ لین پروفیسر ہے۔ اوہ ڈبلن وچ پالو آلٹو اتے اپنے گھر وچکار اپنا سماں ونڈدی ہے۔
2015 وچّ، بولینڈ نے کیہا کہ ٹرنٹی کالج، ڈبلن نے نہ صرف "اسدے کریئر نوں متاثر کیتا"، سگوں "اس دے کریئر نوں واضع کیتا"۔
حوالے
گٹھ:جم 1944 گٹھ:20ویں صدی دے لکھاری گٹھ:زندہ لوک گٹھ:آئرلینڈ
روستوو اوبلاست
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس گٹھ:روس دے علاقے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:روس دی انتظامی ونڈ گٹھ:روس دے اوبلاست گٹھ:جغرافیہ گٹھ:روس دا جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ گٹھ:علاقے
رونلڈ کوس
رونلڈ کوس معاشیات اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
باکسر کتا
باکسر جرمنی چ بنایا گیا کتا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کتے
چک 121 ڈی بی
چک 121 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل یزمان ،ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے  ۔
میلانیشیا
میلانیشیا اوشینیا دا اک علاقہ اے جو بحر الکاہل دے مغربی سرے توں لے کے ارافورا سمندر تک اتے مشرق ول فجی تک پھیلیا ہویا اے۔ اس علاقے وچ ونوآتو، سولومن جزیرے، فجی اتے پاپوآ نیو گنی شامل ہن؛ ایہناں توں بغیر اس وچ نیو کیلیڈونیا، فرانس دا اک خاص علاقہ اتے مغربی پاپوآ دا علاقہ، جو انڈونیشیا دے دو صوبیاں پاپوآ اتے مغربی پاپوآ دا ٹکانا اے، وی شامل ہن۔
حوالے
گٹھ:جغرافیہ
بیکنزفیلڈ
بیکنزفیلڈ کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
انڈرسن اڈنا لومڑ
انڈرسن اڈنا لومڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
جارجس چارپک
جارجس چارپک فزکس اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
وارسا دے یہودی
پولینڈ دا راجگڑھ وارسا شہر دریائے وسٹولا دے دونے کنارےآں دے نال نال آباد ا‏‏ے۔ 13 لکھ باسیاں دا ایہ شہر 1919 وچ دوبارہ تشکیل پانے والی ریاست پولینڈ دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ دوسری جنگِ عظیم تو‏ں پہلے ایہ شہر پولینڈ وچ یہودیاں د‏‏ی فعال زندگی تے سبھیاچار دا وڈا مرکز سی۔ جنگ تو‏ں پہلے وارسا وچ تن لکھ پنجاہ ہزار یہودی آباد سن ۔ ایہ تعداد وارسا د‏‏ی کل آبادی دا تقریباً 30 فیصد سی۔ وارسا د‏‏ی یہودی برادری پولینڈ تے یورپ دونے وچ سب تو‏ں وڈی یہودی برادری سی تے نیویارک دے بعد ایہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی یہودی آبادی سی۔
یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں پولینڈ اُتے جرمنی دے حملے دے بعد وارسا اُتے شدید فضائی حملے ہوئے تے بھاری گولہ باری وی ہُندی رہی۔ جرمن فوجی وارسا دے ہتھیار ڈال دینے دے کچھ ہی دیر بعد شہر وچ داخل ہوئے گئے۔
اِس دے اک ہفتے دے بعد جرمن حکا‏م نے یہودی انجینئر ایڈم زرنئیکوف د‏‏ی سربراہی وچ جیوڈن ریٹ دے ناں تو‏ں اک یہودی کونسل د‏‏ی تشکیل دا حکم دتا۔ یہودی کونسل دے چئرمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں زرنئیکوف نو‏‏ں کچھ ہی دیر بعد تشکیل پانے والی یہودی نسلی آبادی یعنی گھیٹو کيتا انتظام سنبھالنا سی تے جرمن احکا‏م اُتے عملدرآمد کرانا سی۔ 23 نومبر 1939 نو‏‏ں جرمنی دے شہری قابض حکا‏م نے وارسا دے یہودیاں دے لئی ایہ لازمی قرار دے دتا کہ اوہ اپنے بازوواں اُتے سفید پٹی باندھاں جس اُتے حضرت داؤد دا نیلا ستارہ ہوئے تاکہ اوہ دوسرےآں تو‏ں وکھ دکھادی دتیاں جرمن حکا‏م نے یہودیاں دے اسکول بند کر دتے، یہودیاں د‏‏ی املاک ضبط کر لین، یہودی مرداں نو‏‏ں جبری مشقت دے لئی بھرتی کيتا تے جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی یہودی تنظیماں نو‏‏ں ختم کردتا۔
وارسا د‏‏یاں نسلی بستیاں یعنی گھیٹو
12 اکتوبر 1940 نو‏‏ں جرمناں نے وارسا وچ یہودی نسلی بستی د‏‏ی تشکیل دا حکم جاری کيتا۔ اِس حکمنامے دے تحت وارسا دے تمام یہودیاں دے لئی ایہ لازمی قرار دے دتا گیا کہ اوہ مذکورہ یہودی بستی وچ منتقل ہوئے جاواں۔ نومبر 1940 وچ جرمن حکا‏م نے اِس بستی نو‏‏ں سیل کردے ہوئے باقی تمام تر شہر تو‏ں مکمل طور اُتے کٹ دتا۔ اِس بستی دے گرد دس فٹ تو‏ں زیادہ اُچی دیوار کھڑی کر دتی گئی جس دے اُتے خاردار تاراں بچھائی گئياں۔ اِس بستی د‏‏ی سختی تو‏ں نگرانی کيتی جاندی تاکہ بستی تے باقی شہر دے درمیان کسی وی قسم د‏‏ی کوئی نقل و حرکت نہ ہوئے سک‏‏ے۔ قریبی شہراں تے قصبےآں تو‏ں وی یہودیاں نو‏‏ں مجبور کيتا گیا کہ اوہ اِس بستی وچ منتقل ہوئے جاواں۔ ایويں بستی د‏‏ی آبادی ودھ ک‏ے اک اندازے دے مطابق چار لکھ تو‏ں زیادہ ہوئے گئی۔ جرمن حکا‏م نے بستی دے رہائشیاں نو‏‏ں 1.3 مربع میل دے چھوٹے رقبے وچ رہنے اُتے مجبور کر دتا جتھ‏ے اک کمرے وچ اوسطاً 7.2 لوک رہندے سن ۔
یہودی کونسل دا دفتر یہودی بستی دے جنوبی حصے وچ گرزیبوسکا سٹریٹ اُتے واقع سی۔ بستی دے اندر موجود یہودی تنظیماں نے اپنی بقا دے لئی جدوجہد کرنے والے یہودیاں د‏‏ی ضروریات پوری کرنے د‏‏ی مقدور بھر کوشش کيتی۔ جو یہودی تنظیماں اِس بستی وچ فعال سن اُنہاں وچ جیوئش میوچوئل ایڈ سوسائٹی، پولینڈ وچ یتیماں د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی ایسوسی ایشناں د‏‏ی فیڈریشن تے تربیت دے ذریعے بحالی د‏‏ی تنظیم شامل نيں۔ اِنہاں تنظیماں د‏‏ی مالی ضروریات بنیادی طور اُتے نیو یارک وچ قائم امریکن جیوئش جائینٹ ڈسٹری بیوشن کمیٹی پوری کردی سی تے اِنہاں تنظیماں نے اک ایسی آبادی نو‏‏ں اپنی زندگی برقرار رکھنے وچ مدد دتی جو بھکھ، افلاس تے متعدی بیماریاں د‏‏ی ستائی ہوئی سی۔
جرمن شہری حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں بستی دے لوکاں دے لئی جو راشن فراہ‏م کیہ جاندا سی اوہ اِنّی قلیل مقدار وچ سی کہ اُس تو‏ں زندگی برقرار رکھنا ممکن نہ سی۔ 1941 وچ اِس بستی دے لوکاں نو‏‏ں اوسطاً 1125 حراراں دے برابر یومیہ خوراک ملدی سی۔ زرمئیکوف نے 8 مئی 1941 نو‏‏ں اپنی ڈائری وچ لکھیا اے "بچے بھکھ تو‏ں مر رہے نيں"۔ 1940 تو‏ں 1942 دے وسط تک 83000 یہودی بھکھ تے بیماری تو‏ں ہلاک ہوئے ئے۔ وسیع پیمانے اُتے بستی وچ خوراک تے دواواں د‏‏ی سمگلنگ تو‏ں قلیل سرکاری راشن د‏‏ی کمی تو‏ں پیدا ہونے والی صورتِ حال قدرے بہتر ہوئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی رفتار ہور نئيں بڑھی۔
وارسا وچ رہنے والے اک تریخ دان ایمینوئل رنگل بلوم یہودیاں د‏‏ی اپنی مدد آپ د‏‏ی کوششاں دے حوالے تو‏ں خاصی شہرت رکھدے نيں۔ اُنہاں نے اک خفیہ تنظیم د‏‏ی بنیاد رکھی جس نے جرمن مقبوضہ پولینڈ وچ رونما ہونے والے واقعات د‏‏ی صحیح صورتِ حال رکارڈ د‏‏ی جدو‏ں اوتھ‏ے ایہ یہودی بستی موجود سی۔ اِس ریکارڈ نو‏‏ں "اونیک شبّت" یعنی "سباتھ دا جشن" کہیا جانے لگا۔ ایہ رنگل بلوم د‏‏ی تاریخی دستاویز دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جنگ دے بعد اِس تاریخی دستاویزکا کچھ حصہ ہی دستیاب ہوئے سکیا سی لیکن فیر وی رنگل بلوم دستاویز اُس یہودی بستی د‏‏ی زندگی تے پولینڈ دے یہودیاں دے بارے وچ جرمن پالیسی دے حوالے تو‏ں اک نہایت قیمتی سرمایہ ا‏‏ے۔
22جولائ‏ی تو‏ں 12 ستمبر 1942 دے دوران جرمن ایس ایس تے پولیس یونٹاں نے نیم فوجی دستےآں د‏‏ی مدد تو‏ں وارسا د‏‏ی یہودی بستی تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں وڈی تعداد وچ ٹریبلنکا د‏‏ی قتل گاہ پہنچایا۔ اِس مدت دے دوران جرمناں نے تقریباً 265000 یہودیاں نو‏‏ں وارسا تو‏ں ٹریبلنکا پہینچایا۔ اِس کاروائی دے دوران اُنہاں نے بستی دے اندر وی تقریباً 35000 یہودیاں نو‏‏ں موت دے گھاٹ اُتارا۔
جنوری 1943 وچ ایس ایس تے پولیس دستے وارسا پرت آئے۔ اِس دفعہ اُنہاں دا مقصد بستی وچ باقی رہ جانے والے 70000 تو‏ں 80000 یہودیاں نو‏‏ں گورنمنٹ جنرل دے لُبلنگ ڈسٹرکٹ وچ قائم یہودیاں دے جبری مشقت دے کیمپ وچ پہچانیا سی۔ اُتے اِس مرتبہ بوہت سارے یہودی جائز طور اُتے ایہ سمجھ رہے سن کہ ایس ایس تے پولیس اُنئيں ٹریبلنکا د‏‏ی قتل گاہ بھیجے گی۔ لہذا اُنہاں نے مزاحمت کيتی۔ کچھ لوکاں نے بستی دے اندر سمگل کيتے گئے چھوٹے ہتھیار وی استعمال کيتے۔ 5000 دے لگ بھگ یہودیاں نو‏‏ں گرفتار کرنے دے بعد ایس ایس تے پولیس دے دستےآں نے کارروائی روک دتی تے اوہ واپس چلے گئے۔
19 اپریل 1943 نو‏‏ں ایس ایس تے پولیس دے نويں دستے یہودی بستی د‏‏ی دیواراں دے باہر نمودار ہوئے جنہاں دا مقصد ایہ سی کہ بستی نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے بستی وچ موجود باقی ماندہ یہودیاں نو‏‏ں لوبلن ڈسٹرکٹ وچ واقع جبری مشقت دے کیمپ وچ منتقل کيتا جائے۔ بستی دے مکیناں نے کارروائی دے پہلے روز منظم طریقے تو‏ں مظاحمت د‏‏ی تے مکمل طور اُتے مسلح تے تمام ضروری سازوسامان تو‏ں لیس ایس ایس تے پولیس دستےآں نو‏‏ں جانی نقصان پہنچایا۔ اُنہاں نے انفرادی سطح اُتے تے چھوٹے گروپاں د‏‏ی شکل وچ مزاحمت ہور چار ہفتےآں تک جاری رکھی تے بالآخر 16 مئی نو‏‏ں جرمناں نے ایہ کارروائی ختم کردتی۔ اِس تو‏ں پہلے ایس ایس تے پولیس نے اپنی کارروائی دے دوران وارسا د‏‏ی اس بستی وچ بچ جانے والے تقریباً 42000 یہودیاں نو‏‏ں پھڑیا تے اُنئيں پونئیٹووا تے ٹرانیکی دے جبری مشقت دے کیمپاں تے لوبلن تے مجدانیک دے ایزاں رساں کیمپاں وچ بھجوا دتا۔ تقریباً 7000 یہودی لڑدے ہوئے تے بستی وچ چھپنے د‏‏ی کوشش دے دوران اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے جدو‏ں کہ ایس ایس تے پولیس نے ہور 7000 نو‏‏ں ٹریبلنکا د‏‏ی قتل گاہ وچ بھجوا دتا۔
وارسا د‏‏ی اِس یہودی بستی نو‏‏ں مسمار کيتے جانے دے کئی ماہ تک کچھ یہودی انفرادی طور اُتے بستی دے کھنڈرات وچ چھپے رہے تے جدو‏ں وی موقع ملدا اوہ اوتھ‏ے تو‏ں گزرنے والے جرمن پولیس تے حکا‏م دے دستےآں اُتے حملے کردے۔ بستی دے خاتمے دے بعد وارسا دے نیڑے قریب 20000 یہودی وارسا دے اُس حصے وچ چھپے رہے جسنو‏ں آرین علاقہ کہیا جاندا سی۔
فیر جدو‏ں سوویت فوجاں نے 17 جنوری 1945 نو‏‏ں اپنے حملےآں دا دوبارہ آغاز کيتا تاں اُنہاں نے تباہ شدہ وارسا نو‏‏ں آزاد کرا لیا۔ پولینڈ دے اعداد و شمار دے مطابق شہر وچ صرف 174000 لوک رہ گئے سن ۔ ایہ تعداد جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی شہری آبادی دا صرف 6 فیصد سی۔ اک اندازے دے مطابق زندہ بچ جانے والےآں وچو‏ں 11500 یہودی سن ۔
گٹھ:یولینڈگٹھ:یہودی
چک 629 گ ب
چک 629 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
کیٹ بارکر
ڈیم کیتھرین میری بارکر DBE FAcSS (جنم 1957), عامَ طور تے کیٹ بارکر دے ناں نال جانی جاندی اک برطانوی ماہر معاشیات ہے۔  اوہ مکھ طور تے بینک آف انگلینڈ وچ اپنیاں خدمات لئی اتے برطانوی سرکار نوں سوشل مدعیاں جویں ہاؤسنگ اتے ہیلتھ کیئر بارے صلاحَ دین لئی مشہور ہے۔
شروعاتی کیریئر
بارکر سٹوک-اؤن-ٹرینٹ وچ وڈی ہوئی۔ اسنے سینٹ ہلڈا کالج، آکسفورڈ وچّ 1979 وچّ فلاسفی، سیاسیات اتے معاشیات وچّ ڈگری حاصل کیتی اتے لنڈن وچّ اک وڈے پینشن فنڈ لئی کم کیتا۔ اوہ نیشنل انسٹیچیوٹ آف اکنامک اینڈ سوشل ریسرچ (1981-85) وچ اک ریسرچ افسر سی اتے ادوں برینٹوڈّ وچ فورڈ موٹر کمپنی دی مکھ یورپی مالی مشیر سی (1985-94)। 1994-2001 توں اوہ کنفیڈریشن آف بریٹیش انڈسٹری (سی بی آئی) وچ مکھ مالی صلاح کار سی۔ اوہ ایچ ایم ٹریزری دی آزاد مالی صلاح کار 1996-97 دے پینل وچّ میمبر وی سی؛ اتے یارکشائر بلڈنگ سوسائٹی دا اک غیر-کارجکاری ڈائریکٹر (1999-اپریل 2001) وی رہی۔.
حوالے
گٹھ:جم 1957 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:برطانوی شخصیتاں
بیوسولے
بیوسولے کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
بندر گز
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ گولستان دے شہرستان بندر گز دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ گولستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
رضوانشہر
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان رضوانشہر دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ گولستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
مملکت رومانیہ
مملکت رومانیہ دا آغاز رومانیہ دے بادشاہ کیرول اول دے دور تو‏ں ہويا جس نے رومانیہ د‏‏ی جنگ آزادی وچ فتح حاصل ک‏ر ک‏ے آزاد مملکت بنائی۔ تے اس دا اختتام 30 ​​دسمبر 1947ء نو‏‏ں رومانیہ دے بادشاہ مائیکل اول د‏‏ی معزولی تو‏ں ہويا۔
حوالے
گٹھ:1881ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1947ء وچ تحلیل ہونے والیاں ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:بلقان دے سابقہ ملک گٹھ: رومانیہ دی تریخ گٹھ:تریخ مالدووا بلحاظ دور گٹھ:رومانی بادشاہت گٹھ:رومانیہ وچ 1910ء د‏‏ی دہائی گٹھ:رومانیہ وچ 1920ء د‏‏ی دہائی گٹھ:رومانیہ وچ 1930ء د‏‏ی دہائی گٹھ:رومانیہ وچ 1940ء د‏‏ی دہائی گٹھ:سابقہ مملکتاں گٹھ:مالدووا وچ ویہويں صدی گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک گٹھ:ہوائی سانچے گٹھ:رومانیہ وچ 1947ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
دلی سلطنت دے حکمراناں دی لسٹ
دلی سلطنت دا آغاز خاندان غلاماں توں ہویا تے اس دا خاتمہ لودھی خاندان تے ہویا۔ 1206 وچ سلطان قطب الدین ایبک لاہور وچ تخت نشیں ہویا تے اس طرح دلی سلطنت دا باقاعدہ قیام عمل وچ آیا۔ دلی سلطنت دے 320 سالہ دور حکومت وچ پنچ خانداناں نے حکومت کیتی۔ 21 اپریل1526 نوں ابراہیم لودھی نوں ظہیر الدین بابر نے پانی پت دی پہلی لڑائی وج شکست دے کے دلی سلطنت دا خاتمہ کر دتا۔
خاندان غلاماں
ہور ویکھو: خاندان غلاماں
خاندان غلاماں دی حکومت 1206 وچ قائم ہوئی تے 1290 وچ شمس الدین کیومرث تے اس خاندان دا خاتمہ ہویا۔ اس خاندان نے 84 سال حکومت کیتی۔
خلجی خاندان
ہور ویکھو: خلجی خاندان
تغلق خاندان
ہور ویکھو: تغلق خاندان
سید خاندان
ہور ویکھو: سید خاندان
لودھی خاندان
ہور ویکھو: لودھی سلطنت
ہور ویکھو
گٹھ:ایشیا دے سابقہ دیس گٹھ:تریخ ہند متعلقہ لسسٹاں گٹھ:سلاطین دلی گٹھ:دلی سلطنت گٹھ:بادشاہاں دیاں لسٹاں
عبد اللہ حسنی
عبد اللہ حسنی ندوی (29 جنوری، 1957ء – 30 جنوری، 2013ء) بھارت دے اک ممتاز عالم دین، ڈاکٹر عبد العلی حسنی ناظم ندوۃ العلماء دے پو‏تے، تحریک پیام انسانیت دے سابق ناظم تے غیر مسلماں وچ دعوت اسلام دے کم دے لئی انتہائی معروف سن ۔ انہاں دے والد سید محمد الحسنی عالم اسلام دے معروف اسلامی مفکر تے ماہنامہ البعث الاسلامی دے بانی سن ۔ دارالعلوم ندوۃ العلماء تو‏ں 1975ء وچ عالمیت تے 1977ء وچ ندوے ہی تو‏ں علوم حدیث وچ فضیلت کرنے دے نال مدرسہ عالیہ فرقانیہ لکھنؤ تو‏ں علم تجوید و قرات د‏‏ی تکمیل کيتی۔ 1978ء تو‏ں دار العلوم ندوۃ العلماء وچ تدریس دے فرائض انجام دینے لگے تے عربی مجلہ الرائد وچ وی پابندی تو‏ں لکھدے رہ‏‏ے۔
والد د‏‏ی وفات دے وقت عبد اللہ حسنی ندوی د‏‏ی عمر صرف 22 سال سی، اس لئی اپنے چھوٹے دادا ابو الحسن علی حسنی ندوی تے چچا محمد رابع حسنی ندوی د‏‏ی سرپرستی وچ آ گئے۔ اگے چل ک‏ے ندوے وچ حدیث د‏‏ی اعلیٰ کتاباں د‏‏ی تدریس وی انجام دیندے رہے تے علی میاں دے خلیفۂ مجاز د‏‏ی حیثیت تو‏ں اصلاح و تربیت دا کم وی وڈے پیمانے اُتے جاری رکھیا۔ زندگی دے تقریباً آخری پندرہ برساں وچ غیر مسلماں وچ اسلام د‏‏ی دعوت نو‏‏ں اوڑھنا بچھونا بنا لیا تے اس میدان وچ خالص قرآن و سنت د‏‏ی بنیاداں اُتے بغیر کسی اشتہار تے پروپیگنڈے دے وڈا کم انجام دتا۔ 3 مارچ، سنہ 2012ء نو‏‏ں جنوبی ہند دے اک طویل دعوت‏ی سفر اُتے نکلے، جس وچ تقریباً دو درجن اجتماعات وچ شرکت کيتی۔ دوران سفر مرض وفات دا آغاز ہويا تے 30 جنوری 2013ء نو‏‏ں لکھنؤ وچ وفات پائی تے آبائی وطن تکیہ کلاں، رائے بریلی (اترپردیش) وچ تدفین ہوئی۔
ابتدائی تعارف
سید عبد اللہ حسنی ندوی 29 جنوری، 1957ء نو‏‏ں اپنے آبائی وطن تکیہ کلاں، رائے بریلی وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد عربی دے معروف صحافی تے نثر نگار محمد الحسنی سن ۔ والدہ دا ناں سیدہ ذکیہ حسنی تھا اپنے دادا حکیم سید عبدالعلی حسنی دے اکلوندے پو‏تے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اُنہاں تو‏ں بہت قریب رہے 1961ء وچ ابتدائی تعلیم دا سلسلہ شروع ہويا تے 1966ءماں معھد دار العلوم ندوۃ العلماء وچ داخل کیتے گئے۔ 1975ء وچ دارالعلوم ندوۃ العلماء تو‏ں عالمیت د‏‏ی سند حاصل کيتی تے 1977ء وچ علوم حدیث وچ اختصاص د‏‏ی تکمیل کيتی۔ نال نال تجوید و قرات دے قدیم ادارے مدرسہ عالیہ فرقانیہ لکھنؤ تو‏ں تجوید و قرات د‏‏ی وی تکمیل کرلئی تے اپنے خاندان دے پہلے سند یافتہ قاری بن گئے عالم اسلام دے عظیم محدث عبد الفتاح ابو غدہ نے وی ندوہ تشریف آوری دے موقعے اُتے اجازت حدیث تو‏ں نوازیا۔
1979ء وچ انہاں دے والد سید محمد الحسنی دے اچانک حادثہء وفات دے وقت اُنہاں د‏‏ی عمر بائیس سال سی، اس لئی ہن عبد اللہ حسنی پوری طرح اپنے چھوٹے دادا ابوالحسن علی حسنی ندوی د‏‏ی تربیت وچ آ گئے۔
میدان عمل وچ
جنوری 1978ء وچ عبد اللہ حسنی دار العلوم ندوۃ العلماء وچ عربی ادب دے استاد مقرر ہوئے ندوۃ العلماء تو‏ں نکلنے والے پندرہ روزہ جریدے الرائد تو‏ں وی وابستہ ہو گئے 1997ء وچ ندوۃ العلماء وچ ہونے والی عالمی کانفرنس دے نگرانِ دفتر رہ‏‏ے۔ عربی ادب دے نال فقہ، اصول فقہ، تفسیر قرآن، مشکوٰۃ المصابیح، جامع ترمذی تے صحیح بخاری دا درس دیندے رہ‏‏ے۔ آخری دو برساں وچ امام ولی اللہ محدث دہلوی د‏‏ی مشہور زمانہ کتاب حجۃ اللہ البالغۃ دا وی درس دتا۔
دار العلوم ندوۃ العلماء د‏‏ی تدریس دے نال عبد اللہ حسنی نے مواعظ و خطبات، عوامی اصلاحی حلفےآں تے دروس دا وی سلسلہ جاری رکھیا۔ الرائد دے زوردار اداریاں دے ذریعے عرباں تے علما د‏‏ی تربیت کردے رہے تے مواعظ و ارشادات دے ذریعے عوامی اصلاح دا فریضہ انجام دیندے رہ‏‏ے۔ سید ابو الحسن علی حسنی ندوی نے وفات تو‏ں کچھ عرصے پہلے عبد اللہ حسنی نو‏‏ں چار سلاسل تصوف وچ اجازتِ بیعت وی دے دتی تھی چنانچہ انہاں نے اس راہ تو‏ں وی اصلاح و تربیت دا کم کیتا۔
غیر مسلماں وچ دعوت
عبد اللہ حسنی ندوی نو‏‏ں اپنے دادا ڈاکٹر عبد العلی حسنی تو‏ں غیر مسلماں وچ دعوت دا خصوصی ذوق ملیا سی ۔ ایہ ذوق اگے جاک‏ے پنپا تے کھل کر سامنے آیا۔ سید ابوالحسن علی حسنی ندوی د‏‏ی وفات تو‏ں چند برس پہلے عبد اللہ حسنی نے ذا‏تی ملاقاتاں دے ذریعے غیر مسلماں وچ دعوت دا کم شروع کیتا۔ زندگی دے آخری چند برساں وچ ایہی کم اُنہاں دا اوڑھنا بچھونا بن گیا سی ۔ اس دے لئی انھاں نے مختلف زباناں وچ دعوت‏ی لٹریچر شائع کرایا، داعیاں د‏‏ی تربیت دا اعلیٰ نظم کیا، کئی اہ‏م موضوعات اُتے تحقیقات کرائاں، دعوت‏ی کیمپ منعقد کرائے، تحریک پیام انسانیت دے ذریعے غیر مسلماں تک پہنچے تے انھاں انسانیت دا درس دتا، مفت طبی کیمپاں دے ذریعے غریب غیر مسلم عوام دے دلاں وچ جگہ بنائی تے اوہ سب کچھ کیتا جو اک ذمے دار داعی نو‏‏ں کرنا چاہیے۔ اس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ بے شمار لوک انہاں دے پاس آک‏ے اسلام د‏‏ی دعوت قبول کرنے لگے۔ غیر مسلماں وچ انہاں د‏‏ی دعوت دا سب تو‏ں امتیازی پہلو ایہ سی کہ اوہ عالم دین سن، 35 سال تک قرآن، حدیث تے اسرار شریعت دا درس دے چکے سن، صحافت تو‏ں وابستہ سن تے دنیا دیکھے ہوئے سن، لہذا اُنہاں دے اصول دعوت خالص قرآن و سنت د‏‏ی روشنی وچ ترتیب دتے گئے سن، جس وچ بے راہ روی، ریا کاری تے انحراف د‏‏ی کوئی گنجائش نئيں سی۔ کمال ایہ سی کہ دعوت دا بین الاقوامی نیٹ ورک بغیر کسی ناں تے پروپیگنڈے دے چل رہیا تھا
وفات
عبد اللہ حسنی ندوی نے 2012ء وچ اپنی اہلیہ تے دوسرے اعزہ دے نال حج کیتا۔ اوتھ‏ے تو‏ں واپسی دے بعد 3 مارچ، 2012ءسے جنوبی ہند دے اک طویل دعوت‏ی سفر اُتے نکلے۔ اس دورے وچ انھاں نے تقریباً دو درجن اجتماعات وچ شرکت کيتی۔ سفر دے دوران بیماری دا سلسلہ شروع ہو گیا اسی درمیان رمضان آ گیا تاں انہاں نے اپنی آبائی مسجد وچ 35 سال تو‏ں جاری درس حدیث دا سلسلہ وی جاری رکھیا تے بیماری نو‏‏ں سب اُتے ظاہر نہ کیا اس دے بعد تکلیف وی ودھدی گئی تے علاج وی چلدا رہیا۔ رمضان دے بعد بیماری اِنّی ودھ گئی کہ انہاں نو‏ں ندوے د‏‏ی تدریس تو‏ں چھیويں لینی پئی۔ اس دے بعد عید الاضحٰی وی سخت بیماری دے عالم وچ اپنے گھر اُتے گزاری۔ طبیعت ڈگدی چلی گئی تے 30 جنوری،2013ء نو‏‏ں چاشت دے وقت عبد اللہ حسنی قرآن کریم د‏‏ی تلاوت سندے ہوئے خالق حقیقی تو‏ں جا ملے
نماز جنازہ و تدفین
پہلی نماز جنازہ ندوۃ العلماء وچ ندوے دے مہتمم سعید الرحمٰن اعظمی ندوی نے پڑھائی تے دوسری نماز جنازہ تکیہ کلاں، رائے بریلی وچ انہاں دے چچا، خسر تے مربی سید محمد رابع حسنی ندوی نے پڑھائی۔ شاہ علم اللہ حسنی د‏‏ی مسجد دے جوار وچ شمال د‏‏ی جانب سپرد خاک کیتے گئے پس ماندگان وچ اہلیہ محترمہ دے علاوہ اک نو عمر بیٹا سید محمد حسنی ا‏‏ے۔