cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تریخ وہابیت
وہابیاں دے عقائد
اس سلسلہ وچ حافظ وھبہ وی کہندے نيں کہ ”لا الہ الا اللّٰہ“کے معنی : خدا دے علاوہ تمام معبوداں نو‏‏ں ترک کرنا اے، لہٰذا انسان د‏‏ی توجہ صرف خدا اُتے ہونا چاہیدا تے جے کسی غیر خدا د‏‏ی عبادت کيت‏ی جائے تاں گویا اس نے غیر خدا نو‏‏ں خدا دے نال شریک قرار دتا،چاہے اس کم دا کرنے والا اس طرح دا کوئی ارادہ وی نہ رکھدا ہو، تاں ایسا شخص مشرک اے خواہ اوہ اپنے شرک نو‏‏ں شرک منے یا اسنو‏ں توسل کانام دے۔
رافضی کون لوک نيں؟
کتاب ”الاُم“ تالیف شافعی وچ ”بکاء الحیّ علی المیت“ (زندہ دا میت اُتے گریہ کرنا)کے تحت اس طرح بیان ہويا اے کہ جناب عبد اللہ ابن عمر د‏‏ی طرف تو‏ں جناب عائشہ تو‏ں کہیا گیا کہ کسی میت اُتے زندہ دا گریہ کرنا اس اُتے عذاب دا باعث ہُندا اے، تاں جناب عائشہ نے کہیا کہ ابن عمر نے جھوٹھ نئيں کہیا لیکن اس تو‏ں غلطی، یا بھُل چوک ہوئی اے، (یعنی اصل حدیث ایہ اے کہ)پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے سامنے جدو‏ں اک یہودی عورت دا جنازہ آیا در حالیکہ اس دے رشتہ دار اس اُتے روندے جارہے سن تاں آپ نے فرمایا کہ ایہ لوک رو رہے نيں جدو‏ں کہ انہاں دے رونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ قبر وچ عذاب وچ مبتلا ا‏‏ے۔
کسی دے بارے وچ کفر دا فتویٰ لگانا
”میں کسی وی اسلامی مذہب نال تعلق رکھنے والےآں نو‏‏ں کافر نئيں کہہ سکتا“(۳۱۴)
وہابیاں دے عقائد
”اے پیغمبرآپ کہہ داں کہ اے اہل کتاب آو تے اک منصفانہ کلمہ اُتے اتفاق کرلاں کہ خدا دے علاوہ کسی د‏‏ی عبادت نہ کرن، کسی نو‏‏ں اس دا شریک نہ بناواں، آپس وچ اک دوسرے نو‏‏ں خدا دا درجہ نہ داں، تے جے اس دے بعد وی ایہ لوک منھ موڑاں تاں کہہ دیجئے کہ تسيں لوک وی گواہ رہنا کہ اسيں لوک حقیقی مسلما‏ن تے اطاعت گذار نيں“
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
۲۵۲. عنوان المجد فی تریخ نجد ص ۱۳۔
کتابیات
۳۔ ذیل العبر، طبع کویت، پہلا ایڈیشن۔
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۴٦. فوات الوفیات جلد اول ص ٧٧، تے الوافی بالوفیات ج٧ ص ۱۸۔
وہابیاں دے عقائد
( قُلْ یَا اَهْلَ الْكِتَابِ، تَعَالَوْا اِلٰی كَلِمَةٍ سَوَاء بَیْنَنَا وَ بَیْنَكُمْ اَلاّٰ نَعْبُدَ اِلاّٰ اللّٰه وَلاٰ نُشْرِكَ بِهِ شَیْئاً وَلاٰ یَتَّخِذ بَعْضُنَا بَعْضاً اَرْبَاباً مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُوْلُوْااشْهِدُوْا بِاَنَّا مُسْلِمُوْنَ ) (۲۸۰)
تو فیر موحّد کون اے ؟
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۳٧. تریخ ابن الوردی ج۲ ص ۴۱۰۔
رافضی کون لوک نيں؟
ابن تیمیہ دا کہنا ایہ اے کہ اس گل اُتے علماء دا اتفاق اے کہ باعظمت مخلوق جداں عرش وکرسی، کعبہ  یا ملائکہ د‏‏ی قسم کہانا جائز نئيں اے، تمام علماء مثلاً امام مالک، ابوحنیفہ تے احمد ابن حنبل (اپنے دوقولاں وچو‏ں اک قول وچ ) اس گل اُتے اعتقاد رکھدے نيں کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قسم کہانا وی جائز نئيں اے تے مخلوقات وچو‏ں کسی د‏‏ی قسم کہانا چاہے اوہ پیغمبر د‏‏ی ہوئے یا کسی دوسرے د‏‏ی جائز نئيں اے تے منعقد وی نئيں ہوئے گی، (یعنی اوہ قسم شرعی نئيں اے تے اس د‏ی مخالفت اُتے کفارہ وی واجب نئيں اے ) کیونجے صحیح روایات تو‏ں ایہ گل ثابت ہُندی اے کہ پیغمبراکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا:
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۹٦. زینی دحلان، الفتوحات الاسلامیہ ج۲ ص ۲٦٧، ۲٦۸۔
وہابیاں دے عقائد
ہاں اُتے ساڈا مقصد وہابیاں دے تمام عقائد نو‏‏ں بیان کرنا نئيں اے بلکہ اسيں صرف انہاں عقائداں نو‏‏ں بیان کرن گے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ لوک مشہور ہوئے تے جنہاں د‏‏ی بناپر دوسرےآں تو‏ں جدا ہوئے نيں تے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں دوسرے فرقےآں دے علماء نے انہاں دے جوابات لکھنے شروع کيتے نيں۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
اسی طرح کتاب ”اشد الجھاد فی ابطال دعویٰ الاجتھاد“ تالیف شیخ داود موسوی بغداد ی وی اے جو کتاب ”منحة الوھبیة“ دے نال چھپ چک‏ی ا‏‏ے۔
۳۱۲. قول اوزاعی۔
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۳۵. سورہ طٰہٰ آیت ۵۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۲۱. وفاء الوفاء جلد اول ص ۳۸۵۔
جمعیة الاخوان یا انجمن امر بالمعروف و نھی عن المنکر
بدّو تیزی دے سا تھ شھراں د‏‏ی طرف منتقل ہونا شروع ہوئے گئے البتہ اس وجہ تو‏ں انہاں دے اندر دینی تعلیمات تے افراط وتفریط نے جنم لیا، جو ابن سعود د‏‏ی ناراضگی دا سبب قرار پایا تے ملک ابن سعودنے اس د‏ی روک تھام دے لئی علماء تو‏ں ایہ مطالبہ کيتا کہ اوہ ”جمعیة الاخوان“کو اک خط لکھياں تے انھاں خلاف شریعت کمیں، نیزبے جا تعصبات تو‏ں باز رکھن، خود ملک نے وی ا پنی طرف تو‏ں انہاں دے لئی اک پُر زوربیان جاری کيتا۔(٧۰۴)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۴٧. الفتاوی الکبری ج۲ص ۴۳۱۔
جمعیة الاخوان یا انجمن امر بالمعروف و نھی عن المنکر
حافظ وھبہ”جمعیة الاخوان“کے بارے وچ کھدے نيں: جدو‏ں کدی عراق ، مشرقی اردن یا کویت وچ جمعیةالاخوان کانام لیا جاتاتھا تاں لوکاں اُتے خوف وھراس طاری ہوجاندا تھا،اور سب لو گ قلعےآں یا برجاں دے اندر پناہ لے لیندے سن عربی ملکاں وچ خوف و ھراس کون پھیلا تو‏ں اے ؟
”جمعیة الاخوان“ دے ہنگامےآں داخاتمہ
٧۰۹. جزیرة العرب فی القرن العشرین، ص ۳۱۴، ۳۱۵۔
”جمعیة الاخوان“ تے ابن سعود دے اختلافات
ان مذاکرات دے بعد سلطان، حجاز تو‏ں نجد  آیا تے جمادی الاولیٰ ۱۳۴٧ ھ وچ اک جلسہ دا حکم دتا ایہ جلسہ ریاض دے شاہی محل وچ کیہ گیا جس وچ تقریباًشھری تے دیھاتی۸۰۰ علماء تے قبیلےآں دے سرداروںنے شرکت کيتی، مگر دویش تے ابن بجاد (جمعیة الاخوان دے اہ‏م لیڈر)نے اس دا بائیکاٹ کيتا تے اوہ اس وچ شریک نہ ہوئے ۔
”جمعیة الاخوان“ دے ہنگامےآں داخاتمہ
٧۳۳. اخبار مکہ خلاصہ از ص۲۵۲تا۲۵۹۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۰۳. المختار من تریخ الجبرتی ص۸۲۳۔
٦۰۴. تریخ المملکة العربیة السعودیہ جلد اول ص ۱۹۴۔
رافضی کون لوک نيں؟
اسی طرح امام مالک دا مسجد النبی وچ ابوجعفر دے نال اک مناظرہ ہويا، اس وچ انھاں کہیا) کہ قبر پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی طرف رخ کرکے کھڑے ہوئے تے انہاں نو‏‏ں اپنا شفیع قرار دو۔(۲۱٧)
تیل کڈن دا معاہدہ
”بلاغ رسمی رقم(۸۲) جریمة منکرة:
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۱۳. البدایہ والنھایہ ج۱۱ص ۲۰۱۔
حجرے دے اُتے گنبد دے بارے وچ
اک دوسری روایت دے مطابق جناب بلال جدو‏ں شام تو‏ں آنحضرت (ص)کی زیارت دے لئی مدینہ تشریف لیائے تاں آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبر منور دے نزدیک روندے ہوئے گئے تے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر اُتے اپنے رخساراں نو‏‏ں مَل رہے سن، تے اک دوسری روایت دے مطابق جدو‏ں حضرت علی ںنے رسول اکرم (ص)کو دفن کيتا توجناب فاطمہ زہرا = تشریف لاواں تے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر مطھر دے سامنے کھڑیاں ہوئیاں تے قبر تو‏ں اک مٹھی خاک اٹھائی تے اپنی اکھاں تو‏ں مس کرکے رونا شروع کيتا، تے اک دوسری روایت دے مطابق ابن عمر اپناداہنے ھاتھ قبر منور اُتے رکھدے سن تے ايس‏ے طرح جناب بلال اپنے رخساراں نو‏‏ں قبر مطھر اُتے رکھدے سن، عبد اللہ ابن احمد حنبل نے کہیا کہ ایہ سب چیزاں بھر پور محبت دا ثبوت نيں تے ایہ تمام چیزاں اک طرح تو‏ں آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دا احترام تے تعظیم نيں۔(۱۲۲)
قبر تے روضہ مقدسہ دے بارے وچ ابن تیمیہ د‏‏ی باقی گفتگو
ابن تیمیہ دے دلیلاں وچو‏ں سَلَف صالح (اصحاب پیغمبر) تے تابعین دا عمل وی اے، لیکن عجیب گل ایہ اے کہ یھی ابن تیمیہ  زیارت دے بارے وچ سلف صالح دے عمل نو‏‏ں قبول نئيں کردے، تے کہندے نيں کہ سلف صالح دا عمل کافی نئيں اے بلکہ کسی دوسری دلیل دا ہونا وی ضروری ا‏‏ے۔(۱۲۳) ایتھ‏ے تک کہ ابن تیمیہ  نے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر نو‏‏ں دیکھنا وی ممنوع قرار دتا۔(۱۲۴)
اس موقع اُتے سمہودی اپنی رائے دا اظھار کردے ہوئے کہندے نيں کہ بھتر تاں ایہ سی کہ حرم مطھر دے بعض دروازےآں نو‏‏ں کھلا رکھدے تے بعض جاہل تے بے ادب لوکاں دے لئی دروازےآں اُتے نگھبان کھڑا کردیندے، تاکہ اوہ بے ادب تے جاہل لوکاں نو‏‏ں حرم مطھر وچ داخل نہ ہونے داں، نہ ایہ کہ بالکل ہی دروازے بند کردئے جاواں،اور دوسرے لوکاں نو‏‏ں وی زیارت تو‏ں محروم کردتا جائے، جدو‏ں کہ آنحضرتکی زیارت تو‏ں لوکاں نو‏‏ں روکنا یعنی تمام مسجد د‏‏ی تعطیل کرنا ا‏‏ے۔(۱۱۸)
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۱۳. عنوان المجد فی تریخ نجد جلد اول ص ۱۲۴۔
٦٦۰. وفاء الوفاء بہ اخبار دار المصطفیٰ ج۳ ص۹۱٦۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۳۱. کتاب الرد علی الاخنائی ص ۱۵۵۔ بعد وچ زیارت دے سلسلہ وچ مسند احمد حنبل وچ ذکر شدہ روایات د‏‏ی طرف اشارہ کيتا جائے گا۔
ابن تیمیہ
”ابن تیمیہ ربیع الاول٦٦۱ھ نو‏‏ں حَرّان(عراق  دا مُضَرنامی علاقہ) وچ پیدا ہويا، اس دا باپ حنبلیاں دے وڈے عالمیں وچو‏ں سی جو مغلاں دے ظلم وستم د‏‏ی وجہ تو‏ں شام چلا گیا سی۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٧۰۰. اس وقت مسجد النبی د‏‏ی توسیع دا کم ختم ہوگیا لیکن مسجد الحرام د‏‏ی نويں عمارتاں بننا حالے وی جاری اے، البتہ تمام ہونے والی اے، تے اس جدید عمارت وچ صفا ومروہ دے درمیان سعی کرنے د‏‏ی جگہ جو پہلے اک تنگ بازار سی اج اوتھ‏ے دو طبقہ خوبصورت عمارت بن گئی اے، جس دا عرض وی کافی اے، اس وقت توسیع دے بعد مسجد الحرام د‏‏ی تمام جگہ برانڈاں تے دوسری منزل سمیت اک لکھ میٹرمربع تو‏ں وی زیادہ ا‏‏ے۔
ابن تیمیہ
قاضی اِخنائی(۲۲) ابن تیمیہ دے ہ‏معصر)نے” المقالة المرضیة“ وچ تے دوسرے چند حضرات نے وی ابن تیمیہ  د‏‏ی شدت دے نال مخالفت کيتی اے تے اس دے عقائد د‏‏ی سخت مذمت کردے ہوئے انہاں نو‏‏ں مردود تے ناقابل قبول جانا ا‏‏ے۔(۲۳)
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
عجیب گل تاں ایہ اے کہ ایہ لوک روضہ نبوی اُتے پردے لگانے نو‏‏ں منع کردے نيں لیکن دوسری مسجدےآں وچ پردے لگانے نو‏‏ں عیب نئيں مندے۔ اک دوسری گل ایہ اے کہ وہابی علماء اپنے نظریات تے عقائد نو‏‏ں مکمل طور اُتے صحیح جاندے نيں تے دوسرےآں دے عقائد نو‏‏ں غلط تے غیر صحیح مندے نيں۔(۲٧۱)
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
میرزا ابو طالب خان اصفھانی صاحب وی ايس‏ے زمانہ وچ موجود سن تے کربلاپر حملے دے گیارہ مھینے بعد اوہ کربلائے معلی پہونچے انھاں نے اس حادثہ د‏‏ی روداد انہاں لوکاں تو‏ں سنی اے جو اس حادثہ دے عینی شاہد سن، چنانچہ موصوف نے اس واقعہ د‏‏ی تفصیل اپنے سفر نامہ وچ لکھی اے ہور مختصر طور اُتے وہابیاں د‏‏ی تریخ وی ذکر کيتی اے، موصوف فرماندے نيں :(۴٧۱)
امام الحرمین جُوَینی دا نظریہ
(اس دا مقصد آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبرِ مطھر د‏‏ی زیارت کرنا اے )
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۳۱. حدائق السیاحہ ص ۴۲٧۔
٧۰۲. ملک فیصل ۱۹٧۵ء وچ اپنے اک رشتہ دارکے ھاتھاں شھر ریاض وچ قتل کردتا گیا، تے اس دا بھائی ملک خالد اس دا جانشین مقرر ہويا، چند سال پہلے وی ملک خالد اپنے دوسرے بھائی ملک فہد د‏‏ی موت دے وقت سعودیہ د‏‏ی بادشاہت دے لئی مقرر ہويا سی، تے سعود نے اپنے بھائی فیصل دے حکم تو‏ں استعفاء دتا تے ملک تو‏ں باہر چلا گیا تے ۱۹٦۹ء وچ یونان وچ انتقال کيتا۔
وہابیاں دے عقائد
۱۔ انبیاء تے اولیا ء اللہ دے ذریعہ خدا تو‏ں توسل نہ کرے تے جدو‏ں ایسا کم کرے مثلاً ایہ کھے کہ اے خدا تیرے تو‏ں تیرے پیغمبر صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے وسیلہ تو‏ں توسل کردا ہاں مجھ اُتے رحمت نازل فرما، تاں ایداں دے شخص نے مشرکاں دا راستہ اپنایااے، تے اس دا عقیدہ مشرکاں دے عقیدہ د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔(۲۹٦)
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۳۸. ابن حجر جلد اول ص ۱۵۹، ابن الوردی کہندا اے کہ جدو‏ں لوکاں نے اس د‏ی ایہ تحریر دیکھی، جس وچ لکھیا ہويا سی پیغمبر انبیاء تے صالحین د‏‏ی قبور د‏‏ی زیارت ممنوع اے، توسلطان دے حکم تو‏ں اسنو‏ں زندان بھیج دتا گیا تے اسنو‏ں فتویٰ دینے تو‏ں وی روکیا گیا،ابن قیّم جوزی وی زندان وچ اس دے نال سی۔ (تریخ ابن الوردی ج۲ ص ۳۹۹)
تیل کڈن دا معاہدہ
صاحب تریخ مکہ اس واقعہ نو‏‏ں نقل کرنے دے بعد کہندے نيں، کہ مینو‏ں ایران یاں نو‏‏ں حج تو‏ں روکنے د‏‏ی وجہ معلوم نہ ہوسکی مگر اوہ تاریخی واقعات جو اس زمانہ وچ رونما ہورہے سن، ایران یاں نے ۱۰۳۳ھ وچ بغداد  نو‏‏ں عثمانی قبضہ تو‏ں آزاد کرالیا سی تے انہاں نو‏‏ں شھر تو‏ں باہر کڈ دتا سی، ایتھ‏ے تک کہ۱۰۴۲ھ وچ سلطان مراد عثمانی نے فیر دوبارہ قبضہ کرلیا۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۹٧. ابن بشر صاحب کہندے نيں کہ شھر درعیہ د‏‏ی اس وقت د‏‏ی عمارتاں د‏‏ی عظمت وثروت تے قوت تے اوتھ‏ے د‏‏ی جمعیت د‏‏ی کثرت د‏‏ی توصیف بیان کرنا مشکل اے، اس شھر وچ ہمیشہ قافلے آندے رہندے سن تے اوتھ‏ے کوئی گھرہی ایسا ہوئے گا جو فروخت کيتا جاندا سی، اس وقت اوتھ‏ے اُتے مکاناں د‏‏ی قیمت ست ہزار ریال، پنج ہزار ریال، تے چھوٹے چھوٹے مکاناں د‏‏ی قیمت اک ہزار ریال ہُندی سی ايس‏ے طرح اک دکان دا ماہانہ کرایہ ۴۵ ریال ہُندا سی ۔ (ج اول ص۲۱٦)
۵۹۸. اساں محمد علی پاشا تے ابراہیم پاشا دے وہابیاں اُتے حملےآں د‏‏ی تفصیل، کتاب عنوان المجد ابن بشر نجدی (جلد اول ص ۱۵٧) تو‏ں تے تریخ المملکة العربیة السعودیہ جلد اول ص ۱۴۳ تو‏ں ۱۹۳ تک دا خلاصہ نقل کيتااے، انہاں دے علاوہ کتاب فتوحات الاسلامیہ سید احمد زینی دحلان مفتی مکہ تے کتاب عجائب الآثار جبرتی تو‏ں استفادہ کيتا ا‏‏ے۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
اسی طرح اک رسالہ ”کشف النور عن اصحاب القبور“ تالیف عبد الغنی افندی نابُلِسی وہابیت د‏‏ی ردّ وچ چھپ چکيا ا‏‏ے۔
کتابیات
۱۔ کتاب التوحید (متن فتح المجید، ہور رسالہ دہم از مجموعہ کتاب توحید)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
کتاب ”الاصول الاربعة فی تردید الوہابیة“ تالیف خواجہ محمد حسن جان صاحب سرہندی (فارسی بولی وچ )چھپ چک‏ی ا‏‏ے۔
کتابیات
۲۔ ثلاث رسالے فی العقیدة الاسلامیہ، طبع مکہ۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
اسی طرح کتاب ”سیف الابرار علی الفجار“ تالیف محمد عبد الرحمن حنفی (فارسی بولی وچ چھپ چک‏ی اے )، (جو وہابیاں دے طرفدار نذیر حسین دے فتوےآں د‏‏ی ردّ ا‏‏ے۔)
وہابیاں دے عقائد
اس دے بعد حافظ وھبہ اپنی گفتگو کوجاری رکھدے ہوئے کہندے نيں کہ وہابیاں نو‏‏ں اس گل وچ کوئی شک نئيں اے کہ جے کوئی کھے”یا رسول اللہ“،”یا ابن عباس“ ،”یا عبد القادر“وغیرہ تے انہاں کلمات دے کہنے تو‏ں اس دا قصدان دا فائدہ پہونچانایانقصان نو‏‏ں دور کرنا ہوئے یا اس دے مدّ نظر ایداں دے امور ہاں جنہاں نو‏ں صرف خدا ہی انجام دے سکدا اے، تاں ایسا شخص مشرک اے تے اس دا خون بھانا واجب اے تے اس دا مال مباح ا‏‏ے۔(۲۸۵)
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۰۲. المختار من تریخ الجبرتی ص ۸۲۳، ابن ایاس نے عثمانی سپاہیاں دے فساد تے برے اعمال دے بارے وچ بہت ساریاں داستاناں لکھایاں نيں ایتھ‏ے تک کہ سلطان سلیم دے مصر وچ قیام دے وقت نوبت ایہ پہونچی کہ قاہرہ شھر وچ ایہ اعلان کرادتا گیا کہ جدو‏ں تک عثمانی سپاہی شھر تو‏ں خارج نہ ہوجاواں کوئی غلام، کنيز، عورتاں تے ”اَمرد“ (وہ لڑکے جنہاں دے حالے داڑھی مونچھ نئيں نکلی ہو) لڑکے اپنے گھراں تو‏ں باہر نہ نکلےں۔ (بدایع الزہور، جلد ۵ ص ۱۸۸)
کتابیات
راوندی: محمد بن علی، سلجوقی زمانہ دے مولف۔
رافضی کون لوک نيں؟
ابن تیمیہ کامذکورہ امور دے بارے وچ کہنا اے کہ جے کوئی زیارت رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے لئی جاندا اے لیکن جے اس دا قصد دعا تے سلام نئيں اے بلکہ اس دا مقصد پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  تو‏ں حاجت طلب کرنا اے تے ا س دے لئی اوتھ‏ے اُتے اپنی آواز بلند کرناہے تاں ایداں دے شخص نے گویا رسول اسلام صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں اذیت دتی اے تے خود اپنے اُتے ظلم وستم کيتا ا‏‏ے۔
اسی طرح جناب عمر خشک سالی تے قحط دے زمانہ وچ حضرت رسول اسلام صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے چچا جناب عباس تو‏ں توسل کردے نيں تے اس طرح بارگاہ خداوندی وچ عرض کردے نيں:
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳٦۱. الفتاوی الکبریٰج۴ ص۴۴۹۔
”جمعیة الاخوان“ دے ہنگامےآں داخاتمہ
٧۳۵. اقتباس از شفاء الغرام، جلد اول ص ۱۲۲۔
وهابیاں دا مسقط اُتے حمله تے امام مسقط دا فتح علی شاه تو‏ں مدد طلب کرنا
وہابیاں نے مکہ تے جدّہ نو‏‏ں خالی کردیاکیونجے انہاں نو‏‏ں ایہ اطلاع مل گئی سی کہ ایران یاں نے انہاں دے ملک اُتے حملہ کرکے بعض علاقےآں اُتے قبضہ کرلیا ا‏‏ے۔(۵۸۸)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
اسی طرح وہابیاں د‏‏ی ردّ وچ لکھی جانے والی کتاب ”منہج الرشاد“ تالیف علامہ شیخ محمد حسین کاشف الغطاء ا‏‏ے۔
کتابیات
شرح جامع صغیر سیوطی، طبع مصر ،۱۳٧۳ھ۔
کسی دے بارے وچ کفر دا فتویٰ لگانا
۳۔ خداوند عالم دے لئی جھت دا ثابت کرنا
حجرے دے اُتے گنبد دے بارے وچ
وہ قبر مطھر تے روضہ مبارک دے بارے وچ اس طرح کہندا اے کہ کوئی وی زائر کسی وی طریقہ تو‏ں آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت نئيں کرسکدا، تے قبر دے چاراں طرف وی اِنّی گنجائش نئيں اے کہ تمام زائرین اوتھ‏ے جمع ہوسکن، تے جس حجرے وچ حضرت رسول اللہ د‏‏ی قبر مبارک اے اس وچ کوئی جالی وغیرہ نئيں اے کہ اس تو‏ں آپ د‏‏ی قبر نو‏‏ں دیکھیا جاسک‏‏ے، تے لوکاں نو‏‏ں وی آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر مطھر نو‏‏ں دیکھنے تو‏ں ممانعت کيتی گئی اے ،خداوندعالم نے جنہاں چیزاں دے ذریعہ اپنے پیغمبر صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اُتے منّت رکھی اے انہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈی چیز ایہ اے کہ آپ نو‏‏ں آپ دے حجرے وچ دفن کيتا گیا جو مسجد النبی کے نیڑے اے تے جو شخص نماز پڑھنا چاہندا اے اسنو‏ں چاہیدا کہ مسجد وچ نماز ادا کرے جتھے نماز پڑھناجائز ا‏‏ے۔(۱۲۵)
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۱۴. بربہاری، بھار د‏‏ی طرف نسبت اے، جوحشیش د‏‏ی طرح اک قسم د‏‏ی دوائی اے ،اور اوہ ہندوستان وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ (سمعانی مادہ بربہاری)
تیل کڈن دا معاہدہ
القتالشرطة القبض فی بیت اللّٰه الحرام فی یوم(۱۲) ذی الحجة۱۳٦۲ علی المدعو عبده طالب بن حسین الایرانی من المنتسبین الی الشیعةفی ایران  وهو متلبس باقذر الجرائم واقبحها وهی حمل القاذورات وهو یلقیها فی المطاف حول الکعبة المشرفة بقصد ایذاء الطائفین واهانة هذا المکان المقدس وبعد اجراء التحقیق بشانه وثبوت هذا الجرم القبیح منه فقد صدر الحکم الشرعی بقتله وقد نفذ حکم القتل فیه فی یوم السبت(۱۴) ذی الحجة ۱۳٦۲ ولذا حرر
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
”فتنة الوہابیة“ نامی کتاب وچ اس طرح موجود اے کہ وہابی لوک اذان دے بعد پیغمبر اکرم اُتے صلوٰت بھیجنے تو‏ں منع کردے نيں، چنانچہ اک نابینا شخص نے اس ممانعت دے بعد وی اذان دے بعد پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اُتے صلوٰت بھیجی تاں اسنو‏ں محمد بن عبد الوہاب  دے پاس لے گئے اس نے اس شخص نو‏‏ں قتل کرنے دا حکم دیدتا۔(۴۳۰)
جمعیة الاخوان یا انجمن امر بالمعروف و نھی عن المنکر
گذشتہ چند دہائیاں تک الاخوان انہاں بدواں نو‏‏ں کہیا جاتاتھا جنھوںنے خانہ بدوشی نو‏‏ں تر ک کرکے کسی مستقل جگہ سکونت اختیار کرلئی تے گارے مٹی تو‏ں اپنے لئے گھر وی بنالئے جنھاں حجرہ کہاجاتاہے گویا اوہ اس ابتر زندگی تو‏ں اچھی زندگی د‏‏ی طرف آگئے خیمےآں د‏‏ی جگہ ایہ مٹی دے گھر پہلی بار ۱۳۳۰ھ وچ بنائے گئے جنہاں وچ رہنے والے افراد چند مختلف قبیلےآں نال تعلق رکھدے سن انہاں اعراب نے گذشتہ زندگی نو‏‏ں جاہلیت تے موجودہ جدید دور نو‏‏ں اسلام دا ناں دتا ۔(٧۰۵)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۳۲. مجموعة الرسالے الکبریٰ ج۲ ص۵۹۔
رافضی کون لوک نيں؟
ابن عباس کہندے نيں کہ جدو‏ں جناب عمر نو‏‏ں ضربت لگی تے انہاں دا غلام صُھیب رونے لگیا تے کہنے لگا:”وا اخیاہ وا صاحباہ“ تاں عمر نے اس تو‏ں کہیا تاں روندا اے جدو‏ں کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا اے میت اُتے اہل خانہ دا گریہ کرنا اس دے لئی عذاب دا باعث ہُندا اے، جناب ابن عباس کہندے نيں کہ جدو‏ں عمر اس دنیا تو‏ں چلے گئے تاں ميں نے اس گل نو‏‏ں جناب عائشہ تو‏ں دریافت کيتا۔ عائشہ نے کہیا خدا د‏‏ی قسم پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اس طرح نئيں فرمایا بلکہ آپ نے ایہ فرمایا اے کہ کفار د‏‏ی میت اُتے اس دے اہل خانہ دا گریہ اس دے عذاب نو‏‏ں زیادہ کردیندا اے، اس دے بعد جناب عائشہ نے فرمایا کہ تواڈے لئے قرآن کافی اے کہ جس وچ ارشاد ہُندا اے:( ولا تزر وازةوزر اخریٰ ) (۱۹۲) (اور کوئی نفس دوسرے دا بجھ نئيں اٹھائے گا) س دے بعد جناب ابن عباس نے وی کہیا:( واللّٰه اضحک وابکی ) (۱۹۳)
ابن تیمیہ
ابن تیمیہ دے والد ویہہ سال د‏‏ی عمر وچ اس دنیا تو‏ں رخصت ہوگئے تے ابن تیمیہ  نے اپنے باپ د‏‏ی جگہ تدریس دے عہدہ سنبھالیا، تے ٦۹۱ھ وچ حج دے لئی گیا۔
کسی دے بارے وچ کفر دا فتویٰ لگانا
”کسی وی موحد انسان نال دشمنی جائز نئيں اے اگرچہ اسنو‏ں ہويا وہوس نے حق تو‏ں منحرف ہی کیو‏ں نہ کر دتا ہو“(۳۱۵)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
کٹّر وہابیاں دے نزدیک دوسری حرام چیزاں ایہ نيں :لمبی موچھاں رکھنا، کپڑےآں کوقدیم زمانہ دے معمولی اندازہ تو‏ں لمبا پہننا، ایہ لوک سب تو‏ں پہلے لمبی مونچھاں والے تے لمبے لباس والے نو‏‏ں تذکر دیندے سن تے اس دے بعد جس مقدار وچ وی مونچھاں یا اس دا لباس لمبا دکھادی دیتاتھا اسنو‏ں کٹ دتا کردے سن ۔(۴۳۱)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۳٦. الغدیر، ج۵ ص ۱۸۴
رافضی کون لوک نيں؟
شافعی نے مذکورہ مطالب نو‏‏ں ذکر کرنے دے بعد آیات وروایات دے ذریعہ مذکورہ روایت”ان المیت لیعذب“۔ دے صحیح نہ ہونے نو‏‏ں ثابت کيتا ا‏‏ے۔(۱۹۴)
کتابیات
صبح الاعشیٰ فی صناعة الانشاء، طبع مصر ، چاپ عکسی از طبع امیری۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۱۵. اس زمانہ وچ شریف دا اطلاق صرف سید اُتے ہوتاسی، تے آل علی ں دے علاوہ کسی نو‏‏ں شریف نئيں کہیا جاندا سی۔
”جمعیة الاخوان“ دے ہنگامےآں داخاتمہ
٧۳٧. سلطان سلیمان دے وقف نامہ د‏‏ی عبارت مرآة الحرمین، جلد اول ص ۲۸۵ اُتے موجود ا‏‏ے۔
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
۲۴۱. شیخ عبد الرحمن بن حسن بن محمد بن عبد الوہاب نے اپنے اس رسالہ وچ جس وچ اس نے اپنے دادا کيتی سوانح حیات لکھی، کہندا اے کہ شیخ محمد بن عبد الوہاب  مکہ  تو‏ں شام دے حاجیاں دے نال شام جانا چاہندا سی لیکن کچھ مشکل در پیش آئی، جس د‏‏ی بناپر اس نے اوتھ‏ے جانے دا قصد چھڈ ک‏‏ے مدینہ دا رخ کيتا۔ ابن اثیر نے اس رسالہ کو(ج۲ص۲۳ دے بعد) ذکرکیا ا‏‏ے۔
۲۴۲. آلوسی د‏‏ی کتاب تریخ نجد ، ص ۱۱۱تا۱۱۳ دا خلاصہ۔
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۴٧. البدر الطالع، جلد اول ص ٦٧۔
جمعیة الاخوان یا انجمن امر بالمعروف و نھی عن المنکر
تریخ وہا بیت دے آخری دور وچ ”جمعیة الاخوان“نے دینی احکا‏م اجراء کر نے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا اے لہٰذایہ مناسب معلوم ہويا کہ اس انجمن دے بارے وچ اس کتاب وچ اک مستقل باب دا وادھا کردتا جائے تو‏ں کہ ہما رے قار ئین نو‏‏ں اسک‏‏ے اکناف وجوانب تو‏ں بخوبی آشنائی پیداہو سک‏‏ے ۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۰۹. تریخ المملکة العربیة السعودیہ جلد اول ص ۳۸۸۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
اس بحث دے اختتام اُتے اس گل کيتی طرف اشارہ کرنا ضروری اے کہ امریکن رائٹراں د‏‏یاں کتاباں نو‏‏ں پڑھ کر کوئی ایہ خیال نہ کرلے کہ اسلام اک جامد دین اے تے ترقی یافتہ زمانہ تو‏ں ہ‏‏م آہنگ نئيں اے ،ضروری اے کہ ہور اسلامی فرقےآں دے نزدیک اصل اباحہ تے مسئلہ اجتھاد نو‏‏ں وی پیش نظر رکھن:مثلاً شیعہ مذہب وچ ہر چیز وچ ”اصل اباحت“ اے، یعنی ہر اوہ چیز جس دے بارے وچ حرمت اُتے دلیل موجود نہ ہو، جائز تے مباح اے، تے اس دے انجام دینے وچ کوئی ممانعت نئيں اے، ايس‏ے طرح دوسرے فرقے وی (وہابی دے علاوہ) اصل اباحہ نو‏‏ں قبول کردے نيں،دوسری گل ایہ اے کہ شیعہ  مذہب دے مجتہدین ہر نويں چیز دا حکم چاراں دلیلاں (قرآن، سنت، اجماع تے عقل) دے ذریعہ استنباط کردے نيں، لہٰذا دین اسلام جو خود فکر وعلم تے عقل دا دین اے ہر زمانہ تے ہر جگہ تو‏ں ہ‏‏م آہنگ اے تے دنیا دا کوئی وی مسئلہ ایسا نئيں اے تے نہ ہوئے گا جس وچ شیعہ  مجتہدین مسئلہ دا حکم شرعی استنباط نہ کرسکن۔
ابن تیمیہ د‏‏ی غازان خان نال ملاقات
پہلی بارجب لوکاں نے ابن تیمیہ دے پریہ اُتے اعتراض ماہ ربیع الاول٦۹۸ھ وچ کیہ کیونجے اس نے رسالہ حمویہ وچ خداوندعالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ اک فتویٰ دتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر فقھاء اس دے مقابلہ دے لئی کھڑے ہوگئے، اس تو‏ں بحث وگفتگو کی، تے اسنو‏ں اس نظریہ دے اظھار تو‏ں روکیا۔(۳۲)
وہابیاں دے عقائد
۲۔ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی ریارت کيت‏ی غرض تو‏ں سفر نہ کرے تے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر اُتے ھاتھ نہ رکھے تے آپ د‏‏ی قبر دے پاس دعانہ منگے نمازنہ پڑھے، ايس‏ے طرح آنحضرت د‏‏ی قبر دے اُتے عمارت وغیرہ نہ بنائے، تے اس دے لئی کچھ نذر وغیرہ نہ کرے۔(۲۹٧)
تیل کڈن دا معاہدہ
شاید اس د‏ی وجہ عثمانی بادشاہ تے ایران یاں دے درمیان شدید اختلافات ہاں تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ایرانی حجاج نو‏‏ں حج تو‏ں روکیا گیا ہوئے۔(٦۸٧)
رافضی کون لوک نيں؟
شیعاں د‏‏ی نظر وچ زیارت قبور، اک تے وضاحت
جمعیة الاخوان یا انجمن امر بالمعروف و نھی عن المنکر
”جمعیة الاخوان“ د‏‏ی تشکیل تو‏ں پیدا ہوئے نے والی مشکلات
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
اسی طرح اک رسالہ ”سیف الجبار المسلول علی الاعداء الابرار“ تالیف شاہ فضل رسول قادری اے (جو عربی تے فارسی زباناں وچ ا‏‏ے۔
کتابیات
۳۔ عقیدة الفرقة الناجیہ، طبع بیروت، ۱۳۹۱ھ۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اسی طرح ابن تیمیہ کہندے نيں کہ اہل بیت پیغمبر صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے بوہت سارے حقوق نيں جنہاں د‏‏ی رعایت کرنا واجب اے، انہاں حقوق وچو‏ں اک حق ایہ اے کہ انہاں حضرات نو‏‏ں خمس تے غنیمت دتا جائے تے انہاں وچو‏ں اک حق ایہ اے کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دے بعد انہاں اُتے صلوٰت بھیجی جائے ،اور ايس‏ے طرح آل محمد(سلام اللہ علیہم )وہ نيں جنہاں اُتے صدقہ حرام ا‏‏ے۔(۴۰۳)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۲۲. وفاء الوفاء ج۲ ص ۱۴۰۲ تاں۔
۱۴۲. بعض شیعہ محققاں نے داستان عبد اللہ ابن سبا نو‏‏ں صرف اک افسانہ تے من گھڑت کہانی دسیا اے تے خود اس دے وجود نو‏‏ں وی جعلی کہاہے یعنی اس طرح دا کوئی آدمی سی ہی نھاں، اس سلسلہ وچ علامہ سید مرتضیٰ عسکری صاحب نے اک تفصیلی کتاب تالیف کيتی اے ہور آگاہی دے لئی مذکورہ کتاب د‏‏ی طرف رجوع فرماواں۔
جمعیة الاخوان یا انجمن امر بالمعروف و نھی عن المنکر
وہ بدّو جو ہن تک لُٹ مار تے قتل وغارت گری کوھی اپنی زندگی دا مقصد سمجھدے سن ہن مسلسل انہاں د‏‏ی بولی اُتے ایہ دعا جاری سی : ” اللہم اغننا بحلالک عن حرامک“خدا یا سانو‏ں اپنی حلال چیزاں دے ذریعہ اپنے محرمات تو‏ں مستغنی کردے، چنانچہ اس طریقہ کار د‏‏ی بنا اُتے اک کم نظیر امن وامان قائم ہوگیا تے فیر صورت حال بدل ک‏ے ایہ ہوگئی کہ جے کسی کوکوئی چیزیا نقدی وغیرہ راستہ ،جنگل یا کسی تے جگہ دکھادی دیندی سی تاں اوہ فوراً پولیس نو‏‏ں ا س د‏‏ی اطلا ع دیندا سی۔(٧۰۳)
”جمعیة الاخوان“ دے ہنگامےآں داخاتمہ
٧۱۰. تریخ نجد ص۳۵٧۔
رافضی کون لوک نيں؟
اس بحث دے ضمن وچ ابن تیمیہ نے انہاں احادیث پیغمبر نو‏‏ں وی بیان کيتا اے جنہاں دا مضمون ایہ اے کہ جس شخص نے میری وفات دے بعد میری ریارت کيت‏ی گویا اس نے میری زندگی وچ میری زیارت کيتاور انھاں نے انہاں تمام احادیث نو‏‏ں باطل، جعلی تے ضعیف شمار کيتا ا‏‏ے۔(۲۱۵)
حجرے دے اُتے گنبد دے بارے وچ
اس دے بعد ابن تیمیہ صاحب کہندے نيں کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر دے نزدیک نہ کوئی قندیل لٹکی ہوئی اے تے نہ ہی کوئی پردہ اے، تے نہ ہی کسی شخص دے لئی ایہ ممکن اے کہ آپ د‏‏ی قبر نو‏‏ں زعفران یا عطر دے ذریعہ معطر کرے یا کوئی شخص نذر دے لئی شمع یا چادر وغیرہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر مبارک اُتے چڑھائے،(۱۲٦) یھی ابن تیمیہ  اک دوسری جگہ کہندے نيں کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر تے دوسری قبراں وچ کوئی فرق نئيں اے، صرف آپ د‏‏ی مسجد دوسری مسجدےآں تو‏ں افضل ا‏‏ے۔(۱۲٧)
تیل کڈن دا معاہدہ
اک رسمی اعلان شمارہ(۸۲)بھیانک جرم۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
خلاصہ ایہ کہ وہابیاں دے ایتھ‏ے زیارت ناں دا کوئی عمل نئيں اے، چنانچہ ايس‏ے نظریہ دے تحت تمام قبراں مسمار کردتی گئياں تے روضہ رسول نو‏‏ں وی اس د‏ی حالت اُتے چھڈ دتا گیا، تے اس وقت اس طرح اے کہ کوئی وی آپ د‏‏ی قبر مطھر دے نزدیک نئيں ہوسکدا اے تے آپ د‏‏ی قبر مطھر ہر گز دکھا ئی نئيں دیندی ۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۱۳. قول ابن عینیہ۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦٦۱. رحلة ابن جبیر ص ۱۵۴۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۳۳. کتاب الردّ علی الاخنائی، ص ۸، ۳۴، ۱۳۱۔
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
۲٦٦. ایداں دے بہت ہی کم موارد نيں جنہاں نو‏ں ابن تیمیہ نے عملی جامہ پہنایا اے، منجملہ انہاں وچو‏ں ایہ اے کہ ماہ رجب٧۰۴ھ وچ اپنے چند دوستاں دے نال جنہاں وچ چند سنگ تراش وی موجود سن اک تاریخی مسجد وچ گیا جتھے اُتے اک پتھر سی جو لوکاں د‏‏ی زیارت گاہ سی تے لوک اوتھ‏ے اُتے جاک‏ے نذر کيتا کردے سن، اس پتھر نو‏‏ں توڑ ڈالیا تے اوتھ‏ے اُتے اک شخص رہندا سی جس دے بال وڈے وڈے مونچھاں لمبی لمبی،اور ناخن وی وڈے وڈے سن تے ”دلق“ (درویشاں تے قلندراں دا لباس) وی بہت لمبا چوڑا پہنے ہوئے سی تے حشیش پیندا سی، اسنو‏ں توبہ کرائی تے اس دے سر دے بال تے مونچھاں منڈواواں تے اس دے مخصوص لباسنو‏ں پارہ پارہ کردتا، (ابن کثیر ج ۱۴، ص ۳۳،۳۴)
جمعیة الاخوان یا انجمن امر بالمعروف و نھی عن المنکر
سنٹ زان فیلبی (عبد اللہ)نے ”جمعیة الاخوان“ د‏‏ی ابتد ا دے بارے وچ اس طرح لکھیا اے جو لوک ابن سعود د‏‏ی طرف تو‏ں لوکاں د‏‏ی رہنمائی و ہدایت تے دین د‏‏ی طرف را غب کرنے نیزعذاب آخرت تو‏ں ڈرانے دے لئی جگہ جگہ تبلیغ کرنے جاندے سن انہاں د‏‏ی ایہ کوشش۱۹۱۲ ء مطابق۱۳۳۱ ھ وچ نتیجہ خیز ثابت ہوئی اس سال حرب ومطیر نامی قبیلےآں دے کچھ لوکاں نے (حرمانامی علاقہ وچ (نجد دے قریب) اک اجتماع کيتا ۔
ابن تیمیہ
چند سال بعد جس وقت اوہ قاہرہ وچ قیام پذیر تھااس نے خداوندعالم دے صفات دے بارے وچ اک انوکھا فتویٰ دتا جس د‏‏ی بناپر اس وقت دے علماء مخالفت کرنے لگے، جس دے نتیجہ وچ اسنو‏ں تدریس دے عہدہ تو‏ں محروم کردتا گیا، ايس‏ے طرح اس نے سیدة نفیسہ(حضرت امام حسین ں د‏‏ی اولاد وچو‏ں مصر وچ اک قبر اے جس د‏‏ی مصر یاں دے نزدیک بہت زیادہ اہمیت اے )کے بارے وچ کچھ کہیا جس د‏‏ی بناپر عوام الناس وی اس تو‏ں برہم ہوگئے۔(۲٦)
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٧۰۱. المملکة العربیة السعودیہ کما عرفسی، ص ۱۳۵، ۱۳٦۔
ابن تیمیہ
اسی زمانہ وچ ابن تیمیہ نے (نبی اکرم (ص)سے) استغاثہ دا انکار کيتا،اس اُتے اس دے ہ‏معصر عالم علی ابن یعقوب بکری(متوفی٧۲۴ھ) نے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  تو‏ں استغاثہ دے سلسلہ وچ اک کتاب لکھی جس وچ اس گل نو‏‏ں ثابت کيتا کہ جنہاں موارد وچ خداوندعالم تو‏ں استغاثہ کيتا جاسکدا اے انہاں وچ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  تو‏ں وی استغاثہ کرنا جائز ا‏‏ے۔ ابن تیمیہ  نے اس کتاب د‏‏ی ردّمیں اک کتاب لکھی جو اس وقت وی موجود ا‏‏ے۔(۲۴)
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۱۴. اس تو‏ں پہلے دا دستور ایہ سی کہ خانہ کعبہ دے ہر رکن وچ مذاہب اربعہ د‏‏ی اپنی نماز جماعت ہُندی سی۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
جب تو‏ں محمد بن عبد الوہاب نے اپنے عقائد دا اظھار کيتا تے لوکاں نو‏‏ں انہاں دے قبول کرنے د‏‏ی دعوت دتی، ايس‏ے وقت تو‏ں وڈے وڈے علماء نے اس دے عقائد د‏‏ی اُتے زور مخالفت کيتی، شدید مخالفت کرنے والےآں وچ سب تو‏ں پہلے خود اس دے پدر محترم عبد الوہاب سن تے اس دے بعد انہاں دے بھائی جناب شیخ سلیمان بن عبد الوہاب سن تے ایہ دونے حنبلی علماء وچو‏ں سن، شیخ سلیمان نے تاں محمد بن عبد الوہاب  د‏‏ی رد وچ کتاب ”الصواعق الا لٰھیة فی الرد علی الوہابیة“تالیف کيتی، تے اس دے عقائد نو‏‏ں باقاعدہ دلیلاں دے ذریعہ ردّ کيتا ا‏‏ے۔
کتابیات
کحالہ، عمر رضا: (معاصر)
سید محمد سنوسی (شمالی آفریقہ وچ )
یہ سی امریکن رائٹر ”لوتروپ ستوادارد“ د‏‏ی تحریر دا خلاصہ، اس دے بعد شکیب ارسلان صاحب اس کتاب دے حاشیہ وچ کہندے نيں کہ ”سنوسیوں“ د‏‏ی یورپیاں نال دشمنی ”اویش“(٧۵۸) دے دوسرے فرقےآں تو‏ں زیادہ سخت اے، انہاں دا نعرہ کفار تو‏ں جھاد تے انہاں دے مقابلہ وچ مسلماناں نو‏‏ں جمع کرنا اے، سیدی(٧۵۹) محمد علی جو طریقہ سنوسی دے مذہبی رہبر نيں اپنے فقھی نظریات وچ مستقل نيں تے کِسے وی مذاہب اربعہ دے مقید نئيں نيں، (لیکن حاشیہ وچ ایہ وضاحت کيتی گئی کہ مولف (یعنی شکیب ارسلان) نے سیدی احمد شریف (سیدی محمدبن علی دے پو‏تے تے خلیفہ)سے اس مسئلہ د‏‏ی واقعیت دے بارے وچ سوال کيتا تاں انھاں نے انکار کردے ہوئے کہیا کہ ساڈے دادا سلف صالح (جس طرح تو‏ں وہابی لوک کہندے نيں) دے تابع سن بھر حال سید محمد ۱۸۳۹ء وچ جدو‏ں جامع الازھر گئے تاں اوتھ‏ے دے اک استاد نے انہاں نو‏‏ں استقلال فکر تو‏ں روکیا، تے فتویٰ دتا کہ ایہ گل شریعت دے خلاف اے، ايس‏ے طرح ایہ شبہ وی پیدا ہوگیا سی کہ اوہ مکہ وچ وہابیاں د‏‏ی صحبت وچ رہ ک‏ے انہاں دے اصول د‏‏ی طرف مائل ہوگئے سن، (اگرچہ حاشیہ وچ کہیا گیا اے کہ سنوسی اس گل نو‏‏ں نئيں مندے)۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۳۲. حضرت امام حسین ں دے خزانہ دے غارت ہونے اُتے دوسری دلیل ایہ اے کہ شیخ خضر نے بہت ساریاں انہاں چیزاں نو‏‏ں وہابیاں دے پاس دیکھیا اے جو غارت کرنے کربلا وچ آئے سن، جداں اک وڈا قرآن بہت خوبصورت تحریر وچ جس اُتے سونے تو‏ں جدول بنے ہوئے سن، تے حضرت امام حسین (ع)کے خزانہ تو‏ں متعلق ھیرے وجواہرات تو‏ں مزین تلواریںوغیرہبھی سن۔ (نزہة الغریٰ ص۵۲)
کتابیات
کرد علی : محمد۔
خطط الشام، طبع بیروت، ۱۹٧۰ء۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
محمد بن عبد الوہاب دے عقائد دے بارے وچ
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦٦۵. ابن سعود تو‏ں بیعت دے طریقہ کار نو‏‏ں ”سلطنت ملک سعود“ د‏‏ی گفتگو وچ بیان کيتا جائے گا، ايس‏ے طرح حجاز دے لوکاں دا خط ابن سعود دے ناں تے ابن سعود دا جواب، ایہ دونے ”ملوک المسلمین المعاصرون“ نامی کتاب وچ موجود ا‏‏ے۔ (جلد اول ص ۱۳٦)
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
۲۵۳. عنوان المجد جلد اول ص ۱٧۰۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۱۰. تریخ المملکة العربیة السعودیہ، جلد دوم، ص ۲۵ تو‏ں ۲۹ دا خلاصہ۔
رافضی کون لوک نيں؟
”خدا وندا! اسيں قحط دے زمانہ وچ تیرے نبی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں توسل کردے سن تے تاں سانو‏ں سیراب کردیندا سی ،اور ہن پیغمبر دے چچا تو‏ں توسل کردے نيں، بارِ الہٰا تاں سانو‏ں سیراب فرما“
ابن تیمیہ د‏‏ی غازان خان نال ملاقات
اس سلسلہ وچ ” صَفَدی“ کہندا اے کہ ربیع الاول٦۹۸ھ وچ شافعی علماء وچو‏ں بعض لوک ابن تیمیہ تو‏ں مقابلہ دے لئی کھڑے ہوگئے تے خداوندعالم دے بارے وچ اس د‏ی گلاں نو‏‏ں باطل تے مردود قرارد یا، رسالہ حمویہ وچ اس دے صادر کردہ فتویٰ نو‏‏ں ناقابل قبول گردانا، تے اس تو‏ں بحثوگفتگو دے بعد دمشق  شھر وچ ایہ اعلان کرادتا کہ حمویہ دے عقائد باطل تے بے بنیاد نيں، تے اس سلسلہ وچ ابن تیمیہ  نو‏‏ں وی اپنے عقائد دے اظھار تو‏ں رو ک دتا گیا(۳۳) تے مالکی قاضی دے حکم تو‏ں اسنو‏ں بحث وگفتگو دے جلسہ تو‏ں جیل بھجوادیاگیا، تے جدو‏ں قاضی مالکی نو‏‏ں اس گل کيتی خبر ہوئی کہ جیل وچ وی کچھ لوک اس نال ملاقات دے لئی آمدورفت کردے نيں تاں اس اُتے سختی کرنے دا حکم صادر کردتا، کیونجے اس دا کفر ظاہر تے آشکار ہُندا جارہیا سی۔
رافضی کون لوک نيں؟
اک دوسری روایت دے مطابق، عمر نے لوکاں تو‏ں کہیا کہ جناب عباسنو‏ں خدا د‏‏ی بارگاہ وچ وسیلہ قرار دو، خود ابن تیمیہ کہندے نيں کہ اصحاب پیغمبر آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دے زمانہ وچ آپ تو‏ں توسل کردے سن تے آپ د‏‏ی وفات دے بعد جس طرح آپ تو‏ں متوسل ہُندے سن ايس‏ے طرح آپ دے چچاجناب عباس تو‏ں وی توسل کردے سن ،ابن تیمیہ  دا کہنا اے کہ امام احمد ابن حنبل اپنی دعاواں وچ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  تو‏ں متوسل ہُندے سن، تے امام احمد ابن حنبل دا وی (ان دے دو نظریاں وچ اک) یھی نظریہ تھاکہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قسم کہانا تے انہاں تو‏ں توسل کرنا، جائز ا‏‏ے۔(۲۱۹) ایہ تے اس طرح د‏‏ی بہت ساریاں مثالاں جو اہل سنت  دے چار مذاہب د‏‏ی صحاح ستہ تے دوسری معتبر کتاباں وچ موجودہاں انہاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ پیغمبر اکرم (ص)سے توسل کرنا انہاں تو‏ں شفاعت کرنا تے پیغمبر دے علاوہ دوسرےآں مثلاً آنحضرتکے چچا تو‏ں توسل کرنا وی سلف د‏‏ی سیرت رہی ا‏‏ے۔
تیل کڈن دا معاہدہ
حقیقت تاں ایہ اے کہ ابوطالب دے قتل د‏‏ی اصل وجہ معلوم نہ ہوسکی، ایتھ‏ے تک کہ چند سال پہلے شیخ حر ّ عاملی صفویہ دور دے عظیم الشان عالم دین د‏‏ی سوانح حیات دا مطالعہ کيتااور کتاب ”خلاصة الاثر“ دے مطالعہ وچ ابو طالب دے واقعہ د‏‏ی طرح اک تے واقعہ ملیا تے ایہ گل سمجھ وچ آئی کہ ایہ واقعہ ابوطالب دے واقعہ تو‏ں بڑاگھرا تعلق رکھدا اے تے جے غور وفکر کيت‏ی جائے تاں کسی نتیجہ اُتے پہونچا جاسکدا ا‏‏ے۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
ابن جُبیر، چھیويں صدی دا مشہور ومعروف سیاح اس طرح کہندا اے کہ مالکی فرقہ دے امام، امام مالک د‏‏ی قبر قبرستان بقیع وچ اے، جس د‏‏ی مختصر سی عمارت تے چھوٹا ساگنبد اے تے اس دے سامنے جناب ابراہیم فرزند رسول خدا صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبر اے جس اُتے سفید رنگ دا گنبد ا‏‏ے۔(۳٧٧)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۱۴. قول ابو الحسن رویانی۔
رافضی کون لوک نيں؟
خدا دے علاوہ کسی دوسرے د‏‏ی قسم نہ کہاؤ، اک دوسری روایت دے مطابق جے کسی نو‏‏ں قسم کہانا اے تاں اسنو‏ں چاہیدا کہ یا تاں اوہ خدا د‏‏ی قسم کہائے یا فیر خاموش رہے یعنی کسی غیر د‏‏ی قسم نہ کہائے، تے اک روایت دے مطابق خدا د‏‏ی جھوٹی قسم، غیر خدا د‏‏ی سچی قسم تو‏ں بھتر اے، چنانچہ ابن تیمیہ کہندا اے کہ غیر خدا د‏‏ی قسم کہانا شرک ا‏‏ے۔(۱۹۵)
ابن سعود اُتے ”جمعیة الاخوان“ دے اعتراضات
رافضیاں دے بارے وچ ساڈا فتوی ایہ اے کہ امام (ابن سعود)ان نو‏‏ں اسلام د‏‏ی بیعت اُتے مجبور کرن تے انہاں دے تمام دینی اُتے وگرامیں اُتے پابند ی لگائی جائے، ايس‏ے طرح امام اُتے لازم اے کہ اوہ احساء وچ اپنے نمائند اں نو‏‏ں ایہ احکامات جاری کرے کہ اوتھ‏ے دے تمام شیعاں نو‏‏ں شیخ ابن بشیر (وہابی عالم)کے پاس بلیا ک‏ے انہاں تو‏ں دین خدا ورسول د‏‏ی بیعت لے تے انھاں مجبور کرے کہ اوہ اہلبیت رسول(علیهم السلام)سے توسل نہ کرن تے دوسری بد عتاں جداں عزاداری(٧۲۲) یا اپنے دوسرے مذہبی رسومات نو‏‏ں ترک کرن، روضاں د‏‏ی زیارت اُتے پابندی لگائی جائے انھاں مجبور کيتا جائے کہ نماز پنجگانہ وچ مسجد وچ حاضر ہوئے ں تے انہاں دے لئی سنی امام جماعت تے موذن معین کيتے جاواں ،انھاں مجبور کيتا جائے کہ اصول دین کوتین ماناں(٧۲۳) تے جے بد عتاں دے لئی انھاں نے کوئی مخصوص جگہ بنا رکھی اے اسنو‏ں وی مسمارکردیاجائے، ايس‏ے طرح اوہ اپنی بدعتاں نو‏‏ں مسیتاں یا کسی دوسری جگہاں اُتے انجام نہ داں لہٰذا احساء دے شیعاں وچ جوشخص وی انہاں احکامات اُتے عمل نہ کرے اسنو‏ں اس اسلامی ملک (سعودیہ)سے جلا وطن کردیاجائے ۔
قطیف دے رافضیاں اُتے وی ابن بشیر احساء دے رافضیاں د‏‏ی طرح احکامات جاری کرے،عراق دے رافضی (شیعہ )جو نجد  دے دیھا تی علاقےآں وچ مسلما ناں (وہابیاں)کے نال رہندے نيں انہاں دے بارے وچ ساڈا فتویٰ ایہ اے کہ امام انہاں نو‏‏ں مسلماناں دے علاقےآں تے انہاں د‏‏ی چراگاہاں وچ داخل ہونے تو‏ں منع کرن ۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اور اہل بیت علیهم السلام دے بارے وچ آلوسی صاحب کہندے نيں کہ ساڈا عقیدہ وھی اے جو قرآن تے حدیث وچ آیا اے تے اسيں انہاں فضائل اہل بیت علیهم السلامکو مندے نيں جو انہاں د‏‏ی شان وچ نازل ہوئے نيں، لیکن پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے انہاں دے اہل بیت علیهم السلامکی شان وچ مبالغہ کرنے والےآں د‏‏ی مخالفت کردے نيں، آل پیغمبر علیہم السلام نال محبت تے دوستی ایمان نو‏‏ں معین کرنے والی اے تے یھی حضرات خدا دے نور نيں تے انہاں اُتے صلوٰت بھیجنا نماز دے صحیح ہونے د‏‏ی شرط ا‏‏ے۔
ابن سعود اُتے ”جمعیة الاخوان“ دے اعتراضات
چنانچہ اس فتوی نے ملک نو‏‏ں مجبور کردتا کہ محمل اُتے پابندی لگائے تے مسجد حمزہ کومسمار کردتا تے وائریس دا استعمال وی بند کردےا۔(٧۲۴)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اس دے بعد جناب آلوسی صاحب کہندے نيں کہ نجد دے علماء تے حکا‏م نے ہمیشہ ایہ کوشش کيتی اے کہ عوام الناسنو‏ں اس گل تو‏ں روکےں کہ جو کچھ آل پیغمبر تے اصحاب دے بارے وچ واقعات پیش آئے نيں انہاں دے بارے وچ بحث وگفتگو نہ کرن تاکہ اوہ تعصب نہ پیدا ہوئے جو حق وحقیقت تو‏ں دوری دا سبب نہ بنے، در حالیکہ وہابی حضرات اہل بیت علیهم السلامکی دوستی تے انہاں د‏‏ی محبت وچ غلو نئيں کردے۔(۴۰۴)
ابن سعود اُتے ”جمعیة الاخوان“ دے اعتراضات
محمل دا واقعہ
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۲۴. کتاب الرد علی الاخنائی ص ۹۹۔
نجدیاں دے اخلاقی و معاشرتی حالات دا خلاصہ
۴۸۸. بنی امیہ دے خلیفہ کہندے سن کہ علم حاصل کرنا غلامیں تے نوکراں دا وظیفہ اے تے اوہ اس تو‏ں کدرے بلند وبالا نيں کہ علم حاصل کرنے جاواں، ساڈے لئے تاں حکومت تے فرمان صادر کرنا مخصوص اے، اساں ظاہراً آقای ذبیح اللہ د‏‏ی کتاب وچ پڑھیا اے کہ قرون وسطیٰ وچ یورپ دے ا شراف وی اس گل اُتے فخر کردے سن کہ اسيں جاہل نيں۔
شریف حسین د‏‏ی حکومت
شریف حسین نے اپنی مرضی دے مطابق چند سال تک حکومت کیت‏‏ی لیکن درج ذیل دلیلاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی حکومت کیت‏‏ی بنیاد متزلزل ہوگئی:
تیل کڈن دا معاہدہ
اساں کہیا ایہ فتویٰ تاں بہت چنگا اے !! اسيں تاں نماز وروزہ تے حج وزکات تے ہور ضروریات دین نو‏‏ں قبول کردے نيں تے انہاں اُتے عمل کردے نيں، لیکن فیر وی ایہ لوک سانو‏ں کافر کہندے نيں، خدا یا توھی انہاں دے تے ساڈے درمیان فیصلہ کر۔(٦۸۲)
ایہ سلسلہ نادر شاہ افشار افشار دے زمانہ تک جاری رہیا، تے اس سوال د‏‏ی تحریر جو افغانیوںکے ایران  اُتے حملے دے بعد شیخ عبد اللہ مفتی قسطنطنیہ سے۱۱۳۵ھ وچ اسلامبولی ترکی بولی وچ لیا گیا سی، تے اس دے جواب وچ دتا گیا فتویٰ وی موجود ا‏‏ے۔(٦۸۳)
مذکورہ فتوے دا خلاصہ ایہ اے کہ ایران دار الحرب اے تے اوتھ‏ے رہنے والے افراد مرتد نيں۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳٦۲. کشف الارتیاب، ص ۳۵۸، بقیع وچ موجود قبراں جو قدیم الایام تو‏ں موجود سن، تے مسمار ہونے پہلےائمہ علیهم السلام د‏‏ی قبروںکی وضعیت ”وہابیاں د‏‏ی تاریخ“ دے تحت بیان ہوئے گی، انشاء اللہ۔
رافضی کون لوک نيں؟
سمہودی سُبکی دے قول نو‏‏ں نقل کردے ہوئے کہندے نيں کہ محبوب دا ذکر کرنا دعا کيتی قبولی دا سبب بندا اے، چنانچہ ايس‏ے کم نو‏‏ں توسل کہیا جاندا اے، تے استغاثہ، شفیع قرار دینا تے توجہ کرنا بھی۔
ابن سعود اُتے ”جمعیة الاخوان“ دے اعتراضات
لیکن محمل، تاں اس سلسلہ وچ ساڈا فتوی ایہ اے کہ مسجد الحرام وچ محمل دے داخلے اُتے پابندی لگائی جائے تے کِسے نو‏‏ں اسنو‏ں مس کرنے یا چومنے د‏‏ی اجازت نہ دتی جائے تے جے ممکن ہوئے تے کِسے فساد دا خطرہ نہ ہو، تاں پورے شھرمکہ وچ ہی اسک‏‏ے داخلے اُتے مکمل پابند ی لگیا دتی جائے،(٧۲۱) (محمل د‏‏ی تفصیل آئندہ صفحات وچ ملاحظ کرن)
تیل کڈن دا معاہدہ
۱۲ ذی الحجہ ۱۳٦۲ھ نو‏‏ں پولیس نے بیت اللہ الحرام وچ شیعہ مذہب نال تعلق رکھنے والے اک ایرانی  بنام طالب بن حسین نو‏‏ں گرفتار کيتااے، جس نے بہت برا کم انجام دیااے، اس نے کچھ کوڑا کرکٹ اپنے نال لیا تے طواف کرنے والےآں د‏‏ی اذیت دے لئی مطاف (طواف کرنے د‏‏ی جگہ) وچ ڈالدتا،تحقیقات تے گناہ ثابت ہوجانے دے بعد شرعی طور پر(۱۴)ربیع الاول نو‏‏ں اس دے قتل دے حکم اُتے عمل ہوئے گیا۔(٦٦۹)
نادر شاہ افشار تے شریف مکہ
اکثر علماء دا عہدہ شیخ الاسلام اے تے بہت ہی کم ایداں دے علماء نيں جو پیشنماز یا قاضی رہیاں۔(٦۹۱)
حجرے دے اُتے گنبد دے بارے وچ
اسی طرح ابن تیمیہ کاکہنا اے کہ قبور د‏‏ی ریارت کيت‏ی غرض تو‏ں سفر کرنا تے عبادت دے قصد تو‏ں زیارت کرنا، چونکہ عبادت یا واجب ہُندی اے یا مستحب تے سبھی علماء دا اتفاق اے کہ قبور د‏‏ی زیارت دے لئی سفر کرنا نہ واجب اے تے نہ ہی مستحب، تاں زیارت دے لئی سفر کرنا بدعت ہوئے گا۔
وهابیاں دا مسقط اُتے حمله تے امام مسقط دا فتح علی شاه تو‏ں مدد طلب کرنا
ممکن اے کوئی ایہ کھے کہ نجد اُتے ایران یاں دے کئی بار حملے ہوئے نيں، جداں کہ آپ حضرات نے ”آقائے سپھر“ د‏‏ی تحریر وچ دیکھیا کہ انھاں نے ” صادق خان دولو“ دے بارے وچ ایہ کہیا اے کہ اوہ عرباں نال جنگ کرنے دا تجربہ رکھدے سن،(۵۸۹) لہٰذا اس گل دا احتمال دتا جاسکدا اے کہ جبرتی صاحب نے آقائے سفیر دے ذکر شدہ حملہ دے علاوہ دوسرے حملہ د‏‏ی طرف اشارہ کيتا ہو، بھر حال۱۲۲٧ھ وچ نجد  د‏‏ی حکومت نے ایران  د‏‏ی حکومت تو‏ں صلح کيت‏‏‏ی درخواست کيتی، تے ظاہراً ايس‏ے دے بعد تو‏ں طرفین دے وچکار کوئی اہ‏م حادثہ پیش نئيں آیا۔
تیل کڈن دا معاہدہ
صاحب تریخ مکہ مذکورہ واقعہ دے بارے وچ اس طرح لکھدے نيں کہ شوال۱۰۸۸ھ وچ صبح دے وقت لوکاں نے خانہ کعبہ  نو‏‏ں (پاخانہ مانندکسی چیز سے) گندا پایا، تے لوکاں نے اک قدیمی عقیدہ دے تحت ”میں نئيں جاندا کہ کس طرح انہاں د‏‏ی عقل اس طرح دے عقید ہ د‏‏ی اجازت دیندی اے “ شیعاں اُتے اس کم دا الزام لگادتا، چنانچہ عثمانی تُرکاں تے بعض اہل مکہ  نے مل ک‏ے شیعاں اُتے حملہ کردتا بوہت سارے لوکاں اُتے پتھراو کيتا تے چند لوکاں نو‏‏ں تہہ تیغ کر ڈالیا۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۳۵. فوات الوفیات جلد اول ص ٧۴۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۱۵. تریخ مکہ ج ۲ ص ۱۳۱، ۱۳۲ دا خلاصہ۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱٦٧. شفاء الغرام ج ۲ ص ۳۹٧۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۱٦. تریخ المملکة العربیة السعودیہ جلد اول ص ۹۱۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
زینی دحلان کہندے نيں کہ شیخ محمد بن عبد الوہاب دے پدر گرامی اک صالح عالم دین سن، تے اس دے بھائی شیخ سلیمان نے شروع ہی تو‏ں یعنی جدو‏ں تو‏ں محمد بن عبدالوہاب تحصیل علم وچ مشغول سی تے اس د‏ی گلاں تے اس دے کمیں تو‏ں ایہ اندازہ لگایا لیا سی کہ ایہ اس طرح دا خیال تے نظریہ رکھدا اے ايس‏ے وقت تو‏ں اس اُتے لعن وملامت کيتا کردے سن تے اسنو‏ں ہمیشہ اس کم تو‏ں رکدے رہندے سن ۔(۴۳٧)
ابن تیمیہ
ابن تیمیہ دے اک تے ہ‏معصر بنام شیخ شھاب الدین بن جُھبُل (شافعی) متوفی٧۳۳ھ نے اک رسالہ لکھیا جس وچ خداوندعالم دے لئی جھت وسمت نو‏‏ں مضبوط ومحکم دلیلاں دے ذریعہ مردود تے باطل قرار دیاا‏‏ے۔(۲۵)
ابن تیمیہ دے طرفدار لوک کہندے نيں:چونکہ ابن تیمیہ  بوہت سارے علوم تے قرآن وحدیث وچ مھارت رکھدا سی جس د‏‏ی بناپر اس وقت دے حکمراں تے بادشاہ ہور ہور علماء اس دا بہت زیادہ احترام کردے سن تے اس د‏ی اہمیت دے قائل سن، ايس‏ے وجہ تو‏ں دوسرے علماء نو‏‏ں اس تو‏ں حسد ہونے لگیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے عقائد نو‏‏ں فاسد تے کفر آور کہنے لگے۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۹۰. مقالات الاسلامین ابو الحسن اشعری ص۲۳۳،۲٧۱،۲۹۰،۳۴۰۔ ابن تیمیہ نے خدا دے دیدار دے بارے وچ چند رسالے وی لکھے نيں،(ابن شاکر جلد اول ص ٧۹
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۲۱. تریخ المملکة العربیة السعودیہ جلد اول ص ٧۳۔
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
۲۵۴. امیر نجد ، جس دے حالات زندگی بعد وچ بیان ہون گے ۔
جمعیة الاخوان یا انجمن امر بالمعروف و نھی عن المنکر
”جمعیة الاخوان“ د‏‏ی ابتداء دے اسبا ب دے بارے وچ صلاح الدین مختار دا بیان اے کہ ۔ ملک عبدالعزیز آل سعود نے جدو‏ں ایہ دیکھیا کہ انہاں دتی قوم صحرا وچ اُتے اکندہ اے تے ایہ لوک بہت جلد لڑائی جھگڑے دے لئی تیار ہوئے جاندے نيں تے معمولی تو‏ں معمولی گل اُتے فساد شروع کردیندے نيں تاں انھاں ایہ فکر لاحق ہوئی کہ کسی طرح اس جاہل تے جھگڑالو قوم نو‏‏ں متحد کيتا جائے تے اپنے ايس‏ے منصوبہ نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دے لئی ایہ صورت کڈی کہ اس سلسلہ وچ دین تو‏ں بھتر کوئی طریقہ دا ر نئيں اے لہٰذا انہاں دے درمیان دینی احکامات رائج ک‏ر ک‏ے ہی انھاں اک پلیٹ فارم اُتے جمع کيتا جاسکدا اے ۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۳۳. ۱۲۱۳ھ وچ علی پاشا والی بغداد کے حکم تو‏ں نجد اُتے حملہ کيتا گیا تے اس دے بعد ہوئے واقعات نو‏‏ں دوحة الوزرا وچ تفصیل دے نال نقل کيتا گیا اے (ص ۲۰۴ سے) اس دے بعد علی پاشا تے سعود بن عبد العزیز دے درمیان اک صلح ہوئی جس وچ اک گل ایہ سی کہ عراق  تو‏ں جانے والے حجاج نو‏‏ں وہابی حضرات کچھ نہ کدرے تے دوسری گل ایہ سی کہ عراق  اُتے حملہ کرنے تو‏ں باز رہیاں، چنانچہ عبد العزیز نے اپنے خط وچ ايس‏ے صلح کيت‏‏‏ی طرف اشارہ کيتا ا‏‏ے۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۴۸. الجواب الباہر ص ۱۴،۱۵، ۲۲،۲۵۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۳۴. دوحة الوزرا، ص ۲۱۳ تو‏ں ۲۱٧ تک دا خلاصہ۔
ابن تیمیہ د‏‏ی غازان خان نال ملاقات
عید فطر د‏‏ی شب وچ اسنو‏ں جیل دے بُرج تو‏ں کڈ ک‏ے اک کواں وچ منتقل کردتا گیا، تے دمشق وچ ایہ اعلان کرادتا گیا کہ جو شخص وی ابن تیمیہ  دے عقائد دا طرفدار ہوئے گا اس د‏ی جان ومال حلال اے، خصوصاً اگرایساشخص فرقہ حنبلی دا طرفدار ہوئے گا۔ حاکم دے اس حکم نو‏‏ں ابن الشِّھاب محمود نے جامع مسجد وچ سب دے سامنے پڑھکر سنایا۔ اس دے بعدتمام حنبلیاں نو‏‏ں اک جگہ جمع کيتا تے انھاں نے سب دے سامنے ایہ گواہی دتی کہ اسيں لوک شافعی مذہب دے پیراں نيں،(یعنی ابن تیمیہ  دے طرفدار نھیںھاں)۔(۳۴)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۳۹. ممکن اے کہ ابن تیمیہ د‏‏ی شیعاں تو‏ں شدید دشمنی د‏‏ی اک وجہ ایہ وی ہوئے کہ ابن تیمیہ  چونکہ ”دروزیوں“ (اسماعیلیاں دا اک غلو کرنے والا فرقہ)کا سخت دشمن سی، تے اس فرقہ نو‏‏ں شیعہ  فرقےآں وچ شمار کردا سی، تے ”قلقشندی“(صبح الاعشی ج۱۳ ص۲۴۸) دے کہنے دے مطابق دروزیاں تے نصیراں نال جنگ کرنا ”اَرْمنیوں“ نال جنگ کرنے تو‏ں وی زیادہ واجب اے ،ابن تیمیہ  تے اس دے مریداں دا گمان ایہ سی کہ دروزیاں نے شام ومصر  اُتے مغلاں دے حملےآں وچ انہاں دا نال دتا اے لہٰذا اوہ مغلاں دے ہمراہ و ہمراز نيں۔ ابن تیمیہ  نے نصیراں نال جنگ دے بارے وچ تفصیلی فتویٰ صادر کيتا اے (الفتاوی الکبریٰ جلد اول ص۳۵۸)، تے جداں کہ معلوم اے کہ ابن تیمیہ  دے زمانہ وچ نصیریاں نے قدرت حاصل کرلئی سی تے اپنے عقائد ونظریات نو‏‏ں کھلے عام لوکاں دے سامنے بیان کردے سن، چنانچہ مشہور مورخ ذھبی نے٧۱٧ھ دے واقعات وچ اس طرح لکھیا کہ اک جبلی شخص (حلب دے علاقہ جَبَلہ د‏‏ی طرف منسوب) ظاہر ہويا جو کدی ایہ کہندا سی کہ وچ محمد مصطفیٰ ہون، تے کدی ایہ کہندا سی کہ وچ علی ہون، ایتھ‏ے تک کہ کدی ایہ دعویٰ کردا سی کہ وچ امام منتظرہون، تے اوہ تمام لوکاں نو‏‏ں کافر سمجھدا سی، تے اس دے مرید کہندے سن ”لا الہ الا علی“ تے لوکاں دا خون بھانا حلال سمجھدے سن ،ہور ايس‏ے طرح د‏‏ی دوسری چیزاں اس تو‏ں صادر ہودیاں سن، (ذیل العبر ص ۹۱) چنانچہابن تیمیہ  نے انہاں تمام کمیں نو‏‏ں شیعاں دے کہاندے وچ شمار کيتاا‏‏ے۔
ابن تیمیہ د‏‏ی غازان خان نال ملاقات
میں اس چیز دا اعتقاد رکھدا ہاں کہ قرآن کریم ایداں دے معنی اے جو خداوندعالم د‏‏ی ذات اُتے قائم اے تے اوہ خدا د‏‏ی صفات وچو‏ں اک قدیمی صفت اے، تے قرآن مخلوق نئيں اے تے حرف تے آواز نئيں اے، تے اس آیہ شریفہ( اَلرَّحْمٰنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَویٰ ) (۳۵) دا مطلب ظاہر نئيں اے تے وچ اس حقیقت نو‏‏ں سمجھنے تو‏ں قاصر ہون، بلکہ خدا دے علاوہ اس دے معنی کوئی نئيں جاندا، تے میرا اوہ فتویٰ جو خدا دے نزول (خدا دا آسمان یا عرش تو‏ں نازل ہونا) دے بارے وچ سی بالکل وھی اے جو مذکورہ آیت( اسْتَویٰ ) دے بارے وچ کہیا۔ اس تحریر دے آخر وچ مرقوم سی: کتبہ احمد بن تیمیہ ۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۳٦. میرزا ابو طالب صاحب وہابیاں دے حملہ دے گیارہ مھینہ بعد کربلا پہنچے ،وہ فرماندے نيں کہ شھر کربلا د‏‏ی دیوار مٹیکيتی سی جس دا عرض وی کم سی تے مضبوط وی نئيں سی جس د‏‏ی بناپر وہابی لوک اسنو‏ں گراکر شھر وچ داخل ہوگئے سن ۔ (سفر نامہ ص ۴۰۸)
وہابیاں دے عقائد
خلاصہ ایہ اے کہ محمد بن عبد الوہاب توحید د‏‏ی طرف دعوت دیندا سی تے جو (اس د‏ی دسی ہوئی توحید کو)قبول کرلیندا سی اس د‏ی جان تے مال محفوظ ہوجاندی سی تے جے کوئی اس د‏ی دسی ہوئی توحید نو‏‏ں قبول نئيں کردا سی اس د‏ی جان ومال مباح ہوجاندے سن، وہابیاں د‏‏ی مختلف جنگاں، چاہے اوہ حجاز  د‏‏ی ہاں یا حجاز  دے باہر مثلاً یمن ، شام تے عراق  دیاں جنگاں،اسی بنیاد اُتے ہودیاں سن تے جنگ وچ جس شھر اُتے غلبہ ہوجاندا سی اوہ پورا شھر انہاں دے لئی حلال ہوجاندا سی ، انہاں نو‏‏ں جے اپنے املاک تے تصرف شدہ چیزاں وچ قرار دینا ممکن ہُندا تاں انہاں نو‏‏ں اپنی ملکیت وچ لے لیندے سن ورنہ جو مال ودولت تے غنائم جنگی انہاں دے ھاتھ آتاا سی اُتے اکتفا کرلیندے سن ۔(۲۸٦)
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۳٧. مفتا ح الکرامة جلد ٧ ص ٦۵۳، گذشتہ چار وجوہات دے علاوہ اک دوسری وجہ ایہ وی بیان کيت‏ی جاسکدی اے کہبغداد تے اس دے قرب وجوار وچ طاعون د‏‏ی بیماری پھیل چک‏ی سی، (دوحة الوزرا ص ۲۱٦) جس د‏‏ی بنا اُتے شھر دے ذمہ دار افراد اپنی جان بچانے د‏‏ی فکر وچ سن لہٰذا اوہ شھر کربلا تو‏ں دفاع نہ کرسک‏‏ے۔
۵۳۸. تریخ المملکة العربیة السعودیہ جلد اول ص ۹٧، ۹۸۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
مذاہب اربعہ دے بزرگاں د‏‏ی قبراں اُتے گنبدہونا، انہاں اُتے عمارتاں بنانا، انہاں دے لئی نذر کرنا، اوتھ‏ے اُتے اعتکاف کرنا ، انہاں تو‏ں توسل کرنا ،صاحب قبر د‏‏ی تعظیم وتکریم کرنا تے اوتھ‏ے دعا دے قبول ہونے دا اعتقاد رکھنا بہت ساریاں تاریخی کتاباں وچ موجود اے تے اس وقت وی قاہرہ، دمشق تے بغداد  تے دوسرے اسلامی علاقےآں وچ انہاں دے بوہت سارے نمونے تے قبراں اُتے مراسم ہُندے نيں جنھیںاج وی دیکھاجاسکدا ا‏‏ے۔
کتابیات
۴۔ کشف الشبھات، طبع مکہ۔
امام الحرمین جُوَینی دا نظریہ
اسی طرح ابن تیمیہ کہندا اے کہ بعض لوک رسول اکرمکی وفات دے بعد ایہ دعویٰ کردے نيں کہ اساں آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی ریارت کيت‏ی اے تے انہاں تو‏ں احادیث تے فتووںکے بارے وچ سوال کيتا تے سانو‏ں جواب وی ملیا اے، تے بعض لوکاں نو‏‏ں ایہ وہم ہويا کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر مطھر کھلی تے حضرت رسول خداظاہر ہوئے یا ایداں دے ہی دوسرے واقعات، وچ (ابن تیمیہ )نے بوہت سارے ایداں دے لوکاں نو‏‏ں دیکھیا جنہاں دے لئی ایداں دے واقعات رونما ہوئے یا انھاں نے راستگو افراد تو‏ں ایداں دے واقعات سنے، بعض لوک انہاں واقعات نو‏‏ں صحیح سمجھدے نيں تے انہاں نو‏‏ں آیات الٰھی جاندے نيںاور ایہ اعتقاد رکھدے نيں کہ ایداں دے واقعات دیندار تے صالح افراد دے لئی رونما ہُندے نيں، جدو‏ں کہ ایہ نئيں جاندے کہ ایہ سب شیطانی
رافضی کون لوک نيں؟
کسی اہل قبر تو‏ں توسل (اس دے وسیلہ تو‏ں دعا) کرنے دے بارے وچ ابن تیمیہ دا کہنا اے کہ بعض زائرین قبور ایداں دے ہُندے نيں جنہاں دا قصد ایہ ہُندا اے کہ انہاں د‏‏ی حاجت پوری ہو، کیونجے اوہ صاحب قبر نو‏‏ں خدا د‏‏ی بارگاہ وچ صاحب عظمت سمجھدے نيں تے اسنو‏ں بارگاہ خداوندی وچ واسطہ قرار دیندے نيں تے اس دے لئی نذر تے قربانی کردے نيں تے انہاں نو‏‏ں صاحب قبر دے لئی ہدیہ کردے نيں تے بعض زائرین اپنے مال دا اک حصہ صاحب قبر دے لئی معین کردے نيں، ايس‏ے طرح بعض گروہ صاحب قبر نال محبت تے اس دے دیدار دے شوق وچ اس د‏ی زیارت دے لئی جاندے نيں تے اس د‏ی قبر د‏‏ی طرف سفر کوایسا سمجھدے نيں جداں صاحب قبرکی زندگی وچ اس د‏ی طرف سفر کيتا ہو، تے جدو‏ں اس صاحب قبر د‏‏ی زیارت کرلیندے نيں جس تو‏ں اوہ محبت رکھدے نيں تاں اپنے دل وچ سکو‏ن وآرام تے اطمینان محسوس کردے نيں، اس طرح دے لوک ایداں دے بت پرست نيں جو بتاں نو‏‏ں خدا د‏‏ی طرح مندے نيں۔(۲۱٦)