cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پنجابی لئی لپیاں دی تریخ
سعید کریم دی عوامی رائے دی کوشش
جدوں ایہہ بحث مُک جاندی اے تے سانوں نسخ رسم الخط دی حدود وچ رہندیاں ہویاں تے لہجیاں دی پوری طرح اَگواہی حاصل کر کے اَگے کم ٹورنا چاہی دا اے۔ ایس خطے وچ جیہڑی زبان بولی جا رہی اے اوہدی تاریخ ست ہزار ورہیاں تے محیط اے۔ اتے ایہدی لکھت جیہڑی پوری دنیا وچ اجے تیکر پڑھی نہیں جا سکی ایہدے اتے خیر پور یونیورسٹی وچ خاصا کم ہو رہیا اے۔ میرا ایہہ خیال اے کہ پہلاں اوس کم دی پوری تفصیل پنجاب وچ ہونی چاہی دی اے اتے ایتھے ایس مہان کم نوں اَگے ٹورنا چاہی دا اے تاں جے سانوں پنجاب دی تاریخ ست ہزار ورھے پہلوں کیہ سی؟ ایہدے اتے پوری جانکاری مل سکے۔ اوہدے بعد ای اسیں کجھ رسم الخط بارے گل کر سکاں گے۔ میرا ایہہ خیال اے کہ اَجے کسے نویں رسم الخط دے مسئلے توں بِناں ای ایس گل نوں اَگے ٹوریا جائے۔ پچھلے اک ہزار ورہیاں توں پنجابی لکھن لئی جیہڑا رسم الخط زیادہ ورتیا گیا اے اوہ نسخی اے۔ فی الحال ایہنوں چھیڑ کے اک نویں مصیبت کھڑی کرن دی بجائے سانوں پہلاں تاں سارا پنجابی کم اکٹھا کر کے اوہنوں مربوط لائبریری دی شکل وچ رکھنا چاہی دا اے دوجا کم ایہہ کرنا چاہی دا اے کہ فیر یونیورسٹی سندھ نال رابطہ کر کے ہڑپائی زمانے دے رسم الخط نوں پڑھن بارے ہن تیکر دیاں کوششاں توں پوری آگاہی لئی خیرپور یونیورسٹی توں سارا کم ایتھے منگوانا چاہی دا اے تاں جے کوئی ریسرچ دا شوقین ایس سارے کم توں آگاہی حاصل کر کے رسم الخط بارے کوئی واضح دلائل دے نال کم نوں اَگے ودھا سکے تے فیر مکمل تحقیق توں بعد ای کوئی قدم چُکیا جا سکے گا۔
لال چھاتیوالی کگی
لال چھاتیوالی کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
پنجابی لئی لپیاں دی تریخ
حوالے
گٹھ:پنجابی گٹھ:لپیاں گٹھ:پنجابی بولی
ڈیموکریٹس
ڈیموکریٹس (460-370BC) اک پرانہ یونانی فلسفی سی اوہ سقراط توں پہلاں دا سی۔ اوہ تھریس یونان چ جمیا۔ اونے جیڑی ایٹمی تھیوری دسی اوہ اج کل دی ایٹمی تھیوری دے نیڑے تریڑے ای  اے۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
340ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:340ھ دی دہائی
ایران پٹھار
ایران پٹھار لمے ایشیا تے لہندے ایشیا دا اک جغرافیائی خطا اے جیہڑا قدیم رہتلاں دا مرکز رہیا اے ۔ جغرافیائی طور تے ایران پٹھار اُبھے لہندے ایران وچ صوبا چڑھدا تورکیا توں لہندے پاکستان تک پھیلیا ہوئیا اے ۔ ایہدے وچ کردستان ، آذربائیجان تے ترکمانستان دے کچھ حصے وی شامل نیں ۔ ایہنوں ۵ وڈے ذیلی خطےآں چ ونڈیا جا سکدا اے ۔ جیہناں وچ اُبھے لہندے ایرانی پہاڑ ، کوہ البرز ، گبھلی ایرانی پٹھار ، چڑھدے ایرانی پہاڑی دھارے تے بلوچستان شامل نیں ۔
جغرافیائی طور اُتے سطح مرتفع ایران شمال مغربی ایران وچ صوبہ مشرقی تورکیا تو‏ں جنوبی پاکستان تک پھیلا ہويا اک خطہ ا‏‏ے۔ اس وچ پورا کردستان تے آذربائیجان تے ترکمانستان دے چند حصے وی شام‏ل نيں۔ اسنو‏ں ۵ وڈے ذیلی خطےآں وچ تقسیم کيتا جاسکدا اے جنہاں وچ شمالی مغربی ایرانی پہاڑ، البرز، وسطی ایرانی سطح مرتفع، مشرقی ایرانی سلسلہ ہائے کوہ تے بلوچستان شام‏ل نيں۔
یہ سطع مرتفع ۱٫۴۵ ملین مربع میݪ (۳٫۷ ملین مربع کلو میٹر) اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
ایران گٹھ:آذربائیجان دے تغیرات ارض گٹھ:افغانستان دے تغیرات ارض گٹھ:ایران دے تغیرات ارض گٹھ:ایرانی سطح مرتفع گٹھ:ایشیا دے خطے گٹھ:پاکستان دے تغیرات ارض گٹھ:ترکمانستان دے تغیرات ارض گٹھ:جغرافیہ مغربی ایشیا گٹھ:سطح مرتفع ایشیا ایران ایران گٹھ:قفقاز دے تغیرات ارض گٹھ:مشرق وسطی دے تغیرات ارض گٹھ:مغربی ایشیا گٹھ:طبیعی جغرافیائی صوبے گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:جغرافیہ مشرق وسطی گٹھ:جغرافیہ کردستان
گٹھ:ایشیا دا جغرافیا گٹھ:پٹھار
موتاں دے لحاظ توں جنگاں دی لسٹ
ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دے مطابق جنگاں کی اس لسٹ وچ اوہ تمام اموات شامل نيں جو براہ راست یا بلاواسطہ جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں ہوئیاں۔ انہاں اعداد وچ عام طور اُتے فوجی جواناں د‏‏ی ہلاکت شامل ہُندی اے جو جنگ یا براہ راست جنگ دے ہور اقدامات دے براہ راست نتائج نيں، ہور جنگ دے وقت / جنگ تو‏ں متعلق فوجیاں د‏‏ی اموات جو جنگ تو‏ں متاثرہ وبائی امراض، قحط، مظالم، نسل کشی دے نتائج ني‏‏‏‏ں۔ وغیرہ
قدیم جنگاں
نوٹ 1: ہندسی نقطہ حوالہ دا وسط اے جس نو‏‏ں اختتامی تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں مل ک‏ے تے اس دے بعد مربع د‏‏ی جڑ اختیار کردے ني‏‏‏‏ں۔
قرون وسطی دیاں جنگاں
نوٹ: کسی اک "جنگ" د‏‏ی شناخت نو‏‏ں کچھ معاملات وچ معتبر طور اُتے نئيں دتا جاسکدا، تے کچھ "جنگاں" نو‏‏ں انسانی زندگی تو‏ں زیادہ عرصے تک قائم رکھیا جاسکدا اے، جداں۔ " استرداد " (711-1492، 781 سال) " بھارت وچ مسلم فتوحات " ( 12واں 16واں صدی، 500 سال) " صلیبی جنگاں " (دس یا مدت 1095-1291، 196 سال دے دوران وچ زیادہ مہمات)، " منگول فتوحات " (1206–1368 ، 162 سال)، " ابتدائی مسلم فتوحات " (622–750 ، 128 سال)، " سو سال د‏‏ی جنگ " (1337–1453 ، 115 سال)۔
چارٹ تے گراف
وسط|thumb|1000x1000px| 100 ملین تو‏ں زیادہ اموات اُتے جنگاں دا بلبلہ چارٹ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لسٹ عسکری تنازعات گٹھ:تریخ تو‏ں متعلقہ فہرستاں گٹھ:سیاسی فہرستاں گٹھ:جنگ تے سیاست گٹھ:لسٹاں
فيثاغورث
فیثاغورث(570-495BC) اک یونانی فلسفی، مزہبی رہبر تے ریاضی دان سی۔ اوہ ساموس یونانی جزیرے تے جمیا مصر تک گیا۔ 530BC چ تھلویں اٹلی دی تھاں کروٹون دی یونانی نگری چ آ کے وس گیا تے ایتھے ای اودے نال وادے پیروکار ریندے سن۔ پر اودیاں وکھریاں سوچاں دی وجہ توں اونوں کروٹون چھڈنا پیا۔
ریاضی چ اودی مشہوری مسئلہ فیثاغورث توں اے۔
گٹھ:یونانی لوک گٹھ:یونان گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:یونانی شخصیتاں گٹھ:فلاسفی گٹھ:ریاضی
پنجاب دی لوک تریخ
پنجاب دی لوک تاریخ کئی ہزار سال پرانی اے۔ ایسدی پہلی دِس سانوں سندھ وادی دے وسیب تے رہتل توں ملدی اے۔ پر سندھ وادی دا پہلا وارا سانوں ہندوستان دے صوبے ہریانہ، ہماچل پردیش، پنجاب توں لے کے سندھ تائیں ملدا اے۔ ایس توں مگروں ہزاراں سالاں وچ جو ادلا بدلیاں ہوئیاں اوہناں وچ ایہہ وسیب ملکاں تے صوبیاں وچ ونڈیا گیا۔ہندوستان دے اندروں تے باہروں آکے لوک ایس علاقے وچ آباد ہو گئے تے اوہ اپنے آپ نوں سندھی پنجابی یا ہریانوی کہاون لگ پئے۔ بہتے لوک اجیاے ہین جنہاں دے ناں (مثلاً سیّد، شاہ) اجیہے ہین جیہڑے مسلماناں دے ایس علاقے توں قبضے توں پہلاں ایتھے نہیں رہندے سن ۔ ایس لئی اج دا پنجاب یا سندھ اوہ نہیں اے جو اک ہزار یا دو ہزار سال پہلاں سی۔پرایس پکھ توں پنجاب یا سندھ الوکار (بیمثال) نہیں ہین۔ ساری دنیا دے اجوکے ملک ایس طرحاں ہی کئی نسلاں تے علاقیاں دے لوکاں دے میل ملاپ نال بنیا اے۔
ویداں راہیں تریخ
پنجاب دے لوکاں دیاں نسلاں دے مرتبے بدلے ، زبان تے رہتل وی لازمی بدلی پر اک گل سدا اُنج دی اُنج رہی جو تاریخ ہر آون والے حاکم میل دے پکھ نال لکھی گئی۔ سندھ وادی بارے تے سوائے کھدائی وچ نکلن والیاں شہراں دے نشاناں تے اوتھے ورتیجن والیاں والیاں شیواں توں وکھ کوئی لکھت نہیں لبھدی۔ پر ویداں وچ باہروں آون والے قبیلیاں دے پکھ نال حمداں لکھیاں گیاں جنہاں راہیں اسیں پُن چھان کرکے تے حمداں وچ لکیاں رمزاں پُن کے اوس سماج دا اک ڈھانچہ ڈولنے ہاں۔ اہناں حمداں وچ وی ایتھے وسدے پرانے لوکاں نوں وکھ وکھ طرحاں دیاں بلاواں کہیا گیا اے تے اپنی نسل دے لڑاکیاں نوں خد ا دسیا گیا اے۔ سو ایس پکھ توں ایہہ اوس ویلے دے پنجاب دے لوکاں دی تاریخ نہیں کہی جا سکدی۔ سانوں ایہہ تے کسے حد تائیں پتہ لگدا اے جو باہروں آون والیاں دی رہتل وسیب کیہہ سی پر ایتھے دے اصلی وسنیکاں بارے کجھ نہیں ملدا۔
موریہ سلطنت
ویداں توں مگروں گپیؤ وارا ہووے یا موریاواں دا راج سانوں مذہبی لکھتاں پراناں راہیں راجیاں دیاں کرنیاں تے پتہ لگدیاں ہین پر سانوں ایہہ بہت گھٹ پتہ لگدا اے جو ایس وارے وچ لوکاں نال کیہہ ورتارا سی یا اوہ کیہہ بھوگ رہے سن۔ اوس زمانے دی ٹھکویں لکھت ارتھ شاستر سانوں ایہہ تے دسدی اے جو راجیاں نوں کنج حکومت کرنی چاہیدی اے پر ایہہ نہیں دسدی جو لوک حیاتی کیویں چل رہی اے۔ ایس وارے وچ ذات پات دا نظام پکا ہویا جیس نوں منو سمرتی دےاصولاں وچ لکھیا گیا۔ پر ایہہ نہیں دسیا گیا جو جیہڑے لوک شودر بنے اوہ کون سن تے باقی ذاتاں دا مُڈھ کیویں پیا۔ ایسے ہی وارے وچ جاگیرداری وی ہندوستان وچ آئی پر ایس دے مُڈھ تے بنتر تے کوئی سدھی ساہویں لکھت نہیں ملدی، ایس گل نوں آر شرما جیاے تاریخ داناں نے پرانیاں حکم نامیاں تے مذہبی کتاباں وچ لکیاں سینتاں توں نتاریا۔
مسلم دور
بارہویں صدی توں جدوں محمود غزنوی نے پنجاب تے قبضہ کر لیا تے اوس توں مگروں مسلمان درباری لکھاریاں بادشاہاں دے پکھ توں تاریخاں لکھیاں۔ اہناں وچ البیرونی دی الہند نوں چھڈ کے باقی سب وچ غضب دے وادھے ، جھوٹ تے من گھڑت کہانیاں وی لکھیاں گیاں۔ اہناں وچ سب توں وڈھی مثال سومنات تے محمود غزنوی دے حملے تے منا موہیں سونا لُٹن دی کہانی اے جیس نوں مسلمان اپنے پکھ توں سچ منندے ہین تے ہندو اپنے لابھ توں۔ پر پامیلا تھاپر نے اپنی کتاب "سومنات" وچ ثابت کیتا جو سومنات نہ تے کوئی وڈا مندر سی تے نہ ہی محمود غزنوی دے اوتھے حملہ کرن دے کوئی ثبوت ملدے ہین۔
تریخ لکھن دی لوڑ
ایس پچھوکڑ وچ پنجاب دی لوک تاریخ لکھن دی وڈی لوڑ اے۔ ظاہر گل اے جو لوکاں دیاں نسلاں بدل گیاں ، باہروں آون والے مقامی لوکاں وچ رل مل گئے ، کل دے حاکماں نال آون والے وی لوک بن گئے۔ سو لوکاں دی بنتر وی بدلدی گئی ۔ پر اہناں سب لوکاں دی ہُن اک سانجھی تاریخ وی اے جیس نوں لکھن دا اسیں جتن کراں گے ۔
پنجاب دی لوک تاریخ وچ سب توں پہلا وارا سندھ وادی دے وسیب دا اے ۔ ایس بارے کوئی لکھت نہیں ملدی پر کھدائی وچ ہڑپہ، موہنجوداڑو تے ہور بہت سارے شہر ملدے ہین۔ اہناں وچوں وڈے شہر موہنجوداڑو تے ہڑپہ ہی ہین۔ اہناں وچ جو شہراں دے نقشے نظر آوندے ہین تے ہور جو شیواں ملیاں ہین اوس توں ہی اوس ویلے دی تاریخ دا گویڑ لایا گیا اے۔
اہناں دوہاں شہراں وچ پکیاں سدھیاں سڑکاں، نالیاں تے ہور پربندھاں توں صاف نتیجہ نکلدا اے جو ایہہ بڑے ہی ودھیا ڈھنگ نال وسائے ہوئے شہر سن۔ اہناں شہراں وچ وڈیا ں وڈیاں گوداماں دیاں بلڈنگاں دے نشان وی ملدے ہین تے نہاون دے تالاواں دے وی۔ پر ایتھے کسے محل یا ایسی بلڈنگ دا پتہ نہیں لگدا جیس توں کہیا جا سکے جو ایتھے بادشاہی نظام سی۔ بعضیاں بلڈنگاں توں ایہہ ضرور پتہ لگدا اے جو ایتھے کوئی مذہبی ستھ سی جیہڑی شہر دے پربندھاں دی انچارج سی۔
کسے وی وسیب وچ شہراں دا بننا دسدا اے اوہ سماج واہوا اگے ودھ چکیا اے۔ مثال دے طور تے شہراں وچ آکے لوک اپنے قبیلے یا برادری وچ جڑے نہیں رہ سکدے۔ وکھری وکھری پچھوکڑ دے لوک اکدوجے دے گواہنڈی ہوندے نیں۔ شہراں دے نظام ایہہ وی ضروری اے جو کوئی طاقت ہووے جیہڑی پربندھاں نوں واچے۔ ایس نال ہی جڑی ہوئی گل اے جو شہر دے پربندھاں نوں چلائے رکھن لئی فوج یا پولیس ورگی کوئی طاقت وی لوڑیدی اے جیہڑی شہر دے رنگا رنگ اصولاں تے قنوناں تے عمل کروا سکے تے ایس نوں نہ منن والیاں نوں سزا دے سکے۔ شہر بنن وچ پیشہ ور طبقیاں دا جمناوی ضروری اے جیہڑے خاص کماں دے ماہر ہوون۔ مطلب خاص طرحاں دی سکھلائی تے جانکاری والے پیشہ ور طبقیاں توں بنا شہری وسیب نہیں بندے۔
ایتھے ایس گل تے تھوڑا چانن پاؤندے جائیے جو واہی بیجی توں پہلاں انسان جنگل بیلیاں وچ تُر پھر کے اپنی کھاہد خوراک اکٹھی کردے سن یا شکار مار کے ڈھڈھ بھردے سن۔ ایس طرحاں کھاہد خوراک جمع کرن والے لوک اک تھاں تے بہتا چر رہندے وی نہیں سن تے ٹپر واسارں والی زندگی جیوندے سن کیوں جے اک تھاں تے کھاہد خوراک دے وسیلے مک جاندے سن تے اوہ پھیر اگے تُر پیندے سن۔
کھاہد خوراک اکٹھی کرن والیاں نوں پالن لئی بڑے وڈے علاقے دی لوڑ ہوندی سی۔ انج سمجھو جو اک ایکڑ وچ اگن والی کنک جنے بندیاں دا ڈھڈھ بھر سکدی اے اوس دے برابر خوراک جنگل بیلے دے کیاں میلاں وچوں اکٹھی کیتی جاندی سی۔ ایس لئی پہلا ٹاکرا ہی واہی بیجی کرن والیاں تے کھاہد خوراک اکٹھی کرن والیاں وچکار سی۔ واہی بیجی کرن والے اگونہی پیداوار ی جانکاری والے لوک سن ایس لئی کھاہد خوراک اکٹھی کرن والے اوہناں کولوں ہار گئے۔ پنجاب تے ہندوستان وچ ٹپری واس لوکیں اہناں کھاہد خوراک اکٹھی کرن والے لوکاں دی نسل وچوں سن۔ ایسے لئی اوہ جائیداد بناون یا اوس دی آدر نہیں کردے سن تے چوری نوں پیشہ بنا کے ڈھڈ پالدے سن۔
سندھ وادی دے شہراں دی بنتر توں نتردا اے جو اوس ویلے پنجاب وچ بہتے لوک کھاہد خوراک اکٹھی کرکے زندگی گذارن والی منزل توں اگے جا چکے سن۔ اوہ واہی بیجی کردے سن تے ودھ پیداوار شہراں نوں ویچدے سن جیس دا مطلب اے جو اک بیوپاری طبقے دا ہونا وی لازم سی جو پنڈاں تھاواں توں وستاں خرید کے شہر لیاوے۔ ظاہر گل اے جو ایہہ بہتے سوکھے طبقے یا میل دے لوک ہوون گے۔ ہڑپے وچ اجیاے گھر اں دے نشان وی ملدے ہین جو لگدا اے کہ ایتھے بیوپاری طبقے دے سوکھے لوک رہندے سن۔
ایہہ گل وی ثابت ہو چکی اے کہ اوس ویلے لکڑی دا ہل بنایا جا چکیا سی جیس نوں ڈھگیاں یا بلداں راہیں واہیا جاندا سی۔ سوات وچ اوس زمانے دے اک واہن دے پورے نشان لبھے ہین جیس دے سیاڑھ انج سدھے ہین جیویں اجوکے ہلاں دے ہوندے ہین۔ پھیر سانوں پہلے وید (رِگ وید) جیہڑا پنجاب وچ لکھیا سی پتہ لگدا اے جو دریاواں اتے فصلاں نوں پانی دیون لئی بند وی بنائے جاندے سن۔ سگوں ایہہ وی پتہ لگدا اے جو باہروں آون والیاں پشو پال قبیلیاں نے دھاویاں وچ ایہہ بند توڑے۔ ایس توں تاریخ دان ایہہ نتیجہ وی کڈھدے ہین جو ہو سکدا اے جو سندھ وادی دے سماج دی بربادی اجیاے بنداں دے ٹٹن نال ہوئی ہووے۔
وادی سندھ دے شہر آپو وچ دریاواں راہیں بیوپار کردے سن۔ تاریخ توں ایہہ وی صاف پتہ لگدا اے جو ایہہ شہر شام تے عراق دی میسوپوٹیمیا وادی دے شہراں نال وی بیوپار کردے سن۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دی تریخ
دی سائن آف فور
یہ ناول سن 1888ء د‏‏ی اک کافی پیچیدہ کہانی بیان کردی ا‏‏ے۔ اِس وچ ایسٹ انڈیا کمپنی، جنگ آزادی ہند 1857ء، چُرائے ہوئے خزانے، چار مُجرماں (عنوانی کردار) وچ اک عہد تے دو بد اخلاق نگہباناں دا ذِکر ملدا ا‏‏ے۔ ہور برآں، اِس وچ ہولمز د‏‏ی منشیات د‏‏ی لَت دے بارے وچ وی دسیا گیا ا‏‏ے۔ برخلاف اے اسٹڈی ان سکارلٹ، ڈویل د‏‏ی اِس ناول وچ ہولمز دے کردار دے اِنسانی خواص نو‏‏ں مُتصف کیتا گیا ا‏‏ے۔ اِس کہانی وچ ڈاکٹر واٹسن دا مِلاپ اِسدی ہونے والی بیوی، میری مورسٹن تو‏ں وی ہُندا ا‏‏ے۔
گٹھ:1890ء دے ناول گٹھ:آرتھر کونن ڈویل دے شرلاک ہومز ناول گٹھ:ادب وچ کتے گٹھ:برطانوی ہندوستان گٹھ:تریخ جزیرے انڈمان و نکوبار گٹھ:جنگ آزادی ہند 1857ء گٹھ:کتاباں
342ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:340ھ دی دہائی
فرانس دا تاوان جنگ 1871
فرانس تے جرمنی دی جنگ 1871ء وچ ختم ہوئی جس وچ فرانس نوں شکست ہوئی تے اُسنوں اپنے دو صوبے جرمنی نوں دینے پئے۔ اس دے علاوہ پنج ارب فرانک وی ادا کرنے پئے۔ شروع وچ فرانس نے دیڑھ ارب فرانک دی پیشکش کیتی مگر جرمنی نے دھمکی دتی کہ اوہ پوری رقم وصول کرنے دے لئی  فرانس دے بقیہ حصےآں اُتے وی قبضہ کر لے گا۔ جرمنی نے واضح طور اُتے کہیا کہ چونکہ فرانس یورپ دا امیر ترین ملک اے اس لیے جدوں تک اسنوں کنگال نہ کر دتا جائے ایہ مزید جنگاں شروع کرتا رہے گا۔ اگر آبادی دے تناسب توں دیکھیا جائے تے ایہ عین اِنی ای رقم سی جِنی نپولین نے 1807ء وچ جرمنی توں وصول کیتی سی۔ فرانس نے ایہ رقم قسطاں وچ ادا کیتی تے مہلت ختم ہونے توں دو سال پہلے ای آخری قسط ستمبر 1873ء تک ادا کر دتی۔ اس دے بعد جرمنی نے اپنی افواج فرانس توں واپس بلا لیاں۔ اس وقت ایہ اندازے لگائے گئے سن کہ اتنا تاوان جنگ ادا کرنے دے بعد فرانس تیہہ جاں پینتیہہ سالاں تک دے لئی معاشی طور اُتے مفلوج ہو جائے گا لیکن فرانس بوہت چھیتی ای دوبارہ اپنے پیراں اُتے کھڑا ہو گیا۔ جرمنی (بسمارک) نے ایہ رقم وصول کر کے اپنی کرنسی نوں چاندی توں ہٹا کے گولڈ اسٹینڈرڈ اپنایا۔ جرمنی وچ اسٹاک مارکیٹ تے جائیداداں دی قیمتاں تیزی توں ودھیاں جس دے نتیجے وچ 1873 وچ معاشی بحران آیا۔
معاہدہ فرینکفورٹ
دس مئی 1871 نوں فرینکفورٹ وچ طے ہونے والے امن دے معاہدے دے مطابق سینٹرل پاورز (فرانس) نوں چار حصےآں وچ 5 ارب فرانک دا ایہ تاوان ادا کرنا سی۔
معاہدے دی شرطاں وچ ایہ وی شامل سی کہ تاوان دی رقم وچ فرانس دی اپنی کاغذی کرنسی ساڈھے بارہ کروڑ یعنی ڈھائی فیصد توں زیادہ نہ ہوئے۔ ساڈھے بتیس کروڑ فرانک توں فرانس جرمنی (Alsace-Lorraine) وچ ریلوے لائن بچھائے گا۔ بقیہ رقم جاں تے سونے چاندی دی شکل وچ ادا کیتی جائے گی جاں جرمنی، انگلینڈ، بیلجیئم جاں ایمسٹرڈیم دے بینک نوٹاں جاں بل آف ایکسچینج دی شکل وچ ہوئے گی۔
حکومتی قرضے
تیرہ مہینیاں بعد فرانس دی حکومت نے مزید تن ارب فرانک دے قرضے عوام نوں بیچنے دی پیشکش کری۔ اس دفعہ ڈسکاونٹ 15.5 فیصد سی جدونکہ سود اوہی 5 فیصد سالانہ سی۔ حکومت دی اس پیشکش دے جواب وچ 12 گنا زیادہ دی مانگ کیتی گئی جس وچوں ادھی غیر ملکاں توں سی۔ اس توں پتہ چلتا اے کہ فرانسیسی قرضےآں دی شہرت اس زمانے وچ کتنی اچھی سی۔ غیر ملکی مانگ وچوں اک تہائی خود جرمنی توں آئی سی۔ اس طرح فرانس وقت توں پہلے ای پورا تاوان ادا کر سکیا۔
انہاں واقعات توں معلوم ہُندا اے کہ دیڑھ دو سو سال پہلے جدوں ہندوستان چین تے دنیا دے بیشتر ملکاں ہارڈ کرنسی اُتے سن اس وقت وی یورپ وچ بینکنگ تے کاغذی کرنسی کس قدر محکم ہو چکی سی۔ اگے چل کر ایہی کاغذی کرنسی پوری دنیا وچ چھا گئی۔(دیکھو گریشام دا قانون)
حوالے
گٹھ:انیہویں صدی گٹھ: یورپ دی تریخ گٹھ:تاوان جنگ گٹھ:جرمنی گٹھ:جنگ گٹھ:حکومتی قرضے گٹھ:فرانس گٹھ:فرانس وچ انیہویں صدی
ایپیکیورس
اونے فلسفے دے ایپیکیورین سکول دی نیو ‏‏‏‏‏رکھی۔ گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
حنا خان
حنا خان (پیدائش 2 اکتوبر 1987ء) اک بھارتی ٹیلی ویژن اداکارہ ا‏‏ے۔ اوہ یہ رشتہ کیا کہلاتا ہے وچ اکشرا دا کردار نبھانے ک لئی مشہور نيں۔ بھارتی ٹیلی ویژن انڈسٹری وچ سب تو‏ں زیادہ پیسے لینے والی اداکاراواں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔  حنا کلرز ٹی وی دے ریالٹی شوز فیئر فیکٹر: خطروں کے کھلاڑی 8 تے بگ باس 8 دوناں وچ دوسرے نمبر اُتے آئی سی۔
ابتدائی تے نجی زندگی
حنا خان سری نگر، جموں‏ تے کشمیر وچ پیدا ہوئی سی۔ اس دے گھر وچ افراد د‏‏ی تعداد چار اے اس دے والدین، اوہ خود تے اس دا چھوٹا بھائی عامر خان جو اک ٹریول ایجنسی دا مالک اے اس نے سنہ 2009ء وچ گرپنڈ، دہلی دے سی سی اے اسکول آف منیجمنٹ تو‏ں ایم بی اے کیتا ا‏‏ے۔ حنا یہ رشتہ کیا کہلاتا ہے کہ سابق سپر وائزر پروڈیوسر روکی جیسوال نو‏‏ں 2014ء تو‏ں ڈیٹ کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ اس نے بگ باس 11 وچ دسیا سی کہ اوہ دمہ دے مرض وچ مبتلا ا‏‏ے۔
کیریئر
حنا خان ٹیلی ویژن وچ 2009ء وچ قدم رکھیا تے پہلی بار بھارتی ڈرامے یہ رشتہ کیا کہلاتا ہے وچ اکشرا دا کردار نبھایا، اس ڈرامے وچ طویل 8 سالاں تک کم کرنے دے بعد اس نے 2016ء وچ فیصلہ کیتا کہ اوہ شو چھڈ ک‏‏ے دوسرے منصوبےآں دا سوچے گی۔ سنہ 2013ء ، 2014، 2015، 2016، تے 2017ء وچ ایسٹرن آئی نے حنا خان نو‏‏ں 50 سب تو‏ں زیادہ حسین تے دلکش ایشیائی خواتین د‏‏ی فہرست وچ شامل کیتا سی ۔ سنہ 2014ء وچ MensXP.com، مرداں دے لئی اک بھارتی لائف اسٹال د‏‏ی ویب سائٹ نے ”بھارتی ٹیلی وژن د‏‏ی 35 حسین تے دلکش اداکاراؤں“ د‏‏ی فہرست وچ اس دا ناں اٹھويں نمبر اُتے رکھیا سی ۔ Rediff نے ”ٹیلی ویژن د‏‏ی دس وڈی اداکاراؤں“ د‏‏ی فہرست وچ اسنو‏ں چوتھے نمبر اُتے شامل کیتا سی ۔ سنہ 2017ء وچ اس نے کلرز ٹی وی دے شو فیئر فیکٹر: خطروں کے کھلاڑی سیزن 8 وچ حصہ لیا سی تے اوہ اس وچ دوسرے نمبر اُتے آئی۔ 30 ستمبر 2017ء وچ اس نے بگ باس 11 دے گھر وچ اک معروف شخصیت دے طور اُتے قدم رکھیا۔ اوہ بگ باس دے شو وچ دوسرے نمبر اُتے آئی جدو‏ں کہ شلپا شنڈے بازی لے اڑی۔ بگ باس 11 وچ حنا نو‏‏ں شیر خان دے خطاب تو‏ں نوازیا گیا سی ۔    اورمیکس میڈیل د‏‏ی جانب تو‏ں نومبر 2017ء وچ حنا خان نو‏‏ں بگ باس 11 د‏‏ی سب تو‏ں چہیتی شخصیت قرار دتا گیا۔ 25 دسمبر نو‏‏ں Sabras Radio نے حنا ”2017ء د‏‏ی 30 معروف ترین شخصیات“ وچو‏ں اک قرار دتا۔ بز ایشیا نے وی حنا نو‏‏ں 2017ء د‏‏ی من پسند اداکارہ قرار دتا۔ حنا نے 2017ء د‏‏ی موسٹ اسٹائلش ٹی وی اداکارہ دے لئی پنک ویلاز ایوارڈ جِتیا۔ 25 جنوری 2018ء نو‏‏ں ہندوستان ٹائمز اسٹائل ایوارڈز دے موقع اُتے اس نے موسٹ اسٹائلش ٹی وی پرسنیلٹی ایوارڈ جِتیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بگ باس شرکا گٹھ:بگ باس دے شرکا گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:جموں‏ تے کشمیر دیاں اداکاراواں گٹھ:سری نگر دیاں شخصیتاں گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں
گلابیسروالی کگی
گلابیسروالی کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
341ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:340ھ دی دہائی
خدیوٹ
خدیوٹ ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
پٹیلینوپس مارچی
پٹیلینوپس مارچی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں Ptilinopus marchei
دی ایڈونچرز آف شرلاک ہولمز
دی ایڈونچرز آف شرلاک ہولمز ( ترجمہ: شرلاک ہولمز دے کارنامے) بارہ مختلف افسانےآں اُتے مشتمل اک کتاب اے جو سر آرتھر کونن ڈویل نے لکھی تے ترتیب دی۔ ایہ سب افسانے ڈویل دے مشہور جاسوسی کردار شرلاک ہولمز اُتے مبنی سن ۔ اِس کتاب دے شارح سڈنی پیگٹ سن ۔
پس منظر
ایہ شرلاک ہولمز دے متعلق لکھی پہلی چند افسانوی کہانیاں دا مجموعہ ا‏‏ے۔ جولائ‏ی 1891ء تو‏ں لےک‏ے جون 1892ء تک دی سٹرینڈ میگزین وچ شائع ہونے والی تمام کہانیاں اس اک کتاب وچ شمار کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ انگلستان وچ پہلی مرتبہ اس کتاب د‏‏ی اشاعت 14 اکتوبر 1892ء نو‏‏ں ناشر جارج نیؤنس لمیٹڈ نے د‏‏ی جدو‏ں کہ امریکا وچ اشاعت 15 اکتوبر 1892ء وچ ہارپر نے کيتی۔ کل ملیا ک‏ے ایہ کچھ 14،500 اشاعیہ سن۔
لسٹ مشمولات
اس کتاب د‏‏ی بارہ کہانیاں درج ذیل نيں:
استقبالیہ تے پزیرائی
گٹھ:ادب گٹھ:برطانوی ادب گٹھ:شرلاک ہولمز
چک 238 ج ب چڑھدا
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
344ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:340ھ دی دہائی
فسانہ مبتلا
فسانہ مبتلا ڈپٹی نذیر احمد دہلوی دا مشہور و معروف معاشرتی اصلاحی ناول اے جیہڑا 1885ء چ شائع ہویا۔ ایس ناول چ اک پرانا جگیر دار طبقہ دکھایا گیا اے جیہدی مضبوط علامت غیرت بیگم دے روپ چ ابھردی اے تے مبتلا اوس طبقے دی نمائندگی اپنے عیاش رویے نال کردا اے تے ہریالی معاشرے دے رذیل طبقے (طوائف دے طبقے) نال تعلق رکھدی اے۔ پر سلیقے وچ غیرت بیگم توں بہتر اے۔
ایس طرحاں مولوی نذیر احمد نے اپنے عہد دے تھللے متوسط طبقے دی منظر نگاری دے نال اوہناں دی اصلاح چاہی۔ ڈپٹی نذیر احمد نوں معاشرے چ موجود طبقہ اشرافیہ متاثر کردا سی۔ چنانچہ اوہ تھللے تے اُپرلے طبقے دے درمیانی فرق نوں لاشعوری طور تے ختم کرنا چاوہندے سی تے مولانا صلاح الدین احمد دے الفاظ چ :
ہور دیکھو
گٹھ:ڈپٹی نذیر احمد دیاں کتاباں گٹھ:ناول گٹھ:اردو ادب گٹھ:ادب
ڈوبران خرد
ڈوبران خرد ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
کریمی چھاتیوالی کگی
کریمی چھاتیوالی کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
موواڑا
موواڑا ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
کیوبک شہر
کیوبک شہر کینیڈا دا اک شہر اے ایہ کینیڈا دے صوبے کیوبک دا راجگڑھ اے۔ ایدھی لوک گنتی 516,622 اے۔ ایتھے فرانسیسی بولی جاندی اے۔
کیوبیک سٹی کینیڈا دے صوبے کیوبیک دا دار الخلافہ ا‏‏ے۔ مانٹریال دے بعد ایہ صوبے دا دوسرا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا شہر ا‏‏ے۔ مانٹریال ایتھ‏ے تو‏ں 233 کلومیٹر جنوب مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ 2006 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ایتھ‏ے شہر د‏‏ی کل آبادی 491142 تے میٹروپولیٹن علاقے د‏‏ی آبادی 715515 افراد ا‏‏ے۔
سینٹ لارنس دا دریا تنگ ہُندا ہويا کیوبیک سٹی تو‏ں گذردا اے تے دوسرے کنارے اُتے آباد لیوس دے شہر نے کیوبیک نو‏‏ں اس دا ناں دتا ا‏‏ے۔ مقامی بولی وچ اس دا مطلب اے جتھ‏ے دریا سکڑدا ا‏‏ے۔ 1608 وچ سموئل ڈی چیپلن نے کیوبیک شہر نو‏‏ں آباد کيتا سی جو شمالی امریکا دے پرانے شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ میکسیکو دے شمال وچ کیوبیک واحد شہر اے جس دے گرد ہن وی مضبوط دیواراں موجود نيں۔ 1985 وچ یونیسکو نے اسنو‏ں عالمی ورثے دا حصہ قرار دتا ا‏‏ے۔
کیوبیک سٹی دنیا بھر وچ اپنے گرمیاں دے میلے، سرمائی کارنیوال تے اک ہوٹل د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور اے جو شہر د‏‏ی سکائی لائن اُتے چھایا ہويا ا‏‏ے۔ کیوبیک د‏‏ی قومی اسمبلی، قومی عجائب گھر برائے فنون لطیفہ تے رہتل دا عجائب گھر ایتھ‏ے موجود نيں۔ ہور پرکشش جگہاں وچ مونٹمورنسی د‏‏ی آبشار تے بیسیلیکا آف سینٹ این ڈی بیپرے اہ‏م نيں۔
قدیم تریخ: سٹاڈاکونا تو‏ں ست سالہ جنگ تک
کیوبیک سٹی شمالی امریکا وچ قدیم ترین یورپی آبادیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ میکسیکو وچ بہت سارے شہر سولہويں صدی نال تعلق رکھدے نيں اُتے امریکا تے کینیڈا وچ سینٹ جونز، نیو فاؤنڈ لینڈ اینڈ لیبرے ڈار، پورٹ رائل، نووا سکوشیا، سینٹ آگسٹائن، فلوریڈا، سانٹا فے، نیو میکسیکو، جیمز ٹاؤن، ورجینیا تے ٹاڈوزک، کیوبیک نو‏‏ں کیوبیک سٹی تو‏ں پہلے بسایا گیا سی۔ اُتے کیوبیک سٹی نو‏‏ں بسانے دا مقصد اس لحاظ تو‏ں منفرد سی کہ ایہ تجارتی مقاصد دے لئی نئيں بلکہ مستقل بنیاداں اُتے آباد رکھنے دے لئی سی۔ اس لئی اسنو‏ں غیر ہسپانوی امریکا وچ پہلا یورپی تعمیر شدہ شہر قرار دتا گیا۔ 3 جولائ‏ی 1608 وچ سیموئل ڈی چیپلن نے اس شہر نو‏‏ں سٹاڈاکونا نامی جگہ اُتے تعمیر کيتا جو قدیم قبیلے چھڈ چکے سن ۔ دراصل لفظ کینیڈا ايس‏ے جگہ د‏‏ی نسبت تو‏ں سی۔ اگرچہ اس شہر نو‏‏ں شمالی امریکا وچ فرانسیسی نژاد باشندےآں دا گہوارا کہیا جاندا اے، پورٹ رائل اُتے اکاڈین دے شہر د‏‏ی تریخ اس تو‏ں زیادہ پرانی ا‏‏ے۔ ایہ جگہ مستقل آباد کاری دے لئی زیادہ مناسب سی۔
چیمپلین تو‏ں پہلے فرانسیسی مہم جو جیکوئس کارٹئیر نے ایتھ‏ے اس جگہ 1535 وچ اک قلعہ بنایا سی تے اگلے سال موسم بہار وچ فرانس واپسی تک ایتھے رکا سی۔ جیکوئس 1541 وچ دوبارہ ایتھ‏ے مستقل طور اُتے رہنے نو‏‏ں آیا اُتے اک سال تو‏ں وی کم عرصے وچ اسنو‏ں ایہ علاقہ چھڈ ک‏‏ے واپس جانا پيا۔ اس د‏ی اہ‏م وجوہات وچ مقامی قبیلے د‏‏ی دشمنی تے انتہائی سخت سردیاں سن۔
1759 وچ برطانیہ نے اس شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ایہ قبضہ 1763 تک جاری رہیا۔ ایتھ‏ے ست سالہ جنگ دے دوران پلینز آف ابراہ‏م د‏‏ی جنگ لڑی گئی۔ ایتھ‏ے جنرل وولف د‏‏ی زیر قیادت برطانویاں نے فرانسیسی جنرل لوئیس جوزف نو‏‏ں شکست دے ک‏ے شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ فرانس نے نیو فرانس بشمول کیوبیک سٹی، برطانیہ دے حوالے ک‏ے دتا۔
1763 وچ فرانسیسی حکومت دے خاتمے دے بعد موجودہ دور دے کیوبیک سٹی د‏‏ی سرزمین تضادات دا مجموعہ سی۔ جنگلات، پنڈ، کھیت تے چراگاہاں شہر دے چاراں طرف موجود سن۔ اس وقت شہر د‏‏ی آبادی 8000 نفوس سی۔ اس وقت شہر د‏‏ی شہرت اس د‏ی مشہور عمارتاں، مضبوط چار دیواری، کیچڑ تے گندگی تو‏ں بھری سڑکاں، پختہ مکانات وغیرہ سن ۔ راجگڑھ ہونے تے وڈے شہر دا درجہ رکھنے دے باوجود وی کیوبیک سٹی اک چھوٹا جہا شہر ہی رہیا۔ شہر دے دو بازاراں وچ کسان اپنی اجناس دے بدلے فرانس تو‏ں آئی ہوئی اشیا لے جاندے سن ۔
برطانوی راج
امریکی انقلاب دے دوران جنوبی کالونیاں دے انقلابی دستےآں نے برطانوی گیریژن اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے کیوبیک سٹی نو‏‏ں آزاد کرانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس جنگ نو‏‏ں کیوبیک د‏‏ی جنگ کہندے نيں۔ انقلابیاں د‏‏ی شکست دے بعد ایہ امید وی ختم ہوئے گئی کہ کیوبیک جنگ انقلاب دا نال دینے نو‏‏ں اٹھیا کھڑا ہوئے گا۔ میجر جنرل ایزاک براک نے کیوبیک سٹی د‏‏ی چہار دیواری نو‏‏ں مضبوط کيتا تے توپ خانے نو‏‏ں بلند جگہ منتقل ک‏ر ک‏ے 1812 د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے اپنی تیاری مکمل ک‏ے لی۔
پنجاڑ
پنجاڑ پاکستان دے صوبہ پنجاب وچ تحصیل کہوٹہ ضلع راولپنڈی دا اک گراں تے یونین کونسل اے۔ اے 0'39°33 اتر پاسے پئی لیک، تے 0'31°73 چڑدے پاسے کھڑی لیک تے واقع اے۔ سطح سمندر توں ایہدی اونچائی 795 میٹر (2611 فٹ) اے۔ اے اسلام آباد توں 39 کلومیٹر دور اے۔
کیوبک شہر
برطانوی راج
1840 وچ کینیڈا دا صوبہ بنا تے اس دا راجگڑھ کنگسٹن، مانٹریال، ٹورنٹو، اوٹاوا تے کیوبیک دے درمیان تقسیم کيتا گیا۔ 1867 وچ اوٹاوا نو‏‏ں کینیڈا د‏‏ی ڈومینن دے لئی راجگڑھ چنا گیا۔ کینیڈا د‏‏ی کنفیڈریش دے سلسلے وچ ہونے والی کیوبیک کانفرنس ایتھ‏ے منعقد ہوئی۔
پنجاڑ
تریخ
پنجاڑ گراں تے ایہدی پہاڑیاں تے جسخام نامی قبیلے دے لوکان نے بسیرا کیتا تے اج اوناں دی نسلاں اتھے رہندیاں نے۔
کیوبک شہر
20ویں تے 21ویں صدی
1925 وچ کیوبیک سٹی وچ چارلیوئکس-کمورسکا دا زلزلہ آیا۔
پنجاڑ
تھاں
اے اک پہاڑی گراں اے۔ جنگل، پعاڑ، پعاڑیاں، چھمبر تے برساتی نالے اس علاقے دا حسن نے۔
کیوبک شہر
20ویں تے 21ویں صدی
دوسری جنگ عظیم دے دوران کیوبیک سٹی وچ دو کانفرنساں ہوئیاں۔ پہلی کیوبیک کانفرنس ایتھ‏ے 1943 وچ ہوئی جس وچ امریکی صدر فرینکلن روز ویلٹ، برطانوی وزیر اعظم ونسٹن چرچل، کینیڈا دے وزیر اعظم ولیم لائن میکنزی کنگ تے چین دے وزیر خارجہ ٹی وی سونگ شریک ہوئے۔ دوسری کیوبیک کانفرنس 1944 وچ ہوئی تے اس وچ چرچل تے روزویلٹ شامل ہوئے۔
343ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:340ھ دی دہائی
کیوبک شہر
راجگڑھ تے دار الخلافہ
اپنی چار سو سالہ تریخ دے دوران کیوبیک سٹی نے بطور راجگڑھ دا کم وی سر انجام دتا ا‏‏ے۔ 1608 تو‏ں 1627 تک تے 1632 تو‏ں 1763 تک ایہ فرنچ کینیڈا تے سارے نیو فرانس دا راجگڑھ رہیا ا‏‏ے۔ 1763 تو‏ں 1791 ایہ کیوبیک دے صوبے دا دار الخلافہ، 1791 تو‏ں 1841 تک ایہ زیريں کینیڈا دے صوبے دا دار الخلافہ، 1852 تو‏ں 1856 تے 1859 تو‏ں 1866، ایہ کینیڈا دے صوبے دا دار الخلافہ تے 1867 تو‏ں حال ایہ کیوبیک دا دار الخلافہ ا‏‏ے۔
پنجاڑ
آلے دوالے
پنجاڑ دے اتر پاسے نرڑ تے کھڈیوٹ، لیندے پاسے دوبیرن خورد، چڑدے پاسے کشمیر تے دکھن پاسے ہوتھلہ تے کعوٹہ نیں۔
گراں
پنجاڑ دے نکے نکے علاقیاں وچ بنا موڑا، نکا، ہرلا، کھل چپڑیاں، اوسل، نلہ، سنبل، بھاری گلہ، بنڈ، کالا، ککوئی گلہ، براٹھیاں، سوہا، سائیں، پنجل باڑ، کولٹیا، لوانی، کنڈاں، ٹلھا، ٹیہری تے خارنگ شامل نے۔
لوک گنتی
پنجار دی لوک گنتی 10358 اے۔
سکول
پنجاڑ وچ 26 پرائمری سکول، 3 مڈل سکول تے 4 سیکنڈری سکول موجود نے۔
سرکاری عمارتاں
پنجاڑ دی یونین کونسل نمبر 31 اے۔ پنجاڑ وچ اک یوٹیلٹی سٹور، اک سرکاری ہسپتال، اک جنوراں دا ہسپتال، اک ڈاک خانہ تے محکمہ جنگلات دا دفتر اے۔
جنگلی جیون
پنجاڑ دے جنگلاں وچ جنگلی پرندے، بوٹے تے جنور  پائے جاندے نے۔ چیڑ دا رکھ سب توں زیادہ پایا جاندا اے۔
نومبر توں مارچ تک پاکستان دے شمالی علاقیاں توں مختلف پرندے ہجرت کر کے اتھے اندے نے تے سردی ختم ہون تک پنجاڑ دے جنگلاں چ بسیرا کردے نے۔
بوٹے تے رکھ
پنجاڑ وچ وکھری قسماں دے بوٹے تے رکھ ہوندے نیں جناں وچ ٹاہلی، سنتھا، کمِلا،اُکؔن،تنی، تاوی، پھلائی، سرو، کوہ، کَسُؔنی، گھنیرہ، دھرُؔنی، بیری، ککوئی، ٹُسؔی، آخرا، پھگواڑی، منوئیاں، سمبل، دریک، سفیدہ، بٹؔی، کُروں (توت)۔ تمَؔن، رُمبل، کیکر، گرنڈا، اکؔ (چٹا اکؔ)، تِمبَر، دُدؔل ( اک ساگ دا ناں)، کلیاڑ (کلیاں دا ساگ)، بَھڑبِک (بَسوِک)، کیوَڑا، لَپھڑا، میداسک (میندسک)، بَیکڑ، چِٹاجنڈ، جامن، بوہڑ، پودنا، کعا (سروخا، کڑو، مک)، آملی، چیڑ، کھٹا (گرگل)، کچماچ، نکا ساگ، پھلیاں، امرود، خرمانی، ہاڑی، داخاں (آڑو)، ٹنگی، آلوچہ، بھیڑا، سیاؤں (وڈا بیر)، گول بیر، کچوروں، پٹاخی، موکڑی، ناخاں (ناشپاتی)، داخ (انگور) شامل نیں۔
کیوبک شہر
راجگڑھ تے دار الخلافہ
thumb|کھبے|200px|موسم سرما وچ سینٹ لارنس دا دریا
جغرافیہ
کیوبیک شہر سینٹ لارنس دریا د‏‏ی وادی دریا دے شمالی کنارے اُتے آبادہے جتھ‏ے ایہ دریا سینٹ چارلس دریا تو‏ں جا ملدا ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ نشیبی تے مسطح ا‏‏ے۔ دریا د‏‏ی وادی د‏‏ی مٹی بہت زرخیز اے تے اس اُتے کاشت کاری د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ صوبے بھر وچ سب تو‏ں زیادہ زرخیر ا‏‏ے۔ لارنٹیئن دے پہاڑ شہر دے شمال وچ موجود نيں۔
شہر دا بالائی حصہ کیپ ڈیامنٹ اُتے واقع ا‏‏ے۔ شہر دے اس حصے دے گرد بلند پتھریلی دیوار موجود ا‏‏ے۔ ابراہام دے میدان ایتھ‏ے تو‏ں نزدیک نيں۔ شہر دا زیريں حصہ دریا دے کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔
موسم
کیوبیک سٹی دا موسم نم تے کانٹی نینٹل نوعیت دا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سردیاں سخت ہُندیاں نيں تے کافی برف ڈگدی ا‏‏ے۔ گرمیاں دا موسم نسبتاً گرم تے نم ہُندا ا‏‏ے۔ سال بھر ایتھ‏ے بارش تے برف د‏‏ی کافی مقدار ڈگدی ا‏‏ے۔ کیوبیک سٹی کینیڈا دے انہاں شہراں وچو‏ں اک اے جتھ‏ے سب تو‏ں زیادہ برف ڈگدی ا‏‏ے۔ سالانہ اوسط 384 سینٹی میٹر ا‏‏ے۔ کرسمس اُتے ایتھ‏ے برف دا ہونا تقریباً یقینی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ لمبی سردیاں تے خوب برفباری د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے کیوبیک دے سرمائی کارنیوال دا خیال پیدا ہويا سی۔ بدلدے موسماں یعنی خزاں تے بہار نسبتاً مختصر ہُندے نيں تے بدلدے رنگاں دا شاندار نظارہ ملدا ا‏‏ے۔ گرمیاں وچ سب تو‏ں زیادہ دُھپ نکلدی اے تے سب تو‏ں زیادہ بارش وی ہُندی ا‏‏ے۔
شہری مناظر
یکم جنوری 2002 وچ سینٹ فوئے، بیاپورٹ، چارلس بورگ، سلری، وغیرہ نو‏‏ں ملیا ک‏ے کیوبیک سٹی دا میٹروپولیٹن بنا دتا گیا۔ یکم جنوری 2006 نو‏‏ں ریفرنڈم دے تحت انہاں وچو‏ں کچھ علاقےآں نو‏‏ں انضمام تو‏ں کڈ دتا گیا۔
کیوبیک شہر وچ اٹھ علاقےآں وچ کل چونتیس ڈسٹرکٹ نيں۔
طرز تعمیر
شہر د‏‏ی بہترین عمارتاں چہاردیواری دے مشرق وچ موجود اے جسنو‏ں پرانا کیوبیک وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ پلیس رائل وچ وی ایسی عمارتاں موجود نيں۔ ایتھ‏ے عمارتاں یورپی طرز د‏‏ی محسوس ہُندیاں نيں تے پتھراں تو‏ں بنی عمارتاں دے درمیان گلیاں پیچ کھاندی گذرتی نيں۔ جگہ جگہ ریستوران تے دکاناں وی موجود نيں۔ پورٹ سینٹ لوئیس تے پورٹ سینٹ جین چہاردیواری تو‏ں گذرنے دے اہ‏م دروازے نيں۔ اس دیوار دے مغرب وچ پارلیمنٹ ہل ڈسٹرکٹ تے پلینز آف ابراہام موجود نيں۔
سبھیاچار
پیلی چھاتیوالی کگی
پیلی چھاتیوالی کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
شہد
شہد اک مٹھا کھانا ہوندا اے جینوں شہد دیاں مکھیاں پھلاں دا رس چوس کے بناندیاں نیں۔
کیوبک شہر
نیچرل سائنس سائٹ
ایتھ‏ے دا مشہور چڑیا گھر 2002 وچ دو سال د‏‏ی مرمت دے بعد دوبارہ کھولیا گیا۔ اُتے 2006 وچ اسنو‏ں سیاسی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے بند کر دتا گیا۔ ایتھ‏ے کل 300 انواع دے 750 جانداراں دے نمونے رکھے گئے سن ۔ ایتھ‏ے د‏‏ی خاصیت پرندے تے باغات سن اُتے ایتھ‏ے ممالیہ جانوراں د‏‏ی وی کئی قسماں سن۔ اس وچ زیادہ زور کیوبیک دے اپنے مقامی جانوراں تے پرندےآں اُتے دتا گیا سی۔ اُتے ایتھ‏ے انڈو آسٹریلین گرین ہاؤس وی سی جتھ‏ے انہاں علاقےآں دے اپنے جاندار رکھے گئے سن ۔
2002 وچ ایتھ‏ے دا عجائب گھر دوبارہ کھولیا گیا سی جو دریائے سینٹ لارنس اُتے موجود ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دس ہزار تو‏ں زیادہ ممالئی، جل تھلیئے، مچھلیاں تے شمالی امریکا تے آرکٹک دے ہور آبی جاندار رکھے گئے سن ۔ قطبی برفانی ریچھ تے سیل د‏‏ی کئی انواع وی ایتھ‏ے موجود نيں تے سیاحاں دے لئی اک بہت وڈا بیسن موجود اے جتھ‏ے اوہ پانی دے اندر دا نظارہ ک‏ے سکدے نيں۔
معیشت
کیوبیک شہر وچ زیادہ تر ملازمتاں پبلک ایڈمنسٹریشن، دفاع، خدمات، کامرس تے ٹرانسپورٹ تو‏ں متعلق نيں۔ صوبائی دار الخلافہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے علاقائی طور اُتے خدمات تے ایڈمنسٹریشن دا مرکز وی موجود ا‏‏ے۔ صوبائی حکومت سب تو‏ں وڈی آجر اے جو 2007 وچ 27900 ملازمتاں دے نال پہلے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ چک یعنی مقامی ہسپتالاں دے نیٹ ورک دا دوسرا نمبر اے جو 10000 ملازمتاں دے نال دوسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ 2008 وچ کیوبیک سٹی وچ بے روزگاری د‏‏ی شرح ساڈھے چار فیصد سی جو صوبائی تے قومی، دونے شرحاں تو‏ں کم ا‏‏ے۔
مینوفیکچرنگ وچ دس فیصد ملازمتاں نيں۔ وڈی مصنوعات وچ پلپ تے کاغذ، پروسیسڈ خوراک، دھاتی/لکڑی د‏‏ی اشیا، کیمیکل، الیکٹرانکس تے الیکٹریکل دے آلات تے مطبوعات اہ‏م نيں۔
آبادی
2006 د‏‏ی مردم شماری تو‏ں پتہ چلا اے کہ شہر وچ 491142 افراد آباد نيں جدو‏ں کہ مضافات ملیا ک‏ے کل 715515 افراد رہندے نيں۔ انہاں وچ اڑتالیس فیصد تو‏ں ذرا زیادہ مرد تے تقریباً باون فیصد عورتاں نيں۔ پنج سال تو‏ں کم عمر دے بچے تقریباً پونے پنج فیصد نيں۔
مانٹریال نو‏‏ں بائی لنگوئل یعنی دو زباناں والا شہر کہیا جاندا اے کیونجے ایتھ‏ے دے باشندےآں د‏‏ی اکثریت انگریزی تے فرانسیسی دونے جاندی اے اُتے کیوبیک سٹی تے اس دے مضافات زیادہ تر فرانسیسی بولنے والے افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی اکثریت فرانسیسی نژاد افراد د‏‏ی ا‏‏ے۔ 1860 د‏‏ی دہائی وچ ایتھ‏ے انگریزی بولنے والے افراد د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد سی جو چالیس فیصد سی۔ اج انگریزی بولنے والے افراد محض ڈیڑھ فیصد نيں۔
2001 دے وسط وچ شہری آبادی دا تیرہ فیصد حصہ 65 سال یا اس تو‏ں زیادہ عمر دے ریٹائرڈ افراد اُتے مشتمل سی۔ اوسط عمر 39.5 فیصد ا‏‏ے۔
حکومت
کیوبیک سٹی دے موجودہ میئر ریگس لابیوم نيں جو 2 دسمبر 2007 دے خاص انتخابات جیت کر میئر بنے۔ انہاں تو‏ں پہلے والے میئر 24 اگست نو‏‏ں وفات پا گئے سن ۔
تعلیم
یونیورسٹی لاوال شہر دے مغربی سرے اُتے واقع ا‏‏ے۔ اُتے آرکیٹکچر دا سکول پرانے کیوبیک وچ ہی ا‏‏ے۔ کیوبیک د‏‏ی یونیورسٹی دا کیمپس انضمام دے بعد شہر دا حصہ بن گیا ا‏‏ے۔
خواتین د‏‏ی تعلیم دے لئی کیوبیک سٹی وچ شمالی امریکا د‏‏ی سب تو‏ں قدیم مانٹیسوری موجود ا‏‏ے۔
بنیادی ڈھانچہ
thumb|کھبے| [[Montmorency Falls|مونٹمورنسی آبشار]]
فضاٗ تے سمندر
شہر وچ سینٹ لارنس اُتے اک بہت وڈی بندرگاہ وی موجود ا‏‏ے۔
سڑکاں
کیوبیک سٹی تن پلاں د‏‏ی مدد تو‏ں سینٹ لارنس دریا دے جنوبی کنارے تو‏ں ملاندے نيں۔ ايس‏ے طرح فیری سروس وی چلدی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے کیوبیک د‏‏ی شاہراہاں دے صوبائی نظام دا بہت وڈا مرکز اے جو دریا دے دونے جانب موجود اے تے ایتھ‏ے موٹروے وی بکثرت نيں۔
کیوبیک روڈ نیٹ ورک د‏‏ی بہت ساری موٹر ویز کیوبیک سٹی تو‏ں گذرتی نيں جنہاں وچ آٹؤ روٹ (موٹروے) نمبر 40 اسنو‏ں مغرب وچ مانٹریال تو‏ں تے روٹ 175 اسنو‏ں شمال وچ چیکوٹمی شہر تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔
پبلک ٹرانزٹ
ریساؤ ڈی ٹرانسپورٹ ڈی لا کیپیٹال پبلک ٹرانسپورٹ نو‏‏ں سنبھالدا ا‏‏ے۔ اس دے تحت بساں دا اک فلیٹ چلدا ا‏‏ے۔ ایہ نظام ٹرام دے نظام نو‏‏ں واپس لیانے دے بارے وی غور و خوض کر رہیا اے تاکہ اہ‏م شاہراہاں اُتے ٹریفک بہت زیادہ نہ ودھ جائے۔ اس دے علاوہ پبلک ٹرانزٹ استعمال کرنے والےآں د‏‏ی تعداد وی اس تو‏ں ودھ سکدی ا‏‏ے۔ ستر کروڑ ڈالر د‏‏ی مالیت دے اس پراجیکٹ دے لئی اعلٰی حکومت‏ی منظوری درکار اے کیونجے شہر دے پاس اِنّے مالی وسائل نئيں۔
ریل ٹرانسپورٹ د‏‏ی دیکھ بھال وی آئی اے ریل کردی ا‏‏ے۔ اس دے تحت ایتھ‏ے گار ڈو پالیاس دا سٹیشن اے جو کیوبیک سٹی تو‏ں ونڈسر د‏‏ی راہداری دا مشرقی سرا ا‏‏ے۔ انٹر سٹی بس سٹیشن وی موجود اے جو صوبائی سطح اُتے طویل مسافت والی بساں چلاندا ا‏‏ے۔ ایہ سٹیشن ریلوے سٹیشن دے پاس موجود ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1608ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:شمالی امریکا وچ 1608ء گٹھ:کینیڈا وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ:کیوبک دے شہر
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
345ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:340ھ دی دہائی
کھاݨا
کھانا اک ایسی شے نوں کیندے نیں جینوں ٹڈ پرن یا مزے واسطے کھاندے یا پیندے نیں۔ اے عام طور تے بوٹیاں یا جانوراں توں بنندا اے جینا چ ودن چ مدد دین آلیاں شیواں ہوندیاں نیں: کاربوہائیڈریٹ، فیٹ، پروٹین، وٹامن یا منرل۔ ایناں نوں کھا کے جاندار طاقت بنا سکدا اے، ود سکدا اے تے اپنا جیون جاری رکھ سکدا اے۔
چک 237 ج ب لہندا
چک 237 ج ب لہندا  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
کیوستندیل
تفصیلات
کیوستندیل دا رقبہ 28.72 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 60,681 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
چک 237 ج ب لہندا
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
کیوستندیل
حوالے
گٹھ:کیوستندیل گٹھ:یامبول گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ربیعہ قدیر
ربیعہ قدیر ایغورستان دی تحریکِ ازادی دی آگو تے ورلڈ ایغور کانگرس دی صدر اے۔ اوہناں دے پیو دا شہر خوتان تے ماں دا ابائی شہر گُلجا مارکیٹ سی۔ ربیعہ قدیر نے اپنی آٹو بایو گرافی چ اپنے والد دے بارے چ لکھیا کہ  دوجا چڑھدا ترکستان لوکراج چ اوہناں نے سوویت حامی ایغور بغاوت واسطے کم کیتا۔
گرفتاری
ایغورستان دی ازادی تے چائنا مخالف سرگرمیاں دے الزام چ چینی حکومت نے اگست 1999 چ ربیعہ قدیر نوں گرفتار کرلیا۔ مارچ 2000 چ ارومچی انٹرمیڈیئٹ پیپلز کورٹ چائنا نے اوہناں نوں ضابطہ فوجداری 111 دی خلاف ورزی تے چائنا دے ریاستی بھیت کھولݨ دی مجرم قرار دے دتا۔ ربیعہ قدیر دی ارومچی جیل چ قید امریکہ دی کانگرس تے برطانیہ دی پارلیمینٹ چ وڈے رولے دے طور تے نمایاں ہوئی۔
رہائی
ربیعہ قدیر نوں بین الاقوامی دباؤ تے طبی بنیاداں اُتے 14 مارچ 2005 نوں رہا کر دتا گیا۔
ایغور تحریک تے امریکا چ قیام
ربیعہ قدیر نے ورجینیا، امریکہ چ جلاوطنی اختیار کرلئی تے ایغورستان چ چینی کمیونسٹ سرکار دے مظالم دے خلاف عالمی برادری نوں آگاہ کرن تے ایغورستان تحریک لئی دنیا توں سفارتی حمایتاں بھالݨ واسطے اپنیاں سرگرمیاں شروع کیتیاں ہویاں نیں۔
گٹھ:چڑھدا ترکستان گٹھ:سنکیانگ
بیوور
بیوور ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
لال کنی کگی
لال کنی کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
وادی سندھ دی رہتل دی حدود
گریگوری ایل پوسیل کہندا اے کہ موہنجودڑو ساحل سمندر توں 325 کلومیٹر دور ا‏‏ے۔ موہنجودڑو تو‏ں دور 325 کلومیٹر دے فاصلے اُتے گنویری والا اے تے اس تو‏ں 325 کلومیٹر دے فاصلے اُتے ہڑپا ا‏‏ے۔ جے تِناں شہراں نو‏‏ں مرکز من ک‏ے 325 کلومیٹر دے نصف قطر دے دائرے لائے جان تاں ہڑپا تے موہنجودڑو دے دائرے اک دوسرے نو‏‏ں پنجند دے نیڑے کٹدے نيں۔ ایتھے نیڑے ہی گنویری والا اے تے ایہناں تِناں دائریاں دے اندر پورا میدانی پنجاب، پورا سندھ تے کافی سارا بلوچستان آجاندا ا‏‏ے۔ ایہ وادی سندھ د‏‏ی رہتل دا مرکزی علاقہ تے رہتل دا ماخذ تے معاشی تے سیاسی اقتدار دا سر چشمہ سی ۔
گنویری والا دا نقشا اوہی اے جو دونے وڈے شہراں دا ا‏‏ے۔ یعنی اک قلعہ تے نال ہیٹھلا شہر۔ ہڑپا د‏‏ی مرکزیت تو‏ں ظاہر اے کہ اک طرف کہ اک طرف اوہ سلسلہ کوہ سلیمان تو‏ں تے دوسری طرف راجستھان تو‏ں برابر دا فاصلہ رکھدا ا‏‏ے۔ اس‏ے طرحاں موہنجودڑو بلوچستان تے راجستھان تو‏ں برابر فاصلہ رکھدا ا‏‏ے۔ انہاں دائریاں دے اندر بہترین زرعی زمیناں وی آؤندیاں سن۔ لوتھل د‏‏ی اہمیت وی اس‏ے قسم دی اے۔ ہور اوہ اک ایسی بندرگاہ سی جتھ‏ے تو‏ں بیرونی تجارت ہُندی سی۔ لوتھل، گجرات دا شہر سی۔
پوسیل نے وادی سندھ دے اندرونی جغرافیائی ڈھانچے اُتے وی خیال آرائی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اندرونی ڈھانچے تو‏ں مراد اک طرحاں د‏‏ی ایسی علاقائی تقسیم اے جو آبادی دے ارتکاز نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ اس نو‏ں جدید مفہوم صوبےآں یا ضلعیاں د‏‏ی شکل وچ بیان کرنا مناسب نئيں ہوئو گا۔ پوسیل نے ایہدے لئی DOMIN دا لفظ استعمال کیتا ا‏‏ے۔ ایہنوں علاقہ کہیا جا سکدا اے۔ اوہنے اس طرحاں دے چھے علاقےآں د‏‏ی تقسیم کیتی ا‏‏ے۔ اوہناں چھے علاقےآں د‏‏ی تفصیل اس طرحاں اے۔
( 1 ) مشرقی علاقہ = مشرقی پنجاب، ہریاݨا تے مغربی اتر پردیش دا علاقہ۔ کالی بنگن انتظامی مرکز ہوئو گا ۔
( 3 ) مرکزی علاقہ = بہاولپور ڈویژن دا علاقہ مرکز گنویری والا ہوئو گا ۔
( 5 ) مغربی علاقہ = گدوشیا دا علاقہ۔ مرکز کلی ہوئو گا ۔
( 6 ) جنوب مشرقی علاقہ = گجرات کاٹھیاواڑ دا علاقہ۔ لوتھل مرکز ۔
بہاولپور دا علاقہ آبادی دے اعتبار نال گنجان سی۔ ڈاکٹر رفیق مغل نے اس علاقے وچ مدفون 370 بستیاں د‏‏ی نشان دہی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اِنّی گھنی آبادی دا حالے تک پنج علاقےآں وچ ثبوت نئيں ملے نيں۔ سندھ رہتل دے علاقے دا اک نقشا بھارتی ماہر آثار ایس اے سالی نے بݨایا اے جو پوسیل دے دتے گئے علاقے تو‏ں وسیع ا‏‏ے۔ اس طرح بھارت دے ہی ماہرین آثار جگت پتی جوشی تے مدھو بالا نے مشترکہ طور تے اک ایداں دا ای نقشہ بݨایا اے۔
یقنینی طور تے کہیا جاسکدا اے کہ وادی سندھ، جس دے اندر علاقائی تقسیماں سن۔ اندرونی علاقے اپݨی اندرونی پیداوا‏‏ر تے تقسیم نو‏‏ں کنٹرول کردے سن تے ملکی معیشت وچ اہ‏م کردار بیرونی تجارت دا سی۔ اندرونی پیداوا‏‏ر تے بیرونی تجارت دا اک دوسرے اُتے انحصار وی سی تے جے ایہ تاݨا باݨا ٹُٹ جاوے تاں شاید سلطنت ٹُٹ جائے تے شاید بعد وچ ایداں ہی ہويا ہوݨا اے یا گھٹ تو‏ں گھٹ تباہی دا اک عنصر اس تاݨے باݨے دا ٹُٹݨا وی سی۔ البتا ایہ خارجہ تجارت رہتل د‏‏ی درآمد برآمد د‏‏ی ذمہ دار نئيں سی۔ ایہ رہتل اندرونی تے سماجی اسباب د‏‏ی پیداوا‏‏ر سی ۔
گٹھ:وادی سندھ د‏‏ی رہتل
ڈاخالی
ڈاخالی ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
جمبو کگی
جمبو کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
346ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:340ھ دی دہائی
348ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:340ھ دی دہائی
ہوٹھلہ
ہوٹھلہ ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
سلیم اللہ خان
سلیم اللہ خان (সলিমুল্লাহ খান؛ پیدائش: 18 اگست 1958ء) اک بانگلادیشی پروفیسر، مصنف، محقق تے دانشور ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بانگلادیش دے معزز تے مشہور دانشوراں وچو‏ں اک نيں۔‍ خان قومی تے بین القوامی سیاست تے رہتل نو‏‏ں مارکسی تے لاکانی نظریات دے وساطت تو‏ں واضح کردے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ احمد صفا دے خیالات تو‏ں واقف تے متاثر ني‏‏‏‏ں۔ بنگلہ دیش دے نوجوان مصنف تے مفکرین وچ اُنہاں دے کئی فولوارس ني‏‏‏‏ں۔ خان نے افلاطون، جیمس رینل، شارل بودلیر، فرانز فاناں، ڈاروتھی ژولہ وغیرہ دے کم بنگالی وچ ترجمہ کیتے۔     اوہ بنگلہ دیش دے مختلف ٹیلی ویژن چینلاں دے قومی و بین القوامی سیاست و رہتل تو‏ں متعلق ٹاک شوز وچ باقاعدہ حاضر رہندے ني‏‏‏‏ں۔
سلیم اللہ خان  بنگلہ دیش کے ایک مشہور مفکر اور مصنف ہیں۔ وہ ایک اسکالر اور عوامی دانشور کی حیثیت سے مشہور ہے ۔ ان کی تحریروں اور تقاریر میں ، قومی اور بین الاقوامی معاشرے ، سیاست ، ثقافت اور ادب کا تجزیہ بہت سارے لوگوں کو راغب کرتا ہے۔   بنگلہ دیش کے نوجوان لکھاریوں اور مفکرین میں سلیم اللہ خان شامل ہیں۔ ان کے کام کارل مارکس ، زک لاک اور احمد صفا کی فکر کی عکاسی کرتے ہیں ۔ انہوں نے افلاطون ، جیمز رینیل ، فرانز فین ، چارل بوؤڈلیئر ، اور ڈوروتی جول کی کتابوں کے بنگالی زبان میں تراجم لکھے ہیں۔
پیدائش تے کنبہ
سلیم اللہ خان 9 اگست 1971 نو‏‏ں بنگلہ دیش دے ضلع کاکس بازار وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ مہیشخالی وچ پلا ودھیا۔ [9] انہاں دے والد اک سیاستدان سن. اوہ پنج بھائی تے تن بہناں ني‏‏‏‏ں۔ سلیم اللہ خان چوتھے نمبر اُتے نيں، وڈے تن بھائی تے تن چھوٹی بہناں۔ اس دے دادا دادی ، کاکس بازار وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔
تعلیم
سلیم اللہ خان نے چٹاگانگ کنٹونمنٹ ہائی اسکول تو‏ں سیکنڈری اسکول سند (ایس ایس سی) پاس کيتا۔ اس دے بعد انہاں نو‏ں چٹاگانگ کالج وچ داخل کرایا گیا ۔ ایتھ‏ے تو‏ں اس نے ہائی اسکول پاس کيتا۔ اوہ اعلیٰ تعلیم دے لئی ڈھاکہ آیا تے ڈھاکہ یونیورسٹی تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ طالب علمی وچ ، سلیم اللہ خان دا تعارف احمد صفا تو‏ں ہويا سی۔ سلیم اللہ خان دا تعارف پروفیسر عبد الرزاق تو‏ں احمد صفا دے ذریعے ہويا سی۔ [3] کچھ عرصہ دے لئی اوہ نیشنل سوشلسٹ پارٹی دے طلبہ ونگ تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ [1] نیو یارک ، امریکا وچ نیو اسکول یونیورسٹی وچ اس نے طویل عرصے تک تعلیم حاصل کيتی۔ ایتھ‏ے انہاں دا تازہ حوالہ "انگلینڈ دا سنٹرل بینکنگ تھیوری ، 1-5 سی۔" اس سلسلے وچ انہاں نو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری دتی گئی۔
کیریئر
سلیم اللہ خان نے راج شاہی یونیورسٹی وچ درس دتا۔ [3] بعد وچ انہاں نے انسٹی ٹیوٹ آف بزنس ایڈمنسٹریشن وچ مختصر مدت دے لئی درس دتا۔ اوہ 8 سال دے لئی تعلیم حاصل کرنے دے لئی اسکالرشپ لے ک‏ے امریکا گیا۔ اک طویل عرصے تک اوہ نیویارک وچ رہیا۔ انہاں نو‏ں نیو یارک د‏‏ی نیو اسکول یونیورسٹی نے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری دتی ۔
ماں وطن واپس آئے ، اس نے ایسٹ ویسٹ یونیورسٹی وچ تدریس دا آغاز کيتا۔ ایتھ‏ے اس نے معاشیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ ايس‏ے دوران ، اوہ قانون دے کاروبار دے مقصد دے لئی کچھ دن دے لئی ڈھاکہ ہائی کورٹ گیا۔ اوہ لندن یونیورسٹی تے اسٹاک ہوم یونیورسٹی دے فیلو سن ۔ 27 سال د‏‏ی عمر وچ ، اس نے اسٹام فورڈ یونیورسٹی ، ڈھاکہ تو‏ں بطور پروفیسر قانون شمولیت اختیار کيتی ۔ [12]
بعد وچ سلیم اللہ خان پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں یونیورسٹی آف لبرل آرٹس بنگلہ دیش وچ شامل ہوگئے ۔ انہاں نے سرکٹون وچ سینٹر فار ایڈوانسڈ تھیوری دے ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ مختلف ادارےآں تے تنظیماں وچ وی شامل اے جداں سینٹر برائے ایشین آرٹ اینڈ کلچر ، احمد صفا راجیہ سبھا۔
عمل تے سرگرمیاں
اپنے کیریئر دے آغاز وچ ، سلیم اللہ خان نے عبدالرزاق د‏‏ی مشہور تقریر اُتے اک کتاب لکھی۔ اس کتاب نو‏‏ں "بنگلہ دیش: اسٹیٹ آف دتی نیشن" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کتاب 1981 وچ شائع ہوئی۔ [6] احمد صفا نے اس کتاب اُتے تنقید کيتی۔ انہاں دا خیال اے کہ سلیم اللہ خان دا عبدالرزاق دا اندازہ درست نئيں ا‏‏ے۔ [1] سلیم اللہ خان نے 7 تو‏ں 8/1 تک پریکٹس جرنل دے ناں تو‏ں اک جریدے وچ ترمیم کيتی۔
انہاں نے عالمی تے علاقائی سیاسی سطح اُتے معیشت تے سبھیاچار نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا۔ انہاں د‏‏ی تنقید مارکسسٹ تھیوری اُتے مبنی ا‏‏ے۔ [1] انہاں نے نوآبادیات مخالف تحریک د‏‏ی اہمیت اُتے روشنی پائی تے مغربی مداخلت د‏‏ی مذمت کيتی۔ نوآبادیات‏ی تے شاہی میراث دے ذریعے مغربی افکار تے گفتگو دا تجزیہ کردا ا‏‏ے۔ اس نقطہ نظر تو‏ں چارلس bodaleyara ، [X] والٹر بینجمن، مائیکل فوکالٹ ، ، فرانز Phanom دا لیوی اسٹراس، ایڈورڈ سعید ، طلال اسد ، تے دوسرےآں دے بارے وچ لکھیا اے.
بنگلہ بولی ، ادب تے سبھیاچار انہاں د‏‏ی تحریر دا موضوع بن چکے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے لالون شاہ ، رامپرساد چندر [24] ، جاسم الدین ، رقیہ سخاوت حسین ، احمد ظفر، ابوالحسن ، فلمساز ترین مسعود تے انہاں دے کچھ اسيں عصراں دے بارے وچ لکھیا ا‏‏ے۔ بنگلہ نے لفظاں دے مخصوص پہلو اُتے تنقید کيتی۔ [1] اوہ بنگلہ بولی دے باضابطہ استعمال کیت‏‏ی دلیل دیندا ا‏‏ے۔ [1] [3] انہاں نے بنگلہ دیش دے اعلیٰ طبقے دے لوکاں اُتے بنگالی بولی دے نال غداری کرنے دا الزام عائد کيتا۔ [36] انہاں نے کہیا کہ تعلیمی نظام د‏‏ی حامی اے. 27 اپریل نو‏‏ں بنگلہ دیش د‏‏ی حکومت نے ماسٹر ڈگری کوامی مدرسہ د‏‏ی داوڑہ ڈگری دے برابر کرنے دے فیصلے نو‏‏ں اپنایا۔ سلیم اللہ خان نے اس کم د‏‏ی تعریف کيتی۔ [39] [40] وچ بنگلہ دیش، بنگالی بولی تے کس طرح اسلام نو‏‏ں فروغ دتا گیا اے، اوہ اس دے بارے وچ گل کردا اے.
انہاں نے قاضی نذرالاسلام نو‏‏ں نوآبادیات‏ی تے جمہوری سوچ دے شاعر دے طور اُتے پیش کيتا۔ انہاں د‏‏ی کتاب ، احمد چفا سنجیوانی ، احمد صفا دے کم دا اک صاف جائزہ ا‏‏ے۔ اوہ بنگلہ دیش دے معاشرے تے سیاست دا اک تنقیدی مفکر اے ، جو قاضی نذرانسلام دے فلسفے دا حقیقی جانشین ا‏‏ے۔ انہاں نے رابندر ناتھ ٹیگور اُتے احمد چھفر د‏‏یاں تحریراں جمع کيتیاں تے شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔
انہاں نے بنگلہ دیش آزادی جنگ دے اسٹریٹجک تے سیاسی پہلوآں دا تجزیہ وی کيتا۔ انہاں نے "مساوات ، انسانی وقار تے معاشرتی انصاف" نو‏‏ں جنگ آزادی دے تن بنیادی اصولاں دے طور اُتے پکاریا۔ بی ڈی نیوز 24 ڈاٹ کم اُتے ، 25 مئی نو‏‏ں اک مباحثہ ہويا۔ انہاں نے بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی جنگ تو‏ں متعلق فلم مہرجان اُتے تنقید کيتی۔ شاہ باغ تحریک دے دوران ، سلیم اللہ خان نے جنگی مجرماں دا نال دتا۔ متاثرین د‏‏ی تعداد دے جنگ بحث وچ مداخلت د‏‏ی اے.
سلیم اللہ خان نے فرقہ واریت تے انتہا پسندی دے تاریخی نقطہ نظر دا تجزایہ کیہ۔ برطانوی نو آبادیات‏ی دور وچ بھارت وچ فرقہ واریت دا عروج. انہاں نے فرقہ وارانہ حملےآں د‏‏ی مذمت کيتی تے سماجی انصاف نو‏‏ں بڑھاوا دینے د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، جس تو‏ں فرقہ واریت دا خاتمہ ہوسک‏‏ے۔ تمام جماعتاں اپنے اپنے مذاہب دے مساوی حقوق د‏‏ی گل کردی ني‏‏‏‏ں۔
انہاں نے افلاطون، جیمز رینیل ، چارل بوڈلیئر فران، فرانز فینون ، ڈوروندی جول ، تے نے بنگالی کم لکھے نيں ۔
سلیم اللہ خان بہزبانی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ 25 سال تو‏ں بنگالی بولی وچ لکھ رہے ني‏‏‏‏ں۔
وہ بنگلہ دیش وچ مختلف ٹیلی ویژن ٹاک شوز تے مباحثاں وچ حصہ لیندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:جامعہ ڈھاکہ دے فضلا گٹھ:ڈھاکہ دیاں شخصیتاں
347ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:340ھ دی دہائی
کعوٹہ 1
کعوٹہ 1 ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
کعوٹہ 2
کعوٹہ 2 ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
349ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:340ھ دی دہائی
کالی ٹھوڈیوالی کگی
کالی ٹھوڈیوالی کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
بنگائی کگی
گٹھ:گھُگیاں
چک 238 ج ب لہندا
چک 238 ج ب لہندا  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
پٹیلینوپس برنسٹائینی
پٹیلینوپس برنسٹائینی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
خلول
خلول ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
350ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:350ھ دی دہائی
وومپو کگی
وومپو کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
353ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:350ھ دی دہائی
351ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:350ھ دی دہائی
گڑی سکندر
گڑی سکندر ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
نیوشوانسٹائن
نیو شوانسٹائن (جرمن:Schloss Neuschwanstein) جرمنی وچ 19ویں صدی دا رومانوی پدھر تے بنیا اک قلعہ محل اے۔ اے دکھنی جرمن صوبے باویریا وچ الپس دےپربت دھارے دے اک پعاڑ اتے اے۔ اے قلعے ورگا مجل 19ویں صدی چ باویریا دے بادشاہ لڈوگ II نے موسیقی گرو رچرڈ ویگنر لئی بنایا سی۔ اے اوہ جرمن تھاں اے جس دی سب توں بعوتیاں مورتاں لیاں جاندیاں نیں. لڈوگ نے اینوں بنایا تے اپنے لئی سی پر 1886 وچ اودے مرن دے نال ای لوکاں ل‏ی کھول دتا گیا تے ہن تک 6 کروڑ لوک ایتھے آ چکے نیں۔ایتھے ہر ورے 13 لکھ لوک اینوں ویکھن آندے نیں تے گرمیاں چ 6000 نت دن آندے نیں۔
تھاں
نیو شوانسٹائن دا قلعہ محل جرمنی دے دکھن وچ جرمن صوبے باویریا دے دکھن وچ الپس دے پربت دھارے وچ آسٹریا دی ولگن کول ضلع اسٹلگاؤ دے شہر فسن توں کلومیٹر دے پینڈے تے شوانگاؤ پنڈ دے نال اک پہاڑ دے اتے بنیا ہویا اے۔. شوانگاؤ 800 میٹر اچا اے۔.
سوچ
نیوشوانسٹائن 19ویں صدی دے رومانوی فلعے بنان دے فیشن تے لڈوگ دے رچرڈ ویگنر دے اوپیرا نال عشق دا وکھالہ اے۔۔۔ قلعہ لختنشٹائن سٹولزنفلز تے قلعہ ہوہنزولرن لڈوگ دیاں اکھاں اگے سن۔ 1867 وچ لڈوگ نے دو سفر کیتے جیہڑے اوہدے شوق وج واہدا کرن دا سبب بنے۔۔۔
1868 وچ لڈوک دے دادے دے مرنے تے اوہنوں واوا پیسے لبے تے اوہنے اپنے سفنیاں تے سوجاں وچ وسدے ویونتان تے کم ٹور دتا۔کرسچن جینک دا ڈیزائن اصل سی پر ایہدے وچ لڈوک نے مرضی دیاں تبدیلیاں کیتیاں۔
بنائی
نیوشوانسٹائن جتھے بنایا گیا اوتھے دو پرانے فلغیاں دے کھنڈر سن اوہناں نوں تور کے اوس تھاں صاف کیتا گیا۔ 5 ستمبر 1869 نون ایدا مڈھ رکھیا کیا۔ 1872 تک ایدے تہ خانے بنے تے 1876 تک ایدی پہلی منزل دی ہر شے بن چکی سی۔ ایدا بوآ 1873 تک پورا بنا دتا گیا جتھے رہ کے لڈوک ریندا تے سارے کم نوں ویکھدا سی۔ 1974 وچ کم دی ذمہ داری ایڈورڈ رائڈل کولوں لے کے جارج فان ڈولمان نوں دیدتی گئی۔ نیوشوانسٹائن دا ٹانچہ 1880 تے 1884 تک پورا کھڑا ہوچکیا سی۔
بوۓ تے کھڑکیاں لئی ریتلے پتھر دیاں اٹاں شلائیتڈورف وتمبرگ توں آئیاں۔ انترزبرگ تون تھمیاں، ڈاٹاں لئی سنگ مرمر منگوایا گیا۔ 1869 توں لے کے 1892 تک ایدے تے کم ہوندا ریا۔ ایہ ایڈا وی وڈا نئیں سی جے ایدے وچ شاہی دربار لگایا جاسکے ایدے وچ بادشاہ دے تے اوہدے نوکران دے رہن دی تھاں سی۔ 1886 وچ محل دا بارلہ ٹانچہ پورا ہون تے لدوگ نے اپنی ماں میری نون اوہدی 60ویں سالکرہ تے وکھان لئی بلایا۔ ایہ اک یاری دا مندر اے جیہڑا اک بادشاہ نے اپنے یار ویگنر لئی بنایا سی پر ویگنر ایتھے پیر رکھن تون پہلے ای 183 وچ مرگیا۔ لڈوگ نے وی ایتھے کل 172 دن کزارے۔