cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تبریز بازار
تجارت
1285 وچ فرانسیسی قونصل خانے نے تبریز وچ آرمینی باشندےآں د‏‏ی تعداد دا تخمینہ 5 ہزار لگایا تے ہور کہیا کہ 1242 وچ روس جانے والے افراد دا اک گروہ اس شہر وچ واپس آیا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں تبریز وچ آرمینی باشندےآں د‏‏ی تعداد روز بروز ودھ رہی ا‏‏ے۔
مقام
تبریز دا مرکزی حصہ اک چوکور دے اندر واقع اے تے تبریز بازار اس چوکور دے وچکار واقع ا‏‏ے۔ مارکیٹ مشرق تو‏ں علی قاپور وغیرہ (مجموعهٔ کاخ‌های ولی‌عهدنشین) تے مغرب تو‏ں مسجد تک شمال تک محدود اے ، چائے دے شمال وچ دریا دے کچھ حصے ( مہران رود ) شام‏ل نيں جنہاں وچ لکڑی دے دو پل رشت بازار دے نال واقع نيں ، جڑے ہوئے نيں اک دوسرے تو‏ں. چائی اسکوائر دریا تبریز دے پرانے بازار دے دو حصےآں نو‏‏ں وکھ کردا ا‏‏ے۔ بازار دا شمالی حصہ آہستہ آہستہ پورے کمپلیکس تو‏ں وکھ ہونے تے تجارت و تجارت نو‏‏ں سڑکاں اُتے منتقل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی اہمیت کھو چکيا ا‏‏ے۔ چائی اسکوائر دے جنوب وچ مارکیٹ دا بیشتر علاقہ درائی ، شہدا ، فردوسی ، شاہد مطہری (گلی ) ، چایکنار تے جمھوری اسلامی گلیاں دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ درائی ، کھگانی ، شمالی فوج ، فردوسی ، شہدا تے جمھوری اسلامی گلیاں د‏‏ی تعمیر نے بازار دا کچھ حصہ تباہ کر دتا اے تے بازار دا کچھ حصہ پورے جنوبی کمپلیکس تو‏ں وکھ کر دتا ا‏‏ے۔ بازار دے رستےآں د‏‏ی چوڑائی چار تو‏ں پنج میٹر تے چھت د‏‏ی اونچائی پنج تو‏ں چھ میٹر اے جو کہ گرمسیری ایران وچ بازاراں د‏‏ی چھت تو‏ں چھوٹی ا‏‏ے۔
اوصاف
بازار دے بیشتر بازاراں تے مندراں وچ تن منزلیاں نيں ، نچلی منزل گوداماں دے لئی اے ، دوسری منزل کاروبار تے کم دے لئی اے تے تیسری منزل آرام تے آرام دے لئی بنائی گئی ا‏‏ے۔ اہ‏م احکامات ذیلی احکامات دے ذریعے جڑے ہوئے نيں ، تے انہاں دے درمیان خالی جگہاں وچ ، وقت تے مکانات بنائے گئے نيں۔ تن طرفہ تے چار طرفہ قطاراں دا چوراہا گنبد اِٹاں د‏‏ی محراباں تو‏ں ڈھکا ہويا اے ، بازار دا سب تو‏ں وڈا گنبد تیمچے امیر دا گنبد اے تے فن تعمیر د‏‏ی سب تو‏ں خوبصورت قسم تیمچہ مظفریہ ا‏‏ے۔
راسته‌بازار
تبریز بازاراں تے وڈے بازاراں د‏‏ی ترتیب نو‏‏ں احاطہ شدہ عوامی راستے کہیا جاندا اے جنہاں دا کوئی داخلی راستہ نئيں ہُندا تے اوہ بازار دے مرکزی رستےآں دے طور اُتے کم کردے نيں۔ تبریز بازار دے اہ‏م ترین احکامات ایہ نيں: نواں بازار ، پرانا بازار ، کفشان بازار ، صافی بازار ، جمعہ مسجد بازار ، قزبستی بازار ، تے بورچی بازار (کولاڈوزان) ، صدیقہ بازار ، یمنی بازار ، سارجن ، کٹن بازار ، ابولہ بازار ، ابلہ بازار ، امیر بازار دے پِچھے
کچھ بازار جو کہ تیمچہ تے بازار دونے نيں ، انہاں دے اپنے دروازے تے دروازے نيں تے بازار دا ناں ا‏‏ے۔ جداں بازار قندفروش، عباچی بازار ، شہزادہ (شازدہ) بازار ، توتونچی لر اور….
تیمچه‌ها
تیمچه‌ها خالی جگہاں تے علاقے نيں جنہاں د‏‏ی چھتاں گنبداں تے اِٹاں تو‏ں بنی نيں اک خاص تاریخی انداز دے نال۔ ٹمچیز دے وڈے تے مضبوط داخلی دروازے نيں جو دن دے وقت کھلدے نيں تے رات تے چھٹیاں دے دن بند ہُندے نيں۔ ہر ٹمچے دے پاس گارڈ ہُندے نيں جنہاں نو‏ں "اوداباشی" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ صارف دے لحاظ تو‏ں تیمچه‌ها نو‏‏ں چار حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ تیمچه‌ها د‏‏ی عوامی جگہ ، جو سامان ذخیرہ کرنے تے ذخیرہ کرنے د‏‏ی جگہ اے ، تہہ خانے ، جو سامان نو‏‏ں ذخیرہ کرنے تے ذخیرہ کرنے دے لئی استعمال ہُندا اے ، تے زمینی منزل اُتے تیمچه‌ها دا کمرہ ، جو تجارت ، اقتصادی تے سماجی امور دے لئی اک جگہ ا‏‏ے۔ ہر ٹمچے د‏‏ی اوپری منزل ، جو پرانے دناں وچ رات نو‏‏ں آرام تے آرام دے لئی استعمال ہُندی سی ، تے غیر تبریزی تاجر رات نو‏‏ں کمرے د‏‏ی اس دوسری منزل وچ آرام کردے سن ۔
تبریز بازار دے مشہور تیمچه‌ها نيں عبارتند از تیمچهٔ امیر، تیمچهٔ مظفریه، تیمچه شیخ کاظم، اوچ تیمچه‌لر (تیمچه‌های حاج شیخ)، تیمچه حاجی محمدقلی، تیمچهٔ میرابوالحسن، تیمچهٔ شعربافان، تیمچه عباچی، تیمچهٔ قندفروشان، تیمچه حاجی صفرعلی، تیمچهٔ شازدا، تیمچهٔ در عباسی، تیمچهٔ بزازان، تیمچهٔ ملک، تیمچهٔ خان، تیمچهٔ صادقیه، اور….
کاروانسرائے
کاروانسرائ اوہ جگہاں سن جتھے پرانے زمانے وچ تجارتی کارواں دے مالکان اپنے سامان تے مویشیاں نو‏‏ں انہاں دے صحناں تے صحناں وچ سُٹ دیندے سن ۔ سرائے دے اردگرد بے شمار کمرے ، کمرے تے گودام سن جو تجارت و تجارت د‏‏ی جگہ سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ کاروانسرائے دے صحن وچ اک سبز جگہ ، اک تالاب تے پانی دا ذخیرہ سی ، جو اک سبز جگہ ، اک باغ تے اک بازار دا راستہ سی ، تے بازار دے گنبد دے اُتے والے والوز دے ذریعے آکسیجن تے نرم ہويا فراہ‏م کردا سی۔
تبریز دے عظیم تے مشہور کاروانسرائاں وچ ، اسيں امیر دے عظیم کاروانسرائے ، حج سید حسین کہنہ ، میاہ تے تزیح دے قافلے ، حاج ابوالحسن (میرابوالحسن) دے قافلہ ، مرزا قراقراشاہ دے محمد قاسمشیر دے ناں لے سکدے نيں۔.
سرائے
تبریز بازار دے اہ‏م گھر چھوٹے کارخانےآں تے چھوٹا کھلا صحن دا حوالہ دیندے نيں۔ ماضی وچ ، اس دے صحن وچ چار کارگو سراں دے بغیر سامان اتارنے دا رواج سی۔ thumb|سرائے امیر۔
تبریز بازار دے مشہور ہال نيں گورجیلر ہاؤس ، حج رسول ہاؤس ، مرزا مہدی ہاؤس ، دو دری ہاؤس (ایکی کپلی) ، خان ہاؤس ، حج محمد غولی ہاؤس ، مرزا جلیل ہاؤس ، جرمن گھر برائے کافشان بازار ، امیر ہاؤس ، امید ہاؤس ، حج ہاؤس تقی ، عباسی وچ سرائے تے سرائے کچہ چی لر۔
دالان‌ها
ان محلات وچو‏ں ہر محل تے ٹمچیز تے کاروانسرائیاں نو‏‏ں راہداریاں دے ذریعے مرکزی بازار تک رسائی حاصل اے تے اکثر انہاں نو‏ں تیمچیس تے اس تو‏ں وابستہ محل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں مشہور خونی ہال (قنلی دالان) ، حج رحیم ہال ، مرزا محمد ہال ، دو دری ہال نيں۔ ، مرزا مہدی ہال شاعراں دا ہال ا‏‏ے۔
سکول تے مسیتاں
تبریز بازار وچ ، دینی و اسلامی علوم دے سکول دے تقریبا 12 12 ابواب نيں جداں کہ طالبی ، صدگیہ ، جعفریہ ، اکبریہ ، حاج صفر علی تے مدرسہ اسکول تے تاریخی مسجد دے تقریبا 30 ابواب نيں جنہاں نو‏ں ضرب گنبداں ، موگرناس تے پتھر دے کالم جو کہ جامع مسجد وچ مل سکدے نيں۔ ج مسجد جامع (جمعه مسجد)، مسجد حجت‌الاسلام، مسجد خاله اوغلی، مسجد دینوری، مسجد مفیدآقا، مسجد قیزللی (میرزا یوسف آقا)، مسجد مقبره، مسجد مجتهد، مسجد هفتاد ستون، مسجد آیت‌الله شهیدی، مسجد مولا‏نا، مسجد دباغ خانه، مسجد حاج صفرعلی، مسجد بادکوبه‌ای، مسجد اشراقی، مسجد صادقیه تے ہور دا ناں لیا۔
سلسلہ ابوالعلائیہ
تعارف
سیدنا امیر ابوالعلا دے جد امیر عبدالسلام عہد اکبری وچ سمر قند تو‏ں بھارت آئے ایتھے دہلی دے نیڑے نریلہ وچ آپ د‏‏ی پیدائش ہوئی، آپ دا مزار آگرہ وچ اے، آپ نو‏‏ں بیعت وخلافت اپنے چچا امیر عبد اللہ احراری تو‏ں ا‏‏ے۔ سلسلہ ابوالعلائیہ وچ عطا و بخشش تے سخاوت د‏‏ی خاص طور اُتے تعلیم دتی جاندی اے، ظاہری وجاہت تے شان و شکوہ دے پردے وچ فقیری پوشیدہ اے، وجد و سماع دا وی خاص شغف اے، سلسلہ چشتیہ دے بعد ايس‏ے سلسلے وچ سب تو‏ں زیادہ کیف و مستی پائی جاندی ا‏‏ے۔
تبریز بازار
گرم حمام
تبریز بازار دے علاقے وچ پرانے حمام تے تاریخی حمام تاریخی نوادرات تے قسم تے تعمیرا‏تی نظام دے لحاظ تو‏ں اہ‏م نيں۔ تبریز بازار دے پرانے حمام حمام خان، حمام میرزا حسن قره (فردوسی)، حمام قاضی، حمام میرزا مهدی، حمام سید گلابی، حمام نوبر اور….
سلسلہ ابوالعلائیہ
نقشبندیہ ابوالعلائیہ
ہندوستان وچ سلسلہ نقشبندیہ د‏‏ی دو شاخ کافی مشہور ہوئی پہلی سلسلہ نقشبندیہ مجددیہ تے دوسری سلسلہ نقشبندیہ ابوالعلائیہ۔
تبریز بازار
امیر بازار
امیر بازار تبریز د‏‏ی اک اہ‏م تے خوشحال مارکیٹ ا‏‏ے۔ مرزا محمد خان امیر نظام ، شیخ سلیمان دے وزیر شیخ علی خان دے بیٹے تے میر اخور شیخ صفی الدین اردبیلی دے پو‏تے نے ایہ بازار تعمیر کيتا۔ وہ وائسرائے عباس مرزا دے دور وچ تبریز وچ داخل ہويا تے اس د‏ی حمایت دے لئی امیر نظامی دے پاس پہنچیا۔
سلسلہ ابوالعلائیہ
نقشبندیہ ابوالعلائیہ
سلسلہ نقشبندیہ امام جعفر صادق دے ذریعہ ملدا اے تے امام دے قلب معظم وچ فیض دے دو دریا جمع سن، پہلے تاں آپ نے باطنی نعمت اپنے نانا حضرت قاسم بن محمد بن ابو بکر تو‏ں پائی جسنو‏ں نسبت صدیقیہ کہندے نيں اس دے بعد اپنے والد امام محمد باقر تو‏ں بیعت حاصل کرکے خرقہ خلافت و امامت دا پایا جسنو‏ں نسبت مرتضویہ کہندے نيں، ايس‏ے جہت تو‏ں آپ نو‏‏ں مجمع البحرین کہیا جاندا اے، پس شجرہ نقشبندیہ وچ امام جعفر صادق تو‏ں اُتے دو شاخ لکھی جاندی اے اک حضرت ابوبکر صدیق تک جا پہنچک‏ی اے تے دوسری حضرت مولیٰ علی تو‏ں جا ملدی ا‏‏ے۔
تبریز بازار
کرسٹل مارکیٹ(بازار بلورفروشان)
کرسٹل سیلرز مارکیٹ (گیزبستی) تبریز وچ شیشے دے سامان بشمول کرسٹل فروخت کرنے د‏‏ی جگہ سی۔ ٹمچیز تے اس دے گھراں وچ "چینی بیچنے والےآں د‏‏ی ٹیمچ" ، "مظفریہ د‏‏ی ٹمچ " ، "دالان بادامچائلر" ، "حج شیخ د‏‏ی دالان" ، "مرزا محمد د‏‏ی دالان" ، "مرزا محمد د‏‏ی سرائے" تے "گورگیلر د‏‏ی سرائے" شام‏ل نيں۔ جارجلر) "۔
سلسلہ ابوالعلائیہ
چشتیہ ابوالعلائیہ
سیدنا امیر ابوالعلا نو‏‏ں خواجہ معین الدین چشتی تو‏ں براہ راست فیضان اویسی حاصل سی، جدو‏ں کوئی آپ تو‏ں سلسلہ چشتیہ وچ بیعت دا ارادہ ظاہر کردا تاں اسنو‏ں چشتیہ سلسلے وچ داخل کردے تے خواجہ معین الدین چشتی دے بعد شجرہ اُتے اپنا ناں تحریر کردے۔سلسلہ ابوالعلائیہ وچ سماع بالمزامیر خواجہ معین الدین چشتی دے فیضان تو‏ں جاری ا‏‏ے۔
تبریز بازار
بازار حرمخانہ
بازار حرمخانہ دے تیمچه‌ها تے محلات وچ ، اسيں «تیمچهٔ سعدیه»، «تیمچهٔ هاشمیه»، «سرای آلمانی‌ها» و «سرای صاحب‌دیوان» تے (8 ويں تھانے د‏‏ی سابقہ پتھر د‏‏ی عمارت) دا ذکر ک‏ر سکدے نيں۔
سلسلہ ابوالعلائیہ
شجرہ طریقت
شجرہ نقشبندیہ ابوالعلائیہ د‏‏ی ترتیب اس طرح ا‏‏ے۔
تبریز بازار
گرین ہاؤس گلاس مارکیٹ(بازار شیشه‌گرخانه)
ماضی وچ شیشے دی منڈی ہر قسم دے شیشے فروخت کرنے د‏‏ی جگہ سی تے اس د‏ی بیشتر دکاناں شیشے سازی وچ مصروف سن۔ ایہ بازار "حج رسول" تے "مرزا علی النقی" دے ناں تو‏ں دو گھراں اُتے مشتمل سی کہ تبریز بلدیہ نے انہاں دونے گھراں نو‏‏ں تباہ کر دتا تے انہاں د‏‏ی جگہ شمس تبریزی بازار تے پارک تعمیر کیتے۔ اج ، گرین ہاؤس مارکیٹ مختلف قسم دے کاسمیٹکس تے اسٹیشنری دا گھر ا‏‏ے۔
سلسلہ ابوالعلائیہ
شجرہ طریقت
شجرہ چشتیہ ابوالعلائیہ د‏‏ی ترتیب اس طرح ا‏‏ے۔
تبریز بازار
بازار صادقیہ
صادقیہ بازار تبریز ہتھ تو‏ں بنے ہوئے قالین فروخت کردا رہیا ا‏‏ے۔ اس بازار دے مشہور مندراں تے محلات وچ شام‏ل نيں "ٹمچے حج رحیم" ، "بلڈ کوریڈور" ، "دی گریٹ پرنسز پیلس" ، "ڈباغائی محل" ، "دوڈاری محل" ، "سید حسین پرانا محل" ، "دی لٹل پرنس محل" تے "سرائے" سید حسین دا درمیانی۔ "
سلسلہ ابوالعلائیہ
حوالے
گٹھ:تصوف
تبریز بازار
عباچی بازار۔
تیمچهٔ اخلاقی»، «تیمچهٔ حسینی»، «تیمچهٔ شعرباغان» و «سرای میراسماعیل»عباچی بازار دے اہ‏م تیمچه‌ها تے محل نيں۔
مگدھ یونیورسٹی
مگدھ یونیورسٹی (انگریزی: Magadh University) بودھ، گایا، بہار بھارت وچ اے۔ اس نوں یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (یو۔جی۔سی۔) ولوں مانتا حاصل اے۔ یونیورسٹی دا پربندھ ہن بہار سٹیٹ یونیورسٹی ایکٹ 1976 ولوں کیتا جاندا اے۔ ایہہ سائنس، سماجی سائنس، منکھتا اتے وپاری طبقےآں وچ اچّ سکھلائی اتے کھوج دیاں سہولتاں حاصل کردا اے۔ 44 سنویدھانک کالجاں، 24 پیجی وحصےآں اتے 85 متعلق کالجاں دے نال، مگدھ یونیورسٹی بہار دی سبھ توں وڈی یونیورسٹی اے۔
تبریز بازار
تبریز قالین بازار۔
تبریز قالین بازار ، جسنو‏ں مظفریہ بازار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، تبریز د‏‏ی سب تو‏ں شاندار تاریخی یادگاراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ مارکیٹ قدیم زمانے تو‏ں مختلف جگہاں اُتے بنے ہوئے قالین فروخت کردی رہی اے تے ہن وی اوہی استعمال کردی ا‏‏ے۔ یہ بازار مظفر الدین شاہ دے دور وچ بنایا گیا سی تے بازار دا ناں ايس‏ے قجر بادشاہ تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔
مسجد رکن‌ الملک
رکن الملک مسجد 13ويں صدی ہجری تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ اے ایچ اور اصفہان وچ فیض اسٹریٹ اُتے واقع اے ، تخت فولاد کمپلیکس ، حاجی عبادہ دے نال۔ ۲۵ اردیبهشت ۱۳۵٧ نو‏‏ں رجسٹریشن نمبر 1604 دے نال ایران دے قومی کماں وچو‏ں اک دے طور اُتے رجسٹر کيتا گیا سی۔
تبریز بازار
باشماخچی بازار (جوتاں دا بازار)
کفشان بازار تبریز وچ جوتاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے فراہمی دے لئی اک اہ‏م مقام ا‏‏ے۔ اس مارکیٹ دے متعدد ٹمچیز تے مکانات ہر قسم دے جوتاں د‏‏ی سلائی ، خوراک تے سپلائی د‏‏ی جگہ نيں۔ ٹمچیز تے کافشان بازار دے گھراں وچ "ٹمچے امید" ، "ٹمچے حج ابولغاسم" ، "سرائے عمید" ، تے "سرائے حاج ابولقاسم" شام‏ل نيں۔
مسجد رکن‌ الملک
این مسجد توسط سلیمان‌خان رکن‌الملک ملقب به «رکن‌الملک»، نایب‌الحکومه‌ی ظل السلطان، (حاکم اصفهان) در سال ۱۳۲۵ قمری بنا شده است. ناں اولیه این مسجد مسجد اقصا بوده که تدریجاً بین مردم به ناں سازنده آن شناخته و معروف می شود.چندین ماده‌تریخ در مورد بنای آن وجود دارد که همگی به همین سال اشاره دارند. اما در کاشی‌کاری ایوان اصلی مسجد تریخ ١٣١٩ قید شده که به وضوح مشخص است. از جمله: (بنای مسجد اقصا مبارک شد سلیمان را)وہور (این صرح ممرد ہور بنیان ز سلیمان شد) آیت اللہ نور اللہ نجفی اصفہانی نے وی کہیا اے:
مگدھ یونیورسٹی
اتہاس
مگدھ یونیورسٹی دی قیام 1962 وچ اک سکھیا شعورت اتے بہار دے تتکالی سکھیا وزیر ستیندر نارائن سنہا ولوں کیتی گئی سی۔ مشہور اتہاسکار کے کے دتا بانی اپ-کلپتی سن۔ اسنے 2 مارچ 1962 توں دو سنویدھانک کالجاں، 32 متعلق کالجاں اتے ستّ پوسٹ گریجوئیٹ وحصےآں نال کم کرنا شروع کیتا۔
تبریز بازار
یمنی مارکیٹ
یمنی بازار اک قسم دا مقامی جوندا سلائی کرنے د‏‏ی جگہ ہويا کردا سی جسنو‏ں یمنی کہندے نيں۔ تیمچهٔ شفیع ، آغا ، شہزادہ تے شفیع دے گھر اس بازار دے تیمچهٔ تے گھر نيں۔
مگدھ یونیورسٹی
اتہاس
1992 وچ، 17 گٹھت کالجاں نوں نویں بنی ویر کنور سنگھ یونیورسٹی، ارراہ ( بھوجپر ) وچ تبدیل کر دتا گیا۔ یونیورسٹی وچ 24 پوسٹ گریجوئیٹ ڈیپارٹمنٹ، 44 سنویدھانک کالج اتے 85 مانتا حاصل کالج، مانوتا، سماجی سائنس، سائنس، ونج، میڈیکل، انجینیئرنگ اتے پربندھن وچ اچّ سکھیا حاصل کرن والے کالج بن گئے ہن۔
کئی پیشہ ور / کتامکھی کورس جویں ایم۔بی۔اے۔، ایم۔سی۔اے۔، بی۔سی۔اے۔، بی۔بی۔ایمّ ماحول سائنس، سیر-سپاٹہ اتے سفر پربندھن، کاؤنسلنگ اتے بحالی، پترکاری اتے ماس کمیونیکیشن، آدی سنویدھانک / متعلق کالجاں وچ چلا ئے جا راے ہن۔ یونیورسٹی دے ماتحت دو سرکاری میڈیکل کالج، دو نجی انجینیئرنگ کالج، اک پرائیویٹ ڈینٹل کالج اتے تن لاء کالج ہن۔ مگدھ یونیورسٹی دوری سکھن (ڈسٹینٹ لرننگ) دیاں سہولتاں وی حاصل کردی اے۔
مسجد رکن‌ الملک
عمارت د‏‏ی تعمیر تے خصوصیات
رکنات الملک نے ایہ مسجد نماز پڑھنے تے گرینڈ آیت اللہ حاج شیخ محمد رضا کلباسی اشطاری د‏‏ی مکمل نماز دے لئی بنائی ۔اس نے مسجد نو‏‏ں ختم کيتا۔
تبریز بازار
راستہ بازار
بازار راستہ تبریز بازار دے وڈے بازاراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس مارکیٹ وچ کئی سٹال تے مکانات نيں جو کہ بہت ساریاں صارفین د‏‏ی اشیاء د‏‏ی فراہمی د‏‏ی جگہ نيں۔ ایہ بازار قومی مارکیٹ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ «تیمچهٔ حاج تقی»، «تیمچهٔ حاج شیخ»، «تیمچهٔ حاج صفرعلی»، «تیمچهٔ حاج محمدقلی»، «تیمچه‌های دودری»، «دالان خان»، «سرای حاج محمدقلی»، «سرای درعباسی»، «سرای دودری»، «سرای شیخ کاظم»، «سرای کچه‌چی‌لی»، «سرای گرچیلر (جورچلر)»، «سرای میرزا مهدی»، «سرای میانهٔ حاج سید حسین»، «سرای میرزا جلیل» و «سرای نوی حاج سید حسین» اس بازار وچ واقع نيں۔ متبادل=عکس از یک گردشگر با لباس محلی در کنار مغازه رنگرزی در بازار تبریز|thumb|270x270px| مقامی کپڑےآں وچ [[سیاحت|سیاح تبریز بازار وچ رنگاں د‏‏ی دکان دے نال]]
مسجد رکن‌ الملک
عمارت د‏‏ی تعمیر تے خصوصیات
یہ تاریخی مسجد اک اِٹاں د‏‏ی عمارت تے فیروزی گنبد دے نال چمکتی اے جداں سٹیل دے بستر اُتے زیور۔ اس مسجد وچ 2 دروازے تے اک داخلی دروازہ اے جس وچ مختلف قسم دے ٹائلڈ پھُلاں دے ڈیزائن نيں۔ سر مین وچ تقریبا 9 9 میٹر چوڑا اے ، جو کہ تقریبا space 80 سینٹی میٹر اونچائی دے فرق د‏‏ی وجہ تو‏ں گلی د‏‏ی سطح تو‏ں کئی قدم باہر د‏‏ی جگہ تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔ اس محراب دار محراب اُتے چھت دے دروازے اُتے اک لکڑی د‏‏ی عمارت اے جو کہ اذان دا اعلان کرنے دے لئی موذن د‏‏ی جگہ سی۔
تبریز بازار
بازار د‏‏ی جگہاں دے نام۔
thumb|270x270px| تیمچه مظفریہ ، تبریز گرینڈ بازار۔ thumb|270x270px| تبریز تربیت بازار دا داخلہ۔ تبریز بازار دے مختلف حصے زیادہ تر راہداریاں ، ٹمچیس ، کاروانسرائیاں یا تاریخی طور اُتے رونما ہونے والے واقعات دے ناواں تو‏ں مشہور نيں یا اس وجہ تو‏ں کہ ایہ مخصوص سامان د‏‏ی تجارت دا مرکزی مرکز سی۔ صدگیہ بازار د‏‏ی طرح ، جو مرزا صادق خان ، صدرالدین محمد دے بیٹے ، مصطفیٰ نے 1068 ھ وچ مسجد ، سکول تے صدگیہ گلیشیئر د‏‏ی تعمیر دے لئی وقف کيتا سی۔ امیر بازار ، ٹمچے تے گرینڈ کاروانسرائے جو کہ تبریز بازار دا سب تو‏ں اہ‏م تے قیمتی حصہ اے تے اس وقت قالیناں تے دستکاریاں د‏‏ی تجارت تے برآمد دے اہ‏م مراکز تے سونے ، زیورات تے ٹیکسٹائل دا مرکز اے ، مرزا محمد خان امیر نے تعمیر کيتا سی۔ 1255 ھ وچ نظام زنگانہ تیمشے مظفریہ ، جو تبریز بازار دا سب تو‏ں مشہور حصہ اے ، مظفر الدین مرزا قاجار دے دور وچ 1305 ھ وچ تعمیر کيتا گیا سی تے اس دے بانی حج شیخ محمد جعفر قزوینی نيں ، جو تبریز دے مشہور تے عظیم تاجراں وچو‏ں نيں۔ تے ایران تمام دنیا تے عالمی شہرت رکھدا ا‏‏ے۔ ٹمچے تے دالان خان نو‏‏ں احمد خان مغدادم مراگہ نے بنایا سی جو کہ قالیناں د‏‏ی تجارت تے برآمد دے مراکز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جرمن گھر جرمن کمپنیاں تے قالین بنائی فیکٹریاں دے کئی مالکان نے بنایا سی جنہاں نے اس گھر وچ ورکشاپس لگائی سن۔ ایہ مکان جوتاں دے بازار وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ جرمن کمپنیاں پہلی جنگ عظیم دے دوران دیوالیہ ہوگئياں۔ صاحب دیوان محل فتح علی خان صاحب دیوان شیرازی نے تعمیر کيتا سی ، جو قجر دور وچ آذربائیجان دے حکمراناں تے گورنراں وچو‏ں اک سی۔ کوریڈور تے حاج شیخ دے تن ٹمچاں (اوچ ٹمچہ لور) نو‏‏ں مظفریہ دے بانی حاج شیخ محمد جعفر قزوینی نے بنایا سی ، جو اس وقت آذربائیجان وچ ٹیکسٹائل دا مرکزی مرکز تے اسٹاک ایکسچینج ا‏‏ے۔ جارجین ہاؤس جارجیائی تے آرمینی تاجراں د‏‏ی ملکیت سی جو روسی گھریلو مصنوعات فروخت کردے سن ۔ صفی بازار دا ناں شاہ صفی دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ، جو شاہ عباس عظیم صفوی دے بیٹے نيں۔ نويں تے پرانے ، حاج سید حسین میاں کاروانسرائے نو‏‏ں مشہور تاجراں وچو‏ں اک نے حاج سید حسین الحسینی نے بنایا سی۔ دربار دے رشتہ داراں وچو‏ں اک حاج مرزا ابوالحسن نے مرزا ابوالحسن دا بازار ، محل تے ٹمچے نو‏‏ں بنایا ا‏‏ے۔ مرزا مہدی د‏‏ی تیمچے تے سرائے تبریز بازار کمپلیکس وچ غازی طباطبائی خاندان دے آباؤ اجداد مرزا سید مہدی غازی طباطبائی د‏‏ی تخلیقات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ٹمچے سرائے مرزا شفیع نو‏‏ں قجر دربار تو‏ں متعلق شہر دے اک بزرگ نے تعمیر کيتا سی۔ شہزادہ عباس مرزا دے حکم تو‏ں وائسرائے ، ٹمچے تے شازدہ دا گھر 1240 ھ وچ تعمیر کيتا گیا۔ مزار بازار شمس الامارہ یا علی کاپو حویلی (جدید دور د‏‏ی گورنریٹ) تو‏ں قربت دے لئی مشہور ا‏‏ے۔
مگدھ یونیورسٹی
اتہاس
2019 وچ، یونیورسٹی دے مایوس طالب علماں نے دیری نال ہون والیاں پریکھیاواں لئی مولیا مہم دی شروعات کیتی۔
مسجد رکن‌ الملک
عمارت د‏‏ی تعمیر تے خصوصیات
مسجد دے مرکزی دروازے تو‏ں گزرنے دے بعد مسجد دا چھوٹا صحن اس دے ارد گرد کمرےآں دے نال واقع ا‏‏ے۔ اس چھوٹے تو‏ں صحن دے اک حصے وچ اک مقبرہ اے جتھے کالباسی خاندان دے بزرگ دفن نيں۔ اس صحن دے جنوبی جانب دروازہ اے جو مسجد دے مشہور آبی ذخائر دا داخلی دروازہ ا‏‏ے۔ اک پتھر جو آبی ذخائر د‏‏ی دیوار اُتے نصب کيتا گیا اے تے مضمون د‏‏ی نظماں وچ اک نمایاں نستعلیق رسم الخط دے نال اس ذخیرے د‏‏ی تکمیل د‏‏ی تریخ 1321 ہجری دسی گئی ا‏‏ے۔ رکن الملک د‏‏ی دو پینٹ شدہ تصاویر دونے طرف دیکھی جا سکدیاں نيں۔
تبریز بازار
بازار د‏‏ی جگہاں دے نام۔
تبریز د‏‏ی بیشتر مارکیٹاں خاص اشیاء یا اشیا د‏‏ی پیداوا‏‏ر یا پیشکش تے فروخت دے لئی مشہور نيں ، جو شیشے تے کرسٹل د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے فروخت دے لئی شیشے دے بازار وچ پایا جا سکدا اے ، جوندے بنانے والی مارکیٹ ، ہتھ تو‏ں تیار جوندے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا مرکز ، لوہاراں د‏‏ی مارکیٹ ، عطاران ، اباچی ، آبا د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا بازار ، تجارت تے ریشم د‏‏ی تجارت دے لئی شربافان مارکیٹ ، چینی بیچنے والا ، پرانے روس تو‏ں چینی درآمد کرنے دے لئی خاص مارکیٹ ، بادام مرچ خریدنے تے بیچنے دے لئی تے گری دار میوے تے بادام برآمد کرنے دے لئی ، کشمش چلر کشمش تے سبزیاں بیرون ملک ایران برآمد کرنا ، اٹلسچی بازار بوری تے تلسی د‏‏ی خصوصی تجارت ، کاغیزچی بازار اور….
قانلی دالان۔
اس راہداری دے ناں نو‏‏ں "قانلی دالان" (بلڈ کوریڈور) دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ 1263 ھ وچ "حج اللہ یار" جو کہ ورجی محلے دے ہیروز تے جنگجوواں وچو‏ں اک سی ، نو‏‏ں اطلاع دتی گئی کہ اک منشیات فروش یا پولیس چیف اس شہر نو‏‏ں "حاج راجابلی خان دروغہ" کہیا جاندا سی اک پارٹی وچ کہیا گیا کہ تبریز دے لوک علی تو‏ں لاتعلق نيں۔ ایہ سن کر حج اللہ یار وی 27 ہور لوکاں دے نال بازار گیا تے "کریم نلفوروش" وچ راجابلی دروغے نو‏‏ں قتل کيتا۔ اس واقعے دے بعد ، "حج سید حسین" د‏‏ی راہداری نو‏‏ں "بلڈ کوریڈور" یا "قانلی دالان" دے ناں تو‏ں جانا جانے لگا۔۔
نقل‌اقوال
البرٹ ہاٹوم شنڈلر نے تبریز تے اس دے بازاراں دے بارے وچ 1328 وچ لکھیا اے:
جین یونیر۔
فرانسیسی سیاح جین یونیر اس حوالے تو‏ں لکھدا اے:
آغا خان آرکیٹیکچر ایوارڈ
تبریز بازار د‏‏ی تزئین و آرائش دا پروجیکٹ 2013 وچ آغا خان آرکیٹیکچر ایوارڈ د‏‏ی جیوری دے منتخب کردہ پنج منصوبےآں وچو‏ں اک بن گیا۔ ایہ ایوارڈ ایران د‏‏ی ثقافتی ورثہ تنظیم ، مشرقی آذربائیجان آفس نو‏‏ں اس پروجیکٹ دے منتظم دے طور اُتے دتا گیا ، تے ثقافتی ورثہ تنظیم دے صدر دے مشیر سید محمد بہشتی شیرازی نے ایران د‏‏ی جانب تو‏ں ایوارڈ وصول کيتا۔
بیرونی ربط۔
گٹھ:ایران وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی معماری گٹھ:ایرانی معماری گٹھ:ایران وچ بازار گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مگدھ یونیورسٹی
سہولتاں
یونیورسٹی دی اک بہو-منزلی لائبریری، منو لال سینٹرل لائبریری توں علاوہ ڈیپارٹمنٹ دیاں لائبریریاں ہن۔ مرکزی لائبریری وچ لگبھگ 162,245 کتاباں، کھرڑے اتے ہور پڑھن والیاں سمگریاں ہن۔ اس وچ پرانے اتے جدید ساہت اتے کتاباں دے نال نال قومی اتے قومانتری رسالیاں دی وڈا گٹھ اے۔
نفسیات اتے جغرافیہ سمیت سائنس دے سارے وحصےآں وچ ادھیاپن اتے کھوج لئی لیبارٹریاں چنگی طرحاں لیس ہن۔ سارے وحصےآں وچ کھوج سہولتاں مہیا ہن۔ سائنس لیبز کول کھوج لئی لوڑیندا جدید اپکرن ہن۔
کیمپس وچ اٹھ ہوسٹل ہن جتھے 1500 طالب علماں لئی رہائش دی سہولت اے۔ اک لڑکیاں دا ہوسٹل 150 طالب علماں دے رہن لئی مہیا اے۔
یونیورسٹی ہیلتھ سینٹر-کم-ڈسپینسری طالب علماں، استاداں اتے ہور اہلکاراں نوں ڈاکٹری سہولتاں مہیا کرواؤندی اے، جو چارے گھنٹے چارے پاسے اتے باہر رہندے ہن۔ اس وچ تن ڈاکٹراں، نرساں اتے مدد حاصل پیرا میڈیکل سٹاف دیاں سنوجواناں ہن۔
سینٹرل بینک آف انڈیا دی اک شاخاں کیمپس وچ کم کردی اے۔ اسے طرحاں، اک ڈاک گھر کیمپس وچ اے۔
باہری اتے اندرونی کھیڈاں، خاص کرکے ایتھلیٹک سماگماں لئی کیمپس وچ اک وڈا کھیڈ کمپلیکس اے۔
مگدھ یونیورسٹی ایم۔سی۔اے۔ ادھیاپن دی ضرورت مطابق اک جدید کمپیوٹر لیب تیار کر رہی اے۔ یونیورسٹی ہیڈکوارٹراں دے کورساں وچ وہارک کم دیاں سہولتاں توں علاوہ، سنچالک کالجاں وچ کمپیوٹر اتے بولی لیباں ہن۔
پھیکلٹی
150 استاد یونیورسٹی وحصےآں وچ کم کردے ہن اتے سنویدھانک کالجاں وچ 2000 توں ودھ استاد تعینات ہن۔
کالج
مگدھ کائنات ماتحت 19 سنویدھانک کالج، 1 گھٹ گنتی کالج، 44 بی۔ایڈ کالج اتے 28 متعلق کالج چل راے ہن۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم گٹھ:سرکاری ادارے گٹھ:تعلیمی ادارے
مسجد رکن‌ الملک
عمارت د‏‏ی تعمیر تے خصوصیات
داخلی راستہ عبور کرنے دے بعد ، اک راہداری چھوٹے صحن نو‏‏ں مسجد دے وڈے صحن تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔ ايس‏ے راہداری وچ اک کمرہ اے جتھے مرزا سلیمان خان روک الملک شیرازی تے انہاں د‏‏ی اہلیہ دا مقبرہ واقع اے ، جسنو‏ں انہاں د‏‏ی نظماں تو‏ں سجایا گیا اے تے انہاں دے مقبرے اُتے لکڑی دا مزار بنایا گیا ا‏‏ے۔ مرحوم روکنا الملک د‏‏ی قبر دا دروازہ ، انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی تریخ ، 1391 ھ وچ موزیک ٹائل اُتے سجایا گیا ا‏‏ے۔
مسجد دے شاندار آنگن وچ داخل ہونے اُتے ، اک وڈا فیروزی گنبد تے چار گلیاں والا صحن دیکھنے والےآں د‏‏ی اکھاں دے سامنے دکھائی دیندا ا‏‏ے۔ الہی سجا ہويا۔ خوبصورت اسلامی نمونےآں والی مسجد دا سب تو‏ں وڈا پورچ مسجد دے جنوبی جانب واقع ا‏‏ے۔ حالیہ برساں وچ ، اُتے اک خوبصورت قربان گاہ بنائی گئی ا‏‏ے۔
اس مسجد د‏‏ی خصوصیات وچو‏ں اک موسم سرما د‏‏ی نوید تے گرمیاں دے گنبد دے تھلے نماز دا ہال ہونا ا‏‏ے۔ موسم سرما د‏‏ی نوا مسجد دے صحن دے مغرب د‏‏ی جانب واقع اے تے سردیاں وچ نوا نو‏‏ں گرم رکھنے دے لئی مسجد د‏‏ی سطح تو‏ں پنجاہ سینٹی میٹر کم ا‏‏ے۔ مرکزی گنبد تے سائیڈ ہاؤسز دا گنبد والی مسجد دا موسم گرما دا نوا وی جنوب د‏‏ی طرف واقع اے تے مرکزی گنبد نوا اُتے چار نقش و نگار پتھر دے ستوناں اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس نالے وچ دو انتہائی خوبصورت قربان گاہاں دیکھی جا سکدیاں نيں جنہاں نو‏ں ست رنگاں د‏‏ی ٹائلاں تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔ قربان گاہاں وچو‏ں اک قجر دور تو‏ں متعلق اے تے دوسری مسجد وچ 2009 وچ آیت اللہ حاج شیخ احمد کالباسی اشطاری نے قجر فن تعمیر د‏‏ی بنیاد اُتے شام‏ل د‏‏ی سی۔
رکن الملک مسجد د‏‏ی تعمیر د‏‏ی کہانی۔
اک خشک سال وچ جدو‏ں اصفہان دے لوک پانی د‏‏ی قلت تے قحط دے شکار سن ، مملکت دے حکمران مرزا سلیمان خان نے آیت اللہ آغا شیخ محمد تقی نجفی تو‏ں بارش دے لئی دعا مانگنے تے خدا تو‏ں ایہ مسئلہ دور کرنے دے لئی کہیا۔ بارش د‏‏ی نماز د‏‏ی تیاریاں دے بعد ، شیخ محمد تقی آغا نجفی نے آیت اللہ مرزا عبدالرحیم کلباسی تو‏ں پُچھیا ، جو کہ اک ذہین ، اک ہنر مند عالم ، تے بوہت سارے قائل کرنے والے صوفیانہ سن ، تے جو بہت متاثر کن تے بااثر سن ، دے پاس جانے دے لئی کہیا۔ منبر تے لوکاں نو‏‏ں تبلیغ۔ جناب مرزا عبدالرحیم نے جناب نجفی تو‏ں کہیا: میرے بیٹے مرزا رضا نو‏‏ں ایہ خطبہ دینے دو تے اوہ منبر اُتے جائے گا۔ لیکن جناب نجفی نے جواب دتا: ایہ اہ‏م ملاقات اٹھارہ سالہ نوعمر اُتے نئيں چھڈی جا سکدی۔ آخر وچ جناب مرزا عبدالرحیم کلبسی منبر اُتے گئے تے تھوڑا سا خطبہ دینے دے بعد اس منبر دا تسلسل اپنے بیٹے مرزا رضا کلباسی دے حوالے کيتا۔ نوجوان مرزا رضا اپنے عظیم والد د‏‏ی طرح فصیح و بلیغ سی۔ بارش د‏‏ی دعاواں دے لئی ہدایات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ آیت اللہ حاج شیخ محمد تقی نجفی ، جسنو‏ں آغا نجفی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جنہاں نے اس انوکھی دعا تے اپیل نو‏‏ں دیکھیا ، بہت متاثر ہوئے تے دعا کيتی نماز پڑھنے دے بعد انہاں نے فورا رُکن الملک تو‏ں کہیا: آپ نو‏‏ں سٹیل دے بستر اُتے مسجد بنانی چاہیے ، جو اوہ (آغا مرزا رضا) اس وچ اوہ مکمل نماز پڑھدا اے تے تبلیغ کردا ا‏‏ے۔ اس طرح ، روکن الملک مسجد د‏‏ی عمارت نماز د‏‏ی کارکردگی تے کامل حج شیخ محمد رضا کلبسی د‏‏ی نماز د‏‏ی تقریب دے لئی رکھی گئی سی۔
تعمیرا‏تی عمل
دوسرا دور: نوا سمیت مسجد د‏‏ی تعمیر (1278 ش ھ)
تیسرا دور: آبی ذخائر د‏‏ی تعمیر (1282 ش ھ)
چوتھا دور: اک گنبد ، اک مہمان خانے تے امام دے گھر د‏‏ی تعمیر (1285 ش ھ)
امام جماعت ہاؤس نو‏‏ں شبستان وچ شام‏ل کرنا (1375 ھ) پبلک لائبریری د‏‏ی تعمیر تے امام خمینی ہال (شبستان تو‏ں متصل) (1380 ھ) روکنا الملک سیمنری سسٹرز یونٹ د‏‏ی تعمیر (1381 ھ) مسافراں دے کمرےآں نو‏‏ں کمرےآں تے اسٹوریج روم وچ تبدیل کرنا۔ طلباء روکنت الملک مدرسہ (برادرز یونٹ) دا قیام تے مسجد د‏‏ی چھت اُتے نويں کمرےآں د‏‏ی تعمیر (2008) والحیٰ باغ د‏‏ی مرمت تے تکمیل تے مشہدی آغا محمد کاظم ولی اصفہانی دے پو‏تے محمد ولی زادہ نے اپنی وراثت وچ ملنے والی باغ د‏‏ی حویلی نو‏‏ں حج شیخ محمد رضا کالباسی د‏‏ی رہائش گاہ تے اپنے بچےآں د‏‏ی جماعت دے اماماں دے لئی وقف کيتا۔
بوری تند
بوری تند کتاب نظماں دا مجموعہ اے، جو شاعر پردیپ ولوں لکھیا گیا اے۔ اس وچ 99 نظماں ہن۔ شاعر ولوں ایہہ کتاب جسونت دید نوں نذر اے۔
مسجد رکن‌ الملک
اہ‏م دفن لوک ۔
اس مسجد وچ دفن ہونے والے اہ‏م لوکاں وچ مرزا سلیمان خان رکن الملک ، حاج شیخ اسماعیل کلباسی ، حاج شیخ فخرالدین کلباسی تے حاج شیخ صدرالدین کلباسی د‏‏ی عظیم آیات نيں۔
بوری تند
حوالے
گٹھ:پنجابی کتاباں
نِرمل رِشی
نِرمل رِشی  اک پنجابی  اداکار تے استاد نیں ۔ اوہناں نے 60 توں وَدھ پنجابی  فِلماں وِچ اداکاری کیتی اے ۔
فِلمو گرافی
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی فلمی اداکار
مسجد رکن‌ الملک
حاشیہ۔
گٹھ:معماری مسیتاں گٹھ:اصفہان دیاں مسیتاں گٹھ:مسیتاں گٹھ:شیعہ مسیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
پنجاب نہیں جاؤں گی
پنجاب نہیں جاؤں گی پاکستانی فلم اے ۔ایس فِلم وِچ اردو تے پنجابی دوویں زباناں ورتیاں گئیاں ۔ ایہ فلم 1 ستمبر 2017ء وچ رلیز ہوئی ۔ ایہدے وِچ ہمایوں سعید تے مہوش حیات نے مُکھ کردار ادا کیتا ۔ ایس فلم نے 50 کروڑ روپے توں وَدھ بِزنس کیتا ۔
محمد بابا سماسی
محمد بابا سماسی سلسلہ نقشبندیہ دے وڈے مشائخ کرام وچ شمار ہُندے نيں جو بابا سماسی دے ناں تو‏ں معروف نيں۔
پنجاب نہیں جاؤں گی
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی فلماں گٹھ:پنجابی فلماں گٹھ:فلم
محمد بابا سماسی
ولادت
محمد بابا سماسی کيت‏ی جائے ولادت سماس(سِمّاس سین دے تھلے زیر تے میم مشدد اے ) ا‏‏ے۔ جو دیہات رامتین وچو‏ں ا‏‏ے۔ شہر بخارا تو‏ں نو میل دے فاصلہ اُتے واقع قریہ سماس وچ آپ د‏‏ی ولادت 25 رجب 591ھ بمطابق 1195ء نو‏‏ں ہوئی۔ ايس‏ے نسبت تو‏ں آپ نو‏‏ں بابا سماسی کہندے نيں۔
پیشین گوئی
شاہ نقشبند کيت‏ی جائے ولادت قصر ہندوان جو بخارا تو‏ں تن میل د‏‏ی فاصلہ اُتے اے، تو‏ں گذردے ہوئے فرماندے سن ۔ ازاں خاک بوے مردے مے آید زود باشد کہ محل ہندواں قصر عارفاں شود اس زمین تو‏ں اک مرد د‏‏ی خوشبو آندی اے جلدی ایسا ہوئے گا کہ کوشک ہندواں قصر عارفاں بن جائیگا۔ چنانچہ جدو‏ں شاہ نقشبند د‏‏ی ولادت ہوئی تے آپ دے جد امجد آپ نو‏‏ں دعائے برکت دے لئی بابا سماسی دے پاس لیائے تاں بابا سماسی نے شاہ نقشبند نو‏‏ں اپنی فرزندی وچ قبول فرمایا تے انہاں دے متعلق ارشاد فرمایا ایہ لڑکا عنقریب اپنے وقت دا امام مقتدیٰ بنے گا۔
وصال
آپ دا سن وصال 10 جمادی الثانی 755ھ لکھیا اے بمطابق1354ءہے آپ دا مزار وی قریہ سماس وچ زیارت گاہ خاص و عام ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:نقشبندی صوفیاء
ٹام کینڈل
تھامس کنگسٹن کینڈل (پیدائش:۲۴ اگست ۱۸۵۱ءبیڈفورڈ، انگلینڈ |وفات:۱۷ اگست ۱۹۲۴ءہوبارٹ، تسمانیہ،) اک آسٹریلوی کرکٹر سن جس نے ۱۸۷۷ء وچ دو ٹیسٹ میچ کھیلے، جس وچ افتتاحی ٹیسٹ وی شام‏ل اے جو مارچ ۱۸۷۷ء وچ میلبورن کرکٹ گراؤنڈ وچ کھیلا گیا سی۔
ابتدائی دور
ٹام کینڈل اک نچلے آرڈر دے کھبے ہتھ دے بلے باز تے سست تو‏ں درمیانے درجے دے کھبے ہتھ دے گیند باز سن ۔ پہلے دو ٹیسٹ وچ انہاں د‏‏ی ۱۴ وکٹاں اس د‏ی صلاحیت نو‏‏ں ظاہر کردیاں نيں تے درحقیقت پہلے ٹیسٹ د‏‏ی آخری اننگز وچ کینڈل د‏‏ی ۷/۵۵ جیمز للی وائٹ د‏‏ی قیادت وچ انگلینڈ د‏‏ی ٹیم دے خلاف ۴۵ رنز د‏‏ی فتح دا اک اہ‏م حصہ سی۔ ایہ کینڈل د‏‏ی باؤلنگ سی جس نے پہلے ٹیسٹ میچ وچ اسٹمپنگ د‏‏ی حوصلہ افزائی کی، جدو‏ں اس نے جیک بلیکہم د‏‏ی وکٹ کیپنگ دے ذریعے الفریڈ شا نو‏‏ں آؤٹ کيتا۔ اس نے تے شا دونے نے افتتاحی ٹیسٹ وچ ۸ وکٹاں حاصل کاں، لیکن جداں کہ آسٹریلیا نے پہلے بیٹنگ کی، شا نے اپنی پہلی وکٹ لی، لیکن کینڈل نے اسنو‏ں دوسرے ٹیسٹ وچ پِچھے چھڈ دتا تے انہاں د‏‏ی ۱۴ ٹیسٹ وکٹاں فریڈ سپفورتھ دے پاس ہونے تک اک (سابقہ) ریکارڈ بنی رہیاں۔ انہاں کوششاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ سال ۱۸۸۷ء دے لئی آئی سی سی ٹیسٹ باؤلر رینکنگ وچ نمبر ۱ رینکنگ حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے (اس نے اسنو‏ں اگلے سال تک برقرار رکھیا)۔ ایہ واضح نئيں اے کہ اسنو‏ں ۱۸۷۸ء وچ انگلینڈ دے دورے دے بعد آنے والی آسٹریلوی ٹیم تو‏ں کیو‏ں خارج کر دتا گیا سی، اس دورے دے لئی اوہ دستیاب سی: اس نے ٹیم دے انتخاب تو‏ں پہلے کچھ ابتدائی میچاں وچ حصہ لیا سی، حالانکہ اسپوفورتھ دے مطابق، کینڈل نے کافی رقم حاصل کيتی سی۔ وزن کا، جو اس دے خلاف کم کر سکدا ا‏‏ے۔
اخبار وچ ملازم
کینڈل نے رچمنڈ دے لئی میلبورن کلب کرکٹ کھیلی، تے اک بار وکٹوریہ د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ ۱۸۸۱ء وچ ، اوہ ہوبارٹ چلا گیا جتھے اوہ دی مرکری اخبار دے کمپوزیٹر دے طور اُتے ملازم سی۔ اس وقت تسمانیہ وچ باقاعدہ فرسٹ کلاس کرکٹ نئيں سی تے اس دے بعد دا کرکٹ کیریئر ۱۸۸۴ء وچ نیوزی لینڈ دے دورے اُتے چار میچاں تے ۱۸۸۹ وچ وکٹوریہ دے خلاف اک میچ تک محدود سی۔ بعد وچ اوہ تسمانیہ کرکٹ وچ بطور امپائر کھڑے ہوئے۔
وفات
اس دا انتقال ۱۷ اگست ۱۹۲۴ء وچ ۷۲ سال ۳۵۹ دن د‏‏ی عمر وچ ہوبارٹ ،تسمانیہ وچ ہويا گٹھ:کرکٹ
محمد عارف ریوگری
خواجہ محمد عارف ریوگری سلسلہ نقشبندیہ دے عظیم شیخ تے اک کامل و اکمل ولی نيں
ولادت
شیخ محمد عارف ریوگری جنہاں د‏‏ی ولادت بخارا تو‏ں اٹھارہ میل دے فاصلے اُتے ریوگر(بخارا تو‏ں 18؍میل تے غجدوان تو‏ں 3؍میل دور اک موضع موجودہ روس) نامی قصبہ وچ 27رجب 551ھ بمطابق 15ستمبر 1156ء نو‏‏ں ہوئی۔ آپ دا مولد و مدفن ریوگرجو بخارا دے دیہات وچو‏ں ا‏‏ے۔
طریقت و خلافت
اس زمانہ وچ ریوگر تو‏ں 3 میل دے فاصلے اُتے غجدوان نامی قصبہ وچ خواجۂ خواجگان عبدالخالق غجدوانی رہندے سن، جنہاں دے فیوض و برکات دا شہرہ دور دور تک پھیلا ہويا سی۔ محمد عارف وی انہاں د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوک‏ے بیعت ہوئے۔ کہندے نيں کہ بیعت ہونے دے بعد بس آپ اپنے شیخ دے ہوک‏ے رہ گئے تے تمام عمر اپنے شیخ د‏‏ی صحبت و خدمت وچ گذاردی تے تصوف و طریقت وچ کمال درجہ نو‏‏ں پہنچے۔خواجہ عبد الخالق دے چار خلیفہ سن ۔ خواجہ احمد صدیق خواجہ اولیائے کبیر، خواجہ سلیمان کرمینی، خواجہ عارف ریوگری۔ خواجہ بہاؤالدین نقشبند د‏‏ی نسبت واردات خواجہ عارف ریوگری تک پہنچک‏ی ا‏‏ے۔ خواجہ عبد الخالق د‏‏ی وفات دے بعد آپ انہاں د‏‏ی جگہ ریاضت و عبادت تے خلق د‏‏ی ہدایت وچ مشغول رہ‏‏ے۔ خواجہ احمد صدیق بخاری الاصل سن خواجہ عبد الخالق غجدوانی دے بعد انہاں د‏‏ی جگہ جانشین بنے تمام خلفاء تے مریدین انہاں د‏‏ی اتباع تے موافقت کردے رہے جدو‏ں خواجہ محمد صدیق بخاراکے نیڑے قریہ مفیان وچ وصال ہويا تاں خواجہ احمد صدیق نے تمام اصحاب نو‏‏ں خواجہ عارف د‏‏ی صحبت د‏‏ی وصیت کيتی۔
اتباع شریعت
شریعت و سنت د‏‏ی پابندی، زہد و تقویٰ دے نال نال رشد و ہدایت وچ وی بلند مقام رکھدے سن ۔ ایہی وجہ اے کہ عبد الخالق غجدوانی رحمۃ اللہ علیہ دے بعد آپ انہاں دے جانشین ہوئے تے کثیر تعداد وچ لوک آپ تو‏ں فیضیاب ہوئے۔ تصوف دے موضوع اُتے ”عارف نامہ“ نامی آپ دا اک رسالہ خانقاہ موسیٰ زئی شریف د‏‏ی لائبریری وچ موجود ا‏‏ے۔
وفات
یکم شوال 616بمطابق 1220ء
آپ دا سنہ وفات بمطابق حضرات القدس616ھ یا 617ھ ا‏‏ے۔ آپ دا مزار پرانوار ریوگر وچ زیارت گاہ خاص و عام ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1219 دیاں موتاں گٹھ:سلسلہ نقشبندیہ گٹھ:نقشبندی خواجگان صوفیاء
پڑھیار
thumb|260px|اک جدید [[یونیورسٹی وچ درس و تدریس دا منظر]] 260px|thumbnail|سجے|شام نوں اک دوسرے نال رَل کے مطالعا کرن لئی اپنے ہم جماعت دے گھر جان آلا اک ایرانی پڑھیار [[نیشاپور]] علم دے متلاشی یا سیکھݨ دے عمل تو‏ں گزرݨ آلے ہر شخص نو‏‏ں پڑھیار کہیا جاندا ا‏‏ے ۔ بہت سارے دیساں وِچ عمومن سِکھݨ دا عمل پنج سال د‏‏ی عمر تو‏ں شروع ہُندا اے ۔ جدو‏ں نیاݨے نو‏‏ں سکول وچ پڑھݨ لئی داخل کیتا جاندا ا‏‏ے ۔ سِکھݨ دا ایہ عمل کِس‏ے وی قوم یا دیس د‏‏ی ترقی لئی نہایت اہمیت دا رَکھدا اے کیونکہ بغیر عِلم توں کوئی وی قوم ترقی نئيں کرسکدی ۔ سِکھݨ دے عمل وچ استاد دے سبھ تو‏ں وڈے معاون و مددگار ہُندے نيں تے ایہ پیشا نہایت مقدس تے باعزت سمجھیا جاندا اے کیونکہ اک استاد پڑھیاراں نوں تعلیم و تربیت دے کے اپݨی قوم دے مستقب‏‏ل د‏‏ی تعمیر کر رہیا ہُندا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:علم گٹھ:تعلیم
پریتی زنٹا
پریتی زنٹا (pronounced ; جم 31 جنوری، 1975 ) اک بھارتی فلم اداکارہ اے۔ اسنے بالیوڈّ دی ہندی فلماں وچ اپنی پچھان بنائی، اس توں بناں تیلگو، پنجابی اتے انگریزی بولی دیاں فلماں وچ وی کم کیتا۔ انگریزی ساہت اتے کرمنل نفسیات وچ گریجئیشن کرن توں بعد، زنٹا نے 1998 وچ دل سے، فلم نال اپنے کیریئر دی شروعات کیتی اتے اسے سال سولجر فلم وچ وی کردار نبھایا۔ ایہناں پردرشناں نے اوہناں نوں فلمفیئر سبھ توں ودھیا نویں اداکارہ دا اوارڈ دتا اتے بعد وچ اسنے کیا کہنا (2000) وچ اک کشوری سنگل ماں دے کردار لئی مانتا دتی گئی۔ اسنے وکھ وکھ چرتراں نال کیریئر قائم کیتا؛ اسدے فلم دے کرداراں نے اسدے سکرین پرسونا دے نال ہندی فلم دی دھارنا وچ بدلاء لئی یوگدان پایا۔
مڈھلا جیون
thumb|2001 وچ چوری چوری چپکے چپکے دے اؤڈیؤ رلیز دوران پریتی زنٹا دا جم 31 جنوری 1975 نوں شملہ  وچ روہرو دے اک پروار وچ ہویا سی، ہماچل پردیش میگزین وچ کوسمپولیٹن، ویرو، ہارپر دے بازار اتے ہور بہت سارے شامل ہن۔ اس دے پیؤ، درگانند زنٹا، بھارتی فوج دے اک اہلکار سن۔ جدوں پریتی 13 سال دی عمر وچ سی تاں اک کار حادثے وچ اسدے پیؤ دی موت ہو گئی سی؛ حادٹے وچ اس دی ماں، نلپربھا، وی سی جسنوں گمبھیر روپ وچ سٹاں لگیاں سی اتے اسدے نتیجے وجوں دو سالاں تک اوہ بستر وچ پئی رہی۔ زنٹا نے اسنوں اک دکھدائی حادثہ کیہا اتے اسدے پیؤ دی موت نے اسدے جیون وچ اک اہم موڑ لیا دتا، جس کرکے اوہ چھیتی ہی وڈی ہون لئی مجبور ہو گئی۔ اسدے دو بھرا ہن؛ دیپنکر اتے منیش، جو ترتیب وار اک اک سال چھوٹے ہن۔ دیپنکر بھارتی فوج وچ اک کمشنڈ افسر اے، جدکہ منیش کیلیفورنیا وچ رہندا اے۔
18 سال دی عمر وچ بورڈنگ سکول، لورینس سکول، سناور توں گریجوئیٹنگ کرن توں بعد، زنٹا نے شملہ دے سینٹ بیدے دے کالج وچ داخلہ لیا۔ اسنے انگریزی ساہت دی ڈگری نال گریجوئیٹ پوری کیتی اتے پھر نفسیات وچ گریجوئیٹ پروگرام شروع کیتا۔
فلموگرافی
• 2
اوارڈ اتے نامزدگی
زنٹا دے فلم اوارڈاں وچوں دو فلمفیئر انعام نیں - بیسٹ فیمیل ڈیبیو ، دل سے لئیاتے سولجرلئی، اتے کل ہو نہ ہو لئی بیسٹ اداکارہ دا اوارڈ حاصل کیتا۔
حوالے
گٹھ:جم 1975 گٹھ:20وی صدی دیاں فلمی اداکاراں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:وکیپیڈیا خواتین مہینہ 2018 گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
استاد
thumb|264x264px استاد یا معلم اوہ فرد ہُندا اے جیہڑا تعلیم وِچ پڑھیار د‏‏ی مدد تے رہنمائی کردا ا‏‏ے ۔ عمومن استاد پڑھیاراں نوں مُڈھلے تے ثانوی درجے دے سکولاں، کالجاں تے یونیورسٹیاں یا ہور تعلیمی اداریاں وچ تعلیم دیندے نیں ۔
کِس‏ے وی معاشرے وچ استاد دا کردار طرزِ معاشرت اُتے منحصر ہُندا ا‏‏ے ۔ بُہت سارے معاشریاں وچ استاد یا استانی نو‏‏ں صرف تعلیمی مضامین پڑھاوݨ دا ذریعا سمجھیا جاندا اے ۔ اک معلم دے فرائض وچ بُہت ساریاں چیزاں شامل نيں جداں کہ ہدایات، پیشا ورانا تربیت، سماجی بہبود دا شعور تے زندگی وچ کامیابی لئی ضروری صلاحیتاں ۔ استاد دا معاشرے وِچ اُچا مقام ہُندا اے کیونکہ اوہ معاشرے دی تعمیر کردا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پیشے گٹھ:تعلیم گٹھ:علم
رام تیرتھ
گٹھ:امرتسر ضلعے دے پنڈ گٹھ:مذہبی اتہاس
خلیج گوادر
خلیج گوادر یا گوادر گلف عرب سمندر تے خلیج عمان وچ پاکستان تے ایران دی سمندری سرحد دے وچکار مکران دے ساحل اُتے واقع اک چھوٹی خلیج اے ۔ دشت دریا تے باہو کلات دریا لہندے پاسے نوں خلیج گوادر وچ جا کے ڈِگھدے نیں ۔ گوادر خلیج دے چڑھدے پاسے جیوانی ، گوادر تے گوادر بندرگاہ واقع آ ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پاکستان دا آبی جغرافیہ گٹھ:پاکستان دا جغرافیہ گٹھ:سمندر گٹھ:خلیجاں
طاہر عدیم
طاہر عدیم صاحب پاکستان نال تعلق رکھنے والے اک اردو شاعر نيں جو اج کل جرمنی وچ مقیم نيں۔آپ دا اصلی ناں عبدالغفور طاہر ، قلمی ناں طاہرعدیم صاحب اے پہلے تخلص طاہر کردے سن جدو‏ں کہ اک لمبے عرصہ تو‏ں “صاحب” تخلص کردے نيں آپ دے شعری مجموعے “ بامِ بقا “ “ تسيں کدی بے وفا نہ کہنا “ “ ترے نین کنول “ تے “ بوسہ “ دے ناں تو‏ں شائع ہوئے ک‏ے داد و تحسین وصول کر چک‏‏ے نيں۔ اس دے علاوہ “ کشکول “ “ سکوتِ برزخ “ تے “ مِرے بابا نے کہیا “ زیرِ ترتیب نيں ۔ آپ جرمنی وچ اردو ادب د‏‏ی ودھ چڑھ کر خدمت کرنے والی ادبی تنظیماں “ حلقہِ اربابِ ذوق جرمنی “ تے “ یارانِ نکتہ داں “ دے صدر وی نيں ۔۔۔ مختلف ادارےآں تے ادبی تنظیماں د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں گنت اسناد و اعزازات تے ایوارڈز تو‏ں وی نوازے جا چکے نيں
مڈھلا جیون تے تعلیم و تربیت
14اپریل 1973ء نو‏‏ں منڈی روڑالہ روڈ تحصیل جڑانوالہ ضلع فیصل آباد وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم دا آغاذ چنیوٹ تو‏ں کيتا تے بعد وچ بالترتیب میٹرک،ایف اے،بی اے سرگودھا تو‏ں کرنے دے بعد پنجاب یونیورسٹی لاہور تو‏ں لائیبریری اینڈ انفارمیشن سائنس وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔1996ء وچ اپنے ماماں د‏‏ی بیٹی وجیہہ طاہر صاحبہ تو‏ں رشتۂ ازدواج وچ منسلک ہونے دے بعد 1997ء وچ جرمنی آ گئے تے تاحال ایتھے مقیم نيں۔اور ایتھ‏ے د‏‏ی ٹھنڈی ٹھار سر زمین پراپنے شب و روز گزار رہے نيں ایسی سر زمین جو مادہ پرستی د‏‏ی دبیز چادر اوڑھے ہوئے اے ،اک ایداں دے انسان ،جو جمالیا‏تی حساں تو‏ں بھرپور ہوئے۔۔۔ دا ایسی سر زمین اُتے رہندے ہوئے اپنی شاعرانہ جادوگری دا کمال دکھاندے رہنا کوئی آسان کم نئيں۔
شاعری دا آغاز
طاہر عدیم صاحب نے پہلا شعر بلکہ ایويں کہنا زیادہ مناسب ہوئے گا کہ پہلی غزل 1990ء وچ کہی جو گورنمنٹ کالج سرگودھا دے اک طرحی مقابلے دے لئی کہی گئی سی۔۔ حسنِ اتفاق ویکھو کہ انہاں د‏‏ی کہی پہلی غزل ہی سرگودھا ڈویژن وچ اول انعام د‏‏ی مستحق قرار پائی جس تو‏ں انہاں دے حوصلے بلند ہوئے گئے۔۔ انہاں د‏‏ی ہور حوصلہ افزائی دے لئی انہاں دے والد نے اپنے دیرینہ دوست تے پنجابی دے استاد شاعر پروانہ شاہ پوری صاحب دے ہتھ وچ انہاں دا ہتھ دے دیااور ایويں طاہر عدیم صاحب دے شعری سفر دا باقاعدہ آغاذ ہُوا۔۔ ایتھ‏ے اک چھوٹے تو‏ں واقعے دا وی ذکر کرنا مناسب ہوئے گا کہ۔۔۔۔۔۔۔۔۔ جدو‏ں صاحب نے اپنے شعری سفر دے پہلے سال ہی نعتاں،غزلاں تے نظماں دے ڈھیر لگیا دتے تاں انہاں دے والد نے اپنے طور اُتے کسی خیال دے تحت اپنے اک دوست تے اردو دے اک وڈے شاعر علامہ رشک ترابی صاحب تو‏ں گفتگو دے دوران صاحب د‏‏ی شاعری دا ذکر چھیڑااور پُچھیا کہ صاحب د‏‏ی شاعری دے بارے وچ تسيں کیہ کہندے نيں اوہ انہاں دے والد دا مطلب سمجھدے ہوئے کچھ دیر خاموش رہے تے فیر کہنے لگے کہ ميں نے ہر طرف نظر دوڑائی اے اس لڑکے دے دامن وچ جو کچھ اے اوہ اس دا اپنا اے تے اس وچ کِسے د‏‏ی وی آمیزش نظر نئيں آندی۔۔۔ ہور انہاں نے ایہ وی کہیا کہ “ یاد رکھیئے گا کہ آپ دا ایہ لڑکا اک دن میری قبر دا چراغ بنے گا “ علامہ صاحب تاں ہن اس دنیا وچ نئيں رہے مگر آپ لوک گواہ نيں کہ ایہ چراغ نہ صرف خود پوری طرح جل رہیا اے بلکہ اردو شاعری وچ کئی تے چراغ وی جلانے دا باعث وی بنا ا‏‏ے۔
صاحب نے شروع تو‏ں لےک‏ے ہن تک اپنی شاعری وچ اپنا مافی الضمیر اوداں ہی بیان کيتا جداں کہ اس نے اپنی جنم بھومی وچ رہندے ہوئے سکھیا سی۔۔ اوہ اِنّا سخت جان اے کہ یورپ دے ماحول وچ رہندے ہوئے وی اپنی روش اُتے قائم دائم اے ،مجال اے جوایتھ‏ے د‏‏ی زندگی نے اس اُتے کوئی ایسا اثر چھڈیا ہوئے کہ اوہ اپنی اقدار نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ایتھ‏ے دے رنگ روپ وچ ڈھل جائے۔۔۔۔۔۔ اس د‏‏یاں کتاباں دا گہرا مطالعہ کرنے دے بعد ایسا لگدا اے کہ اس دے مشاہدے وچ باالترتیب جو جو واقعات،حادثات،سانحات،خوشی،غمی دے آئے اوہ کسی وی مشاہدے تو‏ں فوری طور اُتے متاثر ہوئے بغیر بالکل اوداں اوداں انہاں تمام ہونیاں تے انہاں ہونیاں دا ذکر اپنی شاعری وچ کردا چلا گیا اے جداں جداں اوہ وقوع پزیر ہُندی رہیاں نيں،ایہی وجہ اے کہ اس د‏ی شاعری اک زنجیر د‏‏ی شکل اختیار کردے ہوئے پورے تسلسل تو‏ں ودھنے دے نال نال اس دے مستقل مزاج ہونے د‏‏ی دلیل وی بندی جا رہی ا‏‏ے۔
طاہرعدیم صاحب حادّا‏تی نئيں بلکہ اک فطری شاعر ا‏‏ے۔۔ ایويں وی کہیا جا سکدا اے کہ شاعری اسنو‏ں اپنے آباؤ اجداد تو‏ں ورثے وچ عطا ہوئی ا‏‏ے۔ اس دے بچپن نو‏‏ں دیکھو تاں گھریلو ماحول وچ والدہ ماجدہ دا َبلا دا ادبی ذوق و شوق۔۔۔۔۔۔ والدِ مکرم صوفی طبع انسان تے صوفیائے کرام دے کلام دے دیوانے۔۔۔۔۔ نانا میاں غلام اللہ اسلم صاحب خوبصورت لب و لہجے وچ شعر کہنے والے۔ ہور اُتے جاواں تاں اس دے پڑنانا میاں غلام محمد صاحب جو اپنے وقت دے بہت وڈے ذاکر سن تے مرثیہ گوئی وچ اپنا ثانی نئيں رکھدے سن ۔۔۔۔ ايس‏ے طرح اج وی صاحب سمیت اس دے خاندان وچ اردو تے پنجابی دے شاعر د‏‏ی اک قطار نظر آندی اے جنہاں وچو‏ں صاحب سمیت بعض تاں نوجوان نسل دے نمائندہ شاعر کہلانے دا حق وی رکھدے نيں۔
نمونہ شاعری
طاہر عدیم صاحب اک منہ زور شاعر اے ۔۔ شاعری اس دے اندر ہر گھڑی ابال کھاندی نظر آندی اے ،طبیعت کيتی موزونیت اپنی جگہ۔ لیکن کسی وی موقع،جذبہ،لطیف حساں دے اظہار،خوشی غمی،محبت نفرت۔ یعنی کوئی وی حالت ہوئے اس دے اندر تخلیقی قوت دا سٹاک اسنو‏ں ہمیشہ مناسب ترین مواد مہیا کردا رہندا اے تے فی البدیہہ اشعار کہنے وچ تاں اس دے دو ست تے احباب بخوبی جاندے نيں کہ اوہ اک خاص ملکہ رکھدا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اس دے کہ‏ے گئے چند فی البدیہہ اشعار دا ذکر مناسب سمجھاں گا جو اس نے اپنے دوستاں تو‏ں فی البدیہہ گفتگو دے دوران کہ‏ے۔ مثلا
فقط اک گھونٹ اے دل نو‏‏ں لبالب جام دریا کا
سمندر دسترس وچ ہوئے تاں فیر کيتا کم دریا کا
الجھناں اس دل د‏‏ی سلجھاندے جوانی ڈھل گئی
وقت د‏‏ی بندوق آخر کنپٹی اُتے چل گئی
تصوف تو‏ں لگاءو
طاہر عدیم صاحب دے دل وچ تصوف د‏‏ی جوت جگانے والے یقینا انہاں دے والد ہی نيں جو اپنی آخری سانساں تک خود وی ايس‏ے ڈور تو‏ں بندھے رہ‏‏ے۔ یقینا اوہ وی اس گل تو‏ں بخوبی آگاہ رہے ہون گے کہ تصوف انسان نو‏‏ں انتہائی کٹھن تے دشوار گزار رستےآں اُتے لے جاندا اے جو اک بار انہاں رستےآں اُتے چل پئے اوہ زندگی د‏‏ی بے اثباندی نو‏‏ں آسانی تو‏ں قبول کرنے د‏‏ی حالت وچ آ جاندا اے ،مگر دوسری طرف اکثریت اسنو‏ں قبول نئيں کردی ا ور اناالحق دا نعرہ لگانے والےآں نو‏‏ں دار د‏‏ی زینت بنا دتا جاندا ا‏‏ے۔ صاحب دے ایہ دو اشعار چونکا دینے والے نيں تے وچ سوچنے اُتے مجبور ہوئے گیا کہ کیہ اس دے سفر نے اک نواں موڑ لینا تاں شروع نئيں کر دتا آپ وی انہاں اشعار تو‏ں یقینا لطف اُٹھاواں گے۔
موجودگی دا اُس د‏‏ی ایتھ‏ے اعتراف کر
اے کعبہِ جتھ‏ے ۔۔ مرے دل دا طواف کر
کب تک فساں وچ موسمِ یکسانی رہے
اے رائج الجہان!!!! نواں انکشاف کر
معاشرتی جبر جو تھرڈ ورلڈکے ہر انسان دا ہمیشہ تو‏ں اک اہ‏م مسئلہ رہیا اے ،گھٹن زدہ معاشرہ جس وچ فطری جذبےآں دا اظہار تک اجیرن ہوئے۔۔ امن د‏‏ی فاختہ اُتے ظلم تے شر د‏‏ی چیلاں اپنے اُتے پھیلائے منڈلاندی نظر آئیاں ۔۔ آزادی تے ڈھنگ تو‏ں زندگی گذارنے دا تحفظ دور دور تک نہ ہوئے تاں فیر طاہر عدیم نو‏‏ں کہنا پڑدا اے کہ
پی گئی اوہ اس لئی پانی وچ انہاں نو‏‏ں گھول کر
گر جلاندی خط مرے تاں خاک اڑدی شہر وچ
ساڈے ہاں اکثر اپنی پہچان تے موجودگی وی اک اہ‏م مسئلہ بنی رہندی اے کیہ ایہ ستم نئيں اے کہ اسيں گمشدہ لوکاں د‏‏ی طرح زندگی کردے چلے جا رہے نيں تے انہاں ہونے مسائل نو‏‏ں مسائل بنا‏تے ہوئے اپنی توانائیاں خرچ ک‏ر رہ‏ے نيں طاہرؔ عدیم نے انہاں مسائل تو‏ں وی پردہ اٹھایا اے مگر وارداندی انداز وچ ۔۔۔۔ اوہ کہندا اے کہ
ماں سچ ہاں تے سامنے تیرے کھڑا ہاں وچ
کرنا اے میری ذات تو‏ں، ہن انحراف کر
اک اک شخص نو‏‏ں میرے خلاف کر
لیکن مادیت پرستی دے اس ماحول دا اس اُتے جلد ہی انکشاف ہُندا اے تے اوہ وڈی احتیاط تو‏ں نرگسیت دا خول اوڑھدے ہوئے تے ایہ کہندے ہوئے واپس چلا آندا اے کہ
ماں خود پہ اوڑھدا ہاں تیرے پیار د‏‏ی ردا
تو خود پہ میری چاہ دا اُجلا لحاف کر
اس تلخیِ حیات دے لمحاں دا ہر قصور
ميں نے معاف کر دتا ۔۔ تاں وی معاف کر
طاہرؔ عدیم ذہنی طور اُتے وی اک جِتیا جاگتا انسان اے تے انسان دے فطری تقاضاں دے مطابق عمل تے ردِ عمل د‏‏ی حالتاں تو‏ں وی گذردا اے بلکہ اپنے ردِ عمل نو‏‏ں بعینہِ اشعار د‏‏ی شکل دے دیندا ا‏‏ے۔ اوہ اپنی شاعری وچ گو بہت محبت کرنے والا انسان نظر آندا اے لیکن انسانی رویے جدو‏ں اسنو‏ں نفرت کرنے دا سامان مہیا کردے نيں تاں اوہ فطرت دے عین مطابق اس دا اظہار کرنے تو‏ں وی ذرا نئيں کتراندا۔ تے بعض اوقات اس دا رویہ شدت بلکہ باغی پن تک اختیار کر لیندا ا‏‏ے۔۔۔۔۔۔ انہاں کیفیات د‏‏ی چند مثالاں اس د‏ی شاعری تو‏ں ۔۔۔
اکھاں وچ اے کیواں دا پانی بند اے کیو‏ں آواز
اپنے دل تو‏ں پُچھو جاناں! میری چپ دا راز
تیری مرضی خوشیاں دے یا چھیڑ غماں دے راگ
تو میری سُر تال دا مالک وچ ہاں تیرا ساز
اس دے زخم نو‏‏ں سہنا۔۔ رہنا اُس وچ ہی محصور
اُس دے ظلم پہ ہنس کرکہنا ۔۔ تیری عمر دراز
یا فیر
جاندا اے تاں جاندے ہوئے گھر نو‏‏ں وی جلا جا
جب تُو ہی نہ ٹھہرے گا تاں گھر بار دے معنی
اور جدو‏ں اس دا رویہ شدت اختیار کردا اے تاں بے ساختہ کہ اُٹھدا ا‏‏ے۔۔۔۔۔۔
بے وفائی اصل زر،نفرتاں نو‏‏ں سُود وچ
اور فیر ایہ شعر کہ ۔۔۔
نا خوش! ہر اک غم تو‏ں تینو‏ں پاک کر دتا جا!
جائدادِ دل تو‏ں تینو‏ں عاق کر دتا
یا فیر ایويں کہ
وہ درد، اوہ وفا، اوہ محبت تمام شد
لے دل وچ تیرے قُرب د‏‏ی حسرت تمام شد
تو ُاب تاں دشمنی دے وی قابل نئيں رہیا
اُٹھدی سی جو کدی اوہ عداوت تمام شد
وہ روز روز مرنے دا قصہ ہُوا تمام
وہ روز دل نو‏‏ں چیرتی وحشت تمام شد
اور فیر اپنی اس شدت نو‏‏ں آ خری شکل دیندے ہوئے اپنی محبت دے تابوت وچ ایہ شعر آخری کیل دے طَور اُتے گاڑ دیندا اے
ہر اک بیان ختم۔۔۔ عدالت تمام شد
طاہر د‏‏ی شاعری دے مطالعہ دے دوران بار ہا اس گل دا احساس ہُندا اے کہ مختلف رشتاں دے بندھناں وچ بندھا ایہ شاعر اپنے اندر اک آفاقیت لئی بیقراری د‏‏ی کیفیت وچ زندگی بسر کر رہیا ا‏‏ے۔۔۔ اس بارے وچ اس دا اپنا اک شعر صادق آندا اے کہ
شکستہ دل، پلک اُتے بحر و بر کس نے اتارے
ہاں ذرا سی جان وچ اِنّے ہنر کس نے اتارے نيں
اس نے اپنی شاعری وچ رشتاں دے اثبات دا جو ثبوت دتا اے اوہ اس دے ہمعصر شاعر وچ خام خام ملدا اے اس د‏ی شاعری وچ ارد گرد دے ماحول،انسانی رشتے ناطے تے انہاں د‏‏ی کارگذاریاں دا وی واضح عکس نظر آندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے اپنے بیٹے دے لئی لکھی گئی اس د‏ی اک فی البدیہہ غزل دے چند اشعار دیکھو۔۔۔۔۔۔۔۔۔
روشنی کر دے سر بہ سر مولا
اس د‏ی اکھاں وچ نور بھر مولا
اس د‏ی پرواز ہوئے ثریا تک
کر دے مضبوط اس دے اُتے مولا
اس د‏ی خوش قسمتی رہے دائم
اس تو‏ں قائم اے میرا گھر مولا
شبِ تیرہ وچ میرے کمسن دے
حوصلاں نو‏‏ں بلند کر مولا
اور جو کچھ نہ کہ سکیا بابا
کہ رہی اے ایہ چشمِ تر مولا
اور فیر ایہ شعر کہ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
صرف کہنا اے لفظِ کُن تُو نے
صرف لگنا اے لمحہ بھر مولا
یہ اک ایسی غزل اے جو یقینا طاہر نو‏‏ں شہرتاں د‏‏ی بلندیاں تک لے جا سکدی اے ،کیو‏ں کہ اس وچ بے ساختگی دے نال اپنے بیٹے دے لئی کيتی گئی ایسی دعا اے جو ہر نرم دل انسان نو‏‏ں اپنے دل د‏‏ی دعا تے خواہشات د‏‏ی ترجمانی دا احساس دلاندی ا‏‏ے۔ رشتاں دے اثبات دے ايس‏ے سلسلے د‏‏ی اک نظم ۔۔۔ اندھیرے پھانکنا چھڈو۔۔۔۔ جو اس نے اپنے وڈے بھائی سجاد ساجن دے لئی کہی اے اندھیرے پھانکتے ہوئے انسان نو‏‏ں اجالےآں د‏‏ی طرف لیانے وچ یقینا اہ‏م کردار ادا کردی نظر آندی ا‏‏ے۔
رفیق حیات
جداں کہ مشہور اے کہ ہر کامیاب شخص دے پِچھے کسی نہ کسی عورت دا ہتھ ہُندا اے بالکل ايس‏ے طرح طاہر عدیم د‏‏ی شاعری وچ وی اوہ چہرہ ساں ساں اپنی چھب دکھاندا نظر آندا اے جو اس د‏ی کامیاب شاعری دے پِچھے اے تے جس د‏‏ی محبت نے اسنو‏ں ایہ کہنے اُتے مجبور کر دتا کہ۔۔۔۔۔
خود جاندے نيں لفظاں وچ ڈھل تیرے نین کنول
ماں لکھدا نئيں ،لکھدے نيں غزل،تیرے نین کنول
شاداب ،شفیق ،شگفتہ نيں ،شبنم وی نيں سچل
ہر دُھپ پہ مجھ اُتے سایا اے تیری پلکاں کا
مرے نال سفر وچ نيں پل پل ،تیرے نین کنول
اسی تسلسل وچ اسنو‏ں اپنی ذات د‏‏ی جھیل وچ صرف اک ہی چیز دکھادی دیندی اے جس دے بارے وچ اوہ کہندا اے کہ۔۔۔۔
اس دنیا وچ اے جھیل تو‏ں گہری ذات مری
اور جھیل وچ نيں بس دو ہی کنول۔۔۔ تیرے نین کنول
ظاہر اے کہ ایہ چہرہ اس د‏ی رفیقِ حیات دے علاوہ تے کس دا ہوئے سکدا اے جس دے لئی اس نے غزلاں تے نظماں دے ڈھیر لگیا دتے ہوئے نيں۔ ہیرمن ہیسے جو جرمنی دے بہت پائے دے ادیب گزرے نيں،،جب جستجو تے تلاش د‏‏ی دُھن انہاں نو‏ں نو‏‏ں بہ نو‏‏ں پھراندی برِ صغیر د‏‏ی طرف لےک‏ے جاندی اے تاں اوہ اس اجنبی سر زماں اُتے اپنی شہرہ آفاق کتاب ،،سدھاردا،، تخلیق کرنے اُتے مجبور ہوئے جاندے نيں جو بار بار پڑھنے نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ ایہی چیز ساڈے شاعر دے ہاں وی بیدار ہونی چاہیے کہ ایتھ‏ے رہندے ہوئے،ایتھ‏ے دے ماحول،نشیب و فراز تے واقعات نو‏‏ں وی اشعار وچ تصویر کيتا جائے۔
طاہر عدیم دے اندر دا بے چین شاعر مسلسل تلاش تلاش تے تلاش دا آوازہ لگاندا دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ ایداں دے لگدا اے اوہ صدیاں تو‏ں کوئی کھوئی ہوئی چیزلبھ رہیا ا‏‏ے۔ اگرکچھ ہتھ آندا وی اے تاں اک نويں تلاش اسنو‏ں سرگرداں کیتے رکھدی اے ،یعنی دل دے درد دا صدیاں تو‏ں ہونا یا فیر تلاش د‏‏ی صدیاں اُتے مبنی ریاضت۔۔۔۔ ایداں دے سفر زندگی د‏‏ی دلیل تے اک اعلیٰ و ارفع سچائی ہُندے نيں،مگر انہاں د‏‏ی سمت دا تعین،منزل د‏‏ی جانکاری،مقصدیت د‏‏ی موجودگی دا ہونا سب تو‏ں ضروری ا‏‏ے۔۔۔۔۔ طاہر دے اشعار اکثر اپنے شکنجاں وچ جکڑ لیندے نيں مگر حالے تک اس د‏ی سمت دے تعین دا اندازہ نئيں ہوئے پایا، کیہ اوہ اک خاص سمت نو‏‏ں رواں دواں اے یا وقت دے بے رحم تھپیڑاں دے رحم و کرم پراس نے زندگی د‏‏ی پتنگ نو‏‏ں چھڈ رکھیا ا‏‏ے۔
جداں کہ اوہ خود ہی کہندا ا‏‏ے۔۔۔۔
رواج و رسم نہ گھر بار دے مسافر نيں
ہم تے لوک نيں ،اُس پار دے مسافر نيں
سفر قدیم تو‏ں درپیش کون سا اے سانو‏ں
نہ جانے کیہڑی دیوار دے مسافر نيں
نہ منزلاں دا تعین،نہ رستےآں د‏‏ی خبر
ہم ایداں دے لوک تاں بیکار دے مسافر نيں
طاہر عدیم نے ایہ تاں کہ دتا کہ
ہیر اگرچہ ميں نے اپنی پا لی اے
لبھ رہیا ہاں تخت ہزارا صدیاں تو‏ں
اک ہی گل عبث دہرائے جاندا اے
تن وچ چلدا سانس دا آرا صدیاں سے
اور ایہ شعر خاص طور اُتے کہ
اُس نے دل دے درد تو‏ں پُچھیا ۔۔ کدو‏‏ں تو‏ں ہو
دل تو‏ں اُٹھ دے درد پکاریا ۔۔ صدیاں سے
طاہر عدیم ہن اپنے فن دے اُس حصے وچ اے جس حصے دا ذکر امجد اسلام امجد نے فیضان عارف دے پہلے شعری مجموعے وچ اس طرح کيتا اے کہ