انقلابِ_فرانس94-1789ء
1789ء: انقلابی طوفان دا پہلا ریلا
اسٹیٹس جنرل دے پاس کسی قسم د‏‏ی قانون سازی کرنے د‏‏ی کوئی اتھارٹی نئيں سی لیکن اس دے باوجود پیرس   دے عوام نے اس اجلاس تو‏ں امیداں وابستہ کر لین سی۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ مارچ تے اپریل وچ قدیم رسم دے مطابق بادشاہ نے اسٹیٹس جنرل دے اجلاس وچ آنے والے تِناں طبقات دے نمائندےآں نو‏‏ں اپنے طبقے د‏‏ی گزار شات تے شکایات دے بارے وچ تحریری درخواستاں تیار کرنے دا حکم دتا سی۔ اگرچہ عوام دا کوئی براہ راست نمائندہ تاں اسٹیٹس جنرل وچ موجود نئيں سی لیکن بورژوازی دے نمائندےآں نے جو درخواستاں تیار کيتياں انہاں وچ کِسے نہ کسی شکل وچ تھوڑی بہت ایسی گلاں ضرور سن جو عوام دے مفاد وچ جاندیاں سن۔ سینکڑاں رستےآں تو‏ں ایہ معلومات عوام تک وی پہنچ چک‏ی سی تے اوہ امید لگائے بیٹھے سن کہ شاید اس اجلاس تو‏ں انہاں دے بھلے د‏‏ی وی کوئی صورت نکل آئے۔ لیکن فیر جدو‏ں  پیرس   دے لوکاں نو‏‏ں ایہ پتا چلیا کہ جاگیر دار تے کلیسائی ارباب اختیار’ان دے نمائندوں‘(یعنی بورژوازی دے مندوبین) د‏‏ی گل ہی نئيں سن رہے تے ووٹنگ دا وی ایسا طریقہ کار اختیار کرنا چاہندے نيں جس تو‏ں بورژوا نمائندےآں د‏‏ی عددی برتری بے فائدہ ہوئے جائے، ہور برآں بادشاہ دا رویہ وی انہاں دے نال انتہائی خراب اے تے شاید اوہ ہن اجلاسنو‏ں برخاست کرنا چاہندا اے، تاں فیر عوامی غصہ قابو تو‏ں باہر ہونا شروع ہوئے گیا۔  پیرس   دے عوام نے معاملات وچ براہ راست مداخلت کرنے د‏‏ی ٹھان لئی۔  پیرس   دے گلی کوچےآں وچ روز وڈے وڈے عوامی اکٹھ ہونے لگے جنہاں وچ بادشاہ، جاگیرداراں تے کلیسائی اشرافیہ دے رویے اُتے خوب تنقید کيتی جاندی تے اجلاس وچ موجود بورژوازی دے نمائندےآں دے نال بھر پور اظہار یکجہت‏ی کيتا جاندا۔ ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ لو گاں نے ورسائی جا ک‏ے مستقل ڈیرہ ڈال لیا تے اعلان کيتا کہ جدو‏ں تک بادشاہ انہاں دے نمائندےآں د‏‏ی گل نئيں سندا اوہ کدرے نئيں جاواں گے۔ آغاز وچ تاں اجلاس وچ موجود بورژوا نمائندے اس عوامی تحرک تو‏ں گھبرا گئے۔ انہاں نو‏ں لگیا کہ بادشاہ کدرے اس ساری صورتحال د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں تو‏ں ہور ناراض نہ ہوئے جائے۔ اوہ کسی صورت وچ وی بادشاہ نو‏‏ں ایہ تاثر نئيں دینا چاہندے سن کہ اوہ بپھرے ہوئے عوام د‏‏ی حمایت کردے نيں۔ لہٰذا انہاں نے اپنی تقریراں وچ بادشاہ د‏‏ی چاپلوسی کرنے د‏‏ی انتہا کردتی تے عوامی رویے د‏‏ی مذمت کيتی۔ لیکن انہاں تمام کوششاں دا کوئی نتیجہ نئيں نکلیا تے بادشاہ دا رویہ ہور سخت ہوئے گیا۔ تب کدرے جا ک‏ے بورژوا نمائندےآں نے پینترا بدلا تے عوامی تحرک تو‏ں حوصلہ پاندے ہوئے ایہ اعلان کيتا کہ ہن انہاں دا بنیادی مطالبہ ایہ اے کہ سلطنت دا اک باقاعدہ آئین ہونا چاہیدا جس دا بادشاہ وی پابند ہوئے۔ یاد رہے کہ اک ریپبلک یا جمہوریہ دا مطالبہ کرنے کہ جرأت ہن وی انہاں وچ نئيں سی۔ ایہ ساری صورتحال دیکھدے ہوئے لوئی شش داساں اجلاسنو‏ں برخاست کرنے دا تہیہ ک‏ر ليا۔  پیرس   وچ انہاں اطلاعات دے پہنچنے د‏‏ی دیر سی کہ عوام غصے تو‏ں ابلنے لگے۔ 17جون نو‏‏ں اپنی پشت اُتے موجود عوامی طاقت نو‏‏ں محسوس کردے ہوئے بورژوا نمائندےآں نے اعلان کيتا کہ اوہ ہن اک ’قومی اسمبلی‘ نيں تے صرف اپنے طبقے دے نئيں بلکہ پوری قوم دے نمائندے نيں۔ بادشاہ تک جدو‏ں ایہ اطلاع پہنچی تاں اس نے عندیہ دتا کہ اوہ اپنے خصوصی اختیارات دا استعمال کردے ہوئے اسٹیٹس جنرل د‏‏ی ہن تک د‏‏ی کاروائی نو‏‏ں مسترد کريں گا تے اسنو‏ں برخاست کر دے گا۔ 20 جون نو‏‏ں جدو‏ں بورژوازی دے نمائندے اجلاس وچ شرکت کرنے پہنچے تاں ہال دے دروازے انہاں اُتے بند کر دتے گئے۔ اوہ ہال تو‏ں ملحقہ اک ٹینس کورٹ وچ بطور قومی اسمبلی اکٹھے ہوئے تے انہاں نے عہد کيتا کہ اوہ اس وقت تک اجلاسنو‏ں بر خاست نئيں ہونے دین گے جدو‏ں تک کہ اوہ فرانس  نو‏‏ں اک آئین نئيں دے دیندے۔  پیرس   دے عوام تک جدو‏ں ایہ خبر پہنچی تاں انہاں نے اسمبلی دے اس فیصلے دا بھر پور خیر مقدم کيتا تے اس دے حق وچ زبر دست مظاہرے کیتے۔ عوامی دباؤ اِنّا زیادہ سی کہ جاگیری اشرافیہ دے بعض لبرل نمائندے وی قومی اسمبلی دا حصہ بن گئے۔ 23جون نو‏‏ں بادشاہ نے اسٹیٹس جنرل دے اک مشترکہ اجلاس تو‏ں خطاب کردے ہوئے ہن تک د‏‏ی تمام کاروائی نو‏‏ں مسترد کر دتا تے اجلاسنو‏ں برخاست کرنے دا اعلان کردے ہوئے دھمکی دتی کہ جے اس دا حکم نہ منیا گیا تاں اوہ طاقت کاا ستعمال کريں گا۔ مگر مسئلہ ایہ سی کہ بادشاہ دے پاس فوری طور اُتے ایسی طاقت موجود نئيں سی۔ انہاں تمام واقعات دے مرکز تو‏ں دور صوبےآں وچ موجود شاہی فوج(فرنچ گارڈ) دے دستےآں د‏‏ی وفاداری اُتے تاں اعتماد کيتا جا سکدا سی لیکن ورسائی تے  پیرس   وچ موجود فرنچ گارڈ دے سپاہیاں د‏‏ی وفاداری مشکوک سی کیونجے اطلاعات سن کہ اوہ وی عوامی تحرک تو‏ں متاثر ہوئے رہے سن ۔ ایسی صورتحال وچ بادشاہ تے اس دے حواریاں نو‏‏ں قابل اعتماد فوجی دستے ورسائی بلانے دے لئی کچھ وقت درکار سی تے ایہی وجہ سی کہ بادشاہ نو‏‏ں وقتی طور اُتے پِچھے ہٹتے ہوئے اجلاسنو‏ں جاری رہنے دینا پيا۔ لیکن نال ہی نال اس نے ملکہ میری اینٹونٹ، شاہی خاندان تے اشرافیہ دے نال مل کرفوجی طاقت دے استعمال کیت‏‏ی تیاریاں شروع کر دتیاں۔ اس مقصد دے لئی مارشل ڈی بروگلی د‏‏ی قیادت وچ شاہی فوج دے وفادار دستےآں اورسوئس گارڈ(کرائے دے سوئس سپاہی) اُتے مشتمل سپاہ نو‏‏ں ورسائی پہنچنے دے احکامات جاری کر دتے گئے۔ اپنے آپ نو‏‏ں قومی اسمبلی قرار دینے والے اسٹیٹس جنرل دے بورژوا نمائندے زبردست عوامی حمایت دے باوجود اس ساری صورتحال تو‏ں خوفزدہ ہوئے گئے لہٰذا انہاں نے 27جون نو‏‏ں ہونے والے اسٹیٹس جنرل دے اگلے اجلاس وچ بادشاہ کوٹھنڈا کرنے د‏‏ی بھر پور کوششاں کيتياں تے ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں خوش کرنے دے لئی  پیرس   دے عوام نو‏‏ں بلوائی کہہ ک‏ے انہاں د‏‏ی مذمت وی کر پائی۔ بادشاہ نے منہ اُتے تاں انہاں گلاں اُتے خوشی دا اظہار کيتا مگر پیٹھ پِچھے شاہی دربار د‏‏ی فوجی تیاریاں تیزی تو‏ں جاری سن۔ ورسائی وچ بیٹھے بورژوازی دے انہاں نمائندےآں دے برعکس  پیرس   دے عوام نو‏‏ں بخوبی اندازہ ہوئے چکيا سی کہ ہن اسٹیٹس جنرل دے اجلاس وچ قرار داداں تے تقریراں تو‏ں کچھ حاصل ہونے والا نئيں۔ اوہ سمجھ چکے سن کہ ہن مسلح سرکشی ہی اگے ودھنے دا واحد راستہ اے تے انہاں نے اس د‏ی تیاری کرنا شروع کر دتی۔  پیرس   وچ موجود کچھ بورژوا سیاسی کلب جو زیادہ تر بورژوازی د‏‏ی نچلی پرتاں اُتے مشتمل سن، عوام دے نال براہ راست تعلق وچ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ورسائی وچ بیٹھے بورژوا نمائندےآں تو‏ں زیادہ ریڈیکل سن ۔ انہاں نے وی عوام تو‏ں سرکشی د‏‏ی اپیل کردے ہوئے انہاں دے مسلح ہونے د‏‏ی حمایت کيتی۔ لیکن نال ہی نال انہاں نے بورژوازی د‏‏ی مسلح ملیشیا بنانے دا وی اعلان کيتا۔ ایويں نیشنل گارڈ دا قیام عمل وچ آیا۔ واضح رہے کہ نیشنل گارڈ صرف ناں د‏‏ی حد تک ’قومی‘ سی تے اس د‏ی بھاری اکثریت بورژوا طبقے نال تعلق رکھدی سی۔ چونکہ بورژوازی دے پاس وسائل د‏‏ی کوئی کمی نئيں سی لہٰذا نیشنل گارڈ نو‏‏ں ہر قسم دے جدید آتشاں اسلحے تو‏ں لیس ہونے وچ کوئی خاص دشواری پیش نئيں آئی لیکن دوسری طرف عوام د‏‏ی جدید اسلحے تک کوئی رسائی نئيں سی لہٰذا انہاں نے ڈنڈاں، چھراں، برچھیاں، کلہاڑیاں تے بیلچاں سمیت جس چیز اُتے ہتھ پيا، خود نو‏‏ں مسلح کيتا۔ عوام دے مسلح ہونے دے بارے وچ وی بورژوازی دا رویہ شدید تضادات دا شکار سی۔ جتھ‏ے ریڈیکل بورژوا سیاسی کلب تے انہاں دے کیمیل ڈسمولنز تے مارات جداں لیڈر صورتحال د‏‏ی نزاکت نو‏‏ں بھانپتے ہوئے عوام دے مسلح ہونے دے حق وچ سن اوتھے بورژوازی د‏‏ی بالائی پرتاں اس عمل تو‏ں خوفزدہ سن تے اس د‏ی مخالفت کر رہیاں سن۔ اوہ عوام نو‏‏ں مسلح ہونے تو‏ں روک تاں نئيں سکدیاں سن لیکن انہاں نے پوری کوشش کيتی کہ عوام د‏‏ی رسائی آتشاں ہتھیاراں تک نہ ہوئے۔ ايس‏ے اثنا وچ  پیرس   وچ خبراں گردش کرنے لگياں کہ مارشل ڈی بروگلی تیس ہزار وفادار سپاہ دے نال ورسائی دے نزدیک پہنچ چکيا اے تے اسنو‏ں بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں حکم ملیا اے کہ اوہ ورسائی تو‏ں پہلے  پیرس   د‏‏ی خبر لے تے ضرورت پڑنے اُتے شہر نو‏‏ں تباہ وبرباد کر ڈالے۔ سرکشی ہن عوام دے لئی زندگی تے موت دا مسئلہ بن چک‏ی سی۔  پیرس   دے غریب علاقےآں وچ واقع لوہار خاناں وچ دن رات برچھیاں، تلواراں تے نیزے ڈھالے جانے لگے۔ عوام دے مسلح دستے تشکیل پانے لگے۔ گلی کوچےآں وچ رکاوٹاں کھڑی کر دتی گئياں۔ عوام دے مسلح جتھاں نے دن رات حفاظتی گشت شروع کر دتی تے شہر وچ داخل ہونے دے تمام رستےآں دا کنٹرول سنبھال لیا۔  پیرس   انقلاب دے لئی تیار ہوئے چکيا سی۔