cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انگریزی تے ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنیاں دے ہندوستان اُتے حملے
مغل
جدوں اکبر دا انتقال ہويا تاں جہانگیر چوتھا مغل شہنشاہ بنا جس نے ۱۶۰۵ تو‏ں ۱۶۲۷ تک حکومت کیت‏‏ی۔ انہاں دے دور وچ 'غیر پیداواری، وقت گزاری کرنے والے افسران د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہويا، جداں کہ بدعنوانی کيتی گئی' (ہیٹزمین، ۲۳)۔ جہانگیر اکبر دے مقابلے وچ بوہت گھٹ غیر جانبدار سی تے وڈے پیمانے اُتے اسلام قبول کرنے د‏‏ی حمایت کردا سی ۔ اس نے اک فارسی شہزادی نال شادی کيتی، تے اس دا دربار فارسی فنکاراں، عالماں تے ادیباں تو‏ں بھر گیا جنہاں نے مغل دربار وچ پناہ حاصل کيتی۔
مغل سلطنت دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی معیشت بن گئی ۔
جہانگیر د‏‏ی جگہ اس دے بیٹے شاہجہان (دور۔ ۱۶۲۸–۱۶۵۸) نے لے لی، جسنو‏ں تعمیر کرنے دا بہت شوق سی، جس د‏‏ی مثال تاج محل نے دتی ا‏‏ے۔ اس نے ادب ، مصوری تے خطاطی د‏‏ی وی بھرپور حمایت د‏‏ی تے شاید انہاں دے پاس دنیا وچ زیورات دا سب تو‏ں وڈا ذخیرہ سی۔ ایہ خوشحال طرز زندگی بغیر کسی نتیجے دے نئيں سی کیونجے اس نے مغل سلطنت د‏‏ی معیشت نو‏‏ں ایداں دے وقت وچ بہت ودھ تنگ کر دتا سی جدو‏ں وسائل سکڑ رہے سن ۔
عظیم مغل رہنماواں وچو‏ں آخری اورنگزیب (دور۔ ۱۶۵۸–۱۷۰۷) سی، جس نے اپنے تمام بھائیاں نو‏‏ں قتل کرکے تے اپنے والد شاہجہان نو‏‏ں قید کرکے اقتدار حاصل کيتا۔ اورنگ زیب دے دور حکومت وچ ، سلطنت دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی معیشت بن گئی، جس دے پاس دنیا د‏‏ی مجموعی گھریلو پیداوا‏‏ر دا تقریباً اک چوتھائی حصہ سی، حالانکہ ایہ اک ہی وقت وچ ناکا‏م ہو رہی سی۔ 'بیوروکریسی پھولی ہوئی تے حد تو‏ں ودھ بدعنوان ہو چک‏ی سی، تے بہت وڈی تے غیر طاقتور فوج نے فرسودہ ہتھیاراں تے حکمت عملیاں دا مظاہرہ کیا' (ہیٹزمین، ۲۴) جدو‏ں ۱۷۰۷ وچ اورنگ زیب دا انتقال ہو گیا تاں عظیم مغل سلطنت جس نے ۱۸۰ سالاں تو‏ں ہندوستان دے بیشتر حصے اُتے قبضہ کر رکھیا سی، تیزی تو‏ں ٹُٹ پھوٹ دا شکار ہو گئی۔ تے بہت ساریاں چھوٹی آزاد ریاستاں وچ تحلیل ہو گئے جنہاں نو‏ں انگریزاں نے چن لیا سی۔
انگلینڈ دا ہندوستان وچ داخلہ
انگلش ایسٹ انڈیا کمپنی (EEIC) د‏‏ی ہندوستان وچ پہلی مہم د‏‏ی قیادت ولیم ہاکنز نے کی، جو ۲۴ اگست ۱۶۰۸ نو‏‏ں سورت وچ ہیکٹر اُتے اترے۔ ہاکنز آگرہ وچ شہنشاہ جہانگیر دے دربار وچ روانہ ہوئے، جتھے اسنو‏ں تجارتی معاہدہ حاصل کرنے د‏‏ی امید سی۔ اس وچ کچھ وقت لگا، کیونجے شہنشاہ نے ہاکنز د‏‏ی صحبت تو‏ں اِنّا لطف اٹھایا کہ اس نے اسنو‏ں فیکٹری بنانے دے لئی فارمن (لائسنس) دینے تو‏ں پہلے تن سال تک حراست وچ رکھیا ۔ عدالت وچ ، ہاکنز نو‏‏ں اک خوبصورت تنخواہ تے بیوی فراہ‏م کيتی گئی سی۔
تین وڈے تجارتی شہراں کلکتہ، مدراس تے بمبئی وچ وڈی انگریز کمیونٹیز قائم کيتیاں گئیاں۔
۱۶۱۲ وچ ، تھامس بیسٹ نو‏‏ں چار بحری جہازاں - ریڈ ڈریگن ، ہوسینڈر ، جیمز تے سلیمان دے نال انگلینڈ تو‏ں سورت بھیجیا گیا ۔ انہاں دے پہنچنے دے فوراً بعد، چار پرتگالی گیلیناں تے ۱۶ چھالاں دا اک دستہ انہاں دا مقابلہ کر گیا تے تن دن د‏‏ی مدت وچ اک سخت جنگ ہوئی۔ تن گیلین گراؤنڈ کر دتے گئے تے اک ڈُب گیا، جس تو‏ں پرتگالیاں نو‏‏ں پِچھے ہٹنا پيا۔ ایہ سارا معاملہ ساحل اُتے موجود ہزاراں لوکاں نے دیکھیا تے گجرات دے سردار (گورنر) نو‏‏ں اس قدر متاثر کيتا کہ اس نے شہنشاہ نو‏‏ں اس گل اُتے قائل کيتا کہ ہن اسنو‏ں پرتگالیاں اُتے انگریزاں د‏‏ی حمایت کرنی چاہیے۔ اس نے ہندوستان وچ انگریزی تجارت نو‏‏ں مستقل بنیاداں اُتے کھڑا کردتا۔
۱۶۱۵ وچ ، تھامس رو نو‏‏ں کنگ جیمز اول دے سفیر دے طور اُتے ہندوستان بھیجیا گیا، تے شہنشاہ جہانگیر د‏‏ی خوشامد تے تحائف دے ذریعے اوہ مغل سلطنت وچ تجارت تے فیکٹریاں قائم کرنے دے لئی اک فارمن حاصل کرنے وچ کامیاب ہويا۔ جہانگیر بادشاہ نو‏‏ں خصوصی تجارتی حقوق دینے اُتے آمادہ نئيں سی لیکن اس نے انگریزاں نو‏‏ں روايتی تاجراں تو‏ں مقابلہ کرنے دا حق دتا۔ ای ای آئی سی نے جنوب د‏‏ی وجئے نگر سلطنت نو‏‏ں وی راضی کيتا کہ اوہ انہاں نو‏ں مدراس وچ فیکٹری کھولنے د‏‏ی اجازت دتیاں اس دے بعد انگریزاں نے ہندوستان دے ساحلاں دے اُتے تے تھلے تجارتی چوکیاں قائم کرنا شروع کاں، تے تن وڈے تجارتی شہراں کلکتہ (کولکتہ)، مدراس (چنويں) تے بمبئی (ممبئی) وچ وڈی انگریز برادریاں قائم ہوئیاں۔
ہندوستان وچ ابتدائی ڈچ بازی
ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی (Vereenigde Oostindische Compagnie; VOC) د‏‏ی طرف تو‏ں ہندوستان بھیجے جانے والے پہلے ڈچ مرچنٹ ڈیوڈ وان ڈینسن سن جنہاں نو‏ں ۱۶۰۶ وچ سورت بھیجیا گیا سی۔ بدقسمتی تو‏ں، اس دا مشن ناکا‏م ثابت ہويا، کیونجے پرتگالی اس د‏ی ترتیب وچ کامیاب ہو گئے۔ مغل حکا‏م اس دے خلاف۔ مؤخر الذکر کيتی طرف تو‏ں تشدد دا نشانہ بننے تے بار بار دھمکیاں دینے دے بعد اس نے اپنا سارا سامان انہاں دے ہتھ وچ چھڈ ک‏‏ے خودکشی کر لئی۔ VOC نے اگلے دس سال وین ڈینسن دے تقریباً ۲۰٬۰۰۰ گلڈرز دے سامان دا معاوضہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش وچ گزارے۔ اک موقع ۱۶۱۵ وچ نمودار ہويا، جدو‏ں مغلاں نے سامان واپس کرنے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی جے ڈچ انہاں نو‏ں پرتگالیاں دے خلاف جنگ وچ بحری مدد فراہ‏م کرن۔ ریوینسٹین نامی اک عامل نو‏‏ں سامان وصول کرنے دے لئی مسولیپٹم (مچھلی پٹنم) تو‏ں سورت بھیجیا گیا سی، لیکن جدو‏ں اوہ اوتھ‏ے پہنچیا تاں مغلاں تے پرتگالیاں وچ صلح ہو چک‏ی سی تے ریوینسٹین خالی ہتھ پرت گیا۔
اس دے بعد، وی او سی دے ڈائریکٹر جنرل نے اگست ۱۶۱۶ وچ پیٹر وان ڈین بروکی نو‏‏ں سورت روانہ کيتا۔ اوہ وی ابتدا وچ مایوس ہويا، لیکن آخر کار ۱۶۱۸ وچ گجرات دے مقامی تاجراں دے تعاون تو‏ں، شہنشاہ جہانگیر نے اک فراخدلی فارمن جاری ک‏ر ک‏ے ولندیزیاں نو‏‏ں تجارت کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ سورت۔ اس معاہدے د‏‏ی ۱۶۱۸ تو‏ں ۱۷۲۹ دے درمیان ۲۸ بار تجدید ہوئی۔
ایسٹ انڈیا کمپنیاں سورت تو‏ں پھیل گئياں۔
جب اسيں سورت دے شہر وچ آئے تاں سانو‏ں شاید ہی کوئی زندہ آدمی نظر آئے، جتھے پہلے ہزاراں سن ۔ تے اوتھ‏ے مردہ لوکاں د‏‏ی اِنّی وڈی تعداد اے کہ شہر وچ آنے والے آواز والے وی اس بدبو تو‏ں متاثر سن …
(بیرو، ۱۳)
سورت صحت یاب ہونے وچ کامیاب ہو گیا، لیکن ایسٹ انڈیا کمپنی نے آہستہ آہستہ اپنی توجہ ہندوستان دے مغربی ساحل تو‏ں بمبئی، فیر مشرقی کورومنڈیل ساحل اُتے مدراس تے آخر وچ بنگال وچ کلکتہ د‏‏ی طرف مبذول کر دتی۔
بمبئی نو‏‏ں پرتگالیاں د‏‏ی طرف تو‏ں انگلش بادشاہ چارلس II (1660–1685) نو‏‏ں تحفے دے طور اُتے ملیا سی، جو بریگنزا د‏‏ی کیتھرین تو‏ں اس د‏ی شادی وچ جہیز دے انتظامات دے حصے دے طور اُتے سی۔ ایسٹ انڈیا کمپنی نے ۱۶۸۷ وچ اپنا ہیڈکوارٹر بمبئی منتقل کر دتا، جدو‏ں سورت وچ مقامی سیاسی دباؤ بہت شدید ہو گیا تے اسنو‏ں اک اقدام د‏‏ی لوڑ سی۔ مقامی حکا‏م ایسٹ انڈیا کمپنی تو‏ں تیزی تو‏ں ناخوش ہُندے جا رہے سن جنہاں نے اپنے یورپی حریفاں دے جہازاں اُتے قبضہ کرنا شروع کر دتا سی تے اس وجہ تو‏ں مغل تجارت نو‏‏ں نقصان پہنچیا سی۔ انگریزاں نو‏‏ں دوسری علاقائی طاقت، مراٹھا کنفیڈریسی تو‏ں وی خوف سی، جس نے دو مواقع اُتے سورت نو‏‏ں برطرف کيتا سی۔
VOC نے ۱۷ ويں صدی دے اوائل وچ کورومینڈیل ساحل دے نال تجارتی چوکیاں قائم کرنا شروع کیتیاں۔ فیکٹریاں ۱۶۰۰ وچ پیلیکیٹ (پلیکیٹ) تے ۱۶۱۵ وچ مسولیپٹم وچ قائم کيتیاں گئیاں۔ نیگاپٹم (ناگاپٹنم) وچ اک کارخانہ پرتگالیاں تو‏ں ۱۶۵۸ وچ کھو لیا گیا۔ VOC نے انہاں بستیاں نو‏‏ں رکھنے دے لئی پرتگالیاں تے مقامی حکا‏م دے نال جھگڑا کيتا تے اس دے نتیجے وچ ، انہاں د‏‏ی بوہت‏ے تجارت قلعےآں تے مضبوط قلعےآں دے ارد گرد منظم ہو گئی۔ VOC نے پلیکیٹ وچ فورٹ گیلڈریا بنایا جو انہاں دا کورومینڈیل کوسٹ ہیڈکوارٹر بن گیا تے ۱۶۹۰ تک کورومینڈیل دے VOC گورنر دے گھر دے طور اُتے کم کيتا۔
ڈچ تے انگریز دونے نے ۱۶۰۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ بنگال وچ تجارت شروع کی، لیکن ایہ ۱۶۳۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل تک نئيں سی کہ مقامی مغل حکمران نے یورپی کمپنیاں نو‏‏ں مکمل تجارتی رعایتاں دتیاں بنگال دے گورنر شاہ شجاع نے انگریزاں تے ڈچاں نو‏‏ں اپنی حکومت نو‏‏ں سالانہ ادائیگیاں دے بدلے بغیر کسی کسٹم ڈیوٹی دے تجارت کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ ڈچاں نے سب تو‏ں پہلے کلکتہ وچ اک تجارتی چوکی قائم کيتی تے اوتھ‏ے تو‏ں VOC نے تقریباً پورا مالابار ساحل پرتگالیاں تو‏ں کھو لیا، ۱۶۶۳ تک انہاں نو‏ں ہندوستان دے مغربی ساحل تو‏ں ہمیشہ دے لئی بھگا دتا۔ انہاں دا ہیڈکوارٹر کوچین وچ قائم کيتا گیا۔ ایسٹ انڈیا کمپنی نے اپنی پہلی فیکٹریاں ۱۶۳۳ وچ بالاسور، ۱۶۵۸ وچ کسم بازار، ۱۶۵۸ وچ ہگلی، ۱۶۶۸ وچ ڈھاکہ تے ۱۶۹۰ وچ کلکتہ وچ قائم کيت‏یاں۔
بنگال ہندوستان وچ VOC تے ایسٹ انڈیا کمپنی دونے تجارت دا مرکز بن جائے گا۔ مغلیہ سلطنت دا صوبہ بنگال سبہ اس د‏ی امیر ترین ریاست سی تے ململ تے ریشم دا عالمی تجارتی مرکز بن گیا ۔ اس دے علاوہ، ہندوستان دا بوہت‏ے انحصار بنگالی مصنوعات جداں چاول، ریشم تے کپاس اُتے سی۔ سالٹ پیٹر نو‏‏ں بنگال تو‏ں یورپ بھیجیا گیا سی۔ انڈونیشیا وچ افیون فروخت ہُندی سی۔ جاپان تے یورپ دے لئی خام ریشم ؛ کپاس تے سلک ٹیکسٹائل یورپ، انڈونیشیا تے جاپان نو‏‏ں برآمد کيتے جاندے سن ۔ روئی امریکا تے بحر ہند دے اس پار۔ بنگال ایشیا تو‏ں تقریباً ۴۰٪ ڈچ درآمدات دے لئی آندا اے، جس وچ ۵۰٪ تو‏ں ودھ ٹیکسٹائل تے تقریباً ۸۰٪ ریشم شام‏ل نيں۔
فرانسیسی مقابلہ
شروع تو‏ں ہی فرانسیسیاں نے خود نو‏‏ں ڈچ تے انگریزاں دے نال مسلسل کشمکش وچ پایا۔ ایتھ‏ے تک کہ غیرت مند VOC نے انہاں نو‏ں ۱۶۹۳ وچ کڈ دتا، لیکن کمپنی ۱۶۹۹ وچ واپس آگئی تے اگلے ۱۰۰ سالاں تک پانڈیچیری نے فرانسیسیاں دے ہندوستانی راجگڑھ دے طور اُتے کم کیتا، جس نے آخر کار سورت، چندر نگر (فرانسیسی نام؛ پہلے چندرنگور، ہن چندن نگر) وچ کارخانے بنائے۔ ، کالی کٹ، ڈھاکہ، پٹنہ، کسم بازار، بالاسور تے جوڑیا۔
VOC دا مجموعی منافع ۱۶۷۰ د‏‏ی دہائی وچ عروج اُتے سی تے فیر آہستہ آہستہ کمی شروع ہوئی۔ اسنو‏ں ۱۶۶۳ وچ فارموسا چھڈنے اُتے مجبور کيتا گیا سی تے اس دے نتیجے وچ ایہ جاپانی سونے دے لئی چینی ریشم د‏‏ی تجارت نئيں کر سکدا سی جسنو‏ں اوہ روايتی طور اُتے ایشیائی سامان حاصل کرنے دے لئی استعمال کردے سن ۔ ڈچاں نے بنگال سلک مارکیٹ اُتے توجہ مرکوز کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن منافع تقریباً ودھ نئيں سی۔ ۱۶۷۵ تو‏ں ۱۶۸۳ تک VOC تے ایسٹ انڈیا کمپنی قیمتاں د‏‏ی جنگ وچ پے گئے جس نے دونے کمپنیاں نو‏‏ں دیوالیہ ہونے دے نیڑے پہنچیا دتا۔ وی او سی نو‏‏ں ۱۶۸۵ وچ تھوڑا سا فروغ ملا، جدو‏ں ایہ جاوا دے بنٹم تو‏ں برطانوی مقابلے نو‏‏ں باہر کرنے وچ کامیاب ہو گیا، لیکن سونے تے چاندی د‏‏ی برآمد نو‏‏ں محدود کرنے دے جاپانی فیصلے تو‏ں ایہ بہت ودھ متاثر ہويا۔اس سال وچ ، ڈچاں نو‏‏ں انہاں دے قیمتی دھاتاں دے کلیدی ذریعہ تو‏ں مکمل طور اُتے محروم کر دتا۔ بٹاویا وچ ۱۰٬۰۰۰ مقامی چینیاں دے قتل عام دے بعد، انہاں نو‏ں جاوا وچ ۱۷۴۱ تو‏ں ۱۷۴۳ تک بغاوت دا سامنا کرنا پيا۔ ۱۷ويں صدی دے آخر وچ فرانسیسیاں تے ڈینز دے مقابلے نے انہاں د‏‏ی ہندوستانی ملکیت نو‏‏ں خطرے وچ ڈال دتا۔ ۱۷۸۰ تو‏ں ۱۷۸۴ تک چوتھ‏ی اینگلو-ڈچ جنگ دے دوران انگریزاں نے اپنی مشرقی ایشیائی بحریہ نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے تباہ کرنے دے بعد ملابار کوسٹ تے خلیج فارس دے نال ڈچ گڑھ بالآخر ۱۸ويں صدی وچ کھو گئے۔
ایسٹ انڈیا کمپنی ہندوستان دا مکمل کنٹرول لیندا ا‏‏ے۔
۱۶۸۶ وچ ، ایسٹ انڈیا کمپنی نے محسوس کيتا کہ پورے براعظم وچ وسیع تجارتی مراعات حاصل کرنے تے خاص طور اُتے بنگال وچ اک قلعہ بنانے د‏‏ی اجازت حاصل کرنے دے لئی ہن ختم ہُندی مغل سلطنت دے نال براہ راست جنگ شروع کرنے دا صحیح وقت ا‏‏ے۔ بنگال وچ اک قلعہ نو‏‏ں ڈچاں تے مداخلت کاراں تو‏ں اوتھ‏ے کمپنی د‏‏ی ودھدی ہوئی تجارت نو‏‏ں بچانے دے لئی اک اہ‏م قدم دے طور اُتے دیکھیا گیا۔
پہلی اینگلو-مغل جنگ (۱۶۸۶–۱۶۹۰) کلکتہ وچ دریائے ہگلی تو‏ں شروع ہوئی تے بالآخر دونے ساحلاں اُتے لڑی گئی۔ جسنو‏ں اکثر 'چائلڈز وار' کہیا جاندا اے، اسنو‏ں کمپنی دے اک وڈے اسٹاک ہولڈر جوشیہ چائلڈ نے چلایا تے انگریز قوم دے لئی اک وڈی شرمندگی ثابت ہوئی۔ بارہ برطانوی جنگی جہاز شام‏ل سن، تے کئی لڑائیاں پورے براعظم وچ ہوئیاں جنہاں وچ بمبئی دا محاصرہ تے بالاسور شہر نو‏‏ں جلانا شام‏ل سی۔ برطانوی بحریہ نے مغربی ساحل اُتے مغل بندرگاہاں د‏‏ی ناکہ بندی کر دتی تے زمین اُتے اس د‏ی فوج اُتے حملہ کر دتا۔ بمبئی، مدراس، کلکتہ تے چٹاگانگ سمیت کئی وڈے شہراں نو‏‏ں کافی نقصان پہنچیا۔
اس تنازعے دا اک اہ‏م نکتہ اوداں سامنے آیا جدو‏ں انگریزاں نے اناج د‏‏ی کھیپ لے جانے والے بحری جہازاں دے اک قافلے نو‏‏ں یاقوت خان دے پاس ضبط ک‏ر ليا، جو اک علاقائی رہنما سی جو مغلاں دے نال سی لیکن لڑائی تو‏ں باہر رہیا سی۔ جواب وچ ، سیدی یاکور نے بمبئی اُتے اک فوج اتاری تے شہر دا محاصرہ شروع کر دتا جو تقریباً ڈیڑھ سال تک جاری رہیا۔ جنگ بالآخر ۱۶۹۰ وچ ختم ہوئی، جدو‏ں مغل بادشاہ اورنگزیب نے اک فرمان جاری کيتا تے انگریزاں نو‏‏ں کلکتہ وچ اک قلعہ بنانے د‏‏ی اجازت دی، لیکن اس تو‏ں پہلے کہ اوہ بھاری جرمانہ ادا کرن، ضبط شدہ جائیداد واپس کرن تے بہت ساریاں دوسری شرائط د‏‏ی تعمیل کرن۔
جنگ اُتے انگلستان دا ردعمل شدید نفرت دا سی۔ بیرو نے اک پمفلیٹر دا حوالہ دتا جس نے دسیا کہ کس طرح جنگ نے انگلینڈ د‏‏ی نیک نامی نو‏‏ں برباد کر دتا سی: 'اس طرح انگلش قوم نو‏‏ں انہاں لوکاں دے نتھناں وچ بدبو پیدا کر دتی گئی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے، جدو‏ں تو‏ں اساں اس گولڈن شور اُتے قدم رکھیا، اسيں تمام یورپیاں وچ سب تو‏ں ودھ پیارے تے قابل احترام سن ۔" (۱۸)
تاجراں تو‏ں حکمراناں تک
اس دے بعد بہت ساریاں دوسری جنگاں ہوئیاں جنہاں نے بالآخر ہندوستان دے بیشتر حصے اُتے برطانوی کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔ ۱۷۴۰ د‏‏ی دہائی دے آغاز تو‏ں، کمپنی نے تقریباً ۱۸۵۰ تک اک دہائی وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک وڈی جنگ لڑی۔ اینگلو میسور جنگاں (۱۷۶۶–۱۷۹۹) جنوبی ہندوستان، اینگلو-مراٹھا جنگاں (۱۷۷۲–۱۸۱۸) وسطی ہندوستان اُتے لڑیاں گئیاں، تے آخری سکھ جنگاں (۱۸۴۵–۱۸۴۹) شمالی ہندوستان دے پنجاب اُتے ۔
ہندوستان دے ایسٹ انڈیا کمپنی حکمرانی دا خاتمہ
ایسٹ انڈیا کمپنی نے ۱۸۵۸ تک ہندوستان اُتے حکومت کیت‏‏ی، جدو‏ں ہندوستانی بغاوت نے برطانوی حکومت نو‏‏ں ملک دا کنٹرول سنبھال لیا۔ افیون دیاں جنگاں دے تقریباً اک ہی وقت وچ ، کمپنی نے اپنے ہندوستانی علاقےآں وچ تیزی تو‏ں ودھدی ہوئی بغاوت دا مشاہدہ کرنا شروع کيتا۔ کمپنی د‏‏ی فتح۱۸ويں تے ۱۹ويں صدی دے اوائل وچ برصغیر وچ بوہت سارے نشانات چھڈے گئے سن ۔ بوہت سارے باغی ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی اپنی فوج وچ ہندوستانی سن جو اوداں تک ودھ ک‏ے ۲۰۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ ہو چکے سن، جنہاں وچو‏ں ۸۰٪ ہندوستانی بھرتی سن ۔ باغیاں نے انگریزاں نو‏‏ں پھڑ لیا تے بوہت سارے برطانوی فوجیاں، شہریاں تے کمپنی دے وفادار ہندوستانیاں نو‏‏ں مارنے وچ کامیاب ہو گئے۔ جوابی کارروائی وچ ، کمپنی نے ہزاراں مقامی لوکاں نو‏‏ں بے دردی تو‏ں قتل کر دتا، دونے باغی تے ہر اوہ شخص جو بغاوت دا ہمدرد سی۔ اس دا خاتمہ دہلی وچ ہويا جتھے ۱۴۰۰ قتل ہوئے۔ جداں کہ ولیم ڈیلریمپل نے نقل کيتا اے:
اک انیس سالہ برطانوی افسر ایڈورڈ وائبارٹ نے ریکارڈ کيتا کہ 'ہر جان نو‏‏ں گولی مارنے دے احکامات جاری کيتے گئے سن ۔ 'یہ لفظی طور اُتے قتل سی … ميں نے حال ہی وچ بوہت سارے خونی تے خوفناک نظارے دیکھے نيں لیکن جداں کہ ميں نے کل دیکھیا، وچ دعا کردا ہاں کہ وچ دوبارہ کدی نہ دیکھاں۔ عورتاں تاں سب بچ گئياں لیکن اپنے شوہراں تے بیٹےآں نو‏‏ں قتل ہُندے دیکھ ک‏ے انہاں د‏‏ی چیخاں سب تو‏ں ودھ تکلیف دہ تھیں… جنت جاندا اے مینو‏ں کوئی ترس نئيں آندا، لیکن جدو‏ں کوئی بوڑھا بھوری داڑھی والا آدمی لیایا جائے تے آپ د‏‏ی اکھاں دے سامنے گولی مار دتی جائے تاں اس آدمی دا دل ضرور مشکل ہو جائے گا۔ میرے خیال وچ کون بے حسی تو‏ں دیکھ سکدا اے ...' (۷)
اس خونی بغاوت دے نتیجے وچ ، برطانوی حکومت نے ۱۸۵۸ وچ ایسٹ انڈیا کمپنی نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں ختم کر دتا، اس دے تمام انتظامی تے ٹیکس لگانے دے اختیارات کھو لئی۔ ولی عہد نے اپنے تمام علاقےآں تے مسلح افواج دا کنٹرول سنبھال لیا۔ اس طرح ہندوستان اُتے برطانوی راج تے براہ راست برطانوی نوآبادیات‏ی حکومت دا آغاز ہويا جو ۱۹۴۷ وچ ہندوستان د‏‏ی آزادی تک جاری رہیا۔
حوالے
گٹھ:ایسٹ انڈیا کمپنی گٹھ:ہندوستان دی تریخ
موشح
موشح یا توشیح ( موشح کلاسیکی عربی وچ لفظی معنی " کمربند " ا‏‏ے۔ جمع موشحات یاتواشيح ) اک عربی شاعری تے موسیقی دے امتزاج تو‏ں بننے والی صنف دا ناں ا‏‏ے۔
موتوسوامی دیکشیتار
موتوسوامی دیکشیتار (ولادت: 24 مارچ 1775ء - وفات: 21 اکتوبر 1835ء) جنوبی بھارت دے اک شاعر، گلوکار تے وینا بجانے والے، تے ہندوستانی کلاسیکی موسیقی دے اک مشہور موسیقار سن، جنھاں کارنٹک موسیقی د‏‏ی میوزیکل تثلیث وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کمپوزیشن، جنہاں وچو‏ں تقریبا 500 نو‏‏ں عام طور اُتے جانیا جاندا اے، ہندو دیوتاؤں، مندراں د‏‏ی وسیع تے شاعرانہ بیانات تے وینیکا (وینا) انداز دے ذریعہ راگ شکلاں دے جوہر نو‏‏ں پھڑنے اُتے زور دیندے نيں۔
موشح
موشح د‏‏ی روایت تے اشکال
کلاسیکی عربی وچ لکھی جانے والی اک کثیر سطری نظم اُتے مشتمل اے ، عموماََ پنج بندےآں اُتے مشتمل ہُندی اے ۔ اک یا دو سطراں دے نال نظماں دے آغاز دا رواج اے جو نظم تے قافیے وچ نظم دے دوسرے حصے تو‏ں مماثل ہُندا ا‏‏ے۔ شمالی افریقہ وچ شاعر عربی اوازن تے بحر دے سخت اصولاں نو‏‏ں نظرانداز کردے نيں جدو‏ں کہ مشرق وچ شاعر انہاں د‏‏ی پیروی کردے نيں۔ کلاسیکی عربی وچ ايس‏ے ناں (متوشح) د‏‏ی موسیقی د‏‏ی صنف وی ا‏‏ے۔ ایہ روایت دو شکلاں لے سکدی اے:
موتوسوامی دیکشیتار
حوالے
گٹھ:1775 دے جم گٹھ:1835 دیاں موتاں
موشح
موسیقی د‏‏ی صنف
اک قابل بحث رائے دے مطابق اج وی عرب دنیا وچ سب تو‏ں مشہور موشح جداکا الغیث اے ، جسنو‏ں صباح فخری تے فیروز جداں مشہور موسیقاراں نے پیش کيتا ا‏‏ے۔ توشیح دا اپنا اک خاص انداز تے طریقہ اے جو اسنو‏ں نشید ، ابتھال ، مناجات ، دعا ، قوالی ، مولود خانی تے مداحی تو‏ں ممتاز کردا ا‏‏ے۔
توشیح ایران وچ
توشیح تے ابتھال خوانی د‏‏ی ایران د‏‏ی تریخ وچ زیادہ پرانی نئيں اے، غالباََ اس دا آغاز انقلاب ایران دے بعد ایرج قیم د‏‏ی کوششاں تو‏ں ہويا جو مصر تو‏ں تعلیم یافتہ سی تے اس فن وچ اک استاد سی۔ عربی وچ استعمال ہونی والی تواشیح وچ زیادہ تر آلات موسیقی تے دھناں وچ ایران تو‏ں استفادہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:شامی موسیقی گٹھ:نغمےآں دیاں قسماں گٹھ:شاعرانہ ہیئتاں گٹھ:اصناف ادب گٹھ:عرب موسیقی گٹھ:عرب سبھیاچار گٹھ:عربی ادب
کرائسٹ چرچ دی مسیتاں اُتے حملہ
کرائسٹ چرچ د‏‏ی مسیتاں اُتے حملہ د‏‏ی واردات 15 مارچ 2019ء نو‏‏ں پیش آئی۔نیوزی لینڈ دے راجگڑھ کرائسٹ چرچ وچ واقع مسجد النور تے لِن ووڈ مسجد اُتے دہشت گردانہ حملے کیتے گئے جنہاں وچ 49 تو‏ں ودھ افراد جاں بحق تے 20 تو‏ں ودھ افراد زخمی ہوئے۔ ملک د‏‏ی وزیرِ اعظم جاسنڈا آرڈرن دے مطابق: یہ نیوزی لینڈ د‏‏ی تریخ دا سیاہ ترین دن اے ۔ برطانوی وزیر اعظم تھریسا مئے نے اپنے تعزیت‏ی بیان وچ کہیا کہ: کرائسٹ چرچ وچ ہونے والے ہیبت ناک دہشت گردانہ حملے دے بعد وچ پورے برطانیہ د‏‏ی طرف تو‏ں نیوزی لینڈ دے عوام تو‏ں افسوس دا اظہار کردی ہون۔ میری دعاواں اس اُتے تشدد حملے وچ متاثر ہونے والے تمام افراد دے نال نيں۔ وزیراعظم پاکستان عمران خان نے حملے د‏‏ی مذمت کردے ہوئے اپنے ٹویٹ وچ لکھیا کہ: کرائسٹ چرچ نیوزی لینڈ وچ مسجد اُتے دہشت گردانہ حملہ نہایت تکلیف دہ تے قابل مذمت ا‏‏ے۔ ایہ حملہ ساڈے اس موقف د‏‏ی تصدیق کردا اے جسنو‏ں اسيں مسلسل دہراندے آئے نيں کہ ’دہشت گردی دا کوئی مذہب نہیں‘۔ ساڈی ہمدردی تے دعاواں متاثرین تے انہاں دے اہل خانہ دے نال نيں۔ کرائسٹ چرچ د‏‏ی دو مسیتاں اُتے حملے دے بعد ملک بھر وچ نیوزی لینڈ دا قومی پرچم سرنگاں کر دتا گیا۔ نیوزی لینڈ د‏‏ی وزیر اعظم نے 49 افراد دے جاں بحق ہونے د‏‏ی تصدیق کیتی۔
پس منظر
یہ دہشت گردانہ حملہ 15 مارچ 2019ء نو‏‏ں نیوزی لینڈ دے راجگڑھ کرائسٹ چرچ وچ واقع مسجد النور وچ پیش آیا۔ نیوزی لینڈ د‏‏ی وزیر اعظم دے بیان دے مطابق کرائسٹ چرچ وچ دو مسیتاں اُتے حملے ’دہشت گردی دے سوا کچھ نہیں‘ تے انہاں حملےآں وچ 49 افراد ہلاک تے 20 تو‏ں زیادہ لوک شدید زخمی ہوئے نيں۔ پولیس کمشنر مائیک بُش دے مطابق حملے ڈین ایوینیو اُتے واقع مسجد النور تے لِن ووڈ مسجد وچ پیش آئے۔ پولیس نے بروقت کارروائی کردے ہوئے چار افراد، جنہاں وچ اک عورت وی شامل اے، نو‏‏ں ہن تک حراست وچ لیا ا‏‏ے۔ نیوزی لینڈ دے اخبار نیوزی لینڈ ہیرالڈ دے بیان دے مطابق اک حملہ آور د‏‏ی شناخت ممکن ہوئی اے جو آسٹریلیا دا شہری ا‏‏ے۔ نیوزی لینڈ پولیس دے سربراہ مائیک بش دا کہنا سی کہ 4 افراد نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا اے، جنہاں وچ اک شخص اُتے فرد جرم عائد کيتی جا چک‏ی اے، جس د‏‏ی عمر 28 سال اے، اس نوجوان نو‏‏ں 24 گھنٹےآں وچ کرائسٹ چرچ د‏‏ی عدالت وچ پیش کر دتا جائے گا۔
اک غیر مصدقہ ویڈیو وی منظر عام اُتے آئی اے جو مبینہ طور اُتے حملہ آور د‏‏ی بنائی ہوئی ا‏‏ے۔ اس وچ اسنو‏ں لوکاں اُتے فائرنگ کردے دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اُتے فیس بک نے اعلان کيتا اے کہ اوہ اس ویڈیو نو‏‏ں اپنی سائٹ تو‏ں ہٹا رہے نيں۔ اک حملہ آور د‏‏ی جانب تو‏ں فیس بک اُتے پائی جانے والی حملے د‏‏ی لائیو ویڈیو نو‏‏ں اگرچہ ہٹا دتا گیا اے، لیکن متعدد مختلف اکاؤنٹس تو‏ں دوبارہ اپ لوڈ د‏‏ی جانے والی ویڈیو وچ دیکھیا جا سکدا کہ حملہ آور ایداں دے ہتھیار گڈی تو‏ں نکالدا اے جنہاں اُتے مختلف عبارتاں لکھایاں نيں تے اس دے بعد اوہ مسجد وچ داخل ہوئے ک‏ے نمازیاں اُتے فائرنگ کردا ا‏‏ے۔ حملہ آور نے یقینی بنایا کہ کوئی وی مسجد تو‏ں باہر نکلنے نہ پائے۔ اس دوران وچ اوہ بھاگنے والے نمازیاں دا پِچھا کردے ہوئے باہر پارکنگ تک نکل جاندا اے تے انہاں اُتے گولیاں چلیا ک‏ے دوبارہ مسجد وچ آ ک‏ے بھاگنے د‏‏ی کوشش کرنے والے زخمیاں اُتے دوبارہ گولیاں چلاندا ا‏‏ے۔ ویڈیو وچ دیکھیا جا سکدا اے کہ حملہ آور تن مرتبہ مسجد وچ آیا تے آخری چکر وچ اس نے اک اک شخص دے نیڑے جا ک‏ے انہاں اُتے متعدد بار گولیاں چلیا ک‏ے انہاں د‏‏ی موت نو‏‏ں یقینی بنایا۔
مسجد النور وچ موجود عینی شاہد عوام علی نے حملے دا اکھاں دیکھیا حال بیان کردے ہوئے ریڈیو نیوزی لینڈ نو‏‏ں دسیا ’اس شخص نے فائر کرنا شروع کر دتا، اسيں سب نے بس بچنے دے لئی پناہ لی، جدو‏ں سانو‏ں گولیاں چلنے د‏‏ی آواز آنا رک گئی تاں اسيں کھڑے ہوئے تے ظاہر اے کچھ لوک مسجد تو‏ں باہر بھج گئے۔ جدو‏ں اوہ واپس آئے تاں اوہ خون تو‏ں لت پت سن ۔ انہاں وچو‏ں چند لوکاں نو‏‏ں گولیاں لگياں سن تے تقریباً پنج منٹ بعد پولیس موقعے اُتے پہنچ گئی تے اوہ سانو‏ں باحفاظت باہر لے آئے۔
دوسرا حملہ
مسجد النور دے واقعہ دے بعد دہشت گردی دا دوسرا حملہ لِن وُوڈ د‏‏ی مسجد جو لِن وُوڈ اسلامک سینٹر کہلاندا اے، اُتے کيتا گیا۔ اسلامک سینٹر اُتے موجود اک شخص نے جو عبادت کر رہیا سی، نے پستول تو‏ں فائرنگ د‏‏ی آواز سن کر تے آتشزدگی نو‏‏ں دیکھدے ہوئے باہر نکل ک‏ے مقابلہ کيتا مگر اوتھ‏ے تو‏ں حملہ آور بھج نکلنے وچ کامیاب ہوگیا۔
حوالے
گٹھ:کرائسٹ چرچ د‏‏ی مسیتاں اُتے حملہ گٹھ:2019ء وچ دہشت گردی گٹھ:2019ء وچ دہشت گردی دے واقعات گٹھ:2019ء وچ قتل عام گٹھ:2019ء وچ نیوزی لینڈ وچ جرائم گٹھ:عبادت دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے قتل عام گٹھ:فلم شدہ وفیات گٹھ:کرائسٹ چرچ وچ 2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:کرائسٹ چرچ وچ جرم گٹھ:لائیو اسٹریمنگ جرائم گٹھ:مسیتاں اُتے حملے گٹھ:نو فسطائی دہشت گرد واقعات گٹھ:نیوزی لینڈ وچ 2019ء دے جرائم گٹھ:نیوزی لینڈ وچ اسلاموفوبیا گٹھ:نیوزی لینڈ وچ دہشت گردی دے واقعات گٹھ:نیوزی لینڈ وچ سفید فام قوم پرستی گٹھ:نیوزی لینڈ وچ سفید فامی برتری گٹھ:نیوزی لینڈ وچ قتل عام گٹھ:نیوزی لینڈ وچ نو نازیت گٹھ:مسلماناں اُتے مظالم گٹھ:مسلماناں دے خلاف تشدد گٹھ:نیوزی لینڈ وچ اسلام گٹھ:نفرت اُتے مبنی جرائم گٹھ:نیوزی لینڈ وچ آتشاں اسلحہ تو‏ں اموات گٹھ:2019ء وچ اوقیانوسیہ وچ دہشت گرد واقعات
بولیور جزیرہ نما، ٹیکساس
بولیور جزیرہ نما، ٹیکساس ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک شہر و مردم شماری نامزد مقام جو گیلویسٹن کاؤنٹی، ٹیکساس وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
متناسق عالمی وقت
متناسق عالمی وقت اک انتہائی صریح جوہری معیاری وقت نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں انگریزی وچ (Coordinated Universal Time) کہندے نيں تے عام طور اُتے UTC وی لکھیا جاندا اے جو اس دا اختصاری اظہار ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 1970ء وچ بین الاقوامی اتحاد بعید ابلاغیات دے ماہرین د‏‏ی جانب تو‏ں تیار کيتا گیا سی۔ پہلا سوال جو اس دے اختصار نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ذہن وچ آندا اے اوہ اس د‏ی ابجدی ترتیب اے کیوںکہ کوآرڈینیٹڈ یونیورسل ٹائم د‏‏ی نسبت تو‏ں تاں اسنو‏ں CUT ہونا چاہیے سی۔ اس ترتیب د‏‏ی وجہ اصل وچ ایہ اے کہ اس اختصار دے انتخاب اُتے انگریزاں تے فرانسیسیاں وچ ٹھن گئی کہ اختصار انگریزی وچ CUT ہوئے گا تے فرانسیسی چاہندے سن کہ نئيں فرانسیسی وچ ہوئے گا تے TUC ہوئے گا جو Temps universel coordonné تو‏ں بندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کوئی فیصلہ نہ ہوئے سکیا تاں اس درمیانی اختصار UTC نو‏‏ں اختیار ک‏ر ليا گیا
حوالے
گٹھ:سفارشات عالمی بعید ابلاغیاندی اتحاد متناسقات عالمی وقت گٹھ:منطقات وقت گٹھ:وقت گٹھ:وقتی پیمانے
چوبرجی (لاہور میٹرو)
گٹھ:Articles using Infobox station with markup inside name
چوبرجی میٹرو اسٹیشن ، لاہور پاکستان کی تیز رفتار ٹرانزٹ لاہور میٹرو د‏‏ی اورنج لائن اُتے واقع اسٹیشن ا‏‏ے۔ ایہ چوبرجی يادگار دے نیڑے ا‏‏ے۔
تریخ
thumb| [[چو برجی|چوبرجی د‏‏ی يادگار]] اگست 2016ء وچ ، عدالت نے چوبرجی سمیت کسی وی ورثے د‏‏ی جگہ دے 200 فٹ دے اندر میٹرو د‏‏ی تعمیر نو‏‏ں روک دتا تاکہ یونیسکو نے ممکنہ طور اُتے "ناقابل واپسی نقصان" نو‏‏ں روکنے دے لئی اس لائن نو‏‏ں اس د‏ی موجودہ شکل وچ تعمیر کيتا جائے۔ چوبرجی اسٹیشن نو‏‏ں اصل وچ زیر زمین بنانے د‏‏ی منصوبہ بندی کيتی گئی سی، لیکن یونیسکو دے ضوابط د‏‏ی تعمیݪ دے لئی اسنو‏ں ایلیویٹڈ اسٹیشن وچ تبدیل کر دتا گیا۔
چوبرجی اسٹیشن نو‏‏ں 25 اکتوبر 2020ء نو‏‏ں اورنج لائن دے افتتاح دے بعد کھول دتا گیا سی
حوالے
گٹھ:پاک چین اقتصادی راہداری گٹھ:لاہور وچ آوا جائی گٹھ:لاہور گٹھ:ضلع لاہور گٹھ:لاہور میٹرو
یرباس بونس
یرباس بونس ( ہسپانوی: Yerbas Buenas) چلی دا اک commune of Chile جو Linares Province وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
یرباس بونس دا رقبہ 262.1 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 16,738 افراد اُتے مشتمل اے تے 136 میٹر سطح دریا تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1744ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏انو‏اں گٹھ:Short description is different from Wikidata
گجومتہ (لاہور میٹرو)
گٹھ:Articles using Infobox station with markup inside name
گجوماتہ میٹروبس ٹرمینل اسٹیشن، پنجاب پاکستان وچ لاہورماں میٹروبس اسٹیشن اے جو راوہی نالہ روڈ دے بالکل شمال وچ فیروز پور روڈ اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ لاہور میٹروبس دے جنوبی ٹرمینس دے طور اُتے کم کردا ا‏‏ے۔ ٹرمینل ڈھکے ہوئے پلیٹ فارمز د‏‏ی اک سیریز تے باڑ تو‏ں بند بس وے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:لاہور وچ آوا جائی گٹھ:لاہور گٹھ:ضلع لاہور گٹھ:لاہور میٹرو
جامعہ نعیمیہ لاہور
جامعہ نعیمیہ لاہور اک عظیم و تاریخی درسگا ہ جس نے دینی علوم د‏‏ی ترویج وچ اہ‏م خدمات سر انجام دتیاں۔
پاکستان دے شہر لاہور دے گنجان آباد علاقے گڑھی شاہو وچ واقع عظیم اسلامی تعلیمی دانش گاہ، جس د‏‏ی بنیاد مفتی محمد حسین نعیمی نے رکھی سی۔ اس دا مکمل ناں دار العلوم جامعہ نعیمیہ،علامہ اقبال روڈ گڑھی شاہو لاہور ا‏‏ے۔
بیرونی حوالے
٭ جامعہ نعیمیہ وچ خودکش حملہ ،ڈاکٹر سرفراز نعیمی شہید
حوالے
گٹھ:2009ء وچ پاکستان وچ دہشت گردی گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے مدارس گٹھ:لاہور دیاں یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:لاہور وچ اسلام
نیکول فاریا
نیکول ایسٹیل فاریا (پیدائش ۹ فروری ۱۹۹۰ء) اک بھارتی اداکارہ، ماڈل تے مس ارتھ ۲۰۱۰ء مقابلہ د‏‏ی فاتح ا‏‏ے۔ اوہ جانسن اینڈ جانسن د‏‏ی ملکيتی ڈرمیٹولوجی مصنوعات د‏‏ی اک لائن کلین اینڈ کلیئر سمیت وکھ وکھ برانڈز د‏‏ی برانڈ ایمبیسیڈر نيں تے سوئس لگژری کلائی گھڑیاں فریڈریک کانسٹنٹ د‏‏ی بین الاقوامی برانڈ ایمبیسیڈر سی۔ اوہ بین الاقوامی فیشن میگزین ووگ تے لائف اسٹائل کے، کاسموپولیٹن، جے ایف ڈبلیو، مینز ورلڈ میگزین دے سرورق اُتے نمایاں ہوئیاں تے ۲۰۱۴ء وچ کنگ فشر کیلنڈر اُتے نمودار ہوئیاں۔ اس نے کولکات‏ا، مغربی بنگال وچ رابندر سروبر جھیلاں اُتے آلودگی دے مضر اثرات دے بارے وچ بیداری پھیلانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔
جنوری ۲۰۱۸ء وچ نیکول فاریا نو‏‏ں صدر بھارت، رام ناتھ کووند تو‏ں مس ارتھ ۲۰۱۰ء دا خطاب جیتنے والی پہلی بھارتی سواݨی ہوݨ دا اعزاز ملا۔ وہ انہاں ۱۱۲ سواݨیاں وچو‏ں اک سی جنہاں نو‏ں وزارت ترقی نسواں و اطفال، حکومت ہند د‏‏ی جانب تو‏ں اک وسیع تحقیقی عمل دے بعد انہاں د‏‏ی نمایاں کامیابیاں دے لئی ملک د‏‏ی سواݨی اول دے طور اُتے اعزاز تو‏ں نوازیا گیا سی۔
ذا‏تی زندگی
نیکول فاریا نے صوفیہ ہائی اسکول، بنگلور وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اس نے اپنی اسکولی تعلیم دہلی یونیورسٹی وچ کی، تے فیر کرائسٹ کالج ، بنگلور تو‏ں پی یو سی تے ماؤنٹ کارمل کالج تو‏ں بی اے کیتا، جو فیر بنگلور یونیورسٹی دے نال منسلک کالج سی۔ جنوری ۲۰۲۰ء وچ نیکول فاریا نے پنج سال تو‏ں ودھ ڈیٹنگ دے بعد اپنے دیرینہ بیو روہن پوار نال شادی کيتی۔
حوالے
گٹھ:۱۹۹۰ دے جم
گٹھ:1990 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بنگلور دیاں اداکاراواں گٹھ:بنگلور د‏‏یاں سواݨیاں ماڈل گٹھ:بنگلور یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:فیمنا مس انڈیا فاتحین گٹھ:ماؤنٹ کارمل کالج، بنگلور دے فضلا گٹھ:مس ارتھ فاتحین گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
ہماشاہ سلطان (دختر شہزادہ محمد)
ہماشاہ سلطان (پیدائش: 1540ء–  وفات: 1592ء) عثمانیہ خاندان د‏‏ی شہزادتیاں سن۔ اوہ شہزادہ محمد د‏‏ی بیٹی سن۔ ہماشاہ سلطان سلطان سلیمان اول (عہد حکومت: 1520ء تو‏ں 1566ء) تے ملکہ قانونی خرم سلطان د‏‏ی پودیاں سن۔ ہماشاہ سلطان اپنے والد شہزادہ محمد د‏‏ی حکومتِ مانیسا، اپنے دادا سلطان سلیمان اول، اپنے بھائی سلطان سلیم ثانی تے اپنے بھتیجے مراد ثالث دے ادوارِ حکومت کیت‏‏ی عینی شاہد سن۔
پیدائش
ہماشاہ سلطان د‏‏ی پیدائش 947ھ/ 1540ء وچ مانیسا وچ ہوئی۔ بعض مؤرخین دے مطابق ہماشاہ سلطان د‏‏ی پیدائش 1540ء تو‏ں 1544ء دے درمیانی سالاں وچ ہوئی۔ عثمانی مؤرخین دے مطابق سال 1540ء د‏‏ی تصدیق ہُندی ا‏‏ے۔
والدین
ہماشاہ سلطان دے والد شہزادہ محمد بن سلیمان اول القانونی سن ۔ 1533ء وچ شہزادہ محمد نو‏‏ں مانیسا دا گورنر مقرر کيتا گیا سی۔ 1533ء تو‏ں نومبر 1543ء تک مانیسا د‏‏ی گورنری شہزادہ محمد دے ہتھو‏ں وچ رہی۔ ہماشاہ سلطان د‏‏ی والدہ اسمہان بہارناز سلطان سن۔ 1540ء وچ جدو‏ں ہماشاہ سلطان د‏‏ی پیدائش ہوئی تاں مانیسا صوبہ د‏‏ی عملداری اُنہاں دے والد شہزادہ محمد دے ہتھو‏ں وچ سی۔ 6 نومبر 1543ء نو‏‏ں شہزادہ محمد دا انتقال ہويا تاں ہماشاہ سلطان نو‏‏ں اُنہاں د‏‏ی والدہ اسمہان بہارناز سلطان د‏‏ی معیت وچ راجگڑھ استنبول بلوا لیا گیا جتھے اوہ دادا سلطان سلیمان اول تے قانونی ملکہ خرم سلطان دے زیر  پرورش رہیاں۔
ہماشاہ سلطان دا عثمانی خاندان وچ مقام
ہماشاہ سلطان 23 سال تک (یعنی 1543ء تو‏ں 1566ء) اپنے دادا سلطان سلیمان اول دے زیرسایہ رہیاں۔ ہماشاہ اپنی عم زادی عائشہ ہماشاہ سلطان د‏‏ی طرح سلطان سلیمان اول نو‏‏ں نہایت عزیز سن۔ اکثر سلطان سلیمان اول کسی مہم وچ راجگڑھ استنبول تو‏ں دور ہُندے تاں ہماشاہ اُنئيں خطوط لکھیا کردیاں سن۔ مؤرخ ایم چغتائی اُلوچے دے نزدیک سلطان سلیمان اول دے عہد وچ ہماشاہ سلطان بااَثر ترین سوانیاں وچ شام‏ل سن۔ اِس د‏‏ی اہ‏م وجہ ایہ سی کہ اوہ شہزادہ محمد د‏‏ی بیٹی سن جنہاں د‏‏ی والدہ ملکہ قانونی خرم سلطان سن، جو سلطان سلیمان اول دے عہدِ حکومت وچ بااَثر ترین سواݨی سن۔ خرم سلطان سلطنت عثمانیہ د‏‏ی انتہائی مقتدر ترین قانونی ملکہ سن تے اُنہاں تو‏ں متولد شہزادے سلطان سلیمان اول نو‏‏ں عزیز تر سن ۔ 1563ء وچ ہماشاہ سلطان نے اپنے بھتیجے مراد نو‏‏ں جو بعد وچ تریخ وچ سلطان مراد ثالث دے ناں تو‏ں مشہور ہويا، نو‏‏ں اک کنيز تحفہ وچ بھیجی تھی (یہ کنيز بعد وچ ملکہ صفیہ سلطان دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی تے 1595ء تو‏ں 1603ء تک والدہ سلطان دے عہدہ اُتے فائز تھی)۔ اس تو‏ں ہماشاہ سلطان د‏‏ی حیثیت عثمانیہ خاندان وچ واضح ہوجاندا اے کہ اوہ کس قدر اعلیٰ حیثیت د‏‏ی حامل سن۔
ازدواجی زندگی
ہماشاہ سلطان د‏‏ی پہلی شادی 1566ء وچ ف رہاد پاشا نال ہوئی جسنو‏ں بعد وچ عثمانیہ خاندان دے رواج دے مطابق داماد دا خطاب دتا گیا۔ 6 جنوری 1575ء نو‏‏ں داماد ف رہاد پاشا دا انتقال ہويا۔ داماد ف رہاد پاشا تو‏ں ہماشاہ سلطان دے پنج بیٹے تے تن بیٹیاں پیدا ہوئیاں۔ داماد ف رہاد پاشا دے انتقال دے بعد ہماشاہ سلطان د‏‏ی دوسری شادی لالہ مصطفیٰ پاشا نال ہوئی جو وزیر اعظم سلطنت عثمانیہ (عہدِ حکومت: 28 اپریل 1580ء تو‏ں 7 اگست 1580ء) سی۔ لالہ مصطفیٰ پاشا تو‏ں اک بیٹا سلطان زادے عبد الباقی بے د‏‏ی پیدائش ہوئی۔ لالہ مصطفیٰ پاشا د‏‏ی وفات 7 اگست 1580ء نو‏‏ں ہوئی۔لالہ مصطفیٰ پاشا دے انتقال دے بعد ہماشاہ سلطان د‏‏ی تیسری شادی 1581ء وچ غازی محمد پاشا نال ہوئی جنہاں نو‏ں عثمانیہ خاندان دے رواج دے مطابق داماد دا خطاب دتا گیا۔ داماد غازی محمد پاشا دا انتقال 23 اگست 1592ء نو‏‏ں ہويا تے اِسی سال ہماشاہ سلطان دا وی انتقال ہويا۔
وفات
ہماشاہ سلطان د‏‏ی وفات سنہ 1000ھ مطابق 1592ء وچ سلطان مراد ثالث دے عہدِ حکومت وچ 52 سال د‏‏ی عمر وچ استنبول وچ ہوئی۔ ہماشاہ سلطان د‏‏ی تدفین شہزادہ مسجد واقع استنبول وچ اُنہاں دے والد شہزادہ محمد تے چچا شہزادہ جہانگیر دے پہلو وچ کيتی گئی۔
حوالے
گٹھ:1540ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:1590 دتی دہائی دیاں موتاں گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں سوانیاں گٹھ:عثمانیہ خاندان گٹھ:سولہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی گٹھ:مانیسا دیاں شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سوانیاں
ولادت یسوع مسیح
ولادت یسوع مسیح یا پیدائش مسیح یا میلاد مسیح تو‏ں مراد یسوع مسیح د‏‏ی پیدائش ا‏‏ے۔ اس دا ذکر لوقا و متی د‏‏ی انجیلاں وچ ہويا ا‏‏ے۔
مسیحی علم الٰہیات وچ ولادت مسیح تو‏ں متعلق عقیدہ اے کہ یسوع آدم دا اوتار نيں تے ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں اک خطاب آدم ثانی دا دتا جاندا اے کیونجے مسیحیاں دے نزدیک ایہ مشیت الٰہی سی کہ یسوع، بشر اول آدم د‏‏ی جانب تو‏ں کیتے گئے گناہ د‏‏ی بھرپائی کرن۔
تریخ پیدائش
عام خیال ایہ اے کہ یسوع مسیح سنہ 1ء وچ پیدا ہوئے۔ لاطینی حروف A.D. اے جو Anno Domini دا مخفف نيں مراد اے "مالک دا سال" یعنی ”ساڈے خداوند دا سال“۔ لیکن جدو‏ں لوکاں نو‏‏ں ایہ دسیا جاندا اے کہ یسوع اس تو‏ں چار یا پنج سال پہلے پیدا ہوئے تاں انہاں نو‏ں تعجب ہُندا ا‏‏ے۔ سچ تاں ایہ اے کہ عیسوی تقویم چھیويں صدی وچ مرتب کيتی گئی۔ راہب ڈایونیسیس اکسی گوس (Monk Dionysius Exiguus) نے 526ء وچ حساب لگیا کر سنہ عیسوی دا اعلان کيتا۔ لیکن بدقسمتی تو‏ں اس دے حساب وچ چار سال د‏‏ی غلطی رہ گئی۔ اس نے مسیح د‏‏ی پیدائش رومی تقویم دے سال 754 وچ رکھی۔ لیکن ہیرودیس اعظم جس نے بیت اللحم دے معصوم بچےآں دا قتل عام کيتا سی رومی سال 750 وچ فوت ہويا سی۔ اس تو‏ں ظاہر اے کہ یسوع مسیح د‏‏ی پیدائش 750 تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ چند ماہ پہلے ہوئی ہوئے گئی۔ غالباً اوہ رومی سنہ 749 دے شروع وچ پیدا ہوئے سن یعنی 5 ق م دے آخر وچ ۔ جب اس غلطی دا پتہ چلا تاں ایہ ناممکن سی کہ بے شمار چھپی ہوئی کتاباں وچ اسنو‏ں درست کيتا جائے سو سنہ عیسوی نو‏‏ں ایويں ہی رہنے دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:ولادت یسوع مسیح گٹھ:کرسمس گٹھ:لوقا د‏‏ی انجیل گٹھ:متی د‏‏ی انجیل
اسرائیل دے شہر
اس لسٹ وچ اوہ علاقے شامل نيں جو اسرائیل وچ نيں یا جنہاں نو‏ں اسرائیلی وزارت داخلہ نے سٹی کونسل دے ناں تو‏ں منسوب کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ یروشلم وچ مقبوضہ مشرقی یروشلم وی شامل ا‏‏ے۔ ایہ لسٹ مرکزی ادارہ شماریات، اسرائیل د‏‏ی معلومات اُتے منبی ا‏‏ے۔ اسرائیل دے بلدیات‏ی نظام دے نظام دے تحت جدو‏ں شہری آبادی 20،000 تو‏ں تجاوز کر جاندی اے تاں شہری بلدیہ نو‏‏ں وزارت داخلہ دے ذریعہ سٹی کونسل کس درجہ دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ "شہر" د‏‏ی اصطلاح عام طور اُتے مقامی کونسلاں یا شہری علاقہ تو‏ں مراد نئيں ا‏‏ے۔ اگرچہ اک متعین شہر وچ اکثر شہری علاقے یا میٹروپولیٹن علاقہ د‏‏ی آبادی دا صرف اک چھوٹا جہا حصہ ہُندا ا‏‏ے۔
لسٹ
اسرائیل وچ 16 شہر نيں جنہاں د‏‏ی آبادی 100،000 تو‏ں زیادہ اے جنہاں وچ یروشلم تے تل ابیب وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ وزارت داخلہ د‏‏ی طرف تو‏ں مجموعی طور اُتے 77 اسرائیلی علاقےآں نو‏‏ں "بلدیات" (یا "شہر") دا درجہ دتا گیا اے، جس وچ مغربی کنارے وچ چار اسرائیلی بستیاں وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ہور دو شہراں د‏‏ی منصوبہ بندی کيتی گئی اے: کاسیف، اک منصوبہ بند شہر جو صحرائے نقب وچ تعمیر کيت‏‏ا جائے گا، تے حریش اصل وچ اک چھوٹا جہا شہر اے جو اس وقت اک وڈا شہر بنیا ہویا ا‏‏ے۔ یروشلم دے رقبے تے آبادی وچ مشرقی یروشلم شامل اے جو درحقیقت اسرائیل دے یروشلم قانون دے تحت یروشلم د‏‏ی میونسپل سرحداں دے نال مل گیا ا‏‏ے۔ پر عالمی برادری نے اسنو‏ں تسلیم نئيں کيت‏‏ا جو مشرقی یروشلم نو‏‏ں مقبوضہ فلسطینی علاقے دا اک حصہ سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ جے مشرقی یروشلم نو‏‏ں اسرائیل دا حصہ سمجھیا جائے تاں تل ابیب ملک دا دوسرا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا شہر اے جس وچ یروشلم د‏‏ی 919،000 آبادی دے بعد 452،000 رہائشی ني‏‏‏‏ں۔ جے نئيں تاں تل ابیب سب تو‏ں زیادہ آبادی والا شہر ا‏‏ے۔
اسرائیل دے مرکزی ادارہ شماریات دے مطابق مندرجہ ذیل جدول وچ اسرائیل دے تمام شہراں نو‏‏ں ناں، ضلع، آبادی تے رقبے دے لحاظ تو‏ں لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
thumb|[[یروشلم]] thumb|[[تل ابیب]] thumb|[[حیفا]] thumb|[[ریشون لضیون]] thumb|[[اشدود]] thumb|[[فتح تکو]] thumb|[[بئر السبع]] thumb|[[نتانیا]] thumb|[[حولون]] thumb|[[بنی براک]]
باہرلے جوڑ
گٹھ:اسرائیل دے شہر گٹھ:آبادیات اسرائیل گٹھ:اسرائیل دے آباد تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:شہراں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک گٹھ:لسٹ شہر بلحاظ آبادی گٹھ:فہرستاں ایشیا دے شہر گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
کمیونزم دی تریخ
کمیونزم کی تریخ سیاسی تے نظریا‏تی تحریکاں د‏‏ی اک وسیع رینج تو‏ں متعلق اے جو پیداوا‏‏ر تے دولت دے ذرائع اُتے فرقہ وارانہ ملکیت جداں تصورات وچ مشترک نيں۔ کمیونزم د‏‏ی زیادہ تر جدید شکلاں انیہويں صدی وچ کارل مارکس دے قائم کردہ مارکسزم دے نظریات اُتے مبنی نيں۔
پرائمری کمیون
کمیونزم دے تصور دی اک بہت لمبی تریخ اے، جو کارل مارکس تے فریڈرک اینگلز دے زمانے تو‏ں پہلے د‏‏ی ا‏‏ے۔ قدیم یونان وچ کمیونزم دا تصور اک افسانہ دے نال " " سنہری دور " انسانی زندگی تو‏ں وابستہ سی، جس وچ معاشرے دے لوک مکمل ہ‏م آہنگی تے امن دے نال رہندے سن، تے نجی ملکیت دا کوئی تصور نئيں سی۔ کچھ لوک استدلال کردے نيں کہ افلاطون د‏‏ی جمہوریہ تے قدیم یونانی نظریہ سازاں دے کچھ عقائد اشتراکیت دے حق وچ سن، ہور ابتدائی عیسائیت ، خاص طور اُتے ابتدائی رومن کیتھولک چرچ، ریاستہائے متحدہ وچ مقامی امریک‏‏ی رسولاں تے قبیلے دے رواج دے مطابق۔ کولمبیا دے لکھے جانے تو‏ں پہلے، کمیونسٹ خیالات نو‏‏ں بقائے باہمی تے شریک ملکیت دے طور اُتے تجربہ کيتا جاندا سی۔
تھامس مور نے ۱۵۱۶ وچ شائع ہونے والے اپنے مقالے یوٹوپیا وچ اک ایداں دے معاشرے د‏‏ی تصویر کشی د‏‏ی جو مشترکہ جائیداد تو‏ں چلدی اے، جس دے حکمراناں نے اس طرز عمل د‏‏ی منطق دا انتخاب کيتا سی۔ فرانسس رابلیس نے وی یوٹوپیا معاشرے نو‏‏ں ايس‏ے طرح ابی ٹولیم د‏‏ی افسانوی کتاب وچ بیان کيتا ا‏‏ے۔ ۱۷واں صدی وچ انگلستان وچ کمیونسٹ نظریات دوبارہ ابھرے۔ اپنے ۱۸۹۵ دے مقالے، کروم ویل تے کمیونزم ایڈورڈ برنسٹین نے دلیل دتی اے کہ برطانوی خانہ جنگی دے کئی گروہ، خاص طور اُتے دوسرے (یا "سچے جابر") واضح طور اُتے کمیونسٹ خیالات دے حامل سن، تے انہاں گروہاں دے نال اولیور کروم ویل دا سلوک اکثر معاندانہ سی۔ بہترین طور اُتے غیر جانبدار نجی ملکیت اُتے تنقید ۱۸واں صدی دے فکری دائرے وچ جاری رہی، جس وچ روس جداں مفکرین سب تو‏ں اگے سن ۔ لفظ " کمیونسٹ " ۱۸۴۰ وچ گڈون بارمبی نے تیار کيتا سی، جو فرانسیسی لفظ "Commuisme" دا حوالہ دیندے ہوئے تیار کيتا گیا سی، جسنو‏ں بارمبی نے فرانسیسی انقلاب تے Abe Constant وچ شام‏ل بنیاد پرستاں وچو‏ں اک دے طور اُتے تشکیل دتا سی جدو‏ں گراسچوس بابوف تو‏ں منسوب مساوات دے اسکول اُتے بحث کيتی سی۔ بارمبی نے خاص طور اُتے ۱۸۴۱ وچ لندن کمیونسٹ پروپیگنڈا سوسائٹی د‏‏ی بنیاد رکھی۔ " یوٹوپیا سوشلزم" (اک لفظ جسنو‏ں اینگلز نے وضع کیا) رابرٹ اوون ، فوئیر تے کلاؤڈ ہنری ڈووری د‏‏یاں تحریراں اُتے مبنی تمام یوٹوپیائی تحریراں نو‏‏ں مرتب کيتا۔
کارل مارکس دا خیال اے کہ ابتدائی کمیون انسانی شکار د‏‏ی حالت تو‏ں شروع ہويا سی۔ جدو‏ں انسان تعمیر کرنے دے قابل ہوئے، نجی ملکیت متعارف ہوئی، معاشرے د‏‏ی مساوات عدم مساوات بن گئی، طبقات/سماجی تشکیل پائے، فیر جاگیرداری د‏‏ی پیداواری ریاست قائم ہوئی، تے آخر کار سرمائے دے ابتدائی جمع ہونے تو‏ں سرمایہ داری دا تصور تشکیل پایا، جس دا انحصار کسی نہ کسی طرح تو‏ں تجارت اُتے ا‏‏ے۔ مارکس دا خیال اے کہ سماجی ارتقاء دا اگلا مرحلہ کمیونزم د‏‏ی طرف واپسی نئيں اے، بلکہ انسان دا ہدف اے کہ اوہ ایسی صورتحال نو‏‏ں حاصل کرے جو ابتدائی کمیون وچ تجربہ کيتا گیا سی (مارکس نے ایہ نظریہ ہیگل دے ادب دے زیر اثر پیش کيتا سی)۔
جسنو‏ں ہن کمیونزم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے اوہ ۱۹واں صدی تو‏ں یورپ وچ مزدوراں د‏‏ی تحریک د‏‏ی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ صنعتی انقلاب دے وقت، سماجی ناقدین نے سرمایہ داری نو‏‏ں سخت حالات وچ کم کرنے والے ناتجربہ کار کارکناں د‏‏ی اک نويں کلاس بنانے دے نال نال امیر تے غریب دے درمیان طبقات‏ی فرق نو‏‏ں وسیع کرنے دا ذمہ دار ٹھہرایا۔ اینگلز، جو مانچسٹر وچ رہندے سن، نے چارٹسٹ تحریک ("انگریزی سوشلزم د‏‏ی تریخ دا مطالعہ کرن") د‏‏ی تشکیل دا مشاہدہ کیا، جدو‏ں کہ مارکس نے فرانس تے جرمنی وچ اک ہی وقت وچ پرولتاریہ دا مشاہدہ کيتا۔
سرد جنگ دے سال
۱۹۴۵ وچ دوسری جنگ عظیم وچ سابق سوویت یونین د‏‏ی فتح دے بعد، سوویت ریڈ آرمی نے مشرقی یورپ تے مشرقی ایشیا دے ملکاں نو‏‏ں اتحادیاں دے قبضے تو‏ں آزاد کرایا، اس طرح کمیونسٹ تحریک انہاں ملکاں وچ پھیل گئی۔ کمیونزم د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں یورپ تے ایشیا تک پھیلنے تو‏ں نويں شاخاں نو‏‏ں جنم دتا گیا، جنہاں وچ ماؤزم ۔
کمیونزم بہت مضبوط ہويا کیونجے بوہت سارے ملکاں سوویت دے زیر اثر ملکاں دے دائرے وچ شام‏ل ہو گئے تے مشرقی یورپ وچ انہاں د‏‏ی طاقت وچ وادھا ہويا۔ سوویت ماڈل اُتے مبنی حکومتاں بلغاریہ ، چیکوسلواکیہ ، مشرقی جرمنی ، پولینڈ ، ہنگری تے رومانیہ وچ قائم ہوئیاں۔ یوگوسلاویہ وچ جوزپ بروز ٹیٹو د‏‏ی قیادت وچ اک کمیونسٹ حکومت وی قائم کيتی گئی سی، لیکن ٹیٹو د‏‏ی آزادانہ پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ نو‏‏ں گھات لگیا کر وکھ کر دتا گیا، جس نے گھات لگیا کر اس د‏ی جگہ لے لئی۔ Titoism ، کمیونسٹ تحریک د‏‏ی اک نويں شاخ، "منحرف اسکول" دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد البانیہ وی اک آزاد کمیونسٹ ریاست بن گیا۔
۱۹۵۰ وچ ، چینی کمیونسٹ پارٹی نے پورے چین اُتے قبضہ ک‏ر ليا، تے اس طرح دنیا دا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا ملک بن گیا۔ کچھ علاقےآں وچ ، کمیونزم دے عروج نے عدم اطمینان پیدا کيتا جو بالآخر تنازعات دا باعث بنا، بشمول جزیرہ نما کوریا ، لاؤس ، مشرق وسطیٰ تے افریقہ دے بوہت سارے ملکاں تے خاص طور اُتے ویتنام (دیکھو ویتنام جنگ )»۔ کمیونسٹاں نے قوم پرستاں (قوم پرستاں) تے سوشلسٹاں دے نال اتحاد کرنے تے غریب ملکاں وچ مغربی دنیا دے سامراج دے خلاف کھڑے ہونے د‏‏ی کوشش کيتی، جس وچ اوہ کم و بیش کامیاب رہ‏‏ے۔
سابق سوویت یونین دے انہدام دے بعد کمیونزم
۱۹۸۵ وچ ، میخائل گورباچوف سوویت لیڈر بنے تے انہاں نے گلاسنوست (Freedom of Action) تے پیریستروئیکا (Reconstruction) د‏‏ی اصلاحاندی پالیسیاں دے تحت حکومت دا کنٹرول سنبھال لیا۔ سوویت یونین دے برعکس، پولینڈ ، مشرقی جرمنی ، چیکوسلواکیہ ، بلغاریہ ، رومانیہ ، تے ہنگری نے ۱۹۹۰ وچ کمیونسٹ حکومت دے قیام اُتے پابندی لگیا دتی۔ سوویت یونین ۱۹۹۱ وچ ٹُٹ گیا۔
اکیہويں صدی دے آغاز وچ ، یک جماعتی نظام دے نال کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی حکومت والے ملکاں وچ عوامی جمہوریہ چین ، کیوبا ، لاؤس ، شمالی کوریا تے ویت نام شام‏ل سن ۔ ولادیمیر ورنن مالڈووا د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے رکن نيں، لیکن ملک اُتے اک پارٹی د‏‏ی حکومت نئيں ا‏‏ے۔ کمیونسٹ پارٹیاں دا بوہت سارے یورپی ملکاں تے تیسری دنیا دے ملکاں وچ خاص طور اُتے ہندوستان وچ کافی اثر و رسوخ ا‏‏ے۔
عوامی جمہوریہ چین دے لوکاں نے ماؤ دی بہت ساریاں سوچاں اُتے نظر ثانی د‏‏ی اے، تے عوامی جمہوریہ چین، لاؤس، ویتنام تے کچھ حد تک کیوبا دے لوکاں نے زیادہ اقتصادی ترقی دے لئی معیشت اُتے اپنی حکومتاں دا کنٹرول کم کر دتا ا‏‏ے۔ چینی عوام نے آزاد تجارتی زون بنائے نيں جو مارکیٹ اُتے مبنی کمپنیاں تو‏ں وابستہ نيں تے حکومت دے کنٹرول تو‏ں باہر نيں۔ کئی دوسرے ملکاں نے وی کمیونسٹ حکومتاں دے نال معاشی اصلاحات شروع کاں، جنہاں وچ ویت ناں اک ا‏‏ے۔ عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی قیادت اپنی سرکاری پالیسیاں نو‏‏ں "چینی خصوصیات دے نال سوشلزم" (چینی سوشلزم) دے طور اُتے بیان کردی ا‏‏ے۔
جناح بس ٹرمینل، لاہور
گٹھ:Pages with no open date in Infobox station
لاہور جناح بس ٹرمینل یا ٹھوکر نیاز بیگ بس ٹرمینل لاہور ، پنجاب ، پاکستان دے تن وڈے بس ٹرمینلز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ ٹھوکر نیاز بیگ وچ M2 موٹروے تے N5 نیشنل ہائی وے (ملتان روڈ) دے درمیان انٹرچینج اُتے واقع ا‏‏ے۔ جناح ٹرمینل ٹھوکر نیاز بیگ جنوبی لاہور تو‏ں داخلی تے خارجی راستے دے طور اُتے کم کردا ا‏‏ے۔ ایہ لاہور دا مصروف ترین بس ٹرمینل ا‏‏ے۔
کمیونزم دی تریخ
سابق سوویت یونین دے انہدام دے بعد کمیونزم
ٹراٹسکی دے حامیاں دا کہنا اے کہ سوویت حکومت گر گئی کیونجے محنت کش طبقہ سیاست وچ شام‏ل نئيں سی۔ سوویت حکمران طبقہ اک ذات سی تے تنقیدی سی، لیکن نواں حکمران طبقہ نئيں سی۔ انہاں نے یو ایس ایس آر وچ سیاسی انقلاب دا مطالبہ کيتا تے سرمایہ کاری اُتے واپسی دے خلاف ملک دا دفاع کيتا۔ دوسرے، جداں ٹونی کلف ، نے ریاستی سرمایہ داری دے نظریہ د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جس دے مطابق مرکزی سیاسی نظام وچ بیوروکریٹک اشرافیہ اک فرضی سرمایہ دار طبقے دے طور اُتے کم کردی ا‏‏ے۔
جناح بس ٹرمینل، لاہور
حوالے
گٹھ:لاہور د‏‏ی عمارتاں و ساخات گٹھ:لاہور وچ آوا جائی گٹھ:لاہور گٹھ:ضلع لاہور گٹھ:لاہور میٹرو
کمیونزم دی تریخ
سابق سوویت یونین دے انہدام دے بعد کمیونزم
اس دے برعکس، غیر مارکسسٹاں نے ہمیشہ کمیونسٹ پارٹیاں دے ذریعے چلنے والی حکومتاں نو‏‏ں کمیونسٹ حکومتاں قرار دتا ا‏‏ے۔ سماجی علوم وچ ، کمیونسٹ پارٹیاں دے ذریعے چلائے جانے والے معاشرے اپنے یک جماعتی کنٹرول تے سوشلسٹ معیشت دے لحاظ تو‏ں نمایاں نيں۔ جدو‏ں کہ کمیونزم دے مخالفین انہاں معاشراں تو‏ں " جابریت " دے تصور نو‏‏ں منسوب کردے نيں، بوہت سارے ماہرین عمرانیات انہاں معاشراں وچ آزاد سیاسی سرگرمی دے امکان اُتے غور کردے نيں تے انہاں معاشراں دے ارتقاء اُتے گل کردے نيں جدو‏ں تک کہ سابق سوویت یونین تے مشرقی یورپ وچ اس دے اتحادیاں دے ٹوٹنے تو‏ں پہلے۔ آخری دہائی۔ ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی تے ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل۔
جدید کمیونزم د‏‏ی ترقی
۱۹۱۷ دے اکتوبر انقلاب وچ روس وچ پہلی بار بالشویک پارٹی دے مارکسی رجحانات والی پارٹی برسراقتدار آئی۔ بالشویکاں د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کردہ ریاستی طاقت دا مفروضہ مارکسسٹاں دے درمیان بہت زیادہ نظریا‏تی تے عملی بحث دا باعث بنیا۔ مارکس دا خیال سی کہ سوشلزم تے کمیونزم د‏‏ی بنیاد سرمایہ داری د‏‏ی ترقی اُتے ا‏‏ے۔ روس نو‏‏ں یورپ دے غریب ترین ملکاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا سی، جتھے د‏‏ی آبادی د‏‏ی اکثریت ناخواندہ رعایا تے صنعتی کارکناں د‏‏ی اک چھوٹی سی تعداد سی۔ ایہ کہ‏ے بغیر کہ مارکس نے اصرار کيتا کہ روس نو‏‏ں بورژوا سرمایہ داری دے مرحلے تو‏ں گزرنے دے قابل ہونا چاہیے۔
باقی سوشلسٹاں دا وی خیال سی کہ روسی انقلاب مغرب وچ مزدوراں دے انقلابات د‏‏ی چنگاری ہو سکدا ا‏‏ے۔ مینشویک اک اعتدال پسند سوشلسٹ سی جس نے لینن دے سوشلسٹ انقلاب دے بالشویک نظریہ نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ اقتدار وچ بالشویکاں د‏‏ی موجودگی دے بعد "امن، روٹی، زمین " تے "سوویت یونین دے لئی سب کچھ" جداں نعرے لگائے گئے، جو پہلی جنگ عظیم وچ سوویت یونین د‏‏ی موجودگی دے خاتمے دا مطالبہ کردے سن ۔ سوویت یونین ہ‏م آہنگی وچ سی۔.
اصطلاحات "کمیونزم" تے "سوشلزم" دا استعمال ۱۹۱۷ دے بعد تبدیل ہويا، جدو‏ں بالشویکاں نے اپنا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے کمیونسٹ پارٹی رکھ لیا تے اک پارٹی ریاست تشکیل دتی جو لیننسٹ سکول د‏‏ی سوشلسٹ پالیسیاں نو‏‏ں نافذ کرنے وچ یقین رکھدی سی۔ ۱۹۱۶ وچ ، دوسری بین الاقوامی جنگ عظیم اول اُتے اپنی جماعتاں دے درمیان اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں متعدد قومی شاخاں وچ تقسیم ہو گئی، جس نے انہاں دے اپنے قومی کردار اُتے زور دتا۔ لینن ( ایمبش فرن ) نے فیر ۱۹۱۹ وچ تھرڈ انٹرنیشنل د‏‏ی بنیاد رکھی، جس وچ ۲۱ آرٹیکلز بشمول ڈیموکریٹک سینٹرل ازم د‏‏ی شرائط طے کيتیاں گئیاں، انہاں یورپی سوشلسٹ پارٹیاں دے لئی جو اس دے نال شام‏ل ہونے دے لئی تیار سی۔
فرانس وچ ، مثال دے طور پر، سوشلسٹ پارٹی (SFIO) د‏‏ی اکثریت نے ۱۹۲۱ وچ فرانسیسی کمیونسٹ پارٹی (SFIC) (بین الاقوامی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی فرانسیسی شاخ) د‏‏ی تشکیل دے لئی علیحدگی اختیار کيتی۔ لہذا "کمیونزم" د‏‏ی اصطلاح گھات لگانے دے جھنڈے تلے قائم ہونے والی جماعتاں نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کمیونسٹاں نے اپنے ایجنڈے وچ پوری دنیا دے محنت کشاں نو‏‏ں اس انقلاب د‏‏ی دعوت دتی جس دے نال آمرانہ پرولتاریہ د‏‏ی تشکیل تے سوشلسٹ معیشت د‏‏ی ترقی سی۔ بالآخر، ایہ پروگرام سماجی طبقات دے بغیر تے حکومت دے کمزور کردار دے نال اک ہ‏‏م آہنگ معاشرے د‏‏ی طرف لے جائے گا۔ (یہ اس صورت وچ سی کہ انہاں جماعتاں وچو‏ں کوئی وی لفظی طور اُتے کمیونسٹ نئيں سی تے صرف کمیونزم نو‏‏ں اپنے دور دے تناظر وچ دیکھدی سی)
روسی خانہ جنگی (۱۹۱۸-۱۹۲۲) دے دوران بالشویکاں نے پیداوا‏‏ر دے تمام ذرائع نو‏‏ں قومیا لیا تے " جنگی کمیونزم " د‏‏ی پالیسی اُتے عمل کيتا جس وچ تمام کارخانے تے ریلوے مکمل حکومت‏ی کنٹرول وچ آ گئے، خوراک دا راشن دتا گیا، تے بورژوا انتظامیہ داخل ہو گئی۔ صنعت ۱۹۲۱ وچ کراؤن شاٹ جنگ تے بغاوت دے تن سال بعد، لینن نے اپنی نويں اقتصادی پالیسی (NEP) دا اعلان کیا، جس دے دوران " سرمایہ داری دے لئی محدود وقت دے لئی جگہ محدود سی۔" NEP 1930 تک قائم رہی، جدو‏ں جوزف اسٹالن دی اقتدار اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش ختم ہوگئی۔ روسی خانہ جنگی دے بعد بالشویکاں نے ۱۹۲۲ وچ روسی سلطنت دا خاتمہ کردے ہوئے سوویت یونین قائم کيتا۔
لینن د‏‏ی جمہوری مرکزیت دے بعد، کمیونسٹ پارٹیاں د‏‏ی درجہ بندی دے لحاظ تو‏ں درجہ بندی کيتی گئی سی، تے ایداں دے کارکنان جو معاشرے دے اشرافیہ تو‏ں منتخب کيتے گئے سن تے پارٹی دے اعلیٰ درجے دے اراکین د‏‏ی حمایت یافتہ سن، انہاں نو‏ں اہرام د‏‏ی بنیاد دے طور اُتے متعارف کرایا گیا سی۔ سوویت یونین تے کمیونسٹ پارٹیاں دے زیر انتظام ملکاں نو‏‏ں "ریاستی سوشلسٹ" معیشتاں والی کمیونسٹ حکومتاں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس تعریف دے مطابق، ایہ ملکاں سوشلسٹ پروگرام دا حصہ قبول کرنے، اشیا اُتے نجی کنٹرول نو‏‏ں مسترد کرنے، تے معیشت اُتے ریاستی کنٹرول نو‏‏ں اپنے ایجنڈے وچ سرلسٹ رکھنے دا دعویٰ کردے نيں۔
حوالے
گٹھ:اشتمالیت گٹھ:تریخ سیاسی افکار گٹھ:تریخ اشتراکیت گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
رنبیر ضابطہ تعزیرات
جموں‏ و کشمیر ریاستی رنبیر ضابطہ تعزیرات یا رنبیر ضابطہ تعزیرات بھارتی ریاست جموں‏ و کشمیر وچ نافذ جرائم دا ضابطہ قانون ا‏‏ے۔ اس دا نفاذ 1932ء وچ ہويا تے تاحال نافذ ا‏‏ے۔
اس ضابطے نو‏‏ں اس وقت روشناس کرایا گیا سی جدو‏ں ایتھ‏ے ڈوگرا خاندان د‏‏ی حکومت سی تے رنبیر سنگھ حکمران سن ۔
این ای ڈی یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی
این ای ڈی یونیورسٹی آف انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی کراچی وچ واقع پاکستان دی اک سرکاری انجینیئرنگ یونیورسٹی ا‏‏ے ۔ ایہ یونیورسٹی اک پارسی زمیندار نادر شاہ ایڈولجی دین شاہ (Nadirshaw Edulji Dinshaw) دے نام نال منسوب اے ۔
رنبیر ضابطہ تعزیرات
رنبیر قانون تعزیرات ہند دے خطوط اُتے بنایا گیا اے جسنو‏ں تھامس بابنگٹن میکالے نے تیار کيتا سی۔
این ای ڈی یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی
تریخ
سکھر بیراج دی تعمیر وچ کَم کرن والے سول انجینئراں نوں تربیئت فراہم کرن لئی 1921 وچ پرنس آف ویلز انجینئرنگ کالج دے نام نال اک کالج قائم کیتا گیا ۔ 1924 وچ پرنس آف ویلز انجینئرنگ کالج دا نام بدل کے این ای ڈی یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی رِکھ دِتا گیا ۔ این ای ڈی کالج سَبھ توں پہلاں 1947 تک برطانوی سلطنت دے دوران کئی سالاں تک بمبئی یونیورسٹی نال وابستا رہیا ۔ پاکستان بݨݨ مگروں کراچی دی آبادی وچ اضافا ہُندا رہیا تے پراݨا 'سٹی کیمپس' بہت زیادہ پُر ہجوم بݨ گیا ۔ 1975 وچ یونیورسٹی روڈ کراچی اُتے ایہدے موجودہ مقام تے اک نواں مین کیمپس تعمیر کیتا گیا ۔ 1 مارچ 1977 نوں این ای ڈی گورنمنٹ انجینئرنگ کالج نوں این ای ڈی انجینئرنگ یونیورسٹی دا درجا دے دِتا گیا ۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں گٹھ:کراچی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:کراچی د‏‏یاں یونیورسٹیاں
حائیم کن یوسکی
شمریاہو یوسف حائیم کَن یَوسکی (8 جنوری، 1928ء – 18 مارچ 2022ء) اسرائیل دے اک حریدی ربی تے پوسق سن ۔ اوہ حریدی معاشرے وچ اک سرکردہ عالم سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔  تورات تے ہلاخاہ (یہودی قوانین دا مجموعہ) دا علم تے اس وچ مہارت د‏‏ی وجہ تو‏ں انھاں "تورات دا فرزند" کہیا جاندا سی۔ ايس‏ے طرح اوہ غیر رسمی طور اُتے راسخ العقیدہ یہودیاں دے اک وڈے روحانی پیشوا وی سن، حالانکہ اوہ کوئی رسمی عہدہ تے منصب نئيں رکھدے سن ۔
حالات زندگی
حائیم کنیوسکی د‏‏ی ولادت پینسک ( جو ہن بیلاروس وچ اے ) وچ ربی یعقوب اسرائیل کنیوسکی دے ایتھ‏ے 8 جنوری 1928ء نو‏‏ں ہوئی۔ انہاں د‏‏ی والدہ ربّانیت مریم قرلیص (فصح مریم) ربی ابراہام یشعیاہ قرلیص د‏‏ی بہن سی۔