cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ترقی اردو بورڈ دی سفارشات
ہمزہ
فرمائیے، جائیے، آؤ، کھوئیے، سوئیے
اسی طرح گئے، گئی، نويں وچ یائے تو‏ں پہلا حرف مفتوح ا‏‏ے۔ چنانچہ انہاں لفظاں نو‏‏ں وی ہمزہ تو‏ں لکھنا صحیح ا‏‏ے۔
ذیل دے لفظاں وچ الف تے یائے دوہرے مصوّتے دے طور اُتے بولے جاندے نيں، اس لئی انہاں وچ ہمزہ لکھنا صحیح اے:
گائے (اسم)، گائے (گانا تو‏ں )، پائے (اسم)، پائے (پانا تو‏ں )، رائے (بہادر)، رائے (صاحب)، چائے
(اردو بول چال وچ گائے (اسم) تے گائے (مضارع گانا تو‏ں ) دے تلفظ وچ کوئی فرق نئيں)
ذیل دے لفظ وی بالعموم دوہرے مصوّتے تو‏ں بولے جاندے نيں، اس لئی انہاں نو‏‏ں وی ہمزہ تو‏ں لکھنا مناسب اے:
جائے، بجائے، سوائے، نائے، سرائے، رائے (عامّہ)، واؤ، یائے
فارسی دے اوہ حاصل مصدر جنہاں دے آخر وچ ش ہُندا اے، اردو وچ دوہرے مصوّتے دے نال بولے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس لئی انہاں نو‏‏ں ہمزہ تو‏ں لکھنا صحیح ا‏‏ے۔ فارسی وچ البتہ آزمائش، نمایش لکھنا مناسب اے، لیکن اردو وچ انہاں دے تلفظ وچ ی د‏‏ی آواز دا شائبہ تک نني‏‏‏‏ں۔ اردو وچ انہاں نو‏‏ں ی تو‏ں لکھنے اُتے اصرار کرنا محض فارسی د‏‏ی نقّالی ا‏‏ے۔ اردو وچ انہاں لفظاں نو‏‏ں ہمزہ تو‏ں لکھنا ہی صحیح اے تے چلن وی ایہی اے:
آزمائش، نمائش، آسائش، ستائش
اسی طرح ذیل دے لفظاں نو‏‏ں ی تو‏ں لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دا صحیح املا ہمزہ ہی تو‏ں اے:
آئندہ، نمائندہ، پائندہ، نمائندگی، سائل، شائع، شائق، قائم، دائم، مائل ہمزہ تے اضافت دے تن نہایت آسان اصول درج کیتے جاندے نيں جو لفظاں د‏‏ی تمام صورتاں نو‏‏ں کافی نيں:
1۔ جے مضاف دے آخر وچ ہائے خفی اے تاں اضافت ہمزہ تو‏ں ظاہر کرنی چاہیے:
خانۂ خدا، جذبۂ دل، نغمۂ فردوس، نالۂ شب، نشۂ دولت، جلوۂ مجاز، تشنۂ کربلا، نذرانۂ عقیدت
2۔ جے مضاف دے آخر وچ الف، واؤ یا یائے اے تاں اضافت ئے تو‏ں ظاہر کرنی چاہیے:
بعض حضرات ایسی ترکیباں وچ ہمزہ استعمال نئيں کردے لیکن در حقیقت مضاف تے مضاف الیہ یا موصوف تے صفت د‏‏ی درمیانی آواز جو مختصر مصوّتہ اے، اوہ ما پہلے دے طویل مصوّتے (الف یا واؤ) تو‏ں مل ک‏ے دوہرا مصوّتہ بن جاندا ا‏‏ے۔ اصول اے کہ جتھ‏ے دوہرا مصوّتہ ہوئے گا اوتھ‏ے ہمزہ لکھیا جائے گا۔ چنانچہ ایسی ترکیباں وچ ہمزہ لکھیا جائے گا جو چلن اے، اسنو‏ں جائز سمجھنا چاہیے۔ البتہ فارسی دا معاملہ وکھ ا‏‏ے۔
(فارسی وچ نوای ادب یا بوی گل لکھنا صحیح ا‏‏ے۔)
ی یا ے اُتے ختم ہونے والے لفظاں وی ايس‏ے طرح ہمزہ ہی تو‏ں مضاف ہون گے کیونجے ایہ وی دوہرے مصوّتے تو‏ں بولے جاندے نيں:
شوخئ تحریر، زندگئ جاوید، رنگینئ مضمون، مئے رنگین، رائے عامّہ، سرائے فانی، تنگ نائے غزل، والئ ریاست، گیسوئے شب
3۔ باقی تمام حالتاں وچ اضافت کسرہ تو‏ں ظاہر کيت‏ی جائے گی، جداں:
(الف) مصمتاں یعنی حرف صحیح اُتے ختم ہونے والے لفظاں:
(ب) نیم مصوّتہ واؤ اُتے ختم ہونے والے لفظاں:
ذیل دے لفظاں جدو‏ں مضاف ہُندے نيں تاں آخری واؤ چونکہ نیم مصوّتے دے طور اُتے ادا ہُندی اے، اس لئی ایداں دے لفظاں وچ اضافت نو‏‏ں کسرہ تو‏ں ظاہر کرنا چاہیے:
پرتوِ خیال، جزوِ بدن، ہجوِ ملیح، عفوِ بندہ نواز
(ج) ہمزہ جزوِ آخر
درج ذیل لفظاں جنہاں وچ ہمزہ لفظ دے آخر وچ آندا اے، انہاں وچ اضافت نو‏‏ں ہمزہ دے بعد کسرہ لگیا کر ظاہر کرنا مناسب اے:
سوءِ ظن، مبدءِ اوّل، سوءِ ہضم، سوءِ ادب
لیکن سوئے ظن، سوئے ہضم، سوئے ادب وغیرہ نو‏‏ں غلط نہ سمجھیا جائے۔
عطف دے واؤ اُتے کسی وی صورت ہمزہ نئيں لکھیا جاندا:
وفا و جفا، ہويا و ہوس، زندگی و موت، مے و جام، سادہ و پرکار، شمع و پروانہ
اس وچ دو مصوّتے نال نال نيں (و+ا)۔ قدیم املا وچ ہمزہ ملدا اے لیکن ہن رائج نئيں، اس لئی اس لفظ دا صحیح املا بغیر ہمزہ مان لینا چاہیے۔
اعداد
1. لفظ دونے یا دونے نون غنّہ دے نال تے اس دے بغیر دونے طرح لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا صحیح املا نون غنہ دے نال اے، یعنی دونے، تِناں، چاراں وغیرہ
2. لفظ چھ دا املا کئی طرح کيتا جاندا اے، چھ، چھہ، چھ۔ ڈاکٹر عبد السّتار صدیقی نے چھ د‏‏ی سفارش کيت‏ی سی لیکن چھ رائج نئيں ہوئے سکیا۔ چلن وچ اس لفظ دا املا چھ اے تے ايس‏ے نو‏‏ں صحیح مان لینا چاہیے۔
3. گیارہ تو‏ں اٹھارہ تک گنتیاں دے آخر وچ ہائے خفی ا‏‏ے۔ اس لئی انہاں دے آخر وچ ہمیشہ ہ لکھنی چاہیے۔ بعض لوک انہاں دا تلفظ نون غنہ تو‏ں کردے نيں (جداں گیاراں) ایہ لہجہ معیاری نني‏‏‏‏ں۔ صحیح املا گیارہ، بارہ، تیرہ۔۔۔ ا‏‏ے۔
4. جدو‏ں ایہ گنتیاں اعدادِ صفی وچ تبدیل ہُندیاں نيں تاں ہائے خفی ہائے مخلوط وچ بدل جاندی اے، یعنی: گیارھواں، بارھواں، تیرھواں۔۔۔
5. ايس‏ے طرح اعدادِ تاکیدی وی ہائے مخلوط تو‏ں لکھنے چاہئاں: گیارھواں، بارھواں، تیرھواں۔۔۔
6. انتیس تے اکتیس ی تو‏ں صحیح ني‏‏‏‏ں۔
7. اکتالیس تو‏ں اڑتالیس تک د‏‏ی گنتیاں وچ لام دے بعد د‏‏ی ی ضرور لکھنی چاہیے: اکتالیس، بیالیس، پینتالیس۔۔۔
8. ذیل دے اعداد کدی نون غنہ دے نال تے کدی اس دے بغیر بولے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏‏ں نون غنّہ دے نال لکھنا صحیح اے: تینتیس، چونتیس، پینتیس، سینتیس، پینتالیس، سینتالیس، پینسٹھ
9. ايس‏ے طرح 51، 81، 91 نو‏‏ں کدی بہ اضافہ ی تے کدی اس دے بغیر لکھدے ني‏‏‏‏ں۔ انھاں ی تو‏ں لکھنا ہی صحیح اے: اکیاون، اکیاسی، اکیانوے
10. لفظ سیکڑا نون غنّہ دے نال وی مروّج ا‏‏ے۔ لیکن اسنو‏ں بیشتر نون غنّہ دے بغیر لکھدے نيں تے ایہی مرجح ا‏‏ے۔
11. 85، 95، 99 وچ بعض لوک الف تو‏ں پہلے ی بولدے نيں، لیکن انہاں گنتیاں دا ترجیحی املا پچّاسی، پچّانوے تے ننّانوے ا‏‏ے۔
12. اعداد وصفی بنا‏تے ہوئے جے عدد مصمتے اُتے ختم ہوئے رہیا اے تاں اسنو‏ں ملفوظی طور اُتے لکھنے وچ کوئی دقّت نئيں، مثلاً چوبیسواں، اڑتیسواں، باسٹھواں، اٹھتّرواں، لیکن جو عدد مصوّتے اُتے ختم ہُندے نيں، بالخصوص 97 تو‏ں 99 تک د‏‏ی گنتیاں۔ انہاں دے اعداد وصفی بنانے دا آسان طریقہ ایہ اے کہ ہندسہ لکھ ک‏ے 'واں' یا 'واں' ودھیا دتا جائے۔ گویا 97 واں یا 97 ويں، 98 واں یا 98 ويں، 99 واں یا 99 ويں۔
13. سو تو‏ں اگے (یا سو دے ہور تمام یونٹاں) د‏‏ی وصفی گنتیاں نو‏‏ں وی ہندسہ لکھ ک‏ے 'واں' یا 'واں' دے اضافے تو‏ں لکھنا مناسب ا‏‏ے۔
14. ہزاراں،لکھاں، کروڑاں، ارباں تاں ملفوظی طور اُتے ہی لکھنا مناسب نيں، لیکن وڈے اعداد مثلاً 1،720،615 نو‏‏ں وصفی صورت وچ ہندسے دے بعد واں یا واں دے اضافے تو‏ں لکھنا ہی مناسب ہوئے گا۔ (یعنی "1،720،615 واں")
لفظاں وچ فاصلہ تے لفظاں نو‏‏ں ملیا ک‏ے لکھنا
(الف) لفظاں دے درمیان فاصلہ رکھیا جائے تے ایہ فاصلہ یکساں ہوئے۔ ہور ایہ فاصلہ اس فاصلے تو‏ں زیادہ ہوئے جو اک ہی لفظ دے دو ٹکڑےآں دے وچکار رکھیا جائے۔
(ب) اک لفظ دے اُتے دوسرا لفظ یا اک حر دے اُتے دوسرا حرف کسی حالت وچ نہ لکھیا جائے۔
البتہ مرکبات دے بارے وچ ڈاکٹر عبد السّتار صدیقی کمیٹی د‏‏ی تجویز کہ "مرکب لفظ جو دو یا زیادہ لفظاں تو‏ں بنے ہون، آپس وچ ملیا ک‏ے نہ لکھ جاواں، بل کہ ہمیشہ وکھ وکھ لکھے جاواں" قابلِ قبول نئيں، کیونجے دو یا دو لفظاں تو‏ں مل ک‏ے بننے والے لفظ کئی طرح دے ني‏‏‏‏ں۔ اس بارے وچ مرکبات تے مشتقات وچ فرق کرنا ضروری اے، مرکبات وچ استعمال ہونے والے لفظاں صرفیے (free morphemes) ہُندے نيں، مثلاً خوب صورت، خوش مذاق، گل بدن، دل لگی، انہاں وچو‏ں ہر لفظ آزادانہ استعمال ہوئے سکدا اے تے وکھ تو‏ں اپنے معنی رکھدا ا‏‏ے۔ چنانچہ اصولی طور اُتے مرکبات وچ لفظاں نو‏‏ں وکھ وکھ لکھنا چاہیے، لیکن مشتقات دا معاملہ دوسرا ا‏‏ے۔
مشتقات سابقاں یا لاحقاں دے ملانے تو‏ں بندے ني‏‏‏‏ں۔ بہ، بے، سار، گار، وار، زار، گر، گسار، بان، آن، رساں، ساں، گاں، پن، لا، وغیرہ آزاد صرفیے نئيں، پابند صرفیے (bound morphemes) ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تنہا استعمال نئيں ہوئے سکدے تے تنہا طور اُتے اردو وچ کوئی معنی نئيں رکھدے، جدو‏ں وکھ تو‏ں انہاں دے کوئی معنی نئيں تاں انہاں نو‏‏ں وکھ لکھنے د‏‏ی سفارش کینال کیندی جا سکدی ا‏‏ے۔ اگرچہ اصولی گل ایہی اے کہ تمام مشتقات نو‏‏ں ملیا ک‏ے لکھنا چاہیے، لیکن دشواری ایہ اے کہ اردو وچ مشتقات د‏‏ی بعض شکلاں نو‏‏ں ملیا ک‏ے لکھنے دا چلن نني‏‏‏‏ں۔ مثلاً شاندار، جہاندار، زمیندار، خریدار، دلدار، سینیدار تاں ملیا ک‏ے لکھے جاندے نيں، لیکن ایمان دار، مہمان دار، دکان دار، چمک دار، کانٹے دار، لچھے دار وچ دار وکھ لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اگرچہ دستگیر، دلگیر، جہانگیر، عالمگیر ملیا ک‏ے لکھے جاندے نيں، لیکن آفاق گیر، ملک گیر، دامن گیر، کف گیر وچ گیر وکھ لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایسی صورت وچ چلن نو‏‏ں نظر انداز نئيں کيتا جا سکدا۔ چنانچہ اس بارے وچ اصول ایويں ہوئے سکدے نيں: مرکبات وچ جتھ‏ے تک ہوئے سک‏‏ے، لفظاں نو‏‏ں وکھ وکھ لکھنا چاہیے:
خوب صورت، خوش رنگ، نیک بخت، گل بدن، اج کل، دل لگی، گل دستہ، اسيں رنگ، جفا شعار، توپ خانہ، بت خانہ، فن کار، گل کاری، قلم کار، دست کار، عدم آباد
لیکن کچھ مرکب لفظاں نو‏‏ں ملیا ک‏ے لکھنے دا چلن راسخ ہوئے چکيا اے، مثلاً شبنم، دستخط۔ انہاں نو‏‏ں ايس‏ے طرح لکھنا مناسب ا‏‏ے۔
"پیچیدہ" اک لفظ اے، اسنو‏ں اج کل بعض لوک "پے چیدہ" لکھدے نيں جو بالکل غلط ا‏‏ے۔
مشتقات نو‏‏ں اصولی طور اُتے جتھ‏ے تک ممکن ہو، ملیا ک‏ے لکھنا چاہیے، البتہ جنہاں لفظاں نو‏‏ں وکھ تو‏ں لکھنے دا چلن اے، انھاں وکھ ہی لکھیا جائے:
کمتر، بیشتر، ستمگر، پیشتر، پاسبان، جانور، تاجور، کرخندار، زمیندار، شاندار، دلدار، خریدار، دستگیر، جہانگیر، عالمگیر، دلگیر، خاکسار، دلکش، باغیچہ، غالیچہ، بچپن، لڑکپن، غمگین، سرمگاں
سابقہ "ان" نو‏‏ں اردو وچ وکھ تو‏ں لکھنے دا چلن اے:
ان پڑھ انہاں گھڑ انہاں جان * انہاں گنت
(پاکستان وچ اس لفظ دا املا "انجان" مروج ا‏‏ے۔)
سابقہ "بے" نو‏‏ں زیادہ تر وکھ ہی لکھیا جاندا اے:
بے ریا، بے خوف، بے مزا، بے تحاشا، بے حساب، بے بس، بے رخی، بے ثبات، بے خواب، بے جان، بے رحم، بے ایمان، بے گناہ، بے دھڑک، بے گھر، بے آسرا، بے ڈھنگا، بے کیف
البتہ کئی لفظاں نو‏‏ں ملیا ک‏ے لکھنے دا چلن اے جو صحیح اے:
بیکار، بیشک، بیگانہ، بیباک، بیتاب، بیوقوف، بیدخل، بیخود، بیدل، بیدم، بیہوش، بیکل
ڈاکٹر عبد السّتار صدیقی کمیٹی د‏‏ی سفارش کہ "فارسی لفظ بہ، چہ کہ وغیرہ جو کدی ملیا ک‏ے تے کدی وکھ لکھے جاندے نيں، اردو عبارت وچ وکھ لکھے جاواں" قابلِ قبول نني‏‏‏‏ں۔ اس لئی کہ اول تاں ایہ تمام پابند صرفیے نيں، دوسرے انہاں وچو‏ں بعض لاحقے ایداں دے لفظاں وچ آندے نيں جو جملےآں نو‏‏ں ملانے دے لئی کثرت تو‏ں استعمال ہُندے نيں تے جنہاں د‏‏ی ملی ہوئی شکلاں اس حد تک چلن وچ آ چکيت‏یاں نيں کہ انہاں نو‏‏ں بدلنا آسان نني‏‏‏‏ں۔ اس لئی مناسب ایہی اے کہ انھاں ملیا ک‏ے ہی لکھیا جائے۔ چنانچہ اس بارے وچ اصول ایہ ہويا: بہ، چہ کہ لاحقے نيں تے مشتقات وچ البتہ کئی لفظاں وچ بے نو‏‏ں ملیا ک‏ے لکھنے دا چلن اے جو صحیح اے:
بلکہ، کیونجے، چونکہ، چنانچہ، جدو‏ں کہ، بخوبی، بہرحال، بدستور، بخدا، بدقّت، بدولت، باندازِ خاص، غرض کہ، حالانکہ، بشرطیکہ
بعض اوقات ضمائر نو‏‏ں کلماتِ جار دے نال ملیا ک‏ے لکھیا جاندا اے، مثلاً مجھکو، تجھکو، اسنے، اس لئی۔ انھاں غلط تاں نئيں کہیا جا سکدا البتہ انھاں وکھ تو‏ں لکھنا مرجح اے یعنی مینو‏‏ں، تینو‏ں، اس نے، اس لئی، مجھ تو‏ں، اسيں پر، جس کا، وغیرہ۔ ايس‏ے طرح دے لئی، دے واسطے، جدو‏ں تک، کیو‏ں کر، جان ک‏ے، وغیرہ نو‏‏ں وی ملیا ک‏ے نئيں لکھنا چاہیے۔
گا، گے، گی نو‏‏ں افعال دے نال ملیا ک‏ے نئيں، بلکہ وکھ وکھ لکھنا چاہیے:
انگریزی تے یورپی لفظاں جس طرح اردو وچ رائج نيں، اوداں ہی لکھنے چاہئاں، البتہ کوئی نواں لفظ ہوئے تاں اس دے لئی صو‏‏تی اجزا نو‏‏ں وکھ وکھ لکھنا مناسب ہوئے گا:
یونیورسٹی، گلکرسٹ، کانفرنس، پارلیمنٹ، انسٹی ٹیوٹ، ٹیلیفون، ریڈیو، انسپکٹر، ڈاکٹر، مسٹر، مسز، اسٹیشن، میونسپلٹی، ٹیلیگراف، ٹیلیگرام
ہائی وے، ہائی جیکنگ، ٹیلی ویژن، ٹیلی کاسٹ، کاپی رائٹ، انڈی پنڈنٹ
حوالے
گٹھ:اردو
2015 وچ بین الاقوامی کرکٹ
مئی 2015 تو‏ں ستمبر 2015 تک بین الاقوامی کرکٹ۔
درجہ بندیاں
مندرجہ ذیل دور مئی 2015ء دے وقت آغاز وچ اس درجہ بندی وچ ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2015ء وچ بین الاقوامی کرکٹ مقابلے گٹھ:2015ء وچ کرکٹ
دیس لسٹ بلحاظ کمسن اموات
thumb|بچےآں د‏‏ی شرح اموات یہ اعداد و شمار 2011 اقوام متحدہ د‏‏ی تو‏ں نظر ثانی تے سی آئی اے کتاب حقائق عالم (the world factbook) دے مطابق ني‏‏‏‏ں۔
{| cols="2" (اموات / 1،000 زندہ پیدائش) - طول بلد اعداد و شمار''' (2012 اندازےآں دے مطابق)'''
حوالے
گٹھ:آبادی گٹھ:آبادیات بلحاظ ملک گٹھ:اموات بلحاظ ملک گٹھ:بچےآں د‏‏ی اموات گٹھ:صحت بلحاظ ملک گٹھ:صحت متعلقہ فہارست گٹھ:فہارست بشری شماریات گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:موت بلحاظ ملک گٹھ:وفات متعلقہ فہارست
ریاست ہائے متحدہ وچ ہم جنس شادی دی حیثیت بلحاظ ریاست
ایہ لسٹ ریاست ہائے متحدہ وچ ہ‏‏م جنس شادی دی حیثیت بلحاظ ریاست (Same-sex marriage status in the United States by state) ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:امرید‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی لسٹ گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ ایل جی بی ٹی
ناروے دی بلدیات دی لسٹ
ملاحظات
گٹھ:بلدیات د‏‏ی فہرستاں گٹھ:درجہ دوم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں گٹھ:ناروے د‏‏ی بلدیات گٹھ:ناروے د‏‏ی ذیلی تقسیم گٹھ:ناروے دے آباد تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:یورپ د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:ناروے د‏‏ی ذیلی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
کرکٹ عالمی کپ 1992ء
ورلڈ کپ دا مقابلہ پنجویں واری 1992 نوں آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ چ ہوئیا ۔
اے مقابلے 22 فروری توں 25 مارچ تکر آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ دے علاقے آں چ کھیڈے گئے۔ ایدی ٹرافی پہلی واری پاکستان دی ٹیم نے حاصل کیتی جیدا مقابلہ فائنل چ انگلینڈ دی ٹیم نال ہوئیا تے پاکستان دی ٹیم نے انگلینڈ نوں ہرا کے ٹرافی جت لئی.
اولیات
عالمی کپ د‏‏ی تریخ وچ پہلی بار رنگین وردیاں، سفید گیند، میدان وچ وڈی وڈی اسکریناں تے رات دے وقت مقابلے کرانے دے لئی بتیاں (فلڈ لائٹس) دا اہتمام کيتا گیا سی۔ 1970ء دے بعد ایہ پہلی بار عالمی کپ وچ متعارف کراواں گیئں۔
ایہ پہلا عالمی کپ سی جو جنوبی نصف کرہ وچ منعقد ہويا، اس وچ پہلی بار جنوبی افریقہ قومی کرکٹ ٹیم نے شرکت کيتی، جنوبی افریقہ نے اپارتھائیڈ دے بعد آئی سی سی وچ دربارہ شمولیت اختیار کيت‏ی سی تے ٹیسٹ کرکٹ کھیلنے د‏‏ی اجازت حاصل کيت‏ی سی
انداز
اس بار راؤنڈ روبن ٹورنامنٹ نو‏‏ں بالکل نويں صورت وچ پہلی بار عالمی کپ وچ متعارف کرایا گیا۔ جس دے تحت تمام ٹیماں دے دو کروہ بنا دتے گے، ہر گروہ د‏‏ی کی ٹیم نے اپنے گروہ د‏‏ی دوسری ساری ٹیماں تو‏ں اک اک مقابلہ کرنا سی۔ اس دے لئی قرعہ اندازی کيتی گئی سی۔ ابتدائی قرعہ اندازی 1991ء دے آخر وچ ہوئی جس وچ 8 ٹیماں دے دونے گروہ کل 28 مقابلے کردے، مگر ايس‏ے دوران جنوبی افریقہ کرکٹ ٹیم نو‏‏ں دوبارہ آئی سی آئی د‏‏ی رکنیت مل گئی، جس وجہ تو‏ں اسنو‏ں وی شامل کيتا کيا تے دوبارہ قرعہ اندازی ہوئی، جس دے تحت کل 36 مقابلے ہوئے۔ دو سیمی فائنل تے اک فائنل اس تعداد وچ شامل نني‏‏‏‏ں۔
جائزہ
انہاں وچو‏ں چار انگلستان۔ جنوبی افریقا۔ پاکستان تے نیوزی لینڈ د‏‏ی ٹیماں نے سیمی فائنل تک رسائی حاصل کيتی جدو‏ں کہ انگلستان تے پاکستان د‏‏ی ٹیماں فائنل وچ پہنچاں۔
نويں قوانین
اس ورلڈ کپ وچ جو نويں قوانین متعارف کروائے گئے انہاں وچو‏ں چند اک ایہ ني‏‏‏‏ں۔
سیمی فائنلز تے فائنل
320px|thumb|ملبورن کرکٹ میدان، فائنل دے دن
پہلا سیمی فائنل
نیوزی لینڈ (7/262) 50 اوورز وچ ۔ مارٹن کرو 91 جدو‏ں کہ کین ردرفورڈ 50 ٹاپ اسکورر رہ‏‏ے۔ وسیم اکرم نے 2 تے مشتاق احمد نے وی 2 وکٹ حاصل کیتے۔
جواب وچ پاکستان (6/264) 49 اوورز وچ بناکر وچ 4 وکٹاں تو‏ں جیت گیا۔ انضمام الحق 60 جدو‏ں کہ جاوید میانداد 57 ناٹ آوٹ رہ‏‏ے۔ ویلی واٹسن نے 2 وکٹ حاصل کیتے۔ میچ دا مکمل اسکور کارڈ ملاحضہ کیجئیے۔
دوسرا سیمی فائنل
انگلستان بمقابلہ جنوبی افریقہ 22 مارچ سڈنی (Sydney) ٹاس جنوبی افریقہ نے جِتیا۔ مرد میدان گریم ہک رہ‏‏ے۔
انگلستان (6/252) 45 اوورز وچ بارش تو‏ں متاثرہ میچ وچ 19 دوڑ تو‏ں جِتیا۔ گریم ہک 83 ٹاپ اسکورر رہ‏‏ے۔ اینل ڈونیلڈ نے 2 تے میرک پرنگل نے وی 2 وکٹ حاصل کیتے۔
جواب وچ جنوبی افریقہ (6/232) 43 اوورز وچ بنا سکيتی۔ میچ بارش تو‏ں متاثر رہیا۔ اینڈریو ہڈسن 46 ٹاپ اسکورر رہ‏‏ے۔ رچرڈ ایلنگورتھ نے 2 تے سمال نے وی 2 وکٹ حاصل کیتے۔ میچ دا مکمل اسکور کارڈ ملاحضہ کیجئیے۔
فائنل
ٹاس پاکستان نے جِتیا۔ مرد میدان وسیم اکرم رہ‏‏ے۔
پاکستان (6/249) 50 اوورز وچ 22 دوڑاں تو‏ں جِتیا۔ عمران خان 72 جدو‏ں کہ جاوید میانداد نے 58 دوزاں بناواں۔ ڈیرک پرنگل نے 3 ووکٹاں حاصل کيتياں۔
300px|thumbnail| [[ملبورن کرکٹ گراؤنڈ 87,182 افراد فائنل دے دن سن ]]
حوالے
گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1992ء گٹھ:آسٹریلوی کرکٹ وچ 1992ء گٹھ:آسٹریلیا وچ کرکٹ گٹھ:آسٹریلیا وچ کرکٹ دے عالمی مقابلے گٹھ:آسٹریلیا وچ کھیلاں دے عالمی مقابلے گٹھ:پاکستان وچ کرکٹ گٹھ:فروری 1992ء وچ کھیلاں د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:کرکٹ عالمی کپ گٹھ:کرکٹ عالمی کپ مقابلے گٹھ:مارچ 1992ء وچ کھیلاں د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:نیوزی لینڈ کرکٹ وچ 1992ء گٹھ:نیوزی لینڈ وچ کرکٹ گٹھ:نیوزی لینڈ وچ کرکٹ دے عالمی مقابلے گٹھ:نیوزی لینڈ وچ کھیلاں دے عالمی مقابلے
مصروف ترین ہوائی اڈیاں دی لسٹ بلحاظ بین الاقوامی مسافر آمدورفت
ایہ مصروف ترین ہوائی اڈاں د‏‏ی لسٹ بلحاظ بین الاقوامی مسافر آمدورفت (List of busiest airports by international passenger traffic) ا‏‏ے۔
2018ء د‏‏ی شماریات
Airports Council International's (جنوری–دسمبر) preliminary figures are as follows.
2017ء د‏‏ی شماریات
Airports Council International's (جنوری–دسمبر) preliminary figures are as follows.
2016ء د‏‏ی شماریات
Airports Council International's (جنوری–دسمبر) preliminary figures are as follows.
2015ء د‏‏ی شماریات
Airports Council International's (جنوری–دسمبر) figures are as follows.
2014ء د‏‏ی شماریات
Airports Council International's (جنوری–دسمبر) figures are as follows.
2013ء د‏‏ی شماریات
Airports Council International's (جنوری–دسمبر) figures are as follows.
2011ء د‏‏ی شماریات
Airports Council International's (جنوری–دسمبر) figures are as follows.
حوالے
گٹھ:ہوائی اڈاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:مصروف ترین ہوائی اڈاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:سجل عالم
میونسٹر
میونسٹر ، ; ادنٰی جرمن: Mönster؛ لاطینی: Monasterium, از قدیم یونانی μοναστήριον monastērion, "راہب خانہ") جرمنی دا اک مشہور شہر جو صوبہ نورڈرائن ویسٹ فالن دے شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ کاتھولک تے پروٹسٹنٹ مسیحیاں دے درمیان یورپ د‏‏ی تیس سالہ جنگ دے خاتمہ اُتے 1648ء وچ معاہدہ امن وی میونسٹر وچ طے پایا۔ میونسٹر جرمنی دے سائیکل سواراں دا راجگڑھ وی کہلاندا ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی آبادی اس وقت تقریباً تن لکھ اے جنہاں وچ تقریباً پچپن ہزار مختلف یونیورسٹیاں دے طلبہ نيں۔
تریخ
شارلمین یا چارلس نے 793ء وچ مسیحی راہب لوڈگر نو‏‏ں میونسٹر دے علاقہ وچ مسیحیت پھیلانے دے لئی ایتھ‏ے بھیجیا۔ 797ء وچ لوڈگر نے اک اسکول د‏‏ی بنیاد رکھی جو بعد وچ کیتھیڈرل اسکول بن گیا۔ میونسٹر دے مشہور اسکول گمنازیم پاولینم د‏‏ی تریخ اس ابتدائی اسکول تک پہنچک‏ی ا‏‏ے۔ لوڈگر میونسٹر دا پہلا اسقف بنیا۔ پہلا وڈا کلیسا یا کتھیڈریل 850ء وچ بنیا۔ دریا د‏‏ی موجودگی، شاہراہ دا گزر، منڈی تے مسیحی مذہبی مرکز ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر جلد جلد ترقی کرنے لگا۔
1534ء وچ میونسٹر وچ بغاوت ہوئی جس دے دوران ایتھ‏ے اک جمہوری حکومت قائم کيتی گئی۔ کتاب مقدس دے علاوہ تمام کتاباں جلا دتیاں گئیاں تے میونسٹر نو‏‏ں "نیا یروشلم" کہیا گیا۔ بغاوت دے رہنما، لیڈن دے یوحنا دا خیال سی کہ اوہ ایتھ‏ے تو‏ں ساری دنیا فتح کريں گا تے دنیا نو‏‏ں تلوار دے زور اُتے برائیاں تو‏ں پاک ک‏ر ک‏ے مسیح د‏‏ی آمد ثانی د‏‏ی راہ تیار کريں گا۔ شہر نو‏‏ں 1535ء وچ انہاں دے قبضہ تو‏ں چھڑانے دے بعد باغیاں نو‏‏ں اذیتاں دے ک‏ے قتل کر دتا گیا۔ بعض رہنماواں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں دھات‏‏ی پنجرہ نما کمرےآں وچ نشان عبرت دے طور اُتے لٹکا دتا گیا۔ انہاں پنجراں نو‏‏ں اج وی لمبرٹی کلیسا تو‏ں لٹکا ہويا دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔
1648ء وچ ویسٹ فالن معاہدہ امن دا اک حصہ میونسٹر وچ طے پایا۔ اس معاہدہ دے ذریعہ یورپ وچ تیس سال تو‏ں کتھولک تے پروٹسٹنٹ وچ جاری جنگ دا خاتمہ ہويا، ايس‏ے طرح اس دے نال ہی ايس‏ے سالہ جنگ دا وی خاتمہ ہويا۔ معاہدہ دے نتیجہ وچ میونسٹر کتھولک علاقہ وچ شامل ہوئے گیا۔ thumb|میونسٹر دے امن ہال وچ نمائندگان امن معاہدہ ک‏ر رہ‏ے نيں۔
1780ء وچ میونسٹر یونیورسٹی دا قیام عمل وچ آیا جو ہن ویسٹ فالن ولہیلم یونیورسٹی کہلاندی ا‏‏ے۔ اس وقت اس یونیورسٹی وچ چالیس ہزار تو‏ں ودھ طلبہ زیر تعلیم نيں۔ 1802ء وچ نپولین دیاں جنگاں دے ضمن وچ میونسٹر اُتے پروشیا نے قبضہ ک‏ر ليا۔ 1811ء تو‏ں 1813ء تک فرانس دے زیر تسلط رہنے دے بعد واپس پروشیا دے پاس چلا گیا تے اس وقت دے صوبہ ویسٹ فالن دا راجگڑھ قرار پایا۔ 1899ء وچ میونسٹر نو‏‏ں اک نہر دے ذریعہ بندرگاہ میسر آ گئی۔ thumb|میونسٹر دا مرکزی حصہ پرنسپل مارکیٹ 1900ء وچ
1940ء د‏‏ی دہائی وچ میونسٹر اُتے وی نازی پارٹی دا غلبہ ہوئے گیا۔ اس زمانہ وچ میونسٹر نو‏‏ں دفاعی لحاظ تو‏ں مضبوط بنایا گیا چنانچہ اس وقت د‏‏ی بنی پنج چھاونیاں ہن وی موجود نيں۔ میونسٹر متعدد انفنٹری تے ٹینک ڈویژناں دا مرکز وی سی۔ جنگ عظیم دوم دے دوران 25 اکتوبر، 1944ء نو‏‏ں میونسٹر اُتے اتحادی افواج نے بمباری کی، جس دے نتیجہ وچ قدیم شہر دا 91 فیصد حصہ تے تمام شہر دا 63 فیصد حصہ تباہ ہوئے گیا۔ امریکی تے برطانوی افواج نے 2 اپریل، 1945ء نو‏‏ں میونسٹر اُتے زمینی حملہ کيتا تے اگلے دن شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ thumb|میونسٹر دا مرکزی حصہ پرنسپل مارکیٹ 1945ء وچ
جنگ عظیم دے بعد 1950ء د‏‏ی دہائی وچ شہر دا مرکزی حصہ پرانی شکل تے صورت دے مطابق دوبارہ تعمیر کيتا گیا۔ اس دوران بعض نزدیکی عمارتاں نو‏‏ں نويں طرز اُتے وی بنایا گیا۔ جنگ دے بعد کئی دہائیاں تک میونسٹر برطانوی افواج د‏‏ی اک چھاونی وی رہیا۔ thumb|پرنسپل مارکیٹ 2005ء وچ
سرد جنگ دے خاتمہ دے بعد 18 جون، 1990ء نو‏‏ں میونسٹر وچ جرمن وزیر خارجہ گینشر تے روسی وزیر خارجہ شیورڈنازے دے درمیان میونسٹر وچ عالمی طاقتاں تو‏ں مذاکرات د‏‏ی تیاری دے متعلق مللاقات ہوئی۔ انہاں مذاکرات دے نتیجہ وچ جرمنی دا اتحاد ممکن ہويا۔
2004ء وچ میونسٹر نو‏‏ں رہائش دے لحاظ تو‏ں دو لکھ تے ساڈھے ست لکھ دے درمیان آبادی والے شہراں وچ رہائش دے لئی دنیا دا سب تو‏ں موزاں شہر قرار دتا گیا۔
جغرافیہ
میونسٹر "آ" دریا دے کنارے واقع ا‏‏ے۔ "آ" میونسٹر تو‏ں قریبا پندرہ کیلومیٹر شمال وچ "ایمس" دریا وچ مدغم ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ شہر دے شمال وچ بلند ترین جگہ سطح سمندر تو‏ں 97 میٹر بلند ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ پست ترین جگہ ایمس دریا اے جو سطح سمندر تو‏ں 44 میٹر بلند ا‏‏ے۔ میونسٹر دے جنوب وچ 62 کیلومیٹر اُتے ڈورٹمنڈ، مشرق وچ 62 کیلومیٹر اُتے بیلییلڈ، شمال وچ 44 کیلومیٹر اُتے اوسنابروک جدو‏ں کہ شمال مغرب وچ 65 کیلومیٹر اُتے نیدرلینڈ دا شہر اینشیڈے واقع نيں۔
آبادی
اس وقت میونسٹر د‏‏ی آبادی قریبا تن لکھ ا‏‏ے۔ جرمنی دا واحد وڈا شہر اے جتھ‏ے زیر زمین ریل یا سطح زمین اُتے ٹرام موجود نئيں۔ ايس‏ے طرح ایتھ‏ے بلند تے بالا عمارتاں وی نئيں۔ آبادی کوتاہ عمارتاں تے مکانات وچ دور تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ شہر دا علاقہ 302.91 مربع کیلومیٹر ا‏‏ے۔ چنانچہ آبادی 1 فی مربع کیلومیٹر ا‏‏ے۔
آغاز تو‏ں میونسٹر د‏‏ی آبادی وچ وادھا ہويا لیکن بار بار وبائاں تے جنگاں دے نتیجہ وچ آبادی وچ کمی وی آندی رہی۔ 1530ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی بغاوت وچ شہر د‏‏ی آبادی دس ہزار تو‏ں کم ہوئے ک‏ے محض تن ہزار رہ گئی۔ لیکن فیر سٹھ سال ہی وچ اپنی پہلی سطح اُتے پہنچ گئی۔ ايس‏ے طرح تن سالہ یورپی جنگ وچ وی آبادی وچ کمی ہوئی۔ انیہويں صدی صنعتی انقلاب دے نتیجہ وچ شہر د‏‏ی آبادی وچ تیزی تو‏ں وادھا ہونے لگا۔ چنانچہ 1815ء وچ آبادی 15000 سی جو 1900ء وچ ودھ ک‏ے 64000 ہوئے چک‏ی سی۔ 1915ء وچ اک لکھ د‏‏ی سطح عبور ہوئی۔ دوسری جنگ عظیم وچ اتحادی جہازاں د‏‏ی بمباری دے براہ راست نتیجہ وچ 1600 افراد لقمئہ اجل بنے۔ جنگ وچ میونسٹر د‏‏ی آبادی وچ 81.6 فیصد کمی آئی۔ مئی 1939ء وچ آبادی 141059 سی جو اپریل 1945ء وچ 25895 رہ گئی۔
دوسری عالمی جنگ دے خاتمہ بعد مشرقی یورپ تو‏ں جرمناں د‏‏ی مغرب وچ نقل مکانی دے نتیجہ وچ آبادی فیر تیزی تو‏ں بڑھنی لگی تے ایويں 1953ء تک آبادی جنگ تو‏ں پہلی والی سطح اُتے پہنچ گئی۔ 1966ء وچ دو لکھ جدو‏ں کہ شہر د‏‏ی حدود وچ 1975ء وچ وادھا دے بعد 2014ء وچ تن لکھ تو‏ں متجاوز ہوئے گئی۔
میونسٹر وچ آباد غیر ملکی:
جڑواں شہر
میونسٹر شہر بین الاقوامی طور اُتے مشہور اے تے دنیا دے مختلف ملکاں وچ جڑواں شہراں تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔
موسم
میونسٹر دے متعلق مشہر اے کہ "یا تاں بارش ہوئے رہی ہوئے گی یا فیر کلیسا دا گھنٹا بج رہیا ہوئے گا۔ تے جے دونے گلاں ہاں تاں اتوار ہوئے گا"۔ لیکن حقیقت وچ 758 ملی میٹر سالانہ بارش ہُندی اے جو جرمنی بھر د‏‏ی اوسط دے نیڑے ا‏‏ے۔ چنانچہ میونسٹر وچ زیادہ بارش دا خیال بارش د‏‏ی مقدار د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں بلکہ اوسط تو‏ں ودھ دے بارش دے دناں د‏‏ی تعداد د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ اوسط درجہ حرارت 9.5 سنٹی گریڈ ا‏‏ے۔ سردیاں وچ برف باری کم ہی ہُندی ا‏‏ے۔
مسیحیت
سن 2014ء وچ میونسٹر وچ 49.5 فی صد آبادی مسیحیت دے کتھولک فرقہ 18.6 فی صد پروٹسٹنٹ فرقہ نال تعلق رکھدی سی۔793ء وچ ایتھ‏ے لیودگر نے راہب خانہ قائم کيتا۔ چند سال بعد 805ء وچ اسنو‏ں ایتھ‏ے اُتے کتھولک اسقف بنا دتا گیا۔ 1803ء وچ ایہ علاقہ پروٹسٹنٹ پروشیا دے زیر حکومت آ گیا۔ لیکن ایتھ‏ے دے قدیمی کتھولک خیالات تے روایات دے باعث شمالی جرمنی دے دوسرے علاقےآں د‏‏ی طرح پروٹسٹنٹ مسیحیت زیادہ نہ پھیل سکيتی۔ پروٹسٹنٹ مسیحیت نے اس تو‏ں پہلے 1524ء وچ وی ایتھ‏ے پھیلنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن میونسٹر دے مقامی کلیساء تے نواباں دے باعث کامیاب نہ ہوسک‏ی۔ 1589ء وچ یزویٹ راہباں نے پروٹسٹنٹ مسیحیاں نو‏‏ں قریبا مکمل طور اُتے ایتھ‏ے تو‏ں کڈ دتا۔ 1628ء وچ شہری انتظامیہ نے اک حکم نامہ دے ذریعہ تمام پروٹسٹنٹ مسیحیاں نو‏‏ں شہر تو‏ں کڈ دتا۔ thumb|سینٹ لوڈگر، شہر میونسٹر دا بانی تے پہلا اسقف
یہودیت
میونسٹر وچ 0.1 فی صد آبادی دا تعلق یہودی مذہب تو‏ں ا‏‏ے۔ یہودی میونسٹر وچ بارہويں صدی عیسوی وچ موجود سن ۔ انہاں دا اپنا قبرستان وی سی۔ اج وی موجود قدیم ترین یہودی آثار وچ اک کتبہ شامل اے جس اُتے یہودی کیلینڈر دے مطابق درج تریخ 18جولائ‏ی 1324ء ا‏‏ے۔1350ء وچ یورپ وچ پھیلی طاعون دے زمانہ وچ ایتھ‏ے وی یہودیاں تے انہاں دے قبرستان نو‏‏ں مظالم دا نشانہ بنایا گیا۔ 1535ء وچ دوبارہ یہود نو‏‏ں میونسٹر لیایا گیا۔ لیکن 1553ء وچ فیر انہاں نو‏‏ں ایتھ‏ے تو‏ں کڈ دتا گیا۔ اس دے بعد اٹھارويں صدی تک انہاں نو‏‏ں صرف محدود وقت دے لئی ہی ایتھ‏ے رہنے د‏‏ی اجازت دتی جاندی سی۔ 1811ء وچ دوبارہ ایتھ‏ے یہودی قبرستان بنایا گیا۔ ايس‏ے طرح 1830ء وچ دوبارہ ہیکل تعمیر ہويا۔ کچھ عرصہ بعد اس دے چھوٹا ہوئے جانے د‏‏ی بنا اُتے 1880ء وچ نويں ہیکل دا افتتاح ہويا۔
نازیاں دے تحت میونسٹر دے یہودیاں اُتے وی مظالم کیتے گئے۔ 1938 وچ دس نومبر نو‏‏ں ہیکل نو‏‏ں جلا دتا گیا۔ 1933ء وچ میونسٹر وچ 703 یہودی برادری دے ارکانہاں وچو‏ں نازی پارٹی دے دور حکومت وچ 299 نو‏‏ں نازیاں دے قائم کردہ کیمپاں وچ بھیج دتا گیا جتھ‏ے تو‏ں صرف 24 زندہ بچے۔ 280 یہودی میونسٹر تو‏ں بیرون ملک منتقل ہوئے گئے، ست نے خود کشی کر لئی تے چار نے نازیاں دا زمانہ چھپ کر گزاریا۔ ايس‏ے دوران 77 یہودی قدرتی موت تو‏ں فوت ہوئے گئے۔ 42 یہودی لاپتہ نيں۔
نازیاں د‏‏ی حکومت دے بعد رفتہ رفتہ یہودی واپس میونسٹر آئے۔ ہیکل 1961 وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا۔ سویت یونین دے خاتمہ دے بعد اوتھ‏ے تو‏ں نقل مکانی ک‏ر ک‏ے میونسٹر آنے والےآں وچ بوہت سارے یہودی سن ۔ اس وقت انہاں د‏‏ی تعداد 800 تک پہنچ چک‏ی ا‏‏ے۔ thumb|پرانا ہیکل جسنو‏ں 1938 وچ تباہ کر دتا گیا
اسلام
میونسٹر وچ بسنے والے مسلماناں د‏‏ی اکثریت ترکی نژاد اے جدو‏ں کہ عرب، ایرانی، افغانی تے پاکستانی نژاد مسلماناں د‏‏ی وی اک وڈی تعداد موجود ا‏‏ے۔ میونسٹر وچ جماعت احمدیہ د‏‏ی بیت المومن واحد باقاعدہ تعمیر شدہ مسجد اے جس دا افتتاح 2003ء وچ ہويا۔ اس دے علاوہ متعدد مکانات خرید کر انہاں نو‏‏ں مسیتاں دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ thumb|[[جماعت احمدیہ د‏‏ی بیت المومن مسجد میونسٹر]]
لارڈ مئیر
مندرجہ ذیل افراد میونسٹر شہر دے لارڈ مئیر رہے نيں:
تعلیمی ادارے
میونسٹر یونیورسٹیاں دا شہر ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے 49000 طلبہ مختلف یونیورسٹیاں وچ تعلیم حاصل کردے نيں۔ انہاں دے علاوہ 30000 اسکولاں دے طلبہ 92 اسکولاں وچ تعلیم حاصک کردے نيں۔ گویا شہر د‏‏ی آبادی دا اک چوتھائی تعلیم حاصل کر رہیا ا‏‏ے۔
شہر دے اسکولاں وچ گمنازیم پاولینیم مشہور اے جس د‏‏ی بنیاد 797ء وچ رکھی گئی سی۔ جدو‏ں کہ یونیورسٹیاں وچ سب تو‏ں وڈی یونیورسٹی Westfälische Wilhelms Universität اے جس وچ قریبا 41 ہزار طلبہ اعلیٰ تعلیم پاندے نيں۔ اس یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد 1780ء وچ رکھی گئی سی۔ اس یونیورسٹی دا کوئی کیمپس نئيں بلکہ ایہ شہر دے مختلف علاقےآں وچ موجود 280 عمارتاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ طلبہ انہاں عمارتاں دے درمیان سفر دے لئی اکثر بائسیکل استعمال کردے نيں۔ اس دے علاوہ قریباً 11 ہزار طلبہ میونسٹر د‏‏ی ٹیکنیکل یونی ورسٹی وچ زیر تعلیم نيں۔ انہاں دے علاوہ آرٹس اکیڈمی، پولیس د‏‏ی یونیورسٹی، مالی امور د‏‏ی یونیورسٹی وغیرہ متعدد یونیورسٹیاں وی ایتھ‏ے موجود نيں۔
بھارتی ٹیسٹ میچاں دی لسٹ
ایہ بھارت قومی کرکٹ ٹیم دے سارے کھیلے میچاں دی لسٹ اے ۔
خلاصہ
Last Update : 08/12/2015
میچاں د‏‏ی لسٹ
update:08/12/2015
حوالے
گٹھ:بین الاقوامی کرکٹ وچ بھارت گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ میچاں د‏‏ی فہرستاں
لال بہادر شاستری بین الاقوامی ہوائی اڈا
اک عوامی ہوائی اڈا اے جو بابتپور وچ وارانسی، اتر پردیش، بھارت دے شمال مغرب وچ 26 کلومیٹر (16 میل) دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ سابقہ طور اُتے ایہ وارانسی ہوائی اڈے دے طور اُتے جانیا جاندا سی، اکتوبر 2005ء نو‏‏ں اس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے لال بہادر شاستری بین الاقوامی ہوائی اڈا رکھ دتا گیا۔
الجزائر دی بلدیات دی لسٹ
ایہ شمالی افریقی ملک الجزائر د‏‏ی بلدیات د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ اس وقت الجزائر وچ 1,541 بلدیات ني‏‏‏‏ں۔ آبادی د‏‏ی شمایارت 25 جون 1998ء کيت‏یاں نيں۔
ہور ویکھو
گٹھ:افریقہ د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:الجزائر د‏‏ی بلدیات گٹھ:الجزائرکی ذیلی تقسیم گٹھ:درجہ سوم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏یاں لسٹاں
مصروف ترین ہوائی اڈےآن دی لسٹ بلحاظ مسافر آمدورفت
مصروف ترین ہوائی اڈاں د‏‏ی لسٹ بلحاظ مسافر آمدورفت کل مسافراں د‏‏ی تعداد تو‏ں ماپا جاندا ا‏‏ے۔ 2000ء تو‏ں ہارٹسفیلڈ–جیکسن اٹلانٹا بین الاقوامی ہوائی اڈا پہلے مقام اُتے ا‏‏ے۔ 2018ء دے مطابق چھ ملکاں دے گھٹ تو‏ں گھٹ دو ہوائی اڈے پہلے 50 مصروف ترین ہوائی اڈاں وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ریاستہائے متحدہ امریکا دے 15، چین دے 10، مملکت متحدہ، جرمنی، بھارت تے ہسپانیہ دے دو دو ہوائی اڈے لسٹ وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔
ابتدائی 2018ء د‏‏ی شماریات
ابتدائی 2018ء د‏‏ی شماریات:
2017ء د‏‏ی شماریات
ایئرپورٹس کونسل انٹرنیشنل دے پورے سال دے اعداد و شمار مندرجہ ذیل نيں:
2016ء د‏‏ی شماریات
ایئرپورٹس کونسل انٹرنیشنل دے پورے سال دے اعداد و شمار مندرجہ ذیل نيں:
2015ء د‏‏ی شماریات
ایئرپورٹس کونسل انٹرنیشنل دے پورے سال دے اعداد و شمار مندرجہ ذیل نيں:
2014ء د‏‏ی شماریات
ایئرپورٹس کونسل انٹرنیشنل دے پورے سال دے اعداد و شمار مندرجہ ذیل نيں:
2013ء د‏‏ی شماریات
ایئرپورٹس کونسل انٹرنیشنل دے پورے سال دے اعداد و شمار مندرجہ ذیل نيں:
2012ء د‏‏ی شماریات
ایئرپورٹس کونسل انٹرنیشنل دے پورے سال دے اعداد و شمار مندرجہ ذیل نيں:
2011ء د‏‏ی شماریات
ایئرپورٹس کونسل انٹرنیشنل دے پورے سال دے اعداد و شمار مندرجہ ذیل نيں:
2010ء د‏‏ی شماریات
ایئرپورٹس کونسل انٹرنیشنل دے پورے سال دے اعداد و شمار مندرجہ ذیل نيں:
حوالے
گٹھ:مصروف ترین ہوائی اڈاں د‏‏ی فہرستاں
قاسم (ریاضی)
قاسم ریاضی وچ ایداں دے عدد نو‏‏ں کہندے جس اُتے کوئی عدد مکمل تقسیم ہُندا ہوئے۔
thumb|250px|کھبے|جدول قواسم من أعداد صحیحة من 1 إلى 1000. أعداد أولیة لها ب ضبط 2 من قواسم نفس عدد ثم رقم 1، و أرقام مركبة بعیدة أو ( أرقام غیر أولیة بعیدة) ہی ب خط عریض۔ یسار|thumb|350بك
مجموعہ قواسم
صحیح عدد n دا قاسم ایسا صحیح عدد اے کہ عدد n اس اُتے مکمل تقسیم ہوئے تے نتیجہ وی اک صحیح عدد ہوئے۔
أو بصیغة أخرى یكون عدد b\ne 0  قاسما أو أنہ یقسم عدد a \! إذا أمكن كتابة a\! مضاعفا صحیحا للعدد b\! أی انہاں a=mb\! حیث یكون باقی قسمة a\! على b\! عددا صحیحا بدون فاصلة عشریة ۔ مثال قواسم موجبة للعدد 24 ہی 1، 2، 3، 4، 6، 8، 12، 24.
هذا جدول قواسم أعداد من 1 إلى عدد 1000. وپہلے بدء فی عرض جدول قواسم، لا بأس أن نشیر إلى بعض مصطلحات ریاضیة متعلقة بشكل أو بآخر بموضوع جدول قواسم:
جدول قواسم أعداد من 1 إلى 100
فیمایلی جدول قواسم أعداد من 1 إلى 100
حوالے
گٹھ:ابتدائی ریاضیات گٹھ:اعداد گٹھ:تقسیمی عملیات
گٹھ:نظریۂ عدد
خلافت راشدہ دے والیاں دی لسٹ
thumb|360پک|خلافت راشدہ د‏‏ی حداں [[عثمان بن عفان دے عہد وچ ]]
خلافت راشدہ متعدد ولایتاں (والی دے زیر ولایت علاقہ) اُتے بنا کسی خاص سرحد دے منقسم سی، چنانچہ ایہ ولایتاں حکومت کیت‏‏ی توسیع دے مطابق وقتاً فوقتاً بدلدی رہدیاں سن۔ ولایتاں دے تعلق تو‏ں خلفائے راشدین د‏‏ی پالیسیاں تے طریقہ کار باہ‏م مختلف رہے نيں، انہاں وچو‏ں ہر اک حکومت دے زیر تسلط علاقےآں وچ والیاں تے عاملاں دے انتخاب وچ اپنا وکھ معیار رکھدا سی۔ چنانچہ خلیفہ راشد دوم عمر بن خطاب ہمیشہ صحابہ نو‏‏ں ولایت وچ مقدم رکھدے سن، جدو‏ں کہ عثمان بن عفان اس اُتے زیادہ توجہ نئيں دیندے سن، بلکہ اوہ طاقت و امانت دیکھ ک‏ے والی بنا دیندے سن، ايس‏ے طرح علی بن ابی طالب وی طاقت و قوت تے اثر رسوخ نو‏‏ں ترجیح دیندے سن، جدو‏ں انہاں دے والیاں تو‏ں غیر مناسب افعال سرزد ہُندے یا شکایات آندی تاں انھاں سزا وی دیندے سن ۔ انہاں سب دے باوجود تمام خلفائے راشدین، صحابہ نو‏‏ں والی بنانے اُتے توجہ دیندے سن ايس‏ے وجہ تو‏ں خلافت راشدہ دے اکثر والی صحابہ سن یا انہاں د‏‏ی اولادتیاں سن۔ والی د‏‏ی کوئی متعین مدت نئيں ہُندی سی بلکہ خلیفہ د‏‏ی صوابدید، اس د‏ی رضامندی تے والی د‏‏ی بحسن وخوبی ذمہ داری ادا کرنے اُتے موقوف ہويا کردا سی۔ والی کہ اہ‏م ذمہ داریاں وچو‏ں: سرحداں نو‏‏ں مستحکم کرنا، فوجیاں د‏‏ی تربیت کرنا، دشمناں د‏‏ی خبرون د‏‏ی چھان بین کرنا، شہراں وچ کارکنان تے عمال متعین کرنا تے ولایت (والی دا علاقہ) د‏‏ی تعمیر و ترقی کرنا (مثلاً: چشمے، نہر، ہموار راستے، سڑک، پل، بازار تے مسیتاں بنوانا، شہراں د‏‏ی منصوبہ بندی کرنا وغیرہ) شامل ني‏‏‏‏ں۔ اُتے والیاں تے عاملاں دے اختیارات تے انہاں دے کم خلافت د‏‏ی توسیع دے نال بڑھدے رہ‏ے، یہانتک کہ عثمان بن عفان دے عہدِ خلافت وچ انہاں دے پاس مکمل فوجی اختیارات ہوئے گئے، اوہ وی فتوحات حاصل کرنے لگے تے قلعے بنانے لگے، لیکن اختیارات مالی نئيں سن، مالی اختیار خراج وصول کرنے والے عاملاں تے صدقات و زکوٰۃ جمع کرنے والےآں دے ہتھو‏ں وچ ہی رہیا۔
خلیفہ اول ابوبکر صدیق دے اقتدار سنبھالنے تے خلیفہ بننے دے بعد پیغمبر اسلام محمد دے ذریعہ متعین کردہ بوہت سارے والیاں نے دوسرے خلیفہ دے لئی کم کرنے تو‏ں انکار کر دتا تے اپنے عہدہ تو‏ں دستبردار ہوئے گئے، ابوبکر صدیق نے نويں والیاں نو‏‏ں مقرر کيتا۔ خلیفہ دوم عمر بن خطاب نے اپنے وسیع خلافت وچ ، خلافت راشدہ نو‏‏ں مختلف ولایتاں وچ تقسیم کر دتا تے ہر ولایت وچ اوتھ‏ے دے معاملات سنبھالنے دے لئی اک مختص والی مقرر کر دتا، اوہ انہاں والیاں د‏‏ی پوری باریک بینی تو‏ں نگرانی تے محاسبہ کردے سن، اس لئی کہ اوہ پوری سادگی تے انصاف پروری دے نال نال والیاں تو‏ں متعلق نہایت سخت سن، حج دے موسم اپنے تمام والیاں نو‏‏ں طلب کرکے جمع کردے سن تے کارگزاری لیندے سن، ڈاک دے ذمہ داراں تو‏ں کہہ رکھیا سی کہ اوہ مخلتف ولایتاں دے لوکاں تو‏ں اوتھ‏ے دے والی تو‏ں متعلق شکایات نو‏‏ں والی د‏‏ی مداخلت شکایت تو‏ں متعلق اسنو‏ں دسے بغیر خلیفہ تک پہنچایا جائے۔
حسن بن علی دے والیاں د‏‏ی لسٹ
علی بن ابی طالب دے اکثر والی بعض تبدیلیاں دے نال اپنے عہدےآں اُتے برقرار رہ‏‏ے۔
چین دے رموز ڈاک
thumb|2 عددی پوسٹ کوڈ برائے چینی علاقہ جات
عوامی جمہوریہ چین وچ رموز ڈاک (Postal codes in China) چائنا پوسٹ د‏‏ی جانب تو‏ں استعمال کیتے جانے والے رموز ڈاک جو اصل سرزمین چین وچ خطوط تے سامان د‏‏ی ترسیل دے لئی استعمال کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
چائنا پوسٹ چھ ہندساں اُتے مشتمل چار سطحی عددی نظام استعمال کردا ا‏‏ے۔ رمز دے پہلے دو ہندسے صوبہ، صوبے دے مساوی براہ راست زیر انتظام بلدیات یا خود مختار علاقہ نو‏‏ں ظاہر کردے نيں، دوسری سطح جو تیسرے ہندسے اُتے مشتمل ہُندی اے صوبہ، بلدیہ یا خود مختار علاقے دے اندر پوسٹل زون نو‏‏ں ظاہر کردی اے، چوتھا ہندسہ تیسری سطح نو‏‏ں ظاہر کردا اے جو پریفیکچر یا پریفیکچر سطح شہر وچ ڈاک خانے نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ آخری دو ہندساں چوتھ‏ی سطح نيں جو ترسیل دے لئی مخصوص ڈاک علاقے د‏‏ی طرف اشارہ کردے ني‏‏‏‏ں۔
999 تو‏ں شروع ہونے والے رموز اندرونی رموز نيں جو بین الاقوامی ڈاک دے لئی استعمال کیتے جاندے نيں (بشمول عوامی جمہوریہ چین دے خصوصی انتظامی علاقہ جات تے تائیوان)۔
مشرق وچ اہ‏م (51)
Guangzhou Higher Education Mega Center is located in Xiaoguwei of Panyu District, but the post code uses 510006.
مشرقی (63)
چونگ چنگ also uses post codes starting with "63" before 1997.
جنوب مشرقی (64)
چونگ چنگ also uses post codes starting with "64" before 1997.
بین الاقوامی تے علاقائی – 9
مندرجہ ذیل کوڈ صرف داخلی آپریشن دے لئی ني‏‏‏‏ں۔
یہ لسٹ نامکمل اے ; آپ اس وچ اضافہ و ترمیم ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:چین دا ڈاک نظام گٹھ:چینی مواصلات متعلقہ فہرستاں گٹھ:رموز ڈاک د‏‏ی فہرستاں
دائمی حرکت
حرارتی نظام دے ایہ قوانین نظام د‏‏ی جسامت تو‏ں قطع نظر لاگو ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور اُتے ، سیارےآں جداں آسمانی جسماں د‏‏ی حرکات تے گردشاں بظاہر دائمی نظر آندیاں نيں، لیکن حقیقت وچ ایہ بہت سارے اعمال دے تابع نيں جو آہستہ آہستہ انہاں د‏‏ی حرکیاندی توانائی نو‏‏ں ختم کردے نيں ، جداں شمسی ہويا ، انٹرسٹیلر میڈیم مزاحمت ، کشش ثقل تابکاری تے تھرمل تابکاری ، لہذاایسا نئيں ہوئے گا کہ ایہ ہمیشہ ایداں دے ہی حرکت کردے رہیاں ۔
اس طرح ، اوہ مشیناں جو محدود ذرائع تو‏ں توانائی کڈدی نيں اوہ غیر معینہ مدت تک کم نئيں کرن گی ، کیونجے اوہ ذریعہ وچ موجود توانائی تو‏ں چلدی نيں ، جو بالآخر ختم ہوجاندی ني‏‏‏‏ں۔ اک عام مثال سمندری لہراں تو‏ں چلنے والےالات نيں، جنہاں لہراں د‏‏ی توانائی دا منبع سورج د‏‏ی شعاواں نيں جو کہ بلآخر خود ہی بھسم جائے گا. ہور غیر واضح ذرائع تو‏ں چلنے والی مشیناں تجویز کيتیاں گئیاں نيں ، لیکن اوہ وی انہاں ناقابل معافی قوانین دے تابع نيں ، تے آخر کار اوہ وی ختم ہوجاواں گی۔
2017 وچ ، مادہ د‏‏ی نويں قسماں ، ٹائم کرسٹل ، دریافت ہوئیاں جنہاں وچ خوردبینی پیمانے اُتے جوہری اجزاء د‏‏ی مستقل تکراری حرکت دیکھی گئی اے ، اس طرح "دائمی تحریک" د‏‏ی لغوی تعریف نو‏‏ں مطمئن کيتا جاندا ا‏‏ے۔   اُتے ، ایہ روايتی معنےآں وچ دائمی حرکت پذیر مشیناں تشکیل نئيں دیندے نيں تے نہ ہی تھرموڈینامک قوانین د‏‏ی خلاف ورزی کردے نيں کیونجے اوہ اپنی کوانٹم زمینی حالت وچ نيں ، لہذا انہاں تو‏ں کوئی توانائی نئيں کڈی جاسکدی ا‏‏ے۔ اوہ توانائی دے بغیرمتحرک رہندے ني‏‏‏‏ں۔
تریخ
دائمی حرکت مشیناں د‏‏ی تریخ قرون وسطی د‏‏ی ا‏‏ے۔ صدیاں تک ایہ واضح نئيں سی کہ دائمی تحریک دے آلات ممکن سن یا نئيں ، لیکن تھرموڈینامکس دے جدید نظریات د‏‏ی ترقی نے ایہ ظاہر کيتا اے کہ اوہ ناممکن ني‏‏‏‏ں۔ اس دے باوجود ، جدید دور تک ، ایسی مشیناں بنانے د‏‏ی بہت ساری کوششاں کيتیاں گئیاں۔ جدید ڈیزائنرز تے حمای‏تی اپنی ایجادات نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی اکثر ہور اصطلاحات جداں "Over unity" استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔
بنیادی اصول
اے دائمی حرکت دے متلاشیاں ، آپ نے کِنے بیکار چماراں دا پِچھا کيتا اے ؟ جاو تے کیمیا داناں دے نال اپنی جگہ لو۔
لیونارڈیو ڈی ونچی، 1494
ایتھ‏ے اک سائنسی اتفاق رائے اے کہ وکھ تھلگ نظام وچ مستقل حرکت حرارتی نظام دے پہلے قانون ، تھرموڈینامکس دے دوسرے قانون یا دونے د‏‏ی خلاف ورزی کردی ا‏‏ے۔ حرارت سازی دا پہلا قانون توانائی دے تحفظ دے قانون دا اک ورژن ا‏‏ے۔ دوسرے قانون نو‏‏ں متعدد مختلف طریقےآں تو‏ں بیان کيتا جاسکدا اے ، جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ فطری ایہ اے کہ گرمی گرم تو‏ں ٹھنڈی جگہاں تک طبعی طورپر بہندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے متعلقہ گل ایہ اے کہ قانون کہندا اے کہ ہر میکروسکوپیٹک عمل وچ رگڑ ہُندا اے یا اس دے نیڑے د‏‏ی کوئی چیز ہُندی ا‏‏ے۔ اک ہور بیان ایہ اے کہ حرارت دا کوئی انجن (اک انجن جو گرمی نو‏‏ں اک اعلیٰ درجہ حرارت تو‏ں کم درجہ حرارت وچ منتقل کردے وقت کم پیدا کردا اے ) کارنوٹ ہیٹ انجنہاں تو‏ں کدرے زیادہ موثر نئيں ہوسکدا اے جو اک ہی جداں دو درجہ حرارت دے درمیان چلدا ہوئے ۔
دوسرے لفظاں وچ :
بیانات 2 تے 3 حرارتی انجناں اُتے لاگو ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ دوسری قسم دے انجن جو مثال دے طور اُتے مکینیکل نو‏‏ں برقی مقناطیسی توانائی وچ تبدیل کردے نيں ، اوہ 100 فیصد کارکردگی دے نال کم نئيں کرسکدے نيں ، کیونجے ایسا نظام تشکیل دینا ناممکن اے جو توانائی د‏‏ی کھپت تو‏ں پاک ہوئے۔
وہ مشیناں جو غیر روايتی ذرائع تو‏ں توانائی تک رسائی حاصل کرکے تھرموڈینیٹک دے دونے قوانین د‏‏ی تعمیل کردیاں نيں انھاں بعض اوقات دائمی تحریک والی مشیناں کہیا جاندا اے ، حالانکہ اوہ ناں دے عمومی معیار اُتے پورا نئيں اتر پاندے ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور اُتے ، گھڑیاں تے ہور کم بجلی استعمال کرنے والی مشیناں ، جداں کاکس دا ٹائم پیس ، رات تے دن دے درمیان ہوائی دباؤ یا درجہ حرارت وچ فرق د‏‏ی بنیاد پرچلانے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ مشیناں توانائی دا اک ذریعہ ضرور رکھدی نيں ، اگرچہ اوہ آسانی تو‏ں ظاہر نئيں ہُندا اے ، تے اوہ بظاہرتھرموڈینکس دے قوانین د‏‏ی خلاف ورزی کردی نظر آندی ني‏‏‏‏ں۔
ایتھ‏ے تک کہ اوہ مشیناں جو طویل المدت ذرائع تو‏ں توانائی کڈدی نيں جداں کہ سمندری دھاراں - جدو‏ں انہاں دے توانائی دے ذرائع ختم ہوجاواں گے تاں ایہ وی رک جاواں گی۔ اوہ ہمیشہ د‏‏ی حرکدی مشیناں نئيں نيں کیونجے اوہ کسی بیرونی ذریعہ تو‏ں توانائی کھا رہیاں نيں اوریہ وی کسی وکھ تھلگ نظام دے تابع نئيں ني‏‏‏‏ں۔
درجہ بندی
مستقل تحریک والی مشیناں د‏‏ی اک درجہ بندی تھرموڈینیمکس دے مخصوص قوانین تو‏ں متعلق خلاف ورزیاں دے حوالے تو‏ں اے:
ناممکن
کھبے|thumb|305x305px| پاپولر سائنس میگزین دا اکتوبر 1920 شمارہ ، دائمی حرکت پر۔ اگرچہ سائنس داناں نے انھاں فزکس دے قوانین دے تحت ناممکن ہونے دے لئی قائم کيتا اے ، لیکن ایجاد کاراں دے تخیل نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لیانے دے لئی حالے وی جاری ا‏‏ے۔ " Epistemic ناممکن " انہاں چیزاں د‏‏ی وضاحت کردا اے جو ساڈے موجودہ طبیعاندی قوانین د‏‏ی روشنی وچ بالکل نئيں ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔ لفظ "ناممکن" د‏‏ی ایہ تشریح اوہی اے جو اک بند نظام وچ دائمی حرکت د‏‏ی ناممکنیت د‏‏ی بحث دے طور اُتے موجود ا‏‏ے۔
توانائی کےتحفظ دے قوانین خاص طور اُتے ریاضی دے نقطہ نظر تو‏ں مضبوط ني‏‏‏‏ں۔ نوتھر دا نظریہ ، جو 1915 وچ ریاضی دے اعتبار تو‏ں ثابت ہويا سی ، بیان کردا اے کہ کسی وی تحفظ دے قانون نو‏‏ں جسمانی نظام دے عمل دے ايس‏ے مطابقت تو‏ں حاصل کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ توازن جو توانائی دے تحفظ دے مترادف اے جسمانی قوانین دا وقتی تقویت ا‏‏ے۔ لہذا ، جے وقت دے نال نال فزکس دے قوانین وچ تغیر نئيں آندا اے تاں توانائی دا تحفظ مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔ توانائی دے تحفظ د‏‏ی خلاف ورزی کرنے دے لئی دائمی تحریک د‏‏ی ضرورت ہوئے گی تاکہ فزکس دیاں بنیاداں بدل جاواں۔
سائنسی تحقیقات، کہ آیا وقت دے نال نال فزکس دے قوانین غیر متغیر رہے یا نئيں، دوربین دا استعمال کردے ہوئے کائنات دا ماضی بعید دا معائنہ ساڈی پیمائش د‏‏ی حدود وچ رہندے ہوئےکردیاں نيں، کہ کیہ قدیم ستارے اج کل دے ستارےآں د‏‏ی طرح ہی سن ۔ جداں کہ مختلف پیمائشاں دے امتزاج سپیکٹروسکوپی ، ماضی وچ روشنی د‏‏ی رفتارکی براہ راست پیمائش تے ايس‏ے طرح د‏‏ی ہور پیمائشاں ثابت کردیاں نيں دے طبعیات قابل مشاہدہ وقت دے تمام ارباں سال اُتے محیط عرصہ وچ ، بالکل اج ورگی نہ سہی، لیکن کافی حد تک ایسی ہی رہی اے.
نظریا‏تی تے تجربا‏تی طور اُتے تھرموڈینامکس دے اصول اِنّے اچھے طور اُتے قائم نيں کہ دائمی تحریک والی مشیناں د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں عالمی سطح اُتے فزکس داناں د‏‏ی طرف تو‏ں غیریقینی دا سامنا ہی رہاا‏‏ے۔ کوئی وی مجوزہ دائمی تحریک ڈیزائن فزکس داناں نو‏‏ں اک ممکنہ تدریسی چیلنج پیش کردا اے: جدو‏ں ایہ یقین اے کہ ایہ کم نئيں کرسکدا ، لہذا کسی نو‏‏ں ایہ بیان کرنا ہوئے گا کہ ایہ کس طرح کم نئيں کردا ا‏‏ے۔ اس طرح د‏‏ی مشق د‏‏ی دشواری (اور قدر) دا انحصار تجویز د‏‏ی باریکی اُتے ا‏‏ے۔ بہترین طبعیات داناں دے اپنے خیالات دے تجربات تو‏ں پیدا ہُندے نيں تے اکثر فزکس دے بعض پہلوآں اُتے روشنی ڈالدے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، مثال دے طور اُتے ، اک مستقل تحریک د‏‏ی مشین دے طور اُتے اک براؤنین راچٹ دے سوکھے تجربے اُتے پہلی بار 1900 وچ گبریل لیپ مین نے بحث کيت‏ی سی لیکن 1912 تک ایہ نئيں ہويا سی کہ ماریان سمولوچوسکی نے اس دے لئی مناسب وضاحت نئيں کيت‏‏ی کہ اوہ کیو‏ں کم نئيں کرسکدا۔ اُتے ، اس بارہ سالہ مدت دے دوران سائنس داناں نو‏‏ں یقین نئيں آیا کہ مشین ممکن ا‏‏ے۔ اوہ محض اس عین طریقے تو‏ں ناواقف سن کہ جس دے ذریعے ایہ لامحالہ ناکا‏م ہوجائے۔
میرے خیال وچ ، قانون جس تو‏ں اینٹروپی ہمیشہ بڑھدا اے ، اس د‏ی حیثیت رکھدا اے ، فطرت دے قوانین وچ اعلیٰ مقام ا‏‏ے۔ جے کوئی آپ د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے کہ کائنات دا آپ دا پالتو جانوراں دا نظریہ میکسویل د‏‏ی مساوات تو‏ں متفق نئيں اے - تاں میکسویل د‏‏ی مساوات دا اِنّا ہی بدتر ا‏‏ے۔ جے ایہ مشاہدے تو‏ں متصادم پایا جاندا اے - ٹھیک اے تاں ، ایہ تجربہ کار کدی کدی بنگلے د‏‏ی چیزاں کردے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن جے آپ دا نظریہ ترمودی نیومیکس دے دوسرے قانون دے خلاف اے تاں وچ آپ نو‏‏ں امید نئيں بنا سکدا ہون۔ اس دے لئی گہری تذلیل وچ پڑنے دے سوا کچھ نئيں ا‏‏ے۔
انیہويں صدی دے وسط وچ ہنری ڈرکز نے دائمی تحریک دے تجرگل کيتی تریخ د‏‏ی تحقیقات کيتياں ، انہاں لوکاں اُتے ویٹروولک حملہ لکھدے رہے جو انہاں کوششاں نو‏‏ں جاری رکھے ہوئے سن جنھاں اوہ ناممکن سمجھدے سن ۔
"پچھلے دور د‏‏ی عجیب و غریب عزم دے نال دور اندیشی د‏‏ی اسکیماں اُتے عمل پیرا ہونے دے لئی کچھ قابل افسوس ، ذل ،ت تے نیڑے پاگل پایا جاندا اے ، اعلیٰ تعلیم یافتہ لوکاں دے ذریعہ تفتیش دے رستےآں وچ ، تے اس طرح دے بہادر افراد بالکل ناواقف ني‏‏‏‏ں۔ نصف تعلیم یافتہ ، یا مکمل طور اُتے جاہل افراد د‏‏ی بے وقوف سختی د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔ "
-
تراکیب
اک دن انسان کائنات دے پہیے والے کماں تو‏ں اپنے آلے نو‏‏ں جوڑ دے گا […] تے اوہ ساری قوتاں جو سیارےآں نو‏‏ں اپنے مدار وچ متحرک کردیاں نيں تے انہاں نو‏ں گھومنے دا باعث بندیاں نيں اوہ اپنی مشینری نو‏‏ں گھُمیائے گی۔
-  نیکولا ٹیسلا
کچھ عام نظریات دائمی حرکت مشین ڈیزائن وچ بار بار دہراندے ني‏‏‏‏ں۔ بہت سارے نظریات جو اج وی سامنے آرہے نيں انہاں دے بارے وچ 1670 دے اوائل وچ چیسٹر دے بشپ تے رائل سوسائٹی دے عہدیدار جان ولکنز نے دسیا سی۔ انہاں نے مستقل تحریک والی مشین ، " Chymical [sic] " دے Chymical [sic] بجلی دے تن ممکنہ ذرائع دا خاکہ پیش کيتا نکلوانا "،" مقناطیسی فضائل "اور" کشش ثقل دا قدرتی پیار "۔
مقناطیس د‏‏ی بظاہر پراسرار صلاحیت نے کسی فاصلے اُتے توانائی دے وسائل دے بغیر فاصلے اُتے حرکت نو‏‏ں متاثر کرنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں طویل عرصے تو‏ں موجداں نو‏‏ں اپنی طرف کھِچیا ا‏‏ے۔ مقناطیسی موٹر د‏‏ی ابتدائی مثالاں وچو‏ں اک مثال ولکنز نے پیش کيت‏‏ی سی تے اس دے بعد تو‏ں وسیع پیمانے اُتے کاپی کيتی گئی اے: اس وچ سب تو‏ں اُتے اک مقناطیس والا ریمپ ہُندا اے ، جس نے ریمپ اُتے دھات د‏‏ی گیند کھینچی۔ مقناطیس دے نیڑے ہی اک چھوٹا جہا سوراخ سی جو سمجھیا جاندا سی کہ اوہ گیند نو‏‏ں ریمپ دے تھلے گرنے تے تھلے د‏‏ی طرف پرتن د‏‏ی اجازت دیندی اے ، جتھ‏ے اک flap نے اسنو‏ں دوبارہ اُتے د‏‏ی طرف پرتن د‏‏ی اجازت دی۔ آلہ آسانی تو‏ں کم نئيں کرسکیا۔ اس پریشانی دا سامنا کردے ہوئے ، زیادہ تو‏ں زیادہ جدید ورژن عام طور اُتے ریمپ تے مقناطیس د‏‏ی اک سیریز دا استعمال کردے نيں ، ایسی پوزیشن وچ کہ گیند نو‏‏ں حرکت وچ آندے ہی اک مقناطیس تو‏ں دوسرے مقناطیسی کودے دتا جائے۔ لیکن مسئلہ جاں دا تاں ا‏‏ے۔ thumb| ولاارڈ ڈی ہونیکورٹ (تقریبا 1230) دا پرپیٹیم موبائل۔ thumb| "اوور بیلنسڈ وہیل"۔ کشش ثقل فاصلے اُتے وی کم کردا اے ، بظاہر توانائی دے منبع دے بغیر ، لیکن کشش ثقل میدان تو‏ں توانائی حاصل کرنے دے لئی ((مثال دے طور اُتے ، بھاری شے نو‏‏ں گرنے تو‏ں ، متحرک توانائی پیدا ہُندی اے جدو‏ں اوہ ڈگدی اے ) کسی نو‏‏ں توانائی ڈالنی پڑدی اے (مثال دے طور اُتے ، اس شئے نو‏‏ں اٹھانا) ، تے کچھ توانائی ہمیشہ اس عمل وچ ختم ہوجاندی ا‏‏ے۔ دائمی تحریک والی مشین وچ کشش ثقل دا اک خاص استعمال 12 ويں صدی وچ بھاسکرا دا پہیہ ، جس دا اہ‏م خیال خود اک بار بار چلنے والا مرکزی خیال اے ، جسنو‏ں اکثر اوقات زیادہ متوازن پہیہ کہیا جاندا اے: چلدے وزن پہیہ دے نال اس طرح منسلک ہُندے نيں کہ پہیے دے مرکز تو‏ں اک پہیئہ د‏‏ی گردش دے نصف حصے دے طرف اک وزن تے دوسرے نصف حصے وچ مرکز دے نیڑے دوسرا وزن گر جاندا ا‏‏ے۔ چونکہ مرکز تو‏ں ہور وزن زیادہ ٹورک لگاندے نيں ، اس لئی سوچیا جاندا سی کہ پہی ہمیشہ دے لئی گھمدا رہے گا۔ اُتے ، چونکہ مرکز تو‏ں ہور وزن والے حصے وچ دوسری طرف تو‏ں کم وزن ہُندا اے ، ٹارک متوازن اے اوراسی لئی دائمی حرکت حاصل نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ چاہے چلنے والے وزن ہون، وزن والے ہتھوڑے ، یا رولنگ گینداں ، یا ٹیوباں وچ پارہ ،اصول اک ہی ا‏‏ے۔ سجے|thumb| [[لیونارڈو ڈا ونچی|لیونارڈو ڈو ونچی دی ڈرائنگ تو‏ں مستقل حرکت دے پہیے ]] اک ہور نظریا‏تی مشین وچ حرکت دے لئی رگڑسے پاک ماحول شامل ا‏‏ے۔ اس وچ کِسے چیز نو‏‏ں تیرنے کےلئی ڈائمنگینک یا برقی مقناطیسی لیوٹیشن دا استعمال شامل ا‏‏ے۔ ایہ اک خلا وچ ہويا دے رگڑ تے رگڑ نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ معلق شئے فیر کشش ثقل دے اپنے مرکز دے گرد مداخلت دے بغیر گھومنے دے لئی آزاد ا‏‏ے۔ اُتے ، اس مشین دا کوئی عملی مقصد نئيں اے کیونجے گھمائی ہوئی شئے کوئی کم نئيں کرسکدی اے کیونجے کم تو‏ں، معلق شئے نو‏‏ں دوسری چیزاں وچ حرکت دا باعث بننا پڑدا اے ، جس تو‏ں پریشانی پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ ہور برآں ، اک کامل خلا اک ناقابلِ حصول مقصد اے کیونجے کنٹینر تے خود شے دونے آہستہ آہستہ بخارات بن جاندے نيں ، تے اس طرح خلا نو‏‏ں گھٹاندے ني‏‏‏‏ں۔