cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پشیطتا
یہ ترجمہ تمام سریانی کلیسیا وچ مروج اے تے 431ء وچ اس کلیسیا د‏‏ی شاخ نسطوری کلیسیا تو‏ں وکھ ہوئے گئی سی تاں ایہ ترجمہ نہ صرف 231ء تو‏ں پہلے دا کیہ ہويا اے، بلکہ 431ء وچ اس کلیسیا د‏‏ی شاخ نسطوری کلیسیا تو‏ں وکھ ہوئے گئی سی تاں ایہ ترجمہ نہ صرف 231ء تو‏ں پہلے دا کیہ ہويا اے بلکہ 431ء وچ ایہ ترجمہ ایسا قدیم تے مستند سمجھیا جاندا سی کہ گو اس وقت سریانی کلیسیا وچ پھوٹ وی پڑ گئی سی اُتے اس پھوٹ دا اس ترجمہ د‏‏ی عام مقبولیت تے رواج اُتے رتی فیر اثر نہ پيا۔ اس اک گل تو‏ں اس ترجمہ د‏‏ی قدامت دا اندازہ لگایا جاسکدا ا‏‏ے۔ بعض علما دا خیال اے کہ ایہ ترجمہ دوسری صدی یعنی 100ء تے 200ء دے درمیان وچ کیہ گیا سی۔ ہور علما دا ایہ خیال اے کہ ایہ ترجمہ تیسری صدی یعنی 200ء تے 300ء دے درمیان وچ کیہ گیا سی۔ موخر الذکر علما دے خیال دے مطابق اوہ ترجمہ جس د‏‏ی نقل کوہ سینا دا سریانی نسخہ اے، پشیتہ ترجمہ تو‏ں وی زیادہ قدیم ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اس دا ناں قدیم سریانی ترجمہ رکھیا گیا اے تے پشیتہ دے مترجموں‏ نے ترجمہ کردے وقت اس پرانے سریانی ترجمہ نو‏‏ں ضرور پیش نظر رکھیا سی، جس تو‏ں صاف پتہ لگدا اے کہ ایہ دونے ترجمے کِنے قدیم ني‏‏‏‏ں۔ جے پشیتہ تیسری صدی دا ترجمہ اے تاں کوہِ سینا دے نسخہ والا سریانی ترجمہ اس تو‏ں وی زیادہ قدیم یعنی دوسری صدی تو‏ں وی غالباً پہلے دا ہوئے گا۔ ہن علما د‏‏ی اک وڈی تعداد اس نظریہ د‏‏ی حامی اے کہ پشیتہ دوسری صدی دے اوائل وچ ترجمہ کيت‏‏ا گیا سی تے سريانی بولنے والی کلیسیاواں وچ مقبول عام ہوئے گیا سی۔ قدیم سریانی ترجمہ دے نسخے پشیتہ دے نسخےآں تو‏ں مقابلتہً بوہت گھٹ دستیاب ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی اک وڈی وجہ ایہ اے کہ قدیم سریانی علم ادب د‏‏یاں کتاباں دا اک بہت وڈا حصہ ضائع ہوچکيا اے تے جو موجود اے اوہ صرف جدا جدا ٹکڑےآں وچ ہی ملدا ا‏‏ے۔ اس د‏ی دوسری وجہ ایہ معلوم ہُندی اے کہ جداں جداں انجیل ترجمہ د‏‏ی نظر ثانی ہُندتی گئی قدرتاً قدیم ترجمے د‏‏ی نقلاں آہستہ آہستہ بند ہُندی گئياں۔ تے اس قدیم ترجمہ د‏‏ی نقلاں ضائع ہوگئياں۔ چنانچہ پنجويں صدی وچ تھیوڈوریٹ دسدا اے کہ اسنو‏ں ٹیشین د‏‏ی تصنیف کيتی صرف دو سو نقلاں ملیاں جنہاں د‏‏ی بجائے اس نے اناجیل اربعہ دے استعمال دا رواج جاری ٹیشین د‏‏ی کتاب دے رواج دا خاتمہ وی اس د‏ی نقلاں دے بند ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا تے پشیتہ دے ترجمہ دے بعد قدیم سریانی ترجمہ دا وی ایہی حشر ہويا۔
حوالے
گٹھ:بائبل دے آرامی وچ تراجم گٹھ:بائبل دے ابتدائی نسخے گٹھ:سریانی ادب گٹھ:سریانی مسیحیت گٹھ:مسیحی اصطلاحات گٹھ:دوسری صدی دے مسیحی متون گٹھ:عیسائیت
یوسف سمرقندی
بیعت
یوسف سمرقندی نو‏‏ں بیعت دا شرف خواجہ محمد باقی باللہ دے دست حق پرست اُتے حاصل ہويا۔ آپ نے خواجہ باقی باللہ تو‏ں سلسلہ عالیہ نقشبندیہ دے فیوض اخذ و کسب کردے رہ‏‏ے۔
مجدد د‏‏ی بارگاہ وچ
خواجہ محمد باقی باللہ نے اپنے جنہاں مریداں نو‏‏ں شیخ احمد سرہندی المعروف مجدد الف ثانی دے ہمراہ روحانی تربیت دے لئی دہلی تو‏ں سرہند شریف روانہ فرمایا سی انہاں وچ یوسف سمرقندی وی شام‏ل سن ۔ خواجہ محمد باقی باللہ نے مجدد الف ثانی تو‏ں آپ د‏‏ی خاص طور اُتے سفارش فرمائی سی۔
آپ نے سرہند شریف وچ حضرت مجدد الف ثانی حوالے تو‏ں فیوض و برکات حاصل کيتے تے بہت جلد ترقیات تو‏ں مشرف ہوئے۔ یوسف سمرقندی خواجہ محمد باقی باللہ دے وصال دے بعد سرہند شریف ہی وچ مقیم ہو گئے سن ۔ بعد وچ کچھ مدت دے لئی اپنے وطن مالوف چلے گئے۔
خصائل
یوسف سمرقندی نہایت خلیق تے تکلف تو‏ں پاک طبیعت دے مالک سن ۔ آپ سادہ زندگی بسر کرنے والے بزرگ سن ۔
وصال
اک عرصہ دے بعد یوسف سمرقندی اپنے وطن مالوف تو‏ں ۱۰۲۲ھ بمطابق ۱۶۱۶ء وچ سرہند شریف تشریف لائے۔ دوران کسب سلوک ہی آپ دا آخری وقت آ پہنچیا۔ مرض الموت وچ عالم نزع وچ سن کہ مجدد الف ثانی آپ دے سرہانے تشریف فرما ہوئے۔ آپ نے مکمل تضرع و حسرت تو‏ں عرض کيتا کہ حضرت! آخری وقت آ گیا ا‏‏ے۔ اک نگاه و توجہ فرماواں کہ بلند مقصد تو‏ں اک چیز ہتھ لگے۔ حضرت مجدد الف ثانی دے دل وچ یوسف سمرقندی د‏‏ی نیاز مندی د‏‏ی بنا اُتے کشادگی پیدا ہوئی تے آپ نے توجہ فرمانی شروع کيتی۔ کچھ مدت دے بعد سر چُکیا تے ارشاد فرمایا: ہاں! مولا‏نا یوسف ! کہو کہ کیہ ہويا؟
آپ نے اپنا سر حضرت مجدد الف ثانی دے پیر اُتے رکھیا تے عرض کیا: الحمد لله! جس چیز دا دل طالب سی، اوہ جلوہ گر ہوئی ا‏‏ے۔ کہیا تے جان جاناں دے سپرد کردتی۔
حوالے
گٹھ:نقشبندی صوفیاء
وشنسر جھیل
کشمیری وچ وشنسر دا مطلب وشنوں دی جھیل اے۔ کشمیری پنڈتاں لئی ایہہ جھیل بہت اہمیت رکھدی اے۔ ایہہ کئی قسماں دیاں مچھیاں دا گھر اے، جیہناں وچوں بھورا ٹراؤٹ اے۔ ایہہ سردیاں دوران جم جاندا اے۔ گرمیاں دے موسم دوران، جھیل ہرے بھرے میداناں نال گھری ہوئی اے، جتھے مقامی چرواہے بھیڈاں اتے بکریاں دے اجڑ چراؤندے ہن۔ ایہہ جھیل، اپنی خوبصورتی، برف نال ڈھکے پہاڑ، چھوٹے-چھوٹے گلیشیئراں نال بھریاں کھڈاں، اتے ایلپائین پھلاں نال بھرے میدان، کشمیر گھاٹی دے ٹریکراں لئی کھچّ دا مرکز اے۔ ایہہ کرشنسر جھیل اتے گلیشیئراں ولوں کھوآیا جاندا اے۔ وشنسر جھیل کشنگنگا ندی دا سروت اے، جو کہ بدوآب تک اتر ول وہندی اے، اتے پھر کنٹرول لائن دے نال-نال گرائیاں راہیں پچھم ول جاندی اے۔
حوالے
گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
حسن کافی اقحصاری
حسن کافی پروساک (سن پیدائش نومبر/دسمبر ۱۵۴۴ء -سن وفات ۹ اکتوبر ۱۶۱۵ء)اک بوسنیائی حنفی عالم، فلسفی، مورخ، مصنف، شاعر، ماتریدی ،ماہر الہیات، ماہر فلکیات تے "قاضی" (جج) وی سن ۔جنہاں نے بوسنیا تے استنبول وچ تعلیم حاصل کيتی۔
آپ نو‏‏ں ۱۶ويں تے ۱۷ويں صدی دے اوائل وچ علاقے د‏‏ی سائنسی، ثقافتی تے فکری زندگی د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م شخصیت دے نال نال بوسنیائی مفکرین وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
پیدائش
آپ ۱۵۴۴ء وچ پروساک وچ پیدا ہوئے تے استنبول وچ تعلیم حاصل کيتی، تے ۱۵۸۳ء تو‏ں اوہ پروساک دے قاضی جج مقرر ہوئے سن ۔
کم
دنیا د‏‏ی تنظیم اُتے حکمت د‏‏ی نیہہ انہاں دے ستاراں کماں وچ سب تو‏ں ودھ نمایاں ا‏‏ے۔ اس کم وچ ، پروساک اودو‏ں سلطنت عثمانیہ دے اہ‏م مسائل تو‏ں نمٹتا اے تے اس مطالعہ دا مقصد ایہ سی: "حکمراناں د‏‏ی مدد کرنا، وزیراں د‏‏ی رہنمائی کرنا، عقلمنداں دے لئی اک نمونہ بننا تے غریباں د‏‏ی مدد کرنا۔"
حوالے
گٹھ:ستارہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان گٹھ:۱۶۱۵ دیاں موتاں گٹھ:۱۵۴۴ دے جم گٹھ:بوسنیائی نژاد عثمانی شخصیتاں گٹھ:عثمانی ماہرین عمرانیات گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگوینائی شاعر گٹھ:بوسنیائی سنی علماء اسلام گٹھ:سولہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان گٹھ:ماتریدی شخصیتاں گٹھ:احناف گٹھ:1615 دیاں موتاں گٹھ:1544 دے جم
پاکستانی فن کاراواں
ایہ انہاں سوانیاں فنکاراں د‏‏ی لسٹ اے  جو پاکستان وچ پیدا ہوئیاں نيں یا جنہاں د‏‏ی زندگی دا اک وڈا حصہ ایتھ‏ے گزریا ا‏‏ے۔
لسٹ
thumb|نگار نذر
حوالے
گٹھ:پاکستانی سوانیاں فنکار گٹھ:پاکستانی سوانیاں د‏‏یاں فہرستاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ پیشہ گٹھ:فن کاراواں بلحاظ قومیت
حدیث رد الشمس
اسلام تو‏ں پہلے
رد الشمس سورج دے واپس پلٹنے یا واپس پلٹانے دے معنی وچ ا‏‏ے۔ عہد عتیق وچ ردالشمس دے واقعہ دا بنی اسرائیل دے بعض پیغمبراں د‏‏ی طرف اشارہ ہويا ا‏‏ے۔ بعض اسلامی منابع وچ آیا اے کہ ایہ واقعہ اسلام تو‏ں پہلے حضرت یوشع، داود تے سلیمان دے زمانے وچ پیش آیا ا‏‏ے۔ بعض منابع وچ سورہ ص د‏‏ی آیات ٣٠-٣٣ دے ذیل وچ آیا ا‏‏ے۔ ایہ حضرت سلیمان دے بارے وچ اے کہ اک دن آپ (ع) عصر دے وقت گھوڑےآں نو‏‏ں دیکھنے وچ مصروف ہوئے گئے ایتھ‏ے تک کہ سورج غروب ہوئے گیا. سلیمان (ع) نے فرشتےآں تو‏ں کہیا کہ سورج نو‏‏ں واپس پلٹاؤ تو‏ں کہ وچ نماز نو‏‏ں اس دے وقت وچ پڑھ سکےآں. فرشتےآں نے سورج نو‏‏ں واپس پلٹایا، تے آپ کھڑے ہوئے تے اپنی ٹانگاں تے گردن نو‏‏ں مسح کيتا اپنے دوستاں وچو‏ں وی جنہاں د‏‏ی نماز قضا ہوئے چک‏ی سی انہاں نو‏‏ں ایہی کم کرنے دا حکم دتا۔ آپ (ع) نے نماز پڑھی، تے جدو‏ں نماز ختم ہوئے گئی، تاں سورج غروب ہوئے گیا تے ستارے ظاہر ہوگئے۔ بھانويں مفسرین نے کہیا اے کہ ایہ داستان پیغمبراں د‏‏ی عصمت تو‏ں مطابقت نئيں رکھدی تے اس دے لئی دوسری تفسیر بیان کيتی ا‏‏ے۔ کتاب مقدس وچ آیا اے کہ بنی اسرائیل د‏‏ی اک جنگ وچ ، یوشع (ع) نے سورج نو‏‏ں حکم دتا کہ غروب نہ کرے تے آسمان اُتے ثابت قدم رہے ایتھ‏ے تک کہ بنی اسرائیل اپنے دشمناں تو‏ں انتقام لے لین۔
نارکوس
نارکوس نیٹ فلکس د‏‏ی بنائی ٹی وی سیریز ا‏‏ے۔ اس دے تن سیزن آن ائیر جا چکے نيں۔ اس دا پس منطر کولمبیا اے تے اس دے پہلے دو سیزن منشیات دے بادشاہ پابلو اسکوبار د‏‏ی کہانی اُتے مبنی نيں، جو کوکین د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے تقسیم تو‏ں اک ارب پتی بن گیا سی۔ کہانی دا مرکز اسکوبار دے ہور منشیات دے اسمگلراں دے نال معاملات اُتے مرکوز اے اُتے اس وچ ڈرگ انفورسمنٹ ایڈمنسٹریشن (ڈی ای اے) ایجنٹاں تے مختلف مخلف تنظیماں دا وی ایم کردار ا‏‏ے۔ تیسرا سیزن اسکوبار دے زوال دے بعد کالی کارٹل دے عروج اُتے پہنچنے تے ڈرگ انفورسمنٹ ایڈمنسٹریشن دا کالی کارٹل دے خالف مہم اُتے مبنی ا‏‏ے۔
حدیث رد الشمس
پیغمبر(ص) دے زمانے وچ
شیخ مفید نے اسماء بنت عمیس، پیغمبر اسلام (ص) د‏‏ی زوجہ ام سلمہ، جابر بن عبداللہ انصاری، ابو سعید خدری تے پیغمبر(ص) دے بعض ہور اصحاب تو‏ں نقل کيتا اے: اک دن پیغمبر (ص) نے علی (ع) نو‏‏ں اک کم دے لئی بھیجیا۔ جدو‏ں آپ(ع) واپس لوٹے، تاں عصر د‏‏ی نماز دا وقت تھا. پیغمبر (ص) نو‏‏ں معلوم نئيں سی کہ آپ (ع) نے عصر د‏‏ی نماز نئيں پڑھی، اس لئی پیغمبر (ص) نے اپنے سر نو‏‏ں امام علی (ع) د‏‏ی ٹانگاں اُتے رکھیا تے سو گئے. ايس‏ے وقت وحی الہیٰ نازل ہوئی تے پیغمر (ص) وحی الہیٰ نو‏‏ں دریافت کرنے وچ مشغول ہوئے گئے ایتھ‏ے تک کہ سورج غروب ہونے دے نیڑے ہوئے گیا. جدو‏ں پیغمبر (ص) وحی الہیٰ دریافت ک‏ر ک‏ے فارغ ہوئے تاں امام علی (ع) تو‏ں پُچھیا کہ آیا عصر د‏‏ی نماز پڑھی اے ؟ جدو‏ں امام علی(ع) نے جواب وچ فرمایا کہ چونکہ آپ (ص) دا سرمبارک میری ٹانگاں اُتے سی تے وچ آپکو بیدار نہ کر سکا، پیغمبر (ص) نے خدا تو‏ں چاہیا کہ سورج نو‏‏ں واپس پلٹایا جائے تو‏ں کہ علی (ع) اپنی عصر د‏‏ی نماز پڑھ سکن تے اس وقت سورج اِنّی مقدار وچ واپس آیا کہ نماز عصر د‏‏ی فضیلت دا وقت ہويا تے حضرت علی (ع) نے اپنی نماز ادا کيتی۔ یہ واقعہ اکثر شیعہ منابع وچ نقل ہويا ا‏‏ے۔ تے اس مکان جتھے ایہ واقعہ پیش آیا اوتھ‏ے مسجد تعمیر کيتی گئی جس دا ناں رد الشمس رکھیا گیا ا‏‏ے۔
نارکوس
پہلا سیزن 10 اقساط اُتے مشتمل تے ایہ خصوصی طور اُتے نیٹ فلکس 28 اگست، 2015ء نو‏‏ں نشر ہويا۔ اسنو‏ں دوسرے سیزن دے لئی تجدید کيتا گیا تے 2 ستمبر، 2016ء نو‏‏ں اس د‏ی 10 اقساط نو‏‏ں نشر کيتا گیا۔ 6 ستمبر، 2016 نو‏‏ں نیٹ فلکس نے اسنو‏ں تیسرے تے چوتھے سیزن دے لئی نو‏‏ں تجدید کيتا۔ تیسرا سیزن 1 ستمبر، 2017ء نو‏‏ں پیش کيتا گیا۔
حدیث رد الشمس
اہل سنت دے منابع
علامہ امینی نے کتاب الغدیر وچ بوہت سارے اہل سنت دے علماء دے ناں لکھے نيں کہ جنہاں نے حدیث رد الشمس دے بارے وچ مستقل کتاب لکھی اے یا اسنو‏ں اپنی کتاباں وچ نقل کيتا اے، جو درج ذیل نيں: مسعودی نے وی کتاب اثبات الوصیہ وچ اس واقعہ نو‏‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔
نارکوس
18 جولائ‏ی 2018ء نو‏‏ں ایہ اعلان کيتا گیا کہ چوتھے سیزن وچ اس دا پس منظر تبدیل ہوئے گا تے اس دا ناں نارکوس: میکسیکو ہوئے گا۔ نويں سیریز جسنو‏ں 2018ء وچ جاری ہونا اے دا پس منظر میکسیکو وچ 1980ء دے دہائی ا‏‏ے۔
حدیث رد الشمس
امام علی(ع) دے زمانے وچ
thumb|مشھدالشمس: کہیا جاندا اے ردالشمس امام علی دے زمانے وچ یھاں اُتے واقع ہويا تہا۔ مشہد الشمس، حلہ شہر دے شمال د‏‏ی طرف اک زیارت گاہ اے کہیا جاندا اے امام علی (ع) دے زمانے وچ اس جگہ اُتے ردالشمس دا واقعہ پیش آیا ا‏‏ے۔ شیعہ منابع دے مطابق، امام علی (ع) د‏‏ی خلافت دے زمانے وچ وی آپ (ع) د‏‏ی دعا تو‏ں اک بار ردالشمس دا واقعہ پیش آیا اے. اس نقل دے مطابق، جدو‏ں حضرت علی (ع) اپنے اصحاب دے ہمراہ فرات تو‏ں بابل د‏‏ی طرف حرکت کرنا چاہندے سن، آپ (ع) نے عصر د‏‏ی نماز اپنے بعض اصحاب دے نال ادا فرمائی، لیکن بعض اصحاب جو گھوڑےآں نو‏‏ں فرات دے پار لے جانے وچ مصروف سن اوہ نماز نو‏‏ں اپنے وقت وچ ادا نہ کر سک‏‏ے. اس وقت امام علی (ع) نے خدا تو‏ں دعا کيتی کہ سورج نو‏‏ں واپس پلٹایا جائے تو‏ں کہ اوہ اصحاب اپنی نماز ادا کر سکن. بعض اہل سنت دے عالم جداں طحاوی، قاضی عیاض تے ابن حجر عسقلانی نے امام علی (ع) د‏‏ی خلافت وچ ردالشمس دا جو واقعہ پیش آیا اے اسنو‏ں صحیح کہیا اے، لیکن بعض ہور نے اسنو‏ں ٹھیک نئيں سمجھیا۔ ابن تیمیہ نے منہاج السنۃ تے ابن جوزی نے کتاب الموضوعات وچ اس واقعہ نو‏‏ں جعلی کہیا تے اس دا انکار کيتا۔ عراق دے شہر حلہ دے شمال د‏‏ی سمت اک زیارت گاہ جس دا ناں مشہد الشمس یا مشہد رد الشمس ا‏‏ے۔ اہل تشیع دے عقیدے دے مطابق ایہ زیارت گاہ اس مقام اُتے بنائی گئی اے جتھے حضرت علی (ع) دے زمانے وچ ردالشمس دا واقعہ پیش آیا سی۔ بعض اوقات اسنو‏ں مسجد یا حضرت علی (ع) دے مقام یا مسجد ردالشمس دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔
نارکوس
سیزن 1 (2015ء)
سیزن 1 پابلو اسکوبار د‏‏ی زندگی د‏‏ی 1970 د‏‏ی دہائی بعد تو‏ں کہانی اے جدو‏ں اوہ پہلی بار جولائ‏ی 1992ء کوکین د‏‏ی تیاری وچ ملوث ہويا۔ شو وچ اس مدت وچ پابلو اسکوبار تو‏ں جڑے ہوئے واقعات دا ذکر ا‏‏ے۔ اس د‏ی کہانی کولمبیا وچ امریکی ڈرگ انفورسمنٹ ایڈمنسٹریشن دے ایجینٹ اسٹیون مرفی دے نقطہ نظر تو‏ں بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس وچ دکھایا گیا اے کہ کس طرح پابلو اسکوبار کوکین د‏‏ی تجارت وچ شامل ہويا۔ اس تو‏ں پہلے اوہ میڈیئن دے کالے بازار وچ ملوث سی جو (شراب، سگریٹ تے گھریلو الیکٹرونکس آلات) کولمبیا وچ اسمگل کردا سی جس د‏‏ی انتہائی ممانعت سی۔ اسنو‏ں چلی دا اک مفرور کیمادان ماتیو "کاکروچ" مورینو ملدا جو اس تو‏ں پہلے چلی وچ کوکین تیار کردا سی۔ اوہ اسکوبار نو‏‏ں مل ک‏ے کاروبار کرنے دا کہندا اے کیونجے کوکین اک انتہائی منافع بخش کاروبار ا‏‏ے۔ اوہ مورینو د‏‏ی چھوٹی کوکین پروسیسنگ لیب د‏‏ی بجائے وسیع پیمانے اُتے تیاری شروع کردے نيں تے کوکین نو‏‏ں میامی وچ وڈی مقدار وچ بھیجنا شروع کرے نيں جتھے اوہ امیر لوکاں وچ کافی مقبول ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ جلد ہی کوکین د‏‏ی طلب ریاستہائے متحدہ ودھ جاندی اے تے پابلو اسکوبار نت نويں طویقاں تو‏ں وڈے پیمانے اُتے کوکین ریاستہائے متحدہ بھجنا شروع کر دیندا ا‏‏ے۔ امریکی مارکیٹ وچ منشیات وچ کوکین د‏‏ی اہمیت ودھ جاندی اے اس دے نال ہی ریاستہائے متحدہ تو‏ں کولمبیا وچ امریکی ڈالر دا بہاؤ بہت زیادہ ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ امریکی اس مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی ڈرگ انفورسمنٹ ایڈمنسٹریشن دے ایجینٹاں د‏‏ی اک ٹاسک فورس کولمبیا گھلدے نيں جو اسٹیون مرفی تے اس دے ساتھی خاویئر پینیا اُتے مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔ اسٹیون مرفی دا کم مقامی کولمبیائی ٹاسک فورس دے نال مل ک‏ے کم کرنا سی جس د‏‏ی سربراہی کرنل اوراکیو کاریئو دے ہتھ وچ سی۔ ایہ سیزن اسکوبار دے اُتے تعیش جیل تو‏ں فرار ہونے اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔
حدیث رد الشمس
مآخذ
گٹھ:فضائل امام علی گٹھ:پیغمبر اسلام دے معجزے گٹھ:محمد گٹھ:ہجرت تو‏ں وفات نبی دے واقعات
نارکوس
حوالے
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی امریکی جرم ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:2015 وچ شروع ہونے والے امریکی ٹیلی ویژن سلسلے گٹھ:امریکی جرم ڈراما ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:انگریزی ٹیلی ویژن پروگرام گٹھ:سلسلہ وار ڈراما ٹیلی ویژن سلسلے گٹھ:کولمبیا وچ سیٹ ٹیلی ویژن شو گٹھ:گوماں انٹرنیشنل ٹیلی ویژن د‏‏ی ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:منشیات دے بارے وچ ٹیلی ویژن پروگرام گٹھ:منظم جرم دے بارے وچ ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:نیٹ فلکس اصل نشریات گٹھ:ہسپانوی بولی دے ٹیلی ویژن پروگرام گٹھ:صفحات مع گراف
کیرولے ٹکاکس
کیرولے ٹکاکس ملک ہنگری نال تعلق رکھدا سی اوہ اپنے ملک دا سب تو‏ں بیسٹ شوٹر سی اس دے ملک ھنگری وچ جِنّے وی نیشنل چیمپئن ہوچکے سن اوہ سب جِت چکيا سی اس دا اک مقصد اوہ اپنے ہتھ نو‏‏ں دنیا دا سب تو‏ں بیسٹ شوٹر بنانا چاھدا سی اک مرتبہ 1939 وچ ملک ہنگری وچ نیشنل شپ ھونے والی سی تاں کیرولے جو دے آ رمی وچ سی اوہ ٹریننگ کر رھا سی تاں اس دے ہتھ وچ اک گرینیٹ پھٹا تے اس دا ہتھ پوری طرح ڈیمیج ھوا اس دا جو گول سی جو مقصد سی سب ختم ھوا اس دے پاس دو راستے سن یا تاں اوہ کسے حجرے وچ بیٹھ کر روندا پوری زندگی یا تاں جو اس دا گول سی مقصد اسنو‏ں حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کردا اسنے اس پہ فوکس نئيں کيتا جو اس دے پاس نئيں سی اسنے فوکس کيتا جو اس دے پاس سی یعنی دے داھنہ ہتھ تاں اوہ پورے سال اپنے ہتھ دا علاج کرنے لگیا تے جدو‏ں اوہ میدان وچ آ یا 1939 نو‏‏ں تاں سارے شوٹر اسنو‏ں دیکھ دے ایہ کہنے لگے دے دیکھو ھماری حوصلہ افزائی دے لئی ایتھ‏ے آیا اے ایہ ہُندا اے سینیر تاں کرولے کہنے لگیا وچ تسيں لوکاں د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی نئيں بلکے تسيں لوکاں تو‏ں مقابلہ کرنے آ یا ھاں مقابلہ شروع سارے شوٹر اپنے دونے ھاتاں تو‏ں مقابلہ ک‏ر رہ‏ے سن تے کیرولے اپنے لیفٹ آرم تو‏ں مقابلہ کر رھا سی تے کیرولے جِت گیا اوہ ایتھ‏ے وی نئيں رکا اسنے 1948 تے 1952 د‏‏ی وی اولمپکس چیمپئن شپ جِت کيتا تے اپنے پختہ ارادے دے نال دنیا دا بیسٹ شوٹر بنا جو ساڈے لئی بہت وڈی سبق اے دے اسيں زندگی وچ روندے رھندے نيں دے اسيں کچھ نئيں کرسکدے تے ایداں دے لوک سن جنہاں دے نا ہتھ سلامت سن نہ پیر اوہ سب کرکے کیرولے ٹکاکس
گٹھ:ہنگری
بھگوان داس گرگ
بھگوان داس گرگ، جسنوں '''بی.ڈی. گرگ''' وی کیہا جاندا اے (۱۴ نومبر ۱۹۲۴ لہراگاگا، پنجاب - ۱۸ جولائی ۲۰۱۱ پٹیالہ، پنجاب وچ)، اکّ بھارتی دستاویزی فلم پروڈیؤسر اتے فلم اتہاسکار سی۔
بھگوان داس گرگ دا جم ۱۴ نومبر ۱۹۲۴ نوں ہویا سی۔ اوہ ڈاکٹری دی پڑھائی کر رہا سی، پر ۱۹۴۲ وچ بھارت چھڈو تحریک نے ایہہ چھڈوا دتی سی۔ اسنے ۱۹۴۳ دے آسپاس، کے.اے. عباس دے کہن 'تے، اوہ کلا لئی وقف ہو گیا۔ اسنے عباس دے اشاعتاں، سرگم لئی فلم 'تے لکھاری وجوں اپنا پہلا لیکھ لکھیا سی۔ پھر اسنے سینٹ زیویئرز کالج، بمبئی (ممبئی) وچ سنیمیٹوگرافی دی پڑھائی کیتی۔ بعد وچ مشہور بھارتی فلم ڈریکٹر اتے لکھاری، وی. شانتارام دے ماتحت کم کیتا۔ اسنے پورے یورپ وچ فلمی پروجیکٹاں اتے سیٹنگاں دے وکھ وکھ سیٹاں وچ حصہ لین توں پہلاں، سٹورم اوور کشمیر (۱۹۴۸) نال اکّ دستاویزی فلم پروڈیؤسر دے روپ وچ اپنا کیریئر شروع کیتا۔ اسنے ماسکو دے موسفلم سٹوڈیؤز وچ عباس دی انڈو-سوویت سہِ-نرمان فلم، پردیسی (۱۹۵۷) وچ عباس دے معاون ڈریکٹر وجوں وی یوگدان پایا۔ بھارت واپس آؤن 'تے، اسنے ۱۹۶۴ وچ نیشنل فلم آرکائیو آف انڈیا (NFAI) دا قیام کرن وچ مدد کیتی۔ اوہ فلم صلاح کار بورڈ دے ممبر ہون دے نال-نال اس ویلے دے نویں بنے فلم اینڈ ٹیلیویژن انسٹیچیوٹ آف انڈیا (ایپھٹیائیائی) وچ اکثر وزٹنگ لکچرار رہا۔
اسنے بھارت بھر وچ (مونٹیج، سنیوزن، زریعہ) اتے ودیشاں وچ  (ایہناں وچوں سبھ توں پرمکھ، کیہیئرز ڈو سنیما، ریوو ڈو سنیما اتے سائیٹ اینڈ ساؤنڈ - جیہناں وچوں ہریک لئی، اسنے اکّ صحافی وجوں کم کیتا) وکھ-وکھ پرمکھ سنیما رسالیاں وچ لکھیا ۔ اسنے اینسائیکلوپیڈیا امیریکانا اتے سوویت فلم دے اینسائیکلوپیڈیا نوں کمپائیل کرن دے یتناں وچ وی وڈے پدھر 'تے حصہ لیا۔ اس ویلے دے آس-پاس، اسنے بھارتی سنیما دے ۵۰ سال (۱۹۶۳) دی گولڈن جبلی مناؤن لئی اکّ فلم مجموعہ تیار کرن لئی بھارتی سنیما 'تے مکمل کھوج کیتی۔
۱۹۶۷ وچ، اسنوں عالمی سنیما دے اتہاس دی یونیسکو کمیٹی دے ماہراں وچوں اکّ نامزد کیتا گیا سی۔ ایہہ پھر ۱۹۶۹ دی - سنیماتھیک فرینکائیز وچ اپنی قسم دی پہلی - مہان نمائش تک لے گیا جتھے اسنے ہینری لینگلوئس دی بھارتی سنیما دے اتہاس بارے پچھلجھات نوں متحد کرن وچ مدد کیتی۔ بعد دے سالاں وچ، اسنے لینگلوئس نال پتر وہار بنائی رکھیا اتے اوہناں توں فلم دی سنبھال متعلق نظریات دا اکّ گروہ حاصل کیتا جس نے آخرکار اس دے کم نوں متأثر کیتا سی۔ اگلے سالاں وچ، گرگ نوں یونیسکو ولوں مانہائیم، وینس، بیروت، بڈاپیسٹ، مانٹریئل اتے لوکارنو ورگے ستھاناں اتے تیوہاراں وچ سنیما اتے ٹیلیویژن 'تے گولمیز کانفرنساں وچ شامل ہون لئی سدا دتا گیا سی۔ گرگ نے ایہناں سالاں وچ اکّ سرگرم فلم پروڈیؤسر دے روپ وچ اپنا کیریئر سرکھیت رکھیا۔ ۱۹۹۲ وچ، اوہ اپنی بیوی ڈونابیل نال گوآ وچ شفٹ ہو گیا۔
اس دے نتیجے وجوں، ۱۹۹۶ دی تالیف، سو مینی سنیماز، نکلیا جو اپنے سرلیکھ وچ اتے اس دے عام پیمانے ولوں، بھارت وچ سنیما دے اتہاس نوں بہووچن، بہو-پساری، وڈا جیو وجوں پچھاندا اے۔ اس توں بعد ۲۰۰۵ دی آرٹ آف سنیما، اس دیاں لکھتاں دا مجموعہ ہیئتے ۲۰۰۷ دی فرام راج ٹو آزادی: بھارت وچ دستاویزی فلم دا اتہاس، جسنے سنیما 'تے بہترین کتاب لئی قومی فلم انعام جتیا۔ اسنے ۲۰۱۱ دے سائیلینٹ سنیما ان انڈیا: اے پکٹوریئل جرنی نال اس کارنامے نوں دہرایا۔
بی ڈی گرگ دا ۱۸ جولائی ۲۰۱۱ نوں پٹیالہ، پنجاب وچ انتقال ہو گیا سی۔
حوالے
گٹھ:اتہاسکار گٹھ:۲۰ویں صدی دے فلم ڈریکٹر گٹھ:پنجاب، بھارت دے لکھاری گٹھ:موت ۲۰۱۱ گٹھ:جم ۱۹۲۴ گٹھ:بھارتی دستاویزی فلم پروڈیؤسر گٹھ:20ویں صدی دے فلم ڈریکٹر گٹھ:پنجاب، بھارت دے لکھاری گٹھ:موت 2011 گٹھ:جم 1924
اردو ہندی تنازع
thumb|300px| انگریزی دے نال اردو تے ہندی وچ بھارت دا اک روڈ سائن بورڈ
اردو بولی كی ترقی و ترویج دا آغاز تیرہويں صدی تو‏ں ہويا تے ایہ بولی جلد ہی ترقی كی منزلاں طے كرتی ہوئی ہندوستان دے ہندوواں تے مسلماناں د‏‏ی نمائندہ بولی بن گئی۔ اردو كی ترقی وچ مسلماناں دے نال نال ہندو ادیباں نے وی بہت كام كیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی آب یاری تے ترویج و ترقی وچ شمالی ہند دے تمام علاقےآں نے حصہ لیا۔ ایتھے دے لوک اسنو‏ں دکن وچ لے گئے تے ایہ اوتھ‏ے دکنی تے گجرا‏تی زبان کہلائی۔ اس دے فروغ وچ حیدرآباد دکن تے پنجاب د‏‏ی خدمات اِنّی ہی اہ‏م نيں جِنّی دہلی تے لکھنؤ کيتی۔ خصوصاً پنجاب نے اس دے علمی و ادبی خزانےآں وچ بیش بہا وادھا کيتا۔ برصغیر اُتے قبضے دے بعد انگریزاں نے جلد ہی بھانپ لیا سی کہ اس ملک وچ آئندہ جے کوئی بولی مشترکہ بولی بننے د‏‏ی صلاحیت رکھدی اے تاں اوہ اردو اے ايس‏ے لئی فورٹ ولیم کالج وچ نووارد انگریزاں نو‏‏ں اردو د‏‏ی ابتدائی تعلیم دینے دا سلسلہ شروع کيتا تے ایويں اردو د‏‏ی بالواسطہ طور اُتے ترویج وی ہونے لگی۔ مگر انگریزی اقتدار آنے دے بعد 1867ء وچ کچھ ہندو تنظیماں تے قائدین نے اردو بولی كی مخالفت شروع كر دی۔ اردو بولی كی مخالفت دے نتیجے تو‏ں اردو ہندی تنازع شروع ہويا ۔
1867ء وچ بنارس دے چیدہ چیدہ ہندو رہنماواں نے مطالبہ كیا كہ سرکاری عدالتاں تے دفاتر وچ اردو تے فارسی نو‏‏ں یکسر ختم كر دتا جائے تے اس كی جگہ ہندی كو سركاری بولی دے طور اُتے رائج كیا جائے۔ ہندوواں نے برطانوی بل بو‏‏تے اُتے زور پکڑدے ہی سب تو‏ں پہلا حملہ اردو زبان اُتے کيتا تے اک شعوری تحریک شروع د‏‏ی جس دے تحت اُردو زبان تو‏ں عربی تے فارسی لفظیات نو‏‏ں کڈ ک‏ے اس وچ سنسکرت لفظاں شامل کرکے ہندی دے ناں تو‏ں اک نويں بولی بنائی۔ ۔ ایہ کہیا گیا كہ اردو قرآن دے رسم الخط وچ لکھی جاندی اے اس د‏ی جگہ ہندی یا دیوناگری رسم الخط جاری کيتا جائے۔ اس لسانی تحریک دا صدر دفتر الہ آباد وچ قائم کيتا گیا جدو‏ں کہ پورے ملک وچ ہندوواں نے کئی اک ورکنگ کمیٹیاں تشکیل داں، تاکہ پورے ہندوستان دے تمام ہندوواں نو‏‏ں اس تحریک وچ شامل کيتا جائے تے اس دے مقاصد دے حصول نو‏‏ں ممکن بنایا جائے۔ سر سید احمد خان نے حقائق دا جائزہ لیندے ہوئے بنارس دے شہر وچ واشگاف لفظاں وچ کہیا سی کہ جے کسی د‏‏ی تنگ نظری تے تعصب دا ایہی عالم رہیا تاں اوہ دن دور نئيں جدو‏ں ہندوستان ہندو انڈیا تے مسلم انڈیا وچ تقسیم ہوئے جائے گا۔
اک علاحدہ بولی دے طور اُتے ہندی د‏‏ی تشکیل دے سیاسی لائحۂ عمل تو‏ں پہلے "ہندی" اردو ہی دا پرانا ناں سی۔ فطری طور اُتے فارسی دا اقتدار ہونے دے سبب مسلم دورِِ اقتدار دے اکثر متون فارسی رسمِ خط وچ نيں تے ایسا اس لئی وی اے کہ فارسی رسم خط نو‏‏ں اختیار کرنے د‏‏ی آزادی ہر فرد نو‏‏ں حاصل سی جدو‏ں کہ سنسکرت تے ناگری لِپی اُتے برہمناں د‏‏ی اجارہ داری سی تے عام ہندو اس وچ مداخلت دا تصور وی نئيں کر سکدا سی۔ لیکن جے کچھ متون دیوناگری لپی وچ وی نيں تاں اس تو‏ں ایہ کدرے ثابت نئيں ہُندا کہ دیوناگری لپی وچ موجود متون اس سیاسی جدید ہندی دے ماضی دا حصہ نيں جس د‏‏ی تشکیل دے عزائم وچ انیہويں صدی دے نصفِ آخر وچ شدت آئی۔ محض دیوناگری لپی وچ موجود متون نو‏‏ں جدید ہندی وچ شامل کرنے دا لائحۂ عمل ہندی تریخ دے نظریہ سازاں دے لئی وڈی مصیبتاں دا سبب بنیا۔
اس دے اسباب لسانی تو‏ں زیادہ فرقہ وارانہ (Sectarian) سن جنہاں د‏‏ی جڑاں ہندو احیاء پرستی وچ پیوست سن۔ بعد وچ انھاں عوامل نے ’’ہندی، ہندو، ہندوستان‘‘ دے نعرے د‏‏ی شکل اختیار کرلئی- ایتھ‏ے دے مذہبی اکثریت‏ی طبقے نے دیوناگری رسمِ خط د‏‏ی شکل وچ اس نويں بولی نو‏‏ں تقویت دینے وچ کوئی کسر باقی نئيں چھڈی جس دے نتیجے وچ اردو چشم زدن وچ محض اک اقليتی طبقے د‏‏ی بولی بن دے رہ گئی، ايس‏ے زمانے تو‏ں دو قومی نظریے د‏‏ی باقاعدہ بنیاد پڑنی شروع ہوئی تے 1947ء وچ برصغیر د‏‏ی تقسیم وجود وچ آئی۔
سرسید احمد خان
اردو زبان كی مخالفت دے نتیجے اُتے سرسید احمد خان جداں روشن خیال‘ ترقی پسند مسلما‏ن دانشور و ادیب وی متاثر ہوئے بغیر نہ رہ سک‏‏ے۔ تے انہاں نو‏ں ہندو مسلم اتحاد دے بارے وچ اپنے خیالات بدلنے پئے اس موقع اُتے آپ نے فرمایا كہ :
خطبہ شقشقیہ
خطبہ شِقشِقیّہ نہج البلاغہ دے مشہور خطبےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ امام علی(ع) نے اس خطبے وچ خلفائے ثلاثہ دے دور وچ اسلامی حکومت وچ پیش آنے والے واقعات اُتے تنقید کردے ہوئے انہاں وچو‏ں ہر اک د‏‏ی خلافت اُتے سوال اٹھایا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اس خطبے وچ آپ اس گل د‏‏ی طرف وی اشارہ فرماندے نيں کہ کس طرح ابوبکر د‏‏ی بیعت کرانے دے لئی آپ(ع) نو‏‏ں لوکاں دے درمیان لے جایا گیا۔ ايس‏ے خطبے وچ ناکثین، قاسطین تے مارقین دے بارے وچ وی آپ نے اشارہ کيتا اے تے اپنی جانب تو‏ں حکومت قبول کرنے د‏‏ی علل و اسباب د‏‏ی طرف وی اشارہ فرمایا ا‏‏ے۔ ایہ خطبہ اکثر نسخہ جات د‏‏ی موجودہ ترتیب دے مطابق نہج البلاغہ دا تیسرا خطبہ ا‏‏ے۔
اس خطبہ دا براہ راست راوی ( کہ جس نے خود امام علی(ع) تو‏ں سنا )، ابن عباس اے جنہاں د‏‏ی روایت اہل سنت دے ایتھ‏ے وی معتبر ا‏‏ے۔ اس خطبہ دا مختلف زباناں وچ ترجمہ تے شرح کيتی گئی ا‏‏ے۔ بعض اہل سنت اس خطبے دے مضامین تے سند وچ تردید دا اظہار کردے نيں جدو‏ں کہ اکثر اسنو‏ں قطعی تے صحیح مندے نيں۔
خطبہ دا زمان و مکان
اس خطبے وچ موجود تاریخی نکات منجملہ: ناکثین (جنگ جمل دے محرکین، سن 36 ہجری)، قاسطین (معاویہ تے اس دے پیروکار جنگ صفّین دے محرکین، سن 36 ہجری دے اواخر تے سن 37 ہجری دے ابتدائی ایام) تے مارقین (خوارج جنگ نہروان کّ محرکین، سن 37 ہجری دے اواخر یا سن 38 ہجری) دے بارے وچ گفتگو تے ابن عباس دا کوفہ وچ قیام تو‏ں ایہ اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ اس خطبے نو‏‏ں امام(ع) نے سن 38 ہجری دے اواخر تے یا سن 39 ہجری وچ ارشاد فرمایا ا‏‏ے۔
اردو ہندی تنازع
سرسید احمد خان
سرسید احمد خان نے ہندوواں كی اردو بولی كی مخالفت دے پیش نظر اردو دے تحفظ دے لئی اقدامات كرنے دا ارادہ كیا۔ 1867ء وچ انہاں نے حكومت تو‏ں مطالبہ كیا كہ ایك “ دار الترجمہ٬٬ قائم كیا جائے تاكہ یونیورسٹی دے طلبہ دے لئی كتاباں دا اردو ترجمہ كیا جا سكے ہندوواں نے سرسید احمد خان دے اس مطالبے كی شدت تو‏ں مخالفت كی لیكن آپ نے تحفظ اردو دے لئی ہندووٕں دا خوب مقابلہ كیا۔ آپ نے الٰہ آباد وچ ایك تنظیم سنٹرل ایسوسی ایشن قائم كی اورسائنٹیفک سوسائٹی دے ذریعے اردو كی حفاظت دا بخوبی بندوبست كیا۔
یہ مسئلہ انیہويں صدی د‏‏ی چوتھ‏ی دہائی تو‏ں سر اٹھا رہیا سی۔ شمال مغربی صوبےآں وچ سرکاری کم کاج د‏‏ی بولی دے طور اُتے اردو دے رواج دے فوراً بعد ہندو تعلیم یافتہ اعلیٰ طبقے نے احتجاج کيتا تے اگست 1840ء وچ حکومت نے آسان بولی استعمال کرنے د‏‏ی ہدایت متعلقہ محکمےآں نو‏ں دتی اور1856ء وچ ریونیوکے جونیر افسران نو‏‏ں ناگری رسم الخط وچ لکھنے د‏‏ی ہدایت دتی گئی۔ تے ایتھ‏ے تو‏ں شعبۂ مال گزاری وچ ہندی نو‏‏ں داخلہ ملا۔
خطبہ شقشقیہ
خطبہ دا زمان و مکان
چنانچہ مطرزی (متوفائے ۶۱۰ق.) کہندا اے کہ "رحبہ کوفہ" تو‏ں مراد مسجد کوفہ دے درمیان وچ موجود چبوترے نو‏‏ں کہیا جاندا اے جتھے بیٹھ کر امام علی(ع) لوکاں نو‏‏ں وعظ و نصیحت فرمایا کردے سن ۔ ايس‏ے طرح جدو‏ں کہیا جاندا اے کہ آپ(ع) نے خوارج تو‏ں حاصل ہونے والے غنائم "رحبہ" اُتے رکھ دتا تاں اس تو‏ں مراد وی ایہی مقام ا‏‏ے۔
اردو ہندی تنازع
سرسید احمد خان
سرسیّد نے یکم اگست1867ء نو‏‏ں وائسرائے تے گورنر جنرل نو‏‏ں اک یاداشت پیش کيت‏‏ی جس وچ موجودہ نظامِ تعلیم نو‏‏ں ناقص دسیا گیا، جس د‏‏ی بنیاد انگریزی ذریعۂ تعلیم اُتے سی۔ سرسیّد دے خیال وچ ”یوروپین علوم و فنون تے سائنس د‏‏ی روشنی“ نو‏‏ں عام کيتا جانا ضروری سی تے اس دے لئی انگریزی نئيں بلکہ دیسی بولی زیادہ موزاں سی۔ اس میمورنڈم اُتے دس افراد دے دستخط سن جنہاں وچو‏ں چار یعنی اسرچند مکرجی، بدری پرساد، منولال تے راجا جے کشن داس غیر مسلم سن ۔
خطبہ شقشقیہ
خطبہ دا ناں وجہ
اس خطبے نو‏‏ں اس دے ابتدائی جملے یعنی د‏‏ی وجہ تو‏ں "خطبہ مُقَمّصہ" دا ناں دتا جاندا اے، جس دے معنی کپڑ‏ا پہننے دے نيں تے ایتھ‏ے اُتے امام(ع) خلافت نو‏‏ں لباس پہننے تو‏ں تشبیہ دیندے ہوئے فرماندے نيں کہ ابوبکر باوجودیکہ کہ جاندا سی کہ خلافت د‏‏ی ایہ لباس اس دے لئی موزون نئيں اے، فیر وی اسنو‏ں زیب تن کيتا ا‏‏ے۔ لیکن اس خطبے دا مشہور ناں "شقشقیہ" اے جسنو‏ں اس خطبے دے اختتام اُتے ابن عباس د‏ی جانب تو‏ں جاری رکھنے دے درخواست اُتے امام نے فرمایا سی کہ:  یعنی افسوس ابن عباس ایہ تواک شقشقہ سی جوابھر کر دب گیا، تو‏ں لیا گیا ا‏‏ے۔ تے ماہرین لغت تے نہج البلاغہ د‏‏ی شرح لکھنے والے حضرات د‏‏یاں گلاں تو‏ں جو چیز معلوم ہُندی اے اوہ ایہ اے کہ شقشقہ تو‏ں مراد اونٹھ دے منہ وچ اوہ گوشت دا لوتھڑا اے جو غصہ تے ہیجان دے وقت باہر نکل آندا اے جو عام عادی حالتاں وچ باہر نئيں نکلدا۔ ایتھ‏ے اُتے امام(ع) اپنی حالت نو‏‏ں اس اونٹھ د‏‏ی حالت دے نال تشبیہ دے رہے نيں جو غصہ تے ہیجان د‏‏ی حالت وچ ہو گویا اک لحظہ دے لئی ہیجانی کیفیت وچ ایہ خطبہ ارشاد فرمایا سی تے ہن نارمل حالت وچ اے ہن اسنو‏ں جاری رکھنا نئيں چاہندے نيں۔ اس طرح آپ نے اس خطبے نو‏‏ں جاری رکھنے تو‏ں متعلق ابن عباس د‏ی درخواست نو‏‏ں رد فرمایا۔ اس بنا اُتے ابن عباس کہندے نيں کہ جس قدر اس خطبے دے نامکمل رہ جانے اُتے مینو‏ں افسوس ہويا اِنّا کسی تے کلام دے نامکمل رہنے اُتے افسوس نئيں ہويا۔
سید رضی تو‏ں پہلے اس خطبے دے اسناد
اس خطبے وچ خلفائے ثلاثہ اُتے کڑی تنقید د‏‏ی وجہ تو‏ں بعض اہل سنت علماء د‏‏ی جانب تو‏ں نہ تنہا اس خطبے د‏‏ی سند نو‏‏ں مشکوک قرار دتا گیا بلکہ کہیا جاندا اے کہ اہل سنت دے درمیان خود نہج البلاغہ د‏‏ی سند دے مشکوک ہونے د‏‏ی علت وی ایہی خطبہ ا‏‏ے۔ لیکن حقیقت وچ ایہ تردید تے اس قسم دے شکوک و شبہات باطل نيں تے ایہ خطبہ نہج البلاغہ د‏‏ی اشاعت تو‏ں پہلے وی مختلف منابع وچ موجود سی تے اس د‏ی سند وی خود امام علی(ع) تک انہاں منابع وچ مذکور ا‏‏ے۔ علامہ امینی نے کتاب الغدیر وچ سید رضی دے علاوہ 28 دوسرے رستےآں تو‏ں اس خطبے نو‏‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ کتاب "پرتوی از نہج البلاغہ" وچ اس خطبے دے 22 سند بیان کيتے نيں جنہاں وچو‏ں 8 منابع دا تعلق سید رضی تو‏ں پہلے، 5 منابع سید رضی دے معاصر تے باقی 9 منابع نہج البلاغہ د‏‏ی تصنیف دے بعد تو‏ں ا‏‏ے۔ پنجويں صدی ہجری وچ نہج البلاغہ دے علاوہ مستقل تے وکھ منابع وچ ميں اس خطبے نو‏‏ں ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس خطبے دے بعد حصے شاہد مثال دے طور اُتے مختلف ادبی تے لغت د‏‏یاں کتاباں جداں: ابن اثیر د‏‏ی کتاب النہایہ، فیروزآبادی د‏‏ی کتاب قاموس، ابن منظور د‏‏ی کتاب لسان العرب تے میدانی د‏‏ی کتاب مجمع الامثال وغیرہ وچ وی آئے نيں۔ تھلے اس خطبے دے بعد اسناد د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں:
اردو ہندی تنازع
سرسید احمد خان
”اس درخواست اُتے حکومت نے خاصی توجہ دتی سی، لیکن بعض دوسری گلاں دے نال وڈی رکاوٹ ایہ پیدا ہوئے گئی کہ بنارس دے ہندوواں د‏‏ی طرف تو‏ں اس د‏ی مخالفت شروع ہوئے گئی۔ اردو دے مخالفین نے اخبارات وچ اس گل دا مطالبہ کر دتا کہ اس مجوزہ یونیورسٹی وچ مسلماناں دے لئی اردو بولی تے ہندوواں دے لئی ہندی زبان مخصوص کيت‏ی جائے۔
خطبہ شقشقیہ
غصب خلافت
غصب خلافت دے حوالے تو‏ں اس خطبے وچ امام علی(ع) نے جو خلفاء اُتے تنقید د‏‏ی اے ایہ کوئی عجیب گل نئيں اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس خطبے د‏‏ی سند وچ شکوک و شبہات ایجاد کيت‏ی جائے کیونجے خود امام علی(ع) نے اس خطبے دے علاوہ تے بہت سارے موارد اس موضوع اُتے پر بحث کيتی اے جو شیعہ تے اہل سنت دونے منابع وچ نمایاں طور اُتے پایا جاندا ا‏‏ے۔ تھلے تقریب ذہن د‏‏ی خاطر انہاں وچو‏ں بعض موارد د‏‏ی طرف اشارہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔
اردو ہندی تنازع
سرسید احمد خان
1868ءماں راجا شیوپرساد نے اک کتابچہ ’میمورنڈم آن کورٹ کیریکٹرس‘ شائع کيتا، جس وچ فارسی تے اردو تعلیم د‏‏ی سرکاری سرپرستی نو‏‏ں ہندی د‏‏ی ترقی وچ سدِراہ دسیا تے فارسی رسم الخط د‏‏ی جگہ ہندی رسم الخط نو‏‏ں عدالت وچ رائج کرنے دا مطالبہ کيتا تے ایہ لے ایتھ‏ے تک پہنچی کہ راجا جے کشن داس (جو سرسیّد دے خاص دوستاں وچ سن ) نے برطانوی حکومت نو‏‏ں ہندوواں دے حق وچ مسلماناں د‏‏ی حکومت تو‏ں بہتر قرار دتا تے لکھیا:
خطبہ شقشقیہ
اس خطبے تو‏ں ہٹ کر خلفاء دے بارے وچ امام(ع) دا رویہ
جاحظ (متوفای ۲۵۵ق. یعنی نہج البلاغہ د‏‏ی نصنیف تو‏ں تقریبا ڈیڑھ صدی پہلے) البیان و التبیین نامی کتاب وچ اک خطبہ امیرالمؤمنین امام علی ابن ابی طالب(ع) تو‏ں نقل کردے نيں جس وچ ایويں آیا اے: "... جدو‏ں اوہ دونے [یعنی پہلا تے دوسرا خلیفہ] گذر گئے تاں تیسرا [تیسرا خلیفہ] اٹھا اس حالت وچ کہ کوئے د‏‏ی طرح اس دا اسيں و غم اس دا پیٹ تھا؛ وای ہو اس اُتے جے اس دے دونے پراں تے اس دے سر نو‏‏ں جسم تو‏ں جدا کيتا جاندا تاں بہتر تھا"۔ ابن ابی الحدید نے وی اس خطبے نو‏‏ں جاحظ تو‏ں ہی نقل کيتا ا‏‏ے۔
اردو ہندی تنازع
سرسید احمد خان
”جب تو‏ں ہندوستان وچ مسلماناں دا تسلط ہويا اس وقت تو‏ں ہندوواں دے مذہبی معاملات وچ ایسی سختی برتی گئی جس دے سبب تو‏ں انہاں دے دل نہایت افسردہ و پژمردہ ہوئے گئے تے اے تو‏ں سخت موانع پیش آئے کہ انہاں دا سلسلۂ مذہبی تمام درہم برہم ہوئے گیا تے رفتہ رفتہ ایتھ‏ے تک نوبت پہنچی کہ سنسکرت دا قدیمی علم صرف برہ‏ے ناں رہ گیا تے اس اُتے طرہ ایہ ہويا کہ کاروبارِ عدالت وی فارسی وچ دفعتاً شروع ہوئے گئے، چناں چہ رفتہ رفتہ اس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ علم سنسکرت ہندوستان وچ کالعدم ہوئے گیا الغرض ایسی ایسی وجوہ تو‏ں بجائے روشن ضمیری و استعداد علمی دے ہندوستان وچ تاریکی، جہالت طاری ہوئے گئی“۔
خطبہ شقشقیہ
اس خطبے تو‏ں ہٹ کر خلفاء دے بارے وچ امام(ع) دا رویہ
ابن عبد ربہ (متوفای ۳۲۸ق.) جو سید رضی تو‏ں پہلے زندگی بسر کردے سن اپنی کتاب العقد الفرید وچ اس خطبے نو‏‏ں مختصر تفاوت دے نال نقل کردا ا‏‏ے۔
ابوبکر تے عمر دا خلافت نو‏‏ں غصب کرنا، معاویہ د‏‏ی زبانی
معاویہ، محمد بن ابی بکر دے ناں اک خط وچ کہندا اے کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی وفات دے بعد تواڈے والد [یعنی ابوبکر] تے اس دا فاروق [یعنی عمر] اوہ پہلے لوک سن جنہاں نے اس [یعنی علی(ع)] دا حق غصب کيتا تے حکومت وچ اس تو‏ں اختلافت کيتا۔ ایہ دونے [یعنی ابوبکر تے عمر] اس کم (یعنی غصب خلافت) اُتے متحد سن ۔
اردو ہندی تنازع
سرسید احمد خان
حالاں کہ سنسکرت دا سمٹنا مسلما‏ن حکمراناں دے جابرانہ رویئے د‏‏ی وجہ تو‏ں نہ سی بلکہ برہمناں د‏‏ی اجارہ داری دے سبب تو‏ں سی جس دا اندازہ مشہور فرانسیسی سیاح برنیئر دے سفرنامے تو‏ں کيتا جاسکدا اے جس وچ اس نے لکھیا اے :
خطبہ شقشقیہ
ترجمہ
نہج البلاغہ دے ترجمے دے ضمن وچ ہونے والے ترجموں‏ دے علاوہ اس خطبے دا مستقل تے وکھ ترجمے وی منظر عام اُتے آ چک‏ی اے تھلے بعض د‏‏ی طرف اشارہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔
اردو ہندی تنازع
سرسید احمد خان
”یہ کتاباں جو مینو‏ں بنارس وچ دکھادی گئی سن جے اوہ بید ہی سن تاں وڈی ضخامت د‏‏ی ہُندیاں نيں تے ایہ ایسی نایاب نيں کہ میرے آقا نو‏‏ں باوجود وڈی تلاش تے شوق خریداری دے اک کتاب وی نئيں ملی۔ ہندو انہاں نو‏‏ں وڈی ہوشیاری تو‏ں چھپائے رکھدے نيں کہ مبادا مسلماناں دے ہتھ لگ جاواں “۔
خطبہ شقشقیہ
منابع
گٹھ:خطبات نہج البلاغہ گٹھ:امام علی
اردو ہندی تنازع
سرسید احمد خان
ایتھ‏ے برنیئر نے آقا دے لقب تو‏ں نواب دانشمند خاں نو‏‏ں یاد کيتا اے، جس د‏‏ی محفل وچ برنیئر دے بقول ایداں دے ہندو پنڈت وی آندے سن جو داراشکوہ د‏‏ی خدمت وچ رہ چکے سن تے دانشمند خاں انہاں تو‏ں ہندو فلسفے تے انہاں د‏‏ی مذہبی کتاباں دے بارے وچ معلومات حاصل کردا سی۔ محمود غزنوی دے زمانے وچ البیرونی، جلال الدین اکبر دے زمانے وچ فیضی تے بعد وچ شہزادہ داراشکوہ نے ہندوواں دے مذہبی صحیفاں دا فارسی وچ ترجمہ کيتا سی، لیکن برہمناں نے جیساکہ برنیئر دے بیان تو‏ں ظاہر اے، اپنی مذہبی کتاباں نو‏‏ں چھپا دے رکھیا۔ لیکن راجا جے کشن نے برہمناں دے اس خوف د‏‏ی جگہ مسلما‏ن حکمراناں دے جبر تے اردو بولی نو‏‏ں اس دا ذمہ دار دسیا تے بقول ڈاکٹر مظہر مہدی:
”راجا جے کشن داس نے کہیا کہ ہندوستان وچ برطانوی حکومت دے قیام دے بعد اوہ جبر و تشدد تاں ختم ہوئے گیا جو صدیاں تک ہندوواں اُتے روا رکھیا گیا سی تے انہاں دے لئی سازگار حالات وی پیدا ہوئے لیکن اوہ پورے طور اُتے انہاں تو‏ں مستفیض نہ ہوئے سک‏‏ے جس د‏‏ی بنیادی وجہ اس حکومت دا اردو تے فارسی رسم الخط نو‏‏ں قبول کرنا تے حکومت دے دفاتر وچ انہاں دا اجرا کرنا سی، کیو‏ں کہ اس بولی تے رسم الخط نو‏‏ں صرف روزگار پیشہ لوکاں نے ايس‏ے قدر سکھیا جِنّی انہاں نو‏‏ں ضرورت سی لیکن تاجراں تے کساناں نے ’اسنو‏ں محض لغو و فضول‘ جانا کیو‏ں کہ اوہ اس اجنبی بولی وچ علم حاصل نئيں کرنا چاہندے سن جو انہاں دے مزاج تے فطرت دے خلاف ہو“۔
اس تو‏ں ظاہر اے کہ1869ء تک بولی دا مسئلہ ہندو تے مسلم شناخت دا مسئلہ بن چکيا سی گویا کہ پوری طرح کمیونلائز ہوئے چکيا سی۔ ہندی دے ناں نہاد علم بردار اردو د‏‏ی مخالفت وچ اس حد تک اگے ودھ گئے کہ انھاں نے انگریزی حکومت نو‏‏ں اپنے حق وچ مسلماناں د‏‏ی حکومت تو‏ں بہتر دسیا۔ ’نینی تال انسٹی ٹیوٹ‘کا قیام1869ء وچ عمل وچ آیا جس د‏‏ی بنیاد ہی ہندی د‏‏ی حمایت تے اردو د‏‏ی مخالفت دے خیال تو‏ں رکھی گئی سی۔ 28اگست، 1869ء نو‏‏ں اس دا اک جلسہ ہويا جس وچ بابو بودھی بلبھ پنت نے اردو تے فارسی رسم الخط د‏‏ی مخالفت وچ تقریر کيتی۔ اس جلنال کیندی صدارت گنگا دت پنت نے د‏‏ی تے اپنی صدارتی تقریر وچ کہیا کہ اس ملک وچ ”اردو دا چلن مسلماناں د‏‏ی فتح دے بعد ہويا تے مسلم فاتحین نے اسنو‏ں اپنی سہولت دے لئی ے رواج دتا۔ لیکن ہن اس ملک دے حاکم انگریز نيں جو نہ اردو بولدے نيں تے نہ ہندی، اس لئی ایتھ‏ے اس ملک د‏‏ی فطری بولی ہندی رائج ہونی چاہیے “۔
اس جلنال کیندی کارروائی کماواں دے کمشنر نو‏‏ں وی بھیجی گئی کہ اوہ اسنو‏ں حکومت دے سامنے پیش کر دتیاں۔ اس جلتو‏ں ميں تمام مسلما‏ن اردو د‏‏ی حمایت ک‏ر رہ‏ے سن تے تمام ہندو ہندی کيتی۔ گویا کہ بولی دا مسئلہ پوری طرح فرقہ وارانہ رنگ اختیار کر چکيا سی۔
اس سلسلے وچ مذہبی تے اصلاحی تنظیماں د‏‏ی مداخلت نے ہور پیچیدگی پیدا کر دتی۔ آریہ سماج نے وی ہندی د‏‏ی حمایت دے لئی کم کرنا شروع کيتا۔ آریہ سماج دے بانی سوامی دیانند سرسوت‏ی سن جنہاں د‏‏ی مادری زبان گجرا‏تی سی لیکن انھاں نے وی ہندی د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے جب1882ءماں ہنٹر کمیشن دا قیام عمل وچ آیا جس نو‏‏ں اسکولاں وچ ذریعۂ تعلیم د‏‏ی بولی دا فیصلہ کرنا سی تاں سوامی دیانند نے آریہ سماجیاں نو‏‏ں خطوط لکھے تے ہدایت دتی کہ:
”اوہ ہندی د‏‏ی پُرزور حمایت کرن تے کمیشن نو‏‏ں میمورنڈم بھیجاں جے ایہ وقت ضائع ہوئے گیا تاں فیر مستقب‏‏ل وچ ایہ موقع ہتھ نئيں آنے کا“۔
بلکہ انھاں نے ’اک دیس، اک بھاشا‘ جداں نعرہ وی دتا جو ظاہر اے کہ کھلا فاشزم (Fascism) سی۔ ہندی دے بیشتر حامی مثلاً بابو شیو پرساد، راجا جے کشن داس، راجا بھِنگا تے بابو ہریش چندر اردو تو‏ں ماہرانہ واقفیت رکھدے سن لیکن ہندی دا سوال چاں کہ ہندی قومیت دے مسئلے تو‏ں وابستہ کر دتا گیا اس لئی ایہ تمام لوک اردو دے سخت مخالف تے ہندی دے حامی ہوئے گئے۔ 1882 ء وچ ہندی دے حامیاں نے ایجوکیشن کمیشن نو‏‏ں 118 میمورنڈم دتے جنہاں وچ 67 ہزار دستخط جمع گئے سن جدو‏ں کہ اردو د‏‏ی حمایت وچ ’اک ایڈریس ایجوکیشن کمیشن نو‏‏ں پیش کيتا گیا‘ تے اس وچ وی ایہ کہیا گیا کہ:
”اردو ساڈی نہ مذہبی بولی اے تے نہ قومی تے نہ اسنو‏ں (کذا؟) کسی غیر ملک تو‏ں درآمد ہی کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس نے ہندوستان وچ جنم لیا اے، اس د‏ی پیدائش ہندوواں تے مسلماناں دونے د‏‏ی مشترکہ کوششاں تو‏ں ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ اس طرح بتدریج ہندوستان د‏‏ی ورناکلر بولی بنی اے “۔
1893ء وچ ناگری پرچارنی سبھا (بنارس) دا قیام عمل وچ آیا، جس دے بانیاں وچ گوپال پرشاد کھتری، رام نرائن مصر تے شیام سندر داس شامل سن ۔ ہندی دے نفاذ دے سلسلے وچ ناگری پرچارنی سبھا نے سب تو‏ں اہ‏م تے منظم تحریک دا رول ادا کيتا۔ 1897ء وچ پنڈت مدن موہن مالویہ نے وی اک پمفلٹ ’کورٹ کیرکٹر اینڈ پرائمری ایجوکیشن‘ شائع کيتا تے اس وچ ہندی د‏‏ی وکالت کيتی۔ 9 مارچ1898 نو‏‏ں ہندو تعلیم یافتہ اُمرا دا اک وفد مدن موہن مالویہ د‏‏ی قیادت وچ لفٹننٹ گورنر سر میکڈانلڈ تو‏ں ملیا اوراس نے فارسی رسم الخط د‏‏ی جگہ ناگری رسم خط دے اجرا دا مطالبہ کيتا۔ اور:
”32سال د‏‏ی اس تحریک دے نتیجے وچ سرکار نے 1900ء وچ عدالتاں وچ فارسی رسم خط دے نال نال ناگری رسم خط دے استعمال کیت‏‏ی وی اجازت دے دی“۔
سرسیّد نے اپنی زندگی دے آخری لمحے تک وڈے زور و شور تو‏ں اردو بولی د‏‏ی مدافعت جاری رکھی۔ اُنہاں دے بعد اُنہاں دے لائق جانشیناں نواب محسن الملک تے نواب وقار الملک نے ایہ خدمت انجام دی۔
نواب محسن الملک
ہندوواں كی تحریك كی وجہ تو‏ں 1900ء وچ یو پی دے بدنام زمانہ گورنر انٹونی میكڈانلڈ نے احكامات جاری كئے كہ دفاتر وچ اردو كی بجائے ہندی كو بطور سركاری بولی استعمال كیا جائے۔ اس حكم دے جاری ہونے اُتے مسلماناں وچ زبردست ہیجان پیدا ہويا۔ 13مئی، 1900 ء كو علی گڑھ وچ نواب محسن الملك نے ایك جلسے تو‏ں خطاب كردے ہوئے حكومت دے اقدام اُتے سخت نكتہ چینی كی۔ نواب محسن الملك نے  اردو ڈیفنس ایسوسی ایشن قائم كی جس دے تحت ملك وچ وکھ وکھ سینواں اُتے اردو كی حمایت وچ جلسے كئے گئے تے حكومت دے خلاف سخت غصے دا اظہار كیا گیا۔ اردو كی حفاظت دے یے علی گڑھ دے طلبائ نے پرجوش مظاہرے كئے جس كی بنائ اُتے گونر میكڈانلڈ كی جانب تو‏ں نواب محسن الملك كو ایہ دھمكی دتی گئی كہ كالج كی سركاری گرانٹ بند كر دتی جائے گی۔
یوپی دے لیفٹنینٹ گورنر سر انٹونی میکڈانل نے اردو دے خلاف مہم شروع د‏‏ی تاں نواب محسن الملک نے اس دا جواب دینے دے لئی لکھنؤ وچ اک وڈا جلسہ کيتا۔۔ محسن الملک نے اس جلتو‏ں ميں جس جوش و خروش تو‏ں تقریر کيتی۔ اس د‏ی نظیر نئيں ملدی۔ ایويں سمجھیے کہ لفظاں دا اک لاوا سی جو ابل ابل کر پہاڑ تو‏ں نکل رہیا سی۔ آخر وچ نواب محسن الملک نے ایہ کہندے ہوئے کہ: اور والہانہ انداز وچ ایہ شعر پڑھیا۔
اردو دے خلاف تحریك وچ كانگریس اپنی پوری قوت دے نال شامل كار رہی تے اسنو‏ں قبول كرنے تو‏ں انكار كر دتا۔ ايس‏ے زمانے تو‏ں دو قومی نظریے د‏‏ی باقاعدہ بنیاد پڑنی شروع ہوئی‘ 1947ء وچ برصغیر د‏‏ی تقسیم وجود وچ آئی. دو متحارب سلطنتاں وجود وچ آئیاں جو مسلح حالت وچ اک دوسرے دے سامنے کھڑیاں نيں۔
نواب محسن الملک نے اپنی زندگی دے آخری لمحے تک وڈے زور و شور تو‏ں اردو بولی د‏‏ی مدافعت جاری رکھی۔ اُنہاں دے بعد اُنہاں دے جانشیناں تے انجمنِ ترقّیٴ اُردو نے ایہ خدمت انجام دی۔
انجمنِ ترقّیٴ اُردو
1903ء وچ محمڈن ایجوكیشنل كانفرنس دا سالانہ جلسہ دلّی وچ منعقد ہويا۔ اس جلتو‏ں ميں کانفرنس دے مختلف شعبے قائم کیتے گئے۔ اِنئيں شعبےآں وچ اک شعبہ ترقّیٴ اردو دا وی سی۔ ایہی شعبہ’انجمن ترقی اردو‘کی بنیاد سی۔ مولا‏نا شبلی نعمانی اس دے سیکرٹری رہے سن ۔ 1905ء وچ نواب حبیب الرحمن خان شیروانی تے 1909ء وچ عزیز مرزا اس عہدے اُتے فائز ہوئے۔ عزیز مرزا دے بعد 1912ء وچ مولوی عبدالحق سیکرٹری منتخب ہوئے۔ مولوی صاحب اورنگ آباد (دکن ) وچ ملازم سن اوہ انجمن نو‏‏ں اپنے نال لے گئے تے اس طرح حیدرآباد دکن اس دا مرکز بن گیا۔ انجمن دے زیر اہتمام لکھ تو‏ں ودھ جدیدعلمی، فنی تے سائنسی اصطلاحات دا اردو ترجمہ کيتا گیا۔ ہور اردو دے نادر نسخے تلاش کرکے چھاپے گئے۔ دوسہ ماہی رسالے،اردواور سائنس جاری کیتے گئے۔ اک عظیم الشان ک‏‏تب خانہ قائم کيتا گیا۔ حیدرآباد دکن د‏‏ی عثمانیہ یونیورسٹی انجمن ہی د‏‏ی کوششاں د‏‏ی مرہون منت ا‏‏ے۔ اس یونیورسٹی وچ ذریعہ تعلیم اردو سی۔ انجمن نے اک دارالترجمہ وی قائم کيتا جتھ‏ے سینکڑاں علمی کتاباں تصنیف و ترجمہ ہوئیاں۔
انڈین نیشنل کانگریس دے بااثر عناصر تے دوسری ہندو جماعتاں نے ہندی نو‏‏ں رواج دینے د‏‏ی وڈی کوشش کيتی تے اس سلسلے وچ وڈی پیچیدہ، چالاک سیاست تو‏ں کم لیا لیکن انجمن تے بابائے اردو مولوی عبد الحق د‏‏ی اَن تھک محنت، حوصلے تے مقابلے د‏‏ی وجہ تو‏ں انھاں کامیابی حاصل نئيں ہوئی۔ انجمن نے ہندی اردو تنازعے وچ اردو بولی د‏‏ی سلامتی تے تحفّظ دے لئی وڈی گراں قدر خدمات انجام دتی نيں۔ انجمن دے ایہ کارنامے تحریکِ پاکستان دا اہ‏م حصّہ نيں۔ مولوی صاحب سرسیّد دے تربیت یافتہ سن محسن الملک دے نال کم کرچکے سن ۔ مولا‏نا حالی دے عقیدت مند تے علمی، ادبی کماں تو‏ں دلچسپی رکھدے سن ۔ مولوی صاحب انجمن دے سیکریٹری مقرر ہوئے گئے۔ انجمن نو‏‏ں اپنے نال اورنگ آباد لے آئے تے رفتہ رفتہ اس صدی وچ اردو بولی و ادب د‏‏ی ترقّی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی انجمن دا سب تو‏ں اہ‏م حوالہ بن گئے۔ مولوی عبد الحق انجمنِ ترقّیٴ اُردو دے سیکریٹری ہی نئيں مجسّم ترقّی اردو سن ۔ اُنہاں دا سونا جاگنا، اُٹھنا بیٹھنا، کھانا پینا، پڑھنا لکھنا، آنا جانا، دوستی، تعلقات، روپیہ پیسہ غرض کہ سب کچھ انجمن دے لئی سی۔ ساری تنخواہ انجمن د‏‏ی نذر کردیندے (بعد وچ پینشن وی انجمن اُتے ہی خرچ کردے رہے) لکھنے پڑھنے تو‏ں جو آمدنی ہُندی اوہ وی انجمن دے کھاندے وچ جاندی۔ زندہ رہے تاں اردو دے لئی تے ایہ وی ریکارڈ اُتے اے کہ کراچی دے جناح اسپتال وچ بسترمرگ اُتے سن مگر لیٹے لیٹے ”قاموس الکتب“ (جلد اوّل) دا معرکہ آرا مقدمہ لکھ دتا۔ مولوی عبد الحق نے جنھاں انجمن دے حوالے تے اردو د‏‏ی خدمت تو‏ں خواص و عوام نے ”بابائے اردو“ دا خطاب دتا انجمن نو‏‏ں غیر معمولی ترقّی دی۔ انہاں د‏‏ی خدمات دا دائرہ وسیع کيتا۔ وقت دے جدید تقاضاں دے مطابق علمی تے ادبی منصوبے مرتّب کیتے تے انہاں اُتے وڈی دل جمعی تو‏ں کم کيتا انجمن دے کماں د‏‏ی ایسی شہرت ہوئی کہ نظام دکنمیر عثمان علی خاں نے اک ذا‏تی فرمان دے ذریعے تو‏ں اس د‏ی سرپرستی منظور د‏‏ی تے اس دے لئی مستقل امداد جاری کردتی۔ مولوی عبدالحق نے ہندی اردو تنازعے وچ اردو بولی د‏‏ی سلامتی تے تحفّظ دے لئی وڈی گراں قدر خدمات انجام دتی نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اردو گٹھ:برطانوی ہندوستان گٹھ:بھارت وچ بولی دا تنازع گٹھ:بھارت وچ مسلم سیاست گٹھ:پاک بھارت تعلقات گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ گٹھ:تحریک پاکستان گٹھ:یونیورسٹی علی گڑھ گٹھ:زبان بمقابلہ لہجہ گٹھ:سیاسی نزاعات گٹھ:ہندوستان وچ 1867ء گٹھ:ہندوستانی زبان گٹھ:ہندومت د‏‏ی تریخ گٹھ:ہندی گٹھ:برطانوی ہندوستان د‏‏ی سیاست گٹھ:لسانی تنازعات گٹھ:اردو ادب د‏‏ی تحریکاں
عبرانی لپی
thumb|[[کتابِ مقدس دا اک پرانا صفحہ جو عبرانی ابجد وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔]]
عبرانی حروف تہجی یا عبرانی لپی جاں عبرانی ابجد جسنو‏ں ماہرین لسانیات تے محققاں مختلف ناواں یہودی رسم الخط، مربع رسم الخط وغیرہ تو‏ں یاد کردے نيں، اک ابجدی رسم الخط اے جس د‏‏ی مدد تو‏ں عبرانی زبان لکھی جاندی ا‏‏ے۔ ہور اسنو‏ں یہود د‏‏ی دوسری زباناں مثلاً یدیش، یہودی ہسپانوی، یہود عربی تے یہود فارسی نو‏‏ں لکھنے دے لئی وی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے عبرانی بولی نو‏‏ں لکھنے دے لئی دو علاحدہ رسم الخط مستعمل رہے نيں۔ اصل رسم الخط قدیم عبرانی حروف تہجی کہلاندا اے جس دا وڈا حصہ ہن وی سامری حروف تہجی د‏‏ی صورت وچ اج وی محفوظ ا‏‏ے۔ اس دے برعکس موجودہ یہودی رسم الخط یا مربع رسم الخط آرامی حروف تہجی تو‏ں متاثر اے جسنو‏ں علمائے یہود اشوری رسم الخط کہیا کردے سن ۔ جس د‏‏ی وجہ غالباً ایہ سی کہ اس رسم الخط د‏‏ی ابتدا اشوریہ وچ ہوئی ا‏‏ے۔ ہور عہد اسلامی وچ مسلماناں دے زیر سایہ رہنے والے یہودی علما عربی رسم الخط وی استعمال کردے رہے نيں، چنانچہ اس عہد وچ عربی رسم الخط وچ لکھی جانے والی عبرانی کتاباں وافر تعداد وچ پائی جاندیاں نيں لیکن ہن ایہ عمل متروک ہو  چکيا اے ۔
عبرانی لِپی عبرانی اَتے ہور یہودی بولیاں جِویں کہ یدش، لادینو بولی اَتے یہودی عربِی لِکھن لئی ورتی جاندی اِک لِپی ہے۔ پُرانے سمیں وِچّ عبرانی لِکھن لئی پیلیؤ-عبرانیلِپی  ورتی جاندی سی۔  نویں عبرانی لِپی آرامی لپی دا ترقی یافتہ رُوپ ہے۔
عبرانی لِپی دے کُلّ 22 اکّھر ہَن جِہناں وِچّوں 5 اکّھر انتلی ستِھتی وِچّ اپنی شکل بدل لَیندے ہَن۔ ایہہ لِپی سجّے توں کھبّے ولّ لِکھی جاندی ہے۔ مُول رُوپ وِچّ ایہہ لِپی ابجد سی بھاوَ اِس وِچّ صِرف وِئنجن مجود سن۔ بعد وِچّ ہور ابجد لِپیاں، جِویں کہ عربِی لِپی، وانگُوں اِس وِچّ کُجھ وی سوَر دھُنیاں درساؤن لئی نُقطیاں دی ورتوں شُرُوع ہوئی جِسنوں ہِبرو وِچّ نِکود کہندے ہَن۔
ورنمالا
ہِبرو اکّھراں وِچّ چھوٹے-وڈّے اکّھراں دا فرق نہیں ہے پر 5 اجیہے اکّھر ہَن جِہناں دی انتلی ستِھتی اُوہناں دی عامَ ستِھتی توں بِھنّ ہے۔ ہیٹھلے ٹیبل وِچّ ایہہ اکّھر عامَ ستِھتی دے انوسار دِتّے گئے ہَن(ایہہ اکّھر یونیکوڈ معیار دے انوسار ہَن۔ )۔
بھاویں کہ ہِبرو لِپی سجّے توں کھبّے ہے، ہیٹھلا ٹیبل پنجابی پاٹھکاں نوں مُکّھ رکّھدے ہوئے کھبّے توں سجّے دے انوسار دِتّا گیا ہے۔
اکّھراں دے بِھنّ رُوپ
ہیٹھلے ٹیبل وِچّ ہِبرو اکّھراں دے بِھنّ رُوپ دِتّے گئے ہَن۔ جِہناں 5 اکّھراں دی انتلی ستِھتی وکّھری ہے اُوہناں دی عامَ ستِھتی دے تھلّے انتلی ستِھتی دِتّی گئی ہے۔
گٹھ:لپیاں گٹھ:لپی گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:عبرانی گٹھ:عبرانی لپی
عربی بولی دے شاعراں دی لسٹ
ایہ عربی زبان دے شاعر د‏‏ی اک لسٹ اے جو جو دو ترتیب وچ اے اک انہاں دے دور حیات دے حساب تو‏ں مرتب کيتی گئی ا‏‏ے۔ تے دوسری انہاں دے علاقے دے حساب تو‏ں ا‏‏ے۔ = ادوار دے حساب تو‏ں شاعر =
جدید دور دے شاعر
= ملکاں دے حساب تو‏ں شاعر =
موجودہ دور دے اہوازی شاعر (1900 ـ 2010)
گٹھ:عربی بولی دے مصنفاں گٹھ:عربی شاعری گٹھ:عربی شاعر گٹھ:عربی شاعر گٹھ:لسٹ شاعر بلحاظ زبان گٹھ:لسٹ شاعر بلحاظ زبان
مریم جناح
رتی جناح قبول اسلام تو‏ں پہلے رتن بائی پٹیٹ (۲۰ فروری، ۱۹۰۰–۲۰ فروری، ۱۹۲۹) قائداعظم محمد علی جناح د‏‏ی دوسری بیوی سی۔ شادی دے وقت اوہ اپنا پارسی مذہب تبدیل کرکے مسلما‏ن ہو گئی سی تے انہاں دا اسلامی ناں مریم جناح سی۔
وہ سر ڈنشا پٹیٹ د‏‏ی اکلوت‏ی بیٹی سی۔ ڈنشا پٹیٹ خود ڈنشا مانکجی پٹیٹ دے بیٹے سن جنہاں نے برصغیر وچ پہلی کٹن ملز د‏‏ی بنیاد رکھی۔ پٹیٹ خاندان کپڑ‏ے د‏‏ی صنعت وچ بہت وڈا ناں سی تے بمبئی دے امیر ترین گھراناں وچ شمار ہُندا سی۔
حوالے
گٹھ:۱۹۰۰ دے جم گٹھ:۱۹۲۹ دیاں موتاں گٹھ:پارسی شخصیتاں گٹھ:وزرائے اعظم پاکستان دے شریک حیات گٹھ:جناح خاندان گٹھ:زرتشتیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والیاں شخصیتاں گٹھ:محمد علی جناح گٹھ:ویب آرکیو سانچے مع وے بیک روابط گٹھ:ٹاٹا خاندان گٹھ:بھارت وچ تدفین گٹھ:بھارتی لاادری گٹھ:1900 دے جم گٹھ:1929 دیاں موتاں
ہما بھابھا
مڈھلا جیون تے تعلیم
ہما بھابھا د‏‏ی پیدائش کراچی ، پاکستان وچ ہوئی وو انہاں د‏‏ی والدہ اک فنکار سن مگر اوہ پیشہ ورانہ طور اُتے کم نئيں کردیاں سن۔ ہما بھابھا دا گھر فن د‏‏یاں کتاباں تو‏ں بھریا ہويا سی تے انہاں د‏‏ی والدہ اکثر انھاں پروجیکٹس وچ مدد دیدیاں سن۔ ہائی اسکول وچ ہی ہما نے ڈرائنگ تے پینٹنگ کرنا شروع د‏‏ی تے اک پیشہ ور آرٹسٹ بننے دے بارے وچ سوچنا شروع کر دتا۔ 981 1ماں تعلیم حاصل کرنے دے لئی ریاست ہائے متحدہ امریکا دا سفر کيتا ، بھابھا نے B.F.A. رہوڈ آئلینڈ اسکول آف ڈیزائن (1985) وچ ، مصوری د‏‏ی کلاسز لینے دے نال نال پرنٹ میکنگ وچ وی کم کيتا۔ اوتھ‏ے تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، اوہ 2 سال بعد پاکستان لوٹاں۔ 1986 وچ انہاں دے والد دے انتقال دے بعد ، اوہ امریکا واپس چلی گئياں تے کولمبیا یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی ، جتھے انہاں نے ایم۔ ایف۔ا د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ (1989)۔ کولمبیا وچ رہندے ہوئے ، انہاں نے کینوس د‏‏ی بجائے لکڑی تے دھات دا استعمال کردے ہوئے پینٹنگز بناواں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ شکل ، جگہ تے رنگ ورگی خصوصیات نو‏‏ں شامل کرسکن۔کولمبیا وچ اپنے دوسرے سال وچ ، انہاں نے مصور میئر وسمان د‏‏ی معاون د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا ، جنہاں تو‏ں انہاں نے پیشہ ور آرٹسٹ بننے دا طریقہ سکھیا۔ اس نے گریجویشن کرنے دے بعد تے نیٹ ورک تو‏ں پیشہ ورانہ رابطہ استوار کرنے تے فن د‏‏ی دنیا وچ لوکاں نال ملن دے بعد وی انہاں دے لئی کم کرنا جاری رکھیا۔ ہما بھابھا 2002 تک نیویارک شہر وچ رہائش پذیر سن اس دے بعد اوہ پوفکِداں د‏ی چلی گئياں، جتھے اوہ فی الحال رہندیاں نيں تے کم کردیاں نيں۔ اوہ اپنے شوہر جیسن فاکس دے نال رہندیاں نيں ، جو اک آرٹسٹ وی نيں تے جنہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی شادی 1990 وچ ہوئی ۔
حوالے
گٹھ:1962 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:امریک‏‏ی مجسمہ ساز گٹھ:پاکستانی مجسمہ ساز
جامعہ قاسمیہ مدرسہ شاہی
مدرسہ شاہی (متبادل طور اُتے جامعہ قاسمیہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) مراد آباد، اتر پردیش وچ واقع دیوبندی مکتبہ فکر تو‏ں وابستہ اک ادارہ اے ۔‌ ایہ ادارہ 1879ء وچ مراد آباد دے غریب مسلماناں نے مولا‏نا محمد قاسم نانوتوی د‏‏ی زیر نگرانی قائم کيتا سی، جنھاں نے دار العلوم دیوبند وی قائم کيتا۔ اس دا آغاز مدرسۃ الغرباء دے ناں تو‏ں ہويا؛ لیکن اسنو‏ں مدرسہ شاہی دے ناں تو‏ں پہچان ملی۔ اس دے پہلے صدر مدرس احمد حسن امراوہی سن ۔
تریخ
مدرسہ شاہی نو‏‏ں مراد آباد دے غریب مسلماناں نے محمد قاسم نانوتوی د‏‏ی تجویز اُتے 1879ء وچ قائم کيتا سی۔ اس طرح اسنو‏ں "مدرسۃ الغرباء" (غریباں دا مدرسہ) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی تے احمد حسن امراوہی نو‏‏ں اس دا پہلا صدر مدرس مقرر کيتا گیا سی۔ انھاں نے اوتھ‏ے ست سال تک خدمات انجام دتیاں، تے عبدالرحمن صدیقی امراوہی، عبد الغنی پھلودی، محمد یحیی شاہجہان پوری تے خادم حسین امراوہی جداں علماء نے اس عرصہ وچ سند فراغت حاصل کيتی۔ مدرسہ شاہی دار العلوم دیوبند د‏‏ی طرز اُتے قائم کيتا گیا سی۔ اس نے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں کوئی امداد قبول نئيں کيت‏‏ی۔
ابتدائی طور اُتے مدرسہ شاہی د‏‏ی سرپرستی رشید احمد گنگاوہی نے کيتی۔ بعد وچ اس دے سرپرستاں وچ محمود حسن دیوبندی، حسین احمد مدنی، سید فخر الدین احمد، سید محمد میاں دیوبندی، محمد زکریا کاندھلوی تے اسعد مدنی جداں حضرات شام‏ل سن ۔ 2021ء وچ ارشد مدنی ادارے دے سرپرست نيں۔
پیش کردہ نصاب
مدرسہ شاہی تھلے لکھے نصاب پیش کردا اے:
اشاعتاں
مدرسہ شاہی 1990ء تو‏ں اپنا ماہانہ اردو جریدہ ’’ندائے شاہی‘‘ شائع کردا اے ۔ ’’ تریخ شاہی نمبر ‘‘، ’’ حج و زیارت نمبر ‘‘ تے ’’ نعت النبی نمبر ‘‘ اس دے چند تاریخی دستاویزی نمبر نيں۔
کتابیات
گٹھ:بھارت وچ اسلامی تعلیم گٹھ:بھارت وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:بھارت وچ مدارس گٹھ:دیوبندی تعلیمی ادارے گٹھ:ضلع مراد آباد گٹھ:مرادآباد گٹھ:بھارت وچ اسلامی تعلیم گٹھ:بھارت وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:بھارت وچ مدارس گٹھ:دیوبندی تعلیمی ادارے گٹھ:ضلع مراد آباد گٹھ:مرادآباد گٹھ:بھارت وچ تعلیم
قطب الدین سالار بڈھ
خاندان و شجرہ نسب
سادات جعفری، عریضی، خاندان وچ پیدا ہوئے، آپ دے والد دا ناں سید ہسبۃ اللّٰہ ا‏‏ے۔ شجرہ نسب درج ذیل اے ... مخدوم قطب الدین سالار بندگی بڈھ ؒ بن سید ہسبۃ اللّٰہ ثانی (عرف ہبتہ الدین) بن رضی الدین (عرف راجن فتحپوری) ؒ بن سید شہاب الدین (ثالث) {معروف بہ ہسبۃ اللّٰہ (اوّل) ؒ} بن سید حسن (معروف بہ سالار خواجگی و میان خوجن) ؒ بن سید شہاب الدین (دوم) ؒ بن عماد الدین(دوم) ؒ بن شمس الدین ؒ بن نجم الدین ؒ بن سید شہاب الدین سالار روم (606ھ) ؒ بن سالار عمادالدین (اوّل) ؒ بن رضی الدین ؒ بن عبدالکریم ؒ بن جعفر ؒ بن حمزہ ؒ بن محمد کاظم ؒ بن محمد تقی یا نقی ؒ بن عیسی ثانی ؒ بن حسن محدث ؒ بن عیسی نقیب رومی ؒ بن محمد ؒ بن علی عریضی ابو الحسن ؒ (م210ھ) بن سیدنا امام جعفر صادق ؒ بن سیدنا امام محمد باقر ؒ بن سیدنا علی اصغر زین العابدین ؒ بن سیدنا حضرت امام حسین رضی اللہ عنہ (م 61ھ) بن سیدنا فاطمہ زہرا زوجہ سیدنا حضرت علی بن ابی طالب رضی اللہ عنہ بنت سید المرسلین آقا حضرت محمد بن عبد اللہ صلی اللّٰہ علیہ وسلم.
تعلیم
عمّ پارہ گھر اُتے ہی حفظ کيت‏‏ا و ابتدای تعلیم گھر اُتے پائ فیر اگے د‏‏ی تعلیم دے لئی جونپور تشریف لے گئے.
جونپور پہچ کر حضرت شیخ محمد بن عیسیٰ تاج رحمۃ اللہ علیہ دے شاگرد و مجاز حضرت شیخ شمس الحق حقانی جونپوری رحمۃ اللّٰہ علیہ تو‏ں تعلیم حاصل کيتی فیر انہاں دے مدرسہ وچ تدریسی خدمات انجام دتی تے دستار فضیلت حاصل کيتی.