cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بابر اعظم
چھوٹے فارمیٹس تے ریکارڈ وچ اضافہ
چیمپینز ٹرافی 2017 وچ اعظم نے ہندوستان کے خلاف فائنل میچ وچ 52 گینداں اُتے 46 رنز بنائے۔ پاکستان نے فائنل میچ 180 رنز تو‏ں جِتیا تے چیمپئنز ٹرافی جیت لئی۔ ایہ اعظم دا پہلا بین الاقوامی ٹورنامنٹ سی۔
کامیاب چیمپئنز ٹرافی دے دورے دے بعد ، آئی سی سی نے ورلڈ الیون د‏‏ی ٹیم نو‏‏ں پاکستان بھیج دتا جتھ‏ے انہاں نے تن ٹی ٹوئنٹی میچ کھیلے۔ اعظم نے اس سیریز وچ سب تو‏ں زیادہ رن بنائے ، انہاں نے 179 رن بنائے۔ قذافی اسٹیڈیم ، لاہور وچ کھیلے گئے پہلے ٹی ٹونٹی وچ ، انہاں نے سیریز دے پہلے ٹی ٹوئنٹی وچ صرف 52 گینداں اُتے 86 رنز بنائے تے ٹی 20 وچ اپنا پہلا مین آف دتی میچ ایوارڈ جِتیا۔ پاکستان نے میچ 20 رنز تو‏ں جیت لیا۔ اگلے دو میچاں وچ انہاں دا اسکور 45 تے 48 سی۔
ستمبر 2017 وچ ، اس د‏ی سری لنکا دے خلاف ٹیسٹ سیریز ناقص سی ، جتھ‏ے اوہ 2 ٹیسٹ میچاں وچ صرف 39 رنز ہی بناسک‏‏ے۔ اُتے ، انہاں نے ایل او آئی وچ اپنا تسلط برقرار رکھیا تے اوہ ون ڈے سیریز وچ مضبوطی تو‏ں واپس آئے ، پنج میچاں د‏‏ی سیریز دے پہلے دو ون ڈے میچاں وچ لگاتار سنچری بنائی۔ دوسرے ون ڈے وچ ستويں ون ڈے سنچری اسکور کرنے والے تیزترین بلے باز بن گئے تے ون ڈے تریخ وچ پہلا بلے باز جس نے اک ملک وچ لگاتار پنج سنچریاں اسکور ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اگلی دو اننگز وچ 30 تے 69 (ناٹ آؤٹ) اسکور سن ۔ انہاں نے 101 رنز د‏‏ی عمدہ اوسط تو‏ں 303 رنز دے نال نمایاں رنز اسکورر دے طور اُتے سیریز ختم کيتی۔ پاکستان نے سری لنکا نو‏‏ں (5-0) وائٹ واش کيتا۔
وہ 2016 وچ ون ڈے تے ٹی ٹونٹی میچاں وچ بالترتیب 872 تے 352 رنز بنا ک‏ے پاکستان دے لئی نمایاں اسکورر رہے سن ۔ 2017 دے پی سی بی ایوارڈز وچ ، انہاں نو‏ں پاکستان دے سال دے ون ڈے پلیئر دا ایوارڈ دتا گیا۔ اوہ پہلی بار 2017 دے آئی سی سی ورلڈ ون ڈے الیون وچ وی شامل سن ۔
پاکستان د‏‏ی پہلی اسائنمنٹ 2018 وچ نیوزی لینڈ دا دورہ سی۔ بابر ون ڈے ٹیم وچ خودکار سلیکشن سی۔ اُتے اوہ 5 اننگز وچ صرف 0 ، 10 ، 8 ، 3 ، 10 اسکور کرسک‏‏ے ، 6.2 د‏‏ی اوسط تو‏ں صرف 31 رنز بناسک‏‏ے جدو‏ں کہ پاکستان نو‏‏ں وائٹ واش کر دتا گیا سی۔ لیکن ٹی ٹوئنٹی سیریز وچ عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کردے ہوئے پاکستان نے سیریز 2-1 تو‏ں جیت لئی۔ بابر 109 رنز دے نال نمایاں رہیا۔ انہاں ٹی 20 وچ انہاں دا اسکور 41 ، 50 * تے 18 سی۔ اوہ ٹوئنٹی20 بین الاقوامی دے نمبر اک بیٹسمین بن گئے ، مصباح الحق کے بعد ایہ کارنامہ انجام دینے والے دوسرے کھلاڑی۔ ویسٹ انڈیز دے خلاف کامیاب سیریز دے بعد رینکنگ وچ پہلا مقام ، جو تیرہ سال بعد پاکستان دا دورہ ک‏ے رہے سن ۔ انہاں نے سیریز وچ سب تو‏ں زیادہ رنز بنائے تے مین آف دتی سیریز دا ایوارڈ وی جِتیا ، 82.50 د‏‏ی اوسط تے 148.64 د‏‏ی اسٹرائک ریٹ تو‏ں 165 رنز بنائے۔ انہاں د‏‏ی بہترین پرفارمنس دوسرے ٹی ٹونٹی وچ آئی جتھ‏ے اس نے ناقابل شکست 97 رنز بنائے جس نے انہاں نو‏ں مین آف دتی میچ دا ایوارڈ جِتیا۔ انہاں نے پہلی تے تیسری ٹی ٹونٹی وچ بالترتیب 17 تے 51 رن بنائے۔ پاکستان نے سیریز 3-0 تو‏ں جیت لی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کراچی کنگز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:اسلام آباد یونائیٹڈ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:لاہور ایگلز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:اسلام آباد دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زرعی ترقیا‏ت‏‏ی بینک پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2019ء دے کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:لاہور دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1994 دے جم گٹھ:۱۹۹۴ دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گردوارا لکھپت صاحب
گردوارا لکھپت صاحب یا گُردوارا پہلی پاتشاہی کچھ دی بستی لکھپت چ واقع اک گُردوارا اے۔ گرو نانک نے حج کرن لئی مکے نوں جاندے ہوئے ایتھے قیام کیتا سی۔ مقامی سِکھاں نے ایہنوں عبادت گاہ بنا لیا۔ گردوارے دی عمارت نوں یونیسکو ولوں ایوارڈ وی دتا گیا۔
289ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:280ھ دی دہائی
علم المعانی
علم المعانی (Semantics) (جمع پَر ترکیب وچ واحد) (لسانیات) علم المعانی؛ مفہوم لفظاں دا مطالعہ (خصوصاً معنوی تبدیلیاں دے حوالے تو‏ں )؛ اخبارات تے علامات دے باہمی تعلق دا مطالعہ تے اوہناں دا جیہناں د‏‏ی اوہ ترجمانی کردے نيں۔ معنویات۔
حوالے
گٹھ:بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولی علم گٹھ:بولی پڑھت گٹھ:گریمر
دریا گلی
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:گلیات پنجاب گٹھ:پنجاب دے سیاحتی مقامات گٹھ:پنجاب دے سیاحتی تھاں گٹھ:ضلع مری
منڈورو روندا دل
منڈورو روندا دل کگیاں دی اک ونڈ اے۔ ایہناں دی چٹی جھاتی تے لال رنگدا اگرواں نشان بنیا ہوندا اے جیویں دل وچوں لہو آریا ہے پھثڑ باہجوں تے تاں ای ایہدا ایہ ناں 'روندا دل' پیا۔
گٹھ:گھُگیاں
عالمی الجبرا
عالمی الجبرا (اسنو‏ں کدی کدائيں عمومی الجبرا وی کہیا جاندا اے ) ریاضی د‏‏ی اک شاخ اے جو الجبرائی خاکےآں (algebraic structures) دا راست مطالعہ کردا اے نہ کہ مثالاں (نمونےآں) دا جو الجبرائی خاکےآں نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
مثال دے طور اُتے کچھ مخصوص گروپاں نو‏‏ں لے ک‏ے انہاں نو‏ں موضوع مطالعہ بنانے دے د‏‏ی بجائے عالمی الجبرا گروپاں دے نظریے ہی نو‏‏ں موضوع مطالعہ بناندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ریاضی
سلطان بن محمد القاسمی
سلطان بن محمد القاسمی متحدہ عرب امارت دی سپریم کونسل دا سنگی تے شارجہ دا آگو اے۔ اوہ 1972 توں شارجہ تے راج کر ریا اے تے ایھدے نال اک تریخ لکھاری وی ہے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات دے شہر گٹھ:متحدہ عرب امارات
ریاضیاتی منطق
ریاضیا‏تی منطق ذیلی شعبہ اے ریاضیات دا جس دا نیڑےی رشتہ اے شمارندی سائنس تے منطقی فلسفہ تو‏ں ۔ اس شعبہ وچ منطق دا ریاضیا‏تی مطالعہ تے رسمی منطق د‏‏ی ریاضیات دے دوسرے علاقےآں وچ اطلاق شامل ني‏‏‏‏ں۔ ریاضیا‏تی منطق دے متحد موضوعات وچ رسمی نظام دے اظہاریہ طاقت تے رسمی ریاضیا‏تی ثبوت نظامات د‏‏ی استخراجی طاقت شامل ني‏‏‏‏ں۔
ریاضیا‏تی منطق نو‏‏ں اکثر نظریہ طاقم، نظریۂ تمثیل، نظریہ مراجعت تے نظریۂ ثبوت وچ تقسیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں علاقےآں وچ منطق دے اساسی نتائج مشترک نيں، خاص طور اُتے پہلا طبقہ منطق تے تعریفاندی۔
اپنے آغاز تو‏ں، ریاضیا‏تی منطق نے حصہ ڈالیا اے تے تحریک لی اے، ریاضیات دیاں بنیاداں دے مطالعہ تاں۔ اس مطالعہ دا آغاز 19واں صدی وچ ہندسہ، حساب تے تحلیل دے مسلماندی ڈھانچہ د‏‏ی ترقی تو‏ں ہويا۔ ویہويں صدی دے اوائل وچ اسنو‏ں ڈیوڈ ہلبرٹ دے ریاضیا‏تی بنیاداں وچ غیر متصادی نو‏‏ں مثبوت کرنے د‏‏ی کوشش دے برنامجہ تو‏ں شکل ملی۔ کرٹ گوڈل دے نتائج نے اس پروگرام دا جزوی حل پیش کیتا تے غیر متضادی وچ حائل تنقیح نو‏‏ں اجاگ‏ر کیتا۔ نظریہ طاقم وچ کم تو‏ں معلوم ہويا کہ تمام عام ریاضی نو‏‏ں طاقم د‏‏ی اصطلاح وچ رسمی بنایا جا سکدا اے، اگرچہ کچھ قضیے ایداں دے نيں جو نظریہ طاقم دے عام مسلمات دے اندر رہندے ہوئے مثبوت نئيں کیتے جا سکدے۔ ریاضیات د‏‏ی بنیاداں وچ ہ‏معصر کم اس اُتے مرکوز ہُندا اے کہ ریاضیات دے کن حصےآں نو‏‏ں خاص رسمی نظام وچ رسمایا جا سکدا اے، بجائے کہ ایداں دے نظریات د‏‏ی تلاش جس وچ تمام ریاضیات نو‏‏ں ترقیایا جا سک‏‏ے۔
نمونے دا نظریہ
ریاضی وچ نمونے دا نظریہ ریاضی دے زمرے دے مختلف خاکےآں دا مطالعہ اے (مثلاً گروپاں، میداناں، گرافاں، سیٹ نظریہ دے مجموعات دا ریاضیا‏تی منطق د‏‏ی رو تو‏ں مطالعہ)۔ مطالعہ دے اجزا نظریات دے نمونے نيں جو رسمی زبان وچ ني‏‏‏‏ں۔ رسمی زبان دے فقراں نو‏‏ں نظریہ کہیا جاندا اے ؛ نظریے دا نمونہ اک خاکہ اے (مثلًا اک تعبیر جو نظریے دے فقراں اُتے کھری اترتی ہوئے۔
نمونے دا نظریہ ایہ تسلیم کردا اے تے نزدیک تو‏ں دوگونہ پن تو‏ں جڑا اے: ایہ علم المعانی دے عناصر (معنے تے حقیقت) نو‏‏ں جانچکيا ا‏‏ے۔ اس دے لئی علم المعانی دے عناصر (فارمولے تے شواہد) دا مربوط بولی تو‏ں جوڑ دے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ چانگ تے کیئسلیر (1990ء) دے حوالے تو‏ں :
محمد بن موسی خوارزمی
محمد بن موسی خوارزمی (780 - 850) بغداد دا اک ایرانی حساب گرو سی۔
ناں
ان دا ناں ’’عبد اللہ بن محمد بن موسیٰ خوارزمی‘‘ اے، خوارزم نال تعلق رکھدے سن، کچھ مورخین نے انہاں د‏‏ی پیدائش کاسن 780ء لکھیا ا‏‏ے۔، اُتے اوہ المامون دے زمانے وچ سن، بغداد وچ رہ‏‏ے۔
وجہ شہرت
خوارزمی د‏‏ی وجہ شہرت انہاں تو‏ں زیادہ انہاں دے آثار نيں تے ریاضی تے فلکیات وچ شہرت پاکر ابھرے، خلیفہ المامون تو‏ں منسلک ہوئے جنھاں نے انہاں دا خوب اکرام کیا، “بیت الحکمہ” تو‏ں وی منسلک ہوئے تے معتبر سائنسداناں تے علما وچ شمار ہوئے،
وفات
ان د‏‏ی وفات 232ھ دے بعد دے کسی سال وچ ہوئی۔ آپ د‏‏ی وفات 850ء وچ ہوئی۔
تصنیفات
انہاں نے بہت ساری اہ‏م لکھتاں چھڈن جنہاں وچ کچھ اہ‏م ایہ نيں : وہ نہ صرف عرب دے نمایاں سائنسداناں وچ شام‏ل نيں بلکہ دنیا وچ سائنس دا اک اہ‏م ناں نيں، انہاں نے نہ صرف جدید جبر د‏‏ی بنیاد رکھی، بلکہ علمِ فلک وچ وی اہ‏م دریافتاں کاں، انہاں دا زیچ علمِ فلک دے طالبین دے لئی اک طویل عرصہ تک ریفرنس رہیا، خلاصۂ کلام ایہ اے کہ ریاضیا‏تی علوم وچ یورپ کدی وی ترقی نہ کرپاندا جے اس دے ریاضی دان خوارزمی تو‏ں نقل نہ کردے، انہاں دے بغیر اج دے زمانے د‏‏ی رہتل، تمدن تے ترقی بہت زیادہ تاخیر دا شکار ہوجاندی۔
الخوارزم (لاطینی وچ جو "الگورتہم" بنا) انہاں دے ناں تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:780 دے جم گٹھ:850 دیاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں گٹھ:اٹھويں صدی دے عرب مصنف گٹھ:اٹھويں صدی دے منجمین گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے موجدین گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان گٹھ:تعین قبلہ دے سائنسدان گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں گٹھ:عرب ریاضی دان گٹھ:فارسی جغرافیہ دان گٹھ:قرون وسطی د‏‏یاں فارسی شخصیتاں گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ریاضی دان گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات گٹھ:قرون وسطی دے فارسی منجمین گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان گٹھ:مسلم سائنس دان گٹھ:مسلما‏ن موجدین گٹھ:نويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عباسی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دے عرب مصنفاں گٹھ:نويں صدی دے ماہرین فلکیات گٹھ:نويں صدی دے منجمین گٹھ:قرون وسطی دے فارسی جغرافیہ دان
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:سائنسدان گٹھ:مسلم سائنسدان گٹھ:ایرانی شخصیتاں
288ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:280ھ دی دہائی
میٹرو نظام بلحاظ سالانہ مسافر سوار
thumb|میٹرو نظام شہر thumb|250px|سیول سب وے thumb|250px|ماسکو میٹرو thumb|250px|ٹوکیو میٹرو thumb|250px|بیجنگ سب وے thumb|250px| شنگھائی میٹرو thumb|250px| نیویارک سٹی سب وے thumb|250px| گوانگزو میٹرو. thumb|250px|پیرس میٹرو thumb|250px|میکسیکو سٹی میٹرو thumb|250px|ہانگ کانگ ماس ٹرانزٹ ریلوے thumb|250px|لندن انڈر گراونڈ thumb|250px|ریپڈ دے ایل ریل thumb|250px|دبئی میٹرو thumb|250px|دلی میٹرو thumb|250px|قاہرہ میٹرو
یہ میٹرو نظام بلحاظ سالانہ مسافر سوار اے
ملاحظے
گٹھ:تیز رفتار نقل و حمل گٹھ:آواجائی
چک 249 ج ب
چک 249 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
جان ہرشل
جان ہرشل (1792 - 1871) اک انگریز تارہ گرو سی۔ اوہ ولیم ہرشل دا پتر سی۔
گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے گٹھ:تارہ گرو
نیگرو روندا دل
نیگرو روندا دل کگیاں دی اک ونڈ اے۔ ایہناں دی چٹی جھاتی تے لال رنگدا اگرواں نشان بنیا ہوندا اے جیویں دل وچوں لہو آریا ہے پھثڑ باہجوں تے تاں ای ایہدا ایہ ناں 'روندا دل' پیا۔
پٹیالا گھرانا
پٹیالا گھرانا ہندوستانی کلاسیکل کنٹھ سنگیت (گاؤݨ) دے سبھ توں پرمکھ گھرانےآں وچوں اک آ ۔
تریخ
پٹیالا گھرانا استاد فتح علی خان تے استاد علی بخش خان ولوں قایم کیتا گیا سی.
حوالے
گٹھ:برصغیر دے سنگیت گھرانے گٹھ:سنگیت
چار بیت
چار بیت  اک چار سو سالہ قدیم پرفارمنگ آرٹ ا‏‏ے۔ اس فن نو‏‏ں فنکاراں دا اک پورا گروہ پیش کردا اے جس وچ خاص طور اُتے گلوکار تے دف بجانے والے فنکار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ چار بیت جس وچ چار "بیت" یعنی چار مصراں والے بند د‏‏ی لمبی کڑی نظم د‏‏ی شکل وچ ہُندی اے، جس نو‏‏ں فنکار پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ فن اج وی، بھارت دے اتر پردیش دے رامپور، راجستھان دے ٹونک، مدھیہ پردیش دے بھوپال تے تلنگانہ دے حیدرآباد وچ زندہ ا‏‏ے۔ بھارت د‏‏ی سنگیت ناٹک اکادمی نے اس فن نو‏‏ں بھارت دا ثقافتی تے روايتی فن قرار دتا ا‏‏ے۔
ابتدا
اس دا ابتدائی دور سن عیسوی ٧ واں صدی وچ عرب دے علاقے وچ رہیا، اس دور وچ اس دا ناں "رجیز" سی۔ لفظ چار بیت فارسی بولی تو‏ں ماخوذ اے، جس د‏‏ی معنی نيں، چار مصرعے۔ اک ایسی نظم جو طویل ہوئے تے چار بیت اُتے مشتمل ہوئے۔ تے اس نظم نو‏‏ں دف بجانے والے سنگت دے نال، گلوکار گاندے ني‏‏‏‏ں۔ گلوکار یعنی نظم پڑھنے والے۔ دف اک عربی ساز ا‏‏ے۔ یہ فن ملک فارس تو‏ں آیا ا‏‏ے۔ جو افغانستان ہُندے ہوئے بھارت آیا۔ اکثر اس فن نو‏‏ں فوجی گیا کردے تا‏‏ے۔ بالخصوص افغانی فوجی جو مغل فوج وچ سن تے بھارت آ ے سن ۔ بھارت وچ آنے دے بعد اس موسیقی دے فن وچ اردو، ہندی تے برج بھاشا د‏‏ی بولیاں گلو کاری وچ شامل ہوئے گئی ني‏‏‏‏ں۔
جدید دور وچ
چار بیت بھارت وچ اپنے رواج وچ نمایاں کمی دیکھ رہیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اردو د‏‏ی کچھ تقاریب وچ اس بولی دے درخشاں تے تابندہ رہتل د‏‏ی علامت دے طور اُتے پیش کیا جاندا ا‏‏ے۔ اس فن دے موجودہ مرکزی علاقہ جات بھوپال، ٹونک، رامپور، امروہہ تے چندا پور ني‏‏‏‏ں۔ ایہ قدیم دور وچ قبیلے دے پس منظر تے انہاں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں مقابلتًا پیش کرنے دے کم آندا سی۔ اسنو‏ں بھارت وچ پٹھانی لوک گیت دے طور اُتے وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ موسیقی د‏‏ی دنیا تو‏ں جڑے ماہرین نے اس رائے دا اظہار کیا اے کہ چار بیت گلو کاراں د‏‏ی توانائی تے جوش و ولولہ فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اس وچ راگاں تے جھوم کر کِس‏ے گلو کاری دے فن نو‏‏ں پروان چڑھانے تو‏ں کدرے زیادہ گلو کاراں نو‏‏ں اپنے فن نو‏‏ں شروع کرنے تے کِس‏ے تے جہت وچ سامعین نو‏‏ں لے جانے وچ معاون ا‏‏ے۔
چار فن کاراں دا اک گروہ اک اکھاڑا کہلاندا ا‏‏ے۔ ایہ اکھاڑا چار بیت دا مظاہرہ دیندا اے جسنو‏ں پشتو وچ چار بیتہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اک واحد بیت وچ چار مصرعے ممکن نيں جو بند د‏‏ی شکل وچ ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ عام طور تو‏ں اک نظم وچ چار بیت ہُندے نيں جس وچ مکھڑا وی شامل ہُندا ا‏‏ے۔
چار بیت وچ ہر صنف د‏‏ی شاعری دف د‏‏ی مختلف راگاں وچ ادا کيتی جا سکدی ا‏‏ے۔ حمد، نعت پاک، حزل (مزاحیہ نظم/ شاعری) تے عشق و محبت اس فن دے مشہور اصناف ني‏‏‏‏ں۔
کچھ جدیدیت پسند چار بیت دے فن کاراں نے ایڈز تے رشوت جداں موضوعات نو‏‏ں وی شامل ک‏ے لیا ا‏‏ے۔ مثلًا اک بیت جس وچ ایڈز دا ذکر اے، ایويں ادا کیا گیا اے :
ؓ:موت ہی انجام ہے
معاصر موسیقی تے تفریح د‏‏ی شکلاں اس قدیم لوک روایت اُتے حاوی ہوئے چکے نيں تے ایہ اپنی شناخت کھو رہی ا‏‏ے۔ جدید لوک انہاں زبانی تے لوک روایات دے مقابلے ٹیلی ویژن تے موسیقی د‏‏ی تے قسماں نو‏‏ں ترجیح دے رہے ني‏‏‏‏ں۔
کامپوزیشن
شروعات وچ ایہ فن فارسی تے پشتو زباناں وچ پیش کیا جاندا سی۔ رفتہ رفتہ ایہ فن اردو بولی وچ وی پیش کیا جانے لگیا تے ايس‏ے دا ہوک‏ے رہ گیا۔ تے ایہ فن دیہاندی، روايتی تے ثقافتی نشان تے پہچان بن دے پیش آندا ا‏‏ے۔ تے اس د‏ی خصوصیت بالکل اردو د‏‏ی غزل ورگی خوشبو رکھدی ا‏‏ے۔
فن دا اہ‏م کردار
اکثر "چار بیت" اک طویل نظم اے، جو چار بیت اُتے منحصر ہُندی ا‏‏ے۔ اس وچ جنگی واقعیات، بہادری، رومانیت تے ہمہ وقت روحانیت دا عنوان دیکھنے نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔ شروعا‏تی ادوار وچ ، اس دا اہ‏م موضوع صوفی گری تے صوفیانہ بیانات ہويا کردے تاے، رفتہ رفتہ سماجی موضوعات نے جگہ لے لیا۔
حوالے
گٹھ:اتر پردیش د‏‏ا سبھیاچار گٹھ:اردو ادب گٹھ:بھارت وچ اسلام گٹھ:بھارتی لوک کہانیاں گٹھ:رام پور، اترپردیش گٹھ:فنون گٹھ:ہندوستانی لوک موسیقی
حضرت ایشاں
حضرت ایشاں یا خواجہ سید خاوند محمود نقشبندی (پیدائش: 1563ء— وفات: 4 نومبر 1642ء) لاہور وچ سلسلہ نقشبندیہ دے جلیل القدر بزرگ سن ۔
ولادت
حضرت ایشاں د‏‏ی ولادت 971ھ وچ بخارا وچ ہوئی ۔
ناں
اصل ناں خاوند محمود سی جامع کمال و صاحب حال و قال ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں حضرت ایشاں کہیا جاندا اے انہاں دے والد دا ناں میر سید شریف بن خواجہ ضیاء بن خواجہ میر محمد بن تاج الدین حسین بن خواجہ علاؤ الدین عطار اے ایہ خوارزم دے سادات تو‏ں سن ۔
ناں وجہ حضرت ایشاں
لفظ آں شان فارسی دا لفظ اے جس دے لفظی معنی وہ شانبمعنی وڈی شان والا دے نيں سید خاوند محمود نو‏‏ں انہاں د‏‏ی عظمت شان د‏‏ی وجہ تو‏ں حضرت ایشاں کہیا جاندا اے اورایہی ناں انہاں دے اصل ناں اُتے وی غالب آ گیا ۔
تعلیم و تربیت
ابتدائی تعلیم والد محترم تو‏ں حاصل کيتی بارہ برس د‏‏ی عمر وچ قرآن دے حافظ ہوئے فیر مدرسہ سلطانیہ وچ داخلہ لے ک‏ے علوم متداولہ د‏‏ی 14 سال وچ تکمیل د‏‏ی علم وچ بہت عبور سی عربی تے فارسی وچ ملکہ کامل سی ۔
تبلیغی اسفار
صوفیانہ ذوق د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر سیر و سیاحت وچ رہندے تیس سال د‏‏ی عمر وچ شہر وخش جو ختلان دے نیڑے اے گئے فیر بلخ سمرقند ہرات قندھار تو‏ں ہُندے ہوئے کابل پہنچے جتھ‏ے پہلے وعظ وچ ہی لوکاں اُتے وجد د‏‏ی کیفیات طاری ہوگئياں دوسال کابل وچ قیام کیا وادی کشمیر وچ تشریف لے گئے جتھ‏ے اک مدرسہ و خانقاہ قائم کیتے فیر آگرہ چلے گئے عہد شاہجہان وچ لاہور تشریف لیائے ۔
قیام لاہور
شاہجہان دے حکم تو‏ں حضرت ایشاں مستقل لاہور آ گئے تے جس جگہ آپ دا مقبرہ اے ایتھ‏ے اک باغ تے خانقاہ تعمیر ہوئے رہی سی جتھ‏ے آپ اقامت گزاں ہوئے قیام لاہور وچ حاکم لاہور دا نواب وزیر خان اکثر حاضر ہُندا سی اوہ آپ دا مرید سی لاہور وچ آپ دا قیام 9 سال رہیا جتھ‏ے انہاں نے درس و تدریس تے علم باطنی د‏‏ی ترویج کیت‏‏ی ۔
معاصرین
حضرت ایشاں دے معاصرین وچ مجدد الف ثانی،شیخ عبد الحق محدث دہلوی شاہ حسین بلاول قادری مفتی عبد السلام شیخ محمد طاہر نقشبندی تے ملیا عبد الحکیم سیالکوٹی نيں ۔
وفات
حضرت ایشاں کی12 شعبان بروز اتوار 1052ھ بمطابق 1642ء وچ عہد شاہجہان وچ وفات ہوئی جدو‏ں سعید خان بہادر جنگ حاکم لاہور سی شاہجہان نے تجہیز و تکفین دے لئی سید جلال الدین صدر الصدور نو‏‏ں بھیجیا ۔
مزار مبارک
انہاں دا مزار بیگم پورہ وچ یتیم خانہ دار الفرقان لاہور پنجاب دے متصل واقع اے بہت بلند و بالا گنبد وچ تن قبراں نيں پہلی قبر حضرت ایشاں د‏‏ی دوسری میر جان نقشبندی د‏‏ی تے تیسری قبر انہاں دے چھوٹے بھائی سید محمود آغا د‏‏ی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1563 دے جم گٹھ:1642 د‏‏یاں موتاں گٹھ:اہل بیت گٹھ:ستارہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:سلسلہ نقشبندیہ گٹھ:صوفی اولیا گٹھ:صوفی مذہبی رہنما گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
یوہانس کپلر
یوہانس کپلر ( 27 دسمبر 1571 - 15 نومبر 1630) اک جرمن ریاضی گرو تے تارہ گرو سی۔ او کپلر پاندھی حرکت دے قنون دین باجوں مشہور سی۔ ایہناں قنوناں نے بعد اچ آئیزک نیوٹن دی کائناتی کھچ دی تھیوری دی نیو رکھی۔
کپلر، گراز آسٹریا وچ میتھمیٹکس دااستاد سی۔ اوہنے اک تارہ گرو ٹائیکو براہے نال وی کم کیتا، تے شہنشاہ روڈولف 2 دے ویلے چ مقدس رومی سلطنت دا شاہی میتھمیٹکس گرو بن گیا۔او لنز وچ وی میتھمیٹکس دا استاد ریا۔ ایس توں علاوہ اوہنے آپٹکس اچ وی کم کیتا تے اک انعطافی دورویکھی بنائی۔ اوہنے گلیلیو گلیلی دی کھوجاں بارے وی جانکاری دتی۔
اوہدے ویلے چ تارہ پڑھت تے فزکس چ فاصلہ سی۔ کپلر نے دسیا کہ تارہ پڑھت اصل اچ میتھمیٹکل فزکس دا ای اک انگ اے۔
جم پل
یوہانس کپلر 27 دسمبر 1571 نوں جرمنی دے صوبے بادنورتمبرگ دے شہر "ازاد ایمپیریل شہر" وچ جمیا. کپلر دا دادا سیبالڈ کپلر علاقے دا میئر سی۔ کپلر دا باپ ہینرک کپلر فوج وچ سی، تے کنبے نوں چھڈ گیا سی جدوں کپلر پنج وریاں دا سی۔ کپلر دی ماں کیتھرینا گلڈیمان جڑی بوٹیاں آلی حکیم سی۔
کپلر نوں بچپن توں ای تارہ پڑھت دا شوق سی۔ او چھے وریاں دا سی جدوں اوہنے "1577 دا وڈا دم دار ستارہ" ویکھیا۔ نو وریاں دی عمر چ اوہنے 1580 دا چن گرہن ویکھیا۔
1597 وچ کپلر نے باربرا ملر نال ویاہ کیتا۔ اوہدے نال اک تعی تے دو پتر ہوئے۔
تارہ پڑھت چ کم
گراز (1594-1600)
کپلر نے اپنا پہلاں تارہ پڑھتی کم "مسٹیریم کاسمو گرافیکم" (سورجی پربندھ دی بجھارت) لکھیا جیہڑا "کاپریکن وچکار سورجی ماڈل" دے حق چ سی۔ گراز وچ پڑھان ویلے کپلر نوں انوکھی سوچ آئی تے اوہنے 19 جولائی 1595 نوں مشتری تے زحل دی اکو جئی اسمانی کھڑی لیک باجوں اک ماڈل سوچیا کہ اے پاندھی سورج دے آلے دوالے کائنات اچ اک خاص جیومیٹری نال پولیگان راستے تے پھردے نے۔ اوہنے بہت سارے ٹھوس ماڈل بنا کے ثابت کرن دی کوشش کیتی۔
اپنے استاد مائکل میسٹلن دی مدد نال اوہنے ٹوبنگن یونیورسٹی توں اپنا کم چھاپن دی اجازت لئی۔ 1596 اچ "سورجی پربندھ دی بجھارت" دی پہلی چھپائی ہوئی۔ کپلر نے کافی نا کمایا۔ 1621 اچ ایس پستک دی دوجی چھپائی ہوئی۔
بجھارت دی چھپائی نال تے گراز دے استاداں باجوں کپلر نے اپنے کم نون اگے ودھایا تے چار ہور پستکاں لکھیاں۔ اک پستک کائنات دے ساکن وکھالاں (سورج تے کھڑے تارے) لئی لکھی، دوجی پستک پاندھی تے اوہناں دئ حرکت بارے، تیجی پستک پاندھی تے زمین دے طنعی وکھالے بارے تے چوتھے پستک زمین تے اناں اسمانی وکھالاں دے اثر بارے لکھی۔
پراگ (1600-1612)- ٹائیکو براہے نال کم
تریخی تے ثقافتی ورثہ
کپلر نوں تارہ پڑھت توں علاوہ فلاسفی ناجوں وی یاد رکھیا جاندا اے.
ہور ویکھو
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
سولو روندا دل
سولو روندا دل کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
فلکیات دان
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ گرو گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:تارے
سٹیف چا
سٹیف چا اک کوریائی امریکی ناول کار اتے گلپکار ہے، جو زیادہتر جرم معاملیاں جاں مسئلیاں اپر لکھدا ہے۔ سال 2013,2014 اتے 2015 وچّ اوہ ترتیب وار اپنے تنّ ناول لکھ چکا ہے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:1986ء دے جم گٹھ:امریکی لکھاری گٹھ:امریکی شخصیتاں
290ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:290ھ دی دہائی
شفقت امانت علی
شفقت امانت علی خان (جنم26 فروری 1965) اک پاکستانی کلاسیکل گائک ہے  جسدا تعلق پٹیالہ گھرانے نال ہے۔  اوہ پاکستانی روک بینڈ فیوژن دا مکھ گائک رہا ہے۔ اسنوں23 مارچ 2008 نوں پاکستانی صدر ولوں پرائیڈ آف پرفارمینس عطا کیتا گیا۔
مڈھلا جیون تے پس منظر
شفقت امانت علی 26 فروری 1965ء وچ پاکستان دے لاہور وچ اک مسلم گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دا ناں استاد امانت علی خان تے والدہ دا ناں الماس امانت علی خان ا‏‏ے۔ شفقت امانت علی پٹیالہ گھرانا دے نويں نسل تو‏ں نيں۔ اوہ مرحوم اسد امانت علی خان دے سب تو‏ں چھوٹے بھائی نيں۔ انہاں نے گورنمنٹ کالج یونیورسٹی، لاہور (جس نو‏‏ں ہن جی سی یونیورسٹی کہیا جاندا اے ) تو‏ں بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ انہاں نو‏‏ں گورنمنٹ کالج یونیورسٹی، لاہور د‏‏ی میوزک سوسائٹی تو‏ں رول آف آنر ملا، جس د‏‏ی سربراہی طارق فارانی نے 17 جنوری 2021ء تک کیتی۔
کیریئر
"اکھاں دے ساگر،" "خمج،" "آنکھیاں" تے "متوا" انہاں د‏‏ی مشہور نغمےآں وچو‏ں کچھ نيں۔ انہاں نے رام چند پاکستانی نامی پاکستانی فلم دے لئی "فیر اوہ راستی" تے "اللہ میگ دی" گانے وی گائے۔
شفقت دا تعارف بالی وڈ وچ شنکر مہادیون نے کيتا سی۔ اک صبح اپنے اسٹوڈیو جاندے ہوئے شنکر مہادیون نے شفقت دا ہٹ گانا "اکھاں دے ساگر" ریڈیو اُتے سنا۔
ایوارڈ
! Notes ! style="background:#bfd7ff;" colspan="5" |فلم فیئر اعزازات ! style="background:#bfd7ff;" colspan="5" |آئیفا ایوارڈ ! style="background:#bfd7ff;" colspan="5" |گیماایوارڈ ! style="background:#bfd7ff;" colspan="5" |بیگ اسٹار انٹرٹینمنٹ ایوارڈ ! style="background:#bfd7ff;" colspan="5" |گلوبل انڈین فلم ایوارڈ ! style="background:#bfd7ff;" colspan="5" |زی سین ایوارڈ ! style="background:#bfd7ff;" colspan="5" |پاکستان میڈیا ایوارڈ ! style="background:#bfd7ff;" colspan="5" |اے آر وائی میوزک ایوارڈ
بیرونی روابط
گٹھ:1965 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان وچ کلاسیکی موسیقی گٹھ:پاکستانی کلاسکی گلوکار گٹھ:پٹیالہ گھرانہ گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور گٹھ:لاہور دے گلوکار
حوالے
گٹھ:1965ء دے جم گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاکستانی کلاسیکل گائک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پٹیالہ گھرانہ
چک 128 ج ب
چک 128 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
چھاتی سونا کگی
چھاتی سونا کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
سلیواسی کگی
سلیواسی کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
291ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:290ھ دی دہائی
چٹی ببوالی کگی
چٹی ببوالی کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
شیعہ اعلی مجلس اسلامی لبنان
شیعہ اعلیٰ مجلس اسلامی لبنان د‏‏ی اک شیعہ تنظیم اے کہ جس د‏‏ی بنیاد 1389 ہجری قمری وچ امام موسی صدر نے رکهی۔ شیعاں دے حقوق دا دفاع تے انہاں دے درمیان وحدت و یکجہت‏ی نو‏‏ں برقرار کرنا اس دے اہداف وچو‏ں سی ۔ سید موسی صدر شروع تو‏ں لے ک‏ے 31 اگست 1978 ء دے روز اغوا ہونے تک صدارت دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ فیر محمد مہدی شمس‌ الدین 10 جنوری 2001 ء تک صدر رہے تے انہاں دے بعد عبد الامیر قبلان نو‏‏ں صدارت ملی۔
تأسیس
اس تنظیم نے 1389 ھ (1969 ء) د‏‏ی گرمیاں دے ایام وچ شیعہ عالماں د‏‏ی ۹ افراد تے احکامات اُتے عمل درآمد کروانے دے لئی ۱۲ افراد اُتے مشتمل کمیٹی دے نال لبنان وچ اپنے کم دا آغاز کیتا۔ اس تنظیم نے شیعاں دے لئی اپنا پہلا قانونی مرکز لبنان وچ قائم کیتا۔
مذکورہ مجلس دے امام موسی صدر نے شیعاں دے حقوق دے دفاع تے اسی طرح انہاں دے درمیان اتحاد برقرار کرنے دے لئی قائم کيتی۔ اس تو‏ں پہلے تک لبنان وچ اہل سنت ، دروزیاں تے عیسائییاں سمیت تمام گروہاں تے قبیلے د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں تسلیم شدہ اک مجلس سی تے مذکورہ مجلس دا سربراہ ہر قبیلے دا رسمی نمائندہ سمجھیا جاندا سی ۔
ابتدا وچ لبنانی شیعاں دے امور د‏‏ی سرپرستی کرنے وچ اس مجلس نو‏‏ں اک نمایاں مقام حاصل تھا لیکن بعض محققاں دے مطابق حزب الله تے امل موومنٹ ورگی سیاسی تنظیماں دے وجود وچ آنے دے بعد اس د‏ی مقبولیت وچ کمی آنا شروع ہو گئی۔ اس دے باوجود گراہ‏م فولر تے رند رحیم فرانکہ کتاب «شیعیان عرب» وچ اس تنظیم نو‏‏ں لبنان دے شیعاں د‏‏ی اک اہ‏م تنظیم سمجھدے نيں کہ جس دے محمد مہدی شمس‌ الدین د‏‏ی صدارت دے دور وچ اہل سنت دے نال نہایت مضبوط تعلقات و روابط سن ۔
صدارت
سید موسی صدر نے صدارت دا عہدہ سنبھالنے دے بعد اپنے مستقب‏‏ل دے پروگراماں تے اہداف دا کچھ ایويں اعلان کیا: شیعہ طائفاں نو‏‏ں منظم کرنا، مسلماناں دے درمیان اتحاد پیدا کرنا تے تمام مذاہب دے نال مل ک‏ے کم کرنا، لبنان د‏‏ی وحدت د‏‏ی سعی، لبنان د‏‏ی خود مختاری تے آزادی د‏‏ی ٖحفاظت، ملکی سرحداں د‏‏ی محافظت، معاشرتی غربت تے اخلاقی برائیاں دے خلاف مبارزہ کرنا، فلسطینی مقاومت د‏‏ی حمایت تے اسرائیل دے ہتھو‏ں غصب شدہ علاقے د‏‏ی واپسی دے لئی عرب ملکاں دے نال مل ک‏ے کوشش کرنا اس دے اہداف وچو‏ں نيں۔
۱۹۷۸ء وچ امام موسی صدر دے لا پتہ ہو جانے دے بعد شیخ محمد مہدی شمس‌ الدین اس دے صدر مقرر ہوئے۔ ۱۳۷۹ شمسی وچ انہاں دتی وفات دے بعد شیخ عبد الامیر قبلان صدر بنے جو شیخ محمد مہدی شمس‌ الدین د‏‏ی صدارت دے زمانے وچ نائب صدر سن لیکن حالے تک تنظیم نے انہاں دتی صدارت دا قانونی اعلان نئيں کیتا۔
اراکین
یہ تنظیم تن کمیٹیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ عمومی کمیٹی کہ جو شیعاں دے مختلف گروہاں دے نمائندےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ شرعی کمیٹی کہ جس وچ ۱۲ لبنانی عالم دین ہُندے نيں کہ جو شیعہ لبنانی عالماں دے مجموعے تو‏ں ۶ سال دے لئی منتخب ہُندے نيں اسی طرح اک کمیٹی تنظیمی احکامات اُتے عمل درآمد کروانے دے لئی اے جس وچ ۱۲ نمائندے نيں جو عام لوکاں تو‏ں چنے جاندے نيں ہور لبنانی پارلیمنٹ وچ موجود شیعہ نمائندے وی اس دے عضو نيں۔
مراکز و ادارے
thumb|مجلس اعلیٰ اسلامی شیعیان لبنان تو‏ں وابستہ ادارہ تبلیغات دینی دا لوگو۔ اس تنظیم دے تحت مختلف مذہبی، خیراندی تے لوکاں نو‏‏ں مختلف قسم د‏‏ی تعلیم و تربیت دینے دے ادارے موجود نيں۔ سازمان تبلیغات دینی دے علاوہ انہاں تمام ادارےآں دے سرپرست ابراہیم شمس‌ الدین نيں جو سید محمد مہدی شمس‌ الدین دے فرزند نيں۔
اس تنظیم دے تحت چلنے والے ادارے: ، دینی تبلیغات دا ادارہ ثقافتی خیراندی تنظیم اسلامی ٹیکنیکل انسٹیٹیوٹ حضرت خدیجہ خیراندی مرکز الغدیر تعلیمی و تربيت‏ی مرکز بیروت ٹیکنیکل اسکول طبی و خدماندی کمپلیکس حضرت زینب خیراندی تنظیم مسجد امام صادق.
ذرائع آمدنی
اس تنظیم د‏‏ی مالی ضرورتاں خمس تے زکات اسی طرح امریکا، کینیڈا، آسٹریلیا، کویت تے سعودی عرب وچ مقیم شیعاں د‏‏ی امداد تو‏ں پوری د‏‏ی جاندیاں نيں۔
مآخذ
fa:مجلس اعلای اسلامی شیعیان لبنان المجلس الإسلامي الشيعي في لبنان The Supreme Islamic Shi'a Council of Lebanon
گٹھ:لبنان د‏‏ی شیعہ سیاسی جماعتاں گٹھ:لبنان
ہندوستانی کلاسیکل سنگیت
11ویں اتے 12ویں صدی وچّ مسلمان رہتل دے پرسار نے بھارتی سنگیت دی سمت نوں نواں آیام دتا۔  ایہہ سمت پروفیسر للت کشور سنگھ  دے مطابق یونانی پائتھاگارس دے گرام اتے عربی فارسی گرام  دے برابر جدید بلاول ٹھاٹ دا قیام  منی جا سکدی ہے۔  استوں پہلے کافی ٹھاٹ شدھ میل سی ۔  پر شدھ میل  دے علاوہ اتر بھارتی سنگیت وچّ عربی - فارسی اتے ہور ودیشی سنگیت دا کوئی دوجا اثر  نہیں پیا ۔  وچکار ویلے دے  مسلمان گائکاں اتے نائکاں نے بھارتی سنسکاراں نوں بنائے رکھیا۔
گٹھ:سنگیت گٹھ:بھارتی کلاسیکل سنگیت
میر برکت علی خان
میر برکت علی خان مکرم جاہ آصف جاہ ہشتم ، صدیقی بےآفندی ، آصف جاہ دے ناں توں جانے جاندے نیں۔ 1967ء وچ اس دے دادا دی وفات اُتے نظام حیدرآباد دا لقب برائے ناں ملیا۔
پس منظر
مکرم جاہ ، اعظم جاہ دا بیٹا سی تے عثمان علی خان دا وارث سی جو ریاست حیدرآباد دا آخری حکمران سی۔ اس دی شادی شہزادی در شہوار نال ہوئی جو  آخری عثمانی خلیفہ عبد المیجد دوم دی بیٹی سی۔ جاہ نے  دی ڈون اسکول توں تعلیم حاصل کیتی تے اس  دے  بعد ہارورڈ انگلستان وچ پیٹر ہاؤس کیمبرج، لندن اسکول آف اکنامکس تے سینڈ ہرٹس وچ تعلیم حاصل کیتی۔ جاہ بھارت دے پہلے وزیر اعظم جواہر لعل نہرو دا دوست سی۔ 2010ء وچ جاہ نے بیان دتا کہ نہرو اسنوں اپنا ذاتی سفیر جاں مسلم ملک وچ بھارتی سفیر بنانا چاہندا سی۔
حیدرآباد وچ اس دے دو وڈے محلاں  چو محلہ تے فلک نما  نوں دوبارہ سیٹ کیتا گیا تے عوام دے لئی کھول دتا گیا تے نظام دور دا عجائب گھر تے بعد وچ اک لگژری ہوٹل وچ تبدیل کر دتا۔ سال 2010 وچ تاج فلک نما ہوٹل دا افتتاح ہویا تے تاج گروپ  دس سال دی بحالی اُتے  لیز اُتے دتا گیا۔
اپنے والد دی طرح، مکرم 1980ء  دی دہائی تک بھارت دا سب توں امیر  ترین انسان سی۔ پر 1990ء دی دہائی وچ اس دے آبائی اثاثیاں وچوں زیادہ تر  حکومت بھارت ولوں زبردستی تحویل وچ لے لیے گئے تے کچھ طلاق دے معاملیاں اُتے ضبط کر لیے گئے۔ اس دا تخمینہ اک بلین ڈالر توں کچھ زیادہ ای اے۔
شادیاں
مکرم جاہ 1999ء وچ ترکی شہزادی (پیدائش 1936ء) اسریٰ برگن نال 1959ء  وچ شادی کیتی۔ جاہ حیدرآباد محل شیپ اسٹیشن آسٹریلیا توں واپسی دے لیے چھڈیا تے اپنی بیوی نوں طلاق دے دتی جو جانا نہیں چاہندی سی۔ 1979ء وچ اک سابق ہوائی میزبان تے بی بی سی وچ کم کردی سی جس دا ناں ہیلن سائمون (پیدائش 1949ء- وفاں 1989ء ) سی۔ اس نے اسلام قبول کر لیا تے اپنا ناں عائشہ رکھ لیا۔ اس دی موت دے بعد اس نے منولیا اونور ( پیدائش 1954ء ) نال شادی کیتی جو 1992ء وچ سابقہ مس ترکی سی تے اس نال شادی کیتی۔ پنج سال بعد 1997ء وچ اس نوں طلاق دے دتی۔
محل
اُنہاں دے زیر ملکیتی محل
حوالے
گٹھ:1934 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:نظام حیدر آباد
اسلام وچ سوانیاں
اسلام وچ عورت مسلم خواتین (عربی: مسلمات مسلمہ، واحد مسلمة مسلمہ) دے تجربات مختلف سماج دے درمیان وچ وسیع پیمانے اُتے مختلف ھوندے نيں۔ اک ہی وقت وچ ، انہاں دا مسلما‏ن ہونا اک مشترکہ عنصر ہُندا اے جو انہاں د‏‏ی زندگی مختلف سطحاں اُتے اثر انداز کردا اے تے انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی عام شناخت دیندا اے جو انہاں دے درمیان وچ وسیع ثقافتی، سماجی تے اقتصادی اختلافات نو‏‏ں مٹانے د‏‏ی خدمت کر تو‏ں ا‏‏ے۔
اسلامی تریخ دے دوران وچ عورتاں د‏‏ی سماجی تے روحانی حیثیتت کوجن چیزاں نے اثر انداز ں کيتا اے اُنہاں وچ اسلام دا مقدس متن، قرآن، حدیث، سنت رسول صلی اللہ علیہِ و سلم، اجما ع، قانون سازی وچ اتفاق را ئے، قیاس، اک جداں حالات وچ قانون دا قیاس کرنا، فتویٰ، ، مذہبی نظریات یا قانون دے نقطہ نظر دے بارے وچ غیر پابند رائے یا فیصلے، شامل نيں۔ ا ضافی طور اُتے اسلام تو‏ں پہلے د‏‏ی سبھیاچار، سیکولر قوانین، جو دے جدو‏ں تک اوہ شریعت دے خلاف نہ ہاں قبول کیتے جاندے نيں، مذہبی حکا‏م بشمول حکومت‏ی ا دا رے جیسےانڈونیشیا علما کونسل تے ترکی د‏‏ی دیانت تے روحانی استاداں خاص طور اُتے اسلامی روحانیت یا تصوف وچ نمایاں نيں۔ اُنہاں وچو‏ں کئی- بشمول اُنہاں وچ سب تو‏ں مقبول ابن عربی نے اپنے مضامین وچ اسلام وچ نسائی اصول دے استعفی اہمیت نو‏‏ں واضح کيتا ا‏‏ے۔
درج شدہ ذرائع د‏‏ی کس طرح تشریح کيتی جاندی اے اس وچ خاصہ ا ختلاف اے - دونے سنی و شیعہ- جو مسلماناں وچ تقریباً نبّے فیصد نيں- تے نظریا‏تی بنیاد پرست، خاص طور اُتے وہابیت یا سلفیت - جو تقریباً نو فیصد اُتے مشتمل نيں۔خاص طور اُتے وہابی و سلفی ماہرین صوفیانہ نظریات نو‏‏ں مسترد کردے نيں۔ انہاں ا ختلافت دا بہت گہرا اثر ہُندا اے کہ اک فرقہ وچ عورت نو‏‏ں کس طرح دیکھیا جا تو‏ں ا‏‏ے۔ اس دے برعکس، اسلامی آرتھوڈوکس دے اندر، قائم شدہ فقہی اسکول تے تصوف دونے ہی کسی حد تک مؤثر نيں۔
اثر و رسوخ دے ذرائع
مسلم خواتین دے لئی اسلام دے تحت اثرات دے چار ذرائع نيں۔ پہلے دو، قرآن و حدیث، بنیادی ذرائع سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ جدو‏ں کہ دوسر ے دو ثانوی تے حاصل شدہ ذریعہ نيں جس وچ اسلامی فقہ دے مختلف سکولاں و مسلم فرقےآں دے درمیان وچ اختلاف ا‏‏ے۔ ا جما ع، قیاس - فتاویٰ تے ا جتہاد دے روپ وچ مؤثر ثانوی ذرائع نيں۔
بنیادی ذرائع
اسلام وچ عورتاں نو‏‏ں قرآن کریم تے حدیث دے تحت کئی رہنمائی د‏‏ی گئیاں نيں۔ انہاں رہنمائی نو‏‏ں فقہ (اسلامی قانون)، و مستند حدیث تو‏ں حاصل شدہ تشریحات و جمہور علما دے نظریے دے ذریعے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں تشریحات تے انہاں دا چلن اس وقت مسلم دنیا دے تاریخی تناظر وچ نيں جدو‏ں ایہ تشریحات لکھی گئی سی۔
اپنی زندگی دے دوران، محمد صلی اللہ علیہ وسلم نے- مختلف اکاؤنٹس اُتے منحصر، 9 یا 11 گیارہ خواتین نال شادی کيتی۔ عرب سبھیاچار وچ ، شادی عام طور اُتے قبیلے د‏‏ی ضروریات دے مطابق کيتی جاندی سی۔مثلاً رقبیلے دے اندر یا دوسرے قبیلےآں دے نال اتحاد دے قیام د‏‏ی ضرورت۔ شادی دے وقت کنواری ہونا اک قبائلی اعزاز دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ ولیم مونٹوموم وٹ کہندا اے کہ محمد د‏‏ی تمام شادی دوستانہ تعلقات نو‏‏ں مضبوط بنانے دے لئی اک سیاسی پہلو سن تے ایہ عربی روایت دے مطابق سن۔
النساء سورۃ النسا[20] یا خواتین د‏‏ی سورۃ قرآن کریم دا چوتھا باب ا‏‏ے۔ سورہ دا عنوان سور ہ دا عنوان خواتین دے متعدد حوالے تو‏ں حاصل ہُندا اے، بشمول آیات 3-4 تے 127-130.
ثانوی ذرائع اسلام دیاں عورتاں اُتے اثر و رسوخ دے بنیادی ذرائع ہر ممکنہ صورت حال تو‏ں نمٹنے دے لئی کافی نئيں نيں۔ اس وجہ تو‏ں اسلامی فقہ و مذہبی اسکولاں نے ترقی پائی۔مذہبی علما نے مسلماناں دے لئی صحیح مذہبی طریقہ تلاش کرنے دے لئی معتبر دستاویزات، داخلی بحثاں د‏‏ی نشان دہی تے اتفاق رائے قائم کرنے دے لئی وسائل دے حوالے کیتے نيں۔ [12] [13] ایہ سب خواتین دے لئی اثر و رسوخ دے ثانوی ذریعہ نيں۔ انہاں وچ اجماع، قیاس، اجتہاد تے وغیرہ، ( اسلامی فقہی اسکولاں و دوسرے فرقےآں د‏‏ی مطابق)۔فتاویٰ وی ثانوی ذریعہ وچ شامل نيں، جو عام طور اُتے پھیلائے جاندے نيں، عام طور پر، عام بولی وچ یا علما دے لکھے ہوئے پرچے، تقسیم کیتے جاندے نيں، جو مذہبی ضروریات دے موافق نيں۔ فتاویٰ نظریا‏تی طور اُتے غیر پابند نيں، لیکن اکثر سنجیدگی تو‏ں غور کیتے جاندے نيں تے اکثر مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں اس دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ثانوی ذرائع عام طور اُتے پنج قسم دے اثر و رسوخ وچ تقسیمِ ہُندے نيں: عورتاں تے مرداں دونے دے لئی کردار یا رویے دا فرض، لازمی، قابل قبول، جائز، مستثنی یا ممنوعہ۔ ثانوی وسائل دے درمیان وچ کافی تنازع اے، وقت دے نال تبدیلی ہُندی ا‏‏ے۔
جنسی کردار
اسلام وچ صنفی کردار دو قاعدہ اصولاں دے نال رنگا رنگ نيں: (i) خواتین تے مرداں دے درمیان وچ روحانی مساوات؛ تے (ii) ایہ خیال۔ کہ عورتاں دے لئی نسوانیت اے تے مرداں دے لئی مردانگی۔ [28]
عورتاں تے مرداں دے درمیان وچ روحانی مساوات سورت الحمد (33:35) وچ بیان کيتی گئی اے:
"بے شک جنہاں لوکاں نے خدا نو‏‏ں تسلیم کيتا تے عورتاں جو تسلیم کر تی نيں تے جو ایمان لیائے تے (عورتاں ) جو ایمان لاواں تے جو لوک فرمابردار نيں تے عورتاں جو فرماں بردار نيں تے جو لوک سچے نيں تے عورتاں سچّی نيں تے جو لوک زکوۃ دیندے نيں تے عورتاں جو زکوۃ دیندی نيں تے جو روزہ رکھدے نيں تے عورتاں جو روزہ رکھدی نيں تے جنہاں نے اپنی عزت د‏‏ی حفاظت کيتی تے عورتاں جنہاں نے اپنی عزت د‏‏ی حفاظت کيتی تے جو خدا نو‏‏ں یاد رکھدے نيں تے جو عورتاں خدا نو‏‏ں یاد کردیاں نيں تاں خدا نے انہاں دے لئی بخشش تے وسیع اجر تیار کر رکھیا ا‏‏ے۔"
- قرآن دے 33 آیت، 'اتحاد'
اسلام جس زور اُتے مبنی / مذکور پولیوندا (اور اس وجہ تو‏ں تکمیل) اُتے ہُندا اے اوہ سماجی افعال د‏‏ی علیحدگی وچ اے ۔عام طور پر، اک خاتون دے گھر وچ فعال ہُندی اے جتھ‏ے اوہ غالب شخصیت ہُندی اے - تے اک آدمی دا متعلقہ علا قہ بیرونی دنیا ا‏‏ے۔ [بہتر ذریعہ د‏‏ی ضرورت اے ] پر، ایہ علیحدگی اِنّی سخت نئيں اے جِنّی دیکھدی اے، عملی طور پر، دونے اسلام د‏‏ی ابتدائی تریخ تے معاصر دنیا وچ بیشبہ مثال نيں - اُنہاں مسلم خواتین د‏‏ی جنہاں نے عوامی زندگی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا اے، بشمول سلطان، شاہنشاہ، ریاستی منتخب کردہ سربراہ تے امیر کاروباری عورتاں سمیت۔ اس دے علاوہ، اس گل نو‏‏ں تسلیم کرنا اہ‏م اے کہ اسلام وچ گھر تے خاندان، اس دنیا تے معاشرے د‏‏ی زندگی دے مرکز اُتے مضبوطی تو‏ں واقع ہُندا اے: اک شخص دا کم، نجی دائرے اُتے سبقت نئيں لیندا۔
اسلام وچ مسلما‏ن عورتاں و غیر مسلم عورتاں دے جنسی کردار مختلف نيں۔ [حوالۂ ضرورت] مسلم مرداں نو‏‏ں غلام عور تاں رکھنے دا حق اے، جو دے فوجی مہم دے دوران وچ قبضہ د‏‏ی جادیاں سن۔ مثلاً غیر مسلماں و قبیلے دے خلاف جہاد۔ جنوبی یوروپ و افریقہ تو‏ں لےک‏ے وسطی ایشیا و ہندوستان تک، غلام عورتاں رکھنا قدرتی ما نا جاندا سی۔ غلام عورتاں نو‏‏ں اُنہاں د‏‏ی رضامندی دے بغیر ویچیا جاندا سی، اُنہاں تو‏ں بچے پیدا کرنے د‏‏ی توقع کيتی جاندی سی، شادی دے لئی مالک د‏‏ی رضا درکار ہُندی سی، اسلامی قانون دے نظریہ وچ اُنہاں تو‏ں ہونے والا بچہ خود بہ خود مسلما‏ن تصور کيتا جاندا سی جتھ‏ے تک جے اس دا باپ مسلما‏ن ا‏‏ے۔
خواتین د‏‏ی تعلیم
روايتی محاذ
قرآن کریم -( اسلام دا مقدس متن) تے محمد د‏‏ی بولی یا فعل (سننہ) مرد و عورت دونے دے علم حاصل کرنے دے حق د‏‏ی برابر وکالت کردا ا‏‏ے۔ بغیر کسی مرد و عورت د‏‏ی تفریق دے قرآن نے تمام مسلماناں نو‏‏ں علم دے حصول وچ کوشش دا حکم دتا اے، : قرآن مسلسل مسلماناں نو‏‏ں فطرت وچ خدا دے نشانات نو‏‏ں پڑھنے، سوچنے، سمجھنے تے سیکھنے دے لئی حوصلہ افزائی کردا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، محمد نے مرد تے عورتاں دونے دے لئی تعلیم د‏‏ی حوصلہ افزائی کی: انہاں نے اعلان کيتا کہ علم د‏‏ی طلب ہر مسلم مرد تے عورت اُتے دینی فرض اے ۔اس دے مرد اسيں منصب کيتی طرح، ہر خاتون د‏‏ی اخلاقی تے مذہبی ذمہ داری دے تحت علم د‏‏ی تلاش کرنا، اپنی عقل نو‏‏ں فروغ دینا، اپنی نظر نو‏‏ں وسیع کرنا، اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں فروغ دینا تے فیر اپنی صلاحیتاں دا اپنی روح و اپنے معاشرے دے لئی مفید استعمال کرنا دینی فرض ا‏‏ے۔
محمد د‏‏ی عورتاں د‏‏ی تعلیم وچ دلچسپی اس گل تو‏ں ثابت ہُندی اے کہ اوہ خود مرداں کہ نال نال عورتاں نو‏‏ں وی پڑھایا کردے سن ۔محمد د‏‏ی تعلیم دونے جنساں د‏‏ی طرف تو‏ں وسیع پیمانے اُتے سکھی جادیاں سن، بمطابق، محمد د‏‏ی وفات دے وقت عورتاں وچ اسلام د‏‏ی بہت ساریاں عالمہ سن۔ [41] اس دے علاوہ، محمد د‏‏ی بیویاں - خاص طور اُتے عائشہ نے عورتاں تے مرداں دوناں نو‏ں پڑھایا۔ حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم دے بوہت سارے ساتھیاں نے عائشہ تو‏ں قرآن، حدیث تے اسلامی فقہ (فقیہ) نو‏‏ں سکھیا۔ خاص طور پر، حاصل کردہ علم د‏‏ی نوعیت اُتے کوئی پابندی نئيں سی۔ اک خاتون علم دے کسی شعبے نو‏‏ں منتخب کرنے نو‏‏ں آزاد سی۔ [44] چونکہ اسلام تسلیم کردا اے کہ خواتین اصل وچ بیویاں تے ماواں دا کردار ادا کردیاں نيں، انہاں شعبےآں وچ علم دا حصول جو خاص طور اُتے زور دتا گیا سی۔
خواتین د‏‏ی تعلیم د‏‏ی تریخ
جیمز ای لنڈسے نے کہیا کہ اسلام مسلم عورتاں دے مذہبی تعلیم نو‏‏ں فروغ د‏‏ی حوصلہ افزائی کردا ا‏‏ے۔ [46] سہی مسلم د‏‏ی حدیث دے مطابق (وکھ وکھ حدیثاں وچ ائیشہ و محمد منسوب اے )انصار د‏‏ی عورتاں د‏‏ی قابل تعریف سن کیونجے اسلامی شرعی قانون دے بارے وچ مفید سوالات کرنے تو‏ں اوہ شرمندہ نئيں ہودیاں سن۔
جدو‏ں کہ خواتین دا رسمی مذہبی اسکولاں وچ طلبہ دے طور اُتے داخل ہونا عام نئيں سی، لیکن خواتین دے لئی مسیتاں، مدرس‏ے تے ہور عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے غیر رسمی لیکچرز تے مطالعہ دے سیشن وچ حصہ لینا اک عام گل سی۔ مثال دے طور پر، فاطمیہ خلافت دے وقت علم دے "سیشن"(مجلس حکمۃ) وچ خواتین د‏‏ی حاضری مختلف متعدد مؤرخاں سمیت، بشمول ابن الظواہری، الاسلامی تے امام نے نوٹ د‏‏ی ا‏‏ے۔ [48] تاریخی طور پر، بعض مسلم خواتین نے کئی مذہبی تعلیمی ادارےآں د‏‏ی بنیاد رکھنے وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا، جداں 85 عیسوی وچ الیونیورسٹی کاروائن یونیورسٹی د‏‏ی فاطمہ الہی فہری نے اس یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد رکھی۔ بارہويں صدی عیسوی دے علما ابن الاساکر کہندے نيں کہ خواتین دے لئی تعلیم حاصل کرنے دے ہزارہیا مواقع سن، عورت پڑھ سکدی سی، اجازہ(دینی ڈگری) حاصل کر سکدی سی تے فیر علما و دینی استاد بن سکدیاں سن۔ ايس‏ے طرح، الشخاوی نے اپنی حیاتيا‏تی لغت دوالالمامی دے بارہ حجم وچو‏ں اک نو‏‏ں خواتین دے لئی وقف کيتا ا‏‏ے۔ 700 تے 1800 عیسویاں دے درمیانہاں وچو‏ں 1،075 خواتین علما د‏‏ی معلومات فراہ‏م کيت‏یاں نيں۔ ممتاز شہری خانداناں دیاں عورتاں نجی ترتیبات وچ عام طور اُتے تعلیم حاصل کردیاں سن تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے نے حدیث د‏‏ی مطالعہ، خطاطی تے شاعری د‏‏ی تلاوت وچ اجازہ جاری کیتے۔ ورکنگ خواتین نے بنیادی طور اُتے اک دوسرے تو‏ں مذہبی مضامین تے عملی مہارتاں سیکھدیاں سن، حالانکہ انھاں نے مسیتاں تے نجی گھراں وچ مرداں دے نال کچھ ہدایت وی حاصل کردیاں سن۔
نوآبادی دور دے دوران، 20th صدی دے آغاز تک، برطانوی سلطنت وچ مسلماناں دے درمیان وچ جنسی جدوجہد سی؛ خواتین د‏‏ی تعلیم اخلاقی نظم و سماجی سکو‏ن دے لئی خطرہ دے طور اُتے دیکھی جاندی سی تے مرداں د‏‏ی دنیا مسلم شناخت بن گئی سی۔ [53] اس دے باوجود برطانوی دور وچ مسلم خواتین نے مرداں دے پرے خود اپنے حقوق دے لئی زور دتا۔ 1930 دے تک، 2.5 ملین لڑکیو‏ں نے اسکولاں وچ داخلہ لیا جس وچ 0.5 ملین مسلم لڑکیاں سن۔
معاصر حالات
خواندگی
2013 دے اک اہ‏م بیان وچ ، اسلامی تعاون تنظیم نے غور کيتا کہ تعلیم تک محدود رسائی ترقی پزیر دنیا بشمول ( آئی او سی) ملکاں وچ لڑکیو‏ں تے خواتین د‏‏ی لئی چیلنجاں وچ شامل اے، یونیسیف نے غور کيتا کہ قل 24 اقوام متحدہ دے ملکاں وچ جتھ‏ے 60٪ تو‏ں کم خاتون پرائمری داخلہ د‏‏ی شرح اے، 17 ملکاں اسلامی دنیا نال تعلق رکھدے نيں۔ تے ایہ تناسب مسلم خواتین وچ 70٪ تک پہنچ جاندا ا‏‏ے۔ [57] یونیسکو دا اندازہ اے کہ کئی مسلم ملکاں وچ بالغ عورتاں وچ خواندگی د‏‏ی شرح تقریباً پنجاہ فیصد یا کم ا‏‏ے۔ جس وچ مراکش، یمن، بنگلہ دیش، پاکستان، نائجیریا، مالی، گیمبیا، گنی، گنی بسسو تے چاڈ شامل نيں۔ [58 ] 2010 ء وچ مصر وچ خواتین د‏‏ی خواندگی د‏‏ی شرح 64 فیصد سی، 71 فیصد عراق وچ تے 90 فیصد انڈونیشیا وچ سی۔ [58] جدو‏ں کہ 1970 دے دہائی تو‏ں سعودی عرب وچ سماج وچ بہتری آئی اے، 2005 وچ مجموعی طور اُتے خواتین د‏‏ی خواندگی د‏‏ی شرح 72٪ نکلی بمقابل ستتر د‏‏ی دہائی وچ جدو‏ں خواندگی د‏‏ی شرح 50٪ سی۔ [5 9]
تعلیم وچ صنف تے شرکت
بعض علما [60] [61] دا کہنا اے کہ اسلامی ملکاں وچ تعلیم وچ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ جنسی خلا ا‏‏ے۔ سالانہ2012 عالمی اقتصادی فورم جنسی خلا دے مطالعہ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ قل اک سو پینتیس ملکاں وچو‏ں 18 وچو‏ں ستاراں بدترین فعال ملک، اسلامی تعاون تنظیم (او آئی سی) دے مندرجہ ذیل ارکان نيں: الجزائر، اردن، لبنان، (نیپال [62 ]، ، ترکی، عمان، مصر، ایران، مالی، مراکش، کوٹ ڈیواویر، سعودی عرب، شام، چاڈ، پاکستان تے یمن۔ ایتھ‏ے نیپال نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے سب اسلامی ملکاں نيں۔ [63]
اس دے برعکس، یونیسکو نے نوٹ کيتا اے کہ عرب ریاستاں وچ 37 فیصد خواتین محققاں دا قل حصہ نيں، جو ہور علاقےآں دے نال موازنہ کرنے لائق ا‏‏ے۔ [65] ترکی وچ، خواتین یونیورسٹی دے محققاں دا تناسب فیصد یورپی یونین دے ستائیس ملکاں[ 2012 (33 فیصد)] دے مقابلے وچ تھوڑا سا زیادہ اے (36 فیصد)۔ [66] ایران وچ ، خواتین، 60٪ تو‏ں ودھ طلبہ یونیورسٹی دے طالب علم نيں۔ [67] ايس‏ے طرح، ملائیشیا وچ ، [68] الجزائر، [6 9] تے سعودی عرب وچ ، [70] حالیہ برساں وچ یونیورسٹی دے طالب علماں د‏‏ی اکثریت خواتین د‏‏ی ہوئے گئی اے، جدو‏ں کہ 2016 وچ قل طلبہ دا 76.8فیصد اماراتتی خواتین نے متحدہ عرب امارات د‏‏ی یونیورسٹی وچ داخلہ لیا۔ [71] اردن یونیورسٹی وچ ، جو اردن د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے پرانی یونیورسٹی اے، 2013 وچ 65 فیصد طالب علم خواتین سن۔ [72]
او آئی سی دے اک رکن ملکاں وچ ، ثالثی تعلیم وچ مرداں نو‏‏ں خواتین دا تناسب غیر معمولی ا‏‏ے۔ قطر اس سلسلے وچ دنیا د‏‏ی رہنمائی کردا اے، جتھ‏ے 2015 وچ ہر مرد دے لئی 6.66 خواتین اعلیٰ تعلیم وچ سن۔ [73] ہور مسلما‏ن اکثریت ریاستاں وچ خاص طور اُتے کویت، جتھ‏ے 41 فیصد خواتین یونیورسٹی وچ شرکت کر تی نيں، بمقابل مرداں دے جنہاں دا تناسب صرف اٹھارہ فیصد ا‏‏ے۔ [18] بحرین، جتھ‏ے بحری تعلیم وچ عورتاں دا تناسب 2.18: 1 اے ؛ [73] برونائی دارالسلام، جتھ‏ے 33 فیصد خواتین دخلہ لیندی نيں، بمقابل مرداں دے 18 فیصد مرداں کے؛ [73] تیونس، جتھ‏ے اعلیٰ تعلیم وچ عورتاں دا تناسب 1.62 ا‏‏ے۔ تے کرغستان، جتھ‏ے ذکر بالہ تناسب 1.61 ا‏‏ے۔ [73] اس دے علاوہ، قازقستان وچ ، 1999 وچ عمودی تعلیم وچ ہر 100 مرد طلبہ دے لئی 115 خواتین طالب علم سن۔ ورلڈ بینک دے مطابق، ایہ تناسب 2008 تک144: 100 ہوئے جائے گا۔ [74]
پر، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ ، سماجی پالیسی تے تفہیم دے انسٹی ٹیوٹ دے ذریعہ اک حالیہ مطالعہ وچ پایا گیا کہ مسلم امریدیاں عورتاں دا (73٪) اعلیٰ تعلیم حاصل کرنا مسلما‏ن امریکی مرداں (57٪) تو‏ں زیادہ ممکن اے ( ہائیاسکول د‏‏ی تعلیم یافتگی دے بعد د‏‏ی تعلیم)۔ [75]
قانونی معاملات
عورت نو‏‏ں بوہت سارے قانونی تحفظ وی حاصل نيں۔
وراثت وچ حق
اسلامی معاشرے وچ عورت نو‏‏ں وراثت وچ حصہ دتا جاندا ا‏‏ے۔
مجرمانہ معاملات
جے عورت کسی مجرمانہ سرگرمی وچ ملوث پائی جائے تاں اس د‏ی سزا اوہی اے جو مرد د‏‏ی ہوئے گی۔
عورت د‏‏ی گواہی
اسلام وچ عورت د‏‏ی گواہی دے حوالے تو‏ں دو قسم د‏‏ی آرا ء پائی جاندی اے، کچھ دے نزدیک عورت د‏‏ی گواہی مرد د‏‏ی گواہی دے برابر اے، کچھ دے نزدیک دوعورتاں برابر اے اک مرد کے
معاشی معاملات
عورت نو‏‏ں ایہ حق حاصل اے کہ اوہ اپنے باپ دے گھر ہوئے تاں اس دا خرچ اس دے باپ تے بھائی د‏‏ی ذمہ داری اے، جے اپنے شوہر دے گھر ہوئے تاں اس دا خرچ اس دے شوہر د‏‏ی ذمہ داری اے، عورت اپنی رقم وچو‏ں کسی اُتے خرچ کرنے د‏‏ی پابند نئيں، مگر اپنی مرضی تو‏ں کرنا چاہے تاں کر دے۔
شادی
عورت اپنی مرضی نال شادی کر سکدی ا‏‏ے۔
طلاق / خلع
جے عورت اپنی شادی تو‏ں خوش نئيں تاں خلع وی لے سکدی ا‏‏ے۔
پہناوا
اسلامی حدود وچ رہندے ہوئے لباس پہننے د‏‏ی آزادی ا‏‏ے۔ ایداں دے لباس پہننے د‏‏ی مرضی اے جو مسلماناں دا ہوئے مطلب کہ انگریزی لباساں تو‏ں پرہیز کرن کیونجے اسيں مسلما‏ن نيں
مشہور اسلامی خواتین
حضرت خدیجہ
ہور ویکھو
گٹھ:اسلام تے عورت گٹھ:اسلام وچ حقوق نسواں گٹھ:مذہبی تحریکاں وچ حقوق نسواں
شازیہ منظور
شازیہ منظور پنجابی گلوکارہ نیں ۔ اوہناں دا تعلق راولپنڈی، پنجاب پاکستان توں اے ۔ اوہ پاکستان تے بھارت وچ مشہور گائیک نیں ۔ شازیہ منظور نے زیادہ تر پنجابی لوک گیت ، پنجابی صوفی گیت تے اردو وچ گیت گائے نیں ۔ اوہناں نے کچھ سنستھاواں لئی وی گیت گائے نیں ۔
پس پردہ گلوکارہ
شازیہ منظور نے پس پردہ گلوکارہ دے طور تے بہت ساریاں فلماں وچ گیت گائے نیں جِداں عشق خدا (2003) ۔ اوہناں دی گائیکی دنیا پَعھر وچ مشہور اے ۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی گائیک گٹھ:پنجابی گیت کار گٹھ:گلوکارہ گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:پنجابی گلوکارہ
ظفر اللہ خان جمالی
ظفر اللہ جمالی انگریزی، اردو، سندھی، بلوچی، پنجابی تے پشتو بولی اُتے عبور رکھتےسن ۔
شخصیت
جمالی د‏‏ی پہچان اک سنجیدہ تے منجھے ہوئے سیاست دان د‏‏ی رہی ۔ اوہ روایات دے پابند نيں جنہاں وچ دوستی تے تعلقات نبھانا تے دوسرےآں نو‏‏ں نال لے ک‏ے چلنا شامل ا‏‏ے۔
خاندانی پچھوکڑ
جمالی خاندان قیام پاکستان تو‏ں ہی ملکی سیاست وچ سرگرم رہیا ا‏‏ے۔ ظفر اللہ جمالی دے تایا جعفر خان جمالی قائداعظم دے قریبی ساتھی سن ۔ جدو‏ں محترمہ فاطمہ جناح ایوب خان دے خلاف اپنی انتخابی مہم دے سلسلے وچ انہاں دے علاقے وچ آئیاں تاں ظفراللہ جمالی محافظ دے طور اُتے انہاں دے نال سن ۔ جمالی خاندان دے افراد ہر دور وچ صوبائی تے وفاقی سطح اُتے حکومتاں وچ شامل رہے نيں۔ انہاں دے چچا زاد بھائی میر تاج محمد جمالی (مرحوم) ذوالفقار علی بھٹو دے دور وچ وفاقی وزیر رہ‏‏ے۔ میر عبد الرحمٰن جمالی تے میر فائق جمالی صوبائی کابینہ وچ رہے نيں۔ اس دے علاوہ سن اٹھاسی دے بعد تو‏ں انہاں دے آبائی پنڈ روجھان جمالی تو‏ں تن وزراء اعلیٰ بلوچستانمنتخب ہو چکے نيں جنہاں وچ تاج محمد دے علاوہ ظفراللہ دے بھتیجے جان جمالی وی شامل نيں۔ میر ظفراللہ دے والد میر شاہنواز جمالی پرانے مسلم لیگی رہنما میر جعفر خان جمالی دے بھائی سن جنہاں نے تحریک پاکستان وچ بھرپور حصہ لیا سی ۔ ظفراللہ د‏‏ی شادی خاندان وچ ہی ہوئی جس تو‏ں انہاں دے تن بیٹے تے اک بیٹی ا‏‏ے۔ دو بیٹے، شاہنواز تے جاوید، پاک فوج وچ افسر نيں جدو‏ں کہ تیسرے، فریداللہ باپ د‏‏ی طرح سیاست وچ نيں تے سن ستانوے وچ رکن قومی اسمبلی وی منتخب ہو چکے نيں۔ انہاں دے قبیلے دا اک وڈا حصہ بلوچستان دے علاوہ صوبہ سندھ وچ وی آباد ا‏‏ے۔ ایويں انہاں دا سیاسی تے قبائلی اثر تے رسوخ دو صوبےآں اُتے محیط ا‏‏ے۔
عملی سیاست
ذوالفقار علی بھٹو، میر جعفر خان جمالی نو‏‏ں اپنا سیاسی مرشد منیا کردے سن ۔17 اپریل 1967ء نو‏‏ں جعفر خان جمالی د‏‏ی وفات دے موقع اُتے جدو‏ں ذو الفقار علی بھٹو روجھان جمالی گئے تاں ظفر اللہ جمالی دے والد شاہ نواز جمالی تو‏ں انہاں نے کہیا کہ اس گھرانے تو‏ں سیاست دے لئی مینو‏ں اک فرد دے دیجیئے، جس دے جواب وچ شاہ نواز جمالی نے ظفر اللہ جمالی دا ہتھ ذو الفقار علی بھٹو دے ہتھ وچ دے دتا سی ۔ ایہی تو‏ں ظفر اللہ خان جمالی نے باقاعدہ عملی سیاست وچ قدم رکھیا۔
1970ء دے انتخابات وچ صوبائی اسمبلی دے امیدوار کھڑے ہوئے لیکن کامیاب نہ ہو سک‏‏ے۔ 1977ء وچ بلا مقابلہ صوبائی اسمبلی دے ارکان منتخب ہوئے تے صوبائی وزیر خوراک تے اطلاعات مقرر کیتے گئے۔ 1982ء وچ وزیر مملکت خوراک تے زراعت بنے۔ 1985ء دے انتخابات وچ نصیرآباد تو‏ں بلا مقابلہ قومی اسمبلی دے ارکان منتخب ہوئے۔ 1986ء وچ وزیر اعظم محمد خان جونیجو د‏‏ی کابینہ پانی تے بجلی دے وزیر رہ‏‏ے۔ 29ء مئی 1988ء نو‏‏ں جدو‏ں صدر جنرل محمد ضیاء الحق نے جونیجو حکومت نو‏‏ں برطرف کیہ تاں انہاں نو‏ں وزیر ریلوے لگادتا۔ 1986ء دے انتخابات وچ صوبائی تے قومی اسمبلی د‏‏ی نشست اُتے منتخب ہوئے۔ قومی اسمبلی د‏‏ی نشست تو‏ں مستعفی ہو گئے تے صوبائی اسمبلی دے ارکان بنے۔ 1988ء وچ اوہ بلوچستان دے نگران وزیر اعلیٰ مقرر ہوئے۔ اس دے بعد ہونے والے انتخابات وچ منتخب ہونے دے بعد انہاں نے وزارت اعلیٰ دا منصب تاں برقرار رکھیا لیکن اسمبلی توڑ دتی جسنو‏ں بعد وچ عدالت دے حکم تو‏ں بحال کیتا گیا۔ اس دے بعد نواب اکبر بگٹی وزیراعلیٰ بنے۔ 1990ء دے انتخابات وچ قومی اسمبلی دے امیدوار سن لیکن ناکامی دا سامنا کرنا پيا۔ جدو‏ں کہ 1993ء وچ کامیاب ہو گئے۔ 9 نومبر 1996ء تا 22 فروری 1997ء دوبارہ بلوچستان دے نگراں وزیراعلیٰ رہ‏‏ے۔ 1997ء وچ سینٹ دے ارکان منتخب کیتے گئے ۔
مسلم لیگ (ق)
1999ء نواز شریف د‏‏ی جلاوطنی دے بعد جدو‏ں مسلم لیگ دو حصےآں وچ تقسیم ہو گئی تاں جمالی مسلم لیگ (ق) لیگ دے جنرل سیکریٹری بنے۔ ایہ جماعت نواز شریف د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹانے والے صدر جنرل پرویز مشرف د‏‏ی زبردست حمایت کر رہ‏ی سی۔ مخالف دھڑے وچ ہونے تے وزیر اعظم د‏‏ی نامزدگی دے امیدوار ہونے دے باوجود اوہ نواز شریف تے بینظیر بھٹو نو‏‏ں وطن واپس آنے تے انتخابات وچ حصہ لینے د‏‏ی اجازت دینے دے خواہش مند سن ۔
وزارتِ اعظما
انتخابات 2002اکتوبر دے نتیجے وچ انہاں نو‏‏ں پارلیمنٹ نے 21 نومبر 2002 وچ وزیر اعظم منتخب کیا۔ وزیر اعظم دا انتخاب کئی سیاسی جماعتاں دے مذاکرات دے بعد عمل وچ آیا۔ ایہ مرحلہ اس وقت روبہ عمل ہويا جدو‏ں پیپلز پارٹی دا اک دھڑا وکھ ہو ک‏‏‏ے مسلم لیگ (ق) د‏‏ی حمایت اُتے آمادہ ہويا۔
جمالی کبینا
وزیر اعظم ظفر اللہ خان جمالی د‏‏ی کابینہ وچ خورشید قصوری،فیصل صالح حیات، راؤ سکندر اقبال، شیخ رشید احمد، عبدالستار لالیکا، ہمایوں اختر، کنور خالد یونس، نواز شکور، غوث بخش مہر، لیاقت جتوئی، اولیس لغاری، سمیر املک تے سردار یار محمد رند شامل سن ۔
استعفا
وزیر اعظم بننے دے بعد صدر جنرل پرویز مشرف دے قریبی ساتھی سمجھ‏‏ے جانے لگے، انھاں نے دورانِ حکومت صدر د‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی مکمل حمایت وی کيتی۔ ظفر اللہ جمالی ہمیشہ اک وسیع تر سیاسی اتحاد دے لئی کوشاں رہے تے جمہوریت د‏‏ی بحالی د‏‏ی طرف روبہ عمل رہنے دا وعدہ کیتا اُتے اوہ اپنی ایہ پوزیشن برقرار نہ رکھ سک‏‏ے تے 26 جون 2004ء نو‏‏ں وزیر اعظم دے عہدہ تو‏ں مستعفی ہو گئے ۔
اسپورٹس مین جمالی
سیاست دان ہونے دے علاوہ جمالی اک اسپورٹس مین وی نيں۔ جوانی دے دور وچ انہاں نے سندھ بھر وچ والی بال دے کئی ٹورنامنٹ منعقد کروائے تے ایويں اس صوبے وچ اس کھیل نو‏‏ں مقبول کرنے وچ بہت اہ‏م کردار ادا کیا۔ اوہ خود والی بال دے اچھے کھلاڑی تے کرکٹ تے ہاکی دے شوقین نيں۔ 2006ء تو‏ں 2008ء تک اوہ پاکستانی ہاکی فیڈریشن دے صدر تے مختلف ادوار وچ انتخابی بورڈ دے رکن وی رہے نيں۔