cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جنگلی اگ
بھوتک خاصیتاں
اک جنگلی جانور دا اگلا حصہ لگاتار پھلیمنگ بلن قایم کرنا دا حصہ اے، جتھے ان-لمیاں چیزاں سرگرم جگاواں نوں پورا کردیاں ہن، جاں انچااے اتے ساڑیاں ساز-سامان دے وچکار سگندھت تبدیلی۔ جدوں اگلا نظارہ جاندا اے، اگّ سمندری ہوا اتے وڈی سامان دوہاں نوں سنویدنا اتے تھرمل ریڈیئیشن دے راہیں گھٹاؤندا اے۔ پہلاں، لکڑ سکّ جاندی اے کیونکہ پانی 100°C (212°F) دے تاپمان تے بھاف بندا اے، اگلا، 230°C (450°F) اُتے لکڑ دے پائیرولسیس جلنشیل گیساں نوں جاری کردا اے۔ انت وچ، لکڑ 380°C (720°F) اُتے سگندھت ہو سکدی اے جاں، جدوں اسنوں کافی مقدار وچ ملایا جاندا اے، 590°C (1,000 ڈگری پھارنہائیٹ) تے بلدی اے۔ کسے جنگل دی اگّ دیاں لاٹاں توں اک خاص ستھان تے پہنچن توں پہلاں ہی، جنگلی مقدار دے فرنٹ توں گرمی دی ٹرانسفر ہوا نوں 800 ڈگری سینٹیگریڈ (1,470 ڈگری پھارنہائیٹ) تک پہنچاؤندی اے، جو پہلاں ہیت اتے ڈرنوزشیل سامان ہندی اے، جس نال چیزاں تیز ہو جاندیاں ہن اتے اگّ تیزی نال پھیلاؤن لئی۔ اچّ-تاپمان اتے لمے ویلے دی سطح جنگلی جانوراں نوں اتساہت کرن جاں تاراں نوں مُتحرک کرن لئی ہیٹھلے درخت دی چھتری اتے اوہناں دے اگلی اگنیشن نوں مُتحرک کیتا جا سکدا اے۔
موسم دا اثر
[[تصویر:2011-08-04_20_00_00_Susie_Fire_in_the_Adobe_Range_west_of_Elko_Nevada.jpg|thumb|نیواڈا وچ سکے گرمی دے موسم وچ بجلی دیاں تکھیاں جنگلی اگّ دی اکثر موجودگی ہندی اے۔
]] [[تصویر:Incendio_en_Caracas_(4515878847)۔jpg|thumb|سوکے دوران وینیزئیلا وچ اک جنگلی اگّ۔
]] گرمیاں دیاں لہراں، سوکیاں، چکرواسی جلوایو تبدیلی جویں کہ ایل نینو، اتے کھیتری موسم دے نمونے جویں کہ ہائی-پریشر پہاڑ، جوکھم نوں ودھا سکدے ہن اتے جنگلی پھائرساں دے ووہار نوں ناٹکی ڈھنگ نال بدل سکدے ہن۔ گرمیاں دے مگروں ورکھا دے ورھے زیادہ پھیلے ہوئے اگّ اتے لمبے ویلے دے اگّ موسم نوں مُتحرک کر سکدے ہن۔ 1980 دے دہاکے دے ادھ توں پہلاں، برف دی پگھلی اتے جڑی تپش وی مغربی امریکہ دے جنگلی موسم دے موسم دی لمبائی اتے تیبرتا دے وادھے نال جڑی ہوئی اے۔ گلوبل وارمنگ بہت سارے کھیتراں وچ اناج دی تیبرتا اتے بارمبارتا نوں ودھا سکدی اے، ودھیرے گنجھل دار اتے اکثر جنگلی مقدار بناکے اک 2015 مطالعہ ایہہ اشارہ دندا اے کہ کیلیفورنیا وچ اگّ دے جوکھم وچ وادھا منکھی-متاثر جلوایو تبدیلی دے کارن ہو سکدا اے۔ 8000 سالاں توں واپس جا راے سمندری جڑھاں دے جمھانپراناں دا مطالعہ پایا گیا کہ گرم موسم دے ویلے وچ گمبھیر سوکے اتے اچانک موزودا اگّ اتے اچانک آؤن والی جلوایو، جنگلی فائیلاں اُتے اجیہا زبردست اثر سی کہ جنگلی جھنڈیاں نوں مڑ سرجیت کرن دی کوشش کیتی جا رہی اے، جو مستقبل وچ اک بھاری مستقبل وچ اسمبھو اے۔
ماحول
[[تصویر:Global_Fires_-_August_and_February_2008.jpg|alt=Two illustrations of the earth, one above the other. The seas are dark gray in color and the continents a lighter gray. Both images have red, yellow, and white markers indicating where fires occurred during the months of اگست (top image) and فروری (bottom image) of the year 2008.|left|thumb|سال 2008 دے دوران اگست دے مہینے (پرمکھ چتر) اتے فروری (ہیٹھلا چتر)، جو کہ ناسا دے ٹیرا سیٹیلائیٹ اتے مدھرے ریزولوشن امیجنگ سپیکٹرو ریڈیؤمیٹر (ایم۔ڈی۔آئی۔ایسّ۔) ولوں خوجے گئے، دوران گلوبل فائر۔
]]
وڈیاں بھیانک اگاں
(کالکرمک)
ایہہ وی ویکھو
• 30em
حوالے
گٹھ:جنگل
ٹابسکو
ٹابسکو میکسیکو دا اک صوبہ اے۔
بارلے جوڑ
thumb|Tabasco montaje
کپور سنگھ گھمن
کپور سنگھ گھمن اک پنجابی ایکسپریمنٹلزمی ناٹک کار سی۔ اس نوں پنجابی ناٹک پاگل لوک لئی 1984 وچ ساہت اکادمی انعام نال نوازیا گیا گیا سی۔ پنجابی ساہت وچ ناٹک کار وجوں جانیا جاندا اے ۔اسنے پنجابی ساہت وچ پیوگوادی ناٹک لکھے۔
کرو ونگ کاؤنٹی
کرو ونگ امریکی صوبے منسسوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
کپور سنگھ گھمن
جیون
کپور سنگھ گھمن دا جم 2 فروری 1927 نوں ہویا۔ اسدے پیؤ دا نام بڈھا سنگھ اتے ماں دا نام ہرنام کور سی۔ کپور سنگھ گھمن دا جم پنڈ دلری-کے ضلع سیالکوٹ وچ ہویا سی۔ اسدا ویاہ منجیت کور نال ہویا اتے اسدے گھر چار بچے پیدا ہوئے۔ کپور سنگھ گھمن نے ڈائریکٹر بولی ڈیپارٹمنٹ پٹیالہ اتے وچ ڈائریکٹر پنجاب راج یونیورسٹی ٹیکسٹ بکّ بورڈ چنڈیگڑھ وچ سیوا نبھائی۔
موت
کپور سنگھ گھمن دی موت 16-11-1985 نوں ہوئی
انعام
گٹھ:پنجابی ناٹک کار گٹھ:پنجابی لئی ساہت اکادمی انعام جیتو
ٹامولیپاس
ٹامولیپاس میکسیکو دا اک صوبہ اے۔
گینڈا
گینڈا انپدھرے کھراں والے جانوراں دا اک ٹبر اے ایہدے وچ 5 ونڈاں نیں: 3 ایشیاء تے 2 افریقہ دیاں واسی نیں۔ گینڈیاں دا پنڈا وڈا ہوندا اے تے ہر ونڈ دا گینڈا 1 ٹن دے جوکھ تک اپڑ ای جاندا اے۔ ایہناں دی کھل ڈیرھ توں 5 سینٹی میٹر تک موٹی ہوندی اے۔ ایہ پتے کھانوالے جانور نیں۔
گیںدیاں نوں انسان ایہناں دے سنگ باہجوں ماردے نیں نے تے ہن ایہناں دی گنتی گھٹدی جارئی اے۔
ہندستانی گینڈا
ہندستانی گینڈا گینڈے ٹبر دا اک جنور اے۔
ہاںز ایڈولف کربز
ہاںز ایڈولف کربز (25 اگست 1900 -8 ستمبر 1965) اک جرمن ڈاکٹر تے بائیو کیمسٹری گرو سی جو یوریا چکر تے سٹرک ایسڈ چکر جنوں کربز چکر وی آکھدے نیں، بارے مشہور ہویا۔ کربز چکر ولگن دے اندر توانائی بنان آلے کیمیائی ری اکشناں بارے دسدا اے۔ اوہنوں 1953 وچ فرٹز ایلبرٹ لپمین دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
بگ ہارن کاؤنٹی
بگ ہارن امریکی صوبے مونٹانا دی اک کاؤنٹی اے۔
بیورہیڈ کاؤنٹی
گٹھ:مونٹانا دیاں کاؤنٹیاں
ڈاکوٹا کاؤنٹی
ڈاکوٹا امریکی صوبے منسسوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
رانی کوکلاں
رانی کوکلاں پنجابی بولی دے ناٹک کار کپور سنگھ گھمن دا لکھیا اک ناٹک اے۔ ایہہ پنجاب خطے دی لوکدھارا دے اک چرچت پاتر کوکلاں اپر مشتمل اے۔ ایہہ ناٹک 1981 وچ پہلی وار چھپیا سی پر اسدا چلنت اڈیشن لاہور بکس، لدھیانہ ولوں 2012 وچ چھاپیا گیا اے۔
گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:پنجابی ناٹک گٹھ:کپور سنگھ گھمن دے ناٹک
ٹلاکسالا
ٹلاکسالا میکسیکو دا اک صوبہ اے۔
حمیدہ بانو بیگم
حمیدہ بانو بیگم ( 1527 – 29 اگست 1604, ) دوجے مغل بادشاہ ہمایوں دی بیوی اتے اوہناں دے جانشین، تیجے مغل بادشاہ اکبر،دی ماں سی۔ اوہ مریم مکانی نال وی جانی جاندی اے، جو اسنوں اسدے پتر اکبر نے دتا سی۔
پروار
حمیدا بانو بیگم دا جنم 1527 نوں شیخ علی اکبر جامی، اک فارسی شیعہ، دی دھی سی، شیخ علی اکبر، جو مغل بادشاہ ہندل مرزا ،جو پہلے مغل بادشاہ بابر دا سبھ توں چھوٹا پتر سی ، دا مشیر سی۔
بلین کاؤنٹی
بلین امریکی صوبے مونٹانا دی اک کاؤنٹی اے۔
حمیدہ بانو بیگم
باہری کڑیاں
گٹھ:16ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں گٹھ:بھارتی شاہی عورتاں گٹھ:مغل راج دیاں عورتاں
جاوی گینڈا
جاوی گینڈا گینڈے ٹبر دا اک جنور اے۔
ویراکروز
ویراکروز میکسیکو دا اک صوبہ اے۔
براڈواٹر کاؤنٹی
براڈواٹر امریکی صوبے مونٹانا دی اک کاؤنٹی اے۔
اقبال تے مغربی تہذیب
اقبال نے اپنے کلام وچ جابجا مغربی رہتل و تمدن د‏‏ی خامیاں اُتے نکتہ چینی د‏‏ی اے تے مسلم معاشرے نو‏‏ں انہاں دے مضر اثرات تو‏ں بچنے د‏‏ی تلقین د‏‏ی ا‏‏ے۔ بعض نقاداں دے خیال وچ اقبال نے مغربی رہتل اُتے اعتراضات کرکے انصاف تو‏ں کم نئيں لیا۔ ڈاکٹر خلیفہ عبد الحکیم اس بارے وچ لکھدے نيں۔
” اقبال دے ہاں مغربی رہتل دے متعلق زیادہ تر مخالفانہ تنقید ملدی ا‏‏ے۔ تے ایہ مخالفت اس دے رگ و پے وچ اس قدر رچی ہوئی اے کہ اکثر نظماں وچ جا و بے جا ضرور اس اُتے اک ضرب رسید کر دیندا ا‏‏ے۔ “
یہ کہنا کہ اقبال نو‏‏ں مغربی رہتل وچ خوبی دا کوئی پہلو نظر نئيں آندا کلام اقبال تو‏ں سطحی واقفیت دا نتیجہ ا‏‏ے۔ اقبال نے رہتل ِ مغرب دے صرف انہاں پہلو ئاں اُتے تنقید د‏‏ی اے جنہاں نو‏ں اوہ مسلم معاشرے دے لئی مضر سمجھدے سن ۔ ورنہ جتھ‏ے تک اچھے پہلوئاں دا تعلق اے اقبال اس تو‏ں کدی منکر نئيں ہوئے۔
اپنی اک لیکچر وچ انہاں نے اسلامی رہتل و تمدن د‏‏ی اہمیت جتانے دے بعد کھل دے کہیا ا‏‏ے۔ ” میری انہاں گلاں تو‏ں ایہ خیال نہ کيتا جائے کہ وچ مغربی رہتل دا مخالف ہون۔ اسلامی تریخ دے ہر مبصر نو‏‏ں لامحالہ اس امر دا اعتراف کرنا پئے گا کہ ساڈے عقلی و ادراکی گہوارے نو‏‏ں جھلانے د‏‏ی خدمت مغرب نے ہی انجام دتی ا‏‏ے۔ “
اسی طرح اک ہور جگہ اوہ صاف صاف کہندے نيں،
مشرق سے ہو بیزار نہ مغرب سے حذر کر فطرت کا ہے ارشاد کہ ہر شب کو سحر کر
مغربی رہتل تو‏ں اقبال دے اختلاف دے وجوہات
اقبال نے مغربی رہتل د‏‏ی جو مخالفت کيتی اے اس د‏ی وجہ سیاسی اے اقبال دے زمانے وچ ہندوستان وچ دو قسم دے لوک سن ۔ اک اوہ جو مغربی معاشرے د‏‏ی ہر گل نو‏‏ں نفرت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے سن ۔ ایہ قدامت پرستاں دا طبقہ سی جسنو‏ں اپنی رہتل اُتے فخر سی چاہے اوہ اچھی ہوئے یا بری، دوسرا طبقہ اپنے آپ نو‏‏ں روشن خیال سمجھدے ہوئے مغرب د‏‏ی تقلید نو‏‏ں اپنی زندگی د‏‏ی معراج سمجھدا سی۔ خصوصاً جو لوک یورپ تو‏ں ہوئے ک‏ے آئے سن انہاں دیاں اکھاں اوتھ‏ے د‏‏ی چکاچوند تو‏ں چندھیا جادیاں سن۔ ہاں انہاں وچ اقبال جداں لوک وی سن جو مغرب جاک‏ے اوتھ‏ے تو‏ں مرعوب ہوئے ک‏ے نئيں آئے سن ۔ بلکہ اُس د‏‏ی خوبیاں تے خامیاں دے بارے وچ واضح نقطہ نظر دے حامل ہوئے ک‏ے وطن واپس لوٹے سن ۔ لیکن ایداں دے لوکاں د‏‏ی تعداد آٹے وچ نمک دے برابر سی۔ مغرب تو‏ں مرعوب حضرات جدو‏ں وطن واپس آئے تاں انہاں نو‏ں مغرب دا ہر گوشہ فردوس د‏‏ی مانند نظر آندا ا‏‏ے۔ اقبال نو‏‏ں صرف ایہ دکھ نئيں سی کہ ہندوستان انگریزاں د‏‏ی غلامی قبول کر چکيا اے بلکہ اُسنو‏‏ں اس گل دا رنج سی کہ تمام عالم اسلام یورپی اقوام د‏‏ی ہوس گیری دا شکار ہوئے گیا ا‏‏ے۔ اس گل نے اقبال دے دل وچ مغربی رہتل دے خلاف نفرت دے جذبات بھر دتے ورنہ اقبال نے اُس دے روشن پہلوئاں د‏‏ی جابجا تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔
= اقبال دے نزدیک مغربی رہتل د‏‏ی خامیاں =
مادیت
اقبال دے نزدیک اس رہتل د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خامی ایہ اے کہ ایہ مادی ترقی تے کسبِ زر نو‏‏ں زندگی د‏‏ی معراج سمجھدی اے انسانی اخلاق تے روحانی اقدار د‏‏ی انہاں د‏‏ی نظر وچ کوئی قیمت نئيں۔ چنانچہ انسانی زندگی وچ توازن، اعتدال تے ہ‏م آہنگی قائم نہ رہ سکيتی۔ یورپ میں بہت، روشنی علم و ہنر ہے حق یہ ہے کہ بے چشمہ حیواں ہے یہ ظلمات یہ علم، یہ حکمت، یہ تدبر، یہ حکومت پیتے ہیں لہو دیتے ہیں تعلیم مساوات
اقبال فرماندے نيں کہ وچ مشرق و مغرب دے مے خاناں تو‏ں خوب واقف ہاں مشرق وچ ساقی نئيں تے مغرب د‏‏ی صبا بے مزہ ا‏‏ے۔ جدو‏ں تک ساقی د‏‏ی حوصلہ مندیاں تے ذوق صبا اک جگہ جمع نہ ہوئے جاواں۔ اس وقت تک مے خانہ حیات آباد و بارونق نئيں ہوئے سکدا۔ مشرق تے مغرب د‏‏ی موجودہ ذہنیت دا نقشہ اوہ انہاں لفظاں وچ کھینچکيا ا‏‏ے۔
اقبال دے خیال وچ تہذے ب حاضر نے جھوٹھے معبوداں دا خاتمہ کيتا اے لیکن اس دے بعد اثبات حقیقت د‏‏ی طرف اس دا قدم نئيں اُٹھ سکا۔ اس لئی اس د‏ی فطرت وچ اک واویلا پیدا ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ دبا رکھا ہے اس کو زخمہ ور کی تیز دستی نے بہت نیچے سروں میں ہے ابھی یورپ کا واویلا
اس مادہ پرستی نے یورپ نو‏‏ں اخلاقی انحطاط تو‏ں دوچار کيتا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں خبر نئيں کہ حقیقی راحت مادی اسباب وچ نئيں روحانی بلندی وچ ا‏‏ے۔ ڈھونڈ رہا ہے فرنگ عیش ِ جہاں کا دوام وائے تمنائے خام، وائے تمنائے خام
سائنسی ترقی نے مغرب د‏‏ی مادی حیثیت تو‏ں غیر معمولی طاقت بخش دتی اے تے اُسنو‏‏ں ظاہری شان و شوکت تو‏ں مالا مال کيتا لیکن انسانیت دے اصلی جوہر نو‏‏ں نقصان پہنچایا ایہ علوم و فنون انسان نو‏‏ں حقیقی راحت تے آسودگی پہنچانے د‏‏ی بجائے اُس د‏‏ی موت دا پروانہ بن گئے۔ انہاں آثار نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اقبال نے پیشن گوئی د‏‏ی کہ، تمہاری تہذیب اپنے خنجر سے آپ ہی خود کشی کرے گی جو شاخ ِ نازک پہ آشیانہ بنے گا ناپائیدار ہوگا
اقبال نو‏‏ں مغربی رہتل تو‏ں ایہی شکایت اے کہ اوہ ظاہری تے خارجی فلاح و بہبود اُتے نظر رکھدی اے تے روح د‏‏ی پاکیزگی تے بلندی دا کوئی دھیان نئيں کردی۔ حالانکہ ایہی انسانی افکار و اعمال دا سرچشمہ اے یورپ نے عناصر ِ فطرت کوتو تسخیر ک‏ر ليا لیکن روحانی نشو و نما تے صفائی قلب د‏‏ی طرف توجہ نہ دے سکا۔ ڈھونڈنے والا ستاروں کی گزرگاہوں کا اپنے افکار کی دنیا میں سفر کر نہ سکا اپنی حکمت کے خم و پیچ میں الجھا ایسا آج تک فیصلہ نفع و ضرر کر نہ سکا جس نے سورج کی شعاعوں کو گرفتار کیا زندگی کی شب تاریک سحر کر نہ سکا
مغرب وچ اخلاقی تے روحانی اقدار تو‏ں روگردانی دا سبب ایہ بنا کہ سائنس دے انکشافات قدم قدم اُتے انہاں دے جامد دینی عقائد تو‏ں ٹکراندے سن ۔ علم د‏‏ی روشنی نے انہاں جامد عقائد نو‏‏ں متزلزل کيتا تاں و ہ مذہب تے مذہب د‏‏ی پیش کردہ روحانی اقدار تو‏ں ہی منکر ہوئے گئے مادی اسباب د‏‏ی فراوانی نے تعیش تے خود غرضی نو‏‏ں فروغ دتا۔ عورت نو‏‏ں بے محابا آزادی مل گئی تے معاشرہ وچ فساد برپا ہوئے گیا۔ روحانی تے اخلاقی اقدار د‏‏ی غیر موجودگی وچ مے خواری، عریانی، سود خوری تے اخلاقی پستی نے جنم لیا تے انہاں امراض نے یورپی رہتل د‏‏ی بنیاداں نو‏‏ں کھوکھلیا ک‏ے دتا۔ اقبال نو‏‏ں ايس‏ے لئی ایوان ِ فرنگ سست بنیاد نظر آیا سی تے اوہ اسنو‏ں اک سیل بے پناہ د‏‏ی زد وچ سمجھدے سن ۔ پیر مے خانہ یہ کہتا ہے کہ ایوانِ فرنگ سست بنیاد بھی ہے آئے نہ دیوار بھی ہے خبر ملی ہے خدایان ِ بحر و بر سے مجھے فرنگ رہگزر سیلِ بے پناہ میں ہے
اس دا ایہ مطلب نئيں کہ اقبال مادی ترقی دے سرے تو‏ں مخالف نيں ،شیخ محمد اکرام ”موج کوثر“ وچ لکھدے نيں، ”اقبال پنڈت جواہر لال نہرو دے جواب وچ کہندا اے ”اسلا م د‏‏ی روح مادے دے نیڑے تو‏ں نئيں ڈرتی، قرآن دا ارشاد اے کہ تواڈا دنیا وچ جو حصہ اے اسنو‏ں نہ بھولو۔ “
عقلیت پرستی
اقبال دے نزدیک مغربی رہتل د‏‏ی اک خامی ایہ وی اے کہ اس د‏ی بنیاد عقلیت پرستی اُتے اے ایہ عجیب گل اے کہ جدید ترین تمدن انسانی افعال و افکار نو‏‏ں عقل دے علاہ کسی تے کسوٹی اُتے پرکھنے دے لئی تیار نئيں۔ اقبال دے نزدیک عقل حقیقت تک پہنچنے دا کوئی موزاں پیمانہ نئيں اس ناموزاں پیمانے تو‏ں حاصل شدہ نتائج ساڈے لئی حتمی درجہ نئيں رکھدے۔ اگرچہ مغرب دے سارے فلسفی عقل پرستی دا شکار نيں لیکن اقبال اس دے مخالف نيں۔ عذاب دانش حاضر سے باخبر ہوں میں کہ میں اس آگ میں ڈالا گیا ہوں مثلِ خلیل
نويں رہتل د‏‏ی بد قسمتی اے کہ اس نے عقل نو‏‏ں بے لگام چھڈ دتا ا‏‏ے۔ کہ اوہ قافلہ انسانی نو‏‏ں جس طرف چاہے لے جائے عقل یقینا زندگی دا بیش بہا جوہر اے لیکن اس جوہر د‏‏ی باگاں عشق دے ہتھ وچ ہونی چاہن عقل و عشق د‏‏ی معاونت تو‏ں اچھے نتائج د‏‏ی توقع د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔
سائنس د‏‏ی ہلاکت آفرینی
اقبال دے نزدیک مغربی رہتل د‏‏ی اک خامی ایہ وی اے کہ اس دے فرزنداں نے مظاہر فطرت نو‏‏ں تسخیر کرکے اپنے فائدے نو‏‏ں پیش نظر رکھیا لیکن بحیثیت مجموعی انسانیت دے لئی ہلاکت آفرینی دے اسباب پیدا کیتے۔ مغربی ملکاں بے پناہ قوت حاصل کرنے دے بعد کمزور ملکاں نو‏‏ں اپنی ہوس دا شکار بنانے اُتے تل گئے مغرب والےآں نے کارخانے بنائے جو سرمایہ داراں دے ہتھ آ گئے تے مزدور اک دوسری قسم د‏‏ی غلامی وچ آزادی تو‏ں محرو م ہوئے گئے۔ نويں رہتل دے پرور دہ تاجرانِ فرنگ دے ايس‏ے رویے دے خلاف اقبال ایہ کہہ ک‏ے احتجاج کيتا۔
جسے کساد سمجھتے ہیں تاجرانِ فرنگ وہ شے متاعِ ہنر کے سوا کچھ اور نہیں
مشرق کے خداوند سفیرانِ فرنگی مغرب کے خداوند درخشندہ فلذات ظاہر میں تجارت ہے حقیقت میں جوا ہے سود ایک کا لاکھوں کے مرگ مفاجات ہے دل کے لیے موت مشینوں کی حکومت احساسِ مروت کو کچل دیتے ہیں آلات
اقبال سائنسی ترقی دے خلاف نئيں اوہ خود تسخیر کائنات دے مبلغ نيں انہاں نو‏ں شکایت اے کہ مغرب نے فطرت نو‏‏ں تاں اپنے بس وچ ک‏ر ليا اے لیکن اس تو‏ں صحیح معنےآں وچ کم نئيں لیا۔ تے اوہ کم اے انسانیت د‏‏ی خدمت۔
= مغربی رہتل د‏‏ی خوبیاں =
بعض نقاداں دے نزدیک اقبال دا نقطہ نظر مغربی رہتل د‏‏ی نسبت یکسر مختلف ا‏‏ے۔ ڈاکٹر خلیفہ عبد الحکیم دا ایہ کہنا درست نئيں کہ ” کہ اقبال نو‏‏ں مغربی رہتل وچ خوبی دا کوئی پہلو نظر نئيں آندا۔ “ ایہ رائے اقبال دے حق وچ منصفانہ نئيں اے اقبال نے تاں مغربی رہتل د‏‏ی خامیاں دے نال نال اس د‏ی خوبیاں دا وی اعتراف کيتا ا‏‏ے۔ مثلاً
اہل مغرب د‏‏ی سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان وچ ترقی دے اوہ بے حد معترف سن تے چاہندے سن کہ مسلما‏ن وی اس میدان وچ انہاں د‏‏ی تقلید کرن انہاں دے نزدیک سائنس اُتے اہل فرنگ د‏‏ی اجارہ داری نئيں اے بلکہ اک لحاظ تو‏ں ایہ مسلماناں د‏‏ی گم شدہ متا ع ا‏‏ے۔ جسنو‏ں حاصل کرنا انہاں دا فرض اے تسخیر کائنات دے لئی د‏‏ی جانے والی سائنسی ایجادات نو‏‏ں اوہ بہت تحسین د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے نيں چنانچہ اقبال سائنس کوفرنگی زاد نئيں مسلما‏ن زاد دسدے نيں۔ حکمت اشیاءفرنگی زاد نیست اصل اور جز لذتِ ایجاد نیست نیک اگر بینی مسلماں زادہ است ایں گلے از دست ما افتادہ است
اقبال نے مغرب د‏‏ی عقل پرستی تے مادہ پرستی د‏‏ی غلامی اُتے سخت تنقید د‏‏ی ا‏‏ے۔ کیونجے زندگی نو‏‏ں صرف عقل تے مادہ تک محدود کر لیاجائے تاں انسانیت نو‏‏ں کوئی فائدہ نئيں پہنچکيا۔ اوہ اس افادی نقطہ نظر دے مخالف نيں جو ہر قیمت اُتے صرف اپنا فائدہ دیکھدا اے تے دوسرےآں دے نقصان د‏‏ی پروا نئيں کردا۔ مگر اس گل دے اوہ قائل نيں کہ عملی زندگی دے لئی مادی ترقی د‏‏ی وی ضرورت اے تے عقل وی وڈا قیمتی جوہر اے اوہ صرف ایہ چاہندے نيں کہ عقل تے مادہ د‏‏ی ترقی تے کار گزاریاں اُتے روحانی تے اخلاقی پابندیاں عائد ہاں ورنہ مادی ترقیاں تے عقل دے کارنامےآں دے اوہ معترف نيں تے انہاں د‏‏ی تحسین کردے نيں۔
یورپی علم و ہنر نے اہل فرنگ د‏‏ی تمدنی زندگی نو‏‏ں جو ظاہری صفائی تے سلیقہ مدنی عطا کيتی اسنو‏ں وی اقبال قدر د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے نيں۔ انہاں نو‏ں افرنگ دا ہر اوہ قریہ فردوس د‏‏ی مانند نظر آندا ا‏‏ے۔ تے انہاں دا جی چاہندا اے کہ ساڈے شہر وی ايس‏ے طرح جنت منظر بن جاواں۔
اقبال اہل یورپ د‏‏ی سود خوری، میخواری، عریانی، بے حیائی تے مادر پدر آزادی دے تاں سخت مخالف نيں لیکن اوتھ‏ے د‏‏ی بہت ساریاں اخلاقی خوبیاں د‏‏ی تعریف وی کردے نيں۔ اہل یورپ د‏‏ی محنت د‏‏ی عادت، ایفائے عہد، پابندی وقت، کاروباری دیانت تے ايس‏ے قسم د‏‏ی اخلاقی خوبیاں دے باعث انہاں نو‏ں یورپ دے کفار اپنے ہاں دے مسلماناں د‏‏ی نسبت اسلام دے زیادہ پابند نظر آندے نيں یورپ نے زندگی د‏‏ی جو نعمتاں حاصل کيت‏یاں نيں انہاں دے نزدیک اوہ انہاں اسلامی اُصولاں اُتے کاربند رہنے دا نتیجہ نيں تے ایہی اسلامی خوبیاں نيں جو یورپ وچ پائی جاندیاں نيں مگر اسيں مسلما‏ن انہاں تو‏ں محروم نيں۔
اقبال نے مغربی رہتل تے علوم دا گہری نظر تو‏ں مطالعہ کيتا سیوہ مغربی معاشرہ د‏‏ی خامیو ں تے خوبیاں تو‏ں اچھی طرح آگاہ سن ۔ چنانچہ انہاں نے مغربی رہتل د‏‏ی خامیاں اُتے نکتہ چینی کرنے دے نال نال انہاں مشرقی رہنماواں د‏‏ی وی مذمت کيتی اے جو مغرب د‏‏ی اندھی تقلید نو‏‏ں شعار بنا ک‏ے ترقی یافتہ قوماں دے گٹھ وچ شامل ہونے د‏‏ی خوش فہمی وچ مبتلا سن ۔ انہاں نے مغرب د‏‏ی حقیقی خوبیاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے صرف ظاہری گلاں نو‏‏ں اپنا لیا تے ضروری تے غیر ضروری وچ کوئی تمیز روا نئيں رکھی۔
ا س قسم دے تجدید تے ترقی دیاں کوششاں مصر، ترکی، ایران تے افغانستان وچ ہوئیاں، مصطفیٰ کمال پاشا نے ترکی وچ خلافت نو‏‏ں ختم کر دتا۔ فقہی امور وچ قران نو‏‏ں بالائے طاق رکھ دتا۔ علماءکو ایہ تیغ کرا دتا۔ عربی رسم الخط ترک ک‏ر ک‏ے لاطینی رسم الخط اختیا ر ک‏ر ليا تے بذعم خود اپنے ملک نو‏‏ں ترقی یافتہ بنا دتا۔ امیر امان اللہ خان نے افغانستان تے رضاشاہ نے ایران نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح جدید طرز دا ملک بنا نا چاہیا۔ انہاں سب رہنماواں نے ظاہری اُمور نو‏‏ں کافی سمجھیا تے ایہ کوشش نہ د‏‏ی کہ اسلامی رہتل تے مغربی رہتل د‏‏ی اچھائیاں د‏‏ی اساس اُتے اک نويں رہتل د‏‏ی بنیاد رکھے۔ اقبال نے ايس‏ے رویہ د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ نہ مصطفے ٰ نہ رضا شاہ میں ہے اس کی نمود کہ روح شرق بد ن کی تلاش میں ہے ابھی
اقبال نو‏‏ں اس گل نو‏‏ں بہت رنج اے کہ مشرقی ملکاں اپنی نا سمجھی دے باعث رہتل ِ مغرب د‏‏ی اندھی تقلید دے پھندے وچ پھنستے چلے جا رہے نيں اس غفلت اُتے اوہ اس طرح نوحہ کردے نيں۔ پختہ افکار کہاں ڈھونڈنے جائے کوئی اس زمانے کی ہوا رکھتی ہے ہر چیز کو خام
اقبال نو‏‏ں اپنے ہ‏م وطناں تو‏ں وی ایہی شکوہ اے اوہ مغرب د‏‏ی تقلید نو‏‏ں ترقی دا زینہ سمجھدے نيں حالانکہ ترقی دے لئی لباس د‏ی خاص وضع قطع تے اپنی بولی چھڈ ک‏‏ے بدیسی بولی اختیار کر لینا۔ تے عورتاں نو‏‏ں بے پردہ کر دينا تے شراب و چنگ دا سہارا لینا ضروری نئيں بلکہ ایہ تاں اوہ راستہ سی جو سانو‏ں تہذیبی تے فکری اعتبار تو‏ں مفلس بنا رہیا سی۔ اوراسی ذریعہ تو‏ں مغربی اقوام تو‏ں ايس‏ے غلامی دے نال نال اسيں اُتے اپنی ذہنی غلامی وی مسلط ک‏ر رہ‏ے سن ۔ قوت مغرب نہ از چنگ و رباب نے زرقص دخترانِ بے حجاب
= اقبال د‏‏ی پسندیدہ رہتل =
اقبال نو‏‏ں مغربی رہتل وچ جے کچھ خامیاں نظر آندیاں نيں تاں اس دا مطلب ایہ نئيں کہ اوہ ملتِ اسلامیہ تے اس د‏ی مروجہ رہتل تو‏ں خوش نيں۔ حقیقت ایہ اے کہ انھاں اپنی قوم وچ بہت ساریاں خامیاں نظرآندیاں نيں اوہ دیکھدے نيں کہ اس قوم دے اگے کوئی مقصد یا نصب العین نئيں، انہاں دے دل گرمی، تڑپ تے حرارت تو‏ں محروم نيں۔ دین دا ناں لینے والے تاں بہت نيں لیکن دین دے اصولاں اُتے چلنے والے بوہت گھٹ نيں۔ اسنو‏ں نہ راستے دا پتہ اے تے نہ منزل دا چنانچہ حال ایہ اے کہ، تیرے محیط میں کہیں گوہر زندگی نہیں ڈھونڈ چکا میں موج موج، دیکھ چکا صدف صدف
اگرچہ اقبال مشرق و مغرب دونے د‏‏ی موجودہ حالت تو‏ں مایوس نيں لیکن اُسنو‏‏ں اک امید اے کہ مسلما‏ن قوم دے پاس دین اسلام د‏‏ی شکل وچ اک ایسا لائحہ عمل اے جس د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ زندگی د‏‏ی دوڑ وچ مغربی اقوام تو‏ں اگے وی ودھ سکدے نيں۔ تے اپنی اصلاح وی ک‏ر سکدے نيں لیکن شرط ایہ اے کہ اوہ جدید مغربی علوم و فنون تو‏ں وی واقف ہاں تے اپنے ورثے تو‏ں وی بیگانہ نہ ہون۔
مجموعی جائزہ
مختصر ایہ کہ ایہی اوہ رہتل ِاسلامی اے جس دے اقبال آرزو مند نيں۔ اس رہتل دے عناصر وچ اخوت، مساوات، جمہوریت، آزادی، انصاف پسندی، علم دوستی، احترام انسانی، شائستگی، روحانی بلندی تے اخلاقی پاکیزگی شامل نيں تے انہاں د‏‏ی بنیاد اُتے یقینا اک صحت منداور متوازن معاشرہ دا خواب دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ صالح عناصر ظاہر اے کہ موجودہ مغربی رہتل وچ موجود نئيں اس لئی اقبال اس د‏ی مخالفت زیادہ تے تعریف کم کردے نيں۔ وہ آنکھ کہ ہے سرمہ افرنگ سے روشن پرکار سخن ساز ہے! نمناک نہیں ہے
حیات تازہ اپنے ساتھ لائی لذتیں کیا کیا رقابت خود فروشی، ناشکیبائی، ہوسناکی
گٹھ:اقبالیات
جارج مارشل
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
فرٹز ایلبرٹ لپمین
فرٹز ایلبرٹ لپمین (12 جون 1899 -24 جولائی 1986) اک جرمن امریکی بائیو کیمسٹری گرو سی جنے 1945 وچ کواینزائم اے کھوجیا۔ اوہنوں 1953 وچ ہاںز ایڈولف کربز دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ڈگلس کاؤنٹی، منسسوٹا
ڈگلس امریکی صوبے منسسوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 346 گ ب
چک 346 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
ویکیپیڈیا:مجوزہ حذف شدگی
ur:ویکیپیڈیا:مجوزہ حذف شدگی
مجوزہ حذف شدگی کی کارروائی محض مضامین، فہرست اور ضد ابہام صفحات کے لیے قابل قبول ہے۔ دیگر صفحات مثلاً رجوع مکررات، صارف صفحات، سانچے، زمرہ جات اور کسی دوسرے نام فضا میں موجود صفحات کو اس کارروائی کے ذریعہ نامزد نہیں کیا جاسکتا۔
یہ کارروائی چار مرحلوں میں مکمل ہوتی ہے:
نامزدگی
نامزدگی سے قبل:
نامزدگی:
مخالفت
مجوزہ حذف شدگی کی مخالف اور دائمی طور پر مجوزہ حذف شدگی سے مضمون کو بچانے کے لیے مضمون سے کو ہٹا دیں۔ نیز اگر اس مخالفت کے ذیل میں ان امور کی وضاحت کردیں تو بہتر ہوگا:
اگر توثیق شدہ صارفین میں سے کوئی صارف (مضمون نویس کے علاوہ) مضمون سے کو ہٹا دے تو اسے دوبارہ چسپاں نہ کریں، خواہ یہ حذف غلط مقصد کے تحت ہی ہو۔ اس میں وہ صورتیں شامل نہیں ہیں جو نامزدگی کی مخالفت کے دائرہ میں نہیں آتی، مثلاً مکمل صفحہ خالی کردینا یا واضح تخریب کاری ہو نیز ممنوع صارفین کے ذریعہ حذف شدہ سانچہ کو بحال کیا جاسکتا ہے۔ اگر آپ اب بھی اس مضمون کو نامناسب سمجھ کر حذف کروانا چاہتے ہیں تو مضامین برائے حذف میں مطلوبہ مضمون سے متعلق گفتگو کا آغاز کریں۔
مرجعت وپڑتال
مجوزہ حذف شدگی کے لیے نامزد مضامین زمرہ:مجوزہ حذف شدگیاں میں تاریخ وار شامل ہوجاتے ہیں۔ کوئی بھی صارف مذکورہ زمرہ کے ذریعہ نامزد مضامین کی مراجعت اور اس بات کی پڑتال کرسکتا ہے کہ مضامین درست طور پر نامزد کیے گئے ہیں یا نہیں۔ اگر غلط نامزد ہوں تو کو حذف کرسکتا ہے۔
حذف شدگی
اگر آپ مضمون کو حذف کرنے کا فیصلہ کرتے ہیں، تو حذف شدگی کی معلوماتی وجہ درج کریں مثلا ً نامزد کنندہ یا اس صارف کے جانب سے فراہم کردہ وجہ جس نے نامزدگی کی وجہ کو واضح کیا ہو کو درج کرسکتے ہیں، محض – نامزدگی کی مدت ختم ہوگئی تحریر نہ کریں۔ نیز اگر کسی منتظم کے جانب سے چسپاں کیا گیا ہو تو بہتر ہے وہ منتظم مضمون حذف نہ کرے، اس سے آزاد فیصلہ کو تقویت ملے گی۔ ایک مرتبہ مضمون کے حذف ہونے کے بعد  کی وجہ منتظمین کے علاوہ کسی دیگر صارف کو نظر نہیں آتی۔ حذف کرنے کے بعد اس صفحہ سے متعلق دیگر صفحات کو ضرور جانچ لیں مبادا کوئی شکستہ رجوع مکرر موجود ہو۔
اگر آپ حذف نہ کرنے کا فیصلہ کرتے ہیں، تو وجہ مجوزہ حذف شدگی کے مطابق مضمون کی اصلاح کریں یا مضمون کو مضامین برائے حذف میں گفتگو کے لیے پیش کریں۔ نیز مضمون کے تبادلۂ خیال صفحہ میں چسپاں کرکے اس فیصلہ کو مکمل شکل دے سکتے ہیں۔
بحالیٔ مضمون
کوئی بھی منتظم اپنی جانب سے کسی بھی مضمون کو جو پہلے مجوزہ حذف شدگی کے لیے نامزد کیا گیا تھا، بغیر کسی درخواست کے حذف ہوجانے کے بعد بحال کرسکتا ہے۔ نیز مضمون نویس کے جانب سے بحالی کی درخواست پر بھی مضمون کو دوبارہ بحال کرسکتا ہے۔
فالنگواٹر
فالنگواٹر اک کعر اے جیدا نمونہ امریکی آرکیٹیکٹ فرینک لائیڈ رائٹ نے 1935 چ بنایا تے اے کعر امریکی صوبے پنسلوینیا چ پٹس برگ توں 80 کلومیٹر دی واٹ تے اے۔
ویکیپیڈیا:مجوزہ حذف شدگی
حوالہ جات
زمرہ:ویکیپیڈیا حذف شدگی زمرہ:ویکیپیڈیا حکمت عملیاں
سِمرجیت سنگھ وینس
حلقہ
وینس پنجاب دے آتمنگر صوبائی حلقے دا نمائندہ ہے۔
مسئلہ
24 دسمبر 2016 نوں وینس اتے لوکاں دے اک گروپ نے لاڈھووال ٹول پلازا تے ٹول بیریئر اٹھوایا، اتے ٹول دا بھگتان کیتے بنا ٹریفک لنگھائی۔ اس دی شکایت سی کہ اوہ 30 منٹ توں لنگھن لئی اڈیک کر رہا سی۔
نجی زندگی
وینس دا بھرا بلوندرسنگھ وینس وی پنجاب صوبائی اسمبلی دا اک آزاد میمبر ہے۔
حوالے
گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹگٹھ:پنجابی شخصیتاں
میکس بورن
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
سماٹری گینڈا
سماٹری گینڈا گینڈے ٹبر دا اک جنور اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:گینڈا
چک 344 گ ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
بخش مرکزی شهرستان سنندج
ایہہ ایران دے صوبہ کردستان دے ضلعے  شہرستان سنندج دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کردستان چ شہرستان سنندج اے ۔
ہنجو گیس
ہنجو گیس اک کیمیائی ہتھیار اے جیدے توں اکھ دیاں نروز تہ اثر پیندا اے جس نال اتھرو، درد، الٹی تے بندھہ انا وی ہوسکدا اے۔ اینوں لیکریمیٹر وی کیندے نیں۔ اینوں عام طور تے جلسے جلوساں نوں روکن لئی ورتیا جاندا اے۔ اینوں جنگاں چ ورتن تے پابندی لگی ہوئی اے تے اینوں پہلی وڈی جنگ چ پہلی واری ورتیا گیا سی۔
اسلام تے تثلیث
مسیحیت وچ تثلیث دا نظریہ بنیادی عقیدہ اے، جس دا مطلب اے کہ خدا تن اقانیم دا مجموعہ اے، جو خدا (باپ)، مسیح (بیٹا تے روح القدس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ تِناں وکھ وکھ نيں مگر اک دوسرے تو‏ں جدا وی نئيں، باپ خدا اے، بیٹا خدا اے تے روح القدس وی خدا اے، مگر ایہ تن نئيں بلکہ اک خدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اسلام وچ اس عقیدہ نو‏‏ں قرآن و حدیث وچ شرک قرار دتا گيا ا‏‏ے۔ اسلام دے مطابق خدا صرف اک ہی اے، جو اللہ اے، اس دا کوئی بیٹا یا بیوی نئيں، نہ ہی اس د‏ی کوئی روح اے، اسلام وچ عیسیٰ مسیح اک برگزیدہ نبی نيں تے روح القدس جبریل فرشتہ دا لقب ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ خدا یعنی اللہ نو‏‏ں باپ جداں لفظاں تو‏ں پکارنے د‏‏ی روایت وی نئيں پائی جاندی۔
اسلامی روایات دے مطابق جدو‏ں عیسیٰ اللہ دے پاس چلے گئے تاں مسیحیاں وچ اختلافات پیدا ہوئے گئے - کچھ لوک کہنے لگے کہ عیسیٰ "اللہ دا بندہ و رسول" سن ۔ جدو‏ں کہ کچھ لوک کہنے لگے کہ "وہ تاں خود رب سن " تے کچھ دا کہنا سی کہ اوہ اللہ دا بیٹا سن، جو اگے چل ک‏ے ”مسیحی“ اکھوائے۔
قرآن وچ
قرآن وچ تن جگہ اس عقیدے دا ذکر ہويا۔ ، تے ۔
- القرآن، سورہ 4 (سورہ نساء)، آیت 171
یوکاٹن
یوکاٹن میکسیکو دا اک صوبہ اے۔
اسلام تے تثلیث
حوالے
گٹھ:اسلام تے مسیحیت گٹھ:انکار تثلیث
یوکاٹن
بارلے جوڑ
Yucatán
لوہڑی
ایہ 13 جنوری نوں منایا جاندا اے۔ پرانے ویلیاں وچ دسمبر دے اوس رات نوں منایا جاندا سی جدوں 21 تے 22 دسمبر نوں رات سب توں لمی ہوندی سی تے دن سب توں نکا۔ لوہڑی اک ول نال پالے دے مکن دا وی سنیہا اے۔ لوہڑی (دیوناگری:लोहड़ी، گرمکھی: ਲੋਹੜੀ ) شمالی بھارت دا، خاص کر پنجاب اتے ہریانے دا کھیتی باڑی نال متعلق اک مشہور تہوار اے اتے پنجاب اتے ہریانہ توں علاوہ ایہہ ہماچل پردیش اتے دلی وچ وی بڑی دھوم-دھام نال منایا جاندا اے۔ ایہہ سردیاں دے انت اتے ہاڑھی دیاں فصلاں دے پرپھلت ہون دا تہوار اے۔ جس گھر منڈے نے جم لیا ہووے اوہدی پہلی لوہڑی وجوں اس تہوار نوں وڈے جوش نال منایا جاندا اے۔ کواریاں پنجابی کڑیاں لئی وی ایہہ خاص اہمیت دا دھارنی اے۔ ونجارا بیدی دا مننا اے کہ ‘لوہڑی پنجاب وچ پرچلت کسے ویلے سورج دیو دی پوجا دی ہی رہند اے۔ کتک وچ سورج دھرتی توں کافی دور ہندا اے تے اس دیاں کرناں دھرتی اتے پہنچدیاں بہہتیاں گرم نہیں رہندیاں۔ پرانے دور وچ لوک اس عمل نوں سورج دی تپش گھٹ جان نال جوڑدے سن۔ سورج دے چانن تے تپش نوں مڑ سرجیت کرن لئی لوہڑی دی اگّ بالی جاندی سی۔ ایہہ لوک من دی ہی اک پرورتی سورج نوں روشنی تے گرمی دین دا پرانے لوکدھارائی ڈھنگ سی۔' page 1
دلا بھٹی
لوہڑی دا اتہاس دلا بھٹی دی کہانی نال وی جڑیا ہویا اے۔ دلا بھٹی اکبر دے راج دور دوران اک باغی سی جو کہ امیر لوکاں دا مال لٹّ کے غریب لوکاں وچ ونڈ دندا سی۔ اس علاقے دے غریب لوک اس دی اس دریا-دلی دے قایل سن اس کر کے اوہ لوک اس دا آدر-ستکار تے اس نوں پیار وی کردے سن۔ اک وار دی گل اے کہ اس نے اک لڑکی توں اغواکاراں توں اک لڑکی نوں چھڈایا تے اس لڑکی نوں اپنی دھرم دی دھی بنا لیا۔ جد دلا بھٹی نے اس لڑکی دا ویاہ کیتا تاں اس نے اس دے ویاہ وچ تحفے دے طور تے شکر پا دتی سی۔ اک ہور دنت-کہانی مطابق: سندری-مندر  اک غریب براہمن دیاں منگیاں ہوئیاں دھیاں سن پر غریبی کارن ویاہ وچ دیر ہو رہی سی۔ حاکم نوں کڑیاں دے حسن دا پتہ لگ گیا تاں اس نے ایہناں نوں زوریں چکن دی دھار لئی لئی۔ اس دی بھنک براہمن نوں وی پے گئی۔ اس لئی اسنے کڑیاں دا جلدی ویاہ کرن لئی جنگل وچ دلے نال رابطہ کیتا اتے دلے نے ویاہ دی ذمیواری لے لئی اتے سکھدیو مادپوری دے شبداں وچ،" "کڑیاں دے سہریاں نے حاکم توں ڈردیاں کیہا کہ اوہ رات ویلے ہی ویاہن آؤنگے۔ پنڈ توں باہر جنگل وچ ویاہ رچاؤن دا پربندھ کیتا گیا۔ روشنی لئی لکڑیاں اکٹھیاں کر کے اگّ بالی گئی۔ دلے نے آلے-دوآلے دے پنڈاں توں دان اکٹھا کیتا۔ پنڈ وچ جہناں دے گھر نویں ویاہ ہوئے سن جاں جہناں دے بال جنمے سن اوہناں نے وی سندر-مندری دے ویاہ تے اپنے ولوں کجھ نہ کجھ گڑ-شکر تے دانے وغیرہ دے روپ وچ دان دتا۔ دلے کول کنیا-دانا دین لئی اک لپّ شکر دی ہی سی۔ کڑیاں دا ڈولا تر گیا تے غریب براہمن نے دلے دا لکھ-لکھ شکر کیتا۔ کیہا جاندا اے کہ ادوں توں لوہڑی مناؤن دا رواج پے گیا۔" اس کر کے ہی ہر لوہڑی دے دن دلے نوں ہر لوہڑی دے ویلے یاد کیتا جاندا اے۔ بچے جد لوہڑی منگن دوجیاں دے گھراں وچ جاندے ہن تاں اوہ ایہہ گیت گاؤندے ہوئے نظر آؤندے ہن۔ : سندر مندریئے ہو! تیرا کون وچار ہو! دلا بھٹی والا ہو! دلے دھی ویاہی ہو! سیر سکر پائی ہو! کڑی دا لال پتاکا ہو! کڑی دا سالو پاٹا ہو! سالو کون سمیٹے! چاچا گالی دیسے! چاچے چوری کٹی! زمیداراں لٹی! زمیدار سدھائے! بم بم بھولے آئے! اک بھولا رہِ گیا! سپاہی پھڑ کے لے گیا! سپاہی نے ماری اٹّ! بھاویں رو اتے بھاویں پٹّ! سانوں دے دے لوہڑی، اتے تیری جیوے جوڑی!
لوئی
کجھ لوک لوہڑی نوں سنت کبیر دی بیوی لوئی نال جوڑدے ہن اتے مندے ہن کہ اسے دے نام توں لوہڑی دا نام پیا اے۔ ===لوہڑی کجھ لوک مندے ہن لوہڑی دا شبد لوء توں بنیا اے جسدا مطلب اے روشنی اتے اگّ دا سیک۔
تل اتے ریوڑیاں
لوہڑی شبد تل اتے ریوڑیاں شبداں دے میل توں بنیا اے، جو پہلاں تلوہڑی اتے پھر ویلے دے نال نال آسان ہو کے لوہڑی کہلاؤن لگ پیا۔
حوالے
6. https://praveensingh.me/
باہرلے جوڑ
گٹھ:تہوار گٹھ:پنجاب دے میلے
گٹھ:پنجاب
فاریبالٹ کاؤنٹی
فاریبالٹ امریکی صوبے منسسوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:منسسوٹا دیاں کاؤنٹیاں
سمندری ہرا
سمندری ہرا رنگ دی اک ونڈ اے۔
والتھر بوتھے
والتھر بوتھے (8 جنوری 1891 -8 فروری 1957) اک جرمن نیوکلیائی فزکس گرو سی جنے "کوانسیڈینس سرکٹ" بنایا۔ اوہنوں 1954 وچ میکس بورن دے نال فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
چوٹیاؤ کاؤنٹی،مونٹانا
چوٹیاؤ امریکی صوبے مونٹانا دی اک کاؤنٹی اے۔
موسیٰ بن میمون
موسیٰ بن میمون (عبرانی: משה בן מימון‎ تلفظ: موشیہ بن میمون) بارہویں صدی دا مشہور یہودی ربی، فلسفی، طبیب تے تورات دے عالم سی۔اسنوں رامبام وی کہیا جاندا ہے، جو اےدے عبرانی نام دی مختصر شکل ہےـموسیٰ بن میمون ہی اوہ بیکالین یہودی فلسفی جس نے لکھا سی"الجھن دا راه نما" ("Guide of the Perplexed")
جم
موسیٰ بن میمون 1135عیسوی وچ تے دوسری روایت دے مطابق 30 مارچ 1138 نوں قرطبہ ، سپین وچ جمیا ۔اُسدا پیدائشی ناں موسى ابن ميمون ہے۔
حالات زندگی
یونانی اور مسلم فلسفہ کی تعلیم حاصل کرنے کے ساتھ ساتھ انہوں نے اپنے والد سے تورات کی تعلیم بھی لی ـ جب المغرب سے الموحدون کی افواج اندلس کو فتح کرنے آئیں تو ان کا خاندان فرار ہو گیا اور موسی بن میمون فاس میں آ پہنچے جہاں پر انہوں نے دنیاوی تعلیمات بھی حاصل کیں ـ کچھ عرصہ فلسطین میں گزارنے کے بعد وہ فسطاط پہنچے جہاں انہوں نے سلطان صلاح الدین ایوبی کے طبیب کا فرض انجام دیاـ موسى ابن ميمون كو ايک عظيم یہودی فلسفی,ڈاکٹر، راہب ، مذہبی سکالر ، ریاضی ، فلکیات ، اور دوا کے فن پر مبصر کے طور پر جانا جاتا ہے اس کا اثر صدیوں اور ثقافتوں پر پھیلا ہوا ہے.وه سپین میں پیدا ہوئے تھے اور اپنے والد سے تعلیم حاصل كى جوایک یہودی جج تها وه قاہرہ میں جا بسے ، اور مصر کے دو وزرا صلاح الدين اورمحمد فاضل کےسركارى معالج بن گئے اور یہودی معاشرہ کے چیف ربی بهى.اپنى كتاب (Guide of the Perplexed) میں وہ فلسفیانہ دلیل کا استعمال کرتا ہے کہ بائبل اور یہودی عقيده ارسطو كى سوچ سے متنازع نہیں ہے. موسى بن ميمون کے ایمان کے تیرہ اصول (Thirteen Principles of Faith) یہودی عبادت گاہوں میں اب تک پڑھی جاتے ہيں ان کا لقب ، Rambam، راہب موشے بن ميمون کا مخفف ہے عالم ان کے سال پیدائش پر متفق نہیں ہیں وہ کثیر زبانی تهے ،اور ان کی تحقیق زیادہ عربی میں ہے برکلن ، نیویارک ، سان فرانسسکو اور مونٹریال کے ہسپتال اس کے نام پر ہيں انہوں نے ہی مشنا توریت کو عبرانی زبان میں لکھا۔
وفات
ان کا انتقال فسطاط ہی میں 13 دسمبر 1204 کو ہوا اور انہیں طبریہ (موجودہ اسرائیل میں ، بحیرہ طبریہ کے کنارے) میں سپردِ خاک کیا گیاـطبريہ کے گلیلی شہر میں انكى قبر صدیوں سے سیاحوں کو اپنی طرف متوجہ کیے ہوئے ہے.
فلمور کاؤنٹی
فلمور امریکی صوبے منسسوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:منسسوٹا دیاں کاؤنٹیاں
صوبہ چنگھائی
چنگھائی (Qinghai) (چینی: 青海؛ پنین: Qīnghǎi) عوامی جمہوریہ چین دا اک صوبہ اے جو شمال مغربی چین وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا شمار چین د‏‏ی انتظامی تقسیم وچ سب تو‏ں وڈے صوبےآں وچ کیہ جاندا اے، صوبے دے رقبہ دے اعتبار تو‏ں ایہ چوتھا سب تو‏ں وڈا صوبہ اے لیکن آبادی دے لحاظ تو‏ں ایہ تیسرا سب تو‏ں چھوٹا صوبہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:چنگھائی گٹھ:1928ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:چین دے صوبے گٹھ:مغربی چین گٹھ:چین وچ 1928ء دیاں تاسیساں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:اندرونی ایشیا
گٹھ:چین گٹھ:چین دے صوبے
بخش مرکزی شهرستان سقز
ایہہ ایران دے صوبہ کردستان دے ضلعے  شہرستان سقز دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کردستان چ شہرستان سقز اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کردستان دیاں تحصیلاں
دسوق
دسوق مصر دا اک شہر اے ۔
گٹھ:مصر دے شہر گٹھ:مصر دے آباد تھاں گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں
مرو
مَروٛ قراقم صحرا چ مرغاب دریا دے کنڈے اک تریخی شہر اے ، جہڑا ہن ترکمانستان چ اے ۔ ایہہ ترکمانستان دے صوبہ مرو دا راجگڑھ اے ۔ 2009ء دی جنگننا موجب مرو دی لوک گنتی 1،23،000 اے ۔
تریخ
تریخی مرو شہر شاہراہ ریشم دا اک اہم پڑاء سی ۔اس شہر اتے 1884ء چ روسی سلطنت نے مل ماریا ، جہڑا روسی فوجاں تے افغان فوجاں وچکار لڑائی دی وجہ بنیا ۔ موجودہ شہر بعد چ ایسے سال روسی چوکی تے انتظامی پوسٹ وجون اساریا گیا ۔
برطانوی ہند فوج دے اک مشین گن دستے جس چ 40 پنجابی فوجی تے اک انگریز افسر سی ، نے اگست 1918ء چ مرو لاگے بالشویکاں خلاف مزاحمت کیتی ، ایہہ کریمیا دی لڑائی مگروں روس تے برطانیہ دا پہلا فوجی آہمنا ساہمنا سی ۔
آب پاشی دیاں ودھیا سہولتاں دے کے سویت یونین نے مرو نوں کپاہ دے مرکز وجوں ترقی دتی ۔1968ء چ شہر توں 20 کلومیٹر لہندے چ قدرتی گیس دے وڈے بھنڈار لبھے ۔
سویت یونین دے ٹٹن مگروں ، ترکمانستان دے آزآد ہون اتے 18 مئی 1992ء چ مرو شہر صوبہ مرو دا راجگڑھ بن گیا ۔
2000ء دے دہاکے چ شہر چ وڈی پدھر اتے رہائشی اساریاں ہوئیاں ، جہڑیاں حالے وی جاری نیں ۔ اس ویلے ای شہر چ نواں ہوائی اڈا ، ترکمان سٹیٹ پاور انٹیٹیوٹ دی نویں عمارت ، تھیٹر ، لائبریری ، تریخی عجائب گھر ، روحیات محل ، ہوٹل مارگوش ، حاجی قربان قلی مسیت ، سٹیدیم تے کئی ہور اہم عمارتاں اساریاں گئیاں ۔
2012ء چ مرو شہر آزاد ریاستاں دی دولت مشترکہ دا رہتلی راجگڑھ اعلانیا گیا ۔
معیشت
مرو ترکمانستان دا چوتھا وڈا شہر تے قدرتی گیس تے کپاہ دیاں صنعتاں دا وڈا مرکز اے ۔
کھیڈاں
کھیڈاں چ ایتھے فٹ بال بوہتا مشہور اے ۔
جڑوان شہر
ایہ شہر مرو نال جڑواں نیں:
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
گارگی بینرجی
گارگی بینرجی (جنم 20 جولائی 1963 نوں کلکتہ، بھارت وکھے) اک سابقہ بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری ہے، جو کہ بھارتی زنانی کرکٹ ٹیم وچّ ٹیسٹ اتے ون ڈے کرکٹ کھیڈ چکی ہے۔ اسنے 14 سال دی چھوٹی عمر وچّ ہی بنگال ولوں گھریلو کرکٹ کھیڈنی شروع کر دتی سی۔ اسنے کلّ 18 ٹیسٹ میچ اتے 26 ون ڈے میچ کھیڈے ہن۔ موجودہ سمیں اوہ بھارتی زنانی کرکٹ ٹیم دی چونکار کمیٹی (جو کسے دورے لئی کھڈاریاں دی چون کردی ہے) دی چیئرپرسن ہے۔
باہری جوڑ
گٹھ:جنم 1963 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:بھارتی زنانی کرکٹ کھڈاریگٹھ:کرکٹ دے کھیڈاریگٹھ:بنگالی شخصیتاں
زکاٹیکاس
زکاٹیکاس میکسیکو دا اک صوبہ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:میکسیکو دے صوبے گٹھ:میکسیکو
ال جزیرہ
ال جزیرہ افریقی دیس سوڈان دا اک صوبہ اے۔
کسٹر کاؤنٹی،مونٹانا
کسٹر امریکی صوبے مونٹانا دی اک کاؤنٹی اے۔
لینس پالنگ
لینس پالنگ (28 فروری 1901 -19 اگست 1994) اک امریکی کیمسٹری گرو، بائیو کیمسٹری گرو، امن کاما، لکھاری تے تلیم گرو سی۔ او 20سویں صدی دا منا ہویا سینس گرو سی۔ او قوانٹم کیمسٹری تے مالیکیولر جیون پڑھت دا مڈھ رکھن آلیاں چوں سی۔ اوہنوں 1954 وچ کیمسٹری تے 1962 وچ امن دا نوبل انعام دتا گیا (ہور لوکاں وچ جناں نے دو نوبل انعام لئے، میری کیوری، جان بردین تے فریڈرک سینگر شامل نیں) ۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے گٹھ:کیمسٹری گرو
بخش مرکزی شهرستان مریوان
ایہہ ایران دے صوبہ کردستان دے ضلعے  شہرستان سنندج دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کردستان چ شہرستان مریوان اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کردستان دیاں تحصیلاں
چک 345 گ ب
چک 345 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
فریبورن کاؤنٹی
فریبورن امریکی صوبے منسسوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
کسالہ
کسالہ افریقی دیس سوڈان دا اک صوبہ اے۔
پہلی وڈی لڑائی دا ویلہ جدول
پہلی جنگ عظیم
{| width=100% class="wikitable" ! %style="background-color:#F0DC82" width=10.% | تریخ ! %style="background-color:#F0DC82" width=25.% | واقعے ! %style="background-color:#F0DC82" width=25.% | تفصیلاں
گٹھ:پہلی وڈی لڑائی
جدول زمانی جنگ عظیم اول
شینہ
شینہ بلی ٹبر دے وڈے ناپ دے ماس کھانیاں دا اک ٹوکرا اے ایہدے وچ شیر، ببرشیر، جیگوار، تیندوہ تے برفانی چیتا آندے نیں۔
ڈینیلز کاؤنٹی،مونٹانا
ڈینیلز امریکی صوبے مونٹانا دی اک کاؤنٹی اے۔
خرتوم
خرتوم افریقی دیس سوڈان دا اک صوبہ اے۔
اسپغول
اسپغول اک بوٹے دا ناں اے جیدا چھلڑ دوائیاں وچ ورتیا جاندا اے۔ اے لیندے تے دکھنی ایشیا دا واسی اے۔
جان فرینکلن اینڈرز
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے گٹھ:مائکروبیالوجی
گرینٹ کاؤنٹی، منسسوٹا
گرینٹ امریکی صوبے منسسوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
ڈاسن کاؤنٹی،مونٹانا
ڈاسن امریکی صوبے مونٹانا دی اک کاؤنٹی اے۔
ڈئر لوج کاؤنٹی،مونٹانا
ڈئر لوج  امریکی صوبے مونٹانا دی اک کاؤنٹی اے۔
ماریہ قبطیہ
ام المؤمنین ماریہ قبطیہ (مارية القبطية) حضرت محمد د‏‏ی ازواج وچو‏ں اک سن۔ اوہ پہلے مسیحی سن تے بازنطینی شاہ مقوقس نے 628ء وچ انہاں نو‏ں  رسول اللہ  دے پاس بطور ہدیہ بھیجیا سی ۔
تفصیل
سال وچ حضرت محمد  نے مشرق وسطیٰ دے مختلف اکابرین تے بادشاہاں نو‏‏ں خطوط ارسال کیتے جنہاں وچ اسلام د‏‏ی حقانیت بیان کيتی گئی سی تے اک اللہ د‏‏ی عبادت کرنے دا پیغام شامل ہُندا سی ۔ انہاں خطوط د‏‏ی تفصیل ابن جریر طبری د‏‏ی تصنیف تریخ طبری وچ موجود ا‏‏ے۔
رسول اللہ نال نکاح
حضرت محمد مسجد نبوی تو‏ں ملحق اپنی ازواج دے حجراں وچ رہندے سن ۔ بعض مؤرخین دے نزدیک  رسول اللہ  نے آپ  نال شادی نئيں کيت‏‏ی سی لیکن بعض دے نزدیک آپ  نے ماریہ قبطیہ نال شادی کيتی سی۔
اولاد
حضرت ماریہ، حضرت خدیجہ دے بعد دوسری بیوی نيں جنہاں تو‏ں محمد د‏‏ی اولاد ہوئی۔ حضرت ماریہ محمد بن عبد اللہ دے بیٹے ابراہیم بن محمد د‏‏ی ماں نيں۔ ابراہیم دا ناں نبی ابراہیم علیہ السلام دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ ابراہیم سولہ مہینے د‏‏ی عمر وچ ہی انتقال کر گئے۔ محمد  نو‏‏ں اپنے بیٹے د‏‏ی جدائی دا بہت غم سی ۔
انتقال
محمد دے وصال دے پنج سال دے بعد محرم 16 ہجری وچ حضرت ماریہ وی انتقال کرگئياں۔ اُنہاں د‏‏ی تریخ پیدائش نامعلوم ا‏‏ے۔
وضاحت
زیادہ تر مصنفاں انہاں دا شمار بحیثیت لونڈی کردے نيں، مولا‏نا حسن مثنیٰ نے اس د‏ی تردید د‏‏ی اے تے تاریخی حوالےآں تو‏ں ثابت کیتا اے کہ سیدہ ماریہ ازواج مطہرات وچو‏ں سی ۔
سمرقند
سمرقند ( ازبک بولی : Samarqand,  Самарқанд ,  فارسی :  سمرقند ,  UniPers :  Samarqand )  ازبکستان دا دوجا سبھ توں پرمکھ نگر ہے۔  وچکار ایشیا وچّ واقع اک نگر ہے جو تریخی اتے جغرافیائی نظر توں اک اہم نگر رہا ہے۔ اس نگر دی اہمیت ریشم رستہ اتے لہندے اتے چین دے وچکار واقع ہون دے کارن بہت زیادہ ہے۔ ہندستان دے اتہاس وچّ وی اس نگر دی اہمیت ہے کیونکہ بابر اس تھاں دا بادشاہ بنن دی کوشش کردا رہا سی۔ بعد وچّ جدوں اوہ اسپھل ہو گیا تاں بھجکے کابل آیا سی جسدے بعد اوہ دلی اتے قبضہ کرن وچّ کامیاب ہو گیا سی۔ بیبی خانم دی مسجد اس شہر دی سبھ توں پرسدھ عمارت ہے۔ 2001 وچّ یونیسکو نے اس 2750 سال پرانے شہر نوں عالمی ورثہ تھاواں دی لسٹ وچّ شامل کیتا۔ اسدا اس لسٹ وچّ نام ہے: سمرقند-تہذیب دا چراہا۔
سمرقند دیاں روٹیاں بہت مشہور نیں تے ایتھے آن والے سیاح ایتھوں وڈی تعداد وچ روٹیاں بطور تحفہ لے کے جاندے نیں۔
ناں
سمرقند دا نام قدیم فارسی دے الفاظ "اسمارا" ، بمعنی پتھر یا چٹان تے"قند" بمعنی قلعہ یا قصبہ دا مرکب ہے جس دا مطلب ہے چٹانی قلعہ۔
آبادی
سمر قند ازبکستان دا تیجا وڈا شہر تے صوبہ سمرقند دا راجگڑھ اے ۔ 2005ء دی جنگننا (مردم شماری) دے مطابق شہر دی لوک گنتی 4 لکھ 12 ہزار 300 اے ۔
پرانا سمرقند
ایہہ شاہراہ ریشم دا وشکارلہ شہر اے تے تیموری سلطنت دا راجگڑھ وی رہیا ، اس زمانے ایہہ جگ دے سوہنے شہراں چوں اک سی ۔ شہر دے چارے پاسے 14 ، 14 کلومیٹر تک باغ لائے گئے سن ۔ اس لئی تیمور دے دربار آن والا ہسپانوی سفیر شہر نوں دیکھ کے حیران رہ گئیا سی تے اس نے آکھیا سی کہ " میرے وہم و گمان چ وی نئیں سی کہ سمرقند قرطبہ تے غرناطہ نالوں وی ودھ خوبصورت ہوئے گا " ۔ سمر قند دنیا دے پرانے شہراں چوں اک اے تے یونیسکو نے اسنوں عالمی ورثہ قرار دتا ہوئیا اے حالت: 39°39 او. ا. ,اتے 66°56 پو.دے.۔ ایہہ منگول بادشاہ تیمور دا راجگڑھ رہا۔
محل وقوع
سمرقند توں 719 میٹر اچائی اتے، زرفشان دی زرخیز وادی وچّ واقع ہے۔ اتھے دے نواسیاں دے مکھ پیشے باغبانی،دھات اتے مٹی دے برتناں دی اساری اتے کپڑا، ریشم کنک، چاول، گھوڑا، خچر، پھلاں دی باغبانی، دھات اتے مٹی دے برتناں دا اساری اتے کپڑا، ریشم، کنک، چاول، گھوڑا، خچر، پھل دا وپار ہے۔ شہر دے وچّ ریگستان ناں دا اک چراہا ہے، جتھے اتے وکھرا رنگاں دے پتھراں نال نرمت کلاتمک عمارتاں موجود ہن۔ شہر دی باگل دے باہر تیمور دے پرانے محل ہن۔
سمرقند دی تریخ
329 قبل مسیح وچّ سکندر اعظم نے اس نگر دی تباہی کیتی سی۔ 1221ء وچّ اس نگر دی رکھیا لئی۔ 10,000 بندیاں نے چنگیز خان دا مقابلہ کیتا۔ 1369ء  وچّ تیمور نے اسنوں اپنا رہائش تھاں بنایا۔ 18ویں صدی دے شروع وچّ ایہہ چین دا حصہ رہا۔ پھر بخارا دے امیر دے ماتحت رہا اتے انت وچّ سنّ‌ 1868ء  وچّ روسی سلطنت دا حصہ بن گیا۔
جڑواں شہر
ایہ شہر قدیم خراسان دے عظیم شہر سن:
باہرلے جوڑ
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ازبکستان دے شہر گٹھ:ازبکستان دے آباد تھاں
اتلا کردوفان
اتلا کردوفان افریقی دیس سوڈان دا اک صوبہ اے۔
چک 347 گ ب
چک 347 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
بخش مرکزی شهرستان قروه
ایہہ ایران دے صوبہ کردستان دے ضلعے  شہرستان قروہ دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کردستان چ شہرستان قروہ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کردستان دیاں تحصیلاں
گُرچرن سنگھ جسوسا
گرچرن سنگھ جسوجا (1 مئی 1925) دوسری پیڑھی دا پنجابی ناٹک کار اے۔ اسنوں 1983–84 وچ پنجابی اکادمی دلی ولوں اتے 1992 وچ پنجابی ساہت اکادمی ولوں نوازیا گیا گیا۔ 1998 وچ اسنوں پھلّ میموریال منچن اوارڈ نال وی نوازیا گیا گیا۔
جیون
گرچرن سنگھ جسوجا دا جم 1 مئی 1925 نوں امرتسر وکھے ہویا۔ اس دی ماں دا نام گیان کور اتے پیؤ دا نام موہن سنگھ جسوجا سی۔ بھائی ویر سنگھ، موہن سنگھ وید اوہناں دے پیؤ دے چنگے متر سن جہناں توں گرچرن سنگھ جسوجا نوں سکھیا ملی۔ جسوجا دا ویاہ   مہیندر کور نال ہویا اتے دو پتر کلوندر سنگھ، کرنجیت سنگھ پیدا ہوئے۔ سبھ توں پہلاں شاعری لکھنی شروع کیتی پر بعد وچ ناٹک دے کھیتر وچ وڈا نام کمایا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ناٹک کار
جان بردین
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
صوبہ سمولنسک
گٹھ:روس گٹھ:روس دا جغرافیہ
ہنیپن کاؤنٹی
ہنیپن امریکی صوبے منسسوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
اک ٹھگ دے اعترافات (ناول)
سید امیر علی تے فرنگیا
اگرچہ بے شمار مصنفان نے فرنگیا نوں سید امیر علی دا  دوسرا ناں دسیا اے مگر حقیقت ایہ ہے کہ فرنگیا اک دوسرا ٹھگ سی جو عمر چ امیر علی توں لگ بھگ دس سال چھوٹا سی۔
اتلا صوبہ
اتلا صوبہ افریقی دیس سوڈان دا اک صوبہ اے۔
اک ٹھگ دے اعترافات (ناول)
سید امیر علی تے فرنگیا
فرنگیا وی امیر علی وانگ ٹھگاں دا اک مشہور لیڈر سی تے اوہ وی گرفتاری دے بعد سلطانی گواہ بن گیا سی۔
تصغیر|left|400px|ہندو ٹھگ
مصنف
فلپ میڈوز ٹیلر لیورپول، انگلینڈ چ 1808 چ پیدا ہویا۔16 سال دی عمر چ اوہ کم سیکھن دی غرض توں کسے تاجر دے نال بمبئی آیا۔لیکن جدوں اس دی فرم دیوالیہ ہو گئی تاں اوہ نظام دکن دی فوج چ بطور لفٹننٹ شامل ہو گیا جتھے اس نے ہندی تے فارسی سیکھی۔ اسنوں دکن دے جنوب مغربی ضلعےآں دا پولیس سپریٹنڈنٹ بنایا گیا جتھے اسنوں ٹھگاں دے خلاف مہم چ کم کرن دا موقع ملیا۔1841 توں 1853 تک اوہ لندن ٹائمز دا نمائیندہ وی رہا۔ 1860 چ اوہ واپس انگلینڈ چلا گیا۔ اس نے ہندوستان متعلق کئی ہور کتاباں وی لکھیاں نیں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارتی افسانوی شخصیات گٹھ:1839ء کے ناول گٹھ:برطانوی ناول گٹھ:انگریزی ناول گٹھ:کتاباں گٹھ:ناول
ساموآ
سموا بحر الکاہل دا اک جزیرہ دیس اے۔ ایہ نیوزی لینڈ دےاتلے چڑھدے ول اے۔ سموا دی تھاں 	2,842 مربع کلومیٹر (1,097 مربع میل) اے۔ ایس دی لوک گنتی 2012 وچ 194,320 اے۔ سموا دا راجگڑھ اپیا اے۔
ساموآ گٹھ:اوشیانا دے دیس گٹھ:دیس
فالن کاؤنٹی،مونٹانا
فالن امریکی صوبے مونٹانا دی اک کاؤنٹی اے۔
قراقم صحرا
thumb|قرہ قوم صحرا
فالن کاؤنٹی،مونٹانا
گٹھ:مونٹانا دیاں کاؤنٹیاں
قراقم صحرا
قرہ قوم (Karakum Desert) ترکمانستان وچ پھیلیا ہویا صحرا اے ۔ ایہدا رقبا 310800 مربع کلومیٹر یا 120000 مربع میل اے ۔ ایہنوں ٹرانس کیسپیئن ریلوے راہیں ٹپیا جاسکتا اے ۔
لسٹ پاکستان دے دریا
thumb|پاکستان دے اہم دریا تے جھیلاں thumb|پنجاب دے دریا
قراقم صحرا
thumb|220px|خلاء توں قاراقم ریگستان - سجے [[کیسپیئن سمندر نظر آ رہا ہے اتے تصویر وچّ کھبے اپر ولّ آمو دریا دی لکیر]] thumb|220px|[[ترکمانستان وچّ کاراکم دا اک نظارہ]] thumb|220px|پیلا رنگ کاراکم ہے قراقم ریگستان ( ترکمین: Garagum; روسی: Каракумы; انگریزی: Karakum ) وسطی ایشیا وچّ واقع اک ریگستان ہے۔ ترکمانستان  دا 70 % علاقہ اس ریگستان دے علاقے وچّ آؤندا ہے۔ قاراقم شبد دا مطلب کالی ریت ہندا ہے۔ اتھے آبادی بہت گھٹّ سنگھنی ہے اتے اوسطاً ہر 6.5 مربع کلومیٹر وچّ اک انسان ملدا ہے۔ اتھے مینہہ اوسطاً 10 سالاں وچّ اک دفعہ پیندا ہے۔  ایہہ ھنیا دے سبھ توں وڈے ریتیلے ریگستاناں وچوں اک ہے۔
ہوآن سانگ
ہوآن سانگ ( 602 – 664) اک چینی بدھ پڑھاکو پاندھی سی۔ اوہ متی پڑھائی وچ پے گیا تے بدھ بھکشو بن گیا۔ اوہ بدھ مت دی پڑھائی اوہدیاں اصل تھانواں توں کرنا چاہندا اسی۔اوہ ٹانگ ٹبر ویلے ہندستان آیا۔ اوہ ٹیکسلا آیا سی۔ ایتھے اوہنے بدھ مت دیاں پوتر تھاں واں ویکھیاں۔ بدھ مت دی پڑھائی کیتی تے ایتھوں فیر اوہ واپس چین گیا تے اک بدھ عبادت گاہ وچ بیٹھ کے اپݨے پَندھ دی کہاݨی لکھی۔
قراقم صحرا
جغرافیہ
کل ملاکے کاراکم دا رقبہ 3,50,000 مربع کلومیٹر ہے۔ ترکمانیستان دا زیادہتر علاقہ اس ریگستان وچّ آؤندا ہے۔ کاراکم کیسپیئن سمندر دے چڑھدے وچّ اتے ارل سمندر دے دکھن وچّ واقع ہے۔ اتلے چڑھدے وچّ آمو دریا اتے قزل قم ریگستان ہن۔ موجودہ ویلے وچّ ارل سمندر دے سنگڑن نال اس جھیل دا بہت سارا حصہ اس ریگستان دی چپیٹ وچّ آ گیا ہے اتے کجھ لوک اس حصے نوں ارل کاراکم کہن لگے ہن۔ ایہہ لگپگ 40,000 مربع کلومیٹر(15,440 مربع میل) اتے پھیلیا ہے۔ ارل دے سکے ہوئے فرش اتے کھیتی باڑی وچّ استعمال ہون والے بہت سارے  کیٹمار مادے ملے ہوئے سن جو سنچائی دیاں نہراں نال رڑھکے اتھے آ گئے سن۔ ہن ایہہ اک بریک دھول وچّ ملے ہوئے ہن اتے ہوا دے نال اڈکے ہزاراں میل دور تکّ آلودگی لے جاندے ہن۔ ارل کاراکم توں اڈے کیٹمار مادےانٹارکٹکا وچّ پینگوئناں دے خون وچّ پائے جا چکے ہن۔ اتھے دی دھوڑ گرینلینڈ دے گلیشئراں وچّ،   ناروے  دے وناں وچّ اتے بیلاروس دے کھیتاں وچّ وی پائی جا چکی ہے۔
انسانی رہتل
قاراقم علاقے دے اندر بولشوئی پربت لڑی آؤندی ہے جس وچّ پتھر ویلہ دے منکھی واسیاں دی رہند کھوہند ملی ہے۔  ہن دے ویلے وچّ اتھے دنیا دی دوجی سبھ توں لمبی آبپاشی نہر، جسنوں قراقم نہر کہندے ہن، بنائی گئی سی۔ ایہہ 1,375 کلومیٹر لمبی ہے لیکن وقت دے نال نال اس وچوں پانی جگہ جگہ توں چون لگ پیا ہے، جس نال کئی چھوٹیاں چھوٹیاں جھیلاں بن گئیاں ہن۔ ایہناں دا پانی ریگستان دے ہیٹھاں دے لون نوں اتے لے آیا ہے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دا جغرافیہ گٹھ:صحرا گٹھ:جغرافیا
فریڈرک چیپمین روبنز
فریڈرک چیپمین روبنز ( 25 اگست 1916 -4 اگست 2003) اک امریکی کاکیاں دا گرو تے وائرولوجی گرو سی۔ اوہنے پولیو وائرس نوں الگ کرن تے وادا کرن تے کم کیتا۔ اوہنوں 1954 وچ جان فرینکلن اینڈرز تے تھامس ہکل ولر دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے گٹھ:مائکروبیالوجی
لسٹ پاکستان دے دریا
jیہ پاکستان دے دریاواں دی کلی یا جزوی طور اتے دی اک لسٹ اے۔
پاکستان دا سب توں لمبا تے سب توں وڈا دریا دریائے سندھ اے۔
حوالے
گٹھ:لسٹاں دریا بلحاظ ملک گٹھ:پاکستان دے دریا گٹھ:لسٹاں
پٹھار
پٹھار زمینی سائینس، جیالوجی تے جغرافیے وچ اوس تھاں نوں کہیا جاندا اے جیہڑی عام پدھر توں اچی ہووے ۔ تبت پٹھار دنیا وچ سبھ توں اُچی پٹھار اے ۔
جَگ دیاں مشہور پٹھاراں
گٹھ:جیالوجی گٹھ:جغرافیا گٹھ:پٹھار گٹھ:ارضیات
کیول دھالیوال
صرف دھالیوال (جم 7 اکتوبر 1964) اک پنجابی ناٹک کار، ڈریکٹر اتے پنجاب سنگیت ناٹک اکادمی  چنڈیگڑھ دے پردھان ہن۔
منچ تھیٹر
صرف دھالیوال نے منچ تھیٹر نام دا ناٹ گروپ بنایا ہویا اے۔ اس گروپ دی قیام صرف دھالیوال نے این۔ایس۔ڈی۔ دلی توں اپنی پڑھائی پوری کرن مگروں کیتی۔ اس گروپ دے بینر ہیٹھ صرف دھالیوال نے پنجاب وچ چلدے آ راے تھیٹر وچ کافی بدلاو لیاؤندے ہن۔ جنہاں دا ویروا ہیٹھ لکھے مطابق اے؛
باہری لنک
گٹھ:پنجابی ناٹک کار گٹھ:پنجابی اداکار گٹھ:رنگکرمی
فرگس کاؤنٹی،مونٹانا
فرگس امریکی صوبے مونٹانا دی اک کاؤنٹی اے۔