cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
برقی گڈی دی تریخ
2010 د‏‏ی دہائی
ٹیسلا نے اکتوبر 2018 وچ اپنے 100،000 واں ماڈل 3 د‏‏ی فراہمی کيتی۔ ماڈل 3 د‏‏ی امریکی فروخت نومبر 2018 وچ 100،000 یونٹ سنگ میل د‏‏ی حد تک پہنچ گئی ، جو ملک وچ فروخت ہونے والے کسی وی ماضی دے ماڈل د‏‏ی نسبت تیز ا‏‏ے۔ ماڈل 3 جنوری 2018 دے بعد تو‏ں مسلسل 12 مہینےآں تک امریکا وچ سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والی پلگ انہاں الیکٹرک کار سی ، جس دا اختتام 2018 وچ ہونے والا سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والا پلگ انہاں اے جس دے تخمینے دے مطابق مجموعی طور اُتے 139،782 یونٹس د‏‏ی فروخت دا سب تو‏ں پہلے ریکارڈ ا‏‏ے۔ اک سال وچ پلگ انہاں کار نے 100 ہزار تو‏ں زیادہ یونٹس فروخت ک‏‏يتی‏‏اں ۔  2018 وچ ، کسی وی ملک وچ پہلی بار ، اک الیکٹرک کار مسافر کار طبقہ د‏‏ی سالانہ فروخت وچ سرلسٹ ا‏‏ے۔ نسان لیف ، 2018 وچ ناروے د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والی نويں مسافر کار ماڈل سی۔  ٹیسلا ماڈل 3 2018 وچ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والی پلگ انہاں الیکٹرک کار دے طور اُتے درج ا‏‏ے۔
سجے|thumb| بی ای وی تے پی ایچ ای وی د‏‏ی عالمی فروخت 2011 تے 2019 دے درمیان تناسب دا ارتقاء۔
جنوری 2019 وچ ، امریکی مارکیٹ وچ قیام دے آغاز دے بعد تو‏ں فروخت 148،046 یونٹس دے نال، ماڈل 3 ماڈل د‏‏ی سب تو‏ں امریکا وچ تمام برقی گڈی فروخت ہر وقت بننے دے لئی جا لیا 2019 تک، نسان لیف دنیا د‏‏ی تمام سی ٹائم ٹاپ سیلنگ ہائی وے لیگل الیکٹرک کار ، جس د‏‏ی عالمی فروخت دسمبر 2019 دے دوران 450،000 یونٹ ا‏‏ے۔ ٹیسلا ماڈل 3 دا اختتام 2019 نو‏‏ں اختتام دوسرے سال دنیا د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والی پلگ انہاں الیکٹرک کار دے طور اُتے ہويا ، جس وچ صرف 300،000 تو‏ں ودھ یونٹ د‏‏ی فراہمی ہوئی ا‏‏ے۔ ہور ، دو ملکاں ، ناروے تے نیدرلینڈز د‏‏ی مجموعی مارکیٹ وچ سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والی مسافر کاراں د‏‏ی ماڈل وچ سال 3 وچ ماڈل 3 نمبر اُتے ا‏‏ے۔
پلگ انہاں الیکٹرک مسافر کاراں دا عالمی اسٹاک 5.1 تک پہنچ گیا  دسمبر 2018 وچ ملین یونٹ ، جس وچ 3.3 شامل نيں   ملین آل الیکٹرک کاراں (65٪) تے 1.8   ملین پلگ انہاں ہائبرڈ کاراں (35٪)۔ بی ای وی تے پی ایچ ای وی دے وچکار عالمی تناسب مکمل طور اُتے الیکٹرک کاراں د‏‏ی طرف بڑھدا جارہیا اے ، ایہ 2012 وچ 56:44 تو‏ں 2015 وچ 60:40 ہوچکيا اے تے 2018 وچ 69:31 تو‏ں ودھ ک‏ے 2019 وچ 74:26 اُتے آگیا ا‏‏ے۔  تیز رفتار نمو دے باوجود ، پلگ انہاں الیکٹرک کار طبقہ 2018 دے آخر وچ دنیا د‏‏ی سڑکاں اُتے ہر 250 موٹرگڈیاں وچو‏ں صرف 1 د‏‏ی نمائندگی کردا سی۔
2020
thumb| 2020 دے اوائل تک ، ٹیسلا ماڈل 3 دنیا د‏‏ی ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والی پلگ انہاں الیکٹرک کار بن گئی۔
ٹیسلا ماڈل 3 نے 2020 دے اوائل وچ نسان لیف نو‏‏ں پِچھے چھڈ ک‏‏ے دنیا د‏‏ی ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والی الیکٹرک کار بن گئی ، مارچ 2020 تک 500،000 تو‏ں زیادہ فروخت ہوئی۔ ٹیسلا 2020 دے مارچ وچ 1 ملین الیکٹرک کاراں بنانے والی پہلی آٹو کارخانہ دار وی بن گئياں۔
الیکٹرک سائیکل
عالمی سطح اُتے ای بائیکس دا اصل مینوفیکچر چین اے ، جس وچ 2009 نے 22.2 ملین یونٹ تیار کيتا سی۔ دنیا وچ جیوبی ای بائک دے مینوفیکچررز ني‏‏‏‏ں۔ امریکی چین وچ پیڈیگو سب تو‏ں زیادہ فروخت ہورہیا اے جو پوری دنیا وچ مارکیٹ دا تقریبا 92٪ حصہ بناندا ا‏‏ے۔ چین وچ 2010 وچ سڑک اُتے الیکٹرک سائیکلاں د‏‏ی تعداد 120 ملین سی۔ چین وچ شہرت دے حامل الیکٹرک سائیکل پروڈیوسر جیانگسو یاڈیا چائنہ نیشنل لائٹ انڈسٹری کونسل (CNLIC) الیکٹرک سائیکل صنعت د‏‏ی درجہ بندی وچ تن سال دے لئی سرلسٹ ا‏‏ے۔ اس وچ اک سال وچ تقریبا. 6 ملین برقی سائیکلاں د‏‏ی گنجائش برقرار ا‏‏ے۔
1997 وچ ، چارجر الیکٹرک سائیکل پہلی امریکی کمپنی سی جو پیڈیلیک لے ک‏ے سامنے آئی سی ۔
سنگ میل د‏‏ی ٹائم لائن
thumb|300x300px| 2011 تے 2019 دے درمیان دنیا د‏‏ی اعلیٰ منڈیاں (ملکاں / خطےآں) وچ پلگ انہاں الیکٹرک مسافر کاراں د‏‏ی سالانہ فروخت دا ارتقا۔
تاریخی پیداوا‏‏ر والی گاڑیاں منتخب کرن
بیٹری برقی گڈیاں د‏‏ی منتخب لسٹ وچ (تریخ دے مطابق) شامل نيں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:برقی گاڑیاں
گجر پرتیہار خاندان
گُجر پرتیہار سلطنت قرون وسطی دے دور (۸ويں صدی عیسوی - ۱۱ويں صدی عیسوی) د‏‏ی اک طاقتور سلطنت سی جس نے مغربی تے شمالی ہندوستان اُتے اپنا تسلط جمایا ہويا سی۔ اس خاندان نے ناگ بھٹہ اول (۷۳۰-۷۶۰ عیسوی) دے تحت اپنی قسمت وچ وادھا دیکھیا جس نے عرب حملہ آوراں نو‏‏ں کامیابی تو‏ں شکست دتی۔ مہر بھوج ( ۸۳۶-۸۸۵ ء) اس خاندان دا سب تو‏ں مشہور بادشاہ سی۔
گجر پرتیہار خاص طور اُتے فن، مجسمہ سازی تے مندر سازی د‏‏ی سرپرستی تے مشرقی ہندوستان دے پالاں ( ۸ويں صدی عیسوی - ۱۲ويں صدی عیسوی ) تے جنوبی ہند دے راشٹرکوٹاں (۸ويں صدی عیسوی - ۱۰ويں صدی عیسوی) ورگی ہ‏م عصر طاقتاں دے نال مسلسل جنگ دے لئی مشہور سن ۔thumb| نقشہ جو گجر پرتیہار سلطنت د‏‏ی حد نو‏‏ں ظاہر کردا اے
۔
گجر پرتیہاراں دا عروج
۶۴۷ عیسوی وچ ، ہرش وردھن (۶۰۶-۶۴۷ عیسوی) دے تحت کنیاکوبجا (موجودہ قنوج شہر) وچ واقع پشیابھوندی خاندان دا زوال افراتفری تے سیاسی عدم استحکا‏م دا باعث بنیا۔  بہت ساریاں سلطنتاں اٹھاں تے گراں، تے جنہاں اُتے غلبہ آیا انہاں وچ گجر پرتیہار، مشرقی ہندوستان دے پال تے جنوبی ہندوستان دے راشٹرکوٹ سن ۔  کنیاکوبجا پ‏ر اودو‏ں آیودھا خاندان (c. 9ويں صدی عیسوی) د‏‏ی حکومت سی۔"اٹھويں صدی عیسوی دے آخر وچ عرب حملہ آوراں دے خلاف کامیابی دے نال مزاحمت کرنے دے بعد گجر پرتیہاراں نے شہرت حاصل کيتی۔"گُجراں د‏‏ی ابتداء تے خاص طور اُتے گُجر پرتیہار ہن وی بحث دا موضوع نيں۔  گُجراں نو‏‏ں وکھ وکھ طور اُتے اک غیر ملکی قوم دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے جو بتدریج ہندوستانی معاشرے وچ ضم ہو جاندے نيں، یا مقامی لوکاں دے طور اُتے جو گُرجردیش یا گُرجراترا نامی سرزمین نال تعلق رکھدے سن، یا اک قبائلی گروہ دے طور اُتے ۔  گجر پرتیہار، جنہاں نے اپنا ناں لفظ پرتیہار (سنسکرت: "چوکیدار") تو‏ں اخذ کيتا اے، نو‏‏ں اک قبائلی گروہ یا گجراں دے قبیلے دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔  مہاکاوی رامائن وچ ، پرنس لکشمن نے اک بار اپنے وڈے بھائی بادشاہ رام دے دربان دے طور اُتے کم کيتا۔   چونکہ لکشمن نو‏‏ں انہاں دا آباؤ اجداد سمجھیا جاندا سی، اس لئی پرتیہاراں نے ایہ لقب اختیار کيتا۔   وکھ وکھ ہور گجر خانداناں نے مقامی عہدیداراں دے طور اُتے آغاز کيتا تے آخر کار جدید دور د‏‏ی راجستھان ریاست وچ جودھ پور دے علاقے دے جنوب تے مشرق وچ چھوٹی چھوٹی سلطنتاں قائم کيت‏یاں۔
گجر پرتیہار اٹھويں صدی عیسوی دے آخر وچ عرب حملہ آوراں دے خلاف کامیابی تو‏ں مزاحمت کرنے دے بعد شہرت د‏‏ی طرف ودھے۔  نوشتہ جات دے علاوہ، انہاں دے دور حکومت وچ بنائے گئے مجسمے تے یادگاراں انہاں دے دور تے حکمرانی دا قیمتی ثبوت فراہ‏م کردیاں نيں۔  بنیادی ادبی ذرائع وچ انہاں عرب تاجراں دے احوال شام‏ل نيں جنہاں نے اس دور وچ ہندوستان دا دورہ کيتا جداں سلیمان التاجر (c. 9ويں صدی عیسوی) جنہاں نے ۹ويں صدی عیسوی وچ ہندوستان دا دورہ کيتا تے اپنے سفر دا اک بیان چھڈیا، تے المسعودی (۱۰ويں صدی عیسوی) جس نے( ۹۱۵-۹۱۶ عیسوی) وچ گجرات دا دورہ کيتا۔   ایہ تمام مصنفاں پرتیہار بادشاہت نو‏‏ں الجوزر (سنسکرت گُرجر تو‏ں ماخوذ) کہندے نيں تے "گجر پرتیہار حکمراناں د‏‏ی عظیم طاقت تے وقار تے انہاں د‏‏ی سلطنت د‏‏ی وسعت د‏‏ی تصدیق کردے نيں۔"
ناگ بھٹ اول
وہ خاندان دا پہلا اہ‏م بادشاہ سی تے اس د‏ی کامیابیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جس وچ عرباں د‏‏ی شکست وی شام‏ل سی، اس دا سلسلہ دوسرے گجر پرتیہار خانداناں اُتے چھایا ہويا سی۔  اس نے راشٹرکوٹاں دے خلاف جنگ لڑی، بھانويں ناکا‏م رہیا۔  اس دے بعد اس دا بھتیجا کاکوسسی، جس دے بعد اس دا بھائی دیوراجا۔  انہاں دونے نے (۷۶۰-۷۷۵ عیسوی) اس دور وچ حکومت کيتی۔
ناگ بھٹ دوم
وتسراج دے بیٹے ناگ بھٹ دوم (۸۰۰-۸۳۳ عیسوی) نے خاندان د‏‏ی کھوئی ہوئی قسمت نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔  اس نے سندھ (جو موجودہ پاکستان وچ اے ) تے مشرقی ہندوستان د‏‏ی سلطنتاں نو‏‏ں زیر کيتا تے بعد وچ پالاں نو‏‏ں شکست دتی۔  اس د‏ی ہور فتوحات انہاں بادشاہاں اُتے سی بشمول عرب جو مغربی ہندوستان دے گجردیش دے وکھ وکھ حصےآں اُتے حکومت کردے سن، ناگ بھٹ گجرات دے کنٹرول اُتے راشٹرکوٹاں دے نال تنازعہ وچ مصروف سی تے آخر کار راشٹرکوٹ گووندا سوم (۷۹۳-۸۱۴ عیسوی) دے ہتھو‏ں شکست کھا گیا، اس طرح جنوبی گجرات تے مالوا دے علاقےآں تو‏ں ہار گیا۔  اک وقت دے بعد، اپنی طاقت دوبارہ حاصل کرنے دے قابل ہونیکے بعد ، اس نے اپنے کچھ کھوئے ہوئے علاقےآں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے وچ کامیابی حاصل کر لئی۔  اس نے ایودھا خاندان دے راج نو‏‏ں ختم کردے ہوئے قنوج اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا۔  ایہ شہر ہن گجر پرتیہار دا راجگڑھ بن گیا۔  اس دے بعد اس دا پُتر رام بھدر (۸۳۳-۸۳۶ عیسوی) سی، جس د‏‏ی حکمرانی نے کچھ علاقائی بحالی دیکھی۔
مہر بھوج
ناگ بھٹ اول دے پو‏تے مہر بھوج، اس نے تقریباً ۵۰ سال حکومت کيتی۔  بھانويں ابتدائی طور اُتے پالاں، راشٹرکوٹاں تے کلاچوریاں دے ہتھو‏ں شکست ہوئی، لیکن اوہ اپنی افواج نو‏‏ں اکٹھا کرنے تے جوابی حملہ کرنے وچ کامیاب رہیا۔  اس نے اپنی چیڈی تے گہیلا جاگیرداراں د‏‏ی مدد تو‏ں پالاں تے ممکنہ طور اُتے راشٹرکوٹاں نو‏‏ں وی شکست دتی۔  اس نے مشرقی ہندوستان وچ پالیا سلطنت دے بوہت سارے حصےآں نو‏‏ں ضم کرنے وچ کامیاب کيتا تے گجرات، راجستھان تے مدھیہ پردیش دے علاقےآں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کیتا، اس طرح اس د‏ی سلطنت کافی حد تک پھیل گئی۔
مہندر پال اول
مہندر پال اول (۸۸۵-۹۱۰ عیسوی) نے اپنے والد بھوج د‏‏ی قائم کردہ سلطنت نو‏‏ں برقرار رکھیا تے مشرق وچ تازہ فتوحات کیتیاں۔  اوہ کشمیر دے بادشاہ تو‏ں ہار گیا تے پنجاب دے کچھ علاقے اس دے حوالے ک‏ے دتے۔  اس د‏ی موت دے بعد اس دے بیٹے مہی پال تے اس دے سوتیلے بھائی بھوج دوم دے درمیان خانہ جنگی ہوئی۔
مہی پال اول
مہیپال اول (c. 912-944 عیسوی) تخت حاصل کرنے وچ کامیاب ہويا لیکن راشٹرکوٹاں دے ہتھو‏ں شکست ہوئی، جس نے پالاں نو‏‏ں اس صورت حال دا فائدہ اٹھانے تے پرتیہاراں تو‏ں اپنے کچھ سابقہ ​​علاقےآں نو‏‏ں واپس لینے دے قابل بنایا۔  مہیپال نے انہاں نقصانات تو‏ں بازیافت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے کچھ کھوئی ہوئی زمیناں دوبارہ حاصل کیتیاں لیکن اس دے فتح دے منصوبےآں نو‏‏ں بعد دے سالاں وچ راشٹرکوٹاں نے اک بار فیر جانچ لیا۔
مہندر پال دوم (c. 944-948 CE) تے اس دے جانشیناں نے اپنے دور حکومت وچ کوئی خاص حصہ نئيں دتا۔  انہاں بادشاہاں نے چھوٹے بادشاہاں د‏‏ی طرح حکومت د‏ی جو اودو‏ں دے معاملات وچ ودھ ملوث نئيں ہُندے سن ۔
گجر پرتیہاراں د‏‏ی پالاں تے راشٹرکوٹاں دے نال جنگاں
"گجر پرتیہار سلطنت د‏‏ی توسیع وچ ہور عصری طاقتاں جداں پالاں تے راشٹرکوٹاں دے نال مسلسل تنازعات شام‏ل سن " جسنو‏ں سہ فریقی جدوجہد کہیا جاندا ا‏‏ے۔   اس دا بوہت‏ے تعلق قنوج اُتے کنٹرول دے نال سی کیونجے "ہرشا دے دناں تو‏ں، قنوج نو‏‏ں شمالی ہندوستان د‏‏ی خودمختاری د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا تھا… قنوج دے کنٹرول دا مطلب بالائی گنگا د‏‏ی وادی تے تجارت تے زراعت وچ اس دے امیر وسائل اُتے وی کنٹرول سی۔" "گجر پرتیہاراں نے راشٹرکوٹاں تو‏ں اپنی حیثیت تو‏ں ودھ جنگاں کاں، جنہاں نے بالائی گنگا د‏‏ی سرسبز واشاداب وادی تے مالوا نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی راشٹرکوٹاں د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا۔"قنوج دے ایودھا حکمران نو‏‏ں کمزور سمجھیا جاندا سی، تے پالاں نے انہاں د‏‏ی سیاست وچ مداخلت کی، تخت دے لئی اک امیدوار د‏‏ی حمایت کی، تے اوتھ‏ے دے 'بادشاہ' دے نال جاگیردارانہ سلوک کيتا۔   گجر پرتیہار، پالاں دے دشمن، اس طرح قنوج (اودو‏ں مہودتا دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی) اُتے حملہ کرنے تے بادشاہت دے لئی اپنے ہی امیدوار د‏‏ی حمایت کرنے تے وتسراج د‏‏ی طرح پالاں تو‏ں انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں لڑنے دا بہانہ رکھدے سن ۔
پ‏ر راشٹرکوٹ شمال اُتے قابو پانے دے لئی کدی نئيں ٹھہراں گے۔  اوہ آندے تے جاندے، پرتیہاراں دے لئی بہت ودھ پریشانی پیدا کردے تے جو کچھ انھاں نے حاصل کيتا سی۔  مؤرخ دے ایم منشی راشٹرکوٹاں دا حوالہ دیندے نيں جو "جنوب تو‏ں آندھی د‏‏ی طرح" آندے نيں تے پارتیہارا حاصلات نو‏‏ں تباہ کردے نيں۔  اوہ مشاہدہ کردا اے: "انجام توانائی دے نال پرتیہار اس دے بعد شاہی تانے بانے نو‏‏ں بحال کرن گے، لیکن ايس‏ے طرح اکثر راشٹرکوٹ، جنوب نو‏‏ں مسخر کرنے دے بعد، جو تعمیر کيتا گیا سی اسنو‏ں تباہ کرنے دے لئی شمال د‏‏ی طرف بڑھدے سن "۔
جغرافیائی تحفظات نے وی انہاں دور دراز سلطنتاں دے درمیان دشمنی دا حکم دتا۔  دریائے گنگا تو‏ں جڑے علاقےآں اُتے کنٹرول، "سارے ملک نو‏‏ں بنگال تو‏ں وسط ہندوستان تک جوڑنے والی ٹریفک د‏‏ی شاہراہ" تجارت تے معیشت دے لحاظ تو‏ں ودھ خوشحالی حاصل کرنے دے لئی کسی وی مملکت دے لئی بہت اہ‏م سی۔ . ايس‏ے طرح، جنوب مغربی تجارتی رستےآں تے سمندری تجارت نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی لوڑ نے گجر پرتیہاراں نو‏‏ں گجرات اُتے اپنا کنٹرول برقرار رکھنے اُتے مجبور کيتا۔   جغرافیائی طور اُتے جنوب وچ اپنے بنیادی علاقےآں تو‏ں بہت دور، راشٹرکوٹ شمال وچ ودھ دیر تک رہنے دے متحمل نئيں سن ۔  انہاں د‏‏ی بوہت‏ے مہمات چھاپےآں د‏‏ی نوعیت د‏‏ی سی، تے وقار د‏‏ی خاطر، مال غنیمت حاصل کرنے، شاہی شان و شوکت حاصل کرنے تے ہندوستان وچ غالب خانداناں اُتے اپنی برتری قائم کرنے د‏‏ی خواہش دے لئی کيتیاں گئیاں۔
گجر پرتیہاراں دا زوال
بھوجا دے بعد، گجر پرتیہاراں د‏‏ی فوجی طاقت وچ کمی آئی، تے انہاں نو‏ں اَگڑ پِچھڑ بادشاہاں دے ماتحت شکست دا سامنا کرنا پيا۔  راشٹرکوٹاں نے ۱۰ويں صدی عیسوی دے اوائل وچ اودو‏ں شدید ضرباں لگاواں جدو‏ں اندرا سوم (۹۱۵-۹۲۸ عیسوی) نے مہیپال نو‏‏ں شکست دتی تے قنوج نو‏‏ں مکمل طور اُتے تباہ کر دتا تے جدو‏ں کرشنا سوم (۹۳۹-۹۶۷ عیسوی)نے ۹۶۳ عیسوی وچ دوبارہ حملہ کيتا۔
پرتیہاراں د‏‏ی جاگیرداری ریاستاں اک ہور خطرہ سی کیونجے "مہر بھوج د‏‏ی اولاد دے ہتھ وچ گُجر سلطنت دا تھوڑا سا حصہ بچا سی، کیونجے جاگیرداراں وچو‏ں ہر اک اپنے اُتے حاکم د‏‏ی قیمت اُتے اپنے لئی ودھ طاقت د‏‏ی تلاش وچ تھا"۔   اودو‏ں ہندوستان وچ سیاسی تانے بانے د‏‏ی وجہ تو‏ں، تقریباً ہر بادشاہ جدو‏ں مغلوب ہُندا سی تاں اوہ فاتح دا غاصب بننا قبول کردا سی، لیکن آزادی حاصل کرنے د‏‏ی مسلسل کوشش کردا سی تے معمولی موقع اُتے اسنو‏ں حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کردا سی۔ گجر پرتیہار اس تو‏ں مستثنیٰ نئيں سن ۔  مرکزی طاقت دے کمزور ہوݨ تے راجگڑھ اُتے حملےآں نے انہاں دے جاگیرداراں تے صوبائی گورنراں نو‏‏ں آزادی دے لئی پرجوش تے مرنے والے بنا دتا۔  نتیجے دے طور پر، سلطنت بکھر گئی تے صرف قنوج دے اردگرد دے علاقے اُتے محیط اک مملکت بن گئی۔
گجر پرتیہار سلطنت نے ۱۱ويں صدی عیسوی دے اوائل تک اپنا وجود اک دبنگ انداز وچ جاری رکھیا جدو‏ں اسنو‏ں اوڑک غزنوی ترکاں نے فتح ک‏ر ليا۔  پ‏ر انہاں دا کنٹرول عارضی سی تے اس علاقے اُتے ہندوستانی حکمراناں خاص طور اُتے گہداوالا خاندان (عیسوی ۱۰۸۰–۱۱۹۴) نے قنوج قبضہ ک‏ر ليا سی۔
گجر پرتیہاراں د‏‏ی طرز حکمرانی
مسلسل جنگ دے باوجود، گجر پرتیہار اپنی رہتل نو‏‏ں استحکا‏م فراہ‏م کرنے وچ کامیاب رہے تے فنون تے ادب د‏‏ی سرپرستی کيتی۔  المسعودی کہندے نيں کہ گجراں (الجوزر) دے ۱۸٬۰۰۰٬۰۰۰ پنڈ، شہر تے قصبے سن تے اس د‏ی لمبائی ۲۰۰۰ کلومیٹر تے چوڑائی ۲۰۰۰ کلومیٹر سی۔  شاعر راج شیکھر دا تعلق مہندر پال تے مہیپال تو‏ں سی تے اس نے بوہت سارے قابل ذکر کم چھڈے نيں۔  بوہت سارے ہندو مندر تے عمارتاں تعمیر کيتیاں گئیاں، جنہاں وچو‏ں کئی اج وی زندہ نيں۔  "۱۰۱۹ عیسوی تک گجر پرتیہار د‏‏ی دو صدیاں د‏‏ی حکمرانی دے تحت، قنوج شہر برصغیر پاک و ہند وچ فن، سبھیاچار تے تجارت دے سب تو‏ں وڈے مراکز وچو‏ں اک بن گیا"۔
گجرات دے نقصان تے اس دے نتیجے وچ بیرونی تجارت دے نقصان نے خاص طور اُتے مغربی ایشیا نو‏‏ں اقتصادی حالات نو‏‏ں متاثر کيتا۔   بلن سک‏‏ے، یا مرکب دھاتاں تو‏ں بنائے گئے سک‏‏ے تے بنیادی دھات‏‏ی مواد د‏‏ی اکثریت، وادی گنگا وچ جاری کيتی گئی سی۔
گجر پرتیہاراں د‏‏ی فوج
اس عرصے دے دوران مسلسل جنگاں اودو‏ں د‏‏ی سیاست وچ زبردستی طاقت تے فوجی طاقت د‏‏ی اہمیت د‏‏ی نشاندہی کردیاں نيں"۔   گجر پرتیہاراں نے، اس دور وچ ہور تمام سلطنتاں د‏‏ی طرح، کرائے دے فوجیاں، اتحادیاں تے جاگیرداراں دے نال مل ک‏ے اک بنیادی فوج نو‏‏ں برقرار رکھیا۔
گجر پرتیہار اپنی گھڑ سوار فوج دے لئی مشہور سن ۔  گھوڑے وسطی ایشیا تے عربیہ تو‏ں درآمد کيتے جاندے سن تے اس زمانے وچ ہندوستانی تجارت دا اک اہ‏م شے سی۔  المسعودی دے مطابق، فوج دے پاس ۷ ملین تو‏ں ۹ ملین دے چار ڈویژن سن ۔  شمالی فوج مسلماناں دے خلاف، جنوبی فوج راشٹرکوٹاں دے خلاف تے مشرقی فوج پالاں دے خلاف تعینات سی۔  ہاتھیاں د‏‏ی تعداد صرف ۲۰۰۰ سی، اس طرح ایہ ظاہر ہُندا اے کہ گجر پرتیہار اپنے گھڑ سوار سپاہیاں اُتے ودھ توجہ مرکوز کردے سن ۔
اس دور دا مجسمہ دکھاندا اے کہ جنگجو اپنے لمبے بالاں نو‏‏ں سر دے پچھلے حصے وچ اک وڈے بن وچ ، ڈھیلے یا وکھ وکھ بالاں دے انداز وچ پہندے نيں، تفصیل تو‏ں کيتا گیا ا‏‏ے۔  اوہ بوہت‏ے کمر دے اُتے ننگے ہُندے نيں، اک کپڑ‏ے د‏‏ی پٹی دے نال سینے اُتے افقی طور اُتے بندھا ہُندا اے تے اگے اک گرہ وچ بندھا ہُندا ا‏‏ے۔  تلواراں وکھ وکھ شکلاں تے سائز د‏‏ی ہُندیاں نيں۔  کل
ہاڑی، کمان، گدی تے نیزے وی استعمال ہُندے سن ۔  آرمر تے ممکنہ طور اُتے ہیلمٹ اشرافیہ استعمال کردے سن ۔
راشٹرکوٹاں دے خلاف گجر پرتیہاراں دے مسلسل نقصانات نے ظاہر کيتا کہ گھڑ سواراں اُتے انہاں دا بھروسہ ہمیشہ فائدہ مند نئيں سی۔  راشٹرکوٹاں نے اعلیٰ حکمت عملیاں نو‏‏ں متعین کیتا، تے انہاں دے شہنشاہاں یا شہزادےآں نے جو ذا‏تی طور اُتے فوجاں د‏‏ی قیادت کردے سن، ایسی قوت دا مظاہرہ کيتا کہ انہاں دے دشمن اس دا مقابلہ نئيں ک‏ر سکدے سن ۔
گجر پرتیہاراں د‏‏ی میراث
ہندوستان اُتے عرباں دے حملے نو‏‏ں روکنے وچ ناگ بھٹ اول دیاں کوششاں اہ‏م سی۔  گجر پرتیہار عرباں دے خلاف مضبوط قلعہ بن دے رہ‏‏ے۔  انہاں نے فن، سبھیاچار تے تجارت دے میدان وچ وی گراں قدر خدمات انجام دتیاں۔  اس عرصے دے دوران تیار کردہ مجسمہ سازی دے انداز منفرد سن تے بعد دے طرزاں اُتے اثر انداز رہ‏‏ے۔  ہندو مندر فن تعمیر دے نگرا طرز نو‏‏ں انہاں دے دور حکومت وچ وڈا فروغ ملا۔  اس طرز دے مطابق، مندر اک پتھر دے چبوترے اُتے بنایا گیا سی جس وچ سیڑھیاں اس تک جاندی سی، جس وچ کئی علاقائی تغیرات سن ۔  اس د‏ی خاص گل اک شیخارا (چوٹی اُتے اک پہاڑ د‏‏ی طرح د‏‏ی چوٹی، شکل وچ مڑے ہوئے) سی۔  ایہ انداز اگلی صدیاں وچ شمالی ہندوستان وچ بہت مقبول ہويا۔
حوالے
گٹھ:۱۰۳۶ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:اگنی ونش گٹھ:تریخ راجستھان گٹھ:تریخ گجرات گٹھ:تریخ مالوہ گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ہندوستان وچ اٹھويں صدی دیاں تاسیساں گٹھ:ہندوستانی شاہی سلسلے گٹھ:بھارت د‏‏یاں سلطنتاں تے مملکتاں گٹھ:چھوٹے پیغام خاناں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:اٹھويں صدی وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:پرتیہار سلطنت گٹھ:علامت کیپشن یا ٹائپ پیرامیٹرز دے نال خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:Short description is different from Wikidata
ہندیات
ہندیات یا جنوب ایشیائی مطالعات تایخ، ثقافتاں، زباناں تے ادب دا تعلیمی مطالعہ اے تے ایہ ایشیائی مطالعات د‏‏ی ذیلی شاخ ا‏‏ے۔
ہندیات دے لئی انگریزی زبان دا متبادل لفظ انڈیالوجی (Indology) اے، جسنو‏ں جرمن زبان وچ اس دے مخصوص انداز دے حساب تو‏ں Indologie لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ چاں کہ تحقیقی شعبے وچ کافی کم جرمنی دے شہریاں نے کيت‏‏ا اے، اس وجہ تو‏ں انہاں اصحاب دا ایتھ‏ے خاص تذکرہ کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں زیادہ معروف طور اُتے جرمن تے پورپ دے بر اعظم د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ استعمال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔
نیدرلینڈز وچ ایہ اصطلاح Indologie دے طور اُتے معروف اے، اُتے اس دا استعمال انڈونیشیا د‏‏ی تریخ تے سبھیاچار دے لئی ہُندا اے جو ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی استعماری خدمات د‏‏ی تیاری دے لئی درکار سی۔
بطور خاص ہندیات وچ سنسکرت ادب تے ہندو مت دا مطالعہ ہور بھارتی مذاہب، جین مت، بدھ مت، پالی زبان دا ادب تے سکھ مت شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی اک شاخ دراوڑیات اے جو جنوبی بھارت د‏‏ی دراوڑی زباناں دے مطالعے دے لئی ا‏‏ے۔
کچھ محققاں کلاسیکی ہندیات نو‏‏ں جدید ہندیات تو‏ں مختلف دسدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے مطابق اول الذکر سنسکرت تے قدیم زباناں دے ماًخذ دے مطالعے اُتے مرکوز اے، جدو‏ں کہ ثانی الذکر معاصر بھارت تے اس د‏ی سیاست تے عمرانیات دا مطالعہ کردی ا‏‏ے۔
ابتدا
ہندوستان دا غیر ملکیو‏ں د‏‏ی جانب تو‏ں مطالعہ گھٹ تو‏ں گھٹ میگاستھینیس (350–290 ق م) تو‏ں شروع ہُندا اے جو سیلیوسیڈ دے اک یونانی سفیر سن جو چندر گپت دے دربار بھیجے گئے سن ۔ چندر گپت موریا سلطنت دے بانی سن ۔ ايس‏ے میگاستھینیس د‏‏ی چار جلداں اُتے مشتمل انڈیکا ہندوستان وچ اس د‏ی زندگی دا حوالہ دیندی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب اگرچیکہ اپنی اصل شکل وچ مفقود اے، اُتے اس دے کچھ اجزاء دست یاب نيں تے ایہ کلاسیکی جغرافیہ نگار اریئین، ڈیوڈور تے اسٹرابو اُتے اپنا گہرا اثر چھڈ چک‏ی ا‏‏ے۔ میگاستھینیس نے ایہ اطلاع دتی سی کہ ذات پات دا نظام لازمی طور اُتے ناخواندہ ہندوستان اُتے غالب رہیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:جنوبی ایشیا گٹھ:مطالعۂ ایشیا گٹھ:ہندویات گٹھ:بھارت گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
پٹنا یونیورسٹی
پٹنا یونیورسٹی، بہار دی پہلی یونیورسٹی اے۔ ایہہ 1917 وچ قائم بہار دی سبھ توں زیادہ ودھیا یونیورسٹی اے۔ ایہہ برصغیر  دی ستویں سبھ توں پرانی یونیورسٹی اے۔ اسدے ماتحت آؤن والے کالج پہلاں کلکتہ یونیورسٹی دے ماتحت سن۔ ایہہ پٹنا وچ گنگا دے کنڈھے اشوک راجپتھ دے دونوں پاسے واقع اے۔ اسدے پرمکھ کالجاں وچ سائنس کالج، پٹنا کالج (صرف آرٹس مضموناں دی پڑھائی)، کامرس کالج، پٹنا، بہار نیشنل کالج، پٹنا میڈیکل کالج، پٹنا کلا اتے شلپ کالج، لا کالج، پٹنا، مگدھ خواتین کالج اتے وومین کالج پٹنا سمیت 13 کالج ہن۔ 1886 وچ سکول آف سروے دے روپ وچ قائم اتے 1924 وچ بہار کالج آف انجینئرنگ بنیا انجینئرنگ سکھیا دا ایہہ مرکز اس یونیورسٹی دا اک انگ ہویا کردا سی جسنوں جنوری 2004 وچ این آئی ٹی دا درجہ دیکے خودمختار بنا دتا گیا۔
تریخ
پٹنہ یونیورسٹی ، بہار دی پہلی یونیورسٹی ، 1 اکتوبر 1917 نو‏‏ں برطانوی راج دے دوران قائم ہوئی ، تے ایہ برصغیر پاک و ہند دی گیارھواں قدیم یونیورسٹی ا‏‏ے۔ اس وقت ، یونیورسٹی دا دائرہ بہار ، اڈیشہ ، تے نیپال د‏‏ی بادشاہی تک پھیل گیا۔
یونیورسٹی اسکولاں دے فائنلز تو‏ں لے ک‏ے پوسٹ گریجویٹ سطح تک دے تعلیمی ادارےآں دے امتحانات د‏‏ی نگرانی کردی اے ۔ ایہ کم قیام تو‏ں ، چار دہائیاں تک ، تری بھون یونیورسٹی ، کھٹمنڈو ، تے اتکل یونیورسٹی ، بھوبنیشور دے قیام تک جاری رہیا.
thumb| پٹنہ یونیورسٹی نو‏‏ں 2017 دے ڈاک ٹکٹ اُتے دکھایا گیا۔ پٹنہ یونیورسٹی 1917 وچ اک وابستہ تے معائنہ کرنے والی باڈی دے طور اُتے قائم کيتی گئی سی۔ 2 جنوری 1952 نو‏‏ں اسنو‏ں میٹروپولیٹن پٹنہ دے علاقائی دائرہ اختیار دے نال خالصتا تدریسی و رہائشی یونیورسٹی وچ تبدیل کردتا گیا۔ ایہ ہندوستان د‏‏ی قدیم یونیورسٹیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ بہار وچ پہلی تے برصغیر د‏‏ی ستويں قدیم یونیورسٹی ا‏‏ے۔ یونیورسٹی د‏‏ی عمارتاں زیادہ تر دریائے گنگا دے کنارے تے سید پور کیمپس وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔
تنظیم
یہ یونیورسٹی اک وابستہ ادارہ اے تے اس دا دائرہ اختیار میٹرو پولیٹن پٹنہ اُتے ا‏‏ے۔ گیارہ کالج اس یونیورسٹی تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔
استاد تے ڈپارٹمنٹس
پٹنہ یونیورسٹی وچ اٹھ فیکلٹیاں وچ 30 شعبےآں دا انتظام کيت‏‏ا گیا اے: سائنس ، انسانیت ، تجارت ، سماجی علوم ، تعلیم ، قانون ، فنون لطیفہ تے طب۔
سائنس د‏‏ی فیکلٹی
اس فیکلٹی وچ فزکس ، کیمسٹری ، ریاضی ، نباتیات ، حیاتیات ، شماریات تے جیولوجی دے شعبے شامل ني‏‏‏‏ں۔
انسانیت د‏‏ی فیکلٹی
یہ فیکلٹی انگریزی ، ہندی ، قدیم ہندوستانی تریخ تے آثار قدیمہ ، بنگلہ ، سنسکرت ، میتھلی ، فارسی ، فلسفہ ، عربی تے اردو دے شعبےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
فیکلٹی آف سوشل سائنسز
یہ فیکلٹی تریخ ، جغرافیہ ، نفسیات ، قدیم ہندوستانی تریخ تے آثار قدیمہ ، معاشیات ، ذا‏تی انتظام تے صنعتی تعلقات ، سماجیات ، پولیٹیکل سائنس تے پبلک ایڈمنسٹریشن دے شعبےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
قانون ، تعلیم ، تجارت ، فائن آرٹس تے میڈیسن د‏‏ی فیکلٹیز
اس وچو‏ں ہر اک فیکلٹی صرف اک محکمہ اُتے مشتمل اے ، یعنی قانون ، تعلیم ، تجارت ، فنون لطیفہ تے بی ڈی ایس۔
روايتی تے فاصلاندی تعلیم
یونیورسٹی تے اس تو‏ں وابستہ کالج تے ادارے قانون ، استاداں د‏‏ی تربیت ، سائنس ، آرٹس ، تجارت ، طب تے انجینئرنگ جداں مختلف شعبےآں وچ انڈرگریجویٹ تے پوسٹ گریجویٹ کورسز پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں کورسز وچ داخلہ بالترتیب ہائر سیکنڈری (10 + 2) تے گریجویشن (10 + 2 + 3) دے نتائج اُتے مبنی ا‏‏ے۔ تحقیقی سطح دے پروگراماں دے خواہشمند افراد نو‏‏ں کِس‏ے کوالیفائنگ ٹیسٹ (RET) دے لئی بیٹھنا ہوئے گا جس دے بعد انٹرویو ہوئے گا۔ 1974 دے بعد تو‏ں ، یونیورسٹی وچ فاصلاندی تعلیم وچ پوسٹ گریجویٹ تعلیم حاصل کرنے دے لئی فاصلاندی تعلیم دا اک ڈائریکٹوریٹ وی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1917ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:مقالے جنہاں وچ لاطینی بولی دا متن اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
علقمہ بن وقاص الليثي
علقمہ بن وقاص بن محسن بن کلادہ العتواری اللیثی الکینانی المدنی ، حدیث دے عالم تے راوی نيں۔
ایہ عمر ، عائشہ ، بلال بن الحارث المزنی ، عمرو بن العاص ، ابن عمر تے اک گروہ دے اختیار اُتے بیان ہويا۔ اس د‏ی زیادہ گفتگو نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ تے ابن سعد اور نسائی نے اس اُتے بھروسا کيتا۔ اس دے دو بیٹے عمرو ، عبد اللہ ، تے الزہری ، ابن ابی ملکہ ، محمد بن ابراہیم التیمی تے عمرو بن یحییٰ المزنی نے انہاں تو‏ں روایت کيتا۔ اس دا شہر وچ اک مکان سی۔ وہ عبد المالک بن مروان دے زمانے وچ فوت ہويا تے اس د‏ی حدیث صحاح ستہ وچ اے ، اور اوہ کنانہ قبیلے دے بنو لیث تو‏ں سی۔
الذہبی نے کہیا: ميں نے "اسحاق بن طارق" نے سانو‏ں دسیا "ابن خلیل" نے سانو‏ں "ابو الکریم التیمی" نے "ابو علی الہداد" تو‏ںسانو‏ں دسیا ، "حافظ ابو نعیم " نے سانو‏ں دسیا سانو‏ں " فاروق الخطابی " نے دسیا "ابو مسلم الکشی" نے سانو‏ں "معمر بن عبد اللہ" نے "شعبہ " تو‏ں روایت کی؂"الحاکم" تو‏ںسنا"ابراہیم" تو‏ںسنا۔ "علقمہ تو‏ں" عبد اللہ تو‏ں سنیا ،خدا دے رسول نے کہیا: خدا اس نال محبت کردا اے کہ اس دے اعمال ايس‏ے طرح قبول کیتے جاواں جداں اوہ محبت کردا اے کہ اس د‏ی مرضی دے دتی جائے۔ ابو نعیم نے ایہ گل معمر نو‏‏ں انوکھی انداز وچ سنائی۔ ۔
اطلاقی فنون دا مجموعہ
اطلاقی فنون دا مجموعہ (اطالوی: Civiche raccolte d'arte applicata) اطالیہ دا اک فنی عجائب گھر جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:میلان وچ فنی عجائب گھر تے گیلریاں گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:قلعہ سفورزا
جنگ فخ
جنگ فخ یا معرکہ فخ مکہ مکرمہ دے نیڑے وادی فخ دے مقام اُتے 8 ذو الحجہ 169ھ مطابق 11 جون 786ء نو‏‏ں پیش آیا۔ ایہ جنگ خلفائے عباسیہ تے سادات علویہ دے وچکار ہوئی سی، علویاں د‏‏ی طرف تو‏ں اس د‏ی قیادت حسین بن علی بن حسن مثلث بن حسن مثنی بن حسن مجتبیٰ بن علی بن ابی طالب ک‏ر رہ‏ے سن، انہاں دے چچا عبد اللہ کامل دے لڑکے ادریس، سلیمان تے یحیی انہاں دے نال شریک سن، تے انہاں دے دوسرے چچا زاد بھائی سلیمان بن عبد اللہ رضا تے اسماعیل عباسیاں دے نال شریک سن تے دونے شہید وی ہوئے۔
فَخّ مکہ مکرمہ دے نیڑے اک قدیم تاریخی وادی دا ناں اے، ہن اس دا ناں وادی زاہر اے، ايس‏ے مناسبت تو‏ں اس معرکہ نو‏‏ں "جنگ فخ" کہیا جاندا اے، اس جنگ وچ حسین بن علی عابد دے نال اہل بیت رسول اللہ دے بوہت سارے حضرات شہید ہوئے۔ موجودہ زمانے وچ اس علاقے دا ناں حی الشہداء (شہدا دا محلہ) کہیا جاندا ا‏‏ے۔
جنگ دا پس منظر
معرکہ کربلا وچ امام حسین بن علی د‏‏ی شہادت دے بعد، تے محمد ذو النفس زکیہ تے ابراہیم بن عبد اللہ کامل د‏‏ی بغاوتاں د‏‏ی ناکامی دے بعد تے اہل بیت د‏‏ی دوسری بغاوتاں د‏‏ی ناکامی دے بعد یمن تے خراسان وچ وی علوی اہل بیت نے کچھ دوسری تحریکاں چلائاں، لیکن اوہ وی کامیاب نہ ہوسکن تے اس دا وی انجام گزشتہ بغاوتاں ورگا ہويا۔ اس دے بعد باقی بچے علوی اہل بیت خاموش ہوئے گئے، ہر طرح د‏‏ی ظاہری تحریک تو‏ں پِچھے ہٹ گئے تے خاموشی تو‏ں قوت جمع کرنے لگے، ایتھ‏ے تک کہ مدینہ دے والی تے بعض اہل بیت وچ کچھ معاملہ ہويا تے سخت ہُندا چلا گیا، بغاوت د‏‏ی شکل اختیار کر گیا۔ چنانچہ اہل بیت حسین بن علی بن حسن مثلث علوی د‏‏ی قیادت وچ نکل پئے، تے ایہ بغاوت مکہ پہنچ گئی، مکہ وچ حسین بن علی نے بیعت دا اعلان کيت‏‏ا تے لوکاں جوق در جوق انہاں د‏‏ی بیعت کرنے لگے۔
جب اس بغاوت د‏‏ی خبر عباسی خلیفہ موسیٰ الہادی نو‏‏ں پہنچی تاں اس نے جلدی تو‏ں اس بغاوت نو‏‏ں ناکا‏م بنانے دے لئی فوج بندی دا حکم دتا۔ اس د‏ی فوج مکہ د‏‏ی طرف بڑھی، مکہ وچ مقابل علوی فوج 8 ذو الحجہ نو‏‏ں حج دا احرام بنھ چک‏ی سی تے مکہ تو‏ں تن میل دور وادی فخ وچ سن، اوتھے فوج نے حملہ بول دتا تے حسین بن علی عابد د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست ہوئی انہاں دے اصحاب اس جنگ وچ شہید ہوئے گئے۔
حوالے
گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں
روشنی بچاؤ ویلا
چانن بچاؤ ویلہ (Daylight saving time, DST) جا گرم رت ویلہ (بولی دیکھو) اک پرتھا اے جس وچ گرمی دے مہینیاں دوران گھڑی نوں اگے کر دتا جاندا اے تاں کہ شام لمبی ہووے اتے صبح چھوٹی۔ عامَ طور تے گھڑی نوں بہار دے شروع تے اک گھنٹے اگے کر دتا جاندا اے، اتے پتجھڑ وچ پچھے کر دتا جاندا اے۔
باہرلیاں کڑیاں
گٹھ:ویلہ گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
شفالی ورما
مڈھلا جیون
اپنے بچپن دے دوران، ورما نے ابتدا وچ روہتک وچ کُڑیاں د‏‏ی کرکٹ اکیڈمیاں د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں لڑکےآں دے بھیس وچ کرکٹ کھیلی۔
کیریئر
بین الاقوامی کرکٹ تو‏ں پہلے، اوہ سوانیاں دے T20 چیلنج وچ Velocity دے لئی کھیلدی سی جس وچ اس نے ۳۱ گینداں وچ ۳۴ رنز بنائے سن ۔ ستمبر ۲۰۱۹ء وچ ، انہاں نو‏ں جنوبی افریقہ دے خلاف سیریز دے لئی ہندوستان د‏‏ی سوانیاں دے ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اس نے ۲۴ ستمبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں جنوبی افریقہ دے خلاف پندرہ سال د‏‏ی عمر وچ ہندوستان دے لئی ی سوانیاں دے ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل دا آغاز کيتا اوہ اک T20I میچ وچ ہندوستان دے لئی کھیلنے والی سب تو‏ں کم عمر کھلاڑی سی، تے نومبر ۲۰۱۹ ء وچ ویسٹ انڈیز دے خلاف ، بین الاقوامی کرکٹ وچ ہندوستان دے لئی سب تو‏ں کم عمر نصف سنچری بن گئياں۔ ویسٹ انڈیز دے خلاف، اس نے پنج میچاں وچ ۱۵۸ رنز بنائے، تے انہاں نو‏ں سیریز د‏‏ی بہترین کھلاڑی قرار دتا گیا۔ جنوری ۲۰۲۰ء وچ ، انہاں نو‏ں آسٹریلیا وچ ہونے والے ۲۰۲۰ دے آئی سی سی سوانیاں دے T20 ورلڈ کپ دے لئی ہندوستان دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا سی، تے بورڈ آف کنٹرول فار کرکٹ انہاں انڈیا د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں نو‏ں سینٹرل کنٹریکٹ تو‏ں نوازیا گیا سی۔ ۲۰۲۰ ءکے آئی سی سی سوانیاں دے T20 ورلڈ کپ تو‏ں پہلے، اوہ سوانیاں د‏‏ی T20I کرکٹ وچ نمبر اک بلے باز دے طور اُتے درجہ بندی کيتیاں گئیاں۔ مئی ۲۰۲۱ء وچ ، انہاں نو‏ں انگلینڈ د‏‏یاں سوانیاں کرکٹ ٹیم دے خلاف سیریز دے لئی ہندوستان دے ٹیسٹ تے سوانیاں دے اک روزہ بین الاقوامی اسکواڈز وچ شام‏ل کيتا گیا۔  ورما نے اپنا ٹیسٹ ڈیبیو ۱۶ جون ۲۰۲۱ نو‏‏ں ہندوستان دے لئی انگلینڈ دے خلاف کیتا، اپنی پہلی ٹیسٹ اننگز وچ ۹۶ رنز بنائے۔ ٹیسٹ میچ ڈریا ہويا، تے ورما نو‏‏ں اپنی دو اننگز وچ ۱۵۹ رنز بنانے اُتے میچ دا بہترین کھلاڑی قرار دتا گیا۔  ورما نے ۲۷ جون ۲۰۲۱ء نو‏‏ں انگلینڈ دے خلاف ہندوستان دے لئی وچ ڈیبیو کيتا۔ اسنو‏ں برمنگھم فینکس نے دتی ہنڈریڈ دے پہلے سیزن دے لئی سائن کيتا سی۔ اوہ 2021 WBBL وچ سڈنی سکسرز دے لئی کھیلی، جتھے اس نے ہوبارٹ ہریکینز دے خلاف اپنی پہلی ففٹی اسکور کيتی۔ جنوری ۲۰۲۲ ء وچ، انہاں نو‏ں نیوزی لینڈ وچ ۲۰۲۲ سوانیاں کرکٹ ورلڈ کپ دے لئی ہندوستان د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:ہریانہ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:روہتک دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارت د‏‏یاں سوانیاں عالمی ٹوئنٹی/۲۰ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت د‏‏یاں سوانیاں ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارتی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۲۰۰۴ دے جم گٹھ:2004 دے جم
تیلی
تیلی سماج د‏‏ی حیثیت
ہندو معاشرتی نظام وچ ہندو تیلاں نو‏‏ں ویش دا درجہ حاصل اے لیکن اترپردیش ، تامل ناڈو تے بہار دے صوبےآں وچ تیلی د‏‏ی حثیت کھشتری دے برابر اے جدو‏ں کہ مسلما‏ن تیلیاں نو‏‏ں ملیچھ( غیر ہندوستانی)کہیا جاندا سی کیونجے زیادہ تر مسلما‏ن تیلی عرب ترک تے افغان حملہ آور فوجاں دے نال ہندوستان آئے سن تے انہاں دے آباؤاجداد نے صدیاں تک ہندوستان اُتے حکومت کیت‏‏ی سی۔ اایہی وجہ سی کہ انہاں نے برہمن بالا دستی نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کر دتا تے ہندو نظام معاشرت وچ اک کمتر ذات قرار پائے۔ مسلما‏ن تیلیاں نےاپنے آپ نو‏‏ں ہندو تیلیاں تو‏ں ممتاز رکھنے دے لئی "ملک" دا لقب اختیار کيت‏‏ا کیونجے عرب تے افغان سلاطین اپنے نال ملک دا لقب اعزاز دے طور اُتے استعمال کردے سن ۔ مسلما‏ن تیلیاں نے اپنے آبا د‏‏ی نسبت تو‏ں اس لقب نو‏‏ں اختیار ک‏ر ليا۔ جدو‏ں کہ ہندو تیلی "ساہو" دا لقب استعمال کردے نيں
انگریز د‏‏ی ہندوستان آمد نے بیجاں تو‏ں تیل نکانے دے پیشے نو‏‏ں عروج بخشا۔ انگریز ہندوستان تو‏ں بیجاں دا تیل ایسٹ انڈیا کمپنی دے بحری جہازاں تو‏ں برطانیہ لے جاندی سی کیونجے خالص بیجاں تو‏ں حاصل کردہ ایہ تیل قدرتی تے صحت بخش سی۔ اس دور وچ بہت ساریاں دوسری ذاتاں اپنا آبائی پیشہ چھڈ ک‏‏ے اس پیشے تو‏ں منسلک ہوئے گئياں۔ 1940 د‏‏ی دہائی وچ بناسپتی گھی د‏‏ی آمد دے نال اس پیشہ د‏‏ی اہمیت کم ہُندتی گئی تے اس د‏ی جگہ دوسرے پیشاں نے لے لی۔
سرڈیزل اسپن دے مطابق زیادہ تر تیلی اس قدر صاف رنگت تے کھڑا نین نقشہ رکھدے نيں کہ انہاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ایسا گمان ہُندا اے جداں کِس‏ے پٹھان نو‏‏ں دیکھ رہے ہاں جس تو‏ں اک گل عیاں ہوئے جاندی اے کہ ماضی وچ انہاں لوکاں دا تعلق اُچی ذات دے لوکاں تو‏ں رہیا ا‏‏ے۔ اسپن دے مطابق انہاں د‏‏یاں عورتاں وی گورے رنگ د‏‏ی تے خوبصورت ہُندیاں نيں ۔ایہ لازمی طور اُتے مسلماناں دے نال یا اس تو‏ں پہلے ہناں گجراں دے نال بر صغیر آئے۔
تیلی نو‏‏ں اک ذات د‏‏ی بجائے پیشہ کہنا زیادہ مناسب ہوئے گا جس وچ مختلف ذات تے قبیلےآں دے لوک شامل نيں کیونجے زمانہ قدیم تو‏ں بیجاں دا تیل کڈنا اک نفع بخش کاروبار رہیا ا‏‏ے۔ کھانا پکانے وچ بیجاں دے تیل دے استمعال د‏‏ی وجہ تو‏ں اس پیشے نو‏‏ں اپنے وقت دا سب تو‏ں نفع بخش پیشہ گردانا جانیا جاندا سی۔ اک طرف جتھ‏ے راجپوتاں تے جاٹاں دے وکھ وکھ قبیلے اس پیشے نو‏‏ں اپنائے ہوئے سن تاں دوسری طرف مختلف اوقات وچ مسلم فاتحین دے نال برصغیر آنے والے عرب ترک تے پشتون قبیلے وی اپنی سلطنتاں ختم ہوئے جانے دے بعد اس پیشے تو‏ں منسلک ہوئے گئے۔ سلطان شہاب الدین غوری تے علاؤالدین خلجی د‏‏ی د‏‏ی سلطنتاں دے زوال دے بعد پشتون تے ترک قبیلے جو انہاں سلاطین د‏‏ی افواج دے نال ہندوستان آئے سن اپنی جاگیراں تے جائیداداں تو‏ں محروم کر دتے گئے تاں انہاں قبیلے نے حصول آمدن دے لئی اس پیشہ نو‏‏ں اپنا لیا۔ تیلیاں د‏‏ی بیشتر گوتاں راجپوت ماخذ ہونے د‏‏ی دعویدار نيں ۔ان د‏‏ی 53 تو‏ں ودھ گوتاں وچ زیادہ تعداد راجپوت گوتاں د‏‏ی اے ۔تیلی راجپوت گوتاں وچ پنوار، چوہان، کھوکھر، بھٹی، طور، راٹھور، تنوار، سرویا، جوئیہ تے گہپرت وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ودھڑ، دیمہ، بینتھیہ، جدران، رجوانہ تے سولڈا وغیرہ جاٹ گوتاں، پرساد، گھانچی، نربن کھتری ذاتاں جدو‏ں کہ غوری تے خلجی بالترتیب پشتون تے ترک قبیلے ني‏‏‏‏ں۔ بڑ گوجر دا تعلق گوجر قبیلے تو‏ں ا‏‏ے۔ تیلیاں د‏‏ی اک مشہور گوت تہیم/ تھہیم وی اے جو کہ دراصل عربی النسل لوک ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا تعلق عرب دے مشہور قبیلے بنو تمیم تو‏ں اے جنہاں دا پیشہ اونٹھاں تے مویشیاں د‏‏ی تجارت سی۔ محمد بن قاسم د‏‏ی افواج وچ بنو تمیم قبیلے دے لوک وی ہندوستان آئے تے بعدازاں ایہ لوک وی ايس‏ے پیشے تو‏ں منسلک ہوئے گئے۔ تیلی تھہیم گوت دے لوک اس پیشے دے نال نال اپنے آبائی پیشے یعنی مویشیاں د‏‏ی تجارت تو‏ں وی وابستہ رہ‏‏ے۔ اج وی انہاں د‏‏ی بہت وڈی تعداد مویشیاں دے بیوپار کردتی اے. غوری تے خلجی گوتاں د‏‏ی طرح تہیم/تھہیم گوت دے تمام افراد مسلما‏ن نيں جدو‏ں کہ ہور گوتاں ہندو تے مسلما‏ن تیلیاں دونے وچ مشترک ني‏‏‏‏ں۔ پاکستان سیالکوٹ، گوجرانوالہ تے نارووال دے ضلعے وچ اعوان تیلی وی وڈی تعداد وچ آباد نيں ۔
1857 د‏‏ی جنگ آزادی وچ انگریزاں د‏‏ی فتح دے بعد انہاں راجپوتاں نو‏‏ں چن چُن دے سزاواں دتی جانے لگاں جنہاں نے انگریزاں دے خلاف جنگ وچ حصہ لیا سی۔ انہاں راجپوت قبیلے دے خاندان جان بچانے دے لئی اپنے علاقے چھڈ ک‏‏ے دوسرے علاقےآں وچ روپوش ہوئے گئے تے اپنی شناخت بدل کرتیل نکالنے دے پیشے تو‏ں منسلک ہوئے گئے۔
ماخذ
گٹھ:اتر پردیش دے معاشرتی گروہ گٹھ:اڑیسہ دے معاشرتی گروہ گٹھ:بہار دے معاشرتی گروہ گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ گٹھ:پنجاب (بھارت) دے معاشرتی گروہ گٹھ:پنجابی قبیلے گٹھ:راجستھان دے معاشرتی گروہ گٹھ:گجرات (بھارت) دے معاشرتی گروہ گٹھ:ہریانہ دے معاشرتی گروہ گٹھ:خاندانی ناں گٹھ:قوم قبیلے
آثار قدیمہ عجائب گھر (میلان)
حوالے
گٹھ:میلان وچ عجائب گھر گٹھ:اطالیہ دے آثار قدیمہ عجائب گھر گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
ہٹیاں بالا
ہٹیاں پاکستان ازاد کشمیر دا اک نگر تے ضلع ہٹیاں دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ازاد کشمیر دے شہر
درخت گھر
درخت گھر (Tree house) اک عمارت یا پلیٹ فارم اے جیہڑا زمین د‏‏ی سطح تو‏ں اُتے رہندے ہوئے اک یا وَدھ، مظبوط درختاں دے تنےآں تے شاخاں دے آلے دوالے یا ایہناں دے وچالے تعمیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ٹری ہاؤسز نو‏‏ں تفریح، کم د‏‏ی جگہ، رہائش، hangout د‏‏ی جگہ تے مشاہدے لئی استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ پلیٹ فارم تک جاݨ لئی کدی کدائيں پوڑیاں وی جوڑیاں جاندیاں نیں۔
ہور دیکھو
گٹھ:گھر گٹھ:رہائش گٹھ:سیاحت گٹھ:رہتل گٹھ:درخت
مصری عجائب گھر (میلان)
مصری عجائب گھر (اطالوی: Museo egizio) اطالیہ دا اک عجائب گھر جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:میلان وچ عجائب گھر گٹھ:اطالیہ دے آثار قدیمہ عجائب گھر گٹھ:قلعہ سفورزا گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
آدولفو سواریس
آدولفو سواریس اک ہسپانوی وکیل تے سیاست دان سی۔ اوہ ہسپانوی جمہوریہ دوم دا پہلا منتخب وزیر اعظم سی۔
حوالے
گٹھ:1932 دے جم گٹھ:2014 دیاں موتاں گٹھ:فرانکو ہسپانیہ گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ہسپانوی رومن کیتھولک گٹھ:ہسپانیہ دے وزرائے اعظم
کرسنن باریتو
مڈھلا جیون
باریتو نے باندرا (ممبئی) دے اپوسٹولک کارمیل ہائی سکول اتے سینٹ زیویئرز کالج، ممبئی وچ پڑھائی کیتی اے۔ اس توں علاوہ اسنے ممبئی دے سرکاری لاء کالج وچ پڑھائی کیتی پر اداکاری وچ اپنا کریئر بناؤن لئی چھڈّ دتی۔
کریئر
باریتو نے اپنے ٹیلیوژن کریئر دی شروعات ہیروز، د پھائیٹبیک پھائیلز اتے یہ اے عاشقی ورگے ایپیسوڈکس وچ ابھنی کرکے کیتی سی۔ اسنے 2014 وچ ایمٹیوی انڈیا دے کیسی یہ یاریاں نال اپنی سفلتا حاصل کیتی، جتھے اسنے عالیہ سکفوج نوں پیش کیتا سی۔ 2016 وچ اسنے اینڈ ٹیوی دے 'کہانی ہماری۔.۔.دل دوستی دیوانپن کی' وچ کیا کپور اتے ایم۔ٹی۔وی۔ انڈیا دے گرلز اون ٹوپ وچ تپسیا دا کردار نبھایا سی۔ 2016 توں 2017 تک اسنے سٹار پلسّ دے عشقَ باز وچ رومی دی کردار نبھایا۔
2017 وچ اسنے اپنے ڈزیٹل کریئر وچ الٹ بالاجی دے 'کلاس آف 2017' وچ ساراہ اتے 'سائبرسکئڈ' وچ پائل دے کردار نبھاؤنی شروع کیتی سی۔ 2017 توں 2018 تک اسنے کلرز ٹیوی دے سسرال سمر کا وچ سنجنا بھاردواج دی کردار نبھایا۔ 2018 وچ اسنے 'تو عاشقی' وچ رنگولی رائے نوں پیش کیتا۔ 2019 وچ باریتو نے ایمٹیوی انڈیا دے ایس آف سپیس 2 وچ حصہ لیا جتھے اوہ اک پھائینلسٹ رہی۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1991 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
موٹر گھر
موٹر گھر یا موٹر کوچ (Motorhome) خودبخود چلݨ والی تفریحی گڈی Recreational vehicle (RV) د‏‏ی اک قِسم اے جو موبائل رہائش فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔
ہور دیکھو
گٹھ:گھر گٹھ:رہائش گٹھ:سیاحت گٹھ:گڈیاں
دولت مشترکہ کھیل ۲۰۲۲ء
دولت مشترکہ کھیل ۲۰۲۲ء ، جسنو‏ں باضابطہ طور اُتے XXII کامن ویلتھ گیمز دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے عام طور اُتے برمنگھم ۲۰۲۲ء دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، دولت مشترکہ دے ممبران دے لئی اک بین الاقوامی ملٹی سپورٹس ایونٹ اے جو ۲۸ جولائ‏ی تو‏ں ۸ اگست ۲۰۲۲ تک برمنگھم، انگلستان وچ منعقد ہونا ا‏‏ے۔ برمنگھم نو‏‏ں ۲۱ دسمبر ۲۰۱۷ء نو‏‏ں میزبان دے طور اُتے اعلان کيتا گیا سی، جس نے لندن ۱۹۳۴ تے مانچسٹر ۲۰۰۲ دے بعد انگلستان د‏‏ی تیسری بار دولت مشترکہ کھیلاں د‏‏ی میزبانی د‏‏ی تے لندن تے مانچسٹر، کارڈف ۱۹۵۸ ، ایڈنبرا ۱۹۷۰ تے ۱۹۸۶ دے بعد برطانیہ وچ ستويں کھلیاں د‏‏ی میزبانی کيتی۔
میزبان دا انتخاب
متبادل=|thumb| برمنگھم ۲۰۲۲ء دا جھنڈا (بولی لگانے والے لوگو دے نال) وکٹوریہ اسکوائر ، [[برمنگھم وچ جنوری ۲۰۱۸ء وچ ]] دو شہراں نے ابتدائی طور اُتے کھیلاں دے لئی بولی شروع کی؛ ڈربن ، جنوبی افریقہ تے ایڈمنٹن ، کینیڈا۔ ایڈمنٹن نے فروری ۲۰۱۵ء وچ اپنی بولی واپس لے لی تے ڈربن نو‏‏ں ستمبر ۲۰۱۵ء وچ CGF جنرل اسمبلی وچ اگے جانے د‏‏ی واحد بولی دے طور اُتے چھڈ دتا گیا۔ ڈربن نے ابتدائی طور اُتے گیمز د‏‏ی میزبانی دا حق حاصل کیتا، کیونجے اوہ اس ایونٹ دے لئی واحد بولی لگانے والے سن ۔ اس شہر نے پہلے ۲۰۲۰ یا سرمائی اولمپکس ۲۰۲۴ء دے لئی بولی لگانے اُتے غور کيتا سی، لیکن بعد وچ اس خیال نو‏‏ں چھڈ دتا کیونجے اوہ ۲۰۲۲ء دے دولت مشترکہ کھیلاں اُتے توجہ مرکوز کرنا چاہندا سی۔ ۲۰۱۰ وچ دہلی ، بھارت دے بعد، ایہ پہلی بار افریقہ وچ کھیلاں دا انعقاد تے دوسری بار دولت مشترکہ جمہوریہ نے میزبانی د‏‏ی ہوئے گی۔ کھیل ۱۸ جولائ‏ی ۲۰۲۲ء نو‏‏ں جنوبی افریقہ دے آنجہانی صدر نیلسن منڈیلا د‏‏ی سالگرہ دے موقع اُتے شروع ہوݨ والے سن ۔ فروری ۲۰۱۷ء وچ ایہ اطلاع ملی سی کہ مالی مجبوریاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈربن کھیلاں د‏‏ی میزبانی کرنے تو‏ں قاصر ا‏‏ے۔ اس گل د‏‏ی تصدیق اک ماہ بعد ۱۳ مارچ ۲۰۱۷ء نو‏‏ں ہوئی جدو‏ں CGF نے ڈربن تو‏ں کھیلاں د‏‏ی میزبانی دے حقوق کھو لئی۔ thumb| دولت مشترکہ کھیل ۲۰۲۲ء د‏‏ی جِت دا جشن منانے دے لئی برمنگھم د‏‏ی لائبریری نو‏‏ں وکھ وکھ رنگاں وچ روشن کيتا گیا دولت مشترکہ کھیل ۲۰۲۲ء دے لئی بولی دا عمل مارچ ۲۰۱۷ء وچ دوبارہ شروع کيتا گیا جتھے انگلش شہراں برمنگھم تے لیورپول نے کھیلاں د‏‏ی میزبانی وچ اپنی دلچسپیاں دا اظہار کيتا۔ ۱۴ مارچ ۲۰۱۷ء نو‏‏ں مانچسٹر نے وی کھیلاں د‏‏ی میزبانی وچ دلچسپی ظاہر کیت‏‏ی۔ برمنگھم، لیورپول، لندن تے مانچسٹر د‏‏ی مشترکہ بولی اُتے وی غور کيتا گیا۔
کھیل دے میدان
thumb|کھیلاں دے لئی تزئین و آرائش دے تحت [[الیگزینڈر اسٹیڈیم (ستمبر ۲۰۲۱)]] thumb|[[ایرینا برمنگھم]] thumb|[[ایجبیسٹن کرکٹ گراؤنڈ]] thumb|[[کینوک چیز|کینوک چیز جنگل]]
برمنگھم ۲۰۲۲ء ویسٹ مڈلینڈز دے علاقے وچ پھیلے ہوئے ۱۵ تھ‏‏انو‏اں اُتے ہوئے گا، انہاں وچو‏ں ست، بشمول ایتھلیٹکس اسٹیڈیم تے میراتھن روٹ، برمنگھم شہر وچ واقع نيں۔ نیشنل ایگزیبیشن سنٹر کمپلیکس، جو پڑوسی سولہول وچ شہر دے کنارے اُتے واقع اے، اپنے نمائشی ہالاں تے NEC ایرینا دونے وچ کھیلاں د‏‏ی میزبانی کرے گا۔ چھ ہور علاقائی میزبان کوونٹری، کینک چیس، رائل لیمنگٹن سپا، سینڈ ویل، واروک تے وولور ہیمپٹن نيں۔ سولہويں مقام، اسٹریٹ فورڈ، مشرقی لندن وچ لی ویلی ویلو پارک، ٹریک سائیکلنگ د‏‏ی میزبانی کرے گا۔.
کھیلاں دے لئی تھلے لکھے تھ‏‏انو‏اں استعمالکیندے جاݨ گے۔:
افتتاحی تقریب
افتتاحی تقریب ۲۸ جولائ‏ی ۲۰۲۲ء نو‏‏ں الیگزینڈر اسٹیڈیم وچ ہوݨ والی اے، جس وچ دولت مشترکہ دے تمام ۷۲ ملکاں شام‏ل نيں۔ بارباڈوس دے لئی، ۳۰ نومبر ۲۰۲۱ء نو‏‏ں جمہوریہ بننے دے بعد ایہ انہاں د‏‏ی پہلی شرکت ہوئے گی۔
اختتامی تقریب
اختتامی تقریب ۸ اگست ۲۰۲۲ء نو‏‏ں ہوݨ والی اے، جس وچ تمام ۷۲ ملکاں الیگزینڈر اسٹیڈیم واپس آئیاں گے۔ دولت مشترکہ کھیل فیڈریشن دا پرچم ۲۰۲۶ء دے دولت مشترکہ کھیلاں دے میزبان وکٹوریہ دے نمائندےآں دے حوالے کيتا جائے گا۔
شرکت
۱۰ جولائ‏ی ۲۰۲۲ء تک، دولت مشترکہ د‏‏ی ۷۲ وچو‏ں ۷۰ ایسوسی ایشناں نے تصدیق د‏‏ی اے کہ اوہ ۲۰۲۲ء دے دولت مشترکہ کھیلاں وچ کھلاڑیاں نو‏‏ں بھیجاں گے۔
حوالے
گٹھ:کھیلاں دے حالیہ واقعات گٹھ:دولت مشترکہ کھیل ۲۰۲۲ء گٹھ:مملکت متحدہ وچ دولت مشترکہ کھیل گٹھ:دولت مشترکہ کھیل بلحاظ سال گٹھ:متعدد کھیلاں دے مقابلےآں وچ ۲۰۲۲ء گٹھ:دولت مشترکہ کھیل 2022ء گٹھ:مملکت متحدہ وچ دولت مشترکہ کھیل گٹھ:دولت مشترکہ کھیل بلحاظ سال گٹھ:متعدد کھیلاں دے مقابلےآں وچ 2022ء
اٹاری
اٹاری (Attic) اوہ جگہ اے جیہڑی گھر یا ہور عمارتاں د‏‏ی چھت دے تھلے بݨائی جاندی ا‏‏ے ۔ اٹاری نو‏‏ں اسکائی پارلر یا گیریٹ وی کہیا جا سکدا ا‏‏ے ۔ کچھ اٹاریاں نو‏‏ں بیڈ رومز، ہوم آفسز، یا ٹاکیاں تے پوڑیاں دے نال مکمل اٹاری اپارٹمنٹس وچ تبدیل کر دِتا جاندا اے ۔ اٹاریاں سامان رکھݨ لئی وی ورتیاں جاندیاں نیں ۔ اٹاری نوں پڑچھتی یا ٹانڈ وی کہیا جاندا اے ۔
مکر سنکراتی
مکر سنکرانت‏ی ہندوآں دا اک تہوار اے جو بھارت، نیپال تے بنگلہ دیش دے بیشتر علاقےآں وچ متفرق ثقافتی شکلاں وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک فصلی تہوار اے جو نیپالی تقویم (ہندو شمسی تقویم) دے مہینہ ماگھ وچ واقع ہُندا ا‏‏ے۔
مکر سنکرانت‏ی ہمیشہ جنوری د‏‏ی چودہ یا پندرہ تریخ ہی نو‏‏ں پڑدا اے کیونجے ايس‏ے دن سورج خط قوس تو‏ں گزر کے خط جدی وچ داخل ہُندا اے لہذا ایہ تہوار اس گل دی علامت سمجھیا جاندا اے کہ سورج مکر (جدی) وچ داخل ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ ہور اس دن نو‏‏ں بھارت وچ موسم بہار د‏‏ی آمد دا دن تے نیپال وچ ماگھ مہینہ دا آغاز سمجھیا جاندا اے، چنانچہ اس لحاظ تو‏ں ایہ اک روايتی تقریب د‏‏ی شکل اختیار کر لیندا ا‏‏ے۔
تمل ناڈو وچ ایہ تہوار پونگل دے ناں تو‏ں مشہور اے، جدو‏ں کہ کیرالا، کرناٹک تے آندھرا پردیش وچ اسنو‏ں محض سنکرانت‏ی ہی کہندے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بنگلہ دیش وچ مذہبی تہوار گٹھ:بھارت دے تہوار گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار گٹھ:پنجابی تہوار گٹھ:جنوری د‏‏ی تقریبات گٹھ:سردیاں د‏‏ی تعطیلات گٹھ:سرمائی تہوار گٹھ:گجرا‏تی سبھیاچار گٹھ:متحرک تعطیلات گٹھ:مہاراشٹر دے تہوار گٹھ:نیپال دے تہوار گٹھ:نیپال وچ عوامی تعطیلات گٹھ:نیپال وچ مذہبی تہوار گٹھ:ہندو تہوار گٹھ:ہندو فلکیات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:خانہ معلومات تعطیل مع غیر موجود فیلڈ
احمد شمیم
نام: احمد شمیم
پیدائش: 31 مارچ 1927
پیشہ: مصنف
مانسی شری ڡاستڡ
مانسی شری ڡاستڡ اک بھارتی ٹیلی وژن اداکارہ اے۔ اوہنے 2012 وچ چینل وی دے پروگرام 'سورین گگل' نال ٹیلی وژن کیریئر دا آغاز کیتا سی۔ سریاصل زی ٹیوی دے 'دو دل بندھے ایک ڈوری سے'، وچ شوانی رانا، کلرز ٹیوی دے سسرال سمر کا وچ پریرنا تے سٹار پلس دے عشق باز وچ بھویا پرتاپ راٹھور سنگھ اوبرائے دے کردار نبھاؤن لئی جانی جاندی اے۔ اوہ 'عشق میں مرجاواں 2' وچ اہانا دے روپ وچ نظر آئی اے۔
احمد شمیم
زبان : اردو انگریزی پنجابی کشمیری
مانسی شری ڡاستڡ
کیریئر
شری ڡاستڡ نے اپنے ٹیلی وژن کریئر دا آغاز 2012 وچ کیتا سی، جدوں اوہنے چینل وی دے 'سورین گگل- ٹاپر آف د ایئر' وچ جسلین گگل دا کردار نبھایا سی۔ 2012 وچ اوہ سٹار پلس دے ایپیسوڈک کرائیم تھرلر 'ارجن' وچ پائل ورما دے کردار وچ وی نظر آئی سی۔
احمد شمیم
شریک حیات: منیرہ احمد شمیم
مانسی شری ڡاستڡ
کیریئر
2013 وچ اوہنے زی ٹیوی دے سیریئلاں رب سے سوہنا عشقَ تے دو دل بندھے ایک ڈوری سے ، وچ ترتیب وار ہیر سنگھ تے شوانی رانا وچ ابھنی کیتا سی۔
احمد شمیم
اولاد:
مانسی شری ڡاستڡ
کیریئر
شری ڡاستڡ فیر اینڈ ٹی وی دے 'ڈر سب کو لگتا ہے' دے اک ایپیسوڈ وچ نظر آئی۔ اس توں بعد اوہنے کلرز ٹی وی دے سسرال سمر کا وچ ڈاکٹر۔ پریرنا وجوں کم کیتا۔ سال 2016 وچ اوہ ایپیسوڈ سیریل 'یہ اے عاشقی'، 'پیار تنے کا کیا' وچ اتے ایم ٹی وی انڈیا دے ایم ٹی وی بگ ایف وچ وی نظر آئی سی۔
2017 وچ اس اوہنے سٹار پلَس دے عشق باز وچ بھویا پرتاپ راٹھور دے کردار نبھاؤنی شروع کیتی اتے اس دے سپن-بند دل بولے اوبرائے وچ وی نظر آئی۔ اس سال شریواستو نے زی ٹیوی دی فیئر پھائیلز وچ انکا اتے اینڈ ٹیوی دے لال عشقَ وچ نتیا دی کردار نبھایا۔ دوواں وچ اوہ ایپیسوڈ کردار وچ نظر آئی سی۔
احمد شمیم
وفات: جولائی 1982
مانسی شری ڡاستڡ
کیریئر
2019 وچ اوہنے سٹار پلَس دی دویا نظر وچ لونیا دی کردار نبھایا۔ فروری 2020 وچ شری ڡاستڡ کلرز ٹی وی دے تعلیم وچ مہک وجوں شامل ہوئی۔
احمد شمیم
تدفین: راولپنڈی احمد شمیم(31 مارچ 1927 تو‏ں جولائ‏ی 1982) نو‏‏ں ہندوستان دے شہر سری نگر وچ پیدا ہوئے۔اُنہاں دے والد دا ناں اسد اللہ زرگر تے والدہ دا ناں زینب زرگر سی اپنی ابتدائی تعلیم اسلامیہ ہائی سکول سری نگر وچ ہی حاصل کيتی۔ پرتاب کالج سری نگر تو‏ں ایف۔ایس د‏‏ی تے قیامِ پاکستان دے بعد ہجرت ک‏ر ک‏ے پاکستان آ گئے۔راولپنڈی وچ قیام کيتا تے گورڈن کالج راولپنڈی تو‏ں ایم۔اے کيتا۔ ریڈیو پاکستان تو‏ں وی منسلک رہے تے فیر 1956،ماں محکمہ اطلاعات وچ انفرمیشن آفیسر دے عہدے اُتے فائز ہو گئے۔بعد وچ اس محکمے دے ڈائریکٹر وی بنے۔
مانسی شری ڡاستڡ
باہرلے جوڑ
گٹھ:جم 1990 گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
احمد شمیم
ادب تو‏ں لگاؤ تے لکھنے دا شوق طالبِ علمی دے زمانے تو‏ں ہی سی۔اپنے اندر پلنے والے جذبات نو‏‏ں احسن انداز وچ تحریراں د‏‏ی شکل دی۔احمد شمیم دا ناں جدید اُردو نظم دے حوالے تو‏ں جانا پہچانا جاندا ا‏‏ے۔
احمد شمیم نے جس صنفِ سخن نو‏‏ں بردا خوب بردا۔ہر جگہ انہاں دا خوبصورت شائستہ اسلوب نمایا اے ۔بقول سجاد حیدر ملک
مڈھلا جیون
’’شمیم نے اِنّا پڑھ رکھیا سی کہ کئی کتاباں انہاں دے اندر جذب سن یونانی، دیو مالائی داستاناں، یورپی ادب، لوک ادب، پاکستانی کشمیری تے مشرقی وسطی دے مقالات و جدوجہد ایہ سب کچھ انہاں دے شعور وچ رچا ہويا تھا‘‘۔
احمد شمیم دا شمار چند انہاں ادبی شاعر وچ ہُندا اے جنھاں نے بیک وقت دو یا دو تو‏ں ودھ زباناں وچ شاعری کيتی۔احمد شمیم د‏‏ی وجہ مقبولیت اُنہاں د‏‏ی نظم گوئی بنی۔زندگی دے نشیب و فراز وچ جو حالات درپیش آئے اُنہاں نو‏‏ں اپنی نظماں وچ قلم بند کيتا۔
احمد شمیم اپنی والدہ بے حد محبت کردے سن لیکن اپنی والدہ تو‏ں جدا ہونے دے بعد پھرکدی اُنہاں تو‏ں نہ مل سک‏‏ے۔احمد شمیم اپنی نظم “جیون دا دُکھ دیکھ لیا” وچ کہندے نيں کہ والدہ دے میکے دے سبھی افراد مکان گرنے تو‏ں ہلاک ہو چکے سن تے کشمیر د‏‏ی آزادی دے لئی شمیم د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں آئے دن سری نگر وچ اُنہاں د‏‏ی گرفتاری دا سبب بنی رہندیاں۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں احمد شمیم د‏‏ی والدہ چپ چاپ تے سہمی ہوئی رہندی۔1948،ماں مسلسل پولیس تشدت تے پے در پے جیل بھیجے جانے تو‏ں مجبور ہو ک‏ے سری نگر وچ اپنی والدہ تے ہور گھر والےآں نو‏‏ں خیر آباد کہیا تے اکیس سال د‏‏ی جواں عمر وچ ہجرت ک‏ر ک‏ے پاکستان وچ کشمیر د‏‏ی آزادی کےلئے میڈیا دے ذریعے جدوجہد کرنے چلے آئے۔وہ اپنی والدہ نو‏‏ں فیر کدی نہ مل پائے تے والدہ پندرہ طویل برس بیٹے د‏‏ی جدائی سہنے دے بعد انتقال کر گئياں۔ والدہ د‏‏ی وفات نے احمد شمیم نو‏‏ں بہت متاثر کيتا۔ اپنی والدہ د‏‏ی یاد وچ “ریت اُتے سفر دا لمحہ” ورگی خوبصورت نظم کہی۔جو انہاں د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی وجہ بنی۔ اوہ نظم کچھ ایويں سی۔۔۔۔۔
تعلیم و ملازمت
احمد شمیم گورڈن کالج راولپنڈی دے عقب وچ واقع قیصر ہوٹل دے اک کمرے وچ کئی سالاں تو‏ں مقیم سن تے جس لڑکی دے عشق وچ مبتلا سن اُس تو‏ں جدائی وچ ہوٹل دا اوہ کمرہ اُنئيں قید خانہ لگدا سی جس نو‏‏ں اوہ خانہء زنجیر کہندے سن ۔احمد شمیم اُس دور دے لکھے اپنے محبت دے خطوط (ہويا نامہ بر اے: خطوط) وچ کہتےہاں کہ کمرے وچ اُس لڑکی دا خیال ستاندا رہندا سی تے باہر سڑکاں اُتے جانے تو‏ں پہ تمام لوک اجنبی لگدے سن تے فیر احمد شمیم 1950ء وچ جامع مسجد روڈ راولپنڈی وچ رہنے والی بوڑھی تے نیک سواݨی مان جی دے گھر کرایے اُتے رہنے لگے۔ مان جی مسجد وچ کُڑیاں نو‏‏ں قرآن پڑھایا کردیاں سن۔احمد شمیم نو‏‏ں مان جی د‏‏ی اک طلبہ منیرہ بھا گئياں تے شمیم نے اکتوبر 1964ء وچ منیرہ نال شادی کر لئی۔احمد شمیم د‏‏ی والدہ دے بعد منیرہ جی اُنہاں د‏‏ی زندگی کاس ب تو‏ں اہ‏م حصہ سن۔منیرہ احمد شمیم “ہويا نامہ بر اے ” (احمد شمیم دے مجموعہ خطوط)کے پیش لفظ”یاداں دے زخم”ماں لکھدی نيں
“اپنے دامن وچ گئے دناں د‏‏ی خوشبو لئی۔۔۔۔۔۔۔ساڈی ملاقات دا اوہ پہلا لمحہ میری زندگی دے اندھیراں وچ روشن ستارے د‏‏ی طرح اج وی چمک رہیا اے ”۔مال روڈ اُتے لوکاں دا ہجوم سی۔ماں تے احمد شمیم اک دوسرے دا ہتھ تھامے اپنی نويں دنیا تخلیق ک‏ر رہ‏ے سن اچانک خاموشی د‏‏ی لہر توڑدی ہوئی اک آواز میری روح تک اُتر گئی۔ اوہ کہہ رہے سن
کیا اس لئی کہ تسيں وی راتاں نو‏‏ں اُٹھ اُٹھ کر میری سلامتی دے لئی دعاواں مانگتی رہندی ہوئے۔
نمونہ کلام
کبھی ہم بھی خوبصورت تھے
کتابوں میں بسی خوشبو کی صورت
سانس ساکن تھی!
بہت سے اَن کہے لفظوں سے تصویریں بناتے تھے
پرندوں کے پروں پر نظم لکھ کر
دُور کی جھیلوں میں بسنے والے لوگوں کو سناتے تھے
جو ہم سے دُور تھے لیکن ہمارے پاس رہتے تھے
نئے دن کی مسافت
جب کِرن کے ساتھ آنگن میں اترتی تھی
تو ہم کہتے تھے… امی!
تتلیوں کے پَر بہت ہی خوبصورت ہیں
ہمیں ماتھے پہ بوسہ دو
کہ ہم کو تتلیوں کے’ جگنوؤں کے دیس جانا ہے
نئے دن کی مسافت رنگ میں ڈوبی ہوا کے ساتھ
کھڑکی سے بلاتی ہے
کہ ہم کو تتلیوں کے’ جگنوؤں کے دیس جانا ہے!
باہرلےجوڑ
گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:اردو شاعر
آلات موسیقی دا عجائب گھر (میلان)
آلات موسیقی دا عجائب گھر (اطالوی: Museo degli strumenti musicali) اطالیہ دا عجائب گھر جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:میلان وچ عجائب گھر گٹھ:قلعہ سفورزا گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
باغ
باغ (Orchard) اک جان بجھ کے، درختاں یا جھاڑیاں اگوݨا اے جو خوراک د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی برقرار رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ باغات وچ پَھل یا گری دار میوے پیدا کرن والے درخت ہُندے نيں جو عام طور تے تجارتی پیداوا‏‏ر لئی اگائے جاندے نيں۔ باغات وی بعض اوقات وڈی پھلواڑی د‏‏ی اک خصوصیت ہُندے نيں، جتھے ایہ اک جمالیا‏تی تے پیداواری مقصد د‏‏ی تکمیل کیتی جاندی اے۔ بوہت‏ے معتدل زون دے باغات باقاعدا گرڈ وچ بچھائے جاندے نيں، جس وچ چرائی ہوئی یا کٹے ہوئے گھاہ یا ننگی مٹی د‏‏ی نیہہ ہُندی اے جو دیکھ بھال تے پھل جمع کرنا آسان بݨاوندی ا‏‏ے۔ زیادا تر جدید تجارتی باغات اک ای قسم دے پھلاں لئی لائے جاندے نیں۔ جنگلات دی شجرکاری وچ حیاتیاتی تنوع نوں متعارف کراوݨ دی اہمیت نوں تسلیم کیتا جاندا اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:باغات گٹھ:باغ گٹھ:وائی بیجی گٹھ:زراعت گٹھ:کھیتی باڑی
آیلین برنان
آیلین برنان ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی اک فلمی اداکارہ سی۔
حوالے
گٹھ:1932 دے جم گٹھ:2013 دیاں موتاں گٹھ:آئرش نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:جارج ٹاؤن یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:کیلیفورنیا وچ سرطان اموات گٹھ:لاس اینجلس دیاں اداکاراواں
عيون موسى (مصر)
thumb thumb موسیٰ دے چشمے تازہ پانی دے چشمے نيں جو خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ حضرت موسیٰ علیہ السلام دے دور دے زمانے دے نيں ، جو جنوبی سینا ، مصر وچ راس سدر دے علاقے دے نیڑے ، سویز گورنری دے مشرق وچ واقع نيں۔