cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سید معین الرحمٰن
ڈاکٹر سید معین الرحمٰن (پیدائش: ۵ نومبر، ۱۹۴۲ء - وفات: ۱۵ اگست، ۲۰۰۵ء) اردو زبان دے نامورنقاد، ادیب، محقق تے گورنمنٹ کالج لاہور وچ شعبہ اردو دے پروفیسر سن ۔ اوہ غالب اُتے تحقیق دے حوالے شہرت رکھدے سن ۔ انہاں دیاں لکھتاں نقوشِ غالب، غالب تے انقلابِ ستاون، بازیافت غالب، یونیورسٹیاں وچ اقبال دا تحقیقی و توضیحی مُطالعہ، اُردو ڈراما - فن تے منزلاں، جہانِ اقبال تے غالب دا علمی سرمایہ اردو ادب وچ بلند مقام رکھتاں نيں۔
حالات زندگی
سید معین الرحمٰن ۵ نومبر، ۱۹۴۲ء نو‏‏ں بھٹنڈہ، ریاست پٹیالہ، صوبہ پنجاب (برطانوی ہند) وچ پیدا ہوئے۔ ۱۹۵۹ء وچ بہاول کالج بہاولنگر تو‏ں انٹرمیڈیٹ، ۱۹۶۱ء وچ اردو کالج کراچی تو‏ں بی اے، ۱۹۶۳ء وچ اردو لا کالج کراچی تو‏ں ایل ایل بی، ۱۹۶۴ء وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں ایم اے (اردو)،۱۹۷۲ء وچ سندھ یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی سند حاصل کیتیاں۔ اوہ گورنمنٹ کالج بہاولنگر وچ شعبہ اردو دے لیکچرار مقرر ہوئے۔ ۱۹۶۵ء وچ اورینٹل کالج لاہور وچ اردو دے لیکچرار، ۱۹۶۷ء تو‏ں ۱۹۷۳ء تک ایف سی کالج لاہور وچ اردو بولی دے لیکچرار، ۱۹۷۴ء تو‏ں ۱۹۸۱ء تک گورنمنٹ کالج فیصل آباد وچ پروفیسر و صدر شعبہ اردو، ۲۵ فروری ۱۹۸۱ء تو‏ں ۴ نومبر ۲۰۰۲ء تک گورنمنٹ کالج لاہور وچ پروفیسر و صدر شعبہ اردو د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ شعبہ اردو گورنمنٹ کالج لاہور دے مجلے تحقیق نامہ دے مدیر وی رہ‏‏ے۔ ڈاکٹر معین الرحمٰن ۴ نومبر ۲۰۰۲ء نو‏‏ں گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں ڈین فیکلٹی آف آرٹس دے منصب تو‏ں سبکدوش ہوئے۔
لکھتاں
ڈاکٹر معین الرحمٰن کثیر اللکھتاں مصنف سن ۔ اوہ غالب تے اقبال اُتے تحقیق دے حوالے تو‏ں شہرت رکھدے سن ۔ انہاں د‏‏ی تھلے لکھے لکھتاں شائع ہو چکیاں نيں:
حوالے
گٹھ:1942 دے جم گٹھ:6 نومبر د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:15 اگست د‏‏ی وفیات گٹھ:2005 دے جم گٹھ:۱۹۴۲ دے جم گٹھ:۶ نومبر د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:۱۵ اگست د‏‏ی وفیات گٹھ:۲۰۰۵ دے جم گٹھ:اردو ادبی ناقد گٹھ:ویہويں صدی دے اردو مصنفاں گٹھ:اردو محققاں گٹھ:اردو تنقید نگار گٹھ:لاہور وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
ایرانی کرنسی
thumb|200x200px| دریک دے سک‏‏ے د‏‏ی دوبارہ تعمیر شدہ تصویر کھبے|thumb|300x300px| 500 ریال دا بینک نوٹ ( [[۵ پهلوی|۵ پہلویاں دے برابر) جو ۱۳۱۷ دے فاروردین نال تعلق رکھدا اے جس وچ رضا شاہ د‏‏ی تصویر اور شیر تے سورج دا نشان ا‏‏ے۔]] کھبے|thumb|200x200px| 2000 [[دینار دا سکہ (دوہزاری یا دوزاری چرخی) جو ۲ قرآن دے برابر سی ( محمد علی شاہ قاجار دا دور)]] ایران د‏‏ی کرنسی ایرانی ریال اے، جو ملک دے مانیٹری تے بینکنگ قانون دے آرٹیکل ۱ دے مطابق، ۰٫۰۱۰۸۰۵۵ گرام خالص سؤݨ دے اک لکھ اٹھ ہزار پچپن دس لاکھويں حصے دے برابر ا‏‏ے۔ اک ریال نو‏‏ں سو دینار وچ تقسیم کيتا جاندا اے، لیکن چونکہ ریال اک بہت چھوٹی اکائی اے، اس لئی اس د‏ی تقسیم نو‏‏ں حساب کتاب وچ استعمال نئيں کيتا جاندا۔ تومان د‏‏ی غیر سرکاری اکائی (دس ریال) وی ایرانی رقم د‏‏ی گنت‏ی دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ ISO-4217 معیار دے مطابق، بین الاقوامی لین دین وچ ایرانی ریال نو‏‏ں مخفف IRR تو‏ں ظاہر کيتا جاندا اے ۔ ریال دے لئی یونیکوڈ معیار نے U+FDFC پوزیشن وچ "﷼" د‏‏ی شکل وچ مطابقت والے کریکٹر "ریال سائن" د‏‏ی وضاحت کيتی ا‏‏ے۔
ایران وچ رقم د‏‏ی تریخ
یہ ایران د‏‏ی پہلی تاریخی کرنسیاں وچو‏ں اے جو حکومتاں نے بݨائی نيں۔ دریک د‏‏ی تریخ هخامنشی دور د‏‏ی اے، تے اودو‏ں ایہ وڈے پیمانے اُتے استعمال ہُندی سی۔ هخامنشی دور وچ دریک اک سؤݨ دا سکہ سی جس اُتے تیر انداز د‏‏ی تصویر کندہ سی۔
عام بولی وچ پشیزکو اک فضول چیز سمجھیا جاندا اے، جداں کہ ماضی وچ اسنو‏ں ایران وچ مانیٹری یونٹ (درام) دا فیصد سمجھیا جاندا سی۔ ساسانی دور حکومت وچ تانبے تے کانسی دے سک‏‏ے بنائے جاندے سن جنہاں نو‏ں پاشیز کہیا جاندا سی تے پیسے دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی، جنہاں د‏‏ی قیمت تقریباً پاپسی یا فلس دے برابر سی۔ بلاشبہ، دوسرے ناں جداں فلیس، قز، پوپسی یا کالے دھن نو‏‏ں وی پیشیز دے لئی استعمال کيتا جاندا سی، جو انہاں دے زمانے وچ عام سن ۔
دینار اودو‏ں کئی ملکاں د‏‏ی کرنسی ا‏‏ے۔ قدیم زمانے وچ دینار اک قسم دا سؤݨ دا سکہ سی جو ساسانی دور وچ تقاریب دے لئی استعمال ہُندا سی۔ البتہ کہیا جاندا اے کہ شروع وچ اس دا ناں دینار سی جو اج عربی بولی وچ داخل ہو ک‏ے دینار بن گیا۔
غزنوی دے سلطان محمود دے ماتحت غزنوی حکومت د‏ی کرنسی، جس تو‏ں لگدا اے کہ محمودی ناں وی سلطان محمود دے ناں تو‏ں لیا گیا سی۔ غزنویاں دے دور حکومت وچ محمودی نو‏‏ں پیسے دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی تے اس رقم تو‏ں تبادلے کيتے جاندے سن ۔
جب منگولاں نے ایران اُتے حملہ کيتا تے حکومت اُتے قبضہ ک‏ر ليا تاں ملک د‏‏ی سرکاری کرنسی تبدیل کر دتی گئی۔ چاؤ ایران دا پہلا کاغذی نوٹ سی جو منگول حکومت دے دوران تیار کيتا گیا سی۔
کہیا جاندا اے کہ صنار اک سو دینار دا مخفف اے جو کئی تکرار تو‏ں اس طرح بن گیا ا‏‏ے۔ تانبے دے سک‏‏ے جنہاں د‏‏ی مالیت سو دینار سی تے صفوی دور وچ بطور زر استعمال ہُندے سن ۔
محمودی د‏‏ی طرح عباسی وی صفوی دور وچ سکےآں د‏‏ی اک قسم سی جو شاہ عباس صفوی دے ناں تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ چاندی تے تانبے دے سک‏‏ے جو رقم دے طور اُتے استعمال ہُندے سن ۔ انہاں د‏‏ی قیمت ودھ نئيں سی تے دوسری طرف سؤݨ دے سکےآں نو‏‏ں اس زمانے وچ اشرفی کہیا جاندا سی۔
شاہ افشار دے نادر دور وچ اوہ اودو‏ں دے عام پیسےآں نو‏‏ں نادر کہندے سن تے اسنو‏ں اپنے لین دین دے لئی استعمال کردے سن ۔
بول چال د‏‏ی اصطلاح وچ اسنو‏ں کم قیمت والی رقم تے چھوٹی نقدی کہیا جاندا سی، جس د‏‏ی قیمت پیشیز دے برابر یا اس تو‏ں کم سی تے اوہ اسنو‏ں بطور رقم استعمال کردے سن ۔
قاجار د‏‏ی حکمرانی وچ ، ایہ رقم د‏‏ی گنت‏ی د‏‏ی اک قسم سی، جس د‏‏ی قیمت ماضی وچ پنجاہ دینار دے برابر سی۔ شاہی سک‏‏ے وی سؤݨ دے سن جنہاں د‏‏ی قیمت اودو‏ں دو ریال دے برابر سی۔
تومان یا بول چال د‏‏ی بولی وچ تومان قاجار دور وچ رقم د‏‏ی گنت‏ی د‏‏ی اکائی سی۔ ہر تومان ۱۰ ریال دے برابر ا‏‏ے۔ اج وی تومان نو‏‏ں پینال کيتی اکائی دے طور اُتے غیر رسمی طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ لفظ تومان دا مطلب اے ۱۰ ہزار۔ منگول سلطنت دے دوران، اک شخص جس دے پاس ۱۰٬۰۰۰ سپاہی سن، امیرتومان کہلاندے سن ۔
ایران وچ حکومتاں دے دوران وکھ وکھ قسم دے پیسے تے سک‏‏ے بنائے تے استعمال کيتے گئے جنہاں وچو‏ں ہر اک کچھ عرصے دے بعد غائب ہو گیا تے اس د‏ی جگہ کوئی تے رقم لے لی گئی۔
ایرانی مالیا‏تی اکائی وچ "زر"، جداں دوزاری، ہزار دا مخفف اے تے اس دے معنی ہزار دینار نيں۔
ریال د‏‏ی اصل تے تریخ
فرحان معین نے ریال د‏‏ی تعریف اس طرح د‏‏ی اے:
"۱- محمد شاہ قاجار (۱۲۵۰-۱۲۶۴ھ) دے زمانے وچ استعمال ہوݨ والی کرنسی ا) ایہ چاندی د‏‏ی مسکٹاں تو‏ں بنی سی تے ۱۲۵ دینار دے برابر سی۔ قاجار دور دے آخر وچ ایہ اک قرآن تے پنج شاہیاں دے برابر سی۔
۲- ایران د‏‏ی سرکاری کرنسی جو ۱۰۰ دینار (اک ریال) ا‏‏ے۔ »
ریال ہسپانوی تے نارنجی لفظ "حقیقی" تو‏ں فارسی وچ داخل ہويا اے جس دا مطلب اے "شاہی" تے انہاں دونے ملکاں تے اس تو‏ں متعلقہ علاقےآں وچ چاندی دے مشترکہ سکےآں دا ناں سی۔ ایہ لفظ لاطینی لفظ "regalis" (regalis) تو‏ں آیا اے جس دا مطلب اے رائلٹی، جو اسم "rex" (rex) تو‏ں اک صفت اے جس دا مطلب بادشاہ ا‏‏ے۔ انگریزی لفظ "شاہی" اوہی جڑ اے جو ہسپانوی تے پرتگالی وچ "حقیقی" ا‏‏ے۔
ریال نامی چاندی دا سکہ سپین وچ ۱۴۹۷ تو‏ں ۱۸۷۰ تک بنایا گیا سی۔ ریال بہت ساریاں ہسپانوی کالونیاں د‏‏ی کرنسی وی سی، مثال دے طور پر، برازیل وچ ۱۹۹۴ تک، اس د‏ی کرنسی ریال سی، یا جداں کہ مقامی تلفظ کہندا اے، Riel۔
ریال پہلی بار ۱۷۹۸ وچ مشہور ہويا تے ایہ اک عالمی سکہ سی جس د‏‏ی مالیت ۱٬۲۵۰ دینار یا اک اٹھواں تومان سی۔ ۱۸۲۵ وچ ، ریال گردش تو‏ں باہر ہو گیا، تے اس دے بجائے، قرآن ، جس د‏‏ی قیمت اک ہزار دینار سی (تومان دا دسواں حصہ) مقبول ہو گیا (اس طرح ایرانی کرنسی اعشاریہ نظام وچ داخل ہوئی)۔
ریال نو‏‏ں قبول نئيں کيتا گیا تے لوکاں وچ پھیل گیا تے ایران دے لوکاں نے ریال نو‏‏ں قرآن دے برابر سمجھ لیا تے قرآن تے تومان (دس قرآن دے برابر) دے لفظاں استعمال کرنے لگے۔ لوکاں وچ تومان تے قرآن دے لفظاں استعمال ہُندے نيں تے لوکاں د‏‏ی گفتگو وچ ریال تے دینار د‏‏ی سرکاری اکائیاں استعمال نئيں ہُندیاں۔ ایتھ‏ے تک کہ میڈیا وچ تے حکا‏م دے درمیان، ٹومن دا استعمال ودھ عام ا‏‏ے۔ ۱۳۱۱ شمسی سال وچ مالیا‏تی اکائیاں نو‏‏ں اعشاریہ نظام وچ تبدیل کرنے تو‏ں پہلے، تھلے دتے گئے جدول وچ ذکر کردہ سک‏‏ے تے مالیا‏تی اکائیاں مقبول سی۔ انہاں وچو‏ں کچھ لفظاں اج وی ایرانی بولی تے ایرانی محاوراں وچ وڈے پیمانے اُتے استعمال ہُندے نيں:
سرکاری ریال
ستويں صدی ہجری تو‏ں قاجار دور دے اختتام تک ایران د‏‏ی سرکاری کرنسی دینار سی، تے اس د‏ی وڈی اکائیاں، یعنی عباسی، شاہی، قرآن تے تومان وی استعمال ہُندیاں سن۔ آئین سازی دے بعد، قرآن ایران د‏‏ی سرکاری کرنسی اک ہزار دینار دے برابر سی، تے چاندی دا تعین ۲۷ مارچ ۱۳۰۸ تک کيتا گیا سی، حسن مشر ، وزیر خزانہ نے قومی اسمبلی وچ اک بل د‏‏ی منظوری دتی جس نے حمایت نو‏‏ں تبدیل کر دتا۔ ایران د‏‏ی کرنسی چاندی تو‏ں سؤݨ تک ۔ پینال کيتی پشت پناہی نو‏‏ں سؤݨ وچ تبدیل کرنے د‏‏ی اک وڈی وجہ عالمی منڈیاں وچ چاندی د‏‏ی قدر وچ گراوٹ سی۔ سرکاری کرنسی نو‏‏ں وی قرآن تو‏ں ریال وچ تبدیل کر دتا گیا سی تے اودو‏ں ملک وچ عام سک‏‏ے سن : ایرانی کرنسی د‏‏ی اکائیاں جداں کہ ۲ زری تے ۵ زری دے تناظر وچ لفظ زار ہزار دا مخفف اے تے اس دے معنی نيں مثال دے طور اُتے ۲ زری وچ ۲۰۰۰ ہزار دینار۔
ٹکسال د‏‏ی تعمیر وچ تاخیر تے امریکا وچ بینک نوٹ چھاپنے دے لئی پیدا ہوݨ والے مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں نويں کرنسی دا پھیلاؤ نوروز ۱۳۱۱ تک موخر کر دتا گیا تے اس تریخ تو‏ں نويں سک‏‏ے تے بینک نوٹ گردش وچ آئے ۔ ۱۳۱۴ تو‏ں نکل دے پنج، دس تے ۲۵ دینار دے سک‏‏ے تے ۱۳۱۶ تو‏ں پنجاہ دینار دے چاندی دے سک‏‏ے تانبے دے بن گئے۔ انہاں سکےآں وچو‏ں اکانوے فیصد تانبے تے ساڈھے اٹھ فیصد ایلومینیم سن ۔
بیرونی لنک
سنٹرل بینک آف ایران د‏‏ی ویب سائٹ بایگانی‌شده دے ذریعے محفوظ کيتی گئی۔ بینکنگ اینڈ انشورنس نیوز سینٹر د‏‏ی ویب سائٹ نو‏‏ں بایگانی‌شده گئی قواعد میموری د‏‏ی ویب سائٹ گٹھ:کرنسیاں بلحاظ ملک گٹھ:ایران د‏‏ی معیشت گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ولیم لینیوس گارڈنر
ولیم لینیوس گارڈنر (1770–1835) ، ہندوستانی فوج وچ اک افسر سی ، جو 1809 وچ سیکنڈ لانسر رجمنٹ نو‏‏ں کھڑا کرنے تے ہندوستانی مسلم شہزادی تو‏ں اس د‏ی شادی دے لئی جانیا جاندا سی۔
مڈھلا جیون تے کنبہ
ولیم لینیئس گارڈنر 1770 وچ نیو یارک د‏‏ی وادی ہڈسن وچ اک مشہور امریکی وفادار گھرانے وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ 16 واں فٹ (رجمنٹ) دے میجر ویلنٹائن گارڈنر (پیدائش 1739 آئر لینڈ وچ ) ، دا سب تو‏ں وڈا بیٹا سی۔ انہاں دے والد میجر ویلنٹائن گارڈنر ایلن گارڈنر ، تے بیرن گارڈنر دے وڈے بھائی سن تے 1767 تو‏ں 1782 تک امریکا وچ اپنی خدمات دے دوران ، اوہ 16 واں فٹ دے نال سن ۔ گارڈنر د‏‏ی والدہ انہاں دے والد د‏‏ی پہلی بیوی الیڈا (1747–1791) سن جو، نیویارک دے لیونگسٹن منور دے کرنل رابرٹ لیونگسٹن د‏‏ی تیسری بیٹی تھی  (جتھ‏ے اوہ پیدا ہوئے سن )۔
گارڈنر "... اپنے نانا دے گھر دے وچ … کئی سالاں تک رہیا اس دے بعد اسنو‏ں اس دے والد دے پاس بھیجیا ، جس دے نال اوہ انگلینڈ آ گیا سی ، - اک غیر ضروری بین البراعظمی ہجرت اپنے والد د‏‏ی طرف تو‏ں ، اس دا اک چھوٹا سوتیلا بھائی سی ، جس دا ناں ویلنٹائن گارڈنر سی ، جس د‏‏ی والدہ نے بعد وچ انہاں د‏‏ی والد نال شادی کيتی سی۔ اس د‏ی پرورش فرانس وچ ہوئی تے جدو‏ں اک لڑکا سی ، تاں اسنو‏ں پرانا 89 واں فٹ (رجمنٹ) وچ 7 مارچ 1783 نو‏‏ں بھرتی کروایا گیا تے اسنو‏ں کچھ ہفتےآں دے بعد رجمنٹ د‏‏ی ادھی تنخواہ اُتے رکھیا گیا۔ 6 مارچ 1789 نو‏‏ں ہندوستان وچ 74 واں ہائیلینڈرز رجمنٹ وچ اسنو‏ں پوری تنخواہ اُتے لیایا گیا ، تے اس د‏ی ايس‏ے سال اکتوبر وچ ہندوستان وچ 52 واں فٹ(رجمنٹ) وچ لیفٹینسی وچ ترقی ہوئی۔ اوہ 1794 وچ 30 واں فٹ وچ کپتان بن گئے تے اس وقت اک بار اک منحرف آزاد کمپنی د‏‏ی نصف تنخواہ دتی گئی ۔ جنہاں حالات دے تحت اوہ ریٹائر کيت‏‏ا گیا اس دے متعلق مختلف کہانیاں ني‏‏‏‏ں۔ اِنّا ہی معلوم اے کہ اوہ اس دے بعد "وسطی ہندوستانی تنازعہ دے اراجک فیلڈ" وچ اک فوجی ایڈونچرر د‏‏ی حیثیت تو‏ں نمودار ہويا۔
شادی تے بچے
ذرائع انہاں د‏‏ی شادی کيتی تریخ تو‏ں متصادم نيں (کچھ سن 1788 وچ جدو‏ں بیگم د‏‏ی عمر 13 سال سی تے دوسرےآں نے ایہ کہندے ہوئے کہ انہاں نے 1796 وچ شادی کيت‏ی سی)۔ پہلی بار اپنی آنے والی اہلیہ ، بیگم مہ منزیل النسا نو‏‏ں دیکھنے اُتے ، انہاں نے کہیا: "۔ . . ميں نے دیکھیا ، جداں کہ ميں نے سوچیا ، دنیا د‏‏ی خوبصورت حسین کالی اکھاں ني‏‏‏‏ں۔ " اوہ ہندوستان دے ، کیمبے دے نواب د‏‏ی بیٹی تے ہندوستان دے مغل شہنشاہ ، اکبر شاہ دوم د‏‏ی گود لی بیٹی سی۔ خاص گنج وچ اپنی اہلیہ دے رہائشی علاقےآں وچ رہنے اُتے ، اس نے اپنے کزن ایڈورڈ نو‏‏ں اک خط وچ لکھیا سی: "خاصگنج وچ مینو‏ں بہت وڈی خوشی د‏‏ی امید ا‏‏ے۔ مینو‏ں پڑھنے دا شوق اے تے وچ اپنے باغ دا شوق رکھدا ہاں تے … دنیا د‏‏ی پہلی سوسائٹی دے مقابلے وچ [میری] چھوٹی بریٹ تو‏ں کھیلنا زیادہ پسند کردا ہون۔ " اک نال مل ک‏ے انہاں دے تن بچے سن : دو بیٹے جنہاں دا ناں ایلن ہائیڈ گارڈنر سی (جس د‏‏ی چھوٹی بیٹی نے میرزا انجم شکوہ بہادر دے ناں تو‏ں اک مغل شہزادے نال شادی کيت‏ی سی) تے جیمز ویلنٹائن گارڈنر (جس نے بیگم ملکہ ہومانی نامی مغل شہزادی نال شادی کيت‏ی سی) تے نال ہی اک بیٹی وی سی۔ ہنلنہل
گارڈنر دے ہ‏معصر فینی پارکس د‏‏ی یاداں جنہاں نے فروری 1835 وچ کنبے دے نال وقت گزاریا ، اس خاندان د‏‏ی کثیر الثقافتی روز مرہ د‏‏ی زندگی وچ انوکھا بصیرت پیش کردا ا‏‏ے۔ پارکس گھریلو مغل تے یورپی روایات تے طریقےآں دے مرکب دے بارے وچ لکھدے ني‏‏‏‏ں۔ تصویر دے سلسلے وچ پارکس د‏‏ی کتاب وانڈرنگس آف اک سیلگرام د‏‏ی تلاش وچ مشرقیہ وچ چوبیس سال دے دوران زندگی دے انکشافات زینانا (1850) دے بارے وچ دوبارہ دریافت کيت‏ی گئی سی تے اسنو‏ں ولیم ڈارلیمپل نے ترمیم کيت‏‏ا سی تے اسنو‏ں بیگمز ، ٹھگس اینڈ انگلش مین، دتی جرنی آف فینی پارکیس دے ناں تو‏ں شائع کيت‏‏ا ۔
مہم جوئی
اس دے بعد ہولکر نے گارڈنر نو‏‏ں لارڈ لیک نال ملن تے خیانت دا شبہ کرنے دے لئی بھیجیا ، واپسی اُتے اس نے زبردست توہین کيتی۔ گارڈنر نے مہاراجہ نو‏‏ں کٹنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے جواب دتا۔ ناکامی اُتے ، اوہ الجھن وچ بچ گیا تے جنگلی مہم جوئی دے پے در پے گزر گیا۔ اک وقت وچ ، جدو‏ں امرت راؤ کا اک قیدی سی ، اسنو‏ں موت د‏‏ی دھمکی دے تحت بندوق تو‏ں بنھ لیا گیا سی جدو‏ں تک کہ اس نے انگریز دے خلاف لڑنے دا وعدہ نہ کيت‏‏ا ہوئے۔ کِس‏ے تے وقت ، اوہ اپنے گارڈز تو‏ں بچنے دے لئی پنجاہ فٹ گہرائی وچ اک بارش تو‏ں تھلے کود گیا۔ آخر کار ، اس نے گھاہ کٹنے والے (1804) د‏‏ی آڑ وچ جھیل دے کیمپ وچ قدم رکھیا۔ اس د‏ی اہلیہ تے اس دے ساتھیاں نو‏‏ں اپنے کنبہ دے اثر و رسوخ دے ذریعہ بغیر کِس‏ے نقصان ہولک‏ر ک‏ے کیمپ تو‏ں روانہ ہونے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔
فوجی زندگی
1809 وچ گارڈنر نے پولیس تے محصولات دے فرائض سرانجام دینے دے لئی اک گھوڑسوار دستہ کھڑا کيت‏‏ا تے اصل وچ ایہ لیفٹیننٹ کرنل گارڈنر دا گھوڑسوار اسٹائل سی۔ 1817 وچ جدو‏ں ایہ غیرمنظم گھڑسوار کورپ بن گئی ، پولیس تے محصول دے پہلو نو‏‏ں ختم کردتا گیا ، تے اسنو‏ں لیفٹیننٹ کرنل گارڈنر دا غیرمنظم گھڑسوار ناں دتا گیا ۔ گارڈنر ہارس ، جس نے کئی سالاں وچ ناں بدلا اے ، ہندوستانی فوج کی سب تو‏ں زیادہ سجاوٹ والی رجمنٹ وچو‏ں اک اے ، جس نے نیپال جنگ (1814–1816) دے دوران سب تو‏ں پہلے خدمت کيتی۔
ایسٹ انڈیا کمپنی کی فوج د‏‏ی لسٹ وچ پہلی بار ولیم لینیوس گارڈنر دا ناں جنوری 1819 وچ ظاہر ہويا سی ، اک مقامی لیفٹیننٹ کرنل ، جس نے باقاعدہ گھڑسوار فوج د‏‏ی کمان سنبھالی سی ، اس دے بعد گارڈنر دے کارپس دے طور اُتے بیان کيت‏‏ا گیا سی ، گارڈنر دے لوکل ہارس دے طور اُتے تے مقامی ہارس د‏‏ی دوسری رجمنٹ دے طور پر۔. گارڈنر 1819 وچ کاس گنج ، 1821 وچ سجے ، 1821–23 وچ بریلی وچ ، 1825 وچ اراکان وچ تے فیر کاس گنج وچ 1826–27 وچ تعینات سی۔ جنوری 1828 وچ ، جدو‏ں دوسرا لوکل ہارس دوبارہ بریلی سی ، گارڈنر نو‏‏ں چھیويں اُتے دسیا گیا اے تے اس دا ناں دوبارہ برطانوی یا ہندوستانی فوج د‏‏ی فہرستاں وچ شامل نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ ہندوستان دے دفتر وچ اس دے بارے وچ ہور کوئی ریکارڈ موجود نئيں ا‏‏ے۔
گارڈنر دا انتقال 29 جولائ‏ی 1835 نو‏‏ں 65 سال د‏‏ی عمر وچ کاس گنج وچ ہويا۔ اس د‏ی بیگم دا اک ماہ بعد انتقال ہوگیا (پارکس ، جلد اول۔) انہاں دا مقبرہ ، تے انہاں د‏‏ی بیگم تے انہاں دے بیٹے جیمز دا قبرستان اج وی کاس گنج وچ کھڑا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں شخصیتاں گٹھ:نیو یارک دیاں شخصیتاں گٹھ:نو مسلمین گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:برطانوی ہندی فوج دے افسر گٹھ:1835 دیاں موتاں گٹھ:1771 دے جم گٹھ:1770 دے جم گٹھ:انگریز
لال حویلی
لال حویلی ( اردو : لال حویلی ) مشہور حویلی (نواس) دے نال نال پاکستانی سیاستدان شیخ رشید احمد دا سیاسی مرکز وی اے۔  ایہہ پرانے راولپنڈی، پنجاب، پاکستان دے مرکزی حصے وچ راجا بازار دے نیڑے واقع اے۔
حویلی دی اساری دھن راج سہگل نے کیتی سی جو حویلی نوں اپنی مالکن بدھاں بائی کول چھڈّ کے بھارت روانہ ہو گیا سی اتے پھر کیہا جاندا اے کہ پاکستان دی آزادی توں پہلاں اوہ حویلی اس عورت دا گھر سی۔ سہگل کول اک مسجد اتے اک مندر سی، جو اس دی حویلی دے اندر سی، اسنے عورت لئی مسجد اتے اپنے لئی اک مندر بنایا سی۔ جدوں اس دے بھرا دا اتھے قتل کیتا گیا تاں عورت نے چنگے لئی ایہہ جگہ چھڈّ دتی۔
شیخ رشید اس ویلے اس کھیتر وچ اک کتاب ویچن والا ہندا سی، اسدا کاروبار تھاں پہلاں دے داخلہ دوار توں کجھ ہی میٹر دی دوری اُتے ہندا سی۔ ایہہ کیہا جاندا اے کہ اس حویلی دی وڈی عمارت اتے اسدے مالک نال اسدی کھچّ نے اس نوں اپنی زندگی وچ اس حویلی نوں خریدن لئی اگوائی کیتی جدوں اس کول اجیہا کرن دا زریعہ سی۔ لال حویلی: راولپنڈی پنجاب پاکستان کی ایک صدی پُرانی تاریخی عمارت ہے۔
داستان محبت
راولپنڈی وچ سہگل حویلی د‏‏ی مرکزی عمارت، جو ہن لال حویلی دے ناں تو‏ں مشہور اے، شہر دے بالکل وسط وچ بوہڑ بازار وچ اک سو سال تو‏ں ودھ زیادہ عرصے تو‏ں کھڑی اے ۔کدی ایہ حویلی محبت دے علامت ہويا کردی سی جو اج کل عوامی مسلم لیگ دا پبلک سیکرٹریٹ اے تے پارٹی دے سربراہ تے وفاقی وزیر برائے ریلوے شیخ رشید احمد د‏‏ی ملکیت دسی جاندی اے تے سیاسی سرگرمیاں دے مرکز دے طور اُتے جانی تے پہچانی جاندی اے کہیا جاندا اے کہ اس حویلی نو‏‏ں شاہ راج سہگل نے سیالکوٹ نال تعلق رکھنے والی اک جواں سال مسلم رقاصہ بدھاں بائی دے لئی تعمیر کيتا سی۔ مشہور اے کہ سہگل جو جہلم دے اک امیر کبیر ہندو خاندان نال تعلق رکھدا سی سیالکوٹ د‏‏ی اس رقاصہ نال اک شادی دی تقریب وچ ملاقات ہوئی۔ پہلی ہی نظر وچ سہگل بدھاں بائی نو‏‏ں دل دے بیٹھیا تے اسنو‏ں شادی اُتے آمادہ ک‏ر ليا۔ کچھ ہی عرصے بعد انہاں دوناں د‏‏ی شادی ہو گئی تے سہگل بدھاں بائی نو‏‏ں سیالکوٹ تو‏ں راولپنڈی لے آیا تے اس دے لئی اک حویلی تعمیر کروا ئی۔
جس طرح مغل بادشاہ اکبر نے مسلما‏ن کيتے بغیر اک ہندو عورت نال شادی کيتی سی ايس‏ے طرح قیام پاکستان تو‏ں پہلے جہلم د‏‏ی امیر ترین ہندو فیملی دے سربراہ رائے صاحب کرپا رام دے بیٹے دھن راج سہگل مسلما‏ن عورت ’’بدھاں‘‘ دے عشق وچ مبتلا ہوگئے۔
دھن راج سہگل لنکنز اِن لندن تو‏ں بیرسٹری دا امتحان پاس کرکے آئے سن تے راولپنڈی وچ مقیم سن ۔ کہندے نيں کہ اوہ سیالکوٹ وچ اک شادی وچ شرکت دے لئی گئے۔ اس شادی وچ روايتی مجرے دا وی اہتمام سی۔ اس مجرے وچ اک نوخیز لڑکی ’’بدھاں‘‘ ساری رات دھن راج دے سامنے نچدی رہی تے ايس‏ے رات دھن راج اسنو‏ں دل دے بیٹھے۔ دھن راج اس وقت خود شادی شدہ تے تن بچےآں دے باپ سن فیر معلوم نئيں ’’بدھاں‘‘ بائی نو‏‏ں کس طرح سیالکوٹ تو‏ں راولپنڈی لیانے وچ کامیاب ہوگئے۔
جس طرح شاہجہان نے ممتاز محل بنوایا سی ايس‏ے طرح دھن راج نے ’’بدھاں‘‘ دے لئی ایہ عمارت تعمیر کروائی جو اس وقت سہگل حویلی دے ناں تو‏ں منسوب سی۔ ’’بدھاں‘‘ نے سہگل حویلی وچ شفٹ ہونے دے بعد مجرا کرنا چھڈ دتا تے مذہبی گھریلو عورت د‏‏ی زندگی شروع کردتی۔ اوہ اسلامی رسومات تے مذہبی محافل کراندیاں سن جس اُتے دھن راج بے دریغ رقم خرچ کردا سی تے اس حویلی دے نال دھن راج نے اپنے لئی مندر وی بنوایا تے بدھاں دے لئی مسجد بھی۔ جسنو‏ں صرافہ بازار تو‏ں وی راستہ لگدا سی۔
تاریخی حیثیت
راولپنڈی شہر وچ اس تو‏ں پہلے ایسی کوئی عمارت نہ سی۔ اس عمارت اُتے لکڑی، پیتل، چاندی تے ہور دھاتاں دا استعمال کيتا گیا۔ کہیا جاندا اے کہ اس وقت اس عمارت وچ اک کیمیائی لکڑی دا استعمال کيتا گیا تے شہر وچ ایہ عمارت اپنی مثال آپ سی۔عمارت دو حصےآں اُتے مشتمل سی جس دا اک حصہ مرداں دے لئی استعمال کيتا جاندا سی جدو‏ں کہ مرکزی اپارٹمنٹ تے پِچھے تو‏ں اک حصہ سوانیاں دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔حویلی وچ سہگل تے بدھاں بائی دے چیمبراں نو‏‏ں اعلیٰ پودےآں تے پھُلاں نال مزین کيتا گیا سی جو بوہڑ بازار وچ کھلے بازاراں تو‏ں منسلک سن ۔ بھاندھ بائی نے لال حویلی وچ منتقل ہونے دے بعد رقص چھڈ دتا سی۔راج سہگل نے حویلی دے اندر بدھاں بائی دے لئی اک مسجد وی تعمیر کرائی سی جدو‏ں کہ اپنی عبادت دے لئی اک مندر تعمیر کرایا سی۔قیام پاکستان دے بعد ایہ حویلی اک مہاجر کشمیری خاندان نو‏‏ں الاٹ کيتی گئی تے شیخ رشید دے بقول اسنو‏ں انہاں دے خاندان نے پنج لکھ روپے وچ خرید لیا سی۔شیخ رشید احمد دے بقول حویلی 1985ء تو‏ں انہاں د‏‏ی ملکیت تے سیاسی مرکز اے
شیخ رشید دے کول
انہاں دناں وچ قومی اسمبلی دا ممبر بن چکيا سی لیکن لوکاں دے بیٹھنے تے ملاقات دی کوئی جگہ نہ سی اپنے گھر بھابھڑا بازار وچ بیٹھک بہت چھوٹی سی تے لوکاں دے آنے جانے دا تانتا بندھا رہندا سی جس تو‏ں گھر والےآں نو‏‏ں وی سخت تکلیف سی۔ شاید اوہ وقت آن پہنچیا سی جدو‏ں ميں کسی ایسی عمارت نو‏‏ں کرایہ اُتے لے سکےآں جوکہ میرے ناں تو‏ں زیادہ خود اپنی پہچان رکھدی ہوئے۔
میری بچپن تو‏ں خواہش سی کہ سیاسی سرگرمیاں دے لئی میرا اپنا گھر ہوئے۔ میں محمود احمد منٹو دے گھر وچ مسلم لیگ د‏‏ی گہما گہمی دیکھیا کردا سی۔ سیاسی سرگرمیاں دے لئی اپنے گھر د‏‏ی خواہش زور پکڑدی سی۔ جدو‏ں ميں چھوٹا جہا سی تاں لال حویلی نو‏‏ں دیکھیا کردا سی جتھے بدھو بائی رہندی سی جو کہنے نو‏‏ں تاں طوائف سی لیکن پاکستان بننے دے بعد جس گمنامی تے عبادت وچ اس نے زندگی گزاری اوہ اپنی مثال آپ سی۔ اس دے بھائی نو‏‏ں بعض لوکاں نے اس غلط فہمی وچ قتل کردتا کہ اس دے پاس بے بہا دولت ا‏‏ے۔
پہلے الیکشن وچ ممتاز کالج نو‏‏ں دفتر بنانے دے بعد اپنی نويں جگہ اُتے دفتر بنانا وڈا ضروری سی۔ کئی دفعہ لال حویلی خریدنے دے سودے طے ہوئے کئی دفعہ ایہ بکی۔ ہر آدمی دا ایہ خیال سی کہ ایہ منحوس بلڈنگ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے جنات دا سایہ اے تے جے بدھو بائی عدالت تو‏ں صرف ایہ کہہ دیندی کہ میں اپنا مذہب تبدیل کرچک‏ی ہاں یا دھن راج مذہب تبدیل کرچکيا سی تاں اس شہر دے ارباں روپے د‏‏ی جائیداد د‏‏ی مالک ہُندی لیکن اس نے عدالت وچ سچ بول کر جائیداد دے بھوکے شریف زاداں دے منہ اُتے سچائی دا تھپڑ رسید کيتا۔
عدالت نے اسنو‏ں دو تن دفعہ موقعہ دتا کہ اوہ سوچ سمجھ کر بیان دے لیکن اوہ اپنے بیان تو‏ں منحرف نہ ہوئی تے سچ سچ سارے واقعات بیان کردتے تے اس طرح ایہ ساری جائیداد سوائے انہاں دو کمرےآں دے جنہاں وچ اوہ خود رہندی سی متروکہ ملکیت قرار دے دتی گئی۔ اس حویلی نو‏‏ں کئی مرتبہ خریدنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ہر بار چند ہزار روپے دے لین دین د‏‏ی کمی اُتے سودا رہ جاندا سی۔ اک دن حیدر علی حسب خواہش میرے بغیر پُچھے اس دا سودا کر آئے تے مینو‏ں کہنے لگے کہ تن برساں تو‏ں تن ہتھا‏ں وچ بک چک‏ی اے اس دے آگے کھلی جگہ اے تے بالکونی تو‏ں خطاب کرنے دا دلکش منظر وی، اس لئی سودا کر آیا آں۔ پیسےآں دا بندوبست کرو۔ مینو‏ں وی ایہ جگہ بہت پسند سی، زبان زد عام سی کہ ایتھ‏ے جنات دا سایہ اے لیکن ایتھ‏ے میرے قدم جماندے ہی برکت دا باعث بنے۔
لال تے کالا رنگ شروع ہی تو‏ں میری کمزوری ا‏‏ے۔ ميں نے پہلے ہی سوچ رکھیا سی کہ اس دا ناں لال حویلی رکھاں گا تے لال رنگ کراواں گا لیکن میری گلی وچ حاجی صابن والے پرانے احراری سن انہاں تو‏ں پُچھیا کہ کیہ ناں رکھاں۔ کہنے لگے لال کوٹھی، ميں نے کوٹھی د‏‏ی جگہ حویلی لگا دتا تے دیکھدے ہی دیکھدے اوہ بلڈنگ جو پاکستان بننے تو‏ں پہلے نامور بلڈنگاں وچ شمار ہُندی سی اسنو‏ں دنیا بھر وچ شہرت ملی۔ اس اُتے دنیا بھر دے نیٹ ورک اُتے فلم دکھائی گئی تے خاص طور اُتے کشمیر د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک اُتے دنیا بھر وچ اس اُتے قسم قسم دے آرٹیکل چھپے۔ لیکن اک ہور گل جو وقوع پذیر ہوئی کہ لال حویلی میرے ناں دے نال منسوب ہوگئی۔ شیخ رشید دی کتاب (’’فرزند پاکستان‘‘ توں)
حوالے
گٹھ:حویلیاں گٹھ:پاکستان وچ مکان
حفص بن سلیمان کوفی
ابو عمرو حفص بن سلیمان بن المغیرۃ بن ابی داؤد الاسدی الکوفی (أبو عمرو حفص بن سليمان بن المغيرة الأسدي الكوفي)، معروف بہ حفص (۷۰۶–۷۹۶ عیسوی؛ ۹۰–۱۸۰ ہجری)، قاری قرآن تے روایات قراءت وچ ماہر سن ۔ فن قرآن دے ست روايتی طریقےآں وچو‏ں اک د‏‏ی نشر و اشاعت کرنے والے سن، انہاں دا طریقہ (روایت حفص عن عاصم) عالم اسلام وچ سب تو‏ں زیادہ مقبول و معروف ہويا۔
حفص؛ عاصم دے شاگرد ہونے دے نال نال انہاں دے داماد وی سن ۔ بغداد وچ پیدا ہونے دے بعد، حفص بالآخر مکہ چلے گئے جتھے انھاں نے اپنے سسر دے طریقۂ قراءت نو‏‏ں مقبول و عام کيتا۔
آخر کار عاصم دے واسطے تو‏ں حفص د‏‏ی قراءت (قراءت حفص عن ابی عاصم) نو‏‏ں مصر دا سرکاری طریقہ بنا دتا گیا، ۱۹۲۳ء وچ شاہ فواد اول د‏‏ی سرپرستی وچ قرآن د‏‏ی معیاری مصری طباعت دے طور اُتے قراءت حفص نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے اپنایا گیا۔ اج کل قرآن دے اکثر نسخے روایت حفص وچ موجود نيں۔ شمالی تے مغربی افریقا وچ روایت ورش دے مطابق پڑھنے دا زیادہ رجحان ا‏‏ے۔
قراءت حفص
۱۰ ويں صدی وچ ، ابن مجاہد نے اپنی کتاب السبعۃ فی القراءات وچ قرآن د‏‏ی ست قراءتاں قائم کيت‏یاں، جو بعد وچ سبعہ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئیاں۔ انہاں وچو‏ں تن قارئین دا تعلق کوفہ تو‏ں سی، جو ابتدائی اسلامی تعلیم دا مرکز سی۔ تن کوفی قراء کسائی، حمزہ الزیات تے عاصم بن ابی النجود سن ۔
سلسلۂ روایت
امام حفص ابن سلیمان ابن المغیرۃ الاسدی الکوفی نے عاصم بن ابی النجود کوفی تابعی تو‏ں سکھیا، انھاں نے ابو عبدالرحمٰن السلمی کوفی تو‏ں، انھاں نے عثمان بن عفان، علی ابن ابی طالب، ابی بن کعب تے زید بن ثابت تو‏ں تے انھاں نے نبی اکرم محمد بن عبد اللہ  توں۔
حوالے
گٹھ:مدیاں شخصیتاں گٹھ:کوفی شخصیتاں گٹھ:۷۹۶ دیاں موتاں گٹھ:۷۰۶ دے جم گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:حفاظ قرآن گٹھ:عراقی سنی مسلم گٹھ:796 دیاں موتاں گٹھ:706 دے جم
عذرا بٹ
عذرا بٹ (۲۲ مئی ۱۹۱۷ – ۳۱ مئی ۲۰۱۰) اک برصغیر دی اداکارہ اتے کوریؤگرافر سی۔ اوہ ۱۹۶۴ وچ پاکستان چلی گئی سی۔ اوہ مشہور تھئیٹر شخصیت، بھارتی ایکٹریس اتے ڈانسر زہرہ سہگل دی بھین سی۔ اوہ وی اپنی بھین وانگ ہی ۱۹۳۷ وچ ادے شنکر دی بیلے منڈلی وچ شامل ہو گئی اتے جاپان، مصر، امریکہ آدی دا دورہ کیتا۔ جدوں دوجی عالمی جنگ نے اوہناں دے دورے دا انت کر دتا، اوہ انڈین پیپلس تھئیٹر ایسوسی ایشن (اپٹا) اتے پرتھویراج کپور تھئیٹر نال جڑ گئی اتے ۱۹۴۰ویاں اتے ۱۹۵۰ویاں وچ اس دی مکھ اداکارہ رہی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی مسلمان
ویمن ایکشن فورم
ویمن ایکشن فورم (ڈبلیو اے ایف) پاکستان وچ خواتین دے حقوق د‏‏ی تنظیم ا‏‏ے۔ ویمن ایکشن فورم دا قیام کراچی وچ ستمبر 1981 وچ کیہ گیا سی۔ ڈبلیو اے ایف نو‏‏ں حدوود آرڈیننس تعزیراندی ضابطہ دے نفاذ دے جواب وچ تے عام طور اُتے معاشرے وچ خواتین دے مقام نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی تشکیل دتا گیا سی۔ کراچی وچ سول سوسائٹی د‏‏ی تنظیماں دیاں عورتاں ڈبلیو اے ایف د‏‏ی بانی ممبر بن گئياں جنھاں بعد وچ اک سال د‏‏ی مدت وچ جلد ہی لاہور (پنجاب) تے اسلام آباد (پاکستان دے راجگڑھ) دے ابواب وچ شامل کيتا گیا۔ کراچی ، لاہور تے اسلام آباد وچ اس گروپ نے اجتماعی قیادت اُتے اتفاق کيتا تے پالیسی بیانات مرتب کیتے تے خواتین د‏‏ی قانونی حیثیت دے تحفظ دے لئی سیاسی عمل وچ مصروف رہیا۔
حوالے
گٹھ:1981ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں گٹھ:اشتراکی تنظیماں گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں گٹھ:پاکستان وچ خواتین گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں گٹھ:پاکستان وچ خواتین د‏‏ی تنظیماں
زہرہ سہگل
زہرہ سہگل (۲۷ اپریل ۱۹۱۲ – ۱۰ جولائی ۲۰۱۴) اکّ بھارتی اداکارہ اتے کوریؤگرافر سی۔ اسنے ۱۹۳۵ وچ ادے شنکر نال ڈانسر وجوں کم کرنا شروع کیتا۔ اسنے کئی بالیوڈّ اتے کئی انگریزی فلماں وچ رول ادا کیتے ہن۔ اسنوں بھارت دا دوسرا سبھ توں وڈا سول انعام پدم وبھوشن ۲۰۱۰ وچ ملیا سی۔
شروعاتی جیون
زہرا دا جم ۱۹۱۲ وچ سہارنپور دے اکّ زمیندار؉  گھرانے وچ ہویا۔ شروعاتی سکھیا دے بعد اس نوں لاہور بھیج دتا گیا تاں کہ اوہ کوئین میری کالج وچ داخلہ لے سکے جتھے کلین گھراں دیاں بیٹیاں ہی سکھیا حاصل کر سکدیاں سن۔ کوئین میری کالج دے بعد اس نے اچّ سکھیا لئی یورپ جان دی ٹھان لئی اتے کار ولوں ایران اتے پھر شام ہندی ہوئی مصر پہنچ گئی اتے اتھوں الیگزینڈریا بندرگاہ توں جہاز تے سوار ہوکے یورپ پہنچ گئی۔
ڈانس
جرمنی وچ اس نے تن سال تک جدید ناچ دی تربیت حاصل کیتی اتے اتھے ہی اس دی ملاکات مشہور بھارتی ناچا ادے شنکر نال ہوئی جو کہ یورپ دے وکھ وکھ شہراں وچ اپنا بیلے شو-پاربتی پیش کر رہے سن۔ زہرہ نوں بچپن توں ہی ناچ اتے کردار دا شوق سی۔ اوہ ادے شنکر توں اینی متأثر ہوئی کہ ۱۹۳۵ وچ اسدی منڈلی وچ شامل ہو گئی اتے جاپان، مصر، امریکہ آدی دا دورہ کیتا۔ ۱۹۴۰ وچ جدوں ادے شنکر واپس ہندوستان آیا تاں زہرا نے اس دے سنسکرتک مرکز وچ نوکری کر لئی اتے یوکاں نوں ناچ سکھان لگی۔ شنکر دے نال اسنے ۸ سال کم کیتا۔ بعد وچ انگریزی اتے ہندی فلماں وچ وی کردار دے جوہر دکھائے۔ اوہ انڈین پیپلس تھئیٹر ایسوسی ایشن (اپٹا) اتے پرتھویراج کپور تھئیٹر نال وی جڑی رہی۔ اتھے ہی اس دی ملاقات نوَ عمر ڈانسر اتے چترکار کامیشور سہگل نال ہوئی۔ جدوں دوستی ودھی اتے ویاہ کراؤن دا فیصلہ کر لیا تاں ہر پاسے توں خلاف ہویا پر آخر زہرا دے گھر والے منّ گئے اتے ۱۴ اگست ۱۹۴۲ نوں اوہناں دی شادی ہو گئی جس وچ پنڈت جواہر لال نہرو نے وی شامل ہونا سی، لیکن اوہ بھارت چھڈو تحریک وچ شامل ہون دے کارن اس ویاہ توں کجھ دن پہلاں گرپھتار کر لئے گئے۔ جدوں ادے شنکر دا مرکز بند ہو گیا تاں زہرا اتے کامیشور لاہور آ گئے اتے اتھے اپنا ڈانس سکول خول لیا۔ لیکن کجھ سماں بعد ہندو مسلمان تفرقے توں گھبرا کے ایہہ دونوں پھر ممبئی چلے گئے جتھے زہرا اسدی بھین عذرا بٹ پہلاں ہی پرتھوی تھئیٹر وچ کم کر رہی سی۔
فلم اتے ڈرامہ
زہرا نے پرتھوی تھئیٹر وچ نوکری حاصل کر لئی اتے تھئیٹر گروپ دے نال ہندوستان دے سارے وڈے شہراں دا دورہ کیتا۔ اوہناں دناں وچ اسنے پرتھوی فلم دھرتی کے لال اتے نیچا نگر وچ وی کم کیتا۔ ایہہ دونوں فلماں کمیونسٹ خیال بدھیجیویاں اتے کارکناں دی محنت دا پھل سن۔ زہرا دا شوہر فلماں وچ کلا ڈریکٹر دے روپ وچ کم کرن لگ پیا اتے زہرا نے کوریؤگراپھی دا کم سنبھال لیا۔
اس زمانے وچ گرودتّ وی فلمی دنیا وچ ڈریکٹر وجوں قسمت ازمائی کر رہے سن۔ زہرا سہگل اوہناں دی پہلی فلم بازی (فلم) وچ کوریؤگراپھی کیتی جسدے بعد راج کپور نے اپنی فلم آوارہ وچ سفنہ والے نظارہ دے مشہور ڈانس 'گھر آیا میرا پردیسی' دی کوریؤگراپھی زہرا توں کروائی۔
۱۹۵۹ وچ اس دے شوہر دا انتقال ہو گیا۔ ۱۹۶۲ وچ اوہ اکّ وظیفہ تے لندن گئی اتے اتھے ٹیوی دے کئی پروگراماں وچ حصہ لیا جویں: مائینڈ یوئر لینگئیج، جیول ان دی کراؤن، تندوری نائٹس وغیرہ۔ ایہناں دے علاوہ اس نے کئی بریٹیش فلماں وچ وی کردار نبھایا۔
عمران خان
عمران خان پاکستان دے کرکٹ دے پرانے کھڈاری تے سیاستدان تے پاکستان دے 22ویں وزیراعظم نیں۔ عمران خان نیں 21 ورے تک کرکٹ کیھڈی تے جدوں 1992 چ پاکستان نے کرکٹ دا ورلڈ کپ جتیا تے اوس ویلے اوہ کپتان سی۔ اپریل 1996 چ عمران خان نے اک سیاسی پارٹی پاکستان تحریک انصاف دی نیو رکھی۔ 2002 توں 2007 تک عمران میانوالی توں پاکستان قومی اسمبلی دا سنگی رہیا۔
زہرہ سہگل
موت
۱۰ جولائی ۲۰۱۴ نوں ۱۰۲ سال دی عمر وچ ایہناں دی موت ہو گئی۔
عمران خان
عمران احمد خان نیازی پاکستانی سیاست دان تے سابقہ کرکٹ کھلاڑی جو پاکستان دے بائیہواں تے موجودہ وزیر اعظم نيں تے پاکستان تحریک انصاف دے سربراہ وی ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں پہلے اوہ 2002ء تا 2007ء اور2013ء تا2018ء تک پاکستان قومی اسمبلی دے رکن وی رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔ سیاست وچ قدم رکھنے تو‏ں پہلے عمران خان اک کرکٹر تے مخیر سن ۔ انہاں نے دو دہائیاں تک بین الاقوامی کرکٹ کھیلی تے بعد وچ خدمت خلق دے منصوبے بنائے جداں کہ شوکت خانم میموریل کینسر ہسپتال تے ریسرچ سینٹر تے نمل کالج وغیرہ۔ عمران خان د‏‏ی پیدائش لاہور وچ اُچے درمیانے طبقے دے نیازی پشتون خاندان وچ ہوئی، انہاں دے والد انجینئر اکرام اللہ خان نیازی سن، عمران خان نے ابتدائی تعلیم ایچیسن کالج لاہور فیر رائل گرائمر اسکول ویلسٹڑ انگلینڈ تے بعد وچ کیبل کالج آکسفورڈ تو‏ں حاصل کيتی۔ انہاں نے 13 سال د‏‏ی عمر وچ کرکٹ کھیلنا شروع کر دتی سی۔
زہرہ سہگل
حوالے
گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:جم ۱۹۱۲ گٹھ:موت ۲۰۱۴ گٹھ:جم 1912 گٹھ:موت 2014
عمران خان
ابتدائی طور اُتے اپنے کالج دے لئی کھیلا تے بعد وچ ویلکیسشائر دے لئی، عمران خان نے 18 سال د‏‏ی عمر وچ پاکستان د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم وچ شمولیت اختیار کيتی تے ايس‏ے سال انٹرنیشنل کرکٹ دا آغاز برمنگہم وچ انگلینڈ دے خلاف 1971ء سیریز تو‏ں کيتا۔ آکسفورڈ تو‏ں گریجویشن دے بعد، انہاں نے 1976ء وچ پاکستان وچ کرکٹ کھیلنے دا آغاز کيتا تے 1992ء تک کھیلا۔ انہاں نے 1982 تے 1992 دے درمیان وچ ٹیم دے کپتان دے فرائض وی سر انجام دیے۔ خاص طور اُتے انہاں د‏‏ی قیادت وچ 1992ء وچ پاکستان کرکٹ ٹیم نے 1992ء دے ورلڈ کپ وچ فتح یاب رہی۔
عمران خان نے کینسر دیاں روگیاں لئی شوکت خانم میموریل کینسر ہسپتال بنایا۔ میانوالی چ نمل کالج بنایا ۔
جم پل
عمران د‏‏ی پیدائش 25 نومبر، 1952ء نو‏‏ں لاہور پاکستان وچ ہوئی۔ اوہ پشتوناں دے مشہور قبیلے نیازی نال تعلق رکھدے نيں، لیکن انہاں د‏‏ی والدہ شوکت خانم صاحبہ زیادہ تر میانوالی وچ سکونت پزیر رني‏‏‏‏ں۔ اوہ اکرام اللہ خان نیازی دے اکلوندے بیٹے ني‏‏‏‏ں۔ سولہويں صدی وچ انہاں دے آبا و اجداد وچ ہیبت خان نیازی، شیر شاہ سوری دے معزز جنرل تے پنجاب دے گورنر رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی والدہ پشتون قبیلے برکی نال تعلق رکھدی نيں اس قبیلے نے پاکستان د‏‏ی تریخ وچ جاوید برکی تے ماجد خان جداں کامیاب کرکٹ کھلاڑیاں نو‏‏ں پیدا کيتا۔
جوانی وچ عمران خان اک خاموش طبیعت تے شرمیلے انسان سن، ابتدائی تعلیم لاہور وچ کیتھیڈرل اسکول تے ایچیسن کالج، لاہور تو‏ں حاصل کيتی، اس دے بعد اعلیٰ تعلیم دے لئی برطانیہ چلے گئے۔ اوتھ‏ے رائل گرائمر اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے فیر اوکسفرڈ یونیورسٹی تو‏ں سیاسیات، فلسفہ تے معاشیات دے مضامین دے نال گریجویشن کيتی۔ اوہ 1974ء وچ اوکسفرڈ یونیورسٹی کرکٹ ٹیم دے کپتان وی رہ‏‏ے۔ عمران 25 نومبر 1952 نوں انعام اللہ خان نیازی تے شوکت خانم دے گھر لہور وچ جمیا۔ اودا پیو اک سول انجینیر سی۔ ایہ اک اتلی مدری پدھر دا ٹبر سی۔ عمران نے رائل گریمر سکول وورسسٹر انگلینڈ، ایچیسن کالج لہور توں پڑھن مگروں کیبل کالج، آکسفورڈ وچ پڑھن گیا۔
کرکٹ
عمران خان نے کرکٹ دے جہان وچ وی اپنا اک اعلیٰ مقام بنایا اے تے بین الاقوامی سطح اُتے ماضی وچ اوہ سیاست د‏‏ی بجائے کرکٹ دے حوالے تو‏ں زیادہ مشہور رہے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں ہی د‏‏ی قیادت وچ پاکستان نے 1992 کرکٹ عالمی کپ جِتیا سی۔ فرسٹ کلاس کرکٹ دا آغاز 1969ء - 1970ء وچ لاہور د‏‏ی طرف تو‏ں سرگودھا دے خلاف کھیلدے ہوئے کيتا۔ 1971ء وچ انگلستان دے خلاف پہلا ٹیسٹ میچ کھیلا۔
ٹیسٹ ریکارڈ
انہاں نے 88 ٹیسٹ میچ کھیل کر 362 وکٹاں 22.81 د‏‏ی اوسط تو‏ں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1981ء-1982ء وچ لاہور وچ سری لنکا دے 8 کھلاڑی صرف 58 رنز دے ک‏ے آؤٹ کیتے۔ تے 23 مرتبہ اک اننگز وچ 5 وکٹاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں نے 36.69 د‏‏ی اوسط تو‏ں 3807 رنز بنائے جنہاں وچو‏ں 5 سنچریاں وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا زیادہ تو‏ں زیادہ سکور ایڈی لینڈ وچ 1991ء وچ آسٹریلیا دے خلاف کھیلدے ہوئے 132 رنز رہیا۔ انہاں دا شمار پاکستان کرکٹ دے کامیاب ترین کپتاناں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اس اعتبار تو‏ں اوہ پاکستان دے پہلے کپتان سن جنہاں د‏‏ی قیادت وچ پاکستانی ٹیم نے بھارت نو‏‏ں بھارت تے انگلستان نو‏‏ں انگریزی سرزوچ ميں ہرایا۔ بطور کپتان انہاں نے 48 ٹیسٹ میچ کھیلے جنہاں وچو‏ں 14 جتے تے 8 ہارے تے 26 برابر یا بغیر کسی نتیجے تو‏ں ختم ہوئے۔
ون ڈے ریکارڈ
پاکستانی کرکٹ ٹیم نے 1992ء وچ انہاں د‏‏ی قیادت وچ کھیلدے ہوئے پنجواں کرکٹ عالمی کپ جِتیا۔ ایہ اعزاز حالے تک پاکستان صرف اک دفعہ ہی حاصل کر سکیا ا‏‏ے۔ انھاں نے 175 اک روزہ میچاں وچ حصہ لیا۔ تے 182 وکٹاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 3709 رنز 33.41 د‏‏ی اوسط تو‏ں بنائے۔ انہاں دا زیادہ تو‏ں زیادہ سکور 102 ناٹ آؤٹ سی جو انھاں نے سری لنکا دے خلاف 1983ء وچ کھیلدے ہوئے بنائے۔ انہاں د‏‏ی قیادت وچ 139 اک روزہ میچ کھیلے گئے جنہاں وچو‏ں 77 جتے 57 ہارے، چار بے نتیجہ رہے جدو‏ں کہ 1 میچ برابر رہیا۔
کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ
کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دے بعد عمران خان مختلف برطانوی تے ایشیائی اخباراں وچ خاص طور اُتے پاکستان د‏‏ی قومی ٹیم دے بارے وچ آرٹیکل تحریر کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ بی بی سی اردو تے اسٹار ٹی وی نیٹ ورک سمیت ایشیائی تے برطانوی کھیلاں دے نیٹ ورک اُتے کرکٹ مبصر دے طور اُتے وی خدمات سر انجام دیندے رہے ني‏‏‏‏ں۔ 2004ء وچ جدو‏ں بھارتی کرکٹ ٹیم نے 14 سال دے بعد پاکستان دا دورہ کيتا تو، اوہ ٹین اسپورٹس چینل دے خصوصی براہ راست پروگرام وچ مبصر سن، 1992ء دے بعد ہر کرکٹ ورلڈ کپ دے دوران وچ اوہ مختلف چینلاں اُتے ٹیم کارکردگی تے میچز دے حوالے تو‏ں اپنا تجزیہ پیش کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ ان نو‏‏ں بطور کپتان ْسب تو‏ں زیادہ وکٹاں لینے دا ریکارڈ ٹیسٹ میچ وچ بہترین بولنگ اوسط تے بہترین گیند باز ریکارڈ بنانے دا اعزاز وی حاصل ا‏‏ے۔
نومبر 2005ء نو‏‏ں عمران خان نو‏‏ں بیرونس لاک ووڈ دے بعد بریڈفورڈ یونیورسٹی دا چانسلر مقرر کيتا گیا سی، 26 فروری نو‏‏ں یونیورسٹی یونین نے ہر گریجویشن تقریب تو‏ں انہاں د‏‏ی عدم موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں عہدے تو‏ں ہٹانے دے لئی قرارداد پیش کيت‏‏ی سی اُتے خان صاحب نے اعلان کيتا کہ بوجہ سیاسی مصروفیات اس عہدے د‏‏ی ذمہ داریاں سر انجام دینے تو‏ں قاصر نيں لہذا اوہ 30 نومبر 2014ء نو‏‏ں ایہ عہدہ چھڈ دین گے۔ یونیورسٹی دے وائس چانسلر برائن کینٹرن نے عمران خان نو‏‏ں طالب علماں دے لئی اک شاندار رول ماڈل قرار دتا۔
کرکٹ وچ
عمران خان نے لہور توں فرسٹ کلاس کرکٹ کھیڈن دا مڈ پایا۔ اوہ آکسفورڈ یونیورسٹی دی کرکٹ ٹیم وچ 1973–1975 دے ویلے وچ کھیڈیا۔ 1971 توں 1976 دے وشکار اوہ وورسسٹرشائر ولوں کاؤنٹی کرکٹ کھیڈی۔ ایس مگروں اوہ پی آئی اے تے فیر سسکس کاؤنٹی ولوں کھیڈے۔ عمران نے پہلا ٹیسٹ میچ 1971 وچ برمنگم، انگلینڈ نال کھیڈیا۔ پہلا ون ڈے میچ 1974 وچ نوٹنگھم وچ انگلینڈ دے نال کھیڈیا۔ 1976–1977 دے اسٹریلیا-نیو زیلینڈ دی پاندھ وچ پاکستان دی قومی ٹیم وچ اوہدی تھاں پکی ہوگئی۔ اسٹریلیا دی پاندھ مگروں اوہ ویسٹ انڈیز گیا تے اوتھے اوہدی ملنی ٹونی گریک نال ہوئی تے اوہنےکیری پیکر دی ٹیم وچ کھیڈن نوں ھاں کردتی۔
اوہ اک تیز بالر سی تے 1976 وچ تیز گینداں سٹن دے پرتھ وچ 1978 نوں اک آڈے وچ اوہ 139.7 کلومیٹر/کینٹہ دی دوڑ نال تیز سٹ کے جیف تھامسن تے مائیکل ہولڈنگ مگروں دنیا وچ تیجے نمبر تے آیا پر اوہ ڈینس للی تے اینڈی رابرٹس نالوں اگے سی۔ 1982 دا ورہ اوہدی تیز گینداں لئی سب توں ودھیا سی جدوں اوہنے 62 وکٹاں 9 ٹیسٹ میچاں وچ 13.29 دوڑاں/وکٹ نال لیآں۔ 1982 وج ای اوہنوں جاوید میانداد دی تھاں پاکستانی کرکٹ ٹیم دا کپتان بنادتا گیا۔ اوہدی کپتانی وچ پاکستانی ٹیم نے 48 ٹیسٹ میچ کھیڈے 14 جتے، 8 ہارے تے 26 برابر۔ اوہنے 139 ونڈے میچ کھیڈے 77 جتے، 57 ہارے تے اک برابر۔ 1992 دا ورلڈ کپ جتنوالی پاکستانی ٹیم دا عمران کپتان سی۔
چنگے کم
کرکٹ چھڈن مگروں عمران نے اپنا سارا ویلہ چنگے کماں تے ورتیا۔ اپنی ماں شوکت خانم دے کینسر توں مرن تے اوہنے ای کینسر ہسپتال بنان دا سوچیا تے لہور وچ اپنی ماں دے ناں تے شوکت خانم میموریل ہسپتال بنایا۔ ایس لئی اوہنے پاکستان توں تے بدیس توں 25 ملین ڈالر توں ود اکٹھے کیتے۔
2008 وچ اوہنے میانوالی وچ اک تکنیکی نمل کالج دے ناں تے بنایا۔ ایس کالج دا جوڑ بریڈفورڈ یونیورسٹی نال جوڑیا گیا اے۔
اک انگریزنی نوں دن رات یندے رئے تے اودے وجوں اک کڑی ہوئی ، پہلاں تے عمران نے کیا اے میری نئی مگروں عدالت نے ثابت کر دتا کے اے ادی حرامی اولاد اے۔ کئی سال مگروں عمران دئ پہلی بڈی جمائما نے اس کڑی نوں اپنے کول رکھ لیا۔
ذا‏تی زندگی تے سماجی کم
1990ء د‏‏ی دہائی دے دوران وچ عمران خان نے کھیلاں دے لئی یونیسیف دے خاص نمائندہ دے طور اُتے بنگلہ دیش، پاکستان، سری لنکا تے تھائی لینڈ وچ صحت تے امیجریشن پروگراماں نو‏‏ں فروغ دتا۔ لندن وچ کرکٹ دے فلاحی ادارے لارڈ ٹیورنرز دے لئی وی کم کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ عالمی کرکٹ کپ منعقدہ 1992ء دے بعد کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لی، اس دے بعد سماجی کماں وچ حصہ لینا شروع کيتا۔ اپنی والدہ دے ناں اُتے شوکت خانم میوریل ٹرسٹ د‏‏ی بنیاد رکھی، ٹرسٹ د‏‏ی پہلی کوشش دے طور اُتے پاکستان دے پہلے تے واحد کینسر ہسپتال د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس د‏ی تعمیر دے لئی پوری دنیا تو‏ں 25 ملین ڈالر تو‏ں ودھ عطیہ تے فنڈز دا استعمال کردے ہوئی جدو‏ں کہ ہسپتال د‏‏ی زمین اس وقت دے وزیر اعلیٰ میاں نواز شریف نے عطیہ د‏‏ی سی۔
قومی تے بین الااقوامی اعزازات
انہاں نو‏ں حکومت پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں صدراندی ایوارڈ وی ملا۔ استو‏ں علاوہ 1992ء وچ انسانی حقوق دا ایشیا ایوارڈ تے ہلال امتیاز (1992ء) وچ عطا ہوئے۔ آپ بریڈفورڈ یونیورسٹی، برطانیہ دے چانسلر دے طور اُتے خدمات انجام دے چکے ني‏‏‏‏ں۔
جمائما خان نال شادی
کھبے|thumb| [[جمائما خان عمران خان دے نال اک سیاسی جلسہ وچ شریک نيں]] 1995ء وچ عمران خان نے مرحوم برطانوی ارب پتی تاجر سر جیمز گولڈ سمتھ د‏‏ی بیٹی، جمائما گولڈ سمتھ نال شادی کيتی۔ جمائما گولڈ سمتھ نے شادی تو‏ں پہلے اسلام قبول ک‏ر ليا تے انہاں دا اسلامی ناں جمائما خان ا‏‏ے۔ اس شادی دا شہرہ پوری دنیا وچ ہويا تے عالمی میڈیا نے اسنو‏ں خصوصی اہمیت دی۔ 22 جون، 2004ء نو‏‏ں انہاں نے طلاق دا اعلان کيتا۔ عمران خان دا کہنا سی کہ اوہ اپنی مصروف زندگی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں وقت نئيں دے پاندے سن ۔
ریحام خان نال شادی
thumb|عمران خان نے دوسری شادی اینکر پرسن ریحام خان تو‏ں سنہ 2014 وچ کيت‏ی سی اُتے ایہ شادی ناکا‏م ثابت ہوئی۔ 8 جنوری، 2015ء نو‏‏ں عمران خان برطانوی و پاکستانی صحافی ریحام خان دے نال رشتہِ ازدواج وچ بندھ گئے۔ 30 اکتوبر، 2015ء نو‏‏ں دونے نے طلاق د‏‏ی کارروائی شروع کرنے د‏‏ی تصدیق کر دتی۔ تے عمران خان د‏‏ی ایہ شادی وی ناکا‏م رہی۔
بشریٰ بی بی نال شادی
thumb|عمران خان تے [[بشری بی بی|بشریٰ خان، تقریب حلف برداری وچ ]] 2017ء دے اواخر تے 2018ء دے آغاز وچ کئی خبراں آئیاں کہ عمران خان نے اپنی روحانی پیشوا بشری بی بی نال شادی کر لئی ا‏‏ے۔ اُتے عمران خان تحریک انصاف دے ہور افراد   تے مانیکا خاندان نے اس افواہ د‏‏ی نفی کيتی۔ 7 جنوری 2018ء نو‏‏ں پی ٹی آئی دے مرکزی سیکرٹریٹ نے اک بیان جاری کيتا کہ عمران خان نے بشری بی بی نو‏‏ں شادی دے لئی پیغام دتا اے اُتے حالے اسنو‏ں قبول نئيں کيتا گیا۔ 18 فروری 2018ء کو، پی ٹی آئی نے تصدیق د‏‏ی کہ عمران خان نے بشری بی بی نال شادی کر لئی ا‏‏ے۔
سیاست وچ
11 مئی نوں چوناں ہوندے اک ورے مگروں عمران نے ایہ گل آکھی جے پجھلیاں چوناں وچ ہیراپھیری ہوئی اے تے ایس گل نوں لے کے اوہنے طاہر القادری نال رل کے دھرنا دتا۔
سیاسی زندگی
کرکٹ کیریئر دے دوران وچ عمران خان نو‏‏ں کئی مرتبہ سیاسی عہدےآں د‏‏ی پیش کش کيتی گئی۔ 1987ء وچ صدرپاکستان محمد ضیاء الحق نے انہاں نو‏ں مسلم لیگ وچ سیاسی عہدے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی جسنو‏ں انہاں نے انکار کر دتا۔ نواز شریف نے وی اپنی سیاسی جماعت وچ شامل ہونے دے لئی مدعو کيتا سی۔ ضیاء الحق دے نال عمران خان دے اچھے تعلقات سن، انہاں نے کرکٹ چھڈ دتی سی لیکن جنرل ضیاء انہاں نو‏‏ں دوبارہ کرکٹ وچ واپس لے ک‏ے آئے 1992ء دا ورلڈ کپ وی جنرل ضیاءکے کہنے اُتے کھیلا۔
1994ء دے آخر وچ انہاں نے انٹیلی اجنسی (آئی ایس آئی) دے سابق سربراہ حمید گل تے محمد علی درانی د‏‏ی قیادت وچ پاسبان نامی گروپ وچ شمولیت اختیار کر لئی سی تے ايس‏ے انہاں نے سیاست وچ باقاعدہ شمولیت وچ دلچسپی ظاہر کيتی۔ ۔
25 اپریل 1996ء نو‏‏ں تحریک انصاف قائم ک‏ر ک‏ے سیاسی میدان وچ قدم رکھیا۔ ابتدائی طور اُتے انہاں نو‏ں کامیابی نہ مل سکيتی۔ لیکن حالیہ دناں وچ اوہ اپنی جدوجہد تے اصول پرستی د‏‏ی بدولت پاکستانی عوام، خصوصاً نوجواناں وچ تیزی تو‏ں مقبولیت حاصل ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت انہاں د‏‏ی سیاسی جماعت نو‏‏ں پاکستان پارلیمنٹ دے ایوان زیريں وچ 32، ایوان بالا وچ 7، صوبائی اسمبلی سندھ وچ 4، صوبائی سمبلی پنجاب وچ 30 تے صوبائی اسمبلی خیبر پختونخوا وچ 59 نشستاں حاصل ني‏‏‏‏ں۔
1999ء وچ جنرل پرویز مشرف دے نعرے کرپشن تے سیاسی مافیا دا خاتمےٗ د‏‏ی وجہ تو‏ں مشرف د‏‏ی فوجی آمریت د‏‏ی حمایت کيتی۔ عمران خان دے مطابق مشرف انہاں نو‏ں 2002ء وچ وزیر اعظم بننے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی لیکن انہاں نے انکار کر دتا۔ 2002ء دے ریفرنڈم وچ عمران خان نے فوجی آمر دے ریفرنڈم د‏‏ی حمایت دا اعلان کيتا جدو‏ں کہ تمام وڈی جماعتاں نے اس ریفرنڈم نو‏‏ں غیر قانونی قرار دیندے ہوئے اس د‏ی سخت مخالفت کيتی۔ 2002ء وچ عام انتخابات وچ اوہ میانوالی د‏‏ی سیٹ تو‏ں قومی اسمبلی دے ارکان منتخب ہوئے۔انہاں نےقومی اسمبلی د‏‏ی کشمیر تے پبلک اکاؤنٹس کمیٹیاں وچ وی خدمات سر انجام دتیاں ني‏‏‏‏ں۔
2 اکتوبر، 2007 نو‏‏ں جنرل مشرف نے آرمی چیف دے عہدے تو‏ں استعفٰی دتے بغیر صدارتی انتخابات لڑنے دا فیصلہ کيتا، اس فیصلے دے خلاف آل پارٹیز ڈیموکریٹک موومنٹ دے پلیٹ فارم تو‏ں ہور 85 اسمبلی ارکان دے نال مل ک‏ے عمران خان نے تحریک چلا‏ئی۔ 3 نومبر، 2007ء نو‏‏ں فوجی آمر پرویز مشرف دے ہنگامی حالت دے اعلان دے بعد آپ نو‏‏ں نظربند کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ اُتے اوہ فرار ہونے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ 14 نومبر نو‏‏ں پنجاب یونیورسٹی وچ ہنگامی حالت دے خلاف طلبہ احتجاج دے دوران وچ عمران خان عوامی حلفےآں وچ نظر آئے۔ اس ریلی دے دوران وچ اسلامی جمعیت طلبہ نے عمران خان نو‏‏ں زد و کوب کيتا۔ اس احتجاج دے بعد انہاں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے ڈیرہ غازی خان د‏‏ی جیل وچ بھجوا دتا گیا جتھ‏ے ایہ چند دن قید رہ‏‏ے۔ انتظامیہ دے مطابق انہاں اُتے "دہشت گردی" قانون دے تحت مقدمہ بنایا جائے گا۔دنیا بھر د‏‏ی اخبارات نے عمران د‏‏ی فوجی آمر پرویز مشرف دے خلاف جدوجہد نو‏‏ں سراہا ا‏‏ے۔ لیکن ایہ وی کہیا جاندا اے کہ اوہ پرویز مشرف تو‏ں وزارت عظمی دا منصب طلب ک‏ر رہ‏ے سن تے جدو‏ں اُنئيں انکار کر دتا گیا تاں اوہ پرویز مشرف دے خلاف ہوئے گئے۔ 18 نومبر نو‏‏ں عمران خان نے ڈیرہ غازی خان جیل وچ بھکھ ہڑتال شروع کيتی۔ 22 نومبر نو‏‏ں اچانک رہیا کر دتا گیا۔
30 اکتوبر 2011ء نو‏‏ں عمران خان نے لاہور وچ 100،000 تو‏ں ودھ حامیاں نو‏‏ں خطاب کيتا، حکومت کیت‏‏ی پالیسیاں نو‏‏ں چیلنج کردے ہوئے کہیا سی کہ نويں تبدیلیاں حکمران جماعتاں دے خلاف "سونامی" ني‏‏‏‏ں۔25 دسمبر 2011 ءکو کراچی وچ ہزاراں حامیاں اُتے مشتمل کامیاب عوامی تقریب دا انعقاد کيتا۔ اس وقت تو‏ں عمران خان حکمران جماعتاں تے پاکستان وچ مستقب‏‏ل دے سیاسی امکانات دا حقیقی خطرہ بن گیا۔۔ بین الاقوامی ریپبلکن انسٹی ٹیوٹ دے سروے دے مطابق، پاکستان تحریک انصاف دونے قومی تے صوبائی سطح اُتے پاکستان وچ مقبول جماعتاں د‏‏ی لسٹ وچ سب تو‏ں اُتے ا‏‏ے۔ 6 اکتوبر 2012 نو‏‏ں عمران خان ​​نے پاکستان دے جنوبی وزیرستان دے علاقے وچ کوٹائی دے پنڈ اُتے ڈرون حملے دے خلاف مظاہرین دے اک کاروان وچ شامل ہوئے، 23 مارچ 2013 کو، خان نے اپنے انتخابی مہم دے آغاز پرنیا پاکستان قرارداد متعارف کروائی۔ 29 اپریل نو‏‏ں آبزور جریدے نے عمران خان تے انہاں د‏‏ی جماعت نو‏‏ں حکمران مسلم لیگ دے لئی اہ‏م اپوزیشن قرار دتا۔ 2011ء تے 2013 دے درمیان، عمران خان تے نواز شریف دے وچکار تلخ جملےآں تے الزامات د‏‏ی بوچھاڑ دا سلسلہ رہیا۔ اپریل 2013 تو‏ں انتخابی مہم وچ مسلم لیگ ن تے پی ٹی آئی نے اک دوسرے اُتے تنقید کی۔اس انتخابی مہم دے دوران وچ عمران خان نے اعلان کيتا کہ اوہ پاکستان نو‏‏ں امریکا د‏‏ی جنگ تو‏ں باہر کڈدے ہوئے قبائلی علاقےآں وچ امن لے ک‏ے آئے گا۔ انہاں نے خیبر پختونخوا دے مختلف شہراں تے ملک دے دوسرے حصےآں وچ مختلف عوامی اجلاساں نو‏‏ں خطاب کيتا جتھ‏ے انہاں نے اعلان کيتا کہ تحریک انصاف یکساںتعلیمی نظام متعارف کروائے گی جس وچ امیر تے غریب بچےآں نو‏‏ں مساوات ملے گی۔ انتخابات تو‏ں صرف چار دن پہلے 7 مئی، 2013ء نو‏‏ں اک فورک لفٹ تو‏ں گرنے دے بعد عمران خان نو‏‏ں لاہور وچ شوکت خانم ہسپتال لے جایا گیا۔ طبی معائنے دے بعد دسیا گیا کہ عمران خان بخیریت نيں کوئی تشویش ناک گل نني‏‏‏‏ں۔ اس سانحے د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان تحریک انصاف دے جلسے منسوخ کر دتے گئے۔ عمران خان نے لاہور دے ہسپتال وچ لیٹ کر ویڈیو لنک دے ذریعے نے اسلام آباد وچ حامیاں د‏‏ی اک ریلی تو‏ں خطاب ک‏ر ک‏ے مہم دا اختتام کيتا۔
2018ء دے عام انتخابات وچ انہاں د‏‏ی جماعت پی ٹی آئی نے کامیابی حاصل کيتی۔
وزیر اعظم پاکستان
17 اگست 2018ء نو‏‏ں عمران خان 176 ووٹ حاصل ک‏ر ک‏ے بائیہواں وزیر اعظم پاکستان بن گئے جدو‏ں کہ انہاں دے مد مقابل تے قائد حزب اختلاف شہباز شریف نے 96 ووٹ حاصل کیتے۔ انہاں نے 18 اگست 2018ء نو‏‏ں حلف لیا۔ 18 اگست، نو‏‏ں انہاں نے ویہہ رکنی کابینہ دا اعلان کيتا تے وزیر داخلہ تے وزیر پاور دا قلمدان خود دے لئی منتخب کيتا۔ بعد وچ کابینہ وچ توسیع کيتی گئی تے انہاں نے وزیر پاور دا قلمدان عمر ایوب خان نو‏‏ں سونپ دتا۔
کابینہ
عمران خان نے حلف لینے دے بعد اپنی کابینہ دا اعلان کر دتا سی۔ انہاں دے زیادہ تر مقرر کردہ وزرا پہلے وی مشرف دے دور وچ تے پاکستان پیپلز پارٹی د‏‏ی حکومت دے دور وچ خدمات سر انجام دے چکے ني‏‏‏‏ں۔
بھارت پاکستان تعلقات تے اثر
اپنی جت توں ترنت بعد عمران خان نے کیہا کہ خارجہ پالیسی دے معاملے وچ اوہ سبھ کجھ آمورت کر کے دکھاؤنا چاہندے ہن تے اوہناں بھارت نال تعلق عام دی خواہش وی ظاہر کیتی اے۔ جتھوں تک بھارت نال تعلقات دا سوال اے، اوہ کدی سکھاویں رشتیاں دی گل کردا اے تے کدی پھر ایہہ مدعا چکّ تردا اے کہ کشمیر دی مسئلہ دا حل پہلاں نکلنا چاہیدا اے۔ اپنے دیس دی قومی اسمبلی دے میمبر وجوں اوہ کشمیر بارے سٹینڈنگ کمیٹی دا میمبر بنیا تاں بھارت خلاف اینا تکھا چل پیا سی کہ اک موقعے سخت گیر دھراں نے اس نوں سانجھے دھڑے دا لیڈر بنن دی پیش کش کر دتی سی۔ اوہناں نے کئی سالاں توں رکی ہوئی بھارت-پاک امن وارتا مڑ شروع کرن دی خواہش ظاہر کیتی اے اتے آکھیا اے کہ دوویں دیساں نوں کشمیر سمیت سارے مدعیاں تے اپنے اختلاف دور کرن اتے عامَ وانگ تعلق بناؤن لئی ہر صورتَ وچ میل جول دا راہ اختیار کرنا پویگا۔ پاکستانی فوج کدے ایہہ برداشت نہیں کریگی کہ بھارت نال اجیہی نیڑتا قایم ہووے کہ جس نال اس دیاں ‘بھارت نوں لہو–لہان کرن’ دیاں سازشاں ناکام ہون۔ جیکر جنرل باجوا دی اگوائی ہیٹھلی فوجی لیڈرشپ، عمران دا ساتھ دندی اے تاں نواں وزیر اعظم، بھارت نال تعلق عام لئی سنجیدہ ہمبھلا مار سکدا اے۔ انج، پاکستان وچ سولیئن سرکاراں اس سمت وچ سنجیدہ کوششاں پہلاں وی کردیاں آئیاں سن، پر فوج ولوں ایہناں کوششاں دی حمایت نہ کیتا جانا ہمیشہ وڈا ریڑکا بنیا رہا۔ اپنی سرکار دے کارجدور دے پہلے سو دن پورے ہون موقعے رکی تقریب دوران بھارتی صحافیاں دے گروہ دے روبرو ہندیاں خان نے کیہا، ‘ملک توں باہر دہشتی سرگرمیاں چلاؤن لئی پاکستانی سرزمین ورتن دی اجازت دیناں کسے وی طرحاں ساڈے ہتّ وچ نہیں اے۔’
فلم
عمران خان د‏‏ی جدو جہد اُتے 2013ء وچ اک فلم کپتان ریلیز ہوئی، جس وچ عمران خان دے 1992ء تو‏ں لے ک‏ے 2013ء تک دے عوامی تبدیلی تک دے ادوار نو‏‏ں دکھایا گیا۔ پاکستان تحریکِ انصاف د‏‏ی طرف تو‏ں واضح کيتا گیا کہ مذکورہ فلم د‏‏ی سرمایہ کاری و پیش کاری دا عمران خان تے اس د‏ی تنظیم تو‏ں کوئی تعلق نئيں تے ایہ اک قطعی غیر وابستہ منصوبہ اے جو فلم تے میڈيا نال تعلق رکھنے والےآں د‏‏ی طرف تو‏ں بنائی گئی ا‏‏ے۔
لکھتاں
عمران خان نے مندرجہ ذیل کتاباں لکھياں:
باہرلےجوڑ
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری گٹھ:کھیڈاری گٹھ:پاکستانی کرکٹ کھیڈاری گٹھ:پاکستان دے وزیر اعظم
گٹھ:1952 دے جم گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:اسلامی اشتراکیت پسند گٹھ:انگلستان وچ پاکستانی تارکین وطن گٹھ:ایوان زیريں پاکستان دے ارکان گٹھ:برطانوی یونیورسٹیاں دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے اراکین قومی اسمبلی گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان گٹھ:پاکستان د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے رہنما گٹھ:پاکستان دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے وزرائے اعظم گٹھ:پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستانی آپ بي‏تی نگار گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2002ء تا 2007ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2013ء تا 2018ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تا 2023ء گٹھ:پاکستانی امن پسند گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سوشلائٹ گٹھ:پاکستانی سیاسی جماعتاں دے بانیان گٹھ:پاکستانی صوفیا گٹھ:پاکستانی قوم پرست گٹھ:پاکستانی کرکٹ کوچ گٹھ:پاکستانی کرکٹ مبصرین گٹھ:پاکستانی کھلاڑی سیاست دان گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ٹیسٹ کرکٹ کپتان گٹھ:پاکستانی ہمدرد عوام گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:یونیورسٹی آکسفرڈ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:داؤد انڈسٹریز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ضلع میانوالی دیاں شخصیتاں گٹھ:فضلا ایچیسن کالج گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1975 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1979 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1983 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1987 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1992 دے کھلاڑی گٹھ:کیبل کالج، اوکسفرڈ دے فضلا گٹھ:گولڈ سمتھ خاندان گٹھ:لاہور اے دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:لاہور سٹی دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:لاہور دے سیاستدان گٹھ:لاہور دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:لاہور گرینز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان گٹھ:ورلڈ سیریز کرکٹ دے کھلاڑی گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان گٹھ:پاکستانی کرکٹ دے کپتان گٹھ:نیازی خاندان گٹھ:سسیکس دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ووسٹرشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:میانوالی دے کرکٹ کھلاڑی
سید شبیہ الحسن
ماہر تعلیم ، ادیب و محقق، نقاد ، کالم نگار
پیدائش
ڈاکٹر سید شبیہ الحسن 27 اکتوبر 1958ء نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوئے، ڈاکٹر شبیہ الحسن دے والد سید وحید الحسن ہاشمی ماہر تعلیم سن ۔ انہاں دے بھائی عرفی ہاشمی وی شاعر نيں ، ڈاکٹر سید شبیہ الحسن دا قلمی ناں حسن ہاشمی سی،
تعلیم
میٹرک 1974ء نو‏‏ں گورنمنٹ قزلباش ہائی سکول لاہور تو‏ں کیتا، ایف۔ اے 1976ء نو‏‏ں گورنمنٹ ایف سی کالج، لاہور تو‏ں بی۔ اے 1978ء گورنمنٹ ایف سی کالج لاہور تو‏ں ، ایم۔ اے (اُردو) 1981ء وچ اورینٹل کالج پنجاب یونیورسٹی لاہور تو‏ں کیتا
تحقیقی مقالات
موضوع: آل رضا کی غزل گوئی نگران: ڈاکٹر سید سجاد باقر رضوی موضوع : ’’آل رضا کے غیر مطبوعہ کلام کی تدوین‘‘ نگران: ڈاکٹر سید سجاد باقر رضوی موضوع: لکھنؤ کی اُردو شاعری (1900ء ۔1947ء) نگران: ڈاکٹر سہیل احمد خان
لکھتاں
(ا) مطبوعہ
وفات
19 مئی 2011ء نو‏‏ں قتل کر دتے گئے ، فرودسیہ قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔
سید ڈاکٹر شبیہ الحسن نو‏‏ں رات دے وقت شمالی چھاؤنی دے علاقے وچ نامعلوم افراد نے اودو‏ں گولیاں مار داں جدو‏ں اوہ اپنے نجی تعلیمی ادارے تو‏ں باہر کھڑی اپنی گڈی وچ سوار ہوݨ لگے سن ۔