cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کسان
اتہاس
کھیتی دا اتہاس نوَ پتھر قالین یگ تک ملدا اے جو اس دور دیاں پربھاشاتمک خاصیتاں وچوں اک اے۔ 5000 توں 4000 عیسوی پہلاں کانسی یگ وچ سمیریئن لوک جو کھیتی باڑی کردے سن اس دی خاصیت کرت طاقت سی جو کہ آبپاشی تے انحصار سی۔ پرانے مصر دے کساناں نے فصلاں دے پانی نوں نیل ندی دے پانی نال سنجنا شروع کیتا۔پسوں پالن پرتھا خاص طور اُتے کھیتی دے ادیساں لئی ہزاراں سالاں توں موجود اے۔ پوربی ایشیا وچ تقریباً 15,000 سال پہلاں کتے پالے گئے۔ لگبھگ 8000 سال پہلاں بکریاں اتے بھیڈاں دا پالن پوشن ہویا سی۔ مدھ مشرق اتے چین وچ سوراں دا پالن پوشن 7000 بی سی ای وچ کیتا گیا سی۔ گھوڑے دے پالن پوشن دا سبھ توں پرانا نشان تقریباً 4000 بیسیئی تک اے۔
ٹیکنالوجی وچ ترقی
1930 دے دہاکے دے وچ ریاست ہائے متحدہ امریکہ وچ اک کسان ولوں تن ہور کھپتکاراں دے لئی کافی اناز پیدا کیتا جاندا سی۔ اک جدید کسان سو توں ودھ لوکاں نوں چنگی طرحاں کھاؤن لئی کافی اناز تیار کردا اے۔ حالانکہ، کجھ لکھاری اس اندازا نوں کمزور مندے ہن، کیونکہ ایہہ دھیان وچ نہیں کہ کھیتی باڑی نوں ارجا اتے ہور بہت سارے سروتاں دی ضرورت اے جو کہ وادھو مزدوراں ولوں مہیا کروائے جانے چاہیندے ہن، تاں جو کساناں ولوں اوگائے گئے اناج دا انوپات اصل وچ 100 توں گھٹ اے۔
قسماں
ودھیرے شبد عامَ طور اُتے اوہناں کساناں نوں درساؤن لئی ورتے جاندے ہن جو خاص طور طریقے نال جانور پالدے ہن،اداہرن وجوں، جہڑے بھیڈ، بکریاں اتے گھوڑے پالدے ہن، نوں گریزیئرز (آسٹریلیا اتے یو۔ کے۔)، جاں بس سٹاکمین کیہا جاندا اے۔ بھیڈاں، بکریاں اتے پشو پالکاں نوں چرواہے کیہا جاندا اے۔ ڈیئری پھارمرس شبد اوہناں لئی لاگوُ ہندا اے جہڑے مکھ طور تے دودھ دے پیداوار وچ لگے ہوئے ہن، چاہے اوہ پشو، بکریاں، بھیڈاں جاں ہور دودھ پیدا کرن والے جانوراں توں ہون۔
حوالے
گٹھ:واہی بیجی گٹھ:وائی بیجی گٹھ:زراعت گٹھ:کھیتی باڑی گٹھ:پیشے
[peasant]]''، often associated disparagingly with a "peasant mentality"۔ {{cite book
کیتکی پنپلکھرے
کیتکی پمپلکھارے (25 ستمبر 1977) اک بھارتی چترکار اے۔ پمپلکھارے وکھ-وکھ زریعہ جویں کہ تیل، ایکریلکس، چارکول دے مصوری وچ استعمال کر رہی اے اتے اسنے سرامک مورتی، ٹار، ماحول، زمین اتے ویڈیو کلا نال کم کیتا اے۔ پمپلکھارے نے اکلے اتے گروہ دی نمائش بھارت وچ اتے قومانتری پدھر اُتے وی پردرشت کیتی اے۔ اوہ پنے وچ رہندی اے اتے کم کردی اے۔
نجی زندگی
پمپلکھارے دا جم مہاراشٹر دے پنے وچ ہویا سی۔ پمپلکھارے نے ڈائریکٹوریٹ آف آرٹ، بمبے دے جیڈی آرٹ پروگرام توں فائین آرٹ وچ انڈرگریجئیٹ دی ڈگری پوری کیتی۔ اپنی انڈرگریجئیٹ ڈگری دوران اسنے پنے دے پھرگسن کالج توں فوٹوگراپھی دی پڑھائی کیتی۔ پمپلکھارے پھر تھوڑے ویلے لئی یوکے چلی گئی اتے ساؤتھ شیلڈز توں کریئیٹو لکھت دا مطالعہ کیتا۔ اوہ واپس بھارت چلی گئی اتے اسنے ایس این ڈی ٹی خواتین یونیورسٹی، پنے توں فائین آرٹس وچ ماسٹرس دی ڈگری حاصل کیتی اتے اشتہاربازی اتے پروگرام پربندھن دے کھیتر وچ کم کیتا۔ اسنے اس ویلے پینٹنگ دی شروعات کیتی سی جدوں اوہ حاملہ ہوئی اتے آخرکار اسنے پنے، ممبئی اتے قومانتری پدھر اُتے سال 1999 توں آرٹ گیلریاں وچ اپنا کم پردرشت کرنا شروع کیتا۔ اوہ پنے وچ رہندی اے اتے کم کردی اے اتے اس دا ویاہ اک بحالی دین والے شیکھر پمپلکھارے نال ہویا اے اتے اسدا اک بیٹا اے۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی عورت چترکار گٹھ:جم 1977
بائڈو ٹائبا
بائڈو ٹائبا اکّ چینی اؤنلائین فورم اے جسدی میزبانی چینی ویب سیوا کمپنی Baidu ولوں کیتی جاندی اے۔ بائڈو ٹائبا دا قیام ۳ دسمبر، ۲۰۰۳ نوں اکّ اؤنلائین کمیونٹی وجوں کیتی گئی سی جو Baidu دے کھوج انجن نوں بہت زیادہ ایکیکرت کردی اے۔ صارف دلچسپی والے فورم دے موضوع دی کھوج کر سکدے ہن جسنوں "بار" وجوں جانیا جاندا اے جو تد بنایا جاوے گا جیکر ایہہ پہلاں توں موجود نہیں اے۔ بائڈو ٹائبا نے دسمبر ۲۰۲۱ تک ۴۵ ملیان مہیناوار سرگرم صارف اکٹھے کیتے، اتے اس دے کل رجسٹرڈ صارفین دی گنتی ۱٫۵ بلیئن تک پہنچ گئی اے۔ ۶ جون، ۲۰۲۱ تک، بائڈو ٹائبا وچ ۲۳٬۲۵۴٬۱۷۳ بھائیچارے ہن۔
جان-پچھان
بائڈو ٹائبا صارفین لئی سماجی طور اُتے انترکریا کرن لئی اکّ تھاں وجوں بار نامک فورم دی ورتوں کردا اے۔ بائڈو ٹائبا دا نعرہ "تہاڈے ہتّ لئی پیدا ہویا" اے (چینی: 为兴趣而生)। ۲۰۱۴ تک، اتھے ۸۰ لکھ توں ودھ بار سن، زیادہتر پرشنسکاں ولوں بنائے گئے سن، جو کہ مشہور ہستیاں، فلماں، کامکس اتے کتاباں ورگے کئی موضوعاں نوں کور کردے ہن۔ ایہناں باراں وچ اکّ عرب توں ودھ پوسٹاں شائع کیتیاں گئیاں ہن۔
الیکسا انٹرنیٹ دے مطابق، بائڈو ٹائبا دا ٹریفک Baidu سمپتیاں دے کل ٹریفک دا ۱۰٪ توں ودھ بندا اے۔
کم
اپلوڈ کیتے ویڈیؤز دا پربندھن کرن لئی ہر بار وچ تن ماسٹر، تیہہ وائس-ماسٹر اتے دس ویڈیو-ماسٹر ہو سکدے ہن۔ صارف کجھ نشریاتی ویبسائیٹاں توں ودھ توں ودھ دس تصویراں اتے اکّ ویڈیو پوسٹ کر سکدے ہن۔ صارف شائع پوسٹاں نوں اڈیٹیڈ نہیں کر سکدے ہن۔ حالانکہ، صارف اپنیاں پوسٹاں اُتے دوجے صارفین دیاں اپنیاں شائع پوسٹاں اتے ٹپنیاں نوں مٹا سکدے ہن۔ ریگولر ٹیکسٹ پوسٹاں توں علاوہ، بائڈو ٹائبا پول دی ورتوں کرن دی اجازت دندا اے۔ میمبراں لئی ویڈیو اپلوڈ کرن لئی ہریک بار دی اپنی 2 GB سپیس ہندی اے۔ جیکر کسے بار نوں سرکاری درجابندی دے سکھرلے ۵۰۰ وچ درجہ دتا جاندا اے، تاں اسدی اپنی ایلبم ہندی اے۔
۲۰۱۰ توں پہلاں، بائڈو ٹائبا نے گم نام پوسٹنگ دی اجازت دتی، صرف پوسٹر دا IP پتہ نمائش کیتا۔ ادوں توں، صارفین نوں باراں اُتے پوسٹ کرن لئی اکّ رجسٹرڈ کھاتہ ہونا چاہیدا اے۔ چین وچ افواہاں نوں شائع کرنا غیر قانونی اے جو "سماجی انتظام نوں خطرے وچ پاؤندیاں ہن"، اکّ اپرادھ اے جسدی سزا ۷ سال تک دی سزا اے۔ پولیس نوں سیوا حاصل کرن والیاں دی ذمہ واری اے اتے اجیہی سامان نوں ہٹاؤنا اے۔ بائڈو ٹائبا کوئی اپواد نہیں اے اتے صارفین نوں غلط جانکاری پھیلاؤن دے خطریاں توں چیتاونی دندا اے، سجھاء دندا اے کہ ایہہ بدنامی دے نال-نال وپاری اتے سیاسی لابھ لئی کیتا جاندا اے۔
اتہاس
۲۵ نومبر، ۲۰۰۳ نوں، بائڈو ٹائبا نے اندرونی جانچ شروع کیتی۔ ایہہ ۳ دسمبر ۲۰۰۳ نوں جنتا لئی جاری کیتا گیا سی۔
ایہہ اکّ پوری طرحاں صارف ولوں سنچالت نیٹورک سیوا اے۔ پیسٹ بار دا وچار بائڈو دے مکھ اتپاد ڈزائینر، یو جون توں آیا اے۔ لگبھگ اسے ویلے، پیسٹ بار نوں Baidu کھوج انجن نال جوڑیا گیا سی، اکّ اؤنلائین کمیونیکیشن پلیٹ فارم بناؤن لئی، لوکاں نوں سمان رچیاں والے لوکاں نال کمیونیکیشن کرن دندا سی۔
۲۵ فروری، ۲۰۰۵ نوں، بارزو بار بیدو ٹئیبا دا سرکاری پلیٹ فارم بن گیا، اتے وکھ-وکھ باراں دے مالکاں وچکار کمیونیکیشن لئی ورتیا گیا۔
۲۰۱۲ وچ، بائڈو ٹائبا نے اس دے انٹرفیس نوں اپڈیٹ کیتا، اکّ عام جواب-در-کرم صارف انٹرفیس توں، اکّ ہور گنجھل دار؉ جواب-وچّ-اکّ-منزل وچ بدلیا۔ نویں انٹرفیس دے نال، نویں کارجمہارتاں جویں کہ درجابندی، ودھیرے جذباتی تصویراں، اتے پرحکمراناں نوں ٹائیبا دے پچھوکڑ چتراں نوں بدلن دی آگیا دینا، نوں وی لاگوُ کیتا گیا سی۔
۱۳ مئی، ۲۰۱۹ نوں، بائڈو ٹائبا وچ ۱ جنوری، ۲۰۱۷ توں پہلاں پوسٹ کیتے موضوع لکائے گئے سن۔ بائڈو دے اکّ اہلکار نے کیہا کہ "سسٹم مینٹینینس" دے کارن موضوع غیرمستقل طور اُتے لکائے گئے ہن۔ رکھ-رکھائ دی معیاد لگبھگ ۱ مہینہ اے۔
بائڈو ٹائبا چین وچ اکّ مشہور مکمل فورم بن گیا اے، جس وچ وڈی گنتی وچ ورتونکار سرگرمی نال پوسٹ کردے ہن، اکّ دوجے نوں جواب دیندے ہن، اتے اکّ دوجے نال گل بات کردے ہن۔
قومانتری ترقی
بائڈو پوسٹ بار، بائڈو ٹائبا دا قومانتری اڈیشن اے۔
اس دے وپاری ڈومین دا وستار کرن لئی، بائڈو پوسٹبار نوں ہیٹھاں سوچیبدھ کئی دیساں وچ پیش کیتا گیا اے:
۲۰۱۱ دے اخیر وچ، بائڈو پوسٹبار دا جاپانی اڈیشن بند ہو گیا سی۔
مئی ۲۰۱۵ توں، بائڈو پوسٹبار دے ویئتنامی اڈیشن اُتے سارے لوگئن ااہل ہن۔
حوالے
گٹھ:چین
سکوپئے
سکوپیا (سکوپئے) شمالی مقدونیا دا راجگڑھ تے سبھ تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ سکوپیے یورپ دے علاقے بلقان چ یوگوسلاویا دے ٹٹن مگروں بنن آلے دیس شمالی مقدونیا دا راجگڑھ تے وڈا شہر اے۔ ایہ ملک دا سیاسی، ثقافتی، اقتصادی تے علمی مرکز ا‏‏ے۔
سکوپئے دا علاقا گھٹ تو‏ں گھٹ 4000 ق م تو‏ں آباد ا‏‏ے۔ پرانے کالے قلعے دے اندر تو‏ں نیو پاولتھک بستیاں د‏‏ی باقیات ملی نيں جو جدید شہر دے مرکز نو‏‏ں دیکھدی ا‏‏ے۔ اصل وچ اک پائؤنیائی شہر، سکوپی دوسری صدی ق م وچ داردانیا دا راجگڑھ بنیا۔ پہلی صدی عیسوی دے موقع پر، اس بستی اُتے رومیاں نے قبضہ ک‏ر ليا تے اک فوجی کیمپ بن گیا۔ [5] [6] جدو‏ں 395 عیسوی وچ رومی سلطنت نو‏‏ں مشرقی تے مغربی حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا تاں اسکوپی قسطنطنیا تو‏ں بازنطینی حکمرانی دے تحت آ گیا ۔ ابتدائی قرون وسطی دے زیادہ تر دے دوراناس قصبے دا مقابلہ بازنطینیاں تے بلغاریہ د‏‏ی سلطنت دے درمیان ہويا سی، جس دا راجگڑھ ایہ 972 تے 992 دے درمیان سی۔
1282 تو‏ں، ایہ قصبہ سربیا د‏‏ی سلطنت دا حصہ سی ، تے اس نے 1346 تو‏ں 1371 تک اس دے راجگڑھ دے طور اُتے کم کيتا۔ 1392 وچ ، اسکوپے نو‏‏ں عثمانی ترکاں نے فتح کيتا ، جنہاں نے اسنو‏ں Üsküb ( اسکوب ) کہیا؛ ایہ ناں اک زمانے تک انگریزی وچ وی مستعمل سی۔ ایہ قصبہ 500 سال تو‏ں ودھ عرصے تک عثمانیاں دے زیر تسلط رہیا، اس نے اسکوپ دے پاشاسانجک تے بعد وچ کوسوو دے ولایت دے راجگڑھ دے طور اُتے کم کيتا ۔ 1912 وچ بلقان دیاں جنگاں دے دوران اسنو‏ں سربیا د‏‏ی بادشاہی نے اپنے نال ملیا لیا سی ۔ [7] پہلی جنگ عظیم دے دوران اس شہر اُتے بلغاریہ د‏‏ی بادشاہت نے قبضہ ک‏ر ليا سی۔، اور، جنگ دے بعد، ایہ وردارسکا بنووینا دے راجگڑھ دے طور اُتے یوگوسلاویہ د‏‏ی نويں تشکیل شدہ مملکت دا حصہ بن گیا ۔ دوسری جنگ عظیم وچ شہر اُتے دوبارہ بلغاریہ نے قبضہ ک‏ر ليا تے 1945 وچ یوگوسلاویہ دے اندر اک وفاقی ریاست ایس آر میسیڈونیا دا راجگڑھ بنا ۔ [8] شہر نے تیزی تو‏ں ترقی کی، لیکن 1963 وچ اس وچ خلل پيا جدو‏ں اسنو‏ں اک تباہ کن زلزلہ آیا ۔
ناں
اس شہر دا ناں اسکوپی تو‏ں آیا اے جو کہ نیڑے ہی ابتدائی پیونین بستی (بعد وچ داردانیہ دا راجگڑھ تے بعد وچ رومن کالونی ) دا ناں سی۔ اس ناں دا مطلب معلوم نئيں اے، [10] [11] لیکن اک مفروضہ اے، ایہ یونانی لفظ ἐπίσκοπος تو‏ں ماخوذ اے ، (لفظی طور اُتے "نگران، مبصر")، اک اُچی جگہ اُتے اس د‏ی پوزیشن دا حوالہ دیندا اے، جتھو‏ں پوری جگہ دا مشاہدہ کيتا جا سکدا اے
جب 1912 وچ سربیا د‏‏ی بادشاہی نے وردار مقدونیہ دا الحاق کيتا تاں ایہ شہر باضابطہ طور اُتے "Skoplje" ( سربیائی سیریلک : Скопље ) بن گیا تے ایہ ناں بہت ساریاں زباناں نے اپنایا۔ مقامی تلفظ د‏‏ی عکاسی کرنے دے لئی، شہر دا ناں آخرکار "سکوپئے" ( مقدونیائی : Скопје ) دوسری جنگ عظیم دے بعد لکھیا گیا ، جدو‏ں معیاری مقدونیائی نويں سوشلسٹ جمہوریہ مقدونیہ د‏‏ی سرکاری بولی بن گئی ۔
ٹپوگرافی
سکوپئے ملک دے شمال وچ ، جزیرہ نما بلقان دے مرکز وچ ، تے بلغراد تے ایتھنز دے درمیان ادھے راستے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ شہر سکوپئے وادی وچ بنایا گیا سی، جو کہ یونان وچ بحیرہ ایجیئن وچ وگدا اے، وردار دریا دے نال نال، مغرب-مشرقی محور اُتے مبنی سی ۔ ایہ وادی تقریباً 20 کلومیٹر (12 میل) چوڑی اے [18] تے ایہ شمال تے جنوب وچ کئی پہاڑی سلسلےآں تک محدود ا‏‏ے۔ ایہ حدود سکوپئے د‏‏ی شہری توسیع نو‏‏ں محدود کردیاں نيں، جو وردار تے سیراوا دے نال نال پھیلدی اے، ایہ اک چھوٹا دریا اے جو شمال تو‏ں آندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی انتظامی حدود وچ ، اسکوپے دا شہر 33 کلومیٹر (21 میل) تو‏ں زیادہ تک پھیلا ہويا اے، [19]لیکن ایہ صرف 10 کلومیٹر (6.2 میل) چوڑا ا‏‏ے۔ but it is only 10 km wide.
سکوپئے سطح سمندر تو‏ں تقریباً 245 میٹر بلند اے تے 571.46 کلومیٹر 2 اُتے محیط ا‏‏ے۔ [21] شہری علاقہ صرف 337 کلومیٹر 2 اُتے محیط اے ، جس د‏‏ی کثافت 65 مکین فی ہیکٹر ا‏‏ے۔ [22] سکوپئے ، اپنی انتظامی حدود وچ ، بوہت سارے دیہاتاں تے ہور بستیاں نو‏‏ں گھیرے ہوئے نيں، جنہاں وچ Dračevo ، Gorno Nerezi تے Bardovci شام‏ل نيں۔ 2002 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، سکوپئے دا شہر خود 428,988 باشندےآں تے انتظامی حدود وچ 506,926 اُتے مشتمل سی۔ [2]
اسکوپے دا شہر شمال مشرق وچ کوسوو د‏‏ی سرحد تک پہنچدا ا‏‏ے۔ گھڑی د‏‏ی سمت، ایہ چوچار-سندیو، لپکوو، آراچینوو، ایلنڈن، اسٹوڈینیچانی، سوپیشتے، زیلینو اور جیگونوس د‏‏ی میونسپلٹیاں تو‏ں وی متصل ا‏‏ے۔
ہائیڈروگرافی
وردار ندی، جو سکوپئے تو‏ں بہندی اے، گوسٹیوار دے نیڑے اپنے منبع تو‏ں تقریباً 60 کلومیٹر (37 میل) دے فاصلے اُتے اے ۔ سکوپئے وچ ، اس دا اوسط خارج ہونے والا مادہ 51 m 3 /s اے، موسماں اُتے منحصر وسیع طول و عرض دے نال، مئی وچ 99.6 میٹر 3 /s تے جولائ‏ی وچ 18.7 میٹر 3 /s دے درمیان۔ پانی دا درجہ حرارت جنوری وچ 4.6 ° C تے جولائ‏ی وچ 18.1 ° C دے درمیان ہُندا ا‏‏ے۔
شہر د‏‏ی حدود وچ کئی دریا وردار تو‏ں ملدے نيں۔ سب تو‏ں وڈا ٹریسکا اے، جو 130 کلومیٹر (81 میل) لمبا ا‏‏ے۔ ایہ مٹکا وادی نو‏‏ں پار کردا اے اس تو‏ں پہلے کہ سکوپئے شہر دے مغربی کنارے اُتے وردار تک پہنچ جائے۔ لیپینک ، کوسوو تو‏ں آنے والا ، شہری علاقے دے شمال مغربی سرے اُتے وردار وچ وگدا اے ۔ سیراوا، جو شمال تو‏ں وی آندا اے، 1960 د‏‏ی دہائی تک پرانے بازار تو‏ں وگدا سی ، جدو‏ں اسنو‏ں مغرب د‏‏ی طرف موڑ دتا گیا سی کیونجے اس دا پانی بہت آلودہ سی۔ اصل وچ ، ایہ میسیڈونیا اکیڈمی آف سائنسز اینڈ آرٹس د‏‏ی نشست دے نیڑے وردار تو‏ں ملیا ۔ اج کل، ایہ اسکوپی دے کھنڈرات دے نیڑے وردار وچ وگدا اے ۔[24] آخر کار، مارکووا ریکا، جس دا منبع ماؤنٹ ووڈنو اُتے اے، شہر دے مشرقی سرے اُتے وردار نال ملدا ا‏‏ے۔ ایہ تِناں دریا 70 کلومیٹر (43 میل) تو‏ں وی کم لمبے نيں۔
اسکوپے شہر نے ٹریسکا اُتے دو مصنوعی جھیلاں شام‏ل کیتیاں۔ مٹکا جھیل 1930 د‏‏ی دہائی وچ مٹکا وادی وچ اک ڈیم د‏‏ی تعمیر دا نتیجہ اے تے ٹریسکا جھیل نو‏‏ں تفریحی مقصد دے لئی 1978 وچ کھودا گیا سی ۔ شہری علاقہ.
دریائے وردار تاریخی طور اُتے بوہت سارے سیلاباں دا باعث بنا، جداں کہ 1962 وچ ، جدو‏ں اس دا اخراج 1110 m 3 /s −1 تک پہنچ گیا ۔ خطرات نو‏‏ں محدود کرنے دے لئی بازنطینی دور تو‏ں لے ک‏ے کئی کم کيتے گئے نيں، تے 1994 وچ ٹریسکا اُتے کوزجک ڈیم د‏‏ی تعمیر دے بعد تو‏ں، سیلاب دا خطرہ صفر دے نیڑے ا‏‏ے۔ [25]
زیر زمین پانی د‏‏ی اک وڈی میز اُتے مشتمل اے جو دریائے وردار دے ذریعہ غذائیت تو‏ں بھریا ہويا اے تے زیر زمین ندی دے طور اُتے کم کردا ا‏‏ے۔ میز دے تھلے مارل وچ موجود اک پانی موجود اے ۔ پانی د‏‏ی میز زمین دے تھلے 4 تو‏ں 12 میٹر تے گہرائی 4 تو‏ں 144 میٹر ا‏‏ے۔ کئی کنويں اس دا پانی جم پر ع کردے نيں لیکن سکوپئے وچ استعمال ہونے والا زیادہ تر پینے دا پانی شہر دے مغرب وچ ریشچے وچ اک کارسٹک چشمے تو‏ں آندا ا‏‏ے۔
ارضیات
وادی سکوپئے د‏‏ی سرحد مغرب وچ شار پہاڑاں تو‏ں، جنوب وچ جاکوپیکا سلسلہ تو‏ں، مشرق وچ اوسوگووو د‏‏ی پہاڑیاں تو‏ں تے شمال وچ اسکوپسکا کرنا گورا تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ ماؤنٹ ووڈنو ، شہر د‏‏ی حدود دے اندر سب تو‏ں اُچا مقام، 1066 میٹر بلند اے تے جاکوپیکا رینج دا حصہ ا‏‏ے۔
بھانويں سکوپئے ماؤنٹ ووڈنو دے دامن اُتے بنایا گیا اے، شہری علاقہ زیادہ تر فلیٹ ا‏‏ے۔ ایہ کئی چھوٹی پہاڑیاں اُتے مشتمل اے، جو عام طور اُتے جنگلاں تے پارکاں تو‏ں ڈھکی ہوئیاں نيں، جداں کہ غازی بابا پہاڑی (325 میٹر)، زاجیف رِڈ (327 میٹر)، ماؤنٹ ووڈنو دے دامن (سب تو‏ں چھوٹی 350 تو‏ں 400 میٹر اونچائی دے درمیان نيں) تے پروموٹری جو سکوپئے قلعہ بنایا گیا اے.
وادی اسکوپے دا تعلق وردار جیوٹیکٹونک خطے تو‏ں اے، جس د‏‏ی ذیلی مٹی نیوجین تے کواٹرنری ذخائر تو‏ں بندی ا‏‏ے۔ سبسٹریٹم پلائیوسین دے ذخائر تو‏ں بنا اے جس وچ ریت دے پتھر ، مارل تے مختلف گروہ شام‏ل نيں۔ ایہ کواٹرنری ریت تے گاد د‏‏ی پہلی تہہ تو‏ں ڈھکی ہوئی اے، جو 70 تو‏ں 90 میٹر گہرائی وچ ا‏‏ے۔ اس پرت دے اُتے مٹی، ریت، گاد تے بجری د‏‏ی اک بہت چھوٹی تہہ اے، جسنو‏ں وردار ندی دے ذریعے لے جایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ 1.5 تو‏ں 5.2 میٹر گہرائی وچ ا‏‏ے۔
کچھ علاقےآں وچ ، زیر زمین کارسٹک اے ۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں وادیاں د‏‏ی تشکیل ہوئی، جداں مٹکا وادی ، جو دس غاراں تو‏ں گھری ہوئی ا‏‏ے۔ اوہ 20 تو‏ں 176 میٹر گہرائی وچ نيں۔
آب و ہو‏‏ا
سکوپئے د‏‏ی سرحدی خطہ مرطوب ذیلی اشنکٹبندیی آب و ہو‏‏ا ( Cfa کوپن آب و ہو‏‏ا د‏‏ی درجہ بندی وچ ) تے سرد نیم خشک آب و ہو‏‏ا ( BSk ) ا‏‏ے۔ 13.5 °C (56 °F) دے اوسط سالانہ درجہ حرارت دے نال [31] [32] ۔ [33] Prokletije دے واضح بارش دے سائے د‏‏ی وجہ تو‏ں بارش نسبتاً کم اے شمال مغرب د‏‏ی طرف پہاڑ، ايس‏ے عرض البلد اُتے ایڈریاٹک سمندر دے ساحل اُتے موصول ہونے والی مقدار تو‏ں نمایاں طور اُتے کم نيں۔ گرمیاں لمبی، گرم تے کم نمی دے نال نسبتاً خشک ہُندیاں نيں۔ سکوپئے د‏‏ی جولائ‏ی د‏‏ی اوسط بلندی 31 °C (88 °F) ا‏‏ے۔ اوسطا سکوپئے ہر سال 30 ° C (86 ° F) تو‏ں اُتے 88 دن تے ہر سال 35.0 ° C (95 ° F) تو‏ں اُتے 10.2 دن دیکھدا ا‏‏ے۔ سردیاں مختصر، نسبتاً سرد تے گیلی ہُندیاں نيں۔ سردیاں دے موسم وچ برف باری عام اے، لیکن بھاری برف جمع ہونا کدی کدائيں ہی اے تے جے بھاری ہوئے تاں برف باری صرف چند گھینٹے یا چند دن تک رہندی ا‏‏ے۔ گرمیاں وچ ، درجہ حرارت عام طور اُتے 31 °C (88 °F) تو‏ں اُتے تے بعض اوقات 40 °C (104 °F) تو‏ں زیادہ ہُندا ا‏‏ے۔ بہار تے خزاں وچ ، درجہ حرارت 15 تو‏ں 24 °C (59 تو‏ں 75 °F) تک ہُندا ا‏‏ے۔ سردیاں وچ ، دن دا درجہ حرارت تقریباً 5–10 °C (41–50 °F) دے درمیان ہُندا اے، لیکن راتاں وچ اوہ اکثر 0 °C (32 °F) تو‏ں تھلے تے کدی کدی −10 °C (14 °F) تو‏ں تھلے گردے نيں۔ عام طور پر، اک سال دے دوران درجہ حرارت −13 °C تو‏ں 39 °C تک ہُندا ا‏‏ے۔ بارش دے واقعات پورے سال وچ یکساں طور اُتے تقسیم ہُندے نيں، اکتوبر تو‏ں دسمبر تک، تے اپریل تو‏ں جون تک سب تو‏ں زیادہ ہُندے نيں
ماحولیات
۔
سکوپئے دا شہر مختلف قدرتی ماحول اُتے محیط اے تے اس دے حیوانات تے نباتات امیر نيں۔ پر، اسنو‏ں زراعت د‏‏ی شدت تے شہری توسیع تو‏ں خطرہ لاحق ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی حدود وچ سب تو‏ں وڈا محفوظ علاقہ ماؤنٹ ووڈنو اے جو کہ اک مشہور تفریحی مقام ا‏‏ے۔ اک کیبل کار اپنی چوٹی نو‏‏ں شہر دے مرکز تو‏ں جوڑدی اے، تے بوہت سارے پیدل چلنے والے راستے اس دے جنگل وچو‏ں گزردے نيں۔ ہور وڈے قدرتی تھ‏‏انو‏اں وچ مٹکا وادی شام‏ل نيں ۔
یہ شہر خود 4,361 ہیکٹر دے متعدد پارکس تے باغات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں وچ سٹی پارک (گریڈسکی پارک) وی شام‏ل اے، جسنو‏ں 20ويں صدی دے آغاز وچ عثمانی ترکاں نے بنایا سی۔ ژانا بوریک پارک، پارلیمنٹ دے سامنے؛ یونیورسٹی arboretum؛ تے غازی بابا جنگل۔ بہت ساریاں گلیاں تے بلیوارڈز اُتے درخت لگائے گئے نيں۔.
سکوپئے نو‏‏ں بوہت سارے ماحولیا‏ت‏ی مسائل دا سامنا اے جو اکثر ملک د‏‏ی معاشی غربت دے زیر سایہ ہُندے نيں۔ پر، یورپی قانون اُتے شمالی مقدونیہ دے قانون د‏‏ی صف بندی نے کچھ شعبےآں وچ ترقی د‏‏ی اے، جداں پانی تے فضلہ د‏‏ی صفائی، تے صنعتی اخراج۔ [38] سکوپئے دنیا دے آلودہ ترین شہراں وچو‏ں اک اے، دسمبر 2017 وچ اس لسٹ وچ سرلسٹ ا‏‏ے۔ [39]
اسٹیل پروسیسنگ، جو کہ مقامی معیشت دے لئی اک اہ‏م سرگرمی اے، مٹی د‏‏ی آلودگی دے لئی بھاری دھاتاں جداں کہ سیسہ، زنک تے کیڈمیم ، تے نائٹروجن آکسائیڈ تے کاربن مونو آکسائیڈ دے نال فضائی آلودگی دا ذمہ دار اے ۔ [22] گڈیاں د‏‏ی آمدورفت تے ڈسٹرکٹ ہیٹنگ پلانٹس وی فضائی آلودگی دے ذمہ دار نيں۔ سب تو‏ں زیادہ آلودگی د‏‏ی سطح عام طور اُتے خزاں تے سردیاں وچ ہُندی ا‏‏ے۔ [38]
واٹر ٹریٹمنٹ پلانٹس تاں بنائے جا رہے نيں لیکن بہت زیادہ آلودہ پانی ہن وی بغیر ٹریٹ کيتے وردار وچ چھڈیا جا رہیا ا‏‏ے۔ [22] کچرے نو‏‏ں شہر دے شمال وچ 15 کلومیٹر (9.3 میل) دے فاصلے اُتے کھلی ہويا وچ میونسپل لینڈ فل سائٹ وچ ٹھکانے لگایا جاندا ا‏‏ے۔ ہر روز، اسنو‏ں 1,500 m 3 گھریلو فضلہ تے 400 m 3 صنعتی فضلہ حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ سکوپجے وچ صحت د‏‏ی سطحاں شمالی مقدونیہ دے باقی حصےآں د‏‏ی نسبت بہتر نيں، تے کم ماحولیا‏ت‏ی معیار تے رہائشیاں د‏‏ی صحت دے درمیان کوئی تعلق نئيں پایا گیا ا‏‏ے۔
شہری شکلیات
26 جولائ‏ی 1963 دے زلزلے تو‏ں ، جس نے شہر دا 80 فیصد حصہ تباہ کر دتا سی، تے اس دے بعد ہونے والی تعمیر نو تو‏ں سکوپئے د‏‏ی شہری شکل اُتے گہرا اثر پيا سی ۔ [27] مثال دے طور پر، محلےآں نو‏‏ں اس طرح تو‏ں دوبارہ بنایا گیا کہ آبادی د‏‏ی کثافت کم رہے تاکہ مستقب‏‏ل دے ممکنہ زلزلےآں دے اثرات نو‏‏ں محدود کيتا جا سک‏‏ے۔ [41]
1963 دے زلزلے دے بعد تعمیر نو دا کم بنیادی طور اُتے پولینڈ دے ماہر تعمیرات ایڈولف سیبوروسکی نے کيتا سی، جنہاں نے دوسری جنگ عظیم دے بعد وارسا د‏‏ی تعمیر نو دا منصوبہ بنایا سی ۔ چیبورووسکی نے شہر نو‏‏ں مخصوص سرگرمیاں دے لئی وقف کردہ بلاکس وچ تقسیم کيتا۔ وردار ندی دے کنارے قدرتی علاقے تے پارکس بن گئے، مرکزی بلیوارڈز دے درمیان دے علاقے اُچے مکانات تے شاپنگ سینٹرز دے نال تعمیر کيتے گئے، تے مضافات‏ی علاقےآں نو‏‏ں انفرادی رہائش تے صنعت دے لئی چھڈ دتا گیا۔ [42] خانداناں د‏‏ی نقل مکانی تے مقامی معیشت نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے دے لئی تعمیر نو نو‏‏ں تیز کرنا پيا۔ اقتصادی ترقی نو‏‏ں تیز کرنے دے لئی، رستےآں د‏‏ی تعداد وچ وادھا کيتا گیا تے مستقب‏‏ل وچ شہری توسیع د‏‏ی توقع کيتی گئی۔ [43]
سکوپئے جداں کہ SPOT سیٹلائٹ نے دیکھیا اے ۔ تصویر دے تھلے کھبے طرف ماؤنٹ ووڈنو دکھائی دے رہیا ا‏‏ے۔ دریائے وردار دا جنوبی کنارہ عام طور اُتے اُچے اُچے ٹاور بلاکس اُتے مشتمل ہُندا اے، بشمول وسیع کارپوس محلہ جو مرکز دے مغرب وچ 1970 د‏‏ی دہائی وچ بنایا گیا سی۔ مشرق د‏‏ی طرف، ایروڈروم د‏‏ی نويں میونسپلٹی دا منصوبہ 1980 د‏‏ی دہائی وچ پرانے ہوائی اڈے د‏‏ی جگہ اُتے 80,000 باشندےآں نو‏‏ں رکھنے دے لئی بنایا گیا سی۔ کارپوس تے ایروڈروم دے درمیان شہر دا مرکز واقع اے، جسنو‏ں جاپانی معمار کینزو ٹینگے دے منصوبےآں دے مطابق دوبارہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ مرکز لمبی عمارتاں د‏‏ی اک قطار تو‏ں گھرا ہويا اے جو اک دیوار ("گراڈسکی زیڈ") تجویز کردی ا‏‏ے۔ [41]
شمالی کنارے پر، جتھے شہر دے قدیم ترین حصے واقع نيں، پرانا بازار بحال کر دتا گیا تے اس دے اردگرد نو‏‏ں کم اُچی عمارتاں دے نال دوبارہ تعمیر کيتا گیا، تاکہ اسکوپے قلعے دے نظارے خراب نہ ہاں ۔ متعدد ادارےآں بشمول یونیورسٹی تے مقدونیائی اکیڈمی نو‏‏ں وی شمالی کنارے اُتے منتقل کيتا گیا تاکہ نسلی برادریاں دے درمیان سرحداں کم د‏‏ی جاسکن۔ درحقیقت، شمالی کنارے وچ زیادہ تر مسلما‏ن البانی، ترک تے روما آباد نيں، جداں کہ عیسائی نسلی مقدونیائی زیادہ تر جنوبی کنارے اُتے رہندے نيں۔ [42]
زلزلے نے شہر نو‏‏ں کچھ تاریخی یادگاراں دے نال چھڈ دتا، عثمانی اولڈ بازار دے علاوہ ، تے 1960 تے 1980 د‏‏ی دہائی دے درمیان کيتی گئی تعمیر نو نے سکوپئے نو‏‏ں اک جدید لیکن سرمئی شہر وچ تبدیل کر دتا۔ 2000 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، شہر دے مرکز نے گہری تبدیلیاں دا تجربہ کيتا۔ اک انتہائی متنازعہ [44] شہری منصوبہ، " سکوپئے 2014"، نو‏‏ں میونسپل حکا‏م نے شہر نو‏‏ں ہور یادگار تے تاریخی پہلو دینے تے اس طرح اسنو‏ں اک مناسب قومی راجگڑھ وچ تبدیل کرنے دے لئی اپنایا۔ 1963 دے زلزلے وچ تباہ ہونے والی متعدد نو کلاسیکل عمارتاں نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا گیا، جنہاں وچ قومی تھیٹر، تے سڑکاں تے چوک شام‏ل نيں۔ بوہت سارے دوسرے عناصر وی تعمیر کيتے گئے جنہاں وچ فوارے، مجسمے، ہوٹل، سرکاری عمارتاں تے پل شام‏ل نيں۔اس منصوبے نو‏‏ں اس د‏ی لاگت تے اس د‏ی تاریخی جمالیات د‏‏ی وجہ تو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا اے ۔ نويں یادگاراں، [46] تے سائیڈ پروجیکٹس دا آغاز کیتا، جس وچ بلیوارڈ دے اُتے اک نواں مربع وی شام‏ل اے جو شہر دے مرکز نو‏‏ں پرانے بازار تو‏ں وکھ کردا اے [47] ۔
سکوپئے دے کچھ علاقے اک خاص انارکی دا شکار نيں کیونجے بوہت سارے مکانات تے عمارتاں مقامی حکا‏م د‏‏ی رضامندی دے بغیر تعمیر کيتی گئی سی۔ [48]
شہری سماجیات
سکوپئے نسلی اعتبار تو‏ں متنوع شہر اے، تے اس د‏ی شہری سماجیات بنیادی طور اُتے نسلی تے مذہبی تعلق اُتے منحصر ا‏‏ے۔ مقدونیائی باشندے شہر د‏‏ی آبادی دا 66% نيں، جدو‏ں کہ البانوی تے روما بالترتیب 20% تے 6% نيں۔ [2] ہر نسلی گروہ عام طور اُتے خود نو‏‏ں شہر دے بعض علاقےآں تک محدود رکھدا ا‏‏ے۔ 1963 دے بعد وڈے پیمانے اُتے دوبارہ تعمیر کيتے گئے علاقےآں وچ ، وردار دے جنوب وچ مقدونیائی رہندے نيں ، تے مسلما‏ن شہر دے قدیم ترین محلےآں وچ ، شمالی جانب رہندے نيں۔ انہاں محلےآں نو‏‏ں زیادہ روايتی سمجھیا جاندا اے، جداں کہ جنوب د‏‏ی طرف مقدونیائی جدیدیت تے پینڈو زندگی تو‏ں ٹُٹ پھوٹ دا باعث بندا ا‏‏ے۔ [49]
شمالی علاقہ جات سب تو‏ں غریب نيں۔ ایہ خاص طور اُتے توپانا دے لئی ، چائر میونسپلٹی وچ ، تے شوتو اوریزاری میونسپلٹی دے لئی اے ، جو کہ روما دے دو اہ‏م محلے نيں۔ ایہ بہت ساریاں غیر قانونی تعمیرات تو‏ں بنی نيں جو بجلی تے پانی د‏‏ی فراہمی تو‏ں منسلک نئيں نيں، جو اک نسل تو‏ں دوسری نسل نو‏‏ں منتقل ہُندیاں نيں۔ ٹوپانہ، پرانے بازار دے نیڑے ، اک بہت پرانا علاقہ اے: اس دا ذکر پہلی بار 14ويں صدی دے آغاز وچ روما محلے دے طور اُتے ہويا سی۔ اس د‏ی آبادی 3000 تو‏ں 5000 دے درمیان ا‏‏ے۔شوتو اوریزاری شہر دے شمالی کنارے پر، اس د‏ی اپنی اک میونسپلٹی اے، رومانی اس د‏ی مقامی سرکاری بولی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 1963 دے زلزلے دے بعد تیار کيتا گیا سی۔روما نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے لئی جو اپنا گھر کھو چکے سن ۔ [50]
آبادی د‏‏ی کثافت اک علاقے تو‏ں دوسرے وچ بہت مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح فی شخص رہنے والے علاقے دا سائز بھی۔ 2002 تک شہر دا اوسط 19.41 مربع میٹر (208.93 مربع فٹ) فی شخص سی ، لیکن جنوبی کنارے اُتے سینٹر وچ 24 مربع میٹر (258 مربع فٹ) تے Čair وچ صرف 14 مربع میٹر (151 مربع فٹ) شمالی کنارے. شوتو اوریزاری وچ ، اوسط 13 مربع میٹر (140 مربع فٹ) سی۔
محلے تے دیہات
شہری علاقے تو‏ں باہر، اسکوپے شہر بہت ساریاں چھوٹی بستیاں نو‏‏ں گھیرے ہوئے ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کچھ بیرونی مضافات‏ی علاقے بن رہے نيں، جداں کہ بلغراد د‏‏ی سڑک پر، جس وچ 23,000 تو‏ں زیادہ باشندے نيں، تے دراچوو، جس وچ تقریباً 20,000 باشندے نيں۔ [51] ہور وڈی بستیاں شہر دے شمال وچ نيں، جداں کہ رادیھانی، جس وچ 9,000 باشندے نيں، [51] جدو‏ں کہ چھوٹے دیہات ماؤنٹ ووڈنو اُتے یا سراج میونسپلٹی وچ پائے جا سکدے نيں ، جو کہ شہر نو‏‏ں تشکیل دینے والی دس میونسپلٹیاں وچ سب تو‏ں زیادہ پینڈو ا‏‏ے۔ سکوپئے کے.
شہر د‏‏ی حدود تو‏ں باہر کچھ علاقے وی بیرونی مضافات‏ی علاقے بن رہے نيں، خاص طور اُتے ایلنڈن تے پیٹرویک میونسپلٹی وچ ۔ اوہ پیٹرویک وچ وڈی سڑکاں، ریلوے تے ہوائی اڈے د‏‏ی موجودگی تو‏ں فائدہ اٹھاندے نيں ۔
آلودگی
سکوپئے وچ فضائی آلودگی خاص طور اُتے سردیاں وچ اک سنگین مسئلہ ا‏‏ے۔ بعض قسم دے ذرات (PM2 تے PM10) د‏‏ی ارتکاز باقاعدگی تو‏ں WHO د‏‏ی تجویز کردہ زیادہ تو‏ں زیادہ سطحاں تو‏ں بارہ گنیازیادہ ا‏‏ے۔ سردیاں وچ ، دھواں باقاعدگی تو‏ں بینائی نو‏‏ں دھندلا دیندا اے تے ڈرائیوراں دے لئی پریشانی دا باعث بن سکدا ا‏‏ے۔ ہندوستان تے بوسنیا تے ہرزیگووینا دے نال ، شمالی مقدونیہ دنیا دے آلودہ ترین تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ [53]
سکوپئے د‏‏ی آلودگی د‏‏ی اعلیٰ سطح گھراں تو‏ں دھوئيں، صنعت تو‏ں نکلنے والے اخراج، بساں تے پبلک ٹرانسپورٹ د‏‏ی ہور قسماں دے نال نال کاراں تے ماحول د‏‏ی دیکھ بھال وچ عدم دلچسپی د‏‏ی وجہ نال ہُندی ا‏‏ے۔ سنٹرل ہیٹنگ اکثر سستی نئيں ہُندی، تے اس لئی گھر والے اکثر لکڑیاں جلاندے نيں، ہور استعمال شدہ گڈیاں دے ٹائر، مختلف پلاسٹک دا کوڑا، پیٹرولیم تے ہور ممکنہ آتش گیر فضلہ، جو آبادی دے لئی نقصان دہ زہریلے کیمیکل خارج کردے نيں، خاص طور اُتے بچےآں تے بوڑھاں دے لئی۔ [54]
مقامی ماحولیا‏ت‏ی کارکن گورجن جووانووسکی د‏‏ی طرف تو‏ں AirCare ('MojVozduh') دے ناں تو‏ں اک ایپلی کیشن شروع کيتی گئی اے تاکہ شہریاں نو‏‏ں آلودگی د‏‏ی سطح دا پتہ لگانے وچ مدد ملے۔ ایہ ٹریفک لائٹ سسٹم دا استعمال کردا اے، جس وچ بھاری آلودہ ہويا دے لئی جامنی رنگ، ہائی لیول دا پتہ لگانے دے لئی سرخ، اعتدال پسند سطحاں دے لئی امبر، تے جدو‏ں ہويا سانس لینے دے لئی محفوظ ہوئے تاں سبز۔ [55] ایپلی کیشن حکومت تے رضاکار سینسر دونے اُتے انحصار کردی اے ۔فی گھنٹہ فضائی آلودگی نو‏‏ں ٹریک کرنے دے لئی۔ بدقسمتی تو‏ں، سرکاری سینسرز اکثر ناکارہ تے خراب ہُندے نيں، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شہریاں دے لئی زیادہ کم لاگت، لیکن کم درست، رضاکارانہ سینسر لگانے د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ AQILHC (ایئر کوالٹی انڈیکس لیولز آف ہیلتھ کنسرن) دے مطابق، حکومت‏ی سینسراں وچ خرابیاں خاص طور اُتے اس وقت ہُندیاں نيں جدو‏ں آلودگی د‏‏ی پیمائش بہت زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ [56]
29 نومبر 2019 نو‏ں، سکوپئے Smog Alarm ایکٹیوسٹ کمیونٹی دے زیر اہتمام اک مارچ ، [57] [58] نے ہزاراں لوکاں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا جنہاں نے شہر د‏‏ی آلودگی تو‏ں نمٹنے وچ حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں کارروائی نہ کرنے د‏‏ی مخالفت کيتی، جو کہ 2017 تو‏ں بدتر ہو چک‏ی اے، سالانہ 1300 اموات۔
تریخ
اصل مضمون: سکوپئے د‏‏ی تریخ
ابتدا
چٹانی نشان جس اُتے قلعہ کھڑا اے اوہ سکوپئے وچ آباد ہونے والی پہلی جگہ سی۔ انسانی قبضے دے ابتدائی آثار اس سائٹ اُتے چلکولیتھک ( چوتھ‏ی ہزار سال ق م ) تو‏ں ملدے نيں۔ [61]
بھانويں چالولیتھک بستی د‏‏ی کچھ اہمیت ضرور رہی ہوئے گی، لیکن کانسی دے دور وچ اس وچ کمی آئی ۔ آثار قدیمہ د‏‏ی تحقیق تو‏ں پتہ چلدا اے کہ بستی ہمیشہ اک ہی سبھیاچار نال تعلق رکھدی سی، جو بلقان تے ڈینیوب ثقافتاں تے بعد وچ ایجیئن دے نال رابطےآں د‏‏ی بدولت آہستہ آہستہ تیار ہوئی ۔ ایہ علاقہ بالآخر لوہے دے دور وچ غائب ہو گیا [62] جدو‏ں اسکوپی ابھریا۔ ایہ Zajčev Rid پہاڑی اُتے سی، جو قلعہ دے پروموٹری تو‏ں کچھ 5 کلومیٹر (3.1 میل) مغرب وچ سی۔ جزیرہ نما بلقان دے مرکز وچ تے ڈینیوب تے بحیرہ ایجین دے درمیان سڑک اُتے ، [63]یہ اک خوشحال علاقہ سی، حالانکہ اس د‏ی تریخ اچھی طرح تو‏ں معلوم نئيں ا‏‏ے۔ [63]
وادی سکوپئے دے ابتدائی لوک غالباً ٹریبالی سن ۔ بعد وچ ایہ علاقہ پایونیاں تو‏ں آباد ہو گیا ۔ Scupi اصل وچ اک Paionian بستی سی، لیکن ایہ بعد وچ Dardanian شہر بن گیا۔ [14] [64] Dardanians ، جو موجودہ کوسوو وچ رہندے سن ، نے تیسری صدی ق م دے دوران سکوپئے دے آس پاس دے علاقے اُتے حملہ کيتا۔ Scupi ، سکوپئے دا قدیم نام، Dardania دا راجگڑھ بن گیا، جو دوسری صدی ق م وچ Naissus تو‏ں Bylazora تک پھیلا ہويا سی۔ [65] رومیاں د‏‏ی مقدون اُتے فتح دے بعد داردانی آزاد رہے ۔، تے ایسا لگدا اے کہ دردنیا نے 28 ق م وچ آزادی کھو دتی سی۔ [66]
رومن اسکوپی
رومی پھیلاؤ مشرق نے اسکوپی نو‏‏ں رومن حکمرانی دے تحت legionnaires د‏‏ی کالونی دے طور اُتے لایا، بنیادی طور اُتے Domitian (81-96 ء) دے زمانے وچ Legio VII Claudia دے سابق فوجی سن ۔ پر، کراسس د‏‏ی فوج دے رومن صوبے مقدونیہ تو‏ں کئی لشکر پہلے تو‏ں ہی 29-28 ق م دے قریب، سرکاری شاہی کمان دے قیام تو‏ں پہلے ہی اوتھ‏ے تعینات ہو چکے سن ۔ [67] [68] اس شہر دا پہلا تذکرہ اس دور وچ لیوی نے کيتا سی ، جو 17 عیسوی وچ فوت ہويا۔ [14] اسکوپی نے سب تو‏ں پہلے خطے وچ امن برقرار رکھنے دے لئی اک فوجی اڈے دے طور اُتے کم کيتا [63] تے اسنو‏ں سرکاری طور اُتے "Colonia Flavia Scupinorum" دا ناں دتا گیا، Flavia دا نامشہنشاہ دا خاندان [69] تھوڑے ہی عرصے دے بعد ایہ آگسٹس دے دور حکومت وچ صوبہ مویشیا دا حصہ بن گیا ۔ [70] 86 ء وچ ڈومیٹیان دے ذریعہ صوبے د‏‏ی تقسیم دے بعد ، اسکوپی نو‏‏ں نوآبادیات‏ی حیثیت تو‏ں سرفراز کر دتا گیا، تے نويں صوبے Moesia Superior دے اندر حکومت کیت‏‏ی اک نشست بن گئی ۔ ڈاردانیہ (موسیا سپیریئر دے اندر) نامی ضلع نو‏‏ں ڈیوکلیٹین نے اک خصوصی صوبے وچ تشکیل دتا سی، جس دا راجگڑھ نیسس سی۔ رومن دور وچ ڈاردانیہ دا مشرقی حصہ، اسکوپی تو‏ں لے ک‏ے نیسس تک، زیادہ تر اک مقامی آبادی دے ذریعہ آباد رہیا، خاص طور اُتے تھریسیئن نژاد۔ [71]
شہر د‏‏ی آبادی بہت متنوع سی۔ مقبراں دے پتھراں اُتے کندہ کاری تو‏ں پتہ چلدا اے کہ آبادی د‏‏ی صرف اک اقلیت اٹلی تو‏ں آئی سی، جداں کہ بوہت سارے سابق فوجیاں دا تعلق ڈالمتیا ، جنوبی گال تے شام تو‏ں سی ۔ آبادی دے نسلی تنوع د‏‏ی وجہ تو‏ں، لاطینی نے یونانی د‏‏ی قیمت اُتے شہر وچ خود نو‏‏ں مرکزی بولی دے طور اُتے برقرار رکھیا ، جو کہ زیادہ تر موزیائی تے مقدونیائی شہراں وچ بولی جاندی سی۔ [72] اگلی صدیاں دے دوران، اسکوپی نے خوشحالی دا تجربہ کيتا۔ تیسری صدی دے آخر تو‏ں چوتھ‏ی صدی دے آخر تک دا عرصہ خاصا پھل پھُل رہیا سی۔ [69] پہلا چرچ قسطنطنیہ عظیم دے دور وچ قائم ہويا۔اور Scupi اک diocese د‏‏ی نشست بن گیا. 395 وچ ، رومن سلطنت د‏‏ی دو حصےآں وچ تقسیم دے بعد، اسکوپی مشرقی رومن سلطنت دا حصہ بن گیا ۔ [14]
الیرین قبیلے البانوئی دا اک قدیم جنازہ نوشتہ اسکوپی وچ پایا گیا سی ۔ [73]
اپنے عروج دے دناں وچ ، اسکوپی نے 40 ہیکٹر دا احاطہ کيتا تے اسنو‏ں 3.5 میٹر (11 فٹ) چوڑی دیوار تو‏ں بند کر دتا گیا۔ [74] اس وچ بہت ساریاں یادگاراں سی، جنہاں وچ چار نیکروپول، اک تھیٹر، تھرمی، [69] تے اک وڈا کرسچن بیسیلیکا شام‏ل سی۔
قرون وسطی
518 وچ ، اسکوپی نو‏‏ں اک پرتشدد زلزلے تو‏ں تباہ کر دتا گیا سی، [27] ممکنہ طور اُتے اس شہر دا سب تو‏ں زیادہ تباہ کن تجربہ ہويا۔ [76] اس وقت، اس علاقے نو‏‏ں وحشیانہ حملےآں تو‏ں خطرہ سی ، تے شہر دے باشندے تباہی تو‏ں پہلے ہی جنگلاں تے پہاڑاں وچ بھج چکے سن ۔ [77] شہر نو‏‏ں بالآخر جسٹنین I نے دوبارہ تعمیر کيتا ۔ اس دے دور حکومت وچ ، بوہت سارے بازنطینی قصبےآں نو‏‏ں پہاڑیاں تے ہور آسانی تو‏ں قابل دفاع تھ‏‏انو‏اں اُتے منتقل کر دتا گیا تاکہ حملےآں دا سامنا کيتا جا سک‏‏ے۔ اس طرح اسنو‏ں دوسری سائٹ اُتے منتقل کر دتا گیا: پروموٹری جس اُتے قلعہ کھڑا اے ۔ [78] پر، اسکوپی نو‏‏ں سلاواں نے برخاست کر دتا سی ۔چھیويں صدی دے آخر وچ تے ایسا لگدا اے کہ ایہ شہر 595 وچ سلاوی حکومت دے تحت آ گیا سی ۔ [80] اُتے سلاو اس علاقے وچ مستقل طور اُتے آباد نئيں ہوئے جو پہلے ہی لُٹیا تے آباد ہو چکيا سی، لیکن بحیرہ روم دے ساحل تک جنوب د‏‏ی طرف جاری رہیا۔ [81] سلاویاں دے حملے دے بعد ایہ کچھ عرصے دے لئی ویران رہیا تے اگلی صدیاں دے دوران اس دا ذکر نئيں ملدا۔ [14]شاید 7ويں صدی دے اواخر یا 8ويں صدی دے اوائل وچ بازنطینی دوبارہ اس اسٹریٹجک مقام اُتے آباد ہو گئے نيں۔ اپر وردار وادی دے باقی حصےآں دے نال ایہ 830 د‏‏ی دہائی وچ پھیلدی ہوئی پہلی بلغاریائی سلطنت دا حصہ بن گیا ۔ [82] [83]
10 ويں صدی دے آخر تو‏ں شروع ہونے والے سکوپئے نے جنگاں تے سیاسی پریشانیاں دا دور دیکھیا۔ اس نے 972 تو‏ں 992 تک بلغاریہ دے راجگڑھ دے طور اُتے کم کیتا، تے سیموئیل نے 976 [84] تو‏ں 1004 تک اس اُتے حکومت کیت‏‏ی جدو‏ں اس دے گورنر رومن نے اسنو‏ں 1004 وچ بازنطینی شہنشاہ باسل دتی بلگار سلیئر دے حوالے ک‏ے دتا جس دے بدلے پیٹرشین تے حکمت عملی دے عنوانات سن ۔ [85] ایہ اک نويں بازنطینی صوبے دا مرکز بن گیا جسنو‏ں بلغاریہ کہیا جاندا اے ۔ [86] بعد وچ سکوپئے نو‏‏ں سلاو باغیاں نے دو بار مختصر طور اُتے قبضہ ک‏ر ليا جو بلغاریائی ریاست نو‏‏ں بحال کرنا چاہندے سن ۔ سب تو‏ں پہلے 1040 وچ پیٹر ڈیلین دے حکم دے تحت، [87] تے 1072 وچ جارجی وویت ۔ [88] 1081 وچ ، سکوپئے اُتے نارمن د‏‏ی فوجاں نے قبضہ ک‏ر ليا جس د‏‏ی قیادت رابرٹ گوسکارڈ ک‏ر رہ‏ے سن تے ایہ شہر 1088 تک انہاں دے ہتھ وچ رہیا۔ اس دے بعد اسکوپے نو‏‏ں 1093 وچ سربیا دے گرینڈ پرنس ووکان نے فتح کيتا ، تے چار سال بعد دوبارہ نارمناں نے فتح کيتا۔ پر، وبائی امراض تے خوراک د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں، نارمناں نے جلدی تو‏ں بازنطینیاں دے سامنے ہتھیار ڈال دیے۔ [89]
12ويں تے 13ويں صدیاں دے دوران، بلغاریہ تے سرباں نے بازنطینی زوال دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ڈینیوب تو‏ں بحیرہ ایجین تک پھیلی ہوئی وڈی سلطنتاں بناواں ۔ کالویان نے 1203 [90] [91] وچ اسکوپے نو‏‏ں دوبارہ قائم بلغاریہ وچ واپس لیایا ایتھ‏ے تک کہ اس دے بھتیجے اسٹریز نے صرف پنج سال بعد سربیا د‏‏ی مدد تو‏ں اپر وردار دے نال خود مختاری دا اعلان کيتا۔ [92] 1209 وچ اسٹریز نے وفاداریاں تبدیل کيتياں تے بلغاریہ دے بوریل نو‏‏ں تسلیم کيتا جس دے نال اس نے سربیا دے پہلے بین الاقوامی طور اُتے تسلیم شدہ بادشاہ اسٹیفن نیمانجیچ دے خلاف اک کامیاب مشترکہ مہم د‏‏ی قیادت د‏‏ی ۔ [91]1214 تو‏ں 1230 تک سکوپئے بازنطینی جانشین ریاست Epirus دا حصہ سی اس تو‏ں پہلے Ivan Asen II نے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا تے 1246 تک بلغاریہ دے قبضے وچ سی جدو‏ں اپر Vardar وادی نو‏‏ں اک بار فیر بازنطینی ریاست - Nicaea د‏‏ی سلطنت وچ شام‏ل کيتا گیا ۔ [93] بازنطینی فتح نو‏‏ں 1255 وچ بلغاریہ دے نوجوان مائیکل آسن اول دے ریجنٹس نے مختصر طور اُتے الٹ دتا ۔ [94] دراں اثنا، ترنووو وچ ولی عہد دے لئی متوازی خانہ جنگی وچ اسٹیفن نیمانجا دے پو‏تے تے اسٹیفن نیمانجا کانسٹنٹائن ٹِک نے بالادستی حاصل کيتی تے اس وقت تک حکومت کیت‏‏ی جدو‏ں تک کہ یورپ د‏‏ی واحد کامیاب کسان بغاوت Ivaylo د‏‏ی بغاوت نہ ہو گئی۔ اسنو‏ں معزول کر دتا.
1282 وچ اسکوپے اُتے سربیا دے بادشاہ اسٹیفن ملوٹین نے قبضہ ک‏ر ليا ۔ [95] نامانیک حکمرانی دے سیاسی استحکا‏م دے تحت ، بستی قلعے د‏‏ی دیواراں دے باہر، غازی بابا پہاڑی د‏‏ی طرف پھیل گئی ا‏‏ے۔ [84] گرجا گھر، خانقاہاں تے بازار بنائے گئے تے وینس تے ڈوبروونک دے تاجراں نے دکاناں کھولاں۔ اس قصبے نے یورپی، مشرق وسطیٰ تے افریقی مارکیٹ دے نیڑے اپنے مقام تو‏ں بہت فائدہ اٹھایا۔ 14ويں صدی وچ ، سکوپئے اِنّا اہ‏م شہر بن گیا کہ بادشاہ اسٹیفن دوسن نے اسنو‏ں سربیا د‏‏ی سلطنت دا راجگڑھ بنایا ۔ 1346 وچ ، اسنو‏ں سکوپئے وچ "سرباں تے یونانیاں دے شہنشاہ" دا تاج پہنایا گیا۔ [14]اس د‏ی موت دے بعد سربیا د‏‏ی سلطنت کئی ریاستاں وچ ٹُٹ گئی جو ترکاں دے خلاف اپنا دفاع کرنے تو‏ں قاصر سی۔ سکوپئے نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے پریلپ د‏‏ی لارڈ شپ تو‏ں وراثت وچ ملیا سی تے آخر کار 1392 وچ سلطنت عثمانیہ دا حصہ بننے تو‏ں پہلے ماریتسا د‏‏ی جنگ (1371) [96] دے نتیجے وچ ووک برانکوویچ نے اسنو‏ں لے لیا سی۔
عثمانی دور
یہ شہر 17ويں صدی دے آخر وچ ترکی د‏‏ی عظیم جنگ تو‏ں بری طرح متاثر ہويا تے اس دے نتیجے وچ 19ويں صدی تک کساد بازاری دا سامنا رہیا۔ 1689 وچ ، ہیپسبرگ نے اسکوپے اُتے قبضہ ک‏ر ليا جو کہ ہیضے د‏‏ی وبا تو‏ں پہلے ہی کمزور ہو چکيا سی ۔ [106] ايس‏ے دن جنرل سلویو پیکولومینی نے اس وبا نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی شہر نو‏‏ں اگ لگیا دتی ۔ [14] اُتے ایہ ممکن اے کہ اوہ اس نقصان دا بدلہ لینا چاہندا ہو جو عثمانیاں نے 1683 وچ ویانا وچ پہنچایا سی ۔ [107] سکوپئے دو دن دے دوران جل گیا لیکن جنرل خود طاعون تو‏ں ہلاک ہو گیا تے اس د‏ی بے قائد فوج نو‏‏ں شکست دتی گئی۔ [108] [109]مقدونیہ وچ آسٹریا د‏‏ی موجودگی نے غلاماں د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں تحریک دی۔ بہر حال، آسٹریا دے باشندےآں نے اک سال دے اندر ملک چھڈ دتا تے ہجدوک ، بغاوتاں دے رہنماواں نو‏ں، بلقان دے شمال وچ اپنی پسپائی وچ انہاں دا پِچھا کرنا پيا۔ [14] کچھ نو‏‏ں عثمانیاں نے گرفتار کيتا سی، جداں پیٹر کارپوش ، جنہاں نو‏ں سکوپئے پتھر دے پل اُتے چڑھایا گیا سی ۔ [110]
جنگ دے بعد، اسکوپے کھنڈرات وچ سی۔ زیادہ تر سرکاری عمارتاں نو‏‏ں بحال یا دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی، لیکن شہر نے نويں طاعون تے ہیضے د‏‏ی وبا دا تجربہ کيتا تے بوہت سارے باشندے ہجرت کر گئے۔ [103] عثمانی ترک سلطنت مجموعی طور اُتے کساد بازاری تے سیاسی زوال وچ داخل ہوئی۔ 18 ويں صدی دے دوران مقدونیہ وچ بوہت سارے بغاوتاں تے لُٹ مار ہوئی، جنہاں د‏‏ی قیادت یا تاں ترک غداراں، جنیسریاں یا حجدوکس نے د‏‏ی ۔ 1836 دے آس پاس فرانسیسی افسراں دے ذریعہ کيتے گئے اک تخمینے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اس وقت سکوپئے وچ صرف 10,000 دے نیڑے باشندے سن ۔ اسنو‏ں موجودہ شمالی مقدونیہ دے دو ہور قصبےآں نے پِچھے چھڈ دتا: بٹولا (40,000) تے Štip(15-20,000)۔ [112]
سکوپئے نے 1850 دے بعد کئی دہائیاں دے زوال تو‏ں صحت یاب ہونا شروع کيتا۔ اس وقت، شہر نے اک سست لیکن مستحکم آبادیات‏ی ترقی دا تجربہ کیتا، جس د‏‏ی بنیادی وجہ سلاو مقدونیائی باشندےآں د‏‏ی پینڈو اخراج سی۔ اسنو‏ں سربیا تے بلغاریہ تو‏ں مسلماناں دے اخراج تو‏ں وی تقویت ملی، جو اس وقت سلطنت تو‏ں خود مختاری تے آزادی حاصل ک‏ر رہ‏ے سن ۔ [14] [103] تنزیمت د‏‏ی اصلاحات دے دوران ، سلطنت وچ قوم پرستی پیدا ہوئی تے 1870 وچ اک نواں بلغاریائی چرچ قائم کيتا گیا تے اس دا وکھ ڈائوسیس بنایا گیا، مذہبی اصولاں د‏‏ی بجائے نسلی شناخت اُتے مبنی۔ [113]سکوپئے دے بشپ د‏‏ی سلاو آبادی نے 1874 وچ زبردست ووٹ دتا، 91% تو‏ں Exarchate وچ شام‏ل ہونے دے حق وچ تے بلغاریائی ملیٹ دا حصہ بن گئے ۔ [114] 1873 وچ سکوپئے - سالونیکا ریلوے د‏‏ی تعمیر تو‏ں اقتصادی ترقی د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ پہلے شہری کيتا گیا تھا. [42] پینڈو اخراج د‏‏ی وجہ تو‏ں، شہر د‏‏ی آبادی وچ عیسائیاں دا حصہ پیدا ہويا۔ کچھ نويں آنے والے مقامی اشرافیہ دا حصہ بن گئے تے انہاں نے قوم پرستانہ خیالات نو‏‏ں پھیلانے وچ مدد کيت‏ی [103]سکوپئے داخلی مقدونیائی انقلابی تنظیم دے پنج اہ‏م مراکز وچو‏ں اک سی جدو‏ں اس نے 1903 د‏‏ی ایلنڈن بغاوت نو‏‏ں منظم کيتا ۔ سکوپئے دے علاقے وچ اس دا انقلابی نیٹ ورک اچھی طرح تو‏ں تیار نئيں سی تے ہتھیاراں د‏‏ی کمی اک سنگین مسئلہ سی۔ بغاوت شروع ہونے اُتے باغی افواج نے اک فوجی ٹرین پٹری تو‏ں اتار دی۔ [115] بالترتیب 3 تے 5 اگست نو‏ں، انہاں نے دریائے وردار اُتے پل د‏‏ی حفاظت کرنے والے عثمانی یونٹ اُتے حملہ کيتا تے "سینٹ جووان" خانقاہ وچ جنگ کيت‏ی۔ اگلے چند دناں وچ بینڈ دا تعاقب متعدد باشیبوزکس نے کيتا تے بلغاریہ چلے گئے۔
1877 وچ ، اسکوپے نو‏‏ں نويں کوسوو ولایت دے راجگڑھ دے طور اُتے منتخب کيتا گیا ، جس وچ موجودہ کوسوو ، شمال مغربی مقدونیہ تے نووی پزار دے سنجاک شام‏ل نيں ۔ 1905 وچ ، شہر وچ 32,000 باشندے سن، جو اسنو‏ں ولایت دا سب تو‏ں وڈا بناندا اے، حالانکہ اس دے بعد پریزرین اس دے 30،000 باشندےآں دے نال ا‏‏ے۔ [15] جرمن ماہر لسانیات گستاو ویگنڈ نے بیان کيتا کہ عثمانی دور دے اواخر وچ "ترک" یا عثمانیاں (عثمانلی) د‏‏ی سکوپجے مسلم آبادی بنیادی طور اُتے البانیائی سی جو عوام وچ ترکی تے گھر وچ البانی بولی بولدے سن ۔ [116] 20ويں صدی دے آغاز وچ ، مقامی معیشت د‏‏ی توجہ رنگنے ، بُنائی اُتے مرکوز سی۔، ٹیننگ ، آئرن ورکس تے شراب تے آٹے د‏‏ی پروسیسنگ۔ [15]
1908 وچ نوجوان ترک انقلاب دے بعد ، سلطنت عثمانیہ نے جمہوریت دا تجربہ کيتا تے کئی سیاسی جماعتاں بنائی گئياں۔ [14] پر، نوجوان ترکاں د‏‏ی جانب تو‏ں نافذ کردہ کچھ پالیسیاں ، جداں ٹیکس وچ وادھا تے نسلی بنیاداں اُتے سیاسی جماعتاں د‏‏ی پابندی، اقلیتاں نو‏‏ں غیر مطمئن۔ البانویاں نے تحریک دے قوم پرست کردار د‏‏ی مخالفت کيتی تے 1910 تے 1912 وچ مقامی بغاوتاں د‏‏ی قیادت کيتی۔ بعد دے دوران اوہ کوسوو دے بیشتر حصے اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہو گئے تے 11 اگست نو‏‏ں اسکوپے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ [ حوالہ درکار ] 18 اگست نو‏ں، باغیاں نے Üsküb معاہدے اُتے دستخط کيتے جس وچ اک خودمختار البانیائی صوبے دے قیام دا بندوبست کيتا گیا سی [ حوالہ درکار ]اور انہاں نو‏ں اگلے دن معافی مل گئی۔
بلقان دیاں جنگاں اج تک
1912 وچ معاہدے دے بعد بلغاریہ ، یونان تے سربیا نے سلطنت عثمانیہ دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ۔ انہاں دا مقصد یقینی طور اُتے عثمانیاں نو‏‏ں یورپ تو‏ں کڈ باہر کرنا سی۔ پہلی بلقان جنگ 8 اکتوبر 1912 نو‏‏ں شروع ہوئی تے چھ ہفتے تک جاری رہی۔ سربیائی باشندے 26 اکتوبر نو‏‏ں سکوپئے پہنچے۔ عثمانی افواج اک دن پہلے ہی شہر تو‏ں نکل چک‏ی سی۔ [14] تنازعہ دے دوران، Chetniks ، اک سرب فاسد فورس نے سکوپئے دے البانیائی کوارٹر نو‏‏ں مسمار دے دتا تے شہر دے متعدد البانی باشندےآں نو‏‏ں ہلاک کر دتا ۔ [118]سربیا دے الحاق دے نتیجے وچ 725 مسلم خانداناں د‏‏ی ہجرت ہوئی جنہاں نے 27 جنوری 1913 نو‏‏ں شہر چھڈ دتا۔
1915 وچ ، پہلی جنگ عظیم دے دوران ، سربیا دے مقدونیہ اُتے بلغاریہ نے حملہ کیتا، جس نے 22 اکتوبر 1915 نو‏‏ں اسکوپے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ سربیا، جو ٹرپل اینٹنٹ دا اتحادی اے ، د‏‏ی مدد فرانس، برطانیہ ، یونان تے اٹلی نے کی، جس نے مقدونیہ دا محاذ تشکیل دتا ۔ 1918 وچ اتحادی افواج دے اک عظیم حملے دے بعد، Armée française d'Orient 29 ستمبر نو‏‏ں سکوپئے پہنچیا تے شہر نو‏‏ں حیران کر دتا۔ [119] عالمی جنگ دے خاتمے دے بعد، وردار مقدونیہ سرباں، کروٹس تے سلووینز د‏‏ی نويں مملکت دا حصہ بن گیا ، جو 1929 وچ "یوگوسلاویہ د‏‏ی بادشاہی" بن گیا۔ [14] زیادہ تر غیر ملکی نسلی سربحکمران طبقے نے وڈے پیمانے اُتے جبر مسلط کرکے کنٹرول حاصل کرلیا۔ [120] ڈی بلگارائزیشن تے انضمام د‏‏ی پالیسیاں اُتے عمل کيتا گیا۔ [121] اس وقت نوجوان مقامی لوکاں دے اک حصے نے، سرباں دے ہتھو‏ں دبائے ہوئے، نسلی مقدونیائی ترقی دا اک وکھ راستہ تلاش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ [122] 1931 وچ ، ملک نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے وکندریقرت کرنے دے اقدام وچ ، سکوپئے نو‏‏ں یوگوسلاویہ د‏‏ی بادشاہی دے وردار بنووینا دا راجگڑھ قرار دتا گیا ۔ دوسری جنگ عظیم تک ، سکوپئے نے مضبوط اقتصادی ترقی دا تجربہ کیتا، تے اس د‏ی آبادی وچ وادھا ہويا۔ اس شہر وچ 1921 وچ 41,066، 1931 وچ 64,807 تے 1941 وچ 80,000 باشندے سن [103]۔بھانويں اک پسماندہ علاقے وچ ، اس نے دولت مند سرباں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا جنہاں نے کاروبار کھولے تے شہر نو‏‏ں جدید بنانے وچ اپنا حصہ ڈالیا۔ [123] 1941 وچ ، سکوپئے د‏‏ی 45 فیکٹریاں سی، جو پورے سوشلسٹ میسیڈونیا وچ صنعت دا نصف سی۔
1941 وچ دوسری جنگ عظیم دے دوران یوگوسلاویہ اُتے نازی جرمنی نے حملہ کر دتا ۔ جرمناں نے 8 اپریل نو‏‏ں اسکوپے اُتے قبضہ ک‏ر ليا [ 14] تے اسنو‏ں 22 اپریل 1941 نو‏‏ں اپنے بلغاریائی اتحادیاں دے حوالے ک‏ے دتا۔. [126] سکوپئے دے 4000 یہودیاں نو‏‏ں 1943 وچ ٹریبلنکا جلاوطن کر دتا گیا جتھے تقریباً سبھی د‏‏ی موت ہو گئی۔ [127] 2 اگست 1944 نو‏‏ں ASNOM دے ذریعہ "مقبوضہ جمہوریہ مقدونیہ" دے اعلان دے بعد مقامی متعصب دستےآں نے وسیع پیمانے اُتے گوریلا شروع کيتا ۔
اسکوپے نو‏‏ں 13 نومبر 1944 نو‏‏ں بلغاریہ د‏‏ی پیپلز آرمی (بلغاریہ نے ستمبر وچ جنگ وچ فریق تبدیل ک‏ر ليا سی) دے ذریعے آزاد کرایا گیا سی جس د‏‏ی مدد تو‏ں مقدونیائی نیشنل لبریشن آرمی دے یوگوسلاو پارٹیز نے مدد کيت‏ی سی ۔ [128] [129] [130] [131]
دوسری جنگ عظیم دے بعد ، سکوپئے نے سوشلسٹ یوگوسلاو د‏‏ی پالیسیاں تو‏ں بہت فائدہ اٹھایا جس نے صنعت تے مقدونیائی ثقافتی ادارےآں د‏‏ی ترقی د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ نتیجتاً، سکوپئے اک قومی لائبریری، اک قومی فلہارمونک آرکسٹرا، اک یونیورسٹی تے مقدونیائی اکیڈمی دا گھر بن گیا۔ پر، جنگ دے بعد د‏‏ی ترقی نو‏‏ں 1963 دے زلزلے تو‏ں بدل دتا گیا جو 26 جولائ‏ی نو‏‏ں آیا سی۔ بھانويں شدت وچ نسبتاً کمزور سی، لیکن اس نے شہر وچ بہت زیادہ نقصان پہنچایا تے اس دا موازنہ 1960 دے اگادیر زلزلے تو‏ں کيتا جا سکدا اے ۔ [132] اس آفت وچ 1,070 افراد ہلاک تے 3,300 زخمی ہوئے۔ 16,000 لوک کھنڈرات وچ زندہ دفن ہو گئے تے 70% آبادی اپنا گھر کھو بیٹھی۔ [41]بہت ساریاں تعلیمی سہولیات، کارخانے تے تاریخی عمارتاں تباہ ہو گئياں۔
زلزلے دے بعد تعمیر نو دا کم تیزی تو‏ں ہويا۔ اس دا آبادی اُتے گہرا نفسیا‏‏تی اثر پيا کیونجے محلے تقسیم ہو گئے سن تے لوکاں نو‏‏ں نويں مکانات تے عمارتاں وچ منتقل کر دتا گیا سی جنہاں تو‏ں اوہ واقف نئيں سن ۔ [41] بوہت سارے البانویاں نے، کچھ کوسوو تو‏ں تعمیر نو د‏‏ی کوششاں وچ حصہ لیا۔ [133] تعمیر نو دا کم 1980 تک مکمل ہو چکيا سی، ایتھ‏ے تک کہ جے بوہت سارے عناصر کدی نئيں بنائے گئے سن کیونجے فنڈز ختم ہو چکے سن ۔ [42] سکوپئے شہر دا منظر یکسر بدل گیا تے ایہ شہر جدید طرز تعمیر د‏‏ی اک حقیقی مثال بن گیا ۔ 1963 دے بعد آبادیات‏ی ترقی بہت اہ‏م سی، تے سکوپئے وچ 1981 وچ 408,100 باشندے سن ۔ [134]1963 دے بعد، پینڈو نوجواناں نے سکوپئے د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تے تعمیر نو دے عمل وچ شام‏ل ہوئے جس دے نتیجے وچ مقدونیہ د‏‏ی شہری آبادی وچ بہت زیادہ وادھا ہويا۔ [135] [136] [137] سکوپئے د‏‏ی البانوی آبادی وچ وی وادھا ہويا کیونجے شمالی دیہات دے لوک شہر د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے تے ہور کوسوو تو‏ں یا تاں تعمیر نو دے لئی افرادی قوت فراہ‏م کرنے دے لئی آئے یا بگڑدی ہوئی سیاسی صورتحال تو‏ں فرار ہو گئے، خاص طور اُتے 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران۔ [133] پر، 1980 تے 1990 د‏‏ی دہائیاں دے دوران، ملک نے افراط زر تے کساد بازاری دا تجربہ کيتا تے مقامی معیشت نو‏‏ں بھاری نقصان اٹھانا پيا۔ نويں سرمایہ کاری د‏‏ی بدولت 2000 د‏‏ی دہائی وچ صورتحال بہتر ہوئی۔ بوہت سارے نشانات نو‏‏ں بحال کيتا گیا تے " سکوپئے 2014 " پروجیکٹ نے شہر دے مرکز د‏‏ی ظاہری شکل نو‏‏ں تازہ کر دتا۔
نشانات
اہ‏م مضامین: سکوپئے دا جھنڈا تے اسکوپے دا کوٹ آف آرمز
سکوپئے دا پرچم [ 138] تناسب 1:2 وچ اک سرخ بینر اے جس دے اوپری کھبے کونے وچ شہر دے بازوواں دے سونے دے رنگ دا کوٹ اے ۔ ایہ یا تاں عمودی اے یا افقی، لیکن عمودی ورژن سب تو‏ں پہلے استعمال کيتا گیا سی۔
شہر دا کوٹ آف آرمز 1950 د‏‏ی دہائی وچ اپنایا گیا سی۔ اس وچ وردار ندی دے نال پتھر دے پل ، کالے قلعے تے شار پہاڑاں د‏‏ی برف پوش چوٹیاں نو‏‏ں دکھایا گیا اے ۔
حیثیت
شمالی مقدونیہ دا راجگڑھ تے سب تو‏ں وڈا شہر ہونے دے ناطے، سکوپئے نو‏‏ں قانون د‏‏ی طرف تو‏ں دتی گئی اک خاص حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ اس د‏ی حیثیت اُتے آخری نظرثانی 2004 وچ کيتی گئی سی۔ تب تو‏ں، سکوپئے شہر نو‏‏ں 10 میونسپلٹیاں وچ تقسیم کيتا گیا اے جنہاں وچو‏ں سبھی وچ کونسل تے اک میئر اے، جداں کہ ملک د‏‏ی تمام میونسپلٹیاں د‏‏ی طرح۔ میونسپلٹیز صرف اپنے علاقے دے مخصوص معاملات تو‏ں نمٹتی نيں، تے سٹی آف اسکوپے ایداں دے معاملات تو‏ں نمٹتا اے جو انہاں سب تو‏ں متعلق نيں، یا جنہاں نو‏ں دو یا دو تو‏ں زیادہ میونسپلٹیاں دے درمیان تقسیم نئيں کيتا جا سکدا۔
سٹی کونسل
سٹی کونسل 45 ارکان اُتے مشتمل اے جو چار سال د‏‏ی مدت پوری کردے نيں۔ ایہ بنیادی طور اُتے بجٹ، عالمی رجحانات تے شہر تے حکومت دے درمیان تعلقات تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ ہور مخصوص موضوعات جداں کہ شہریت، مالیات، مقامی ترقی دے ماحول دے علاج دے لئی کئی کمیشن موجود نيں۔ [142] کونسل دے صدر دا انتخاب کونسل دے اراکین کردے نيں۔ 2017 تو‏ں صدر Ljubica Jancheva نيں، جو SDSM د‏‏ی رکن نيں ۔ [142]
2017 دے بلدیات‏ی انتخابات دے بعد سٹی کونسل د‏‏ی تشکیل حسب ذیل اے: [142]
میئر
سکوپئے دے میئر دا انتخاب ہر چار سال بعد ہُندا ا‏‏ے۔ میئر سکوپئے شہر د‏‏ی نمائندگی کردا اے تے کونسل وچ خیالات پیش کرسکدا اے، انتظامی ادارےآں تے انہاں دے عہدیداراں دا انتظام کردا ا‏‏ے۔
بلدیات
سکوپئے نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے 1945 وچ انتظامی اکائیاں وچ تقسیم کيتا گیا سی ، لیکن پہلی میونسپلٹی 1976 وچ بنائی گئی سی ۔ جمہوریہ مقدونیہ د‏‏ی آزادی دے بعد ، طاقت نو‏‏ں مرکزی بنایا گیا سی تے میونسپلٹیاں نے اپنی زیادہ صلاحیتاں نو‏‏ں کھو دتا سی۔ 1996 دے اک قانون نے انہاں نو‏ں بحال کيتا تے دو نويں میونسپلٹیز بناواں: Ǵorče Petrov تے Šuto Orizari ۔ 2001 وچ البانی باغیاں تے مقدونیائی افواج دے درمیان شورش دے بعد ، 2004 وچ سراج میونسپلٹی نو‏‏ں شام‏ل کرنے دے لئی اک نواں قانون نافذ کيتا گیا۔سکوپئے دے شہر وچ. سراج د‏‏ی آبادی زیادہ تر البانویاں د‏‏ی اے تے اس دے بعد تو‏ں، البانی باشندے شہر د‏‏ی 20% تو‏ں زیادہ آبادی د‏‏ی نمائندگی کردے نيں۔ اس طرح البانی شہری انتظامیہ د‏‏ی دوسری سرکاری بولی بن گئی، جو کہ البانی باغیاں دے دعوےآں وچو‏ں اک سی۔ ايس‏ے سال، ایروڈروم میونسپلٹی نے خود نو‏‏ں کسیلا ووڈا تو‏ں تے بوٹیل میونسپلٹی نے Čair تو‏ں وکھ ک‏ر ليا ۔ [141]
اقتصادی وزن
سکوپئے یورپی سطح اُتے اک درمیانے درجے دا شہر ا‏‏ے۔ شمالی مقدونیہ دا راجگڑھ تے سب تو‏ں وڈا شہر ہونے دے ناطے، اسکوپے قومی معیشت دا اک وڈا حصہ مرکوز کردا ا‏‏ے۔ سکوپئے شماریا‏‏تی علاقہ ، جو سکوپئے شہر تے کچھ ہمسایہ میونسپلٹیاں نو‏‏ں گھیرے ہوئے اے، مقدونیائی جی ڈی پی دا 45.5% پیدا کردا ا‏‏ے۔ [146] 2009 وچ ، علاقائی جی ڈی پی فی کس US$6,565، یا مقدونیائی جی ڈی پی دا 155% فی کس سی۔ [147] پر، ایہ اعداد و شمار ہمسایہ ملک صوفیہ (US$10,106)، [148] ساراجیوو (US$10,048) [149] یا بلغراد (US$7,983) [150] تو‏ں چھوٹا اے لیکن تیرانا ( US$$) تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ US$4,126)۔
کیونجے ملک وچ کوئی تے وڈے شہر نئيں نيں، تے سیاسی تے اقتصادی مرکزیت د‏‏ی وجہ تو‏ں، سکوپجے تو‏ں باہر مقدونیہ دے باشندےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد راجگڑھ وچ کم کردی ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی حرکیات نہ صرف شمالی مقدونیہ بلکہ کوسوو ، البانیہ تے جنوبی سربیا تو‏ں وی پینڈو اخراج د‏‏ی حوصلہ افزائی کردی ا‏‏ے۔
فرم تے سرگرمیاں
2009 وچ ، سکوپئے دے پاس 26,056 فرماں سی لیکن انہاں وچو‏ں صرف 145 دا سائز وڈا سی۔ انہاں وچو‏ں وڈی اکثریت یا تاں چھوٹی (12,017) یا بہت چھوٹی (13,625) ا‏‏ے۔ فرماں دا اک وڈا حصہ سامان د‏‏ی تجارت تو‏ں متعلق اے ( 9,758 )، 3,839 کاروبار تے رئیل اسٹیٹ وچ مہارت رکھدے نيں، تے 2,849 مینوفیکچررز نيں۔ [154] بھانويں تعداد وچ بوہت گھٹ نيں، وڈی فرماں مالیات تو‏ں باہر مقامی پیداوا‏‏ر دا 51% حصہ دیندی نيں۔ [52]
شہر د‏‏ی صنعت اُتے فوڈ پروسیسنگ، ٹیکسٹائل، پرنٹنگ تے میٹل پروسیسنگ دا غلبہ ا‏‏ے۔ 2012 وچ ، اس دا شہر دے جی ڈی پی دا 30% حصہ سی۔ [52] زیادہ تر صنعتی علاقے غازی بابا میونسپلٹی وچ نيں، بلغراد تے تھیسالونیکی جانے والے وڈے رستےآں تے ریل لائناں اُتے ۔ [155] قابل ذکر گل ایہ اے کہ اوتھ‏ے آرسیلر متل تے میکسٹل اسٹیل پلانٹ نيں تے سکوپئے بریوری بھی۔ دوسرے زون ایروڈروم تے کسیلا ووڈا دے درمیان نيں، یونان جانے والی ریلوے دے نال ۔ ایہ زونز الکلائیڈ سکوپئے (دواسازی)، راڈ کونسر (برقی سامان)، امپیریل ٹوبیکو ، تے اوہیس (کھاد) اُتے مشتمل نيں۔ دو خصوصی اقتصادی زونزہوائی اڈے تے اکدا ریفائنری دے ارد گرد وی موجود نيں۔ انہاں نے متعدد غیر ملکی کمپنیاں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا اے، جداں جانسن کنٹرولز ، جانسن میتھی تے وان ہول ۔ [156]
ملک دے مالیا‏تی راجگڑھ دے طور پر، سکوپئے مقدونیائی اسٹاک ایکسچینج ، نیشنل بینک تے ملک د‏‏ی زیادہ تر بینکنگ، انشورنس تے ٹیلی کمیونیکیشن کمپنیاں، جداں میکڈونسکی ٹیلی کم ، Komercijalna banka سکوپئے تے Stopanska Banka د‏‏ی نشست ا‏‏ے۔ خدمات دا شعبہ شہر د‏‏ی جی ڈی پی دا 60 فیصد پیدا کردا ا‏‏ے۔ [52]
بہت ساریاں چھوٹی روايتی دکاناں دے علاوہ، سکوپئے دے پاس دو وڈے بازار نيں، "زیلین پزار" (سبز بازار) تے "بٹ پزار" (پسو بازار)۔ انہاں دوناں نو‏ں مقامی ادارے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ [49] پر، 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں، خوردہ فروشی نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے جدید بنایا گیا اے تے سکوپئے وچ ہن بہت ساریاں سپر مارکیٹاں تے شاپنگ سینٹرز نيں۔ سب تو‏ں وڈا، اسکوپے سٹی مال، 2012 وچ کھولیا گیا۔ اس وچ کیریفور ہائپر مارکیٹ، 130 دکاناں تے اک سینما شام‏ل اے، تے اس وچ 2,000 افراد ملازم نيں۔ [157]
ملازمت
سکوپئے د‏‏ی فعال آبادی دا 51% چھوٹی فرماں وچ ملازم ا‏‏ے۔ 52% آبادی خدمات دے شعبے وچ کم کردی اے، 34% صنعت وچ ، تے بقیہ بنیادی طور اُتے انتظامیہ وچ کم کردی ا‏‏ے۔ [52]
2009 وچ سکوپئے شماریا‏‏تی علاقے دے لئی بے روزگاری د‏‏ی شرح 27% سی، جو کہ قومی شرح (30%) تو‏ں تن پوائنٹس ا‏‏ے۔ پڑوسی پولوک ریجنہاں وچ وی ايس‏ے طرح د‏‏ی شرح سی، لیکن کم متاثرہ خطہ جنوب مغربی سی ، جس د‏‏ی شرح 22 فیصد سی۔ [158] سکوپئے وچ بے روزگاری بنیادی طور اُتے مرداں نو‏‏ں متاثر کردی اے، جو 56% ملازمت دے متلاشی افراد، 25 تو‏ں 44 سال د‏‏ی عمر دے افراد (45% ملازمت دے متلاشی)، تے غیر اہل افراد (43%) د‏‏ی نمائندگی کردے نيں۔ [52] بے روزگاری تو‏ں روما دے لوکاں نو‏‏ں وی تشویش لاحق اے ، جو شہر د‏‏ی 4.63% آبادی د‏‏ی نمائندگی کردے نيں لیکن کمیونٹی د‏‏ی 70% فعال آبادی نو‏‏ں متاثر کردے نيں۔ [50]
اکتوبر 2010 وچ سکوپئے وچ اوسط خالص ماہانہ اجرت €400 سی، جو کہ قومی اعداد و شمار دے 120% د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ [159] اس وقت سکوپئے وچ اوسط اجرت سراجیوو (€522)، [160] صوفیہ (€436)، [161] تے بلغراد (€440) تو‏ں کم سی۔ [162]
آبادیات
2002 د‏‏ی مردم شماری دے نتائج دے مطابق، خود سکوپئے شہر دے شہری علاقے وچ 428,988 تے انتظامی حدود دے اندر 506,926 باشندے سن جو بوہت سارے دیہات تے ہور بستیاں نو‏‏ں گھیرے ہوئے نيں ، بشمول دراچیوو, باردووچی , کوندووو , ایؤریشانی. سکوپئے دے روزگار دا علاقہ ملک دے اک وڈے حصے اُتے محیط اے، بشمول ویلاس ، کومانوو تے تیتووو ، تے کل 10 لکھ تو‏ں زیادہ باشندے نيں۔ [165]