cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فرماں
فرماں فرماں ٹبر دا اک رکھ اے۔ پاکستان وچ ایہ گرم تھانواں تے ہوندا اے۔
ساوک
ساوک اک جنگلی کعا اے جیڑی پنجاب تے جگ دے ہور دیساں چ ہوندی اے۔ اے ڈنگراں نوں کھان آسطے دتی جاندی اے۔
وݨ
وݨ پنجاب دا اک تریخی رکھ اے۔
گٹھ:رکھ گٹھ:سائنس گٹھ:جیون پڑھت گٹھ:پنجاب دے رکھ
ایڈورڈ بن ککڑ
ایڈورڈ بن ککڑ مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔
کیؤشو انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی
کیؤشو انسٹیٹیوٹ اف ٹیکنالوجی جپان دیاں 87 قومی یونیوسٹیاں چوں اک اے ۔ ایہہ جزیرہ کیؤشو اتے فوکواوکا پریفیکچر چ واقع اے ، اسنوں سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان چ  تعلیم تے تحقیق لئی وقف کیتا گیا اے ۔
اس دا بانی ماٹسوموٹو کینجیرو سی ۔
چک 309 گ ب
چک 308 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل پیرمحل دا اک پنڈ اے ۔
ننگل ڈیم
ننگل ڈیم بھارت دا اک ڈیم اے جو کہ بھاکھڑا ڈیم دا ای اک حصہ اے ۔
چک 309 گ ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
چک 483 ج ب شمالی
چک 483 ج ب شمالی  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ضلع دیووریکانی
ضلع دیووریکانی ترکی دے صوبہ کاستامانو دا اک ضلع اے۔
ننگل ڈیم
بھاکھڑا ڈیم پانی نوں جمع کرن لئی اک سروور(جھیل) ہے تاں کہ تھلے نکلن والیاں نہراں اس توں نینترت پانی لے سکن ۔ بھاکھڑا ڈیم توں 8 میل تھلے پانی نوں اک ہور ڈیم جس دا ناں ننگل ڈیم ہے، وچ ڈکیا گیا ہے ۔ اس ڈیم توں ننگل ہائیڈرل چینل جو بجلی وی پیدا کردی ہے تے سنچائی لئی وی ہے، نکلدی ہے اتے اسے طرحاں اس دے سماننتر اک ہور نہر آنندپور صاحب ہائیڈرل چینل نکلدی ہے ۔ ننگل ڈیم 955 فٹّ لما کنکریٹ ڈیم ہے ۔ ایہہ ڈیم 1952 وچ مکمل ہویا ۔
چک 309 گ ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل پیرمحل چ وس رہیا اے ۔
ضلع دیووریکانی
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
چک 483 ج ب شمالی
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
چک 20 گھگھ
چک 20 گھگھ  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
چک 5 گھگھ
چک 5 گھگھ  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ضلع پینارباشی
ضلع پینارباشی ترکی دے صوبہ کاستامانو دا اک ضلع اے۔
ڈھونڈو کشوکرو
ڈھونڈو کشوکرو ہندستان دا اک معاشرتی ریفارمر سی جیڈا خواتین واستے کم کردا سی۔ممبئ چ کوینز روڈ دا ناں اودے اتے کشوکرو روڈ رکھ دتا گیا۔ اوہ 18 اّپریل 1858 نوں پیدا ہویا تے 9 نومبر 1962 مریا۔
سوݨ
گٹھ:ویلا گٹھ:وقت دیاں اکائیاں گٹھ:دیسی مہینے گٹھ:مہینے گٹھ:پنجابی کیلنڈر گٹھ:پنجابی رہتل
چک 3 گھگھ
چک 3 گھگھ  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ضلع پینارباشی
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
ستلج یمنا لنک
ایہہ نہر ستلج دریا دی یمنا دریا نال اک لنک نہر اے ۔ اس نہر پاروں ہریانہ صوبے نال بھارتی پنجاب صوبے دا جھگڑا اے، اوہ لوہنڈ کھڈّ توں ہی شروع ہونی تجویزی گئی سی ۔ جے ہریانہ نوں اینا پانی دے دتا جاوے تاں ایوں لگدا اے کہ روپڑ ہیڈ ورکس تے سرہند نہر اتے بست دوآب نہر دا سارا سسٹم شارٹ سرکٹ ہو سکدا اے اتے پنجاب دے مالوا اتے دوآبہ کھیتر وچ پانی دی بڑی کمی ہو سکدی اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:ستلج دیاں نہراں گٹھ:پنجاب دیاں نہراں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں گٹھ:پنجاب دا جغرافیہ
ਸਤਲੁਜ ਜਮੁਨਾ ਲਿੰਕ ਨਹਿਰ
ضلع جیڈ
ضلع جیڈ ترکی دے صوبہ کاستامانو دا اک ضلع اے۔
منکیرا
منکیرا پنجاب پاکستان دا اک شہر اے ۔ منکیرا تھل دے وچکار وچ واقع اک نگر اے ۔ ایہ شہر تحصیل منکیرا دا راجگڑھ وی اے ۔ سراۓ مہاجر توں لہور جان والی سڑک منکیرے توں لنگھدی اے ۔
ضلع جیڈ
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
ڈھونڈو کشوکرو
ہور ویکھو
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
منکیرا
تریخ
منکیرا اک پراݨا نگر اے ۔ ایتھے اک پراݨے قلعے ، اک مسیت تے اک مندر دے نشان نیں ۔ بنو امیہ دے ویلے ایہ عرب مسلماںاں دے ہتھ لگیا۔ مغل راج ماڑا پیا تے ایتھے افغانیاں نے مل مارلیا جیہناں نوں 1821 وچ پنجابی فوج نے ایتھوں نسا دتا ۔ پنجاب انگریزاں دے ہتھ لگݨ باجھوں ایہ علاقا انگریزاں دے قبضے وچ آگیا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ضلع بھکھر گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
ضلع شنپازار
ضلع شنپازار ترکی دے صوبہ کاستامانو دا اک ضلع اے۔
آنندپور صاحب ہائیڈرل چینل
ایہہ نہر ننگل ہائیڈرل چینل دے بروبرابر ننگل ڈیم توں نکلدی اے ۔ اس راہیں صرف بجلی ہی پیدا کیتی جاندی اے ۔ ایہہ نہر لوہنڈ کھڈّ تکّ تجویز کیتی گئی سی جو کیرتپور صاحب توں تھلے والے پاسے پیندی اے ۔ ایہہ ننگل ہائیڈرل چینل دے کھبے پاسے ہے، جس دی سمرتھا(کپیسٹی) 10150 کیوسکس اے ۔ اس اپر گنگووال اتے نکیاں دو پاور ہاؤس پیندے نیں ، جنہاں راہیں 134 میگاواٹ بجلی پیدا کیتی جاندی اے ۔ اس نہر تے 145 کروڑ روپئے خرچ آیا ۔ نہر دی لمبائی لگپگ 33.8 کلومیٹر اے ۔ لوہنڈ کھڈّ اپڑ کے اس نہر دا پانی اسے کھڈّ راہیں پھر ستلج دریا وچ پے جاندا اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:بجلی پیدا کرن آلیاں نہراں گٹھ:ستلج دیاں نہراں گٹھ:پنجاب دیاں نہراں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں گٹھ:پنجاب دا جغرافیہ
ضلع تاشکوپرو
ضلع تاشکوپرو ترکی دے صوبہ کاستامانو دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
کے یو رصدگاہ
کے یو رصدگاہ یاں کراچی یونیورسٹی رصدگاہ  ، کراچی یونیورسٹی دے کیمس چ واقع اے ۔  کے یو خلائی رصدگاہ  نوں  خلا تے  پلینٹری آسٹروفزکس دا انسٹیٹیوٹ چلا رہیا اے  تے ایہہ 15،000 فٹ دی بلندی تے اک چٹان تے قائم اے ۔  ایہہ خلائی رصدگاہ 1995ء چ پاکستان دے ہائر ایجوکیشن کمیشن دے حصے دے طور تے قائم کیتی گئی ۔
ضلع اہسان غازی
ضلع اہسان غازی ترکی دے صوبہ کاستامانو دا اک ضلع اے۔
ضلع شنپازار
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
ضلع اہسان غازی
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ
پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ روس دی اک اہم ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ اے ۔ اسنوں روسی سائنساں دی اکیڈمی دے لیبدیف فیزیکل انسٹیٹیوٹ نے 20 سال دے عرصے چ قائم کیتا ۔
کے یو رصدگاہ
ہور ویکھو
٭سپارکو
پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ
روس چ ریڈیو فلکیات
تریخی طور تے روسی ریڈیو فلکیات دا روسی سائنساں دی اکیڈمی دے  لیبیدیف فیزیکل انسٹیٹیوٹ نال مستقل تے پکا تعلق اے ۔  اس انسٹیٹیوٹ دے کریمیا دے علاقے چ  فلکیات لئی مستقل سٹیشن نیں ۔ ایہہ تنصیبات 1940ء دے دہاکے دے اخیر چ  ریڈیو آسٹرونومی چ تحقیق لئی  بنائیاں گئیاں سن ۔
اک دہاکے مگروں ریڈیو آسٹرونومی دے مرکز نوں  کریمیا توں  ماسکو دے علاقے  (ماسکو توں 75 میل دکھن چ ) پشچینو چ منتقل کر دتا گیا ۔  ایتھے  اک نویں رصدگاہ ، پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ ، لیبیدیف فیزیکل انسٹیٹیوٹ دے حصے دے طور تے 20 سالاں چ مرض وجود چ آئی ۔  بعد چ ایہہ رصدگاہ  روس دے  پورے جگ دیاں وڈیاں ریڈیو آسٹرونومی رصدگاہاں چوں اک بن گئی ۔  اس دی بنیاد 11 اپریل 1956ء چ رکھی گئی ۔
دریائے کنہار
دریائے کنہار (انگریزی: Kunhar River)، پاکستان وچ ہزارا دے علاقے وچ اک دریا اے۔ ایہدی لمبائی 166 کلومیٹر اے، ایہ لولوسر جھیل توں تُردا اے تے دودی پت سر جھیل، جھیل سیف الملوک تے مکڑا دا پاݨی ایہدے وچ شامل ہُندا اے۔ کنہار ساری وادی کاغان توں گُزردا ہویا مظفرآباد وَل مڑدا اے تے دریائے جہلم وچ جا رَݪدا اے۔ ایہدے پاݨیاں وچ عمدہ ٹرا‎ؤٹ مچھلی پائی جاندی اے۔ بالاکوٹ توں ناران نوں جاݨ آݪی سڑک ایہدے کنارے توں گُزردی اے۔
گٹھ:پاکستان دے دریا گٹھ:ہزارا
ضلع انیبولو
ضلع انیبولو ترکی دے صوبہ کاستامانو دا اک ضلع اے۔
ضلع دادے
ضلع دادے ترکی دے صوبہ کاستامانو دا اک ضلع اے۔
ضلع طوسیا
ضلع طوسیا ترکی دے صوبہ کاستامانو دا اک ضلع اے۔
پائینیئر 10
پائینیئر 10 (جسنوں پائینیئر ایف وی آکھیا جاندا اے) پہلی خلائی گڈی سی جس نے  ایسٹروئیڈ بیلٹ  دے وچوں 15 جولائی 1972ء نوں سفر کیتا  تے مشتری دے سدھے مشاہدے کیتے ۔ جہڑے اسنے 3 دسمبر 1973ء چ بھیجے ۔ اسنوں  کیپ کناویرل ایئر فورس سٹیشن دے لانچنگ کمپلکس  36 اے توں 2 مارچ 1972ء چ چھڈیا گیا ۔
ضلع دادے
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
ضلع طوسیا
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
پائینیئر 10
پائینیئر 10 پہلا مصنوعی جسم بنیا  جہڑا ساڈے سورجی نظام توں باہر نکل گیا ۔  ایہہ انسان دا بنایا ہویا  پہلا جسم سی  جسنوں سورجی نظام توں باہر جان آلے خط حرکت  اتے چھڈیا گیا ۔
آئرلینڈ
آئرلینڈ یورپ دا اک جزیرہ اے۔ ایدے تے لوکراج آئرلینڈ تے اتلا آئرلینڈ وس رۓ
چک 1 گھگھ
چک 1 گھگھ  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ضلع انیبولو
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
چک 5 گھگھ
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تریموں سدھنائی لنک نہر چوں نکلن آلی گھگھ ڈسٹریبیوٹری نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال گھگھ     لگدا اے ۔
آئرلینڈ
نیں۔
چک 308 گ ب
چک 308 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل پیرمحل دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل پیرمحل چ وس رہیا اے ۔
آئرلینڈ
گٹھ:آئرلینڈ گٹھ:یورپ گٹھ:جزیرہ دیس
چک 5 گھگھ
تریخ تے مشہور شخصیتاں
پنڈ 5 گھگھ دی مشہوری ایتھے واقع پیر غلام دستگیر گیلانی دا دربار اے ۔ پیر سید ‏غلام دستگیر دے مرید پنجاب ،پاکستان دے کئی ضلعےآں تے باہرلے دیساں چ نیں تے ہر سال محرم تے پیراں دے عرس اتے ایتھے آندے نیں ۔
پیر سید غلام دستگیر گیلانی ہوناں دے والد پیر سید شاہنواز گیلانی دا مزار پنجاب ،بھارت چ ضلع ہوشیارپور چ ٹانڈا لاگے پنڈ نتھو پور چ اے تے پنڈ دے اتلے چڑھدے پاسے واقع اے ۔ پیر ہوراں دا تعلق نتھوپور دے لاگلے پنڈ اعواناں (اعوان گھوڑے شاہ) نال سی پر اوہناں ڈیرا نتھوپور لاگے کیکراں دی اک جھنگی لایا ، ایسے کرکے ایہ جھنگی آلے پیر وجدے نیں ۔
سانعی دی لڑائی
گٹھ:خالد بن ولید دیاں لڑائیاں
ضلع دوگنیرت
ضلع دوگنیرت ترکی دے صوبہ کاستامانو دا اک ضلع اے۔
چک 17 گھگھ
چک 17 گھگھ  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ضلع کورے
ضلع کورے ترکی دے صوبہ کاستامانو دا اک ضلع اے۔
پاکستان جوہری توانائی کمشن
پاکستان جوہری توانائی کمیشن (اردو:ادارہ جوہری توانائی پاکستان) پاکستان دی اک سائنسی ایجنسی اے ، جس دی ذمہ داری پاکستان چ  جوہری  طاقت تے توانائی  بنانا اے ۔  جوہری توانائی کمیشن  پاکستان دے وزیراعظمحسین شہید سہروردی دی حکومت چ 1956ء چ اک پارلیمانی ایکٹ راہیں قائم  کیتا گیا ۔
چک 19 گھگھ
چک 19 گھگھ  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ضلع کورے
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
لاہور جمخانہ کلب
لاہور جمخانہ کلب لہور پنجاب پاکستان دا اک کلب اے اے 1878 توں چل ریا اے۔ سکواش ٹینس کرکٹ تیرنا گولف کھیڈن دی ایتھے تھاں اے۔ اے کلب مال روڈ تے اے۔ پہلی مئی 1878 نوں ایس کلب دی نیو لہور چھاونی تے لہور دےیاں واسیان لئی رکھی گئی۔ اے کلب پنجاب سرکار دے دتے گۓ 117 ایکڑ تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایس کلب نوں چنے ہوۓ سنگیاں دی اک سنگت چلاندی اے۔
چک 19 گھگھ
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تریموں سدھنائی لنک نہر چوں نکلن آلی گھگھ ڈسٹریبیوٹری نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال گھگھ     لگدا اے ۔
چک 17 گھگھ
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تریموں سدھنائی لنک نہر چوں نکلن آلی گھگھ ڈسٹریبیوٹری نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال گھگھ     لگدا اے ۔
چک 19 گھگھ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
چک 17 گھگھ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
زیرس (خلائی حہاز)
زیرس اک سب آربیٹل خلائی جہاز دا خیال اے جہڑاایکس سی او آر ایروسپیس نے دتا ۔ ایہہ اک پائیلٹ تے اک مسافر تے کجھ سائنسی سامان لے جان تے لے آن دے قابل ہوئے گا ۔
پاکستان جوہری توانائی کمشن
اس ارادے دا بنیادی مقصد ایٹمی تے نیوکلر سائنس تے ٹیکنالوجی دا حصول تے تیاری اے ۔  جوہری توانائی کمیشن  دیس دی اک خودمختار سائنسی ایجنسی اے  دیس دے سول تے فوجی نیوکلر پروگرام دی ذمہ دار اے ۔  پر  ، نیشنل کمانڈ اتھارٹی دے قیام دے بعد پاکستان دے نیوکلر ویپن پروگرام دا کنٹرول نیشنل کمانڈ اتھارٹی کول چلا گیا اے ، جس دا سربراہ موجودہ وزیراعظم  یوسف رضا گیلانی اے ۔
پرتگیزی
پرتگیزی پرتگال دے واسیاں نوں آکھیا جاندا اے تے پرتگالی بولی نوں وی پرتگیزی آکھ دتا جاندا اے ۔
چک 20 گھگھ
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تریموں سدھنائی لنک نہر چوں نکلن آلی گھگھ ڈسٹریبیوٹری نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال گھگھ     لگدا اے ۔
چک 18 گھگھ
چک 18 گھگھ  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
پرتگیزی
گٹھ:لوک گٹھ:یورپ دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:پرتگال
پاکستان جوہری توانائی کمشن
تریح
پاکستان ایٹمی توانائی کمیشن دی تریخ 1956ء چ شروع ہندی اے ، جدوں جوہری توانائی تحقیقی کونسل تشکیل دتی گئی ۔ اس دا پہلا چیئرمین ڈاکٹر نظیر احمد سی ،جہڑا اک وڈا ایکسپیریمنٹل فزیزسٹ سی تے جسنے  بھاری پانی دے ری ایکٹراں دی تیاری چ اہم کردار  ادا کیتا سی ۔ 1964ء ، 1965ء تے 1973ء چ اس ادارے دی تنظیم نو کیتی گئی ۔
پرتگیزی
Portugese
پاکستان جوہری توانائی کمشن
تحقیقی تے تعلیم
جوہری توانائی کمیشن ہن دیس دی سبتوں وڈی  سائنس تے ٹیکنالوجی دی تنظیم اے  ۔
سید پور
سیدپور اسلام آباد دے نال مارگلہ پعاڑ کول وس ریا اے۔
ستوارا
ستوارا ( ہفتا) (انگریزی: Week) لگاتار سَت دِناں دے مجموعے نوں آکھیا جاندا اے۔ ستوارے دے ست دناں دے وکھ وکھ ناں ہُندے نیں۔
پاکستان جوہری توانائی کمشن
باہرلےجوڑ
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی ادارے
ضلع ہانونو
ضلع ہانونو ترکی دے صوبہ کاستامانو دا اک ضلع اے۔
سید پور
نالہ لئی دا اک انگ ایس پنڈ توں ٹردا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اسلام آباد
ہینری لا فونٹین
ہینری لا فونٹین (25 اگست 1850- 4 دسمبر 1935) اک بیلجین وچکار ملکی وکیل سی۔ اوہنوں 1913 اچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
ستوارا
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویلا گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:وقت دیاں اکائیاں گٹھ:ستوارا
ضلع ہانونو
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
چک 490 ج ب شمالی
چک 490 ج ب شمالی  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
چک 313 گ ب
چک 313 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل پیرمحل دا اک پنڈ اے ۔
ہینری لا فونٹین
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ضلع سیدلر
ضلع سیدلر ترکی دے صوبہ کاستامانو دا اک ضلع اے۔
چک 490 ج ب شمالی
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
ساؤ ٹومے تے پرنسیپی
ساؤ ٹومے تے پرنسیپی لیندے افریقہ دا اک جزیرہ دیس اے۔ ساو ٹومی دا تھاں 1,001 مربع کلومیٹر / 386 مربع میل اے۔ ساو ٹومے دی لوک گنتی 187,356 اے۔ ساو ٹومے دی دیسی بولی پرتگالی ایے۔ ساو ٹومے دا راجگڑھ ساو ٹومے اے۔
چک 313 گ ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
بین الاقوامی خلائی سٹیشن
thumb|اٹلانٹس خلائی شٹل [[میر خلائی سٹیشن نال جڑدےہوئے]] بین القوامی خلائی سٹیشن ، بین القوامی طور تے تیار کیتی جان آلی تحقیقی تنصیب اے جہڑی تھلواں زمینی مدار چ جوڑی جا رہی اے ۔ مدار چ اس سٹیشن دی اساری دا کم 1998ء ج شروع ہویا تے سن 2011ء دے اخیر چ اس دے مکمل ہون دا شیڈول اے ۔ اس سٹیشن دے ورتوں چ رہن دا اندازہ گھٹو گھٹ 2015 تک اے جہڑا تک 2020ء جا سکدا اے ۔ پچھلے کسے وی خلائی سٹیشن نالوں ودھ رقبے پاروں ، اس نوں زمین توں ننکی اکھ نال وی ویکھیا جا سکدا اے تے ایہہ ہن تک زمین دے مدار چ گھلیا جان آلا سبتوں وڈا مصنوعی سیارہ اے ۔ بین القوامی خلائی سٹیشن اک لیبارٹری دے طور تے کم کر رہیا اے ۔
ضلع سیدلر
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
چک 5 گھگھ
تریخ تے مشہور شخصیتاں
5 گھگھ چ دربار دے گدی نشین پیر سید عابد علی شاہ نیں ۔
پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ
تحقیق ڈویژن
اس رصدگاہ چ 45 تحقیق دان (محقق) دے نال 60 انجینیئر تے ٹکنیشن کم کردے نیں جہڑے رصدگاہ دے مختلف ڈیپارٹمنٹ تے  لیبارٹریاں چ کم کردے نیں ۔
چک 313 گ ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل پیرمحل چ وس رہیا اے ۔
ویت نامی بن ککڑ
ویت نامی بن ککڑ مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ساؤ ٹومے تے پرنسیپی
گٹھ:دیس
ضلع دوگنیرت
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
زیرس (خلائی حہاز)
باہرلے جوڑ
گٹھ:خلائی گڈیاں گٹھ:خلائی پروازاں گٹھ:انسان بردار خلائی پروازاں گٹھ:پرائیوٹ خلائی پروازاں
ویت نامی بن ککڑ
بارلے جوڑ
Vietnamese pheasant
بھاکھڑا مین لائن نہر
ہور ویکھو
گٹھ:ستلج دیاں نہراں گٹھ:پنجاب دیاں نہراں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں گٹھ:پنجاب دا جغرافیہ
بین الاقوامی خلائی سٹیشن
ہور ویکھو
٭میر
چک 18 گھگھ
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تریموں سدھنائی لنک نہر چوں نکلن آلی گھگھ ڈسٹریبیوٹری نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال گھگھ     لگدا اے ۔
چک 20 گھگھ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ
تحقیق دے اہم میدان
٭آسٹروفزکس لئی ریڈیو آسٹرونومی
ننگل ڈیم
ہور ویکھو
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں
چک 3 گھگھ
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تریموں سدھنائی لنک نہر چوں نکلن آلی گھگھ ڈسٹریبیوٹری نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال گھگھ     لگدا اے ۔
چک 490 ج ب شمالی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
چک 18 گھگھ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
چک 483 ج ب شمالی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
چک 5 گھگھ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ
تحقیق دے اہم میدان
٭مالیکولر کلاؤڈز فزکس
پائینیئر 10
باہرلے جوڑ
گٹھ:خلائی گڈیاں گٹھ:پائینیئر پروگرام گٹھ:خلائی پروازاں گٹھ:روبوٹی خلائی گڈیاں
پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ
تحقیق دے اہم میدان
٭خلائی پیمائشاں
ای2وی
ای2وی ہائی پرفارمنس سسٹماں لئی ٹیکنالوجی دے حل مہیا کرن جگ دا وڈا ادارہ اے ، جہڑا طب تے سائنس ، ایروسپیس تے دفاع ، کمرشل تے صنعتی مارکیٹ دے میدان چ ایڈوانس سسٹمز کمپنیاں نوں اجزاء تے سب سسٹم تے اینہاں دے حل مہیا کردا اے ۔ ایہہ کمپنی پہلے ای ای وی یاں انگلش الیکٹرک ویلیو کمپنی تے کجھ چر لئی مارکونی اپلائیڈ ٹیکنالوجیز کہلاندی سی ۔
ننگل ہائیڈرل چینل
ہور ویکھو
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں
بین الاقوامی خلائی سٹیشن
باہرلے جوڑ
خلائی ایجنسیاں دیاں ویب سائٹاں :-
ملٹی میڈیا:-
گٹھ:بین القوامی خلائی سٹیشن گٹھ:مصنوعی سیارے گٹھ:انسان بردار خلائی پروازاں گٹھ:خلائی پروازاں گٹھ:خلائی سٹیشن
بست دوآب نہر
ایہہ بھارتی پنجاب دی اک نہر اے ۔
جدوں بھاکھڑا ڈیم دی اساری دا کم اتے روپڑ دے ستھان 'تے ہیڈّ ورکس دی ریماڈلنگ دا کم چل رہا سی تاں تجویز کیتا گیا کہ جالندھر ضلعے دے کجھ کھیتراں اتے پیپسو دے دوآبے وچ پیندے کھیتراں نوں نہری پانی دتا جاوے ۔ سو، 633745 ایکڑ رقبے نوں پانی دین لئی اک پراجیکٹ انومان بنایا گیا ۔ اج دا کپورتھلہ ضلع اس ویلے پیپسو پرانت ادھین پیندا سی ۔ اک نہر جس دی سمرتھا 1452 کیوسکس سی، دریا ستلج وچوں سجے کنڈھیوا روپڑ دے ستھان 'توں کڈھی گئی ۔ اس نہر دا ناں بست دوآب نہر اس واسطے رکھیا گیا کیونکہ اس نے دریا ستلج اتے بیاس وچکار پیندے دوابا بست جالندھر دے کھیتر نوں پانی دینا سی ۔ سوائے شروع دی کجھ لمبائی دے اس نہر نوں کچی رکھیا گیا ۔ شروع وچ 5500 فٹّ لمبائی وچ نہر نوں اس لئی پکیاں کیتا گیا کیونکہ ایہہ ڈنوگھی پتھر-کٹائی 'چوں گزردی سی ۔ روپڑ ہیڈ ورکس 'تے اک ریگولیٹر جس دے دو در جنہاں دی ہر اک دی چوڑائی 20 فٹّ سی، بنایا گیا اتے اس نوں روپڑ ہیڈورکس دے نویں بیراج نال جوڑیا گیا ۔ مین لائن نہر دی تھلیوں چوڑائی 28 فٹّ اتے ڈنوگھائی 9.5 فٹّ ہے ۔ نہر دی لمبائی 29 میل ہے اتے اس دیاں برانچاں دی لمبائی 61 میل ۔ دو برانچاں جالندھر برانچ (500 کیوسکس) اتے نوانشہر برانچ (497 کیوسکس) جو کرم وار مین نہر دی برجی 93487 اتے برجی 141000 توں نکلدیاں ہن، 450000 ایکڑ کھیتر نوں سنجدیاں ہن اتے اس سارے سسٹم دی لمبائی 800 کلومیٹر ہے ۔
پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ
تحقیق دے اہم میدان
٭تارےآں دے بنن دے عمل
بست دوآب نہر
سال 1954-55 وچ ایہہ نہر 1.95 کیوسکس پرتی 1000 ایکڑ دی تیبرتا نال ڈزائن کیتی گئی کیونکہ اوہناں سمیاں وچ اس دے کھیتر وچ کھوہاں نال سنچائی ہندی سی اتے نہری پانی دی سخت ضرورت سی کیونکہ بہتے لوکاں نوں بارشاں 'تے نربھرتا رکھنی پیندی سی ۔ اس ویلے دھرتی ہیٹھلے پانی دی پدھر 30 توں 40 فٹّ بھومی دی پدھر توں سی جدکہ ہن ایہہ 150 فٹّ توں 200 فٹّ تکّ ہو گئی ہے ۔ شروع-شروع وچ اس نہر تھلے رقبے دی 45 فیصدی سنچائی ہندی سی ۔ ہری کرانتی ویلے کساناں نے ٹیوبویلّ لوا لئے اتے نہری پانی 'تے نربھرتا گھٹّ گئی، جس کارن نہری سنچائی دی تیبرتا 14 فیصدی رہِ گئی ۔ سماں گزرن نال بھومی ہیٹھلا پانی بہتا ورتن کارن بہت سارے ٹیوبویلّ کم کرنا چھڈّ گئے اتے خشک ہو گئے ۔ کساناں نے سبمرسیبل موٹراں لا لئیاں ہن، جس نال پانی بہت تھلے چلا گیا ہے اتے ستھتی گمبھیر بنی ہوئی ہے ۔ کساناں نوں ہن نہری پانی دی بہت لوڑ ہے، جس دی بہت گھاٹ ہے، خاص کرکے خریف دی فصل ویلے ۔ سنچائی دی گھٹّ تیبرتا دا کارن نہری کمانڈ ایریئے دا شہریکرن اتے نہری سسٹم دی مینٹینینس نہ ہونا ہے ۔ لگپگ ایہو ستھتی سارے بھارتی پنجاب وچ پائی جاندی ہے ۔
ضلع کرکلاریلی
ضلع کرکلاریلی ترکی دے صوبہ کرکلاریلی دا اک ضلع اے۔
خانان کاراخیتان
خانان کاراخیتان یاں لہندا لیاؤ (منگولی بولی:خپ خیتاد (کاراکیتاد) ، چینی بولی: خی لیاؤ ) یاں خانان کارا خطا ياں خانان کاراخیتائی ، 1124ء توں 1218 تک ترکستان (وسطی ایشیا )دے علاق ج قائم رہن آلی خیتان سلطنت سی ۔ اس ریاست نوں خطا یاں خیتائی اس لئی آکھئیا جاندا اے کہ اسدا بانی ییلو داشی مندرین چینی سی ، تے پرانی ترک بولی چ چین نوں خطا یاں ملک خطا یاں ختا آکھئیا اندا سی (ایتھوں ای چین لئی ورتئیا جان آلا انگریزی لفظ کیتھے نکلئیا اے) ۔
بست دوآب نہر
سنچائی دی تیبرتا ودھاؤن لئی اتے بست دوآب نہر سسٹم سچارو ڈھنگ نال چلاؤن لئی 140.48 لکھ روپئے دی اک سکیم بنائی گئی سی، جس دی پروانگی پتہ لگا ہے کہ مرکز ولوں مل گئی ہے ۔ اس انوسار مین لائن اتے ڈسٹریبیوٹریز نوں پاسیاں توں پکا کیتا جاویگا اتے بیڈ (تھلا) کچا ۔ اجیہا کرن نال دھرتی دے پانی دی ریچارجنگ وی ہوویگی اتے سنچائی وی ودھیگی ۔ مرکزی سرکار نے اس 'تے آؤن والے خرچے دا 25 فیصدی گرانٹ وجوں دینا ہے اتے باقی 75 فیصدی پنجاب سرکار نے خود خرچ کرنا ہے ۔
پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ
تحقیق دے اہم میدان
٭وغیرہ وغیرہ
ضلع کرکلاریلی
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے Burdur
بست دوآب نہر
ہور ویکھو
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:نہراں
ضلع کرکلاریلی
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
خانان کاراخیتان
گٹھ:سلطنتاں گٹھ:ترک ریاستاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:چین گٹھ:چین دی تریخ گٹھ:ترکستان
پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس گٹھ:سوویت خلائی سائنس
چک 3 گھگھ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
سونہو بن ککڑ
سونہو بن ککڑ مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ای2وی
ایہہ کمپنی 1940ء دی دہائی چ مارکونی گروپ دے اک حصے دے طور تے شروع ہوئی ، جہڑا ریڈار سسٹماں لئی میگنیٹرون بناندا سی ۔
باہرلے جوڑ
ای2وی دات کوم
گٹھ:سائنس گٹھ:الیٹرونکس کمپنیاں گٹھ:برطانیہ
چک 1 گھگھ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
استقلال مارشی
اسنوں محمت عاکف ایرسوئے نے لکھئیا تے عثمان ذکی اونگور نے کمپوز کیتا ۔
پرتھوی راج چوہان
پرتھوی راج چوہان دلی تے  اجمیر دا آخری ہندو راجا سی جیہڑا رائے پتھورا گجر دے ناں توں وی مشہور اے ۔ اس دی بہادری دے کارنامے شمالی ہندستان وچ مشہور نیں  ،اس نے اپنے ہمسایہ راجپوت حکمراناں نال کئی جنگاں لڑیاں ۔  اوہ راجہ جے سنگھ والئی قنوج دی کڑی سنجوگتا نوں زبردستی سوئمبر توں چک لیائیا  سی تے اس وجہ توں اس دی راجا جے سنگھ نال دشمنی ہوگئی سی۔ 1191ء چ اسنے محمد غوری  نوں ترائن( تراوڑی) دے میدان چ شکست دتی  پر 1192ء سلطان محمد غوری نے اسنوں شکست دے کے قتل کردتا۔ اس دے درباری شاعر چاند بروئی نے اس دی زندگی دے حالات اک کتاب چاند رہسہ وچ لکھے نیں۔
استقلال مارشی
اج کل ایہہ ترکی تے ترک جمہوریہ شمالی قبرص دا قومی ترانہ اے ۔
ترکی بولی چ بول
گٹھ:قومی ترانے گٹھ:ایشیائی ترانے گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ
رتی ڈبی بدلی
رتی ڈبی بدلی مونوسیروس تارہ چرمٹ وچ اک رتے رنگ تے ڈبی ورگی اک بدلی اے۔
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
روبوٹی خلائی گڈی
روبوٹی خلائی گڈی ، بغیر انسان دے ٹرن آلی اک خلائی گڈی اے ، جہڑی عام طور تے ٹیلی روبوٹک کنٹرول تحت ہندی اے ۔ ساؤنسی تحقیقی پیمائشاں کرن لئی ڈیزائں کیتیاں گیاں روبوٹی خلائی گڈیاں نوں اکثر سپیس پروب آکھیاجاندا اے ۔ بوہت سارے خلائی مشن ، گھٹ لاگٹ تے گھٹ خطرے پاروں ، انسان بردار خلائی آپریشناں دیبجائے ٹیلی روبوٹک آپریشن لئی زیادہ مناست ہندے نیں ۔ اس دے علاوہ کجھ سیارے تے پہنچ ، جداں زہرہ یاں مشتری دے آلے دوالے ، موجوہ ٹیکنالوجی نال ، انسان دے زندہ رہن لئی ناممکن اے تے روبوٹی خلائی گڈیاں نال ای ایتھے مشن سرانجام دتے جاندے نیں ۔ دور دے پاندھی ،جداں مشتری ، یورینس تے نیپچون ،اینے دور نیں کہ اج دی انسان برادر خلائی پرواز ٹیکنالوجی نال ایتھے نئیں پہنچیا جا سکدا ، اس لئی ٹیلی روبوٹک پروب اینہاں دی کھوج دا واحد راہ اے ۔
بوہت سارے مصنوعی سیارچے روبی خلائی گڈیاں نیں ۔
ضلع کوفچاز
ضلع کوفچاز ترکی دے صوبہ کرکلاریلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
زنگ
کیمیائی ریئکشن
O2 + 4e−  + 2(H2O) → 4 OH− Fe → Fe2+ + 2 e− 4 Fe2+ + O2 → 4 Fe3+ + 2 O2−
اوہ کیمیائی ریئکشن جیڑے زنگ لگن وچ فرق پاندیں نیں:-
Fe2+ + 2 H2O ⇌  Fe(OH)2 + 2 H+ Fe3+ + 3 H2O ⇌ Fe(OH)3 + 3 H+
Fe(OH)2 ⇌ FeO +  H2O Fe(OH)3 ⇌ FeO(OH) +  H2O 2 FeO(OH) ⇌ Fe2O3 +  H2O
گھڑسری بدلی
گھڑسرا بدلی شکاری تارہ چرمٹ وچ اک کالی بدلی اے۔ ایہ بدلی النطاک تارے دے نال کرکے دکھن ول اے۔ ایہ زمین توں 1500 چانن ورے دے پینڈے تے اے ایہ زمین توں کؤڑے دے سر ورگی دسدی اے ایس ایہنوں ایدا ایہ ناں دتا گیا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
ضلع دمیرکوۓ
ضلع دمیرکوۓ ترکی دے صوبہ کرکلاریلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
روبوٹی خلائی گڈی
تریخ
اس دے مگروں صرف 7 دوجے دیساں اپنے خود دے راکٹ ورتدے ہوئے مدار چ کامیابی نال مشن گھلے ،اینہاں دیساں چ امریکہ ،فرانس (1965)، جاپان (1970ء) ، چین (1970ء) ، برطانیہ (1971ء) ، ہندستان 01981ء) تے اسرائیل (1988ء) شامل نیں ۔
ہن 2009ء چ ایران نے وی اپنا اک راکٹ خلا چ چھڈیا اے ۔
ڈیزائن
خلائی گڈی دے ڈیزائن چ ، امریکی فضائیہ نے اک ایسی گڈی بنان تے توجہ دتی ، جہڑی مشن پے لوڈ تے بس (یاں پلیٹ فارم) تے مشتمل ہوئے ۔ بس جسمانی ساخت ، تھرمل کنٹرول ، الیکٹرک پاور ، بلندی تے ٹیلی میٹری ، ٹریکنگ تے کمانڈنگ مہیا کرے گی ۔
کنٹرول
روبوٹی خلائی گڈیاں ڈیٹا تے گڈی بارے معلومات لئیزمین تے رابطے تے مواصلات لئی ٹیلی میٹریورتدیاں نیں ۔ اس نوں عام طور تے ریموٹلی کنٹرول یاں ٹیلی روبوٹک آکھیا جاندا اے ۔ شروع شروع دیاں خلائی گڈیاں ، جداں سپوتنک 1 تے ایکسپلورر 1 وغیرہ زمین توں کنٹرول سگنل وصول نئیں کر سکدیاں سن ۔ اینہاں پہلیاں خلائی گڈیاں دے فورا مگروں ، کمانڈ سسٹو بنائے گئے جنہاں راہیں زمین توں اینہاں گڈیاں نوں ریموٹ کنٹرول کیتا جان لگا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:خلائی پروازاں گٹھ:خلا گٹھ:خلائی گڈیاں
چین دے نیشنل پارک
چین چ 208 نیشنل پارک نیں۔
چک 312 گ ب
چک 312 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل پیرمحل دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
ضلع بابیسکی
ضلع بابیسکی ترکی دے صوبہ کرکلاریلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
سکوٹو خلافت
سکوٹو خلافت ، نائیجیریا چ اک اسلامی ریاست سی ، جس دا سربراہ سکوٹو ریاست دا سلطان ساعدو ابوبکر سی ۔ ایدی بنیاد 18ویں صدی عیسوی دے شروع چ فولانی جہاد دے دوران رکھی گئی سی ۔ ایہہ زیریں صحرائے اعظم چ یورپی قبضے توں پہلے طاقتور سلطنتاں چوں اک سی ۔ ایہہ خلافت نوآبادیاتی دور چ وی قائم رہی اگرچہ اسدے اختیاراں گھٹ گئے سن ۔
پس منظر
فولانی روایتی طور تے خانہ بدوش تے چرواہے سن تے بھیڈاں بکریاں چاردے سن ۔ پورے لہندے افریقہ شہراں وچکار گھاہ دے میداناں چ رہندے سن ۔ ودھدی ہوئی تجارت پاروں بوہت سارے فولانی شہراں چ وی آباد ہوگئے تے اک علیحدہ اقلیت بنا لئی ۔
فولانی ذیادہ تر مسلمان سن تے علاقے چ بوتیاں ریاستاں دے حکمران وی مسلمان سن ۔ پر حکمراناں دا اسلام بوہت کمزور سی تے ڈرائے دھمکائے جان تے اوہ چھیتی ای اوہ اپنے پرانے روحاں تے بھوت پریت تے مشتمل دین ول پھر جاندے ۔ 17ویں تے 18ویں صدی عیسوی دے دوران فولانیاں نے اینہاں حکمراناں دے خلاف کئی بغاوت کیتیاں ۔ فولانیاں نے لہندے ساحل تے کئی نکیاں تے اکثر کجھ چر تک قائم رہن آلیاں اماراتاں قائم کیتاں ۔
علاقے دیاں سبتوں طاقتور ریاستاں ، ہاؤسا لینڈ دیاں شہری ریاستاں سن ۔ اینہاں دی آبادی دی اکثریت فولانیاں تے مشتمل سی جنہاں نوں عام طور تے دوجے درجے دے شہری سمجھئیا جاندا سی ۔ صدیاں دے اکٹھے رہن سہن نال اگرچہ فولانی تے ہاؤسا بوہت متحد ہو گۓ سن ۔ سرحدی ہاؤسا ریاستاں چوں اک گوبر سی ۔ ایس غریب ریاست دے حکمران سونگھائی سلطنت دے حکمران ٹبر چوں سن جہڑے اپنی فولانی تے ہاؤسا رعایا نال ظلم تے جبر کرن چ مشہور سن ۔
فولانی جہاد
گوبر چ رہن آلا اک مشہور مذہبی مفکر عثمان دان فودیو سی ۔ گوبر دے حکمران باوا دی اجازت نال اسنے دیگال چ اک مذہبی بھائی چارے دی بنیاد رکھی ۔ بدلے چ نے ریاست نال وفاداری تے باوا دے بھتیجے یونفا نوں تعلیم دتی ۔ جدوں یونفا حکمران بنئیا ۔ اس نے دان فودیو دے بنائے بھائی چارے دی خودمحتاری ختم کرن تے دان فودیو نو ں قتل کرن دا فیضلہ کیتا ۔
خلافت دا وادھا
ہاؤسا لینڈ اپنے مرکز توں فولانی تیزی نال پورے علاقے پھیل گئے ۔ لہندے دے کھلے میداناں تے قبضہ کر لئیا گئیا تے دکھن چ فولانیان نے یوروبالینڈ دے اتلے علاقےآں تے مل مار لئیا ۔ اینہاں نوں چڑھدے چ 1810ء چ کانیم بورنو بادشاہت نے ڈکئیا ۔
گٹھ:تریخ گٹھ:سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں گٹھ:افریقہ گٹھ:نائیجیریا گٹھ:سابق سلطنتاں گٹھ:افریقہ دی تریخ گٹھ:افریقی سلطنتاں
چک 319 گ ب
چک 319 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل پیرمحل دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل پیرمحل چ وس رہیا اے ۔
سماٹری بن ککڑ
سماٹری بن ککڑ مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔
آلاش خودمختاری
آلاش خودمحتاری ، 13 دسمبر 1917ء توں 26 اگست 1920ء دے وچکار تقریبا موجودہ قازقستان دی سرحداں تے مشتمل ریاست سی ۔ اسدا راجگھر سیمیے دا شہر سی ( جس نوں اوس ویلے آلاش قلعہ دا ناں دتا گئیا سی ) ۔
اسنوں انگریزی چ Alash Autonomy آکھئیا جاندا اے ۔
قازاق لوکاں دی آلاش خودمحتاری دا عالان دسمبر 1917ء ج کیتا گئیا ۔ آلاش رہنماواں نے قازاق حکومت دے طور تے قازاق اوردا (قازاق اردو) تشکیل دتا ۔ جہڑا کہ بالشکویکاں دے خلاف سفید فوج دا اتحادی سی ۔ جدوں 1919ء چ سفید فوجاں ہارن لگئیاں تے آلاش حکومت نے بالشویکاں نال گل بات شروع کر دتی ۔ 1919-20ء چ بالشویکاں نے علاقے چ روسی سفید فوج نوں شکست دے کے قازقستان تے قبضہ کر لئیا ۔ 26 اگست 1920ء نوں سویت حکومت نے آلاش خودمختاری نوں توڑ کے کرغیر خودمحتار سویت اشتراکی جمہوریہ قائم کیتی ، جسدا 1925ء چ ناں بدل کے قازاق خودمختار سویت اشتراکی جمہوریہ تے 1936ء چ قازاق سویت اشتراکی جمہوریہ رکھ دتا ۔
ہور ویکھو
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:ترکستان گٹھ:روس گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں گٹھ:سویت یونین گٹھ:سوویت وسطی ایشیاء گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:گھٹ مدتی دیس گٹھ:ترک ریاستاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:ترکستان دی تریخ گٹھ:قازقستان گٹھ:قازقستان دی تریخ
فرانسیسی لہندا افریقہ
فرانسیسی لہندا افریقہ (French West Africa) (فرانسیسی: Afrique occidentale française، AOF) افریقہ چ اٹھ فرانسیسی نوآبادی علاقےآں دا اکٹھ سی جہڑا تھلویں علاقےآں اتے مشتمل سی ۔
حوالے
گٹھ:افریقی سلطنتاں گٹھ:فرانسیسی سلطنت گٹھ:سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں گٹھ:فرانسیسی افریقہ گٹھ:افریقہ دی تریخ گٹھ:فرانس گٹھ:فرانسیسی بادشاہتاں گٹھ:افریقہ دے سابق دیس
گڑ
باہرلے جوڑ
گٹھ:کھان پین
چک 320 گ ب
چک 320 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل پیرمحل دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل پیرمحل چ وس رہیا اے ۔
شکاری تارہ جھرمٹ
شکاری تارہ جھرمٹ اسمان تے اک مشہور تارہ جھرمٹ اے۔ ایہ ننگی اکھ نال ویکھیا جاسکدا اے۔ بتلجوز، رجل، سیف ایس تارہ جھرمٹ دے جانے پشانے تارے نیں۔
ناں
ایہنوں شکاری ایس لئی گیا گیا جاندا اے جے پران ےویلیاں توں ایھدے تاریاں نوں جوڑ کے اک شکاری دی مورت بنائی جاندی سی۔ منٹاکا، النیلم تے النطاک دے تن تارے رل کے ایس شکاری دی پیٹی بندے نیں۔ بتلجوز دا ناں ایس شکاری دی مورت وچ اوہدی کچھ وچ ہون باجوں ایہ ناں دتا گیا۔ بتلجوز سجی بانہ تے رجل ایس شکاری دا کھبا پیر بناندا اے۔
ویکھن ویلہ
شکاری نوں اسانی نال نومبر توں مارچ تک اسمان تے ننگی اکھ نال لبھیا جاسکدا اے۔
دوجے تارے
شکاری تارہ جھرمٹ نال دوجیاں تاریاں نوں اسانی نال لبیا جاسکدا اے۔ شکاری دی پیٹی دے تن تاریاں دی سیدھ وچ دکھن لیندے ول سیریس اے۔ ایس پیٹی دے اتر چڑھدے ول الدبران اے۔ بلاٹرکس تے بتلجوز توں اک لین لیندے ول کھچو تے پروکیون اگے آویگا۔ رجل توں بتلجوز ول کھچی لیک کیسٹر تے پولکس ول لجائیگی۔
اچیچیاں گلاں
بائبل وچ تن تھاں تے ایس جھرمٹ بارے لکھیا ہویا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ جھرمٹ گٹھ:تارہ جھرمٹ گٹھ:شکاری تارہ جھرمٹ گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:تارے
ضلع پہلیووانکوۓ
ضلع پہلیووانکوۓ ترکی دے صوبہ کرکلاریلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
بھاکھڑا ڈیم
بھاکھڑا ڈیم جدید تکنالوجی اتے انجینیئرنگ وگیان دی اک وڈی دین ہے ۔ ایہہ اتری بھارت دا اک پربھاوشالی(متاثرکن) اتے بہت وڈا ڈیم ہے جو اس کھیتر وچ سنچائی لئی پانی، انڈسٹری نوں چلاؤن لئی بجلی، شہراں دا بجلیکرن، پنڈاں وچ بجلی اتے ٹیوب ویلاں نوں چلاؤن لئی توانائی پردان(مہیا) کردا ہے ۔ اس ڈیم نوں بناؤن دا خیال برطانوی ہند حکومت ویلے 1908 وچ پیدا ہویا، سروے کیتا گیا اتے پراجیکٹ رپورٹ تیار کیتی گئی ۔
ضلع پہلیووانکوۓ
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
بھاکھڑا ڈیم
ستلج ویلی پراجیکٹ تے بھاکھڑا ڈیم
ستلج ویلی پراجیکٹ جو 1921 وچ منظور ہویا، دی رپورٹ وچ جو سیکریٹری آف سٹیٹس نوں بھیجی گئی، لکھیا گیا سی کہ نہ ہی حویلی اتے نہ ہی بھاکھڑا ڈیم سکیماں تے اگے ودھیا جا سکدا ہے. جد تکّ کہ ستلج ویلی پراجیکٹ بن نہیں جاندا کیونکہ پانی دی ہور ورتوں (دریا دے اپرلے حصے وچ) برٹش کھیتر اتے بہاول پور ریاست دے کھیتر وچ دریا سندھ تے بنیاں برساتی نہراں 'تے برا اثر چھڈیگا ۔ اس طرحاں بھاکھڑا ڈیم بناؤن دا پراجیکٹ لمبت پیا رہا ۔ 1928 وچ اس پروجیکٹ نوں سودھیا گیا تے اس دی سمرتھا 4.75 ایم.اے.ایف. ودھائی گئی ۔ بمبئی پرانت دی سرکار نوں اس پراجیکٹ اپر اپنی رائے دین لئی کیہا گیا کیونکہ سندھ ادوں بمبئی پریزیڈینسی وچ پیندا سی ۔ بمبئی نے اس پراجیکٹ دی ورودھتا کیتی کیونکہ اس نال سندھ دریا وچ پانی دا لیول نیواں ہو جاویگا تے برساتی نہراں دے پانی لین دی سمرتھا 'تے اثر پویگا ۔ 1934، مارچ وچ بمبئی نے ڈیم بناؤن لئی سہمتی پرگٹائی ۔ ستلج ویلی پراجیکٹ دیاں نہراں 'تے کوئی اثر نہ پوے بھاکھڑا پراجیکٹ دی سمرتھّ 4.0 ایم.اے.ایف. کیتی گئی ۔
ڈیم دی اچائی
1944 وچ ڈاکٹر: جے.ایل. سیویج (•.L. Sawege) جو امریکہ دی بیورو فار ریکلیمیشن دا چیف انجینیئر سی، نے موقعے دا نریکھن کیتا تے 1600 فٹ اچائی تکّ پانی دی بھرپائی دا ڈیم بناؤن لئی کیہا ۔ یو.ایس.اے. دی اک قومانتری ڈینور ناں دی کمپنی نے ایہہ اچائی 1580 فٹّ رکھن دی تجویز رکھی ۔ اچائی اس لئی گھٹائی گئی کیونکہ راجا بلاسپور دے محل تے کجھ مندر ڈیم دی جھیل وچ ڈبدے سن ۔ دیس آزاد ہون توں مگروں پردھان منتری پنڈت جواہر لال نہرو نے اس معاملے وچ دخل دتا تے بلاسپور دے راجا نے اپنے اعتراضاں نوں واپس لے لیا اتے ڈیم دے پانی دا ودھ توں ودھ پدھر 1680 فٹّ تکّ رکھیا گیا ۔
ڈیم ویکھن آݨ آلیاں بدیسی شخصیتاں
ننگل ڈیم جو بھاکھڑا ڈیم دا ہی حصہ ہے تے بیراج بناؤن دا کم 1946 وچ ہی شروع کر دتا گیا سی پر بھاکھڑا ڈیم تے کم اپریل 1948 وچ شروع ہویا ۔ کم بہت تیز گتی نال ہویا ۔ کنکریٹنگ دا کم 17 نومبر، 1955 نوں شروع ہویا، جس دا ادگھاٹن پردھان منتری نہرو نے کیتا ۔ ایہہ کم 1961 دے اخیر وچ ختم ہویا ۔ پنڈت نہرو نے 22 اکتوبر، 1963 نوں بھاکھڑا ڈیم قوم نوں سمرپت کیتا ۔ اس ڈیم دی اساری اپر مانوی سمرتھا اتے مشینری دا جوڑ ادتی سی جد 13000 ورکر، 300 انجینیئر، 30 امریکن ماہر، مشیناں دا شور، گرجدے ہوئے بھار لدے ٹرکّ، کریناں، کئی قسماں دے ٹول، دنیا دے اک بہت وڈے ڈیم تے قدرت دی طاقت نال بھڑ رہے سن ۔ نہرو بھاکھڑا ڈیم نوں ماڈرن ٹیمپل کہندے ہندے سن ۔ اس ڈیم دے بنن تے سرجے گئے سروور(جھیل) دا ناں گرو گوبند سنگھ دے ناں 'تے گوبند ساگر رکھیا گیا ۔ بہت سارے ودیشی مہمان جویں کہ مصر دے صدر کرنل جمال عبدالناصر، جوسف ٹیٹو یوگوسلاویہ دے صدر ، چو این لائی چین دے پردھان منتری، ہوچی من اتری ویت نام دے صدر، کلیمینٹ ایاٹلی انگلینڈ دے سابقہ پردھان منتری، سوویت یونین( روس )دے پردھان منتری، نکیتا خروشچیف سوویت روس دے فسٹ سیکریٹری ؛ پرنس فلپ ڈیوک آف ایڈنسرا، دلائی لاما، پنچن لاما، ایران دے بادشاہ رضا شاہ پہلوی وغیرہ کئی مہان شخصیتاں اس ڈیم نوں ویکھ چکیاں ہن ۔
پانی جمع کرن دی کپیسٹی
بھاکھڑا ڈیم دی پانی جمع کرن دی کلّ سمرتھا(کپیسٹی) 7.8 ایم.اے.ایف. ہے، کیچمینٹ ایریا 22،000 مربع میل اتے ڈیم دی اپروں چوڑائی 30 فٹ ہے ۔
النیلم
النیلم شکاری تارہ چرمٹ دا اک تارہ اے تے اسمان تے رات نوں چوکھے لشکن والے تاریاں وچ ایدا نمبر 30واں اے۔ منٹاکا تے النطاک نال رل کے ایہ اورین تارہ چرمٹ دی اورین پیٹی دا اک تارہ اے۔
گٹھ:تارے گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:شکاری تارہ چرمٹ
تاجی اگپچھا
تاجی اگپچھا مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔
النطاک
النطاک اورین تارہ چرمٹ دا اک تارہ اے منٹاکا تے النیلم نال رل کے ایہ اورین تارہ چرمٹ دی اورین پیٹی دا اک تارہ اے۔
گٹھ:تارے گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:شکاری تارہ چرمٹ
اورین پیٹی
اورین پیٹی اسمان تے اورین تارہ چرمٹ وچ اک سیدھ وچ دسدے تن تاریاں النیلم، النطاک تے منٹاکا دے اکٹھ نوں اورین پٹی کیندے نیں۔
ضلع لولیبرگاز
ضلع لولیبرگاز ترکی دے صوبہ کرکلاریلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے Lüleburgaz
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
گورنر جنرل پاکستان
گورنر جنرل دا عُہدا پاکستان وچ اک متروک عُہدا اے ۔ ایہ عُہدا پاکستان بنݨ دے دن 14 اگست 1947 توں لے کے پاکستان دے لوک راج دیس بنݨ دے دن 23 مارچ 1956 تک رہیا۔ دستورِ پاکستان 1956 دے لاگو ہوݨ تو بعد پاکستان چ گورنر جنرل دی تھاں تے صدر دا عُہدا بݨ گیا۔ پاکستان دے کُل 4 گورنر جنرل رہے سن ۔ گورنر جنرل قیام پاکستان توں بعد تاج برطانیا دے نمائندے دی حیثیت نال ملک دا اعلا ترین عہدہ سی ۔ 1947ء وچ قیام پاکستان توں بعد بھارت تے پاکستان وچ گورنمنٹ آف انڈیا ایکٹ 1935 دے قوانین دا تسلسل جاری رہیا ۔ گورنر جنرل 1947ء توں 1952ء تک شاہ جارج ششم تے 1952ء توں 1956ء تک ملکہ ایلزبتھ دوم دا نمائندہ قرار دتا جاندا سی ۔ 1956ء وچ آئین لاگو ہون نال ای گورنر جنرل دا عہدہ ختم ہو گیا تے ایہدی جگہ صدر پاکستان دا عہدا آ گیا ۔ اس وقت دا گورنر جنرل اسکندر مرزا پاکستان دا پہلا صدر بن گیا ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پاکستان متعلقہ لسٹاں گٹھ:پاکستانی سیاستدان گٹھ:پاکستان دی تریخ گٹھ:پاکستان گٹھ:سرکار
ضلع پنارہسار
ضلع پنارہسار ترکی دے صوبہ کرکلاریلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
لال جن
لال جن اک بہت وڈے تارے نوں کیندے نیں جیدھا جوکھ ساڈے سورج توں ادھے توں لے کے دس گنا تک ہووے۔ ایہنوں لال جن ایس لئی آکھی دا اے کیوں جے ایہ وڈا ہون دے نال نال لال رنگ دا وی ہوندا اے۔ ایدھا گرمی ناپ 5000 کیلون تک ہوسکدا اے۔ ریڈیس بہت پھیلیا ہوندا اے۔ ایہ ایسا تارہ ہوندا اے جیہڑا بل چکیا ہوندا اے۔
ساڈا سورج وی ساڈے چار ارب ورے مگروں لال جن بن جائیگا تے ایدا ریڈیس زمین تکر اپڑ جائیگا۔
ارکٹورس، الدبران، بتلجوز تے مائرہ لال جن نیں۔
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:تارے گٹھ:لال جن
ضلع ویز
ضلع ویز ترکی دے صوبہ کرکلاریلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
کلورکوٹ
کلورکوٹ پنجاب دے ضلع بھکھر دی تحصیل کلورکوٹ وچ اک شہر اے تے تحصیل کلورکوٹ دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:ضلع بھکھر
ضلع کوتاہیہ
ضلع کوتاہیہ ترکی دے صوبہ کوتاہیہ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے Kütahya
خانسر
خانسر پنجاب پاکستان دے ضلع بھکھر وچ اک قصبا اے ۔
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
ضلع التنتاش
ضلع التنتاش ترکی دے صوبہ کوتاہیہ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
سیامی اگپچھا
سیامی اگپچھا مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔
بسم اللہ خان
بسم اللہ خان (پیدائش: 21 مارچ 1916ء– وفات: 21 اگست 2006ء) بھارت دے عظیم شہنائی نواز سن ۔ بسم اللہ خان نے شہنائی وچ   اِنّی مہارت حاصل کيتی کہ اج تک برصغیر وچ انہاں دے پائے دا کوئی شہنائی نواز نئيں گزریا۔ استاد بسم اللہ خان نو‏‏ں ہندوستان دے سب تو‏ں وڈے اعزاز بھارت رتن تو‏ں وی نوازیا گیا۔ 21 اگست 2006ء نو‏‏ں بسم اللہ خانہاں دا انتقال ہويا۔ انہاں دے انتقال اُتے اترپردیش حکومت نے اک دن دے سوگ دا اعلان کيتا۔ بھارت وچ اوہ روی شنکر تے سبو لکشمی دے بعد تیسرے وڈے موسیقار شمار کيتے جاندے سن ۔
مڈھلا جیون
بسم اللہ خان 21 مارچ 1916ء نو‏‏ں دومراون وچ دے اک شیعہ مسلم گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ اُنہاں دے والد پیغمبر بخش خان تے والدہ مِٹھاں سی۔ بسم اللہ خان دا اصل ناں امیر الدین خان سی جدو‏ں کہ اُنہاں دے دادا نے اُنہاں دا ناں بسم اللہ تجویز کيتا سی۔ بسم اللہ خان دے والد پیغمبر بخش خان جودھ پور دے دربار وچ شاہی گوئیے سن ۔ بسم اللہ خان دے پردادا استاد سالار حسین خان تے دادا رسول بخش خان دومراون دے شاہی دربار وچ گوئیے سن ۔ بسم اللہ خان دے آبا و اجداد بھوج پور ضلع، بہار دے شاہی دربار وچ نقار خانہ وچ ملازم وی سن ۔ بسم اللہ خان دے والد دومراون دے مہاراجا کیشو پرساد سنگھ دے دربار وچ شہنائی نواز سن ۔ 1922ء وچ 6 سال د‏‏ی عمر وچ بسم اللہ خان دے والدین وارانسی چلے گئے۔ وارانسی وچ اوہ اپنے چچا علی بخش ولائیت تو‏ں موسیقی د‏‏ی تعلیم حاصل کردے رہ‏‏ے۔ علی بخش ولائیت نو‏‏ں ولائیتو وی کہیا جاندا سی تے اوہ وارانسی دے کاشی وشوناتھ مندر وچ شہنائی نواز وی سن ۔
بحیثیت شہنشائی نواز
بسم اللہ خان ہندوستان وچ شہنائی د‏‏ی تعلیم تے اِس دے فروغ دے لئی فردِ واحد د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے رہ‏‏ے۔ اُنہاں نے شہنائی نو‏‏ں تھیٹر وچ پس پردہ تو‏ں اٹھا ک‏ے منظر عام اُتے روشناس کروایا۔ 1937ء وچ کلکتہ وچ کل ہند مجلس موسیقی وچ اپنے فن دا مظاہرہ کيتا۔ ہندوستانی کلاسیکی موسیقی وچ بسم اللہ خان شہنائی وچ مہارت تامہ رکھدے سن ۔ شہنائی نو‏‏ں ہندوستان تو‏ں باہر یورپ تک پہنچانے وچ اُنہاں دا وڈا نمایاں کردار رہیا۔ بسم اللہ خان د‏‏ی بیوی دے انتقال دے بعد اوہ اکثر کہیا کردے سن کہ: شہنائی ہی میری بیوی اے ۔
حوالے
گٹھ:1916 دے جم گٹھ:2006 دیاں موتاں گٹھ:بنارس دے فنکار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی موسیقار گٹھ:بھارت رتن وصول کنندگان گٹھ:بھارت وچ ریاستی جنازے گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بہار دے موسیقار گٹھ:بہاری شخصیتاں گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان گٹھ:پدم شری وصول کنندگان گٹھ:پدم وبھوشن وصول کنندگان گٹھ:پشتون نژاد بھارتی شخصیتاں گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں گٹھ:ضلع بکسر دیاں شخصیتاں گٹھ:علوم و فنون وچ پدما بھوشن اعزاز وصول کردہ شخصیتاں گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:فنون وچ پدم وبھوشن وصول کنندگان گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی موسیقی گٹھ:1914 دے جم
بیاس ڈیم
بیاس ڈیم بھارتی پنجاب چ تلواڑا دی تھاں اتے اک ڈیم اے ۔
ڈیم بناݨ دا خیال
اس تھاں اپر سبھ توں پہلاں ڈیم بناؤن دا خیال برطانوی راج ویلے پنجاب آبپاشی محمکہ دے انجینیئر سی.ای. بلیکر نوں 1926 وچ آیا ۔ 1927 وچ امریکہ دے بیورو آف ریکلیمشن دے کنسلٹنگ انجینیئر دی کمان تھلے رپورٹ کرن لئی اک کمیٹی بنائی گئی ۔ اس کمیٹی دا کم پنجاب دے دریاواں دے وادھو پانیاں دا بھنڈارن کرن دیاں سمبھاوناواں نوں تلاشنا سی ۔ اس کمیٹی نے اس تھاں وڈے ہڑھاں کارن پانی دے گھٹّ خرچے 'تے ہون والے بھنڈارن نوں حاصل کرنا مشکل دسیا ۔
سندھ طاس معاہدہ تے بیاس ڈیم
1960 وچ پاکستان نال پنجاب دے دریاواں دے پانیاں نوں ورتن خاطر کراچی وکھے اک سندھی(معاہدہ) تے بھارت دے پردھان منتری جواہر لال نہرو اتے پاکستان دے صدر ایوب خان نے دستخط کیتے جس مطابق ستلج، بیاس اتے راوی دریاواں دا پانی بھارت نے ورتنا سی اتے چناب تے جہلم دریاواں دا پاکستان نے ۔ پاکستان نوں بدلویں پربندھ کرن لئی دس سال دا سماں جس نے 31 مارچ، 1970 نوں ختم ہونا سی، دتا گیا ۔ اس سندھی نوں دھیان وچ رکھدیاں بیاس دریا اپر تلواڑا دے ستھان 'تے ڈیم بناؤن لئی سکیم بنائی گئی تاں کہ دریا وچوں تھلے والے پاسیوں ہریکے توں نکلدیاں نہراں لئی اس ڈیم وچ پانی سٹور کیتا جا سکے ۔ 1955 وچ ڈیم لئی انویسٹیگیشن کیتی گئی اتے 1959 وچ پراجیکٹ ڈزائین تیار کیتے گئے ۔ تلواڑا وکھے اک ٹاؤنشپ کرمچاریاں دی رہائش لئی بنایا گیا، ورکشاپاں، سامان نوں سنبھالن لئی سٹور اتے سڑکاں بنائیاں گئیاں، جنہاں دا کم 1961 وچ ختم ہویا ۔ 1962 وچ پواگ پنڈ پاس ڈیم دیاں ڈائیورشن ٹنلز دی کھدائی دا کم شروع کیتا گیا ۔
بیاس دے پانی دی ونڈ
دریا بیاس 'تے لگپگ 13.6 ایم.اے.ایف. پانی اپلبدھ سی اتے ایہہ تجویز کیتا گیا کہ 3.823 ایم.اے.ایف. پانی دریا ستلج نوں ننگل ڈیم 'تے ورتن لئی تبدیل کر دتا جاوے ۔ اک پرسدھ انجینیئر ڈاکٹر اے.این. کھوسلا نے تجویز کیتا کہ دریا بیاس دے پانی نوں ستلج وچ پاؤن لئی دو اکائیاں ضروری ہن ۔ پہلی اکائی انوسار لگپگ 7500 کیوسک دریا بیاس دا پانی کجھ ٹنلز راہیں دریا ستلج 'چ پاؤنا تجویز کیتا گیا ۔ اس طرحاں لگپگ 9.185 ایم.اے. ایف. پانی بیاس ڈیم وچ سٹور کرن لئی باقی رہِ گیا ۔ بیاس ڈیم اپنی ڈنوگھی نیہہ توں 435 فٹّ اچا ہے جو تہیاں وچ جمائی مٹی دا بنایا گیا ہے، جس دی سکھر دی لمبائی 6155 فٹّ ہے ۔ 4.37 لکھ کیوسکس آؤٹ فلو نوں لنگھاؤن لئی 5 سپلویء بنائیاں گئیاں ۔ 1966-67 وچ بیاس دے پانی نوں 5 کنکریٹ ٹنلاں جنہاں دا 30 فٹّ ویاس سی، راہیں پاسیوں دی لنگھایا گیا تاں کہ ڈیم دی نیہہ دی کھدائی ہو سکے ۔ ایہہ اندازہ لایا گیا کہ 120 سالاں وچ سلٹ جمن نال ڈیم دی سمرتھا 1.00 ایم.اے.ایف. پانی نوں سٹور کرن لئی گھٹّ جاوے گی ۔
لاگت تے عمر
ڈیم دی اساری وچ 39000000 گھنگز مٹی دی پٹائی، 46000000 گھنگز مٹیریئل دی بھرائی اتے 1470000 گھنگز لوہا سیمینٹ کنکریٹ (آر.سی.سی.) ورتیا گیا ۔ 1974 وچ ایہہ ڈیم 38.31 کروڑ روپئے دی لاگت نال تیار ہویا ۔ اک موٹے اندازے انوسار اس ڈیم دی عمر 500 سال ہوویگی جدوں ایہہ سلٹ نال بھر جاویگا ۔ اس ڈیم دی جھیل دی لمبائی 41.8 کلومیٹر، کیچمینٹ ایریا 12560 ورگ کلومیٹر، سمندر پدھر توں اچائی 1421 فٹّ اتے کلّ سمرتھا 5.91 ایم.اے.ایف. ہے ۔
بجلی دی پیداوار
اس پروجیکٹ توں 6 یونٹاں راہیں جنہاں دی ہر اک دی سمرتھا (کپیسٹی) 60 میگاواٹ دی ہے اتے اس طرحاں 360 میگاواٹ بجلی دے یونٹ ستھاپت کرن 'تے 110.83 لکھ روپئے خرچہ آیا ۔
ہور ویکھو
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:نہراں
دریا خان
دریا خان پنجاب دے ضلع بھکھر دی تحصیل دریا خان وچ اک شہر اے تے تحصیل دریا خان دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:ضلع بھکھر
دلیوالا
دُلے والا پاکستان پنجاب دے ضلع بھکھر وچ اک قصبا اے ۔ دلا بھٹی دے ایتھے قیام دی وجہ توں ایہدا ناں دُلے والا پے گیا ۔
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:ضلع بھکھر
ضلع اسلاناپا
ضلع اسلاناپا ترکی دے صوبہ کوتاہیہ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
جامعہ اشرفیہ
جامعہ اشرفیہ لہور چ اسلامی پڑھائی دا اک ودیا گڑھ اے۔ ایدی نیو 1947 چ رکھی گئی۔
پروشیا
بول پروشیا پرانے پروشین توں بنیا اے جیڑے بالٹک سمندر دے کنڈے تے لیٹویا تے لیتھوینیا نال جڑے ہوۓ لوک سن جناں تے ٹیوٹن جیداراں نے مل مار لیا۔ وشکارلے تے لیندے جرمنی توں لوکاں دے آن نال اے تھاں جرمن ہوندی گئ۔ 1618 چ برانڈنبرگ تے پروشیا اکھٹے ہوۓ تے 1701 چ پروشیا دے اک بادشاہ دی ریاست ہون دا ڈھنڈورا پٹیا گیا۔ فریڈرک (1740-1786) دے ویلے پروشیا یورپ دی اک وڈی تے تگڑی ریاست سی۔ چانسلر بسمارک نیں نکیاں نکیاں جرمن ریاستاں نوں اکھٹا کر کے 1871 چ جرمن سلطنت دی نیو رکھی جیدے چ وڈا پاسا پروشیا دا سی۔ پروشیا سیاست، سائنس تے ہور دوجیاں راہواں چ سب توں اگے سی۔ ہوہنزولرن بادشاہواں دے دور چ پروشیا سب توں اتے سی پر 1918 دی ہار توں بعد ہوہنزولرن ٹبر مک گیا 1947   چ جرمنی دے دشمناں نیں پروشیا جیڑا کے جرمنی دا اک صوبہ سی اونوں مکا دتا بلکہ اودا ناں لینا وی بند کر دتا گیا۔
بوہت سارے جرمناں دا خیال اے جے اے پروشین گن سن جیڑے پروشیا تے جرمنی دے اک وڈی ریاست ہون دی وجہ بنے ایناں گناں چ تنظیم نظم و ضبط قربانی قنون دا احترام اعتباری ایمانداری کفایت شعاری ٹیم دی پابندی سخت محنت سادگی اے اوہ گن سن جنہاں نے پروشیا تے جرمنی نوں اک وڈی ریاست بنایا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ
مملوک سلطنت
مملوک سلطنت  (ترکی: Memlük Sultanlığı, عربی: سلطنة المماليك) آل محمد علی توں پہلے آخری آزاد مصر- ترک ریاست ےی۔ ایہ ایوبی سلطنت دے زوال مگروں قائم ہوئی تے عثمانی فتح مصر 1517 تک رہی۔
حوالے
گٹھ:افریقی سلطنتاں گٹھ:سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں گٹھ:سابق سلطنتاں گٹھ:افریقہ دی تریخ گٹھ:مصر گٹھ:مصر دیاں بادشاہتاں گٹھ:مصر دی تریخ گٹھ:افریقہ دے سابق دیس
بلویر بن ککڑ
بلویر بن ککڑ مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مور ٹبر
سراۓ مہاجر
سرائے مہاجر پنجاب دے ضلع بھکھر وچ اک چوک اے ۔
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:ضلع بھکھر
ضلع چاوودارہسار
ضلع چاوودارہسار ترکی دے صوبہ کوتاہیہ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
سلمان تاثیر
سلمان تاثیر (31 مئی 1946-4 جنوری 2011) اک پاکستانی کاروباری تے سیاسی شخصیت سی ۔ اوہ پنجاب دے گورنر وی رہے ۔ اوہناں دا تعلق پاکستان پیپلز پارٹی نال سی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:گورنر پاکستانی پنجاب گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
حویلی پراجیکٹ
حویلی پراجیکٹ ایہہ نہراں اساریاں گئیاں سن ۔
حویلی نہر
ایہہ نہر چناب جہلم دریاواں دی سانجھی دھارا وچوں تریموں ہیڈ ورکس توں نکلدی ہے اتے رستے وچ کئی رجباہیاں راہیں جویں کہ ہسووالی، شورکوٹ، گھگّ اتے درکھانا راہیں بھوئیں دی سنچائی کردی ہوئی ریلوے سٹیشن عبدالحکیم پاس دریا راوی وچ جا ڈگدی ہے ۔ اس نہر دا پراجیکٹ 1937 وچ منظور ہویا اتے 1939 وچ نہر مکمل ہوئی ۔ حویلی نہر دی مین لائن پکی بنائی گئی اتے باقی سسٹم کچا سی ۔ تریموں دے تھاں تے نہر دا بیراج وی 1939 وچ بنیا، جس دا دریا وچ 645000 کیوسکس پانی لنگھن لئی ڈزائین کیتا گیا ۔ اس نہر نال 7 لکھ ایکڑ رقبے نوں سارا سال پانی دتا جاندا سی ۔
سدھنائی نہر
ایہہ نہر دریا راوی دے کھبے کنڈھے توں ملتان ضلعے دے کھیتر نوں سنجن لئی کڈھی گئی سی ۔ اس نہر دا ناں سدھنائی تاں پیا کیونکہ ایہہ دریا راوی دے 12 کو میل اس حصے چ پیندی ہے، جتھے راوی تلمبہ دے ستھان توں لے کے سرائے سدھو تکّ بالکل سدھی بناں کسے ول-ونگ توں وگدی ہے ۔ ایہہ نہر 1886 وچ چالو ہوئی، جس دا ویئر 737 فٹّ لما سی ۔ مین لائن دی چوڑائی 90 فٹّ تے سمرتھا 1820 کیوسکس سی ۔ 30 میل دا سفر کرکے دو ڈسٹریبیوٹریاں نکلدیاں سن، جو کلّ پانی دا تیجا حصہ کھچّ لیندیاں سن | 11 ہور ڈسٹریبیوٹریاں رل کے 595 مربع میل دے کھیتر وچ سنچت کردیاں سن ۔ اس کھیتر وچ وی برطانوی ہندسرکار نے پنجاب دے ہور ضلعےآں توں محنتی کسان لیا کے وسائے اتے بہوتیاں نوں 90 ایکڑ دے پلاٹ الاٹ کیتے گئے کیونکہ راوی دے اپرلے حصے وچ اپر باری دوآب نہر راوی دا بہتا پانی لے لیندی سی ، سو، بہار دے موسم وچ اتھے راوی وچ پانی بہت گھٹ جاندا سی، سو، اس موسم دیاں فصلاں نوں کھوہاں دے پانی نال سنجیا جاندا سی ۔ پہلی جنگ عظیم توں بعد برطانوی سرکار نے کئی سنچائی دیاں سکیماں تیار کیتیاں اتے اوہناں دی اساری کیتی گئی ۔ کئی پرانیاں پراجیکٹاں وچ لوڑ مطابق سودھ کیتی گئی ۔ سدھنائی نہر وی ایہناں وچوں اک سی ۔
اس نہر دی سبھ توں لمی برانچ نہر شجاع آباد ناں دی ہے، جہڑی ملتان دے لہندے وچ وگدی ہے ۔ اس دی ٹیل توں گجو ہٹاں ناں دی برانچ نکلدی ہے ۔ اس نہر دیاں ڈسٹریبیوٹریاں دے ناں سن، فاضل شاہ، چوپڑہٹا، حشمت مرولی، کوٹلی بھلا، ککڑہٹا، جیوالا، مدینہ، سجانپور، نیلہر، کبیر والا، چنوان، ماہنی سیال اتے میانی ۔ اس نہر دے کھیتر وچ پنڈ وساؤن لئی کوئی پکے رول نہیں سن ، ملتان دے ڈپٹی کمیشنر نے پہلی وار 1927 وچ کجھ رولاں دے پروانگی دتی ۔
حویلی نہر نوں سدھنائی نہر وچ پانی دی ماترا ودھاؤن لئی وی ورتیا جاندا سی ۔
رنگ پور نہر
ایہہ نہر تریموں ہیڈ ورکس توں چناب تے جہلم دریاواں وی سانجھی دھارا توں سجے پاسے توں انگریز سرکار ویلے کڈھی گئی ۔ ایہہ دریا دے نیڑے-نیڑے وگدی تے بیٹ ایریئے نوں سنجدی ہے ۔ ایہہ جھنگ اتے مظفرآباد ضلعےآں دے کھیتر نوں پانی دندی ہے اتے اس دی اک ہی مظفرپور ناں دی برانچ ہے، جس دی ٹیل توں حاجیواہ ڈسٹریبیوٹری نکلدی ہے ۔
گٹھ:پنجاب دیاں نہراں گٹھ:چناب دریا دیاں نہراں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں گٹھ:پنجاب دا جغرافیہ گٹھ:جہلم دریا دیاں نہراں
تبتی کنانوالا بن ککڑ
بارلے جوڑ
Crossoptilon crossoptilon
بروجن داس
بروجن داس پہلا ایشیائ سی جینے انگلش چینل تر کے پار کیتی تے پہلا بندا جینے پہلی واری چارواری اینوں پارکیتا۔ پاکستان سرکار نیں اوناں اودے ایس کم تے سوہنے کم دا ٹکا انعام چ دتا۔
ہور ویکھو
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
ضلع دومانچ
ضلع دومانچ ترکی دے صوبہ کوتاہیہ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
کلیمنٹ ایٹلی
کلیمنٹ اٹلی سابق برطانوی وزیر اعظم سن۔ آکسفورڈ یونیورسٹی وچ تعلیم پائی۔ تن سال وکالت کیتی۔ فیر لندن اسکول آف اکنامکس وچ پروفیسر ہو گئے۔ 1922ء وچ پارلیمنٹ دے رکن تے 1935ء وچ لیبر پارٹی دے لیڈر منتخب ہوئے۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران وچ لارڈ پریوی کونسل دی حیثیت توں چرچل کابینہ وچ رہے۔ 1945ء دے انتخابات وچ لیبر پارٹی نوں کامیابی ہوئی تے وزیر اعظم مقرر ہوئے تے 1951ء تک اسی حیثیت نال کم کیتا۔ 1955ء وچ سیاست توں الگ ہو گئے۔ اسی سال ارل دا خطاب ملیا۔ انہاں دے عہد حکومت وچ برصغیر پاک و ہند آزاد ہویا۔
ضلع ڈملوپینار
ضلع ڈملوپینار ترکی دے صوبہ کوتاہیہ دا اک ضلع اے۔