cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
صحیفہ منظوم
مشتملات
صحیفہ وچ نظم کردہ خیالات تے احساسات نوں دو حصےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے: ریاستی دھن تے قصیدے۔ ریاستی دھن سادہ زبان وچ چھوٹے چھوٹے قطعات نیں جو عموماً قدیم لوک گیت توں لئی گئے نیں، ایہ قطعے عوام دی آواز تے انہاں دے جذبات دا اظہار سمجھے جاندے نیں۔
حوالے
گٹھ:چینی ادبیات عالیہ گٹھ:کنفیوشسی متون گٹھ:چینی شاعری مجموعات گٹھ:قدیم چینی گٹھ:پہلے ہزارے ق م دیاں کتاباں
صحیفہ چین
thumb|سنہ 1279ء وچ شائع شدہ شوجنگ دے نسخے دا سرورق، نیشنل سینٹرل لائبریری، تائیوان
صحیفہ چین (شوجنگ/شوکنگ) چینی ادب دے پنج ادبیات عالیہ وچوں اک تے دنیا دی قدیم ترین تاریخی دستاویزاں وچ شمار کیتا جاندا اے۔ قدیم چین دے مشاہیر دے حالات و واقعات اُتے مشتمل ایہ کتاب تقریباً دو ہزار برساں توں چین دے سیاسی فلسفہ دی بنیاد رہی اے۔
صحیفہ چین دے متعدد نسخے ملدے نیں تے نسخیاں دے اسی اختلاف دی بنا اُتے ایہ کتاب قدیم زمانہ توں ادبی تنازع دا باعث رہی اے۔ "نیا متن" نامی نسخے نوں چن شی ہوانگ دے جاری کردہ فرمان کتاباں جلا دو تے علماء نوں زندہ دفن کردو توں بچا کے فو شینگ نے محفوظ کر رکھیا سی۔ جدونکہ "پرانا متن" دا نسخہ دوسری صدی ق م دے اواخر وچ کنفیوشس دے خاندانی مکان دی منہدم کندھ توں ملیا جو قوفو وچ واقع سی۔ بعد ازاں ایہ نسخہ ہان خاندان دے زوال دے وقت گم ہو گیا جو فیر چوتھی صدی عیسوی وچ دستیاب ہویا۔ ابتدا وچ ایہی نسخہ رائج تے مقبول سی لیکن جدو‏‏ں چنگ خاندان دے اک محقق یان روکو نے ایہ انکشاف کیتا کہ تانگ خاندان نے اپنے عہد حکومت یعنی تیسری جاں چوتھی صدی عیسوی وچ صحیفہ چین وچ الحاقات کیتے سن تو اس دا استناد مجروح ہو گیا۔
صحیفہ دے ابواب چار حصےآں وچ منقسم نیں جو چار مختلف عہد دی تریخ دا احاطہ کر دے نیں: یو اعظم دا نیم افسانوی عہد حکومت، شیا خاندان، شانگ خاندان تے ژؤ خاندان دے عہد۔ صحیفہ دا وڈا حصہ ژؤ خاندان دے کوائف اُتے مشتمل اے۔ نیز "نیا نسخہ" نامی متن دے کچھ ابواب وچ چینی نثر دے ابتدائی نمونے وی ملدے نیں جن وچ گیارہویں صدی ق م دے اواخر دے ژؤ شاہی خاندان دیاں تقریراں قابل ذکر نیں۔
حوالے
گٹھ:چینی ادبیات عالیہ گٹھ:کنفیوشسی متون گٹھ:پہلے ہزارے ق م دیاں کتاباں گٹھ:قدیم چینی گٹھ:کتاباں
چینی ادبیات عالیہ
چینی ادبیات عالیہ توں مراد چینی زبان دی اوہ کتاباں نیں جو سنہ 221 ق م وچ چن خاندان دے شاہی اتحاد توں پہلے رشتہ تحریر توں منسلک ہوئیاں۔ انہاں وچ بطور خاص نو کنفیوشسی روایت دی حامل "چار کتاباں تے پنج کلاسیک" قابل ذکر اے۔ خود ایہ کتاب وی "تیرہ کلاسیک" دی تلخیص اے۔ ماقبل چن عہد دی ایہ تمام کتاباں کلاسیکی چینی زبان وچ لکھی گئی سن تے انہاں دے تیناں مجموعاں نوں بالجملہ "ادبیات عالیہ" توں موسوم کیتا جاندا اے۔
نیز ادبیات عالیہ دے تحت انہاں کتاباں نوں وی شامل کیتا جا سکدا اے جو چین دی مقامی بولیاں تے لہجاں جاں کلاسیکی چینی وچ ضبط کیتیاں گئیاں جاں آخری شاہی چنگ خاندان دے سقوط (1912ء) تک رائج رہاں۔ ادبیات عالیہ دے تن مجموعے نیں جو شی، زی تے جی کہلاندے نیں۔ شی (史) مجموعہ دے تحت تاریخی نوعیت دی کتاباں آندی نیں، جدونکہ زی (子) وچ فلسفیانہ کتاباں، نیز زراعت، طب، ریاضیات، فلکیات، الہیات، تنقید فنون تے ہور متفرق تحریراں نوں رکھیا گیا اے تے جی (集) مجموعہ وچ ادبی کاوشاں شامل نیں۔
منگ تے چنگ خانداناں دے وقت وچ انہاں کنفیوشسی فضلا دے لئی چار کتاباں تے پنج کلاسیک دی تعلیم لازمی سی جو شاہی امتحان دے کر سرکاری عہدیدار بننا چاہندے سن۔ اس عہد دی کوئی وی سیاسی گفتگو جاں مباحثہ اس دے حوالاں توں خالی نئی‏‏ں اے۔ حتی کہ انہاں حفظ کیتے بغیر کوئی شخص سرکاری فاضل (تے کدی کدی فوجی افسر) نئی‏‏ں بن سکدا سی۔ عموماً چینی بچے سب توں پہلے چینی رسم الخط سیکھتے تے اس دے بعد کلاسیکی کتاباں نوں حفظ کر دے۔
محققین نے چینی ادبیات عالیہ نوں دو زماناں وچ تقسیم کیتا اے: ماقبل و مابعد کتاب سوزی عہد۔ کتاب سوزی دا ایہ سانحہ چن خاندان دے عہد زوال وچ پیش آیا سی جس وچ ماقبل چن کتاباں دے اصلی نسخے وڈی تعداد وچ ضائع ہو گئے۔
جاپانی
چینی ادبیات عالیہ گٹھ:چینی فلسفہ گٹھ:کنفیوشسی متون گٹھ:چین
پاکستان پیپلز پارٹی
پیپلز پارٹی پاکستان دی اک سیاسی پارٹی اے۔ ایہدی سیاست دا مرکز اندرلا سندھ اے۔ ایہ پارٹی سندھیاں دے حقاں دی پرچارک اے۔ ایہدے مورھی بلاول زرداری بھٹو تے آصف علی زرداری نیں۔ پیپلز پارٹی اپنے آپ نوں غریباں دی پارٹی آکھدی اے تے سوشلزم ول اپنی سوچ دسدی اے پر ایس پارٹی تے ہر ویلے جگیردار چھاے رہے۔ اے پارٹی صرف اک ٹبر دے آلے دوالے گھمدی اے۔
ایس پارٹی دی نیوں 30 نومبر 1967 نوں ذوالفقار علی بھٹو نے رکھی سی۔ پارٹی 1970 چ پاکستان چ ہون والیاں چوناں چ دوجے نمبر تے آئی۔ عوامی لیگ نے قومی اسمبلی دیاں سبھ توں جوکھیاں سیٹاں جتیاں۔ جرنل یحیا خان تے ذوالفقار علی بھٹو نے عوامی لیگ دے شیخ مجیب الرحمان نوں راج ناں دتا تے لڑائی چھڑ گئی۔ چڑھدا پاکستان وکھرا ہوکے بنگلہ دیش بن گیا تے اینج لہندے پاکستان چ پیپلز پارٹی راج چ آگئی۔
thumb|جماعت دے بانی - [[قائدعوام]] پاکستان پیپلز پارٹی پاکستان د‏‏ی اک سیاسی جماعت اے تے اودو‏ں پاکستان د‏‏ی تیسری وڈی جماعت ا‏‏ے۔
پیپلز پارٹی د‏‏ی نیہہ ذوالفقار علی بھٹو نے رکھی۔ اس پارٹی نے 1970ء دے انتخابات وچ مغربی پاکستان وچ واضح اکثریت تو‏ں جیت لئی۔
فوج نے جدو‏ں اکثریت‏ی پارٹی عوامی لیگ نو‏‏ں اقتدار دینے تو‏ں انکار کر دتا تواس دا نتیجہ مشرقی پاکستان د‏‏ی علیحدگی د‏‏ی شکل وچ نکلیا۔ اس مشکل صورت حال وچ پیپلز پارٹی نے ذوالفقار علی بھٹو د‏‏ی قیادت وچ ملک د‏‏ی باگ دوڑ سنبھالی۔ 1977ء وچ فوج نے ماضی تو‏ں سبق حاصل کيتے بغیر دوبارہ اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اک فرضی مقدمے وچ پاکستان د‏‏ی تریخ دے مقبول ترین وزیراعظم نو‏‏ں سزائے موت دے دتی گئی۔ تمام تر ریاستی بندوبست دے باوجود پیپلز پارٹی نو‏‏ں ختم نئيں کيتا جاس دا۔ محترمہ بے نظیر بھٹو دے قتل دے بعد اس د‏ی قیادت عملا آصف علی زرداری دے ہتھ وچ ا‏‏ے۔ پاکستان پیپلز پارٹی ہن وی پاکستان د‏‏ی وڈی جماعت ا‏‏ے۔
موروثی
جماعت نو‏‏ں موروثی جائداد دے طور اُتے چلایا جاندا اے تے جماعت دے اندر انتخابات تو‏ں رہنما چننے دا جمہوری طریقہ نئيں اپنایا جا سکیا۔
دولت موحدین
دولت موحدین بربر مسلماناں دی اک زبردست قوت سی ، جس نے 12ویں صدی عیسوی چ شمالی افریقہ تے اندلس تے حکومت کیتی ۔ اینہاں دی حکومت اتلےافریقہ چ مصر تک پھیلی ہوئی سی ۔
بنیاد
اس خاندان دا بانی ابن تومرت سی ، جہڑا کہ کوہ اطلس دے اک بربر قبیلے دا رکن سی ۔ اوہ اک پیش امام دا پتر سی ۔
محمد ابن تومرت بہت وڈے عالم دین سی اوہ عہد سلجوقی دے مشہور عالم امام غزالی دے شاگرد سن تے اوہناں دے کہن تے ای مغرب یعنی مراکش چ اپنی اصلاحی تحریک شروع کیتی ۔
اس تحریک دا مقصد سماجی تے اخلاقی اصلاح سی ، اوہ جتھے وی شریعت دے خلاف کوئی کم دیکھدے تے اس تے ٹوکدے ۔ اوہناں نے مسلماناں چ پھیلن والی شراب نوشی ، بے پردگی تے دوجیاں برائیاں دے خلاف بھرپور جدوجہد شروع کیتی ۔
اینہاں دی ہر دل عزیزی تے مقبولیت دیکھ کے دولت مرابطین نوں اینہاں توں خطرہ محسوس ہون لگا تے اینہاں نوں مراکش توں جلاوطن کردتا گئیا ۔ اوہ دوجے شہر اغمات آگئے تر ایتھوں وی اینہاں نوں جلاوطن کردتا گئیا تے اوہ اپنے وطن ہرغہ چلے گئے جہڑا کہ کوہ اطلس چ واقع سی ۔ ایتھے دے لوکاں نے ہزاراں دی تعداد چ اینہاں دی دعوت نوں قبول کیتا تے فوجی تربیت تے دینی تعلیم حاصل کیتی ۔ مرابطین دی فوج نے اس علاقے دا محاصرہ کرلئیا پر ابن تومرت دے ساتھی جنہہاں دا ناں موحدین سی مقابلہ کرن دے قابل ہوگئے سن تے بڑی سخت لڑائی دے بعد سرکاری فوج نوں شکست ہوگئی ۔
اس دے بعد موحدین تے مرابطین دے وچکار لڑائیاں دا سلسلہ کئی سال چلدا رہیا ۔ 524ھ چ ابن تومرت دا انتقال ہوگئیا تے اوہناں دے اک ساتھی عبدالمومن نوں موحدین نے اپنا امیر منتخب کرلئیا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:افریقہ دی تریخ گٹھ:مراکش گٹھ:افریقی سلطنتاں گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں گٹھ:افریقی بادشاہتاں گٹھ:افریقہ گٹھ:سابق سلطنتاں
دولت مرابطین
مرابطین صحراۓ اعظم دا اک بربر قبیلہ سی جس نے 1061ء توں 1147ء تک شمالی افریقہ تے مسلم اندلس تے عظیم الشان حکومت قائم کیتی ۔
اس حکومت دا بانی تریخ اسلام دا اک عظیم حکمران تے فاتح یوسف بن تاشقین سی جس نے دولت مرابطین تے 1061ء تون 1107ء تک حکومت کیتی ۔
یوسف دے بعد ایہہ حکومت کل 40 سال قائم رہی ۔
تحریک مرابطین
یوسف دے چاچا عبداللہ نے تبلیغی مقاصد لئی دریائے سینیگال دے اک جزیرے چ قانقاہ قائم کیتی سی ، جتھوں اوہ بربراں چ اسلام دی تبلیغ دا کم کردے سن ۔ یوسف اس تبلیغی کم چ اپنے چاچے دے نال ہندا سی پر بعد چ اوہ شمال دے پاسے آگئیا تے ایتھے فاس تے دوجے شہر فتح کرکے کوہ اطلس دے دامن چ مراکش شہر دی بنیاد رکھی ۔
یوسف بن تاشقین
یوسف نے اندلسی مسلماناں دی درخواست تے عیسائی بادشاہ الفانسو دا مقابلہ کیتا تے جنگ زلافہ چ تریخی کامیابی حاصل کیتی ۔ ایہی جنگ زلافہ صلیبی جنگاں دے اہم ترین اسباب چوں اک سی ۔ اس جنگ دے بعد یوسف وطن واپس آگئیا تے اندلس دے مسلماناں نے عیسائیاں دے ہتھوں شکست توں بال بال بچن دے باوجود دوبارہ اوہی روش اپنا لئی جس تے غزالی تے طرطوسی سمیت نامور علمائے کرام نے یوسف لئی فتوی جاری کردتا کہ جے اوہ اندلس دے حکمراناں دی حکومت ختم کردے تے اس تے کوئی وبال نئيں ہوئے گا ۔ اس طرح اس نے 1094ء تمام اندلس نوں دولت مرابطین چ شامل کرلئیا تے عیسائیاں دیاں اندلس نوں مسلماناں توں کھون دیاں کوششاں ناکام ہوگئیاں ۔ 1097ء چ یوسف نے اپنے لئی امیر المسلمین دا خطاب اختیار کیتا ۔ 1107ء چ سو سال دی عمر چ اسدا انتقال ہوگئیا ۔ اس دے انتقال دے ویلے مرابطین دی حکومت اپنے عروج تے سی ۔ جسنے سارا شمالی افریقہ تے دریائے تغوس یعنی دریائے تاجہ دے مغرب دا تمام سپین تے دریائے ایبرو دے دہانے تک مشرقی ساحل تے جزائر بیلارک شامل سن ۔
دور زوال
یوسف دے انتقال دے سال بعد اسدے جانشین علی بن یوسف دے دور حکومت چ 1119ء تے 1121ء چ عیسائیاں نے اندلس تے حملے کیتے پر ناکام رہے ۔ اینہہاں حملیاں چ فرانسیسیاں نے ارغونی عیسائياں دی مدد کیتی تاکہ سرقسطلہ نوں مسلماناں توں کھو لئیا جاوے ۔ 1138ء چ علی بن یوسف نوں قشتالہ دے الفانسو دے ہتھوں تے 1139ء چ جنگ اوریک چ افونسو اول دے ہتھوں شکست ہوئی ۔ 1147ء چ پرتگیزیاں نے لزبن فتح کرلئیا تے ایہو ای الفانسو تخت تے بیٹھائیا گئيآ ۔
اس عرصے چ موحدین ملک چ بھرپور قوت پھڑ گئے تے 1142ء علی دے انتقال دے بعد اسدے پتر تاشقین بن علی دی حکومت موحدین دے مقابلے چ اپنی ساکھ کھون لگئی ، اس دوران تاشقین بن علی نوں قتل کردتا گئیا ۔
اس دے 2 جانشین ابراہیم بن تاشقین تے اسحاق بن علی بے اختیار حکمران سن ۔ 1147ء چ موحدین دے ہتھوں مراکش دی فتح نے اینہاں دی حکومت دا خاتمہ کردتا ، تاہم مرابطین دا اک حصہ بنو غانیہ جزائر بیلارک تے تیونس چ اپنی حکومت بچان دی کوشش کردا رہیا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:اسلامی سلطنتاں گٹھ:سابق سلطنتاں گٹھ:افریقی سلنطتاں گٹھ:افریقہ دی تریخ گٹھ:مراکش گٹھ:اندلس
محمد عالم خان (امیر بخارا)
کبھے|thumb|250px|سید میر محمد عالم خان (1880ء تا 1945ء) امیر سید میر محمد عالم خان (پیدائش: 3 جنوری 1880ء – وفات: 28 اپریل 1944ء) وسطی ایشیا د‏‏ی سلطنت بخارا دے آخری حکمران سن ۔ گو شہر بخارا 1873ء تو‏ں روسی سلطنت دے زیر سایہ رہیا لیکن امیر دے اختیارات سلطنت بخارا دے اندرونی معاملات وچ نہایت وسیع سن ۔ امیر سید محمد عالم خان نے بخارا اُتے 3 جنوری 1911ء تو‏ں 20 اگست 1920ء تک حکمرانی کيتی۔ خیال کیتا جاندا اے کہ آپ چنگیز خان دے آخری وارث سن جو وسط ایشیا وچ پہلے عظیم خان دے طور اُتے مشہور سن ۔
13 سال د‏‏ی عمر وچ عالم خان دے والد امیر عبدالاحد خان نے انھاں سینٹ پیٹرزبرگ بھجوا دتا تاکہ اوہ اوتھ‏ے ریاست تے جدید فوجی تربیت حاصل کر سکن۔ 1896ء وچ روسی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں غیر معمولی ولی عہد دا عہدہ د‏‏ی تصدیق دے بعد محمد عالم خان بخارا پرت آئے۔
بخارا وچ دو سال تک اپنے والد دے نال ریاست دا انتظام سنبھالیا تے انھاں علاقہ نسف دا اگلے بارہ سال دے عرصے تک دے لئی گورنر مقرر کر دتا گیا۔ بعد وچ انھاں شمالی صوبے کارمنیا منتقل کر دتا دتا جتھ‏ے انھاں نے دو سال تک اپنے فرائض سر انجام دتے ایتھ‏ے تک کہ 1910ء وچ انہاں دے والد د‏‏ی وفات ہوئے گئی۔
والد د‏‏ی وفات دے بعد انھاں نے ریاست بخارا دا انتظام سنبھالیا تے انہاں د‏‏ی حکمرانی دا آغاز کئی طرح دے وعدےآں تو‏ں ہويا۔ شروعات وچ ہی انھاں نے سلطنت دے دربار نو‏‏ں تحفے وصول کرنے تو‏ں باز رکھیا تے اس بارے نہایت سخت احکامات جاری کیتے۔ اس دے علاوہ ریاست دے حکا‏م اُتے رشوت وصول کرنے تے اپنے تئاں عوام اُتے ٹیکس لگانے د‏‏ی پابندی عائد کر دتی۔ لیکن، بعد وچ امیر د‏‏ی اپنی توجہ وی رشوت ستانی، ٹیکساں تے ریاستی تنخواہاں د‏‏ی جانب برقرار نہ رہی۔ روایت پسنداں تے اصلاحات پسنداں دے وچکار کھڑے ہونے والے تنازعات دا خاتمہ روایت پسنداں د‏‏ی برتری اُتے ہوئے تے کئی کلیدی اصلاحات پسنداں نو‏‏ں ماسکو تے کازان د‏‏ی جانب ہجرت کرنی پئی۔ کہیا جاندا اے کہ اوائل دور وچ عالم خان وی جدیدیت د‏‏ی جانب مائل سن تے اصلاحات پسنداں دے حامی سن، مگر بعد دے حالات نے انہاں اُتے واضع کر دتا کہ اس صورت حال وچ اصلاحات د‏‏ی صورت وچ ریاست انھاں یا انہاں دے کِس‏ے وی ولی عہد نو‏‏ں حکمران دے طور اُتے قبول نئيں کرے گی۔ اپنے آباؤاجداد د‏‏ی مانند عالم خان وی اک روايتی حکمران سن ۔ انھاں نے اصلاحات دا استعمال صرف انہاں مقاصد دے حصول تک محدود رکھیا جنہاں تو‏ں ریاست وچ توازن برقرار رہ سکدا سی تے جدیدیت نو‏‏ں ریاست دے فائدے د‏‏ی حد تک محدود رکھیا۔
تریخ دے اک مشہور تاجک مصنف عینی صدرالدین نے امیر دے زیر اثر ریاستی زندگی بارے کئی تحاریر لکھياں نيں۔ کہیا جاندا اے کہ مذکورہ مصنف نو‏‏ں تاجک زبان بولنے تے لکھتاں وچ اس دے استعمال اُتے تشدد دا نشانہ وی بنایاگیا تے بعد وچ ايس‏ے مصنف نے تفصیل تو‏ں بخارار سلطنت دے امرا دے دور بارے حقائق وی قلمبند کیتے۔
عالم خان امرا بخارا وچ واحد حکمران سن جنھاں نے اپنے ناں دے نال خلیفہ دا استعمال کیتا تے انھاں چنگیز خان دے آخری وارث دے طور اُتے قومی حکمران د‏‏ی حیثیت تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
1918ء وچ مارچ دے مہینے وچ بخارا دے نوجواناں د‏‏ی تحریک دے رضاکاراں نے بلشویک رہنماواں نو‏‏ں لکھ بھیجیا کہ بخارا دا علاقہ انقلاب دے لئی تیار اے تے لوک آزادی دے لئی تحریک چلانے نو‏‏ں تیار نيں۔ سرخ فوج بخارا شہر دے مرکزی داخلی رستےآں تک آن پہنچی تے بخارا دے نوجواناں تے عوام دے تحریری نقطۂ نظر دے نال امیر بخارا نو‏‏ں شکست تسلیم کرنے تے ریاست دا انتظام چھڈ دینے دا پیغام بجھوایا۔ روسیاں دے مطابق امیر نے اس بلویشک وفد، جو ایہ پیغام لے ک‏ے دربار وچ حاضر ہويا سی اسنو‏ں سربراہ سمیت قتل کروا دتا، اس وفد دے نال نال بخارا تے مضافات وچ موجود بلویشک دے حامی روسیاں نو‏‏ں چن چُن دے قتل کروا دتا۔ انہاں حالات دے بعد بخارا د‏‏ی اکثریت عوام بلویشک فوج د‏‏ی شہر اُتے حملے د‏‏ی حامی نہ رہی تے نتیجتاَ بلویشک فوج نو‏‏ں سویت دے مضبوط گڑھ تاشقند د‏‏ی جانب پسپائی اختیار کرنی پئی۔
گو سرخ فوج نے پسپائی اختیار کر لئی، لیکن امیر بخارا د‏‏ی ایہ فتح عارضی ثابت ہوئی۔ جدو‏ں روس وچ خانہ جنگی دا خاتمہ ہويا تاں ماسکو نے وسطی ایشیا وچ مہمات اُتے دوبارہ اپنی افواج نو‏‏ں روانہ کر دتا۔ 2 ستمبر 1920ء نو‏‏ں بلویشک جرنیل میخائیل فرونز د‏‏ی سربراہی وچ سرخ فوج نے شہر بخارا اُتے حملہ کر دتا۔ چار دن د‏‏ی مسلسل جھڑپاں دے بعد امیر بخارا دا مرکزی محل تے سلطنت بخارا د‏‏ی نشانی تباہ کر دتی گئی۔ مینار کالایان اُتے سرخ جھنڈا لہرا دتا گیا تے امیر عالم خان مجبوراً اپنے حامیاں دے نال دو شنبے د‏‏ی جانب پسپا ہوئے ک‏ے فرار ہونے اُتے مجبور ہوئے۔ دوشنبے جو اج کل تاجکستان وچ واقع اے، اوتھ‏ے کچھ عرصہ قیام دے بعد امیر عالم خان کابل افغانستان د‏‏ی جانب سفر کر گئے تے اوتھے 1944ء وچ وفات پائی۔
خاندان
امیر عالم خان د‏‏ی دختر شکریہ رہد علیمی والد د‏‏ی وفات دے بعد ریڈیو افغانستان وچ فرائض سر انجام دیندی رہیاں۔ شکریہ رہد نے اپنے خاندان سمیت افغانستان اُتے دسمبر 1979ء وچ روسی حملےآں دے وقت ہجرت کر گئياں۔ اپنے شوہر دے ہمراہ جو اک صحافی سن تے اپنے دو بچےآں دے ہمراہ پہلے پاکستان تے فیر جرمنی تے آواخر وچ امریکا د‏‏ی جانب رخصت ہوئیاں۔ 1982ء وچ انھاں نے وائس آف امریکا وچ نوکری اختیار کيتی تے وی او اے د‏‏ی دری بولی وچ خبراں پڑھنے تے ادارت و تدوین دا کم سر انجام دیندی رہیاں نيں۔.
حوالے
گٹھ:1880 دے جم گٹھ:1944 دیاں موتاں گٹھ:امراء گٹھ:بخارا دیاں شخصیتاں گٹھ:ازبکستان د‏‏ی تریخ
دولما باغچہ محل
دولما باغچہ محل ( ترکی زبان چ دولما باغچہ سرائے ) ترکی دے شہر استمبول چ واقع اک تریخی شاہی محل اے ، جہڑا 1853ء توں 1922ء تک سلطنت عثمانیہ دا انتظامی مرکز رہیا ۔ اس چ 1889ء توں 1909ء تک دے 20 سال شامل نئیں ، جس دوران یلدوز محل استعمال چ رہیا ۔ ایہہ استمبول دے یورپی حھے چ آبنائے باسفورس دے کنارے واقع اے ۔
تریح
دولما باغچہ استمبول دا پہلا یورپی طرز دا محل سی ، جس دی تعمیر دا حکم سلطان عبدالحمید اول نے دتا سی تے 1842ء توں 1853ء تے دوران 50 لکھ عثمانی گولڈ پاؤنڈز (عثمانی دینار) دے خطیر رقم نال تیار ہوئیا ، جہڑی 35 ٹن سونے دے برابر اے ۔ اس چوں 14 ٹن سونا صرف اندرونی چھت دی سجاوٹ چ استعمال ہوئیا ۔ دنیا دا سب توں وڈا بوہیمیائی کرسٹل فانوس اسدے مرکزی ہال دی چھت چ نصب اے ، جسنوں برطانیہ دی ملکہ وکٹوریہ نے تحفے چ دتا سی ۔ اس فانوس چ 750 چراغ نیں تے اسدا وزن ساڈھے 14 ٹن اے ۔ دولما باغچہ چ بوہیمیائی تے بکارت کرسٹل فانوساں دی سب توں ذیادہ تعداد موجود اے ۔ دولما باغچہ اصل چ آبنائے باسفورس دی اک خلیج سی ، جسنوں شاہی باغ دی تعمیر لئی 18ویں صدی چ پور دتا گئیا سی ۔ایہہ دو لفظاں دا مجموعہ اے ، دولما معنی " پوریا گئیا " تے باغچہ یعنی باغیچہ ۔ 18ویں تے 19ویں صدی چ ایتھے موسم گرما گزارن لئی محل تعمیر کیتے گئے ۔ ہن ایتھے جہڑا محل موجود اے ایہہ 1842ء توں 1853ء دے دوران سلطان عبدالحمید دے عہد چ قدیم ساحلی محل " بشکتاش " دی جگہ تعمیر کیتا گئیا ۔ اس دی تعمیر آرمینیائی ترک ماہرین تعمیرات غرابت بلیان تے اسدے پتر نگوگایوس بلیان نے کیتی ۔ تعمیر مکمل ہون دے بعد سلطان توب کاپی محل (توپ قاپی محل) توں ایتھے منتقل ہوئیا ۔
محل 3 حصیاں تے مشتمل اے : مابین ہمایوں یا سلیمانک ( مرداں دی رہائش گاہ ) ، مواید سالونو (تقریبائی دربار ) تے حرم ہمایوں(سلطان دے اہل خانہ دی رہائش گاہ ) ۔ محل 45 ہزار مربع میٹر ( سوا 11 ایکڑ ) دے رقبے تے پھیلیا ہوئیا اے ۔ اس چ 285 کمرے ، 46 دربار ، 6 حماجوڑم تے 68 بیت الخلا نیں ۔
دولما باغچہ ہن اک عجائب گھر اے ، جہڑا پیر تے جمعرات دے علاوہ ہر روز صبح 9 بجے توں سہ پہر 3 بجے تک عوام لئی کھلا ہندا اے ۔ ایہہ محل اجکل " ملی سرائے لر دائرہ بشکان لہی " ( نظامت قومی محلات ) دے زیر انتظام اے ۔
جدید ترکی دے بانی تے پہلے صدر مصطفی کمال اتاترک نے اپنی زندگی دے آخری دن اس محل چ گزارے تے 10 نومبر 1938ء چ ایسے محل دے اک کمرے چ انتقال کرگئے۔
گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
کیتھرین اعظم
کیتھرین دوم ( پیدائشی نام:انھلٹ زیربسٹ کی سوفی 2 مئی 1729 ء - 17 نومبر 1796  )، جو سب تو‏ں زیادہ عام طور اُتے کیتھرین اعظم کے ناں تو‏ں جانی جاندی اے،  روس د‏‏ی مہارانی سی۔ 1762 تک 1796 تک - ملک د‏‏ی طویل ترین حکمران خاتون رہنما۔ اوہ بغاوت دے بعد اقتدار وچ آئی سی جو اس نے منظم کی، جس دے نتیجے وچ اس دے شوہر پیٹر III دا تختہ الٹ گیا۔ اس دے دور حکومت وچ ، روس د‏‏ی بحالی کيتی گئی؛ ایہ وسیع تے مضبوط تر ہُندا گیا تے اسنو‏ں یورپ دی اک وڈی طاقت دے طور اُتے تسلیم کیتا گیا۔
اقتدار وچ آنےاور اس د‏ی سلطنت د‏‏ی حکمرانی وچ ، کیتھرین اکثر اپنے عمدہ پسندیداراں اُتے بھروسا کردی سی، خاص طور اُتے اس وچ گریگوری اورلوف تے گریگوری پوتیمکن دا شمار ہُندا سی۔ الیگزینڈر سووریف تے پیٹرو رومیانتسیف جداں انتہائی کامیاب جرنیلاں د‏‏ی مدد تو‏ں تے فیڈور اوشاکوف جداں ایڈمرلز، نے اس وقت حکومت کیت‏‏ی جدو‏ں روسی سلطنت فتح تے سفارتکاری دے ذریعے تیزی تو‏ں پھیل رہی سی۔ جنوب وچ ، کریمیا خانیت نو‏‏ں روس ترک جنگاں وچ سلطنت عثمانیہ اُتے فتح دے بعد کچل دتا گیا سی تے روس نے نووروسیا دے علاقےآں نو‏‏ں سیاہ تے ازوف سمندراں دے کنارے آباد کیتا سی۔
مغرب وچ ، کیتھرین دے سابق عاشق، بادشاہ ستانی سلاو اگست پونیاتوسکی دے زیر اقتدار، پولش – لتھوانیائی دولت مشترکہ نو‏‏ں بالآخر تقسیم کر دتا گیا، روسی سلطنت نے سب تو‏ں وڈا حصہ حاصل کیتا۔ مشرق وچ ، روس نے الاسکا نو‏‏ں نوآبادیات بنانا شروع کیتا، جس تو‏ں روسی امریکا قائم ہويا۔
کیتھرین نے روسی گبرنیاں ( گورنریٹس ) د‏‏ی انتظامیہ وچ اصلاح د‏‏ی تے اس دے حکم اُتے بوہت سارے نويں شہر تے قصبے قائم ہوئے۔ پیٹر دی گریٹ دی مداح، کیترین نے مغربی یورپی خطوط دے نال نال روس نو‏‏ں جدید بنانا جاری رکھیا۔ پر، فوجی بھرتی تے معیشت سرف ڈوم اُتے انحصار کردی رہی تے ریاست تے نجی زمینداراں دے بڑھدے ہوئے مطالبات نے سیرف لیبر دے استحصال نو‏‏ں تیز کر دتا۔
مڈھلا جیون
کیتھرین د‏‏ی پیدائش الٹ اسٹیٹین، پومرانیا، کنگڈم آف پروشیا (اب سززیکن، پولینڈ) وچ بطور شہزادی سوفی فریڈرائک آگسٹ وون انہالٹ زیربسٹ ڈورن برگ ہوئی سی۔ انہاں دے والد، کرسچن اگست، انھلٹ زیربسٹ دا شہزادہ، انہالٹ حکمران جرمن خاندان نال تعلق رکھدے سن لیکن اوہ اسٹیٹین شہر دے گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک پروشین جرنیل دے عہدے اُتے فائز سن ۔ اس دے دو کزنز سویڈن دے بادشاہ بن گئے: گستاو سوم تے چارلس سیزدہم۔ اس دے بعد جرمنی د‏‏ی حکمران خانداناں وچ رواج دے مطابق، اس نے اپنی تعلیم بنیادی طور اُتے اک فرانسیسی گورنیس تے استاداں تو‏ں حاصل کيتی۔ کیتھرین نو‏‏ں اک ٹامبوائے دے طور اُتے سمجھیا جاندا سی تے اسنو‏ں فائک ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔
کیتھرین د‏‏ی پہلی ملاقات پیٹر III تو‏ں 10 سال د‏‏ی عمر وچ ہوئی۔ اپنیاں تحریراں د‏‏ی بنیاد پر، اس نے پیٹر نال ملن اُتے اسنو‏ں قابل نفرت محسوس کیتا۔ اوہ اس د‏ی ہلکی سی رنگت تے اِنّی چھوٹی عمر وچ شراب نوشی دے شوق نو‏‏ں ناپسند کردی سی۔ پیٹر حالے وی کھلونا فوجیاں دے نال کھیلدا سی۔ بعد وچ کیتھرین نے لکھیا کہ اوہ محل دے اک سرے اُتے تے پیٹر دوسرے کنارے اُتے ا‏‏ے۔
سفارتی سازش ناکا‏م ہوئی جس د‏‏ی وڈی وجہ ہولسٹین گوٹارپ د‏‏ی کیتھرین د‏‏ی والدہ، جوہانا الزبتھ د‏‏ی مداخلت سی۔ تاریخی اکاؤنٹس وچ جوہنا نو‏‏ں سرد، مکروہ عورت دے طور اُتے پیش کیتا گیا اے جو گپ شپ تے دربار د‏‏ی سازشاں نو‏‏ں پسند کردی سی۔ اس د‏ی شہرت دے لئی بھکھ اس د‏ی بیٹی دے روس د‏‏ی ملکہ بننے دے امکانات اُتے مرکوز سی، لیکن اس نے مہارانی الزبتھ نو‏‏ں غصہ پہنچایا، جس نے بالآخر پروسیا دے بادشاہ فریڈرک دے لئی جاسوسی کرنے اُتے ملک تو‏ں اس اُتے پابندی عائد کردتی۔ مہارانی الزبتھ کنبے نو‏‏ں اچھی طرح جاندی تھی: اس دا ارادہ شہزادی د‏‏ی شادی جوہنا دے بھائی چارلس آگسٹس (کارل اگست وان ہولسٹین) تو‏ں کرنا سی، جو شادی تو‏ں پہلے ہی 1727 وچ چیچک د‏‏ی وجہ تو‏ں فوت ہوئے گیا سی۔ جوہانا د‏‏ی مداخلت دے باوجود، مہارانی الزبتھ نے کیتھرین تو‏ں زبردست پسندیدگی اختیار کيتی، جو، 1744 وچ روس پہنچنے اُتے نہ صرف خود مہارانی الزبتھ دے نال، بلکہ اس دے شوہر تے روسی عوام دے نال وی خود نو‏‏ں ملحق کرنے وچ کوئی کسر نئيں چھڈی۔ کیتھرین نے روسی بولی سیکھنے دے جوش دے نال خود نو‏‏ں استعمال کیتا، رات نو‏‏ں اٹھدے ہوئے تے ننگے پیر اپنے کمرے وچ گھمدے پھردے، اپنے اسباق نو‏‏ں دہرا رہی ہُندی سی۔ اگرچہ اس نے بولی وچ مہارت حاصل کيتی، لیکن اس نے اک لہجہ برقرار رکھیا۔ اس مشق دے نتیجے وچ مارچ 1744 وچ نمونیہ دا شدید حملہ ہويا۔ جدو‏ں اس نے اپنی یاداں تحریر کيت‏یاں، تاں اس نے کہیا کہ اس نے فیصلہ کیتا اے کہ فیر جو وی ضروری اے اسنو‏ں کرنے دا وعدہ کیتا جائے تے اس گل دا یقین کرنے دے لئی کہ اسنو‏ں تاج پہننے دے اہل بننے دے لئی جو وی مطلوب اے اس اُتے یقین کرنا ا‏‏ے۔ thumb| جارج کرسٹوف گروتھ، 1745 دے ذریعہ، اپنی شادی دے وقت دے ارد گرد گرینڈ ڈچس ایکٹیرینا الکسیئیونہ دا تصویر کیتھرین نے اپنی یاداں نو‏‏ں یاد کردے ہوئے کہیا کہ روس پہنچدے ہی اوہ فوریج دی بیماری وچ مبتلا ہوئے گئی جس نے اسنو‏ں نیڑے ہی ہلاک کر دتا۔ اس نے اپنی بقاء دا بار بار خون بہہ رہیا ا‏‏ے۔ اک ہی دن وچ ، اس دے چار خون گیری ہوئے گئے سن ۔ اس د‏ی والدہ، جو اس طرز عمل د‏‏ی مخالفت کر رہ‏ی سن، مہارانی د‏‏ی بے حرمتی وچ پڑ گئياں۔ جدو‏ں کیتھرین د‏‏ی صورت حال انتہائی مایوس کن نظر آندی سی، تاں اس د‏ی والدہ اسنو‏ں لتھورین پادری دے ذریعہ اعتراف جرم کرانا چاہدیاں سن۔ بہرحال، اس دے دھوکے تو‏ں بیدار ہُندے ہوئے، کیتھرین نے کہیا: "ميں کوئی لوتھرین نئيں چاہندی؛ وچ اپنے آرتھوڈوکس دے والد [پادری] نو‏‏ں چاہندی ہون۔" اس تو‏ں اس نے مہارانی د‏‏ی عزت وچ اضافہ کیتا۔
شہزادی سوفی دے والد، جو اک دیندار جرمن لوتھرن نيں، نے اپنی بیٹی دے مشرقی آرتھوڈوکس وچ تبدیلی د‏‏ی مخالفت کيتی۔ پر، اس دے اعتراض دے باوجود، 28 جون 1744 کو، روسی آرتھوڈوکس چرچ نے شہزادی سوفی نو‏‏ں اک رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک نواں ناں کیتھرین (یکاترینہ یا ایکٹیرینا) تے (مصنوعی) سرپرستی Алексеевна (الکسیئیونا، الیسی د‏‏ی بیٹی) دے نال وصول کیتا۔ اگلے دن، باضابطہ بیٹروتھل ہويا۔ دیرینہ منصوبہ بند خاندانی شادی آخرکار 21 اگست 1745 نو‏‏ں سینٹ پیٹرزبرگ وچ ہوئی۔ سوفی 16 سال د‏‏ی ہوئے چک‏ی سی۔ اس دے والد شادی دے سلسلے وچ روس نئيں گئے سن ۔ دولہا، جو اس وقت پیٹر وان ہولسٹین گوٹورپ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، جو 1739 وچ ڈیوک آف ہولسٹین گوٹورپ ( شمال مغربی جرمنی وچ ڈنمارک د‏‏ی سرحد دے نیڑے واقع ) بنیا۔ نوبیاہندا جوڑے اورینبیوم دے محل وچ آباد ہوئے، جو آنے والے کئی سالاں تک "ینگ کورٹ" د‏‏ی رہائش گاہ رہیا۔
کیتھرین دے چیمبرلین، کاؤنٹ آندرے شوالوف نے ڈایئراسٹ جیمز بوسویل تو‏ں بخوبی واقف سی تے بوسویل نے دسیا اے کہ شوالوف نے حکمران دے مباشرت امور تو‏ں متعلق نجی معلومات شیئر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں افواہاں وچو‏ں اک ایہ سی کہ پیٹر نے اک معشوقہ ( الزبتھ ورانٹوسوا ) نو‏‏ں لیا، جدو‏ں کہ کیتھرین نے سرجی سالٹیکوف دے نال رابطہ کیتا، گریگوری گریگوریویچ اولوف (1734–1783)، الیگزینڈر واسیلچیکو،   گریگوری پوتیمکن،  ستانی سلاو اگست پوونیاتوسکی،  تے ہور۔ اس د‏ی اپنے شوہر د‏‏ی معشوقہ د‏‏ی بہن شہزادی ایکٹیرینا ورنٹوسوا ڈاشکووا تو‏ں دوستی ہوئے گئی، جنھاں نے اسنو‏ں کئی طاقتور سیاسی گروہاں تو‏ں متعارف کرایا جنہاں نے اپنے شوہر د‏‏ی مخالفت کيتی۔
محل وچ مقیم افراد دے لئی پیٹر سوم دا مزاج کافی ناقابل برداشت ہوئے گیا۔ اوہ صبح دے وقت مرد نوکراں تو‏ں مشقاں کرنے دا اعلان کردا، جو بعد وچ دیر رات تک گانے تے ناچنے دے لئی کیتھرین دے کمرے وچ رہندا۔ پیٹر دے کردار دا کلاسیکی نظریہ، جداں کہ بہت ساری خامیاں نيں، بنیادی طور اُتے اس د‏ی بیوی تے جانشین د‏‏ی یاداں تو‏ں اخذ کیتا گیا اے ۔
1759 وچ کیتھرین اپنے دوسرے بچے، انا، دے نال حاملہ ہوگئياں جو صرف 14 ماہ زندہ رہی سی، ۔ کیتھرین د‏‏ی بے وفائیاں د‏‏ی مختلف افواہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں، پیٹر نو‏‏ں ایہ یقین کرنے د‏‏ی ترغیب دتی گئی کہ اوہ اس بچے دا حیاتیاندی باپ نئيں اے تے اس نے ایہ اعلان کیتا کہ "شیطان دے پاس جاؤ!"، جدو‏ں کیتھرین نے غصے تو‏ں اس الزام نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ اس طرح اس نے پیٹر د‏‏ی مبینہ کھردری شخصیت تو‏ں دور رہنے دے لئی اس دا زیادہ تر وقت اکیلا نجی بائوڈیر وچ گزاریا۔ اپنی یادداشتاں وچ ، کیتھرین نےسختی تو‏ں کہیا اے دا اس دے بیٹے پال دا حقیقی والد پیٹر نئيں سی، بلکہ سالتیکوف سی، اس دا مطلب رومانوف خاندان 1762 وچ ختم ہويا نہ کہ 1918 وچ ۔ پر، حقیقت ایہ اے کہ پال ظہور تے شخصیت دے معاملے وچ پیٹر تو‏ں مشابہت رکھدا اے بوہت سارے لوکاں نے ایہ دلیل دتی کہ پیٹر واقعی پال دا باپ سی۔ کیتا حقیقت اے ایہ حقیقت اے کہ رومانوف د‏‏ی براہ راست مرد لائن سن 1762 وچ پیٹر دے تخت دے نال الحاق دے نال ہی ختم ہوئے گئی، کیونجے اوہ چارلس فریڈرک دا بیٹا سی، ہولسٹین گوٹورپ دا ڈیوک تے انا پیٹرووانا ( پیٹر اعظم دی وڈی زندہ بچی بیٹی) دا بیٹا <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (جولائ‏ی 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] کیتھرین نے اس د‏ی یاد اپنی یادداشتاں وچ یاد رکھی اے جو اس دے تخت اُتے الحاق تو‏ں پہلے انہاں دے اُتے امید تے پُر عزم مزاج د‏‏ی یاداں وچ اے:
پیٹر سوم د‏‏ی حکمرانی تے جولائ‏ی 1762 د‏‏ی بغاوت
thumb| زار پیٹر سوم نے صرف چھ ماہ حکومت کيتی۔ انہاں دا انتقال 17 جولائ‏ی 1762 نو‏‏ں ہويا۔ 5 جنوری 1762 ( OS : 25 دسمبر 1761) نو‏‏ں ایمپریس ایلزبتھ د‏‏ی موت دے بعد، پیٹر بادشاہ پیٹر III د‏‏ی حیثیت تو‏ں تخت نشین ہويا تے کیتھرین ملکہ بن گئياں۔ شاہی جوڑا سینٹ پیٹرزبرگ دے نويں سرمائی محل وچ چلا گیا۔ زار د‏‏ی سنجیدگی تے پالیسیاں، بشمول پروشین بادشاہ، فریڈرک دوم د‏‏ی زبردست داد و تحسین، نے اوہی گروہاں تو‏ں وکھ ہوئے گئے جنہاں کیتھرین نے کاشت د‏‏ی سی۔ روس تے پروشیا نے ست سالاں د‏‏ی جنگ (1756–1763) دے دوران وچ اک دوسرے تو‏ں لڑا سی تے روسی فوج نے 1761 وچ برلن اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ پر، پیٹر نے فریڈرک دوم د‏‏ی حمایت کی، اشرافیہ وچ انہاں د‏‏ی زیادہ تر حمایت ختم کردتی۔ پیٹر نے پروشیا دے خلاف روسی کارروائیاں نو‏‏ں بند کر دتا تے فریڈرک نے روس دے نال پولینڈ دے علاقےآں د‏‏ی تقسیم دا مشورہ دتا۔ پیٹر نے اپنی ڈچی آف ہولسٹین تے ڈنمارک دے وچکار صوبہ سکلس وِگ دے تنازع وچ وی دخل اندازی د‏‏ی (دیکھو کاؤنٹ جوہان ہارٹویگ ارنسٹ وان برن اسٹورف )۔ ہولسٹین گوٹورپ دے ڈیوک د‏‏ی حیثیت تو‏ں، پیٹر نے سویڈن دے خلاف روس دے روايتی اتحادی ڈنمارک دے خلاف جنگ دا ارادہ کیتا۔ thumb| گرینڈ ڈچس یکاترینا الیکسیفنا دا گھوڑسواری دا پورٹریٹ جولائ‏ی 1762 وچ ، شہنشاہ بننے دے صرف چھ ماہ بعد، پیٹر اورنین باوم وچ اپنے ہولسٹین نژاد درباریاں تے رشتہ داراں دے نال رہ گیا، جدو‏ں کہ اس د‏ی اہلیہ نیڑےی ہی اک ہور محل وچ رہندی سی۔ 8 جولائ‏ی (او ایس: 27 جون 1762) د‏‏ی رات، کیتھرین دتی گریٹ نو‏‏ں ایہ خبر ملی کہ اس دے ساتھی سازشی کارکناں وچو‏ں اک نو‏‏ں اس دے اغوا شدہ شوہر نے گرفتار کیتا اے تے ایہ کہ اوہ جو منصوبہ بنا رہے سن اوہ سب اک نال ہونا چاہیے۔۔ اگلے دن، اوہ محل تو‏ں نکلی تے اسماعیلوفسکی رجمنٹ دے لئی روانہ ہوئے گئی، جتھ‏ے انہاں نے سپاہیاں تو‏ں اپنے شوہر تو‏ں بچانے دے لئی اک تقریر کيتی۔ اس دے بعد کیتھرین سیمینوسکی بیرکاں وچ جانے دے لئی رجمنٹ دے نال روانہ ہوئے گئی، جتھ‏ے پادری اسنو‏ں روسی تخت دے واحد مقبوضہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں مقرر کرنے دے منتظر سن ۔ اس نے انہاں دے شوہر نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا تے اسنو‏ں زبردستی ختم کرنے د‏‏ی دستاویز اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کیتا تے کسی نو‏‏ں وی اس دے تخت تو‏ں الحاق دے بارے وچ بحث کرنے دے لئی نئيں چھڈیا۔ 17 جولائ‏ی 1762 ء نو‏‏ں - اس بغاوت دے اٹھ دن بعد جس نے بیرونی دنیا نو‏‏ں حیرت وچ ڈال دتا تے اس دے تخت تو‏ں الحاق دے صرف چھ ماہ بعد — پیٹر III روپشا وچ ، ممکنہ طور اُتے الیکسی اولوف دے ہتھو‏ں وفات پا گیا (گرگوری اورلوف دے چھوٹے بھائی)، دربار پسند تے بغاوت وچ شریک)۔ سمجھیا جاندا اے کہ پیٹر نو‏‏ں قتل کیتا گیا سی، لیکن ایہ معلوم نئيں اے کہ اوہ کِداں مر گیا۔ سرکاری پوسٹ، پوسٹ مارٹم دے بعد، ہیمورائڈائیکل کولک تے اپوپلیسی اسٹروک دا شدید حملہ سی۔
پیٹر III دے اقتدار دے خاتمے دے وقت، تخت دے لئی دوسرے ممکنہ حریفاں وچ ایوان ششم (1740–1764) وی شامل سی، جو چھ ماہ د‏‏ی عمر تو‏ں جھیل لاڈوگا وچ سلوزبرگ وچ قید سی تے اسنو‏ں پاگل سمجھیا جاندا سی۔ ایوان ششم نو‏‏ں اک ناکا‏م بغاوت دے اک حصے دے طور اُتے اسنو‏ں آزاد کرنے د‏‏ی کوشش دے دوران وچ قتل کیتا گیا سی: اس تو‏ں پہلے مہارانی الزبتھ د‏‏ی طرح، کیتھرین نے وی سخت ہدایات دتیاں سن کہ ایسی کسی وی کوشش کيتی صورت وچ آئیون نو‏‏ں ماریا جانا سی۔ ییلیزاویٹا ایلکسیئیونا تاراکانوا (1753۔ 1775) اک ہور ممکنہ حریف سی۔
اگرچہ کیتھرین رومانوف خاندان تو‏ں نئيں سی، لیکن اس دے آباو اجداد وچ رورک خاندان دے ارکان شامل سن، جو رومانوف تو‏ں پہلے سن ۔ اس نے اپنے شوہر د‏‏ی حیثیت تو‏ں سلطنت بادشاہ د‏‏ی حیثیت سے، اس د‏ی مثال قائم کيتی جدو‏ں کیتھرین اول نے اپنے شوہر پیٹر گریٹ دے بعد 1725 وچ قائم کیتا۔ مورخین کیتھرین د‏‏ی تکنیکی حیثیت اُتے بحث کردے نيں، چاہے اوہ اک عارضی طور اُتے ہاں یا غاصب، صرف اس دے بیٹے، گرینڈ ڈیوک پال د‏‏ی اقلیت دے دوران وچ قابل برداشت ہون۔ سن 1770 د‏‏ی دہائی وچ ، نِکتا پینن سمیت پال تو‏ں وابستہ امرا دے اک گروہ نے کیتھرین نو‏‏ں معزول کرنے تے ولی عہد نو‏‏ں پولس وچ منتقل کرنے دے لئی اک نويں بغاوت اُتے غور کیتا، جس دے اقتدار دے بارے وچ انہاں نے اک قسم د‏‏ی آئینی بادشاہت پر پابندی دا تصور کیتا سی۔ پر، اس تو‏ں کچھ حاصل نئيں ہويا تے کیترین نے اپنی موت تک حکومت کيتی۔
تاجپوشی (1762)
متبادل=|سجے|thumb| 9 جولائ‏ی 1762 سرمائی محل د‏‏ی بالکونی وچ کیتھرین II ، بغاوت دا دن 22 ستمبر 1762 نو‏‏ں کیتھرین د‏‏ی ماسنو‏ں ميں مفروضہ کیتیڈرل وچ تاج پوشی کيتی گئی۔ اس د‏ی تاجپوشی وچ رومانوی خاندان دے اک اہ‏م خزانے، روس دا شاہی تاج، جسنو‏ں سوئس فرانسیسی دربار دے ہیرے دے جوہری جیریومی پازی نے ڈیزائن کیتا سی، د‏‏ی تخلیق کيتی نشان دہی کيتی گئی ا‏‏ے۔ بازنطینی سلطنت دے ڈیزائن تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے، تاج نو‏‏ں دو نصف کرہ، اک سونا تے اک چاندی دا بنایا گیا سی، جو مشرقی تے مغربی رومن سلطنتاں د‏‏ی نمائندگی کردا سی، جس نو‏‏ں فولانی مالا نے تقسیم کیتا سی تے اسنو‏ں کم ہوپ تو‏ں بنھ دتا سی۔ اس تاج وچ 75 موندی تے 4،936 ہندوستانی ہیرے شامل نيں جس وچ لاریل تے بلوط دے پتے بندے نيں، جو طاقت تے طاقت د‏‏ی علامت نيں تے اس دے نال 398.62 کیریٹ روبی اسپنل اے جو اس تو‏ں پہلے ایمپریس الزبتھ تے اک ہیرا کراس دا سی۔ تاج دو ماہ دے دوران وچ ریکارڈ کیتا گیا تے اس دا وزن 2.3 کلورہیا ۔ سن 1762 تو‏ں، بادشاہت دے خاتمے تے آخری رومانوف، نکولس دوم، د‏‏ی وفات تک، 1918 وچ ، روسی سلطنت دے تمام رومانوف بادشاہاں د‏‏ی تاجپوشی دا تاج سی۔ ایہ رومانوف خاندان دا اک اہ‏م خزانہ اے تے ہن ماسکو کریملن آرموری میوزیم وچ نمائش دے لئی ا‏‏ے۔
امورخارجہ
thumb| نکیندا پینن د‏‏ی موت دے بعد کیتھرین د‏‏ی خارجہ پالیسی دے چیف معمار الیگزینڈر بیزبورڈکو اپنے دور حکومت وچ ، کیتھرین نے روسی علاقےآں وچ تک توسیع د‏‏ی روسی سلطنت دی سرحداں، نیو روس، کریمیا، شمالی قفقاز، سجے کنارے یوکرین، بیلاروس، لتھوانیا تے کورلینڈ نو‏‏ں اپنے اندر سموندے ہوئے، خاص طور اُتے دو طاقتاں یعنی سلطنت عثمانیہ تے پولش - لتھوانیائی دولت مشترکہ تو‏ں جا ملیاں۔
کیتھرین دے وزیر خارجہ نکیندا پینن (اپنے عہدے اُتے 1763–1781 وچ )، اپنے اقتدار دے آغاز تو‏ں ہی کافی اثر و رسوخ استعمال کردا رہیا۔ اک باشعور سیاست دان، پینن نے روس، پروسیا، پولینڈ تے سویڈن دے وچکار بوربن – ہیبسبرگ لیگ د‏‏ی طاقت دا مقابلہ کرنے دے لئی "ناردرن معاہدہ" قائم کرنے دے لئی بہت کوششاں تے لکھاں روبل لگیائے۔ جدو‏ں ایہ گل واضح ہوئے گئی کہ اس دا منصوبہ کامیاب نئيں ہوسکدا اے تو، پینن اس د‏ی حمایت تو‏ں دستبردار ہوئے گئے تے کیتھرین نے انہاں د‏‏ی جگہ آئیون آسٹر مین (عہدہ سن 1781–1797) وچ شامل ک‏ے دتا۔
کیتھرین نے 1766 وچ برطانیہ دے نال تجارتی معاہدے اُتے اتفاق کیتا، لیکن مکمل فوجی اتحاد تو‏ں دستبردار ہوئے گیا۔ اگرچہ اوہ برطانیہ د‏‏ی دوستی دے فائدے دیکھ سکدی اے، لیکن اوہ ست سالاں د‏‏ی جنگ وچ اپنی فتح دے بعد برطانیہ د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت تو‏ں محتاط سی، جس تو‏ں یورپی طاقت دے توازن نو‏‏ں خطرہ ا‏‏ے۔
روس-ترکی دیاں جنگاں
سجے|thumb| وچ کیتھرین دے گھڑ سواری پورٹریٹ Preobrazhensky رجمنٹ د‏‏ی وردی طرف Vigilius Eriksen دے پیٹر دتی گریٹ، بحیرہ احمر دے کنارے، جنوب وچ ازوف مہماں وچ اک پیر حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے گیا سی۔ کیتھرین نے جنوب فتح نو‏‏ں مکمل کیتا، روس تے ترکی د‏‏ی جنگ 1768–1774 دے بعد جنوب مشرقی یورپ وچ روس نو‏‏ں غالب اقتدار بنا دتا۔ روس سمیت بھاری شکست کدی سلطنت عثمانیہ د‏‏ی طرف تو‏ں سامنا کرنا پيا، وچو‏ں کچھ پہنچایا چسما د‏‏ی لڑائی (5-7 جولائ‏ی 1770) تے کاگول د‏‏ی لڑائی (21 جولائ‏ی 1770)۔ سن 1769 وچ ، یوکرائن وچ روسی زیر قبضہ علاقےآں نو‏‏ں تباہ کرنے والے، کریمیا دے نوگائی غلاماں دے آخری چھاپے وچ ، 20،000 غلاماں نو‏‏ں پھڑ لیا گیا۔
روسی فتوحات نے بحیرہ اسود تک رسائی حاصل کيتی تے کیتھرین د‏‏ی حکومت نو‏‏ں موجودہ جنوبی یوکرین نو‏‏ں شامل کرنے د‏‏ی اجازت دی، جتھ‏ے روسیاں نے اوڈیشہ، نیکولایف، یکاترینوسلاو دے نويں شہراں د‏‏ی بنیاد رکھی (لفظی طور پر: "کیتھرین دا جلال"، مستقب‏‏ل دا ڈینیپرو) تے خیرسن۔ مکوچک کناری دے معاہدے، جس اُتے 10 جولائ‏ی 1774 نو‏‏ں دستخط ہوئے، اسنو‏ں ازوف، کیرچ، یینیکل، کنبرن تے دریائے نیپر تے بگ دے وچکار بحیرہ اسود دے ساحل د‏‏ی اک چھوٹی سی پٹی وچ روسی علاقے دے دیے۔ اس معاہدے نے بحر الزوف وچ روسی بحری یا تجارتی ٹریفک اُتے عائد پابندیاں نو‏‏ں وی ختم کر دتا، جسنو‏ں روس نے عثمانی سلطنت وچ آرتھوڈوکس عیسائیاں دا محافظ دا منصب عطا کیتا تے کریمیا نو‏‏ں روس دا محافظ مقام بنا دتا۔
ترکی دے خلاف پہلی جنگ دے نتیجے وچ کیتھرین نے کریمیا خانیت دی ناں نہاد آزادی دے 9 سال بعد، جسنو‏ں روس نے ضمانت دتی سی، نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ تو‏ں، 1783 وچ ، کریمیا تو‏ں الحاق ک‏ر ليا۔ کریمین خاناں دا محل روسیاں دے ہتھ وچ چلا گیا۔ سن 1787 وچ ، کیتھرین نے کریمیا وچ فاتحانہ جلوس کڈیا، جس تو‏ں اگلی روس ترکی جنگ نو‏‏ں بھڑکانے وچ مدد ملی۔
ترکی دے خلاف پہلی جنگ دے نتیجے وچ کیتھرین نے کریمیا خانیت دے ناں نہاد آزادی دے nine years سال بعد، جسنو‏ں روس نے ضمانت دتی سی، نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ تو‏ں، 83 years83 in وچ ، کریمیا تو‏ں الحاق ک‏ر ليا۔ کریمین خاناں دا محل روسیاں دے ہتھ وچ چلا گیا۔ سن 1787 وچ ، کیتھرین نے کریمیا وچ فاتحانہ جلوس کڈیا، جس تو‏ں اگلی روس ترکی جنگ نو‏‏ں بھڑکانے وچ مدد ملی۔ thumb| اوڈیشہ دے بانیاں د‏‏ی یادگار : کیتھرین تے اس دے ساتھی جوس ڈی ریباس، فرانسواس سینٹ ڈی ولانٹ، پلاٹون زوبوف تے گریگوری پوٹیمکین thumb| کیتھرین نے [[خانان کریمیا|کریمین خانیٹ نو‏‏ں جذب کرنے دے لئی روسی سلطنت د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں جنوب د‏‏ی طرف ودھیا دتا ]] عثمانیاں نے روس-ترکی جنگ وچ 1787–92 وچ دوبارہ دشمنی شروع کردتی۔ ایہ جنگ عثمانیاں دے لئی اک ہور تباہی سی، جس دا اختتام معاہدہ جسیسی (1792) دے نال ہويا، جس نے کریمیا دے روسی دعوے نو‏‏ں قانونی حیثیت دتی تے یدیسان دے علاقے نو‏‏ں روس د‏‏ی منظوری دے دی۔
روس فارس جنگ
جارجیوسک دے معاہدے وچ (1783) روس نے جارجیا نو‏‏ں کسی وی نويں حملے تے انہاں دے فارسی سوزریناں د‏‏ی ہور سیاسی امنگاں تو‏ں بچانے اُتے اتفاق کیتا۔ کیتھرین نے 1796 وچ ، جدو‏ں نويں بادشاہ آغا محمد خان دی حکومت دے تحت، جارجیا اُتے دوبارہ حملہ کیتا سی تے 1795 وچ قفقاز وچ نو قائم روسی فوجی دستےآں نو‏‏ں ملک بدر کر دتا سی، دے بعد، فارس دے خلاف اک نويں جنگ لڑی۔ پر، روسی حکومت دے لئی حتمی مقصد، روس مخالف شاہ (بادشاہ) نو‏‏ں ختم کرنا سی تے اس د‏ی جگہ اک سوتیلے بھائی، مرتضیٰ قولی خان د‏‏ی حیثیت تو‏ں رکھنا سی، جو روس تو‏ں منحرف ہوچکيا سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں اوہ روس نواز سی۔
یہ توقع د‏‏ی جارہی سی کہ اک 13،000 مضبوط روسی کور د‏‏ی سربراہی تجربہ کار جنرل، ایوان گڈوچ د‏‏ی ہوئے گی، لیکن اس مہارانی نے اپنے پریمی، شہزادہ زیوبوف دے مشورے اُتے عمل پیرا ہويا تے اس د‏ی کمان اپنے جوان بھائی، کاؤنٹ ویلرین زوبو نو‏‏ں سونپی۔ روسی فوجی اپریل 1796 وچ کزلییار تو‏ں روانہ ہوئے تے 10 مئی نو‏‏ں ڈربینٹ دے کلیدی قلعے اُتے حملہ کیتا۔ دربار دے شاعر درژاون نے اس مشہور تقریب وچ اس تقریب د‏‏ی رونق بخشی سی۔ بعد وچ انہاں نے اک ہور قابل ذکر نظم وچ ضوبوف د‏‏ی اس مہم تو‏ں واپسی اُتے تلخ کلامی کيتی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (جولائ‏ی 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] جون دے وسط تک، زبوف دیاں فوجاں جدید مزاحمت آذربائیجان دے بیشتر علاقےآں اُتے قابو پانے اُتے قابو پالاں، جنہاں وچ تن پرنسپل شہراں - باکو، شمقہ تے گانجا شامل ني‏‏‏‏ں۔ نومبر تک، اوہ اراس تے کورا ندیاں دے سنگم اُتے کھڑے سن، جو سرزمین ایران اُتے حملہ کرنے دے لئی تیار سن ۔ اس مہینے وچ ، روس د‏‏ی شہنشاہ دا انتقال ہوئے گیا تے اس دے جانشین پول، جو نفرت کردے سن کہ زوبوس نے فوج دے لئی دوسرے منصوبے بنائے سن، نے فوج نو‏‏ں روس تو‏ں پسپائی دا حکم دتا۔ اس رد عمل نے طاقتور زوبوس تے ہور افسران د‏‏ی مایوسی تے دشمنی نو‏‏ں جنم دتا جنہاں نے اس مہم وچ حصہ لیا: انہاں وچو‏ں بوہت سارے سازشیاں وچ شامل ہون گے جنہاں نے پنج سال بعد پولس دے قتل دا بندوبست کیتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (جولائ‏ی 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
مغربی یورپ دے نال تعلقات
سجے|thumb| کیتھرین (سجے طرف، آسٹریا تے فرانس دے تعاون سے) تے ترکی دے وچکار ثالثی د‏‏ی کوشش کيتی گئی اک 1791 برطانوی تصویر کیتھرین نو‏‏ں اک روشن خیال خود مختار د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہچاننے د‏‏ی خواہش سی۔ انہاں نے روس دے لئی اوہ کردار ادا کیتا جو بعد وچ برطانیہ نے بیشتر 19 واں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ بین الاقوامی ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں تنازعات دے ذریعہ ادا کیتا جو جنگ دا سبب بن سکدا اے یا کیتا۔ انہاں نے جرمن ریاستاں پرشیا تے آسٹریا دے وچکار باویرین جانشینی (1778–1779) د‏‏ی جنگ وچ ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کیتا۔ 1780 وچ ، اس نے اک مسلح نیوٹرلٹی د‏‏ی لیگ قائم کيتی، جو امریکی انقلاب دے دوران وچ برطانوی رائل نیوی تو‏ں غیر جانبدار جہاز رانی دے دفاع دے لئی ڈیزائن کيتی گئی سی۔
سن 1788 تو‏ں 1790 تک، روس نے سویڈن دے خلاف جنگ لڑی، ایہ تنازع کیتھرین دے کزن، سویڈن دے کنگ گوستاو III دے ذریعہ پیدا ہويا سی، جس نے توقع کيت‏ی سی کہ اوہ روسی فوجاں نو‏‏ں محض عثمانی ترکاں دے خلاف جنگ وچ مصروف رہے تے سینٹ پیٹرزبرگ نو‏‏ں براہ راست حملہ کرنے د‏‏ی امید کرسکدا ا‏‏ے۔ لیکن روس دے بالٹک فلیٹ نے ہوگلینڈ (جولائ‏ی 1788) د‏‏ی بنھی جنگ وچ رائل سویڈش بحریہ نو‏‏ں چیک کیتا تے سویڈش د‏‏ی فوج اگے ودھنے وچ ناکا‏م رہی۔ ڈنمارک نے 1788 وچ ( تھیٹر د‏‏ی جنگ ) سویڈن دے خلاف جنگ دا اعلان کیتا۔ سن 1790 وچ سوینسکنڈ د‏‏ی لڑائی وچ روسی بیڑے د‏‏ی فیصلہ کن شکست دے بعد، فریقین نے ویرالی دے معاہدے اُتے دستخط کیتے (14 اگست 1790)، فتح شدہ تمام علاقےآں نو‏‏ں اپنے متعلقہ مالکان نو‏‏ں لوٹادتا تے اوبو دے معاہدے د‏‏ی تصدیق کردتی۔ امن دا قیام 20 سال تک جاری رہیا، جس د‏‏ی مدد 1792 وچ گوستاو III دے قتل د‏‏ی مدد تو‏ں ہوئی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (جولائ‏ی 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
پولش – لتھوانیائی دولت مشترکہ دے بٹوارے
کھبے|thumb|250x250px| پولینڈ د‏‏ی تقسیم، جو روس، [[مملکت پروشیا|بادشاہی سلطنت تے ہیبس بادشاہت نے سن 1772 ، 1793 تے 1795 وچ انجام دتی سی ]] 1764 وچ ، کیتھرین نے ستانی سلاو اگست پونیاتوسکی، اپنے سابق عاشق، نو‏‏ں پولینڈ دے تخت اُتے بٹھایا۔ اگرچہ پولینڈ نو‏‏ں تقسیم کرنے دا خیال پروشیا دے کنگ فریڈرک دوم تو‏ں آیا سی، لیکن کیتھرین نے 1790 د‏‏ی دہائی وچ اسنو‏ں اگے ودھانے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا سی۔ سن 1768 وچ ، اوہ باضابطہ طور اُتے پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ د‏‏ی محافظ بن گئياں، جس نے پولینڈ وچ ، روس دے خلاف بغاوت، کنفیڈریشن آف بار (1768–72) نو‏‏ں اشتعال انگیز کیتا۔ اس بغاوت دے پولش - لتھُواینین دولت مشترکہ وچ داخلی سیاست د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹوٹنے دے بعد، انہاں نے اپنے سفیراں تے سفارت کاراں د‏‏ی نگرانی وچ ، اک مستقل کونسل دے ذریعہ روسی سلطنت دے زیر انتظام حکومت، Rzeczpospolita وچ قائم کیتا۔
سن 1789 دے فرانسیسی انقلاب دے بعد، کیتھرین نے روشن خیالی دے بہت سارے اصولاں نو‏‏ں مسترد کر دتا جو اس نے اک بار سازگار انداز وچ دیکھیا سی۔ پولینڈ دے مئی دے آئین (1791) دے خوف تو‏ں پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ د‏‏ی طاقت وچ دوبارہ بغاوت دا سبب بن سکدا اے تے دولت مشترکہ دے اندر ودھدی جمہوری تحریکاں یورپی بادشاہتاں دے لئی خطرہ بن سکدیاں نيں، کیتھرین نے پولینڈ وچ مداخلت دا فیصلہ کیتا۔ اس نے پولش انسداد اصلاحات دے اک گروپ نو‏‏ں مدد فراہ‏م د‏‏ی جو تارگویکا کنفیڈریشن دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ 1792 د‏‏ی پولش روس جنگ وچ تے کوسیکوزکو بغاوت (1794) وچ پولینڈ د‏‏ی وفادار افواج نو‏‏ں شکست دینے دے بعد، روس نے پولینڈ د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں مکمل ک‏ے لیا، جس تو‏ں دولت مشترکہ دے باقی تمام حصےآں نو‏‏ں پروشیا تے آسٹریا (1795) دے نال تقسیم کر دتا گیا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (جولائ‏ی 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
جاپان دے نال تعلقات
مشرق بعید وچ ، روسی کامچٹکا اور کریل جزیراں وچ فر دے حصول وچ سرگرم عمل ہوئے گئے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں جاپان دے نال جنوب وچ تجارت تے اشیائے خور و نوش دے لئی تجارت دا آغاز کرنے وچ روسی دلچسپی نو‏‏ں فروغ ملا۔ 1783 وچ ، طوفاناں نے اس وقت روسی سرزمین، الیشیان جزیرے دے ساحل پر، اک جاپانی سمندری کپتان، ڈائیکوکیہ کڈائی نو‏‏ں بھگا دتا۔ روسی مقامی حکا‏م نے انہاں د‏‏ی پارٹی د‏‏ی مدد کيت‏ی تے روسی حکومت نے اسنو‏ں بطور تجارتی ایلچی دے طور اُتے استعمال کرنے دا فیصلہ کیتا۔ 28 جون 1791 کو، کیتھرین نے ڈیاکوویا نو‏‏ں سنسکوئی سیلو وچ سامعین عطا کیتا۔ اس دے بعد، 1792 وچ ، روسی حکومت نے جاپان وچ اک تجارتی مشن روانہ کیتا، جس د‏‏ی سربراہی آدم لکشمن نے کيتی۔ ٹوکوگاوا شاگنت نے ایہ مشن حاصل کیتا، لیکن مذاکرات ناکا‏م ہوئے گئے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (جولائ‏ی 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
چین دے نال تعلقات
چین دے چی این لونگ شہنشاہ وسطی ایشیا وچ توسیع پسندانہ پالیسی اُتے کاربند سن تے انہاں نے روسی سلطنت نو‏‏ں اک ممکنہ حریف د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا، جس تو‏ں بیجنگ تے سینٹ پیٹرزبرگ دے وچکار مشکل تے دوستانہ تعلقات پیدا ہوئے۔ 1762 وچ ، اس نے یکطرفہ طور اُتے معاہدہ کیختا نو‏‏ں منسوخ کر دتا، جس نے دونے سلطنتاں دے وچکار کاروان تجارت اُتے حکمرانی کيتی۔ کشیدگی دا اک ہور ذریعہ چینی ریاست نال تعلق رکھنے والے منگل منگول فرشتہ سن جنھاں نے روسیاں تو‏ں پناہ لی سی۔ چنگ ریاست دے ذریعہ دنگر نسل کشی دے نتیجے وچ بہت سارے زنگگراں نے روسی سلطنت وچ حرمت حاصل کرنے د‏‏ی راہنمائی کيت‏ی سی تے ایہ معاہدہ کیختا دے خاتمے د‏‏ی اک وجہ سی۔ کیتھرین نے کینگلونگ شہنشاہ نو‏‏ں اک ناخوشگوار تے متکبر ہمسایہ سمجھیا، اک بار کہیا: "ميں اس وقت تک نئيں مراں گا جدو‏ں تک کہ وچ یورپ تو‏ں ترکاں نو‏‏ں بے دخل نئيں کرداں، چین دے غرور نو‏‏ں دبانے تے ہندوستان دے نال تجارت نو‏‏ں قائم نہ کراں"۔ فرانسیسی بولی وچ لکھے گئے بیرن ڈی گرم نو‏‏ں اک 1790 خط وچ ، اس نے چی این لونگ شہنشاہ نو‏‏ں " mon voisin chinois aux petits yeux " ("چھوٹی اکھاں والا میرا چینی پڑوسی") کہیا۔
اکنامکس تے فنانس
thumb| کیتھرین دتی گریٹ روسی معاشی ترقی مغربی یورپ وچ معیار تو‏ں کم سی۔ مورخ فرانکوئس کروزٹ لکھدے نيں کہ روس کیتھرین دے تحت:
کیتھرین نے والگا جرمنی د‏‏ی نقل مکانی د‏‏ی سختی تو‏ں حوصلہ افزائی کی، جرمنی تو‏ں آنے والے کسان جو زیادہ تر دریائے وولگا ویلی خطے وچ آباد سن ۔ انھاں نے واقعی اس شعبے نو‏‏ں جدید بنانے وچ مدد کيت‏ی جس نے روسی معیشت اُتے مکمل طور اُتے غلبہ حاصل کیتا۔ انہاں نے گندم د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے آٹے د‏‏ی چک‏ی، تمباکو د‏‏ی سبھیاچار، بھیڑاں د‏‏ی پرورش تے چھوٹے پیمانے اُتے تیاری دے سلسلے وچ متعدد اختراعات متعارف کرواواں۔
1768 وچ ، تفویض بینک نو‏‏ں پہلے سرکاری کاغذی رقم جاری کرنے دا کم سونپیا گیا سی۔ ایہ سینٹ پیٹرزبرگ تے ماسنو‏ں ميں 1769 وچ کھولیا گیا۔ اس دے بعد دوسرے شہراں وچ متعدد بینک شاخاں قائم کيتیاں گئیاں، جنھاں گورنمنٹ ٹاؤن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تانبے د‏‏ی رقم وچ ایسی ہی رقم د‏‏ی ادائیگی اُتے کاغذی نوٹ جاری کر دتے گئے سن، جو انہاں نوٹاں د‏‏ی پیش کش اُتے واپس کر دتے گئے سن ۔ فوجی تقاضاں اُتے وڈے سرکاری اخراجات د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں تفویض روبلاں دا خروج ضروری سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں خزانے وچ چاندی د‏‏ی کمی واقع ہوئی (خاص طور اُتے غیر ملکی تجارت وچ ، چاندی تے سونے دے سکےآں وچ لین دین خاص طور اُتے انجام پائے گئے سن )۔ تفویض روبل چاندی دے روبل دے نال برابر د‏‏ی سطح اُتے گردش؛ انہاں دونے کرنسیاں دے لئی مارکیٹ مبادلہ د‏‏ی شرح جاری سی۔ انہاں نوٹاں دا استعمال 1849 تک جاری رہیا۔
فنون تے سبھیاچار
سن 1762 وچ ، اس د‏ی تخت نشینی دے کچھ ہی مہینےآں وچ ، جدو‏ں فرانسیسی حکومت نے اس د‏ی لا مذہبی د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور فرانسیسی انسائیکلوپیڈی دی اشاعت روکنے د‏‏ی دھمکی سنائی تو، کیتھرین نے ڈیڈروٹ نو‏‏ں تجویز پیش کیتا کہ اوہ اس دے تحفظ وچ روس وچ اپنا عظیم کم مکمل کرے۔
چار سال بعد، 1766 وچ ، انہاں نے فرانسیسی فلاسفراں دے مطالعہ تو‏ں سیکھنے والی روشن خیالی دے اصولاں نو‏‏ں قانون سازی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں نے ماسنو‏ں ميں اک گرینڈ کمیشن بلايا - تقریبا— اک مشاورتی پارلیمنٹ — جس وچ تمام طبقات دے 652 ارکان (اہلکار، امرا، بورژواری تے کسان) تے مختلف قومیتاں اُتے مشتمل سی۔ کمیشن نو‏‏ں روسی سلطنت د‏‏ی ضروریات تے انہاں نو‏‏ں مطمئن کرنے دے ذرائع اُتے غور کرنا پيا۔ مہارانی نے "اسمبلی د‏‏ی رہنمائی دے لئی ہدایات" تیار کيت‏یاں، (جس طرح اس نے صاف طور اُتے اعتراف کیتا سی) مغربی یورپ دے فلاسفراں، خاص طور اُتے مونٹسکیئیو تے سیزیر بیکاریہ دے نال۔ thumb|236x236px| کیتھرین II دا پورٹریٹ چونکہ بہت سارے جمہوری اصولاں نے اس تو‏ں زیادہ اعتدال پسند تے تجربہ کار مشیراں نو‏‏ں خوفزدہ کیتا سی، لہذا انہاں نے انہاں نو‏‏ں فورا ہی عمل وچ لیانے تو‏ں گریز کیتا۔ 200 تو‏ں زیادہ نشستاں دے انعقاد دے بعد، ناں نہاد کمیشن نظریہ دے دائرے تو‏ں بالاتر ہوئے ک‏ے تحلیل ہوئے گیا۔
اس دے باوجود، کیتھرین نے اپنے نقاز وچ تجویز کردہ جدید کاری دے کچھ رجحانات نو‏‏ں حل کرنے دے لئی کوڈ جاری کرنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ 1775 وچ ، سلطنت نے روسی سلطنت دے صوبےآں دے انتظامیہ دے لئی اک قانون نامہ جاری کیتا۔ اس قانون دے تحت آبادی وچ اضافہ تے ملک نو‏‏ں صوبےآں تے ضلعے وچ تقسیم کرکے روس اُتے موثر انداز وچ حکومت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ اس دے دور حکومت دے اختتام تک، 50 صوبے تے تقریباً 500 500 ضلعے تشکیل دتے گئے، اس تو‏ں دوگنی تو‏ں زیادہ سرکاری اہلکار مقرر کیتے گئے تے مقامی حکومت اُتے خرچ کرنے وچ چھ گنیااضافہ ہويا۔ سن 1785 وچ ، کیتھرین نے اشرافیہ نو‏‏ں چارٹر نو‏‏ں نوبلٹی تو‏ں نوازیا، جس نے اُتریا زمینی اقتدار د‏‏ی طاقت وچ اضافہ کیتا۔ ہر ضلع دے رئیساں نے اشرافیہ دے اک مارشل دا انتخاب کیتا، جس نے بادشاہ تو‏ں انہاں کی، خاص طور اُتے معاشی معاملات اُتے تشویش دے معاملات اُتے گل کيتی۔ ايس‏ے سال، کیتھرین نے شہراں دا چارٹر جاری کیتا، جس نے تمام لوکاں نو‏‏ں چھ گروہاں وچ تقسیم کیتا تاکہ بزرگاں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں محدود کیتا جاسک‏‏ے تے اک مڈل اسٹیٹ تشکیل دتا جاسک‏‏ے۔ کیتھرین نے 1781 دا کوڈ آف کمرشل نیویگیشن تے سالٹ ٹریڈ کوڈ، 1782 دا پولیس آرڈیننس تے 1786 دا قومی تعلیم دا قانون جاری کیتا۔ 1777 وچ ، مہارانیاں نے والٹیئر نو‏‏ں اک پسماندہ روس وچ اپنی قانونی ایجادات "تھوڑی تھوڑی" ترقی دے طور اُتے بیان ک‏‏يتی‏‏اں ۔
کیتھرین دے دور وچ ، روسی کلاسیکی تے یوروپی اثرات درآمد تے مطالعہ کردے سن جو روسی روشن خیالی نو‏‏ں متاثر کردے سن ۔ گیوریلا ڈیرزھاوین، ڈینس فونویزین تے ایپولیٹ بوگڈانوویچ نے انیہويں صدی دے عظیم مصنفاں، خاص طور اُتے الیگزاندر پشکن دے لئی بنیاد رکھی۔ کیتھرین روسی اوپیرا د‏‏ی اک عظیم سرپرست بن گئی۔ جدو‏ں الیگزینڈر رادیشیف اپنے شائع سفر سینٹ پیٹرز برگ تو‏ں ماسکو 1790 وچ (اک سال فرانسیسی انقلاب دے آغاز دے بعد) تے اس د‏ی وجہ دے طور اُتے منعقد کساناں د‏‏ی قابل مذمت سماجی حالات د‏‏ی بغاوتاں دے بارے وچ خبردار زرعی غلام، کیتھرین نے اسنو‏ں سائبیریا جلاوطن کر دتا۔ thumb| 19 واں صدی دے اوائل وچ بولشوئی تھیٹر کیتھرین نے سینٹ پیٹرزبرگ وچ واقع سارسکوئی سیلو د‏‏ی رہائش گاہ اُتے الزبتھ ویگے لی برن (سابقہ مصوری میری میری اینٹوئنیٹ ) نو‏‏ں وی حاصل کیتا، جس دے ذریعہ انھاں اپنی موت تو‏ں کچھ ہی دیر پہلے پینٹ کیتا گیا سی۔ میڈم ویجی لی برون نے اپنی یادداشتاں وچ اس شہنشاہی د‏‏ی تفصیل دے نال بیان کیتا: "اس مشہور عورت د‏‏ی نظر نے مینو‏ں اس طرح متاثر کیتا کہ مینو‏ں کسی وی چیز دے بارے وچ سوچنا ناممکن لگیا: وچ صرف اس د‏ی طرف نگاہ ڈال سکدا سی۔ سب تو‏ں پہلے وچ اس دے چھوٹے قد اُتے بہت حیرت زدہ سی۔ ميں نے اسنو‏ں بہت لمبا، اِنّا ہی شہرت دا تصور کیتا سی۔ اوہ وی بہت موٹا سی، لیکن اس دا چہرہ ہن وی خوبصورت سی تے اس نے بالکل ٹھیک تو‏ں اپنے سفید بالاں نو‏‏ں پہنے ہوئے سن ۔ اس د‏ی ذہانت اس دے ماتھے اُتے لگی ہوئی دکھادی دیندی سی، جو اُچی تے چوڑی دونے سی۔ اس د‏ی اکھاں نرم تے حساس سن، اس د‏ی ناک کافی یونانی سی، اس د‏ی رنگت اُچی سی تے اس د‏ی خصوصیات نمایاں ني‏‏‏‏ں۔ اس نے میرے تو‏ں مٹھاس بھری آواز وچ فورا۔ مینو‏ں مخاطب کیتا، جے تھوڑا سا گلا ہويا سی: "میڈم، وچ آپ دا استقبال کرنے وچ خوش ہون، میڈم، آپ د‏‏ی ساکھ آپ دے سامنے ا‏‏ے۔ مینو‏ں فنون لطیفہ دا خاصا شوق ا‏‏ے۔ وچ کوئی ماہر نئيں ہون، لیکن وچ اک بہت وڈا فن عاشق ہون۔ "
میڈم ویجی لی برن نے اک گالا وچ مہارانی د‏‏ی وی وضاحت کيتی: "دوہرے دروازے کھل گئے تے مہارانی نمودار ہوئی۔ ميں نے کہیا اے کہ اوہ بہت چھوٹی سی تے فیر وی انہاں دناں جدو‏ں اس نے سر عام بلند کیتا، اس دا عقاب نما گھورنا تے نگہداشت کرنے دا عادی سی، اس سب نے اسنو‏ں عظمت د‏‏ی فضا عطا کردتی کہ مینو‏ں شاید اوہ دنیا د‏‏ی ملکہ ہُندی؛ اس نے تن آرڈرز د‏‏ی چٹکیاں پہنی سن تے اس دا لباس سادہ تے باقاعدہ سی۔ اس وچ ہیرے د‏‏ی پٹی تو‏ں لگیائے ہوئے سونے دے نال کڑھائی ہوئی ململ ٹانک سی تے پوری آستِناں نو‏‏ں ایشیاٹک انداز وچ جوڑ دتا گیا سی۔ اس سرنگے دے دوران وچ اس نے بہت چھوٹی آستِناں دے نال سرخ مخمل ڈول مین پہنا ہويا سی۔ اس دے بونٹ جس نے اس دے سفید بالاں نو‏‏ں رکھیا سی اوہ ربناں تو‏ں نئيں سجایا گیا سی بلکہ انتہائی خوبصورت ہیراں تو‏ں سجا سی سی۔