cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لوئی پاسچر
مڈلا جیون
پاسچر 27 دسمبر 1822 نوں چڑھدے فرانس دے ضلع جورا دی اک تھاں ڈول، جورا چ اک غریب چمڑا رنگن والے جین جوزف پاسچر تے اوہدی ٹبری جینی اتینیتی روکوی دے کعر رات 2 بجے جمیا۔ اوہ اپنے ماپیاں دا تیجا نیانا سی۔ اوہنوں 15 جنوری 1823 نوں گرجے پاک پانی نال نوایا گیا۔ اودا پیو نیپولین دی فوج وچ سارجنٹ رہ چکیا سی۔ 1826 نوں ایہ ٹبر ضلع جورا دی اک تھاں مارنوز وچ چمڑا رنگن دی دکان کراۓ تے لیندے نیں۔ 1827 وچ ایہ ٹبر اربوئیس آیا تے ایتھے ای وس گیا۔ لوئی اربوئیس چ وڈا ہویا۔ 1831 وچ اوہنوں سکولے پایا گیا۔ اوہ 13 ورے دا سی جدوں اپنی پہلی پینٹنگ بنائی۔ شروع وچ تے اوہدا ویلہ مجھیاں پھڑن تے سنگیآں دیاں پینٹنگ بنان وچ لنگدا پر چھیتی ای اوہنوں خیال آیا جے اوہ اپنے غریب ٹبر دے پیسے کھنجاریا تے فیر اوہ دل لا کے پڑھن لگ گیا۔ اوہدیاں 15ورے دی عمر وچ اپنے ماپے تے سنگیاں دیاں بنایاں ہویاں پینٹنگ پاسچر انسٹیٹیوٹ دے میوزیم وچ ٹنگیاں گیاں۔
اکتوبر 1838 نوں جدوں 15 وریاں دی سی اپنے اک بیلی ورکل نال پیرس پڑھن آندا اے پر اوہنوں اپنے نگر دی یاد پڑھن نئیں دیندی تے اوہ اوہدا پیو اوہنوں آکے واپس لے جاندا اے۔ 1838 وچ اوہ وکٹر ہیوگیو کالج بیسانکاں وچ سی۔
پاسچر وچ نکے ہوندے توں ای فرانس نال بڑا پیار سی تےاوہنوں اپنے پیو دے فرانس دی فوج وچ نپولین نال لڑن تے بڑا مان سی تے اپنے جیون وچ جدوں وی فرانس تے اوکھا ویلہ آیا پاسچر فرانس نال کھڑا سی۔ 1840 وچ اوہنے بی اے دی تے 1842 وچ بی ایس سی دی ڈگری لئی۔ 1947 وچ اوہنے دو پی ایچ ڈیاں فزکس تے کیمسٹری وچ کیتیاں۔ ڈیجون لاسی وچ کج چر پڑھان مگروں اوہ 1848 یونیورسٹی اف سٹراسبرگ چ پروفیسر لگ گیا۔ 848 وچ ای اوہنوں 26 ورے دی عمر وچ اپنی ماں دے مرن دا دکھ سہنا پیا۔ 1849 ج یونیورسٹی ریکٹر دی تعی میری لارنٹ نال ملدا اے تے فیر اوہدے نال ای اودا ویاہ ہویا۔ اونان دے 5 جواک ہوۓ جناں چوں 3 ٹائیفائیڈ نال مرگۓ۔ ایسے لئی اوہنے ٹائیفائیڈ ورگے روگاں دے دوا دارو بارے سوچیا۔
سائینسی کھوجاں
کھوج دی دنیا وچ اوہدا پہلا کم کیمسٹری وچ ٹاٹرک ایسڈ دے رپھڑ نوں مکانا سی۔ ایس کمپاؤنڈ نوں اگر زندھ چیزاں وجوں لیا جاوے تے ایدے چوں لنگدا چانن مڑدا سی پر کیمائی ول نال بناۓ گۓ کمپاؤنڈ وچ اینج نئیں سی ہوندا۔ پاسچر نے ایہدا کھوج کرکے دسیا جے کیہ کیوں ہوندا اے۔ پاسچر دی ایس کھوج نال سائینس دی دنیا وچ اوہدی مانتا بنی۔ فارماسوٹیکل سوسائٹی اوہنوں 1500 فرانس انعام دیندی اے۔ 1854 وچ اوہنوں للی یونیورسٹی وچ سائینسز دے حصے دا ڈین بنایا جاندا اے. 1856 وچ پیرس وچ اوہنوں اکولے نورمالے سپیریئر وچ لایا گیا۔ تے ایس ویلے اوہنے اپنا مشہور باک بولیا:"...dans les champs de l'observation, le hasard ne favorise que les esprits préparés" (کھوج دے ویہڑے وچ چانس اوہنوں لبدا اے جیہڑا تیار ہووے)۔ 1856 وچ اوہنوں للی دا اک بپاری موسیو بگو ملدا اے تے چقندر توں شراب بنان لئی صلآ لیندا اے۔ پاسچر ایس کم وچ پے جاندا اے تے اک ورے مگروں ددھ دے خراب ہون تے شراب بنان تے اک آرٹیکل لکھدا اے۔ اوہ اربوئیس وچ اپنے ٹبر نال جھٹی تے سی اوتھے اوہنیں خراب ہوئی شراب ویکھی تے اوہنوں پتہ جلیا جے ایہدے وچ تے خراب ہووۓ دد وچ لبھن والے نکے نکے جنور اکو جۓ سن۔
جراسیم تھیوری
پاسچر نے کرکے اے دسیا جے جاندار چیزاں جاندار چیزان چوں ای جمدیاں نیں۔ بےجان چیز توں کوئی چیز پیدا نیں ہوندی۔ اونے شیشے دیاں لمی تعون تے وڈے ٹڈ والیاں بوتلاں لیاں تے اناں ج پانی پایا۔ کجاں دا منہ پکا بند کردتا تے کج کھلیاں ریاں۔ کج چر مگروں جیڑیاں بوتلاں دے منہ کھلے سن اونان چ نکے نکے جانور جم چکے سن تے جيڑیان بوتلاں دے منہ بند سن اونان وچ کوئی جانور ناں جمیا۔ پاسچر نے کیا جے ہوا چ اڈدے ہوے نکے نکے جانور کھلے منہ والیاں بوتلاں دے اندر ٹر گۓ۔ تے اوناں نے اپنی گنتی ودا لئی۔ پاسچر نے ایے تون اے وی سوچ لیا جے روگ جراسیماں نال لگدے نیں۔ تے جراسیم نکے نکے جاندار ہوندے نیں۔ پاسچر پہلا بندہ نین جینے اے گل آکھی پر اونے اپنے گل نوں بڑے سلیقے نال لوکاں اگے رکھیا۔ رابرٹ کوخ نے وی ایہو ای گل کئی سی۔
1878 وچ اوہنے ایہ گل لکھی جیہڑی کتے چھپی نہیں جے زندگی دا بے جان چیزاں توں بننا زندگی دے مڈھ ویلے ہویا ہوے گا۔
پاسچر نے اپنے کماں تون اے وی نتارا کڈ لیا اے جے بیر شراب تے دد نوں جراسیم خراب کردے نیں۔ اونے اے وی کرکے دسیا جے اگر دد نوں ابال لیا جاوے تے ایدے اندر جراسیم مر جاندے نین تے دد نوں فیر سانبیا جاسکدا اے۔ دد نون ایس ول نال بچان نوں اودے نان تے پاسچرائزیشن کیا جاندا اے۔
جیکر جراسیم پانی سار چیزاں دے اندر جاکے اوناں نوں خراب کرسکدے نیں تے پاسچر نے اے گل آکھی جے اے جراسیم کسے بندے دے اندر جاکے اوہنوں وی روگی کرسکدے نیں۔ اونے فیر نکے جانداراں/جراسیماں نوں بندے دے پنڈے دے اندر چان توں روکن دی صلاع دتی۔ پاسچر دی ایس گل نوں اگے ٹوردیاں ہویاں جوزف لسٹر نے سرجری چ انٹیسیپٹک راہ دا مڈ رکھیا۔
1870-71 دی فرانکو جرمن لڑائی وچ اوہنے فوجی ڈاکٹراں نوں صلآ دتی ج ےکیویں پھٹڑ ہوۓ فوجیاں نوں بچانا اے۔ اوہنے ایس گل تے زور دتا جے پھٹڑ ہوۓ فوجیاں دا علاج کرن والے اوزار صاف ہونے چاہیدے نیں تے اک واری ورتن مگروں اوہناں نوں پانی وچ ابالنا جاہیدا اے تے دوجے پھثراں نوں بارلے بیکٹیرا توں بچان لؤی اہناں اتے پٹی کرنی جاہیدی اے تاں جے اوہ بچے رہن۔ ایہ ول ورتن نال پھثر ہوۓ فوجیاں وچن مرن گنتی بہت گھٹ جاندی اے۔
1865 چ فرانس دے ریشم دیاں کیڑیاں نوں روگ لگن نال ریشم دے کیڑے پالن والیان تے تے ریشم نال کپڑے بنان والیاں تے پعیڑا ویلہ آگیا۔ پاسچر اک کیمسٹ سی اونے بیالوجی نیئں پڑھی سی پر فرانس دی سرکار دے کہن تے نالے فرانس دے زمینداراں دے ماڑے حالاں نوں ویخدیاں ہویاں پاسچر ایس کم ج پے گیا تے اونے لوکاں نوں دسیا جے کنج اپنے ریشم دے کیڑیان نوں بچانا اے۔ لوئی پاسچر نے شرو‏ع وچ ایہ صلآ دتی جے سارے روگی ریشم کیڑیاں نوں ماردتا جاۓ تاں جے اوہناں دے مرن نال روگ وی مک جاۓ۔ ایہ کیتا گیا پر ایہدا کوئی فیدا ناں ہویا۔ پاسچر نے ایہ فیر ویکھیا جے تکڑے ماپیاں دے کیڑے وی روگی ہوگۓ سن۔ روگ دے شنا ننگی اکھ نال نہیں دسدے سن۔ تن وریاں دی کھوج مگروں پاسچر تے اوہدی ٹولی نوں پتہ لگیا جے ریشم دے کیڑیاں نوں اک نہیں دو روگ نیں۔ اک نکا جراسیم کیڑیاں وچ لبیا تے اک گلوبیول وچ۔ ایہ نکے جراسیم وددے پھیلدے تے کیڑیاں نوں روگی کردے۔ اوہدی ٹولی نے ایہ وی ویکھیا جے کسی روگی دی بٹھ کسے پتے تے ہووے تے تکڑا کیڑا کھاوے تے اوہ وی روگی ہوجائیگا۔ ایس روگ وچ کیڑے دیاں آندراں خراب ہوجاندیاں نیں تے ایہ وی ہیضے وانگوں اے۔
جدوں روگی بنان والے جنور لبے گۓ تے فیر اوہناں نوں کیڑیاں توں وکھریاں کیتا گیا تے اوہ صاف تے تکڑے کیڑیاں توں ہور کیڑے بناکے ایس کم وچ دوبارہ جان پائی گئی۔ پاسچر نوں ایس کم تے سرکا ولوں واہ واہ کیتی گئ۔
اینتھریکس
1876-77 وچ اینتھریکس نال فرانس دے ڈنگر تے بھیڈاں ماڑے حال وچ سن۔ رابرٹ کوخ ایس روگ دا جراسیم اینتھریکس بیکلیس پہلے ای لب چکیا سی۔ پاسچر نے ایس روگ دے جراسمیاں نوں لے کے ماڑا کیتا تے فیر تاں جے اوہ کسے ڈنگر وچ جان تے اوہدے بچاؤ پربندھ کولوں ناں بچ سکن۔ ایس مگروں اوہنے بھیڈاں دے اجڑ لۓ۔ اکنوں اوسے نے ایہ ماڑے جراسیم دتے تے اکنوں ناں دتے۔ فیر اوس نے دوناں اجڑاں نوں روگ دے تکڑے جراسیم دتے تے ایہ ویکیھا گیا جے اوہ بھیڈاں جنہاں نوں پہلے ماڑے جراسیم دتے گۓ سن اوہ بچ گیآں تے جنہاں نوں نئیں سی دتے گۓ اوہ ماریاں گیآں۔ ایس توں فیر پورے فرانس وچ سارے ڈنگراں تے بھیڈاں نوں ماڑے اینتھریکس دے جراسیم دتے گۓ تے پورے فرانس دے ڈنگر ایس روگ توں بچ گۓ۔
پاسچر چکن کالرا تے کم کرریا سی۔ کم کردیاں ہویاں روگی بنان والے بیکٹیریا دی اک پلیٹ ٹھیک ناں رئی تے اودے نال جیہڑے ککڑان نوں روگی کرن لئی بیکٹیریا دتے گۓ اونان چوں کج ککڑ روگی ناں ہوۓ۔ پاسچر نے جدوں ایناں ککڑاں نوں نويں تے تکڑے بیکٹیریا کھواۓ پر اے ککڑ روگی نان ہوۓ۔ ماڑے بیکٹیریا نے اوناں ککڑاں نوں روگاں توں بچالیا اوناں چ روگ دیاں ہلکیاں پھلیکاں نشانیاں ای دسیاں۔ پاسچر کیمسٹری دا بندا ہندا ہویا وی بیالوجی دے ایس کم ج پیا گیا کیون جے اونوں فرانس نال پیار سی۔
کتے دے وڈن دے روگ دا علاج لبنا پاسچر دا اک وڈا کم سی۔ ایہ اک توں دوجے نوں لگن والا روگ اے۔ پاسجر نے ایہ ویکھیا جے ایہدا جراسیم نروس پربندھ تے ہلہ بولدا اے۔ ایہ جراسیم کسے روگی کتے کولوں اوہدے چک راہیں یا کتے دے منہ دے لعاب توں دوجے دے پنڈے وج یا اوہدے کسے پھٹڑ وچ جاندا اے تے روگی کردیندا اے۔ کسے روگی دے منہ دے لعاب تے کھوج کردیاں ہویاں پاسچر ایس نتارے تے اپڑیا جے روگ سنٹرل نروس پربندھ وچ ریندا اے۔ اوہنے جدوں اک روگی کتے دے حرام مغز وچ کج ماس لے کے تکڑے سہیاں وچ پایا تے اوہ تکڑے سہے وی روگی ہوگۓ۔ ایہناں وچوں پاسچر نے ماڑے جراسیم وکھرے کیتے۔ ایہ ہن ٹیکہ لان لئی ورتے جاسکدے سن۔ ایس کم نوں ودیا پدھر نال کرن لئی اک لیباٹری جیدے وج جانوراں نوں رکھن دی تھاں سی اوہ وی بنائی گئی۔
6 جولائی 1885 نوں اوہدے کول اک 9 ورے دا جواک جوزف میستر لیایا گیا جیہنوں اک پاگل کتے نے وڈ لیا سی۔ پاسچر دے ہجے تک کم جانوراں تے پنچھیاں تے سن اوہنے کسے انسان تے دوائی نہیں سی ورتی پر اوس جواک نوں ویکھ کے تے لوکاں دے کہن تے اوہنے اوہدے تے دوائی ازمان دا سوچ لیا۔ ایہ علاج 10 دن تک چلیا تے انت وچ جواک ٹھیک ہوگیا۔ علاج کردیاں ہویاں پاسچر نوں ڈاہڈی چنتا سی۔ ایہ ول فیر ہور کئی لوکاں تے ازمایا گیا تے ہر روگی ٹھیک ہوگیا۔ ایس نے پاسجر دی دنیا وچ مانتا وچ ودھیرا وادا کیتا۔ دنیا دے کئی پاسیوں لوک اوہدے کول علاج لئی آۓ۔ مارچ 1886 وچ اوہنوں فرنچ سائنسی اکیڈیمی نے بلایا تے اوتھے اوہنے ایس روگ تے علاج بارے دسیا۔ پاسچر دے کم نوں اگے ودھان لئی پیرس وچ اوہدے ناں تے پاسچر انسٹیٹیوٹ بنایا گیا۔ ایدے لئی ساری دنیا توں چندہ آیا۔ 14 نومبر 1888 نوں فرانس دے صدر نے ایہدا بوآ کھولیا تے پاسچر نوں ایہدا پہلا آکو بنایا گیا۔ ایس دے ماڈل تے فیر برلن وچ پرشین انسٹیٹیوٹ، لسٹر انسٹیٹیوٹ لندن، ماسکو تے ٹوکیو نال 1891 نوں بناۓ گۓ۔
فرانس نال پیار
پاسچر نوں اپنے دیس نال بہت پیار سی تے اے اونوں دیس نال پیار دا جزبہ کج اپنے پیو توں وی ملیا سی۔ اودا پیو نیپولین دی فوج چ اک سپاہی سی۔ اونوں فالج سی پر جدوں فرانس دے حلات خراب ہوۓ تے اودے کول جنے پیسے سن اوہ اونے سرکار نوں دیدتے۔ اوہ فالج توں لڑائی ۂغي فٹ نین سی ایس لئی اونون واپس کردتا گیا۔ 1870 نون جدوں اوہ جرمنی توں بون یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی کرکے واپس فرانس پلٹ ریا سی تے اونوں پتہ چلیا جے فرانس تے جرمنی اک دوجے نال لڑائی تے نیں۔ فالج ہون دی بنا تے اوہ لڑ نیں سکدا سی۔ فرانس نوں جرمنی نال جدوں ہار ہوندی اے لڑائی چ اونوں بہت تکلیف ہوئی فرانس نوں اپنے دو صوبے تے اک ارب دالر جرمنی نوں دینے پۓ. جرمنی نال اوہ انتقام نال بھریا ریندا سی تے جدوں اوہنوں جرمنی ولوں پور لی میرٹ دا تمغہ دتا گیا تے اوہنے ناں لیا۔
پاسچر نے سوچیا جیہڑی لرائی اوہ اپنے پنڈے نال نین لڑ سکدا امہ اپنے دماغ نال لڑے گا۔ اونے جرمنی نوں تجارت چ ہران لئی جرمنی تول ودیا بیر بنائی تے فیر ایدے بنان دا نسخہ فرانس دے سنکی دیساں نوں دسیا۔
فرانس دا اک تھان ریلم دے کیڑے تے ریشم دے کارخانیاں لئی جانیاں جاندا سی۔ ریشم دے کیڑیاں نون روگ لگ گیا تے اوہ مرن لک گے کسے نوں سمج نین ار‎ی سی جے اے کنج ہوریا اے۔ ریشم دے کیڑیان دا اے روگ یورپ دے دوجے دیساں ج پھیل گیا۔ فرانس دے پنڈاں دےلوک جناں دا گوارا ریشم رے کیڑے دے پالن تے سی اوہ مسلے چ سن۔ فرانس دی سرکار نے ّاسچر نوں کیا جے اوہ ایس مسلے بارے کج کرے۔
گٹھ:سائنسدان گٹھ:لوئی پاسچر گٹھ:مائکروبیالوجی
ضلع ہنگو
ضلع ہنگو پاکستان دے صوبا خیبر وچ ضلع اے۔
گٹھ:خیبر دے ضلعے
ٹرینیڈاڈ تے ٹوبیگو
ٹرینیڈاڈ تے ٹوبیگو لیندے امریکہ دا دو جزیریاں والا اک دیس اے۔ ایدے چڑھدے اتر ول باربادوس، لیندے اتر ول گریناڈا، چڑھدے دکھن ول گیآنا تے ایدے دکھن تے لیندے پاسے وینزویلا اے۔ ایہ 5,131 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لوک گنتی  1,310,000  اے۔
گوئی یانگ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے صوبے گوئیژو  چ واقع  اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
نورزئی
نورزئی اک پشتون وڈھ قوم اے جو افغانستان پاکستان تے ایران وچ چار لکھ تک آبادی رکھدے نیں ۔
پشتون افغان قوم دا اک وڈا تے طاقتور قبیلہ ا‏‏ے۔ جے ایہ کہیا جائے کہ نورزئی پشتون، قوم دے اک وڈے حصے اُتے مشتمل نيں تاں بےجا نہ ہوئے گا۔ نورزئی قبیلہ د‏‏ی آبادی افغانستان، پاکستان تے ایران وچ وڈی تعداد وچ ا‏‏ے۔ افغانستان وچ اس قبیلہ د‏‏ی آبادی لگ بھگ 6۔6 میلن اے اورافغانی جرگہ تے افغانی جنگ وچ نورزئی قوم د‏‏ی حیثیت ریڑھ د‏‏ی ہڈی ورگی ا‏‏ے۔ ایرانی،انگریزی تے روسی قوم دے بعداج امریکی قوم وی قبیلےکے ناں تو‏ں خوفزدہ ا‏‏ے۔ 200px|thumb|سجے|سردار احمد خان thumb|درانی سلطنت دے سردار جنرل احمد خان
درانی تریخ
نورزئی پشتون دا اک قبیلہ ا‏‏ے۔ اڈامیک (2006 ، صفحہ 222) دے مطابق ، درانی قبیلہ بنیادی طور اُتے قندھار ، شیندند ، لشگرگاہ ، فراه تے ھیرات وچ افغانستان وچ واقع ا‏‏ے۔ اُتے ، ہزارزئی قبیلےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد ہزارہ جٹ علاقےآں تو‏ں ملحقہ ہلمند ، نیمروز تے غزنی دے کچھ حصےآں وچ رہندی ا‏‏ے۔ پاکستان دے کچھ حصےآں وچ ، کوئٹہ ، مرزا کالونی موسم منڈی نيں۔ درانی آباد نيں ، جو زیادہ تر افغانستان تو‏ں نقل مکانی کرکے آئیاں نيں۔ کچھ خاندان کوئٹہ تو‏ں باہر وی گیا اے دے دوسرے شہراں وچ آباد نيں ، جنہاں دے بارے وچ احمد شاہ درانی دے زمانے تو‏ں آباد ہونے د‏‏ی اطلاعات نيں۔ احمد شاہ درانی افغانستان دے بادشاہ تے بانی سن جنہاں نے اس وقت پاکستان اُتے مشتمل علاقےآں وچ افغانستان د‏‏ی حدود نو‏‏ں ودھایا (ایڈمیک ، 2006 ، صفحہ)۔
درانی لفظ عربی تے پشتو دا اشارہ کردے ہوئے روشنی دا بیٹا ا‏‏ے۔ "نور" دا لفظ روشنی دے عربی بولی تو‏ں نکلدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ لفظ "زئی" بیٹے دے لئی پشتو لفظ تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ پنجپائی د‏‏ی ذیلی شاخ اے ، جو ابدالی درانی د‏‏ی ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے ابدالی درانی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ابدال د‏‏ی اولاد نيں ، جو ترین دا بیٹا سی۔ ترین دے تن بیٹے سن : تور ، اسپن تے بور۔ بور نو‏‏ں ابدال تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ابدالی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ سن 1747 وچ ، پیر صابر شاہ ، اک صوفی شیخ ، نے احمد شاہ ابدالی نو‏‏ں درار دوران قرار دتا ، جس دا مطلب سی اس زمانے دا موندی تے اک بادشاہ ، جس دا بعد وچ تبدیل ہوک‏ے در-دران (موتیاں دا پرل) ہوئے گیا سی۔ ہن دے بعد ابدالی قبیلہ درانی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے (ایڈمیک ، 2006)
پٹھان
قندھار، کوئٹہ تے چمن دے کچھ حصےآں وچ ۔ ماضی نیڑے وچ ، اک تاریخی غلط فہمی پیدا ہوئی کہ نورزئی غلزئی د‏‏ی شاخ ا‏‏ے۔ غالب زئی پشتون د‏‏ی دو وڈی شاخاں وچو‏ں اک اے، یعنی۔ درانی تے غلزئی (ایڈمیک ، 2006)
پشتون نے اس د‏ی ابتدا قیس عبد الرشید نال کیندی اے ، جسنو‏ں تمام پشتوناں دا باپ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ قیس عبد الرشید دے تن بیٹے سن ، یعنی سرابن ، بیٹن تے گورغسٹ (کیرو ، 1957 ، صفحہ 10۔11)۔ غلزئی دا تعلق پشتوناں د‏‏ی بیتانی شاخ تو‏ں اے ، جدو‏ں کہ نورزئی سرابانی پشتون د‏‏ی اولاد نيں۔ تاریخی غلط فہمی نورزئی تے اچکزئی قبیلے دے وچکار دیرینہ قبائلی دشمنی د‏‏ی وجہ تو‏ں رونما ہوئی۔ چونکہ اچکزئی قبیلہ وی درانیاں تو‏ں اے ، لہذا قندھار دے نورزئی ، خاص طور اُتے اسپن بولدک تے چمن نے اچکزئی تو‏ں خود نو‏‏ں وکھ رکھنے دے ل. اپنے آپ نو‏‏ں غلزئی قبیلے تو‏ں منسلک کيتا۔ درانی دے دو قبیلےآں دے وچکار دشمنی د‏‏ی بنیاد اُتے اس دا کوئی تاریخی تے نسلی پس منظر نئيں سی۔ وقت گزرنے دے نال ، ایہ غلط فہمی پیدا ہوئی تے اسنو‏ں تاریخی اعتبار تو‏ں سچ سمجھیا گیا۔ اس غلط فہمی نو‏‏ں اس وقت دے ممتاز عالم دین ، ​​مولا‏نا نیاز محمد درانی نے ، جو پاکستان وچ نورزئی دے سربراہ سن ، نے دور کر دتا تے وڈے پیمانے اُتے نورزئی قبیلےآں نے انہاں د‏‏ی پوجا کيتی۔ مولا‏نا نیاز محمد درانی نورزئی د‏‏ی صفوزیہ شاخ تو‏ں سن ، جنھاں نے درانی نو‏‏ں اپنے ناں دے عنوان تو‏ں لکھنا شروع کيتا تے حقائق تے اعدادوشمار دے ذریعہ عوام وچ تاریخی سچائی د‏‏ی تشہیر د‏‏ی تے ، اس دے بعد ، اس غلط فہمی نو‏‏ں ختم کر دتا گیا (خان ، 2013)۔
تھ‏‏اںو‏اں
نورزئی قبیلہ افغانستان تے پاکستان دونے وچ آباد اے ، لیکن اکثریت افغانستان تو‏ں ا‏‏ے۔ جنہاں علاقےآں وچ اوہ آباد نيں انہاں د‏‏ی تفصیل ذیل وچ اے :
صوبہ فراہ: فراه مغربی افغانستان دا اک شہر اے جو 650 اونچائی اُتے واقع اے تے دریائے فراه اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ صوبہ فراہ دا راجگڑھ اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 109،409 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ فرح د‏‏ی زیادہ تر آبادی دا تعلق نورزئی قبیلے تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ مرکزی شہر تے بکوا ، گلستان ، انار دارا ، خاک سفید تے صوبے دے ہور حصےآں وچ آباد نيں۔
گیانی گرمکھ سنگھ مسافر
گیانی گرمکھ سنگھ مسافر (15 جنوری 1899-18 جنوری، 1976) دا جم لہندے پنجاب دے کیمل پور ضلعے دے ادھوال ناں دے قصبے وچّ سردار سجان سنگھ دے گھر ہویا۔ گیانی گرمکھ سنگھ مسافر نوں ساہت تے سیاست دا سمیل منیا جاندا اے۔ ایہناں دے ابا جی کھیتی باڑی دے نال ساہوکارا کردے سن۔
نورزئی
تھ‏‏اںو‏اں
ششم ہیرات: نور زئی قبیلہ ہیرات وچ وی پایا جاسکدا اے ، جو افغانستان دے مشہور صوبےآں وچو‏ں اک اے (طالبانی 1991)۔
ہشتم۔ شوراوک: شوراوک قندھار دے ضلع اسپن بولدک دا اک حصہ اے جتھ‏ے زیادہ تر بڑیچ قبیلہ آباد ا‏‏ے۔ اُتے ، نورزئی د‏‏ی اک شاخ جو پٹھانخیل کہلاندی اے صدیاں تو‏ں اوتھ‏ے رہندی سی۔ اوہ شورواک دے اصل لوکاں وچو‏ں سن ۔ اس علاقے وچ انہاں دے پاس زمین سی۔ اُتے ، کچھ قبائلی دشمنیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ مستونگ چلے گئے۔ پاکستان ، بلوچستان دا اک ضلع تے ہن وی اوتھ‏ے آباد ا‏‏ے۔ سپوزئی دے کچھ خاندان وی اوتھ‏ے مقیم سن ، جو اصل وچ اسپینہ تیژہ دے نيں۔
ہشتم۔ بلوچستان پاکستان: اگرچہ نورزئی قبیلے اصل وچ افغانستان تو‏ں نيں ، اوہ کوئٹہ ، قلعہ عبد اللہ ، نوشکی ، قلات ، مستونگ تے چاغئی وچ وی آباد نيں۔ کوئٹہ وچ پختون آباد ، خروٹ آباد ، کچلاک تے اہ‏م شہر وچ وڈی تعداد وچ آباد نيں۔ انہاں وچو‏ں بیشتر کلہ عبد اللہ تے افغانستان خاص طور اُتے اسپن بولدک نال تعلق رکھنے والے تارکین وطن نيں۔ چمن تے اسپینہ تائزہ وچ قلعہ عبد اللہ وچ ، نورزئی قبیلے صدیاں تو‏ں آباد نيں۔ تاریخی اعتبار تو‏ں ، مرکزی چمن دا تعلق میر اچکزئی نورزئی تے اچکزئی دے کچھ قبیلےآں تو‏ں ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح پاکستان وچ اسپین بولدک تو‏ں شوراوک تے گلستان تک پھیلے ہوئے اسپینہ تیژہ دے ریگستانی علاقےآں دا تعلق اصل وچ نورزئی دے صفوزئی یا ساپوزئی قبیلے تو‏ں اے ، جتھ‏ے اس وقت غیبی زئی قبیلے آباد ا‏‏ے۔ کوئٹہ تے قلعہ عبد اللہ دے علاوہ نورزئی قبیلہ قلات ، مستونگ ، چاغی ، پشین تے نوشکی ضلعے وچ وی پایا جاسکدا ا‏‏ے۔ ڈسٹرسکٹ نوشکی دے انعام بوستان وچ ، نورزئی دے کچھ خاندان آباد نيں۔ ایہ نورزئی د‏‏ی فقیرزئی تے صفوزئی برانچ تو‏ں نيں۔ ایہ اصل وچ قندھار دے ضلع شورواک دے راستے افغانستان تو‏ں آئے سن تے انعام بوستان-نوشدی ميں آباد ہوئے سن ۔ قلات ، مستونگ تے چاغئی وچ رہنے والے نورزئی برہوی تے بلوچی زباناں بولدے نيں۔ اُتے ، نوشدی ميں ہن وی پشتو بولدے نيں۔
گیانی گرمکھ سنگھ مسافر
ناولٹ
اوہناں دے نوں ناولٹ چھپے ملدے نیں
نورزئی
مشہور شخصیتاں
حافظ حمداللہ صاحب نورزئی، جمیعت علما اسلام رہنما
قندھار د‏‏ی صوبائی حکومت وچ کچھ بااثر قبائلی قبائلی اہ‏م عہدےآں اُتے فائز نيں جنہاں وچ عارف نورزئی تے انہاں دے بھائی بریگیڈیئر میرویس نورزئی شامل نيں جو پہلے قندھار دے صوبائی پولیس چیف دے طور اُتے خدمات انجام دیندے سن ۔ ايس‏ے طرح ، پنجوائی دے حاجی ولی محمد ميوند نورزئی تے حاجی عیسیٰ جان نورزئی افغان حکومت وچ اہ‏م عہدےآں اُتے فائز نيں۔ جنرل نذر محمد نورزئی ڈاکٹر نجیب اللہ دے زمانے وچ افغان فوج وچ سن ، جدو‏ں مجاہدین نے کابل دا اقتدار سنبھالیا تاں اوہ پاکستان فرار ہوئے گئے سن ۔ انھاں 1990 د‏‏ی دہائی وچ کوئٹہ وچ نامعلوم مسلح افراد نے قتل کيتا سی ، جدو‏ں طالبان افغانستان دے وڈے حصےآں اُتے حکومت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ جنرل جبار خان نورزئی اک ہور بااثر شخصیت نيں ، جو ڈاکٹر نجیب اللہ دے دور وچ افغان فوج وچ جنرل سن ۔ 2001 وچ طالبان د‏‏ی حکومت دے خاتمے دے بعد مجاہدین دے اقتدار سنبھالنے تے افغانستان واپس چلے جانے دے بعد اوہ پاکستان وچ ہی رہے تے مبینہ طور اُتے اوہ افغان حکومت وچ نيں۔ ہور بااثر نورزئی وچ سابق کمانڈر استاد عبدالحلیم وی شامل نيں ،۔ حزب اسلامی دے سابق کمانڈر تے طالبان دے حامی حاجی بشیر نور زئی نے حالیہ برساں وچ افغانستان وچ طالبان دے وڈے مالی اعانت کار ہونے دے ناطے دنیا بھر وچ شہرت پائی۔ انھاں 2008 وچ منشیات د‏‏ی اسمگلنگ دے الزام وچ امریکا وچ قید کيتا گیا سی۔ اس قبیلے د‏‏ی اک ہور مشہور شخصیت اخوند زادہ جلال نورزئی نيں ، جو کوئٹہ پاکستان تو‏ں نيں تے اک مشہور صحافی نيں تے مختلف اخبارات تے روزناواں دے آرٹیکل مصنف نيں۔ قاری عبد الرحمن نورزئی کوئٹہ پاکستان د‏‏ی اک بااثر تے مقبول شخصیت وی نيں ، جو شہر د‏‏ی اک مسجد وچ مذہبی عالم تے خطیب نيں۔ قاری عبد الرحمن پاک افغان تے پاک ایران تعلقات اُتے اک اتھارٹی سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ اوہ اک اچھے مصنف تے نامور رہنما نيں۔
گیانی گرمکھ سنگھ مسافر
موت
گٹھ:پنجاب (بھارت) دے وزیر اعلیٰ
فوچوآن
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوئیژو دے شہر
نورزئی
مشہور شخصیتاں
ایڈمیک (2006 ، صفحہ 284) دے مطابق ، 1996 تو‏ں 2001 تک افغانستان اُتے حکمرانی کرنے والے طالبان دا سب تو‏ں کمانڈر ملیا عمر وی نورزئی قبیلے تو‏ں ا‏‏ے۔ لیکن ایہ درست نئيں اے تے خود ایڈمک نے ذکر کيتا اے کہ مولا عمر ھوتک (غلزئی) قبیلے تو‏ں نيں۔ تمام ذرائع ، ايس‏ے طرح احمد رشید (طالبان ، 2000) سمیت اس گل کيتی تصدیق کردے نيں کہ مولا عمر غلزئی قبیلے د‏‏ی ھوتک شاخ تو‏ں نيں۔ اُتے ، اس دا کنبہ نورزئی دے پڑوس وچ رہندا سی تے ملیا عمر نے نورزئی د‏‏ی خصوصیات تے روایات نو‏‏ں کھچ لیا تے ، طالبان د‏‏ی تحریک دے دوران ، اسنو‏ں افغاناں دے اس بہادر قبیلے د‏‏ی زبردست حمایت حاصل سی۔ ملیا محمد عمر نے اپنی تحریک تحصیل ژڑی دے پنڈ سنگھیسار تو‏ں شروع کيت‏ی سی تے دسیا جاندا اے کہ اس علاقے وچ نورزئی اکثریت وچ نيں۔ ایہ دسنیا ضروری اے کہ ژڑی صوبہ قندھار دے اک ضلعے وچو‏ں اک اے (ہنار ، صفحہ 53)۔
بوگڑہ خان نورزئی
افغانستان دے بادشاہ احمد شاہ ابدالی نے سن 1747 تو‏ں 1773 تک ایران تو‏ں آزاد ہونے دے بعد 1747 وچ افغانستان د‏‏ی بنیاد رکھی تے ابدالی (درانی) خاندان قائم کيتا (ایڈمیک 2006 ، صفحہ 22)۔ آزاد ریاست دے قیام دے بعد ، احمد شاہ ابدالی نے افغانستان د‏‏ی حدود نو‏‏ں وسعت دینے د‏‏ی مسانو‏ں سنبھال لیا۔ اوہ سندھ (اس وقت پاکستان دا صوبہ) وچ داخل ہويا تے اسنو‏ں فتح ک‏ر ليا۔ شکارپور -سندھ نو‏‏ں اپنی سلطنت تو‏ں منسلک کرنے دے بعد ، احمد شاہ ابدالی دہلی روانہ ہوئے گئے۔ 1775 تو‏ں 1825 تک ، شکار پور احمد شاہ ابدالی دے ذریعہ مقرر نواباں (گورنرز) دے زیر انتظام درانی - افغان حکمرانی دے تحت رہیا۔ شکارپور وچ ، نور زئی گورنرز نے کافی معقول وقت دے لئی خدمات انجام دتیاں تے انہاں د‏‏ی اولاد ہن وی اوتھ‏ے آباد ا‏‏ے۔ انہاں وچ بوغرہ خان نورزئی وی سن ، جو احمد ابدالی دے زمانے وچ اک مشہور سیاست دان تے فوجی کمانڈر سن ۔ انہاں نو‏ں سندھ وچ شکار پور دا گورنر مقرر کيتا گیا سی۔ انہاں نے پنج سال تک شکارپور دے گورنر (نواب) د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے انہاں د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں عام لوکاں نے خدمات د‏‏ی بہترین ترسیل اُتے پسند کيتا (پروفیسر خیال جعفری 1985 ، صفحہ 10)۔
حافظ عبدالرحیم نورزئی
حافظ عبدالرحیم نورزئی دا تعلق نورزئی د‏‏ی مشینگ زئی برانچ تو‏ں سی۔ اوہ اسپن بولدک تو‏ں سی تے افغانستان اُتے روسی حملے دے دوران افغانستان تو‏ں پاکستان ہجرت کر گیا سی۔ اوہ روسی فوج دے خلاف فرنٹ لائن کمانڈر سی۔ طالبان حکومت وچ ، انہاں نے اک اہ‏م عہدے اُتے فائز رہے تے افغانستان وچ اسلامی حکمرانی نو‏‏ں نافذ کرنے وچ انہاں دا بھر پور تعاون کيتا۔ جدو‏ں 2001 وچ امریکا تے نیٹو د‏‏ی بمباری تو‏ں طالبان د‏‏ی حکومت دا خاتمہ ہويا تاں ، حافظ عبدالرحیم نے ہور طالبان قیادت دے نال مل ک‏ے کوئٹہ پاکستان وچ پناہ لے لئی۔ گیوستوزی (2009 ، صفحہ 125) دے مطابق ، امریکی حملے دے تن ماہ بعد ، ملیا طورغنی تے ملیا سراج الدین حقبین حافظ عبدالرحیم نورزئی دے نال اسپن بولدک آئے تے نیٹو فوج دے خلاف پہلی شورش 2002 وچ اسپین بولدک تو‏ں شروع ہوئی سی۔ حافظ عبدالرحیم نورزئی جلد ہی دنیا بھر وچ شہرت پائی تے طالبان د‏‏ی شورش نے زور پھڑ لیا۔ بعد وچ اوہ امریکی فضائی حملے وچ ماریا گیا سی تے اوہ طالبان دے لئی پہلا شہید ہوئے گیا سی۔
ملیا سراج الدین نورزئی
ملا سراج الدین حقبین دا تعلق زیلے شاخ پائیزئی تو‏ں سی ۔ اوہ اسپین بولدک تو‏ں سی تے افغانستان اُتے روسی جارحیت دے خلاف پہلے سن 1980ء وچ جہاد شروع کيتا روسی فوجیاں دے خلاف صف اول دا غازی منیا جاندا سی روسی انخلاء دے بعد اوہ کوئٹہ وچ مقامی مدرس‏ے تو‏ں دینی تعلیم حاصل کررہیا سی ۔ روس نو‏‏ں شکست دینے دے بعد مجاہدین تنظیماں د‏‏ی آپس وچ شدید چپقلش دے باعث 1992ء تحریک اسلامی طالبان دے ناں چند طلبہ دا گروہ قیام وچ آیا جسنو‏ں ملیا محمد عمر تے حاجی بشیر نورزئی نے قائم کيتا تے انھی د‏‏ی سربراہی وچ چند طلبہ نے سابقہ مجاہدین د‏‏ی خلاف جنہاں د‏‏ی شر و فساد تو‏ں افغان عوام تنگ سن اعلان جہاد کيتا جس وچ ملیا سراج الدین نورزئی نے وی شمولیت اختیار کيتی سن 1994 ء وچ ملیا سراج الدین ملاعمر د‏‏ی جانب تو‏ں اہ‏م عہدے اُتے فائز ہويا تے بہترین کمانڈر منیا جاندا سی شمال اتحاد تے تورن اسماعیل نو‏‏ں شکست وی انھی د‏‏ی ہتھو‏ں ہويا سی 2001 ء امریکی حملے دے بعد ملیا سراج الدین حقبین نے پہر تو‏ں 2002 ء وچ اپنے دست راست طور غنی تے حافظ عبدالرحیم دے نال مل ک‏ے نیٹو افواج د‏‏ی خلاف جنگ کيت‏ی شروعات د‏‏ی تے سارے افغانستان وچ نیٹو افواج اُتے حملے شروع ہوئے جو ہن تک جاری رہے ۔ بعد وچ 2011ء بولدک وچ امریکی حملے وچ شہید ہوئے گیا۔
عبدالخالق خان نور زئی
عبدالخالق خان نور زئی دا تعلق صوبہ فراہ تو‏ں ا‏‏ے۔ اس دے والد فرح سلطان محمد خان فرح افغانستان وچ فرضی فسادات ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اوہ صوبہ فراہ دا قبائلی سردار سی تے بادشاہ د‏‏ی طرح رہندا سی جس د‏‏ی اپنی فوجاں تے جیلیاں سن۔ اوہ افغان پارلیمنٹ دے رکن رہ‏‏ے۔ عبدالخالق خان کوئٹہ تے پشاو‏ر وچ افغان قونصل رہ چکے نيں۔ اوہ اس وقت صوبہ فراہ وچ نورزئی قبیلے دے چیف نيں۔ انہاں دے بھائی نعیم خان نور زئی اک مصنف نيں۔ عبدالخالق خان نورزئی افغان حکومت وچ کلیدی عہدے اُتے فائز نيں۔ عبدالخالق افغان جہاد وچ وی سرگرم سی۔
حافظ حمداللہ نورزئی
پاکستان وچ ، حافظ حمد اللہ نورزئی اک مشہور تے بااثر شخصیت نيں ، جو وزیر صحت ، بلوچستان رہ چکے نيں تے اس وقت سینیٹ پاکستان دے ارکان نيں۔ اوہ جمعیت علمائے اسلام (پاکستان وچ اک مذہبی سیاسی جماعت) دا رہنما اے تے اک بااثر قبائلی شخص وی ا‏‏ے۔ انہاں دے والد قاری ولی محمد وی اک سرگرم سیاسی شخصیت تے جمعیت علمائے اسلام دے سرگرم سیاسی کارکن سن ۔ حافظ حمد اللہ بنیادی طور اُتے چمن تو‏ں ا‏‏ے۔ کوئٹہ دے نیڑے اک سرحدی شہر۔
سپکس رات باندر
سپکس رات باندر رات باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی برازیل، کولمبیا، پیرو تے ایکویڈار دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
نورزئی
محمدگل نوری نورزئی
محمدگل نوری نورزئی کلاسیکی کہانیاں یا افسانوی کہانیاں د‏‏ی کتاب "ملی ہندارا" دے مصنف سن ، جو پشتو ادب دے بہترین ٹکڑےآں وچو‏ں اک نيں۔ جے ملی ہیدارا نو‏‏ں شمار نہ کيتا جائے تاں پشتو ادب نامکمل ا‏‏ے۔ اس وچ Pustho Classic Epics تے رومانٹک مختصر کہانیاں نيں۔ ہر پشتون گھر وچ ، ملی ہندارا پڑھیا جاندا اے تے لوک اس کتاب تو‏ں قص storiesے سندے ہوئے اک بزرگ دے گرد جمع ہُندے نيں۔ گل محمد نوری نور زئی نے ایہ کلاسیکی نسخہ لکھیا تے پشتون سبھیاچار تے ادب وچ ابدی ہوئے گیا۔ گل محمد نوری نور زئی دا تعلق قندھار تو‏ں سی۔ انہاں د‏‏ی ذا‏تی زندگی دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات نيں ، اُتے ، ایہ معلوم اے کہ اوہ ذات دے لحاظ تو‏ں نورزئی سن ۔
خلیفہ ملیا سیدمحمد نورزئی
خلیفہ ملیا سید محمد نقشبندی۔ نورزئی قبیلےکی زیلے شاخ پائیزئی نال تعلق رکھدا سی۔ جو خلیفہ صاحب د‏‏ی ناں تو‏ں مشہور سی خلیفہ سید محمد بلوچستان ضلع پشین د‏‏ی پیر سید لالک آغا صاحب دے خلیفہ تے علاقے وچ مشہور عالم دین سی آپ نے چمن وچ دارلعلوم مدرسہ حقانیہ دا بنیاد رکھی واضح رہے کہ اس نیک کم وچ انہاں نو‏ں شیخ الحدیث مولوی محمد ہاشم دیوبندی صاحب تے علاقے دے علما اکرام دا عملی تعاون حاصل رہیا۔ خلیفہ صاحب 2006 ء کوئٹہ وچ وفات پا گئے سن
محبوب خان نورزئی
محبوب خان نورزئی اسپن بولدک دے اک مشہور قبائلی رہنما سن ۔ اوہ نورزئی د‏‏ی گرگ برانچ نال تعلق رکھدا سی تے اپنے قبائلیاں وچ بہت بااثر سی۔ اچکزئی قبیلے دے خلاف افغان انتخابات وچ غلزئی قبیلے نے انہاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ محبوب خان دا بیٹا وکیل عبد الصمد خان وی اک سرگرم سیاست دان سی ، جو افغان پارلیمنٹ دا رکن بنیا۔ وکیل عبد الصمد خان اسپن بولدک وچ نورزئی دے سربراہ سن ، جو روس دے خلاف سرگرم جہادی کمانڈر سن ۔ 2001 وچ طالبان د‏‏ی حکومت دا امریکا دے اقتدار وچ آنے دے بعد اس نے منتقلی دے عمل وچ وی کلیدی کردار ادا کيتا سی۔ محبوب خان دا اک ہور بیٹا نادر خان سی ، جو اک مشہور قبائلی شخصیت وی سی۔
مولا‏نا نیاز محمد درانی نورزئی
مولا‏نا نیاز محمد درانی سن 1939 وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ اک عالم دین ، ​​اسلامی اسکالر ، سیاست دان ، سماجی کارکن تے قبائلی رہنما سن ۔ انہاں نے اس وقت دے عظیم اسکالرز جداں مولا‏نا عبد اللہ اجمیری ، علامہ جالدین غوری تے مولا‏نا عبد العزیز تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ تعلیم د‏‏ی تکمیل دے بعد ، انہاں نے 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ بطور مذہبی استاد پاک فوج وچ شمولیت اختیار کيتی تے 1965 د‏‏ی پاک بھارت جنگ وچ اوہ لاہور وچ جنگی محاذ اُتے تعینات رہ‏‏ے۔ بعد وچ انہاں نے فوج چھڈ ک‏‏ے جمعیت علمائے اسلام دے پلیٹ فارم تو‏ں سیاست دے میدان وچ قدم رکھیا۔ 70 د‏‏ی دہائی وچ ذو الفقار علی بھٹو (پاکستان پیپلز پارٹی) د‏‏ی حکومت دے خلاف سیاسی تحریک تے قادیانیاں دے خلاف تحریک وچ ، انہاں نے کلیدی کردار ادا کيتا۔ اوہ جنرل ضیاء الحق دے مارشل لا دے خلاف وی کھڑے ہوئے تے جمعہ تے عید دے خطبات (خان ، 2012) وچ حکومت کیت‏‏ی کھلے عام مخالفت کيتی۔
افغانستان اُتے روس دے قبضے دے خلاف افغان جہاد (مقدس جنگ) وچ مولا‏نا نیاز محمد درانی نے وی کلیدی کردار ادا کيتا۔ انہاں نے سن 1990 د‏‏ی دہائی وچ پاکستان د‏‏ی مرکزی چاند دیکھنے والی کمیٹی دے ارکان د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے اسلامی قانون تے فقہی مسائل دے معاملات اُتے سپریم کورٹ د‏‏ی پاکستان شریعت عدالت نو‏‏ں وی علمی مشورے دیے۔ اوہ اک غیر معمولی عوامی تقریر تے مصنف سی۔ انہاں نے بینظیر بھٹو دے زمانے وچ اسلام وچ عورت د‏‏ی حکمرانی دے بارے وچ فتویٰ (اسلامی فرمان) دتا سی ، جدو‏ں پاکستان د‏‏ی مذہبی جماعتاں نے عورت قانون نو‏‏ں غیر اسلامی قرار دتا سی تے مولا‏نا نیاز محمد نے اسنو‏ں اسلام دے مطابق قرار دتا سی۔
وہ نہ صرف سیاست دان سن ، بلکہ اک بااثر قبائلی رہنما وی سن تے گرینڈ جرگہ تے پشتون السیسی جرگے دے ارکان وی سن ۔ اوہ پاکستان وچ نورزئی قبیلے دا سردار سی۔ انہاں دے پاس قرآن ، حدیث ، اسلامی تریخ تے پشتوناں د‏‏ی تریخ (رانا 2012؛ خان 2012) سی۔
حاجی بشیر نورزئی
قبائلی رہنما ، حاجی بشیر نورزئی دا تعلق نورزئی د‏‏ی پائیزئی برانچ سےہے ، دے معاملے وچ اس نے منشیات د‏‏ی تجارت وچ نمایاں کردار تے طالبان دے رہنما ملیا محمد عمر مجاهد تو‏ں انہاں دے تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی توجہ مبذول کرائی سی ، اس سازش وچ حصہ لینے دا الزام عائد کيتا گیا سی جس نے لکھاں افراد نو‏‏ں بھیج دتا سی۔ امریکیو‏ں سمیت دنیا بھر وچ ڈالراں د‏‏ی مالیت د‏‏ی ہیروئن (ویزر ، 2009)۔ حاجی بشیر بنیادی طور اُتے قندھار دا رہنے والا اے ، لیکن سوویت فوج دے افغانستان وچ داخل ہونے دے بعد تو‏ں اس دا کنبہ کوئٹہ وچ رہندا سی۔ انہاں دے والد حاجی محمدعسی خان اک امیر تاجر تے اک طاقتور قبائلی رہنما سن ۔ حاجی بشیر نورزئی 1990 د‏‏ی دہائی وچ طالبان نو‏‏ں شامل کرنے تے مالی مدد کرنے دے لئی مشہور نيں۔ اوہ اک ارب پتی اے تے اسنو‏ں منشیات د‏‏ی اسمگلنگ تے طالبان د‏‏ی مدد کرنے وچ ملوث ہونے دے جرم وچ ریاستہائے متحدہ امریکا وچ قید کيتا گیا ا‏‏ے۔ حاجی بشیر نورزئی دے والد یعنی قبائلی رہنما حاجی محمدعسی خان نورزئی وی اک بااثر کاروباری شخص سی ، جس د‏‏ی افغان جہاد وچ داؤ اُتے لگیا سی۔
نورزئی تریخ
نور زئی" افغانستان دا سب تو‏ں وڈا نسلی گروپ ا‏‏ے۔ درانی پشتوناں دا اک قبیلہ ، اوہ قندھار ، ارزگان ، ہلمند ، نیمروز ، ہرات ، بادغیس ، فرح صوبےآں وچ تقریبا اکثریت دے حامل نيں تے اوہ وی فاریاب ، غور ، جوزجان ، قندوز ، بغلان ، خوست صوبےآں وچ اقلیت د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہ رہے نيں۔ تے کابل شہر۔ نورزئی قبیلے د‏‏ی مجموعی آبادی تقریبا 6 60 لکھ افراد اُتے مشتمل اے ، نورزائ افغانستان د‏‏ی پوری آبادی دا 1/5 حصہ بنا‏تے نيں۔ نورزائ تاریخی طور اُتے سخت جنگجو تے افغانستان د‏‏ی جنوبی تے مغربی سرحداں دے محافظ دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ تمام پشتوناں وچ ، نورزائاں نو‏‏ں بہت سخی تے مہمان نواز لوکاں دے نال نال انتہائی مہذب وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ نور زئی ، تور ترین د‏‏ی نورزئی سب ٹرائب نامی اک اوری نامی صوبہ بلوچستان دے ضلع پشین وچ آباد سی۔ تور ترین نورزئی قبیلے دا تاریخی مقام یا پیدائشی زمین افغانستان خوشاب صوبہ قندھار ا‏‏ے۔ آخر ایہ قبیلہ عظیم خراسان دے مشرق وچ ضلع پشین د‏‏ی طرف ہجرت کر گیا تے اس نے پہاڑی علاقے نو‏‏ں شرانا کہیا سی تے اس دے بعد انہاں نے ملکیار تے باندی زئی قبیلے دے وچکار زمین اُتے قبضہ کيتا سی۔ نورزئی نے جس اراضی نو‏‏ں آباد کيتا اے اسنو‏ں تورا شاہ ، اسکان خان قلعہ تے کمال زئی تو‏ں سرخاب تک پہاڑی سلسلے کہیا جاندا ا‏‏ے۔ نورزئی بور یا ابدالی ترین افغانستان وچ رہندے نيں انہاں وچ بنیادی طور اُتے ایہ شامل نيں: نور زئی ، لسانیات دے مطابق ، نور زئی یا نورزئی ناں عربی تے پشتو دا اک امتزاج اے جس دا مطلب اے "نور دا بیٹا"۔ عربی بولی وچ "نور" لفظ "نور" تو‏ں مشتق ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ لفظ "" زئی "" پشتو تو‏ں "بیٹا" یا بیٹا پیدا ہويا ا‏‏ے۔ "زئی" پشتون قبائلی ناواں دے آخر اُتے چسپاں ہوئی مشہور فارسی "" زادہ "" دے پشتو دے برابر اے ، جو اکثر مقامی فارسی قوم نال تعلق رکھنے والے ناواں دے اختتام اُتے لگایا جاندا ا‏‏ے۔ احمد شاہ ابدالی دے افغانستان دے امیر بننے دے بعد نور زئی بور / ابدالی ترین نو‏‏ں 'درانیاں' دے ناں تو‏ں جانا جانے لگیا تے آہستہ آہستہ اس اصطلاح نے انہاں دے اصل ناں نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ نورزئی ، 18 ويں صدی دے وسط وچ ، در dayانی سلطنت دے حکمران احمد شاہ ابدالی دے ذریعہ ، جدید دور دے پاکستان سمیت شمال مغربی ہندوستان ، دے حملےآں دے دوران سی۔ 1750–60 د‏‏ی دہائی وچ ، تاریاں دا اک دستہ ، پانی پت د‏‏ی تیسری جنگ ، جنوری 1761 وچ ، مراٹھا سلطنت دے خلاف کھیلے جانے والے کردار دے لئی مقبول ہويا۔ اس چھوٹی سی برادری دا تعلق خاص طور اُتے تور ترین / ترین دے باندی زئی حصے تو‏ں اے ، اس دے بعد اس نے وڈی شہرت حاصل کيتی کیونجے انہاں دے سربراہان نو‏‏ں نچلے ہزارہ دے میدانی علاقےآں دے گورنر تے انتظامیہ دے نال نال شمالی پنجاب وچ اٹک دے پڑوسی چاچ علاقے دا تقرر کيتا گیا سی۔ نور زئی پشتوناں دا مننا اے کہ اوہ عام آبا و اجداد قیس عبد الرشید د‏‏ی اولاد نيں۔ ترین دے معاملے وچ ، انہاں نو‏ں یقین اے کہ اوہ اس دے پہلے بیٹے ، سربان ، اس دے بیٹے شاربون تے اس دے بیٹے ترین ، قبیلے دے بانی تو‏ں نيں۔ ترین دے بوہت سارے بیٹے سن ، جو قبیلے دے وڈے حص .اں نال تعلق رکھدے سن ۔ اک دا ناں بور ترین سی ، بعد وچ اس دا ناں ابدالی رکھیا گیا ، جو درانی قبیلے دا افسانوی بانی ا‏‏ے۔ اس طرح ، ابدالی / درانی بزرگ ترین نسب نسب تو‏ں نکلے نيں۔ نور زئی تور ترین نو‏‏ں مندرجہ ذیل پرنسپل حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔
افغانستان وچ نورزئی قوم
افغانستان وچ نورزئی قبیلے د‏‏ی آبادی تقریبا سٹھ لکھ تک اے افغانستان وچ نورزئی قبیلے دے لوک پشتو تے فارسی بولدے هاں افغانستان وچ نورزئی قوم اک طاقتور تے اثر رسوخ والا قوم تصور کيتا جاندا اے افغانستان دے اکثر طالبان نورزئی قبیلے نال تعلق رکھدے اے موجودہ طالبان سپریم کمانڈر امیر شیخ ہیبت اللہ اخونزادہ وی نورزئی قبیلے نال تعلق رکھدا اے اک اندازے دے مطابق طالبان %100 فیصد وچو‏ں نورزئی قبیلے نال تعلق رکھنے والے طالبان %75 فیصد اے ۔
پاکستان وچ نورزئی قوم
پاکستان وچ نورزئی قبیلے د‏‏ی آبادی تقریبا چھ لکھ تک ا‏‏ے۔ پاکستان سٹیزن ایکٹ 1962ء دے مطابق نورزئی قبیلے د‏‏ی آبائی علاقے .چمن. توبه ولگی.توبہ امرت تے سپینه تیژه وچ اے ۔
ایران وچ نورزئی قوم
ایران وچ نورزئی قبیلے د‏‏ی آبادی تقریبا تن تو‏ں چار لکھ دے درمیان ا‏‏ے۔ ایران وچ نورزئی قبیلے دے لوکاں نوروزی.نورزھی.نورزایی.بھی بولا تے کھا جاتاهے۔ نورزئی لوک مھمانواز تے بھادر جنگجو هوندے اے ۔
حوالے
https://www.nps.edu/documents/105988371/107571254/Nurzai_Durrani.pdf/8d55b901-2a8d-4a69-a63d-2c98f240164b
گٹھ:پشتون قبیلے
بانف نیشنل پارک
بانف نیشنل پارک اتلے امریکہ دے پربت دھارے راکی چ کینیڈا دے صوبے ایلبرٹا چ اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینیڈا دے نیشنل پارک
گائیلی
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے صوبے گوئیژو  چ واقع  اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
دهستان خواشد
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان سبزوار ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
چک 144 ڈبلیو بی
چک 144 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
ضلع زرداب
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع زرداب آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز زرداب شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
ماچھی
ماچھی چیر نسل تو‏ں تعلق رکھن والا قبیلہ اے جو کہ عرب دا اک قبیلہ سی" تکر" عربی بولی دا لفظ اے جس دا مطلب پتھر دے نيں تے "التکرانی" دا مطلب بلند تے وڈے پہاڑاں وچ رہنے والے اے کیونجے انہاں د‏‏ی جدوامجد تے آبائی عرب دے بلند پہاڑ اں وچ رہندے سن تے تکرانی کہلاندے سن اس قبیلے د‏‏ی دو شاخ نيں اک دایہ تے دوسرا سولنگی۔ مگر ہن انہاں کودائے ماچھی تے سولنگی ماچھی کہندے نيں انہاں نو‏‏ں ماچھی انہاں د‏‏ی روايتی کم عرب صحرا وچ پیاسنو‏ں مسافراں تے لوکاں نو‏‏ں پانی پلانے د‏‏ی وجہ تو‏ں کہیا گیا اصل لفظ ماشکی سی جس دا مطلب پانی د‏‏ی مشق والا سی جو د‏‏ی بعد وچ بگڑ ک‏ے ماچھی بن گیااسلامی تریخ دان لکھدے نيں کہ تمام ماچھی حضرت دائی حلیمہ سعدیہ علیہ السّلام تے دایہ قمر د‏‏ی اولاد نيں اے جوکہ امام علی ابن ابی طالب علیہ السّلام دے غلاماں وچو‏ں سی تے دائی حلیمہ سعدیہ علیہ السّلام دے قبیلہ دا سی ماچھی ایران عراق بغداد تے ہور عرب ملکاں وچ آباد سن تے محمد بن قاسم دے نال ہندوستان آئے سن تے ایتھ‏ے پہلے سندھ وچ فیر بلوچسان تے پنجاب وچ آباد ہوئے۔ سندھ تے بلوچستان وچ آباد ہونے والا قبیلہ سولنگی ماچھی سی تے پنجاب وچ آباد ہونے والا قبیلہ دایہ ماچھی سی اس وقت ایہ پاکستان وچ صوبہ سندھ ،بلوچستان، پنجاب تے انڈیا وچ گجرات لکھنؤ تے ایران عراق وچ پائے جاندے نيں انہاں نو‏‏ں ایران عراق بغداد وچ تکرانی ہی کہندے نيں انڈیا سندھ تے بلوچستان وچ سولنگی ماچھی تے پنجاب وچ انہاں نو‏ں دائے ماچھی کہندے نيں۔ ایہ ترکرانی قبیلہ سندھ بلوچستان دے علاقہ وچ آباد اے بس۔I سولنگی قبیلہ دا تعلق سرائیکى تے سندهى بولی تو‏ں وڈا گہرا تعلق اے بوہت سارے ماہرین دا کہنا اے کہ سولنگی قبیلہ عربی بولی وچ گہرہ تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ تے انڈیا وچ سولنگی تریخ دان لکهتے نيں سولنگى قوم کى انڈیا وچ ۳۰۰ سال تو‏ں ودھ حکومت رهى۔ چالوکیا سولنگى مہاراجہ ملیا راج اس دا پہلا مہاراجہ سی۔ تے عرب ملکاں د‏‏ی وچ سولانجی کہ ناں تو‏ں جانیا جاندا اے سولنگى ماچھی قوم انا پرست تے اپنى گل پہ ڈٹ جانے والى قوم ا‏‏ے۔ سولنگی قبیلے دے لوک سرائیکى سندھی تے بلوچی بولی بولدے نيں سولنگی قبائلی لوکاں وچ شمار کیتے جاندے نيں۔ انڈیا وچ پائے جانے والے سولنگیاں دا پاکستان وچ بسنے والے سولنگى قوم،سے تاریخى کوئى تعلق نئيں ملدا۔ سندھ دے نچلے شہراں تھرپارکر، بدین، سجاول ٹھٹا وچ پائے جاندے نيں۔
ٹروپیڈورفس سپیریٹس
ٹروپیڈورفس سپیریٹس نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
لیوپانشوئی
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے صوبے گوئیژو چ واقع اے ۔
فورٹ سینٹ جان
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
مٹیورا
مٹیورا یوناں چ چٹاناں تے بنیاں یونانی آرتھوڈوکس فرقے دیاں خانگاہواں نیں۔ 9ویں صدی چ ایتھے راہب آن لگے تے اوناں نے ہولی ہولی ایناں نوں بنایا۔
ضلع بابک
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع بابکآذربائیجان دی خومختار جمہوریہ نخچیوان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز بابک شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
ازارہ رات باندر
ازارہ رات باندر رات باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی بولیویا، ارجنٹاین، پیراگوۓ تے پیرو دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
ٹروپیڈورفس زینتھوگاسٹر
ٹروپیڈورفس زینتھوگاسٹر نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع گرداسپور
گرداس پور پنجاب دے راج دا اک شہر اے، جو بھارت دے شمال-مغربی حصے وچ واقع اے، بیاس اتے راوی دریاواں دے وچکار| گرداس پور شہر دا نام مہنت گرتا داس جی دے ناں تے رکھیا گیا سی۔ بادشاہ اکبر نوں کلانور وکھے تاج حاصل کیتا گیا سی، جو کہ شہر توں 26 کلومیٹر دی دوری تے اے۔ بہرامپر شہر، جتھے بیرام خان دے مقبرہ واقع اے، 10 کلومیٹر دور اے۔ دینانگر شہر، جو کہ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے راج دا راجگڑھ سی، 12 کلومیٹر دور اے۔ 2011 دی جنگننا مطابق، گرداس پور دی آبادی 2,299,026 (1,212, 99 5 مرد اتے 1,086,031 عورتاں) سی، 2011 وچ گرداس پور دی اوسط شرح خواندگی 81.10% سی، نر اتے مادہ شرح خواندگی ترتیب وار 85.90% اتے 75.70% سی۔ گرداس پور دے کئی ایلیمینٹری اتے سیکنڈری پدھر دے سکول ہن اتے وکھ-وکھ ڈگری پدھر اتے انجینیئرنگ کالج ہن۔ بے انت کالج آف انجینیئرنگ اتے تکنالوجی گرداس پور اوہناں وچ اے، جو 1995 وچ اوے ویلے دے وزیر اعلیٰ بے انت سنگھ ولوں قائم کیتے گئے سن۔ ٹورزم (انڈیا) دی اک قومی پدھر دی مانتا حاصل ادارہ انسٹیچیوٹ آف ہوٹل مینیجمینٹ، کیٹرنگ اینڈ نیوٹرشن وی گرداس پور وچ واقع اے۔
اتہاس
گرداس پور دا قیام 17 ویں صدی دی شروعات وچ گریا جی ولوں کیتا گئیا سی۔ اوہناں دے نام تے، اس شہر نوں گرداس پور دے ناں نال جانیا جاندا سی۔ اہنا نے سنگی گوترا دے جٹاں توں گرداس پور لئی زمین خرید لئی ۔ ایہہ وی قائم کیتا گیا اے کہ کجھ لوک پرانے شہر دے جھونپڑیاں وچ رہندے سن ۔ گریا جی، کوشل گوتر دے سانول براہمن سن۔ اوہ گرداس پور دے 5 میل اتر ول واقع اک پنڈ پنیاڑ دے وسنیک سن۔ گریا جی دے پوروج بہت ویلے پہلاں ایودھیا توں آئے سن اتے پنیاڑ وکھے وس گئے ۔ گریا جی دے دو پتر سن شری نول رائے اتے شری پالا جی ۔نواب رائے دے پتر بابا دیپ چند جی گرداس پور وچ وسّ گئے سن جو کہ شری گرو گوبند سنگھ جی دے ہم عصر سی۔ ایہہ منیا جاندا اے کہ گرو گوبند سنگھ جی نے بابا دیپ چند نوں گنج بخش (خزانے دا مالک) دا سرلیکھ دتا سی۔ بابا دیپ چند دے جانشیناں نوں مہنت کہندے ہن ۔
ضلعے دے پرانے اتہاس بارے تھوڑھا جیہا جانیا جاندا اے جویں کہ پتھرا دے مندر مکتیشور دھام اتے گوانڈھی ضلعیاں دے نال-نال سکندر دے پھلار بارے وی دسیا گیا اے، جو بیاس دریا وچ عالمی دی جیتو سوچ لے کے آیا سی ۔ اسنے سنگلا وکھے کٹھانیاں نال اک بھیانک لڑائی کیتی جو گرداس پور دے فتہگڑھ نیڑے واقع اے ۔
10 ویں صدی دے ادھ توں 1919 دے اخیر تک اس ضلعے تے جیپال اتے آنندپال ولوں شاہی راجٹبر دا حکمرانی ہویا سی ۔ دلی حکومت وچ ضلع کلانور 14 ویں صدی تو 16 ویں صدی تک دے ویلے سبھ توں اہم قصبہ سی ۔ کلانور ضلعے اتے جسرات کھوکھر ولوں 2 وار حملے ہوئے سی 1422 وچ لاہور اتے اسپھلتاپوروک حملے توں بعد اتے پھر 1428 وچ جدوں ملک سکندر نے تھاں توں راحتَ لئی مارچ کڈھیا سی، اس ویلے جسراتھ کھوکھر نے حملہ کیتا سی اتے جسراتھ نوں ہرایا سی ۔ اکبر نوں بیرام خان نے 1556 وچ اک گدی اتے براجمان کیتا سی جو کہ شہر دے مشرق ول اک کلومیٹر تے اک پلیٹ فارم موجود اے ۔
مغلاں دی سلطنت دے پتن اتے سکھ طاقت دے اترادھکار وچ ایہہ ضلع دیکھیا گیا۔ شری گرو نانک، 1469 وچ لاہور ضلعے وچ پیدا ہوئے، 1485 وچ سلکھنی مول چند دی دھی نال پکھوکے (ڈیرہ بابا نانک) دے کھتری گوت نے بٹالا تحصیل وچ ویاہ ہویا۔ گرداس پور وچ حالے وی اک کندھ اے جس نوں جھولانا محل کیہا جاندا اے۔ سکھ گرو شری ہرگوبند جی نے شری ہرگوبندپر نگر وسایا جو کہ پہلا رہیلا دے نام نال جانیا جاندا سی ۔شری گرو گوبند سنگھ جی دے چیلے بابا بندہ بہادر جی نے اس ضلعے نوں لاہور تک جنگ لئی استعمال کیتا ۔ بادشاہ بہادر شاہ نے 1711 وچ اسدے خلاف اک مہم دا انعقاد کیتا، بندہ بہادر نے ضلعے دے گرداس ننگل وکھے مغل نال اپنی آخری لڑائی لڑی اتے بابا بندہ بہادر نوں قید کر لیا۔ دوآبے دے اس حصے وچ سرداری لئی مخالف رامگڑھیا اتے کنیا مسلز دے اپنے اتھاہ حقاں دے خاتمے کارن ضلعے دے اتہاس وچ بدلاو آیا اتے اہنا دے ونشج دیاں طاقتاں 1808 اتے بعد وچ 1811 وچ ختم ہو گئیاں ۔
مہاراجہ رنجیت سنگھ، جس نے سمچے ضلعے دا راہ اپنایا ۔ دینانگر، اپنے سوہنے امب بغیچے اتے چل رہے نہر دے نال پنجاب دے شیر دا اک پسندیدہ گرمیاں دا نواس سی۔ جدوں کتے ہور نہیں جاندے تاں اتھے مئی اتے جون دے دو گرم مہینیاں وچ رہندے سن ۔
1947 وچ بھارت دے وبھاجن دے دوران گرداس پور دے مستقبل دا فیصلہ کئی دناں لئی نہیں کیتا جا سکیا، کیونکہ اس ضلعے دی زیادہ تر آبادی مسلمان سی۔ ریڈکلف ایوارڈز آف باؤنڈری نے گرداس پور ضلعے دے پاکستان نوں صرف شکرگڑھ تحصیل اتے باقی ضلعے نوں ہی بھارت وچ شامل کیتا۔ ضلعے دی مسلم آبادی پاکستان اتے پناہ گیر، ہندو اتے سیالکوٹ دے سکھ تحصیل شکرگڑھ راوی پلّ نوں پار کرکے گرداس پور آ گئے۔ اوہ گرداس پور ضلعے وچ رہن لگ پئے اتے اوہناں نے گرداس پور شہر نوں پھیلایا ۔
دینانگر
دینانگر شہر گرداس پور دے 14 کلومیٹر اتر-مشرق وچ واقع اے | اس دا قیام 1730 وچ اڈنیبیگ ولوں، حسلی جاں شاہ ناہر دے کنڈھے تے اوہناں دے نواس اتے چھاپے وجوں کیتی گئی سی | جاپدا اے کہ اسنے اس شہر توں اپنی سرکار دا استعمال کیتا اے |
دننگر مہاراجہ رنجیت سنگھ دی پسندیدہ تھاں سی | دننگر اک مرکز سی جتھے مہاراجہ رنجیت سنگھ نے گرمیاں دوران اپنے دربار دا انعقاد کیتا سی | ایہہ مہاراجہ رنجیت سنگھ دی گرمی دا راجگڑھ سی اوہ ہر سال مئی اتے جون دے دو مہینے دینانگر وچ رہندے سن | ایہہ دننگر وکھے سی کہ مئی 1838 وچ اوہناں نے میکگنٹن مشن حاصل کیتا جس نے قابل دی گدی تے شاہ-شوجا نوں رکھن لئی پیش گٹھجوڑ نال گل بات کیتی |
29 مارچ 1849 نوں پنجاب دے بریٹیش علاقے نوں ملاؤن توں بعد، ادنانگر دے اک نویں ضلعے دینانگر نوں اپنا مکھ دفتر بنایا گیا سی | گرداس پور تحصیل، بٹالا تحصیل دا وڈا حصہ اتے پٹھان کوٹ تحصیل دے 181 پنڈ آدینگر ضلعے وچ شامل کیتے گئے سن | جولائی 1849 وچ سول اتے ملٹری ایسکورٹاں نوں بٹالا وچ تبدیل کر دتا گیا کیونکہ دننگر نوں اچمبھے دی لگ رہا سی اتے 1852 وچ ایہہ گرداس پور ضلعے دا حصہ بن گیا | مارچ 1919 وچ پاس کیتے رولیٹ ایکٹ نے کسے وی سیاسی تحریک نوں دباؤن لئی سرکار نوں غیر معمولی طاقتاں وچ نویش کیتا | دننگر وچ گرداس پور، پٹھان کوٹ اتے بٹالا دے نال اک پورن ہڑتال دا معائنہ کیتا گیا |
1 999 وچ گاندھی جی نے کھلفاٹ لیڈر جلھیانوالا باغ ٹریجی اتے رولٹ ایکٹ دے نال گٹھجوڑ کرکے غیر-تعاون مہم شروع کیتی سی | دیس بھر دے لوکاں نے گاندھی جی دے سدے نوں متعلق ہنگارا بھریا | سرکار نے تحریک نوں روکن لئی ہر کوشش کیتی اتے وڈی گنتی وچ لوکاں نوں قید دی سزا دتی گئی | ڈپٹی کمیشنر، ڈپٹی کمیشنر ایچّ | ہارکوٹ ولوں گاندھی جی ولوں بنائی حالت دی چرچہ کرن لئی دننگر وکھے اک دربار منعقد کیتا گیا سی |
مالک آزاد نند نے 1 9 38 وچ دیانند میتھ دا قیام کیتا – اک ادارہ جو سکھن اتے آیروید دا مرکز بن گئی | ویلے دے دوران دینانگر اپنی لوئی, شال اتے لکڑ دے صنعت لئی جانیا گیا اے | 1947 توں بعد اتھے کئی ندیاں پائیپ اساری اکائیاں قائم کیتیاں گئیاں ہن | دینا نگر 14 |36 طبقہ کلومیٹر پھیلایا گیا اے |
بٹالا
بٹالا قصبے دا قیام 1465 وچ بہلول لودھی دے راج دور وچ ہوئی، “رئی رام دیوَ” بھٹی راجپوت، لاہور دے تارہ خان دے گورنر ولوں دتی زمین دے اک حصے تے | اکبر نے جاگیر نوں اپنے دھرم دے بھرا شمشیر خان نوں سونپیا، جس نے اس تھاں نوں بہت سدھاری اتے سجایا اتے اس توں باہر مکمل مرمت دے ویلے شاندار تلاشی وی بنائی | سکھ دولت مشترکہ دے ماتحت، بٹالا پہلاں رامگڑھیا ولوں منعقد کیتا گیا سی، اتے کنہیا کنینڈیئیسی ولوں اوہناں نوں برخاست کیتے جان توں بعد | رامگڑھیا مکھی دے باہر جان توں بعد اوہناں نے شہر نوں مڑ وسایا، جس نوں اوہ رنجیت سنگھ دے ابھار تک قایم رکھیا | 1849 وچ برٹشراں ولوں پنجاب نوں ملاؤن توں بعد بٹالا نوں ضلع دا مکھ دفتر بنایا گیا، جسنوں بعد وچ گرداس پور وچ تبدیل کر دتا گیا |
بٹالا لوح پیداوار یونٹاں دی گنتی دا مرکز بن گیا جدوں سیالکوٹ دی ویونتبندی وڈی گنتی وچ اتھے تبدیل ہوئی | بٹالا ہن اس دے لوہے سمگلنگ یونٹاں لئی جانیا جاندا اے اتے مشین ٹولز اتے کلھاں دی اک وڈی قسم دا پیداوار کردا اے | بٹالا قصبے دا کھیتر 8 |75 مربع ک م توں اپر اے |
پرانے حصیاں دی پرمکھ وستاں ٹینک ہن، شمشیر خان دی وڈا قبر اتے انارکلی ناں دی اک سندر عمارت اے جو مہاراجہ رنجیت سنگھ دے پتر شیر سنگھ ولوں بنی اے، جو جگیر وچ بٹالا رکھے سن |
گرداس پور
گرداس پور دا قیام 17 ویں صدی دی شروعات وچ گروآں ولوں کیتی گئی سی | اس دے نام تے، اس شہر نوں گرداس پور دے ناں نال جانیا جاندا سی | اسنے سنگی گوترا دے جٹاں توں گرداس پور لئی زمین خرید لئی | ایہہ وی قائم کیتا گیا اے کہ کجھ لوک پرانے شہر دے جھونپڑیاں وچ رہندے سن | گری جی، کوشل گوترا دا سنوال براہمن گرداس پور دے اتر ول 5 میل اتر ول واقع اک پنڈ پانیر دا سی | گری جی دے پوروج لمے ویلے توں ایودھیا توں آئے سن اتے پانیر وچ وس گئے سن | گری جی دے دو پتر سن | نواز رائے اتے شری پیارپا جی گرداس پور نواب رائے دے پتر بابا دیپ چند وچ رہن والے نول رائے دے اترادھکاریاں نے گرو گوبند سنگھ جی دا ہم عصر سی | ایہہ یعقین کیتا جاندا اے کہ گرو گوبند سنگھ جی نے بابا دیپ چند نوں گز بخشی (مالک دا خزانہ) دا خطاب دتا سی | بابا دیپ چند دے اترادھکاریاں نوں مہنت کہندے ہن | ایہہ بابا دیپ چند دے ویلے سی جدوں گرداس پور اک پنڈ دے روپ وچ ترقی کرنا شروع ہو گیا سی |
گرداس پور دا اتہاس بندہ بہادر دیاں سرگرمیاں نال وی جڑیا ہویا اے | بندہ بہادر نے گرداس پور وچ کئی قلعے بنائے ہن اس دی اک قلعہ سائیٹ اج دی مرکزی جیل گرداس پور اے |
مسلاں دے ویلے دوران گرداس پور کانیا مثل اتے رامگھریا مثل دی سرگرمی دا مرکز رہا | مہاراجہ رنجیت سنگھ نے 1808 وچ رامگھریا مثل اتے 1811 وچ کانیا مثل اتے جت حاصل کیتی، اس لئی ایہہ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے سامراج دا حصہ بن گیا |
دوجی اینگلو-سکھ لڑائی توں بعد 1839–49 بریٹیش ایسٹ انڈیا کمپنی نے 29 مارچ 1849 نوں پنجاب نوں اپنے قبضے ہیٹھ لے لیا | پرشاسنک مقصداں لئی ضلعیاں دے مانتا لئی اکجٹّ ہون دی لوڑ پئی | نتیجے وجوں، گرداس پور ضلعے دا قیام پہلی مئی 1852 نوں ہوئی سی | ادانیاگر دے ضلعے دا ناں گرداس پور رکھیا گیا سی | اس لئی اک چھوٹی جہی پنڈ گرداس پور ضلع ہیڈکواٹر بنیا |
1857 دے پھونڈنے وی متاثر ہوئے |سیالکوٹ دے فٹبالر گرداس پور ول چلے گئے | بریٹیش فوجاں نے ترمو پٹن وکھے ایہناں نرنائکاں نوں روکیا اتے اوہناں نوں ترمو پاٹن (12 جولائی 16 جولائی 1857) دی لڑائی وچ ہرا دتا | قیدیاں نوں سرکاری کالج گرداس پور دے پچھے واقع بولے ​​والا باغ وچ پھانسی دے دتی گئی |
1947 وچ بھارت دے وبھاجن دے دوران گرداس پور دے مستقبل دا فیصلہ کئی دناں لئی نہیں کیتا جا سکدا | کیونکہ اس ضلعے دی زیادہ تر آبادی مسلمان سی | ریڈللپھپھ ایوارڈز آف باؤنڈری نے گرداس پور ضلعے دے پاکستان نوں صرف شاکھگگڑھ تحصیل اتے صرف باقی ضلعے نوں ہی بھارت لجایا گیا | ضلعے دی مسلم آبادی پاکستان اتے شرنارتھیاں لئی چلائی گئی، ہندو اتے سیالکوٹ دے سکھاں اتے تحصیل شکراجگڑھ روی پلّ نوں پار کرکے گرداس پور چلے گئے | اوہ سیٹل اتے گرداس پور ضلعے وچ پھیل گئے | گرداس پور 10 |85 طبقہ کلومیٹر پھیلی ہوئی اے | کھیتر |
کلانور
گرداس پور ضلعے دا اک تریخی شہر کلانور، گرداس پور دے پچھم ول کرن رولیٹ دے کنارے تے 25 کلومیٹر دی دوری تے واقع اے، جو کہ بیررامپر دے چھمب توں اتپن اے اتے اک زگ – زگ سرپنا رستہ وچ وگدا اے اتے راوی ندی وچ ملدا اے | امرتسر ضلعے وچ 36 میل دی دوری ‘
کلانور پرانے ہندو دور وچ اک مشہور جگہ سی | محمد لطیفَ (اک اتہاسکار) دے مطابق اس دا قیام راجپوتاں دے نور قبیلے نے کیتی سی جو شاید دکھن بھارت توں پرواس کر رہے سن | بھارت دے امپیریئل گزٹائیئر مطابق اس دا قیام دو مسلم بھراواں نے دور اتے نور ولوں کیتی سی | زیادہ تر ایہہ اسدے ناں کیلیور (نام شو دا ناں) دے ناں توں لیا گیا اے، جسدا پرانے قلعہ
ایہہ شہر کلا، جھونپڑی والے صنعت اتے وپار دا مرکز سی | بھارت دی ونڈ توں پہلاں اک کہاوت دے مطابق، ایہہ کیہا گیا سی
“جس انسان نے لاہور نہیں ویکھیا اے اوہ کلانور نوں ویکھنا چاہیدا اے”
اس پرانے شہر نال کئی تریخی واقعے جڑیاں ہوئیاں ہن | ہائی ٹوئڈ تے واقع شہر اس گل دا سجھاء دندا اے کہ شہر نے کئی وار ڈھیہہ-ڈھیری کر لئی اے، اتے اس نوں مڑ مڑ بنایا گیا اے | فروز – شاہ – تغلق (1352–83 ای |) 1353 وچ شکار کرن لئی اتھے آیا اتے اتھے کرن ندی دے کنارے اک بہت ہی سندر محل بنایا |
سید مبارک شاہ (1421–35 ای |) دی حکمرانی دے ویلے کلانور طاقتور کھوکھر قبیلے دے ماتحت سن | 14 توں 16 ویں صدی تک کانورور اس کھیتر دا مشہور شہر سی |
کلانور بابا بندہ سنگھ بہادر دے بہادری دیاں سرگرمیاں لئی مشہور اے جس نے اک کھوہ بنائی، جتھے ہن گروولوں بندہ بہادر واقع اے |
مثل دے ویلے کانیا مثل دے سردار حقیقت سنگھ کانیا دے ماتحت کلانور وکھے قبضے کیتے | اس دا پتر جیمل سنگھ نے اپنا علاقہ پھتہگڑھ چوڑیاں تک ودھا لیا اتے اتھے اپنے نواس تھاں تے چلے گئے | جیمل سنگھ دی بیٹی چند کور 1812 ای | وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے بیٹے پریت کھڑک سنگھ نال ویاہی ہوئی سی | جدوں مہاراجہ رنجیت سنگھ نے اس کھیتر نوں اپنے راج وچ ملایا تاں کلانور دا تولکا شہزادہ کھڑک سنگھ نوں دتا گیا سی | 1874 وچ کلانور دا ایہہ ٹولکا دیوان دینا ناتھ نوں جاگیر دتا گیا سی | 1857 وچ دینا ناتھ دی موت پچھوں ایہہ بریٹیش سامراج نال ملایا گیا سی |
جدوں گرداس پور 1 مئی، 1852 نوں اک ضلع بن گیا تاں کلانور ضلعے دا اک اہم شہر بن گیا |
ڈیرہ بابا نانک
ڈیرہ بابا نانک گرداس پور دے پچھم ول 45 کہ |می | ایہہ تھاں شری گرو نانک دیوَ جی نال متعلق اے | ڈیرہ بابا نانک وکھے دو مشہور گروولوں شری دربار صاحب اتے سری چلا صاحب اے | ڈیرہ بابا نانک، سکھاں دے سبھ توں پوتر تھاںاں وچوں اک، راوی دریا دے کنڈھے تے واقع اے | گرو نانک دیوَ، پہلے سکھ گرو، پنڈ دے پکھوکے دے نزدیک وس گئے اتے اجوکے شہر دے ساہمنے آ گئے اتے اسدا نام کرتارپور رکھیا گیا | بیدی، گرو نانک دیوَ جی دے اترادھکاریاں نے اک نواں شہر اساریا اتے ڈیرہ بابا نانک دے ناں تے اسدا نام اپنے مہان پوروج دے نام دتا | اس شہر وچ بہت سارے سکھ مندراں ہن | عقیدت مند وڈی گنتی وچ اس پوتر قصبے وچ آؤندے ہن | ڈیرہ بابا نانک نوں ڈیرہ بابا نانک دے نویں بنے تحصیل دا مکھ دفتر بنایا گیا سی |