cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عیسائی مشنریاں دی پنجابی نوں دین
مشنریاں دے پنجاب آون توں پہلاں پنجابی زبان لوکائی وچکار بولی جان والی عام زبان دا درجہ رکھدی سی۔ شمالی ہندوستان ول مشنریاں دا الار لدھیانہ مشن دے نال ہویا۔ ڈاکٹر وحید قریشی ہوراں موجب 1799ء وچ ایس قصبے تے ڈنمارک دی حکومت سی تے ایتھوں دے واسیاں نوں ڈنمارک دی رعایا منیا جاندا سی۔ جیس کر کے مشنریاں نوں کُھل کے تبلیغ کرن دی اجازت نہیں سی۔ پر انگریزی حکومت دے قابض ہون دے نال ای اوہناں پادری جان لاری تے ولیم ریڈ نوں اختیار دتا کہ اوہ تبلیغ لئی اپنی مرضی دا علاقہ ویکھ کے اوتھے مذہبی کم شروع کر لین۔ اوہناں جیس علاقے نوں چُنیا اوہدے وچ آسام، اودھ تے رویل کھنڈ، گنگا تے جمنا دا درمیانی علاقہ یعنی دو آب، پنجاب، راجپوتانہ تے وسطی صوبے سن، ایہناں ساریاں علاقیاں وچوں پنجاب نوں مرکزی حیثیت حاصل سی۔ ایسے لئی 1834ء وچ پہلا مرکز لدھیانے قائم کیتا گیا۔ جیمز ولسن ہوریں دسمبر 1835ء وچ برعظیم آئے اوہناں دے آون توں مگروں پنجاب وچ مشنریاں دا کم ٹر پیا۔ 1849ء وچ سکھاں دی حکومت دا خاتمہ ہویا تے انگریزاں پورے برعظیم اُتے مل مار لئی۔ انگریزی راج دے نال ای مشنریاں نے وی کم دا کھلار ودھا چھڈیا۔ اوہناں تبلیغ لئی کئی طریقے ورتے تے کئی تھاواں تے اپنے ٹھکانے وی بنائے، جیہناں وچوں ڈیرہ، راولپنڈی، ہوشیار پور، فیروز پور تے ہور کئی تھاواں تے مرکز کھولے۔ ایہناں تھاواں تے اوہناں نے اپنی تبلیغ لئی مذہبی لٹریچر چھاپ کے لوکاں نوں ونڈے، ہسپتال بنائے تے لوکاں نوں نوکریاں دے لارے لائے۔ مدرسے تے سکول بنائے جتھے مذہب دی تبلیغ کیتی جاندی۔ ایس دے نال لوکاں نوں امداد دے کے اوہناں دے مذہب نوں بدلن دے جتن کیتے۔ ایہناں کماں توں اڈ اوہناں پنجابی زبان تے ادب لئی وی کم کیتا۔ گرامراں تے ڈکشنریاں لکھن دے نال نال لوک ادب دی کھوج وچ وی ودھیرا سِیر پایا۔ مشنریاں نے پنجابی راہیں تعلیم دین دے نال نال بولی نوں مذہب نال جوڑن دا جتن وی کیتا۔
ڈاکٹر گور چرن سنگھ عرشی ہوراں موجب انہویں صدی تیکر پنجابی زبان نوں اجے تیکر کوئی وڈا مقام حاصل نہیں سی ہویا۔ انہویں صدی دے پہلے ادھ تیکر سکھّاں دی زبان وی برج بھاشا سے سادھ بھاشا سی۔
اوہناں پنجابی دیاں گرامراں تیار کیتیاں، سبھ توں پہلاں پنجابی زبان دی گرامر تے ڈکشنری چھاپے چاڑھن دا سہرا وی ولیم کیری ہوراں دے سر تے اے۔ ایس سارے کم دا مقصد مشنریاں لئی سوکھ پیدا کرنا سی تاں جے اوہ سوکھ نال بولی سکھ کے پرچار کر سکن۔ کیری ہوراں دی لکھی گرامر وچ پنجابی زبان دے قواعد واضح انداز وچ لکھے ہوئے سن۔
’’گرامر آف پنجابی لینگوئج‘‘ 1812ء وچ چھاپی گئی۔ مس کیتھرین سمتھ اپنی کتاب Early Indian Prints وچ لکھدے نیں کہ ایس توں پہلاں کیری ہوراں 1811ء وچ بائیبل دا ترجمہ کر چھڈیا، جیہڑا گورمکھی لپی وچ سی رام دے چھاپے خانے توں چھاپے چڑھیا سی۔ 1812ء وچ پادری جان نیوٹن اتے ای پی نیوٹن نے پنجابی زبان دی گرامر تے ڈکشنری ’’اے گرامر آف دی پنجابی لینگوئج‘‘ اُتے ’پنجابی گرامر وِد ایکسرسائز اینڈ وکیبلری‘ 1892ء وچ لکھی۔ ایہناں پادریاں تے مبلغاں نے کیری ہوراں توں ودھ چڑھ کے پنجابی زبان دے کھلار وچ لکھن دا ترلا کیتا۔ ایس دے نال ایہناں مشنریاں مذہبی کھلار وچ وادھا کیتا۔ پر کیری ہوراں دا کیتا ہویا کم پنجابی زبان تے ادب وچ اک خاص اہمیت رکھدا اے۔ ایس وچ کوئی شک نہیں کہ مشنریاں پنجابی زبان نوں بہت سارا سرمایہ دتا تے ایس دے نال پنجابی زبان دیاں گرامراں تے لغتاں وی لکھیاں۔ پنجابی زبان دی تاریخ وچ گرامراں تے لغتاں دا کم پہلی واری ہویا۔ ایس گل وچ کوئی شک نہیں کہ مسلمان صوفیاں نے وی اپنی تبلیغ دا راہ پنجابی زبان دے نال ای سوکھڑا کیتا۔ مشنریاں نے پنجابی زبان تے ادب دے کھلار دے نال ہور کئی زباناں دیاں ڈکشنریاں تے گرامراں وی تیار کیتیاں بھاویں ایہہ کم اوہناں اپنے مقصد لئی ہی کیتا۔
جیویں جیویں مشنریں دے کم دا وادھا ہوندا گیا اوہناں دے مبلغ برعظیم ول ٹر پئے تے رل مل کے اوہناں ایس کم نوں اگے ودھایا پادری گمنگز تے گراہم بیلی ہوراں سانجھے جتن نال 1912ء وچ ’’پنجابی مینوول اینڈ گرامر‘‘ تیار کیتی۔ جیہڑی کئی پکھاں توں دوجے لکھاریاں توں وکھ سی۔ پادری ایف سی تاج ہوراں سکول دے بچیاں لئی ’’فرسٹ ایئر پنجابی کورس‘‘ تیار کیتا۔ پنجابی زبان دی گرامر تے لغت دا چھپنا پنجابی زبان دی تاریخ دا اہم واقعہ سی۔ گرامر دیاں جیہڑیاں وی کتاباں لکھیاں گئیاں ایہہ کتاباں قواعد دی رو نال مکمل نہیں سن۔ ایہناں کتاباں وچ اوہناں اصولاں تے زور دتا گیا جیہڑے انگریزی گرامر نالوں وکھ سن یاں کجھ فرق سی، کئیاں تھاواں تے قواعد دے کئی اہم اصولاں نوں اکھوں پروکھے کر دتا گیا اے۔
پنجابی لغت لکھن دا کم سٹارکی ہوراں توں شروع ہویا تے ایس توں مگروں لغتاں لکھن دی ریت ٹر پئی۔ ایہناں لغتاں وچ کجھ غلطیاں رہ گئیاں پر اوہ غلطیاں ایہناں دی اہمیت نوں گھٹ نہیں کر سکدیاں کیوں جے ایہہ پنجابی زبان دی لکھی جان والی پہلی لغت اے تے ایس دے لکھاری عیسائی مشنری نیں جیہڑے نہ تے ایس زبان دے جانو نیں تے نہ ای اوہ ایتھوں دے واسی سن۔ اوہناں نوں پنجابی زبان تے پوری طرح عبور نہیں سی تے ایہہ مہان کم اوہناں اپنی لوڑ لئی کیتا۔
مشنریاں ایتھوں دے واسی عالماں کولوں وی لغتاں تیار کروایاں جیہناں وچوں بھائی میا سنگھ ہوراں دا ناں مان جوگ اے جیہناں 1895ء وچ پنجابی لغت تیار کیتی جیہدے 1200 توں ودھ صفحے ہن۔ ایہہ لغت تیار کرن وچ مشنریاں دا اتے پنجاب سرکار دا ہتھ سی۔ 1922ء وچ بش داس ہوراں کولوں پنجابی لغت تیار کروائی، جیہدے وچ 1058 صفحے ہن تے ایس دا دیباچہ ای سمتھ ہوراں لکھیا۔ پادری کنین ڈبلیو پی بیپرس ہوراں ’’پنجابی پرووابز ایڈیو میٹک سنٹنسز ان رومن پنجابی‘‘ چھاپی ایس وچ 2000 محاورے اکٹھے کیتے گئے نیں جیس دا مقصد پنجابی زبان وچ عام بول چال دیاں گلاں اتے اوہناں دے لہجے نوں سمجھاونا سی۔ دوجی کتاب وچ 850 اکھان اتے 5810 محاورے جمع کیتے گئے۔ اکھاناں تے محاوریاں دی اینی وڈی کتاب ایس توں پہلاں ویکھن وچ نہیں آوندی۔ ایہناں گرامراں تے لغتاں دے نال نال مشنریاں اپنے مذہب دے پرچار دا کم وی نالو نال ٹوری رکھیا۔ اوہناں پنجابی زبان دیاں گرامراں تے ڈکشنریاں نوں چھاپے چاڑھن دے نال بائیبل دے پنجابی ترجمے وی کیتے۔ مذہبی کہانیاں وی پنجابی زبان وچ لکھ کے لٹریچر نوں لوکائی وچ عام کیتا۔
Early Indian Prints وچ لکھیا اے کہ ولیم کیری ہوراں سبھ توں پہلاں بائیبل دا 1811ء وچ پنجابی وچ ترجمہ کیتا جیہڑا سی رام پور دے چھاپہ خانہ توں گورمکھی لپی وچ شائع ہویا۔ ایس توں اڈ کیری ہوراں نے ہور وی کئی ترجمے کیتے۔ 1815ء وچ پنجابی زبان وچ بائیبل وچوں موسیٰ دیاں پنج کتاباں تے تواریخ دیاں دو کتاباں۔ 1817ء وچ انا جیل متی، مرقس تے لوقا۔ 1819ء وچ تواریخی کتاباں۔ 1826ء وچ صحائف انبیاء لکھے گئے۔ جیہڑے کیری ہوراں ترجمے کرن دے نال ایہناں نوں نظرثانی وی کیتا۔
انسائیکلو پیڈیا برٹینیکا دے موجب ولیم کیری تے اوس دے ساتھیاں مارش مین تے وارڈ نے مذہبی لٹریچر تے بائیبل دے ہورناں زباناں وچ ترجمے کرن دے نال بہتیرا کم کیتا۔ ولیم کیری ہوراں دی وفات 1834ء توں پہلاں بائیبل دا ست زباناں وچ ترجمہ کیتا جا چکیا سی۔ ایس توں بعد 23 ہور زباناں وچ وی ایس دا ترجمہ کیتا گیا۔ 22 جنوری 1818ء وچ کیری نے یوحنا دی انجیل دا ترجمہ گورمکھی لپی وچ اخیر تیکر اپڑیا۔
9 جون 1834ء کیری ہوراں دی وفات مگروں مشنریاں دے کم نوں بہت وڈا دھکا لگیا اتے کسے حد تیکر اوہناں دا مذہبی کم تے لٹریچر دی اشاعت وی گھٹ ہو گئی۔ پر مگروں آون والے پادریاں نے کیری دی تھوڑ محسوس نہ ہوون دتی۔ اوہناں مشنریاں دے کم نوں اوسے طرح ٹوری رکھیا۔ اوہناں پنجابی زبان دے نال نال ادب ول وی دھیان دتا۔ پنجابی زبان وچ سوانح عمری، سفر نامہ، ناول تے افسانہ وی مشنریاں دی دین اے۔ جدید دور وچ سبھ توں پہلاں پنجابی زبان وچ ہڈ بیتی تے سفر نامہ وی مشنریاں نے لکھیا۔ ڈاکٹر گور چرن سنگھ ہوراں موجب پنجابی زبان دی پہلی سوانح عمری ’’سوانح یستک یسوع مسیح‘‘ 1892ء وچ لکھی گئی ایس توں پہلاں سفرنامہ ’’ایشیا دی سیر‘‘ لکھیا جا چکیا سی جیہڑا پنجابی زبان وچ لکھیا گیا سی۔ پنجابی زبان وچ پہلے ناول دا سہرا وی مشنریاں دے سر اے۔ ایہہ ناول بھاویں تخلیقی نہیں پر فیر وی ایہدے مگروں آون والیاں لئی اک نشان ضرور اے۔ پنجابی زبان لئی مشنریاں دا ایہہ کم اک خاص مقام رکھدا اے۔ مشنریاں دیاں ایہناں محنتاں تے کوششاں دے نال پنجابی ادب نوں بہت فروغ ملیا تے ایس دے کھلار وچ وادھا ہون دے نال نال اسیں انگریزی گرامر دے جانو ہوئے۔
ایس توں پہلاں بھاویں پنجابی ادب وچ تاں بہت امیری سی پر زبان دیاں تکنیکی لوڑاں ول ایس طرح دھیان نہیں سی دتا گیا کسے وی زبان وچ لغتاں، گرامراں دی بے انت لوڑ ہوندی اے تے مشنریاں نے نہ صرف اپنے مذہب دا پرچار کیتا سگوں اوہناں پنجابی دے کھلار وچ وی ہتھ ونڈایا۔ پنجابی زبان لئی پہلی واری چھاپے نوں ورتیا گیا اوہناں نہ صرف آپ ہی بھاری گنتی وچ ادبی تے مذہبی تحریراں پنجابی نوں دتیاں سگوں ایس دے نال اوہناں دوجے لکھاریاں تے عالماں نوں وی ایس راہے پایا۔
انج پنجابی وچ گرامراں، لغتاں دا کھپا وی پوریا گیا تے پنجابی نثر دے چھاپے چڑھن نال نثر دا وی وڈا ذخیرہ ساہمنے آیا۔ بھاویں عیسائی مشنریاں نثر دے کھیتر وچ تاں کوئی وڈا کارنامہ سرانجام نہیں دتا پر اوہناں دا کم جدید پنجابی نثر دی نینہہ ضرور بنیا۔ ہن پنجابی ادب دا کوئی وی مؤرخ عیسائی مشنری دی پنجابی نوں دین توں اکھوں پروکھیاں کر کے نہیں لنگھ سکدا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجابی بولی
ابراہیم بن ولید
ابراہیم بن ولید اک اموی خلیفہ سی اوہ 744 چ تھوڑے چر لئی خلیفہ بنیا۔
وڈا کینگرو چوآ
وڈا کینگرو چوآ بوجا چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
کورُو
کورُو (कुरु) لوہا ویلہ دے اتلے ہندستان وچّ رگویدی قبائلی جنپد دا ناں سی، جو وچکارلے ویدک ویلے (اندازاً ۱۲۰۰-۸۵۰ قبل مسیح) دوران ہوند وچّ آیا سی۔ اتے دکھن ایشیا وچّ اندازاً ۱۰۰۰ قبل مسیح دے لگپگ پہلا ریکارڈ راج ودھیا پھُلیا  سی۔
کورُو سلطنت یا کورُو راجٹبر ( سنسکرت : कुरु ) شمالی آئرن ایج قدیم ہندوستان د‏‏ی اک ہندو سلطنت سی ۔ کورو سلطنت د‏‏ی حدود وچ موجودہ دہلی، ہریانہ، پنجاب تے اتر پردیش دا مغربی حصہ (دوآب دا علاقہ، پریاگ تک) شام‏ل سی۔ کورو خاندان نے وسط ویدک دور وچ ترقی د‏‏ی (جس نے ۱۲۰۰ تو‏ں ۶۰۰ ق م تک اک سلطنت دے طور اُتے حکومت کيتی تے ۶۰۰ تو‏ں ۳۵۰ ق م تک مہاجن پاد دے طور اُتے حکومت د‏ی ) تے برصغیر پاک و ہند وچ ریاستی سطح دا پہلا معاشرہ۔
کورو سلطنت نے ابتدائی ویدک دور د‏‏ی ویدک وراثت نو‏‏ں فیصلہ کن طور اُتے بدل دتا ۔ کورو نے ویدک بھجناں نو‏‏ں مجموعےآں وچ ترتیب دتا تے نويں رسومات تیار کیتیاں۔ جنہاں نے ہندوستانی رہتل وچ شروت سنسک‏ر ک‏ے طور اُتے اپنا مقام پایا تے "کلاسیکی ترکیب" یا "ہندو ترکیب" تیار کيتی۔ کورو سلطنت د‏‏ی تریخ دا بنیادی ماخذ مہابھارت مہاکاوی ا‏‏ے۔
کورو بادشاہی پرکشیت تے جنامیجایا دے دور حکومت دے دوران درمیانی ویدک دور دا اک وڈا سیاسی تے ثقافتی مرکز بن گئی ، لیکن مہاجن پاد دور (سی۔ ۶۰۰ تو‏ں ۳۵۰ ق م) دے دوران اس د‏ی اہمیت کم ہو گئی، آخر کار نندا سلطنت دے مہاپدمانند نے فتح ک‏ر ليا ۔ ۳۵۰ تے ۳۴۰ ق م دے درمیان، کرو مہاجن پاد نو‏‏ں مگدھ دے نال ملیا دتا گیا۔
تریخ
کورو بادشاہی نو‏‏ں سمجھݨ دے لئی اہ‏م معاصر ذرائع مہابھارت تے قدیم ہندو متون نيں ، جو اس دور د‏‏ی زندگی نو‏‏ں بیان کردے نيں تے تاریخی افراد تے واقعات دا ذکر کردے نيں۔
خاندان دا عروج تے توسیع
اہ‏م مضامین: چندراونشی تے پورو لوک
ویدک تو‏ں پہلے دے دور وچ ، چندراونشی پورو خاندان د‏‏ی ذیلی شاخ بھارت خاندان دا بادشاہ کورو بن گیا ، اوہ اک عظیم تے شاندار بادشاہ سی، جس دے بعد بھارت خاندان تے پورووا خاندان دا ناں کروونش ہو گیا ۔ کورو خاندان دے حکمراناں نو‏‏ں "کوراو" وی کہیا جاندا سی۔ کورو شہنشاہاں نے موجودہ ہریانہ وچ اک وڈے علاقے اُتے حکومت د‏ی ، جتھے اسنو‏ں کروکشیترا (کوراں دا علاقہ) کہیا جاندا ا‏‏ے۔
مہاراجہ کورو دے تن بیٹے سن، یعنی "ودھوراتھ اول"، جو پرتشتھان دا حکمران بنا ، "ووشیتاسوا" جو بہت چھوٹی عمر وچ مر گیا، تے "سدھنوا"، جو مگدھ دا حکمران بنا ۔ ودھوراتھ ہستینا پور دا بادشاہ بنا تے اس نے خاندان نو‏‏ں اگے ودھایا۔
حکمران
اصل مضمون:مہابھارت
بھیشم ، شانتنو تے پرتیپا د‏‏ی پیدائش تو‏ں پہلے ، ایہ کروکشیتر دوپار یوگ وچ یجنا بھومی (مقدس مقام) سی۔ بعد وچ ویدک دور کروکشیتر جنگ دے بعد، یودھیشتھرا د‏‏ی قیادت وچ سلطنت وچ توسیع ہوئی تے پورا شمالی ہندوستان اس دے ماتحت ہو گیا۔
کروکشیتر وچ اپنی طاقت دے مرکز دے نال، کورواں نے بعد دے ویدک دور دا پہلا سیاسی مرکز بنایا تے تقریباً ۱۲۰۰ تو‏ں ۸۰۰ ق م تک غالب رہ‏‏ے۔ پہلے کوروس دا راجگڑھ ہریانہ وچ سی، جس د‏‏ی شناخت ہریانہ وچ جدید اسند نال ہوئی سی ۔ بعد وچ کوروس د‏‏ی راجدھانی اندرا پرستھ (جدید دہلی ) تے ہستینا پور وغیرہ سن ۔
۔
جیناں دے اترادھیان سوتر وچ اندرا پرستھ دے اکشواکو نامی بادشاہ دا ذکر ا‏‏ے۔ جتک کہانیاں وچ اس جگہ دے بادشاہاں دے ناں سوتسم، کوراو تے دھننجے نيں ۔ Kurudhammamajataka دے مطابق ، ایتھ‏ے دے لوکاں نو‏‏ں انہاں دے سِدھے انسانی رویے دے لئی علمبردار سمجھیا جاندا سی تے دوسری قوماں دے لوک انہاں تو‏ں ہندو مذہب سیکھنے آندے سن ۔
کروکشیتر جنگ
اصل مضمون: کوروکشیتر جنگ
یہ وی دیکھو: سری کرشنا ، سریمد بھگواد گی‏‏تا ، تے وید ویاس
کروکشیتر جنگ کورواں د‏‏ی قیادت وچ دوریودھن د‏‏ی قیادت وچ تے یودھیشتھرا د‏‏ی قیادت وچ پانڈواں دے درمیان کرو سلطنت دے تخت دے لئی لڑی گئی سی۔ اس عظیم جنگ وچ یودھیشتھر د‏‏ی جِت ہوئی تے ناانصافی تباہ ہوگئی۔ بھگوان کرشن نے دھرم یعنی یودھیشتھرا د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے انسانیت نو‏‏ں سریمد بھگواد گی‏‏تا دا انمول علم دتا۔
کروکشیتر جنگ نو‏‏ں مہابھارت د‏‏ی کتاب وچ مہارشی کرشناڈواپیان ویدویاس نے بیان کيتا اے، جو اس کتاب دے مصنف نيں۔ کرشندواپیان ویدواس مہارشی پراشر تے ستیہ وندی دے بیٹے سن ۔ مہابھارت بھگوان گنیش نے مہارشی ویدویاس د‏ی گل سننے دے بعد لکھی سی۔ ویدویاس نہ صرف مہابھارت دے مصنف نيں بلکہ تسلسل دے نال پیش آنے والے واقعات دے وی گواہ رہے نيں۔
مہابھارت دے مطابق اس جنگ وچ ہندوستان دے تقریباً تمام ضلعے نے حصہ لیا۔ مہابھارت تے ہور ویدک لٹریچر دے مطابق ایہ قدیم ہندوستان وچ ویدک دور د‏‏ی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جنگ سی۔ مہابھارت د‏‏ی جنگ کوراواں تے پانڈواں دے درمیان دھرم دے قیام دے لئی ہوئی جس وچ پانڈو جِت گئے۔ مہابھارت د‏‏ی اس جنگ وچ ، جو ۱۸ دن تک جاری رہی، شری کرشن دے نال پانڈواں نے کورواں نو‏‏ں شکست دتی۔ اس جنگ دے نال ہی بے دین اُتے مذہب د‏‏ی شاندار فتح ہوئی۔
خاندان دا زوال
کورو خاندان دے زوال د‏‏ی وجوہات تھلے لکھے سی۔
سلوا قبیلے دے ہتھو‏ں شکست کھانے دے بعد کوراواں د‏‏ی طاقت وچ کمی آئی، تے ویدک سبھیاچار دا مرکز اتر پردیش دے پنچال علاقے وچ منتقل ہو گیا (جس دا بادشاہ "کیسن دربھیا" جانہار(مرحوم) کورو بادشاہ دا بھتیجا سی)۔ تقریباً ۹۰۰ تو‏ں ۸۰۰ ق م وچ ، ہستینا پور نو‏‏ں اک خوفناک سیلاب دا سامنا کرنا پيا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پوری سلطنت ہلچل وچ تباہ ہو گئی۔ اس دے بعد، تقریباً ۸۰۰ ق م وچ ، کورواں نے راجگڑھ کوشامبی منتقل کر دتا تے کورو خاندان وتسا مہاجن پاڑا وچ تیار ہويا ۔ بالترتیب بالترتیب بالائی دوآب تے زیريں دوآب وچ دہلی تے ہریانہ اُتے حکمرانی کرنے والے وتسا مہاجن پاداس د‏ی حکومت سی۔ کورو خاندان د‏‏ی وتسا شاخ ہور کوشامبی تے متھرا وچ شاخاں وچ تقسیم ہوگئی ۔ دوسرے تے آخری کورو حکمران کمزور ثابت ہوئے جنہاں نو‏ں ۳۵۰ تو‏ں ۳۴۰ ق م دے نیڑے نندا سلطنت دے شہنشاہ مہاپدمانند نے شکست دتی تے انہاں د‏‏ی حکمرانی ختم ہو گئی۔
سروے
مرکزی مضمون: پینٹ شدہ گرے ویئر کلچر
کورو بادشاہی دا ٹائم فریم تے جغرافیائی حد (جداں کہ قدیم ہندو ادب دے مطالعہ تو‏ں طے ہُندا اے ) آثار قدیمہ دے " پینٹڈ گرے ویئر کلچر " د‏‏ی توسیع دا مشورہ دیندے نيں ۔ جسنو‏ں انگریزی وچ "Painted Gray Ware (PGW)" کلچر کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ایہ سبھیاچار ہریانہ تے دوآب دے علاقے وچ بستیاں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد تے سائز دے نال موافق ا‏‏ے۔ کروکشیترا ضلع دے آثار قدیمہ دے سروے نے تقریباً ۱۲۵۰ تو‏ں ۶۰۰ ق م د‏‏ی مدت دے لئی تن سطحی درجہ بندی د‏‏ی شہری کاری دا انکشاف کيتا ا‏‏ے۔ بھانويں بوہت سارے PGW آثار قدیمہ دیاں تھانواں چھوٹے پنڈ سن، بوہت سارے PGW آثار قدیمہ دیاں تھانواں وڈی بستیاں دے طور اُتے ابھرے جنہاں نو‏ں شہر کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ انہاں بستیاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈی نو‏‏ں قلعہ کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔
کورو شہنشاہاں د‏‏ی لسٹ
بھرت خاندان دے شہنشاہ کورو ، جس د‏‏ی نیہہ پرو خاندان دے بادشاہ سوداس نے رکھی سی، نے کورو سلطنت د‏‏ی نیہہ رکھی ۔
شہنشاہ کورو
پرتیپ شانتنو دیوورت چترانگڈ متضاد منی دھریتراشٹر ویدور پانڈو دوریودھن یودھیستھرا بھیم yuyutsu دوشاسن اخترن ارجن نکول سہدیو گھٹوتکچ ابھیمنیو لکشمن کمار اروان متضاد شٹنک sutsom shrutsen شروتکرمن پریکشت جنامجایا اشوا میدھدت
حوالے
گٹھ:مہاجنپد گٹھ:بھارت دی تریخ گٹھ:برصغیر گٹھ:بھارت دی تریخ گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان
وارن کاؤنٹی،مسسسپی
وارن امریکی صوبے مسسسپی دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع لجہ مانگل
ضلع لجہ مانگل افغانستان دے صوبہ پکتیا دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام لجہ مانگل شہر اے ۔
چک 23 گھگھ
چک 23 گھگھ  ضلع خانیوال دی تصیل کبیروالا دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تریموں سدھنائی لنک نہر چوں نکلن آلی گھگھ ڈسٹریبیوٹری نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال گھگھ     لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل کبیروالا چ وس رہیا اے ۔
ایکس این پرونس
ایکس این پرونس فرانس دا اک شہر اے۔
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
مروان بن محمد
مروان بن محمد (688 - 750) دمشق چ آخری اموی خلیفہ سی۔ اوہ 744 چ خلیفہ بنیا۔ 750 چ ویریاں نال لڑدا ہویا مصر چ ماریا گیا۔
مریم کینگرو چوآ
مریم کینگرو چوآ بوجا چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
بخش گرکن جنوبی
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان دیاں تحصیلاں
ضلع چمکنی
ضلع چمکنی افغانستان دے صوبہ پکتیا دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام چمکنی شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ پکتیا
واشنگٹن کاؤنٹی،مسسسپی
واشنگٹن امریکی صوبے مسسسپی دی اک کاؤنٹی اے۔
کشمیری
کشمیری آزاد کشمیر اور مقبوضہ کمشیر دی زبان اے۔
ضلع دند و پتان
ضلع دند و پتان افغانستان دے صوبہ پکتیا دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام دند و پتان شہر اے ۔
کشمیری
بارلے جوڑ
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
نعمت اللہ شاہ ولی
ذاتی زندگی
تساں دا اصل ناں  نور الدین سی۔ تساں دا نسب کئی ست پشتاں توں حضرت امام موسیٰ کاظم(ع) توں جا ملدا اے۔
گٹھ:1330 دے جم گٹھ:1431 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی شعراء گٹھ:ایرانی صوفیاء گٹھ:سو سالہ ایرانی شخصیتاں گٹھ:صوفی شعرا گٹھ:فارسی شعراء گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
جدید پنجابی شاعری
جدید پنجابی شاعری دا جم ویہویں صدی دے شروع نال ہویا۔
چک 22 فورڈواہ
چک 22  فورڈواہ ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی بہاول فورڈ فیڈر نہر(جہڑی سلیمانکی ہیڈورکس توں پانی لے کے اپر بہاول نہر نوں دیندی اے) دی  دی فورڈواہ دسٹریبیوٹری جاں فورڈواہ نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فورڈواہ  لگدا اے ۔
جدید پنجابی شاعری
ونڈ کرن دا مکھ ادھار
جدید دور دی پنجابی شاعری نوں دو حصےآں وچ ونڈیا جا سکدا اے۔ اک شاعراں دی اوہ کیٹیگری جہناں دی شاعری نرول جدید لیہاں اتے اسری اے، اتے دوجی کیٹیگری وچ اوہ شاعر آؤندے ہن، جہناں نے روایت جاں مریادا دی النگھنا نہیں کیتی، سگوں پرانے لیہاں نوں ہی انگیکار کیتا اے۔بھائی ویر سنگھ، پورن سنگھ، دھنی رام چاترک، اوتار سنگھ آزاد، دیوان سنگھ کالیپانی، دیوندر ستیارتھی، موہن سنگھ، امرتا پریتم، پریتم سنگھ سفیر، تے باوا بلونت دی شاعری دے کجھ نمونیاں نوں برصغیر دیاں بولیاں دی جدید شاعری دے ٹاکرے تے بڑے مان نال پیش کیتا جا سکدا اے۔
چک 22 فورڈواہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
جدید پنجابی شاعری
مڈھ
ڈاکٹر: بلویر سنگھ نے اپنی کتاب ‘قلم دی کرامات` وچ حوالہ دے کے باوا کانھ سنگھ دی شاعری نوں سبھ توں پہلی جدید شاعری کیہا اے۔
جدید شاعری دا مڈھ بھائی ویر سنگھ نال بجھدا اے۔ اوہناں نے ہی سبھ توں پہلاں جدید شاعری دے رنگ نوں نکھاریا اتے اپنے ہم عصر شاعراں نوں متاثر کیتا۔ جدید شاعراں دی پہلی پیڑھی وچوں بھائی ویر سنگھ نوں سرومنی پدوی حاصل اے۔ اوہناں دے دور دے ہور شاعر پروفیسر پورن سنگھ، دھنی رام چاترک تے کرپا ساگر وغیرہ ہن۔
بھائی ویر سنگھ-(1872–1957)-
بھائی ویر سنگھ نے اپنے ویلے تے کیٹیگری مطابق سبھ توں پہلاں پنجابی شاعری نوں جدید لیہاں اتے لیاندا۔ بھائی ویر سنگھ دی شاعری دا مول موضوع روحانی ہی اے تے اس دی لگبھگ ساری شاعری اسے موضوع نوں ہی صوفیانہ تے فلسفی روپ وچ پرگٹاؤندی اے۔اوہناں دیاں شعری رچناواں ایہہ ہن-‘رانا صورت سنگھ`،‘لہراں دے ہار`، ‘بجلیاں دے ہار`،‘کمبدی کلائی`،‘مٹک ہلارے`،‘پریت وینا`، وغیرہ ہن۔ ‘کنت مہیلی`(باراں مانہہ) اتے میرے ‘سائیاں جی`(ساہت اکادمی پرسکرت)۔
پروفیسر پورن سنگھ-(1881–1931)-
پرو:پورن سنگھ مہان صلاحیت دا مالک سی۔اس دی وچتر تے الوکک شحصیت، جیون دا ڈونگھا تے منسک تجربہ،دنیا ساہت دا مطالعہ تے پردیس سفر اس دی کلا نوں سکھر تک چمکاؤندے ہن۔پرو:پورن سنگھ وڈا تجربے دا مالک سی، اس لئی اس دی رچنا دا کھیتر صرف پنجابی ہی نہیں رہا۔پنجابی شاعری وچ اس دے تن شعری مجموعہ ہن۔‘کھلے گھنڈ`، ‘کھلے میدان`، ‘کھلے اسمانی رنگ` ملدے ہن۔ موضوع تے روپ دوہاں ولوں ہی لکھاری نے آزاد اڈاریاں لائیاں ہن۔
دھنی رام چاترک-(1876–1954)-
جدید پنجابی شاعری دی پہلی پیڑھی دے شاعراں وچوں لالا دھنی رام چاترک جی دی وی خاص تھاں اے۔ اوہ پہلی پیڑھی دا نمائندہ شاعر اے جسنے نرول پنجابی جیون تے سبھیاچار نوں اپنی رچنا دا موضوع بنایا۔چاترک دی شاعری دا شروع قصیاں توں ہندا ہے-‘بھرتھری ہری`، ‘نل دمینتی` اس دے پہلے قصے ہن۔چاترک دی شاعری دے نمائندہ پکھ چھ ہن-پنجابی جیون دا پرگٹائی، قدرت دا ذکر، قومی تے سرو سانجھے مطلب تے غلامی خلاف گھرنا پیدا کر کے دیش دے لوکاں نوں جاگروک، مذہبی تے سداچارک سکھیا، روائتی پنرپرا اتے رومانس۔اس توں علاوہ لالا کرپا ساگر، ڈاکٹر چرن سنگھ اتے بھائی رندھیر سنگھ پہلی پیڑھی دے شاعر ہن ۔
پروفیسر موہن سنگھ-(1905–1974)-
پنجابی دے جدید شعری ساہت وچ موہن سنگھ دی خاص اہم تے گرو والی تھاں اے۔ موہن سنگھ پریت دا شاعر اے۔ سماج دی سرمایہ داری سمت وچ مدھ گٹھ دے جیون دا بلوان آشا،آزاد پریت ہی کیہا جا سکدا اے اتے شاید ایہی کارن اے کہ موہن سنگھ اپنی شاعری وچ ایہناں جذبات دے پرگٹائ وچ کامیاب ہو کے لوک پرء شاعر بن گیا۔ موہن سنگھ دی شاعری اتے پیار دے جسمانی مطلب چھائے رہندے ہن اتے اس دی بمباولی جذبات تے وچاراں اتے حاوی رہندی اے۔ موہن سنگھ دی شاعری دا شروع ‘شاعر درباری` رچنا دور توں ہویا۔ موہن سنگھ دے شعری سنگریہہ-‘ادھواٹے`، کسمبھڑا`، ‘ساوے پتر` آدی ہن۔
امرتا پریتم-(1919–2005)-
امرتا پریتم نے اپنے پیؤ گیانی کرتار سنگھ ہتکاری دی سرپرستی ہیٹھ چھوٹی عمر وچ ہی شاعری لکھنی شروع کر دتی سی تے پھر لگاتار شعری مجموعہ رچے۔ امرتا دی شاعری وچ عورت مطلب پوری تیبرتا تے سہردتا نال اگھڑے ہن اتے اسے لئی اسنوں پنجابی عورت دی آواز کیہا جاندا اے۔اوہ سماج دیاں جابر طاقتاں نوں دلیر ہو کے بھنڈدی اے اتے شاعری وچ سدھیاں چوٹاں مار کے اوہناں نوں ونگاردی تے للکاردی اے۔اوہ اک چیتن وئنگکار اے اتے نجھک ہو کے اس سماج خلاف کھریاں کھریاں سناؤدی اے۔امرتا پریتم دی کجھ رچناواں-‘امرت لہراں`(1936)،‘جیودا جیون`(1939)،‘تریل دھوتے پھلّ`(1941)،‘ گیتاں والیاں`(1942)،‘پتھر گیٹے`(1946) وغیرہ ہن۔
ایہناں توں علاوہ
اوتار سنگھ آزاد، ہیرا سنگھ درد، دوندر ستیارتھی،ہرندر سنگھ روپ،پریتم سنگھ سفیر، ڈاکٹر موہن سنگھ، ڈاکٹر دیوان سنگھ کالیپانی وغیرہ دوجی پیڑھی دے شاعر ہن۔
سنتوکھ سنگھ دھیر-(1920–2010)-
سنتوکھ سنگھ دھیر ترقی پسند شاعر سی۔ پنجاب سنکٹ دے آتنکوادی ماحول وچ وی اوہ اندھکارمئی حالت وچو فرقو نفرت اتے دوالے ظلم دے بنیاد تے مانوتا دے سچے تے سہرد آدرشاں دی بھال کردا رہا اے۔آدرشواد تے رمانسواد دی تلنا وچ اوہ ودھیرے حقیقت پسند تے دھرتی دے نیڑے سی،پر منکھتا دے ترقی اتے سمچی منکھتا دے کرتی تے نمن طبقہ دے ترقی لئی اوہ مثالی ٹیچیاں نوں وی بھاوک سر وچ اپنا لیندا سی۔ سنتوکھ سنگھ دھیر دے شعری سنگریہہ-‘دھرتی منگدی مینہہ وے`،‘پت جھڑے پرانے`، ‘برہڑے`، ‘کالی برچھی` اتے ‘اکّ دے پتے` آدی ہن۔
شو کمار بٹالوی -(1937–1973)-
شو کمار نے اپنے پہلے شعری مجموعہ ‘پیڑا دا پراگا` نال ہی پنجابی دے ساہتی جگت نوں متاثر کر لیا سی تے اس دی سرودی ہوک دا نراشمئی سور، اہجوادی سیلی تے رمانٹک منوجذبات دی تیکھنتا راہی چھیتی اجاگر ہو گیا۔ڈاکٹر: ہربھجن سنگھ دے ‘تار تپدا` سامان شو کمار دی پرتیکاتمک لگھو-کہانی نوں پنجابی شاعری دی جدید کلاسکی رچلا دی سنگیا دتی جا سکدی اے۔ شو دی شاعری دا سمچا سور بڑا گمبھیر، سوچ جگاؤ تے کرنامئی اے۔اس دے شعری بمب بڑے آکرشک تے پرگٹائ تکنیک سنگیتک اے تے اثر من تے چھا جاندا اے۔ سبداولی دی سندر چون اسنوں پنجابی دے شیرسٹتم شاعراں وچ ستھان دوانؤدی اے۔ شو کمار دے شعری سنگریہہ-‘الوداع`تے‘ساگر تے کنیاں` ہن۔
ڈاکٹر: جسونت سنگھ نیکی-(1925)-
ڈاکٹر:جسونت سنگھ نیکی نے ڈاکٹری دے کھیتر وچ خاص مطالعہ کیتا اے، جس کارن اوہ من اوہ منسائنسی کھزاں تے لبھتاں نوں ووہارک روپ وچ اپنے تجربہ وچ عمل اتے پرگٹاؤُ تکنیک نال اک سر کر کے نوینتم موضوعاں نوں شاعری دا چلا پواؤداں اے۔‘اصلے تے اہلے’ تے ‘دند-کریڑا’، ‘ایہہ میرے سنس’، ایہہ میرے گیت وچ اوہ پریگسیل وی اے تے جدید سوچ وچار دا ہانی وی۔ زسونت سنگھ نیکی دیاں شعری کرتاں-‘سمرتی دے کرن ت پہلاں’اتے کرنا دی چھوہ ت مگر(ساہت اکاڈمی انعام) آدی ہن۔
اس توں علاوہ
پربھجوت کور، ہربھجن سنگھ،سکھ پال،ویر سنگھ‘حسرت’،ڈاکٹر:عطر سنگھ، بھگونت سنگھ، پرتپال سنگھ، جگتار سنگھ،انوپ سنگھ آدی تیجی پیڑھی دے شاعر ہن۔ اپروکت تن پیڑھیاں وچ شاعری دا اتہاس ونڈیا گیا اے اتے وکھ-وکھ شاعراں نے شاعری دے اتہاس دے ترقی وچ یوگدان پایا اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعری گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
بوئنگ ماڈل 1
بوئنگ ماڈل 1 امریکہ دا دوپرا، سمندر تے اترن تے سمندر توں ای اڈاری کرن والا اک انجن والا ہوائی جعاز اے۔ ایہ ولیم ای بوئنگ تے جارج کونراڈ ویسرویلٹ نے ڈیزائن کیتا تے ایہ بوئنگ کمپنی دا پہلا جعاز سی۔
ایس ماڈل دے دو جعاز بنے دونویں نیوزی لینڈ نے مل لۓ 25 جون 1919 وچ نیوزی لینڈ وچ ایہ جعاز 6500 فٹ دی اچائی تک گیا اوتھے اوہنوں چٹھیاں ونڈن دے کم تے لایا گیا۔
گٹھ:بوئنگ
تیز دندا کینگرو چوآ
تیز دندا کینگرو چوآ بوجا چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
کلیمون-فیراند
کلیمون-فیراند فرانس دا اک شہر اے۔
گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
ایوپ
ایوپ استمبول ترکی دا اک حصہ تے صوبہ استمبول دا اک ضلع اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
کارانسیبیش دی لڑائی
معرکہ کارانسیبیش آسٹرو-ترکی جنگ (1788ء-1791ء) دے دوران وچ کارانسیبیش دے مقام اُتے دریائے تیمیش دے کنارے آسٹریائی فوج دا خود اپنی فوج نال اک تصادم سی جو 21-22 ستمبر 1788ء دی رات نوں   پیش آیا۔
معرکہ
آسٹریائی فوج دے مختلف حصے جو عثمانی افواج دی تلاش وچ سن غلطی نال اک دوسرے اُتے حملہ کر دتا جس دے نتیجے وچ خود اپنی فوج نوں  بوہت نقصان پہنچایا۔ ایہ واقع 21-22 ستمبر 1788ء دی رات نوں   پیش آیا آسٹریائی فوج نے خود اپنی فوج تباہ کر دتی۔ عثمانی فوج اس دا فائدہ اٹھاندے  ہوئے کارانسیبیش شہر (موجودہ رومانیہ وچ) اُتے باآسانی قبضہ کر لیا۔
آسٹریائی فوج دی طاقت 100،000 جواناں اُتے مشتمل سی جو شہر دے اردگرد کیمپ قائم کر رہے سن۔ فوج دا ہراول دستے نے دریائے تیمیش عبور کیتا تا کہ عثمانی فوج دی موجودگی دا پتہ چلایا جا سکے۔ عثمانی فوج دے کوئی آثار موجود نئيں سن۔ اوتھے موجود رومینی خانہ بدوشاں نے انہاں نوں وڈے پیمانے اُتے شراب بیچی۔ گھڑ سوراں نے شراب نوشی شروع کر دتی۔
اس دے فوراً بعد کچھ پیدل فوج وی دریا پار کر دے اس مقام اُتے آ گئی۔ جدوں انہاں نے فوج نوں  شراب پیندے دیکھیا تو انہاں توں اپنے لئی وی شراب دا مطالبہ کیتا۔ گھڑ سوراں نے انہاں نوں شراب دینے توں انکار کر دتا تے شراب دے کنستراں نوں   محفوظ کر کے اس اُتے پہرہ بیٹھا دتا۔ گل خاصی بڑھی ایتھے تک کہ اک سپاہی نے بندوق وی چلا دتی۔
گولی چلنے مگروں دونے گروہ آپس وچ متحارب ہوئے۔ تنازع دے دوران کچھ پیدل فوج نے "ترک! ترک!" چلانا شروع کر دتا۔ ایہ سن کے گھڑ سورا فوج اوتھے توں بھج اٹھی کہ ترکاں نے حملہ کر دتا اے۔ بیشتر پیدل فوج وی بھج گئی، اس فوج وچ آسٹریائی، سرب، کروئیشیائی، لومباردیہ دے اطالوی تے اس دے علاوہ ہور اقلیتاں دے افراد شامل سن جو اک دوسرے دی زبان نوں  نئيں سمجھدے سن۔ ایہ بات واضح نئيں کہ کس گروہ نے ایسا شور مچایا۔
پیدل فوج جو کیمپاں وچ بھج رہی سی نوں  دیکھ کے اک کور کمانڈر نے اسنوں عثمانی فوج سمجھیا تے توپ خانے نوں   انہاں اُتے حملہ کرنے دا حکم دتا۔ اسے ویلے پورا کیمپ جنگ دی آواز اُتے جاگ گیا تے صورت حال نوں  سمجھنے دی بجائے سب ادھر ادھر بھجن لگے۔ توپ خانے نے انہاں عثمانی فوج تصور کر دے ہوئے ہر متحرک سائے اُتے گولہ باری کیتی۔
صورت حال خراب توں خراب تر ہُندی گئی تے پوری فوج تے فرضی فوج تو‏ں پسپا ہُندی رہی۔ مقدس رومی شہنشاہ جوزف دوم دے گھوڑے یو اک چھوٹی کھاڑی وچ دھکیل دتا گیا۔
دو دن بعد عثمانی فوج ایتھ‏ے پہنچی۔ انہاں نو‏ں ایتھ‏ے مردہ تے زخمی فوجیاں د‏‏ی وڈی تعداد ملی۔ انہاں نے باآسانی کارانسیبیش اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
ضلع صبری
ضلع صبری افغانستان دے صوبہ پکتیا دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام صبری شہر اے ۔
کارانسیبیش دی لڑائی
اشاعتی مآخذ
Contemporary sources that attest to the incident include:
Several hours before midnight, the infantry of the main army marched in two columns, each of 6 battalions. Behind the first of the two columns marched, as a rear guard, a corps which was composed of 7 grenadier battalions and 4 fusilier battalions, then 30 squadrons, and which was under the command of the Cavalry General Count Kinsky. The corps of the Lieutenant Field Marshal Count Wartensleben, which now bore the name of "reserve corps" and consisted of 12 battalions and 12 squadrons, followed as a rear guard of the second column. [p. 59] Since the departures from the camp of the reserve corps were arduous on account of the steepness of the Gornitz mountains, its march thus had to occur more slowly, and [since] it had encamped farthest forward, it was thus ordered that the two infantry columns should halt in column as soon as the [columns'] heads reached the Ilova stream, until the two rear guards had joined [them], whereupon all would then march and continue towards Caransebeș in two lines beside each other.
Initially the march departed in best order during the most beautiful moonlit night. The two infantry columns halted at the right time; the reserve corps had already arrived by road at the Slatina post office; only the small detachments which were used for the chains [Note: each "chain" was formed by a detachment of cavalry riding in a single row abreast in front of each infantry column and in single file along both sides of each column; the purpose of the "chain" was to prevent soldiers from defecting to the Turks and betraying the army's movement], were still back at the Slatina bridge, and the two infantry columns had just resumed marching, when all at once an event, trivial in itself, occurred which transformed the most beautiful moonlit night into a night of terror and confusion, and [which] brought the horrors of devastation to many of the most beautiful villages and places. Despite the strictest orders, the desire to make a profit caused a Wallachian farmer to haul brandy with a two-horse wagon onto the bridge, over which the remaining hussars had to march. Some of these hussars had [some brandy] poured [for them], and had perhaps too much of the goods, when several soldiers of the free corps likewise stepped forward and demanded their share. The hussars, for whom this wasn't opportune, began a brawl with them, and [p. 60] chased them from there. These [free corps soldiers], prompted by vindictiveness, natural to common people [but] neglecting any other consideration, moved back a stretch, fired their guns at the hussars, and shouted repeatedly and loudly, "Turks! Turks!" Upon this cry and shooting, the hussars also fired their guns and raced with hanging reins over the bridge between the two hussar divisions waiting there, to which they belonged. This haste and the cry "Turks, Turks", which they let resound, brought these two divisions into disorder; so that the units themselves began to fire on each other, and rode forwards towards the columns. The cry of "Halt! Halt!" by which one wanted to bring these hussars to a standstill, was taken for the battle cry of the Turks, "Allah! Allah!", and multiplied the confusion, because it seemed to give confirmation that the Turks were in the vicinity. This disorder would soon have dispersed, if, unfortunately (against given orders) a group of grooms with teams of draft and pack horses, which should have been far ahead, had not halted between the columns of infantry; which now, seized by panic-fueled fears, fled in the greatest haste and amid continuous uproar.
The two columns of infantry rested on the road. Many of the men had taken off their knapsacks and were sleeping. These [soldiers] believed — awakened by the shooting from this first [chance to] sleep — that they saw the enemy among the noises of the grooms and packers racing by them, [and] [p. 61] some of them fired their guns at the supposed enemy, [while] some escaped into the adjoining fields. But here order was soon restored through the efforts of Field Marshal Lacy and the other generals and staff officers, while the two corps (the Kinsky and reserve corps) which formed the rear guards had remained, en masse, calm on the road and had formed battle lines towards the commotion. As soon as people were convinced that no enemy was pursuing the column so far, the march to Caransebeș continued, where the first units arrived in the morning.
His Majesty the Emperor found himself, at the beginning of the march, among the wagons of the marching column on the left, in the vicinity of Wartensleben's battalion. So as the shooting and alarm arose, he mounted his horse and tried to maintain order by shouting and drawing attention to his person. However, since in the first moments no one heeded him, bullets crossed from all sides, so the Emperor rode towards Caransebeș — despite the belief that the Turks had broken through the lines of the columns — accompanied by only a single person, since his entourage had lost sight of him amid the turmoil. In order to defend it against the advancing enemy, [the Emperor] had cannons brought up to the double bridge which was located an hour away from Caransebeș [and which] had been built across the stream coming from the village of Bolvașnița, where this [stream] crosses the road. Then he went to Caransebeș, where Field Marshal Lacy [p. 62] and General of Artillery Colloredo soon followed, in order to report to His Majesty about the actual course of events of the incident, and [to inform him] that order had been restored among the troops. During that night His Royal Highness the Archduke Franz was on horseback with the corps of Cavalry General Count Kinsky, which was positioned behind the right-hand column of infantry. Immediately upon the raising of the alarm and the skirmishing, Count Kinsky had the first battalion of Nadasdy close a square around the prince, for the safety of his person, where he remained on the road until order was restored. The battalion later received a present of 150 ducats from His Majesty the Emperor.
We've seen that the brief disorder, which had prevailed among the troops largely as a result of surprise, was soon dispelled by the presence of mind of generals and officers. However, this disorder was not the greatest evil which arose from that incident on the bridge at Slatina. If older, veteran troops who were accustomed to order and discipline could be excited by the fear of surprise for [some] moments, then it's easy to estimate what its spread among the advancing grooms and packers, horses carrying tents and packs, and the luggage must have caused in the way of trouble. Here the disorder and confusion knew no bounds. The drivers of the horses carrying packs, tents, and cooking gear cut off the girdles of the saddles, threw the loads in the middle of the road, mounted the horses bareback, and raced amid the cry, "The Turks are here! Save yourself! All is lost!" [p. 63] — in long gallops from there. The teamsters of the reserve artillery, like the other haulers, cut the traces [i.e., harnesses], and likewise hurried away. The individual soldiers around there fired their guns here and there, without knowing why or at whom, and thereby increased the fear and commotion among the baggage train. Soon the entire road was covered with people running around as if [they were] crazy — on foot, on horseback, on wagons — yelling, fleeing, weeping — throwing anything that got in their way. It [i.e., the road] was sown with saddles, saddle bags, tents, cauldrons, gear, trunks, etc. The disorder in this baggage train was limitless, beyond all words, beyond all description.
However, the consequences of this for the local residents of this stretch [of road] were even sadder. That mob of servants, once [set] in motion, couldn't be stopped by anything, and when they finally believed themselves to be safe, they used their momentary independence to rob and plunder, which then spread to all who encountered them. The first victim of it was the beautiful town of Caransebeș. From here the blind uproar, as a forerunner of the real disorder, worked its way to Lugoj, which, like all of the little places along the road, [having been] abandoned by its residents, fell as easy booty into the hands of the unbridled [mob]. — But let us turn our view from these horrors, after which the harshest punishments followed very soon, without always reaching the truly guilty and without making good again the smallest part of the ruin that this night brought to so many innocents. Let us return [p. 64] to the troops who had long been completely restored to order and who were on the march.
It was quite certain that the reserve corps should have served as the rear guard of the entire army. However, during the night, this corps probably had started moving earlier after the disorder, and during the night [it] had moved ahead of the corps of Cavalry General Count Kinsky, to whom the duty of rear guard now fell. The Turks had then been alerted by the shooting — for there had also occurred some cannon shots — and [by] the tumult, and [so the Turks] followed [the Austrian army] closely with numerous cavalry as soon as [the Turks] had convinced themselves of the [Austrian] army's retreat. By the gray dawn [the Turks] had reached, near the pass of Caransebeș, the cavalry of Cavalry General Count Kinsky and attacked repeatedly, but [the Turks] were repeatedly driven back with losses. The two infantry columns as well as the reserve corps had already passed the pass. The former [i.e., the infantry columns] already stood behind the town on the heights there encamped in two squares. In order to give time to the cavalry of his corps to break through the pass, General Kinsky had his 4 fusilier battalions form squares in front of them, which, with their well directed cannon and small arms fire and their awe-inspiring resolve, held back the enemy cavalry. The grenadiers passed first through the narrow pass; the cavalry followed them. However, after going through [the pass], [the cavalry] — instead going down that path which would have led them to the camp appointed for them (without making contact with the town) — followed the grenadiers [p. 65], whereby a sort of confusion arose. This made it possible for the Turks to gain time to spread around the town from both sides and to use the houses and garden walls in order to make their fire more steady. Yet the fire from the squares behind the town soon drove them from their hide-outs. The cavalry strongly repelled the attacks of the spahis [i.e., Turkish cavalry], and reached, without great loss, their camp on the other side of the Timiș [river]. The Turks left many dead and wounded on the site and 2 large banners in our hands. However, the town of Caransebeș went up in flames as a result of the battle and in large part fell to ashes. [The remainder of] the night passed quietly." (in German)
The incident was also discussed in a master's thesis and in a doctoral thesis:
By personal action, Lacy and the members of his staff restored order. Around thirty guns were unlimbered, the harnesses were nowhere to be seen. Lacy had the cannons pulled by the soldiers, whereby almost all could be salvaged. After the order of march was re-established, the two infantry columns resumed marching and by dawn reached camp, which had been located on the near side of the Timiș [river] near Caransebeș. Besides large quantities of equipment and many horses, two three-pounders and a six-pounder were lost, as well as fourteen carts of munitions and twenty air rifles. The value of the lost goods, including the wages, amounted to 136,717 guilders, 43 kreuzer. Twenty four jäger as well as one officer and a further 538 men were missing ; however many were present again later. As a result of the aimlessly fired shots, officers and men of different regiments were killed or wounded. [Here, Gramm adds in footnote 309: "Regarding this, extremely exaggerated figures of losses are found in the secondary literature, so that in Regan, Military Blunders, p. 49: "At the first light of dawn it became clear how great was the disaster that the Austrians had suffered: More than ten thousand men had been killed or wounded by their own comrades." "]
[p. 84] Meanwhile, the Turks had also noticed that the Austrians were in the process of clearing out and [so the Turks] began the pursuit. Both rear guards had strict orders to remain abreast in order to support each other. Nevertheless, Wartensleben pulled away with the rear guard that was detailed to the rear of the left column and moved into position behind both infantry columns as far [back] as the last hussar in camp. Thus Kinsky's rear guard, which was marching behind the right column, had to ward off the attacking Turks alone. Lacy had just ridden back in order to see where Kinsky was. When he'd gotten an overview of the situation and noticed that Kinsky was under attack, he looked for the other rear guard and must have made the unpleasant discovery that Wartensleben was already engaged. He could force only the Graeve hussar regiment to deploy in order to cover the left flank. Furthermore, one had neglected to occupy the houses on the edge of town. Thus the advancing Turks succeeded in entering the place and starting fires. The Austrians, of whom several used the opportunity for much plundering, could withdraw from the Turks, but had to abandon Caransebeș and retreat behind the Timiș [river]. Since this position also wasn't tenable, the retreat continued the next day to Sacu and on 24 September, to Lugoj. During the Turk's advance, the German inhabitants of the mountain towns were frightened and fled, whereupon the Romanian population completely pillaged and laid waste their homes. Large bands of robbers formed, until a cavalry unit was finally dispatched in order to restore order. Around a hundred members of the robber bands were killed, the rest were taken prisoner. Of the prisoners, fifty-five were hanged in Denta, among them two priests and two women.
The Turks stayed in Caransebeș and just made some raids, but [they] didn't attack the Austrians. Finally they withdrew on 10 October from Caransebeș." (in German) Available at: University of Vienna, Austria
The incident is also mentioned in:
کتابیات
گٹھ:1788ء دے تنازعات گٹھ:جغرافیہ بانات گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1788ء گٹھ:آسٹرو-ترکی جنگاں
گٹھ:1788 دے تنازعے گٹھ:سلطنت عثمانیہ
بیٹی ولیمز
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
بخش پیربکران
ایہہ ایران دے صوبہ اصفہان دے اک شہرستان (ضلع) دی   تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان دیاں تحصیلاں
چک 24 گھگھ
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تریموں سدھنائی لنک نہر چوں نکلن آلی گھگھ ڈسٹریبیوٹری نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال گھگھ     لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل کبیروالا چ وس رہیا اے ۔
تاندلیانوالا
تاندلیانوالا پنجاب دے ضلع فیصل آباد دی تحصیل تاندلیانوالا وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل تاندلیانوالا دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع فیصل آباد
ویبسٹر کاؤنٹی،مسسسپی
ویبسٹر امریکی صوبے مسسسپی دی اک کاؤنٹی اے۔
بلیک میسا
بلیک میسا امریکی صوبے کولوراڈو دی سب توں اچی تھاں اے۔
گٹھ:امریکی صوبیاں دے اچے تھاں
ضلع جانی خیل
ضلع جانی خیل افغانستان دے صوبہ پکتیا دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام جانی خیل شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ پکتیا
سینٹ ڈینس
سینٹ ڈینس فرانس دا اک شہر اے۔
Saint-Denis, Seine-Saint-Denis
ضلع جاجی میدان
ضلع جاجی میدان افغانستان دے صوبہ پکتیا دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام جاجی میدان شہر اے ۔
میخائیل اُلیانوف
مخائیل الیگزینڈرووچ اُلیانوف  (Михаи́л Алекса́ндрович Улья́нов; 20 نومبر 1927 – 26 مارچ 2007) اک سوویت اتے روسی ایکٹر سی، دوجی عالمی لڑائی دے سوویت تھئیٹر اتے سنیما دے بعد سبھ توں ودھ مانتا حاصل انساناں وچوں اک سی۔ اسنوں 1969 وچ سویت یونین دا لوک کلاکار اتے 1986 وچ سوشلسٹ لیبر دا اک ہیرو  نامزد کیتا گیا سی اتے 1982 وچ وینس فلم فیسٹیول توں اک خاص انعام حاصل ہویا سی۔
جیونی
مخائل الیگزینڈرووچ اُلیانوف نے بچپن اتے جوانی اومسک اوبلاست دے شہر تارہ وچ بتائی۔ حالانکہ اوہ سکپنکسکوئے سکول اتے ماسکو آرٹ تھئیٹر سکول وچ اپنے امتحان وچ فیل ہو گیا سی، 1944 وچ اوہ اومسک وچ اک اداکار بنن لئی چلا گیا۔ اومسک ڈرامہ دے سٹوڈیؤ وچ دو سال دے مطالعہ توں بعد اوہ ماسکو چلا گیا اتے 1946 وچ شکن تھئیٹر سکول وچ داخل ہو گیا۔
اُلیانوف نے 1950 توں وکھتنگو تھئیٹر وچ کم کیتا اتے 1987 توں اس نوں ڈاریکٹ کیتا۔ اس نے سٹیج تے کئی طرحاں دے کرداراں دی کردار نبھایا، جس وچ داستووسکی دے بدھو وچ روگوزن اوہناں وچوں سبھ توں انوکھا سی۔ 1979 وچ اس نے وسیلی شکشن دے مہانکاوی ناول 'میں تہانوں آزادی دین لئی آیا ہاں' دا منچن کیتا، جس وچ اس نے ستیپان رازن وجوں کردار نبھایا۔ 1985 وچ میخائیل اُلیانوف نے امریکی ناٹک کار جوہن ہرسی ولوں وئنگاتمک پینفلٹ د چائیلڈ وائیئر دا منچن کیتا۔
فلماں دے تعلق وچ، اس نے ولادیمیر لینن اتے مارشل جوکوو ورگے درڑھ کمیونسٹ آگوآں دے کردار وچ اکثر کم کیتا۔ پردسیڈٹل (چیئرمین) (1964) وچ اس دا کیتا مشہور کردار ییگور تروبینکوو سوویت کلاسک بن گیا اتے اس دی سبھ توں اہم کردار منیا جاندا اے۔
اوہ 1969 دی فلم بردرز کرامازوو، جس نوں اوہ کو-ڈاریکٹ کیتی گئی سی، نوں سبتوں ودھیا غیرملکی بولی دی فلم لئی اکیڈمی اوارڈ لئی نامزد کیتا گیا سی اتے 6 ویں ماسکو انٹرنیشنل فلم فیسٹیول وچ شامل کیتا گیا سی۔ اس نے ٹیما (1979) اتے پرائیویٹ لائیف(1982) ورگیاں فلماں وچ وی کم کیتا جنہاں نے ترتیب وار برلن فلم پھیسٹیول اتے وینس فلم پھیسٹیول وچ چوٹی دے اوارڈ جتے۔
ہال ہی وچ، اس نے شیکسپیئر دے ناٹک جولیئس سیزر وچ (1990) سیزر دی، دی ماسٹر اتے مارگریٹا (1994) تے بنی فلم وچپوں ٹیئس پیلیٹ دی ، اتے ستانیسلاو گوورکھن ولوں ڈاریکٹ ووروشیلوو ریجیمینٹ دے رائیپھلمین وچ بدلہ لین والے انوبھوی نشانیباز (1999) دے کردار لئی تعریف کھٹی سی۔ 24 اپریل 2002 نوں میخائیل اُلیانوف نے مرومتسیوسکی ضلعے دی مرکزی لائبریری دا افتتاح تقریب وچ حصہ لیا، جس دا نام میخائیل اُلیانوف دے ناں تے رکھیا گیا اے۔
29 اپریل 2004 میخائیل اُلیانوف آخری وار "اپرادھی بناں اپرادھ" نام دے ناٹک وچ شمگی دے کردار وچ منچ تے آیا۔ 2005 وچ، مکھائل الیگزینڈرووچ نوں اومسک ریجن دے آنریری شہری دا خطاب دتا گیا سی۔ اسے سال اومسک کھیتر وچ میخائیل اُلیانوف دے نام تے ناٹکی کلا دے کھیتر وچ اک انعام دا قیام کیتا گئی سی، جہڑا سال دے سبھ توں ودھیا تھئیٹر، سروبہترین اداکار اتے سبتوں ودھیا ڈریکٹر نوں دتا جاندا اے۔
اس دا 26 مارچ 2007 نوں آنتڑیاں دی بیماری نال انتقال ہو گیا۔
حوالے
گٹھ:جم 1927 گٹھ:موت 2007 گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:سویت شخصیتاں
روسی خانہ جنگی
روسی گھریلو لڑائی (روسی: Гражданская война в России، tr. Grazhdanskaya voyna v Rossiyi; نومبر 1917 - اکتوبر 1922) 1917 دے روسی انقلاب دے فوراً پچھوں سابقہ روسی سلطنت وچ اک بہو-پکھی جنگ سی، روس دے سیاسی مستقبل دا پتہ لگاؤن لئی لڑائی کرنا۔ دو سبھ توں وڈےلڑاکو گروپ لال فوج  ، ولادیمیر لینن دی اگوائی وچ بولوشوک  اتے سفید فوج وجوں جانے جاندے ڈھکویں معاون فوجاں لئی لڑائی، جس وچ سیاسی، سرمایہ دار اتے سماج واد دے وکھو-وکھرے روپاں دے پکھ وچ وکھرے ہتاں نوں شامل کیتا گیا سی اتے اینٹی-ڈیموکریٹک روپانتر اس توں علاوہ، مخالف  سوشلسٹ اتے   غیر-قانونی گرین فوجاں نے بولشوک  اتے سفید فوج دوناں دے خلاف لڑائی لڑی۔ اٹھ غیرملکی ملکاں نے لال فوج دے خلاف دخل-اندازی کیتی، خاص کرکے اتحادی فوجاں اتے جرمن-پکھی فوجاں۔ لال فوج نے یوکرین وچ دکھنی روس دی وائیٹ آرمڈ فورسز نوں ہرایا اتے 1919 وچ سائبیریا وچ ایڈمرل اینجلر کولچکّ دی اگوائی وچ فوج نوں ہرایا۔ پیوتر نکولائیویک ریان ولوں تعینات کیتے گئے سفیھ فوج دستےآں  کریمیا وچ کیتی گئی اتے 1920 دے اخیر وچ کڈھے گئے۔ جنگ اگلے دو سالاں تک جاری رہی اتے دور-دریڈے علاقیاں وچ دوناں طاقتاں دے علاقیاں وچ چھوٹیاں-موٹیاں جھڑپاں اجے وی جاری رہیاں سن۔ 1923 وچ اس لڑائی دا احتتام ہوئیا کہ نویں بنے سوویت یونین دے لال فوج کنٹول نوں ہن بھروسہ دتا گیا سی حالانکہ مرکزی ایشیا وچ ہتھیاربند قومی تحریکاں خاص کر بسماچی تحریک نوں 1934 تک پوری طرحاں کچلیا نہیں گیا سی۔ جنگ دوران لگبھگ 7,01,000-12,000,000 لوک مارے گئے سن، زیادہتر شہری روسی گھریلو لڑائی نوں کئیاں ولوں  قومی تباہی وجوں ذکر کیتا گیا اے جو کہ یورپ نوں اجے دیکھیا گیا سی۔
بہت سارے انقلاباں تے روسی سلطنت دے خاتمے توں بعد  ہوئیاں  لڑائیاں  وجوں  سابقہ روسی سلطنت دے بہت سارے حصے - فنلینڈ، اسٹونیا، لاتویا، لتھوانیا اتے پولینڈ - نوں آزادی دے اپنے گھریلو لڑائیاں اتے جنگاں دے بعد ، آزاد دیسان  وجوں قائم کیتا گیا  ۔ باقی دی سابقہ روسی سلطنت سوویت یونین وچ اکٹھی ہو گئی سی۔
روسی خانہ جنگی ( Гражданская война в России گریزڈنسکایا ووانا وی روسی ) 1917 دے دو روسی انقلاباں دے فورا۔ بعد ، روسی سلطنت وچ اک کثیر الجہ‏‏تی خانہ جنگی سی ، کیونجے متعدد دھڑاں نے روس دے سیاسی مستقب‏‏ل دے تعین دے لئی جدوجہد د‏‏ی سی۔ دو سب تو‏ں وڈے جنگجو گروپ ریڈ آرمی سن  ، جو ولادیمیر لینن د‏‏ی سربراہی وچ بولشیوک د‏‏ی سوشلزم د‏‏ی بالشویق شکل دے لئی لڑ رہے سن ، تے وہائٹ آرمی دے ناں تو‏ں جانے والی ڈھیلی اتحادی قوتاں ، جنہاں وچ متنوع مفادات سن جو سیاسی بادشاہت ، سرمایہ داری تے معاشرتی جمہوریت دے حامی سن ، جنہاں وچو‏ں ہر اک جمہوری تے جمہوری مخالف مختلف حالتاں وچ سی۔ اس دے علاوہ ، حریف عسکریت پسند سوشلسٹ ، خاص طور اُتے مکھنویا انتشار پسنداں تے کبھے بازو د‏‏ی جماعتاں دے نال نال غیر نظریا‏تی سبز فوجاں نے وی ریڈ تے گوراں دونے دے خلاف جنگ لڑی۔ مشرقی محاذ نو‏‏ں دوبارہ قائم کرنے دے مقصد دے نال تیرہ غیر ملکی اقوام نے ریڈ آرمی دے خلاف مداخلت د‏‏ی ، خاص طور اُتے سابقہ اتحادی فوجی قوتاں نے عالمی جنگ تاں۔ وسطی طاقتاں دی تن غیرملکی اقوام نے وی مداخلت د‏‏ی ، تے اتحادیاں د‏‏ی مداخلت نو‏‏ں بریسٹ لٹووسک دے معاہدے وچ حاصل ہونے والے اس علاقے نو‏‏ں برقرار رکھنے دے بنیادی مقصد تو‏ں مقابلہ کيت‏‏ا۔ گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے
بالآخر ریڈ آرمی نے یوکرین وچ جنوبی روس د‏‏ی وائٹ آرمڈ فورسز نو‏‏ں شکست دتی تے ایڈمرل الیگزینڈر کولچک د‏‏ی سربراہی وچ فوج نے 1919 وچ سائبیریا وچ مشرق د‏‏ی طرف۔ وائٹ فورسز د‏‏ی باقیات نو‏‏ں کریمیا وچ ماریا پیٹا تے 1920 دے آخر وچ انہاں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں کڈ لیا گیا۔ جنگ کيت‏ی کم لڑائیاں ہور دو سال تک اس علاقے وچ جاری رہیاں تے مشرق بعید وچ وائٹ فورسز د‏‏ی باقیات دے نال معمولی جھڑپاں 1923 تک جاری رہی۔ جنگ 1923 وچ اس معنی وچ اختتام پذیر ہوئی کہ نويں تشکیل پانے والے بالشویک کمیونسٹ کنٹرول اس دے بعد سوویت یونین نو‏‏ں یقین دلایا گیا ، حالانکہ وسطی ایشیا وچ مسلح قومی مزاحمت نو‏‏ں 1934 تک مکمل طور اُتے کچل نئيں دتا گیا سی۔ جنگ دے دوران وچ اک اندازے دے مطابق 7 تو‏ں 12 ملین ہلاکتاں ہوئیاں جنہاں وچ زیادہ تر عام شہری سن ۔9