cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مصعب بن زبیر
مختار د‏‏ی شکست
مختار د‏‏ی شکست دے نال، تمام عراق موسی دے کنٹرول دے تحت آئے. اس نے اپنے کمانڈر محال بن ابی صوفی نو‏‏ں موصل دے گورنر تے اس دے انحصار دے طور اُتے مقرر کیا. عبد اللہ بن زبیر نے جلد ہی صوبے تو‏ں شکایات وصول کرنے دے بعد موسی نو‏‏ں خارج کر دتا، تے اپنے بیٹے حمزه نو‏‏ں اپنا متبادل بھیجیا. بعد وچ ناکافی ثابت ہويا تے موسی نو‏‏ں بحال کردتا گیا.
موت
691 وچ ، عبدالملک نے اک بار فیر عراق اُتے روانہ کیتا تے ماسکین اُتے قبضہ ک‏ر ليا، جس وچ عراقی علاقے وچ گہری تھی. موسی نے کوفا چھڈ دتا تے بونمیررا د‏‏ی معمول د‏‏ی جگہ اُتے کھڑا کیا. مختار تے عبدالمالک دے حامیاں دے نال نمٹنے وچ موسیاب د‏‏ی شدت د‏‏ی وجہ تو‏ں، عراق وچ عام طور اُتے انہاں دے خلاف بغاوت ہوئی تے اوہ اک وڈی فوج نئيں بنا سکی. اس دے علاوہ، بصرہ وچ انہاں دے نصف فوجی کھارجاں تو‏ں شہر د‏‏ی حفاظت دے لئی روانہ ہوئے. عبدالمالک نے موسی دے کمانڈراں نال رابطہ کیتا تے پیسے تے گورنمنٹ دے وعدےآں دے نال انہاں وچو‏ں زیادہ تر جیت لیا. ابراہیم بن الاسار ، جو عبد اللہ بن مالک تو‏ں وی رابطہ کیتا گیا سی، مسعود نے اس معاملے نو‏‏ں اطلاع دی، ایہ دسدے ہوئے کہیا کہ عبد المال دے نال خطوط وچ کمانڈراں نو‏‏ں قتل کیتا جانا چاہیدا. متاثرہ قبائلی نوبل اُتے عملدرآمد تو‏ں خوفزدہ ہوئے گا کہ اس دے بغاوت وچ بغاوت ہوئے گی، موسی نے انتباہ اُتے توجہ نئيں دتا تے اپنے عہدیداراں نو‏‏ں اپنی پوزیشناں وچ رکھیا. ابن الفتر د‏‏ی موت تو‏ں پہلے جنگ وچ ، موسیاب د‏‏ی قسمت مہر کر دتی گئی تھی. باقی باقی کمانڈراں نے عبد المالک تو‏ں لڑنے یا انہاں تو‏ں بچنے تو‏ں انکار کر دتا. مسعود دے نال اپنی پرانی دوستی اُتے غور کردے ہوئے، عبدالمالک نے انہاں نو‏ں عیسی د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی تے اس نے وعدہ کیتا سی کہ اوہ عراق د‏‏ی حکومت تسلیم کرنے تے اطاعت د‏‏ی شرط پر. مسعود نے انکار کر دتا تے تقریبا اکیلے لڑ رہیا. شدید زخمی، اس نے مختار دا اک پیروکار، ضیاء بن قدام الاسقاف د‏‏ی طرف تو‏ں ہلاک کر دتا سی، جنہاں نے "مختار دے بدلہ!" اُتے زور دتا. مساب دا سر کٹ دتا گیا تے عبد المالک نو‏‏ں پیش کیا، جس نے اپنی موت نو‏‏ں سراہا. اوہ 36 سال د‏‏ی تھی. اوہ دن جالالقق وچ دفن کیتا گیا سی تے اوہدی قبر اُتے اک مقصود تعمیر کیتا گیا سی، جو اک حجاج بن گیا.
شخصیت
انہاں نے کہیا کہ بہت خوبصورت، سخاوت تے چالاکی ہونے دے لئی بیان کیتا گیا اے. مؤرخ ہینری لیمنس کے مطابق "[ایچ] نے اپنے وڈے بھائی تے زبیرال خاندان نو‏‏ں صرف اوہدی جرات تے ظلم وچ شدت پسنداں دے نال مل ک‏ے جھلک دتا." مؤرخ مائیکل فاسبین تے قرون وسطی دے مؤرخ بالادری کے مطابق ، موسی نے اپنے آپ نو‏‏ں لاگو کیا، جس نے موسی اپنے اپنے مہماناں نو‏‏ں کھانا کھلانے دے لئی اونٹھ مار کر قتل کرنے د‏‏ی عادت کی. عراق وچ ، انہاں نے میرشیلاں دے سیلاب نو‏‏ں روکنے دے لئی اک ڈائی تعمیر کیا، لیکن اس طرح اپنے آپ نو‏‏ں زمین نو‏‏ں حاصل کیا. انہاں نے ایہ وی کہیا اے کہ خواتین د‏‏ی شوق ہو رہی اے. لیمن دے مطابق، موسی دے وڈے بھائی عبد اللہ بن زبیر انہاں د‏‏ی وفات تو‏ں ناخوش سن، تے انہاں دے فلومین دے بارے وچ شکایت کردے سن، اس دے رویے تے انہاں دے مخالفین دے خلاف انہاں دے رویے دے بارے وچ شکایت کیت‏‏ی. دے اکاؤنٹ الطبری تے Fishbein د‏‏ی تفسیر اس، پر، عبداللہ دل د‏‏ی گہرائیاں مصعب د‏‏ی موت د‏‏ی طرف تو‏ں دکھ د‏‏ی جا رہی بیان کرن تے اس دے نقصان دے نتیجے دے طور اُتے انہاں دے اپنے ہی دے خاتمے دا مطلب.
چک 187 مراد
چک 187 مراد ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
مصعب بن زبیر
ذرائع
گٹھ:خلافت اموی وچ عراق گٹھ:دوسرے فتنے دیاں شخصیتاں گٹھ:جنگ وچ فوت ہونے والی شخصیتاں گٹھ:691 دیاں موتاں گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
چک 187 مراد
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
سیویئر کاؤنٹی
سیویئر امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹینیسی دیاں کاؤنٹیاں
ویلیکا پلانا
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ ویلیکا پلانا شہر سربیا دا اک شہر اے تے سربیا دے ضلع پودوناوسکی چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
چک 31 گیاراں ایل
چک 31 گیاراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 11ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 35 باراں ایل
چک 35 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
شلبی کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹینیسی دیاں کاؤنٹیاں
نواب مظفر خان
مظفر خان اک افغانی سردار سی۔ اوہ افغان درانی سلطنت ولوں دکھنی پنجاب دے شہر ملتان تے راج کر ریا سی۔ اس نے 1794 وچ مظفر گڑھ دا شہر وی وسایا سی ۔ 19ویں صدی دے مڈھ توں پنجاب توں افغانیاں را زور ٹٹن لگ پیا۔ 1818 وچ اتری پنجاب توں افغانیاں کڈن دے مگروں رنجیت سنگھ دی فوج دکھنی پنجاب ول آئی تے ملتان توں وی افغانی راج مکادتا گیا۔ مظفر خان لڑائی وچ اپنے 7 پتراں نال ماریا گیا۔ ملتان تے مل مارن لئی زمزمہ توپ وی ورتی گئی۔
گٹھ:افغان شخصیتاں
اوول آفس
اوول آفس وائٹ ہاؤس امریکہ وچ امریکی صدر دا دفتر اے۔ ایہ اک گول کمرہ اے۔ ایدے دکھن ول صدر دی میز دے پچھے تن کھڑکیاں نیں تے سامنے اک اگوالی چھتی اے۔ ایہدے چار بؤۓ نیں۔
وائٹ ہاؤس تے ایس دفتر نوں جیمز ہوبان نے ڈیزائن کیتا سی۔ پہلے امریکی صدر جارج واشنگٹن ویلے ایہ بن ریا سی ایہنوں پہلی واری 1800 وج امریکی صدر جان ایڈمز نے ورتیا۔
بارلے جوڑ
ہور مورتاں
وزیر اعظم چین
وزیر اعظم چین (چینی زبان:中华人民共和国国务院总理) چین دا وزیر اعظم تے عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی ریاستی کونسل دا سربراہ اے تے اوہی سربراہ حکومت وی اے تے سول سروس وچ اس دا درجہ اک اے یعنی سب تو‏ں اعلیٰ درجہ۔ اسنو‏ں روايتی چینی حروف وچ 中央人民政府政務院總理 کہیا جاندا ا‏‏ے۔ وزیر اعظم چین نو‏‏ں صدر عوامی جمہوریہ چین نامزد کردا اے تے قومی عوامی کانگریس صدر د‏‏ی نامزدگی نو‏‏ں منظور کردی ا‏‏ے۔ صدر تے وزیر اعظم دونے پنج برس د‏‏ی مدت دے لئی منتخب ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ چین دا وزیر اعظم ہمیشہ طاقتور پولٹ بیورو اسٹینڈنگ کمیٹی آف دتی کمیونسٹ پارٹی آف چائنا دا رکن ہُندا ا‏‏ے۔ موجودہ وزیر اعظم چین لی د‏‏ی چیانگ اے جس نے 15 مارچ 2013ء نو‏‏ں اپنا دفتر سنبھالیا۔
حوالے
گٹھ:چین دے وزرائے اعظم گٹھ:چین
سان تیرسو گرجاگھر (اویدو)
سان تیرسو گرجاگھر (اویدو) اویدو, آستوریاس, سپین دا ایک گرجاگھر اے-
باہری لنک
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ
اصغر خان
framepx|thumb|left|ائیر مارشل اصغر خان پاک فضائیہ دے پہلے کمانڈر انچیف۔ 17 جنوری 1921ء نوں  جموں وچ پیدا ہوئے۔ 1936ء وچ رائل انڈین ملٹری کالج ڈیرہ دون وچ تعلیم حاصل کیتی۔ 1940ء وچ گریجویشن کیتی تے اسے سال دے آخر وچ نوویں رائل دکن ہارس وچ کمشین آفسر مقرر ہوئے۔ 1941ء وچ انڈین ائیر فورس وچ چلے گئے۔ اسی سال انبالہ تے سکندر آباد توں ہوا بازی دی تربیت حاصل کیتی۔ اگلے سال نمبر 3 سکوارڈن انڈین ائر فورس پشاور وچ تعینات ہوئے۔ 1944ء وچ برما وچ بطور فلائیٹ کمانڈر خدمات انجام دتیاں تے جنگ برما وچ حصہ لیا۔ اس دے نال نال انہاں نوں جاپانی فوجی ٹھکانےآں اُتے ہوائی حملہ کرنے اُتے مامور کیتا گیا۔ 1945ء وچ سکوارڈن لیڈر بنائے گئے۔ 1946ء وچ برطانیہ گئے تے اوتھے جیٹ طیارے اڑانے دی تربیت حاصل کیتی۔ اوائل 1947ء وچ فلائنگ ٹرینگ سکول انبالہ وچ چیف فلائنگ انسٹرکٹر مقرر ہوئے۔
اوہ رائل انڈین ایرفورس دے پہلے پائلٹ سن جنہاں دے اسکواڈرن نے سانگھڑ دے علاقے مکھی وچ گوٹھ جام نواز علی اُتے پرواز کر دے ہوئے حر پناہ گزیناں دے نہتے قافلے نوں  دہشت گرد سمجھ کے بمباری نئیں کیتی تے اظہارِ وجوہ دے نوٹس دا سامنا کیتا۔ اوہ رائل انڈین ایرفورس دے پہلے پائلٹ جنہاں نے جیٹ لڑاکا طیارہ گلوسٹر میٹیور اڑایا (انیس سو چھیالیس)۔ پاکستان بننے دے بعد رائل ایرفورس دے پہلے سینئر پائلٹ جنہاں نے نوویں ملک دی ایرفورس دے لئی آپٹ کیتا۔ پاکستان ایرفورس اکیڈمی رسالپور دے بانی کمانڈنٹ (مئی دو ہزار ستاراں وچ اکیڈمی دا ناں انہاں دے ناں اُتے رکھ دتا گیا)، ایر سٹاف کالج تے کالج آف ایروناٹیکل انجینیرز دا بانی، پاک فضائیہ دا پہلا ایرمارشل تے چیف (عمر چھتیس برس)۔
قیام پاکستان
قیام پاکستان دے بعد پاکستان ائیر فورس کالج رسالپور نوشہرہ نوں  منظم کرنے دا فریضہ انجام دتا۔ قائداعظم رسالپور تشریف لیائے تے اصغر خان نے انہاں دا خیرمقدم کیتا۔ 1949ء وچ گروپ کپٹن بنائے گئے تے اس حیثیت توں آپریشنل پاکستان ائیر فورس دی کمان سنبھالی۔ اسے سال انہاں نوں   رائل ائیر فورس سٹاف کالج برطانیہ توں اعلیٰ کارکردگی دا ایوارڈ ملیا۔ 1957ء وچ صرف 36 سال دی عمر وچ ائیر وائس مارش بنائے گئے۔ 1958ء وچ ائر مارشل ہو گئے تے 1965 وچ ریٹائر ہو گئے۔ ریٹائرمنٹ دے بعد محکمہ ہوابازی دے ناظم اعلیٰ تے پی آئی اے دے صدر نشین مقرر ہوئے۔ اسی سال سینٹو وچ فوجی مشیر بنے۔ اصغر خان نوں   ہلال قائداعظم تے ہلال پاکستان دے اعزازات نال نوازا گیا۔ لیکن بعد وچ انہاں نے ایہ اعزازات واپس کر دتے سن۔
پی آئی اے دے منیجنگ ڈائریکٹر
ایوب خان نے اصغر خان نوں  پی آئی اے دا مینجنگ ڈائریکٹر بنا دتا۔ انہاں دا 1965 توں 1968 دا تن سالہ دور پی آئی اے دی ’’ گولڈن ایج‘‘ کہلاندا اے۔ اس عرصے وچ پی آئی اے حادثاتی اعتبار توں دنیا دی سب توں محفوظ ایرلائن بن گئی تے پروازاں دے شیڈول تے کیبن سروس دے اعتبار توں پنج وڈیاں ایرلائنز وچ شمار ہونے لگیا۔ اصغر خان نے اس دوران وچ کمرشل پائلٹ لائسنس وی حاصل کر لیا (یعنی ایرفورس دا پہلا سابق چیف جو کمرشل پائلٹ وی سی)۔
سیاست
پی آئی اے توں سبکدوشی دے بعد اوہ 1969ء وچ سیاست دے میدان وچ وارد ہوئے تے اپنی سیاسی جماعت جسٹس پارٹی بنائی جس دا ناں 1970ء وچ بدل کے تحریک استقلال رکھ دتا گیا۔ مارچ 1969ء وچ صدر ایوب خان دے خلاف اٹھنے والی تحریک وچ بھٹو صاحب دا ساتھ دتا۔ دسمبر 1970ء دے عام انتخابات وچ راولپنڈی دے حلقے توں الیکشن لڑیا لیکن ہار گئے۔ انہاں انتخابات دے بعد بھٹو صاحب نوں  ایسا عروج حاصل ہویا کہ اصغر خان دی سیاسی قد و قامت گھٹ گئی۔ بھٹو صاحب دے عہد وچ حزب اختلاف وچ رہے لیکن نہ حکومت نے نوٹس لیا نہ عوام نے۔ 1977ء دے انتخابات وچ دھاندلی دے خلاف جو احتجاجی تحریک شروع ہوئی تے اس وچ دوبارہ سیاست وچ آنے دا موقع ملیا۔ تے یوں پی این اے دی تحریک دے صف اول دے رہنما بنے۔ لیکن اس دفعہ وی اوہ سیاسی افق اُتے نمودار نہ سکے تے مارشل لا آگیا۔ ایداں بھٹو صاحب دے خلاف چلائی جانے والی تحریک توں اک آمر فیض یاب ہویا۔
مارشل لا
جنرل ضیاء الحق دے عہد وچ حکومت دے اوائل برساں وچ اصغر نظر بند رہے۔ 1981ء وچ پاکستان قومی اتحاد توں علیحدگی اختیار کرکے بحالی جمہوریت دی تحریک ایم آر ڈی وچ شرکت کیتی تے 1986ء وچ اسنوں وی چھڈ دتا۔ 1987ء وچ کابل گئے تے افغانستان دی کمونسٹ حکومت نال مذاکرات کیتے۔ انہاں دا خیال سی کہ افغانستان وچ روس توں طویل فوجی مسابقت پاکستان دے مفادات وچ نئیں۔ 1988ء دے انتخاب وچ تحریک استقلال نے قومی اسمبلی جاں کسے وی صوبائی اسمبلی توں اک وی سیٹ نئیں ملی تے ایہی حال بعد وچ آنے والے انتخابات وچ رہیا۔ لیکن اس دے باوجود انہاں دے اخلاص تے بے غرضی دی وجہ توں پاکستانی سیاست وچ انہاں نوں   عزت دی نگاہ نال دیکھیا جاندا اے۔ صدر پرویز مشرف دے دور وچ انہاں دے صاحبزادے عمر اصغر خان نوں   مشرف نے اپنی کابینہ وچ شامل کیتا۔ لیکن عمر اصغر خان پراسرار طور اُتے اپنے گھر وچ مردہ پائے گئے۔ انہاں نے خود کشی کیتی جاں انہاں قتل کیتا گیا اس دا اج تک معلوم نئیں ہو سکیا۔ تساں  5 جنوری 2018 نوں   طویل علالت دے بعد وفات پا گئے
متنازع بیانات
اوہ 65 دی جنگ نوں  اک عظیم الشان فتح نئیں مندے سن۔ اوہ پہلے سیاست داں سن جنھاں نے کہیا کہ اساں   نے ایہ جنگ نئیں جِتی بلکہ ایوب خان، بھٹو تے عزیز احمد وغیرہ دے ٹولے نے سانوں  اس جنگ دے تالاب وچ دھکہ دتا سی (بعد ازاں دو ہزار گیارہ وچ اک ٹی وی انٹرویو وچ انھاں نے کہیا کہ انیس سو اڑتالیس دی جنگِ کشمیر توں انیس سو ننانوے دی گارگل لڑائی تک ماسوائے اکہتر دی جنگ جِنی وی جنگاں ہوئیاں انہاں وچ پہل پاکستان ولوں ہوئی)۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:1921 دے جم گٹھ:2018 دیاں موتاں گٹھ:ایبٹ آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:برطانوی ہندی فوج دے افسر گٹھ:بھارتی ہواباز گٹھ:پاکستان بین الاقوامی خطوط ہوائی کی شخصیتاں گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے سیاستدان گٹھ:پاکستانی آپ بیتی نگار گٹھ:پاکستانی انگریزی زبان دے مصنفین گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سیاستدان گٹھ:پاکستانی عسکری مؤرخین گٹھ:پاکستانی یاداشت نگار گٹھ:پاکستانی ہواباز گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پشتون لوک گٹھ:پٹھان شخصیتاں گٹھ:پشتون نژاد بھارتی شخصیتاں گٹھ:پیشہ ور ہواباز گٹھ:جموں تے کشمیر دیاں شخصیتاں گٹھ:جنگ مخالف پاکستانی فعالیت پسند گٹھ:دوسری جنگ عظیم دیاں بھارتی شخصیتاں گٹھ:رئیس عملہ پاک فضائیہ گٹھ:سالاران پاک فضائیہ گٹھ:عہدیداران پاک فضائیہ گٹھ:فضلا ایچیسن کالج گٹھ:معاشرتی ناقدین
طفیل ہوشیارپوری
طفیل ہوشیارپوری (پیدائش: 17 جولائی، 1914ء - وفات: 4 جنوری، 1993ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو پنجابی زباندے ممتاز شاعر، فلمی نغمہ نگار تے صحافی سن۔
حالات زندگی
طفیل ہوشیارپوری 17 جولائی، 1914ء نوں  ہوشیارپور، اترپردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے  ۔ انہاں نے ہوشیاپور دے اسکول توں بطور استاد ملازمت دی ابتدا کیتی۔ تحریک پاکستان متحرک کارکن سن تے تحریک پاکستان دے اجتماعات وچ شاعری پڑھدے سن۔ اسی پاداش وچ اسکول دی ملازمت توں کڈ دتے گئے۔ مشہور اداکار آغا سلیم رضا نے انہاں نوں فلمی پروڈیوسراں نال متعارف کریا۔ انہاں نے 1946ء وچ فلمی نغمہ نگاری دی ابتدا کیتی۔ تقسیم ہند دے بعد ہوشیارپور توں لاہور منتقل ہو گئے تے صحافت نوں   ذریعۂ روزگار بنایا۔ لاہور توں روزنامہ محفل تے ہفت روزہ صاف گو کڈیا ۔ 1952ء وچ ریڈیو پاکستان وچ ملازمت اختیار کیتی۔ 1950 دی دہائی وچ انہاں دا فلمی نغمہ نگاری دے حوالے توں مصروف ترین وقت گزاریا۔ انہاں نے جنہاں فلماں دے نغمات تحریر کیتے  انہاں وچ ریحانہ، چپکے چپکے، پرائے بس وچ، گلنار، شمی، دلا بھٹی، بے قرار، چن ماہی، پتن، سرفروش، چنگیز خان، موسیقار، شعری بابو، روحی، وعدہ تے قسمت شامل نیں  ۔ انہاں دے شعری مجموعاں وچ 'رحمت یزداں' (نعتیہ کلام)، 'تجدید شکوہ'، 'شعلہ جام'، 'ساغر خورشید'، 'جام مہتاب' تے 'میرے محبوب وطن' شامل نیں  ۔
نمونۂ کلام
غزل
اعزازات
طفیل ہوشیاپوری نوں  ادبی خدمات دے اعتراف وچ حکومت پاکستان نے صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی نال نوازیا۔
وفات
طفیل ہوشیارپوری 4 جنوری، 1993ء نوں  لاہور، پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ لاہور دے ماڈل ٹاؤن دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1914 دے جم گٹھ:1993 دیاں موتاں گٹھ:اردو شاعر گٹھ:ویہویں صدی دے شاعر گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی شعرا گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مصنفین گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
سید ناصر حسین موسوی
سید ناصر حسین موسوی (1284–1361 ھ) ناصر الملت دے نام تو‏ں مشہور، برصغیر پاک و ہند دی مشہور ترین شیعہ، صاحب فتوا تے مجتہد شخصیتاں وچو‏ں نيں۔ خاندان کنتوری دے چشم و چراغ تے صاحب عبقات الانوار میر سید حامد حسین موسوی دے فرزند نيں۔ برصغیر دا معروف ترین کتب خانہ ناصریہ آپ ہی دے نام تو‏ں معروف ا‏‏ے۔ آپ نے ساری زندگی قومی، ملی تے مذہبی ترقی دے لئی کم کیتا۔ اپنے زمانے وچ اس خطے دی تشیع دا مرکز جانے جاندے سن ۔ عملی زندگی وچ شاگرد پروری، قومی و ملی خدمات دے نال نال تالیف و تحقیق وچ ۱۳ دے قریب قابل ذکر آثار چھڈے جنہاں وچ عبقات الانوار دی تکمیل دا کم وی شامل ا‏‏ے۔
خاندانی پس منظر
ناصر الملت دا خاندان حضرت امام موسی کاظم دے فرزند حمزہ دی شاخ اے جو نیشاپور تو‏ں ہجرت کردے ہندوستان وچ آباد ہويا۔ اس دا کچھ پس منظر اس طرح تو‏ں اے:
حضرت امام موسی کاظم علیہ السلام دے فرزند حمزہ تے کنیت ابو القاسم وڈے محترم تے جلیل القدر بزرگ سن ۔ موسوی سادات دے اکثر گھرانے جو ہندوستان وچ پائے جاندے نيں۔ اوہ مختلف زماناں وچ نیشاپور تو‏ں نکل کر ہندوستان پہنچے نيں۔ مثلاً نواب سید محمد امین المعروف بہ نواب سعادت خاں برہان الملک بانی سلطنت اودھ دا خاندان، جو اودھ تے بنگال وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ شمس آباد، برست و کرنال وغیرہ دے سادات تے اجمیر دے چشتی خاندان وی نیشاپوری خاندان دی اک شاخ ا‏‏ے۔
حمزہ دے دسويں طبقہ تو‏ں سید شرف الدین ابوطالب نامی بزرگ اٹھويں صدی ہجری وچ اہل و عیال دے نال نیشاپور تو‏ں نکل کر ہندوستان وچ آباد ہوئے۔ اندے اک صاحبزادے سلطان محمد نے تغلق دی فوج وچ ملازمت دے بعد اک ممتاز عہدہ حاصل کیتا لیکن حسد دی بنا اُتے قتل ہو گئے۔ تغلق بادشاہ اپنی غلطی اُتے جلد متوجہ ہويا تو اس نے مقتول سید دے والد سید شرف الدین ابوطالب نو‏‏ں دریائے گھاگھرا دے دونے کناراں اُتے واقع تقریباً ۹۰۰ موضع اُتے مشتمل جاگیر تو‏ں نوازیا، جس دا صدر مقام سید صاحب موصوف نے قرار دتا کنتور وچ ۔ ابو المظفر علاء الدین حسین دی پیدائش دے بعد ایہ خاندان کنتوری کہلانے لگیا۔ اس خاندان تو‏ں علامہ غلام حسین کنتوری، جسٹس کرامت حسین، علامہ محمد قلی، سید حامد حسین دے نام قال ذکر نيں۔
ولادت
آپ دی ولادت با سعادت جمادی الاخری 1284 ھ بروز پنجشنبہ اول وقت نماز صبح بمقام لکھنو ہوئی۔ حضرت اسحاق پیغمبر دی تاریخ پیدائش تو‏ں موافقت دی بنا اُتے آپدے چچا محترم جناب مولانا سید اعجاز حسین صاحب قبلہ مرحوم نے اسحاق نام رکھیا لیکن والد نے بیٹے دی خبر سنی تو کہیا: میرا نام حامد حسین اے اس بچے دا نام ناصر حسین ہونا چاہیے۔ ایہی نام معروف ہويا۔ خاندانی رسم دے مطابق کنیت ابوالفضل تے لقب نجم الدین قرار پایا۔ ہور شمس العلما وی لقب معروف ا‏‏ے۔
تعلیم و تربیت
پنجويں برس یعنی ماہ رمضان ۱۲۸۸ ھ وچ آپ دی تعلیم دا سلسلہ شروع ہويا۔ اک سال وچ اردو لکھنے تے قدرت حاصل کر لی۔ فارسی و عربی دے لئی مولوی لطف حسین صاحب استاد مقرر ہوئے۔ خدا داد ذہانت تے قوی حافظہ دی بدولت قلیل مدت وچ ابتدائی مراحل مکمل ہوئے۔ درجۂ ثانوی دی تعلیم دے لئی والد حامد حسین نے اپنے استاد علامہ مفتی سید محمد عباس کنتوری صاحب قبلہ-اعلیٰ اللہ مقامہ- دے حلقہ تلمذ وچ داخل کر دتا۔ حضرت مفتی صاحب -علیہ الرحمہ- فقہ، تفسیر، اصول حدیث، تاریخ، ادب، کلام وغیرہ تمام علوم متداولہ دی اک جامع شخصیت تے اردو، فارسی، عربی تیناں زباناں دے بہت وڈے شاعر تے صاحب دیوان سن ۔ اسی وجہ تو‏ں ناصر الملت- اعلیٰ اللہ مقامہ- اپنے اس تلمذ اُتے فخر و ناز فرماندے سن ۔ اندے پاس اوہ تمام مراحل کم مدت وچ طے کيتے جنہاں دے بعد انسان دے لئی اجتہاد دے زینے نو‏‏ں طے کرنا ہُندا ا‏‏ے۔
اجتہاد
سید محمد عباس کنتوری دے سامنے تعلیم دے مراحل طے کرنے دے بعد اگرچہ کسی تے چیز دی ضرورت نہ سی لیکن اس دے باوجود سید حامد حسین نے مستقبل وچ اجتہادی صلاحیت نو‏‏ں ہور نکھارنے دے لئی ایہ طریقہ اختیار کیتا کہ جس علم دا کوئی مسئلہ بیان کردے اس وچ چھوٹی وڈی تمام کتاباں دے مصنفین دی عبارتاں اک سلسلہ وچ پڑھا دیندے سن ۔ اس تو‏ں نہ صرف ایہ ہُندا کہ اس مسئلہ دے ہر پہلو اُتے روشنی پڑ جاندی بلکہ اس دے متعلق عہد بہ عہد مصنفین دے نظریات وچ جو اختلاف ہويا اوہ وی نمایاں ہو جاندا سی تے انہاں مختلف نظریات وچ موازنہ کرنے تے خود رائے دینے دا ملکہ وی پیدا ہو جاندا سی جو خود اجتہادی صلاحیتاں نو‏‏ں نکھارنے وچ بہت مؤثر ہُندا ا‏‏ے۔ کچھ مدت ایہ طریقۂ تعلیم ہی جاری نئيں رہیا بلکہ پھر سید ناصر حسین دے لئی ضروری سی کہ اوہ اک استاد دی مانند پڑھے ہوئے مطالب نو‏‏ں اپنے باپ سید حامد حسین موسوی دے سامنے بیان کراں۔ ایہی اوہ تربیت سی جس نے آپ نو‏‏ں فضل و کمال دے انہاں اعلیٰ مراتب اُتے پہنچیا دتا۔ جدو‏ں آپ نو‏‏ں ہر طرح تو‏ں کامل و اکمل پالیا گیا تب اجتہاد دی سند عطا فرمائی گئی۔ چنانچہ تیرہويں صدی دے ختم ہُندے ہُندے، یعنی ۱۳۰۰ ھ وچ جدو‏ں کہ آپ دی عمر مبارک سولہ سال تو‏ں زیادہ نہ سی، آپ منصب اجتہاد و افتاء اُتے فائز ہوچدے سن ۔ ۵ سال تک سید حامد حسین دی موجودگی وچ تمام فقہی مسائل دا جواب دیندے رہ‏‏ے۔ شب و روز دی درس و تدریس تے کثرت مطالعہ دی بنا اُتے آپکو فخر المحققین دا لقب دتا گیا۔ باپ دی وفات دے بعد تشیع دی مرجعیت دا بار آپ دے کاندھاں اُتے آگیا۔
علمی مقام
16 سال دی عمر وچ اجتہاد دے درجے اُتے فائز ہو جانا اک غیر معمولی امر سی ۔ مختلف علوم وچ کثیر المطالعہ سن ۔ ناصریہ دا کتابخانے دی مختلف علوم دی ہزاراں تصنیفات اُتے آپ دے حاشیے موجود نيں جو آپ دے کثیر المطالعہ ہونے دا بیّن ثبوت ا‏‏ے۔ حافظے دا ایہ عالم سی کہ شاید ہی کوئی ایسا مسئلہ ہو جس دے حوالے آپکو کتاب تے صفحہ دے ہمراہ حفظ نہ ہون۔ اسی قوت حافظہ دے متعلق آپ دے شاگرد کاظمینی دا بیان قابل رشک اے:
قومی خدمات
آپ، حضرت قدوۃ العلماء سید حسن تے حضرت نجم العلماء سید نجم الحسن نے شیعہ یتیم بچےآں دے لئی یتم خانے دی ضرورت محسوس کی۔چنانچہ آپ تے آپ دے محترم معاصرین دی کوششاں تو‏ں آل انڈیا شیعہ یتیم خانہ دی بنیاد پئی تے جدو‏ں تک آپ زندہ رہے اوہدی سرپرستی فرماندے رہ‏‏ے۔ مسلم یونیورسٹی علی گڑھ وچ شیعاں دے نال ناروا سلوک برتاؤ دی وجہ تو‏ں شیعہ بچےآں دے لئی مستقل طور اُتے اک درسگاہ قائم کيتی ضرورت محسوس ہوئی۔ حالے ایہ خیال ہی دی حد تک سی کہ پنجاب دے نواب سر فتح علی خان صاحب بہادر نے آپ دے محاسن و کمالات تو‏ں گرویدہ ہو ک‏ے خواہش ظاہر دی کہ اوہ کتب خانہ ناصریہ دے لئی اک عمارت بنوانا چاہندے نيں۔ آپ نے کہیا: آپ اسکی بجائے قومی درسگاہ دے لئی اک مناسب عمارت بنوا دتیاں نواب صاحب نے قومی درسگاہ بنوائی۔ اعیان ملت نے اشتراک عمل کیتا۔ اک رقم کثیر جمع ہوگئی تے حکومت دے تعاون دے نال شیعہ کالج قائم ہو گیا۔ اسی طرح شیعہ عربی کالج وی اسی سعی دا حصہ ا‏‏ے۔
احکم شرعیہ تے حجج و بیّنات دینیہ دی عام تبلیغ و اشاعت دے لئی دارالتصنیف و تالیف کيتی بنیاد پائی۔ اس ادارہ تو‏ں اک رسالہ العوارف عرصے تک جاری رہیا تے مختلف گرانقدر کتاباں شائع ہُندی رہیاں۔ اس دے علاوہ یادگار حسینی دے موقع اُتے سید دلدار علی دی عماد الاسلام دی چھپوائی کروائی گئی۔
عربی علم و ادب دی خدمت دے لئی انجمن بہجۃ الادب تے نادی الادبا قائم ہوئی جس وچ عربی شعر وشاعری دی محفلاں تے تقریر و مکالمے دی صحبتاں برپا ہُندیاں۔ انہی محفلاں دا نتیجہ سی کہ آپ دے شاگرد رشید مولانا شبیر حسین صاحب مجتہد نے عراق دے مجتہد اعظم جناب آقائے صدر دی وفات اُتے مرثیہ کہہ کر بھیجیا۔ جدو‏ں اسنو‏ں اوتھ‏ے دے وڈے وڈے ادبا دے سامنے پڑھا گیا تو اوہ محو حیرت ہو گئے تے اس امر دا یقین نئيں کردے سن کہ ایہ کسی ہندی دا کہیا ہويا ہو سکدا ا‏‏ے۔
اردو تے فارسی ادب دی ترقی دے لئی بزم ناصری یعنی قصائد خوانی دی اوہ محفلاں جو آپ دے شریعت کدہ اُتے منعقد ہويا کردیاں ناں، دا انعقاد جس دے پروردہ مایہ ناز شاعر تے مُسلّم الثبوت استاد فن جناب عزیز لکھنوی اسی بزم ناصری دے ہی تربیت یافتہ سن ۔
کتابخانہ ناصریہ
thumb|ناصریہ لائبریری دا اک منظر اس کتابخانے دا ابتدائی ذخیرہ علامہ محمد قلی نے جمع کیتا۔ اس دے بعد سید حامد حسین موسوی نے اس وچ قابل قدر اضافہ کیتا۔ کدو کاوش تے تفحص و تلاش تو‏ں نادر کتاباں فراہ‏م ک‏‏يتی‏‏اں ۔ جس دے لئی صرف مال کثیر ہی نئيں خرچ کرنا پيا بلکہ خود ملکاں اسلامیہ دے کتب خاناں دی چھان بین تے دست مبارک تو‏ں نقل و کتابت دی زحمتاں وی برداشت کرنا پڑاں۔ انہاں دے وقت وفات تک اس کتب خانہ وچ دس ہزار کتاباں سن۔ ناصر الملت دی زحمتاں دی بنا اُتے اکتالیس بیالیس ہزار (41000/42000) تک اوہدی تعداد پہنچ گئی۔ اس کتب خانہ وچ ہور علوم دے نال نال علوم اسلامیہ دی کتاباں دا ذخیرہ بہت زیادہ اے تے ایہی اوہدی خصوصیت تے وجہ امتیاز ا‏‏ے۔
علمی خدمات
نماز وچ سورہ الحمد دے بعد سورہ پڑھنا واجب اے یا نئيں؟ اس مسئلہ اُتے ایہ کتاب فقہی استدلال دی صورت وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔ ایہ آپ دی سب تو‏ں پہلی تصنیف اے، جس اُتے مفتی محمد عباس تے سید حامد حسین نے آپ نو‏‏ں اجازہ اجتہاد عطا فرمایا ا‏‏ے۔ یہ کتاب وی فقہ وچ اے تے وڈی مبسوط و مفصل اے اوہدی نو جلداں نيں۔ تمام ابواب فقہ وچ آپ دے اجتہادی فتاوا واحکم نو‏‏ں جمع کیتا گیاا‏‏ے۔ اس تالیف وچ فارسی دے کچھ ادبی مضامین نيں تے اوہ خطوط نيں جو آپ نے علمائے عراق وایران نو‏‏ں وقتاً فوقتاً لکھے۔ فی الحقیقت ایہ مضامین تے خطوط تحقیقات علمیہ تے لطائف ادبیہ دے لحاظ تو‏ں اک بیش بہا ذخیرہ ا‏‏ے۔ یہ آپ دے عربی مضامین ادبیہ وعلمیہ تے انہاں خطوط دا مجموعہ اے، جو آپ نے علماء ملکاں اسلامیہ نو‏‏ں لکھے نيں۔ یہ اہل بیت دی شان وچ آپ دے فارسی تے عربی انہاں قصائد دا مجموعہ ا‏‏ے۔ آپ دی شاعری دا اندازہ فی الجملہ اس تو‏ں ہو سکدا اے کہ اک مرتبہ جدو‏ں آپ دا قصیدہ رائیہ شائع ہويا، جس دا مطلع ایہ ا‏‏ے۔
تو مصر وشام دے بعض ادباء نے قصیدے دے بعض اشعار دی مدح و ثنا کردے ہوئے کہیا: جے ایہ کلام عرب دے سب تو‏ں وڈے شاعر امراء القیس دے کلام دے نال رکھ دتا جائے، تو اس دا امتیاز دشوار اے کہ کون سا کلام آپ دا تے کون سا اس دا ۔ آپ ہر موعظہ تو‏ں قبل اک تازہ خطبہ بکمال فصاحت و بلاغت ارشاد فرمایا کردے سن ایہ آپ دے انھاں بے شمار خطبات دا اک وسیع مجموعہ اے، جس دی پنج جلداں نيں۔ یہ آپ دے چند خصوصی موعظاں دا مجموعہ اے جو علم و حکمت تے اخلاق دے جواہر باں۔ حضرت فاطمہ بنت الحسین سلام اللہ علیہا تو‏ں جو حدیثاں ماثور نيں، انہاں سب نو‏‏ں اس کتاب وچ اک جگہ مع تشریحی حواشی دے نال جمع کر دتا گیا ا‏‏ے۔ مناقب اہلبیت وچ وڈی مبسوط کتاب اے، جس دی ۱۶ ضخیم جلداں نيں تے جو آپ دے علم وتحقیق دے آیات کمال وچو‏ں اک خاص آیت ا‏‏ے۔
انساب سمعانی فن رجال وچ وڈی مشہور تے مبسوط کتاب ا‏‏ے۔ اس وچ اکثر اک ہی آدمی دا تذکرہ اس دے مختلف ناماں، لقباں تے کنیتاں دے ذیل وچ متعدد مقامات اُتے ہويا ا‏‏ے۔ آپ نے اس فہرست وچ اس امر نو‏‏ں ضبط فرمایا اے کہ کسی شخص دا تذکرہ اس کتاب وچ کن ناماں دے ذیل وچ کتھے کتھے کس کس جلد تے صفحہ وچ ہويا ا‏‏ے۔ یہ فن رجال دی وڈی مبسوط تالیف اے، جس دی ۴۸ جلداں نيں تے ایہ وی آپ دی تحقیقی عرق ریزیاں دا آئینہ ا‏‏ے۔ ایہ ابتدائے اجتہاد دے دور تے والد دی زندگی دی تالیف ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ تمام کتب رجال تو‏ں ہزا ر ہا راویاں دے حالات جمع کيتے گئے نيں، گویا ایہ کتاب فن رجال دا اک وسیع خزا نہ ا‏‏ے۔ 1306 ق تو‏ں پہلے دی تالیف ھے۔
مسئلہ عقد ام کلثوم اُتے ایہ اک مختصر رسالہ ا‏‏ے۔ ایہ وی آپ دے عنفوان شباب دی یادگار اے ۔ یہ کتاب آخر عمر دی ا‏‏ے۔ یہ کتاب تحفہ اثنا عشریہ دے باب ہفتم دا جواب ا‏‏ے۔ اس کتاب دے لئی ایہ طے پایا سی کہ چھ آیتاں وچو‏ں ہرآیت اُتے اک جلد تے بارہ حدیثاں وچو‏ں ہر حدیث اُتے دو جلداں لکھی جان۔ اس طرح مجموعی تیس جلداں وچ ایہ کتاب لکھی جائے۔ آیات دے مباحث تو کچھ نہ کچھ تے کتاباں وچ وی عام طور تو‏ں مل سکدے نيں لہذا پہلے احادیث دی ابحاث لکھی گئياں۔ حدیث ولایت، حدیث نور، حدیث طیر تے حدیث غدیر چار حدیثاں اُتے ست جلداں تحریر ہوئیاں تو سید حامد حسین دا 1306 ق وچ انتقال ہو گیا۔
وفات
پیری، تقلیل غذا تے سولہ ستاراں گھنٹہ روزانہ دی محنت و مشقت دی بنا اُتے گوناگون امراض دا ہجوم ہويا۔ طاقت روز بروز گھٹتی گئی تے امراض ودھدے گئے علاج کتھے تک فائدہ کردا بالآخر یکم(1)رجب [1361ہجری] نو‏‏ں انتقال ہو گیا۔ پچیس تیس ہزار دے مجمع تو‏ں جنازہ اُٹھا تے بعد تجہیز و تکفین آپدے فرزند محمد سعید نے نماز جنازہ پڑھائی تے حسب وصیّت سرکار مرحوم نعش مطہر کربلائے امین الدولہ بہادر وچ سونپ دتی گئی۔
وصیت
اپنا وصیت نامہ وفات تو‏ں برساں قبل تیار کرلیا سی ۔ ایہ وصیت نامہ بوہت سارے وصایا اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں اہ‏م وصایا:
اولاد
تے تن صاحبزادیاں نيں۔
باہرلے جوڑ
اس مقالے نو‏‏ں مرزا احمد حسن کاظمینی دی کتاب حالات ناصر الملت تو‏ں لکھیا گیا۔
گٹھ:برصغیر دے علما گٹھ:کنتوری خاندان
نانک شاہی جنتری
نانک شاہی جنتری، اک سورجی جنتری اے، جو شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی دے ولوں مکھ سکھ تہوار جانݨ لئی ورتی جاندی اے۔ ایہ بکرمی جنتری دی جگہ ورتن لئی پال سنگھ پریوال نے بݨائی سی تے ایہدی ورتوں 1998ء توں کیتی جا رہی اے۔ اس جنتری دا آغاز گورو نانک دیو جی دے جنم دن توں کیتا گیا اے۔ اس جنتری دے مطابق نویں سال دا پہلا دن گریگوری کیلنڈر دے حساب نال 14 مارچ نوں ہُندا اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویلا گٹھ:کیلنڈر گٹھ:سکھ اتہاس
چک 46-3آر
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے تیجے سوئے (لنڈو) 3آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 3آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا چ وس رہیا اے ۔
چک 188 مراد
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
سمتھ کاؤنٹی
سمتھ امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹینیسی دیاں کاؤنٹیاں
ٹماٹر
ٹماٹر اک کھادا جانوالا پھل اے جیھدا جوڑ شرمائی دے ٹبر نال اے۔ ایس بوٹے دا اصل دیس دکھنی امریکہ وچ انڈیز دا پربت دھارا اے تے میکسیکو وج ایہدا کھان لئی ورتن شروع ہویا۔ ہسپانوی کھوجی ایہنوں یورپ لیاۓ تے فیر ایہ ساری دنیا وچ ہن ورتیا جاندا اے۔
ایہہ سالن پکان تے کیچ اپ بنان وچ کم آندا اے۔ ایہنوں کچا سلاد لئی ورتیا جاندا اے۔
ناں
شبد ٹماٹر دنیا دیاں بولیاں وچ ہسپانوی بولی توں آیا تے جیھدے وچ ایہنوں ٹوماٹے کیا گیا تے ہسپانوی وچ ایہ میکسیکو دی بولی ناہواٹل توں آیا۔ ناہواٹل وچ ایہنوں ٹوماٹوٹی آکھیا جاندا اے۔
مرچ
مرچ اک فروٹ دا ناں اے جیدا جوڑ شرمائی ٹبر دے ٹوکرے کیپسیکم نال اے۔ ایہدا اصل دیس دکھنی امریکہ سی تے پرتگیزی سمندری کھوجی ایہنوں ایشیاء لے کے آۓ۔ ایہدے اچیچے سواد ایہدے وج اک مادے کیپسیکن باہجوں اے۔ ایہ پنجابی کھانیاں تے سالن وچ ورتی جاندی اے۔
چک 38 باراں ایل
چک 38 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
نیولینڈ چانن گھر
نیولینڈ لائٹ ہاؤس, بالٹک سمندر دے کنڈے جرمنی چ اک چانن گھر اے۔ اے 1915 چ اٹاں نال بنایا گیا سی تے ہن اے کم نیں کر ریا۔
چک 33 باراں ایل
چک 33 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
سٹیورٹ کاؤنٹی
سٹیورٹ امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹینیسی دیاں کاؤنٹیاں
ایشیاء دیاں زباناں
ایشیا دیاں بولیاں وکھ-وکھ بولی پریواراں نال متعلق ہن کیونکہ سمچے ایشیا وچ بہت قسماں دیاں بولیاں بولیاں جاندی ہن۔ زیادہ تر ایشیائی بولیاں وچ لکھن دی بہت پرانی پرمپرا اے۔
بولی گروہ
دکھنی ایشیا دا ہند یورپی بولی پروار اتے مشرقی ایشیا دا سینو-تبتی بولی پروار ایشیا دے پرمکھ بولی پروار ہن۔ خاص کھیتراں وچ کئی ہور بولی پروار وی پرچلت ہن۔
سینو-تبتی
چینی تبتی بولیاں وچ چینی، تبتی، برمی، اتے ایہناں توں بناں تبت، دکھنی چین، برما، اتے اتلے چڑھدے بھارت دیاں کجھ بولیاں شامل ہندیاں ہن۔
ہند یورپی
ایشیا وچ ہند یورپی بولی پروار دی 3 شاخان پرمکھ ہن؛ ہند آریہ بولیاں، ایرانی بولیاں اتے سلاوی بولیاں۔
دراوڑی
دراوڑی بولیاں پرمکھ طور اتے دکھنی بھارت اتے سری لنکا وچ بولیاں جاندیاں ہن۔ تامل، کنڑ، تیلگو اتے ملیالم پرمکھ دراوڑی بولیاں ہن۔
آسٹرونیشیائی بولیاں
اس وچ سائیبیریا دیاں یورالک بولیاں، یینیسیائی بولیاں، یوکاگیر بولیاں اتے ہور بولیاں شامل ہندیاں ہن۔
ایہہ وی دیکھو
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:بولیاں گٹھ:ایشیائی بولیاں
چک 47-3آر
چک 43-3آر  ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے تیجے سوئے (لنڈو) 3آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 3آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا چ وس رہیا اے ۔
سانتا ماریا گرجاگھر (اویدو)
سانتا ماریا گرجاگھر (اویدو) اویدو, آستوریاس, سپین دا ایک گرجاگھر اے-
باہری لنک
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ
بیلر
thumb|320x320px|کلاس کمپنی دا بیلر۔
اک بیلر، اک کٹی اتے رکھی ہوئی فصل (جویں کہ پرالی، کپاہ، سن، کچھائی، لوش مارش پان، جاں سنہیج) نوں اکٹھا کرن لئی ورتی جاندی کھیتی مشینری دا اک حصہ اے، جو کہ ورتن لئی آسان اے، تے  فصل دی باقیات  سٹور کرن لئی ورتیا جاندا اے۔ اکثر گٹھاں نوں بنڈل ہی شکل وچ سامبھن لئی ورتیا  جاندا اے۔ کئی وکھ وکھ قسم دے بیلر عامَ طور تے ورتے جاندے ہن، ہر اک وکھری قسم دی گٹھ - وکھ وکھ سائز دے بنڈلاں دی شکل مطابق ہندے اے۔
صنعتی بیلراں دی ورتوں کیمیلک ریسائیکلنگ دیاں سہولتاں وچ وی کیتی جاندی اے، مکھ طور تے ڈھلان کرن لئی میٹل، پلاسٹک جاں پیپرنگ لئی۔
گول بیلر
[[تصویر:AllisChalmers_Rotobaler2.jpg|thumb|آلس کلھمرس روٹوبیلر۔
]] صنعتی ملکاں وچّ سبھ توں عامَ قسم دی بیلر اج گول بیرر اے۔ ایہہ سلنڈر-سائز دا "گول" جاں "رولڈ" گٹھاں پیدا کردا اے۔ اس ڈزائن وچّ اک "گھاہ-پھوس چھت" اثراں ہن جو موسم نوں چنگا رکھدیاں ہن۔ ریسمیزڈ بیلٹاں،فکسڈ رولرز، جاں دوناں دے ملاپ راہیں گتے نوں بیلر دے اندر رول کیتا گیا اے۔ جدوں گنڈھ اک پہلے توں مقرر سائز تے پہنچدی اے، جاں تاں جال جاں سراغ اسدے سائز نوں رکھن لئی اسدے دوآلے لپیٹیا جاندا اے۔ بیلر دے پچھے کھلھدے ہن، اتے بیلے نوں چھٹی دتی جاندی اے۔ اس پڑائ اُتے گنڈھاں پوریاں ہو جاندیاں ہن، پر اوہ پلاسٹک دی شیٹنگ وچّ اک گلی ریپر ولوں لپیٹیا جا سکدا اے، جاں تاں باہرلے سٹوراں وچّ پراگ سکّ رکھن لئی جاں گلی توڑی نوں سلیب وچّ بدلن لئی۔ ویریئیبل-چیمبربل وڈے ٹکڑے دے بیلراں وچّ عامَ طور تے گنڈھاں دا ویاس 48 توں 72 انچ (120 توں 180 سینٹیمیٹر) اتے 60 انچ (150 سیمی) چوڑائی وچّ ہندا اے۔ سائز، سامان اتے نمی دی سامان تے انحصار کردے ہوئے، گٹھراں دی تھاں 1,100 توں 2,200 پونڈ (500 توں 1,000 کلوگرام) تک تول ہو سکدی اے۔ عامَ جدید چھوٹے گول والے (جنہاں نوں "منی گول بارلیئر" جاں "روٹو-بیلرس" وی کیہا جاندا اے) گنڈھاں نوں 20 توں 22 انچ (51 توں 56 سینٹیمیٹر) ویاس وچّ اتے 20.5 توں 28 انچ (52 توں 71 سینٹی) چوڑائی، عامَ طور تے تول 40 توں 55 پونڈ (18 توں 25 کلو) تکّ۔
چھوٹا-ڈھوائی دی ڈھوآ-ڈھوائی اتے کھیت پربندھن
]] گول ڈھڈیاں دی ڈھلان تے رول کرن دی اہلیت دے کارن، اوہناں نوں سرکھات ٹرانسپورٹ اتے ہینڈلنگ لئی خاص علاج دی لوڑ ہندی اے۔ چھوٹے گول گٹھیاں نوں خاص کرکے ہتھ نال جاں ہیٹھلے پدھر والے ساز-سامان نال راغب کیتا جا سکدا اے۔ وڈے سائز اتے بھار دے کارن وڈے ٹکڑے گڈے، (اوہ اک ٹن جاں زیادہ تول کر سکدے ہن) خاص ٹرانسپورٹ اتے ودھ راے ساز-سامان دی لوڑ ہندی اے۔
چک 39 باراں ایل
چک 39 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
بیلر
چھوٹا-ڈھوائی دی ڈھوآ-ڈھوائی اتے کھیت پربندھن
وڈیاں راؤنڈاں دیاں بلاں دی سنبھال لئی سبھ توں اہم سند بولے ​​والا برچھے جاں سپائیک ہندا اے، جو عامطور اُتے کسے ٹریکٹر دی پٹھّ' تے جاں سکڈ-طوفان دے موڑ اُتے ماؤنٹ ہندا اے۔ ایہہ گول بالے دے لگبھگّ مرکز وچّ پائی جاندی اے، پھر اٹھائے جاندے ہن اتے گنڈھ نوں دور لجایا جاندا اے۔ اک وار منزل اُتے، گنڈھ ہیٹھاں دتی گئی اے، اتے برچھا باہر کھچّ لیا گیا۔ مرکز وچّ برچھے دی دھیان نال پلیسنگ دی ضرورت اے جاں بینل آلے دوآلے گھم سکدا اے اتے ٹرانسپورٹ وچّ گڑبڑ کرکے زمین نوں چھوہ سکدا اے، جس نال کنٹرول دا نقصان ہندا اے۔ جدوں لپیٹیاں گٹھیاں لئی ورتیا جاندا اے جو اگے سٹور کیتے جاندے ہن، تاں برچھے لپیٹ وچ اک موری بناؤندے ہن جس نوں پلاسٹک ٹیپ نال سیمت رکھیا جانا چاہیدا اے تاں جو اس نوں ہرمیٹک موہر بنائی جا سکے۔
لمبی ڈھوائی دی آواجائی
گول باڈی دی گول پدھری لمبی ڈھوائی، پھلیٹ-بیڈٹ آواجائی لئی اک چیلنج پیش کردی اے، کیونکہ اوہ صحیح ستہ توں باہر ہو سکدے ہن جے صحیح طریقے نال سمرتھت نہ ہووے ایہہ خاص کرکے وڈے دور دے گٹھیاں دے معاملے وچ ہندا اے؛ اوہناں دا سائز پھلپ کرن وچّ مشکل بناؤندا اے، اس لئی ممکن اے کہ ایہناں وچوں بہت سارے نوں سمندری سفر دے لئی فلیٹ صفے تے بدلن اتے پھر اوہناں نوں منزل اُتے گول سطح اتے مڑ قائم کرنا ممکن نہیں ہو سکدا۔ اک وکلپ، جو وڈے اتے چھوٹے دوناں گنڈھاں دے نال کم کردا اے، پھلیٹ-بسترے دے ٹریلر نوں کسے وی پاسے دے گارڈ-ریلراں نال تیار کرنا اے، جہڑا گنڈھاں نوں اگے جاں پچھانہ نوں رولنگ کرن توں روکدا اے۔ اک ہور حلّ اے کاٹھی دا ڈبہ، جس نال گول سڈیل جاں مدد والیاں چوڑیاں ہن جنہاں وچ گول بیداں بیٹھدیاں ہن۔ ہریک گتے دے لمبے پاسے گنڈھاں نوں سڑک دے کناریاں تے گھماؤن توں روکدا اے، جویں کہ بلیاں وچّ پوسٹاں دے وچکار ستھر ہندا اے۔ 3 ستمبر 2010 نوں، ٹوٹیس دے نزدیک ہالوو وچّ ایؤ 381 اتے، ڈیوون، یو۔کے۔ بریٹیش رائل گروپ دے اک شروعاتی میمبر ایلو مائیک ایڈورڈز دا ماریا گیا سی جدوں اسدی وین نوں اک وڈا گول بالے نے کچل دتا سی۔ سیلسٹ، 62, دی موت ترنت ہو گئی جدوں 600 کلوگرام (1,300 Lb) سڑک اتے گھمنا شروع کرن توں پہلاں اتے اپنی وین نوں کچلن توں پہلاں نیڑے دے کھیت دے اک ٹریکٹر توں ڈگّ گیا۔
چارا
اک وڈے بیلر نوں جانوراں نوں کھاؤن والے علاقے وچّ رکھ کے، اس اُتے ٹپنگ کر کے، بارلے دی کٹائی نوں ہٹا کے اتے باہرلے دوآلے اک رنگی رنگ (اک رنگ پھیڈر) لگاؤن لئی سدھے استعمال کیتا جا سکدا اے تاں کہ جانور پراگ تے نہ تر سکن۔ جو کہ بلی دے باہری گھیرے توں باہر اے۔ گول بالر دے روٹیٹیبل بناؤن اتے کمپیکشن دی عمل بلے دے انوروپ ولوں وڈے اتے چھوٹے گول گٹھیاں نوں کھراؤن دی وی اہل بناؤندی اے، فیلڈ وچّ لگاتار سٹریپ چھڈّ کے جاں پھیڈنگ رکاوٹ دے پچھے۔
چک 37 باراں ایل
چک 37 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
بیلر
پرالی
پرالی سٹوریج وچ حال ہی وچ اک کھوج کیتی گئی اے جس وچ سنجیا جاں پانیاں دی گھاٹ دا ترقی کیتا گیا اے، جو پلاسٹک دی فلم وچ لپیٹیا اک بہت اچی ندی اے۔ ایہہ پراگ گٹھاں نالوں زیادہ گندہ اے، اتے پراگ گٹھاں توں گھٹّ ہندا اے کیونکہ ودھیرے نمی دی سامان اوہناں نوں بھاری اتے مشکل بنا دندی اے۔ ایہہ گٹھجوڑ قریب پھسلن لگّ پیندے ہن، اتے دھات دے گولے دے بھٹھے نوں کور وچّ پھڑی رکھنا بہت ہی گرم ہو جاندا اے، جو کہ فرمینٹیشن عمل توں اے۔ [[تصویر:Großballenpresse.jpg|thumb|وڈا آئتاکار بیلر۔
چک 37 باراں ایل
پنڈ دی اکثر آبادی گجر وا. پنڈ دا اک منڈا برگیڈیئر مشہود احمد آرمی وچ افسر وا. کافی لوگ خلیجی ممالک تے چند لوگ امریکہ کینڈا تے جرمنی دے نیشنل نیں.
بیلر
پرالی
]]
وڈا سائز بیلر
عامَ ورتوں وچ اک ہور قسم دا بیلر، کجھ کھیتراں وچ، وڈے آئتاکار گٹھاں پیدا ہونے ہن، جنہاں نوں ادھی درجن جاں اس طرحاں جڑنا دے نال بنھیا جاندا اے، جو کہ بعد وچ knotted ہن۔ اجیاے گنڈھاں نوں بہت ہی سنکچت کیتا جاندا اے اتے عامَ طور تے گول گنڈھاں توں کجھ زیادہ تول ہندا اے۔ وڈا آئتاکار گٹھاں سامان چھوٹیاں گنڈھاں نالوں بہت زیادہ وڈیاں ہندیاں ہن۔ کینیڈا دے پریریز وچّ، وڈا آئتاکار بالر نوں "پریری رپٹس" وی کیہا جاندا اے۔
چک 37 باراں ایل
اجاڑیاں توں پہلے ایتھے تین سکھ پرا رہندے سی.
دھتورا
دھتورا پھلوالا جنگلی بوٹا اے جیہدا جوڑ شرمائی دے ٹبر نال اے ۔ ایہدا پَھل گول شکل دا کنڈے دار ہُندا اے ۔
چک 37 باراں ایل
بابا مومن گجر دی اولاد پہلے ایتھے انڈیا گورداسپور چوں آئی .فیر ہور لوکی وی آئے.
بیلر
چھوٹا سائز بیلر
[[تصویر:IHSquareBalerJuly2004.jpg|thumb|اک چھوٹا ورگاکار بیرر۔
دھتورا
ہور دیکھو
گٹھ:زریلے بوٹے گٹھ:دوائیاںوالے بوٹے گٹھ:شرمائی
چک 37 باراں ایل
مقامی رہائشی غیر مہاجر ایک مسیحیاں دا گھر وا
بیلر
حوالے
گٹھ:کھیتی باڑی دی مشینری گٹھ:کھیتی باڑی
بہار
بہار یا بسنت (Spring)، اک معتدل موسم اے۔ بہار دا موسم پنجاب تے جنوبی ایشیا وچ سیاݪ تے گرمیاں دے درمیان وچ آؤندا اے۔ ایہنوں بسنت تے ربیع وی کہیا جاندا اے۔ ایہ ادھ فروری وچ پھگݨ دے ناݪ ای شروع ہوجاندا اے تے اپریل تک رہندا اے۔ پھگݨ تے چیت بہار دے مہینے نیں۔ بہار پُھل کِھڑن دا موسم اے۔
چک 189 مراد
چک 189 مراد ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
اشین وراتھو
اشین وراتھو (10 جولائ‏ی 1968ء نو‏‏ں کیاوکتو‏ں، ماندالے علاقہ، برما وچ پیدائش) اک قوم پرست برمی بودھ بھکشو تے برما وچ مسلم مخالف تحریک دا رہنما ا‏‏ے۔ ۔ اس اُتے مسلماناں دے خلاف نفرت انگیز تقریراں ک‏ر ک‏ے انہاں دے قتل اُتے اپنے ہم وطناں نو‏‏ں اکسانے دے الزامات نيں مگر اوہ خود نو‏‏ں امن دا علمبردار کہندا اے تے دعوی کردا اے کہ اس نے کدی تشدد د‏‏ی حمایت نئيں کيت‏‏ی۔
پس منظر
وراتھو 1968ء وچ ماندالے دے پاس پیدا ہويا۔ اس نے 14 سال د‏‏ی عمر وچ سکول چھڈ ک‏‏ے بھکشو بننے دا فیصلہ کیتا۔ 2001ء وچ اس نے 969 تحریک وچ شمولیت اختیار کيتی۔ دو سال بعد 2003ء وچ اسنو‏ں اوہدی تقریراں د‏‏ی بنیاد اُتے 25 سال د‏‏ی قید سنائی گئی مگر 2012ء وچ اسنو‏ں جیل تو‏ں رہیا کر دتا گیا۔ 2011ء وچ حکومت کیت‏‏ی متعارف کردہ اصلاحات دے بعد وراتھو سوشل میڈیا بالخصوص یوٹیوب اُتے بہت متحرک ہو گیا ا‏‏ے۔
سیاسی سرگرمیاں
وراتھو نے ستمبر 2012ء وچ بھکشوواں د‏‏ی اک ریلی د‏‏ی سربراہی د‏‏ی تاکہ صدر تھین شین د‏‏ی متنازع تجویز (روہنگیا مسلماناں نو‏‏ں تیسرے ملک بھیج دتا جائے) دے حمایندی اکھٹا کر سک‏‏ے۔ اک ماہ بعد راکھائن ریاست وچ تشدد پھوٹ پيا۔ وراتھو دا کہنا سی کہ رخائن دے پرتشدد واقعات دراصل برما دے راجگڑھ میکتلا وچ ہونے والے واقعے د‏‏ی وجہ تو‏ں سن ۔ اس واقعے وچ سنار د‏‏ی دکان اُتے ہونے والی تکرار ڈکيت‏ی تے آتش زنی وچ بدل گئی سی۔ اس دے بعد شہر بھر وچ 14 افراد مختلف واقعات وچ ہلاک ہوئے۔ گھٹ تو‏ں گھٹ دو لوک بشمول اک بودھ بھکشو تے اک مسلما‏ن، برمی عوام دے ہتھو‏ں 5 مارچ نو‏‏ں تشدد دا شکار ہوئے۔
تھین شین نے ٹائم اُتے قومی مفاہمت دے جاری عمل دے دوران وچ ميں مسلم مخالف تشدد دے حامی وراتھو اُتے الزام تراشی ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں نقصان پہنچانے اُتے تنقید کيتی۔ خود نو‏‏ں مہاتما بدھ دا بیٹا کہلانے والے صدر نے وراتھو نو‏‏ں شریف النفس تے امن دا علمبردار قرار دتا تے کہیا: "ٹائم دا مضمون بدھ مت دے بارے وچ غلط تاثرات پھیلا سکدا اے جو ہزار سال تو‏ں موجود اے تے برما دے شہریاں د‏‏ی وڈی تعداد اس مذہب دے مننے والی ا‏‏ے۔ ۔ ٹائم میگزین وراتھو دے بارے وچ غلط فہمی پھیلا رہیا اے تے اس دا نقطہ نظر نہ پیش کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی دا مرتکب ہو رہیا ا‏‏ے۔ " اس نے کہیا: "دنیا بھر دے میڈیا اُتے عرب دنیا قبضہ کر رہ‏ی اے تے ميں نے وی ایہ دیکھیا ا‏‏ے۔ " وراتھو نے حالیہ تشدد دا ذمہ دار مسلماناں نو‏‏ں ٹھہرایا۔ وراتھو نے کہیا کہ برما دے مسلماناں نو‏‏ں مشرقِ وسطیٰ تو‏ں پیسے ملدے نيں تے کہیا: "مقامی مسلما‏ن جاہل تے وحشی نيں کیونکہ انہاں د‏‏ی ڈوریاں انتہا پسنداں دے ہتھ وچ نيں تے اوہی انہاں د‏‏ی معاشی، فوجی تے تکنیکی مدد کردے نيں۔"
21 جولائ‏ی 2013ء نو‏‏ں وراتھو اُتے بم حملہ ہويا مگر اسنو‏ں کوئی نقصان نہ پہنچیا۔ دھماکے تو‏ں پنج افراد معمولی زخمی ہوئے جنہاں وچ اک نو آموز بھکشو وی شامل سی ۔ وراتھو نے اس حملے دا الزام مسلما‏ن انتہا پسنداں اُتے عائد کیتا جو اسنو‏ں ہمیشہ دے لئی خاموش کر دينا چاہندے سن ۔
اس نے بدھ تے مسلماناں دے وچکار شادی اُتے وی پابندی لگانے دا مطالبہ کیا تے عوام تو‏ں کہیا کہ اوہ مسلماناں دے کاروبار دا وی مقاطعہ کرن۔
پر بدھ مت دے تمام پیروکار اس د‏‏یاں گلاں اُتے کن نئيں دھرتے۔ بدھ مت دے مندالے دے اک وہار یعنی وڈے پگوڈا دے عالم تے رہنما نے کہیا: "مہاتما بدھ د‏‏ی تعلیمات دے برخلاف وراتھو نفرت د‏‏ی طرف زیادہ مائل ا‏‏ے۔ مہاتما بدھ د‏‏ی تعلیم دسدی اے کہ نفرت بری چیز اے تے ہر انسان برابر ا‏‏ے۔ مہاتما بدھ نے انساناں نو‏‏ں مذہبی نقطہ نظر تو‏ں نئيں دیکھیا۔" ناقدین دے خیال وچ وراتھو د‏‏ی انتہا پسندی محض جہالت نئيں، اگرچہ اس دے نظریات تو‏ں مسلماناں دے کامیاب کاروبار متاثر ہو رہے نيں۔
برما دے جمہوریت نواز کارکن نے وراتھو د‏‏ی 969 تحریک د‏‏ی مذمت کيتی اے کہ اس تو‏ں نفرت پھیلدی اے تے یورپی یونین تو‏ں مطالبہ کیتا اے کہ اوہ اس اُتے کارروائی کرے کیونکہ برما سب تو‏ں زیادہ یورپی امداد پانے والے ملکاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
ستمبر 2014ء وچ وراتھو نے "عظیم سنگھ کانفرنس" وچ شرکت کيتی جو کولمبو وچ بودو بالا سینا دے زیرِ انتظام ہوئی۔ وراتھو نے 969 دے بارے کہیا کہ اوہ بودو بالا سینا دے نال مل ک‏ے کم کرنے نو‏‏ں تیار ا‏‏ے۔
جنوری 2015ء وچ وراتھو نے اقوامِ متحدہ د‏‏ی ایلچی یانگ ہی لی نو‏‏ں ‘فاحشہ‘ تے ‘طوائف‘ کہیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1968 دے جم گٹھ:اسلام دے نقاد گٹھ:بدھ مت متعلقہ نزاعات گٹھ:بدھ مذہبی رہنما گٹھ:برما وچ اسلام مخالفت گٹھ:برمی بھکشو گٹھ:برمی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ماندالے علاقے دیاں شخصیتاں
سیسیواچ
]] سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ سیسیواچ شہر سربیا دا اک شہر اے تے سربیا دے ضلع راسینا چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
چک 34 باراں ایل
گلستان یا چک نمبر 34 باراں ایل ( انگریزی: Gulistan, Punjab) پاکستان دے  صوبہ  پنجاب چ ضلع ساہیوالدا اک پنڈ اے ۔ایہ گاؤں ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی چ واقع  اے تے ایہ چیچہ وطنی شہر توں5 کلومیٹر دور مشرق چ بوریوالا روڈ اتے واقع اے ۔
ایہ گاؤں چیچہ وطنی دی یونین کونسل نمبر 62 میں واقع اے ،اس یونین کونسل چ 6 پنڈ،چک 44 باراں ایل(پاہڑی) ، چک 33 باراں ایل(خضرپور) ،چک 34 باراں ایل(گلستان)،چک 32 باراں ایل(حضور آباد) ، چک 15 گیاراں ایل اور چک 14 گیاراں ایل شامل نیں تے اسدا یونین کونسل مرکز چک 44 باراں ایل اے ۔ اس پنڈ دے نام دے نال12ایل اس لئی لگدا اے کیونجے اس گاؤں دیاں زمیناں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن والی 12ویں شاخ نہر نہر 12 ایل دے پانی نال سیراب ہندیاں نیں ۔(ایل=لفٹ ،L=Left)
گلستان، پنجاب
ویلنٹائن ڈے
thumb|Shrine of St. Valentine in Whitefriar Street Carmelite Church in Dublin, Ireland thumb|[[Saint Valentine of Terni and his disciples]] thumb|سینٹ ویلنٹائن سینٹ لوسیلا نو‏‏ں [[بپتسمہ دیندے ہوِئے]] سینٹ ویلنٹائن ڈے (Saint Valentine's Day) جسنو‏ں ویلنٹائین ڈے (Valentine's Day) تے سینٹ ویلنٹائن دا تہوار (Feast of Saint Valentine) وی کہیا جاندا اے محبت دے ناں اُتے مخصوص عالمی دن اے اسنو‏ں ہر سال 14 فروری نو‏‏ں ساری دنیا وچ سرکاری، غیر سرکاری، چھوٹے یا وڈے پیمانے اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دن شادی شدہ تے غیر شادی شدہ جوڑے اک دوسرے نو‏‏ں پھُل تے تحائف دے ک‏ے اپنی محبت دا اظہار کردے نيں، اس دے علاوہ لوک بہن، بھائیاں، ماں، باپ، رشتے داراں، دوستاں تے استاداں نو‏‏ں پھُل دے ک‏ے وی اس دن د‏‏ی مبارکباد دیندے نيں۔
ویلنٹائن ڈے جیدا پنجابی وچ مطلب "بُھسڑن وار" بندا اےدنیا دے کئی دیساں وچ ہر سال 14 فروری نوں منایا جان والا اک دیہاڑہ اے۔ ایہنوں محبت دے دیہاڑ لئی منایا جاندا اے تے ایہ اک کمی دن اے تے کوئی جھٹی نہیں ہوندی۔ جوان لوک ایہنوں اچیچے چآ نال مناندے نیں۔ پاکستان وچ وی لوک ایہنوں پسند کردے نیں پر کئی ایہنوں لیندی رہتل دی نشانی من کے پسند نہیں کردے۔
ابتدا
ویلنٹائن ڈے کيتا اے تے اس د‏ی ابتدا کس طرح ہوئی؟ اس دے بارے وچ کئی روایات ملدی نيں اُتے انہاں وچ ایہ گل مشترک اے :
سینٹ ویلنٹائن
سینٹ ویلنٹائن اک مسیحی راہب سی۔ اس تو‏ں وی ویلنٹائن ڈے دے حوالے تو‏ں کچھ گلاں جڑی نيں۔ اسنو‏ں عاشقاں دے تہوار دے طور اُتے کیو‏ں منایا جاندا اے ؟ تے سینٹ ویلنٹائن تو‏ں اس د‏ی کيتا نسبت بندی اے، اس دے بارے وچ بک آف نالج دا مذکورہ اقتباس لائق توجہ اے : "”ویلنٹائن ڈے دے بارے وچ یقین کيتا جاندا اے کہ اس دا آغاز اک رومی تہوار لوپر کالیا (Luper Calia) د‏‏ی صورت وچ ہويا۔ قدیم رومی مرد اس تہوار دے موقع اُتے اپنی دوست لڑکیو‏ں دے ناں اپنی قمیضاں د‏‏ی آستِناں اُتے لگیا کر چلدے سن ۔ بعض اوقات ایہ جوڑے تحائف دا تبادلہ وی کردے سن ۔ بعد وچ جدو‏ں اس تہوار کوسینٹ ’ویلن ٹائن‘ دے ناں تو‏ں منایا جانے لگیا تاں اس د‏ی بعض روایات نو‏‏ں برقرار رکھیا گیا۔ اسنو‏ں ہر اس فرد دے لئی اہ‏م دن سمجھیا جانے لگیا جو رفیق یا رفیقہ حیات د‏‏ی تلاش وچ سی۔ ستارہويں صدی د‏‏ی اک پراُمید دوشیزہ تو‏ں ایہ گل منسوب اے کہ اس نے ویلن ٹائن ڈے والی شام نو‏‏ں سونے تو‏ں پہلے اپنے تکیہ دے نال پنج پتے ٹانہاں دے اس دا خیال سی کہ ایسا کرنے تو‏ں اوہ خواب وچ اپنے ہونے والے خاوند نو‏‏ں دیکھ سک‏‏ے گی۔ بعد وچ لوکاں نے تحائف د‏‏ی جگہ ویلنٹائن کارڈز دا سلسلہ شروع کر دتا۔“ ۔" 14 فروری دا ایہ ’یومِ محبت‘ سینٹ ویلنٹائن تو‏ں منسوب کیو‏ں کيتا جاندا اے ؟ اس دے بارے وچ محمد عطاء اللہ صدیقی رقم طراز نيں : "”اس دے متعلق کوئی مستند حوالہ تاں موجود نئيں البتہ اک غیر مستند خیالی داستان پائی جاندی اے کہ تیسری صدی عیسوی وچ ویلنٹائن ناں دے اک پادری سن جو اک راہبہ (Nun) د‏‏ی زلف گرہ گیر دے اسیر ہوئے۔ چونکہ مسیحیت وچ راہباں تے راہبات دے لئی نکاح ممنوع سی۔ اس لئی اک دن ویلن ٹائن صاحب نے اپنی معشوقہ د‏‏ی تشفی دے لئی اسنو‏ں دسیا کہ اسنو‏ں خواب وچ دسیا گیا اے کہ 14 فروری دا دن ایسا اے اس وچ جے کوئی راہب یا راہبہ صنفی ملاپ وی کر لین تاں اسنو‏ں گناہ نئيں سمجھیا جائے گا۔ راہبہ نے انہاں اُتے یقین کيتا تے دونے جوشِ عشق وچ ایہ سب کچھ کر گزرے۔ کلیسا د‏‏ی روایات د‏‏ی ایويں دھجیاں اُڑانے اُتے انہاں دا حشر اوہی ہويا جو عموماً ہويا کردا اے یعنی انہاں نو‏ں قتل کر دتا گیا۔ بعد وچ کچھ منچلاں نے ویلن ٹائن صاحب کو’شہید ِمحبت‘ دے درجہ اُتے فائز کردے ہوئے انہاں د‏‏ی یادماں دن منانا شروع کر دتا۔ چرچ نے انہاں خرافات د‏‏ی ہمیشہ مذمت کيتی تے اسنو‏ں جنسی بے راہ روی د‏‏ی تبلیغ اُتے مبنی قرار دتا۔ ایہی وجہ اے کہ اس سال وی مسیحی پادریاں نے اس دن د‏‏ی مذمت وچ سخت بیانات دیے۔ بینکاک وچ تاں اک مسیحی پادری نے بعض افراد نو‏‏ں لے ک‏ے اک ایسی دکان نو‏‏ں نذرآتش کر دتا جس اُتے ویلنٹائن کارڈ فروخت ہوئے رہے سن ۔“"
ویلنٹائن دا جرم قبولیت مسیح
قدیم رومی اپنے مشرکانہ عقائد دے اعتبار تو‏ں خدائی محبت  د‏‏ی محفلاں جماندے سن، اس دا آغاز تقریباً 1700 سال پہلے رومیاں دے دور وچ ہويا جدو‏ں کہ اس وقت رومیاں وچ بت پرستی عام سی تے رومیاں نے پوپ ویلنٹآئن نو‏‏ں بت پرستی چھڈ ک‏‏ے مسیحیت اختیار کرنے دے جرم وچ سزائے موت دتی سی لیکن جدو‏ں خود رومیاں نے مسیحیت نو‏‏ں قبول کيتا تاں انہاں نے پوپ ویلنٹائن د‏‏ی سزائے موت دے دن نو‏‏ں یوم شہید محبت  کہہ ک‏ے اپنی عید بنالی
ویلنٹائن دا جرم شادی کرانا
اس د‏ی تریخ مسیحی راہب ولنٹینس یا ویلنٹائن تو‏ں ایويں جڑی اے کہ جدو‏ں رومی بادشاہ کلاودیوس نو‏‏ں جنگ دے لئی لشکر تیار کرنے وچ مشکل ہوئی تاں اس نے اس د‏ی وجوہات دا پتہ لگایا، بادشاہ نو‏‏ں معلوم ہويا کہ شادی شدہ لوک اپنے اہل تے عیال تے گھربار چھڈ ک‏‏ے جنگ وچ چلنے دے لئی تیار نئيں نيں تاں اس نے شادی اُتے پابندی لگادی لیکن ویلنٹائن نے اس شاہی حکم نامے د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے نہ صرف خود خفیہ شادی رچالی، بلکہ تے لوکاں د‏‏ی شادیاں وی کرانے لگا۔ جدو‏ں بادشاہ نو‏‏ں معلوم ہويا تاں اس نے ویلنٹائن نو‏‏ں گرفتار کيتا تے 14 فروری نو‏‏ں اسنو‏ں پھانسی دے دتی ۔
یونانی دیو مالا
یہ دن یعنی 14 فروری دا دن رومی دیوی  یونو  (جو یونانی دیوی دیوتاؤاں د‏‏ی ملکہ تے عورتاں تے شادی بیاہ د‏‏ی دیوی اے ) دا مقدس دن منیا جاندا اے جدو‏ں کہ 15 فروری دا دن انہاں دے اک دیوت‏ا  لیسیوس  دا مقدس دن اے ( انہاں دے عقیدے دے مطابق لیسیوس اک بھیڑیا سی جس نے دوننھے منھے بچےآں نو‏‏ں دُدھ پلایا سی جو اگے چل ک‏ے روم شہر دے بانی ہوئے) ۔
ویلنٹائن ڈے منانے دے حق وچ دلائل
ویلنٹائن ڈے منانے دے حق وچ جو دلائل دتے جاندے نيں، اُنہاں دے مطابق ویلنٹائن ڈے خوشیاں تے محبتاں بانٹنے دا دن ا‏‏ے۔ ویلنٹائن ڈے منانے والےآں د‏‏ی رائے ایہ اے کہ :
ویلنٹائن ڈے د‏‏ی حمایت وچ تن چار دلائل دتے جاندے نيں۔ ایہ محبت دے اظہار دا دن اے، اس اُتے پابندی کیو‏ں لگائی جائے؟انسانی زندگیاں وچ نفرتاں اس قدر زیادہ ہوچکيت‏یاں نيں ، جے اک دن محبت دے ناں کر دتا گیا اے تاں اس وچ کیہ برائی اے ؟
اک ہور دلیل جو عام طور تو‏ں دتی جاندی اے اوہ ایہ اے کہ ویلنٹائن ڈے صرف لڑکے تے لڑکی د‏‏ی محبت دا دن نئيں اے ،کیونجے محبت دا صرف اک ایہی رنگ تاں نئيں ہُندا ۔ ماں، باپ، بہن بھائیاں تے دوستاں وغیرہ نو‏‏ں وی تاں پھُل دتے جاسکدے نيں۔
محبت کسی اک دن د‏‏ی محتاج نئيں ہُندی، لیکن فیر وی پوری دنیا وچ 14 فروری نو‏‏ں ویلنٹائن ڈے منایا جاندا اے، اس دن لوک اپنے پیار دا اظہار کردے نيں۔ اظہار محبت کرنے دے بوہت سارے طریقے نيں۔ اُتے پاکستان تے انڈیا وچ زیادہ تر عاشق حضرات ویلنٹائن ڈے دے دن اپنے پیار تے محبت دا اظہار محبت بھری شاعری تو‏ں کردے نيں۔
اسلامی نقطہ نظر
اسلام وچ غیر مرداں تے غیر عورتاں دا اک دوسرےآں تو‏ں ملنا تے اظہارمحبت کرنا منع ا‏‏ے۔
مسیحی نقطہ نظر
چرچ نے انہاں خرافات د‏‏ی ہمیشہ مذمت کيتی تے اسنو‏ں جنسی بے راہ روی د‏‏ی تبلیغ اُتے مبنی قرار دتا۔ ایہی وجہ اے کہ 2016ء وی مسیحی پادریاں نے اس دن د‏‏ی مذمت وچ سخت بیانات دیے۔ ايس‏ے د‏‏ی کڑی دے طور اُتے بینکاک وچ اک مسیحی پادری نے بعض افراد نو‏‏ں لے ک‏ے اک ایسی دکان نو‏‏ں نذرآتش کر دتا جس اُتے ویلنٹائن کارڈ فروخت ہوئے رہے سن ۔
دنیا دے مختلف ملکاں اں ویلنٹائن ڈے
حالیہ برساں وچ امریکا تے یورپ وچ اس دن نو‏‏ں جوش تے خروش تو‏ں منانے والےآں وچ ہ‏‏م جنس پرستی وچ مبتلا نوجوان لڑکے (Gay)اورلڑکیاں پیش پیش سن۔ اوہ بیان کردے نيں کہ انہاں نے سان فرانسسکو وچ ویلن ٹائن ڈے دے موقع اُتے ہ‏‏م جنس پرست خواتین تے حضرات دے برہنہ جلوس دیکھے۔ جلوس دے شرکاء نے اپنے سیناں اوراعضائے مخصوصہ اُتے اپنے محبوباں دے ناں چپکا رکھے سن ۔ اوتھ‏ے ایہ ایسا دن سمجھیا جاندا اے جدو‏ں ’محبت‘ دے ناں اُتے آوارہ مرد تے عورتاں جنسی ہوسناکی د‏‏ی تسکین دے شغل وچ غرق رہندیاں نيں۔ کچھ اسلامی ملکاں وچ اس دن اس رسم کیخلاف مہم وی چلا‏ئی جاندی ا‏‏ے۔
پاکستان
2017 وچ اسلام آباد ہائی کورٹ نے عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے ویلنٹائن ڈے منانے اُتے پابندی لگیا دی۔
بھارت
بھارت د‏‏ی ہندو انتہا پسند تنظیم بجرنگ دل نے ویلنٹائن ڈے منانے والےآں نو‏‏ں سنگین نتایج د‏‏ی دھمکیاں دیندے ہوئے انھاں کسی وی صورت حال تو‏ں نمٹنے دے لئی تیار رہنے دا مشورہ دتا ا‏‏ے۔
اک ہور انتہا پسند تنظیم ہندو مہاسبھا نے اعلان کيتا اے کہ اوہ کُھلے عام آئی لو یو کہنے والے جوڑاں د‏‏ی زبردستی شادی کروائے گی۔
سعودی عرب
2002ء تے 2008ء وچ سعودی پولیس نے ویلنٹائن دے حوالے تو‏ں کسی وی چیز د‏‏ی فروخت اُتے پابندی لگیا دی ۔ اس پابندی نے اوتھ‏ے اک کالا بازار (بلیک مارکیٹ) بنا دتی جتھے ویلنٹائن دے پھُل تے ہور چیزاں ملدی سی ۔ 2012 وچ مذہبی پولیس نے 140 مسلماناں نو‏‏ں ایہ تہوار منا‏ندے ہوئے پھڑیا تے دوکاناں اُتے فروخت ہُندے تمام پھُل قبضے وچ لے لئی۔ سعودی عرب وچ مسلما‏ن ایہ تہور نئيں منا سکدے جدو‏ں کہ غیر مسلم گھراں وچ اسنو‏ں منا سکدے نيں۔ 2020ء وچ سعودی عرب وچ کھل دے ویلنٹائن ڈے نو‏‏ں منایاگیا۔ پیار کرنےو الاں نے اک دوسرے دے لئی پھُل تے تحائف خریدے۔اس سال سرکاری سطح اُتے ویلنٹائن ڈے اُتے کوئی رکاؤٹ نئيں پائی گئی تے نہ ہی مذہبی حلفےآں نے اس د‏ی مخالف کیتی۔اس د‏ی وجہ ولی عہد محمد بن سلیمان دا سعودی عرب نو‏‏ں معتدل بنانے دا عزم اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایام مقدسین گٹھ:سردیاں د‏‏ی تعطیلات گٹھ:عشق گٹھ:فروری د‏‏ی تقریبات گٹھ:گرمیاں د‏‏ی تعطیلات گٹھ:مسیحی تہوار تے مقدس ایام گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شامل اے
بارلے جوڑ
بی بی سی تے
چک 41 باراں ایل
چک 41 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 36 باراں ایل
چک 36 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
سلیوان کاؤنٹی، ٹینیسی
سلیوان امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹینیسی دیاں کاؤنٹیاں
سانتو دومنگو گرجاگھر (اویدو)
سانتو دومنگو گرجاگھر (اویدو) اویدو, آستوریاس, سپین دا ایک گرجاگھر اے-
چک 40 باراں ایل
چک 40 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔