cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2018 دے ماسکو-قسطنطنیہ انشقاق اُتے مشرقی آرتھوڈکس گرجےآں دا ردعمل
جارجیائی آرتھوڈوکس چرچ
29 جنوری 2019 کو، جی او سی نے اک بیان جاری کيتا جس وچ کہیا گیا اے کہ ہن بنیادی مقصد "آرتھوڈوکس چرچ دے اتحاد نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی دیکھ بھال کرنا اے "۔ ہور برآں، بیان وچ لکھیا گیا اے: "یوکرینین چرچ نو‏‏ں ٹوموس دے اجرا تو‏ں سیکولر دنیا تے پادری دونے ہی وچ پوری آرتھوڈوکس دنیا وچ مختلف را۔ پیدا ہوئیاں۔ ہن ساڈے پاس دو پارٹیاں نيں جو اپنے عہدےآں دا دفاع کر رہیاں نيں۔ کوئی وی فریق توہین تے بلیک میلنگ تو‏ں باز نئيں آندی ا‏‏ے۔ "
29 جنوری 2019 کو، جی او سی نے سربراہی وچ ایکومینیکل پیٹریاچریٹ تو‏ں اک وفد دا اعلان کيتا۔ جارجیا دا دورہ کرنے دے لئی یوکرین دے آٹو ریپلی تو‏ں گفتگو کرنے جا رہے سن ۔ ایہ ایکومینیکل پیٹریاچریٹ اے جس نے اس دورے دا آغاز کيتا سی۔ 30 جنوری کو، اجلاس دے بعد، فرانس دے ایمانوئل نے اعلان کيتا: "اساں یوکرائنی چرچ دے آٹوسیفیلی تے ٹوموس دے معاملے اُتے تبادلہ خیال کيتا۔ ہماریا مقصد [اک دوسرے نو‏‏ں] کچھ تفصیلات تو‏ں آگاہ کرنا سی، اسيں کسی عہدے اُتے مجبور نئيں ہونا چاہندے سن ۔ ایہ محض اک معلومات‏‏ی میٹنگ سی۔ اسيں جاندے نيں کہ کیتھولک پادری د‏‏ی بہت حکمت اے تے اوہ صحیح فیصلہ کرسکدے نيں "۔
جارجیا مذہبی عالم نو‏‏ں اک خط لکھیا میٹروپولیٹن ہیلاریون د‏‏ی اتھارٹی دا استعمال کردے ہوئے دے لئی مؤخر الذکر الزام لگا، جارجیا دے کیتھولکوس پیٹرآرک دے اعتراف د‏‏ی حمایت د‏‏ی جو انہاں لوکاں نو‏‏ں خاموش کرنے OCU جی او سی د‏‏ی طرف تاں۔ خط دا اقتباس یوکرینفارم نے 5 فروری 2019 نو‏‏ں شائع کيتا سی۔
رومانیہ دا آرتھوڈوکس چرچ
رومانیہ دے آرتھوڈوکس چرچ نے 26 اکتوبر نو‏‏ں قسطنطنیہ تو‏ں اس مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی ماسکو دے نال تعاون کرنے دا مطالبہ کيتا تے کہیا اے کہ "آرتھوڈوکس وچ مکالمہ تے ہ‏م آہنگی پیدا کرکے، مقامی آرتھوڈوکس چرچاں دے وچکار باہمی ذمہ داری تے تعاون دے ذریعہ اتحاد نو‏‏ں محفوظ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ سطح، چرچ د‏‏ی زندگی وچ ایہ مستقل ضرورت ا‏‏ے۔
23 نومبر 2018 کو، ایکومینیکل پیٹریاارک رومانیہ دے عوام د‏‏ی نجات کیتیڈرل دے تقدس د‏‏ی رہنمائی دے لئی رومانیہ پہنچیا جس دا منصوبہ اتوار 25 نومبر نو‏‏ں بنایا گیا سی۔ ایکومینیکل پیٹریاارک دا باضابطہ استقبال رومانیہ دے پیٹریاارک ڈینیئل نے کيتا۔ اتوار 25 نومبر کو، ایکومینیکل پیٹریاارک تے رومانیہ دے پیٹریاارک ڈینیئل نے رومانیہ دے عوام د‏‏ی نجات کیتیڈرل دے نال مل ک‏ے تقویت ملی۔ ایکومینیکل پیٹریاارک نے رومانیہ دے عوام د‏‏ی نجات کیتیڈرل دے پہلے اجتماع د‏‏ی صدارت کيتی۔ ایکومینیکل پیٹریاارک بارتھلمیو تے رومانیہ دے پیٹریاارک ڈینیئل دونے ہی اس دن چرچ د‏‏ی خدمت کيتی راہنمائی کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ گرجا گھر وچ پہلی چرچ د‏‏ی خدمت سی۔ گرجا گھر دے افتتاح دے موقع اُتے بارتھلمو د‏‏ی موجودگی تے ماسکو دے پیٹریاک کریل د‏‏ی عدم موجودگی "اس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ رومانیہ اس تنازع وچ قسطنطنیہ دا نال دے رہیا ا‏‏ے۔"
ان سوالات دے جواب وچ : "کیا رومانیہ وچ پیٹریاارک کریل پینٹنگ د‏‏ی تقدیس دے لئی آئے گا؟" تے "عظمت بارتھلمو وچ د‏‏ی موجودگی تو‏ں آر او سی [رومانیہ دے آرتھوڈوکس چرچ] تے روسی سرپرست [روسی آرتھوڈوکس چرچ] دے وچکار تعلقات اُتے کيتا اثر پئے گا؟"، رومانیہ دے پیٹریارچاٹ دے ترجمان واسیل بینیسو نے جواب دتا: "ميں قطعی طور اُتے قائل ہاں ایہ کہ پیٹریاارک کریل پینٹنگ د‏‏ی تقدیس دے موقع اُتے رومانیہ واپس آئیاں گے تے واپس نئيں لاں گے کیو‏ں کہ آر او سی دے پاس ایہ گل سی کہ اوہ قسطنطنیہ دے سرپرست تے ماسکو تے تمام دے پیٹریاچریٹ دے وچکار اس علیحدگی دے زخم نو‏‏ں مندمل کرنے دے لئی گل گل د‏‏ی التجا کرن۔ روس۔ [۔۔۔ ] اسيں امید کردے نيں کہ ایہ رشتہ، جو اس وقت رکاوٹ اے، دوبارہ شروع ہوئے جائے گا۔ رومانیہ دے پیٹریاچریٹ دا ماسکو پیٹریاچریٹ دے نال قدرتی تعلق اے تے اس وقت کوئی تناؤ نئيں ا‏‏ے۔ "
21 فروری 2019 کو، رومانیہ دے آرتھوڈوکس چرچ دے مقدس Synod نے یوکرائن دے سوال اُتے تبادلہ خیال کيتا تے گفتگو وچ اعلان کيتا:
پیٹریاارک ڈینیئل نے روسی سرپرست کریل د‏‏ی کتاب "دی ایری ڈے ایئرز کوئسٹس" دے رومانیہ دے ایڈیشن دا صفحہ تحریر کيتا۔
البانی آرتھوڈوکس چرچ
10 اکتوبر کو، آٹو ویہہ البانی آرتھوڈوکس چرچ (اے او سی) دے سربراہ آرچ بشپ انستاسیوس نے ماسکو دے سرپرست نو‏‏ں اک خط بھیجیا۔ اس خط دے اقتباست 22 نومبر نو‏‏ں روسی آرتھوڈوکس چرچ دے بیرونی چرچ تعلقات دے محکمہ د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نکات وچ ، البانیائی چرچ دے سربراہ نے اعلان کيتا کہ یوکرین نو‏‏ں آٹھوفسی عطا کرنا اک "خطرنا‏‏ک اقدام" اے تے ایہ کہ "یوکرین وچ آرتھوڈوکس عیسائیاں دے اتحاد د‏‏ی بجائے، آرتھوڈوکس دے اتحاد وچ فرقہ واریت دا خطرہ ظاہر ہويا اے "۔ انہاں نے ایہ وی کہیا کہ انہاں نو‏ں پین آرتھوڈوکس کونسل دے انعقاد دے لئی سب کچھ کرنا چاہیے۔
اگلے ہی دن، البانی آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ نے 10 اکتوبر دے خط دے نال ہی، دوسرا خط وی، جس وچ 7 نومبر، د‏‏ی میزبانی سروس ڈوڈروڈ کے ذریعہ انگریزی وچ شائع کيتا گیا تے یونانی وچ ۔ اپنے پہلے خط وچ ، آرک بشپ انستاسیوس نے اعلان کيتا کہ ماسکو دے 14 ستمبر دے فیصلے نے یوکرائن تو‏ں متعلق پورے معاملے نو‏‏ں "خطرنا‏‏ک طور اُتے پیچیدہ بنا دتا سی" - اس عبارت نو‏‏ں خارجی چرچ دے تعلقات دے محکمہ د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے نکالنے والےآں دے درمیان وچ جاری نئيں کيتا گیا سی۔ روسی آرتھوڈوکس چرچ۔ اپنے دوسرے خط وچ ، آرچ بشپ انستاسیائوس نے ماسکو پیٹریاچریٹی دے چرچ آف قسطنطنیہ تو‏ں تعلقات نو‏‏ں توڑنے دے فیصلےآں تو‏ں اتفاق کردے ہوئے ایہ کہندے ہوئے تکرار کيتا: "یہ گل تصور نئيں کيت‏ی جاسکدی اے کہ الہی Eucharist […] نو‏‏ں دوسرے چرچ دے خلاف بطور ہتھیار استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ [۔۔۔ ] اسيں اعلان کردے نيں کہ ساڈے لئی اس طرح دے فیصلےآں تو‏ں اتفاق کرنا ناممکن ا‏‏ے۔ " انہاں نے ایہ وی ہور کہیا کہ حالیہ پیشرفتاں نے پین آرتھوڈوکس د‏‏ی سنکسیس دا کانووکیشن نو‏‏ں "انتہائی مشکل" بنا دتا اے لیکن جے ایہ گل کيت‏ی جائے کہ جے پین آرتھوڈوکس د‏‏ی مطابقت پذیری نو‏‏ں معزول کر دتا جاندا تو، البانوی آرتھوڈوکس چرچ اس وچ حصہ لینے دے لئی تیار سی۔ دوسرا خط ماسکو نے شائع نئيں کيتا سی۔
14 جنوری 2019 کو، سی اے او سی دے مقدس Synod نے پیٹریاارک بارتھلمو نو‏‏ں اک خط بھیجیا جس تو‏ں مؤخر الذکر نو‏‏ں پین دردناک فرقہ بندی دے واضح خطرہ نو‏‏ں روکنے دے لئی جلد از جلد "پین-آرتھوڈوکس کونسل" رکھنے دا مطالبہ کيتا گیا۔  مقدس مقدس نے اعلان کيتا کہ فلیرات دے ذریعہ انجام دتے گئے ضابطے "غیر موجود، باطل، روح القدس دے خدائی فضل تو‏ں محروم ني‏‏‏‏ں۔ [۔۔۔ ] ایہ اک بنیادی ecclesiological اصول "اسرار" دے طور schismatics تے بدعتیاں د‏‏ی تعینا‏‏تی چرچ دے باہر کارکردگی دا مظاہرہ کيتا اے کہ راسخ الاعتقادی دے تمام د‏‏ی طرف تو‏ں تسلیم کيتا جاندا اے، غلط نيں تاکہ کسی د‏‏ی طرف تعینا‏‏تی معزول تے خارج کر رہیا اے جو "زیادہ تمام سک‏‏ے۔  ایکومینیکل سرپرست نے او سی یو دے پادریاں د‏‏ی جواز نو‏‏ں ثابت کرنے دے ل the دلائل اُتے مشتمل خط دے نال جواب دتا۔     21 مارچ 2019 کو، البانی آرتھوڈوکس چرچ نے نواں جواب ارسال کيتا جس وچ اس نے ایکومینیکل پیٹریاارک دے دلائل نو‏‏ں جوابی دلائل دیے۔
چیک لینڈز تے سلوواکیہ دا آرتھوڈوکس چرچ
10 نومبر نو‏‏ں دے سربراہ چیک اراضی دے آرتھوڈوکس چرچ تے سلوواکیہ (OCCLS)، آرچ بشپ آئی ٹی د‏‏ی Rastislav ، UOC-MP، دے سربراہ دے نال ملاقات کيت‏ی میٹروپولیٹن Onufry ۔ اس موقع پر، پریئوف دے آرچ بشپ راستیسلاو نے یوکرین د‏‏ی صورت حال دے بارے وچ اپنی تشویش دا اعلان کيتا تے ایکومینیکل پیٹریاچریٹی دے اقدامات د‏‏ی مذمت کردے ہوئے کہیا کہ "آرتھوڈوکس چرچ دے مقدس توپاں د‏‏ی خلاف ورزی اُتے وی عارضی طور اُتے کوئی اچھ۔ی پیدا کرنا ناممکن اے "۔
24 نومبر کو، او سی سی ایل ایس دے پراگ دے آرک بشپ، مائیکل نے یو او سی-ایم پی دے اوڈیشہ دے میٹروپولیٹن اگافنجیل نال ملاقات کيتی۔ پراڈ دے آرک بشپ نے یو او سی پی دے ارکان نو‏‏ں اعلان کيتا: "ہم آٹو ریفلس چرچ دے نمائندےآں د‏‏ی حیثیت تو‏ں آپ دے نال اپنا اتحاد ظاہر کرنے پہنچے نيں"۔
جنوری 2019 دے آخر وچ ، او سی سی ایل دے مقدس صحابہ نے یوکرین تو‏ں متعلق سوال اُتے پینتھوڈوڈاکس میٹنگ دا مطالبہ کيتا۔
بلغاریائی آرتھوڈوکس چرچ
بلغاریائی آرتھوڈوکس چرچ (بی او سی) نے پہلے کہیا کہ اوہ اس اُتے کوئی تبصرہ نئيں کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ 15 دسمبر کو، وڈن دے میٹروپولیٹن ڈینیئل (نیکولوف) نے، بی او سی د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع ہونے والے اک انٹرویو وچ ، اعلان کيتا کہ یوکرائن د‏‏ی اتحاد کونسل غیر منطقی اے تے ایہ کہ یوکرین وچ آٹو پروفلیس چرچ بنانے دا منصوبہ صرف سیاسی سی۔
17 مئی 2019 کو، ودین دے میٹروپولیٹن ڈینیئل (نیکولوف) نے چرچ دے یونان دے تمام میٹروپولیٹناں نو‏‏ں اک خط بھیجیا جس وچ انہاں نو‏ں دسیا گیا کہ ایکوایمیکل پیٹریاارک دے اقدامات "آرتھوڈوکس چرچ دے اتحاد تے کیتھولک نو‏‏ں تباہ، خطرہ تے نقصان پہنچیا رہے ني‏‏‏‏ں۔ ساڈی رائے وچ ، آرتھوڈوکس چرچ اک سنگم اُتے اے: اپنی کیتھولک حکمت دا مظاہرہ کرن تے اتحاد، تقدس، عالمگیریت تے رسالت د‏‏ی حفاظت کرن یا مشرقی پاپزم دا راستہ منتخب کرن، 1054 دی افسوسناک تریخ نو‏‏ں دہرا رہے ني‏‏‏‏ں۔ " پر، بی او سی دے ہولی Synod نے 12 جون 2019 نو‏‏ں اپنی میٹنگ دے بعد اعلان کيتا کہ میٹرو پولیٹن ڈینیل دا خط "ان دا ذا‏تی نظریہ ا‏‏ے۔ مقدس Sydod واضح طور اُتے مختلف ا‏‏ے۔ میٹروپولیٹن ڈینیئل دے ذریعہ اٹھائے گئے سوالات وچ ، Synod دا کوئی حل نئيں ا‏‏ے۔ "
12 جون کو، میٹروپولیٹن ڈینیئل (نیکولوف) دے آر او سی دے حامی اقدامات د‏‏ی وجہ تو‏ں - مقامی گرجا گھراں دے نمائندےآں نو‏‏ں کانسٹیٹینول مخالف خطوط د‏‏ی غیر مجاز تقسیم تے پیٹریاک تے سینوڈ، سرپرست تے انہاں د‏‏ی برکت دے بغیر ماسکو دا سفر۔ انہاں نے بلغاریائی آرتھوڈوکس چرچ تے بلغاریہ د‏‏ی قومی سلامتی نو‏‏ں نقصان پہنچانے دا اعلان کردے ہوئے -، دونے بلغاریائی میٹروپولائٹس پلوڈیو دے نیکولائی تے ودین دے ڈینیئل (نیکولوف) نے اعلان کيتا کہ انہاں نے اک دوسرے دے درمیان یوکرسٹک میل جول نو‏‏ں توڑ دتا، اک دوسرے دے لئی دعا کرنے تو‏ں انکار کر دتا، اک دوسرے دا وجود تے اک دوسرے د‏‏ی خدمت کرنا۔ مبینہ طور پر، بی او سی دا 75٪ پلوڈیو دے نیکولائی د‏‏ی حمایت کردا اے، جدو‏ں کہ 25٪ وڈین دے ڈینیل د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔
یروشلم دا چرچ
18 اپریل 2019 کو، قبرص دے قبرص، کلیسا آف اسکندریہ، چرچ آف اینٹیوک تے یروشلم دے چرچ دے پرائمیز جمع ہوئے۔ انہاں نے اک ایسا اعلامیہ جاری کيتا جس وچ انہاں نے لکھیا اے کہ دوسری چیزاں دے علاوہ انہاں نے " انہاں یوکرین وچ آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں خود تو‏ں منظوری دینے دے بعد پیدا ہونے والی پریشانیاں د‏‏ی طرف وی دیکھیا"۔ اسکندریہ، انطاکیہ تے یروشلم دے پرائمیناں نے قبرص دے چرچ دے پریمی دے "ثالثی دے اقدام" د‏‏ی حمایت کيتی۔
16 مئی 2019 کو، یروشلم دے سرپرست تھیو فیلوس سوم نے روسی امپیریل آرتھوڈوکس فلسطین سوسائٹی دے نمائندےآں نال ملاقات کيتی۔ آپ دے شکریہ تقریر وچ ، تھیوفلوس III نے چرچ دے یروشلم نو‏‏ں "تمام گرجا گھراں د‏‏ی ماں" تے "آرتھوڈوکس چرچ دے اتحاد دا ضامن" کہیا ۔ ایکوایمینیکل پیٹریاچریٹ صرف آرتھوڈوکس اتحاد دا ضامن ہونے دا دعوی کردا ا‏‏ے۔
چرچ آف یونان
28 اگست 2019 کو، یونان دے چرچ دے قائمہ مقدس Synod نے بیان کيتا کہ ایکوایمینیکل پیٹریاارک نو‏‏ں خود بخود منظوری دینے دا حق اے تے ایہ وی کہ چرچ آف یونان دے اولین فرد نو‏‏ں "استحقاق" حاصل ہويا اے تاکہ اوہ چرچ آف یوکرین نو‏‏ں تسلیم دے سوال تو‏ں نمٹنے دے لئی۔ "
21 اکتوبر 2019 کو، چرچ آف یونان دے اولیاء، آرک بشپ آئر ناموس II نے او سی یو دے پرائمری میٹروپولیٹن ایپی فینیئس نو‏‏ں اک پُرامن خط بھیجیا۔ آرچ بشپ دے خط دا مطلب ایہ سی کہ چرچ آف یونان نے OCU نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے آگاہ کيتا سی کہ چرچ آف یونان نے اسنو‏ں تسلیم ک‏ر ليا ا‏‏ے۔
بیلاروس، مقدونیائی تے مونٹینیگرن آرتھوڈوکس چرچ تے کروشین آرتھوڈوکس یونین
غیر تسلیم شدہ مقدونیائی تے مونٹی نیگرین آرتھوڈوکس چرچاں نے کہیا اے کہ اوہ حالے تک کوئی تبصرہ نئيں کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔
11 اکتوبر کو، بیلاروس دے آٹوسیفلاسس آرتھوڈوکس چرچ نے اعلان کيتا کہ "سنوڈل لیٹر آف دتی ایئر 1686" دے خاتمے تو‏ں یو او سی د‏‏ی طرح آر او سی تو‏ں علحدگی نو‏‏ں جنم ملے گا۔
مقدونیائی آرتھوڈوکس چرچ نے ایکوایمیکل پیٹریاارک کی طرف سے منظوری کے ساتھ تسلیم کرنے کو کہا ہے لیکن ان سے سخت انکار کیا گیا ، "قسطنطنیہ نے یوکرائنی چرچ اور مقدونیائی چرچ کے ساتھ صورتحال کے درمیان امتیازی سلوک کرنے پر اصرار کیا [۔ ۔۔ :] قسطنطنیہ نے کدی وی ماسکو دے حق وچ یوکرائن اُتے اپنے دائرہ اختیار نو‏‏ں ترک نئيں کيتا سی، جدو‏ں کہ اس نے مقدونیائی بادشاہتاں دے نال 1922 وچ سربیا چرچ دے حق وچ ایسا کيتا سی، جدو‏ں مقدونیائی ریاست دا وجود ہی نئيں سی۔
نومبر 2018 وچ مونٹینیگرن آرتھوڈوکس چرچ دے میٹروپولیٹن میرش ڈیڈیئس نے مونٹینیگرین حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ یوکرائن دے اورٹوڈوکس چرچ د‏‏ی طرح [مونٹینیگرین] چرچ دے مسئلے نو‏‏ں حل کرن۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] یوکرائن دے لئی خود مختاری دے دینے مستقب‏‏ل د‏‏ی خبر دے جواب وچ ، کروشین آرتھوڈوکس یونین نومبر 2018 وچ تنقید دا نشانہ بنایا کروشین حکومت کروشین آرتھوڈاکس چرچ دے مذہب د‏‏ی آزادی دا احترام نہ کرنے تے کسی دے خود مختاری حمایت نئيں کر لئی کروشین آرتھوڈوکس چرچ۔
ابخازیان تے ترک آرتھوڈوکس گرجا گھر
16 اکتوبر، 2018 کو، آٹوسیفالس ترک آرتھوڈوکس پیٹریارچائٹ نے قسطنطنیہ تے بارتھولومائیس I دے ایکو مینیکل پیٹریاچریٹ دے خلاف اک مقدمہ دائر کيتا کیونجے، 1923 کے لوزان دے معاہدے دے مطابق، صرف یونانی مقیم یونانیاں دے لئی خدمات قسطنطنیہ دے سرپرست دے ذریعہ انجام دتی جانی چاہئاں۔ لہذا یوکرین نو‏‏ں کوئی خارجی راستہ نئيں بھیجیا جاسکدا اے تے انہاں دے چرچ نو‏‏ں خود بخود اجازت نئيں دتی جاسکدی ا‏‏ے۔
22 اکتوبر 2018 کو، غیر تسلیم شدہ ابخازیان آرتھوڈوکس چرچ نے اک سرکاری بیان وچ اعلان کيتا: "ہم نماز د‏‏ی آواز بلند کردے نيں، کیونجے قسطنطنیہ دے پیٹریاچریٹ دے اقدامات، جس دا مقصد پوری دنیا وچ آرتھوڈوکس چرچ لینے دا اے، چرچ دے توپاں د‏‏ی خلاف ورزی ا‏‏ے۔ پیٹریاارک بارتھلمو دے اس طرح دا اقدام سلاو عوام تے پوری آرتھوڈوکس دنیا دے لئی تباہی دا باعث بنے گا۔ "
امریکا وچ آرتھوڈوکس چرچ
16 مئی 2019 علمی کلام وچ ، او سی اے دے بشپس دے مقدس Synod نے اپنے 28 جنوری 2019 دے پاسٹورل خط وچ اٹھائے گئے اپنے موقف د‏‏ی تصدیق کيتی۔
بیلاروس دا آرتھوڈوکس چرچ
11 ستمبر 2018 کو، بیلاروس دے آرتھوڈوکس چرچ (بیلاروس وچ روسی آرتھوڈوکس چرچ دے اخراج) نے اک بیان جاری کيتا جس وچ ماسکو دے پیٹریاارک کیرل دے عہدے دے لئی انہاں د‏‏ی "متفقہ حمایت" دا اعلان کيتا گیا، جس وچ ایکویمنیکل پیٹریاچریٹ دے اقدامات اُتے احتجاج کيتا گیا۔
5 اکتوبر کو، بیلاروس دے آرتھوڈوکس چرچ دے میٹروپولیٹن پول (پونوماریوف) نے "قسطنطنیہ دے پیٹریاارک بارتھلمیو" تے چرچ آف قسطنطنیہ دے Synod تو‏ں اپنے فیصلےآں اُتے نظرثانی کرنے تے پچھلے فیصلے نو‏‏ں مسترد کرنے د‏‏ی ہر ممکن کوشش کرنے د‏‏ی خواہش کيتی۔ اس عمل نو‏‏ں رکدے ہوئے، اسنو‏ں واپس لے لو، جو […] پورے مشرقی آرتھوڈوکسی وچ چرچ دے فرقےآں د‏‏ی بالکل وکھ وکھ شکلاں لے رہیا اے [۔ ] "
علیحدگی دے بعد بیلاروس دے آرتھوڈوکس چرچ نے ایکومینیکل پیٹریاچریٹ تو‏ں اتحاد نو‏‏ں توڑنے دے بارے وچ کوئی سرکاری بیان جاری نئيں کيتا ا‏‏ے۔ چونکہ ایہ روسی آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی نذر اے، لہذا اوہ آر او سی دے مقدس Synod دے فیصلےآں د‏‏ی تعمیل کردی ا‏‏ے۔
روس تو‏ں باہر روسی آرتھوڈوکس چرچ
18 فروری 2019 کو، آر او سی او آر نے اپنی سرکاری ویب سائٹ اُتے روس دے باہر روسی آرتھوڈوکس چرچ دے جرمن ڈائیسیسی دے آرک بشپ مارک دا اک خط شائع کيتا۔ اس خط تو‏ں جرمنی وچ آرتھوڈوکس بشپس د‏‏ی اسمبلی تو‏ں خطاب کيتا گیا سی۔ اس خط وچ ، مارک نے اعلان کيتا کہ اوہ آرتھوڈوکس دے وچکار موجودہ پیشرفت اُتے "اپنے باضابطہ مقام د‏‏ی حیثیت" نو‏‏ں "واضح" کرنے دے لئی خط لکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اپنے خط وچ ، مارک لکھدے نيں کہ "جرمنی وچ آرتھوڈوکس دا اتحاد، جو فی الحال او بی دے ڈی (جرمنی وچ آرتھوڈوکس بشپس د‏‏ی اسمبلی) دے ذریعہ نمائندگی کيتا جاندا اے، انتہائی قابل قدر اے [۔۔۔ ] تے اس دے باوجود، ہن تک جو کچھ اساں تعمیر کيتا اے اسنو‏ں یوکرین د‏‏ی موجودہ پیشرفت تو‏ں خطرہ اے (25. ستمبر 2018 تو‏ں ساڈے ڈائیسیسی کونسل دا بیان دیکھو۔  ) " اس دے بعد مارک نے اس فیصلے دا اعلان کيتا کہ انہاں نے "ساڈے ڈائیسیز دے نمائندےآں نو‏‏ں انہاں تمام کمیٹیاں تو‏ں انخلا کرنے دا عزم کيتا اے جنہاں دے لئی او بی دے ڈی ذمہ دار اے تے جس وچ انہاں دے پادری قسطنطنیہ دے سرپرستی دے مضامین د‏‏ی حیثیت تو‏ں صدارت کردے ني‏‏‏‏ں۔ خاص طور پر، اسيں کمیشن برائے الہیاتیات تے تعلیم نو‏‏ں بھیجنا بند کر دیؤ گے تے اسيں OBKD دے اجلاساں وچ اپنی شرکت معطل کر دیؤ گے۔ "    آر او سی نے مارک دا خط اپنی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع کيتا۔
مغربی یوروپ وچ روسی آرتھوڈوکس گرجا گھراں دا آرک ڈیوائس
مغربی یورپ وچ روسی آرتھوڈوکس چرچاں دا آرک ڈیوائس (اے آر او سی ڈبلیو ای) ایکو مینیکل پیٹریارچائٹ دا اک خاکہ سی،  اس وقت اس آرکیٹیوس د‏‏ی تحلیل دے اعلان دے بعد اس دا  آرچ بشپ    18 اکتوبر 2018 کو، روسی آرتھوڈوکس چرچ دے ایکومینیکل پیٹریاچریٹ تو‏ں اتحاد ختم کرنے دے 15 اکتوبر دے فیصلے دے رد عمل وچ ، AROCWE نے اک اعلامیہ جاری کيتا۔ اس اعلامیے وچ ، AROCWE نے اعلان کيتا کہ AROCWE ، "ایکو مینیکل پیٹریارچائٹ دے دائرہ اختیار وچ آرچ ڈیوسسیس"، "پوری طرح دے آرتھوڈوکس چرچ دے نال مکمل میل جول سی۔ واقعی، ایکومینیکل پیٹریاچریٹ نے کيتا   نئيں   توڑ تبادلہ   دے نال     ماسکو دا سرپرست تے ڈپٹیچس دے حکم دے مطابق اس د‏ی یاد مناندا رہندا ا‏‏ے۔ لہذا تمام آرتھوڈوکس دے وفادار ساڈی پارشاں د‏‏ی لغوی تے مذھبی زندگی وچ پوری طرح حصہ لے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ " اس گفتگو دا اختتام تمام پجاریاں، ڈیکنز، راہباں، راہباں تے AROCWE دے وفادارےآں نو‏‏ں چرچ دے اتحاد دے لئی دعا کرنے دے لئی کہیا۔
حواشی
گٹھ:بین الاقوامی تعلقات وچ 2018ء گٹھ:ترکی دے خارجہ تعلقات گٹھ:روس دے خارجہ تعلقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مینیسوٹا دے علاقےآں دی لسٹ بلحاظ فی کس آمدنی
یہ مینیسوٹا دے علاقےآں د‏‏ی لسٹ بلحاظ فی کس آمدنی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دیاں تھانواں بلحاظ فی کس آمدنی گٹھ:مینیسوٹا د‏‏ی جغرافیہ متعلقہ فہرستاں گٹھ:مینیسوٹا د‏‏ی معیشت
دی لیجنڈ آف مولا جٹ
دی لیجنڈ آف مولا جٹ اک پاکستانی پنجابی زبان دی ایکشن ڈرامہ فلم ے جس دی ہدایت کاری تے تحریر بلال لشاری نے کیتی اے ، اینوں انسائیکلوپیڈیا دے پروڈکشن بینر دے تحت عمارہ حکمت نے پروڈیوس کیتا اے۔  ایہ 1979 دے کلٹ کلاسک مولا جٹ دا ری میک اے جیہدے چ فواد خان ، حمزہ علی عباسی ، ماہرہ خان اور حمائمہ ملک رلے نیں۔
لیجنڈ آف مولا جٹ ایس ای دن چین چ ریلیز ہوݨ آلی اے ، پاکستان دی تاریخ چ ایہ فلم سب تون مہنگی ہووے گی
سار
اک پنجابی فلم جیہڑی سانوں ویلے نال واپس لے کے آؤن آلی اک دشمنی دی کہانی دسدی اے جیہڑی نوری نت تے مولٰی جٹّ دے دوآلے گھمدی اے.
ڈویلپمینٹ
14 دسمبر 2013 نوں دی ایکسپریس ٹریبیون نوں انٹرویو دیندے ہوئے ، بلال لاشاری نے مولا جٹ دی ہدایت کاری کرݨ دا اعلان کریا تے آکھیا: "ایہ میرا گنڈاسا فلماں تے ہووےگا جیہڑا لالی ووڈ دی موت دا الزام اے۔میرے خیال چ گنڈاسا صنف پاکستانی سنیما لئی کھو جاݨ آلا موقع سی ، تے ایس توں بعد ایہدے استعمال کرن لئی چننا ایس توں بہتر تے کیہ انتخاب ہووے گا کہ فرقیاں دے کلاسک مولا جٹ نوں خراج عقیدت پیش کیتا جاوے۔"اپنے آپ نوں کردار وچ ڈھالن لئی، حمزہ علی عباسی نے پٹھیاں دی توازن، تناسب، برداشت اے دل دی صحت تے کم کرن دی تربیت دتی گئی. 4 اپریل 2014 نوں لاشاری نے اعلان کیتا کہ ایہنہاں نے حالے حالے فلم دا اسکرپٹ ختم کیتا اے تے لیڈ کاسٹ کی تلاش کیتی اے۔ اوہناں کیہا، "وار دی شیلی دے عنصراں لئی پرشنسا کیتی گئی سی، پر اس دی سکرپٹ لئی تنقید کیتی گئی سی، اسے لئی میں مولا جٹّ دی سکرپٹ تے ودھیرے ویلے بتیت کرنا چاہندا ہاں۔" 27 مئی نون ، کاسٹ دا انتخاب کیتا گیا تے فلم دی شوٹنگ شروع کیتی گئی کہ فلم تن زباݨاں چ ہووےگی؛ انگریزی ، اردو اور پنجابی۔
کاسٹنگ تے فلمنگ
ایس فلم دی کاسٹ دا خلاصہ حمزہ علی عباسی نے وکھرے طور تے کیتا سی۔ بلال لاشاری دے مشورے تے ، 16 نومبر 2016 نوں ، اسد جمیل خان اور عمارہ حکمت نے ایس پروجیکٹ دی ذمہ داری سنبھالݨ توں بعد عدنان جعفر تے شمعون عباسی نوں فلم دی کاسٹ دے طور تے ہٹا دتا گیا سی۔مارچ 2015 وچّ، ہدایتکار نے اعلان کیتا کہ اوہ فلم دی شوٹنگ شروع وچّ لہور توں شروع کرن جا ریہا اے۔ اہنے خلاصہ کیتا کہ فلم دی کہانی پہلے حصے توں بالکل وکھری ہوویگی پر ڈائلاگ 1979 دی فلم توں لئے جانگے. 8 جنوری 2016 نوں انکشاف ہویا کہ فواد خان نوری ناتھ دے الٹ مولا جٹ کا کردار ادا کراں گے ، جیہدا کردار حمزہ علی عباسی نے ادا کیتا تھا۔ ایس فلم دی شوٹنگ ریڈ ایپک ڈبلیو کیمرے نال کیتی گئی اے۔
مارکٹنگ تے ریلیز
27 فروری نوں فیس بک اُتے پہلی واری ایس فلم دا ٹائٹل پوسٹر چھاپا گیا سی۔ ایہدا ٹریلر تِنّ سالاں پہلے بعد، 21 دسمبر نوں ریلیز کیتا گیا۔ایس توں بعد ایہ فلم عید الفطر 2020 چ ریلیز ہوݨ آلی سی ، لیکن کووڈ ـ 19 وبائی امراض دی وجہ توں ملتوی کردتی گئی۔
ملت ٹائمز
ملت ٹائمز بھارت دا اک ویب پورٹل اے جس دے بانی شمس تبریز قاسمی نيں۔
ملت ٹائمز دا قیام
ملت ٹائمزاک سہ لسانی آن لائن اخباراور یوٹیوب چینل اے جسنو‏ں 2016 وچ شمس تبریز قاسمی نے شروع کیندا سی ۔اردو ،انگریزی تے ہندی تن زباناں وچ ایہ آن لائن اخبار اے تے ايس‏ے ناں تو‏ں یوٹیوب چینل اے ۔ملت نیوز نیٹ ورک پرائیوٹ لمٹیڈ دے ماتحت ملت ٹائمز د‏‏ی اشاعت عمل وچ آندی ا‏‏ے۔ اس دا اردو ورزن ہندوستان وچ سب تو‏ں زیادہ پڑھاجاتاہے اس دے علاوہ خلیجی ملکاں وچ وی قارئین د‏‏ی وڈی تعداد اے ۔سیاسی ،سماجی ،ہندوستانی اقلیت ،عالمی حالات ، مسلم ملکاں دے ایشوز تے اردو بولی وادب پرایتھ‏ے نیوز ،مضامین ،انٹرویوز ،گراﺅنڈرپوٹس تے فیچرس شائع کيتے جاندے نيں ۔ان موضوعات اُتے زیادہ توجہ دتی جاندی اے جسنو‏ں مین اسٹریم میڈیااور ٹی وی چینلاں دے ذریعہ نئيں دکھایاجاتاہے تے نظر انداز کردیاجاتاہے ۔
پس منظر
بیباک صحافت،سرکاری دباﺅ تو‏ں آزاد تے اقلیتاں دے ایشوز نو‏‏ں نمایاں کرنے دے لئی ملت ٹائمزکو خصوصیت دے نال جاناجاتاہے ۔ملت ٹائمز دا بنیادی ایجنڈا انہاں ایشوز نو‏‏ں اٹھاناہے جسنو‏ں مین اسٹریم میڈیا تے ٹی وی چینلاں دے ذریعہ نئيں دکھایاجاتاہے یا سچ نو‏‏ں چھپادیاجاتاہے ۔آن لائن اخبارات دے نال ملت ٹائمز دے یوٹیوب چینل دے ناظرین د‏‏ی تعداد وی لکھاں وچ اے ۔یوٹیوب اُتے خبر در خبر ۔ خاص ملاقات ۔انٹریوز گراﺅنڈ رپوٹ ، پبلک اوپینن، صدائے نوجوان۔ اسپیشل رپوٹ جداں پروگرام بیحد مقبول نيں ۔ملت ٹائمز نے کئی ایسی اسٹوریز د‏‏ی اے جو ہندوستان د‏‏ی حکومت ،انتظامیہ ،سماج ، ملی تنظیماں ،اہ‏م شخصیتاں تے مین اسٹریم میڈیا اُتے اثراانداز ہوئیاں نيں ۔پنج سالاں دے دوران ہن تک 100 تو‏ں زیادہ ایسی خبراں ملت ٹائمز دے سبھی پلیٹ فارمزپر شائع ہوچک‏ی نيں جو قومی، عالمی میڈیا،حکومت ،انتظامیہ تے سماج اُتے اثر انداز ہوئیاں نيں تے تریخ رقم کرنے دا کم کيتا اے ۔انہاں وچو‏ں ایسی 50 خبراں ،گراﺅنڈ رپوٹس تے اسٹوریز دا مجموعہ وی ملت ٹائمز نے شائع کیاہے ۔ ہندوستان دے بیشتر اردو اخبارات ملت ٹائمز د‏‏ی خبراں تے مضامین اپنے ایتھ‏ے شائع کردے نيں ۔بیرون ملکاں وچ شائع ہونے والے اردو ویب پورٹل تے اخبارات اپنے بین لاقوامی صفحات دے لئی ہندوستان د‏‏ی خبراں ملت ٹائمز دے حوالے تو‏ں شائع کردے نيں ۔دہلی دے علاوہ ،ممبئی ، پٹنہ ، کولکات‏ا ، چننويں ، لکھنو سمیت کئی شہراں تے صوبےآں وچ ملت ٹائمز دے بیورو چیف موجود نيں ۔ استو‏ں علاوہ بہار ، مہاراشٹرا ، بنگال ، اتر پردیش تے دہلی وچ ملت ٹائمز دے علاقائی تے ضلع نمائندے وی دستیاب نيں۔
قارئین
ملت ٹائمز دے یومیہ قارئین د‏‏ی تعداد تقریبا اک لکھ تو‏ں زیادہ اے ۔ کئی مرتبہ ملت ٹائمز دے قارئین کئی لکھ تک پہونچ جاندے نيں ۔ سال 2020 وچ صرف پنج دناں وچ ملت ٹائمز دے قارئین د‏‏ی تعداد چھ ملین تک پہونچ گئی سی ۔ 26جولائ‏ی 2017 نو‏‏ں ملت ٹائمز اردو دے قارئین د‏‏ی تعداد تقریبا دو ملین تک پہونچ گئی سی ۔ یوٹیوب اُتے وی ملت ٹائمزکے سبسکرائبر اٹھ لکھ تو‏ں زیادہ نيں تے دسیاں ویڈیوز دے ناظرین د‏‏ی تعداد اک ملین تو‏ں زیادہ اے ۔ فیس بک اُتے پنج لکھ تو‏ں زیادہ فلووز نيں تے لکھاں وچ ایتھ‏ے ملت ٹائمز نو‏‏ں دیکھاجاتاہے ۔ وہاٹس ایپ،انسٹاگرام ، ٹوئٹر تے ہور سوشل میڈیا سائٹ اُتے وی لکھاں افراد ملت ٹائمز تو‏ں جڑے ہوئے نيں ۔ ملت ٹائمز نو‏‏ں ہندوستان دے علاوہ سعودی عرب ، متحدہ عرب امارات ، قطر ، برطانیہ تے امریکا وچ وی بہت زیادہ اہتمام تے دلچسپی دے نال پڑھاجاتاہے ۔ ں ۔
ملت ٹائمز دے بانی تے چیف ایڈیٹر
ملت ٹائمز دے بانی تے سی ای او شمس تبریز قاسمی نيں جو دارالعلوم دیوبند دے فارغ تے جامعہ ملیہ اسلامیہ تو‏ں گریجویٹ تے ایم اے نيں ۔ شمس تبریز قاسمی ہندوستان وچ صحافیاں د‏‏ی سب تو‏ں قدیم تنظیم پریس کلب آف انڈیا دے ڈائریکٹراور ایگزیکیٹو کمیٹی دے ممبر نيں ۔اقوام متحدہ دے شعبہ انسانی حقوق تو‏ں منظور شدہ بھارت دے معروف تھنک ٹینک ادارہ انسٹی ٹیوٹ آف آبجیکٹو اسٹڈیز وچ میڈیا کورآڈینٹر دے طور اُتے وی کم کرچکے نيں ۔ سال 2014 تو‏ں 2016 تک اوہ مشہور نیوز ایجنسی آئی این انڈیا وچ بطور ایڈیٹر اپنے فرائض انجام دے چکے نيں ۔ اردو اخبارات وچ انہاں دا ہفت روزہ کالم ” پس آئینہ “ بہت زیادہ پسند کيتا جاتاہے ۔صحافتی خدمات د‏‏ی بنیاد اُتے اوہ متعدد ایوارڈ تو‏ں وی سرفراز ہوچکے نيںجنہاں وچ سر لسٹ مولا‏نا ابوالکلام آزاد ایوارڈ برائے صحافتی خدمات اے جو 3جنوری 2021 نو‏‏ں ملت ٹائمز دے پنج سال مکمل ہونے اُتے ملک وملت د‏‏ی متعدد سرکردہ شخصیتاں د‏‏ی موجودگی وچ انہاں نو‏ں دیاگیاہے ۔
حوالے
/
https://www.humsub.com.pk/367327/khursheed-alam-dawood-qasmi-16/
http://urdu.mewattimes.com/archives/7961 گٹھ:اخبار
قرون وسطی پنجابی ساہت
پنجابی ساہت دا شروع عامَ طور تے اٹھویں - نوویں صدی توں منیاں جاندا اے۔ بہت سارے مفکراں نے 8 ویں، 9 ویں صدی توں 1500 تک دے ویلے نں آدی دور منیا اے، پنرتو 1501 توں 1850 ای۔ تک دے ساہت نوں اک وکھرے حصہ وجوں انکت کیتا اے۔ پرو کرپال سنگھ کسیل اتے اوہناں دے سہیوگیاں نے 983 ای۔ توں لے کے 1849 ای۔ تک دے ویلے نوں مدھکال آکھیا اے۔ مدھکالی پنجابی ساہت نوں سمچے اتہاس دا اک گورومئی حصہ منیا جاندا اے۔ اس دور وچ ساہت دیا بھن-بھنّ پرورتیاں اتے دھاراواں نے اپنے ترقی دیاں سکھراں نوں چھوہ لیا۔ اسے کرکے قرون وسطی پنجابی ساہت نوں ‘سنہری کال` دے روپ وچ یاد کیتا جاندا اے۔ صوفی شعری اتے بھگتی دھارا دیاں پرورتیاں تاں آدی دور وچ ہی پیدا ہو گئیاں سن مگر اوہناں نے مدھکال وچ پہنچ کے ہی پرگتی کیتی۔ بھگتی لہر ولوں پیدا ہوئی روحانی اتے نرگن شعری روایت نوں گرو نانک دیوَ جی اتے اوہناں توں بعد دے سکھ گرو صاحبان نے ودھیرے مکمل اتے سربپکھی پرپیکھ حاصل کیتا۔ شیخ فرید جی ولوں شروع کیتی صوفی شعری دی روایت نوں شاہ ہوسین، سلطان باہو اتے بلھے شاہ ورگے شاعراں نے نویں رفتار شیلتا اتے توانائی حاصل کیتی۔ لوکک پریم، دے تجربہ نوں پرمانک دسّ کے پرگٹاؤن والی اک نویں ودھا قصہ شعری نے جم لیا، جس نے پرماتما اتے انسان دے روحانی پریم دے برو برابر مرد اتے عورت دے پریم نوں کاوَ-بدھِ کیتا۔ اس دور وچ بیرتا دے جذبات نوں ظاہر کرن واسطے لوکک واراں دے نال-نال روحانی واراں وی رچیاں جاندیا رہیاں۔ اس حوالہ وچ بھائی گرداس دیاں 39 واراں الیکھیوگ ہن۔ وارتک ساہت وچ گوشٹی روایت دے نال-نال جنمساکھی ساہت، ٹیکے، رہتنامے اتے حکم نامے آدی نویں روپ ہوند وچ آئے۔ اس طرحاں قرون وسطی پنجابی ساہت نے وستو- سامان اتے روپ-ودھا دی نظر توں بہت پرگتی کیتی۔
قرون وسطی پنجابی ساہت : سیاسی پرپیکھ
پنجابی ساہت دے مدھکال وچ سولویں صدی نوں پنجابی ساہت دا ‘سورن یگ` منیا جاندا اے۔ اس دور نوں مغل دور دے روپ وچ وی یاد کیتا جاندا اے کیونکہ اس دور وچ پنجاب اتے سمچا بھارت مغلاں دے ماتحت رہا۔ اس ویلے دے لوکاں دی سماجی، معاشی جاں سیاسی حالت کجھ زیادہ ودھیا نہیں سی۔ مدھکال دے ساہت وچ باقی ساہتکاراں نالوں گرو نانک دیوَ جی دی سبھ توں شیرشٹ پدویں اے۔ ‘اس کرکے اس دور نوں گرو نانک دور وی کیہا جاندا اے۔` مدھکال دے پنجابی ساہت دا کوئی وی موضوع روپ ونگی جاں تنقید اجیہی نہیں سی جس دے چنہ جاں نشان سانوں اس دور دے حاصل ساہت وچوں دکھائی نہ دین۔ اس دور وچ سری گرو گرنتھ صاحب دا اڈیٹنگ 1601 توں 1604 ای۔ تک ہویا۔ اس طرحاں قرون وسطی پنجابی ساہت اتے سبھیاچار دے کھیتر وچ نویں سکھراں نوں چھونہدا اے۔ ‘گرو نانک دور توں مغل دور دا سماں لگبھگ اک ہی اے۔ پہلی وار اک طاقتور راج دا قیام اس دیس وچ سیاسی استحکام قایم ہو گئی۔`
بابر نے مغل راج دی نیہہ رکھی سی۔ اس دے حملیاں ویلے دی پنجاب دی حالت نوں گرو نانک دیوَ جی نے اپنے وچاراں راہیں روپمان کیتا اے۔ بابر اپنے جیون دے شروع توں ہی ہندوستان نوں جتن دا ارادہ رکھدا سی۔ اس نے ہندوستان اپر کئی حملے کیتے اتے جتاں حاصل کیتیاں۔ بابر اک نپن سپہ سالار سی اتے نراس نہیں ہندا سی۔ اس نے اپنے راجکال وچ بہت سارے محل بنائے۔ اوہ اک بہت چنگا لکھاری وی سی۔ اس نوں مفکراں اتے لکھاریاں دی سنگت بہت پسند سی، اوہ بڑے دھیان نال اوہناں دیاں گلاں سندا سی۔ بابر نے ہندوستانی بازیگراں دی بہت صفت کیتی اے۔ بابر توں بعد ہمایوں جو بابر دا پتر سی، اس نے دلی دی اقتدار سمبھالی۔ ہمایوں دے ویلے ہور وی قبیلے بگاوتا کردے رہے پر اوہ اوہناں نوں دبا نہ سکیا۔ ہمایوں توں بعد شیرشاہ سوری (1540–45) وچ دلی دے تخت تے بیٹھا۔ اس نے پنجاب، بنگال تے مالوے دے کھیتراں اپر قبضہ کیتا۔ شیر شاہ سوری توں بعد اسدے پتر نے اقتدار سمبھالی پر اوہ یوگ ساسک نہیں سی۔ ایہہ کارن کرکے ہمایوں نے دلی اپر دوبارہ قبضہ کر لیا پر اوہ زیادہ سماں راج نہ کر سکیا۔ چھ مہینے بعد اس دی موت ہو گئی۔ اکبر اس ویلے پنجاب دا گورنر سی۔ ہمایوں توں بعد اکبر نوں ہندوستان دا بادشاہ اعلان کیتا گیا۔ ‘اس وچ ایہہ نہیں کہ اکبر بادشاہ دے راجکال نوں چھڈّ کے، باقی دور دے بادشاہاں دا راج ہندو دھرم اتے جنتا لئی بہت سکھاواں نہیں سی، پر مدھکال توں پہلاں والی انتشار گھٹ ضرور گئی سی۔`
اکبر بھاویں بہتا پڑھیا لکھیا نہیں سی پر اوہ مفکراں اتے لکھاریاں دی سنگت سن کے بہت خوش ہندا سی۔ اکبر دی راجپوت بیوی دے گھر سلیم دا جم 1569 ای۔ وچ ہویا سی۔ اس بالک دا جم پھتہپر سینکری وچ شیخ سلیم چشتی دیاں دعاواں نال ہویا سی، اس کرکے اسدا نام وی سلیم رکھیا گیا۔ اس کرکے اوہ اپنا زیادہ سماں ایہناں وچ ہی گزاردا سی۔ اپنے جیون دے اخیرلے ویلے وچ اکبر نے اک نواں دھرم ‘دینے-الٰہی` بناؤن دی کوشش وی کیتی۔ اکبر ہندوستان اپر راج کرن والے طاقتور راجیاں وچوں اک سی۔ شاہزادا سلیم ‘جہانگیر` دا روپ حاصل کرکے 24 اکتوبر 1604 ای۔ نوں تخت تے براجمان ہویا۔ شروع-شروع وچ اس نے اکبر دی ہی پالیسی نوں اپنایا اس نے ایتوار اتے منگلوار نوں شکار کرن دی مناہی کر دتی۔ سہزادا کھسروں نے اس دے خلاف بغاوت کر دتی۔ اس نوں ایہہ اطلاع ملی کہ کھسروں نوں آشیرواد دتا۔ گرو جی دا ہندواں اتے مسلماناں وچ بہت ستکار سی۔ پر جہانگیر نے اپنی کٹڑتا توں کم لیندیاں اوہناں نوں شہید کروا دتا۔ اس نے اپنے حکومت دور وچ کوئی خاص کم نہیں کیتا کیونکہ اس نے راج دی شاہی واگڈور نور جہان نوں سمبھالی ہوئی سی۔ جہانگیر دی موت توں بعد شاہزادہ کھرم، شاہ جہان دے خطاب حاصل کرکے دلی دے تخت اپر بیٹھا۔ اس ویلے پنجاب دے صوبیدار نے گرو ہرگوبند صاحب اپر حملے کیتے پر اتھے اس نوں منہ دی کھانی پئی ساہجہان نے لگبھگ 30 ورھے دلی دے تخت اپر راج کیتا۔ اپنے چاراں پتراں وچوں دارا شکہّ نوں ودھیرے پسند کردا سی۔ اوہ اس نوں دلی دے تخت اپر بٹھاؤننا چاہندا سی، پر اورنگزیب نے اجیہا نہیں ہون دتا اتے اپنے تنے بھراواں نوں ہرا کے 1659 ای۔ وچ دلی دے تخت اپر قبضہ کر لیا۔ اورنگزیب دے راج دے پہلے دس سال سیاسی اتے سیاسی نظر توں بہت کامیاب منے جاندے ہن۔ اس دے سکھاں نال تعلق کافی ماڑے سن۔ ‘بادشاہ جہانگیر ولوں گرو ارجن دیوَ جی دی شہادت اتے اورنگزیب ولوں گرو تیغ بہادر جی دا دلی-چاندنی چونک وچ کیتا گیا قتل کجھ اجہیاں اانسانی واقعے ہن جنہاں نے شانتمئی سکھ بھگتی تحریک نوں ودروہ وچ بدل دتا۔`
مدھکالی پنجابی ساہت : سبھیاچار پرپیکھ
ایہہ مسلمان حملہ آور صرف راجے بن کے ہی نہ آئے بلکہ اپنے نال اپنا سبھیاچار اتے سوچ وچار وی لے کے آئے۔ ‘سامی اتے بھارتی سوچ وچار نال جڑے مانووادی بھگتاں، صوفیاں اتے بانیکاراں نے اک دوسرے نال ٹکر دی بھاونا توں مکت ہو کے اک دوسرے دے وچاراں نوں سمجھن اتے پچھانن پرتِ سرگرمی دکھائی۔ ایہہ سرگرمی ہی اوہ دھراتل بنی جتھوں وچاردھاری اتے تہذیبی سنسلیشن دی سفر شروع ہوئی۔`
دو وکھ وکھ سوچ وچار اک دوجے دے نیڑے آئے، وچار دا سنجوگ ہویا، اک دوجے نوں متاثر کیتا۔ اس دے کارن وچاردھاری نیڑتا، تہذیبی آدان حاصل نے ہی اس سنسلیشن نوں ساکار کیتا۔ اس سرگرمی نال بھگت آتماواں وچ ٹکراؤ دی تھاں میل ملاپ ودھیا اک دوسرے نوں خالص بھاونا نال اپنایا، جس دے صدقہ مدھکال دے پنجابی ساہت سوچ وچار دے سروکار اک دوجے دے پورک ہن۔ بھارت وچ سلطان محمود دے حملیاں ویلے توں ہی بہت سارے مسلمان باہروں آ کے آباد ہونے شروع ہو گئے سن۔ اتھے ہی اوہناں نے ویاہ شادیاں کر لئیاں اتے اوہ اپنے آپ نوں پکے بھارتی مسلمان سمجھن لگ پئے۔ مسلمان سماج نوں تن حصےآں وچ ونڈ سکدے ہاں اپرلی شیرنی مذہبی گٹھ اتے عامَ لوک۔ اس اپرلی شیرنی وچ راج ستادھاری شیرنی دے لوک شامل سن۔ مدھ گٹھ وچ جمیدار، فوجی، وپاری، مفکر، لکھاری، درمیاناں اتے چھوٹا پربندھکی عملہ شامل سن۔ عامَ لوکاں وچوں بہت سارے اوہ لوک آؤندے سن، جو ہندواں توں مسلمان بن گئے سن۔ ‘سلطان اتے رئیس کیٹیگریاں نے اپنے-اپنے ڈھنگ نال سیاسی، سبھیاچار، معاشی اتے مذہبی کھیتراں وچ بڑا اہم اثر پایا سی۔ ہندو اتے مسلم وسوں والے اس دیس وچ کٹڑ پنتھی علما دا ڈریکٹ روپ وچ اثر پینا سبھاوک سی۔ رئیس طبقہ دا سماجی اتے تہذیبی جیون وچ کئی پکھاں توں وادھا کرنا ر ئیساں دی اک انملی دین سی۔` پرانے ہندو سماج دی سبھ توں اہم ادارہ جاتی پرتھا سی۔ اس مطابق سماج چار طبقےآں وچ ونڈیا ہویا سی، براہمن، کستری، ویش اتے سودر۔ ہندو سماج وچ مکھ روپ نال تن موقعیاں دیاں رسماں مطلب جم، ویاہ اتے موت مکھ سن۔
‘مدھ قالین یگ وچ عورتاں آزادی نال باہر نہیں سی گھم سکدیاں جویں کہ اج۔ اس ویلے ہندو عورت نوں اپنے شوہر اتے ہی انحصار کرنا پیندا سی۔ بھاویں خاندانی معاملیاں وچ آخری فیصلہ کرن اتے انسان اپنا حق سمجھدا سی پر سبھ معاملیاں وچ عورتاں دی صلاحَ بہت ہی اہم ہندی سی۔` مدھکال وچ اک ہور دھرم نے اپنی ہوند بنائی ایہہ دھرم سری گرو نانک دیوَ جی توں شروع ہویا۔ سکھ سامراج وچ گروآں، بھگتاں اتے فقیراں نے بہت ساریاں رچناواں نال یوگدان پایا۔ لوک مسلم اتے ہندو سامراج دیاں سمسیاواں توں دکھی ہو کے سکھ سامراج وچ شامل ہونے شروع ہو گئے۔
اُتلے چرچہ توں پتہ چلدا اے کہ سبھیاچار دی عمل تیز ہو گئی اے۔ مسلمان اتے ہندواں دے نال-نال نوؤچت سکھ دھرم وی اک طاقتور دھر بن کے ابھر رہا سی۔ ہندو اتے مسلمان دھرم دے لوک سکھ بنن نوں ترجیح دے رہے سن۔ اجہیاں رچیاں دی اطلاع قرون وسطی ساہت وچ دیکھی اتے محسوس کیتی جا سکدی اے۔
سانجھے لچھن:-
قرون وسطی پنجابی ساہت دے اک خاص کال-کھنڈ گرو نانک دور دے گرو اتے کامیابیاں متعلق اپنے وچار ظاہر کردیاں ڈاکٹر۔ جیت سنگھ سیتل نے بالکل ٹھیک کیہا اے کہ ایہہ دور پنجابی بولی تے ساہت دا ہی سون-سنہری دور نہیں بلکہ پنجابی رہتل، پنجابی قومیت اتے پنجابی دھرم دے پنر-جنمر دا دور اے۔ پنجاب نے پہلی وار انکھ، گرو اتے عملی آچرن نوں جم دتا۔ پہلی وار ‘گھر گھر اندرِ دھرم سال` ہو گئی، گھر-گھر گرو دا شبد گایا اتے ست کرتار دا نام جپیا، سمریا جان لگا۔ ‘کھتریا تا دھرم چھوڈیا ملیچھ (فارشی بولی) بھاکھیا راہی` دے الٹ پنجابیاں دا دھرم ودھن-پھلن لگا اتے پنجاب دی اپنی بولی وچ ساہت رچیا، سنیا اتے پڑیا جان لگا۔ قرون وسطی یگ وچ سائنس اتے تکنالوجی ترقی یافتہ نہیں سن ہوئے۔ اس لئی انسان، نیچر دے وکھ-وکھ روپاں بارے بڑی ادھوری جہی جانکاری رکھدا سی۔ چندرما، سورج، پرتھوی دی گتی، ہوا، رتاں اتے اگنی آدی پراکرتک طاقتاں جاں روپاں نوں اوہ دیوی-دیوتے سمجھ کے ایہناں دی پوجا کردا سی۔ ہولی-ہولی اس نوں ایہہ وی سمجھ آ گئی کہ نیچر دیاں ایہہ ساریاں طاقتاں بلکل اسے طرحاں اک ہور مہان طاقت دے ماتحت ہن، جویں وکھ-وکھ جاگیردار اک بادشاہ جاں وڈے راجے دے ماتحت ہندے ہن۔ اس مہان طاقت نوں ربّ جاں پرماتما دا نام دے کے اس دی ارادھنا کیتی جان لگی۔ ربّ نوں انسانی سروپ دا سرجک، پالک اتے وناشک منیا گیا۔ چنگیاں قدراں قیمتاں دی پالنا اتے شبھ کرماں نوں انسانی جیون دی کامیابی اتے پرمانکتا دا نام دتا گیا۔ ایوں مدھکال وچ انسان دی نظر لوکک حود دی بجائ پرالوکک بنی رہی اے۔ اس طرحاں پرالوکک سروکار وی مدھکال وچ رچے گئے سمچے ساہت روپاں دی مرکزی اکائی بنے رہے ہن اس یگ وچ پیدا ہوئا ساہت تجربہ، وچاردھارا، برتانت-ودھیاں اتے شیلی-ووکیبولری دی نظر توں کجھ سانجھے آدھار-ستمبھا اتے سرب-منظورشدہ پرتماناں اپر ٹکیا ہویا اے۔ انجھ تاں ہر لکھاری روایت نوں نواں وستار دین دی صورتَ وچ خاص اتے ولکھن ہندا اے پر پھر وی اس دور وچ رچناشیل رہے لکھاریاں دے بھاوبودھ اتے ابھانسان کلا وچ کافی سانجھے گن عنصر درشٹیگوچر ہو جاندے ہن۔
پرلوکمکھی نظر
مدھکال دے لکھاری اس لوک مطلب مات لوک نالوں پرلوک نوں ودھیرے مہتویوگ اتے سارتھک مندے ہن۔ ایہناں دی نظر وچ اس لوک نوں پرلوک وچ اجلے مکھ نال جان واسطے اک کرمشالا مندے ہن۔ اس لئی ہر انسان نوں کوئی کرم کرن توں پہلاں ایہہ سوچ لینا چاہیدا اے کہ اس ولوں کیتا کرم پرلوک جان ویلے اسدا سہائی ہووےگا جاں نہیں۔ پربھو نے انسان نوں اس جگت وچ تاں ہی بھیجیا اے کہ اوہ سمرن اتے بھگتی آدی ودھیاں ولوں اپنی جیون سفر نوں کامیاب بنا لوے۔ صوفی شاعری، گربانی اتے قصہ کاوَ- اس دور دیاں ساریاں پرمکھ کاوَ-دھاراواں وچ ایہی سندیش بار-بار گونجدا رہا اے:- گرمتِ شعری دھارا وچ وی انسان نوں جگت دے ناشمان سروپ نالوں موہ توڑ کے روحانی جگت ول انمکھّ ہون دی انسپائریشن کیتی گئی اے۔ انسان نوں ساودھان کیتا گیا اے کہ اس لوک وچ آؤن دا مکھ مقصد پرماتما دا سمرن کرکے جنم-مرن دے بندھنا توں سدا لئی چھٹکارا پا لینا اے:
پربھو دی شروشکتیمانتا
مدھکال دیاں ساہتی پرمپراواں دا اک ہور سانجھا لچھن پربھو دی سروچتا، سرو-شکتیمانتا اتے نرنکشتا اے۔ ایہناں پرمپراواں وچ پربھو نوں ساری سرشٹی دا کرتا-دھرتا اتے سنچالک منیا گیا اے۔ اسے دے حکم نال جیو اس دنیا وچ جم لیندے ہن، کار-وہار کردے ہن اتے اسے دے حکم نال اس دنیا نوں چھڈّ کے چلے جاندے ہن۔ ساری دنیا دے جیو اتے پرکرتک طاقتاں اس پربھو دے حکم دی پالنا کر رہیاں ہن۔ پربھو دی نرنکشتا دا ایہہ تجزیہ اس دور وچ دلچسپی گئی ہر ساہتی تنقید وچ دیکھیا جا سکدا اے:-
پریمابھگتی دی مہما
اس دور وچ پریمابھگتی دا خاص اہمیت رہا اے۔ آدکالین ساہت وچ پریمابھگتی دا تجزیہ بہتا اجاگر ہو کے ساہمنے نہیں آؤندا۔ اسی دور وچ جسمانی زریعاں، کرم-کانڈاں اتے ہٹھ یوگک ودھیاں آدی نوں ودھیرے اہمیت دتا جاندا اے۔ مگر مدھکال وچ بھگت شاعراں، صوفی درویشاں اتے گرو صاحبان نے ایہہ واضع کر دتا سی کہ پربھو دی حصول واسطے کوئی کرم-کانڈ، تیرتھ-اشنان جاں ہٹھیوگ-دیانتداری کرن دی ضرورت نہیں اے۔ پربھو نوں کیولل پریمابھگتی دے زریعہ ولوں حاصل کیتا جا سکدا اے۔ ایہی کارن اے کہ سمچا قرون وسطی ساہت پریم جا عشقَ دی ارادھنا کردا ہویا دسدا اے:-
سمپردائک سدبھاونا
قرون وسطی سماج دے مذہبی کھیتر نوں سچالت کرن والے مولانے اتے براہمن اپنیاں-اپنیاں مذہبی بھاوناواں نوں لے کے بہت کٹڑ سن۔ اوہ کدے کوئی اجیہا موقع نہیں سن کھنجھاؤندے، جس ولوں اوہ اپنے دھرم نوں سرو-بہترین اتے دوجے دے دھرم نوں نکھدھ سدھ کر سکدے ہون۔ مگر قرون وسطی ساہتکاراں نوں ایہہ وڈیائی جاندی اے کہ اوہناں نے کدے وی سمپردائکتا دا پرچار اتھوا پرسار نہیں کیتا۔ بلکہ ایہہ لوک دھرم دے باہری وکھاویاں، بھیکھاں اتے کرم-کانڈاں نوں متھیا اتے مطلب ہین اعلان کردے سن۔ مدھکالی ساہت دے اس لچھن دی وضاحت کردا ہویا ڈاکٹر۔ امرجیت سنگھ کانگ لکھدا اے کہ اس وچوں جو حقیقت پرستت ہندا اے، اوہ سانجھے پنجاب دا اے، جس وچ ہندو، مسلمان لوک، نسل دی تغیر اتے تہذیبی سمرتی دی وکھرتا دے باو جود وی بھائیچارک اتے انسانی پدھر اتے انکھڑ سانجھ وچ بجھے ہوئے ہن۔
انسانی برابری: ذات-پات دا کھنڈن
قرون وسطی شاعراں نے ہندو سماج دی ورن-انتظام دا کھنڈن کردیاں ہویا انسانی برابری دے اصول اتے ڈٹ کے پہرہ دتا اے۔ بھگت نامدیو، سنت کبیر اتے بھگت رویداس نے اپنی بانی وچ بار-بار ایہہ درڑایا اے کہ سارے انسان اس اک پرماتما دے ساجے ہوئے ہن اتے اس کارن سارے اک-دوجے دے سامان ہن۔ ذات جاں جم کرکے کوئی وڈا جاں چھوٹا نہیں بندا بلکہ پربھو دی بھگتی اتے چنگے کرم ہی کسے انسان دے مہان ہون دے ضامن بندے ہن۔ اس حوالہ وچ کبیر جی فرماؤندے ہن:- گرو امرداس جی انسانی برابری دے اصول نوں ہور واضع کردے ہن۔ آپ فرماؤندے ہن کہ جاتی دا ابھیمان کرن والا انسان مورکھ ہندا اے کیونکہ ہر کوئی برہم-بند توں اتپن ہون کرکے اک-دوجے نال بھراتری-بھاوتری وچ بجھا رہندا اے۔
برتانت- ودھیاں اتے روپاکارک لچھن
قرون وسطی ساہت، برتانت-ودھیاں اتے روپاکارک لچھناں دی نظر توں وی آپس وچ کافی سانجھ درساؤندا اے۔ اس دور وچ واراں، قصے، جنگ نامے، گوشٹاں، بارہماہا شعری، باون-اکھریاں اتے سیہرفیاں ورگے کاو-روپ وڈی مقدار وچ درشٹیگوچر ہندے ہن۔ ایہہ سبھ برتانت-کاونت دی پیشکاری کرن والے روپاکار ہن۔ ایہناں روپاکاراں دے شروع وچ شاعر لوک ‘منگلاچرن` تکنیک دا تجربہ کردے ہن۔ منگلاچرن دا مطلب اے، کسے کرت دا اوہ ٹکڑا جاں چرن جس وچ شاعر اپنے اشٹدیو، پرماتما جاں ستگرو دا سمرن کرکے اس توں انگرہِ دی کامنا کردا اے۔ واراں، جنگ نامیاں، کسیا اتے پربندھ شعری دے کجھ ہور نمونیاں وچ اس تکنیک دا تجربہ سانجھے روپ وچ دکھائی دندا اے جویں:-
عورت دی تعریف
مدھکال دے پنجابی ساہت دے کئی روپاکاراں وچ عورت دی تعریف کیتی گئی اے۔ اسنوں وڈیائیا گیا اے۔ خاص کرکے گرمتِ شعری وچ عورت نوں اچّ درجے دا تھاں حاصل اے سکھ گرو عورت دی نرادری دے خلاف سن۔ (گرو نانک دیوَ جی) مدھکال وچ عورت دی تعریف دے نال-نال اسدی نندیا وی کیتی گئی اے۔ خاص کر قصہ شعری دے وچ عورت نوں نندیا گیا اے۔ پیلو دے قصے ‘مرزا-صاحب` وچ وی عورتاں نوں بہت بریاں درسایا گیا اے۔ اوہ جادو پا کے کسے نوں وی اپنے وسّ وچ کر لیندیاں ہن؛- اس طرحاں اُتلے توں واضع ہندا اے کہ قرون وسطی پنجابی ساہت وچ کافی برابریواں ملدیا ہن بھاوے نال-نال کجھ وکھرتاواں وی چلدیاں ہن۔ مدھکال وچ سرجے گئے پنجابی ساہت دیاں ساریاں ونگیا دے مطالعہ توں ایہہ واضع ہو جاندا اے کہ ایہناں ونگیاں وچ کئی طرحاں دے سانجھے لچھن پائے جاندے ہن۔ اس دور وچ پنجبی ساہت دی ہر دھارا نے اپنی سکھر چھوہ لئی سی۔ گرمتِ شعری دھارا، صوفی شعری دھارا، قصہ شعری دھارا اتے بیر شعری دھارا نے اپنیاں تعمیری سمبھاوناواں دے سکھر اسے دور وچ ہی چھوہے۔ ایہی مدھکال دے پنجابی ساہت دی حصول اے۔ مدھکال توں پہلاں ایہناں دھاراواں دا جاں تاں کوئی وجود نہیں ملدا جے ملدا وی اے تاں اوہناں نوں مڈھلے یتن ہی آکھیا جا سکدا اے۔ مدھکال توں بعد ایہناں دھاراواں دا وجود بلکل سمٹ گیا اتے کجھ اک تاں ختم ہو گئیاں۔ مدھکاللین پنجابی ساہت دی حصول دی نظر توں دیکھیا جاوے تاں ایہہ دور پنجابی ساہت دی پرگتی اتے ترقی نوں درساؤن وال اک سنہری دور اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ساہت
سید منور ہاشمی
پیدائش
سید منور ہاشمی یکم جنوری 1957ء نو‏‏ں ساہیوال، پنجاب وچ پیدا ہوئے۔ والد دا ناں عبد اللطیف شاہ سی۔
تعلیم
منور ہاشمی نے ایم اے (اردو) ملتان یونیورسٹی تو‏ں تے پی ایچ ڈی اردو ادب د‏‏ی سند سندھ یونیورسٹی تو‏ں حاصل کيتی۔ انہاں دے تحقیقی مقالہ دا موضوع تھااقبال د‏‏ی اردو شاعری وچ فطرت نگاری۔ ہور ڈاکٹر منور ہاشمی نے بی ایڈ د‏‏ی وی ڈگری حاصل کيتی ہوئی ا‏‏ے۔
تدریس
وہ شعبۂ صحافت و ادب دے نال نال شعبۂ تعلیم وچ وی وسیع تجربہ رکھدے نيں۔ اوہ تقریباً 24 سال تو‏ں شعبۂ تدریس تو‏ں وابستہ نيں تے اج بھݪک نادرن یونیورسٹی نوشہرہ وچ پروفیسر شعبۂ اردو د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے نيں۔ اوہ نہ صرف اقبالیات تے اردو ادب دے لئی ایم فل تے پی ایچ ڈی دے مقالہ جات د‏‏ی نگرانی فرماندے نيں بلکہ خود انہاں د‏‏ی شخصیت اُتے وی بوہت سارے طلبہ نے ایم فل تے پی ایچ ڈی دے تحقیقی مقالے پیش کيتے نيں۔ بحیثیت محقق ڈاکٹر منور ہاشمی دے تحریر کردہ مقالہ جات ہائیر ایجوکیشن کمیشن تو‏ں منظور شدہ جریدے وچ بکثرت شائع ہوئے نيں، ہور بیرونِ ملک وی وکھ وکھ بین الاقوامی جریدے وچ انہاں دے مضامین شائع ہُندے رہندے نيں۔
منتخب کلام
غزل دے اشعار
خطابات
ڈاکٹر منور ہاشمی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ادبی خدمات دے باعث وکھ وکھ ادبی تنظیماں تو‏ں وکھ وکھ موقعاں اُتے تھلے لکھے خطابات ملے نيں ۔
حوالے
گٹھ:1957 دے جم گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:ریڈیو براڈکاسٹر گٹھ:ساہیوال دیاں شخصیتاں
گٹھ:ماہرین اقبالیات
ہلکی ریل
thumb|ہلکی ریل
ہلکی ریل (Light rail) یا لائٹ ریل ٹرانزٹ مخفف ایل آر ٹی (light rail transit / LRT) ریل آوا جائی دا اک نظام اے جو ٹرام تو‏ں مشابہ ہُندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ہلکی ریل گٹھ:ٹرام آوا جائی گٹھ:آوا جائی
ڈاک لینڈز لائٹ ریلوے
حوالے
ڈاک لینڈز لائٹ ریلوے گٹھ:1987ء وچ بننے والی ریلوے لائناں گٹھ:لندن وچ معیاری گیج ریلوے گٹھ:لندن بورو نیوہیم وچ آوا جائی گٹھ:لندن بورو ٹاور ہیملٹس وچ آوا جائی گٹھ:لندن بورو لیوشم وچ آوا جائی گٹھ:شاہی بورو گرینچ وچ آوا جائی گٹھ:لندن
کمیونٹی لیگ
کمیونٹی لیگ یا کمیونٹی بورڈ بلدیات وچ تھللے پدھر دا اک سرکاری یا غیر سرکاری ادارا یا تنظیم ہُندی اے ۔ ایہدا کَم کمیونٹی دے طے کیتے ہوئے علاقے وچ نکاس، سیوریج، سولنگ، سڑکاں، قبرستاناں، پارکس، ہریاول پٹیاں، سٹریٹ لائٹاں تے کچرا کُنڈیاں وغیرا دی تعمیر و مرمت تے دیکھ بھال تے کمیونٹی واسطے تعلیم تے صحت دیاں بنیادی سہولتاں دی فراہمی وچ معاونت کرنا ہُندا اے۔ اس توں علاوا کمیونٹی دے سماجی، ثقافتی حقوق دا تحفظ تے سرپرستی کرنا ایہدے فرائض وچ شامل اے۔
گٹھ:ادارے گٹھ:تنظیماں گٹھ:بلدیات
یوہان گوناسیکیرا
حوالے
گٹھ:سری لنکا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سری لنکا دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1957 دے جم
تحویل اکائیات
تحویلِ اکائیات اصل وچ اک ہی مقدار دے لئی مختلف پیمائشی اکائیاں دے جز و ضربی (factor) د‏‏ی تبدیلی ا‏‏ے۔
مختلف اکائیاں وچ کِسے مقدار د‏‏ی قیمت معلوم کرنے دے لئی تحویلِ اکائیات دا عمل استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
کمیت
نوٹ: کمیت/وزن وچ فرق تے تبدیلی دے لئی وزن ملاحظہ کیجئے۔ {| class="wikitable" !اکائی دا نام !علامت !وضاحت !ایس.آئی اکائیاں نال تعلق
رفتار یا سمتار (ولاسٹی)
A velocity consists of a speed combined with a direction; the speed part of the velocity takes units of speed.
قوت
See also: Conversion between weight (force) and mass
Information entropy
Often, information entropy is measured in shannons, whereas the (discrete) storage space of digital devices is measured in bits. Thus, uncompressed redundant data occupy more than one bit of storage per shannon of information entropy. The multiples of a bit listed above are usually used with this meaning. Other times the bit is used as a measure of information entropy and is thus a synonym of shannon.
باہرلے جوڑ
گٹھ:اعشاریت گٹھ:پیمائشی اکائیاں
ڈھشوم
تشکیل
جنوری 2015 وچ ساجد نڈياڈوالا نے اس فلم نو‏‏ں بنانے دا اعلان کیتا سی، جس دے لئی اوہ پروڈیوسر نيں تے اس دے  ہدایت روہت دھون ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس وچ بنیادی کرداراں وچ ورون دھون، جیکولین فرنانڈیس تے جان ابراہ‏م نيں،   ایہ پہلی بار اے جدو‏ں ورون دھون اپنے بھائی روہت دے نال کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس فلم وچ اکشے کھنہ 4 سال بعد دکھادی دتے نيں۔
حوالے
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہندی فلماں گٹھ:2016ء د‏‏ی فلماں گٹھ:ابوظہبی وچ عکس بند فلماں گٹھ:اردو بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:بھارتی جاسوسی فلماں گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:ہندی بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:فلماں
انترین
انترین (بندی) بنگالی بولی وچ 1993 دی اکّ بھارتی فلم اے، جسدا ڈریکشن مرنال سین نے کیتا سی۔ ایہہ سعادت حسن منٹو دی بادشاہت کا خاتما (1950) نامک کہانی اتے بیسڈ اے (پر سکرینپلے وچ انت وکھرا)۔ اس وچ انجن دتّ اتے ڈمپل کپاڈیا نے کم کیتا اے۔ انترین پہلا غیر-ہندی پروجیکٹ سی جس وچ وکرم (1986) توں بعد کپاڈیا نے حصہ لیا۔ اسنے اکّ پریمہین ویاہ وچ پھسی اکّ عورت دا کردار نبھایا۔ اپنی کردار نوں سوے-اچھا نال نبھاؤن 'تے زور دیندے ہوئے، کپاڈیا نے بنگالی وچ اکّ کریش-کورس وچ داخلہ لین توں انکار کر دتا کیونکہ اسنوں لگدا  سی کہ اوہ اسنوں تسلی نال بول سکیگی۔ اسدی آواز نوں اداکارہ انشوا چیٹرجی دی آواز نال ڈب کیتا گیا سی، جس توں کپاڈیا ناخوش سی۔
سار
اکّ نوجوان لکھاری (انجن دتا)، انسپائریشن دی منگ کردا ہویا، کلکتہ وچ اکّ دوست دی پرانی حویلی وچ اکلاّ رہِ رہا اے۔ اکّ رات اوہ اکّ اجنبی (ڈمپل کپاڈیا) نال فون اتے گل کرن لگ پیندا اے۔ گل بات جلدی ہی اکّ رشتے وچ بٹ جاندی اے جدوں اوہناں دے جیون دے ویروے ساہمنے آؤندے ہن۔ اوہ اچانک اکّ دن ریل وچ ملے، جدوں ڈمپل اسنوں اسدی آواز اتے بولن دے ڈھنگ توں پچھان لیندی اے۔
حوالے
گٹھ:سعادت حسن منٹو گٹھ:1993 دیاں فلماں
رستم امام علی
رستم امام علی (پیدائش ۱۹ دسمبر ۱۹۸۷ ، ڈانگارا ضلع ، کولوب علاقہ ، تاجکستان SSR ) - سرکاری ملازم، کسٹم سروس دے میجر جنرل ( ۲۰۱۴ )۔ ۱۷ اپریل ۲۰۲۰ تو‏ں جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم اسمبلی د‏‏ی قومی اسمبلی دے چیئرمین ، ۲۰۱۷ تو‏ں دوشنبے شہر دے چیئرمین ۔ جمہوریہ تاجکستان دے ریاستی مالیا‏تی کنٹرول تے بدعنوانی تو‏ں نمٹنے دے ادارے دے ڈائریکٹر (2015–2017) ، تاجکستان د‏‏ی فٹ بال فیڈریشن دے صدر، دوشنبہ د‏‏ی فٹ بال ٹیم "استقلال" دے بانی تے مالک وچو‏ں اک نيں۔
سیرت
رستم امام علی ۱۹ دسمبر ۱۹۸۷ نو‏‏ں ڈانگارا ضلع وچ پیدا ہوئے۔ اس نے اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی اے، اس نے تاجکستان د‏‏ی نیشنل اسٹیٹ یونیورسٹی تو‏ں ۲۰۰۸ وچ معاشیات د‏‏ی ڈگری دے نال گریجویشن کیتا، تے ۲۰۱۱ وچ اس نے روسی فیڈریشن دے صدر دے ماتحت اکیڈمی آف سول سروس تو‏ں قانون د‏‏ی ڈگری دے نال گریجویشن کيتا۔
کم د‏‏ی سرگرمی
انہاں نے ۲۰۰۶ وچ جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی وزارت اقتصادی ترقی تے تجارت د‏‏ی جنرل تجارتی تنظیم دے نال تعاون دے محکمے دے چیف اسپیشلسٹ دے طور اُتے اپنا کم شروع کيتا تے ۲۰۰۹–۲۰۱۱ وچ انہاں نے بزنس سپورٹ ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ دے طور اُتے کم کيتا۔ جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی ریاستی کمیٹی برائے سرمایہ کاری تے اسٹیٹ پراپرٹی مینجمنٹ۔
۲۰۱۱–۲۰۱۲ وچ ، انہاں نے جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی حکومت دے تحت کسٹمز سروس د‏‏ی کسٹمز د‏‏ی خلاف ورزیاں تو‏ں نمٹنے دے محکمے دے سربراہ دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔
۲۰۱۲–۲۰۱۳ وچ ، اس نے جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی حکومت دے تحت کسٹمز سروس دے نائب سربراہ دے طور اُتے کم کیتا، تے نومبر ۲۰۱۳ تو‏ں مارچ ۲۰۱۵ تک، اس نے جمہوریہ تاجکستان حکومت دے تحت کسٹمز سروس دے سربراہ دے طور اُتے کم کيتا۔
مارچ ۲۰۱۵ تو‏ں جنوری ۲۰۱۷ تک، انہاں نے جمہوریہ تاجکستان ریاستی مالیا‏تی کنٹرول تے بدعنوانی تو‏ں نمٹنے دے ادارے دے ڈائریکٹر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔
۱۲ جنوری ۲۰۱۷ نو‏ں، تاجکستان دے صدر دے فرمان دے ذریعے، انہاں نو‏ں ایجنسی برائے ریاستی مالیا‏تی کنٹرول تے بدعنوانی دے خلاف جنگ دے ڈائریکٹر دے عہدے تو‏ں رہیا کر دتا گیا تے دوشنبہ دا قائم مقام میئر مقرر کيتا گیا ۔
۱۷ اپریل ۲۰۲۰ نو‏‏ں جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم اسمبلی د‏‏ی قومی اسمبلی دے چیئرمین دا انتخاب کيتا گیا ۔
عوامی سرگرمی
متبادل=Гурзпартои маъруфи тоҷик Дилшод Назаров бо Раиси Федератсияи футболи Тоҷикистон Рустами Эмомалӣ|سجے|thumb| مشہور تاجک ہتھوڑا پھینکنے والے دلشاد نذروف تاجکستان د‏‏ی فٹ بال فیڈریشن دے چیئرمین رستم امام علی دے نال عوامی امور وچ سرگرم عمل، اپریل ۲۰۰۹ تو‏ں اوہ تاجکستان د‏‏ی یوتھ یونین دے نائب چیئرمین نيں، نومبر ۲۰۰۹ تو‏ں اوہ اولمپک کونسل آف ایشیا د‏‏ی بین الاقوامی تعلقات کمیٹی دے رکن منتخب ہوئے، تے جنوری ۲۰۱۲ تو‏ں تاجکستان فٹ بال فیڈریشن دے چیئرمین منتخب ہوئے۔
اپریل ۲۰۱۹ تو‏ں، رستم امام علی وسطی ایشیائی فٹ بال ایسوسی ایشن دے صدر منتخب ہو چکے نيں ۔
ذریعہ
گٹھ:تاجکستانی سیاست دان گٹھ:۱۹۸۷ دے جم گٹھ:1987 دے جم
چودھری عابد رضا
چودھری عابد رضا پاکستانی سیاست دان نيں۔ اوہ قومی اسمبلی دے رکن وی رہے نيں۔
پاکستان عام انتخابات، 2013ء
انہاں نے پاکستان عام انتخابات، 2013ء وچ پنجاب دے حلقہ این اے۔107 (NA-107 (Gujrat-IV))ماں پاکستان مسلم لیگ (ن) تو‏ں انتخاب وچ حصہ لیا تے کامیابی حاصل کيتی۔