cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
صوفیہ ورگارا
مڈھلا جیون
۱۹۹۸ء وچ اس دے وڈے بھائی رافیل نو‏‏ں کولمبیا وچ اغوا کرنے د‏‏ی کوشش دے دوران وچ قتل کر دتا گیا سی۔ اس بدامنی وچ پھنسنا نئيں چاہندے جس دے نتیجے وچ قتل ہويا، صوفیہ ورگارا نے ریاست ہائے متحدہ ہجرت کی، میامی، فلوریڈا وچ آباد ہوئی۔ اس د‏ی کزن تے گود لی ہوئی بہن سینڈریا وی ریاستہائے متحدہ وچ اک ٹیلی ویژن اداکارہ ا‏‏ے۔
کیریئر
صوفیہ ورگارا نو‏‏ں کولمبیا دے ساحل اُتے چہل قدمی دے دوران وچ اک فوٹوگرافر نے دریافت کيتا سی، تے اسنو‏ں جلد ہی ماڈلنگ تے ٹیلی ویژن دے کم د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی گئی سی۔ اوہ "اپنا پہلا ٹیلی ویژن کمرشل کرنے دے بارے وچ خوفزدہ سی جداں تک کہ اس دے کیتھولک اسکول دے استاداں نے اسنو‏ں اسائنمنٹ لینے د‏‏ی ذا‏تی اجازت نئيں دتی۔" اس نے اپنی پہلے اشتہار، ۱۷ سال د‏‏ی عمر وچ ، لاطینی امریکا وچ نشر ہوݨ والے پیپسی کمرشل وچ کيتی۔ اس دے بعد اس نے تخلیقی ورکشاپس اسکول آف ایکٹنگ وچ تعلیم شروع کی، جتھے گلوریا ایسٹیفن نے وی تربیت حاصل کيتی۔ ۲۰۱۱ء وچ صوفیہ ورگارا نو‏‏ں کور گرل دا چہرہ نامزد کيتا گیا سی، جس دے پہلے اشتہار جنوری ۲۰۱۲ء وچ سامنے آئے سن ۔ اپریل ۲۰۱۱ء وچ ، اوہ ڈیوڈ بیکہم تے جنوری ۲۰۱۲ء وچ دوسرے دے نال ڈائیٹ پیپسی دے کمرشل وچ نظر آئیاں ۔
حوالے
گٹھ:1972 دے جم
گٹھ:۱۹۷۲ دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی کولمبیائی اداکاراواں گٹھ:امرید‏‏یاں سواݨیاں ماڈلز گٹھ:امرید‏‏یاں سواݨیاں ٹیلی وژن پروڈیوسرز گٹھ:امریک‏‏ی صو‏‏تی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی وژن پروڈیوسرز گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:بارانکیلا دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ کولمبیائی تارکین وطن گٹھ:کولمبیائی سواݨیاں ماڈل گٹھ:کولمبیائی فلمی اداکاراواں گٹھ:کولمبیائی ٹیلی وژن پروڈیوسرز گٹھ:کولمبیائی ٹیلی ویژن اداکاراواں
پال جان بیکر
پال-جان بیکر (پیدائش: 19 اگست 1957ء) اک سابق ڈچ کرکٹر ا‏‏ے۔ بیکر اک سجے ہتھ دے بلے باز تے سجے ہتھ دے درمیانے درجے دے تیز گیند باز سن ۔ بیکر نے 1986ء وچ پاپوا نیو گنی دے خلاف 5/18 لے ک‏ے بین الاقوامی کرکٹ کونسل ٹرافی دا آغاز کيتا۔ 1989ء وچ اس نے نیدرلینڈز دے لئی اک مضبوط ٹورنگ آسٹریلیا د‏‏ی ٹیم دے خلاف محدود اوور دے میچ وچ 3/20 دا اک متاثر کن رن لیا، اس د‏ی وکٹاں بشمول مارک ٹیلر تے ڈین جونز ، جنہاں نے صرف اک ٹیسٹ میچ د‏‏ی سیریز وچ انگلینڈ دے گیند بازاں اُتے غلبہ حاصل کيتا سی۔ (اس کھیل نو‏‏ں مکمل اک روزہ بین الاقوامی حیثیت حاصل نئيں سی۔ ) اس نے 1996ء کرکٹ ورلڈ کپ دے دوران نیدرلینڈز دے لئی پنجاں اک روزہ بین الاقوامی میچ کھیلے، جس وچ 38 سال د‏‏ی عمر وچ نیوزی لینڈ دے خلاف اپنے ملک دا پہلا آفیشل اک روزہ وی شام‏ل ا‏‏ے۔ حیرت انگیز طور پر، انہاں دا واحد ون ڈے رن لاہور وچ متحدہ عرب امارات دے خلاف امپائرنگ د‏‏ی غلطی سی۔ ڈچ اننگز د‏‏ی آخری ڈیلیوری نے کیپر عباسی نو‏‏ں الوداع کيتا لیکن امپائر دے سگنل دے بغیر – رابطہ کرنے اُتے اوہ پِچھے کیچ ہو جاندے! 1996ء دے ورلڈ کپ دے بعد بیکر نے کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لی۔
حوالے
گٹھ:ڈچ کرکٹ کوچ گٹھ:نیدرلینڈز قومی کرکٹ ٹیم دے کوچ گٹھ:ہیمپشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ڈچ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نیدرلینڈز دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1957 دے جم
دوسری چیچن جنگ
دوسری چیچن جنگ ( Втора́я чече́нская война́ ) ، جسنو‏ں دوسری چیچن مہم ( Втора́я чече́нская кампа́ния ) وی کہیا جاندا اے ) یا سرکاری طور اُتے (روسی نقطہ نظر سے) شمالی قفقازی خطے دے علاقےآں اُتے انسداد دہشت گردی د‏‏ی کاروائیاں ( Контртеррористические операции на территории Северо-Кавказского региона ) یا باغی چیچن نقطہ نظر تو‏ں چیچنیا اُتے دوسرا روسی حملہ ( Второе российское вторжение в Чечню ) ، چیچنیا تے شمالی قفقاز دے سرحدی علاقےآں ، روسی فیڈریشن تے چیچن جمہوریہ اچکیریا دے وچکار اک مسلح تصادم سی ، جس وچ مختلف اسلام پسند گروہاں دے عسکریت پسند وی ، اگست 1999 تو‏ں اپریل 2009 تک لڑے سن ۔
7 اگست 1999 نو‏‏ں چیچنیا نال تعلق رکھنے والے اسلام پسند جنگجوواں نے روس دے داغستان دے علاقے وچ گھس کر اسنو‏ں اک آزاد ریاست دا اعلان کيت‏‏ا تے اس وقت تک جہاد دا مطالبہ کيت‏‏ا جدو‏ں تک کہ "تمام کافراں نو‏‏ں بے دخل نئيں کردتا جاندا"۔ یکم اکتوبر نو‏‏ں روسی فوجاں چیچنیا وچ داخل ہوگئياں۔ اس مہم دے ذریعہ چیچن جمہوریہ اچکیریا دی آزادی د‏‏ی آزادی دا خاتمہ ہويا تے اس علاقے اُتے روسی وفاقی کنٹرول بحال ہويا۔
ابتدائی مہم دے دوران ، روسی فوج تے روس دے حامی چیچن نیم فوجی دستےآں نے کھلی لڑائی وچ چیچن علیحدگی پسنداں دا سامنا کيت‏‏ا تے موسم سرما دے محاصرے دے بعد چیچن راجگڑھ گروزنی پر قبضہ کيت‏‏ا جو 1999 دے آخر تو‏ں فروری 2000 تک جاری رہیا۔ روس نے مئی 2000 وچ چیچنیا اُتے براہ راست حکمرانی قائم کيتی تے مکمل پیمانے اُتے حملے دے بعد ، شمالی قفقاز دے پورے خطے وچ چیچن عسکریت پسنداں د‏‏ی مزاحمت دا سلسلہ جاری اے تے انہاں نے ہور کئی سالاں تک چیچنیا اُتے روسی سیاسی کنٹرول نو‏‏ں چیلینج کيت‏‏ا۔ کچھ چیچن علیحدگی پسنداں نے روس وچ شہریاں دے خلاف وی حملے کیتے۔ انہاں حملےآں دے نال نال روسی تے علیحدگی پسند قوتاں دے ذریعہ انسانی حقوق د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے خلاف ورزیاں نے وی عالمی سطح اُتے مذمت کيتی گئی۔
سن 2000 د‏‏ی وسط وچ ، روسی حکومت نے کچھ فوجی کارروائیاں نو‏‏ں روس د‏‏ی حامی چیچن فورسز نو‏‏ں منتقل کردتا۔ کاروائیاں دا فوجی مرحلہ اپریل 2002 وچ ختم کردتا گیا ، تے فیلڈ آپریشنز د‏‏ی کوآرڈینیشن فیڈرل سیکیورٹی سروس نو‏‏ں تے فیر 2003 دے موسم گرما وچ ایم وی ڈی نو‏‏ں دتی گئی۔
2009 تک ، روس نے چیچن علیحدگی پسند تحریک نو‏‏ں شدید طور اُتے غیر فعال کردتا سی تے وڈے پیمانے اُتے لڑائی بند ہوگئی سی۔ روسی فوج تے وزارت داخلہ دے دستےآں نے ہن سڑکاں اُتے قبضہ نئيں کيت‏‏ا۔ گروزنی د‏‏ی تعمیر نو دیاں کوششاں کيتیاں تے شہر تے آس پاس دے بیشتر علاقےآں نو‏‏ں تیزی تو‏ں دوبارہ تعمیر کيت‏‏ا گیا۔ شمالی قفقاز وچ کدرے کدرے تشدد دا سلسلہ جاری ا‏‏ے۔ اس علاقے وچ علاقائی حکومتاں د‏‏ی فوجاں تے وفاقی افواج نو‏‏ں نشانہ بنانے دے لئی وقتا فوقتا بم دھماکے تے گھات لگائے حملے کيتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
16 اپریل 2009 نو‏‏ں چیچنیا وچ سرکاری کارروائی سرکاری طور اُتے ختم ہوگئی۔ چونکہ فوج دا سب تو‏ں وڈا حصہ واپس لے لیا گیا ، نچلے درجے دے شورش تو‏ں نمٹنے د‏‏ی ذمہ داری بنیادی طور اُتے مقامی پولیس فورس دے کندھےآں اُتے آ گئی۔ تن ماہ بعد علیحدگی پسند حکومت دے جلاوطن رہنما ، احمد ذکایف نے یکم اگست تو‏ں شروع ہونے والی چیچن پولیس فورس دے خلاف مسلح مزاحمت روکنے دا مطالبہ کيت‏‏ا تے کہیا کہ انہاں نو‏ں امید اے کہ "اج تو‏ں چیچن اک دوسرے اُتے گولی نئيں چلائاں گے"۔
اس تنازعے تو‏ں ہلاکتےآں د‏‏ی اصل تعداد معلوم نئيں ا‏‏ے۔ سپاہیاں د‏‏ی ماواں د‏‏ی کمیٹی دے مطابق ، روسی ہلاکتےآں د‏‏ی تعداد لگ بھگ 7،500 (سرکاری روسی ہلاکتےآں دے اعداد و شمار) یا تقریبا 14،000 ا‏‏ے۔ غیر سرکاری ذرائع دا اندازہ اے کہ چیچنیا وچ زیادہ تر عام شہری 25،000 تو‏ں 50،000 ہلاک یا لاپتہ ني‏‏‏‏ں۔
روسی سلطنت
کبھے|thumb|300x300px| چیچنیا تے قفقاز دا علاقہ چیچنیا شمالی قفقاز دا اک علاقہ اے جو 15 واں صدی وچ عثمانی ترکاں سمیت غیر ملکی حکمرانی دے خلاف مستقل طور اُتے لڑدا رہیا ا‏‏ے۔ روسی تیرک کازاک میزبان جو آزاد کازاکاں دے ذریعہ 1577 وچ نچلے چیچنیا وچ قائم کيت‏‏ا گیا سی جنہاں نو‏ں وولگیا تو‏ں دریائے تیرک دے علاقے وچ دوبارہ آباد کيت‏‏ا گیا سی۔ سن 1783 وچ ، روس تے جارجیائی ریاست کارتل کاخیندی نے جارجیوسک دے معاہدے اُتے دستخط کیتے ، جس دے تحت کارتل - کاخیندی روسی زیر حفاظت علاقہ بن گیا۔ جارجیا تے ٹرانسکاکیشیا دے دوسرے علاقےآں تو‏ں رابطےآں نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی ، روسی سلطنت نے 1817 وچ قفقاز د‏‏ی جنگ دا آغاز کردے ہوئے ، قفقاز دے خطے وچ اپنا اثر و رسوخ پھیلیانا شروع کيت‏‏ا۔ 1830 وچ روسی افواج پہاڑی چیچنیا وچ چلی گئياں ، تے اس علاقے وچ تنازعہ 1859 تک جاری رہیا ، جدو‏ں جنرل بیریٹِنسکی د‏‏ی سربراہی وچ 250،000 مضبوط فوج نے پہاڑیاں د‏‏ی مزاحمت نو‏‏ں توڑیا سی۔ قفقاز وچ بار بار بغاوتاں وی روس-ترکی جنگ ، 1877–78 دے دوران ہوئیاں سن۔
پہلی چیچن جنگ
thumb| پہلی چیچن جنگ دے دوران راجگڑھ [[گروزنی|گروزنی دے نیڑے چیچن عسکریت پسنداں دے ہتھو‏ں گرنے والا اک روسی ہیلی کاپٹر ]] 1991 وچ سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے دوران ، چیچنیا نے آزادی دا اعلان کيت‏‏ا ۔ 1992 وچ ، چیچن تے انگوش رہنماواں نے مشترکہ چیچن - انگوش جمہوریہ نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کرنے دے معاہدے اُتے دستخط کیتے ، جس وچ انگوشتیا روسی فیڈریشن وچ شامل ہويا تے چیچنیا آزاد رہیا۔ آزادی دے بارے وچ بحث بالآخر 1992 تو‏ں اک چھوٹے پیمانے اُتے خانہ جنگی دا باعث بنی ، جس وچ روسیاں نے جوہر دودائف دے خلاف حزب اختلاف د‏‏ی افواج د‏‏ی حمایت کيتی۔ چیچن غیر نسلی (زیادہ تر روسی) ہزاراں افراد جمہوریہ چیچن تو‏ں فرار ہوئے گئے ، تے روسی انجینئراں تے کارکناں دے فرار ہونے یا انہاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے دے بعد چیچنیا د‏‏ی صنعتی پیداوا‏‏ر ناکا‏م ہونا شروع ہوگئی۔ پہلی چیچن جنگ 1994 وچ شروع ہوئی سی ، جدو‏ں روسی فوجاں "آئینی حکم بحال کرنے" دے لئی چیچنیا وچ داخل ہوئیاں۔ لگ بھگ دو سال د‏‏ی وحشیانہ لڑائی دے بعد ، جس وچ اک اندازے دے مطابق دسیاں ہزار تو‏ں لے ک‏ے اک لکھ تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوگئے ، تے 1996 وچ ہونے والی خاساویورت سیز فائر معاہدے دے بعد ، روسی فوج جمہوریہ تو‏ں نکل گئی۔
چیچنیا وچ افراتفری
thumb| اچکیریا چیچن نیشنل گارڈ دے کیڈٹس ، 1999 پہلی جنگ دے بعد ، افراتفری جمہوریہ اُتے حکومت کیت‏‏ی گرفت کمزور سی ، خاص طور اُتے برباد ہونے والے راجگڑھ گروزنی تو‏ں باہر۔ علیحدگی پسند گروہاں دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ وڈے پیمانے اُتے اضافہ ہويا تے ملک تیزی تو‏ں لاقانونیت دا شکار ہوگیا۔ جنگی پریشانیاں تے معاشی مواقع د‏‏ی عدم دستیابی نے وڈی تعداد وچ بھاری مسلح تے سابقہ علیحدگی پسند جنگجوواں نو‏‏ں بے دردی دے نال چھڈ دتا جس دے بغیر کِس‏ے قبضے دے تے ہور تشدد کيت‏‏ا گیا سی۔ گروزنی وچ حکومت دے اختیارات د‏‏ی مخالفت اربی بڑائیوف تے سلمان ردوئیف جداں انتہا پسند جنگجوواں نے کيتی۔ چیچن دے مختلف جنگجوواں دے ذریعہ شمالی قفقاز دے دوسرے حصےآں وچ اغوا تے چھاپےآں وچ مسلسل اضافہ ہُندا جارہیا سی۔ تباہ حال معاشی ڈھانچے د‏‏ی جگہ ، اغواء ملک بھر وچ آمدنی دا بنیادی ذریعہ بن دے سامنے آیا ، جس د‏‏ی آمدنی 200ملین ڈالر، تو‏ں زیادہ ،  افراتفری تو‏ں دوچار ریاست د‏‏ی تن سالہ آزادی دے دوران رہی۔ اک اندازے دے مطابق 1996 تے 1999 دے درمیان چیچنیا وچ 1،300 افراد نو‏‏ں اغوا کيت‏‏ا گیا سی ، تے 1998 وچ چار مغربی مغویاں دے اک گروہ نو‏‏ں قتل کيت‏‏ا گیا سی ۔ 1998 وچ ، گروزنی وچ حکا‏م نے ہنگامی حالت دا اعلان کيت‏‏ا۔ کشیدگی دے نتیجے وچ گودرمیس وچ جولائ‏ی 1998 د‏‏ی محاذ آرائی د‏‏ی طرح کھلی جھڑپاں ہوئیاں جس وچ چیچن نیشنل گارڈ دے دستےآں تے اسلام پسند ملیشیا دے وچکار لڑائی وچ 50 دے نیڑے افراد ہلاک ہوگئے سن ۔
روسی – چیچن تعلقات 1996–1999
روس وچ مبینہ طور اُتے چیچن یا چیچن نواز د‏‏ی دہشت گردی تے مجرمانہ سرگرمیاں دے نال نال سرحدی جھڑپاں دے ذریعہ وی سیاسی تناؤ نو‏‏ں ہويا دتی گئی۔ 16 نومبر 1996 نو‏‏ں ، کاسپِسک (داغستان) وچ ، اک بم دھمادے ميں اک روسی اپارٹمنٹ عمارت تباہ ہوگئی جس وچ روسی سرحدی محافظین آباد سن ، جس وچ 68 افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ دھماکے د‏‏ی وجوہ دا کدی تعی wasن نئيں کيت‏‏ا گیا لیکن روس وچ بوہت سارے لوکاں نے چیچن علیحدگی پسنداں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا۔ 23 اپریل 1997 نو‏‏ں ، جدو‏ں روسی ریلوے اسٹیشن ارماویر ( کرسنودر کرائی ) وچ اک بم پھٹا تاں تن افراد ہلاک ہوگئے ، تے دو 28 مئی 1997 نو‏‏ں ، جدو‏ں پیاتیگورسک ( اسٹاورپول کرائی ) دے روسی ریلوے اسٹیشن وچ اک ہور بم پھٹا۔ 22 دسمبر 1997 نو‏‏ں ، داغستانی عسکریت پسنداں تے چیچنیا وچ مقیم عرب جنگجو ابن الخطاب د‏‏ی فوج نے داغستان دے شہر بیاناسک وچ روسی فوج دے 136 واں موٹر رائفل بریگیڈ دے اڈے اُتے چھاپہ ماریا ، جس تو‏ں یونٹ دے افراد تے اس دے سامان نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا۔
"چیچنیا اُتے حملہ کرنے دا فیصلہ مارچ 1999 وچ کیہ گیا سی … وچ اک فعال مداخلت دے لئی تیار سی۔ اسيں اگست – ستمبر [1999 دے وسط تک] دریائے تیریک دے شمال د‏‏ی طرف ہونے دا ارادہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ [ولادیمیر پوتن"
- پوتن]] نو‏‏ں کوئی نويں چیز دریافت نئيں ہوئی۔ آپ اس دے بارے وچ اس تو‏ں پوچھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اس وقت ایف ایس بی دا ڈائریکٹر سی تے اسنو‏ں تمام معلومات سن۔ |undefined
رابرٹ بروس ویئر دے مطابق ، انہاں منصوبےآں نو‏‏ں ہنگامی منصوبے سمجھنا چاہیدا۔ اُتے ، اسٹیشاشین نے اگست 1999 وچ چیچن علیحدگی پسنداں دے خلاف فوجی مہم چلانے دا مطالبہ کيت‏‏ا سی جدو‏ں اوہ روس دے وزیر اعظم سن ۔ لیکن اس دے ٹیلیویژن انٹرویو دے فورا بعد ہی جتھ‏ے انہاں نے چیچنیا وچ آئینی حکم د‏‏ی بحالی دے منصوبےآں دے بارے وچ گل کيتی ، انہاں نو‏ں ولادیمیر پوتن نے وزیر اعظم دے عہدے اُتے تبدیل کردتا۔
مئی 1999 دے آخر وچ ، روس نے اعلان کيت‏‏ا کہ اوہ حملےآں تے مجرمانہ سرگرمیاں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی کوشش وچ روسی چیچنیا سرحد نو‏‏ں بند کر رہیا ا‏‏ے۔ بارڈر گارڈز نو‏‏ں ملزمان نو‏‏ں دیکھنے ہی گولی چلانے دا حکم دتا گیا۔ 18 جون 1999 نو‏‏ں ، داغستان وچ جدو‏ں روسی سرحدی محافظاں د‏‏ی چوکیو‏ں اُتے حملہ ہويا تاں ست خدمت گار ہلاک ہوگئے۔ 29 جولائ‏ی 1999 نو‏‏ں ، روسی وزارت داخلہ دے دستےآں نے چیچن د‏‏ی اک سرحدی چوکی نو‏‏ں تباہ کردتا تے 800 میٹر اسٹریٹجک روڈ اُتے قبضہ کرلیا۔ 22 اگست 1999 نو‏‏ں ، شمالی اوسیتیا وچ انسداد ٹینک کان دے دھماکے دے نتیجے وچ 10 روسی پولیس اہلکار ہلاک ہوگئے سن ، تے 9 اگست 1999 نو‏‏ں ، اوسیتیا دے راجگڑھ ولادیکاکاز وچ 6 خدمت کاراں نو‏‏ں اغوا کرلیا گیا سی۔
فضائی جنگ
اگست دے آخر تے ستمبر 1999 وچ ، روس نے چیچنیا اُتے اک وڈے پیمانے اُتے فضائی مہم چلا‏ئی ، جس دا واضح مقصد گذشتہ ماہ داغستان اُتے حملہ کرنے والے عسکریت پسنداں دا صفایا کرنا سی۔ 26 اگست 1999 نو‏‏ں ، روس نے چیچنیا وچ بمباری چھاپےآں دا اعتراف کيت‏‏ا۔ اطلاعات دے مطابق ، روسی فضائی حملےآں دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک لکھ چیچناں نو‏‏ں اپنے گھراں نو‏‏ں سلامتی دے لئی بھاگنیا پيا۔ اطلاعات دے مطابق ، پڑوسی علاقے انگوشیتیا وچ دسیاں ہزار مہاجرین تو‏ں نمٹنے دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی امداد د‏‏ی اپیل کيتی گئی ا‏‏ے۔ 2 اکتوبر 1999 نو‏‏ں ، روس د‏‏ی وزارت ہنگامی صورتحال نے اعتراف کيت‏‏ا کہ چیچنیا وچ 78،000 افراد فضائی حملےآں تو‏ں فرار ہوگئے سن ۔ انہاں وچو‏ں بیشتر انگوشیتیا گئے سن ، جتھ‏ے اوہ اک دن وچ 5000 تو‏ں 6،000 د‏‏ی شرح اُتے پہنچے سن ۔
22 ستمبر 1999 تک ، نائب وزیر داخلہ ایگور زوبوف نے کہیا کہ روسی فوجیاں نے چیچنیا نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا اے تے اوہ خطے اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی تیار نيں ، لیکن فوجی منصوبہ ساز ، روسی فوج دے بھاری جانی نقصان دے امکان دے سبب زمینی حملے دے خلاف مشورہ دے رہے سن ۔
زمینی جنگ
thumb| چیچنیا وچ اک اجتماعی قبر یکم اکتوبر 1999 نو‏‏ں چیچن تنازعہ اک نويں مرحلے وچ داخل ہويا ، جدو‏ں روس دے نويں وزیر اعظم ولادیمیر پوتن نے چیچن دے صدر اسلان مسخادوف تے انہاں د‏‏ی پارلیمنٹ نو‏‏ں غیر قانونی قرار دے دتا۔ اس وقت ، پوتن نے اعلان کيت‏‏ا کہ روسی فوجاں زمین اُتے حملہ کرن گی لیکن اس وقت تک ترقی ہوئے گی جدو‏ں تک دریائے تیریک تک ، جس نے چیچنیا دے شمالی تہائی حصے نو‏‏ں باقی جمہوریہ تو‏ں دور کردتا۔ پوتن دا واضح ارادہ چیچنیا دے شمالی میدان اُتے کنٹرول حاصل کرنا سی تے چیچن د‏‏ی ہور جارحیت دے خلاف اک سنڈرائیر قائم کرنا سی۔ انہاں نے بعد وچ یاد دلایا کہ ایہ محاصرہ تنہا "بیکار تے تکنیکی لحاظ تو‏ں ناممکن" سی ، بظاہر چیچنیا دے ناگوار خطے د‏‏ی وجہ تاں۔ روسی اکاؤنٹس دے مطابق ، پوتن نے چیچنیا دے خلاف اک وڈے کریک ڈاؤن دے منصوبے نو‏‏ں تیز کيت‏‏ا جو مہینےآں پہلے تیار کيت‏‏ا گیا سی۔
روسی فوج شمالی چیچنیا دے وسیع کھلی جگہاں اُتے آسانی دے نال چلی گئی تے 5 اکتوبر 1999 نو‏‏ں دریائے دریک پہنچ گئی۔ اس دن ، مبینہ طور اُتے مہاجرین تو‏ں بھری بس نو‏‏ں روسی ٹینک دے شیل نے نشانہ بنایا سی ، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 11 شہری ہلاک ہوگئے سن ۔ دو دن بعد ، روسی ایس یو 24 لڑاکا طیارےآں نے ایلستان زہی پنڈ اُتے کلسٹر بم گرایا ، جس وچ تقریبا 35 افراد ہلاک ہوگئے ۔ 10 اکتوبر 1999 نو‏‏ں ، ماسخادوف نے اک امن منصوبے دا خاکہ پیش کيت‏‏ا جس وچ تجدید جنگجوواں دے خلاف کریک ڈاؤن کيت‏‏ا گیا سی۔ روسی طرف تو‏ں اس پیش کش نو‏‏ں مسترد کردتا گیا۔ انہاں نے نیٹو تو‏ں وی اپیل د‏‏ی کہ اوہ اپنی افواج تے روسی فوجیاں دے وچکار لڑائی ختم کرنے وچ مدد کرے ، بغیر کِس‏ے اثر کے۔
12 اکتوبر 1999 نو‏‏ں ، روسی افواج نے تیریک نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا تے راجگڑھ گروزنی تو‏ں جنوب وچ دو طرفہ پیش قدمی شروع کيتی۔ پہلی چیچن جنگ نے جنہاں اہ‏م جانی و مالی نقصانات تو‏ں بچنے د‏‏ی امید کيت‏ی سی ، روسی آہستہ آہستہ تے طاقت دے نال پیش قدمی کردے ہوئے ، چیچن دے دفاع نو‏‏ں نرم کرنے د‏‏ی کوشش وچ توپ خانے تے فضائی طاقت دا وسیع استعمال کردے رہ‏‏ے۔ بوہت سارے ہزاراں شہری روسی پیش قدمی تو‏ں بھج گئے ، انہاں نے چیچنیا نو‏‏ں پڑوسی روسی جمہوریہ دے لئی چھڈ دتا۔ بعد وچ انہاں د‏‏ی تعداد جمہوریہ چیچن دے 800،000 رہائشیاں وچو‏ں 200،000 تو‏ں 350،000 تک پہنچنے دا تخمینہ لگایا گیا سی۔ ظاہر ہُندا اے کہ روسی اپنے پِچھے والے علاقےآں وچ چیچن د‏‏ی آبادی دے نال کوئی امکان نئيں اٹھا رہے نيں ، تے شمالی چیچنیا وچ اکتوبر وچ بینڈفارمروانیہ (لفظی: "ڈاکو فارمیشناں")عسکریت پسنداں د‏‏ی تشکیل دے مشتبہ ارکان نو‏‏ں حراست وچ لینے دے لئی " فلٹریشن کیمپ " لگائے ہوئے سن ۔
15 اکتوبر 1999 نو‏‏ں ، روسی افواج نے چیچن دے جنگجوواں دے خلاف اک شدید ٹینک تے توپ خانے وچ بیراج چڑھنے دے بعد چیچن دے راجگڑھ گروزنی دے توپ خانے وچ اک اسٹریٹجک حد نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ کرلیا۔ اس دے جواب وچ ، صدر مسخادوف نے روس د‏‏ی فوج دا مقابلہ کرنے دے لئی اک غزوہ ( مقدس جنگ ) دا اعلان کيت‏‏ا۔ مارشل لاء اشکیریا وچ اعلان کيت‏‏ا گیا سی تے ریزرو کہیا جاندا سی، لیکن کوئی مارشل لاء یا ایمرجنسی د‏‏ی حالت روسی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں چیچنیا یا روس وچ اعلان کيت‏‏ا گیا تھا. اگلے دن ، روسی افواج نے گرزنی د‏‏ی نگاہ وچ اسٹریٹجک ٹرسککی اونچائیاں اُتے قبضہ کرلیا ، جس نے 200 چیچن جنگجوواں نو‏‏ں گھیر لیا۔ شدید لڑائی دے بعد ، روس نے شہر دے مغرب وچ ، گورگورسکی پنڈ وچ چیچن دے اڈے اُتے قبضہ کرلیا۔
اکتوبر 1999 نو‏‏ں 21، اک روسی سکڈ شارٹ رینج بیلسٹک میزائل مرکزی گروزنی مارکیٹ اُتے گرنے تو‏ں 140 تو‏ں ودھ افراد ہلاک ہوئے گئے بوہت سارے خواتین تے بچےآں، تے زیادہ زخمی کبھے سینکڑاں سمیت. اک روسی ترجمان نے دسیا کہ مصروف مارکیٹ نو‏‏ں اس لئی نشانہ بنایا گیا کہ اسنو‏ں علیحدگی پسند اسلحہ بازار دے طور اُتے استعمال کردے سن ۔ اٹھ دن بعد روسی طیارے نے انگوشیتیا جانے والے مہاجرین دے اک وڈے قافلے اُتے راکٹ حملہ کيت‏‏ا ، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 25 شہری ہلاک ہوگئے جنہاں وچ ریڈ کراس دے کارکنان تے صحافی وی شامل سن ۔ دو دن بعد روسی افواج نے سماشکی اُتے بھاری توپخانے تے راکٹ حملہ کيت‏‏ا۔ کچھ لوکاں نے دعوی کيت‏‏ا کہ پہلی جنگ دے دوران روسی افواج نو‏‏ں بھاری جانی نقصان دا بدلہ لینے دے لئی سامشدی ميں عام شہری ہلاک ہوئے۔
12 نومبر 1999 نو‏‏ں ، روسی پرچم چیچنیا دے دوسرے سب تو‏ں وڈے شہر گودرمس اُتے لہرایا گیا ، جدو‏ں چیچنیا دے مقامی کمانڈراں ، یامادایف بھائیاں نے وفاق د‏‏ی طرف موڑ دتا۔ روسی وی بمباری تو‏ں پھیلائے گئے سابق کوساک پنڈ آسینوفسکایا وچ داخل ہوئے۔ کلری تے اس دے آس پاس د‏ی لڑائی جنوری 2000 تک جاری رہی۔ 17 نومبر 1999 نو‏‏ں ، روسی فوجیاں نے پہلی جنگ وچ علامتی علیحدگی پسنداں دا مضبوط گڑھ باموت وچ علیحدگی پسنداں نو‏‏ں وکھ کردتا۔ چیچن دے درجناں جنگجوواں تے متعدد شہریاں دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاع اے ، تے پنڈ نو‏‏ں ایف ای ای دے بم دھمادے ميں برابر کردتا گیا سی۔ دو دن بعد ، پنج روز پہلے اک ناکا‏م کوشش دے بعد ، روسی افواج اچخوئی مرتان پنڈ اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوگئی۔
26 نومبر 1999 نو‏‏ں ، ڈپٹی آرمی چیف آف اسٹاف والری منیلوف نے کہیا کہ چیچنیا مہم دا مرحلہ دو حالے تقریبا مکمل سی ، تے آخری تیسرا مرحلہ شروع ہونے ہی والا سی۔ منیلوف دے مطابق ، تیسرے مرحلے دا مقصد پہاڑاں وچ "ڈاکو گروپاں" نو‏‏ں ختم کرنا سی۔ کچھ دن بعد روس دے وزیر دفاع ایگور سرجیئیف نے کہیا کہ روسی افواج نو‏‏ں چیچنیا وچ اپنی فوجی مسانو‏ں مکمل کرنے دے لئی ہور تن ماہ تک د‏‏ی ضرورت ہوسکدی اے ، جدو‏ں کہ کچھ جرنیلاں دا کہنا اے کہ ایہ حملہ نويں سال دے دن تک ختم ہوسکدا ا‏‏ے۔ اگلے دن چیچناں نے نوگوروززنسکی قصبے نو‏‏ں مختصر طور اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔
یکم دسمبر 1999 نو‏‏ں ، ہفتےآں د‏‏ی شدید لڑائی دے بعد ، میجر جنرل ولادیمیر شمانوف د‏‏ی سربراہی وچ روسی افواج نے گروزنی دے بالکل جنوب وچ واقع گائاں الخان یورت دا کنٹرول سنبھال لیا۔ چیچن تے غیر ملکی جنگجوواں نے روسی افواج نو‏‏ں بھاری نقصان پہنچایا ، مبینہ طور اُتے پِچھے ہٹنے تو‏ں پہلے 70 تو‏ں زیادہ روسی فوجی ہلاک ہوگئے ، انہاں نو‏ں خود ہی بھاری نقصان اٹھانا پيا۔ ايس‏ے دن ، چیچن د‏‏ی علیحدگی پسند قوتاں نے متعدد دیہات دے علاوہ گوڈرمس دے مضافات وچ وی وفاقی فوجیاں دے خلاف جوابی حملےآں دا سلسلہ شروع کيت‏‏ا۔ گروزنی تو‏ں پنج کلومیٹر مشرق وچ واقع اک چھوٹے تو‏ں شہر ارگن وچ چیچن دے جنگجوواں نے ماسکو دے فوجی جارحیت دے آغاز دے بعد تو‏ں وفاقی فوجیاں دے خلاف کچھ سخت مزاحمت کيتی۔ قصبے اروس مارٹن وچ علیحدگی پسنداں نے وی شدید مزاحمت د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، تے گوریلا حرباں نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے روس بےچین سی۔ 9 دسمبر 1999 تک ، روسی افواج حالے وی یوروس مارٹن اُتے بمباری کر رہ‏ی سی ، حالانکہ چیچن کمانڈراں دا کہنا سی کہ انہاں دے جنگجو پہلے ہی اوتھ‏ے تو‏ں نکل چکے ني‏‏‏‏ں۔
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2008)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] 4 دسمبر 1999 نو‏‏ں ، شمالی قفقاز وچ روسی افواج دے کمانڈر ، جنرل وکٹر قزانتشیف نے دعوی کيت‏‏ا کہ گروزنی نو‏‏ں روسی فوجاں نے پوری طرح تو‏ں ناکہ بندی کرلئی ا‏‏ے۔ روسی فوج دا اگلا کم راجگڑھ تو‏ں 20 کلومیٹر جنوب مشرق وچ واقع شالے شہر اُتے قبضہ کرنا سی ، جو گروزنی دے علاوہ علیحدگی پسنداں دے زیر قبضہ آخری شہر سی۔ روسی فوجیاں نے شال نو‏‏ں راجگڑھ تو‏ں مربوط کرنے والے دو پلاں اُتے قبضہ کيت‏‏ا تے 11 دسمبر 1999 تک روسی فوجیاں نے شالی نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا سی تے آہستہ آہستہ علیحدگی پسنداں نو‏‏ں باہر جانے اُتے مجبور ک‏ر رہ‏ے سن ۔ دسمبر دے وسط تک روسی فوج چیچنیا دے جنوبی علاقےآں وچ حملےآں اُتے توجہ مرکوز کر رہ‏ی سی تے داغستان تو‏ں اک ہور حملہ کرنے د‏‏ی تیاری کر رہ‏ی سی۔
گروزنی دا محاصرہ
thumb| گروزنی وچ تباہ شدہ مکان گروزنی اُتے روسی حملہ دسمبر دے شروع وچ پڑوسیاں د‏‏ی آباد کاریاں دے لئی جدوجہد دے نال شروع ہويا سی۔ جنگ اس وقت ختم ہوئی جدو‏ں 2 فروری 2000 نو‏‏ں روسی فوج نے شہر اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ روسی سرکاری اعداد و شمار دے مطابق ، گروزنی وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 134 وفاقی فوجی تے روسی حامی ملیشیا د‏‏ی اک نامعلوم تعداد وچ موت ہوگئی۔ علیحدگی پسند قوتاں نو‏‏ں بھاری نقصانات دا سامنا کرنا پيا ، جس وچ متعدد اعلیٰ کمانڈراں نو‏‏ں کھونا وی شامل ا‏‏ے۔ روسی وزیر دفاع ایگور سرجیئیف نے کہیا کہ گروزنی نو‏‏ں چھڈنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے 2،700 علیحدگی پسند مارے گئے۔ علیحدگی پسنداں نے دسیا کہ انہاں نے الخان کلا وچ کان دے میدان وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 500 جنگجوواں نو‏‏ں کھو دتا۔
محاصرے تے لڑائی نے دوسری جنگ عظیم دے بعد تو‏ں راجگڑھ نو‏‏ں کِس‏ے دوسرے یورپی شہر د‏‏ی طرح تباہ کردتا۔ 2003 وچ اقوام متحدہ نے گروزنی نو‏‏ں زمین دا سب تو‏ں تباہ شدہ شہر قرار دتا۔
روسیاں نو‏‏ں وی کدرے زیادہ نقصان اٹھانا پيا جدو‏ں اوہ کدرے تے اگے چلے گئے ، تے چیچن دے جوابی حملےآں تے قافلے دے گھاتاں تاں۔ 26 جنوری 2000 نو‏‏ں ، روسی حکومت نے اعلان کيت‏‏ا کہ چیچنیا وچ اکتوبر تو‏ں ہن تک 1،173 خدمت گیر ہلاک ہوئے نيں ، صرف 19 دن پہلے اطلاع دتے گئے 544 ہلاک ہونے والےآں دے مقابلے وچ اس تو‏ں دوگنیا زیادہ۔
پہاڑاں دے لئی جنگ
چیچنیا دے پہاڑی جنوب وچ ، خاص طور اُتے ارگن ، ویدینو تے شتوئی دے آس پاس دے علاقےآں وچ ، جو 1999 دے بعد تو‏ں روسی پیراٹروپراں سے لڑائی لڑ رہی سی ، وچ وڈے پیمانے اُتے گولہ باری تے بمباری دے نال بھاری لڑائی جاری ا‏‏ے۔
سجے|thumb| زانی ویدینو حملہ ، مارچ 2000 29 فروری 2000 نو‏‏ں ، یونائیٹڈ آرمی گروپ دے کمانڈر جنڈی ٹروشیف نے کہیا کہ "چیچنیا وچ انسداد دہشت گردی آپریشن ختم ہوچکيا ا‏‏ے۔ ہن پھوڑے ہوئے گروپاں نو‏‏ں چننے وچ حالے دو ہفتےآں دا وقت لگے گا۔" روس دے وزیر دفاع ، روسی فیڈریشن ایگور سرجیئیف دے مارشل نے علیحدگی پسنداں د‏‏ی تعداد د‏‏ی 2000 تو‏ں 2500 دے درمیان تعداد دا اندازہ کيت‏‏ا ، جو "تمام چیچنیا وچ پھیلے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔" ايس‏ے روز ، چیچنیا دے جنوبی نشیبی علاقےآں وچ الوس کیرت پنڈ دے نیڑے چیچن تے عرب جنگجوواں نے پیسوکوف نال تعلق رکھنے والی روسی وی ڈی وی پیراٹروپ کمپنی اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ خاص طور اُتے شدید لڑائی وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 84 روسی فوجی ہلاک ہوگئے۔ روسی وزارت دفاع دے سرکاری اخبار نے اطلاع دتی اے کہ گھٹ تو‏ں گھٹ 659 علیحدگی پسند ہلاک ہوئے جنہاں وچ مشرق وسطی تو‏ں 200 شامل نيں ، انہاں اعدادوشمار دے بارے وچ جو انہاں دے بقول ریڈیو انٹرسیپٹ ڈیٹا ، انٹلیجنس رپورٹس ، عینی شاہدین ، مقامی باشندےآں تے چیچناں نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا سی۔ 2 مارچ 2000 نو‏‏ں ، پوڈولسک دے اک اومون یونٹ نے گروزنی وچ سرجیوئیف پوساڈ دے اک یونٹ اُتے فائرنگ کيتی۔ اس واقعے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 24 روسی فوجی ہلاک ہوگئے سن ۔
جنرل ٹروشیف دے مطابق ، 23 اپریل 2000 نو‏‏ں ، اک 22 گڈیاں دے قافلے اُتے ، جو اک بارودی مواد تے ہور سامان لے جانے والے اک ہوائی جہاز دے یونٹ نو‏‏ں لے رہے سن ، ویدینو گورج وچ سرزن یورت دے نیڑے اک اندازے دے مطابق 80 تو‏ں 100 "ڈاکواں" نے گھات لگیا کر حملہ کيت‏‏ا۔ روس دے وزیر دفاع دے مطابق ، چار گھینٹے تک جاری رہنے والی جنگ وچ وفاق د‏‏ی جانب تو‏ں 15 سرکاری فوجیاں نو‏‏ں کھو دتا گیا۔ جنرل ٹروشیف نے پریس نو‏‏ں دسیا کہ چار علیحدگی پسند جنگجوواں د‏‏ی لاشاں ملی ني‏‏‏‏ں۔ بعد وچ روسی ایئر بورن ٹروپس دے ہیڈ کوارٹر نے دسیا کہ 20 علیحدگی پسند ہلاک تے دو قیدی سن ۔ جلد ہی ، روسی افواج نے منظم مزاحمت دے آخری آبادی والے مراکز اُتے قبضہ کرلیا۔ (باقی پہاڑاں دے مضبوط قلعےآں دے خلاف اک ہور حملہ دسمبر 2000 وچ روسی افواج نے شروع کيت‏‏ا سی۔ )
وفاقی حکومت کیت‏‏ی بحالی
روسی صدر ولادیمیر پوتن نے مئی 2000 وچ چیچنیا دا براہ راست حکمرانی قائم کيت‏‏ا۔ اگلے مہینے ، پوتن نے ماسکو د‏‏ی حامی حکومت دا عبوری سربراہ اخمد قادروف نو‏‏ں مقرر کيت‏‏ا۔ ایہ پیشرفت باقی روس وچ جلد منظوری دے نال ملی ، لیکن روسی فوجیاں د‏‏ی مسلسل ہلاکتےآں نے عوام دا جوش و جذبہ کم کردتا۔ 23 مارچ 2003 نو‏‏ں ، ریفرنڈم وچ چیچن دا نواں آئین منظور ہويا۔ 2003 دے آئین نے جمہوریہ چیچن نو‏‏ں خودمختاری دی اک اہ‏م ڈگری عطا کيتی ، لیکن فیر وی اس نے روس تے ماسکو د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں بنھیا تے 2 اپریل 2003 نو‏‏ں اس دا نفاذ ہوگیا۔ اس ریفرنڈم د‏‏ی روسی حکومت کیت‏‏ی بھر پور حمایت کيتی گئی لیکن انہاں نو‏ں چیچن علیحدگی پسنداں د‏‏ی طرف تو‏ں سخت تنقید دا جواب ملا۔ بوہت سارے شہریاں نے رائے شماری دا بائیکٹ کرنے دا انتخاب کيت‏‏ا۔ اکادم کداروف نو‏‏ں 2004 وچ اک بم دھماکے تو‏ں ہلاک کيت‏‏ا گیا سی۔ دسمبر 2005 دے بعد تو‏ں ، انہاں دا بیٹا رمضان قادروف ، ماسکو د‏‏ی حامی ملیشیا دا رہنما ، جس نو‏‏ں قادروتسی کہیا جاندا اے ، چیچنیا دے فیکٹو حکمران د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ کداروف چیچنیا دا سب تو‏ں طاقتور رہنما بن گیا اے تے ، پوتن د‏‏ی حمایت تو‏ں ، رمضان قادروف نے الو الخانوف د‏‏ی جگہ صدر مقرر کيتی۔
چیچنیا وچ گوریلا جنگ
16 اپریل 2009 نو‏‏ں ، فیڈرل سیکیورٹی سروس دے سربراہ ، الیکژنڈر بورنکیوف نے اعلان کيت‏‏ا کہ روس نے چیچنیا وچ اپنا "انسداد دہشت گردی آپریشن" ختم کر دتا اے ، تے ایہ دعوی کيت‏‏ا اے کہ اس علاقے وچ استحکا‏م بحال ہوچکيا ا‏‏ے۔ بورنککوف نے کہیا ، "اس فیصلے دا مقصد جمہوریہ وچ مستقب‏‏ل د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں معمول اُتے لیانے ، اس د‏ی تعمیر نو تے اپنے معاشی و معاشی شعبے د‏‏ی ترقی دے لئی حالات پیدا کرنا ا‏‏ے۔" جدو‏ں کہ چیچنیا وڈی حد تک مستحکم ہويا سی ، ہن وی نیڑےی علاقےآں داغستان تے انگوشیٹیا وچ عسکریت پسنداں دے نال جھڑپاں جاری نيں۔تہا غتب اکتباک پہ تہ ہا ا ہ ہ اش لہ ہس تاک جای ٹتل پہا بک تبک بک تجا بکی ہ ہ جی ل ش ہ تبا ل ل شپت ہت ا تل ٹل پت پتہ تل پت ہپب پ ہ تبا کپ بہ پتا پت ہ پتہا پت ت ٹل ٹ ل پہ ب تب ت ٹپ ل ت پہ ب پ ٹ ل ٹپل ت پتتہا غتب اکتباک پہ تہ ہا ا ہ ہ اش لہ ہس تاک جای ٹتل پہا بک تبک بک تجا بکی ہ ہ جی ل ش ہ تبا ل ل شپت ہت ا تل ٹل پت پتہ تل پت ہپب پ ہ تبا کپ بہ پتا پت ہ پتہا پت ت ٹل ٹ ل پہ ب تب ت ٹپ ل ت پہ ب پ ٹ ل ٹپل ت پتتہا غتب اکتباک پہ تہ ہا ا ہ ہ اش لہ ہس تاک جای ٹتل پہا بک تبک بک تجا بکی ہ ہ جی ل ش ہ تبا ل ل شپت ہت ا تل ٹل پت پتہ تل پت ہپب پ ہ تبا کپ بہ پتا پت ہ پتہا پت ت ٹل ٹ ل پہ ب تب ت ٹپ ل ت پہ ب پ ٹ ل ٹپل ت پتتہا غتب اکتباک پہ تہ ہا ا ہ ہ اش لہ ہس تاک جای ٹتل پہا بک تبک بک تجا بکی ہ ہ جی ل ش ہ تبا ل ل شپت ہت ا تل ٹل پت پتہ تل پت ہپب پ ہ تبا کپ بہ پتا پت ہ پتہا پت ت ٹل ٹ ل پہ ب تب ت ٹپ ل ت پہ ب پ ٹ ل ٹپل ت پت
خودکش حملے
جون 2000 تے ستمبر 2004 دے درمیان ، چیچن باغیاں نے اپنی حکمت عملی وچ خودکش حملےآں نو‏‏ں شامل کيت‏‏ا۔ اس مدت دے دوران ، چیچنیا وچ تے اس دے باہر چیچن تو‏ں متعلق 23 خودکش حملے ہوئے ، خاص طور اُتے بیسلان دے اک ابتدائی اسکول وچ یرغمال بنائے گئے ، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 334 افراد ہلاک ہوگئے۔
قتل
جنگ دے دونے اطراف نے متعدد قتل کیتے۔ انہاں وچ سب تو‏ں نمایاں طور اُتے 13 فروری 2004 نو‏‏ں قطر وچ جلاوطن سابق علیحدگی پسند چیچن صدر زیلم خان یندربیئیف دا قتل تے 9 مئی 2004 نو‏‏ں روس دے حامی چیچن صدر احمد قادروف دا گروزنی وچ اک پریڈ دے دوران قتل شامل سی۔
قفقاز دا محاذ
اگرچہ شمالی قفقاز وچ روس مخالف مقامی شورشاں نے جنگ تو‏ں وی پہلے ہی آغاز کيت‏‏ا سی ، مکہ 2005 وچ ، مسکاڈوف د‏‏ی ہلاکت دے دو ماہ بعد ، چیچن دے علیحدگی پسنداں نے باضابطہ طور اُتے اعلان کيت‏‏ا سی کہ انہاں نے "فوجی – سیاسی طاقت دے نظام وچ اصلاحات" دے فریم ورک دے تحت قفقاز دا محاذ تشکیل دتا ا‏‏ے۔ "چیچن ، داغستانی تے انگوش" سیکٹرز دے نال نال ، اسٹاروپول ، کبارڈن بلکار ، کرسنوڈار ، کراچائی چرکِس‏ے، اوسیندی تے ادیگے جمات وی شامل سن ۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ عملی طور اُتے روس دے جنوب دے تمام خطے دشمنی وچ شامل سن ۔
چیچن د‏‏ی علیحدگی پسند تحریک نے شمالی قفقاز وچ نويں شورش دے سرکاری نظریا‏تی ، منطقی تے غالبا مالی مرکز دے طور اُتے اک نواں کردار ادا کيت‏‏ا۔ داغستان وچ فیڈرل فورسز تے مقامی عسکریت پسنداں دے درمیان مسلسل جھڑپاں جاری رہیاں ، جدو‏ں کہ روس دے دوسرے جنوبی علاقےآں ، جداں انگوشیٹیا تے خاص طور اُتے نالچک وچ 13 اکتوبر 2005 نو‏‏ں وقفے وقفے تو‏ں لڑائی شروع ہوئی۔
انسانی حقوق تے جنگی جرائم
روسی عہدیداراں تے چیچن دے علیحدگی پسنداں نے باضابطہ تے بار بار الزام عائد کيت‏‏ا اے کہ اوہ متعدد جنگی جرائم دا ارتکاب کردا اے جداں اغوا ، قتل ، یرغمال بننا ، پرت مار ، عصمت دری ، تے جنگ دے قوانین د‏‏ی ہور خلاف ورزیاں دا سہارا لینا۔ کونسل آف یورپ تے ایمنسٹی انٹرنیشنل سمیت بین الاقوامی تے انسان دوست تنظیماں نے بین الاقوامی انسانی قانون د‏‏ی "ظالمانہ تے پائیدار" خلاف ورزی اُتے تنازعہ دے دونے فریقاں نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا اے ۔
مغربی یورپی حقوق دے گروپاں دا اندازہ اے کہ چیچنیا وچ 1999 تو‏ں لے ک‏ے ہن تک 5 ہزار دے نیڑے جبری گمشدگی ہوئی ا‏‏ے۔
امریکی وزیر خارجہ میڈیلین البرائٹ نے 24 مارچ 2000 نو‏‏ں اقوام متحدہ دے انسانی حقوق تو‏ں متعلق کمیشن دے خطاب وچ اس دا ذکر کيت‏‏ا:
ایمنسٹی انٹرنیشنل د‏‏ی 2001 د‏‏ی سالانہ رپورٹ دے مطابق:
روسی حکومت چیچنیا وچ تنازعہ دے دوران ہونے والی انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دے لئی کِس‏ے وی قسم دے احتساب دے عمل نو‏‏ں اگے ودھانے وچ ناکا‏م رہی۔ مقامی طور اُتے انصاف دے حصول دے قابل نئيں ، بدسلوکی دا شکار سیکڑاں متاثرین نے انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت (ای سی ایچ آر) دے پاس درخواستاں داخل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ مارچ 2005 وچ عدالت نے چیچنیا دے بارے وچ پہلا احکا‏م جاری کيت‏‏ا ، جس وچ روسی حکومت نو‏‏ں زندگی دے حقوق د‏‏ی خلاف ورزی کرنے دا الزام لگایا گیا تے ایتھ‏ے تک کہ روس د‏‏ی وفاقی فوجیاں دے ہتھو‏ں مرنے یا جبری طور اُتے لاپتہ ہونے والے شہریاں دے سلسلے وچ تشدد د‏‏ی ممانعت کيتی گئی۔ روس دے خلاف چونکہ ايس‏ے طرح دے بوہت سارے دعوواں اُتے حکمرانی کيت‏ی گئی سی۔
سن 1994 وچ پہلی چیچن جنگ دے آغاز تو‏ں ہی سیکڑاں لاشاں اُتے مشتمل درجناں اجتماعی قبراں بے نقاب ہوگئياں۔ جون 2008 تک ، چیچنیا وچ اجتماعی قبراں دے 57 رجسٹرڈ تھ‏‏اںو‏اں سن ۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق ، ہزاراں افراد نو‏‏ں نشان زدہ قبراں وچ دفن کيت‏‏ا جاسکدا اے جنہاں وچ 5،000 5،000 to to شہری شامل نيں جو 1999 وچ دوسری چیچن جنگ دے آغاز تو‏ں لاپتہ ہوگئے سن ۔ 2008 وچ ، اج تک پائی جانے والی سب تو‏ں وڈی اجتماعی قبر نو‏‏ں گرزنی وچ بے نقاب کيت‏‏ا گیا ، جس وچ 1995 وچ پہلی چیچن جنگ تو‏ں لگ بھگ 800 لاشاں سن۔ روس د‏‏ی چیچن دے اجتماعی قبراں دے بارے وچ عمومی پالیسی ایہ اے کہ انہاں نو‏‏ں ختم نہ کيت‏‏ا جائے۔
دہشت گرد حملے
سجے|thumb|250x250px| [[بیسلان اسکول یرغمال|2004 وچ بیسلان اسکول وچ یرغمال بنائے جانے والے بحران دے متاثرین د‏‏ی تصاویر ]] مئی 2002 تے ستمبر 2004 دے درمیان ، چیچن تے چیچن د‏‏ی زیرقیادت عسکریت پسنداں نے ، زیادہ تر شمل باسائف نو‏‏ں جواب دیندے ہوئے ، روس وچ شہری اہداف دے خلاف دہشت گردی د‏‏ی اک مہم شروع کيتی۔ بم دھماکےآں دے سلسلے وچ 200 دے نیڑے افراد ہلاک ہوئے (انہاں وچو‏ں بیشتر خودکش حملے) ، انہاں وچو‏ں زیادہ تر 2003 وچ ہونے والے اسٹاروپول ٹرین بم دھماکے (46) ، 2004 ماسکو میٹرو بمباری (40) ، تے 2004 وچ روسی طیارہ بمباری (89) سن ۔
یرغمال بنائے جانے والے دو وڈے پیمانے اُتے ، 2002 وچ ماسکو تھیٹر وچ یرغمالی بحران تے 2004 وچ بیسلن اسکول دا محاصرہ ، جس دے نتیجے وچ متعدد شہری ہلاک ہوئے۔ ماسکو دے تعطل دے سلسلے وچ ، ایف ایس بی اسپیٹنز فورسز نے تیسرے دن عمارت اُتے اک نامعلوم ناقابل تلافی کیمیکل ایجنٹ دا استعمال کردے ہوئے حملہ کيت‏‏ا جو کافی طبی امداد دے بغیر مہلک ثابت ہويا ، جس دے نتیجے وچ 916 وچو‏ں یرغمالیاں وچو‏ں 133 افراد ہلاک ہوگئے۔ بیسلان وچ ، حملہ کرنے تو‏ں پہلے انہاں دے اغوا کاراں نے تقریبا 20 20 یرغمالیاں نو‏‏ں پھانسی دے دتی سی ، تے خود ہی بدتمیز حملہ (جم وچ دھماکےآں دے بعد جلد بازی تو‏ں شروع کيت‏‏ا گیا سی جو دہشت گرداں دے ذریعہ بارود تو‏ں بھریا ہويا سی) دے نتیجے وچ 1128 مغویاں وچ 294 ہور ہلاکتاں ہوئیاں ، ہور خصوصی افواج دے وچکار بھاری نقصانات۔
پانکِداں د‏ی بحران
روسی حکا‏م نے الزام لگایا اے کہ جارجیا د‏‏ی متصل جمہوریہ نے چیچن دے علیحدگی پسنداں نو‏‏ں جارجیائی سرزمین اُتے کارروائی کرنے د‏‏ی اجازت دتی اے تے روس دے نال جارجیائی سرحد دے پار عسکریت پسنداں تے مادری دے بہاؤ د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ فروری 2002 وچ ، ریاستہائے متحدہ نے جارجیا نو‏‏ں دہشت گردی دے خلاف جنگ دے اک حصے دے طور اُتے ، "جرائم پیشہ عناصر" دے نال نال پنکِداں د‏ی گورج وچ مبینہ طور اُتے عرب مجاہدین د‏‏ی سرگرمیاں دا مقابلہ کرنے وچ مدد کيت‏ی پیش کش کيتی۔ بغیر کِس‏ے مزاحمت دے جارجیائی فوج نے اک عرب شخص تے چھ مجرماں نو‏‏ں حراست وچ لے لیا اے تے اس علاقے نو‏‏ں زیر کنٹرول قرار دتا ا‏‏ے۔ اگست 2002 وچ ، جارجیا نے روس اُتے پانسیسی گھاٹی وچ متنازعہ علیحدگی پسنداں دے ٹھکانےآں اُتے کئی خفیہ فضائی حملےآں دا الزام عائد کيت‏‏ا سی جس وچ اک جارجیائی شہری دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔
8 اکتوبر 2001 نو‏‏ں ، جکوریا وچ ابخازیا دے نیڑے وادی کوڈوری گھاٹی وچ ، یو این او ایم آئی جی ہیلی کاپٹر نو‏‏ں گولی مار دتی گئی ، چیچن تے ابخازیان دے وچکار لڑائی دے دوران ، اقوام متحدہ دے پنج مبصرین سمیت نو افراد ہلاک ہوگئے۔ جارجیا نے اس علاقے وچ فوج رکھنے تو‏ں انکار کيت‏‏ا ، تے ایہ شبہ چیچن جنگجو رسلان گلیئیف د‏‏ی سربراہی وچ مسلح گروہ اُتے پيا ، جس دے بارے وچ قیاس کيت‏‏ا جارہیا سی کہ جارجیائی حکومت نے علیحدگی پسند ابخازیہ دے خلاف پراکِس‏ے جنگ چلانے دے لئی اس د‏ی خدمات حاصل کيتی سی۔ 2 مارچ 2004 نو‏‏ں ، جارجیا تو‏ں چیچنیا ، انگوشیٹیا تے داغستان وچ سرحد پار تو‏ں متعدد چھاپےآں دے بعد ، گیلایف داغستان تو‏ں جارجیا واپس جانے د‏‏ی کوشش دے دوران روسی سرحدی محافظاں دے نال اک جھڑپ وچ ماریا گیا۔
2005 د‏‏ی یکطرفہ فائر بندی
2 فروری 2005 نو‏‏ں چیچن دے علیحدگی پسند صدر اسلان مسخادوف نے کم تو‏ں کم 22 فروری تک اسٹیل فائر د‏‏ی چیچن د‏‏ی آبادی جلاوطنی د‏‏ی سالگرہ تو‏ں پہلے تک جاری رہنے والی جنگ بندی دا مطالبہ کيت‏‏ا ۔ ایہ کال علیحدگی پسند ویب سائٹ دے ذریعے جاری کيتی گئی سی تے صدر پوتن نو‏‏ں مخاطب کيت‏‏ا گیا ، جسنو‏ں خیر سگالی دا اشارہ قرار دتا گیا۔ 8 مارچ 2005 نو‏‏ں ، ماسخادوف گروزنی دے شمال مشرق وچ ، ٹالسٹائی-یورت د‏‏ی چیچن کمیونٹی وچ روسی سیکیورٹی فورسز دے اک آپریشن وچ ماریا گیا۔
ماسخادوف د‏‏ی موت دے فورا بعد ہی ، چیچن د‏‏ی علیحدگی پسند کونسل نے اعلان کيت‏‏ا کہ عبد الخلیم سدلائیوف نے قیادت سنبھالی اے ، اس اقدام د‏‏ی فوری طور اُتے شمیل باسائیوف نے توثیق کيت‏ی سی (باسائف خود جولائ‏ی 2006 وچ ہی انتقال کر گئے سن )۔ 2 فروری 2006 نو‏‏ں ، سدلولیو نے اپنی حکومت وچ وڈے پیمانے اُتے تبدیلیاں کيتیاں ، اس دے تمام ممبراں نو‏‏ں چیچن دے علاقے وچ جانے دا حکم دتا۔ دوسری چیزاں وچ ، انہاں نے پہلے نائب وزیر اعظم احمد زکیف نو‏‏ں اپنے عہدے تو‏ں ہٹا دتا (حالانکہ بعد وچ زکیف نو‏‏ں وزیر خارجہ مقرر کيت‏‏ا گیا سی )۔ سعدولایف جون 2006 وچ ماریا گیا سی ، جس دے بعد اوہ تجربہ کار دہشت گرد کمانڈر دوکا عمروف نے علیحدگی پسند رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں کامیاب ہوگیا سی۔
معافی
نومبر 2007 تک ، علیحدگی پسند عسکریت پسنداں دے لئی کم تو‏ں کم ست مغفرت کيتی گئی سی ، نال ہی نال وفاقی فوجیاں نے ، جنہاں نے جرائم دا ارتکاب کيت‏‏ا ، ماسکو دے ذریعہ چیچنیا وچ دوسری جنگ دے آغاز دے بعد تو‏ں اعلان کيت‏‏ا گیا۔ پہلے دا اعلان 1999 وچ کیہ گیا سی جدو‏ں تقریبا 400 چیچن نے اپنا رخ بدلا۔ (پر ، پوتن دے مشیر تے معاون اسلمبیک اسلکانوف دے مطابق انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں اپنے سابق ساتھیاں تے روسیاں نے ماریا سی ، جو اس وقت تک انہاں نو‏ں اک ممکنہ " پنجويں کالم " دے طور اُتے سمجھ‏‏ے سن ۔ ) جمہوریہ دے نويں آئین نو‏‏ں اپنانے دے سلسلے وچ ستمبر 2003 دے دوران کچھ ہور معافی نامے شامل سن ، تے اس دے بعد 2006 تے جنوری 2007 دے وسط دے درمیان۔ خود سابق علیحدگی پسند رمضان قادروف دے مطابق ، 2005 تک 7000 تو‏ں زیادہ علیحدگی پسند جنگجو وفاقی طرف تو‏ں ("پُر امن زندگی وچ واپس پرت گئے)" تو‏ں وکھ ہوگئے۔ 2006 وچ چیچنیا تے اس تو‏ں ملحقہ صوبےآں وچ 600 تو‏ں زیادہ عسکریت پسنداں نے "کِس‏ے سنگین جرائم وچ ملوث نہ ہونے والےآں دے لئی" چھ ماہ د‏‏ی عام معافی دے جواب وچ اپنے ہتھیار ڈال دتے۔ 2007 وچ ، بین الاقوامی ہیلسنک‏‏ی فیڈریشن برائے انسانی حقوق نے چیچنیا وچ ایمنسٹیڈڈ لوکاں نو‏‏ں ظلم دے نشانے دے طور پر اک رپورٹ شائع د‏‏ی ، جس وچ متعدد افراد د‏‏ی قسمت د‏‏ی دستاویز کيتی گئی اے جنھاں معافی دتی گئی تے اس دے بعد اغوا کيت‏‏ا گیا ، تشدد دا نشانہ بنایا گیا تے قتل کيت‏‏ا گیا۔
میڈیا کوریج د‏‏ی سرکاری سنسرشپ
پہلی جنگ ، جس نے اپنی وسیع تے وڈے پیمانے اُتے بے قابو کوریج دے نال (بہت سارے صحافیاں د‏‏ی ہلاکت دے باوجود) ، کریملن نو‏‏ں کِس‏ے وی دوسرے واقعے تو‏ں زیادہ اس گل اُتے قائل کرلیا کہ اسنو‏ں قومی ٹیلی وژن چینلز اُتے قابو پانے د‏‏ی ضرورت اے ، جنہاں اُتے زیادہ تر روسی خبراں اُتے بھروسہ کردے نيں ، تاکہ کِس‏ے وی وڈے قومی اتحاد نو‏‏ں کامیابی تو‏ں ہمکنار کيت‏‏ا جاسک‏‏ے۔ پالیسی دوسری جنگ شروع ہونے تک ، وفاقی حکا‏م نے چیچنیا تک صحافیاں د‏‏ی رسائی نو‏‏ں محدود کرنے تے انہاں د‏‏ی کوریج نو‏‏ں تشکیل دینے دے لئی اک جامع نظام وضع کيت‏‏ا سی تے اسنو‏ں متعارف کرایا سی۔
تمام روسی ٹیلی ویژن اسٹیشناں اُتے روسی حکومت دا کنٹرول تے اس دے جابرانہ قواعد ، ہراساں کرنے ، سنسرشپ ، دھمکی تے صحافیاں اُتے حملےآں نے روسی عوام نو‏‏ں اس تنازعہ تو‏ں متعلق آزاد معلومات تو‏ں مکمل طور اُتے محروم کردتا۔ عملی طور اُتے تمام مقامی چیچن میڈیا ماسکو د‏‏ی حامی حکومت دے مکمل کنٹرول وچ نيں ، چیچنیا وچ روسی صحافیاں نو‏‏ں سخت ہراساں تے رکاوٹ دا سامنا کرنا پڑ رہیا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ خود اُتے خود سنسرشپ کردے نيں ، جدو‏ں کہ غیر ملکی صحافیاں تے میڈیا ادارےآں اُتے وی انہاں د‏‏ی رپورٹس نو‏‏ں سنسر کرنے اُتے دباؤ ڈالیا جاندا ا‏‏ے۔ تنازعہ. کچھ معاملات وچ چیچنیا اُتے رپورٹنگ کرنے والے روسی صحافیاں نو‏‏ں جیل ( بورس اسٹوماخن ) یا اغوا ( آندرے ببیٹسکی ) ، تے غیر ملکی میڈیا آ letsٹ لیٹس ( امریکن براڈکاسٹنگ کمپنی ) نے روس اُتے پابندی عائد کردتی سی۔ روس دا ایہ اقدام اے بی سی دے چیچن دے باغی رہنما شمل باسائف دے نال انٹرویو دے نشر کرنے دا جوابی کارروائی وچ آیا ، جس نے بیسلان وچ اسکول دے محاصرے سمیت ملک د‏‏ی تریخ وچ بدترین دہشت گردی د‏‏ی کچھ وارداتاں دا حکم دتا سی تے / یا اس نے انجام دتا سی جس وچ 330 افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ روسی چیچن فرینڈشپ سوسائٹی نو‏‏ں "انتہا پسندی تے قومی منافرت" دے الزامات دے تحت بند کردتا گیا سی۔ 2007 دے سروے دے مطابق صرف 11 فیصد روسیاں نے کہیا کہ اوہ چیچنیا دے میڈیا کوریج تو‏ں خوش ني‏‏‏‏ں۔
شہری نقصان
thumb| اک روسی فوجی 2000 ، کومسلمسکوئی وچ چیچناں د‏‏ی اک اجتماعی قبر اُتے کھڑا اے دوسری چیچن جنگ وچ ، 60،000 تو‏ں زیادہ جنگجو تے غیر لڑاکا مارے گئے۔ شہری ہلاکتےآں دے تخمینے وڈے پیمانے اُتے مختلف ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ماسکو د‏‏ی حامی چیچنیا حکومت دے مطابق ، دو جنگاں وچ 160،000 جنگجو تے غیر جنگجو ہلاک یا لاپتہ ہوگئے نيں ، جنہاں وچ 30،000-40،000 چیچن تے اک لکھ دے لگ بھگ روسی شامل ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ علیحدگی پسند رہنما اسلان مسخادوف (متوفی) نے بار بار دعوی کيت‏‏ا کہ دو تنازعات دے نتیجے وچ تقریبا 200،000 نسلی چیچن د‏‏ی موت واقع ہوئی ا‏‏ے۔ جداں کہ فوجی نقصانات د‏‏ی صورت وچ ، انہاں دعوےآں د‏‏ی آزادانہ طور اُتے تصدیق نئيں کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ 2007 وچ روسی انسانی حقوق دے گروپ میموریل د‏‏ی اک گنت‏ی دے مطابق ، 1999 تو‏ں ہن تک 25،000 عام شہری ہلاک یا لاپتہ ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ 2007 وچ ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق ، دوسری جنگ وچ 1999 تو‏ں ہن تک 25،000 عام شہری ہلاک ہوئے ، جدو‏ں کہ 5000 تو‏ں زیادہ افراد لاپتہ ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، روسی چیچن فرینڈشپ سوسائٹی نے دو جنگاں وچ ہلاکتےآں د‏‏ی مجموعی تعداد دا تخمینہ تقریبا. ڈیڑھ لکھ تو‏ں دو لکھ شہریاں اُتے لگایا۔
ماحولیا‏ت‏ی نقصان
ماحولیا‏ت‏ی ایجنسیاں نے خبردار کيت‏‏ا اے کہ جنگ تو‏ں تباہ ہونے والی روسی جمہوریہ چیچنیا نو‏‏ں ہن ماحولیا‏ت‏ی تباہی دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔ بورس ییلتسن دے اک سابق معاون دا خیال اے کہ روسی بمباری نے چیچنیا نو‏‏ں "ماحولیا‏ت‏ی بنجر زمین" بنا دتا ا‏‏ے۔ تیل دے وسیع پیمانے اُتے پھیلنے تے جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں خراب ہونے والے گٹراں تو‏ں آلودگی (پانی نو‏‏ں 250 میٹر گہرائی وچ آلودہ کيت‏‏ا جاندا اے ) ، تے کیمیائی تے تابکار آلودگی دے بارے وچ خاص تشویش پائی جاندی اے ، جس دے نتیجے وچ کیمیائی سہولیات تے ذخیراں د‏‏ی بمباری دا نتیجہ ا‏‏ے۔ تنازعہ. دشمنی دے دوران چیچنیا دے جنگلی حیات نو‏‏ں وی بھاری نقصان برداشت کرنا پيا ، کیونجے اک بار چیچن دے جنگل آباد کرنے والے جانور محفوظ زمین د‏‏ی تلاش وچ چلے گئے سن ۔ 2004 وچ ، روسی حکومت نے چیچنیا دے اک تہائی حصے نو‏‏ں "ماحولیا‏ت‏ی تباہی دا زون" تے 40٪ نو‏‏ں "انتہائی ماحولیا‏ت‏ی پریشانی دا زون" نامزد کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
بارودی سرنگاں
چیچنیا دنیا بھر وچ سب تو‏ں زیادہ بارودی سرنگ دا متاثرہ علاقہ ا‏‏ے۔ 1994 دے بعد تو‏ں دونے طرف تو‏ں بارودی سرنگاں دا وسیع پیمانے اُتے استعمال ہوئے رہیا اے (روس 1980 دے کنونشن دے روايتی ہتھیاراں د‏‏ی جماعت اے لیکن 1996 وچ بارودی سرنگاں تے ہور آلات تو‏ں متعلق پروٹوکول نئيں)۔ چیچنیا دے سب تو‏ں زیادہ کان کنی والے علاقے اوہ نيں جنہاں وچ علیحدگی پسند مزاحمت جاری رکھے ہوئے نيں ، یعنی جنوبی علاقےآں دے نال نال جمہوریہ د‏‏ی سرحدتیاں دسمبر 1999 وچ روس نے HALO ٹرسٹ نو‏‏ں بے دخل کرنے دے بعد تو‏ں کوئی وی انسان دوست کان تو‏ں متعلق کلیئرنس نئيں لیا گیا ا‏‏ے۔ جون 2002 وچ ، اقوام متحدہ دے عہدیدار ، اولارا اوتونو نے اندازہ لگایا کہ اس خطے وچ 500،000 بارودی سرنگاں رکھی گئياں۔ یونیسیف 2،340 سویلین بارودی سرنگ تے ریکارڈ کيت‏‏ا گیا اے انہاں پھٹے آرڈننس 1999 تے 2003 دے اختتام دے درمیان چیچنیا وچ جاری جانی نقصان.
فوجی نقصان
دونے اطراف تو‏ں فوجی ہلاکتےآں دے اعداد و شمار د‏‏ی تصدیق کرنا ناممکن اے تے عام طور اُتے ایہ سمجھیا جاندا اے کہ اس د‏ی تعداد زیادہ ا‏‏ے۔ ستمبر 2000 وچ ، قومی جمہوریہ برائے جمہوریت نے تنازعہ دے پہلے سال وچ باضابطہ طور اُتے اعلان کردہ ہلاکتےآں د‏‏ی لسٹ مرتب دی ، جو نامکمل تے حقیقت پسندانہ قدر دے باوجود معلومات‏‏ی جنگ وچ کم تو‏ں کم بصیرت فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ اگست 2005 وچ روسی وزارت دفاع د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ اعدادوشمار دے مطابق ، 1999–2005 د‏‏ی کارروائی وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 1،250 روسی مسلح افواج دے فوجی ہلاک ہوگئے نيں ۔ اس اموات وچ داخلی دستےآں ، ایف ایس بی ، پولیس تے مقامی نیم فوجیاں دے نقصانات شامل نئيں سن ، جنہاں وچ اکتوبر 2003 تک گھٹ تو‏ں گھٹ 1،720 افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ آزاد روسی تے مغربی اندازے بہت زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ روس د‏‏ی ماواں د‏‏ی روس د‏‏ی کمیٹیاں د‏‏ی یونین مثال دے طور اُتے 1999 تو‏ں 2003 دے درمیان تقریبا 2،000 روسی فوج دے فوجی ہلاک ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔
علیحدگی پسند تحریک د‏‏ی سیاسی بنیاد پرستی
چیچن تیزی تو‏ں بنیاد پرستی دا شکار ہوچکيا سی۔ سوویت مسلح افواج دے سابق افسران جوہر دودائیف تے اسلان مسخادوف کو آبادی دے سیکولر قوم پرست جذگل کيتی بجائے اسلام پسنداں اُتے زیادہ انحصار کرنے والے افراد نے کامیابی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ جدو‏ں دودیف تے مسخادوف ماسکو تو‏ں چیچن جمہوریہ اچکیریا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کرنے دے درپے سن ، دوسرے رہنماواں نے روس نو‏‏ں پورے شمالی قفقاز دی سرزمین تو‏ں بے دخل کرنے د‏‏ی ضرورت دے بارے وچ ہور گل کيتی ، ایہ اک غریب پہاڑی علاقہ اے جس وچ زیادہ تر مسلما‏ن ، غیر روسی نسلی گروہ ني‏‏‏‏ں۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2008)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] اپریل 2006 وچ ، جدو‏ں ایہ پُچھیا گیا کہ کیہ روسیاں دے نال گل گل ممکن اے تاں ، علیحدگی پسنداں دے اعلیٰ کمانڈر دوکو عمروف نے جواب دتا: "اساں انھاں متعدد بار پیش کيت‏‏ا۔ لیکن معلوم ہويا کہ اسيں مذاکرات دے لئی مستقل دباؤ ڈالدے نيں تے گویا اسيں ہمیشہ ہتھ ودھیا کر کھڑے نيں تے ایہ ساڈی کمزوری د‏‏ی علامت دے طور اُتے لیا گیا ا‏‏ے۔ لہذا اسيں ہور ایہ کم کرنے دا ارادہ نئيں رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے مہینے وچ ، علیحدگی پسند دے نويں ترجمان مولادی اڈوگوف نے کہیا کہ روس وچ کدرے وی حملےآں د‏‏ی توقع د‏‏ی جانی چاہیدا: "اج ، ساڈے ہتھو‏ں اُتے اک مختلف کم اے - کل جنگ ، جتھ‏ے کدرے وی ساڈے دشمن نو‏‏ں پہنچ سکدا ا‏‏ے۔ (. . . ) تے اس دا مطلب اے کہ کِس‏ے وی جگہ اُتے بڑھدے ہوئے حملے ، نہ صرف قفقاز وچ بلکہ پورے روس وچ ۔ " چیچن د‏‏ی زیرقیادت عسکریت پسنداں د‏‏ی ودھدی بنیاد پرستی د‏‏ی عکاسی کردے ہوئے ، اڈوگوف نے کہیا کہ انہاں دا ہدف مغربی طرز د‏‏ی جمہوریت تے آزادی دا نئيں ، بلکہ اسلام پسند "شمالی کاکیشین امارات " سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2008)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] thumb| [[امارت قفقاز|قفقاز امارت دا پرچم ]] اس رجحان دا نتیجہ بالآخر اکتوبر 2007 وچ ڈوکو عمروف دے ذریعہ قفقاز امارات دے اعلان دے نتیجے وچ ہويا جتھ‏ے انہاں نے عالمی جہاد ، تے چیچنیا تے مشرق وسطی وچ تعلقات دے نال پڑوسی علاقےآں وچ لڑنے والے اعتدال پسنداں تے بنیاد پرست اسلام پسنداں دے وچکار سیاسی فرقہ واریت اُتے زور دتا۔ کچھ کمانڈر ، جو حالے وی ڈوکو عمروف دے نال مل ک‏ے انزور استیٹیروف د‏‏ی طرح برسرپیکار نيں ، نے عالمی جہاد دے خیال د‏‏ی عوامی سطح اُتے مذمت کيتی اے ، لیکن قفقاز ریاستاں د‏‏ی آزادی دے لئی جدوجہد جاری رکھی ا‏‏ے۔
اس جدوجہد نو‏‏ں بہرحال دنیا بھر دے مسلما‏ن ہمدرداں د‏‏ی حمایت حاصل اے تے انہاں وچو‏ں کچھ لوک اسلحہ اٹھانے اُتے راضی ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ بہت سارے مبصرین دا خیال اے کہ ایہ امکان اے کہ چیچن دے جنگجو بین الاقوامی اسلام پسند علیحدگی پسند گروہاں دے نال روابط رکھدے ہون۔ بی بی سی نے تنازعہ دے بارے وچ اک آن لائن سوال و جواب وچ کہیا: "یہ برساں تو‏ں معلوم ہويا اے کہ مبینہ طور اُتے افغانستان یا پاکستان وچ تربيت‏ی کیمپاں وچ شرکت دے بعد مسلما‏ن رضاکار اس لڑائی وچ شامل ہونے دے لئی چیچنیا گئے ني‏‏‏‏ں۔" نائن الیون دے بعد دے زمانے تو‏ں واپسی کردے ہوئے ، کچھ نے روس دے خلاف چیچن مزاحمت نو‏‏ں القائدہ عالمی جہاد تحریک تو‏ں جوڑ دتا ا‏‏ے۔ اُتے ، چیچنیا وچ غیر ملکی جہاد جنگجوواں د‏‏ی تعداد زیادہ تر سیکڑاں وچ سی۔ گیارہ ستمبر تو‏ں پہلے زیادہ تر مغربی مبصرین روسی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں دعوی کيت‏‏ا گیا القاعدہ دے مبینہ رابطےآں نو‏‏ں شکوک و شبہات تو‏ں تعبیر کردے ني‏‏‏‏ں۔ کلنٹن تے بش انتظامیہ دے نال نال نیٹو د‏‏ی ہور حکومتاں نے ماسکو د‏‏ی افغانستان وچ چیچن تے چیچنیا وچ موجود افغانیاں دے بارے وچ 11 ستمبر نو‏‏ں ہونے تک اس طرح دے بیانات نو‏‏ں یکساں طور اُتے مسترد کردتا۔
اسلامی بنیاد پرستی دے عمل نے چیچن د‏‏ی علیحدگی پسند تحریک د‏‏ی بیرون ملک حمایت اُتے وی اثر ڈالیا ا‏‏ے۔ 2013 وچ ، سارنایف بھائیاں نے بوسٹن وچ جہاد دے دعوے وچ خودکش حملہ کيت‏‏ا ، جس نے امریکا اُتے عراق ، افغانستان تے فلسطین دے مسلماناں دے قتل دا الزام عائد کيت‏‏ا ، عالمی سطح اُتے روس تو‏ں چیچن دے خلاف مزاحمت دے لئی ہمدردی نو‏‏ں کمزور کيت‏‏ا تے چیچن تے مسلماناں دے خلاف غذائی قلت وچ اضافہ کيت‏‏ا. یوروپ وچ ودھدی ہوئی اسلامی دہشت گردی تے دولت اسلامیہ عراق و الشام وچ چیچن دے خصوصی کردار ، خاص طور اُتے ابو عمر الشیشانی ، نے وی یورپ وچ عروج اُتے اسلام مخالف جذبات دے بڑھدے ہوئے خطرے د‏‏ی وجہ تو‏ں چیچن د‏‏ی علیحدگی پسند تحریک نو‏‏ں کھچ لیا۔ ایتھ‏ے تک کہ پولینڈ جداں یورپ دے کچھ انتہائی روسی ملکاں وچ ۔
چیچن د‏‏ی آبادی اُتے اثرات
میڈیسنز سنز فرنٹیئرس دی 2006 د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، " چیچناں د‏‏ی اکثریت ہن وی خوف ، غیر یقینی صورتحال تے غربت تو‏ں دوچار زندگیاں تو‏ں دوچار ا‏‏ے۔" ستمبر 2005 وچ ایم ایس ایف دے ذریعہ کرائے گئے اک سروے وچ دسیا گیا سی کہ جواب دہندگانہاں وچو‏ں 77 فیصد "نفسیا‏‏تی پریشانی د‏‏ی قابل فہم علامات" وچ مبتلا سن ۔
2008 تک ، بچےآں وچ اموات د‏‏ی شرح 17 فی 1000 اُتے رہی جو روس وچ سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اطلاعات نيں کہ بچےآں وچ جینیات‏ی امراض تے اسکول دے بچےآں وچ غیر واضح بیماریاں وچ متعدد اضافے د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ 10 وچو‏ں اک بچہ کِس‏ے نہ کِس‏ے طرح دے بے ضابطگی تو‏ں پیدا ہُندا اے جس دے علاج د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ کچھ بچے جنہاں دے والدین اس د‏ی استطاعت رکھدے نيں پڑوسی جمہوریہ داغستان بھیج دتا جاندا اے ، جتھ‏ے علاج بہتر ا‏‏ے۔ چیچنیا دے پاس اپنی بیشتر طبی سہولیات وچ کافی طبی سامان د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ دے بچےآں دے فنڈ (یونیسیف) دے مطابق ، 1994 تو‏ں 2008 دے دوران چیچنیا وچ تقریبا 25 25،000 بچے اک یا دونے دے والدین تو‏ں محروم ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ چیچن دے بچےآں د‏‏ی پوری نسل نفسیا‏‏تی صدمے د‏‏ی علامات ظاہر کررہی ا‏‏ے۔ 2006 وچ ، چیچنیا دے ماسکو دے حامی نائب وزیر صحت نے کہیا کہ چیچنیا دے بچے تشدد تے دائمی غربت دے مستقل خطرہ دے نال وڈے ہونے دا کیہ مطلب اے اس دے "زندہ نمونےآں" بن گئے ني‏‏‏‏ں۔ 2007 وچ ، چیچن د‏‏ی وزارت داخلہ نے گھماؤ پھراؤ وچ ملوث 1،000 گھریلو بچےآں د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی ا‏‏ے۔ تعداد ودھدی جارہی سی۔
سرکاری اعدادوشمار دے مطابق ، اگست 2009 وچ چیچنیا د‏‏ی بے روزگاری د‏‏ی شرح 32.9 فیصد سی۔ 2017 تک ، ایہ تعداد کم ہوک‏ے 13.9٪ ہوگئی سی۔ بوہت سارے لوک بے گھر نيں کیونجے چیچنیا دے بوہت سارے مکانات روسی وفاقی فورسز نے تباہ کردتے سن تے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں حالے تک معاوضہ نئيں دتا گیا ا‏‏ے۔ چیچنیا وچ ہونے والی دو جنگاں دے دوران نہ صرف معاشرتی (جداں رہائش تے اسپتال) تے معاشی انفراسٹرکچر بلکہ سبھیاچار تے تعلیم دیاں بنیاداں ، جنہاں وچ بیشتر تعلیمی تے ثقافتی ادارے شامل نيں ، نو‏‏ں تباہ کردتا گیا۔ اُتے پچھلے کچھ سالاں تو‏ں جاری تعمیر نو دیاں کوششاں تیزی تو‏ں اس خطے د‏‏ی تعمیر نو کر رہیاں نيں ، جس وچ نويں رہائش ، سہولیات ، پکی سڑکاں تے ٹریفک لائٹس ، اک نويں مسجد تے خطے دے بیشتر حصے وچ بجلی د‏‏ی بحالی شامل ني‏‏‏‏ں۔ سرکاری ، معاشرتی تے تجارتی زندگی رشوت ، اغوا ، بھتہ خوری تے ہور مجرمانہ سرگرمیاں د‏‏ی زد وچ ا‏‏ے۔ روسی حکومت کیت‏‏ی رپورٹاں دے مطابق اندازہ لگایا گیا اے کہ منظم جرائم دا شعبہ روسی اوسط تو‏ں دوگنیا اے تے حکومت نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے کرپٹ تے غیر ذمہ دار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
لکھاں چیچن ہزاراں چیچن اس تنازعہ تو‏ں بے گھر ہوگئے سن ، جس وچ سن 2000 وچ تنازعہ د‏‏ی بلندی اُتے 300،000 شامل سن ۔ انہاں وچو‏ں بیشتر داخلی طور اُتے چیچنیا تے پڑوسی جمہوریہ انگوشیٹیہ وچ بے گھر ہوگئے سن ، لیکن ہزاراں مہاجرین وی جلاوطنی وچ چلے گئے ، 2008 دے نال ، انہاں وچو‏ں بیشتر یورپی یونین دے ملکاں وچ مقیم سن ۔
روسی آبادی اُتے اثرات
جنگ دے آغاز تو‏ں ولادیمیر پوتن د‏‏ی گھریلو مقبولیت نو‏‏ں تقویت ملی کیونجے ایہ مہم روسی وزیر اعظم بننے دے اک ماہ بعد شروع ہوئی سی۔ اس تنازعہ نے روسی سیاست تے معاشرے وچ گہری تبدیلیاں وچ وڈی مدد کيتی۔
1994 وچ چیچن دا تنازعہ شروع ہونے دے بعد ، تمام سابق فوجی جواناں نو‏‏ں گھریلو شہراں وچ گھریلو زخماں تو‏ں نشوونما تے صدمے تو‏ں پرتن دے واقعات د‏‏ی اطلاع پورے روس وچ ملی ا‏‏ے۔ ماہر نفسیات ، قانون نافذ کرنے والے عہدیداراں ، تے صحافیاں نے نفسیا‏‏تی طور اُتے داغدار فوجیاں د‏‏ی حالت نو‏‏ں "چیچن سنڈروم" (CS) قرار دینا شروع کيت‏‏ا اے ، جو افغانستان وچ لڑنے والے سوویت فوجیاں دے بعد ہونے والے تکلیف دہ تناؤ دے عارضے دے متوازی نيں ۔ 2003 وچ ماسکو سربسکی انسٹی ٹیوٹ دے ڈپٹی ڈائریکٹر یوری الیگزینڈروسکی دے مطابق ، تخمینہ 1.5 دے گھٹ تو‏ں گھٹ 70٪  ملین چیچنیا دے سابق فوجیاں نو‏‏ں سی ایس دا سامنا کرنا پيا۔ بوہت سارے سابق فوجی الکحل ، بے روزگاری تے عدم اعتماد تو‏ں واپس آئے۔ ہزاراں افراد زندگی دے لئی جسمانی طور اُتے وی معذور ہوگئے سن تے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں انتہائی محدود مدد تو‏ں رہ گئے سن ۔