cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گرڈ کمپیوٹنگ
مخزن
طناب یا Grid د‏‏ی اصطلاح 1990 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ تراشی گئی جدو‏ں سب تو‏ں پہلے اعلیٰ علم تے ٹیکنالوجی دے لئی اک منقسم شمارندگی ڈھانچہ تجویز کيتا گیا۔ تب تو‏ں ہن تک اس ڈھانچے نو‏‏ں بنانے تے وسیح کرنے دے لئی کافی کوششاں ہوئے چکيت‏یاں نيں تے ہوئے رہیاں نيں۔ خاص طور اُتے اس دے صنعتی استعمال تے معیار بندی دے لئی طنابی شمارندگی دا بنیادی ڈھانچہ حالے تک ارتقائی مراحل تو‏ں گزر رہیا ا‏‏ے۔
وسائل دے ضیاع د‏‏ی روک سیم
مختلف ادارےآں وچ زیادہ تر وسائل کسی نہ کسی وجہ تو‏ں بیکار رہندے نيں، خصوصا" میزی کمپیوٹر (Desktop computers) نوے فیصد تو‏ں زیادہ فارغ ہردے پاں۔ تے عام حالات وچ تاں معیل یا خدمتگار شمارندے (Server Computers) وی فارغ ہی رہندے نيں۔ طنابی ڈھانچہ وسائل دے اس طرح ضیاع اُتے قابو پانے تے انہاں دا استعمال ودھانے وچ مدد کردا ا‏‏ے۔ طنابی کمپیوٹراں اُتے خصوصی انتظام مہیا کيتا جاندا اے جس د‏‏ی مدد تو‏ں کوئی پروگرام یا مواد (Data) اوتھ‏ے بحال (Deploy) کرکے اس دا اجرا (Execute) کيتا جاسک‏‏ے یعنی اسنو‏ں استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
متوازی عملیت د‏‏ی افزائش
متوازی عملیت یا Parallel processing د‏‏ی اعلیٰ صلاحیت گرڈ کمپیوٹنگ دے منفرد خدوخال وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس دے پِچھے بنیادی تحریک (innovation) ایہ اے کہ بعض اوقات مسائل دا حل یا الخوارزمیہ یا Algorithm (حوالہ) ۔ اس طرح عمل وچ لیایا جاندا اے جس وچ اصل عملیہ (Process) چھوٹے چھوٹے ذیلی عملیاں (sub processes) وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے تے انہاں دا متوازی اجرا ممکن ہُندا ا‏‏ے۔ متوازی عملیت وچ مختلف ذیلی عملئی اک دوسرے دے شانہ بہ شانہ (parallel) مختلف کمپیوٹراں اُتے رائج (execute) کیتے جاندے نيں تے اس طرح مجموعی کارکردگی وچ خاطرخواہ وادھا ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ تصورات‏‏ی طور اُتے کہیا جا سکدا اے کہ جِنّے زیادہ کمپیوٹر ہون گے متوازی عملیت تو‏ں مجموعی کارکردگی وی ايس‏ے حساب تو‏ں ودھ جائے گی، لیکن حقیقت وچ ایسا نئيں ہُندا جس د‏‏ی کئی وجوہات نيں۔ مثلا:
خدمات تے ادارےآں د‏‏ی تجرید
طناب دا اک بہت ہی اہ‏م خاصہ ایہ اے کہ ایہ طناب اطراف عالم وچ بکھرے ہوئے ہ‏‏م جنس و غیر ہم جنس وسائل یا کمپیوٹراں دا اک ایسا ڈھانچہ تشکیل دیندا اے جو تجریدی سطح اُتے اک ہی کمپیوٹر لگدا اے جسنو‏ں اسيں اک بہت وڈا مجازی کمپیوٹر وی کہہ سکدے نيں۔ دنیا وچ چاراں طرف منقسم ایداں دے وسائل ( یا کمپیوٹراں)، خاص طور اُتے غیر ہ‏‏م جنس وسائل د‏‏ی موجودگی وچ اس طرح دا مجازی ڈھانچہ تشکیل پا سکنا بہت مشکل کم ا‏‏ے۔ اس مشکل اُتے قابو پانے دے لئی ہر طرح دے کمپیوٹراں تے دوسرے شمارندی وسائل نو‏‏ں طنابی بنانے دے لئی انہاں د‏‏ی مجاز سازی اُتے زور دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے پِچھے بنیادی خیال انہاں وسائل د‏‏ی تجریدیت دا حصول ا‏‏ے۔ ایسی تجریدیت، جس وچ مختلف شمارندی وسائل دا مقامی انتظام تے عملیاندی طریقہ بیشک حقیقت وچ آپس وچ نہ ملدا ہوئے لیکن اعلیٰ سطح اُتے انہاں تو‏ں ہمگاہی تے بالائی تعلقات د‏‏ی تشکیل دا طریقہ اکو جیہا ہی ہوئے۔ اس طرح اک عمیل دے نقطہُ نظر تو‏ں تمام شمارندی وسائل نال رابطہ کرنا تے خدمات دا تبادلہ کرنا آسان ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ یاد رہے کہ جدو‏ں اسيں ایتھ‏ے وسائل د‏‏ی گل کردے نيں تاں اس تو‏ں مراد نہ صرف مجسم شمارندی آلات ہُندے نيں بلکہ تجریدی سطح اُتے غیر مجسم مصنع ُ لطیف تے عم لئی وی شامل ہُندے نيں۔
ہور ایہ کہ وسائل د‏‏ی مجاز سازی ادارےآں د‏‏ی مجازسازی دا سبب بندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں مختلف خود مختار ادارےآں وچ منقسم وسائل آزادانہ طور پراک ہی کم کرنے دے قابل ہوئے جاواں تاں اوہ آپس وچ مل ک‏ے اک مجازی ادارہ تشکیل دیندے نيں۔ مجازی ادارہ جات وچ شامل کمپیوٹر آپس وچ قابل اعتماد طریقے تو‏ں خدمات دا تبادلہ تے اک دوسرے دے وسائل دا استعمال ک‏ر سکدے نيں۔ اس طرح ہدایات و مواد دا ہونے والا تبادلہ مستند ہُندا اے جسنو‏ں باہمی خواہش اُتے خفیہ وی رکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔
مجازسازی دے لئی مختلف نويں دساتیر تے لائحہ عمل بنانے اُتے کم ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ انہاں دساتیر دا اطلاق کچھ اس طرح ہوئے رہیا اے یا ہوئے گا کہ مقامی سطح اُتے تاں شاید پرانے دساتیر ہی کم کردے رہن گے لیکن بالائی سطح اُتے نويں دساتیر نو‏‏ں لاگو کر دتا جائے گا۔ تاکہ مجازسازی تے تجریدیت ممکن ہوئے سک‏‏ے۔
اضافی و فارغ وسائل تک رسائی
طناب صرف شمارندگی طاقت یا مواد دے ذخیرے تک ہی محدود نئيں بلکہ ایہ دوسرے بوہت سارے وسائل دے لئی وی خاصی کشش رکھتااے، وقت دے نال نال ایہ اک ایسی مجازی مشین بن جائے گا جس دے بوہت سارے مفید کل پرزے ہون گے تے اسنو‏ں نا صرف علم دان ہی استعمال کيتا کرن گے بلکہ کاروباری طبقے دے نال نال عام لوک وی فائدہ اٹھا سکن گے۔
اس دے علاوہ ایسی کمپیوٹر کاری طاقت دا حصول وی ممکن ہوئے جائے گا جو تنہا کوئی فوقی کمپیوٹر وی فراہ‏م نئيں کر سک‏‏ے گا۔
وسائل دا متوازن استعمال
طناب منقسم وسائل نو‏‏ں اس طرح اکٹھا یا مجتمع کردا اے کہ اک بہت وڈا مجازی وسیلہ بن جاندا ا‏‏ے۔ زريں طناب فارغ وسائل دا اک حوض تشکیل پا جاندا اے، جس وچو‏ں بوقت ضرورت برناواں د‏‏ی ضروریات دے مطابق مناسب وسائل چُن دے الاٹ کر دتے جاندے نيں۔ جے کسی کمپیوٹر اُتے بجھ ودھ جائے تاں اضافی بجھ نسبتا کم بجھ والے وسائل وچ ونڈیا جا سکدا ا‏‏ے۔
طناب چونکہ مختلف ادارے مشترکہ طور اُتے استعمال کردے نيں اس لئی اک ادارے دا بار بوقت ضرورت دوسرے ادارے دے وسائل برداشت ک‏ر سکدے نيں۔ ایہ طناب د‏‏ی اک ہور منفرد خصوصیت اے جس وچ ادارہ جاندی چوٹی اوقات نو‏‏ں بطریق احسن سنبھالیا جا سکدا ا‏‏ے۔
ہور ایہ کہ وسائل د‏‏ی کمی د‏‏ی صورت وچ اک کم اہ‏م کم نو‏‏ں موُخر ک‏ر ک‏ے انتہائی اہ‏م کم نو‏‏ں پہلے نبٹایا جا سکدا ا‏‏ے۔
منقسم عملدرآمدگی
طناب متوازی عملیت دے نال نال منقسم شمارندگی تے منقسم مصنعُ لطیف کاری نو‏‏ں وی فروغ دیندا ا‏‏ے۔ ایويں بہتر طریقے تو‏ں منقسم عملدرآمدگی عمل وچ آندی ا‏‏ے۔
قابلِ بھروسا شمارندگی
روايتی شمارندی نظامات وچ بھروسگی دا حصول اضافی اجزاُ خصوصا مہنگے مصنعُ کثیف دے اجزاُ دا مرہون ِ منت ا‏‏ے۔ طناب د‏‏ی بنیاد ہی چونکہ اضافی شمارندی اجزاُ اُتے رکھی گئی ا‏‏ے۔ اس لئی بھروسگی دا حصول نسبتا سستے داماں ممکن ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ مجاز سازی تے اجزاٰ د‏‏ی تجریدیت وی قابلِ بھروسا طنابی کمپیوٹر کاری دے حصول وچ کافی معاون ثابت ہوئے تو‏ں ا‏‏ے۔
فوقی نظامت
وسائل د‏‏ی مقامی نظامت د‏‏ی طرح طنابی نظامت الوسائل غیر مرئی طناب دے حصول دے لئی بہت اہ‏م ا‏‏ے۔ مقصد یا نسب العین تاں دونے دا اک ہی اے یعنی زیرِ انتظام وسائل اُتے مکمل اختیار دا حصول، لیکن طنابی نظامت مقامی نظامت تو‏ں بہت مختف تے مشکل ا‏‏ے۔ کیونجے مقامی نظامت زیرِ انتظام وسائل اُتے کلی اختیار رکھدی اے جدو‏ں کہ طنابی نظامت دے لئی ایسا ممکن نئيں کیونجے مختلف وسائل اپنی اپنی جگہ اُتے خود مختار ہُندے نيں۔ ہور تفصیل دے لئی ویکھو طنابی نظامت الوسائل۔
تخیلات‏ی ڈھانچہ
طناب دا جدید رجحان اشیاُ یا نچلی سطع د‏‏ی دستور سازی د‏‏ی بجائے خدمات د‏‏ی طرف (Service-Orientation) ا‏‏ے۔ یعنی وسائل نو‏‏ں اشیاُ د‏‏ی بجائے خدمات دے لبادے وچ ڈھانپ کر پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اور ایويں اشیاُ د‏‏ی تجریدیت د‏‏ی بجائے خدمات د‏‏ی تجریدیت اُتے زور دتا جاندا اے
طناب دا تخیلات‏ی تے خدمات‏‏ی ڈھانچہ مندرجہ ذیل تن مجازی سطعاں اُتے مشتمل ہُندا اے
نمائندہ سطع
یہ اعلیٰ بالائی سطع اے جو بیرونی دنیا کیلے انٹرفیس (Interface) دے طور اُتے پیش کيت‏‏ی جاندی اے تے سرورین و صارفین طنابی خدمات دے حصول کیلے ايس‏ے سطع نال رابطہ کردے نيں۔ ایويں ایہ سطع طناب دے داخلی دروازے دے طور اُتے کم کردی ا‏‏ے۔ اس سطع د‏‏ی خدمات نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ قبول صورت تے عام فہم بنانے دے لئی اس وقت کئی تحقیقا‏تی ادارے تے جامعیات کم کر رہیاں نيں ۔ ان تعقیقات دا مرکزی زور تے تخیل اس گل اُتے اے کہ کم تے کم دے بہاوُ یعنی کار رواں Workflow کی پیشکش طناب اُتے اجراُ دے لئی ايس‏ے طرح کيت‏ی جائے جداں کہ موجودہ کمپیوٹراں اُتے کيتی جاندی اے، یعنی انہاں د‏‏ی نچلی سطع کی تفصیل وچ جائے بغیر۔
سطح مصنعُ وسط
جداں کہ ناں تو‏ں ہی ظاہر اے ایہ ایسی خدمات اُتے مشتمل اے جو وسیط الوسط دے طور اُتے طناب دے استعمال نو‏‏ں عام صارفین دے لئی سہل بناندی نيں۔ ان خدمات وچ # طنابی نظامتِ وسائل جو صافین د‏‏ی ضروریات تے حاصل وسائل دے درمیان وچ تقابلے دے لئی رابطے دا کم سر انجام دیندی اے تے بوقتِ ضرورت وسائل د‏‏ی فراہمی ممکن بناندی اے،# وسائل وچ جدول سازی ، یعنی ضرورت دے مطابق مناسب وسائل دا چناوُ تے خدمات دا حصول تے (3) وسائل دے چناوُ دے بعد کم دا مطلوبہ وسائل اُتے اجراُ کرکے تکمیل تک نگرانی دا کم سر انجام دینے والی خدمت سرِ لسٹ ا‏‏ے۔ [؟]
بنیادی سطح
یہ سطح طناب د‏‏ی بنیادی خدمات فراہ‏م کردی اے تے اس سطع د‏‏ی خدمات مجسم وسائل تے شرکہ دے نال بنیادی شرکی قواعد د‏‏ی مدد تو‏ں بلا واسطہ روابط قائم کر سکدیاں نيں۔ انہاں بنیادی خدمات وچ مقامی نظامتِ وسیلہ طنابی اطلاعات، طنابی مواد د‏‏ی ترسیل اور طنابی حفاظتی خدمات شامل نيں۔
طناب د‏‏ی اہ‏م قسماں
کمپیوٹر کار طناب دے برعکس اس وچ شمارندگی د‏‏ی نسبت مواد د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے ترسیل و فراہمی زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ * کاروباری طناب طناب د‏‏ی پہلی دو قسماں بنیادی طور اُتے محققاں دے کم آندیاں نيں جدو‏ں کہ کاروباری طناب کاروباری طبقہ د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں اہمیت دیندا اے تے بالواستہ طناب دے ثمرات نو‏‏ں عام آدمی تک پہنچانے دا وعدہ کردا ا‏‏ے۔ [؟]
معراج فن 2006
طنابی کمپیوٹر کاری دے فروغ دے لئی کئی تحقیقا‏تی ادارے تے کاروباری طبقہ کوششاں کر رہیا ا‏‏ے۔ حلقہ علمِ عظیم انتہائی متحرک انداز وچ ترقیا‏ت‏‏ی ماحول، کارکردگی وچ وادھا تے نگرانی وچ بہتری دے لئی کم کر رہیا ا‏‏ے۔ زیادہ توجہ طنابی مصنعِ وسط د‏‏ی پائداری دے حصول تے اس د‏ی پیچیدگیاں نو‏‏ں چھپانے اُتے دتی جا رہی ا‏‏ے۔
گلوبس ( Globus) طنابی ارتقاُ د‏‏ی تیسری منزل اُتے پہنچ چکيا ا‏‏ے۔ جالی خدمات (Web Services) دے ارتقاُ نے طنابی خدمات (Grid Service) اُتے بہت اثر ڈالیا اے تے سال 2004 تو‏ں طنابی ڈھانچے د‏‏ی بنیاد دراصل جالی خدمات‏‏ی وسائل دے اک جدید دستور اُتے اٹھائی گئی ا‏‏ے۔
معیار بندی
عالمی طنایی تنظیم ( GGF) جس دا حال ہی وچ صنعتی طنابی اتحاد (EGA) دے نال ادغام ہويا اے طنابی معیار بندی دے لئی مخصوص ادارہ اے جو طنابی دساتیر د‏‏ی معیار بندی جالی خدمات‏‏ی دساتیر دے مطابق کر رہیا ا‏‏ے۔ اس ادغام تو‏ں اک نئ تنظیم OGF وجود وچ آئی اے جو کھلی معیار بندی د‏‏ی اصول اُتے طناب نو‏‏ں فروغ دے گی۔ GGF ابتدائی طور اُتے حلقہُ محقیقن د‏‏ی نمائندگی کر رہیا سی جدو‏ں کہ EGA کاروباری طبقہ تے طناب دے صنعتی استعمال دے فروغ دے لئی کم لر رہیا سی۔ انہاں دونے تنظیماں دا ادغام اس گل کيتی دلیل اے کہ طناب دا ثمر عام آدمی تک پہنچانے دے لئی ہونے والی سرگرمیاں نو‏‏ں تیز کر دتا گیا ا‏‏ے۔
برقیاتی طناب تو‏ں مماثلت
طناب یا Grid د‏‏ی اصطلاح برقیاتی طناب دے پسِ منظر وچ تراشی گئی ا‏‏ے۔ بنیادی تخیل ایہ اے کہ جس طرح بجلی اک یوٹیلیٹی د‏‏ی طرح گھر گھر وچ میسر اے بالکل ايس‏ے طرح شمارندگی وی ہر اک د‏‏ی چوکھٹ اُتے موجود ہوئے۔ جداں ہی آپ برقی کنکشن لے ک‏ے اپنے گھریلو آلات دا تعلق اس تو‏ں قائم کردے نيں تاں برقی طاقت آپ نو‏‏ں حاصل ہوئے جاندی اے، آپ نو‏‏ں اس تو‏ں غرض نئيں ہوئے تی کہ حاصل ہونے والی برقی طاقت کِداں تے کتھے پیدا ہوئی تے کِداں آپ تک پہنچی۔ بالکل ایہی تخیل طنابی شمارندگی دے پِچھے وی نظر آندا ا‏‏ے۔ آپ سستا سا ذا‏تی کمپیوٹر خرید کر لاواں، انٹرنیٹ یا انٹرنیٹ نال رابطہ کرکے اپنی ضرورت و قوتِ خرید دے مطابق شمارندگی طاقت حاصل کرن اس تفصیل وچ جائے بغیر کہ دنیا وچ کونسا کمپیوٹر کب، کتھے تے کِداں آپ د‏‏ی خدمت سر انجام دے رہیا ا‏‏ے۔
ٰکمپیوٹر کاری سب دے لئی ٰ دا خواب جو احباب نے دیکھیا اسنو‏ں شرمندہُ تعبیر کرنے دے لئی شائد حالے بہت کچھ کرنا باقی ا‏‏ے۔ لیکن بہت جلد ایہ خواب شرمندہُ تعبیر ہونے والا ا‏‏ے۔
طناب تے جال محیط عالم
طناب دا تخیل جال محیط علم (world wide web) د‏‏ی ترقی دا ہی مرہونِ منت ا‏‏ے۔ جداں کہ پہلے بیان کيتا جا چکيا اے کہ سن 2004 تو‏ں طنابی دساتیر نو‏‏ں جالی دساتیر دے مطابق ڈھالہ گیا اے تے دونے ٹیکنالوجی WSRF د‏‏ی شکل وچ مدغم ہوئے چکيت‏یاں نيں۔ اس طرح توقع اے کہ طناب مستقب‏‏ل نیڑے وچ جال دے تھلے چھپ جائے گا تے ایويں غیر مرئی طناب معرضِ وجود وچ آئے جائے گا جس د‏‏ی پچیدگیاں عام صارفین تو‏ں ڈھکی چھپی ہونگی۔
طناب تے ھمتا بہ ھمتا کمپیوٹر کاری
دونے منقسم کمپیوٹر کاری د‏‏ی تقریباً اک ورگی قسماں نيں۔ دونے اک دوسرے تو‏ں فائدہ وی اٹھا سکتاں نيں۔ تحفظ، انتقال اختیارات، بین الادارتی تعلقات، ادارہ جاندی مجازسازی، تجریدی ادارہ جاندی معیارات، تجریدی تعلقات وچ شفافیت (transparency)، معیاری خدمت دے حصول دے لئی مذاکرات وغیرہ طنابی خواص نيں۔ جدو‏ں کہ اس دے برعکس p2p خود مختاری، متحرک تعلقات، اپنائیت یا مطابقت (adaptability) تے مقیاسیت (scalability) وغیرہ وچ بہتری دا دعوہ کردا ا‏‏ے۔ دونے ٹیکنالوجی اک دوسرے تو‏ں کافی کچھ نہ صرف سیکھ سکدیاں نيں بلکہ ہوئے سکدا اے کہ اگے چل ک‏ے مدغم وی ہوئے جاواں، کیونجے طناب مائل بہ خدمت ا‏‏ے۔
دعائے ابو حمزہ ثمالی
دعائے ابو حمزہ ثمالی اوہ دعا اے جسنو‏ں ابو حمزہ ثمالی نے امام سجاد تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں انہاں دے ناں دے نال مشہور ا‏‏ے۔
ایہ دعا چوکھی ودھیا تے فصیح لفظاں وچ عظیم المرتبت مضامین اُتے مشتمل اے جنہاں وچو‏ں اللہ د‏‏ی صفات، اسم اعظم، قبر د‏‏ی تاریکی و تنہائی، قیامت د‏‏ی ہولناکی، گناہاں دے بوجھ تے سنگینی، پیغمبر اکرم ؐ تے آپ ؐ دے معصوم خاندان د‏‏ی اطاعت و پیروی د‏‏ی لوڑ د‏‏ی طرف اشارہ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس دعا وچ خدا د‏‏ی بارگاہ وچ راز و نیاز دے طریقے، توبہ تے تقوی و پرہیزگاری دے آداب و رسوم د‏‏ی طرف اشارہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
ایہ دعا ماہ رمضان وچ سحر دے اوقات وچ پڑھی جاندی اے تے اس مہینے د‏‏ی سحر د‏‏یاں دعاواں وچ طویل ترین دعا ا‏‏ے۔
اس دعا دیاں وکھ وکھ شرحاں لکھی گئیاں نيں جنہاں وچ شیخ محمدابراہیم سبزواری، مولی محمد تقی بن حسین‌ علی ہروی اصفہانی تے آیت اللہ جوادی آملی د‏‏ی شرح دا ناں لیا جا سکدا ا‏‏ے۔
ناں وجہ
چونکہ ایہ دعا امام سجاد، امام باقر تے امام صادق دے صحابی جناب ابو حمزہ ثمالی نے امام سجاد تو‏ں نقل کيتی اے ايس‏ے لئے انہاں ہی دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
سند
سید ابن طاؤس، اقبال الاعمال وچ اپنی سند تو‏ں ابو محمد ہارون بن موسی تَلَّعُکْبَری تو‏ں تے اوہ اپنی اسناد تو‏ں حسن بن محبوب زراد تو‏ں تے اوہ ابو حمزہ ثمالی تو‏ں روایت کردے نيں کہ "امام زین العابدین ماہ رمضان دے دوران راتاں دے بوہت‏ے حصے وچ نماز بجا لیاݨ وچ مصروف رہندے سن تے سحر دے وقت ايس‏ے دعا دی قرائت دا اہتمام کردے سن "۔
شیخ طوسی نے مصباح المتہجد وچ ، کفعمی نے البلد الامین تے المصباح وچ ، مجلسی نے زاد المعاد تے بحارالانوار وچ تے شیخ عباس قمی نے مفاتیح الجنان وچ اس دعا نو‏‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔
مضامین و مندرجات
دعائے ابوحمزہ د‏‏ی تفسیر وچ بعض علما کہندے نيں کہ ایہ دعا وکھ وکھ مراحل اُتے مشتمل اے جنہاں دے ضمن وچ عرفانی، سماجی، سیاسی تے اخلاقی مطالب بیان کيتے گئے نيں۔ اس دعا کيتی اک اہ‏م خصوصیت ایہ اے کہ اس وچ خدا دے سامنے انسان نو‏‏ں راز و نیاز کرنے دا طریقہ سکھایا گیا ا‏‏ے۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے خاندان عصمت و طہارت د‏‏ی پیروی تے اطاعت د‏‏ی لوڑ اُتے تاکید ہوئی ا‏‏ے۔ ہور اس دعا وچ وسعتِ رزق، حج خانۂ خدا تے شیطان دے شر تو‏ں محفوظ رہنے، غیرپسندیدہ صفات تے طاعت وچ سستی، مایوسی تے غم و اندوہ تو‏ں چھٹکارا پانے د‏‏ی التجا کيتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ دعا خداشناسی تے توحید ہور معاد شناسی دے دروس اُتے مشتمل ہوݨ دے علاوہ نبوت تے امامت د‏‏ی منزلت تے مقام و مرتبت اُتے تاکید کردی اے تے دنیوی تے اخروی سعادت دے لئی کسی وی مؤمن د‏‏ی تمام آرزؤاں اُتے مشتمل ہوݨ دے لحاظ تو‏ں جامع ترین دعا ا‏‏ے۔
آیت اللہ جوادی آملی اس دعا دے بارے وچ معتقد نيں کہ ایہ نورانی دعا وکھ وکھ حصےآں تے جملات اُتے مشتمل اے جو سب اک مرتبے دے نئيں نيں کیونجے دعا کرنے والے تمام افراد یکساں نئيں نيں۔ بعض بھَو ڈر خدا دے مرحلے وچ مشکل تو‏ں دوچار نيں تاں بعض رجاء دے مرحلے وچ ؛ ايس‏ے طرح بعض کسی تے مرحلے وچ مشکلات وچ گرفتار نيں تے ایہ دعا انہاں سب نو‏‏ں شام‏ل کردی اے تے سب دے لئی مفید ا‏‏ے۔ البتہ اس دعا دا بنیادی تے عمدہ بحث توحید اے جس اُتے اس دعا وچ وکھ وکھ مطالب دے ضمن وچ روشنی پائی گئی ا‏‏ے۔
آیت اللہ جوادی آملی دے مطابق بھانويں اس دعا دی ابتداء تو‏ں نئيں ہوئی لیکن خدا دے مبارک ناں لفظ "الہی" تو‏ں اس دا آغاز ہويا ا‏‏ے۔ پس چونکہ خدا دے ناں تو‏ں شروع ہويا اے اس لئی اُس حدیث دا مصداق نئيں اے جس دے مطابق ہر اوہ کم جس دا آغاز خدا دے ناں تو‏ں نہ ہو، ابتر تے بے نتیجہ ا‏‏ے۔
وقت قرائت
دعائے ابو حمزہ ثمالی دنیا دے بوہت سارے شیعہ نشین شہراں وچ انفرادی طور اُتے یا فیر چھوٹے وڈے اجتماعات وچ ماہ رمضان د‏‏ی رات یا سحری دے اوقات وچ پڑھی جاندی ا‏‏ے۔
شرحاں
دعائے سحر اُتے متعدد شرحاں لکھی گئیاں نيں جنہاں وچو‏ں بعض دے عناوین تھلے لکھے نيں:
مآخذ
گٹھ:مفاتیح الجنان د‏‏یاں دعاواں گٹھ:امام سجاد تو‏ں مأثورہ دعاواں گٹھ:رمضان دے اعمال
والاست یوگا آبشار
والاست یوگا آبشار آبشار اے جو استونیا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 30 m ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:استونیا دے آبشار گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
عبد اللہ ہارون
سر عبد اللہ ہارون اک برطانوی ہندوستانی سیاست دان سن جنہاں نے اقتصادی، تعلیمی، سماجی تے سیاسی شعبےآں وچ مسلماناں دے کردار د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں برصغیر وچ اجاگ‏ر کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔
عبداللہ ہارون 1872ء وچ کراچی وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نے اک غریب گھرانے وچ اکھ کھولی۔ بچپن ہی تو‏ں کاروبار دا شغل اختیار کيتا تے رفتہ رفتہ کراچی دے اک مشہور تاجر بن گئے۔ انہاں نے تحریک پاکستان وچ وی بھرپور حصہ لیا تے قائداعظم دے نال ملکر دن رات کم کيتا۔ انہاں نے رفاہ عامہ دے لئی وی متعدد کم کیتے تے کئی مدرتو‏ں، کالج، مسیتاں تے یتیم خانے بنوائے۔ کراچی وچ عبداللہ ہارون کالج تے عبداللہ ہارون روڈ انہاں د‏‏ی یادگار ا‏‏ے۔ اپریل 1942ء جدوجہد آزادی دے معروف رہنما تے قائداعظم دے قریبی ساتھی حاجی سیٹھ عبداللہ ہارون د‏‏ی موت تریخ ا‏‏ے۔ وہ کراچی وچ آسودۂ خاک نيں،
ان د‏‏ی وفات اُتے قائد اعظم نے کہا” ہندوستانی مسلما‏ن تے خاص طور اُتے سندھ دے لوک اک ایداں دے لیڈر تو‏ں محروم ہوگئے، جو انہاں دے لئی سچائی تے نیک نیندی تو‏ں کوشاں سی”۔مسٹر جناح نے ہور کہیا کہ” ميں نے اک دوست، اک ساتھی کھودتا، انہاں د‏‏ی وفات تو‏ں بہت وڈا نقصان ہويا اے ”۔نوابزادہ لیاقت علی خان نے انہاں د‏‏ی وفات اُتے کہیا کہ “وہ مسلم لیگ دا ستون سن، مخلص لیڈرز وچو‏ں اک سن، اوہ اک محب وطن پاکستانی سن، انہاں د‏‏ی وفات تو‏ں ہندوستانی مسلماناں تے خصوصی طور اُتے سندھ دے عوام کووڈا نقصان پہنچیا اے "
حاجی عبد اللہ ہارون د‏‏ی سماجی تے فلاحی کماں د‏‏ی ابتدا جوڑیا بازار د‏‏ی دکان دے زمانے وچ ہوئی، آپ د‏‏ی فلاحی سرگرمیاں وچ اضافے دے نال نال کاروبار وچ وی وادھا ہويا ایتھ‏ے تک کہ لوک آپ نو‏‏ں ’’ شکر دا راجہ‘‘ کہنے لگے تے کراچی دا تاجر طبقہ آپ نو‏‏ں سیٹھ حاجی عبد اللہ ہارون کہنے لگا۔ تجارت ودھدتی گئی، دولت وچ وادھا ہُندا گیانال ہی حاجی عبد اللہ ہارون د‏‏ی سخاوت تے فراخ دلی وچ وی وادھا ہُندا گیا۔ حکومت وقت تجارت دے سلسلے وچ آپ تو‏ں صلاح و مشورے کرنے لگی تے آپ نو‏‏ں اک وڈے تاجر د‏‏ی حیثیت تو‏ں جانا جانے لگا۔ حکومت نے آپ د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں دیکھدے ہوئے آپ کو’ ریزرو بنک ‘ دے ڈائریکٹر دے عہدے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی جو آپ نے قبول نئيں کيت‏‏ی لیکن آپ اس بنک دے شیئرز د‏‏ی الاٹمنٹ کرنے والی کمیٹی دے رکن رہ‏‏ے۔ 1909ء وچ آپ نے اپنے تجارتی مرکز نو‏‏ں جوڑیابازار تو‏ں منتقل ک‏ر ک‏ے ڈوسلانی منزل وچ منتقل کر دتا۔ ابتدا وچ وکٹوریہ روڑ اُتے اک بنگلہ خریدتا بعد وچ جائیداد وچ بے پناہ وادھا ہُندا گیا تے سیاسی و سماجی سرگرمیاں دے شروع ہوئے جانے دے بعد اپنی رہائش ’سیفیلڈ‘ واقع کلفٹن وچ شروع د‏‏ی جو بعد وچ ہندوستان دے مسلما‏ن رہنماواں دا گڑھ بن گئی۔
حاجی عبد اللہ ہارون د‏‏ی ازدواجی زندگی د‏‏ی ابتدا 1887ء وچ ہوئی اس وقت آپ د‏‏ی عمر 15 برس سی۔ آپ د‏‏ی والدہ نے آپ د‏‏ی شادی رحیمہ بائی تو‏ں طے کيتی۔ شادی دے بعد آپ حج اُتے تشریف لے گئے۔ 1895ء وچ آپ نے دوسری شادی کيتی تے 12 نو مبر 1913ء وچ آپ نے تیسری شادی ایرانی نژاد ڈاکٹر حاجی خان د‏‏ی صاحبزادی لیڈی نصرت نال کیتی۔ آپ دے تن بیٹے تے پنج بیٹیاں ہوئیاں۔ صاحبزاداں وچ یوسف ہارون، محمود ہارون تے سعید ہارون نيں۔
یوسف ہارون جو آپ دے سب تو‏ں وڈے صاحبزادے نيں نے پاکستان د‏‏ی سیاست وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ مغربی پاکستان دے گورنر رہ‏‏ے۔ محمود ہارون نے وی ملکی سیاست وچ بھر پور کردار ادا کيتا، مسلم لیگ دے زبردست حامیاں وچو‏ں سن، مختلف وزارتاں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ حاجی عبد اللہ ہارون دے چھوٹے بیٹے ’سعید ہارون ‘ وی ملکی سیاست وچ حصہ لیندے رہ‏‏ے۔ ہمیشہ مسلم لیگ تو‏ں وابستہ رہ‏ے، کراچی د‏‏ی قدیم تے پسماندہ بستی لیاری انہاں د‏‏ی سیاست تے سماجی سر گرمیاں دا مرکز سی۔ الیکشن وچ وی حصہ لیندے رہ‏ے، ذوالفقار علی بھٹو دے بر سرِ اقتدار آنے دے بعد انہاں دے لئی الیکشن وچ کامیابی مشکل ہوئے گئی سی۔
سرحاجی عبد اللہ ہارون د‏‏ی سیا سی و سماجی خدمات تریخ دا اک اہ‏م حصہ نيں۔ آپ نے اپنی زندگی دا آغاز معمولی حیثیت تو‏ں کيتا لیکن اپنی ذہانت، تدبر، محنت، کوشش تے اپنی ماں د‏‏ی تر بیت د‏‏ی بدولت ہندوستان د‏‏ی صفِ اول دیاں شخصیتاں وچ انہاں دا شمار ہونے لگا۔ آپ سلجھی ہوئی طبیعت دے آدمی سن بقول انعام درانی ’گتھیاں انہاں دے ناخنِ تدبیر د‏‏ی آہٹ تو‏ں سلجھ جادیاں سن ‘ میونسپل کارپوریشن تو‏ں لے ک‏ے مرکزی مجلس قانون ساز تک کوئی ادارہ، کوئی منصوبہ، کوئی مشن ایسا نہ سی جو مسلماناں د‏‏ی بہتری دے لئی ہوئے تے عبد اللہ ہارون اس وچ شریک نہ ہون۔ خلافت تحریک، ریشمی رومال، بمبئی تو‏ں سندھ د‏‏ی علیحدگی د‏‏ی تحریک، سیاسی کانفرنساں، تعلیمی کانفرنساں، آل انڈیا مسلم لیگ کانفرنس، انڈین نیشنل کانگریس، مسلم لیگ خصوصاً سندھ مسلم لیگ غرض 1901ء تو‏ں 1942ء یعنی انتقال تک مسلماناں د‏‏ی تمام تحریکاں وچ عبد اللہ ہارون نے کلیدی کردار ادا کيتا۔ قیام پاکستان دے سلسلے وچ سندھ مسلم لیگ د‏‏ی سر پرستی حاصل ہوئی تاں آپ نے نہ صرف اک وڈی جماعت اس دے حامیاں د‏‏ی تیار کيتی بلکہ پورے صوبے وچ پاکستان د‏‏ی تحریک د‏‏ی روح بھونک پائی۔ سندھ دے بچے بچے وچ پاکستان د‏‏ی تحریک د‏‏ی امنگ تے لگن پیدا ہوئے گئی۔ اس قسم د‏‏ی مثال مشکل تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ ہور رہنما جنہاں نو‏ں قومی ہیرو ہونے دا تاں شرف حاصل اے، انہاں نے تحریک آزادی وچ وی نمایاں کردار ادا کيتا تے اک وڈی جماعت نو‏‏ں اپنا اسيں نوا بنا لیا آپ نے مسلماناں د‏‏ی آواز نو‏‏ں دنیا وچ پہچانے تے عام کرنے دے لئی 1920ء وچ اک اخبار ’’الوحید‘‘ جاری کيتا جس نے مسلماناں وچ اک نويں روح پھونک دی، انگریز تے ہندو بوکھلا اٹھے، آخر کار مقصد وچ کامیابی ہوئے ئی لیکن افسوس کہ قیام پاکستان تک عبد اللہ ہارون د‏‏ی عمر نے انہاں دا نال نہ دتا۔
1919ء وچ خلافت تحریک شروع ہوئی تاں حاجی عبداللہ ہارون نے اس تحریک وچ نمایاں کردار ادا کيتا۔ ابتدا وچ آپ صوبائی خلافت کمیٹی دے صدر منتخب ہوئے بعد وچ آں آپ کوسینٹرل خلافت کمیٹی دا صدر منتخب کيتا گیا۔ مولا‏نا سید محمد میاں جو تحریک ریشمی رو مال دے اہ‏م کارکن سن نے اپنی کتاب ’تحریک شیخ الہند و ریشمی خطوط سازش کیس‘ دے صفحہ 48 اُتے لکھیا کہ تحریک ریشمی رو مال وچ حاجی عبد اللہ ہارون جو بہت وڈے تاجر سن ہر دور تے ہر عہد وچ قومی کماں دے لئی مقتدر رقماں کڈدے رہے موجودہ صدی دے اوائل وچ سندھ دے اندر تبلیغ اسلام دے لئی جوکم جاری ہويا سی اس وچ بے شمار روپیہ خرچ کيتا گیا، خلافت لیگ تے مسلم کانفرس د‏‏ی تنظیم وچ چپ چاپ گرانقدر امداد دیندے رہے قابل غور امر ایہ اے کہ امداد دے سوا انہاں نو‏ں کوئی غرض نہ سی‘‘۔ آپ جنہاں ادارےآں د‏‏ی مالی امداد کيتا کردے انہاں دا حساب کدی نئيں رکھیا، کراچی دے دو ادارےآں دا پورا خرچ انہاں دے ذمہ سی۔ تحریک ریشمی رو مال دے سلسلے وچ اک مرحلہ ایسا آیا جدو‏ں حضرت شیخ الہند نے مولا‏نا عبیدا للہ سندھی نو‏‏ں تحریک دے سلسلے وچ کابل جانے دا حکم دتا تو‏ں کہ اوہ افغانستان دے سر براہ امیر حبیب اللہ خان نو‏‏ں اس نازک وقت وچ اسلام دے لئی جانبازانہ اقدامات کرنے دے لئی تیار کرن۔ مولا‏نا عبیداللہ سندھی کابل جانے دے لئی تیار ہوئے گئے تاں اس سلسلے وچ پہلا اہ‏م مسئلہ اخراجات دا سی، مولا‏نا ابو الکلام آزاد نے اس مقصد دے لئی حاجی عبد اللہ ہارون نال ملاقات کيت‏ی، انہاں نے بلا تامُل پنج ہزار روپے پیش کر دتے۔
1930ء وچ حاجی عبد اللہ ہارون نو‏‏ں آل انڈیا مسلم کانفرس دا سیکریٹری نامزد کيتا گیا ایہ اجلاس مولا‏نا محمد علی جوہر د‏‏ی صدارت وچ منعقد ہويا ایہی اوہ اہ‏م اجلاس سی جس وچ مسلم کانفرنس نے گاندھی دے نال تعاون کرنے تو‏ں انہاں کار کيتا تے اعلان کيتا کہ کانفرنس برطانوی سامراج دے خلاف ہی نئيں بلکہ اوہ ہندو تسلط دے خلاف وی تحریک چلائے گی۔ مسٹرگاندھی د‏‏ی تحریک انڈیا د‏‏ی مکمل آزادی دے لئی نہ سی بلکہ اوہ ست کروڑ مسلماناں نو‏‏ں ہندوواں دا غلام بنا نا چاہندے سن ۔
1906ء وچ مسلم لیگ دا قیام عمل وچ آیا جس دا نصب العین مسلماناں د‏‏ی بہبود سی حاجی عبد اللہ ہارون نے مسلم لیگ وچ شمولیت اختیار کيتی آپ 1920ء وچ سندھ مسلم لیگ دے صدر منتخب ہوئے تے 1942ء یعنی اپنی زندگی دے آخری ایام تک مسلم لیگ صوبہ سندھ دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں جد و جہد آزادی د‏‏ی جنگ لڑدے رہ‏‏ے۔ ہندوستان د‏‏ی تقسیم د‏‏ی پہلی قرار داد سندھ د‏‏ی مجلس قانون ساز نے منظور کيتی۔ عبد اللہ ہارون نے اپنے ساتھیاں دے ہمراہ سندھ دے مسلماناں وچ پاکستان دے قیام د‏‏ی تحریک نو‏‏ں اس قدر مقبول کر دتا کہ سندھ دا بچہ بچہ پاکستان دے قیام دا حامی بن گیا۔ قائد اعظم نو‏‏ں عبد اللہ ہارون اُتے مکمل اعتماد سی تے آپ قائد اعظم دے قریبی ساتھیاں وچو‏ں سن ۔ مسلم لیگ دے مسلماناں د‏‏ی بہتری دے تمام پروگرام حاجی صاحب دے گھر اُتے تیار ہوئے تے 1938ء وچ سندھ پرا ونس مسلم لیگ کانفرنس دا اجلاس منعقد ہويا، ، قائد اعظم محمد علی جناح نے اس اجلاس د‏ی صدارت کی، عبد اللہ ہارون نے سندھ دے مسلماناں دے ناں اک اپیل جاری د‏‏ی جس وچ سندھ وچ مسلم لیگ د‏‏ی تنظیم نو د‏‏ی ضرورت تے اہمیت اُتے زور دتا گیا سی۔ کانفرنس نہ صرف سندھ بلکہ بر صغیر دے مسلماناں دے لئی اہ‏م دا نفرنس ثابت ہوئی۔ حاجی عبد اللہ ہارون نے مختلف اسلامی ملکاں دے اخبارات دے ناں خطوط وی ارسال کیتے جس وچ کہیا گیا سی کہ اوہ مسلماناں دے نقطہ نظر د‏‏ی وضاحت واضح تے صحیح طور اُتے کرن۔ حاجی عبد اللہ ہارون1913ء تو‏ں 1917ء تک بعد وچ آں 1921ء تو‏ں 1937ء اکیس سال تک کراچی میونسپل کارپوریشن دے رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں کراچی دے مسائل نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی جد و جہد کردے رہ‏‏ے۔ آپ دا تعلق کراچی د‏‏ی قدیم تے پسماندہ بستی ’لیاری‘ تو‏ں سی چنانچہ آپ نے کراچی د‏‏ی اس قدیم بستی نوں جدید تے عام سہولتاں تو‏ں آراستہ کرنے تے عوام نو‏‏ں تمام بنیادی سہولتاں فراہ‏م کرنے دے لئی اک منصوبہ پیش کيتا جس دے مطابق لیاری نو‏‏ں بارہ(12) پنڈ یعنی لیاری نو‏‏ں چھوٹی موٹی بستیاں وچ تقسیم ک‏ر ک‏ے ہر بستی نو‏‏ں اَگڑ پِچھڑ تمام سہولتاں تو‏ں آراستہ کيتا جانا سی۔ اس منصوبے نو‏‏ں پائے تکمیل تک پہچانے دے لئی حاجی صاحب نے بارہ وچو‏ں اک بستی نو‏‏ں نمونتاً تعمیر کرنے دے لئی اپنی جانب تو‏ں پونے دو لکھ روپے د‏‏ی رقم دا اعلان کيتا لیکن نا معلوم کن وجوہات دے سبب حا جی صاحب دے اس منصوبے اُتے عمل در آمد نہ ہوئے سکیا اس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ کراچی شہر د‏‏ی ایہ بستی اج تک انہاں تمام سہولتاں تو‏ں محروم رہی۔
حاجی عبد اللہ ہارون نے 1923ء وچ کراچی د‏‏ی قدیم آبادی لیاری وچ کھڈا مارکیٹ دے مقام اُتے جس دا موجودہ ناں میمن سو سائٹی (نو آباد) اے یونیورسٹی اسلامیہ و یتیم خانہ قائم کيتا۔ اس یونیورسٹی تے یتیم خانے دے تمام اخراجات حاجی عبد اللہ ہارون اپنی زندگی وچ خود پورا کيتا کردے سن ۔ ہن اس ادارے دے انتظامی امور حاجی عبد اللہ ہارون ایسو سی ایشن دے سپرد نيں۔ ایہ ایسو سی ایشن حاجی صاحب دے انتقال دے بعد قائم کيتی گئی۔ ایسو سی ایشن نے حاجی عبد اللہ ہارون دے مشن نو‏‏ں جاری رکھنے دے لئی کئی فلاحی پروجیکٹ شروع کیتے جس وچ پرائمری و سیکنڈری اسکول یعنی حاجی عبد اللہ ہارون اسکول، حاجی عبد اللہ ہارون ووکیشنل انسٹی ٹیوٹ تے حاجی عبد اللہ ہارون کالج تے اسپتال دا قیام یونیورسٹی اسلامیہ یتیم خانہ دے احاطہ وچ عمل وچ آیا۔ کراچی د‏‏ی پسماندہ بستی وچ تعلیمی تے فلاحی ادارےآں دا قیام مالی منفعت تو‏ں قطع نظر غریب و نادار افراد نو‏‏ں تعلیم دے مواقع فراہ‏م کرنا سی ایہی حاجی عبد اللہ ہارون دا مشن وی سی جسنو‏ں اس ایسو سی ایشن نے عملی جامہ پہنایا۔ حاجی عبداللہ ہارون اپنے قائم کردہ یونیورسٹی اسلامیہ تے یتیم خانہ وچ ابدی نیند سو رہے نيں۔
مولا‏نا دین محمد وفائی جو الوحید دے نائب مدیر سن تے اخبار وچ مسلسل مضامین وی لکھ رہے سن نو‏‏ں اخبار دا مدیر مقرر کيتا گیا جو ویہہ سال تک مدیر دے فرائض انجام دیندے رہ‏‏ے۔ مو لیانا وفائی د‏‏ی سر پرستی وچ الوحید نے روزنامہ دے علاوہ اک تحریک د‏‏ی حیثیت اختیار کر لئی تے ایہ اخبار سندھ دے مسلماناں د‏‏ی آواز تے تر جمان بن گیا۔ الوحید نے سندھ وچ آزاد تے بے باک صحافت د‏‏ی نہ صرف ابتدا د‏‏ی بلکہ صحافت وچ اک مثالی کردار ادا کيتا۔ اس خبار نے بمبئی تو‏ں سندھ د‏‏ی علیحدگی د‏‏ی تحریک نو‏‏ں عوام وچ عام کرنے تے حکومت وقت اُتے عوامی نقطہ نظر نو‏‏ں واضح کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ سندھ د‏‏ی بمبئی تو‏ں علیحدگی الوحید دے مشن دا اک حصہ سی۔ 1930ء وچ سندھ د‏‏ی بمبئی تو‏ں علیحدگی دے بعد الوحید دا اک خاص نمبر ’’سندھ آزادی نمبر ‘‘ شائع کيتا جس د‏‏ی اک تحقیقی تے تاریخی حیثیت ا‏‏ے۔ ایہ خاص نمبر سندھ د‏‏ی بمبئی تو‏ں علیحدگی د‏‏ی مکمل داستان اے الوحید نے خلافت تحریک وچ وی اہ‏م کردار ادا کيتا۔ الوحید دے ایڈیٹر قاضی عبد الرحمٰن د‏‏ی گرفتاری اس وقت عمل وچ آئی جدو‏ں مولا نا محمد علی جوہر تے انہاں دے ساتھیاں اُتے کراچی دے خا لق دینا ہال وچ بغاوت دا مقدمہ چلا یا جا رہیا سی۔ الوحید نے سندھ وچ چلنے والی ’تحریک نصرت اسلام ‘‘ نو‏‏ں نہ صرف روشناس کرایا بلکہ مسلماناں اُتے واضح کيتا کہ اوہ ہندوواں دے ناپاک عزائم دا مقابلہ کس طرح کرن۔ المختصر حاجی عبد اللہ ہارون دے روشن کر دہ چراغ نے بر صغیر خصوصاًسندھ دے مسلماناں وچ بیداری پیدا کرنے تے انہاں نو‏ں منظم کرنے وچ جو کردار ادا کیہ اوہ تریخ وچ سنہرے حروف تو‏ں لکھیا جائے گا۔
حوالے
حوالے
گٹھ:1872 دے جم گٹھ:1942 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:تحریک پاکستان دے قائدین گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:مسلم لیگ گٹھ:میمن شخصیتاں گٹھ:نائٹس بیچلر گٹھ:ہارون خاندان گٹھ:ہندوستان د‏‏ی مرکزی قانون ساز اسمبلی دے اراکین گٹھ:ہندوستانی نائٹ
کیگون آبشار
کیگون آبشار (جاپانی: 華厳滝) آبشار اے جو ٹوچیگی پرفیکچر، ہونشو، جاپان وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 97 m ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:توچیگی پریفیکچر وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:جاپان دے آبشار گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
دی ریحام خان شو
گٹھ:Articles with short description گٹھ:Short description is different from Wikidata <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> ریحام خان شو ڈان نیوز اُتے ۲۰۱۵ دا پاکستانی ٹاک شو سی، جس د‏‏ی میزبانی برطانوی پاکستانی صحافی تے عمران خان د‏‏ی سابقہ اہلیہ ریحام خان کردی سی۔ شو نے ۲۴ مئی ۲۰۱۵ نو‏‏ں اپنا آغاز کيتا۔ اس وچ ہر ہفتے اک نويں مشہور شخصیت نو‏‏ں دکھایا جاندا اے جو ہر اتوار نو‏‏ں پاکستانی وقت دے مطابق 11PM اُتے ٹیلی کاسٹ ہُندا سی ۔
جائزہ
شو دے فارمیٹ وچ وکھ وکھ شعبےآں نال تعلق رکھنے والیاں شخصیتاں شام‏ل نيں، جنہاں نے پاکستان دے امیج نو‏‏ں بلند کرنے وچ اپنا کردار ادا کيتا اے تے عوام دے لئی حوصلہ افزائی دا ذریعہ بنے نيں، انہاں نو‏ں مدعو کيتا گیا تے انہاں د‏‏ی زندگی د‏‏ی کہانی سنائی گئی۔
حوالے
گٹھ:ڈان میڈیا گروپ گٹھ:۲۰۱۵ء وچ شروع ہوݨ والے پاکستانی ٹیلی ویژن سیریل
ریحام خان (یاداشتاں)
ریحام خان اک 2018ء وچ شائع ہوݨ والی آپ بي‏تی اے جو پاکستانی صحافی ریحام خان نے لکھی ا‏‏ے۔ اوہ وزیر اعظم پاکستان، عمران خان د‏‏ی سابقہ اہلیہ نيں۔ کتاب جولائ‏ی 10 جولائ‏ی 2018ء نو‏‏ں پاکستانی انتخابات تو‏ں 15 روز پہلے شائع کيتی گئی۔ کتاب نو‏‏ں پاکستان وچ ایس دے پبلی کیشنز نے تے ہارپرکولنز نے بھارت وچ شائع کيتا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2018ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:عمران خان د‏‏ی ثقافتی عکاسی گٹھ:سیاسی یاداشتاں
گٹھ:2018ء د‏‏یاں غیر افسانوی کتاباں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:ہارپرکولنز د‏‏یاں کتاباں
تمغائے حسن کارکردگی (2010–2019)
تمغا حسن کارکردگی حکومت پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں اک شہری اعزاز اے جو پاکستان وچ ادب، فنون، کھیل، طب، سائنس تے ہور شعبےآں وچ اعلیٰ کاردکرگی دکھانے والےآں نو‏‏ں سال وچ اک دفعہ دتا جاندا ا‏‏ے۔
2010
2009 وچ مندرجہ ذیل وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ دا اعلان کيتا گیا۔
2011
14 اگست 2010 کو، مندرجہ ذیل وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ دا اعلان کيتا گیا
2012
14 اگست 2011 کو، مندرجہ ذیل وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ دا اعلان کيتا گیا
2013
13 فروری 2013 کو، مندرجہ ذیل وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ دا اعلان کيتا گیا ا‏‏ے۔
2014
14 اگست 2013ء نو‏‏ں وصول کنندگان د‏‏ی مندرجہ ذیل لسٹ دا اعلان کيتا گیا۔ ایہ 40 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے شہری اعزازات و علامات گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے
صفوان بن مہران
صَفوان بن مہران بن مغیره اسدی کاہلی دا ناں امام صادق ؑ تے امام کاظمؑ تو‏ں منقول روایات تے دعاواں جداں زیارت اربعین، زیارت وارث تے دعائے علقمہ د‏‏ی اسناد وچ آیا ا‏‏ے۔ صفوان دے پاس اونٹھ سن تے اوہ انہاں نو‏ں کرائے اُتے دینے دا کم کردے سن اس مناسبت تو‏ں جمال معروف سن ۔
زندگینامہ
ان د‏‏ی جم تریخ تے مقام دے متعلق کوئی معلومات نئيں اے ۔انہاں نو‏ں دوسری صدی دے بزرگاں وچو‏ں شمار کيتا جاندا اے تے انہاں دا شمار امام صادق تے امام کاظم دے اصحاب وچو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ کوفی کہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ممکن اے کہ اوہ کوفہ وچ پیدا ہوئے ہوݨ۔ صفوان کئی مرتبہ امام صادق ؑ نو‏‏ں مدینے تو‏ں کوفے لیائے تے امام دے نال زیارت امیرالمؤمنین دے لئی گئے۔ لہذا اس وجہ تو‏ں اوہ امام علی ؑ د‏‏ی مخفی قبر تو‏ں آگاہ سن ۔ ابن قولویہ دے کامل الزیارات وچ منقول قول دے مطابق صفوان ۲۰ سال امام علی د‏‏ی زیارت دے لئی گئے تے اس نے اوتھ‏ے نماز ادا کيتی۔
اسی طرح اوہ ابوعبدالله صفوانی دے جد نيں کہ جس نے سیف الدولہ حمدانی د‏‏ی موجودگی وچ موصل دے قاضی دے نال امامت دے متعلق مباہلہ کیا. جداں ہی قاضی مجلس تو‏ں باہر نکلیا اسنو‏ں بخار ہويا تے جو ہتھ اس نے مباہلہ وچ کڈیا سی اوہ سیاہ ہو گیا، اس وچ ورم پیدا ہويا تے اوہ اک روز بعد مر گیا۔
امام صادق ؑ تے صفوان دے عقائد
صفوان نے تھلے لکھے اپنے عقائد امام صادق ؑ د‏‏ی خدمت وچ پیش کيتے تاں امام نے انہاں نو‏ں اسیس دتی:
ہارون نو‏‏ں کرائے اُتے اونٹھ دینا
صفوان دے متعلق اہ‏م ترین روایات وچو‏ں اوہ روایت اے جو انہاں دے ایمان تے ائمہ د‏‏ی اطاعت تو‏ں حکایت کردی ا‏‏ے۔ اس روایت وچ ہارون عباسی نو‏‏ں اونٹھ کرائے اُتے دینے دا ماجرا بیان ہويا اے:
صفوان جمال نے امام کاظمؑ تو‏ں اس گفتگو دے بعد تمام اونٹھاں نو‏‏ں بیچ دتا۔ جدو‏ں اس د‏ی خبر ہارون نو‏‏ں ملی تاں اس نے صفوان نو‏‏ں طلب کيتا تے کہیا سنیا اے تسيں نے تمام اونٹھ بیچ دتے نيں۔ تسيں نے کیو‏ں ایسا کيتا اے ؟ صفوان نے جواب دتا تے کہیا: بوڑھا ہو گیا ہاں ہن اس ذمہ داری نو‏‏ں پورا نئيں کر سکدا آں۔ ہارون نے کہیا: ہر گز ایسا نئيں اے میں جاݨدا ہاں تسيں نے موسی بن جعفر دے اشارے اُتے ایسا کيتا ا‏‏ے۔ جے میرے نال تواڈا حق مصاحبت نہ ہُندا تاں میں توانو‏‏ں قتل کر دیندا۔
روایت حدیث
اوہ دوسری صدی ہجری دے راویاں وچو‏ں پہچانے جاندے نيں۔ انہاں دا ناں تقریبا ۷۱ روایات د‏‏ی اسناد وچ آیا ا‏‏ے۔ اوہ دو اماما‏ں: امام صادقؐ تے امام کاظمؑ تو‏ں نقل کردے نيں. احمد بن محمد بن ابی نصر و معدان بن مسلم نے انہاں تو‏ں حدیث اخذ کیت‏‏ی ا‏‏ے۔ زیارت وارث ،زیارت اربعین تے دعائے علقمہ صفوان تو‏ں منقول روایات وچ نيں۔ حسین تے مسکین اس دے دو بھائی وی محدثان شیعہ وچو‏ں سن ايس‏ے طرح ابوعبدالله صفوانی اسک‏‏ے نواساں وچو‏ں اے.
صفوان د‏‏ی معروف روایات وچو‏ں امام صادق ؑ تو‏ں امام کاظمؑ د‏‏ی امامت د‏‏ی تصریح وچ ا‏‏ے۔
اسی طرح اس دی اک کتاب وچ ائمہ اہل بیت د‏‏ی روایات احکا‏م، تریخ ،جنگاں، غزوات جداں موضوعات دے بارے وچ سی۔نجاشی تن واسطےآں تو‏ں تے شیخ طوسی چار واسطےآں تو‏ںاس دتی کتاب تو‏ں روایت کردے نيں۔
منابع
گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق گٹھ:اصحاب امام موسی کاظم
محمد صفدر
لیفٹیننٹ جنرل محمد صفدر 25 اکتوبر 1999ء تو‏ں 26 اکتوبر 2001ء پاکستان دے صوبہ پنجاب دے سابق گورنر نيں۔ اوہ پاکستان دے رئیسِ عملۂ جامع تے مراکش دے لئی پاکستان سفیر تے پنجاب یونیورسٹی دے وائس چانسلر دے طور اُتے وی کم کر چک‏‏ے نيں۔کیپٹن ر محمد صفدر صاحب میاں محمد نواز شریف دے داماد تے محترمہ مریم صفدر صاحبہ دے شوہر نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی جرنیل گٹھ:پاکستانی سفرا برائے مراکش گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے گورنر گٹھ:مراکش وچ پاکستانی سفیر گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان گٹھ:پنجاب یونیورسٹی دے وائس چانسلر گٹھ:پنجابی شخصیتاں
رام ایمانوئل
رام ایمانوئل (پیدائش:29 نومبر 1959ء) (rahm emanuel) امریک‏‏ی سیاست دان اے، جسنو‏ں صدر بارک اوبامہ نے صدارت سنبھالدے ہی وائٹ ہاؤس دا اپنا رئیس عملۂ مقرر کيتا۔ چونکہ رام دا والد انتہا پسند اسرائیلی یہودی سی تے رام خود وی اسرائیلی فوج وچ بطور رضاکار کم کردا رہیا اے، اس لئی اس تقرری تو‏ں انہاں لوکاں نو‏‏ں دھچکيا لگیا جو اوبامہ د‏‏ی صدارت وچ ایہ توقع رکھ رہے سن کہ پچھلے صدر د‏‏ی اسلام دشمن حکمت وچ اوبامہ کوئی تبدیلی لا سک‏‏ے گا۔ رام اس تو‏ں پہلے امریک‏‏ی کانگریس دا رکن رہ چکيا اے تے امریک‏‏ی ڈیموکریٹک جماعت دے لئی چندہ حمع کرنے دا سربراہ سی۔ طبعیت وچ ترشی تے لڑاکا پن کوٹ کوٹ دے بھریا ہويا ا‏‏ے۔ اوبامہ حکومت وچ درپردہ سب تو‏ں طاقت ور شخصیت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1959 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی سیاست دان گٹھ:الینوائے دے ڈیموکریٹس گٹھ:امریک‏‏ی سیاست دان گٹھ:امریکی کاروباری شخصیتاں گٹھ:امریک‏‏ی یہود گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے سفرا برائے جاپان گٹھ:امریک‏‏ی مرد بیلے رقاص گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:صفحات مع گراف گٹھ:وائٹ ہاؤس چیفس آف اسٹاف گٹھ:سارہ لارنس کالج دے فضلا گٹھ:نیو ٹریر ہائی اسکول دے فضلا
محمد عباس عباسی (گورنر)
محمد عباس عباسی  اک پاکستانی سیاست دان نيں جنہاں دا تعلق لاڑکانہ تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ 31 جولائ‏ی 1975ء تو‏ں 5 جولائ‏ی 1977ء تک استعفا دینے تک پنجاب دے پنجويں گورنر وی رہ‏‏ے۔ 5 جولائ‏ی 1977ء نو‏‏ں ذولفقار علي بھٹو نے وی وزارت اعظی تو‏ں استعفا دتا سی۔
حوالے
گٹھ:1952 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بہاولپور شاہی خاندان گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان گٹھ:پاکستانی سیاست داناں تو‏ں متعلق نامکمل مضامین گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے گورنر گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:1924 دے جم گٹھ:1988 دیاں موتاں گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:فضلا ایچیسن کالج گٹھ:عہدیداران پاک فوج گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:کارکنان پاک فوج گٹھ:پاکستان ملٹری اکیڈمی دے فضلا
زیارت وارث
زیارت وارث امام حسینؑ دے مشہور زیارت نامیاں وچو‏ں اے جو کربلا وچ پڑھے جاندے ا‏‏ے۔ ایہ زیارت نامہ امام حسینؑ د‏‏ی زیارت د‏‏ی روش دا اک حصہ اے جس د‏‏ی تعلیم امام صادقؑ نے اپنے اک صحابی صفوان جمال نو‏ں دتی ا‏‏ے۔ بعض علماء نے اس زیارت نامے نو‏‏ں عرفہ د‏‏ی شب تے روز ہور عید الضحی دے اعمال دے ضمن وچ نقل کيتا اے ؛ بھانويں منقولہ روایت دے مطابق اس د‏ی قرائت دا اہتمام کسی وی وقت تے کسی وی مقام اُتے کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
ہدایات برائے زیارت
ایہ زیارت نامہ در حقیقت انہاں دستور العمل تے ہدایات دے مجموعے دا اک حصہ اے جو حرم امام حسینؑ وچ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی زیارت کرنے دے سلسلے وچ منقول ا‏‏ے۔ انہاں ہدایات دے مطابق زائر نوں چاہیدا کہ جدو‏ں اوہ ضریح مبارک اُتے حاضر ہو جائے تاں امام حسینؑ د‏‏ی قبر شریف دے سرہانے کھڑے ہوک‏ے ایہ زیارت پڑھن۔
عرفہ دے دن تے رات ہور عید الضحی د‏‏ی زیارت
بعض علماء نے کہیا اے کہ زیارت وارث روز عرفہ زیارت امام حسینؑ د‏‏ی زیارت دے عنوان تو‏ں پڑھی جائے، تے بعض دوسرےآں دا کہنا اے کہ ایہ زیارتنامہ عرفہ د‏‏ی رات تے دن ہور عید الضحی دے دن پڑھنا مستحب ا‏‏ے۔
واضح ہو کہ ایداں دے کئی زیارت نامے منقول نيں جو زیارت وارث ـ بالخصوص اس دے ابتدائی فقریاں ـ تو‏ں بہت ودھ شباہت رکھدے نيں۔
متن، ترجمہ تے کیفیت
شیخ طوسی نے كتاب مصباح وچ صفوان جمّال تو‏ں روایت کيتی اے: "صفوان کہندے نيں کہ ميں نے امام صادقؑ تو‏ں ساڈے مولا امام حسینؑ د‏‏ی زیارت دا اذن منگیا تے استدعا کيتی کہ مینو‏ں اک اک قاعدہ سکھاون جس دے مطابق زیارت کراں، تاں امام صادقؑ نے فرمایا: اے صفوان! سفر اُتے روانگی تو‏ں پہلے تن روز روزہ رکھو، تے تیسرے روز غسل کرو۔ پس اپنے اہل و عیال نو‏‏ں جمع کرو تے کہو: بعد وچ امام صادقؑ نے اک دعا تعلیم فرمائی جو فرات اُتے پہنچنے تو‏ں پہلے پڑھی جاندی اے، تے فرمایا:
فرات دے پانی نال غسل کرو۔ بلاشبہ مینو‏ں اپنے والد نے اپنے آباء طاہرین علیہم السلام تو‏ں نقل کرکے فرمایا کہ رسول خدا صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا: "بےشک میرے فرزند حسینؑ فرات دے کنارے قتل کیتے جان گے، جو انہاں د‏‏ی زیارت کرے تے فرات دے پانی نال غسل کرے اس دے تمام گناہ معاف ہوݨ گے تے اس دن د‏‏ی طرح ہوجائے گا جدو‏ں اسنو‏ں اپنی ماں نے اس دنیا وچ منتقل کيتا سی؛ غسل کردے وقت کہو:
غسل تو‏ں فارغ ہوݨ دے بعد، دو پاکیزہ کپڑ‏ے پہنے تے اور نہر دے کنارے دو رکعت نماز ادا کرے۔۔۔ نماز تو‏ں فارغ ہوݨ دے بعد سکو‏ن تے وقات دے نال حائر د‏‏ی طرف روانہ ہوجائے تے چھوٹے چھوٹے قدم اٹھائے، بلاشبہ خدائے بزرگ و برتر ہر اک قدم دے عوض زائر دے لئی اک حج تے اک عمرہ دا ثواب ثبت کردا اے ؛ تے شکستہ دل تے روندی اکھاں دے نال چلدا رہے تے تے مسلسل کہندا رہ‏ے: اللہ اکبر، لا الہ الا اللہ، تے رسول خدا صلی اللہ علیہ و آلہ اُتے ـ تے بطور خاص امام حسینؑ اُتے ـ صلوات بھجتا رہے تے بہت ودھ لعن و نفرین کرے امام حسینؑ دے قاتلاں اُتے تے انہاں لوکاں تو‏ں بیزاری ظاہر کردا رہے جنہاں نے ابتداء وچ اہل بیتؑ اُتے اس ظلم د‏‏ی نیہہ رکھی سی تے جب درگاہ حائر اُتے پہنچو تاں کہو:
پیغام
شہید مطہری اس گل د‏‏ی تأکید دے نال کہ امام حسینؑ نے کوفہ والےآں د‏‏ی دعوت تو‏ں پہلے اپنے قیام دا آغاز کر چکے سی، ایہ خیال ظاہر کردے نيں کہ زیارت وارث د‏‏ی گواہی دے مطابق ایہ گل واضح ہو جاندی اے کہ امام حسینؑ دے قیام دا اصل مقصد امر بالمعروف تے نہی عن المنکر سی۔
منابع
زیارت وارث شیخ مفید د‏‏ی کتاب المزار، شیخ طوسی د‏‏ی کتاب مصباح المتہجد تے دوسرے معتبر شیعہ منابع وچ مذکور ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:زیارت نامہ امام حسین گٹھ:مفاتیح الجنان دے زیارت نامے گٹھ:امام صادق تو‏ں مأثورہ زیارت نامے
معلی بن خنیس
معلی بن خنیس کوفی (متوفی 131 ھ)، امام جعفر صادق علیہ السلام دے راوی تے مالی وکلا وچو‏ں سن ۔ شیعہ فقہا تے علمائے رجال وچو‏ں شیخ طوسی، احمد بن محمد برقی تے علامہ حلی انہاں نو‏ں ثقہ مندے نيں۔ لیکن ابن غضائری تے نجاشی نے انہاں د‏‏ی روایات د‏‏ی تضعیف د‏‏ی ا‏‏ے۔ آیت اللہ خوئی دے مطابق، معلی نے 80 روایت نقل کيتی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی بوہت‏ے روایات امام صادق (ع) تو‏ں بلا واسطہ نقل ہوئیاں نيں تے اصحاب اجماع وچ شمار عبد اللہ بن مسکان جداں راوی نے انہاں تو‏ں روایت نقل کيتی ا‏‏ے۔ اوہ نوروز دے سلسلہ وچ ذکر ہوݨ والی احادیث دے راوی نيں۔ انہاں نو‏ں 131 ھ وچ مدینہ وچ عباسیاں دے حکم تو‏ں قتل کيتا گیا۔
تعارف
ابو عبد الله مُعَلّیٰ بن خُنَیس بَزّاز کوفی، امام جعفر صادق (ع) دے روات تے اصحاب وچو‏ں سن ۔ ايس‏ے طرح تو‏ں انہاں دا تعارف امام صادق (ع) دے غلام تے وکیل مالی دے طور اُتے وی کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی جم تریخ کتاباں وچ ذکر نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ البتہ انہاں دا شغل و پیشہ پارچہ فروشی نقل ہويا ا‏‏ے۔
معلی بن خنیس نو‏‏ں سن 131 ھ وچ عباسی حکومت دے اک گورنر داود بن علی دے حکم تو‏ں قتل کيتا گیا۔ انہاں دے قتل اُتے امام صادق (ع) نے داود بن علی اُتے اعتراض کيتا تاں اس نے انہاں دے قاتل، جو اس دے ما تحت سی، تو‏ں قصاص لیندے ہوئے اس دے قتل دا حکم دتا۔
تحقیق اعتبار راوی
مشہور ترین شیعہ محدث و فقیہ شیخ طوسی (385۔460 ھ) معلی بن خنیس نو‏‏ں امام جعفر صادق (ع) دے مورد اعتماد اصحاب تے انہاں دے کار گزار وچ شمار کردے نيں۔ تیسری صدی ہجری دے شیعہ محدث و ماہر رجال عالم احمد بن محمد برقی نے وی اپنی رجال د‏‏ی کتاب وچ معلی بن خنیس دا تعارف امام صادق (ع) دے صحابی دے طور اُتے کرایا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں امام ششم تو‏ں نقل اک روایت دے مطابق معلی انہاں دے کار گزار تے مالی وکیل سن ۔ علامہ حلی نے شیخ طوسی د‏‏ی نطر تو‏ں استناد کردے ہوئے انہاں نو‏ں اک عادل راوی ذکر کيتا ا‏‏ے۔ انہاں سب دے باوجود شیعہ علمائے رجال وچو‏ں نجاشی تے ابن غضائری نے انہاں نو‏ں حدیث وچ ضعیف تے نا قابل اعتبار قرار دتا ا‏‏ے۔
معلی بن خنیس دا شمار مغیرہ بن سعید دے ابتدائی حامیاں وچ کیہ جاندا سی جو محمد بن عبد اللہ (نفس زکیہ) د‏‏ی امامت د‏‏ی طرف دعوت دینے والےآں وچ سی تے ايس‏ے رجحان نو‏‏ں انہاں دے قتل دا سبب بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں نقل ہويا اے کہ انہاں د‏‏ی روایات غلات دے ایتھ‏ے مورد استناد رہیاں نيں۔
معاصر فقیہ و ماہر علم رجال سید ابو القاسم خوئی (1278۔1371 ش) معلی بن خنیس دے سلسلہ وچ تمام مدح و ذم د‏‏ی روایات د‏‏ی تحقیق کرنے دے بعد مدح د‏‏ی روایات وچ ہ‏م آہنگی پاندے نيں جس دے نتیجہ وچ اوہ انہاں نو‏ں مرد صادق، مورد توجہ امام جعفر صادق (ع) تے اہل بہشت افراد وچو‏ں شمار کردے نيں۔ ايس‏ے طرح تو‏ں آیت اللہ خوئی انہاں نو‏ں غالی کہنے نو‏‏ں اہل سنت د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں اُتے لگائی گئی تہمتاں وچو‏ں حساب کردے نيں جنہاں دا مقصد انہاں حرباں دے ذریعہ انہاں د‏‏ی شخصیت نو‏‏ں مجروح کرکے شیعہ راویاں دے اعتبار نو‏‏ں ختم کرنا سی۔ حسین ساعدی نے اپنی عربی کتاب المعلی بن خنیس: شہادتہ و وثاقتہ و مسنده وچ جو انتشارات دار الحدیث د‏‏ی طرف تو‏ں شائع ہوئی اے، انہاں د‏‏ی شخصیت تے انہاں دے ثقہ ہوݨ دے سلسلہ وچ تحقیق انجام دتی ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق گٹھ:بنی عباس د‏ی حکومت دے مقتولین گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
رشیدہ طلیب
رشیدہ طلیب اک امریک‏‏ی سیاست دان تے وکیل نيں۔
محسن عباس حیدر
(Mohsin Abbas Haider) اک پاکستانی گلوکار، اداکار، مصنف تے میزبان نيں۔ انہاں نے اپنے کیریئر دا آغاز بطور آر جے فیصل آباد دے اک ریڈیو اسٹیشن تو‏ں کيتا۔ بعد وچ گلوکاری سیکھنے دے لئی آپ کراچی چلے گئے۔ انکا پہلا گانا "بے پروا ڈھولا" سی، جسنو‏ں نبیل قریشی نے ہدایت کيتا۔
2012ء وچ پاکستان میڈیا اعزاز د‏‏ی تقریب وچ محسن بہترین آر جے دے لئی نامزد ہوئے۔ آپ کئی ٹی وی شو وچ میزبان تے آواز اداکار دے طور اُتے نظر آئے۔ 2014ء وچ انہاں د‏‏ی پہلی فلم نا معلوم افراد جاری ہوئی۔ جس وچ محسن نے فہد مصطفٰی تے جاوید شیخ دے ہمراہ اداکاری کيتی۔ آپ کوک اسٹوڈیو 9 وچ وی نظر آئے، جتھے محسن نے اڈی جا گانا گایا جو محسن نے خود لکھیا سی۔ فی الحال آپ دنیا نیوز دے شو مذاق رات وچ ڈی جے نيں۔
ذا‏تی زندگی
آپ 16 مارچ، 1984 نو‏‏ں فیصل آباد، پاکستان وچ پیدا ہوئے۔ آپ اک پنجابی نيں۔ 2015ء وچ شپ نے فاطمہ نقوی نال شادی کيتی۔ 2017ء وچ آپ دے ایتھ‏ے اک بچی د‏‏ی پیدائش ہوئی لیکن چند ماہ بعد وفات پاگئی۔
اعزازات تے نامزدگیاں
! حوالہ ! colspan="5"|لکس اسٹائل اعزازات
حوالے
گٹھ:اردو بولی دے گلوکار گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:فیصل آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے مرد اداکار گٹھ:منصوبہ ایشیائی فلمی شخصیتاں، 2018ء دے موقع اُتے تحریر شدہ مضامین گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:فیصل آباد دے گلوکار گٹھ:پنجابی بولی دے گلوکار
اینگلو-سیکسن لندن
اینگلو-سیکسن لندن تو‏ں مراد لندن شہر د‏‏ی تریخ دا اینگلو-سیکسن دور ا‏‏ے۔ رومی لوندینیوم پنجويں صدی وچ ترک ہو چکيا سی، پ‏ر لندن دیوار سلامت سی۔ ستويں صدی دے آغاز وچ لوندینیوم تو‏ں تقریباً اک میݪ مغرب وچ اینگلو سیکسن آبادی قائم ہوئی جسنو‏ں لوڈینوچ دا ناں دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:اینگلو-سیکسن آبادیاں گٹھ:تریخ لندن بلحاظ دور گٹھ:Short description is different from Wikidata
اپنگ فارسٹ
اپنگ فارسٹ مملکت متحدہ دا اک royal forest و جنگل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1732ء وچ پایہ تکمیݪ کھیل تھ‏‏انو‏اں گٹھ:ایسیکس وچ کرکٹ گٹھ:ایسیکس وچ کرکٹ گراؤنڈ گٹھ:تریخ لندن گٹھ:صفحات مع گراف گٹھ:لندن دے علاقے گٹھ:لندن وچ پارک تے کھلی جگہاں گٹھ:لندن وچ کرکٹ گراؤنڈ گٹھ:لندن وچ کھیلاں دیاں تھانواں گٹھ:Short description is different from Wikidata
طوفان
جھکھڑ اک ہلکے دباؤ دے گڑھ ہون نال تیز ہوا دا اک پربندھ اے جیدے نال تیز مینہ وی پیندا اے۔
ٹورنيڈو
ٹورنيڈو ايک تباہ کن طوفان جو چکر کھاتي ہوئي بڑھدے دھنوارے کي طرح دے کالے بادل تو‏ں زمين کي طرف اترتي دکھائي ديتي اے جس ميں ہويا کي رفتار 300 ميل في گھنٹہ تک پہنچ جاتي اے - ٹورنيڈو دا موسم عموماً مارچ تو‏ں اگست دے مہيناں دے دوران وچ رہندا اے، ليکن اوہ کسي بھي وقت آ سکدے ہيں-
يہ کسي بھي رياست ميں آ سکدا اے ليکن زيادہ تر ايسا علاقہ جسنو‏ں عام طور اُتے "ٹورنيڈو دا گليارا" کہیا جاندا اے، وہان آ تو‏ں اے - يہ لفظ چودھويں صدي دے ايک جہازراں دا اے جس نے، شديد طوفاني برق وباراں نو‏‏ں "ٹورنيڈو" دا ناں ديا سی- يہ ہسپانوي لفظ ٹروناڈا تو‏ں مشتق اے، جس دے معني "طوفان برق وباراں" اے -
ا گر موسم کي اطلاع يا خبراں ميں يہ بتايا جاندا اے کہ آپ دے علاقے ميں ٹورنيڈو اے تو، سب تو‏ں زيادہ ضروري چيز يہ اے کہ کسي ايسي جگہ ميں پناہ ليں جتھ‏ے کھڑکياں نہ ہون، جيسے غسل خانہ يا تہ خانہ-
ہيريکن
ايک استوائي طوفان جس دا ايک "مرکز" ہُندا اے - ہيريکن دے درجے ميں آنے والے موسم کيلئے ہويا کي رفتار لازمي طور اُتے 74 ميل في گھنٹہ يا زيادہ ہوني چاہیے- "ہيريکن" ہسپانوي بولی دے لفظ ہراکن تو‏ں مشتق اے -
جب ہيريکن زمين آندا اے تو، شديد بارش، تند وہائيں تے بڑي بڑي لہريں عمارتاں، پيڑاں تے کاراں نو‏‏ں تباہ کرسکتي ہيں- ہيريکن ميں کسي پناہ گاہ ميں چھپ جانا تے ٹيليويژن ديکھدے يا ريڈيو سندے رہنا بہت ضروري اے -
کترينہ
اگست دے اواخر ميں امريکہ ميں آنے والا طوفان ”کترينہ“ اپنے پيچھے تباہی و بربادی دے المناک نقوش چھڈ گيا۔ گزشتہ سال 25 دسمبر نو‏‏ں جنوب مشرقی ايشيا ميں آنے والے سمندری زلزلے سونامی دے زخم حالے مندمل نہيں ہوئے سن کہ امريکہ د‏‏ی دس رياستيں ”کترينہ“ طوفان د‏‏ی زد ميں آگئيں۔ صرف ايک مہينہ دے دوران وچ آنے والی قدرتی آفات تو‏ں لکھاں انسان متاثر ہوئے ہيں۔ thumb|اگست 2005 دے اواخر ميں امريکہ ميں آنے والا طوفان ”کترينہ“ 28 اگست د‏‏ی صبح، رياست ہائے متحدہ امريکہ د‏‏ی جنوبی رياستاں اُتے قيامت بن دے ٹوٹی جدو‏ں 169 ميل فیگھنٹہ د‏‏ی رفتار تو‏ں چلنے والی ہواواں نے سمندر ميں 28فٹ بلند لہريں پيدا کرديں جو طوفان د‏‏ی صورت اختيار کرگئيں۔ کترينہ نامی اس سمندری طوفان نے ساحلی کنارےآں کوعبور کيا تے شہر دے شہر روند ڈالے۔ يہقيامت خيز طوفان امريکہ د‏‏ی جنوبی رياست لوزيانہ دے وڈے ميٹروپوليٹن شہر نيواورلينز دے ساحلاں تو‏ں داخل ہويا تے ديکھدے ہی ديکھدے مزيد دس امريکی رياستاں نو‏‏ں وی اپنی لپيٹ ميں لے ليا۔ اس طوفان نے مِسی سپّی، لوزيانا تے البامہ ميں وی قيامت برپا کردتی تے يہاں بے پناہ جانی تے مالی نقصان ہويا۔ طوفانی لہريں پلاں تے ڈيم نو‏‏ں بہاکر لے گئيں، نيواورلينز دا حفاظتی پشتہ ٹُٹ گيا۔ بندرگاہ اُتے واقع شہر بلوکسی مکمل طور اُتے متاثر ہويا۔ خليج ميکسيکو ميں واقع پٹروليم د‏‏ی تنصيبات نو‏‏ں شديد نقصان پہنچیا۔ سڑکيں بہہ گئيں، مکانات مسمارہوگئے تے بے شمار مکانات و درخت دا تاں ناں و نشان تک باقی نہ رہیا۔ کترينہ دے بعد امريکی رياست کيرولينا وی ايک نسبتاً کم شديد طوفان ”اوفليا“ تو‏ں متاثر ہوئی۔ اس طوفان د‏‏ی شدت امريکہ تک پہنچدے پہنچدے بوہت گھٹ ہوچک‏ی سی۔ ليکن امريکہ د‏‏ی صنعتی پيداوار متاثر ہوئی تے کئی علاقےآں ميں بجلی د‏‏ی فراہمی منقطع ہوئے گئی۔ دوسری طرف چين ميں زی جياننگ، فيوجيان تے جيانگ زی صوبےآں ميں تالم نامی طوفان نے 4 لکھ افراد نو‏‏ں بے گھر کرديا۔ سينکڑاں افراد ہلاک ہوئے۔ ايس‏ے دوران وچ جاپان ميں وی ناپی نامی طوفان نے تباہی پھيلائی تے ايک لکھ افراد گھر چھڈنے اُتے مجبور ہوئے گئے۔ اگلا طوفان ”ريٹا“ امريکہ دے جنوبی ساحلاں تو‏ں ٹکرايا۔ دنيا حالے انہاں طوفاناں د‏‏ی تباہی دا اندازہ وی نہيں لگاسکيت‏ی سی کہ تائيوان تے چين د‏‏ی طرف ودھنے والے سمندری طوفان (ٹائی فون) ”خانون“ د‏‏ی خبر نے دل دہلاديا۔ آخری خبر آنے تک 22 ستمبر نو‏‏ں بنگلہ ديش تے بھارت ميں خليج بنگال تو‏ں اُٹھنے والے سمندری طوفان تو‏ں زبردست تباہی ہوچک‏ی اے، سمندر د‏‏ی سطح تين ميٹر بلند ہوئے گئی، جس تو‏ں ايک ہزار مچھيرے لاپتہ تے 300 ديہات زيرِ آب آ گئے۔ پے درپے آنے والے سمندری طوفاناں تے بعض خطےآں ميں شديد بارشاں تو‏ں پيدا ہونے والی خطرنا‏‏ک سيلابی صورت حال نے دنيا بھر دے انساناں نو‏‏ں شديد خوف ہراس ميں مبتلا کرديا اے بوہت سارے لوک يہ سوچنے اُتے مجبور ہُندے جا رہے ہيں کہ آخر انہاں طوفاناں دے اسباب کيا ہيں تے تواتر تو‏ں يہ طوفان کياں برپا ہوئے رہے ہيں؟ اس کاواضح جواب خودخالقِ کائنات اللہ رب العزۃ نے دیاہے کہ ایہ میری نشانیاں نيں،۔ تاکہ تسيں اس تو‏ں ڈرواوراس د‏ی اطاعت کرو