cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دوجی بلقان لڑائی
سربیائی محاذ
thumb| جون 1913 نو‏‏ں دوسری بالکان جنگ دے دوران سربیا دیاں فوجاں وائرلیس فیلڈ ٹیلی گراف اسٹیشن دے نال۔ چوتھ‏ی بلغاریائی فوج سربیا مقدونیہ د‏‏ی فتح دے لئی انتہائی اہ‏م عہدے اُتے فائز سی۔ ایہ لڑائی 29–30 جون 1913 نو‏‏ں چوتھ‏ی بلغاریائی فوج تے پہلی تے تیسری سربئی فوج دے وچکار شروع ہوئی ، پہلے زلیٹوسکیا دے نال نال تے فیر بلغاریہ دے پسپائی دے بعد ، بریگلینیکا دے نال۔ اندرونی الجھناں دے نتیجے وچ 1–3 جولائ‏ی نو‏‏ں بلغاریہ نو‏‏ں بھاری نقصان اٹھانا پيا۔ سرباں نے بغیر کسی لڑائی دے ، چوتھ‏ی بلغاریائی فوج د‏‏ی پوری 7 ويں ڈویژن اُتے قبضہ کرلیا۔ 8 جولائ‏ی تک بلغاریہ د‏‏ی فوج نو‏‏ں شدید شکست دا سامنا کرنا پيا سی۔
شمال وچ بلغاریائی باشندےآں نے سربیا دے سرحدی شہر پیروٹ د‏‏ی طرف جانا شروع کيتا تے سربیا کمانڈ نو‏‏ں پیروٹ تے نیئ دی دفاع کرنے والی دوسری فوج نو‏‏ں کمک بھیجنے اُتے مجبور کيتا۔ <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">] اس د‏ی وجہ تو‏ں بلغاریائی باشندے 18 جولائ‏ی نو‏‏ں کلمینچی وچ مقدونیہ وچ سربیا د‏‏ی کارروائی روک سکدے ني‏‏‏‏ں۔ <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (July 2011)">کب؟ 13 جولائ‏ی 1913 نو‏‏ں ، جنرل میہیل ساوف نے چوتھ‏ی تے 5 ويں بلغاریائی فوجاں دا کنٹرول سنبھال لیا۔ بلغاریائیاں نے شمال مشرقی مقدونیہ دے علاقے وچ بریلینیکا ندی دے نیڑے کلیمانتسی پنڈ دے آس پاس مضبوط پوزیشناں کھودتیاں 18 جولائ‏ی نو‏‏ں سربیا د‏‏ی تیسری فوج نے بلغاریہ دے ٹھکانےآں اُتے حملہ کردے ہوئے حملہ کيتا۔ بلغاریائیاں نے مضبوطی تو‏ں گرفت رکھی ، تے توپ خانہ سرب دے حملےآں نو‏‏ں توڑنے وچ بہت کامیاب رہیا۔ جے سرب بلغاریہ دے دفاعی دستےآں نو‏‏ں توڑ دیندے تاں شاید اوہ دوسری بلغاریائی فوج نو‏‏ں برباد کر دیندے تے بلغاریائیاں نو‏‏ں مکمل طور اُتے مقدونیہ تو‏ں باہر کڈ دیندے۔ دفاعی فتح دے نال ، یکم تے تیسری لشکراں دے شمال وچ کامیابیاں دے نال ، مغربی بلغاریہ نو‏‏ں سربیا دے حملے تو‏ں بچایا گیا۔ اگرچہ اس تو‏ں بلغاریائیاں نو‏‏ں تقویت ملی ، لیکن یونانی فوج دے نال ، جنوب وچ صورتحال سنگین سی۔
یونانی جارحانہ
سجے|thumb| کریسنیا گورج وچ پیش قدمی کردے ہوئے یونانی فوجاں سربیا محاذ مستحکم ہوچکيا سی۔ کنگ کانسٹینٹائن نے ایہ دیکھ ک‏ے کہ اپنے محاذ وچ بلغاریہ د‏‏ی فوج نو‏‏ں پہلے ہی شکست دے دتی گئی اے ، یونانی فوج نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ ہور بلغاریہ دے علاقے وچ مارچ کرن تے راجگڑھ صوفیہ اُتے قبضہ کرن۔ قسطنطنیہ اپنے وزیر اعظم ، ایلفٹیریوس وینزیلوس دے اعتراض دے باوجود فیصلہ کن فتح چاہندے سن ، جنھاں ایہ احساس ہويا کہ سرباں نے ، اپنے علاقائی مقاصد حاصل کرنے دے بعد ، ہن اک غیر فعال مؤقف اپنا لیا تے باقی جنگ نو‏‏ں یونانیاں تک پہنچیا دتا۔ کریسنیا ( کریسنیا گورج د‏‏ی لڑائی ) دے گزرگاہ اُتے ، یونانیاں اُتے بلغاریہ د‏‏ی دوسری تے چوتھ‏ی فوج نے گھات لگیا کر حملہ کيتا جو سربیا دے محاذ تو‏ں نويں سرے تو‏ں آیا سی تے اوتھ‏ے دفاعی پوزیشناں سنبھال لیاں سن۔ 21 جولائ‏ی تک ، یونانی فوج دا مقابلہ موجودہ بلغاریائی فوجاں نے کيتا سی ، تے بلغاریائی جنرل اسٹاف ، کینیا د‏‏ی قسم د‏‏ی جنگ وچ یونانیاں دا گھیراؤ کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی۔ پر ، تلخ کشمکش دے بعد یونانی فریق 26 جولائ‏ی نو‏‏ں کریسنیا ک‏ے راستے نو‏‏ں توڑنے وچ کامیاب ہوگیا تے سمتلی اُتے قبضہ کرلیا ، جدو‏ں کہ 27-28 جولائ‏ی د‏‏ی رات نو‏‏ں بلغاریائی فوج نو‏‏ں صوفیہ تو‏ں 76 کلومیٹر جنوب وچ ، گورنا دزومایا (بلاگوف گراڈ ) د‏‏ی طرف دھکیل دتا گیا۔ ايس‏ے اثنا وچ ، یونانی افواج نے مغربی تھریس اُتے اندرون ملک مارچ جاری رکھیا ، 26 جولائ‏ی نو‏‏ں ، اوہ زانتھی تے دوسرے ہی دن کووموٹینی وچ داخل ہوئے۔ 28 جولائ‏ی نو‏‏ں ، بلغاریہ د‏‏ی فوج ، شدید دباؤ وچ ، گورنہ زہومایا نو‏‏ں ترک کرنے اُتے مجبور ہوگئی۔
یونانی فوج تھک چکيت‏ی سی تے اسنو‏ں رسد دیاں مشکلاں دا سامنا کرنا پيا سی ، لیکن انہاں نے سختی تو‏ں مزاحمت د‏‏ی تے مقامی جوابی حملے کیتے۔ 30 جولائ‏ی تک ، بلغاریہ د‏‏ی فوج نے اپنے حملےآں نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا ، تے دونے طرف تو‏ں یونانی جوابی کارروائیاں نو‏‏ں پسپا کرنا پيا۔ مشرقی کنارے اُتے ، یونانی فوج نے پریڈیلا دے راستے تو‏ں مہومیا د‏‏ی طرف جوابی کارروائی کيتی۔ اس اقدام نو‏‏ں بلغاریائی باشندےآں نے پاس دے مشرقی کنارے تے لڑائی دے میدان نو‏‏ں تعطل دا نشانہ بنایا۔ مغربی حصے وچ ، سربین لائناں تک پہنچنے دے مقصد تو‏ں تساروو سیلو دے خلاف اک جارحیت دا آغاز کيتا گیا۔ ایہ ناکا‏م رہیا تے بلغاریہ د‏‏ی فوج خاص طور اُتے جنوب وچ پیش قدمی کردی رہی۔ اُتے ، پہچیوو تے مہومیا دے سیکٹراں وچ تن دن تک لڑائی دے بعد ، یونانی فوج نے اپنی پوزیشناں نو‏‏ں برقرار رکھیا۔
رومانیہ د‏‏ی مداخلت
رومانیہ نے 5 جولائ‏ی 1913 نو‏‏ں جنوبی ڈوبروجا اُتے قبضہ کرنے دا ارادہ کردے ہوئے اپنی فوج نو‏‏ں متحرک کيتا ، تے 10 جولائ‏ی نو‏‏ں بلغاریہ دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ اک سفارتی سرکلر وچ ، جس وچ کہیا گیا سی ، "رومانیہ نہ تاں شائستگی نو‏‏ں محکوم بنائے گا تے نہ ہی بلغاریہ د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دے سکدا اے " ، رومانیہ د‏‏ی حکومت اپنے مقاصد تے بڑھدے ہوئے خونریزی دے بارے وچ بین الاقوامی خدشےآں نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کردی ا‏‏ے۔ رچرڈ ہال دے مطابق ، "[t] اس نے تنازعہ وچ رومانیہ دے داخلے تو‏ں بلغاریہ د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں ناقابل برداشت بنا دتا [اور t] انہاں نے ڈینیوب دے اطراف رومانیا دا زور دوسری بلقان جنگ دا فیصلہ کن فوجی عمل سی۔"
رومانیہ دے اعلان دے دن ، جنرل ایون کلک‏ر ک‏ے ماتحت 5 ويں کور دے 80،000 جواناں نے دوبروجا اُتے حملہ کيتا ، جس نے توتراکان تو‏ں بالچک تک اک محاذ اُتے قبضہ کيتا۔ کارپس کیولری نے بندرگاہ شہر وارنا اُتے قبضہ کرلیا ایتھ‏ے تک کہ ایہ واضح ہوجائے کہ بلغاریہ د‏‏ی کوئی مزاحمت نئيں ہوئے گی۔ 14-15 جولائ‏ی د‏‏ی رات نو‏‏ں ، شہزادہ فرڈینینڈ دے ماتحت ڈینیوب آرمی بلغاریہ تو‏ں اوریاہو ، گیجن تے نیکوپول وچ داخل ہوئی۔ ابتدائی قبضہ مکمل ہويا ، رومانیہ د‏‏ی افواج نو‏‏ں دو گروہاں وچ تقسیم کيتا گیا: اک مغرب د‏‏ی طرف ، فرڈینینڈ (اب مونٹانا) د‏‏ی طرف ، تے دوسرا اعلیٰ جنوب مغرب وچ ، بلغاریہ دے راجگڑھ صوفیہ د‏‏ی طرف ، جتھ‏ے کدرے وی جاسوسی وچ گھڑسوار دستےآں دے وسیع پرستار موجود سن ۔
18 جولائ‏ی نو‏‏ں ، رومانیہ نے فرڈینینڈ اُتے قبضہ کيتا تے 20 جولائ‏ی نو‏‏ں انہاں نے وراٹا اُتے قبضہ کيتا ، 116  صوفیہ دے شمال وچ کلومیٹر۔ 23 جولائ‏ی نو‏‏ں ، اعلیٰ درجے کیولری دستے صوفیہ تو‏ں صرف ست میل دے فاصلے اُتے واقع ورازیڈبنا وچ داخل ہوئے سن ۔ 25 جولائ‏ی نو‏‏ں رومن تے سرب بیلوگراڈچک وچ اکٹھے ہوئے گئے ، انہاں نے اہ‏م شہر ودین نو‏‏ں وکھ تھلگ کردتا۔ بلغاریہ دا عقبہ پوری طرح تو‏ں بے نقاب ہوچکيا سی ، کسی قسم د‏‏ی مزاحمت د‏‏ی پیش کش نئيں کيت‏‏ی گئی سی ، راجگڑھ حملہ آور دے لئی کھلا سی تے ملک دے شمال مغربی کونے نو‏‏ں منقطع کرکے گھیر لیا گیا سی۔ حملے دے دوران ، اس رومانیا دی فضائی فوج نے فوٹو گرافی تے پروپیگنڈے دے لیفلیٹ گرائے۔ صوفیہ دنیا دا پہلا راجگڑھ بن گیا جو دشمن دے طیارےآں دے زیر پرواز آیا۔
رومانیہ نے اپنی مختصر جنگ دے دوران کسی وی جنگی جانی نقصان د‏‏ی گنت‏ی نئيں کيتی۔ اس د‏ی افواج نو‏‏ں ہیضے دی وبا نے ماریا ، جس نے 6،000 افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔
عثمانی مداخلت
thumb| احمد عزت پاشا وردی وچ (سن 1913) رومانیہ د‏‏ی یلغار دے خلاف مزاحمت د‏‏ی کمی نے عثمانیاں نو‏‏ں صرف بلغاریہ دے حوالے ہونے والے علاقےآں اُتے حملہ کرنے اُتے راضی کردتا۔ اس حملے دا سب تو‏ں وڈا مقصد ایڈرن (ایڈرینوپل ) د‏‏ی بازیابی سی جسنو‏ں میجر جنرل ولکو ویلچیو نے محض 4،000 فوج دے نال رکھیا سی۔ مشرقی تھریس اُتے قابض بلغاریہ د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں سال دے اوائل وچ ہی سرب-یونانی حملے دا سامنا کرنے دے لئی واپس لے لیا گیا سی۔ 12 جولائ‏ی نو‏‏ں ، عثمانیہ دیاں فوجاں اٹالکا تے گلیبولو تو‏ں چڑھائی ک‏ر ک‏ے اینوس مڈیا لائن اُتے پہنچ گئياں تے 20 جولائ‏ی 1913 نو‏‏ں اس لائن نو‏‏ں عبور کرکے بلغاریہ اُتے حملہ کردتا۔ احمد عزت پاشا دی کمان وچ پوری عثمانی جارحیت فورس وچ 200،000 تو‏ں 250،000 افراد شامل سن ۔ پہلی فوج لائن دے مشرقی (مڈیا) سرے اُتے تعینات سی۔ مشرق تو‏ں مغرب تک اس دے بعد دوسری فوج ، تیسری فوج تے چوتھ‏ی فوج تھی ، جو گیلیبو وچ تعینات سی۔
پیش قدمی عثمانیاں دے مقابلہ وچ ، بہت وڈی تعداد وچ بلغاریائی فوجاں جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحد د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئياں۔ ایڈیرن نو‏‏ں 19 جولائ‏ی نو‏‏ں ترک کردتا گیا سی ، لیکن جدو‏ں عثمانیاں نے فوری طور اُتے اس اُتے قبضہ نئيں کيتا تاں بلغاریائیاں نے اگلے ہی دن (20 جولائ‏ی) اس اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ چونکہ ایہ عیاں سی کہ عثمانی باز نئيں آرہے سن ، لہذا اسنو‏ں 21 جولائ‏ی نو‏‏ں دوسری بار ترک کردتا گیا تے 23 جولائ‏ی نو‏‏ں عثمانیاں نے اس اُتے قبضہ کرلیا۔ ایڈرین نو‏‏ں سلطان مراد اول نے 1360 د‏‏ی دہائی وچ فتح کرلیا سی تے 1453 وچ قسطنطنیہ پر قبضہ کرنے تو‏ں پہلے سلطنت دے پہلے یورپی راجگڑھ کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکے سن ۔ وزیر جنگ انور پاشا نے باطل د‏‏ی اک عام نمائش وچ خود نو‏‏ں "ایڈرن دا دوسرا فاتح" کہیا ، حالانکہ فاتح افواج نو‏‏ں ادرنہ کے راستے وچ کوئی مزاحمت نئيں ملی سی۔
عثمانی فوجاں پرانی سرحد اُتے نئيں رکاں بلکہ بلغاریہ دے علاقے وچ داخل ہوئیاں۔ یومول اُتے اک کیولری یونٹ اگے ودھیا۔ رومانیہ تو‏ں زیادہ عثمانی حملے نے کساناں وچ خوف و ہراس پھیلادتا ، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے پہاڑاں اُتے بھج نکلے سن ۔ قیادت وچ اسنو‏ں خوش قسمتی دے مکمل الٹ دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا سی۔ مورخ رچرڈ ہال دے لفظاں وچ ، "[t] اوہ مشرقی تھریس دے میدان جنگ وچ ، جتھ‏ے بلقان د‏‏ی پہلی جنگ جیتنے دے لئی بوہت سارے بلغاری فوجی ہلاک ہوگئے سن ، اوہ فیر عثمانی دے زیر اقتدار سن "۔ رومانیاں د‏‏ی طرح ، عثمانیاں نو‏‏ں وی کوئی جنگی جانی نقصان نئيں ہويا ، لیکن ہیضے تو‏ں 4000 فوجی ضائع ہوئے۔ حملے دے دوران تے فتح دے نتیجے وچ ، عثمانی افواج نے مشرقی تھریس وچ بلغاریائیاں دے خلاف مظالم کیتے تے انہاں وچو‏ں تقریبا سب نو‏‏ں کڈ باہر کردتا ، جداں کہ 1913 وچ دتی ڈسٹریسٹریشن آف دتی تھریسی بلغاریاں وچ 1913 وچ لکھیا گیا اے  ۔
امن معاہدہ
صوفیہ اُتے رومانیہ د‏‏ی فوج دے بند ہُندے ہی بلغاریہ نے روس تو‏ں ثالثی کرنے نو‏‏ں کہیا۔ 13 جولائ‏ی نو‏‏ں ، وزیر اعظم اسٹوئان دانیف نے روسی بے عملی دے باوجود استعفیٰ دے دتا۔ 17 جولائ‏ی نو‏‏ں زار نے جرمن تے روسی فوبک حکومت کیت‏‏ی سربراہی دے لئی واسیل رادوسلاوف نو‏‏ں مقرر کيتا۔ 20 جولائ‏ی نو‏‏ں ، سینٹ پیٹرزبرگ دے راستے ، سربیا دے وزیر اعظم نیکولا پاشیچ نے بلغاریہ دے اک وفد نو‏‏ں سربیا دے نی وچ براہ راست اتحادیاں دے نال سلوک کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔ سرب تے یونانی ، جو ہن مشتعل نيں ، کوئی صلح کرنے دے لئی کوئی جلدی نئيں سی۔ 22 جولائ‏ی نو‏‏ں ، زار فرڈینینڈ نے بخارسٹ وچ اطالوی سفیر دے توسط تو‏ں کنگ کیرول نو‏‏ں اک پیغام بھیجیا۔ رومانیہ دیاں فوجاں صوفیہ تو‏ں پہلے رک گئياں۔ رومانیہ نے تجویز پیش د‏‏ی کہ مذاکرات نو‏‏ں بخارسٹ منتقل کيتا جائے ، تے وفداں نے 24 جولائ‏ی نو‏‏ں نیش تو‏ں بخارسٹ جانے والی ٹرین لی۔
جب 30 جولائ‏ی نو‏‏ں بخارسٹ وچ وفود د‏‏ی میٹنگ ہوئی تاں ، سرباں د‏‏ی سربراہی پیریا ، مونٹی نیگرین وکوٹیا ، یونانیاں نو‏‏ں وینزیلوس ، رومیاں نال تعلق رکھنے والے ٹیٹو مائرسکو تے بلغاریہ دے وزیر خزانہ دیمتور تونچیو نے کيتی۔ انہاں نے 31 جولائ‏ی نو‏‏ں عمل وچ لیانے دے لئی پنج دن د‏‏ی جنگ بندی اُتے اتفاق کيتا۔ رومانیہ نے عثمانیاں نو‏‏ں شرکت کيتی اجازت دینے تو‏ں انکار کردتا ، بلغاریہ نو‏‏ں انہاں دے نال وکھ وکھ گل گل کرنے اُتے مجبور کيتا۔
بخارسٹ دا معاہدہ
thumb|330x330px| نقشہ بلقان جنگ دے بعد بلقان ملکاں دے آخری علاقائی فائدے نو‏‏ں ظاہر کردا اے بلغاریہ نے 19 جولائ‏ی دے اوائل وچ ہی جنوبی ڈوبروجا نو‏‏ں رومانیہ منتقل کرنے اُتے اتفاق کيتا سی۔ بخارسٹ وچ امن مذاکرات دے موقع اُتے ، رومانیائی باشندےآں نے ، اپنا بنیادی مقصد حاصل کرنے دے بعد ، اعتدال د‏‏ی آواز کيتی۔ بلغاریائیاں نے وردر ندی نو‏‏ں میسیڈونیا تے سربیا دے اپنے حصے دے درمیان د‏‏ی حد دے طور اُتے برقرار رکھنے د‏‏ی امید کيتی۔ مؤخر الذکر نے تمام میسیڈونیا نو‏‏ں اسٹروما تک رکھنے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ آسٹریا ہنگری تے روسی دباؤ نے سربیا نو‏‏ں بیشتر شمالی مقدونیہ تو‏ں مطمئن ہونے اُتے مجبور کردتا ، انہاں نے "جنرل فِیچیو دے اعزاز وچ " بلغاریائی باشندےآں دے صرف اٹپ شہر نو‏‏ں قبول کيتا ، جو بلغاریہ دے ہتھیاراں نو‏‏ں قسطنطنیہ دے دروازے تک پہنچایا سی۔ پہلی جنگ. ایوان فیچیو اس وقت بخارسٹ وچ بلغاریائی عملے دے سربراہ تے وفد دے ممبر سن ۔ جدو‏ں فیشیف نے وضاحت کيتی کہ بلغاریہ کیو‏ں یونانیاں دے زیر قبضہ ایجیئن اُتے واقع بندرگاہ کاولا دے مستحق سی ، تاں وینزیلوس نے اس دے جواب وچ کہیا ، "جنرل ، اسيں اس دے ذمہ دار نئيں ني‏‏‏‏ں۔ [29] جون تو‏ں پہلے اسيں آپ تو‏ں خوفزدہ سن تے آپ نو‏‏ں سیرس ، ڈرامہ تے کیوالا پیش کردے سن ، لیکن ہن جدو‏ں اسيں آپ نو‏‏ں دیکھدے نيں تاں اسيں فاتحین دا کردار سنبھالدے نيں تے صرف اپنے مفادات دا خیال رکھن گے۔ " اگرچہ آسٹریا - ہنگری تے روس نے بلغاریہ د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، لیکن جرمنی دا بااثر اتحاد جس دا قیصر ولہم دوم یونانی بادشاہ دا بہنوئی سی تے فرانس نے یونان دے لئی کیولا نو‏‏ں محفوظ بنایا۔ بلغاریہ نے ڈیڈیگچ دی ترقی یافتہ بندرگاہ نو‏‏ں برقرار رکھیا۔
مذاکرات دا آخری دن 8 اگست سی۔ 10 اگست نو‏‏ں بلغاریہ ، یونان ، مونٹینیگرو ، رومانیہ تے سربیا نے بخارسٹ دے معاہدے اُتے دستخط کیتے تے میسیڈونیا نو‏‏ں تِناں وچ تقسیم کيتا: وردار مقدونیہ سربیا گیا۔ سب تو‏ں چھوٹا حصہ ، پیرن مقدونیہ ، بلغاریہ تک؛ تے ساحلی تے سب تو‏ں وڈا حصہ ، ایجیئن مقدونیہ ، یونان تک۔ پہلی بلقان جنگ تو‏ں پہلے دے مقابلے وچ بلغاریہ نے اپنے علاقے نو‏‏ں 16 فیصد ودھایا ، تے اس د‏ی آبادی نو‏‏ں 4.3 تو‏ں ودھیا کر 4.7 ملین افراد تک پہنچایا۔ رومانیہ نے اپنا علاقہ 5 فیصد تے مونٹینیگرو وچ 62 فیصد ودھایا۔ یونان نے اپنی آبادی 2.7 تو‏ں ودھیا کر 4.4 ملین تے اس دے علاقے وچ 68 فیصد تک ودھیا دی۔ سربیا نے اپنی آبادی نو‏‏ں تقریبا 2.9 تو‏ں ودھیا کر 4.5 ملین کردتی۔
بخارسٹ دے مونٹی نیگرین بنیادی طور اُتے نووی پازار دے سابق سنجاک وچ سربیا تو‏ں سازگار مراعات حاصل کرنے وچ دلچسپی رکھدے سن ۔ ایہ انھاں نے کيتا ، تے اس د‏ی تصدیق بعد وچ 7 نومبر نو‏‏ں بلغراد وچ ہونے والے معاہدے وچ ہوئی۔
قسطنطنیہ دا معاہدہ
اگست وچ ، عثمانی فوجاں نے بلغاریہ اُتے امن قائم کرنے دے لئی دباؤ ڈالنے دے لئی کووموینی وچ مغربی تھریس د‏‏ی اک عارضی حکومت قائم کيتی۔ ببلغاریہ نے 6 ستمبر نو‏‏ں اک امن مذاکرات دے لئی اک تن رکنی وفد —جنرل میہیل ساوف تے سفارت کار آندرے توشیف تے گریگر ناچووچ نو‏‏ں قسطنطنیہ روانہ کيتا۔
عثمانی وفد د‏‏ی قیادت وزیر خارجہ محمد طلعت بے نے کيت‏ی سی ، جس د‏‏ی مدد تو‏ں مستقب‏‏ل دے بحری وزیر چوروکسولو محمود پاشا تے خلیل بے سن ۔ اگرچہ روس نے ایڈرین نو‏‏ں دوبارہ ترکی بننے تو‏ں روکنے دے لئی اگست وچ مداخلت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن توشیف نے قسطنطنیہ وچ عثمانیاں نو‏‏ں دسیا کہ "[t] اوہ روسی قسطنطنیہ نو‏‏ں اپنی فطری میراث سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی بنیادی تشویش ایہ اے کہ جدو‏ں قسطنطنیہ انہاں دے ہتھ وچ آجاندا اے تاں اس دا سب تو‏ں وڈی ممکنہ سرزمین ہوئے گی۔ جے ایڈرینوپل ترکاں دے قبضے وچ اے تاں ، اوہ وی اسنو‏ں حاصل کرلاں گے۔ "
ایڈرین نو‏‏ں ہارنے اُتے استعفیٰ دے دتا گیا ، بلغاریائی باشندے کرک کِلیس (بلغاریائی وچ لوزنگراڈ) دے لئی کھیلے ۔ دونے فریقاں نے مسابقتی اعلانات کیتے: سایوو کہ "بلغاریہ ، جس نے تمام محاذاں اُتے ترکاں نو‏‏ں شکست دتی اے ، اس شاندار مسانو‏ں کسی ایداں دے معاہدے اُتے دستخط کرنے دے نال ختم نئيں کرسکدا جس وچ جنگ دے میداناں وچو‏ں کوئی وی برقرار نئيں اے جس اُتے بلغاریہ دا خون بہایا گیا اے ،" تے محمود پاشا اوہ " ٹوپی اساں لی اے اوہ ساڈی ا‏‏ے۔" آخر وچ ، 30 ستمبر کو قسطنطنیہ دے معاہدے وچ کِسے وی میدان عمل نو‏‏ں برقرار نئيں رکھیا گیا۔ بلغاریائی افواج بالآخر اکتوبر وچ رہوڈوپ دے جنوب پرت گئياں۔ رادوسلاوف حکومت نے اتحاد بنانے د‏‏ی امیداں وچ عثمانیاں دے نال گل گل جاری رکھی۔ انہاں مذاکرات نو‏‏ں بالآخر اگست 1914 دے خفیہ بلغاریہ عثمانی معاہدے وچ نتیجہ برآمد ہويا۔
14 نومبر 1913 نو‏‏ں یونان تے عثمانیاں نے ایتھنز وچ اک معاہدے اُتے دستخط کیتے جس دے بعد باہمی دشمنی دا باضابطہ خاتمہ ہويا۔ 14 مارچ 1914 نو‏‏ں سربیا نے قسطنطنیہ وچ اک معاہدے اُتے دستخط کیتے ، سلطنت عثمانیہ دے نال تعلقات د‏‏ی بحالی تے 1913 دے لندن دے معاہدے د‏‏ی تصدیق کيتی۔ مونٹینیگرو تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار کوئی معاہدہ نئيں ہويا سی۔
نتیجہ
دوسری بلقان جنگ نے سربیا نو‏‏ں ڈینوب دے جنوب وچ اک سب تو‏ں زیادہ طاقت ور ریاست دے طور اُتے چھڈ دتا۔ فرانسیسی قرضےآں دے ذریعہ مالی سالاں د‏‏ی مالی سرمایہ کاری دا ثمر آور ہويا۔ وسطی وردر تے سنجوک دا مشرقی نصف نوزی پازار حاصل کرلیا گیا۔ اس دا علاقہ 18،650 تو‏ں ودھ ک‏ے 33،891 مربع میل تک ودھ گیا تے اس د‏ی آبادی ڈیڑھ لکھ تو‏ں زیادہ ودھ گئی۔ اس دے نتیجے وچ نويں فتح شدہ زمیناں وچ بہت ساں دے لئی ہراساں تے جبر لیایا گیا۔ 1903 دے سرب آئین دے تحت ضمانت دتی گئی انجمن ، اسمبلی تے آزادی صحافت د‏‏ی آزادی نو‏‏ں نويں علاقےآں وچ داخل نئيں کيتا گیا سی۔ نويں علاقےآں دے باشندےآں نو‏‏ں ووٹ ڈالنے دے حقوق تو‏ں انکار کردتا گیا سی ، ظاہر اے کہ ثقافتی سطح نو‏‏ں بوہت گھٹ سمجھیا جاندا سی ، حقیقت وچ غیر سرسبز افراد نو‏‏ں قومی سیاست تو‏ں دور رکھنے دے لئی۔ ریڈیکو نوائن جداں اپوزیشن دے اخبارات نے ریمارکس دتے کہ 'نويں سرباں' نو‏‏ں ترکاں دے دور وچ بہتر سیاسی حقوق حاصل سن ۔ ترکی د‏‏ی عمارتاں ، اسکولاں ، حماماں ، مسیتاں د‏‏ی تباہی ہوئی۔ اکتوبر تے نومبر 1913 وچ برطانوی نائب قونصل خاناں نے منسلک علاقےآں وچ سرباں دے ذریعہ منظم دھمکیو‏ں ، من منی نظربندیاں ، مار پیٹ ، عصمت دری ، پنڈ نو‏‏ں جلانے تے قتل عام د‏‏ی اطلاع دی۔ سربیا د‏‏ی حکومت نے ہور غم و غصے نو‏‏ں روکنے یا انہاں تو‏ں ہونے والی تحقیقات وچ کوئی دلچسپی نئيں ظاہر کيتی۔ جدو‏ں غیر جانبداری دے لئی منتخب کردہ ماہرین د‏‏ی اک بین الاقوامی ٹیم اُتے مشتمل کارنیگی کمیشن بلقان پہنچیا تاں ، انہاں نو‏ں بلغراد تو‏ں عملی طور اُتے کوئی مدد نئيں ملی۔
ان معاہداں دے نتیجے وچ یونانی فوج نو‏‏ں مغربی تھریس تے پیرن میسیڈونیا نو‏‏ں خالی کرنے اُتے مجبور کردتا گیا ، جسنو‏ں اس نے کارروائیاں دے دوران قبضہ ک‏ر ليا سی۔ شمالی ایپیروز دے البانیہ تو‏ں ہونے والے نقصان دے نال نال ، بلغاریہ دے حوالے کرنے والے علاقےآں تو‏ں پسپائی دا یونان وچ خیرمقدم نئيں کيتا گیا۔ جنگ دے دوران مقبوضہ علاقےآں تو‏ں ، یونان نے جرمنی د‏‏ی سفارتی حمایت دے بعد صرف سیرس تے کیوالا دے علاقے حاصل کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی۔ سربیا نے شمالی مقدونیہ وچ ہور فائدہ حاصل کيتا تے جنوب د‏‏ی طرف اپنی امنگاں نو‏‏ں پورا کرنے دے بعد ، اس د‏ی توجہ شمال د‏‏ی طرف موڑ دتی جتھ‏ے بوسنیا ہرزیگوینا تو‏ں آسٹریا ہنگری دے نال اس د‏ی دشمنی نے اک سال بعد پہلی جنگ عظیم دا آغاز کردے ہوئے دونے ملکاں نو‏‏ں جنگ کيت‏ی راہ اُتے گامزن کردتا۔ اٹلی نے بلڈان جنگاں دا بہانہ استعمال کردے ہوئے دوجیان جزیرے ایجین وچ رکھنے دے لئی استعمال کيتا جو اس نے 1911 وچ اس جنگ نو‏‏ں ختم کرنے دے معاہدے دے باوجود لیبیا دے خلاف اٹلی-ترک جنگ دے دوران قبضہ کيتا سی۔
آسٹریا ہنگری تے اٹلی دے پرزور اصرار اُتے ، دونے نے اپنے لئے ریاست تے اس طرح ایڈریٹک وچ آٹرنٹو آبنائے اُتے قابض ہونے د‏‏ی امید کردے ہوئے ، معاہدہ لندن دے شرائط دے مطابق باضابطہ طور اُتے اس د‏ی آزادی حاصل کرلئی- پروٹوکول آف فلورنس (17 دسمبر 1913) دے تحت نويں ریاست د‏‏ی قطعی حدود نو‏‏ں ختم کرنے دے بعد ، سرباں نے اپنا دائرہ ایڈیٹرک تے یونانیاں تو‏ں شمالی ایپیروس (جنوبی البانیہ) دے علاقے وچ کھو دتا۔ ایہ مقامی یونانی آبادی دے نال انتہائی غیر مقبول سی ، جو بغاوت دے بعد ، کورفو دے پروٹوکول دی شرائط دے تحت مقامی خودمختاری حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا۔
اپنی شکست دے بعد ، بلغاریہ اپنی قومی خواہشات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی دوسرا موقع لبھن دے لئی اک ریونچسٹ مقامی طاقت وچ تبدیل ہوگیا۔ بخارسٹ دے بعد ، بلغاریہ دے وفد دے سربراہ ، تونچیوف نے ریمارکس دتے کہ " طاقتاں [علاقائی بستی] تبدیل کرداں گی ، یا اسيں خود اسنو‏ں ختم کردین گے۔" اس مقصد دے لئی، اس نے مرکزی طاقتاں دی طرف سے پہلی عالمی جنگ وچ حصہ لیا ، کیونجے اس دے بلقان دشمن (سربیا ، مونٹینیگرو ، یونان تے رومانیہ) پرو اینٹینٹ سن ( سربیین مہم تے مقالہ دے مقدونیائی محاذ اُتے مضامین دیکھو) جنگ اول)۔ پہلی جنگ عظیم دے دوران ہونے والی زبردست قربانیاں تے نويں شکست تو‏ں بلغاریہ نو‏‏ں قومی صدمے تے نويں علاقائی نقصانات ہوئے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں گٹھ:رومانیہ دیاں جنگاں گٹھ:بلغاریہ دیاں جنگاں گٹھ:یونان دیاں جنگاں گٹھ:سربیا دیاں جنگاں گٹھ:مونٹینیگرو دیاں جنگاں گٹھ:1913ء دے تنازعات گٹھ:1913ء وچ یونان گٹھ:1913ء وچ بلغاریہ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:جنگاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
ایوری کاؤنٹی
ایوری امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلا کیرولینا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:اتلا کیرولینا
برفانی بکری
برفانی بکری گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
خزر سلطنت
thumb|220px| سنّ 650 اتے 850 دے وچّ خزر خاگانیت
خزر سلطنت جاں خزر خاگانیت وچکارلے ویلےآں وچ یوریشیا  دی اک  ترکی نسل لوکاں   دی وڈی  سلطنت سی ، جہڑی اجوکے  روس  دے یوروپی  حصے ، لہندے  قازقستان , چڑھدے یوکرین , آذربائیجان , شمالی قفقاز ( چرکیسیا ,  داغستان  ) , گرجستان , کریمیا اتے اتلے چڑھدے ترکی اتے پھیلی ہوئی سی ۔ اسدا راجگڑھ  وولگا دریا دے کنڈے بسیا آتیل شہر سی ۔ خزر  خاگانیت  سنّ 448 توں 1048 تکّ چلی ۔ اسوچّ کئی دھرماں دے لوک اتے ، ترکی قبیلےآں دے علاوہ ، یورالی ،  سلاوی  اتے ہور نسلاں دے لوک وی رہندے سن ۔ خزر خاگانت ریشم رستہ  اتے اک اہم پڑاؤ سی اتے دکھن - لہندے  ایشیا  نوں اتلے  یورپ  توں جوڑن والی اک مکھ کڑی سی ۔
مذہب
قرون وسطی وچّ خزر راج نے یہودی دھرم  نوں اپنا لیا سی ، حالانکہ ستیپی دے ہور ترکی قبیلےآں نے  سنی  اسلام اپنایا سی ۔
ناں
بہت سارے ودواناں دا مننا ہے کہ خزر شبد [ترک بولیاں]] دے گیزیر جاں خیزیر شبد توں آیا ہے اتے اسدا مطلب خانہ بدوش  جاں گھمکڑ ہندا ہے ۔
عرب خزر جنگاں
7ویں تے 8ویں صدی عیسوی چ خزراں نے اموی سلطنت تے اسدی جانشین عباسی سلطنت خلاف جنگاں دا اک سلسلہ لڑیا ۔پہلی عرب خزر جنگ اسلامی فتوحات دے پہلے دور وچ لڑی گئی ۔ 640 تک مسلم فوجاں آرمینیا تک پہنچ گئے۔ 642ء وچ اینہاں نے قفقاز پار اپنا پہلا حملہ عبدالرحمان ابن ربیعہ دی اگوائی وچ کیتا ۔ 652ء وچ مسلم فوجاں خزر راجگڑھ بلانجار اتے حملہ آور ہوئیاں ، لیکن جت نا سکیاں تے بھاری نقصان چکیا ۔
خزر
ایہ نیمخانہ بدوش ترک لوک سن ،جنہاں نے اپنے وقت د‏‏ی طاقتور ترین مغربی ترک خانیت تو‏ں ٹوٹے تے اپنی ہی وکھ سیاست پیدا کی. مشرقی یورپ تے جنوب مغربی ایشیا د‏‏ی اہ‏م ترین تجارتی شہ رگ دے دونے اطراف, خذریہ قرون وسطی د‏‏ی سب تو‏ں اولی تجارتی منڈی بنا جو شاہراہ ریشم د‏‏ی مغربی رستےآں اُتے تسلط رکھدا سی جدو‏ں کہ چین ، مشرق وسطی تے کیویائی روس' دے درمیان اک چوراہے دا کردار ادا کردا رہیا. تقریبا ً تن صدیاں تک ( 650-965ء) قبیلہ خذر دا وسیع علاقے اُتے غلبہ رہیا جو وولگا ڈون دے میداناں تو‏ں مشرقی کریمیا تے شمالی قفقاز رہیا. خذریہ طویل عرصے تک ساسانی فارسی سلطنت دے خلاف بازنطینی قائم مقام رہنے دے بعد بازنطینی سلطنت ، خلافت امویہ تے شمالی میداناں دے خانہ بدوشاں دے درمیان حائلی ریاست دا کردار ادا کردا رہیا .فیر اس دا بازنطینی اتحاد 900 ء دے آس پاس ختم ہويا. بازنطینیاں نے الاناں نو‏‏ں خذریہ اُتے حملہ کرنے دے لئی ابھارنا شروع کيتا تاکہ خذریہ د‏‏ی کریمیا تے قفقاز اُتے گرفت کمزور ہوئے تے اوہ شمال وچ ابھرتی ہوئی روسی طاقت نو‏‏ں مسیحیت قبول کروا تے انہاں تو‏ں سیاسی اتحاد کرسکن. 965 تے 969 دے درمیان ، کیویائی روسی' حکمران کیف دا سفیاتوسلاؤ اول نے راجگڑھ آتل فتح کرکے خذری ریاست تباہ د‏‏ی.
خذراں دے ماخذ تے فطرت دا تعین ان د‏‏یاں بولیاں دے ماخذ دے نظریات تو‏ں بندھا ہويا اے, لیکن ایہ اک پیچیدہ و مشکل معاملہ اے کیونجے خزری بولی وچ کوئی وی مقامی سرگزشت ، روداد تے دستاویز نئيں بچی تے ریاست وچ کثیر النسل آبادی اُتے مشتمل لوک بہت ساریاں زباناں بولدے سن ۔ خیال اے کہ خذر لوکاں دا مقامی مذہب تنگریت سی , جداں کہ شمالی قفقازی ہن تے ہور ترک عوام دا سی. ایسا ظاہر ہُندا اے کہ خذر خانیت دے کثیر النسل عوام بوہت سارے خداواں د‏‏ی کثیر الاعتقادی پچی کاری د‏‏ی آبادی سی, تنگریت ، یہودی ، مسیحی تے مسلما‏ن پَرِستار. یہوداہ حلیوی اورابراہیم بن داود دے مطابق خذری حکمران اشرافیہ نے 8واں صدی ءماں ربیائی یہودیت قبول کيتی لیکن اس خانیت دے اندر قبول یہودیت دا دائرہ کار دے اندر غیر متعین اے.
ماخذات خذر دے بابت سلاو یہودی سبوتنخ ، یہود بخارا ، مسلما‏ن کمیک, قزاک ، دان کوزک خطے وچ ترک بولی بولنے والے کرمچک تے انہاں دے کریمیائی پڑوسی کارائی مالڈاوی سنگؤس ، کوہستانی یہود تے دوسرے تجویز کیتے گئے  19واں صدی دے اخر وچ, نظریہ سامنے آیا کہاشکنازی یہودی اکثریت خذری جلاوطن یہودیاں کيت‏ی سی جنہاں نےروس تے یوکرین تو‏ں مغرب فرانس تے جرمنی د‏‏ی جانب ہجرت د‏‏ی ہ اس نظریہ د‏‏ی ہن وی حمایت جاری اے لیکن یہود تے سام پسند دانشور اسنو‏ں شکوک و شبہات تو‏ں دیکھدے نيں. یہ نظریہ کدی کدی سام دشمنی اور کدی کدی ضد صہیونیت تو‏ں وی جوڑا جاندا اے
باہرلے جوڑ
گٹھ:سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:ترک ریاستاں
پیننگٹن کاؤنٹی
پیننگٹن امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
نیلگری ٹاہر
نیلگری ٹاہر گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
پرکنز کاؤنٹی
پرکنز امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
بیوفورٹ کاؤنٹی، اتلا کیرولینا
بیوفورٹ امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلا کیرولینا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:اتلا کیرولینا
چک 78 فتح
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
مدرسہ عروسیہ
مدرسہ عروسیہ ( مدرسة العروسية ؛ تمل : அரூஸிய்யா மத்ரஸா جنوبی ہندوستان د‏‏ی ریاست تمل ناڈو (تمل: தமிழ்நாடு ) وچ عربی تے اسلامی تعلیم کا سب تو‏ں قدیم ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ مدرسہ ساحلی شہر تے اسلامی مرکز کیلاکرئی (تمل: கீழக்கரை ) وچ واقع اے . اس مدرس‏ے نو‏‏ں اروی خطے (جدید دور دے جنوبی بھارت تے سری لنکا ) دے مسلم بزرگ ماہر دینیات تے ولی شیخ صداقت اللہ بن سلیمان القحیری الصدیقی (1042–1115 ھ / 1632–1703) 1082 ھ / 1671 وچ قائم کیتا۔ انہاں عربی لقب مادح الرسول تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ تمل بولنے والے مسلما‏ن عوام تے تمل ناڈو دے اسکالر وی اپنی گفتگو تے ادب وچ انہاں نو‏ں اپا (تامل: அப்பா ) کہندے ني‏‏‏‏ں۔
ناول سکیم
تمل ناڈو وچ اس مدرس‏ے دے آغاز تو‏ں پہلے ، خطے وچ ایہ رواج عام سی کہ مسیتاں وچ مسلم علماء نو‏‏ں مفت تعلیم دتی جائے۔ انہاں دے طلباء نو‏‏ں کھانے دے لئی اپنے انتظامات کرنے دا پابند کیتا گیا سی جدو‏ں کہ مسیتاں وچ بعض اوقات رہائش وی فراہ‏م کيتی جاندی سی۔
شیخ صداقت اللہ نے محسوس کیتا کہ کھانا تیار کرنے تے رہائش دا بندوبست کرنے دا معاملہ طلباء نو‏‏ں اپنی پڑھائی وچ پوری طرح توجہ دینے تو‏ں پریشان کررہیا ا‏‏ے۔ چنانچہ تمام بنیادی سہولیات د‏‏ی فراہمی دے نال مکمل طور اُتے مفت دینی تعلیم د‏‏ی فراہمی دے لئی ایہ سہولت قائم کيتی گئی جس وچ طلبہ دے لئی مفت کھانا تے رہائش شامل ا‏‏ے۔
یہ اک کامیاب اقدام ثابت ہويا جس نے جنوبی ہندوستان دے بندرگاہی شہر مدراس دے حاکم نواب غلام غوث خان ولاجہ پنجم د‏‏ی توجہ حاصل کيتی۔ اوہ انہاں نتائج تو‏ں بہت متاثر ہوئے تے انہاں نے مدرسہ وچ مدرسہ اعظم کے ناں تو‏ں جانے والے عربی کالج وچ اس اسکیم نو‏‏ں نافذ کیتا۔
توسیع
جب شیخ سید معظم بن احمد لبائی جو عربی وچ امام العروس تے ماپلائی لبائی عالم (تمل: மாப்பிள்ளை லெப்பை ஆலிம்) دے ناں تو‏ں مشہورہیاں، نے اپنے والد شیخ عبد القادر الکیلاکرئی تو‏ں وراثت وچ مذہبی درسگاہ حاصل کيتی، انہاں نے لائبریری د‏‏ی تزئین و آرائش د‏‏ی تے مخطوطات دا اک وسیع ذخیرہ جمع کیتا۔
مشہور سابق طلباء
بہت سارے ممتاز اسکالرز تے روحانی رہنماواں نے مدرس‏ے تو‏ں تعلیم حاصل کيتی اے تے فارغ التحصیل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ درج ذیل کچھ نامور شخصیتاں شامل نيں:
حوالے
گٹھ:ہندوستان وچ 1671ء دیاں تاسیساں گٹھ:1670ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:ضلع رام ناتھ پورم گٹھ:بھارت وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:بھارت وچ تعلیم
چک 124-7آر
چک 124-7آر  ضلع خانیوال دی تصیل میانچنوں  دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے ستویں سوئے (لنڈو) 7آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 7آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل میانچنوں چ وس رہیا اے  ۔
ضلع ازبکستان
ضلع ازبکستان ازبکستان دے صوبہ فرغانہ اک ضلع اے۔ اسدا راجگڑھ یایپان اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،81،100 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 690 مربع کلومیٹر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ فرغانہ دے ضلعے
سید اکبر شاہ
سید اکبر شاہ دا تعلق صوفیاں دے مداری سلسلے نال منیا جاندا اے، جس دا بانی بدیع الدین مدار سی۔ شاہ مدار شام دیس دے اک یہودی پروار وچوں سی۔ بھارت آ کے اس نے اجمیر شریف دی زیارت کیتی، جتھے اس نوں بڑا سکون ملیا۔ شاہ مدار کانپور دے لاگے مدنپور آ کے رہن لگّ پیا اتے اتھے ہی اس دا انتقال ہویا۔ پنجاب وچ اس فرقے دا مرکز بہاول پور (پاکستان) وکھے اے۔ اکبر شاہ ملتان دا وسنیک سی۔
تخلیقاں
سید اکبر شاہ دا ویلہ 19ویں صدی عیسوی اے۔ رچناواں دا ویروا ایہہ اے :
صوفی رنگ
ایہناں ساریاں وچوں ودھیرے صوفی رنگ کافیاں وچ اے۔ کافیاں وچ اوہ انسانی سریر (سادھک) نوں دپٹے دے روپک نال بیان کردا اے، جس دا دھونہارا مرشدِ کامل جاں پورن گرو اے۔ مرشد نے سالک نوں عشقَ دی خیر پا کے اس نوں پریم دی کھنب چاڑھ کے اس دے نیناں دے ٹوبھے وچ درداں دا اجیہا پانی بھردا اے، تاں جو ایہہ قبول ہو سکے اتے اس طرحاں اس دی کرم فرمائی حاصل ہو سکے۔ سید اکبر شاہ نے صرف باہر دی صفائی دی گلّ نہیں کیتی اے، سگوں باطنی (اندرلی) وی صفائی، عشقَ، طوبیٰ، زہد، زیارت، ربی کرم اتے بندگی نال ہون دی حامی وی بھری اے۔
جنگ نامہ کربلا
جنگ نامہ کربلا وچ اسلامی بزرگاں دیاں شہیدیاں دا ذکر اے۔ قصہ مرزا صاحباں وچ عامَ پرچلت پریم کہانی نوں کانی-بدھی کیتا گیا اے۔ قصیاں وچ دکھانت دا رنگ ودھیرے اے۔ سید اکبر شاہ دے شعری-سٹائل اپر ہاشم دے شعری-سٹائل دے اثر دے نال-نال بابا وجید دے شعری-سٹائل دا رنگ وی ملدا اے۔ قادر دی قدرت بیان کردا اوہ وجیدی سٹائل وچ لکھدا اے :
اکنا لنگر حوالے کیتے، ہکنا اگّ ن بالی۔ ہک مال متا رکھ ہوئے سوداگر، ہک وتّ کرن دلالی۔ ہکنا رنج رنجور کیتا، ہک پھردے مست موالی۔
لہندی دا رنگ
سید اکبر شاہ کیونکہ ملتان دا وسنیک سی، اس لئی اس دیاں رچناواں وچ لیہندی دا رنگ بڑا گوڑہا اے۔ اک نوں ہک، دیکھوں نوں ڈیکھوں، جنہاں دی تھاں 'جیندی'، ہوویگی دی تھاں 'ہوویسی' وغیرہ لیہندی پنجابی دے ہی اداہرن ہن۔ انج وی صوفی مت دے جاں قرآنی سنکلپاں دی ویاکھیا لئی عربی، فارسی ووکیبولری دی کھلھی جاں اوکھی ووکیبولری ورتن توں سنکوچ ہی کیتا گیا اے۔ سید اکبر شاہ دی گنتی 19ویں صدی دے پرمکھ شاعراں وچ ہندی اے۔
گٹھ:پنجابی شاعر
ورباس
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ وریاس شہر سربیا دا اک شہراے تے سربیا دے خودمختار صوبے ووئیودینا دے ضلع تھلواں باچکا چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
بھرل
بھرل گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
دیویا مہرا
دویا مہرا اک بھارتی کلاکار اے جو ونیپیگ ، نیویارک اتے دلی وچ اپنا سماں بتاؤندی اے۔
دویا مہرا نے کولمبیا یونیورسٹی سکول آف آرٹس، نیویارک توں وزوئل آرٹس وچ MFA حاصل کیتی اتے اس نے یونیورسٹی آف منیٹوبا سکول آف ارٹس، ونیپیگ توں BFA (آنرز) کیتی
کم
thumb| دویا میہرا، ڈینجرس ومین (بلیج آف ویری) ، 2017، ڈجٹل چتر۔ ایہہ کم ادگھاٹنی [[آرٹ+پھیمینزم|کلا + ناریواد دور آپھّ ایکشن آرٹ کمیشن اے۔ ]] مہرا دوجیاں دے وچاراں، نسل اتے وبھنتا دے اساری، اتے حاشیے اُتے انحصار کردی اے۔ اک ملٹیمیڈیا مشق نال جس وچ انسٹالیشن ، فوٹوگرافی ، ویڈیو ، مورتی اتے ٹیکسٹ شامل اے، مہرا پوربی / مغربی، اچّ اتے گھٹ سبھیاچار دا حوالہ دندا اے ، اتے لنگ ، نسل اتے پچھان دے آلے دوآلے دے مدعیاں ول دھیان دین لئی نجی اتے سیاسی۔
اس دی 2017 پردرشنی وچ تہانوں اوہناں نوں دسنا پئیگا، وچ اک جاتیوادی ننیں ہاں ، اسنے اک چٹی کندھ تے ہلدے رنگ دے رنگ نال "لوکاں دے رنگ" لکھیا۔ اک ہور رنگ نال لکھے وچار وچ سٹیو ہاروے ولوں امریکہ وچ کالے اتے گورے لوکاں دے کم دیاں حالتاں دی تلنا وچ کیتے مذاق دا اک حوالہ دتا اے، "گورے لوکاں کول خوبصورت دن ہن"۔
مہرا دی رچنا قومی اتے قومانتری پدھر تے پردرشت کیتی گئی اے، جس وچ کریئیٹو ٹائم ، ایمؤئیمئے پیئیس 1 ، دِ کوینز میوزیم آف آرٹ ، ایمئیئیسئیس ایمؤسیئے ، بینپھ سینٹر ، آرٹ گیلری آف اونٹاریؤ، موریس اتے ہیلن بیلیکن آرٹ گیلری بریٹیش کولمبیا آرٹ سپیک ، جارجیا سکیرمین پراجیکٹ، کملوؤز آرٹ گیلری ، دِ امیجس پھیسٹیول، د بیجنگ 798 بئینیل (بیجنگ) اتے لیٹیٹیوڈ 28 شامل ہن۔
جھیل سیف الملوک
سیف الملوک ناران پاکستان وچ 3224 میٹر / 10578 فٹ دی انچائی تے اک جھیل اے۔ ناران دے گراں توں پیدل یاں جیپ راہیں ایتھے پہنچئیا جا سکدا اے ۔ ایہہ پہاڑاں وچکار جھیل اے جس دے بارے وچ مشہور اے کہ ایتھے پریاں آندیاں نیں۔ ملکہ پربت تے دوجے پہاڑاں دا پڑچھانواں ایس تے پیندا اے۔ سال دے کجھ مہینے ایس دی پدھر برف نال جمی رہندی اے۔ ایہدے اندر بھوری ٹراؤٹ ہوندی اے۔
حوالے
گٹھ:جھیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:پاکستان دیاں جھیلاں
دیویا مہرا
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1981 گٹھ:زندہ لوک
بابر باݨی
سرلیکھ
اس بانی دا سرلیکھ گرو نانک   جاں آدی گرنتھ دے اڈیٹر   گرو ارجن دیو نے نہیں دتا بلکہ شبداں وچ کیتے گئے بابر متعلق الیکھ نوں دھیان وچ رکھ دے سکھ ودواناں اتے سیانیاں نے دتا انج ایہہ سرلیکھ سری گورُ نانک دیوَ جی دے شبدا وچ وی اے۔ ساہاں سرتِ گوائیا رنگِ تماتوں چائ۔۔ بابروانی پھرِ گئی کئرُ ن روٹی کھائِ۔۔ ('شری گرو گرنتھ صاحب جی (انگ 417))
تریخی اہمیت
؛یتی مار پی کرلانے تیں دی درد نہ آیا۔۔
ہر شبد دے انت وچ 'نیریٹو' نشکرش کڈھئا گئا اے۔ ہر گھٹنا پربھو دی اچھا دا جھلکارا پیش کردی اے۔ ؛1 مرِ مرِ جیوے تاں کچھ پاے نانک نام وکھانے۔۔ ؛2 سچ دی بانی نانک ااکھے سچُ سنائسی سچ دی بیلا۔۔ ؛خراسان خسمانا کیئا،ہندوستان ڈرائیا۔۔ ؛ااپے دوسُ ن دیی کرتا،جمُ کرِ مغلُ چڑائیا۔۔ ؛یتی مار پی کرلانے،تیں دی دردُ ن اائیا۔۔1۔۔ (پنہ 360)
ساہتی اہمیت
کاوَ-تتاں دا استعمال وی اس رچنا وچ کیتا گئا اے۔
٭ رامُ نہ کبہُ چیت ہنِ کہنِ ن ملے خدائِ۔۔(وکروکتی)
پڑبولی
گٹھ:بولی گٹھ:بولی علم
بابر باݨی
رس نرپن
1 کرنا رس ؛کہا سو کھیل طبیلہ گھوڑے کہا بھیری سہنائی۔۔ کہا سو تیغ بند گاڈیرڑِ کہا سو لال کوائی۔۔ 2 رودر رس ؛کائیا کپڑُ ٹکُ ٹکُ ہوسی ہندوستان سمالسی بولا۔۔ ااون اٹھترے جانِ ستانوے ہورُ بھی اٹھسی مرد دا چیلا۔۔ 3 ویر رس ؛ مغل پٹھانا بھئی لڑائی رن مہہ تیغ وگائی۔۔ اونی تپک تانِ چلائی اونی ہستِ چڑائی۔۔
بولی تے سٹائل
اس رچنا وچ گرو نانک دیوَ جی نے بولی دا سٹیک استعمال کیتا اے۔ گرو جی نے اتہاسکار وانگ آسان واضع اتے ٹھیٹھ ووکیبولری ورتی اے۔ اس بانی دے بہت سارے واک اکھوتا دے روپ وچ چارے جاندے ہن۔ جویں : یتی مار پی کرلانے،یہ جگُ تیرا تو گوسای۔
اس پرکار بابروانی تریخی اتے فنی پکھ دووا دی دھنی اے۔ <ref_name= "حوالہ 2"/>
حوالے
گٹھ:گربانی گٹھ:گرمتی شاعری
بورس یلسن
بورس یلسن 1991 وچ سویت یونین دے ٹٹن مگروں روسی فیڈریشن دا پہلا صدر سی ۔ گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:روس
پوٹر کاؤنٹی، ساؤتھ ڈیکوٹا
پوٹر امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 125-7آر
چک 125-7آر  ضلع خانیوال دی تصیل میانچنوں  دا اک پنڈ اے ۔
برٹی کاؤنٹی
برٹی امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 125-7آر
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل میانچنوں چ وس رہیا اے  ۔
پرات
پرات اک فلیٹ گوݪ برتݨ اے جیہڑا تھاݪ ورگا ہُندا اے۔ پرات پنجاب وچ اک عام ورتوں دا پعھانڈا اے جو زیادا تر آٹا گُنّݨ لئی ورتیا جاندا اے، اس توں علاوا ایہنوں بطور تھاݪ یا ٹرے، کھاݨ پیݨ آݪیاں چیزاں رکھݨ لئی وی ورتیا جاسکدا اے۔
پرات زیادا تر پِتّݪ، تان٘بے یا سٹیل دی بݨی ہُندی اے پَر ایلومینیم ناݪ بݨیا سستا ورژن وی عام اے۔
پنجابی رہتل وچ
پنجابی رہتل وچ سواݨیاں شادیاں ویاہواں اُتے پرات بطور ٹعھولک وی وجاؤندیاں نیں۔ پرات وجاؤݨا شادی ویاہ دی اک عام اِصطلاح اے۔
پنجابی ادب وچ
کئی پنجابی شاعراں نے اپݨی شاعری وچ پراتاں دا ذِکر کیتا اے۔
حوالے
گٹھ:برتݨ گٹھ:کعھریلو سمان گٹھ:ظروف گٹھ:پنجابی لوکدھارا گٹھ:پنجابی رہتل
نکی نیلی پیڈ
نکی نیلی پیڈ گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
بارلے جوڑ
Pseudois shaeferi
چک 79 فتح
چک 79 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تصیل حاصلپور دے پنڈ گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع بہاولپور دے پنڈ گٹھ:فتح نہر دے پنڈ
پلاندیشتے
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ پلاندیشتے شہر سربیا دا اک شہراے تے سربیا دے خودمختار صوبے ووئیودینا دے ضلع تھلواں بانات چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
جپانی سیرو
جپانی سیرو گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
گنگا دیوی (پینٹر)
گنگا دیوی (1 928-1991) اک بھارتی چترکار سی، جسنوں مدھوبنی مصوری روایت دیاں موہری ہستیاں وچوں اک منیا جاندا اے۔ اس نوں بھارت توں باہر مدھوبنی پینٹنگ نوں ہرمنپیارا کرن دا سہرا جاندا اے۔ اوہ 1928 وچ اک کائسسی پروار وچ بہار دے متھلا شہر وچ پیدا ہوئی سی اتے کچنی (لائن ڈرائنگ) دے سٹائل وچ خاص مہارت کردے ہوئے روائتی پینٹنگ کرافٹ نوں ارپت ہو گئی سی۔ اوہ اپنی کلا لے دے ودیش گئی اتے  امریکہ وچ بھارت دے تہوار دا اک حصہ سی، جس وچ امریکہ دی اک لڑی ، سرلیکھ ہیٹھ بہت ساریاں پینٹنگاں ساہمنے آئیاں جنہاں وچ ماسنوں ہوٹل ، فیسٹیول آفامریکن فوک لائیف ، اتے رائیڈ ان اے رولر کوسٹر شامل سن بھارت سرکار نے اسنوں قومی ماسٹر کرافٹمین انعام نال نوازیا گیا اتے 1984 وچ بھارت دے چوتھے سبھ توں وڈے شہری انعام پدم شری نال نوازیا گیا۔
1980 دے دہاکے وچ، گنگا دیوی نے دلی وچ دست کاری میوزیم وچ مشہور کندھ چتر کوہبر گھر دا چتر بنایا۔ اس کندھ چتر نوں تن توں چار مہینیاں دے ویلے وچ چتریا گیا سی جدوں گنگا دیوی دلی دے ہسپتال وچ کیموتھریپی کروا رہی سی۔ بدقسمتی نال ایہہ کندھ چتر 2015 دے شروع وچ میوزیم وچ مرمت سکیم دے حصے وجوں ڈھاہ دتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی عورت چترکار گٹھ:موت 1991 گٹھ:جم 1928 گٹھ:1928 دے جم
ابن میثم بحرانی
کمال الدین میثم بن علی بن میثم بحرانی (٦٣٦-٦٧٩ یا ٦٩٩ق)، ستويں ہجری قمری دے محدث، فقیہ تے شیعہ متکلم سن ۔ ابن میثم نے اپنی تعلیم مکمل کرنے دے بعد بوہت سارے شاگرداں دی تربیت دی تے تالیف و تصنیف دا کم کیتا خواجہ نصیر الدین طوسی نے آپ دے پاس فقہ دا درس پڑھیا۔ ابن میثم نو‏‏ں علم کلام وچ مہارت حاصل سی اس بارے تے ہور سلسلے وچ آپ دے بوہت سارے آثار موجود نيں من جملہ قواعد المرام فی علم الکلام تے اختیار مصباح السالکین۔
تعلیم و تحصیل
بعض نے آپ دا لقب مفید الدین کہیا اے. آپ دی زندگی دے بارے وچ بہت کم معلومات ملدے نيں. ایہی کچھ کہیا گیا اے کہ سنہ٦٣٦ق وچ آپ دی ولادت ہوئی تے ابوالسعادات اسعد بن عبدالقاہر بن اسعد اصفہانی تے کمال الدین علی بن سلیمان بحرانی دے پاس تعلیم حاصل کيتی.
تالیف و تدریس
کچھ وقت گزرنے دے بعد عراق دے اہل علم، بالخصوص حلہ دے افراد آپ نو‏‏ں اک اہل علم فرد سمجھدے سن، تے آپ تو‏ں چاہیا کہ شاگرداں دی تربیت کراں تے تالیف و تصنیف دا کم شروع کراں. ابن میثم نے پہلے تو سفر کرنے تو‏ں انکار کیتا، لیکن پھر عراق چلے گئے تے زیادہ احتمال ایہ اے کہ "حلہ" وچ اقامت کی، کیونکہ جنہاں نے آپ تو‏ں روایت دی اے جداں کہ عبدالکریم بن طاووس حلی تے علامہ حلی ایہ حلہ دے رہنے والے نيں.
آپ خواجہ نصیر الدین طوسی دے اسيں عصر سن تے کہیا گیا اے کہ خواجہ نے آپ دے پاس فقہ دا درس پڑھا تے آپ نے خواجہ دے پاس کلام پڑھا.
ابن میثم دی عمدہ شہرت کلام وچ اے تے حتیٰ کہ نہج البلاغہ دی شرح لکھنے وچ ، کلامی تے فلسفی طریقہ کار اختیار کیتا اے.
بعض کلامی نظریے
thumb|قواعد المرام فی علم الکلام ابن میثم بحرانی، نے مسائل دے مطرح کرنے تے استدلال نو‏‏ں بیان کرنے دے لئے خواجہ نصیر الدین دی روش نو‏‏ں اپنایا تے آپ دے دلائل دی سند، علامہ حلی دے برعکس، زیادہ تر عقل اے نہ نقل، اگرچہ تمام آراء اُتے تسلط رکھنے، تے متکلمین دے مختلف عقائد، دے لحاظ تو‏ں آپ علامہ حلی تو‏ں کمتر نيں.
ابن میثم نے معرفت تے خدا دی شناخت نو‏‏ں عقلاً واجب قرار دتا اے تے ایہ کہ ایہ معرفت تقلید تے نقل کيتی صورت وچ ، قابل حصول نئيں اے. آپ نے ظاہراً اثبات صانع دے باب وچ ، معتزلہ دی نظر کو، اشاعرہ تو‏ں برتر سمجھیا اے. تے باب نبوت وچ ، فلسفی روش نو‏‏ں اپنایا تے اسنو‏ں "ما، هل، لِم َ، کیف و من‌" جداں مطالب تو‏ں تطبیق دی تے بیان کیتا اے. تے قیامت دے بارے وچ ، ابوالحسن بصری دے نظریے نو‏‏ں قبول کیتا اے، تے کہیا اے کہ انسان اپنے اصلی اجزاء وچ تحول تے تبدیلی دے بغیر محشور ہو گا.
آثار
تقریباً ٣٠ آثار نو‏‏ں ابن میثم تو‏ں نسبت دتی گئی اے:
مطبوعہ آثار
thumb|شرح نہج البلاغہ ابن میثم بحرانی
مسودات
اس دے دوسرے مسودات دے لئے کتاب بروکلمان دی طرف رجوع کر سکدے نيں.
وفات
ابن میثم دی وفات اکثر مآخذ وچ سنہ ٧٦٩ق/ ١٢٨٠م ذکر ہوئی اے، لیکن کیونکہ آپ نے "الشرح الصغیر لنہج البلاغۃ" دی شرح نو‏‏ں سنہ ٦٨١ق وچ ختم کیتا اے اس لئے شاید آپ دی وفات اس تاریخ دے بعد ہوئی ہو، کنتوری نے اک جگہ سنہ٦٩٩ق/١٣٠٠م نو‏‏ں ابن میثم دی وفات دی تاریخ کہی اے.
آپ دی قبر بحرین وچ ، الدونج یا ہلتا دے مکم اُتے اے. میرزا حسین نوری دے مطابق قرائن و شواہد نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے، آپ دی قبر شاید ہلتا وچ اے، تے بعض نے اشارہ کیتا اے کہ الدونج وچ جو قبر اے اوہ میثم بن معلی دی اے نہ کہ کمال الدین ابن میثم کی.
مآخذ
گٹھ:خواجہ نصیر الدین طوسی دے شاگرد گٹھ:ستويں صدی ہجری دے شیعہ فقہا گٹھ:ستويں صدی ہجری دے شیعہ متکلمین گٹھ:شیعہ شخصیتاں
بلیڈن کاؤنٹی
بلیڈن امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلا کیرولینا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:اتلا کیرولینا
رابرٹس کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:ساؤتھ ڈیکوٹا دیاں کاؤنٹیاں
صوبہ ختلان
ختلان تاجکستان دے چار صوبےآں چوں اک صوبہ اے ۔ اسدا راجگڑھ قرغان تپه شہر اے ۔
عام جانکاری
صوبہ ختلان دی لوک گنتی 2008ء دی جنگننا (مردم شماری) موجب 25،79,300 اے ۔
شاہد آفریدی
شاہد آفریدی (جمیا:1 مارچ 1980) پاکستان دا کرکٹ کھڈاری اے۔ اوہنے 1996 توں لے کے 2012 تک 23 ٹیسٹ، 373 ونڈے تے 70 ٹی20 کرکٹ میچ کیھڈے۔ اوہ پاکستانی کرکٹ ٹیم دا کپتان وی ریا۔ یونیسف تے پاکستان سرکار دے آکھن تے شاہد قبائلی تھانواں تے پولیو دے ٹیکے لوان وچ ہتھ ونڈائی کرریا اے۔
شاہد خان آفریدی دا ناں پاکستان دے بہترین آل راؤنڈرز وچ آندا ا‏‏ے۔ اوہ پاکستان کرکٹ ٹیم دے کپتان بہی رہ چکياں نيں انہاں دا پورا ناں صاحبزادہ محمد شاہد خان آفریدی اے تے آپ 1 مارچ، 1975ء وچ خیبر ایجنسی وچ پیدا ہوئے۔ 1996ء وچ کرکٹ د‏‏ی دنیا وچ قدم رکھنے والے آفریدی بوم بوم آفریدی دے ناں تو‏ں وی پہچانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏‏ں ایہ ناں بھارت دے معروف کرکٹ کھلاڑی تے کمنٹیٹر راوی شاستری نے دتا۔
آفریدی اپنی جارحانہ بلے بازی د‏‏ی بدولت پوری دنیا وچ پہچانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ تے ايس‏ے بدولت کئی ریکارڈ مثلا سب تو‏ں زیادہ چھکاں دا ریکارڈ تے سب تو‏ں بہترین اسٹرائیک ریٹ دا ریکارڈ اپنے ناں کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ حال ہی وچ کیتے گئے اک سروے دے مطابق اوہ پاکستان دے سب تو‏ں مشہور کھلاڑی ني‏‏‏‏ں۔ آفریدی نے 2011 دے عالمی کپ وچ پاکستان کرکٹ ٹیم د‏‏ی قیادت کیتی۔
کرکٹ وچ
شاہد نے پہلی واری کسے بدیسی ٹیم نال میچ 4 اکتوبر 1996 نوں سری لنکا نال کھیڈیا تے 37 بالاں تے 102 دوڑاں بنایاں۔ کرکٹ دی دنیا وچہ پیر رکھن والے آفریدی بوم بوم آفریدی دے ناں نال وی مشہور اے۔ اوہنوں ایہہ ناں بھارت دے مشہور کرکٹر تے کمنٹیٹر روی شاستری نے دتا۔
شاہد نے اپنا پہلا ٹیسٹ میچ 22 اکتوبر 1998 نوں اسٹریلیا نال کھیڈیا تے آخری ٹیسٹ میچ 13 جولائی 2010 نوں اسٹریلیا نال کھیڈیا۔ شاہد نے اپنا پہلا ونڈے میچ 2 اکتوبر 1996 نوں کینیا دے حلاف کھیڈیا تے آخری 25 دسمبر 2013 نوں سری لنکا نال کھیڈیا۔
آفریدی اپنی تیز ترین بلے بازی دی وجہ نال پوری دنیا وچہ مشہور نیں۔ تے ایسے کر کے کئی ریکارڈ مثلا سب توں بہتے چھکیاں دا ریکارڈ تے سب سے تیز اسٹرائیک ریٹ دا ریکارڈ اپنے نانویں لا چکے نیں۔ اور اح وء پاکستان دےسب توں مشہور کھلاڑی نیں۔
انٹرنیشنل کیرئیر
شاہد آفریدی نے کرکٹ وچ قدم اکتوبر 1996ء وچ صرف سولہ سال د‏‏ی عمر وچ رکھیا جدو‏ں انہاں نو‏‏ں مشتاق احمد د‏‏ی جگہ لیگ اسپنر دے طور اُتے کھلایا گیا۔ تے جلد ہی اپنی تیز بلے بازی د‏‏ی وجہ تو‏ں جانے جانے لگے۔ انہاں نے اپنی پہلی ہی اننگز وچ اک روزہ کرکٹ د‏‏ی تیز ترین سنچری (سو اسکور) بنا ذالی جدو‏ں انہاں نے 4 اکتوبر، 1996ء وچ سری لنکا دے خلاف صرف 37 گینداں د‏‏ی مدد تو‏ں 102 رنز بنائے۔ ایہ ریکارڈ حالے وی قائم ا‏‏ے۔ سن 2011ءکے ورلڈ کپ وچ سری لنکا دے خلاف کھیلدے ہوئے ون ڈے کرکٹ وچ تن سو وکٹاں دا ہدف پورا کيتا۔ اوہ جے سوریا دے بعد دنیا دے دوسرے آل راونڈر نيں جنہاں نے ون ڈے کرکٹ وچ 6000 ہزار تو‏ں ودھ رنز تے تن سو تو‏ں ودھ وکٹاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔
اپنی جلد بازی تے تیز بلے بازی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں ٹیسٹ کرکٹ وچ زیادہ مواقع نئيں دتے گئے۔ لیکن موقع ملنے اُتے اوہ تماشا‎ئیاں نو‏‏ں اپنی بلے بازی د‏‏ی وجہ تو‏ں مایوس نئيں کردے۔ اوہ کئی مرتبہ پاکستان نو‏‏ں بلے بازی تے گیند بازی د‏‏ی وجہ تو‏ں جتوا چکے ني‏‏‏‏ں۔
آفریدی اپنے کیرئیر دے آغاز وچ اوپنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں بلے بازی کردے سن ۔ لیکن ہن انہاں نو‏‏ں میچ د‏‏ی صورت حال دے مطابق بلے بازی دے لئی بھیجیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے کرکٹ دا آغاز البتہ گیند باز د‏‏ی حیثیت تو‏ں کيتا سی لیکن ہن انہاں دا شمار دنیا دے بہترین آل راؤنڈر ہُندا ا‏‏ے۔ کوچ باب وولمر نے انہاں نو‏‏ں اک بہترین آل راؤنڈر دے طور اُتے تیار کيتا۔
بلے بازی دا طریقہ
شاہد آفریدی تیز بلے بازی د‏‏ی وجہ تو‏ں جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ تے شروع ہی تو‏ں گیند باز پو حاوی ہونے د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اوہ "بوم بوم آفریدی" دے ناں تو‏ں وی پکارے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اپنی جارحانہ بلے بازی د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی ریکارڈ وی اپنے ناں کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ٹیسٹ کرکٹ وچ سب تو‏ں زیادہ چھکے مارنے والے کھلاڑی ہونے دے نال نال، سب تو‏ں بہترین اسٹرائیک ریٹ دا ریکارذ وی اپنے ناں کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔
تیز بلے بازی کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر جلدی آؤٹ وی ہونے دا خدشہ رہندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اکثر ٹیم تو‏ں باہر وی ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن اوہ کسی وی صورت وچ اپنے بلے بازی دا طریقہ نئيں بدلدے تے کئی بار مسلسل ناکا‏م ثابت ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا سب تو‏ں پسندیدہ شاٹ سیدھا ہويا وچ کھیلنا ا‏‏ے۔ آفریدی اپنے مضبوط مصافحہ تے اپنے غنال کیندی وجہ تو‏ں وی مشہور نيں۔
ریٹائرمنٹ تے واپسی
اپریل 12، 2006 نو‏‏ں اچانک انہاں نے ٹیسٹ کرکٹ تو‏ں ریٹائر ہونے دا اعلان کيتا تا کہ اوہ اپنی پوری توجہ اک روزہ کرکٹ اُتے دے سکن۔ بہت زیادہ کرکٹ کھیلنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا کارکردگی وچ اکثر فرق دیکھنے نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔ تے ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں نے ٹیسٹ کرکٹ نو‏‏ں خیر آباد کہیا۔
لیکن کچھ ہی دناں بعد 27 اپریل، 2006 نو‏‏ں انہاں نے ایہ فیصلہ واپس لے لیا۔ اس وقت پاکستان کرکٹ بورڈ دے صدر شہر یار خان نے آفریدی نو‏‏ں ٹیسٹ کرکٹ وچ واپسی اُتے آمادہ کيتا۔ سن 2010 وچ دورہ انگلینڈ دے دوران وچ ٹیسٹ کرکٹ نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی خیر آباد کہیا۔ 2011 دے ورلڈ کپ دے لئی انہاں نو‏‏ں پاکستانی ون ڈے سکواڈ دا کپتان مقرر کيتا گیا۔
تنقید
31 جنوری 2010ء کو آسٹریلیا کے خلاف پانچ ایک روزہ میچوں کی سیریز میں شاہد آفریدی گیند کی ہیئت تبدیل کرتے ہوئے پائے گئے۔ ٹی وی کیمروں کی مدد سے دیکھی گئی تصاویر میں وہ گیند چبا رہے تھے۔ انھوں نے اپنی غلطی تسلیم کی اور میچ ریفری نے ان پر دو ٹونٹی ٹونٹی میچوں میں شرکت پر پابندی لگا دی۔ اس میچ میں وہ کپتان کے فرائض سر انجام دے رہے تھے۔ کرکٹ کے شائقین اور تمام حلقوں میں شاہد آفریدی کی اس حرکت کو انتہائی تنقید کا نشانہ بنایا گیا۔ گو کئی سابقہ پاکستانی کرکٹروں بشمول عمران خان اور رمیز راجہ نے آفریدی کا دفاع بھی کیا لیکن کھیلوں میں اس قسم کی ممنوع حرکات کا رویہ بھی سخت رہا۔2007 کے ورلڈ کپ سے کچھ پہلے آفریدی نے جنوبی افریقہ کے خلاف ایک میچ میں آوٹ ہونے کے بعد جنوبی افریقہ کے ایک شخص کے سر پر بلا مار دیا جس کی وجہ سے اس پر ورلڈکپ کے دو میچوں پر پابندی لگا دی۔ آفر یدی کو جلد آؤٹ ہونے کی وجہ سے زیادہ تر تنقید کا سامنا کرنا پڑتا ہے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی کرکٹ کھیڈاری گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری گٹھ:کھیڈاری
حوالے
شاہد آفریدی گٹھ:1980 دے جم گٹھ:آفریدی خاندان گٹھ:آئرلینڈ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:اولین ٹیسٹ وچ پنج وکٹ حاصل کرنے والے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستانی سنی گٹھ:پاکستانی کرکٹ دے کپتان گٹھ:پاکستانی یوٹیوبر گٹھ:پاکستانی ٹیسٹ کرکٹ کپتان گٹھ:پاکستانی ہمدرد عوام گٹھ:پشاو‏ر زلمی دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:حبیب بینک لمیٹڈ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:خیبر ایجنسی دیاں شخصیتاں گٹھ:دکن چارجرز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:سلہٹ سپر اسٹارز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سندھ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کراچی بلیوز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کراچی تو‏ں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کراچی کنگز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کراچی دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کراچی دے کھلاڑی گٹھ:کراچی وائٹس دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کراچی ڈالفن دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1999 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2003 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2007 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2011 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2015 دے کھلاڑی گٹھ:کینٹ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:لیسٹرشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ملتان سلطانز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:میریلیبون کرکٹ کلب دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:میلبورن رینیگیڈز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ورلڈ الیون ٹوئنٹی/20 عالمی کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ڈربی شائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ڈھاکہ ڈائنامائٹس دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ہیمپشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پکتیا پینتھرز دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
انسلادوس
انسلادوس سورجی پربندھ دے اک پاندھی تے گیسی جن زحل دا چند اے۔ ایہنوں 1789 وچ تارہ گرو ولیم ہرشل نے لبیا سی۔
انسلادوس (pronounced ) زحل دا چھٹا وڈا چاند ا‏‏ے۔ اس دا قطر 500 کلومیٹ رہے ۔ ایہ زحل دے سب تو‏ں وڈے چاند ٹائٹن دے دسويں حصے جِنّا ا‏‏ے۔ ناسا دے مطابق اس چاند اُتے زندگی موجود ہو سکدی اے کیونجے ایتھ‏ے تو‏ں ہائیڈروجن گیس دریافت ہوئی اے، جس دے بعد اس چاند اُتے زندگی دے لئی ضروری تمام اجزا مکمل ہو گئے نيں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:زحل دے چند گٹھ:زحل گٹھ:سورجی پربندھ
آتی لوک
آتی (Ati) اک نیگرٹو قبیلہ ہے جو دکھن چڑھدا ایشیا دے فلپائن دیس دے وسایا صوبے دے مول نواسیاں وچوں ہے۔
فلپائن وچّ کئی ہور نیگرٹو ذاتیاں رہندیاں ہن - جویں کہ لوجون دے آئیتا لوک، پلاون دے بتک لوک اتے مندناؤ دے ممنوا لوک - جنہاں نال آتی جینیٹک طور تے متعلق ہن۔
اتہاس
اج توں 20,000 توں 30,000 سال پہلاں ہم یگ دے دوران سمندری سطح ہیٹھاں سی کیونکہ بوہتا پانی برف دے روپ وچّ جماں ہویا سی۔ جغرافیائی مندے ہن کہ تدّ بورنیو دے جزیرے اتے فلپائن دے وچّ اک زمینی پل استتو وچّ سی جو ہم یگ دے انت اتے سمندر وچّ ڈبّ گیا۔ منیا جاندا ہے کہ آتی، آئیتا اتے ہور فلپینی نیگرٹو لوکاں دے پوروج اس پلّ اتے چلکے ہزارہا سال پہلے فلپائن دے وسایا علاقے وچّ پہنچے سن۔ کجھ زبانی روایتاں دے مطابق ، اوہ وسایا علاقے وچّ وسدے بسایا لوکاں توں وی پہلاں دے اتھوں دے واسی ہن۔
دس بورنیا داتو اتے بنیرائن پھیسٹیول بارے دنت کتھاواں توں پتہ چلدا ہے کہ 12ویں صدی دے شروع وچّ، جد انڈونیشیا اتے پھلیپینز بھارتیکرت مولواسی راجیاں دے راج دے ادھین سن، بسایا لوکاں دے پرکھے راجا ماکاتونو دے ظلماں دے مارے بورنیؤ توں بچ کے نکل ترے سن۔ داتو پتی اتے داتو سماکویل دی اگوائی وچّ اوہ بلانگے نام نال جانیاں جاندیاں کشتیا تے سفر کرکے اوہ پنائے (اس جگہ نوں ادوں ایننیپے دے طور تے جانیا جاندا سی)دے دکھنی تٹ تے سواراگن کہاؤندی اک ندی دے کنڈھے اترے اتے پولپولاں نام دے اک آتی سردار اتے اسدے پتر ماریکودو کولوں اک ہار اتے اک سونے دا سلاکوٹ (رتن جڑیا وڈا ٹوپ) قیمت دے کے زمین لئی سی۔ پہاڑی کھیتر آتی لوکاں لئی چھڈّ دتا گیا سی، جدکہ میدان اتے دریا ملایاں نوں۔ اس میٹنگ دی یاد آتی-آتیہن تیوہار دوارا تازہ کیتی جاندی ہے۔ پر اس دنت کتھا نوں کجھ اتہاسکاراں نے چنوتی وی دتی ہے۔
سپینی کالونکل مہمّ دے دوران قبیلے نے سپینی دھاڑویاں نال رابطہ بنایا اتے پنائے دے اوہناں دے کولونائیزیشن وچّ مددگار ہوئے۔
ہن، اس قبیلے نوں ایہناں دے علاقیاں تے قبضیاں، جہو جیہا حالَ ہی وچ بوراکے وچّ ویکھیا گیا، کارن خطرہ بنیا ہویا ہے۔ اک ہور سمسیا وتکرے دی ہے جسدا اوہناں نوں ساہمنا کرنا پے رہا ہے۔
حوالے
گٹھ:فلپائن دے لوک گٹھ:لوک گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:فلپائن گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
تغلق خاندان
تغلق خاندان جاں راج ٹبر دلی سلطنت اُتے راج کرن والا اک ترک مسلمان ٹبر سی ۔ اس ٹبر نے خلجی خاندان دے بعد 1320ء توں 1413ء تک دلی دے تخت اتے راج کیتا ۔
تغلق (تغلق) اصل وچّ کسے قوم دا نام نہیں سی۔ اس جانادن دے بانی غیاث الدین دا نام غازی تغلق سی۔ اسے دے نام تے اس چاندان دا نام پے گیا۔ اتہاسکار ابن بطوطہ دے مطابق تغلق نسل دے لوک کرونا ترک سن جو سندھ تے ترکستان دے وچکار دے پہاڑی علاقے وچّ رہندے سن۔ مارکوپولو دا مت ہے کہ ایہ ہندو ماواں اتے تاتار پیؤآں دی اولاد سن۔
ہندوستان وچ خلجی خاندان دے بعد سلطان غیاث الدین تغلق نے دہلی اُتے تغلق خاندان د‏‏ی حکومت قائم کيتی۔ ایہ خاندان 1413ء تک حکمران رہیا۔ تے اس دے بعد سید خاندان بر سر اقتدار آیا۔
تغلق خاندان دے دو بادشاہ زیادہ نامور ہوئے نيں۔ سلطان محمد عادل بن تغلق شاہ اک سخت گیر حاکم سن ۔ متعصب مؤرخاں نے اسنو‏ں پاگل کہیا اے مگر ایہ درست نہیں- اس نے چند غلط تے ناممکن العمل اقدام ضرور کیے- مثلاً پایۂ تخت دہلی تو‏ں دولت آباد منتقل کيتا- خراسان تے چین اُتے ناکا‏م حملہ کيتا۔
سلطان محمد عادل بن تغلق شاہ ‎کے زمانے وچ مشہور عرب سیاح ابن بطوطہ ہندوستان آیا۔ تے نو برس ایتھ‏ے رہیا۔