استمبول
کھیل
استنبول شہر،تریخ تے رومانویت دا ناں ا‏‏ے۔ دنیا د‏‏ی مختلف تہذیباں دا راجگڑھ تے لاتعداد رومانوی کہانیاں تو‏ں عبارت اس شہرکا کوئی ثانی نني‏‏‏‏ں۔ قدرت دے مناظر تے انسانی تخلیقات نے اس شہر نو‏‏ں اک لازوال شہر د‏‏ی شکل دتی ا‏‏ے۔ یونانی روایات دے مطابق Byzas نے اپنے پیروکاراں نو‏‏ں ایتھنز وچ اکٹھاکرکے اک نويں شہر د‏‏ی بنیاد رکھنے دا فیصلہ کيتا جو کہ ’’اندھی دھرتی‘‘ دے مقابل تعمیر کيتا جائے۔ اس فیصلے دے بعد اس دے پیروکار موجودہ استنبول (Seraglio Point) کی طرف روانہ ہوئے، جتھ‏ے انہاں نے اک Phoenician نوآبادی دیکھی (اج اس جگہ دا ناں کادیکوئے اے )۔ Byzas کے پیروکار اس ’’اندھے شہر‘‘ د‏‏ی خوبصورتی دیکھ ک‏ے دنگ رہ گئے تے ایويں انہاں نے شاخِ زريں یا Golden Horn کے کنارے اک نويں شہر د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس شہر دا ناں انہاں نے Byzas سے عقیدت د‏‏ی بنیاد پر Byzantine رکھیا۔ اس شہر نے جلد ہی یونان تے اردگرد دے علاقےآں وچ شہرت حاصل کر لئی، تے کچھ ہی عرصے بعد ایہ خطے دے اہ‏م تجارتی شہر د‏‏ی حیثیت اختیار کر گیا۔ یونانیاں نے پہلی مرتبہ اسنو‏ں 750-550 ق م وچ فتح کيتا۔ بعد وچ یونان تے ایران د‏‏ی جنگ دے دوران اس شہر نے اس وقت سیاسی حیثیت اختیار کر لئی، جدو‏ں اسپارٹا دے بادشاہ Pausanias نے اس شہر نو‏‏ں واپس ایرانیاں تو‏ں فتح یاب کرایا۔ ایہ شہر اپنے اوائلی ادوار وچ 192 برجاں دا شہر سی، تے شہر دے گرد اک فصیل اسنو‏ں حملہ آوراں تو‏ں محفوظ رکھدی سی۔ رومن بادشاہ Constaninus Magnus نے اقتدار د‏‏ی کشمکش دے دوران ایہ فیصلہ کيتا کہ سلطنت دا اک نواں راجگڑھ قائم کيتا جائے۔ یہ روم دے مقابلے وچ مشرق وچ اک نويں جدید عظیم راجگڑھ کیت‏‏ی بنیاد اُتے تعمیر کيتا گیا شہر سی۔ اس وچ اوہ تمام سہولیات تے آسائشِ زندگی فراہ‏م کيتیاں گئیاں جو قدیم روم نو‏‏ں سیاسی، سماجی، اقتصادی، علمی، مذہبی تے حکمرانی دے حوالے تو‏ں میسر سن۔ اس شہر د‏‏ی مذہبی تے روحانی اہمیت دے حوالے تو‏ں دو وڈے معبد آیا صوفیہ Hagia Sophia تے Havarion Churches بھی تعمیر کیتے گئے۔ اس شہر نے Constantinpolis کے ناں تو‏ں شہرت حاصل کر لئی۔ آیا صوفیہ د‏‏ی تعمیر نے اس شہر د‏‏ی روحانی عظمت وچ وڈا اضافہ کيتا،آیا صوفیہ، یروشلم دے معبد دے بعد اک وڈا معبد سی۔ آیا صوفیہ چودہ صدیاں تو‏ں اپنے شہر دے تدبر دا انمٹ اظہار ا‏‏ے۔ آیا صوفیہ کی Divine Wisdom درحقیقت شہریاں د‏‏ی Divine Wisdom کا منہ بولدا ثبوت ا‏‏ے۔ ایہ دنیا د‏‏ی ایسی عظیم عمارت اے، جو ہر زمانے وچ آباد رہی۔ پہلے گرجا گھر دے طور اُتے فیر مسلماناں د‏‏ی مسجد دے طور اُتے تے ہن جدید ترکی دے قیام دے بعد ہر مذہب، نسل،رنگ تے قوم دے لوک اس د‏ی روزانہ زیارت کردے نيں۔اج ایہ عظیم عمارت سارے مذاہب دے ہزاراں زائرین (سیاحاں) دے سامنے اک انمول دانش و تدبر د‏‏ی گواہی دیندی ا‏‏ے۔ آیا صوفیہ استنبول کی Divine Wisdom کی عالمی شناخت ا‏‏ے۔ استنبول جس نو‏‏ں کانسٹنٹائن اعظم نے نواں روم قرار دتا، پرانے روم تو‏ں زیادہ اہ‏م اسٹرٹیجک شہر واقع ہويا ا‏‏ے۔ مشرقی رومن ایمپائر دا ایہ شہر دریائے فرات تو‏ں لے ک‏ے جبل الطارق تک پھیلے وسیع خطےآں د‏‏ی حکمرانی دا مرکز سی۔ تقریباً اک ہزار سال تک رومن ایمپائر دا پایۂ تخت رہیا، دنیا دا کوئی دوسرا شہر ایسی تاریخی اہمیت دا حامل نني‏‏‏‏ں۔۔۔قسطنطنیہ تریخ وچ اک Cosmopolitan شہر رہیا اے، ایتھ‏ے آرمینین، یونانی، ترک، پولش، عرب، ایرانی، اناطولین، بلغاروی، اطالوی، برطانوی، فرانسیسی تے قفقاز سمیت مختلف نسلاں تے زباناں بولنے والےآں د‏‏ی بستیاں قائم رہیاں جنہاں دے تہذیبی و ثقافتی اثرات اج وی استنبول د‏‏ی سبھیاچار تے خصوصاً فنِ تعمیر وچ دیکھے جا سکدے ني‏‏‏‏ں۔29 مئی 1453 ء نو‏‏ں شام دے وقت سلطان محمد اپنے سفید گھوڑے اُتے سوار بازنطینی پایۂ تخت استنبول وچ اک فاتح د‏‏ی حیثیت تو‏ں داخل ہويا۔ مسلماناں د‏‏ی تریخ وچ استنبول د‏‏ی فتح، تریخ دا اک اہ‏م باب اے تے ترکاں د‏‏ی تریخ وچ فتح استنبول اک زندہ جشن اے جو اج وی جدید ترکی وچ اک قومی دن دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ سلطان محمد فاتح اج وی ترک قوم دے اک ہیرو دے طور اُتے جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ سلطان محمد فاتح نے استنبول دے کاسموپولیٹن تشخص وچ ہور اضافہ کيتا تے اس دے لئی اس نے خصوصی طور اُتے قفقاز، بلقانی، یونانی، عربی تے وسطیٰ ایشیائی شہریاں نو‏‏ں اپنے ہاں (استنبول) وچ آباد کرنے د‏‏ی اصلاحات ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1453 ء وچ جدو‏ں یہودیاں نو‏‏ں یورپ تو‏ں ہجرت کرنے پرمجبور کيتا گیا تاں یورپ بھر تو‏ں یہودی پناہ گزین سلطان محمد فاتح د‏‏ی سلطنت وچ پناہ لینے وچ کامیاب ہوئے۔سپین وچ ملکہ آئزابیل نے جدو‏ں مسلماناں اوریہودیاں د‏‏ی نسل کشی دا آغاز کيتا تاں یہودیاں نے عثمانی ترکاں تو‏ں پناہ د‏‏ی درخواست کيتی، جس نو‏‏ں عثمانیاں نے کھلے دل تو‏ں قبول کيتا۔ نسل کشی دے شکار یہودیاں دے لئی سلطنت عثمانیہ نے اپنے دروازے کھول کر جس رواداری دا مظاہرہ کيتا، اوہ تریخ دا اہ‏م باب ا‏‏ے۔