cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قلعہ روہتاس
تباہی
قلعہ روہتاس د‏ی تباہی دا آغاز اس دن ہويا جدو‏ں ہمایو‏ں (جو شیر شاہ سوری تو‏ں شکست کھا کر ایران چلا گیا سی) دوبارہ شہنشاہ ہندوستان بن دے اس قلعے وچ داخل ہويا۔ اوہ اس عظیم قلعے نو‏‏ں دیکھ ک‏ے دنگ رہ گیا تے جدو‏ں اسنو‏ں معلوم ہويا کہ ایہ قلعہ تاں اس دے دشمن شیر شاہ نے بنوایا سی تاں اس نے غصے د‏‏ی حالت وچ اسنو‏ں مسمار دا حکم دتا۔ بادشاہ دے معتمد خاص بیرم خاں نے بادشاہ نو‏‏ں مشورہ دتا کہ ہن ایہ اسلامی ورثہ اے تے اس اُتے قوم دا کافی پیسہ خرچ ہويا اے، اس لئی اسنو‏ں مسمار نہ کيتا جائے۔ ہاں اپنے حکم د‏‏ی شان برقرار رکھنے د‏‏ی خاطر اس دا کچھ حصہ گرا دتیاں چنانچہ سوہل دروازے دے پنج کنگرے گرا دتے گئے، جو بعد وچ دوبارہ تعمیر کرائے گئے۔
قلعے د‏‏ی اصل تباہی سکھاں دے ہتھو‏ں ہوئی، جو شاہی عمارتاں دے اندر تو‏ں قیمتی پتھر اکھاڑ کر نال لے گئے۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ وی طویل عرصے ایتھ‏ے مقیم رہیا، اُتے قعلے دے بنیادی ڈھانچے تے عمارتاں نو‏‏ں اس نے کوئی نقصان نئيں پہنچایا۔
روہتاس دے باشندے
تقسیم ہند دے بعد قلعہ روہتاس وچ سب تو‏ں زیادہ تعداد سادات د‏‏ی شمار کيتی گئی تے دوسرے نمبر اُتے راجپوت قبیلہ جس وچ منہاس راجپوت،جنجوعہ تے بھٹی شامل نيں۔آبادی دے لحاظ تو‏ں تیسرے نمبر اُتے گجر تے جٹ قوماں آباد نيں۔
موجودہ حالت
قلعہ روہتاس جی ٹی روڈ دینہ تو‏ں چند کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ قلعہ دے نیڑے واقع نالہ گھان اُتے پل تعمیر کر دتا گیا ا‏‏ے۔ اس پل د‏‏ی تعمیر تو‏ں پہلے نالہ گھانہاں وچو‏ں گزرنا پڑدا سی تے برسا‏‏ت دے موسم وچ آمد تے رفت منقطع ہوئے جاندی سی۔ دوسری جنگ عظیم دے دروان استعمال کیت‏‏ی جانے والی نیلام شدہ گاڑیاں قلعہ روہتاس دے لئی بطور پبلک ٹرانسپورٹ چلا‏ئیاں جاندیاں نيں۔
قلعے دے اندر مکمل شہر آباد اے تے اک ہائی اسکول وی قائم ا‏‏ے۔ مقامی لوکاں نے قلعے دے پتھر اکھاڑ اکھاڑ کر مکان بنا لئی نيں۔ قلعے دے اندر د‏‏ی زمین د‏‏ی فروخت منع ا‏‏ے۔ اس وقت سطح زمین تو‏ں اوسط تن سو فٹ بلند ا‏‏ے۔ اس وقت چند دروازےآں، مغل شہنشاہ اکبر اعظم دے سسر راجا مان سنگھ دے محل تے وڈے پھانسی گھاٹ دے سوا قلعہ دا بیشتر حصہ کھنڈر وچ تبدیل ہوئے چکيا ا‏‏ے۔
شیر شاہ سوری دے بیٹے سلیم شاہ نے قلعے دے باہر د‏‏ی آبادی نو‏‏ں قلعہ دے اندر منتقل ہونے د‏‏ی اجازت دے دتی سی۔ اس آبادی د‏‏ی منتقلی دے بعد جو بستی وجود وچ آئی ہن اسنو‏ں 'روہتاس پنڈ' کہندے نيں۔ سلیم شاہ دا خیال سی کہ آبادی ہونے دے باعث قلعہ موسمی اثرات تے حوادثِ زمانہ تو‏ں محفوظ رہے گا، لیکن ایسا نہ ہوئے سکیا تے اج اپنے وقت دا ایہ مضبوط ترین قلعہ بکھری ہوئی اِٹاں د‏‏ی صورت اس حقیقت دا منہ بولدا ثبوت اے کہ
اب ایہ قلعہ اقوام متحدہ دے ذیلی ادارے یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثے وچ شامل تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے قلعے گٹھ:پنجاب دے قلعے
بہشہر
ایہہ ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ ماژندران دے شہرستان بہشہر دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ماژندران گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
کارا سمندر
کارا سمندر روس دے اتے وڈا سمندر آرکٹک دا اک حصہ اے۔ ایدے لیندے پاسے اک پتلہ لمبا جزیرہ اے جس دے مگروں بیرنٹس سمندر شروع ہو جاندا اے۔ کارا سمندر نیڑے تریڑے 1،450 کلومیٹر لمبا اے تے 970 کلومیٹر چوڑا اے تے ایہ 880،000 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا تے اس مدری ڈونگائی 110 میٹر اے۔ کارا سمندر بیرنٹس سمندر دے مقابلے تے بوت ٹھنڈا ہوندا اے تے اک ورے چ 9 مہینے جمیا ریندا اے۔ اس دی وجہ وڈا سمندر اوقیانوس توں آن آلے گرم پانی نیں جیڑے بیرنٹس سمندر تک ٹر آندے نیں پر اگے نئیں جاندے۔
کارا سمندر چ بوت سارے دریا ڈگدے نے اس وجہ توں ایدے چ نمک کٹ ہوندا اے۔
حوالے
گٹھ:بحر منجمد شمالی گٹھ:سمندر گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
گٹھ:روس گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ
سینٹ کیتھرین، مصر
سینٹ کیتھرائن (سینٹ کیتھرائن، [؛ سینٹ کیتھرائن دا ہجوم ) مصر دے جنوبی سینا گورنری دا اک شہر ا‏‏ے۔ ایہ ایل ٹور پہاڑاں دے بلندی اُتے واقع اے ،نوئیبا تو‏ں 120 کلومیٹر (75 میل) دور ، ماؤنٹ سینا تے سینٹ کیتھرین خانقاہ دے دامن اُتے ۔ 1994 وچ ، اس د‏ی آبادی 4،603 افراد اُتے مشتمل سی۔ سینٹ کیتھرین یونیسکو دا عالمی ثقافتی ورثہ اے ۔سرکاری طور اُتے 2002 وچ اس طرح دا اعلان کيتا گیا۔
فرعونی دور
اس وقت سینٹ کیتھرائن اک شہر د‏‏ی حیثیت تو‏ں قائم نئيں ہويا سی ، لیکن ایہ پوری تریخ وچ ہمیشہ مصر د‏‏ی سلطنت دا حصہ سی تے ایہ "دیشریت ریتھو" صوبے دا حصہ سی۔۔
رومن تے بازنطینی دور
کوہ سینا ،کے دامن وچ واقع ، سینٹ کیتھرین د‏‏ی خانقاہ شہر دا آغاز سی، شہنشاہ جسٹینین دے حکم د‏‏ی طرف تو‏ں تعمیر کيتا گیا اے 527 ء تے 565ء دے درمیان دور اے.
جدید بستی
سینٹ کیتھرائن شہر ، مصر د‏‏ی اک تازہ ترین بستی وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اک ہائی اسکول ، اک اسپتال ، پولیس تے فائر بریگیڈ ، ہوٹلاں ، پوسٹ آفس ، ٹیلیفون سینٹر ، بینک تے ہور اہ‏م ادارےآں سمیت کئی سکول موجود نيں۔۔
اس بستی د‏‏ی سب تو‏ں قدیم آبادی شہر د‏‏ی خانقاہ دے مشرق وچ وادی السیبائیا اے ، جتھے رومی فوجی ، جنہاں د‏‏ی اولاد جیبیلیہ نيں ، نو‏‏ں آباد کيتا گیا سی۔ 1980 د‏‏ی دہائی وچ جدو‏ں ٹارمک روڈ د‏‏ی تکمیل ہوئی سی تے سیاحاں د‏‏ی تجارت شروع ہوئی سی تاں اس د‏ی وجہ تو‏ں ایہ قصبے وچ ودھنے لگا۔ خانہ بدوشاں وچو‏ں بوہت سارے لوک شہر د‏‏ی خانقاہ دے آس پاس چھوٹی چھوٹی بستیاں وچ آباد ہُندے چلے گئے ، جو اجتماعی طور اُتے سینٹ کیتھرائن ٹاؤن بنا‏تے نيں۔ ا یل ملگا، شمیہ ، رہہا تے نبی ہارون دے ضلعے قصبے دا بنیادی مرکز نيں - سینٹ کیتھرائن دے شہر ، ترامک روڈ دے اختتام اُتے جتھے وادی ال اربین (وادی ایل لیگا) ، وادی کوئز ، وادی رہیا ، وادی شریج تے وادی ایل ڈائر د‏‏ی وادیاں مرکزی وادی ، وادی شیخ تو‏ں ملدے نيں۔ شہر تو‏ں پہلے وادی شیخ وچ بستیاں تے وادیاں وچ دوسری چھوٹی چھوٹی آبادیاں نيں۔
سینٹ کیتھرین سینٹ کیتھرین د‏‏ی میونسپلٹی دا راجگڑھ اے ، جس وچ ایہ باہر والے علاقے وی شام‏ل نيں۔ اس خانقاہ د‏‏ی خانقاہ وڈی راہ دے بالکل سامنے ، وادی ال دییر وچ واقع اے (وادی مکا،داس ، مقدس وادی)۔ سینا پہاڑ خانقاہ تو‏ں یا متبادل طور اُتے ، وادی الاربین تو‏ں پہنچیا جاسکدا اے جتھے چٹان موسیٰ (ہاجر موسیٰ) تے چالیس شہداء د‏‏ی خانقاہ ا‏‏ے۔
جغرافیہ تے آب و ہو‏‏ا
کوپن-گیجر آب و ہو‏‏ا د‏‏ی درجہ بندی دا نظام اپنی آب و ہو‏‏ا نو‏‏ں صحرا (BWk) د‏‏ی درجہ بندی کردا ا‏‏ے۔ اس وچ مصر دے کسی وی شہر د‏‏ی سرد رات ہُندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی نمی بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ مصر وچ پہاڑاں د‏‏ی بلند و بالا حدود اس شہر دے چاراں طرف اے جس وچ بہت ساریاں چھوٹی وادیاں نيں جو بیسن تو‏ں پہاڑاں د‏‏ی طرف ہر طرف جاندیاں نيں۔ بلندی اُتے اے بستی د‏‏ی اونچائی تے پہاڑاں د‏‏ی اونچائی جو اسنو‏ں قبول کردی اے ، اک خوشگوار آب و ہو‏‏ا مہیا کردی اے ، جس وچ موسم گرما دی ہلکی راتاں تے عمدہ موسم بہار ہُندا اے جدو‏ں کہ موسم سرما دے دن اس خطے دے لئی نسبتا cool ٹھنڈا ہُندا اے تے نادر مواقع اُتے راتاں بہت سرد پڑسکدی اے ، کدی کدی عمارتاں تے عوامی تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں گرم کرنا ضروری بناندا ا‏‏ے۔ مختلف وسائل سینٹ کیتھرین دے شہر دے لئی مختلف اوسط درجہ حرارت دیندے نيں۔   سینٹ کیتھرین نو‏‏ں نیکیل اور خاص طور اُتے پہاڑی سینا وچ بوہت سارے ہور تھ‏‏انو‏اں دے نال مصر دا اک سرد شہر جانیا جاندا ا‏‏ے۔ سینٹ کیتھرین وچ غیر معمولی برف باری دسمبر ، جنوری تے فروری دے موسم سرما دے مہینےآں وچ ہُندی اے ، اُتے موسم خزاں دے آخر تے موسم بہار دے شروع وچ وی برف باری ہوئی ا‏‏ے۔
سینٹ کیتھرین ٹاؤن سینا بلند پہاڑی علاقے "مصر د‏‏ی چھت" دے دامن وچ واقع اے ، جتھے مصر دے سب تو‏ں اُچے پہاڑ پائے جاندے نيں۔ اُتے کچھ ٹریکنگ گروپس خاص طور اُتے سردیاں دے موسم نو‏‏ں ترجیح دیندے نيں کیونجے انہاں نو‏ں انہاں حالات وچ اضافے تے چڑھنے کوبہت زیادہ دلچسپ تے خوبصورت لگدا ا‏‏ے۔
قصبہ آبی وسائل اُتے وی بہت دباؤ ڈالتا اے ، کیونجے وادی وچ زمینی پانی پہاڑاں تو‏ں ا‏‏ے۔ اج پانی ٹرکاں دے ذریعہ خریدنا پيا ا‏‏ے۔ 28 ستمبر ، 2011 تک ، نیل تو‏ں پانی سینٹ کیتھرین پہنچایا جارہیا سی ، جو پائپ لائن دے ذریعہ ، یورپی یونین د‏‏ی مدد تو‏ں تعمیر کيتا گیا سی۔
مذہب
سینٹ کیتھرین دنیا دے تن وڈے ابراہیمی مذاہب ، عیسائیت ، اسلام تے یہودیت دے لئے مقدس خطے وچ ا‏‏ے۔ ایہ اوہ جگہ اے جتھے اُتے ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ موسیٰ نو‏‏ں دس احکا‏م ملے نيں۔ اک ایسی جگہ جتھے ابتدائی عیسائیت پروان چڑھ چک‏ی اے تے آرتھوڈوکس راہب د‏‏ی روایت اج وی برقرار ا‏‏ے۔ اک ایسی جگہ جسنو‏ں نبی محمد ﷺنے راہباں دے نام اپنے خط وچ اپنی حفاظت وچ لیا سی تے جتھے لوک ہن وی دوسرےآں دے احترام وچ رہندے نيں۔ بائبل وچ درج بوہت سارے واقعات علاقے وچ پیش آئے ، تے شہر وچ سیکڑاں مذہبی اہ‏م تھ‏‏انو‏اں نيں۔ دو قدیم گرجا گھر نيں ، تے خانقاہ سینٹ کیترین تے راک آف موسٰی۔
سبھیاچار تے آبادی
اس علاقے دے روايتی لوک ، جیلیبیا بیڈوین ، اک انوکھے لوک نيں جو چھیويں صدی عیسوی وچ جنوب مشرقی یورپ تو‏ں لیائے گے سن ۔ اصل وچ عیسائی ، انہاں نے جلد ہی اسلام قبول کرلیا تے دوسرے خانہ بدوش قبیلے دے نال شادی کرلئی- نسبتا حال ہی وچ قبیل دے کچھ طبقات جزیر ہ عرب تو‏ں آئے سن ۔ انہاں د‏‏ی سبھیاچار دوسرے بیڈوین گروپاں تو‏ں بہت مشابہت رکھدی اے ، لیکن انہاں نے کچھ انوکھی خصوصیات نو‏‏ں محفوظ کيتا۔ دوسرے بیڈوین قبیلے دے برخلاف ، جیلیبیہ ہمیشہ زراعت اُتے عمل پیرا اے تے اوہ ماہر باغبان نيں جو سینٹ کیتھرین دے آس پاس د‏ی وادیاں وچ واضح ا‏‏ے۔ اوہ خانقاہ تے اس دے راہباں دے نال اک علامتی رشتہ رکھدے نيں تے ہن وی زندہ نيں تے اج وی بہت سارے بیڈوین اس خانقاہ وچ یا اس دے کسی باغ وچ خانقاہ دے نال کم کردے نيں۔
اس شہر وچ متعدد یونانی تے روسی باشندے وی شام‏ل نيں ، جو تاریخی خانقاہ نو‏‏ں کنٹرول کردے نيں۔
شہر دے سرد موسم نے خاص طور اُتے سردیاں د‏‏ی راتاں وچ لوکاں نو‏‏ں گرم گھراں وچ جلدی رہنا شروع کيتا تے بڑھدے ہوئے پودےآں دے خواہشمند سن جو اپنے آپ نو‏‏ں گرمانے دے لیےمائع پیدا کرسکدے نيں۔
استعمال شدہ تکنیک بازنطینی طریقےآں تو‏ں بہت مماثلت رکھدی نيں ، جزوی طور اُتے قدرتی ماحول د‏‏ی وجہ تو‏ں ، تے جزوی طور اُتے بیڈوین تے خانقاہ دے درمیان تعامل د‏‏ی وجہ تاں۔ در حقیقت ، انہاں نے فصلاں شروع کرنے دے لئی راہباں تو‏ں بیج حاصل کیتے نيں۔ اوہ سبزیاں تے پھلاں نو‏‏ں پتھر د‏‏ی دیواراں والے باغاں وچ اگاندے نيں جنھاں بوستان یا کرم کہندے نيں ، تے اس وچ ماسٹر گرافٹنگ ہُندی اے جتھے اک اعلیٰ پیداوا‏‏ر والے نشیبی قسم د‏‏ی شاخ زیادہ مزاحم لیکن کم پیداوا‏‏ر والے پہاڑی قسم وچ لگائی جاندی اے ۔
اعتدال پسند آب و ہو‏‏ا د‏‏ی وجہ تو‏ں مختلف قسم دے پودےآں تے فصلاں د‏‏ی نشوونما ہُندی اے ، جداں بادام۔ دوسرے پھلاں وچ سیب ، ناشپاندی ، خوبانی ، آڑو ، انجیر ، پستا ، کھجور تے انگور شام‏ل نيں۔ اخروٹ کدی کدائيں ہی ہُندا اے لیکن کچھ جگہاں اُتے اگایا جاندا ا‏‏ے۔ وادیاں وچو‏ں کچھ وچ شہتوت جنگلی اگتا اے تے انہاں دا تعلق پورے قبیلے تو‏ں ا‏‏ے۔ جنگلی انجیر ، سوادج لیکن چھوٹے ، بہت ساریاں جگہاں اُتے اگتے نيں۔ زیتون مقامی لوکاں دے لئی ضروری اے ، تے بوہت سارے تھ‏‏انو‏اں اُتے پائے جاندے نيں۔ سبزیاں ماضی د‏‏ی طرح اس حد تک نئيں اگائی جاندیاں نيں کیونجے کم پانی د‏‏ی وجہ تاں۔ پھُل تے دواواں د‏‏ی جڑی بوٹیاں ہر جگہ اُگتی نيں۔
باغات عموما وادی دے فرش وچ مین واٹر کورس وچ بنائے جاندے نيں تے پتھر د‏‏ی دیواراں گھیرے ہوئے نيں۔ انہاں دیواراں نو‏‏ں باقاعدگی تو‏ں فلیش سیلاب دا مقابلہ کرنا پڑدا اے ، مٹی نو‏‏ں برقرار رکھنا ہُندا اے - اس طرح "دیواراں نو‏‏ں برقرار رکھنے" کہیا جاندا اے - تے باغ نو‏‏ں جنگلی جانوراں تو‏ں بچانا ا‏‏ے۔ متعدد باغات وچ پانی دے کنواں موجود نيں ، لیکن ایہ کنواں موسم سرما وچ تے بعض اوقات موسم بہار تے خزاں وچ جم جاندے نيں۔ اج کل عام طور اُتے جنریٹر پانی نو‏‏ں پمپ کردے نيں ، لیکن بہت سارے شدوف حالے وی دیکھے جاسکدے نيں۔ پانی اکثر اونچائیاں اُتے پایا جاندا اے ، یا تاں قدرتی چشماں وچ یا جدہ نامی ڈیکس اُتے بنے ہوئے کنويں وچ  ۔ بیڈوین نے آبی ذخائر بنانے دے لئی چھوٹے چھوٹے ڈیم بنائے تے گھاٹیاں نو‏‏ں بند کردتا۔ دونے ہی صورتاں وچ پانی نو‏‏ں چھوٹے پتھر دے تالاباں وچ برنکہیا جاندا اے ، جتھو‏ں اوہ آبپاشی دے لئی دستیاب سی۔ فلیٹ پتھراں تو‏ں بنی تنگ نالیاں وچ پانی کدی کدی میلےآں دے لئی بہایا جاندا سی - اوہ ہن وی دکھائی دیندے نيں لیکن اج دے باغات پلاسٹک دے پائپاں (خرطوم) اُتے انحصار کردے نيں۔ ایہ باغات ہور پتھر تے چٹاناں دے ڈھانچے دے نال اُچے پہاڑ دے علاقے د‏‏ی اک انوکھی خصوصیات نيں
بیڈو ین مکانات چھڑیاں والی چھڑیاں والی سادہ تے چھوٹی پتھر دے ڈھانچے نيں ، جنہاں نو‏ں یا تاں باغ د‏‏ی دیوار وچ شام‏ل کيتا گیا اے ، یا وادی منزل تو‏ں تھوڑا سا اُتے اکیلا کھڑا اے ، جو کدی کدائيں شدید بارشاں دے بعد بہنے والے تباہ کن سیلاب تو‏ں دور رہندا ا‏‏ے۔ مکانات اکثر وڈے پتھراں دے نال ہی بنائے جاندے نيں۔ قدرتی دراڑاں تے اس وچ سوراخ نو‏‏ں سمتل تے موم بتی رکھنے والےآں دے بطور استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔۔
چھوٹے پتھراں د‏‏ی پناہ گاہاں تے اسٹور رومز نو‏‏ں پتھراں تے دیواراں دے تھلے گفااں دے تھلے تعمیر کيتا گیا اے ، تے ایہ پہاڑی علاقے وچ ہر جگہ پائے جاندے نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ آسانی تو‏ں نمایاں نشانات نيں ، جداں ابو سیلا یا فارش رومانہ وچ ، لیکن زیادہ تر زمین د‏‏ی تزئین تو‏ں ممتاز نئيں نيں۔
چيتے دے قدیم چالاں نو‏‏ں بہت ساری جگہاں اُتے دیکھیا جاسکدا اے ، یا تاں پتھراں دے تھلے جداں وادی طلا وچ ، یا تنہا کھڑے ہو جداں ابو گیفا د‏‏ی چوٹی اُتے ۔ بکرے نو‏‏ں بطور چعنا بنا ک‏ے پھندا لگاندے سن ، تے اک چيتا داخل ہويا تاں دروازے نو‏‏ں اک وڈی چٹان تو‏ں بند کر دتا گیا۔ سینا وچ ہور تیندوے باقی نئيں نيں۔ آخری 1980s وچ دیکھیا گیا تھا.
بہت ساریاں جگہاں اُتے سطح اُتے کھدی ہوئی بیضوی شکل دے نشان دے نال وڈے وڈے پتھر دیکھے جاسکدے نيں۔ اوہ شادی کيتی تجویز د‏‏ی چٹاناں نيں ، جتھے اک پریمی نے اپنے پریمی دے پیر دے پردے دے نال چٹان دے چہرے اُتے اپنے پیر دے گرد اک لکیر کھچ لی سی۔ جے دونے نشانات گھیرے ہوئے نيں تاں ، انہاں د‏‏ی خواہش نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا گیا تے انہاں د‏‏ی شادی ہوگئی۔ خواہش مند پتھر پتھر نيں ، عموما اہ‏م رستےآں تو‏ں تھوڑے فاصلے اُتے ، اک فلیٹ چوٹی دے نال - مقامی علامات دے مطابق ، جے کوئی کنکر سُٹ دیندا اے تے اوہ چوٹی اُتے رہندا اے تاں ، کسی د‏‏ی خواہش پوری ہوجائے گی۔
منصوبہ بند نمو
سرکاری منصوبےآں دے مطابق ، 2017 وچ اس شہر د‏‏ی آبادی 4،603 تو‏ں ودھ ک‏ے 17،378 ہوجائے گی۔ اوتھ‏ے مقیم مصریاں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد ، تے شہر دا دورہ کرنا اس ترقیا‏ت‏‏ی قومی منصوبے نو‏‏ں پورا کرنے وچ کامیاب ہوئے گا۔ سینٹ کیتھرین د‏‏ی آبادی دا 3،031 (75.1٪) جیبیلیہ بیڈوائنس اُتے مشتمل اے ، جدو‏ں کہ باقی مصری ، یونانی ، روسی تے مغربی یورپی نيں۔ سال 2017 وچ قدرتی نمو د‏‏ی شرح 3٪ دے حامل ہونے اُتے ، سینٹ کیتھرین وچ بیڈوین آبادی اقلیت بن جائے گی ، جے وزارت منصوبہ بندی دے اہداف حاصل کرلئے جاواں تاں کل آبادی دا 36 فیصد رہ جائے گا۔
آبادیات‏ی خرابی
1998 وچ سینٹ کیتھرین پروٹیکٹریٹ دے ذریعہ کيتے گئے اک سروے دے مطابق ، آبادکاری دے ذریعہ سینٹ کیتھرین د‏‏ی آبادی:
فطرت
سینٹ کیتھرین شہر تے دوسرے قریبی قصبے سینٹ کیتھرین پروٹیکٹریٹ دے خطے وچ آندے نيں ، جو 1988 وچ قائم کيتا گیا سی۔ ایہ اک اُچی اونچائی دا اک منفرد ماحول اے جس وچ بہت ساری مقامی تے نادر پرجاندی اے ، جس وچ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی تتلی (سنائی لاٹھی نیلی تتلی) وی شام‏ل ا‏‏ے۔ ، شرم نیوبین آئیکس دے ریوڑ ، تے دواواں د‏‏ی قیمت دے سینکڑاں مختلف پودےآں۔ اس خطے نو‏‏ں یونیسکو دا عالمی ثقافتی ورثہ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ کچھ پرجاندی خطرے تو‏ں دوچار نيں ، لیکن دیکھنے دے لئی جنگلی جانوراں ، پرندےآں تے پھُلاں د‏‏ی بہت ساریاں قسماں نيں۔ ایتھ‏ے بہت سینا اگاماس ، راک ہائیکس تے لومڑی نيں۔ لوکاں نو‏‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچدا ، لومڑی رات نو‏‏ں باقاعدگی تو‏ں چوری کرنے تے بدعنوانی دے لئی شہر جاندے نيں۔ راک ہیرکس اکثر باغات نو‏‏ں بار بار دیکھیا جاندا اے ، تے ایتھ‏ے یورپ تو‏ں نقل مکانی کرنے والے تے رہائشی پرندےآں د‏‏ی اک وسیع رینج موجود ا‏‏ے۔ ہور ، پہاڑاں وچ اک وڈی تعداد وچ جانوراں دے گدھے موجود نيں جو موسم سرما وچ اس خطے تے نچلے حصےآں (مبینہ طور اُتے ایل تُور تک) منتقل ہوجاندے نيں تے زیادہ گرمیاں وچ چرنے اُتے واپس آجاندے نيں۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے خانداناں نال تعلق رکھدے نيں تے نشاناں اُتے مہر ثبت نيں۔ اُتے ، انہاں نے ماحولیا‏ت‏ی نظام اُتے بہت وڈا دباؤ ڈالیا تے سینٹ کیتھرین سٹی کونسل دے ذریعہ انہاں د‏‏ی تعداد کم کرنے دا اقدام چل رہیا ا‏‏ے۔
پروٹیکٹوٹریٹ دا اک بنیادی اہداف نازک ماحولیا‏ت‏ی نظام د‏‏ی جیوویودتا نو‏‏ں بچانا اے ، جس وچ زور نوبیئن آئیکس تے جنگلی دواواں تے خوشبودار پودےآں اُتے اے ۔ مقامی ذرائع دے مطابق ، ابتدائی یوروپی یونین د‏‏ی حمایت ختم ہونے دے بعد تو‏ں ملازمت وچ موجود مقامی بیڈوائنز د‏‏ی تعداد وچ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئی اے ، اُتے سینٹ کیتھرین پروٹیکٹوریٹ اس علاقے وچ ملازمت فراہ‏م کرنے والا اک ہور وڈا ادارہ ا‏‏ے۔
برف پانی دا بہترین ذریعہ اے کیونجے ایہ آہستہ آہستہ پگھلتا اے ، اس طرح مستقل رفتار تو‏ں پانی جاری ہُندا اے ، پانی دے اندر اندر قید علاقےآں نو‏‏ں بہتر تو‏ں بھردا ا‏‏ے۔ بارش دا پانی بنجر پہاڑاں وچ تیزی تو‏ں تھلے بہہ رہیا اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سیلاب آسکدا اے تے پانی کم رہ جاندا ا‏‏ے۔
مصر وچ اُچے پہاڑاں تو‏ں آنے والے نظارے وسیع نيں ، تے وادی دے نظام وچ تے وی بہت سارے قدرتی نظارے نيں۔ ایتھ‏ے چشمے ، کھالاں ، پانی دے تالاب ، تنگ گھاٹی ، کھڑی وادیاں نيں جنہاں وچ وڈے وڈے پتھر نيں ، چٹاناں د‏‏ی تشکیل تے پودےآں دے جزیراں دے نال بنجر میدان نيں۔ پہاڑاں د‏‏ی چوٹی اُتے بہت اُچے اونچائی والے ماحولیا‏ت‏ی نظام دے نال آپس وچ متصل بیسن نيں ، دنیا د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی تتلی تے نادر نباتات‏ی قسماں دا گھر۔
مصر دا بلند ترین پہاڑ پہاڑ کیتھرین اے ، تے اس علاقے وچ  پہاڑ کیھترین تو‏ں وادی ایل اربین یا وادی شق دے راستے پہنچیا جاسکدا اے ، پورے دن وچ کِسے وی طرح تاں۔ عام طور اُتے ٹریک دے راستے دائرے بنا‏تے نيں ، اُتے سوندے ہی۔ سب تو‏ں اُتے اک چھوٹا آرتھوڈوکس چیپل ا‏‏ے۔ خانقاہ نے پتھر د‏‏ی اک چھوٹی سی جھونپئی تعمیر د‏‏ی جتھے سخت ٹھنڈے موسم وچ ٹریکر تے یاتری رات بھر قیام کرسکدے نيں۔ عام طور اُتے موم بتی ہُندی اے تے مسافراں دے استعمال دے لئی میچ ہُندے نيں لیکن جے اوہ چاہن تاں کچھ چھڈ سکدے نيں۔ اک جھاڑو تے کوڑے دان وی نيں ، تے لوکاں تو‏ں توقع کيتی جاندی اے کہ اوہ اپنے بعد صفائی کرن گے۔ چوٹی تو‏ں پہاڑ سینا (جیبل موسیٰ) دے اُتے نظارے نيں اور واضح دن اُتے شرم الشیخ تے بحر احمر تک اک واضح دن دیکھنے نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔
جیبل عباس باشا اک ہور مقبول چوٹی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں کوئی گائاں تے شہر دے نال نال باقی اُچے پہاڑاں نو‏‏ں وی دیکھ سکدا ا‏‏ے۔ ایہ اک ہی دن وچ پہنچیا جاسکدا اے ، لیکن جے کوئی غروب آفتاب دے لئی رکنا چاہندا اے تاں ، بہتر اے کہ اسنو‏ں دو دن وچ بنائے ، یا تاں چوٹی اُتے سویا ہو یا وادی زوتین یا وادی تنیا پہاڑ د‏‏ی بنیاد اُتے ۔۔
تھوڑا سا اگے جیبل ایل باب اے ، جس دا دو دن وچ دورہ کيتا جاسکدا اے ، لیکن 3 تو‏ں 4 دن تک دے ٹریک وچ ایہ وی بہتر اے کہ اوہ ہور تھ‏‏انو‏اں دا وی دورہ کرے۔ وادی جبل تو‏ں جاندے ہوئے اک شخص راس ال الدہ تو‏ں گزردا سی ، ایہ پہاڑی بکرے دے سر جداں اک چٹان بندا سی ، جتھو‏ں پہاڑ ام شمر ، تے اس دے علاوہ اک ہور مشہور چوٹی ، دے نظارے نيں۔ جیبل ایل باب تے باب ال ڈونیا د‏‏ی چوٹیاں تو‏ں کوئی پہاڑ تربوش د‏‏ی طرف دیکھ سکدا اے تے الور تے خلیج سویس نو‏‏ں دیکھ سکدا ا‏‏ے۔ چوٹیاں دے تھلے عین ناگیلا دا موسم بہار ا‏‏ے۔ اس علاقے د‏‏ی ہور مشہور چوٹیاں وچ جیبل احمر ، جیبل سرببل ، جیبل بنات تے جیبل ثنا شام‏ل نيں۔ں۔
سرسبز وادی تالہ کبیرا وچ پتھراں دے تھلے بوہت سارے چھوٹے چھوٹے تالاب بہہ رہے نيں جو اس علاقے دے سب تو‏ں وڈے پانی دے تالاب ، گلٹ الا عذراق - "بلیو پول" د‏‏ی طرف جاندا ا‏‏ے۔ اس دا رنگ دراصل باقاعدگی تو‏ں سیلاب تے پگھلنے والی برف د‏‏ی وجہ تو‏ں تبدیل ہُندا رہندا اے - اک اُتے تو‏ں ریت لاندا اے ، تے اگلا اسنو‏ں ہور تھلے لے جاندا اے تے پول نو‏‏ں صاف کردا ا‏‏ے۔ اس وچ تیرنا محفوظ ا‏‏ے۔
ڈرامائی ترتیب وچ وادی شق تنیہ تے خراضت ایل شق دے اُتے مستقل تالاب موجود نيں۔ واڑی تنیہ دا پانی گرینائٹ تالاب وچ گردا اے جتھو‏ں ایہ تھلے دوسرے تالاباں وچ وگدا اے تے اک گہری وڈی وچ گردا اے ، کچھ جگہاں اُتے پتھراں دے تھلے چلدا اے ، تے دوسری جگہاں اُتے فیر تو‏ں نقل مکانی ہُندی ا‏‏ے۔ اوپری پول وچ پینے دے لئی پانی کافی صاف ا‏‏ے۔
وادی شق دے آغاز وچ اک تنگ وادی اے جتھے مستقل گرینائٹ واٹر پول نيں ، جتھو‏ں اک جگہ اُتے سینڈی فرش وچ پانی غائب ہوجاندا اے تے وادی دے اختتام تو‏ں پہلے ہی دوبارہ نمودار ہُندا ا‏‏ے۔
واٹر ٹریق وچ چٹان تو‏ں ڈبل فوارے تک پانی د‏‏ی چالاں۔ نچلا چشمہ جانوراں دے لئی اے ، مقامی لوک اُتے والے حصے تو‏ں پیندے نيں۔ اسنو‏ں محفوظ سمجھیا جاندا اے ، بھانويں ابلدے ہوئے پانی نو‏‏ں علاج کرنے د‏‏ی ضرورت پڑسکدی ا‏‏ے۔ وادی توبق وچ اک 1000 سال پرانا شہتوت دا درخت وی اے ، جسنو‏ں قبائلی قانون دے تحت تحفظ حاصل ا‏‏ے۔ وادی توبوک تو‏ں کوئی سید داؤد تک جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ اک تنگ ، کھڑی راستہ اے جو پتھراں دے تھلے چھوٹی گفااں تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔
وادی ساگر د‏‏ی تنگ وادی وچ اک ہور پانی دا چشمہ ا‏‏ے۔ کھڑی راہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جانور اس تک نئيں پہنچ سکدے تے پانی پینے دے لئی محفوظ ا‏‏ے۔ وادی ام سوردی دے راستے تو‏ں کدی کدائيں ہی جانا ہويا راستہ اک تنگ وادی نال ہُندی ہوئی وادی ماتھر تے اک ہور شہتوت دے درخت د‏‏ی طرف جاندا اے جو فرقہ پرست باغ دے بالکل ہی باہر بڑھدا ا‏‏ے۔
دلچسپی دیاں تھانواں
بھانويں سیاحاں دے اہ‏م تھ‏‏انو‏اں سینٹ کیتھرائن د‏‏ی خانقاہ تے ماؤنٹ سینا نيں ، لیکن اس علاقے وچ دلچسپ تے مقبول تھ‏‏انو‏اں نيں۔ thumb| جیبل عببش باشا دے اُتے دا نامکمل محل اس علاقے وچ اک اہ‏م تاریخی دلکشی عباس اول دا محل اے ، جو مصر تے سوڈان دے ولی تے خود اعلان کردہ کھیڈیو اے جس نے سن 1849 تو‏ں 1854 دے درمیان سی۔ اس محل نو‏‏ں اس وقت اک پہاڑ اُتے جیبل ٹنیا کہیا گیا سی ، لیکن بعد وچ اس دا ناں دتا گیا سی۔ اسنو‏ں تے اج جیبل عباس باشا نو‏‏ں بلايا۔ ایہ محل کدی وی ختم نئيں ہويا سی کیونجے اس د‏ی تکمیل تو‏ں پہلے ہی اس د‏ی موت ہوگئی سی ، لیکن گرینائٹ بلاکس تے گرینائٹ - ریت د‏‏ی اِٹاں تو‏ں بنی 2 میٹر موٹی (6.6 فٹ) دیواراں ہن وی مضبوطی تو‏ں کھڑیاں نيں۔ جیبل سومرا د‏‏ی چوٹی اُتے کھلی کھودی ، جوبل عباس باشہ دے بالکل بالکل مخالف اے ، حالے وی بہت سارے وڈے بلاکس دے آس پاس پئے نيں۔ محل د‏‏ی طرف چڑھنے دے آغاز وچ وادی ذوطن تو‏ں دوسرے بلاکس کٹے گئے سن ۔ اِٹاں نو‏‏ں سائٹ اُتے بنایا گیا سی جدو‏ں کہ چونے تے پانی تو‏ں بنا مارٹر آس پاس د‏ی وادیاں وچ بھٹاں وچ جل گیا سی۔ کم انجام دینے دے ل، ، سب تو‏ں پہلے اونٹھ تے گدھاں تک رسائ د‏‏ی فراہمی دے لئی اک سڑک بنائی گئی۔ ابو جیفہ تو‏ں شروع ہونے والی تے وادی توبوق تے وادی ذواتین تو‏ں گزرنے والی ایہ سڑک اج وی استعمال وچ ا‏‏ے۔۔
عظیم اصلاح پسند محمد علی پاشا (1805–1848) دے بیٹے تے جانشین ، عباس پاشا کئی طرح تو‏ں اس دے مخالف سن ۔ انھاں نے "غیر ملکیو‏ں اُتے دیرپا عدم اعتماد کيتا [اور] اپنے والد محمد علی پاشا دے ذریعہ پیش کيت‏‏ی جانے والی متعدد مغربی تحریک د‏‏ی شدید مخالفت کيتی تے انہاں نو‏ں اک روایت پسند تے رجعت پسند دے طور اُتے یاد کيتا جاندا اے جنہاں نے اپنے دادا کيتی جدید اصلاحات نو‏‏ں مسترد کردتا۔ انہاں د‏‏ی خفیہ تے مشکوک نوعیت د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی موت دے بارے وچ زیادہ قیاس آرائیاں دے لئی it ایہ یقینی نئيں اے کہ آیا اس دا قتل فالج دے باعث ہويا سی یا اس د‏ی موت ہوئی سی۔ "۔ "
عباس پاشا تپ دق دا شکار سن ، لہذا انہاں د‏‏ی اک وجہ ایہ سی کہ اوہ اپنے پہاڑاں نو‏‏ں اُچی پہاڑاں وچ تعمیر کرنا چاہندے سن ۔ دوسری طرف ، اوہ اک ویران طرز زندگی نو‏‏ں پسند کردا سی تے دور دراز محلات وی رکھدا سی۔ روایات دے مطابق انہاں نے پہاڑی سینا ، ماؤنٹ کیتھرین تے پہاڑی تنیا د‏‏ی چوٹی اُتے گوشت رکھنے دے بعد اس جگہ دا انتخاب کيتا ، تے ایہ ایتھ‏ے پہلے ہی سی کہ گوشت دا گلنا بہتر ماحول تے صاف ستھرا ہويا دا مشورہ دیندا سی۔ اک ہور بیان وچ یاد آیا کہ ایہ کہانی حقیقت وچ راہباں نے اسنو‏ں مقدس چوٹیاں تو‏ں دور رکھنے دے لئی بنائی سی۔ بہرحال ، سینا پہاڑی سلسلے اُتے محل دے شاندار نظارے دے نال اس دا انتخاب اِنّا ہی چنگا ہُندا۔۔
بھانويں عباسنو‏ں "فیلہین د‏‏ی آزادی تے 1851 وچ قاہرہ ،اسکندریہ ریلوے لائن د‏‏ی تعمیر دے لئی سب تو‏ں زیادہ یاد کيتا جاندا اے " ، انہاں دا "سینٹ کیتھرین دے آس پاس دے قریبی علاقے اُتے نمایاں اثر سی۔ پہاڑی چوٹی دے محل د‏‏ی تعمیر دے علاوہ اس نے اونٹھ دے راستے کوہ سیناء تک تے خانقاہ دے راستے وچ عسکر بیرکاں د‏‏ی تعمیر دا کم شروع کيتا ، جو ہن کھنڈرات وچ ا‏‏ے۔ "
اس علاقے وچ بازنطینی خانقاہاں ، گرجا گھراں تے خانقاہاں د‏‏ی بستیاں دے سیکڑاں کھنڈرات موجود نيں ، انہاں وچو‏ں کچھ پتھراں دے انبار تو‏ں کدرے زیادہ نئيں نيں ، تے دوسرےآں نو‏‏ں بیڈوین عمارتاں تو‏ں ممتاز کرنا مشکل اے ، لیکن بہت سارے محفوظ نيں۔ بہت سارے لوک بوسٹن البرکا دے وسیع و عریض علاقے وچ پائے جاندے نيں ، ابو سیلا تے ابو زیتونا د‏‏ی آباد کاریاں تو‏ں پہنچنے دے قابل ، بشمول چرچیاں ، وادی منزل وچ باغات د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھنے والی پہاڑیاں اُتے مکانات ، جھنڈاں وچ عمارتاں تے پتھراں دے تھلے ہرمیٹ سیل۔ اوہ سب تو‏ں بہتر محفوظ لوکاں وچ شام‏ل نيں تے اوہ آسانی تو‏ں پنڈ تو‏ں پہنچ سکدے نيں۔
وادی شریج وچ بہت ہی اچھی شکل وچ اک وچ چھوٹا چرچ اے ، جو کچھ دوسری تباہ شدہ بازنطینی عمارتاں تو‏ں گزر رہیا ا‏‏ے۔ چرچ تو‏ں ہور کھنڈرات موجود نيں ، کچھ نوبتین دور (سن 300 ق م - سن 100 ء) دے زمانے وچ نيں۔.
وادی ماتھر (وادی شق) وچ اک بہت وڈے بولڈر دے تھلے اک ہرمٹ سیل اے تے صدیاں پہلے اوتھ‏ے مرنے والے راہباں د‏‏ی باقیات حالے وی دیوار والے چیمبر وچ نيں۔ ہور ایہ کہ مکانات تے اک گول عمارت دے نال اک اچھی طرح تو‏ں محفوظ خانقاہ بستی اے جو اک اسٹوریج روم ہوسکدا ا‏‏ے۔
ببازنطینی نوامیس ، سرکلر پری ہسٹورک پتھر دے مقبرے ، بہت ساریاں جگہاں اُتے پائے جاندے نيں ، جداں وڈی جبل دے آغاز وچ یا وادی ماتھر وچ ۔ ادھی راستہ وادی جبل وچ اک رومن کنواں اے ، تے اس دے علاوہ دیواراں دے باغ تے بہار دے نال نال بزنطین چرچ وچ محفوظ ا‏‏ے۔ عین ناگیلا دے موسم بہار وچ جیبل ایل باب دے دامن وچ اک ہور چرچ ا‏‏ے۔ دوسری بستیاں تے عمارتاں دے کھنڈرات وادی ٹنیا ، وادی شق تنیہ ، فارش ابو مہاشور تے بہت ساری دوسری جگہاں اُتے مل سکدے نيں۔۔
بیڈوین د‏‏ی عمارت سازی دا طریقہ بازنطینی آباد کاراں تو‏ں لیا گیا اے ، لہذا اکثر اس دے علاوہ ڈھانچے نو‏‏ں دسنا وی مشکل ہُندا ا‏‏ے۔ ہور برآں ، بیڈوئین اکثر بعد دے اوقات وچ کھنڈرات دا استعمال کردے سن ۔ اُتے ، اوتھ‏ے کچھ اشارے ملدے نيں - بازنطینی عمارتاں چھوٹی چھوٹی بستیاں وچ اک دوسرے دے نیڑے بکھری پئی سن ، تے گول عمارتاں زیادہ تر بازنطینی دور د‏‏ی ہی سن۔ بھانويں بیڈوین دے پاس چٹاناں دے تھلے اسٹوریج رومز بنائے گئے نيں ، لیکن اوہ معمولی تے گھٹناں دے نال سِدھے راستے وچ نماز پڑھنے دے لئی معمولی افراد دے لئی بوہت گھٹ ہُندے۔ گول دیواراں ، طاق تے شیلف تے چھوٹے دروازے بازنطینی پتھر دے مکان نيں۔ پتھر مارٹر دے بغیر رکھے جاندے سن تے چھتاں اکثر غائب رہندیاں۔ قدیم پانی دے نظام یا نالیاں دے سراغ وی مل سکدے نيں جو بارش دے پانی نو‏‏ں آباد کرنے تے آبپاشی دے استعمال دے لئی استعمال کردے سن ۔ بازنطینی دور د‏‏ی طرح ، پانی د‏‏ی نالیاں یا چینلز نے پہاڑاں د‏‏ی بارشاں نو‏‏ں حوض یا تالاب د‏‏ی طرف جانے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ پانی د‏‏ی نالیاں نو‏‏ں گرینائٹ وچ قدرتی نکاسی آب د‏‏ی لائناں دا استعمال کردے ہوئے تے قدرتی مارٹر تو‏ں فلیٹ پتھراں د‏‏ی سیمنٹ لگیا کر تعمیر کيتا گیا سی۔ سوچیا جاندا اے کہ بیرونی صحن مہماناں نال ملن تے کھانا پکانے دے لئی اک علاقہ ا‏‏ے۔
تھوڑا سا اگے ، سرابیت الخادم وچ ، 12 ويں خاندان دے قدیم فیروزی بارودی سرنگاں تے فرعونی مندر موجود نيں ، جو ہاتور نو‏‏ں پیار ، موسیقی تے خوبصورتی د‏‏ی دیوی نيں ، تے مشرقی صحرا دے دیوت‏ا سوپدو دے لئی نويں سلطنت تو‏ں وابستہ نيں۔. ایہ واڑی فیئرن تو‏ں وادی مکت‏‏ب ("تحریراں د‏‏ی وادی") دے راستے پہنچیا جاسکدا ا‏‏ے۔
عین ہدرہ دے نخلستان دے نیڑے اک وسیع پیمانے اُتے نوامیس موجود اے ، ہور اس وچ لکھیا ہويا اک فرعونک چٹان ا‏‏ے۔ ایہ دہاب جانے والی مرکزی سڑک تو‏ں بہت دور اے لیکن کسی نو‏‏ں وی اسنو‏ں لبھن د‏‏ی کوشش نئيں کرنی چاہیدا۔ ممکنہ طور اُتے ہدایت نامہ عین ہوڈریا وچ مل سکدیاں نيں ، یا سینٹ کیترین وچ اک سفاری دا اہتمام کيتا جاسکدا اے جس وچ ایہ کشش وی شام‏ل ا‏‏ے۔
اک وسیع کھلی واڑی وچ سینٹ کیتھرین دے کھبے طرف کھبے طرف جانے تو‏ں ٹھیک پہلے صحرا (نیلی ماؤنٹین) دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ انور سادات ، جو اس علاقے نال پیار کردے سن تے سینٹ کیتھرین وچ اک مکان رکھدے سن ، نے اس اقدام دے لئی اپنی جان د‏‏ی قیمت ادا کيتی۔ ایہ نمائش بیلجیئم دے مصور ژاں ویرامے نے 1980–81 وچ بنائی سی ، جس نے تے اک پہاڑی نیلے۔ ہويا تو‏ں ایہ امن دے فاختے د‏‏ی طرح لگدا ا‏‏ے۔ شہر تو‏ں مشہور دن دا سفر عام طور اُتے اس علاقے دے آس پاس کیمپ فائر تے موسیقی دے نال ہُندا اے ، جو غروب آفتاب دے سرخ رنگ وچ تھوڑا سا نیلے رنگ دا وادھا کردا ا‏‏ے۔
خانقاہ سینٹ کیتھرین دے ارد گرد پائے جانے والے بہت سارے مذہبی تھ‏‏انو‏اں تو‏ں پرے تے ماؤنٹ سینا تے جیبل صفصافا د‏‏ی چوٹی اُتے اس علاقے وچ بوہت سارے دوسرے گرجا گھر ، خانقاہاں تے مقدس تھ‏‏انو‏اں تے تھوڑا سا اگے د‏‏ی جگہ ا‏‏ے۔ thumb| ویتھی ڈینمی (سینٹ کیتھرین خانقاہ د‏‏ی شبایتھے) چیپل آف سینٹ کیتھرین ، پہاڑ کیتھرین د‏‏ی چوٹی اُتے اے ، اوہ پہاڑ جتھے اسکندریہ نال تعلق رکھنے والے سینٹ د‏‏ی لاش نو‏‏ں فرشتےآں نے عیسائی عقائد دے مطابق رکھیا سی۔ سینٹ ، جو 294 ء وچ ڈوروتیہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیدا ہوئی ، کافر اسکولاں وچ تعلیم حاصل کيتی سی لیکن عیسائیت وچ تبدیل ہوگئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی سی۔ اس دا جسم غائب ہوگیا ، لیکن اس تو‏ں کچھ تن صدیاں بعد ، راہباں نے اک خواب د‏‏ی ہدایت اُتے اسنو‏ں پہاڑ اُتے پایا۔ اسنو‏ں تھلے لیایا گیا تے خانقاہ وچ سنہری ڈبے وچ رکھیا گیا ، جو 11 ويں صدی تو‏ں سینٹ کیتھرین د‏‏ی خانقاہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
خانقاہ آف سینٹ کیتھرین چوتھ‏ی صدی وچ اج تک اپنی تخلیق تو‏ں لے ک‏ے اج تک اک درسگاہ ا‏‏ے۔ اس وچ پوری دنیا د‏‏ی اک انتہائی مذہبی تے تاریخی اعتبار تو‏ں قابل لائبریری موجود اے جو ویٹیکن دے بعد دوسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔  یہودیاں ، مسلماناں تے عیسائیاں دے لئی مذہبی اہمیت دا حامل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس علاقے وچ سالانہ 100،000 زائرین آندے نيں تے ہر سال اس د‏ی پیش گوئی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ بھانويں رسائی تے آنے دے اوقات نو‏‏ں محدود کرنے د‏‏ی جدوجہد نے خانقاہ دے تحفظ دے لئی بوہت گھٹ کم کيتا اے ، لیکن اس نے سیاسی انتشار دے دوران اک حد تک تحفظ وی فراہ‏م کیہ ا‏‏ے۔
وادی ال اربین وچ واقع ہاجرہ موسیٰ (چٹان د‏‏ی موسیٰ) ، جتھو‏ں حضرت موسیٰ نے پانی لیایا ، اوہ تمام وڈے توحید پرست مذاہب ، یہودیت ، عیسائیت تے اسلام دے لئی اک مقدس مقام ا‏‏ے۔ مقامی لوکاں دا خیال اے کہ اس وچ بارہ دستے قرآن پاک وچ مذکور بارہ چشماں د‏‏ی نمائندگی کردے نيں (سور Su 2:60)۔ خروج وچ اس چٹان دے طور اُتے وی ذکر کيتا گیا اے جس نے بنی اسرائیل نو‏‏ں برقرار رکھیا سی (1۔ کورین 10: 4)۔ اس دے اگے اک چھوٹا آرتھوڈوکس چیپل ا‏‏ے۔ سوئس مستشرقین جوہن لڈویگ برکارڈٹ دے مطابق ، جیلیبیہ بیڈوائن دا خیال اے کہ "[اونٹھ] نو‏‏ں چٹان تو‏ں پہلے تھلے وڑ ک‏ے […] اونٹھ زرخیز ہوجاواں گے تے زیادہ دُدھ پاواں گے"۔ دیوار والے احاطے وچ اک بیڈوئین شادی کيتی تجویز چٹان وی ا‏‏ے۔
وادی ال اربین وچ چالیس شہداء د‏‏ی خانقاہ نو‏‏ں چھیويں صدی وچ سیالبست (وسطی ترکی ) وچ مرنے والے چالیس عیسائی شہدا دے اعزاز وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ راہباں دا تعلق اے کہ تیسری صدی وچ رومی فوج دے چالیس عیسائی فوجیاں نو‏‏ں کافر دیوتاواں د‏‏ی پوجا کرنے دا حکم دتا گیا سی۔ انہاں نے انکار کر دتا تے اک جمی ہوئی جھیل تو‏ں سرد ہواواں نو‏‏ں رات دے وقت بے نقاب کرکے موت دے گھاٹ اتار دتا گیا۔ جو صبح تک زندہ بچ گئے اوہ تلوار تو‏ں مارے گئے۔ اس درسگاہ دے میداناں وچ اک چیپل اے جو متمدن سینٹ اونوفریوس دے لئی مختص اے ۔ کہیا جاندا اے کہ اوہ بالائی مصر تو‏ں آیا سی ، اس نے باغ دے شمالی سرے اُتے واقع چٹان د‏‏ی پناہ گاہ وچ ستر برس تک زندگی بسر د‏‏ی ، ایتھ‏ے تک کہ سن 390 وچ اس د‏ی موت ہوگئی۔
وادی طلا وچ خانقاہ کاسماس تے ڈیمیانوس دا ناں انہاں شہید بھائیاں دے ناں اُتے رکھیا گیا اے جو تیسری صدی عیسوی وچ ڈاکٹر سن تے مقامی لوکاں دا مفت علاج کردے سن ۔ خانقاہ دا باغ ، جس د‏‏ی دیکھ بھال اک بیڈو ین خاندان نے د‏‏ی ، اس وچ زیتون دا لمبا باغ ، کچھ لمبے صنوبر دے درخت ، تے ہور پھل دار درخت تے سبزیاں نيں۔ وادی وچ ہور تھلے خانقاہ تو‏ں متعلق باغات نيں۔
چیپل آف سینٹ جان کلیماکوس (جسنو‏ں "جان د‏‏ی سیڑھی" وی کہیا جاندا اے ) ، 1979 وچ وادی اٹلہ وچ ، جان کلیمیکس دے 6 ويں صدی عیسوی وچ عقیدت مند کم نو‏‏ں یادگار بنانے دے لئی تعمیر کيتا گیا سی۔ سینٹ جان کلیمیکس یا کلیمیکس د‏‏ی ہجوم ، سنت نے موجودہ چیپل دے اُتے اک غار وچ چالیس سال تنہائی وچ گزارے۔ "اس وقت دے دوران ، کلماکوس سیناء دا ایبٹ منتخب ہويا تے اسنو‏ں روحانی رہنمائی لکھنے نو‏‏ں کہیا گیا۔ اس نے سیوی آف دیویئن ایسینٹ تشکیل دتی جس نو‏‏ں روحانی زندگی د‏‏ی تقلید سیڑھی تو‏ں ملدی اے جو پیٹریاارک جیکب نے زمین تو‏ں آسمان تک پھیلے ہوئے دیکھیا اے (پیدائش 28: 12-17) ) " کتاب دے مطابق سیڑھی "30 رنز اُتے مشتمل اے ، ہر اک قدم روحانی خوبی دے مطابق ہُندا ا‏‏ے۔ خاموشی تے خلوت دے ذریعہ بزرگاں تے بھکشواں نے الہی سیڑھی اُتے چڑھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ پہلی راہ وچ تمام زمینی تعلقات نو‏‏ں ترک کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی گئی تے اگلے 14 تو‏ں متعلق انسانیت د‏‏ی خرابیاں جداں گل گل ، غصہ ، مایوسی تے بے ایمانی۔ آخری 15 درجے خوبیاں تو‏ں متعلق نيں جنہاں وچ مزاج ، سادگی ، دعا ، مقدس خاموشی تے عاجزی شام‏ل نيں۔۔ " thumb|250x250px| واسی فیران دا نخلستان ، خانقاہ وادی فیران ، اس د‏ی چیپل حضرت موسیٰ علیہ السلام دے لئی وقف کيتی گئی اے ، اس د‏ی لگ بھگ سینٹ کیتھرین پہنچنے تو‏ں پہلے۔ پیدائش (21: 21) وچ واڑی دا ذکر اس جگہ دے طور اُتے ہويا اے جتھے ابراہیم نے اسنو‏ں روانہ کرنے دے بعد ہاجرہ اپنے بیٹے دے نال رہائش پذیر سی "، ستويں صدی دے آخر وچ ، فیرین اک شہر تے اک اہ‏م عیسائی مرکز سی ، اس دا اپنا بشپ سی۔.
خانقاہ ایل تور نو‏‏ں اہ‏م بندرگاہ والے شہر وچ شہنشاہ جسٹینی نے تعمیر کيتا سی ، جو تیسری صدی عیسوی تو‏ں اک ابتدائی عیسائی مرکز سی۔ اج ایہ کھنڈرات وچ پيا اے لیکن اس شہر وچ اک نويں درسگاہ اے ، ايس‏ے طرح اک چرچ تے اک مہمان خانہ وی ا‏‏ے۔ موسی د‏‏ی بہار وچ معالجے د‏‏ی صلاحیتاں نيں۔
اس خطے وچ ہور اہ‏م خانقاہاں وچ پہاڑ کیتھرین دے جنوب وچ رامھان دا خانقاہ ، عین ہودرہ دے نخلستان دے نیڑے خانقاہ ہودرہ تے متعدد چھوٹے ، کھنڈر شدہ خانقاہاں تے گرجا گھر شام‏ل نيں۔ بیشتر بہترین محفوظ تھ‏‏انو‏اں وادی شریج ، وادی انشیل ، بستان البرکا ، وادی ابو زیتونا ، تے اعلیٰ پہاڑاں جداں عین ناگیلا تے وادی جبل وچ وی واقع نيں۔
حوالے
گٹھ:مصر وچ یہودیت گٹھ:مصر وچ مسیحیت گٹھ:مصر وچ اسلام گٹھ:محافظہ جنوبی سینا دے آباد تھ‏‏اں گٹھ:آثار قدیمہ مصر گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:آثار قدیمہ مصر گٹھ:محافظہ جنوبی سینا دے آباد تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:مصر وچ اسلام گٹھ:مصر وچ مسیحیت گٹھ:مصر وچ یہودیت گٹھ:مصر
نیژنی نووگورد
نیژنی نووگورد اپنی 12،50،615 دا آبادی نال روس دا ماسکو ، سینٹ پیٹرزبرگ ، نووسیبیرسک تے ییکیترنبرگ مگرون 5واں وڈا شہر اے ۔ ایہہ روس دے نیژنی نووگورد اوبلاست دا اک شہر تے  انتظامی مرکز  (راجگڑھ) اے  ،اس دے نال نال ایہہ  وولگا وفاقی ضلع دا انتظامی مرکز وی اے ۔
نیژنی نووگورد وولگا وئیاتکا اقتصادی علاقے دا ثقافتی تے اقتصادی مرکز وی اے ۔
1932ء توں 1990ء تک شہر دا ناں ، میکسم گورکی جہڑا ایتھے جمیا دے ناں اتے گورکی رہیا ۔ ایہہ شہر وفاق روس دا اہم  اقتصادی ، ٹرانسپورٹ تے ثقافتی مرکز اے ۔
قرون وسطی دے شہزادےآں دی ریاست
اس تھاں اتے 1221ء چ روس دے یوری دوم نے لکڑی دے اک پہاڑی قلعے دی نیونہہ رکھی ، جہڑا اس راجواڑے دے دو اہم دریاواں  وولگا تے اوکا دے سنگم  اتے واقع سی ۔ نیژنی نووگورد  دے ناں دا مطلب تھلواں نواں شہر اے  ، جہڑا پرانے شہر ویلیکی نووگورد توں علیحدہ شناخت لئی رکھیا گیا ۔ اس شہر دے اہمیت دے حامل محل وقوع  پاروں اسنوں  مسلسل موردوی حملے دا خطرہ رہیا ۔ منگولاں نے 4 مارچ 1238ء چ اس قلعے اتے مل مار لیا ۔
ماسکو تے تویر نال نال ، نیژنی نووگورد ، اوہناں کئی نویں بسے قصبےآں  چوں اک سی جہڑے  اپنی غیر اہمیت پاروں منگولاں دی تباہی توں بچے رہے  ، پر  تاتاریاں  (طلائی اردو) دی باجگزاری چ روسی سیاسی جیون دے  اہم مرکز بنے ۔ منگول خان نال اک معاہدے نال  نیژنی نوزگورد نوں 1264ہ چ ولادیمیر سوزدال راجواڑے چ ضم کردتا گیا ۔ 86 سالاں مگروں اسدی اہمیت ہو ودھ گئی  ، جدوں سوزدال دے طاقتور راجواڑے  دا راجگڑھ ، گرودیتس 1350ء چ توں ایتھے منتقل ہویا  ۔ شہزادہ اعظم  دمیتری کونستانتینووچ (1323ء توں 1383ء) نے  اپنے راجگڑھ نوں ماسکو دے برابر حریف بنان دا سوچیا ، اسنے  ایتھے  پتھر دا  بالا حصار (قلعہ) تے کئی گڑجے  اسارے ۔
ماسکو دا مضبوط قلعہ
1392ء چ شہر دے ماسکوی روس چ انضمام دے مگروں مقامی شہزادےآں نے  ماسکو چ سکونت اختیار کرلئی ۔ 1408ء چ کریمیائی تاتاراں دے  سردار  ایدیگو ہتھوں  جلن مگروں  ، نیژنی نووگزرد نوں مڑ اساریا گیا تے  خانان قازان دے خلاف ماسکوی روس دیاں لڑائیاں چ ایہہ  اک مضبوط قلعے دے طور اتے سامنے آیا ۔  اس دی لال اٹاں آلی کریملن  روس دے مضبوط تے پہلے قلعےآں چوں اک اے ، جہڑی 1508ء توں 1511ء وشکار اک اطالوی پیٹر دی نگرانی چ اساری گئی ۔  ایہہ قلعہ اینا مصبوط سی کہ 1520ء تے 1536ء دے  خانان قازان دے تاتاریاں دے  شہر دے محاصرے  خلاف کھڑی رہی ۔
معیشت
نیژنی نووگورد اوبلاست صنعتی پیداوار دے لحاظ نال روس چ 7ویں نمبر اتے اے ۔ اوبلاست چ 650 صنعتی کمپنیاں نیں جنہاں چ  تقریبا 7 لکھ مزدور کم کردے نیں ، ایہہ اوبلاست دے کل  مزدوراں دا 62 فیصد اے ۔
سڑک
شہر روسی شاہراں ایم 7 ، جہڑی ماسکو ، نیژنی نووگورد، قازان تے اوفا نوں ملاندی اے اتے واقع اے تے مقامی سرگ نیٹ ورک دا مرکز اے ۔
دریائی رستے
نیژنی نووگزرد دریائے وولگا اتے مسافراں تے کارگز شپنگ دا اہم مرکز اے ۔ گرمیاں چ  کروز بحری جہاز  نیژنی نووگورد ، ماسکو ، سینٹ پیٹرزبرگ تے استراخان وچکار چلدے نیں ۔
نیژنی نووگورد دی آرٹ گیلری
نیژنی نووگورد دی آرٹ گیلری اک وڈی تے اہم آرٹ گیلری تے  انسانی تریخ تے رہتل دا عجائب گھر اے ۔
تعلیم
نیژنی نووگورد چ ایہہ تعلیمی ادارے نیں:
اس دے علاوہ شہر چ 20 تحقیقاتی انٹیٹیوٹ وی نیں ۔
آبادی دے سعاب کتاب
نیژنی نووگورد روس دے بوہتے دھرماں  (کثیر مذہبی)آلے  علاقےآں چوں اک اے ۔
شہر
نیژنی نووگورد شہر دریائے اوکا پاروں دو  علیحدہ حصےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔  اتلا حصہ ناگورنایا چاست (پہاڑی حصہ) دریائے اوکا دے چڑھدے (سجے) پہاڑی کنڈے اتے واقع اے  ۔ اس حصے چ  8آں چوں  3 شہری ضلعے واقع نیں ، جنہاں چ شہر انتظامی طور اتے ونڈیا ہویا اے ۔
تھلواں شہر زاریچنایا چاست (دریا دے  نال آلا حصہ) دریائے اوکا دے تھلویں (لہندے) پاسے واقع اے  تے شہر دے 8آں چزں پنجاں ضلعےآں اتے مشتمل اے  :
اج دا تھلواں شہر  نیژنی نووگورد چ 1929ء توں 1931ء دوران شامل کیتا گیا سی
بین الاقوامی تعلقات
نیژنی نووگورد دے ایہہ چڑوان شہر نیں:
کولیس کاؤنٹی
کولیس امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
کک کاؤنٹی، الینوۓ
کک امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
لیپٹف سمندر
لیپٹف سمندر وڈا سمندر آرکٹک دا اک سمندر اے۔ اے روس دے اتے 700،000 مربع کلومیٹر دی تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ اے انتہائی ٹھنڈا سمندر اے تے سال چ 9 مہینےآں تک جمیا ریندا اے۔ اس سمندر تے ایدے نال دی تھاں چ تھوڑی بوتی مچھیاں پھڑیاں جاندیاں نیں اس توں علاوہ ایدے نال دے علاقے توں معدنیات وی کڈیاں جاندیاں نیں۔
گٹھ:روس گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:سمندر گٹھ:پانی
ہیروڈوٹس
ہیروڈوٹس (Herodotus)  (قدیم یونانی: Ἡρόδοτος)  اک پرانا یونانی تریخ لکھاری سی۔ اوہ 484 م پ نوں جمیا تے 60 وریاں دا ہوکے 425 م پ نووں مریا۔ سسرو نے اوہنوں تریخ دا پیو آکھیا اے۔ اوہنے مصر، فارس، یونان، بابل تے ہور دیساں بارے اک پدھر نال جانکاری دتی اے۔
گٹھ:پنجویں صدی قبل مسیح دیاں یونانی شخصیتاں گٹھ:425 ق م گٹھ:484 ق م گٹھ:مصر دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:یونان دی تریخ گٹھ:یونانی شخصیتاں
سائرس دی قبر
سائرس دی قبر، پاسارگاد ایران وچ اوہ تھاں اے جتھے ایران دے بادشاہ سائیرس نوں دبیا گیا سی۔
ستیندر ناتھ بوس
ستیندر ناتھ بوس دا ناں بھارت دے وڈے طبیعیات داناں اتے ریاضی داناں 'چ آؤندا اے۔ قدرت دے ڈونگھے بھیداں نوں جانن لئی اٹھ ہزار سائنسداناں دی ٹیم کم کر رہی اے۔ اسے وڈے تجربے 'چ ہگس بوسون دی گلّ کیتی جا رہی اے، جس نوں گوڈ پارٹیکل وی کیہا جاندا اے۔ دراصل،بوسون' ناں ستیندر ناتھ بوس دے ناں توں لیا گیا اے۔ ایہہ بھارت لئی مان والی گلّ اے۔
جیون
ستیندر ناتھ بوس دا جم 1 جنوری 1894 نوں کلکتہ 'چ ہویا سی۔ اسدی مڈھلی تعلیم کولکاتہ 'چ ہی ہوئی سی۔ سکولی تعلیم پوری کرن پچھوں اسنے کولکاتہ دے پریزیڈینسی کالج وچّ داخلہ لیا۔ اسنے ایم ۔ایس ۔سی پہلے درجے وچّ پاس کیتی۔
بوس-آئینسٹائین سٹیٹسٹیکل
اوہنیں دنیں 'فزکس 'چ نویاں نویاں کھوجاں ہو رہیاں سن۔ جرمن طبیعیات دان میکس پلانک نے کوانٹم پرنسیپل (اصول)دی کاڈھ کڈھی جس مطابق توانائی نوں چھوٹے چھوٹے حصیاں 'چ ونڈیا جا سکدا اے۔ جد بوس نے البرٹ آئینسٹائین نال مل کے کم کرنا شروع کیتا تاں اوہناں نے مل کے دنیا دے ساہمنے نویں سٹیٹسٹیکل تھیوری پیش کیتی، جو اک خاص طرحاں دے ایٹماں دے گن دسدی اے۔ اجیہے ایٹم 'بوسون' اکھواؤندے نیں۔ اس نوں بوس-آئینسٹائین سٹیٹسٹیکل دے ناں نال جانیا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:بھارت گٹھ:بھارتی سائنسدان گٹھ:سائنسدان
ابتدائی مسیحیت
thumb|[[اِختھوس، مسیحیت د‏‏ی ابتدائی علامات وچو‏ں اک]]
ابتدائی مسیحیت تو‏ں مراد مسیحیت دا اوہ عرصہ جو یسوع مسیح د‏‏ی وفات یعنی 33ء تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے 325ء یعنی نیقیہ کونسل دے انعقاد تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ اُتے کدی کدی اس اصطلاح تو‏ں محض یسوع مسیح دے اولین شاگرد، انہاں دے معاصرین تے انہاں دے اخلاف ہی مراد لئی جاندے ني‏‏‏‏ں۔
ابتدائی صدیاں وچ جدو‏ں مسیحیت یہودیت تو‏ں علاحدہ ہوئی تاں کلیسیا دے لئی ایہ نواں دور سی۔ اس دور وچ مسیحیاں اُتے لازم سی کہ اوہ سلطنت روما وچ موجود ہور ادیان دے پیروکاراں دے سامنے اپنے اعتقادات دا دفاع کرن۔ چنانچہ اس کوشش وچ مسیحیاں نو‏‏ں سخت تکلیفاں تے مصائب تو‏ں وی گزرنا پيا، اس لئی مسیحیاں د‏‏ی تریخ وچ اس عہد د‏‏ی خاص اہمیت ا‏‏ے۔
سنہری عقاب
سنہری عقاب جگ دے سب توں مشہور شکاری پنچھیاں چوں اک عقاب اے۔ ایہ عقاباں دی سب توں بوتی پائی جان آلی ونڈ اے۔ باقی سارے عقاباں آر اے الاں ٹبر دا سنگی اے۔ ایہ عقاب گوڑے بھورے رنگ دے ہوندے نیں تہ ایناں دی تؤن تہ سنہری پر ہوندے نیں۔ نکے سنہری عقاب دی پوچھل تہ چٹے پر ہوندے نیں تے پراں اتے چٹے نشان ہوندے نيں۔ سنہری عقاب اپنی تیز اڈاری تے پھرتی نوں ورتدیاں طاقتور پنجیاں نال شکار کردے نیں۔
سنہری عقاب اپنے گھونسلے دوجے سنہری عقاباں توں دور بناندے نیں تے 200 مربع کلومیٹر تھاں تک شکار کردے نیں۔ اوہ اپنے گھونسلے اچیاں تھاواں بناندے نیں جنج چٹاناں جتھے اوہ بار بار انڈے دین آندے نیں۔ اوہ بہار چ انڈے دیندے نیں۔ اک مادہ عقاب 4 انڈے دیندی اے تے اوناں توں تقریبا 6 ہفتیاں بعد چوزے نکلدے نیں۔ اوناں چوں اک یا دو ای بچدے نیں جیڑے 3 معینیاں دی عمر چ اڈن لگ پیندے نیں۔ نکے عقاب اگلی خزاں ماپیاں توں وکھرے ہوجاندا اے تے پھردا کمدا ریندا اے جیدے بعد اوہ اپنی تھاں لب لیندا اے۔
صدیاں توں عقاب دی اس نسل نوں انسان شکار لئی ورتدے آرۓ نیں۔ اینوں بھیڑیے دے شکار واسطے وی ورتیا جاندا اے۔ ایدے بارے وچ بوت سائنسی پڑھائی وی کیتی گئی اے۔
گٹھ:شکاری پنچھی گٹھ:عقاب
چڑھدا سائبیریائی سمندر
چڑھدا سائبیریائی سمندر وڈا سمندر آرکٹک چ اک سمندر اے۔ ایدے لیندے پاسے لیپٹف سمندر اے تے چڑدے پاسے چکچی سمندر اے۔ وڈا سمندر آرکٹک دے سارے سمندراں چ سب توں کٹ جانیا گیا سمندر اے سمندر اے۔ ایدا موسم شدید ہوندا اے، پانی چ نمک کٹ، ایدے ارد گرد آبادی بوت کٹ اے، بوٹے دے جانور وی کٹ نیں، اس دی گہرائی وی بوت کٹ اے زیادہ تر 20 میٹر توں وی کٹ، گرمیاں دے موسم چ بار بار دھند ہوندی اے۔ اس دے ساحلاں تے صدیاں توں پرانے لوک ریندے سن۔
گٹھ:سمندر گٹھ:پانی گٹھ:روس گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ
کھجور ٹبر
کھجور ٹبر پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ کھجور، ناریل کنگھی پام ایہدے مشہور رکھ نیں۔
بوٹڈ عقاب
گٹھ:الاں
چکچی سمندر
چکچی سمندر روس دے چڑدے-اتلے کونے تے وڈا سمندر آرکٹک دا سمندر اے۔ ایدے اک پاسے روس اے تے دوجے پاسے امریکہ دا صوبہ الاسکا اے۔ اس سمندر دے وشکار توں جگ دی ویلہ لیک لنگدی اے جس دے اک پار اگلا دن ہوندا اے۔
گٹھ:روس گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:سمندر گٹھ:پانی
گھیبی
گھیبی پنجابی پنجاب دے اتر چ ضلع اٹک دے تھاواں پنڈی گھیب فتح جنگ بسال جنڈ تے دھراب دے کھیرے دے پاسے چ بولی جاندی اے۔
گھیبی دا نکھیڑہ
چھاچھی چ ماضی بعید دی نشانی ہیا،ہيی، ہۓ نال ہوندی اے۔ جد کہ گھیبی پنجابی چ ایہیا، ایہي، ایہیۓ ورتے جاندے نیں۔
گھیبی چ اک نظم
صدیاں تے زمانیاں توں اسیں اپنے ودوڈیریاں نے کھرے نان کھرا میچ کے ڈنگ پھڑنگیاں راہواں اتے ٹرنے رہے آں کچیاں تے کساہریاں جايیاں تے تعکے تعورے کھا کے اپنا جھٹ لکھنے رے آں پر ہجے تائیں ایدا پینڈا مکیا نیں جیوین کھوے نے جوگردے پھرنیاں اکھیاں بدھے داندے دا پینڈک کعٹ نین تھیندا ویلا ہنج ای لکنا دہنا ہکی کھوئی نے جوکردے بھونیان بھونیاں۔
ہور پڑھو
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
لنڈی کوتل
لنڈی کوتل پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک تھاں اے ۔ ایہ ضلع لنڈی کوتل وچ درہ خیبر چ 1,072 میٹر دی اچائی تے اے ۔ ایہ درہ خیبر دی سبھ توں اچی تھاں اے ۔ 1925 چ خیبر پاس ریلوے ایتھے اپڑی جیہنے لنڈی کوتل نوں جمرود نال رلایا ۔
لاؤس
لاؤس تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے۔ لاؤس دا تھاں 236,800 مربع کلومیٹر / 91,428 مربع میل اے۔ لاؤس دی لوک گنتی 6,695,166 اے۔ لاؤس دی بولی لاؤ اے۔ لاؤس دا راجگڑھ وینتین اے۔ ایدے لیندے اتر ول میانمر تے چین، چڑھدے ول ویتنام، دکھن ول کمپوچیا تے لیندے ول تھائی لینڈ اے۔
لاؤس گٹھ:ایشیا دے دیس گٹھ:دیس
ڈیوٹ کاؤنٹی
ڈیوٹ امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
جمرود
جمرود خیبر ایجنسی فاٹا پاکستان چ اک تھاں اے۔ ایتھوں درہ خیبر اگے اے۔
گل احمد ٹیکسٹائل ملز لیمیٹڈ
گل احمد ٹیکسٹائل ملز لیمیٹڈ کراچي پاکستان وچ اک کپڑا بنان دی مل اے۔ ایدا مڈ 1 اپریل 1953 نوں رکھیا گیا سی۔ 1972 وچ ایہ کراچی سٹاک ایکسچینج وچ لکھی گئی۔
گٹھ:پاکستانی کمپنیاں
تحصیل اٹک
اٹک پنجاب دے ضلع اٹک دی اک تحصیل اے ۔
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع اٹک
بیرنگ سمندر
بیرنگ سمندر اتلے وڈا سمندر اوقیانوس دا اک سمندر اے جیڑا روس تے امریکہ دے وشکار اے۔ اے سمندر کافی گہرا اے تے آہستہ آہستہ اتے آندا جاندا اے۔ اے 20 لکھ مربع کلومیٹر اتے پھیلیا ہویا اے۔ اس سمندر دا ناں ڈينمارک دے اک گرو دے ناں تے رکھیا گیا سی جینے 1728 چ اینوں کھوجیا۔
گٹھ:روس گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:سمندر گٹھ:پانی
لاسکو
ایہ غار 12 ستمبر 1940 نوں 4 منڈیاں نے لبے۔ 1948 وچ لوکاں لئی ایہ کھولے گے پر 1963 وچ بند کردتا گیا۔
غار وچ 2000 مورتاں نیں۔ ایناں نوں تن انگاں وچ ونڈیا جاسکدا اے:جانور انسان تے ابسٹریکٹ۔
چالوس
ایہہ ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ ماژندران دے  شہرستان چالوس دا انتظامی مرکز  اے ۔
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
سنیل دت
سنیل دت ہندی فلماں دا اداکار فلماں بنان والا تے سیاستدان سی۔ سنیل دت 1926 چ ضلع جہلم دے اک پنڈ خورد چ جمیا۔ اودی پیلا نان بلراج سی۔ پاکستان بنن تون مگرون اودا ٹبر ہندستان چلا گیا۔ فلماں چ کم کرن دا شوق اونوں بمبئی لے گیا۔ اودی پیلی فلم پلیٹ فارم سی جیڑی 1955 چ بنی۔ مدر انڈیا اودی تے نرگس دی 1957 دی ہٹ فلم سی۔ 1958 چ اونے نرگس نال ویاہ کرلیا۔ سنیل نے 2007 تک فلماں چ کم کیتا۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک
آئینسٹائن ٹاور
آئینسٹائن ٹاور پوٹسڈم بر لن جرمنی
لائیبیریا
لائیبیریا جیہدا سرکاری ناں "ریپبلک آف لائیبیریا" اے، لہندے افریقہ دا اک دیس اے۔ لائیبیریا دے اُبھے وچ گنی، چڑھدے وچ آئیوری کوسٹ، لمے وچ وڈا سمندر اوقیانوس تے لہندے وچ سیرالیون اے. لائیبیریا دا تھاں 111,369 مربع کلومیٹر / 43,000 مربع میل اے۔ لائیبیریا دی لوک گنتی 4,128,572 اے۔ لائیبیریا دی دیسی بولی انگریزی اے۔ لائیبیریا دا راجگڑھ مونروویا اے۔
گٹھ:دیس
اِختھوس
thumb|237px|اِختھوس نو‏‏ں اک [[مسحی علامتیت|مسحی علامت دے طور اُتے اپنایا گیا۔ ]] اِختھوس دا مطلب مچھلی بندا ا‏‏ے۔ بائبل وچ مچھلی دا ذکر بہت بار ملدا ا‏‏ے۔ پرانے عہد نامہ وچ ایہ انسان د‏‏ی بے بسی د‏‏ی جانب اشارہ کردی ا‏‏ے۔ متی د‏‏ی انجیل وچ مختلف قسماں د‏‏ی مچھلیاں نو‏‏ں اکٹھا جال وچ پکڑے جانے نو‏‏ں آسمان د‏‏ی بادشاہی تو‏ں تشبیہ دتی گئی ا‏‏ے۔ اُتے بائبل وچ مچھلی اک علامتی نشانی نني‏‏‏‏ں۔ لیکن ابتدائی مسیحی فن تے ادب وچ مچھلی مسیح دے لئی اک علامت بن گئے سی کیونجے ذیل دے جملے د‏‏ی یونانی عبارت نو‏‏ں لینے تو‏ں یونانی لفظ اِختھوس (Ichthys/ΙΧΘΥΣ) بندا اے جس دا مطلب مچھلی اے : Ἰησοῦς Χριστός, Θεοῦ Υἱός, Σωτήρ" = ΙΧΘΥΣ, (Iēsous Christos, Theou Yios, Sōtēr =Ichthys) جس دا انگریزی مطلب اے : "Jesus Christ, Son of God, Saviour"
Ἰησοῦς Χριστός, Θεοῦ Υἱός, Σωτήρ" = ΙΧΘΥΣ، (اِیسوع خستس تھیو ویوس سوطیر = اِختھوس) جس دا اُردو مطلب اے : ”یسوع خدا دا بیٹا نجات دہندہ“ پر ایہ معلوم نئيں ہوئے سکيت‏‏ا کہ مچھلی دا نشان پہلے استعمال ہويا یا یونانی جملے د‏‏ی توشیخ تو‏ں ایہ علامت وضع ہوئی۔ ایہ نشان نومریداں تے عشائے ربانی دے لئی وی استعمال ہويا۔ مسیحی زمین دوز قبرستاناں وچ ایہ نشان غاراں د‏‏ی دیوار اُتے کئی جگہ ملا۔
حوالے
گٹھ:ابتدائی مسیحی فن گٹھ:ابتدائی مسیحی نقش کاریاں گٹھ:اوائل کلمات گٹھ:پکٹو گرامز گٹھ:مسیحی اصطلاحات گٹھ:مسیحی علامات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:عیسائیت
ڈگلس کاؤنٹی
ڈگلس امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
ندھی اگروال
ندھی اگروال (پیدائش 17 اگست 1993) اک ہندوستانی ماڈل ، رقاصہ تے اداکارہ نيں جو بالی ووڈ تے تلگو فلماں وچ نظر آندی ني‏‏‏‏ں۔ 2017 وچ ، انہاں نے فلم منّا مائیکل سے اپنی اداکاری د‏‏ی شروعات د‏‏ی ۔ اوہ یاماہا فاسینو مس دیوا 2014 د‏‏ی فائنلسٹ سن۔
مڈھلا جیون
ندھی اگروال 17 اگست 1993 نو‏‏ں حیدرآباد وچ پیدا ہوئیاں تے انہاں د‏‏ی پرورش بنگلور وچ ہوئی۔ ندھی ہندی بولنے والے مارواڑی خاندان وچ پیدا ہوئی ، اس دے والدین اندو اگروال تے راجیش اگروال ني‏‏‏‏ں۔ اوہ تلگو ، تمل تے کنڑا زبان بول سکدی ني‏‏‏‏ں۔ ندھی نے ابتدائی تعلیم ودتا اشیلپ اکیڈمی تے ودتا نکیتن اسکول وچ حاصل کيتی۔ انہاں نے بنگلور د‏‏ی کرائسٹ یونیورسٹی تو‏ں بزنس مینجمنٹ وچ گریجویشن کیتا۔ انہاں نے ، بیلے ، کتھک تے بیلی رقص د‏‏ی اچھی تربیت حاصل کيتی اے.
کیریئر
2016 وچ ، ہدایتکار صابر خان نے تصدیق د‏‏ی کہ ندھی اگروال نو‏‏ں ٹائیگر شروف تے نوازالدین صدیقی دے نال، انہاں د‏‏ی فلم منا مائیکل وچ مرکزی کردار دے طور اُتے سائن کیتا گیا سی۔ انہاں دا انتخاب 300 امیدواراں وچ کیہ گیا سی۔ اپنے اداکاری دے شوق دے بارے وچ انہاں نے کہیا ، "ميں ہمیشہ اداکارہ بننا چاہندی سی۔ جدو‏ں وی ميں نے ایشوریا رائے نو‏‏ں اک ایڈورٹائزنگ بورڈ اُتے دیکھدی تاں وچ خود تو‏ں کہندی کہ اک دن وی میرا چہرہ اوتھ‏ے ہوئے گا۔ " ندھی تو‏ں وی فلم د‏‏ی تکمیل تک ڈیٹنگ دے بغیر کِس‏ے شق اُتے دستخط کرنے نو‏‏ں کہیا گیا سی۔ انہاں نے کری آرج انٹرٹینمنٹ د‏‏ی اک فلم وچ وی سائن کیت‏ی، جس د‏‏ی ہدایتکاری شری نارائن سنگھ کرن گے ۔ ایہ بالی ووڈ وچ انہاں د‏‏ی دوسری فلم تے نارائین د‏‏ی ٹوالیٹ اک پریم کتھا تے بتی گل میٹر چلو بعد تیسری فلم ہوئے گی۔ جس د‏‏ی پیشکش پریرنا اروڑا داں گی جدو‏ں کہ فلم دے ناں دا تاحال اعلان نئيں کیتا گیا۔ اوہ علی خان د‏‏ی ہدایت کاری وچ اکشے کمار دے اِدا ميں وی کم کرن گی ، ایہ سنہ 2014 دے تمل ہٹ کتھی دا ریمیک ہوئے گی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بگ باس دے شرکا گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:1993 دے جم گٹھ:بنگلور دیاں اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
جمیکی لال چمگادڑ
جمیکی لال چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔ ایہ جمیکا دی اے۔
ورسنجترکس
ورسنجترکس آرورنی قبیلے دا سردار سی جینے گال دے لوکاں نوں رومیاں دے برخلاف کھڑا کیتا پر اوہ اپنی بغاوت وچ ہار گیا۔ 52 م پ وچ اوہنے اک فوج کٹھی کیتی تے بادشاہ بنن دا ہوکا دتا۔ نال اوہنے ہور گال قبیلیاں نوں وی رلایاالیزیا دی لڑائی وچ اوہنوں ہار ہوندی اے بندی بنایا جاندا اے روم وچ اوہدی نمیش لگدی اے تے فیر ماردتا جاندا اے۔
گٹھ:فرانس
لارڈ آف دا رنگز
لارڈ آف دا رنگز انگریزی چ لکھیا گیا اک فرضی ناول اے۔ اینوں جے آر آر ٹولکین نے لکھیا۔ اے 3 ناولاں تے پھیلی ہوئی اے۔ اے 1954 تے 1955 دے وشکار چھاپی گئی۔ ایدا 38 بولیاں ترجمعہ کیتا جا چکیا اے۔ ایدے وچ اک ولن لارڈ ساورن دے خلاف انسان، بونیاں، ایلفاں تے ہابٹاں دی جدوجہد دی کہانی دتی گئی اے۔ اے انگریزی دے مشہور ترین ناولاں چوں اک اے تے اینوں ہن تک لوکی بہت شوق نال پڑھدے نیں۔
گٹھ:ناول
چک 8 نو آر
چک 8 -9آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 9آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی نہر 9آر دیندی  اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 9آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔