cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایڈیئر کاؤنٹی
ایڈیئر امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
ٹلہ لوگان
ٹلہ لوگان 5,959 میٹر (19,551 فٹ) اچا کینیڈا دا اک پہاڑ اے۔
کݨکی
کݨکی (Ischaeum rugosum) ایہہ اک گھاہ دی قسم اے جو جھونے وچ اگدی اے۔ زیاد پانی اتے سلھا اس دے بڑھوتری وچ وڈا حصہ پاؤندے ہن۔
گٹھ:پودے گٹھ:بوٹے
شہرستان عجب شیر
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ چڑھدا آذربائیجان
Ajabshir County
رائیں
رائیں اک جنگلی بکری اے۔ اے ہمالیہ, ھندوکش تے ہندو راج دے پربت دھاریاں چ ہوندی اے۔ ایدا نکا قد، موٹے وال، تے سنگ ہوندے نیں۔ رائیں مکن دے نیڑے اپڑی ہوئی اے۔ اے اتلے پاکستان تے مری، ہزارہ تے مارگلہ دے پعاڑاں تے ملدی اے۔
وکھالہ
رائیں 95- 130سینٹی میٹر (37"-53") لمی ہوندی اے تے ایدا جوکھ 35-42 کلوگرام ہوندا اے۔ ایدی کھل پعوری تے لتاں ککیاں ہوندیاں نیں۔ ایدی گردن تے چٹے چٹاک تے کمر تے گوڑے رنگ دی لمی پٹی ہوندی اے۔ نر مادہ دوناں تے پچھے نوں مڑے ہوۓ سنگ ہوندے نیں جیہڑے 18 سینٹی میٹر (7") تک لمے ہوسکدے نیں۔
پسار
رائیں ہمالیہ, ھندوکش تے ہندو راج دے پربت دھاریاں چ 1000 میٹر توں 4000 میٹر دی اچائی تک ریندی اے۔ ایناں دا اک اجڑ 100 ایکڑ تھاں وچ ریندا یا پھردا ٹردا اے۔ ایدی حیاتی 14 توں 15 ورے تک ہوندی اے۔ ایدا حمل ویلہ 170-218 دن تک ہوندا اے تے اکثر اک ای لیلا جمدی اے۔ اے 7 توں 8 معینے تک لیلے نوں نال رکھدی اے تے لیلا 3 وریاں چ جوان ہوجاندا اے۔
رہن سہن
اے چار توں 12 دا اجڑ بناکے ریندے نیں بڈے نر کلے وی ریندے نیں۔ اے کعا تے پتے کھاندے نیں تے تھوڑے جانن ویلے: سویلے تے آتھن ویلے بار نکلدے نیں۔ کعا کھان دے مگروں کدے کدے پانی پیندے نیں تے فیر سارا دن کسے پعاڑ دی چٹان تے گزاردے نیں۔ رائیں بڑی پھرتی تے دوڑ نال نسدی اے۔ اپنے رنگ نال اینوں چھپن چ اسانی ریندی اے ایس لئی اے دسدی وی کعٹ ای اے فیر وی ایدے بڑے شکاری نیں تے ایدی گنتی تھوڑی ہوندی جارئی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:گانواں
انڈونیشی نکی ناسوالی فروٹ چمگادڑ
انڈونیشی نکی ناسوالی فروٹ چمگادڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
دهستان ماربین سفلی
ایہ ایران دے صوبہ اصفہان دے ضلعے شہرستان خمینی شہر دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان خمینی شہر ، صوبہ اصفہان چ اے ۔
ہوتکی سلطنت
ہوتکی سلطنت (Hotaki Empire) میر وایس ہوتک نے قندھار وچ صفوی سلطنت نوں شکست دین دے بعد اپریل 1709 وچ قائم کیتی۔
لمبرگی
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
جمال ابڑو
انہاں نے اسکول دے زمانے توں ہی لکھنا شروع کر دتا سی- انہاں نے سچ، پیار، محبت، انسانی حقوق، مساوات تے سماجی انصاف جیسے موضوعات اُپر قلم اٹھایا-
انہاں دی پہلی کتاب ’ پشو پاشا ‘ افسانےآں دا مجموعہ سی جس نے انہاں نوں امر کر دتا- انہاں دیاں کہانیاں نے مواد، اسلوب، فن تے خیالات دے حوالے نال سندھی ادب وچ اک انقلاب برپا کر دتا- انہاں نے سندھی افسانہ نگاری نوں نئے رجحانات نال روشناس کیتا۔
ابڑو دا شمار جدید سندھی افسانے دے بانیاں وچ ہوندا اے- انہاں دے بعض افسانےآں دے ترجمے انگریزی، اردو، روسی تے جرمن زباناں وچ وی ہوچکے نیں-
جمال ابڑو دا شمار انہاں ادیباں وچ ہوندا ہے جنہاں نے سندھی ادب وچ ترقی پسند خیالات نوں ناصرف روشناس کرایا بلکہ اس مقصد لئی علمی کم تے تنظیم سازی وی کیتی-
اوہ سندھی ادیباں دی ترقی پسند تنظیم سندھی ادبی سنگت دے بانیاں وجوں سن- اس تنظیم نے سندھ وچ سیاسی فکر دی ترقی تے ترویج وچ اہم کردار ادا کیتا-
انہاں دے بیٹے بدر ابڑو سندھ دے ممتاز ادیب تے محقق نیں-
جمال ابڑو نوں ادب دے علاوہ سندھ دی تاریخ تے ثقافت اُپر وی دسترس حاصل سی - انہاں دی خود نوشت سوانح دیاں چار جلداں شائع ہو چکیاں نیں-
ترقی پسند فکر رکھن والے ابڑو عمر دے آخری حصے وچ مذہب ول راغب ہو گئے سن ۔80 سال دی عمر وچ انتقال ہویا۔
گٹھ:سندھ گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی لکھاری گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں
کیرتی ستامبھ
گٹھ:ہندستان گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
افروڈورا مارلی
افروڈورا مارلی گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
کانزاشی
کانزاشی جپانی سوانیاں دے پرانے ویلے دے وال شنگارن لئی والاں وچ لان والے گہنیاں تے ہور شیواں نوں کیندے نیں۔
گٹھ:جپان گٹھ:جاپان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
بروکس ڈیاک فروٹ چمگادڑ
بروکس ڈیاک فروٹ چمگادڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
قازق لوک
قازق قازقستان دے لوکاں نوں آکھیا جاندا اے ، قازق قازقستان ۔ چین ، روس تے منگولیا چ وسدے نیں ۔ قازقاں دی بولی نوں قازق بولی آکھیا باندا اے جہڑی اک ترک بولی اے جیہڑی قازقستان چ بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 12 ملین جاں 1 کروڑ 20 لکھ اے۔ thumb|230px|[[چین دے سنکیانگ صوبے وچ اک قازق ٹبر]] قازق وچکار ایشیا دے شمالی حصے وچّ وسن والے اک ترک بولیاں ٹبر دی بولی بولن والے لوکاں دا نام ہے ۔ قازقستان بوہتی آبادی اس نسل دی ہے ، حالانکہ قازق لوک بہت سارے ہور دیساں وچّ وی ملدے ہن ، جویں کہ ازبکستان ، منگولیا ، روس اتے چین دے شنجیانگ صوبے وچّ ۔ دنیا بھر وچّ 1.3 اتے لے کے 1.5 کروڑ قازق لوک ہن اتے ایہناں وچوں زیادہتر دی ماں بولی قازق بولی ہے ۔ قازق لوک بہت ساری پرانے ترکی قبیلےآں دی اولاد ہن ، جویں کہ ارگن لوک ، خزر لوک ، قارلوق لوک، قپچاق لوک اتے کومین لوک۔ منیا جاندا ہے کہ ایہناں وچّ کجھ حد تکّ وچکار ایشیا دی کجھ ایرانی بولیاں بولن والے قبیلے ( جویں کہ ساکا، سکیتھی لوک اتے سرمتی لوک ) وی شامل ہو گئے ۔ قازق لوک سائبیریا توں لے کے کالا سمندر تکّ پھیلے ہوئے سن اتے جدوں اس علاقے وچّ ترک - منگول لوکاں دا راج چلیا تدّ وی اوہ وچکار ایشیا وچّ ہی بسے رہے ۔
ناں ماخذ
اتہاسکاراں وچّ قازق نام دے سروت نوں لے کے اختلاف ہے ۔ کجھ کہندے ہن کہ ایہہ ترک بولیاں دے قز شبد توں آؤندا ہے جسدا مطلبّ گھمکڑ ہے ، کیونکہ قازق لوک ستیپی علاقے دے خانہ بدوش سن ۔ ہور ودوان کہندے ہن کہ ایہہ منگول بولی دے خسک شبد توں آیا جو سامان ڈھون لئی اک پہیے والی گڈی ہندی ہے اتے جسدا استعمال قازق لوک گیاہستان (سٹیپ) اتے جگہ توں جگہ جاندے ہوئے کیتا کردے سن ۔ تیجی رائے ایہہ ہے کہ ایہہ پرانے ترکی شبد قزگاک توں آیا ہے ، جسدا مطلبّ ہے بٹورنا جاں ملنا ، یعنی قزگاک اوہ بندہ ہویا جو اپنا فائدہ اتے منافع ڈھونڈھے ۔ ۔
جنٹک جڑاں اتے روپ - رنگ
قازق لوک دیکھن وچّ منگول دکھدے ہن لیکن ایہناں وچّ ہلکہ یورپی اثر وی دسدا ہے ۔ ایہناں وچوں زیادہتر دے بال کالے اتے اکھاں خاکی ہندیاں ہن ، حالانکہ نیلی - ہری اکھاں والے اتے لال - بھورے والاں والے وی کدے - کدے نظر آؤندے ہن ۔ ایہناں دا رنگ گورا جاں ہلکہ گندمی ہندا ہے ۔
جنٹک نظریئے نال 55 ٪ قازقاں دا نسلی گروہ (ہیپلو گروپ) ایشیائی ہے ، جس وچّ ہیپلو گروپ ڈی ، سی ، جی اتے زیڈ 36.2 ٪ ہن ، اے اتے ایف 6.9 ٪ ہن اتے ہور ایشیائی ہیپلو گروپ 11.9 ٪ ہن ۔ 41 ٪ قازقاں دا ہیپلو گروپ لہندے یوریشیا توں ہے ، جس وچّ ایچ ( 14.1 ٪ ), دے ( 2.6 ٪ ) , جے ( 3.6 ٪ ) , ٹی ( 5.5 ٪ ) , یُو5 ( 3 ٪ ) اتے ہور گروپ ( 12.2 ٪ ) شامل ہن ۔
مذہب
قازق لوک زیادہتر سنی اسلام دے ساتھی ہندے ہن ۔ بہت سارے قازق اپنے اسلام توں پہلاں دے دھرم دے تتواں نوں وی اپنے جیون وچّ شامل کردے ہن ۔ ایہناں وچّ نظر ، تسبیح اتیؤجھاواں ( جنہاں نوں بکھسی کیہا جاندا ہے ) دیاں پرتھاواں شامل ہن ۔
آبادی
قازق تریخی آبادی:
روس
روس زیادہ تر قازق روس دی قازقستان  نال لگدی سرحد دے علاقےآں وچ رہندے نیں :-
حوالے
گٹھ: ترک قبیلے گٹھ: ترک گٹھ: ترک لوک گٹھ: چین دی تریخ گٹھ:منچوریا دی تریخ گٹھ:منگولیا گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016 گٹھ:ترکستان گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ گٹھ:لوک گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ: ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ: قازقستان گٹھ: ازبکستان دے نسلی گروہ گٹھ: قازقستان دے نسلی گروہ گٹھ: چین دیاں نسلی ٹولیاں گٹھ: وچکار ایشیا
گٹھ:تاجکستان دے نسلی گروہ گٹھ:روس دے نسلی گروہ گٹھ:یورپ دے نسلی گروہ گٹھ:لوک گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
ایڈمز کاؤنٹی، آئیووا
ایڈمز امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:آئیووا دیاں کاؤنٹیاں
یونین کونسل کرال
یونین کونسل کرال ضلع اسلام آباد، پاکستان دی اک یونین کونسل اے۔ ایدے چ 23 پنڈ نیں۔
ساؤتھایمپٹن کاؤنٹی
ساؤتھایمپٹن امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ورجینیا دیاں کاؤنٹیاں
اتلی سوربین
اتلی سوربین جرمنی چ بولی جان والی اک بولی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 40,000 دے نیڑے اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
وجے ستمباہ
گٹھ:ہندستان گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
ٹلہ سینٹ الیاس
ٹلہ سینٹ الیاس 5489 میٹر (18,009 فٹ) اچا کینیڈا دا اک پہاڑ اے۔
شہرستان خوانسار
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان خوانسارایران دے صوبہ اصفہان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز خوانسار شہر اے۔
گیلاکی بولی
گیلاکی اک کیسپین بولی اے جیڑی ایران دے صوبے گیلان چ بولی جاندی اے۔ ایدے بولن آلیاں دی گنتی 20 توں 40 لکھ اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایران دیاں بولیاں گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
خورشید عالم گوہر قلم
ممتاز خطاط خورشید عالم گوہر قلم نے فن خطاطی دا آغاز بوہت گھٹ عمر وچ کیہ تے فیر اس مقام اُتے جا پہنچے کہ ممتاز نقاداں نے انہاں نو‏ں خراج تحسین پیش کیتا تے انہاں نے اپنی لگن د‏‏ی بدولت بے شمار اعزازات حاصل کیتے۔ خورشید عالم گوہر قلم 1956 نو‏‏ں ضلع سرگودھا (پاکستان) دے قصبہ دھریمہ وچ پیدا ہوئے۔ سید اسمعیل دہلوی مرحوم تو‏ں خطاطی وچ مشق لی، استادسید اسمعیل دہلوی دے ذریعے خورشید عالم گوہر قلم دا سلسلہ تلمذ آسمانِ خطاطی دے آفتاب سید محمد امیر رضوی المعروف میر پنجہ کش تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ کچھ عرصہ آپ نے حافظ محمد یوسف سدیدی مرحوم دے پاس وی مشق کيتی۔ نظری استفادہ ہاشم محمد الخطاط مرصع (عراق)، عبد العزیزالرفاعی، سید ابراہیم (مصر) تے حافظ ایتاج (ترکی) تو‏ں کیتا۔ ان دے استاد محترم جناب حافظ محمد یوسف سدیدی نے انہاں دے فن نو‏‏ں دیکھ ک‏ے تحریر کیتا سی کہ گوہر قلم دا فن دیکھیا تاں احساس ہويا کہ پاکستان وچ اچھی مشق ہوئے رہی اے تے جے ایداں دے ہی جاری رہی تاں ضرور پاکستان دا ناں روشن ہوئے گا۔
406 اقسامِ خط وچ کتابتِ قرآن پاک (عجائب القرآن)
عجائب القرآن خطاطی دا اوہ شہ کار اے جس وچ خطاطی د‏‏ی چودہ سو سالہ تریخ نو‏‏ں سمیٹ دتا گیا اے تے ایہ خطاطی دے شیدائیاں دے لئی اک تاریخی دستاویز د‏‏ی حیثیت اختیار کرگیا ا‏‏ے۔ 406 اقسامِ خط وچ کتابت شدہ عجائب القرآن دا منصوبہ آپ دے خیال وچ آیا تے فیر عمل وچ لیایا گیا، جس دا وزن 40 من اے تے اسنو‏ں اسلام آباد د‏‏ی فیصل مسجد وچ تیس وکھ وکھ شو کیساں وچ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس قرآن مجید دے بارے وچ ممتاز مفکر ڈاکٹر مسعود احمد پی ایچ ڈی نے تحریر کیتا اے کہ قرآن کیتا اے اک چمنستان اے ایويں معلوم ہُندا اے کہ ماہر خطاط نے ہر خط اُتے برساں ریاض کیتا ہوئے۔ اک ہی خطاط دے قلم تو‏ں اِنّے رسوم الخطوط دا لکھیا جانا سخت حیران کن اے، ایہ کمال کسبی نئيں وہبی معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ قرآن مجید خطاطی دے لحاظ تو‏ں عجیب تر نمونہ اے تے اسنو‏ں اک اہ‏م قومی ورثے د‏‏ی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ پروفیسر ڈاکٹر محمد مسعود احمد نے جدو‏ں خورشید عالم گوہر قلم تو‏ں دریافت کیتا کہ انہاں نو‏ں اِنّے خطےآں وچ اِنّی مہارت حاصل کرنا کِداں ممکن ہويا تاں انہاں نے فرمایا "جب لکھدا ہاں تاں اک کیف دا عالم طاری ہُندا اے، قلم خود لکھدا چلا جاندا اے "
سابق گورنر مغربی پاکستان تے افواج پاکستان دے سربراہ تے سابق گورنر بلوچستان جناب محمد موسی خان مرحوم نے جناب گوہر قلم نو‏‏ں خراج تحسین پیش کردے ہوئے کہیا سی کہ گوہر قلم نے 406 قسماں وچ قرآن مجید د‏‏ی خطاطی کرکے جو کارنامہ سر انجام دتا اے اوہ قیامت تک زندہ رہے گا۔ عجائب القرآن خطاطی د‏‏ی چودہ سو سالہ تریخ دا حسین مرقع اے تے ایہ فنِ خطاطی دے شائقین دے لئی اک تاریخی دستاویز د‏‏ی حیثیت اختیار کرگیا ا‏‏ے۔
عجائب القرآن وچ استعمال ہونے والے چند خطوط
خطِ اجارہ، خطِ تعلیق، خطِ ثلث، خطِ ثلث جدید، خطِ دیوانی جدید، خطِ دیوانی منقش، خطِ دیوانی قدیم، خطِ رقاع، خطِ ریحانی، خطِ شکستہ، خطِ شجردار، خطِ عمارتی، خطِ غبار، خطِ طغرا، خطِ طغرا قدیم، خطِ کوفی قدیم، خطِ کوفی جدید، خطِ کوفی منقش، خطِ محقق، خطِ مغربی، خطِ ماہی، خطِ مجموعہ، خطِ نسخ وغیرہ وغیرہ۔
مسیتاں وچ خطاطی
انہاں نو‏ں بے شمار مسیتاں وچ وی خطاطی دا شرف حاصل اے، انہاں د‏‏ی بہت ساریاں نمائشاں وی ہوئے چکيت‏یاں ناں جنہاں وچ بوہت سارے عمائدین شرکت کر چک‏‏ے نيں ۔ دربار حضرت دات‏ا گنج بخش وچ 308 فٹ طویل سورۃ رحمن تے 108 فٹ طویل دورد تاج خط نستعلیق وچ لکھ ک‏ے انمول مثال قائم کيتی ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ دربار حضرت دات‏ا گنج بخش د‏‏ی لوح مزار لکھنے دا شرف وی انہاں نو‏ں حاصل ا‏‏ے۔
کتاباں خطاطی
گوہر قلم نے فن خطاطی اُتے مختلف کتاباں وی تحریر کيت‏یاں ناں جنہاں وچ جواہر القلم، نقاش القرآن، عجائب القرآن، مخزن خطاطی، نقش گوہر تے فن خطاطی شامل نيں۔ کتاب نقش گوہر فن خطاطی د‏‏ی اک ایسی لاثانی دستاویز اے کہ جسنو‏ں عالم اسلام د‏‏ی چند وڈی خطاطی د‏‏ی کتاباں وچ شامل کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ انہاں نے کمال عقیدت دے نال اللہ تعالٰی د‏‏ی ذات اقدس اُتے اک کتاب اللہ وحدہ تحریر کيتی اے جو اپنے مضامین دے اعتبار تو‏ں اک بے مثال تحفہ اے نال ہی انہاں نے حضور صلی اللہ علیہ وسلم دے نال دلی محبت دا اظہار کردے ہوئے سیرت النبی اُتے کتاب تاجدار رحمت دے ناں تو‏ں تحریر کيتی اے وچ مغربی مصنفاں دے پروپیگنڈہ دا موثر جواب دتا گیا اے تے تمام اہ‏م واقعات قلمبند کیتے گئے نيں۔
تدریسِ خطاطی
گوہر قلم عربی دے تمام رسوم الخطوط، کوفی، ثلث، محقق، دیوانی، رقاع، اجازہ، نستعلیق، تعلیق، شکستہ، حواشی، امورات تے طغرا د‏‏ی جملہ قسماں وچ دسترس رکھدے نيں۔ جناب گوہر قلم دے تحریر کردہ سنگ مرمر د‏‏ی الواح وی فن خطاطی دا اک گراں قدر سرمایہ نيں۔ خطاطی دے نال نال اوہ سیاست، سلامیات، تریخ دے مضامین وچ بھرپور دلچسپی رکھدے نيں گاہے گاہے انہاں موضوعات اُتے انہاں دے مضامین شائع ہُندے رہندے نيں۔ بلوچستان وچ ہر سال اوہ خطاطی د‏‏ی کلاس منعقد کردے نيں تے اوتھ‏ے تقریبا 1600 طلبہ و طالبات نو‏‏ں خطاطی د‏‏ی تربیت دے چکے نيں۔ جدو‏ں کہ گوہر خطا طی اکادمی لاہور وچ 16برس دے عرصہ وچ 3000 تو‏ں ودھ طلبہ و طالبات استفادہ کرچکے نيں۔
اعزازات
صدر مملکت پاکستان نے 23 مارچ 1992 نو‏‏ں انہاں نو‏ں صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی عطا کیتا جو بلاشبہ پاکستان دا اک اعلیٰ ترین اعزاز اے تے اس وچ کوئی شک نئيں کہ گوہر قلم بجا طور اُتے اس اعزاز دے مستحق نيں۔ آپ نو‏‏ں جاپان نو‏‏ں اعلیٰ ترین اعزاز ایوارڈ آف دتی فان منسٹر آف جاپان دتا گیا۔ 1988 وچ انہاں نے سابق صدر جنرل محمد ضیاء الحق د‏‏ی درخواست اُتے مالدیپ دا دورہ کیتا تے صدر مالدیپ، گوہر قلم د‏‏ی خطاطی تو‏ں بہت متاثر ہوئے تے جناب گوہر قلم نو‏‏ں تحریری خراج تحسین پیش کیتا۔ آپ د‏‏ی خطاطی دے فن پارے ماسکو میوزیم (روس)، برٹش میوزیم لندن (انگلستان) اشمولین میوزیم (آکسفورڈ) تے اسلام آباد وچ موجود نيں۔
فن پارے
گٹھ:پاکستانی خطاط گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
ٹلہ لوسیانہ
ٹلہ لوسیانہ 5,240 میٹر (17,192 فٹ) اچا کینیڈا دا اک پہاڑ اے۔
افروڈورا ملٹی پورس
افروڈورا ملٹی پورس گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
یہوواہ دے گواہ بلحاظ ملک
یہوواہ دے گواہ دنیا دے زیادہ تر ملکاں وچ موجود نيں۔ واچ ٹاور سوسائٹی آف پینسلوانیا د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ایہ براعظم دے حساب تو‏ں حالیہ ترین شماریات نيں جو متحرک اراکین تے ”مبشروں“ اُتے مبنی نيں۔ واچ ٹاور سوسائٹی نے مختلف ماتحت ملکاں وچ تے ریاستاں وچ یہوواہ دے گواہاں د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں علاحدہ پیش کيتا ا‏‏ے۔
ہور
حسب ذیل لسٹ وچ اوہ شماریات پیش کيت‏‏ی گئياں نيں جنہاں ملکاں وچ یہوواہ دے گواہ کی سرگرمیاں اُتے پابندی عائد اے مگر اوہ خفیہ طریقے تو‏ں منادی کردے رہندے نيں، انہاں ملکاں وچ کچھ اسلامی تے کمیونسٹ ریاستاں شامل نيں
35 خود مختار ریاستاں ایسی وی نيں جنہاں نو‏ں خاص طور اُتے شماریات وچ واچ ٹاور سوسائٹی نے شامل نئيں کيتا:
ٹراؤٹ
ٹراؤٹ سجرے، صاف تے ٹھنڈے پانی دی اک مچھی اے۔  ایہ سالمن  ٹبر دی سنگی اے۔ ایہ ستھرے پانی چ پعاڑی دریاواں تے ندیاں چ ریندی اے۔ ایہ امریکہ، یورپ تے ایشیاء وچ ہوندی اے۔ پاکستان وچ ایہ اتلے پہاڑی تھانواں تے باہراوں لیا کے چھڈی گئی اے۔ ایہ سالمن تے چار نال ملدی اے۔
رکارٹ ڈیاک فروٹ چمگادڑ
رکارٹ ڈیاک فروٹ چمگادڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
مائیکو
مائیکو نچال یا نچن والی جپانی سوانی نوں کیندے نیں، ایہ گیشا دی شگرد ہوندی اے۔
گٹھ:جپان گٹھ:جاپان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
یونیورسٹی
یونیورسٹی اک اعلی تعلیمی تے تحقیقاتی ادارا اے جیڑا مختلف مضموناں وچ سنداں جاری کردا اے۔ دنیا دی نمبر اک یونیورسٹی ہارورڈ یونیورسٹی اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:یونیورسٹیاں گٹھ:تعلیمی ادارے
افغانستان دی اسلامی فتح
افغانستان دی اسلامی فتح(642-870) دے درمیان ایران دی اسلامی فتح دے بعد ہوئی جدوں عرب مسلماناں نے قادسیہ، ولاجہ اور نھاوند دیاں جنگاں جیتاں۔ اس وقت افغانستان وج ہندو مت، زرتشتیت تے بدھ مت دے پیروکار وسدے سن۔ ہندواں اور بدھاں دے زیراثر علاقہ کابل شاہی کہلاندا سی۔ غزنوی دور تک تقریبا تمام افغانستان اسلام قبول کر چکیا سی۔
گٹھ:اسلامی فتوحات گٹھ:قرون وسطی وچ افغانستان گٹھ:افغانستان دی تریخ
الاماکی کاؤنٹی
الاماکی امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:آئیووا دیاں کاؤنٹیاں
گان بولی
گان چین چ بولی جان آلی اک بولی تے ایدے بولن آلیاں دی گنتی 2 توں 5 کروڑ دے وشکار اے۔
سپاٹسلوانیا کاؤنٹی
سپاٹسلوانیا امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
گان بولی
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
سپاٹسلوانیا کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:ورجینیا دیاں کاؤنٹیاں
کورسی بولی
کورسی بولی کوسیکہ (فرانس) تے سارڈینیا (اٹلی) دے جزیریاں تے بولی جاندی اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
چک 544 گ ب
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
دهستان ماربین علیا
ایہ ایران دے صوبہ اصفہان دے ضلعے شہرستان خمینی شہر دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان خمینی شہر ، صوبہ اصفہان چ اے ۔
لوسیفر
thumb| [[جان ملٹن د‏‏ی کتاب پیراڈائز لوسٹ وچ ولیم بلیک د‏‏ی بنائی ہوئی لوسیفر د‏‏ی تصویر]]
لوسیفر (Lucifer) (تلفظ: ) کتاب مقدس دے شاہ جیمز نسخہ وچ کتاب یسعیاہ (14:12) وچ عبرانی لفظ (הֵילֵל) تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ لفظ د‏‏ی نقل حرفی (hêlêl یا heylel) ا‏‏ے۔ یہ لفظ عبرانی کتاب مقدس وچ صرف اک بار آیا اے جس دے معنی چمکتا ہويا، صبح دا ستارہ ني‏‏‏‏ں۔ لفظ لوسیفر کتاب مقدس دے لاطینی نسخہ تو‏ں لئی گیا اے جس د‏‏ی نقل حرفی (הֵילֵל) بطور لوسیفر اے، جس دے معنی صبح دا ستارہ، سیارہ زہرہ یا اسم صفت روشنی لیانے والا دے ني‏‏‏‏ں۔ ہفتادی (Septuagint) دے مطابق لفظ הֵילֵל یونانی وچ ἑωσφόρος نقل حرفی (heōsphoros) اک اسم اے جس دے لفظی معنی طلوع لیانے والا، صبح دے ستارے تو‏ں ۔
موخر وچ مسیحی روایت وچ لاطینی لفظ "صبح دا ستارہ"، لوسیفر بطور اسم خاص شیطان دے لئی بے دخلی تو‏ں پہلے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اسی دے نتیجے وچ لوسیفر شیطان دے لئی اک متبادل لفظ بن گیا اے جو کلیسا تے ادب وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ابراہیمی علم الاساطیر گٹھ:جہنم گٹھ:زہرہ گٹھ:شاہان بابل گٹھ:شیطان گٹھ:شیطانیت گٹھ:کتاب یسعیاہ گٹھ:عیسائیت گٹھ:لوسیفریت گٹھ:مسیحی اصطلاحات گٹھ:مسیحی علم الاساطیر گٹھ:مسیحیت وچ شیاطین گٹھ:مسیحیت وچ فرشتے گٹھ:مقرب فرشتے
افروڈورا نیواریا
افروڈورا نیواریا گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
ایل سی ڈی
ایل سی ڈی اک ہلکا جہیا تے پتلا مانیٹر ہوندا اے۔ ایہدے وچ نکے رنگاں دے پکسل ہوندے نیں جیہناں وچ مائع کرسٹل بھرے ہوندے نیں۔ اج کل کمپیوٹراں لئی ایل سی ڈی مانیٹر ای زیادہ ورتے جاندے نیں۔
عبدالرحمن کیلانی
مولا‏نا عبدالرحمن کیلانی (پیدائش: 11 نومبر 1923ء— وفات: 18 دسمبر 18 دسمبر) ماہر خطاط، عالم دین تے مصنف سن ۔ آپ دا تعلق کیلیانوالہ دے اہل حدیث تے خطاط سپرا (قوم) گھرانے تو‏ں سی ۔ آپ نے پورے قرآن د‏‏ی خطاطی وی کیتی  تے خط نسخ وچ مہارت تامہ رکھدے سن ۔
تصنیفات
آپ نے قرآن مجید د‏‏ی تفسیر تیسر القرآن دے ناں تو‏ں کی. آپ اپنی لکھتاں د‏‏ی کتابت خود کردے انہاں دیاں لکھتاں د‏‏ی لسٹ ایہ اے.
علما د‏‏ی آرا
عبد الرحمن كيلانى اسلامى تے دينى ادب دے پختہ كار قلم كار نيں، انہاں كى بيشتر تاليفات اہل علم وبصيرت تو‏ں خراج تحسين پا چکيت‏یاں ناں۔ انہاں دے محققانہ خيالات اكثر اخبارات وجریدے كى زينت بندے نيں۔ سانو‏ں فخر اے كہ ساڈے ایہ بھائى قومى سطح دے اہل قلم ميں شمار ہُندے نيں۔ عموما معاشرت، معيشت،عقائد تے دينى مسائل اُتے قلم اٹھایا ا‏‏ے۔ " مولا‏نا عبد الرحمن كيلانى پاكستان دے دينى تے علمى حلفےآں ميں جانى پہچانى شخصيت نيں، ہن تك مختلف علمى موضوعات اُتے انہاں كى متعدد بلند پايہ تاليفات اہل علم تو‏ں خراج تحسين حاصل كر چکيت‏یاں ناں، انہاں دے قلم نے جتھ‏ے دور حاضر دے كئى فتنےآں دا بھرپور تعاقب كيا اے اوتھ‏ے بوہت سارے دينى،معاشرتى ،معيشى تے متفرق دوسرے مسائل اُتے وی حق تحقيق ادا كيا ا‏‏ے۔" ايك فقير آدمى بيس پچیس برس ايك مبارك مقصد دے ليے پختہ عزم تے صبر وثبات دے نال چلدا رہیا تے اج ايك گراں بہا حاصلِ سفر، اہلِ ذوق دے سامنے پیش كر رہیا ا‏‏ے۔ مولا‏نا عبد الرحمن كيلانى نے تے وی متعدد دينى كتابيں لکھایاں نيں ليكن انہاں دے اس تازہ كارنامے نے تاں انہاں كتاباں ناں ہی نئيں، اپنے دور دے لکھنے والےآں دے ہجوم ناں وی پِچھے چھڈ ديا ا‏‏ے۔ اللہ انہاں كى محنت قبول فرمائے تے انہاں كى كتاب دے قدر دان پیدا كرے۔
حوالے
http://www.urdumajlis.net/threads/مولانا-عبد -الرحمن-كيلانى-رحمہ-اللہ۔12058/
گٹھ:پاکستانی خطاط گٹھ:سلفی شخصیتاں گٹھ:مترجمین
فشر ٹھمنی فروٹ چمگادڑ
فشر ٹھمنی فروٹ چمگادڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
سٹیفورڈ کاؤنٹی
سٹیفورڈ امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ورجینیا دیاں کاؤنٹیاں
ابو الہیثم بن تیہان
ابو الہیثم بن تیہان (شہادت 37 ق، جنگ صفین) اصحاب رسول اللہ  تے اصحاب امیر المومنین  وچو‏ں نيں۔ اوہ اسلام تو‏ں پہلے وی موحد سن ۔ اوہ بیعت عقبہ، جنگ بدر، جنگ احد، جنگ خندق تے جنگ موتہ وچ موجود سن۔
ابو الہیثم، وفات رسول اللہ دے بعد حضرت ابو بکر د‏‏ی بیعت دے مخالفین وچو‏ں سن تے انہاں نے حضرت عثمان دے قتل دے بعد حضرت علی علیہ السلام دے ہتھ اُتے بیعت کيتی۔ جنگ صفین وچ اوہ شہادت دے مرتبہ اُتے فائز ہوئے۔ حضرت علی (ص) نے نہج البلاغہ وچ انہاں دے ورگے اصحاب دے نہ ہونے اُتے افسوس دا اظہار کیتا ا‏‏ے۔
نام تے نسب
انہاں دے نسب دا سلسلہ واضح طور اُتے بیان موجود نئيں اے بلکہ اس دے بارے وچ مختلف گلاں ذکر ہوئیاں نيں۔ زیادہ تر منابع وچ انہاں نو‏ں قبیلہ اوس د‏‏ی شاخ بنی عبد الاشہل دے بنی اعور قبیلہ تو‏ں کہیا گیا ا‏‏ے۔ بعض نے انہاں نو‏ں قضاعہ قبیلہ د‏‏ی شاخ بلی بن مالک تے حلیف بن عبد الاشہل تو‏ں ذکر کیتا ا‏‏ے۔
انہاں دے بھائی عبید یا عتیک نے جنگ بدر وچ مسلماناں دے نال شرکت کيتی تے جنگ احد وچ شہید ہوئے۔ بعض نے ابو الہیثم نو‏‏ں انہاں دے بھائی دے نال خلط کیتا ا‏‏ے۔
انہاں د‏‏ی زوجہ ملیکہ بنت سہل بن زید بن عامر بن عمرو بن جشم سن۔ جنہاں نے اسلام قبول کیتا تے رسول اللہ دے دست مبارک اُتے بیعت کيتی تے ابن تیہان تو‏ں انہاں دے ایتھ‏ے اولاد ہوئی۔
اسلام توں پہلے
اوہ اسلام تو‏ں پہلے موحد تے یکتا پرست سن تے زمانہ جاہلیت وچ بتاں تے اصنام تو‏ں اظہار برائت کردے سن ۔
زمانہ رسول اللہ وچ
اوہ تے اسعد بن زرارہ انصار وچ سب تو‏ں پہلے اسلام لیانے والے افراد وچو‏ں نيں۔ انہاں دا شمار انصار دے اس گروہ وچ ہُندا اے جس نے عقبی د‏‏ی دونے بیعتاں وچ رسول اللہ د‏‏ی نصرت کيتی۔
اسی طرح تو‏ں انہاں دا شمار انہاں بارہ نقبا وچو‏ں ہُندا اے جنہاں نو‏ں بیعت کرنے والےآں وچو‏ں نشر اسلام دے لئی منتخب کیتا گیا۔
انہاں نے جنگ بدر، احد، خندق، موتہ تے ہور غزوات وچ رسول اللہ د‏‏ی رکاب وچ شرکت کيتی تے جنگ موتہ وچ عبد اللہ بن رواحہ د‏‏ی شہادت دے بعد پیغمبر نے ابو الہیثم نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جگہ اُتے خیبر دے خرمے د‏‏ی محصول د‏‏ی پیمائش و وزن تے اس وچ یہودیاں دا حصہ ادا کرنے دے کم اُتے مقرر کیتا۔
ہجرت دے بعد رسول اللہ نے ابو الہیثم تے عثمان بن مظعون دے درمیان رشتہ اخوت استوار کیتا۔
ابو الہیثم نے رسول اللہ تو‏ں حدیث نقل کيتی ا‏‏ے۔
خلفاء ثلاثہ دے دور وچ
رسول اللہ د‏‏ی وفات دے بعد اوہ حضرت ابو بکر د‏‏ی بیعت دے مخالفین وچو‏ں سن تے انہاں نے رسول اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں دتی گئی ذمہ داری نو‏‏ں جاری رکھنے د‏‏ی ابو بکر د‏‏ی درخواست نو‏‏ں مسترد ک‏‏‏‏ر دتا۔
فضل بن شاذان تو‏ں نقل ہويا اے کہ ابن تیہان انہاں لوگاں وچو‏ں سن جو وفات رسول اللہدے بعد سب تو‏ں پہلے امام علی  دے نال ہوئے۔
جس وقت حضرت عمر نے اپنی خلافت دے زمانہ وچ خیبر دے یہودیاں دی جلا وطنی دا حکم دتا، ابن تیہان تے بعض دوسرے افراد نو‏‏ں انہاں دے اموال د‏‏ی قیمت گزاری جس وچ فدک وی شامل سی، دے لئی انہاں دے پاس بھیجیا گیا۔
حضرت علی (ع) دے زمانہ وچ
شیخ طوسی دے قول دے مطابق، ابن تیہان عمار یاسر دے ہمراہ لوگاں تو‏ں حضرت علی علیہ السلام دے لئی بیعت طلب کردے سن تے کہندے سن :
اسیں آپ تو‏ں بیعت لیندے نيں اطاعت الہی تے سنت رسول اللہ د‏‏ی پیروی دے لئی تے جے اسيں اس اُتے پابند نہ رہے تو تواڈی گردن اُتے کوئی اطاعت و بیعت نئيں رہے گی تے قرآن ساڈا تے تواڈا امام ا‏‏ے۔
ابن بابویہ نے انہاں دا شمار امام علی (ع) دے اصحاب وچو‏ں کیتا اے تے جنگ جمل وچ انہاں دے امیر المومنین (ع) دے نال ہونے د‏‏ی طرف اشارہ کیتا ا‏‏ے۔
ابو الہیثم جنگ صفین دے آغاز وچ عراق دے لشکر د‏‏ی صف آرائی تے انہاں نو‏ں جنگ دے لئی تشویق ک‏ر رہ‏ے سن ۔ البتہ بعض نے ایہ وی کہیا اے کہ اس تو‏ں سالہا پہلے سن 20 ہجری قمری وچ حضرت عمر د‏‏ی خلافت دے زمانہ وچ انہاں د‏‏ی وفات ہو چک‏ی سی۔ اسی وجہ تو‏ں بعض افراد جنگ صفین وچ انہاں دے موجود ہونے نو‏‏ں صحیح نئيں مندے نيں۔
نصر بن مزاحم تو‏ں ابن ابی الحدید د‏‏ی روایت، اگرچہ ایہ روایت انہاں د‏‏ی کتاب دے موجودہ نسخیاں وچ دیکھنے وچ نئيں آندی اے لیکن ابو الہیثم دے لئی اک مرثیہ دا وجود، جنگ صفین وچ شہید ہونے والے افراد دے مرثیہ دے طور اُتے نصر بن مزاحم د‏‏ی کتاب ذکر ہويا اے اوہ اول تو ہو سکدا اے کہ نصر د‏‏ی کتاب دے موجودہ نسخہ وچ شامل نہ ہويا ہو تے ابن ابی الحدید دا انہاں تو‏ں ایہ روایت نقل کرنا صحیح ہو تے دوسرے ایہ چیز اس گل دی نشان دہی کردی اے کہ احتمالا ابو الہیثم قتل ک‏‏‏‏ر دتے گئے ہون تے انہاں دا صفین د‏‏ی جنگ وچ شریک ہونا اس اختلاف دے سبب ہو کہ جو حضرت علی (ص) دیاں جنگاں وچ اصحاب بدر دے شریک ہونے د‏‏ی کیفیت د‏‏ی طرف پلٹتا ا‏‏ے۔ جداں کہ ایہی اختلاف خزیمہ بن ثابت دے سلسلہ وچ جو ذو الشہادتین مشہور نيں، وی پایا جاندا ا‏‏ے۔
شیخ کلینی نے اک خطبہ (خطبہ طالوتیہ) نو‏‏ں انہاں دے نقل دے مطابق حضرت علی (ع) تو‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔
وفات
اوہ جنگ صفین وچ موجود سن تے عمار یاسر د‏‏ی شہادت دے بعد شہید ہوئے نيں۔
امام علی علیہ السلام نے نہج البلاغہ وچ انہاں دے ورگے اصحاب و انصار دے نہ ہونے دے سلسلہ وچ افسوس دا اظہار کیتا اے تے انہاں نو‏ں یاد کردے ہوئے فرمایا: کتھے نيں عمار؟ کتھے نيں ابن تیہان؟ کتھے نيں (خزیمہ بن ثابت) ذو الشہادتین؟
منابع
گٹھ:انصار گٹھ:جنگ بدر وچ شریک اصحاب گٹھ:جنگ احد وچ شریک اصحاب گٹھ:شہدائے صفین گٹھ:علی
یوٹاہ
یوٹاہ امریکہ دا اک صوبے اے۔
ناں
یوٹاہ دا ںاں یوٹی زبان توں لیا گیا ایے، جیدا مطلب پہاڑی لوک اے۔
چک 545 گ ب
چک 545 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
زین پھلواری
زین پھلواری (جپانی:枯山水) یا جپانی پڑی پھلواری، جپان وج اک نکے ناپ دا ویڑہ اے جیدے وچ پڑیاں، پانی، موس، نکے بوثے چآڑیاں اک اچیچے ول نال لگے ہوندے نیں تے بریک ریت یا بجری اینج وچھائی جاندی اے جیویں سمندر دیاں چھلاں۔ ایدے دوالے اک کند ہوندی اے تے ایدا وکھالہ اینجدا ہوندا اے بے پھلواری دے باروں بیٹھیاں ہویاں اک تھاں توں سب کج دسے۔
سلیم علی فروٹ چمگادڑ
سلیم علی فروٹ چمگادڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
ایلبرٹا
گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا دے صوبے
سری کاؤنٹی
سری امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ورجینیا دیاں کاؤنٹیاں
انٹرلنگوا
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
اپانوز کاؤنٹی
اپانوز امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:آئیووا دیاں کاؤنٹیاں
کنگ چوٹی
کنگ چوٹی 5,173 میٹر (16,972 فٹ) اچا کینیڈا دا اک پہاڑ اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا دا جغرافیہ
میر قاسم
میر قاسم علی خان 1760ء توں 1763ء تک نواب بنگال سی۔ اسنوں برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی نے میر جعفر نوں ہٹا کے نواب بنگال بنایا سی۔ میر جعفر برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے بہت زیادہ مطالبات دی وجہ توں کمپنی دے نال تنازع وچ سی تے اس نے ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی نال ساز باز کرن دی کوشش کیتی لیکن برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی نے ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی دی فوج نوں علاقے توں کڈیا تے میر قاسم نوں میر جعفر دی جگہ نواب بنا دتا۔ پر چھیتی ہی میر قاسم وی انگریزاں دے خلاف ہو گیا جس دے نتیجے وچ بکسر دی لڑائی ہوئی جس وچ میر قاسم نوں شکست ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1777ء دیاں موتاں گٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:بنگال دے نواب گٹھ:سال پیدائش نامعلوم گٹھ:بادشاہ
این سلیوان
جوہانا مینسفیلڈ سولیوان میسی (اپریل 14، 1866 – اکتوبر 20، 1936)، جو کہ این سولیوان دے ناں نال جانی جاندی اے، اک امریکی معلمہ سی۔ این سولیوان زیادہتر ہیلن کیلر دی استانی ہون کرکے جانی جاندی اے۔ این سولیوان دیاں کوششاں اتے سکھن دے لئی ہیلن دی رضامندی نے اسدے لئی بولی دے بھید نوں کھولھ دتا۔ این سولیوان کافی محنتی عورت سی، جسنے کئی مشکلاں ہون دے باو جود وی بولی دے بھید دا علم حاصل کیتا اتے بعد وچ ایہہ علم ہیلن کیلر نوں دتا۔ اسنے پرکن سکول جو کہ انھیاں لئی سی، توں سکھیا حاصل کیتی سی اتے 20 سال دی عمر وچ اوہ ہیلن دی استانی بن گئی۔ 3 مئی، 1905 نوں سلوین نے ہارورڈ یونیورسٹی دے انسٹرکٹر اتے ساہتی نقاد جوہن البرٹ میسی (1877-19 32) نال ویاہ کیتا، جس نے کیلر نوں اپنیاں اشاعتاں وچ مدد کیتی سی۔
حوالے
گٹھ:جم 1866 گٹھ:موت 1936 گٹھ:امریکی شخصیتاں
ٹلہ سٹیل
ٹلہ سٹیل 5,073 میٹر (16,644 فٹ) اچا کینیڈا دا اک پہاڑ اے۔
انپوچھلی فروٹ چمگادڑ
انپوچھلی فروٹ چمگادڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
گھاہ کھانے مرد
thumb|گھاہ-کھانے مرد عامَ طور تے فیشنیبل پہراوے دے شوقین اتے تکنیک-پریمی ہندے ہن شاکاہاری مرد جاں  (<span class="t_nihongo_kanji" lang="ja">草食(系)男子 <span class="t_nihongo_comma" style="display:none">،  Sōshoku(-kei) danshi<span class="t_nihongo_help noprint"><span class="t_nihongo_icon" style="color: #00e; font: bold 80% sans-serif; text-decoration: none; padding: 0 ۔1em;">? ) (<span class="t_nihongo_kanji" lang="ja">草食(系)男子 <span class="t_nihongo_comma" style="display:none">،  Sōshoku(-kei) danshi<span class="t_nihongo_help noprint"><span class="t_nihongo_icon" style="color: #00e; font: bold 80% sans-serif; text-decoration: none; padding: 0 ۔1em;">? ) اک خطاب اے جو جاپان دے وچ اوہناں مرداں دا ذکر کرن لئی ورتیا جاندا اے، جو ویاہ کرواؤن جاں اک محبوبہ لبھن وچ کوئی دلچسپی نہیں رکھدے۔ شاکاہاری مرد ناں مردانگی گوا چکے نوجواناں لئی وی ورتیا جاندا اے اک شاکاہاری مرد دی دکھ نوں بیان کرنا امریکی پچھان میٹروسیکسوئل دے برابر اے۔  اک شاکاہاری مرد دی دکھ دے وچ ہلکے رنگ نال رنگے وال شامل اے۔ اک شاکاہاری آدمی دے برابر ڈزائنر دے چھلے اتے بالیاں جاں سٹڈ ورگیاں گہنیاں دیاں آئٹماں شامل ہن۔ وکھن وچ ایہہ رجھان 20ویں صدی دے انت وچ واپرنے شروع ہوئے۔  ایہہ نان لکھاری میکی فکاساوا نے 13 اکتوبر 2006 وچ شائع اک لیکھ وچ ورتیا سی۔
علی ہجویری
ابو الحسن علی بن عثمان جلابی ہجویری غزنوی المعروف بہ دات‏ا گنج بخش رحمۃ اللّٰہ علیہ(پیدائش: نومبر 1009ء– وفات: 25 ستمبر 1072ء) ہجویر تے جلاب غزنین دے دو پنڈ نيں شروع وچ آپ دا قیام ایتھے رہیا اس لئی ہجویری تے جلابی اکھوائے۔ سلسلہ نسب حضرت علی مرتضیٰ کرم اللہ وجہہ تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ روحانی تعلیم جنیدیہ سلسلہ دے بزرگ ابوالفضل محمد بن الحسن ختلی رحمۃ اللہ علیہ تو‏ں پائی۔ مرشد دے حکم تو‏ں 1039ء وچ لاہور پہنچے کشف المحجوب آپ د‏‏ی مشہور تصنیف ا‏‏ے۔ لاہور وچ بھاٹی دروازہ دے باہر آپ دا مزار مرجع خلائق ا‏‏ے۔
سید ابو الحسن علی بن عثمان الجلابی الہجویری ثم لاہوری جینوں داتا گنج بخش [400ھ تا 465ھ ،، 1009ء تا 1079ء]وی کہندے نیں افغانستان دے تھاں غزنی دے پنڈ ہجویر توں لاہورآۓ سن ایسے لئی اوناں نوں علی ہجویری وی کیا جاندا اے ۔ اینان دے پیو دا ناں سید عثمان سی تے آپ دا رشتہ امام علی نال ملدا اے ۔
ناں ونسب
آپ دا پورا ناں شیخ سیّد ابو الحسن علی ہجویری ا‏‏ے۔ کنیت ابو الحسن لیکن عوام و خواص سب وچ "گنج بخش" یا "دات‏ا گنج بخش" (خزانے بخشنے والا) دے لقب تو‏ں مشہور نيں۔ آپ 400 ہجری وچ غزنی شہر تو‏ں متصل اک بستی ہجویر وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد بزرگوار دا اسم گرامی سید عثمان جلابی ہجویری ا‏‏ے۔ جلاب وی غزنی تو‏ں متصل اک دوسری بستی دا ناں اے جتھ‏ے سید عثمان رہندے سن ۔ علی ہجویری، حضرت زید دے واسطے تو‏ں امام حسن د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں۔
شیخ ابو جعفر محمد بن المصباح الصید لانی
شیخ ابو جعفر محمد بن المصباح الصید لانی دے بارے وچ فرماندے نيں کہ آپ صوفیائے متاخرین وچ منجلمہ روسائے متوصفین وچو‏ں سن ۔ علم حقیقت وچ بہت فصیح البیان سن ۔ حسین بن منصور دے طریق تصوف د‏‏ی طرف مائل سن ۔ آپ د‏‏ی بعض لکھتاں ميں نے انہاں تو‏ں پڑھی نيں۔
شیخ ابو القاسم بن علی بن عبد اللہ الگرگانی
ابو القاسم بن علی بن عبد اللہ الگرگانی دے متعلق لکھدے نيں کہ اپنے وقت وچ بے نظیر سن ۔ وقت دے تمام طالبان حق دا آپ اُتے اعتماد سی۔ علوم و فنون وچ بہت ماہر سن ۔ آپ دا ہر مرید زیور علم تو‏ں آراستہ سی۔ میرے تو‏ں بہت احترام تو‏ں پیش آندے سن ۔ تے بہت توجہ تو‏ں گل سندے سن، حالانکہ وچ آپ دے مقابلہ وچ نو عمر بچہ سی۔ اک روز وچ آپ د‏‏ی خدمت وچ بیٹھیا سی کہ میرے دل وچ ایہ خیال آیا کہ آپ میرے تو‏ں اس قدر عاجزی تے انکسار تو‏ں پیش آندے نيں۔ بغیر اس دے کہ وچ کوئی گل کہون، آپ نے فرمایا: اے میرے باپ دے دوست! خوب جان لے کہ میری ایہ عاجزی تے انکسار تیرے لئی نئيں، میری ایہ عاجزی احوال دے بدلنے والے دے لئی اے تے ایہ تمام طالبان حق دے لئی عام ا‏‏ے۔ یاد رکھ کہ آدمی خیالات د‏‏ی قید تو‏ں کدی وی رہائی حاصل نئيں کر سکدا۔ اس دے لئی بندگی کرنا لازمی ا‏‏ے۔ خدا دے نال بندگی د‏‏ی نسبت تو‏ں کم رکھ۔ اس اک نسبت دے سوا دوسری تمام نسبتاں نو‏‏ں اپنے تو‏ں دور کر دے۔ آپ د‏‏یاں کتاباں مشکل نيں۔
شیخ ابو القاسم بن ہوازن القشیری
ابو القاسم بن ہوازن القشیری دے حالات وچ تحریر فرماندے نيں کہ اپنے زمانہ وچ نادرالوجود تے بلند مرتبہ بزرگ سن ۔ ہر فن وچ آپ دیاں لکھتاں محققانہ تے عمدہ نيں۔ بے کار بحث و گفتگو تے لغو گلاں تو‏ں آپ بالکل وکھ رہندے سن ۔ حسین بن منصور دے بارے وچ صوفیا وچ بحثاں ہُندیاں۔ اک گروہ دے نزدیک اوہ مردود تے دوسرے دے نزدیک مقبول بارگاہ سن ۔ آپ فرماندے کہ جے منصور ارباب معافی وحقیقت وچو‏ں سی تاں کوئی چیز اسنو‏ں خداوند کریم تو‏ں علاحدہ نئيں کر سکدی تے جے خدا د‏‏ی درگاہ تو‏ں مردود سی تھو مخلوق وچو‏ں کوئی اسنو‏ں بارگاہ خداوندی وچ مقبول نئيں بنا سکدا۔ اسيں اسنو‏ں حوالہء خدا کردے نيں۔ آپ نے فرمایاَ مَثَلَ الصّوفِی کَعِلَّۃِ البَرسَامِ اّوَّلہ ھِذیَان وَاٰخِرُہ سَکُوًتُ فَاِزَاتَمَکَّنَ خَرَسَ۔ یعنی جو خیال آئے اسنو‏ں پاگلاں د‏‏ی طرح بیان کردے چلے جانا، اے تے اس دا آخر سکوت ا‏‏ے۔ تے جدو‏ں آدمی درجہ تمکین نو‏‏ں پہنچ جاندا اے تاں گونگا ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
ابو عبد اللہ محمد بن علی المعروف داستانی بسطامی
اپنے استاد ابو عبد اللہ محمد بن علی المعروف داستانی بسطامی دے متعلق فرماندے نيں کہ آپ تمام علوم دے عالم تے درگاہ حق دے اہل حشمت وچو‏ں سن ۔ بہت نیک خُلق سن ۔ آپ دا کلام مہذب تے اشارات لطیف نيں۔ ميں نے انہاں د‏‏ی کتاب۔ معانی انفاس۔ د‏‏ی چند جزاں انہاں تو‏ں سُنی نيں۔ شیخ سہلکی بیان کردے نيں کہ اک دفعہ بسطام وچ ٹڈی دل آیا۔ تمام درخت تے کھیت اس دے بیٹھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں سیاہ ہوئے گئے۔ لوکاں نے بہت شور مچایا۔ شیخ نے پُچھیا، ایہ لوک کيتا ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ميں نے عرض کيتا کہ ٹڈی دل آئی اے تے لوک سخت غمزدہ نيں۔ شیخ اُٹھے تے کوٹھے اُتے تشریف لے گئے تے منہ آسمان د‏‏ی طرف کيتا۔ اُسی وقت ٹڈی اُڑ گئی تے عصر د‏‏ی نماز تک اک ٹڈی وی کدرے نظر نئيں آندی سی تے کسی کھیت‏‏ی دا اک پتہ تک وی ضائع نہ ہويا۔
ابو سعید فضل اللہ بن محمد مہینی
ابو سعید فضل اللہ بن محمد مہینی دے ذکر وچ لکھدے نيں کہ آپ طریقت دے جمال تے وقت دے صاحب دبدبہ بادشاہ سن تے تمام اہل زمانہ آپ دے گرویدہ سن ۔ تعلیم ابتدا وچ ابو علی زاہد تو‏ں سرخس وچ حاصل کيتی۔ اک دن وچ تن دن دا سبق لیندے تے تن دن اللہ تعالٰیٰ د‏‏ی عبادت وچ مشغول رہندے۔ آپ نے مسلسل ریاضت تے مجاہدہ کيتا۔ ایتھ‏ے تک کہ اللہ نے آپ نو‏‏ں اعلیٰ مرتبہ اُتے پہنچایا۔ بہت شاہانہ زندگی بسر کردے سن ۔ شیخ ابو مسلم فارسی نے مینو‏ں دسیا کہ میری گودڑی بہت میلی کچیلی سی۔ آپ دے پاس پہنچیا، تاں آپ بہت شاہانہ لباس وچ تخت اُتے دراز سن تے اُتے مصری دیبا د‏‏ی چادر اوڑھے ہوئے سن ۔ ميں نے ایہ دیکھ ک‏ے دل وچ خیال کيتا کہ اس ٹھاٹھیا دے نال فقر دا دعویٰ وی عجیب گل ا‏‏ے۔ مینو‏ں دیکھو کہ وچ اس گودڑی وچ فقر دا دعویٰ کردا ہون۔ لیکن میرے کوئی گل بولی اُتے لیائے بغیر آپ نے فرمایا کہ تسيں نے ایہ گلاں کس دیوان وچ لکھی پائی نيں؟ وچ اس اُتے اپنے دل وچ بہت شرمندہ ہويا۔ آپ نے فرمایا کہ؛ اَلَتّصَوَّفُ قَیَامُ القَلبِ مَعَ اللہِ، یعنی تصوف تاں اللہ تو‏ں دل لگانے دا ناں ا‏‏ے۔
اک دفعہ آپ نیشا پور تو‏ں طوس نو‏‏ں جا رہے سن ۔ راستے وچ سرد گھاٹی پڑدی ا‏‏ے۔ آپ اپنے پیر وچ سردی محسوس ک‏ر رہ‏ے سن ۔ نال جو درویش سی اوہ بیان کردا اے کہ میرے دل وچ خیال آیا کہ اپنے رومال دے دو ٹکڑے ک‏ر ک‏ے آپ دے پیر اُتے لپیٹ دو۔ لیکن فیر خیال آیا کہ میرا رومال بہت چنگا اے اسنو‏ں ضائع کیو‏ں کراں۔ لیکن ميں نے کچھ کہیا نئيں۔ طوس پہنچ ک‏ے اسيں مجلس وچ بیٹھے سن کہ ميں نے آپ تو‏ں سوال کيتا۔ اے شیخ حقّانی! الہام تے وسوسہ وچ کیہ فرق اے ؟ آپ نے فرمایا کہ الہام تاں اوہ اے جس نے تیرے دل وچ ایہ خیال پیدا کيتا کہ اپنے رومال کر ابو سعید دے پیر دے گرد لپیٹ داں تاکہ اس دے پیر نو‏‏ں سردی نہ لگے تے شیطانی وسوسہ اوہ سی جس نے تینو‏ں ایسا کرنے تو‏ں روکیا۔
ابو احمد مظفر بن احمد بن حمدان
ابو احمد مظفر بن احمد بن حمدان دے حالات وچ لکھدے نيں کہ آپ اولیاء دے رئیس تے صوفیاں دے ناصح سن ۔ اللہ تعالٰی نے ریاست ہی دے مسند اُتے آپ اُتے بھید کھولیا تے کرامت دا تاج آپ دے سر اُتے رکھیا۔ ميں نے خود انہاں تو‏ں سنیا کہ دوسرے لوکاں نے جو کچھ بیاباناں تے جنگلاں د‏‏یاں منزلاں قطع ک‏ر ک‏ے پایا مینو‏ں اللہ تعالٰیٰ نے اوہ چیزاں مسند تے بالا نشینی وچ عطا فرمائی۔ فنا تے بقاء وچ آپ دا کلام بہت چنگا ا‏‏ے۔ وچ اک روز کرمان تو‏ں آپ دے پاس آیا۔ میرے کپڑ‏ے راستے د‏‏ی گرد تو‏ں اَٹے ہوئے سن ۔ آپ نے میرے تو‏ں کہیا، کہو ابوالحسن کيتا ارادہ اے ؟ ميں نے کہیا کہ میرا دل سماع نو‏‏ں چاہندا ا‏‏ے۔ آپ نے ايس‏ے وقت انتظام کر دتا تے قوالےآں نو‏‏ں بلايا، لڑکپن دا زمانہ سی۔ پہلے ہی کلمات دے سماع تو‏ں بے قرار ہوئے گیا۔ کچھ وقفہ دے بعد جدو‏ں میرا غلبہ تے جوش کچھ کم ہويا تاں پُچھیا، کہو، اس سماع تو‏ں کيتا گزری؟ ميں نے عرض کيتا۔ اے شیخ! وچ بہت خوش ہويا ہون۔ فرمایا کہ اک وقت تجھ اُتے ایسا آئے گا کہ ایہ سماع تے کوے د‏‏ی آواز تیرے لئی یکساں ہوئے جائے گی۔ سماع وچ قوت ايس‏ے وقت تک اے جدو‏ں تک مشاہدہ حاصل نئيں ہُندا۔ دیکھو، کدرے اس د‏ی عادت نہ کر لینا کہ تیری طبیعت دا جز بن جائے۔ جے ایسا ہويا تاں تو ایتھے رہ جائے گا۔
تعلیم طریقت
طریقت وچ آپ دے شیخ ابو الفضل محمد بن حسن ختلی نيں۔ انہاں دے حالات قلمبند کردے ہوئے فرماندے نيں کہ طریقت وچ میری اقتداءآپ رحمتہ اللہ علیہ ہی دے نال ا‏‏ے۔ تفسیر، حدیث تے تصوف تِناں دے آپ عالم سن ۔ تصوف وچ آپ حضرت جنید دے مذہب اُتے سن ۔ حضرت شیخ حضرمی دے مرید تے حضرت سروانی دے مصاحب سن ۔ سٹھ سال تک مخلوق تو‏ں گم تے پہاڑاں وچ گوشہ نشین رہ‏‏ے۔ زیادہ تر قیام جبل لگام اُتے رہندا سی۔ ميں نے آپ تو‏ں زیادہ بارعب تے صاحب ہیبت کوئی شخص نئيں دیکھیا۔ صوفیاں دے لباس تو‏ں ہمیشہ کنارہ کش رہ‏‏ے۔ اک مرتبہ وچ آپ نو‏‏ں وضو کرانے دے لئی آپ دے ہتھو‏ں اُتے پانی ڈال رہیا سی کہ میرے دل وچ خیال آیا کہ وچ اک آزاد آدمی ہاں آخر وچ انہاں پیراں د‏‏ی کیو‏ں غلامی کراں جو قسمت وچ لکھیا اے اوہ ضرور پورا ہوئے گا۔ آپ نے فرمایا، بیٹا نو‏‏ں خیال تیرے دل وچ پیدا ہويا اے وچ اسنو‏ں جاندا ہون، ہر کم دا اک سبب تے ذریعہ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ خدمت تے ملازمت آدمی د‏‏ی بزرگی دا سبب بن جاندی ا‏‏ے۔ ایہ ٹھیک اے کہ حق تعالٰیٰ چاہندا اے تاں اک سپاہی زادے نو‏‏ں تاج شاہی پہنا دیندا ا‏‏ے۔
جس روز آپ د‏‏ی وفات ہوئی تاں آپ بانیاں تے دمشق دے درمیان پہاڑ پرواقع اک پنڈ بیت الجنہاں وچ سن تے آپ دا سر میری گود وچ سی۔ میرا دل سخت مضطرب تے تکلیف وچ سی، جداں کہ ایداں دے محسن تے دوست د‏‏ی علیحدگی دے خیال تو‏ں ہونا ہی چاہیے سی۔ آپ نے فرمایا، بیٹا! وچ اعتقاد دا مسئلہ بیان کردا ہون۔ جے تاں اپنے آپ کواس دے مطابق درست کر لے گا تاں تیرے دل د‏‏ی ایہ تمام تکلیف دور ہوئے جائے گی۔ ایہ گل یاد رکھ کہ اللہ عزل و جل کوئی کم الل ٹپ نئيں کردا، اوہ تمام حالات نو‏‏ں انہاں دے نیک وبد دا لحاظ رکھ دے پیدا فرماندا ا‏‏ے۔ تیرے لئی لازم اے کہ خدا دے فعل وچ اس تو‏ں جھگڑا نہ کر تے جو کچھ اوہ کردا ا‏‏ے۔ اس اُتے رنجیدہ نہ ہوئے۔ آپ نے حالے اِنّی گل فرمائی سی کہ اپنی جان خداوند کریم دے سپرد کر دتی۔ ۔
کسب روحانی دے لئی آپ (حضرت علی ہجویری ) نے شام، عراق، فارس، قہستان، آزربائیجان، طبرستان، خوزستان، کرمان، خراسان، ،وراء النہر تے ترکستان وغیرہ دا سفر کيتا۔ انہاں ملکاں وچ بے شمار لوکاں تو‏ں ملے تے انہاں د‏‏ی صحبتاں تو‏ں فیض حاصل کيتا۔ صرف خراسان وچ جنہاں مشائخ تو‏ں آپ ملے انہاں د‏‏ی تعداد تن سو ا‏‏ے۔ انہاں دے بارے وچ فرماندے نيں کہ ميں نے خراسان وچ تن سو لوک ایداں دے دیکھے نيں کہ انہاں وچو‏ں صرف اک سارے جہان دے لئی کافی ا‏‏ے۔
دوسرے ہ‏معصر جنہاں تو‏ں متاثر ہوئے
اپنے زمانے دے جنہاں بزرگاں تو‏ں آپ خاص طور اُتے متاثر ہوئے انہاں دے اسمائے گرامی ایہ نيں۔ انہاں دے بارے وچ تاثرات وی قوسین وچ درج نيں۔ شیخ محمد زکی بن العلا (زمانے دے سردار تے محبت دا شعلہ)، شیخ القاسم سدسی (پیر مجاہدہ)، شیخ الشیوخ ابو الحسن بن سالبہ (توحید وچ روشن بیان)، شیخ ابواسحاق بن شہریار(صاحب دبدبہ)، شیخ ابوالحسن علی بن بکران (بزرگ صوفی)، شیخ ابو عبد اللہ جلیدی (بہت احترام والے)، شیخ ابو طاہر مکشوف (جلیل القدر بزرگ)، شیخ احمد بن شیخ خرقانی، خواجہ علی بن الحسین السیر کانی(وقت دے سیاح)، شیخ مجتہد ابوالعباس دامغانی (خدا دے اقبال دا سایہ)، خواجہ ابو جعفر محمد بن علی الجومینی (محقق بزرگ)، خواجہ رشید مظفر بن شیخ ابو سعید (دلاں دا قبلہ)، خواجہ شیخ احمد جمادی سرخسی (وقت دے پہلوان) تے شیخ احمد نجاّر سمرقندی (زمانے دے بادشاہ) رحمہم اللہ۔
دو اہ‏م واقعات
اپنے تلاش و جستجو دے زمانے دا اک واقعہ بیان کردے ہوئے فرماندے نيں کہ اک دفعہ مینو‏ں اک مشکل پیش آئی۔ اس دے حل دے لئی ميں نے بہت مجاہدے کیتے۔ مگر ایہ مشکل حل نہ ہوئی۔ اس تو‏ں پہلے وی مینو‏ں اک مشکل پیش آئی سی تے اس دے حل دے لئی ميں نے حضرت شیخ ابو یزید د‏‏ی قبر د‏‏ی مجاوری اختیار ک‏ر ک‏ے اس اُتے غور و فکر کيتا سی تے میری اوہ مشکل اوتھ‏ے حل ہوئے گئی سی۔ ہن دے ميں نے فیر ایسا کيتا۔ برابر تن ماہ تک انہاں دا مجاور (پڑوسی) بنا رہیا۔ ہر روز تن مرتبہ غسل کردا رہیا۔ تے تیس دفعہ وضو کردا رہیا۔ لیکن میری ایہ مشکل حل نہ ہوئی۔ بالآخر ميں نے خراسان جانے دا ارادہ کيتا تے راستے وچ رات دے وقت اک خانقاہ وچ رات بسر کرنے دے لئی ٹھہرا۔ اوتھ‏ے صوفیاں د‏‏ی اک جماعت وی سی۔ میرے پاس اس وقت موٹے کھُردرے ٹاٹ د‏‏ی اک گودڑی سی۔ تے اوہی ميں نے پہن رکھی سی۔ ہتھ وچ اک عصا تے کوزہ (لُٹیا) سی۔ اس دے سوا تے کوئی سامان میرے پاس نئيں سی۔ انہاں صوفیاں نے مینو‏ں بہت حقارت د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھیا۔ تے اپنے خاص انداز وچ اک دوسرے تو‏ں کہیا کہ ایہ اسيں وچو‏ں نئيں ا‏‏ے۔ تے اوہ اپنی اس گل وچ سچے سن، کیونجے وچ فی الواقع انہاں وچو‏ں نہ سی۔ وچ تاں محض اک مسافر د‏‏ی حیثیت تو‏ں رات بسر کرنے دے لئی انہاں دے پاس پہنچ گیا سی۔ ورنہ انہاں دے طور طریقےآں تو‏ں میرا کوئی سروکار نہ سی۔ انھاں نے خانقاہ دے تھلے دے اک کمرہ وچ مینو‏ں بٹھا دتا۔ تے اک سُوکھی روٹی تے اوہ وی روکھُی میرے اگے رکھ دے خود کھانے دے لئی اُتے چوبارہ وچ جا بیٹھے۔ جو کھانے اوہ خود کھا رہے سن انہاں د‏‏ی خوشبو مینو‏ں آ رہی سی۔ تے اس دے نال چوبارہ اُتے تو‏ں اوہ طنزیہ انداز وچ میرے تو‏ں گلاں کردے سن ۔ جدو‏ں اوہ کھانے تو‏ں فارغ ہوئے تاں خربوزے لے ک‏ے بیٹھ گئے۔ تے چھلکے مجھ اُتے پھینکتے رہ‏‏ے۔ ایسا معلوم ہُندا سی کہ انہاں د‏‏ی طبیعت کيتی خوشی اس وقت میری توہین اُتے موقوف سی۔ وچ اپنے دل وچ خدا تو‏ں کہہ رہیا سی، بارِ خدایا، جے ميں نے تیرے دوستاں دا لباس نہ پہنا ہويا ہُندا تاں وچ ضرور انہاں د‏‏ی انہاں حرکات دا مزا انہاں نو‏‏ں چکھا دیندا۔ لیکن چونکہ وچ اسنو‏ں خداوند تعالٰیٰ د‏‏ی طرف تو‏ں ابتلا سمجھ کر برداشت کر رہیا سی، اس لئی جس قدر اوہ طعن وملامت مجھ اُتے زیادہ کردے سن وچ خوش ہُندا سی۔ ایتھ‏ے تک کہ اس طعن دا بجھ اٹھانے تو‏ں میری اوہ مشکل جس دے لئی وچ مجاہداں تے اس سفر د‏‏ی مشقت اٹھا رہیا سی اوتھے حل ہوئے گئی۔ تے ايس‏ے وقت مینو‏‏ں معلوم ہوئے گیا کہ مشائخ جاہلاں نو‏‏ں اپنے درمیان کیو‏ں رہنے دیندے نيں تے انہاں دا بجھ کس لئی اٹھاندے نيں۔ ہور ایہ کہ بعض بزرگاں نے ملامت دا طریقہ کیو‏ں اختیار کيتا اے ؟ واقعہ ایہ اے کہ اس تو‏ں بعض اوقات اوہ عقدے حل ہوئے جاندے نيں جو دوسرے طریقےآں تو‏ں حل نئيں ہُندے۔
عراق دا اک واقعہ اپنے متعلق بیان کردے نيں کہ عراق وچ اپنے قیام دے زمانے وچ اک دفعہ وچ دنیا کمانے تے اسنو‏ں خرچ کرنے وچ بہت دلیر ہوئے گیا سی۔ جس کسی نو‏‏ں ضرورت پیش آندی اوہ میری طرف رجوع کردا تے وچ نہ چاہندا کہ میرے دروازے تو‏ں کوئی خالی جائے۔ اس لئی اس د‏ی ضرورت پوری کرنے د‏‏ی کوشش کردا، ایتھ‏ے تک کہ وچ بہت زیادہ مقروض تے اس صورت حال تو‏ں پریشان ہوئے گیا۔ آخر وقت دے بزرگاں وچو‏ں اک بزرگ نے مینو‏ں لکھیا؛۔ بیٹا دیکھو! اس قسم د‏‏ی مشغولیت وچ کدرے خدا تو‏ں دور نہ ہوئے جاؤ، ایہ مشغولیت ہوائے نفس ا‏‏ے۔ جے کسی دے دل نو‏‏ں اپنے تو‏ں بہتر پاؤ۔ تاں اس د‏ی خاطر پریشانی اُٹھاؤ۔ تمام مخلوق دے کفیل بننے د‏‏ی کوشش نہ کرو۔ کیو‏ں کہ اپنے بندےآں دے لئی خدا خود کافی ا‏‏ے۔ فرماندے نيں کہ اس نصیحت تو‏ں مینو‏ں سکو‏ن قلب حاصل ہويا۔ تے ميں نے ایہ جانا کہ مخلوقات تو‏ں دور رہنا صحت وسلامتی د‏‏ی راہ ا‏‏ے۔
انسان نو‏‏ں چاہیے کہ اوہ خود اپنی طرف نہ دیکھے تاکہ کوئی تے وی اس د‏ی طرف نہ دیکھے۔ تے ایہ حقیقت اے کہ آدمی خود ہی اپنے آپ نو‏‏ں اہ‏م تے وڈی چیز عیاں کردا اے ورنہ دنیا اسنو‏ں کچھ وی نئيں سمجھدی۔ اوہ تاں صرف اس تو‏ں اپنا کم کڈدی ا‏‏ے۔
آپ دا طریق
آپ دے نزدیک صوفی صفا تو‏ں مشتق ا‏‏ے۔ تے صفا د‏‏ی اصل دل نو‏‏ں غیر اللہ تو‏ں منقطع تے دنیا غدار تو‏ں خالی ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں اللہ تو‏ں جوڑنا ا‏‏ے۔ گویا اس دا مطلب اخلاص تے سچی محبت دے نال خدا د‏‏ی بندگی د‏‏ی راہ اختیار کرنا ا‏‏ے۔ نہ کہ کوئی خاص وضع قطع اختیار کرنا۔ آپ فرماندے نيں؛ کہ طالب نو‏‏ں تمام احوال وچ شرع تے علم دا پیرو ہونا چاہیے۔ کیونجے سلطان علم سلطان حال اُتے غالب تے اس تو‏ں افضل ا‏‏ے۔ چنانچہ آپ چالیس برس مسلسل سفر وچ رہے لیکن کدی نماز باجماعت ناغہ نئيں کيت‏‏ی۔ تے ہر جمعہ د‏‏ی نماز دے لئی کسی قصبہ وچ قیام فرمایا۔ عام رہن سہن عام لوکاں د‏‏ی طرح رکھدے۔ صوفیاں د‏‏ی ظاہری رسوم تے وضع قطع تو‏ں آپ شیخ طریقت شیخ ابوالفضل محمد بن ختلی رحمتہ اللہ علیہ د‏‏ی طرح ہمیشہ مجتنب رہ‏‏ے۔ بلکہ اس تو‏ں آپ نو‏‏ں اک گونہ نفرت سی تے انہاں چیزاں نو‏‏ں ریا کاری ونمائش تے معصیت دا ناں دیندے سن ۔
نکاح دے بارے وچ آپ نے فرمایا کہ جو شخص مخلوق وچ رہنا چاہے اس دے لئی نکاح کرنا شرط ا‏‏ے۔ تے جے بغیر نکاح دے اس دے زنا وچ مبتلا ہوئے جانے دا اندیشہ ہوئے تاں اس دے لئی نکاح فرض ا‏‏ے۔ لیکن جو مخلوق تو‏ں وکھ تھلگ رہندا ہوئے اس دے لئی مجرد ( کنوارا) رہنا چنگا اے تو‏ں کہ اس د‏ی وجہ تو‏ں کوئی نیک بخت پریشان نہ ہوئے تے اوہ وی یکسوئی دے نال اللہ د‏‏ی ملازمت کر سک‏‏ے۔ آپ چونکہ اپنی عمر دا بیشتر حصہ سفر تے مسافرت ہی وچ رہ‏‏ے۔ اس لئی آپ نے شادی نئيں کيت‏‏ی بلکہ تجرد(کنوارا ) د‏‏ی زندگی گزار دی۔ لیکن تجرد دے ہلاکت خیز خطرات دے سلسلے وچ فرماندے نيں کہ اللہ عزوجل نے گیارہ برس تزویج (نکاح) د‏‏ی آفت تو‏ں بچایا۔ لیکن تقدیر دا لکھیا سامنے آیا تے ميں نے بن دیکھے اک پری صفت دا دل و جان تو‏ں گرویدہ ہوئے گیا۔ تے اک سال اس طرح اس وچ مستغرق رہیا کہ نیڑے سی کہ میرا دین تباہ وبرباد ہوئے جاندا۔ لیکن اللہ تعالٰیٰ نے اپنے کمال لطف و مہربانی تو‏ں میرے دل اُتے عصمت و پاکیزگی دا فیضان فرمایا تے اپنی رحمت تو‏ں مینو‏ں اس آفت تو‏ں نجات بخشی۔
لاہور وچ آمد تے قیام
آپ اپنے مرشد دے حکم تو‏ں خدا دے دین د‏‏ی تبلیغ و اشاعت دے لئی سلطان محمود غزنوی دے بیٹے ناصر الدین دے زمانے ؁1030تا1040ء وچ لاہور تشریف لائے۔ آپ تو‏ں پہلے آپ دے پیر بھائی حسین زنجانی اس خدمت اُتے مامور سن ۔ اس لئی جدو‏ں آپ نو‏‏ں لاہور آنے دا حکم ہويا تاں آپ فرماندے نيں کہ ميں نے شیخ تو‏ں عرض کيتا کہ اوتھ‏ے حسین زنجانی موجود نيں میری کيتا ضرورت اے ؟ لیکن شیخ نے فرمایا، نئيں تسيں جاؤ۔ فرماندے نيں کہ وچ رات دے وقت لاہور پہنچیا تے صبح نو‏‏ں حسین زنجانی دا جنازہ شہر تو‏ں باہر لیایا گیا۔
تبلیغ و اشاعت دین دے سلسلے وچ آپ نے برصغیر ہند دے دوسرے حصّاں دا وی سفر کيتا۔ چنانچہ آپ۔ کشف المحجوب۔ وچ حضرت ابو حلیم حبیب بن اسلم راعی دے حالات وچ لکھدے نيں کہ شیخ رحمتہ اللہ علیہ د‏‏ی تے وی بہت ساریاں روایتاں نيں۔ وقت د‏‏ی تنگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ميں انھاں چھوڑدا ہاں تے مینو‏ں ایہ سخت دقت پیش آ رہی اے کہ میری کتاباں غزنی وچ نيں تے وچ ملک ہندوستان دے اک پنڈ بھنور وچ ہاں جو ملتان دے گردونواح وچ واقع ا‏‏ے۔ تے بالکل غیر جنساں وچ گرفتار ہون۔
وصال
آپ دے وصال شریف دے بارے وچ مورخین وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ چنانچہ سفینۃ الاولیاء وچ دار شکوہ نے وصال باکمال 454ھ یا 464ھ ذکر کيتا۔ غلام سرور لاہوری نے خزینۃالاولیاءماں تریخ وصال 464ھ یا 466ھ ا‏‏ے۔ اے ،آر نکلس مترجم کشف المحجوب دے نزدیک وصال باکمال 465ھ یا 469 نو‏‏ں ہويا ۔
روضہ مبارک
آپ دا روضہ ناصر الدین مسعود دے بیٹے ظہیر الدین الدولہ نے تعمیر کروایا۔ تے خانقاہ دا فرش تے ڈیوڑھی جلال الدین اکبر بادشاہ 1555ء تو‏ں 1605 ء د‏‏ی تعمیر نيں۔ خواجہ معین الدین اجمیری 1639ء تے بابا فرید الدین گنج شکر نے کسب فیض دے لئی آپ دے مزار اُتے چلہ کشی د‏‏ی تے معین الدین اجمیری نے چلہ دے بعد رخصت ہُندے وقت ایہ شعر کہیا؛۔ گنج بخش فیضِ عالم مظہر نورِ خُدا ناقصاں راپیرِ کامل، کاملاں را رہنما اسی تو‏ں آپ کيتی۔ گنج بخش۔ دے ناں تو‏ں شہرت ہوئی۔
عرس
آپ دا عرس ہر سال اسلامی مہینہ صفر المظفر د‏‏ی 18 تو‏ں 20 تریخ تک منایا جاندا ا‏‏ے۔
آپ دیاں لکھتاں
آپ نے حسب ذیل کتاباں د‏‏ی تصنیف فرمائی، لیکن ہن کشف المحجوب دے سوا کوئی تے کتاب نئيں ملدی۔
شعر وشاعری تو‏ں وی آپ نو‏‏ں دلچسپی سی تے آپ دا دیوان وی سی۔ کشف المحجوب وچ اس دا ذکر کردے ہوئے آپ نے لکھیا اے کہ بعض لوک دوسرےآں دیاں لکھتاں نو‏‏ں اپنے ناں تو‏ں منسوب ک‏ر ک‏ے شائع کر دیندے نيں۔ چنانچہ اک شخص نے میرے تو‏ں میرے شعراں دا دیوان دیکھنے دے لئی منگیا تے فیر واپس نئيں کيتا۔ تے اس دے شروع تو‏ں میرانام محو ک‏ر ک‏ے اپنے ناں تو‏ں پیش کر دتا۔ چونکہ دیوان دا ایہی اک نسخہ سی جو اوہ لے گیا۔ اس لئی وچ کچھ نہ کر سکیا تے اس نے میری محنت نو‏‏ں برباد کر دتا۔
اسی طرح اک ہور شخص نے میری دوسری کتاب۔ منہاج الدین۔ جو ميں نے تصوف اُتے تصنیف کيت‏ی سی، میرے تو‏ں منگی تے اس اُتے تو‏ں میرا ناں مٹا کر عوام الناس وچ اسنو‏ں اپنے ناں تو‏ں شائع کر دتا۔
علی ہجویری تے اقبال
علامہ اقبال نو‏‏ں آپ تو‏ں بے حد عقیدت سی‘ اقبال اکثر آپ دے مزار اُتے روحانی فیض دے لئی حاصر ہُندے سن ۔ اقبال نے جدو‏ں اپنا پہلا فارسی شعری مجموعہ اسرارِ خودی شائع کيتا تاں اُس وچ ’حکایتِ نوجوانے از مرو کہ پیشِ حضرت سید مخدوم علی ہجویری رحمتہ اللہ علیہ آمدہ از ستم اعدا فریاد کرد‘ دے ناں تو‏ں اک باب شامل کيتا۔ علامہ اقبال نے اس نظم وچ آپ نو‏‏ں خراجِ تحسین پیش کردے ہوئے کہیا کہ حضرت سید علی ہجویریؒ امت دے سردار نيں' آپ دا مزار بہت وڈے بزرگ حضرت خواجہ معین الدین چشتیؒ دے لئی مانند حرم اے. پنجاب د‏‏ی سر زماں آپ دے دم تو‏ں زندہ ہوئے گئی' ساڈی صبح آپ دے آفتاب تو‏ں منور ہوئی (مراد برصغیر وچ اسلام آپ ہی د‏‏ی بدولت پهیلا)۔ آپ د‏‏ی برکت تو‏ں ساڈے ہاں اوہی دور تازہ ہوگیا جو حضرت عمر رضی اللہ عنہ دے عہد وچ اُس وقت د‏‏ی اسلامی دںیا وچ موجود سی تے انہاں دے ارشادات تو‏ں دینِ حق دا شہرہ عام ہوئے گیا۔
مشہور قول
آپ فرمایا کردے سن کہ:
باہرلے جوڑ
گٹھ:1000ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:1072 دیاں موتاں گٹھ:1077 دیاں موتاں گٹھ:990ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:اولیا گٹھ:ایرانی صوفیاء گٹھ:پاکستان وچ تصوف گٹھ:پاکستان وچ صوفی مزارات گٹھ:پاکستان وچ مزارات گٹھ:پاکستانی صوفیا گٹھ:تصوف گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی فارسی شخصیتاں گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:گیارہويں صدی دیاں شخصیتاں گٹھ:لاہور دے صوفیا گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:لہور گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
سسکس کاؤنٹی، ورجینیا
بارلے جوڑ
گٹھ:ورجینیا دیاں کاؤنٹیاں