cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تریخ وہابیت
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
”اَنَا سَیِّدُ وُلْدِ آدَمَ وَعَلِیّ سَیِّدُ الْعَرَبْ“
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۹۵. الجواب الباہر ص ۲۲۔
ابن تیمیہ د‏‏ی غازان خان نال ملاقات
قارئین کرام! س گل کيتی طرف اشارہ کرنا ضروری اے کہ خود ابن حجر نے اس حدیث نبوی نو‏‏ں بیان کيتا اے جس نو‏‏ں صحیح مسلم نے ابومعاویہ تو‏ں اس نے اَعمش تو‏ں اس نے عدیّ بن ثابت تو‏ں اس نے زرّ تو‏ں اس نے حضرت علی ں تو‏ں روایت کيتی اے کہ انھاں نے فرمایا:
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
اس موقع اُتے شوکانی صاحب افسوس دے نال کہندے نيں کہ کوئی نئيں جو خدا دے لئی انہاں لوگوںکوڈرائے تے دینی غیرت نو‏‏ں کم وچ لیائے کہ انہاں نو‏‏ں انہاں برے تے کفر آمیز اعمال تو‏ں روکے، نہ کوئی عالم اے نہ کوئی استاد، نہ کوئی شاگرداے، نہ کوئی حاکم تے امیر، نہ کوئی سلطان اے تے نہ کوئی وزیر!
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
( اِنَّا اَوْحَیْنَا اِلَیْكَ كَمَا اَوْحَیْنَا اِلٰی نُوْحٍ وَالنَّبِیِّیّْنَ مِنْ َبعْدِه ) (۳۳۰)
حجرے دے اُتے گنبد دے بارے وچ
خود ابن تیمیہ دے زمانہ تو‏ں تے اس دے بعد مختلف فرقےآں دے علماء نے ابن تیمیہ  دے عقائد بالخصوص زیارت قبور دے سلسلہ وچ سفر د‏‏ی حرمت دے بارے وچ ابن تیمیہ  دے نظریات دے جوابات تے اس د‏ی ردّ تفصیل دے نال لکھایاں نيں مثلاً مالکی فرقہ دے قاضی اِخنائی (جوکہ ابن تیمیہ  دے معاصرین وچو‏ں سن ) نے ابن تیمیہ  دے عقائد د‏‏ی ردّ لکھی اے جس دا ناں ”المقالة المرضیّہ“ جو حرمت سفر زیارت قبور دے سلسلہ وچ ابن تیمیہ  دے عقائد د‏‏ی ردّ اے، ایہ کتاب جس وقت ابن تیمیہ  دے ھاتھاں وچ پہونچی تاں اس نے اس کاجواب لکھیا جس دا ناں ”کتاب الردّ علی الاخنائی“ رکھیا جو اس وقت بھیموجود ا‏‏ے۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
( وَسَیّداً وَحَصُوْرا ) (۳۴۵)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۹۰. تریخ نجد وحجاز  ص ۵۰، سورہ آل عمران آیت ۱٦۹۔
رافضی کون لوک نيں؟
”اَللّٰهم اِنَّ عَبْدَكَ وَنَبِیَّكَ یَشْهَدُ اَنَّ هٰولاٰءِ شُهَدَاءٌ وَاِنَّهُ مَنْ زَارَهم اَوْ سَلِّمْ عَلَیْهم اِلٰی یَومَ الْقَیَامَةِ رَدُّوْا عَلَیْهِ “
توحید الوھیت تے توحید ربوبیت
ابن تیمیہ د‏‏ی معروفترین کتاب منھاج السنہ اے، ابن تیمیہ  نے اس کتاب نو‏‏ں منھاج الکرامة فی اثبات الامامة(٧۳) تالیف مرحوم علامہ حلّی(متوفی ٧۲٦) د‏‏ی ردّ وچ لکھیا اے، اس نے پہلے علامہ حلی دے اعتقادات نو‏‏ں اک اک کرکے نقل کيتا اے تے اس دے بعد انہاں نو‏‏ں ردّ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے، منجملہ علامہ حلی دے اس نظریہ نو‏‏ں نقل کيتا کہ خدا نو‏‏ں دیکھیا نئيں جاسکدا تے حواس خمسہ دے ذریعہ درک نئيں کيتا جاسکدا، کیونجے اوہ خود فرماندا اے:
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اس دے بعد علامہ امین صاحب فرماندے نيں کہ اوہ روایات جنہاں تو‏ں اس چیز دا وہم وگمان ہُندا اے کہ لفظ سید نو‏‏ں کسی غیر خدا اُتے اطلاق کرنا صحیح نئيں اے انہاں روایات دا مقصد ”سید حقیقی“ اے جداں کہ اساں پہلے وی بیان کيتا ا‏‏ے۔(۳۴٧)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۹۱. ابن تیمیہ دا بیان اے کہ خداوندعالم آسماناں دے اُتے رہندا اے ،(العقیدة الحمویة الکبریٰ درضمن مجموعة الرسالے جلد اول ص ۴۲۹)اور آسمان دنیا (آسمان اول پر) تھلے آندا اے ۔ اوہ اس گل نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی کہ خداوند عالم آسماناں اُتے رہندا اے تے عرش اُتے مستقر اے (بطور حقیقی تے بغیر کسی تاویل وتفسیر کے) تے اس چیز دا جواب دیندے ہوئے کہ خدا دے صفات نو‏‏ں کس طرح ظاہر اُتے حمل کيتا جاسکدا اے، جدو‏ں کہ اوہ تشبیہ دا وی منکر اے تے اس دا وی قائل اے کہ عورتاں وی بہشت وچ خداوندعالم دا دیدار کرن گی، اس نے ايس‏ے طرح دے مسائل اُتے چند رسالے تحریر کيتے نيں۔ (صفدی ج٧ص۲۵)
کربلا وچ اک عظیم انجمن د‏‏ی تشکیل
۱۔ مرحوم علامہ شیخ آقا بزرگ تھرانی نے حضرت آیت اللہ حاج میرزا حسین نائینی دے حالات زندگی وچ اس طرح بیان کيتا اے :
حسینی خزانہ دے بارے وچ
میر عالم صاحب جو دکھن (ہند وستان) دے نوابوںوچو‏ں سن انھاں نے اس واقعہ دے بعد کربلا شھر دے چاراں طرف دیوار بنوائی تے اس دے قلعہ نو‏‏ں گچ (چونے) تے اِٹاں تو‏ں مضبوط کرایا، ايس‏ے طرح آقا محمد خان شھریار ایران نے وہابیاں دے حملے تو‏ں پہلے حضرت امام حسین ں دے روضہ نو‏‏ں بنایا تے اس دے گنبد نو‏‏ں سونے د‏‏ی اِٹاں تو‏ں بنوایا۔(۵۳۱)
عبد العزیز تے شریف مکہ
مذکورہ کتاب دے مولف نے نجدی وہابیاں د‏‏ی طرفداری وچ بہت مبالغہ کيتا اے، چنانچہکھا جاندا اے کہ شریف غالب دے عظیم لشکر جس دے نال حجاز ، شَمّر تے مُطیّروغیرہ دے بہت لوک ”قصر بسّام“ نو‏‏ں فتح کر نے د‏‏ی غرض تو‏ں انہاں دے لشکر وچ شامل ہوگئے سن، جدو‏ں کہ انہاں دے فقط تِیہہ لوک دفاع کردے سن تے ايس‏ے طرح اوہ شاعر نامی علاقہ نو‏‏ں اک مھینہ محاصرہ دے بعد وی اس اُتے قبضہ نہ کرسک‏‏ے جدو‏ں کہ اس علاقہ وچ چالیس افراد تو‏ں زیادہ نئيں سن ۔(۵۰۱)
آخر کار۱۲۱۲ھ وچ ”غزوة الخرمہ“ نامی حملہ وچ عبد العزیز، شریف غالب دے لشکر اُتے غالب ہوگیا، لیکن جداں کہ حافظ وھبہ صاحب کہندے نيں کہ اس وقت د‏‏ی سیاست اس گل دا تقاضا کردی سی کہ دونے فریقاں وچ صلح برقرار ہوجائے، تے نجدیاں دے لئی صرف حج دا راستہ کھول دتا جائے،۱۲۱۴ھ وچ امیر نجد حج دے لئی روانہ ہويا ایہ سب تو‏ں پہلا موقع سی کہ کسی نجدی امیر نے اعمال حج انجام دئے، اس تو‏ں پہلے یعنی۱۲۱۳ھ وچ صرف نجدی عوام حج دے لئی جا چکے سن ۔
بھر حال صلح نامہ اُتے کچھ ہی مدت تک عمل ہويا، تے فیر ایہ صلح ختم ہوگئی، کیونجے انہاں وچو‏ں اک دوسرے اُتے تہم ت لگاندا سی کہ اس نے صلح کيت‏‏‏ی شرطاں تے صلح نامہ اُتے صحیح تو‏ں عمل نئيں کيتا اے، نجدیاں د‏‏ی ایہ عام سیاست سی کہ پورے جزیرة العرب وچ ساڈی دسی ہوئی توحیدنافذ ہو، تے انہاں دے تمام مخالفین ختم ہوجاواں۔
رافضی کون لوک نيں؟
وہابیاں دے مشہور ومعروف مولف حافظ وَھبہ نے ابن تیمیہ دے عقائد دا چارا مور وچ خلاصہ کيتا اے:
توحید الوھیت تے توحید ربوبیت
ابن تیمیہ اس شخص دے بارے وچ کہندا اے کہ جو نماز ظھر نو‏‏ں مغرب تک تے نماز مغرب نو‏‏ں آدہی رات تک تاخیر تو‏ں پڑھے گویا اوہ کافر اے، تے جے کوئی اس کم نو‏‏ں کفر نہ مانے، تاں اس د‏ی وی گردن اڑادی جائے۔(٦۹)
گذشتہ مطلب دی وضاحت
ابن تیمیہ نے خداوندعالم دے دیدار تے جھت وسمت نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی تفصیلی بحث کيتی اے تے ظاہر آیات واحادیث تو‏ں استدلال کيتا ا‏‏ے۔(٧۵)
چنانچہ ابن تیمیہ نے اس مسئلہ نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی رسالہ حمویہ لکھیا اے، ابن تیمیہ  اس مسئلہ دے بارے وچ مذکورہ رسالہ وچ کہندا اے: تمام نصوص (قرآنی آیات واحادیث) اس مسئلہ اُتے دلالت کردیاں نيں کہ خداوندعالم عرش تے آسمان دے اُتے رہندا اے، تے اس د‏ی طرف انگلی تو‏ں اشارہ کيتا جاسکدا اے، روز قیامت خداوندعالم نو‏‏ں دیکھیا جاسکدا اے، تے ایہ کہ خداوندعالم مسکراندا اے، تے جے کوئی شخص خدا دے آسمان وچ ہونے دا اعتقاد نہ رکھے، تاں اس تو‏ں توبہ کرانی چاہیدا جے توبہ قبول کرلئی تاں ٹھیک ورنہ اس د‏ی گردن اڑادینی چاہیدا۔
رافضی کون لوک نيں؟
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں توسل ایہ اے کہ انسان خداوندعالم تو‏ں اپنی حاجت روائی دے لئی اس د‏ی بارگاہ وچ خود آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  نو‏‏ں یا انہاں د‏‏ی عظمت تے بزرگی نو‏‏ں وسیلہ قرار دے، ایہ تِناں قسم دا توسل جائز اے تے انہاں دے بارے وچ صحیح احادیث بیان ہوئیاں نيں، تے انہاں وچ کوئی فرق نئيں اے کہ لفظ توسل استعمال ہوئے یا لفظ شفاعت یا استغاثہ۔
ابن سعود اُتے ”جمعیة الاخوان“ دے اعتراضات
ابراہیم رفعت پاشاجو ۱۳۱۸ھ،۱۳۲۰ھ، ۱۳۲۱ ہجری قمری وچ مصر ی محمل، تے حجاج دا سربراہ سی ،محمل دے بارے وچ اس دا بیان اے کہ محمل ہوئے دج د‏‏ی طرح چوکور لکڑی تو‏ں بنائی جاندی اے تے فیر چاراں طرف تو‏ں ھلالی شکل وچ درمیان وچ گنبد د‏‏ی شکل پیدا کرلیندی اے اس اُتے عام طور تو‏ں حریر یا کسی دوسرے کپڑ‏ے پئے رہندے نيں سفرکے دوران اسنو‏ں اونٹھ د‏‏ی پیٹھ اُتے باند ھ دتا جاندا ا‏‏ے۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۲۱. اقتباس از کتاب شواہد الحق فی الاستغاثہ بسید الخلق، تالیف شیخ یوسف نبھانی،بیروت وچ حقوق دے محکمہ عالی دے سابق رئیس، ص ۱۳۹تا ۱۵۴۔
ابن سعود د‏‏ی چارہ جوئی
اس سلسلہ وچ حافظ وھبہ دا بیان اے کہ ۱۳۳۵ھ نو‏‏ں تریخ نجد دا سخت ترین سال کہنا چاہیدا کیونجے اس سال اوتھ‏ے اک داخلی فتنہ اٹھنے والا سی جس وچ اک طرف ”جمعیة الاخوان“ دوسری جانب سعودی حکومت تے عوام الناس سن ۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۲۹۲. فتح المجید ص ۴٦۴، ایہ حدیث مسند احمد، مسند ابوھریرہ جلد دوم ص ۲۴۳ وچ اس طرح اے: ”اِذَا دَعَا اَحَدُكُمْ فَلاٰیَقُلْ:اللهم اِغْفِرْ لِی اِنْ شِئْتَ وَلٰكِنْ لِیَعْزَمْ بِالْمَسْئَالَةِ فَاِنَّهُ لاٰ مُكْرِه لَهُ “
ابن سعود د‏‏ی چارہ جوئی
ابن سعود نے نجد دے سر اُتے منڈلاندے ہوئے اس خطرہ نو‏‏ں ٹالنے دے لئی دینی ماہر طالب علمیں نو‏‏ں اخوان دے درمیان بھیجیا تو‏ں کہ اوہ گذشتہ مبلغین دے پیدا کيتے ہوئے فساد نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی نو‏‏ں شش کرن۔ نتیجتاً شیخ عبداللہ دے جو شاگرد پہلے تو‏ں اوتھ‏ے موجود سن تے انھاں نے ہی اس جھالت وگمراہی دے بیج بوئے سن آہستہ آہستہ میدان انہاں دے ھاتھ تو‏ں نکلدا گیا تے انھاں حجراں (وہ مٹی دے گھرجو”جمعیة الاخوان“ نے اپنے لئے بنوائے سن )میں رہنے تو‏ں منع کردتا گیا ۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
”لاٰ تَشُدُّوْا الرِّحَالَ اِلاّٰ اِلٰی ثَلاَثةَ مَسَاجِدَ، اَلْمَسْجِدُ الْحَرَامُ وَمَسْجِدِیْ هَذَا، وَالْمَسْجِدُ الاَ قْصیٰ“
رافضی کون لوک نيں؟
ابن تیمیہ اپنے نظریات وچ عام طور اُتے تمام قبور تے خاص طور اُتے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت دے مسئلہ وچ بہت زیادہ ہٹ دہرمی تو‏ں کم لیندا اے، ايس‏ے وجہ تو‏ں اپنی دو کتابوں”الجواب الباہر“ تے ”الرد علی الاخنائی“ وچ جدو‏ں وی اس طرح دے مسئلہ نو‏‏ں بیان کردا اے تے کِسے مدرک تے سند نو‏‏ں ذکر کردا اے تاں اسنو‏ں کئی کئی بار تے مختلف انداز تو‏ں تکرار کرنے د‏‏ی کوشش کردا اے، تے اوہ احادیث جو آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت نو‏‏ں مستحب قرار دیندی نيں انہاں نو‏‏ں ضعیف تے جعلی دسدا اے، انہاں احادیث وچو‏ں جنہاں نو‏ں اہل سنت  نے مختلف طریقےآں تو‏ں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  تو‏ں نقل کيتا اے منجملہ اوہ حدیث جس وچ آنحضرت نے فرمایا: ”مَنْ زَارَ قَبْرِی وَجَبَتْ لَہُ شَفَاعَتِی“ (جس شخص نے میری قبر د‏‏ی ریارت کيت‏ی اس د‏ی شفاعت مجھ اُتے واجب اے )، اس حدیث نو‏‏ں صحیح نئيں مندا، جدو‏ں کہ زیارت تو‏ں متعلق احادیث صحاح ستہ تے اہل سنت  د‏‏ی معتبر کتاباں وچ موجود نيں تے مختلف طریقوںسے نقل کيتی گئیاں نيں تے بوہت سارے علماء نے انہاں نو‏‏ں صحیح شمار کيتا اے تے انہاں احادیث دے مضامین اُتے عمل وی کيتا اے (۱٦۲)
بربَہاری دا واقعہ
بربہاری۳۲۹ھ وچ ۹٦سال د‏‏ی عمر وچ مرگیا، اوہ کسی عورت دے گھر وچ چھپا ہويا سی، تے اسنو‏ں ايس‏ے گھر وچ بغیر کسی دوسرے د‏‏ی اطلاع دے غسل وکفن دے بعد دفن کردتا گیا۔(۱٧)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
(جو شخص میری وفات دے بعد حج کرے تے اس دے بعد میری زیارت کرے تاں گویا اس نے میری زندگی وچ میری ریارت کيت‏ی اے )
رافضی کون لوک نيں؟
”خداوندا!تیری ذات، گرامی تے بابرکت اے، تے ہر برائی تو‏ں پاک و پاکیزہ اے تیرے علاوہ کوئی معبود نئيں وچ تیرے انبیاء د‏‏ی تصدیق کردا ہون، انہاں اُتے ایمان رکھدا ہاں ہور تیری کتاب (قرآن) اُتے وی ایمان رکھدا ہون، تے تیرے علاوہ دوسرے تمام معبوداں دا انکار کردا ہون، ہور تیرے علاوہ کسی غیر د‏‏ی عبادت کرنے والےآں تو‏ں برائت تے دوری دا اعلان کردا ہوں“۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
اس دے بعد زھاوی نے وہابیاں دے عقائد د‏‏ی ردّ وچ انہاں دے عقل وقیاس تے اجماع (جس نو‏‏ں ابوحنیفہ تے دوسرے لوکاں نے تسلیم کيتا اے ) تو‏ں انکار، کسی مجتہد د‏‏ی تقلید کرنے والےآں دوسرے مسلماناں نو‏‏ں کافر کہنے تے پیغمبراں تے اولیاء اللہ تو‏ں توسل د‏‏ی مخالفت تے انہاں دے دوسرے عقیدےآں دا تفصیل دے نال مدلل جواب دتا ا‏‏ے۔
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
شارح (صاحب توضیح المقاصد) کہندا اے کہ تمام انبیاء و مرسلین،صحابہ وتابعین تے ائمہ اسلام کااس بات(کہ اہل بہشت خدا دا دیدار کرن گے) اُتے اتفاق اے، لیکن بعض اہل بدعت فرقے مثلاً جُہم یہ، معتزلہ، باطنیہ تے رافضیہ خدا دے دیدار دے منکر نيں۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
صاحب کتاب” عمدة الاخبار“ وہابیاں د‏‏ی معتبر کتاباں تو‏ں نقل کردے نيں کہ سید الاولین والآخرین صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت انہاں نیکیو‏ں وچو‏ں اے کہ جے کوئی فطرت سلیم رکھدا ہو، اس وچ شک نئيں کرسکدا، اوہ وی پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت جنہاں کیعظمت تے بزرگیقرآن مجید وچ چند مرتبہ بیان کيتی ا‏‏ے۔
رافضی کون لوک نيں؟
سمہودی مذاہب اسلامی دے معتبر تے قابل اعتماد علماء وچو‏ں نيں، انھاں نے اپنی کتاب دے تقریباً(۵۰)صفحے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبر مطھر د‏‏ی زیارت تے اس دے آداب تے قبر مطھر تو‏ں توسل تو‏ں مخصوص کيتے نيں، تے متعدد ایداں دے واقعات بیان کيتے نيں کہ لوک مشکلات تے بلا وچ گرفتارہوئے تے آپ د‏‏ی قبر مطھر اُتے جاک‏ے نجات مل گئی ۔(۱٦۸)
عبد العزیز د‏‏ی موت
ابن سعود غصہ دے عالم وچ وی ملائم تے نرم مزاج سی، تے ضرورت دے وقت سنگدل تے غصہ ور سی، اوہ جانتاتھا کہ کتھے اُتے تلوار دا کم اے تے کتھے اُتے بخشش تے احسان کا۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
میں تمام اولاد آدم دا سید وسردار ہاں تے علی ںتمام عرب دے سید وسردار نيں۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۹٦. الرد علی الاخنائی ص ۱٦۴، والفتاویٰ الکبریٰ جلد اول ص ۳۵۱۔
ابن تیمیہ د‏‏ی غازان خان نال ملاقات
”وَالَّذِیْ فَلَقَ الْحَبَّةَ وَبَرَاَ النَّسْمَةَ انَهُ لَعَهِدَ النَبِیُّ اِلَیَّ اَنْ لاٰ یُحِبُّنِی. اِلاّٰ مُومِنٌ وَلاٰ یُبْغِضُنی اِلاّٰ مُنَافِقٌ “(۴۲)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۹۸. کشف الارتیاب ص ۳۳۰۔
۱۹۹. کشف الارتیاب ص ۳۳٦۔
۲۰۰. کشف الارتیاب ص ۳۴۲۔
حسینی خزانہ دے بارے وچ
والی بغداد نے وہابیاں دے احتمالی حملہ د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی انتظامات کيتے، کئی مھینہ گذر جانے دے بعد وی وہا بی حملہ کرنے دے لئی نئيں آئے۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
”اساں نے آپ اُتے وحی نازل د‏‏ی جس طرح نوح تے انہاں دے بعد دے انبیاء د‏‏ی طرف وحی د‏‏ی تھی“۔
۵۔ شفاعت تے استغاثہ
۱۱ ” مَنْ زَارَنِیْ بِالْمَدِیْنَةِ مُحْتَسِباً كُنْتُ لَهُ شَهِیْداً وَ شَفِیْعاً یَوْمَ الْقِیَامَة “(۳۸٦)
۱۰۔ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی عظمت
رافضی کون لوک نيں؟
”خداوندا !تیرا بندہ تے تیرا نبی گواہی دیندا اے کہ ایہ شہداء راہ حق نيں ،اوراگر کوئی انہاں د‏‏ی زیارت کرے یا (اج سے) قیامت تک انہاں اُتے سلام بھیجے تویہ حضرات اس دے سلام دا جواب دین گے۔(۱٧۴)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۹۴. مکہ معظمہ تو‏ں نشر ہونے والا”ام القریٰ“ نامی اخبار، شمارہ نمبر ۹۸۹۔
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
ان دا ایہ کم بتاں د‏‏ی عبادت تو‏ں کوئی فرق نئيں کردا کیونجے بت پرست وی مثلاً چین تے ہندوستان وچ بتاں دے مجسمہ نو‏‏ں خالق نئيں کہندے بلکہ انہاں نو‏‏ں اپنا قبلہ مندے نيں تے کہندے نيں کہ ایہ خدا دے نزدیک ساڈے شفیع نيں۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۹۲. رحلہ ابن بطوطہ جلد اول ص ۵٧،ایہ سی ابن بطوطہ دیاں گلاں، لیکن شیخ محمد بہجت البیطار ابن بطوطہ د‏‏ی انہاں گلاں دا انکار کردے ہوئے کہندے نيں کہ جس وقت ابن بطوطہ دمشق وچ سی ابن تیمیہ  زندان وچ تھا(حیاة ابن تیمیہ  ص ۳٦)لیکن ایہ گل مسلم اے کہ ابن بطوطہ ٧۲٦ھ وچ دمشق  وچ وارد ہويا اے تے ابن تیمیہ  ايس‏ے سال قید ہواہے تے ممکن اے کہ ابن بطوطہ نے جو گلاں نقل کيتی نيں ابن تیمیہ  دے قید ہونے دے بعد د‏‏ی ہون۔
کربلا وچ اک عظیم انجمن د‏‏ی تشکیل
” جدو‏ں عراق اُتے انگریزاں دا قبضہ ہويا(۵ ٦ ٧) اس وقت ملک فیصل بادشاہ سن ،اور ایہ طے پایا کہ مجلس شورائے ملی (پارلیمن ٹ) تشکیل دتا جائے تے وزیراں دا انتخاب کيتا جائے، تاں اس وقت آیت اللہ نائینی، آیت اللہ آقا سید ابو الحسن اصفھانی، آقای شیخ مہدی خالصی تے سید محمد فیروز آبادی نے انتخابات دے طریقہ کار اُتے اعتراضات کيتے، چنانچہ انھاں اعتراضات د‏‏ی بدولت شیخ مہدی خالصی نو‏‏ں ایران  جلا وطن کردتا گیا،(۵٦۸) ایہ دیکھ ک‏ے شیعہ  حضرات وچ جوش وولولہ بھڑک اٹھا، نجف تے کربلا دے علماء نے انجمن تو‏ں گفتگو د‏‏ی جس دے بعد ایہ طے ہويا کہ اسيں لوک وی اعتراض دے طور اُتے عراق  تو‏ں چلے جاواں،چنانچہ مرحوم نائینی تے مرحوم اصفھانی نے ایران  مھاجرت د‏‏ی تے قم وچ سکونت اختیار کرلئی، اس وقت اس شھر (قم) دے رہبر آیت اللہ آقائے شیخ عبد الکریم یزدی حائری سن، چنانچہ موصوف نے انہاں لوکاں دا بہت اکرام واحترام کيتااور اپنے شاگردوںسے عرض کيتا کہ انہاں لوکاں دے درس وچ شرکت کرن،عراق  دے حالات صحیح ہوگئے تویہ دونے عالم دین نجف واپس چلے گئے۔(۵٦۹)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۹۳. العقیدة الواسطیہ، مجموعہ الرسالے الکبریٰ جلد اول ص ۳۹۸۔
رافضی کون لوک نيں؟
۱۔ کتاب خدا تے سنت نبوی د‏‏ی طرف رجوع، تے صفات خدا تو‏ں متعلق آیات تے احادیث نو‏‏ں سمجھنے دے لئی سلف صالح (صحابہ پیغمبر تے تابعین)کی پیروی، تے فلاسفہ، متکلمین تے صوفیاں دے راستہ اُتے نہ چلنا، کیونجے انہاں دا راستہ سلف صالح دے موافق نئيں ا‏‏ے۔
کربلا وچ اک عظیم انجمن د‏‏ی تشکیل
۲۔ پہلی عالمی جنگ دے بعد عراق اُتے انگریزاں دا قبضہ ہوگیا تے جدو‏ں انھاں نے اپنی طرف تو‏ں عراق  دا حاکم معین کرنا چاہیا تاں اس وقت عراق  دے لوکاں نے اس سلسلہ وچ قیام کيتا منجملہ ایہ کہ ماہ ربیع الثانی ۱۳۳٧ھ وچ حضرت آیت اللہ میرزا محمد تقی شیرازی تو‏ں اک فتویٰ لیا جس د‏‏ی تحریر اس طرح اے:
رافضی کون لوک نيں؟
۲۔ منکرات تے بدعتاں تو‏ں مقابلہ تے جنگ، خصوصاً انہاں چیزاں تو‏ں جو موجب شرک بندیاں نيں، مثلاً قبر اُتے ھاتھ رکھنا، یا قبور دے نزدیک نماز پڑھنا، ايس‏ے طرح مرداں تو‏ں حاحت طلب کرنا تے غیر خدا تو‏ں مدد طلب کرنا ،یا بعض درختاں تے پتھراں نو‏‏ں متبرک سمجھنا جنہاں تو‏ں بعض لوک خیر وشر د‏‏ی امید رکھدے نيں۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۴۱. فتح المجید، ص ۲۱۵۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اس سلسلہ وچ دوسری گل ایہ اے کہ سعودی بادشاہاں دے لئی متعدد بار لفظ” مولای “ نثر ونظم دونے وچ استعمال ہويا اے منجملہ ”ام القریٰ“ نامی اخبار مطبوعہ مکہ(۳۵۰) وچ عبد العزیز نو‏‏ں کئی بار”مولای“ کہیا گیا اے اس قصیدہ دے ضمن وچ جو عید قربان دے موقع اُتے تبریک وتہنیت پیش کرنے دے لئی کہیا گیا جس وچ دو مقام اُتے ”اَمولای“ (اے میرے مولا) کہیا گیا اے، تے اوتھ‏ے دے اخباراں تے مجلاں وچ ایہ گل عام ا‏‏ے۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۲۲. الفتاوی الکبریٰ جلد اول ص ۱۹٧۔
آل سعود د‏‏ی حکومت دا آغاز
خاندان آل سعود دا تعلق عشیرہ مقرن دے قبیلہ (”عَنَزَہ “یا”عُنَیْزَہ“) تو‏ں سی جو نجد تے اس دے اطراف مثلاً قطیف تے احساء وچ رہندے سن ۔
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
فکانّهم لم یسمعوه پہلے ذا
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
(اگر نو‏‏ں ئی شخص مجھ اُتے سلام گھلدا اے ،تو خداوندعالم میری روح پلٹا دیندا اے تاکہ وچ سلام کرنے والےآں نو‏‏ں سلام دا جواب داں)(۳۸۸)
ابن جبیر (چھیويں صدی ہجری دا مشہور ومعروف سیّاح)کھدا اے کہ بقیع وچ جناب فاطمہ بنت اسد د‏‏ی قبر اُتے اس طرح لکھیا ہويا اے:
حافظ وھبہ اس سلسلہ وچ کہندے نيں:وہابیاں دا اعتقاد ایہ اے کہ اسلام دے صحیح عقائد جس طرح تو‏ں قرآن وسنت وچ وارد ہوئے نيں انھاں ايس‏ے طرح تو‏ں باقی رکھیا جائے، تے اس وچ کِسے طرح د‏‏ی کوئی تاویل کرنا جائز نئيں ا‏‏ے۔
وہابیاں دے کربلا اُتے دوسرے حملے
وہابیاں نے تقریباً بارہ سال تک کربلا تے قرب وجوار دے علاقےآں اُتے موقع موقع تو‏ں حملہ کيتا اے تے لوکاں دا قتل عام کيتا ہور اوتھ‏ے اُتے موجود مال و دولت غارت د‏‏ی اے جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں پہلا حملہ ۱۲۱٦ ھ دا سی جس د‏‏ی تفصیل گذر چک‏ی ا‏‏ے۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اسی حدیث د‏‏ی بناپروہ انبیاءعلیهم السلاماور صالحین د‏‏ی قبور د‏‏ی زیارت نو‏‏ں بدعت کہندے نيں تے کِسے وی صحابی تے تابعین نے ایہ کم انجام نئيں دتا، تے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے وی اس کم دا حکم نئيں دتا ا‏‏ے۔
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
رُوْیَا الْعِبَادِ كَمَاْ یُریَ الْقَمَرَانِ
وہابیت دے بانی
”محمد بن عبد الوہاب تے اس دے مرید اپنے نو‏‏ں موحّد کہلاندے سن، لیکن انہاں دے دشمناں نے انہاں نو‏‏ں وہابی کانام دتا اے، تے اس دے بعد ایہ ناں بولی زد خاص و عام ہوگیا“۔(۸)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اسی طرح ابن عدی ابن عمر دے ذریعہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی ایہ حدیث نقل کردے نيں :
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
خدا دے دیدا ر دا مسئلہ قرآن مجید وچ بطور واضح تے بطور اشارہ دونے طریقےآں تو‏ں بیان ہويا اے مثال دے طور اُتے درج ذیل آیات:
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
(جو شخص مدینہ وچ میری زیارت کرے، روز قیامت وچ اس دا گواہ تے شفیع ہونگا)
رافضی کون لوک نيں؟
شیعاں دے نزدیک مقدس روضاں اُتے قرآن پڑھنا مستحب اے کہاور اس دا ثواب صاحب قبر نو‏‏ں ہدیہ کرنا مستحب اے تے جے زیارت کردے وقت نماز دا وقت ہوجائے تے نیڑے د‏‏ی مسجد وچ نماز جماعت ہورہی اے تاں اس زیارت نو‏‏ں روک کر نماز جماعت وچ حاضر ہونا مستحب اے، تے ايس‏ے طرح ایہ وی مستحب اے کہ روضاں دے اندر بے ہودہ لفظاں تے ناشائستہ کلمات بولی اُتے جاری نہ کرے تے دنیاوی امور دے بارے وچ گلاں نہ ہون، تے زائر نو‏‏ں چاہیدا کہ فقیراں نو‏‏ں صدقہ دے تے محتاجاں د‏‏ی مدد تے نصرت کرے، تے اوتھ‏ے اُتے زیادہ نہ ٹھھرے۔
ہم ایتھ‏ے اُتے انہاں احادیث دے چند نمونے بیان کرنا مناسب سمجھدے نيں:
حجرے دے اُتے گنبد دے بارے وچ
قاضی اخنائی نے جداں کہ ابن تیمیہ نے انہاں تو‏ں نقل کيتا کہ ابن تیمیہ  دا نظریہ مسلماناں دے اجماع دے خلاف اے تے انبیاء اولیاء تے صالحین د‏‏ی قبراں د‏‏ی زیارت دے لئی سفر کرنا مستحب سفر اے، اس لحاظ تو‏ں ایہ سفر مسجد پیغمبر صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی طرح اے تے جے کوئی ایہ کھے کہ مذکورہ تن مسجدےآں دے علاوہ سفر کرنا صحیح نئيں اے تاں اس د‏ی ایہ گل اجماع دے خلاف اے، تے گویا اس شخص نے کھلے عام خدا تے پیغمبراں نال دشمنی دے لئی قیام کيتا ا‏‏ے۔
حسینی خزانہ دے بارے وچ
۱۲۱٦ ھ وچ شھر بغداد وچ وباپھیل گئی تے آہستہ آہستہ ایہ وبا شھر دے قرب وجوار وچ وی پھیلنے لگی، ایہ دیکھ ک‏ے شھر دے لوک بھج نکلے، ايس‏ے وقت شیخ حمود رئیس قبیلہ منتفق نے والی شھر نو‏‏ں خبر دار کيتا کہ سعود بن عبد العزیز اپنے اک عظیم لشک‏ر ک‏ے نال عراق  اُتے حملہ کرنے دے لئی آرہیا ا‏‏ے۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
٦۔ رسالہ ”الصّارم الہندی فی عنق النجد ی“ تالیف شیخ عطای مکی۔
حسینی خزانہ دے بارے وچ
ادہر جدو‏ں علی پاشا اپنے لشکر نو‏‏ں وہابیاں تو‏ں مقابلہ کرنے دے لئی تیار کررہے سن تاں انہاں نو‏‏ں ایہ خبر ملی کہ وہابیاں نے کربلا اُتے حملہ کردتا اے تے اوتھ‏ے اُتے بہت زیادہ قتل وغارت کرڈالااے، جس وچ تقریباً اک ہزار لوکاں نو‏‏ں تہہ تیغ کردتا، اس وقت علی پاشا نے محمد بیک شاوی نو‏‏ں وزیر دے پاس بھیجیا تاکہ اسنو‏ں مذکورہ واقعہ تو‏ں خبردار کرے تے ایہ خبر پاندے ہی فوراً اوہ کربلا د‏‏ی طرف روانہ ہوئے تاکہ حملہ آوراں اُتے کامیابی حاصل کرے تے انہاں تو‏ں اس قتل وغارت دا انتقام لے، تے شھر نو‏‏ں دشمناں دے پنجہ تو‏ں نجات دلائے، لیکن حالے علی پاشا شھر حلہ وچ ہی پہونچے سن کہ اسنو‏ں خبر ملی کہ وہابی لوک قتل وغارت دے بعد ”اخیضر“ نامی علاقہ د‏‏ی طرف چلے گئے نيں، ایہ سننے دے بعد علی پاشا بعض وجوہات د‏‏ی بناپر حلّہ وچ ہی رہ گئے، کیونجے جدو‏ں انھاں نے ایہ خبر سن لی کہ وہابی لشکر کربلا تو‏ں نکل چکيا اے تاں انہاں دا کربلا جانا بے فائدہ سی فیر وی احتیاط دے طور اُتے مختصر تو‏ں لوکاں نو‏‏ں کربلا بھیج دتا۔
چنانچہ وہابیاں دے حملہ دے خوف تو‏ں نجف اشرف دے خزانہ نو‏‏ں بغداد  بھیج دتا تے مذکورہ خزانہ نو‏‏ں حضرت امام موسی کاظم ں دے روضہ وچ رکھ دتا گیا، مذکورہ خزانہ نو‏‏ں لے جانے والے محمد سعید بیک سن، تے ایہ خبراں ہور وہابیاں دے حملہ دے سلسلہ وچ ہوئی تدبیراں نو‏‏ں ایرانی  حکومت دے پاس پہونچادتا گیا۔(۵۳۴)
نجدی علماء دے ناں مکی علماء دا جواب
فَاَنْتُمْ فِی وَجْهِ اللّٰهِ وَ وَجْهِ اَمِیْرِ الْمُسْلِمِیْنَ سُعُوْد بِنْ عَبْدِ الْعَزِیْزِ وَاَمِیْرُكُمْ عَبْدُ الْمُعِیْنِ بْنُ مُسَاعِدِ فَاسْمَعُوْا لَهُ وَاَطِیْعُوْا مَا اَطَاع َاللّٰهَ وَالسَّلاٰمْ“
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
(جو شخص ثواب د‏‏ی خاطر مدینہ وچ میری زیارت کرے تاں روز قیامت وچ اس دے نیک عمل د‏‏ی شھادت تے گواہی داں گا تے اس د‏ی شفاعت کراں گا)
آلوسی، اگرچہ وہابیاں د‏‏ی بہت زیادہ حمایت کرنے والے تے طرفدار نيں، لیکن انھاں نے حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی عظمت دے سلسلہ وچ تفصیل تو‏ں گفتگو د‏‏ی اے، چنانچہ موصوف فرماندے نيں کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی عظمت دوسرے تمام لوکاں تو‏ں مطلق طور اُتے بلند و بالاہے تے ایہ کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  اپنی قبر وچ وی زندہ نيں، تے جو شخص وی حضرت نو‏‏ں سلام کردا اے آنحضرت اس دے سلام نو‏‏ں سندے نيں، تے آپ د‏‏ی وفات دے بعد د‏‏ی زندگی شہداء د‏‏ی زندگی تو‏ں روشن ترہے کیونجے خداوندعالم قرآن مجید وچ انہاں د‏‏ی بہترین زندگی دے بار ے وچ ارشاد فرماندا اے:
ہور ايس‏ے طرح اوہ دوسری روایتاں جنہاں نو‏ں سمہودی نے حضرت امیر المومنین تے ابن عباس تے بکر بن عبد اللہ تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔
( وَلاٰ تَحْسَبَنَّ الَّذِیْنَ قُتِلُوْا فِیْ سَبِیْلِ اللّٰهِ اَمْوَاتاً بَلْ اَحْیَاءٌ عِنْدَ رَبِّهم یُرْزَقُوْنَ ) (۳۹۰)
شیخ محمد ابن عبد الوہاب، وہابی فرقہ دا بانی
اسی اثنا وچ (۱۱۳۹ھ) اس دے باپ عبد الوہاب وی عیینہ تو‏ں حریملہ پہونچ گئے، وہاںمحمد بن عبد الوہاب نے اپنے باپ تو‏ں پھرکچھ کتاباں پڑھیاں، اس دوران نجد  دے لوکاں دے عقائد دے خلاف بولنا شروع کيتا جس د‏‏ی بناپر باپ تے بیٹے وچ لڑائی جھگڑے ہونے لگے، ايس‏ے طرح اس دے تے اہل نجد  دے درمیان اختلاف تے جھگڑے ہُندے رہ‏ے، ایہ سلسلہ چند سال تک چلدا رہیا، ۱۱۵۳ھ وچ اس دے باپ شیخ عبد الوہاب دا انتقال ہوگیا۔(۲۴۲)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اگرچہ ابن تیمیہ اپنے فتوےآں دے ضمن وچ کہندے نيں کہ قبر وچ مردے وی گفتگو کردے نيں تے دوسرےآں د‏‏یاں گلاں نو‏‏ں سندے نيں تے قبر وچ ا ن تو‏ں سوال وجواب وی ہوتےھاں۔(۳۹۱) لیکن اس دے باوجود جداں کہ اساں انہاں د‏‏ی کتاب ”الرد علی الاخنائی“سے ایہ گل نقل کيتی سی کہ اوہ زیارت تو‏ں متعلق تمام حدیثاں نو‏‏ں جعلی تے ضعیف دسدے نيں، یھی نئيں بلکہ اس دے نال نال ایہ وی کہیا کہ جے کوئی ایہ اعتقاد رکھے کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دا وجود انہاں د‏‏ی زندگی دے مثل اے تاں اس نے بہت وڈی غلطی دا ارتکاب کيتا ا‏‏ے۔ تے ايس‏ے دے مثل بلکہ اس تو‏ں زیادہ سخت گل محمد بن عبد الوہاب  تے اس دے پیروکاراں نے کھی، لہٰذا ایتھ‏ے اُتے ایہ گل کھی جاسکدی اے کہ آلوسی صاحب دا نظریہ ابن تیمیہ  تے اس دے پیروکاراں دے نظریہ دے مخالف ا‏‏ے۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳٦۴. رحلہ ابن جبیر ص ۱۵۴، ۲۲۸،۲۲۹۔
توحید الوھیت تے توحید ربوبیت
شوکانی صاحب جو ابن تیمیہ دے طرفداراں تے وہابیوںکے موافقین وچو‏ں نيں، کہندے نيں:صاحب نجد  دے ذریعہ اسيں تک پہونچنے والی چیزاں وچو‏ں اک ایہ اے کہ ”جو کوئی شخص نماز جماعت وچ شریک نہ ہوئے اس دا خون حلال اے “جدو‏ں کہ ایہ گل قانون شریعت دے برخلاف ا‏‏ے۔(٦۵)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳٦۵. وفاء الوفاء ج ۳ ص ۹۱۲، ام حبیبہ بنت ابوسفیان، پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی بیوی سن، تے صخر ابوسفیان دا ناں ا‏‏ے۔
۳٦٦. سنن ابن ماجہ جلد اول ص ۴۹۸۔
۳٦۸. استیعاب ،ابن عبد البر، جلد اول ص ۲٦۔
۳٦۹. صاحب فتح المجید (محمد بن عبد الوہاب د‏‏ی کتاب توحید د‏‏ی شرح وچ ) اس طرح کہندا اے: ”لَوْذُبِحَ لِغَیْرِ اللّٰہِ مُتَقَرِّباًاِلَیْہِ یَحْرُمُ“ (اگر کسی غیر خدا دے لئی قربانی کيتا جائے تے اس قربانی تو‏ں اس غیر خدا دا تقرب مقصود ہوئے تاں اوہ قربانی حرام ہوجائے گی)اور اس کتاب دے حاشیے وچ کہندا اے کہ ایہ شرک وی شرک اکبر اے، جدو‏ں کہ ایہ گل معلوم اے کہ اوہ قربانی جو مسلما‏ن قبور دے نزدیک کردے نيں اس تو‏ں انہاں دا قصد صرف خوشنودی خدا ہُندی اے، صاحب قبر دا تقرب مقصود نئيں ہُندا۔
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا انجام
چند ملاحظات
رافضی کون لوک نيں؟
۳۔ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی شان وچ مبالغہ تے غلو نہ کرنا، تے صرف آنحضرت د‏‏ی راہنمائیاں د‏‏ی پیروی کرنا۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۲۳. الفتاوی الکبریٰ جلد ۲ ص ۲۲٧۔
آل سعود د‏‏ی حکومت دا آغاز
سب تو‏ں پہلے انہاں وچو‏ں جو شخص اک چھوٹی تو‏ں حکومت دا مالک بنا اس دا ناں ”مانع“ سی کیونجے اوہ ”یمامہ“ دے امیر دا رشتہ دار سی جس نے اسنو‏ں ”درعیہ“ دے دو علاقےآں اُتے حاکم بنا دتا،مانع د‏‏ی موت دے بعد اس د‏ی ریاست اس دے بیٹےآں نو‏‏ں مل گئی، چنانچہ مانع دے بعد اس دے بیٹے”ربیعہ“ نے حکومت کیت‏‏ی باگ ڈورسنبھالی، اس نے آہستہ آہستہ اپنی حکومت نو‏‏ں وسیع کيتا اس دے وی موسیٰ ناں دا اک بیٹا سی جو بہت ہوشیار تے بھادر سی، چنانچہ موسیٰ نے اپنے باپ دے ھاتھاں تو‏ں حکومت کھو لی تے نیڑے سی کہ اسنو‏ں قتل کردیندا، ایتھ‏ے تک کہ اس د‏ی طاقت روز بروزودھدتی گئی اوہ ايس‏ے علاقہ دے اطراف وچ موجود آل یزید د‏‏ی حکومت نو‏‏ں گراکر اس اُتے وی قابض ہوگیا۔
اک اندازے دے مطابق خلیج فارس تو‏ں ملحق علاقےآں وچ وہابیاں د‏‏ی تعداد 50 لکھ دے لگ بھگ ا‏‏ے۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
مُنذری نے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی وفات دے بعد آپ دے علم دے بارے وچ روایت کيتی اے کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  نے فرمایا:
توحید الوھیت تے توحید ربوبیت
( لاٰتُدْرِكُهُ الاَبْصَاْرُ وَهو یُدْرِكُ الاَبْصَاْرَ ) (٧۴)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
(مقصود علمائے علم کلام نيں)۔ وہابیاں دے قرآن وحدیث د‏‏ی تاویل د‏‏ی مخالفت وچ اساں پہلے آلوسی دا نظریہ بیان کيتا کہ موصوف قرآن د‏‏ی آیات تے احادیث نو‏‏ں انہاں دے ظاہر اُتے حمل کردے نيں، تے انہاں دے حقیقی معنی نو‏‏ں خداوندعالم اُتے چھوڑدیندے نيں، ہور خدا دے دیدار دے مسئلہ وچ اسيں ایہ گل عرض کر چک‏‏ے نيں کہ وہابی حضرات بعض آیات قرآنی دے ظاہر کیت‏‏ی وجہ تو‏ں خدا دے دیدار دے قائل نيں ایتھ‏ے تک کہ خداوندعالم دے لئی اعضائے(بدن)کے قائل نيں۔
وہابیاں دے کربلا اُتے دوسرے حملے
صلاح الدین مختار صاحب، انہاں حملےآں وچو‏ں اک حملہ دے بارے وچ اس طرح بیان کردے نيں : ” ماہ جمادی الاوّل۱۲۲۳ھ وچ امیر سعود بن عبد العزیز نے دوبارہ اپنے عظیم لشک‏ر ک‏ے نال عراق دا رخ کيتا جس وچ بوہت سارے علاقے مثلاً نجد ، حجاز ، احسا، حبوب، وادی دواسر، بیشہ، رینہ، طائف تے تھامہ دے افراد شامل سن، اوہ سب تو‏ں پہلے کربلا پہنچیا اس وقت کربلا شھر د‏‏ی باہر د‏‏ی دیوار تے برجِ مستحکم ہوچک‏ی سی ،کیونجے کربلا اُتے ہوئے پہلے حملہ نے اہل کربلا نو‏‏ں اپنے دفاع د‏‏ی خاطر شھر د‏‏ی دیوار نو‏‏ں مضبوط تے مستحکم بنانے اُتے مجبور کردتا۔
کسی دے بارے وچ کفر دا فتویٰ لگانا
خداوندعالم نے آسماناں نو‏‏ں اپنی اک انگلی اُتے تے زمین نو‏‏ں اک انگلی اُتے ايس‏ے طرح درختاں نو‏‏ں اک انگلی اُتے اٹھا رکھیا ا‏‏ے۔
وہابیت دے بانی
پہلے اس دے کہ محمد بن عبد الوہاب دے اعتقادات دے بارے وچ تفصیلی بحث کيت‏ی جائے مناسب اے بلکہ ضروری اے کہ پہلے سلفیہ دے بارے وچ کچھ مطالب ذکر کيتے جاواں جو وہابیت د‏‏ی اصل تے بنیاد منے جاندے نيں، اس دے بعد بربہاری تے ابن تیمیہ  دے مختصر اعتقادات تے نظریات جو وہابیاں د‏‏ی اصل تے بنیاد نيں ؛ ذکر کيتے جاواں۔
سلفیّہ کسے کہندے نيں؟
سلفیہ(۹) حنبلی مذہب دے پیروکاراں دا اک گروہ تھاجوچوتھ‏ی صدی ہجری وچ وجود وچ آیا، ایہ لوک اپنے اعتقادات نو‏‏ں احمد حنبل د‏‏ی طرف نسبت دیندے سن، لیکن بعض حنبلی علماء نے اس نسبت دے سلسلے وچ اعتراضات کيتے نيں۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
(سردار تے پاکیزہ کرداروالے جناب یحییٰ سن ) ايس‏ے طرح دوسری آیت وچ ( وَاَلْفِیَا سَیِّدَها لَدیَ الْبَابِ ) (۳۴٦)
سلفیّہ کسے کہندے نيں؟
سلفیہ، فرقہ معتزلہ دے طریقہ د‏‏ی مخالفت کردا سی، کیونجے معتزلہ اپنے اسلامی عقائد نو‏‏ں یونانی منطق تو‏ں متاثر فلاسفہ د‏‏ی روش بیان کردے سن، تے سلفیہ ایہ چاہندے سن کہ اسلامی عقائد ايس‏ے طریقہ تو‏ں بیان ہاں جو اصحاب تے تابعین دے زمانہ وچ تھا،یعنی جومسئلہ وی اسلامی اعتقاد دے متعلق ہوئے اسنو‏ں قرآن وحدیث دے ذریعہ حل کيتا جائے، تے علماء نو‏‏ں قرآن مجید د‏‏یاں دلیلاں دے علاوہ دوسری دلیلاں وچ غور وفکر تو‏ں منع کيتا جائے۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۰۱. الرد علی الاخنائی ص ۵٧۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
٧”مَنْ حَجَّ الْبیت وَلَمْ یَزُرْنِی فَقَدْ جَفَانی “
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۲۹۳. فتح المجید ص ۴٦٦۔
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
( وُجُوْهٌ یَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ اِلیٰ رَبِّها نَاظِرَةٌ ) (٧۸)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اسی طرح اہل نجد (وہابی حضرات)نے قبر پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  تے دوسرےآں د‏‏ی قبراں دے سامنے دعا کرنے، یا آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی یا دوسرےآں د‏‏ی قبر دے پاس سجدہ کرنے، انہاں د‏‏ی قبراں اُتے ھاتھ پھیرنے، تے اپنے اُتے قبر دے اطراف د‏‏ی مٹی ملنے، خلاصہ ایہ کہ ہر اس کم نو‏‏ں جس وچ استغاثہ د‏‏ی بو آندی ہو، ممنوع قرار دیدتا۔
”جمعیة الاخوان“ دے ہنگامےآں داخاتمہ
٧۴۳. تریخ القویم لمکة وبیت اللہ الکریم، ج۴ ص ۲۳۲، ۲۳۳۔
رافضی کون لوک نيں؟
امام مالک (مالکی مذہب دے امام) اپنی کتاب ”موطاء“ وچ عبد اللہ ابن دینار تو‏ں روایت کردے نيں کہ ابن عمر جدو‏ں وی کسی سفر اُتے جاندے سن یا سفر تو‏ں واپس آندے سن تاں آنحضرت (ص)کی قبر اُتے حاضر ہُندے سن تے اوتھ‏ے نماز پڑھدے سن تے آپ اُتے درود وسلام گھلدے سن تے دعا کردے سن، ايس‏ے طرح محمد (ابن عمر) نے کہیا:اگر کوئی مدینہ وچ آندا اے تاں اس دے لئی آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے پاس حاضر ہوناضروری ا‏‏ے۔(۱٦۳)
ابو ھریرہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں روایت نقل کردے نيں کہ آپ نے فرمایا کہ خدا نے مینو‏ں اپنی والدہ گرامی د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت کرنے د‏‏ی اجازت عطا فرمائی اے،(۱٦۴)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
شیخ محمد بن عبد الوہاب مسجد درعیہ وچ خطبہ دیندا اے تے ہر خطبہ وچ کہندا اے کہ پیغمبر اکرم تو‏ں توسل کرنا کفر ا‏‏ے۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
بعض مطمئن لوکاں نے سانو‏ں خبر دتی اے کہ بعض قبور د‏‏ی زیارت کرنے والے افراد جے انہاں نو‏‏ں کسی جگہ قسم کہانی پئے تاں خدا د‏‏ی جھوٹی قسم کہالیندے نيں لیکن جے انہاں تو‏ں کہیا جائے کہ تسيں اپنے پیر تے مرشد یا جس اُتے اعتقاد رکھدے ہوئے انہاں د‏‏ی قسم کہاؤ تاں انہاں د‏‏ی قسم کہانے دے لئی تیار نئيں ہُندے، تے مجبوراً حق گل دا اعتراف کرلیندے نيں ۔
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
ایہی حال یہود ونصاریٰ دا وی اے جو حضرت موسیٰںاور حضرت عیسیٰںکی تصویراں د‏‏ی پرستش کردے نيں، خدا پرستی تاں ایہ اے کہ کسی د‏‏ی شرکت دے بغیر خدا وندعالم د‏‏ی عبادت کيت‏ی جائے تے اس دے نال کسی نو‏‏ں شریک قرار نہ دتا جائے۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اس گل اُتے توجہ رکھنا ضروری اے کہ اس حدیث”اَلْحَسَنُ وَالْحُسَیْنُ سَیِّدَا شَبَابِ اَهْلِ الْجَنَّةِ“ نو‏‏ں ابن تیمیہ نے نقل کيتا اے تے اس حدیث دے ذےل وچ ایہ وی کہیا کہ صحیح احادیث پیغمبر اکرممیں وارد ہويا اے کہ آپ نے امام حسن ں دے بارے وچ فرمایا: ”اِنَّ ابْنِی هَذَا سَیِّدٌ “(۳۴۸) (بے شک ایہ میرا بیٹا سید و سردار اے ) ايس‏ے طرح شرح مناوی بر جامع صغیر سیوطی وچ چند روایتاں نقل ہوئیاں نيں جنہاں وچ غیر خدا اُتے سید دا لفظ استعمال ہويا اے، منجملہ ایہ جملہ:
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴۳۸. ائمہ تو‏ں اس د‏ی مراد اہل سنت دے چار امام، تے اوہ لوک نيں جنہاں د‏‏یاں گلاں نو‏‏ں اہل سنت  حجت سمجھدے نيں تے ۸۰۰ سال تو‏ں اس د‏ی مراد تیسری صدی دا آخر تے شیخ سلیمان دا زمانہ یعنی بارہويں صدی ہجری ا‏‏ے۔
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا ایران دا سفر
فارسی بولی وچ سب تو‏ں پرانی کتاب جس وچ محمد بن عبد الوہاب  تے وہابیوںکے عقائد دے بارے وچ تذکرہ ملدا اے تحفة العالم تالیف عبد اللطیف ششتری اے، جس د‏‏ی اسيں اصل عبارت بھیذکر کریںگے، مذکورہ کتاب وچ شیخ محمد بن عبد الوہاب  دے اصفھان دے سفر دے بارے وچ سفر دا تذکرہ موجود ا‏‏ے۔
توحید الوھیت تے توحید ربوبیت
نیزاسی طرح کہندا اے: جے کوئی شخص چاہے اوہ مرد ہوئے یا عورت نماز نہ پڑھے تاں اسنو‏ں نماز پڑھنے دے لئی کہیا جائے تے جے قبول نہ کرے تاں اکثر علماء اس گل نو‏‏ں واجب جاندے نيں کہ اس تو‏ں توبہ کرائی جائے تے جے توبہ نہ کرے تاں اسنو‏ں قتل کردتا جائے چاہے اوہ شخص نماز دے وجوب دا اقرار کردا ہوئے۔(٧۰)
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا ایران دا سفر
اک دوسری کتاب بنام ”مآثر سلطانیہ“ تالیف عبد الرزاق دُنبلی اے، جس وچ محمد بن عبد الوہاب دے کافی عرصہ تک اصفھان وچ رہنے دا تذکرہ ملدا اے تے اس شھر دے مدارس وچ رہ ک‏ے اس دے اصول تے صرف ونحو د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دا تذکرہ موجود اے جس دا خلاصہ ايس‏ے کتاب دے پنجويں باب وچ بیان کيتا جائے گا۔
میرزا ابوطالب اصفھانی جو محمد بن عبد الوہاب دے تقریباً ہ‏معصر سن اوہ وی اس دے اصفھان وچ تحصیل علم وحکمت کرنے دے بارے وچ لکھدے نيں تے عراق  و خراسان دے اکثر شھراں ایتھ‏ے تک کہ غزنین د‏‏ی سرحد تک دے سفر دے بارے وچ وی لکھیا اے، اس د‏ی تفصیل وی پنجويں باب وچ بیان ہوئے گی، انشاء اللہ تعالیٰ۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
ابن قیم کہندا اے کہ شرک دے قسمیں وچو‏ں اک قسم مُرداں تو‏ں استغاثہ کرنا یا انہاں د‏‏ی طرف توجہ کرنا وی اے، مُردے کسی کم اُتے قادر نئيں نيں، اوہ خود تاں اپنے لئے نفع ونقصان دے مالک نيں نھاں، پھرکس طرح استغاثہ کرنے والےآں د‏‏ی فریاد نو‏‏ں پہونچ سکدے نيں، یا خدا د‏‏ی بارگاہ وچ شفاعت کرسکدے نيں؟۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳٧۰.کشف الارتیاب ص ۳۴٦، ۴۲۴۔
رافضی کون لوک نيں؟
۴۔ اس کااعتقاد رکھناکہ اجتھاد دے دروازے کھلے ہوئے نيں، تے متعصب مقلداں تو‏ں اعلان جنگ کرنا۔
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا انجام
شیخ محمد بن عبد الوہاب دے حالات زندگی وچ درج ذیل چند مطلب قابل غورہیاں:
کربلا تے نجف اشرف اُتے وہابیاں داحملہ
اساں پہلے وی عرض کيتا اے کہ ابن تیمیہ تے اس دے مرید اس وجہ تو‏ں شیعاں تو‏ں مخالفت تے دشمنی رکھدے سن کہ انہاں نو‏‏ں قبراں اُتے حج کرنے والے یا قبراں د‏‏ی عبادت کرنے والے کہیا کردے سن تے بغیر کسی تحقیق دے انہاں دا گمان ایہ سی کہ شیعہ  حضرات اپنے بزرگاں د‏‏ی قبراں د‏‏ی پرستش کردے نيں تے خانہ کعبہ  دا حج کرنے دے بجائے قبور دا حج کردے نيں، تے ايس‏ے طرح دے دوسرے امور جنہاں د‏‏ی تفصیل اساں پہلے بیان کيتی اے، سب د‏‏ی وڈی وضاحت دے نال تردید وی کردتی ا‏‏ے۔
آل سعود د‏‏ی حکومت دا آغاز
اس طرح آل مقرن یا قبیلہ عنیزہ نے اپنے لئے اک مختصر سی حکومت بنالی تے نجد تے اس دے قرب وجوار وچ شھرت حاصل کرلئی، لیکن جداں کہ عرض کيتا جاچکيا اے کہ اس حکومت کیت‏‏ی کوئی خاص حیثیت نئيں سی ایتھ‏ے تک کہ محمد بن سعود د‏‏ی حکومت بنی تے محمد بن عبد الوہاب  تے محمد بن سعود وچ معاہدہ ہويا۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
”مَاضَمّ قَبْرُ اَحَدٍ كَفَاطِمَةَ بِنْتِ اَسَد رَضِی اللّٰهُ عَنْها وَعَنْ بَنِیْها “
وہابیت اُتے اکثر "دہشت گردی دا منبع" ہونے دا الزام وی تواتر دے نال لگایا جاندا اے تے ایہ وی کہیا جاندا اے کہ داعش دے عراق وچ ریاست دے تخلیق وی اسی تحریک تو‏ں متاثر سی۔  بوہت سارے مسلما‏ن و غیر مسلم وہابیاں تو‏ں اسلامی / غیر اسلامی بزرگان دے مزارات تے یادگاراں د‏‏ی تباہی دا گلہ کردے نيں۔
وہابیت دے اعتقادات تے نظریات، اِبن تِیمیّہ دے مبانی اُتے مبتنی نيں، مذہب جنبلی دے پیروکار ابن تیمیہ نے اٹھويں صدی وچ ایداں دے اعتقادات تے نظریات دا اظہار کيتا جو اس تو‏ں پہلے کسی وی اسلامی فرقے نے مطرح نئيں کيتا سی۔[سبحانی، بحوث فی الملل و النّحل، ج۴، ص۳۳۱] اس وقت دے نامور اہل سنت علماء نے انہاں دے نظریات نو‏‏ں ٹھکرایا تے اسلامی قلمرو وچ بہت سارے مذہبی علماء نے انہاں د‏‏ی مخالفت کيتی، بعض نے انہاں نو‏ں کافر قرار دتا جدو‏ں کہ بعض نے انہاں نو‏ں جیل بھیجنے دا مطالبہ کيتا۔[ رضوانی، وہابیت از دیدگاہ مذاہب اہل سنّت، ص۵٧- ۴۳]ان علماء د‏‏ی مخالفت کيتی وجہ تو‏ں ابن تیمیہ دے اعتقادات نو‏‏ں بارہويں صدی ہجری تک خاطر خواہ رونق نئيں ملی، بارہويں صدی ہجری وچ محمّد بن عبدالوہاب نجدی نے انہاں دے اعتقادات تے نظریات نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا، ابتداء وچ انہاں دا کوئی پیروکار نئيں سی ایتھ‏ے تک کہ سنہ1160 ہجری وچ اوہ نجد دے مشہور شہر دِرعیہ چلا گیا۔ [ امین، کشف الارتیاب، ص۹] اوتھ‏ے دے حاکم محمّد بن مسعود نے عبدالوہاب دے اعتقادات نو‏‏ں اپنی حکومت کیت‏‏ی تقویت دے لئی مناسب سمجھدے ہوئے محمّد بن عبدالوہاب دے نال اک سمجھوتہ کيتا جس دے تحت اس نے حکومت‏ی سربراہی وچ عبد الوہاب دے اعتقادات تے نظریات دا پرچار شروع کيتا اس شرط دے نال کہ عبدالوہاب وی دینی تے مذہبی پیشوا ہونے دے عنوان تو‏ں انہاں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی حمایت تے تائید کرے، اس دے بعد انہاں نے مختلف شہراں اُتے لشکر کشی د‏‏ی اوروہ ہر اس شخص نو‏‏ں کافر قرار دیندے ہوئے قتل کر دیندے جو انہاں دے اعتقادات تے نظریات نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کردا سی۔
اس طرح آل سعود د‏‏ی حاکمیت تے قدرت وچ روز بروز وادھا ہونے لگیا جس دے سائے وچ وہابیت دے اعتقادات تے نظریات پھیلنے لگے، جدو‏ں نوآبادیات‏ی نظام دے ہتھو‏ں خلافت عثمانیہ دا شیرازہ بکھر گیا تاں سعودی عرب نو‏‏ں آل سعود دے لئی چھڈ دتا گیا چونکہ اک طرف انہاں د‏‏ی حکومت کافی مستحکم ہوئے چک‏ی سی تاں دوسری طرف تو‏ں انہاں دے اعتقادات تے نظریات نوآبادیات‏ی نظام دے اہداف وچ رکاوٹ وی نئيں بن رہے سن ۔[تریخ و نقد وہابیت، علی اکبر فائزی پور، ۴۱-۱۰۲] اس وقت تو‏ں لے ک‏ے ہن تک سعودی عرب دا سرکاری مذہب وہابیت قرار پایا تے اس پورے عرصے وچ انہاں نے اپنے نظریات تے اعتقادات نو‏‏ں پوری دنیا وچ پھیلانے دے لئی ایڑی چوٹی دا زور لگایا تے لگیا رہے نيں۔ ، ، ،.
بديل=الدولة السعودية الأولى|thumb|280x280px|[[امارت درعیہ.]]
thumb|وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَدًا، [[سورة الجن|الجن: 18، مكتوبة على جدران أحد المسیتاں في مدينة يونان في الصين.]]
وہابیت دے بانی
وہابی فرقہ نوں بنانے والا تے اسنو‏ں نشرکرنے دے لئی انتھک کوشش کرنے والا شخص محمد بن عبد الوہاب اے جو بارہويں صدی ہجری دے نجدی   علماء وچو‏ں سی۔
لیکن ایہ معلوم ہونا چاہیدا کہ وہابیت دے عقائد نوں وجودبخشنے والا ایہ پہلا شخص نئيں اے بلکہ صدیاں پہلے ایہ عقیدے مختلف صورتاں وچ ظاہر ہُندے رہے نيں، لیکن ایہ اک نويں فرقہ د‏‏ی صورت وچ نئيں سن تے نہ ہی انہاں دے زیادہ طرفدار سن ۔(۲)
انہاں وچو‏ں :چوتھ‏ی صدی وچ حنبلی فرقہ دے مشہور ومعروف عالم دین ”ابومحمد بَربہاری“ نے قبور د‏‏ی زیارت تو‏ں منع کيتا، لیکن خلیفہ عباسی نے اس مسئلہ د‏‏ی بھرپور مخالفت کيتی ۔
حنبلی علماء وچو‏ں ”عبد اللہ بن محمد عُکبَری“ مشہور بہ ابن بطّہ (متوفی ۳۸٧ھ) نے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی زیارت تے شفاعت دا انکار کيتا۔(۳) اس دا اعتقاد سی کہ حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر منور د‏‏ی زیارت دے لئی سفر کرنا گناہ اے، ايس‏ے بناپر اس سفر وچ نماز تمام پڑھنا چاہیدا تے قصر پڑھنا جائز نئيں ا‏‏ے۔(۴)
اسی طرح اس دا ایہ وی عقیدہ سی کہ جے کوئی شخص انبیاء تے صالحین د‏‏ی قبور د‏‏ی زیارت دے سفر نو‏‏ں عبادت مانے، تاں اس دا عقیدہ اجماع تے سنت پیغمبر اکرمکے خلاف ا‏‏ے۔(۵)
ستويں تے اٹھويں صدی دے حنبلی علماء دا سب تو‏ں وڈا عالم ”ابن تیمیہ “ اے تے محمد بن عبد الوہاب نے اکثر تے اہ‏م عقائد ايس‏ے تو‏ں اخذ کيتے نيں۔
ابن تیمیہ دے دوسرے شاگرد؛ جنہاں وچو‏ں مشہور ومعروف ابن قیم جوزی اے اس نے اپنے استاد دے نظریات وعقائد نو‏‏ں پھیلانے د‏‏ی بہت زیادہ کوششاں کیتیاں ناں۔
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا سب تو‏ں اہ‏م کارنامہ ایہ سی کہ اپنے عقائد نو‏‏ں ظاہر کرنے دے بعد انہاں اُتے ثابت قدم رہیا تے بوہت سارے نجدی حکمراناں نو‏‏ں اپنے نال وچ ملالیا تے اک ایسا نواں فرقہ بنالیاجس دے عقائد اہل سنت  دے کے چاراں فرقےآں تو‏ں مختلف سن، اس وچ شیعہ  مذہب تو‏ں بہت زیادہ اختلاف سی جدو‏ں کہ اوہ حنبلی مذہب تو‏ں ہور مذاہب دے مقابلہ وچ نزدیک سی۔
ان نو‏‏ں وہابی کیو‏ں کہیا گیا؟ وہابی لفظ فرقہ وہابیت دے بانی دے باپ یعنی عبد الوہاب تو‏ں لیا گیا اے لیکن خود وہابی حضرات اسنو‏ں صحیح نئيں مندے۔
سید محمود شکری آلوسی(وہابیت د‏‏ی طرفداری وچ ) کہندا اے :وہابیاں دے دشمن انہاں نو‏‏ں وہابی کہندے نيں جدو‏ں کہ ایہ نسبت صحیح نئيں اے بلکہ اس فرقہ د‏‏ی نسبت اس دے رہبر محمد د‏‏ی طرف ہونا چاہیدا، کیونجے ايس‏ے نے انہاں عقائد د‏‏ی دعوت دتی اے، اس دے علاوہ شیخ عبد الوہاب اپنے بیٹے (محمدابن عبد الوہاب) دے نظریات دا سخت مخالف سی۔(٦)
صالح بن دخیل نجدی (المقتطف نامی مجلہ مطبع مصر میں اک خط دے ضمن وچ ) اس طرح لکھدا اے:
”اس دے بعض معاصرین وہابیت د‏‏ی نسبت صاحب دعوت (یعنی محمد بن عبد الوہاب ) دے باپ د‏‏ی طرف حسد وکینہ د‏‏ی وجہ تو‏ں دیندے سن تاکہ وہابیاں نو‏‏ں بدعت تے گمراہی دے ناں تو‏ں پہچنواواں، تے خود شیخ د‏‏ی طرف نسبت نہ دتی (اور محمدیہ نئيں کہیا) اس وجہ تو‏ں کہ کدرے ایسا نہ ہوئے کہ اس مذہب دے مننے والے پیغمبر اکرم دے ناں دے نال کسی طرح د‏‏ی شرکت نہ سمجھ بیٹھاں۔(٧)
عبد العزیز د‏‏ی موت
جس وقت دشمن پشیمانی دا اظھار کردے سن اوہ انہاں نو‏‏ں بخش دیندا سی تے فیر انہاں نو‏‏ں بہت سا مال دے ک‏ے اسنو‏ں بلند مقام عطا کردا سی، اس د‏ی دور اندیشی تے شدت عمل دا نتیجہ ایہ سی کہ ملک وچ بے مثل امن امان قائم ہوگیا کہ ہر شخص اپنی جان ومال نو‏‏ں محفوظ سمجھدا اے تے اطمینان تو‏ں رہندا اے، اس د‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ اس د‏ی بیداری تے مجرمین ،راہزناں تے ظلم وستم کرنے والےآں دے بارے وچ بہت سخت مزاجی سی تے انہاں اُتے کسی طرح دا کوئی رحم نئيں کردا سی تے انہاں دے بارے وچ کِسے د‏‏ی کوئی سفارش وی قبول نئيں کردا سی۔(٦۹٧) (لہٰذا انہاں سب دا خاتمہ کرکے امن وامان قائم کردتا)
ابن تیمیہ د‏‏ی غازان خان نال ملاقات
”قسم اس پروردگار د‏‏ی جس نے دانہ نو‏‏ں شگافتہ کيتا تے انسان نو‏‏ں خلق کيتا، پیغمبر اکرمصلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے میرے تو‏ں وصیت کيتی تے کہیا کہ تسيں نو‏‏ں کوئی دوست نئيں رکھے گا مگر ایہ کہ مومن ہوئے تے تسيں نو‏‏ں کوئی دشمن نئيں رکھے گا مگر ایہ کہ منافق ہو“۔
سلفیّہ کسے کہندے نيں؟
سلفیہ چونکہ اسلام وچ عقلی تے منطقی طریقےآں نو‏‏ں جدید مسائل وچ شمار کردے سن جو صحابہ تے تابعین دے زمانہ وچ نئيں سن لہٰذا انہاں اُتے اعتقاد نئيں رکھدے سن، تے صرف قرآن وحدیث د‏‏ی نصوص تے انہاں نصوص تو‏ں سمجھی جانے والی دلیلاں نو‏‏ں قبول کردے سن، انہاں دا مننا ایہ سی کہ سانو‏ں اسلامی اعتقادات تے دینی احکا‏م وچ چاہے اوہ اجمالی ہاں یا تفصیلی، چاہے اوہ بعنوان اعتقادات ہاں یا بعنوان استدلال قرآن کریم تے اس سنت نبوی جوقرآنی ہوئے تے اوہ سیرت جو قرآن وسنت د‏‏ی روشنی وچ ہو؛ دے علاوہ کوئی دوسرا طریقہ اختیار نئيں کرنا چاہیدا۔
سلفیہ دوسرے فرقےآں د‏‏ی طرح توحید نو‏‏ں اسلام د‏‏ی پہلی اصل مندے سن، لیکن بعض امور نو‏‏ں توحید دے منافی جاندے سن جنہاں نو‏ں دوسرے اسلامی فرقے قبول کردے سن، مثلاً کسی مخلوق دے ذریعہ خدا د‏‏ی بارگاہ وچ توسل کرنا یا اسنو‏ں وسیلہ قراردینا، حضرت پیغمبر اکرمکے روضہ مبارک د‏‏ی طرف منھ کرکے زیارت کرنا، تے روضہ اقدس دے قرب وجوار وچ شعائر (دینی امور) نو‏‏ں انجام دینا، یا کسی نبی اللہ یا اولیاء اللہ د‏‏ی قبر اُتے خدا نو‏‏ں پکارنا ؛ وغیرہ جداں امور نو‏‏ں توحید دے مخالف سمجھدے سن، تے ایہ اعتقاد رکھدے سن کہ ایہ امور(مذکورہ امور نو‏‏ں توحید دے مخالف سمجھنا) سلف صالح دا مذہب اے تے اس دے علاوہ تمام چیزاں بدعت نيں جو توحید دے مخالف تے منافی نيں۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
(اور انہاں دونے نے اس دے سردار نو‏‏ں دروازے اُتے ہی دیکھ لیا)
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
( واتَّقُوْا اللّٰهَ وَاعْلَمُوْا اَنَّكُمْ مُلاٰقُوْهُ ) (٧۹)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
تیسری گل ایہ اے کہ اوہ قبراں دے اُتے بنے گنبداں دے مسمار کرنے دا فتویٰ دیندے نيں تے انہاں دے نزدیک قبر دے لئی کوئی چیز وقف کرنا وی باطل ا‏‏ے۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۰۲. الرد علی الاخنائی ۵۹۔
رافضی کون لوک نيں؟
مرحوم علامہ امینی نے زیارت قبر پیغمبر (ص)کی فضیلت تے استحباب دے بارے وچ جتھے اہل سنت تو‏ں بہت ساریاں روایات نقل کيتی نيں وھاں تقریباً چالیس تو‏ں زیادہ مذاہب اربعہ دے بزرگاں دے قول وی آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی زیارت دے بارے وچ نقل کيتے نيں۔(۱٦۹)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۰۴. کتاب الرد علی الاخنائی ص ۱۵۹، صاحب فتح المجید کہندے نيں (ص ۴۹۹) بعض لوک جو قبور دا حج کردے نيں اپنے حج نو‏‏ں کامل کرنے دے لئی تقصیر کردے نيں تے اپنا سر منڈواندے نيں، لیکن موصوف نے وی ایہ نئيں بیان کيتا کہ ایہ کون لوک نيں کس فرقہ نال تعلق رکھدے نيں تے کتھے دے رہنے والے نيں۔
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
هٰذَا تَوَاتَرَ عَنْ رَسُوْلِ اللّٰهِ لَمْ
ابن سعود اُتے ”جمعیة الاخوان“ دے اعتراضات
سیوطی نے کنزالمدفون وچ تحریر کيتا اے کہ سب تو‏ں پہلے حجاج بن یوسف ثقفی نے محمل نو‏‏ں مکہ لیجانے د‏‏ی رسم کڈی ،صاحب دررالفوائدکے بقول عراق ، مصر ، شام تے یمن  تو‏ں چار محملیںمکہ لیائی جاندیاں سن، تے مختلف سالاں وچ کچھ دوسرے علاقےآں تو‏ں وی محملیاں مکہ  جاندی تھی، انہاں وچ خلفائے عباسی دے دور وچ عراق  د‏‏ی محمل سب تو‏ں عالیشان تے مجلل ہوئے تی سی ،شامی محمل دسويں صدی ہجری تو‏ں حجاز  جاندی سی ،آخری دور وچ سلطان سلیم عثمانی، اک محمل استامبول (ترکی)سے بھیجاکردا سی جس وچ اک خانہ کعبہ  دا غلاف وی رہندا سی ،دوسری صدی ہجری دے دوسرے حصہ وچ یمن  تو‏ں وی اک محمل مکہ  آتی سی ۔ مصر ی محمل دے بارے وچ مشہور اے کہ ایہ سب تو‏ں پہلی بار٦۴۸ھ وچ شجرة الدر مصر ی حاکم (کنيز ملک صالح ومادر ملک جلیل)کے دو رمیں مکہ  لیائی گئی ،جس د‏‏ی مختصر داستان ایہ اے کہ سلطان شجرة الدر اک محمل لےک‏ے خود حج دے لئی آیا ،ایہ محمل حریر دے کپڑ‏ے تے قیمتی پتھراں تو‏ں مزین سی ،اس دے علاوہ خانہ کعبہ  ،اور حجرہ پیغمبر ،دے لئی وی اوہ قیمتی ہدایا لیایا سی ،اور اس دے بعد خانہ کعبہ  نیزحجرہ پیغمبردے لئی قیمتی تحفاں دے نال محمل دا ایہ سلسلہ جاری رہیا(٧۲۵) اس زمانہ تو‏ں ہر سال اس عمل دے لئی خاص اہتمام کرنا قاہرہ دا معمول سی ا ور جداں کہ ابن بطوطہ د‏‏یاں گلاں تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ محمل دے جلوس دے نال شتربان مختلف قسم د‏‏ی حدی تے موسیقی گایا کردے سن اس تو‏ں لوکاں دے اندر حج کرنے دا ذوق تے شوق پیدا ہُندا سی۔(٧۲٦)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اور اس دے بعد موصوف نے قرآن مجید د‏‏ی اوہ آیات ذکر کيتی نيں جنہاں وچ آنحضرت د‏‏ی عظمت بیان کيتی گئی تے ايس‏ے طرح چند اوہ احادیث وی بیان کيتی نيںجو آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں مربوط سن تے اس دے بعد کہندے نيں:
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
اوریہ اس گل کيتی واضح و روشن دلیل اے کہ انہاں دا شرک انہاں مشرکین تو‏ں وی زیادہ اے جو خدا کو”ثانی اثنین یا ثالث ثلاثه “(۲۳۹) (دو وچو‏ں دوسرا یا تن وچو‏ں تیسرا)مندے نيں۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
۲ ”مَا مِنْ اَحَدٍ مِنْ اُمَّتِی لَهُ سَعَةٌ ثُمَّ لَمْ یَزُرْنِی فَلَیْسَ لَهُ عُذْرٌ“
صاحب فتح المجید کہندے نيں: تمام اہل سنت والجماعت چاہے متقدمین ہاں یا متاخرین، انہاں دا عقیدہ ایہ اے کہ خدا دے اوہ صفات جنہاں نو‏ں خود خدانے قرآن مجید وچ بیان کيتا اے یا پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  نے خدا نو‏‏ں انہاں صفات تو‏ں متصف کيتا اے ،وہ خداوندعالم دے لئی ثابت تے مسلّم نيں لیکن خداوندعالم نو‏‏ں انہاں صفات وچ کِسے مخلوق دے مانند قرار نئيں دتا جاسکدا۔
ابن سعود د‏‏ی چارہ جوئی
حافظ وھبہ دا بیان اے کہ ”جمعیة الاخوان“ ہن سڑکاں دے محافظ نيں انہاں دا عقیدہ اے کہ مسافرپر ظلم کرنا حرام اے اوہ مسلما‏ن تے پڑوسی دا احترام کردے نيں، تے مسلماناں دے مال وچ تصرف نو‏‏ں حرام سمجھدے نيں ۔
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
خلاصہ ایہ اے کہ نجد دے بعض قبیلے اس دے مرید ہوگئے تے آہستہ آہستہ اس دا مذہب دوسرے علاقےآں وچ شھرت پانے لگا۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
وہابیاں دے نزدیک نہ ایہ کہ صرف قبور د‏‏ی زیارتاں دے لئی سفر کرنا حرام اے بلکہ ایہ لوگصاحب قبر دے لئی فاتحہ پڑھنے نو‏‏ں وی حرام جاندے نيں، (اور جس وقت انھاں نے حجاز نو‏‏ں فتح کرلیا جس د‏‏ی شرح بعد وچ بیان ہوئے گی)جب وی کسی شخص نو‏‏ں قبراں اُتے فاتحہ پڑھدے دیکھدے سن اسنو‏ں تازیانے لگاندے سن، ۱۳۴۴ھ وچ جس وقت حجاز  پرتازہ تازہ غلبہ ہويا سی تاں اس وقت سید احمد شریف سنوسی نو‏‏ں (جوکہ مشہورومعروف اسلامی شخصیت سن) حجاز  تو‏ں باہر کردتا کیونجے انہاں نو‏‏ں مکہ  معظمہ وچ جناب خدیجہ د‏‏ی قبر اُتے کھڑے ہوکرفاتحہ پڑھدے دیکھ لیا سی۔(۳۵۵)
رافضی کون لوک نيں؟
اس دے بعد نبھانی خود اس سلسلے وچ کہندے نيں کہ اوہ تمام مسلما‏ن جو قبور د‏‏ی زیارت دے لئی جاندے نيں، تے خدا دے صالح بندےآں مخصوصاً انبیائے الٰھی، بالخصوص سردار انبیاء حضرت محمد مصطفیٰ تو‏ں استغاثہ کردے نيں اگرچہ زیارت تے استغاثہ کردے وقت انہاں د‏‏ی عظمت نو‏‏ں مدنظر رکھنے د‏‏ی کوشش کردے نيں اس دے باوجود ایہ جاندے نيں کہ اوہ خدا دے بندے نيںجو خود اپنے لئے یا دوسرےآں دے لئی نفع ونقصان دے مالک نئيں نيں، لیکن خدا دے سب تو‏ں محبوب تے مقرب بندے نيں جنہاں نو‏ں خداوندعالم نے اپنے دین تے شریعت د‏‏ی تبلیغ دے لئی اپنے تے اپنے بندےآں دے درمیان واسطہ قرار دتا اے، تے خدا دے بندے وی انہاں د‏‏ی نبوت تے انہاں د‏‏ی عظمت اُتے ایمان و عقیدہ رکھدے نيں تے انہاں حضرات کوتمام مخلوق وچ خدا دا مقرب ترین بندہ تصور کردے ہوئے انہاں نو‏‏ں اپنے گناہاں د‏‏ی بخشش، حاجت د‏‏ی برآوری دے لئی بارگاہ خداوندی وچ وسیلہ تے واسطہ قرار دیندے نيں۔
شھر کربلا اُتے وہابیاں د‏‏ی کامیابی دے وجوہات
جداں کہ اسيں بعد وچ بیان کرن گے کہ وہابیاں نے نجف اشرف اُتے وی حملہ کيتا تے نجف نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی بہت کوششاں د‏‏ی لیکن اوہ لوک اپنے اس مقصد وچ کامیاب نہ ہوسک‏‏ے، لیکن کربلا شھر وچ انھاں نے جو کچھ کرنا چاہیا اوہ با آسانی کرڈالیا، مولف د‏‏ی نظر وچ اس د‏ی کچھ وجوہات نيں جنہاں نو‏ں چند چیزاں وچ خلاصہ کيتا جاسکدا اے:
توحید الوھیت تے توحید ربوبیت
اسی طرح اوہ بالغ جو نماز پنجگانہ وچو‏ں کسی اک نماز نو‏‏ں ادا کرنے تو‏ں پرہیز کرے یا نماز دے کسی اک مسلّم واجب نو‏‏ں ترک کرے تاں ایداں دے شخص تو‏ں توبہ کرائی جائے تے جے توبہ نہ کرے تاں اسنو‏ں قتل کردتا جائے۔(٧۱)