cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شرط (کہانی)
کہانی
بینکر نوں پندراں سال پہلاں والے شرط لاؤن دے موقعے دی یاد نال کہانی شروع ہندی ہے۔ اس دن اوہ اک پارٹی وچّ مہماناں دی میزبانی کر رہا سی کہ موت دی سزا بارے چرچہ چھڑ پیندی ہے۔ بینکر دی دلیل ہے کہ موت دی سزا عمر قید توں ودھیرے مانوی ہے، جدوں کہ جوان وکیل متفق ہے۔ اوہدا کہنا ہے کہ موت دے بجائے عمر قید چننا بہتر ہووےگا۔ اوہ دو لکھ روبل دی شرط لا لیندے ہن اتے وکیل پندراں سال اکانت سزا کٹن لئی راضی ہو جاندا ہے۔
آدمی اپنی سزا دوران کتاباں پڑھن، لکھن، پیانو وجاؤن، پڑھائی، اتے اپنے آپ نوں سکھئت کرن وچّ اپنا سماں خرچ کردا ہے۔ سانوں اس دے لگاتار بودھک وکاس دی بھنک پیندی ہے۔ قید دے اس دے کارجکال 'چ اسیں لنگھ رہے وکھ-وکھ پڑائ ویکھدے ہاں۔ پہلاں تاں وکیل گمبھیر اکلیپن اتے ڈپریشن دیاں ٹیساں بھوگدا ہے۔ پر چھیتی ہی اوہ پورے زور نال سٹڈی شروع کر دندا ہے۔ اس نے بھاشا اتے ہور سنبندھت وشیاں توں پڑھنا شروع کیتا۔ تد، وگیان، ساہت، فلسفے اتے ہور بے ترتیبے پرتیت ہندے وشیاں دا اک ملگوبھا جیہا ہو گیا۔ اس نے چار سالاں دے دوران کوئی چھ سو کتاباں پڑھ دندا ہے۔ پھر، انجیل اتے اسدے بعد دھرم شاستر اتے دھرماں دا اتہاس۔ آخری دو سالاں وچّ، قیدی وکیل خوب پڑھدا ہے، جس وچّ رسائن وگیان، میڈیشن اتے فلسفے بارے، اتے کئی وار بائرن جاں شیکسپیئر دیاں رچناواں وی شامل ہن۔
اس دوران بینکر دی قسمت وچّ گراوٹ آؤندی ہے اتے اوہ جاندا ہے کہ جیکر اوہ شرط ہار جاندا ہے، شرط بھگتاؤن نال اوہ دوالیہ ہو جاویگا۔ پندراں سال دی معیاد ختم ہون توں اک دن پہلاں بینکر وکیل نوں مارن دا فیصلہ کردا ہے تاں جو شرط دے پیسے نہ دینے پین۔ جدوں اوہ چپکے وکیل دے چیمبر وچّ جاندا ہے، تاں بینکر نوں اک وکیل ولوں لکھت اک نوٹ ملدا ہے۔ نوٹ وچّ کیہا گیا ہے کہ سزا دوران اپنے سمیں وچّ اس نے سکھیا ہے کہ مادی شیواں ترسکار دیاں حقدار ہن کیونکہ ایہہ چھنبھنگر وجود رکھدیاں ہن۔ اس لئی، اپنے ترسکار ​​دا پرگٹا کرن لئی، اوہ شرط دی معیاد پورے ہون توں پنج گھنٹے پہلاں اتھوں چلیا جاویگا یعنی اس پرکار جان بجھ کے شرط ہار جاویگا۔
کردار
شرط کہانی وچّ اک بینکر اتے اک وکیل بسّ دو ہی پاتر ہن۔ کسے دا وی رسمی نام چیخوف دی کہانی وچّ نہیں دتا گیا۔
وکیل
گٹھ:نکیاں کہانیاں گٹھ:روسی ساہت گٹھ:چیخوف دیاں کہانیاں
190ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:190ھ دی دہائی
پتلی چنجوالی کوئل گھُگی
پتلی چنجوالی کوئل کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
نیلا
نیلا رنگ رنگ دی اک ونڈ اے۔
پنج برابر دلہناں
<font face="jameel noori nastaleeq"> پنج برابر دلہناں،(جاپانی:五等分の花嫁،تلفظ نویسی:گو تاں بن نو ھانایومے)اک جاپانی منگا (تصویری رسالہ) سلسلہ اے جو"نیگی ھارُوبا"نے لکھیا تے توضیع کیا اے ۔ایہ اگست 2017 تو‏ں ہفتہ وار "کودانشاشونن"رسالہ وچ چَھپ رہیا اے تے اِس د‏‏ی ۱۳ تنکوبون جلداں شائع ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔
<font face="Aseer unicode"> خاکہ
<font face="jameel noori nastaleeq"> فُوتارو اُوئیسوگی اک غریب غیر معاشرتی لڑکا اے جس دا کوئی دوست نئيں ،جس د‏‏ی والدہ دا انتقال ہوچکاہے تے اُس دے والد وڈے قرض وچ پھسے ہوئے اے ،لیکن اوہ انتہائی اعلیٰ ذہن تو‏ں نوازیا ہويا اے تے امتحانات وچ ہمیشہ اول درجہ حاصل کردا اے ۔اک موقع اُس دے سامنے خود ہی آجاندا اے جدو‏ں امیر"ناکانو"خاندان اُس دے اسکول وچ منتقل ہوتاہے۔فُوتارو  بلاتوقف بھاری ادائیگی دے نال اُنہاں کازرِخرید معلّم بن جاندا اے ۔بہرحال فُوتارو دے کافی دباؤ سے،اُسنو‏‏ں معلوم ہُندا اے کہ اُس دے شاگرد۔۔۔پنج جڑواں بہناں وکھ شخصیت د‏‏ی مالک نيں جنہاں نو‏ں پڑھائی وچ کوئی دلچسپی نئيں ،کچھ بہناں فُوتارو دے ہونے دے خلاف اے ،جس نو‏‏ں اوہ اپنے گھر وچ اجنبی دے طور اُتے دیکھدی نيں،پرفُوتارو  کا  سرگرم  استحکا‏م  رفتہ رفتہ اُنہاں کوفُوتارو نو‏‏ں قبول کرنے دا قائل کر دیندا اے کہ اوہ اسنو‏ں قبول کرے تے اپنے نمبر بہتر کرن۔
گٹھ:شونن منگا گٹھ:منگا سلسلہ گٹھ:مضامین جنہاں وچ جاپانی بولی دا متن شامل اے گٹھ:کارٹون
191ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:190ھ دی دہائی
چک 141 ج ب
چک 141 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
بھُوری کوئل گھُگی
گٹھ:گھُگیاں
مولانا حفظ الرحمن سیوہاروی
تحریک آزادی دے عظیم لیڈر
1901ء 1962ء
ولادت تے تعلیم
مولا‏نا حفظ الرحمن سیوہارویؒ 1318ھ/1901 وچ اپنے وطن سیوہارہ ضلع بجنور دے اک زمیندار گھرانے وچ پیدا ہوئے آپ دے والد شمس الدین صاحب بھوپال تے فیر بیکانیر د‏‏یاں ریاستاں وچ اسسٹنٹ انجنیئرکے عہدے اُتے فائز سن زیادہ تر تعلیم سیوہارہ دے مدرسہ فیض عام ار مدرسہ شاہی مراد آباد وچ ہوئی 1341ھ نو‏‏ں دار العلوم دیوبند وچ داخل ہوئے 1342 وچ دورہ حدیث تو‏ں فراغت حاصل کيتی۔
درس و تدریس
س وتدریس
دار العلوم د‏‏ی جانب تو‏ں آپ نو‏‏ں مدراس دے اک مدرسہ وچ تدریس دے لئی بھیجیا گیا اک سال تدریس وچ گزاریا نال ہی تصنیف و تالیف دا کم وی شروع کيتا ايس‏ے زمانہ وچ حجاز مقدس حج دے لئی تشریف لے گئے واپسی اُتے دار العلوم دیوبند وچ درس و تدریس شروع د‏‏ی بعد وچ حضرت علامہ انور شاہ کشمیر ی دے نال یونیورسٹی اسلامیہ ڈابھیل تو‏ں وابستہ ہوئے گئے پنج سال اوتھ‏ے درس و تدریس وچ مشغول رہ‏‏ے۔
ندوۃ المصنفاں وچ قیام
1352/1937 وچ جدو‏ں دہلی وچ ندوۃ المصفنین دا قیام عمل وچ آیا تاں آپ اپنے دیرینہ رفیق حضرت مولا‏نا مفتی عتیق الرحمن عثمانی دے نال دہلی چلے آئے ۔ ایتھ‏ے آپ نے گراں قدر خدمات انجام دتیاں ۔ اسلام دا اقتصادی نظام ، اخلاق تے فلسفہ اخلاق تے قصص القرآن ورگی بلندپائی تے محققانہ کتاباں نصنیف فر ماواں اس تو‏ں پہلے ڈسٹرکٹ جیل وچ سیرۃ نبوی اُتے بلاغ مبین لکھ چکے سن ۔
جمعیت علما ہند دا ادارہ حربیہ۔
تریخ تو‏ں دلچسپی رکھنے والےآں نو‏‏ں اس موقع اُتے ایہ گل خاص طور تو‏ں نوٹ کرلینی چاہیے کہ جمعیتہ علما ہند نے جدو‏ں 1929ء وچ جنگ آزادی وچ شرکت طےکيتی سی تاں نال ہی ایہ وی طے ک‏ر ليا سی کہ اس دا پلیٹ فارم علاحدہ ہوئے گا۔ اس دے رضا کاراں دا نظام وی علاحدہ رہے گا۔ گرفتاریاں دا پروگرام وی جمعیتہ علما ہند اپنے ارکان تے کارکناں دے لئی علاحدہ بنائے گی تے جے مقدمات وغیرہ دے سلسلے وچ مصارف د‏‏ی ضرورت ہوئے گی تاں انہاں دا انتظام وی جمعیتہ علما اپنے طور اُتے کرے گی ۔ کانگریس یا کسی تے پارٹی د‏‏ی طرف نظر نئيں اٹھائے گی۔ ہن 1932ء وچ جدو‏ں تحریک وچ دوبارہ جان پئی تاں اسنو‏ں زندہ رکھنے دے لئی غذا د‏‏ی ضرورت سی۔ پروگرام دے مطابق رسول نافرمانی کردے ہوئے گرفتار ہوئے جانا تحریک د‏‏ی غذا سی۔
مگر اس مرتبہ اس غذا دا فراہ‏م کرنا کانگریس اور’’ جمعیتہ علما‘‘ دونے دے لئی مشکل ہورہیا سی۔ کیونجے اول تاں مسلسل تن سال گزر جانے دے بعد کارکناں دے جوش عمل وچ اضمحلال پیدا ہوجانا اک قدرتی امر سی اس دے علاوہ ولنگڈن گورنمنٹ نے اس مرتبہ تحریک شروع ہونے تو‏ں پہلے ہی صف اول دے تمام لیڈراں کوگرفتار ک‏ر ليا سی۔ ہور برآں ضبطی جائیدا د تے گرفتاریوںکے سلسلے وچ وی حکومت کیت‏‏ی پالیسی پہلے تو‏ں زیادہ سخت ہوئے گئی سی۔ انہاں تمام حالات د‏‏ی بنا اُتے اگرچہ کم بہت مشکل ہوئے گیا سی مگر انہاں حالات کاتقاضایہ وی سی کہ تحریک د‏‏ی رگاں تے پھٹوںماں تقویت دے انجکشن اس پردہ داری دے نال لگائے جاواں د‏‏ی سی آئی ڈی د‏‏ی نظر تفتیش انہاں ڈاکٹراں تک نہ پہونچ سک‏‏ے جو انجکش د‏‏ی موئیاں ہتھ وچ لئی ہاں ۔
عام طور اُتے پروگرام ایہ ہويا کر تو‏ں سی کہ ہفتے وچ اک یا دو مرتبہ رضا کاراں دے جتھے بھیجے جاندے سن جو برسر عام قانون د‏‏ی خلاف ورزی کردے سن تے گرفتاری کرلئے جاندے سن ۔ عام طور اُتے دفعہ 144/ 88 د‏‏ی خلاف وزری وی ہوئے جاندی سی پولیس د‏‏ی کوشش ایہ رہندی سی کہ اوہ ایہ معلوم کرے کہ رضاکاراں دا جتھا کتھے تو‏ں روانہ ہوئے گا۔ تاکہ روانگی تو‏ں پہلے ہی انہاں نو‏‏ں گرفتار کر لے تے ایہ نہ ہوئے سک‏‏ے تاں جداں ہی جتھا روانہ ہوئے فوراً گرفتار کرلے تاکہ شہر وچ خلاف قانون اقدام دا مظاہرہ نہ ہوئے سک‏‏ے ۔
پورے ملک وچ سول نافرنی تے خلاف ورزی قانون دے اس دے اس نظام نو‏‏ں زندہ رکھنے دے لئی اک مستقل نظام د‏‏ی ضرورت سی چنانچہ کانگریس نے جنگی کونسل قائم کردتی سی تے جمعیتہ علما ہند نے اپنے اس نظام دے لئی عربی دا لفظ ادارہ حربیہ منتخب کيتا سی۔
جمیعتہ علما ہند دے صدر مفتی اعظم حضرت مولا‏نا محمد کفایت اللہ صاحب تے ناظم اعلیٰ سبحان الہند حضرت مولا‏نا احمد سعید صاحب سن مگر اوہ ڈاکٹر جس نو‏‏ں بوہت سارے انجکشن دے گئے سن ۔ ابوالمحاسن مولا‏نا سجاد صاحب ( نائب امیر شریعت صوبہ بہار) سن ۔ رحمہم اللہ ادارہ حربیہ دے کلید بردار ایہی حضرت سی۔
جمیعتہ علما ہند دے دفتر تو‏ں علاحدہ محلہ بلی ماران د‏‏ی اک تاریک گلی وچ اک مکان لے لیا گیا سی۔ حضرت مولا‏نا سجا د صاحب رحمتہ اللہ علیہ دا قیام ايس‏ے مکان وچ رہندا سی۔ جس دا علم دفتر دے لوکاں وچو‏ں وی غالباً صرف قاضی اکرام الحق صاحب نو‏‏ں سی۔ جماعت دے جو حضرات ايس‏ے ادارہ د‏‏ی ضرورت تو‏ں حضرت موصوف نال ملاقات کرنا چاہندے سن تاں قاضی اکرام الحق صاحب ہی انہاں دے رہبر بندے سن ۔
سانو‏ں ایتھ‏ے ایہ عرض کرنا اے کہ حضرت مولاناسجاد صاحب دے دست راست تے نفس ناطقہ ایہی رفیق محترم مجاہد ملت رحمتہ اللہ علیہ سن ۔جنہاں نو‏ں نظام رضا کاران دا ناظم اعلیٰ یا کمانڈر بنایاگیا تھا۔اور انہاں کاکم ایہ تھاکہ ملک وچ گھوم فیر کر تحریک دا جائزہ لاں تے اس نظام نو‏‏ں کامیاب بناواں۔
وہ وقت یاد آندا اے ۔ احقر مدرسہ شاہی وچ ملازم سی تے فاضل وقت تے بسا اوقات رخصت لے ک‏ے مدرسہ دا وی وقت ايس‏ے تماشے وچ صرف کيتا کردا سی۔
مرادآباد وچ خفیہ طریقہ تو‏ں مجاہد ملت د‏‏ی تشریف آوری دا پروگرام پہنچیا۔ چند ساتھیاں دے نال احقر استقبال دے لئی اسٹیشن اُتے حاضر ہويا ۔
اج کل دہلی جنکشن تو‏ں اک پاسنجر دس بن دے دس منٹ اُتے مرادآباد جاندا ا‏‏ے۔ ایہی پاسنجر اس زمانے وچ وی تقریباً ساڈھے تن بجے مرادآباد پہنچیا کر تاسی۔ مجاہد ملت ايس‏ے ٹرین تو‏ں مرادا ٓباد پہنچنے والے سن ۔ چنانچہ ٹھیک وقت اُتے پہو نچے ۔ مگر حسب معمول سادہ لباس وچ ملبوس کھدر د‏‏ی شیروانی وی کسی قدر بوسیدہ سی۔ کچھ ظرافت پسند دوستاں نے عرض وی کيتا کہ کمانڈر صاحب نو‏‏ں تاں فوجی لباس وچ ملبوس ہوناچاہیے ۔ مجاہد ملت رحمتہ اللہ علیہ دا خاموش تبسم اس دا جواب سی۔ مگر اس زمانے وچ ایداں دے عہدےآں د‏‏ی عمر بوہت گھٹ ہُندی سی ۔
جے ماند شبے ماند شبے ہور نمی ماند
چنانچہ چند روز بعد ہی مجاہد ملت گرفتار کرلئی گئے۔ مقدمہ چلا۔ لیکن مقدمہ دا میاب نئيں ہويا ۔ یعنی حضرت مجاہد ملت اُتے جرم ثابت نہ ہوئے سکا۔ اس مرتبہ مجاہد ملت رہیا ہوئے گئے ۔ التبہ اس اثنا وچ احقر گرفتار ہوئے گیا۔
مجلس عاملہ جمعیت علما دا اجلاس
دہلی چند روز دے واسطے آپ دے لئی پناہ گاہ بن سکدی سی ۔ کیونجے آپ دا وارنٹ گرفتاری پوپی گورنمنٹ نے جاری کيتا سی۔ جدو‏ں تک وارنٹ پوپی تو‏ں منتقل ہوئے ک‏ے دہلی پہونچے آپ دہلی وچ گرفتاری تو‏ں محفوظ سن ۔ اس فرصت تو‏ں آپ نے فائدہ اٹھا یا دہلی پہونچدے ہی مجلس عاملہ ج جمعیتہ علما ہند د‏‏ی ہنگامی میٹنگ طلب کرائی ۔ 27۔28 اگست 1942ء 3 شعبان 1361ھ نو‏‏ں دہلی وچ مجلس عاملہ دا اجلاس ہويا۔ صدر جمعیتہ علما ہند یعنی شیخ الاسلام حضرت مولا‏نا سید حسین احمد صاحب مدنی اس تو‏ں تقریبا دو ماہ پہلے 25 جون 1942 ء نو‏‏ں گرفتار ہوچکے سن ۔ آپ د‏‏ی غیر موجودگی دے باعث اس اجلاس د‏ی صدارت سحبان الہند حضرت مولا‏نا احمد سید صاحب دہلوی نائب صدر جمعیت علما ہند نے فرمائی ۔
وزارتی مشن کہ آمد
حالے صوبائی اسمبلیاں دے انتخابات تمام ہندوستان وچ مکمل نئيں ہوئے سن کہ 23 مارچ 1946ء نو‏‏ں وزارتی مشن کراچی پہنچ گیا۔ لارڈ پیتھک لارنس وزیر ہند ۔ سر اسٹیفورڈ کرپس تے جنرل الیگز ینڈ روفد دے ارکان سن ۔ اک ہفتہ آرام کرنے دے بعد یاتازہ حالات دے پورے مطالعے دے بعد یکم اپریل تو‏ں مشن نے ہندوستانی لیڈراں نال ملاقات شروع د‏‏ی ۔ کل ہند مسلم پارلیمنٹری بورڈ دے صدر دے حیثیت تو‏ں شیخ الاسلام حضرت مولاناسید حسین احمد صاحب مدنی رحمتہ اللہ علیہ نو‏‏ں دعوت دتی گئی سی ۔ تے چونکہ مسلم پارلیمنٹری بورڈ دے نال دوسری جماعتاں وی اشتراک عمل کیتے ہوئے سن لہذا جناب صدر نو‏‏ں اجازت دتی گئی سی کہ اوہ ہور تن افراد نو‏‏ں اپنے نال لے آئیاں ۔ چنانچہ عبدالمجید صاحب خواجہ مرحوم صدر آل انڈیا مسلم مجلس شیخ حسام الدین صاحب صدر آل انڈیا مجلس احرار اسلام، شیخ ظہیر الدین صاحب صدر آل انڈیا مومن کانفرنس انہاں تِناں جماعتاں دے سرابرہاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے جناب حافظ ابراہیم صاحب(مرکزی وزیر برقیات) ترجمان د‏‏ی حیثیت تو‏ں حضرت شیخ الاسلام دے نال تشریف لے گئے ۔
اس نمائندہ جماعت نو‏‏ں ایداں دے صاحب بصیرت سیاسی کھلاڑی د‏‏ی وی ضرورت سی جو نمائندگان پریس د‏‏ی شوخیاں دا جواب وی دے سک‏‏ے ۔ اس د‏ی حاضر جوابی دوسری پارٹیاں دے نکتہ چیناں نو‏‏ں خاموش کرسک‏‏ے ۔ اُتے مغز و مدلل خطابت ہر اک دل نو‏‏ں مٹھی وچ لے سک‏‏ے ۔ ایسی شخصیت جوان اوصاف د‏‏ی حامل ہوئے مولا‏نا محمد حفظ الرحمن صاحب د‏‏ی شخصیت سی۔ لہذآپ نو‏‏ں وی اس نمائندہ وفد وچ شریک کيتا گیا۔
12 اپریل 1946ء نو‏‏ں 4 بجے شام تو‏ں سوا پنج بجے تک مشن نال ملاقات ہوئی ۔ جمعیتہ علما ہند دا فارمولا وزارتی مشن دے سامنے پیش کيتا گیا وزارتی مشن نے اس فارمولے تو‏ں ایتھ‏ے تک دلچسپی لی کہ مقررہ وقت یعنی نصف گھنٹہ تو‏ں ودھ 45 منٹ فارمولے دے مضمرات تے اس دے مفادات نو‏‏ں سمجھانے اُتے صرف کر دتے ۔
جمعیت علما ہند تے مسئلۂ تقسیم
لیکن تاریخی نوشتاں وچ ایہ صداقت تے اصول پسندی سنہری حرفاں تو‏ں درخشاں رہنی چاہیے کہ اس بدترین بحرانی دور وچ جدو‏ں کہ مولا‏نا ابوالکلام آزاد جداں سنجید ہ تے دانش مند مدیر وی ہر اک دماغ نو‏‏ں مجبور پارہیا سی۔ جو پلیٹ فارم اس مجبوری تو‏ں مستثنیٰ رہیا اوہ جمعیتہ علما ہند دا پلیٹ فارم سی۔ تے ارکان کانگریس وچ جو رہنما اس مجبوری تو‏ں محفوظ رہیا اوہ مجاہد ملت حفظ الرحمن سی۔
حالے تقسیم ہند دا اعلان نئيں ہويا سی۔ صرف ارباب بصیرت اراکین جمعیتہ علما ہند نے اس دے آثار سیاسی فضا وچ محسوس کیتے سن کہ ايس‏ے احساس د‏ی جمعیتہ علما ہند نے اپنے اجلاس لکھنؤ مورخہ 10 مئی 1947ء وچ تقسیم د‏‏ی مضرتاں ظاہر کردے ہوئے اس تو‏ں بیزاری دا اظہار کيتا تے جدو‏ں 3 جون نو‏‏ں تقسیم ہند دا باضابط اعلان کر دتا گیا تاں 24 جون1947 ء نو‏‏ں جمعیتہ علما ہند د‏‏ی مجلس عاملہ نے دوبارہ بیزاری دا اظہار کيتا تے سختی تو‏ں تقسیم ہند د‏‏ی مخالفت کيتی ۔ ￼
اکابرین جمعیت اُتے گاندھی دا اعتماد
تقسیم ہند دے بعد مسلم کش فسادات نو‏‏ں روکنے دے لئی مہاتماگاندھی نے برت (ہڑتال کر)رکھیا سی انہاں دنوںکی گل اے جدو‏ں بابوراجندرپرشادصدر کانگریس تے دوسرے رہنما موجود سن تے مہاتما گاندھی تو‏ں برت کھولنے دا اصرارک‏ر رہ‏ے سن گاندھی جی نے لیٹے لیٹے رخ پھیر کر کہیا جمعیت علما دے مولا‏نا صاحبان کتھے اے ؟جب تک اوہ نہ کدرے گے وچ برت نہ توڑوںگا۔تب مولا‏نا احمدسعید دہلوی صاحب ،حافظ نسیم صاحب،جعفری صاحب (ارکان جمعیت)کی طرف تو‏ں تر جمانی کردے ہوئے حضرت مولا‏نا حفظ الرحمن صاحب سیوہاروی نے فرمایامہاتماجی گوحالات حالے پوری طرح درست نئيں ہوئے اُتے آپ د‏‏ی عظیم الشان قربانی تو‏ں روبہ اصلاح ہوچکے نيںاور فسادی عنصرکے مقابلہ وچ صلح پسند عنصرابھر آئے نيں تے غلبہ پا رہے نيں لہذا آپ’’ برت‘‘ کھولداں کیونجے آپ جان عزیز اسيں سب دے لئی بہت قیمتی اے ایہ سن کر مہاتما گاندھی نے کہیا ميں آپ لوکاں دے بیان اُتے اعتماد کردا ہاں لیکن جے بعد وچ ثابت ہويا کہ مینو‏‏ں دھوکھا دیاگیا سی توفیر وچ ’’مرن برت‘‘ رکھ لوںگا تے فیر کسی د‏‏ی نہ سناں گا وچ یقین کرلوںگا کہ وچ زمین اُتے اک بار ہاں جس نو‏‏ں جلد ختم ہوناچاہیدا
بیماری تے وفات
غیر معمولی مصروفیات د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ نو‏‏ں کینسر دا مرض لاحق ہوئے گیا ہندوستان وچ علاج کرایا گیا مگر مرض بڑھدا گیا جداں جداں دوا د‏‏ی بالآخر آپ نو‏‏ں علاج دے لئی امریکا لے جایا گیا ۔ اوتھ‏ے ڈھائی مہینہ علاج دے بعد واپس تشریف لیائے تے یکم ربیع الاول 12؍ اگست 1962 نو‏‏ں ملت اسلامیہ دا جانباز مجاہد اپنے رب دے حضور حاضر ہوئے گیا نويں دہلی مشہور شاہ ولی اللہ دے قبرستان مہندیاں وچ ابدی نیند سو گیا آپ بہت سارے دینی مدارس اسکولاں تے کالجاں دے سرپرست سن مسلم یونیورسٹی علی گڑھ د‏‏ی ایگزیکٹیاں کونسل تے کورٹ دے ارکان دار العلوم دیوبند د‏‏ی شوری دے رکن تے بھارتی پارلیمنٹ دے ارکان سن ۔
میکروپائگیا میگنا
گٹھ:گھُگیاں
192ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:190ھ دی دہائی
ویسٹمنسٹر شہر
ویسٹمنسٹر شہر (City of Westminster) اک لندن بورو ہے جو لندن عظمیٰ دے زیادہ تر مرکزی علاقے اتے مشتمل ہے۔ ویسٹمنسٹر (Westminster) مرکزی لندن وچ ویسٹمنسٹر شہر دے اندر اک علاقہ ہے۔
آبادی
2011 دی مردم شماری دے مطابق شہر دی آبادی 219،396 سی۔
سفید فام: (61.6٪) برطانوی - (35.2٪) آئرش - (2.3٪) خانہ بدوش یا آئرش مسافر - (0.0٪) ہور - (24.1٪)
سیاہ فام: (7.5٪) افریقی - (4.2٪) کیریبین - (2.0٪) ہور- (1.3٪)
ایشیائی: (14.6٪) بھارتی - (3.3٪) پاکستانی - (1.1٪) بنگلہ دیشی - (2.9 فی صد) چینی - (2.7 فیصد) ہور- (4.6٪)
مخلوط: (5.2٪) سفید تے سیاہ کیریبین - (0.9٪) سفید فام تے افریقی سیاہ فام - (0.9٪) سفید فام تے ایشیائی - (1.6 فیصد) مخلوط ہور- (1.8٪)
ہور: (11.1٪) عرب - (7.2٪) ہور- (3.9٪)
حوالے
گٹھ:لندن دے بورو گٹھ:لندن دے شہر گٹھ:ویسٹمنسٹر شہر گٹھ:برطانیہ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
ویسٹمنسٹر شہر
1972
دساں
2 مارچ 1972 نوں عافیہ صدیقی کراچی چ جمی۔
رسومات ژاؤ
رسومات ژاؤ (روايتی چینی حروف: 周禮) (پینین:Zhōu lǐ) افسرشاہی تے انتظامیہ اُتے مبنی متون دا مجماعہ ا‏‏ے۔ اس دا اصلی ناں ‘‘ژاؤ دے افسران“ دے ناں ا‏‏ے۔لیو زن نے بعد وچ اس دا ناں تبدیل کر دتا کیونجے صحیفہ چین وچ ايس‏ے ناں تو‏ں اک باب موجود ا‏‏ے۔ صحیفہ رسومات تے صحیفہ آداب و رسومات د‏‏ی طرح اس کتاب نو‏‏ں وی ضائع ہونے تو‏ں بچایا گیا اے ۔تے مذکورہ دونے صحائف دے نال ایہ رسومات ثلاثہ وچو‏ں اک اے ۔تے کنفیوشس دے بنیادی تعلیمات تے ادبیات عالیہ وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ اپنے موضوع اُتے ہور کتاباں دے برخلاف اس صحیفہ وچ حکمران دے رسومات کِس‏ے بزرگ دے ذریعے ریاست د‏‏ی تخلیق نئيں کردے نيں بلکہ افسر شاہی دے انتظام اُتے ہی قانع نيں۔اس صحیفہ نو‏‏ں مغربی ژاؤ دے زمانہ وچ مدون نئيں کیتا گیا اے بلکہ غالب گمان ایہ اے کہ اس وچ متحارب ریاستاں دے دور دے سماج د‏‏ی عکاسی کيتی گئی ا‏‏ے۔
تصنیف
یہ کتاب اس وقت ظہور وچ آئی جدو‏ں اسنو‏ں دوسری صدی [[ق م]] وچ قدیم متون دے ذخیرہ وچ شہزادہ لیو دتی (劉德) ( وفات: 130 ق م) دے ک‏‏تب خانہ تو‏ں دستیاب کیتا گیا۔وہ ہان خاندان دے باد شاہ شاہ ویو دا چھوٹا بھائی تھا۔اس دے پہلے مصنف دا ناں لیو شین ( 50 ق م تا 23ء) ا‏‏ے۔ اس روایت نو‏‏ں سونگ خاندان نے وی باقی رکھیا تے اوہی اس دے آخری مدون ثابت ہوئے۔ کہیا جاندا اے کہ لیو شین د‏‏ی ترمیم حتمی ا‏‏ے۔ 12واں صدی اسنو‏ں اہ‏م پہچان ملی جدو‏ں پنج ادبیات عالیہ وچ شمار کیتا گیا۔ 19واں تے 20واں صدی وچ کانگ یرونی دے بعد اس کتاب نو‏‏ں لیو شین دا فرضی واڑہ قرار دتا جاندا رہیا۔ البتہ اکثر محققاں دا خیال اے کہ ایہ تیسری صدی ق م د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔ یو ینگشی کہندے نيں کہ اس دا زمانہ تصنیف متحارب ریاستاں دا دور ا‏‏ے۔  انہاں دا دعوی اے کہ لفظ ژاؤ تو‏ں مراد ویسٹرن (مغربی) ژاؤ نئيں بلکہ شاہی ریاست ژاؤ ا‏‏ے۔
متن
thumb|رسومات ژاؤ د‏‏ی عبارت اُتے مبنی کانسے دا اک رتھ۔
کتاب چھہ ابواب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ یہ کتاب بنیادی طور اُتے ژاؤ حکومت کیت‏‏ی افسرشاہی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس وچ حکومت دے تمام دفاتر د‏‏ی تفصیل، اس دا کم تے عہدہ سنبھالنے د‏‏ی اہلیت نو‏‏ں بیان کیتا گیا ا‏‏ے۔ مذکورہ چھہ ابواب ژاؤ حکومت کیت‏‏ی چھہ وزارتاں د‏‏ی طرف اشارہ کردی نيں۔ انہاں وزارتاں وچ افسران د‏‏ی پنج سطحی درجہ بندی ہُندی تھی: وزیر (چنگ)، کونسلر (دا فو)، سینئر کلرک (شانگ شی)، درمیانہ کلرک (ژونگ شی) تے جونیئر کلرک (ژیا شی)۔ ہر وزارت دا بس اک وزیر ہُندا سی تے اوہی وزارت دا وی سربراہ وی ہُندا سی لیکن اس دے ما تحت متعدد کونسلر تے کلرک ہويا کردے سن جو وکھ وکھ کم انجام دیندے سن ۔
تجارت دے دستاویزات
موسم سرما دے دفاتر دے تحت تجارت دے دستاویز تے اندراج وی موجود نيں۔ اس ضمن وچ ٹیکنالوجی، فن تعمیر، شہری پلاننگ تے ہور موضوعات شامل نيں۔اک عبارت کچھ ہاں اے “ اک ماہر دستکار ریاست دے دار الحکومت کیت‏‏ی تعمیر کرتاا‏‏ے۔ اوہ اک جانب 9 لی چوراہا بناندا اے ؛ ہر جانب تن دروازے نيں۔ دار الحکومت وچ 9 جنو ب تا شمال تے 9 مشرق تا مغرب سڑکاں نيں۔ شمال تا جنوب سڑکاں دا عرض 9 چوپہیا گڈی دے برابر ا‏‏ے۔ “
ملیحہ لودھی
ملیحہ لودھی اک پاکستانی سفارت کار، فوجی تزویر کار، دانشور تے سیاسی سائنس دان نيں۔ وہ اقوام متحدہ وچ پاکستان د‏‏ی مستقل مندوب نيں۔ اس تو‏ں پہلے اوہ دو مرتبہ ریاستہائے متحدہ وچ پاکستان د‏‏ی سفیر تے مملکت متحدہ وچ پاکستان د‏‏ی ہائی کمشنر وی رہ چکيا‏‏ں نيں۔
ڈاکٹر ملیحہ لودھی اک کہنہ مشق سفارت کار نيں، انہاں دے والد پاکستانی نیوی وچ سن، اوہ پاکستان دے اک سابق ائیر چیف مارشل د‏‏ی بھانجی نيں، لندن اسکول آف اکنامکس تو‏ں فارغ تحصیل نيں، 1980 وچ لندن اسکول آف اکنامکس تو‏ں ڈاکٹریٹ کرنے دے بعد اوتھ‏ے پڑھاندی رہی نيں۔ پاکستان دا جمہوریت تو‏ں سامنا (Pakistan's Encounter with Democracy) نامی کتاب د‏‏ی مصنف نيں۔
1984 وچ لندن اسکول آف اکنامکس تو‏ں فارغ ہوک‏ے پاکستان آئیاں تے دتی مسلم نامی اخبار تو‏ں صحافتی کیریر دا آغاز کیتا۔ 1994 تو‏ں 1997 تک تن سال تے فیر 1999 تو‏ں 2002 تک دوبارہ تن سال امریک‏‏ا وچ پاکستان د‏‏ی سفیر رہیاں، 2003 تو‏ں 2008 تک پنج سال برطانیہ وچ پاکستان د‏‏ی سفیر رہیاں تے 2015 تو‏ں ہن تک اقوام متحدہ وچ پاکستان د‏‏ی مستقل مندوب نيں، انہاں نو‏ں اس عہدہ اُتے فائز ہونے والی پہلی پاکستانی خاتون ہونے دا اعزاز وی حاصل ا‏‏ے۔
ملیحہ نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے بینظیر بھٹو نے اپنے دوسرے دور حکومت وچ 21 جنوری 1994 نو‏‏ں امریک‏‏ا وچ پاکستان د‏‏ی سفیر بنا ک‏ے بھیجیا، فیر 17 دسمبر 1999 نو‏‏ں جنرل پرویز مشرف نے دوبارہ امریک‏‏ا وچ پاکستانی سفیر دے طور اُتے تعینات کیا، بعد وچ یکم اپریل 2003 نو‏‏ں جنرل پرویز مشرف نے انہاں نو‏ں برطانیہ وچ پاکستان دا سفیر مقرر کیتا۔ 6 فروری 2015 نو‏‏ں اس وقت دے وزیر اعظم محمد نواز شریف نے ڈاکٹر لودھی نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ پاکستان دا مستقل مندوب بنا ک‏ے بھیجیا تے 2018 وچ اپنے انتخاب دے بعد پاکستان دے موجودہ وزیر اعظم عمران خان جتھ‏ے کئی ملکاں وچ پاکستانی سفراء نو‏‏ں تبدیل کیا، اوتھ‏ے ملیحہ لودھی اُتے اعتماد کردے ہوئے انہاں دے عہدے اُتے برقرار رکھیا۔ اِنّے متنوع تے مختلف خیال وزاء اعظم تے جنرل مشرف دے نال انہاں دا کم کرنا ہی انہاں د‏‏ی کامیابی تے کارکردگی د‏‏ی سند اُتے مہر تصدیق تے انہاں دا منفرد اعزاز اے، اس دا صاف مطلب ایہ اے کہ ریاست تے ہر مختلف ادوار وچ بننے والی حکومتاں انہاں د‏‏ی کارکردگی تو‏ں مطمئن ا‏‏ے۔
نیویارک وچ اک نامعلوم شخص نے ملیحہ نو‏‏ں روکیا تے انہاں اُتے جملے کتو‏ں، ملیحہ نے بردباری دا مظاہرہ کیتا تے کوئی جواب نہ دتا، اس واقعے د‏‏ی وڈیو سوشل میڈیا اُتے پائی گئی، ایہ اک سوچی سمجھی سازش دا نقطئہ آغاز سی، اس دن تو‏ں ہن تک سوشل میڈیا اُتے اک مربوط تے منظم مہم چلا‏ئی جارہی اے، جس دا مقصد انہاں د‏‏ی ساکھ نو‏‏ں متاثر کرنا تے اقوام متحدہ وچ پاکستان د‏‏ی بہترین سفیر نو‏‏ں اک بے بنیاد مسئلہ وچ اُلجھیا کر انہاں دے اصل کم تو‏ں دور رکھنا ا‏‏ے۔ اس مہم وچ شادی کيتی اک تقریب وچ انہاں د‏‏ی شرکت کيتی تصاویر بیٹے د‏‏ی شادی کيتی تصاویر بتا کر شیئر د‏‏ی جا رہی نيں، حالانکہ اوہ تصاویر معروف صحافی احمد رشید دے بیٹے د‏‏ی شادی کيتی نيں۔ جس وچ ملیحہ شریک سن۔
حوالے
گٹھ:1952 دے جم گٹھ:اقوام متحدہ دے عہدیدار گٹھ:اقوام متحدہ وچ پاکستان دے مستقل مندوبین گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی اخبار مدیران گٹھ:پاکستانی خواتین سفارت کار گٹھ:پاکستانی خواتین صحافی گٹھ:پاکستانی سفرا برائے ریاست ہائے متحدہ گٹھ:پاکستانی سیاسی خواتین گٹھ:پاکستانی سیاسی علماء گٹھ:پاکستانی کالم نگار گٹھ:پاکستانی محققاں گٹھ:پاکستانی مصنفات گٹھ:پاکستانی ہائی کمشنر برائے برطانیہ گٹھ:خواتین کالم نگار گٹھ:فضلاء کراچی گرامر سکول گٹھ:قائد اعظم یونیورسٹی فیکلٹی گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:یونیسف دے صدور تے کرسی نشین گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
نیشنل جیوگرافک سوسائٹی
نیشنل جیوگرافک سوسائٹی۔ دنیا دا سب توں وڈا تعلیمی تے سائنسی ادارہ اے تے اے اپنے کماں تے کوئی منافع نئیں لیندا۔ اے سوسائٹی 1888 وچ بنی۔ سوسائٹی جیوگرافی، آرکیالوجی، فطری سائنساں، آلے دوالے دے بچاؤ تے اس دنیا دی رہتل تے تریخ دی تانگ رکھدی اے۔
نیشنل جیوگرافک سوسائٹی دا نشان اک چورس پیلے رنگ دا فریم اے جیڑا ایدے میگزیناں دے بعار لگیا ہندا اے۔
کم
نیشنل جیوگرافک سوسائٹی دا تریخی مشن جغرافیائی علم نون ودانا تے پھیلانا، دنیا دے تریخی رہتلی تے فطری وسیلیاں نوں بچان دی مشہوری کردیاں ہویاں۔ مارچ 1998 توں اس دے صدر جان ایم فاہے دا کینا اے جے سوسائٹی دا مقصد لوکاں چ زمین دی ویکھ چعاک داشوق ابھارنا اے۔ سوسائٹی نوں 23 سنگیاں دی ٹولی چلاندی اے جناں چ ناں والے پڑھاکو کاروباری، سرکاری کمی تے دنیا دے آلےدوالے نوں بچان والے ہیگے نیں۔ سوسائٹی سائنسی کھوج لئی تھاپڑا دیندی اے نالے پیسے وی دیندی اے۔
سوسائٹی اک میگزین نیشنل جیوگرافک میگزین تے کئی ہور میگزین کتاباں فلماں نقشے کئی بولیاں تے دنیا دے وکھرے دیساں چ چھاپدی اے۔ ایدی کمیٹی پڑھائی دیاں اداریاں نوں تے لوکاں نوں جغرافیۓ دی جانکاری لئی پیسے دیندی اے۔ سوسائٹی ہن تک 9000 توں ود واری دنیا دی وکھریاں تھاواں تے جغرافیۓ تے ہور جانکاری دے ودا لئی پیسے دے چکی اے۔ تے ایدیاں فلماں تے میگزین ہر مہینے 36 کروڑ لوکاں تک اپڑدے نیں۔ سوسائٹی دا واشنگٹن چ اک مفت میوزیم اے سوسائٹی دنیا چ نمیشاں دا بندوبست وی کردی اے۔
تریخ
13 جنوری 1888 نوں کوسموس کلب واشنگٹن ڈی سی چ 33 کھوجی تے سائنسدان جغرافیۓ دے علم نوں ودان تے پھیلان لئی اک سوسائٹی بنان لئی کٹھے ہوۓ۔ ایدا قنون تے کم کرن دی راہ سوچن توں دو ہفتیاں مغروں 27 جنوری نوں نیشنل جیوگرافک سوسائٹی بن گئی۔ ایدا پہلا چوہدری گارڈنر گرین ہبرڈ سی تے اودے مرن توں مغروں اودا جوائی گراہم بل ایدا چوہدری 1897 چ بنیا۔ بل دا جوائی گلبرٹ ہووے گراسوینار ایدے میگزین دا پہلا پکا ایڈیٹر بنیا۔ تے اونے 50 سال تک اس ادارے دی سیوا کیتی۔ گراسوینار دا ٹبر سوسائٹی نال جڑیا ریا۔ سوسائٹی اپنے کماں تے کئی تمغے لے چکی اے۔
سوسائٹی تے ہڑپہ رہتل
نیشنل جیوگرافک سوسائٹی پاکستان چ ہڑپہ رہتل دے گڑاں ہڑپہ تے موئنجو داڑو نوں بچان دی کوشش کر رئی اے۔ سوسائٹی دے میگزین چ اس بارے چ آرٹیکل وی آ چکیا اے۔
نیشنل جیوگرافک میگزین
سوسائٹی نے اپنے بنن توں مغروں اپنے کماں نوں دنیا نوں دسن لئی سوسائٹی دے بنن توں 9 مہینیاں بعد اک میگزین نیشنل یوگرافک میگزین ٹوریا۔ اے میگزین اک ورے چ 12 واری چھپدا اے تے ایدا بارلا صفحے تے ایدا پیلے رنگ دا نشان ہوندا اے۔ میگزین نال کدے کدے نقشہ وی ہوندا اے۔ اے میگزین ہن دنیا دی 32 بولیاں چ چھپدا اے۔ میگزین دے مل دا 80٪ میگزین دا خرچہ ہوندا اے تے 20٪ سوسائٹی دے کھوج دے کماں لئی ورتیا جاندا اے۔ میگزین جغرافیہ تریخ سائنس فطرت فوٹوگرافی دے بارے چ ہوندا اے۔ اے 90 لکھ دی گنتی چ چھپدا اے تے اس میگزین نوں 5 کروڑ دے نیڑ لوک پڑھدے نیں۔
نیشنل جیوگرافک چینل
1997 توں نیشنل جیوگرافک سوسائٹی نے اپنے ٹی وی چینل ایدے تے تاریخ جغرافیہ سینس فطرتت تے ہور رلدے راہواں تے بارے چ فلماں دسیاں جاندیاں نیں۔
اتہ پتہ
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی ادارے گٹھ:سائنسی علم
내셔널 지오그래픽 National Geographic
آخرنہر
آخرنہر اریڈانس تارہ چرمٹ دا سب توں لشکدا تارہ تے اسمان تے رات ویلے نوواں سب توں لشکدا تارہ اے۔ ایہ زمین توں 139 چانن ورے دے پینڈے تے اے۔
کاموں کی
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع گجرانوالا
بتلجوز
وکھالہ تریخ
بتلجوز پرانے ویلیاں توں ای لوکاں دیاں اکھاں اگے اے۔ یونانی مصری تارہ گرو بطلیموس نے ایہدا رنگ لال دسیا. الغ بیگ دی زج سلطانی وچ اہنوں لال لکھیا گیا اے۔ اینجلو سچی نے بتلجوز نوں اپنی کھٹے توں لال تاریاں دی لسٹ وچ رکھیا۔ انگریز تارہ گرو جان ہرشل نے 1836 وچ اپنی کتاب Outline of Astronomy وچ بتلجوز دے رنگ وچ تبدیلاں بارے دسیا۔ 1836 توں 1842 تک اوہنے ویکھیا جے ایہ رجل توں وی ودھ لشک ریا سی۔ لشک دے وادھے تے گھاٹے دا چکر فیر وی چلدا ریا جیہڑا 1852 نوں سب توں ودھ سی۔ 1933 تے 1942 وچ 0.2 دی سب توں چوکھی لشک سی تے سب توں تھوڑی 1927 تے 1941 وچ 1.2 دے ناپ دی سب توں تھوڑی سی۔ ایہ لشک تبدیلی دسدی اے جے کیوں یوہان بائر نے اپنی کتاب یورانومیٹریا وچ ایہنوں الفا تارہ گنیا سی سے تے ایھدے سالدے تارے رجل نوں جیہڑا کدے زیادھ لشک وی دیندا اے بیٹا گٹھ وج رکھیا سی۔ ارکٹک دے لوک ایہنوں ایہدی چوکھی لشک تے اچائی باجوں رجل توں ودھ گندے نیں تے ایہنوں وڈا تارہ مندے نیں۔ ہر ویلے دی نویں ٹیکنالوجی نے ایہدے بارے نویاں دساں دتیاں۔ 1995 وچ خلا وچ ہبل ٹیلیسکوپ نے بتلجوز دی اک ودھیا مورت کھچی۔
چارلس ٹاؤنز نے 2009 وچ ایہ کاہڈ کڈی جے 1993 دے مقابلے وچ بتلجوز سنگڑ ریا اے۔
ویکھن ویلہ
بتلجوز رات نوں اسمان تے اسانی نال اکھ نال ویکیا جاسکدا اے۔ اک ایدھی لشک، دوجا لال کھٹا رنگ تے تیجے اورین پیٹی دے کول باجوں ایہنوں لبنا اوکھا نہیں۔ جنوری توں ہر سورج ڈبن ویلے اکہنوں چڑھدے ولوں چڑھدے ویکھیا جاسکدا اے۔ مارچ دے ادھ تک اے سارے گلوب تے دسدا اے۔ مئی وچ بتلجوز چڑھدے ول کج چر لئی سورج ڈبن مگروں تے فیر کج مہینیاں مگروں چڑھدے ولوں سورج چڑھن دے مگروں فیر دسے گا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:تارے گٹھ:شکاری تارہ چرمٹ
آرٹ
آرٹ ایسے کم یا کماں نوں آکھیا جاندا اے جیدے وچ چیزاں نوں نشاناں نال اینج دسیا جاندا اے جے اوہ سوہنیاں لگن۔ ارٹ دی بنی شی کوئی کہانی دسدی اے یا صرف کوئی سوہنا سچ یا مسوس ہون والا جذبہ۔ انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا آرٹ نوں اینج دسدا اے،" اوہ سوہنیاں شیواں، محول، یا تجربیاں جنہاں نوں دوجیاں نوں وی دسیا جا سکے تے جنہاں دے بنان وچ سوچ تے گر نوں ورتیا گیا ہوۓ"۔ ایتھے آرٹ وچ مورتاں (Painting)، بتی بنانا(Sculpture)، تے فوٹوگرافی آندے نیں۔ آرکیٹیکچر نوں وی ویکھے جان والے آرٹ وج گنیا جاندا اے پر اوہدے وچ اوس شے تے کم لینا اوہدے بنان دا مڈھ ہوندا اے۔ موسیقی، تھیٹر، فلم نوں آرٹ نال رلایا جاسکدا اے۔
آرٹ فلاسفی دی اک ونڈ اے جیدے وچ ایدی اصل ایدا بنانا تے ایہنوں دسنا آندے نیں۔ آرٹ اک ول یا راہ اے انسانی سوچ یا جذبے نوں دسن یا کسے ہور تک اپڑان لئی۔ ارسطو دی فلاسفی وچ آرٹ اک ودیا تے آئیڈیل نقل (Mimesis) اے۔ لیو ٹالسٹائی ایہنوں اک بندے توں دوجے بندے تک گل اپڑان دا پٹھا ول کیندا اے۔ مارٹن ہائیڈگر دی اکھ وچ آرٹ اک ایسا ول اے جیدے راہیں کوئی سنگت اپنا آپ دسدی اے۔
تریخ
آرٹ دے سب توں پرانے نمونے پتھر ویلے توں لبدے نیں وینس ولنڈورف 24,000 توں 22,000 م پ دی اک زنانی دی پتھر دی بنی مورتی اے جیہڑی آسٹریا توں لبی سی۔ لاسکو، فرانس وچ زمین دے اندر غاراں وچوں 17,300 ورے پرانیاں جانوراں تے انساناں دیاں مورتاں کنداں تے بنیاں ملیاں نیں۔ ایہناں وچ انسان شکار کردا دسیا گیا اے۔ وشکارلہ پتھر ویلہ 8000-6000 م پ لنگان تے نیولتھک ویلے 6000-3000 م پ وچ انسان نے وائی بیجی تے اک تھاں تے ٹک کے رہنا سکھیا، رہتلاں گنجلیاں ہویاں تے مذہب نے وی مانتا پائی تے انسان نے اپنے فیدے لئی ہتھ نال کئی چیزاں بنانیاں سکھیاں تے فیر کانسی ویلے 3000-1000 م پ وچ پہلیاں انسانی رہتلاں پونگریاں۔ پرانے مصر، پرانے عراق، فارس، ہڑپہ رہتل، چین، پرانے یونان، روم تے انکا تے مایا دیاں رہتلاں نے اپنیاں آرٹ دیاں ریتاں اپنیاں ضرورتاں تے اپنے کول ہون والیاں شیواں توں بنایاں۔ آرٹ اودوں لکھائی دے بنن نال ٹردا اے۔ لکھائی اپنے مڈھ ویلے توں تے بپار دے کم نوں سوکھا تے لین دین نوں یاد رکھن لئی بنی۔ لکھائی پہلے مورتاں نال تے فیر وازاں نوں نشان دے کے تے اوہناں نوں جوڑ کے بنائی جاندی اے۔
پرانا عراق
پرانے عراق دا آرٹ دجلہ تے فرات دے دریاواں دے وشکار 6 ہزار ورے پہلے توں اوتھے پونگرن والیاں اشوری، سمیری، کالدی، رہتلاں وچ بنیا۔ ایتھوں دے آرکیٹیکچر وچ اٹ تے ڈاٹ دا ورتن سی تے ایدے نال زکورت، مندر تے وکھریاں پدھراں والے ہرم بناۓ گۓ۔ محلاں وچ وکھریاں پدھراں تے سوہنے رکھ لاۓ گۓ جیہڑے پرانی دنیا دیاں 7 نویکلیاں شیواں وچوں سن۔ بتی بنان دا ول لکڑ نوں چھل کے تے نقشی دبکی پتھر نال بنیا تے ایہناں نال مذہبی، شکاری تے فوجی وکھالے انساناں تے جانوراں نال بناۓ جاندے سن۔ سمیری ویلے وچ نکیاں بتیاں جناں دے کںارے تکھے، رنگلے پتھر دیاں، گنجے سر تے چھاتیاں تے ہتھ سن۔ اکادی ویلے دیاں بتیاں دے سر دے وال لمے تے داڑیاں سن جیویں نارام سین۔ عموری ویلے دیاں بتیاں نوں لاگاش گڈیا وچ سمجیا جاسکدا اے جیدے چ گڈیا نے چادر سر تے ٹوپی تے ہتھ چھاتی تے رکھے نیں۔ اشتر بوآ جیہڑا بابل وچ 575 م پ وچ بنایا گیا سی بابل دے ارکیٹیکچر ارٹ دی وڈی نشانی اے تے ایدا کج حصہ پرگامون میوزیم، برلن وچ ہے۔
گیونل شیرنی 5000 ورے پرانی لائم پتھر دی بنی اک مورتی اے۔ عراق وچ ایہ اودوں بنی جدوں پہیہ تے لکھن دا ول بنۓ گۓ۔ دکھنی عراق وچ ارک وچ گول پیپ ورگیاں مہراں تے بنیاں مورتاں کہانی سناندا اک نویکلا ول سی۔ ایہ مہراں پتھر مٹی یا کسے ہور شے دیاں وی بنیا ہوسکدیاں سن۔ رات دی رانی عراق چوں لبی کوئی 3800 ورے پرانی پتھر تے بنی عورت دیوی دی بتی اے جیدے پیر پنجھی ورگے دوالے پر، سجے کھبے شیر تے الو نیں ۔ گڈیا دی بتی 2144 - 2124 م پ ورے پرانی اے۔ ار دا سٹینڈرڈ، کھڑی بکری، تانبہ بلد تے گدھ دی یادگار پرانے عراق دے آرٹ دیاں منیاں پرمنیاں نشانیاں نیں۔
لکھائی دا ول بنن نال پرانے عراقی لکھتاں وچ وی اپنے آپ نوں دسدے نیں۔ گلگامش 17 صدی م پ وچ لکھی گئی ایدے وچ سمیری تے اکادی دیوتاواں دیاں کہانیاں نیں۔ اٹراہسس، اکادی ویلے دی اک لکھت اے جیدے وچ ہڑ آن دی کہانی دسی گئی اے۔ بابل دیاں لکھتاں وچ سب توں منی پرمنی لکھت انوما الیش اے جیدے وچ ایس کائنات دے بنن دی کہانی دتی گئی اے۔
پرانا مصر پرانا مصری آرٹ 5000 م پ توں لے کے 300 تک دے ویلے تک پھیلی ہوئی مصری رہتل دی نشانی اے تے ایھدے وچ مورتاں، بتیاں، آرکیٹیکچر تے رلدیاں چیزاں آندیاں نیں ۔ ایہ مصری آرٹ پرانیاں قبراں تے یادگاری تھانواں توں لبیا تے اینج ایدھے وچ مرن مگروں جیون تے پرانی جانکاری نوں بچان تے زور اے۔ ایہ آرٹ 3000 م پ توں لے کے تیجی صدی تک تے اچیچے دوسرے تے تیسرے ٹبر ویلے وچ بنیا۔ 3000 ورے دے لمے ویلے وچ ایدا تے باہر دا کوئی اثر ناں پیا تے جس ودیا ول نال ایہ ٹریا تے بنایا گیا انت تک انج دا ای ریا۔ ایس ویلے دا منیا آرٹسٹ پیبلو پکاسو مصری آرٹ توں اثر لیندا اے۔
مصر اک سکا دیس ہون باجوں ایتھے بنیاں مورتاں ٹھیک ملیاں نیں۔ مصر دیاں بتیاں وچوں سب توں چوکھیاں جانیاں جان والیاں رامسیس II، اخناتون، نیفریتیتی، اوسکورن II، امنہوٹپ III، منکار تے تتنخامون نیں۔مصری پانڈے پتھر توں لے کے مٹی نال بندے سن تے اوہنے تے کالے یا رنگلے نقش بنے ہوندے سن۔ ایہناں وچ عام کر وچ ورتن دے پانڈے مرتبان، کڑے نیں۔
مصری مندراں, محلاں, ہرماں, قبراں, تے ہور کوٹھیاں نوں بنان وچ اٹ، لائم پتھر، ریتلا پتھر تے گرینائٹ ورتے گے۔ لکڑ تھوڑی ہون باجوں ایدا ورتن تھوڑا اے۔ خوفو دا اہرام، ابوالہول، کرناک، لکسر، ادفو دے مندر ایدے وڈے ادھارن نیں۔ مصری لکھتاں تے مورتاں بنان لئی پیپائرس ورتدے سن۔ ایہ اک بوٹے توں بنایا جاندا سی۔ ایدیاں نشانیاں مصر دے سکے موسم وچ رہ گیا ہور کلاسیکی دنیا وچ وی ایدا ورتن سی پر پر کتے ہور ناں رہیاں۔
پرانا یونان
پرانا یونانی آرٹ بتیاں، آرکیٹیکچر، پانڈے تے مورتاں وچ دسد اے تے ایس نے یورپ تے ایشیاء وچ پاکستان تک اپنے رنگ چھڈے نیں۔ یونانی پانڈے وکھریاں ویلیاں وچ وکھریاں ولان تے نمونیاں وچ بندے سن۔ پانڈے جناں وچ مرتبان تے پلیٹاں تے عام زندگی دیاں مورتاں بنیاں ہوندیاں سن۔ یونانی آرکیٹیکچر اپنی شان، سادگی تے سوہنپ وچ اپنی ادھارن آپ اے۔ پرگامون، پارتھینن، ہیفسٹس دا مندر ویکھن والیاں تھانوان نیں۔ مائلو دی وینس، سیموتھریس دی نائیکے، یونانی بتیاں دیاں ودیا ادھارن نیں۔
دکھنی ایشیاء دکھنی ایشاء وج آرٹ دی ریت ہڑپہ رہتل توں ٹردی ہوئی اج دے ویلے تک اپڑدی اے۔ بانڈے بتیاں آرکیٹیکچر، مورتاں تے ایہ آرٹ ویکھیا جاسکدا اے۔ مہنجوداڑو دی نچدی کڑی، پنڈت بادشاہ، مہراں جنہان تے ہاتھی بلد تے سواستیکا بنے ہوۓ سن، تے مٹی دے وڈے مرتباناں تے پانڈیاں تے مورتاں اوس ویلے دے آرٹ دا وکھالہ نیں۔بت بنانا ہندو جین تے بدھ مت دی ریت رئی اے۔ اجنتا دے غار پرانی ہندستانی بتی دی اک ودیا تھان اے۔ ہندو ہزاراں وریاں توں اپنے دیوی دیوتاواں وشنو،شیوا ،لکشمی ،گنیش ،ہنومان ،اندرا،رام تے سرسوتی دیاں مورتاں تے بتیاں بنا کے مندراں تے کراں وچ رکھدے آۓ نیں۔ اتلے پنجاب وچ گندھارہ بدھ مت دے ارکیٹیکچر دی وڈی تھاں سی۔ ایہ بتیاں بدھ تے اودے جیون دے دوالے نیں تے ویلے نال ایہناں دے بنان وچ تبدیلیاں آئیآں تے یونانی رنگ وی دسدا اے۔ مغل راج ویلے ایرانی رنگ موراں وج دسدا اے۔ مغل راج ویلے دیاں مورتاں مغل بادشاہواں تے اوہناں دے جیون دے دوالے ای بنیاں نیں۔ کانگڑہ راجپوت تے پنجاب مورتاں بنان دے مغلاں مگروں وکھرے سکول سن۔ مورتاں دے ول نوں انگریزاں نے آکے اپنا رنگ وی چاڑیا۔ قطب مینار قطبادین ایبک دی جت تے دلی وج بنایا گیا اک مینار اے۔ارکیٹیکچر وچ پرانے قلعیاں مندراں دے مگروں مغل ویلے وچ مغل آرکیٹیکچر ہندستان دی پہچان بندا اے۔ تاج محل، بادشاہی مسجد، شالامار باغ، شاہی قلعہ مغل آرکیٹیکچر دے کج نشان نیں۔
آرٹ تحریکاں
ایکسپریشنزم اک نویں تحریک اے جیہڑی 20 صدی چ جرمنی توں ٹری۔ ایدے چ دنیا نوں اپنی اکھیں تے اپنے جذبات راہیں ویکھیا جاندا اے۔ اپنیاں سوچاں تے موڈ نوں دسن ل‏ئی کسے شے دی مورت چوکھی ساری وگاڑ وی دتی جاندی اے۔ ایکسپریشنزم چ کسے گل دے مطلب نوں دسیا جاندا اے، جنج کوئی شے ہے انج دسن دے بجاۓ جزباتی پاسے نوں اگے کیتا جاندا اے۔ اے بول کدے جذباتی کھیچل نوں دسدا اے۔ ایدے چ آرٹسٹ سب دے بجاۓ اپنے یا کلے بندے دے خیال یا سوچ چیک آرٹ تریخ لکھاری انٹونن میٹجیک نے 1910 چ اے بول بنایا جیہڑا کے امپریشنزم توں الٹ سی۔ اک ایکسپریشنسٹ اپنے آپ نوں دسنا چاندا اے۔ ایدے چ جذبات دی شدت نوں دسیا جاندا اے۔
امپریشنزم آرٹ 19ویں صدی دی آرٹ دی اک تحریک اے جینوں پیرس دے واسی پینٹراں نے ٹوریا۔ ایدے تے فرانس چ آرٹ تے لکھن والیاں نے انگلاں وی چکیاں۔ ایدا ایہ ناں کلاڈ مونے دی اک مورت امپریشن، سورج چڑھنا دے ناں توں پیا۔
نیو امپریشنزم آرٹ دی اک تحریک دا ناں اے جیدا مڈ جارج سیورات دی مورت اک اتوار دی دوپہر جزیرہ گرانڈ جٹے تے دی نمیش توں 1886 وچ پیا۔ ایہ ناں فرانسیسی آرٹ لکھاری فیلکس فنیوں نے رکھیا۔
فرانس ماڈرن ویلے وج سی تے پینٹر مورتاں بنان لئی نویں ول لب رۓ سی۔ نیو امپریشنزم وچ کم کرن الے شہری تھانواں، کھلے تھانواں تے سمندری کنڈیاں ول کھچے تے ایہناں تے اپنیاں مورتاں بنایاں۔ سائینس نے وی ایہناں دے کماں تے اثر پایا۔
پوسٹ امپریشنزم دے شبد برطانوی آرٹ لکھاری راجر فرائی نے 1910 وچ پہلی واری ورتے جدوں اوہنے ایڈورڈ مانی دیاں مورتاں دی نمیش کرائی تے ایہناں شبداں نال فرانسیسی آرٹ وچ مانی مگروں آن والے فرق نوں دسیا۔
پوسٹ امپریشنزم اگے ودواں امپریشنزم اے۔ ایدے وچ کم کرن والے امپریشنزم دیاں اچیچیاں گلاں تے ںئیں چھڈدے پر ایدیاں تنگیاں تون بچدے نیں۔ ایہناں وچ جیومیٹری دیاں مورتاں، وادا دسن لئی کج وگاڑ تے نویکلے رنگ دسدے نیں۔ ایہنوں 1886 توں 1914 تک دا فرانسیسی آرٹ وی کیا جاندا اے۔ آرٹ نوو (Art Nouveau) ارٹ دی اک ونڈ اے جیہڑی 1890–1905 دے وریاں دے وشکار فیشن چ رئی۔ کوٹھے پل تے ارٹ دیاں کئی شیواں ایس چ بناں۔الفونس مخا نے 1895 چ آرٹ نوو دی نیو رکھی- پیرس فرانس چ بنیا ہویا الیگزنڈر III پل آرٹ نوو چ بنیا ہویا اے۔
باؤہاؤس اک ایسی سوج، اک ایہوجے سکول دا نان اے جیدے چ مستریاں دے کم تے سوہنے کم دونویں رل جاندے نیں۔ باؤہاؤس سکول دی نیو والٹر گروپیاس ، لڈوگ مائیز فان ڈیر روہے تے ل کاربسے نے رل کے رکھی۔
رئیلزم آرٹ دی اک ونڈ اے جیدے چ اوہ کج دسیا جاندا اے جینوں اکھ ویکھدی اے۔
رکوکو سوہنے کماں دا اک سٹائل سی جیدی نیو 18ویں صدی چ پیرس فرانس چ رکھی گئی۔رکوکو اپنے ویلے دے بیرک سٹائل توں ہٹ کے سی تے بیرک دے ڈسپلن، شان تے وڈیائی دے خلاف سی۔
دوجا جمن یا رینیساں یا رینیسانس یورپ دی اک کلچرل تحریک سی جیہڑی 14ویں صدی توں 17ویں صدی تک چلدی ر‏ئی اے اٹلی دے نگر فلورنس توں ٹری۔
رنگ ویڑہ ایبسٹریکٹ پینٹنگ دا اک سٹائل سی جیہڑا 1940 تے 1950 دے دہاکیاں چ نیو یارک ج جلیا۔ اے یورپی موڈرنزم تون متاثر سی۔ رومانوی تحریک 18ویں صدی دے دوجے اد چ یورپ چ ٹری ایدا جوڑ ساہت، آرٹ تے موسیقی نال سی۔ اے کلاسیکی ویلے توں الٹ سی۔ ایدے چ جذبات، تصور، نیچر، تے پرانے ویلیاں دیا کعانیاں تے لوکاں نوں اگے رکھیا جاندا اے۔ اے صنعتی انقلاب، عقلی سوچاں دے خلاف سی۔ مورتاں چ یدے چ تیز رنگ ورتے جاندے سن۔
سریلزم تحریک 1920 دے دہاکے چ ٹری۔ ایس دے کماں چ حیرانی، وکھریاں چیزاں دا نال نال ہونا، تے افراتفری ہوندے نیں۔ ایس دا گڑھ پیرس سی۔ سمبولزم 19ویں صدی دے انت ویلے ٹرن والی اک ارٹ تحریک سی جینے شاعری تے ہور پاسیاں نوں چھیڑیا۔ ایدی نیو 1857 چ چارلس بودلے دے اک ناول دے چھپن تے پئی۔ فاؤزم 20ویں صدی دی اک تحریک سی جیدی نیو ہنری ماٹس تے آندرے ڈریں نے رکھی۔ ایس تحریک دے پینٹراں نیں اپنے کماں چ تیز تے گوڈے رنگاں نوں ورتیا۔ ایہ 1900 چ ٹری پر کج وریاں مگروں ای ٹھنڈی پے گئی۔
فاؤزم فرانسیسی بولی دا بول اے ایہ (les Fauves) توں نکلیا اے جیدا مطلب جنگلی جانور اے۔ موڈرنزم نویاں سوچاں کرداراں تے نویں ول ناں چلن دا ناں اے۔ اے تحریک 19ویں صدی دے انت تے 20ویں صدی دے مڈ تے ٹری تے ایہ رئیلزم دیاں پرانیاں سوچاں دے خلاف سی۔
ڈاڈا یا ڈاڈازم اک رہتلی تحریک دا ناں اے جیہڑی زیورچ سویٹزرلینڈ توں 1916 توں ٹری۔ڈاڈا اپنے ویلے دیاں نارمل سوچاں تے رواجاں دے خلاف اک بغاوت سی۔
کلاسیسزم آرٹ دی ایسی تحریک اے جیدے چ پرانے یونان تے روم نوں پسند کیتا جاندا اے تے اوناں دیاں سوچاں پچھے چلیا جاندا اے۔ کلاسیسزم چ سوہن تے شکل تے زور ہوندا اے تے جذبات تے تے وادو گلاں توں بچیا جاندا اے۔
کیوبزم 20ویں صدی دی اک آرٹ تحریک اے جیدی نیو پیبلو پکاسو تے جارج براک نے رکھی۔ ایدی نیو 1906 چ فرانس چ رکھی گئی۔ کیوبزم آرٹ دا اک ول اے جیدے چ کسے بندے یا شے بارے سوچ دے سارے پاسے اکو ویلے دکھاۓ جاندے نیں۔ ایدے چ چیزاں نوں توڑ کے اوناں نوں ویکھیا جاندا اے فیر دبارہ جوڑیا جاندا اے پر جوڑدیاں ہویاں آرٹسٹ اونوں اکو ول یا سوچ نال جوڑن دے بجاۓ اکو مورت چ کئی سوچاں رلا دیندا اے تے اینج آرٹ دا ایہ نمونہ اپنے اندر ک‏ئی سوچاں تے وکھالے سمو لیندا اے۔ اتلی پدھر تے کئی کونے اک دوجے چ رلے دسدے نیں اینج ڈونگائی نئیں دسدی۔
آرٹ دی ایس ونڈ نوں کیوبزم ایس لئی کیا جاندا اے جے ایدے چ بنان لگیاں کیوب تے جمیٹری دیاں ہور شکلاں ورتیاں جاندیاں نیں۔
ہڈسن رور سکول امریکہ چ 19ویں صدی دے وشکار اک آرٹ تحریک سی جیڑی لینڈ سکیپ پینٹراں دے دوالے رومانویت توں متاثر ہوکے چلی۔ ایناں پینٹراں دیاں مورتاں ہڈسن دریا وادی دے آلے دوالے دیاں تھانواں تے بنیاں سن ایس ایہ تحریک ہڈسن رور سکول اکھوائی۔
د سٹائل اک ڈچ آرٹ تحریک سی جیدی نیو تھیو فان ڈوئزبرگ نے 1917 چ نیدر لینڈز چ رکھی۔ دسائل نوں اگے لیان والے روحانی پدھر تے سدھائی دے اک نویں تے ودیاآئیڈیل نوں دسنا چاندے سن۔ اے لوک رنگ تے شکل دی سادگی دے انت تک گۓ۔ ایناں دے بناۓ ہوۓ کماں چ لیٹیاں تے کھڑیاں لیکاں؛ مڈلے رنگ:لال، پیلا، ہرا تے ایناں نا۔ل کالا چٹا تے سرمئی پعورا تے مدبعے تے مستطیل ای ورتے جاندے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:آرٹ گٹھ:رہتل
انڈیمان کوئل گھُگی
انڈیمان کوئل کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
1971
دساں
16 دسمبر 1971 نوں چڑھدا پاکستان، پاکستان توں وکھ ہوگیا۔
صحیفہ آداب و رسومات
صحیفہ آداب و رسومات عہد بہار و خزاں وچ مشہور تے قابل عمل و تقلید کتاب سی۔ چینی ادبیات عالیہ وچ شامل صحیفہ آداب و رسومات ژؤ خاندان دے عہد حکومت وچ سماجی اخلاقیات تے تقاریبی رسومات اُتے مبنی اک کتاب ا‏‏ے۔ صحیفہ آداب و رسومات رسومات ثلاثہ وچو‏ں اک صحیفہ ا‏‏ے۔ ہور دو صحیفہ رسومات تے رسومات ژاؤ نيں۔ انہاں تِناں صحیفاں نو‏‏ں کنفوشس د‏‏ی تعلیمات و اخلاقیات دا منبع و مرجع شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔
عنوان
کتاب دا چینی ناں یی لی (Yili) اے جو دو لفظاں نو‏‏ں مجموعہ اے تے اپنے کئی متعلق معنی سمیٹے ہوئے ا‏‏ے۔ اس لفظ دا ترجمہ صحیفہ آداب و رسومات، آداب و رسومات، تقاریب و رسومات، تقاریبی رسومات وغیرہ کیتا گیا اے ۔لفظ یی (儀) صحیح، مناسب، تنیڑے، سلوک، ظہور، آداب، رسم، تحفہ، ہدیہ تے اوزار جداں لفظاں کثیر معنی اُتے دلالت کردا ا‏‏ے۔ اوتھے لی (禮) دے معنی معیار، تنیڑے، رسم، رسمی، خوش اخلاقی،آداب، اخلاق تے سماجی اقدار دے آندے نيں۔ اصطلاح یی لی دا پہلی بار استعمال 80 عیسوی وچ کیہ گیا سی۔ اس تو‏ں پہلے اس صحیفہ نو‏‏ں شی دے رسومات (士禮، Shili) یا مختصرا رسومات (禮 لی) کہیا جاندا سی۔
تریخ
روايتی چینی اسکرشپ نے صحیفہ آداب و رسومات تے صحیفہ آداب تے رسومات ژاؤ نو‏‏ں 11 واں صدی ق م دا دسیا ا‏‏ے۔ ادبیات چین دے ماہر ولیم بولٹز (1993:237) دا کہنا اے کہ ہن اس روایت نو‏‏ں برقرار رکھنا بہت مشکل ہوئے رہیا اے تا اسيں انہاں دا مننا اے کہ یی لی ہان سلطنت تو‏ں پہلے دے متون تے یکساں رسومات د‏‏ی کلیات و دواوین د‏‏ی باقیات وچو‏ں اے ۔اس دا تعلق کنفیوشس دے انتدائی زمانے تو‏ں وی ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ کتاباں جلا دو تے علماء نو‏‏ں زندہ دفن کردو مہم دے تحت 213 ق م وچ چن شی ہوانگ دے عہد حکومت وچ کنفیوشس د‏‏ی تعلیمات اُتے مشتمل کتاباں تے ادبیات نو‏‏ں جلیا ک‏ے ختم کر دتا گیا اُتے صحیفہ آداب و رسومات دے دو نسخے محفوظ رہ‏‏ے۔ متن قدیم دے لئی دعوی کیتا جاندا اے کہ کمفیوشس د‏‏ی سابق رہائش گاہ د‏‏ی دیواراں تو‏ں دستیاب ہويا۔ متن جدید وی بعد وچ کدرے تو‏ں دستیاب ہويا۔ دوسری صدی عیسوی دے محقق تے اسکالر ژینگ شوان نے متن قدیم و جدید مرتب ک‏ر ک‏ے اک نسخہ مدون کیتا تے اس اُتے پہلا تبصرہ لکھیا۔ تیسری صدی وچ وانگ سو نے دو تبصرے لکھے تے ژیگ شوان د‏‏ی زبردست تنقید کی۔البتہ بعد دے ایڈیشناں وچ ژینگ دے نسخہ اُتے ہی تکایہ کیہ گیا۔ یورپ وچ صحیفہ آداب و رسومات دا پہلا ترجمہ فرانسیسی زبان وچ 1890ء وچ چارلس جوزف دتی ہارلز دتی دیولن نے تے 1916ء وچ سیرافن کاوریر نے کیتا۔ انگریزی زبان وچ سب تو‏ں پہلے جان اسٹیلی نے 1917ء وچ اس صحیفہ دا ترجمہ کیتا۔
متن
متن تو‏ں غیر ضروری تے مکرر مواد نو‏‏ں حذف کرنے دے بعد جان اسٹیلی نے صحیفہ نو‏‏ں “ 3000 سال پہلے دے چین وچ اک اوسط آدمی د‏‏ی سماجی تے ذا‏تی زندگی، خاندانی دلچسپیاں تے مذہبی خیالات د‏‏ی عکاسی“ قرار دتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ثقافتی افتخارات گٹھ:چینی ادبیات عالیہ گٹھ:رسومات گٹھ:کنفیوشسی متون گٹھ:چین
نرمل رائے
2016 وچ اسنے کوک سٹوڈیؤ (پاکستان ) سیزن-9 وچ  شیراز اپل نال گیت  گایا۔ نرمل رائے (پیدائش 6 اگست 1996) اک پاکستانی گلوکارہ نيں۔ نرمل لاہور وچ پیدا ہوئی۔ انہاں نے بارہ سال د‏‏ی عمر وچ اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔ رائے نے قومی سطح اُتے موسیقی دے بوہت سارے مقابلےآں د‏‏ی کارکردگی دا مظاہرہ کيتا اے اوران وچ کامیابی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ جدو‏ں وہکنیئرڈ کالج وچ پڑھدی سی تب اس نے کالج دے زیرانتظام گلوکاری دے مقابلے وچ حصہ لیا تے تب اسنو‏ں 2014 وچ وائس آف کنیئرڈ کالج دا خطاب دتا گیا۔ 2016 وچ ، اس نےکوک اسٹوڈیو کے نويں سیزن وچ بطور نمایاں فنکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں گلوکاری د‏‏ی تے جابر عباس دے نال اک دوگانا "اللہ بیلی" گایا۔ ایہ گانا انہاں نے شیراز اپل د‏‏ی کمپوزیشن وچ پیش کيتا۔ اس گانے د‏‏ی ریلیز دے بعد رائے دے گانے دے انداز د‏‏ی وی تعریف کيت‏ی گئی۔ 2015 وچ اسنو‏ں "نوری" گروپ دے علی حمزہ دے نال کوک اسٹوڈیو وچ حصہ لینے دے لئی منتخب کيتا گيا سی۔اس نے پاکستانی فلم پنجاب نئيں جاواں گی د‏‏ی پس پردہ گلوکاری کردے ہوئے اک گانا "رونق عاشقی" گایا۔
ذا‏تی زندگی
رائے دا تعلق اک عیسائی گھرانے تو‏ں ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی گلوکاراواں گٹھ:1996 دے جم گٹھ:پاکستانی موسیقار گٹھ:پاکستانی مسیحی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
193ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:190ھ دی دہائی
چک 145 ج ب
چک 145 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
فلپائن کوئل گھُگی
فلپائن کوئل کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
سلیمانکی ہیڈ ورکس
سلیمانکی ہیڈورکس (Sulemanki Headworks) پاکستان دے صوبے پنجاب وچ دریائے ستلج اُتے اک ہیڈورکس ا‏‏ے ۔ سلیمانکی ہیڈورکس آبپاشی تے سیلاب تو‏ں بچاو دے لئی استعمال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے ۔
سلیمانکی ہیڈ ورکس ، سلیمانکی دے تھاں تے ستلج دریا اتے بݨیا اک ہیڈورکس اے ۔
اس تھاں توں کھبے کنڈھے توں ایسٹرن گرے صادقیہ نہر تے فورڈواہ نہر، دو نہراں کڈھیاں گئیاں، سجے کنڈھے توں پاکپتن نہر ۔ ایہناں تناں نہراں دیاں تن ہی برانچ نہراں سن، جنہاں دے کرم وار(ترتیب وار) ناں ملک برانچ، میکلوڈگنج برانچ اتے کھدر برانچ نیں ۔
ایہناں ساریاں نہراں دے کھیتر وچ پنجاب دی گھنی سنکھیا والے ضلعےآں وچوں لوکاں نوں لجا کے برطانوی ہند حکومت تے بیکانیر تے بہاولپور ریاستاں دے راجےآں نے وسایا تے زمیناں الاٹ کیتیاں ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پاکستان دے ڈیم گٹھ:پاکستان وچ آبپاشی گٹھ:پنجاب دے ڈیم ،بیراج تے ہیڈورکس گٹھ:پنجاب دیاں نہراں گٹھ:ستلج دیاں نہراں گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:نہراں گٹھ:پنجاب دا جغرافیا گٹھ:پنجاب دے ہیڈ ورکس
تصیل سلنوالی
Sillanwali
اسلام ہیڈ ورکس
ایہہ اسلامکی دے تھاں تے ستلج دریا اتے بنیا اک ہیڈورکس اے ، اسنوں ہیڈ اسلام وی آکھیا جاندا اے ۔
اس تھاں توں کھبے پاسیوں دو نہراں بہاول نہر اتے قائم پور نہراں نکلدیاں سن ۔ بہاول نہر دیاں دو برانچ نہراں احمدپور برانچ اتے ڈیزرٹ برانچاں سن ۔ سجے کنڈھے میلسی ناں دی نہر نکلدی سی ۔ اس دیاں دو چتوین اتے لودھراں برانچاں نیں ۔
ایہناں ساریاں نہراں دے کھیتر وچ پنجاب دی گھنی سنکھیا والے ضلعےآں وچوں لوکاں نوں لجا کے برطانوی ہند حکومت اتے بیکانیر اتے بہاول پور ریاستاں دے راجےآں نے وسایا اتے زمیناں الاٹ کیتیاں ۔
ہڈار
ھڈار کنٹارس تارہ چرمٹ دا دوجا سب توں لشکدا تارہ تے اسمان تے رات ویلے دسواں سب توں لشکدا تارہ اے۔ ایہ زمین توں 350 چانن ورے دے پینڈے تے اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
رتی کوئل گھُگی
رتی کوئل کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
196ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:190ھ دی دہائی
نیروبی
نیروبی کینیا دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ 1899ء وچ قائم ہونے والا ایہ شہر 1907ء وچ ممباسا د‏‏ی جگہ ملک دا راجگڑھ بنیا۔ ایہ صوبہ نیروبی دا صدر مقام وی ا‏‏ے۔ شہر جنوبی کینیا وچ دریائے نیروبی دے کنارے اُتے سطح سمندر تو‏ں 5450 فٹ (1661 میٹر) د‏‏ی بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
195ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:190ھ دی دہائی
نیروبی
نیروبی آبادی دے لحاظ تو‏ں مشرقی افریقہ دا سب تو‏ں وڈا شہر اے جس د‏‏ی آبادی 1999ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق 30 تو‏ں 40 لکھ دے درمیان ا‏‏ے۔ 1899ء وچ اک ریلوے چھاؤنی د‏‏ی حیثیت تو‏ں قائم ہونے والا ایہ شہر ترقی پاندے ہوئے کینیا دا سب تو‏ں وڈا تے افریقہ دے وڈے شہراں وچو‏ں اک بن گیا۔
نیروبی اقتصادی تے سیاسی لحاظ تو‏ں افریقہ دے اہ‏م شہراں وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ کئی قومی تے بین الاقوامی ادارےآں تے انجمناں دے دفاتر دا حامل اے جو شہر نو‏‏ں کاروباری تے ثقافتی مرکز بنا‏تے نيں۔
تاریخ
thumb|نیروبی شہر دا خلا تو‏ں نظارہ
جس جگہ موجودہ نیروبی شہر واقع اے ایہ علاقہ 1899ء تک اک غیر آباد دلدلی علاقہ سی، جدو‏ں يوگینڈا ریلوے دا رسدی گودام ایتھ‏ے قائم کیتا گیا جو جلد ہی ریلوے دا صدر دفتر بن گیا۔ شہر دا ناں قریب واقع پانی دے تالاب اُتے رکھیا گیا جسنو‏ں ماسائی بولی وچ ایواسو نیروبی یعنی "سرد پانی" کہیا جاندا سی ۔ 1900ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ایتھ‏ے طاعون د‏‏ی وبا پھٹنے تے اصل شہر دے جل جانے دے باعث اسنو‏ں دوبارہ تعمیر کیتا گیا۔
نیروبی 1905ء وچ ممباسا د‏‏ی جگہ برطانوی مشرقی افریقہ محروسہ مملکت (British East Africa Protectorate) دا راجگڑھ بن گیا۔ ریلوے دے ذریعے ایتھ‏ے دولت د‏‏ی ریل پیل ہو گئی۔ اس وقت ایہ ممباسا دے بعد کینیا دا دوسرا وڈا شہر سی ۔ ایويں ایہ شہر انتظامی تے سیاحتی لحاظ تو‏ں علاقے دا مرکز بن گیا خصوصاً شکار دے شوقین افراد ایتھ‏ے جوق در جوق آنے لگے۔ برطانوی نو آبادیات‏ی دور وچ انگریزاں نے خطے وچ مہم جوئیاں دا آغاز کیہ تاں نیروبی نو‏‏ں اپنا مرکز بنایا۔ اس ضرورت نو‏‏ں پیش نظر رکھدے ہوئے شہر وچ متعدد وڈے ہوٹل قائم کیتے گئے، جنہاں دے اہ‏م مکین ایہی برطانوی شکاری تے مہم ہُندے سن ۔
برطانوی دور وچ نیروبی بدستور ترقی د‏‏یاں منزلاں طے کردا گیا تے برطانوی شہریاں د‏‏ی وڈی آبادی شہر دے نواح وچ مقیم ہوئی۔
1919ء وچ نیروبی نو‏‏ں بلدیہ دا درجہ دتا گیا۔ 1920ء تو‏ں 1950ء دے درمیان شہر وچ سفید فام افراد د‏‏ی آبادی 9 ہزار تو‏ں 80 ہزار تک پہنچ گئی۔ 1954ء وچ نیروبی نو‏‏ں شہر دا درجہ دے دتا گیا۔ شہر وچ سفید فام افراد د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد مقامی قبائلی افراد لئی ناپسندیدگی دا باعث سی۔
دوسری جنگ عظیم دے بعد ماماؤ بغاوت دے نتیجے وچ جومو کینیاٹا نو‏‏ں زندان وچ ڈال دتا گیا، حالانکہ بغاوت تو‏ں انہاں دے تعلق دا کوئی ثبوت نہ سی ۔ جومو بعد وچ کینیا دے صدر بنے۔ اس طرح دے اقدامات دے خلاف عوامی سطح اُتے زبردست احتجاج ہويا تے برطانیہ نے بالآخر 1963ء وچ کینیا نو‏‏ں آزادی دے دتی تے نیروبی نويں جمہوریہ دا دار الحکومت بنا۔
میکروپائگیا نگریروسٹرس
میکروپائگیا نگریروسٹرس کگیاں دی اک ونڈا اے۔
نیروبی
تاریخ
آزادی دے بعد شہر ہور تیزی تو‏ں ترقی پاندا گیا لیکن ودھدی ہوئی آبادی دے باعث شہر دے بنیادی ڈھانچے اُتے بہت زیادہ دباؤ پڑنا شروع ہو گیا تے ہن بجلی تے پانی د‏‏ی فراہمی وچ تعطل معمول ہو گیا، پر گزشتہ چند سالاں وچ انہاں مسائل اُتے قابو پانے دے لئی کوششاں کیتیاں گئیاں نيں۔
میکروپائگیا نگریروسٹرس
گٹھ:گھُگیاں
نیروبی
تاریخ
1998ء وچ نیروبی وچ امریک‏‏ا دے سفارت خانے اُتے بم حملہ کیتا گیا، جس د‏‏ی ذمہ داری القاعدہ نے قبول کیتا۔ اس حملے وچ 200 شہری ہلاک ہوئے۔ ہن اس مقام اُتے اک یادگاری باغ تعمیر کیتا گیا ا‏‏ے۔
ثقافت
نیروبی اک کثیر القومی تے کثیر الثقافتی تے مذہبی شہر اے، جس د‏‏ی وجہ سلطنت برطانیہ د‏‏ی نو آبادیات، ہندوستان، صومالیہ تے سودان وغیرہ، تو‏ں ایتھ‏ے آنے والے افراد سن ۔ ایہی وجہ اے کہ اج ایتھ‏ے گرجے، مسیتاں، مندر تے گردوارے سب ملدے نيں۔
شہر دے بارے وچ سب تو‏ں معروف کتاب تے فلم آؤٹ آف افریقہ ا‏‏ے۔ ایہ کتاب کیرن بلکسن (قلمی ناں آئوک ڈائنسن) نے لکھی جس وچ انہاں نے اپنے قیام افریقہ دے ایام نو‏‏ں قلمبند کیتا سی ۔ اوہ 1917ء تو‏ں 1931ء تک نیروبی وچ مقیم رہیاں سن تے جس علاقے وچ اوہ رہندیاں سن اوہ اج انہی دے ناں تو‏ں کیرن کہلاندا ا‏‏ے۔