cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
افغان سکھ جنگاں
احمد شاہ ابدالی دیاں مہماں
سکھاں نے افغاناں نوں پنجاب توں باہر کڈھن لئی گریلا لڑائی دی ورتوں کیتی۔ نومبر ۱۷۵۷ وچ، سکھاں نے احمد شاہ درانی دے پتر تیمور شاہ درانی دی کمانڈ ہیٹھ امرتسر دی لڑائی (جس نوں گوہلواڑ دی لڑائی وی کیہا جاندا اے) وچ وڈی گنتی وچ افغان فوج نوں ہرایا۔ لاہور دے پتن دی گواہی دین توں بعد، درانی کمانڈر-ان-چیف جہاں خان اتے تیمور شاہ شہر چھڈّ کے بھجّ گئے، اتے چناب اتے راوی دریاواں نوں پار کرن دی کوشش کردے ہوئے، ہزاراں افغان فوجی ڈبّ گئے۔ سکھ پھڑے گئے افغان قیدیاں نوں امرتسر دے مقدس سروور دی صفائی کرن لئی امرتسر لے گئے جسدی افغاناں ولوں بے ادبی کیتی گئی سی۔ ۱۷۵۸ وچ، سکھاں نے افغان فوج دار؉  (فوجی افسر) سعادت خان اپھریدی نوں ہرایا، جو کہ جالندھر توں بھجّ گیا سی، اس توں بعد افغان فوج نوں چارے پاسے توں ہار ملی۔ بھاویں سکھاں نے لاہور اتے قبضہ کر لیا پر افغاناں نے ۱۷۶۱ وچ لاہور اتے مڑ قبضہ کر لیا۔ کجھ مہینیاں دے اندر ہی، مئی ۱۷۶۱ وچ، سکھ فوج نے چاہر محل دے گورنر احمد شاہ دی اگوائی والی افغان فوج نوں ہرایا۔ اس توں بعد سکھاں نے لاہور اتے قبضہ کر لیا۔ ستمبر ۱۷۶۱ وچ، گجراں والہ دے نیڑے، لاہور صوبہ دے گورنر احمد شاہ درانی نوں سکھاں نے ہرایا، درانیاں دے باقی کمانڈراں دی ہار اتے بے دخلی جاری رکھی، انت وچ ستلج توں سندھ تک دا سارا علاقہ سکھاں دے ماتحت ہو گیا۔ احمد شاہ زیادہ تر پنجاب سکھاں دے ہتھوں ہار گیا۔
اکتوبر ۱۷۶۲ وچ، احمد شاہ درانی نے امرتسر اتے حملہ کیتا پر سکھاں توں ہار گیا۔ دسمبر ۱۷۶۲ وچ راوی فورڈ دی لڑائی وچ سکھ فوجاں نال جھڑپ کیتی۔ نومبر ۱۷۶۳ وچ، سکھ فوجاں نے درانی فوجاں نوں اوہناں 'تے اگے ودھن لئی مجبور کر دتا، جس کارن سیالکوٹ دی لڑائی ہوئی، جتھے افغاناں دی ہار ہوئی۔, اتے اس ہار دے مدنظر اپنی پنجاب مہم چھڈن لئی مجبور ہو گئے۔ گجراں والہ وکھے، جہان خان نوں سکھاں ولوں بھاری ہار ملی، جسنے پھر ملیرکوٹلا اتے مورنڈا دے قصبیاں نوں برخاست کرکے اپنی جت جاری رکھی، اس توں بعد روہتاس قلعے دے کمانڈر سربلند خان سدوزئی نوں پھڑ لیا گیا اتے قید کر لیا گیا پر بعد وچ سکھ خود مختاری لئی رضا مندی دین توں بعد رہا کیتا گیا۔ تباہی دیاں خبراں نال احمد شاہ نوں غصے وچ آ گیا اتے کھالت دے بیگی ناصر خان نوں لکھیا کہ اوہ سکھاں دے خلاف جہاد (مقدس لڑائی) وچ شامل ہون۔ اوہناں نوں تباہ کرن اتے اوہناں دیاں عورتاں اتے بچیاں نوں غلام بناؤن لئی، احمد شاہ نے ۱۷۶۴ وچ پنجاب ول مارچ کیتا۔ لاہور دے باہر سکھاں ولوں ہار، حملے اتے اگاؤں پہریداراں نوں باہر کڈھن دے نال جہاد دی ناکامیابی دے سٹے وجوں ۱۷۶۵ وچ، احمد شاہ نے قاضی مر محمد نال پنجاب ول مڑ مارچ کیتا پر اس دا اختیار صرف اس دے کیمپ وچ ہی محدود سی کیونکہ اوہ کیمپ دے آلے-دوآلے سکھاں دے جھنڈ دے نال دفاعی پکھ 'تے رہا، جس دے نتیجے وجوں احمد شاہ اک وی پچھا کیتے بناں قابل واپس پرتیا۔سکھ خود مختاری نوں لاہور وچ اکّ سکہ چلا کے قبول کیتا گیا سی جس وچ اوہی شلالیکھ چھاپیا گیا سی جو پنجاہ سال پہلاں بندہ سنگھ بہادر ولوں اپنی موہر 'تے ورتیا گیا سی۔ جس توں بعد ۱۳ سکھ راج دی مڑ قیام کیتی گئی۔ سکھاں نے ۱۷۷۲ وچ ملتان اتے وی قبضہ کر لیا۔ اس توں بعد دا سماں ۱۷۷۲ توں ۱۷۸۰ تک "سکھ انٹرلیوڈ پیریئڈ" وجوں جانیا جاندا اے۔
تیمور شاہ دیاں مہماں
thumb|احمد شاہ درانی تیمور شاہ اپنے پیؤ احمد شاہ درانی دی موت توں بعد درانی سامراج دی گدی 'تے بیٹھا سی۔ ۱۷۷۹ دے اخیر وچ، تیمور شاہ نے ملتان نوں جتن دا فیصلہ کیتا۔ لاہور اتے ملتان دے صوبیاں 'تے سکھاں دا قبضہ ہون کارن، ایہہ صوبہ تیمور شاہ ولوں حملہ کرن دی کسے وی کوشش لئی رکاوٹ وجوں کم کردے سن، بہت سارے سردار اتے رئیس، درانیاں دی نربھرتا، درانی خود مختاری دا کوئی ستکار نہیں کردے سن، جویں کہ سندھ۔ تیمور شاہ دے ماتحت قلات دے کھانیٹ دے حاکم ناصر خان بلوچ نے افغان بادشاہ دے اختیار نوں قبول نہیں کیتا، نتیجے وجوں، بہاول پور دے مکھی سمیت، ہور درانی سرداراں نوں وی اجیہا کرن لئی متأثر کیتا۔ اس توں بعد تیمور شاہ نے کوٹپالیسی ولوں ملتان نوں مڑ حاصل کرن دی کوشش کیتی اتے اس لئی حاجی علی خان نوں اپنے ایجنٹ دے طور 'تے ساتھیاں سمیت بھنگی سکھ مکھیاں نوں گل بات کرن لئی، ووہار اتے نمر ہون دی صلاح دے کے بھیجیا، پر اس دی بجائے، حاجی علی خان نے بھنگی مکھیاں نوں دھمکی دتی۔ بھنگیاں نے حاجی نوں درخت نال بنھ کے گولی مار دتی جدوں کہ اس دے ساتھیاں نوں کوئی نقصان نہیں پہنچایا گیا اتے تیمور نوں رپورٹ کرن لئی واپس بھیج دتا گیا۔ اپنے اہلکار دی موت دی خبر 'تے، تیمور شاہ نے ۱۸٬۰۰۰ آدمیاں دی اکّ فوج نوں وکھ کر دتا جس وچ جنرل زینگی خان دے ماتحت یوسپھزئی، درانیاں، مغل اتے کزلباش شامل سن، گھٹ جانے-پچھانے رستیاں ولوں مارچ کرن اتے انجانے اتے زنگی دے سکھاں اتے ڈگن دے حکم دے نال۔ خان نے اپنی فوج نوں تحریک نوں خفیہ رکھن دے سخت حکم دتے۔ زنگی خان نے سکھاں نوں اپنی موجودگی بارے سچیت کرن لئی سکھ کیمپ دی سمت وچ جان والے کسے وی انسان نوں قید کرن دے حکماں نال سکھ کینپاں توں ۲۵ کلومیٹر دور روک دتا۔ تیمور شاہ نے اپنے آپ نوں ۵٬۰۰۰ یوسفزئی بندیاں دے مرکز وچ رکھیا۔ سویر توں تھوڑا سماں پہلاں، سکھاں اتے افغان فوج نے حملہ کیتا، بھاویں غیر-متحد افغان فوج دی موجودگی توں پوری طرحاں انجان سن اس دے باو جود سکھاں نے سخت ٹاکرا کیتا پر انت وچ ہار گئے۔ لگبھگ ۳۰۰۰ سکھ مارے گئے سن، اتے ۵۰۰ ہور سکھ پچھے ہٹن دوران اس نوں پار کرن دی کوشش وچ جیہلم دریا وچ ڈبّ گئے سن، جدوں کہ ۲۰۰۰ سپھلتاپوروک دریا دے الٹ کنڈھے تک پہنچ کے بچ نکلے سن۔ جت توں بعد، تیمور شاہ درانی نے شجاباد وچ راحت پہنچاؤن والی سکھ فوج نوں ملن توں بعد ملتان اتے قبضہ کر لیا جتھے ۸ فروری ۱۷۸۰ نوں اکّ گمبھیر لڑائی لڑی گئی۔ سکھاں نے ۲٬۰۰۰ آدمی مارے اتے زخمی ہو گئے اتے لاہور ول بھجن لئی اگے ودھے۔ تیمور نے اوہناں دا پچھا کرن لئی اکّ وڈی فوج بھیجی اتے لاہور توں ۶۴ کلومیٹر دکھن مغرب وچ حجرہ مقیم خان اتے اوہناں نوں پچھاڑن وچ کامیاب ہو گیا۔ اس کامیاب موڑ توں بعد، تیمور نے شجاباد توں ملتان ول تیزی نال جا کے شہر وچ اکّ عام قتل عام دا حکم دتا اتے اس قلعے نوں گھیر لیا جس وچ سکھ فوجاں رہِ رہیاں سن۔ گل بات ہوئی اتے شرطاں نوں قبول کرن دے نال، تیمور نے ۱۸ فروری ۱۷۸۰ نوں قلعے 'تے قبضہ کر لیا، جس توں بعد تیمور شاہ نے مظفر خان نوں ملتان دا ناظم نامزد کیتا اتے عبدل کریم خان بابر، سکھ فوج دے اکّ وگڑے ہوئے مسلمان جرنیل مظفر خان نوں نائب نامزد کیتا گیا۔ ملتان ۱۸۱۸ وچ ملتان دی گھیرابندی دوران سکھ سامراج نوں اس دا نقصان ہون تک افغان حکمرانی ماتحت رہا۔ اس پڑاء دا انت ۲۰ مئی ۱۷۹۳ نوں تیمور شاہ دی موت نال ہویا، جس نال اس دے جانشین زمان شاہ درانی درانی دی گدی 'تے بیٹھ گیا۔
ساؤ ٹومی ازاد پوچھلی چمگادڑ
ساؤ ٹومی ازاد پوچھلی چمگادڑ، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ ساو ٹومی تے برنسپی تے سوانا دی واسی اے۔
کوماموٹو قلعہ
کوماموٹو قلعہ ضلع کوماموٹو جپان وچ اک اچی تھاں تے جگیرداری ویلے دا اک قلعہ اے۔
ساؤ ٹومی ازاد پوچھلی چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:ازاد پوچھلی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
افغان سکھ جنگاں
زمان شاہ دیاں مہماں
کجھ ویلے لئی محمود شاہ درانی نال نجٹھن توں بعد، زمان شاہ پنجاب واپس آ گیا اتے ۱۷۹۸ دی پتجھڑ وچ، بناں کسے خلاف دے، لاہور اتے قبضہ کر کے اکّ وار پھر اپنی مہم شروع کر دتی، پر ایہہ رنجیت سنگھ دی حکمت عملی سی اسنے لاہور شہر نوں گھیرا پا لیا۔ زمان شاہ نے دلی ول کوچ کرن دا ارادہ رکھیا پر سکھاں نے سپلائی روکن لئی اس دے ڈیرے دے لگبھگ ۱۵۰ کلومیٹر نوں برباد کر دتا اتے جھڑپاں وچ شامل ہو گئے۔ درڑھ دشمن دا ساہمنا کردے ہوئے جو قابل نال اس دا کمیونیکیشن کٹّ سکدا سی، شاہ زمان نے وویک دی ورتوں کیتی اتے ۴ جنوری ۱۷۹۹ نوں اپنیاں فوجاں نال افغانستان واپس آ گیا۔ بھنگی سکھ مثل نے لاہور 'تے مڑ قبضہ کر لیا۔ زمان شاہ نے پھر سکھاں نوں ونڈن دی کوشش کرن لئی ۱۹ سالا رنجیت سنگھ نوں لاہور دا گورنر نامزد کیتا اتے پشاور واپس پرتیا جتھے سکھاں نے افغاناں نوں جیہلم دریا تک ہرایا۔ دریا پار کردے ویلے، زمان شاہ نے چڑھائی کارن زیادہ تر آدمی، رسد اتے بھاری توپ کھانہ گوا دتا۔ آخرکار، شاہ زمان اتے اسدی باقی دی فوج مہم توں تھکّ کے ۱۷۹۹ دے اخیر وچ قندھار پہنچ گئی۔ زمان شاہ نے ۱۸۰۰ دی بسنت وچ پنجاب دی اپنی تیجی مہم شروع کیتی اتیرنجیت سنگھ نال نجٹھن دی سازش دلچسپی۔ حالانکہ، افغانستان وچ گھریلو جھگڑے ہون کارن، اسنوں اکّ وار پھر اپنے بھرا محمود شاہ درانی نال نجٹھن لئی، اپنی مہم نوں وچالے چھڈن لئی مجبور کیتا گیا سی۔ شاہ زمان پنجاب واپس نہیں آیا اتے محمود شاہ ولوں اس نوں عہدے توں ہٹا دتا گیا۔
کوماموٹو قلعہ
میٹسوموٹو قلعہ تے ہائیمیجی قلعے نال اینوں جپان دے تن سب توں ودیا قلعیاں وچ گنیا گیا اے۔
سمٹر کاؤنٹی
سمٹر امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:فلوریڈا دیاں کاؤنٹیاں
چک 58 ڈی بی
چک 58 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
افغان سکھ جنگاں
مہاراجہ رنجیت سنگھ دیاں مہماں
thumb|مہاراجہ رنجیت سنگھ ۱۸۱۳ وچ، اٹک دے قلعے دی واپسی دی منگ کرن توں بعد، درانی وزیراعظم وزیر فتح خان نے اٹک نوں گھیر لیا۔ اکّ پنجابی راحت فورس پہنچی اتے تن مہینیاں تک دوویں فوجاں اکّ دوجے دا ساہمنا کردیاں رہیاں، کوئی وی دھر اگے نہیں ودھی۔ جویں ہی گرمیاں دی گرمی نے فوجاں نوں متأثر کرنا شروع کیتا، دیوان موہکم چند نے افغاناں نوں دریا توں پانی لین توں روکن لئی اپنی فوج نوں مارچ کیتا۔ پانی دی سپلائی لئی افغاناں نے ندی ول حملہ کیتا، پر اس نوں توڑن وچ اسمرتھّ رہے۔ موہکم چند نے افغاناں دے کمزور ہون نوں سمجھدے ہوئے، افغاناں 'تے اپنے گھوڑسواراں نوں بھیجیا اتے افغان دو ہزار آدمیاں نوں گوا کے بھجّ گئے ۔
رنجیت سنگھ 'تے دھوکھےبازی دا الزام لگاؤندے ہوئے، فتح خان اپریل ۱۸۱۳ وچ ۱۵٬۰۰۰ گھوڑسواراں دی اگوائی وچ کشمیر توں روانہ ہویا اتے اٹک دے قلعے وچ داخلہ کیتا۔ اسے ویلے رنجیت سنگھ نے برھان توں دیوان موکھم چند اتے کرم چند چاہل نوں گھوڑ-سوار، توپخانے اتے پیدل فوج دی اکّ بٹالیئن نال افغاناں دا مقابلہ کرن لئی بھیجیا۔ thumb|حسن ال دید ولوں بنائی ہری سنگھ نلوآ دی تصویر دیوان موہکم چند نیر نے افغان کیمپ توں ۸ میل (۱۳ کلومیٹر) دور ڈیرا لایا۔ ۱۲ جولائی ۱۸۱۳ نوں، افغاناں دی سپلائی ختم ہو گئی اتے دیوان موکھم چند نیر نے لڑائی دی پیش کش کرن لئی، سندھ ندی دے کنڈھے، اٹک توں ہیدرو تک ۸ کلومیٹر (۵٫۰ میل) مارچ کیتا۔ ۱۳ جولائی ۱۸۱۳ نوں، دیوان موکھم چند نیر نے گھوڑ-سوار نوں چار ڈویزناں وچ ونڈیا، اکّ ڈویزن دی کمان ہری سنگھ نلوآ نوں دتی اتے اکّ ڈویزن دی کمان خود لے لئی۔
فتح خان نے اپنے پٹھاناں نوں گھوڑسوار چارج 'تے بھیج کے لڑائی دی شروعات کیتی، جس نوں سکھ توپخانے دی بھاری گولیباری نے کھدیڑ دتا۔ افغاناں نے دوست محمد خان دی اگوائی ہیٹھ ریلی کیتی، جس نے غازیاں دی اک ہور گھوڑ-سوار چارج 'تے اگوائی کیتی، جس نے سکھ فوج دے اک ونگ نوں وگاڑ دتا اتے کجھ توپخانے 'تے قبضہ کر لیا۔ جدوں ایہہ جاپدا سی کہ سکھ لڑائی ہار گئے سن، دیوان موہکم چند نے اکّ جنگی ہاتھی دے اپر اکّ گھوڑسوار فوج دی اگوائی کیتی جس نے افغاناں نوں ہر تھاں توں بھجایا۔فتح خان، اپنے بھرا، دوست محمد خان دی موت دے ڈروں، قابل نوں بھجّ گیا اتے سکھاں نے گواچے توپخانے دے ٹکڑیاں سمیت افغان کیمپ 'تے قبضہ کر لیا۔
اٹک دی جت توں دو مہینے بعد، رنجیت سنگھ نے درانی راج وچ استھرتا دا فائدہ اٹھاؤن دا فیصلہ کیتا، اتے درانی سامراج توں کشمیر نوں کھوہن لئی اکّ مہم شروع کیتی۔ جون تک، دیوان موہکم چند دے پوتے رام دیال دی کمان ہیٹھ ۳۰٬۰۰۰ بندیاں دی فوج نے بارہ مولہ ول کوچ کیتا، جس دی اگوائی رنجیت سنگھ نے پنچھ ول کوچ کیتا۔
رنجیت دی فوج موسلادھار بارش کارن دیر نال پہنچی، جدوں کہ رام دیال دی فوج نے ۲۰ جولائی ۱۸۱۴ نوں بارہ مولہ دے قلعے 'تے قبضہ کر لیا سی۔ جدوں دیال دی فوج کشمیر دے گورنر شپئیاں کول پہنچی، تاں عظیم خان نے اس نوں روک دتا۔ دیری دی کاروائی نال لڑدے ہوئے، دیال نے رنجیت دے ۵٬۰۰۰ جواناں دی مضبوطی دی اڈیک کیتی۔ افغان سنائیپراں ولوں ایہناں مضبوطی نوں روکن لئی مجبور کیتا گیا سی۔ رنجیت سنگھ دی فوج لئی غذا دی سپلائی اکّ وڈا مدعا بن گئی، جس توں بعد ہیضہ پھیل گیا۔ اس دوران، رام دیال، جو شری نگر دے نیڑے پھسیا ہویا سی، نوں عظیم خان توں گل بات لئی امن دا تجویز حاصل ہویا اتے اوہ اکّ مشکل حالت توں اپنے آپ نوں کڈھن دے یوگ ہو گیا۔ رنجیت سنگھ دی مہم فیل ہو گئی۔
امرتسر، لاہور اتے سکھ سامراج دے ہور وڈے شہر جت دی خوشی وچ دو مہینے بعد روشن رہے۔ اٹک وکھے اپنی ہار توں بعد، فتح خان نے ایران دے حاکم علی شاہ، اتے اس دے پتر علی مرزا ولوں ہیرات دے درانی صوبے 'تے قبضہ کرن دی کوشش دا مقابلہ کیتا، جس نال اوہناں دے نویں قبضے والے کشمیر دے صوبے نوں حملے لئی کھلا چھڈّ دتا گیا۔
اٹک دی لڑائی
۱۳ جولائی ۱۸۱۳ نوں سکھ سلطنت اتے درانی سلطنت دے وچکار اٹک دی لڑائی (جو چچ دی لڑائی جاں ہدرو دی لڑائی وی کیہا جاندا اے) سی۔ ایہہ لڑائی درانیاں تے سکھاں دی سبھ توں اہم جت سی۔
ملتان تے قبضہ
جنوری دے شروع وچ سکھ فوج نے نواب مظفر خان دے مظفرگڑھ اتے کھانگڑھ دے قلعیاں 'تے قبضہ کرن نال اپنی مہم شروع کیتی۔ فروری وچ، کھڑک سنگھ دی اگوائی وچ سکھ فوج ملتان پہنچی اتے مظفر نوں سمرپن کرن دا حکم دتا، پر مظفر نے انکار کر دتا۔ سکھ فوجاں نے شہر دے نیڑے اکّ لڑائی جت لئی پر مظفر دے قلعے وچ پچھے ہٹن توں پہلاں اوہ قبضہ کرن وچ اسمرتھّ سن۔ سکھ فوج نے ہور توپخانے دی منگ کیتی اتے رنجیت سنگھ نے اوہناں نوں زمزما اتے ہور وڈے توپخانے بھیجے، جس نال قلعے دیاں کندھاں 'تے گولیباری شروع ہو گئی۔ جون دے شروع وچ، سادھو سنگھ اتے ہور اکالیاں دے اکّ چھوٹے جہے جتھے نے قلعے دیاں کندھاں اتے حملہ کیتا اتے کندھ وچ اکّ پاڑ پایا۔ جویں ہی اوہ انجان گڑھی نال لڑن لئی بھجے تاں وڈی سکھ فوج چوکس ہو گئی اتے قلعے وچ داخل ہو گئی۔ مظفر اتے اس دے پتراں نے قلعے دی رکھیا کرن لئی اکّ حملہ آور کوشش کیتی پر لڑائی وچ مارے گئے۔ ملتان دی گھیرابندی نے پیشاور علاقہ وچ اہم افغان اثر نوں ختم کر دتا اتے ایہہ سکھاں دے پشاور قبضے لئی اہم ثابت ہویا۔
پچھوکڑ
ستمبر، ۱۸۴۴ وچ اپنے پیؤ دی موت مگروں، دیوان مول راج نوں ملتان دا گورنر بنایا گیا سی۔ ۱۸۴۶ وچ انگریزاں دے لاہور دربار اتے قبضے مگروں، لال سنگھ دیاں سازشاں ہیٹھ، اس دا معاملہ ۲۵٪ ودھا دتا گیا۔ اس نے بناں کسے شکایت توں اس نوں منظور کر لیا۔ ایہہ گلّ ۲۹ اکتوبر، ۱۸۴۶ دی ہے۔ لال سنگھ نے ایتھے ہی بس نہیں کیتی ۔ ہن اس نے مول راج دے کئی حق کھوہ لئے پر اس دا اجارہ نہ گھٹایا۔ مول راج دیاں عدالتی طاقتاں وی گھٹا دتیاں گئیاں۔ اس دا نتیجہ ایہہ نکلیا کہ اوہ معاملہ نہ دین والیاں دے خلاف کوئی ایکشن نہیں سی لے سکدا۔ اخیر، تنگ آ کے اس نے دسمبر، ۱۸۴۷ وچ استعفٰی دے دتا۔ ریزیڈینٹ نے اس دا استعفٰی منظور کر لیا اتے نویں صوبیدار دے آؤن تک سیوا نبھاؤن اتے مارچ، ۱۸۴۸ تک ملتان رکن واسطے آکھ دتا۔ ہن فریڈرک کری لاہور وچ نواں ریزیڈینٹ بن کے آ گیا سی۔ اس نے کاہن سنگھ مان نوں ملتان دا نواں صوبیدار لا دتا اتے وینس ایگنیو نوں اس دا سیاسی صلاح کار تے لیفٹینینٹ ایاڈرسن نوں اس دا اسسٹینٹ بنا دتا | ۱۹ اپریل، ۱۸۴۸ دے دن کاہن سنگھ مان ملتان پجا۔ دیوان مولراج نے صوبیداری دا چارج اس نوں سنبھال دتا۔
جدوں چارج لے کے کاہن سنگھ تے دوویں انگریز باہر نکل رہے سن تاں اک فوجی افسر گودڑ سنگھ مذہبی نے ایاڈرسن اتے ایگنیو 'تے حملہ کر کے اوہناں نوں قتل کر دتا۔ ایہہ کوئی اچانک گھٹی گھٹنا نہیں سی ۔ سکھ فوجاں وچ انگریزاں ولوں پنجاب 'تے قبضہ، رانی جنداں دی بے عزتی اتے قید، سکھ جرنیلاں تے افسراں دیاں طاقتاں کھوہنا، غداراں نوں عہدے اتے سنمان بخشنا بارے خبراں پجدیاں رہندیاں سن تے اوہ اندروں-اندری غصے نال بھرے پیتے بیٹھے سن۔ دیوان مول راج دی تھاں کاہن سنگھ مان، تے اوہ وی دو انگریز افسراں دی نگرانی ہیٹھ، لایا جانا وقتی ایکشن دا کارن بنیا۔
جدوں دو انگریز افسراں دے مرن دی خبر فریڈرک کری ریزیڈینٹ کول پجی تاں پہلاں تاں اس نے فوج نوں ملتان جان دا حکم دے دتا پر مگروں اس نے ارادہ بدل لیا تے اس نوں سکھاں تے تھوپن دی ترکیب گھڑنی شروع کر دتی۔ ایہہ سوچ کے اس نے ہربرٹ ایڈورڈز نوں بنو وچ خط بھیج کے آکھیا کہ اوہ کاہن سنگھ مان نوں کہے کہ اوہ دیوان مول راج نوں ہی صوبیدار رہن دیوے۔ مئی، ۱۸۴۸ وچ ریزیڈینٹ نے ایڈورڈز نوں فوج لے کے ملتان جان واسطے آکھ دتا۔ اس ویلے تک (ہیرا سنگھ ڈوگرا ولوں ۱۸۴۵ وچ شہید کیتے بابا بیر سنگھ نورنگ آباد دے وارث) بھائی مہاراج سنگھ وی ملتان پج چکے سن۔ اوہناں نے اتھے پہنچ کے سکھ فوجاں نوں جتھیبند کرنا شروع کر دتا۔
جد مول راج نوں ایڈورڈز دے آؤن دا پتہ لگا تاں اس نے امن سمجھوتے دی پیش کش کیتی۔ ایڈورڈز نے ایہہ پیش کش ٹھکرا دتی تے ملتان 'تیے حملہ کر دتا۔ پہلاں تاں نکیاں-موٹیاں جھڑپاں ہوئیاں پر ۱۸ جون، ۱۸۴۸ نوں اک وڈی لڑائی ہوئی جس وچ ایڈورڈز نوں جت حاصل ہوئی۔ آخری لڑائی پہلی جولائی دے دن ہوئی جس وچ دیوان مول راج دا ہاتھی ماریا گیا تے اس دے نال ہی اس دی موت دی افواہ وی پھیل گئی۔ اس نال اس دے ساتھیاں دے حوصلے ڈگ پئے۔ اس نے اپنے آپ نوں قلعے وچ بند کر لیا۔ انگریزی فوجاں نے قلعے نوں سارے پاسیوں گھیر لیا۔ ایہہ گھیرا چار ہفتے جاری رہا۔ دیوان مول راج، کابل توں امیر دوست محمد خان دی مدد دی آس وی رکھ رہا سی۔ پر نہ تاں کابل توں اتے نہ اٹاری والیاں توں کوئی مدد پجّ سکی۔ ۱۷ دسمبر، ۱۸۴۸ نوں انگریز فوجاں نے قلعے 'تے اک زبردست حملہ کیتا تے اندر داخل ہو گئیاں۔ اخیر مول راج نے ہتھیار سٹّ دتے۔ دیوان مول راج 'تے قتل، جنگ کرن اتے غداری دا مقدمہ چلا کے اس نوں موت دی سزا سنائی گئی (جو گورنر جنرل نے عمر قید وچ بدل دتی)۔ جنوری، ۱۸۵۰ تک اس نوں لاہور قلعہ وچ رکھ کے مگروں فورٹ ولیئمز (کلکتہ) بھیج دتا گیا۔ پر خراب صحتَ کارن اس نوں بنارس لے آندا گیا اتے کھانے وچ ہلکی زہر دے کے اس نوں موت دے منہ وچ دھکّ دتا گیا۔ اخیر، ۱۱ اگست، ۱۸۵۱ دے دن، ۳۶ سال دی عمر وچ اوہ چڑھائی کر گیا۔ دیوان مول راج بارے لارڈ ڈلہوزی دا وچار سی کہ مول راج کول بغاوت دی اگوائی کرن واسطے نہ تاں جگرا سی تے نہ ہی خواہش۔ ایہہ تاں ایڈوارڈیز دیاں زیادتیاں سن جس نے سکھاں دے قومی جذبات اس دے حق وچ کر دتے سن ۔
شوپیاں دی لڑائی
شوپیاں دی لڑائی ۳ جولائی ۱۸۱۹ نوں سکھ سلطنت توں اک مہماتی فوج اتے کشمیر دے درانی سلطنت صوبہ دے صوبیدار جبار خان وچکار ہوئی سی۔ ایہہ ۱۸۱۹ کشمیر دی مہم وچ فیصلہ کن لڑائی سی
اس لڑائی وچ ۱۸۱۹ دی کشمیر مہم شامل سی، جس کارن کشمیر نوں سکھ سامراج نال ملایا گیا۔ جدوں سکھ فوج لڑائی توں بعد سری نگر شہر وچ داخل ہوئی، تاں کھڑک سنگھ نے ہر شہری دی نجی سرکھیا دی گارنٹی دتی اتے ایہہ یقینی بنایا کہ شہر نوں لٹیا نہ جاوے۔ شری نگر 'تے شانتیپورن قبضہ کرنا اہم سی کیونکہ شری نگر، شال بناؤن دا وڈا صنعت ہون توں علاوہ، پنجاب، تبت، اسکاردو اتے لداخ وچکار وپار دا مرکز وی سی۔
سری نگر اتے قبضہ کرن توں بعد، سکھ فوج نوں کشمیر نوں جتن وچ کسے وڈے خلاف دا ساہمنا نہیں کرنا پیا۔ کشمیر دے قبضے نے تبت نال سکھ سامراج دیاں حداں اتے سرحداں طے کر دتیاں۔ کشمیر دی جت نے سکھ سامراج وچ اکّ مکمل جوڑ وجوں چنھت کیتا اتے سامراج دے مالیئے اتے زمینی حصے وچ اہم وادھا کیتا۔
پس منظر
۱۸۱۴ توں ۱۸۱۹ تک، سکھ سلطنت نوں بھیمبر، راجوری، پنچھ، نورپور اتے ہورناں  پہاڑی راجاں دے خلاف لگاتار  مہماں  بھیجن لئی مجبور کیتا گیا سی۔ ایہناں راجاں وچ بغاوتاں نوں جت کے سکھ سلطنت پیر پنجال رینج اتے کشمیر وچ رستے دے کنٹرول نوں جاری رکھن دی کوشش کر رہا سی۔ حالانکہ درانی سلطنت نے کھیتراں دا ٹھوس پربندھ کیتا کیونکہ پیر پنجال رینج نے سکھ فوجاں نوں سپلائی اتے تازہ فوجاں نوں روک دتا سی۔
۱۸۱۹ وچ، عظیم خان کابل  اک فوجی دستہ لیا سی۔ عظیم خان دے مال وزیر بیربال دھر نے سکھ راج دے راجگڑھ لاہور دا سفر کیتا اتے مہاراجہ رنجیت سنگھ نوں درانی سلطنت دے کشمیر توں خاتمے لئی کیہا۔ اس نے رنجیت سنگھ نوں دسیا کہ عظیم خان کشمیر وچ درانی دیاں فوجاں دی اگوائی نہیں کر رہا  اتے کشمیر وچ آواجائی دے راہاں بارے جانکاری دتی ۔
۱۸۱۹ء دی کشمیر مہم
سکھ فوج نے گجرات اتے وزیرآباد وکھے مہم لئی دو شہادراں(آرسنل) دا قیام کیتا۔ ۲۰ اپریل نوں، رنجیت سنگھ نے پیر پنجال دی پہاڑی دے پیراں وچ لاہور توں ۳۰٬۰۰۰ لوک پہاڑی راجاں تک گھل دتے۔ اس مہم نوں تن کالماں وچ ونڈیا گیا: مصر دیوان چند نے اگامی فوج دی اکوائی کیتی تے  کھڑک سنگھ نے پچھلی فوج دی کمانڈ کیتی، اتے رنجیت سنگھ نے سپلائی لائن دی رکھیا لئی ۱۰٬۰۰۰ فوجیاں دا اک ریزرو تعینات کیتا۔ فوج نے بھیبر نوں مارچ کیتا اتے مڑ اڑکا ہو گیا، اتے بناں کسے ٹکراء دے مقامی حاکم دے قلعے اتے قبضہ کر لیا۔ ۱ مئی نوں، سکھ فوج دے دوویں کالم راجوری اتے اسدے حکمران  ، آگر خان کول پہنچے جسنے بغاوت کر دتی اتے لڑائی لئی مجبور کیتا۔ ہری سنگھ نلوا نے اک فورس دی کمان سمبھالی اتے دشمن فوج نوں بھجا دتا، جس نے اپنے بوہتے آدمیاں اتے جنگی سپلائی نوں گواؤن توں بعد بناں شرط ہتھیار سٹن دی پیش کش کیتی۔ اگر خان  بھمبر نوں بھیجیا تے بچ نکلن دی کوشش وچ پھڑ لیا گیا، جتھے رنجیت سنگھ دربار لایا سی۔ اس دے بھرا، رحیم اللہ خان، نوں درہ بہرام دی بھال وچ مدد لئی راجوری دا راجا تعینات کیتا گیا سی۔
اک وار جدوں سکھ فوج درہ بہرام تک پہنچ گئی تاں درانی دے تعینات کیتے گئے فوجدار اپنی حفاظت لئی سرینگر بھج گیا۔ پونچھ دے کوتوال میر محمد خان اتے شوپیاں دے کوتوال محمد علی نے دھکی دیوَ اتے ماجا درےآں تے بچاء دی کوشش کیتی پر ۲۳ جون ۱۸۱۹ نوں  مصر دیوان چند اگے ہار گئے  ۔ کھڑک سنگھ ہن سرمدی تھانا گیا۔  ] جدوں کہ مصردیوان چند نے تن حصےآں وچ اپنی فوج نوں ونڈ کے وکھ وکھ پاسیاں راہیں پیر پنجال رینج پار کرن دا حکم دتا۔
لڑائی
شوپیاں لئی سڑک اُتے سرائے علی وچ فوج دوبارہ اکٹھی ہوئی ۳ جولائی ۱۸۱۹ نوں سکھ فوج نے شوپیاں راہیں سرینگر جان دی کوشش کیتی مگر جبار خان دی اگوائی وچ اک درانی  فوج نے اس نوں روک لیا۔ درانی فوج نے سکھ توپخانے دے حملے دی تیاری وچ اپنے آپ نوں قلعہ بند کیتا اتے بھاری توپخانہ لیاندا |group=nb}}، پر سکھ اس لئی تیار نہیں سی، کیونکہ اوہناں نے صرف ہلکیاں بندوقاں ای لیاندیاں سن۔
نتیجہ
سرینگر لین توں بعد، سکھ فوجاں نوں کشمیر نوں جتن لئی کوئی وڈی مزاحمت نہیں سی۔ حالانکہ جدوں رنجیت سنگھ نے دیوان موکھم چند دے پتر موتی رام نوں کشمیر دے نویں گورنر دے طور تے تعینات  کیتا سی تاں اسنے کشمیر دے اندرلے مضبوط گڑھاں توں خراج یقینی بناؤن لئی "بہت سارے فوجی" بھیجے سن جو سکھ راج دے خلاف مزاحمت دا توڑ کر سکدے سن۔  کشمیر دی جت نال سکھ سلطنت وچ "وڈا وادھا" ہویا اتے "اہم" سلطنت دی آمدن وچ وادھا ہویا۔
نوشہرہ دی لڑائی
۱۸۲۳ء وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ اتے پشتون قبیلیاں وچکار نوشہرہ دی جنگ شروع ہوئی۔ اس جنگ وچ سکھاں دی جت ہوئی  اتے اوہناں نے پشاور دی وادی اتے قبضہ کر لیا۔
۱۴ مارچ ۱۸۲۳ نوں نوشہرا دی خونی لڑائی وچ، رنجیت سنگھ دی اگوائی وچ سکھ فوجاں نے پیشاور دے سرداراں ولوں حمایت حاصل یوسپھزئی افغان نوں ہرا دتا۔ عظیم خان براکزئی اس حادثہ توں اینا دکھی ہویا کہ مئی دے شروع وچ ڈیڈھ مہینے بعد دکھ اتے نموشی نال ہی اسدی موت ہو گئی۔
جمرود دی لڑائی
جمرود دی لڑائی افغانستان دے بادشاہ اتے سکھ سلطنت دے وچکار ۳۰ اپریل، ۱۸۳۷ نوں لڑی گئی۔ سکھ درہ خیبر نوں لنگھ کے جلال آباد تے قبضہ کرنا چاہندے سن۔ پر افغانیاں نے اوہناں نوں جمرود دے  تھاں تے ہی روک لیا تے لڑائی ہوئی۔ اس لڑائی وچّ افغاناں دی جت ہوئی۔
جمرود دی لڑائی تیجی افغان-سکھ جنگ وچ پنجویں اتے سبھ توں وڈی لڑائی سی۔ لڑائی دے نتیجے نوں لے کے اتہاسکاراں وچ اختلاف ہن۔ کجھ افغاناں دی قلعے اتے پشاور شہر جاں جمرود دے شہر نوں سکھاں ولوں جت لین دا دعوہ کردے ہن۔ دوجے پاسے، کجھ کہندے ہن کہ ہری سنگھ نلوا دی قتل دے نتیجے وجوں افغان دی جت ہوئی۔ جیمس نورس، ٹیکساس اے اینڈ ایم انٹرنیشنل یونیورسٹی دے سیاسیات دے پروفیسر، کہندے ہن کہ لڑائی بیسٹا رہی سی۔
حوالے
گٹھ:سکھ سلطنت دیاں لڑائیاں تے جنگاں گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:پنجاب دا اتہاس گٹھ:جنگاں
سواع
سواع (Suwa') (عربی: سواع) اک دیوتا سی جس دی پوجا نوح علیہ السلام دے وقت وچ ہوندی سی۔ قرآن وچ (71:23) وچ حضرت نوح علیہ السلام دے وقت وچ دیوتا دے طور اُپر ذکر ہے۔ تے کہندے رہے کہ تم اپنے معبوداں نوں مت چھوڑنا تے وَدّ تے سُوَاع تے یَغُوث تے یَعُوق تے نسر (نامی بتاں) نوں (وی) ہرگز نہ چھوڑنا۔"
ود، سواع، یغوث، یعوق وغیرہ حضرت نوح دی قوم دے چند بتاں دے نام سن۔ جو دوسرے بتاں توں ممتاز سن۔
حوالے
گٹھ:عربی دیوتےگٹھ:عربی علم الاساطیرگٹھ:بتگٹھ:دیوتا
چیتا بلی
چیتا بلی بلی ٹبر دی اک ماس کھانی بلی  اے۔
چمگادڑ کن لومڑ
چمگادڑ کن لومڑ افریفہ دا اک جانور اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ڈنگر گٹھ:لومڑ
چک 425 گ ب
چک 425 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
مائکرولافس اوگیپیٹالس
مائکرولافس اوگیپیٹالس ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔
اجار خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ
اجار خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ (Adjar Autonomous Soviet Socialist Republic) یا اجاری خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ (Adjarian Autonomous Soviet Socialist Republic) (جارجیائی: აჭარის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა; روسی: Аджарская Автономная Советская Социалистическая Республика) جارجیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ دے اندر سوویت یونین دی اک خود مختار جمہوریہ سی ۔ 1991 چ  سوویت یونین   دے ٹنن دے بعد ایہ جارجیا چخود مختار جمہوریہ اجاریہ بن گئی۔
ہور ویکھو
گٹھ:جارجیادی تریخ گٹھ:1921ء چ قائم ہون والے دیس تے علاقے گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:جارجیائی سوویت اشتراکی لوکراج گٹھ:گرجستان
گٹھ:سوویت یونین دی تریخ
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:تریخ سویت یونین گٹھ:سوویت وسطی ایشیاء گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج گٹھ:جارجیا گٹھ:سوویت یونین دیاں ریاستاں گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:گرجستان دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:سویت یونین گٹھ:قفقاز گٹھ:قفقاز دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج
سوانی کاؤنٹی
سوانی امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
کیرومیلس ٹارکواٹس
کیرومیلس ٹارکواٹس، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ انڈونیشیا، فلپائن تے ملائشیا دی واسی اے۔
سوانی کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:فلوریڈا دیاں کاؤنٹیاں
عام پیسیفک ایگوانا
عام پیسیفک ایگوانا ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔
کیرومیلس پارویڈنس
کیرومیلس پارویڈنس، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ انڈونیشیا تے فلپائن دی واسی اے۔
چک 57 ڈی بی
چک 57 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
کلپسپرنگر
کلپسپرنگر افریفہ دا اک جانور اے۔
جسبیر منڈ
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول کار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
اݪسی
اݪسی اک پودے تے اوہدے بی دا ناں اے۔
تیجی اینگلو میسور جنگ
تیسری اینگلو میسور جنگ (Third Anglo-Mysore War) سلطنت خداداد میسور تے ایسٹ انڈیا کمپنی تے اس دے اتحادیاں مراٹھا سلطنت تے نظام حیدرآباد وچکار ہندوستان وچ لڑیاں جان والیاں اینگلو میسور جنگاں دے سلسے دی تیسری جنگ سی۔
پیرو پیسیفک ایگوانا
پیرو پیسیفک ایگوانا ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔
اݪسی
باہرلے جوڑ
گٹھ:بوٹے
تیجی اینگلو میسور جنگ
حوالے
گٹھ:ہندستان وچ اٹھارویں صدی گٹھ:برطانیہ دیاں جنگاں گٹھ:بھارت دیاں جنگاں گٹھ:کیرالہ دی تریخ گٹھ:اٹھارویں صدی دے تنازعے گٹھ:کرناٹک دی تریخ گٹھ:جنگاںگٹھ:لڑائیاں گٹھ:بھارت دی تریخ گٹھ:برصغیر گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:ریاست میسور
دارچینی کتا مونہہ چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:ازاد پوچھلی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
چک 422 گ ب
چک 422 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
یونین کاؤنٹی، فلوریڈا
یونین امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
کورڈوفن زرافہ
کورڈوفن زرافہ افریفہ دا اک جانور اے۔
احمد تکودار
ایل خانی حکمراناں دا تیسرا حکمران  جو ہلاکو خان دا بیٹا سی۔ اپنے ودے بھائی اباقا خان دے بعد ایلخانی سلطنت دے تخت دے تحت اتے بیٹھیا۔
قبول اسلام
بادشاہی حاصل کردے ہی تکودار نے اسلام قبول کر لیا اور اپنا نام احمد رکھا۔
احمد تکودار نوں فرار دے سوا کوئی راستہ نطر نہ آیا مگر  گرفتار  ہوئیا تے دو سال تن مہینے دی   [[حکومت دے بعد  شہید  کر دتا گیا۔
گٹھ:مسیحیت ستوں ے اسلام قبول کرن والے گٹھ:منگول سلطنت دے مسلم گٹھ:چنگیز خان دی اولاد گٹھ:1284ء دیاں موتاں گٹھ:نو مسلمین گٹھ:ایلخانی سلطنت گٹھ:منگول گٹھ:ایران دی تریخ
باشکیر خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ
باشکیر خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ (Bashkir Autonomous Soviet Socialist Republic) (Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаhы; Башкирская Автономная Советская Социалистическая Республика) سابقہ سوویت یونین چ اک خود مختار لوکراج سی۔ موجودہ دور چ  ایہ باشکورتوستان دے ناں نال جانی جاندی اے تے ایہ ہن  روسی فیدریشن دا اک لوکراج اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:باشکیرستان دی تریخ گٹھ:1919ء چ قائم ہون والے دیس تے علاقے گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:باشکیر سوویت اشتراکی لوکراج گٹھ:تریخ سوویت یونین
گٹھ:سوویت یونین دی تریخ
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:تریخ سویت یونین گٹھ:سوویت وسطی ایشیاء گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج گٹھ:باشکیرستان گٹھ:سوویت یونین دیاں ریاستاں گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:سویت یونین گٹھ:روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج
چار پٹیانوالا پیسیفک ایگوانا
چار پٹیانوالا پیسیفک ایگوانا ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔
وولوسیا کاؤنٹی
وولوسیا امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
گرینہال کتا مونہہ چمگادڑ
گرینہال کتا مونہہ چمگادڑ، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ کولمبیا، پیرو، وینزویلا، برازیل، ایکویڈار تے گیاناز دی واسی اے۔
جنگلی بوٹی(کہانی)
جنگلی بوٹی  پنجابی دی جانی پہچانی لکھاری امرتا پریتم دی اک کہانی ہے۔ اس کہانی دی نائکہ اک گھریلو کامے دی بیوی ہے جسدا نام انگوری ہے۔کہانی وچّ عامَ کامے لوکاں دی زندگی،اہنا دے زندگی بارے نظرئیے،اہنا دیاں ریتاں روایتاں اتے اہنا دے بھولیپن نوں درسایا گیا ہے۔
کہانی دا پلاٹ
اس کہانی دی نائکہ انگوری نام دی کڑی ہے جو مزدور طبقے نال تعلق رکھدی ہے۔اسدا اک دہاجو منڈے نال ویاہ ہو جاندا ہے۔ویاہ توں بعد اوہ اپنے شوہر نال اپنے شوہر دے مالکاں دے گھر رہن لگّ جاندی ہے جہنا دے گھر اوہ رسوئی دا کم کردا ہے۔امگوری مالکاں دی اک عورت نال عورت -مرد دے پیار بارے اپنی ایہہ دھرنا دسدی ہے کہ ایہہ تاں ہندا ہے جد کوئی مرد کسے عورت نوں کوئی جنگلی بوٹی کسے چیز وچ ملا کے کھوا دندا ہے۔
کجھ سماں بیتدا ہے۔انگوری اپنے شوہر نال رہِ رہی ہندی ہے۔انگوری اپنے شوہر توں ودھ جوان اتے سوہنی ہے۔اسدے گھر اسدے شوہر دے دوست اک چوکیدار دا وی آؤنا جانا ہندا ہے جس ولّ انگوری ہولی ہولی موہت ہو جاندی ہے۔جد اوہ کجھ دن پنڈ چلا جاندا ہے تاں انگوری اداس ہو جاندی ہے۔اسدی حالت ویکھکے اسدی مالکن جو انگوری نال گل بات کردی ہے اسنوں پچھدی ہے کہ کیتے اسنوں وی کسے مرد نے جنگلی بوٹی تاں نہی کھوا دتی ؟اسطے انگوری وی شکّ کردی ہے کہ لگدا ہے اسنو چوکیدار نے اسنوں چاہ وچ ملا کے جنگلی بوٹی کھوا دتی ہے۔
چک 56 ڈی بی
چک 56 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
سٹولزمین کرلی
سٹولزمین کرلی ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔
کھاج (ناول)
کھاج جسبیر منڈ دا 21ویں صدی دے پہلے دہاکے دوران لکھیا گیا پنجابی ناول ہے۔ پنجاب وچّ واپرے سنتالی اتے چراسی دے دورگامی پربھاواں نوں منڈ نے ناولی کلا-جگتاں راہیں قلم بند کیتا ہے۔
پلاٹ
ایہہ ناول پنجاب دے پوادھ علاقے دے پینڈو علاقے دے لوکاں دی سنتالی دے اجاڑے اتے 80ویاں دے دہشتگردی دے ڈھاہے اکہِ کشٹاں دی کہانی بیان کردا ہے۔ پاکستان توں اپنے ابا دے نال آئی سعدیہ اس سنتاپے پرسنگ وچّ منکھی ہونی نوں سمجھن لئی کوشاں ہے۔ ناول دی سیٹنگ کرالی، روپڑ دے آس-پاس وسدے نیم-پہاڑی لوکاں دے ادھی صدی دوران واپرے دوہرے دکھانت کارن کئی پروار مرداں توں وروے ہو گئے۔ ریویوکار جوگندر سنگھ جوگی مطابق:
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
تھݨ دار
تھݨ دار (ممالیا) کنگریڑے جانوراں دی ٹولی دے رکن نیں ۔ ایہ اپنے بچےآں نوں دُدھ پلاوندے نیں جیہڑا ایہناں دے ماداواں دے تھݨاں چوں نکلدا اے تے ایہناں دے پِنڈے اُتے بال ہُندے نیں جیہڑے ایہناں نوں رت دی تبدیلی توں بچاوندے نیں ۔ ایہ پاݨی، زمین تے ہوا تے رہندے نیں تے ہر تھاں تے ملدے نیں ۔
دریائے برونائی
ایدے نال نال برونائی دا روائتی رہائشی علاقہ کیمپونگ آئر وی ایس دریا دے کنڈے تے ہیگااے۔
تھݨ دار
ایہناں دا ناپ سورنک چمگادڑ (30-40 مم تے 2 گ ) توں لے کے نیلی وہیل (33 م تے 181 ٹن ) تک ہوسکدا اے۔ ایہناں وچ ہاتھی تے آگو مانس ورگے سیانے جانور وی نیں۔ ایہ اپنے مڈھلے وکھالے وچ تے چار پیرے نیں پر ایہناں وچ کج ونڈاں نیں سمندراں وچ رہنا سکھ لیا اے، کج ہواواں وچ اڈدے نیں، کج رکھاں تے وسدے نیں کوئی دو پیرے ہوگئے نیں ۔
ایہناں دا ناں تھݨ دار ایہناں دا اپنے نیانیاں نوں ددھ پلاون توں رکھیا گیا اے ۔ لاطینی سائینسی ناں ممالیا 1758 وچ کارل لنیاس نے رکھیا جیہڑا لاطینی شبد مما توں بنیا جیہڑے ددپلانیاں دیاں ماداواں وچ ہوندے نیں تے جنہاں نوں چوس کے اوہنے دے نیانے دد پیندے نیں۔ 2006 تک دی گنتی تک ایہناں دیاں 5,416 ونڈاں، 1,229 ٹوکرے، 129 ٹبر تے 29 پتیاں نیں۔ 5 اکموریاں (آنڈے دینوالے ددپلانے) ونڈاں نوں چھڈ کے سارے ددپلانے جیوندے نیانے جمدے نیں۔ لامت ددپلانیاں دا جوڑ پلیسنٹا نال اے۔
دریائے برونائی
گٹھ:برونائی گٹھ:دریا
تھݨ دار
تھݨ دار جانور پہلی واری کاربونیفرس ویلے وچ کرلیاں تو وکھ ہوکے سامنے آۓ تے ایہناں دیاں ہن والیاں پتیاں سینوزویک ویلے وچ بنیاں۔
پنڈا
تھݨ دار جانور کنگریڑیاں دی ٹولی وچ شامل نیں ۔
بال
ددپلانیاں دی کھل اتے وال اوہنادی وڈی نشانی اے۔ ایہ موسم ی تبدیلی توں بچاندے نیں تے اینج کئی اوکھیاں تھانواں تے وی ای والاں باہجوں ملن والی گرمی نال ٹھنڈیاں تھانواں تے رہ سکدے نیں۔ کج ونڈاں (جیویں وہیل) تے اکا وال نہیں پر پرکھ والاں والے ای سن تے اپنی جمن توں پہلی حالت وچ اوہناں تے وال ہوندے نیں۔ لامت ددپلانیاں دے چوکھے پنڈے تے وال ہوندے نیں۔ وال اک پروٹین کیراٹن دے بنے ہوندے نیں۔
والاں دے کئی کم نیں:
پسار
ددپلانے سارے براعظماں، سمندراں تے جزیریاں دے واسی نیں۔ ایہناں زمین دی ہر تھاں نوں وسایا اے: جنگل، روہی، برفانی تھاں، اچے پہاڑ تے قطبی غلاقے۔
بنن
ددپلانے ددپلانے ورگے کرلیاں توں بنے کنکریڑیاں دی ایہ ٹولی 32 کروڑ ورے پہلے کاربونیفرس ویلے سی تے سائناپسیڈا اوس ٹولی دا ناں سی۔ پرمین تے ٹرائیسک ویلیاں وچ ایس ٹولی وچ وادے ہوۓ تے ایہناں چوں ای سائینوڈونٹیا دی ٹاہنی وچوں پہلے ددپلانے بندے نیں۔ ایہناں دا وڈا دماغ تے اچیچے جواڑے سن۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جانور گٹھ:جنور گٹھ:دد پلان والے گٹھ:جیون پڑھت
چک 421 گ ب
چک 421 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
شیخ دین محمد
شیخ دین محمد 1759 وچ پٹنہ وچ پیدا ہوئے جدو‏ں ایسٹ انڈیا کمپنی ہندوستان اُتے قبضہ جما رہی سی۔ اس زمانے وچ پٹنہ بنگال دا حصہ سی ہن ایہ بہار دا حصہ ا‏‏ے۔ دین محمد (Dean Mahomet) نے انگریز افواج دے نال جو سفر کیتے اس دا سفرنامہ 1794ء وچ شائع کیتا۔ ایہ پہلی کتاب اے جو کِس‏ے ہندوستانی نے انگریزی زبان وچ چھپوائی سی۔
دین محمد دا باپ تے بھائی ایسٹ انڈیا کمپنی وچ ملازم سن ۔ دین محمد د‏‏ی عمر صرف گیارہ سال سی جدو‏ں اس دے باپ دا انتقال ہوئے گیا۔ دین محمد انگریزاں تو‏ں وڈا متاثر سی تے فوجی زندگی گزارنے دا خواہش مند سی اس لئی اپنی ماں د‏‏ی مخالفت دے باوجود انگریزی فوج وچ بطور خدمت گار شامل ہوئے گیا۔ ایسٹ انڈیا کمپنی دے کیپٹن ایوان بیکر نے دین محمد نو‏‏ں اپنے پاس رکھ لیا۔ دین محمد نے اپنے سفر نامے وچ کیپٹن بیکر نو‏‏ں اپنا بہترین دوست قرار دتا۔
بارہ سال تک بیکر تے شیخ دین محمد دا کم برطانوی فوج دے لئی روگٹھ دا ضروری سامان فراہ‏م کرنا سی ۔ اس دے لئی نزدیکی گااں دیہات دے لوکاں نو‏‏ں دھونس دھمکی دیکران تو‏ں کھانے پینے دا سامان، گوشت دے لئی مرغیاں تے بکریاں تے آوا جائی د‏‏ی ضروریات دے لئی بیل گھوڑے تے اونٹھ ہتھیا لئی جاندے سن ۔
1782 وچ گورنر جنرل ہیسٹنگز نے بیکر نو‏‏ں تن قتل دے مجرم گرفتار کرنے دا حکم دتا۔ بعد وچ بیک‏ر ک‏ے خلاف دیہاتیاں نے شکایت کیت‏‏ی کہ اُس نے پورے گااں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا تے رقم وصول ک‏ر ک‏ے چھڈیا۔ ہیسٹنگز نے بیک‏ر ک‏ے خلاف تحقیقات دا حکم دتا۔ بنارس دے کمپنی ریزیڈنٹ نے تحقیقات دے بعد بیکر نو‏‏ں بے قصور قرار دتا مگر بیکر نے، جو ہندوستان وچ 15 سال گزار چکيا سی، بنگال آرمی د‏‏ی نوکری چھڈنے دا ارادہ ک‏ر ليا تے 27 نومبر 1783 نو‏‏ں استعفاء دے دتا۔ (غالباً اس دا جرم چھپانے دے لئی اس تو‏ں استعفاء وی لے لیا گیا تے اسنو‏ں بے قصور وی قرار دتا گیا)۔ قواعد دے مطابق نوکری چھڈنے تو‏ں اک سال پہلے استعفاء دینا ضروری سی ۔1784 وچ جدو‏ں بیکر کمپنی د‏‏ی ملازمت تو‏ں فارغ ہويا تاں دین محمد وی نوکری چھڈ ک‏‏ے 25 سال د‏‏ی عمر وچ بیک‏ر ک‏ے نال آئر لینڈ چلا گیا ۔
یہ گل حیران کن اے کہ ایسٹ انڈیا کمپنی دے سابقہ ملازم ہونے دے باوجود کیپٹن بیکر تے صوبیدار دین محمد نے آئرلینڈ جانے دے لئی ایسٹ انڈیا کمپنی دے جہاز وچ سفر نئيں کیتا بلکہ اک ڈنمارک دے جہاز Christians borg وچ سفر کیتا حالانکہ ڈنمارک د‏‏ی کمپنی برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی حریف سی۔ اس تو‏ں شک ہُندا اے کہ انہاں دے پاس ایسا سامان سی جسنو‏ں اوہ برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی تو‏ں چھپانا چاہندے سن ۔ ایہ جہاز پہلے جنوب مغربی انگلینڈ د‏‏ی بندرگاہ Dartmouth پہ رکا جو اسمگلنگ دا اڈا سی۔ اس گل دا قوی امکان اے کہ بیکر تے دین محمد نے اپنا کچھ سامان چھوٹی کشتیاں وچ Cork بھجوا دتا۔ بیکر دا باپ Cork د‏‏ی بندرگاہ دا ہاربر ماسٹر (Water Bailiff) سی ۔
تین سال بعد بیکر دا انتقال ہوئے گیا۔ دین محمد نے آئرش لڑکی جین ڈیلی (Jane Daly) نال شادی کرنے دے لئی اسلام ترک ک‏ر ک‏ے مسیحیت اختیار کيتی تے باقی عمر برطانیہ وچ گزاری۔۔ 92 سال د‏‏ی عمر وچ اس دا انتقال ہويا۔
جادو
دین محمد اپنی کتاب وچ لکھدا اے کہ ہندوستان دے طول و عرض وچ ایداں دے بوہت سارے لوک ملدے نيں جو طرح طرح دے کمالات دکھاندے نيں جنہاں نو‏ں دیکھ ک‏ے انسان دنگ رہ جاندا ا‏‏ے۔ اوہ لکھدا اے کہ کچھ لوک اک سوکھے تے بغیر پتےآں دے چھوٹے تو‏ں پودے اُتے کچھ مٹی تے پانی چھڑک کر چادر تو‏ں ڈھانپ دیندے نيں۔ جدو‏ں ادھے گھینٹے بعد چادر ہٹاندے نيں تاں پودے اُتے سبز پتے نکل آئے ہُندے نيں۔
اس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اُس زمانے وچ ہندوستان دے لوک کیلشیئم کاربائیڈ تو‏ں واقف سن ۔
میکسیکی کتا مونہہ چمگادڑ
میکسیکی کتا مونہہ چمگادڑ، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ میکسیکو دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ازاد پوچھلی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
لیچوی
لیچوی افریقا دا اک جانور اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ڈنگر گٹھ:جانور
مسلم سلیم
مسلم سلیم : (پیدائش یکم نومبر 1950) – بھارت د‏‏ی ریاست مدھیہ پردیش د‏‏ی دار الحکومت شہر بھوپال نال تعلق رکھنے والے مسلم سلیم، جنہاں نو‏ں اردو ترقی و ترویج د‏‏ی خواہاں شخصیت دے طور اُتے ہی نئيں بلکہ اک شاعر دے طور اُتے وی پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ مسلم سلیم نے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں بی اے آنرز تے الہ آباد یونیورسٹی تو‏ں ایم اے عربی کیتا ا‏‏ے۔ مسلم سلیم اک کثیر اللسانی صحافی نيں، جنہاں نے بھارت دے سب تو‏ں زیادہ مقبول انگریزی، ہندی تے اردو اخبارات دے نال کم کیتا ا‏‏ے۔
بچپن تے تعلیم
والدمحترم ڈاکٹر سلیم واحد سلیم اپنے وقت دے خوش گو شاعر سن تے نقوش، ادبِ لطیف و ہور معتبر جریدے وچ 1986 تو‏ں 1990 تک بکثرت تے باقاعدگی دے نال شائع ہُندے رہ‏‏ے۔ حالے چند برس پہلےلاہور یونیورسٹی وچ انہاں اُتے تحقیق وی ہوئی۔ آپ مشہور اردو نقاّد تے ماہر اقبالیات و غالب خلیفہ عبد الحکیم دے بھتیجے سن ۔ علی گڑھ طبّیہ کالج دے تاسیسی پرنسپل عطاءاﷲ بٹ والدصاحب دے پھوپھا سن ۔ والدہ محترمہ امِّ حبیبہ صاحبہ تو‏ں ّد عبد الباقی صاحب د‏‏ی پودیاں سن۔ جو محمدن انگلو اورئینٹل کالج (اب علی گڑھ مسلم یونیورسٹی) دے پہلے پنج طلبہ وچ شامل سن تے فارغ التحصیل ہوئے ک‏ے اوتھے  برسر ( bursar) دے عہدے اُتے تا عمر فائز رہے۔ مسلم سلیم اتر پردیش دے ضلع ہردوئی دے قصبہ شاہ آباد وچ یکم نومبر 1950 وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں منسلک سکولز ہی وچ ہوئی۔ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں بی۔ اے۔ (سیاسیات) تے الہ آباد یونیورسٹی تو‏ں یم۔ اے۔ (عربی) پاس کیتے۔
پیشہ ورانہ تے ادبی سفر
1979 وچ بھوپال دے بھاسکر گروپ آف نیوز پیپرز دے اردو اخبار آفتاب جدید تو‏ں اپنا صحافتی میدان شروع کیتا۔ 1986 وچ اس گروپ دے انگریزی اخبار نیشنل میل تو‏ں وی جڑ گئے۔ 2008 وچ انگریزی اخبار سینٹرل کرونیکل وچ بیورو چیف تے 2012 تک ہندوستان ٹائمز تو‏ں جڑے رہ‏‏ے۔ فی زمانہ پبلک ریلیشنز حکومت مدھیہ پردعش تو‏ں منسلک ني‏‏‏‏ں۔
ادبی سفر
ادبی تخلیقات 1971 تو‏ں کردے آ رہے ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں وچ غزلیات، افسانے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا پہلا افسانہ ننگی سڑک سی۔ مسلم سلیم اک عظیم شاعر تے دنیا دے ہر ملک دے اردو شاعر تے ادیب د‏‏ی وسیع ڈیٹا ویہہ دے خالق ني‏‏‏‏ں۔ مسلم سلیم دے والد ڈاکٹر سلیم واحد سلیم وی اک عظیم شاعر سن جو خلیفہ عبد الحکیم دے بھتیجے سن ۔ مسلم سلیم د‏‏ی غزلاں نو‏‏ں گجرات یونیورسٹی، پاکستان دے نصاب وچ شامل کیتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں دا ناں انڈین مسلم لیجینڈس وچ شامل کیتا گیا اے رسالہ فکرِنو، لاہور نے مسلم سلیم 9 صفحات دا گوشہ شائع کیتا ا‏‏ے۔ کئی ہندوستانی رسالےآں نے وی انہاں اُتے خاص نمبر شایع کیتے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ دنیا وچ واحد شاعر نيں، جنہاں د‏‏ی نیو یارک تو‏ں سڈنی دے تک 32 شاعراں نے55 شعری نذرانے پیش کیتے نيں۔
اردو دائریکٹری
بھارت دے شاعر تے مصنفاں د‏‏ی ڈائرکٹری بنانے د‏‏ی کوشش وی کيتی گئی۔ قومی سطح اُتے اک ڈائریکٹری تے ریاستی سطح اُتے بھارت د‏‏ی چند ریاستاں د‏‏ی ڈائرکٹریز وی بنائی گئياں، جنہاں دا اہ‏م مقصد شاعر تے مصنفاں دا تعارف اردو دنیا تو‏ں کروانا سی۔ انہاں ڈائرکٹریز د‏‏ی تمام معلومات کھوج خبر نیوز ڈاٹ کوم تے ہور بارہ بلاگز اُتے دستیاب ني‏‏‏‏ں۔
کیمپونگ آئر
کیمپونگ آئر یا پانی دا پنڈ برونائی دے راجکعر بندر سری بیگوان دا اک علاقہ اے۔ ایس علاقے دی ابادی 39،000 دے نیڑے اے۔ جیڑی کل دیس دی ابادی  دا دس فیصد اے۔ ایس علاقے چ تمام عمارتاں دریائے برونائی دے پانی اتے بنائیاں گئیاں نیں۔
مسلم سلیم
باہرلے جوڑ
گٹھ:1950 دے جم گٹھ:۱۹۵۰ دے جم گٹھ:اتر پردیش دے شاعر گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھوپال دیاں شخصیتاں
واکولا کاؤنٹی
واکولا امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
نکا کڈو
لیسر کودو افریفہ دا اک جانور اے۔
ٹاراپاکا پیسیفک ایگوانا
ٹاراپاکا پیسیفک ایگوان ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔
روگ
روگ کسے جاندار دی اوہ حالت اے جدوں اوہ اپنی نارمل یا عام حالت توں ہٹ کے ہوۓ۔ اے اک بندے توں دوجے نوں وی لگ سکدی اے یا کسے ہور ول نال لگ سکدی اے۔
جیفری انپوچھلی چمگادڑ
جیفری انپوچھلی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
والٹن کاؤنٹی
والٹن امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
ستیہ جیت راۓ
ستیہ جیت راۓ (1921 1992) اک بنگالی ہندستانی فلم بنان والا سی۔
'ستیاجیت رائے' (بنگالی: )  (2 مئی 1921–23 اپریل 1992) اک بھارتی فلم نردیشک سن، جنہاں نوں 20ویں صدی  دے سرووتم فلم نردیشکاں وچّ گنیا جاندا ہے۔ اوہناں دا جنم کلا اتے ساہت دے جگت وچّ  منے پرمنے کولکاتہ (تدّ کلکتہ) دے اک بنگالی پروار وچّ ہویا سی۔ اوہناں دی سکھیا پریجیڈینسی کالج اتے وشو بھارتی یونیورسٹی وچّ ہوئی۔ اوہناں نے اپنے کیریئر دی شروات پیشیور چترکار دے طور تے  کیتی۔ پھرانسسی فلم نردیشک جاں رنوار نوں ملن تے اتے لندن وچّ اطالوی فلم 'لادری دی بسکلیت' (Ladri di biciclette، بائیسکل چور) دیکھن  دے بعد فلم نردیشن دے ولّ اوہناں دا رجھان  ہویا۔
رائے نے اپنے جیون وچّ 37 فلماں دا نردیشن کیتا، جنہاں وچّ پھیچر فلماں، چرتر چتر اتے لگھو فلماں شامل ہن۔ اوہناں دی پہلی فلم پتھیر پانچالی ( ، رستے دا گیت) نوں کینج فلم سرووتم سکرینپلے انعام نوں ملا کے کل گیاراں انترراشٹری انعام ملے۔ ایہہ فلم اپراجتو  اتے اپر سنسار ( ، اپو دا سنسار) دے نال ایہناں دی پرسدھ اپو تکڑی وچّ شامل ہے۔ ریء فلم نرمان نال سنبندھت کئی کم خود ہی کردے سن: پٹکتھا لکھنا، ایکٹر بھالنا، پٹھبھومی سنگیت لکھنا، چلچترن، کلا نردیشن، سمپادن اتے پرچار سامگری دی رچنا کرنا۔ فلماں بناؤن دے علاوہ اوہ کہانی کار، پرکاشک،  چترکار اتے فلم آلوچک وی سن۔ ریء نوں جیون وچّ کئی انعام ملے جنہاں وچّ اکادمی وشیلا انعام اتے بھارت رتن شامل ہن۔
ارمبھک جیون اتے سکھیا
ستیاجیت ریء دے خاندان دی گھٹّ توں گھٹّ دس پیڑیاں پہلاں تکّ دی جانکاری موجود ہے۔ اوہناں دے دادا اپیندر کشور ریء چودھری لیکھک، چترکار، دارشنک، پرکاشک اتے پیشیورکھگول شاستری سن۔ اوہ نال ہی برہمو  سماج دے نیتا وی سن۔ اپیندر کشور دے بیٹے سکمار ریء نے لکیر توں ہٹکے بنگلا وچّ بے تکی کویتا لکھی۔ اوہ لایق چترکار اتے آلوچک وی سن۔ ستیاجیت رائے سکمار اتے سپربھا ریء  دے بیٹے سن۔ اوہناں دا جنم کولکتا وچّ ہویا۔ جدوں ستیاجیت کیول تنّ سال  دے سن تاں اوہناں دے پتا چل بسے۔ اوہناں   دے پروار نوں سپربھا دی معمولی تنخواہ تے گزاریا کرنا پیا ۔  ریء نے کولکاتہ  دے پریجیڈینسی کالج توں ارتھ شاستر پڑھیا، لیکن اوہناں دی رچی ہمیشہ للت قلعواں وچّ ہی رہی۔ 1940 وچّ اوہناں دی ماتا نے زور دتا  کہ اوہ ربندرناتھ ٹیگور دی وشو بھارتی یونیورسٹی وچّ اگے پڑھن۔ ریء نوں کولکاتہ دا ماحول پسند سی اتے شانتینکیتن دے بدھیجیوی جگت توں اوہ خاص پربھاوت نہیں سن۔ ماتا دے زور دین اتے ربندرناتھ ٹیگور دے پرتی اوہناں دے ستکار بھاوَ دی وجہ کرکے اوڑک اوہناں نے وشو بھارتی جان دا نشچا کیتا ۔شانتینکیتن وچّ ریء پوروی کلا توں بہت پربھاوت ہوئے۔ بعد وچّ اوہناں نے سویکار کیتا کہ پرسدھ چترکار نندلال بوس اتے بنود بہاری مکھرجی توں اوہناں نے بہت کجھ سکھیا۔ مکھرجی دے جیون تے اوہناں نے بعد وچّ اک ورتچتر 'د انر آئی' وی بنایا۔ اجنتا، ایلورا اتے ایلیپھینٹا دیاں گپھاواں نوں دیکھن  دے بعد اوہ بھارتی کلا دے پرشنسک بن  گئے ۔
شانتی نکیتن وچّ ستیاجیت ریء
1943 وچّ پنج سال دا کورس پورا کرن توں پہلاں ہی ریء نے شانتی نکیتن چھڈّ دتا اتے کولکتا واپس آ گئے جتھے اوہناں نے بریٹیش اشتہار فرم ڈی جے کیمر وچّ نوکری شروع کیتی ۔اوہناں دے پد دا ناں “جونیئر وجولائیزر”  سی اتے مہینے دے کیول اسی روپئے تنخواہ سی۔ حالانکہ درشٹی  رچنا ریء نوں بہت پسند سی اتے اوہناں دے  نال زیادہتر اچھا  سلوک  کیتا جاندا سی، لیکن ایجنسی دے بریٹیش اتے بھارتی کرمیاں دے وچّ کجھ تناؤ رہندا سی کیونکہ بریٹیش کرمیاں نوں زیادہ تنخواہ ملدی سی۔ نال ہی ریء نوں لگدا سی کہ ایجنسی دے گاہک اکثر مورکھ ہندے سن۔ 1943 دے لگبھگّ ہی ایہہ ڈی کے گپتا دوارا ستھاپت سگنیٹ پریس دے نال وی کم کرن لگے۔ گپتا نے ریء نوں پریس وچّ چھپن والیاں  نوینیاں کتاباں دے مکھ پنے لکھن نوں کیہا اتے پوری کلاتمک آزادی  دتی۔ ریء نے بہت کتاباں دے مکھ پنے  بنائے، جنہاں وچّ جم کوربے دی 'مین ایٹرس آف کماؤں' (Man – eaters of Kumaon، کماؤں دے نر بھکھشی) اتے جواہر لال نہرو دی ڈسکوری آف انڈیا (Discovery of India، بھارت اک کھوج) شامل ہن۔ اوہناں نے بنگلا دے منے پرمنے ناول پتھیر پانچالی  ( ، رستے دا گیت) دے بال سنسکرن تے وی کم کیتا، جسدا نام سی عامَ آنٹر بھینپو  (   ،  عامَ دی گٹھلی دی سیٹی)۔ ریء اس رچنا توں بہت پربھاوت ہوئے اتے اپنی پہلی فلم اس ناول تے بنائی۔ مکھ ورق  دی رچنا کرن  دے نال اوہناں نے اس کتاب دے اندر دے چتر وی بنائے۔ ایہناں وچوں بہت سارے چتر اوہناں دی فلم دے درشاں وچّ دسنیوگ ہندے ہن ۔  اوہناں نے دو نویں پھونٹ وی بنائے “ریء رومن" اتے “ریء بجار”۔ "ریء رومن "نوں 1970 وچّ اک انترراشٹری مقابلے وچّ انعام ملیا۔ کولکتا وچّ ریء اک کشل چترکار منے جاندے سن۔ ریء اپنی کتاباں دے چتر اتے ٹائیٹل  خود ہی بناؤندے سن اتے فلماں لئی  پرچار سامگری دی رچنا وی خود ہی کردے سن۔
فلم نردیشن
1947 وچّ چدانند داس گپتا اتے اتے لوکاں دے نال مل کے ریء نے کلکتہ فلم سبھا شروع کیتی، جس وچّ اوہناں نوں کئی ودیشی فلماں دیکھن نوں ملیاں۔ اوہناں نے دوسرے وشو یدھ وچّ کولکتا وچّ ستھاپت امریکن سینکاں نال دوستی کر لئی جو اوہناں نوں شہر وچّ وکھائیاں جا رہیاں نوینیاں - نوینیاں فلماں دے بارے وچّ سوچنا دندے سن۔ 1949 وچّ ریء نے دور دی رشتے دار اتے لمبے سمیں توں اوہناں دی پریمکا بجوئے ریء نال ویاہ کیتا۔ اوہناں دے اک پتر ہویا، سندیپ، جو ہن خود فلم نردیشک ہے۔ اس سال فرانسیسی فلم نردیشک جاں رنوار کولکاتہ وچّ اپنی فلم دی شوٹنگ کرن آئے۔ ریء نے دیہات وچّ اپیکت ستھان ڈھونڈھن وچّ رنوار دی مدد کیتی۔ ریء نے اوہناں نوں پتھیر پانچالی تے فلم بناؤن دا اپنا وچار دسیا تاں رنوار نے اوہناں نوں اسدے لئی پروتساہت کیتا۔ 1950 وچّ ڈی جے کیمر نے ریء نوں ایجنسی دے مکھ دفتر لندن بھیجیا۔ لندن وچّ بتائے تنّ مہینیاں وچّ ریء نے 99 فلماں ویکھیاں۔ ایہناں وچّ شامل سی، وتوریو دے سیکہ دی نویتھارتھوادی فلم 'لادری دی  بسکلیتے' ( Ladri di biciclette، بائیسکل چور) جسنے اوہناں نوں اندر تکّ پربھاوت کیتا۔ ریء نے بعد وچّ کیہا کہ اوہ سنیما توں باہر آئے تاں فلم نردیشک بنن لئی درڑھ سنکلپ سن۔
روگ اتے موت
1983 وچّ فلم گھارے بائرے تے کم کردے ہوئے ریء نوں دل دا دورہ پیا جسدے نال انھا 9 سالاں وچّ اوہناں دی کارج سمرتھا بہت گھٹّ ہو گئی۔ گھارے بائرے دا چھایانکن ریء دے بیٹے دی مدد نال 1984 وچّ پورا ہویا ۔ 1992 وچّ ہردے دی دربلتا دے کارن ریء دا سواستھ بہت وگڑ گیا، جتھوں  اوہ کدے ابھر نہیں سکے۔  موت توں کجھ ہی ہفتے پہلاں اوہناں نوں سنماندائک اکادمی انعام دتا گیا۔  23 اپریل 1992 نوں اوہناں دا دیہانت ہو گیا۔ اوہناں دی موت ہون تے کولکتا شہر لگپگ رکّ گیا اتے ہزاراں لوک اوہناں دے گھر  اوہناں نوں شردھانجلی دین آئے۔
حوالے
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
رم جھم پربت
رم جھم پربت  پنجابی کہانی کار وریام سنگھ سندھو دی پنجاب سنتاپ بارے پنجابی کہانی ہے جو 21ویں صدی دے پہلے دہاکے دے اکھی وچّ پہلی وار چھپی۔
چک 55 ڈی بی
چک 55 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
رم جھم پربت
سار
کہانی دا نائک ارجن سنگھ کہانی وچّ دوسری پیڑی دا نمائندہ ہے۔ اس دا باپ اندر سنگھ ظلم نال ہمیشاں ٹکر لیندا رہا سی، گورو کے باغ دے مورچے وچّ جتھے نال گیا سی، امرتدھاری سکھ سی، غدر پارٹی دے شہیداں جگت سنگھ تے پریم سنگھ دا پنڈ-ساتھی تے لہر-ساتھی رہا سی اوہدا باپو۔
ارجن سنگھ دا پتر جگجیت سنگھ کامریڈاں دی کارجشیلی نال نتھی ہو جاندے ہن تے جگجیت سنگھ اک کھچی لکیر دے پار جا کھلوندا ہے۔ پنجاب سنکٹ دوران وڈے پدھر تے ہوئی کامریڈاں دی شہادت نے اوہناں وچّ اکپاسڑتا بھارو کیار دتی۔ پر ارجن سنگھ سارے سوالاں نوں ودھیرے ویاپک سندربھ وچّ وچاردا ہے۔ فلیش-بیکش راہیں لیکھک، ارجن سنگھ دے اس پکھ نوں اگھاڑدا ہے۔
گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:پنجابی کہانیاں گٹھ:وریام سنگھ سندھو
ممسنی
ممسنی ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ فارس دے شہرستان ممسنی دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فارس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
انورا لیٹیڈنس
انورا لیٹیڈنس، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
ماؤنٹین ریڈبک
ماؤنٹین ریڈبک افریفہ دا اک جانور اے۔
تھریزیا پیسیفک ایگوانا
تھریزیا پیسیفک ایگوانا ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔
قصور
قصور صوبہ پنجاب پاکستان دا اک شہر اے۔ ایہ غزنوی تے مغل ویلے وس ریا سی۔ مغلاں مکروں ایہ سکھ پلجابی سلطنت وچ آیا تے اوہناں مگروں انگریزی قنون چلیا۔ 1947 وچ ایہ پاکستان نال رلیا۔ ایھدے دوالے کند سی تے ہن وی چوکھا سارا شہر کند تے بویاں اندر اے۔
قصور صوبہ پنجاب پاکستان دا اک قدیم ضلع قصور دا مرکزی شہر تے ضلعی راجگڑھ اے،ضلع دا درجہ حاصل کرنے تو‏ں پہلے ایہ لاہور د‏‏ی اک تحصیل تھی،انگریز حکومت نے قصور نو‏‏ں 1867ء وچ میونسپلٹی دا درجہ دتا، یکم جولائ‏ی 1976 ءکو ضلع لاہور تو‏ں تحصیل قصور نو‏‏ں علاحدہ ک‏ر ک‏ے ضلع کادرجہ دے دیاگیا، جو لاہور تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف55کلومیٹر دور واقع اے، اس دا کل رقبہ 3995 مربع کلومیٹر اے ،سطح سمندر تو‏ں اس د‏ی اوسط بلندی 218 میٹر ا‏‏ے۔
تریخ
قصور دا ماضی شاندار اے، ایہ مذہبی، ثقافتی تے روحانی روایات دا امین اے، ایہ شہر ساڈی ملی تریخ دا اک ایسا کردار اے جس نے اسلامی رہتل وتمدن تے مسلم سبھیاچار د‏‏ی ترقی تے اس دے تحفظ وچ اہ‏م کردار ادا کیتا ا‏‏ے۔ قصور د‏‏ی تریخ لاہور دے مقابلے وچ اِنّی پرانی نئيں اے مگر ایہ صدیاں تو‏ں لاہورشہر تو‏ں منسلک شہر اے اس لئی لاہور تو‏ں بہت مشابہت رکھدا اے، لاہور پاکستان دا دل اے تاں قصور اس د‏ی اکھ ا‏‏ے۔
ہندوستان وچ مغل سلطنت دے بانی ظہیرالدین بابر نے1526ء وچ ہندوستان اُتے قبضہ کرنے دے بعد افغاناں د‏‏ی خدمات دے صلے وچ قصور دا علاقہ انہاں نو‏‏ں عنایت کر دتا ،ایتھ‏ے اُتے زیادہ تر منظم حکومت افغانستان دے پٹھاناں د‏‏ی رہی اے جنہاں نو‏ں دہلی یا لاہور حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مقرر کیتا جاندا سی لیکن اوہ مقامی طور اُتے خود مختار حیثیت رکھدے سن، کہیا جاندا اے کہ ستويں صدی عیسوی وچ چین دا اک مشہور سیاح ہیون تسانگ ایتھ‏ے پہنچیا تے ایتھ‏ے دے حالات وی تحریر کیتے، اس د‏ی تحریر تو‏ں سانو‏ں آثار قدیمہ دے بارے وچ بہت ساریاں معلومات ملدیاں نيں، اس تو‏ں پہلے قصور دا تاریخی حوالے تو‏ں تذکرہ مفقود ا‏‏ے۔
قصور دا گنڈا سنگھ والابارڈر مشہور اے ایہ انڈیا تے پاکستان دے بارڈر نو‏‏ں ملاندا اے ،اس دا تقسیم ہند تو‏ں پہلے قصور دے مضافات‏ی قصبات وچ شمار ہُندا سی ۔ ایتھ‏ے پرپاکستان تےبھارت د‏‏ی مشترکہ پرچم کشائی د‏‏ی تقاریب ہُندیاں نيں،جب کہ اس بارڈر دے دوسری طرف بھارت دا شہرفیروزپورہے اسی طرح 1965ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ وچ فتح ہونے والابھارتی شہر کھیم کرن وی اے ایتھ‏ے اُتے اک وڈی ٹینکاں د‏‏ی جنگ دے مقام د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹینکاں دا قبرستان وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔