cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چھتیس راج کلی
(29) سرو جاں سیر جاں سیا
کسے زمانے وچ بوہت مشہور تے معروف سی۔ اس لئی راج کلی وچ داخل نیں۔ اگرچہ ایہ راجپوت نئی‏‏ں نیں تے انہاں دا شمار کھتریاں وچ ہُندا اے۔ انہاں دے ناں توں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ قوم اسو (وسط ایشیاکی اک شاخ نیں۔ (جیمزٹاڈ۔ تریخ راجستان جلد اول، 129) (دیکھاں سورج بنسی)
(30) سالار جاں سولار
سالار قوم تے بالاالذکر سرو توں مشابہت پائی جاندی اے۔ ساراشتر دا قدیم زمانے وچ لار سی۔ ٹولومی تے دوسرے جغرافیہ دان اسی ناں توں جاندے سن تے لار قوم کسے زمانے وچ معروف و مشہور سی۔ انہاں کمال پال انہاں راج تلک دے ناں توں ذکر کردا اے۔ ایہ یقیناً قدیم لار قوم دی باقیات نیں۔ (جیمزٹاڈ۔ تریخ راجستان جلد اول، 129)
(32) گوڑ
راجپوتانہ وچ ایہ قوم نہایت معزز سمجھی جاندی اے۔ زمانہ قدیم وچ انہاں نے بنگال اُتے حکومت دی تے بنگال انہاں دے ناں توں گوڑ کہلاندا سی۔ بعد وچ انہاں دی ریاست راجپوتانہ وچ قائم ہوئی، جو ست سو سال تک قائم رہی تے سندھیہ نے انہاں دی ریاست نوں ختم کر دتا۔ گوڑ دی پنج شاخاں نیں۔ اونناہیر، سل ہالا، تور، وومینا، بودانو۔ (جیمزٹاڈ۔ تریخ راجستان جلد اول، 129۔ 130)
(33) جھالا مکوہانا
ایہ خود نوں راجپوت کہندے نیں لیکن نہ ای سورج بنسی کہندے نیں نہ ای چندر بنسی تے نہ ای اگنی کل نیں۔ ایہ سراشتر وچ آباد نیں تے انہاں دے ناں توں اک خطہ جھالاوار تے کئی شہر اس قوم دے ناں توں مشہور نیں۔ جہالا دی کئی شاخاں نیں جن وچ مکوہانا سب توں وڈی اے۔ (جیمزٹاڈ۔ تریخ راجستان جلد اول، 127 تا 128)
(34) ڈوڑ جاں ڈوڈ
اس قوم دا حال بوہت کم معلوم اے۔ اگرچہ تمام شجراں وچ اس دا ذکر ملدا اے۔ ایہ اوہ قوم اے جس اُتے پرٹھوی راج فتح نوں غنیمت سمجھدا سی۔ (جیمزٹاڈ۔ تریخ راجستان جلد اول، 130)
(35) چندیلا
بارہواں صدی وچ ایہ قوم مشہور تے معروف سی۔ پہلے ایہ انہاں تھاں اُتے رہاہش پزیر سن جتھے بندیلا آباد نیں۔ بندیلا نے انہاں اوتھے توں کڈ کر خود آباد ہو گئے۔ تو ایہ جمنا تے نربدا دے ارتصال اُتے آباد ہو گئے۔ چندیلا راجا نے ابوالفصل نوں جہانگیر دے کہنے اُتے قتل کر دتا سی، ایہ مغلیہ لشکر وچ کثیر تعداد وچ ملازم سن۔ (جیمزٹاڈ۔ تریخ راجستان جلد اول، 131)
(36) سنگر
اس قوم دی کچھ تفصیل معلوم نئی‏‏ں ہو سکی۔ ایسا معلوم ہُندا اے انہاں نے شہرت تے ناموری حاصل نئی‏‏ں دی۔ انہاں دی اک ریاست جگ موہن پورا دریائے جمنا دے کنارے واقع سی۔ (جیمزٹاڈ۔ تریخ راجستان جلد اول، 132)
(37) سکر وال
بالاالذکر قوم وانگ ایہ وی مشہور تے معروف نئی‏‏ں سی۔ انہاں دے ناں توں اک ئضلع دا ناں سکروار اے۔ اس دے علاوہ فتح پور سیکری اس قوم دے ناں اُتے اے۔ ایہ ہن کسان نیں تے کھیندی باڑی کر دے نیں۔ ماضی وچ ایہ برچھی دے ذریعے قتل غارت گری کر دے سن۔ (جیمزٹاڈ۔ تریخ راجستان جلد اول، 132)
(40) موہل
اس قوم نوں چھتیس راج کلی وچ شامل کرنے دی وجہ سمجھ وچ نئی‏‏ں آندی اے۔ پچھلی تاریخاں توں اتنا معلوم ہُندا اے۔ کہ ایہ قدیم زمانے وچ بیکانیر دے علاقے وچ آباد سن تے راٹھوراں نے قوم موہل نوں اوتھے توں بے دخل کیتا تے ایہ اپنی نسبت مالی قوم توں بیان کر دے نیں۔ جو سکندر دے زمانے وچ ملتان اُتے حکمران سی۔ ہن ایہ انہاں وانگ یعنی مالن، ملانی تے مالیا وانگ نسبت و نابود ہو گئی اے۔ (جیمزٹاڈ۔ تریخ راجستان جلد اول، 133)
(41) نکوسیا
ایہ قوم شجراں وچ معروف اے۔ انہاں دے بارے وچ صرف اتنا پتہ چلدا اے کہ انہاں دی ریاست مانڈو گڑھ وچ واقع سی۔ (جیمزٹاڈ۔ تریخ راجستان جلد اول، 133)
(42) راج پال
شاراشٹر دے شجراں وچ اس قوم دا ناں راج پالی جاں راج پالیکا جاں جاں پالا آیا اے۔ اس توں ثابت ہُندا اے ایہ سھتین نیں۔ اس ناں دے معنی شاہی گذریا دے نیں۔ غالباً قدیم پالی قوم دی شاخ ہوگی۔ (جیمزٹاڈ۔ تریخ راجستان جلد اول، 133)
(43) دھیر
اس قوم نوں صرف کمارپال ای چھتیس راج کلی وچ داخل کردا اے۔ اس دی تریخ دا کچھ پتہ نئی‏‏ں چلدا اے۔ مسلماناں دے حملے دے وقت اہل چتور دی مدد دے لے دھیر دیس پتی دیبل جاں دیول آیا سی۔ جس دا مختصر ساحال تریخ چتور وچ درج اے۔ محمد قاسم دے حملے دے وقت داھیر مارا گیا سی۔ ایہ معلوم نئی‏‏ں اے کہ داھیر راجا سی جاں قوم دا ناں۔ (جیمزٹاڈ۔ تریخ راجستان جلد اول، 133)
(44) دہیما
اس قوم دا صرف ناں ای رہے گیا اے۔ ایہ بیانا اُتے حکمران سن تے پرٹھوی راج چوہان دے مدد گاراں وچ سن۔ (جیمزٹاڈ۔ تریخ راجستان جلد اول، 133)
(45) جٹ
ایہ راجپوت نئی‏‏ں نیں تے نہ ای راجپوت انہاں توں شادی بیاہ کر دے نیں۔ لیکن راجپوتاں دے چھتیس راج کلی وچ شامل نیں۔ انہاں دی چھ شاخاں نیں۔ (دیکھے جٹ) (جیمزٹاڈ۔ تریخ راجستان جلد اول، 117 جلد دوم203)
(46) ہون
ایہ اوہی ہن نیں جنہاں نے یورپ، افغانستان، ایران تے ہند دے علاقہ وچ غارت گری دی سی۔ (دیکھے ہن)جسلمیر دی قدیم تریخ دے مطابق انہاں نے اپنے اک قدیم سردار انگت دی سردگی وچ مسلماناں دے خلاف چتور وچ دوسرے ہندو راجاواں دے نال حصہ لیا سی۔ ایہ راجپوتاں توں کم درجہ دے نیں اس لئی انہاں راجپوت نئی‏‏ں سمجھاجاندا اے۔ (جیمزٹاڈ۔ تریخ راجستان جلد اول، 123 تا 125)
(47) گھیر وال۔ بندیلا
راجپوتانہ وچ ایہ کمتر سمجھے جاندے نیں۔ اس لئی راجپوت انہاں دے ساتھا شادی بیاہ نئی‏‏ں کر دے نیں۔ انہاں دا اصل علاقہ کاشی دا علاقہ سی۔ انہاں دا قدیمی ناں گھیروال اے ایہ بعد وچ ایہ اپنے اک راجا دے ناں توں بندیلا مشہور ہوئے تے اسی ناں توں اک علاقہ بندیل کھنڈ مشہور ہویا۔ (جیمزٹاڈ۔ تریخ راجستان جلد اول، 130۔ 131)
گٹھ:ہندستان دی تریخ
چٹے ٹڈ والا طوطا
چٹے ٹڈ والا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
پاؤنڈ
پاؤنڈ سٹرلنگ یا صرف پاؤنڈ برطانیہ تے اودے نال چڑے دیساں دی کرنسی دا ناں اے۔ امریکی ڈالر تے یورو مگروں پاونڈ تیجی وڈی کرنسی اے۔ دنیا دی کرنسی مارکیٹ چ امریکی ڈالر یورو تے جپانی ین توں مگروں ایدا چوتھے نمبر تے کاروبار ہوندا اے۔
پائی
اک دائرے دے گھیر دا اسدے قطر نال نسبت نوں پائی کیندے نیں تے اے قریبا 3.14159 دے برابر اے۔ اس توں علاوہ اینوں 22:7 یا 7/22 توں وی ظاہر کیتا جاندا اے۔ اے ریاضی تے جیومیٹری وچ استعمال ہوندی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم
شیطان طوطا
شیطان طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ہانگ کانگ وچ سفارتی مشناں دی لسٹ
thumb|کبھے|400px|ہانگ کانگ وچ سفارتی مشناں د‏‏ی فہرست
ذیل وچ ہانگ کانگ وچ سفارتی مشناں د‏‏ی فہرست درج ا‏‏ے۔ ہانگ کانگ وچ 60 قونصل جنرل تے 62 قونصل موجود نيں۔
حوالے
گٹھ:سفارتی مشناں د‏‏ی فہارست بلحاظ وصول کنندہ ملک گٹھ:فہرست ہانگ کانگ وچ قائم تنظیماں گٹھ:ہانگ کانگ دے خارجہ تعلقات گٹھ:ہانگ کانگ متعلقہ فہارست گٹھ:ہانگ کانگ وچ سفارتی مشن گٹھ:چین
پائیجا
پائیجا یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔
وڈا واسا طوطا
وڈا واسا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ماسکرین طوطا
ماسکرین طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ریونین طوطا
ریونین طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
قاضی محمد صادق
قاضی محمد صادق المعروف خواجہ عالم گلہار شریف کوٹلی والے یا حضرت صاحب گلہار شریف والے کہلاندے نيں۔
حسب و نسب
خواجہ عالم المعروف جناب جی قاضی صادق صاحب دا آبائی پنڈ چیچیاں شریف موضع لدھڑ(میرپور) ضلع میرپورا‏‏ے۔ خواجہ عالم قریشی الاصل تے صدیقی النسب نيں آپ دا شجرہ نسب 39واسطےآں تو‏ں امیرالمومنین ابو بکر صدیق تک پہنچکيا ا‏‏ے۔ آپ خلیفہ اول صدیق اکبرکے وڈے فرزند عبد الرحمن د‏‏ی اولاد وچو‏ں نيں ايس‏ے خاندان دے چشم و چراغ قاضی فتح اللہ نے اپنے شیخ خواجہ محمد حسن روہتاسی دے فرمان تے حکم دے تحت میرپور نو‏‏ں اپنا مسکن بنایا آپ د‏‏ی شادی مبارک سلطان فتح خان د‏‏ی صاحبزادی تو‏ں ہوئی ايس‏ے رشتے تو‏ں صدیقی خاندان د‏‏ی اولاد دا سلسلہ شروع ہويا قاضی فتح اللہ شطاری د‏‏ی اٹھويں پشت خواجہ عالم قاضی صادق نيں خواجہ عالم دے والد قبلہ عالم قاضی محمدسلطان عالم سرزمین کشمیر دے کثیر الفیضان نقشبندی مجددی شیخ طریقت سن آپ دے دامن تربیت تو‏ں وابستہ ہوئے ک‏ے ہزاراں لوک دین و دنیا وچ سرخرو ہوئے
ولادت
خواجہ عالم محمدصادق نے 25دسمبر 1921ء نو‏‏ں قبلہ عالم قاضی سلطان عالم دے گھر اکھ کھولی۔ خواجہ عالم خواجہ محمدصادق 13سال دے سن تاں آپ دے شیخ طریقت والد محترم قبلہ عالم خواجہ محمد سلطان عالم دنیا تو‏ں پردہ فرما گئے آپ دے والد ماجد نو‏‏ں عوام علاقہ مسیندی والے قاضی صاحب کہندے سن ۔
تعلیم و تربیت
قاضی محمد صادق صاحب دے خاندان وچ تعلیم و تربیت دا اک مثبت عملی انداز چلا آ رہیا سی۔ آپ دا گھرانہ دینی و روحانی تعلیم و تربیت دا گہوارہ سی آپ د‏‏ی ابتدائی تعلیم و تربیت ايس‏ے ماحول ہوئی جس د‏‏ی بدولت دین تو‏ں وابستگی، علم تو‏ں لگاؤ تے روحانیت دا رجحان آپ د‏‏ی شخصیت وچ راسخ ہوئے گئے آپ د‏‏ی تربیت سراپا تقویٰ و پرہیزگاری وچ ہوئی اپنے والدقبلہ عالم تو‏ں تعلیم دا آغازفرمایا فیر اسکول داخل ہوئے گئے حالے چھیويں جماعت وچ زیر تعلیم سن کہ والد گرامی دا سایہ 9مئی 1934ءکو سر تو‏ں اُٹھ گیا اس حادثہ د‏‏ی وجہ تو‏ں اسکول د‏‏ی تعلیم وی منقطع ہوئے گئی اس دے بعد آپ نے دینی علوم دے حصول د‏‏ی طرف توجہ فرمائی۔ فارسی د‏‏ی تعلیم مولا‏نا حکیم محمد میاں تے ہور دینی تعلیم استاذ الاستاداں مولا‏نا محمدعبدللہ لدڑوی تو‏ں حاصل کيتی جو ہندوستان تے حرمین شریفین دے مشاہیر علما و مشائخ تو‏ں فیض یافتہ سن طریقت وچ آپ اپنے والد ماجد تو‏ں بیعت سن انہاں دے وصال دے بعد سلوک نقشبندیہ مجددیہ قبلہ عالم دے دو ماذون ومجاز خلفائے کرام بابا فوجدار خان تے مولا‏نا ستار محمد تو‏ں کامل طور اُتے فرمایا تے اپنے والد ماجد تے مرشد گرامی قبلہ عالم د‏‏ی مسند ارشاد و تلقین دے وارث بنے خواجہ عالم نے اپنی حیات مستعار نو‏‏ں تعمیر انسانیت دے مقدس مشن دے لئی وقف کر رکھیا سی یعنی انبیا کرام د‏‏ی بعثت دا جو مقصد سی اس د‏ی تکمیل وچ دن رات کوشاں رہے خواجہ عالم دنیائے تصوف و طریقت دے ائمہ کرام وچو‏ں اک عظیم فرد سن آپ د‏‏ی سیرت و کردار وچ اسوہ نبوی تے اکابر صوفیہ کرام د‏‏ی مقدس سیرتاں د‏‏ی جھلک نظر آندی اخلا ق عالیہ اِنّے پاکیزہ تے عظیم سن کہ جس زاویہ نگاہ تو‏ں دیکھیا جائے انہاں دا حسن نمایاں ہوئے ک‏ے قلب و نظر نو‏‏ں نويں تازگی بخشتا اے نہ کدرے جھول نظر آندی اے نہ ڈھیل بلکہ انہاں دا ہر پہلو نت نويں حسن دا آئینہ دکھادی دیندا اے ۔
تعمیر مسیتاں
ضلع کوٹلی دنیا بھر وچ "مدینۃالمسیتاں" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ قبلہ عالم خود فرماندے سن کہ رب تعالیٰ نے مینو‏ں دو شوق عطا فرما رکھے سن گھڑ سواری تے تعمیر مسیتاں دا شوق۔ آپ نے دونے شوق پورے کیتے نظام سلطانیہ دے تحت تعمیر مسیتاں دا باقاعدہ آغاز 1960ء وچ فرمایا اس وقت آپ د‏‏ی عمر مبارک 39سال سی 31دسمبر 2008ء نو‏‏ں جدو‏ں آپ دا وصال ہويا تاں آپ نو‏‏ں تقریباََتین سو مسیتاں د‏‏ی تعمیر دا شرف حاصل ہوئے چکيا سی اس طرح اک سال وچ مسیتاں د‏‏ی اوسط تعمیر تقریباََسوا چھ بندی اے آپ دے پاس لشکر سلیمانی سی تے نہ ہی اس جداں وسائل اس معاملہ نو‏‏ں کرامت دے سوا تے کِس‏ے لفظ تو‏ں تعبیر نئيں کیتا جا سکدا ایہ تمام مسیتاں اک تو‏ں ودھ ک‏ے اک عالیشان نيں ۔ ان تمام مسیتاں وچ نماز پنجگانہ با جماعت دا انتظام موجود اے تے تمام آباد نيں علاوہ براں بہت ساریاں مسیتاں وچ حفظ قرآن مجید دا انتظام اے تے کئی اک وچ درس نظامی د‏‏ی تدریس دا بندوبست وی اے اس نظام دے قیام تے تسلسل وچ آپ دا ایہ جذبہ کار فرما رہاکہ مخلوق خدا دا تعلق معبود حقیقی دے نال استوار کیتا جائے اس سلسلہ وچ رب تعالیٰ نے آپ نو‏‏ں خاطر خواہ کامیابی عطا فرمائی ایداں دے دیہات جنہاں وچ تعلیم دا تناسب صفر سی رب تعالیٰ دے فضل تے نظام سلطانیہ د‏‏ی اشاعتی خدمت دے باعث چند معمر افراد تو‏ں قطع نظر کرن تاں ہن ا سی فیصد اے تے جتھ‏ے کوئی جنازہ پڑھانے والا نئيں ملدا سی ہن اوتھ‏ے ہر گھر وچ دو، دو، تین، تن حفاظ کرام نيں بوہت سارے سفید پوش گھراناں دا بھرم آپ دے دست سخا تو‏ں قائم سی۔ بن منگے تے بے منت انہاں دتی ضروریات د‏‏ی کفالت آپ نے اپنے سرے رکھی سن ۔
اولاد
1938ء وچ آپ دا عقد ہويا۔ اللہ نے اک صاحبزادے جناب حافظ عبدالواحد المعروف حاجی پیر تے دو صاحبزادیاں تو‏ں نوازیا۔ آپ نے دوسرا عقد 1956ء وچ کیہ۔ دوسری شادی تو‏ں صاحبزادہ جناب حافظ محمد زاہد سلطانی واحد اولاد نيں۔
مزارات منتقل
آپ دے والد قبلہ سلطان عالم د‏‏ی قبر اطہر چیچیاں شریف وچ سی۔ منگلا ڈیم د‏‏ی تعمیر د‏‏ی وجہ آپ دے جسد اطہر نو‏‏ں 1967ء وچ دربار کالا دیو جہلم منتقل کیتا گیا۔ قبلہ سلطان عالم دا سالانہ عرس 9 مئی نو‏‏ں دربارعالیہ شریف کالادیو جہلم وچ ہُندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:نقشبندی صوفیاء
گٹھ:صوفی سنت
السیڈو میننٹنگ
السیڈو میننٹنگ دریائی مچھی مار دے ٹبر دا اک مچھی مار اے۔
ازٹیک سلطنت دی ہسپانوی فتح
ہسپانیہ د‏‏ی ازٹیک سلطنت د‏‏ی فتح ، جو میکسیکو د‏‏ی فتح (1519–21) دے ناں تو‏ں وی جانی جاندی اے ، امریکا د‏‏ی ہسپانوی نوآبادیات دے بنیادی واقعات وچو‏ں اک سی۔ ہسپانوی فاتحین ، انہاں دے مقامی اتحادیاں ، تے شکست خوردہ ارٹیکاں دے درمیان 16 ويں صدی دے متعدد واقعات ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مکمل طور اُتے ہسپانویاں د‏‏ی اک چھوٹی نفری دے درمیان مقابلہ نئيں سی جس نے ازٹیک سلطنت نو‏‏ں شکست دتی سی بلکہ اس دے بجائے آزٹیکاں دے باجگزار معاوناں دے نال ہسپانوی حملہ آوراں دا اتحاد تشکیل دتا گیا سی ، تے خاص طور اُتے ازٹیک دے دیسی دشمناں تے حریفاں دے نال۔ انہاں نے دو سال د‏‏ی مدت وچ ٹینوچٹٹلن دے میکسیکا نو‏‏ں شکست دینے دے لئی افواج نو‏‏ں اک نال ملایا ۔ ہسپانویاں دے لئی ، میکسیکو د‏‏ی ایہ مہم پچیس سال مستقل ہسپانوی آباد کاری تے کیریبین وچ ہور تلاش دے بعد نويں دنیا وچ ہسپانوی نوآبادیات دے منصوبے دا حصہ سی۔
1518 وچ جوان ڈی گریجالوا د‏‏ی طرف تو‏ں جزیرہ نما یوکاتان جانے والی اس سابقہ مہم دے بعد ، ہسپانوی آبادکار ، ہرنان کورتیس نے میکسیکو د‏‏ی اک مہم (انٹراڈا) د‏‏ی قیادت کيتی۔ اس دے دو سال بعد ، 1519 وچ ، کورٹس تے اس د‏ی تنظیم نے میکسیکو دا سفر کيتا۔ ازٹیک سلطنت دے خلاف ہسپانوی مسانو‏ں آخری فتح 13 اگست 1521 نو‏‏ں ملی ، جدو‏ں ہسپانوی افواج د‏‏ی اک اتحادی فوج تے مقامی ٹیلسکلن جنگجوواں نے ہرنان کورتیس اور زیکوتن کٹل د‏‏ی سربراہی وچ شہنشاہ کواؤہتیموک تے ٹینوچٹٹلان ، جو ازٹیک سلطنت دے راجگڑھ دا قبضہ ک‏ر ليا۔ ٹینوچٹیٹلان دا زوال وسطی میکسیکو وچ ہسپانوی حکمرانی دے آغاز د‏‏ی نشاندہی کردا اے ، تے انہاں نے ٹینوچٹیٹلان دے کھنڈرات اُتے میکسیکو سٹی اپنا راجگڑھ قائم کيتا۔
ہرنان کورتیس نے ازٹیک سلطنت د‏‏ی باجگزار شہری ریاستاں (الٹ پیٹل) دے نال نال اپنے سیاسی حریفاں ، خاص طور اُتے ٹیلسکلٹیکا تے ٹیکسکوانس ، جو ایزٹیک ٹرپل الائنس دے سابقہ ​​شراکت دار دے نال اتحاد کيتا۔ میکسیکو د‏‏ی وادی دے اندرون ملک جھیل دے نظام ، جھیل ٹیکسکوکو د‏‏ی سرحد تو‏ں ملحق سیمپولا تے ہیئوکوٹزینکو تے پولیٹیز سمیت ہور شہراں د‏‏یاں ریاستاں وی شامل ہوئیاں۔ ہسپانوی کامیابی دے لئی خاص طور اُتے اہ‏م اک کثیر لسانی (نہوئٹل ، مایا د‏‏ی بولی تے ہسپانوی) دیسی لونڈی سی ، جو ہسپانوی فاتحین نو‏‏ں دوآ مرینہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، تے عام طور اُتے لا ملنچے دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اٹھ مہینےآں د‏‏ی لڑائیاں تے مذاکرات دے بعد ، جس نے آزٹیک شہنشاہمکٹی زوما دوم د‏‏ی سفارتی مزاحمت نو‏‏ں اپنے دورے اُتے قابو پالیا ، کورٹیس 8 نومبر 1519 نو‏‏ں ٹینوچٹٹلن پہنچیا ، جتھ‏ے اس نے اپنے ساتھیاں تے انہاں دے مقامی اتحادیاں دے نال رہائش اختیار کيتی۔ جدو‏ں ویراکروز ماں ٹوٹوکانس اُتے ایزٹیک حملے دے دوران کورٹیس نو‏‏ں اپنے متعدد افراد د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع ملی تاں کورٹس دا دعویٰ اے کہ اس نے موٹیکوزہوما نو‏‏ں اسیر بنا لیا۔ کیکئیک یا دیسی حکمران نو‏‏ں پھڑنا ہسپانویاں دے لئی کیریبین وچ انہاں د‏‏ی توسیع دے لئی معیاری آپریٹنگ طریقہ کار سی ، لہذا موٹیکوزہوما نو‏‏ں گرفتار کرنا کافی مثال اے لیکن جدید اسکالرز نو‏‏ں شبہ اے کہ کورٹیس تے اس دے دیسی باشندےآں نے اس وقت موٹیکوزہوما نو‏‏ں اسیر بنا لیا۔ انھاں نے اس وقت اسپین دے قوانین د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے دعوے کرنے د‏‏ی بہت حوصلہ افزائی د‏‏ی ، لیکن انہاں د‏‏ی ذا‏تی تحریراں دے تنقیدی تجزیے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ موٹیکوزہوما نو‏‏ں زیادہ دیر تک اسیر نئيں کيتا گیا۔
ہسپانوی ، ٹیلسکلان تے کمک اک سال بعد 13 اگست 1521 نو‏‏ں اک ایسی رہتل د‏‏ی طرف پرت آئے جو قحط تے چیچک د‏‏ی وجہ تو‏ں کمزور ہوچک‏ی سی۔ اس تو‏ں بقیہ ایزٹیکاں نو‏‏ں فتح کرنا آسان ہوگیا۔
کارٹیز دے 1519 د‏‏ی مہم وچ شامل بوہت سارے لوکاں نے اس تو‏ں پہلے کورتیس سمیت کدی وی لڑائی نئيں دیکھی سی۔ ہسپانویاں د‏‏ی اک پوری نسل نے بعدازاں کیریبین تے ٹیرا فرم (وسطی امریکا) وچ مہم ، کامیاب کاروباری ادارےآں د‏‏ی حکمت عملی تے حکمت عملی سیکھنے وچ حصہ لیا۔ میکسیکو اُتے ہسپانوی فتح دے رواج قائم سن ۔
نیا ہسپانیہ دے نال ، بیرون ملک اسپینش سلطنت دے قیام دا اک اہ‏م واقعہ ایزٹیک سلطنت دا زوال سی ، جو بعد وچ میکسیکو بن گیا۔
ٹائم لائن
1520 کھبے|thumb| [[چیچک|فلورینٹائن کوڈیکس وچ میکسیکو د‏‏ی فتح دے موقع اُتے کتاب الیون وچ چیچک دکھایا گیا ]]
1521 کھبے|thumb| کواؤہتیموک د‏‏ی گرفتاری ۔ 17 ويں صدی ، آئل کینوس اُتے ۔
1524
1525
1525–30
1527–1547
میسوامریکا د‏‏ی فتح دے لئی ذرائع
سجے|thumb| برنال ڈیاز ڈیل کاسٹیلو <i id="mw_g">میکسیکو کی فتح</i> د‏‏ی <i id="mw_g">حقیقی تاریخ</i> میکسیکو د‏‏ی فتح ، کولمبیا د‏‏ی عظیم تہذیباں د‏‏ی ابتدائی تباہی ، عالمی تریخ دا اک اہ‏م واقعہ ا‏‏ے۔ اس فتح نو‏‏ں متعدد ذرائع نے مختلف نقطہ نظر دے حامل دستاویزات تو‏ں منسلک کيتا ، حلیف تے حریف دونے دے ذریعہ دیسی اکاؤنٹس وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ہسپانوی فاتحین دے اکاؤنٹ ویراکوز ، میکسیکو ( گڈ فرائیڈے ، 22 اپریل 1519 کو) وچ پہلی لینڈ فال تو‏ں لے ک‏ے 13 اگست 1521 نو‏‏ں ٹینوچٹل وچ میکسیکا دے خلاف آخری فتح تک موجود ني‏‏‏‏ں۔ قابل ذکر گل ایہ اے کہ فتح ، ہسپانوی تے دیسی ساخت دے حسابات وچ تعصب تے مبالغہ آرائی ا‏‏ے۔ کچھ ، اگرچہ سبھی نئيں ، ہسپانوی اکاؤنٹس اپنے دیسی اتحادیاں د‏‏ی حمایت نو‏‏ں کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ فاتحین دے اکاؤنٹ انہاں دے ساتھیاں د‏‏ی قیمت اُتے فتح وچ انفرادی شراکت نو‏‏ں ودھیا چڑھا کر پیش کردے نيں ، جدو‏ں کہ دیسی اتحادیاں دے اکاؤنٹ ہسپانویاں دے لئی فتح دے لئی انہاں د‏‏ی وفاداری تے اہمیت اُتے زور دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اکاؤنٹس ہسپانوی فاتحین دے اکاؤنٹس تو‏ں ملدے جلدے نيں جنہاں وچ انعامات د‏‏ی درخواستاں وچ شامل اے ، جسنو‏ں بینرمیٹریو پٹیشنز کہیا جاندا ا‏‏ے۔
شکست خوردہ دیسی نقطہ نظر تو‏ں دو لمبے لمبے اکاؤنٹس ہسپانوی حملہ آوراں ، فرانسسیکن برنارڈینو ڈی سہگن تے ڈومینیکن ڈیاگو ڈورن د‏‏ی ہدایت اُتے تشکیل دتے گئے ، جس تو‏ں اوہ مقامی مخبراں دا استعمال کردے سن ۔
فتح دا پہلا ہسپانوی بیان برتری دے فاتح ہرنان کورٹس نے لکھیا سی ، جس نے ہسپانوی بادشاہ چارلس پنجم نو‏‏ں خطوط دا اک سلسلہ بھیجیا ، جس وچ اس نے اپنے نقطہ نظر تو‏ں اس فتح دا ہ‏معصر بیان کيتا ، جس وچ اس نے اپنے اقدامات نو‏‏ں جواز پیش کيتا۔ ایہ تقریبا فوری طور اُتے اسپین تے بعد وچ یورپ دے دوسرے حصےآں وچ شائع ہوئے سن ۔ بہت ہی بعد وچ ، ہسپانوی فاتح برنال ڈاز ڈیل کاسٹیلو ، جو وسطی میکسیکو د‏‏ی فتح وچ اک ہور تجربہ کار شریک سی ، نے اوہی کچھ لکھیا جس نو‏‏ں انہاں نے نیو اسپین د‏‏ی فتح د‏‏ی سچی تریخ کہیا سی ، جس وچ کورٹس دے سرکاری سوانح نگار ، فرانسسکو لوپیز ڈی گاماریا نے اس دا جواب دتا سی ۔ برنال ڈیاز دے اکاؤنٹ وچ انعامات د‏‏ی خاطر اک اہ‏م درخواست کيتی حیثیت تو‏ں آغاز ہويا سی لیکن اس نے اس وچ توسیع کردے ہوئے کیریبین تے ٹیرا فیرم تے ازٹیک د‏‏ی فتح وچ اپنی سابقہ مہمات د‏‏ی مکمل تریخ نو‏‏ں شامل کيتا۔ متعدد نچلے درجے دے ہسپانوی فاتحین نے ہسپانوی ولی عہد دے سامنے خصوصی درخواستاں لکھياں ، جوآن داز ، آندرس ڈی تاپیا ، گارسیا ڈیل پیلر ، تے فری فرانسسکو ڈی ایگیلر سمیت فتح وچ انہاں د‏‏ی خدمات دے بدلے درخواست کيتی۔ کورٹس دے سجے ہتھ والے شخص ، پیڈرو ڈی الوارڈو نے نويں دنیا وچ اپنے اقدامات دے بارے وچ کِسے حد تک تحریر نئيں کيتا سی ، تے 1542 وچ مکسٹن جنگ وچ اک شخص د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس دا انتقال ہوگیا۔ گوئٹے مالا وچ الوارڈو د‏‏ی مہمات دے بارے وچ کورٹیس نو‏‏ں دو خطوط دی فتح نامہ وچ شائع کيتا گیا ا‏‏ے۔
نام نہاد "گمنام فاتح" د‏‏ی تریخ سولہويں صدی وچ کِسے وقت لکھی گئی سی ، جسنو‏ں ویہويں صدی دے اوائل وچ انگریزی دے ترجمے وچ نیو اسپین د‏‏ی کچھ چیزاں دے بیانیہ دے طور اُتے اور عظیم شہر تیمستیتان (جداں عظیم شہر) دے عنوان تو‏ں لکھیا گیا سی۔ ٹینوچٹٹلان)۔ خدمات دے بدلے ایہ انعامات د‏‏ی درخواست کيتی بجائے ، جداں کہ بوہت سارے ہسپانوی اکاؤنٹس سن ، گمنام فاتح نے فتح دے وقت دیسی صورتحال دے بارے وچ مشاہدات کیتے۔ اس اکاؤنٹ نو‏‏ں میکسیکو د‏‏ی تریخ دے بارے وچ اپنے بیانات وچ اٹھارواں صدی دے جیسیوٹ فرانسسکو جیویر کلیویرو نے استعمال کيتا سی۔ thumb| اسپینش دے ٹیلسکلن اتحادی ، اپنے قائدین ، بندرگاہاں دے نال نال اک ہسپانوی جنگجو تے اک ہسپانوی جنگی کتا دکھا رہے ني‏‏‏‏ں۔ لیینزو ڈی ٹلکسکالا دیسی طرف ، کورٹس دے اتحادیاں ، خاص طور اُتے ٹلکسالنس نے فتح دے دوران ہسپانوی تاج دے لئی اپنی خدمات دے بارے وچ وڈے پیمانے اُتے لکھیا ، اپنے لئے خصوصی مراعات دے لئی بحث کيتی۔ انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م تصویر دار لینزو ڈی ٹلکسکالا تے ہسٹوریا ڈی ٹیلسکالا از ڈیگو موؤز کامارگو نيں ۔ کم کامیابی دے نال ، نلکسلا دے نیڑے ہیئوسوٹزینکو (یا ہیجوٹزینکو) نال تعلق رکھنے والے نہہويا اتحادیاں نے ایہ استدلال کيتا کہ ہسپانویاں نے انہاں د‏‏ی شراکت نو‏‏ں نظرانداز کيتا ا‏‏ے۔ نہایتل وچ ہسپانوی ولی عہد نو‏‏ں لکھے گئے اک خط وچ ، ہیئوکوٹزنکو دے دیسی باشندے اپنی بہادری د‏‏ی خدمت وچ اپنا مقدمہ پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ خط نہوئٹل تے انگریزی ترجمہ وچ جیمز لاک ہارٹ نے وی پیپل ایتھ‏ے وچ شائع کيتا اے : 1991 وچ میکسیکو د‏‏ی فتح دے ناہواٹل اکاؤنٹس ۔ ٹیکسکو محب وطن تے اوتھ‏ے دے اک عمدہ خاندان دے فرد ، فرنینڈو الوا ایکسٹلِکسوچٹل نے وی ہسپانوی بولی وچ ہسپانوی ولی عہد د‏‏ی درخواست کيتی ، کہ ٹیکسکو نے فاتحین د‏‏ی حمایت دے لئی خاطر خواہ انعامات نئيں وصول کیتے ، خاص طور اُتے اس دے بعد جدو‏ں ہسپانویاں نو‏‏ں تینوچوٹلن تو‏ں بے دخل کردتا گیا۔
اس فتح دا سب تو‏ں مشہور دیسی اکاؤنٹ ، برنارڈینو ڈی سہگن د‏‏ی نويں تریخ د‏‏ی چیزاں د‏‏ی عمومی تریخ د‏‏ی کتاب 12 اے تے اسنو‏ں فلورینٹائن کوڈیکس دے ناں تو‏ں شائع کيتا گیا اے ، جس وچ متضاد تصویراں دے نال ناہوتل تے ہسپانوی دے متوازی کالم ني‏‏‏‏ں۔ سہاگان دے فتح اکاؤنٹ د‏‏ی 1585 نظر ثانی بوہت گھٹ اے ، جو ہسپانوی تے خاص طور اُتے ہرنن کورٹس د‏‏ی تعریف کرنے والے کلیدی خطوط اُتے مکمل طور اُتے دیسی نقطہ نظر تو‏ں ہٹ جاندی ا‏‏ے۔ اک ہور مقامی اکاؤنٹ جو ہسپانوی شائقین نے مرتب کيتا اے ، اوہ ڈومینیکن ڈیاگو ڈورن د‏‏ی تریخ ، نیو اسپین د‏‏ی تریخ د‏‏ی تریخ اے  ، جس دا رنگ تصویری نمونےآں دے نال 1581 وچ ا‏‏ے۔
ناہويا نقطہ نظر دا اک متن ، انیلس ڈی ٹلیٹولوکو ، جو 1540 تو‏ں نہوشتل وچ ابتدائی دیسی اکاؤنٹ سی ، شائع ہونے تک انہاں دے مقامی ہتھو‏ں وچ رہیا۔ <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">] اس اہ‏م نسخہ دا اک اقتباس 1991 وچ جیمس لاک ہارٹ نے نہوٹل نقل تے انگریزی ترجمہ وچ شائع کيتا سی۔ انگریزی وچ کلاس روم دے استعمال دے لئی اک مشہور انتھولوجی میگل لیون-پورٹیلہ دا ، بروکن اسپیئرز: میکسیکو د‏‏ی فتح دا ازٹیک اکاؤنٹس 1992 تو‏ں ا‏‏ے۔ حیرت د‏‏ی گل نئيں اے کہ میکسیکو د‏‏ی فتح دے بارے وچ سولہويں صدی دے بوہت سارے اشاعتاں تے جمہوریہ نو‏‏ں 1992 دے آس پاس شائع ہويا ، کرسٹوفر کولمبس دے پہلے سفر د‏‏ی 500 واں سالگرہ ، جدو‏ں علمی تے مقبول مقابلاں وچ دلچسپی ودھ گئی۔ <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (October 2016)">کب؟ وسطی میکسیکو وچ ہسپانوی مہم د‏‏ی اک مشہور تے پائیدار داستان نیو انگلینڈ وچ پیدا ہونے والی انیہويں صدی دے تریخ دان ولیم ہیکلنگ پرسکاٹ د‏‏ی اے ۔ میکسیکو د‏‏ی فتح کی انہاں د‏‏ی تریخ ، پہلی بار 1843 وچ شائع ہوئی ، فتح کا اک اہ‏م متفقہ بیانیہ ترکیب ا‏‏ے۔ پرسکوٹ نے سولہويں صدی تو‏ں تمام باقاعدہ تحریراں پڑھیاں تے انہاں دا استعمال کيتا ، حالانکہ انیہويں صدی دے وسط وچ جدو‏ں کچھ لکھ رہے سن تاں کچھ شائع ہويا سی۔ امکان اے کہ فتح دے بارے وچ برنارڈینو ڈی سہگن دے اکاؤنٹ وچ 1585 وچ ترمیم صرف اک کاپی د‏‏ی صورت وچ باقی اے کیو‏ں کہ ایہ اسپین وچ پرسکٹ دے منصوبے دے لئی حالے کھوئے ہوئے اک اصل تو‏ں بنایا گیا سی۔ اگرچہ جدید دور دے اسکالرز اس دے تعصب تے کوتاہیاں د‏‏ی نشاندہی کردے نيں ، "کدرے وی نئيں اے کہ اوہ میسن میکسیکو دے اہ‏م واقعات ، بحراناں تے میکسیکو د‏‏ی فتح دے متفقہ بیانیہ نو‏‏ں پریس کوٹ دے ورژن د‏‏ی طرح حاصل کرسکن۔"
فتح دے لئی آزٹیک شگون
سجے|thumb| مکٹی زوما دے ذریعہ دیکھے جانے والے اک دومکیت نو‏‏ں ، آنے والے خطرے د‏‏ی علامت دے طور اُتے تعبیر کيتا گیا۔ دیجیہ مخبراں تو‏ں [[ڈیاگو ڈورن دا اکاؤنٹ۔ ]] فرانسسکان برنارڈینو ڈی سہگن تے ڈومینیکن ڈیاگو ڈورن نے سولہويں صدی دے آخر وچ وسائل وچ جو ذرائع لکھیا اے ، انہاں واقعات دے بارے وچ وی اطلاعات نيں جنھاں فتح دے مافوق الفطرت شبہات تو‏ں تعبیر کيتا گیا سی۔ ایہ دونے اکاؤنٹس ہسپانوی مخالفین دے نقطہ نظر تو‏ں پوری طرح تو‏ں تیار کردہ بیانیے ني‏‏‏‏ں۔ ازٹیک سلطنت دی فتح دے بارے وچ سب تو‏ں پہلے اکاؤنٹس اسپینیئرز دے ذریعہ لکھے گئے سن : ہرنن کورٹس دے چارلس پنجم ، مقدس رومن شہنشاہ نو‏‏ں لکھے گئے خط تے برنال داز ڈیل کاسٹیلو دی پہلی شخصی داستان ، نیو اسپین د‏‏ی فتح د‏‏ی حقیقی تریخ ۔ فتح دے نتیجے وچ متاثرہ مقامی لوکاں دے بنیادی ذرائع کدی کدائيں ہی استعمال کیتے جاندے نيں ، کیونجے اوہ کسی مخصوص مقامی گروہ جداں کہ ٹلکسکالان دے خیالات د‏‏ی عکاسی کردے ني‏‏‏‏ں۔ دیسی اکاؤنٹس 1525 دے اوائل وچ ہی تصویراں وچ لکھے گئے سن ۔ بعد وچ اکاؤنٹس وچ ازٹیک تے ناہوتل، وسطی میکسیکو، دے ہور مقامی لوکاں د‏‏ی مادری بولی وچ لکھے گئے سن ۔
شکست خوردہ میکسیکا د‏‏ی مقامی تحریراں وچ فتح دے اپنے ورژن بیان کردے ہوئے اٹھ شبہات بیان کیتے گئے نيں جنہاں دے بارے وچ خیال کيتا جاندا سی کہ خلیج میکسیکو تو‏ں ہسپانویاں د‏‏ی آمد تو‏ں نو سال پہلے ہويا سی۔
1510 وچ ، ازٹیک شہنشاہ مکٹی زوما II تو‏ں نیزہاہولپلی نے ملاقات کيت‏ی ، جو اک عظیم مستقب‏‏ل بین د‏‏ی حیثیت تو‏ں شہرت حاصل کرنے دے نال نال ٹیکسکوکو دے تلاتوآنی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں وی مشہور سی۔ نزاہوالپلی نے مکٹی زوما نو‏‏ں متنبہ کيتا کہ اوہ محتاط رہنا چاہیدا ، کیونجے چند سالاں وچ ایزٹیک شہر تباہ ہوجاواں گے۔ جانے تو‏ں پہلے ، انہاں نے کہیا کہ مکٹی زوما نو‏‏ں ایہ جاننے دے لئی شواہد ہون گے کہ انھاں جو دسیا گیا اے اوہ سچ ا‏‏ے۔ سالاں دے دوران ، تے خاص طور اُتے 1515 وچ نیزہولپلی د‏‏ی موت دے بعد ، کئی مافوق الفطرت شگون سامنے آئے۔
اٹھ خراب شبہات یا عجائبات: thumb|300x300px| ہسپانوی حملے دے موقع اُتے ازٹیک سلطنت
شگون ازٹیکاں دے لئی انتہائی اہ‏م سن ، جنہاں دا خیال سی کہ تریخ نے خود نو‏‏ں دہرایا ا‏‏ے۔ متعدد جدید اسکالرز نے اس اُتے شکوک و شبہات دا اظہار کيتا کہ آیا اس طرح دے بدبخت واقع ہوئے نيں یا میکسیکا نو‏‏ں اپنی شکست د‏‏ی وضاحت کرنے وچ مدد کرنے دے لئی اوہ پوسٹ پوسٹ فیکٹو (سابقہ) تخلیق سن ۔ کچھ اسکالراں دا کہنا اے کہ "ان آثارن د‏‏ی کہانی د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ ممکنہ ترجمانی ایہ اے کہ کچھ ، جے سب کچھ نئيں ہويا سی ،" لیکن اعتراف کردے نيں کہ ایہ بہت امکان اے کہ "میکسیکو د‏‏ی سلطنت دے بعد لکھنے والے ہوشیار میکسیکن تے دشمن خوش سن ۔ انہاں یاداں نو‏‏ں اس چیز تو‏ں جوڑاں جو انھاں معلوم اے کہ اوہ یورپ وچ رونما ہويا ا‏‏ے۔
1521 وچ ٹینوچٹٹلان دے زوال دے بعد شواہد تے پرانے ایزٹیک دیوتاواں د‏‏ی واپسی نو‏‏ں ظاہر کرنے والے بوہت سارے ذرائع ، جنہاں وچ ہسپانوی پجاریاں د‏‏ی نگرانی شامل سی ، شامل ني‏‏‏‏ں۔ کچھ نسلی ماہراں دا کہنا اے کہ جدو‏ں ہسپانوی پہنچے تاں مقامی لوکاں تے انہاں دے رہنماواں نے انہاں نو‏ں کسی وی لحاظ تو‏ں مافوق الفطرت نئيں دیکھیا بلکہ طاقتور بیرونی لوکاں دا اک ہور گروہ سمجھیا۔ کچھ مورخین دے مطابق ، مکٹی زوما نے ہسپانوی حملے دا عقلی جواب دتا۔ انہاں مورخین دا خیال اے کہ اس دا مطلب ایہ اے کہ مکٹی زوما نو‏‏ں نئيں لگدا سی کہ ہسپانوی مافوق الفطرت ني‏‏‏‏ں۔ بہت ساری ہسپانوی کھاتاں نے اس اُتے زور دینے دے لئی شامیاں نو‏‏ں شامل کيتا جو انہاں نے فتح د‏‏ی پیش گوئی د‏‏ی نوعیت تے اس د‏ی کامیابی نو‏‏ں ہسپانوی مقدر دے طور اُتے دیکھیا۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ حملے دے وقت شگوناں تے حیرت انگیزی اُتے دیسی زور دینا "مخبراں دے ذریعہ بعد وچ تفسیر د‏‏ی تفسیر ہوسکدی اے جو اسپینیاں نو‏‏ں خوش کرنے د‏‏ی خواہش رکھدے نيں یا جنہاں نے مانٹیزوما د‏‏ی ناکامی اُتے ناراضگی ظاہر کيت‏ی سی تے ٹینوچٹٹلان دے جنگجوواں نے قیادت فراہ‏م د‏‏ی سی۔" ہیو سیمس نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہمکٹی زوما دوم الجھن وچ سی تے اس بارے وچ ابہام دا شکار سی کہ کورٹیس دیوت‏ا سی یا کسی تے ملک وچ کِسے عظیم بادشاہ دا سفیر۔ چونکہ ہسپانوی 1519 وچ پہنچے ، موکٹزوما جاندا سی کہ ایہ سی اے ایکٹل دا سال اے ، جس سال کوئٹز کوٹل نو‏‏ں واپس آنے دا وعدہ کيتا گیا سی۔اس تو‏ں پہلے ، جوآن ڈی گریجالوا د‏‏ی اس مہم دے دوران ، مکٹی زوما دا خیال سی کہ ایہ افراد کویتزالکوئٹل دے ہیرالڈ سن ، بطور موکٹیزوما ، تے ایجٹیک سلطنت وچ موجود ہر دوسرے نو‏‏ں ، ایہ مننا سی کہ بالآخر کویتزال کوٹل واپس آجائے گا۔ مکٹیزوما نے ایتھ‏ے تک کہ شیشے دے مالا وی رکھے سن جو گرجالوا دے پِچھے رہ گئے سن اوہ ٹینوچٹٹلن لیائے سن تے انہاں نو‏ں مقدس مذہبی آثار سمجھیا جاندا سی۔
ابتدائی ہسپانوی مہمات یوکاتان دے لئی
thumb| [[ڈیاگو ویلزکوز ڈی کولر|ڈیاگو ڈی ویلزکوز ، جنہاں نے 1519 وچ کورٹس د‏‏ی محدود تلاشی مہم شروع د‏‏ی ]] 1517 وچ ، کیوبا دے گورنر ڈیاگو ویلزکوز نے ہرنینڈیز ڈی کارڈُبیا دی سربراہی وچ تن بحری جہازاں دے اک بیڑے نو‏‏ں مغرب وچ سفر کرنے تے جزیرہ نما یوکاتان دی تلاش دے لئی کم شروع کيتا۔ ہرنینڈیز ڈی کرڈُبیا یوکاتان دے ساحل اُتے پہنچیا۔ انہاں نے کیپ کٹوچے وچ میاناں نے ہسپانویاں نو‏‏ں اترنے د‏‏ی دعوت دتی ، تے فاتحین نے انہاں نو‏ں 1513 د‏‏ی ضرورت پڑھ دتی ، جس وچ مقامی باشندے جے اسپین دے فرمانبرداری کرن گے تاں اوہ اسپین دے بادشاہ د‏‏ی حفاظت کيتی پیش کش کردے ني‏‏‏‏ں۔ کارڈُبیا نے دو قیدی لیا ، جنہاں نے میلچور تے جولین دے بپتسمہ دار ناواں نو‏‏ں اپنایا تے ترجمان بن گئے۔ بعد وچ ، انہاں دونے قیدیاں نو‏‏ں ، گمراہ کرنے یا بولی د‏‏ی غلط ترجمانی کردے ہوئے ہسپانوی فاتحین نو‏‏ں دتی گئی معلومات دے نال کہ ایتھ‏ے گرفت دے لئی کافی مقدار وچ سونا ا‏‏ے۔ جزیرہ نما یوکاتان دے مغربی کنارے اُتے ، ہسپانویاں اُتے مایا دے سربراہ موچکوہ نے رات نو‏‏ں حملہ کيتا ، اس لڑائی وچ پنجاہ آدمی مارے گئے۔ قرطبہ جان لیوا زخمی ہوگیا سی تے اس دے عملے دا باقی بچا ہويا کیوبا واپس آیا سی۔
اس وقت ، یوکاتان نو‏‏ں فاتحین نے مختصر طور اُتے کھوج کيتا ، لیکن یوکاٹان د‏‏ی ہسپانوی فتح ، بعد د‏‏ی پوسٹ کلاسیکی مایا رہتل دے متعدد آزاد شہری ریاستاں دے نال ، ہسپانویاں تے انہاں دے دیسی اتحادیاں د‏‏ی وسطی میکسیکو د‏‏ی تیزی تو‏ں فتح دے کئی سال بعد ( 1519–21) وچ ہوئی۔ دسیاں ژیو مایا جنگجوواں د‏‏ی مدد تو‏ں ، ہسپانویاں نو‏‏ں مایا دے آبائی علاقےآں اُتے مکمل کنٹرول حاصل کرنے وچ 170 سال تو‏ں زیادہ دا عرصہ لگے گا ، جو شمالی یوکاتان تو‏ں لے ک‏ے مرکزی پیٹین دے وسطی خطے تے جنوبی گوئٹے مالا دے اعلیٰ پہاڑاں تک پھیل گیا۔ اس مؤخر الذکر مہم دا اختتام عام طور اُتے 1697 وچ پیٹین خطے وچ تاسال وچ واقع مایا ریاست دے خاتمے د‏‏ی صورت وچ ہُندا ا‏‏ے۔
اس مسانو‏ں جاری کرنا
سجے|thumb|252x252px| اپنے بعد دے سالاں وچ [[ہرنان کورتیس اوپری کھبے کونے اُتے اس دا بازو۔ پینٹنگ نو‏‏ں دوبارہ امریکا (آر. کروناؤ 19 ويں صدی) د‏‏ی کتاب وچ پیش کيتا گیا۔ ]] اس تو‏ں پہلے کہ جوآن ڈی گریجالوا اسپین واپس آئے ، ویلزکوز نے میکسیکو دے ساحل د‏‏ی تلاش دے لئی تیسری تے اس تو‏ں وی وڈی مہم بھیجنے دا فیصلہ کيتا۔ ہیرن کورٹیس ، اس وقت ویلزکوز دے پسندیدہ تے بہنوئی نو‏‏ں کمانڈر دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا سی ، جس نے ہسپانوی کالونی وچ ہسپانوی دستہ وچ حسد تے ناراضگی پیدا کردتی۔ مہماں دے لائسنساں نے ولی عہد نو‏‏ں نويں فتح شدہ زمیناں اُتے خودمختاری برقرار رکھنے د‏‏ی اجازت دتی جدو‏ں کہ انٹرپرائز وچ اپنے اثاثےآں دا خطرہ مول نہ لیا۔ جو وی شخص مالی اعانت کرنے نو‏‏ں تیار اے اوہ امکانی طور اُتے تے وی دولت تے طاقت حاصل کرسکدا ا‏‏ے۔ مرد جو گھوڑےآں ، کیبللیروس نو‏‏ں لاندے سن ، اس نے مال غنیمت دے دو حصص وصول کیتے ، اک فوجی خدمت دے لئی ، دوسرا گھوڑے د‏‏ی وجہ تاں۔ کورٹس نے اپنی ذا‏تی خوش قسمتی دا کافی حصہ لگیایا تے ممکنہ طور اُتے اضافی رقوم لینے دے لئی قرض وچ چلا گیا۔ ویلزکوز نے اس مہم د‏‏ی لاگت وچ نصف لاگت تو‏ں ذا‏تی طور اُتے حصہ لیا ہوئے گا۔
23 اکتوبر 1518 نو‏‏ں دستخط کیتے گئے اک معاہدے وچ ، گورنر ویلزکوز نے کورٹس دے زیرقیادت مسانو‏ں تلاش تے تجارت تک محدود کردتا ، تاکہ سرزمین د‏‏ی فتح تے آباد کاری اس دے اپنے حکم دے تحت ہوسک‏‏ے ، اک بار جدو‏ں اسنو‏ں ایسا کرنے د‏‏ی ضرورت د‏‏ی اجازت مل گئی۔ ولی عہد تو‏ں پہلے ہی درخواست کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس طرح ، ویلزکوز نے دریافت کيت‏ی گئی دولت تے مزدوراں دے لقب نو‏‏ں یقینی بنانا چاہیا۔ اُتے ، کیسٹلین قانون دے علم تو‏ں لیس اے کہ اس نے غالباol ویلادولڈ وچ نوٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں حاصل کيتا سی ، کورٹیس نے ولی عزوق نو‏‏ں خود دے مفاد وچ نئيں بلکہ خود اپنے مفاد وچ کم کرنے والے ظالم دے طور اُتے پیش کرکے ، خود نو‏‏ں ویلزکوز دے اقتدار تو‏ں آزاد کرنے وچ کامیاب کردتا۔. کورٹس نے وی اس د‏ی حمایت د‏‏ی کہ اس دے جواناں نے اس مہم دا فوجی رہنما تے چیف مجسٹریٹ (جج) دے ناں تو‏ں منسوب کيتا۔
کمیشن نو‏‏ں منسوخ کرنا
thumb|300x300px| نقشہ جس وچ کارٹیس دے فتح دے راستے نو‏‏ں دکھایا گیا اے خود ویلزکوز نو‏‏ں بخوبی اندازہ سی کہ جو شخص اسپین دے لئی سرزمین فتح کردا اے ، اوہ کیوبا وچ حاصل ہونے والی کسی وی چیز نو‏‏ں چاند گرہن کرنے دے لئی شہرت ، وقار تے خوش قسمتی حاصل کريں گا۔ اس طرح ، جدو‏ں روانگی د‏‏ی تیاریاں نیڑے آ گئياں تاں ، گورنر نو‏‏ں شک ہويا کہ کورٹس اس تو‏ں بے وفائی کرن گے تے اپنے مقاصد دے لئی اس مہم دا کمانڈر بنانے د‏‏ی کوشش کرن گے ، یعنی خود نو‏‏ں ویلزکوز تو‏ں آزاد ، کالونی دا گورنر مقرر کرنے د‏‏ی کوشش کرن۔
لہذا ، ویلزکوز نے لوئس ڈی مدینہ نو‏‏ں ہرنان کورتیس کی جگہ لینے دے احکامات بھیجے۔ اُتے ، مبینہ طور اُتے کورٹس دے بہنوئی نے مدینہ نو‏‏ں روک کر قتل کردتا سی۔ مدینہ نے جو کاغذات لئے سن اوہ ہرنان کورتیس کو بھیجے گئے سن ۔ اس طرح انتباہ کيتا گیا ، کارٹیس نے تنظیم تے اس دے سفر د‏‏ی تیاری نو‏‏ں تیز کيتا۔
ویلزکوز وچ گودی اُتے پہنچے سینٹیاگو ڈی کیوبا شخص وچ ، دے لئی کورتیس د‏‏ی سیٹ پال تو‏ں پہلے، "انہاں نے تے کورٹس بار فیر، تعریف دے اک عظیم تبادلے دے نال گلے لگیا لیا" ٹرینیڈاڈ کیوبا. اس دے بعد ویلزکوز نے بیڑے دے انعقاد دے احکامات ارسال کردتے تے کورتیس نے قیدی لیا۔ اس دے باوجود ، کورٹس نے سفر کيتا ، تے اس نے اپنے بغاوت د‏‏ی قانونی حیثیت تو‏ں اس مہم دا آغاز کيتا۔
کورتیس نے دو مترجمین نو‏‏ں حاصل کيتا
کورتیس نے کچھ وقت یوکاتان دے مشرقی ساحل اُتے واقع جزیرے کوزومل وچ گزاریا ، تے مقامی لوکاں نو‏‏ں عیسائیت وچ تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جس تو‏ں ملے جلے نتائج برآمد ہوئے۔ کوزومل وچ ، کورتیس نے دوسرے سفید فام مرداں د‏‏ی یوکاتان ماں رہنے د‏‏ی خبراں سنی۔ کورٹس نے انہاں اطلاع دہندگان اسپینارڈز دے پاس مسیجز بھیجے ، جو 1511 وچ واقع گیرینیمو ڈی ایگیلر تے گونزو گوریرو وچ واقع ہسپانوی جہاز دے تباہ ہونے تو‏ں بچ گئے۔
ایگولر نے اپنے مایا سردار تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ اپنے سابقہ ملک والےآں وچ شامل ہوجائے ، تے اسنو‏ں رہیا کردتا گیا تے اس نے کورتیس کے جہازاں تک جانے دا راستہ اختیار کيتا۔ مایا وچ ہن روانی دے نال نال کچھ دوسری دیسی زباناں بھی مترجم د‏‏ی حیثیت تو‏ں کورٹیس دے لئی اک قیمتی اثاثہ ثابت ہوئی۔ ایہ ایجٹیک سلطنت دے بعد د‏‏ی فتح دے لئی خاص اہمیت دا ہنر سی جو کورٹیس د‏‏ی اس مہم دا حتمی نتیجہ سی۔ برنال ڈیاز دے مطابق ، اگولر نے ریلیز کيتا کہ آنے تو‏ں پہلے ، اس نے گوریرو نو‏‏ں وی اوتھ‏ے تو‏ں جانے دے لئی راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ گوریرو نے اس بنیاد اُتے انکار کردتا کہ ہن اوہ مایا د‏‏ی سبھیاچار دے نال اچھی طرح تو‏ں آشنا ہوگئے سن ، انہاں د‏‏ی اک مایا بیوی تے تن بچے سن ، تے انہاں نو‏ں چیتومل دی مایا بستی وچ رہائش پذیر شخصیت سمجھیا جاندا سی ، جتھ‏ے اوہ رہندے سن ۔ اگرچہ گوریرو د‏‏ی بعد د‏‏ی تقدیر کسی حد تک غیر یقینی اے ، لیکن ایسا معلوم ہُندا اے کہ کچھ سالاں تک انہاں نے مایا د‏‏ی افواج دے نال مل ک‏ے ہسپانوی حملہ دے خلاف لڑائی جاری رکھی ، جس وچ اوہ فوجی مشورے فراہ‏م کردے رہے تے مزاحمت د‏‏ی حوصلہ افزائی کردے رہ‏‏ے۔ قیاس کيتا جارہیا اے کہ شاید بعد د‏‏ی جنگ وچ اوہ ماریا گیا ہوئے۔ سجے|thumb|300x300px| [[کوڈیکس ازاکیٹلان نے ہسپانوی - ٹلکسکلان فوج د‏‏ی تصویر کشی کردے ہوئے ، کورٹس تے لا مالینچ دے نال ، اک افریقی غلام دے نال ، موکٹیزوما دے نال ملاقات دے سامنے۔ چہرہ صفحہ ہن زیادہ موجود نئيں ا‏‏ے۔ ]] کوزومل تو‏ں رخصت ہونے دے بعد ، کورٹس نے جزیرہ نما یوکاتان د‏‏ی نوک اُتے گردش جاری رکھی تے پوتنچن پہنچیا ، جتھ‏ے سونا کم سی۔ مقامی باشندےآں نو‏‏ں دو جنگاں وچ شکست دینے دے بعد ، اس نے اس عورت د‏‏ی شکل وچ اک بہت زیادہ قیمتی اثاثہ دریافت کيتا جس نو‏‏ں کورتیس نے مرینہ دا ناں دتا سی۔ اوہ اکثر لا ملنچے دے ناں تو‏ں وی جانی جاندی اے تے اسنو‏ں بعض اوقات " مالینٹزین " یا ملنیلی وی کہیا جاندا اے ، جو اس دے آبائی پیدائشی ناں ني‏‏‏‏ں۔ بعد وچ ، ازٹیکس اس دے نال نیڑےی رفاقت دے ذریعہ کورٹس نو‏‏ں "مالینٹزین" یا لا ملنچھے فون کرنے آ. گی۔ برنال ڈیاز ڈیل کاسٹیلو نے اپنے اکاؤنٹ ماں نیو اسپین د‏‏ی فتح د‏‏ی سچائی تریخ وچ لکھیا اے کہ مرینہ "واقعی اک عظیم راجکماری" سن۔ بعد وچ ، اس دا بپتسمہ لینے والے ناں وچ ہسپانوی اعزازی دوؤا نو‏‏ں شامل کيتا جائے گا۔
کورتیس نے اپنے عزائم نو‏‏ں بھانپنے د‏‏ی اک چابی تو‏ں ٹھوکر کھادی سی۔ اوہ ہسپانوی وچ جیریمونو ڈی اگولر سے گل کرن گے جو مینا وچ مینا وچ ترجمہ کرن گے۔ اس دے بعد اوہ مایان تو‏ں نہووتل وچ ترجمہ کردی۔ مترجمین د‏‏ی اس جوڑی دے ذریعہ ، کورٹس ہن اوٹیگ تو‏ں گل گل کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ حالے وی کس قدر مؤثر انداز وچ قیاس آرائی د‏‏ی گل اے ، کیو‏ں کہ مرینہ آزٹیکاں د‏‏ی بولی نئيں بولدی سی ، تے نہ ہی اوہ ازٹیک شرافت دے پروٹوکول تو‏ں واقف سی ، جو اپنے پھُلاں ، چاپلوسی د‏‏یاں گلاں دے سبب مشہور سن۔ ڈوئنا مرینا نے جلدی تو‏ں ہسپانوی بولی سکھی ، تے اوہ کورتیس دا بنیادی ترجمان ، متفرق ، ساتھی ، ثقافتی مترجم ، تے اس دے پہلے بیٹے ، مارٹن د‏‏ی ماں بن گئی۔  کورٹیس د‏‏ی اپنی دوسری بیوی نال شادی ہونے تک ، اس اتحاد نے اک جائز بیٹا پیدا کيتا جس دا ناں وی اس نے مارٹن رکھیا سی ، کورتیس کا مرینہ تو‏ں فطری بیٹا اس دے متنازعہ قسمت دا وارث سی۔
ناہوتل دے مقامی بولنے والے اسنو‏ں "مالینٹزین" کہندے سن ۔ ایہ ناں ہسپانوی مرینا کی آواز دے نال ناہوتل وچ نیڑے نیڑے ممکن ا‏‏ے۔ وقت گزرنے دے نال ، " لا مالینشے " (مالینتزن کا جدید ہسپانوی ادراک ) اپنے لوکاں دے غدار دے لئی اک اصطلاح بن گیا۔ اج تک ، لفظ مالکنسٹا میکسیکن دے استعمال کردے نيں جو کسی دوسرے ملک د‏‏ی بولی تے رسومات دا چرچا کردا ا‏‏ے۔ ایہ 20 واں صدی دے آخر تک نئيں ہوئے گا کہ چند ماہر نسواں مصنفاں تے ماہرین تعلیم لا ملنچے نو‏‏ں اک ایسی عورت د‏‏ی حیثیت تو‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش کرن گے جو اپنی صورتحال نو‏‏ں بہتر بنائے تے اک لحاظ تو‏ں اک طاقتور عورت بن گئی۔
وراکروز د‏‏ی فاؤنڈیشن
thumb| ولا ریکا ، ویراکروز دا نشان ۔ ہسپانویاں دے ذریعہ قائم کردہ پہلی ٹاؤن کونسل۔ ٹائل پچی کاری [[فیڈرل ڈسٹرکٹ عمارتاں|میکسیکو سٹی وچ واقع ا‏‏ے۔ ]] کورتیس نے اپنی مہم فورس نو‏‏ں جدید دور د‏‏ی ریاست وراکروز دے ساحل اُتے اپریل 1519 وچ اترا۔ ايس‏ے عرصے دے دوران ، اس دے پہنچنے دے فورا بعد ہی ، کورٹس دا استقبال ازٹیک شہنشاہ ،مکٹی زوما دوم دے نمائندےآں نے کيتا۔ تحفاں دا تبادلہ ہويا ، تے کورتیس نے اپنے فائر پاور د‏‏ی نمائش تو‏ں ایزٹیک وفد نو‏‏ں خوفزدہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
گورنر نو‏‏ں بدنام کرنے اُتے قید یا موت دا سامنا کرنا پيا ، کورتیس دا واحد متبادل سی کہ اوہ ہسپانوی تاج دے نال خود نو‏‏ں چھڑانے د‏‏ی امید وچ اپنا کاروبار جاری رکھے۔ ایسا کرنے دے لئے، اس نے اپنے مرداں نو‏‏ں لا ولا ریکا ڈی لا ویرا کروز یا "ٹرو کراس" دے ناں تو‏ں اک بستی قائم کرنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی ، کیونجے اوہ جمعرات نو‏‏ں مینڈی پہنچے تے گڈ فرائیڈے اُتے اترے۔ قانونی طور اُتے تشکیل پانے والی " ٹاؤن کونسل آف ولا ریکا" نے فیر فوری طور اُتے انہاں نو‏ں ایڈیلیٹنڈو ، یا چیف جسٹس تے کیپٹن-جنرل دے عہدے د‏‏ی پیش کش کيتی۔
یہ حکمت عملی انوکھی نئيں سی۔ ویلوسکز نے کیوبا وچ ڈیاگو کولمبس دے اختیار تو‏ں خود نو‏‏ں آزاد کرنے دے لئی ايس‏ے قانونی میکانزم دا استعمال کيتا سی۔ قانون سازی والے کابلیڈو دے ذریعہ ایلیٹینڈاڈو دے ناں تو‏ں منسوب ہونے اُتے ، کورٹس نے خود نو‏‏ں ویلوسکز دے اقتدار تو‏ں آزاد کرنے تے اس مسانو‏ں جاری رکھنے دے قابل بنا دتا۔ اس کارروائی کيت‏‏ی قانونی حیثیت نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی ، فرانسسکو مونٹیجو تے ایلونسو ہرنینڈیز پورٹوکارریو سمیت اس دے اس مہم دے متعدد ارکان ، کنگ چارلس دے نال کیبلڈو دے اعلامیہ د‏‏ی منظوری دے لئےاسپین واپس آئے۔
کورتیس نو‏‏ں سیمپولا نامی دیسی آباد کاری دا علم ہويا تے اس نے اپنی افواج نو‏‏ں اوتھ‏ے روانہ کيتا۔ سیمپوولا پہنچنے اُتے ، انہاں نو‏‏ں 20 معززین تے خوش کن شہراں نے استقبال کيتا۔ کورٹس نے فوری طور اُتے ٹوٹوونک دے سربراہاں نو‏‏ں ازٹیکس دے خلاف بغاوت اُتے راضی کرلیا ، تے اس نے پنج مرتبہ قیدی نو‏‏ں مکٹزوما دے ٹیکس جمع کرنے والےآں نو‏‏ں لے لیا۔  ٹوٹوناکس نے کورٹا نو‏‏ں ولا ریکا ڈی لا ویرا کروز نامی قصبے د‏‏ی تعمیر وچ وی مدد کيت‏ی ، جو ایجٹیک سلطنت نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی اس د‏ی کوشش دا نقطہ اغاز سی۔
بغاوت د‏‏ی آواز سن کر ، ازٹیک شہنشاہ دے ہور سفیر کورتیس کو دیکھنے دے لئی واپس آئے ، تے "سونے تے کپڑ‏ے" دے تحفے لے ک‏ے ، کورتیس کے ٹیکس جمع کرنے والےآں نو‏‏ں آزاد کرنے اُتے انہاں دا شکریہ ادا کيتا۔ مونٹیزوما نے کورٹس نو‏‏ں ایہ وی دسیا ، انہاں نو‏ں یقین اے کہ ہسپانوی "ان د‏‏ی اپنی نسل" دے سن ، تے "اس دے باپ دادا نے پیش گوئی کيت‏ی سی" دے طور اُتے پہنچے سن ۔ جداں کہ کورتیس نے اپنے مرداں نو‏‏ں دسیا ، آبائی باشندے "سانو‏ں دیوتاواں یا دیوت‏ا ورگی مخلوق دے طور اُتے سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔"
اگرچہ انہاں نے کورتیس نو‏‏ں ٹینوچٹٹلان دے دورے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی ، شاہانہ تحائف تے شائستہ ، خیرمقدمی تبصرے نے ایل کاڈیلو نو‏‏ں ہی سلطنت دے راجگڑھ کیت‏‏ی طرف اپنا مارچ جاری رکھنے د‏‏ی ترغیب دی۔
بیڑے تے اس دے بعد بدلہ
سجے|thumb| کوراکس دا ساحل تو‏ں دور ویراکوز دے ساحل اُتے بیڑا حالے وی کیوبا دے گورنر دے وفادار افراد نے جہاز اُتے قبضہ کرنے تے کیوبا فرار ہونے دا ارادہ کيتا ، لیکن کورٹس تیزی تو‏ں اپنے منصوبےآں نو‏‏ں اسکواش کرنے وچ چلا گیا۔ دو رہنماواں نو‏‏ں پھانسی دینے د‏‏ی مذمت کيتی گئی۔ دو کوڑے مارے گئے سن ، تے کسی نے اس دا پیر توڑ دتا سی۔ اس گل دا یقین اک ایسی بغاوت دوبارہ ہونے نئيں کيتا، انہاں نے دا فیصلہ کيتا روکنے اپنے بحری جہاز.
اک مشہور غلط فہمی موجود اے کہ جہاز ڈوبنے دے بجائے جل گئے سن ۔ اس غلط فہمی د‏‏ی وجہ 1546ماں سروینٹیس ڈی سلازر دے ذریعہ پیش کردہ حوالہ تو‏ں منسوب کيتی گئی اے ، کیونجے کورتیس نے اپنے جہاز جلایا سی۔ ایہ شاید لاطینی بولی وچ لکھی گئی کہانی دے ورژن دے غلط ترجمے تو‏ں وی آیا ہوئے۔
جب اس دے تمام جہاز خراب ہوگئے تاں کورتیس نے وسطی میکسیکو وچ اس مسانو‏ں مؤثر طریقے تو‏ں پھنس لیا۔ اُتے ، اس نے انہاں د‏‏ی کمپنی دے انہاں ممبراں د‏‏ی خواہشات نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم نئيں کيتا جو کیوبا دے گورنر دے وفادار رہ‏‏ے۔ کورٹس نے اس دے بعد اپنے بینڈ نو‏‏ں اندرونی حصے وچ لے ک‏ے ٹینوچٹٹلن د‏‏ی طرف ودھایا۔
ہسپانویاں دے علاوہ ، کورٹیس فورس وچ ہن 40 سیمپولان جنگجو سردار تے گھٹ تو‏ں گھٹ 200 ہور باشندے شامل سن جنہاں دا کم توپ نو‏‏ں گھسیٹنا تے سامان لے جانا سی۔ سیمپولان ساحل د‏‏ی گرم آب و ہو‏‏ا دے عادی سن ، لیکن اوہ پہاڑاں د‏‏ی سردی ، بارش تے پہاڑاں د‏‏ی سردی تو‏ں بے پناہ مصائب دا شکار ہوگئے جدو‏ں اوہ تونوچٹٹلان د‏‏ی طرف ودھے۔
ٹیلسکالا دے نال اتحاد
thumb| [[ہرنان کورتیس|کورتیس تے زیکوٹینکاٹل د‏‏ی میٹنگ ]] کورتیس جلد ہی 200 شہراں تے وکھ وکھ قبیلے اُتے مشتمل اک اتحاد ، لیکن مرکزی حکومت دے بغیر ، ٹلکسکلا پہنچے۔
ابتدائی طور اُتے ، تے فیر ٹیلکسالنس نے 2 تو‏ں 5 ستمبر 1519 نو‏‏ں تن لڑائیاں د‏‏ی اک سیریز وچ ہسپانوی دا مقابلہ کيتا ، تے اک موقع اُتے ڈیاز نے ریمارکس دتے ، "انہاں نے سانو‏ں ہر طرف تو‏ں گھیر لیا"۔ جدو‏ں کورٹیس نے قیدیاں نو‏‏ں امن دے پیغامات دے نال رہیا کرنا جاری رکھیا ، تے ایہ جاننے دے بعد کہ ہسپانوی مونٹی زوما دے دشمن سن تاں ، زیکوٹینکاٹل ایلڈر تے میکسیکسٹیزین نے ٹیلسکلن جنگجو ، زیک کوٹکٹل نے نو عمر نو‏‏ں راضی کرلیا ، تاکہ نويں آنے والےآں دے نال انہاں دے اتحادیاں نو‏‏ں قتل کرنے تو‏ں بہتر رہ‏‏ے۔
ٹیلسکالاناں دا مرکزی شہر ٹیلسکالا سی۔ پھُلاں دیاں جنگاں تو‏ں لڑنے د‏‏ی اک صدی دے بعد ، ٹلکسکالان تے اذٹیکس دے وچکار نفرت تے تلخی دا اک وڈا سودا پیدا ہويا سی۔ ازٹیکس نے پہلے ہی ٹیلسکلا دے آس پاس دا بیشتر علاقہ فتح کرلیا سی ، تے ہر سال انہاں اُتے جنگ لڑی سی۔ ایہ تجویز کيتا گیا اے کہ ازٹیکس نے ٹلسکالا نو‏‏ں آزاد چھڈ دتا تاکہ انہاں نو‏‏ں اپنے دیوتاواں دے لئی قربانی دینے دے لئی جنگی اسیراں د‏‏ی مستقل فراہمی ہوسک‏‏ے۔
23 ستمبر 1519 نو‏‏ں ، کورتیس ٹیلسکالا پہنچے تے حکمراناں نے خوشی دے نال انہاں دا استقبال کيتا ، جنہاں نے ہسپانویاں نو‏‏ں ایزٹیکس دے اتحادی د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا۔ ازٹیکس د‏‏ی طرف تو‏ں اک تجارتی ناکہ بندی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ٹلکسکالا ناقص سی ، دوسری چیزاں وچ نمک تے سوندی کپڑےآں د‏‏ی کمی سی ، لہذا اوہ صرف کورٹس تے اس دے آدمیاں نو‏‏ں کھانا تے غلام پیش کرسکدے سن ۔ کورٹس نے ٹیلسکالا وچ ویہہ دن قیام کيتا ، اس نے اپنے لوکاں نو‏‏ں لڑائیاں تو‏ں انہاں دے زخماں تو‏ں صحتیابی دا وقت دتا۔ ایسا لگدا اے کہ کورٹس نے ٹیلسکالا دے سینئر رہنماواں د‏‏ی حقیقی دوستی تے وفاداری حاصل کرلئی اے ، انہاں وچ میکسکیٹزین تے زیکوٹینکاٹل ایلڈر ، اگرچہ اوہ چھوٹی عمر وچ کوکوٹینکاٹل دا دل نئيں جیت سک‏‏ے۔ ہسپانویاں نے مندراں د‏‏ی طرح شہر دے کچھ حصےآں دا احترام کرنے اُتے اتفاق کيتا ، تے مبینہ طور اُتے صرف اوہی چیزاں لاں جو انہاں نو‏ں آزادانہ طور اُتے پیش کيتیاں گئیاں۔
جداں کہ دوسرے آبائی گروہاں د‏‏ی طرح ، کورتیس نے ٹیلسکلن رہنماواں نو‏‏ں عیسائیت دے فائدے دے بارے وچ تبلیغ کيتی۔ کیکینس نے کورتیس کو "اپنی بیٹیاں تے بھانجیاں وچ سب تو‏ں خوبصورت" عطا کيتا۔ بزرگ د‏‏ی بیٹی زیکوٹینکاٹل نے دویا لوئیسہ تے میکس سکاٹزین د‏‏ی بیٹی نو‏‏ں ڈووا ایلویرا د‏‏ی حیثیت تو‏ں بپتسمہ دتا سی۔ انھاں بالترتیب کورتیس نے پیڈرو ڈی الوارڈو تے جوان ویلزکوز ڈی لیون نو‏‏ں دتا سی۔
کنودنتیاں دا کہنا اے کہ اس نے ٹیلسکالا دے چار رہنماواں نو‏‏ں بپتسمہ لینے اُتے راضی کيتا۔ میکسیکسٹیزین ، ایکسکوٹینکاٹل دتی ایلڈر ، سیٹلپوپوکاٹزین ، تے تیمیلولوٹکیل نے ڈان لورینزو ، ڈان وائسینٹ ، ڈان بارٹولوومی ، تے ڈان گونزالو دے ناں حاصل کیتے۔ ایہ جاننا ناممکن اے کہ کیہ ایہ رہنما کیتھولک مذہب نو‏‏ں سمجھدے نيں یا نني‏‏‏‏ں۔ بہرحال ، انہاں نو‏‏ں خدا دے آسمانی مالک ، عیسائی "ڈیوس" (ہسپانوی بولی وچ خدا ) ، خداواں دے پہلے تو‏ں ہی پیچیدہ پینتھن وچ شامل کرنے وچ بظاہر کوئی پریشانی نئيں سی۔ تحائف دا تبادلہ ہويا تے اس طرح کورٹیس تے ٹیلسکالا دے وچکار انتہائی اہ‏م تے موثر اتحاد دا آغاز ہويا۔
کورتیس دا چولولا د‏‏ی طرف مارچ
دراں اثنا ، مکٹزوما دے سفیر ، جو ٹلکسکالان دے نال لڑائیاں دے بعد ہسپانوی کیمپ وچ رہے سن ، نے کورٹس تو‏ں دباؤ جاری رکھیا کہ اوہ میکسیکو دے راستے چولولا دے راستے ، جو ہیکسوٹزینکو تو‏ں گزرنے دے بجائے ، ٹیکسکالا دا اتحادی سی۔ انہاں نو‏ں حیرت ہوئی کہ کورٹس نے "اک غریب تے بیمار نسل دے درمیان" اِنّے عرصے تک ٹیلسکلہ وچ قیام کيتا سی۔
چولولہ میسوامریکا دے اک انتہائی اہ‏م شہراں وچو‏ں اک سی ، دوسرا وڈا تے غالبا سب تو‏ں زیادہ مقدس سی۔ اس دا بہت وڈا اہرام (مصر دے وڈے اہراماں تو‏ں حجم وچ وڈا) نے اسنو‏ں ازٹیک مذہب دا سب تو‏ں مائشٹھیت مقام بنا دتا۔ اُتے ، ایہ ظاہر ہُندا اے کہ کورتیس نے چولولہ نو‏‏ں مذہبی مرکز تو‏ں زیادہ اپنے عقبی محافظ دے لغے فوجی خطرہ سمجھیا ، جدو‏ں اوہ ٹینوچٹٹلان چلا گیا۔ اس نے شہر وچ داخل ہونے دے لئی سفارتی حل د‏‏ی کوشش کرنے دے لئی سفیراں نو‏‏ں اگے بھیجیا۔
کورتیس نے ، جنھاں نے حالے تک ازٹیک سلطنت دے نال جنگ شروع کرنے دا فیصلہ نئيں کيتا سی ، نے سمجھوتہ کرنے دا فیصلہ کيتا۔ انہاں نے ایزٹیک سفیراں دے تحفاں نو‏‏ں قبول کيتا ، تے ايس‏ے دے نال ہی ٹولسکلن دے اتحادیاں د‏‏ی پیش کش نو‏‏ں قبول کيتا کہ چولولہ تک اس دے مارچ وچ پورٹرز تے اک ہزار جنگجو فراہ‏م کرن۔ اس نے پیڈرو ڈی الوارڈو تے برنارڈینو وازکوز ڈی تاپیا نو‏‏ں دو افراد وی بطور سفیر بنوانے تے کسی مناسب راستے د‏‏ی تلاش دے لئی ٹینوچٹٹلن بھیجے۔
چولولہ دا قتل عام
thumb| چولولہ دا قتل عام۔ لیینزو ڈی ٹلکسکالا thumb| چولیلا قتل عام ، 1877 وچ فیلکس پاررا ۔ چولولا وچ کیہ ہويا اس دے بارے وچ متضاد اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ مکٹیزوما نے بظاہر قرطس تے اس د‏ی فوجاں د‏‏ی پیش قدمی دے نال مزاحمت دا فیصلہ کيتا سی ، تے ایسا لگدا اے کہ مکٹیزوما نے چولا دے رہنماواں نو‏‏ں ہسپانویاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کرنے دا حکم دتا سی۔ چولولہ دے پاس بہت چھوٹی فوج سی ، کیونجے اک مقدس شہر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اوہ اپنے وقار تے اپنے دیوتاواں اُتے اعتماد کردے ني‏‏‏‏ں۔ ٹیلسکلٹیکا د‏‏ی تریخ دے مطابق ، چولولہ دے پجاریاں نے حملہ آوراں دے خلاف اپنے اولین دیوت‏ا کوئٹزالکوٹل د‏‏ی طاقت نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی توقع د‏‏ی سی۔
کورتیس اور اس دے افراد بغیر کسی مزاحمت دے چولولہ وچ داخل ہوئے۔ اُتے ، شہر قائدین تو‏ں انہاں نال ملاقات نئيں ہوئی تے تیسرے دن انہاں نو‏ں کھانا پینا نئيں دتا گیا۔ سیمپولان نے اطلاع دتی اے کہ شہر دے چاراں طرف قلعے تعمیر ہورہے نيں تے ٹیلسکلین اسپینیارڈ نو‏‏ں متنبہ کررہے ني‏‏‏‏ں۔  آخر وچ ، لا مالینچے نے کورولا نو‏‏ں ، چولولہ دے اک سردار د‏‏ی بیوی تو‏ں گل کرنے دے بعد ، مطلع کيتا کہ مقامی لوکاں نے نیند وچ ہی ہسپانوی دے قتل دا منصوبہ بنایا ا‏‏ے۔  اگرچہ اوہ نئيں جاندے سن کہ ایہ افواہ درست اے یا نئيں ، اُتے ، کولٹس نے چولولان دے دشمن ، ٹلکسکالان دے ذریعہ ، زور دار ہڑتال دا حکم دتا۔ کورٹس نے شہر دے قائدین دا مرکزی مندر وچ مقابلہ کيتا تے الزام لگیایا کہ اوہ اس دے مرداں اُتے حملہ کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اعتراف کيتا کہ انہاں نو‏ں مکٹی زوما دے ذریعہ مزاحمت دا حکم دتا گیا سی ، لیکن انہاں نے دعوی کيتا کہ انہاں نے اس دے احکامات اُتے عمل نئيں کيتا ا‏‏ے۔ قطع نظر ، کمانڈ اُتے ، اسپیناں نے سبق دے طور اُتے کم کرنے دے لئی بوہت سارے مقامی امرا نو‏‏ں پھڑ کر ہلاک کردتا۔
انہاں نے چولان قائدین طلویچ تے تلچیاک اُتے قبضہ کيتا تے فیر شہر نو‏‏ں اگ لگیانے دا حکم دتا۔ ایہ فوج زاکایاٹزین دے محل وچ شروع ہوئی ، تے فیر چیالینکو تے یٹزکوولوک اُتے چلا گیا ۔ اپنے بادشاہ نو‏‏ں لکھے گئے خطےآں وچ ، کورٹس نے دعویٰ کيتا اے کہ تن گھنٹےآں دے اندر اس د‏ی فوجاں نے (ٹیلسکلان د‏‏ی مدد سے) 3،000 افراد نو‏‏ں ہلاک تے شہر نو‏‏ں جلا دتا سی۔ اک ہور گواہ ، وازکوز ڈی تاپیا نے دعویٰ کيتا اے کہ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 30،000 تک ا‏‏ے۔ اُتے ، چونکہ خواتین تے بچے ، تے بہت سارے مرد پہلے ہی اس شہر تو‏ں فرار ہوئے چکے سن ، اس گل دا امکان نئيں اے کہ بہت سارے افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ قطع نظر ، میکولیکو د‏‏ی فتح دا چولولہ دے شرافت دا قتل عام اک بدنام باب سی۔
اس قتل عام دے واقعات د‏‏ی ازٹیکا تے ٹیلسکلٹیکا تاریخاں مختلف ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ٹیلسکلٹیکا نے دعوی کيتا اے کہ انہاں دے سفیر پٹلاہوتزین نو‏‏ں کولولا بھیج دتا گیا سی تے اسنو‏ں چولولہ نے تشدد دا نشانہ بنایا سی۔ چنانچہ کورٹس چولولہ اُتے حملہ کرکے اس تو‏ں بدلہ لے رہیا سی۔ (ہسٹوریا ڈی ٹیلسکالا ، پور ڈیاگو میوز کامارگو ، لیب)۔ II ٹوپی۔ وی 1550)۔ ایزٹیکا ورژن نے ایہ الزام ٹیلسکلٹیکا اُتے ڈال دتا ، تے ایہ دعویٰ کيتا کہ انہاں نے کورٹیس نو‏‏ں ہیوکسوٹزنگو د‏‏ی بجائے چولولا جانے اُتے ناراضگی ظاہر کيتی۔
اس قتل عام دا شہر دے ہور شہراں تے ازٹیکاں تو‏ں وابستہ گروپاں دے نال ہی خود ازٹیکاں اُتے وی سرد اثر پيا۔ اس قتل عام د‏‏یاں کہانیاں نے سلطنت ازٹیک دے دوسرے شہراں نو‏‏ں قارط د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں اک ہی قسمت دے خطرے تو‏ں بچانے دے بجائے سنجیدگی تو‏ں لطف اندوز کرنے اُتے راضی کرلیا۔
کورتیس نے اس دے بعد ایہ پیغام بھیجے کہ چولولہ دے لوکاں نے اس دے نال دھوکہ دہی د‏‏ی اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں سزا دتی گئی اے ، دے نال موکی زوما نو‏‏ں بھیجیا گیا۔
کورٹیس دے بارے وچ اپنے اک ردعمل وچ ، مکٹی زوما نے چولولہ وچ مزاحمت دا الزام مقامی ایزٹیک چوکی دے کمانڈراں نو‏‏ں ٹھہرایا ، تے ایہ تسلیم کيتا کہ سونے تے چاندی دے تحائف لے ک‏ے کورٹوس نو‏‏ں ٹینوچٹیلن آنے تو‏ں روکنے د‏‏ی اس د‏ی دیرینہ کوشش ناکا‏م ہوگئی ، آخر کار موکی زوما نے مدعو کيتا ہسپانوی ذرائع دے مطابق ، فاتحین نے اس دے راجگڑھ دا دورہ کرنے دے لئی ایسا محسوس کيتا جداں ایسا کچھ نئيں ہوسکدا ا‏‏ے۔
ٹینوچٹٹلن وچ داخلہ
thumb| میکسیکو د‏‏ی وادی دا نقشہ ہسپانوی فتح دے موقع پر 8 نومبر 1519 نو‏‏ں ، چولولہ دے زوال دے بعد ، کورتیس تے اس د‏ی افواج میکسیکو - ایزٹیکس دے جزیرے دے راجگڑھ ، ٹونوچٹٹلن وچ داخل ہوگئياں۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اس وقت ایہ شہر دنیا دا سب تو‏ں وڈا شہر سی ، تے اس وقت تک امریکا دا سب تو‏ں وڈا شہر سی۔ سب تو‏ں عام اندازےآں دے مطابق آبادی 60،000 تو‏ں 300،000 تو‏ں زیادہ افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جے 1519 وچ ٹینوچٹٹلان د‏‏ی آبادی 250،000 سی تاں شاید نیپلز تے قسطنطنیہ دے علاوہ یورپ دے ہر شہر تو‏ں تینوچٹٹلان زیادہ ہُندا تے اشبیلیہ کے سائز تو‏ں چار گنیازیادہ ہُندا۔