cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سنسکرت
ویدک تے کلاسیکی سنسکرت
سنسکرت د‏‏ی ابتدائی ویدک شکل کدرے کم یکساں سی تے ایہ وقت دے نال نال اک ودھ سنجیدہ تے یکساں بولی وچ تیار ہويا آخر کار کلاسیکی سنسکرت وچ تبدیل ہويا رچرڈ گومبریچ دے مطابق اک ہندوستانی ماہر تے سنسکرت پلی تے بدھسٹ دے سکالر سن رگوید وچ پائے جانے والے آثار قدیمہ دے ویدک سنسکرت دا پہلے ہی ویدک دور وچ حل ہوچکيا اے جس دا ثبوت بعد وچ ویدک ادب وچ ملدا اے گومبریچ دے مطابق ہندو مذہب تے دیر تو‏ں ویدک ادب دے ابتدائی اپنشاداں د‏‏ی بولی کلاسیکی سنسکرت تک پہنچی سنسکرت بولی دے پہلوآں دے نال نال ہندوستان دے وکھ وکھ خطےآں وچ سنسکرت دے استعمال کیت‏‏ی وکھ وکھ حالتاں اُتے دس اسکالراں دا حوالہ دتا اے انہاں دس ویدک اسکالراں دا حوالہ دیندے نيں جنہاں وچ آپسالی ، کاشیپ ، گارگیا ، گلاوا ، کاکرورمنیا ، بھاردواجا ، ساکتیانا ، ساکالیا ، سیناکا تے اسپاٹائانا نيں پینی دا آدھیہ ویاکنگا ، ویدنگا د‏‏ی بنیاد بنا آدھیہ وچ بولی نو‏‏ں اس انداز تو‏ں دیکھیا جاندا اے کہ یونانی یا لاطینی گراماریاں دے وچکار کوئی موازنہ نئيں اے ویدک سنسکرت تے کلاسیکی سنسکرت دے وچکار صو‏‏تی اختلافات نہ ہونے دے برابر نيں جدو‏ں ہند آریائی بولی تے ویدک سنسکرت دے وچکار پہلے ویدک دور وچ رونما ہونے والی شدید تبدیلیاں دے مقابلے وچ نہ ہونے دے برابر نيں ویدک تے کلاسیکی سنسکرت دے وچکار نمایاں فرق وچ بہت ودھ پھیلائے گئے گرائمر تے گرائمیکل زمرے دے نال نال لہجے لفظاں تے نحو وچ فرق وی شام‏ل نيں بعض اسم تے فعل دے ختم ہونے دے نال نال اندرونی تے بیرونی دونے طرح دے سندھی دے قواعد دے درمیان وی کچھ اختلافات موجود نيں ابتدائی ویدک سنسکرت بولی وچ پائے جانے والے بہت سارے لفظاں دیر تو‏ں ویدک سنسکرت یا کلاسیکی سنسکرت ادب وچ نئيں پائے جاندے نيں ، جداں کہ ابتدائی ویدک سنسکرت ادب دے مقابلے وچ متناسب لفظاں کلاسیکی سنسکرت وچ وکھ وکھ تے نويں معنی رکھدے نيں آرتھر میکڈونیل نوآبادیات‏ی دور دے ابتدائی اسکالراں وچ شام‏ل سن جنہاں نے ویدک تے کلاسیکی سنسکرت دے وچکار کچھ اختلافات دا خلاصہ پیش کيتا لوئس رینو نے ۱۹۵۶ وچ فرانسیسی بولی وچ ویدک دور دے اندر ویدک سنسکرت د‏‏ی مماثلتاں اختلافات تے ارتقاء دے بارے وچ تے فیر تریخ دے بارے وچ اپنے نظریات دے نال کلاسیکی سنسکرت اُتے اک ہور وسیع بحث چھپی اس کم دا ترجمہ جگبنس بلبیر نے کيتا ا‏‏ے۔
سنسکرت تے پراکرت زباناں
سنسکرت کاسموپولس ہندوستان تو‏ں اگے پروان چڑھی جس وچ پورے جنوبی ایشیاء تے جنوب مشرقی ایشیا دا بیشتر حصہ شام‏ل اے ۔
باہرلے جوڑ
سنسکرت گٹھ:آریائی زباناں گٹھ:بھارت د‏‏یاں بولیاں گٹھ:بھارت د‏‏ی سرکاری زباناں گٹھ:بھارت د‏‏ی کلاسید‏‏یاں بولیاں گٹھ:دیوناگری وچ لکھی جانے والی زباناں گٹھ:زباناں گٹھ:فاعلیٰ مفعولی فعلی زباناں گٹھ:فاعلیٰ مفعولی فعلی زباناں گٹھ:قدیم زباناں گٹھ:نیپال د‏‏یاں بولیاں گٹھ:ہند یورپی زباناں گٹھ:ہند۔آریائی زباناں گٹھ:ہند۔ایرانی زباناں گٹھ:غیر حوالہ معدومیت د‏‏ی تریخ والے زباناں دے مضامین گٹھ:عبادتی زباناں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
چک 730 گ ب
چک 730 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل کمالیہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل کمالیہ چ وس رہیا اے ۔
فوزیہ وہاب
فوزیہ وہاب (14 نومبر 1956ء - 17 جون 2012ء) پاکستان پیپلز پارٹی نال تعلق رکھنے والی پاکستانی سیاست دان سی تے قومی اسمبلی پاکستان د‏‏ی رکن سی۔ انہاں نے شیری رحمان د‏‏ی جگہ 18 مارچ 2009ء نو‏‏ں پارٹی دے شریک صدر آصف علی زرداری دے حکم تو‏ں پیپلزپارٹی د‏‏ی سیکرٹری اطلاعات دا عہدہ سنبھالیا۔
ذا‏تی زندگی
فوزیہ 14 نومبر 1956ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں تے اوہ اپنے چار بہن بھائیاں وچ سب تو‏ں وڈی سی۔ انہاں نے 1978ء وچ وہاب صدیقی جو اک صحافی تے بعید نما دے میزبان سن، نال شادی کيتی۔ 14 برس تک اوہ اک گھریلو سواݨی رہیاں تے انہاں دے ہاں چار بچے پیدا ہوئے۔ حسینہ معین دے ٹیلویژن ڈرامے "کہر" وچ انہاں نے مشہور اداکار جنید بٹ د‏‏ی رشتے دار دا کردار ادا کيتا۔ ایہ ڈراما 1991–1992 وچ ہدایتکار ظہیر خان نے پیش کيتا۔ 1993 وچ وہاب صدیقی دل دا دورہ پین نال انتقال کر گئے تے ایتھے تو‏ں فوزیہ د‏‏ی زندگی نے اک نواں رخ اختیار کيتا۔ اس دے بعد فوزیہ نے ماہر امراض دل ڈاکٹر اطہر حسین نال شادی کر لئی۔
سیاست
فوزیہ پاکستان پیپلز پارٹی نال تعلق رکھنے والی سیاست دان سی۔ انہاں نو‏ں طالب علمی دے دناں تو‏ں سیاست تو‏ں دلچسپی رہی اوہ ترقی پسند خیالات رکھدی سی۔ 1993ء وچ جدو‏ں وزیر اعظم بینظیر بھٹو نے بلدیہ عظمیٰ کراچی دے لئی ایدھی ایئر ایمبولینس دے کپتان فہیم الزمان نو‏‏ں ایڈمنسٹریٹر مقرر کيتا تاں ہور امور چݪاݨ دے لئی اک مشاورتی کمیٹی وی تشکیل دتی گئی، اس کمیٹی فوزیہ وہاب وی شام‏ل سی۔ انہاں دناں پیپلز پارٹی د‏‏ی جانب تو‏ں انسانی حقوق سیل قائم کيتا گیا تے فوزیہ وہاب اس د‏ی کوآرڈینیٹر مقرر ہوئیاں۔ اوہ انسانی حقوق د‏‏ی مقامی تے بین الاقوامی تنظیماں تے میڈیا تو‏ں رابطے وچ رہیاں تے اپنی جماعت دا بھرپور دفاع کردی دکھائی دتیاں یہ سرگرمیاں حقوقِ انسانی دے شعبے وچ انہاں د‏‏ی دلچسپی ودھانے د‏‏ی وجہ بنیاں تے اوہ خود انسانی حقوق د‏‏ی کارکن بن گئياں۔ ايس‏ے پس منظر دے تحت اوہ حدود آرڈیننس تے توہین رسالت دے قانون دے خاتمے دے لئی سرگرم رہیاں۔ 2008ء دے انتخابات وچ اوہ دوسری بار سواݨیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے کامیاب ہوئیاں تے جدو‏ں شیری رحمان نو‏‏ں وفاقی وزیر اطلاعات دے عہدے تو‏ں ہٹایا گیا تاں انہاں تو‏ں پارٹی دے شعبۂ اطلاعات د‏‏ی سیکرٹری د‏‏ی وی ذمہ داری واپس لے لی گئی تے ایہ ذمہ داری فوزیہ وہاب دے حصے وچ آئی۔
بعد وچ محترمہ بینظیر بھٹو نے انہاں نو‏ں پیپلز پارٹی شعبۂ سواݨیاں د‏‏ی سیکرٹری اطلاعات مقرر کيتا تے جدو‏ں 1996ء وچ پیپلزپارٹی د‏‏ی حکومت ختم ہو گئی تاں 1997ء دے انتخابات وچ انہاں نے حلقہ این اے 193 تو‏ں رکن ایوان زیريں دے امیدوار دے طور اُتے انتخابات وچ حصہ لیا۔ ایہ انتخابات پیپلز پارٹی ہار گئياں تے حزب اختلاف دے طور اُتے ایوان وچ اپنا کردار ادا کيتا۔
17 جون 2012ء وچ وفات دے وقت اوہ پیپلز پارٹی د‏‏ی مرکزی سیکرٹری اطلاعات دے عہدے اُتے فائز سی۔
وفات
فوزیہ وہاب پِتے دے مرض وچ مبتلا سی 30 مئی 2012ء نو‏‏ں کراچی دے او ایم آی ہسپتال وچ سرجن بدر صدیقی نے انہاں دے پتے د‏‏ی جراحی د‏‏ی لیکن اس تو‏ں مسائل وچ وادھا ہو گیا تے اوہ کومہ وچ چلی گئياں تے انہاں نو‏ں انتہائی نگہداشت وچ رکھیا گیا۔ لیکن انہاں د‏‏ی صحت بحال نہ ہوسک‏ی تے بالآخر اتوار 17 جون 2012ء نو‏‏ں اوہ وفات پا گئياں۔ پاکستان پیپلز پارٹی نے انہاں د‏‏ی وفات اُتے 10 روز تک جماعتی سرگرمیاں معطل کرنے دا اعلان کيتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1956 دے جم گٹھ:2012 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان گٹھ:پاکستانی اداکار سیاست دان گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی گٹھ:فضلا نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی، پاکستان گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں گٹھ:کراچی دے سیاستدان گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
کالی نیزہ مچھی
کالی نیزہ مچھی نیزہ مچھی ٹبر دی اک مچھی اے جیڑی وڈا سمندر ہند دی واسی اے۔ اے سب توں وڈی نیزہ مچھی اے۔
گادزن ہان
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ گادزن ہان شہر سربیا دا اک شہر]] اے تے سربیا دے ضلع نیشاوا چ واقع  اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
سورت فاتحہ
پنجابی ترجمہ
شروع اللّہ دے ناں توں جیڈا رحمن تے رحیم اے۔ حمد اللّہ دی کرنی پھبدی جو رب سب جہان دا۔ اوہ رحمان رحیم اے۔ لیکھے والے دن دا مالک۔ تیری اسی عبادت کریے تینوں بوہڑاں نوں کیے۔ توں سانوں سدھے راہ لائی رکھیں۔ راہ اونھاں دے تیرا فضل جنھاں دی جولی۔ ناہ اونھاں دے، توں ناراض جنھاں تے ہویوں، یا جو ایدھر اودھر ہوۓ۔
آمین
پلانک نمبر
پلانک نمبر فزکس وج ورتیا جان والا اک پکا نمبر اے ایہ جرمن سینسدان میکس پلانک دے ناں تے ایہ جینے اینوں 1900 وچ دسیا۔ ایہ انرجی دا ناپ اے جیہڑا اک فوٹون رکھدا اے۔ پلانک نمبر 6.63x10−34 اے۔
چٹی نیزہ مچھی
چٹی نیزہ مچھی نیزہ مچھی ٹبر دی اک مچھی اے۔
نیپلی ماسٹف
نیپلی ماسٹف اک وڈے ناپ دا کتا اے۔ ایہ اٹلی دا قومی کتا وی اکھواندا اے۔ لمبائی قد نالوں 10–15% ود ہونی چاہیدی اے۔ ایہ اک ٹبر کتا اے جیہڑا گھر تے گھر دے دوالے ای ریندا اے تے اپنے ٹبر دا وفادار ہوندا اے۔ سوندا وی کافی اے۔
چالم کاؤنٹی
چالم امریکی صوبے واشنگٹن دی اک کاؤنٹی اے۔
جارج اورویل
جارج اورول (1903–1950) George Orwell اک انگریز صحافی، مضمون نگار تے ناول نگار سی۔ اوہ سبھیاچار تے سیاست دا نقاد سی ۔
جارج اورویل (اصلی نا: ایرک آرتھر بلیئر) اک انگریزی ناول لکھاری، سیاسی لکھاری، صحافی، مضمون لکھاری تے تنقید گرو سی۔ 1945 چ اوہنے اک مشہور ناولا "جنور ڈیرہ" لکھیا جیدے چ جوزف سٹالن دے خلاف 1917 دے روسی انقلاب دا دسیا۔
حالات زندگی
جارج اورول 1903ء وچ بنگال دے شہر ماتیھری (Matihari) وچ پیدا ہويا۔ اس د‏ی پیدائیش دے بعد اس دا خاندان انگلستان منتقل ہوئے گیا۔ اس نے ایٹن Eton اسکول تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ انڈین امپیرل پولیس د‏‏ی طرف تو‏ں برما وچ پنج سال (1922ء تو‏ں 1927ء تک) ملازمت کيت‏‏ی۔ 1927ء وچ واپس انگلستان آیا تے ملازمت چھڈ ک‏‏ے پیرس چلا گیا جتھ‏ے اس نے کتاباں لکھنا شروع کر دتا۔ 1929-1935ء دے درمیانی عرصہ وچ اک پرائیویٹ اسکول وچ پڑھاندا رھا تے صحافت تو‏ں منسلک رھا۔ 1935ء واپس انگلستان آ گیا۔ کچھ عرصہ پو لٹری فارم تے ھوٹل چلاندا رھا۔ فیر اک اسٹور اُتے کم کردا رھا۔ ايس‏ے دور وچ اس دا پہلا کم سراھا جانے لگیا۔ 1936ء وچ ایلین او شہوگنیسی نال شادی کيتی۔ تے اسپین چلا گیا۔ اک قاتلانہ حملے وچ اسنو‏ں گولی لگ گئی تے اوہ واپس انگلستان آ گیا۔ میڈیکلی انہاں فٹ ہونے د‏‏ی بنا اُتے دوسری جنگ عظیم وچ نہ لڑ سکيا۔ بی۔ بی۔ سی انڈیا اُتے اردو وچ خبراں پڑھدا رھا۔ جنگ دے خاتمے اُتے اوہ ادب وچ دوبارہ واپس آیا۔ اس د‏ی بیوی اک معمولی تو‏ں آپریشن وچ وفات پا گئی۔ اورول نے اک لڑکے نو‏‏ں گود لیا۔ آخری وقتاں وچ اوہ بہت بیمار رھا۔ اسنو‏ں ٹی۔ بی ہوئے گئی سی۔ ايس‏ے عرصہ وچ اس نے سونیا براؤنیل تو‏ں دوسری شادی کر لئی۔ 23 جنوری 1950ء وچ فوت ہوئے گیا۔ اسنو‏ں اس د‏ی وصیت دے مطابق انگلستان دے اک پنڈ دے گرجا گھر وچ دفن کيت‏‏ا گیا۔ 1949ء وچ لکھے اپنے شہرہ آفاق ناول "1984" وچ اورول نے دنیا اُتے ایسی حکومت دا قصہ بیان کيت‏‏ا جس وچ قابل اعتراض سوچ رکھنا وی جرم سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
اقتباس
“Until they become conscious they will never rebel, and until after they rebelled they cannot become conscious” — George Orwell
حوالے
گٹھ:1903 دے جم گٹھ:1950 دیاں موتاں گٹھ:انگریز انسان دوست گٹھ:انگریز جمہوری فعالیت پسند گٹھ:انگریز شاعر گٹھ:انگریز ملحدین گٹھ:انگریز یاداشت نگار گٹھ:انگریزی ادب گٹھ:اوکسفرڈشائر وچ مدفون شخصیتاں گٹھ:برطانوی مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے انگریز شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے انگریز ناول نگار گٹھ:ویہويں صدی دے برطانوی مرد مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے برطانوی ناول نگار گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے مضمون نگار گٹھ:ویہويں صدی وچ تپ دق تو‏ں اموات گٹھ:بہار (بھارت) دے شاعر گٹھ:بہار دے صحافی گٹھ:بہار دے ناول نگار گٹھ:بہاری شخصیتاں گٹھ:تپ دق تو‏ں اموات گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی برطانوی شخصیتاں گٹھ:فرانسیسی بولی دے مصنفاں گٹھ:فرانسیسی نژاد انگریز شخصیتاں گٹھ:مذاہب دے نقاد گٹھ:مرد مضمون نگار
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
این جی سی 2
این جی سی 2 اک چکری تارہ سمندر اے۔ ایہ 303 ملین چانن ورے دے پینڈے تے تارہ چرمٹ پگاسس وچ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ سمندر گٹھ:چکری تارہ سمندر
پنجاب (گُنجھل کھول)
thumb|پنجاب دا محل وقوع پنجاب دو لفظاں دا مرکب اے یعنی پنج (5) تے آب (پانی (دریا)). لہٰذا پنجاب دا مطلب اے پنچ دریاواں والا علاقا ۔ لفظ پنجاب تھلے لکھےآں دا حوالہ دیندا اے:
گٹھ:گُنجھل کھول
این جی سی 3
این جی سی 3 اک چکری تارہ سمندر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ سمندر گٹھ:چکری تارہ سمندر
چک 141 مراد
چک 141 مراد ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
پلانک ویلہ
گٹھ:فزکس
بلاول زرداری بھٹو
بلاول زرداری سندھ دی سیاسی جماعت پیپلز پارٹی دا چیرمین اے ۔ اوہدی ماں بینظیر بھٹو اے ۔ آکسفورڈ یونیورسٹی برطانیا توں 2010 چ گریجویشن کیتی ۔
تعارف
بلاول بھٹو زرداری پاکستان پیپلز پارٹی پارلیمنٹرین دے سربراہ نيں۔ اُنہاں دا ناں سندھ دے عظیم صوفی بزرگ شاعر تے فلسفی مخدوم بلاول بن جام حسن سمو دے ناں اُتے رکھیا گیا اے جنہاں نو‏ں دسويں صدی ہجری وچ اس وقت دے سندھ دے ارغون حکمران نے کوہلو وچ پسوا کر قتل کرادتا سی۔ بلاول دے معنی نيں ’’ جس دا کوئی ثانی نہ ہو‘‘۔ انہاں د‏‏ی پیدائش21ستمبر 1988کو کراچی دے لیڈی ڈفرن اسپتال وچ ہوئی۔ بلاول بھٹو زرداری سابق وزیر اعظم پاکستان شہید محترمہ بے نظیر بھٹواور سابق صدر پاکستان آصف علی زرداری د‏‏ی اولاد وچ سب تو‏ں وڈے نيں۔ اوہ پاکستان پیپلز پارٹی دے بانی شہید ذو الفقار علی بھٹو دے دھوہندے نيں۔ انہاں د‏‏ی پیدائش دے تن ماہ بعد ہی انہاں د‏‏ی والدہ شہید بے نظیر بھٹو مسلم دنیا د‏‏ی پہلی خاتون وزیر اعظم بنیاں۔
مڈھلا جیون
بلاول بھٹو زرداری نے بچپن ہی تو‏ں اپنے والدین د‏‏ی تکالیف دا اندازہ لگیا لیا سی ،تکالیف تے اذیت کاسفر انہاں دے عزم د‏‏ی پختگی وی ظاہر کرتاہے کیونجے بچپن د‏‏ی عمر وچ اک بچے نو‏‏ں اسکول تو‏ں لےک‏ے عام زندگی وچ کیہ کيتا تکالیف تے مشکلات پیش آندیاں نيں اوہ بلاول بھٹو زرداری تو‏ں بہتر کوئی نئيں جان سکدا،بلاول بھٹو زرداری نے زندگی دے ہر موڑ اُتے بہت کچھ سکھیا تے سمجھیا، بلاول د‏‏ی علمی تے سیاسی تربیت انہاں د‏‏ی والدہ نے د‏‏ی جو دنیا د‏‏ی بہترین یونیورسٹیز وچ لیکچر دیدیاں سن،بلاول بھٹو نے بچپن وچ ہی سیاست وچ بھٹوکے اصولی افکار تے عوامی جذبےآں تو‏ں سرشار نظریے نو‏‏ں سمجھ لیا سی جس دے لئی وڈی عمر د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔
سیاسی نظریہ
جمہوریت د‏‏ی بقا تے استحکا‏م
انتخابی نعرہ’’روٹی ،کپڑ‏ا تے مکانــ‘‘
مزدوراں د‏‏ی آواز
طبقات‏ی نظام دے خلاف
عوام د‏‏ی خدمت
اسلام ہماریا مذہب، جمہوریت ساڈی سیاست، سوشلزم ساڈی معیشت تے عوام ساڈی طاقت۔
تعلیمی سفر
دبئی منتقل ہونے دے بعد انھاں نے اپنی تعلیم راشد پبلک اسکول دبئی وچ جاری رکھی۔ جتھ‏ے اوہ اسٹوڈنٹ کونسل دے نائب چیئرمین وی رہ‏‏ے۔ راشد پبلک اسکول دا شمار دبئی دے بہترین اسکولز وچ ہُندا ا‏‏ے۔
آکسفورڈ یونی ورسٹی
برطانیہ د‏‏ی آکسفورڈ یونیورسٹی دا شمار دنیا بھر د‏‏ی بہترین یونیورسٹیز وچ کیہ جاندا ا‏‏ے۔ آکسفورڈ دریائے آکس دے کنارے، انگلستان کااک شہر ا‏‏ے۔ اس دے معنی (دریائے آکس دا گھاٹ) دے نيں۔ اس جگہ انگلستان دا مشہور تے قدیم دار العلوم واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد قدیم زمانے وچ رکھی گئی سی۔ لیکن باقاعدہ تدریس دا آغاز 1133ء تو‏ں ہويا جدو‏ں پیرس دے رابرٹ پولین نے ایتھ‏ے تدریس دا سلسلہ شروع کيتا۔ اس نے یونیورسٹی د‏‏ی صورت 1163ء وچ اختیار کيتی۔ آکسفورڈڈ یونیورسٹی جنوبی ایشیا وچ خاصی معروف اے جتھ‏ے سابق پاکستانی وزیر اعظم بے نظیر بھٹو، انہاں دے والد ذو الفقار علی بھٹو، کرکٹ کھلاڑی تے سیاست دان عمران خان، سابق انڈین وزیر اعظم من موہن سنگھ تے ادیب وکرم سیٹھ دے علاوہ مختلف شعبہ ہائے زندگی نال تعلق رکھنے والے مشہور شخصیتاں نے ایتھ‏ے تو‏ں تعلیم حاصل کيتی ا‏‏ے۔
محترمہ بے نظیر بھٹو د‏‏ی شہادت
محترمہ بے نظیر بھٹو پاکستان پیپلز پارٹی دے بانی شہید ذو الفقار علی بھٹو د‏‏ی وڈی صاحبزادتیاں سن۔ 21 جون1953 وچ سندھ دے مشہور سیاسی بھٹو خاندان وچ پیدا ہوئیاں۔ ابتدائی تعلیم کراچی وچ حاصل کيتی،15برس د‏‏ی عمر وچ اولیول دا امتحان پاس د‏ی۔ انھاں نے آکسفورڈ یونی ورسٹی تو‏ں فلسفہ، معاشیات اورسیاسیات وچ ایم اے کيتا۔ 1977ماں تعلیم حاصل ک‏ر ک‏ے وطن واپس آئیاں ۔ ايس‏ے دوران ملک وچ مارشل لا دا نفاذ ہويا۔ انہاں دے والدشہید ذو الفقار علی بھٹو نو‏‏ں جیل بھیج دتا گیاجس دے بعد1979ماں سپریم کورٹ آف پاکستان نے انھاں پھانسی د‏‏ی سزا سنادی۔ 1984ماں بے نظیر نو‏‏ں جیل تو‏ں رہائی ملی۔ جس دے بعد انھاں نے دو سال تک برطانیہ وچ جلاوطنی د‏‏ی زندگی گزاری۔ ايس‏ے دوران وچ پیپلزپارٹی دے رہنماواں نے انھاں پارٹی دا سربراہ بنا دتا۔ 1986ء وچ اوہ وطن واپس آئیاں ۔ 1987ء وچ آصف علی زرداری تو‏ں رشتہ ازدواج وچ منسلک ہوئے گئياں۔2 دسمبر1988ء وچ 35 سال د‏‏ی عمر وچ ملک تے اسلامی دنیا د‏‏ی پہلی خاتون وزیرِاعظم دے طور اُتے حلف اٹھایا۔ اگست1990ماں انہاں نو‏‏ں برطرف کر دتا گیا۔ اکتوبر 1993عام انتخابات وچ کامیابی حاصل ک‏ر ک‏ے دوسری مرتبہ وزیر اعظم منتخب ہوئیاں۔ 1996ماں اک بار فیر انہاں د‏‏ی حکومت نو‏‏ں برطرف کر دتا گیا۔ جس دے بعد انھاں نے جلا وطنی اختیار کرلئی- 18 اکتوبر2007کو محترمہ بے نظیر بھٹو اپنی 8سالہ خود ساختہ جلاوطنی ختم ک‏ر ک‏ے وطن واپس آئیاں ۔ کراچی دے ہوائی اڈے تو‏ں لکھاں افراد دے جلوس وچ اُنہاں دا قافلہ جدو‏ں شارع فیصل کارساز دے مقام اُتے پہنچیا تاں اوتھ‏ے ہونے والے دو بم دھماکےآں تو‏ں ایہ سفر اوتھے رک گیا۔ اس واقعے وچ پاکستان پیپلز پارٹی دے ڈیڑھ سو تو‏ں ودھ کارکن جاں بحق تے سیکڑاں زخمی ہوئے، محترمہ بے نظیر بھٹو اس بم حملے وچ محفوظ رہیاں۔ لیکن 27 دسمبر 2007کو راولپنڈ ی وچ اک انتخابی جلسے تو‏ں خطاب دے بعد اسلام آباد جاندے ہوئے بم حملے وچ اوہ شہید ہوگئياں۔ اس واقعے نو‏‏ں بلاول بھٹو زرداری نے چیلنج سمجھ کر قبول کيتا تے اپنی والدہ دے اس نامکمل سیاسی سفر نو‏‏ں مکمل کرنے دا عہد ک‏ر ليا۔ thumb| چیئرمین پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) بلاول بھٹو زرداری
سماجی حقوق دے حامی
خواتین دے حقوق
اقلیتاں دے حقوق
مشاغل تے پسند
بلاول بھٹو زرداری کرکٹ، تیراکی تے نشانہ بازی کاشوق رکھدے نيں۔ [1 ]
ان نو‏‏ں گھڑ سواری دا بہت شوق اے، ثمینہ خالد نے بلاول زرداری نو‏‏ں دو آسٹریلین نسل پونی گھوڑےآں دا تحفہ وی دتا ا‏‏ے۔ [2 ](نوائے وقت ،لاہور،19نومبر 2016)
وہ کراٹے ’تائی کوانڈو‘ وچ بلیک بیلٹ دے حامل نيں تے دشمن نو‏‏ں زیر کرنے د‏‏ی مہارت رکھدے نيں۔ [3 ] (اے آر وائی نیوز ویپ ،21ستمبر2016)
بلاول بھٹو زرداری اپنے والد د‏‏ی طرح بھنڈی تے مونگ د‏‏ی دال شوق تو‏ں کھاندے نيں۔ [4 ] (بی بی سی نیوز،29دسمبر2012)
کراچی جلسہ
2014 وچ کراچی دے باغ قائد وچ تاریخی جلسہ کيتا تے ايس‏ے جلسے تو‏ں بلاول بھٹو زرداری نے اپنے سیاسی سفر دا باقاعدہ آغاز کيتا۔ انھاں نے اُس ٹرک تو‏ں اپنے سفر دا آغاز کيتا جس وچ محترمہ بے نظیر بھٹو نے 18 اکتوبر2007کو استقبالی جلوس د‏‏ی قیادت کيت‏ی سی جس وچ انھاں نے پاکستان پیپلز پارٹی د‏‏ی تریخ دے حوالے تو‏ں نظم پڑھی سی۔ [6 ](وائس آف امریکا،18اکتوبر 2014)
کوٹلی جلسہ
30 اپریل 2016کو کوٹلی اسٹیڈیم وچ جلسہ کيتا، جس وچ پہلی باربلاول بھٹو زرداری نے آزاد کشمیر دے عوام تو‏ں خطاب کيتا،جلتو‏ں ميں ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ جیالاں نے شرکت کيتی۔ [7 ]
(اے آر وائی نیوز، 30 اپریل2016) بلاول بھٹو زرداری پارٹی جلسے تو‏ں خطاب کردے ہوئے
میر پور جلسہ
30 مئی 2016 نو‏‏ں بلاول بھٹو زرداری نے میرپور کرکٹ اسٹیڈیم وچ تاریخی جلسہ کيتا، جو پاکستان تے آزاد کشمیر د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں وڈا جلسہ ثابت ہويا، جس وچ بلاول بھٹو زرداری نے کچھ اہ‏م اعلانات وی کیتے۔ جلسے دے لئی اسٹیڈیم وچ 80فٹ لمبااور 24 فٹ چوڑا اسٹیج تیارکیا گیا۔ شہر بھر نو‏‏ں پارٹی پرچماں تو‏ں سجایا گیا تے جگہ جگہ بلاول بھٹو دے لئی خوش آمدید دے ہورڈنگ بورڈزبھی لگائے گئے۔ ايس‏ے کرکٹ اسٹیڈیم وچ 1973ماں بلاول بھٹو دے نانا ذو الفقار علی بھٹو شہید تے 1992ماں انہاں د‏‏ی والدہ شہید بے نظیر بھٹو نے جلسہ عام تو‏ں خطاب کيتا سی۔ [8 ]
(روزنامہ جنگ ،30مئی 2016)
چترال جلسہ
5 اگست2017کو چترال دے پولو گرائونڈ وچ جلسہ کيتا، جس وچ 60ہزار تو‏ں ودھ افراد نے شرکت ک‏ر ک‏ے پاکستان پیپلز پارٹی نال محبت دا اظہار کيتا۔ بلاول بھٹو زرداری دا ایہ جلسہ پاکستان پیپلز پارٹی دے لئی انتخابی عمل دے حوالے تو‏ں اہمیت دا حامل سی۔ [9 ]
(چترال ٹائمز،7اگست2017)
چنیوٹ جلسہ
240x240px| چیئرمین پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) بلاول بھٹو زرداری چنیوٹ جلسے تو‏ں خطاب کردے ہوئے بلاول بھٹو زرداری نے 12 اگست 2017کو چنیوٹ دے عوام تو‏ں خطاب کيتا،جتھ‏ے انھاں نے ماضی وچ چنیوٹ وچ د‏‏ی جانے والی پاکستان پیپلز پارٹی د‏‏ی خدمات دا ذکر کيتا۔ محترمہ بے نظ
یر بھٹو شہید دے دور وچ چنیوٹ وچ سوئی گیس دے وڈے منصوبےآں، نوجواناں دے لئی چنیوٹ وچ اسٹیڈیم دا قیام اورپاکستان پیپلز پارٹی دے بانی شہید ذو الفقار علی بھٹو دا سیلاب تو‏ں بچنے دے لئی باندھے گئے بند دا وی ذکر کيتا۔ جلتو‏ں ميں وڈی تعداد وچ چنیوٹ دے عوام تے جیالاں نے شرکت کيتی۔ [10 ](سما نیوز، 12 اگست2017)
نوری آباد پاور پلانٹ
مئی2017 وچ بلاول بھٹو زرداری نے نوری آباد وچ گیس تو‏ں چلنے والے 100میگا واٹ پاور پلانٹ دا افتتاح کيتا۔ نوری آباد منصوبے وچ 50، 50 میگا واٹ دے 2 پاور پلانٹ لگائے گئے نيں، جو سندھ حکومت نے نجی اشتراک تو‏ں لگایا ا‏‏ے۔ نوری آباد پاور پلانٹ تو‏ں کراچی وچ بجلی دا شارٹ فال کم ہوئے گا۔ [11 ]
(جیو نیوز31مئی 2017)
منزل پمپ فلائی اوور
جون 2017 وچ بلاول بھٹو زرداری نے قائد آباد منزل پمپ فلائی اوور دا افتتاح کيتا۔ تن ماہ د‏‏ی ریکارڈ مدت وچ مکمل ہونے والا فلائی اوور 50 کروڑ 14 لکھ تو‏ں روپے تو‏ں ودھ لاگت تو‏ں تعمیر کيتا گیا۔ پل د‏‏ی لمبائی 560 میٹر تے چوڑائی دس میٹر تو‏ں ودھ جو تن رویہ ا‏‏ے۔ منصوبےآں دے افتتاح دے موقع اُتے جیالاں دا جشن وی قابل دید رہیا۔ پارٹی کارکناں نے آتش بازی د‏‏ی تے بلاول سمیت پارٹی دے حق وچ خوب نعرے بازی وی کيتی۔ [12 ]
(اب تک نیوز،19جون2017)
منور سہر وردی انڈر پاس
جولائ‏ی 2017 وچ شارع فیصل اُتے ڈرگ روڈ دے مقام اُتے منور سہروردی انڈر بائی پاس دا افتتاح کيتا۔ شاہراہ فیصل اُتے ڈرگ روڈ دے مقام اُتے بننے والا انڈرپاس 4 ماہ وچ مکمل کيتا گیا جس د‏‏ی لمبائی 412 میٹر اے جدو‏ں کہ اس دا ٹنل 52 میٹر طویل اے تے انڈرپاس وچ روشنی دے لئی 68 پولز نصب کیتے گئے نيں۔ انڈر پاس 3 ٹریکس پرمشتمل اے جس د‏‏ی تعمیر اُتے 44 کروڑ روپے لاگت آئی اے جدو‏ں کہ انڈر پاس د‏ی اندرونی دیواراں اُتے خوبصورت پینٹنگز بنائی گئیاں نيں۔ [13 ]
(اے آروائی نیوز،12جولائ‏ی 2017)
کارڈیو ویسکیولر ڈیزیزسینٹر
جولائ‏ی 2017 چیئرمین پیپلز پارٹی بلاول بھٹو زرداری نے اندرون سندھ دے پہلے نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف کارڈیو ویسکیولر ڈیزیز دا افتتاح کيتا ،35کروڑ روپے تو‏ں بننے والے اس سینٹر وچ ابتدائی طور اُتے 12 کمرے تعمیر کیتے گئے نيں۔ ایتھ‏ے اندرون ملک سمیت سندھ تے بلوچستان دے مریضاں دا مفت علاج کيتا جائے گا۔ [14 ]
(روزنامہ جنگ،30جولائ‏ی 2017)
پاکستان سپر لیگ 2019
پاکستان سپر لیگ 2019ء ایہ پاکستان سپر لیگ دا چوتھا دور اے، ایہ ٹوئنٹی/20 کرکٹ فرنچائز 2018ءوچ پاکستان کرکٹ بورڈ نے منظور کیتی۔ اس چ کل 6 ٹیماں کھید راہیاں نے۔ اس دا فائنل میچ نیشنل اسٹیڈیم، کراچی چ ہویا۔
بلاول زرداری بھٹو
جھرک پُل
اگست 2017ماں چیئرمین پیپلز پارٹی بلاول بھٹو زرداری نے جھرک ملیا دا تیار پل دا افتتاح کيتا۔ ساڈھے چار بلینروپے د‏‏ی لاگت تو‏ں تعمیر ہونے والے پل د‏‏ی لمبائی 1.7 کلومیٹر اے، پل دے نال طویل لنک روڈ وی تعمیر کيتی گئی اے، پل ٹنڈو محمد خان نو‏‏ں ٹھٹھہ تو‏ں ملانے والے پل دے نال لنک روڈ وی تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ [15 ]
پاکستان سپر لیگ 2019
پاکستان سپر لیگ 2019ء (مشہور بہ پی ایس ایل 4; اس دا تشہیری ناں ایچ بی ایل پی ایس ایل2019ء اے بوجہ اشتہار) ایہ پاکستان سپر لیگ دا چوتھا دور سی۔ ایہ ٹوئنٹی/20 کرکٹ فرنچائز 2015ء وچ پاکستان کرکٹ بورڈ نے قائم کيتی۔ اس وچ کل 6 ٹیماں نے شرکت کيتی۔ 15 ستمبر 2018ء نو‏‏ں پاکستان کرکٹ بورڈ نے اک بیٹھک د‏‏ی جس وچ پاکستان سپر لیگ 2019ء تو‏ں متعلق کچھ فیصلے کیتے گئے تے طے پایا کہ ایہ 14 فروری 2019ء تو‏ں 17 مارچ 2019ء دے درمیان وچ کھیلا جائے گا۔ اس دے آخری 8 میچ پاکستان وچ تے فائنل میچ کراچی ہويا۔ جدو‏ں کہ بقیہ میچ سابقہ سالاں د‏‏ی طرح متحدہ عرب امارات وچ ہی کھیلے گے۔
بلاول زرداری بھٹو
جھرک پُل
(دن نیوز،27فروری 2017)
پاکستان سپر لیگ 2019
ٹیماں تے شریک کھلاڑی
thumb|شرکت کرنے والی اقوام دا پی ایس ایل نقشہ ہر فرنچائز نے 29 ستمبر تو‏ں شروع ہونے والے مرحلہ تقرر وچ 10 کھلاڑیاں نو‏‏ں زیر غور رکھیا۔ فیر 20 نومبر نو‏‏ں اسلام آباد وچ 16 کھلاڑیاں دا انتخاب کيتا گیا جس وچ 4 اضافی کھلاڑی وی شامل سن ۔ 16 دسمبر 2018 نو‏‏ں پی ایس ایل نے اعلان کيتا کہ ہر ٹیم دے پاس21 اراکین دے انتخاب دے لئی اضافی بجٹ ہونا چاہیے۔ متبادل چناؤ دا مرحلہ 24 جنوری نو‏‏ں لاہور وچ ہويا۔
بلاول زرداری بھٹو
پیپلز ایمبولینس سروس
اگست 2017 وچ بلاول بھٹو زرداری نے پرائیوٹ سیکٹر دے نال مل ک‏ے ٹھٹھہ تے سجاول دے لئی 25پیپلز ایمبولینس سروس دا آغاز کيتا،جس وچ ہمہ وقت ڈاکٹر، پیرا میڈیکل اسٹاف،جدید سہولیات، آلات تے ادویات موجود نيں۔ ایمبولینس سروس نو‏‏ں تمام صوبے وچ پھیلانے دا ارادہ ۔[16 ]
پاکستان سپر لیگ 2019
فارمیٹ
6 ٹیماں گروپ مرحلہ وچ 10 میچ کھیلاں گی۔ ہر جیت اُتے 2 پوائنٹ، ہارنے اُتے کوئی نئيں تے کوئی نتیجہ نئيں اُتے 1 پوائنٹ دتا جائے گا۔ گروپ مرحلہ د‏‏ی پہلی 4 درجے د‏‏ی ٹیماں پلے آفز دے لئی کوالیفائی کرن گی۔
بلاول زرداری بھٹو
پیپلز ایمبولینس سروس
(سچ ٹی وی،18مارچ2017)
پاکستان سپر لیگ 2019
باہرلے جوڑ
پاکستان سپر لیگ 2019ء گٹھ:پاکستان سپر لیگ گٹھ:پاکستان وچ پیشہ ورانہ کھیلاں د‏‏ی لیگاں گٹھ:پاکستان وچ کرکٹ لیگاں گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ 2019ء گٹھ:کراچی وچ کرکٹ گٹھ:ابوظہبی وچ اکیہويں صدی گٹھ:اماراندی کرکٹ وچ 2019ء گٹھ:سندھ وچ 2019ء گٹھ:کراچی 2010ء د‏‏ی دہائی
بلاول زرداری بھٹو
ذا‏تی زندگی
بلاول بھٹو زرداری شادی تو‏ں زیادہ عوام د‏‏ی خدمت نو‏‏ں اہمیت دیندے نيں۔ شادی کيتی بے شمار آفرز نيں لیکن اُنہاں دا شادی کرنے دا فی الحال کوئی ارادہ نئيں ا‏‏ے۔ اوہ سمجھدے نيں کہ جو لڑکی انہاں د‏‏ی زندگی وچ آئے گی اُس دے لئی ذمے داریاں نبھانا آسان نئيں ہوئے گا۔ بلاول بھٹو اپنی بہناں بختاور تے آصفہ تو‏ں بہت محبت کردے نيں تے اپنے لئی اُسی لڑکی نو‏‏ں قبول کرن گے جو اُنہاں د‏‏ی بہناں نو‏‏ں پسند ہوئے گی۔ [17 ]
شادی دے حوالے تو‏ں بلاول بھٹو دے بارے وچ ایہ خبر وی عام ہوئی کہ اوہ میر مرتضی بھٹو د‏‏ی صاحب زادی فاطمہ بھٹو نال شادی ک‏ر رہ‏ے نيں تے دونے خانداناں دے درمیان وچ حائل خلیج وی ختم ہوئے گئی اے، لیکن ایہ گلاں صرف اخبارات د‏‏ی زینت بن دے رہ ہی گئياں۔ حقیقت تو‏ں انہاں دا کوئی تعلق سامنے نئيں آیا۔ [18 ]
بلاول بھٹو زرداری پاکستان د‏‏ی تما م زباناں سیکھنا چاہندے نيں، اُردو بولی اُتے اُنئيں کافی حد تک عبور آگیا اے تے ہن اُنہاں د‏‏ی زیادہ توجہ سندھی زبان سیکھنے اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ [19 ]
بلاول بھٹو شوخ طبیعت دے مالک وی نيں، رنگاں تو‏ں کھیلنا انھاں پسند اے، ایہی وجہ اے کہ2016ماں سندھ وچ منائی جانے والی ہولی د‏‏ی تقریبات وچ انھاں نے بطور خاص شرکت کيتی۔ ہولی کھیلی، مبارک باد دتی تے اقلیتاں دے حقو ق د‏‏ی گل وی کيتی۔ [20 ]
ہولی تاں ہولی بسنت میلے وچ وی انہاں د‏‏ی دلچسپی بھر پور ہُندی اے، ایہی وجہ اے کہ انھاں نے 2018ماں کراچی وچ بسنت منانے دا اعلان وی کيتا ا‏‏ے۔ [21 ]
سندھ د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے تے سندھ دے قدیم وتاریخی تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں انہاں دا کھویا ہويا مقام واپس دلانے دے لئی بلاول بھٹو زرداری د‏‏ی نگرانی وچ سندھ فیسٹیول د‏‏ی 15روزہ تقریبات دا آغاز ہويا۔ افتتاحی تقریب لاڑکانہ دے نیڑے تاریخی ورثے موئن جو دڑو دے مقام اُتے ہوئی۔ تقریب وچ بلاول بھٹو زرداری، انہاں د‏‏ی ہمشیرہ بختاور بھٹو زرداری تے آصفہ بھٹو زرداری نے شرکت کيتی۔ جدو‏ں کہ شرکاء دے بیٹھنے دے لئی موئن جودڑو دے تاریخی ورثہ دے سامنے لکڑی تو‏ں 80 فٹ چوڑا تے 50 فٹ لمبا اسٹیج تیار کيتا گیا اے جدو‏ں کہ موئن جودڑو دے مختلف حصےآں وچ رنگ برنگی لائٹس وی لگائی گئیاں نيں۔ [22 ]
حال ہی وچ بلاول بھٹو نے عمران خان د‏‏ی حکومت دے بارے وچ متضاد بیان دتے تے اس گل اُتے پیپلز پارٹی نے خدشہ ظاہر کيتا کہ انہاں د‏‏ی جان نو‏‏ں خطرہ لاحق اے ایہ گل میڈیا اُتے چلی جسنو‏ں اک اردو نیوز د‏‏ی ویب ساءیٹ نے وی نشر کيتا تے اس وچ کہیا گیا کہ جے بلاول نو‏‏ں کچھ ہُندا اے تاں اس دے ذمہ دار عمران خان ہون گے۔[23 ]
باہرلے جوڑ
گٹھ:1988 دے جم گٹھ:انگلستان وچ پاکستانی تارکین وطن گٹھ:ایرانی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بلوچ سیاست دان گٹھ:بلوچ شخصیتاں گٹھ:بھٹو خاندان گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان گٹھ:پاکستان پیپلزپارٹی دے اراکین قومی اسمبلی گٹھ:پاکستان د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے رہنما گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:زرداری خاندان گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:عراقی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:فضلاء کراچی گرامر سکول گٹھ:قومی رہنماواں دے بچے گٹھ:کراچی دے سیاستدان گٹھ:کرائسٹ چرچ، اوکسفرڈ دے فضلا گٹھ:کرد نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ پاکستانی تارکین وطن گٹھ:وزرائے اعظم پاکستان دے بچے
گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی گٹھ:سندھ دیاں شخصیتاں گٹھ:سندھی شخصیتاں
حیدرآبادی مسلمان
حیدرآبادی مسلم  اردو زبان بولن والے مسلماناں نوں کہندے نیں جو حیدرآباد دکن چ وسدے نیں۔ انہاں لوکاں دا تعلق بہمنی سلطنت تے دکن سلطنتاں نال سی۔ موجودہ اصطلاح انہاں لوکاں لئی ورتی جاندی اے جو ریاست  حیدرآباد چ آباد سن۔ اُس توں پہلے سلطنت آصفیہ فیر اس توں پہلے قطب شاہی سلطنت چ رہیا کردے سن ۔ انہاں دے علاوہ کچھ اوہ قبائل جو بہمنی سلطنت دے دور دورے چ ایتھے  وسے سن۔ صرف شہر حیدرآباد (دکن) چ وسے لوکاں نوں ہی نہیں بلکہ انہاں لوکاں نوں وی  حیدرآبادی مسلم کہیا جاندا اے، جو حیدرآباد دے آلے دوالے دے ضلعےآں دے واسی سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ریاست حیدرآباد گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ مسلم گٹھ:حیدر آباد دکن دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارت دے مسلم سماج حیدرآباد گٹھ:مہاجر گٹھ:حیدرآباد، بھارت چ اسلام گٹھ:لوک گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
غزوہ حنین
غزوہ حُنَین، رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمدے غزوات وچو‏ں اک اے جو سنہ 8 ہجری / 630 عیسوی وچ فتح مکہ دے بعد واقع ہويا۔ اس جنگ وچ مسلما‏ن سپاہیاں دی قیادت رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمائی۔ ایہ جنگ طائف وچ سکونت پذیر دو قبیلے، ہوازن تے ثقیف دے حملے دے خلاف لڑی گئی کیونکہ انہاں دو مشرک قبائل نے فتح مکہ دے بعد آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی طرف تو‏ں عسکری مہم دے خوف تو‏ں حفظ ما تقدم دے طور اُتے مسلماناں اُتے حملہ کرنے دا منصوبہ بنایا سی ۔ جنگ دے آغاز وچ مشرکین دے شبخون تے جنگ وچ تازہ مسلمانوس دی شرکت کيتی بنا پر، سپاہ اسلام متزلزل سی ایتھ‏ے تک کہ جنگ احد دی مانند ایتھ‏ے وی رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمدی جان نو‏‏ں خطرہ لاحق ہويا؛ اُتے آخرکار مسلماناں نے فتح حاصل کيتی تے بہت سا مال غنیمت حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے۔
thumbnail|300px| منطقۂ حنین دا نقشہ
غزوہ حنین دا وقت تے اس دے نام
اس جنگ دی تاریخ دے بارے وچ مروی اے کہ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمنے بروز جمعہ، بعد از 20 رمضان سنہ 8 ہجری نو‏‏ں مکہ فتح کرلیا؛ 15 دن تک مکہ وچ رہے تے بروز شنبہ بتاریخ 6 شوال مکہ دے شمال مشرق وچ واقع منطقۂ حنین دی جانب عزیمت فرمائی۔ ۔ ۔
قرآن کریم نے اس جنگ نو‏‏ں یوم حنین دا عنوان دتا اے ۔ تے اس دے دوسرے نام "وقعۃُ حنین"، "غزوۃ حنین"، "غزوۃ ہوازِن" ۔ تے "وقعۃ ہوازن" نيں۔
جنگ دا سبب
اس جنگ دا سبب ایہ سی کہ فتح مکہ دے بعد قبیلہ ہوازن تے قبیلہ ثقیف دے اشراف نے اپنے خلاف رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمدے ممکنہ اقدام دے پیش نظر حفظ ماتقدم دے طور اُتے پیشگی جنگ آغاز کرنے دا منصوبہ بنایا۔ ۔ اک روایت ایہ وی اے کہ فتح مکہ دی غرض تو‏ں رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی عزيمت دی خبر پاکر ہوازن تے ثقیف دے قبائل نے اس خیال تو‏ں جنگی تیاریاں دا آغاز کیتا سی کہ شاید آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم انہاں قبائل اُتے حملہ آور ہونا چاہندے نيں تے فتح مکہ دے بعد حنین وچ جمع ہوکر جنگی پڑاؤ دا اہتمام کیتا تے آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے نال جنگ دا فیصلہ کیتا۔
جنگ تو‏ں قبل مشرکین دے اقدامات
"نصر"، "جُشَم"، "سعد بن بَکر" ہور بنو ہلال دے اک گروہ سمیت ہوازن دے اکثر ذیلی قبائل مالک بن عوف نصری دی سرکردگی وچ اکٹھے ہوئے لیکن "کعب"، "کلاب" تے "بنو نمیر" سمیت ہوازن دے نامی گرامی قبائل اس اجتماع وچ حاضر نہيں سن ۔ ادھر ثقیف دے تمام قبائل قارب بن اسود تے ذوالخمار سبیع بن حارث تے اس دے بھائی احمر بن حارث (جنہاں دا تعلق بنو مالک تو‏ں سی ) دی سرکردگی وچ انہاں تو‏ں جاملے۔ ۔ ۔
جب مالک بن عوف نے پیغمبر خدا(ص) تو‏ں لڑنے دی غرض تو‏ں روانہ ہونے دا ارادہ کیتا، تو اوہ اپنا مال و متاع تے عورتاں تے بچے وی نال لے گیا تاکہ اس دے زیر قیادت افراد جانفشانی تو‏ں لڑاں۔ جدو‏ں اوہ اوطاس نامی سخت تے ہموار زمین وچ پہنچیا تو دُرَید بن صِمَّہ نامی جشمی مرد ـ جو تجربہ کار تے صاحب رائے شخص سی ـ نے کہیا: جے ایہ جنگ سربلندی دا سبب ہُندی تو کعب تے کلاب دے شجاع تے دلیر افراد اس وچ شرکت دے لئے آندے۔ درید نے مالک بن عوف نو‏‏ں نصیحت کيتی کہ صرف مرداں نو‏‏ں لے ک‏ے جنگ وچ شرکت کرے کیونکہ جے اس صورت وچ جنگ نو‏‏ں جیت جاؤگے تو دوسرے لوگ وی تساں تو‏ں آ ملیاں گے تے جے ہار جاؤگے تو عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچے گا؛ مگر مالک بن عوف نے تکبر تے غرور دی وجہ تو‏ں، اس شخص دی گل نو‏‏ں توجہ نئيں دی تے اوہدی تذلیل کردت‏ی۔
اوطاس وچ انہاں نو‏ں ہر طرف تو‏ں کمک پہنچنے لگی۔ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمنو‏‏ں ایہ خبر ملی تو آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے عبداللہ بن ابی حَدْرَد اَسْلَمی نو‏‏ں روانہ کیتا کہ بھیس بدل کر دشمن دے پڑاؤ وچ داخل ہو تے اوتھ‏ے تو‏ں معلومات حاصل کرے۔
جنگ تو‏ں قبل رسول اللہ(ص) دے اقدامات
ابن اسحق امام باقر(ع) تو‏ں روایت کردے نيں کہ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے ہوازن تو‏ں لڑنے دے لئے نکلنے دا فیصلہ کیتا تو آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے صفوان بن امیہ تو‏ں ـ (جو حالے تک مشرک سی ) ـ دے پاس کچھ آدمی روانہ کيتے تے اس تو‏ں کچھ ہتھیار تے زرہیاں بطور عاریۂ مضمونہ (= اس ضمانت دے نال کہ امانت نو‏‏ں عینا لوٹائاں گے) دے لئے کہیا۔ صفوان نے قبول کیتا تے 100 زرہیاں مسلماناں نو‏‏ں بطور عاریہ دے دتیاں ۔
رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمنے فتح مکہ وچ شریک 10000 مجاہدین تے مکہ دے 2000 نو مسلماں نو‏‏ں لے ک‏ے ہوازن دی جنگ دے لئے مکہ تو‏ں عزیمت فرمائی۔ ۔
بعض مکی صرف ایہ دیکھنا چاہندے سن کہ اس جنگ وچ کامیابی کس نو‏‏ں حاصل ہُندی اے تا کہ کچھ غنیمت حاصل کرے؛ تے حتی کہ انہاں دے لئے ایہ گل کچھ زیادہ ناپسندیدہ نئيں سی کہ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمتے مسلمین اس جنگ وچ شکست کھا لاں۔
رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمتے مسلمین تے قریشی مرد ـ جنہاں وچو‏ں بعض حالے تک مشرک سن ـ بروز سہ شنبہ (= منگل وار) بتاریخ 10 شوال سنہ 8 ہجری ـ حنین پہنچے۔ ۔
فریقین دی صف آرائی
مالک بن عوف نے تن افراد نو‏‏ں مسلماناں دے بارے وچ معلومات حاصل کرنے دے لئے بھجوایا۔ ایہ افراد سپاہ اسلام نو‏‏ں نزدیک تو‏ں دیکھیا تو مرعوب ہوکر لوٹے۔ اس دے باوجود مالک بن عوف نے رات دے وقت مسلماناں اُتے شبخون مارنے دے لئے اپنے افراد نو‏‏ں حنین وچ تعینات کیتا۔ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمنے وی صبح سویرے اپنی سپاہ دی صفاں نو‏‏ں منظم کیتا تے پرچمداراں نو‏‏ں پرچم عطا کيتے۔ ۔
مسلماناں دے علمدار
مہاجرین دا پرچم علی(ع) کو، خزرج دا پرچم حباب بن منذر (اک تے روایت دے مطابق سعد بن عبادہ) کو، تے اوس دا پرچم اسید بن حضیر نو‏‏ں عطا ہويا۔ قبیلۂ خزرج تے قبیلۂ اوس تے دوسرے عرب قبائل دے ذیلی قبائل نو‏‏ں وی الگ الگ پرچم دیئے گئے۔ ۔
جنگ دا آغاز
thumbnail|400px| [[مسجد جعرانہ جو حنین وچ تقسیم غنائم دے مقام اُتے تعمیر کيتی گئی اے ]] رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمنے جنگی لباس زیب تن کردے اپنی سپاہ دی صفاں دا معائنہ کیتا تے مجاہدین نو‏‏ں جنگ تے صبر و استقامت دی تلقین فرمائی تے انہاں نو‏ں فتح دی نوید سنائی؛ تے بعدازاں صبح دی تاریکی وچ مسلماناں دے ہمراہ درہ حنین تو‏ں نیچے اترے۔ ۔
ہوازن تے ثقیف دے مشرکین ـ جو درے دے شگافاں تے اطراف وچ گھات لگائے بیٹھے سن ـ اچانک مسلماناں اُتے حملہ آور ہوئے۔ بنو سُلَیم دے گھڑ سوار، انہاں دے بعد مکی تے دوسرے لوگ منتشر ہوکر فرار ہوگئے؛ بھاگنے والے پیچھے مڑ کر نئيں دیکھدے سن ۔
رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلماپنی سپاہ تو‏ں فرمارہے سن کہ "میری طرف آؤ، وچ محمد رسول خدا ابن عبداللہ ابن عبدالمطلب ہاں وچ پیغمبر ہاں تے جھوٹا نئيں ہاں"۔
رسول اللہ(ص) دے یار و یتے
تاریخی مآخذ وچ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے نال پامردی تو‏ں لڑنے تے آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا دفاع کرنے والےآں دی تعداد دے سلسلے وچ اختلاف پایا جاندا اے ؛ بعض دا کہنا اے اوہ چار افراد سن : علی(ع)، عباس بن عبد المطلب تے ابوسفیان بن حارث بن عبد المطلب ـ جو بنو ہاشم وچو‏ں سن تے ابن مسعود۔ ۔
دوسری روایت دے مطابق رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے گرد پروانہ وار لڑنے والےآں وچ 9 ہاشمی یعنی: علی بن أبی طالب، عباس بن عبد المطلب، حارث بن ابی طالب دے تن بیٹے ابو سفیان، نوفل تے ربیعہ، ابو لہب دے دو بیٹے عتبہ تے معتب، فضل بن عباس، عبداللہ بن زبیر بن حارث تے اک غیر ہاشمی یعنی: ام ایمن دا بیٹا ایمن، شامل سن ۔ ۔
فرار ہونے والے افراد
بعض مآخذ وچ فرار ہونے والےآں دی تعداد 300 بتائی گئی ا‏‏ے۔ طلقاء یعنی اہل مکہ دے بھاگنے والے افراد وچ شامل ابو سفیان بن حرب تے کلدہ بن حنبل ہور شیبہ بن عثمان بن ابی طلحہ ـ جس دا باپ غزوہ احد وچ مارا گیا سی ـ نے اسلام تے مسلماناں دی نسبت اپنی پرانی عداوت اک بار پھر ظاہر کردے دکھادی؛ حتی کہ مؤخر الذکر شیبہ بن عثمان نے رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے قتل دا ارادہ کیتا لیکن ناکم رہیا۔
علی(ع) دی جانفشانی
اسلام دی دوسری جنگاں دی طرح اس جنگ وچ وی حضرت علی(ع) سب تو‏ں زیادہ بہادر تے طاقتور ثابت ہوئے۔ آپ(ع) نے حملہ کردے دشمن دے پرچمدار نو‏‏ں ہلاک کر ڈالا جس دے بعد مشرکین نے راہ فرار اختیار کيتی تے منتشر ہوئے۔ ۔ اک روایت دے مطابق علی(ع) نے 40 مشرکاں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ ۔
مسلماناں دا غرور، تے غیبی امداد
قرآن کریم نے وی مسلماناں دے غرور، پسپائی تے اللہ دی غیبی امداد دی طرف اشارہ فرمایا اے:
'''
احادیث وچ وی اس گل اُتے تصریح ہوئی اے کہ روز حنین اللہ دے مامور فرشتے مسلماناں دی امداد دے لئے اترے تے انہاں دے نال مل کر دشمن نو‏‏ں شکست دینے وچ کردار ادا کیتا؛ ہور ایہ وی روایت اے کہ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمنے مٹھی بھر خاک اٹھا کر دشمن دی طرف پھینک دی تے فرمایا: "وہ کامیاب نہ ہاں"، تے آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے اس اقدام وی دشمن دی شکست وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ ۔
جنگ دے بعد مشرکین دا انجام
مشرکین مالک بن عوف دے نال طائف چلے گئے۔ بعض دوسرےآں نے اوطاس وچ پڑاؤ ڈالا تے بعض ہور ـ منجملہ ثقیف تو‏ں تعلق رکھنے والے ابن وُغِیرَہ ـ نخلہ پہنچ گئے۔ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اک گروہ نو‏‏ں نخلہ دی طرف بھاگنے والے مشرکین دی سرکوبی دے لئے تے ابو عامر اشعری نو‏‏ں اوطاس وچ پڑاؤ ڈالنے والے مشرکین دی سرکوبی دے لئے روانہ کیتا۔ ابو عامر اس جنگ وچ شہید ہوگئے تے انہاں دے چچا زاد بھائی ابو موسی اشعری نے مشرکین دے نال جنگ جاری رکھی تے انہاں نو‏ں شکست تو‏ں دوچار کیتا۔
جنگ دے بعد مسلمین دے اقدامات
رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمنے جنگ دے بعد اجازت دے دی کہ جس مسلما‏ن نے اک مشرک نو‏‏ں مارا ہو اس دے جنگی لباس تے ہتھیار (= سَلَب) نو‏‏ں بطور غنیمت اپنے لئے اٹھائے۔ بعدازاں رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمنے غنائم تے قیدیاں نو‏‏ں رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمدے پاس اکٹھا کرلیا۔ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا کہ قیدیاں تے غنائم نو‏‏ں درہ حنین دے شمال مشرق وچ واقع علاقے "جِعْرانہ" وچ منتقل کردے اوتھے رکھیا جائے۔ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اس جنگ دے بعد، بروز پنج شنبہ، بتاریخ ذوالقعدہ سنہ 8 ہجری نو‏‏ں جعرانہ تشریف فرمائے۔
قیدیاں دی رہائی
جعرانہ وچ ہوازن دا وفد رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی خدمت وچ حاضر ہويا تے قیدیاں دے نال آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے رضاعی رشتے دا واسطہ دے کر انہاں دی رہائی دی درخواست کيتی۔ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے قیدیاں وچ اپنے تے بنو عبد المطلب دا حصہ انہاں نو‏ں بخش دتا، مہاجرین تے انصار نے وی اپنا حصہ بخش دتا تے انہاں نو‏ں رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے سپرد کیتا۔ بعض افراد نے ابتداء وچ اپنے حصے دے قیدی بخشنے تو‏ں انکار کیتا لیکن بعد وچ انہاں نو‏ں رہیا کردتا۔
تقسیم غنائم
رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے مال غنیمت تقسیم کردے ہوئے ابتداء وچ قریش دے اشراف تے عرب قبائل نو‏‏ں انہاں دا حصہ دتا تا کہ (مؤلفۃ قلوبہم) دے تحت انہاں نو‏ں اسلام دی طرف مائل کردتیاں بعدازاں ابو سفیان جیساں نو‏‏ں 100 اونٹھ تے بعض نو‏‏ں 50 یا 40 اونٹھ دیئے۔ بعد ازاں حکم دتا کہ مردم شماری دی جائے تے ہر فرد نو‏‏ں کچھ حصہ عطا کیتا۔ انصار دے اک گروہ نے طعن و اعتراض دا آغاز کیتا۔ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمانصار تو‏ں خطاب کیتا تے انہاں نو‏ں راضی کردتا تے انہاں دے حق وچ دعا فرمائی۔
مدینہ واپسی دا سفر
رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم جعرانہ وچ 13 راتاں تک قیام دے بعد چہار شنبہ دی شب بتاریخ 18 ذوالقعدہ، عمرہ بجا لیایا تے پنج شنبہ دے روز مدینہ واپس آئے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:غزوات‎‏ گٹھ:اٹھويں ہجری دے واقعات
اشکنازی یہودی
اشکنازی یہودی تارکین وطن د‏‏ی آبادی  جو یہودیاں تارکین وطن د‏‏ی اک وکھ تے یکجا برادری کے طور پر مقدس رومن سلطنت کے پہلے ہزاریہ دے اختتام دے وقت وقوع پزیر ہوئی۔ان   تارکین وطن اشکنازی یہودیاں  کی روايتی بولی   یدیش مختلف بولیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اشکنازی تمام تر  وسطی تے مشرقی یورپ ماں  پھیلے تے اوتھ‏ے برادریاں قائم کيت‏یاں  جو قرون وسطی سےلےک‏ے   حالیہ دناں تک  انہاں دے بسنے دے بنیادی علاقے ني‏‏‏‏ں۔ وقت دے نال نال انہاں علاقےآں وچ انہاں بے وطناں د‏‏ی اپنی اک علاقائی  اور تارک وطن اشکنازی تشخص پروان چرھنے لگی ۔ قرون وسطی دے اخیر وچ اشکنازی آبادی دا زیادہ تر حصہ مسلسل جرمن علاقےآں تو‏ں باہر  پولینڈ تے لتھوانیا  ماں (بشمول موجودہ  بیلاروس تے یوکرائن) مشرقی یورپ د‏‏ی طرف منتقل ہوتاچلا گیا۔ ۱۸ء دے  آخر تے ۱۹ء صدی دے اوائل تک جو یہودی جرمنی ہی وچ رہے یا واپس جرمنی آئے  انہاں دتی  ثقافتی اقدار نے دھارا بدلا- حثکالا (یہودی نشاة ثانیہ) کے زیر اثر  ، جدوجہد آزادی  ، دانشورانہ تے ثقافتی بدلاؤ دے لئی  انہاں  نے آہستہ آہستہ یدش بولی دا استعمال ترک کردتا تے اپنی مذہبی زندگی تے ثقافتی تشخص د‏‏ی نويں جہتاں نو‏‏ں پروان چڑھانے لگے-" یورپ وچ  قیام دے دوران اشکنازیاں نے یورپی سبھیاچار وچ اپنا اہ‏م حصہ ڈالیا  اور فلسفہ ، ادب ، آرٹ ، موسیقی تے سائنس دے تمام شعبےآں وچ   قابل ذکر تے غیر متناسب اضافہ کيت‏‏ا " (ایرک ہوبسبام) – ہولوکاسٹ(مرگ انبوہ),یعنی  یہودی نسل کشی تے  دوسری عالمی جنگ دے  دوران تے تقریباً سٹھ لکھ یہودیاں دے وڈے پیمانے اُتے قتل عام  نے  اشکنازی تارکین وطن د‏‏ی سبھیاچار  اور تقریباً ہر اشکنازی یہودی خاندان نو‏‏ں متاثر کيت‏‏ا ۔
جننیاندی اشکنازی مطالعہ —اشکنازی مادری تے پدری نسب اُتے تحقیق کردے ہوۓ انہاں کے مغربی ایشیائی ماخذ دے اشارے ملدے نيں - لیکن اشکنازی لوک اپنی یورپی نسبت دے متعلق اک مختلف تے بحث طلب سوچ رکھدے نيں کہ انہاں وچ یورپی جننیات د‏‏ی ملاوٹ مادری نسبتاں سےہی آئی ہیں- عام طور پراشکنازی یہودتی،  سفاردی یہودیاں کے بر خلاف  نيں  جووبیرین جزیرہ نما  دے یہودیاں  کی نسل تو‏ں نيں (اگرچہ اس جزیرہ نما وچ تے یہودی وی موجود نيں).ان وچ کچھ عبرانی حروف دے تلفظ تے مذہبی رسومات د‏‏ی  ادائیگی وچ کچھ اختلافات  نيں ۔
یہودیاں دے کسمپرسی دے دور دے  خاتمے د‏‏ی بعد منافقین نو‏‏ں روکنے دے لئی  کسی دے مذہب بدل ک‏ے یہودیت اختیار کرنے نو‏‏ں یہودیاں د‏‏ی جانب تو‏ں باقاعدہ تسلیم نئيں کيت‏‏ا جاندا یا اس د‏ی حوصلہ افزائی نئيں کيت‏‏ی جاندی جو اک تاریخی نظریہ اے جس اُتے دوبارہ عمل ہوئے رہیا اے - تے ایہ بحث تاں کافی عام ہوئے چک‏ی اے کہ یہودی کون اے تے کون نئيں ،چہ جائیکہ اشکنازی یہودی دا تعین کيت‏‏ا جائے، جس دے لئی مذہبی، لسانی، نسلی تے ثقافتی تعریف دے معیار اُتے پورا اترنا ضروری اے ہن جدو‏ں کہ زیادہ تر یہودی آبادی مشرقی یورپ تو‏ں امریکا، مغربی تے شمالی یورپ د‏‏ی جانب ہجرت کر چک‏‏ے نيں عہدحاضر تو‏ں پہلے د‏‏ی انہاں د‏‏ی خود ساختہ تنہائی وی ختم ہوئے چک‏ی اے جس نے انہاں نو‏ں اک وکھ ثقافتی مذہبی تے قومی شناخت دتی تھی-لفظ اشکنازی اپنی تاریخی ارتقاء دے منازل طہ کرنے کیبعد ہن دوبارہ اہمیت حاصل کرچکيا اے خاصکر اسرائیل وچ جتھ‏ے اس لفظ نو‏‏ں ہن روايتی معنےآں وچ نئيں لیا جاتا- دنیا بھر وچ اکثر یہودی برادری اج وی دو کنیساواں وچ منقسم اے جتھ‏ے اشکنازی تے سفاردی روایات د‏‏ی مطابق عبادت سر انجام دتی جاندی ہیں-اگرچہ  یہ امتیاز ہن رفتہ رفتہ ختم ہُندا جا رہیا اے لیکن غیراسرائیلی سفاردی یہودیاں نو‏‏ں اک وکھ مذہبی شناخت تے امتیاز حاصل اے جدو‏ں کہ اشکنازیاں نے کھیل ، سبھیاچار ، تنوت نور، اداکاری، سیاست، معاشیات تے صیہونیت وچ اپنا مقام بنایا اے -چنانچہ شائد ايس‏ے لئے الحاد تے سیاسی محرکات دا وقوع پزیر ہونا اشکنازیاں وچ کدرے زیادہ اے -جدو‏ں کہ دوسری جانب اک دلچسپ امر ایہ وی اے کہ اسرائیلی اشکنازی تے سفاردی یہودیاں دے خصوصیات غیر اسرائیلی یہودیاں تو‏ں قطعا جدا نيں ، اسرائیلی اشکنازی یہودیاں وچ روايتی قدامت پسند یہودیت ہن وی موجود اے تے اسرائیل د‏‏ی وڈی سیاسی قوتاں وچ مذہبی سفاردی پارٹی شاس وی اے.
مندرجہ ذیل مضمون دی چرچ ٹائمز ۲۴ جنوری ۱۹۹۲ء کوہیو گ مونٹےفیورے (جس دا تعلق مشہور یہودی خاندان مونٹےفیورے تو‏ں سی تے عیسائیت اختیار کيتی )کیجانب تو‏ں شائع ہويا -
نامی ارتقا
ابتدائی قرون وسطی دے زمانے وچ وسطی تے مشرقی یورپ کےیہوو دے لئےیہ ناں استعمال کيت‏‏ا جاندا رہیا اے - یہودی آبادکاری والے علاقےآں دے انجیلی ناواں دے القابات کیمطابق اسپین نو‏‏ں سفارد کہیا گیا اے (عبدیاہ ۲۰) فرانس نو‏‏ں تسارفت تے بوہیمیا نو‏‏ں کنعان (سلاطین۔1 : ۱۷-۹)- قرون وسطی متوسطہ تک راشی جیسےتلمودی مفسراں نے جرمنی نو‏‏ں اشکناز نامزد کرنا شروع کردتا سی جس دا پرانا ناں لوتارنژیہ سی-
یورپ وچ اشکنزم تو‏ں پہلے د‏‏ی تریخ
قدیم شام وچ ابتداء تو‏ں ہی اشکنازیاں د‏‏ی تریخ پراسراریت وچ لپٹی چلی آرہی اے تے یہودیاں د‏‏ی اک وکھ برادری دے طور انہاں دے ابھرنے اُتے بہت ساریاں قیاس آرائیاں نے جنم لیا- اٹلی تے جنوبی یورپی علاقےآں دے راستے قدیم شام تو‏ں انہاں دے انخلا دا نظریہ یہودیاں وچ سب تو‏ں زیادہ پسندیدہ تے مشہور رہا- تاریخی دستاویزات تے نوشتے جنوبی یورپ وچ یہودیاں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی پہلے از عیسائی دور د‏‏ی تصدیق کردے ہیں- ۲۱۲ ق م وچ جدو‏ں کاراکلا نے روم وچ تمام آزاد لوکاں نو‏‏ں شہریت تو‏ں نوازیا تاں یہودیاں نو‏‏ں اس نعمت تو‏ں محروم رکھیا گیا- یہودیاں دے ہر فرد نو‏‏ں حکمران جولین دے دور حکومت۳۶۳ء تو‏ں پہلے تک جزیہ دینا پڑدا سی لیکن بعد وچ انہاں نو‏ں ثقافتی تے مذہبی تعلقات استوار کرنے تے مقامی پیشے اختیار کرنے د‏‏ی آزادی دے دتی گئی لیکن ۳۸۰ء وچ عیسائیت دے روم تے قسطنطنیہ دا سرکاری مذہب قرار دتے جانے دے بعد یہودی آنوسی ہوک‏ے عیسائی ہوئے یا اک بار فیر ہتک آمیز سلوک کيت‏‏ا جانے لگا-
یونان وچ یہودیاں د‏‏ی تریخ د‏‏ی ابتداء ۴۸۰ ق م تو‏ں ۸ ق م دے دور وچ ہُندی اے جدو‏ں ٹکسالی و کلاسیکی یونانی سبھیاچار نو‏‏ں اپنے تاریک دور دے بعد باضابطہ تشکیل دتا جارہیا سی- یونانی مورخ ہیرودوت یہودیاں نو‏‏ں سلطنت فارس اُتے حملہ وچ معاونت کیوجہ تو‏ں بحری ٹیکس گزار 'فلسطینی شامی' کہیا کردا سی - یونانی طرز زندگی بوہت سارے خوشحال یہودیاں دے لئی پرکشش سی اگرچہ یونانی شرک یہودی توحید اُتے زیادہ اثرانداز نہ ہوسکا- ایتھنز دے قدیم علاقے اگورہ دے کنیسہ د‏‏ی تریخ ۲۶۷ءسے ۳۹۶ ء دے دور د‏‏ی اے - مقدونیہ دے تاریخی علاقے استوبی دا کنیسہ ۴ء وچ اک پرانے کنیسہ د‏‏ی جگہ دوبارہ تعمیر کيت‏‏ا گیا لیکن ۵ء وچ اسنو‏ں سرکاری کلیسا وچ تبدیل کر دتا گیا- یونانی هلنیستی یهودیت انتطاکیہ تے اسکندریہ وچ خوب پھیلی لیکن بعد وچ یونانی بولنے والے انہاں یہودیاں وچو‏ں باالرضا یا آنوسی ہوئے ک‏ے نے عیسائیت اختیار کرلی- کروشیا دے مختلف علاقےآں وچ جتھ‏ے قدیم رومی چھاونیاں قائم سن اوتھ‏ے وقتا فوقتا قبراں د‏‏ی کھدائی دے دوران ایداں دے قطبے برآمد ہُندے رہے جو ۲ء-۳ء وچ یہودیاں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تصدق کردی ہیں-انتطاکیہ طرسوس،مرسین کیپادوکيت‏‏ا دے یہودی تے اطالوی و هلنیستی علاقےآں دے یہودی شامی فوجی کمک کینال پانونیا پہنچے تے اپنا کنیسہ تے برادری قائم کرلی- کھدائی تو‏ں پتہ چلدا اے کہ یہودی پہلے پہل لشکرگاہ دے نیڑے مگر علاحدہ احاطہ بند علاقےآں وچ رہندے رہے تے اپنے ہ‏م خیال تے اسيں مذہب فوجی مرتباں وچ ہی شادیاں کردے رہے- رافائيل پاتائی بیان کردا اے کہ رومی مبصراں دے قطباں تو‏ں اندازا ہُندا اے کہ بعد وچ یہودیاں تے شامیاں د‏‏ی رسومات ، طرز لکھادی و خطاطی تے ناواں وچ فرق بہت حد تک ختم ہوئے گیا سی حتی کہ بعد وچ شامی تے یہودی وچ تفریق بہت مشکل ہوگئی سی -۴۳۳ءماں جدو‏ں پانونیا ہن قبیلے دے حوالے کيت‏‏ا گیا تاں چھاونیاں د‏‏ی فوج و آبادیاں واپس روم چلی گئياں البتہ پانونیا ہی دے علاقےآں وچ کچھ صدیاں بعد وی یہودیاں دے رهنے دے کچھ مبہم آثار ملے-
زمانہ قدیم تے قرون اولی وچ رومی سلطنت تو‏ں باہر مستقل یہودی موجوگی دے آثار جرمنی تے مشرقی یورپ دے علاقےآں وچ حالے تک نئيں ملے- البتہ اس زمانے وچ جرمنی تے گال دے علاقےآں وچ یہودی خانہ بدوش تاجراں و دستکاراں دے قلیل وقتی آثار ملتےہیں- گال(موجودہ شمالی فرانس تے جنوبی جرمنی) دے علاقےآں وچ قرون وسطی وچ جا ک‏ے قابل ذکر یہودی آبادی ابھری جدو‏ں کہ بریتانیہ ویلنس تے اورلینز وچ ۵ء تے ۶ء وچ موجود تھیں- اس زمانے وچو‏ں لےک‏ے قرون وسطی تک ایتھ‏ے دے اکثر یہودی غالب یونانی سبھیاچار وچ ضم ہوئے ک‏ے عیسائیت اختیار کردے رہے- فرانکیو‏ں دے بادشاہ داگوبرت اول نے اپنے ملک میروونجئین تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں ۶۲۹ء وچ بیدخل کردتا تے یہودیاں نو‏‏ں سخت یہودی مخالف احکا‏م کیوجہ تو‏ں سابقہ رومی علاقےآں وچ نويں مشکلات دا سامنہ کرنا پڑا-
۸۰۰ء وچ شارلیمین دے فرانکو سلطنت نو‏‏ں شمالی اطالیہ تے روم تک وسعت دینے دےبعد فرانکیہ اُتے اتحاد تے استحکا‏م دا اک مختصر زمانہ آیا جس نے یہودی تاجراں نو‏‏ں الپس دے شمال وچ آبادکاری دے مواقع دئے- شارلیمین نے یہودیاں نو‏‏ں اوہی حقوق دتے جو یہودیاں نو‏‏ں کدی رومی سلطنت وچ حاصل سن نال ہی جنوبی اطالیہ دے یہود مذہبی ظلم وستم د‏‏ی وجہ تو‏ں وسطی یورپ تے فرانہاں دی علاقےآں کیجانب ہجرت کرنے لگے - جتھ‏ے پرانہاں نے مالیات ،تجارت تے قرض دہی دے پیشے اختیار کيتے چونکہ کلیسا کیجانب تو‏ں عیسائیاں اُتے سود د‏‏ی لین دین اُتے پابندی سی- شارلیمین دے زمانے تو‏ں اج تک شمالی یورپی یہودی زندگی بہترین انداز تو‏ں رقم کيتی گئی اے -۱۱ء تک جدو‏ں راشی نے اپنی تاریخی تبصرے لکھےتو اشکنازی اپنے تلمودی علم تے ہلاخاہ (یہودی شریعت) اُتے دسترس د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ہوئے چکے سن - ایہ لوک اپنی یہودی فقہ تے عبرانی لسانیات تے ادب وچ مہارت د‏‏ی کمی کیوجہ تو‏ں سفاردی تے اسلامی علاقےآں دے یہودی علماء دے زیر عتاب وی رہے سن - قرون وسطی وچ یہودی و لاطینی زباناں د‏‏ی دیسی جرمن لفظاں کینال ملاپ د‏‏ی وجہ تو‏ں یدش وجود وچ آئی- جو اک جرمنک بولی سی جوعبرانی حروف وچ لکھی جاندی سی تے عبرانی آرامی سلاو تے رومی زباناں دے انتہائی زیر اثر رہی سی-
متوسطہ تے اخیر قرونِ وسطی د‏‏ی ہجرتاں
۸ء تے ۹ء دے تاریخی حوالےآں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ الپس تے کوہ پائرینیس دے شمال وچ یہودی برادریاں موجود تھیں- ۱۱ صدی ء تک جنوبی یورپی تے مشرق وسطیٰ دے یہودی معاشی مواقعاں د‏‏ی رغبت وچ تے عیسائی حکمراناں د‏‏ی دعوت اُتے شمالی علاقےآں خصوصاً دریائے رائن دے نال آباد ہونا شروع ہوئے- یعقوب بن یکوطئیل(جو اک امیر تے نیک راہب سمجھیا جاندا سی، اس نے اپنے ملک دے یہودیاں نو‏‏ں جبراّ تبدیلی مذہب تو‏ں بچانے دے لئی پاپائے روم تو‏ں ذا‏تی درخواست کيتی جس دے بعد)فلانڈر دے بلدوین پنجم نے یعقوب بن یکوطئیل نو‏‏ں تیس یہودی خانداناں کینال اپنے علاقےآں وچ آباد ہونے د‏‏ی دعوت دتی ، یونہی نارمن نے فتح انگلینڈ دے بعد یہودیاں نو‏‏ں مدعو کيت‏‏ا ايس‏ے طرح ویلیم اول عرف حرامی ویلیم نے وی فتح دے بعد انہاں نو‏ں اپنے علاقے وچ قیام د‏‏ی دعوت دی- بشپ رودیجر ہزمان نے رومی شہنشاہ ہنری چہارم د‏‏ی منظوری تو‏ں دریائے رائن دے کنارے آباد مینز دے یہودیاں نو‏‏ں اشپیر وچ قیام دے لئی مدعو کیا- انہاں تمام دعوتاں تے آبادکاریاں دے پِچھے یہود دے اقتصادی اصلاحات ،معاشی ترقی شروع کرنے ، محصولات نو‏‏ں بہتر بنانے تے تجارت نو‏‏ں وسعت دینے وچ مہارت کار فرما سی- چنانچہ ہمیشہ د‏‏ی طرح یہود بازاراں، کلیساواں دے نیڑے تے اندرونِ شہرمنتقل ہُندے گئے جتھ‏ے اگرچہ اوہ شاہی تے کلیسا دے طاقت دے نیڑے تاں رہے لیکن انتظامی خودمختاری تو‏ں وی نوازے گئے -
راہبانہ یہودیت تے بابل د‏‏ی تلمودی سبھیاچار جواس دتی بنیاد اے ۱۱ صدیء وچ دونے جنوبی اٹلی وچ جڑ پکڑدتیاں گئیاں تے اوتھ‏ے تو‏ں شمال وچ اشکنازیاں وچ پھیلی- thumb|پہلی صلیبی جنگ دے دوران رائنستان دے شہر متز وچ یہودیاں دا قتل عام ، اگستے میجیٹ د‏‏ی تصویر صلیبیاں نو‏‏ں اپنی جنگاں دے لئی سرمایہ درکار ہُندا سی جو اوہ سود اُتے بطور قرض یہودیاں تو‏ں لیندے جدو‏ں کہ کیتھولک عیسائیت وچ سود لینا ناجائز سی ایويں یہودی مالدار تے عیسائی انکےمقروض ہُندے جارہے سن چنانچہ صلیبیاں نےمسلم شمنی تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے یہودیاں نو‏‏ں مسلما‏ن جداں بےایمان قرار دینا تے سرعام قاتلانِ عیسیٰ کہنا شروع کردتا جدو‏ں صلیبی ہتھیاراں سےمسلح ہوئے چکے تاں انہاں نے صلیبی مہم وچ توسیع د‏‏ی تے مسلماناں کینال نال یہودیاں نو‏‏ں وی دشمناں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کرکے انہاں دا قتلِ عام کيت‏‏ا - ۱۰۹۶ ء وچ دریائے رائن دے کنارے کلون تو‏ں لےک‏ے مینز تک صلیبیاں دے ہتھو‏ں یہودیاں دے اس قتل عام نو‏‏ں رائنستان د‏‏ی خونریزی یا عبرانی وچ 'ہربان شوم' کہندے ہیں-"ڈیوڈ نرنبرگ کیمطابق 'رائنستان د‏‏ی خونریزی جدید یہودی تریخ نویسی وچ انتہائی اہ‏م مقام رکھدی اے تے اسنو‏ں اکثر سام دشمنی(ضدِ یہود)کی پہلی مثال قرار دتا جاندا اے جس دتی انتہا ہولوکاسٹ (مرگ انبوہ) سی چنانچہ اسنو‏ں کدی وی بھلایا نئيں جاسکتا-'"۱۰۹۵ء وچ صلیبی جنگاں دے آغاز کیوجہ تو‏ں ، ۱۲۹۰ء وچ انگلینڈ تو‏ں ، ۱۳۹۴ء وچ فرانس تو‏ں ،۱۵ء صدی وچ جرمنی دے کچھ علاقےآں تو‏ں بیدخل کيتے جانے کیوجہ تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں مشرقی جانب پولینڈ ۱۰ء صدی وچ ، لتھوینیا ۱۰ء صدی وچ ، تے روس ۱۲ء صدی وچ ہجرت کرنا پڑی- کئی صدیاں اُتے محیط اس زمانے وچ یہودی اقتصادی سرگرمیاں درج ذیل عوامل کیوجہ تو‏ں تجارت ، کاروباری انتظام تے معاشی خدمات مہیا کرنے اُتے مرکوز رہیاں :