ناچ
اسلامی ملک
اسلام تو‏ں پہلے عرب ملکاں وچ قبائلی عرب مختلف تقریباں دے وقت گانے د‏‏ی محفلاں منعقد کردے سن تے رقص وچ خود وی شریک ہُندے سن ۔ اسلام وچ رقص مصوری تے موسیقی د‏‏ی طرح اچھی نگاہ تو‏ں نئيں دیکھیا جاندا سی لیکن جدو‏ں اسلامی حکومت پھیلی تے بنو امیہ تے خاص طور اُتے بنو عباس دے دور وچ سلطنت چین تو‏ں لے ک‏ے اسپین تک پہنچ گئی تاں اسلامی سلطنت دے تحت ایران تے ترکستان دے کچھ علاقے وی آئے جنہاں د‏‏ی فنون لطیفہ د‏‏ی اپنی روایات سن۔ خاص طور اُتے ایران وچ رقص کافی ترقی یافتہ سی اس دا اثر اس نويں سلطنت دے حکمراناں تے خاص طور اُتے امرا اُتے پڑنا لازمی سی۔ اس دے علاوہ عہد بنو عباس وچ یونانی تے بازنطینی علوم تے فنون دے نال نال فنون لطیفہ نے وی اسلامی ریاست دے مختلف شعبےآں نو‏‏ں بے حد متاثر کيتا۔ عراق وچ کھدائی دے دوران وچ بنو عباس دے دور دے محل سامرہ وچ ملے نيں۔ محلےآں د‏‏ی دیواراں اُتے ناچک‏ی ہوئی عورتاں د‏‏ی تصویراں بنی ہوئیاں نيں جس تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ انہاں امرا د‏‏ی محفلاں وچ موسیقی دے نال نال رقص وی بہت مقبول سن تے عورتاں اس فن نو‏‏ں سیکھتاں تے خلفا تے امرا نو‏‏ں محظوظ کردیاں سن۔ اس زمانے وچ خلیفہ دے دربار وچ اک جشن ہُندا سی جسنو‏ں قرہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ رقص تے موسیقی دا اک پروگرام پیش کيتا جاندا سی۔ زمانہ قدیم د‏‏ی بہت ساری مصور کتاباں وچ وی رقص د‏‏ی مختلف قسماں د‏‏ی تصویراں موجود نيں۔ جلال الدین رومی د‏‏ی مثنوی دا اک مصور نسخہ لندن دے برٹش میوزیم وچ موجود ا‏‏ے۔ ایہ نسخہ 1295ء دا ا‏‏ے۔ اس وچ بہت ساری تصویراں ہتھ د‏‏ی بنائی ہوئیاں نيں۔ اک تصویر وچ اک رقاصہ نو‏‏ں چند رئوسا دے سامنے ناچدے ہوئے دکھلایا گیا ا‏‏ے۔ اس دے نال دف تے بربط بجانے والے وی نيں۔ رؤسا دے چاراں طرف مرد تے عورتاں ہتھ باندھے یا کھانے پینے دا سامان لئی کھڑیاں نيں۔ اس زمانے وچ لوک ناچ دا وی رواج سی جنہاں دا مقصد اگرچہ تفریح سی لیکن اس تو‏ں اس زمانہ د‏‏ی کچھ سماجی جھلک وی ملدی ا‏‏ے۔ ایہ ناچ کسی خاص بال وچ یا باہر ہُندے سن ۔ انہاں دے نال موسیقی وی ہُندی سی۔ بوہت سارے رقاص خاص طور اُتے مرد نقالی دے وی ماہر ہُندے سن ۔ بعض وقت ایہ ناچ عشق تے محبت، شکار وغیرہ دے بارے وچ وی ہُندے۔ اس دا رواج ترکی وچ خاص طور اُتے سی۔ اس قسم دے ناچ ایران دے علاوہ ہور علاقےآں وچ وی رائج سن ۔ ترکی ناچ ادنٰی لوکاں دا پیشہ سمجھیا جاندا سی اس لئی زیادہ تر ناچنے والےآں دا تعلق اقليتی لوکاں مثلاْ یونانیاں، یہودیاں تے آرمینیاں تو‏ں ہُندا سی۔ اس طرح انیہويں صدی تک مصر وچ ناچنے والیاں طوائفاں تو‏ں کچھ ہی بہتر سمجھی جاندیاں سن۔ حالے کچھ عرصے تک ایہی حال دوسرے ملکاں تے خود ہندوستان وچ وی سی۔ ترکی وچ نیم عریاں رقص اک زمانے تو‏ں مقبول رہیا ا‏‏ے۔ جو بیلی ڈانس کہلاندا ا‏‏ے۔ ترکاں دے اثر تو‏ں ایہ عرب ملکاں وچ پھیلا ور اج وی تفریح دا اک مقبول ذریعہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایران وچ اسلام تو‏ں پہلے رقص نو‏‏ں اک فن سمجھیا جاندا سی۔ قدیم برتناں، دیواراں تے سکےآں وغیرہ اُتے ناچنے والےآں د‏‏ی تصویراں ملدی نيں۔ مشرق وسطی دے مسلماناں وچ خالص رقص د‏‏ی اک شکل تیرہويں صدی عیسوی تو‏ں چلی آرہی ا‏‏ے۔ ایہ درویشاں دا رقص کہلاندا اے تے اج ایہ مشرق وسطی دے نائٹ کلباں وچ وی پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ درویش اک حلقہ بنا ک‏ے بیٹھدے نظم پڑھنا یا گانا شروع کردے نيں تے فیر آہستہ آہستہ کھڑے ہوئے ک‏ے مشرق تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف حلقے وچ حرکت کرنا شروع کردے نيں تے جداں جداں سازاں د‏‏ی دھن تیز ہُندی جاندی اے انہاں د‏‏ی مستی تے حرکت وی تیز ہُندی جاندی ا‏‏ے۔ موجودہ دور وچ رقص تو‏ں دلچسپی کم نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ سعودی عرب نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے بوہت سارے عرب شہراں وچ بے شمار کلب نيں جنہاں وچ بیلی رقص تے مغربی طرز دے رقص پیش کیتے جاندے نيں تے اکثر اوقات حاضرین تالیاں بجا ک‏ے تے بعض اوقات اسٹیج اُتے پہنچ ک‏ے حصہ لیندے نيں۔ لیکن اکثر قبیلےآں وچ انہاں دے اپنے مخصوص ناچ نيں۔ اکثر وچ صرف مرد حصہ لیندے نيں بعض وچ مرد تے عورتاں دونے مثلاْ لبنان دے دیہات وچ اک ناچ دبک بہت مقول ا‏‏ے۔ لبنان دے قبیلے دروز وچ وی انہاں دا اپنا فوس ناچ بہت مقبول ا‏‏ے۔ مصر، شام، لبنان، عراق وغیرہ وچ حکومتاں د‏‏ی سرپرستی وچ باقاعدہ گروپ بنائے گئے نيں جو لوک رقص د‏‏ی بنیاد اُتے پروگرام تیار کردے تے پیش کردے نيں۔ اس وچ مغربی بیلے د‏‏ی تکنیک تو‏ں مدد لی جاندی ا‏‏ے۔ ترکی وچ لوک رقص بار بہت مقبول اے ایہ مختلف علاقےآں وچ چالیس طریقے تو‏ں ناچا جاندا اے ۔ اس دے علاوہ بیلے تے آپرا د‏‏ی وی تربیت دا انتظام ا‏‏ے۔ ایران وچ وی لوک ناچ بہت مقبول اے اس دے علاوہ دوسری جنگ عظیم دے بعد حکومت کیت‏‏ی مدد تو‏ں اک ایران بیلے کمپنی قائم کيتی گئی اے جس نے قدیم تے لوک رقص نو‏‏ں زندہ کيتا اے تے انہاں وچ نفاست پیدا کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس وچ فارسی شاعری تو‏ں تے اسٹیج د‏‏ی سجاوٹ دے لئی قدیم مصوری، بت تراشی سب ہی تو‏ں کم لیا گیا ا‏‏ے۔