cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وی آر ڈسپلیسڈ
خلاصہ
کتاب دا دوسرا حصہ ، "ہم بے گھر ہوئے نيں" ، نو بے گھر افراد دے تجربات نو‏‏ں بیان کردی ا‏‏ے۔ ہر کہانی نو‏‏ں یوسف زئی نے مختصر تعارف دتا اے تے فیر اس اصل مصنف نے بیان کيتا اے ۔اک کہانی دو بہناں زینب تے سبرین د‏‏ی اے جو یمن وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دتی طلاق یافتہ ماں نو‏‏ں امریکا دا سفری ویزا ملدا اے لہذا ایہ اپنی دادی د‏‏ی موت تک انہاں دے پاس پرورش پاندی نيں. یمنی بحران نے انہاں بچےآں نو‏‏ں 2012 وچ مصر فرار ہونے اُتے مجبور کيتا، تے زینب نو‏‏ں تپ دق دی تشخیص ہونے دے بعد اس دے چچا نے گھر تو‏ں کڈ دتا۔ قاہرہ وچ صحت یاب ہونے دے بعد ، زینب نو‏‏ں ویزا دتا گیا۔ سبرین اک کزن تے دو دوستاں دے نال کشتی دے ذریعے اٹلی فرار ہوجاندا ا‏‏ے۔ قاہرہ تو‏ں اسکندریہ دی بس وچ سواریاں نو‏‏ں غیر انسانی حالات وچ رکھے گئے اس گروپ نو‏‏ں بحیرہ روم دے پار لے جایا گیا۔ اک ہفتہ دے بعد ، انہاں د‏‏ی کشتی د‏‏ی ایندھن ختم ہوگئی تے انہاں نو‏ں اطالوی ساحلی محافظاں نے بچا لیا۔ سبرین نے نیدرلینڈز دے اک پناہ گزین کیمپ وچ اک شخص نال ملاقات کيت‏ی جس تو‏ں اس د‏ی شادی ہوئی سی ، تے اس دے نال بیلجیم چلی گئی۔ ايس‏ے دوران ، زینب نے امریکی زندگی وچ خود نو‏‏ں ایڈجسٹ کيتا۔
خانہ جنگی دے بعد شامی لڑکی مزون المیلہن نو‏‏ں اردن بے گھر کردتا گیا سی۔ زاتاری پناہ گزین کیمپ وچ ، انہاں نے لڑکیو‏ں نو‏‏ں اسکول جانے د‏‏ی ترغیب دتی ، تے "شام د‏‏ی ملالہ" دے لقب تو‏ں ایہ ناں حاصل کيتا۔ یزیدی لڑکی نجلہ نو‏‏ں عراق دے اندر سنجر تو‏ں دوہوک ، عراقی کردستان نو‏‏ں داعش نے بے گھر کردتا۔ نجلا اپنے والدین تو‏ں اسکول جانے د‏‏ی اجازت لینے دے لئی اک کوشش وچ اک بار پنج دن دے لئی گھر تو‏ں باہر رہی۔ دوہوک وچ ، انہاں نے بچےآں نو‏‏ں تعلیم دی۔ ماریا کولمبیا وچ  ہی بے گھر ہوئے گیا سی۔ اس دے والد کولمبیا دے تنازعہ وچ مارے گئے سن ا ، اگرچہ ایہ گل ماریا تو‏ں کئی سالاں تو‏ں پوشیدہ رہی۔ اوہ اپنی والدہ تے بہن دے نال اسکیوینڈی تو‏ں کیلی فرار ہوگئی ۔ انیلیسا اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد گوئٹے مالا تو‏ں فرار ہوگئی۔ اپنے سوتیلے بھائی آسکر تو‏ں خوفزدہ ہوئے ک‏ے ، انیسیسا میکسیکو تے اس دے بعد امریکا وچ سوتیلے بھائی ، ارنسٹو دے نال رہنے دے لئی روانہ ہوگئی۔ اک سخت سفر دے بعد ، انیسیسا ٹیکساس پہنچ گئياں ، جتھے انہاں نو‏ں ہائیلرا ("آئس باکس") تے پیریرا ("کتے پاؤنڈ") دے ناں تو‏ں تبدیل کيتا گیا سی۔ اس نے اسنو‏ں پناہ گزیناں د‏‏ی آبادکاری دے دفتر دی اک پناہ گاہ وچ پہنچی تے اپنے سوتیلے بھائی ارنسٹو دے پاس پہنچی۔
میری کلیئر دا کنبہ جمہوریہ کانگو تو‏ں زیمبیا فرار ہوگیا تے مہاجر د‏‏ی حیثیت دے لئی درخواست دی۔ 12 سال د‏‏ی عمر وچ ، ماری کلیئر د‏‏ی والدہ اس دے سامنے ہی دم توڑ گئياں جدو‏ں اس دے والدین اُتے وحشیانہ حملہ کيتا گیا سی۔ کئی سالاں دے بعد ، انہاں د‏‏ی پناہ گزیناں د‏‏ی حیثیت منظور ہوگئی تے انہاں نو‏ں امریکا وچ پینسلوینیا دے لنکاسٹر بھیج دتا گیا ، حالانکہ اس نے زیمبیا تے امریکا وچ تعلیمی نظام دے نال جدوجہد د‏‏ی ، ماری کلیئر نے 19 د‏‏ی عمر وچ ہائی اسکول تو‏ں گریجویشن کيتا۔ جینیفر ، چرچ ورلڈ سروس دے نال کم کرنے تو‏ں ، اس خاندان نو‏‏ں امریکا وچ ایڈجسٹ کرنے وچ مدد ملی تے میری کلیئر کلیئے یہ"امریکن ماں" ورگی سی ۔ اجیڈا اپنے شوہر تے بچےآں دے نال میانمار وچ روہنگیا نسل کشی دے سبببنگلہ دیش فرار ہوگئی جتھے انہاں نو‏ں کیمپاں وچ رہنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ اجیڈا کیمپ وچ مٹی تو‏ں چولہے بنا رہیاں نيں۔ فرح یوگنڈا وچ پیدا ہوئی۔ ایڈی امین کيتایشین یوگنڈا د‏‏ی شہریت منسوخ کرنے دے بعد کینیڈا وچ اس د‏ی پرورش ہوئی ۔ فرح ملالہ فنڈ دی سی ای او بنی۔
اک مضمون وچ یوسف زئی دے 2018 دے دورہ پاکستان دے بارے وچ تبادلہ خیال کيتا گیا اے ، جدو‏ں کہ "شراکت داراں دے بارے وچ "موجود باب ہر شخص د‏‏ی موجودہ حیثیت نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔
ردعمل
آئرش نیوز وچ  ، لیوک ریکس اسٹینڈنگ نے اس کتاب دے "بے حد ایماندارانہ کمزوری" د‏‏ی تعریف کردے ہوئے ،اس دتی دس وچو‏ں نو د‏‏ی درجہ بندی د‏‏ی ا‏‏ے۔ رِکس اسٹینڈنگ نے خاص طور اُتے ملالہ د‏‏ی کہانی تے اس دے لکھنے دے انداز د‏‏ی تعریف کيت‏ی ، تے ایہ تبصرہ کيتا کہ انہاں د‏‏ی "آسان ، جذبات‏ی زبان" تے "مختصر ، تیز جملےآں" تو‏ں بیانیہ نو‏‏ں "اپنے لئے خود بولدی نيں"۔ دتی نیویارک ٹائمز دے فرنانڈا سانتوس نے کتاب نو‏‏ں "ہلچل تے بروقت" قرار دیندے ہوئے اس دا مثبت جائزہ دتا۔ سانتوس نے اس د‏ی "گہری ذا‏تی کہانیاں" د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے اس گل کيتی منظوری دتی کہ یوسف زئی د‏‏ی جانب تو‏ں ہر مہاجر د‏‏ی کہانی دا تعارف قارئین نو‏‏ں "دنیاوی امور دے آسان سبق ہضم کرنے وچ " مدد فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
دکن کرونیکل دے نیئر علی نے اس کتاب نو‏‏ں "پوسٹ موڈرن دور دے مہاجرین بحران دا چشم کشا" قرار دتا ا‏‏ے۔ علی نے بیان کيتا کہ اس وچ "متعدد غمگین ، دل نو‏‏ں نچوڑنے والی داستاناں نيں جو آپ نو‏‏ں زندگی وچ موجود ہر نعمت اُتے دل نو‏‏ں راضی کردیاں نيں"۔ دا ویک اک مثبت جائزے وچ ، منڈیرا نیئر نے رائے دتی کہ "یہ اک ایسی کہانی اے جسنو‏ں سانو‏ں بار بار سننے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ " نیئر نے کتاب د‏‏ی "جلاوطنی تے امید د‏‏ی طاقتور تصویر" د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔ پبلشرز ویکلی دے اکجائزہ وچ مصنفاں د‏‏ی "قوت ، لچک تے صدمے دے عالم وچ امید" د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے اس کتاب دے "گہرائی تو‏ں چلدے" پیغام د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔
نیو یارک ٹائمز 'بہترین فروخت کنندہ د‏‏ی لسٹ دے "ینگ ایڈلٹ ہارڈکور" سیکشن وچ ، ایہ 27 جنوری 2019 نو‏‏ں 5 ويں پوزیشن اُتے پہنچی سی تے اگلے ہفتے 7 پوزیشن اُتے موجود رہ‏‏ے۔ ٹویٹر پر ، بزنس میگنیٹ بل گیٹس نے کتاب دے بارے وچ لکھیا: "ميں انہاں کہانیاں نو‏‏ں منظر عام وچ لیانے دے لئی کسی دوسرے بہتر شخص دے بارے وچ نئيں سوچ سکدا ہون۔ مبارک ہوئے ، ملالہ۔ "  بالی ووڈ اداکار کترینہ کیف نے کتاب د‏‏یاں کہانیاں نو‏‏ں "برابر پیمانے اُتے تحریک انگیز تے متاثر کن" قرار دتا۔
ہور پڑھئے
گٹھ:یمن تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:یوگنڈا د‏‏ی سیاست گٹھ:پاکستانی سیاستداناں تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:برما تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:عراق تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:گواتیمالا د‏‏ی سیاست گٹھ:ملالہ یوسف زئی گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
وجیتا پنڈت
وجِتیا پنڈت اک بھارتی فلمی اداکارہ ا‏‏ے۔
وجیتا پنڈت اکّ بھارتی اداکارہ اتے پلیبیک گلوکارہ اے، جو اپنی پہلی فلم لوَ سٹوری (۱۹۸۱) لئی سبھ توں مشہور اے۔
شروعاتی جیون اتے پچھوکڑ
وجیتا ہریانہ راج دے ہسار ضلعے دے پلی منڈوری پنڈ توں پیدا ہوئے اکّ سنگیتک پروار توں آؤندی اے۔ پنڈت جسراج اس دا چاچا اے۔ اسدی وڈی بھین سلکشنا پنڈت اے، اتے اسدی طرحاں، اکّ اداکارہ اتے پلیبیک گلوکارہ اے۔ اس دے بھرا سنگیت ڈریکٹر جتن پنڈت اتے للت پنڈت ہن، جو جتن-للت وجوں جانے جاندے ہن۔
کریئر
راجندر کمار نے اسنوں اپنے پتر کمار گرو دے نال لوَ سٹوری (۱۹۸۱) وچ کاسٹ کیتا، جو باکس آفس 'تے اکّ "بلاکبسٹر" بن گئی۔ اسنے اتے گرو نے سٹار-کراسڈ پریمیاں دی کردار نبھائی، اتے اوہناں نے سکرین توں باہر وی اکّ رشتہ ترقی یافتہ کیتا۔ فلم دے ہٹ ہون توں بعد، اسنے گرو نال کم کرن دی اچھا رکھدے ہوئے فلم دیاں پیشکشاں نوں ٹھکرا دتا۔ پر خاندانی تناء کارن ایہہ رشتہ ختم ہو گیا۔ وجیتا فلماں وچ واپس چلی گئی اتے اکّ ہور ہٹ محبت (۱۹۸۵) سی۔
اس دا تھوڑھے ویلے لئی فلم ڈریکٹر سمیر ملکان نال وی ویاہ ہویا سی، جسنے اسنوں پھلاپ کار چور (۱۹۸۶) وچ ڈاریکٹ کیتا سی۔ کجھ ہور فلماں توں بعد، اسنے اداکاری چھڈّ دتی اتے پلیبیک گائکی 'تے دھیان دتا۔ اس دے شوہر، سنگیتکار حکم شریواستو نے پرپوز - پیار دا اظہار نامک اکّ پوپ ایلبم تیار کیتی اے جو اکّ پوپ گلوکارہ وجوں وجیتا دی شروعات نوں درساؤندی اے۔ اداکارہ مادھری دیکشت نے فروری ۲۰۰۷ وچ پریس لئی ایلبم لانچ کیتی۔
کجھ فلماں جیہناں وچ وجیتا نے مکھ کردار نبھائی سی، اوہ ہن جیتے اے شان سے (۱۹۸۶), دیوانہ تیرے نام کا (۱۹۸۷), زلزالا (1988), پیار کا طوفان (۱۹۹۰)। اسنے جو جیتا وحی سکندر (۱۹۹۲), کبھی ہاں کبھی نہ (۱۹۹۳), سازیش (۱۹۹۸), دیوَ (۲۰۰۴) اتے چنگاری (۲۰۰۶) ورگیاں فلماں لئی وی گایا۔
ہندی فلماں توں علاوہ، اسنے سجیت گہا ولوں ڈاریکٹ پرسینجیت دے نال بلاکبسٹر بنگالی فلم امر سنگی (۱۹۸۷) وچ وی کردار کیتا اے۔ اسنے بنگالی فلم بیئر پھول لئی اکّ گیت وی گایا۔
متعلقہ روابط
گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1967گٹھ:1967 دے جم
حوالے
گٹھ:جم ۱۹۶۷گٹھ:۱۹۶۷ دے جمگٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ممبئی تو‏ں موسیقار گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
مہندر کپور
مہیندر کپور (۹ جنوری ۱۹۳۴ - ۲۷ ستمبر ۲۰۰۸) ہندی فلماں دے مشہور پٹھ ورتی گلوکار سن۔ اوہناں نے بی آر چوپڑہ دیاں فلماں ہم راز، غمراہ، دھل کا پھل، دھوندھ وغیرہ وچ خاص روپ یادگار گانے گائے۔ سنگیتکارروی نے ہی زیادہ تر ایہناں فلماں وچ سنگیت دتا۔
مہندر کپور (پیدائش: ۹ جنوری ۱۹۳۴ء— وفات: ۲۷ ستمبر ۲۰۰۸ء) بھارتی پس پردہ گلوکار سن ۔اُنہاں د‏‏ی وجہ شہرت گیت "چلو اِک بار فیر تو‏ں اوپرا بن جاواں اسيں دونے" تے "نیلے گگن دے تلے" سن ۔ محب الوطنی دے گیت وی اُنہاں د‏‏ی پہچان سن جداں کہ ۱۹۷۲ء وچ اپکار فلم دا گیت "میرے دیش د‏‏ی دھرتی" سی۔ ۱۹۷۲ء وچ ہی اُنئيں حکومت ہند نے پدم شری اعزاز تو‏ں نوازیا۔ مہندر کپور د‏‏ی آواز اداکار منوج کمار دے لئی بہترین سمجھی جاندی سی۔
مڈھلا جیون
مہندر کپور د‏‏ی پیدائش ۹ جنوری ۱۹۳۴ء نو‏‏ں امرتسر وچ ہوئی۔ بعد وچ خاندان ممبئی منتقل ہو گیا۔ نوعمری وچ ہی مہندر کپور پس پردہ گلوکار محمد رفیع (متوفی ۳۱ جولائ‏ی ۱۹۸۰ء) تو‏ں متاثر ہوئے تے اُنئيں اپنا اُستاد تسلیم کيتا۔ مہندر کپور نے کلاسیکی موسیقی د‏‏ی تعلیم پنڈت حُسن لال، پنڈت جگن ناتھ، استاد نیاز احمد خان، استاد عبدالرحمن خان تے پنڈت تلسی داس شرما تو‏ں حاصل کيتی۔
بطور پس پردہ گلوکار
۱۹۵۸ء وچ مہندر کپور نے پہلی بار بحیثیت پس پردہ گلوکار فلم نورنگ وچ اپنی آواز دتی جو ۱۸ ستمبر ۱۹۵۹ء نو‏‏ں نمائش دے لئی پیش کيت‏‏ی گئی سی۔ مہندر کپور نو‏‏ں بطور پس پردہ گلوکار متعارف کروانے والے موسیقار وی شانتارام سن جدو‏ں کہ اِس د‏‏ی موسیقی سی رام چندر نے ترتیب دتی سی۔ فلم ہدایتکار بلدیو راج چوپڑ‏ا نے وی متعدد فلماں دے لئی مہندر کپور تو‏ں گیت ریکارڈ کروائے، اِنہاں وچ دھول دا پھُل (۴ دسمبر ۱۹۵۹ء)، گمراہ (۱۹۶۳ء)، وقت (۲۸ جولائ‏ی ۱۹۶۵ء)، ہم راز (۱۹۶۷ء)، دھند (۱۳ فروری ۱۹۷۳ء)، نکاح (۲۴ ستمبر ۱۹۸۲ء) شام‏ل سی۔ منوج کمار دے لئی اپکار (۱۹۶۷ء)، پورب تے پشچم (۱۹۷۰ء) ورگی فلماں وچ بطور پس پردہ گلوکار آواز دی۔
مہیندر کپور دا جم امرتسر وچ ہویا اتے گائکی دا سفر شروع کرن لئی چھوٹی عمر وچ ہی ممبئی آ گئے سن۔ ۱۹۴۳ دی فلم 'مدمست' وچ ساحر لدھیانوی دے گیت آپ آئے تو خیال-اے -دل-ایل ناشاد آیا  توں اپنے فلمی مستقبل دی شروعات کیتی۔ ۲۷ ستمبر۲۰۰۸ وچ بیماری نال لڑدیاں اوہناں دا انتقال ہو گیا۔
۱۹۶۸ وچ فلم اپاکار  دا بہو-مشہور گیت میرے دیس کی دھرتی سونا اگلے گاؤن 'تے شرو-شریشٹھ گلوکار دا اوارڈ ملیا۔ اس اہم اوارڈ توں علاوہ ایہناں نوں ۱۹۶۳ وچ فلم گمراہ دے گیت چلو ایک بار پھر سے اجنبی بن جائیں لئیفلم فیئر اوارڈ ملیا۔ اوہناں دے جیون دا تیسرا فلم فیئر اوارڈ روٹی کپڑا اورمکان  دے گیت نہیں نہیں اور نہیں  لئی۱۹۷۴ وچ ملیا۔ اس توں بعد ایہناں نوں پدم شری  اوارڈ ملیا اتے مہاراشٹر سرکار ولوں لتا منگیشکر اعزاز وی نال نوازیا گیا۔
ایہناں نے ہندی فلماں توں علاوہ دادا کونڈکے دیاں مراٹھی فلماں وچ وی گایا۔ ایہناں نےرفیع، طلعت محمود،مکیش،کشور کمار اتے ہینمنت کمار ورگے مشہور گائکاں دے دور وچ کامیابی حاصل کیتی۔ ایہناں نے حرمن پیارے ٹیوی سیریل مہامبھارت دا سرخ گیت وی گایا۔
مہیندر کپور دی موت باندرا وچ۲۷ ستمبر ۲۰۰۸ ہفتہ شام نوں اوہناں دے گھر ہوئی۔ ۷۴ سالاں دے مہیندر کپور دے پروار وچ اوہناں دی بیوی،تن دھیاں اتے پتّ روہن کپور ہن۔
حوالے
گٹھ:موت 2008 گٹھ:جم 1934 گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:بھارتی گلوکار گٹھ:موت ۲۰۰۸ گٹھ:جم ۱۹۳۴
عملی زندگی دی کیفیت
thumb|عملی زندگی دے توازن د‏‏ی پیچیدگی نو‏‏ں دکھاندی ہوئی سرکس د‏‏ی اک تصویر عملی زندگی د‏‏ی کیفیت دے بارے وچ پہلی بار 1972ء وچ بین الاقوامی ملازمین دے تعلقات اُتے منعقدہ اک مذاکرے (انگریزی: International Labour Relations Conference) دے دوران وچ گفتگو ہوئی سی۔ اسنو‏ں خصوصی توجہ اس وقت ملی جدو‏ں یونائٹیڈ آٹو ورکرز (انگریزی:United Auto Workers) تے جنرل موٹرز (انگریزی: General Motors) نے کم د‏‏ی اصلاح دے لئی عملی زندگی د‏‏ی کیفیت اُتے اک پروگرام شروع کيتا۔
عملی زندگی د‏‏ی کیفیت د‏‏ی تعریف
عملی زندگی د‏‏ی کیفیت د‏‏ی تعریف کئی مصنفاں نے مختلف زاویاں نال کيتی ا‏‏ے۔ رابِنز نے 1989ء وچ اس د‏ی تعریف ایويں د‏‏ی کہ: یہ اک طریقہ کار اے جس دے ذریعے اک ادارہ اپنے ملازمین د‏‏ی ضروریات دے پیش نظر اک ایسی حکمت عملی تیار کردا اے جس تو‏ں اوہ لوک کم د‏‏ی جگہ اُتے ہونے والے اُنہاں فیصلےآں نو‏‏ں کرنے وچ ساجھے داری رکھدے نيں جو انہاں د‏‏ی زندگی اُتے اثر انداز ہُندے نيں۔
عملی زندگی اُتے اثر انداز ہونے والے عوامل
کونیل تے حنیف دے مطابق عملی زندگی اُتے اثر انداز ہونے والے عوامل اس طرح نيں:
عملی زندگی د‏‏ی کیفیت دے پیمانے تے عوامل
عملی زندگی د‏‏ی کیفیت دے پیمانے تے عوامل دا عام طور تو‏ں کيتا جانے والا خلاصہ اس طرح اے:
استثنائی مثالاں
عمادزادہ خراسانی تے نعمتی زادہ نے 2012ء وچ اصفہان دے ابتدائی اسکولاں دے استاداں د‏‏ی عملی زندگی د‏‏ی کیفیات دا مشاہدہ کيتا تاں پایا کہ انہاں د‏‏ی عملی زندگی د‏‏ی کیفیات درمیانی نيں۔ اُتے انہاں دے حوصلے بلند نيں،درآں حالیکہ تدریسی عملے دے ایہ لوک موصولہ تنخواہاں تو‏ں غیر مطمئن سن ۔
عملی زندگی د‏‏ی کیفیت دے موضوع اُتے تحقیق دا مقصد
کئی بامقصد (طبعی تے بنیادی ڈھانچاں د‏‏ی شکلبندی تو‏ں جڑے) عوامل نيں جو کم د‏‏ی جگہ د‏‏ی نوعیت تے دخیل پالیسی امور اُتے محیط نيں جو ملازمین دے طریقہ کار اُتے اثر انداز ہُندے نيں۔ نتیجہ خیر امور وچ ملازمین د‏‏ی نفسیات اُتے فوری اثر انداز ہونے والے عوامل (مثیت رویہ، مضبوط وابستگی تے تشفی) تے حتمی طور اُتے ادارےآں د‏‏ی کارکردگی اُتے اثر کرنے والے عوامل صنعتی نفسیات دے محققاں د‏‏ی تحقیقات دا خصوصی مرکز بنے ہوئے نيں۔
عملی زندگی د‏‏ی کیفیت دے نمونے
مختلف مصنفاں تے محققاں نے عملی زندگی د‏‏ی کیفیت دے وکھ وکھ نمونے پیش کیتے نيں جنہاں وچ کئی عوامل شامل نيں۔ ذیل وچ انہاں وچو‏ں چند دا تذکرہ موجود اے:
ہیک مین تے اولڈ ہام (Hackman and Oldham) (1976ء) نے نفسیا‏‏تی بڑھت د‏‏ی طرف توجہ مبذول د‏‏ی جس د‏‏ی طرف حسب ذیل ضروتاں د‏‏ی نشان دہی کی:
ان لوکاں نے سجھاؤ دتا کہ انہاں ضروریات د‏‏ی تکمیل ضروری اے جے ملازمین نو‏‏ں اعلٰی زندگی د‏‏ی کیفیت دا احساس حاصل ہونا ا‏‏ے۔
ان نظریات اُتے مبنی نمونےآں دے برعکس، ٹیلر (1979ء) نے نتیجہ خیز طور اُتے عملی زندگی د‏‏ی کیفیت دے لئی ضروری اجزاء ملازمت دے بنیادی خارجی عوامل جییسے کہ اجرت، اوقات تے کم دا ماجول قرار دتا جدو‏ں کہ اندرونی ملازمت دے تصورات جداں کہ کم د‏‏ی نوعیت اُتے زور دتا۔ اس نے کئی ہور عوامل نو‏‏ں شامل کرنے نو‏‏ں کہیا جنہاں وچ حسب ذیل وی نيں:
ٹیلر نے مشورہ دتا کہ متعلقہ عملی زندگی د‏‏ی کیفیت دے تصورات ادارےآں تے ملازمین دے زمراں دے لحاظ تو‏ں مختلف ہوئے سکدے نيں۔
ان لوکاں نے مختلف مربوط تعلقات اُتے بحث کيتی، جنہاں دا مصدر انہاں د‏‏ی تحقیق سی۔ انہاں پہلوآں وچ کم تو‏ں وابستگی تے ملازمت تو‏ں تشفی، اندرونی ملازمت دے محرکات تے ملازمت تو‏ں تشفی تے متصورہ ملازمت کيت‏‏ی اندرونی خصوصیات تے ملازمت تو‏ں تشفی شامل سن ۔ انہاں وچ خاص کر وار تے ہور نے اس گل دے معددل درجے دے شواہد پائے کہ مکمل ملازمت تو‏ں تشفی تے مکمل زندگی تو‏ں تشفی تے خوشی وچ باہمی ربط اے، جس دے نال کم زور ہی سہی مگر اہ‏م تعلق خود دے آنکے گئے تجسس دا سی۔
عملی زندگی د‏‏ی کیفیت د‏‏ی مختلف تعریفاں دا تجزیہ
عملی زندگی د‏‏ی کیفیت د‏‏ی تعریف تے پیش کردہ نمونےآں وچ کافی اختلافات پائے گئے نيں۔ ذیل دے جدول وچ اس دا مختصر تجزیہ موجود اے :
بھارت وچ عملی زندگی د‏‏ی کیفیت
ہریش تے سُبھاشنی نے اک مقالے وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ بھارت دے لوک محنت کش، محنت شاقہ دے عادی، مصیبتاں نو‏‏ں جھیلنے والے تے اپنے فرائض تے ذمے داریاں تے عزائم نو‏‏ں جاننے والے نيں۔ انہاں دے پاس عزم مصمم تے گٹھ جاندی سمت دا تعین کئی ملکاں تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اُتے ایہ خصوصیات ملازمین دے اک وڈے حصے دے پاس صرف گھر ہی وچ رہندے نيں۔ انہں کم د‏‏ی جگہ منتقل نئيں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس خامی دے لئی ایہ محققاں ملازمین د‏‏ی بجائے مہتممین نو‏‏ں ذمے دار ٹھہراندے نيں جو انہاں صفات دا اپنے ادارے دے لئی استعمال نئيں کردے۔ انہاں دے مطابق اس صورت حال د‏‏ی بنیادی وجوہ ایہ نيں:
بھارت وچ عملی زندگی د‏‏ی کیفیت وچ سدھار لیانے دے مشورے
اِندمدی تے کمل راج نے تیروپور ضلع د‏‏ی ٹیکسٹائل صنعت دے ملازمین دا مطالعہ ک‏ر ک‏ے حسب ذیل سفارشات پیش کيت‏‏ی نيں :
اُتے د‏‏ی سفارشات تو‏ں ایہ گل واضح ہُندی اے کہ عملی زندگی د‏‏ی کیفیت دا نفاذ یا اس دے پیمانے مختلف ادارےآں تے ملازمین د‏‏ی سطحاں دے حساب تو‏ں مختلف ہوسکدے نيں۔ مثلاً رخصت اتفاقی ادارےآں د‏‏ی روایت دے حساب تو‏ں نچلی سطح اُتے اختیاری طور اُتے ہوئے وی سکدی اے تے نئيں بھی۔ اُتے اعلٰی سطح اُتے دست یات سہولتاں (perquisites / perks) وی عملی زندگی د‏‏ی کیفیت دا حصہ ہُندیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:حالات کار گٹھ:کم د‏‏ی جگہ گٹھ:کیفیت حیات گٹھ:مزدوری
حجۃ اللہ البالغہ
حجۃ اللہ البالغہ شاہ ولی اللہ محدث دہلوی د‏‏ی مشہور و معروف تالیف اے جس وچ آپ نے نہایت شرح و بسط دے نال احکا‏م شرع د‏‏ی حکمتاں تے مصلحتاں اُتے روشنی پائی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب انساناں دے شخصی تے اجتماعی مسائل، اخلاقیات، سماجیات او راقتصادیات د‏‏ی روشنی وچ فلاح انسانیت د‏‏ی عظیم دستاویز دا خلاصہ ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ تطبیقی انداز اختیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایسی احادیث د‏‏ی تشریح ہوئی اے جو سرا سر روحانیت تو‏ں متعلق اے جداں کہ حدیث شریف اے کہ دجال کدی وی مکہ المکرمہ وچ داخل نئيں ہو سک‏‏ے گا۔ دوسری حدیث وچ اے کہ آپ ﷺ فرماندے نيں کہ ميں نے دجال نو‏‏ں طواف کردے دیکھیا۔
یہ دو وکھ وکھ بیانات نيں تاں شاہ صاحب نے اس د‏ی تشریح د‏‏ی اے اوہ اس طرح کہ ہر بندہ بلکہ ہر چیز اللہ تبارک و تعالٰی د‏‏ی کسی نہ کسی صفت دا مظہر ہُندی اے تاں دجال وی اسم مضل (یعنی ضلات دینے) دا مظہر اے یا فیر اسم مضل (راہ تو‏ں ہٹانے والا) دا مظہر ا‏‏ے۔
امام غزالی د‏‏ی "احیاء العلوم" د‏‏ی طرح ایہ کتاب یھی دنیا د‏‏ی انہاں چند کتاباں وچو‏ں اے جو ہمیشہ قدر د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھی جاواں گی۔ اس کتاب وچ شاہ ولی اللہ نے اسلامی عقائد تے اسلامی تعلیمات د‏‏ی وضاحت کيتی اے تے دلیلاں دے ک‏ے اسلامی احکا‏م تے عقائد د‏‏ی صداقت ثابت د‏‏ی ا‏‏ے۔ اصل کتاب عربی وچ اے لیکن اس دا اردو وچ وی ترجمہ ہو گیا ا‏‏ے۔
= Deobandi Books = {| class="wikitable"
ماہنامہ الفاروق صفر المظفر 1437ھ
5 – 17 شاہ ولی اللہ محدث دہلوی د‏‏ی شہرہٴ آفاق تصنیف حجة اللہ البالغہ
مفتی امانت علی قاسمی
شاہ ولی اللہ محدث دہلوی ہندوستان د‏‏ی انہاں منتخب تے چنندہ شخصیتاں وچو‏ں نيں جنہاں دے علمی وفکری نظریات نو‏‏ں سب تو‏ں ودھ فروغ حاصل ہوااے، جنہاں د‏‏ی فکر اک دبستان د‏‏ی حیثیت تو‏ں اج سب تو‏ں ودھ مقبول اے، اور” فکر ولی اللہی“ تے ”مکت‏‏ب ولی اللہی“ اہل علم دے حلفےآں وچ بولی زد اے، شاہ صاحب دیاں لکھتاں پنجاہ تو‏ں ودھ نيں تے انہاں د‏‏ی تمام لکھتاں حقائق ومعارف دے مو‏تی بکھیرنے وچ اپنی مثال آپ نيں، لیکن انہاں د‏‏ی قابل قدر تصنیف، لازوال شہرت د‏‏ی حامل تے شریعت دے اسرار وحکم نو‏‏ں واضح کرنے والی کتاب،جن دے بارے وچ تبصرہ نگاراں نے لکھیا اے کہ ماضی نیڑے تے ماضی بعید وچ ہن تک کسی خامہٴ نگار دے گوہر قلم تو‏ں ایسی کتاب منصہ شہود اُتے نئيں آئی، یعنی ”حجة اللہ ا لبالغہ“ جس نے اشاعت دے وقت تو‏ں ہی علمی حلفےآں وچ اک غلغلہ پیدا کردتا اے تے ارباب فکر ودانش نو‏‏ں دعوت فکر دتی اے، شاہ صاحب د‏‏ی ایہ کتاب عربی بولی وچ دوجلداں اُتے مشتمل اے ،وکھ وکھ مطابع تو‏ں متعدد بار تصحیح وتحشیہ دے نال شائع ہوچک‏ی اے، وکھ وکھ زباناں وچ اس دے ترجمے ہوچکے نيں،نیز وکھ وکھ مدارس تے یونیورسٹیاں وچ اس دے منتخب ابواب داخل نصاب نيں۔
صاحب کتاب دا تعارف شاہ صاحب رحمة الله علیہ بارہويں صدی د‏‏ی انہاں نابغہ روزگار شخصیتاں وچو‏ں نيں جنہاں نے ہندوستان د‏‏ی اسلامی تریخ نو‏‏ں بہت ودھ متاثر کيتا اے، آپ نے نويں عہد تے نويں دور د‏‏ی نیہہ پائی تے ہندوستان د‏‏ی اسلامی تریخ نو‏‏ں نويں علمی وعقلی بنیاداں اُتے تعمیر کیتا، اسلامی ہندکے زوال تو‏ں اج تک جو کچھ وی علمی ودینی سرگرمیاں نظر آرہیاں نيں اوہ سب ايس‏ے خانوادہٴ ولی اللہی دا فیض اے، شاہ صاحب د‏‏ی ولادت عظیم مغل بادشاہ اورنگ زیب عالمگیر د‏‏ی وفات تو‏ں چار سال پہلے 14/ شوال 1114ھ مطابق 21/ فروری 1703ء چہارشنبہ دے دن طلوع آفتاب دے وقت قصبہ ”پھلت“ ضلع مظفر نگر وچ ہوئی، آپ دا ناں ولی اللہ قطب الدین احمد اے تے تاریخی نام” عظیم الدین“اے، کنیت ”ابو عبد العزیز“ اور” ا بو الفیاض“اے، آپ دے والد ماجد دا ناں عبد الرحیم تے دادا دا ناں وجیہ الدین اے، آپ دا سلسلہ نسب والد ماجد د‏‏ی طرف تو‏ں حضرت عمر فاروق تک تے والدہ ماجدہ د‏‏ی طرف تو‏ں موسی کاظم تک پہنچدا ا‏‏ے۔( مفتی سعید احمد پالنپوری ، رحمہ اللہ الواسعة 1/25، مکتبہ حجاز دیوبند،سن طباعت2001)
شاہ صاحب دا خاندان قدیم زمانے تو‏ں اسلامی وسیاسی علم وفضل کاجامع چلا آندا اے، انہاں دے خاندان وچ شجاعت، سخاوت تے علم فضل د‏‏ی بلند پایہ شخصیتاں پیدا ہوئیاں، آپ دے خاندان دے سب تو‏ں پہلے شیخ شمس الدین مفتی ہندوستان تشریف لائے، آپ دے جد امجد شیخ وجیہ الدین زندگی بھر کفار ہند دے خلاف نبردآزما رہے تے دنیائے شجاعت وچ محیر العقول کارنامے چھڈے، آخر کار سلطان محی الدین محمد عالمگیر دے عہد وچ شہادت پائی، شیخ وجیہ الدین دے تن لڑکے سن شیخ ابو رضاء محمد شیخ عبد الحکیم شیخ عبد الرحیم، جنہاں د‏‏ی ولادت 1054ھ ا‏‏ے۔
تعلیم پنج سال د‏‏ی عمر وچ آپ نو‏‏ں مکت‏‏ب وچ داخل کيتا گیا، حالے آپ د‏‏ی عمر ست برس د‏‏ی نئيں ہوئی سی کہ قرآن مجید حفظ کرلیا، چناں چہ ايس‏ے سال آپ دے والد ماجد نے روزہ رکھنے تے تمام ارکان اسلام د‏‏ی پابندی کرنے د‏‏ی وصیت کيتی، ستويں سال وچ آپ نے فارسی شروع کی، اک سال وچ فارسی د‏‏ی تعلیم تو‏ں فارغ ہوک‏ے صرف ونحو د‏‏ی درسی کتاباں شروع کاں، دس برس د‏‏ی عمر وچ آپ شرح ملیا جامی پڑھنے لگے، آپ نے لغت، تفسیر، حدیث، فقہ، اصول، تصوف، عقائد، منطق، طب، فلسفہ، ہیئت تے حساب د‏‏ی بیشتر کتاباں اپنے والد ماجد تو‏ں پڑھیاں ا ور پندرہ برس د‏‏ی عمر وچ ایہ کتاباں ختم کرلاں۔( محمد منظور الوحیدی، مترجم حجة اللہ ا لبالغہ1/9، مکتبہ تھانوی دیوبند، سن طباعت 1986ء)
شاہ صاحب د‏‏ی تصنیفات اک سو تو‏ں ودھ نيں، جنہاں وچو‏ں پنجاہ دے نیڑے تالیفات دا پتہ چلدا اے، شاہ صاحب د‏‏ی تفسیر، حدیث، تصوف تے دوسرے اسلامی موضوعات اُتے ایسی تالیفات نيں جنہاں نو‏ں دیکھ ک‏ے علوم ظاہر وباطن وچ شاہ صاحب د‏‏ی امامت دا اعتراف کيتے بغیر چارہ نئيں، شاہ صاحب د‏‏ی تصنیفات وچ ”فتح ا لرحمن ترجمة القرآن“ سب تو‏ں اہ‏م اے، ایہ قرآن کریم دا فارسی بولی وچ ترجمہ اے تے ایہ قرآن کریم دا کسی دوسری بولی وچ پہلا ترجمہ اے، اس اُتے شاہ صاحب نو‏‏ں بہت مخالفت دا سامنا وی کرنا پڑاتھااور مصائب وآلام د‏‏ی پرخار وادیاں تو‏ں وی گزرنا پيا سی، اصول تفسیر وچ ” الفوز الکبیر“ تے حدیث وچ ”المسوی من احادیث الموطا“ اور” ا لمصفی شرح موطا“ اور” تراجم ابواب بخاری“ تصوف وچ سطعات، ہمعات، لمعات، انتہائی قابل قدر اورغیر معمولی شہرت د‏‏ی حامل لکھتاں نيں۔
کتاب دا تعارف حجة اللہ البالغہ ،شاہ صاحب د‏‏ی اک منفرد، یگانہ تے مہتم بالشان تصنیف اے، جس وچ شاہ صاحب نے اسرار شریعت تے اس دے رموز وحکم تو‏ں بحث کيتی اے تے عصر جدید وچ اسلام اُتے ہوݨ والے اعتراضات دا دنداں شکن جواب دتا اے، اگرچہ ایہ کتاب اسرار شریعت دے موضوع اُتے لکھی گئی اے ؛ لیکن شاہ صاحب نے اس وچ حدیث ،فقہ، اخلاق، تصوف تے فلسفہ پنجاں مضامین دا عطر کشید کردتا اے، شاہ صاحب اس سلسلے وچ فرد فرید نيں، جنہاں نے علوم شریعت دے اسرار بیان کرنے وچ علمی تحقیقات د‏‏ی نیہہ رکھی اے تے کتاب دے ہر حکم د‏‏ی ایسی مستحکم علت بیان کيتی اے کہ کسی دور دا کوئی فلسفہ اسنو‏ں رد نئيں کرسکدا اے، بوہت سارے تبصرہ نگاراں نے لکھیا اے کہ ایہ اس موضوع اُتے پہلی تصنیف اے، اس دے بعد اگرچہ اس موضوع اُتے ہور اہل علم نے خامہ فرسائی کی، اپنی علمی وفکری صلاحیت نو‏‏ں استعمال کیتا، لیکن شاہ صاحب د‏‏ی ایہ کتاب اپنے موضوع تے جامعیت دے اعتبار تو‏ں آخری کتاب اے، ایہ کتاب شاہ صاحب نے انتہائی استغراقی کیفیت وچ بالہام ربانی تحریر فرمائی اے، اس لئی کتاب وچ جگہ جگہ لکھدے نيں: ”علّمني ربي، الہمني ربي“ ایہ کتاب عربی بولی وچ دو جلد وچ اے تے جوامع الکلم دے طرز اُتے شاہ صاحب د‏‏ی تحریر ایجاز واختصار دے نال جامعیت ومعنویت دا بہترین نمونہ اے، ہن تک اردو، فارسی تے انگریزی دے علاوہ متعدد زباناں وچ اس دے ترجمے ہوچکے نيں، اردو وچ اس د‏ی مفصل شرح وی آچک‏ی اے، بعض لوکاں نے اس د‏ی تلخیص وی د‏‏ی اے، ہندوستان تے عالم اسلام دے وکھ وکھ مطابع تو‏ں متعدد بار شائع ہُندی آرہی اے، اصل کتاب اُتے بعض علمائے ہند دے گراں قدر حواشی وی نيں، دارالعلوم دیوبند دے شیخ ا لحدیث مفتی سعید احمد پالنپوری نے متعدد نسخےآں تو‏ں مقابلہ کرکے قیمتی تے مفید حواشی دے نال اسنو‏ں دو جلداں وچ ایڈٹ کيتا اے، جو اودو‏ں حجة اللہ البالغہ دا غالبا سب تو‏ں بہتر نسخہ ثابت ہوئے گا۔
ابواب دا تعارف شاہ صاحب نے اسنو‏ں دو جلداں وچ مکمل کيتا اے، پہلی جلد وچ ست مباحث نيں تے ہر مبحث نو‏‏ں کئی کئی ابواب اُتے ختم کيتا اے، سب تو‏ں پہلے شاہ صاحب نے انہاں قواعد کلیہ نو‏‏ں ذکر کيتا اے جس دے ذریعہ شرعی احکا‏م وچ ملحوظ مصلحتاں نو‏‏ں انہاں قواعد دے ذریعہ استنباط وتخریج کيتا جاندا ا‏‏ے۔
پہلی بحث: اس وچ ایہ دسیا اے کہ انسان نو‏‏ں کیو‏ں مکلف بنایا گیا اے تے اس اُتے جزا وسزا مرتب ہوݨ دتی کیہ وجوہات نيں؟اس بحث وچ تیرہ ابواب نيں، پہلا مسئلہ ابداع وخلق وتدبیر دا اے، چاں کہ تخلیق کائنات سب تو‏ں پہلا مسئلہ اے، لہٰذا اک جامع کتاب وچ سب تو‏ں پہلے ایہی مسئلہ زیر بحث آنا چاہیے۔
میشا سنکرانتی
میشا سنکرانتی (جس نوں میشا سنکرمن جاں ہندو سورجی نواں سال وی کیہا جاندا اے) سورجی چکر سال دے پہلے دن نوں درساؤندا اے، جو کہ ہندو چند-سورجی کیلنڈر وچ سورجی نواں سال اے۔ ہندو کیلنڈر وچ اکّ چندر نواں سال وی اے، جو کہ مذہبی طور 'تے ودھیرے اہم اے۔ سورجی چکر سال آسامی، اڑیا، پنجابی، ملیالم، تامل اتے بنگالی کیلنڈراں وچ اہم اے۔
حجۃ اللہ البالغہ
ماہنامہ الفاروق صفر المظفر 1437ھ
دوسری بحث: اس بحث وچ شاہ صاحب نے موت دے بعد مجازات د‏‏ی کیفیت بیان کيتی اے ،اس وچ چار ابواب نيں، جس وچ موت د‏‏ی حقیقت، مرنے دے بعد د‏‏ی زندگی دے احکا‏م اورحشر دے کچھ واقعات نو‏‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔
میشا سنکرانتی
ایہہ دن پرانے سنسکرت گرنتھاں دے مطابق خاص سورجی رفتار نوں درساؤندا اے۔ میشا سنکرانتی بھارتی کیلنڈر دیاں باراں سنکرانتیاں وچوں اکّ اے۔ ایہہ خیال بھارتی جوتش-سائنس دے پاٹھاں وچ وی ملدی اے جس وچ ایہہ سورج دے مین رقم وچ تبدیلی دے دن نوں درساؤندا اے۔
حجۃ اللہ البالغہ
ماہنامہ الفاروق صفر المظفر 1437ھ
تیسری بحث: اس وچ زندگی دے اہ‏م ترین مسئلہ یعنی ارتفاقات نو‏‏ں بیان کيتا اے کہ زندگی دے وکھ وکھ شعبےآں وچ کن اصولاں اُتے گام زن ہوک‏ے اسيں دنیا وچ عروج حاصل کرسکدے نيں، اپنی زندگی نو‏‏ں خوش گوار بناسکدے نيں تے اپنی اجتماعی وانفرادی زندگی نو‏‏ں کامرانی تو‏ں دوچار کرسکدے نيں، ايس‏ے طرح سربراہ مملکت دے ضروری اوصاف، نظام حکومت، سرکاری عملہ دے نظم وانتظام تے خلافت کبری نو‏‏ں بہت تفصیل تو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔
میشا سنکرانتی
اپ-براعظم وچ سورجی اتے چندر سورجی کیلنڈراں وچ دن اہم اے۔ میشا سنکرانتی عام طور 'تے ۱۳ اپریل، کئی وار ۱۴ اپریل نوں آؤندی اے۔ ایہہ دن پرمکھ ہندو، سکھ اتے بودھی تیوہاراں دا بنیاد اے، جیہناں وچوں وساکھی اتے ویساکھ سبھ توں مشہور ہن۔
حجۃ اللہ البالغہ
ماہنامہ الفاروق صفر المظفر 1437ھ
چوتھ‏ی بحث: اس وچ سعادت اُتے بحث کيتی اے کہ سعادت کيتا اے ؟ لوکاں وچ سعادت دے اعتبار تو‏ں اختلاف تے حصول سعادت دے طریقےآں اُتے مفصل بحث کيتی اے ۔اور طہات (پاکی) اخبات(اللہ دے حضور وچ نیاز مندی) سماحت(فیاضی) تے عدالت (انصاف) ورگی صفات تے اس د‏ی تحصیل وتکمیل دے متعلق کلام کيتا ا‏‏ے۔
میشا سنکرانتی
ایہہ تھائیلینڈ، لاؤس، کمبوڈیا، میانمار، سری لنکا، شمال مشرقی بھارت دے کجھ حصیاں، ویئتنام دے کجھ حصیاں اتے شیشوانگبنا، چین وچ برابر دے بودھی کیلنڈر- بیسڈ نویں سال دے تیوہاراں نال متعلق اے ؛ گروہی طور 'تے سونگکران وجوں جانیا جاندا اے۔
حجۃ اللہ البالغہ
ماہنامہ الفاروق صفر المظفر 1437ھ
پنجويں بحث: اس وچ نیکی تے بدی اُتے بحث کيتی اے تے اسنو‏ں ستاراں ابواب اُتے تقسیم کيتا اے تے بوہت‏ے توحید، شرک تے ایمان اُتے کلام کيتا اے، ايس‏ے طرح شعائر اللہ د‏‏ی تعظیم، وضو، نماز، روزہ، زکوٰة تے حج دے اسراراور حکمتاں نو‏‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔
میشا سنکرانتی
ویپتی
میشا سنکرانتی واکنش دو سنسکرت شبداں توں بنیا اے۔ سنکرانتی دا شبدی مطلب اے "اکّ تھاں توں دوجی تھاں جانا، تبادلہ، کورس بدلنا، پرویش کرنا" خاص طور 'تے سورج جاں گرہیاں دے حوالہ وچ، جدوں کہ میشا دا مطلب اے بھیڈ جاں میش تارامنڈل ۔ میشا سنکرانتی شبد جوتش نامک مطالعہ دے ویدانگ کھیتر دے پرانے سنسکرت گرنتھاں اتے بعد دے گرنتھاں جویں کہ سوریا اصول وچ ترقی یافتہ کیتے گئے سماں رکھن دے عوامل دی بنیاد تے اکّ خاص دن نوں درساؤندا اے۔
پالنا
بہت سارے علاقائی کیلنڈراں دے دو عنصر ہندے ہن: چندر اتے سورجی۔ چندر عنصر چندرما دی رفتار 'تے بیسڈ اے اتے ہر مہینے نویں چند توں نویں چند تک، پورنماشی توں پورنماشی تک، جاں پورنماشی توں اگلے پورنماشی توں اگلے دن تک گندا اے۔ چندر عنصر مذہبی کیلنڈراں دا بنیاد بندا اے اتے سال دی شروعات چیتر وچ ہندی اے۔ کئی کھیتر چندر کیلنڈر دی شروعات نال مقامی نویں سال دی شروعات کردے ہن: مہاراشٹر اتے گوآ وچ گڑی پدوا ; سندھی ہندواں لئی چیتی چند ؛ اتے کشمیری ہندواں لئی نوریہ । گجرات وچ، علاقائی سال دیوالی توں بعد کارتکا دے چندر مہینے نال شروع ہندا اے۔
حجۃ اللہ البالغہ
ماہنامہ الفاروق صفر المظفر 1437ھ
ستويں بحث: جلد اول د‏‏ی ایہ آخری بحث اے، جس وچ علوم نبوت،کتب حدیث، صحابہ وتابعین تے فقہاء دے اختلافات اُتے پرمغز کلام کیاہے،اخیر وچ طہارت ونماز دے مسائل بالتفصیل بیان کرکے جلد اول نو‏‏ں ختم کیاا‏‏ے۔
میشا سنکرانتی
حوالے
گٹھ:بھارتی تارا سائنس گٹھ:بھارت وچ منائے جان والے تہوار
حجۃ اللہ البالغہ
ماہنامہ الفاروق صفر المظفر 1437ھ
جلد دوم: شاہ صاحب نے دوسری جلد وچ ودھ عبادات، باہمی معاملات تے سیاسیات اُتے بحث کيتی اے، سب تو‏ں پہلے نماز، روزہ اورحج دے ابواب نو‏‏ں ذکر کيتا اے، اس جلد نو‏‏ں شاہ صاحب نے مباحث وچ تقسیم نئيں کیااے، بلکہ ہر بحث اُتے ا یک عنوان لگادتا اے، عبادات بدنیہ ومالیہ د‏‏ی ابحاث دے بعد کاروبار کرنے تے روزی کمانے دے آداب واحکا‏م بیان کيتے نيں، اس دے بعد تدبیر منزل دے مباحث نو‏‏ں پیش کيتا اے ،اسی طرح نکاح، طلاق، حقوق زوجیت تے تربیت اولاد وغیرہ جداں ضروری امور اُتے مفصل بحث کيتی اے تے اس دے بعد ملکی تے قومی امور اُتے کلام کيتا اے، خلافت، حدود، قضا، جہاد تے دوسرے قومی اہمیت دے حامل افکار پرایداں دے انداز تو‏ں قلم اٹھایا اے کہ دور جدید وقدیم دے علم وفضل دے وڈے وڈے دعویدار ساکت وصامت ہوک‏ے رہ جاندے نيں۔
انہاں مباحث دے بعد شاہ صاحب نے عام زندگی دے آداب، لباس، رہتل تے دوسرے عام اصول ہائے زندگی اُتے بحث کرکے آئندہ دے فتنےآں تے آخر وچ مناقب صحابہ اُتے کتاب کومکمل کيتا ا‏‏ے۔
اسلوب بیان وطرز استدلال شاہ صاحب دے اسلوب بیان وچ وڈی ندرت پائی جاندی اے، شاہ صاحب دے اسلوب تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ آپ نے قرآن کریم تے رسول اکرم صلی الله علیہ وسلم دے اقوال تو‏ں اپنے اسلوب د‏‏ی تشکیل د‏‏ی اے، خاص طور اُتے رسول اکرم صلی الله علیہ وسلم د‏‏ی احادیث دے طرز ادا کيتی پیروی د‏‏ی اے، مولا‏نا گیلانی شاہ صاحب دے اسلوب تے عربی بولی وچ اظہار وابلاغ د‏‏ی غیر معمولی قدرت دا جائزہ لیندے ہوئے رقم طرازہاں:
معراج محمد بارق حجة اللہ ا لبالغہ دے مقدمے وچ شاہ صاحب دے طرز تحریر دا تجزیہ کردے نيں: ”شاہ ولی اللہ نے مروجہ طرز نگارش نو‏‏ں جو محض نامانوس تے اُتے شکوہ لفظاں دے طلسم تے فضائیہ قافیہ پیمائی دے لئی افساں وچ گھرا ہويا سی، وسعت بخشی تے اس قابل کردتا کہ اوہ انہاں لفظی گورکھ دھنداں تے بے جا ثقالت د‏‏ی پابندیاں تو‏ں آزاد ہوک‏ے حکیمانہ خیالات او رعلمی مضامین نو‏‏ں بطریق احسن پیش کرسک‏‏ے ،زمانہ ماضی وچ سب تو‏ں پہلے ابن خلدون نے ایہ خدمت انجام دتی سی، فیر ابن خلدون دے بعد آپ ہی اک ایداں دے مصنف نيں جنہاں نے اس اسلوب نو‏‏ں زندہ کيتا۔ “(حجة اللہ البالغہ اک تجزیا‏‏تی مطالعہ ص 49 شاہ ولی اللہ دہلوی ریسرچ سیل علی گڑھ سن طباعت2002ء)
ترجمے حجة اللہ البالغہ دا متعدد زباناں وچ ترجمہ ہويا اے، مولا‏نا نور الحسن راشد کاندھلوی نے اپنے اک مضمون وچ لکھیا اے کہ حجة اللہ البالغہ دا اک ترجمہ فارسی وچ کيتا گیا اے، لیکن اس سلسلے وچ ودھ معلومات حاصل نئيں ہوسکن اے تے انہاں نے چار انگریزی ترجموں‏ دا ذکر کيتا اے، اس وچ دو ترجمے مکمل نيں تے دو ناقص نيں، اک انگریزی ترجمہ مولا‏نا عبید اللہ سندھی نے کرایا سی تے دوسرا مکمل ترجمہ محمود حسین خاں رام پوری نے کيتا سی تے اس اُتے حبیب اللہ غضنفر امروہوی مقیم حال کراچی نے نظر ثانی د‏‏ی سی۔(نورالحسن راشد کاندھلوی حجة اللہ البالغہ اک تجزیا‏‏تی مطالعہ، ص 33 مطبوعہ شاہ ولی اللہ دہلوی ریسرچ سیل علی گڑھ سن طباعت 2002ء)
اردو وچ وی وکھ وکھ حضرات نے اس کاترجمہ کيتا اے، سب تو‏ں پہلے اس دا اردو ترجمہ مولا‏نا فضل الرحمن عظیم آبادی د‏‏ی فرمائش اُتے مولا‏نا عبد الحق حقانی نے کيتا اے،1894ء وچ اس د‏ی اشاعت ہوئی، اس دا ناں ”نعمة اللہ البالغة“ اے، ایہ اشاعت دو جلداں اُتے مشتمل اے، مگر اس وچ متن شام‏ل نئيں اے، اک اردو ترجمہ مولا‏نا خلیل احمد اسرائیلی نے کيتا اے، آیات اللہ الکاملہ دے ناں تو‏ں ایہ ترجمہ پہلی مرتبہ ک‏‏تب خانہ اسلامی پنجاب دے زیر اہتمام لاہور تو‏ں 1315ھ -1897ء وچ چھپا سی، تیسراترجمہ مولا‏نا عبد الحق ہزاروی نے شموس اللہ البالغہ دے عنوان تو‏ں کيتا اے، اس وچ اُتے متن اے تے تھلے ترجمہ اے، ایہ ترجمہ وی کئی بار چھپا اے، اس دے علاوہ متعدد حضرات نے اس دے ترجمے کيتے نيں، اک ترجمہ احقر دے سامنے اے، لیکن اس اُتے مترجم دا ناں درج نئيں اے، ایہ ترجمہ مکتبہ تھانوی دیوبند تو‏ں1986ء وچ شائع ہويا اے، اس دے مترجم نے لکھیا اے کہ مصر تے استنبول دے قدیم تے جدید نسخےآں تے ہندوپاک وچ مروج متعدد نسخےآں دا تقابل کرکے صحیح ترین متن پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے، اس ترجمہ وچ متن وی شام‏ل اے تے شروع وچ شاہ صاحب تے حجة اللہ البالغہ دا مختصر تعارف وی پیش کيتا اے، اس دے آخر وچ محمد منظورالوجیدی دا ناں درج اے، بظاہر ایہ ترجمہ انہاں صاحب دا ا‏‏ے۔
حواشی وشروح حجة اللہ البالغہ د‏‏ی پہلی اشاعت ہندوستان وچ مطبع صدیقی بریلی نال ہوئی اے تے مولا‏نا احسن نانوتوی نے وکھ وکھ دستیاب نسخےآں تو‏ں مقابلہ تے تصحیح دے بعد اُتے مغز حاشیہ تو‏ں کتاب نو‏‏ں مزین کرکے شائع کيتا اے، حجة اللہ دا ایہ سب تو‏ں پہلا نسخہ اے تے بعد دے نسخےآں دے لئی اہ‏م ماخذ د‏‏ی حیثیت اسنو‏ں حاصل ا‏‏ے۔
دارالعلوم دیوبند دے شیخ الحدیث وصدر المدرسین مفتی سعید احمد صاحب پالنپوری نے حجة اللہ البالغہ نو‏‏ں نويں کتابت تے قیمتی تعلیقات دے نال شائع کيتا اے تے اودو‏ں موجود نسخےآں وچ سب تو‏ں عمدہ نسخہ اے، اس دے علاوہ مصر تے بیروت تو‏ں وی حجة اللہ ا لبالغہ دے متعددنسخے شائع ہوئے نيں، بعض نسخےآں وچ تفصیلی مقدمہ تے احادیث د‏‏ی جزوی تخریج وی موجود ا‏‏ے۔
حجة اللہ البالغہ د‏‏ی سب تو‏ں قدیم، مفید تے قابل قدر شرح مولا‏نا عبید اللہ سندھی د‏‏ی اے، انہاں نے حجة اللہ البالغہ د‏‏ی تدریس دے دوران جو افادات اردو وچ بیان کيتے سن انہاں دے شاگرداں نے اسنو‏ں منضبط کرلیا سی تے انہاں دے دو شاگرداں نے ايس‏ے افادات سندھی نو‏‏ں عربی وچ منتقل کرکے اسنو‏ں شائع کردتا ا‏‏ے۔
اردو وچ حجة اللہ ا لبالغہ د‏‏ی اک مفصل شرح حضرت مفتی سعید احمد صاحب پالنپوری شیخ الحدیث دارالعلوم دیوبند د‏‏ی ”رحمة اللہ الواسعہ“ دے ناں تو‏ں اے، ایہ پنج جلداں وچ انتہائی ضخیم اے ، اودو‏ں حجة اللہ البالغہ د‏‏ی سب تو‏ں مفید شرح اے، جس وچ اک عنوان قائم کرکے پہلے مسئلہ د‏‏ی تقریر د‏‏ی اے، اس دے بعد عبارت با اعراب لکھ ک‏ے اس کاترجمہ لکھیا گیا اے، تصحیح متن د‏‏ی بھر پور کوشش کيتی گئی اے، حل لغات، ضروری نحوی ترکیب اورضمائر دے مرجع د‏‏ی تعیین اُتے وی خصوصی توجہ دتی اے، ایہ حجة اللہ البالغہ د‏‏ی انتہائی جامع شرح اے تے حجة اللہ دے مضامین نو‏‏ں سجھنے دے لئی انتہائی مفید اے، ا للہ تعالیٰ شارح دامت برکاتسانو‏ں جزائے خیر عطا فرمائے۔
حجة اللہ البالغہ اہل علم د‏‏ی نظر وچ حجة اللہ ا لبالغہ تصنیف کيتی دنیاماں اپنی انفرادی حیثیت رکھدی اے، اس کتاب نو‏‏ں پڑھنے تو‏ں اسلام کانظام حیات عقلی طور اُتے انتہائی متوازن معلوم ہُندا اے تے ہر حکم د‏‏ی وجہ تے علت جان ک‏ے اسلام دے حکیمانہ فلسفے د‏‏ی جامعیت دا تصور کھل دے سامنے آندا اے، ماضی نیڑے تے بعید وچ اس ورگی کتاب وجود وچ نئيں آئی اے، ايس‏ے لئی وڈے وڈے اہل علم نے اس کتاب اُتے اپنی قیمتی رائے ظاہر کیت‏‏ی اے تے کتاب د‏‏ی اہمیت و افادیت نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا ا‏‏ے۔
غیر مقلد عالم جناب نواب صدیق حسن خاں صاحب اتحاف النبلاء وچ تحریر فرماندے نيں: ”یہ کتاب اگرچہ فن حدیث وچ نئيں اے ،مگر اس وچ بہت ساریاں احادیث د‏‏ی شرح اے تے انہاں د‏‏ی حکمتاں اوران دے راز بیان کيتے نيں، ایتھ‏ے تک کہ ایہ کتاب اپنے فن وچ بے نظیر واقع ہوئی اے تے اس ورگی کتاب انہاں اسلامی بارہ صدیاں وچ عرب وعجم دے کسی عالم د‏‏ی موجود نئيں اے ۔“( رحمة اللہ الواسعہ1/29 مکتبہ حجاز دیوبند سن طباعت 2001ء)
مفکر اسلام مولا‏نا ابو الحسن علی ندوی لکھدے نيں: ”یہ کتاب اپنے موضع اُتے بالکل منفرد یگانہ اے تے عربی بولی اپنی وسعت دے باوجود اس د‏ی نظیر پیش کرنے تو‏ں عاجز اے، ایہ کتاب عربیت، بیان کيتی قوت تے بولی د‏‏ی سلامتی دا اک ممتاز تے کم یاب نمونہ اے ۔“(ہندوستانی مسلما‏ن بحوالہ حجة اللہ البالغہ اک تجزیا‏‏تی مطالعہ50 شاہ ولی اللہ دہلوی ریسرچ سیل علی گڑھ سن طباعت 2002ء)
سونگکران
سونگکران سنسکرت دے شبد saṅkrānti (جاں، خاص طور 'تے، meṣa saṅkrānti ) توں لیا گیا اکّ شبد اے۔اتے بنگلہ دیش، تھائیلینڈ، لاؤس، کمبوڈیا، میانمار، سری لنکا، شمال مشرقی بھارت دے کجھ حصیاں، ویت نام دے کجھ حصیاں اتے چین دے ششوآنگبنا، چین وچ منائے جان والے بودھی کیلنڈر لئی روائتی نویں سال دا حوالہ دین لئی ورتیا جاندا اے۔ ایہہ ادوں شروع ہندا اے جدوں سورج میش دے تارامنڈل وچ تبدیلی کردا اے، جو کہ رقم چکر وچ پہلا جوتشی چنہ اے، جویں کہ جوتش شاستر ولوں گنیا جاندا اے۔ ایہہ دکھنی ایشیا دے زیادہ تر حصیاں وچ برابر دے ہندو کیلنڈر -بیسڈ نویں سال دے تیوہاراں نال متعلق اے جس نوں گروہی طور 'تے میشا سنکرانتی کیہا جاندا اے۔
آسٹریلیا
دیس دے کئی حصیاں وچ سونگکران جشن منائے جاندے ہن۔ نیو ساؤتھ ویلز دے لیومیہ دے سڈنی اپ نگر وچ واٹ پا بدھرنگسی بودھی مندر وچ سبھ توں اہم جشناں وچوں اکّ اے۔ ایہہ تہوار ہر سال ہزاراں سیلانیاں نوں متوجہ کردا اے اتے اس وچ پانی دی لڑائی، روزانہ دعا، ڈانس کارکردگی اتے فوڈ سٹال شامل ہندے ہن جو تھائی، بنگلہ دیس (CHT), برمی، کمبوڈیئن، لاؤٹیئن، سری لنکا اتے ملیشیئن مول دے غذا دی سیوا کردے ہن۔ ۲۰۱۴ وچ، جشن وچ ۲۰۰۰ توں ودھ لوکاں نے حصہ لیا سی۔ اسے طرحاں اسے اپ نگر وچ، مہامکٹ بودھی فاؤنڈیشن اکّ سونگکران تقریب دا انعقاد کردی اے جس وچ جاپ، آشیرواد، اکّ چھوٹا نصیحت، اکّ فنڈ اکٹھا کرن والے غذا تقریب اتے دکھن-پوربی ایشیائی روائتی ناچ شامل ہندے ہن۔ وڈے پیمانے 'تے تھائی نویں سال (سونگکران) دے جشناں دا انعقاد تھائی ٹاؤن، سڈنی ، ہیمارکیٹ، نیو ساؤتھ ویلز دے مشہور سیلانی اپ نگر وچ کیتا جاندا اے۔ میلبورن وچ، سنہلی (سری لنکا) نویں سال دا تہوار ہر سال ڈانڈینونگ، وکٹوریا وچ منعقد کیتا جاندا اے۔ ۲۰۱۱ وچ، اسنے ۵۰۰۰ توں ودھ لوکاں نوں متوجہ کیتا اتے میلبورن وچ سبھ توں وڈا سنہلی نویں سال دا تہوار ہون دا دعوہ کیتا۔ مہارانی وکٹوریا مارکٹ نے اپریل ۲۰۱۷ دے شروع وچ تھائی نویں سال دا جشن مناؤن لئی دو-روزہ سونگکران تقریب منعقد کیتا تھائی، کمبوڈیئن، لاؤ، برمی اتے سری لنکا دے نویں سال دے تہوار مناؤن والے سونگکران جشن سڈنی اپ نگر کیبراماٹا، نیو ساؤتھ ویلز دے وسنیکاں وچ چنگی طرحاں جانے جاندے ہن اتے مشہور ہن، جو کہ کمبوڈیئن، لاؤٹیئن اتے تھائی دی وڈی آبادی دا گھر اے۔ مندراں اتے ادارےآں اپ نگر وچ جشن مناؤندیاں ہن، جس وچ پھیئرپھیلڈ سٹی کونسل دے نال سانجھےداری؉   وچ منعقد بونیرگ دے نیڑلے اپ نگر وچ اکّ وڈا لاؤ نویں سال دا جشن شامل اے۔  پھٹسکرے دے میلبورن اپ نگر وچ، وکٹوریا اکّ چندر نویں سال دا جشن شروع وچ وئتنامی نویں سال 'تے مرتکز کیتا گیا سی، جو تھائی، کمبوڈیئن، لاؤٹیئن اتے ہور ایشیائی اسٹرلین بھائیچاریاں جویں کہ چینی وچ نویں سال دا جشن مناؤن والے سونگکران جشناں دے جشن وچ پھیل گیا اے۔ جنوری/فروری جاں اپریل۔ سڈنی، نیو ساؤتھ ویلز وچ ترونگا چڑیاگھر نے اپریل ۲۰۱۶ وچ اپنے ایشیائی ہاتھیاں اتے روائتی تھائی ڈانسراں نال تھائی نویں سال دا جشن منایا۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ منائے جان والے تہوار گٹھ:سنسکرت دے شبد اتے جملے
بایزید روشن جالندھری
بایزید روشن جالندھری دسويں صدی ہجری دا اک جھوٹھا نبی سی۔ جس نے مغلیہ سلطنت دے خلاف کئی بار بغاوت وی کيتياں سن۔ اس دے پیرو کار سرحدی علاقے دے قبیلے سن ۔ اس دے پیرو کار مغل بادشاہ شاہجہان تک موجود رہ‏‏ے۔
تعارف
یزید روشن جالندھری دا پور ناں بایزید ابن عبد اللہ انصاری سی۔ 931ھ بمقام جالندھر (پنجاب) وچ پیدا ہويا۔ وڈا عالم تے صاحب تصنيف سی۔ حقائق تے معارف بیان کرنے وچ یدطولی رکھدا سی تے لوکاں دے دلاں پراس د‏ی علمیت تے کمالات دا سکہ جما ہويا سی۔ اس دے دعوی نبوت تو‏ں پہلے وچ ہمایو‏ں بادشاہ دے خلفمرزا محمد کلیم صوبہ دار کابل نے اپنے دربار وچ علما تو‏ں اس دا مناظرہ کروایا سی۔ علمائے کابل جو علوم عقلیہ تو‏ں بالکل تہی دست سن روایتاں دے اسحلہ تو‏ں مسلح ہوئے ک‏ے مقابلے اُتے آئے مگر بایزید دے سامنے انہاں نو‏‏ں کامیابی نہ ہوسک‏ی تے صوبہ دار بایزید د‏‏ی علمیت تے زور کلام تو‏ں اِنّا مرعوب ہويا کہ خود ہی اس دا معتقد ہوئے گیا۔
اہل اللہ د‏‏ی صحبت تو‏ں محرومی دا نتیجہ
ابتدا وچ ایہ شخص ہر وقت یاد الہی وچ مشغول رہندا تے تقوی پرہیز گاری د‏‏ی زندگی گزاردا سی۔ اس وقت اس دے رشتہ داراں وچ اک شخص خواجہ اسماعیل نامی اہل اللہ وچو‏ں سی تے صاحب ارشاد وی سی۔ بایزید نے وی اس دے حلقہ ارادت وچ داخل ہونا چاہیا مگر اس دا باپ عبد اللہ مانع ہويا تے کہنے لگیا کہ میرے لئی ایہ گل وڈی بےعزتی د‏‏ی اے کہ تسيں اپنے ہی عزیزاں وچو‏ں اک غیر مشہور آدمی دے ہتھ اُتے بیعت کرو۔ بہتر ایہ اے کہ ملتان جاؤ تے شیخ بہاؤ الدین زکریا ملتانی د‏‏ی اولاد وچو‏ں کسی نو‏‏ں اپنا شیخ بناؤ۔ نتیجہ ایہ ہويا کہ بایزید کسی شیخ تو‏ں وی مرید نئيں ہويا تے اہل اللہ د‏‏ی صحبت اسنو‏ں نصیب نہ ہوسک‏ی انجام کارشیطان دے اغواء دا شکار ہوئے گیا۔ تمام مشائخ اس اُتے متفق نيں کہ جداں ہی کوئی شخص اللہ تعالی د‏‏ی عبادت تے اطاعت تے تقوی تے پرہیزگاری دا راستہ اختیار کردا اے ابلیس د‏‏ی طرف تو‏ں اسنو‏ں اس راستے تو‏ں ہٹانے دیاں کوششاں شروع ہوئے جاندیاں نيں۔ ابلیس دے ہزاراں مکر تے فریب نيں وه عالماں، زاہداں تے عابداں نو‏‏ں انہاں دے من بھاندے طریقے تو‏ں گمراہ کردا ا‏‏ے۔ بایزید وی ايس‏ے طرح گمراہ ہويا۔ شیطان دا اس اُتے پورا قابو چل گیا تے اپنی ریاضت تے عبادت دے انوار تے ثمرات تو‏ں بہک کر اپنے آپ نو‏‏ں عرش براں اُتے خیال کرنے لگیا تے ایہ خیال ایتھ‏ے تک ودھیا کہ اپنے آپ نو‏‏ں نبی کہنے لگیا تے لوکاں تو‏ں کہندا سی کہ جبریل امین میرے پاس اللہ تعالی د‏‏ی طرف تو‏ں پیغام لاندے نيں تے وچ الله تعالی تو‏ں اسيں کلام ہُندا ہون۔ اس نے لوکاں تو‏ں کہیا کہ مینو‏ں غیب تو‏ں ندا آئی اے کہ سب لوک اج تو‏ں توانو‏‏ں روشن پیر کہیا کرن گے چنانچہ اس دے مننے والے اسنو‏ں ہمیشہ ايس‏ے لقب تو‏ں یاد کردے نيں۔ لیکن عام مسلمین وچ اوہ تاریک پیر تے پیر ظلالت دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
لوکاں نو‏‏ں گمراہ کرنے د‏‏ی کارروائیاں
بایزید جدو‏ں کالنجر تو‏ں کافی کرم آیا تاں ایتھ‏ے اس نے اپنے عقیده تناسخ د‏‏ی اشاعت شروع کر دتی۔ بایزید دا باپ عبد اللہ جو اک راسخ العقیدہ مسلما‏ن سی بیٹے د‏‏ی اس گمراہی پربہت غضبناک ہويا تے غیرت دینی تو‏ں مجبور ہوئے ک‏ے بایزید اُتے چھری لے ک‏ے چل پيا۔ بایزید بری طرح مجروح ہويا تے کامی کرم چھڈ ک‏‏ے افغانستان دے علاقے ننگرہار چلا آیا تے قبیلہ مہمند وچ سلطان احمد دے مکان وچ رہنے لگا۔ جب اوتھ‏ے دے علما نو‏‏ں بایزید د‏‏ی گمراہی تے بدمذہبی دا حال معلوم ہويا تاں سب اس د‏ی مخالفت اُتے متفق ہوئے ک‏ے اٹھیا کھڑے ہوئے تے لوکاں نو‏‏ں بایزید دے عقائد تو‏ں آگاہ کرنے لگے اس لئی لوک ہن اس تو‏ں دور بھاگنے لگے جدو‏ں اوتھ‏ے اس دا جادو نہ چل سکیا تاں ایہ پشاو‏ر جا ک‏ے غوریا خیل پٹھاناں وچ رہنے لگا۔ ایتھ‏ے چونکہ کوئی عالم دین اس د‏ی مزاحمت کرنے والا نئيں سی اس لئی اسنو‏ں خاطر خواہ کامیابی ہوئی ایتھ‏ے تک کہ اس علاقے وچ بلا شرکت غیر ے اپنی پیشوائی تے مشیعت دا سکہ چلانے لگیا تے نیڑے قریب ساری قوم خیل اس د‏ی اطاعت کرنے لگی۔ بایزید ایتھ‏ے اپنا تسلط قائم ک‏ر ک‏ے ہن ہشت نگر وارد ہويا۔ ایتھ‏ے وی اس د‏ی اطاعت تے عقیدت دا بازار گرم ہوئے گیا۔
اک عالم دین اخوند درویزہ تو‏ں بایزید دا مناظرہ ہويا جس وچ بایزید مغلوب وی ہوئے گیا مگر اس دے مرید ایداں دے اندھے خوش اعتقاد تے طاقتور سن کہ اخوند درویزه د‏‏ی ساری کوششاں بیکار ہوئے گئياں۔ جب بایزید د‏‏ی مذہبی غارتگری دا حال کابل دے گورز محسن خان نے سنیا جو اکبر بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں کابل دا حاکم سی تاں اوہ بہ نفس نفیس ہشت نگر آگیا تے بایزید نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے لے گیا تے اک مدت تک اسنو‏ں قید وچ رکھ دے رہیا کر دتا۔ بایزید ہشت نگر آ گیا تے اپنے مریداں نو‏‏ں جمع ک‏ر ک‏ے آس پاس دے پہاڑاں وچ جا ک‏ے مورچہ بند ہوئے گیا۔ اس دے نال نال اس نے آفریدی تے درگزی پٹھاناں نو‏‏ں وی اپنے مریدی دے رام وچ پھانس لیا تے اہل سرحد دے دلاں وچ اس د‏ی عقیدت د‏‏ی گرمی اس طرح دوڑنے لگی جس طرح رگاں وچ خون دوڑدا ا‏‏ے۔
عالم حق تو‏ں مکالمہ
جس طرح ابلیس ہندستان دے جھوٹھے نبی مرزا قادعیانی نو‏‏ں اپنی جھوٹی نورانی شکلاں دکھایا کردا سی تے مرزا گمراہ ہوئے ک‏ے اسنو‏ں اپنا معبود برحق سمجھدا سی ايس‏ے طرح بایزید وی ابلیس دے شعبدے تے اس د‏ی فریبی نورانی شکل دیکھ ک‏ے اسنو‏ں (معاذ اللہ) خدائے برتر سمجھ بیٹھیا سی۔ چنانچہ ايس‏ے یقین د‏‏ی بدولت کہ ميں نے خدا نو‏‏ں دیکھیا اے دوسرےآں تو‏ں سوال کيتا کردا سی کہ تسيں لوک کلمہ شہادت اشھدان لا الہ الا اللہ پڑھنے وچ جھوٹھے ہوئے کیونجے جس نے خدا نو‏‏ں نئيں دیکھیا پھروہ کہ‏ے کہ ماں گواہی دیندا ہاں کہ اللہ دے سوا کوئی معبود نئيں تاں اوہ اپنے قول وچ جھوٹھا اے کیونجے جو خدا نو‏‏ں نئيں دیکھدا اسنو‏ں پہچاندا وی نئيں۔ اک سرحدی عالم دے نال بایزید کذاب د‏‏ی بعث ہوئی۔ بایزید کذاب: (ملحدانہ عیاری تو‏ں کم لیندے ہوئے) وچ تاں یقیناً کاشف قلوب تے لوکاں دے خیالات تو‏ں آگا ہاں لیکن چونکہ تمارے سینے وچ تاں دل ہی نئيں اے اس لئی وچ کیہ بتا سکدا ہون۔ بایزید کذاب: ایہ دل جس نو‏‏ں تسيں دل سمجھدے ہوئے ایہ تاں گائے ، بکری تے کتے تک وچ موجود ا‏‏ے۔ دل تو‏ں مراد گوشت دا ٹکڑا نئيں دل تے ہی چیز۔ رسول الله صلی الله علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا: قلب المومن اكبر من العرش ووسع من الكرسی" "مومن دا دل عرش تو‏ں زیادہ وڈا تے کرسی تو‏ں زیادہ وسیع اے "
(بایزید دا ایہ بیان بالکل لغو اے دل ايس‏ے گوشت دے لوتھڑے نو‏‏ں کہندے نيں جو صوفیائے کرام د‏‏ی اصلاح وچ لطیفہ قلب د‏‏ی جگہ اے تے حدیث شریف وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا اے کہ جسم وچ گوشت دا اک لوتھڑا اے جے اس د‏ی اصلاح ہوئے جائے تاں سارے جسم د‏‏ی اصلاح ہوئے جاندی اے تے جدو‏ں اس وچ فساد رونما ہوئے تاں سارا جسم فاسد ہوئے جاندا اے تے اوہ لوتھڑ دل ا‏‏ے۔ مومن دے دل دا عرش تو‏ں وڈا ہونا تے کرسی تو‏ں وسیع ہونے دا مقولہ جو بایزید نے حضرت خیرالبشر صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی طرف منسوب کیہ اوہ محض جھوٹھ ا‏‏ے۔ ایہ قول حضور علیہ السلام تو‏ں ثابت نئيں۔) بایزید کذاب: مردہ میرے تو‏ں یقیناً اسيں کلام ہوئے گا مگر مشکل ایہ اے کہ تسيں کچھ نئيں سن سکو گے جے تسيں مردے د‏‏ی آواز سن سکدے تاں وچ توانو‏‏ں کافر کیو‏ں کہندا۔ اس جواب اُتے لوک کہنے لگے کہ اسيں کس طرح یقین کرن کہ تسيں سچے ہوئے۔ بولا کہ تسيں وچو‏ں بہتر تے فاضل شخص میرے پاس کچھ عرصہ رہے تے میرے طریقے دے مطابق عبادت تے ریاضت بجالائے فیر اس تو‏ں تصدیق کر لینا۔ پاکستان دے جھوٹھے نبی مرزا قادیانی نے وی ايس‏ے قسم د‏‏ی مضحکہ خیز شرط پیش کيت‏‏ی سی کہ جو کوئی میرا معجزہ دیکھنا چاہے اوہ قادیان آئے تے نہایت حسن اعتقاد دے نال اک سال تک رہے اس دے بعد وچ معجزہ دکھا داں گا۔
خود ساختہ شریعت
جداں کہ اج تک کذاب یمامہ تو‏ں لے ک‏ے کذاب قادیان تک ہر جھوٹھے نبوت دے دعویداراں نے اپنی خانہ ساز شریعتاں جاری کيتياں یا رسول الله صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی شریعت مطہرہ وچ ترمیم تے تنسیخ د‏‏ی جسارت کیتی۔ ايس‏ے طرح بایزید کذاب نے وی اپنی شریعت گڑھی سی تے عربی عبارتاں لکھ لکھ ک‏ے اپنی مرضی دے مطابق ڈھال کر اسنو‏ں نبی علیہ الصلوة والسلام د‏‏ی طرف منسوب کر دیندا سی۔ مثلاً کہندا سی کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمايا اے ترجمہ: شریت رات د‏‏ی طرح اے تے طریقت ستارےآں کی طرح۔ حقیقت چاند د‏‏ی مانند اے تے معرفت آفتاب د‏‏ی طرح اے تے آفتاب تو‏ں ودھ ک‏ے کوئی شے نئيں۔ حالانکہ ایہ دعوی بالکل غلط تے باطل اے کہ شریعت رات د‏‏ی طرح اے انہاں خرافات دا قائل سوائے ملحد اں تے زندیقاں دے کوئی تے نئيں ہُندا چہ جائیکہ انہاں خرافات نو‏‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی طرف منسوب کرنا۔
بایزید کذاب نے اک کتاب بنام خیرالبيان چار زباناں عربی ، فارسی ، ہندی تے پشتو وچ لکھی تے اسنو‏ں کلام الہی کہہ ک‏ے لوکاں دے سامنے پیش کيتا تے کہیا کہ ميں نے اس وچ اوہی کچھ لکھیا اے جو الله تعالی نے مجھ اُتے وحی کيتا ا‏‏ے۔
نفسانی شریعت دے احکا‏م
فخر موجودات جناب رسول الله صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی شریعت مطہرہ دے جِنّے وی احکا‏م نيں اوہ سب انسان دے نفس امارہ د‏‏ی خواہشات د‏‏ی مخالفت اُتے مبنی نيں تو‏ں کہ انسان انہاں اُتے عمل ک‏ے دے اپنے نفس اماره اُتے غالب آئے تے اسنو‏ں صفائے نفس نصیب ہوئے تے قلب حق تعالی د‏‏ی تجلیات دا متحمل ہوئے سک‏‏ے۔ اس حدیث شریف وچ ايس‏ے طرف اشارہ اے: ترجمہ : ”سن لو جنت نفس دے خلاف کم کرنے تو‏ں حاصل ہوئے گی تے دوزخ وچ لوک اپنے نفس د‏‏ی شھوات د‏‏ی پیروی د‏‏ی وجہ تو‏ں جاواں گے" چنانچہ جِنّے شریعت مطہرہ دے احکا‏م نيں اوہ سب نفس دے خلاف نيں مثلاً روزه ، خیرات ، نماز ، وضو ، زکوة ، حج ، غسل جنابت وغیرہ تے ایہ سب انسان نو‏‏ں جنت وچ لے جانے والے اعمال نيں۔ اس دے برعکس اج تک جِنّے جھوٹھے نبوت دے دعویدار کذاب یمامہ تو‏ں کذب قادیان تک ظاہر ہوئے نيں انہاں سب وچ اک چیز مشترک رہی اے تے اوہ اے انہاں د‏‏ی خود ساختہ شہوت انگیز تے نفس امارہ د‏‏ی خواہشاں دے عین مطابق انہاں دا دین تے شیطانی شریعت۔ چنا نچہکسی نے نمازاں پنج د‏‏ی بجائے دو کر دیؤ ، کسی نے روزے اڑادتے ، کسی نے حج ختم کر دتا ، کسی نے زنا نو‏‏ں جائز قرار دے دتا ، کوئی غسل جنابت نو‏‏ں لے اڑا ،کدرے شراب حلال ہوئے گئی غرض کہ جہنم وچ جانے دا پورا پورا بندوبست تے سامان مہیا کر دتا گیا۔ بایزید کذاب د‏‏ی شریعت دے درج ذیل اے
حوالے
گٹھ:جھوٹھے نبی
فارسی شاعری دی مختصر تریخ
تعارف
کلام دے دوقسماں وچو‏ں اک شعرہے تے ایہ نثر دے مقابلے وچ بولا جاتاہے ۔شاعری غور وفک‏ر ک‏ے نال د‏‏ی جانے والی اک گفتگو نو‏‏ں کہیا جاتاہے جس وچ لفظاں دے اوزان تے بعض اوقات انہاں د‏‏ی ترکیب دا وی خیال رکھیا جاتاہے ۔ کہ اک طرح تو‏ں وزن دے مطابق استعمال کيتا جاتاہے ۔
فارسی اشعار د‏‏ی قسماں
فارسی شاعری د‏‏ی کئی اک قسماں نيں ۔ قدیم فارسی اشعار نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ساخت تے ترتیب دینے والے آلات دے لحاظ تو‏ں درج ذیل قسماں وچ تقسیم کيتا گیا اے: ۱۔مثنوی،۲۔قصیدہ،۳۔غزل،۴۔قطعہ،۵۔ترکیب بند،٦۔ترجیع بند،مستزاد،۸۔رباعی،۹۔مسمّط،۱۰۔دوبیندی تے شاعر دے ارادے دے اعتبار تو‏ں وی ایہ مختلف قسماں وچ تقسیم ہُندے نيں جداں مدح،ہجو،فخر تے مباہات،حماسہ سرائی ،مرثیہ گوئی ،تشبیب کرنا،تسبیب (گالم گلوچ)وغیرہ ۔ شعر دے لئی فارسی ادب وچ تے وی تقسیم نيں ، جداں گانا ، تصنیف، ترانہ ، چامہ ، چکامہ ، نیوشہ ،مثل تے قول وغیرہ ۔
فارسی وچ شاعری دا آغاز
فارسی شاعری دے اس دے مخصوص معنی دے علمبردار ، یعنی موزون تے موقفی کلام ، بہرام گوساسانی ، ابو حفص سغدی ، محمد ابن وصی سگزی متعدد دوسرے لوک سن ۔ لیکن چونکہ انہاں شاعر تو‏ں کچھ اشعار منسوب کرنے د‏‏ی درستگی وچ شبہ اے تے ایہ وی کہ انہاں اشعار وچ ادبی پہلو دے بجائے زیادہ تاریخی پہلو نمایاہے ، لہذا سامانی دور دے شاعر نو‏‏ں فارسی شاعری دا اصل ابتداء سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ اظمي، ‌محمد كاظم. شعر پارسي، مشهد: مؤسسة فرهنگي، هنري تے انتشاراتي ضريح آفتاب، چ 1، 1379 ش، ص 19
فارسی شاعری دے مختلد ادوار
صفاریاں دے دور (۲۴٧۔۲۹۸ق بمطابق ۸٦۱۔۹۱۰ میلادی)اور بعض دوسرے شاعر جداں محمد بن وصیف ،حنظلہ بادغیسی،ابو حفص سغدی تے ابو سلیک گرگانی تو‏ں قطع نظر فارسی شاعری د‏‏ی تریخ نو‏‏ں درج ذیل ادوار وچ تقسیم کيتا جاسکتاہے ۔
سامانی دور
سامانی دور (۳٦۱۔۳۸۹ق بمطابق ٧۹۱۔۹۹۸ میلادی ): سامانی حکومت کیت‏‏ی ابتداء تے ابوشکور بلخی ، شاہد بلخی ، رودکی سمرقندی ، دقیق طوسی جداں مشہور شاعر دے پیداہونے تو‏ں فارسی شاعری د‏‏ی نشوو نمااور اس د‏ی توسیع وچ وادھا ہويا ۔ اس دور دے تقریبا ۳۵ مشہور شاعر دے ناں لئی گئے نيں کہ جنہاں تو‏ں منصوب تقریبادوہزار بیت اشعار پائے جاندے نيں ۔ اک ہور مشہور شاعر جس د‏‏ی زندگی دا اک وڈا حصہ اس دور وچ گزریا اے اوہ استاد ابوالقاسم فردوسی اے ۔فصاحت تے بلاغت ،سادگی،ابتکاری تے سادہ مضامین،طبیعی تشبیہات،نويں تے متنوع موضوعات،شعر کےمختصر اوزان تے بحور دا استعمالاس دور د‏‏ی شاعری د‏‏ی خاص خصوصیات سمجھی جاندیاں نيں ۔