بازیگر_قبیلہ
بازی گر
بازی گر قبیلے دے لوک اپنا مول راجستھان نال جوڑدے ہن۔ قبیلے نال متعلق وکھ-وکھ تریخی اتے اساطیری ویروے وی اس حقیقت دی گواہی کردے ہن۔ قبیلے نال متعلق لوک کہانیاں وچوں وی اس گل دے نشان ملدے ہن کہ بازی گر لوک آدی دور توں قبیلہ روپ وچ اپنا پسو پٹھورا لے کے اک تھاں توں دوجی تھاں اُتے گھمدے رہندے سن۔ ادوں ایہہ لوک ہور جنگلی کبیلیا وانگ بے پرواہ جیون بتیت کر رہے سن۔ راجستھان تے مگلا دے لگاتار حملیاں کارن ایہہ لوک اپنا مال اجڑ لے کے بار دے جنگلا ول ہجرت کرن لئی مجبور ہو گئے ۔ اس طرحاں لما سماں بار وچ پیش جیون بتیت کرن کارن ایہہ لوک پاکستان اتے آس-پاس دے قبائلی علاقیاں وچ وس گئے ۔ ایہناں وچوں بہتے لوک پاکستانی پنجاب اتے راوی دریا دے کنڈھے دے نال-نال وس گئے ۔ پاکستان وچ وی ایہہ لوک ورت اتے آجڑی جیون بتیت کرن لگ پئے ۔ اس پرکار ایہہ لوک متعلق علاقیاں وچ ‘خانہ بالزام'، ‘سرکیبند اتے ٹپریواس” ناواں نال جانے جان لگ پئے۔ ایہہ لوک آدی دور توں ہی بے پرواہی والا جیون بتیت کر رہے سن۔ ۱۹۴۷ دی بھارت پاک ونڈ دوران ایہناں لوکاں نوں اک وار پھر اجاڑے ساہمنا کرنا پیا۔ ونڈ مگروں چھڑے دنگیاں دوران ایہہ لوک بھارت دے وکھ-وکھ حصیاں وچ ہجرت کرن لئی مجبور ہو گئے جیہناں وچوں کئی لوک پنجاب دے زرخیز علاقیاں وچ جا وسے ۔ آدی دور توں ہی دسواریاں بھرے جیون وچوں لنگھدے ہوئے ایہہ لوک ہاڑھی ساؤنی کرکے اپنا جیون نرباہ کرن لگ پئے ۔ بازی گر قبیلے دے زیادہ تر لوک پشو پالک ہن ۔ گزر قبیلے وانگ بازی گر لوک وی لمے ویلے توں پشو پالک دے طور اُتے جیون نرباہ کردے آئے ہن۔ اس توں بعد ایہہ لوک پنجاب توں علاوہ ہور خطیاں وچ قائم ہون مگروں کرت نال متعلق ہور چھوٹے موٹے دھندے کرکے اپنا گزارا کرن لگ پئے ۔ اتھے اس گل دا ذکر کرنا بہت ضروری اے کہ بازی گر لوک ویلے دے ویگ نال جدھر وی گئے، اوہ اپنا اتہاس، اساطیر اتے پرمپراواں نوں وی نال ہی لے کے گئے۔ اسے لئی اج کئی صدیاں گزر جان دے بعد وی بازی گر لوک اک ولکھن سبھیاچار دے دھارنی ہن بازی گر قبیلہ بھارت دے وکھ-وکھ حصیاں وچ وسن دے باو جود وی اک دوجے نال ملورتن اتے اکمٹھتا ظاہر کردا اے۔ بھاویں کہ ایہہ لوک بھارت دے وکھ-وکھ حصیاں وچ گور، گورماٹی، بنجارہ، گوار، گواریا، باجیکر اتے ہور وکھ-وکھ ناواں ہیٹھ وچر رہے ہن مگر پھر وی ایہہ لوک قبیلے دے ‘غور ناں دے سانجھے سوتر وچ بنھے ہوئے ہن ۔ ایہہ لوک کھڑی، راوی، پنجاب اتے کئی ہور وکھ-وکھ طبقےآں وچ ونڈے ہون دے باو جود وی اک دوجے نال رشتہ ناطہ پربندھ وچ بچے ہوئے ہن۔ اجوکے دور وچ قبیلے دا لوک جیون کافی حدّ تک پرورتت ہو چکا اے ۔ قبیلہ پنچائت، گوتر ستریکرن، سجاتی ویاہ اتے اپنی مضبوط ٹوٹم ٹیبو انتظام کارن قبیلے دے لوک اج وی قبیلہ پرمپراواں اتے رسماں وچ گہرا یعقین رکھدے ہن۔ بازی گر قبیلہ اجتمائی بھاونا وچ گہرا یعقین رکھدا اے۔ اس توں علاوہ قبیلے وچ اندرلے (Insider) اتے باہرلے (Outsider) دا تجزیہ قبیلے دے لوکاں لئی بہت اہمیت رکھدا اے۔قبیلے دے لوک اک خاص دائرے وچ وچردے ہوئے اپنا جیون بتیت کردے ہن ۔ قبیلے وچ مناہیا اتے مانتاواں نوں لاگوُ کرن لئی قبیلے دی 'ٹوٹم ٹیبو انتظام اپنی موہری کردار نبھاؤندی اے۔ قبیلے وچ قبیلہ پرمپراواں دی گہری پکڑ ہون کرکے قبیلے دے لوکاں وچ سماجی ترقی متعلق گہری اداسینتا پائی جاندی اے۔ اداہرن دے طور اُتے اج وی قبیلے دے لوک عورت دا کردار اتے لڑکیاں دی سکھیا متعلق نانہہ پکھی رویہ رکھدے ہن۔ بازی گر کبیلو تے قبیلہ پنچائت اتے قبیلہ پینچا دی گہری چھاپ ویکھن نوں ملدی اے۔ بھاویں کہ جدید سکھ-سہولتاں اتے شہریکرن دے اثر ہیٹھ بازی گر قبیلے دی باہری دکھّ کافی حدّ تک بدل چکی اے پر اس سبھ ورتارے دے چلدیاں قبیلے دی اندرونی بنتر بڑی پیڈی بنی ہوئی اے ۔ بازی گر قبیلے وچ آدی دور توں ہی گوتر ستریکرن پایا جاندا اے ۔ اس پرکار قبیلے دا رشتہ ناطہ پربندھ گوتر مشتمل ورگی کرن (Gotra Hirarchy) اُتے انحصار کردا اے ۔ قبیلے وچ ہون والے کسے وی رشتے جاں ویاہ دی صورت وچ پتری گوتر متعلق سخت مناہی دی پالنا کیتی جاندی اے۔ قبیلہ اجیہے ویاہاں نوں اجوکے دور وچ وی مانتا نہیں دندا۔ اجوکے دور وچ بازی گر قبیلے دے لوک نمن پرکار دے دھندے کرکے اپنا گزارا کردے ہن۔ ایہناں وچ بہتے لوک ہاڑھی ساؤنی، مزدوری، پسوں پالن، کباڑ خریدن اتے سبزی آدی ویچ کے اپنا گزارا کردے ہن۔ قبیلے وچ سکھیا دی در نانہہ دے برابر اے ۔ قبیلے وچ عورت اتے لڑکیاں دی حالت بہت ہی ترس یوگ بنی ہوئی اے ۔ قبیلے دی عورت مزدوری اتے پشو آدی پال کے اپنا گزارا کر رہی اے۔ اک بند گروہ ہون کرکے قبیلے وچ ترقی دی رفتار بڑی دھیمی اے ۔ بازی گر قبیلے دی اک خاص خاصیت ایہہ اے کہ قبیلے دے لوک اج وی اپنی بولی اتے سبھیاچار نال خاص لگاؤ رکھدے ہن ۔ صدیاں گزر جان بعد وی قبیلے دے ہر گھر وچ “غور بولی بولی جاندی اے۔ اس توں علاوہ خاص پرحالات وچ قبیلے دی خفیہ بولی ‘پارسی دی ورتوں کیتی جاندی اے۔بازی گر ڈیرے دی ہر اک پنچائت بڑے ودھی مالیات ڈھنگ نال کم کردی اے ۔ ایہہ قبیلہ پنچائت اتے مہاپنچائت (ووء) دی قانونی انتظام مطابق کم کردا اے ۔ کبیلو دی پنچائت اتے مہاپنچائت وچ قبیلے دی ہر اک گوتر نوں پیؤ پرکھی کردار نبھاؤنی پیندی اے ۔ قبیلے وچ ایہہ کردار آدکالی پرکھیاں ولوں مقررہ کیتی گئی اے۔ اجوکے دور وچ وی ایہہ کردار پیڑھی در پیڑھی اسے طرحاں چلدی آؤندی اے۔ قبیلے دی پنچائت وچ ہر اک گوتر نوں یوگ تھاں دتا جاندا اے۔ اس طرحاں پنچائت اتے مہاپنچائت دی طاقت اتے اقتدار دی گوتر مطابق ڈھکویں ونڈ کیتی گئی اے ۔ بازی گر قبیلے دی پنچائت اتے مہاپنچائت (ڈھوء) دی اک خاص خاصیت ایہہ اے کہ اس وچ گوتر باہری پینچاں اتے میئتبر لوکاں دی اک خاص کردار ہندی اے۔ اوہ قبیلے دے اندرلے جھگڑیاں دی خاص طور اُتے نظرثانی کردے ہن۔ قبیلے وچ اجیہے انسان نوں ‘اؤرسکھیا کیہا جاندا اے۔ اؤرسکھیاں' توں مطلب اے گوتر باہری ہر اک قبیلہ پنچائت وچ اؤرسکھیا اک ‘انکش دا کردار ادا کردا اے ۔ بازی گر لوک اپنے ہر اک ڈیرے وچ ‘اؤرسکھیا` نوں خاص تھاں دیندے ہن اتے ایہناں لوکاں نوں اچیچے طور اُتے ہر اک ڈیرے وچ وسایا جاندا سی ۔ اس توں علاوہ قبیلے دے جم، ویاہ، موت اتے ہر اک حقیقت تہوار وچ ‘اؤرسکھیا` دا خاص اہمیت ہندا اے ۔