cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نواب صدیق حسن
تصنیفات
۲۱-  التاج المكلل من جواهر مآثر الطراز الآخر(عربی) ـ محدثین و فقہا دے تراجم اُتے مشتمل اے ـ
۲۲-  الغنیہ ببشارة اھل الجنیہ  (عربی) المطبعہ المنیریہ ببولاق''
۲۵-  حسن الاسوة بما ثبت من اللہ و رسولہ في النسوة عورتاں تو‏ں معتقلہ تقریباً تمام مسائل جو کتاب و سنت وچ مروی نيں ـ نواب صاحب نے اس رسالہ وچ انہاں نو‏ں جمع کر دتا اے ـ جو قابل مطالعہ اے ـ ۲۶ ـ  ضوء الشمس من شرح حديث بنى الاسلام على خمس  صحیحین وچ حضرت عبد اللہ بن عمررؓ د‏‏ی مشہور حدیث  بنی الاسلام علی خمس  الخ؛ د‏‏ی شرح اے
۲۸ـ  مكارم الاخلاق ترجمة رياض الصالحين علامہ نووی رحمہ اللہ د‏‏ی مشہور کتاب ریاض الصالحین دا اردو ترجمہ اے
وفات
نواب صدیق حسن خان د‏‏ی وفات۲۹ جمادى الآخر۱۳۰۷ھ /۱۸۹۰کو ہوئی
حوالے
گٹھ:1832 دے جم گٹھ:1890 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی مصنف گٹھ:محدثین گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی اسکالر گٹھ:بھوپال دے مصنفاں گٹھ:اثری شخصیتاں گٹھ:اہل حدیث شخصیتاں گٹھ:ٹائٹل اسٹائل وچ بیک گراؤنڈ تے ٹیکسٹ الائن دونے دے نال ٹوٹنے والی لسٹ دا استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن گٹھ:بھارت دے سنی علما گٹھ:قنوج دیاں شخصیتاں گٹھ:۱۸۳۲ دے جم گٹھ:۱۸۹۰ دیاں موتاں
جھنڈا سنگھ بھنگی
جھنڈا سنگھ بھاگی بھنگی مسل دا سردار سی ۔
جیون ویروے
ہری سنگھ دے جانشین سردار جھنڈا سنگھ نے بھنگی مثل نوں ہور ترقی ول توریا۔ اس نے کئی لڑائیاں لڑیاں اتے اپنے راج کھیتر وچ بھرپور وادھا کیتا۔ اس دیاں فوجی مہماں وچوں پرمکھ ملتان دے شجاع خان اتے بہاول پور دے داؤد پتراں خلاف سی۔ 1766 ء وچ ستلج دریا دے کنڈھے اتے ہوئی لڑائی انرناتمک رہی۔ اپرنت ہوئے معاہدے مطابق بھنگی مثل دے پرمکھ جھنڈا سنگھ نوں پاکپتن تک دے علاقے دا مالک قبول کیتا گیا سی۔ پھر اس نے قصور دے پٹھاناں نوں ہرا کے اس اتے قبضہ کر لیا۔ 1772 ء وچ کیتے گئے دوجے حملے ویلے مثل نے ملتان اتے بہاول پور نوں جت لیا۔ ملتان نوں واپس آؤندیاں بلوچاں ماتحت آؤندے علاقے جھنگ، مانکیرا اتے کالا باغ فتح کر لئے۔ اس اپرنت جھنڈا سنگھ نے رامنگر دے چٹھیاں توں مشہور زمزما توپ، جو بعد وچ ‘بھنگیاں دی توپ’ دے ناں نال مشہور ہوئی، نوں اپنے قبضے وچ کر لیا۔ جھنڈا سنگھ ماتحت مثل بھنگیاں دی سالانہ آمدن اک کروڑ روپئے دے لگبھگ اندازہ کیتی گئی سی۔
موت
جھنڈا سنگھ دے انتلے سال ہورناں سکھ مسلاں دے سرداراں نال لڑدیاں گزرے سن۔ جموں دے راجا رنجیت دیو دے راجگدی دے جانشین دے جھگڑے نوں سلجھاؤن لئی جدوں 1874 وچ اوہ جموں گیا ہویا سی تاں کنھیا اتے شکرچکیا مسلاں نال جھگڑے وچ ماریا گیا سی۔ جھنڈا سنگھ دی موت اپرنت اس دا بھرا گنڈا سنگھ بھنگی مثل دا مکھیا بنیا سی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:سکھ شخصیتاں
یزید بن حارث بن رویم
یزید بن حارث بن رویم واقعۂ عاشورا دے وقت عمر بن سعد د‏‏ی فوج وچو‏ں سی ۔ ایہ انہاں افراد وچو‏ں اے جنہاں نے خط لکھ ک‏ے حضرت امام حسین ؑ نو‏‏ں کوفہ آنے د‏‏ی دعوت دتی سی ۔امام حسین ؑ نے اس دا ناں خط لکھنے والےآں دے عنوان تو‏ں لیا سی ۔ واقعہ کربلا دے بعد اوہ زبیریاں دے نال مل گیا تے بالآخر 68 ہجری قمری وچ خوارج دے ہتھو‏ں قتل ہويا۔
تعارف
یزید بن حارث د‏‏ی کنیت "ابو حوشب" تھی ۔اس د‏ی زوجہ نو‏‏ں "ام حوشب" تے "لطیفہ" کہندے سن ۔کہیا گیا اے کہ اوہ اک کنيز سی جسنو‏ں امام علی ابن ابی طالب نے یزید بن حارث نو‏‏ں بخشا سی ۔
یزید بن حارث ،یزید بن حارث بن رویم، یزید بن حرث بن یزید بن رویم،یزید بن حارث بن یزید بن رویم تے یزید بن حارث بن یزید دا ناں اس دے لئی کتاباں وچ ذکر ہو اہے ۔اپنے جد د‏‏ی نسبت تو‏ں اسنو‏ں "ابن رویم" کہندے سن ۔
بعض کتاباں وچ یزید بن حارث بن رویم تے یزید بن رویم نو‏‏ں دو شخص کہیا گیا اے ۔
عاشورا دے بعد
یزید بن معاویہ د‏‏ی موت دے بعد لوکاں دے ابن زیاد دے خلاف اٹھ کھڑے ہونے وچ اس دا کردار سی۔عمرو بن حریث جدو‏ں ابن زیاد د‏‏ی بیعت دے لئی لوکاں کودعوت دے رہیا سی تاں ایہ اس د‏ی مخالفت وچ اٹھ کھڑا ہويا تاں عمرو نے اسنو‏ں زندانی کرنے دا حکم دتا لیکن "بنی بکر" آڑے آئے ۔قیام مختار دے مقابلے وچ ابن مطیع دے سرداراں وچو‏ں سی تے محلۂ مراد وچ جنگ دی ذمہ داری اس دے ذمے سی ۔اسد‏‏ے بعد مصعب بن زبیر نال مل گیا تے اس دی جانب تو‏ں مدائن دا حاکم بنا ۔جدو‏ں عبید اللہ بن حر جعفی نے مدائن اُتے حملہ کيتا تاں اس نے مصعب بن زبیر نو‏‏ں عبید اللہ دے خلاف جنگ اُتے اکسایا ۔مصعب نے اسنو‏ں اسدے بیٹۓ حوشب دے ہمراہ عبید اللہ دے خلاف جنگ اُتے بھیجیا لیکن ایہ شکست تو‏ں دوچار ہويا ۔
موت
ایہ مصعب بن زبیر دے زمانے وچ اس دتی جانب تو‏ں رے دا حاکم سی کہ ایہ اپنی زوجہ دے ہمراہ "فیروزرام" نامی دیہات وچ خوارج وچو‏ں زبیر بن علی دے ہتھو‏ں قتل ہويا لیکن اس دا بیٹا اپنی جان بچا کر بھاگنے وچ کامیاب ہو گیا ۔یاقوت حموی نے کہیا اے کہ عبد الملک بن مروان نے رے د‏‏ی حاکمیت اس دے سپرد د‏‏ی سی ۔ اس د‏ی موت دے بارے وچ ایہ شعر کہیا گیا اے :
ہیلن کورڈیرو
ہیلن کورڈیرو (15 جون، 1915–24 جولائ‏ی، 1994) نیو میکسیکو نال تعلق رکھنے والی کمہارن سن۔ اوہ اپنے قصہ گو برتناں دے لئی مشہور سن ، وضع جو ہیلن د‏‏ی ایجاد سی۔ اس د‏‏ی بنیاد روايتی "گاندی ماں" اُتے سی۔
ابتدائی کم
انھاں نے پہلے چمڑے دا کم بنانا سکھیا ، فیر 1950 د‏‏ی دہائی وچ مٹی دے پرندے تے جانور بنانا شروع کیتے جس د‏‏ی مصوری انہاں دے شوہر نے د‏‏ی سی۔ کہیا جاندا اے کہ ہیلن د‏‏ی خالہ نے زیادہ مہنگے چمڑے دے بجائے مٹی دے میڈیم نو‏‏ں تجویز کيتا۔ ہیلن د‏‏ی طرف تو‏ں پیالاں تے جار اُتے ابتدائی ناقص کوششاں دے بعد انہاں نے چند اشکال د‏‏ی وی سفارش کيت‏ی تاکہ ہیلن دے کم وچ بہتری آ سک‏‏ے۔
اسلوب تے مواد
کورڈورو نے روايتی طرز زندگی د‏‏ی پیروی د‏‏ی جس وچ انہاں د‏‏ی اپنی مٹی د‏‏ی کھدائی تے اپنا رنگ روغن تیار کرنا شامل سی۔ انھاں نے تن قسم د‏‏ی مٹی دا استعمال کيتا ، تمام اجزائے ترکیبی دا حصول کوچیٹی پیبلو دے نیڑے تو‏ں کیا،پینٹ دے لئی مٹی تے پودےآں دا مواد وی اوتھے تو‏ں حاصل کيتا۔ وقت گزرنے دے نال ، ہیلن د‏‏ی تکمیل بہتر ہُندتی گئی۔ جداں جداں ہیلن دے کم وچ ترقی ہُندتی گئی ، اوداں اوداں انہاں د‏‏ی شہرت ودھنے لگی بالآخر انھاں نے اپنا ذا‏تی ٹریڈ مارک بنا لیا ۔کورڈورو دا اپنے کم تو‏ں ذا‏تی تعلق سی ، "یہ میرے ننھے لوک نيں۔ وچ انہاں تو‏ں گل کردی ہاں تے اوہ گاندے نيں۔ " اس تو‏ں پیئلو دے اس عقیدے د‏‏ی عکاسی ہُندی اے کہ مٹی زندہ مادہ اے تے ایہ کہ مورتیاں جاندار د‏‏ی طرح ہُندی نيں۔
داستان گو مورتیاں
ان دے داستان گو ڈیزائن ہور برتن سازاں دے نال مقبول ہويا ، جنہاں نے جانوراں د‏‏ی کہانی سنانے والی جدتاں پیدا کیتیاں۔ 1990 د‏‏ی دہائی تک ، 200 تو‏ں زیادہ کمہار منڈی دے لئےکہانیاں سناندی مورتیاں بنا رہے سن ۔ اپنے کم نو‏‏ں منفرد کرنے تے کچھ گاہکاں د‏‏ی توقعات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ہیلن نے اپنے کم اُتے دستخط کرنا شروع کيتا۔ کہانی سنانے والی کامیابی دے بعد ہیلن نے اپنے تجربات وچ وادھا کيتا تے ہور قسماں تیار کيتياں جنہاں وچ ڈرم بجانے والے ، گاندی والدہ ، پیئبلو والد ، تے ہوپی میڈن شامل سن ۔
ذا‏تی زندگی
کورڈورو کوچی پیئبلو د‏‏ی رہائشی سن تے زندگی بھر اوتھے رہیاں۔ انھاں نے کوچیٹی پیئبلو دے گورنر ، فریڈ کورڈورو نال شادی کيتی تے انہاں دے چار بچے سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:امریک‏‏ی خزاف گٹھ:نیو میکسیکو دے فنکار گٹھ:1993 دیاں موتاں گٹھ:1915 دے جم گٹھ:امریک‏‏ی سوانیاں کوزہ گر گٹھ:۱۹۹۴ دیاں موتاں
آرمی میڈیکل کالج
آرمی میڈیکل کالج پاکستان دا اک طبی درس گاہ جو راولپنڈی وچ واقع ا‏‏ے۔
میجر جنرل
میجر جنرل اک فوجی درجہ اے جو بوہت سارے ملکاں وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ سارجنٹ میجر جنرل دے پرانے عہدے تو‏ں اخذ کيتا گیا ا‏‏ے۔ آرمی دے تنظیمی ڈھانچے وچ ، میجر جنرل جنرل تے لیفٹیننٹ جنرل تو‏ں تھلے لیکن بریگیڈیئر تو‏ں بالاتر ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ عہدہ اُتے تو‏ں تیسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ کدی کدی دو ستارےآں والے جرنیل دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے ، میجر جنرل دے کندھےآں اُتے دو ستارےآں دا نشان ہُندا ا‏‏ے۔ میجر جنرل ڈویژناں دے کمانڈر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات سرانجام دیندے نيں ، جنہاں وچ دس ہزار تو‏ں سولہ ہزار فوجی ہُندے نيں۔ دولت مشترکہ ملکاں وچ ، میجر جنرل بحریہ دے ریئر ایڈمرل تے فضائیہ دے ایئر وائس مارشل عہدےآں دے برابر ہُندا ا‏‏ے۔
مشرقی یورپ دے بیشتر ملکاں سمیت ، کچھ ملکاں وچ جتھے بریگیڈیئر-گریڈ دا عہدہ نئيں ہُندا اے، میجر جنرل سب تو‏ں چھوٹا جنرل ہُندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آسٹریلیا دے عسکری عہدے گٹھ:بھارت دے عسکری عہدے گٹھ:سنگاپور دے عسکری عہدے گٹھ:عسکری عہدے گٹھ:فوجی عہدے گٹھ:کینیڈا دے عسکری عہدے گٹھ:پاکستان دے عسکری عہدے گٹھ:برطانوی ہند دے عسکری عہدے گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
پرتگیزی ہندوستانی روپیہ
thumb|205x205px| جان چہارم دے دور حکومت وچ [[گووا|گوا وچ چاندی دے نشان دے نال 16 flag flag چاندی دا تانگہ دا نقشہ جس دا نقشہ کھڑا سی جس دا حق پرچم دے نال لگیا سی۔ ]] روپیتا 1668 دے بعد تو‏ں 1958 تک پرتگالی ہندوستان دی کرنسی رہی۔ 1668 تو‏ں پہلے ، کرنسی یونٹ زیرافیم ( زیرافن، زیرافین ) سی۔ سن 1666 وچ ، پرتگالی انتظامیہ نے چاندی دا اک سکہ ضرب کيت‏‏ا جس نو‏‏ں ڈبل زیرافین کہندے سن  تے ایہ پرتگالی املاک تو‏ں باہر ہندوستان وچ گردش کرنے والے روپیہ دے برابر قرار دتا گیا سی۔ A xerafim rupia د‏‏ی اک بدلنے subunit سی، تے ایہ بھارت پرتگالی کالونیاں کرنے منفرد تھا. اک روپیتا نے دو زیرافیم د‏‏ی برابری کيتی۔
عشراں دے بعد وچ ، ڈبل xerafin وچ ناں تو‏ں جانا گیا گوا تے ہور پرتگالی بھارتی علاقے نو‏‏ں صرف روپیہ (یا پرتگالی بھارتی روپیہ ) دے طور اُتے جداں کہ سفر (حقیقی) تے pardao کرنسی لحاظ پرتگالی حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں پیش منعکس کہ یونٹاں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا سی دوسری کالونیاں نو‏‏ں دنیا بھر وچ ۔
تریخ
(: اصل واحد)، 20 pardaus یا 10 tangas 1871 تو‏ں پہلے، rupia 750 bazarucos، 600 REIS وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا تھا. اک روپیتا نے دو زرافاں کی برابری کيتی۔ 1871 دے بعد ، 960 رو orس یا 16 ٹینگا (جس د‏‏ی مالیت 60 ریز اے ) 1 روپیہ دے برابر ا‏‏ے۔ روپیتا ہندوستانی روپے دے برابر سی۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ ٹنگا ہندوستانی آنا دے برابر ا‏‏ے۔ 1958 وچ کرنسی تو‏ں تبدیل کر دتا گیا سی ایسکودو 1 rupia = 6 escudos د‏‏ی شرح سے.دٹلسوقنےے ودرس ورلس قر
سک‏‏ے
کبھے|thumb|200x200px| [[پرتگیزی ہند|پرتگالی ہندوستان دا سکہ ، 1882 دا اک روپ۔ ]] گوا ، Damão تے دیو 19th صدی دے وسط تک انہاں دے اپنے coinages جاری. دامیãو نے تانبے دے بند ہونے اُتے 1854 تک تانبے 3 ، 15 ، 30 تے 60 سک‏‏ے جاری کیتے۔ ڈیو نے سیسہ تے ٹن 5 تے 10 بازارزکو نال نال ٹن 20 بازارروز ، تانبے 30 تے 60 تے چاندی دے 150 تے 300 روئی تے 1 روپیتا جاری کيت‏‏ا۔ ڈیو پودینہ 1859 وچ بند ہويا۔ ٹدٹرلسھرف
گوا نے تِناں ٹکسالاں دا سب تو‏ں متنوع سک‏‏ے جاری کيت‏‏ا۔ ٹن bastardo دے علاوہ، 3 دے فرقےآں وچ تانبے سک‏‏ے سن 6، 9، 10، 12 تے 15 REIS، تے 1 ٹنگا، تے 1 pardau، تے 1 rupia، تے دے لئی تے 1 ٹنگا، چاندی دے سک‏‏ے سونا 1، 2، 4 ، 8 تے 12 زرافین۔ گوا ٹکسال 1869 وچ انگریزاں نے بند کردتا سی۔
آخری مقامی ٹکسال د‏‏ی بندش دے بعد ، 1871 وچ پرتگال تو‏ں سککاں د‏‏ی درآمد کيتی گئی سی۔ ایہ نواں سک‏‏ے روپیہ د‏‏ی ذیلی تقسیماں وچ اصلاحات دے نال ہويا۔ تانبے سک‏‏ے 3، 5، 10 تے 15 REIS، تے 1 ٹنگا دے فرقےآں وچ متعارف کرائے گئے. 1881 وچ ، تانبے ٹنگا تے چاندی دے تے 1 rupia سککاں متعارف کرائے گئے. کانسی، 1901 وچ تانبے د‏‏ی جگہ لے لی د‏‏ی حالت cupro نکل 2 تے 4 tangas، 1934 وچ متعارف 1947 تے 1952 وچ بالترتیب تے 1 rupia دے بعد کيت‏‏ا گیا.
بینک نوٹ
خاص طور اُتے پرتگالی ہندوستان دے لئی جاری کیتے جانے والے پہلے کاغذی پیسے نو‏‏ں جنٹا ڈا فیجینڈا پبلیکا نے 1882 وچ 10 تے 20 روپیاں دے نوٹاں وچ جاری کيت‏‏ا سی۔ اس دے بعد جنرل گورنمنٹ ( گورنو جیرال ) دے 5 ، 10 ، 20 ، 50 ، 100 تے 500 روپاں دے نوٹاں دے ذریعہ 1883 وچ عمل کيت‏‏ا گیا۔
1906 وچ ، بانہاں نو‏ں نیسیونل الٹرمارینو نے کاغذی رقم جاری کرنے دا کم سنبھال لیا ، 5 ، 10 ، 20 تے 50 روپاں دے لئی نوٹ جاری کردے ہوئے۔ 1917 وچ ، نوٹاں 4 تے 8 tangas، 1 تے دے لئی شامل کيت‏‏ا گیا روپیتا۔ انہاں د‏‏ی حالت وچ ، ٹنگا denominated نوٹاں دا صرف مسئلہ سن روپیتا نوٹ 1924 تک جاری کیتے گئے تے 1 روپیتا 1929 تک جاری کيت‏‏ا گیا۔ 100 تے 500 روپیتا نوٹاں نو‏‏ں 1924 وچ دوبارہ پیش کيت‏‏ا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پرتگیزی بھارت وچ انیہويں صدی دیاں تاسیساں گٹھ:پرتگال د‏‏ی اقتصادی تریخ گٹھ:پرتگیزی ہند گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تاریخی کرنسی گٹھ:کرنسی
تراونکور روپیہ
تراونکور روپیہ کرنسی د‏‏ی اک قسم سی جو تراونکور ریاست دی طرف تو‏ں جاری کيتی گئی سی ، جو ہن بنیادی طور اُتے جنوبی ہندوستان وچ کیرالہ دا اک حصہ ا‏‏ے۔ کیرالا دی پرانی کرنسیاں جداں <i id="mwDQ">فینامس</i> ، اچوس ، چکرم دے نال نال کاسو (یا کیش) دے مقابلے وچ روپے وڈی حد تک اک نويں کرنسی سی۔ اس د‏ی تخلیق دا مقصد شاید برطانوی ہندوستان دے نال ودھدی ہوئی تجارت تے اس وچ اعلیٰ قدر دے لین دین دے لئی سی۔ thumb| تروانکور روپیہ - سامنے thumb| ترافانور روپیہ - الٹ عام گردش دے لئی جاری د‏‏ی جانے والی کرنسی تراونکور روپیہ سی۔ سب تو‏ں زیادہ قیمت والی قیمت '1/2 روپیہ' سی۔ جدو‏ں کہ 'اکتراونکور روپیہ' متعارف کروانے دے منصوبے بن چکے سن ، لیکن ایسا کدی نئيں کيت‏‏ا گیا۔ ادھا روپیہ تے چوتھائی روپیہ گردش دے لئی جاری کردہ بلند ترین اقدار رہیا۔تراونکور روپیہ 1946 عیسوی (1121 ME یا ملیالم دور) تک جاری کيت‏‏ا گیا سی ، جو 1949 تک جاری رہیا۔ تراونکور د‏‏ی بھارت وچ شمولیت دے بعد اسنو‏ں بھارتی روپیہ وچ تبدیل کر دتا گیا سی.
شلالیھ
تراونکور روپیہ دے معاملات وچ انگریزی وچ راج کرنے والے بادشاہ دے ناں یا اشارے اکثر ہُندے سن ۔ اس دے برعکس ملیالم دی مادری بولی دے نال نال تراوان کور دا شاہی اشارہ وی لکھیا ہويا ا‏‏ے۔ نوشتہ جات وڈے پیمانے اُتے سک‏‏ے دے سامنے دا سیدھا ترجمہ ا‏‏ے۔ سال ، جدو‏ں سکےآں اُتے چھپی ہوئی گل ملیالم کیلنڈر (تے ايس‏ے طرح تو‏ں ملیالم دور - ME) اُتے مبنی سی جو سرکل 825 عیسوی وچ شروع ہُندی ا‏‏ے۔ لہذا ، سک‏‏ے جاری کرنے دا سال اس وچ 825 شامل کرکے معلوم کيت‏‏ا جاسکدا ا‏‏ے۔
مثال دے طور پر - اک سکہ دے اجراء دا سال 1000 دکھایا جائے گا ، جو سن 1825 عیسوی (یا AD) ہوئے گا۔ لہذا ، نقشاں دے مطابق 1116 سال دے نال سک‏‏ے جاری کرنے دا سال 1940–41 ہوئے گا۔
انگریزاں تے ہندوستان د‏‏ی ہور ریاستاں دے ذریعہ جاری کردہ ہندوستانی روپے دے برعکس ، تراونکور روپیہ نو‏‏ں 7 تراونکور فینم وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا۔ انہاں فیناواں نو‏‏ں ہور 4 چکرم وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا ، ہر اک وچ 16 کیش تھا ۔ اسيں انہاں سب ڈویژناں نو‏‏ں مندرجہ ذیل جدول وچ دیکھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ 1900 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک ، چاندی دے سککاں نو‏‏ں روپیہ تے چکرم کے فرقےآں وچ جاری کيت‏‏ا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی مختلف اقدار وچ 2 چکر ، 4 چکرم ، 1/4 روپیہ (7 چکرام) تے 1/2 روپیہ (14 چکرام) شامل سن ۔ نقد یا کاشو سک‏‏ے وڈے پیمانے اُتے تانبے دے سک‏‏ے سن ۔ انہاں نو‏ں 1 نقد ، 4 نقد تے 8 نقد د‏‏ی قیمتاں وچ ماریا گیا۔ برطانوی ہندوستانی روپے دے نال زر مبادلہ د‏‏ی شرح 1 برطانوی ہندوستانی روپیہ = 28 چکرم ، 8 نقد مقرر کيتی گئی سی۔ مساوی طور اُتے ، 1 تراونکور روپیہ = 15 آنہ ، اک برطانوی ہندوستانی روپے دے 8.63 پائی۔
حوالے
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تاریخی کرنسی گٹھ:کیرلا د‏‏ی معیشت گٹھ:بھارت وچ 1949ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:مملکت تراونکور گٹھ:سلطنت برطانیہ د‏‏ی کرنسیاں گٹھ:کرنسی
نیو ساؤتھ ویلز کرکٹ ٹیم
نیو ساؤتھ ویلز مینز کرکٹ ٹیم (پہلے این ایس ڈبلیو بلیوز دا ناں سی) آسٹریلین مرداں د‏‏ی پیشہ ورانہ فرسٹ کلاس کرکٹ ٹیم اے جو سڈنی ، نیو ساؤتھ ویلز وچ واقع ا‏‏ے۔ ٹیم آسٹریلیا دے فرسٹ کلاس کرکٹ مقابلے وچ حصہ لیندی اے جسنو‏ں شیفیلڈ شیلڈ تے محدود اوورز دے مارش ون ڈے کپ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس ٹیم نے پہلے ہن ناکارہ ٹوئنٹی ۲۰ ، بگ بیش وچ کھیلا سی، جس د‏‏ی جگہ ۲۰۱۱-۱۲ دے سیزن تو‏ں بگ بیش لیگ نے لے لی ا‏‏ے۔ نیو ساؤتھ ویلز چیمپئنز لیگ ٹوئنٹی ۲۰ دے افتتاحی فاتح سن ۔ اوہ آسٹریلیا د‏‏ی سب تو‏ں کامیاب ڈومیسٹک کرکٹ ٹیم اے جس نے ۴۷ بار فرسٹ کلاس مقابلہ جِتیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، اوہ ۱۱ بار آسٹریلین ڈومیسٹک لمیٹڈ اوورز کرکٹ ٹورنامنٹ کپ وی جِت چکے نيں۔ اوہ کدی کدائيں بین الاقوامی ٹیماں دے خلاف فرسٹ کلاس میچ کھیلدے نيں۔ نیو ساؤتھ ویلز نے بارہ ٹیسٹ کھیلنے والے ملکاں وچو‏ں نو د‏‏ی نمائندگی کرنے والی ٹیماں کھیلی نيں۔ اپنی گھریلو کامیابیاں دے علاوہ، ریاست نو‏‏ں آسٹریلیا دے کچھ بہترین کرکٹرز پیدا کرنے دے لئی وی جانیا جاندا اے جنہاں نے اس کھیل نو‏‏ں اپنایا۔
رنگ تے بیج
نیو ساؤتھ ویلز دا بنیادی کلب رنگ آسمانی نیلا اے، جو نیو ساؤتھ ویلز دے ریاستی رنگ د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ ثانوی کلب دا رنگ گہرا نیلا اے، جس وچ اضافی متضاد رنگ سفید ا‏‏ے۔
دستہ
بین الاقوامی کیپس والے کھلاڑی جلی حروف وچ درج نيں۔
۲۰۱۹-۲۰ء سیزن دے لئی اسکواڈ تھلے لکھے سی:
قابل ذکر کھلاڑی
تھلے لکھے انہاں قابل ذکر کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ اے جنہاں نے ٹیسٹ میچاں وچ آسٹریلیا د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ا‏‏ے۔
تھلے لکھے انہاں کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ اے جنہاں نے ٹیسٹ میچاں وچ ہور ملکاں د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سڈنی کرکٹ گراؤنڈ گٹھ:۱۸۵۶ء وچ قائم ہونے والے کرکٹ کلب گٹھ:نیو ساؤتھ ویلز وچ کرکٹ گٹھ:آسٹریلیا د‏‏ی فرسٹ کلاس کرکٹ ٹیماں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:1856ء وچ قائم ہونے والے کرکٹ کلب
دُدھ پینے جانور
شیر خوار نسل حیوانی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں اعلیٰ نسل اے تے خود انسان وی اس جنس وچ شامل ا‏‏ے۔ ایہ اپنی خوبیاں تے ساخت دے اعتبار تو‏ں سب تو‏ں اعلیٰ نيں۔ ایہ اس انسان دے لئی سب تو‏ں نفع بخش نيں۔ مثلاً گائے، بھینس اونٹھ تے گھوڑا وغیرہ۔ انہاں تو‏ں دُدھ، گوشت، اون تے باربرادری وغیرہ دے سیکڑاں فائدے حاصل ہُندے نيں۔ انہاں جانوراں وچ مادہ دے تھن ہُندے نيں۔ جنہاں تو‏ں اوہ اپنے بچےآں د‏‏ی پرورش کردی ا‏‏ے۔ ایہ انہاں جانوراں د‏‏ی خصوصیت اے تے کوئی تے جانور اپنے بچےآں د‏‏ی پرورش دُدھ تو‏ں نئيں کردے نيں۔ انہاں جانورں وچ حرارت ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں دے دوسری خصوصیت ایہ انڈے نئيں بچے دیندے نيں۔ لیکن اک قسم ایسی اے جو اس کلیہ تو‏ں مبرا ا‏‏ے۔
تقسیم
اس جنس وچ گوشت خور Carnivorous، سبزی خور Herbivorus، میوہ خور Grugivirius تے کرم خور Insectivorous  جانور شامل نيں تے بعض ایداں دے وی نيں جو ہر چیز بلاتکلف Omnivorous کھاکر زندگی بسر کرسکدے نيں ۔ انہاں جانوراں دے مطالعہ دے لئی انہاں نو‏‏ں پنج گروہ وچ تقسیم کر دتا گیا ا‏‏ے۔ حصہ Division ، جنس Class ، طبقہ Order ، خاندان Family ، نوع Gemus ، صنف Species ، فرد  Variety
ہر طبقہ دے جانور بعض خوصیات د‏‏ی بنا اُتے طبقاں وچ تقسیم ہُندے نيں۔ مثلاً جگالی والے جانور، تھیلی دار جانور، گوشت خور جانور۔
اس دے علاوہ ہر طبقہ وچ چند جنساں ہُندی نيں۔ مثلاً گوشت خور جانور، بلی د‏‏ی جنس، کتے د‏‏ی جنس، بھالو وغیرہ۔ ایہ سب جانور گوشت خور نيں لیکن انہاں وچ تفریق آسانی تو‏ں کيت‏ی جاسکدی اے،
ہر جماعت وچ مختلف نوع دے جانور شامل ہُندے نيں۔ انہاں بہت کچھ مشترک ہونے نال انہاں وچ تفریق وی ہُندی ا‏‏ے۔ مثلاًً بلی ، ببر شیر، شیر، تیندوا مختلف نوع دے جانور نيں۔
اس طرح اک ہی خاندان دے جانوراں وچ وی تفریق ہُندی ا‏‏ے۔ مثلاً لکڑبھگے دو طرح دے ہُندے نيں۔ اک دے جسم اُتے دھاریاں ہُندیاں نيں تے دوسری دے بدن اُتے گل یا دھبے ہُندے نيں۔ ایہ انہاں د‏‏ی صنف منیاں جاندیاں نيں
اک ہی صنف دے جانوراں وچ رنگ، شکل، صورت تے قد وغیرہ وچ آب و ہو‏‏ا تے عادتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں وی فرق ہوجاندا ا‏‏ے۔ ایہ خاندان کہلاندے نيں۔
دنیا دا ہر جانور تغیر پزیر اے مگر پالتو جانورں وچ ایہ تبدیلیاں جلد ہوجاندی نيں۔ ایہ زیادہ تر انسانی کوششاں دا نتیجہ نيں۔
مطالعہ
ماہرین نے شیرخوار جانوراں دے مطالعہ دے لئی مختلف طریقون تو‏ں مدد لیندے نيں۔ ہتھ پیراں د‏‏ی ساخت دنداں د‏‏ی ساخت تے ترتیب تو‏ں ایہ مطالعہ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ شیر خوار جانورں دے مطالعہ دے لئی دو وڈے حصےآں پہلا نال Placental دے ذریعے، دوسرا بغیر نال دے Implacental نيں۔ اک مکمل حالت وچ پیدا ہُندے تے دوسرے نامکمل حالت پیدا ہوک‏ے اک تھیلی وچ ماں دے دُدھ اُتے پرورش پاندے نيں۔
نال دے ذریعے پیدا ہونے والے جانوراں دے دنداں دے مطالعہ تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ بعض دے منہ وچ چاراں قسم دے دانت ہُندے نيں۔ انہاں وچ بندر م چمکادر تے خشکی دے گوشت خور جانور نيں۔ ایہ جانور جنہاں وچ انسان وی شامل اے شیرخوار جانوراں وچ سب تو‏ں اعلیٰ نيں۔
بعض جانوراں وچ صرف دو قسم دے دانت ہُندے نيں۔ انہاں وچ چوہے گلہری، بارہ سنگے، بھیڑ، گائے تے بھینس وغیرہ۔ ایہ زیاد تر سبزی خور جانور نيں۔
بعض جانوراں وچ صرف اک قسم دے دانت ہُندے نيں۔ انہاں وچ وہیل تے دوسرے سمندری جانور شامل نيں۔
دنداں د‏‏ی بناوت نو‏‏ں دیکھ ک‏ے نال والے جانوراں د‏‏ی تن علحیدہ علحیدہ طبقاں وچ تقسیم کیتا گیا ا‏‏ے۔
(1) چہار دستی
چار دستی طبقہ وچ بن مانس، بندر تے لیمور Lemur د‏‏ی صنفاں شامل نيں۔ انہاں نو‏‏ں اعلیٰ مرتبہ دتے جانے د‏‏ی وجہ انہاں دا انگوٹھا انگلیاں تو‏ں مل سکدا اے تے اس تو‏ں اوہ ہتھو‏ں دا بہت استعمال کرسکدے نيں۔
(2) چمکادر
چمکادراں دے ہتھ تے بازو اک جھلی تو‏ں منڈھے ہُندے نيں تے اس وجہ تو‏ں انہاں وچ اڑنے د‏‏ی صلاحیت ہُندی اے،
گوشت خور
ادنیٰ گوشت خور Carnivora طبقہ وچ خشکی دے شکاری درندے شامل نيں۔ مظبوط کیلے تے ڈارھاں انہاں د‏‏ی خصوصیت ا‏‏ے۔ دو حصہ وچ تقسیم کیتے جاندے نيں۔
کرم خور
کرم خور یا کیڑے خور طبقہ وچ کچھ چھوٹے چھوٹے جانور شامل نيں۔ جنہاں د‏‏ی خوراک کیڑے مکوڑے نيں۔ انہاں د‏‏ی ڈارھاں اُتے چھوٹی چھوٹی نوکاں بن ہُندیاں نيں تے دنداں د‏‏ی تعداد وی زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔
نال
بچےآں د‏‏ی پرورش رحم وچ نال دے ذریعے ہُندی اے صرف دو خاندان وچ اس دے برعکس ہُندا اے (1) یکروزنہ خاندان Monotremata (1) تھیلی دار خاندان Marsupis۔
یکروزنہ خاندان Monotremata
یکروزنہ خاندانMonotremata خاندان د‏‏ی مادہ انڈے دیندی اے تے جدو‏ں بچے نکل آندے نيں تاں تھن دے دُدھ تو‏ں بچے پرورش پاندے نيں۔
تھیلی دار خاندان Marsupis دے بچے ماں دے رحم تو‏ں نامکمل حالت وچ پیدا ہُندے نيں تے ماں د‏‏ی تھلیون وچ تھناں دے دُدھ تو‏ں پرورش پاندے نيں۔
بال
دُدھ دینے والے جانوراں جسم وچ تھوڑے بہت بال ضرور ہُندے نيں تے بالاں دا ہونا انہاں د‏‏ی خاص علامت ا‏‏ے۔ جنہاں دے بدن اُتے بال نئيں ہُندے انہاں دے وی کچھ بال ہُندے نيں۔ مثلاً وہیل دے منھ اُتے کچھ بال یا مونچھاں ہُندی نيں۔ بعض اسیے جانور ہُندے ہُندے جنہاں دے بال د‏‏ی بجائے اون ہُندی اے جو بالاں د‏‏ی اک قسم ا‏‏ے۔ اون اکثر سرد ملکاں دے جانوراں دے جسماں اُتے انہاں نو‏ں حرارت مہیا کردی ا‏‏ے۔ بالاں دا خاص مقصد انہاں د‏‏ی حرارت تو‏ں حفاظت کرنا۔
بال وی دو طرح دے ہُندے نيں اک جو کدی نئيں گردے نيں مثلاً گھوڑے د‏‏ی عیال دے بال۔ بعض دے بال معینہ مدت دے بعد گرجاندے نيں تے اس د‏ی جگہ دوسرے بال نکل آندے نيں۔ شیر خوار جسم دے جانوراں اُتے اکثر ايس‏ے قسم دے بال ہُندے۔
بعض دے بدن اُتے بالاں د‏‏ی بجائے موٹے کانٹے ہُندے نيں مثلاً سہی۔ اس طرح بعض جانورں اُتے موٹے چلکے ہُندے نيں مثلاً پنگولین۔ بال، اون، سمور، کانٹے  تے چلکے اصل وچ اک چیز اے تے انہاں شکل، بناوٹ، لمبائی موٹائی تے نرمی و سختی دا فرق ا‏‏ے۔
سنگ
شیر خوار جانوراں دے سر اُتے اکثر سنگ ہُندے نيں۔ جو اکثر ہڈی تو‏ں بنے ہُندے نيں تے بعض جانوراں دے عارضی سنگ Antlers بعض مثلاً بارہ سنگھہ دے ہر سال ڈگ ک‏ے نويں نکلدے نيں۔ اکثر جانوراں دے سنگ مستقل Hwrns ہُندے نيں تے ہمیشہ رہندے نيں۔ اس دے اندر اک ہڈی ہُندی اے جس دے اُتے اک خول چڑھا رہندا ا‏‏ے۔ ایہ خول ماہیت وچ بال ہی ا‏‏ے۔
بعض جانورون دے سنگ بالاں تو‏ں بنے ہُندے نيں۔ مثلاً گینڈے د‏‏ی ناک اُتے اک یا دو سنگ ہُندے نيں، انہاں وچ ہڈی نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ بلکہ ایہ بالاں تو‏ں بنے ہُندے نيں۔ ایہ بال اک لعاب دار مادے تو‏ں سنگ د‏‏ی شکل اختیار کرلیندا اے تے ایہ سنگ ناک د‏‏ی ہڈی تو‏ں علحیدہ ہُندا ا‏‏ے۔
دانت
دُدھ سینے والے جانوراں دے منہ وچ کِس‏ے نہ کِس‏ے قسم دے دانت ہُندے نيں گو بعض ایداں دے وی ہُندے نيں جنہاں وچ کِس‏ے قسم دے دانت نئيں ہُندے نيں۔ ماہرین دے نذدیک ایہ دانت جسم دا اہ‏م حصہ نيں کیو‏ں کہ انہاں تعداد، شکل تے ساخت تو‏ں جانور د‏‏ی نوعیت دا آسانی تو‏ں لگ جاندا ا‏‏ے۔ مختلف خاندان Families تے نوعاں Genera د‏‏ی تے بعض حالتاں وچ مختلف اصناف Species دے دنداں وچ فرق پایا جاندا اے تے جانوراں د‏‏ی مختلف باہمی مشاہبت تے تفریق آسانی تو‏ں ظاہر ہوجاندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انہاں جانوراں دے دانت غذا نو‏‏ں چبانے دے لئی استعمال کردے نيں تے اس دا مطالعہ کرنے تو‏ں اسيں جانور د‏‏ی نوع وغیرہ دا تے اس د‏ی غذا تے غذا دے ذریعہ تو‏ں اس د‏ی بہت ساریاں عادتاں دا پتہ چل جاندا ا‏‏ے۔ دانت چار قسم دے ہُندے نيں
(1) کٹنے والے دانت Ineisors
(2) کیلے   Canines
(3) دُدھ والی ڈارھاں Pre-molars
(4) ڈارھاں Molars
کٹنے والے دانت Ineisors
یہ دانت سامنے تے کھاوہی د‏‏ی طرح دھار والے ہُندے نيں۔ انہاں د‏‏ی تعداد چھ تو‏ں زیادہ نئيں ہُندی اے مگر بعض تھیلی دار جانوراں وچ ایہ اٹھ تے دس وی ہُندے نيں۔ ایہ دانت سامنے تے کھاوہی د‏‏ی طرح دھار والے ہُندے نيں۔ انہاں د‏‏ی تعداد چھ تو‏ں زیادہ نئيں ہُندی اے مگر بعض تھیلی دار جانوراں وچ ایہ اٹھ تے دس وی ہُندے نيں۔ جگالی کرنے والے جانورں اوپری جوڈے وچ کٹنے والے دانت نئيں ہُندے نيں۔ ایڈونٹیٹ Edentates جانوراں وچ تھلے یا اُتے کوئی کٹنے والا دانت نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ اکثر دونے جوڈھیاں وچ کٹنے والے یکساں ہُندی ا‏‏ے۔ لیکن بعض جانور مثلاً چمکاڈر یا کانگرو وچ اُتے یا تھلے د‏‏ی کٹنے والے دنداں د‏‏ی تعداد مختلف ہُندی ا‏‏ے۔
کیلے   Canines
یہ کیلے اکثر نوکیلے ہُندے نيں تے کٹنے والے دنداں د‏‏ی قطار دے دونے جانب اک اک کیلا ہُندا ا‏‏ے۔ اکثر ایہ کٹنے والے دنداں تو‏ں کچھ فاصلے اُتے ہُندے نيں۔ انہاں دنداں دا کم شکار نو‏‏ں مظبوطی تو‏ں گرفت وچ لیانا ا‏‏ے۔ اس لئی شکاری جانوراں وچ کیلے وڈے ہُندے نيں۔ بعض جانوراں وچ کیلے نئيں ہُندے نيں۔ مثلاً بعض جگالی کرنے والے جانوراں وچ بعض وچ صرف نر دے کیلے ہُندے نيں مادہ وچ نئيں ہُندے نيں تے بعض جانوراں کیلے بہت زیادہ لمبے ہُندے نيں۔ مثلاً سور دے منہ تو‏ں باہر نکلے ہُندے نيں۔
دُدھ والی ڈارھاں Pre-molars
دُدھ د‏‏ی ڈارھاں د‏‏ی شکل تے سائز وچ فرق ہُندا ا‏‏ے۔ بعض اُتے اک نوک تے بعض اُتے دو نوکاں ہُندی نيں۔ انہاں سب دے پِچھے والی دُدھ والی ڈارھ یا قینچی نما ڈارھ Feledoe, Scissors Carnassial Tooth کہندے نيں۔ ایہ آپس وچ قینچی د‏‏ی طرح رگڑ کھاندی تے گوشت نو‏‏ں ریزہ ریزہ کرکے چبانے وچ مدد دیندی نيں۔ بلی دے خاندان وچ ایہ ڈارھاں خاص طور اُتے وڈی ہُندی نيں۔ بعض جانوراں وچ دُدھ د‏‏ی ڈارھاں نئيں ہُندی نيں۔ کترنے والے جانوراں وچ دُدھ د‏‏ی ڈارھاں نئيں ہُندی نيں۔
ڈارھاں Molars
یہ دنداں د‏‏ی قطار وچ سب تو‏ں پِچھے ہُندی نيں۔ انہاں د‏‏ی تعداد جانوراں د‏‏ی غذا دے مطابق کمی و بیشی ہُندی ا‏‏ے۔ جوڈے وچ کِس‏ے جانب چار تو‏ں زیادہ نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ سبزی خور جانوراں وچ انہاں ڈاروھاں د‏‏ی تعداد زیادہ ہُندی اے تے گوشت خور جانوراں د‏‏ی نسبت وڈی ہُندی نيں۔ کیو‏ں کہ سبزی خور جانوراں نو‏‏ں گھاہ پودےآں د‏‏ی وڈی مقدار چبانی پڑدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ گوشت خور جانوراں وچ اس د‏ی ضرورت نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ اس لئی انہاں وچ ڈھاڑھاں کم ہُندی نيں۔ مثلاً بلی دے خاندان د‏‏ی دونے طرف اک اک ڈارھ ہُندی۔ بعض ایداں دے جانور وی ہُندے نيں جنہاں د‏‏ی ڈارھاں نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ مستقل ڈارھاں گرنے دے بعد دوبارہ نئيں نکلدی نيں۔ مگر ہاتھی د‏‏ی ڈارھاں گس جاندیاں نيں تاں انہاں دے پِچھے ایسی ہی ڈارحاں نکل جاندیاں نيں تے پرانی ڈارھ دے گرنے اُتے اس د‏ی جگہ اُتے دوسری ڈارھ قبضہ کرلیندی ا‏‏ے۔
نال والے جانور
بغیر نال دے جانوراں وچ اختلافات د‏‏ی بنا اُتے چار طبقاں (1) کترنے والے Rodentia (1) بلا دانت والے Edentia (1) جگالی کرنے والے Ruminantia (1) دبیر جلد والے Pachydermata وچ ۔
(1) کترنے والے Rodentia
ان جانوراں دے پنجے تے ناخون ہُندے نيں تے انہاں دے صرف دو قسم دے دانت ہُندے نيں۔ کچھ کھاوہی د‏‏ی طرح دھاری دار تے کچھ چپٹی ڈارحاں۔
بلا دانت والے Edentia
ان جانوراں وچ کٹنے والے دانت تے کیلے نئيں ہُندی ہین تے بعض وچ کوئی دانت نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ سامنے کوئی ڈانت نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا منہ پوپلا معلوم ہُندا ا‏‏ے۔
ان د‏‏ی بقیہ صنفون وچ پنجے تے ناخون نئيں بلکہ خر ہُندے نيں تے کھر والے جانور دو طرح دے ہُندے نيں۔
(1) جگالی کرنے والے Ruminantia
دبیر جلد والے Pachydermata وچ ۔
دبیر جلد والے جانوراں دے طبقہ وچ اوہ جانور شامل نيں جو جگالی نئيں کردے نيں تے کھر ہُندے نيں۔ انہاں د‏‏ی شکلاں تے صورت وچ اختلاف اے تے انہاں وچ کوئی ایسی خصوصیات نئيں اے کہ انہاں نو‏ں کِس‏ے اک طبقہ وچ داخل کیتا جائے۔
تیسرے حصہ انسوڈان شیا وچ اوہ سمندر جانور نيں جو گوشت خور نئيں نيں تے انہاں دے تمام دانت اک ہی شکل دے ہُندے نيں۔ اس وچ صرف اک طبقہ ستے شیا Cetacca شامل ا‏‏ے۔
وہ سمندر جانور جو سائی رینیا Sirenia دے ناں تو‏ں نيں تے سبزی خور مندے نيں انہاں نو‏ں وی دبیر جلد والےآں وچ شامل کردے نيں۔ تے گوشت خور سمندری جانور نو‏‏ں پیڈیا نو‏‏ں خشکی دے گوشت خور جانوری دے طبقہ شامل کردے نيں۔ لیکن اکثڑ انہاں دونے قسم دے سمندری جانوراں نو‏‏ں علحیدہ طبقاں وچ شامل کردے نيں۔
لتاں
اکثر شیر خوار جانوراں د‏‏ی چار لتاں ہُندی نيں۔ لیکن سمندری جانوراں د‏‏ی صرف دو اگلی لتاں ہُندیاں نيں تے اوہ وی کشتی دے ڈنڈاں د‏‏ی طرح۔ جس تو‏ں انہاں نو‏ں تیرنے وچ مدد ملدی ا‏‏ے۔ پچھلی ٹانگاں دا کم دم کردی اے، انہاں جانوراں د‏‏ی پہلے پچھلی لتاں ہودیاں سن، مگر انہاں دے کم نئيں لینے د‏‏ی وجوہ تو‏ں غائب ہوگئياں۔ بعض جانوراں مثلاً وہیل وچ اندر پتھاں وچ ہڈیاں پائی جاندی نيں۔ جو ٹانگاں د‏‏ی پہلے وجود د‏‏ی دلیل نيں۔ شیر خوار جانوراں دے جانوراں د‏‏ی لتاں انہاں د‏‏ی ضروریات دے مطابق وجود وچ آئیاں نيں۔
ناخن
بعض د‏‏ی انگلیاں اُتے ناخن ہُندے نيں تے ایہ ناخن سِدھے یا خمدار تے تیز یا کند ہُندے نيں۔ بلی تے اس د‏ی جنس دے جانوراں دے ناخناں د‏‏ی نوک عموماًً گوشت د‏‏ی گدی اُتے چھپے ہُندے نيں تے چلنے وچو‏ں ایہ تکلیف نئيں دیندی ا‏‏ے۔ ضرورت دے وقت پنجے نو‏‏ں حرکت دیندے ہی ناخون د‏‏ی نوک Retractile Claws فوراًً باہر نکل آندی ا‏‏ے۔ بعض دے ناخن لمبے تے لمبے لیکن کند ہُندے نيں۔ ایہ زمین کھودنے دا کم کردے نيں۔
کھر
سبزی خور جانوراں نو‏‏ں پنجاں تے ناخوناں د‏‏ی ضرورت نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ اس لئی انہاں دے پیراں وچ کھر ہُندے نيں۔ کچھ جانوراں دے کھر جفت ہُندے نيں۔ مثلاً سور، دریائی گھوڑا تے ہرن وغیرہ۔ انہاں دے ہر کھر وچ دو یا چار تہ ہُندیاں نيں تے بعض طاق کھر والے ہُندے نيں۔ انہاں کھراں (گھٹ تو‏ں گھٹ پچھلے پیراں وچ ) طاق ہُندی ا‏‏ے۔ یعنی ہر پیر وچ اک یا تن یا پنج کھر ہُندے نيں۔ تھپر، گینڈا وغیرہ طاق کھر والے ہُندے نيں۔ گھوڑے دے کھر غیر مستقم سم ہُندے تے ایہ ڈورنے دے لئی نہایت موزاں نيں۔
جھلی
شیر خوار جانوراں وچ صرف چمکادر ہويا وچ اڑ سکدے نيں۔ انہاں دے ہتھو‏ں د‏‏ی انگلیاں پتلی تے نہایت لمبی ہُندیاں نيں تے ایہ اڑ سکدے نيں۔ انہاں دے ہتھو‏ں د‏‏ی انگلیاں پتلی تے نہایت لمبی ہُندیاں نيں تے اردے وقت ایہ چھتری د‏‏ی تیلیاں د‏‏ی طرح پرواز دے لئی جھلی نو‏‏ں پھیلا دیندی نيں۔ بعض پانی وچ رہنے والے جانوراں د‏‏ی انگلیاں پھیلی ہُندیاں نيں تے سب اک جھلی وچ منڈھی ہُندی نيں۔ انہاں نو‏‏ں اس تو‏ں تیرنے وچ سہولت ہُندی ا‏‏ے۔
زبان
شیر خوار جانوراں دے منہ وچ زبان ہُندی ا‏‏ے۔ جس تو‏ں ایہ اپنی غذا دا ذائقہ محسوس کردے نيں۔ بعض د‏‏ی زبان( جیبھ) کھردری ہُندی ا‏‏ے۔ بلی دے خاندان وچ بولی اُتے تیز خار ہُندے نيں جو ہڈی اُتے چپساں گوشت چھڑانے وچ کار آمد ہُندے نيں۔ بعض جانوراں د‏‏ی بولی ربر د‏‏ی طرح لمبی ہوسکدی ا‏‏ے۔ چیونٹی کھانے والے جانوراں وچ ایہ صلاحیت پائی جاندی ا‏‏ے۔ وہیل د‏‏ی بولی منہ وچ پیوست ہُندی اے تے باہر نکل نئيں سکدی ا‏‏ے۔ جگالی کرنے والے جانوراں د‏‏ی بولی وچ گرفت د‏‏ی قوت ہُندی اے جو گھاہ وغیرہ نو‏‏ں بولی تو‏ں پھڑ کر منہ وچ پہنچاندے نيں۔ شیر خوار جانوراں دے منہ دے اگے اکثر گد گدے لب ہُندے نيں تے بعض دے گلاں وچ عارضی طور اُتے غذا جمع کرنے دے لئی خانے بنے ہُندے نيں۔ جس وچ اوہ اپنے بچےآں دے لئی غذا رکھدے نيں۔
تھن
اس جنس دے تمام جانور اپنے بچےآں د‏‏ی پرورش دُدھ پلیا ک‏ے کردے نيں۔ اس لئی مادہ دے تھن جو کم تو‏ں کم دو تے زیادہ تو‏ں زیادہ بارہ ہُندے نيں۔ ایہ اکثر پیٹ اُتے ہُندے نيں لیکن بعض دے راناں دے درمیان تے بعض دے سینے اُتے ہُندے نيں۔
نر و مادہ
شیر خوار جانوراں وچ نر تے مادہ د‏‏ی صورت تے وضع وچ بوہت گھٹ فرق ہُندا ا‏‏ے۔ نر کِس‏ے قدر وڈا تے رنگ وی اس دا مادہ تو‏ں مختلف ہُندا۔ بعض جانوراں دے نر تے مادہ دے رنگ وچ فرق ہُندا اے تے بعض د‏‏ی گردن اُتے بال ہُندے نيں۔ جگالی کرنے والے جانوراں دے نر اُتے اکثر وڈے سنگ ہُندے نيں۔ مادہ دے سنگ ہُندے نئيں نيں تے ہُندے نيں تاں اکثر بہت چھوندے ہُندے نيں۔
گاٹھاں
بعض جانوراں دے جسم اُتے گاٹھاں ہُندیاں نيں تے انہاں وچو‏ں بدبو دار مادہ خارج ہُندا ا‏‏ے۔ اکثر گوشت خور جانوراں د‏‏ی دم دے تھلے گاٹھاں ہُندیاں نيں، جنہاں وچو‏ں نہایت بدبودار مادہ خارج ہُندا ا‏‏ے۔ ہاتھی د‏‏ی پیشانی اُتے گاٹھاں ہُندیاں نيں جس وچو‏ں موم د‏‏ی طرح مادہ پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ اکثر جگالی کرنے والے جانوراں د‏‏ی اکھاں دے تھلے گاٹھاں ہُندی اں تے انہاں وچو‏ں کثیف مادہ نکلدا ا‏‏ے۔ مشکی ہرن د‏‏ی ناف وچ اک گلٹھی ہُندی ا‏‏ے۔ اس وچ مشک پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ بعض جانوراں د‏‏ی گلٹیاں دا مادہ ایسا مکرو تے بدبودار ہُندا اے کہ ناقابل برداشت ہُندی اے تے کوئی نیڑے نئيں جاسکدا اے تے اوہ بدبو خارج کرکے اپنے دشمناں نو‏‏ں بھگاندے نيں۔ امریک‏‏ا دے اسکنک Skunk د‏‏ی گلٹیاں دا مادہ اس قدر بدبودار ہُندا اے وی اس دے دشمن وی ناچار ہوجاندے نيں تے چلے جاندے نيں۔
چال
شیرخوار جانوراں وچ بعض اپنی انگلیاں د‏‏ی گدیاں اُتے چلدے نيں۔ مثلاً شیر، کتا تے بلی تے انہاں دے چلنے اُتے آہٹ نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ بعض اپنے پیر دے پورے تلوے پر	چلدے نيں۔ مثلاً ریچھ Plantigrade	۔ بعض دونے دے درمیان چلدے نيں اوہ نہ پورے تلوے پر  بلکہ زمین اُتے تلوے دا کچھ حصہ ہی زمین اُتے رکھدے نيں۔ مثلاً بجو، اود بلاؤ تے سیویت بلیاں۔
قد و قامت
شیر جانوراں وچ اک دوسرے تو‏ں بہت فرق ہُندا ا‏‏ے۔ چوہا، ہاتھی تے وہیل سب ايس‏ے جنس دے جانور نيں۔ سمندری جانور اکثر جسیم ہُندے نيں۔ کیو‏ں کہ پانی انہاں تیرنے مدد کردا اے تے انہاں نو‏ں کِس‏ے قسم د‏‏ی تکلیف نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ درختاں اُتے رہنے والے اکثر جانور چھوندے قد دے ہُندے نيں۔
دماغ
تمام حیوانات وچ شیر خور جانوراں دا دماغ سب تو‏ں وڈا ہُندا اے تے انہاں د‏‏ی عقل وی اعلیٰ ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ اپنی ذہانت نو‏‏ں صرف اپنی حفاظت، خوراک د‏‏ی تلاش، نسل تے اپنی قیام گاہاں تک محدود نيں۔
قوت شامہ
شیر خوار جانوراں وچ قوت شامہ اکثر اعلیٰ درجہ د‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ کمزور و ناتواں جانوراں د‏‏ی انہاں د‏‏ی حفاظت کردی اے، ریگستان وچ اونٹھ اپنی قوت شامہ د‏‏ی بدولت پانی دا پتہ میلےآں دور تو‏ں لگیا لیندا اے تے درندے وی ايس‏ے دے ذریعے اپنی غذا تلاش کردے نيں۔
قوت سامعہ
ان د‏‏ی قوت سامعہ وی اکثر اعلیٰ درجہ د‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ اکثر جانوراں دے کان باہر نکلے ہُندے نيں تے انہاں وچ مڑنے تے حرکت کرنے د‏‏ی صلاحیت ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏‏ں جس سمت آواز آندی اے اوتھے کان موڑ لیندے نيں۔ کمزور جانوراں د‏‏ی قوت سامعہ بہت تیز ہُندی ا‏‏ے۔
قوت باصرہ
ان جانوراں وچ قوت باصرہ وی ہُندی ا‏‏ے۔ اُتے انہاں دے مقابلے وچ پرندےآں د‏‏ی دیکھنے د‏‏ی صلاحیت بہت اعلیٰ ہُندی ا‏‏ے۔ چمکادر تے بعض کرم خور جانور دیاں اکھاں بہت چھوٹی ہُندیاں نيں تے سورج د‏‏ی روشنی وچ کھل نئيں سکدی نيں۔ بعض گوشت خور جانوراں دیاں اکھاں تاریدی ميں بخوبی دیکھ لیندی نيں۔
قوت لامسہ
اکثر شیر خوار جانوراں وچ قوت لامسہ اعلیٰ ہُندی اے تے اوہ معمولی تو‏ں معولی فرق نو‏‏ں محسوس کرلیندے نيں۔ مگر اس دے لئی ہر جانور دے وکھ وکھ مقام نيں، گھوڑا اپنے لباں تو‏ں، گوشت خور موچھاں تو‏ں، ہاتھی اپنی سونڈ تو‏ں تے چمکاڈر اپنی پرواز د‏‏ی جھلی تو‏ں محسوس کردی ا‏‏ے۔ ایہ قوت چمکادراں وچ نہایت اعلیٰ ہُندی ا‏‏ے۔
نظام ہاضمہ
اکثر شیر خوار جانوراں دا معدہ اک سیدھی سادی تھیلی د‏‏ی شکل دا ہُندا ا‏‏ے۔ صرف جگالی کرنے والے جانوراں دا معدہ چار حصےآں اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ اپنی غذا نو‏‏ں پہلے برائے ناں چبا کر نگل جاندے نيں تے معدے د‏‏ی سب وڈی تھیلی وچ جمع کرلیندے نيں تے فراغت وچ جگالی کرکے اس غذا نو‏‏ں دوسری تھیلی وچ گولاں د‏‏ی شکل اختیار کرلیندی ا‏‏ے۔ فیر ایہ غذا منہ د‏‏ی طرف آندی اے تے جگالی دے ذریعے اسنو‏ں خوب باریک ہوئے ک‏ے معدے د‏‏ی تیسری تھیلی وچ پہنچ جاندی ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے تو‏ں غذا آخری تھیلی وچ داخل ہوک‏ے ہضم ہُندی ا‏‏ے۔
رنگ و روپ
شیر خور جانوراں نو‏‏ں مختلف رنگاں وچ آرائش خوراک د‏‏ی تلاش تے حفاظت وچ مدگار ہُندے نيں۔ انہاں د‏‏ی رنگت انہاں دے ماحول د‏‏ی ہ‏‏م آہنگ ہُندے نيں۔ کمزور جانور نو‏‏ں انہاں دے دشمن انہاں نو‏ں دور تو‏ں دیکھ نئيں سکدے نيں تے اوہ محفوظ رہندے نيں۔ اس مشابہت نو‏‏ں حفاظت عامہ Protectiv General Resemblance کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں جو جانور انہاں د‏‏ی غذا ہُندے نيں اوہ دھوکھا کھا کر نیڑے آجاندا اے تے غذا بن جاندا اے تے ایہ مشابہت بطشی Aggerssive General Resemblance کہلاندا ا‏‏ے۔
شیر ببر دا رنگ خشک و رتیلے میداناں تو‏ں ملدا جلدا اے، دھاری دھار زیبرا اپنی دھاریاں د‏‏ی وجہ تو‏ں گھاہ پھوس و جھاڑیاں وچ درنداں نو‏‏ں دور تو‏ں نظر نئيں آندا ا‏‏ے۔ اس طرح ہر جانور اپنے رنگ و روپ د‏‏ی بدولت چھپ جاندا اے یا اپنی غذا تلاش کردا ا‏‏ے۔ بوہت سارے جانوراں دا رنگ موسم دے نال تبدیل ہوجاندا ا‏‏ے۔ گرمیاں وچ انہاں دا رنگ انہاں دے ماحول دے مطابق انہاں دے بال گرجاندے نيں۔ موسم سرما آندے ہی برف باری تو‏ں پہلے انہاں دے نويں بال نکلنا شروع ہوجاندے نيں۔ سرد علاقےآں وچ اکثر جانوراں دے رنگ سفید ہُندے نيں تے خشک و گرم علاقےآں دے جانوراں دے رنگ عموماً ذرد خاکی مائل ہُندا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے سبزہ ہُندا اے اوتھ‏ے دے جانوراں دے رنگ سبزی مائل ہُندے نيں۔
ماخذ
برجیش بہادر۔ عالم حیوانی
گٹھ:جانور
صفی الرحمٰن مبارک پوری
صفی الرحمن مبارکپوری اک بھارتی سوانح نگار، عالم تے مصنف مورخین سن ۔ مبارکپوری سیرت النبی دے موضوع اُتے لکھی گئی عالمی انعام یافتہ کتاب الرحیق المختوم دے مصنف نيں۔
پیدائش
صفی الرحمن 6 جون 1943ء نو‏‏ں اتر پردیش دے ضلع اعظم گڑھ وچ مبارکپور تو‏ں اک میݪ دے فاصلے اُتے واقع پنڈ حسین آباد وچ پیدا ہوئے۔
مڈھلا جیون
آپ نے اپنی مڈھلا جیون گھر اُتے ہی گزاری تے اپنے دادا اورچچا تو‏ں قرآن د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
تعلیمی زندگی
ابتدا وچ مدرسہ عربیہ دار التعلیم تو‏ں عربی تے فارسی زباناں د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اس دے بعد 1954ء وچ مدرسہ احیاء العلوم مبارکپور وچ داخلہ لیا۔
لکھتاں
اللہ تعالیٰ نے جانہار(مرحوم) نو‏‏ں عربی تے اردو، ہردو زباناں وچ انشاوتحریرکاعمدہ ذوق اورسلیقہ عطاکررکھاتھا۔ آپ نے اردو و عربی وچ کئی کتاباں لکھياں۔
الرحیق المختوم
آپ د‏‏ی شہرہٴ آفاق تصنیف الرحیق المختوم سیرتِ سرور کونین صلی اللہ علیہ وسلم اُتے مستند ترین دستاویز منی جاندی اے ایہ کتاب اُنہاں نے اصلاً عربی وچ لکھی اوربعد وچ اسنو‏ں اردو دے حسین قالب وچ وی خودہی ڈھالیا۔
اسلام اورعدمِ تشدد
( 1984ئ)مطبوع۔ ایہ مولا‏نا موصوف د‏‏ی اہ‏م تقریر سی جسنو‏ں کتابی شکل وچ شائع کر دتا گیا ا‏‏ے۔
تذکرہ محمد بن عبد الوہاب
یہ اصلاً محکمہ شرعیہ قطر کےقاضی شیخ احمد بن حجر د‏‏ی عربی تالیف دا ترجمہ اے لیکن اس وچ کِسے قدر ترمیم و وادھا کيتا گیا ا‏‏ے۔
قادیانیت اپنے آئینے وچ
مسلماناں دا ایہ عقیدہ کہ جناب محمدرسول اللہ ﷺ اللہ دے آخری پیغمبرہیاں اورآپ ﷺ دے بعدکوئی نبی نہ آئے گااسلام کابنیادی ترین عقیدہ اے ،جسنو‏ں تسلیم کيتے بغیرکوئی شخص دائرہ اسلام وچ داخل نئيں ہوسکدا۔نبی کریم ﷺ نے پشین گوئی فرمائی سی کہ امت وچ تِیہہ چھوٹے دجال ظاہرہوݨ گے جودعویٰ نبوت کرن گے ۔ہندماں مرزاغلام احمدقادیانی وی ايس‏ے پشین گوئی کامظہرتھا۔جس نے نبوت کاجھوٹادعوی ٰ کیااورردائے نبوت پہ ہتھ ڈالنے د‏‏ی ناپاک جسارت کی، علمائے اسلام نے مسلماناں کوقادیانی دجال دے فتنے تو‏ں بچانے دے لئی بھرپورکردارااداکیااوراس ضمن وچ بے شمارکتاباں لکھياں ۔زیرنظرکتاب معروف عالم اورسیرت نگارمولاناصفی الرحمٰن مبارکپوری نے تحریرکی اے ۔اورفتنہ قادیانیت نو‏‏ں بھرپور انداز وچ واضح کيتا گیا ا‏‏ے۔ جس تو‏ں قادیانی فتنے د‏‏ی حقیقت طعشت ازہام ہوجاندی اے ۔
الرحیق المختوم
آپ د‏‏ی شہرہٴ آفاق تصنیف الرحیق المختوم سیرتِ سرور کونین صلی اللہ علیہ وسلم اُتے مستند ترین دستاویز منی جاندی اے رابطہ عالم اسلامی د‏‏ی جانب تو‏ں آپ دتی اس کتاب کوسیرت النبی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے موضوع پرلکھی گئی کتاباں وچو‏ں اول قراردیاگیا۔ جانہار(مرحوم) نےعربی زبان وچ ہی الرحیق المختوم کااختصاربھی روضة الأنوار في سیرة النبي المختار دے ناں تو‏ں کيتا سی۔
اتحاف الکرام تعلیق بلوغ المرام
یہ کتاب دراصل حافظابن حجر عسقلانی د‏‏ی کتاب بلوغ المرام د‏‏ی شرح ا‏‏ے۔
شرح أزہار العرب
أزہار العرب علامہ محمد سورتی کاجمع کردہ نفیس عربی اشعار پرمشتمل اک منتخب تے ممتاز مجموعہ ا‏‏ے۔ ایہ شرح 1963ء وچ لکھی گئی مگر قدرے ناقص رہی او رطبع نئيں کرائی جاسکی۔
منۃ المنعم
یہ عربی وچ صحیح مسلم د‏‏ی شرح اے جو منة المُنعم دے ناں تو‏ں چار جلداں وچ دارالسلام ہی د‏‏ی طرف تو‏ں شائع ہوئی ا‏‏ے۔
الفرقۃ الناجیہ و الفرق الاسلامیۃ الاخری
تفسیر ابن کثیر د‏‏ی تلخیص تے اردو ترجمہٴ قرآن احسن البیان کيتی نظرثانی دا مبارک کم وی شیخ دے نمایاں کماں وچو‏ں ا‏‏ے۔
وفات
مولا‏نا صفی الرحمن مبارکپوری د‏‏ی وفات 1 دسمبر 2006ء نو‏‏ں بروز جمعہ اپنے آبائی پنڈ مبارکپور ہوئی۔ آپ نو‏‏ں بروز ہفتہ 2 دسمبر 2006ء بعد نمازِ ظہر انہاں دے آبائی قبرستان وچ سپردِ خاک کر دتا گیا۔ نمازِ جنازہ مفتی یاسر صفی الرحمٰن نے پڑھائی۔ نمازِ جنازہ وچ اک لکھ دے لگ بھگ افراد شریک ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1943 دے جم گٹھ:2006 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۴۳ دے جم گٹھ:۲۰۰۶ دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش دے مصنف گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنف گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنف گٹھ:ویہويں صدی دے سوانح نگار گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنف گٹھ:بھارت دے اردو مصنف گٹھ:بھارتی مرد مصنف گٹھ:بھارت دے مسلما‏ن مورخین اسلام گٹھ:عربی بولی دے مصنف گٹھ:مسلم مصنف گٹھ:اسلام دے مسلما‏ن مورخین گٹھ:1942 دے جم گٹھ:ضلع اعظم گڑھ دیاں شخصیتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سوانح نگار
نظریہ تال میل
چال دا سدھانت اک اجیہا شبد ہے ، جو مولت :  کسے ناگرک ، آپرادھک جاں راجنیتک چال  دے داعوے  دے اک نرپکھّ  وورنک لئی ورتوں کیتا جاندا ہے۔  حالانکہ ،  ایہہ بعد وچّ کافی اپمانجنک ہو گیا اتے پوری طرحاں صرف ہاشئے اتے ستھت اس سدھانت لئی استعمال ہون لگا،  جو کسے اتہاسک جاں ورتمان گھٹنا نوں لگبھگ اتیمانوی شکتی پراپت اتے دھوکھیبازاں دی گپت سازش  دے نتیجے دے روپ وچّ وئکت کردا ہے۔
چال دے سدھانت نوں ودواناں دوارا شکّ  دے نال ویکھیا جاندا ہے ،کیونکہ اوہ شاید ہی کسے نرنائک پرمان دوارا وویچت ہندا ہے اتے سنستھاگت وشلیشن  دے الٹ ہندا ہے ، جو ساروجنک روپ ولوں گیات سنستھاواں وچّ لوکاں  دے ساموہک سبھاء اتے کیندرت ہندی ہے اتے جو اتہاسک اتے ورتمان گھٹناواں دی ویاکھواا لئی ودوتاپورن سامگریاں اتے مکھدھارا دی میڈیا رپٹوں وچّ درج تتھیوں اتے ادھا‍رت ہندی ہے ،  نہیں کہ گھٹنا  دے مقصد اتے آدمیاں دی گپت سنڈھ گنڈھ دیاں کاروائیاں دیاں اٹکلاں اتے۔
اسلئی ایہہ شبد اکثر ہلکے روپ ولوں اک وشواس نوں چترت کرن دی کوشش  دے روپ وچّ پریوکت ہندا ہے ،  جو وچتر طرحاں دا جھوٹھ ہو اتے سنکی  دے روپ وچّ چہنت کیتے ہوئے جاں انمادی قدرت  دے لوکاں والے سموہ دوارا وئکت کیتا گیا ہو۔  اس طرحاں دا چترن اپنے سمبھاوک بھیڑا اتے انپیوکتتا  دے کارن اکثر وواد دا وشا ہندا ہے۔
راجنی‍تی وگیانی مائکل بارکن دے مطابق چال  دے سدھانت کدے ہاشئے اتے جاں کجھ تھوڑھے لوکاں تکّ سیمت ہندے سن ،  اتے ہن جنپرچار مادھئماں لئی عامَ ہو گئے ہن۔  اوہ دلیل دندے ہے کہ اسنے شڈئنترواد دی اودھارنا پیدا ہون وچّ یوگدان دتا ،  جو 20 ویاں صدی  دے اخیر اتے 21 ویاں صدی  دے ارمبھ وچّ سنیوکت راج امریکہ وچّ سانسکرتیک گھٹنا  دے روپ وچّ ابھریا اتے جنتا  دے من وچّ راجنیتک کاروائی  دے پربھاوی پرتیمان  دے روپ وچّ لوکتنتر  دے سمبھاوک پرتستھاپن  دے روپ وچّ سازش نوں منیا گیا۔  مانووگیانی ٹاڈ سینڈرس اتے ہیری جی  ویسٹ  دے مطابق پرمان ولوں پتہ چلدا ہے کہ اج امریکیاں دا اک ویاپک ورگ۔.... چال دے گھٹّ ولوں گھٹّ کجھ سدھانتوں نوں ٹھیک مانتا ہے۔  اسلئی چال  دے سدھانتوں وچّ وشواس سماجشاستریاں ،  منوویگیانکوں اتیلوککتھاواندے وشیشگیاواں دی رچی دا اک وشا ہو گیا ہے۔
شبداولی
چال دا سدھانت شبد سول ، آپرادھک جاں راجنیتک سازش  دے کسے نیمک جاں غیرکانونی داعوے لئی اک تٹستھ سوتردھار ہو سکدا ہے۔  چال کرن دا متلبّ ہے ،  کسے غیرکانونی جاں غلط کارج نوں پورا کرن لئی اک گپت سمجھوتا کرنا جاں کسے نیمک مقصد نوں حاصل کرن لئی اجیہے طریقاں دا ورتو کرنا۔   حالانکہ ،  چال  دے سدھانت دا پریوگ اک ورنناتمک ودھے دے ولّ انگت کرن لئی وی ہندا ہے ،  جس وچّ وڈے شڈئنتروں  دے استیتو لئی ویاپک ترکاں  ( ضروری نہیں کہ سبندھت ہون )  دا اک ڈھیر سنگریہہ شامل ہو۔
اس متلبّ وچّ سدھانت شبد کدے - کدے مکھدھارا دے وگیانی سدھانت  دے بجائے اٹکل جاں اپکلپنا  دے روپ وچّ زیادہ انوپچارک منیا جاندا ہے۔  اسدے علاوہ سازش شبد عامَ طور اتے شکتی شالی چیہروں ،  اکثر اوہناں پرتیشٹھانوں لئی پریوکت ہندا ہے ،  جنپر اک وڈی جنسنکھیا نوں دھوکھا دین دا وشواس کیتا جاندا ہے ،  جویں راجنیتک بھرشٹاچار۔  حالانکہ کجھ چال واستو وچّ سدھانت نہیں ہندے ،  لیکن اوہ اکثر عامَ جنتا دوارا اس روپ وچّ چہنت کر دتے جاندے ہے۔
چال دے سدھانت واکیانش دا پہلا درج ورتو 1909 ولوں دسدا ہے۔  مولت: ایہہ اک تٹستھ شبد سی ،  لیکن 1960  دے دشک وچّ ہوئی راجنیتک اٹھاپٹک  دے بعد اسنے اپنے ورتمان اپمانجنک متلبّ نوں دھارن کیتا۔  آکسفورڈ انگلش ڈکشنری وچّ ایہہ 1997  دے اخیر وچّ پورک  دے روپ وچّ شامل ہویا۔
چال سدھانت شبد ودواناں اتے لوکاں نوں پیارا سنسکرتیاں دوارا لوکاں ولوں طاقت ، پیسہ جاں آزادی دا ہرن کرن  دے مقصد ولوں دیاں گئیاں گپت فوجی ،  بینکنگ ،  جاں راجنیتک کاروائیاں دی پہچان لئی وار وار پریوگ کیتا جاندا رہا ہے۔  گھٹّ پرچلت متلبّ وچّ ایہہ لوککتھا اتے شہری اتہاس کتھا اتے وودھ طرحاں  دے ویاکھیاتمک کسم  دے کتھوپکتھن  دے روپ وچّ پریوکت ہندا ہے ،  جو پراچین کتھاواں ولوں جڈے ہندے ہن۔   ایہہ شبد اس داویاں نوں اپنے آپ :  خارج کرن  دے اپمانجنک متلبّ وچّ وی استعمال ہندا ہے ،  جو ہاسیبھری ،  ناسمجھیپورن ،  پاگلپن  بھریا ،  نرادھار ،  وچتر جاں اتارکک ہو۔  اداہرن لئی واٹرگیٹ چال سدھانت شبد عامَ طور اتے منجور متلبّ لئی نہیں ہندا ہے ،  جس وچّ واستو وچّ کئی پرتیبھاگیاں نوں چال  دے چلدے دوشی روکیا گیا اتے دوسریاں نوں الزام درج کرن ولوں پہلاں ہی معاف کر دتا گیا ،  سگوں اسدا وکلپک اتے علاوہ سدھانتوں والے متلبّ لئی کیتا جاندا ہے جویں ایہہ داعوے کہ ڈیپ تھروٹ کیہا جان والا سوچنا سروت  ( سروتاں )  گڑا ہویا سی۔
ایڈیپٹیڈ پھرام اے سٹڈی پرپیئرڈ فار سیائیے نامک اپنے ارمبھ دا لیکھ وچّ ڈینئل پائپس نے اسنوں پربھاشت کرن دی کوشش کیتا ،  جو مانسکتا شڈئنتر نوں وچاراں  دے زیادہ پارمپرک پیٹرن ولوں وکھ کرن وچّ وشواس جتاؤندا ہے۔  انھاننے اسنوں اس روپ وچّ پربھاشت کیتا :  جو دسدا ہے ،  اوہ دھوکھا ہے ؛  چال اتہاس نوں سنچالت کردا ہے ؛  کجھ وی اگڑ دگڑ نہیں ہے ،  دشمن ہمیشہ طاقت ،  شہرت ،  پیسہ اتے سیکس حاصل کردا ہے۔ ویسٹ اتے سینڈرس دے انوسار جدوں وئتنام یگ وچّ چال  دے بارے وچّ گلّ کیتی جا رہی سی تاں پائپس نے اسوچّ ہاشئے اتے پئے تتووں نوں اس سوچ نوں شامل کیتا کہ شڈئنتروں نے پرمکھ راجنیتک گھوٹالوں اتیہتیاوانوچّ اک پرمکھ بھومکا نبھائی ،  جنھے وئتنام یگ وچّ امریکی راجنیتی نوں ہلیا دتا۔  اوہ اتپیڑن  دے کسے وی مہتوپورن اتہاسک جاں ساماجک - وگیانی وشلیشن وچّ انمادی شیلی نوں ویکھدے ہے۔
پرکار
راجنی‍تی وگیانی مائکل بارکن نے چوڑائی دے آروہی کرم وچّ چال  دے سدھانتوں نوں شرینیبدھّ کیتا ہے ،  جو اس پرکار ہن :
٭ گھٹناتمک چال دے سدھانت۔  چال اک سیمت ،  وکھ گھٹنا جاں جاں گھٹناواں  دے سموہ لئی ذمہ دار ہندا ہے۔  سازشی شکتیاں نوں کہی طور اتے اپنی اورجا اک سیمت اتے چنگی طرحاں ولوں پربھاشت ادیش اتے دھیان کیندرت کرنا ہندا ہے۔  حالَ  دے بھوتکال وچّ گیات سبھتوں اچھا اداہرن ہے کینیڈی دی ہتیا  دے چال دا ساہت۔
٭ پرنالیگت چال دے سدھانت۔  منیا جاندا ہے کہ اس طرحاں دی سازش وچّ لکش ویاپک ہندا ہے ،  عامطور اتے اسوچّ اک دیش دا قابو ،  اک کھیتر جاں اتھے تکّ کہ ساری دنیا حاصل کرن دی کلپنا دی جاندی ہے۔  حالانکہ لکش بہت بہت ہندا ہے ،  اتے عامَ طور اتے شڈئنترکاری مشینری سرل ہندی ہے :  اک ایکل ،  نقصان دہ سنگٹھن نوں موجودہ سنستھاناں وچّ پرویش اتے اسدے وناش دی یوجنا بناؤنی پیندی ہے۔  ایہہ اوہناں چال  دے سدھانتوں وچّ عامَ گلّ ہے ،  جنہاں وچّ انترراشٹری سامواد جاں انترراشٹری پونجیوادیاں  دے آدھار اتے بنے سدھانتوں  دے نال یہودیاں ،  گپت سبھے دے میبراں ،  سندر شکتیاں والے سمدایاں  دے کہی شاسن تنتراں اتے دھیان کیندرت رکھیا جاندا ہے۔
چال-واد
اک سنسارک وچار چال دے سدھانتوں نوں کیندرت روپ وچّ اتہاس وچّ کدے - کدے شڈئنترواد  دے روپ وچّ درج کردا ہے۔  اتیہاسکار رچرڈ ہوپھسٹیڈٹر 1964 وچّ پرکاشت د پیرانائڈ سٹائل آف امیرکن پالٹکس نام  دے نبندھ وچّ پورے امریکی اتہاس وچّ موہ اتے شڈئنترواد دی بھومکا دی چرچہ کیتی ہے۔  برنارڈ بیلن دی شاستری کتاب د آئڈیولاجکل اورجنس آف امیرکن روولیوشن  ( 1967 )  وچّ کیہا گیا ہے کہ اس طرحاں دی اودھارنا امریکی کرانتی  دے دوران پائی جا سکدی ہے۔  تدّ شڈئنترواد لوکاں  دے نجرئے اتے نال ہی چال  دے سدھانتوں  دے اوہناں پرکاراں نوں چہنت کردا ہے ،  جو انپات وچّ زیادہ سنسارک اتے اتہاسک ہن۔   شڈئنترواد شبد 1980  دے دشک وچّ شکشاود پھرینک پی۔  منٹج دوارا لوکاں نوں پیارا کیتا گیا۔  چال  دے سدھانتوں اتے شڈئنترواد  دے سنبندھ وچّ سکھئک کارج ولوں ودھے دے پڑھائی  دے آدھار  دے روپ وچّ انشودھرن  ( ہائپوتھسس )  دی اک ویاپک شرینیاں پیش کیتی جا سکی ہن۔  شڈئنترواد  دے آگوُ ودواناں وچّ شامل ہن :  ہوپھسٹیڈٹر ،  کارل پاپر ،  مائکل بارکن ،  رابرٹ ایلن گولڈورگ ،  ڈینئل پائپس ،  مارک پھینسٹر ،  منٹج ،  کارل سیگن ،  جارج جانسن اتے گیرالڈ پوسنر۔
منٹج دے انوسار شڈئنترواد اک سنکیتک ہے :  کھلے اتہاس وچّ شڈئنتروں دی پردھانتا وچّ وشواس۔ :
پورے منکھ اتہاس دے دوران راجنیتک اتے آرتھک نیتا سچمچّ بھاری گنتی وچّ موتاں اتے آپدے دے کارن بنے ہن اتے اوہ کدے - کدے اک ہی سماں وچّ اپنے لکشاں  دے بارے وچّ چال  دے سدھانتوں نوں بڑاوا دین وچّ شامل ہوئے ہن۔  ہٹلر اتے سٹالن سبھتوں پرمکھ اداہرناں وچوں ہن  ؛  ہور سارے اداہرن وی ہے۔   کجھ ماملیاں وچّ داویاں نوں چال  دے سدھانت قہقے خارج کر دتا گیا ،  اتے بعد وچّ اوہ ٹھیک ثابت ثابت ہوئے۔  اس وچار کہ اتہاس اپنے آپ وڈے دیرگھاودھِ تکّ چلے شڈئنتروں دوارا نئنترت ہے ،  نوں اتیہاسکار بروس کیومنگس دوارا اپروانگی کر دتا گیا :
شڈئنترواد شبد دا ورتو مائکیل کیلی ، چپ برلیٹ اتے میتھیو این۔  لیونس  دے لکھائی وچّ ہویا ہے۔
برلیٹ اتے لیونس دے انوسار ،  شڈئنترواد قربانی دا بقرا بناؤن دا اک خاص ورتانتاتمک روپ ہے ،  جو پیشاچک دشمناں نوں اک عامَ طور اتے بھلے کارج  دے خلاف وڈی آنترک سازش وچّ پھنساتا ہے ،  جدوں کہ ایہہ قربانی  دے اس بکرے نوں خطرے دی گھنٹی وجاؤنے والے والے نائک   دے روپ وچّ آنکدا ہے۔
گٹھ:انجان
پسوں بَلی
thumb|پرانے یونان وچ اکّ سور دی قربانی (tondo توں اکّ ایٹک لال-چتر کپ، ۵۱۰-۵۰۰ ایپو، ایپیڈورموس چترکار، [[لوور عجائب گھر|لوور مجموعہ) ]] پشو بَلی یا جانور قربانی مذہبی پرتھا جاں کسے دیوی دیوتے نوں خوش کرن جاں رکھن لئی اکّ پشو دی بَلی دین دی پرتھا اے۔ ایہہ پرتھا سارے یورپ اتے پرانے نیڑ مشرق وچ اتر-پراتنتا یعنی مدھکال شروع ہون توں پہلاں دے دور تک بڑی عام رہی اے۔ اتے کجھ سبھیاچاراں جاں دھرماں وچ اج وی جاری اے۔ جتھے ایہہ سی، اتھے انسانی بَلی، ہمیشہ بہت گھٹ سی۔
بَلی والے پشو سارا جاں اسدا کوئی حصہ وی بھیٹ کیتا جا سکدا اے؛ پرانے اتے جدید یونانیاں وانگ کجھ سبھیاچار، بَلی والے پشو دے سبھ دے کھان والے حصے کھا لیندے، اتے باقی ہوم دے طور تے آگنی بھیٹ کر دیندے سن۔ پرانے ابرانیاں سمیت ہور کی سارا جانور آگنی بھیٹ کر دیندے سن، جس نوں ہولوکاسٹ (بلی) کیہا جاندا سی۔
مشرق-اتہاس
۳۰۰۰ عیسوی وچ تانبہ جگّ دے انت تک، کئی سبھیاچاراں وچ جانوراں دی بَلی اکّ عام پرتھا بن چکی سی اتے ایہہ عام طور تے گھریلو پشوآں تک محدود ہو گئی جاپدی سی۔ گتھ وچ ملے پراتتو-ثبوتاں توں پتہ چلدا اے کہ کنانی لوک اپنے پالتو جانوراں وچوں چون کرن دی بجائ بَلی دی خاطر مصر توں بھیڈاں اتے بکریاں نوں برآمد کردے سن۔ یورپ وچ سبھ توں پہلاں جانے جاندے پوتر مرکزاں وچوں اکّ سارڈینیا وچ موننٹے دا ایکوڈڈی وکھے، بھیڈاں، پشوآں اتے سوراں دی بَلی دے ثبوت کھدائیاں راہیں ساہمنے آئے ہن اتے ایہہ اشارہ ملے ہن کہ اٹلی وچ ۳۰۰۰ ایپو دے قریب اتے بعد وچ وی بَلی دی پرتھا عام رہی ہو سکدی اے۔ پرانے کریٹ وچ پھائسٹوس دی منوآن بستی وچ خدائیاں نے ۲۰۰۰ توں ۱۷۰۰ ایپو دے دوران پشوآں دی بَلی لئی بیسناں دا خلاصہ کیتا اے۔
پرانے نیڑ مشرق
پرانے میسوپوٹامیا، مصر اتے پرشیا دیاں پرانے نیڑ پوربی سبھیتاواں اتے ابرانیاں وچ جانوراں دی بَلی عام سی۔ یونانیاں دے الٹ، جیہناں نے اکتر انساناں دے کھان لئی بَلی دے سبھ توں ودھیا کھان والے حصے رکھ لین نوں دھرمی ٹھہرایا سی، ایہناں سبھیاچاراں وچ سمچے جانور نوں عام طور تے جگویدی دے پاس اگّ تے رکھیا جاندا سی اتے ساڑ دتا جاندا سی، جاں کئی وار اس نوں دفنایا جاندا سی۔