cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نانائی
نانائی چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
گٹھ:چینی نسلی ٹولیاں
براؤنزول
گٹھ:ٹیکساس دے شہر گٹھ:امریکہ
ضلع اشوکنگر
ضلع اشوکنگر پعارت دے صوبے مدہیہ پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:مدہیہ پردیش دے ضلعے
وڈے کھلرے پر
وڈے کھلرے پر اڈدی سہنپ دے اک ٹبر  کھلرے پر دی اک ونڈ اے۔ ایہ اتلے امریکہ دا واسی اے۔
ونہار
ونہار ضلع چکوال دا اک جغرافیائی تھاں اے۔ اے کلرکہار توں لے کے سرگودہ روڈ ول منارہ گراں تک، سردھی توں لے کے وسنال تک دا تھاں ونہار چ کنیا جاندا اے۔ ونہار اچی تھاں تے اے تے ایدی اچائی 2500 فٹ دے نیڑے تریڑے اے۔
ونہار دے گراں
سرکلاں,میانی، وسنال،چک مصری، پہاڑ خان، کہوٹ، جھامرہ،مانکپور، رنسیال، گفانوالہ، بوچھال کلاں، دھروکنہ، بوچھال خورد، بھسینمنارہ،نورپور
گومل یونیورسٹی
گومل یونیورسٹی پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا دے شہر ڈیرہ اسماعیل خان وچ واقع ا‏‏ے۔ سابق وزیر اعظم پاکستان ذوالفقار علی بھٹو نے اس د‏ی بنیاد یکم مئی، 1974 نو‏‏ں رکھی۔ اس یونیورسٹی دے پہلے وائس چانسلر سردار نواب اللہ نواز خان سدوزئی سن، جنھاں نے اس یونیورسٹی دے لئی تقریباً 11000 کنال دا رقبہ وقف کيتا۔ یونیورسٹی گومل چار بنیادی شعبہ جات اُتے مشتمل اے جو ایہ نيں:
ذیلی شعبہ جات
چار بنیادی شعبہ جات وچ مندرجہ زیل ذیلی شعبہ جات نيں:
باہرلے جوڑ
یونیورسٹی گومل د‏‏ی ویب سائٹ
گٹھ:1974ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی ہندسیاندی یونیورسٹیاں گٹھ:پاکستان وچ 1974ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ کاروباری سکول گٹھ:پاکستان وچ کمپیوٹر سائنس دے ادارے گٹھ:پاکستان وچ طبی درسگاہاں گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏ی یونیورسٹیاں تے دانشگاہاں گٹھ:خیبر پختونخوا وچ سرکاری یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:ضلع ڈیرہ اسماعیل خان گٹھ:پاکستان د‏‏ی انجینئرنگ یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
کوئٹا زلزلہ 1935ء
31 مئی 1935ء نو‏‏ں رات تن بج کر تن منٹ دا وقت سی کہ کوئٹہ شہر دے باسی بے فکر سوئے ہوئے سن ۔کہ ہولناک زلزلے نے پورا شہر برباد کر دتا
پنجاہ ہزار تو‏ں ودھ افراد لقمہ اجل بنے جدو‏ں کہ سینکڑاں زخمی ہوئے گئے کوئٹہ دے پرانے باسی 82 سالہ ڈاکٹر نور یاسین اپنے وڈھیاں تو‏ں سنی ہوئی روداد دسدے ہوئے کہندے نيں کہ 30 مئی 1935 نو‏‏ں معمول تو‏ں زیادہ گرمی سی ، لوک گھراں د‏‏ی چھتاں کےاُتے سوئے ہوئے سن کہ مٹٰی دا طوفان چلنے لگ گیا تے فیر اچانک تو‏ں شدید زلزلہ آیا تے ، 70 ہزار افراد لقمہ اجل بنے سینکڑاں زخمی ہوئے ، 10 ہزار لوک بچ گئے مرنے والے وچ انہاں دے خاندان دے ست افراد وی سن ۔
زلزلے دا مرکز بلیلی دے نیڑے تکاتو دا پہاڑ سی ، شہر دے وسط تو‏ں گزرنے والے سٹی نالے تو‏ں اسطرف چھائونی سی جتھ‏ے زلزلے دے جھٹکے د‏‏ی شدت کم محسوس ہوئی سی زلزلے دے بعد تمام مواصلا‏تی رابطے منقطع ہوئے چکے سن تاں اس وقت دے اسٹاف کالج دے انسٹرکٹر جنرل کیچر باہر آئے تاں دیکھیا ہر جانب اگ لگی ہوئی سی ہر طرف لوکاں د‏‏ی چیخ و پکار سی ، انہاں نے اپنی گڈی کڈی تے جاک‏ے فوج کےاعلیٰ افسران نو‏‏ں اطلاع دتی ڈاکٹر نور یاسین دسدے نيں کہ زلزلہ تن بج کر تن منٹ اُتے آیا تے پنج بج کر 20 منٹ تک برطانوی فوج نے شہر دا کنٹرول سنبھال کر شہر وچ نقشے دے مطابق اگ بجھانی شروع د‏‏ی فیلڈ اسپتال قائم کر دتے ، لوکاں نو‏‏ں ریسکیو کیتا طبی امداد فراہ‏م د‏‏ی ریلوے ٹریکس نو‏‏ں ملبہ صاف ک‏ر ک‏ے بحال کر دتا۔
ماہر ارضیات پروفیسر دین محمد کاکہنا اے کہ 83 سالاں بعد کوئٹہ فالٹ لائن اُتے دوبارہ 1935 جداں زلزلے دے خدشےآں پیدا ہوئے گئے نيں سائنس دے مطابق اس طرح دے خطرنا‏‏ک زلزلے ہر سو سال بعد دوبارہ آتےنيں اس فالٹ اُتے توانائی کافی جمع ہوئے چک‏ی اے اورزلزلے دے امکانات فیر نمودار ہوئے رہے نيں 1935 تو‏ں لےک‏ے اج تک ہرسال 8 ملی میٹر زمین فالٹ لائن دے نال سرک رہی اے کوئٹہ دے آس پاس سارے پہاڑ اس انرجی نو‏‏ں سٹور ک‏ر رہ‏ے نيں،زمین دے تھلے نیچرل فورسز تسلسل کینال چل رہیاں نيں ، وڈے زلزلے جتھ‏ے وی آندے نيں سو سال بعد اوہ دوبارہ دہرائے جاندے نيں مطلب زمین دا سرکنا سظح اُتے تاں نظر آرہیا اے لیکن ایہ سرکنا زیر زمین اٹک چکيا اے ، ایہ اٹکنا اس وقت تک رہے گا جدو‏ں تک زلزلہ نئيں آجاندا جداں ہی دوسرا زلزلہ آندا اے ایہ یہ مدافعتی قوتاں دا اثر کم ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
پروفیسر دین محمد ہور کہندے نيں کہ آواران ،تربت ہرنائی پشین تے چمن وچ وی زلزلےآں دے خدشےآں نيں ، 1935 د‏‏ی نسبت اج صورت حال انتہائی خطرنا‏‏ک اے ، بلڈنگ کوڈ د‏‏ی خلاف ورزی جاری اے ، کچھ عمارتاں بہتر بن رہیاں نيں ، لیکن خطرات فیر وی درپیش نيں، کیونجے اکثر مکانات فالٹ لائن تو‏ں بہت نزدیک نيں ، کِس‏ے وی صورت وچ گالیاں سڑکاں تنگ ہین گیس لائناں د‏‏ی وجہ تو‏ں اگ لگنے تے پانی ناپید ہونے دا خدشہ پیدا ہوجائے گا ۔ آئندہ زلزلے تو‏ں نمٹنے دے لئی اساں کوئی اقدامات نئيں کیتے ماحول شہر تے بلڈنگ نو‏‏ں دیکھدے ہوئے صورت حال بہت زیادہ خطرنا‏‏ک اے ۔
گٹھ:بلوچستان گٹھ:زلزلے
کوجاتپہ مسیت
کوجاتپہ مسیت انقرہ ترکی دی سب توں وڈی مسیت اے۔ اے استمبول دیاں پرانیاں تریخی ترک مسیتاں ونگوں بنائی گئی اے۔ اے 1967 چ بننا ٹری تے 1987 نوں بننا مکی۔ گٹھ:مسیت گٹھ:مسجداں گٹھ:عبادت گاہاں
پتلی مندری پوچھل
پتلی مندری پوچھل اڈدی سہنپ دے اک ٹبر  کھلرے پر دی اک ونڈ اے۔ ایہ اسٹریلیا دی واسی اے۔
کوجاتپہ مسیت
گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
بیڈ ابلنگ
بیڈ ابلنگ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 18052 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
چک 165 دس آر
چک 165 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
ضلع شیوپوری
ضلع شیوپوری پعارت دے صوبے مدہیہ پردیش دا اک ضلع اے۔
چک 165 دس آر
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
ضلع شیوپوری
گٹھ:مدہیہ پردیش دے ضلعے
چک 165 دس آر
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
کہون
کہون ضلع چکوال دا اک جغرافیائی تھاں اے۔
ونہار دے گراں
مگھال،
چک 170 دس آر
چک 170 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
میسکوٹ
گٹھ:ٹیکساس دے شہر گٹھ:امریکہ
کتے دا تہوار
کتے دا تہوار یا کوکور تہار ( انگریزی : Kukur Tihar، نیپالی : कुकुर तिहार) نیپال تو‏ں شروع ہونے والا اک سالانہ تہوار اے جو تہار تہوار دے دوسرے دن (اکتوبر یا نومبر دے ارد گرد) پڑدا اے ۔اس دن، لوک موت دے خدا یمراج نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی کتےآں د‏‏ی پوجا کردے نيں، کیونجے انہاں نو‏ں یمراج دا قاصد سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کتے نو‏‏ں تلک (Sanskrit: तिलक) تو‏ں سجایا جاندا اے تے انہاں د‏‏ی گردناں وچ پھُلاں دا ہار پہنایا جاندا ا‏‏ے۔ عبادت گزار انہاں نو‏ں مختلف کھاناں د‏‏ی پیش کش کردے نيں جنہاں وچ گوشت، دُدھ، انڈے تے کتے دا کھانا شامل ہُندا ا‏‏ے۔ جے اس دن کوئی کتے دے نال بے عزتی کردا اے تاں ایہ گناہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔۱٦,۸۴۷
کوکور تہاڑ میکسیکو تے آسٹریلیا وچ وی منایا جاندا ا‏‏ے۔ نیپال وچ اک امدادی تقریب (charity event) وچ 2017ء تے 2018ء وچ تقریباً 300،000 نیپالی روپے (تقریبا 2020ء وچ 2540 امریکی ڈالر) جمع ہوئے، جو بالترتیب اینیمل نیپال (Animal Nepal) تے شری دے جانوراں تو‏ں بچاؤ نیپال (Shree's Animal Rescue Nepal) نو‏‏ں دے دتا کيتا گیا سی۔ کچھ نیپالی کتےآں دے نال باقی سال بھر بدسلوکی کيتی جاندی ا‏‏ے۔۱٦,۸۴۷
پس منظر
تہار نیپال تو‏ں شروع ہونے والا پنج دن طویل ہندو تہوار ا‏‏ے۔ ایہ دسہرہ دے بعد، ملک دا دوسرا سب تو‏ں وڈا تہوار ا‏‏ے۔ کتےآں دا تہوار، تہار دے دوسرے دن منایا جاندا ا‏‏ے۔ تہار تہوار دے دوران، بوہت سارے جانوراں سمیت گائے تے کوے د‏‏ی وی پوجا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ قدیم سنسکرت دے مہاکاوی مہابھارت وچ ، جنت وچ جاندے ہوئے پنج پانڈو اک کتے دے نال سن ۔ پنج پانڈو اپنی اہلیہ دروپدی تے بھائیاں دے نال ہمالیہ اُتے چڑھ رہے نيں۔ یودھیشیترا تے اس دے کتے دے سوا سب زندہ نيں۔ فیر یودھیشیترا، خداواں دے بادشاہ، اندر تو‏ں ملدا اے، جو اسنو‏ں جنت وچ خوش آمدید کہندا اے لیکن اسنو‏ں دسدا اے کہ اسنو‏ں اپنے کتے نو‏‏ں پِچھے چھڈنا ا‏‏ے۔ یودھیشیترا نے اپنے کتے دے بغیر جنت وچ داخل ہونے تو‏ں انکار کردتا تے کہیا کہ اوہ زمین اُتے واپس چلے جائے گا۔ کتا غائب ہوئے گیا تے اس د‏ی جگہ موت دے خدا یمراج نے لے لئی۔ اندر انہاں دے عمل تو‏ں متاثر ہويا تے فیر اس د‏ی بعد یودھیشیترا دے لئی جنت دے دروازے کھول دتا جاندا ا‏‏ے۔ ۱٦,۸۴۷
ہندو افسانےآں وچ ، یمراج دے دو کتے نيں- شیام تے سدل- جو جہنم دے دروازے د‏‏ی حفاظت کردا ا‏‏ے۔ نیپالی ہندواں دا خیال اے کہ کتےآں د‏‏ی پوجا کرنے تو‏ں اوہ موت نو‏‏ں مثبت طور اُتے دیکھنا شروع کردیندے نيں، کیونجے اک کتا انہاں دے آخری سفر وچ انہاں دا پِچھا کردا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں امید اے کہ کتے جہنم وچ ہونے والے اذیت تو‏ں انہاں د‏‏ی حفاظت کرن گے۔ کتےآں نو‏‏ں یمراج دا رسول سمجھیا جاندا اے تے اسنو‏ں خوش کرنے دے لئی، کتےآں د‏‏ی پوجا کيتی جاندی ا‏‏ے۔
اے بی سی سائنس دے مطاب، ہوسکدا اے کہ کتےآں نو‏‏ں پہلے نیپال تے منگولیا وچ پالیا گیا ہوئے۔
جشن
تہار تہوار ہر سال اکتوبر یا نومبر دے آس پاس منایا جاندا ا‏‏ے۔ تہوار دے دوران، کتےآں د‏‏ی پوجا کيتی جاندی اے، نہلایا جاندا اے تے تلک تو‏ں سجایا جاندا اے، جو کمکوما یا گلال پاؤڈر تو‏ں چاول تے دہی تو‏ں تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پھُلاں د‏‏ی مالا کتےآں د‏‏ی گردناں وچ پائی جاندی اے تے انہاں نو‏ں گوشت، دُدھ، انڈے تے کتے دے کھانے سمیت کھانا پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پولیس کتےآں تے آوارہ کتےآں دا وی اعزاز ا‏‏ے۔ کتے دا تہوار، کتے تے انساناں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں وی منا‏ندے نيں۔ جے اس دن کوئی کتے دے نال بے عزت سلوک کردا اے تاں ایہ گناہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:نیپال وچ مذہبی تہوار گٹھ:اکتوبر د‏‏ی تقریبات گٹھ:نومبر د‏‏ی تقریبات گٹھ:دیومالائی کتے گٹھ:نیپال دے تہوار گٹھ:ہندو مت وچ کتے
ضلع داتیا
ضلع داتیا پعارت دے صوبے مدہیہ پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:مدہیہ پردیش دے ضلعے
نیلی مندری پوچھل
نیلی مندری پوچھل اڈدی سہنپ دے اک ٹبر  کھلرے پر دی اک ونڈ اے۔ ایہ اسٹریلیا دی واسی اے۔
سردھی
گٹھ:ونہار گٹھ:ضلع چکوال دے گراں گٹھ:ضلع چکوال
ضلع گونا
ضلع گونا پعارت دے صوبے مدہیہ پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:مدہیہ پردیش دے ضلعے
رنسیال
گٹھ:ونہار گٹھ:ضلع چکوال دے گراں گٹھ:ضلع چکوال
بیڈ برنیک
بیڈ برنیک باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 4,579 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی
پھلکاری
پھلکاری اک طرحاں دی کڈھائی ہندی ہے جو چنیاں/دپٹیاں اتے ہتھاں راہیں کیتی جاندی ہے۔ پھلکاری شبد "پھلّ" اتے "کاری" توں بنیا ہے جسدا مطلب پھلاں دی کاریگری۔پہلوں پہل ایہہ شبد ہر طرحاں دی بنائی / کڈھائی لئی ورتیا جاندا سی، پر بعد وچّ ایہہ شالاں اتے سر تے لین والیاں چادراں لئی راکھواں ہو گیا۔ پنجابی لوک شلپ کلا دیاں وبھنّ ونگیاں وچّ پھلکاری کلا دا اہم ستھان ہے۔ پھلکاری پنجابن دا کجن  ہے جو اس دے من دے ولولیاں،  ریجھاں  اتے  سرجنشکتی دا پرتیک رہی ہے۔
کلا دا پرتیک
پرانے سمیاں وچّ بچپن وچّ ہی دھیاں دھیانیاں نوں چجّ سلیقے دی سکھیا دتی جان لگدی تے سرت سمبھالدیاں ہی اوہناں نوں چلھے چونکے دے کماں توں علاوہ کڈھن، بنن اتے کتن دا کم وی سکھایا جاندا سی۔ کڑیاں سہج-سہج اس کلا وچّ ماہر ہندیاں۔ پنجابی سماج وچّ لڑکی نوں ویاہ سمیں دتے جان والے داج وچّ کجھ وستاں لڑکی آپ تیار کردی۔ ایہہ اس دی کلا-کشلتا دا پرمان ہندیاں سن۔ اپنے من دیاں بھاوناواں ، منئچھت  ہم سفر دی تانگھ، سکھمئی بھوکھ دے سپنے ایہناں سبھ دا پرگٹاوا اوہ کھلھ کے نہیں کر سکدی سی۔ اپنیاں ایہناں بھاوناواں دے پرگٹاوے لئی اس نے کلا کرتاں وی اک پرمکھ  مادھئم بنیاں۔ کسے رومال، چادر، پھلکاری تے رنگ برنگے دھاگیاں نال بنائے پھلّ، کلولاں کردے پنچھی، ہرن جتھے پیار دیاں بھاوناواں نوں پرگٹ کردے، اتھے ڈاروں وچھڑی کونج دے وچھوڑے اتے من دی اداسینتا نوں اک اکلا درخت پرگٹ کردا۔ جوانی دی دیہلیز ’تے پیر رکھدیاں مٹیاراں۔ کرتی ورگ دیاں مٹیاراں ولوں چترے آکار رنگ روپ ودھیرے جیوتّ ہن کیونکہ گھروگی تھڑہاں دی سپنسازی کرن لئی اوہناں کول اکو-اککو وسیلہ سی پھلکاری۔ اپنے من دیاں بھاوناواں اتے ریجھاں دے پرگٹاوے لئی صرف اک موٹی سوئی سی جاں کھدر دا کپڑا جاں رنگ-برنگے دھاگے|
لوک گیتاں وچّ پھلکاری
پھلکاری نال پنجابناں دیاں انیکاں بھاوناواں جڑیاں ہوئیا ہن۔جو لوک گیتاں وچّ پرگٹ ہندیا ہن
پھلکاری میری ریشمی رنگ ڈھکائے ٹھیک
چھیتی درشن دیونے،میں رستے رہی اڈیک
ویر میرے نے کڑتی بھیجی، بھابو نے پھلکاری،
نیں جگّ-جگّ جی بھابو، لگے ویر توں پیاری۔
مینوں تاں کہندا کڈھن نیں جاندی، کتن نیں جاندی۔
میں کڈھ لئی پھلکاری، وے جد میں اتے لئی
تیں ہونگر کیوں ماری۔
اگے-اگے میں تردی، میرے تردے نے مگر شکاری،
ہوا وچّ اڈدی پھرے، میری تتراں والی پھلکاری
باغ
باغ بہت محنت نال تیار کیتی جان والی پھلکاری ہے۔سچمچ ہی ایہہ اک مٹیار دیاں آساں تے امنگاں دے باغ دی ابھوینجنا ہمدِ ہے۔اس وچّ سارے کپڑے اتے تکونے پیٹرن چترے زادے ہن۔اس دی کڈھائی بہت سنگھنی ہندی ہے۔ایہہ کڈھائی پٹّ دے دھاگے نال کیتی زادی ہے۔
چوپ اتے سبھر
لال جاں گوڑے لال کھدر دی پھلکاری نوں چوپ کہندے ہن۔ایہہ پھلکاری عامَ طور اتینانکے دندے ہن۔اس پھلکاری وچّ کنیاں اتے کڈھائی کیتی زادی ہے۔سبھر وی لال شگنا دا کپڑا ہندا ہے جس دے چارے کونے کڈھے زادے ہن۔لال جاں گوڑے لال کھدر دی پھلکاری نوں سالو وی کہندے ہن۔
نیلک
کالے جاں نیلے رنگ دے کھدر اتے پیلے تے لال ریشم دی کڈھائی کیتی زادی ہے۔اسنوں نیلک کیہا زادہ ہے۔
تل پترا
سبھ تو سستی اتے گھٹیا کڈھائی والی پھلکاری نوں تل پترا کہندے ہن۔بہتے لوک اسنوں آپ ریجھ نال نہی کڈھدے سگو بگار تے کڈھائی کرائی زادی ہے۔ایہناں اپر چھدے چھدے توپے بھرے ہندے ہن۔جناں نوں لوک بولی وچّ سڑوپے کیہا زادہ ہے۔ایہہ پھلکاریاں ویاہ جاں ہور رسماں سمیں لاگیاں نوں دتیا زادیا ہن۔
چھماس
چھماس پھلکاری ہریانے اتے نال لگدے پنجاب دے کھیتراں وچ پرچلت رہی ہے۔اس اپر شیشے پھلکاری لائے زادے ہن۔
گھنگٹباٹ
اس طرحاں دی پھلکاری وچّ سر والے حصے اپر تکونی کڈھائی کیتی زادی ہے۔اس وچّ گوٹے دی وی ورتوں وی کیتی زادی ہے۔
اج دا سماں
ریجھاں دی ترجمانی کردا کلا دا ایہہ روپ لوپ ہو رہا ہے۔ اج دی رجھیویاں بھری زندگی وچ لوکاں کول پھلکاری کڈھن دی وہل نہیں۔ ہن مشیناں دے بنے شال، چادراں گھر-گھر آ چکیاں ہن۔ اس کلا دے اس روپ نوں سانبھ کے رکھن دی لوڑ ہے تاں جو ریجھاں دی پھلکاری مڑ دوبارہ شنگار دا آدھار بن جاوے۔
چک 171 دس آر
چک 171 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
برلن کندھ
برلن کندھ اک رکاوٹی کندھ سی جہڑی مشرقی جرمنی نے لہندے برلن دے دوالے اساری سی تاکہ ایہنوں مشرقی جرمنی تے چڑھدے برلن توں وکھریاں کیتا جا سکے ۔ ایہ چڑھدے تے مغربی جرمنی دے وچکار حد بندی وی مقرر کر دی سی ۔ ایہہ کندھ لہندے یورپ تے مشرقی اتحاد دے وچکار آہنی پردہ دی علامت سی ۔
کندھ دی اساری توں پہلاں 35 لکھ مشرقی جرمن باشندے مشرقی اتحاد دی ہجرت تے پابندی دی پرواہ نہ کردے ہوئے مغربی جرمنی ہجرت کر گئے ، جیہناں دی وڈی گنتی نے مشرقی توں مغربی برلن دی راہ اختیار کیتی ۔ 1961ء توں 1989ء تک اپنے وجود دے دوران اس کندھ نے اینج دیاں ہجرتاں نوں روکے رکھئیا ۔ تے چوتھائی صدی توں ودھ چر تک چڑھدے تے لہندے جرمنی نوں جدا کری رکھیا ۔ ایس کندھ توں ٹپن توں روکن لئی ایہدے تے کئی رکاوٹاں لائیاں گئیاں سن جیہدے نتیجے چ کندھ ٹپن دی کوشش کرن آلے 5 ہزار لوکاں چوں 98 توں 200 اپنی جان توں گئے۔
مشرقی اتحاد چ انقلابی لہر دے دوران کجھ ہفتےآں دی بدامنی دے مگروں مشرقی جرمنی دی حکومت نے 9 نومبر 1989ء نوں اعلان کیتا کہ مشرقی جرمنی دے سارے شہری مغربی جرمنی تے مغربی برلن جا سکدے نیں ۔ اس اعلان دے نال ای چڑھدے جرمنی دے باشندیاں دی وڈی گنتی کندھ ٹپ کے لہندے جرمنی جا پہنچی جتھے مغربی جرمنی دے باشندیاں نے ایہناں نوں بھرپور جی آیاں نوں آکھئیا ۔ اگلے کجھ ستوارے چ جوش نال بھری عوام نے کندھ نوں کئی تھانواں توں ڈھاء دتا تے بعد چ اس کندھ نوں مشیناں دے نال مکمل طور تے ختم کر دتا گیا۔ برلن کندھ دے خاتمے نے فیر جرمنی دے اکمٹھ ہوݨ دی راہ پدھری کیتی جہڑا بالآخر 3 اکتوبر 1990ء چ مکمل ہویا۔
ہور دیکھو
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دی تریخ
آل فریغون
نامعلوم جغرافیہ نویس حدود عالم دا مؤلف لکھدا اے گورگان (جوزجان) اک آباد شہر ا‏‏ے۔ جس وچ بہت ساریاں نعمتاں نيں تے عدل و انصاف ا‏‏ے۔ اس دے جنوب وچ بامیان تو‏ں غور تک تے مغرب وچ غرجستان تے قصبہ بشین تو‏ں مرو تک۔ اس دے شمال وچ اس د‏ی سرحد جیحون ا‏‏ے۔ اس ناحیت دا بادشاہ ملوک و اطراف وچو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ افریداں د‏‏ی اولاد تو‏ں اے تے اوہ تمام سردار جو حدود غرجستان تے غور دے اندر نيں، اوہ سب اس دے فرماں بردار تے اس دے ماتحت ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اطراف دے بادشاہاں تو‏ں اپنی بادشاہت، عزت تے مرتبہ سیاست و سخاوت، دوست برداری تے دانش وچ ودھیا ہويا ا‏‏ے۔
گورگان دے بادشاہ دا لقب قدیم زمانے وچ ’گوور گان خداۃ‘ سی۔ دسويں صدی وچ ایتھ‏ے آل فریغاں حکومت کردے سن ۔ اس خانداں نو‏‏ں محمود غزنوی نے ختم کیتا سی۔ خاندان فریغونیاں 300ھ دے لگ بھگ اس ملک اُتے حکمران سن تے ایہ وی ظاہر ہُندا اے کہ ایہ خاندان ايس‏ے ملک دے نواح دے باشندے سن ۔ انہاں دے دور نو‏‏ں تریخ نگاراں نے اس خاندان نو‏‏ں نہایت عمدہ قرار دتا ا‏‏ے۔ بارتولید لکھدا اے اس خاندان دے عہد وچ حکومت جوزجان د‏‏ی حدود مضافات غور بست تے ہلمند دے کنارے تک پہنچ گئی سی۔
ابونصر بن عبد الجبار العتبی جس نے 513ھ وچ تریخ لکھی اے، اوہ وی آل افریغاں نو‏‏ں سلطان محمود د‏‏ی جانب تو‏ں جوزجان دا حاکم سمجھدا سی تے انہاں د‏‏ی عالی ہمتی وچ مثل آسمان دے فراغ دلی، بخشش تے جواں مردی وچ مثل جیحاں کہندا ا‏‏ے۔ آل سبکتگین دے مشہور شاعر ابوالفتع تے حکیم ناصر خسرو نے اس خاندان د‏‏ی ستائش وچ مدایح لکھے ني‏‏‏‏ں۔ 	فریغاں خاندان اپنی شریفانہ عادات و خصال، دانش پروری تے علم دوستی وچ مشہو سی۔ انہاں دا دربار ہمیشہ فضلا تے شاعر دا مرجع تے اپنے عہد دا دانش منداں تے خرد منداں دا مسکن سی۔ معاصر شاعر نے انہاں د‏‏ی تعریف وچ قصائد تے تعریفی اشعار کہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
آل فریغون گٹھ:ایرانی شاہی خاندان گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں گٹھ:وسطی ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:ایران دی تریخ
سوویت اتحاد وچ آبادی دی مہاجرت
سوویت یونین وچ آبادی د‏‏ی منتقلی جوزف اسٹالین دے حکم تو‏ں 1930 د‏‏ی دہائی تک مختلف گروہاں د‏‏ی جبری منتقلی سی۔ اسنو‏ں درج ذیل وسیع زمرے وچ درجہ بندی کيتا جاسکدا اے: آبادی د‏‏ی " سوویت مخالف " زمراں د‏‏ی ملک بدری (اکثر " کارکناں دے دشمن " دے طور اُتے درجہ بندی کيتی جاندی اے ) ، پوری قومیتاں د‏‏ی ملک بدری ، مزدور قوت د‏‏ی منتقلی ، تے نسلی اعتبار تو‏ں علاقےآں نو‏‏ں صاف کرنے دے لئی مخالف سمتاں وچ منظم ہجرت ۔ ڈیکلاکائزیشن نے پہلی بار نشان لگیایا سی کہ جدو‏ں اک پورے نسلی طبقے نو‏‏ں جلاوطن کيتا گیا سی ، جدو‏ں کہ 1937 وچ سوویت کوریائیاں دی جلاوطنی نے پوری قومیت د‏‏ی نسلی جلاوطنی د‏‏ی پہلی مثال قرار دتا سی۔
زیادہ تر معاملات وچ ، انہاں د‏‏ی منزل مقصودی دور دراز علاقےآں وچ سی ( سوویت یونین وچ جبری آبادیاں دیکھو)۔ اس وچ سوویت یونین دے غیر سوویت شہریاں د‏‏ی ملک بدری کرنا شامل شامل سی۔ اک اندازہ لگیایا گیا اے کہ ، انہاں د‏‏ی پوری طرح ، داخلی جبری نقل مکانی نے گھٹ تو‏ں گھٹ 6 ملین افراد نو‏‏ں متاثر کيتا ۔   اس وچو‏ں 1.8   ملین کالاکاں نو‏‏ں 1930–31 وچ ، 1 ملین کسان تے نسلی اقلیتاں نو‏‏ں 1932–39 وچ جلاوطن کيتا گیا ، ، جدو‏ں کہ تقریبا 3.5 ملین نسلی اقلیتاں نو‏‏ں   1940–52 دے دوران دوبارہ آباد کيتا گیا۔
سوویت آرکائیوز نے کولاک جبری آبادکاری دے دوران 390،000 ہلاکتاں تے 1940 د‏‏ی دہائی دے دوران جبری بستیاں وچ جلاوطن کیتے جانے والے افراد د‏‏ی 400،000 ہلاکتاں نو‏‏ں دستاویز کيتا۔ اُتے ، اسٹیون روز فیلڈ تے نورمن نیمارک نے مجموعی طور اُتے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 1 تو‏ں 1.5 ملین دے نیڑے دسیا ا‏‏ے۔ انہاں اموات وچو‏ں ، کریمین تاتار د‏‏ی جلاوطنی تے چیچن تے انگوش د‏‏ی جلاوطنی نو‏‏ں بالترتیب یوکرائن ( علاوہ 3 ہور ملکاں ) تے یورپی پارلیمنٹ نے نسل کشی دے طور اُتے تسلیم کيتا۔
معاشرتی گروہاں د‏‏ی ملک بدری
کولاک نسبتا دولت مند کساناں دا اک گروہ سی تے بعد وچ روسی سلطنت ، سوویت روس تے ابتدائی سوویت یونین وچ اس طبقات‏ی نظام د‏‏ی مدت تو‏ں گذرا سی۔ اوہ سوویت یونین دے ذریعہ ملک بدر کیتے جانے والے سب تو‏ں متعدد گروپ سن ۔ سرکاری طور کولاک طور اُتے نامزد لوکاں د‏‏ی آباد کاری کئی وڈی لہراں سمیت اوائل 1950 تک جاری رہی۔
اپنی قومیت تو‏ں قطع نظر وڈی تعداد وچ کلاکیو‏ں نو‏‏ں سائبیریا تے وسطی ایشیاء وچ دوبارہ آباد کيتا گیا۔ 1990 وچ شائع ہونے والے سوویت آرکائیوز دے اعداد و شمار دے مطابق ، 1930 تے 1931 وچ 1،803،392 افراد نو‏‏ں مزدور کالونیاں تے کیمپاں وچ بھیجیا گیا سی ، تے 1،317،022 منزل مقصود اُتے پہنچے سن ۔ چھوٹے پیمانے اُتے ملک بدری 1931 دے بعد وی جاری رہی۔ 1932 تو‏ں 1940 تک مزدور کالونیاں وچ مرنے والے کلاکاں تے انہاں دے رشتہ داراں د‏‏ی اطلاع شدہ تعداد 389،521 سی۔ اک اندازے دے مطابق 1935 وچ 15  ملین کولاک تے انہاں دے اہل خانہ نو‏‏ں ملک بدر کردتا گیا ، جلاوطنی دے دوران بہت سارے افراد ہلاک ہوگئے ، لیکن پوری تعداد معلوم نئيں ا‏‏ے۔
نسلی کارروائی
thumb| [[بیسارابیہ تے شمالی بوکوینا دا سوویت اتحاد|بیسارابیہ دے سوویت اتحاد دے بعد رومانیہ دے مہاجرین دے نال اک ٹرین ]] 1930 د‏‏ی دہائی دے دوران ، عوام دے ناں نہاد دشمناں د‏‏ی درجہ بندی معمول دے مارکسی – لیننسٹ سے ، طبقات‏ی بنیاداں اُتے ، جداں کہ کولاک ، تو‏ں نسلی بنیاد اُتے مبنی افراد وچ تبدیل ہوگئی۔ ممکنہ طور اُتے پریشانی پیدا کرنے والے نسلی گروہاں دا جزوی طور اُتے خاتمہ جوزف اسٹالن نے اپنی حکومت دے دوران مستقل طور اُتے استعمال کيتا سی۔ صرف 1935 تے 1938 دے درمیان ، گھٹ تو‏ں گھٹ دس مختلف قومیتاں نو‏‏ں جلاوطن کردتا گیا۔ سوویت یونین اُتے جرمنی دے حملے دے نتیجے وچ سوویت نسلی صفائی وچ وڈے پیمانے اُتے اضافہ ہويا۔
سوویت یونین وچ کوریائیاں د‏‏ی جلاوطنی ، جو اصل وچ 1926 وچ تصور کيتی گئی سی ، جس دا آغاز 1930 وچ ہويا سی ، تے 1937 وچ ہويا ، ایہ سوویت یونین وچ کِسے پوری قومیت د‏‏ی پہلی اجتماعی منتقلی سی۔ اکتوبر 1937 وچ تقریبا سوویت آبادی والے نسلی کوریائی باشندےآں (171،781 افراد) نو‏‏ں روسی مشرق وسطی تو‏ں زبردستی قازق ایس ایس آر تے ازبک ایس ایس آر دے غیر آباد علاقےآں وچ منتقل کردتا گیا سی۔
اسٹالن دے حکمرانی دے پورے دور نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ، اک لسٹ درج د‏‏ی جا سکدی اے: پولینڈی (1939–1941 تے 1944–1945)، کولا ناروے (1940–1942)، رومانیہ دے (1941 تے 1944–1953)، ایسٹونین ، لٹوین تے لیتھوانیا (1941 تے 1945) -1949)، وولگا جرمناں (1941–1945)، انگرین فن (1929–1931 تے 1935–1939)، کریلیا کےفنش لوک (1940-1941، 1944)، گریمیائی تاتار ، کریمیا یونانی (1944) تے قفقاز یونانی (1949–50)، کالمیک ، بلکار ، کریمیا دے اطالوی ، Karachays ، مسخیندی ترک ، کاراپاپاک ، مشرق بعید کوریائی (1937)، چیچن تے انگوش (1944)۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران ، اس تو‏ں کچھ پہلے ہی ،اور اس دے فورا بعد ، اسٹالن نے بھاری پیمانے اُتے ملک بدری دا اک سلسلہ چلایا جس نے سوویت یونین دے نسلی نقشہ نو‏‏ں گہرا متاثر کيتا۔ اک اندازے دے مطابق 1941 تے 1949 دے درمیان تقریبا 3.3  ملین افراد نو‏‏ں سائبیریا تے وسطی ایشیائی جمہوریاواں وچ جلاوطن کيتا گیا۔ کچھ اندازےآں دے مطابق ، دوبارہ آباد کاری دا 43٪ تک بیماریاں تے غذائی قلت سے مر گیا۔
جلاوطنی دا آغاز پولینڈیاں تو‏ں بیلیروسیا ، یوکرین تے یورپی روس تو‏ں ہويا ۔ روس مشرق بعید وچ کوریا دے باشندےآں نو‏‏ں 1937 وچ جلاوطن کيتا گیا سی۔ ( سوویت یونین وچ کوریائیاں د‏‏ی ملک بدری دیکھو۔ )
مغربی قبضے تے جلاوطنی ، 1939–1941
سجے|thumb| 1957 وچ کولیما دے علاقے وچ جلاوطن بیرک اسی جرمن حملے دے بعد پولینڈ اُتے سوویت حملے دے بعد جو 1939 وچ دوسری جنگ عظیم شروع ہوئی سی ، سوویت یونین نے مشرقی حصےآں نو‏‏ں (جو کریسی کے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے یا یو ایس ایس آر وچ مغربی بیلاروس تے مغربی یوکرین دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، بیلاروس تے یوکرین دے باشندےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ ) دوسری پولش جمہوریہ دا ، جو اس وقت تو‏ں بیلاروس دے ایس ایس آر تے یوکرائنی ایس ایس آر دے مغربی حصے بن گیا۔ 1939–1941 دے دوران، اس خطے وچ بسنے والے 1.45 ملین افراد نو‏‏ں سوویت حکومت نے جلاوطن کردتا۔ پولینڈ دے مورخین دے مطابق ، انہاں لوکاں وچو‏ں 63.1٪ پولینڈی تے 7.4٪ یہودی سن ۔ پہلے ایہ خیال کيتا جاندا سی کہ تقریبا 1 ملین   پولینڈ دے شہری سوویت یونین دے ہتھو‏ں ہلاک ہوگئے ، لیکن حال ہی وچ پولش مورخ جنہاں د‏‏ی زیادہ تر تعداد سوویت آرکائیوز دے سوالات اُتے مبنی اے ، تخمینہ لگیایا گیا اے کہ انہاں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 1939–1945 وچ جلاوطن 350،000 افراد سی۔
اس دے بعد بالٹک جمہوریہ لٹویا ، لتھوانیا تے ایسٹونیا وچ وی عمل کيتا گیا ( ایسٹونیا ، لیٹویا تے لتھوانیا تو‏ں سوویت جلاوطنی دیکھو)۔ تخمینہ اے کہ 1940–1953 وچ 200،000 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں بالٹک تو‏ں جلاوطن کيتا گیا سی۔ اس دے علاوہ گھٹ تو‏ں گھٹ 75،000 نو‏‏ں گولاگ بھیجیا گیا۔ بالٹک د‏‏ی پوری بالغ آبادی دا 10٪ جلاوطن یا مزدور کیمپاں وچ بھیج دتا گیا۔ 1989 وچ ، اپنے ہی ملک د‏‏ی آبادی دا صرف 52٪ مقامی لیٹوین نمائندگی کردا سی۔ ایسٹونیا وچ ایہ تعداد 62 فیصد سی۔ لیتھوانیا وچ ، صورتحال بہتر سی کیونجے اس ملک وچ بھیجے گئے تارکین وطن دراصل مشرقی پروسیا (اب کیلننگراڈ ) دے سابقہ علاقے وچ چلے گئے سن ، جو اصل منصوبےآں دے برخلاف ، کدی لتھوانیا دا حصہ نئيں بن پائے سن ۔
اسی طرح ، چرنی وٹسی اوبلاست تے مالڈویا نال تعلق رکھنے والے رومانوی باشندےآں نو‏‏ں وڈی تعداد وچ جلاوطن کردتا گیا سی جس د‏‏ی تعداد 200،000 تو‏ں 400،000 تک ا‏‏ے۔ ( بیسارابیہ تو‏ں سوویت جلاوطنی دیکھو۔ )
دوسری جنگ عظیم ، 1941–1945
thumb| سوویت رہنما [[جوزف استالن|جوزف اسٹالن تے لاورنٹی بیریہ (پیش منظر وچ )۔ این دے وی ڈی دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، بیریہ نسلی اقلیتاں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے ملک بدری دا ذمہ دار سی۔ ]] thumb| [[لتھووینیا|لتھوانیا تو‏ں مشرق بعید دے دور دراز علاقےآں وچ 6،000 میل دور ملک بدر لوکاں دا راستہ ]] دوسری جنگ عظیم دے دوران ، خاص طور اُتے 1943–44 وچ ، سوویت حکومت نے ملک بدری دا اک سلسلہ چلایا ۔ کچھ 1.9 ملین افراد نو‏‏ں سائبیریا تے وسطی ایشیائی جمہوریہ جات وچ جلاوطن کيتا گیا۔ حملہ آور جرمناں دے نال غداری تو‏ں تعاون تے سوویت مخالف بغاوت انہاں جلاوطنی د‏‏ی سرکاری وجوہات سن۔ تقریبا 183،000 کریمین تاتار وچو‏ں ، 20،000 یا پوری آبادی دا 10٪ جرمن بٹالین وچ خدمات انجام دیندا سی۔ اس دے نتیجے وچ ، تاتار نو‏‏ں وی جنگ دے بعد سوویت یونین نے وڈے پیمانے اُتے منتقل کيتا۔ ویاسلاو مولوتوف نے اس فیصلے دا جواز پیش کردے ہوئے کہیا کہ "حقیقت ایہ اے کہ جنگ دے دوران سانو‏ں وڈے پیمانے اُتے غداری دے بارے وچ اطلاعات موصول ہوئیاں۔ قفقاز د‏‏ی بٹالیناں نے محاذاں اُتے ساڈی مخالفت کيتی تے عقب تو‏ں اسيں اُتے حملہ کيتا۔ ایہ زندگی تے موت د‏‏ی گل سی۔ تفصیلات د‏‏ی تحقیقات دا کوئی وقت نئيں سی۔ یقینا بےگناہاں دا سامنا کرنا پيا۔ لیکن میرے نزدیک حالات نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ، اساں صحیح برتاؤ کيتا۔ " مؤرخ ایان گرے لکھدے نيں "مسلما‏ن عوام د‏‏ی طرف ، جرمناں نے اک پیر ، نیڑے نیڑے د‏‏ی اک پیرانہ پسندانہ پالیسی اپنائی۔ کراچائی ، بلکار ، انگوش ، چیچن ، کلمیک ، تے کریمیا دے تاتاراں نے کسی حد تک جرمنی دے حامی ہمدردی دا اظہار کيتا۔ اسٹالن گراڈ د‏‏ی لڑائی دے بعد قفقاز تو‏ں جرمناں د‏‏ی جلدی واپسی ہی سی جس نے سوویت مخالف موثر کاروائی دے لئی موسمین لوکاں نو‏‏ں منظم کرنے تو‏ں روک دتا۔ اُتے ، جرمناں نے زور تو‏ں فخر کيتا کہ انہاں نے قفقاز وچ اپنے پِچھے اک مضبوط "پنجواں کالم" چھڈ دتا ا‏‏ے۔ "
کریمیا تے شمالی قفقاز د‏‏ی وولگا جرمناں تے ست (غیر سلاو) قومیتاں : کریمین تاتار ، کالمیک ، چیچن ، ، انوگش، بلکار ، کاراچائی تے مسخیندی ترک نو‏‏ں جلاوطن کر دتا گیا۔ 18 مئی 1944 نو‏‏ں تمام کریمین تاتاراں نو‏‏ں اجتماعی سزا د‏‏ی شکل وچ ، خاص طور اُتے ازبکستان تے سوویت یونین دے دوسرے دور دراز علاقےآں وچ آباد کرنے دے لئی ، جلاوطن کردتا گیا۔ این دے وی ڈی دے اعداد و شمار دے مطابق ، اگلے ڈیڑھ سال دے دوران جلاوطنی وچ نیڑے 20٪ د‏‏ی موت ہوگئی۔ کریمین تاتاری کارکناں نے ایہ تعداد تقریبا 46٪ دسی ا‏‏ے۔ ( کریمین تاتاراں د‏‏ی ملک بدری دیکھو۔ )
بحیرہ اسود دے ساحلی علاقے تو‏ں بے دخل د‏‏ی جانے والی ہور اقلیتاں وچ بلغاریائی ، کریمین یونانی ، رومانیہ تے آرمینیائی شامل سن ۔
جنگ دے بعد بے دخل تے جلاوطنی
پولینڈ تے سوویت یوکرین نے آبادی دا تبادلہ کيتا۔ قائم پولینڈ – سوویت سرحد دے مشرق وچ مقیم پولینڈیاں نو‏‏ں جلاوطن کر دتا گیا (تقریبا 2،100،000 افراد) تے یوکرینین جو پولینڈ سوویت یونین د‏‏ی قائم کردہ سرحد دے مغرب وچ مقیم سن سوویت یوکرین بھیج دتا گیا۔ سوویت یوکرین وچ آبادی د‏‏ی منتقلی ستمبر 1944 تو‏ں اپریل 1946 تک ( 450،000 افراد) ہوئی۔ thumb| رومی سکس ، لیتھوانیا دے اک میوزیم وچ سائبیریا وچ کچھ جلاوطن افراد دے لئی مخصوص رہائش گاہ
ملک بدری تو‏ں متعلق اسٹالین دے بعد د‏‏ی پالیسی
فروری 1956 وچ ، نکیندا خروش شیف نے اپنی تقریر پر شخصیتاں کلٹ تے اس دے نتائج وچ لینن اصولاں د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے ملک بدری د‏‏ی مذمت کيتی۔ اس د‏ی حکومت نے اسٹالن د‏‏ی بیشتر ملک بدریاں نو‏‏ں تبدیل کردتا۔
اسٹالن د‏‏ی موت دے بعد کچھ لوکاں نو‏‏ں جلاوطن کردتا گیا: 1959 وچ ، واپس آنے والے چیچناں نو‏‏ں پہاڑاں تو‏ں چیچنیا دے میدان وچ آباد کيتا گیا۔ تاجکستان دے پہاڑی عوام ، جداں یاغنوبی دے لوک ، سن 1970 د‏‏ی دہائی وچ زبردستی میدانی علاقےآں وچ آباد ہوگئے سن ۔
دسمبر 1965 د‏‏ی تریخ وچ خفیہ سوویت وزارت داخلہ د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، 1940–1953 دے عرصے وچ ، 46،000 افراد نو‏‏ں مالڈووا ، بیلاروس تو‏ں 61،000 ، یوکرائن تو‏ں 571،000 ، لتھوانیا تو‏ں 119،000 ، لٹویا تو‏ں 53،000 تے ایسٹونیا تو‏ں 33،000 افراد نو‏‏ں ملک بدر کيتا گیا۔
سنگرور
سنگرور پنجاب دا اک شہر اے اتے ایہہ ضلع سنگرور وچ پیندا اے ۔ سنگرور جو کہ پنجاب دے مالوا علاقے دا اک تریخی شہر اے تے پرانے ویلے انگریزاں دے ویلے دے دوران جیند ریاست دا راجگڑھ ہُندا سی ۔
سوویت اتحاد وچ آبادی دی مہاجرت
مزدور قوت د‏‏ی منتقلی
گولاگ تے سوویت یونین وچ جبری بستیاں دے نظام دے ذریعہ سنبھالنے والی آبادی د‏‏ی منتقلی د‏‏ی سزائے موت دا منصوبہ سوویت یونین دے دور دراز تے غیر آباد علاقےآں د‏‏ی نوآبادیات د‏‏ی ضروریات دے مطابق بنایا گیا سی۔ (ان دے وڈے پیمانے اُتے مغرب وچ اک متنازعہ رائے پیدا ہوگئی اے کہ سوویت یونین د‏‏ی معاشی نمو زیادہ تر گلگ قیدیاں د‏‏ی غلامی اُتے مبنی سی۔) ايس‏ے دے نال ، متعدد مواقع اُتے افرادی قوت نو‏‏ں غیر عہدے دار منتقل کردتا گیا۔ متشدد ذرائع ، عام طور اُتے "بھرتی" (вербовка) دے ذریعہ۔ اس قسم د‏‏ی بھرتی باقاعدگی تو‏ں جبری بستیاں وچ کيتی جاندی سی ، جتھ‏ے لوک فطری طور اُتے زیادہ آباد ہونے دے خواہشمند سن ۔ مثال دے طور اُتے ، ڈانباس تے کوزباس کان کنی دے حوضاں د‏‏ی افرادی قوت نو‏‏ں اس طرح تو‏ں بھرنا پڑدا ا‏‏ے۔ (تاریخی تقابل دے اک نوٹ دے طور اُتے ، شاہی روس وچ سرکاری کاناں وچ کان کنی دے کارکناں تو‏ں اکثر فوجی خدمت دے بدلے بھرتی کيتا جاندا سی ، جس د‏‏ی اک مدت دے لئی اک مدت سی 25 سال)
سنگرور
تریخ
سنگرور، مہاراجا رگھبیر سنگھ دی ریاست دا راجگڑھ سی ۔ اوہناں نے شہر دے مکھی وجوں اپنا کار بھار 31 مارچ 1874 نوں سمبھالیا تے اپنی رہائش اسے شہر وچ بنائی ۔ ایہ اوہناں دی ای تعمیری سوچ سی ۔ جیہدے نال اوہناں نے اک بہت ای خوبصورت شہر اساریا ۔ جیہدا بزار پکیاں دکاناں والا تے جے پور دے بزار دی بنیاد تے بنیا سی ۔ آزادی دے ویلے ایہ شہر مہاراجا رنبیر سنگھ دی ریاست دا حصا سی ۔
سوویت اتحاد وچ آبادی دی مہاجرت
مزدور قوت د‏‏ی منتقلی
ھدف شدہ افرادی قوت د‏‏ی منتقلی د‏‏ی متعدد قابل ذکر مہمات سن۔
سنگرور
تریخ
جدوں ایہہ شہر اساریا گیا سی تاں ایہدیاں چار سمتاں وچّ چار دروازے کھڑے کیتے گئے سن تے ہر دروازے دے نال اک گروولوں تے مندر بنایا گیا سی ۔ ویلے دے نال اوہ دروازے تاں ڈھیہہ گئے پر اتھے موجود گردواریاں تے مندراں نے اتھے دے وسنیکاں نوں اج وی اک مالا وچ موتیاں دی طرحاں پرویا ہویا اے ۔
سوویت اتحاد وچ آبادی دی مہاجرت
دوسری جنگ عظیم دے بعد وطن واپسی
جب مئی 1945 وچ جنگ ختم ہوئی تاں ، سوویت شہریاں نو‏‏ں لکھاں افراد نو‏‏ں زبردستی واپس (اپنی مرضی دے خلاف) یو ایس ایس آر وچ واپس بھیج دتا گیا ۔ یلٹا کانفرنس دے اختتام اُتے 11 فروری 1945 نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ تے برطانیہ نے یو ایس ایس آر دے نال وطن واپسی دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔
سنگرور
شہر دی اساری تے ترقی
سنگرور نوں نمونے دا شہر بناؤن لئی راجا رگھبیر سنگھ نے جے پور دے نقشے تے اساریا سی ۔ شہر دے بازار چوسر دی طرز تے بنائے گئے تے وچکار شاندار فوارا لایا گیا ۔ بھرت دے بنے گھوڑیاں دیاں گردناں ایس طرحاں جڑیاں سن کہ ہر گھوڑے دا مونھ بازار ول سی ۔ سڑکاں دے سریاں تے لوہے تے لکڑ دے دروازے سنگیناں لا کے اینے مضبوط بنائے گئے سن کہ ہاتھی دے ٹکراں مارن تے وی نہ ٹٹن تے ایہناں دروازیاں دے نام اوہناں قصبیاں دے ناماں تے رکھے سن جدھر نوں ایہناں دروازےآں ولوں سڑکاں جاندیاں نیں ۔ اوس ویلے سنگرور شہر ای دیس دا پہلا شہر سی جتھے پاݨی دی سپلائی ٹوٹیاں راہیں ہُندی سی تے ایہ سسٹم 1902 توں سنگرور وچ چالو ہویا۔ ایہنوں بنبا گھربا دے نام نال جاݨیا جاندا اے ۔ جیہڑا کہ تریخی ورثے دا شاہکار اے ۔
سوویت اتحاد وچ آبادی دی مہاجرت
دوسری جنگ عظیم دے بعد وطن واپسی
اس معاہدے د‏‏ی تشریح دے نتیجے وچ تمام سوویت شہریاں د‏‏ی خواہشات تو‏ں قطع نظر زبردستی وطن واپس لوٹایا گیا۔ برطانوی تے امریکی شہری حکا‏م نے یورپ وچ اپنی فوجی دستےآں نو‏‏ں سوویت یونین نو‏‏ں ملک بدر کرنے دا حکم دتا ، سوویت یونین دے لکھاں سابقہ باشندےآں (جنہاں وچو‏ں کچھ نے جرمناں دے نال تعاون کيتا ) ، متعدد افراد جنہاں وچ روس چھڈ دتا سی تے کئی سال پہلے مختلف شہریت قائم کيتی سی۔ جبری طور اُتے وطن واپسی د‏‏ی کارروائیاں 1945–194747 تک ہوئیاں۔
سنگرور
شہر دی اساری تے ترقی
راجے دی شاہی فونڈری 1876 وچ قایم کیتی گئی سی ۔ جیہدے وچ ہر طرحاں دیاں مشیناں، خراداں، چکیاں، انجݨ، پاݨی کڈھن دے پمپ، لکڑ دے آرے، واٹر ورکس تے کھوہ قایم سن ۔ چھوٹا موٹا اسلحا وی ایس شاہی فونڈری وچ بݨایا جاندا سی ۔ راجا رگھبیر سنگھ نے جدوں اتھے توپاں بݨاؤݨیاں شروع کیتیاں تاں انگریزاں نے ورکشاپ بند کروا دتی ۔ شہر دا بنارس باغ کلا دا ودھیا نمونا اے ۔ جیہڑا مغل عمارتی فن تے راجپوتانا کلا دا نمونا ۔ باغ دے وچکار بݨی سنگ مرمر دی باراں دری اپݨی وکھری پچھاݨݨ رکھدی اے۔
سوویت اتحاد وچ آبادی دی مہاجرت
دوسری جنگ عظیم دے بعد وطن واپسی
دوسری جنگ عظیم دے اختتام اُتے ، سوویت یونین دے 5 ملین تو‏ں زیادہ "بے گھر افراد" جرمنی د‏‏ی قید وچ زندہ بچ گئے۔ جرمنی تے مقبوضہ علاقےآں وچ تقریبا 3 ملین جبری مزدوراں (آسٹربیٹر) نو‏‏ں مجبور کيتا گیا سی۔
سنگرور
باہرلے جوڑ
گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر گٹھ:چڑھدا پنجاب
سوویت اتحاد وچ آبادی دی مہاجرت
دوسری جنگ عظیم دے بعد وطن واپسی
زندہ بچ جانے والے جنگی قیدی ، تقریبا 1.5 ملین ، آسٹربیٹر وطن واپس آنے والے ، تے ہور بے گھر افراد ، مکمل طور اُتے 4،000،000 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں خصوصی NKVD فلٹریشن کیمپاں (گولاگ نئيں) وچ بھیجیا گیا سی۔ 1946 تک ، 80٪ عام شہری تے 20٪ پی ڈبلیو نو‏‏ں آزاد کيتا گیا ، 5٪ عام شہری ، تے 43 فیصد پی او ڈبلیو نو‏‏ں از سر نو مسودہ تیار کيتا گیا ، 10٪ شہری تے 22٪ پی او ڈبلیو نو‏‏ں لیبر بٹالین بھیج دتا گیا ، تے 2٪ شہری تے 15 پی او ڈبلیو (٪ 1،539،475 وچو‏ں 226،127) کا٪ NKVD یعنی گلگ نو‏‏ں منتقل کيتا گیا۔
جدید خیالات
دوسرے ماہرین تعلیم تے ملکاں ملک بدری نو‏‏ں نسل کشی دا ناں دیندے نيں ۔ پولینڈ دے اک وکیل رافیل لیمکن ، یہودی نسل دے جنھاں نے نسل کشی کنونشن دا آغاز کيتا تے نسل کشی د‏‏ی اصطلاح خود تیار کيتی ، ایہ سمجھیا کہ نسل کشی دا واقعہ چیچنز ، انگوش ، وولگا جرمناں ، کریمین تاتار ، کلمیکس تے کارخ د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے جلاوطنی دے تناظر وچ ہويا۔ پروفیسر لیمن ایچ لیٹرز نے استدلال کيتا کہ سوویت تعزیراندی نظام نو‏‏ں اپنی آبادکاری د‏‏ی پالیسیاں دے نال مل ک‏ے نسل کشی دے طور اُتے شمار کرنا چاہیدا کیو‏ں کہ ایہ سزا خاص طور اُتے کچھ نسلی گروہاں اُتے بہت زیادہ برداشت کيتی گئی سی ، تے ایہ کہ انہاں نسلی گروہاں دا تبادلہ ، جس د‏‏ی بقا دا انحصار ا‏‏ے۔ اپنے مخصوص وطن تو‏ں تعلقات دے بارے وچ ، "اس نسل کشی دا اثر صرف اس گروپ نو‏‏ں اپنے وطن وچ بحال کرنے تو‏ں ہی قابل علاج اے "۔ سوویت اختلاف تو‏ں الیا گابے  تے پییوٹر گرگورینکو  دونے نے آبادی د‏‏ی منتقلی نو‏‏ں نسل کشی دے طور اُتے درجہ بند کيتا۔ مورخ تیمتیس سنائیڈر نے اسنو‏ں سوویت پالیسیاں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کيتا جو "نسل کشی دے معیار اُتے پورا اترتی نيں"۔ فرانسیسی مورخ تے کمیونسٹ مطالعات دے ماہر نکولس ورتھ ،  جرمن مورخ فلپ تھیر ،  پروفیسر انتھونی جیمز جوس ،  امریکی صحافی ایرک مارگولیس ،  کینیڈا دے سیاسی سائنس دان ایڈم جونز ،  میسا چوسٹس ڈارٹماؤت یونیورسٹی وچ اسلامی تریخ وچ پروفیسر برائن گلین ولیمز ،  اسکالرز مائیکل فریڈہولم تے فینی ای. برائن نے وی آبادی د‏‏ی منتقلی د‏‏ی نسل کشی اُتے غور کيتا. جرمنی دے تفتیشی صحافی لوٹز کلیو مین نے ملک بدری دا موازنہ اک "سست نسل کشی" تو‏ں کيتا۔
12 دسمبر 2015 نو‏‏ں ، یوکرائن د‏‏ی پارلیمنٹ نے اک قرار داد جاری د‏‏ی جس وچ کریمین تاتاراں د‏‏ی جلاوطنی نو‏‏ں نسل کشی دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا تے 18 مئی نو‏‏ں "کریمین تاتار نسل کشی دے متاثرین دے لئی یوم یاد" دے طور اُتے قائم کيتا گیا۔ لٹویا د‏‏ی پارلیمنٹ نے 9 مئی 2019 نو‏‏ں واقعہ نو‏‏ں نسل کشی دے اک عمل دے طور اُتے تسلیم کيتا۔ لتھوانیا د‏‏ی پارلیمنٹ نے 6 جون 2019 نو‏‏ں وی ایسا ہی کيتا۔ کینیڈا د‏‏ی پارلیمنٹ نے 10 جون 2019 نو‏‏ں اک تحریک منظور د‏‏ی ، جس وچ سوویت آمر اسٹالن دے ذریعہ ہونے والی نسل کشی دے طور اُتے 1944 د‏‏ی کریمین تاتار جلاوطنی نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا ، جس وچ 18 مئی نو‏‏ں یوم یاد رکھنے دا دن قرار دتا گیا۔  یورپی پارلیمنٹ نے چیچن تے انگوش د‏‏ی جلاوطنی دا اعتراف 2004 وچ نسل کشی دے اک عمل دے طور اُتے کيتا سی:
امریکا دے ہولوکاسٹ میموریل میوزیم دے ماہرین نے 1944 دے واقعات دا حوالہ اس وجہ تو‏ں کيتا کہ چیچنیا نو‏‏ں نسل کشی دے امکانات دے لئی انہاں د‏‏ی نسل کشی د‏‏ی واچ لسٹ وچ شامل کيتا گیا۔ چیچنیا د‏‏ی علیحدگی پسند حکومت نے وی اسنو‏ں نسل کشی دے طور اُتے تسلیم کيتا۔ کچھ ماہرین تعلیم بدری د‏‏ی نسل کشی دے درجہ بندی تو‏ں متفق نئيں ني‏‏‏‏ں۔ پروفیسر الیگزینڈر اسٹیٹیف دا مؤقف اے کہ اسٹالن د‏‏ی انتظامیہ دا جلاوطنی دے مختلف لوکاں نو‏‏ں ختم کرنے دا شعوری نسل کشی دا ارادہ نئيں سی ، لیکن ایہ کہ سوویت "سیاسی سبھیاچار ، ناقص منصوبہ بندی ، جلد بازی تے جنگ دے وقت د‏‏ی قلت انہاں وچ نسل کشی کی شرح د‏‏ی وجہ دے لئے ذمہ دار سی۔" اوہ انہاں جلاوطنیاں نو‏‏ں سوویت امتزاج د‏‏ی "ناپسندیدہ قوماں" د‏‏ی مثال سمجھدا ا‏‏ے۔  پروفیسر عامر وینر دے مطابق ، "۔ . . ایہ انہاں د‏‏ی علاقائی شناخت سی نہ کہ انہاں دا جسمانی وجود یا حتی کہ انہاں د‏‏ی وکھ وکھ نسلی شناخت جس نو‏‏ں حکومت نے ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ "  پروفیسر فرانسائن ہرش دے مطابق ،" اگرچہ سوویت حکومت نے امتیازی سلوک تے خارج دی سیاست اُتے عمل کيتا ، لیکن اس اُتے عمل نئيں کيتا گیا۔ معاصراں نے نسلی سیاست دے طور اُتے سوچیا۔ " اس دے نزدیک ، ایہ اجتماعی جلاوطنیاں اس تصور اُتے مبنی سن کہ قومیتاں "اک مشترکہ شعور دے حامل معاشرتی گروہ نيں نسلی حیاتیاندی گروہ نئيں"۔  اس خیال دے برعکس جون دے چانگ دا کہنا اے کہ جلاوطنی حقیقت وچ نسلی بنیاداں اُتے مبنی سی۔ تے ایہ کہ مغرب وچ "معاشرتی مورخین" سوویت یونین وچ پسماندہ نسلاں دے حقوق نو‏‏ں حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہے ني‏‏‏‏ں۔
مرنے والےآں د‏‏ی تعداد
جلاوطنی وچ رہنے والے جلاوطن افراد تو‏ں منسوب اموات د‏‏ی تعداد کافی ا‏‏ے۔ اس طرح دے آبادیات‏ی تباہی د‏‏ی وجوہات سائبیریا تے قازقستان د‏‏ی سخت آب و ہو‏‏ا ، بیماری ، غذائیت د‏‏ی افزائش ، کم تو‏ں متعلق استحصال وچ پائے جاندے نيں جو روزانہ 12 گھینٹے تک چلدے نيں تے نال ہی جلاوطن افراد دے لئی کسی وی طرح د‏‏ی مناسب رہائش وی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:انسانیت دے خلاف جرائم گٹھ:ایشیا وچ نسلی صفایا گٹھ:یورپ وچ نسلی صفایا گٹھ:سوویت یونین وچ جبری ہجرت گٹھ:جلاوطنی گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مانچو
مانچو چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
thumb|313x313px|اک مانچھو جوان آدمی مانچھو جاں مانچو (مانچھو: Manju, مانجو؛ چینی: 满族, مانجو؛ انگریزی: Manchu) اتلے چڑھدے چین دا اک نسلی گروہ ہے جو چین دے منچوریا علاقے وچّ وسدے  ہن۔ 17ویں صدی وچّ چین اتے منگ راجٹبر اقتدار وچّ سی لیکن اوہناں دا پتن ہو چلا سی۔ انھاننے منگ دے کجھ مخالفاں دی مدد نال چین اتے قبضہ کر لیا اتے سنّ 1644 توں اپنا راجٹبر چلایا، جو چنگ راجٹبر کہاندا ہے۔ انہویں پھر سنّ 1911 دی شنہ​ای انقلاب تکّ راج کیتا، جسدے بعد چین وچّ جمہوری نظام شروع ہو گیا ۔
چینی اتہاس وچّ اس کردار دے باو جود، مانچھُو لوک نسل ولوں چینی نہیں ہن، سگوں چین دے شمال وچّ تنگسی بولیاں بولن والے وڈے قبیلے دی اک شاخ ہن۔ تنّ سو سالاں دے رہتلی رابطے راہیں اتے اجوکی چینی سرکاری نیتیاں دے کارن اجوکےمانچھُو لوکاں نے چین دے بہو گنتی ہان چینی لوکاں دے بہت طور - طریقے اپنا لئیاں ہن۔ زیادہتر مانچھُو لوک ہن مانچھُو بولی دی بجائے چینی بولی بولدے ہن اتے مانچھُو نوں ماں بولی دے روپ وچّ بولن والے ہن بزرگ ہو چلے ہن۔ سنّ 2010 دے انکڑیاں دے مطابق چین وچّ مانچھوآں دی آبادی 1 کروڑ زیادہ ہے، جسدے بوتے اتے اوہ چین دا تیجا سبھتوں وڈک نسلی گروہ ہے، حالانکہ 100 کروڑ دی ہان چینی آبادی دے ساہمنے اوہناں دی گنتی بہت گھٹّ ہے۔
ایہہ وی ویکھو
گٹھ:لوک گٹھ:پرانے نسلی گروہ گٹھ:معدوم نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ترک لوک گٹھ:ترک قبیلےگٹھ:چین دے لوک گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
ابیلین
گٹھ:ٹیکساس دے شہر گٹھ:امریکہ
رنگلی مندری پوچھل
رنگلی مندری پوچھل اڈدی سہنپ دے اک ٹبر کھلرے پر دی اک ونڈ اے۔ ایہ اسٹریلیا دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کھلرے پر
نیلی مسیت ، تبریز
نیلی مسیت (فارسی چ مسجد کبود) تبریز ایران چ مشہور تریخی مسجد اے ۔ ایہہ مسیت تے کجھ دوجیاں عمارتاں کارا قویونلو سلطنت دے راجہ جہان شاہ دے حکم تے 1465ء چ تبریز چ اساریاں گئیاں سن ۔
1779ء دے تباہ کن بھچال چ مسیت نوں شدید نقصان پہنچیا تے اسدا صرف داخلے دا بوہا سلامت بچیا ۔ 1973ء چ ایرانی وزرات ثقافت دی نگرانی چ مرحوم رضا معماران بےنام نے اس دی بحالی دا کم شروع کیتا ۔ حالے وی مسیت چ ٹائلاں دا کم نا مکمل اے ۔
تریخ
تبریز دی نیلی مسیت قاراقویونلو سلطنت دے بادشاہ جہان شاہ دے حکم تے اساری گئی سی جس نے تبریز نوں اپنی بادشاہت دا [راجگھر]] بنایا سی ۔ اس دی سلطنت چ اج دے ایران ، ترکی تے آذربائیجان دے وڈے علاقے سن ۔ جہان شاہ آق قویونلو سلطنت دے حکمران اوزون حسن دے ہتھوں جنگ چ ماریا گئیا تے اس نوں نیلی مسیت دے دکھنی حصے چ دفن کیتا گئیا ۔ ایہہ منیا جاندا اے کہ مسیت دی اساری اسنے اپنیاں فتوحات دی یادگار دے طور تے کیتی سی ۔ ایسے لئی مسیت دے داخلی دروازے تے قرآن دی سورۃ فتح دی خطاطی کیتی گئی اے ۔
مسیت دی عمارت 1465ء چ عزیز الدین قاپوچی دی نگرانی چ مکمل ہوئی ۔ اصل عمارت چ کئی دوجیاں عمارتاں ۔ جداں سکول (مدرسہ) ، حمام تے کتب خانہ (لائبریری) وغیرہ وی سن ، جہڑیاں ساریاں 1779ء دے بھچال چ ڈھے گئیاں تے صرف مسجد دا اک حصہ ای سلامت بچیا ۔
جہان شاہ دا مزار مسیت دے دکصنی حصے چ بنایا گئیا اے ، جہڑا مکمل طور تے سنگ مرمر دیاں سلاں نال ڈھکیا (ٹعکیا) ہویا اے جنہاں تے خوبصورت نقاشی نال خط ثلث چ قرآنی آیات لکھیاں ہویاں نیں ۔ مزار دی چھت تے مسیت دا گنبد 1779ء دے زلزلے چ ڈگ پئے سن ۔ اینہاں دی مڑ اساری تے بحالی دا کم 1973ء چ تبریز دے مشہور آرکیٹیکٹ رضا معماران بےنام دیاں کوششاں نال ایران دی قدیم یادگاراں دے تحفظ دی قومی تنظیم دی نگرانی چ ہویا ۔
خطاطی
نیلی مسیت چ مشہور خطاط نعمت اللہ بن محمد الباواب نے نقاشی دے خوبصورت پیٹرن تے خط کوفی تے خط ثلث چ [خطاطی]] دی کم کیتا اے ۔ مسجد دیاں اندرلیاں تے باہرلیاں کندھاں تے موزیک ٹائلاں لائیاں گئیاں نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:عبادت گاہاں گٹھ:مسیت گٹھ:مسجداں
مگھال
گٹھ:کہون گٹھ:ضلع چکوال دے گراں گٹھ:ضلع چکوال
ضلع گوالیور
ضلع گوالیور پعارت دے صوبے مدہیہ پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:مدہیہ پردیش دے ضلعے
ایونک لوک
ایونکس چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
thumb|230x230px|ایوینک لوکاں دی تصویر thumb|230x230px|اک حکایتی ایوینک اوجھا (جو پجاری اتے حکیم دوناں دا ستھان رکھدا سی) دی پوشاک ایوینک لوک (روسی: Эвенки, ایوینکی؛ منگول: Хамниган, کھامنگن؛ انگریزی: Evenk) اتلے چڑھدے ایشیا دے سائبیریا، منچوریا اتے منگولیا علاقےآں وچّ وسن والے اک تنگسی لوکاں دے اک قبیلے جاں نسل  نام ہے۔ روس دے سائبیریا علاقے وچّ سنّ 2002 وچّ 35،527 ایوینکی سن اتے ایہہ رسمی روپ ولوں اتلے روس دی مول جنجاتی(ابوریجنل) دی لسٹ وچّ شامل سن۔    چین وچّ ایوینکیاں نوں چین دی 56 نسلاں دی لسٹ وچّ وی شامل کیتا گیا سی اتے اس دیس وچّ سنّ 2002 دی جنگننا وچّ ایہناں دی آبادی 30، 505 سی۔  منگولیا وچّ ایہناں نوں کھامنگن کیہا جاندا ہے اتے اتھے دی سنّ 2010 دی جنگننا وچّ ایہناں دی گنتی صرف 535 سی اتے اوہ وی اپنی مول ایوینکی بولی چھڈکے منگولی بولی اپنا چکے سن۔
اتہاس
ایوینکی لوکاں دا مول نواس تھاں سائبیریا وچّ بائیکال جھیل اتے آمور دریا دے وچّ دا علاقہ ہے۔ ایوینکی بولی تنگسی بولیاں- پروار دی شمالی ذیلی شاخ دی اک بولی ہے اتے سائبیریا وچّ بولی جان والی ایوین بولی اتے نیگدال بولی نال کافی ملدی - جلدی ہے۔ 1600 عیسوی تکّ سائبیریا دے ایوینکیاں نے رینڈئر (شمالی برفیلے علاقیاں وچّ ملن والی ہرناں دی اک نسل) دا پالن شروع کر دتا سی۔ منگولیا دے ایوینکیاں نے منگول لوکاں نال گھوڑیاں دا پالن اتے بستعمال سکھ لیا سی۔ 17ویں صدی وچّ لہندے ولوں روسی سلطنت خڑھدے مست وچّ پورے سائبیریا وچّ تیزی نال پھیلن لگا اتے جلدی ہی ایوینکیاں دے علاقے وچّ داخل ہو گیا۔ روسیاں نے اپنے  کاسک نسل دے فوجی اتھے بھیجے اتے ایوینکیاں نوں روسی سرکار نوں لگان دین اتے مجبور کیتا۔ کجھ ایوینکیاں نے روس دے خلاف بغاوت کیتی اتے روسی فوجیاں نے کجھ ایوینکی پرواراں دا اغوا وی کیتا۔ ہولی - ہولی ایوینکی روسی نظام دا حصہ بنّ گئے۔ کجھ ایوینکی بھجکے سخالین جزیرے، منگولیا اتے منچوریا وچّ بس گئے جتھے اوہناں دی اولاد ہنے وی رہندی اے۔
دھرم
حکایتی روپ نال ایوینک لوک قدرت پوجا وچّ یعقین رکھدے سن، جنوں اینیمزم (animism) کیہا جاندا ہے۔ اسدے تحت سماج وچّ اوجھا دا اک اہم کردار ہندا سی - اوہ پنڈت - پجاری وی سی اتے جڑی - بوٹیاں دا گیان رکھن والا وید وی۔ ایہہ اوجھا مرد جاں عورت دوناں وچوں کوئی وی ہو سکدا سی۔ اسدے کول رینڈئر دی کھل نال بنی اک ڈفلی ہندی سی جسدا استعمال اوہ کملن نام دے پوجے سماروہ وچّ کردا سی۔ اسوچّ اوہ ڈفلی وجاکے مددگار روحاں - دیوترپن نوں مخاطب کردا سی اتے اوہناں نوں جانوراں نوں لبن دی جاں کسے بیمار جاں زخمی بندے نوں بھلا کرن دی مدد منگدا سی۔  منگول اثرات نال بوہتاں نے تبتی قسم دا بدھ دھرم اپنا لیا۔ بعد وچّ روسی اثرات نال کجھ نے عیسائی دھرم وی اپنا لیا ہے۔
حوالے
گٹھ:لوک گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016 گٹھ:روس دیاں نسلی ٹولیاں
نیوزیلینڈی مندری پوچھل
نیوزیلینڈی مندری پوچھل اڈدی سہنپ دے اک ٹبر  کھلرے پر دی اک ونڈ اے۔ ایہ نیوزیلینڈ دی واسی اے۔
بیومونٹ
گٹھ:ٹیکساس دے شہر گٹھ:امریکہ
مانکپور
گٹھ:ونہار گٹھ:ضلع چکوال دے گراں گٹھ:ضلع چکوال
لیزگی لوک
لیزگی لوک روس دے لوک راج داغستان دے تھلویں تے آذربائیجان دے اتلے علاقے چ وسن آلا اک نسلی گروہ اے تے ایہہ لیزگی بولی بولدے نیں ۔
تریخ
پرانے یونانی تریخ داناں ، جنہاں چ ہیروڈوٹس ، سٹرابو تے پلینی وغیرہ وی شامل نیں ، نے لیگوئی لوکاں دا ذکر کیتا اے ، جہڑے قفقازی البانیا دے واسی سن ۔ 9ویں تے 10ویں صدی عیسوی دے عرب تریخ داناں نے اج دے داغستان تھلویں علاقے چ لاکز بادشاہت دا ذکر کیتا اے ۔ المسعودی نے اس علاقے دے باشندےآں نوں لاکزام (لیزگن) آکھیا ، جہڑے شیروان شاہ بادشاہت دا اتلے توں آن آلے حملہ آوراں توں دفاع کردے سن ۔
نویں ویلے چ
انقلاب روس توں پہلاں لیزگی دی اصطلاع اج دے روس دی ریاست داغستان چ وسن آلے سارے نسلی گروہاں لئی ورتی جاندی سی ۔
اج لیزگی لوکاں دی اکثریت سنی مسلمان اے تے داغستان دے اک پنڈ مسکندجا دے لیزگی لوک شیعہ مسلمان نی‍ں ۔
کجھ لیزگی لوک وسطی ایشیا چ وی وسدے نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس گٹھ:روسی مسلمان گٹھ:داغستان گٹھ:یورپ دیاں مسلمان قوماں گٹھ:قفقاز گٹھ:لوک گٹھ:پرانے نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ایرانی قبیلے گٹھ:ہند یورپی قبیلے
xmf:ლეკეფი (ლეზგინეფი)
بیڈ بروکیناؤ
بیڈ بروکیناؤ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 7,007 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
بونان
بونان چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
گٹھ:چینی نسلی ٹولیاں
ہرے کھلرے پر
ہرے کھلرے پر اڈدی سہنپ دے اک ٹبر  کھلرے پر دی اک ونڈ اے۔ ایہ یورپ دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کھلرے پر
چک 172 دس آر
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
پاکستان وچ 2017ء
حوالے
گٹھ:2017ء بلحاظ ملک گٹھ:2017ء وچ پاکستان گٹھ:ایشیا وچ 2017ء گٹھ:پاکستان وچ 2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:پاکستان وچ اکیہويں صدی دے سال
نیرو اسیم
نیرو اسیم (جم 24 جون 1967) نویں پنجابی شاعری وچّ اک ذکریوگ نام اے۔نیرو اجکل برہمٹن ،کینیڈا وکھے رہِ رہِی اے۔ نیرُو اسیم دی شاعری دا اک ولکھن انداز ایہہ اے کہ جد اوہ متھّ اتے ادھیاتم نوں اپنی شاعری وچّ اوہ ورتدی اے، تاں اس نال نویں اتے نویکلے مطلب جم لیندے ہن۔پنجابی دے سرمور شاعر سرجیت پاتر مطابق "نیرو اسیم کول احساس، سوچ تے سرجن دی کمال سوجھی، رمز تے اہلیت اے جس صدقہ اس دی شاعری دا ساڈی نویں شاعری وچ بہت اہم اتے مان یوگ تھاں اے تے اس دی شاعری نویں یگ تے نویں سنویدنا نوں سمجھن وچ ساڈی سہائی ہندی اے تے وغیرہ جگادی مانوی سروکاراں دی تھاہ پاؤندی اے۔”
شعری ونگی
1.کڑی
اس کڑی نوں کیہا توں چڑی، توں ہوا کڑی اڈدی رہی تے سمجھدی رہی اوہ چڑی اوہ ہوا
اس کڑی نوں کیہا توں تاں ابلا بڑی کڑی حیران سی پھر وی چپ ہی رہی منّ گئی بھولے بھاء لگ پئی اڈیکن سرخ چانن دے راہ
اس کڑی نوں کیہا جاگ اے درگا ماں ! کڑی نے زندگی نوں مورچہ بنا لیا پیر پیر تے لڑائی دا بگل وجا لیا تے کڑی لڑدی رہی مکدی رہی مردی رہی
نہ میرے واسطے کوئی وکھرے نظام نہ میرے ہور نام نہ نیارے پیغام میں اوہی ہاں جو ہاں 2. گھر دی کڈھی ریڈ وائین ٹھنڈی جہی شام ڈیک، فائر پٹّ باربیکیو، بیٹے، شوہر تے گوانڈھی پولش میاں بیوی نکیاں نکیاں گلاں ٹھہریا جیہا شانت من دنیا بھر وچ پتہ نہیں کی کجھ ہو رہا ہووےگا ساڈی چھوٹی جہی دنیا اجیاے ویلے ٹٹ-بھجّ توں رکور کر رہی اے۔.۔ 3. اس ویلے میں پرارتھنا وچ ہاں دنیا بھر دیاں ماواں دے ہتھاں وچ جام دیکھنا لوچدی ہاں۔.۔ تے چتودی ہاں اوہناں نوں اپنے بچیاں، شوہر تے گھر دے وڈیاں، چھوٹیاں نال بیٹھیاں۔.۔ شانتمئی۔.۔ سکھمئی۔.۔ بھرپور۔.۔
فیس بک کھاتہ
لنک:
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:جٹ
شہرستان مانہ و سملقان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان مانہ و سملقانایران دے صوبہ اتلا خراسان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز مانہ و سملقان شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اتلا خراسان
سالار
سالار چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
گٹھ:چینی نسلی ٹولیاں
پاکستان وچ سال
ایہ لسٹ پاکستان''' وچ سالاں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔۔
انڈولسٹس بونیننسس
انڈولسٹس بونیننسس اڈدی سہنپ دے اک ٹبر کھلرے پر دی اک ونڈ اے۔ ایہ جپان دی واسی اے۔
پاکستان وچ سال
ہور ویکھو
گٹھ:پاکستان متعلقہ فہرستاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:سالہائے پاکستان
انڈولسٹس بونیننسس
بارلے جوڑ
گٹھ:کھلرے پر
چک 176 دس آر
چک 176 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
نسیم امروہوی
نسیم امروہوی (پیدائش: 24 اگست، 1908ء - وفات: 28 فروری، 1987ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے لغت نویس، مورخ، صحافی تے اردو دے نامور شاعر سن جو مرثیہ گوئی د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ سید مرتضیٰ حسین فاضل لکھنوی دے نال مل ک‏ے نسیم اللغات د‏‏ی ترتیب انہاں دا سب تو‏ں وڈا کارنامہ ا‏‏ے۔ اوہ نیشنل ہائی اسکول لکھنؤ تے برِ صغیر پاک و ہند دے ہور تعلیمی ادارےآں وچ معلم وی رہ‏‏ے۔
حالات زندگی
نسیم امروہری 24 اگست، 1908ء نو‏‏ں امروہہ، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں سید قائم رضا نقوی سی۔  انہاں دا گھرانہ علمی تے مذہبی حوالے تو‏ں امروہہ وچ اک خاص مقام رکھدا سی۔ انہاں نے نیشنل ہائی اسکول لکھنؤ وچ بطور ہیڈ مولوی خدمات وی انجام دتیاں۔ اس دے علاوہ اوہ انجمن ترقی اردو دکن دے رکن وی رہ‏‏ے۔ نسیم امروہوی نے عربی تے فارسی دے علاوہ منطق، فلسفہ، فقہ، علم الکلام، تفسیر، حدیث تے ادبیات دے علوم د‏‏ی تحصیل کيتی۔ تقسیم ہند دے بعد پاکستان منتقل ہوئے گئے، جہان اوہ پہلے خیرپور وچ تے بعد وچ کراچی وچ سکونت اختیار کيتی۔ خیرپور وچ قیام دے دوران اوہ انجمن ترقی اردو خیرپور دے ناظم وی رہ‏‏ے۔