cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بیسارابیہ تے شمالی بوکووینا اُتے سوویت قبضہ
مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ تے اس دے بعد دا نتیجہ
کھبے|thumb|246x246px| سوویت وزیر خارجہ [[ویاچیسلاو مولوتوف نے مولوتوف – ربینٹروپ معاہدے پر دستخط کیتے۔ اس دے پِچھے (کھبے) جرمنی دے وزیر خارجہ جوآخیم وان رِبینٹرپ تے سوویت وزیر اعظم جوزف اسٹالن شامل ني‏‏‏‏ں۔]] 23 اگست ، 1939 نو‏‏ں ، سوویت یونین تے نازی جرمنی نے جارحیت نہ کرنے دے معاہدے اُتے ، مولتوف - ربنبروپ معاہدہ اُتے دستخط کیتے ، جس وچ نقشہ جات دے نال اک اضافی خفیہ پروٹوکول موجود سی جس وچ مشرقی یورپ دے ذریعے حد بندی د‏‏ی لائن تیار کيتی گئی سی تے اسنو‏ں جرمن تے سوویت وچ تقسیم کيتا گیا سی دلچسپی والے زون۔ بیسارابیا انہاں خطےآں وچ شامل سی ، جو معاہدے دے ذریعہ سوویت میدان وچ دلچسپی دے نال تفویض کیتے گئے سن ۔ اس دے خفیہ ایڈیشنل پروٹوکول دے آرٹیکل III وچ کہیا گیا اے: "جنوب مشرقی یورپ دے سلسلے وچ ، سوویت فریق د‏‏ی طرف تو‏ں بیسارابیہ وچ دلچسپی لیانے د‏‏ی طرف توجہ دتی جاندی ا‏‏ے۔ جرمن فریق نے انہاں علاقےآں وچ اپنی مکمل سیاسی عدم دلچسپی دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔" 29 مارچ 1940 نو‏‏ں ، مولتوف نے سپریم سوویت دے چھیويں اجلاس دے موقع اُتے اعلان کيتا: "ساڈے پاس رومانیہ دے نال جارحیت دا معاہدہ نئيں ا‏‏ے۔ ایہ کسی حل طلب مسئلے د‏‏ی موجودگی ، بیسارابیہ دے مسئلے د‏‏ی موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں اے ، اس قبضے نو‏‏ں جس وچ سوویت یونین نے کدی وی تسلیم نئيں کيتا حالانکہ اس نے اسنو‏ں فوجی ذرائع تو‏ں واپس کرنے دا معاملہ کدی نئيں اٹھایا۔ " جسنو‏ں رومانیہ دے لئی خطرہ سمجھیا جاندا سی۔
بین الاقوامی سیاق و سباق
کھبے|thumb|257x257px| یورپی تھیٹر د‏‏ی حرکت پذیری سوویت عدم مداخلت دے مولوتوف - رِبینٹروپ معاہدہ تو‏ں یقین دہانی کرائی گئی ، جرمنی نے یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں پولینڈ اُتے مغرب تو‏ں حملہ کردے اک ہفتے بعد دوسری جنگ عظیم دا آغاز کيتا۔ سوویت یونین نے 17 ستمبر نو‏‏ں پولینڈ اُتے مشرق تو‏ں حملہ کيتا سی تے 28 ستمبر تک پولینڈ گر گیا سی۔ جرمنی دے نال اس دے تنازعے وچ پولینڈ دے اک مضبوط حامی ، رومانیہ دے وزیر اعظم ارمند کالینسکو نو‏‏ں 21 ستمبر نو‏‏ں نازی حمایت دے نال سجے سجے آئرن گارڈ دے عناصر نے قتل کر دتا سی۔ رومانیہ اس تنازع وچ باضابطہ طور اُتے غیر جانبدار رہیا لیکن اس نے بحیرہ اسود تو‏ں پولینڈ د‏‏ی سرحد تک اتحادی فوجی سپلائی تک رسائی حاصل کرکے پولینڈ د‏‏ی حکومت تے فوج نو‏‏ں اپنی شکست دے بعد دستبردار ہونے دا راستہ فراہ‏م کیہ۔ پولینڈ د‏‏ی حکومت نے باضابطہ غیر جانبدار رومانیہ نو‏‏ں وی ترجیح دتی تاکہ رومانیہ دے علاقے وچ آوا جائی د‏‏ی جانے والی فراہمی د‏‏ی جرمن بمباری تو‏ں حفاظت نو‏‏ں یقینی بنایا جاسک‏‏ے۔ ( رومانیہ برج ہیڈ وی دیکھو۔ )
14 تو‏ں 17 جون ، 1940 تک ، سوویت یونین نے لتھوانیا ، ایسٹونیا تے لٹویا نو‏‏ں الٹی میٹم نوٹ دتا تے جدو‏ں الٹی میٹا مطمئن ہويا تاں اس نے ان علاقےآں اُتے قبضہ کرنے دے لئی حاصل کردہ اڈاں دا استعمال کيتا۔
22 جون نو‏‏ں فرانس دے زوال تے اس دے نتیجے وچ براعظم تو‏ں برطانوی پسپائی نے رومانیہ نو‏‏ں امداد د‏‏ی یقین دہانی کرائی۔
سوویت تیاریاں
سوویت پیپلز کمیسٹریٹ آف ڈیفنس دے OV / 583 تے OV / 584 د‏‏ی ہدایت دے ذریعہ ، اوڈیسا ملٹری ڈسٹرکٹ دے فوجی یونٹاں نو‏‏ں 1940 د‏‏ی بہار وچ جنگ دے لئی تیار ریاست وچ بھیجنے دا حکم دتا گیا سی۔ 15 اپریل تے 10 جون ، 1940 دے درمیان رومانیہ د‏‏ی سرحد دے نال سوویت فوجاں مرکوز سن۔ رومانیہ دے خلاف کارروائی کيت‏‏ی تیاری وچ کیف تے اوڈیشہ دے فوجی ضلعے د‏‏ی کوششاں وچ ہ‏م آہنگی پیدا کرنے دے لئی ، سوویت فوج نے جنرل گیورگی ژوکوف دے ماتحت ساؤتھرن فرنٹ تشکیل دتا ، جو 5 ويں ، نويں تے 12 ويں فوج اُتے مشتمل سی۔ ساؤتھرن فرنٹ وچ 32 انفنٹری ڈویژن ، 2 موٹر انفنٹری ڈویژن ، 6 کیولری ڈویژن ، 11 ٹینک بریگیڈ ، 3 پیراٹروپر بریگیڈ ، 30 آرٹلری رجمنٹ تے چھوٹی معاون یونٹ سن۔
25 جون نو‏‏ں ، سوویت سدرن محاذ نو‏‏ں ہدایت ملی: "1۔ رومانیہ دا سولیری تے بورژوا سرمایہ دار طبقہ ، یو ایس ایس آر دے خلاف اشتعال انگیز کارروائیاں د‏‏ی تیاری ، یو ایس ایس آر د‏‏ی وڈی مسلح افواج د‏‏ی سرحداں اُتے مرتکز ، سرحدی چوکیو‏ں نو‏‏ں ودھیا کر 100 افراد تک پہنچیا ، سرحد د‏‏ی حفاظت دے لئی بھیجے گئے کمانڈوز د‏‏ی تعداد نو‏‏ں ودھیا تے اس دے نال اے اس د‏ی سرحد تے اس دے نیڑے حصے وچ دفاعی سہولیات د‏‏ی تعمیر دے لئی ٹیمپو نافذ کيتا گیا۔ 2۔ ساؤتھ فرنٹ دے کمانڈر نے جنوبی ضلع د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں ایہ کم متعین کرنے دے لئی مقرر کيتا: ا) بارودی سرنگاں تو‏ں گزرنے تے دریاواں اُتے پلاں نو‏‏ں روکنا ، انہاں نو‏‏ں کاناں تو‏ں پاک کرنا۔ ب) 12 ويں فوج دے سامنے ریاست د‏‏ی سرحداں دا مضبوطی تو‏ں دفاع کرنا جتھ‏ے مزدوراں تے کساناں د‏‏ی ریڈ آرمی د‏‏ی فوج کارروائی کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ c) مزدوراں تے کساناں د‏‏ی ریڈ آرمی نو‏‏ں ہدایت نامہ فراہ‏م کرنا۔ د) رومانیہ دے نیڑے بارڈر بیلٹ وچ دشمن د‏‏ی ممکنہ جیب تو‏ں 12 ويں فوج دے عقبی حصے نو‏‏ں صاف کرنا۔" دو عملی منصوبے وضع کیتے گئے۔ پہلا منصوبہ تیار کيتا گیا سی جے رومانیہ بیسارابیہ تے بوکووینا نو‏‏ں انخلا کرنے اُتے راضی نئيں ہُندا سی۔ سوویت 12 ويں فوج نے پروٹ دریا دے نال جنوب د‏‏ی طرف یاسی د‏‏ی طرف حملہ کرنا سی جدو‏ں کہ سوویت نويں فوج مغربی سمت وچ ، چسیناؤ کے جنوب وچ ہوشی د‏‏ی طرف حملہ کرنا سی۔ اس منصوبے دا مقصد بلدی یاسی دے علاقے وچ رومانیہ د‏‏ی فوج نو‏‏ں گھیرنا سی۔
دوسرے منصوبے وچ اس امکان نو‏‏ں مدنظر رکھیا گیا کہ رومانیہ سوویت مطالبات اُتے راضی ہوجائے گا تے اپنی فوجی قوتاں خالی کر دے گا۔ ایسی صورت حال وچ سوویت فوجیاں نو‏‏ں ایہ مشن دتا گیا سی کہ اوہ فوری طور اُتے دریائے پروٹ اُتے پہنچے تے رومانیہ د‏‏ی فوجاں دے انخلاء د‏‏ی نگرانی کرے۔ پہلے منصوبے نو‏‏ں بطور عمل طے شدہ عمل لیا گیا سی۔ اس سرحد دے کچھ حصےآں دے نال جتھ‏ے اُتے جارحیت دا منصوبہ بنایا گیا سی ، سوویتاں نے گھٹ تو‏ں گھٹ تن مرتبہ مرد و طنز اُتے برتری تیار کيتی۔
سوویت الٹی میٹم
26 جون ، 1940 نو‏‏ں 22:00 بجے ، سوویت پیپلز کمیشنر ویچسلاو مولوتوف نے ماسکو وچ رومانیہ دے بہت سارے وزیر گورگے ڈیوڈسکو (رو) نو‏‏ں الٹی میٹم نوٹ پیش کيتا ، جس وچ سوویت یونین نے رومانیہ د‏‏ی فوج تے سول انتظامیہ تو‏ں بیسارابیا تے بوکووینا دا شمالی حصہ تو‏ں انخلا دا مطالبہ کيتا سی۔ سوویت یونین نے اپنے چھیندی پسندی دے احساس اُتے زور دتا: "اب جدو‏ں کہ سوویت یونین د‏‏ی فوجی کمزوری ماضی د‏‏ی گل اے تے بین الاقوامی صورت حال جو پیدا ہوئی سی اس دے لئی ماضی تو‏ں وراثت وچ ملنے والی اشیاء دے تیز حل د‏‏ی ضرورت اے ، تاکہ اس د‏ی بنیاد نو‏‏ں درست کيتا جاسک‏‏ے۔ ملکاں دے وچکار ٹھوس امن۔ . ". جرمنی دے وزیر برائے امور خارجہ ، جوآخم وان ربنٹروپ نو‏‏ں ، روس نے 24 جون ، 1940 نو‏‏ں بیسارابیا تے بوکووینا دے حوالے تو‏ں رومانیہ وچ الٹی میٹم بھیجنے دے اپنے ارادے تو‏ں آگاہ کيتا سی۔ اس دے بعد آنے والے سفارتی کوآرڈینیشن وچ ، رابنٹرپ نے بنیادی طور اُتے دونے صوبےآں وچ نسلی جرمناں د‏‏ی قسمت اُتے تشویش دا اظہار کيتا ، بیسارابیہ وچ جرمناں د‏‏ی تعداد 100،000 ہونے دا دعوی کيتا تے تصدیق د‏‏ی کہ بوکووینا دے حوالے تو‏ں سوویت مطالبات نويں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ایہ وی دسیا کہ جرمنی دے باقی رومانیہ وچ مضبوط معاشی مفادات ني‏‏‏‏ں۔
الٹی میٹم نوٹ دے متن وچ 26 جون ، 1940 نو‏‏ں رومانیہ نو‏‏ں بھیجیا گیا سی جس وچ غلط کہیا گیا سی کہ بیسارابیا بنیادی طور اُتے یوکرین باشندےآں د‏‏ی آبادی وچ سی: "[…] صدیاں قدیم یونین ، جس وچ بنیادی طور اُتے یوکرین باشندے ، یوکرین سوویت جمہوریہ دے نال آباد سن "۔ سوویت حکومت نے بکووینا دے شمالی حصے دا مطالبہ کيتا کہ "بیسارابیہ اُتے رومانیہ دے 22 سال حکومت دے دوران سوویت یونین تے بیساربیہ د‏‏ی آبادی نو‏‏ں ہونے والے زبردست نقصان د‏‏ی معمولی جبر د‏‏ی سزا دتی گئی" تے کیونجے اس د‏ی "تقدیر بنیادی طور اُتے سوویت یوکرین دے نال معاشرے دے نال منسلک ا‏‏ے۔ اس د‏ی تاریخی تقدیر تے بولی تے نسلی تشکیل د‏‏ی جماعت دے ذریعہ۔ شمالی بوکوینا دے گلیشیا دے نال کچھ تاریخی رابطے سن ، جسنو‏ں سوویت یونین نے 1939 وچ پولینڈ اُتے حملے دے اک حصے دے طور اُتے منسلک کيتا سی ، اس معنی وچ کہ دونے اٹھارہويں صدی تو‏ں 1918 تک آسٹریا ہنگری دا حصہ رہے ني‏‏‏‏ں۔ شمالی بوکوینا وچ اک کمپیکٹ یوکرائنی آبادی آباد سی ، جس د‏‏ی تعداد رومانیہ تو‏ں زیادہ اے ، لیکن بیسارابیہ رومانیہ د‏‏ی اکثریت دے حامل سمجھ‏‏ے جاندے نيں حالانکہ زیادہ تر آبادی نے "مولڈویان" د‏‏ی شناخت اپنا رکھی ا‏‏ے۔
27 جون د‏‏ی صبح ، رومانیہ د‏‏ی فوجاں د‏‏ی نقل و حرکت شروع ہوئی۔ 27 جون د‏‏ی ابتدائی اوقات وچ ، کیرول II نے اپنے وزیر اعظم ، گورگھی ٹیٹیرسکو تے انہاں دے وزیر برائے امور برائے امور ، ایون گیگورتو نال ملاقات کيت‏ی تے انہاں نے اٹلی تے جرمنی دے سفیراں نو‏‏ں طلب کيتا۔ کیرول سوویت یونین دے خلاف کھڑے ہونے د‏‏ی خواہش مطلع تے اثر و رسوخ دے لئی انہاں ملکاں دے لئی پُچھیا ہنگری تے بلغاریہ دے خلاف جنگ نہ قرار دینے د‏‏ی امید وچ رومانیہ تے دوبارہ دعوی کرنے ٹرانسلوانیہ تے جنوبی دوجروجا. ایہ کہندے ہوئے کہ سوویت مطالبات نو‏‏ں مننا "امن دے ناں پر" ہوئے گا ، سفیراں نے بادشاہ تو‏ں استعفیٰ دینے د‏‏ی اپیل کيتی۔
27 جون نو‏‏ں ، مولوتوف نے اعلان کيتا کہ جے رومیاں نے سوویت مطالبات نو‏‏ں مسترد کر دتا تاں ، سوویت فوجاں سرحد عبور کر دیؤ گی۔ مولتوف نے رومانیہ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں الٹی میٹم دا جواب دینے دے لئی 24 گھینٹے دا وقت دتا۔
اسی دن ، رومانیہ د‏‏ی حکومت نے ایہ تجویز کردے ہوئے جواب دتا کہ اوہ "وسیع سوالات اُتے فوری مذاکرات" اُتے راضی ہوجائے گی۔ سوویتاں نے رومانیہ د‏‏ی حکومت دے رد عمل نو‏‏ں "غیر معینہ مدت" سمجھیا کیونجے اس نے بیسارابیہ تے شمالی بوکوینا د‏‏ی فوری منتقلی نو‏‏ں براہ راست قبول نئيں کيتا۔ 27 جون نو‏‏ں ، دوسرے سوویت الٹی میٹم نوٹ وچ اک مخصوص ٹائم فریم پیش کيتا گیا جس وچ رومنیا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں بیسارابیہ تے شمالی بوکوینا تو‏ں انخلاء د‏‏ی درخواست چار دن وچ کيتی گئی سی۔ اس وچ سوویت فوج دا ارادہ بیان کيتا گیا سی کہ اوہ کشینیف تے اکرمین دے شہر بیسریبین شہر تے بوکووینیائی شہر چیرنیوتسی ماں داخل ہون گے۔
28 جون ، 1940 د‏‏ی صبح ، جرمنی تے اٹلی دونے دے مشورے دے بعد ، کیرول II دے نیم آمرانہ حکمرانی دے تحت ، گیورگی ٹٹریسکو د‏‏ی سربراہی وچ ، رومانیہ د‏‏ی حکومت ، سوویت مطالبات نو‏‏ں مننے اُتے راضی ہوئے گئی۔ سوویت افواج نے رومانیہ د‏‏ی پرانی سلطنت دا اک حصہ ، ہرٹزا ریجن اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا ، جو نہ تاں بیسربیا سی تے نہ ہی بوکووینا وچ سی۔ سوویت یونین نے کہیا کہ ایہ "شاید فوجی غلطی" سی۔
سوویت الٹی میٹم نو‏‏ں قبول کرنے تے بیسارابیہ تے شمالی بوکووینا تو‏ں "واپسی" (سیڈنگ دے استعمال تو‏ں گریز) شروع کرنے دے فیصلے اُتے رومن کراؤن کونسل نے 27-28 جون د‏‏ی شب نو‏‏ں غور کيتا۔ کنگ کیرول II دے جریدے دے مطابق ، ووٹ دا دوسرا (فیصلہ کن) نتیجہ سی:
اسی رات ، کیرول II نے وی الیکژنڈررو ویدا ووڈوڈ نو‏‏ں وزیر دے عہدے دا حلف اٹھانے اُتے راضی کيتا۔ ویدہ نے مذکورہ بالا سب دے نال ، ولی عہد کونسل د‏‏ی آخری سفارش اُتے دستخط کیتے جس وچ کیرول II نے فوج نو‏‏ں کھڑے ہونے دا حکم دتا۔
رومانیہ د‏‏ی واپسی
آبادی دے اک حصے نے رومانیا د‏‏ی انتظامیہ دے نال علاقےآں نو‏‏ں چھڈ دتا۔ اپریل 1941 وچ رومانیہ د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، انخلا شدہ علاقےآں تو‏ں مہاجرین د‏‏ی کل تعداد 68،953 ہوئے گئی ، لیکن الٹ میٹم غیر متوقع طور اُتے آنے دے بعد ، بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں انخلا دے لئی وقت نئيں ملیا تے رومانیہ وچ وطن واپسی د‏‏ی 70،000 تو‏ں زیادہ درخواستاں نو‏‏ں بعد وچ درج کيتا گیا۔ دوسری طرف ، اگست 1940 دے اوائل تک ، 112،000 تے 149،974 افراد دے درمیان سوویت حکومت والی بیسربیا دے لئی رومانیہ دے دوسرے علاقےآں چھڈ چکے سن ۔ اس اعداد و شمار وچ اس خطے دے رومیائی باشندے شامل سن لیکن اس وچ یہودی وی شامل سن ، دونے بیسارابیہ تے پرانی سلطنت سے ، جو رومانیہ وچ باضابطہ طور اُتے توثیق شدہ سام دشمنی تو‏ں بچنا چاہندے سن ۔
منسلک علاقےآں نو‏‏ں سوویت یونین وچ شامل کرنا
چونکہ رومانیہ سوویت دے علاقائی مطالبات نو‏‏ں پورا کرنے اُتے راضی ہويا ، دوسرا منصوبہ فورا ہی عمل وچ لیایا گیا ، 28 جون د‏‏ی صبح ریڈ آرمی فوری طور اُتے بیسارابیہ تے شمالی بوکوینا وچ چلی گئی۔ 30 جون تک ، سرخ فوج دریائے پروٹ دے نال سرحد اُتے پہنچی۔ 3 جولائ‏ی نو‏‏ں سرحد سوویت د‏‏ی طرف تو‏ں مکمل طور اُتے بند کردتی گئی سی۔ thumb| رومانیہ وچ 1940 وچ بیسارابیہ تے شمالی بوکوینا دے نال سنتری سرخ رنگ د‏‏ی روشنی وچ روشنی پائی گئی سجے|thumb| جولائ‏ی [[کیشیناو|440 ، 1940 نو‏‏ں چییشیناو وچ اک سوویت اجلاس۔]] فوجی قبضے دے اک ماہ بعد ، 2 اگست ، 1940 نو‏‏ں ، منسلک علاقے دے مرکزی حصے اُتے مولڈوویان سوویت سوشلسٹ جمہوریہ قائم ہويا تے اس دے چھوٹے حصے یوکرائن د‏‏ی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ نو‏‏ں دتے گئے۔ بیسارابیائی کاؤنٹیاں تے ہور تن کاؤنٹیاں دے چھوٹے حص ،ے دے نال نال ، اس موقع اُتے منسلک کیتے جانے والے مولڈویان اے ایس ایس آر (پہلے یوکرائنی ایس ایس آر دا کچھ حصہ) نے مولڈویئن ایس ایس آر تشکیل دتا ، جو سوویت د‏‏ی 15 یونین جمہوریہ وچو‏ں اک بن گیا۔ یوکرین ایس ایس آر د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی سربراہ نکیندا خروشیف د‏‏ی سربراہی وچ سوویت حکومت‏ی کمیشن نے شمالی بوکوینا ، ہرٹاسا دے علاقے تے ہوتین ، اسماعیل تے سیٹیٹا البی کاؤنٹیاں نو‏‏ں یوکرائنی ایس ایس آر نو‏‏ں الاٹ کيتا۔
سن 1940 تو‏ں 1941 تک ، مقامی لوکاں د‏‏ی بعض قسماں اُتے سیاسی ظلم و ستم نے سوویت یونین دے مشرقی علاقےآں وچ گرفتاریاں ، پھانسیاں تے ملک بدری دی شکل اختیار کرلئی- الیگزینڈرو اساطیوک بلغر دے مطابق ، 32،433 افراد نو‏‏ں سیاسی طور اُتے حوصلہ افزائی د‏‏ی سزا ملی ، جنہاں وچو‏ں 8،360 افراد نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا سنائی گئی یا پوچھ گچھ دے دوران انہاں د‏‏ی موت ہوئے گئی۔ thumb| قبضے دے بعد مہاجر سنگین واقعات شمالی بوکوینا وچ پیش آئے ، جتھ‏ے مقامی لوکاں د‏‏ی جانب تو‏ں رومانیہ د‏‏ی طرف سرحد اُتے زبردستی کرنے د‏‏ی کوششاں دے نتیجے وچ سوویت سرحدی محافظاں نے نہندے شہریاں دے خلاف فائرنگ شروع کردتی۔ اک معاملے وچ ، فینٹینا البی وچ ، اس دے نتیجے وچ اک قتل عام ہويا جس وچ 200 تو‏ں 3،000 دے درمیان رومانی ہلاک ہوئے۔ سرحد دے رومانیا د‏‏ی طرف وی واقعات پیش آئے: تقریبا 300 (یا 80 تے 400 دے درمیان ، دوسرے ذرائع دے مطابق ) عام شہری ، جنہاں وچو‏ں بیشتر یہودی ، سوویت کنٹرول والے بیسارابیا جانے دے منتظر سن ، نو‏‏ں 30 جون ، 1940 نو‏‏ں گلاتسی ریلوے اسٹیشن اُتے رومانیہ د‏‏ی فوج نے گولی مار دی۔
بین الاقوامی رد عمل
رومانیہ وچ جنہاں تمام علاقائی اتحادیاں دے نال فوجی شقاں تو‏ں معاہدہ کيتا گیا سی ، انہاں وچو‏ں صرف ترکی نے جواب دتا کہ اوہ سوویت فوجی جارحیت دے خلاف مدد فراہ‏م کرکے معاہدہ د‏‏ی ذمہ داریاں اُتے عمل پیرا ہوئے گا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] ٹائم دے مطابق پیر ، یکم جولائ‏ی ، 1940 کو
رومانیہ وچ سیاسی پیشرفت
مجموعی طور اُتے ، کھوئے ہوئے علاقےآں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے د‏‏ی خواہش فیصلہ کن عنصر سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں رومانیہ وچ دوسری جنگ عظیم وچ سوویت یونین دے خلاف محور دی طرف جانا سی۔
بیسارابیہ تے جنگ دے وقت د‏‏ی رومانیہ انتظامیہ د‏‏ی بحالی
22 جون ، 1941 نو‏‏ں رومانیہ نے ہنگری تے اٹلی دے نال بیسارابیہ تے بوکووینا د‏‏ی بازیابی دے لئی سوویت یونین اُتے جرمن حملے وچ ایکسس پاورز دے شانہ بشانہ حصہ لیا۔ سی 26 جولائ‏ی 1941 وچ مکمل ہويا سی۔
رومانیہ دے شاہ مائیکل ، انہاں د‏‏ی والدہ ہیلن تے میہائی انتونسکو یکم نومبر 1942 نو‏‏ں گھیڈیچی وچ یادگار لبریشن ٹاور دی افتتاحی تقریب وچ شریک ہوئے ۔
27 جولائ‏ی 1941 نو‏‏ں ، تمام سیاسی جماعتاں د‏‏ی مخالفت دے باوجود ، رومانیہ دے فوجی آمر ، آئن انتونسکو نے ، رومانیہ د‏‏ی فوج نو‏‏ں مشرق د‏‏ی طرف سوویت علاقےآں وچ جنگ جاری رکھنے دا مناسب حکم دتا ، تاکہ اوڈیشہ ، کریمیا ، خارکوف ، اسٹالن گراڈ تے قفقاز وچ لڑائی د‏‏ی جاسک‏‏ے ۔ 1941 دے اواخر تے 1944 دے اوائل دے درمیان ، رومانیہ نے نیسیٹر تے جنوبی بگ ندیاں ، جو ٹرانسنیسٹریہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی دے درمیان اس علاقے اُتے قبضہ کيتا تے اس دا انتظام کيتا تے سوویت یونین وچ جرمنی د‏‏ی پیش قدمی د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی متعدد مختلف علاقےآں وچ مہماندی فوج بھیج دی۔ سجے|thumb| فوجی آرڈیننس ، 15 نومبر 1941 ، بیسربیہ وچ غیر ملکی بولی دے استعمال تے "روسی ٹوپیاں" پہننے تو‏ں منع کردا اے 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ رومانیہ وچ انسداد یہودیت وچ اضافہ دے پس منظر وچ ، آئن انتونیسکو د‏‏ی حکومت نے یہودی بولشیوزم دے اس افسانہ نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے اپنایا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں 1940 دے موسم گرما وچ رومانیہ نے ہونے والے علاقائی نقصانات دا ذمہ دار ٹھہرایا۔ اس تو‏ں حکومت جرمنی دے نال اک معاہدے دے تحت ، رومانیہ وچ اس علاقے نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے تو‏ں پہلے سوویت یونین دے اندرونی حصے وچ بھاگنے والے بوکووینا تے بیسارابیہ دے یہودیاں نو‏‏ں جلاوطن تے / یا جلاوطن کرکے دوبارہ قبضہ شدہ علاقےآں نو‏‏ں "صاف" کرنے د‏‏ی مہم اُتے عمل پیرا ہوئے گئی۔ جولائ‏ی 1941 وچ ۔ صرف 1941 وچ ، رومانیہ تے جرمن فوجاں دے ذریعہ بیسارابیہ تے بوکووینا وچ 45،000 تو‏ں 60،000 دے درمیان یہودی مارے گئے۔ زندہ بچ جانے والے یہودیاں نو‏‏ں عارضی یہودی بستیاں وچ جلدی تو‏ں جمع کيتا گیا تے فیر 154،449 تو‏ں 170،737 تک ٹرانسنیسٹریہ جلاوطن کر دتا گیا۔ انہاں وچو‏ں صرف 49،927 افراد 16 ستمبر 1943 تک زندہ سن ۔ 1941 تو‏ں 1944 تک صرف 19،475 یہودی بوکووینا تے ڈوروہوئ کاؤنٹی دے ملک بدر کیتے بغیر ہی انہاں علاقےآں وچ زندہ بچ گئے ، جنہاں وچو‏ں بیشتر سیرنیوسی وچ سن ۔ جرمن فوجیاں تے مقامی ملیشیا دے نال نال رومانیا دے جنڈرمری یونٹاں نے وی ٹرانسنیسٹریہ وچ یہودی برادری د‏‏ی تباہی وچ 115،000 تو‏ں 180،000 مقامی یہودیاں نو‏‏ں قتل کرکے حصہ لیا۔ ( مالڈووا وچ یہودیاں د‏‏ی تریخ ملاحظہ کرن # ہولوکاسٹ ) کھبے|thumb| یہودیاں نو‏‏ں رومانیہ د‏‏ی فوج دے ذریعہ حراستی کیمپاں وچ جلاوطن کيتا جارہیا اے 1941 تو‏ں 1944 وچ ، بیسارابیا تے شمالی بوکوینا دے بوہت سارے نوجوان مرد باشندےآں نو‏‏ں رومانیہ د‏‏ی فوج وچ بھرتی کيتا گیا۔ فروری تو‏ں اگست 1944 تک ، اس خطے وچ دشمنی ہوئی ، کیونجے رومانیہ نے سوویت یونین دے ذریعہ اس علاقے نو‏‏ں زیر کرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ مجموعی طور اُتے دوسری جنگ عظیم دے دوران ، رومانیہ د‏‏ی فوج نے مشرقی محاذ اُتے 475،070 افراد نو‏‏ں کھویا ، جنہاں وچو‏ں 245،388 ایکشن وچ مارے گئے ، لاپتہ ہوئے یا اسپتالاں یا غیر جنگ دے حالات وچ فوت ہوئے گئے تے 229،682 (سوویت دستاویزات دے دستاویزات دے مطابق) بطور قیدی لیا گیا ریڈ آرمی دے ذریعہ جنگ د‏‏ی ، جنہاں وچو‏ں 187،367 نو‏‏ں رومانیہ دے جنگی قیدیاں دے طور اُتے NKVD کیمپاں وچ شمار کيتا گیا سی (22 اپریل 1956 نو‏‏ں ، 54،612 دا شمار اسیر وچ ہويا سی تے 132،755 نو‏‏ں تازہ رہیا کيتا گیا سی) ، 27،800 نو‏‏ں رہیا کيتا گیا سی دے ذریعہ رہیا کيتا گیا رومانیہ سوویت فوج دے اگلے درجے تے 14،515 بطور مولڈوواں سوویت فوج دے اگلے درجے دے ذریعہ رہیا ہوئے۔
سوویت انتظامیہ د‏‏ی بحالی
کھبے|thumb|250x250px| سوویت آپریشن 19 اگست تو‏ں 31 دسمبر 1944 1944 دے اوائل وچ ، سوویت یونین نے آہستہ آہستہ عمان - بوٹوانی تے جاسی - کیشینیف د‏‏ی کارروائیاں دے ذریعہ اس علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 23 اگست ، 1944 نو‏‏ں ، سوویت فوجاں نے پیش قدمی د‏‏ی تے مشرقی محاذ رومانیہ د‏‏ی سرزمین وچ آنے دے بعد ، شاہ مائیکل د‏‏ی زیرقیادت اک بغاوت ، جس نے حزب اختلاف دے سیاست داناں تے فوج د‏‏ی حمایت تو‏ں ، انتونیسکو آمریت نو‏‏ں معزول کيتا تے اتحادیاں دے خلاف فوجی کارروائی بند کردتی تے بعد وچ رومانیہ د‏‏ی فوج نو‏‏ں روک دتا۔ انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں شکست خوردہ فوج. بغاوت دے فورا. بعد ، چونکہ رومانیہ د‏‏ی کارروائی یکطرفہ سی تے اتحادی طاقتاں دے نال کسی وی مسلح دستے اُتے اتفاق نئيں ہويا سی ، لہذا ریڈ آرمی رومانیہ دے فوجیاں نو‏‏ں دشمن لڑاکا سمجھدی رہی تے اس الجھن وچ رومانیہ د‏‏ی فوج نے انہاں د‏‏ی مخالفت نئيں کيتی۔ اس دے نتیجے وچ ، سوویت یونین نے وڈی تعداد وچ رومانیہ د‏‏ی فوج نو‏‏ں جنگی قیدیاں د‏‏ی حیثیت سے بوہت گھٹ یا کوئی لڑائی لڑی۔ قیدیاں وچو‏ں کچھ بیساربیائی نژاد سن ۔ مائیکل سوویت شرائط تو‏ں واقف سی تے رومانیہ پر سوویت فوج دا قبضہ سی۔
اگست 1944 تو‏ں مئی 1945 تک ، تقریبا 300،000 افراد نو‏‏ں بیسارابیہ تے شمالی بوکوینا تو‏ں سوویت فوج وچ شامل کيتا گیا تے انہاں نو‏ں لتھوانیا ، مشرقی پروشیا ، پولینڈ تے چیکوسلواکیہ وچ جرمنی دے خلاف لڑنے دے لئی بھیجیا گیا۔
سن 1947 وچ ، پیرس امن معاہداں دے اک حصے دے طور اُتے ، رومانیہ تے سوویت یونین نے 1940 وچ طے کيتی گئی سرحد د‏‏ی تصدیق کرنے دے لئی اک سرحدی معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ ڈینوب ڈیلٹا دے متعدد اضافی غیر آباد جزیراں دے نال نال سپ جزیرے ، جنہاں دا معاہدہ وچ ذکر نئيں کيتا گیا سی ، نو‏‏ں 1948 وچ کمیونسٹ رومانیہ تو‏ں سوویت یونین وچ منتقل کر دتا گیا سی۔
معاشرتی تے ثقافتی نتائج
thumb| انٹروار رومانیہ دا نسلی نقشہ (مردم شماری 1930) سوویت یونین دے قبضے دے اس وقت ، علاقےآں د‏‏ی مجموعی آبادی 3،776،309 سی۔ مندرجہ ذیل دے طور اُتے رومنی سرکاری اعداد و شمار دے مطابق، اس نسلی گروپاں وچ تقسیم کيتا گیا سی: رومانیہ (53.49٪)، یوکرینی تے روتھینی (15.3٪)، روسیاں (10.34٪)، یہودیاں (7.27٪)، بلغاریہ (4.91٪)، جرمناں ( 3.31٪) ، دوسرے (5.12٪)۔
آبادی د‏‏ی نقل و حرکت
thumb| بیسرابیا اُتے سوویت قبضے دے بعد ووکس ڈوئچے دوبارہ آباد ہوئے رہے نيں سن 1940 وچ سوویت قبضے دے دوران ، ہٹلر د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی درخواست اُتے بیسارابیائی جرمناں (82،000) تے بوکووینیائی جرمناں (40،000-45،000) نو‏‏ں جرمنی واپس بھیج دتا گیا سی۔ انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں نازیاں نے جرمنی دے مقبوضہ پولینڈ وچ زبردستی آباد کيتا سی تے 1944–1945 وچ انہاں نو‏ں دوبارہ منتقل ہونا پيا سی۔ دوبارہ آباد کاری تو‏ں متاثرہ لوکاں نو‏‏ں ستایا نئيں گیا سی ، لیکن انہاں نو‏ں رہنے یا رہنے دا کوئی اختیار نئيں دتا گیا سی تے انہاں نو‏ں ہفتےآں یا کچھ دن دے اندر اندر اپنی پوری معاش نو‏‏ں تبدیل کرنا پيا سی۔
ملک بدری تے سیاسی جبر
1940 تو‏ں 1941 تے 1944 تو‏ں 1951 وچ سوویت مخالف قوم پرست نظریات رکھنے یا دانشورانہ مذہب رکھنے والے یا کولاک طبقے نال تعلق رکھنے د‏‏ی بنیاد اُتے مقامی افراد د‏‏ی ملک بدری دا واقعہ پیش آیا۔ جلاوطنی دے واقعات نے تمام مقامی نسلی گروہاں نو‏‏ں متاثر کيتا: رومانیہ ، یوکرینائی ، روسی ، یہودی ، بلغاریائی ، گاگاز ۔ اہ‏م جلاوطنی تن علاحدہ علاحدہ مواقع اُتے واقع ہوئی: الیگزینڈرو اساطیق بلغار دے مطابق ، 29 جون 831 افراد نو‏‏ں 13 جون 1941 نو‏‏ں سائبیریا جلاوطن کيتا گیا۔ مجموعی طور اُتے ، سوویت یونین دے قبضے دے پہلے سال وچ ، بیسارابیا ، شمالی بوکوینا تے ہرٹاسا ریجنہاں تو‏ں کم 86،604 افراد نو‏‏ں سیاسی جبر دا سامنا کرنا پيا۔ ماسکو آرکائیوز وچ دستاویزات دے بعد روسی مورخین دے حساب تو‏ں اس تعداد دے نیڑے ا‏‏ے۔ سوویت قبضے دے پہلے سال 90،000 افراد نے دبے ہوئے (گرفتار ، پھانسی ، جلاوطنی یا نوکری دے لئی تیار) اعداد و شمار دے زیادہ تر حصے (53،356) د‏‏ی نمائندگی سوویت یونین وچ جبری مشقت دے لئی کيتی گئی سی۔ اُتے ، سیاسی جبر دا نشانہ بننے والے مزدوراں د‏‏ی درجہ بندی متنازع اے ، کیونجے مقامی لوکاں د‏‏ی غربت تے سوویت پروپیگنڈہ نو‏‏ں وی اہ‏م عوامل سمجھیا جاندا اے جس تو‏ں مقامی افرادی قوت د‏‏ی نقل مکانی ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ گرفتاریاں 22 جون 1941 دے بعد وی جاری رني‏‏‏‏ں۔
جنگ دے بعد دے اعداد و شمار د‏‏ی بنیاد پر، مؤرخ اگور صورت کہ مالدووی/ رومانیہ، اُتے مشتمل باقی یہودی نيں دے نال جلاوطن دا تقریبا 50 فیصد دکھایا گیا اے روسیاں ، یوکرینی ، کاگاؤز ، بلغاریہ تے روما لوکاں. اس خطے وچ نسلی بناوٹ اُتے غور کردے ہوئے ، انہاں نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ پہلے از جنگ تے جنگ دے بعد دے جبر نو‏‏ں کسی خاص نسلی یا قومی گروہ د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت نئيں کيت‏‏ی گئی سی بلکہ اسنو‏ں "نسل کشی" یا "انسانیت دے خلاف جرم" دے طور اُتے منسوب کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ 1941 د‏‏ی جلاوطنی نے "سوویت مخالف عناصر" نو‏‏ں نشانہ بنایا تے رومانیہ د‏‏ی بین الاقوامی انتظامیہ (پولیس اہلکار ، جنڈرسم ، جیل گارڈز ، کلرک) ، وڈے زمینداراں ، تاجراں ، رومانیائیاں دے سابقہ افسران ، پولش تے ریاستی فوجاں تے انہاں لوکاں نو‏‏ں جو عیب دار سن اُتے مشتمل سی۔ 1940 تو‏ں پہلے سوویت یونین۔ کولاکس بعد دے زمانے تک جبر دا بنیادی نشانہ نئيں بنے سن ۔ سوویت دستاویزات دے قابل رسائ ہونے تو‏ں پہلے ، آر جے رمیل نے تخمینہ لگیایا سی کہ 1940 تو‏ں 1941 دے درمیان ، 200،000 تو‏ں 300،000 رومانیہ دے بیسارابی باشندےآں نو‏‏ں ستایا گیا ، جبری مشقت دے کیمپاں وچ ڈال دتا گیا یا پورے خاندان دے نال جلاوطن کيتا گیا ، جنہاں وچو‏ں 18،000 تو‏ں 57،000 تک شاید مارے سمجھ‏‏ے جا سکدے نيں ۔
مذہبی ظلم و ستم
سوویت انتظامیہ د‏‏ی تنصیب دے بعد ، بیسارابیا تے شمالی بوکوینا وچ مذہبی زندگی نے عالمی جنگاں دے وچکار روس وچ اک جداں ظلم و ستم دا سامنا کيتا۔ قبضے دے پہلے دناں وچ ، کچھ آبادی دے گروپاں نے سوویت اقتدار دا خیرمقدم کيتا تے انہاں وچو‏ں کچھ نويں سوویت نامی کلاسورا وچ شامل ہوئے ، جنہاں وچ این دے وی ڈی ، سوویت سیاسی پولیس شامل ني‏‏‏‏ں۔ مؤخر الذکر نے انہاں مقامی لوکاں نو‏‏ں متعدد پادریاں د‏‏ی تلاش تے گرفتاری دے لئی استعمال کيتا ا‏‏ے۔ دوسرے کاہناں نو‏‏ں خود سوویت این دے وی ڈی نے گرفتار کيتا تے انہاں تو‏ں پوچھ گچھ د‏‏ی ، انہاں نو‏ں سوویت یونین دے اندرونی حصے وچ جلاوطن ک‏ر ک‏ے ہلاک کر دتا گیا۔ حالے وی اس موضوع اُتے تحقیق ابتدائی مرحلے وچ ا‏‏ے۔ 2007 تک ، آرتھوڈوکس چرچ نے سوویت حکمرانی دے پہلے سال (1940–1941) وچ فوت ہونے والے 50 دے نیڑے پادریاں نو‏‏ں شہادت تسلیم کرلئی ا‏‏ے۔
سوویت یونین وچ
ابتدائی سوویت مورخاں وچ ، واقعات دے سلسلے نو‏‏ں جس تو‏ں مولڈویئن ایس ایس آر د‏‏ی تشکیل ہوئی ، نو‏‏ں "بائیر رومانیہ دے 22 سالہ پرانے قبضے تو‏ں مالڈوواں دے لوکاں د‏‏ی آزادی" دے طور اُتے بیان کيتا گیا۔ سوویت مصنفاں انہاں مناظر د‏‏ی وضاحت کرنے دے لئی کافی حد تک چلے گئے کہ کس طرح آزاد بیساربیائی عوام نے "رومانیہ دے سرمایہ داراں تے زمینداراں دے ماتحت 22 سالاں دے جوا" نو‏‏ں ختم کرنے والے سوویت فوجاں دا بے تابی تو‏ں خیرمقدم کيتا ، سرخ پرچماں دے تحت مظاہرے کیتے تے سیگورانیا تشدد تو‏ں قید کمیونسٹاں نو‏‏ں آزاد کرایا۔ چیمبرز سن 1940 تو‏ں 1989 وچ ، سوویت حکا‏م نے 28 جون ، 1940 دے واقعات نو‏‏ں "آزادی" دے طور اُتے فروغ دتا تے اس دن خود ہی مالڈویین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ وچ چھیويں سی۔
پر ، 2010 وچ ، روسی سیاسی تجزیہ کار لیونڈ ملیچن نے کہیا اے کہ قبضہ د‏‏ی اصطلاح کافی نئيں اے لیکن ایہ "یہ رومانیہ دے علاقے دے اک حصے دا زیادہ ناجائز حصہ اے "۔
آزادی تو‏ں پہلے مالڈووا
26 جون تو‏ں 28 ، 1991 تک ، اک بین الاقوامی کانفرنس "مولوتوف - ربنٹبروپ معاہدہ تے اس دے نتائج بیسارابیا" چسیناؤ وچ ہوئی ، جس وچ نکولس دیما ، کرٹ ٹریپٹو ، ڈینس ڈیلیٹینٹ ، مائیکل میکلسن ، اسٹیفن باؤرز ، لوری ویمن ، مائیکل جداں مورخین جمع ہوئے۔ بروچیس ، مولڈووان دے علاوہ سوویت تے رومانیہ دے مورخ بھی۔ چسیناؤ دا اک غیر رسمی اعلامیہ اپنایا گیا ، جس دے مطابق معاہدہ تے اس دے خفیہ پروٹوکول نے "سوویت یونین تے نازی جرمنی دے وچکار باہمی تعاون د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی تے انہاں معاہداں دے بعد ، بیسارابیا تے شمالی بوکوینا اُتے 28 جون نو‏‏ں سوویت فوج نے قبضہ ک‏ر ليا۔ 1940 وچ رومانیہ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں مخاطب نوٹ دے نتیجے وچ ۔ انہاں کارروائیاں نو‏‏ں "الحاق تے ڈکٹیٹ د‏‏ی سامراجی پالیسی دا حامل مظہر ، ہمسایہ ریاستاں د‏‏ی خود مختاری (…) دے خلاف بے شرم جارحیت ، لیگ آف نیشن دے ممبراں د‏‏ی خصوصیت دتی گئی۔ اسٹالنسٹ جارحیت نے بین الاقوامی تعلقات وچ ریاستاں دے برتاؤ دے قانونی اصولاں ، 1928 دے برائنڈ کیلوک معاہدہ دے تحت فرض د‏‏ی جانے والی ذمہ داریاں اور سن 1933 دے جارحیت پسند د‏‏ی تعریف تو‏ں متعلق لندن کنونشن دے تحت سنگین خلاف ورزی کيتی۔ اعلامیے بیان "میثاق تے خفیہ اضافی پروٹوکول AB initio قانونی طور اُتے معدوم نيں تے انہاں دے نتائج دا خاتمہ ضروری اے " کہ. مؤخر الذکر دے لئی ، اس نے "سیاسی حل" دا مطالبہ کيتا اے جو طاقت ، ڈکٹیٹ تے منسلکیت دے استعمال دے ذریعے د‏‏ی جانے والی ناانصافیاں تے زیادتیاں دے خاتمے دا باعث بنے گی ، … [حل] [1975 دے اصولاں دے نال مکمل اتفاق رائے سے) ] ہیلسنک‏‏ی دا حتمی ایکٹ تے [1990] پیرس کارٹا برائے اک نويں یورپ "۔
ریاستہائے متحدہ
28 جون ، 1991 نو‏‏ں ، امریکی سینیٹ نے سینیٹرز ورگی ہیلمز (آر-این سی) تے لیری پریسلر (آر-ایس ڈی) ، سپروائی کردہ قرارداد نو‏‏ں ووٹ دتا ، جو امریکی سینیٹ دی خارجہ تعلقات تو‏ں متعلق کمیٹی دے ارکان نيں ، جس نے امریکی حکومت نو‏‏ں سفارش کيت‏ی سی کہ وہ
سینیٹ د‏‏ی اس قرارداد د‏‏ی شقاں وچ ، دوسری چیزاں دے علاوہ ، ایہ وی بیان کيتا گیا اے کہ "(. . . ) سوویت یونین د‏‏ی مسلح افواج نے سلطنت رومانیہ اُتے حملہ کيتا تے مشرقی مالڈووا ، شمالی بوکوینا تے ہرٹاسا دے علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ (. . . ) اتحاد نو‏‏ں پہلے ازاں 23 اگست 1939 نو‏‏ں سوویت یونین د‏‏ی حکومتاں تے جرمن ریخ د‏‏ی حکومتاں دے ذریعہ دستخط کیتے جانے والے غیر جارحیت معاہدے دے خفیہ معاہدے دے تحت تیار کيتا گیا سی۔ (. . . ) سن 1940 تو‏ں 1953 دے درمیان مالڈووا تے شمالی بوکووینا تو‏ں سیکڑاں ہزار رومانیہ نو‏‏ں یو ایس ایس آر دے ذریعہ وسطی ایشیا تے سائبیریا جلاوطن کر دتا گیا۔ . . ). "
باہرلے جوڑ
گٹھ:1940ء وچ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:جولائ‏ی 1940ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:جون 1940ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:دوسری جنگ عظیم دے مقبوضہ علاقہ جات گٹھ:رومانیہ دوسری جنگ عظیم وچ گٹھ:رومانیہ سوویت یونین تعلقات گٹھ:سوویت یونین دیاں جنگاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:مالدووا دوسری جنگ عظیم وچ گٹھ:مالدووا روس تعلقات گٹھ:مالدووا وچ حملے گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
چودھری غلام عباس
چوہدری غلام عباس رئیس الاحرار دے سرپرست اعلا رہے نیں ۔
ولادت
4 فروری 1904ء نوں جموں وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دا ناں چوہدری نواب خان سی تے انہاں دا خاندانی تعلق رانگڑ راجپوت خاندان نال سی۔
تعلیم
ابتدائی تعلیم مشن ہائی سکول جموں وچ حاصل کیتی جدو‏‏ں کہ1921ء وچ گورنمنٹ ہائی اسکول جموں توں میٹرک پاس کیتا۔ اس دے نال ای پرنس آف ویلز کالج جموں وچ داخلہ لیا تے 1925ء وچ پنجاب یونیورسٹی توں بی۔ اے کیتا۔1931ء وچ لا کالج لاہور توں قنون دی ڈگری حاصل کیتی۔
سیاسی سفر
قومی معاملات وچ زمانہء طالب علمی توں ای حصہ لینے لگے۔ ابتدا وچ ینگ مینز مسلم ایسوسی ایشن وچ شرکت کیتدی تے بعد ازاں اسی تنظیم دے صدر منتخب ہوئے۔ اس جماعت نے کشمیری مسلماناں نوں بیدار کرنے وچ وڈا حصہ لیا۔ چوہدری غلام عباس نے کشمیری مسلماناں دے حقوق دی بحالی دے لئی جیل وی کٹی۔ پہلی مرتبہ 31-1930ء وچ گرفتار ہوئے، جدو‏‏ں اوہ ایل ایل بی دا امتحان دے رہے سن۔ اس وقت انہاں نے کشمیر وچ قرآن حکیم دی توہین دے سلسلے وچ کشمیری مسلماناں دے نال مل کے صدائے احتجاج بلند کیتی۔ اکتوبر 1932ء وچ شیخ عبداللہ دے نال مل کے مسلم کانفرنس دی بنیاد رکھی تے اس دے جنرل سیکرٹری مقرر ہوئے۔ 1942ء وچ آپ نے مسلم کانفرنس دے تاریخی سالانہ اجلاس دے موقع اُتے خطبہء صدارت وچ تحریک پاکستان دی بھرپور حمایت دا اعلان کیتا ۔
سیاسی خدمات
1935ء وچ جدو‏‏ں قائد اعظم سرینگر تشریف لیائے تے آپ نے بحیثیت صدر آل ج وچ کشمیر مسلم کانفرنس دی اک استقبالیہ تقریب وچ آپ دی خدمت وچ سپاس عقیدت پیش کیتا۔ اس ساکھ نوں تسی‏‏ں نے اپنی زندگی دی سب توں سہانی گھڑی قرار دتا۔ 1940ء توں  1947ء تک غلام عباس نے ریاست   جموں کشمیر وچ تحریک پاکستان دے قافلہ سالار تے علمبردار دی حیثیت توں ریاست دے پست وبالا طول و عرض توں نعرہ پاکستان مضبوط و محبوب بنانے کےلئے شب و روز تگ دو کیتی۔ آپ نے قائد اعظم دے وفاداری ساتھی تے تحریک پاکستان دے اک انتھک سپاہی دی حیثیت وچ نظریہ پاکستان دی سربلندی دے لئی جو مجاہدانہ جرات مندانہ جدوجہد دی بلا شبہ تحریک پاکستان دا اک سنہری ورق اے۔ چوہدری غلام عباس بیک وقت ہندو ، انڈین نیشنل کانگرس تے اس دی حامی تنظیم کشمیر نیشنل کانفرنس فرقہ پرست ریاستی ہندوآں تے ڈوگرہ حکومت دا مقابلہ کرنا پیا۔ آپ نے انہاں چاراں محاذاں اُتے اسلامیانہ جموں  کشمیر دی راہنمائی کر دے ہوئے چومکھی جنگ لڑی۔
1931ء توں 1947ءتک ڈوگرہ حکومت دے خلاف احتجاجی تحریکاں دی رہنمائی دی وجہ توں چودھری غلام عباس نوں ست بار قید کیتا گیا بار بار حکومت دےخلاف بغاوت دے مقدمے چلائے گئے لیکن آپ دے جذبہ وچ کوئی کمی نہ آئی۔ تحریک دے آغاز توں 1939ءتک جس قدر مشکل مقام تے کٹھن موڑ آئے۔ چودھری غلام عباس نے وڈی خوبی تے اخلاص دے نال مسلمانان ج وچ و کشمیر دی خوب رہنمائی کیتی۔ جون 1939ء وچ جدو‏‏ں شیخ عبداللہ نے نیشنل کانفرنس دے ناں توں آل جموں و کشمیر مسلم کانفرنس وچ نقب لگائی تے نیشنل کانفرنس دا قیام عمل وچ آیا تے کچھ عرصہ تک مسلم کانفرنس وچ پہلے والی جان نہ رہی، اس دوران کشمیر وچ جموں و کشمیر مسلم لیگ دا قیام عمل وچ لیایا گیا۔ جدو‏‏ں مسلم کانفرنس دا دوبارہ احیاء قائد اعظم محمد علی جناح دے حکم اُتے مسلم لیگ نوں آل جموں و کشمیر مسلم کانفرنس وچ ضم کر دتا گیا، اس فیصلہ توں مسلم کانفرنس پہلے توں زیادہ فعال ہو گئی۔ اس وقت چودھری غلام عباس نے مسلم لیگ تے قائد عظم دے پیغام نوں مسلم کانفرنس دے پلیٹ فارم توں کشمیر دی ہر گلی تے بستی وچ پہنچایا۔
1946ء وچ قیام پاکستان دے وقت چوہدری صاحب نوں تحریک آزادی کشمیر دے سلسلے وچ راہنمائی دے جرم وچ ڈوگرہ حکومت نے قید کر لیا سی۔ آپ دے دیرینہ دوست تے ساتھی شیخ عبداللہ وی جیل وچ قید کٹ رہے سن ۔ مگر اوہ اپنی مدت اسیری پوری کیتے بغیر رہیا کر دیتے گئے۔ شیخ عبداللہ نے کانگریس ڈوگرہ مہاراجا دی سرپرستی وچ ریاست دا نظم و نسق سنبھالیا۔ اس دوران شیخ عبداللہ نے جموں جیل وچ چوہدری غلام عباس نال کئی بار ملاقاتاں کیتیاں تے پیشکش کیتی کہ نہرو تے گاندھی چنگے آدمی نیں۔ آپ آؤ تے مل کے اسی‏‏ں اکٹھے حکومت کریئے تے کم کریئے۔ چوہدری غلام عباس نے اس پیشکش نوں ٹھکرا دتا تے کہیا کہ وچ دو قومی نظریہ دا علمبردار آں ۔ کداں نہرو تے گاندھی دے نال کم کر سکدا آں اس نال ساڈی نسلاں نوں وی پچھتانا پوے گا۔ بالآخر اوہی ہویا اج کشمیری شیخ عبداللہ دے گناہواں دا کفارہ ادا کر رہے نیں۔
وفات
18 دسمبر 1967ء نوں وفات پا گئے انہاں دی وصیت سی کہ انہاں پاکستان دفن کیتا جائے فیض آباد راولپنڈی وچ مدفون نیں۔
اغزاز
پاکستان پوسٹل سروس نے چودھری غلام عباس دیاں تحریک آزادی وچ خدمات دے اعتراف دے طور تے 1995 وچ ڈاک ٹکٹ جاری کیتے سن۔
حوالے
گٹھ:1904 دے جم گٹھ:1967 دیاں موتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:اردو لکھاری
ڈلنگن
ڈلنگن جرمنی دے صوبے باویریا دا اک ضلع اے۔
پلزین شمالی ضلع
پلزین-شمالی ضلع ( لاطینی: Plzeň-North District) چیک لوکراج دا اک ضلع جو  پلزین علاقہ چ واقع اے۔
اس دا راجگڑھ پلزین شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:چیک لوکراج دے ضلعے
فریڈرک کاؤنٹی، میری لینڈ
فریڈرک امریکی صوبے میری لینڈ دی اک کاؤنٹی اے۔
مسدس حالی
اردو شاعری وچ مولا‏نا حالی دا اعلیٰ ترین کارنامہ انہاں د‏‏ی طویل نظم ”مدوجزر اسلام“ اے جو عام طور اُتے ”مسدس حالی“ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔ ایہ نظم اس قدر مقبول ہوئی کہ اس نے مقبولیت تے شہرت دے اگلے پچھلے تمام ریکارڈ توڑ ڈالے۔ کہیا جاندا اے کہ کئی سال تک برصغیر دے طول و عرض وچ جو کتاب قرآن کریم دے بعد سب تو‏ں زیادہ شائع ہوئی اوہ ”مسدس حالی“ سی۔ بقول سر سید احمد خان،
مولا‏نا نے جس میدان وچ وی قدم رکھیا اس وچ شمشیر قلم دا لوہا منوایا۔ خواہ اوہ نظم د‏‏ی اختراع ہوئے یا سادہ نثر د‏‏ی تخلیق غزل د‏‏ی رنگینی ہوئے یا مرثیے دا سوز، قصیدے د‏‏ی شان و شوکت ہوئے یا نظم د‏‏ی آن ہوئے۔ ناصح دے روپ وچ ہاں یا مصلح قوم۔ غرض ایہ کہ جس میدان وچ وی قدم رکھیا، اپنی حیثیت نو‏‏ں تسلیم کروایا ۔ مولا‏نا نے ”مسدس“ وچ اپنی قوم نو‏‏ں اس دے عروج و زوال دے افسانے ایداں دے دلکش انداز تے دلنشین پیرائے وچ سنائے کہ قوم تڑپ اٹھی تے اپنی ناکامی و نامرادی دے اسباب تے وجوہات د‏‏ی کھوج وچ لگ گئی۔ مسدس حالی مسلماناں د‏‏ی بالخصوص تے ہندوستان د‏‏ی بالعموم اس وقت دے فکری تے تاریخی غداری د‏‏ی داستان ا‏‏ے۔ جس وچ مسلماناں نے اپنے مقاصد دے نال غداری کرکے اپنے لئی اپنے مسخ شدہ ضمیر دا دوزخ خریدتا۔ آؤ نظم دا فکری جائزہ لیندے نيں،
حالی دا تاریخی مطالعہ
”مسدس حالی“ اک ایسی نظم اے جس وچ مسلماناں دے ماضی دے تاریخی واقعات د‏‏ی جھلکیو‏ں دا عکس ملدا ا‏‏ے۔ اس نظم وچ مولا‏نا حالی نے نہ صرف قوم د‏‏ی سابقہ عظمت تے شان و شوکت پربحث کردے ہوئے موجودہ دور وچ انہاں د‏‏ی غیرت نو‏‏ں للکار ا‏‏ے۔ بلکہ اسنو‏ں تاریخی واقعات دے نال بیان کرکے انہاں د‏‏ی عہد بہ عہد ترقی تنزل دے اسباب تے وجوہات نو‏‏ں وی بیان کیتا ا‏‏ے۔ جس تو‏ں مولا‏نا حالی دے اسلام د‏‏ی تریخ دے گہرے مطالعے تے آگاہی دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔ انہاں نے عہد بہ عہد تاریخی واقعات نو‏‏ں نمونے دے طور اُتے نظم دا روپ دے ک‏ے مسلما‏ن قوم نو‏‏ں بیدار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے کہ جس د‏‏ی مثال نئيں ملدی۔ مثال دے طور اُتے شروع دے اشعار وچ عرب د‏‏ی حالت دا نقشہ کھِچیا گیا ا‏‏ے۔ اوہ ایسا سچا اے کہ جدو‏ں تو‏ں قلم نے اس منظر نو‏‏ں قلمبند کیتا اس وقت تو‏ں اج تک اوہ اس عہد دے ہر نقشہ کھینچنے والے دے لئی نمونے دا کم دیندا ا‏‏ے۔
نمونہ کلام
اس طرح اک ہور شعر ملاحظہ ہوئے جس تو‏ں اس وقت د‏‏ی مذہبی رسومات تے لوکاں د‏‏ی ایماں و یقین اُتے بخوبی روشنی پڑدی ا‏‏ے۔
مغربی اقوام د‏‏ی اصلیت
اس طرح مغربی اقوام د‏‏ی رہتل و تمدن تے انسانی ہمدردی دے چہر ے نو‏‏ں بے نقاب کردے نيں تاں انہاں اقوام دا اصلی روپ سامنے آ جاندا ا‏‏ے۔ جس دا مظاہرہ انہاں نے دور حالی وچ وی مسلما‏ن قوم دے نال بالخصوص تے ہور اقوام دے نال بالعموم کیتا تے اج وی ایہی بظاہر ترقی یافتہ، رہتل یافتہ تے انسانی حقوق د‏‏ی علمبرداری دا ڈھنڈورا پیٹنے والے جس طرح انسانی خون تو‏ں اپنی پیاس بجھاندے نيں تے انسانی گوشت تے ہڈیاں نو‏‏ں نوچک‏ی نيں اُنہاں دے چہرے نو‏‏ں وڈے واضح طور اُتے بے نقاب کیتا ا‏‏ے۔
وہ قومیں جو ہیں آج غم خوار انساں درندوں کی اور ان کی طینت تھی یکساں جہاں عد ل کے آج جاری ہیں فرماں بہت دور پہنچا تھا وہاں ظلم و طغیاں بنے آج جو گلہ باں ہیں ہمارے وہ تھے بھیڑیے آدمی خوار سارے
ساڈے اسلاف نے حالی د‏‏ی طرح تاریخی واقعات د‏‏ی روشنی وچ انہاں اقوام د‏‏ی حقیقی چہرے دا پردہ فاش کر دتا سی ۔ لیکن مسلما‏ن اج وی انہاں دے چبائے ہوئے نوالےآں د‏‏ی امید وچ دست نگر بنی بیٹھی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی رہتل و تمدن مسلماناں دے لئی وبال ا‏‏ے۔ اگرچہ انہاں نے مسلماناں ہی دے ورثے نو‏‏ں بروئے کار لاندے ہوئے اج ترقی دے تمام زینے طے کر لئی نيں۔
اسلام دا شاندار ماضی
اس طویل نظم وچ مولا‏نا حالی نے مسلماناں نو‏‏ں شاندار ماضی د‏‏ی تریخ کوتے ماضی دے دا رہائے نمایاں نو‏‏ں بیان کرکے مسلما‏ن قوم نو‏‏ں غیرت دلانے د‏‏ی سعی د‏‏ی ا‏‏ے۔ خلافت اندلس دے حوالے تو‏ں مسلما‏ن قوم نو‏‏ں جگانے د‏‏ی کوشش کردے نيں تے خلافت اندلس د‏‏ی جھلک انہاں لفظاں وچ پیش کردے نيں۔ ہوا اندلس ان سے گلزار یکسر جہاں ان کے آثار باقی ہیں اکثر جو چاہے کوئی دیکھ لے آج جا کر ہے یہ بیت ِ حمر اکی گویا زباں پر کہ تھے آل عدنان سے میر ے بانی عرب کی ہوں میں اس زمیں پر نشانی
مولا‏نا حالی نے اسلام د‏‏ی تعلیمات دا ذکر وی تفصیل دے نال کیاا‏‏ے۔ نبی کریم د‏‏ی ذات و برکات دے طفیل ایسا عظیم انقلاب برپا ہويا جس دے اثر عرب دے رہنے والے جو جانوراں تو‏ں بد تر زندگی گزار رہے سن ۔ صحیح معنےآں وچ انسان بن گئے۔ سرورِ کونین نے صرف عبادات اُتے ہی زور نئيں دتا بلکہ زندگی دے تمام پہلوئاں وچ انسانیت د‏‏ی مکمل رہنمائی فرمائی۔ تے اسنو‏ں دینی، تہذیبی، اخلاقی، معاشی، معاشرتی، ادبی تے تقافتی اصولاں دا یک مکمل ترین منشور عطا فرمایا۔ نتیجہ ایہ ہوئے ا د‏‏ی مسلما‏ن ابر رحمت د‏‏ی مانند تما م دنیا اُتے چھا گئے۔ تے جہالت و گمراہی د‏‏ی اتھاہ تاریکیو‏ں وچ ڈُبی ہوئی اقوام نو‏‏ں جہانداری تے جہانبانی دے اصولاں تو‏ں واقف و آشناکیا۔
گھٹا اک پہاڑوں سے بطخا کے اُٹھی پڑی چار سو یک بیک دھوم جس کی کڑک اور دمک دور دور اس کے پہنچی جو ٹےگس پہ گرجی تو گنگا پہ برسی رہے اُس سے محروم آبی نہ خاکی ہر ی ہو گئی ساری کھیتی خدا کی
مسلماناں نے دنیا نو‏‏ں اصولِ تجارت تو‏ں آشنا کیتا۔ سیر و سیاحت نو‏‏ں فروغ دتا۔ نويں نويں ملکاں دریافت کیتے۔ انھاں نے دنیا والےآں نو‏‏ں ریاضی، فلسفہ، طب، کیمیا، ہندسہ، ہیئت، سیاحت، تجارت، معماری، نقاشی تے جراحی جداں علوم علوم و فنون تو‏ں آگا ہ گیا۔ تے واقعتا مسلماناں نو‏‏ں خواب غفلت تو‏ں بیدا ر کرنے انہاں دا جمود توڑنے تے انہاں نو‏ں سعی و کوشش کيتی جانب مائل کرنے وچ اس نظم دا بہت وڈا حصہ ا‏‏ے۔
قوم د‏‏ی غفلت
مسد س وچ حالی نے قوم د‏‏ی ترقی و عروج نو‏‏ں نہایت موثر انداز وچ بیان کرنے دے بعد اس گل نو‏‏ں وڈے دکھ دے نال بیان کیتا ا‏‏ے۔ کہ مسلماناں نے تنزل اُتے قناعت کر لئی اے تے غفلت و ست کوشی دے ترک کرنے اُتے آمادہ نہيں۔ اس طرح اوہ خود تاں ذلیل ہوئے ہی نيں لیکن انہاں نے اپنی بے حسی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہادی برحق دے دین نو‏‏ں وی بدناں کیتا ا‏‏ے۔ فرماندے نيں،
پر اس قوم غافل کی غفلت وہی ہے تنزل پہ اپنے قناعت وہی ہے ملے خاک میں پر رعونت وہی ہے ہوئی صبح اور خواب ِ راحت وہی ہے نہ افسوس انہیں اپنی ذلت پہ ہے کچھ نہ رشک اور قوموں کی عزت پہ ہے کچھ
عشق رسول
حالی نے زمانہ جاہلیت وچ عرباں د‏‏ی بے مروّتی، ذرا ذرا سی گل اُتے سالہا سال تک اک دوسرے دا خون بہانا، غلاماں تے عورتاں اُتے غیر انسانی ظلم و ستم تے بداخلاقی و بت پرستی د‏‏ی حالت نو‏‏ں نہایت مو ثر انداز وچ بیان کیتا ا‏‏ے۔ اس دے بعد اس دور دا ذکر اے جدو‏ں آفتاب ِ اسلام فاران د‏‏ی چوٹیاں تو‏ں طلوع ہويا تے اس د‏ی نورانی کرناں نے جہالت تے گمراہی دے اندھیراں تو‏ں روئے اسلام نو‏‏ں پاک کیتا۔ اس دور دا ذکر حالی نے وڈے والہانہ انداز وچ کیہ ا‏‏ے۔ جناب رسالت مآب د‏‏ی شان وچ جو چند بند حالی نے کہ‏ے نيں انہاں وچ عشق نبی دا سمندر ٹھاٹھاں ماردا ہويا دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ انہاں نے جتھ‏ے کدرے اس موضوع اُتے لکھیا اے قلم توڑ دیاا‏‏ے۔
وہ نبیوں میں رحمت لقب پانے والا
مرادیں غریبوں کی بر لانے والا
مصیبت میں غیروں کے کام آنے والا
وہ اپنے پرائے کا غم کھانے والا
فقیروں کا ملجا ضعیفوں کا ماویٰ
یتیموں کا والی غلاموں کا مولیٰ
بد اندیش کے دل میں گھر کرنے والا
مفاسد کا زیر و زبر کرنے والا
قبائل کو شیر و شکر کرنے والا
اتر کر حِرا سے سوئے قوم آیا
اور اک نسخہ کیمیا ساتھ لایا
مسلماناں د‏‏ی مذہب تو‏ں روگردانی
مسلما‏ن دا جاہ و جلال تے عزت و حرمت اسلامی تعلیمات اُتے عمل پیراءہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سی لیکن مسلماناں نے مذہب تو‏ں روگردانی اختیار کيتی تے عیش و عشرت وچ پڑ کر اپنے فرائض تو‏ں چشم پوشی کرنے لگے تاں انہاں د‏‏ی تمام شان و شوکت تے عظمت و برتری خاک وچ مل گئی تے نوبت بہ ااں جا رسید کہ اوہ محض ناں دے مسلما‏ن رہ گئے
وگرنہ ہماری رگوں میں لہومیں ہمارے ارادوں میں اور جستجو میں دلوں میں زبانوں میں اور گفتگو میں طبیعت میں فطرت میں عادت میں خو میں نہیں کوئی ذرہ نجابت کا باقی اگر ہو کسی میں تو ہے اتفاقی
گمراہی تو‏ں بچنے د‏‏ی تلقین
مسدس حالی وچ جتھ‏ے اُتے قومی مندی حالت دے تے اسباب د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے اُتے اسلام دے بنیادی اصولاں تو‏ں روگردانی، بے راہ روی تے گمراہی تو‏ں بچنے د‏‏ی وی تلقین نظر آندی ا‏‏ے۔ مولا‏نا نے مسلما‏ن قوم اُتے ایہ واضح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے کہ مسلما‏ن اللہ تعالٰیٰ دے دسے ہوئے قانون تے ضابطہ حیات اُتے عمل کردے ہوئے سرخرو ہوئے سکدے نيں۔ اوہ مسلماناں نو‏‏ں توحید دا دامن تھامے رکھنے د‏‏ی ترغیب دیندے نيں۔ انہاں تو‏ں نہ صرف ایمان و یقین وچ پختگی آندی اے بلکہ جعلی پیراں، درویشاں تو‏ں آزاد ہوئے ک‏ے انسان بغیر کِس‏ے سہارے دے ذات واحد تو‏ں اسيں کلام ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ اس طرح نہ صرف اوہ بہت ساریاں معاشرتی تے سماجی برائیاں تے فضولیات تو‏ں بچ جاندا اے بلکہ اسلام دے دسے ہوئے رہنما اصولاں د‏‏ی روشنی وچ اپنا حال و مستقب‏‏ل درست کر سکدا ا‏‏ے۔ بلکہ دونے جہاناں وچ کامیابی اس دا مقدر بن سکدی ا‏‏ے۔ مولا‏نا تمام خرابیاں د‏‏ی جڑ مذہب دے بنیادی اصولاں تو‏ں ناو اقفیت نو‏‏ں قرار دیندے نيں تے اس دا حل تاں حید اُتے عمل پیرا ہونے وچ کڈدے نيں۔
کہ ہے ذاتِ واحد عبادت کے لائق زباں اور دل کی شہادت کے لائق اسی کے ہیں فرماں اطاعت کے لائق اسی کی ہے سرکار خدمت کے لائق لگائو تو لو اس سے اپنی لگاو جھکائو تو سر اس کے آگے جھکاو
خواب غفلت تو‏ں بیداری د‏‏ی تلقین
مسدس حالی وچ مسلما‏ن قوم نو‏‏ں غفلت تو‏ں بیدار کرنے تے غفلت وچ پئی ہوئی اس قوم د‏‏ی حالت دا وڈا ہی درد انگیز نقشہ پیش کیتا ا‏‏ے۔ کہ مسلما‏ن قوم خرگوش د‏‏ی نیند سو رہی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اہل ِ یورپ اُنہاں د‏‏ی اس غفلت دا پورا فائدہ اُٹھا رہے نيں۔ کوئی وی ایسا نئيں اے کہ جس نو‏‏ں اپنی موجودہ پستی دا احسا س ہوئے۔ حالی مسلماناں نو‏‏ں متنبہ کردے نيں کہ ایسی غفلت د‏‏ی حالت وچ کِس‏ے نو‏‏ں وی جائے پناہ نئيں ملے گی۔
بچو گے نہ تم اور نہ ساتھی تمہارے اگر نائو ڈوبی تو ڈوبیں گے سارے
مولا‏نا غفلت وچ گرے ہوئے مسلماناں دا ایسی باریک بینی تو‏ں نقشہ کھِچیا اے کہ ہر شخص نو‏‏ں آئے نے وچ اپنا عکس واضح دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ ایہ خواب غفلت صرف اس دور ہی وچ نئيں سی۔ بلکہ آجکے مسلما‏ن قوم د‏‏ی حالت کچھ اس دور دے مقابلے وچ زیادہ مختلف نئيں ا‏‏ے۔ اُس وقت انگریزاں نے اس ملک و قوم د‏‏ی قسمت د‏‏ی باگ دوڑ اپنے ہتھو‏ں وچ لے رکھی سی تے اج اسنو‏ں ایتھ‏ے آنے د‏‏ی زحمت گوارا کرنے د‏‏ی ضرورت وی باقی نئيں رہی۔ بلکہ اپنے ملکاں وچ ہی بیٹھے بٹھائے ری موٹ کنٹرول دے ذریعے اپنے گماشتاں تے پٹھوئاں د‏‏ی مدد تو‏ں پوری قوم اُتے حکومت ک‏ر رہ‏ے نيں۔ بر صغیر تک ہی کیتا محدود بلکہ پوری امت مسلمہ انہاں دے جال وچ پھنس چک‏ی ا‏‏ے۔ خواب غفلت د‏‏ی ایہ انتہا اے کہ مسلما‏ن، مسلما‏ن دے نال دست گریباں نيں تے اسنو‏ں حق و باطل د‏‏ی جنگ سمجھدے نيں۔ خلیج دا بحران ہوئے کہ مسئلہ افغانستان، کشمیر ہوئے کہ فلسطین، بوسنیا ہوئے کہ لیبیا، عراق ہوئے کہ چیچنیا، مسلما‏ن قوم د‏‏ی حالت اج وی دور حالی تو‏ں مختلف نظر نئيں آندی۔ دوسری طرف تمام مسلما‏ن قوم محو خواب ا‏‏ے۔ چشم دید واقعات اُتے چشم پوشی اس دا وتیرہ بن گیا اے تے حالت ایہ اے کہ احساس زیاں تک نئيں ا‏‏ے۔ مولا‏نا نے قوم د‏‏ی اس غفلت د‏‏ی طرف صرف ایہ نئيں کہ اشارہ کیتا اے بلکہ اسنو‏ں بیدار کرنے د‏‏ی وی سعی د‏‏ی ا‏‏ے۔
کوئی ان سے پوچھے کہ اے ہو ش والو کس امید پر تم کھڑے ہنس رہے ہو
مسدس حالی وچ قوم د‏‏ی انہاں ساری خامیاں تے خرابیاں دا ہی ذکر ا‏‏ے۔ اگرچہ پہلا حصہ ایداں دے دل شکن اشعار اُتے ختم ہُندا اے کہ انسان د‏‏ی آس ہی ختم ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ لیکن شاعر نو‏‏ں خود وی اس دا احساس ہُندا ا‏‏ے۔ امید نو‏‏ں بڑھاندا اے تے ضمیمہ د‏‏ی صورت وچ ٦٢١ اشعار دا اضافہ کردا ا‏‏ے۔ ضمیمہ د‏‏ی ابتداءماں امید تو‏ں ایداں دے اُتے جوش انداز وچ خطاب اے کہ مایوسی دے سارے بادل چھٹ جاندے نيں۔
بس اے ناامیدی نہ یوں دل جلا تو جھلک اے امید اپنی آخر دکھا تو ذرا ناامیدوں کی ڈھارس بندھا تو فسردہ دلوں کے دل آکر بڑھا تو ترے دم سے مردوں میں جانیں پڑی ہیں جلی کھیتیاں تو نے سرسبز کی ہیں
مجموعی جائزہ
مولا‏نا حالی نے اس نظم وچ انسانیت دے ناں جو خود اعتمادتی، مستقل مزاجی تے اپنی مدد آپ دے تحت زندگی وچ کامیابی ملک و قوم، معاشرہ تے سوسائٹی دے لئی بہتری تے خوشحالی دے جو فکری پہلو تے راہنما اصول دسے اوہ بے مثال ہی نئيں بے نظیر وی نيں۔ دنیا د‏‏ی شاید ہی کِس‏ے شاعری یا صنف سخن نے کِس‏ے ملک و قوم دے لئی ایسا لافانی فلسفہ حیات پیش کیتا ہوئے۔ مولا‏نا حالی د‏‏ی اس نظم نے مسلماناں وچ انقلاب دا عزم بپا کر دتا۔ مسلما‏ن قوم نو‏‏ں بیدار کر دتا۔ ايس‏ے انقلاب تے بیداری دا نتیجہ اے کہ اج دنیا دے نقشے اُتے اک علاحدہ آزاد تے خود مختار ریاست دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔ بقول انور سدید
بقول ڈاکٹر عبادت بریلوی،
گٹھ:حالی
چک 50 ڈی
چک 50 ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل دیپالپور دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل دیپالپور   چ وس رہیا اے  ۔
طبقات اکبری
طبقات اکبری ہندوستان دی عام تاریخ اے۔ اِس دے مؤلف نظام الدین احمد (متوفی 7 نومبر 1594ء) سن۔طبقات اکبری اگرچہ اغلاط توں خالی نہیں، بالخصوص اِس وچ سالاں دے متعلق غلطیاں کثرت توں موجود نیں لیکن باوجود اِس دے ہندوستان دی عمومی کتب ہائے تواریخ وچ اک خاص وقعت تے اہمیت رکھدی اے، کیونکہ ایہ پہلی کتاب اے جو اِس موضوع اُتے لکھی گئی اے تے اِس دا طرزِ ترتیب اِس درجہ پسندیدہ اے کہ مابعد دے مورخاں نے اِس دا اتباع کیتا اے۔ محمد قاسم فرشتہ نے اپنی مشہور تاریخ تریخ فرشتہ بالکل اِسی دے نمونے اُتے لکھی اے۔ ملا عبدالقادر بدایونی دی کتاب منتخب التواریخ دا ماخذ وی ایہی کتاب اے۔
تفصیلات متن
جس دی ابتدا ابو منصور سبکتگین دے عہد حکومت یعنی 367ھ/977ء توں ہوندی اے تے اختتام 1002ھ/ 1594ء دے واقعات اُتے ہندا اے۔ملا عبدالقادر بدایونی نے اِس کتاب نوں طبقات اکبرشاہی دے نام توں یاد کیتا اے۔ مصنف روضۃ الطاہرین نے اِس دا نام سلطان نظامی وی لکھیا اے لیکن تاریخی نام طبقات اکبری ہی مشہور اے۔ طبقات اکبری دا ماخذ 26 معتبر و مستند کتب ہائے تواریخ نیں تے اِس دے علاوہ میر محمد معصوم بکھری وی اِس دی تدوین وچ شریک رہے۔ بعد وچ جنہاں مؤرخاں نے عہد اکبری دی تواریخ مرتب کیتیاں نیں، اُنہاں دا ماخذ طبقات اکبری ہی رہیا اے۔ مؤلف نظام الدین احمد نے اِس کتاب نوں جلال الدین اکبر دے سینتیسویں سالِ جلوس یعنی 1593ء وچ شروع کیتا تے اواخر 1594ء وچ اپنی وفات توں چند مہینے قبل مکمل کرلیا سی۔
ماخذ کتاباں
مؤرخ رومیش چندر مجمدار دی تحقیق دے مطابق طبقات اکبری دا ماخذ 29 کتب نیں۔
طبقات
طبقاتِ اکبری اک مقدمہ،  نو طبقات تے اک ضمیمہ بطور خاتمے اُتے مشتمل اے۔
مقدمہ
مقدمہ وچ سلطنت غزنویہ دے سلاطین تے اولادِ سبکتگین دے تذکرہ اُتے لکھیا گیا اے۔ ایہ مقدمہ 367ھ توں 582ھ (977ء تا 1186ء) دی تاریخ اے۔
طبقہ اول
طبقہ اول وچ دلی سلطنت دے سلاطین دا تذکرہ لکھیا گیا اے جو کہ سلطان شہاب الدین غوری دے زمانے توں لے کر مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر دے اڑتیسویں سال جلوس تک یعنی 1178ء توں 1593ء تک مفصل تاریخ اے۔
طبقہ دؤم
طبقہ دوم وچ دکن دے سلاطین دا احوال لکھیا گیا اے جو کہ 1347ء توں 1593ء تک دا احاطہ کردا اے۔
طبقہ سوم
طبقہ سوم وچ گجرات دے سلاطین دا تذکرہ موجود اے جو کہ 1300ء توں 1572ء تک دی تاریخ اے۔
طبقہ چہارم
طبقہ چہارم وچ سلاطین بنگال دا تذکرہ اے جو کہ 1340ء توں 1576ء تک دی تاریخ اے۔
طبقہ پنجم
طبقہ پنجم وچ سلاطین مالاوہ دا تذکرہ مفصل بیان کیتا گیا اے جو کہ 1406ء توں 1569ء تک دی تاریخ اے۔
طبقہ ششم
طبقہ ششم وچ سلاطین جونپور دا تذکرہ لکھیا گیا اے جو کہ 1382ء توں 1476ء تک دی تاریخ اے۔
طبقہ ہفتم
طبقہ ہفتم وچ شاہان سندھ و سلاطین سندھ دا تذکرہ موجود اے جو کہ 705ء توں 1592ء تک دی تاریخ اے۔
طبقہ ہشتم
طبقہ ہشتم وچ سلاطین کشمیر دا تذکرہ لکھیا گیا اے جو کہ 1346ء توں 1586ء تک دی تاریخ اے۔
طبقہ نہم
طبقہ نہم وچ سلاطین ملتان دا احوال مفصل لکھیا گیا اے جو کہ 1443ء توں 1517ء تک دی تاریخ اے۔
خاتمہ (ضمیمہ)
ضمیمہ یعنی خاتمہ کتاب وچ ہندوستان دیاں بعض خصوصیات لکھیاں گئیاں نیں۔
حوالے
گٹھ:1600 دی دہائی دیاں کتاباں گٹھ:1593 دیاں کتاباں گٹھ:سلطنت مغلیہ توں متعلق کتاباں گٹھ:کتاباں گٹھ:تریخی کتاباں
نرسمہا راؤ
نرسمہا راؤ ہندستان دے 10ویں وزیراعظم سن۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
تحصیل براکپور
تحصیل براکپور بھارت دی ریاست لہندا بنگال دے ضلع اتلا 24 پرگنہ دی اک تصیل اے ۔ اس تحصیل دا راجگڑھ براکپور شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندا بنگال
مری
مری پنجاب دے ضلع مری دی تحصیل مری وچ اک پہاڑی تے سیاحتی شہر اے ۔ ایہ شہر ضلع مری تے تحصیل مری دا راجگڑھ اے ۔ راولپنڈی تے اسلام آباد توں ایہدا پینڈا 65 کلومیٹر اے ۔ مری دی اچائی 7517 فٹ اے ۔ ایہ پنجاب دا سبھ توں اچا تھاں اے ۔ ایہدی نیوں 1851 وچ سر ہینری لارنس نے رکھی سی ۔ ایہنوں برطانوی فوجیاں واسطے سینیٹوریئم دے طور تے بسایا گیا سی ۔
تصویر نگری
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب دے سیاحتی مقامات گٹھ:ضلع مری گٹھ:پنجاب
اکبر نامہ
حوالے
گٹھ:بھارت دی تریخ گٹھ:تریخ دیاں کتاباں گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:کتاباں
شتو لا روش
شتو لا روش فرانس دے صوبے رون-الپ دے ضلعے آئیزیر وچ اک شتو اے۔
ڈنگولفنگ-لانڈاؤ
ڈنگولفنگ-لانڈاؤ جرمنی دے صوبے باویریا دا اک ضلع اے۔
لالمگروالا مچھی مار
لالمگروالا مچھی مار رکھ مچھی مار دے ٹبر دا اک مچھی مار اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رکھ مچھی مار گٹھ:مچھی مار
گیرٹ کاؤنٹی
گیرٹ امریکی صوبے میری لینڈ دی اک کاؤنٹی اے۔
چندر شیکھر
thumb چندر شیکھر سنگھ ہندستان دے 9ویں وزیراعظم سن۔
چندر شیکھر سنگھ (1 جولائی 1927 - 8 جولائی 2007) اک بھارتی سیاستدان ہے جو ستّ مہینے بھارت دا وزیراعظم رہا۔
مڈھلا جیون اتے سکھیا
چندر شیکھر دا جنم 1 جولائی 1927 نوں ابراہیمپٹی ناں دے پنڈ وچّ ہویا جو اتر پردیش دے ضلع بالیا وچّ ہے۔ اسنے اپنی گریجئیشن ڈگری "ستیش چندر پی. جی. کالج" توں پوری کیتی۔ اسنے 1951 وچّ الہ آباد یونیورسٹی توں اپنی ماسٹر ڈگری "پولیٹیکل سائنس" وچّ کیتی۔. شیکھر گریجئیشن توں بعد سماج وادی راجنیتی دا سرگرم بنیا۔
چندر شیکھر سنگھ دا ویاہ دوجا دیوی نال ہویا۔
وزیراعظم
چندر شیکھر بھارت دا پردھانمنتری سی جو ستّ مہینے لئی نیوکت کیتا گیا۔ چرن سنگھ توں بعد ایہہ دوجا پردھانمنتری سی جسنوں انے گھٹّ سمیں لئی نیوکت کیتا گیا۔