cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مھدی منتظر تے اسلامی فکر
امام مہدی کتاباں اہل سنت وچ
۹۹ ۔ما نُزّل من القرآن فی علی ؑ، ص ۵۶ ۔
۸۴ ۔ینابیع المودہ، باب ٧۵۔
۱۰۵ ۔ینابیع المودۃ، باب ٧۶، ص ۴۴۲۔
۱۴ ۔عقد الدرر، باب۵، ص ۱۶۴۔
پنجم۔ جے اشکال تے اعتراض کرنے والےآں دے ایہ بہانے صحیح تسلیم کرلئے جاواں تے ایہ کہیا جائے کہ پیغمبر اکرمؐ لفظِ "بعدی" استعمال کرکے ۳۵ ہجری وچ حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی خلافت د‏‏ی خبر تے اعلان فرما رہے سن تاں نعوذ باللہ اس دا مطلب ایہ ہوئے گا کہ پیغمبرؐ دا ایہ فرمان لغو تے بیہودہ ہوجائے گا کیونجے اس دا مطلب ایہ ہوئے گا کہ غدیر د‏‏ی شدید گرم فضا وچ پیغمبر اکرم نے کوئی خاص چیز بیان نئيں فرمائی تے اوہ صرف لوکاں نو‏‏ں ایہ دسنیا چاہندے سن کہ میرے چلے جانے دے ۲۵ سال بعد لوکاں د‏‏ی بیعت دے ذریعے علی علیہ السلام خلافت تے امامت اُتے فائز ہون گے تے ایويں ایہ اولیٰ بالتصرف ہوجاواں گے۔
اگر روزگار زمانہ وچو‏ں اک دن تو‏ں زیادہ باقی نہ بچے تب وی پروردگار عالم اس دن میرے اہل بیت وچو‏ں اک فرد نو‏‏ں مبعوث کريں گا جو ظلم تے جور تو‏ں بھری ہوئی دنیا نو‏‏ں عدل تے انصاف تو‏ں بھر دے گا۔
۳۴ ۔کنز العمال، ج۶، ص ۳۰۔
۲٧. کتاب المھدی ، تالیف ابو داؤد (یہ کتاب ، سنن ابی داؤد دا حصہ اے جو مکرّر طبع ہوئی اے ).
"ذَکَرَ یَحۡییَ بن الۡحَسَنِ فی کتابِ الۡعُمۡدَةِ مِنۡ عِشۡرینَ طَریقاً فی اَنَّ الۡخُلَفاءَ بَعۡدَ النَّبیﷺ اِثۡنی عَشَرَ خَلیفَه ، کُلُّه ُمۡ مِنۡ قُرَیۡش، فیِ الۡبُخاری مِنۡ ثَلاثَةِ طُرُق، وَ فی مُسۡلِم مِنۡ تِسۡعَةِ طُرُق، وَ فی اَبی داوُد مِنۡ ثَلاثَةِ طُرُق، وَ فِی التِّرمَذی مِنۡ طَریقٍ واحدٍ، وَ فیِ الۡحَمیدی مِنۡ ثَلَاثِة طُرُق "
یحیی ابن حسن نے کتاب "العمدۃ" وچ ویہہ طریق اسناد تو‏ں نقل کيتا اے کہ رسول اکرمﷺ دے بعد بارہ خلیفہ ہون گے جو سب دے سب قریشی ہون گے، ایہ روایت صحیح بخاری وچ تن طریق تو‏ں ، صحیح مسلم وچ نو طریق تاں، سنن ابی داؤد وچ تن طریق تاں، صحیح ترمذی وچ اک طریق تو‏ں تے حمیدی وچ تن طریق تو‏ں نقل کيتی گئی ا‏‏ے۔
جدو‏ں کہ حضور سرورکائنات نے پینتیسواں روایت وچ فرمایا:"اِنّ عَلیاً اِمامُ اُمَّتی مِن بَعدی " بیشک میرے بعد علی علیہ السلام میری امت دے امام تے رہبر نيں۔
اب آپ خود ہی ضمیر د‏‏ی عدالت وچ کھڑے ہوک‏ے فیصلہ کیجئے کہ جے حضورؐ سرورکائنات حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی خلافت بلا فصل دا اعلان کرنا چاہندے تاں کیہ انہاں روایات دے علاوہ وی کچھ کہنے د‏‏ی گنجائش باقی اے ؟!
نکتہ: ہور ابو نعیم اصفہانی نے "صفت المہدی" وچ نقل کيتی ا‏‏ے۔
مہدی موعود (عج)، سلطان جبل الدیلم تے قسطنطنیہ
۳. اس روایت وچ حضور اکرم ؐ دے مطابق آنحضرتؐ دے بعد حضرت علی علیہ السلام خلیفۂ بلافصل قرار پاواں(۱۱) گے کیونجے آپ نے فرمایا:"اِنَّ عَلیاً اِمامُ اُمَّتی مِن بَعدی " میرے بعد علی علیہ السلام میری امت دے امام تے سرپرست نيں۔ ہن آپ خود فیصلہ کیجئے حضرت علی علیہ السلام دے خلیفہ بلافصل ہونے دے لئی حضورؐ د‏‏ی جانب تو‏ں اس دے علاوہ وی کوئی تصریح ہوسکدی اے !!!
۲۲ ۔ متقی ہندی(۴۹) نے روایت کيتی اے:
کتھے نيں اہل انصاف؟ کتھے نيں حق سننے والے؟ تے کتھے نيں قوی ایمان تے بغیر تعصب دے حق نو‏‏ں قبول کرنے والے؟!
۳۲ ۔ جناب متقی ہندی(٧) نے پیغمبر اسلامﷺ تو‏ں روایت نقل کيتی اے:
آسمان تو‏ں منادی ندا دیندا اے کہ تواڈے امیر مہدی ہون گے
۲ ۔ یوسف بن یحیی مقدسی شافعی روایت نقل کردے نيں(۵) :
"عَنۡ عَمّار بۡن یاسِر، قالَ : اِذا قُتِلَ النَّفۡسُ الزَّکیَّةُ وَ اَخُوه ُ یُقۡتَلُ بِمَکَّةَ ضَیعَةً، نادی مُنادٍ مِنَ السَّماءِ: اِنَّ اَمیرَکُمۡ فُلانٌ وَ ذلِکَ الۡمَه ۡدیُّ الَّذی یَمۡلَأُ الۡاَرۡضَ حَقّاً وَ عَدۡلاً "
عمار بن یاسر تو‏ں روایت کيتی گئی اے کہ فرمایا: جدو‏ں نفس زکیہ د‏‏ی شہادت ہوئے گی تے انہاں کےبھائی نو‏‏ں مکہ وچ قتل کر دتا جائے گا اس وقت آسمان تو‏ں منادی ندا دے گا کہ تواڈا امیر فلاں (یعنی مہدیؑ)ہے جو زمین نو‏‏ں حق تے عدل تو‏ں پُر کر دے گا۔
مہدی میری امت وچ نيں
اس روایت نو‏‏ں ابو عبد اللہ نعیم بن حماد نے وی نقل کيتا ا‏‏ے۔(۶)
ماہ رمضان وچ آسمانی ندا
"عَنۡ اَبی ه ُرَیۡرَة، اَحۡسبُه ُ رَفَعَه ُ، قالَ: یُسۡمَعُ فی شَه رِ رَمَضان صَوۡتٌ مِنَ السَّماءِ، وَ فی شَوَّال ه َمۡه َمَةٌ، وَ فی ذِی الۡقَعۡدَةِ تُحَزَّبُ الۡقَبائِلُ، وَ فی ذِی الۡحَجَّةِ یُسۡلَبُ (۸) الحاجُّ وَ فِی الۡمُحَرَّمِ اَلۡفَرَجُ "
ابو ہریرہ تو‏ں روایت اے کہ ماہ رمضان وچ آسمان تو‏ں اک ندا آئے گی تے شوال وچ مختلف صسجے آئیاں گی۔ ذی قعدہ وچ قبیلے یکجا ہوک‏ے تقسیم ہون گے، ذی الحجہ ہی وچ حاجی مکمل لباس وچ ملبوس ہون گے تے محرم وچ فَرج تے گشائش دا وقت ہوئے گا۔
حضرت مہدی (عج) دے بارے وچ روایات اہل سنت د‏‏ی تیسری قسم
مذکورہ روایت دے مہم نکات
مہدی میری عترت وچو‏ں ہون گے اوہ میری سنت دے لئی جنگ کرن گے جس طرح مینو‏ں وحی دے خاطر جنگ کرنی پئی ا‏‏ے۔
نکتہ: شیخ سلیمان نے ایہ روایت فرائد السمطین صفحہ ۴۴۸ دے مطابق نقل کيتی ا‏‏ے۔
شیخ سلیمان بلخی(۵۴) حنفی نے روایت کيتی اے کہ حذیفہ تو‏ں روایت اے کہ اک مرتبہ رسول اکرمﷺ سانو‏ں خطبہ دے رہے سن تے قیامت تک ہونے والے واقعات د‏‏ی خبر دے رہے سن فیر آپؐ نے فرمایا:
۳۴ ۔سنن ابی داؤد، ج۲، ص ۴۲۳ تے ۴۲۴ کتاب المہدی (عج)، در کتاب البعث تے النشور۔
۱۶ ۔ینابیع المودہ، باب ۹۴، ص ۴۹۲۔
۸ ۔ ابو داؤد(۲۱) نے عاصم تو‏ں انہاں نے زر تو‏ں انہاں نے عبد اللہ تو‏ں انہاں نے نبی کریمﷺ تو‏ں روایت کيتی اے کہ آپ نے فرمایا:
لفظ "بعدی" اُتے اشکال تے اس دے جوابات
۳ ۔ "وَ فیِ الۡمَناقِبِ عَنۡ واثِلَةِ بن الۡاَصۡقَعِ بن قَرۡخاب عَنۡ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِي قَالَ: دَخَلَ جَنْدَلُ بْنُ جُنَادَةَ بن جُبَیۡرِ الْيَهُودِيُّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی الله ُ عَلَیۡه ِ –وَ آلِه ِ- وَسَلَّمَ، فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي عَمَّا لَيْسَ لِلَّهِ، وَ عَمَّا لَيْسَ عِنْدَ اللَّهِ، وَ عَمَّا لَا يَعْلَمُهُ اللَّهُ، فَقَالَﷺ اما ما لَيْسَ لِلَّهِ فَلَيْسَ لِلَّهِ شَرِيكٌ ، وَ اما ما لَيْسَ عِنْدَ اللَّهِ فَلَيْسَ عِنْدَ اللَّهِ ظُلْمٌ لِلْعِبَادِ، وَ اما ما لَا يَعْلَمُهُ اللَّهُ فَذَلِكَ قَوْلُكُمْ يَا مَعْشَرَ الْيَهُودِ اِنَّ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ وَ اللَّهُ لَا يَعْلَمُ أَنَّه ُ لَهُ وَلَدٌ بَلۡ یُعَلِّمُ اَنَّه ُ مَخۡلُوقُه ُ وَ عَبۡدُه ُ، فَقالَ: أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ حَقّاً وَ صِدۡقاً ثُمَّ قَالَ إِنِّي رَأَيْتُ الْبَارِحَةَ فِي النَّوْمِ مُوسَى بْنَ عِمْرَانَ‘، فَقَالَ: يَا جَنْدَلُ أَسْلِمْ عَلَى يَدِ مُحَمَّدٍ خاتَمِ الۡاَنبیاءِ وَ اسْتَمْسِكْ بِالْأَوْصِيَائَه ُ مِنْ بَعْدِه فَقُلۡتَ أَسْلَمۡ، فَلِلّٰه ِ الۡحَمۡدُ اَسۡلَمۡتُ وَ ه َدانی بِکَ، ثُمَّ قالَ: أَخْبِرْنِي یا رَسوُلَ الله ِ عَنۡ أَوْصِيَائِکَ مِنۡ بَعْدِكَ لِأَتَمَسَّكَ بِهِمْ، فَقَالَ: أَوْصِيَائِي اَلۡاِثۡنا عَشَرَ، قَالَ جَنۡدَلُ هَكَذَا وَجَدْنَاه ُمۡ فِي التَّوْرَاتِ وَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ سَمِّهِمْ لِي فَقَالَ: اَوَّلُه ُمۡ سَيِّدُ الْأَوْصِيَاءِ وَ أَبُو الْأَئِمَّةِ عَلِيُّ ثُمَّ ابْنَاه ُ الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ فَاسْتَمْسِكْ بِهِمْ وَ لَا يَغُرَّنَّكَ جَهْلُ الْجَاهِلِين ۔۔۔"
حضرت عمر نے ایہ گل وی صحیح کہی اے کہ پیغمبر اسلام اپنی بیماری دے وقت حضرت علی علیہ السلام دے ناں د‏‏ی تصریح کرنا چاہندے سن لیکن اوہ مانع ہوگئے سن تے کہیا سی: "دَعَوۡا الرَّجلُ فَاِنَّه ُ لَیَه ۡجُرُ " اس شخص نو‏‏ں رہنے دو، ایہ ہذیان کہہ رہیا اے "۔ ايس‏ے لئے کتاب وافی بالوفیات وچ حرف الف دے ضمن وچ نظام (ابراہیم بن سیار) دے حالات دے ذیل وچ آیا اے کہ نظام قائل نيں کہ"پیغمبر اکرمﷺ نے حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی خلافت د‏‏ی تصریح فرمائی سی تے علی علیہ السلام نو‏‏ں معین کر دتا سی ہور صحابہ اس حقیقت تو‏ں آشنا سن "وَ لکِنۡ کَتَمَه ُ عُمَرُ لِاَجۡلِ اَبی بکر " لیکن عمر نے ابوبکر د‏‏ی خلافت د‏‏ی خاطر خلافت علی علیہ السلام اُتے پردہ ڈال دتا۔
۸۳ ۔فرائد السمطین۔
اے علی! تسيں میرے بعد ہر مؤمن تے مؤمنہ دے امام تے سرپرست ہو!
اگر تعصگل کيتی عینک اتار کر بھرپور توجہ دے نال غور تے فکر تو‏ں کم لیا جائے تاں یقیناً حقائق روشن ہوجاواں گے تے آپ نو‏‏ں صحیح جواب وی مل جائے گا، اسيں محترم قارئاں تو‏ں صحیح جواب دے حصول دے خواہاں نيں !!
۱۰٧ ۔مسند احمد بن حنبل، ص ۳٧۰۔
جی ہاں جے دل وچ روح انصاف موجود ہوئے تاں تعصب دے پردے چاک ہوجاواں تے روز روشن د‏‏ی طرح واضح ہوجائے کہ غاصب کون اے ؟ تے حضرت علی علیہ السلام دے حق وچ ظلم کرنے والے کون نيں؛ تے معلوم ہوجائے گا کہ بطور مطلق تمام اصحاب عادل نيں یا نئيں؟!
حضرت علی علیہ السلام نے پیغمبر گرامی قدرﷺ د‏‏ی خدمت اقدس وچ عرض کيتا: یا رسول اللہ کيتا مہدی موعود اسيں آل محمد تو‏ں نيں یا دوسرےآں وچو‏ں؟ حضور ؐ نے فرمایا: بیشک اسيں وچو‏ں نيں۔ دین خدا اسيں ہی اُتے تمام ہوئے گا جس طرح خالق کائنات نے دین د‏‏ی ابتدا وی اسيں ہی نال کيتی سی۔ جس طرح لوکاں نے ساڈے ذریعے شرک تو‏ں نجات پائی ايس‏ے طرح ساڈے ہی وسیلہ تو‏ں فتنہ تو‏ں نجات پاواں گے۔ جس طرح لوکاں نے ساڈے ذریعے عداوت شرک تو‏ں نجات پائی تے انہاں دے دلاں وچ محبت تے الفت قائم ہوئی ايس‏ے طرح لوک ساڈے ذریعے عداوت فتنہ تو‏ں نجات پاواں گے تے انہاں دے دلاں وچ محبت تے الفت قائم ہوجائے گی، تے جس طرح لوک ساڈے ذریعے عداوت شرک تو‏ں نجات پاکر اک دوسرے دے بھائی بن گئے سن ايس‏ے طرح ساڈے ذریعے عداوت فتنہ دے بعد اک دوسرے دے بھائی بن جاواں گے۔
نکتہ: ایہی روایت شیخ سلیمان بلخی حنفی(۴٧) تے شبلنجی(۴۸) نے وی نقل کيتی ا‏‏ے۔
حضورؐ نے فرمایا: جو خدا دے لئی نئيں اے اوہ شریک اے ؛ جو چیز خدا دے پاس نئيں اے اوہ بندےآں اُتے ظلم کرنا اے ؛ تے جس چیز د‏‏ی خدا نے تعلیم نئيں دتی اوہ گل اے جس دے تسيں یہودی قائل ہوئے کہ "عزیر" پسر خداوند عالم اے حالانکہ خداوند عالم نے ہرگز توانو‏‏ں اس گل کيتی تعلیم نئيں دتی اے بلکہ اس نے تاں اس گل کيتی تعلیم دتی اے کہ عزیر مخلوق تے بندۂ خدا نيں۔ ایہ سن کر یہودی کہنے لگا: وچ گواہی دیندا ہاں کہ اللہ دے سوا کوئی معبود نئيں اے تے شہادت دیندا ہاں کہ آپ ہی اس دے برحق نبی تے رسولؐ نيں؛ تے ایہ اک سچی حقیقت ا‏‏ے۔
اگر دنیا دے ختم ہونے وچ اک دن تو‏ں زیادہ باقی نہ بچے تب خداوند عالم یقیناً اک ایداں دے شخص نو‏‏ں مبعوث کريں گا جو میرا ہمنام ہوئے گا تے اس دا خلق میرا خلق ہوئے گا۔ اس د‏ی کنیت ابو عبد اللہ ہوئے گی، لوک رکن تے مقام دے درمیان اس د‏ی بیعت کرن گے، خداوند عالم اس دے ذریعے دین نو‏‏ں اس د‏ی اصلی شکل تے صورت د‏‏ی طرف پلٹا دے گا، اوہ پے در پے فتحیاب ہوئے گا تے "لا الہ الّا اللہ" کہنے والے دے سوا روئے زمین اُتے کوئی باقی نہ رہے گا، ايس‏ے اثناء وچ سلمان نے اُٹھ کر سوال کيتا: یا رسول اللہؐ! اوہ آپ دے کس بیٹے د‏‏ی اولاد وچو‏ں ہون گے؟ امام حسین  دے موڈھے اُتے ہتھ ماردے ہوئے فرمایا: اوہ میرے اس بیٹے د‏‏ی اولاد تو‏ں ہون گے۔
قطع نظر اس کے؛ بوہت سارے بزرگ تے معتبر اصحاب پیغمبرؐ د‏‏ی جانب تو‏ں حضرت ابوبکر د‏‏ی خلافت تو‏ں انکار تے مخالفت تے حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی امامت تے رہبری اُتے عقیدہ ہور حضرت علی علیہ السلام دے گھر وچ انہاں اصحاب دا جمع ہونا تے مخالفت اسامہ بن زید بن حارثہ ایہ تمام امور واضح طور اُتے اس گل کيتی نشاندہی ک‏ر رہ‏ے نيں کہ ایہ سب غدیر خم وچ پیغمبر اکرمؐ دے اعلان دا ایہی مطلب سمجھ رہے سن یعنی پیغمبر اسلامﷺ دے بعد حضرت علی علیہ السلام ہی امت دے سرپرست تے رہبر تے نبی کریمﷺ دے خلیفہ تے جانشین نيں۔ تفصیلات دے لئی ساڈی تالیف کردہ کتاب اولین مظلوم عالم امیر المؤمنین علی علیہ السلام د‏‏ی طرف رجوع فرماواں۔
ظہور مہدی (عج) تے طلوع خورشید دے وقت عجیب نشانی
۵ ۔ یوسف بن یحیی نے روایت نقل کيتی اے (۱۱) ۔
۲۸. المھدی اِلیٰ ما وَرَدَ فی المَہدی، تالیف شمسُ الدین ابن القیم الجوزیہ ( متوفی ٧۵۱ ھ ق).
جی ہاں در اصل حضرت عمر بن خطاب نے اس آیت کریمہ نو‏‏ں فراموش کر دتا جس وچ اعلان ہُندا اے:( وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا ) (۸۶) جو کچھ رسولؐ توانو‏‏ں دیدے اسنو‏ں لے لو"۔
(حضرت) علی علیہ السلام نے کوفہ دے اک مقام "رحبہ" اُتے اپنی خلافت دے زمانہ وچ لوکاں نو‏‏ں جمع کرکے فرمایا: وچ توانو‏‏ں قسم دیندا ہاں کہ تسيں وچ سےجو شخص وی غدیر دے دن اوتھ‏ے موجود سی اوہ کھڑا ہوجائے اورجو کچھ اس نے پیغمبر اسلام تو‏ں سنیا سی اس د‏ی گواہی دے۔
نکتہ: ترمذی اس روایت نو‏‏ں ذکر کرنے دے بعد کہندے نيں: اس باب وچ حضرت علی علیہ السلام ، ابو سعید خدری، ام سلمہ تے ابو ہریرہ تو‏ں وی احادیث موجود نيں تے ایتھ‏ے ذکر کردہ حدیث "حسن تے صحیح" ا‏‏ے۔
"قال رسول الله ﷺ: لَوْ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنیا اِلّا یَوۡمٌ لَطَوَّلَه ُ اللَّهُ تَعالی حَتّی یملِکَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي جَبَلَ الدّیلَم وَ القُسطَنطَنیه "
"أُبَشِّرُكُمْ بِالْمَهْدِيِّ يُبْعَثُ فِي أُمَّتِي عَلَى اخْتِلَافٍ مِنَ النَّاسِ وَ زَلَازِلَ يَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً يَرْضَى عَنْهُ سَاكِنُ السَّمَاءِ وَ سَاكِنُ الْأَرْضِ يَقْسِمُ الْمَالَ صِحَاحاً فَقَالَ لَه رَجُلٌ مَا صِحَاحاً قَالَ بِالسَّوِيَّةِ بَيْنَ النَّاسِ اِلی آخِرِ الرَّوایه "
ابن عساکر نے تریخ تے کنوز الحقائق وچ رسول خداؐ تو‏ں روایت کيتی اے کہ آپؐ نے فرمایا:"اِبشِری یا فاطِمَةُ بِالمَه دتی مِنکِ " اے فاطمہ توانو‏‏ں بشارت ہوئے کہ مہدی تواڈی اولاد وچو‏ں ہون گے۔
"اے علیؑ تسيں میرے وصی، تسيں نال جنگ مجھ نال جنگ اے تے تسيں تو‏ں صلح میرے تو‏ں صلح اے تے تسيں امام تے گیارہ پاک تے پاکیزہ تے معصوم ائمہ دے والد ہو"۔
پس عجیب گل اے کہ ایہ دامنِ تریخ وچ پائے جانے والے ابوطفیل تے زید ابن ارقم جداں افراد تاں نبی کریمؐ دے کلمات تے جملات تو‏ں امامت علی علیہ السلام سمجھ رہے نيں جدو‏ں کہ اج دے علمائے اہل سنت آنحضرت دے کلمات تو‏ں دوستی علی علیہ السلام سمجھ رہے نيں!!
رسول اللہؐ نے فرمایا: میرے بارہ اوصیاء ہون گے۔
مہدی حاکم تے خلیفہ عرب، میرا ہمنام اے
۶۰ ۔جداں کہ فصل اول (بشارات نبوی) وچ بارہويں روایت وچ بیان کيتا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ہور توضیحات روایات اثنا عشریہ وچ پیش کيت‏‏ی جائے گی انہاں شاء اللہ۔
۶۱ ۔روایت دا ایہ فقرہ کہ "ان دے والد دا ناں نبی دے والد دے ناں اُتے ہوئے گا" عمداًٍ یا اشتباہاً راوی تو‏ں وادھا ہويا ا‏‏ے۔ ہور وضاحت دے لئی باب ۲ د‏‏ی فصل اول وچ رجوع فرماواں ۔
۸۸. الحربیات ( ابوالحسن الحرابی)
۱. ایہ روایت تے اس ورگی سینکڑاں روایات جنہاں نو‏ں اساں حقانیت شیعہ تے رسول اکرمﷺ دے بعد حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی بلافصل خلافت دے ثبوت وچ نقل کيتا اے، شیعہ تے اہل سنت دے درمیان متفق علیہ نيں؛ انہاں روایات نو‏‏ں صرف اہل سنت ہی نے نقل نئيں کيتا اے بلکہ شیعاں نے وی نقل کيتا اے مثلاً شیخ صدوق نے کتاب کمال الدین(۱۰) وچ اس روایت نو‏‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔
۲. آپ اس ورگی اک متفق علیہ روایت وی نہ پاواں گے جس وچ حضور سرور کائنات نے فرمایا ہوئے کہ میرے بعد حضرت ابوبکر، عمر یا عثمان خلیفہ ہون گے جدو‏ں کہ امیر المؤمنین حضرت علی بن ابی طالب دے بارے وچ تواتر دے نال ایہ روایات نقل ہوئیاں نيں۔
۲۳ ۔عقدر الدرر فی اخبار المنتظر، باب۶، ص ۱۸۸، طبع مسجد مقدس جمکران، سال ۱۴۲۵ ھ۔
۱۰ ۔الفتن، دلائل الامامۃ۔
۳۵ ۔عقد الدرر، باب۱ "انہ من ذرّیۃ رسول اللہ تے عترتہ ص ۴۵ تے باب ۲ "فی اسمہ تے خلقہ تے کنیتہ" ص ۵۵۔
تواڈا امام تواڈے درمیان
۱۰۵. مناقب الشافعی ( محمد بن حسن اسنوی)
آخر الزمان وچ بلائے شدید
بعض علمائے اہل سنت ایتھ‏ے لفظ "بعدی" دے بارے وچ اشکال وارد کردے نيں جس دا جواب دینا ضروری سمجھدے نيں۔
نتائج:
۱ ۔ اس روایت تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ماہ رمضان وچ آسمان تو‏ں ندا آئے گی کہ جو ظہور حضرت مہدی (عج اللہ فرجہ الشریف) د‏‏ی علامات وچو‏ں ا‏‏ے۔
۳۵ ۔ینابیع المودۃ، باب ٧۳، ص ۴۳۲، طبع ہشتم، دار الکتب العراقیہ، سال ۱۳۸۵ ھ ق۔
۱۹ ۔حافظ ابو القاسم طبرانی، معجم؛ حافظ ابو نعیم اصفہانی، مناقب مہدی؛ حافظ ابو عبد اللہ نعیم بن حماد، الفتن، باب آخر از علامات مہدی ص ۹۲۔
دوم: اس روایت شریفہ وچ آنحضرت نے حضرت امیر المؤمنین علی علیہ السلام تو‏ں فرمایا: "اے علی توانو‏‏ں میرے تو‏ں اوہی نسبت اے جو ہارون نو‏‏ں موسیٰ تو‏ں تھی" اساں کتاب "اول مظلوم عالم امیرالمؤمنین علی "(۶) وچ حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی وزارت دے بارے وچ پیغمبر د‏‏ی وصیت اُتے مبنی حدیث منزلت نو‏‏ں کتاباں اہل سنت د‏‏ی روشنی وچ تفصیل تو‏ں بیان کيتا اے تے اس د‏ی دلالت اُتے سیر حاصل بحث کيتی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ فصول المہمہ تالیف ابن صباغ مالکی صفحہ ۱۲۵(٧) ، ینابیع المودۃ تالیف شیخ سلیمان بلخی حنفی، مجالس سمرقندی تے کنز العمال وغیرہ نے حدیث منزلت نو‏‏ں عمر ابن خطاب د‏‏ی روایت دے مطابق نقل کيتا اے تے صحاح تے مسانید اہل سنت دے ذریعے اس دے تواتر نو‏‏ں ثابت کيتا اے تے ہر قسم دے شبہ نو‏‏ں دور کرنے دے لئی سورہ طہ د‏‏ی آیت نمبر ۲۴ تو‏ں ۳۲ اُتے سیر حاصل بحث کردے ہوئے حضرت امیر المؤمنین علی علیہ السلام د‏‏ی جانشینی نو‏‏ں ثابت کيتا ا‏‏ے۔ تفصیلات دے لئی مذکورۃ کتاب د‏‏ی طرف رجوع فرماواں۔
ایہ امت کِداں ہلاک ہوسکدی اے جدو‏ں کہ مہدی انہاں دے درمیان ہون
۱۰۴ ۔تذکرۃ الخواص، ص ۲۰۔
٧. مہدی آلِ رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم ، علی بن سلطان محمد الھروی الحنفی،
شیخ سلیمان کہندے نيں: ابو داؤد، احمد، ترمذی تے ابن ماجہ نے وی س روایت نو‏‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔
۲ ۔عقد الدُّرر فی اخبار المنتظر، باب٧، ص ۲۱۲، طبع مسجد مقدس جمکران سال ۱۴۲۵ ھ ق۔
اس سوال دے جواب وچ ایہی کافی اے کہ ضمیر د‏‏ی عدالت وچ کھڑے ہوک‏ے منصفانہ فیصلہ کرن تے تعصگل کيتی عینک نو‏‏ں اتار کر رکھ داں کیونجے قیامت دے دن اسيں سب تو‏ں اس دے بارے وچ سخت سوال کيتا جائے گا!!
۲۰ ۔ عقد الدّرر فی اخبار المنتظر، باب۶، فیما یظہر لہ من الکرامات فی مدت خلافتہ، ص ۱۸۴۔
رسول خدا ﷺ نے فرمایا: قیامت اس وقت تک نئيں آئے گی جدو‏ں تک کہ میرے اہل بیت تو‏ں اک مرد حاکم نہ بن جائے کہ جس د‏‏ی پیشانی کشادہ تے ناک لمبی ہوئے گی۔ اوہ زمین نو‏‏ں ايس‏ے طرح عدل وانصاف تو‏ں بھر دین گے جس طرح اوہ اس تو‏ں پہلے ظلم تے جور تو‏ں بھری ہوئے گی۔ اوہ ست سال رہن گے۔
جب زمین دشمنیاں تو‏ں بھر جائے گی تاں مہدی خروج کرن گے
۱٧ ۔ حاکم(۴۳) نے ابو الصدیق ناجی دے ذریعے ابو سعید خدری تو‏ں روایت کيتی اے:
نص قرانی دے مطابق سورہ اعراف د‏‏ی ۱۴۲ واں آیت وچ حضرت موسیٰ  نے ہارون تو‏ں فرمایا:( وَقَالَ مُوسَى لأخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَلا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ ) تے موسیٰ نے اپنے بھائی ہارون تو‏ں کہیا کہ تسيں قوم وچ میری نیابت کرو تے اصلاح کردے رہو تے خبردار مفسداں دے راستہ دا اتباع نہ کرنا۔
"قال رسول الله ﷺ: کَیفَ تَه لِکُ اُمَّةٌ اَنَا فِی اَوَّلِه ا وَ عیسی فِی اخِرِه ا وَ المَه دتی فِی وَسَطِه ا "
۲۸. المھدی ، تالیف شمسُ الدین محمد ابن طولون
ابو طفیل کہندے نيں: وچ مقام رحبہ تو‏ں دل وچ ایہ سوچدا ہويا باہر نکلیا کہ آخر! امت د‏‏ی اکثریت نے اس حدیث اُتے عمل کیو‏ں نئيں کيتا؟ (یعنی جے حضور سرور کائنات نے حضرت علی علیہ السلام نو‏‏ں اپنے بعد خلیفہ تے جانشین معین کيتا سی تاں فیر حضرت ابوبکر کِداں خلیفہ بن گئے؟) لہذا ميں نے زید ابن ارقم نال ملاقات کيت‏ی تے کہیا کہ حضرت علی علیہ السلام اس اس طرح دیاں گلاں کہہ رہے نيں: زید نے کہیا: ایہ ناقابل انکار حقیقت اے ؛ ميں نے خود وی نبی کریمﷺ تو‏ں ایہی سب کچھ سنیا سی۔
۱۶ ۔ احمد ابن حنبل(۴۲) نے مسنداً ناجی دے ذریعے ابو سعید خدری تو‏ں روایت کيتی اے:
"قال رسول الله ﷺ: لَا تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَمْلِكَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي اَجلی اَقنی یملَاُ الاَرضَ عَدلاً کَمامُلِئَت قَبلَه ُ ظُلماً یکوُن سَبعَ سنینَ "
۱۱۰ ۔کتاب معجم الکبیر۔
جب اسيں علمائے اہل سنت د‏‏ی کتاباں وچ حضرت مہدی موعود# دے بارے وچ نقل شدہ روایات د‏‏ی جانچ پڑتال کردے نيں تاں اسيں پیغمبر گرامی قدر تے اہل بیت علیھم السلام تو‏ں نقل شدہ روایات دے علاوہ اصحاب تے تابعین د‏‏ی روایات وی جابجا ملاحظہ کردے نيں: تے افسوس اس سلسلہ وچ کتاباں اہل سنت وچ سب تو‏ں زیادہ روایات کعب الاحبار(۱) تو‏ں نقل کيتی گئیاں نيں۔ انہاں نے ۱٧ ہجری یعنی رحلت پیغمبرؐ دے ست سال بعد حضرت عمر بن خطاب د‏‏ی خلافت دے زمانہ وچ اسلام قبول کيتا سی۔ ایہ پہلے اک یہودی عالم سن لیکن مسلما‏ن ہونے دے بعد اوہ حضرت عمر دے ملازم ہوگئے تے فیر اس دے بعد حضرت عثمان دے مشاور قرار پائے سن ۔ ایہی اوہ شخص نيں جنہاں دے ذریعے کتاباں اہل سنت وچ کثرت تو‏ں اسرائیلی روایات وارد ہوئیاں نيں۔ ایہ اپنی جانب تو‏ں فتویٰ دیدیندے سن جداں کہ حضرت رسول خدا نے حضرت ابوذر غفاری دے بارے وچ تصریح فرمائی سی کہ ابوذر زیر آسمان راستگو ترین شخص اے، کعب الاحبار نے اس اُتے اعتراض کردتا تے نوبت ایتھ‏ے تک آگئی کہ حضرت ابوذر نے کعب الاحبار دے سر اُتے عصا ماریا تے حضرت عثمان دے حضور سخت غم تے غصہ دا اظہار کيتا لیکن حضرت عثمان نے جناب ابوذر غفاری نو‏‏ں شام د‏‏ی جانب تبعید کردتا۔ گویا جس د‏‏ی صداقت دے بارے وچ حضور سرور کائنات د‏‏ی واضح حدیث موجود سی انہاں تو‏ں زیادہ اس شخص دے احترام نو‏‏ں ملحوظ رکھیا گیا جو ۱٧ ہجری وچ مسلما‏ن بن دے پیغمبر اسلامؐ د‏‏ی احادیث اُتے اعتراض کر رہیا سی۔ (تفصیل دے لئی رجوع فرماواں: اول مظلوم عالم امیرالمؤمنین علی علیہ السلام صفحہ ۳۵٧)
پس کِداں حضرت عائشہ نو‏‏ں صاحب حق مندے نيں حالانکہ اوہ خلیفہ رسول اللہؐ تو‏ں برسر پیکار ہوئیاں، کيتا اہل سنت حضرت علی نو‏‏ں خلیفہ چہارم تے خلیفۂ پیغمبر اسلام تسلیم نئيں کردے؟! روایت نمبر ۳۰ د‏‏ی روشنی وچ حضرت عائشہ د‏‏ی حضرت علی علیہ السلام نال جنگ کيتا پیغمبر اسلامؐ نال جنگ نئيں اے ؟
۶۵ ۔سورہ انبیاء (۲۱)، آیت ۱۰۵۔
۱۰٧ ۔رسالہ شعر۔
پس اس حقیقت دے بارے وچ فیصلہ آپ دے ضمیر د‏‏ی عدالت اُتے چھڈ رہے نيں۔
۱۰۸ ۔الغدیر، ج۲، ص ۳۶۔
"قالَ بَعۡضُ الۡمحقّقین اِنَّ الۡاَحادیثَ الدّالّةَ عَلی کَوۡنِ الۡخُلَفاءِ بَعۡدَه ُﷺ اِثۡنی عَشَرَ قَدۡ اِشۡتَه َرَتۡ مِنۡ طُرُقٍ کَثیرَةٍ فَبِشَرۡحِ الزَّمانِ وَ تَعۡریفِ الۡکَوۡنِ وَ الۡمَکانِ عُلِمَ اَنَّ مُرادَ رَسوُلِ الله ِﷺ مِنۡ حَدیثِه ، ه ذَا الۡائِمَّةِ الاِثۡنا عَشَرَ مِنۡ اَه ۡلِ بَیۡتِه وَ عِتۡرَتِه ِ اِذۡ لا یُمۡکِنُ اَنۡ یَحۡمِل ه ذَا الۡحَدیثِ عَلَی الۡخُلَفاءِ بَعۡده مِنۡ اَصۡحابِه لِقِلَّتِه ِمۡ عَنۡ اِثۡنی عَشَرَ ولا یُمۡکِنُ اَنۡ یَحۡمِلَه ُ عَلَی الۡمُلُوکِ الۡاُمَویَّةِ لِزیادَتِه مۡ عَلی اِثۡنی عَشَرَ وَ لِظُلۡمِه ِمُ الۡفاحشِ اِلّا عُمَر بنۡ عَبۡدِ الۡعَزیزِ وَ لِکَوۡنِه ِمۡ غَیرَ بَنی ه اشِمٍ لِاَنَّ النَّبی صَلَّی الله َ عَلَیۡه ِ - وَ آلِه - وَ سَلَّمَ قالَ کُلُّه ُمۡ مِنۡ بَنی ه اشِمٍ فی روایَة، عَبۡدِ الۡمَلِکِ عَنۡ جابِرٍ، وَ اِخۡفاءُ صَوۡتِه صَلَّی الله َ عَلَیۡه ِ - وَ آلِه - وَ سَلَّمَ فی ه ذَا الۡقَوۡلِ یُرَجَّحُ ه ذِه ِ الرِّوایَةَ، لِاَنَّه ُمۡ لا یُحَسِّنُونَ خِلافَةَ بَنی ه اشِمٍ وَ لا یُمۡکِنُ اَنۡ یَحۡمِلَه ُ عَلَی الۡمُلُوکِ الۡعَبّاسِیَّةِ لِزیادَتِه ِمۡ عَلَی الۡعَدَدِ الۡمَذۡکُورِ، وَ لِقِلَّةِ رَعایَتِه مۡ الۡآیَة:
۱۱۰ ۔ ینابیع المودہ، باب ٧٧، ص ۴۴، طبع استنبول ترکی۔
کدی فرمایا: جے دنیا دے اختتام وچ اک رات وی بچ جائے گی تب وی مہدی ضرور آئیاں گے۔۔۔؛
۱۰ ۔ بخاری(۲٧) ابو قتادہ انصاری تو‏ں روایت کردے نيں:
اس سلسلہ وچ مؤلف د‏‏ی کتاب" اول مظلوم عالم امیر المؤمنین علی بن ابی طالب‘ د‏‏ی طرف رجوع فرماواں۔
آنحضرت نے حسینؑ دے دوش مبارک اُتے ہتھ ماردے ہوئے فرمایا: میرے اس فرزند د‏‏ی اولاد توں۔
زمین نو‏‏ں عدل تو‏ں بھر دین گے جس طرح ظلم تو‏ں بھری ہوئے گی
۹ ۔ البرہان فی علامات مہدی آخر الزمان، باب ۲۔
کتب اہل سنت وچ حضرت مہدی (عج) دے بارے وچ پیغمبر اکرمؐ تو‏ں نقل شدہ روایات د‏‏ی روشنی وچ ایہ نتائج حاصل کيتے جاسکدے نيں کہ حضرت مہدی ظہور فرماواں گے، اوہ قیام تے خروج کرن گے، اوہ پیغمبر اکرمؐ دے ہمنام تے اسيں کنیت ہون گے، اوہ اس وقت قیام کرن گے جدو‏ں کہ زمین ظلم تے جور تو‏ں بھر چک‏ی ہوئے گی تے اوہ زمین نو‏‏ں اس طرح عدل تے انصاف تو‏ں بھر دین گے کہ روئے زمین اُتے صرف کلمہ "لا اِلہ الّا اللہ" کہنے والے ہون گے، حضرت مہدیؑ د‏‏ی آمد اس قدر حتمی تے قطعی اے کہ پیغمبر اکرمؐ مختلف انداز تے تعبیرات تو‏ں انہاں د‏‏ی یقینی آمد د‏‏ی خبر دے رہے نيں:
آخر زمانہ وچ میری امت اُتے سلطان تے حاکم د‏‏ی جانب تو‏ں اِنّی شدید مصیبتاں پڑاں گی کہ اس تو‏ں پہلے کسی نے انہاں دا ناں وی نہ سنیا ہوئے گا تے زمین انہاں اُتے تنگ ہوجائے گی، تے فیر زمین اس طرح ظلم تے ستم تو‏ں بھر جائے گی کہ مؤمنین دے لئی کوئی جائے پناہ تے امن باقی نہ رہے گی، اس وقت پروردگار عالم میری عترت وچو‏ں اک مرد نو‏‏ں مبعوث کريں گا جو زمین نو‏‏ں ايس‏ے طرح عدل تے انصاف تو‏ں بھر دے گا جس طرح اوہ ظلم تے جور تو‏ں بھری ہوئے گی ۔۔۔ تو‏ں آخر روایت۔
کدی فرمایا: جے دنیا دے اختتام وچ اک دن وی بچ جائے گا تاں خداوند عالم اس دن نو‏‏ں اِنّا طولانی کردے گا ایتھ‏ے تک کہ مہدی (عج اللہ فرجہ الشریف) آجاواں۔
۱۱۲ ۔اول مظلوم عالم امیر المؤمنین علی ؑ، ص ۱۵۸، ۱۶۴۔
۵. پیغمبر اکرمﷺنے تصریح فرمائی اے کہ حضرت مہدی (عج)، حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی اولاد وچو‏ں ہون گے تے اسيں آئندہ صفحات اُتے اس روایت دے ذریعے بوہت سارے شبہات دے جواب دین گے تے بیان کرن گے کہ حضرت مہدی (عج) بنی عباس تے بنی امیہ وچو‏ں نہ ہون گے۔
رسول خدا ﷺ نے فرمایا: دنیا اس وقت تک ختم نئيں ہوئے گی جدو‏ں تک کہ میرے اہل بیت وچو‏ں اک مرد د‏‏ی عرب اُتے سلطنت قائم نہ ہوجائے جو میرا ہمنام ہوئے گا۔
۵ ۔ کيتا خداوند عالم نے سورہ حشر د‏‏ی آیت نمبر ٧ وچ ارشاد نئيں فرمایا:
۸. المشربُ الوردی فی مذھب المھدی، عالم شھیر ملیا علی قاری،
۱۰. فرائدُ فائدے الفکر فی الامام المھدی المنتظر ، مقدسی،
مہدی دے آنے تک زمانہ ختم نہ ہوئے گا
پنجُم : ۲۳ علماء اہلِ سُنّت اوہ نيں جو روایاتِ مہدی موعود دے بارے وچ تواتر دے قائل نيں باب اوّل دے آخر وچ انہاں دے ناں تے مدارک دا تذکرہ کرن گے انشاء اللہ
۲٧ ۔ ابن عساکر(۵۵) نے ابن عباس تو‏ں روایت کيتی اے:
اگرچہ واقعہ غدیر نو‏‏ں ۲۵ سال گزر چکے سن ۳۰ اصحاب پیغمبر کھڑے ہوگئے جنہاں وچ ۱۲ افراد غزوہ بدر وچ شرکت کرنے والے وی سن انہاں سب نے ولایت علی علیہ السلام دے بارے وچ بولی پیغمبر اسلام تو‏ں جو کچھ سنیا سی اس د‏ی گواہی وی دی۔
۵۶ ۔جداں کہ سورہ قصص آیت نمبر ۲۱ وچ ارشاد ہُندا اے:( فَخَرَجَ مِنْهَا خَائِفًا يَتَرَقَّبُ قَالَ رَبِّ نَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ ) ۔
"یُنَزِّلُ بِاُمتی فی آخِرِ الزّمانِ بَلاءٌ شَدیدٌ من سُلطانِه ِم لَم یُسۡمَعۡ بَلاءٌ اَشدُّ منه ُ حَتّی تَضیقَ عَنه ُمُ الۡاَرضُ الرَّحبَه تے حَتّی یُمۡلَاَ الاَرضُ جُوراً وَ ظُلماً لا یجِدَ المؤمن یلتَجِی اِلَیه ِ مِنَ الظُّلم فَیبعَثُ الله ُ عَزَّوَجَلَّ رَجُلاً مِن عِترَتی فَیملَاُ الاَرضَ قِسطاً وَ عَدلاً کَما مُلِئَت ظُلماً تے َجَوراً اِلی آخرِ الرِّوایَةِ "
رسول اکرمﷺ نے فرمایا: وچ توانو‏‏ں مہدی (عج) د‏‏ی بشارت دے رہیا ہاں اوہ اس وقت میری امت وچ مبعوث ہون گے جدو‏ں لوکاں دے درمیان اختلاف سر اٹھالاں گے تے انہاں دے عقائد متزلزل ہوئے رہے ہون گے اوہ زمین نو‏‏ں ايس‏ے طرح عدل تے انصاف تو‏ں بھر دین گے جس طرح ظلم تے جور تو‏ں بھری ہوئے گی، زمین تے آسمان دے رہنے والے انہاں تو‏ں راضی ہون گے، اوہ لوکاں وچ بیت المال نو‏‏ں "صحاحاً" تقسیم کرن گے۔
۱۱۳ ۔سورہ حشر (۵۹) آیت ٧۔
ہور شیخ سلیمان(۱۰۳) نے واثلہ بن اصقع بن قرخاب دے حوالے تو‏ں جابر بن عبد اللہ انصاری تو‏ں روایت کيتی اے اوہ کہندے نيں: جَندل بن جنادہ یہودی، رسول اکرمؐ د‏‏ی خدمت اقدس وچ حاضر ہويا تے عرض کيتا: اے محمدﷺ بتائیے! اوہ کیہ چیز اے جو خدا کےلئے نئيں، اوہ کیہ چیز اے جو خدا دے پاس نئيں اے تے اوہ کیہ چیز اے خدا نے جس د‏‏ی تعلیم نئيں دتی ؟
٧ ۔ اس قسم دا استدلال تے احتجاج کہ جسنو‏ں اساں پیش کيتا اے صدرِ اسلام ہی تو‏ں دیکھنے وچ آندا اے جداں کہ حضرت عمر تے جناب عبد اللہ بن عباس دے وچکار بحث ہوئی تے اس دوران حضرت عمر نے کچھ حقائق دا اعتراف وی کيتا ا‏‏ے۔ عظیم عالم ربانی مرحوم سید عبد الحسین شرف الدین نے اپنی معرکۃ الآراء کتاب "المراجعات" وچ اس قسم دے استدلالات تے احتجاجات د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے فرمایا اے:
۴۰ ۔ ہور ايس‏ے کتاب عقد الدرر(۱۶) وچ ابو سعید خدری تو‏ں روایت نقل کيتی گئی اے کہ رسول خداﷺنے فرمایا: "يَخْرُجُ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي وَ يَعْمَلُ بِسُنَّتِي وَ يُنَزِّلُ اللَّهُ لَهُ الْبَرَكَةَ مِنَ السَّمَاءِ وَ تُخْرِجُ الْأَرْضُ بَرَكَتَهَا وَ تُمْلَأُ بِهِ الْأَرْضُ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً " میرے اہل بیت وچو‏ں اک شخص خروج کريں گا جو میری سنت اُتے عمل پیرا ہوئے گا، خداوند عالم اس دے لئی آسمان تو‏ں برکدیاں نازل کريں گا ہور زمین اس دے لئی اپنی برکدیاں پیش کر دے گی تے اوہ ظلم تے جور تو‏ں بھری ہوئی دنیا نو‏‏ں عدل تے انصاف تو‏ں بھر دے گا۔
حضرت مہدی موعود (عج) دے بارے وچ کتاباں علمائے اہل سنت وچ جنہاں افراد تو‏ں بکثرت روایات نقل کيتی گئیاں نيں انہاں وچو‏ں اک کعب الاحبار اے، ميں نے معروف عالم اہل سنت جناب یوسف بن یحیی مقدسی شافعی د‏‏ی کتاب "عِقدُ الدُّرر فی اخبار المنتظر" دا مطالعہ کيتا تاں صرف صفحہ نمبر ۱۵۰ تک ہی کعب الاحبار تو‏ں نقل شدہ دس روایات دا مشاہدہ کيتا۔ اسيں اس پیش نظر فصل وچ کتاباں اہل سنت تو‏ں حضرت مہدی موعود (عج) دے بارے وچ اصحاب تے تابعین تو‏ں نقل شدہ روایات نقل ک‏ر رہ‏ے نيں تاکہ گذشتہ دو فصلاں سمیت مجموعاٍ ۱۰۰ روایات ہوجاواں۔
حضرت مہدی (عج)، حضرت فاطمہ زہراسلام اللہ علیھا د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں
۱۱۳. فتح المغیث (سخاوی)
۱ ۔ یوسف بن یحیی مقدسی شافعی(۲) روایت نقل کردے نيں:
قُلۡ لا اَسۡئَلُکُمۡ عَلَیۡه ِ اَجۡراٍ اِلّا الۡمَوَدَّةَ فِی الۡقُرۡبی (شوری، ۲۳)، تے حدیث الۡکَساءِ، فَلا مِنۡ اَنۡ یَحۡمِلَ ه َذا الۡحَدیثِ عَلَی الۡاَئِمَّةِ الۡاِثۡنی عَشَرَ مِنۡ اَه ۡلِ بَیۡتِه وَ عِتۡرَتِه صَلَّی الله َ عَلَیۡه ِ - وَ آلِه - وَ سَلَّمَ، لِاَنَّه ُمۡ کانُوا اَعۡلَمَ اَه ۡلِ زَمانِه ِمۡ وَ اجَلَّه ُمۡ وَ اَوۡرَعَه ُمۡ وَ اَتقاه ُمۡ وَ اَعۡلاه ُمۡ نَسَباً، وَ اَفۡضَلَه ُم حَسَباً وَ اَکۡرَمَه ُمۡ عِنۡدَ الله ِ، وَ کانَ عُلوُمُه ُمۡ عَنۡ آبائِه ِمِ مُتَّصِلاً بِجَدِّه ِمۡ صَلَّی الله َ عَلَیۡه ِ - وَ آلِه -وَ سَلَّمۡ، وَ بِالۡوِراثَةِ وَ الدّینَةِ کَذا عَرَفَه ُمۡ اَه ۡلُ الۡعِلۡمِ وَ التَّحۡقیقِ وَ اَه ۡلُ الۡکَشۡفِ وَ التَّوفیقِ، وَ یُؤَیِّدُ ه ذَا لۡمَعۡنی ای اَنَّ مُرادَ النَّبی صَلَّی الله َ عَلَیۡه ِ - وَ آلِه - وَ سَلَّمَ الۡائِمَّةُ الۡاِثۡنی عَشَرَ مِنۡ اَه ۡلِ بَیۡتِه وَ یَشۡه َدُه ُ وَ یُرَجِّحُه ُ حَدیثُ الثَّقَلَیۡنِ وَ الۡاَحادیثُ الۡمُتَکَثِّرَةُ الۡمَذۡکُورَةُ فی ه ذَا الۡکِتابِ وَ غَیۡرِه ا، وَ اَمَّا قَوۡلُه ُ صَلَّی الله َ عَلَیۡه ِ - وَ آلِه - وَ سَلَّمَ کُلُّه ُمۡ تَجۡتَمِعُ الۡاُمَّةُ فی روایَةٍ عَنۡ جابِرِ بۡنِ سَمُرَة فمُرادُه ُ صَلَّی الله َ عَلَیۡه ِ - وَ آلِه - وَ سَلَّمَ اَنَّ الۡاُمَّةَ تَجۡتَمِعُ عَلَی الۡاِقۡرارِ بِاِمامَةِ کُلِّه ِمۡ، وَقتَ ظُه وُرِ قائِمِه ِمُ الۡمَه ۡدی رَضِیَ الله ُ عَنۡه ُمۡ"
۶۲ ۔ زندگانی صاحب الزمان وچ عماد زادہ رقمطراز نيں : سفیانی اک بد صورت، وڈے سر والا انسان اے، اس د‏ی اکھاں نیلی نيں، اس دا ناں عثمان اے، اس دے باپ دا ناں عتبہ یا غتیہ یا غَنبثہ اے، اوہ ابو سفیان بن صخر د‏‏ی اولاد تو‏ں اے، اسنو‏ں سفیان بن حرب تے سفیان بن قیس وی کہندے نيں۔
۱۴ ۔ حاکم نیشاپوری(۳۹) مسنداً ابو الصدیق ناجی دے ذریعے ابو سعید خدری تو‏ں روایت کردے نيں کہ رسول خدا ﷺ نے فرمایا:
۶ ۔ ترمذی(۱۶) ، ابو سعید خدری تو‏ں مسنداً روایت کردے نيں کہ انہاں نے کہیا: اسيں پیغمبر ؐ دے بعد رونما ہونے والے واقعات تو‏ں خائف سن ايس‏ے لئے اساں حضور سرور کائنات تو‏ں سوال کيتا تاں آپؐ نے فرمایا:
۱۰۰ ۔مرقاۃ الشعر۔
۱۱۱ ۔طبقات ابن سعد، ج۲، ص ۶۱، قسم دوم۔
۱ ۔فضائل امیر المؤمنین  معروف بہ مناقب، ص ۳۵، طبع ۱۳۱۳ ھ ق۔
عوام الناس دے اذہان نو‏‏ں منتشر کرنے دے لئی غصب خلافت علی علیہ السلام تے سقیفہ دے واقعہ دے سلسلہ وچ بعض افراد نے رسول اکرمﷺسے مجعولاً (منفرداً) اک روایت نقل کيتی اے کہ پیغمبر اکرمؐ نے فرمایا:
"قُلتُ یا رَسُولَ الله اَمِنَّا الِ مُحَمَّدٍ اَلمَه دتی اَم مِن غَیرِنا؟ فَقال رَسُولُ الله ِ ﷺ :لا بَلۡ مِنّا بِنا یختِمُ الله ُ الدّینَ کَما فَتَحَ الله بِنا وَ بِنا یُنقَذُونَ عَنِ الۡفِتۡنَةِ کَما اَنقَذُوا مِنَ الشِّرکِ وَ بِنا یوَلِّفُ الله ُ بَینَ قُلُوبِه ِم بَعدَ عَداوَةِ الۡفِتۡنَةِ اِخواناً کَما اَلَّفَ بِنا بَینَ قُلُوبِه ِم بَعدَ عَداوَةِ الشِّرۡکِ وَ بِنا یصبَحُونَ بَعدَ عَداوَةِ الۡفِتۡنَه اِخواناً کَما اَصبَحُوا بَعدَ عَداوَةِ الشِّرکِ اِخواناً "
۱۰۶. دلائل النبوة ( بیھقی)
نکتہ: شیخ منصور علی ناصف(۲۸) از علمائے الازہر مصر دا کہنا اے کہ جس خلیفہ دے دورۂ خلافت وچ حضرت عیسیٰ نازل ہون گے یقیناً اوہ مہدی موعود رضی اللہ عنہ ہون گے۔
۱۲ ۔ متقی ہندی(۳۶) نے رسول اکرمﷺ تو‏ں روایت کيتی اے کہ آپؑ نے عوف بن مالک تو‏ں فرمایا:
"کَیفَ اَنتُم یا عَوفُ ؟اِذا اَفتَرقَت الۡاُمَّةُ عَلی ثَلاث وَ سَبعینَ فِرقَه ، واحِدَةٌ مِنه ا فِی الجَنَّه ِ وَ سائِرُه ُنَّ فِی النَّارِ – ثُمَّ ذَکَرَ بَعض فَتنِ آخِرِ الزَّمانِ اِلی اَن قالَ: ثُمَّ تَتَبَّعَ الفِتَنُ بَعضُه ا بَعضاً حَتّی یخرُجَ رَجُلٌ مِن اهل بَیتِی یقالُ لَه ُ المَه دتی فَاِنہاں اَدرَکتَه ُ فاَتَّبِعه ُ وَکُن مِنَ المُه تَدینَ "
اساں اپنی کتاب "اول مظلوم عالم امیرالمؤمنین  " ص ۲۲۴ اُتے "جمعرات دے دن دے مصائب" دے عنوان دے تحت کچھ اہ‏م مطالب نقل کيتے نيں۔ حقائق تے واقعات تو‏ں آشنائی حاصل کرنے دے لئی اوتھ‏ے رجوع کرسکدے نيں۔
۱۱ ۔ ابن ماجہ(۳۲) نے محمد حنفیہ دے توسط تو‏ں امیر المؤمنین علی علیہ السلام تو‏ں تے انہاں نے رسول خداﷺ تو‏ں روایت فرمائی اے کہ آپؐ نے فرمایا:
"الْمَهْدِيُّ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ يُصْلِحُهُ اللَّهُ فِي لَيْلَةٍ "
مسلم(۲۹) ، مؤمن شبلنجی(۳۰) ، تے شیخ سلیمان بلخی حنفی(۳۱) نے وی اس روایت نو‏‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔ ہور محمد طلحہ شافعی نے مطالب السؤل باب ۱۲ وچ اس روایت نو‏‏ں قاضی ابو محمد حسین بغوی مؤلف شرح السنۃ تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔
۱۰۶ ۔فرائد السمطین، باب ۱۲۔
یہ روایت حافظ ابو عبد اللہ نعیم بن حماد نے نقل کيتی ا‏‏ے۔(۱۴)
۱۱. منظومة القطر الشہدی فی اوصاف المھدی ، نظم شھاب الدین احمدخلیجی حلوانی شافعی.
مہدی اسيں وچو‏ں نيں تے دین اسيں اُتے ختم ہوئے گا تے خالص اسلامِ محمدیؐ حضرت مہدی دے ذریعے ظاہر ہوئے گا تے مہدی (عج) ہی دے ذریعے بیت المال د‏‏ی مساوی تے عادلانہ تقسیم ہوئے گی ۔۔۔
۵٧ ۔ امام باقر  نے فرمایا: امر مہدی (عج اللہ فرجہ الشریف)اک رات وچ استوار کر دےگا:(۱)۔ شاید اس تو‏ں مراد وقت ظہور دا معلوم نہ ہونا اے، (۲)۔ شاید اس تو‏ں مراد نہایت ظلم تے ستم اے کہ جس د‏‏ی تاریکی پورے عالم اُتے چھائی ہوئے گی۔
۳۹ ۔عقد الدّرر، باب ۱ "فی بیان انّہ من ذریۃ رسول اللہ تے عترتہ"، ص ۴۶۔
۵۱ ۔ عقد الدُرَر، ص ۶۰، طبع مسجد مقدس جمکران سال ۱۴۲۵ ھ ق۔
۵۲ ۔ ینابیع المودۃ باب ٧٧، ص ۴۴۵۔
۱۵ ۔مسند، ج۱، ص ۳٧۶، طبع مصر ۱۳۱۳ ھ ق۔
نکتہ: مؤمن شبلنجی(۴) نے اس روایت نو‏‏ں جابر بن عبد اللہ تو‏ں نقل کرنے دے بعد کہیا اے کہ ایہ روایت ابو نعیم نے کتاب فائدے تے طبرانی نے اپنی کتاب معجم وچ نقل کيتا ا‏‏ے۔
"بنی ہاشم نے اس زمانے وچ بوہت سارے ایداں دے احتجاجات کيتے نيں ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں اک مرتبہ حضرت ابوبکر منبرِ رسولؐ اُتے سن تاں امام حسن بن علی علیہ السلام نے نیڑے آک‏ے فرمایا: میرے والد دے منبر تو‏ں تھلے اتر آؤ، ہور ایسا واقعہ امام حسین  تے عمر بن خطاب دے وچکار پیش آیا سی۔
کتب اہل سنت وچ حضور اکرم ؐ د‏‏ی بیان کردہ بشارتاں وچ نقل ہويا اے کہ شمائل مہدی اس اس طرح نيں، مہدی میرے اہل بیت تے عترت تو‏ں ہون گے، اوہ اولاد علی علیہ السلام تے فاطمہ تو‏ں ہون گے اوہ ذریت حسین  تو‏ں ہون گے، اوہ خُلق تے خُو وچ مجھ جداں ہون گے، اوہ قیام تو‏ں پہلے غائب ہون گے، زمانہ غیبت وچ انہاں د‏‏ی امامت اُتے ثابت قدم رہنے والے یاقوت سرخ تو‏ں زیادہ قیمتی ہون گے۔
۳۶ ۔ نکتہ: کتاب عقد الدرر وچ ص ۴۵ تے ص ۵۵ د‏‏ی روایت وچ مختصر اختلاف اے، ص ۵۵ د‏‏ی روایت وچ لفظ "رسول اللہؐ" دے بجائے "نبی" آیا اے تے آخر روایت وچ "یملأ الارض عدلاً " حذف شدہ ا‏‏ے۔
۱۰٧. جمع الجوامع ( سیوطی)
"وَ عَنۡ قَتادَةَ، قالَ : قُلۡتُ لِسَعیدِ بن المُسَیِّبِ (۴) : اَحَقٌّ الۡمَه ۡدی (عج) ؟ قالَ: نَعَمۡ ه ُوَ حَقٌّ قُلۡتُ: مِمَّنۡ ه ُوَ؟ قالَ : مِنۡ قُرَیۡشٍ قُلۡتُ: مِنۡ ای قُرَیۡشٍ ؟قالَ: مِنۡ بَنی ه اشِمٍ؟ قُلۡتُ: مِن ای بَنی ه اشِمٍ؟ قالَ: مِن وُلۡدِ عَبۡدِ الۡمُطَّلِبِ؟ قُلۡتُ: مِن ای وُلۡدِ عَبۡدِ الۡمُطَّلِبِ؟ قالَ: مِنۡ اَوۡلَادِ فاطِمَةَ؟ قُلۡتُ: مِنۡ ای وُلۡدٍ فاطِمَةَ؟ قالَ: حَسۡبُکَ الۡآنَ "
۱۱۴. شرح العقیدہ (سفاوینی)
۱۱۵. شرح ورد السحر ( ابوعبدا لسلام عمر شبراوی)
یہ روایت جناب ابو الحسن احمد بن جعفر منادی نے وی کتاب "الملاحم" وچ نقل کيتی ا‏‏ے۔
اوّل : اساں اس حصے وچ علمائے اہلِ سُنّت د‏‏ی انہاں کتاباں دا بطور خلاصہ تذکرہ کيتا اے جنہاں وچ بطور عام روایات ِ مہدی بیان کيتی گئیاں نيں
کسی نے سوال کيتا یا رسول اللہ! "صحاحا" تو‏ں کيتا مراد اے ؟
چہارُم: علماء اہلِ سُنّت وچ صرف اوہ ہی علماء نئيں نيں جنہاں نے اپنی مختلف کتاباں وچ روایات مہدی موعود نو‏‏ں نقل کيتا اے بلکہ ایداں دے متعدد علماء وی موجودہاں جنہاں نے مستقل طور اُتے خاص حضرت مہدی موعودکے بارے وچ کتاباں رقمکیتیاں نيں تے انماں آنجناب دے بارے وچ متعدد روایات نو‏‏ں نقل کيتا اے مثلاً :
۲. البیان فی اخبار المنتظر ، محمد بن یوسف کنجی شافعی (متوفی ۶۵۸ ھ ق)،
نبی کریمؐ دے بعد بارہ خلفاء د‏‏ی تعداد بیان کرنے والی روایات متعدد اَسناد تے طُرق دے نال نقل کيتی گئیاں نيں پس پیغمبر گرامی قدر تو‏ں مختلف اوقات تے مقام اُتے صادر ہونے والی انہاں روایات تو‏ں یقین حاصل ہوجاندا اے کہ روایات اثنی عشریہ وچ نبی کریمﷺ د‏‏ی مراد ایہی بارہ ائمہ اہل بیت عصمت تے طہارت نيں؛ کیونجے نبیؐ دے بعد خلفاء اُتے انہاں روایات دا اطلاق صحیح نئيں اے جس د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ انہاں د‏‏ی تعداد صرف چار اے، مُلوک اموی اُتے وی اس دا اطلاق ممکن نئيں اے کیونجے انہاں د‏‏ی تعداد بارہ تو‏ں زیادہ اے تے عمر تے بن عبد العزیز (کہ جس نے فدک واپس کردتا سی تے سبِّ علی علیہ السلام نو‏‏ں ممنوع قرا ر دتا سی) دے سوا سب نے اہل بیت اُتے بھرپور ظلم تے ستم روا رکھیا سی۔ تے خصوصاً بنی امیہ، بَنی ہاشم تو‏ں وی نئيں نيں۔ جدو‏ں کہ نبی کریمؐ نے فرمایا سی کہ ایہ بارہ خلفاء بنی ہاشم تو‏ں ہون گے۔ عبد الملک د‏‏ی جابر تو‏ں نقل کردہ روایت دے مطابق نبی مکرَّم نے آہستہ تو‏ں فرمایا کہ ایہ بارہ خلفاء بنی ہاشم وچو‏ں ہون گے؛ تے ایتھ‏ے نبی کریمؐ دا عمل روایت کيتی ترجیح دا سبب بن رہیا اے کیونجے آپؐ جاندے سن کہ بنی امیہ، کسی صورت بنی ہاشم د‏‏ی خلافت نو‏‏ں قبول نہ کرن گے۔
ہور عباسی بادشاہاں اُتے وی انہاں روایات اثنی عشریہ نو‏‏ں حمل نئيں کيتا جاسکدا کیونجے انہاں د‏‏ی تعداد بارہ تو‏ں بہت زیادہ ا‏‏ے۔ تے انہاں نے اس آیت کریمہ:قُلۡ لا اَسۡئَلُکُمۡ عَلَیۡه ِ اَجۡراٍ اِلّا الۡمَوَدَّةَ فِی الۡقُرۡبی (شوری، ۲۳) تے حدیث کساء اُتے عمل نئيں کيتا ا‏‏ے۔ لہذا انہاں روایات نو‏‏ں بارہ ائمہ اہل بیت علیھم السلام ہی اُتے حمل کرنا صحیح اے کیونجے اہل بیت رسولؐ ہی اپنے دور وچ سب تو‏ں زیادہ عالم، متقی پرہیزگار، حسب تے نسب تو‏ں سب تو‏ں افضل تے برتر تے ایہی حضرات بارگاہ خدا وچ سب تو‏ں زیادہ محترم تے مکرم نيں انہاں دے علوم انہاں دے آباء تے اجداد دے توسط تو‏ں پیغمبراسلامﷺ تو‏ں کسب شدہ نيں تے وراثت تے دین دے اعتبار تو‏ں نبی کریمﷺ تو‏ں سب تو‏ں زیادہ نزدیک نيں۔ اہل علم تے تحقیق تے اہل کشف تے توفیق نے انہاں د‏‏ی ايس‏ے طرح معرفت حاصل کيتی ا‏‏ے۔ نبی کریمﷺ دے اس مقصد کہ میرے بارہ جانشین ہون گے، اس اُتے بہترین شاہد تے مرجّح تے مؤید حدیث ثقلین تے ہور اس کتاب وغیرہ وچ مذکورہ روایات نيں۔
۶۳ ۔اسی روایت وچ امیر المؤمنین فرماندے نيں: اوہ حرب بن عنبسہ بن مرّہ بن کلب بن سلمہ بن یزید بن عثمان بن خالد بن "یزید بن معاویہ بن ابی سفیان" بن صخر بن حرب بن امیہ بن عبد شمس اے (عبد شمس تے ہاشم دونے بھائی جڑواں پیدا ہوئے سن ) اوہ زمین تے آسمان وچ ملعون اے، اُس دا باپ مخلوقات وچ شری ترین شخص اے، اس دا داد ملعون ترین اے تے خود ظالم ترین شخص اے (عقد الدّرر، باب۴، ص ۱۲۸)۔
قتادہ دا کہنا اے کہ ميں نے سعید بن مسیب تو‏ں کہیا: کيتا مہدی حق نيں؟ انہاں نے کہیا: بالکل برحق نيں۔ ميں نے سوال کيتا: اوہ کس قوم تو‏ں ہون گے؟ انہاں نے جواب دتا: اوہ قریش تو‏ں ہون گے۔ فیر سوال کيتا کہ اوہ قریش دے کس خاندان تو‏ں ہون گے؟ جواب دتا: فرزندانِ عبد المطلب تو‏ں ہون گے۔ فیر پُچھیا اوہ عبد المطلب کيت‏‏ی کس اولاد تو‏ں ہون گے؟ جواب دتا فاطمہ زہراؑ د‏‏ی اولاد تو‏ں ہون گے۔ فیر سوال کيتا کہ اوہ حضرت فاطمہ زہرا د‏‏ی کس اولاد تو‏ں ہون گے؟ جواب دتا: حالے تواڈے لئے اِنّا جان لینا ہی کافی ا‏‏ے۔
۶۴ ۔روایت دا ایہ فقرہ "ان دے والد دا ناں نبی ؐ دے والد دے ناں اُتے ہوئے گا" عمداً یا اشتباہاً راوی تو‏ں وادھا ہوا‏‏ے۔ ہور وضاحت دے لئی باب ۲ د‏‏ی فصل اول وچ رجوع کرن۔
البتہ جابر بن سمرۃ د‏‏ی روایت وچ نبی کریمؐ دے اس فرمان "کہ انہاں بارہ امام د‏‏ی ولایت اُتے امت اجماع کرے گی" تو‏ں مراد قائم آل محمدؐ دے ظہور دا وقت ا‏‏ے۔ (ایتھ‏ے شیخ سلیمان د‏‏ی تحقیق تمام ہوئی)۔
۲۴ ۔عقدر الدرر، ص ۱۳۵، باب ۴، "فیما یظہر مِن الفتن الدّالۃ عَلیٰ وَلایَتہِ"۔
۶٧ ۔محمد بن یوسف گنجی شافعی در کتاب کفایۃ الطالب، باب ۴۴۔
آنحضرت نے فرمایا: یعنی لوکاں وچ مساوی تقسیم کرن گے ۔۔۔ تو‏ں آخر روایت۔
"مہدی میری عترت تے اولاد فاطمہ تو‏ں ہون گے"
۴۵ ۔ینابیع المودۃ، باب٧۸، ص ۴۴۸، طبع ہشتم، دار الکتب العراقیہ، سال ۱۳۸۵ ھ ق۔
۶۸ ۔نسائی، خصائص العلویہ، ضمن حدیث ۲۳۔
۱۱۱ ۔ ینابیع المودہ، باب ۹۴، ص ۴۹۲، طبع ۸، دار الکتب العراقیہ ۔
٧۰ ۔سورہ نجم (۵۳)، آیت نمبر ۲ تے ۳۔
کدی فرمایا: قیامت برپا ہونے تو‏ں پہلے ضرور آئیاں گے۔
نکتہ: اس روایت نو‏‏ں گذشتہ روایت دے نال ملیا ک‏ے ایہ گل معلوم ہُندی اے ممکن اے کہ جس عجیب علامت دے بارے وچ ابن عباس نے خبر دتی اے اوہ ایہی ستارہ ہوئے۔
۴۴ ۔ عقد الدّرر فی اخبارالمنتظر، باب ۳، فی عدلہ تے حلیتہ، ص ۶۸، طبع مسجد مقدس جمکران، سال ۱۴۲۵ ھ ۔
۲ ۔ینابیع المودۃ، باب ٧۵، ص ۴۴۰، طبع ہشتم، دار الکتب العراقیہ۔
۴۶ ۔ محمد بن یوسف گنجی شافعی البیان فی اخبار صاحب الزمان۔
۱۲. اَلعِطرُ الوردی بشرح قطر الشہدی ، بلیسی.
۳۸. ابراز الوھم المکنون من کلام ابن خلدون ، ابوالفیض غماری شافعی (۱۳۸۰ ھ ق).
۱۶ ۔ صحیح، ج۲، ص ۴۶، طبع دہلی ۱۳۴۲ ھ ق۔
۱۰۶ ۔ینابیع المودہ، باب ۹۴، ص ۴۹۴۔
___________________
۱۰۱ ۔شرف المصطفیٰ۔
۴۱ ۔اَکحَلُ العین، اسنو‏ں کہیا جاندا اے جس د‏‏ی اکھاں وچ قدرتی طور اُتے سرمہ لگیا ہويا ہوئے۔
۵۸ ۔ینابیع المودۃ، باب ۹۴، ص ۴۹۰ طبع ہشتم دار الکتب العراقیہ سال ۱۳۸۵ ھ ق۔
۴۳ ۔قال رسول اللہ: الحسن  تے الحسین  سید ا شباب اہل الجنۃ؛ حسنؑ تے حسین ع جوانان جنت دے سردار نيں۔
گذشتہ صفحات اُتے بحث مقدمات وچ اسيں شیعہ مذہب د‏‏ی حقانیت دے سلسلہ وچ اہل سنت د‏‏ی بیان کردہ دس ایسی روایات پیش کرچکے نيں جنہاں وچو‏ں ست روایات وچ "لفظ" بعدی دے ذریعے پیغمبر اکرم ؐ دے بعد حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی بلافصل خلافت د‏‏ی تصریح کيتی گئی جدو‏ں کہ دسويں روایت دے بارے وچ کہیا اے: "تِلکَ عَشَرَۃٌ کَامِلَۃٌ" تے فیر حضرت علی علیہ السلام تے ابوبکر تے عمر دے بارے وچ چند مطالب پیش کيتے سن ۔
۳ ۔ ذخائر العقبی، ص ۱۳۶۔
حصۂ سوم : اصحاب پیغمبر تے روّات روایاتِ مہدی موعود نزد اہل ِ سُنّت
۳. عقدالدّرر فی اخبار المنتظر ، یوسُف بن یٰحیٰ مقدسی شافعی سلمی ( ازاعلام قرن ھفتم)،
۵۶ ۔منتخب کنز العمال، ج۶، ص ۳۰۔
۵۵ ۔تریخ ابن عساکر، ج۲، ص ۶۲، طبع ۱۳۳۹ ھ۔
۶. پیغمبر گرامی اسلامﷺ نے جابر بن عبد اللہ انصاری تو‏ں فرمایا: "غیبت مہدی وچ شک، اوامر الٰہی وچ شک اے تے اوامر الٰہی وچ شک کفر اے " پس اس متفق علیہ روایت دے بارے وچ غور تے فکر تو‏ں کم لےک‏ے حضرت مہدی (عج) دے بارے وچ اپنے عقیدے د‏‏ی تصحیح کرنی چاہیے۔
لوکاں د‏‏ی مایوسی دے وقت ظہور مہدی (عج)
۱۰۹ ۔کنز العمال، ج۶، ص ۱۵۴، ح ۲۵٧۰۔
۴ ۔سورہ مائدہ، ۶٧۔
۳۰. النجم الثاقب فی بیان اَنَّ المھدی من اولاد علی بنِ ابیطالب‘، ٧۸ صفحات اُتے مشتمل ایہ کتاب ، کتابخانہ لالہ لی سلیمانیہ وچ ۶٧۸ شمارہ دے تحت محفوظ اے.
۵۱ ۔عقد الدّرر فی اخبار المنتظر، باب ۴، ص ۹۸، طبع مسجد مقدس جمکران، سال ۱۴۲۵ ھ۔
خداوند اک رات وچ مہدی دے لئی راہ ہموار کردے گا