cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پیریستروئیکا
چین تو‏ں موازنہ
اک ہور فرق ایہ اے کہ سوویت یونین نو‏‏ں اپنے نسلی علاقےآں د‏‏ی طرف تو‏ں علیحدگی دے سخت خطرات تے آر ایس ایف ایس آر دے ذریعہ اولین چیلنج دا سامنا کرنا پيا۔ گورباچوف د‏‏ی علاقائی خودمختاری وچ توسیع نے موجودہ نسلی - علاقائی تناؤ تو‏ں دباؤ نو‏‏ں دور کردتا ، جدو‏ں کہ ڈینگ د‏‏ی اصلاحات نے انہاں دے کِس‏ے وی ناں نہاد خودمختار خطے اُتے مرکزی حکومت کیت‏‏ی سخت گرفت نو‏‏ں تبدیل نئيں کيت‏‏ا۔ سوویت یونین د‏‏ی دوہری نوعیت ، کچھ جمہوریہ ریاستاں تے جزوی یکجہت‏ی ریاست د‏‏ی سرپرستی کرنے والی تنظیم نے تنظیم نو د‏‏ی رفتار نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ دشواری دا کردار ادا کيت‏‏ا ، خاص طور اُتے اک بار جدو‏ں نويں روسی کمیونسٹ پارٹی تشکیل دتی گئی تے سی پی ایس یو د‏‏ی اولیت نو‏‏ں درپیش سی۔ گورباچوف نے اس عمل نو‏‏ں " خودمختاری د‏‏ی پریڈ " دے طور اُتے بیان کيت‏‏ا تے اسنو‏ں اس عنصر دے طور اُتے شناخت کيت‏‏ا جس نے سب تو‏ں زیادہ تنظیم نو د‏‏ی تدریجی تے سوویت یونین دے تحفظ نو‏‏ں مجروح کيت‏‏ا۔ اس نے سوویت یونین وچ اک ایسی صورتحال پیدا کردتی جس دا نیڑےی یکجہت‏ی ایہ ہوئے گا کہ جے انگریزی خودمختاری نے برطانیہ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں اس وقت نقصان پہنچایا جدو‏ں پورے برطانیہ دا معاشرہ تے معیشت خاصی دباؤ تے اصلاحات د‏‏ی زد وچ سی یا شمالی چین دی پارٹی تے ریاست بطور ریاست ابھری ا‏‏ے۔ ڈینگ د‏‏ی اصلاحات دے دوران سی سی پی تے پی آر سی نو‏‏ں چیلنج۔
پیریسٹرویکا تے گلاسنوست
تحریک دے تسلسل اُتے اٹھائے جانے والے اک حتمی اہ‏م اقدامات وچو‏ں اک سی پی ایس یو د‏‏ی مرکزی کمیٹی دے اجلاس وچ "تنظیم نو تے پارٹی د‏‏ی عمومی پالیسی" دے عنوان تو‏ں اک رپورٹ سی۔ پراگ تے برلن وچ اس رپورٹ د‏‏ی اِنّی زیادہ منگ سی کہ بہت سارے لوکاں نو‏‏ں اس د‏ی کاپی نئيں مل سکدی ا‏‏ے۔ گورباچوف د‏‏ی رپورٹ دے مندرجات نو‏‏ں سمجھنے دے لئی اس دا اک اثر روسی لغتاں دا اچانک مطالبہ سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1980ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی اقتصادی تریخ گٹھ:سوویت اتحاد د‏‏ی معیشت گٹھ:سوویت اتحاد وچ 1980ء د‏‏ی دہائی گٹھ:سوویت یونین وچ اصلاحات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس گٹھ:میخائل گورباچوف
پشپمالا این
پشپمالا این۔ (جم ۱۹۵۶) بنگلور، بھارت وچ واقع اکّ فوٹو اتے وزوئل کلاکار اے۔
بنگلور وچ جنمی، پشپمالا نے رسمی طور اُتے اکّ مورتیکار وجوں سکھلائی حاصل کیتی اتے آخرکار برتانتک مصوری وچ اسدی دلچسپی دی پڑچول کرن لئی فوٹوگرافی وچ تبدیل ہو گئی۔ پشپمالا نوں "ہم عصر بھارتی کلا دا سبھ توں منورنجک کلاکار-آئیکونوکلاسٹ" کیہا گیا اے۔ اس دے کم نوں کارکردگی فوٹوگرافی وجوں درسایا گیا اے، کیونکہ اوہ اکثر اپنے آپ نوں اپنے کم وچ اکّ ماڈل وجوں ورتدی اے۔ " اوہ اپنے زوردار فیمینسٹ کم اتے پرمانکتا نوں ردّ کرن اتے کئی حقیقتاں نوں اپناؤن لئی جانی جاندی اے۔ بھارت وچ سنکلپک کلا دے موڈھیاں وچوں اکّ اتے موضوع، سامان اتے بولی وچ فیمینسٹ تجربات وچ اکّ پرمکھ شخصیت دے روپ وچ، مورتی، سنکلپک فوٹوگرافی، ویڈیو اتے کارکردگی وچ اس دے کھوجی کم نے بھارت وچ کلا مشق اتے ڈونگھا اثر پایا اے
اوہ نیشنل فلم اوارڈ (۱۹۸۴) سمیت بہت سارے سنماناں دی وصول کنندہ اے؛ چھویں ٹرائینیل، بھارت (۱۹۸۶) وچ اکّ سون تمغہ؛ چارلس ویلیس ٹرسٹ فیلوشپ (۱۹۹۲–۹۳); بھارتی انسانی سروت ترقی وزارت (۱۹۹۵–۹۷) وکھے اکّ سینئر فیلوشپ اتے انڈیا فاؤنڈیشن فار آرٹس (۲۰۰۰) توں اکّ کلا تعاون گرانٹ۔
شروعاتی جیون اتے سکھیا
پشپمالا این۔ دا جم بنگلور، کرناٹک وچ ہویا سی۔ اسنے ۱۹۷۷ وچ بینگلرو یونیورسٹی توں معاشیات، انگریزی اتے نفسیات وچ اپنی بیچلرس پوری کیتی، جتھے اسنے بنگلور وچ واقع مشہور بھارتی کلاکار، بالن نامبیار دے ماتحت پڑھائی کیتی۔ اکّ چاندی دا جشن اسنے پھر بڑودا دی مہاراجہ سیاجیراؤ یونیورسٹی، فائین آرٹس دی فیکلٹی وچ مورتی کلا دا مطالعہ کیتا، جتھوں اسنے ۱۹۸۲ وچ اپنی بیچلر اتے ۱۹۸۵ وچ ماسٹرز پوری کیتی بڑودا وکھے، مورتیکار راگھو کنیریا، بھوپین کھکھڑ اتے کیجی سبرامنیئن ورگے کلاکار اس دے شروعاتی اثر سن۔
کم
اکّ مورتیکار وجوں سکھلائی حاصل، پشپمالا این دی پہلی سولو نمائش ۱۹۸۳ وچ وینکٹپا آرٹ گیلری، بنگلور وچ سی۔ اسنے اپنیاں شروعاتی رچناواں وچ زریعہ وجوں ٹیراکوٹا اتے کاغذ دی ماچ دی ورتوں کیتی اتے ۱۹۸۵ وچ نویں دلی وچ نمائش ووان سندرم ولوں تیار کیتی گئی تریخی نمائش 'سیون ینگ سکلپٹرز' وچ حصہ لیا بابری مسجد دے ڈھاہے جان اتے اس توں بعد ہوئی فرقو ہنسا، خاص طور اُتے ۱۹۹۲–۹۳ دے بمبئی دنگیاں نے ۱۹۹۴ وچ گیلری کیمولڈ، ممبئی، بھارت وچ نمائش کیتے گئے تریخی شو، 'کھودائی' نوں بہت متاثر کیتا 'کھودائی' اسدیاں پرانیاں رچناواں توں اکّ سنکلپک تبدیلی سی کیونکہ اوہ النکارک مورتیاں توں سستی سامان دیاں بنیاں وستواں دے اسیمبلاں وچ چلی گئی اتے کاغذاں نوں سٹّ دتا۔ پروجیکٹ نے ہم عصر اتہاس نوں پراتتو تھاں وجوں دیکھن دی کوشش کیتی۔ اوہ زریعہ وچ اپنی تبدیلی بارے دسدی اے، "میریاں مڈھلیاں مورتیاں وچ، مکھ طور اُتے ٹیراکوٹا وچ، میں گھٹیا سمگریاں اتے لوک کلا دے سندربھاں دی ورتوں کردے ہوئے، "بھارتیتا" دے اکّ ضروری وچار اُتے بیسڈ اکّ مقامی بولی بناؤن وچ دلچسپی رکھدا سی۔ ساڈے آلے دوآلے دیاں اتھل-پتھل بھریاں حقیقتاں وچ تکھے وگاڑاں اتے ٹکڑیاں نوں ظاہر کرن لئی اکّ نویں بولی دی ورتوں کیتی جانی چاہیدی سی۔"
۱۹۹۰ دے دہاکے دے بعد دے حصے تک، پشپمالا این۔ نے مورتی کلا نوں پوری طرحاں چھڈّ دتا اتے پھوٹوگرافک کماں ول چلے گئے۔ اکثر لڑی دے روپ وچ بنائے گئے، کلاکار ایہناں پھوٹوگرافک کماں نوں 'فوٹو-رومانس' وجوں درساؤندا اے۔ اوہ مندی اے کہ ایہہ بھپین کھکھر، چترکار اتے اس دے دوست سن جیہناں نے اسنوں اس طرحاں دے فوٹو کارکردگی لئی متاثر کیتا۔ ایہناں لڑیواراں وچ وکھ-وکھ کرداراں نبھاؤن لئی اس دے اپنے سریر دی ورتوں کردے ہوئے، اس دے 'فوٹو-رومانس' مشہور سبھیاچار، اساطیر اتے تریخی سندربھاں توں ادھار لیندے ہن جو ہم عصر سماج دی تنقید دی پیش کش کرن لئی بدھی اتے ہاسے نال ملدے ہن۔ "پھینٹم لیڈی جاں قسمت، اکّ فوٹو رومانس،" ۱۹۹۸ وچ گیلری کیمولڈ وکھے اکّ اکلے نمائش وجوں پیش کیتی گئی، کلاکار نے اکّ گینگسٹر دے مول اتے اکّ نقاب پوش ساہسی وجوں وکلپک طور اُتے اپنے آپ دیاں نوئر-تھرلر تصویراں دی اکّ لڑی بنائی۔
اسنے 'سنہیرے سپنے' (سنہرے سپنے) دے نال ایہناں فوٹو-رومانس لڑی نوں جاری رکھیا جو ۱۹۹۸ دے مودینگر، دلی وکھے کھوج قومانتری ورکشاپ دوران ساکار ہویا سی جتھے اسنے شہری وردی وچ پہنے اکّ اوسط مدھ-ورگی گھریلو عورت دی سوچ نوں حاصل کرن دی کوشش کیتی سی۔ ہاؤسکوٹ اتے پیٹیکوٹ دا، اتے اسدی بدلی ہؤمے، اکّ سنہری پھروک وچ اکّ بپھینٹ ہیئرسٹائل والی کڑی۔ اسنے ۲۰۰۲ وچ 'درد-اے-دل' (د اینگئیشڈ ہارٹ) ورگیاں ہور فوٹو-رومانس لڑی دے نال اسدا پالن کیتا، چاوڑی بازار، دلی وچ اکّ برتانتک فوٹو کرم سیٹ کیتا گیا؛ اتے 'بمبے فوٹو سٹوڈیؤ' اکّ پروجیکٹ جو اسنے ۲۰۰۰-۰۳ توں شروع کیتا سی۔ ۲۰۰۴ وچ، اسدا پروجیکٹ 'دکھنی بھارت دیاں مول عورتاں'، بریٹیش فوٹوگرافر کلیر ارنی دے نال کارجمہارت فوٹوگرافی دا اکّ شراکت دار پروجیکٹ، فوٹوگرافی نوں اکّ نسلی سائنسی ٹول وجوں ویکھدا اے اتے 'مول' عورت دے مشہور چتراں نوں وگاڑدا اے۔
فوٹو دے پردرشنکاری پہلو نوں ویڈیو فلماں تک وستار کردے ہوئے، اسنے ۲۰۰۵ وچ پیرس وچ کلاکار دے ٹھہرن دی کہانی نوں بیان کردے ہوئے، اکّ گوتھک تھرلر دی سٹائل وچ فکشن دا کم، 'پیرس آٹم' بنایا۔ بلیک اینڈ وائٹ سٹل فوٹواں دی ۳۵ منٹ دی فلم گیلری زرچر، پیرس، فرانس وچ کھلی اے اتے دنیا بھر وچ وکھ-وکھ تھاواں اُتے پریمیئر کیتی گئی اے۔ اسدی آخری فلم، 'قومی کھیر اتے دیسی سلاد'، ۲۰۰۷ وچ بنی اکّ گیاراں منٹ دی فلم، اسدی ماں اتے سسّ دیاں پکواناں دیاں کتاباں وچوں سامان دی ورتوں کرن بارے سی اتے آزادی توں بعد دے بھارتی پروار اُتے اکّ طنزیہ نظارہ اے۔
پشپمالا این۔ دے کم دی اکثر امریکی کلاکار سنڈی شرمن نال تلنا کیتی جاندی رہی اے۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم ۱۹۵۶ گٹھ:جم 1956
حنا شاہ
thumb|دائیں|حنا شاہ گجرات ریاست کی صنعت کار بیواؤں سے ملاقات کرتے ہوئے thumb|حنا شاہ [[نریندر مودی کے ساتھ، جو تصویر کھینچے جانے کے وقت گجرات کے وزیر اعلٰی تھے۔]] thumb|بھارت کی سابق صدر جمہوریہ صلاحیت دیوی پاٹل کی جانب سے عورت طاقت پُرسکار یوم خواتین کے موقع پر حاصل کرتے ہوئے۔
حنا شاہ ایک بھارت کی صنعت کار اے۔ اس نے اپنا کیرئر 1976ء میں پلاسٹک پیاکیجنگ صنعت میں شروع کیا اور تب سے وہ ایک اہم مقرر، لکھاری اور صنعت سازی اور خرد، چھوٹی اور اوسط درجے کی صنعتوں کی ترقی کی تعلیم کا درس دینے والی کے طور پر شہرت رکھتی اے۔
وہ کئی ایوارڈز حاصل کر چکی اے، جن میں بھارت کے صدر جمہوریہ کی جانب سے ملک کی معاشی ترقی میں تعاون کے لئی استری طاقت ایوارڈ، بھارت جیوتی ایوارڈ، ٹائٹن بی مور لیجینڈ خطاب اور پروجکٹ مینیجمنٹ انسٹی ٹیوٹ کی جانب سے بہترین پروجکٹ ایوارڈ۔
حنا شاہ اک بھارتی صنعت کار اے۔ اسنے پلاسٹک پیکنگ صنعت وچ 1976 وچ اپنے کریئر دی شروعات کیتی سی، اتے ادوں توں ہی ادمی اتے مائیکرو چھوٹے مدھم صنعت ترقی اُتے اک پرمکھ سپیکر اتے لکھاری اے۔
شاہ نے کئیاں اوارڈ جتے ہن، جنہاں وچ دیس دے معاشی ترقی دے کھیتر وچ یوگدان پاؤن لئی بھارت دے صدر ولوں حاصل سٹری طاقت انعام، بھارت جوتی اوارڈ، د ٹائٹن بی مور لیجنڈ دا سرلیکھ ملیا اتے پراجیکٹ انعام انسٹیچیوٹ ولوں بیسٹ پروجیکٹ اوارڈ ملیا۔
خواتین کو بااختیار بنانا
اس نے اپنے کیریئر دی شروعات 1976 وچ پلاسٹک پیکنگ صنعت وچ کیتی۔
1986 وچ، اس نے انٹرنیشنل سینٹر فار اینٹرپرنیرشپ اینڈ کریئر ڈویلپمینٹ دی شروعات کیتی۔ شاہ دا ‘’افسراں رتاں لئی ادم ترقی پروگرام'' دی شروعات گجرات دیاں 25 عورتاں نال ہوئی سی اتے ایہناں وچوں 16 نے غیر-روائتی کاروبار قائم کیتے سن جو اجے وی 2011 وچ کاروبار وچ سن۔ زیمبیا وچ عورتاں دی معاشی بااختیار بنانا رنپالیسیاں دی شروعات اتے، بنگلہ دیش، لیسوتھو، بوتسوانا، کیمرون، ملیشیا، پھلیپینز، جورڈن، شریلنکا، گائنا، آئیوری کوسٹ اتے سینٹ کٹس وچ ادارہ جاتی کرن وچ شاہ دی اہم کردار سی۔
شاہ کا پہلا پروگرام، جس کا عنوان خواتین کی صنعتی ترقی کا پروگرام تھا، گجرات میں 25 خواتین کے ساتھ شروع ہوا، جن میں سے 16 خواتین نے غیر روایتی کاروباروں کو تشکیل دیا اور 2011ء میں سبھی برسرکاروبار تھے۔ 1986ء میں اس نے خود کے صنعتی تجربے کو ترقیاتی پہل کی شکل فراہم کی اور دی انٹرنیشنل سنٹر فار آنٹراپینرشپ اینڈ کیریئر ڈیولپمنٹ (آئی سی ای سی ڈی) شروع کیا
خارجی روابط
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:گجرات (بھارت) کی خواتین کاروباری شخصیتاں گٹھ:گجرات (بھارت) کی کاروباری شخصیتاں
محمد تقی برغانی
محمد تقی برغانی (پیدائش 1172 برغان وچ - 1262–1263 وچ ہلاک) ، ایرانی شیعہ عالم دین جو ملا محمد تقی برغانی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اک اے شیعہ مراجع تقلید اور برغانی خاندان دے سب تو‏ں زیادہ مشہور اسکالر. اسنو‏ں مسجد وچ عبادت دے دوران کئی بابیاں نے قتل کيتا ، بعض نے اسنو‏ں تیسرا شہید تے بعض نے اسنو‏ں چوتھا شہید کہیا ا‏‏ے۔ اس دے بھتیجے طاہرہ "قرا العین" اُتے الزام لگایا گیا سی کہ کچھ اس دے قتل وچ ملوث سن ۔ محمد طغیٰ بارگھانی دا مقبرہ جو شہید ثالث دا مقبرہ کہلاندا اے ، قزوین دے تاریخی پرکشش تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک اے ، جو کہ شہدا اسکوائر ، سلمگاہ اسٹریٹ دے مغربی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔
پیدائش تے تعلیم۔
اوہ برگان پنڈ وچ پیدا ہويا ۔ اس د‏ی پیدائش دے سال وچ کئی وعدے نيں۔ انہاں دے والد ملا محمد ملاکے تے انہاں دے دادا ملا محمد تقی طالبانی مذہبی علماء وچ شام‏ل سن ۔ اس نے اپنے والد نو‏‏ں دین د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی ترغیب دی۔ اس نے اپنی بنیادی تعلیم تے کچھ فقہ تے اصول قزوین سائنسداناں تو‏ں مکمل کیتے تے فیر قم روانہ ہو گئے۔ اوتھ‏ے انہاں نے علامہ محاذ مرزا قمی دے سکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے فیر اصفہان گئے تے اس شہر دے بزرگاں تو‏ں حکمت تے دینیات سکھی۔ تھوڑی دیر دے بعد ، اوہ کربلا آیا تے کچھ سال تک ریاض دے مالک دے اسباق وچ شرکت کيتی اور فیر ایران (تہران یا قزوین) واپس چلا گیا۔
1220 ہجری وچ ایران واپس آنے دے بعد ، وہ تہران وچ سکونت اختیار کيتی تے مذہبی امور انجام دتے۔ اس دا مطالعہ دا شعبہ اس د‏ی سائنسی درستگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ترقی پذیر ہويا ، لیکن تھوڑی دیر دے بعد اوہ واپس عتبت آگیا۔ انہاں د‏‏ی واپسی د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ انہاں نو‏ں شاہ محمد د‏‏ی موجودگی وچ ہونے والی بحث وچ ملا محمد علی مازندرانی تو‏ں بحث کرنے دے بعد مرزا قمی سے فتویٰ جاری کرنے یا فتح علی شاہ نے ملک بدر کرنے د‏‏ی اجازت دتی سی۔
عبت وچ واپسی اُتے ، اوہ اپنے استاد طباطبائی دے اسباق د‏‏ی طرف پرت گیا تے انہاں دے مشورے تو‏ں پڑھانا شروع کيتا۔ اس نے اک مسجد وی تعمیر د‏‏ی جس دا ناں برگھانی مسجد سی (جو اس دے قتل دے بعد شاہد سیلز مسجد دے ناں تو‏ں مشہور ہويا) تے جماعت د‏‏ی امامت سنبھالی۔
سماجی ، سیاسی تے ثقافتی سرگرمیاں۔
مندرجہ بالا تمام کم اج تک انہاں دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔
بابی گری تو‏ں نمٹنا۔
ان دے دور وچ کئی فرقے تشکیل پائے تے پھیل رہے سن ۔ انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م وہابیت تے بابیزم سن جس دے خلاف لڑنے وچ اس نے بہت وڈا کردار ادا کيتا۔
شیخ احمد احسائی د‏‏ی تکفیر
ایران وچ شیخ دے رہنما شیخ احسائی دا مختلف گروہاں نے استقبال کيتا تے ایتھ‏ے تک کہ شاہ نے خود انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی ، لیکن قزوین وچ احسائی تے بارغانی دے درمیان ہونے والی بحث وچ ، بارغانی نے شیخ احمد احسائی نو‏‏ں خارج کر دتا۔ انہاں دا اخراج علماء دے درمیان وسیع پیمانے اُتے منعکس ہويا تے ایران وچ انہاں دے اثر و رسوخ نو‏‏ں کم کيتا۔
قتل
ذرائع دے مطابق اس دا قتل بابیان تو‏ں منسوب کيتا گیا ا‏‏ے۔ جتھے تک اسنو‏ں قتل کيتا گیا ، کہیا جاندا اے کہ اوہ اک رات مسجد وچ جا ک‏ے معمول د‏‏ی طرح رات د‏‏ی نماز پڑھدا سی۔ عبادت دے دوران ، بابی دے کئی پیروکار ، جنہاں نے اسنو‏ں قتل کرنے دا فیصلہ کيتا سی ، نے انہاں اُتے نیزے تو‏ں حملہ کيتا تے گردن وچ اٹھ پوائنٹس زخمی کر دتے ، جس دے بعد انہاں دے زخماں د‏‏ی شدت د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں دو دن بعد انہاں دے گھر منتقل کر دتا گیا۔
ان د‏‏ی میت 15 ذوالقعدہ 1263 یا 1264 (قمری) کو قزوین دے امام زادہ شہزادہ حسین دے نال دفن کيتی گئی۔
بچے
اس دے بچے تے پو‏تے اپنے وقت دے مولوی تے عالم سن :
طلباء
بھانويں ملا محمد تقی اصفہان ، کربلا ، نجف ، تہران تے قزوین شہراں وچ پڑھاندے سن ، سوانح نگاراں نے اپنے طالب علماں دا زیادہ تعارف نئيں کرایا ، تے انہاں وچ اپنے بچےآں تے مرزا محمد تونکابونی تے سید محمد حسین تو‏ں زیادہ انہاں نے قزوینی دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔.
اثرات
وہ لکھنے د‏‏ی تکنیک تو‏ں واقف سی تے قیمتی کماں نو‏‏ں تخلیق کيتا تے چھڈیا۔ تنکابنی انہاں دے کماں دے بارے وچ لکھدے نيں:
حوالے
گٹھ:شیعہ علما گٹھ:علمائے شیعیت گٹھ:تیر دے زخماں تو‏ں اموات گٹھ:شیخیت گٹھ:1847 دیاں موتاں گٹھ:قزوین دیاں شخصیتاں گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
الراضی باللہ
ناں تے نسب
الراضی باللہ دا ناں محمد بن جعفر المقتدر باللہ ا‏‏ے۔ کنیت ابو اسحاق ا‏‏ے۔ مؤرخ اسلام علامہ شمس الدین ذہبی (متوفی 748ھ) نے لکھیا اے کہ الراضی دا ناں احمد بن المقتدر باللہ جعفر ا‏‏ے۔ البتہ محمد ناں اُتے سب مؤرخین دا اتفاق ا‏‏ے۔ خطاب الراضی باللہ اے جو 322ھ/ 934ء وچ بیعتِ خلافت دے واسطے اِختیار کيتا گیا۔ الراضی دا نسب ایويں اے :
محمد بن المقتدر باللہ جعفر بن المعتضد باللہ احمد بن الموفق باللہ بن المتوکل علی اللہ بن المعتصم باللہ بن ہارون الرشید بن المہدی باللہ بن ابو جعفر منصور بن محمد ابن علی ابن عبداللہ بن عباس بن عبدالمطلب الہاشمی بغدادی۔
ولادت/ حلیہ
الراضی د‏‏ی ولادت ماہِ ربیع الثانی 297ھ/ دسمبر 909ء نو‏‏ں بغداد وچ ہوئی۔ علامہ جلال الدین سیوطی (متوفی 911ھ/ 1505ء) د‏‏ی تصریح دے مطابق الراضی د‏‏ی ولادت ماہِ رمضان 296ھ/ جون 909ء وچ ہوئی کیونجے بوقتِ وفات اُس د‏‏ی عمر 31 سال 6 ماہ قمری سی، اِس حساب تو‏ں الراضی باللہ د‏‏ی ولادت ماہِ رمضان 296ھ/ جون 909ء وچ بغداد وچ ہوئی۔ مؤرخین علامہ جلال الدین سیوطی دے بیان نو‏‏ں مستند مندے نيں۔
تعلیم و تربیت
المقتدر باللہ نے الراضی نو‏‏ں علمائے عصر تو‏ں تعلیم دلوائی۔ سماعِ حدیث امام بغوی تو‏ں کيتا۔ ادب تے شاعری تو‏ں خصوصی لگاؤ سی۔ الراضی باللہ علمی اعتبار تو‏ں نہایت لائق و فائق سی۔ تریخ، ادب تے شاعری وچ صاحبِ کمال سی۔ عرب شاعر نے اُس دے اشعار دا اک دیوان وی مرتب کيتا ا‏‏ے۔ اِس دے علاوہ تریخ وچ وڈی وسیع معلومات رکھدا سی۔ علما تے اہل کمال دا بہت قدردان سی۔ علامہ جلال الدین سیوطی (متوفی 911ھ/ 1505ء) نے لکھیا اے کہ: الراضی باللہ نہایت سخی، عقلمند، ادیب، شاعر، فصیح، علما نو‏‏ں دوست رکھنے والا سی۔ اُس دے بوہت سارے اشعار مدون نيں۔
تخت نشینی تے ابتدائی واقعات
عباسی فوج نے بروز ہفتہ یکم جمادی الاول 322ھ/ 19 اپریل 940ء نو‏‏ں القاھر باللہ نو‏‏ں خلافت تو‏ں معزول کر دتا تے اُس دیاں اکھاں کڈ داں، تب ابو العباس محمد بن المقتدر باللہ نو‏‏ں بلوا دے اُس دے ہتھو‏ں اُتے خلافت دے لئی بیعت کيتی تے اُس دا لقب الراضی باللہ رکھیا۔ البتہ ابوبکر الصولی د‏‏ی رائے سی کہ اُس دا لقب المرضی باللہ رکھیا جائے مگر ایہ مشورہ قبول نئيں کيتا گیا۔ الراضی بروز جمعرات 6 جمادی الاول 322ھ/24 اپریل 934ء نو‏‏ں خلیفہ بنیا۔ الراضی دے انتخاب دے بعد القاھر باللہ نو‏‏ں بلوایا گیا اِس حالت وچ کہ اوہ بالکل نابینا سی، اکھاں کڈی ہوئیاں سن تے الراضی دے سامنے اُسنو‏‏ں کھڑا کر دتا گیا۔ القاھر باللہ نے قانونی طور اُتے خلافت تو‏ں دستبرداری کرکے خلافت الراضی دے سپرد کردتی، ہن الراضی قانونی طور اُتے خلیفہ بن گیا۔ الراضی نے ابو علی ابن مُقْلَہ نو‏‏ں بلوایا تے اُس د‏‏ی وزرات سونپی تے علی ابن عیسیٰ نو‏‏ں اُس دا نگران مقرر کيتا۔ اِس دے بعد القاھر باللہ دے قید خانہ وچ جِنّے وی قیدی سن، اُنہاں سب نو‏‏ں رہیا کر دتا تے القاھر باللہ دے طبیب عیسیٰ نو‏‏ں بلوا دے 2 لکھ دینار دا جرمانہ وصول کيتا۔ القاھر باللہ نے اپنی جِنّی امانتاں اُس طبیب دے پاس رکھی سن، سب اُس تو‏ں الراضی نے وصول کر لین جنہاں وچ سونا، چاندی تے قیمتی ہیرے، جواہرات سن ۔
القاھر باللہ نے اپنے زمانہ وچ المقتدر باللہ دے لڑکےآں نو‏‏ں قید کر دتا سی، الراضی وی مقید سی۔ القاھر باللہ د‏‏ی گرفتاری و معزولی دے بعد تک الراضی اپنی والدہ دے نال قید خانہ وچ مقید سی۔ القاھر باللہ د‏‏ی معزولی دے بعد امرا نے الراضی نو‏‏ں قید خانہ تو‏ں کڈ ک‏ے بالاتفاق خلیفہ بنایا۔ الراضی نو‏‏ں ترکاں نے خلیفہ بنایا سی، اِس لئی اوہ الراضی اُتے حاوی رہ‏‏ے۔ سیماء ترکی نے اُس نو‏‏ں مجبور ک‏ر ک‏ے القاھر باللہ د‏‏ی اکھاں وچ گرم سلائیاں پِھروا دتیاں مؤرخ ابن الاثیر الجزری (متوفی 630ھ) نے اِس دا سبب ایہ بیان کيتا اے کہ القاھر باللہ الراضی د‏‏ی بیعت دے بعد وی خلافت تو‏ں دستبردار نہ ہُندا سی۔ اُس د‏‏ی تخت نشینی دے بعد جدو‏ں القاھر باللہ اُتے دستبرداری دے لئی زور ڈالیا گیا تاں اوہ رضا مند نہ ہويا، اِس انکار اُتے اُس د‏‏ی اکھاں اُتے سلائیاں پِھروا دتیاں گئیاں۔ اِس واقعہ دا سبب جو وی ہوئے مگر اِس د‏‏ی تصریح مؤرخ ابن مسکویہ (متوفی 421ھ/ 1030ء) دے بیان نال ہُندی اے کہ ایہ قابل نفرت فعل ترکاں دے ہی اشارہ اُتے عمل وچ آیا۔ القاھر باللہ نے اپنے زمانہ وچ معتوب امرا تو‏ں وڈی دولت حاصل کيت‏ی سی، الراضی نے ایہ سب دولت واپس وصول کرلئی-
حنابلہ
امام احمد بن حنبل (متوفی 241ھ/ 855ء) دے پیرؤکاراں نو‏‏ں حنبلی (جمع: حنابلہ) کہندے نيں۔ 323ھ/ 935ء وچ حنابلہ د‏‏ی وجہ تو‏ں بغداد وچ وڈا ہنگامہ بپا ہوئے گیا۔ اِس دا سبب ایہ ہويا کہ ترکاں ارو دوسری عجمی اقوام دے اثر تو‏ں بغداد د‏‏ی اخلاقی حالت عرصہ دراز تو‏ں بگڑی ہوئی سی۔ 323ھ/ 935ء وچ حنابلہ نے اِس د‏‏ی اصلاح د‏‏ی وجہ تو‏ں احتساب شروع کر دتا۔ فوجی افسران تے عام لوکاں دے گھراں وچ چھاپے ماردے تے جتھ‏ے نبیذ نظر آندی، اُسنو‏‏ں بہا دیندے، گانے والی عورتاں نو‏‏ں ماردے، آلاتِ موسیقی نو‏‏ں توڑ ڈالدے، مرداں نو‏‏ں عورتاں دے نال چلنے تو‏ں رکدے۔ اِنہاں دے احتساب تو‏ں بغداد وچ وڈا ہنگامہ بپا ہوئے گیا تے بغداد دے کوتوال نو‏‏ں اِنہاں دے خلاف کارروائی کرنا پئی۔ اِس نے شارع عام اُتے اک نال دو حنبلیاں دے اجتماع د‏‏ی ممانعت کردتی تے مذہبی مناظرےآں نو‏‏ں بالکل روک دتا۔ اِس تو‏ں حنابلہ دا جوش تے ودھ گیا، اُنہاں نے مار پیٹ شروع کردتی جو شافعی نظر آندا، اُسنو‏‏ں پٹوا دیندے۔ اِس تو‏ں بوہت سارے شوافع د‏‏یاں جاناں ضائع ہوئیاں۔ ایہ صورت دیکھ ک‏ے الراضی نے نہایت سخت احکا‏م جاری کیتے کہ جے حنابلہ اِنہاں مذہبی سخت گیریاں تو‏ں باز نہ آئے تاں اِنہاں نو‏‏ں پوری سزاء دتی جائے گی تے بے دریغ اِنہاں دا استحصال کيتا جائے۔
وزیر سلطنت ابن مقلہ د‏‏ی معزولی
324ھ/936ء وچ بغداد دیاں فوجاں ابن مقلہ دے خلاف اُٹھ کھڑیاں ہوئیاں تے اِس دے مکان اُتے حملہ کر دتا۔ اِسنو‏ں تے اِس دے بیٹےآں نو‏‏ں گھر چھڈ ک‏‏ے بھاگنا پيا۔ ساجیہ نے باغیاں نو‏‏ں سمجھیا بجھا کر واپس کيتا۔ محمد بن یاقوت تے ابن مقلہ وچ مخالفت سی۔ ابن یاقوت نو‏‏ں ابن مقلہ نے قید کروایا سی۔ اِس لئی ابن مقلہ نو‏‏ں یقین ہوئے گیا کہ ایہ کم محمد بن یاقوت د‏‏ی جماعت دا اے، چنانچہ اِس نے اِس نو‏‏ں خارج البلد کر دتا۔ اِس تو‏ں فیر فوجیاں وچ برہمی پیدا ہوئے گئی۔ ابن مقلہ دے غلاماں نے وڈی مشکل تو‏ں روکیا۔ ابن مقلہ نے دیکھیا کہ ساری ہنگامہ آرائی محمد بن یاقوت تے اِس دے بھائی مظفر د‏‏ی قید د‏‏ی بنا اُتے اے، اِس لئی مجبور ہوک‏ے مظفر نو‏‏ں رہیا کردینا پيا۔ رہائی دے بعد مظفر نے حجریہ نو‏‏ں بلیا ک‏ے ابن مقلہ نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا تے بغدادی فوجاں نے ابن مقلہ د‏‏ی جگہ دوسرے وزیر دے تقرر دا مطالبہ کيتا۔ الراضی نے وزیر دا انتخاب اِنہاں د‏‏ی رائے اُتے چھڈ دتا، اُنہاں نے عبد الرحمن بن عیسٰی نو‏‏ں وزیر بنالیا۔ تے ابن مقلہ نو‏‏ں اِس دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ اِس نے اِس تو‏ں وڈی دولت وصول د‏‏ی لیکن عبد الرحمن نااہل سی، اِس لئی چند ہی دناں دے بعد اِس نو‏‏ں وزارت تو‏ں مستعفی ہونا پيا۔ اِس دے پاس ابن مقلہ تو‏ں حاصل کيتی ہوئی وڈی دولت سی۔ اِس لئی اِس نو‏‏ں تے اِسنو‏ں دے بھائی نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے اِنہاں تو‏ں اک لکھ 70 ہزار اشرفیاں وصول کيتیاں گئیاں۔
ہارون بن غریب د‏‏ی بغاوت
الراضی د‏‏ی بیعتِ خلافت دے بعد ہارون بن غریب نو‏‏ں وی خلافت دا شوق سر چڑھیا۔ ہارون خلیفہ المقتدر باللہ دا ماماں زاد بھائی سی تے کوفہ، دینور، ماسبندان دے علاقےآں اُتے نائب حاکم سی۔ اِس لئی اِس نے لوکاں نو‏‏ں اپنی حمایت د‏‏ی دعوت دتی تے فوجیاں تے امرا وچو‏ں بوہت سارے لوک اِس دے نال ہوئے گئے۔ مال و دولت اِس دے پاس وافر مقدار وچ جمع ہونے لگی۔ اِس نے اپنا رعب و دبدبہ ودھیا لیا تے اِس دے قدم مضبوط ہوئے گئے۔ ہارون نے بغداد د‏‏ی جانب پیش قدمی دا ارادہ کيتا، تب اِس دے مقابلہ دے لئی محمد بن یاقوت جو نگران اعلیٰ سی، بغداد دے تمام فوجیاں نو‏‏ں لے ک‏ے اگے ودھیا تے لڑیائی چھڑ گئی، ایتھ‏ے تک کہ خود ہارون بن غریب وی نکل ک‏ے میدانِ جنگ وچ آ پہنچیا تے اِس فکر وچ رہیا کہ کسی طرح محمد بن یاقوت نو‏‏ں موقع پا کر گرفتار کرلے۔ اِتفاق تو‏ں ہارون دا گھوڑا اُسنو‏‏ں لے ک‏ے گر گیا تے اُس وقت اُس دے اک غلام نے اُس اُتے حملہ کرکے اُس دا سر تن تو‏ں جدا کر دتا تے محمد بن یاقوت دے سامنے لیا ک‏ے رکھ دتا۔ اِس دے بعد ہارون دے سبھی ساتھی شکست کھا کر بھج گئے تے ابن یاقوت اِس حالت وچ بغداد پہنچیا کہ ہارون بن غریب دا سر نیزے اُتے اُٹھائے ہوئے سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تمام شہری بہت خوش ہوئے تے الراضی د‏‏ی حکومت دے پہلے سال وچ نمودار ہونے والے فتنہ دا قلع قمع ہوئے گیا۔ (ابن کثیر نے اِس واقعہ دا صرف خلاصہ لکھیا اے جدو‏ں کہ ہور مؤرخین نے اِسنو‏ں مفصل بیان کيتا اے، ایتھ‏ے خلاصہ لکھیا گیا اے )۔
دولت عباسیہ د‏‏ی تقسیم تے عماد الدولہ دیلمی د‏‏ی حکومت
المتوکل علی اللہ دے قتل دے بعد خلافت عباسیہ زوال د‏‏ی جانب گامزن ہوچکيت‏ی سی، روز بروز خودسر اُمراء تے حوصلہ مند لوک اپنی خود مختار حکومتاں قائم کردے چلے گئے۔ اِنہاں خود مختار حکومتاں دے سلاطین، بادشاہ خلافت عباسیہ دے خلیفہ تو‏ں توثیق دے بغیر کدی حکمران تسلیم نئيں کیتے جاندے سن بلکہ اوہ سندِ خلافت دے متقاضی ہويا کردے سن ۔ سندِ خلافت دے بغیر خود مختار حکومت دے حکمران نو‏‏ں باغی ہی سمجھیا جاندا سی تے اوہ گھٹ تو‏ں گھٹ قانونی حیثیت دا حامل خیال نئيں کيتا جاندا سی۔ سندِ خلافت دے بعد اوہ قانونی حیثیت دے حامل ہوجاندے تے اُنئيں باقاعدہ خلیفہ بغداد د‏‏ی قانونی سرپرستی حاصل ہوجاندی سی۔ 322ھ/ 934ء وچ آل بویہ دے اک فرد عماد الدولہ دیلمی نے شیراز اُتے حملہ کرکے اپنی خود مختار حکومت قائم کرلئی- شیراز اُتے قبضہ دے بعد عماد الدولہ دیلمی نے ابن مقلہ تو‏ں مفتوحہ علاقےآں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی سند د‏‏ی درخواست کيتی تے خلافت بغداد د‏‏ی اطاعت دے ثبوت دے لئی اک معمولی رقم سالانہ اداء کرنے دا وعدہ کيتا۔ ابن مقلہ نے منظور ک‏ر ليا تے الراضی د‏‏ی جانب تو‏ں اِس نو‏‏ں خلعت تے لواء حکومت بھجوا دتا گیا۔ اِس تو‏ں اِس د‏‏ی عظمت و شان بہت ودھ گئی۔ اِس دے حریف مرداویج اُتے اِس دا ایہ اعزاز بہت گراں گزریا۔ اِس نے اِس اُتے فوج کشی کردتی۔ مرداویج اِس تو‏ں صرف اپنی اطاعت دا خواہش مند سی۔ عماد الدولہ دیلمی دے پیش نظر حالے تے مقاصد سن اِس لئی اُس نے مرداویج تو‏ں اُلجھنا مناسب نہ سمجھیا تے اِس د‏‏ی اطاعت تے خطبہ وچ اِس دا ناں لینے دا وعدہ کرکے صلح کرلئی- عباسی قلمرو وچ عراق تے خوزستان دا علاقہ نہایت سیر حاصل تے عباسی خلفاء د‏‏ی ذا‏تی جاگیر سی۔ اِس لئی اِس نو‏‏ں حکومت دے حصول دے لئی امرا وچ وڈی کشمکش رہندی سی۔ امیر یاقوت، عماد الدولہ دیلمی، مرداویج، ابو عبد اللہ بریدی سب اِس دے لئی دست و گریباں رہندے سن ۔ الراضی دے زمانہ وچ ایہ کشمکش عروج نو‏‏ں پہنچی، مرداویج دے قتل دے بعد عماد الدولہ دیلمی نے یاقوت نو‏‏ں شکست دے ک‏ے صلح کرنے اُتے مجبور کر دتا تے عراق تے خوزستان وچ اِس د‏‏ی قوت اِس قدر ودھ گئی کہ الراضی نے اِس نو‏‏ں فارس، عراق تے خوزستان دے مفتوحہ علاقےآں اُتے باقاعدہ مقرر کر دتا تے عماد الدولہ دیلمی نو‏‏ں شیراز نو‏‏ں مستقر بنایا۔ عماد الدولہ دیلمی جمادی الثانی 338ھ/ دسمبر 949ء تک حکومت کردا رہیا۔
مرداویج دا قتل
اِس مصالحت دے تھوڑے ہی دن بعد مرداویج نو‏‏ں اِس د‏‏ی فوج دے ترکاں نے قتل کر دتا۔ اِس دا ایہ سبب ہويا کہ آخر عمر وچ مرداویج دا مزاج بدل گیا، گل بات وچ عمائدِ سلطنت تو‏ں بگڑ جاندا سی۔ خصوصاً ترکاں دے نال اِس دا برتاؤ نہایت توہین آمیز سی۔ عید سدہ پارسیاں د‏‏ی اک عید سی جو 10 بہمن نو‏‏ں منائی جاندی سی، اِس وچ فارسی لوک وڈا جشن منا‏ندے سن، تمام کوہ و صحرا تے دشت و جبل وچ اگ روشن کردے سن ۔ اِس موقع اُتے مرداویج نے آتش افروزی د‏‏ی رسم دے لئی انتظام دا حکم دتا تے خود اِس دے معائنہ دے لئی گیا۔ ایہ انتظام اِس نو‏‏ں پسند نہ آیا تے ترکاں نو‏‏ں عمائدِ سلطنت اُتے اِس دا غصہ اُتارا۔ دوسرے دن اصفہان وچ داخل ہونے والا سی، اِس لئی فوجاں دے اجتماع د‏‏ی وجہ تو‏ں صبح تو‏ں ہی ہنگامہ د‏‏ی سی کیفیت پیدا ہوئے گئی۔ مرداویج بہت برہم ہويا، پُچھیا کہ خیمہ دے پاس کس دے گھوڑے نيں؟۔ دسیا گیا ایہ ترکاں دے نيں۔ ایہ سن کر تے برافروختہ ہوئے گیا تے حکم دتا کہ گھوڑےآں د‏‏ی زیناں اِنہاں دے سواراں دے پشت اُتے بنھ دتی جاواں تے اِسی طریقہ تو‏ں اِنہاں نو‏‏ں اصفہان وچ داخل کيتا جائے۔ اِس حکم د‏‏ی تعمیل ہوئی۔ ترک تے دیلمی اِس توہین تو‏ں بگڑ گئے۔ اصفہان وچ داخلہ دے بعد مرداویج تنہا حمام دے لئی گیا۔ ترکاں نو‏‏ں موقع مل گیا، اُنہاں نے وڑ ک‏ے قتل کر دتا۔ اِس دا بھائی وشمگیر اِس دا جانشین ہويا۔
یاقوت تے مظفر، محمد د‏‏ی گرفتاری
الراضی دا حاجب محمد ابن یاقوت اِس اُتے بہت حاوی سی۔ حکومت دے جملہ اِختیارات اِسی دے ہتھو‏ں اُتے سن ۔ وزیر دولت ابن مقلہ محض عضوء معطل سی۔ ایہ وڈا سازشی بندہ سی۔ ابن یاقوت دا اقتدار اِس نو‏‏ں گوارا نہ ہويا تے اِس دا دشمن ہوئے گیا تے الراضی تو‏ں اِس د‏‏ی خفیہ شکایات کرکے اِس نو‏‏ں ابن یاقوت تو‏ں برگزشتہ کر دتا۔ اِس نے محمد ابن یاقوت نو‏‏ں اِس دے بھائی مظفر گرفتار کرکے قید کر دتا۔
والی موصل ناصر الدولہ ہمدانی د‏‏ی مخالفت تے اطاعت
الراضی د‏‏ی جانب تو‏ں امیر ابوالحسن بن عبد اللہ بن حمدان الملقب بہ ناصر الدولہ ہمدانی موصل و دیار ربیعہ دا والی سی۔ اِس د‏‏ی روش بارگاہِ خلافت دے نال مخالفانہ سی۔ اِس لئی اِس دے چچا ابوالعلاء بن حمدان دے الراضی تو‏ں خفیہ اِس دے مقبوضات دے ٹھیکے لے لئی تے موصل پہنچیا۔ ناصر الدولہ ہمدانی نو‏‏ں اِس د‏‏ی خبر ہوئی تے اوہ اِس دے استقبال دے بہانہ تو‏ں ایتھ‏ے تو‏ں نکل گیا تے اک مقام اُتے رک گیا۔ ابوالعلاء موصل پہنچیا تاں معلوم ہويا کہ ناصر الدولہ ہمدانی دوسرے راستہ تو‏ں اِس دے استقبال نو‏‏ں گیا ا‏‏ے۔ ابوالعلاء اُس دے مکان اُتے ٹھہر گیا۔ ناصر الدولہ ہمدانی برابر خبراں لے رہیا سی۔ ابوالعلاء دے موصل پہنچدے ہی فوراً واپس آگیا۔ اِس نو‏‏ں گرفتار کرکے قتل کروا دتا۔ ابوالعلاء الراضی دا فرستادہ سی۔ اِس دا قتل گراں گزریا تے الراضی نے ابن مقلہ نو‏‏ں ناصر الدولہ ہمدانی دے مقابلہ اُتے روانہ کيتا۔ ناصر الدولہ ہمدانی وچ ابن مقلہ دے مقابلہ د‏‏ی سکت نہ سی، اِس لئی اُس نے موصل چھڈ دتا۔ ابن مقلہ چند دناں ٹھہر کر موصل دا انتظام درست کيتا تے اِس دے بعد علی بن طباب تے ماکرد دیلمی نو‏‏ں موصل د‏‏ی حفاظت دے لئی چھڈیا تے بغداد پرت گیا۔ ابن مقلہ د‏‏ی واپسی دے بعد ناصر الدولہ ہمدانی نے اِنہاں دوناں نو‏ں کڈ باہر کيتا تے الراضی تو‏ں عفوء تقصیر کرا دے دوبارہ موصل د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی سند حاصل کرلئی-
وفات
الراضی نے الراضی نے مرضِ استسقاء وچ بروز ہفتہ 9 ربیع الاول 329ھ/ 12 دسمبر 940ء نو‏‏ں بغداد وچ وفات پائی۔ الراضی د‏‏ی عمر بوقت وفات 31 سال 6 ماہ قمری تے 30 سال 6 ماہ 23 دن شمسی سی۔
اوصاف و خصائل
الراضی پست ہمت نہ سی حتیٰ المقدور اپنے اِقتدار نو‏‏ں سنبھالے رکھیا۔ اُس دے عہد دے امرا خود وی صاحبِ جوہر تے تہورِ شجاعت وچ یگانہ سن مگر الراضی د‏‏ی حسنِ قابلیت سی کہ بے دست و پاء ہُندے ہوئے اُنہاں نو‏‏ں مرہونِ منت بناندا رہیا۔
الراضی فوجی معاملات وچ کافی دقیق تجربہ کار ماہ سی، عباسی فوج گزشتہ کئی خلفاء دے ادوار تو‏ں زوال پزیر ہُندی چلی آ رہی سی، باقاعدہ اُصول جو وضع ہوئے سن اُنہاں اُتے عباسی فوج دا کئی سالاں تو‏ں عمل جاری نئيں ہُندا سی۔ الراضی نے فوجی معاملات نو‏‏ں درست کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ علامہ جلال الدین سیوطی نے لکھیا اے کہ: الراضی آخری خلیفہ سی جس نے فوج د‏‏ی تنخواہ دے قواعد بنائے۔"
الراضی کئی معاملاتِ خلافت و اُمور وچ آخری خلیفہ ثابت ہويا اے جنہاں نو‏ں علامہ خطیب بغدادی نے بیان کيتا اے تے اِنئيں بیانات نو‏‏ں علامہ جلال الدین سیوطی نے نقل کيتا ا‏‏ے۔ علامہ خطیب بغدادی (متوفی 463ھ/ 1071ء) نے الراضی دے متعلق کہیا اے کہ الراضی باللہ دے بہت زیادہ فضائل نيں مگر منجملہ اِنہاں دے ایہ کہ اوہ آخری خلیفہ اے جس دے اشعار مدون ہوئے۔ اوہ آخری خلیفہ سی جس نے فوج د‏‏ی تنخواہاں دے متعلق قوانین مرتب کیتے۔ اوہ آخری خلیفہ گزریا اے جس نے جمعہ وچ خطبہ پڑھیا۔ اوہ آخری خلیفہ ہويا اے جس نے ندماء دے نال اسيں جلیسی اختیار کيتی تے اوہ آخری خلیفہ اے جس نے خلفائے متقدمین د‏‏ی رسوم دے مطابق اِنعام تقسیم کیتے۔ اوہ آخری خلیفہ اے جس نے قدماء دے مطابق اپنی ہیئت تے لباس مقرر کيتا۔
خطبہ جمعہ
الراضی خلافت عباسیہ دا آخری خلیفہ اے جس نے منبر اُتے خطبہ دتا۔ نمازِ جمعہ خود پڑھاندا تے خطبہ بلیغ دیندا سی۔ ابو الحسن زرقویہ کہندے نيں کہ اسماعیل خطبی شبِ عید نو‏‏ں الراضی دے پاس گئے، الراضی نے اُنہاں تو‏ں پُچھیا کہ کل عید د‏‏ی نماز پڑھانے دے بعد کيتا دعا مانگاں؟۔ اُنہاں نے کہیا: تسيں ایہ آیت بطور دعا پڑھنا:
رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ (سورۃ الاحقاف: آیت 15)
'''اے میرے رب! مینو‏ں تاں توفیق دے کہ تاں نے جو اِحسان مجھ اُتے تے میرے ماں باپ اُتے کیتے نيں، اُنہاں دا شکر گزار بناں تے ایہ کہ نیک عمل کراں جنہاں نو‏ں تاں پسند کرے تے میرے لئی میری اولاد نو‏‏ں نیک بنا دے۔ وچ تیری طرف رجوع کردا ہاں تے وچ فرمانبرداراں وچ ہون۔''' الراضی نے کہیا: آپ نے سچ فرمایا، میرے لئی ایہ دعا بہت بہتر ا‏‏ے۔ اِس دے بعد 400 دینار اک غلام نو‏‏ں دے ک‏ے اُنہاں دے نال کر دتا۔
حوالے
گٹھ:عباسی خلافت
خارکیف لئی لڑائیاں (۲۰۲۲)
خارکیف دے لئی لڑائیاں - خارکیف شہر تے اس دے گردونواح اُتے کنٹرول دے لئی جنگی کارروائیاں، جو کہ فروری ۲۰۲۲ تو‏ں خارکیف دے علاقے، خارکیف دے علاقے پر، روسی فوجیاں دے یوکرین وچ پورے پیمانے اُتے حملے دے دوران جاری نيں۔
فروری
سجے|thumb|150x150px| "ہیرو پرتی" میٹرو اسٹیشن، بم پناہ گاہ وچ تبدیل (۲۴٫۰۲٫۲۰۲۲) سجے|thumb|165x165px| کھرکیف وچ رہائشی عمارت، ۲۶ فروری ۲۰۲۲ نو‏‏ں روسی گولہ باری تو‏ں تباہ ہوئی۔ ۲۴ فروری ۲۰۲۲ ناں، تقریباً 5:00 (UTC+۲)، روسی حملہ آوراں نے خارکیف اُتے گولہ باری شروع کيتی۔ ۲۶ فروری دی رات نو‏‏ں دفاعی پیش رفت دے معاملات سامنے آئے۔ دشمن دے کئی ٹینک خارکیف وچ داخل ہوئے، تباہ ہو گئے تے یوکرائنی فوجیاں نے کنٹرول بحال کر لیا۔
۲۵ فروری دی شام ناں، روسیاں نے بچےآں دے علاقائی ہسپتال تے بلڈ سروس سینٹر ( کلوچکیوسکا اسٹریٹ اُتے واقع) اُتے کلسٹر وار ہیڈ دے نال راکٹ تو‏ں حملہ کيتا۔ اک شخص جو خون دا عطیہ دینے دے لئی اپنی باری دا انتظار کر رہیا سی مر گیا ۔
۲۶ فروری ناں، مسلح افواج نے ہور دو تخریب کاراں نو‏‏ں حراست وچ لیا۔ روسی قیدیاں وچو‏ں اک نے خود نو‏‏ں پھانسی دے دتی۔
گولہ باری دے نتیجے وچ خارکیو گیس پائپ لائن تباہ ہو گئی ۔
کھارکیو دی علاقائی ریاستی انتظامیہ دے سربراہ نے اطلاع دتی: دشمن دا سامان سڑک دے بیچاں بیچ پھینکتے ہوئے، ۵-۱۰ افراد دے گروپاں نے یوکرین دے فوجیاں دے سامنے ہتھیار ڈال دتے۔ جداں ہی اوہ مسلح افواج دے گھٹ تو‏ں گھٹ اک نمائندے نو‏‏ں دیکھدے نيں۔ — ظاہر. قابضین دے لئی ایہ وہم پیدا کيتا گیا کہ شہر تقریباً لاوارث ہو چکيا اے تے آسان شکار بن جائے گا۔ اس دے بعد، قابضین نو‏‏ں شہر دی گہرائی وچ جانے دی اجازت دتی گئی تے لیکویڈیشن شروع کر دتی گئی ۔ خارکیف وچ، روسی ڈی آر جیز تے فوجی اہلکاراں تو‏ں جھاڑو دی جا رہی اے جو شہر وچ داخل ہوئے نيں ۔ لڑائی دے نتیجے وچ روسی فوجیاں نے کئی ٹائیگر گاڑیاں کھو دتاں تے افرادی قوت نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا۔ یوکرائنی فوجیاں نے اک BTR-4 کھو دتا۔ وقت_thumb=0:08|thumb|شوٹنگ ۲۸ فروری ۲۸ فروری کو یوکرین دی فوج نے خارکیف کے دفاع دے دوران روسی حملہ آوراں تے ان دے آلات نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ دشمن دے نقصانات - 15 ہلاک، ۴ گرفتار۔ دوپہر دے وقت، خارکیف کو "گراڈا" دا زبردست حملہ کرنا پيا۔ - درجناں ہلاک تے سینکڑاں زخمی؛ مرنے والےآں وچ - 3 بچے
یکم مارچ
وقت_thumb=0:04|thumb|یکم مارچ نو‏‏ں کھارکیو د‏‏ی علاقائی ریاستی انتظامیہ د‏‏ی گولہ باری thumb| گولہ باری دے بعد کھارکیو د‏‏ی علاقائی ریاستی انتظامیہ یکم مارچ نو‏‏ں روسیاں نے فریڈم اسکوائر اُتے میزائل حملہ کيتا ۔ سمیت ۶ افراد زخمی ہوگئے۔ - اک بچہ ۔ علاقائی ریاستی انتظامیہ د‏‏ی عمارت جزوی طور اُتے تباہ ہو گئی۔ ملبے تو‏ں چھ افراد نو‏‏ں بچا لیا گیا، تقریباً ۲۰ زخمی ، ۲۹ ہلاک. پڑوسی عمارتاں نو‏‏ں وی نقصان پہنچیا، بشمول سلووینیا دا قونصل خانہ تے اسٹیٹ انسٹی ٹیوٹ فار ڈیزائننگ انٹرپرائزز آف دتی کوک اینڈ کیمیکل انڈسٹری ۔
انہاں نے روسی بیلگوروڈ تو‏ں فائر کیتا، اک Tu-22 اسٹریٹجک بمبار میزائل کیریئر تو‏ں، جس نے کھارکیو وچ ۱۶ فضا تو‏ں سطح اُتے مار کرنے والے میزائل داغے ۔
تقریباً ۱:۲۰ بجے، اک ہور فضائی حملہ کيتا گیا۔ نووباورسکی ایونیو، ۹۵ اُتے اک ۵ منزلہ رہائشی عمارت جزوی طور اُتے تباہ ہو گئی، اوتھ‏ے متاثرین تے بوہت سارے زخمی نيں - 8 افراد ہلاک، ۸ زخمی۔ دشمن دا طیارہ مار گرایا گیا۔ میدان Svobody نو‏‏ں وی شدید نقصان پہنچیا۔
یوکرین د‏‏ی مسلح افواج د‏‏ی اک نامکمل مشینی بٹالین نے روسی مسلح افواج د‏‏ی ۲۰۰ويں بریگیڈ دے 1st BTGR نو‏‏ں شکست دتی، جس د‏‏ی ذا‏تی طور اُتے قیادت بریگیڈیئر جنرل ڈینس کوریلو ک‏ر رہ‏ے سن، ۳۰ آلات نو‏‏ں تباہ تے قبضہ وچ لے لیا گیا۔ اس جگہ پر، یوکرین دے ATGM جیولن دے حساب کتاب نے روسی 2S3 اکاتسیہ خود تو‏ں چلنے والی بندوق نو‏‏ں تباہ کر دتا ۔
ادھی رات تو‏ں پہلے، حملہ آور نے ٹینک سکول اُتے حملہ کر دتا ۔
15:55 - شہر اُتے بمباری کرنے والے دشمن دے طیارے نو‏‏ں مار گرایا گیا۔ ایہ بازار "لوسک" دے نیڑے گرا۔ شام ۶:۵۰ پر، سابق بائیتھلیٹ ایوگینی مالیشیف ، جو اپنے آبائی شہر دا دفاع ک‏ر رہ‏ے سن، کھرکوف دے نیڑے اک جنگ وچ ہلاک ہو گئے ۔
۱۶:۱۵ اُتے روسی مسلح افواج نے شہر اُتے میزائل حملہ کيتا۔ سٹی ہسپتال، اک فیکٹری تے اک پنج منزلہ عمارت نو‏‏ں نقصان پہنچیا ۔ ۸ افراد ہلاک، ۶ زخمی، ۳۸ نو‏‏ں بچا لیا گیا۔ پروجیکٹائل گاگارین ایونیو اُتے اک رہائشی کوارٹر وچ گرا۔
یوری بٹوسوف دے مطابق، BMP-2 اُتے یوکرائنی جنگجوواں نے اک جیولن دے نال روسی مسلح افواج د‏‏ی ۲۰۰ويں موٹرائزڈ رائفل بریگیڈ تو‏ں ۶ نويں روسی T-80BVM ٹینکاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا، جس د‏‏ی کمانڈ کرنل ڈینس کوریلو ک‏ر رہ‏ے نيں۔
۲ مارچ
thumb| کھارکیو یونیورسٹی د‏‏ی اقتصادیات د‏‏ی فیکلٹی، ۲ مارچ ۰۰:۵۵ پر، قابضین نے فضائیہ دے ناں تو‏ں منسوب خارکیف نیشنل یونیورسٹی د‏‏ی بیرکاں اُتے فضائی حملہ کيتا۔ I. کوزہڈُبیا سڑک اُتے کلوچکیوسکا ۲۲۸، بیرکاں وچ اگ لگ گئی ۔
۲ مارچ د‏‏ی صبح، روسی فوجیاں نے کھارکیو نیشنل یونیورسٹی د‏‏ی فیکلٹی آف اکنامکس د‏‏ی عمارت اُتے حملہ کيتا (عمارت تباہ ہو گئی سی، اوتھ‏ے وڈے پیمانے اُتے اگ لگی سی ) تے قریبی علاقے دے پولیس ڈیپارٹمنٹ د‏‏ی عمارت تے ایس بی یو ۴ پولیس اہلکار شہید۔ اک کروز میزائل سٹی کونسل د‏‏ی عمارت اُتے گرا ۔ راکٹ حملے تو‏ں قریبی محل آف لیبر وی جزوی طور اُتے تباہ ہو گیا۔ اس دے نال ہی نیڑے واقع کارازن یونیورسٹی د‏‏ی سائنسی لائبریری وی متاثر ہوئی ۔
اک روسی پرکشائیل ڈورمیشن کیتھیڈرل اُتے گرا، جتھے لوک دشمن تو‏ں چھپے ہوئے سن ; Antoniivska چرچ تے Zhon Myronositsy چرچ نو‏‏ں گولہ باری تو‏ں نقصان پہنچیا. قابضین نے بچےآں دے کھیل دے میدان اُتے وی اک راکٹ فائر کيتا ۔
۳ مارچ
خارکیف دے قریب، یوکرین د‏‏ی مسلح افواج نے تمان تے کانتیمیریو ڈویژناں دے روسی ٹینک یونٹاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے قبضہ ک‏ر ليا ۔ روسی قابض افواج نے Yakovlivka اُتے بمباری کيتی۔ گھٹ تو‏ں گھٹ تن افراد ہلاک، ۸ زخمی ہوئے سہ پہر ۳:۴۰ دے نیڑے روسی قابضین نے کھارکیو دے رہائشی علاقےآں اُتے زبردست حملہ کيتا۔ " شمالی سالٹیوکا " مائکرو ڈسٹرکٹ سب تو‏ں زیادہ متاثر ہويا۔ - مجموعی طور پر، تقریباً اپارٹمنٹ عمارتاں جل ک‏ے خاکستر ہو گئياں۔ شام دے وقت شہر وچ حالات کشیدہ رہ‏ے، "سالٹیو ڈپو" اُتے زور دار حملہ ہويا، جتھے ٹرام تے بساں موجود نيں ۔
۴ مارچ
thumb| FAB-500 فضائی بم، ڈیمائننگ دے دوران ہٹا دتا گیا۔ اس روز وی گولہ باری جاری رہی، خاص طور اُتے قابضین نے رہائشی عمارتاں نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے ہوئے سونے والے علاقےآں اُتے گولہ باری کيتی۔ ریجنل اسٹیٹ ایڈمنسٹریشن د‏‏ی عمارت، ڈورمیشن کیتھیڈرل تے کارازن یونیورسٹی اُتے وی میزائل حملے کيتے گئے ۔
۵ مارچ
خارکیف دے قریب، یوکرین د‏‏ی مسلح افواج دے یونٹاں نے جوابی کارروائی شروع کيتی۔ - "LDNR" فورسز نے مقبوضہ علاقےآں د‏‏ی طرف پسپائی اختیار کيتی ۔ انہاں د‏‏ی روانگی دے بعد، 3 BM-21 "Grad" اک تو‏ں زیادہ راکٹ لانچر تے دو 152-mm خود تو‏ں چلنے والے توپ خانے "Akatia" نو‏‏ں ضبط ک‏ر ليا گیا
۶ مارچ
گٹھ:مارچ ۲۰۲۲ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:فروری ۲۰۲۲ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گوالیار گھرانا
حوالے
گٹھ:سنگیت گٹھ:برصغیر دے سنگیت گھرانے گٹھ:موسیقی
ارارات (فلم)
ارارت 2002 دی کینیڈیئن-فرینچ تریخی - ناٹک فلم اے۔ جو اٹوم ایگویان ولوں ڈاریکٹ کیتی گئی سی اتے چارلز ازناوور، کرسٹوپھر پلومر، ڈیوڈ الپے، ارسینی کھنجیاں، ایرک بوگوسیئن، بروس گرینوڈّ اتے ایلیئس کوٹیاس ہن۔ ایہہ ٹورانٹو وچ اک پروار اتے فلم دے عملے بارے اے جو 1915 وچ ارمینیائی نسل کشی دوران وین دی رکھیا اُتے مشتمل اے۔ اس خاص تریخی گھٹنا دے انسانی پرجذبات دی پڑچول کرن توں علاوہ، ارارت سچ دے سبھاء اتے کلا ولوں اس دی نمائندگی دی جانچ کردا اے۔ نسل کشی نوں ترکی دی سرکار ولوں ووادت کیتا گیا اے، ایہہ اک مدعا اے جو انشک طور تے راغب اے اتے فلم وچ کھوجیا گیا اے۔
ایہہ فلم 2002 دے قان فلم پھیسٹیول وچ مقابلے توں باہر دکھائی گئی سی۔ اس نے 23 ویں گینی اوارڈ وچ پنج انعام جتے، جس وچ سبتوں ودھیا موشن پکچر شامل اے۔
پلاٹ
ٹورانٹو وچ، اک ارمینیائی کینیڈیئن پروار دی اگوائی اک بیواہ انی کر رہی اے، جس دے پتی نے ترکی دے راجسفیر دا قتل کرن دی کوشش کیتی سی۔ اسدا جوان بیٹا رفیع اسدی متریئی بھین سیلیا نال جنسی تعلق وچ شامل اے۔ جس نے عینی اتے اپنے پیؤ نوں اک چٹان توں ڈگن دا الزام لایا اے۔جدوں کہ انی کہندا اے کہ اوہ پھسل گیا اتے ڈگّ پیا۔ انی نے آرمینیائی امریکی چترکار ارشیلے گورکی اُتے کلا اتہاس دیاں پیشکاریاں دتیاں، جس وچ سیلیا لگاتار آؤندی رہندی اے اتے انی نوں عوامی طور' تے سچائی نوں لکاؤن بارے ہیکلنگ کردی اے۔
اک ارمینیائی فلم ڈریکٹر، ایڈورڈ سرویان، آرمینیائی نسل کشی، وین ریزسٹینس اتے گورکی بارے اک فلم بناؤن دے ٹیچے نال ٹورانٹو پہنچ گیا۔ عینی نوں اک تریخی صلاح کار دے طور اُتے رکھیا گیا اے، جس نال رفیع اپنی ماں دے نال پروجیکٹ' تے کم کر رہا اے۔ علی نامک اک ترکی ترکی کینیڈیئن اداکار نوں اس ویلے وڈا بریک ملدا اے جدوں اوٹومن دے گورنر جیوڈیت بیئی وجوں پیش کیتا جاندا اے۔ علی نسل کشی دے اتہاس بارے پڑھدا اے، جس بارے اسنے پہلاں کدے نہیں سنیا سی، اتے رفیع نوں ناراض کردا اے جدوں اوہ سرویان نوں کہندا اے کہ اسدا مننا اے کہ اوٹومینز نے محسوس کیتا کہ نسل کشی نوں جائز ٹھہرایا گیا سی، پہلے عالمی لڑائی دے مدنظر رفیع علی نوں سمجھاؤن دی کوشش کردا اے کہ ارمینیئن اوٹومانی سامراج دے شہری سن اتے ترک اوہناں نال لڑائی وچ نہیں سن۔ علی نے ایہہ مقابلہ ردّ کردیاں کیہا کہ اوہ دوویں کینیڈا وچ پیدا ہوئے سن اتے اوہناں نوں مل کے نسل کشی نوں اگے ودھاؤن دی کوشش کرنی چاہیدی سی۔
رفیع دے ترکی توں اڈان بھر کے کینیڈا پرتن توں بعد، اس نوں ایئرپورٹ سرکھیا تے ڈیوڈ نام دے رٹائرڈ کسٹم اہلکار ولوں پچھگچھّ کیتی گئی، جسدا مننا اے کہ رفیع نشیاں دی تسکری دی سازش وچ شامل سی۔ نشہ چھڈاؤن والے کتیاں نوں نوکری دین دی بجائے، ڈیوڈ لمبے ویلے تے رفیع نال گل کرنا پسند کردا اے اتے رفیع دا دعوہ اے کہ اسنے ترکی وچ وادھو پھٹیج شوٹ کرن لئی خود لیا اے۔ دراصل، فلم اس رات پریمیئر کر رہی اے۔ اپنے بیٹے توں راغب، ڈیوڈ راپھی نوں بے قصور منن دی چون کردا اے اتے اسنوں رہا کردا اے۔ فلم دی پھساؤنی اس دے نال رہی، حالانکہ، ڈیوڈ نوں ہیروئن رکھن دی کھوج ملی۔
کاسٹ
left|thumb|246x246px| چارلز ازناوور سٹارز ایڈورڈ سروین دے طور تے
تھیم
فلم دا اک ہور تھیم پیڑھیاں وچ پاڑا اے، کیونکہ ایہہ پتہ لگاؤندا اے کہ بعد دیاں پیڑھیاں اپنے آپ وچ ارمینیائی نسل کشی دی بجائے تریخی ریکارڈ نوں کویں سمجھدیاں ہن۔ فلم وچ ارمینیائی کینیڈیئن کردار اپنی وراثت دے نال سمبل دی پچھان کردے ہن، جویں کہ ماؤنٹ ارارت دیاں تصویراں۔ خیالی ارشائیل گورکی دے نشان اک بٹن اتے اسدی ماں دی فوٹو ہن۔  فلم وچ گورکی نوں ارمینیائی لوکاں دے اتہاس اتے اجوکی زندگی دے وچ اک جوڑ وجوں درسایا گیا اے۔
ترقی
ڈریکٹر ایٹم ایگویان اتے اوہناں دی بیوی اداکارہ ارسینی کھنجیاں، ارمینیائی کینیڈیئن ہن اتے ایگویان دے کجھ پرکھیاں دی نسل کشی وچ گمّ گیا سی۔ ایگویان نے اوہناں دے بیٹے ارشیلے نوں نسل کشی دی وضاحت کرن دی کوشش کیتی سی، جدوں اوہ چھ سالاں دا سی۔ارشیلے نے پچھیا، "کی ترکاں نے معاف کیتا؟" فلم ارارت اس پرشن دے جواب وجوں تیار کیتی گئی اے۔ پروڈیؤسر رابرٹ لینتوس نے وعدہ کیتا سی کہ جے نسل کشی بارے اک فلم دی حمایت اوہ کراں گا جے ایگویان کدے اس نوں بناؤن لئی تیار محسوس کردا اے۔ الائنس فلماں نے ایگویان نوں 12 ملیان ڈالر دا بجٹ حاصل کیتا۔
فلمایا
thumb|256x256px| فلم وچ وین دی رکھیا نوں مڑ بنایا گیا سی۔ سنیمیٹوگراپھی لئی، ایگویان نے اپنے اکثر شراکت دار پال سروسی نال کم کیتا، گرمیاں 2001 دے دوران 45 دناں توں ودھ ویلے تے شوٹنگ ہویوین دی رکھیا نوں درساؤندے ہوئے لڑائی دے درشاں دی شوٹنگ ڈرمہیلر، البرٹا وچ کیتی گئی سی، کجھ فوجی اصل وچ کمپیوٹر تیار کیتے گئے سن۔ وین پنڈ کمپٹر وی تیار کیتے گئے سن۔
ہور مورت ٹورانٹو دے چیری بیچ اُتے شوٹ کیتے گئے سن۔ ترکی ولوں نسل کشی توں انکار کیتے جان کارن فلم دی شوٹنگ ترکی وچ نہیں کیتی جا سکی سی جاں اصل ماؤنٹ ارارت وچ ۔
فلم نوں کرن لئی پرانے کینیڈا دی پارلیمنٹ نوں ووٹ ارمینیائی نسل کشی نوں مانتا 2004 وچ کیتی گی سی۔ گویان نے کیہا کہ ایہہ ہور وی ضروری اے کہ ترکی سرکار نے سچائی نوں قبول کیتا سی۔
جاری
شروع وچ جلماز کاراکوینلو ، ترکی دے راج وزیر، نے کیہا کہ ترکی دی سرکار اس فلم دا جنا ممکن ہو سکے خلاف کریگی۔ حالانکہ ترکی دی سرکار نے فلم نوں ترکی وچ چلن دی اجازت دے دتی سی، جویں کہ اس ویلے، پرگٹاوے دی آزادی ودھاؤن دی کوشش کیتی جا رہی سی تاں کہ ترکی یورپیئن یونین وچ شامل ہو سکے۔ بیلگ فلم نوں ترکی دی سرکار توں ترکی وچ ہی اس فلم نوں رلیز کرن دی اجازت سی، پر صدر نے جدوں “کاروائی کرن” دا وعدہ کیتا سی، ادوں اس گل دی چون نہیں کیتی۔ ایہہ چار سال بعد ترکی ٹیوی سٹیشن کنالٹرک اُتے چلیا۔
باکس آفس
15 نومبر نوں محدود رلیز توں بعد پہلے ہفتے وچ، فلم دا متعلق سکرین $ستن، 35,188 اے۔ اس نے 18 نومبر تک پنج تھئیٹراں وچ 2 162,000 بنا لئے۔ 24 دناں تک، اس نے اتری امریکہ وچ 1.1 ملیان ڈالر دی کمائی کیتی سی۔
فلم نے اپنی ٹیچے نوں 30 جنوری 2003 نوں پورا کیتا، اتری امریکہ وچ 55 1,555,959 دی کمائی نال۔ اس نے کل 74 2,743,336 وچ ہور علاقیاں وچ 18 1,187,377 دی کمائی کیتی۔
تنقیدی رسیپشن
تنقیدی رسیپشن زیادہتر منفی سی۔ کینیڈا وچ، دِ گلوب اینڈ میل نے لکھیا "النکار بھڑکا ہندے ہن، پر بہت وار، درشک سپردگی دے مکینکاں ولوں حیران رہِ جاندے ہن۔" برائن ڈی جوہنسن نے میکلینز لئی لکھدیاں اس نوں نراشاجنک دسیا، حالانکہ ایہہ دلچسپ وی اے، اتے کیہا کہ ایہہ لالسا دے باو جود گھٹ گیا۔ نیشنل پوسٹ دی تجزیہ وچ کیہا گیا اے کہ "ایگویان لگبھگ سارے پکھاں نوں دکھاؤن دی ضرورت توں اپاہج اے۔" ٹورانٹو انٹرنیشنل فلم پھیسٹیول وچ، ججاں دے قومی پینل نے اس نوں سال دے پہلے 10 ستھان وچ رکھیا۔-- روجر ایلبرٹ نے اس نوں ڈھای ستارے دتے، اس نوں "بے لوڑی الجھن" کہہ کے کیہا، "ایہہ واضع طور اُتے ایگویان دے دل توں آؤندا اے" پر " بہت زیادہ پدھری، بہت زیادہ بے لوڑا اوکھا، بہت دھندلا" اے۔ اسنے ایہہ وی کیہا کہ ایہہ ووادت اے کہ اڈولپھ ہٹلر ولوں فلم دا ایہہ حوالہ کہ ارمینیائی نسل کشی بھلّ گئی اے سچی اے جاں نہیں۔ ، سٹیپھن ہولڈن نے فلم نوں "تریخی یادداشت دا ڈونگھا عکس" کیہا، اتے "سال دی سبھ توں سوچی-سمجھی فلم نوں ختم کیتا۔" بیبیسی دے ٹوم ڈاوسن نے ایگویان دے ہور کماں دی تلنا وچ فلم "بے ایمان اتے دوشی محسوس ہندی اے" لکھی اے۔ ارارات نوں اک 55% اُتے ریٹنگ ہن سڑے ٹماٹر، 76 تجزیہ دے بنیاد' تے، اُتے اے اتے 62 دے اک میٹاسکور ( "عامَ مطابق تجزیہ") میٹاکریٹک ۔
قوم پرست تنقید
کینیڈا دے ایتھنک ترکس نے ڈزنی اتے اسدیاں معاون کمپنیاں ولوں فلماں دا بائیکاٹ کرن دا تجویز دتا سی اتے کئی قوم پرست الوچکاں نے ایگویان نوں ای-میل بھیجی اتے ویبسائیٹاں قائم کیتیاں کہ فلم دا ادھار صحیح نہیں اے کجھ ویکتیاں نے ایگویان نوں دھمکیاں بھیجیاں، جنہاں وچ ایہہ بیان وی دتے گئے کہ فلم دی رلیز ہون نال ترکی وچ ارمینی واسیاں لئی خطرہ ہو سکدا اے ۔ فلم تماہی وچ کیہا گیا اے کہ " ارارت نے غصے وچ آئے انکار اتے نفرت بھڑکاؤن دے الزاماں دے نویں دور نوں چھوہ لیا۔"
تعریف
فلم نے کئی ایوارڈ جتے۔ ایہناں وچ 23 ویں جینی اوارڈ وچ پنج انعام شامل سن، جس نوں ارارت سٹار ارسینی کھنجیاں نے اداکار پیٹر کیلگھن دے نال شراکت دار بنایا ۔ ایگویان موجود نہیں سی۔ 2008 وچ، اسرائیل دی سرکار نے ایگویان نوں "ماضی دی سرجناتمک پیشکاری" لئی ڈین ڈیوڈ انعام وی دتا سی۔ارارت خاص طور اُتے اعزاز دا کارن سی۔
حوالے
گٹھ:انگریزی فلماں گٹھ:2002 دیاں فلماں گٹھ:فلماں
وجے راجے سندھیا
وجی راجے سندھیا گوالیار گھرانے دی راجماں اتے بھارتی سیاستدان سی۔ برطانوی راج ویلے وی اوہ گوالیار ریاست وچ جیواجیراؤ سندھیا نال مکھ شخصیتاں وچوں اک گنی جاندی سی۔ اس توں بعد اوہ سیاست وچ آئی اتے بھارتی پارلیمنٹ دے دوناں ایوانان دی میمبر رہی۔ اوہ جن سنگھ  اتے بھارتی جنتا پارٹی دی وی کم شیل میمبر رہی۔
حوالے
گٹھ:گوالیار دا سندھیا شاہی خاندان گٹھ:مدھ پردیش دے لوک گٹھ:گوالیر دی تریخ گٹھ:بھارتی جنتا پارٹی دے سیاستدان گٹھ:بھارتی شاہی عورتاں گٹھ:بھارتی لوک
ایڈوین آرنلڈ
سر ایڈون آرنولڈ کیسیائیئی سیئیسائی (10 جون 1832 – 24 مارچ 1904) اک انگریز شاعر اتے صحافی سی، جو اپنی رچنا د لائیٹ آف ایشیا لئی سبھ توں جانیا جاندا اے۔
جیونی
ارنولڈ دا جم گریوسینڈ، کینٹ وکھے ہویا سی۔ اوہ اک سسیکس میجسٹریٹ رابرٹ کولس ارنولڈ دا دوجا پتر سی۔ اسنے کنگز سکول، روچیسٹر وچ؛ کنگز کالج لنڈن ؛ اتے یونیورسٹی کالج، آکسفورڈ، سکھیا حاصل کیتی۔ یونیورسٹی کالج وچ پڑؤہدے ویلے اسنے 1852 وچ "بیلشازاہ دی دعوت" موضوع اُتے شاعری لئی نیوڈیگیٹ انعام جتیا۔ اوہ برمنگھم دے کنگ ایڈورڈ سکول وکھے سکول ماسٹر لگ گیا اتے 1856 وچ پونا وکھے سرکاری سنسکرت کالج دا پرنسپل بن کے بھارت چلا گیا، اس عہدے تے اسنے ستّ سالاں تک سیوا نبھائی۔ اس عرصے وچ 1857 دی جنگ آزادی دا سماں وی شامل سی، جدوں اوہ اجہیاں سیواواں حاصل کر سکیا، جنہاں لئی بمبے کونسل وچ لارڈ ایلفنسٹن نے عوامی طور تے اسدا دھنواد کیتا سی۔
1861 وچ انگلینڈ واپس پرط کے اسنے ڈیلی ٹیلیگراف دے سٹاف وچ صحافی وجوں کم کیتا۔ اس اخبار نال اوہ چالی سالاں توں وی ودھ ویلے لئی اڈیٹر وجوں جڑیا رہا اتے بعد وچ اوہ اس دا مکھ اڈیٹر بنیا۔ ایہہ اوہی سی جسنے ڈیلی ٹیلیگراف دے مالکاں طرفوں نیویارک ہیرلڈ نال مل کے، ایچ ایم سٹینلی دی افریقہ دی سفر دا پربندھ کیتا سی تاں جو کانگو ندی دے وہن دی کھوج کیتی جا سکے، اتے سٹینلے نے اس دے نام `تے ایلبرٹ ایڈورڈ نینجا دے اتر-مشرق وچ اک پہاڑ دا نام رکھیا۔
ارنولڈ نوں سارے افریقی براعظم دے آرپار اک وڈی ٹرنک لائن دا وچار سبھ توں پہلاں دین دا سہرا وی دینا چاہیدا اے، کیونکہ 1874 وچ اسنے سبھ توں پہلاں " کیپ ٹو کائرو ریلوے " شبداں دی ورتوں کیتی جنہاں نوں بعد وچ سیسل روڈز نے مشہور کیتا۔
ایپر اوہ اک شاعر ہون دے ناطے اوہ اپنے ہم عصر لوکاں وچ ودھیرے جانیا جاندا سی۔ مشرق دے جیون اتے فلسفہ دی انگریزی شاعری دے روپ وچ وضاحت دا ساہتی ٹیچا سی جو اسنے ہمیشہ اپنے اگے رکھیا۔ اس پکھوں اس دا مکھ کم د لائیٹ آف ایشیا جاں د گریٹ ریننسیئیشن اے۔ مکت شعری دی اس کتاب دے اٹھ حصے ہن۔ اسدا بہت ساریاں وکھ وکھ بولیاں وچ ترجمہ کیتا گیا اے۔ ہندی وچ آچاریہ رام چندر شکلا نے اتے پنجابی وچ گربخش سنگھ پریتلڑی نے اسدا ترجمہ کیتا۔
بعد دی تنقید نے شاید ارنولڈ نوں دوجے برتانت-کاونت دی کوشش کرن دا سجھاء دتا جس دی مرکزی ہستی عیسائی دھرم دا بانی یسو ہونا چاوے، جویں پہلے دی مرکزی ہستی بدھ دھرم دا بانی سی۔ پر حالانکہ د لائیٹ آف د ورلڈ (1891)، جس وچ اس نے روپ دھاریا، وچ کافی شاعری گن سن، اس وچ اس تھیم اتے سیٹنگ دی نوینتا دی گھاٹ سی جس نے پچھلی شاعری نوں اس دے آکرشن دا زیادہ حصہ حاصل کیتا سی؛ اتے ایہہ لائیٹ آف ایشیا والی کامیابی نوں دہراؤن وچ ناکام رہا۔ ارنولڈ دی شاعری دیاں ہور پرمکھ کتاباں سن انڈین سونگ آف سونگز (1875)، پرلز آف د فیتھ (1883)، د سونگ سیلیشیئل (1885)، ود سادی ان گارڈن (1888)، پوٹیفر `ج وائیف (1892)، ایڈزما، جاں جپانیج وائیف (1893)، اتے "انڈین پوئٹری" (1904)।
" د سونگ سیلسیئل" ہندو دھرم گرنتھ بھگود گیتا دا اک مشہور کاو-روپ اے۔ thumb| نیلی تختی، 31 بولٹن گارڈنز، کینسنگٹن، لنڈن
نجی زندگی
سر ایڈون دا تن وار ویاہ ہویا سی۔ اس دی پہلی بیوی لنڈن دی کیتھرین ایلزابیتھ بڈلف سی، جسدی موت 1864 وچ ہو گئی سی۔ اگے اسنے بوسٹن دی جینی چیننگ نال ویاہ کروا لیا، جسدی 1889 وچ موت ہو گئی۔ اسدے بعد دے سالاں وچ ارنولڈ کجھ ویلے لئی جاپان وچ رہا، اتے اسدی تیجی بیوی، طمع کرکووا، جاپانی سی۔ سیز اینڈ لینڈز (1891) اتے جپونکا (1891) وچ اوہ جاپانی جیون دا اک دلچسپ مطالعہ پیش کردا اے۔ 1877 وچ مہارانی وکٹوریا نوں بھارت دی مہارانی وجوں اعلان دے موقعے تے اسنوں سیئیسائی نامزد کیتا گیا سی، اتے 1888 وچ ( کیسیائیئی وجوں) نائیٹ نائیٹ دی پدوی دتی گئی سی۔ جاپان، پرشیا، ترکی اتے سیام دے حکمراناں ولوں وی اسنوں اعزازی کیتا گیا سی۔ اس دے چھ بچیاں وچوں اک ناول کار ایڈون لیسٹر ارنولڈ سی، جسدا جم 1857 وچ ہویا سی۔
اوہ انگرکا دھرمپال سمیت مہابودھی سوسائٹی آف انڈیا دا بانی میمبر سی اتے ویلیگاما سری سمنگلا دا نیڑلا ساتھی سی۔ دکھنی کینسنگٹن دے 31 بولٹن گارڈنز وچ ارنولڈ دی یاد وچ 1931 وچ اک نیلی تختی دا افتتاح ہویا۔
ارنولڈ شاکاہاری سی۔ اوہ ویسٹ لنڈن فوڈ رفارم سوسائٹی دا اپ-پردھان سی۔ ایہہ 1891 وچ قائم کیتا گیا، بیسواٹر وچ واقع اک شاکاہاری گروہ سی، جس دا جوشیا اولڈفیلڈ نوں پردھان اتے مہاتما گاندھی نوں سیکٹری بنایا گیا سی۔ سوسائٹی تھوڑھا سماں چلی اتے گاندھی ولوں بیسواٹر چھڈدے سار ہی ایہہ بھنگ ہو گئی۔
حوالے
گٹھ:موت 1904 گٹھ:جم 1832
سردار ولبھ بھائی پٹیل انٹرنیشنل ہوائی اڈہ
سردار ولبھبھائی پٹیل قومانتری ہوائی اڈا (انگریزی: Sardar Vallabhbhai Patel International Airport; ومانکھیتر کوڈ: AMD) اک قومانتری ہوائی اڈا اے، جو بھارت دے گجرات دے احمدآباد اتے گاندھینگر شہراں دی سیوا کردا اے۔ ہوائی اڈا ہنسول، مرکزی احمدآباد دے 9 km اتر ول واقع اے۔ اسدا نام سردار ولبھبھائی پٹیل، بھارت دے پہلے نائب وزیر اعظم دے نام تے رکھیا گیا اے۔
مالی سال 2018–19 وچ، اسنے تقریباً 11.17 ملیان یاتریاں نوں سمبھالیا جو اس نوں بھارت وچ یاتریاں دی آواجائی دے معاملے وچ ستواں-وئستں ہوائی اڈا بناؤندا اے۔ ہوائی اڈا گوآئر لئی اک پھوکس سٹی وجوں کم کردا اے۔ سال 2015 وچ، سرکار نے ہوائی اڈے دے نجیکرن دی عمل شروع کیتی سی۔ نواں ایئرپورٹ قومانتری ہوائی اڈا موجودہ ہوائی اڈے اُتے پھلار دیاں رکاوٹاں کارن ترقی یافتہ کیتا جا رہا اے۔ alt=Vaikundaraja.s|thumb| احمدآباد ایئرپورٹ گھریلو ٹرمینل اس نوں ایئرپورٹ کونسل انٹرنیشنل ولوں 2017 لئی ایشیا-پرشانت کھیتر وچ “سبھ توں سدھرے ہوئے ہوائی اڈے” وجوں نوازیا گیا گیا سی۔
ڈھانچہ
ہوائی اڈے وچ اس ویلے چار ٹرمینل ہن: گھریلو، قومانتری، سیکنڈری ٹریفک لئی اک وادھو ٹرمینل اتے اک کارگو ٹرمینل وی۔ ہوائی اڈے اُتے 45 پارکنگ بیس ہن اتے قومانتری اتے گھریلو ٹرمینل دوواں وچ چار ایرو-برجّ ہن۔ نواں ٹرمینل سنگاپور چانگی ایئرپورٹ دی بنیاد تے بنایا گیا اے۔ نویں ٹرمینل وچ ادھا کلومیٹر لمبا چلدا رستہ اے، جو دوواں ٹرمینلاں نوں جوڑدا اے۔--- name="express_india"> ایئرپورٹ اتھارٹی آف انڈیا (اے۔اے۔آئی۔) اک نواں تکنیکی بلاک تیار کریگی جو کہ پھلائیٹ نوں سنبھالن دی گنجائش نوں ودھائیگی اتے اڈاناں دا بہتر نینترن حاصل کریگی۔-
رنوے
ایئرپورٹ دا اکو رنویء اے جو کہ 3,505 میٹر (11,499 فٹ) لمبا اے۔-
ٹرمینل 1
ٹرمینل 1 دے 32 چیکّ-انکّ کاؤنٹر ہن اتے اسدا کھیترپھل 45,000 ایم 2 (480,000 طبقہ فٹ) اے۔
دسمبر 2018 وچ، گھریلو ٹرمینل 1 (پہلی منزل تے گیٹ 4 دے نیڑے) وکھے اک نواں پلازا پریمیئم لونج کھلھیا سی، جو پراتھمکتا پاس اتے ہور چونویں بینک کارڈاں دے نال-نال کجھ کاروباری گٹھ دے یاتریاں نوں وی اڈان بھردا اے جو کہ ہوائی جہاز وچ مشتمل اے۔