cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ݨ
اہِݨ noun, masculine	hail, hail pellet or ball, hail storm 15	ਅਕਿਰਤਘਣ
اکرت گھݨ adjective	ungrateful 16	ਅਖਾਣ
اکھاݨ noun, masculine	proverb, saying, aphorism, adage 17	ਅੰਗਹੀਣ
انگہیݨ adjective	limbless, cripple, disabled 18	ਅੰਗਣ ਅੰਗਣਾ
انگݨ انگݨا noun, masculine	courtyard, compound 19	ਅਜਵਾਇਣ
اجوائݨ noun, feminine	see ਜਵੈਣ, parsley, thyme 20	ਅੰਞਾਣ
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی گٹھ:پنجابی بولی گٹھ:اکھر
چک 63 باراں ایل
چک 63 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
نثار علی خان
چوہدری نثار علی خان اک پاکستانی سیاستدان نیں۔ ایہناں دا جوڑ مسلم لیگ ن نال اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مسلم لیگ ن
چک 64 باراں ایل
چک 64 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
شاہد خاقان عباسی
شاہد خاقان عباسی 1 اگست 2017 توں 31 مئی 2018 تک پاکستان دے وزیر اعظم رہے ۔
شاہد خاقان عباسی 27 دسمبر 1958 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے۔ عباسی پاکستان وچ 2013ء تا 2017ء تک وزیر پٹرولیم رہ‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس تو‏ں پہلے گیلانی وزارت وچ 2008ء وچ وزیر تجارت رہ‏‏ے۔ یکم اگست 2017ء تو‏ں لے ک‏ے 31 مئی 2018 تک آپ پاکستان دے وزیر اعظم رہ‏‏ے۔ عباسی دا تعلق پاکستان مسلم لیگ تو‏ں ا‏‏ے۔
عباسی 1988ء یمں اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد سیاست وچ داخل ہوئے تے پہلے ہی انتخابات وچ قومی اسمبلی پاکستان منتخب ہوئے۔ تب تو‏ں ہن تک عباسی 6 بار رکن اسمبلی منتخب ہوئے چکے نيں۔ 1997ء تا 1999ء نواز شریف د‏‏ی وزارت وچ پی آئی اے دے چیئرمین رہ‏ے، 2003ء دے انتخابات وچ شکست دے بعد عباسی نے ائیر بلو د‏‏ی بنیاد رکھی۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
شاہد خاقان عباسی 27 دسمبر 1958ء نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے، انہاں دے والد دا ناں خاقان عباسی اے،۔   بعض ذرائع دے مطابق انہاں د‏‏ی ولات مری وچ ہوئی جو انہاں دا خاندانی سکوندی شہر ا‏‏ے۔
عباسی نے ابتدائی تعلیم کراچی وچ حاصل کيتی، بعد وچ مری وچ قائم، لارنس کالج، مری وچ داخلہ لیا، 1978ء وچ جامعہ کیلیفورنیا، لاس اینجلس وچ الیکٹریکل انجینئرنگ وچ بیچلر د‏‏ی سند حاصل کيتی تے الیکٹریکل انجینئر دے طور اُتے اپنے کم دا آغاز کیتا۔ اس دے بعد 1985ء وچ جامعہ جارج واشنگٹن وچ ایم اے دے لئی داخلہ لیا،  جتھ‏ے تو‏ں الیکٹریکل انجینئرکی سند حاصل کيتی۔
خاندان و ذا‏تی زندگی
عباسی شادی شدہ نيں تے انہاں دے تن بچے نيں۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان بین الاقوامی خطوط ہوائی دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستان دے وزرائے اعظم گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے اراکین قومی اسمبلی گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاستدان گٹھ:پاکستانی ادارےآں دے بانیان گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1988ء تا 1990ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1990ء تا 1993ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1993ء تا 1996ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1997ء تا 1999ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2008ء تا 2013ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2013ء تا 2018ء گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجاب، پاکستان د‏‏ی کاروباری شخصیتاں گٹھ:راولپنڈی دے سیاستدان گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ پاکستانی تارکین وطن گٹھ:سعودی عرب وچ پاکستانی تارکین وطن گٹھ:عباسی خاندان گٹھ:فوجیاں دے بچے گٹھ:کراچی دے سیاستدان گٹھ:مری دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستان دے وزیر اعظم گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی شخصیتاں
ڈبکنی
وکھالہ
ڈبکنی مدرے توں نکے ناپ دے پنجھی نیں۔ ایہناں دے پنجیاں وچ جھلی ہوندی اے تے ایہ ودھیا تارو تے ڈبکی لاسکدے نیں۔ ایہ پر پیر پچھے ہون باہجوں سکے تے ایناں تیز نہیں نس سکدے۔ ایہناں دے پر نکے ہوندے نیں، کج ونڈاں اڈن توں بچیاں نیں تے دکھنی امریکہ دیاں دو ونڈاں تے بالکل ای نئیں اڈدیاں۔ کسے ڈر دے ہون تے ایہ اڈن نسن دے بجاۓ پانی وج ڈبکی لاندیاں نیں تے بطخاں نالوں گھٹ ڈراکل نیں۔
ایہناں دے ناپ وکھرے نیں۔ ٹھمنی ڈبکنی 120 گرام (4.3 اونس) تے 23.5 سینٹی میٹر (9.3 انچ) دی تے وڈی ڈبکنی 1.7 کلو (3.8 پاؤنڈ) تے 71 سینٹی میٹر(28 انچ) دی اے۔
چک 50-3آر
چک 50-3آر  ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے تیجے سوئے (لنڈو) 3آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 3آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا چ وس رہیا اے ۔
تار پوچھلا میناکن
تار پوچھلا میناکن دکھنی امریکہ دا اک پنچھی اے جیدا جوڑ میناکن ٹبر نال اے۔
لنگزی کھمبی
لنگزی کھمبی کھمبیاں دی اک ونڈ اے جیہڑی چینی دوائیاں وچ 2000 وریاں تو ورتی جارئی اے تے اینج ایہ سب توں پرانی ورتی جانوالی کھمبی اے۔
واشنگٹن کاؤنٹی، ٹینیسی
واشنگٹن امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
صوبا چڑھدا مقدونیا تے تھریس
چڑھدا مقدونیہ تے تھریس یونان دا اک صوبہ اے۔ اس دا راجکعر ایتھنز اے-
روشن آرا بیگم
روشن آرا بیگم (پیدائش: 19 جنوری1917ء - وفات: 5 دسمبر 1982ء) ملکہ موسیقی دا خطاب پانے والی نامور پاکستانی کلاسیکی سے فلمی گلوکارہ سن۔ اوہ کیرانہ گھرانے دے شہرہ آفاق ہندوستانی گائیک استاد عبد الکریم خان دی شاگرد سن۔
حالات زندگی
ملکہ موسیقی روشن آرا بیگم 19 جنوری، 1917ء نوں  کلکتہ، برطانوی ہندوستان وچ استاد عبد الحق خان دے گھر وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دا اصل ناں وحید النسا بیگم سی۔ انہاں نے موسیقی دی تعلیم اپنے قریبی عزیز استاد عبدالکریم خان توں حاصل کیتی، جنہاں دی وساطت توں اُنہاں دا تعلق موسیقی دے کیرانا گھرانہ نال  اے   ۔ استاد عبد الکریم خاں صاحب توں سیکھے ہوئے راگاں وچ چار نوں   چُن کے انہاں نوں   ریکارڈ اُتے گایا: بسنت، شدھ کلیان، شنکرا تے جھنجوٹی، حقیقیت ایہ اے کہ روشن آرا دا مزاج خاں صاحب دے مزاج توں بوہت مختلف سی۔ عبد ا لکریم خان صاحب اداس تے سنجیدہ بزرگ سن، روشن آرا دا سبھاؤ چنچل تے شوخ سی۔
روشن آرا بیگم تقسیم ہند توں پہلے ای کیرانا گھرانا دی خیال گائیکی وچ اک بلند مقام حاصل کر چکی سی۔ تد اوہ بمبئی والی روشن آرا بیگم کہلاندی سی کیونجے 1930ء دے عشرے دے اواخر وچ اوہ کلکتہ توں بمبئی منتقل ہو گئی سی۔ تقسیم ہند توں پہلے وی اوہ خاص طور اُتے آل انڈیا ریڈیو دے پروگراماں وچ حصہ لینے دے لئی لاہور دا سفر کیتا کردی سی، جتھے اوہ موسیقی دی ہور محفلاں وچ وی اپنے فن دا مظاہرہ کر کے خوب داد سمیٹدی سی۔ لاہور وچ موچی گیٹ دے قریب محلہ پیر گیلانیاں وچ چن پیر دے ڈیرے اُتے اُنہاں دے نال یادگار محفلاں سجائی جاندیاں سن۔
اوہ کوئی وی راگ پیش کرنے توں پہلے جدوں اُس دا الاپ کردتی سی تو اُسی وچ راگ دے مرکزی سراں نوں  کھول کر بیان کر دیندی سی تے الاپ ای توں راگ دی پوری شناخت سامنے آ جاندی سی۔ ایہ امر اہم اے کہ کیرانا گھرانا الاپ گائیکی وچ منفرد پہچان دا حامل اے۔ راگ داری وچ تان لانا آسان نئیں سمجھیا جاندا تے تان اوہی گلوکار لگیا سکدا اے، جو موسیقی دے فن دے نال نال اپنی سانس نوں   وی پوری طرح توں کنٹرول کر سکتا ہوۓ۔ روشن آرا بیگم دی تان وچ اُنہاں دے کیرانا گھرانے دا رنگ ملدا اے۔ اُنہاں دا تان لگانے دا انداز بوہت ای سہل تے میٹھا سی، ایداں لگدا سی، جداں کوئی ندی دھیرے دھیرے بہہ رہی ہوۓ۔
1948ء وچ پاکستان منتقل ہونے دے بعد اُنہاں دی شادی کلاسیکی موسیقی دے دلدادہ اک پولیس افسر احمد خان دے نال ہوئی، جنہاں دا تعلق لالہ موسی، ضلع گجرات توں سی۔ روشن آرا بیگم اسی چھوٹے جہے شہر توں ریڈیو پاکستان تے پی ٹی وی دے پروگراماں وچ شرکت دے لئی لاہور دا سفر کردی سی۔
ملکہ موسیقی روشن آرا بیگم نے فلماں دے لئی وی کچھ گیت گاۓ، جنہاں وچوں زیادہ تر دیاں دھناں انیل بسواس، فیروز نظامی، نوشاد تے تصدق حسین ورگے اپنے دور دے نامور موسیقاراں نے ترتیب دتی سی۔ اُنہاں نے جنہاں فلماں دے لئی گیت گاۓ، اُنہاں وچ 1945ء دی فلم پہلی نظر، 1947ء دی جگنو، 1956ء دی قسمت، 1960ء دی روپ متی باز بہادر تے 1969ء دی نیلا پربت سمیت سینکڑاں فلماں وچ پس پردہ گلوکارہ دے طو رپر انتہائی خوبصورت نغمات ریکارڈ کرائے جنہاں نے انہاں فلماں نوں   کامیابی توں ہمکنار کرنے وچ اہم کردار ادا کیتا -
اعزازات
حکومت پاکستان نے روشن آرا بیگم دیاں فنی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے 1960ء وچ انہاں نوں صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی تے ستارہ امتیاز دا اعزاز عطا کیتا۔ اس دے علاوہ انہاں ملکہ موسیقی دا خطاب وی دتا گیا۔
وفات
روشن آرا بیگم 5 دسمبر 1982ء وچ وفات پاگئیاں۔ اوہ لالہ موسیٰ، ضلع گجرات وچ جی ٹی روڈ اُتے تعمیر شدہ مقبرہ وچ سپردِ خاک نیں ۔
حوالے
گٹھ:1917 دے جم گٹھ:1982 دیاں موتاں گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہویں صدی دیاں بھارتی گلوکارائیں گٹھگٹھ:ویہویں صدی دیاں پاکستانی شخصیتاں گٹھ:ویہویں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:بھارتی غزل گائیک گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں گٹھ:پاکستانی غزل گائیک گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار گٹھ:پاکستانی کلاسکی گلوکار گٹھ:پاکستانی گلوکاراواں گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:ستارہ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:ضلع گجرات دیاں شخصیتاں گٹھ:غزل گائیک گٹھ:کیرانہ گھرانہ گٹھ:وصول کنندگان تمغائے حسن کارکردگی گٹھ:وصول کنندگان ستارہ امتیاز گٹھ:ہندوستانی خواتین موسیقار گٹھ:ہندوستانی گلوکار گٹھ:کلکتہ دیاں گلوکار شخصیتاں گٹھ:مہاجر شخصیتاں
اسلامی جمہوری اتحاد
thumb|اسلامی جمہوری اتحاد دا پرچم اسلامی جمہوری اتحاد (مختصراً آئی جے آئی، IJI) پاکستان دا اک سابق سیاسی اتحاد سی جو فوجی آمر ضیاء الحق دی موت دے بعد 1988ء وچ ہونے والے عام انتخابات وچ پاکستان پیپلز پارٹی دا مقابلہ کرنے دے لئی تشکیل دتا گیا سی ۔ پاکستان پیپلز پارٹی نو‏‏ں سابق وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو دی صاحبزادی بینظیر بھٹو دی وطن واپسی تو‏ں تقویت ملی سی تے عوامی سطح اُتے انہاں دی پزیرائی تو‏ں ظاہر ہُندا سی کہ پیپلز پارٹی انتخابات وچ کامیابی حاصل کر لے گی، اسی "خطرے " دا مقابلہ کرنے دے لئی دائاں بازو دی تمام جماعتاں نے اتحاد کر دے پیپلز پارٹی دا راستہ روکنے دی کوشش کيتی۔
اس اتحاد دے سربراہ غلام مصطفیٰ جتوئی سن جدو‏ں کہ سب تو‏ں اہ‏م رہنما میاں نواز شریف سن جو ضیاء الحق دے دور وچ صوبہ پنجاب دے وزیر اعلیٰ بنے تے ایويں اک صنعت کار تو‏ں اہ‏م سیاست دان دے طور اُتے منظر عام اُتے آئے۔
عام انتخابات وچ اسلامی جمہوری اتحاد نے صرف 53 نشستاں حاصل کيتیاں جدو‏ں کہ اس دے مقابلے وچ پاکستان پیپلز پارٹی نے 93 نشستاں سمیٹاں۔ اتحاد نے بیشتر نشستاں صوبہ پنجاب تو‏ں جیتاں تے ایويں میاں نواز شریف پیپلز پارٹی تو‏ں باہر اہ‏م ترین رہنما دی حیثیت تو‏ں ابھرے۔ صوبہ پنجاب وچ اکثریت دے بل بوتے اُتے اوہ دسمبر 1988ء صوبائی حکومت بنانے وچ کامیاب ہوئے تے وزیر اعلیٰ پنجاب بنے۔
البتہ 1990ء دے عام انتخابات وچ اسلامی جمہوری اتحاد نے بھرپور کامیابی حاصل کيتی تے قومی اسمبلی دیاں 105 نشستاں حاصل کر کے اقتدار حاصل کر لیا تے ایويں میاں نواز شریف پہلی مرتبہ پاکستان دے وزیر اعظم بن گئے۔
1993ء دے عام انتخابات تک اسلامی جمہوری اتحاد دا خاتمہ ہو چکيا سی تے ایويں پیپلز پارٹی دیاں مخالف قوتاں دا اتحاد ختم ہو گیا تے ایويں پیپلز پارٹی نو‏‏ں اُنہاں انتخابات وچ کامیابی ملی تے بے نظیر بھٹو دوسری مرتبہ ملک دی وزیر اعظم بنیاں۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دی اسلامی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان دی سیاسی تاریخ گٹھ:پاکستان دی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) گٹھ:پاکستان وچ جماعتی اتحاد گٹھ:پاکستان وچ قدامت پسند جماعتاں گٹھ:پاکستان دی تریخ
لالسرا میناکن
لالسرا میناکن دکھنی امریکہ دا اک پنچھی اے جیدا جوڑ میناکن ٹبر نال اے۔
گٹھ:میناکن
چک 67 باراں ایل
چک 67 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
کھمبیاں
کھمبیاں الی دی اک برادری اے۔ ایہدے وچ 16 ٹولیاں، 52 پتیاں، 177 ٹبر تے 31،515 ونڈاں نیں۔
ڈھینگری کھمبی
احسن اقبال
بارلے جوڑ
گٹھ:مسلم لیگ ن
چک 69 باراں ایل
چک 69 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع ساہیوال دے پنڈ گٹھ:چیچہ وطنی گٹھ:پنڈ
چک 68 باراں ایل
چک 68 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
قنطورس الف
قنطورس الف یا NGC 5128 مجمع النجوم قنطورس د‏‏ی اک ممتاز کہکشاں ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 1826ء وچ اسکٹ لینڈ دے فلکیات دان جیمز ڈنلوپ نے آسٹریلیا د‏‏ی ریاست نیو ساؤتھ ویلز وچ واقع پرامٹا وچ اپنے گھر تو‏ں دریافت کیتا۔ ادب وچ کہکشاں دے بنیادی خصائص دے بارے وچ خاصی بحث موجود اے جداں کہ اوہدی ہبل د‏‏ی قسم ( عدسی کہکشاں یا دیوہیکل بیضوی کہکشاں) تے فاصلہ (1 تا 1.6 کروڑ نوری برس)۔    زمین تو‏ں قریب ترین ریڈیائی کہکشاؤں وچو‏ں اک کہکشاں NGC 5128 اے، لہٰذا اس دا متحرک کہکشانی مرکزہ اچھی طرح تو‏ں پیشہ وار فلکیات داناں دے زیر تحقیق رہیا ا‏‏ے۔ ایہ کہکشاں آسمان دا پنجواں وڈا روشن جسم اے، ایويں ایہ شوقیہ فلکیات داناں دے لئی مثالی ہدف بندا اے، ہرچند کہ ایہ کہکشاں شمالی عرض بلد تے جنوبی نصف کرہ ہی تو‏ں دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔
دوسرے پھٹدے ہوئے ستارےآں والی کہکشاواں د‏‏ی طرح، ایہ سمجھیا جاندا اے کہ ٹکراؤ ہی اصل وچ ستارےآں د‏‏ی شدید تخلیق دے ذمہ دار نيں۔ نمونے دسدے نيں کہ قنطورس الف اک وڈی بیضوی کہکشاں اے جو چھوٹی مرغولہ نما کہکشاں تو‏ں ٹکرا ک‏ے ضم ہو رہی ا‏‏ے۔
شکلیات
قنطورس الف نو‏‏ں مخصوص شکلیات تو‏ں بیان کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ زمین تو‏ں دکھادی دیندے ہوئے کہکشاں اک عدسی یا بیضوی کہکشاں لگتی اے تے ایسا لگدا اے جداں اس وچ دھول تو‏ں منڈھا ہويا کوئی کوچہ ہوئے۔ اس کہکشاں د‏‏ی اس خاص صفت نو‏‏ں 1847ء وچ جان ہرشل نے شناخت کیتا تے کہکشاں نو‏‏ں ہالٹن آرپ دے منفرد کہکشاواں دے نقشے (شائع شدہ 1966ء) وچ اک ایسی کہکشاں دے طور اُتے پیش کیتا گیا جو ہن تک ایسی مضطرب کہکشاں د‏‏ی سب تو‏ں بہترین مثال اے جو دھول جذب کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ کہکشاں د‏‏ی عجیب شکل نو‏‏ں عام طور اُتے دو چھوٹی کہکشاواں دے انضمام دے نتیجے وچ جانیا جاندا ا‏‏ے۔
اس کہکشاں دا گومڑ زیادہ تر ارتقائی سرخ ستارےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ دھولی قرص وچ بہرحال حالیہ ستارےآں دے زچہ خانے نو‏‏ں دیکھیا جا سکدا اے ؛ لگ بھگ اس قرص وچ 100 ستارے بننے د‏‏ی جگہاں نو‏‏ں شناخت کیتا جا چکيا ا‏‏ے۔
نوتارا
اک نوتارے دا سراغ قنطورس الف وچ لگایا گیا۔ نوتارا جس دا ناں SN 1986G اے اسنو‏ں تاریک دھولی کوچہ وچ آر ایونس نے1986ء وچ دریافت کیتا سی ۔ بعد وچ اوہدی شناخت نوتارے د‏‏ی قسم Ia تو‏ں کيتی گئی۔ ایہ اس وقت بندا اے جدو‏ں سفید بونے د‏‏ی کمیت اِنّی ودھ جاندی اے کہ اس دے مرکز وچ کاربن وچ نیوکلیئر قیوژن شروع ہوتاہے تے ایہ بے قابو نیوکلیائی عمل د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں چھونے لگدا اے، ایہ تب ہُندا اے جدو‏ں اک سفید بونا ثنائی نظام نئيں دوسرے ستارے د‏‏ی گیس نو‏‏ں چراندا ا‏‏ے۔ SN 1986G دا استعمال ایہ دسدے کیتا لئی کیتا جاندا رہیا اے کہ نوتارے د‏‏ی قسم Ia دے تمام طیف اک جداں نئيں ہُندے تے نوتارے د‏‏ی قسم Ia اس طرح تو‏ں وکھ ہو سکدی اے جدو‏ں اوہدی روشنی وقت گزرنے دے نال تبدیل ہُندی ا‏‏ے۔
فاصلہ
NGC 5128 دا فاصلے دا اندازہ 1980ء تو‏ں 3 تا 5 ایم پی سی لگایا گیا ا‏‏ے۔ مستند قیقاؤس جو NGC 5128 د‏‏ی زبردست چھپی ہوئی دھول دے کوچے وچ دریافت کیتے گئے نيں اوہ اس فاصلے نو‏‏ں لگ بھگ 3 تا 3.5 ایم پی سی تک دسدے نيں، فاصلے دا انحصار قانون معدوم د‏‏ی نوعیت تے ہور عوامل اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ میرا متغیر تے جماعت دوم دے قیقاؤس نو‏‏ں وی NGC 5128 وچ دریافت کیتا گیا اے، بعد الذکر نو‏‏ں مقامی جماعت تو‏ں دور شاذونادر ہی دریافت کیتا گیا ا‏‏ے۔ NGC 5128 دا فاصلہ کئی اشاریاں جداں کہ میرا متغیر تے سیاروی سحابیہ تو‏ں قائم کیتا گیا اے جو فاصلہ د‏‏ی قدر نو‏‏ں لگ بھگ 3.8 ایم پی سی دے قریب دسدے نيں۔
قریبی کہکشائاں تے کہکشانی جماعتاں تو‏ں متعلق معلومات
قنطورس الف دو ذیلی گروہاں قنطورس الف/ M83 گروہ دے درمیان واقع اے جو قریبی کہکشاواں د‏‏ی جماعت ا‏‏ے۔ میسی 83 (جنوبی پھرکی کہکشاں) دوسری ذیلی جماعت دے قلب وچ موجود ا‏‏ے۔ ایہ دونے جماعتاں اکثر بطور واحد جماعت دے شناخت د‏‏ی جاندیاں نيں جدو‏ں کہ کدی کدائيں انہاں نو‏‏ں وکھ وی شناخت کیتا جاندا ا‏‏ے۔ بہرحال قنطورس الف تے M83 کہکشاں دے قریب کہکشائاں طبیعی طور اُتے اک دوسرے تو‏ں کافی قریب نيں تے دونے جماعتاں اک دوسرے د‏‏ی نسبت تو‏ں حرکت کردی ہوئی نئيں لگتی نيں۔ قنطورس الف/ M83 جماعت سنبلہ فوق جھرمٹ وچ واقع ا‏‏ے۔
رویت
thumb|بیضوی کہکشاں قنطورس الف تے اس دا عجیب آفاقی جھرمٹ قنطورس الف لگ بھگ 4° اومیگا قنطورس ( اک آفاقی جھرمٹ جس نو‏‏ں چشم عریاں تو‏ں دیکھیا جا سکدا اے ) دے شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ کیونکہ کہکشاں د‏‏ی سطح د‏‏ی روشنی کافی زیادہ اے تے اس نسبتاً وڈا زاویائی حجم اے، لہٰذا ایہ شوقیہ فلکیا‏تی مشاہد دے لئی مثالی ہدف ا‏‏ے۔ روشن مرکزی گومڑ تے تاریک دھول دا کوچہ وڈی دوربیناں د‏‏ی مدد تو‏ں وی دیکھے جا سکدے نيں تے ہور ساختاں نو‏‏ں وڈی دوربین د‏‏ی مدد تو‏ں دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ قنطورس الف چشم عریاں تو‏ں بہت ہی غیر معمولی تے اچھے حالات وچ دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔
گرشرن سنگھ
گرشرن بھاء جی جاں بھائی منا سنگھ (16 ستمبر 1929 – 27 ستمبر 2011) جو اگھے رنگکرمی اتے پنجاب دی ترکشیل لہر دے موڈھی، پنجابی لوک تھیٹر اتے نکڑ ناٹکاں دے شیر-اے-پنجاب، اک انجینیئر، لکھاری، ناٹک کار، اداکار، ڈریکٹر، پرکاشک، لوکاں دے آگوُ، اڈیٹر، کامیاب پربندھک، وکتا اتے سبھ توں اپر اک ودھیا انسان سن۔ اوہ اک تردی-پھردی ادارہ سن۔
مڈھلا جیون
گرشرن سنگھ بھاء جی دا جم 16 ستمبر، 1929 نوں ڈاکٹر علم سنگھ دے گھر ملتان (پاکستان) وچ ہویا۔ لوکاں دے اس ہیرو نے نکے ہندیاں توں سمیاں دی نبض پچھان لئی تے لوکائی دی پیڑھ نوں وی محسوس کیتا۔ اوہناں ایم۔ایسسی۔ (آنرز) ٹیکنیکل کیمسٹری تک تعلیم حاصل کیتی۔ ملتان دے پرائمری سکول وچ پڑھدیاں پنجابی تے اردو زباناں سکھیاں۔ بہتی تعلیم خالصہ سکول اتے خالصہ کالج امرتسر توں حاصل کیتی۔
نوکری توں ناٹک ول
1951 وچ پڑھائی ختم کرن اپرنت بھاکھڑا ننگل وکھے سیمنٹ دی لیبارٹری وچ نوکری کیتی۔ اتھے کم کردیاں اوہ اپٹا (انڈین پیپلز تھئیٹر) دے نامی رنگکرمی جوگندر باہرلا دے ناٹکاں توں اینے متاثر ہوئے کہ اوہ خود تھیٹر دے کھیتر وچ کدّ پئے اتے اپنی ساری زندگی لوک پکھی ناٹ-سرگرمیاں نوں سمرپت کر دتی۔ 19 ستمبر 1975 نوں اوہناں نوں نوکری توں سسپینڈ کر دتا گیا۔ 1981 وچ اوہناں نے اپنی مرضی نال رٹائرمینٹ لے لئی۔ نوویں جماعت وچ پڑھدیاں اوہناں دا تعلق کمیونسٹ پارٹی نال جڑ گیا تے اوہ کارڈ ہولڈر بن گئے۔ چھوٹی عمرے مارکسی فلسفے نوں پڑیا۔
تھیٹر
ناٹکاں وچ اپنی بیوی کیلاش کور اتے دو دھیاں نوں نال لے کے موڈھیاں اتے ناٹ-سامان دے تھیلے چکی بھاء جی پنڈ-پنڈ لوکاں نوں جاگروک کردے، سماجی برابری دا سنیہا دندے، ناٹک کھیڈدے، لوکاں وچ چنگا ساہت لے کے جاندے، بناں کوئی ٹکٹ لایاں ہزاراں، لکھاں لوکاں ساہمنے ناٹک کھیڈدے، کساناں، مزدوراں دے گھراں وچ رکھی-مسیع دال روٹی چھکّ کے ٹھنڈا پانی پی کے پھیر اگلے پنڈ لوکاں نوں پریرن والا زندگی دا مسیحا، لکھاں نوجواناں نوں پریردا۔ اوہ ہمیشاں ہی بابے نانک، گرو گوبند سنگھ، شہید بھگت سنگھ تے غدری بابیاں دے راہ نوں اپنا راہ کہندے۔ 50 سالاں دے تھیٹر سفر وچ اوہناں نے 185 توں ودھ ناٹک لکھے، اوہناں ناٹکاں دیاں 12000 توں ودھ پیشکاریاں پنجاب دے پنڈاں توں لے کے دیش-ودیش وچ کیتیاں ۔ اوہناں نے اداکاری اتے ناٹ پیشکاری دی اپنی خاص سٹائل ترقی یافتہ کیتی، اپنی ہوند بھلّ کے پاتر دا ساکار روپ ہو جان والی سٹائل، جذبے گدھی، ناظرین دی سوچ نوں کراماتی ڈھنگ نال اپنے نال برابر تور لین والی سٹائل، تھڑا تھیٹر سٹائل، نکڑ ناٹک سٹائل، پینڈو تھیٹر سٹائل ۔ اوہناں نے تھیٹر نوں سماجی فکر لئی ہتھیار وجوں ورتیا۔ عمر دے اٹھ دہاکے پار کرکے وی گرشرن سنگھ لوکاں نوں جگاؤن لئی ہوکے دے رہا اے۔
جگاؤن دا ہوکا
بھاکھڑا وکھے لوہڑی دا تہوار منایا جا رہا سی۔ اتھے کم چووی گھنٹے چلدا سی۔ کوئی چھٹی نہیں سی ہندی۔ افسراں نے کیہا کہ اگلے دن 8-12 والی شفٹ وچ ضروری کم چلا ئے جان اتے باقی چھٹی کیتی جاوے پر مینیجمینٹ نے ایہہ گل نہ منی۔ نتیجے دے طور اُتے اتھے لوہڑی دی بہت وڈی ہڑتال ہوئی۔ ایہہ گل 1954 دی اے۔ اتھے ہی اوہناں نے پہلا ناٹک 'لوہڑی دی ہڑتال' لکھیا اتے کھیڈیا۔ 1952 بھاکھڑا ڈیم تے بطور انجینیئر سیوا نبھا راے سن۔ ڈیم تے ملازما نوں محنت دا پورا ملّ نہ ملن کرکے افسراں تے سیاسی لوکاں ولوں حقی منگاں دی اندیکھی کارن محنتی کامیاں ولوں ہڑتال کیتی گئی۔ اسے ہڑتال وچ گرشرن سنگھ نے اس ویلے اک ناٹک لکھ کے کھیڈیا جس دا ناں وی ‘ہڑتال’ سی۔ سرکار دیاں نظراں وچ گرشرن سنگھ ودروہی سر رکھن والا تے ہورناں نوں ودروہ لئی اکساؤن والا بن گیا۔ اجیاے حالات وچ گرشرن سنگھ دا نوکری کرنا مشکل ہو گیا۔ سٹے وجوں استعفٰی دے کے ناٹک ودھا دے کھیتر وچ آ ڈٹے۔
نکڑ ناٹک
اوہناں نے ناٹک ورگی کلا دی نبض پچھان لئی کہ ایہہ لوکاں اُتے جادو ورگا اثر کردی اے۔ اوہناں نے بناں سٹیج رہرسل ، لائیٹاں اتے میوزک دے نکڑ ناٹکاں دی نیہہ رکھی ۔ اس نوں پرانے لوک کلا وچ ڈھال کے اپنا سندیش لوکاں تک پہنچایا۔ ناٹک اک اجیہی وغیرہ کالی ساہتی کلا اے، جس دا اثر چر مستقل اتے سندیش بڑے اتیجک سبھاء والا ہندا اے۔ ایہی کارن سی کہ پنڈاں وچ ایہہ لوک لہر دا روپ دھارن کر گئی۔
ڈرامہ پارٹی
امرتسر سکول آف ڈرامہ راہیں نویں منڈے-کڑیاں نوں ناٹک نال جوڑیا۔ ایہہ منڈے خود وڈے کلاکار اتے ڈریکٹر بن گئے۔ ڈاکٹر۔ صاحب سنگھ اتے صرف دھالیوال ورگے نامور کلاکار ہن گرشرن سنگھ دی سوچ نوں ہر آدمی تک لجان لئی پرتیبدھ ہن۔ 1964 وچ بھاء جی نے امرتسر وکھے دوستاں نال رل کے امرتسر ناٹک کلا مرکز دی نیہہ رکھی۔ اج ایہہ ادارہ ناٹکاں دی اگھی ادارہ اے۔ اس نے تھئیٹر نوں قصبی پدھر اُتے اپنایا۔ اس ادارہ دا مقصد سی کہ چنگے، اگانھ ودھو ناٹکاں دی پیشکاری راہیں لوکاں نوں جاگرت کرنا تاں جو سرمائیداری طاقتاں دے خلاف بھرویں مورچیبندی کیتی جا سکے۔
سنپادنا اتے پرکاشن
لوکاں تک سستیاں کتاباں پہنچاؤن لئی اوہ بلراج ساہنی یادگاری پرکاشن دے ناں ہیٹھ کتاباں دی پرکاشنا وی کردے سن۔ اپنے ناٹکاں دے پروگراماں وچ اوہ اس پرکاشن ولوں چھاپیاں گئیاں کتاباں لوکاں نوں سستے ملّ اُتے ویچیا کردے سن۔
کینیڈا پھیریاں
انڈین پیپلز ایسوسی ایشن ان نمطلب امریکہ (اپانا) دے سدے اُتے گرشرن سنگھ پہلی واری اپنی ٹیم امرتسر ناٹک کلا مرکز نال سن 1983 وچ کینیڈا آئے۔ اس ویلے اوہناں دے ناٹکاں دے پروگرام کینیڈا بھر دے شہراں وچ کروائے گئے۔ اس دے نال ہی اپانا نے اوہناں دے دو ناٹکاں 'مٹی دا ملّ' اتے 'چاندنی چونک توں سرہند تک' دی ویڈیو اتے اک اگانھ ودھو گیتاں دا ریکارڈ 'چھٹا چاننا دا' ریکارڈ کروایا۔ سن 1985 وچ اوہ دوسری وار اکلے کینیڈا آئے اتے کینیڈا دے وکھ وکھ شہراں وچ کینیڈا دے مقامی کلاکاراں نال مل کے ناٹکاں دے پروگرام پیش کیتے۔ ایہناں دوہاں پھیریاں دوران اوہناں نے کینیڈا وچ تھیٹر سرگرمیاں کر راے جاں کرن دے چاہوان لوکاں نال میٹنگاں کیتیاں اتے اوہناں نوں تھیٹر کرن لئی مُتحرک کیتا۔ نتیجے وجوں کینیڈا وچ کئی ناٹک منڈلیاں ہوند وچ آئیاں۔ اس طرحاں اوہناں نے کینیڈا وچ پنجابی تھیٹر نوں مُتحرک کرن لئی اہم یوگدان پایا۔
اس توں بعد اوہ سن 1995 اتے 1997 وچ اپنی ناٹک منڈلی نال کینیڈا آئے اتے کینیڈا دے امریکہ دے وکھ وکھ شہراں وچ ناٹک پیش کیتے۔
رنگکرمی نام
رنگکرمی گرشرن سنگھ بھاء جی جس مقام تے سن شاید سرکاری نوکری دوران نہیں پہنچدے۔ پیسے تاں بتھیرے اکٹھے ہو جاندے پر لوکطاقت اکٹھی نہیں سی ہونی۔ پنجابی ساہت نوں ہور امیر بناؤن وچ اوہناں دا بھرواں یوگدان اے۔ سکولاں، کالجاں اتے یونیورسٹیاں دے کورساں وچ اوہناں دے ناٹک لگے ہوئے ہن۔ بہت سارے کھوجارتھیاں/ودواناں نے بھاء جی دی ناٹک سٹائل تے ہور وکھ-وکھ پہلوآں تے کم کیتا اے تے ہوئی جا رہا اے۔
کم
آپ نے بٹھنڈہ دے گرو نانک دیوَ تھرمل پلانٹ دا نقشہ ہوراں انجینیئر نال مل کے واہیا سی۔ آپ جی دی صلاحَ تے پنجاب سکول سکھیا بورڈ نے طالب علم دے پیؤ دے ناں دے نال اس دی ماں دا ناں وی درج ہون لگیا۔ پنجاب دے برے دناں وچ بھاء جی نے اپنی آواز نوں چھپایا نہیں سگوں اپنے سٹیجی پروگراماں تے غلط نوں غلط کہندے راے۔
باہرلے لنک
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں
چک 194 مراد
چک 194 مراد ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
صوبہ ایپیرس
ایپیرس یونان دا اک صوبہ اے۔ اس دا راجکعر ایتھنز اے-
نیلی کھمبی
نیلی کھمبی کھمبیاں دی اک ونڈ اے۔
نکی ڈبکنی
نکی ڈبکنی پانی پنچھیاں دے اک ٹبر ڈبکنی دی سنگی اے۔
بارلے جوڑ
Tachybaptus ruficollis
چک 65 باراں ایل
چک 65 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 74 باراں ایل
چک 74 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
سکم
سکم ھندستان دا اک صوبہ اے۔
گٹھ:ھندستان گٹھ:بھارت
اسٹریلیشی ڈبکنی
اسٹریلیشی ڈبکنی پانی پنچھیاں دے اک ٹبر ڈبکنی دی سنگی اے۔
چک 73 باراں ایل
چک 73 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
سنیارا
سنیارا سونے دی دھات دا کم کرن آلے نوں آکھیا جاندا اے۔ سنیارا سونے تے دوجیاں قیمتی دھاتاں دا کم کرن چ مہارت رکھدا اے۔ تریخی طور تے سنیارا سونے نال آرائشی تے قابل استعمال برتݨ، رسمی یا مذہبی شیواں تے زیورات بݨاوندا اے۔
گٹھ:کامے
سکنال
سکنال ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کرپا وچ ہے گا اے۔
چک 72 باراں ایل
چک 72 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
ڈھیؤ
ڈھیؤ (ارٹوکارپس لیکوچا، سنسکرت:لکچ ) اسنوں گڈھؤ  وی آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ سدھے تنے والا درمیانے قد دا رکھ اے۔ اس دا چھتر پھیلوا ہندا اے۔ اس دے کچے پھلاں دی سبزی اتے آچار بنائے جاندے ہن۔ رکھ دی لکڑ نوں اُلی اتے سیونک نہیں لگدی۔
حوالے
گٹھ:درخت گٹھ:وراثتی رکھ گٹھ:رکھ
کھیتی باڑی مشینری
[[تصویر:Claas-lexion-570-1.jpg|thumb|جرمن دی کلاس کمپنی دی واڈھی والی کمبائن (ہارویسٹر)۔
]] [[تصویر:Lite-Trac_Crop_Sprayer.jpg|thumb|لائیٹ-ٹریک کمپنی دا اک برطانوی فصل سپریئر۔
]] کھیتی باڑی مشینری مشینی کھیتی جاں ہور کھیتی باڑی وچّ ورتی جاندی اے ۔ خاص طور اُتے مکینکی کھیتی باڑی دے آؤن توں بعد، کھیتی باڑی مشینری اس دا لازمی حصہ اے۔
صنعتی انقلاب
صنعتی انقلاب دے آؤن نال اتے ودھیرے گنجھل دار مشیناں دے ترقی نال، کھیتی دے ڈھنگاں نے اک ودھیا لیپ اگے لے لیا۔ اک تکھے بلیڈ نال اناج دی کٹائی کرن دی بجائے، پہیے دار مشیناں نے لگاتار تپشاں کٹیاں اناج نوں کھودن دی بجائ اس نوں سٹکس نال ہرا کے، خرچہ مشیناں نے سراں اتے ڈنڈے توں بیج وکھ کیتے۔ 19ویں صدی دے انت وچّ پہلا ٹریکٹر آیا۔
بھاپھ پاور
کھیتی باڑی مشینری لئی بجلی اصل وچ بلد جاں پالتو جانوراں ولوں سپلائی کیتی گئی سی۔ بھاف پاور دی کاڈھ پورٹیبل انجن نال ہوئی، اتے بعد وچّ ٹریفک انجن، اک بہو-منتوی، موبائیل توانائی سروت جو بھاف لوکوموٹر وچّ بھومی-رولنگ چچیرے بھرا سی۔ کھیتی باڑی دے بھاف انجناں نے بلداں دے بھاری کھچّ دا کم اپنے ہتھ لیا سی اتے اک کڑکی نال لیس وی کیتا گیا سی جو لمبے بیلٹ دی ورتوں راہیں سٹیشنری مشیناں پا سکدا سی۔ اج دے سٹینڈرڈاں ولوں بھاف-پاور مشیناں گھٹّ طاقت شالی سن، لیکن، اوہناں دے سائز اتے اوہناں دے گھٹّ گیئر انوپات دے کارن، اوہ اک وڈا ڈروئر کھڑکی حاصل کر سکدے سن۔ اوہناں دی ہولی رفتار نے کساناں نوں ایہہ ٹپنی کرن لئی کیہا کہ ٹریکٹر دے دو سپیڈ ہن: "ہولی اتے ہولی ہولی۔"
اندرونی بلن انجن
اندرونی بلن انجن؛ پہلاں پیٹرول انجن، اتے بعد وچ ڈیزل انجن؛ اگلی پیڑھی دے ٹریکٹراں لئی طاقت دا مکھ سروت بن گیا۔ ایہہ انجناں نے سوے-چلایا، ستعینات واڈھی اتے تھریشر دے ترقی وچّ وی یوگدان پایا، جاں ہارویسٹر نوں جوڑیا ('جوڑاں' نوں وی چھوٹا کیتا گیا)۔ اناج دیاں ڈنڈیاں نوں کٹن اتے ستھائی خرگوش مشین اُتے لجان دی بجائے، ایہہ کھیت ولوں جاری چلے جاندے ہوئے کٹ کٹّ، تھریشاں، اتے اناج نوں وکھ کردا اے۔
قسم
[[تصویر:John_Deere_cotton_harvester_kv02.jpg|thumb|کپاہ دے کھیت وچ اک جون ڈیئر دی مشین نال کپاہ دی واڈھی۔
]] [[تصویر:Agricultural_machinery.jpg|thumb|کھبے توں سجے: جوہن ڈیئر 7800 ٹریکٹر دے نال ہول سلری ٹریلر، کیس آئیئیچ گٹھجوڑ ہارویسٹر، نیو ہولینڈ ایپھئیکس 25 موٹائی والا مکی دے ہیڈ والا ہارویسٹر۔
]] [[تصویر:Tr85.jpg|thumb|اک نیو ہالینڈ TR85 ہارویسٹر۔
]] کمبائیناں نے واڈھی دی نوکری نوں ٹریکٹراں توں دور لے لیا ہو سکدا اے، پر ٹریکٹر اجے وی جدید فارم اُتے زیادہ تر کم کردے ہن۔ اوہ مشیناں، مشیناں تک پلاٹ بیجاں اتے ہور کم کرن لئی اپکرن تیار کرن لئی ورتے جاندے ہن۔
بیجن توں بعد ہور اپکرناں دی ورتوں قطاراں وچکار قطاراں وچ پیدا کرن، جاں کھاد اتے کیڑے مار دوائیاں پھیلاؤن لئی کیتی جا سکدی اے۔ پراگ بالرس نوں گھاہ جاں ایلپھالپھا نوں سردیاں دے مہینیاں لئی اک شاندار روپ وچّ پیکیج دین لئی ورتیا جا سکدا اے۔
جدید سنچائی مشینری اُتے انحصار کردی اے۔ انجناں، پمپاں اتے ہور وششٹ گیئرز زمین دے وڈے کھیتراں وچّ تیزی نال اتے اچّ اناج وچّ پانی مہیا کرواؤندے ہن۔ کھاداں اتے کیڑے مار دوائیاں نوں ونڈن لئی سامان قسماں دی ورتوں کیتی جا سکدی اے۔
ٹریکٹر توں علاوہ، ہور گڈیاں نوں کھیتی باڑی وچ ورتے جان لئی ٹرکاں، ہوائی جہازاں اتے ہیلیکاپٹراں جویں فصلاں دی ڈھوآ-ڈھوائی اتے سازو-سامان دے موبائیل بناؤن، اےریال سپریئنگ اتے پشو پشو دا پربندھن کرن لئی ورتیا گیا اے۔
نویں تکنالوجی اتے مستقبل
نویں تکنالوجی اتے بھوکھی پچھلی صدی وچّ کھیتی باڑی مشیناں دی بنیادی تکنالوجی بہت گھٹّ گئی اے۔ حالانکہ جدید لکڑہارے اتے پلانٹراں نے اک بہتر کم کیتا اے جاں اپنے پوروورتیناں توں تھوڑا جیہا متاثر ہو سکدا اے، پر اج دے 250,000 امریکی ڈالر وچّ اجے وی اناج نوں کٹیا جاندا اے، جس نال ایہہ ہمیشہ کیتا جاندا اے۔ پر، تکنالوجی مشیناں چلاؤن دے طریقے نوں بدل رہی اے، جویں کہ کمپیوٹر نگرانی پرنالیاں، GPS لکٹر اتے سوے-تلکن والے پروگرام زیادہ تر تکنیکی ٹریکٹراں اتے اپکرناں نوں بالن، بیج جاں کھاد دی ورتوں وچ ودھیرے صحیح اتے گھٹّ بے کار ہون دین دی آگیا دندے ہن۔ آؤن والے ویلے وچ، ڈرائیور-رہتور ٹریکٹراں دا وڈا پیداوار ہو سکدا اے، جو جیپیئیس نقشیاں اتے الیکٹرونک سنویدک ورتدے ہن۔
اوپن سروت کھیتی باڑی آلات
نویں قسماں دے ہائی-ٹیک فارم سازو-سامان نوں ستھر کرن لئی اوہناں دے اسمرتھ ہون کارن کئی کسان پریشان ہن۔ ایہہ مکھ طور تے انٹیکجوئل سمپتی قانون دی ورتوں کرن والیاں کمپنیاں لئی ہندا اے تاں کہ کساناں نوں اوہناں دے سازو-سامان نوں ٹھیک کرن دا قانونی اختیار نہ ہووے (جاں اوہناں نوں کرن دی اجازت دین لئی جانکاری تک پہنچ حاصل کر)۔ اس نے کھلھے سروت ماحول اتے فارم ہیک ورگے سموہاں نوں کھلھے سروت کھیتی باڑی مشینری بناؤن لئی مُتحرک کیتا اے۔ اک چھوٹے پیمانے دے پھارمبوٹ اتے ریپریپ اوپن سورس 3 ڈی پرنٹر کمیونٹی دے نال اوپن-سروت فارم اوزار بناؤن دی شروعات ہو گئی اے جو کہ ودھدی پدھر دے کاڈھاں لئی مہیا ہن۔ اکتوبر 2015 وچ ڈی ایمسیئے نوں اک چھوٹ دتی گئی سی تاں جو کاراں اتے ہور مشیناں سمیت سرکھئت مشیناں سمیت سافٹویئر دی جانچ اتے سودھ کیتی جا سکے۔
حوالے
گٹھ:کھیتی باڑی دی مشینری گٹھ:کھیتی باڑی
خواجہ محمد آصف
خواجہ محمد آصف اک پاکستانی سیاستدان اے جیدا جوڑ مسلم لیگ ن نال اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مسلم لیگ ن
سوہنی پری چڑی
سوہنی پری چڑی پری چڑی ٹبر دی اک چڑی اے۔ ایہ اسٹریلیا دی واسی اے۔ ایہدے تے 7 دے نیڑے رنگ ہوندے نیں۔ ایہ ٹبر بنا کہ اک تھاں تے پورا ورہ ریندے نیں۔ ایہ وڈے وڈے بوٹیاں وچ آلنے بناندے نیں۔ ایہ آسٹریلیا دے 90٪ تھاں تے ملدے نیں۔ سوہنی پری چڑی کیڑے مکوڑے کھاندی اے۔
خواجہ سعد رفیق
خواجہ سعد رفیق اک پاکستانی سیاستدان اے جیدا جوڑ مسلم لیگ ن نال اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مسلم لیگ ن
سوہنی پری چڑی
ایہ 5.5 انچ توں 6 انچ دے وشکار لمے تے 6-11 گرام پعاری ہوندے نیں۔
چک 70 باراں ایل
چک 70 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
مڈغاسکر ڈبکنی
مڈغاسکر ڈبکنی پانی پنچھیاں دے اک ٹبر ڈبکنی دی سنگی اے۔
راجا ظفرالحق
راجا ظفرالحق پاکستان مسلم لیگ (ن) دے چئیرمین راجا ظفرالحق دا تعلق راولپنڈی د‏‏ی تحصیل کہوٹا دے نواحی علاقا مٹور تو‏ں اے اوہ 1935ء وچ مٹور وچ پیدا ہوئے آپ دے والد محترم دا ناں راجا فضل داد خان اے، انہاں نے 1956ء وچ گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں گریجویشن د‏‏ی تے اس دے بعد پاکستان مسلم لیگ وچ شمولیت کرلئی تے پنجاب یونیورسٹی لاہور تو‏ں سیاسیات وچ ماسٹر کرنے دے بعد 1958ء وچ پنجاب لا کالج لاہور تو‏ں ایل ایل بی دا امتحان پاس کيتا انہاں نے 1958 تو‏ں 1981ء تک وکالت د‏‏ی تے 1987ء تو‏ں ہن تک سپریم کورٹ دے وکیل نيں راجا ظفر الحق نے 1963ء تو‏ں 1971 تک پاکستان مسلم لیک ضلع راولپنڈی د‏‏ی جنرل سیکرٹری د‏‏ی ذمہ داریا ں نبھائی تے 1971ء تو‏ں 1981ء تک پاکستان مسلم لیگ ضلع راولپنڈی دے صدر رہے 1973 وچ اوہ پاکستان مسلم لیگ د‏‏ی سنٹرل ورکنگ کیمٹی دے ارکان وی منتخب ہوئے1977 وچ راولپنڈی بار ایسوسی ایشن دے صدر منتخب ہوئے تے 1981 وچ ہائی کورٹ بار دے نائب صدر منتخب ہوئے ضیاء الحق دے دورحکومت وچ 1981 تو‏ں 1985ء تک وفاقی وزیر اطلاعات ونشریات تے وزرات مذہبی امور دا قلمدان انہاں دے سپرد رہیا تے 1985 وچ اک سال دے لئی مصر وچ پاکستان دے سفیر رہے تے 1986ء وچ وفاقی وزیر د‏‏ی حیشیت تو‏ں وزیر اعظم پاکستان محمد خان جو نیجوکے سیاسی مشیر بنے 1990ء وچ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی دے پندا لیسواں سیشن وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کرنے دا وی اعزاز حاصل کيتا 1991 وچ پہلی دفعہ چھ سال دے لئی پاکستان سینٹ دے ارکان منتخب ہوئے تے نواز شریف دے دور حکومت وچ 1991 تو‏ں 1994 تک سینٹ وچ مذہبی امور تے قانون د‏‏ی سٹیڈینگ کیمٹی د‏‏ی بطور چئیرمین د‏‏ی ذمہ داریاں سر انجام دتیاں تے 1992ء تو‏ں 1997ء تک انٹرنیشنل اسلامی یونیورسٹی اسلام آباد دے بورڈ آف ٹرسٹی دے ارکان وی رہے 1992ء وچ راجا ظفر الحق پہلی بار موتمر عالم اسلام دے جنرل سیکرٹری منتخب ہوئے تے اور ہن تک مسلسل پنجويں مرتبہ وی منتخب ہونے دا اعزاز برقرار رکھیا ہويا اے 1996ء وچ پاکستان مسلم لیگ دے مرکزی نائب صدر بنے نواز شریف دے آخری دور حکومت دے دوران وچ دے 1997ء تو‏ں 1999ء تک سینٹ وچ قائد ایوان دے نال نال وفاقی وزیر مذہبی امور د‏‏ی ورزات دا عہدہ وی آپ دے پاس رہیا تے 2000ء وچ اوہ پاکستان مسلم لیگ دے چئیرمین منتخب ہو گئے راجا ظفرالحق گزشتہ پنجاہ سال تو‏ں پاکستان مسلم لیگ تو‏ں وابستہ نيں اس دوران وچ اوہ متعدد اہ‏م عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی بے داغ سیاست د‏‏ی مثال دتی جاندی ا‏‏ے۔
گٹھ:1935 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاستدان گٹھ:پاکستانی سفرا برائے مصر گٹھ:پاکستانی سیاسی علماء گٹھ:پاکستانی وکلا گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:جمہوریت دے پاکستانی فعالیت پسند گٹھ:سعودی عرب وچ پاکستانی تارکین وطن گٹھ:ضلع راولپنڈی دیاں شخصیتاں گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی لا کالج گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور گٹھ:قائدین ایوان بالا (پاکستان) گٹھ:قدامت پسندی گٹھ:مجلس ایوان بالا پاکستان دے ارکان گٹھ:وزیر اطلاعات و نشریات پاکستان گٹھ:پاکستانی سفارت کار گٹھ:وزرائے مذہبی امور پاکستان
وائٹ کاؤنٹی، ٹینیسی
وائٹ امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 51-3آر
چک 51-3آر  ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے تیجے سوئے (لنڈو) 3آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 3آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا چ وس رہیا اے ۔
چک 76 باراں ایل
چک 76 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
بہیڑا
بہیڑا (سائنسی نام: Terminalia bellirica) (Sanskrit: وبھتک (وبھیتک)، اک (اکش) ) دوائیاں وچ ورتیا والا پتجھڑی رکھ ہندا اے، جس نوں اپریل مہینے وچ گول گول پھل لگدے ہن۔
حوالے
گٹھ:درخت گٹھ:وراثتی رکھ گٹھ:رکھ
تہمینہ دولتانہ
تہمینہ دولتانہ اک پاکستانی سیاستدان اے جیدا جوڑ مسلم لیگ ن نال اے۔
ممتاز دولتانہ اوہدا جاچا سی.
بارلے جوڑ
گٹھ:مسلم لیگ ن
چک 77 باراں ایل
چک 77 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 78 باراں ایل
چک 78 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
صوبہ اتلا ایجین
اتلا ایجین یونان دا اک صوبہ اے۔ اس دا راجکعر ایتھنز اے-
ولیمسن کاؤنٹی، ٹینیسی
ولیمسن امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
اعراب
اعراب لکھائی چ او پھالتو علامتاں نیں۔لیکن اکثر اے لخیاں نی جاندیاں۔ کدرے کدرے لخدے نیں۔
چک 195 مراد
چک 195 مراد ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
اعراب
زبر
ا دی آواز
چک 195 مراد
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
اعراب
وڈی زیر
ے دی آواز
پیش
و دی آواز
وڈی پیش
و دی وڈی آواز، عربی چ شُہرت، شُعبہ چ وڈی پیش ہندی اے۔
جزم
کھالی
گٹھ:بولی علم
الاوترا ڈبکنی
الاوترا ڈبکنی پانی پنچھیاں دے اک ٹبر ڈبکنی دی سنگی اے۔
چک 79 باراں ایل
چک 79 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
طلال اکبر بگتی
طلال اکبر بگتی اک پاکستانی بلوچ سردار اے۔
ہاڑھی
thumb|کنک thumb|جوں ہاڑھی یا ربیع دیاں فصلاں سردیاں وچ بیجیاں جاݨ آݪیاں فصلاں نیں تے جنوبی ایشیا وچ بہار دے موسم وچ ایہناں دی کٹائی ہُندی اے۔ "ربیع" عربی لفظ اے جہیدا مطلب بہار اے جو برصغیر پاک و ہند وچ ورتیا جاندا اے۔ ایہنوں "سردیاں دی فصل" وی کیہا جاندا اے۔
مون سون بارش ختم ہوݨ توں بعد نومبر دے ادھ وچ ہاڑھی دیاں فصلاں بیجیاں جاندیاں نیں تے کٹائی اپریل، مئی وچ شروع ہُندی اے۔ فصلاں یا تاں برساتی پاݨی ناݪ ودھیاں نیں یا آبپاشی ناݪ۔ سردی وچّ بوہتی بارش ہاڑھی دیاں فصلاں نوں خراب کردی اے پر ساؤݨی دیاں فصلاں لئی چنگی اے۔
پاکستان تے بھارت وچ خاص فصل کݨک اے۔ اس توں بعد جؤ، رائی، تݪ تے مٹر وی نیں۔
بہت ساریاں فصلاں کچے تے ہاڑھی دیاں رتاں دوہاں وچ پیدا ہندیاں نیں۔ بھارت وچ پیدا ہوݨ آݪیاں کھیتی باڑی دیاں فصلاں موسمی ہُندیاں نیں تے مون سون تے بہت انحصار کردیاں نیں۔
ہور دیکھو
٭ساؤݨی
نقشی پری چڑی
نقشی پری چڑی پری چڑی ٹبر دی اک چڑی اے۔ ایہ اسٹریلیا دی واسی اے۔
ہاڑھی
حوالے
گٹھ:کھیتی باڑی گٹھ:موسم گٹھ:پنجابی رہتل
چک 84 باراں ایل
چک 84 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 83 باراں ایل
چک 83 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 52-3آر
چک 52-3آر  ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے تیجے سوئے (لنڈو) 3آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 3آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا چ وس رہیا اے ۔
ولسن کاؤنٹی
ولسن امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
ٹھمنی ڈبکنی
ٹھمنی ڈبکنی پانی پنچھیاں دے اک ٹبر ڈبکنی دی سنگی اے۔
لال مگری پری چڑی
لال مگری پری چڑی پری چڑی ٹبر دی اک چڑی اے۔ ایہ اسٹریلیا دی واسی اے۔
چک 82 باراں ایل
چک 82 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
اکبر بگتی
اکبر بگتی اک پاکستانی بوچ سردار تے سیاستدان سی۔ اوہ بلوچستان دا گورنر تے وزیر اعلا وی ریا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بلوچستان
صوبہ پیلیپونیز
پیلیپونیز یونان دا اک صوبہ اے۔ اس دا راجکعر ایتھنز اے-
گٹھ:یونان
چک 81 باراں ایل
چک 81 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
ڈبکھڑبی چنج ڈبکنی
ڈبکھڑبی چنج ڈبکنی پانی پنچھیاں دے اک ٹبر ڈبکنی دی سنگی اے۔
مہوآ
مدھکا لونگفولیا، لوک بولی وچ مہوآ (ہندی: مہوا، تیلگو: విప్ప పువ్వు చెట్టు، بنگالی: ، تامل: இலுப்பை) بھارتی تشریحی رکھ اے، جو اتر بھارت دے میدانی علاقیاں اتے جنگلاں وچ وڈے پیمانے تے ملدا اے۔ مدھکا لونگفولیا اس دا سائنسی نام اے۔ ایہہ ایہہ اک تیزی نال ودھن والا رکھ اے جو لگپگ 20 میٹر دی اچائی تک ودھ سکدا اے۔ اس دے پتے عامَ طور تے سال بھر ہرے رہندے ہن۔ ایہہ پودیاں دے سپوٹیسی پروار نال تعلقات رکھدا اے۔
گٹھ:درخت گٹھ:وراثتی رکھ گٹھ:رکھ
سکاٹلینڈ کاؤنٹی،مسوری
سکاٹلینڈ امریکی صوبے مسوری دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:مسوری دیاں کاؤنٹیاں
چک 87 باراں ایل
چک 87 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 80 باراں ایل
چک 80 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
آئیسوٹوپ
ہمجا ایسے جوہراں کیندے نیں جناں دا جوہری پعار وکھرا ہوے پر جوہری عدد اکو ای ہووے۔ ہمجا کسے اک خاص عنصر دیاں ک‏ی ونڈاں ہوندیاں نیں۔ کسے خاص عنصر دیاں وکھریاں ہمجاں وچ اولیاں دی گنتی تے اکو جئی ہوندی اے پر ایناں وچ تعدیلاں دی گنتی وکھری ہوندی اے۔
سوناگاچی
سوناگاچی براعظم ایشیا دا منیا پرمنیا سبھ نالوں وڈا لال بتی ایریا اے۔ سوناگاچی بھارت وچّ کولکاتہ وچّ واقع اے۔ اس وچّ سینکڑاں ہی بہو-منجلی کوٹھے دیاں عمارتاں ہن، اتے اہناں وچّ اندازہ 11,000 طوائفاں رہندیاں ہن۔ سوناگاچی کولکاتہ دے ماربل پیلیس توں تقریباً 1 کلومیٹر دی دوری اتے واقع اے۔
نرکتی
کیہا جاندا اے کہ ایہہ علاقہ ثناءاللہ غازی دی ملکیت سی۔ ثناءاللہ اک مسلم سنت سی۔ اسدی سمادھ اجے وی سوناگاچی وچّ اے۔ پہلاں اس علاقے دا ناں سونا غازی دے ناں اتے سی، بعد وچّ اسدا نام بدل کے سوناگاچی رکھیا گیا۔
گٹھ:بھارت گٹھ:لال بتی ایریئے
چک 196 مراد
چک 196 مراد ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
چٹپری پری چڑی
چٹپری پری چڑی پری چڑی ٹبر دی اک چڑی اے۔ ایہ اسٹریلیا دی واسی اے۔
اٹیٹلان ڈبکنی
اٹیٹلان ڈبکنی پانی پنچھیاں دے اک ٹبر ڈبکنی دی سنگی اے۔
چک 53-3آر
چک 53-3آر  ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے تیجے سوئے (لنڈو) 3آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 3آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا چ وس رہیا اے ۔
چک 85 باراں ایل
چک 85 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 86 باراں ایل
چک 86 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع ساہیوال دے پنڈ گٹھ:چیچہ وطنی گٹھ:پنڈ
سکاٹ کاؤنٹی، مسوری
سکاٹ امریکی صوبے مسوری دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:مسوری دیاں کاؤنٹیاں
نیلی چھاتیوالی پری چڑی
نیلی چھاتیوالی پری چڑی پری چڑی ٹبر دی اک چڑی اے۔ ایہ اسٹریلیا دی واسی اے۔
چک 89 باراں ایل
چک 89 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
پنجابی ساہت دی سانجھی اتہاسکاری
پنجابی ساہت دی سانجھی اتہاسکاری پنجابی بولی نوں بولن والے گروہ پنجابیاں دے سانجھے اتہاس نال جڑی ہوئی اے۔ پہلی پدھر تے بھاویں ایہہ اک عام اکادمک مسئلہ جاپدا اے۔ مگر اس دی تہہ ہیٹھ وڈا وچاردھاری مطلب سمائے ہوئے ہن۔
پنجابی ساہت دی سانجھی اتہاسکاری توں مطلب دنیا بھر اندر پنجابی بولی وچ رچیا جا رہا پنجابی ساہت بھاویں ایہہ کسے وی ودھا مطلب ناول، ناٹک، کہانی، شاعری آدی وچ موجود ہووے۔ ساجھاں اتہاس لکھن توں مطلب جس وچ بھارت، پاکستان توں علاوہ ودیساں وچ بیٹھے پنجابیاں ولوں رچے جا راے ساہت نوں اکمک تنظیم دے طور تے وچارنا، بھاویں کہ بھارت پاکستان اتے ودیش وچ رچے جا رہے ساہت نوں اکہرے کالکرم وچ بننا بوہت زیادہ گنجھلادار اتے گمبھیر کم اے۔
سانجھی اتہاسکاری دا پچھوکڑ
سانجھی اتہاسکاری وچ 1947 دی دیس ونڈ نوں اہم نقطہ منیا جاندا اے۔ انجھ سوچیا جاندا اے کہ دیش ونڈ توں پہلاں پنجابی ساہت دا اتہاس سانجھی سی۔ دیش دی آزادی توں بعد دوہاں پنجاباں وچ لکھے گئے پنجابی ساہت دے اتہاس ادھے ادھورے ہی ہن۔ کیونکہ پوربی پنجاب وچ رچیاں ساہتی رچناواں نوں مغربی پنجاب دے ساہت دے اتہاساں وچ نہیں شامل کیتا گیا اتے مغربی پنجاب وچ رچیا جا رہیاں رچناواں نوں پوربی پنجاب دے ساہت دے اتہاساں وچ شامل نہیں کیتا گیا۔ ڈاکٹر۔ کرنیل سنگھ تھند اتے ڈاکٹر۔ دھرم سنگھ اپنے کھوج پتراں وچ درساؤندے ہن کہ پاکستانی پنجابی ساہت دے اتہاسکراں نے ادھورے روپ وچ ساہت دا اتہاس رچیا اے جس وچ بھارتی پنجابی خاص کر کے سکھ گروآں دے ساہت نوں نگونا ستھان دتا اے جاں انگولیا کیتا اے۔ پر سانوں ایہہ وی نہیں بھلنا چاہیدا کہ ادھر وی نظم حسین سید، احمد سلیم، افضل احسان رندھاوا اتے اقبال قیصر ورگے لکھاری، مفکر وسدے ہن جہڑے بھاویں سدھے طور تے اتہاسکاری نال نہیں جڑے ہوئے پر اوہناں نے سانجھی رہتل دی گل کیتی اے۔ اتھوں تک کے پاکستان وچ اگھے لکھاری ودوان نظم ہسین سید ولوں پوربی پنجاب دے ساہت گربانی دی وضاحت کیتی جا رہی اے بھاویں کہ ادھرلے چنتکاں دا مننا اے کہ مغربی پنجاب وچ گربانی نوں سکھ ساہت سمجھ دے انگولیا کارار دتا گیا اے۔
سانجھی پنجابی ساہت دی اتہاسکاری وچ پرواسی ساہت دی شمولیت
پرواس وچ وسدے پنجابیاں ولوں جو ساہت دی رچنا کیتی جاندی اے، اسنوں اسیں پرواسی ساہت دے طبقہ وچ رکھدے ہاں۔ پوربی پنجابی ساہت، مغربی پنجابی ساہت نالوں پرواسی پنجابی ساہت وچ وکھرتا پائی جاندی اے کیونکہ پرواس وچ وسدے پنجابیاں نال ساڈی صرف بھاشائی سانجھ اے، تریخی، معاشی، سماجی، سیاسی، تہذیبی سانجھ نہیں اے۔ اس لئی سانجھی پنجابی ساہت دی اتہاسکاری وچ ایہہ مسئلہ اپجدی اے کہ پرواسی پنجابی ساہت دی، سانجھی پنجابی ساہت دی اتہاسکاری وچ شمولیت کیتے جاوے جاں نہ۔ مگر جیکر اسیں اپروکت وکھرتاواں نوں دھیان وچ رکھدے ہوئے پرواسی پنجابی ساہت نوں سانجھی پنجابی ساہت دی اتہاسکاری وچ شامل نہیں کردے تاں سانجھی پنجابی ساہت دی اتہاسکاری تے سوالیا چنہ لگ جاندا اے۔ پر جدوں اسیں سانجھی پنجابی ساہت دی اتہاسکاری دی پرسوچ کردے ہاں تاں اس دا مطلب سمچے پنجابی ساہت نوں کلاوے وچ لینا اے۔
سمبھاوناواں
سانجھی پنجابی ساہت دی اتہاسکری کیہو جہی ہووے:
سانجھی ساہت دی اتہاسکاری دی اہمیت نوں دھیان وچ رکھدے ہوئے پنجابی ڈیپارٹمنٹ، پنجابی یونیورسٹی ولوں پہلا دو روزہ سیمینار کروایا گیا۔ جس وچ وکھ-وکھ ودواناں ولوں ساہت دیاں وکھ-وکھ ودھاواں اپر پیپر پڑے گئے اتے سانجھی پنجابی ساہت دی اتہاسکاری دی وقعت اتے مثلیاں تے وچار ہوئی۔ سارے پیپراں وچ کجھ پیپراں وچ سانجھی پنجابی ساہت دی اتہاسکاری دے بنیاد یوگ وچار وئکت کیتے ہن۔ جو کہ سانجھی پنجابی ساہت دی اتہاساکری لئی مڈھلا اتے یوگ قدم بندے ہن۔ جدکہ کجھ پیپر سانجھی پنجابی ساہت دی اتہاسکاری دیاں سمبھاوناواں دی پیروی نہیں کردے۔
مسئلے
سمچے طور تے سیمینار وچ سانجھی پنجابی ساہت دی اتہاسکاری لئی ٹھوس قدم پٹے جان لئی وچار پیش ہوئے مگر اجے تک اس نوں عمل وچ نہیں لیاندا گیا۔
لپی دی مسئلہ
پنجابی ساہت دی سانجھی اتہاسکاری لئی دو لپیاں دا مصلیٰ وی اک تلخ حقیقت وانگ سنمکھ اے۔ سبھ توں وڈا مصلیٰ گورمکھی اتے شاہمکھی دوہاں لپیاں `چ مکمل پنجابی ساہت دی کامیابی دا اے۔ کیونکہ سانجھی پنجابی ساہت دی اتہاسکاری مول پاٹھاں توں بناں ممکن نہینے۔
ویلہ ونڈ دا مسئلہ
دیش ونڈ توں بعد پوربی پنجاب تے مغربی پنجاب وچ ساہت دیاں چل رہیاں تے نویاں اپج رہیاں ودھاواں دا سماں وکھرا اے اس لئی اوہناں نوں اک دور وچ رکھنا سانجھی پنجابی ساہت دی اتہاسکاری دی اک مڈھلی مسئلہ اے۔
وکھریاں وکھریاں پرورتیاں
آزادی توں بعد وکھ-وکھ ویلے ساہت دیاں وکھ-وکھ پرورتیاں چلدیاں رہیاں ہن۔ جس کارن اناں وچ کوئی سانجھ نہ ہون کارن سانجھی اتہاسکاری کرن وچ مسئلہ پیش ہندی اے۔
تہذیبی، اتہاس، معاشی، سیاسی وکھریویں
پوربی پنجابی ساہت، پرواسی پنجابی ساہت، مغربی پنجابی ساہت وچ تہذیبی، تریخی، معاشی، سیاسی وکھریواں پایا جان کر کے ایہناں دا اثر اتھوں دے ساہت تے وی پیا اتے اوہناں وچ وکھرتا پائی جاندی اے۔ جس کارن سانجھی پنجابی ساہت دی اتہاسکاری کرن وچ مسئلہ آ رہی اے۔
سمچے روپ وچ جے اسیں پنجابی ساہت دی سانجھی اتہاسکاری کرنی ہووے تاں پچھلی صدی نوں اک اکائی منّ کے اس نوں ساہت دے موضوعاں انسر دوہاں پنجاباں تے پرواسی ساہت دیاں ودھاواں دے حوالیاں راہیں کالکرم وچ بنھن دی لوڑ اے۔ اس پرکار کجھ سانجھیاں سمانتاواں اتے ومبھنتاواں ساہمنے آ جانگیاں جہناں دے تلناتمک پرپیکھ توں اتہاسکاری دی گل اگے توری جا سکدی اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی بولی گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
جان پال دوم
پوپ جان پال دوم (Ioannes Paulus II؛ Giovanni Paolo II؛ Jan Paweł II؛ پیدائشی نام کیرول جوزف وجتیلا؛ ؛ 18 مئی 1920ء – 2 اپریل 2005ء) 1978ء تو‏ں 2005ء تک اک پوپ سن ۔ انہاں نو‏‏ں کچھ کاتھولکاں نے مقدس جان پال عظیم کہیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1920 دے جم گٹھ:2005 دیاں موتاں گٹھ:اقدام قتل تو‏ں زندہ بچ جانے والے گٹھ:اکیہویں صدی دے پوپ گٹھ:الٰہی راحم گٹھ:ویہويں صدی دے فلسفی گٹھ:پاپائی مقدسین گٹھ:پوپ گٹھ:پولش شعراء گٹھ:پولش فعالیت پسند برائے انسانی حقوق گٹھ:پولش فلسفی گٹھ:پولش ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:دوسری جنگ عظیم دی پولش شخصیتاں گٹھ:رومن کاتھولک مریمیات گٹھ:مسیحی فلاسفہ گٹھ:ویٹیکن سٹی وچ مرض-متعلقہ اموات گٹھ:ویٹیکن سٹی وچ وبائی مرض اموات گٹھ:ویہويں صدی دے پوپ
چک 94 باراں ایل
چک 94 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
رولینڈ ڈبکنی
رولینڈ ڈبکنی پانی پنچھیاں دے اک ٹبر ڈبکنی دی سنگی اے۔
جامنی تاجی پری چڑی
جامنی تاجی پری چڑی پری چڑی ٹبر دی اک چڑی اے۔ ایہ اسٹریلیا دی واسی اے۔
شانون کاؤنٹی،مسوری
شانون امریکی صوبے مسوری دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:مسوری دیاں کاؤنٹیاں
چک 91 باراں ایل
چک 91 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
ساؤݨی
ساؤݨی یا خریف دیاں فصلاں یا گرمی دیاں فصلاں پکے طور تے ورتیاں جاندیاں نیں جو بارشاں دے دوران جنوبی ایشیا وچ کھیتی تے کٹائیاں جانیاں نیں جو اپریل توں اکتوبر تک رہندا اے۔ خاص خریف فصل باجرا تے چوݪ نیں۔
خریف سیزن
ساؤݨی دیاں فصلاں عام طور تے جولائی دے پہلے بارش دی شروعات نال جنوب مغربی مون سون سیزن وچّ بیجیاں جاندیاں نیں۔ پاکستان وچ ساؤݨی سیزن 16 اپریل توں شروع ہندا اے تے 15 اکتوبر تک چلدا اے۔ بھارت وچّ ساؤݨی دی فصل راج ولوں وکھری ہندی اے، مئی وچّ سبھ توں پہلاں شروع ہون والی خریف تے جنوری دے اخیر وچّ ختم ہون دے نال، پر ایہنوں عام طور تے جون وچّ شروع کرن تے اکتوبر وچّ ختم کرن لئی منیا جاندا اے۔ خریف سیزن دے دوران ربیع فصلاں دے مقابلے خریف کھڑا اے۔ ربیع تے خریف دوویں لفظ برصغیر پاک و ہند وچ مغلاں دے آؤݨ ناݪ آئے تے ایہناں دی مکمل روپ وچ ورتوں کیتی گئی۔ خریف عربی لفظ اے جیہدا مطلب اے "پت جھڑ" ۔ اس ویلے توں برصغیر پاک و ہند وچ پت جھڑ، سردیاں دی شروعات ناݪ میݪ کھاندا اے، ایہنوں "خریف ویلے" کیہا جاندا اے۔
جنوب مغربی مون سون سیزن دے آمد دے دوران، کیرالا سمیت جنوبی ریاستاں وچّ مئی دے آخر وچّ عامَ طور تے پہلی بارش دی شروعات ناݪ ساؤݨی دیاں فصلاں بیجیاں جاندیاں نیں۔ جِداں مون سون بارش شمالی بھارت ول ودھدی اے، اسے طرحاں بیجݨ دی متی اسے مطابق بدل جاندی اے ے جولائی وچ شمالی بھارتی صوبےآں وچ جاندی اے۔
ایہ فصلاں بارش دے پاݨی دی مقدار تے اوہدے ویلے اُتے انحصار کردیاں نیں۔ بہت زیادہ، بہت گھٹّ یا غلط ویلے ناݪ پورے سال دی محنت برباد ہو سکدی اے۔ عام خریف فصلاں چوݪ (جھونا تے ڈونگھے پاݨی) باجرا مکی لنسیڈ (فلیکس)۔
بانکی پری چڑی
بانکی پری چڑی پری چڑی ٹبر دی اک چڑی اے۔ ایہ اسٹریلیا دی واسی اے۔
ساؤݨی
عام خریف فصلاں
چوݪ باجرا  مکی  ارہر  مونگی  ہلدی  مونگ پھلی  کپاہ  گنا  کریلا  سویا بین  ٹینڈے  گوار
ٹیٹیکاکا ڈبکنی
ٹیٹیکاکا ڈبکنی پانی پنچھیاں دے اک ٹبر ڈبکنی دی سنگی اے۔
ساؤݨی
ہور دیکھو
٭ہاڑھی
باہرلے جوڑ
گٹھ:کھیتی باڑی گٹھ:موسم گٹھ:پنجابی رہتل
چک 92 باراں ایل
چک 92 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 93 باراں ایل
چک 93 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 90 باراں ایل
چک 90 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
لوڈوویکو مراچی
لیوس (یا لوڈوویکو) مراچی (6 اکتوبر 1612ء – 5 فروری 1700ء)، جو لیوس مراچی دے نام تو‏ں مشہور اے، اک اطالوی مشرقی محقق تے عربی بولی کالج آف وزڈم روم وچ عربی دا پروفیسر سی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لاطینی مترجمین قرآن گٹھ:اطالوی شخصیتاں
شیلبی کاؤنٹی،مسوری
گٹھ:مسوری دیاں کاؤنٹیاں
چک 197 مراد
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
چک 95 باراں ایل
چک 95 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
مولسری
مولسری (سائنسی نام: Mimusops elengi) دکھنی ایشیا، مشرقی ایشیا اتے شمالی آسٹریلیا دے تپت کھنڈی جنگلاں وچ ملن والا درمیانے سائز دا سدابہار رکھ اے۔ انگریزی عامَ ناواں وچ Spanish cherry، medlar، اتے bullet wood شامل ہن۔ ہندی وچ مولسری، سنسکرت، مراٹھی، بنگالی وچ بکل، آسامی وچ بوکل، ملیالم، منیپوری وچ "ایلانجیں" (ഇലഞ്ഞി)، تامل وچ magizamaram மகிழ்، மகிழமரம் اتے الانجی இலஞ்சி، اتے رانجا "بکولا" (ಬಕುಲ)، کنڑ وچ "پگڑیمارا" "وجردنتی" نام پرچلت ہن۔ اس دے جموئے ورگے پتے ہندے ہن اتے ورکھا رت وچ کھڑن والے نکے نکے پھلّ بڑی مٹھی اتے بھنی خوشبو والے ہندے ہن۔
ریڈیو پاکستان
ریڈیو پاکستان پاکستان دا قومی و سرکاری ادارہ برائے صو‏‏تی نشریات و اطلاعات ا‏‏ے۔ اس ادارے دا انتظام و انصرام پاکستان براڈکاسٹنگ ایکٹ 1972 دے تحت ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ اقتصادی، زرعی، سماجی، سیاسی، مذہبی تے ثقافتی شعبےآں وچ سماجی موضوعات اُتے مباحثاں، ڈرامےآں، فیچرز، دستاویزی پروگرام، سامعین د‏‏ی شرکت والے مذاکرےآں، عام گل بات، موسیقی تے خبراں دے پروگراماں دے ذریعے عوامی خدمات د‏‏یاں سرگرمیاں پیش کرنا ا‏‏ے۔ بنیادی طور اُتے ریڈیو پاکستان دراصل قیام پاکستان تو‏ں پہلے آل انڈیا ریڈیو دے ناں تو‏ں موجود سی۔ مگر پاکستان دے قیام دے بعد ایہ ادارہ ریڈیو پاکستان دے ناں تو‏ں پیش کيتا جانے لگا۔ آزادی دے بعد ریڈیو پاکستان نے اپنی شناخت پیش کيت‏‏ی تے اردو تے ویہہ علاقائی زباناں دے رابطے دے ذرائع دے طور اُتے استعمال تو‏ں تے جدید مواصلا‏تی مہارت دے ذریعے متنوع معلومات د‏‏ی نشر و اشاعت، پاکستانی قومیت، اس دے نظام تے سبھیاچار دے احترام دے جذبات نو‏‏ں فروغ دینے دے قابل ہويا۔ ریڈیو پاکستان تو‏ں 23 زباناں وچ پروگرام نشر کيتے جاندے نيں ۔
مقاصد
ریڈیو پاکستان دے پروگرام متنوع نوعیت دے نيں تے انہاں د‏‏ی رسائی پورے ملک تک ا‏‏ے۔ ریڈیو پاکستان ملک دا سب تو‏ں وڈا تے موثر ذریعہ معلومات اے جس دے باعث ایہدی ذما داری اے کہ اوہ لوکاں نو‏‏ں حکومت د‏ی پالیسیاں تو‏ں آگاہ کرے۔ انہاں نو‏ں اندرون ملک تے بیرون ملک ہوݨ والے واقعات تو‏ں باخبر رکھنے، قومی ترقی وچ حائل رکاوٹاں دور کرنے دے لئی سخت محنت کرنے اُتے آمادہ کرے، انہاں نو‏ں مسلما‏ن تے پاکستانی د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی شناخت یاددلائے، انہاں نو‏ں ہر محاذ اُتے اپنی خوشیاں تے کامیابیاں وچ دوسرےآں نو‏‏ں شریک کرنے د‏‏ی دعوت دے، خواہ اوہ کامیابی زراعت دے شعبے دے ذریعے اقتصادی ترقی وچ ہو، خواہ اوہ کھیلاں، فنون لطیفہ تے ادب دے میدان وچ ہوݨ، انہاں نو‏ں ماضی اُتے فخر کرنے دا جذبہ پیدا کرے تے انہاں نو‏ں جدوجہد آزادی تے قومی تریخ دے درخشاں ابواب تو‏ں روشناس کرانے دے لئی کم کرے جو انسانی تخیلات تے رہتل وتمدن تو‏ں متعلق مسلما‏ن دانشوراں، فلسفیاں تے سائنسداناں دے عظیم کارنامےآں تو‏ں بھری پئی ا‏‏ے۔
فرائض
پی بی سی ایکٹ وچ درج کيتے گئے اغراض ومقاصد :