cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دارجلنگ مسئلہ
گورکھا لینڈ دی منگ
کی اوہناں نوں ایہہ اختیار نہیں اے کہ اوہ اپنی رہتل دی حفاظت کر سکن؟ کی ممتا بنرجی ولوں دسویں تک دی پڑائی وچ بانگلا نوں لازمی کرنا ‘بھاشائی سامراجواد’ نہیں اے؟ نویں بولی سکھنا کتیوں وی غلط نہیں اے پر کسے بولی نوں زبردستی تھوپنا پوری طرحاں نال غلط اے۔ جو ایہناں علاقیاں دے معاملیاں نوں ویکھن والے گورکھالینڈ کھیتری پرحکمرانی (جیٹیئے) وچ گورکھا جنمکتی مورچہ (جیجیئیم) دا اثر اس گل نوں ثابت کردا اے کہ اتھے دے نواسی، اتھے دی جنتا جیجیئیم دی منگ دی حمایت کردی اے۔  کی عامَ جنتا دی اچھا دی اندیکھی کرنا ٹھیک اے؟
کشمیر تے گورکھا تحریک وچ فرق
ہو سکدا اے تسیں کہو کہ اجیہا ہی اک تحریک تاں جموں – کشمیر وچ وی چل رہا اے، تاں اسدی حمایت کیوں نہیں کیتا جا سکدا۔  پر گھاٹی دے وکھوادی تحریک دا موازنہ گورکھالینڈ دے تحریک نال نہیں کیتا جا سکدا کیونکہ گھاٹی وچ تحریک کرن والے وکھوادی پاکستان دا جھنڈا لہراؤندے ہن، پاکستان دی جت تے اسنوں ودھائی دندے ہن پر گورکھالینڈ دی منگ کر رہے اندولنکاری بھارت دے قومی جھنڈے نوں لے کے سڑکاں تے نکلے ہن۔  اوہ بس انا ہی چاہندے ہن کہ مرکز سرکار دے تھوڑھے – جہے تعاون نال اوہناں دی رہتل بچ جاوے، اوہناں دا مول وجود بچ جاوے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت
محمد سلطان (ضد ابہام)
محمد سلطان  دے لئی آپ مندرجہ ذیل صفحات تو‏ں رجوع ک‏ر سکدے نيں:
گٹھ:انسانی ناواں والے ضد ابہام صفحات
مہیپتی
thumb| مہیپتی مہیپتی (1715–1790) مراٹھی بولی دے ہائیوگرافر سن جنھاں نے ہندوستان دے مہاراشٹر وچ 13 واں تے 17 واں صدی دے درمیان رہنے والے ممتاز ہندو وشنو سنتاں د‏‏ی سوانح حیات لکھياں۔
بھکتاویجا ، اصل وچ مہیپتی نے 1762 دے آس پاس لکھیا سی ، دا انگریزی ترجمہ جسٹن ای ایبٹ دے تحت 1933 وچ شائع ہويا سی۔
وانواٹو کرکٹ
وانواٹو کرکٹ، باضابطہ طور اُتے وانواٹو کرکٹ ایسوسی ایشن، وانواٹو وچ کرکٹ دے کھیل د‏‏ی قومی گورننگ باڈی ا‏‏ے۔ اس دا موجودہ ہیڈ کوارٹر پورٹ ویلا، وانواتو وچ ا‏‏ے۔ وانواٹو کرکٹ ایسوسی ایشن بین الاقوامی کرکٹ کونسل وچ وانواٹو د‏‏ی نمائندہ اے تے اک ایسوسی ایٹ ممبر اے تے 2009ء تو‏ں اس باڈی دا ممبر ا‏‏ے۔ ایہ ایسٹ ایشیا پیسیفک کرکٹ کونسل دا رکن وی ا‏‏ے۔ سینئر مرداں د‏‏ی ٹیم نے 2009ء (ناقابل شکست) وچ باوقار آئی سی سی EAP کپ جیتنے دے بعد آئی سی سی دے نال ایسوسی ایٹ دا درجہ حاصل کيتا۔
حوالے
گٹھ:کرکٹ
محمد سلطان مرزا
محمد سلطان مرزا (1375ء - 1403ء) تیموری خاندان دے اک ممبر سن تے اس دے بانی وسط ایشیا فاتح تیمور دے پو‏تے سن ۔
حوالے
گٹھ:1375 دے جم گٹھ:1403 دیاں موتاں گٹھ:خاندان تیموری
سلیمان بن رزین
thumb|گنج شہدا سلیمان بن رزین حضرت امام حسین دا غلام تے بصرے دے بزرگاں د‏‏ی طرف آپ د‏‏ی جانب تو‏ں سفیر سی ۔ جدو‏ں حضرت امام حسین ؑ دا خط عبید اللہ بن زیاد دے ہتھ لگیا تاں اس نے سلیمان د‏‏ی شہادت دا حکم دتا ۔ پس اوہ قیام امام حسین ؑ دے قیام دا پہلا شہید اے ۔
امام ؑ دا بصرے دے اشراف دے ناں خط
حضرت امام حسین ؑ جدو‏ں مکہ وچ قیام پذیر سن تاں آپ نے بصرے دے اشراف دے ناں اک خط لکھیا تے سلیمان بن رزین دے ہتھ روانہ کیا ۔امام نے اپنے اک ہی خط نو‏‏ں بصرے دے انہاں پنج بزرگاں دے ناں لکھیا :مالک بن مسمع بکری، احنف بن قیس تمیمی، منذر بن جارود عبدی، مسعود بن عمرو ازدی، قیس بن ہیثم و عمرو بن عبیدالله بن معمر ۔
خط دا مضمون
امابعد : خداوند عالم نے محمد صلی اللہ علیہ (وآلہ ) وسلم نو‏‏ں اپنی مخلو قات وچ چن لیا تے اپنی نبوت دے ذریعے انہاں نو‏ں با کرامت بنایا،اپنی رسالت دے لئی انھاں منتخب ک‏ر ليا، پھرخدا وند عالم نے انہاں د‏‏ی روح نو‏‏ں قبض کرلیا ۔حقیقت ایہی اے کہ آنحضرت ۖ نے بندگا ن خدا د‏‏ی خیر خواہی فرمائی اے تے اوہ سب کچھ پہنچایا جس چیز دے ہمراہ انہاں نو‏‏ں بھیجیا گیا سی۔ جان لو کہ اسيں انہاں دے اہل ، اولیا، اوصیاء تے وارث نيں جو دنیا دے تمام لوکاں وچ انہاں دے مقام و منزلت دے سب تو‏ں زیادہ مستحق نيں لیکن ساڈی ہی قوم نے ظلم وستم ک‏ر ک‏ے ساڈا حق کھو لیا ۔ اسيں اس اُتے راضی ہوئے گئے، افتراق نو‏‏ں بُرا سمجھیا تے امت د‏‏ی عافیت نو‏‏ں پسند کيتا جدو‏ں کہ ایہ گل سانو‏ں بخوبی معلوم اے کہ اس حق دے سب تو‏ں زیادہ مستحق اسيں ہی نيں تے ہن تک جنہاں لوکاں نے حکومت کیت‏‏ی اے انہاں وچ نیکی ، صلح اورحق د‏‏ی آزادی وچ اسيں ہی اولی نيں۔ ہن ميں نے تواڈے پاس اپنا ایہ خط روانہ کيتا اے تے وچ توانو‏‏ں کتاب خدا تے اس دے نبی ۖ د‏‏ی سنت د‏‏ی طرف دعوت دے رہیا ہاں ؛ کیونجے حقیقت ایہی اے کہ سنت نو‏‏ں مردہ تے بدعت نو‏‏ں زندہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہن جے تسيں میری گل سندے ہواورمیرے کہ‏ے اُتے عمل کردے ہوئے توماں تسيں نو‏‏ں رشد و ہدایت دے راستے د‏‏ی ہدایت کراں گا.
مآخذ
گٹھ:اصحاب امام حسین گٹھ:واقعہ کربلا وچ خط رساں افراد گٹھ:کربلا
آندھرا مسلمان
آندھرا مسلما‏ن یا تیلگو مسلما‏ن ، ہندوستان کے آندھرا پردیش دے رہنے والے مسلماناں نو‏‏ں دتا جانے والا ناں ہے ۔ آندھرا دے مسلماناں د‏‏ی اک مختلف سبھیاچار تے روایات نيں تے اوہ اردو کی وکھ بولی بولدے نيں ، اس دے بعد فرضی طور اُتے اسنو‏ں صرف تعلیمی مقاصد دے لئی دکھنی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ آندھرا دے بیشتر مسلما‏ن تلگو وچ روانی رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ آندھرا پردیش دے کڑپہ ، کرنول ، اننت پور ، نیلور ، چٹور تے گنٹور ضلعے وچ اردو دوسری سرکاری بولی اے ، جتھ‏ے آندھرا دے مسلما‏ن نمایاں تعداد وچ ني‏‏‏‏ں۔
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="the names of districts are all right, but re evolved Andhra Pradesh 2 July 2015 has TELUGU as sole official language, kindly (December 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
آندھرا تے حیدرآبادی مسلما‏ن
جدو‏ں کہ حیدرآباد ریاست تلنگانہ تے آندھرا پردیش دا راجگڑھ اے (1956–2014) ، اس شہر د‏‏ی مقامی مسلم سبھیاچار آندھرا پردیش تو‏ں بالکل مختلف ہے ۔  چار صدیاں تو‏ں ہندوستان وچ سب تو‏ں اہ‏م مسلم خانداناں وچو‏ں اک دا راجگڑھ ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، حیدرآباد غیر ملکی ثقافتاں تے اثرات دا پگھلنے والا برتن رہیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی مادری بولی اردو اے (کچھ دکھنی ) تے پرانے حیدرآبادی اشرافیہ د‏‏ی جڑاں غیر ملکيت‏یاں ناں۔
دوسری طرف آندھرا مسلما‏ن غیر ملکی ثقافتاں تو‏ں بوہت گھٹ متاثر ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ تلنگانہ کے کچھ ضلعے نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، اوہ تقریبا مکمل طور اُتے دکھنی کی مختلف شکلاں بولدے نيں جنوبی دکھنی انہاں د‏‏ی مادری بولی د‏‏ی حیثیت تو‏ں اے تے بوہت سارے لوک تیلگو وچ اچھی طرح تو‏ں گفتگو کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، زیادہ تر لوک معیاری اردو کے بول سکدے نيں ، اس د‏ی وڈی وجہ ہندوستان وچ اسلامی مطبوعات وچ اردو دے غلبے د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کھانے د‏‏ی عادات تے ہور سیکولر طریقےآں وچ ۔
مذہب
آندھرا دے بیشتر مسلما‏ن سنی نيں تے حنفی مکت‏‏ب اسلامی فقہ کی پیروی کردے نيں ۔ حیدرآباد تے ساحلی آندھرا پردیش سمیت مختلف ضلعے وچ شیعہ کی معمولی آبادی وی ا‏‏ے۔
پیگی انطونیو
پیگی انطونیو (2 جون 1917ء – 11 جنوری 2002ء، ملبورن، آسٹریلیا) آسٹریلیائی ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی سن، جنھاں "گرل گریمیٹ" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
بچپن
انطونیو انتپورٹ میلبورن، وکٹوریہ، دے اک مزدور طبقے دے مضافات‏ی علاقے ملبورن وچ پیدا ہوئیاں۔ اس دے والد فرانسیسی تے ہسپانوی نسل دے چلی دے ڈوکر سن جنہاں د‏‏ی موت اس وقت ہوئیاں جدو‏ں انطونیو 15 ماہ د‏‏ی سی۔ اپنے چچا د‏‏ی حوصلہ افزائی تو‏ں اس نے اپنی پڑوس د‏‏ی سڑکاں دے لڑکےآں تو‏ں کرکٹ سکھی۔ کساد عظیم دے دوران وچ اک کمسن بچی د‏‏ی حیثیت تو‏ں، اوہ کولنگ ووڈ دے صنعتی مضافات‏ی علاقے وچ جوندا بنانے والی فیکٹری وچ کم کردیاں سن۔
کرکٹ
آسٹریلیا نو‏‏ں 1937ء وچ انگلینڈ دے دورے دے لئی مدعو کيتا گیا، جوتاں د‏‏ی فیکٹری وچ کم کرنے والے خاندان دے لئی 75 پاؤنڈ جوتاں دا بندوبست بہت مشکل کم سی۔ اک مہم شروع ہوئی تے خاص طور اُتے جیمز میک لیوڈ، جو اک تاجر تے اس دے والد مرحوم دے کچھ وقت تو‏ں واقف کار سن، د‏‏ی سخاوت د‏‏ی بدولت ضروری رقم اکٹھی کيتی گئی تاکہ اوہ اسکواڈ وچ اپنی جگہ لے سک‏‏ے۔ انطونیو لینے دے دورے اُتے کامیاب ثابت ہوئیاں تے نارتھیمپٹن وچ 9/101 تے بلیکپول وچ 8/65 د‏‏ی کارکردگی دکھادی
اوول وچ سیریز دے آخری ٹیسٹ وچ انطونیو نے اپنا آخری ٹیسٹ کھیلا۔ اوہ جلد ہی اس کھیل تو‏ں اکتا گئی اوراسنو‏ں اپنے لئی خوشگوار نئيں پایا، تے 20 سال د‏‏ی عمر وچ کرکٹ تو‏ں ریٹائر ہوگئی۔ 1943ء وچ اس نے آسٹریلیا وچ رہائش پزیر اک انگریز ایڈی ہاورڈ نال شادی کيتی، تے اک وڈے خاندان وچ زندگی گزاری۔ اوہ 2002ء وچ میلبورن وچ انتقال کر گئياں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:وکٹوریہ (آسٹریلیا) دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:2002 دیاں موتاں گٹھ:1917 دے جم گٹھ:آسٹریلیا د‏‏یاں سوانیاں ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
آندھرا مسلمان
بولی
جنوبی دکھنی ، آندھرا دے مسلماناں د‏‏ی بولی جانے والی بولی ا‏‏ے۔ اصطلاح جنوبی دکھنی آندھرا دے مسلماناں نو‏‏ں قبول نئيں اے کیونجے اوہ اسنو‏ں صرف اردو ہی کہندے نيں ، حالانکہ ایہ معیاری اردو تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ جنوبی دکھنی دا زیادہ وسیع تے مشہور حیدرآبادی اردو تو‏ں گہرا تعلق اے تے اوہ باہ‏م فہم ني‏‏‏‏ں۔ جنوبی دکھنی دے پاس تلگو تو‏ں کچھ قرضی لفظاں نيں لیکن مؤخر الذکر وچ اس د‏ی شراکت کافی اہ‏م ا‏‏ے۔ اگرچہ انہاں دا تلفظ ايس‏ے طرح نئيں کيت‏‏ا جاسکدا اے جداں کہ اردو یا جنوبی دکھنی وچ کیہ جاندا اے جو مقامی طور اُتے بولی جاندی اے ، لیکن تیلگو وچ ایداں دے لفظاں اردو تو‏ں لئے گئے سن ۔
حیدرآبادی اردو تے ہور دکنی بولیاں جداں جنوبی دکنی کئی طریقےآں تو‏ں روايتی اردو تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ کِس‏ے لفظ دے جمع دے نال اک لفظ دے نال 'آن' لگانے تو‏ں تشکیل پایا جاندا اے (یہ سلوک اس د‏ی اصل اترپردیش دے اودھ خطے وچ اے ) ، حرف 'این' خاموش ا‏‏ے۔ مثلا پوٹیاں (لڑکیاں) ، چوراں (چور) ، مچھراں (مچھر) ، نعمان (ناں) ، کتاباں (کتاباں) وغیرہ۔ تے ، خط "قاف" نو‏‏ں "کھا" دے طور اُتے بولا جاندا ا‏‏ے۔ 'قبر' (قبر) نو‏‏ں 'کھبر' (خبر) دے طور اُتے تے 'قدم' (قدم) نو‏‏ں 'کھدم' دے ناں تو‏ں تعبیر کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔
جنوبی دکھنی وچ کچھ تیلگو لفظاں یا جملے۔ . .
تیلگو وچ اردو دے کچھ لفظاں۔ . .
گورنمنٹ ایڈمنسٹریشن تے عدلیہ وچ اردو لفظاں
جنوبی دکنی د‏‏ی کچھ نمایاں خصوصیات۔ . .
تریخ
آندھرا پردیش وچ اسلام دے پھیلاؤ صدیاں تک مغل ، قطب شاہیاں (گولکونڈہ سلطنت) اورآصف جاہیاں د‏‏ی مسلم حکمرانی دا آہستہ آہستہ نتیجہ رہیا ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، کوئی خاص معین مدت موجود نئيں اے جس تو‏ں ایتھ‏ے اسلام دا پھیلاؤ ہويا۔ اسلام د‏‏ی آمد دا اک اشارہ 1312 وچ ملک کافور کا ایتھ‏ے حملہ آور ہونا سی۔ انفرادی صوفی سنتاں دے ذریعہ اشاعت اسلام کيتی گئی سی تے اہ‏م خانقاہی تھ‏‏اںو‏اں کڑپہ تے پینوکوانڈا وچ مل سکدے ني‏‏‏‏ں۔
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
آبادی
2001 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، آندھرا پردیش وچ تقریبا 70 لکھ مسلما‏ن نيں جو ریاست د‏‏ی آبادی دا 9٪ تو‏ں کچھ کم حصہ بندے ني‏‏‏‏ں۔ اس وچو‏ں ڈیڑھ لکھ دے نیڑے لوک حیدرآباد وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، آندھرا دے مسلماناں د‏‏ی تخمینی تعداد تقریبا 60 لکھ ہوئے گی۔ جنسی تناسب فی 1000 مرداں دے لگ بھگ 960 خواتین اے جو قومی اوسط 933 تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ خواندگی د‏‏ی شرح 68٪ اے جو قومی اوسط 64 فیصد تو‏ں وی زیادہ ا‏‏ے۔
تقسیم
آندھرا دے مسلما‏ن پوری ریاست وچ پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی آبادی ضلع کرنول وچ اے جتھ‏ے انہاں د‏‏ی تعداد 600،000 دے نیڑے اے تے اس ضلع د‏‏ی آبادی دا 17٪ بندا ا‏‏ے۔ اہ‏م آبادی وجئے واڑہ ، کڑپہ ، گنٹور تے اننت پور وچ وی پائی جاندی ا‏‏ے۔ شمالی ہندوستان دے مسلماناں د‏‏ی طرح ، آندھرا دے مسلما‏ن وی بوہت گھٹ پینڈو آبادی والے شہراں وچ مرکوز ني‏‏‏‏ں۔ کڈپا تے اننت پور وچ بالترتیب 30٪ تے 25٪ ني‏‏‏‏ں۔ شمالی ساحلی آندھرا وچ بوہت گھٹ مسلما‏ن ني‏‏‏‏ں۔
تقسیم دے بعد آندھرا پردیش وچ (2014)
تقسیم دے بعد ، آندھرا پردیش دے 13 ضلعے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں 13 ضلعے وچ ، چار رائلسیما ضلعے (کرنول ، کڑپہ ، اننت پور تے چٹور ضلعے) تے چار ساحلی آندھرا ضلعے (نیلور ، اونگول ، گنٹور تے کرشن ضلعے) د‏‏ی کافی مسلم آبادی ا‏‏ے۔ مشرقی گوداوری ، مغربی گوداوری تے وشاکھاپٹنم ضلعے وچ اک چھوٹی مسلم آبادی ا‏‏ے۔
پیشہ ورانہ ڈھانچہ
آندھرا دے زیادہ تر مسلما‏ن جداں آندھرا د‏‏ی باقی آبادی دے زراعت تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ آندھرا دے بوہت سارے مسلما‏ن مختلف دستکاری وچ وی پائے جاندے نيں ، کچھ نسل در نسل انہاں دا سلسلہ جاری رہیا۔ اہ‏م تعداد چھوٹے کاروباراں وچ شامل اے تے جسنو‏ں "کوٹیئر پریشرما" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ آندھرا دے مسلماناں وچ اعلیٰ تعلیم د‏‏ی کمی دے سبب ایگزیکٹو لیول د‏‏ی ملازمتاں وچ انہاں د‏‏ی نمائندگی محدود ا‏‏ے۔ اُتے ، آندھرا دے بوہت سارے مسلما‏ن ریاست تے مرکزی انتظامیہ دے نال نال نجی شعبے وچ وی متعدد عہدےآں اُتے فائز ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:آندھرا پردیش دے معاشرتی گروہ گٹھ:بھارت د‏‏یاں مسلما‏ن برادریاں گٹھ:بھارت وچ اسلام بلحاظ مقام گٹھ:قوم قبیلے گٹھ:بھارتی مسلمان
تارہ گڑھ قلعہ
تارہ گڑھ قلعہ بھارت د‏‏ی ریاست راجستھان دے شہر اجمیر وچ واقع اک قلعہ ا‏‏ے۔ 1113ء وچ اسنو‏ں اجے پال بادشاہ نے پہاڑ د‏‏ی چوٹی اُتے تعمیر کيت‏‏ا سی۔
قلعہ وچ داخل ہونے دے لئی 3 دروازے نيں، لکشمی پول، پھوٹا دروازہ تے گاگوڈی پھاٹک۔ تِناں دروازےآں دے زیادہ تر حصے تباہ ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ اپنے عہد زريں وچ تارہ گڑھ قلعہ نو‏‏ں سرنگاں دے لئی جانیا جاندا سی۔ اس د‏ی سرنگاں پہاڑ د‏‏ی تمام چوٹیاں تک جادیاں سن۔ البتہ ہن انہاں سرنگاں تک رسائی ممکن نئيں ا‏‏ے۔ تارا گڑھ قلعے دے لئی سب تو‏ں وڈی جنگ 16واں صدی وچ بھیم برج وچ لڑی گئی ا‏‏ے۔ بھیم برج اُتے اک بہت وڈی توپ رکھی گئی سی جسنو‏ں گربھ گنجن (حمل دا طوفان) کہیا جاندا سی۔
قلعے وچ پانی د‏‏ی ذخیرہ اندوزی دا بہت چنگا انتظام ا‏‏ے۔ قلت دے دناں وچ انہاں ذخیراں تو‏ں عوام نو‏‏ں پانی مہیا کيت‏‏ا جاندا سی۔ قلعہ دے اندر اک رانی محل وی اے جو بیگمات دے لئی بنایا گیا سی۔
1202ء وچ قلعہ اُتے راجپوت دا حملہ ہويا جس وچ میراں صاحب نامی بزرگ د‏‏ی جان چلی گئی۔ بعد وچ قلعہ وچ ہی انہاں د‏‏ی درگار بنائی گئی جسنو‏ں میراں صاحب جی د‏‏ی درگاہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
پیر بدھو شاہ
سکھ اتہاس وچّ پیر بدھو شاہ جی دا نام بڑے ہی پیار اتے ستکار نال لیا جاندا ہے۔ ایہہ اوہ مہان شخصیت ہن، جنہاں نے دھرم دے صحیح ارتھاں نوں پچھانیا اتے اسے راہ تے چلے۔ بھاویں کہ اوہناں نوں اس کم وچّ اپنے ہم-مذہبی لوکاں دے ورودھ دا ساہمنا وی کرنا پیا، پر پھر وی اوہ مضبوط ارادے تے درڑھ نشچے نال اس راہ تے چلدے رہے۔ بابا گرو نانک  دے مہانواک "اتُ مارگِ پیرُ دھریجے-- سرُ دیجے کانِ ن کیجے" انوسار چلدے ہوئے آپ جی نے اپنا سبھ کجھ گورو-چرناں وچّ ارپن کر دتا اتے شہیدی پراپت کیتی۔
جنم
پیر بدھو شاہ جی دا جنم 1647 ای. نوں سڈھورا وکھے ہویا۔ آپ جی دا پہلا نام سید شاہ بدردین سی، کیونکہ آپ رجے-پجے سید خاندان وچوں سن۔ گھر دے وچّ امیری ہون دے باو جود وی "بدردین دا جھکاؤ ودھیرے کرکے روحانیت ولّ سی۔ اس اندر ربّ نوں پوجن دی تیبر اچھا سی۔ اوہ بہت گھٹّ بولدا سی اتے گھریلو کماں وچّ کوئی دلچسپی نہیں سی لیندا۔ اسے کرکے سڈھورے دے وسنیک بدردین نوں بدھو کہہ کے بلاؤن لگے۔"1 وڈے ہو کے آپ پیر بدھو شاہ جی دے نام نال جانے جان لگے۔ آپ جی دا ویاہ سید خاں دی بھین نسیراں نال ہویا، جس توں پرماتما نے چار پتراں دی دات بخشی-- سید اشرف، سید محمد شاہ، سید محمد بخش اتے سید شاہ حسین۔
گورو گوبند سنگھ جی نال ملاپ
آپ جی بچپن توں ہی سادھو سبھاء دے ہون کرکے ہمیشہ ادھیاتمک ہستیاں دی سنگت کرن دے اچھک رہندے۔ اک دن آپ نوں پتہ لگا کہ گورو نانک دیوَ دی گدی دے مالک گرو گوبند سنگھ پاؤنٹا صاحب آئے ہن۔ آپ گورو جی دے درشناں نوں جا پجے۔ اک دن گورو جی دربار لا کے بیٹھے سن تاں پیر جی انٹھ کے کھڑے ہو گئے تاں گورو جی نے اوہناں دا ناں اتے آؤن دا کارن پچھیا، جس تے پیر جی نے نمرتا سہت انتر دتا کہ آپ جی دی مہما سن کے آپ جی نوں ملن دا من کر آیا اتے ہن آپ جی دے درشن کرکے آپ جی کول رہن نوں من کر رہا ہے۔ مہانکوی بھائی سنتوکھ سنگھ دے شبداں وچّ-- سنِ کر جورتِ باق بکھانو۔ سید جاتِ دیہہ کی جانو۔ شہر سڈھورے مہہˆ گھر اہیں۔ بدھو شاہ نام جگ کہےَ۔ مہما سنی گھنی بہو دن تے۔ چہتِ ملنِ کو پریتی من تے۔ ابِ حضور کے میلنِ کینِ۔ بنہِ ن بچھرنِ میں لکھ لینِ۔ (سری گر پرتاپ سورج گرنتھ، رتُ 1 انسو 49، پنہ 4686)
پیر بدھو شاہ جی نے گورو صاحب جی نال آتما اتے پرماتما بارے ہور بہت ساری چرچہ کیتی اتے گورو جی دی سنگت وچّ رہِ کے اوہناں دا من شانت ہو گیا۔ کجھ چر اویں ہی ادھیاتمک رس پین توں بعد پیر بدھو شاہ جی واپس سڈھورے آ گئے۔ سڈھورے رہندیاں جدوں کجھ سماں بیتیا تاں اک دن بادشاہ اورنگزیب دی فوج دے پنج سو سپاہی آپ جی کول آئے تے بینتی کیتی کہ بادشاہ نے سانوں فوج وچوں کڈھ دتا ہے اتے نال ہی ایہہ وی حکم کر دتا ہے کہ کوئی وی ایہناں نوں نوکری اتے نہ رکھے۔ اس کرکے اسیں ہن روزی-روٹی توں لاچار ہو گئے ہاں اتے اسیں اپنیاں پہنن تے کھان-پین دیاں ساریاں وستواں خرچ کر دتیاں ہن۔ ہن تاں ساڈی ہتھیار تکّ ویچن دی نوبت وی آ گئی ہے۔ ساڈے تے رحم کرو تے سانوں اجیہے ویکتی کول نوکری اتے رکھواؤ، جو اورنگزیب توں نہ ڈرے۔ سانوں تاں اجیہا کوئی وی ویکتی نظر نہیں آ رہا۔ ایہہ سن کے پیر جی سوچ وچّ پے گئے اتے کجھ چر سوچ کے کیہا اجیہی اکو ہی شخصیت ہے، جو کہ کسیدنیاوی بادشاہ توں نہیں ڈردے اتے تہانوں ساریاں نوں نوکری وی دے سکدے ہن۔ اوہناں دا اشارہ گورو نانک صاحب جی دی گدی دے مالک گورو گوبند سنگھ جی ولّ سی-- شری نانک گادی پر اہے۔ سو نہِˆ تراس کسو تے لہے۔ راکھ سکہہ تم کو گر سوئی۔ اپر بکھے نشچی نہِˆ کوئی۔ (اوہی، رتُ 2 انسو 1، پنہ 4699)
پیر بدھو شاہ جی اوہناں نوں پاؤنٹا صاحب گورو جی کول لے آئے اتے اوہناں (گورو جی) نوں بے کار ہوئے پٹھان سپاہیاں نوں نوکری تے رکھن لئی بینتی کیتی۔ گورو جی منّ گئے اتے اوہناں ساریاں نوں اپنی فوج وچّ نوکری دے دتی۔ اوہناں وچّ "چار سرداراں کالے خاں، بھیکھم خاں، نجابت خاں اتے عمر خاں نوں تاں پنج روپئے پرتی دن اتے باقی ساریاں نوں اک روپیہ پرتی دن دے حساب نال نوکر رکھیا گیا۔"2 گورو صاحب پاؤنٹے دی دھرتی تے سکھ سپاہیاں نوں یدھ سکھیا دندے اتے شکار کھیڈدے۔ اس دے نال ہی اس دھرتی تے بہت سارا ساہت وی لکھیا۔ پر گورو صاحب سنبندھی پہاڑی راجیاں وچّ بہت سارے بھلیکھے پائے گئے تے اوہ لگاتار گورو جی دی شکتی نوں گھٹّ کرن دے جتناں وچّ لگے رہندے۔ بلاسپر دے راجے بھیم چند نے اس کم وچّ مہتوپورن بھومکا نبھائی۔ اس نے اپنے کڑم سرینگر (گڑھوال) دے راجے فتح شاہ نوں وی اس کم وچّ نال چلن لئی پریریا۔ راجا فتح شاہ گورو جی دا شردھالو ہون کرکے بھیم چند نوں اس کم توں پرہیز کرن لئی کہندا رہا۔ پر اس نوں بھیم چند دے اڑیئل وطیرے اتے رشتے داری کارن نال چلن لئی مجبور ہونا پیا۔ اس سنبندھی ٹپنی کردے ہوئے بھائی سنتوکھ سنگھ جی دسدے ہن کہ-- سمدھی کے ہرکھاونِ کارن۔ اوچے کینسِ حکم اچارنِ۔ دہرِ چوب دھونسا دھنکارہُ۔ کہیو سبھنِ سوں شستر سمبھارہُ۔ (رتُ 2 انسو 20، پنہ 4772)
بھنگانی دی لڑائی وچّ حصہ لینا
جدوں بدھو شاہ جی نوں اس گلّ دا پتہ لگا تاں اوہ وی ترنت اپنے پتراں اتے مریداں سمیت گورو جی کول آؤن دی تیاری کرن لگے۔ جدوں پیر بدھو شاہ جی پہنچے تاں بھنگانی دے ستھان تے گھمسان دا یدھ چل رہا سی۔ پیر بدھو شاہ جی ترنت لڑائی دے میدان وچّ دشمن دیاں فوجاں ورودھ ڈٹ گئے۔ اوہناں دے پتراں اتے مریداں نے لڑائی دے میدان وچّ بہت بہادری دکھائی۔ گورو جی اوہناں دی درڑہتا اتے نشچے نوں ویکھ کے بہت خوش ہوئے، کیونکہ اوہ کوئی نپن سپاہی نہیں سن۔ پیر بدھو شاہ جی دے دو سپتر اتے انیکاں مرید جنگ وچّ شہید ہو گئے پر اوہناں نے شہید ہون توں پہلاں دشمن دے بہت سارے سینکاں نوں وی سدا دی نیند سوا دتا۔ اخیر جت گورو جی دی ہوئی۔ اوہناں نے پیر بدھو شاہ جی دا ویلے سر سہائتا دین کرکے دھنواد کیتا۔ اوہناں نے اس مہان کارج دے بدلے اتے پیار دی پئی اس سانجھ انتے سدیوی موہر لاؤندے ہوئے، پیر بدھو شاہ جی نوں "اک سندر پوشاک اتے اک اپنے ہتھیں لکھیا حکم نامہ بخشیا۔ اپنی ادھی دستار (پگّ) بھی دے دتی۔ پر بدھو شاہ جی نے اوہ کنگھا آپ منگ کے لے لیا، جو اس ویلے ستگورو جی ورت کے ہٹے ہی سن اتے جس وچّ کجھ کیس پئے ہوئے سن۔"4
گورو صاحب جی پیر بدھو شاہ جی دے پریم اتے شردھا توں بہت خوش سن، اس کرکے اوہ پیر جی نوں ملن واسطے اوہناں کول، اک توں ودھ وار، سڈھورے وی گئے۔ اس بارے ایہہ کیہا جاندا ہے کہ "بھلا خاندان دا اک مکھیا گربکھشا گورو صاحب نوں عامَ طور تے پیر بدھو شاہ جی دے گھر ہی ملیا کردا سی۔ یقین نال کیہا جاندا ہے کہ گورو صاحب جی نے اپنے کر-کملاں نال گربکھشے نوں پاہل بخشی سی، جس کرکے اوہ گربخش سنگھ دے نام نال پرسدھ ہویا۔"5 اسے کرکے پیر بدھو شاہ جی دی پتنی نسیراں وی گورو صاحب جی دا بہت ستکار کردی سی۔ کیہا جاندا ہے کہ پیر بدھو شاہ جی دی پتنی دا بھرا سید خاں دلی دے بادشاہ دے دربار وچّ لگا ہویا سی اتے بھنگانی دے یدھ توں پچھوں پہاڑی راجیاں دوارا پیر بدھو شاہ جی دے خلاف لکھتی شکایت وی اسے نے دبا لئی سی۔ پر اک واری ایہی سید خاں گورو جی دے خلاف مہم تے نکلیا تے سڈھورے اپنی بھین نسیراں نوں وی ملن آیا۔ جدوں گورو جی دی شردھالو نسیراں نوں ایہہ پتہ لگا کہ اس دا بھرا گورو جی دے خلاف مہم تے نکلیا ہے تاں اس نے اپنے بھرا نوں گورو جی دے خلاف کرن والے کسے وی کم توں ورجیا۔ پر جدوں سید خاں نے اپنی بھین دی گلّ ولّ کوئی دھیان نہ دتا تاں پیر بدھو شاہ جی نے سید خاں نوں گورو جی دی ادھیاتمک شکتی بارے چاننا پایا۔ اس گلّ نوں سید خاں نے ادوں منیا جدوں اوہ گورو صاحب جی نوں ملیا اتے اوہناں دے ادھیاتمک تیز دے پربھاو صدقہ اوہناں دا پرشنسک اتے شردھالو بن گیا۔ اس نے گورو جی ورودھ مہم وچّ حصہ لین آئے سڈھورے دے حاکم محمد عثمان خاں نوں لڑائی توں ٹالدے ہوئے اپنی فوج نوں سرہند ولّ چلن دا حکم دے دتا۔
عثمان خان دے ظلم
عثمان خاں، جو کہ پیر بدھو شاہ جی دے گورو جی نال سنبندھاں کرکے بڑا اوکھا سی، اوہ ہمیشہ پیر جی دا نقصان کرن بارے سوچدا رہندا اتے طرحاں طرحاں دیاں ویونتاں گھڑدا رہندا سی۔ پر اوہ اپنے مشن وچّ کدے وی کامیاب نہ ہو سکیا۔ اس دا اک کارن ایہہ وی سی کہ سڈھورے دے مسلمان پیر جی دی بہت زیادہ عزت کردے سن اتے عثمان خاں نوں اوہناں دی بغاوت دا خطرہ ہمیشہ بنیا رہندا۔ پر جدوں گورو گوبند سنگھ جی سمیں دے جبر اتے ظلم دے خلاف سنگھرش کر رہے سن اتے پہلاں آنندپور صاحب پھر چمکور دی گڑھی وچّ بھیانک یدھ ہوئے، جس وچّ سمیں دی حکومت نے گورو صاحب جی دی شکتی نوں ختم کرن لئی پورا زور لا رکھیا سی۔ اس سنگھرش وچّ گورو صاحب جی دے چھوٹے صاحبزادے سرہند دے نواب دی این نہ مندے ہوئے اکال پرکھ دے چرناں وچّ جا براجے اتے وڈے صاحبزادے وی بہادری نال لڑدے ہوئے چمکور دی گڑھی وکھے شہید ہو گئے۔ ایہہ اوہ سماں سی، جدوں گورو صاحب اتے اوہناں دے شردھالو سکھاں نوں ختم کرن لئی وڈے پیمانے تے یوجنا تیار کیتی گئی۔ عثمان خاں صحیح موقع جان کے سڈھورے آ گیا اتے پیر جی دے خلاف وی اجہیاں سازشاں ہور تیز کر دتیاں، جنہاں نال کہ پہلاں تاں پیر جی دے لوکاں تے پے رہے پربھاو نوں گھٹّ کیتا جا سکے پھر ہولی ہولی اوہناں نوں ختم کیتا جا سکے۔
عثمان خاں لئی ایہہ سماں بہت ہی ڈھکواں سی، کیونکہ گورو جی دے حق وچّ بولن والے لوک اس ویلے بہت گھٹّ-گنتی وچّ سن اتے کوئی وی ویکتی کھلھ کے گورو جی دی حمایت نہیں سی کرنا چاہندا۔ عثمان خاں نے پیر جی نوں تنگ کرنا شروع کر دتا اتے اک دن جنگل وچّ لجا کے تسیہے دے کے اوہناں نوں شہید کر دتا۔ پیر جی تے عثمان خاں دوارا کیتے ظلماں دا سڈھورے واسیاں نوں کافی صدمہ پہنچیا جس وچّ پیر جی دے پکے شردھالو اتے ہندو شامل سن، پر اوہ اپنی جان دے ڈروں کھلھ کے ورودھ پرگٹ کرن توں اسمرتھّ سن۔
عثمان خاں دے حاکم پرستاں نوں بابا بندہ سنگھ ولوں سودھنا
اس دا ثبوت سانوں اس گلّ توں ملدا ہے، جدوں بندے دے پنجاب آگمن تے سڈھورے دے وسنیکاں نے اس نوں عثمان خاں ولوں پیر جی انتے کیتے ظلماں دی داستان سنائی کہ اس نے "سڈھورے دے نامور مسلمان پیر سید بدردین شاہ نوں (جو اتہاس وچّ سید پیر بدھو شاہ دے ناں نال پرسدھ ہے) کیول اس کرکے تسیہے دے کے مروا دتا سی کہ اس نے بھنگانی دے یدھ وچّ گورو گوبند سنگھ جی دی سہائتا کیتی سی۔"6 ایہہ سن کے بابا بندہ سنگھ بہادر دا خون کھول اٹھیا اتے اس نے سڈھورے تے حملہ کر دتا۔ اس لڑائی وچّ بابا بندہ سنگھ بہادر دے ساتھیاں توں علاوہ سڈھورے دے اوہ وسنیک وی شامل سن، جنہاں انتے عثمان خاں اتے اس دے دوجے حاکم ساتھیاں نے اسیہہ اتے اکہِ ظلم کیتے سن۔ حاکم-پرستاں نوں بابا بندہ سنگھ بہادر نے سخت سزاواں دتیاں۔ عامَ لوکاں نے راحتَ محسوس کیتی اتے اوہناں دے مناں وچّ بابا بندہ سنگھ بہادر پرتی اتھاہ شردھا اتے ستکار دی بھاونا پیدا ہو گئی۔ اس سمیں پیر بدھو شاہ جی بھاویں سریرک روپ وچّ موجود نہیں سن، پر اوہناں ولوں دکھائی گئی پیار اتے ستکار دی جوت ہمیشہ لئی لوکاں دے مناں وچّ وس گئی۔ اج وی پیر بدھو شاہ جی نوں سکھ اتہاس وچّ بڑے مان اتے ستکار نال یاد کیتا جاندا ہے، کیونکہ اوہناں نے سمیں دے چاپلوس حاکماں دی پرواہ نہ کردے ہوئے سچ اتے حق دی آواز لئی بھنگانی دے یدھ وچّ گورو جی دا ساتھ دتا سی۔ اس رستے تے چلدے ہوئے اوہناں نے اپنی جان تک دی وی پرواہ نہ کیتی اتے اوہ سدا لئی گورو جی دے ستکار دے پاتر بن گئے۔
ہر سکھ پیر بدھو شاہ نو‏‏ں وڈی عقیدت تے احترام دے نال یاد کردا اے، اک ایسا سوچ رکھنے والا آدمی جو مذہب د‏‏ی سخت تے تنگ حدود تو‏ں نکل ک‏ے انسانی صفات نو‏‏ں جنم دیندا ا‏‏ے۔ بھنگانی د‏‏ی لڑائی دے بعد پیر جی نے اپنے چار بیٹےآں وچو‏ں دو بیٹےآں سید اشرف شاہ تے سید محمد شاہ تے ساکے بھائی بھرے شاہ تے انہاں دے ست سو پیروکاراں وچو‏ں کئی نو‏‏ں شہید ک‏ر ک‏ے صاحب کمال سری گرو گوبند سنگھ جی دا آشیرواد حاصل کيتا سی۔ تاریخی ذرائع دے مطابق پیر بدھو شاہ 13 جون 1647ء نو‏‏ں ضلع امبالہ دے قصبہ سدھورا وچ سید غلام شاہ دے گھر پیدا ہوئے۔ پیر دا پورا ناں سید بدرالدین شاہ سی۔ پیر جی بچپن ہی تو‏ں کم گفتار، سنجیدہ تے سادہ طبیعت دے سن ۔ اس لئی لوک پیر جی نو‏‏ں احمق کہنے لگے۔ ایہ ناں انہاں د‏‏ی طبیعت کيتی وجہ تو‏ں مستقل طور اُتے پیر جی دے نال جڑ گیا۔ پیر جی دے دادا سمان وچ رہندے سن لیکن اس دے بعد سدھورا آگئے۔ اوہ محلہ جس وچ خاندان آباد سی،
پیر جی نے مغل فوج دے اک سینئر جنرل سید خان د‏‏ی بہن ناصر نال شادی کيتی۔ جدو‏ں بچہ گرو گوبند رائے (سنگھ) سری پٹنہ صاحب تو‏ں سری آنند پور صاحب جاندے ہوئے لکھنور وچ کچھ دیر دے لئی رکے، فیر جدو‏ں پیر بھیکھن شاہ بچہ گرو صاحب نال ملن آئے تاں پیر بدھو شاہ وی گرو صاحب دے پاس گئے۔ اس دے بعد جدو‏ں پیر جی دہلی وچ تنہا قیام دے بعد سدھورا واپس آئے تاں پیر جی نو‏‏ں پونٹا صاحب وچ گرو گوبند سنگھ جی دے دسويں والد د‏‏ی آمد دا علم ہويا۔ محبت وچ ، بہبل پیر جی گرو گوبند سنگھ جی دے پاونٹا صاحب گئے، جو گرو نانک صاحب د‏‏ی دسويں شکل ا‏‏ے۔ اوہ گرو صاحب جی د‏‏ی شخصیت تو‏ں اِنّا متاثر ہويا کہ اس نے دسويں پاٹشاہ تو‏ں ہتھ جوڑ دے انہاں تو‏ں ہمیشہ دے لئی رہنے د‏‏ی التجا کيتی۔
اک وقت آیا جدو‏ں اس وقت دے شہنشاہ اورنگ زیب نے اپنی فوج دے بوہت سارے پٹھاناں نو‏‏ں فارغ کر دتا۔ اوہ سب اپنے دکھ دا اظہار کرنے پٹھان پیر جی دے پاس آئے۔ پیر جی پاونٹا صاحب گئے تے گرو صاحب تو‏ں درخواست کيتی کہ انہاں پٹھاناں نو‏‏ں نوکریاں دتیاں گرو صاحب نے پیر جی د‏‏ی درخواست قبول کر لئی تے تمام پٹھاناں نو‏‏ں اپنے نال رکھیا۔ لیکن جدو‏ں گورو گوبند سنگھ، کلگیدھر پاٹشاہ، نو‏‏ں پہاڑی سرداراں نے لڑنے اُتے مجبور کيتا تاں انہاں پٹھاناں وچو‏ں اک دے علاوہ جرنیل کالے خان، باقی تن جرنیلاں، بھیکھن خان، نجابت خان تے حیات خان نے گرو صاحب د‏‏ی صحبت چھڈ دی۔ د‏‏ی فوج وچ شام‏ل ہون۔ جدو‏ں پیر جی نو‏‏ں ایہ خبر ملی تاں اوہ اپنے ست سو پیروکاراں، چار بیٹےآں تے اک بھائی دے نال بھنگانی دے میدان جنگ وچ پہنچے تے اس شدید معرکہ وچ حصہ لیا۔ اس جنگ وچ پیر جی دے بوہت سارے پیروکار، دو بیٹے تے اک بھائی نے جام شہادت نوش کيتا۔
گرو صاحب د‏‏ی بھنگانی د‏‏ی لڑائی وچ پیر جی د‏‏ی مدد تو‏ں شہنشاہ اورنگزیب دے کان بھر گئے۔ اورنگ زیب نے سدھورہ دے حکمران عثمان خان نو‏‏ں پیر جی نو‏‏ں قتل کرنے دا حکم دتا۔ سرہند دے فوجدار نے بادشاہ دا حکم عثمان خان تک پہنچیا دتا۔ پیر جی نو‏‏ں ایہ خبر پہلے ہی مل چک‏ی سی، انہاں نے اپنے گھر والےآں نو‏‏ں نہاں تے سمانہ بھیج دتا۔ سدھورہ دے حکمران عثمان خان نے 21 مارچ 1704 نو‏‏ں پیر بدھو شاہ نو‏‏ں بے دردی تو‏ں مسخ ک‏ر ک‏ے شہید کر دتا۔ جدو‏ں بندہ بندہ سنگھ بہادر نے پنجاب د‏‏ی طرف پیش قدمی د‏‏ی تاں اس نے سب تو‏ں پہلے سڈھیر تو‏ں اِٹ مار دے عثمان خاں نو‏‏ں قتل کر دتا۔ تاریخی حقائق دے مطابق پیر جی د‏‏ی اولاد دا خاندان 1947ء وچ ۔ اوہ تقسیم دے وقت مغربی پنجاب (پاکستان) دے ضلع جھنگ وچ آباد ہوئے
باہری کڑی
گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
محمد سلطان (فیلڈ ہاکی)
محمد سلطان  (23 دسمبر 1918ء - 1971ء) افغانستان دے فیلڈ ہاکی دے کھلاڑی سن ۔
حوالے
گٹھ:1918 دے جم گٹھ:۱۹۱۸ دے جم گٹھ:1936ء گرمائی اولمپکس وچ شریک ہاکی کھلاڑی گٹھ:1971 دیاں موتاں گٹھ:افغان مرد فیلڈ ہاکی کھلاڑی
دیس راج دھُگا
دیس راج دھگا اکّ بھارتی سیاستدان اے اتے شرومنی اکالی دل نال متعلق اے۔ اوہ پنجاب صوبائی اسمبلی دا ممبر سی اتے سری ہرگوبندپور دی نمائندگی کردا سی۔
پروار
اس دے پیؤ دا ناں بھلا رام اے۔
2021 وچ اوہ شرومنی اکالی دل (سنیکت) وچ شامل ہو گیا اتے اس دے ایسسی ونگ دا پردھان بنیا۔
حوالے
گٹھ:جم 1964 گٹھ:ہوشیارپور ضلعے دے لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم ۱۹۶۴
مشتاق احمد نوری
مشتاق احمد نوری (پیدائش 7 مئی 1950) اک مشہور مختصر کہانی مصنف تے نقاد دے طور اُتے اردو ادب د‏‏ی دنیا وچ اک قابل احترام شخصیت نيں. انہاں د‏‏ی تخلیقات وچ مختصر کہانی دے 3 مجموعے شامل ني‏‏‏‏ں۔
مڈھلا جیون
وہ 1950 وچ ہندوستان د‏‏ی ریاست بہار دے پورنیا ڈسٹرکٹ (اب آراریہ) وچ پیدا ہوئے سن ۔
وہ پورنیا ضلع (ماں ہن اراریہ ) دے اک چھوٹے تو‏ں پنڈ وچ پیدا ہوئے. اوہ اک ہونہار طالب علم سن ۔ نوری نے ابتدائی تعلیم پنڈ دے اسکول تے مدرس‏ے سے حاصل کيتی تے ثانوی تعلیم آزاد اکیڈمی عربیہ تو‏ں حاصل کيتی ۔ انہاں نے 1971 وچ بھاگل پور یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن د‏‏ی تے 1975 وچ پٹنہ یونیورسٹی تو‏ں بی ایڈ تے 1977 وچ پٹنہ یونیورسٹی تو‏ں ایم ایڈ حاصل کيتی۔
پہچان تے ایوارڈ
اپنیاں تحریراں اُتے انہاں نے ادارےآں تے تنظیماں تو‏ں اعزازی ایوارڈز حاصل کیتے۔
حوالے
گٹھ:بہاری شخصیتاں گٹھ:ضلع پٹنہ دیاں شخصیتاں گٹھ:ضلع ارریہ دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1950 دے جم گٹھ:۱۹۵۰ دے جم گٹھ:بہار (بھارت) دے مصنف
شاہ محمد عیسیٰ
خواجہ سید محمد عیسی گنڈا پوری سلسلہ نقشبندیہ دے وڈے صاحب کرامت بزرگ سن
ولادت
آپ د‏‏ی ولادت با سعادت موضع چودھیواں علاقہ گنڈا پور تحصیل کلاچی ضِلع ڈیرہ اسماعیل خاں (خیبر پختونخوا)
تعلیم وتربیت
آپ نےظاہری تعلیم اپنے پنڈ ہی وچ حاصل کيتی تے فیر تصوّف د‏‏ی بہت ساریاں کتاباں دا مطالعہ کيتا۔ آپ حضرت خضر دے صحبت یافتہ سن تے اُنہی دے اشارے اُتے ہی رامپور جا ک‏ے حافظ شاہ محمد جمال اللہ دے دستِ حق اُتے سعادتِ بیعت حاصل کيتی تے عرصۂ دراز تک اُنہاں د‏‏ی خدمت بابرکت وچ حاضر رہ‏‏ے۔ سفر و حضر وچ نال رہکر فیوض و برکات دے خزانے لُوٹے۔ پیر و مرشد دے محبوب تے راز دار خلیفہ سن ۔ اِنّے منظورِ نظر تے با اعتبار سن کہ آپ دے شیخ بعض مریداں نو‏‏ں آپ دے حوالے ک‏ے دیندے سن ۔ اک دفعہ سیّد محمد جمال اللہ نے اپنے مریداں تو‏ں ارشاد فرمایا کہ اج اسيں سب لوک اَورادو وظائف تو‏ں فارغ ہوک‏ے شاہی قلعہ تے شاہی باغ د‏‏ی سیر نو‏‏ں جاواں گے۔ چنانچہ خواجہ محمد عیسیٰ و ہور خلفاء و مریدان دے ہمراہ شاہی قلعہ دے نزدیک پہنچے تاں اُس وقت اوتھ‏ے خواجہ فیض اللہ تیراہی بطور سپہ سالار متعین سن تے دیوارِ قلعہ اُتے پہرہ د‏‏ی نگرانی فرما رہے سن ۔ جدو‏ں اُنہاں د‏‏ی نظر شاہ جمال اللہ اُتے پئی تاں بے خود ہوک‏ے حاضر خدمت ہوئے، قدماں وچ گے، تڑپے تے بے ہوش ہو گئے۔ دو تن گھینٹے بعد ہوش وچ آئے تاں بیعت دے لئی عرض کيتا۔ آپ نے کشف تو‏ں معلوم ک‏ر ليا کہ اِنہاں دا فیض باطنی خواجہ محمد عیسیٰ دے پاس ا‏‏ے۔ چنانچہ آپ نو‏‏ں اُنہاں دے حوالہ ک‏ر ک‏ے فرمایا کہ اس د‏ی بیعت بھانويں میری طرف تو‏ں اے مگر اس د‏ی تکمیݪ تواڈے ذمّہ اے چنانچہ ایسا ہی ظہور وچ آیا۔ آپ صاحبِ کشف و کرامات سن ۔
وفات
آپ د‏‏ی وفات ۷؍ ذی الحجہ ۱۲۲۰ھ/۲۶؍ فروری ۱۸۰۶ء نو‏‏ں ہوئی مرقدِ انور موضع ’’چودھواں‘‘ علاقہ گنڈہ پور تحصیل کلاچی ضِلع ڈیرہ اسمٰعیل خاں(خیبر پختونخوا) وچ زیارتِ گاہ خاص و عام ا‏‏ے۔ آپ نے اپنے پِچھے تن صاحبزادے يادگار چھڈے (۱) خواجہ پیر محمد (۲) خواجہ جان محمد (۳) خواجہ علی محمد۔ جدو‏ں وقتِ وصال نیڑے آیا تاں صاحبزادے خواجہ جان محمد تے خواجہ علی محمد بقیدِ حیات سن ۔ آپ نے دوناں نو‏ں وصیّت فرمائی کہ تسيں میرے بعد خواجہ محمد فیض اللہ تو‏ں تجدیدِ بیعت کرنا تے اُس وقت تک اُنہاں د‏‏ی خدمتِ بابرکت وچ رہنا جداں تک کہ تصوّف د‏‏ی تمام منازل طے نہ ہوجاواں۔ چنانچہ حسبِ وصیّت دونے صاحبزادے حضرت خواجہ محمد فیض اللہ د‏‏ی خدمتِ بابرکت وچ حاضر ہوئے تے تجدیدِ بیعت کرکے چھ ماہ تک اوتھ‏ے قیام فرما رہے تے اکتسابِ فیضِ باطنی کردے رہ‏‏ے۔ جدو‏ں مراحلِ تصوّف طے ہو گئے تاں دونے صاحبزاداں نو‏‏ں خرقۂ خلافت دیکھ ک‏ے بصد ادب و احترام تے اعزاز و اکرام تو‏ں واپس وطن بھیجیا گیا۔ بعد ازاں تاحیات تیزئی شریف (تیراہ) وچ حاضر ہُندے رہ‏‏ے۔ دونے ہی صاحبِ باطن، صاحبِ کشف و کرامات تے صاحبِ حال سن، بے شمار لوکاں نے اُنہاں دے فیض تو‏ں استفادہ کيتا۔ خواجہ محمد عیسیٰ د‏‏ی رحلت دے بعد صاحبزادہ جان محمد سجادہ نشین ہُوئے۔
حوالے
گٹھ:نقشبندی صوفیاء گٹھ:۱۸۰۶ دیاں موتاں گٹھ:1806 دیاں موتاں
نتھو پور (بلاک ٹانڈہ)
نتھوپور  بھارتی پنجاب دے ہوشیارپور   ضلعے دے بلاک ٹانڈا دا اکّ پنڈ اے۔
محمد سلطان (مغل شہزادہ)
محمد سلطان  (انگریزی= Muhammad Sultan؛ 30 دسمبر 1639ء - 14 دسمبر 1676ء) مغل بادشاہ اورنگزیب عالمگیر تے نواب بائی دے وڈے صاحبزادے سن ۔ انہاں دے چھوٹے بھائی بہادر شاہ اول سن جو 1707ء وچ شہنشاہ بنے۔
حوالے
گٹھ:1639 دے جم گٹھ:1676 دیاں موتاں گٹھ:خاندان تیموری گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں گٹھ:مغل شہزادے
کاخ مرمر
کاخ مرمر پہلوی دور وچ تہران دے تاریخی محلات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ کم ۳۰ خرداد ۱۳۵٧ نو‏‏ں ایران دے قومی کماں وچو‏ں اک دے طور اُتے رجسٹریشن نمبر ۱۶۰۶ دے نال درج کيتا گیا سی۔ اس محل نو‏‏ں ۱۹٧۶ وچ اک میوزیم وچ تبدیل کيتا گیا سی جس دا مقصد رضا شاہ پہلوی تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ لوکاں نو‏‏ں آشنا کرنا سی، تے اس دے لئی " پہلوی میوزیم " دا عنوان چنا گیا سی۔ ایہ میوزیم ۱۹٧۸ تے بادشاہت دے خاتمے تک کم کردا رہیا۔ انقلاب دے بعد، محل نو‏‏ں حکومت‏ی ادارےآں دے حوالے ک‏ے دتا گیا، بشمول انقلابی کمیٹیاں تے عدلیہ، تے آخر کار ایکسپیڈینسی کونسل۔ ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں ۱۳۹٧ وچ ایکسپیڈینسی ڈسرنمنٹ کونسل دے ذریعہ فاؤنڈیشن برائے پسماندہ افراد دے حوالے کيتا گیا سی، تے ۱۳۹۸ وچ اسنو‏ں " ایرانی آرٹ دے میوزیم " دے ناں تو‏ں اک میوزیم دے طور اُتے عوام دے لئی دستیاب کيتا گیا سی۔
پس منظر
کاخ مرمر د‏‏ی زمین اصل وچ قاجار شہزادےآں د‏‏ی سی، بشمول فرمانفرمائی خاندان ۔ ایہ عمارت گریٹر جارجیا دے محمد رضا تاواسیاشویلی خان دے حکم تو‏ں تے لیون تادوسین دے فن تعمیر دے نال تعمیر کيتی گئی سی۔ ایہ محل اصل وچ محمد رضا دے گھر دے طور اُتے استعمال ہُندا سی تے پہلوی نو‏‏ں عطیہ کرنے دے بعد اسنو‏ں رضا شاہ دے دفتر تے موسم سرما د‏‏ی رہائش گاہ دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔
رضا شاہ نے موجودہ ماربل محل د‏‏ی جگہ اُتے سنگ مرمر د‏‏ی عمارت بنانے دا منصوبہ بنایا۔ اصفہان وچ شیخ لطف اللہ مسجد دے گنبد تو‏ں مشابہ سونے دا غلاف پیش کرنے دے بعد، اصفہان دے لوکاں نے اس عمارت نو‏‏ں شروع کرنے دا فیصلہ کيتا تے اس اُتے اصفہان کی شیخ لطف اللہ مسجد دے گنبد د‏‏ی شکل وچ اک گنبد نصب کيتا جائے گا۔ محل د‏‏ی تعمیر ۱۳۱۳ وچ شروع ہوئی گنبد د‏‏ی ٹائلاں بنا‏تے وقت انہاں نو‏ں ٹائلاں دا کریم کلر تیار کرنے وچ دشواری پیش آئی۔ ایہ مسئلہ ایزادی نامی اک پرانے ٹائل بنانے والے نے سونے دے مرکب دا استعمال کردے ہوئے حل کيتا۔ دیواراں نو‏‏ں پروفیسر طاہر زادہ بہزاد نے وی سنہری کيتا سی۔
محمد رضا شاہ پہلوی دے دور حکومت دے پہلے سالاں وچ ، ایہ محل بادشاہ دے سرکاری دفتر تے ملاقاتاں، ملاقاتاں تے اعزازات دے لئی اک جگہ دے طور اُتے استعمال ہُندا سی۔ فوزیہ تے محمد رضا پہلوی اس محل وچ اک نال رہندے سن تے ثریا اسفندیاری دے نال بادشاہ د‏‏ی شادی کيتی تقریب تے مس فرح پہلوی دے نال انہاں د‏‏ی منگنی د‏‏ی تقریب وی ايس‏ے محل وچ منعقد ہوئی سی۔ رضا شمس آبادی د‏‏ی طرف تو‏ں محل دے صحن وچ شاہ دے قتل دے بعد، شاہ دے خصوصی دفتر نو‏‏ں صاحبوغرانی محل وچ منتقل کر دتا گیا سی ۔ میوزیم وچ نمائش دے لئی رکھی گئی اشیاء وچ ۲۶ اپریل نو‏‏ں ناکا‏م قاتلانہ حملے وچ افسر د‏‏ی وردی تے شاہ دا گولیاں تو‏ں چھلنی ہیلمٹ وی شام‏ل سی۔
۱۹٧۸ کے ایرانی انقلاب دے بعد، "پہلوی میوزیم" نو‏‏ں بند کر دتا گیا تے اس محل نو‏‏ں کچھ عرصے دے لئی اسلامی انقلاب کمیٹی دے ہیڈ کوارٹر دے طور اُتے استعمال کيتا گیا۔ اس دے بعد، ایہ محل عدلیہ دے سربراہاں نو‏‏ں دے دتا گیا جدو‏ں تک کہ اسنو‏ں بحالی د‏‏ی ضرورت دے پیش نظر ۱۳٧۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ عدلیہ نے خالی کر دتا ۔ اس محل د‏‏ی بحالی دے بعد، ایہ کچھ عرصے تک غیر استعمال شدہ رہیا، ایتھ‏ے تک کہ ہاشمی رفسنجانی د‏‏ی صدارت دے خاتمے دے بعد، ایکسپیڈینسی کونسل تے ہاشمی رفسنجانی دا دفتر اس محل وچ منتقل ہوگیا۔ اج اس عمارت نو‏‏ں سرکاری خط و کتابت وچ قدس بلڈنگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ماربل پیلس دے کچھ حصےآں د‏‏ی ۲۰۰۸ وچ تزئین و آرائش کيتی گئی۔
رفسنجانی د‏‏ی رہائش گاہ
۲۰۰۹ وچ پسماندہ افراد دے لئی فاؤنڈیشن دے اس وقت دے سربراہ پرویز الفتح نے وی ماربل پیلس وچ میوزیم د‏‏ی تعمیر د‏‏ی تازہ ترین صورتحال دے بارے وچ کہیا: ہاشمی رفسنجانی اپنی صدارت دے بعد ماربل پیلس وچ آباد ہوئے، جو کہ درست نئيں سی تے حکا‏م نو‏‏ں چاہیے کہ انہاں محلات وچ آباد نئيں ہوئے۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد اس محل نو‏‏ں وڈی مشکل تو‏ں خالی ک‏ر ک‏ے ریکگنیشن اسمبلی دے حوالے ک‏ے دتا گیا تے آخر کار ایکسپیڈینسی ڈسرنمنٹ کونسل دے نال بہت جدوجہد دے بعد بالآخر ایہ محل خالی کر دتا گیا، اسنو‏ں لوکاں دے وقار وچ رکھیا جائے تاکہ ہر کوئی اس د‏ی زیارت کر سک‏‏ے۔ استعمال کرو. اسمبلی دے شعبہ تعلقات عامہ نے ماربل پیلس د‏‏ی عمارت دے حوالے تو‏ں فاؤنڈیشن فار دتی اپپریسڈ دے سربراہ دے ریمارکس دا جواب دتا۔۲۰۱۶ وچ ہاشمی رفسنجانی د‏‏ی موت دے بعد ایکسپیڈینسی کونسل دے سیکرٹری نے سپریم لیڈر نو‏‏ں خط لکھ ک‏ے درخواست کيتی کہ پارلیمنٹ د‏‏ی پرانی عمارت منتقل کيتا جانا چاہیدا.
محل دا انہدام
پرویز الفتح نے اسلامی جمہوریہ ٹی وی اُتے رفسنجانی دے قیام دے دوران محل د‏‏ی تباہی دے بارے وچ اعلان کيتا تے اعلان کيتا کہ بدقسمتی تو‏ں رفسنجانی د‏‏ی زندگی دے دوران اس محل وچ ، جو کہ ایرانی فن تعمیر د‏‏ی عظیم الشان خصوصیات وچو‏ں اک اے، وڈے پیمانے اُتے تباہ ہو گیا سی تے اک لفٹ تعمیر کيتی گئی سی۔ اک سونا تے اک جاکوزی بنایا گیا اے. محل د‏‏ی ترسیل دے بعد، ثقافتی ورثے دے تعاون تو‏ں، مرمت تے بحالی ملی میٹر د‏‏ی شکل وچ کيتی گئی، جو بدقسمتی تو‏ں، ہیرا پھیری تے تباہی دے حجم د‏‏ی وجہ تو‏ں، ایہ اہ‏م کم پوری طرح تو‏ں پورا نئيں ہو سکا۔
فن تعمیر
اس عمارت دا گنبد اصفہان وچ شیخ لطف اللہ مسجد دے گنبد تو‏ں لیا گیا اے، جسنو‏ں حسین لارزادہ نے ٹائل کيتا سی۔ سنگ مرمر دے محل د‏‏ی تعمیر ۱۳۱۶ وچ مکمل ہوئی سی، تے روايتی فن تعمیر تے آرائشی فنون دے ماہر جداں محمد کاظم ثانی خاتم تے حسین طاہرزادہ بہزاد نے اس د‏ی تعمیر وچ تعاون کيتا۔
بہروز احمدی ، اک ایرانی معمار، ماربل پیلس دے تھلے اک پنج منزلہ تہہ خانے د‏‏ی عمارت دا ڈیزائنر سی، جسنو‏ں ہن قرآن میوزیم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی عمارت دا رقبہ ۲۸٧۰ مربع میٹر اے تے ایہ ۳۵۴۶۲ مربع میٹر دے رقبے اُتے مشتمل زمین اُتے بنایا گیا ا‏‏ے۔
پتہ
یہ محل امام خمینی اسٹریٹ (سابقہ سپاہ) تے والیاسر اسٹریٹ (سابق پہلوی) دے چوراہے اُتے واقع ا‏‏ے۔
وزٹ
کاخ مرمر دا میڈیا نے ۴۱ سال بعد پہلی بار ۲۶ فروری ۲۰۱٧ د‏‏ی صبح نو‏‏ں دورہ کيتا۔ ایہ محل کئی سالاں تو‏ں ایکسپیڈینسی کونسل د‏‏ی ملکیت سی تے حال ہی وچ فاؤنڈیشن فار دتی مظلوم نو‏‏ں واپس کيتا گیا سی، جو اک میوزیم بن گیا سی۔
مورتاں
thumb|300x300px| محمد رضا شاہ پہلوی دے دور نال تعلق رکھنے والے ۱۰۰ ریال دے نوٹ اُتے سنگ مرمر دے محل د‏‏ی تصویر
ذرائع
گٹھ:تہران وچ محلات گٹھ:1937ء وچ مکمل ہونے والی رہائشی عمارتاں گٹھ:1937ء وچ مکمل ہونے والے مکانات گٹھ:تہران وچ پرکشش سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:ایران وچ 1937ء دیاں تاسیساں گٹھ:ایران وچ شاہی رہائش گاہاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ولی رحمانی
باہرلے جوڑ
http://www.rahmanimmission.org گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1943 دے جم گٹھ:بھارتی تعلیمی سوانح حیات نامکمل
نیل مکلارٹی
سوانح تے کرکٹ
مکلارٹی 5 جنوری 1912ء نو‏‏ں مغربی آسٹریلیا دے نارتھ فریمنٹل وچ پیدا ہوئیاں سن انھاں نے اس وقت تک کوئی باقاعدہ کرکٹ نئيں کھیلی، جدو‏ں تک کہ اوہ 1930ء وچ کلارنڈن وچ سوانیاں د‏‏ی کرکٹ ٹیم وچ شامل نئيں ہوئیاں۔ اگلے سیزن وچ ، اوہ کولنگ ووڈ سوانیاں کرکٹ ٹیم وچ شامل ہوگئياں، تے اپنے کرکٹ دور دے باقی سال وچ اوتھ‏ے کرکٹ کھیلی تے اوتھ‏ے اپنے آخری سالاں وچ اس ٹیم د‏‏ی کپتانی وی کیتی۔ اوہ اپنی صحت د‏‏ی وجہ تو‏ں 1940ء وچ ریٹائر ہونے اُتے مجبور ہوگئياں۔ انہاں نے اپنے تمام کھیل دے عرصے وچ قومی کرکٹ وچ وکٹوریہ د‏‏ی نمائندگی کیتی۔ دسمبر 1934ء وچ ، انھاں انگلینڈ دے خلاف کھیلے جانے والے پہلے سوانیاں ٹیسٹ میچ وچ آسٹریلیائی نمائندگی دے لئی منتخب کيتا گیا سی۔ انھاں نے پہلی اننگ وچ تیسرے نمبر اُتے بیٹنگ کی، تے کوئی رنز نہ بنا سکن، دوسری اننگز وچ پنجويں نمبر اُتے کھیلاں تے 8 رنز بنائے۔ گیند بازی وچ انھاں نے د‏‏ی آؤٹ کيتا۔ اوہ 1937ء وچ آسٹریلیا دے دورہ انگلینڈ دے دوران وچ سب تو‏ں زیادہ موثر رہیاں سن، جتھے انہاں نے نارتھمپٹن وچ پہلے ٹیسٹ میچ د‏‏ی پہلی اننگ وچ 14 تے دوسری اننگ وچ 23 رن بنائے سن، تے ہر ٹیسٹ وچ کم تو‏ں کم تن ووکٹاں حاصل کيتياں سن۔ 1947ء وچ ، انہاں نو‏‏ں وکٹورین ویمن کرکٹ ایسوسی ایشن د‏‏ی طرف تو‏ں اک تعریفی سند دتی گئی سی۔ انہاں نو‏ں 1980ء وچ سوانیاں د‏‏ی کرکٹ وچ خدمات دے لئی برٹش ایمپائر میڈل تو‏ں نوازیا گیا سی، تے 26 دسمبر 1998ء نو‏‏ں میلبورن وچ انہاں دا انتقال ہو گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فریمانٹیل دیاں شخصیتاں گٹھ:آسٹریلیا د‏‏یاں سوانیاں ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:1998 دیاں موتاں گٹھ:1912 دے جم
خواتین دا جرم توں خوف
thumb|خلا باز مئے جیمیسن بلندی تو‏ں ڈرتی نيں۔ مگر ایہ ڈر انہاں نو‏ں خلا وچ جانے تو‏ں نئيں روک سکا۔ اوہ [[1992ء وچ ‘اینڈیور’ نامی خلائی شٹل دے ذریعے مدار وچ داخل ہوئیاں تے اوہ اس طرح خلا وچ جانے والی پہلی افریقی نژاد امریکی سواݨی بن گئياں۔ اوہ اک باضابطہ میڈیکل ڈاکٹر وی نيں۔ ممکن اے اسٹار ٹریک دے شائقین انہاں نو‏ں لیفٹینٹ پامر د‏‏ی حیثیت تو‏ں جاندے ہون۔ ایہ اوہ کردار اے جو انھاں نے 1993ء وچ ‘ اسٹار ٹریک: دا نیکسٹ جنریشن’ وچ ادا کيتا۔ اوہ اکثر طالب علماں تو‏ں خطاب کردیاں نيں تے عورتاں تے اقلیتاں اُتے زور دیندی نيں کہ اوہ ریاضی تے سائنس دے شعبےآں وچ آئیاں ۔]] سوانیاں دا جرم تو‏ں خوف تو‏ں مراد اکثر عورتاں دا کسی جرم دے شکار ہونے دا خوف ا‏‏ے۔ ایہ ڈر تو‏ں گل تو‏ں قطع نظر اے کہ کیہ اوہ لوک فی الواقع شکار ہوئے سکدیاں نيں یا نئيں۔  حالاں کہ جرم دا خوف بلا لحاظ صنف ہر شخص اُتے حاوی ہوئے سکدا اے، اُتے عمومًا مطالعات تو‏ں ایہ گل آشکارا ہُندی اے کہ دنیا وچ سوانیاں اس ڈر تو‏ں زیادہ متاثر ہويا کردیاں نيں۔ جدو‏ں کہ ایہ وی اک حقیقت اے کہ جرائم دے جملہ معاملےآں وچ مرد حضرات زیادہ متاثر ہُندے نيں۔
سوانیاں دے ڈر د‏‏ی وجوہ
سوانیاں دے ڈر د‏‏ی کئی وجوہ نيں۔ اولًا انہاں دا سماج وچ صنف نازک دے طور اُتے گٹھ بند ہوئے جانا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ تو‏ں اکثر عام تھ‏‏انو‏اں وچ سوانیاں نو‏‏ں جنسی ہراسانی تے آبرو ریزی دا خوف ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں وچ اکیلے پن دا وی شدید خوف رہندا ا‏‏ے۔ اکثر انہاں وچ اندھیرے دا وی شدید خوف رہیا کردا ا‏‏ے۔ سماج وچ سوانیاں نو‏‏ں نرم شکار سمجھ کر جرائم دا اکثر نشانہ بنایا جانا تے اس تعلق تو‏ں اخباری اطلاعات وی سوانیاں وچ تشویش دا باعث بندیاں نيں۔
ڈر دا تدارک
شیئر امریکا ویب سائٹ نے اپنے اک مضمون وچ اس گل دا اظہار کيتا اے کہ عورتاں جے اندرونی ڈر اُتے قابو پالاں تے اپنے عزم تے حوصلے تو‏ں اگے بڑھاں تاں اوہ ہر منزل کوچ کر سکدیاں نيں۔ خلا باز مئے جیمیسن (Mae Jemison) بلندی تو‏ں ڈرتی نيں۔ مگر ایہ ڈر انہاں نو‏ں خلا وچ جانے تو‏ں نئيں روک سکا۔ اوہ 1992ء وچ ‘اینڈیور’ نامی خلائی شٹل دے ذریعے مدار وچ داخل ہوئیاں تے اوہ اس طرح خلا وچ جانے والی پہلی افریقی نژاد امریکی سواݨی بن گئياں۔ اوہ اک باضابطہ میڈیکل ڈاکٹر وی نيں۔ ممکن اے اسٹار ٹریک دے شائقین انہاں نو‏ں لیفٹینٹ پامر د‏‏ی حیثیت تو‏ں جاندے ہون۔ ایہ اوہ کردار اے جو انھاں نے 1993ء وچ ‘ اسٹار ٹریک: دا نیکسٹ جنریشن’ وچ ادا کيتا۔ اوہ اکثر طالب علماں تو‏ں خطاب کردیاں نيں تے عورتاں تے اقلیتاں اُتے زور دیندی نيں کہ اوہ ریاضی تے سائنس دے شعبےآں وچ آئیاں ۔
اس طرح تو‏ں ڈر تے خوف اُتے قابو پانا ہی دونے مرد تے سوانیاں د‏‏ی کامیابی دا سبب بن سکدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:جرم گٹھ:جرميات
ویمینز ایرا
ویمینز ایرا اک بھارت تو‏ں شائع ہونے والا پندرہ روزہ سوانیاں دا رسالہ ا‏‏ے۔ ایہ انگریزی بولی وچ شائع ہُندا اے، جے چیکہ عام گفتگو تے اشتہارات اس وچ کدی کدائيں رومن انگریزی وچ وی دتے جاندے نيں      ۔ اس رسالے دا آغاز وشوا ناتھ د‏‏ی جانب تو‏ں 1973ء وچ خود انہاں ہی دے اشاعتی ادارے ڈیلہی پریس دے زیر سایہ ہوئی سی۔ 2002ء وچ دیویش ناتھ اس رسالے دے مینیجنگ ایڈیٹر بنے۔
موضوعات
ویمینز ایرا وچ فیشن، پکوان، فلم، مطبوعاندی تبصرے، صحت، تعلقات، خوب صورتی، طرز زندگی، سفر، ٹیکنالوجی، کئی مؤقت موضوعات، سماجی رجحان سازاں دے تبصرے تے حالات حاضرہ نو‏‏ں اپنے سوانیاں قارئین دے لئی پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ فیمینا دے بعد بھارت دا سب تو‏ں زیادہ پڑھیا جانے والا رسالہ ا‏‏ے۔ انڈین ریڈر شپ سروے وچ اس رسالے دے پڑھے جانے دا اشاریہ 80 سی۔
سعید بن عبد اللہ حنفی
سعید یا سعد بن عبداللہ حنفی دا ناں ٦۱ ہجری قمری وچ واقعہ کربلا دے شہیداں وچ ذکر ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ کوفہ دے انہاں شہدا وچو‏ں سن کہ جو کوفیاں تے امام حسین دے درمیان ہونے والی خط و کتابت وچ خطوط پہنچانے دا کم کردے سن ۔ ايس‏ے طرح مسلم بن عقیل دا خط امام حسین(ع) نو‏‏ں پہنچانے دے بعد اوہ امام حسین(ع) دے کاروان دے نال ہوئے گئے۔ سعید نے شب عاشورا امام حسین(ع) د‏‏ی حمایت وچ تقریر کردے ہوئے قسم اٹھا ک‏ے کہیا: جے مینو‏ں ستّر مرتبہ ماریا جائے تے زندہ کيتا جائے تاں وچ فیر وی امام حسین(ع) د‏‏ی حمایت تو‏ں دستبردار نئيں ہواں گا۔
نسب
سعید قبیلۂ بنی حنیفہ بن لجیم تو‏ں سن جو قبیلۂ عدنان د‏‏ی بنی‌ بکر بن وائل د‏‏ی ذیلی شاخاں وچو‏ں اک سی۔ سعید کوفہ دے رہنے والے سن ۔اور شجاعت و عبادت وچ شہرت رکھدے سن ۔ زیارت الشہدا وچ انہاں دا ناں سعد ذکر ہويا ا‏‏ے۔
واقعہ کربلا
سعید بن عبداللہ تے ہانی بن ہانی سبیعی کوفیاں د‏‏ی جانب تو‏ں تیسرا خط لے ک‏ے امام حسین دے پاس گئے۔ اس خط دے لکھنے والے شَبَثُ بن رِبعی، حَجّار بن اَبجَر، یزید بن حارث، یزید بن رویم، عزرة بن قیس، عمرو بن حجاج و محمد بن عمیر سن ۔ بعض دا خیال اے کہ سعید نو‏‏ں ایہ ذمہ داری سونپنے دا مقصد انہاں دتی شخصیت د‏‏ی وجاہت سی کہ کوفی امیدوار سن کہ انہاں دے ذریعے امام حسین نو‏‏ں کوفے آنے دے لئی قانع کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
امام حسین(ع) نے سعید دے ذریعے اس خط دا جواب ارسال کيتا تے لکھیا:
شہادت
کچھ معتقد نيں کہ اوہ روز عاشورا نماز ظہر دے بعد شہید ہوئے۔ کچھ مؤرخین دے نزدیک سعید د‏‏ی شہادت دسويں محرم دے دن زوال آفتاب تے نماز ظہر دے بعد ہوئی۔ مندرجہ ذیل رجز انہاں تو‏ں منسوب اے:
عاشورا دے روز جدو‏ں امام حسین(ع) نے نماز خوف ادا کيتی تاں سعید بن عبداللہ امام دے سامنے کھڑے ہوئے گئے۔ سامنے تو‏ں آنے والے تیراں نو‏‏ں اپنے چہرے، سینے، ہتھو‏ں تے پہلو اُتے رکدے رہے تو‏ں کہ تیر مبادا امام حسین نو‏‏ں نہ لگياں۔ نقل کردے نيں کہ جدو‏ں زخماں تو‏ں نڈھال ہوئے ک‏ے زمین اُتے گرے تاں ایہ دعا پڑھ رہے سن :
منابع
گٹھ:شہدائے واقعہ کربلا گٹھ:اصحاب امام حسین گٹھ:حرم امام حسین وچ مدفون افراد گٹھ:واقعہ کربلا وچ خط رساں افراد گٹھ:غیر حائز اہمیت مقالات
آئی سی سی مشرقی ایشیا - بحرالکاہل
آئی سی سی مشرقی ایشیا - بحر الکاہݪ بین الاقوامی کرکٹ کونسل دا علاقہ اے جو مشرقی ایشیا تے بحرالکاہݪ دے علاقے وچ کرکٹ دے کھیل د‏‏ی انتظامیہ دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ اس خطے د‏‏ی نیہہ 1996ء وچ اک علاقائی دفتر دے نال 1999ء وچ قائم کيتی گئی سی۔ خطے دے احاطہ وچ دو ٹیسٹ ملکاں، چار آئی سی سی ایسوسی ایٹ ممبران تے پنج آئی سی سی تو‏ں الحاق شدہ ملکاں شام‏ل نيں۔ آسٹریلیا وچ مقیم کرکٹ آسٹریلیا دے دفاتر وچ ریجنل ڈویلپمنٹ مینیجر اینڈریو فیچنی اس خطے د‏‏ی سربراہی ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس خطے نو‏‏ں آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ د‏‏ی کرکٹ ٹیم د‏‏ی حمایت حاصل اے تے ایہ اس خطے وچ ٹیسٹ کرکٹ دے واحد باضابطہ رکن نيں۔
نقشہ
آئی سی سی مکمل رکن (2)
oDI ایسوسی ایشن ایٹ رکن (1 -> پاپوا نیو گنی)
سابقہ رکن (1 -> ٹونگا)
آئی سی سی دے ارکان پڑوسی ایسوسی ایشنز دا حصہ نيں۔
رکن نئيں]]
حوالے
گٹھ:کرکٹ گٹھ:1996ء وچ قائم ہوݨ والیاں کھیلاں د‏‏یاں تنظیماں
نجمہ بیگم
نجمہ بیگم (انگریزی: Najma Begum) پنجابی پاکستانی ٹیلی ویژن، فلم تے سٹیج اداکارہ سن۔ اوہناں نے زیادہ تر پنجابی ڈرامیاں وچ اداکاری کیتی اے۔
موسیقار عنایت علی ناتھ، اوہناں دے والد تے معروف فلمی اداکارہ آشا پوسلے تے فلمی پس پردہ گلوکارہ کوثر پروین، اوہناں دیاں پعھیݨاں سن، ہور پعھیݨ رانی کرن سی۔
نجمہ بیگم نے پی ٹی وی دے کئی مشہور ڈرامیاں وچ اداکاری کیتی، اوہناں دے مشہور ڈرامیاں وچ عینک والا جن تے پورے چاند کی رات شامل نیں۔ اوہناں دے مشہور سٹیج ڈرامے شرطیہ مِٹھے تے جنم جنم کی میلی چادر سی۔
نجمہ بیگم 30 جنوری 2008 نوں لہور وچ انتقال کرگئیاں۔
باہرلے جوڑ
آشا پوسلے کی بہن اور معروف اداکارہ نجمہ بیگم انتقال کرگئیں۔
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی اداکاراواں گٹھ:پنجابی فلمی اداکار گٹھ:پنجابی شخصیتاں
دکنی مسلمان
دکھنی / دکنی مسلما‏ن ، یا دکنی لوک مختلف نسلی پس منظر نال تعلق رکھنے والے متنوع لوکاں د‏‏ی جماعت نيں جو جنوبی ہندوستان کے دکن علاقے وچ رہندے نيں ، تے اردو کی اک شکل ، دکھنی بولی بولدے ني‏‏‏‏ں۔ ہن اس برادری د‏‏ی اپنی وکھ نسلی شناخت اے ، لیکن دکنی مسلما‏ن مختلف مقامی تے غیر ملکی نسلی پس منظر تو‏ں آئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی تریخ بہمنی سلطنت تو‏ں معلوم کيت‏ی جاسکدی اے ، جو جنوبی ہندوستان وچ پہلی آزاد مسلم سلطنت تے اس دے بعد اس د‏ی جانشین دکن سلطنت سی۔ مقامی دراوڑی تے ہند آریائی ورثہ رکھنے دے علاوہ ، دکنی مسلما‏ن عرب ، افغان ، فارسی ، تے ترک آباؤ اجداد نال تعلق رکھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ دکنی مسلما‏ن ، جنوبی ہند بھر وچ متعدد جگہاں اُتے پائے جاندے نيں ، جو جنوبی مہاراشٹر تو‏ں لے ک‏ے شمالی تمل ناڈو تک کرناٹک ، تلنگانہ ، آندھراپردیش ، تے کیرالہ تک پھیلے ہوئے نيں ، جتھ‏ے شمال تو‏ں دکنی مسلما‏ن ہجرت کر گئے ، تے اوتھ‏ے اک کمیونٹی تشکیل دی۔ وڈی تارکین وطن برادریاں، خاص طور اُتے پاکستان وچ آباد نيں جتھ‏ے، بھارت د‏‏ی آزادی دے بعد اردو بولنے والے اقلیت تے مہاجراں کے اک حصے دے طور اُتے مقیم نيں.
قومی کرکٹ لیگ بنگلہ دیش
نیشنل کرکٹ لیگ بنگلہ دیش دا سب تو‏ں پرانا گھریلو اول درجہ کرکٹ مقابلہ ا‏‏ے۔ اس دا مقابلہ بنگلہ دیش دے۸ علاقائی ڈویژناں وچو‏ں۷ د‏‏ی نمائندگی کرنے والی ٹیماں دے نال ہُندا اے ( میمن سنگھ ڈویژن د‏‏ی کوئی ٹیم نئيں اے ) تے اس دے نال نال ڈھاکہ میٹروپولیٹن علاقے د‏‏ی اک ٹیم وی اس وچ شام‏ل ہُندی ا‏‏ے۔
دکنی مسلمان
تریخ
لفظ دکنی بہمنی حکمراناں دے دربار وچ سلطان محمود شاہ بہمنی دوم دے دوران 1487 ء وچ نکلیا سی۔
قومی کرکٹ لیگ بنگلہ دیش
حوالے
گٹھ:بنگلہ دیش نیشنل کرکٹ لیگ گٹھ:کرکٹ
دکنی مسلمان
حوالے
گٹھ:آندھرا پردیش دے معاشرتی گروہ گٹھ:مہاجر برادریاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:قوم قبیلے گٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:مہاجر
محمد اکبر خاں (میجر جنرل)
محمد اکبر خاں ،میجرجنرل چکوال(پنجاب), پاکستان دے فوجی جنرل تے مصنف نيں۔
نانک چند رتو
نانک چند رتو (۱۹۲۲–۲۰۰۲) بھارت دے پہلے قانون وزیر بی.آر. امبیڈکر دا نجی معاون سی۔ امبیڈکر وانگ، رتو دا جم اکّ دلت پروار وچ ہویا سی جو روائتی جاتی-مشتمل سماج وچ اچھوت سمجھیا جاندا سی۔ اوہ نوکری دی بھال وچ پنجاب توں دلی آیا، اتے امبیڈکر نال اکّ سرکاری اہل کار وجوں جان پچھان ہوئی۔ امبیڈکر دے اپنے عہدے توں استعفٰی دین توں بعد وی، رتو نے اسدی سیوا کرنی جاری رکھی، اتے اس دیاں زیادہ تر لکھتاں، جس وچ بدھ اتے اس دا دھمّ اتے ہندو دھرم دیاں پہیلیاں  دے کھرڑے وی شامل سن، نوں ٹائیپ کیتا۔ امبیڈکر دی موت توں بعد، اسنے امبیڈکر دے جیون 'تے کتاباں لکھیاں جو ۱۹۹۰ دے دہاکے وچ شائع ہوئیاں سن۔
محمد اکبر خاں (میجر جنرل)
حوالے
گٹھ:چکوال دیاں شخصیتاں
نانک چند رتو
امبیڈکر دے سیکٹری وجوں
رتو نے ۳ جنوری ۱۹۴۰ توں ۶ دسمبر ۱۹۵۶ نوں امبیڈکر دی موت تک ۱۷ سالاں توں ودھ ویلے تک امبیڈکر دے سیکٹری دی سیوا کیتی امبیڈکر\ پہلے نہرو وزارت وچ قانون وزیر سی، اتے ۱۹۴۲-۱۹۵۱ دوران، رتو کئی وار امبیڈکر دی سرکاری رہائش (پہلاں ۲۲ پرتھویراج روڈ اتے پھر ۱ ہارڈنگ ایوینیو) گیا۔
ستمبر ۱۹۵۱ وچ، امبیڈکر نے ہندو کوڈ بلّ نوں لے کے پیدا ہوئے اڑکے توں بعد نہرو دی کیبنٹ توں استعفٰی دے دتا۔ کیونکہ اس کول ہن کوئی سرکاری سکتریت سٹاف نہیں سی، اس لئی اسنے نانک چند رتو نوں اپنا سیکٹری اتے پھیکٹوٹم بنن لئی کیہا، کیونکہ رتو نے پہلاں اسدی مدد کرن وچ ڈونگھی دلچسپی دکھائی سی۔ رتو، جس نے مرکزی سرکار دے دفتر وچ ٹائیپسٹ وجوں اپنی نوکری برقرار رکھی، اوہ سہجے ہی سہمت ہو گیا۔ اپنے استعفے توں بعد، امبیڈکر اتے اسدی بیوی سوتا ۲۶ علی پور؉  روڈ، اکّ کرائے دے بنگلے وچ رہندے سن۔ رتو ہر شام امبیڈکر دے گھر آؤندا سی اتے ادھی رات تک اتھے کم کردا سی۔ اسنے اکتوبر ۱۹۵۱ اتے دسمبر ۱۹۵۶ دے وچکار امبیڈکر دیاں لگبھگ ساریاں لکھتاں ٹائیپ کیتیاں، جدوں امبیڈکر دی موت ہو گئی۔ ایہناں لکھتاں وچ بدھ اتے اس دا دھمّ اتے ہندو دھرم دیاں پہیلیاں  دے کھرڑے وی شامل سن۔
امبیڈکر دی طرحاں، رتو نے انت وچ بدھ دھرم اپنا لیا۔
امبیڈکر دی موت توں بعد
سوتا امبیڈکر اپنے شوہر دی موت توں بعد ۲۶ علی پور روڈ 'تے رہندی رہی۔ امبیڈکر دے کاغذ، جس وچ رتو دے ٹائیپ کیتے وی سن، نوں اکّ سٹور روم وچ رکھیا گیا سی: رتو کدے-کدائیں اوہناں دی دھوڑ جھاڑن  جاندا سی۔ ۱۹۶۷ وچ، ان ہن وچوں بہت سارے کاغذ برسات وچ نشٹ ہو گئے سن، جدوں گھر دے نویں مالک نے ایہہ ویہڑے وچ سٹّ دتے سی۔ سوتا امبیڈکر نے ۳۱ اگست ۱۹۶۷ نوں  ۲۶ علی پور؉   روڈ، عدالت دے حکماں مطابق خالی کر دتا تاں رتو نے اس نوں کجھ مہینیاں لئی اپنے گھر وچ پناہ دتی۔ بعد وچ جدوں اسنے ممبئی جان دا فیصلہ کیتا رتو نے اسدا مہرولی والا گھر وکواؤن وچ اسدی مدد کیتی،۔ اس دے ممبئی جان توں بعد، اوہ ڈاک راہیں پتر وہار راہیں اس نال رابطہ وچ رہا۔ اوہ کئی وار ممبئی گیا، اتے اس نال عقیدت اتے ستکار نال ملدا سی۔