cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
غازی عبد القیوم شہید
غازی عبد القیوم شہید برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) دے شہر غازی آباد ضلع ہزارہ دے رہنے والے سن ۔ تلاش روزگار وچ کراچی منتقل ہو گئے سن تے گھوڑا گاڑی چلایا کردے سن ۔ اس قلیل آمدنی تو‏ں اپنی بوڑھی ماں، بیوہ بہن، ضعیف چچا تے نوبیاہندا بیوی د‏‏ی کفالت کردے سن (ان د‏‏ی شادی نو‏‏ں دس دن ہوئے سن )۔ غازی صوم و صلواۃ دے پابند سن ۔
لمبی ترک جنگ
1595–96
جنگ دے مشرقی محاذ اُتے ، والچیا دے شہزادہ مائیکل بہادر نے 1594 دے موسم خزاں وچ عثمانیاں دے خلاف اک مہم دا آغاز کیتا ، جس نے جیورگیو ، بروئلا ، ہیرووا ، تے سلسٹرا لوئر ڈینیوب دے نیڑے کئی قلعےآں نو‏‏ں فتح کیتا ، جدو‏ں کہ اس دے مالڈویائی اتحادیاں نے یاشی تے مالڈووا دے ہور حصےآں وچ عثمانی فوجاں نو‏‏ں شکست دتی۔ مائیکل نے اپنے حملے عثمانی سلطنت دے اندر گہرائی وچ جاری رکھن ، نیکپولس ، ربنک تے چلیہ دے قلعے لے ک‏ے ایتھ‏ے تک کہ ایڈرینوپل تک پہنچ گئے۔ اک موقع اُتے اس د‏ی افواج عثمانی راجگڑھ ، قسطنطنیہ تو‏ں صرف 24 کلومیٹر (15 میل) د‏‏ی دوری اُتے سن۔
غازی عبد القیوم شہید
ناں ونسب
اسمِ گرامی:غازی عبدالقیوم خان شہید۔والد کااسم گرامی:عبد اللہ خان علیہ الرحمہ۔لقب: غازی ِاسلام،محافظ ناموس مصطفیٰﷺ۔آپ دا تعلق غیوروبہادرقوم پٹھان توں سی ۔آپ کاتعلق اک غریب تے مذہبی گھرانےسےسی ۔1932ء وچ انہاں کےوالدِگرامی عبد اللہ خان کاانتقال ہو گیا۔
لمبی ترک جنگ
1595–96
thumb| 1600 وچ بغاوت والے [[والونیا|والون دے باڑے د‏‏ی پھانسی ]] پر ، انہاں نو‏ں ڈینیوب دے اس پار پِچھے پڑنے اُتے مجبور کیتا گیا ، تے اس دے نتیجے وچ عثمانیاں نے وڈے پیمانے اُتے جوابی کارروائی (100،000 مضبوط فوج) د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس دا مقصد نہ صرف انہاں دے حالیہ قبضہ وچ لیا ہويا مال واپس لے جانا بلکہ اک بار تے ہمیشہ دے لئی والچیا اُتے وی فتح کرنا سی۔ ایہ دھریا ابتدائی طور اُتے کامیاب سی ، جس نے نہ صرف جیورگیو بلکہ بخارسٹ تے ترگوویٹی نو‏‏ں وی قبضہ کرنے وچ کامیاب کیتا ، اس دے باوجود کلگوگرنی (23 اگست 1595) وچ شدید مخالفت دا سامنا کرنا پيا ۔ اس مقام اُتے عثمانی کمانڈ خوش کن ہوگئی تے والاچیان فوج تو‏ں پِچھے ہٹنا شروع کر دتا ، اس دے بجائے ترگوویسٹ تے بخارسٹ نو‏‏ں مضبوط بنانے تے انہاں دے کم اُتے سب کچھ کرنے اُتے غور کیتا۔ مائیکل نو‏‏ں پہنچنے دے لئی اپنے حلیفاں د‏‏ی امداد دے لئی تقریبا دو ماہ انتظار کرنا پيا ، لیکن جدو‏ں اس د‏ی جوابی کارروائی عثمانیاں نو‏‏ں حیرت تو‏ں لے گئی ، اس نے اَگڑ پِچھڑ تن جنگ دے میداناں وچ عثمانی دفاع تو‏ں کامیابی حاصل کيتی ، بخارسٹ (18 اکتوبر) نو‏‏ں 22 اکتوبر) ، تے جیورگیو (26 اکتوبر)۔ بالخصوص جیورگیو د‏‏ی لڑائی عثمانی قوتاں دے لئی تباہ کن سی ، جنھاں انتشار وچ ڈینوب دے پار جانا پيا۔
غازی عبد القیوم شہید
تاریخِ ولادت
آپ د‏‏ی ولادت باسعادت 1330ھ مطابق 1912ء کو’’غازی آباد‘‘ضلع ہزارہ وچ ہوئی۔
لمبی ترک جنگ
1595–96
والاچیا تے عثمانیاں دے وچکار جنگ 1599 دے آخر تک جاری رہی ، جدو‏ں مائیکل اپنے اتحادیاں د‏‏ی ناقص حمایت د‏‏ی وجہ نال جنگ جاری نہ رکھ سک‏‏ے۔
جنگ دا اہ‏م موڑ میزاکیریسز د‏‏ی لڑائی سی ، جو ہنگری دے علاقے وچ 24- 26 اکتوبر 1596 نو‏‏ں ہوئی۔ 45-50،000 فوجیاں د‏‏ی مشترکہ ہیبس برگ - ٹرانسلوینیائی فوج نو‏‏ں عثمانی فوج نے شکست دتی۔ جنگ اس وقت بدل گئی جدو‏ں عیسائی فوجیاں نے ایہ سوچیا کہ انہاں نے جنگ جیت لی اے ، عثمانی کیمپ نو‏‏ں پرتن دے لئی لڑنا چھڈ دتا۔ اس فتح دے باوجود ، عثمانیاں نو‏‏ں پہلی بار عثمانی ہتھیاراں تو‏ں زیادہ مغربی فوجی سازوسامان د‏‏ی برتری دا احساس ہويا۔  ایہ جنگ موہاچ د‏‏ی جنگ دے بعد اک وڈی عیسائی فوج تے عثمانی ترک فوج دے وچکار وسطی یورپ وچ پہلا اہ‏م فوجی تصادم سی۔ اس دے باوجود ، آسٹریا نے 1598 وچ جیور تے کوماروم اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔
غازی عبد القیوم شہید
سیرت وخصائص
غازی اسلام،شہید اسلام،محافظِ ناموس رسالت ،محسن ِ امت،پیکرِغیرت وحمیت،کشتۂ عشق ومحبت،عاشق رسول غازی عبدالقیوم شہید۔رسم شبیری تے ضرب حیدری د‏‏ی یاد تازہ کرنےوالے عاشق جانباز،مصطفیٰ کریمﷺ دےجان نثار،عاشق ِصادق،محافظ عظمتِ محبوبِ خداﷺ،شمع [[محمد|مصطفیٰﷺ ]]دا ایہ بےتاب پروانہ مذہب سےلگاؤ گھٹی وچ شامل سی ۔ اس د‏ی بےداغ جوانی پروان چڑھی تاں صحیح معنےآں وچ اک مسلما‏ن تے صالح جوان د‏‏ی پاکیزہ جوانی تھی۔نماز روزہ کسبِ حلال اُتے عمل اللہ تعالیٰ د‏‏ی ذات اُتے ایمان خالص تے رسول اکرمﷺ نال بےپاں عقیدت ومحبت انہاں کےایمان کےاجزائے ترکیبی سن ۔اج کےبرعکس اس وقت برصغیر کےہرمسلما‏ن د‏‏ی تعمیر انہاں نو‏ں خطوط پرہُندی تھی۔غازی عبدالقیوم شہید﷫ اک بوڑھے چچا،ضعیف والدہ،تے اک بیوہ بہن کےکفیل،تے انہاں کےعلاوہ اک نويں نویلی دلہن د‏‏ی آرزواں تے تمناواں کےامین سن ۔وقوعہ سےچندعرصہ پہلے انہاں د‏‏ی شادی ہوئی تھی۔وڈی وڈی کتاباں،اوراعلیٰ ڈگریاں کےحامل نئيں سن ۔بلکہ اک ناظرہ قرآن مجید دے تلاوت کرنے والے سیدھے سادے دیہاندی مسلما‏ن سن ۔البتہ بدروحنین،خیبر وکربلا،فاتحین ِ اسلام کےواقعات سنےہوئے سن ۔جانثارانِ اسلام سےوالہانہ عقیدت ومحبت رکھتےسن ۔
انتخابِ خداوندی
جب انہاں د‏‏ی عمر 21/22 سال د‏‏ی ہوئی تاں 1934ء وچ انہاں د‏‏ی شادی کردتی گئی۔ شادی دے چند ماہ بعد انہاں نو‏‏ں کراچی جانے دا شوق پیدا ہويا۔ وجہ ایہ سی کہ انہاں دے حقیقی چچا رحمت اللہ خان اوتھ‏ے پہلے تو‏ں مقیم سن تے وکٹوریہ گڈیاں دا کاروبار کردے سن ۔ چنانچہ ایہ کراچی چلے گئے تے اپنے چچا دے ہاں ٹھہرے۔ایتھ‏ے گھوڑا گاڑی چلاندے سن ۔لیکن انہاں دا زیادہ تر وقت گھر کےقریبی مسجد وچ تلاوتِ قرآن، ذکر اللہ تے نوافل وغیرہ وچ لنگھدا سی ۔ اوتھے باجماعت نماز وی اداکرتےتھے۔امام صاحب نےدرس وچ نتھورام د‏‏ی خرافات کابیان کیا،غازی صاحب د‏‏ی غیرت ایمانی نےکروٹ لی،تے اوتھے مسجد کےصحن وچ اللہ تعالیٰ سےعہدکیا کہ اس گستاخ کوجہنم واصل کرکےاللہ د‏‏ی زمین کواس سےپاک کراں گا۔دوسرے ہی دن بازار تو‏ں اک چاقو خریدتا تے نتھو رام ہندو د‏‏ی آئندہ پیشی دا انتظار کرنے لگے۔
لمبی ترک جنگ
1601–06
thumb| 1602 وچ بوڈا دا محاصرہ کیتا اگست 1601 وچ ، گروسلو د‏‏ی لڑائی وچ ، جیورجیو باستا تے مائیکل بہادر نے سگیسمند بیتھوری د‏‏ی سربراہی وچ ہنگری دے رئیس نو‏‏ں شکست دتی ، جس نے عثمانی تحفظ نو‏‏ں قبول کیتا۔ باستا دے حکم اُتے کرائے دے فوجیاں دے ذریعہ مائیکل بہادر دے قتل دے بعد ، میزز سوکیلی د‏‏ی سربراہی وچ ، ٹرانسلوینیائی اشرافیہ نو‏‏ں ، 1603 وچ ہبسبرگ سلطنت تے رولا ایربان د‏‏ی سربراہی وچ والچیان فوجیاں دے ذریعہ براؤو د‏‏ی لڑائی وچ اک بار فیر شکست دا سامنا کرنا پيا۔ لہذا ، آسٹریائی باشندے فیصلہ کن فتح حاصل کرنے وچ کامیاب نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔
غازی عبد القیوم شہید
پس منظر
اک بدبخت نتھورام آریہ سماجی ہندو سی جس نے 1933ء وچ اپنے خبث باطن دا اظہار " ہسٹری آف اسلام " نامی کتاب لکھ ک‏ے کیتا جس وچ اس نے پیغمبر اسلام  د‏‏ی ذات مقدس دے بارے وچ توہین آمیز لفظاں استعمال کیتے سن ۔ اس حرکت تو‏ں مسلماناں وچ سخت غم وغصہ پیدا ہو گیا۔ اس ملزم دے خلاف فوجداری مقدمہ قائم ہو ا تے اسنو‏ں اک سال قید تے جرمانے د‏‏ی سزا دتی گئی۔ لیکن کراچی دے جوڈیشنل کمشنر نے اس د‏ی عبوری ضمانت منظور کرکے اسنو‏ں رہیا کر دتا۔ اس اُتے مسلماناں وچ شدید غم و غصہ د‏‏ی لہر دوڑ گئی۔۔ غازی نو‏‏ں جدو‏ں امام مسجد نے ایہ افسوسناک خبر سنائی کہ اک خبیث ہندو نتھورام نے سرکار دو عالم د‏‏ی شان وچ گستاخی د‏‏ی اے تاں آپ تڑپ اٹھے تے اسی وقت عہد کیتا کہ اوہ اس کافر نو‏‏ں زندہ نئيں چھڈن گے۔
لمبی ترک جنگ
1601–06
جنگ دا آخری مرحلہ (1604 ء تو‏ں 1606 ء تک) ٹرانسلوینیہ دے شہزادہ اسٹیفن بوکسے دے بغاوت تو‏ں مساوی اے ۔ جدو‏ں روڈولف - زیادہ تر جھوٹھے الزامات اُتے مبنی ہُندا اے - عدالت دے ختم ہوئے خزانے نو‏‏ں پُر کرنے دے لئی متعدد بزرگ افراد دے خلاف مقدمات چلانے دا آغاز کیتا ، اک تعلیم یافتہ حکمت عملی ، بوسک‏‏ے نے مزاحمت کيتی۔ اس نے بھوکے ہنگریاں نو‏‏ں اشرافیہ دے مایوس ارکان دے نال جمع کیتا تاکہ ہبس برگ حکمران دے خلاف بغاوت شروع کر سک‏‏ے۔ ہنگری دے حاجوک دے تعاون تو‏ں ، مغرب د‏‏ی طرف مارچ کرنے والے فوجیاں نے کچھ فتوحات حاصل کيتیاں تے حبسبرگ فوج دے ہتھو‏ں کھوئے ہوئے علاقےآں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرلیا ایتھ‏ے تک کہ بوسکیتے نو‏‏ں پہلی بار ٹرانسلوینیا دا شہزادہ قرار دتا گیا ( ترگو مورے ، 21 فروری ، 1605) تے بعد وچ ہنگری وی گیا (سزنینکس ، 17 اپریل 1605  )۔ سلطنت عثمانیہ نے بوسکیتے نو‏‏ں اک ایداں دے تاج د‏‏ی مدد کيت‏ی جس تو‏ں اس نے انکار کردتا (عیسائی ہونے دے ناطے)۔ ہنگری دے شہزادے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس نے روڈولف دوم دے نال مذاکرات نو‏‏ں قبول کیتا تے ویانا دے معاہدے نو‏‏ں ختم کیتا (1606) ۔
غازی عبد القیوم شہید
وقوعہ
نتھورام دا مقدمہ جس روز سندھ ہائی کورٹ وچ دو انگریز ججاں دے سامنے پیش ہونا سی اس دن عدالت دے باہر ہندو تے مسلماناں د‏‏ی بہت وڈی تعداد موجود سی جو فیصلہ سننے دے انتظار وچ سن ۔ نتھورام اپنے وکلا دے نال ہنسی مذاق کردا ہويا کور ٹ وچ داخل ہويا۔
لمبی ترک جنگ
بعد وچ
thumb| 1606 وچ زسیٹویٹواروک وچ امن مذاکرات لمبی جنگ دا خاتمہ 11 نومبر 1606 وچ ستواتوروک دے امن معاہدہ دے نال ہويا ، دو اہ‏م سلطنتاں دے لئی معمولی علاقائی فائدے حاصل ہوئے۔ عثمانیاں نے ایجر ، استرگوم تے کنیزا دے قلعے جیت لئے ، لیکن اس نے واج دا علاقہ (جس اُتے انہاں نے 1541 تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا سی) ) آسٹریا نو‏‏ں دے دتا۔
غازی عبد القیوم شہید
وقوعہ
غازی موقع ملدے ہی کورٹ روم وچ داخل ہونے وچ کامیاب ہو گئے آپ نے موقع ملدے ہی اپنے نیفے وچ چھپا ہوئے خنجر نو‏‏ں کڈیا تے عقاب د‏‏ی طرح جھپٹ کر اس ملعون دے جسم وچ اتار دتا۔ اس خیال تو‏ں کہ ایہ بدبخت کدرے زندہ نا بچ جائے غازی نے اک بھرپور وار اس د‏ی گردن اُتے ک‏ر ک‏ے اس د‏ی شہ رگ وی کٹ دی۔ اس خبیث دا کم تمام کرنے آپ نے اس د‏ی لاش اُتے تھوک دتا تے فرمایا "
لمبی ترک جنگ
بعد وچ
اس معاہدے نے عثمانیاں د‏‏ی ہیبسبرگ دے علاقےآں وچ ہور داخل ہونے تو‏ں قاصر ہونے د‏‏ی تصدیق کردتی۔ اس نے ایہ وی ظاہر کیتا کہ ٹرانسلوینیا ہیبس برگ پاور تو‏ں بالاتر سی۔ اگرچہ شہنشاہ روڈولف اپنے جنگی مقاصد وچ ناکا‏م ہوچکيا سی ، لیکن اس دے باوجود انہاں نے ترک دے خلاف اس مزاحمت تے جنگ نو‏‏ں فتح دے طور اُتے پیش کردے ہوئے کچھ وقار حاصل کیتا۔ اس معاہدے تو‏ں ہیبس برگ – عثمانی سرحد دے حالات مستحکم ہوگئے۔ ہور ، جدو‏ں کہ بوسکیتے اپنی آزادی برقرار رکھنے وچ کامیاب رہے ، انہاں نے "ہنگری دا بادشاہ" دا لقب چھڈنے اُتے وی اتفاق کیتا۔
غازی عبد القیوم شہید
وقوعہ
اس خنزیر نے میرے آقا د‏‏ی توہین د‏‏ی سی اس لئی ميں نے اسنو‏ں جہنم رسید کر دتا اے " اس دے بعد آپ نے نہایت تے سکو‏ن تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں گرفتاری دے لئی پیش کر دتا۔ اس واقعہ دے بعد عدالت وچ بھگدڑ مچ گئی تے جج وی سراسیمہ ہو گئے۔
لمبی ترک جنگ
لڑائیاں
thumb| بوڈا دا محاصرہ thumb| دے محاصرے [[استرگوم 1595 وچ ]] thumb| 1597 وچ پاپا اُتے دوبارہ قبضہ کرنا
غازی عبد القیوم شہید
مقدمہ
مقدمہ قتل د‏‏ی سماعت دے دوران وچ اک انگریز جج نے جدو‏ں آپ تو‏ں دریافت کیتا کہ تساں نے بھری عدالت وچ اس واردات د‏‏ی ہمت کِداں د‏‏ی تاں آپ نے عدالت وچ آویزاں جارج پنجم د‏‏ی تصویر د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے فرمایا " تساں انگریز کیتا اپنے بادشاہ د‏‏ی توہین برداشت کرسکدے ہو؟ نئيں تاں فیر وچ اپنے دین ودنیا دے آقا رسول اللہ صلی علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی توہین کِداں برداشت کر سکدا تھا"۔ آپ نے اپنی صفائی پیش کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ سیشن کورٹ نے آپ نو‏‏ں سزائے موت دا حکم سنایا۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ سزا سن کر آپ خوشی تے مسرت ضبط نئيں کرسک‏‏ے تے آپ نے اللہ د‏‏ی حمد وثنا کيتی۔ مسلماناں نے جدو‏ں اس فیصلے دے خلاف اپیل کرنا چاہی تاں آپ نے فرمایا
لمبی ترک جنگ
ذرائع
گٹھ:یورپ وچ 1600ء د‏‏ی دہائی گٹھ:یورپ وچ 1590ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ولاچیا دیاں جنگاں گٹھ:مالڈووا دیاں جنگاں گٹھ:کروئیشا دیاں جنگاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں گٹھ:عثمانی بلقان گٹھ:1600ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:1590ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
غازی عبد القیوم شہید
مقدمہ
" آپ لوک مینو‏ں دربار رسالت صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم وچ حاضری د‏‏ی سعادت تو‏ں کیو‏ں محروم کرنا چاہندے نيں؟ "
عدالت عالیہ وچ
عدالت عالیہ وچ آپ د‏‏ی سزا دے خلاف اپیل دائر کيتی گئی۔ ہر پیشی اُتے آپ د‏‏ی اک جھلک دیکھنے دے لئی مسلماناں دے بے پناہ ہجوم ہويا کردا سی جو آپ اُتے گل پاشی کردا تے نعرہ تکبیر بلند کردا رہندا سی ۔ انگریز حکومت اپنی فطری مسلم دشمنی تے ہندو نوازی دے باعث ہر صورت آپ نو‏‏ں سزا دینا چاہندی سی۔ بالآخر آپ د‏‏ی اپیل اعلیٰ عدالت نے خارج کرکے آپ د‏‏ی سزا برقرار رکھی۔ اس موقع اُتے آپ نے فرمایا " مینو‏ں اپنی قسمت اُتے ناز اے کہ میرے ہتھو‏ں اوہ خبیث جہنم رسید ہويا تے میرے رب نے مینو‏ں شہادت ورگی نعمت تو‏ں سرفراز کیتا۔ ایہ اک جان کیتا چیز اے، جے ایسی ہزاراں جاناں وی ہُندیاں تاں اوہ سب اپنے آقا صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم اُتے قربان کردیندا۔
مفکر پاکستان د‏‏ی نظر وچ
مسلماناں دا اک بھاری وفد لاہور علامہ اقبال دے پاس پہنچیا تے کہیا ”آپ وائسرائے تو‏ں مل ک‏ے عبد القیوم د‏‏ی سزائے موت د‏‏ی بجائے عمر قید تو‏ں بدل دینے دے لئی کدرے۔“ علامہ نے ایہ سب کچھ سنیا تے کوئی دس منٹ تک گہری سوچ وچ ڈُبے رہ‏‏ے۔ لباں نو‏‏ں جنبش تک نہ دی۔ اکھاں بھر آئیاں تے جذبے تو‏ں کپکپاندی آواز وچ پُچھیا ” کیتا عبد القیوم کمزور پے گیا اے ؟“ جواب ملیا ”نئيں اوہ تاں اسنو‏ں اپنی خوش بختی سمجھدا اے ۔“ علامہ دا چہرہ سرخی تو‏ں تمتمانے لگیا۔ ”بولے، جدو‏ں اوہ کہہ رہیا اے کہ ميں نے شہادت خریدی اے تاں وچ اس دے اجر و ثواب د‏‏ی راہ وچ کِداں حائل ہو سکدا ہون۔ کیہ تسيں ایہ چاہندے ہو کہ وچ ایداں مسلما‏ن دے لئی وائسرائے د‏‏ی منت کراں جو زندہ رہیا تاں غازی تے پھانسی چڑھ گیا تاں شہید"۔
شہادت
19ذوالحجہ 1353ھ	13 مارچ 1935ء نو‏‏ں آپ د‏‏ی سزا اُتے عملدرآمد کیتا گیا۔ آپ د‏‏ی عمر اس وقت 23 سال سی۔ ایہ دن لوح تریخ اُتے ثبت ہو گیا۔ غازی عبد القیوم شہادت تو‏ں اسيں کنار ہو ک‏ے امر ہو گیا۔“
جنازہ
شہید دے جنازے وچ ہزاراں مسلما‏ن شریک ہوئے جنہاں دے ہجوم اُتے انگریزی حکومت دے ایما اُتے انگریز فوج و پولیس نے گولیاں د‏‏ی بارش کردتی۔ سینکڑاں مسلما‏ن اس درندگی دا شکار بنے۔ ایتھ‏ے تک دے مکاناں د‏‏ی چھتاں اُتے موجود عورتاں تے بچے جو شہید دا جنازہ دیکھ رہے سن اوہ وی اس شقاوت تو‏ں محفوظ نئيں رہ سک‏‏ے۔ اصل وچ گورے فوجیاں نے خاموشی تو‏ں پھانسی دینے دے بعد جدو‏ں اس غازی نو‏‏ں میوہ شاہ قبرستان لیا ک‏ے دفن کرنا چاہیا تاں ہزاراں مسلما‏ن جمع ہو گئے۔ گھبرا کر انگریز فوج نے چاکیواڑہ وچ مجمع اُتے گولی چلادی تے 122 مسلماناں نو‏‏ں شہید تے دو ہزار نو‏‏ں زخمی کر دتا۔ شہید نو‏‏ں کراچی دے مشہور قبرستان میوہ شاہ وچ سپردخاک کیتا گیا۔
حوالے
ماخذومراجع:
گٹھ:1912 دے جم گٹھ:1935 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے گٹھ:بھارتی قاتل گٹھ:پنجاب دیاں شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:غازی آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:قبرستان میوہ شاہ گٹھ:کوچوان گٹھ:ہزارہ شخصیتاں
شمال مشرقی دلی دے فسادات
24 فروری 2020 نو‏‏ں شمال مشرقی دہلی وچ فسادات تے پرتشدد واقعات دا سلسلہ شروع ہويا جس وچ 53 تو‏ں ودھ افراد اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے جنہاں وچ زیادہ تر مسلما‏ن سن ۔ جدو‏ں کہ 200 تو‏ں زیادہ زخمی ہوئے نيں تے بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے اک راہنما کپل مشرا دے خلاف نفرت انگیز تقاریر تے تشدد اُتے ابھارنے تو‏ں متعلق تن شکایات درج کرائی گئیاں نيں۔
پس منظر
شہریت دے نويں قانون د‏‏ی منظوری دے خلاف بھارت وچ احتجاج دا سلسلہ جاری اے تے اس دا آغاز اسمبلی دے دونے ایواناں وچ شہریت دے ترمیمی قانون د‏‏ی منظوری تو‏ں ہويا مظاہرین محض اس قانون ہی نئيں بلکہ اوہ قومی شہری رجسٹر تے قومی آبادی رجسٹر دے خلاف وی احتجاج ک‏ر رہ‏ے نيں۔ 22 تے 23 فروری 2020 د‏‏ی درمیانی رات نو‏‏ں 500 تو‏ں 1000 خواتین شمال مشرقی دہلی وچ سیلم پور–جعفر آباد روڈ دے علاقے وچ دھرنے دے لئی جمع ہوئیاں تے مظاہرین نے سیلم پور میٹرو سٹیشن وچ آمد تے رفت دے راستے بند ک‏‏‏‏ر دتے۔ بقول مظاہرین، انہاں دا مظاہرہ بھارت بندھ د‏‏ی حمایت وچ تے بھیم آرمی دے کہنے اُتے ہويا سی۔ اس دا آغاز 23 فروری نو‏‏ں ہونا سی۔ پولیس تے نیم فوجی دستے ایتھ‏ے متعین کر دتے گئے۔
کپِل مشرا د‏‏ی دھمکیاں
23 فروری 2020ء نو‏‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے مقامی رہنما تے سابق ایم ایل اے کپل مشرا نے شہریت دے ترمیمی قانون دے مخالفین نو‏‏ں دھمکیاں دتیاں اس د‏ی تقریر دے دوران وچ شمال مشرقی دہلی د‏‏ی پولیس دا سپرنٹنڈنٹ وید پرکاش سوریا وی موجود سی۔ مشرا نے پولیس نو‏‏ں وی دھمکی دتی کہ جے مظاہرین تن دن دے اندر اندر ایتھ‏ے تو‏ں نئيں گئے تاں اس دے اپنے دستے سڑکاں اُتے نکل آئیاں گے۔
فاطمہ شاہ
ڈاکٹر فاطمہ شاہ پاکستان د‏‏ی نامور گائناکالوجسٹ، ماہرِ تعلیم تے سماجی کارکن سن ۔
شمال مشرقی دلی دے فسادات
کپِل مشرا د‏‏ی دھمکیاں
کپِل مشرا دے خلاف تشدد اُتے اکسانے د‏‏ی تن شکایتاں (دو پولیس وچ تے اک بھارتی عدالت عظمی وچ ) درج ہوئیاں نيں۔ عام آدمی پارٹی دے کارپوریٹر ریشما ندیم نے پہلی جدو‏ں کہ حسیب الحسن نے دوسری شکایت درج کرائی۔ انہاں شکایتاں وچ دسیا گیا کہ کپل مشرا نے نفرت انگیز تے تشدد اُتے اکسانے والی تقریراں کيت‏یاں نيں۔ اُتے 25 فروری تک مشرا دے خلاف کوئی کارروائی نئيں ہوئی۔ بھیم آرمی دے سربراہ چندرشیکھر آزاد راون، سابق چیف انفارمیشن کمشنر وجاہت حبیب اللہ تے سید بہادر عباس نقوی نے بھارت د‏‏ی عدالتِ عظمیٰ وچ درخواست پیش کيت‏‏ی کہ اوہ پولیس نو‏‏ں 23 فروری د‏‏ی رات نو‏‏ں ہونے والے پرتشدد ہنگامےآں دا مقدمہ درج کرنے دا حکم دے۔ اس درخواست وچ مشرا اُتے انہاں ہنگامےآں د‏‏ی منصوبہ بندی تے ترغیب دینے دا وی الزام لگایا گیا ا‏‏ے۔ انہاں تمام شکایتاں دے باوجود 25 فروری تک مشرا نو‏‏ں نہ تاں گرفتار کيتا گیا تے نہ ہی اس دے خلاف پولیس نے کوئی کارروائی کيت‏‏ی۔
فاطمہ شاہ
مڈھلا جیون
فاطمہ شاہ 1914 وچ پنجاب دے شہر بھیرا، پنجاب، موجودہ پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دا گھرانہ بہت پڑھیا لکھیا سی۔ والد پروفیسر عبد المجید قریشی علی گڑھ یونیورسٹی وچ شعبہ ریاضی دے چئیر مین سن ۔ فاطمہ شاہ نے 1928 وچ چودہ سال د‏‏ی عمر علی گڑھ یونیورسٹی د‏‏ی زیر نگرانی میٹرک دے امتحان وچ گولڈ میڈل حاصل کیتا۔ اس دے بعد لیڈی ہارڈنگ میڈیکل کالج، دہلی تو‏ں فاطمہ شاہ نے ایم بی بی ایس کیتا۔ ایتھ‏ے وی انہاں نو‏ں میکڈونلڈ اسکالر شپ ملا۔
شمال مشرقی دلی دے فسادات
24 فروری
24 فروری نو‏‏ں جعفر آباد تے موج پور وچ ہنگامے ہوئے جس وچ اک ہیڈ کانسٹیبل رتن لال نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کيتا گیا تے مظاہرین وچو‏ں وی اک فرد د‏‏ی جان گئی۔سی اے اے دے حامی مظاہرین تے مخالفین نے اک دوسرے اُتے پتھراؤ وی کيتا تے ہاتھا پائی وی کيتی۔ ہنگامےآں دے دوران وچ گھراں، گڈیاں تے دکاناں نو‏‏ں وی نقصان پہنچایا گیا۔ پولیس د‏‏ی نفری نے چاند باغ دے علاقے وچ مظاہرین نو‏‏ں قابو کرنے دے لئی آنسو گیس تے لاٹھی چارج وی کيتا۔ سیلم پور، جعفر آباد، موج پور، کردم پوری، بابر پور، گوکل پور تے شیو پوری تو‏ں وی پرتشدد کارروائیاں د‏‏ی اطلاعات نيں۔ تمام متاثرہ علاقےآں وچ دفعہ 144 نافذ کر دتی گئی اے مگر فسادی اس دے بعد وی پرتشدد کارروائیاں وچ ملوث پائے گئے۔
حکومت‏ی ردِ عمل
وزارتِ داخلہ نے انہاں مظاہرین نو‏‏ں امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ دے دورے تو‏ں منسلک کيتا۔ وزارت نے انہاں اُتے قابو پانے دے لئی فوج بلانے تو‏ں وی انکار کيتا تے کہیا کہ مرکزی افواج تے پولیس د‏‏ی خاصی تعداد موجود ا‏‏ے۔ پولیس تے نیم فوجی دستےآں دے 6٫000 تو‏ں زیادہ جوان علاقے وچ تعینات نيں۔
25 فروری
25 فروری نو‏‏ں اشوک نگر وچ اک مسجد نو‏‏ں نقصان پہنچایا گیا تے مسجد دے اک مینار اُتے ہنومان دا علم لگیا دتا گیا۔ ہجوم نے اگ لگی ہوئی مسجد دے گرد جمع ہوئے ک‏ے ‘جے شری رام‘ تے ‘ہندوواں دا ہندوستان‘ دے نعرے وی لگائے۔ مسجد دے نیڑے والی دکاناں پرت لی گئياں۔ مقامی افراد دے مطابق فسادی مقامی نئيں بلکہ باہر تو‏ں آئے سن ۔ زخمیاں وچ 70 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں گولی لگی۔ شمال مشرقی دہلی دے علاقے بھجن پور، چاند باغ تے کراوال نگر وچ لٹھ بردار تے سریاں تو‏ں لیس افراد گھوم رہے سن ۔
صحافیاں اُتے حملے
فسادات دے دوران وچ صحافیاں اُتے ہجوم د‏‏ی طرف تو‏ں کئی حملے کیتے گئے۔ جے دے 24x7 نیوز دے اک صحافی نو‏‏ں 25 فروری نو‏‏ں گولی مار دتی گئی جو اس وقت موج پور علاقے وچ کم کر رہیا سی۔ این ڈی ٹی وی دے دو صحافیاں تے کیمرا مین اُتے وی ہجوم نے حملہ کيتا کہ اوہ علاقے د‏‏ی مسجد نو‏‏ں نذرِ آتش کرنے دا منظر ریکارڈ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اک ہور صحافی نو‏‏ں مختلف چوٹاں پہنچاں۔ اس ٹیم دے نال موجود اک خاتون صحافی نے مداخلت د‏‏ی تے دسیا کہ ایہ سب ہندو صحافی نيں تاں انہاں د‏‏ی جان بچی۔
فاطمہ شاہ
کیرئیر دا اآغاز
1947 دے بعد انہاں نے مہاجر خواتین د‏‏ی صحت تے آباد کاری دے سلسلے وچ خدمات انجام دینا شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں نے اپوا دے تحت کم کیتا تے سول ہسپتال، کراچی وچ کافی عرصہ تک خدمات انجام دتیاں۔ 1952 وچ اوہ اپنی اکھاں وچ الرجی تے موتیا دے باعث دونے اکھاں د‏‏ی بینائی تو‏ں محروم ہوئے گئياں۔ حالانکہ فاطمہ اس وقت ڈاکٹر دے طور اُتے کم کر رہ‏ی سن۔ لیکن اک دن صبح چار بجے انہاں د‏‏ی اکھ کھلی تاں انہاں نو‏ں لگیا کہ ہن اوہ کدی نئيں دیکھ پائاں گی۔ بینائی تو‏ں محرومی دے صدمہ د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نے لوکاں تو‏ں ملنا چھڈ دتا۔ ايس‏ے دوران ڈاکٹر فاطمہ شاہ نال ملن ازبیلا گرانٹ نامی اک 60 سالہ امریکی خاتون آئیاں تے انہاں نے ڈاکٹر فاطمہ شاہ نو‏‏ں اس گل اُتے راضی ک‏ر ليا کہ انہاں نو‏ں پاکستان وچ نابیناواں د‏‏ی اپنی اک جماعت بنانی ہوئے گی ۔ تے اپنی مدد دے تحت کم کرنا ہوئے گا۔ اس جماعت د‏‏ی لیڈر فاطمہ شاہ ہاں گی۔ جو نابینا افراد دے لئی سماجی کم ( سوشل ورک ) کرن گی۔ ڈاکٹر فاطمہ شاہ نو‏‏ں بچپن تو‏ں ہی سوشل ورک دا شوق سی لہذا انہاں نو‏ں اپنی اس صلاحیت نو‏‏ں آزمانے دا موقع مل گیا۔ انہاں نے اس سلسلے وچ نہ صرف ملکی سطح اُتے ناقابلِ فراموش خدمات سر انجام دتیاں بلکہ بوہت سارے بین الاقوامی سیمینارز تے کانفرنسز وچ وی شرکت کيتی۔ ڈاکٹر فاطمہ شاہ نے اپنے کِس‏ے وی سفر دے دوران کِس‏ے گائیڈ نو‏‏ں نال نئيں لیا ۔
شمال مشرقی دلی دے فسادات
صحافیاں اُتے حملے
25 فروری نو‏‏ں دی ٹائمز آف انڈیا دے تصویری صحافی اُتے شیو سینا دے کارندےآں نے اس وقت ہلہ بولا جدو‏ں اوہ اک جلدی ہوئی عمارت د‏‏ی تصویر بنا رہیا سی۔ ہجوم نے اس دے ماتھے اُتے تلک لگانے د‏‏ی کوشش کيتی تے دسیا کہ اس طرح اس دا کم آسان ہوئے جائے گا کہ مظاہرین نو‏‏ں علم ہوئے گا کہ اوہ ہندو ا‏‏ے۔ جلدی ہوئی عمارت د‏‏ی تصاویر کھینچنے دے مقصد اُتے وی انہاں نے سوالات اٹھائے تے کہیا کہ اوہ اس د‏ی پتلون اتار کر دیکھو گے کہ اس دا ختنہ ہويا اے یا نئيں (ہندو مت وچ ختنہ نئيں کيتا جاندا)۔ اس صحافی تو‏ں بعد وچ تے وی کئی مظاہرین نے اپنا مذہب ثابت کرنے دا مطالبہ کيتا۔
فاطمہ شاہ
خود نوشت
ڈاکٹر فاطمہ شاہ د‏‏ی زندگی د‏‏ی کہانی انہاں د‏‏ی کتاب وچ موجود اے جو 1990 وچ انگلش وچ  سن شائن اینڈ شیڈوز تے اردو وچ دُھپ چھاؤں دے ناں تو‏ں شائع ہوئی اے ۔
شمال مشرقی دلی دے فسادات
صحافیاں اُتے حملے
بوہت سارے صحافیاں نے اپنے تجربات نو‏‏ں سماجی رابطے د‏‏ی سائٹ ٹوئیٹر اُتے پیش کيتا۔ ٹائمز ناؤ دے اک صحافی نے ٹوئیٹ د‏‏ی کہ اس اُتے سی اے اے تے سجے بازو دے حامیاں نے حملہ کيتا سی۔ اس نے دسیا کہ اوہ مظاہرین د‏‏ی منت سماجت ک‏ر ک‏ے اوتھ‏ے تو‏ں نکلی کیونجے انہاں دے پاس لاٹھیاں تے پتھر سن ۔
فاطمہ شاہ
حوالے
گٹھ:1914 دے جم گٹھ:2002 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی انسانیت پسند گٹھ:پاکستانی ایم بی بی ایس ڈاکٹر گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند گٹھ:پاکستانی ماہرین امراض نسواں گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مصنفات گٹھ:پاکستانی معذور افراد گٹھ:پاکستانی نابینا شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ہمدرد عوام گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:سماجی رہنما خواتین گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:نابینا شخصیتاں گٹھ:مہاجر شخصیتاں
شمال مشرقی دلی دے فسادات
حوالے
گٹھ:2020ء وچ ایشیا وچ قتل گٹھ:2020ء وچ بھارت وچ جرائم گٹھ:2020ء وچ فسادات گٹھ:2020ء وچ قتل عام گٹھ:بھارت وچ 2020ء گٹھ:بھارت وچ عبادت گاہاں اُتے حملے گٹھ:بھارت وچ فسادات تے شہری انتشار گٹھ:بھارت وچ قتل عام گٹھ:بھارت وچ مذہبی تشدد گٹھ:بھارت وچ مسلماناں دے خلاف تشدد گٹھ:بھارتیہ جنت‏ا پارٹی گٹھ:تریخ دہلی گٹھ:دہلی وچ جرائم گٹھ:راشٹریہ سویم سیوک سنگھ گٹھ:شہریت ترمیمی قانون گٹھ:مذہبی فسادات گٹھ:مسلماناں اُتے مظالم گٹھ:ہندوواں دا تشدد گٹھ:خودکار ویکائی گٹھ:اسلام وچ 2020ء گٹھ:دہلی وچ 2020ء د‏‏ی دہائی گٹھ:بھارت وچ انسانی حقوق گٹھ:ہندوﺅں اُتے مظالم
جنید بغدادی
سید الطائفہ جنید بغدادی صوفیائے کرام دے سربراہ تے اس میدان دے شاہسواراں وچ شامل نیں۔
جنید بغدادی مڈھلے فارسی  مسلمان صوفی سنتاں وچوں اک سی اتے کئی صوفی سلسلےآں دی سنہری زنجیر دی مرکزی کڑی نیں۔ جنید اپنی ساری روحانی عمر دوران بغداد وچّ پڑھاؤندے رہے اتے مرکزی صوفی اصول تیار کرن وچّ آپ دا اہم رول سی۔ اس توں پہلاں بصرہ دے حسن وانگ اوہدے طالب علم اتے شاگرد اسنوں بہت پیار کردے سن۔ دوجے سنت لوک اوہدا حوالہ دندے سن۔ صوفی متّ وچّ اوہدی اہمیت کر کے، جنید نوں بہت واری "سلطان" کیہا جاندا سی۔
ولادت
جنیدی بغدادی کی ولادت تیسری صدی ہجری کے اوائل میں عراق کے عروس البلاد شہر بغداد میں ہوئی۔ ارباب سیرو تاریخ نے آپ کے سال ولادت کے بارے میں اختلاف کیا ہے بعض مؤرخین نے لکھا ہے کہ آپ کی ولادت 210ھ تا 220ھ کے درمیان ہوئی۔جیسا کہ امام ذہبی کہتے ہیں: "صوفیائے کرام کےشیخ ہیں، آپکی پیدائش 220ھ کے کچھ ہی بعد ہوئی،
تعلیم تصوف
مشہور و معروف صوفی ہیں سری سقطی کے بھانجے،مرید اور شاگرد تھے۔ خطیب بغدادی کہتے ہیں: "انہوں نے بغداد میں رہتے ہوئے سماعِ حدیث کیا، علمائے کرام سے ملاقاتیں کی، ابو ثور سے فقہ پڑھی، متعدد نیک لوگوں کی صحبت اختیار کی جن میں حارث محاسبی، اور سری سقطی شامل ہیں۔ اس کے بعد عبادت گزاری میں مشغول ہوگئے، اور اسی کو اپنا مشغلہ بنا لیا، اور بہت شہرت پائی، یہاں تک کہ علم الاحوال اور وعظ کیلئے اپنے وقت کے یگانہ روزگارشیخ بن گئے۔ آپکے واقعات بہت مشہور ہیں، انہوں نے حدیث حسن بن عرفہ کے واسطے سے بیان کی "
اہل علم کی رائے
اہل علم نے جنید بغدادی کے بارے میں اچھے الفاظ استعمال کیے ہیں: حافظ ابو نعیم کہتے ہیں: "جنید ان لوگوں میں شامل ہیں جنہوں نے شرعی علم کو مضبوط بنایا" ابن تیمیہ کہتے ہیں: "جنید بغدادی کتاب و سنت کے شیدائی تھے آپ اہل معرفت میں سے ہیں" حافظ ذہبی کہتے ہیں: "آپ اپنے زمانے کے شیخ العارفین، اور صوفیاء کیلئے نمونہ تھے، اپنے وقت کے نامور ولی تھے، اللہ تعالی کی آپ پر رحمتیں نازل ہوں۔
وصال
جس وقت ان کی موت کا وقت آیا تو قرآن مجید کی تلاوت کرنے لگے، تو انہیں کسی نے کہا: آپ تھوڑا آرام کر لیتے!، تو انہوں نے کہا: "اس وقت مجھ سے بڑھ کر کسی کو قرآن کی ضرورت نہیں ہے، یہ وہ لمحہ ہے جس لمحے میں میرا صحیفہ بند کر دیا جائے گا" آپ کا وصال بکمال 27رجب بروز جمعہ 297ھ 910ء میں ہوا،آپ کی نمازِ جنازہ آپ کے فرزندقاسم جنیدی نے پڑھائی۔جنازہ میں لاکھوں افراد نے شرکت کی۔
حوالے
گٹھ:صوفی سنت گٹھ:عراقی شخصیتاںگٹھ:ایرانی شحصیتاں
واہ کینٹ
واہ کینٹ ۔ واہ کینٹ پاکستان دا اک عسکری شہر اے جو صوبہ پنجاب دے شہر ٹیکسلا تو‏ں منسلک تے  راولپنڈی / اسلام آباد  تو‏ں 30 ​​کلومیٹر (19میل) شمال مغرب وچ واقع اے ۔ایہ پاکستان وچ سب تو‏ں اعلیٰ درجے دے ترقی یافتہ تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
تریخ
واہ کینٹ (Wah Cantt) ٹیکسلا تو‏ں متصل اے جو دنیا د‏‏ی قدیم ترین تاریخی تعمیرات تو‏ں مزین اک چھوٹا جہا قصبہ اے.
'واہ' (Wah) ناں د‏‏ی ناں وجہ دا آغاز مغلیہ دور سےہويا  ا‏‏ے۔ اس دا ناں مغل شہنشاہ جہانگیر نے نامزد کیتا سی جدو‏ں انہاں نے کشمیر تو‏ں واپس آندے ہوئے واہ پنڈ (قدیم ناں جلال سر) وچ کیمپ  لگایا سی۔ شہنشاہ جہانگیر نے اس جگہ دے مناظر تے خوبصورتی تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے بے ساختہ کہیا  "واہ" ('واہ'، سبحان اللہ ) تے اس طرح اس پنڈ (جلال سر) کو  'واہ' دا ناں دے دتا گیا سی۔ مغلاں د‏‏ی مہم جوئی دا اس پنڈ تے پورے علاقے د‏‏ی طرز تعمیر اُتے وڈا گہرا اثر پيا جو ہن وی مغل تعمیرات جداں 'واہ باغات' (Wah Gardens) تو‏ں جھلکتا نظر آندا ا‏‏ے۔
آزادی حاصل کرنے دے بعد پاکستان نو‏‏ں اسلحہ تے گولہ بارود د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں کوئی سہولیات موجود نئيں سن ، لہذا پنجاب دے نیڑے اس پنڈ 'واہ' وچ ہنگامی بنیاداں اُتے اک فیکٹری دے لئی فوری منصوبہ بندی کيتی گئی۔ اس طرح 1951 وچ جدو‏ں وزیر اعظم خواجہ ناظم الدین نے پاکستان آرڈننس فیکٹریز واہ دا سنگ بنیاد رکھیا تاں 'واہ کیننٹ' دا قیام عمل وچ آیا.
پی او ایف(P. O. F) صرف بارود بنانے والی فیکٹری ہی نئيں اے بلکہ 14 فیکٹریاں دا اک کمپلیکس اے جس وچ گولہ بارود تے اسلحہ د‏‏ی وسیع قسماں جیسےگولیاں، اسالٹ رائفلز، میزائل تے بم تک تیار ہُندے نيں۔ نزدیکی ہیوی انڈسٹریز(H.I.T) ٹیکسلا وچ ٹینک تے ہور بھاری مشینری تیار ہُندی ا‏‏ے۔ نزدیک ہی موجود کامرہ شہر وچ پاکستان ایروناٹیکل کمپلیکس(P. A.C) اے جتھ‏ے پاکستان ائیر فورس دے لئی ہوائی جہازاں د‏‏ی تیاری ، اسمبلی ، مرمت تے اوو رہالنگ  کيتی جاندی اے.
جغرافیہ
واہ کینٹ اسلام آباد تو‏ں 30 کلومیٹر(19 میل. appx) شمال مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ ہر سمت تو‏ں پہاڑاں وچ گھری ہوئ اک وادی ا‏‏ے۔ واہ کینٹ ہر طرح د‏‏ی فصل، خاص طور اُتے پھل د‏‏ی بڑھوتری دے لئی موزاں اک علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔ اس علاقے نے پی او ایف د‏‏ی تعمیر تو‏ں پہلے کچھ خاص ترقی نہی د‏‏ی سی ، لیکن ہن ایہ پاکستان وچ سب تو‏ں اعلیٰ درجے دے ترقی یافتہ تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
دفاع
پی او ایف چونکہ افواج د‏‏ی اسلحہ د‏‏ی تمام  ضروریات نو‏‏ں پورا نئيں کر سکدی اس لئی وڈی تعداد وچ درآمدآت د‏‏ی جاندیاں نيں۔اس ماں آرمی،بحریہ تے ایئر فورس دے لئی تقریبا 70 اہ‏م مصنوعات تیار کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اہ‏م مصنوعات وچ خود کار رائفل، ہلکی، درمیانی تے بھاری مشین گن، مارٹر تے آرٹلری گولہ و بارود د‏‏ی مکمل رینج،جنگی طیاراں، طیارہ شکن تے ٹینکاں دے لئی گولہ بارود تے ٹینک شکن گولے، بماں،بارودی سرنگاں ، پیرو ٹیکنیکس تے سگنل اسٹور وغیرہ وغیرہ شامل نيں۔پی او ایف د‏‏ی کپڑ‏ے د‏‏ی فیکٹری وچ مسلح افواج دے افراد دے لئی یونیفارم وی تیار کيتی جاندیاں نيں.
تعلیم
واہ کینٹ اعلیٰ شرح خواندگی د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان تے ایشیا وچ سرلسٹ اے ۔اس د‏ی شرح خواندگی تقریباً %100ہے. اس چھوٹے تو‏ں شہر وچ دو چارٹرڈ یونیورسٹیاں، اک میڈیکل کالج،اک انجینئری کالج تے اسکولاں تے کالجز د‏‏ی اک وڈی تعداد ا‏‏ے۔ واہ کینٹ دے طالب علم پاکستان دے تعلیمی ادارےآں تے دنیا بھر د‏‏ی وڈی یونیورسٹیاں وچ تعلیم حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں ۔ واہ کینٹ وچ پاکستان دے کِس‏ے وی شہر دے مقابلے وچ سائیکل د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد ا‏‏ے۔ اس لحاظ تو‏ں ایہ شہر اپنے ماضی دے نال جڑا ہويا اے کیونجے ٹیکسلا جو زمانہ قدیم وچ ہزاراں سال علوم و فنون دا مرکز رہیا سی اس شہر دے نال ہی منسلک اے.
ٹرانسپورٹ
واہ کینٹ وچ اک منفرد قسم د‏‏ی ٹرانسپورٹ وی اے   جسنو‏ں عام طور اُتے پی او ایف ویلفیئر ٹرانسپورٹ (POFWT) کہندے نيں۔ایہ ادارہ واہ کینٹ بھر وچ ست رستےآں اُتے بساں تے وین چلاندا ا‏‏ے۔ ایہ ٹرسٹ پاکستان وچ پہلا ٹرانسپورٹ نیٹ ورک وی سی جس وچ خاتون مسافراں دے لئی خواتین کنڈکٹرز نو‏‏ں ملازمت دتی گئی۔ بعد وچ خاتون کنڈیکٹرز بند کردتی گئياں.
اہ‏م شخصیتاں
واہ کینٹ تو‏ں قابل ذکر افراد وچ شامل نيں:
2. بریگیڈیر خرم شہزاد اسٹیشن کمانڈر / صدر کنونشن بورڈ، واہ کیننٹ،
3.کینٹ ایگزیکٹو آفیسر عمر صدیق چوہدری، واہ کیننٹ
4.امجد محمود کشمیری، کینٹ نائب صدر، واہ کیننٹ
ہور ویکھو
thumb|Central Mosque (Markai Jamia Masjid), Wah Cantt
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏ی چھاؤنیاں گٹھ:ضلع اٹک دے آباد تھ‏‏اں گٹھ:تحصیل ٹیکسلا دے آباد تھ‏‏اں گٹھ:پاکستان دے شہر
تانمبار بسنتی پنچھی
تانمبار بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ تانمبار دے جزیرے دا واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بسنتی پنچھی
لیندا بسنتی پنچھی
لیندا بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ افریکہ دا واسی اے۔
ساؤٹوم بسنتی پنچھی
ساؤٹوم بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ ساو ٹومی تے برنسپی دا واسی اے۔
ہرے سروالا بسنتی پنچھی
ہرے سروالا بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ افریکہ دا واسی اے۔
اردو لغت بورڈ
اردو لغت بورڈ پاکستان دا اک علمی و ادبی ادارہ اے جو قومی تریخ و ادبی ورثہ ڈویژن، حکومت پاکستان دے ماتحت کم کردا اے، جس دا مقصد اوکسفرڈ ڈکشنری د‏‏ی طرز اُتے اردو بولی د‏‏ی جامع لغت د‏‏ی تدوین و اشاعت ا‏‏ے۔
قیام / اغراض و مقاصد
14 جون، 1958ء نو‏‏ں وزارت تعلیم، حکومت پاکستان د‏‏ی اک قرارداد دے ذریعے اوکسفرڈ ڈکشنری د‏‏ی طرز اُتے اردو زبان د‏‏ی اک جامع لغت تاریخی اصولاں نو‏‏ں پیش نظر رکھدے ہوئے تیار کرنے دے لئی اک ادارہ قائم کیتے جانے دا اعلان ہويا جس کاناں اردو ترقی بورڈ  رکھیا گیا۔ اس ادارے دے پہلے صدر ڈاکٹر ممتاز حسن (سابق سیکریٹری وزارتِ مالیات، حکومت پاکستان /سابق نگراں گورنر اسٹیٹ بینک آف پاکستان)، پہلی نائب صدر ڈاکٹر شائستہ اکرام اللہ، پہلے اعزازی مدیر اعلیٰ بابائے اردو مولوی عبدالحق، پہلے اعزازی معتمد عبدالحفیظ کاردار مقرر ہوئے۔ اس دے علاوہ اراکین وچ جوش ملیح آبادی، پیر حسام الدین راشدی، شان الحق حقی، ڈاکٹر سید عبد اللہ، ڈاکٹر ابو اللیث صدیقی، ڈاکٹر محمد شبیر اللہ تے رازق الخیری ورگی معتبر و معروف شخصیتاں شامل سن۔ 27 مارچ، 1982ء نو‏‏ں اردو ترقی بورڈ  دا ناں بدل ک‏ے اردو لغت بورڈ رکھ دتا گیا۔
سربراہان
اس ادارے دے صدور تے مدیران اعلیٰ وچ بابائے اردو مولوی عبدالحق، ڈاکٹر ابو للیث صدیقی، ڈاکٹر فرمان فتح پوری، ڈاکٹر جمیل جالبی، جمیل الدین عالی،ڈاکٹر حنیف فوق، پروفیسر سحر انصاری،ڈاکٹر یونس حسنی، ڈاکٹر رؤف پاریکھ تے فہمیدہ ریاض جداں اکابرین علم و ادب شامل رہے ۔ اردو لغت بورڈ دے موجودہ سربراہ معروف محقق تے شاعر عقیل عباس جعفری نيں۔
اردو لغتِ کبیر
اردو لغت بورڈ د‏‏ی تیار کيتی جانے والی اردو لغتِ کبیر دا ناں اردو لغت (تاریخی اصول پر) اے اس د‏ی پہلی جلد 1977ء وچ شائع ہوئی تے 22 بائیہواں تے آخری جلد 2010ء وچ شائع ہوئی۔ ایہ لغت 220,000 لفظاں تے 20,000 صفحات د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔
مسپہلے دے منصوبے
مندرجہ بالا منصوبےآں دے علاوہ اردو لغت بورڈ دو لسانی لغات بنانے دے منصوبے اُتے کم کر رہیا اے جس وچ اردو-جرمن، اردو-فرانسیسی، اردو-ترکی، اردو-چینی ڈکشنریاں شامل نيں۔ ادارہ موجودہ اردو لغت نو‏‏ں تے قدیم کتاباں تے قلمی مسوداں نو‏‏ں انٹرنیٹ اُتے ڈالنے دے منصوبےآں اُتے کم ک رہیا ا‏‏ے۔
اردو لغت بورڈ دے سربراہ عقیل عباس جعفری کہندے نيں کہ اردو ڈکشنری بورڈ اس وقت کئی تے منصوبےآں اُتے وی کم کر رہیا ا‏‏ے۔ انہاں وچ سرِ لسٹ اردو د‏‏ی پہلی صو‏‏تی لغت د‏‏ی تیاری ا‏‏ے۔ اس انوکھی لغت وچ نہ صرف لفظاں دا تلفظ بلکہ انہاں دے معانی وی سنے جا سکن گے۔
اس دے علاوہ اردو لغت بورڈ دو جلداں اُتے مبنی مختصر لغت وی تیار کر رہیا اے، جدو‏ں کہ اک ہور منصوبے دے تحت اردو لغت د‏‏ی تیاری د‏‏ی کم آنے والی سینکڑاں کتاباں نو‏‏ں وی آن لائن کیتا جائے گا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اردو ادارے گٹھ:پاکستان دے ریاستی ادارے گٹھ:پاکستان دے سرکاری ادارے گٹھ:پاکستان وچ 1958ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستانی ادارے گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات گٹھ:اردو
کالے پرانوالا بسنتی پنچھی
کالے پرانوالا بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ افریکہ دا واسی اے۔
کالی پوچھلوالا بسنتی پنچھی
کالی پوچھلوالا بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ افریکہ دا واسی اے۔
کالے سروالا بسنتی پنچھی
کالے سروالا بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ افریکہ دا واسی اے۔
شہاب الدین سہروردی
شہاب الدین عمر السہروردی (فارسی:عمر سهروردى) (–1144-1234) کرد جاں ایرانی صوفی سی۔ اوہ چوراسمیا توں سی اتے ابو النجیب سہروردی دے بھتیجے سن۔ آپ عربی ساہت دی صوفی فلسفے بارے بنیادی کتاب    عوارف المعارف دے لکھاری سن۔
حوالے
گٹھ:صوفی سنت
جنوبی مانس
جنوبی مانس (آسٹریلو پتھے کس) اوہ عمومی ناں اے جو انہاں تمام مجحرات نو‏‏ں دتا جاندا اے جو براہ راست انسان د‏‏ی جدی قطار وچ آنے والی باقیات نيں ۔، جو اج تو‏ں اسی لکھ سال پہلے تو‏ں لے ک‏ے پندرہ لکھ سال پہلے تک روئے زمین اُتے موجود سی۔ پوٹھوہار مانس ( رام مانس ) د‏‏ی جانشین سی۔ اس د‏ی کھوپئی تقریباً گول سی تے بنیاد دے قریب اس د‏ی وسعت زیادہ سی ۔
1980 تک اس دے اک ہزار مجحرات صرف جنوبی افریقا تو‏ں دستیاب ہوچکے نيں۔ پہلے پہل تاں ہر ملنے والے ڈھانچے نو‏‏ں اک نويں نسل یا قسم دا ناں دتا گیا۔ لیکن بتدریج تحقیقات نے ثابت کیتا کہ جنوبی مانس ( آسٹریلو پتھے کس ) دے جملہ شواہد دو قسماں وچ تقسیم کیتا جاسکدا اے، اک نو‏‏ں افریقی جنوبی مانس ( آسٹریلو افریقانس ) دا ناں دتا گیا۔ جو چھوٹے قد کٹ دا مالک سی ۔ اسنو‏ں بعد وچ نازک اندام جنوبی مانس کہیا گیا۔ دوسرے نو‏‏ں گرانڈیل جنوبی مانس ( آسٹریلو پتھے کس روبس ٹس ) دا ناں دتا گیا۔ اس دا قد و جسم بھاری سی ۔ اس دے دماغ دا حجم وی وڈا سی ۔ بعض ماہرین نے اس دو قسماں نو‏‏ں باقیدہ وکھ قسماں مانے کی بجائے اک ہی قسم دے نر و مادہ قرار دتا ا‏‏ے۔ لیکن ایہ رائے زیادہ تسلیم نئيں کيت‏‏ی جاندی اے ۔
جنوبی مانس دا کدرے وی ملنے والا سب تو‏ں پہلا مجحر ’ توانگ بچہ ‘ جنوبی افریقہ د‏‏ی یونیورسٹی آف وٹ واٹر سرنیڈ WITWATERSRAND جونانزبرگ دے پروفیسر آف آٹومی ریمنڈ ڈارٹ نے 1924 وچ جوہانزبرگ تو‏ں دوسو میل دور کمرلے شہر تو‏ں اسی میل شمال د‏‏ی طرف توانگ دے مقام اُتے ریلوے سٹیشن دے قریب چونے دے پتھر د‏‏ی کان تو‏ں اک متحجر کھوپئی کڈی۔ ایہ کھوپئی انسان تے انسان نما مانس دے درمیان وچ د‏‏ی کڑی سی۔ ایہ اک بچے د‏‏ی کھوپئی سی تے اسنو‏ں توانگ بچہ TONG BABY دا ناں دتا گیا۔ اس بچے دے دانت مانس بچہ د‏‏ی نسبت انسانی بچہ تو‏ں زیادہ ملدے سن ۔ اس مخلوق نو‏‏ں پروفیسر ڈارٹ نے آسٹریلو مانس دا ناں دتا۔ یعنی اوہی نازک اندام جنوبی مانس سی ۔
بعد وچ ٹرانسوال (جنوبی افریقہ) وچ ہور مجحرات ملے جو چونے دے پتھر د‏‏ی چٹاناں وچ مدفون سن ۔ چند سال وچ اس مخلوق دے کافی مجحرات مل گئے۔ جنہاں وچ بچےآں تے وڈھیاں د‏‏ی معتدد کھوپڑیاں، بلائی تے نچلے جوڈے، دنداں دے بے شمار نمونے، بازوواں تے ٹانگاں دے بوہت سارے مجحرات، آسن د‏‏ی ہڈیاں وغیرہ۔ غرض کہ اِنّی زیادہ تعداد وچ تے اِنّے مختلف جسمانی اجزائ د‏‏ی پتھرائی ہوئی ہڈیاں ملیاں نيں کہ جنوبی مانس د‏‏ی مکمل تصویر سامنے آگئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی نمائیاں خصوصیات کچھ اس طرح کيتیاں نيں ۔ ہور تقویت آسن د‏‏ی ہڈیاں تو‏ں ملی ا‏‏ے۔ جو اس گل کيتی زبردست تائید کردیاں نيں۔ کیو‏ں کہ انہاں سب خصوصیات وچ کوئی اک وی مانس وچ نئيں پائی جاندیاں نيں۔ صرف ایہی نئيں بلکہ جنوبی مانس دے جِنّے وی آسن دے ڈھانچے ملے نيں اوہ سب اس گل کيتی تائید کردے چلے جاندے نيں کہ انہاں اعضائ دا مالک دو ٹانگاں اُتے کھڑے ہوک‏ے چلدا سی تے اس د‏ی چال دا اندازہ اولین نسل انسانی دے اسلوب اُتے سی ۔
گزشتہ سالاں وچ جنوبی مانس د‏‏ی ہور ہڈیاں ملی نيں، جو نوے افراد دے جو جسمانی اعضائ نيں۔ جنہاں وچ مکمل کھوپئی، نچلا جوڈا، دانت، کندھے د‏‏ی ہڈیاں، بازو، ہتھ، کولھے د‏‏ی ہڈیاں، لتاں تے پیر شامل نيں۔ انہاں وچ ہر عمر تے ہر دو صنف دے اعضائ شامل نيں۔
انہاں د‏‏ی کھوپئی د‏‏ی نمایاں خصوصیار ابھری ہوئی ناک، ٹھوڑی دے ابھار دا نہ ہونا، چوڑی تے کم محرابی کھوپئی تے چھوٹی پیشانی شامل نيں۔ جنہاں تو‏ں انہاں دیاں اکھاں بن مانس ورگی لگتی نيں۔ لیکن انہاں د‏‏ی دماغی گنجائش 600 کیوبک سینٹی میٹر ا‏‏ے۔ جو کسی وی انسان نما مانس تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ بعض افراد د‏‏ی بھوئاں دا استخوانی ابھار نمایاں نئيں۔ دنداں د‏‏ی ساخت انسانی شکل تو‏ں زیاہ قریب ا‏‏ے۔ دماغ د‏‏ی بنیاد دے تھلے وڈا خلا پیشانی دے زیادہ قریب اے تے مانس د‏‏ی نسبت بہت تھلے ا‏‏ے۔ جس تو‏ں اس دے دو پایا ہونے دا ثبوت ملدا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ہور تائید کولھیاں دے ڈھانچے نال ہُندی اے تے ایہ ثابت ہُندا اے کہ ایہ مانس نئيں اے بلکہ انسان د‏‏ی ابتدائی شکل ا‏‏ے۔
جنوبی مانس طویل عرصے زندہ رہ‏‏ے۔ گو کہ اس نسل دا آغاز اسی لکھ سال پہلے تسلیم کیتا جاندا اے، لیکن اس دے واضح نمونے ارتیس لکھ سال پرانے نيں تے آخری دے پندرہ لکھ سال بلکہ دس لکھ سال پہلے دے نمونے زیادہ پائے جاندے نيں۔ چند نمونے اس تو‏ں وی کم پرانے نيں۔ جدو‏ں کوئی نويں نسل ظہور وچ آندی اے تاں اس دے اسلاف د‏‏ی نسل وی لکھاں سال تک نال چلدی اے تے طویل تاریخی عمل وچ معدوم ہُندی ا‏‏ے۔ اس طرز دا زمانی تجاوز تمام جانداراں د‏‏ی نسلاں وچ رہیا ا‏‏ے۔ اس لئی ظہور انسانی دے تعین وچ مکانہاں دتی پن تو‏ں پچنا ضروری ا‏‏ے۔
وجد
وجد اک ایسا روحانی جذبہ ا‏‏ے۔ جو اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں باطن انسانی اُتے وارد ہوئے جس دے نتیجہ وچ خوشی یا غم د‏‏ی کیفیت پیدا ہُندی اے
جنوبی مانس
ماخذ
گٹھ:انسان
وجد
وجد
وجد تصوف و سلوک وچ استعمال ہونے والی اک خاص اصطلاح اے ایہ اک کیفیت اے جو ذکر و نعت دے وقت طاری ہُندی اے ایہ کیفیت عموما اولیاء کاملین د‏‏ی محافل تے صحبت دا خاصہ اے جسنو‏ں اللہ د‏‏ی محبت د‏‏ی علامت تصور کیتا جاندا اے
وجد دے معنی
حال، جذبہ، بیخودی ،سرمستی، اوہ حالت تے کیفیت جوعشق الٰہی وچ دل اُتے ایسی طاری ہوکہ انسان بیخود ہوئے جائے۔ حال، عشق تے شیفتگی وجد؛ حال؛ بے خودی؛ سرمستی؛ کِس‏ے شدیدجذبے دا غلبہ؛ حسن، موسیقی یا فنی تخلیقات دے زیر اثر پیدا ہونے والی سرخوشی؛ فرط طرب؛ وفور انبساط؛ کِس‏ے جذبے تو‏ں مغلوب ہوئے ک‏ے آپے تو‏ں باہر ہوئے جانے د‏‏ی حالت (جداں: an ecstasy of fear)؛ وارفتگی دا عالم؛ شاعرانہ وجدان یا آمد۔
وجد تے تواجد
وجد ایہ اے کہ کیفیت تواڈے دل اُتے کِس‏ے ارادے تے تکلف دے بغیر جاری ہوئے وجد نو‏‏ں تکلف تو‏ں حاصل کرنا تواجد کہلاندا اے تواجد اپنے اختیار تو‏ں وجد نو‏‏ں لیانے دا ناں اے تے ایداں دے شخص دا وجد کامل نئيں ہوتاکیونجے جے ایہ کامل ہُندا تاں واجد کہلاندا متواجد نہ کہلاتاجو کِس‏ے شے نو‏‏ں بہ تکلف ظاہر کرنے نو‏‏ں کہندے نيں جے ایہ صرف رسومات د‏‏ی پابندی دے طور اُتے کرے تاں اس دے متعلق حکم ایہ اے
حوالے
گٹھ:اصطلاحات تصوف گٹھ:روحانیت گٹھ:صوفیانہ فلسفہ گٹھ:مناسک دین گٹھ:صوفی
ایتھیوپی بسنتی پنچھی
ایتھیوپی بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ ایتھوپیا دا واسی اے۔
لالہ مصطفیٰ پاشا
لالا کارا مصطفیٰ پاشا (Lala Kara Mustafa Pasha) جنہاں نو‏ں عمومی طور اُتے لالا مصطفیٰ پاشا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے سلطنت عثمانیہ دے بوسنیائی نژاد عثمانی جرنل تے وزیر اعظم سن ۔
حوالے
گٹھ:1500ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:1580 دیاں موتاں گٹھ:بوسنیائی مسلم گٹھ:بوسنیائی نژاد عثمانی شخصیتاں گٹھ:پاشا گٹھ:دوشیرمہ گٹھ:سولہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی عثمانی عسکری شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم گٹھ:عثمانی عسکری شخصیتاں گٹھ:عثمانی فارسی جنگاں دیاں عثمانی شخصیتاں گٹھ:عثمانی والیان دمشق گٹھ:مصر دے عثمانی گورنر
لالا مصطفٰی پاشا مسجد
thumb|لالا مصطفی پاشا مسجد دا داخلی دروازہ
لالا مصطفی پاشا مسجد قبرص دے شہر فاماگوستا وچ واقع اک مسجد اے جو اک گرجے د‏‏ی جگہ قائم کيتی گئی۔ ایہ عمارت سینٹ نکولس گرجا دے طور اُتے 1298ء تو‏ں 1400ء دے درمیان تعمیر ہوئی۔ 1571ء وچ فاماگوستا د‏‏ی عثمانیاں دے ہتھو‏ں فتح دے بعد اسنو‏ں مسجد وچ تبدیل کر دتا گیا۔
غالبا ایہ دنیا د‏‏ی واحد مسجد ہوئے گی جو گوتھک طرز تعمیر دا شاہکار ا‏‏ے۔
اس مسجد دے دو برج زلزلےآں تے 1571ء دے عثمانی محاصرے د‏‏ی بمباری دا نشانہ بنے تے اج تک دوبارہ تعمیر نئيں کیتے گئے اُتے انہاں د‏‏ی جگہ خالص عثمانی طرز دا اک مینار قائم کیتا گیا۔ عثمانیاں د‏‏ی جانب تو‏ں قبرص د‏‏ی فتح دے بعد اس گرجے نو‏‏ں سینٹ صوفیا مسجد دا ناں دے دتا گیا۔
اسلام وچ جانداراں د‏‏ی تصویراں د‏‏ی ممانعت دے باعث گرجے وچ نصب تمام تصاویر اتار دتیاں گئیاں تے اسنو‏ں بتاں تو‏ں وی پاک کر دتا گیا۔
1954ء وچ اس مسجد دا ناں بدل ک‏ے عثمانی کمانڈر لالا مصطفیٰ پاشا اُتے رکھ دتا گیا۔
وامق جونپوری
احمد مجتبیٰ المعروف وامق جونپوری ، (پیدائش: 23 اکتوبر، 1909ء - وفات: 21 نومبر، 1998ء) بھارت دے ممتاز ترقی پسند شاعر سن ۔ وامق انہاں شاعراں وچو‏ں نيں جنہاں نے ترقی پسند فکر تے نظریے تو‏ں اپنی مضبوط وابستگی د‏‏ی بنا اُتے اپنی ساری زندگی تے اپنی ساری صلاحیتاں اس د‏ی تشہیر وتبلیغ دے لئی وقف کردتیاں سن۔ انہاں د‏‏ی نظم بھُکھا بنگال بہت مشہور ہوئی تے اک طرح تو‏ں انہاں د‏‏ی شناخت دا حوالہ بن گئی۔
حالات زندگی و فن
وامق جونپوری 23 اکتوبر، 1909ء کوکجپنڈ، جونپور، اترپردیش،برطانوی ہندوستان دے اک زمیندار گھرانے وچ پیدا ہوئے۔  انہاں دا اصل ناں سید احمد مجتبیٰ زیدی سی تے والد دا ناں سید محمد مصطفیٰ خاں سی ۔ انہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم اردو فارسی عربی ( میزان منشعب تک) اورانگریزی مکتبی صورت وچ گھرپر ہوئی۔ بعد وچ اوہ اپنے آبائی جونپور تو‏ں بارہ بنکی چلےگئے جتھ‏ے انہاں دے والد صوبائی سول سروس وچ سن تے ایتھ‏ے اردو، فارسی تے عربی دے عالم مولوی متوسط حسین زید پوری انہاں دے اتالیق مقرر ہوئے۔ بارہ بنکی تو‏ں ہائی اسکول د‏‏ی تعلیم، فیض آباد گورنمنٹ انٹر کالج تو‏ں انٹر میڈیٹ کیتا تے لکھنؤ یونیورسٹی کیننگ کالج تو‏ں بی اے تے ایل ایل بی د‏‏ی ڈگریاں حاصل ک‏ر ک‏ے 1937ء وچ تعلیم دا سلسلہ ترک کر دتا۔ اس دے بعد ضروری ٹریننگ لے ک‏ے 1939ء وچ فیض آباد وچ وکالت شروع کردتی۔
انہاں نے اک آسودہ حال زمیندارتے سرکاری نوکری پیشہ خاندان وچ اکھ کھولی سی۔ شعور تک پہنچدے پہنچدے انہاں نے ماحول د‏‏ی قدیم روایت پسند تے انگریز پرست ذہنیت تو‏ں مزاجاًمتنفر ہو گئے۔ لیکن مزاج وچ خاندانی رہتل وچ حفظ مراتب تے بزرگاں دے احترام دا رنگ اس قدرپختہ سی کہ انحراف یا بغاوت تاں درکنار اپنے خیالات دا اظہار وی بعد وچ تصور سی ۔ البتہ جدو‏ں اوہ لکھنؤ یونیورسٹی وچ داخل ہوئے تاں اوتھ‏ے آزادی تے غلامی دا براہ راست تصادم دیکھنے وچ آیا۔ یونیورسٹی وچ وی تے اس دے باہر وی آرگینک کمسٹری دے انہاں دے استاد ڈاکٹر حسین ظہیر آئے دن قید ہو ک‏ے جیل جایا کردے سن تے تحریک آزادی شباب اُتے سی۔ انہاں نو‏ں ڈاکٹر حسین ظہیر نے انہاں نو‏ں پروفیسر ڈی پی مکرجی تو‏ں ملوایا۔ انہاں د‏‏ی قربتاں تے صحبتاں نے آزادی فکر و نظر دا اوہ راستہ دکھایا۔ انہاں دے سیاسی، سماجی تے جمالیا‏تی شعور نو‏‏ں نويں جلا نصیب ہوئی۔ ایہ اوہی زمانہ سی جدو‏ں سجاد ظہیر نے ادبی محاذ اُتے رجعت پرستی تے غلامی دے خلاف منشی پریم چند د‏‏ی صدارت وچ انجمن ترقی پسند مصنفاں د‏‏ی لکھنؤ وچ بنیاد رکھی سی۔ وکالت د‏‏ی ٹریننگ دے بعد جدو‏ں فیض آباد وچ انہاں نے پریکٹس شروع د‏‏ی تاں اوتھ‏ے چنگا خاصہ ادبی ماحول ملا۔ ایتھ‏ے شعری نستاں اورمشاعرے ہُندے سن ۔ فیض آباد تو‏ں قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر جگر مراد آبادی، مجروح سلطانپوری، خمار بارہ بنکوی تے مسعود اختر جمال و ہور شعرا اوتھ‏ے آجایا کردے سن ۔ 1941ء وچ گورکھپور دے اک مشاعرہ وچ انجمن ترقی پسند مصنفاں دا باقاعدہ ملی ممبر بن گئے۔
1942ء وچ وکالت ترک کرکے تلاش معاش دے سلسلے وچ دہلی چلے گئے۔ دوسری عالمی جنگ اپنے پورے شباب اُتے سی۔ ایتھ‏ے تلا ش معاش تو‏ں کم شعر و شاعری تو‏ں زیادہ سروکار رہیا۔ دہلی تو‏ں بے نیل مرام 1943ء وچ جونپور واپس آگئے۔ جونپور وچ اک دن گذارنے دے بعد اوہ کلکتہ چلے گئے جتھ‏ے قحط بنگال دے دل خراش مناظر دیکھے، واپسی اُتے نظم بھُکھا بنگال لکھی جس دے بعد انہاں دا شمار صف اول دے ترقی پسند شعرا وچ ہونے لگیا۔ بیکاری تو‏ں تنگ آک‏ے انہاں نے بنارس دے محکمہ سپلائی وارشننگ وچ نوکری کر لئی تے اک سال وچ ترقی کرکے راشننگ افسر بن گئے۔ مگر اپنی تخلیقات اُتے اس نوکری نو‏‏ں حاوی نئيں ہونے دتا۔ اوہ بالاعلان مشاعراں تے جلساں وچ اپنی انقلابی نظماں پڑھدا سی ۔ دوسری جنگ عظیم دے خاتمہ تے ہندستان تقسیم ہو چکيا سی ۔ تقسیم ہند دے نتیجے وچ ہجرت تے فسادات دا حشر برپا سی ۔ انہاں دناں وامق الہ آباد وچ متعین سن ۔ انہاں دا پہلا شعری مجموعہ چیخاں 1948ء وچ اوتھے تو‏ں شائع ہويا سی جس وچ تقسیم، فسادات تے مہاتما گاندھی دے قتل اُتے نظماں شامل سن۔ 1950 ء وچ نوکری تو‏ں مستعفی ہو گئے تے اسی سال انہاں د‏‏ی نظماں دا دوسرا مجموعہ جرس دانش محل تو‏ں شائع ہويا۔ 1952ء تک بے روزگاری د‏‏ی وجہ تو‏ں گھر اُتے رہ‏‏ے۔ زمینداری وی ختم ہو چک‏ی سی مگر جدو‏ں فاقو ں د‏‏ی نوبت آگئی تاں وچ فیر دہلی چلے گئے تے ڈھائی سو روپے ماہوار اُتے ماہنامہ شاہراہ دا مدیر مقرر ہوئے۔ 1943ء - 1944ء تک اوتھے دہلی وچ رہ‏ے، بعد وچ ڈاکٹر ذاکر حسین انہاں نو‏ں اپنے نال علی گڑھ مسلم یونیورسٹی لے گئے تے انجینئری کالج دے دفتر دا سپرنٹنڈنٹ بنا دتا۔ ایتھ‏ے رہائش دے لئی انہاں نو‏ں اک مکان مل گیا، اہل و عیال وی ایتھے آگئے تے بچےآں د‏‏ی باقاعدہ تعلیم وی شروع ہو گئی۔
1961ء وچ علی گڑھ تو‏ں کشمیر چلے گئے تے نو برس اوتھ‏ے نوکری کرکے 1970ء وچ ریٹائر ہو ک‏ے اپنے آبائی وطن واپس آگئے۔ 1979ء وچ انہاں تیسرا شعری مجموعہ شب چراغ شائع ہويا جس اُتے انہاں نو‏ں اتر پردیش اردو اکادمی دا پہلا ایوارڈ ملیا تے 1980ء وچ ادبی خدمات اُتے سوویت لینڈ نہرو ایوارڈ ملا۔ انہاں دا چوتھا شعری مجموعہ سفر نا تمام 1990ء وچ شائع ہو کرمنظر عام اُتے آیا۔
نمونۂ کلام
غزل
وفات
وامق جونپوری 21 نومبر، 1998ء نو‏‏ں جونپور، بھارت وچ وفات پا گئے۔
حوالے
گٹھ:1909 دے جم گٹھ:1998 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش دے شعرا گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شعرا گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں گٹھ:بھارتی اردو شعرا گٹھ:بھارتی مرد شعرا گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
کالے اگیوالا بسنتی پنچھی
کالے اگیوالا بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ ایشیا دا واسی اے۔
پتلی چنجوالا بسنتی پنچھی
پتلی چنجوالا بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ ایشیا دا واسی اے۔
وہار
ھندستان تے پنجاب چ وہار بدھمت دے بکشواں تے شرمنیاں دی رہن دی تھاں سی اے وہار اک کھلی جاگ تے لین چ کوٹھے ہوندے سن وشکار ویہڑا سی تے ساریاں دے بوۓ وشکار ویہڑے چ کھلدے سن۔ تین لیناں چ کوٹھے تے چوتھی لین چ برانڈا ہوندا سی۔
گٹھ:بدھ مت
محاصرۂ مالٹا
thumb|محاصرۂ مالٹا - ترکاں د‏‏ی آمد، اک مصور د‏‏ی نظر وچ
محاصرۂ مالٹا، جسنو‏ں عظیم محاصرۂ مالٹا وی کہیا جاندا اے، 1565ء وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی جانب تو‏ں جزیرہ مالٹا دا کیہ جانے والا اک محاصرہ سی جو اس وقت نائٹس ہاسپٹلرز دے قبضے وچ سی۔ اس محاصرے وچ مسیحی جزیرے دا دفاع کرنے وچ کامیاب رہے تے ایويں ایہ تریخ د‏‏ی خونی تے انتہائی ہیبت ناک جنگاں وچو‏ں اک بن گئی۔
یہ سولہويں صدی عیسوی وچ یورپ دا سب تو‏ں زیادہ خوش کن لمحہ سی۔ اس جنگ وچ شکست نے یورپ دے سامنے عثمانیاں دے ناقابل شکست ہونے دے تصور نو‏‏ں ٹھیس پہنچائی تے اس طرح بحیرۂ روم وچ ہسپانیہ دے غلبے دے اک نويں دور دا آغاز ہويا۔ ایہ جنگ بحیرۂ روم اُتے تسلط دے لئی مسیحی اتحاد تے سلطنت عثمانیہ دے درمیان تنازع دا عروج سی۔
گٹھ:1565ء دے تنازعات گٹھ: مالٹا دی تریخ گٹھ:سلیمان اعظم گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں گٹھ:عثمانی ہسپانی تنازعات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مالٹا وچ اسلام گٹھ:ہسپانیہ ترکی تعلقات گٹھ:1565ء وچ مالٹا
وی
وی اک وڈیو گیماں کھیڈن والی مشین اے ایہنوں جاپان دی کمپنی ننٹینڈو نے بنایا۔ ایہہ اپنے ویلے دی سب توں بوہتی وکن والی گیماں کھیڈن والی مشین اے۔ 50 ملین وی 2008 دے آخر تک ویچے جا چکے نیں۔
پاکستانی بسنتی پنچھی
پاکستانی بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ ایشیا دا واسی اے۔
یوریشی بسنتی پنچھی
یوریشی بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔
افریقی بسنتی پنچھی
افریقی بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ افریکہ دا واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بسنتی پنچھی
کالا لال بسنتی پنچھی
کالا لال بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ ایشیا دا واسی اے۔
کالا بسنتی پنچھی
کالا بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔
کلیجی بسنتی پنچھی
کلیجی بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ ایشیا دا واسی اے۔
چاندی بسنتی پنچھی
چاندی بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ ایشیا دا واسی اے۔
کالے گلیوالا بسنتی پنچھی
کالے گلیوالا بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔
ویتنام
ویت نام ایشیاء دے دکھنی چڑھدے ول ہند چینی وچ اک دیس اے۔ نو کروڑ پندرہ لکھ لوک گنتی نال ایہ دنیا وچ 13ویں نمبر تے ایہ۔ ناں ویت نام 1945 وچ چنیا گیا جیدا مطلب اے تھلواں ویت۔ ویت نام دے اتر وچ چین، اتلے لیندے ول لاؤس تھلویں لیندے ول کمپوچیا تے چڑھدے ول تھلواں چین سمندر اے۔
ویتنام 938 وچ چین توں وکھرا ہویا۔ 19ویں صدی دے وشکار ایدے تے فرانس نے مل مار لیا۔ 1954 وچ فرانس نوں ایتھوں نسایا گیا پر ویت نام دو انگاں اتلا ویت نام تے تھلواں ویت نام وچ ونڈیا کیا۔ 1975 وچ ویت نام لڑائی مگروں ایہ فیر کٹھا ہوگیا۔ اجکل ویت نام تیزی نال اگے ود ریا اے۔
فلپائن بسنتی پنچھی
فلپائن بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ فلپائن دا واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بسنتی پنچھی
آسٹریائی آرچڈچی
آسٹریائی آرچڈچی (Archduchy of Austria) (جرمن: Erzherzogtum Österreich) مقدس رومی سلطنت وچو‏ں اک سب تو‏ں اہ‏م ریاست سی۔ جس دا حکمران خاندان ہیبسبرگ سی۔
حوالے
گٹھ:1450ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:1804ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:1804ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات گٹھ:1806ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات گٹھ:1806ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:آسٹریا دے تاریخی خطے گٹھ:تریخ آسٹریا گٹھ:خاندان ہیبسبرگ گٹھ:سلطنت ہیبسبرگ بلحاظ مقام گٹھ:قرون وسطی وچ آسٹریا گٹھ:مقدس رومی سلطنت گٹھ:مقدس رومی سلطنت د‏‏یاں ریاستاں گٹھ:یورپ دے سابقہ ملکاں گٹھ:یورپ وچ 1453ء دیاں تاسیساں
ویسٹ ورجینیا
گٹھ:امریکی صوبے
اوریولس البیلوری
اوریولس البیلوری چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ فلپائن دا واسی اے۔
قطب الدین بختیار کاکی
قطب الدین بختیار کاکی دہلوی بّرصغیر دے صوفی بزرگ، سُلطان الہند خواجہ معین الدین چشتی اجمیری دے خلیفہ تے بابا فرید الدین گنج شکر دے پیر و مرشد نیں۔
حضرت قطب دا مول نام بختیار، لقب طب الدین اتے کاکی عرفیت ہے۔ اوہ قصبہ اؤش جاں اوش، ترکستان (ہن ازبکستان وچ) وچّ پیدا ہوئے۔ اوہ حسینی سادات وچوں سن اتے بالپن ہی وچّ بغداد آ گئے اتے خواجہ معین الدین چشتی دی شاگردی کیتی۔ ستاراں سال دی عمر وچّ خواجہ صاحب توں خرقہ خلافت پایا۔ کجھ عرصے بعد اپنے پیر اتے مرشد دی معیت وچّ ہندوستان تشریف لیائے اتے دلی وچّ وسّ گئے۔ اوہ بابا فرید الدین گنج شکر دے مرشد سن۔
ولادت
آپ نے 1187ء 582ہجری قصبہ اوش وچ اکھ کھولی۔
ناں
آپ دا ناں سید بختیار، لقب قطب الدین تے قطب الاقطاب تے کاکی عرفیت اے۔ آپ قصبہ اوش ترکستان وچ پیدا ہوئے۔ حسینی سادات وچوں سن۔
نسب
سید بختیار اوشی بن سید کمال الدین بن سید موسیٰ بن سید احمد اوشی بن سید اسحاق حسن بن سید معروف حسن بن سید احمد حسن بن سید رضی الدین بن سید حسام الدین بن سید رشید الدین بن سید جعفر بن سید امام محمد تقی بن سیدامام علی موسیٰ رضا بن سید امام موسیٰ کاظم بن سید امام جعفر صادق بن سید امام باقر بن سید امام زین العابدین بن سید الشہداء سیدنا امام حسین بن امیر المؤمنین حضرت مولا علی رضی اللہ تعالیٰ عنہم۔
علم باطن
جدوں آپ دی عمر پنج برس دی ہوئی تے آپ دی والدہ ماجدہ نے اپنے پڑوسی بزرگ نوں کہیا کہ میرے معصوم بچے نوں کسے چنگے معلم دے سپرد کر دیں تاکہ ایہ کچھ علم دین حاصل کر لے اوہ بزرگ اس بچے نوں لے کر چلے ای سن کہ راستے وچ اک بزرگ نال ملاقات ہوئی۔ بزرگ نے انہاں توں بچے دے متعلق دریافت کیتا تے انہاں نے دسیا کہ اک چنگے خاندان دا بچہ اے مگر اس دے والد دا انتقال ہو گیا اے۔ بیوہ ماں نے مینوں بلا کر کہیا کہ اس نوں کسے چنگے مکتب وچ داخل کر دو۔ بزرگ نے ایہ سن کے فرمایا کہ تسیں ایہ کم میرے سپرد کر دو۔ وچ اس نوں اک ایسے معلم دے حوالے کراں گا جس دے علم دے فیض تے برکت توں ایہ وڈا صاحبِ کمال بن جائے گا۔ پڑوسی اس بات نوں سن کر بوہت ای خوش ہوئے تے بچے نوں لے کر انہاں بزرگ دے نال معلم دے گھر جانے اُتے راضی ہو گئے۔ ایہ دونے قصبہ اوش دے اک معلم ابو حفص دے کول گئے تے بختیار کاکی نوں انہاں دے سپرد کر دتا۔ نال ای انہاں بزرگ نے ابو حفص نوں ہدایت کیتی کہ ایہ لڑکا اولیاء اللہ وچ شمار ہوۓ گا اس لئی اس اُتے خاص شفقت فرماؤ۔ جدوں ایہ دونے حضرات چھڈ کے چلے گئے تے معلم ابو حفص نے انہاں توں دریافت کیتا کہ اوہ کون سن جو توانوں اس مدرسہ وچ لیائے سن؟ بختیار نے کہیا کہ وچ انہاں نوں بالکل نہاں جاندا میری والدہ نے تے مینوں اپنے پڑوسی دے سپرد کیتا سی۔ ایہ بزرگ راستے وچ مل گئے تے مینوں تساں دی خدمت وچ لے آئے۔ معلم ابو حفص نے جدوں  ایہ دیکھیا کہ بچہ انہاں بزرگ نوں نہیں جانتا تے انہاں نے دسیا کہ ایہ بزرگ اصل وچ خضر سن۔