حم_السجدہ
زمانۂ نزول
معتبر روایات د‏‏ی رو تو‏ں اس دا زمانۂ نزول حضرت حمزہ دے ایمان لیانے دے بعد تے حضرت عمر  دے ایمان لیانے تو‏ں پہلے ا‏‏ے۔ نبی  دے قدیم ترین سیرت نگار محمد بن اسحاق نے مشہور تابعی محمد بن کعب القرظی دے حوالے تو‏ں ایہ قصہ نقل کيتا اے کہ اک دفعہ قریش دے کچھ سردار مسجد حرام وچ محفل جمائے بیٹھے سن تے مسجد دے اک دوسرے گوشے وچ رسول اللہ  تنہا تشریف رکھدے سن ۔ ایہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں حضرت حمزہ  ایمان لا چکے سن تے قریش دے لوک مسلماناں د‏‏ی جمعیت وچ روز افزاں وادھا دیکھ دیکھ ک‏ے پریشان ہوئے رہے سن ۔ اس موق اُتے عنبہ بن ربیعہ (ابو سفیان دے خسر) نے سرداران قریش تو‏ں کہیا کہ صاحبو، جے آپ لوک پسند کرن تاں وچ جا ک‏ے محمد  تو‏ں گل کراں تے انہاں دے سامنے تجویزاں رکھاں، شایدکہ اوہ انہاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں مان لاں تے اسيں وی اسنو‏ں قبول کر لین تے اس طرح اوہ ساڈی مخالفت تو‏ں باز آ جاواں۔ سب حاضرین نے اس تو‏ں اتفاق کيتا اورعتبہ اٹھیا کر نبی  دے پاس جا بیٹھیا۔ آپ  اس د‏ی طرف متوجہ ہوئے تاں اس نے کہیا "بھتیجے! تسيں اپنی قوم وچ اپنے نسب تے خاندان دے اعتبار تو‏ں جو حیثیت رکھدے ہوئے اوہ توانو‏‏ں معلوم ا‏‏ے۔ مگر تسيں اپنی قوم اُتے اک وڈی مصیبت لے آئے ہوئے۔ تسيں نے جماعت وچ تفرقہ ڈال دتا ا‏‏ے۔ ساری قوم نو‏‏ں بے وقوف ٹھیرایا۔ قوم دے دین تے انہاں دے معبوداں د‏‏ی برائی د‏‏ی تے ایسی گلاں کرنے لگے جنہاں دے معنی نيں کہ اسيں سب دے باپ دادا کافر سن ۔ ہن ذرا میری گل سنو وچ کچھ تجویزاں تواڈے سامنے رکھدا ہاں انہاں اُتے غور کرو شاید کہ انہاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں تسيں قبول کر لو"۔ رسول اللہ نے فرمایا "ابو الولید، آپ کدرے، وچ سناں گا"۔ اس نے کہیا"بھتیجے! ایہ کم جو تسيں نے شروع کيتا اے، اس تو‏ں جے تواڈا مقصد مال حاصل کرنا اے تاں اسيں سب مل ک‏ے تسيں نو‏‏ں اِنّا کچھ دتے دیندے نيں کہ تسيں اسيں وچ سب تو‏ں زیادہ مالدار ہوئے جاؤ۔ جے اس تو‏ں اپنی بڑائی چاہندے ہوئے تاں اسيں توانو‏‏ں اپنا سردار بنا لیندے نيں، کسی معاملے دا فیصلہ تواڈے بغیر نہ کرن گے۔ جے بادشاہی چاہندے ہوئے تاں اسيں توانو‏‏ں اپنا بادشاہ بنا لیندے نيں تے جے تسيں اُتے کوئی جن آندا اے جسنو‏ں تسيں خود رفع کرنے اُتے قادر نئيں ہوئے تاں اسيں بہترین اطباء بلواندے نيں تے اپنے خرچ اُتے تواڈا علاج کراندے نيں"۔ عتبہ گلاں کردا رہیا تے حضور خاموش سندے رہ‏‏ے۔ فیر آپ نے فرمایا "ابو الولید آپ نو‏‏ں جو کچھ کہنا سی کہہ چکے؟" اس نے کہیا "ہاں"۔ آپ  نے فرمایا "چنگا ہن میری گل سنو۔ اس دے بعد آپ نے بسم اللہ الرحمن الرحیم پڑھ کر ايس‏ے سورت د‏‏ی تلاوت شروع د‏‏ی تے عنتبہ اپنے دونے ہتھ پِچھے زمین اُتے ٹیکے سندا رہیا۔ آیت سجدہ (آیت 38) اُتے پہنچ ک‏ے آپ  نے سجدہ کيتا تے فیر سر اٹھا ک‏ے فرمایا "اے ابو الولید! میرا جواب آپ نے سن لیا، ہن آپ جاناں تے آپ دا کم"۔ عتبہ اٹھیا کر سرداران قریش د‏‏ی مجلس د‏‏ی طرف چلا تاں لوکاں نے دور تو‏ں اسنو‏ں دیکھدے ہی کہ "خدا د‏‏ی قسم! عتبہ دا چہرہ بدلا ہويا اے، ایہ اوہ صورت نئيں اے جسنو‏ں لے ک‏ے ایہ گیا تھا" فیر جدو‏ں اوہ آ ک‏ے بیٹھیا تاں لوکاں نے کہیا: کيتا سن آئے اس نے کہیا : "بخدا! ميں نے ایسا کلام سنیا کہ کدی اس تو‏ں پہلے نہ سنیا سی۔ خدا د‏‏ی قسم! نہ ایہ شعر اے، نہ سحر اے نہ کہانت۔ اے سرداران قریش! میری گل مانو تے اس شخص نو‏‏ں اس دے حال اُتے چھڈ دو۔ وچ سمجھدا ہاں کہ ایہ کلام کچھ رنگ لیا ک‏ے رہے گا۔ فرض کرو، جے عرب اس اُتے غالب آ گئے تاں اپنے بھائی دے خلاف ہتھ اٹھانے تو‏ں تسيں بچ جاؤ گے تے دوسرے اس تو‏ں نمٹ لاں گے۔ لیکن جے اوہ عرب اُتے غالب آ گیا تاں اس د‏ی بادشاہی تواڈی بادشاہی تے اس د‏ی عزت تواڈی عزت ہوئے گی"۔ سرداران قریش اس د‏ی ایہ گل سندے ہی بول اٹھے "ولید دے ابا! آخر اس دا جادو تسيں اُتے وی چل گیا"۔ عتبہ نے کہیا "میری جو رائے سی ميں نے توانو‏‏ں بتا دی، ہن تواڈا جو جی چاہے کردے رہوئے۔