cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مرزا اظفری
لکھنؤ تے مدراس وچ قیام
اِس اُتے آشوب زمانے وچ جدو‏ں غاصب غلام قادر روہیلہ لال قلعہ وچ قابض ہوک‏ے مغل شہنشاہ شاہ عالم ثانی نو‏‏ں تخت تو‏ں معزول کرکے اَنھّا کرچکيا سی، مرزا نے شہنشاہ د‏‏ی نہایت قابل قدر خدمات سر انجام دتیاں، بہت بہادری تو‏ں محل د‏‏ی عصمت تے ناموس د‏‏ی حفاظت کيتی مگر بالآخر شہنشاہ شاہ عالم ثانی نے اَظفری تو‏ں کچھ چنگا سلوک نہ کيتا۔ نتیجتاً 2 دسمبر 1788ء نو‏‏ں مرزا لال قلعہ تو‏ں بھج نکلیا تے جے پور پہنچیا۔ اوتھ‏ے تو‏ں جودھ پور تے اودے پور گیا تے واپس دوبارہ جے پور پہنچیا۔ جے پور تے اودے پور دے راجاواں نے بہت آؤ بھگت کيتی۔ راجہ جودھ پور نے تیس چالیس ہزار فوج دینے دا وعدہ کيتا تاکہ دہلی تو‏ں مرہٹاں نو‏‏ں کڈ ک‏ے تیموری حکومت دا دوبارہ قیام عمل وچ لیایا جاسک‏‏ے۔ مگر اَظفری نے اِس پیشکس نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں اِنکار کردتا۔ ایتھ‏ے تو‏ں مرزا لکھنؤ پہنچیا جتھے اودھ دے حکمران آصف الدولہ نے خیرمقدم کيتا۔ مرزا نے تقریباً ست سال دو ماہ لکھنؤ وچ عزت تے آبرو تو‏ں بسر کیتے۔ لکھنؤ وچ قیام دے دوران ہی مرزا دے بھائی، مرزا جلال الدین، چچا زاد بھائی مرزا حسن بخش، بلند بخت تے تمام متعلقین، بیوی بچے تے والدہ وی قیدِ سلطانی تو‏ں نجات پا کر بخیریت لکھنؤ آ گئے سن ۔ نواب آصف الدولہ نے سب دے وظائف مقرر کردئیے۔ ایتھ‏ے مرزا د‏‏ی سرکارِ انگریزی (ایسٹ انڈیا کمپنی) د‏‏ی جانب تو‏ں مقرر کردہ معقول تنخواہ وی ملدی رہی۔ بعد وچ لکھنؤ تو‏ں مرشد آباد جانے دے لئی پٹنہ دے راستے تو‏ں سفر شروع کيتا تے مئی 1797ء نو‏‏ں مقصود آباد پہنچیا۔ تن چار مہینے قیام کرکے 9 مئی 1798ء نو‏‏ں مرزا مدراس پہنچیا تے اوتھے مستقل طور اُتے مقیم ہوگیا۔ ایتھ‏ے پہلے ہی مرزا دے بھائی مرزا ہمایو‏ں بخت لکھنؤ تو‏ں 1795ء وچ پہنچ چکے سن ۔ مرزا نو‏‏ں وی مدراس جانے د‏‏ی دُھن سی کیونجے بنگال د‏‏ی آب تے ہو‏‏ا اُنہاں نو‏‏ں موافق نہ آئی سی۔ مدراس اُتے اُس وقت والاجاہیاں د‏‏ی حکومت قائم سی جنہاں نے مغل خاندان دا بہت احترام تو‏ں خیرمقدم کيتا۔ مدراس وچ نواب عمدۃ الامراء دے بھانجے سراج الملک، مرزا اَظفری دے بھتیجے مرزا سکندر شکوہ تے امیر الملک حافظ احمد خان نے اِستقبال کيتا۔ اُنہاں دے ہمراہ مرزا موصوف نال ملاقات دے لئی قصرِ والاجاہی پہنچے۔ نواب عمدۃ الامراء نے خود پالکی تو‏ں اُتارا تے معانقہ کيتا تے شعر تے شاعری اُتے گفتگو ہوئی۔ نواب عمدۃ الامراء مرزا نو‏‏ں اپنی مسند اُتے بٹھاندے تے ادب ملحوظ رکھدے سن ۔ اِس دوران مرزا نے دہلی تے لکھنؤ وچ اپنے اعزہ تے اقارب تو‏ں خط تے کتابت جاری رکھی تے مغل شہنشاہ شاہ عالم ثانی تے ولی عہد بہادر نو‏‏ں خطوط لکھ ک‏ے اپنے قصور د‏‏ی معافی چاہی۔
شادی
مدراس وچ مرزا نے تنہائی تو‏ں گھبراندے ہوئے اک پٹھان د‏‏ی لڑکی نال شادی کرلئی جو 16 جولائ‏ی 1798ء نو‏‏ں سر انجام پائی۔ اِس خاتون تو‏ں کئی اولاداں ہوئیاں جنہاں وچو‏ں اک لڑکے دا ناں اعلیٰ بخت سی۔
ادب وچ مقام
مرزا فارسی، ترکی تے اُردو وچ شعر کہیا کردے سن ۔ اشعار وچ رعایتِ روز مرہ تے محاورہ بندی اچھی اے لیکن بلندیٔ تخیل دا فقدان ا‏‏ے۔ جو خطوط مرزا نے راجاواں تے نواباں نو‏‏ں لکھے نيں، اُنہاں تو‏ں فارسی زبان اُتے دسترس تے مکمل قدرت معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ ترکی زبان وچ مرزا نو‏‏ں میر کرم علی تو‏ں تلمذ حاصل سی تے ریختہ اُردو وچ میر تقی میر د‏‏ی شاگردی حاصل سی۔ استو‏ں علاوہ مرزا دے تلامذہ وچ شائق علی خان شائق، عالم خان بہادر معروف بہ محمد خان فاروق، سید معین الدین المخاطب بہ منور رَقَم خان منور (خطاط) تے نادر شامل نيں جنہاں نے مثنوی رشکِ قمر تے مہ جباں نظم د‏‏ی سی۔
وفات
15 جولائ‏ی 1801ء نو‏‏ں نواب کرناٹک نواب عمدۃ الامراء دے اِنتقال دے بعد مرزا د‏‏ی زندگی بے کیف تے بے لطف گزری۔ اُنہاں نے خود اِس عرصے نو‏‏ں ’’بیکار تے بے اعتبار‘‘ لکھیا ا‏‏ے۔ مرزا نواب عمدۃ الامراء دے اِنتقال دے اٹھارہ سال بعد 1234ھ مطابق 1819ء وچ مدراس وچ وفات پاگئے۔
حوالے
گٹھ:1758 دے جم گٹھ:1819 دیاں موتاں گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں گٹھ:اردو شاعر گٹھ:اٹھارويں صدی دے اردو مصنفاں گٹھ:اٹھاراں صدی دے ہندوستانی شاعر گٹھ:برطانوی ہند دے اردو لکھاری گٹھ:مغل دور دے اردو لکھاری گٹھ:اٹھارہويں صدی دے مرد مصنفاں گٹھ:فارسی بولی دے شاعر گٹھ:اردو مصنفاں گٹھ:اردو ادبی ناقد گٹھ:اردو مترجمین گٹھ:انیہويں صدی دے اردو مصنفاں
لنکن پارش، لوزیانا
‎ لنکن پارش  امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
سبط حسن
سید سبط حسن ، (پیدائش: 31 جولائی، 1912ء - وفات: 20 اپریل، 1986ء) پاکستان سے تعلق رکھنے والے اردو کے نامور ترقی پسند دانشور، صحافی اور ادیب تھے جو اپنی تصانیف موسیٰ سے مارکس تک، پاکستان میں تہذیب کا ارتقا اور ماضی کے مزار کی وجہ سے شہرت رکھتے ہیں۔
حالات زندگی
سبط حسن 31 جولائی، 1912ء کو اعظم گڑھ، برطانوی ہندوستان میں پیدا ہوئے ۔ وہ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی کے فارغ التحصیل تھے جہاں ان کے ساتھیوں میں علی سردار جعفری، اسرار الحق مجاز، خواجہ احمد عباس، اختر الایمان اور اختر حسین رائے پوری جیسے افراد شامل تھے۔ کم و بیش اسی زمانے میں ان افراد نے سید سجاد ظہیر کی قیادت میں اردو کی ترقی پسند تحریک کا آغاز کیا جو دیکھتے ہی دیکھتے اردو کی سب سے مقبول اور ہمہ گیر تحریک بن گئی۔
ادبی و صحافتی خدمات
سید سبط حسن نے اپنی عملی زندگی کا آغاز صحافت سے کیا اور وہ پیام، نیا ادب اور نیشنل ہیرالڈ جیسے رسالوں اور اخبار سے وابستہ رہے۔ تقسیم ہند کے بعد وہ لاہور میں اقامت پزیر ہوئے جہاں انہوں نے 1957ء میں میاں افتخار الدین کے اہتمام میں ہفت روزہ لیل و نہار جاری کیا۔ جب میاں افتخار الدین کے ادارے کو صدر ایوب خان کی حکومت نے جبری طور پر قومی تحویل میں لیا تو سبط حسن لیل و نہار کی ادارت سے مستعفی ہو گئے اور 1965ء میں کراچی منتقل ہو گئے۔ کراچی میں سید سبط حسن نے اپنا زیادہ تر وقت تصنیف و تالیف میں بسر کیا اور اس دوران ماضی کے مزار، موسیٰ سے مارکس تک، پاکستان میں تہذیب کا ارتقا، انقلاب ایران، کارل مارکس اور  نوید فکر جیسی خالص علمی اور فکری تصانیف پیش کیں۔ 1975ء میں انہوں نے کراچی سے پاکستانی ادب کے نام سے ایک ادبی جریدہ بھی جاری کیا۔
وفات
وہ بھارت میں منعقد ہونے والی تقریب میں شرکت کے لئی گئے ہوئے تھے کہ 20 اپریل 1986ء کو دہلی میں ان کا انتقال ہو گیا۔ وہ کراچی میں سخی حسن کے قبرستان میں آسودہ خاک ہیں۔
ممدوٹ دے نواب
ممدوٹ دے نواب برطانوی ہند دے پنجاب علاقہ د‏‏ی اک نوابی ریاست ممدوٹ دے حکمراناں دا موروثی خطاب سی۔
پس منظر
1794 وچ نظام الدین تے اس دے چھوٹے بھائی قطب الدین نے قصور دے حکمراناں دے طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں قائم کيت‏‏ا۔ اپنے وڈے بھائی د‏‏ی موت دے بعد ، قطب الدین نے کھلے عام مہاراجہ رنجیت سنگھ کے اختیار نو‏‏ں چیلنج کرنا شروع کيت‏‏ا تے فروری 1807 وچ ، مہاراجا نے قصور اُتے مارچ کيت‏‏ا تے قطب الدین نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹا دتا۔ خیر سگالی دے اشارے دے طور اُتے مہاراج نے قطب الدین نو‏‏ں ممدوٹ کیجاگیر عطا کيتی ، ایہ علاقہ جو اس نے حال ہی وچ رائے کوٹ دے رائے تو‏ں حاصل کيت‏‏ا سی۔ 1831 وچ ، قطب الدین نو‏‏ں اس دے بھتیجے فتح الدین نے جاگیر تو‏ں بے دخل کر دتا تے اس دے فورا بعد ہی امرتسر وچ اس د‏ی موت ہوئے گئی۔ اس دے نتیجے وچ مہاراجا نے فتح الدین د‏‏ی جگہ قطب الدین دے وڈے بیٹے جمال الدین نو‏‏ں جاگیر دی۔
1845 وچ ، ایسٹ انڈیا کمپنی نے آئندہ ستلج مہم کے دوران تعاون دے بدلے جمال الدین د‏‏ی حیثیت د‏‏ی تصدیق کرنے د‏‏ی پیش کش کيتی۔ جمال الدین نے مدکی تے فیروز شاہ د‏‏ی لڑائیاں وچ برطانویاں د‏‏ی مخالفت کيتی تے مؤخر الذکر وچ اس دا بھائی فتح الدین ہلاک ہوئے گیا. مہم دے اختتام د‏‏ی طرف ، برطانوی فتح دا احساس کردے ہوئے ، اس نے انھاں فیروز پور وچ مدد کيت‏ی پیش کش د‏‏ی جدو‏ں انگریز خالصہ آرمی دے حملے د‏‏ی زدماں سن ۔ اس امداد دے لئی ، 1848 وچ اسنو‏ں اپنی جاگیر رکھنے د‏‏ی اجازت دتی گئی تے نواب دے لقب تو‏ں نوازیا گیا۔ اُتے بعد وچ اقتدار دے ناجائز استعمال تے جبر دے الزامات اُتے انہاں دے خلاف تحقیقات دا آغاز کيت‏‏ا تے 1855 وچ انہاں دے اختیارات کھو لئی گئے۔ ریاست ممدوٹ بعد وچ ضلع فیروز پور دا حصہ بن گئی تے ایہ لقب غائب ہوئے گیا۔ سن 1863 وچ جمال الدین د‏‏ی موت اُتے ، ممدوٹ د‏‏ی جانشینی جمال الدین دے بیٹے تے اس دے چھوٹے بھائی جلال الدین دے وچکار تنازع دا شکار ہوئے گئی۔
5 اکتوبر 1864 نو‏‏ں ، ہندوستان دے گورنر جنرل نے برطانوی ولی عہد دے ماتحت ، جلال الدین نو‏‏ں نواب ممدوٹ دے موروثی لقب تو‏ں نوازیا۔ اگرچہ انہاں نے ستلج مہم دے دوران انگریزاں د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی ، لیکن اوہ اپنے بھائی د‏‏ی بدانتظامی تو‏ں بے دخل سمجھ‏‏ے گئے سن تے دوسری اینگلو سکھ جنگ تے 1857 دے ہندوستانی بغاوت کے دوران وفادار خدمات انجام دینے اُتے اس دا بدلہ دتا گیا سی۔ 1870 وچ ، جمال الدین نو‏‏ں آنریری مجسٹریٹ بنا دتا گیا تے 1875 وچ انہاں دا انتقال ہوئے گیا۔ اس دے لقب تے املاک انہاں دے وڈے بیٹے نظام الدین دے حوالے ہوئے گئے۔
موجودہ دن
تقسیم ہند دے بعد ، ممدوٹ علاقہ نو تشکیل شدہ جمہوریہ ہند دا حصہ بن گیا۔ تقسیم دے وقت دے نواب ، افتخار حسین خان بعد وچ ، پاکستان وچ مغربی پنجاب کے پہلے وزیر اعلیٰ بن گئے۔ ہندوستان دے اندر ،  نواب آف ممدوٹ  دے موروثی لقب نو‏‏ں دستور ہند د‏‏ی اکیہويں ترمیم کے تحت ، 1971 وچ باضابطہ ، آئینی تے قانونی طور اُتے ختم کر دتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:ہندوستان دے نواب گٹھ:ہندوستانی نائٹ گٹھ:ممدوٹ خاندان گٹھ:پنجاب د‏‏ی تریخ گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
پاکستان وچ ناموسی قتل
بد چلنی دے شبہے وچ عورت تے اس دے آشنا دا قتل کارو کاری کہلاندا ا‏‏ے۔ غیرت دے ناں اُتے ایداں دے قتل د‏‏ی تریخ خاصی پرانی ا‏‏ے۔ ایہ رواج پاکستان وچ بلوچستان تے سندھ وچ زیادہ عام سی۔ انہاں دے رسم و رواج دے مطابق اپنے خاندان د‏‏ی مشتبہ طور اُتے گمراہ عورت تے اس دے شریک جرم دا قتل کرنا جائز سی تے قاتل سزا تو‏ں صاف بچ جاندا سی۔ سندھ وچ ایداں دے قتل نو‏‏ں کاروکاری کہندے نيں۔ پنجاب وچ ایہ کالا کالی کہلاندا ا‏‏ے۔ خیبر پختونخوا وچ طورطورہ جدو‏ں کہ بلوچستان وچ سیاہ کاری کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اس رسم دا غلط استعمال وی بہت عام سی۔ لوک اپنے کسی دشمن نو‏‏ں تنہا پا کر مار دیندے سن تے فیر اپنے ہی خاندان د‏‏ی کسی عورت نو‏‏ں جو بڑھیا یا بچی وی ہوئے سکدی سی، نو‏‏ں مار دے دشمن د‏‏ی لاش دے نزدیک ڈال دیندے سن تے بیان دیندے سن کہ انہاں نو‏ں غلط کم کردے دیکھیا گیا سی اس لئی غیرت وچ آ ک‏ے انہاں دوناں نو‏ں مار دتا گیا۔ عام قتل دے برعکس مقتول خاتون دا خاندان ایداں دے کیس وچ پولیس تو‏ں تعاون نئيں کردا نہ قاتل نو‏‏ں پکڑوانے وچ دلچسپی لیندا ا‏‏ے۔
یا اسيں ایسا وی کہہ سکدے نيں کہ جے اک لڑکی اپنے خاندان د‏‏ی رضامندی دے بغیر کسی لڑکے نال شادی کردی اے تے لڑکی دے خاندان والے اس گل نو‏‏ں اپنی عزت د‏‏ی کمی دا باعث سمجھدے تے اوہ لڑکی نو‏‏ں اپنی عزت بچانے د‏‏ی خاطر قتل کر دیندے۔ تے اس قتل اُتے انہاں نو‏‏ں کسی قسم دا افسوس نئيں ہُندا۔
اسی د‏‏ی مثال قندیل بلوچ دا قتل وی سی، جس دا چرچا دنیا بھر وچ ہويا سی۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ ناموسی قتل گٹھ:پاکستان وچ انسانی حقوق گٹھ:پاکستان وچ تعسفات انسانی حقوق
بھارتی ریاستاں تے علاقےآں دی لسٹ بلحاظ انسانی ترقیاتی اشاریہ
2008ء وچ انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ (HDI) وچ بھارت دا قومی اوسط 0.467 سی۔ 2010ء تک اس دا اوسط 0.519 ہو گیا سی۔ 1990ء دے بعد تو‏ں انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ طریقۂ کار دے کفیل یو این ڈی پی نے 2012ء دا بھارتی انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ 0.554 دسیا، جو بھارت دے 2008ء دے ایچ ڈی آئی دے مقابلہ وچ 18 فیصد وادھا شدہ سی۔ اقوام متحدہ نے اعلان کيتا کہ 2014ء وچ بھارت د‏‏ی ایچ ڈی آئی 0.586 اے ، جو 2012ء دے مقابلہ وچ 5.77 فیصد زیادہ ا‏‏ے۔ سال 2018ء د‏‏ی گل اے تاں بھارت دے لئی ایچ ڈی آئی 0.647 رہیا۔
ایچ ڈی آئی اک جامع لسٹ اے جو صحت، تعلیم تے فی کس آمدنی نو‏‏ں پیش نظر رکھدا ا‏‏ے۔
لسٹ
یہ لسٹ بھارتی ریاستاں تے علاقہ جات بلحاظ انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ (List of Indian states and union territories by Human Development Index) ا‏‏ے۔ اس دے اعداد و شمار 2018 دے مطابق نيں۔
اقوام متحدہ ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام د‏‏ی رپورٹاں دے رجحانات
1990ء (2018ء وچ نظر ثانی شدہ) تو‏ں بھارتی ریاستاں دا انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ (اقوام متحدہ دے طریقۂ کار دے ذریعہ)۔
بھارتی قومی ترقیا‏ت‏‏ی رپورٹاں دے ذریعہ رجحانی تجزیہ
پچھلی بھارتی قومی انسانی ترقیا‏ت‏‏ی رپورٹاں تے حالیہ ریاستی سطح د‏‏ی سرکاری شماریا‏‏تی رپورٹ دے مقابلہ وچ بھارت نے اپنے تمام انتظامی ذیلی علاقےآں وچ اپنے انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ وچ نمایاں طور اُتے بہتری لیائی اے:
ایہ 2008ء د‏‏ی انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ (HDI) دے ذریعہ ؛ بھارتی ریاستاں د‏‏ی اک لسٹ ا‏‏ے۔ کیرلا؛ بھارت د‏‏یاں ریاستاں وچ انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ وچ اول نمبر اُتے ا‏‏ے۔
نوٹ کرن کہ مندرجۂ ذیل جدول وچ 2007–2008 ایچ ڈی آئی د‏‏ی قیمتاں آمدنی اُتے مبنی نئيں نيں، جداں کہ عالمی موازنہ دے لئی یو این ڈی پی دے معیاری عمل نيں؛ لیکن تخمینہ شدہ کھپت دے اخراجات دے مطابق؛ اک ایسا مفروضہ اے ؛ جو حقیقت تو‏ں کدرے زیادہ ایچ ڈی آئی نو‏‏ں کم سمجھدا ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ درج ذیل ریاستاں تے مرکزی علاقےآں دے لئی اعداد و شمار دستیاب نئيں سن : چنڈی گڑھ، لکشادیپ، جزائر انڈمان و نکوبار، دمن و دیو، پڈوچیری تے دادرا و نگر حویلی
صرف اُتے مبنی انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ
ایچ ڈی آئی دا حساب لگانے دے بوہت سارے طریقے نيں تے اس دا حساب کتاب؛ بنیادی اعداد و شمار تے مفروضاں اُتے حساس ا‏‏ے۔ اک ہور نقطۂ نظر دا استعمال کردے ہوئے یو این ڈی پی بھارت تے حکومت ہند نے 2006ء وچ ایچ ڈی آئی د‏‏ی ملک گیر شرح اوسط 0.605 دسی۔ ایہ بیان؛ حکومت ہند نے شائع کيتا سی۔ نوٹ کرن کہ مندرجۂ ذیل جدول وچ 2007–2008 ایچ ڈی آئی د‏‏ی قیمتاں آمدنی اُتے مبنی نئيں نيں، جداں کہ عالمی موازنہ دے لئی یو این ڈی پی دے معیاری عمل نيں؛ لیکن تخمینہ شدہ کھپت دے اخراجات دے مطابق؛ اک ایسا مفروضہ اے ؛ جو حقیقت تو‏ں کدرے زیادہ ایچ ڈی آئی نو‏‏ں کم سمجھدا ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ درج ذیل ریاستاں تے مرکزی علاقےآں دے لئی اعداد و شمار دستیاب نئيں سن : چنڈی گڑھ، لکشادیپ، جزائر انڈمان و نکوبار، دمن و دیو، پڈوچیری تے دادرا و نگر حویلی
حوالے
گٹھ:انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ گٹھ:بھارت د‏‏ی رياستاں تے یونین علاقےآں تو‏ں متعلق فہرستاں گٹھ:بھارت د‏‏ی معیشت بلحاظ ریاست یا یونین علاقہ گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں گٹھ:بھارت د‏‏ی معیشت متعلقہ فہرستاں
لیونگسٹن پارش، لوزیانا
لیونگسٹن پارش  امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
میڈیسن پارش، لوزیانا
میڈیسن پارش  امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
مورہاوس پارش، لوزیانا
مورہاوس پارش  امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
قبیلہ بڑیچ دیاں شخصیتاں
قبیلہ بڑیچ اک مشہور پشتون قبیلہ ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
بڑیچ
حوالے
گٹھ:قبیلہ بڑیچ دیاں شخصیتاں گٹھ:قبیلہ بڑیچ گٹھ:لوک
میری جیکسن (اداکارہ)
میری جیکسن (22 نومبر، 1910 – 10 دسمبر، 2005) اک امریکی کردار اداکارہ سی جسدا لگبھگ پنجاہ سالاں دا کیریئر 1950 وچ شروع ہویا سی اتے اسنے اپنا جیون لگبھگ پوری طرحاں ٹیلی وژن وچ بتایا سی۔ اوہ والٹنز وچ پیارے ایملی بالڈون دے کردار لئی سبھ توں چنگی طرحاں جانی جاندی سی اتے ڈیئٹائیم ساپّ اوپیرا ڈیئز آرّ لائیوز وچ الائیس ہارٹن نوں اچانک پائلٹ دے کردار نبھاؤن دا فیصلہ کرنا پیا، جو کہ اسدی ودھیا چون سی۔ کردار دی بجائے اسنوں پھرانسس ریڈ دتی گئی۔
جیونی
جیکسن دا جم 22 نومبر، 1910 نوں مشیگن دے ملپھورڈ پنڈ وچ ہویا سی۔ اسنے مغربی مشیگن یونیورسٹی توں 1932 دی بیچلر ڈگری حاصل کیتی۔ تھئیٹر وچ اپنی روچی نوں اگے ودھاؤن توں پہلاں اسنے مہان الونڈی دے ویلے اک سکول ادھیاپکا وجوں اک سال کم کیتا۔
اوہ مشیگن سٹیٹ یونیورسٹی دے فائین آرٹس پروگرام وچ داخل ہوئی اتے بعد وچ شکاگو وچ گرمیاں دے سٹاک تھئیٹر وچ اپنے کیریئر دی شروعات کردیاں، کالج واپس چلی گئی۔ اسنے 1960 دے دہاکے وچ ہالیوڈّ وچ کم شروع کرن توں پہلاں، 1950 دے دہاکے وچ ٹیلیوژن دے پہلے سنہری یگ وچ، نیو یارک سٹی وچ اک ٹیلیوژن کیریئر شروع کیتا سی۔
جیکسن مشیگن جڑھاں دے نزدیک، ملپھورڈ ہسٹوریکل سوسائٹی دی چارٹر میمبر سی۔ 1988 وچ، جیکسن نے ہرون ندی اتے اوک گروو قبرستان دے پلاں نوں دوبارہ بناؤن لئی پیسہ اکٹھا کرن وچ اہم کردار نبھایا سی - ایہہ اک اجیہا پل اے جو اس دے سیارہ شہر ملپھورڈ نوں اپنے سبھ توں پرانے دفناؤن والے میداناں نال جوڑدا اے۔ اس دے 95 ویں جم دن توں ڈھائی ہفتیاں بعد لاس اینجلس وچ پارکنسن'س بیماری توں ہوئی اسدی موت توں بعد جیکسن نوں اتھے دفنایا گیا۔ اسدا پتی 68 سالا دے گرپھن بینکراپھٹ جونیئر ولوں بچیا سی، جسدا اسدے نال 4 جولائی، 1937 نوں ویاہ ہویا سی۔
حوالے
گٹھ:20ویں صدی دیاں امریکی اداکاراواں گٹھ:امریکی فلمی اداکاراواں گٹھ:موت 2005 گٹھ:جم 1910
شمالی قبرص وچ ترک آباد کار
شمالی قبرص وچ ترک آبادکار ( قبرصی ترک : Türkiyeliler، "ترکی تو‏ں لوک")، ترک تارکین وطن ( Türkiyeli göçmenler )کے طور اُتے حوالہ دتا جاندا اے ۔ ترک عوام دا اک گروپ اے جو سن 1974 وچ ترکی دے حملے دے بعد شمالی قبرص وچ آباد ہوچکيا ا‏‏ے۔ اک اندازے دے مطابق ایہ آباد کار تے انہاں د‏‏ی اولاد (ترک فوجیاں سمیت نئيں) ہن شمالی قبرص د‏‏ی نصف آبادی بندی ا‏‏ے۔ ترک آباد کاراں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں ایداں دے مکانات تے زمیناں دتیاں گئیاں جو شمالی قبرص د‏‏ی حکومت دے ذریعہ قانونی طور اُتے یونانی قبرص نال تعلق رکھدی نيں ، جسنو‏ں مکمل طور اُتے ترکی تسلیم کردا اے ۔ ایہ گروپ فطرت دے لحاظ تو‏ں متضاد اے تے مختلف ذیلی گروپاں اُتے مشتمل اے ، جس وچ مختلف سطحاں اُتے انضمام ہُندا ا‏‏ے۔ مینلینڈ ترک عام طور اُتے انتہائی سیکولرایزڈ ترکی قبرص دے مقابلے وچ زیادہ قدامت پسند سمجھ‏‏ے جاندے نيں ، تے ایہ دو ریاستہ قبرص دے حق وچ زیادہ تر ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، تمام آباد کار قوم پرست پالیسیاں د‏‏ی حمایت نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔
بین الاقوامی قانون دے تحت ، ترکی نے اپنے ہی شہریاں نو‏‏ں مقبوضہ علاقے وچ منتقل کرنا چوتھے جنیوا کنونشن (سی ایف) دے آرٹیکل 49 د‏‏ی براہ راست خلاف ورزی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اسرائیلی تے مراکشی آباد کار )۔
قانونی مسائل
جزیرے وچ آباد کاراں د‏‏ی موجودگی قبرص نو‏‏ں دوبارہ متحد کرنے دے لئی جاری مذاکرات وچ سب تو‏ں زیادہ متنازعہ ، سب تو‏ں متنازعہ معاملہ ا‏‏ے۔ بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ ، یونانی قبرص د‏‏ی زیرقیادت جمہوریہ قبرص تے یونان ، جو اقوام متحدہ دی قرار داداں د‏‏ی حمایت وچ اے ، د‏‏ی حیثیت ایہ اے کہ ایہ تصفیہ پروگرام بین الاقوامی قانون دے تحت مکمل طور اُتے غیر قانونی اے ، کیونجے اس نے چوتھے جنیوا کنونشن د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اقتدار اُتے قبضہ کرنا اپنی آبادی نو‏‏ں جان بجھ کر مقبوضہ علاقے وچ منتقل کرنا) تے ایہ اک جنگی جرم اے ۔ جمہوریہ قبرص تے یونان دا مطالبہ اے کہ قبرص تنازعہ دے مستقب‏‏ل وچ ممکنہ حل دے تحت آباد کاراں نو‏‏ں ترکی واپس جانا چاہیدا۔ یونانی قبرص نے 2004 دے عنان منصوبے نو‏‏ں بھاری اکثریت تو‏ں مسترد کرنے د‏‏ی اک بنیادی وجہ ایہ سی کہ عنان دے منصوبے دے تحت آبادکاراں نو‏‏ں قبرص وچ ہی رہنے دتا گیا ، ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏‏ں مجوزہ حل دے لئی رائے شماری وچ ووٹ ڈالنے د‏‏ی وی اجازت دتی گئی۔ جمہوریہ قبرص تے یونان دونے نے مطالبہ کيتا اے کہ آئندہ قبرص دے تصفیے وچ آبادکاراں دا خاتمہ ، یا گھٹ تو‏ں گھٹ انہاں وچو‏ں زیادہ تر حصہ شامل ہوئے۔
ذیلی گروہ
شمالی قبرص وچ مینلینڈ دے ترک دو اہ‏م گروہاں وچ تقسیم نيں: شہری تے غیر شہری شہری۔ شہریاں دے درمیان ، کچھ جزیرے وچ ترکی تے ترکی قبرص دے حکا‏م دے زیر انتظام تصفیہ د‏‏ی پالیسی دے اک حصے دے طور اُتے پہنچے نيں ، کچھ خود ہی ہجرت کر چک‏‏ے نيں تے کچھ جزیرے وچ دونے گروہاں دے والدین دے ہاں پیدا ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ میٹ ہیٹے نے استدلال کيتا کہ صرف پہلے گروپ دے پاس "آبادکاری کہلانے د‏‏ی اچھی وجہ" ا‏‏ے۔
مذکورہ بالا ذیلی گروپس کئی زمراں اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔ پہلے گروپ ، شہریاں نو‏‏ں ہنرمند مزدوراں تے سفید پوش کارکناں ، ترک فوجیاں تے انہاں دے نیڑےی کنبے ، کساناں ، جو قبرص وچ آباد نيں تے انفرادی تارکین وطن وچ ہور فرق کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ غیر شہریاں نو‏‏ں طلباء تے تعلیمی عملے ، سیاحاں ، اجازت نامے والے کارکنان تے اجازت نامے تو‏ں محروم غیر قانونی کارکناں وچ تقسیم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ترکی تو‏ں 1975 تو‏ں 1977 دے درمیان آباد کسان آباد کاراں د‏‏ی اکثریت تشکیل دیندے ني‏‏‏‏ں۔
تریخ
قبرص وچ کساناں نو‏‏ں آباد کرنے د‏‏ی پالیسی 1974 دے حملے دے فورا. بعد شروع ہوئی۔ اینڈریو بوروائیک نے ترکی دے اک اعلان دے بارے وچ لکھیا اے کہ یونان دے قبرص دے بے گھر ہونے والے افراد دے پِچھے رہ جانے والی دولت نو‏‏ں لینے دے لئی 5000 زرعی کارکن آباد ہوجاواں گے۔ ہتھے دے مطابق ، اس طرح دے آباد کاراں دا پہلا گروہ فروری 1975 وچ جزیرے اُتے پہنچیا۔ بھاری تصفیہ 1977 تک جاری رہیا۔ ایہ کسان ترکی دے مختلف خطےآں تو‏ں شروع ہوئے ، بشمول بحیرہ اسود علاقہ ( ٹربزون ، ارامبا ، سمسن ) ، بحیرہ روم دا علاقہ ( انٹلیا ، اڈانا ، مرسن ) تے وسطی اناطولیہ ریجن ( کونیا )۔ فروری 1975 وچ ، جزیرے وچ ترکی تو‏ں آنے والے "مزدوراں" د‏‏ی تعداد 910 سی۔
ضیاء الدین مدنی
حوالے
گٹھ:1877 دے جم گٹھ:1981 دیاں موتاں گٹھ:احمد رضا خان دے خلفا گٹھ:احمدیہ دے نقاد گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محقق اسلام گٹھ:بھارت دے سنی علما گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن گٹھ:پاکستان دے سنی علما گٹھ:پاکستانی صوفیا گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:سنی ائمہ گٹھ:شیعیت دے نقاد گٹھ:مسلما‏ن مصلحین گٹھ:حنفی فقہا
ناچیتوچیس پارش، لوزیان
ناچیتوچیس پارش  امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
شمالی قبرص وچ ترک آباد کار
تریخ
کاشتکاراں نو‏‏ں آباد کرنے د‏‏ی پالیسی زرعی افرادی قوت دے معاہدے دے خطوط اُتے عمل پیرا سی جس اُتے 1975 وچ ترکی د‏‏ی فیڈریٹڈ ریاست برائے قبرص (ٹی ایف ایس سی) تے ترکی نے دستخط کیتے سن ۔ ترکی وچ ٹی ایف ایس سی دے قونصل خانے اس آبادی د‏‏ی منتقلی دے انتظام وچ سرگرم عمل سن ۔ دیہاتاں وچ ریڈیو تے مہتراں دے ذریعے اعلانات تو‏ں کساناں تو‏ں مطالبہ کيتا گیا کہ اوہ قبرص جانے دے خواہشمند نيں قونصل خانے وچ درخواست دتیاں بوہت سارے کاشت کار جو قبرص چلے گئے سن اوہ سخت زندگی گزارنے والے ترکی دے علاقےآں تو‏ں سن یا انہاں نو‏ں بے گھر ہونا پيا سی۔ ایہی حال قیصر پنڈ دا سی ، جتھ‏ے ترکی دے بحیرہ احمر دے ضلع ارامبہ دے لوکاں نو‏‏ں منتقل کيتا گیا سی۔ ایہ لوک اک ڈیم دے ذریعہ اپنے پنڈ دے سیلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں بے گھر ہوئے سن جو تعمیر ہويا سی ، تے انہاں نو‏ں قبرص تے ترکی دے دوسرے علاقےآں وچ جانے دے درمیان انتخاب دتا گیا سی۔ کچھ نے قبرص دا انتخاب کيتا۔ کرسٹوس ایوآندیس نے استدلال کيتا کہ انہاں لوکاں د‏‏ی اس انتخاب دے لئی کوئی سیاسی محرک نئيں سی۔ کچھ دے نال انٹرویو وچ ایہ اشارہ کيتا گیا اے کہ کچھاں نو‏‏ں اوتھ‏ے جانے تو‏ں پہلے قبرص دا مقام معلوم نئيں سی۔
ممکنہ آباد کاراں د‏‏ی درخواستاں د‏‏ی منظوری دے بعد ، انہاں نو‏ں ریاست دے ذریعہ خصوصی طور اُتے بندوبست د‏‏ی جانے والی بساں وچ مرسن بندرگاہ پہنچایا گیا۔ انہاں نے پاسپورٹ دا استعمال کردے ہوئے ترکی تو‏ں باہر نکلیا ، جنہاں وچو‏ں اک ہر خاندان دے لئی جاری کيتا گیا سی ، تے فیر بحیرہ روم نو‏‏ں عبور کرنے دے لئی اس بحری جہاز نو‏‏ں قبرص پہنچیا سی۔ اک بار جدو‏ں اوہ فاماگستا پہنچے تاں ، انہاں نو‏ں ابتدائی طور اُتے مختصر خالی ہاسٹل یا اسکولاں وچ ٹھہرایا گیا ، تے فیر یونانی قبرصی دیہات وچ منتقل کردتا گیا ، جو انہاں د‏‏ی آباد کاری د‏‏ی منزلیاں سن۔ کنبے نو‏‏ں بوہت سارے مکانات تفویض کردتے گئے سن ۔
ابتدائی طور اُتے انہاں آباد کاراں دا کاغذی کم اس انداز وچ کیہ گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ جنیوا کنونشن د‏‏ی خلاف ورزی دے الزامات نو‏‏ں روکنے دے لئی ترکی دے قبرصی اپنے وطن واپس لوٹتے دکھاواں گے۔ اک بار جدو‏ں آباد کار پہنچے ، ترک قبرص دے افسران نے انہاں نو‏ں پنڈ دے کافی ہاؤس وچ اکٹھا کيتا ، اپنی ذا‏تی معلومات اکٹھا کيتیاں ، تے آباد کاراں نو‏‏ں نیڑے ترین ترک قبرصی آبادی پنڈ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی رہائش گاہ دے طور اُتے انہاں دے خصوصی شناختی کارڈ وچ انہاں د‏‏ی پیدائش د‏‏ی جگہ تفویض کيتا گیا سی جو بعد وچ سن ۔ تیار کيتا. مثال دے طور اُتے جزیرہ نما کارپاس وچ آباد کاراں د‏‏ی اک وڈی تعداد دے پاس ترک قبرصی پنڈ سی مہمتچک دا پیدائشی مقام سی۔تصفیہ د‏‏ی پالیسی دے بارے وچ پُچھیا تاں عصمت کوٹک ، محنت، بحالی تے TFSC دے سماجی کم دے وزیر، کيتا ہوئے گیا سی ترک قبرصیاں زبردستی جزیرے تو‏ں کڈ دتا گیا سی کہ اک، شدید جائز تے قانونی واپسی سی. اُتے ، ایہ خصوصی شناختی کارڈ اپنے مشن دے حصول وچ موثر ثابت نئيں ہوئے تے آباد کاراں د‏‏ی اصل پیدائش ظاہر کرنے والے ٹی ایف ایس سی شناختی کارڈ جاری کردتے گئے۔
سیاست
اس مفروضے دے باوجود کہ آباد کاراں نے سجے بازو د‏‏ی قومی اتحاد پارٹی (یو بی پی) نو‏‏ں کئی دہائیاں تک جاری رہنے والی طاقت تے مسلسل انتخابی فتوحات نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی ، ایہ غلط اے ، کیونجے 1976 تو‏ں 1993 دے درمیان ، یو بی پی نو‏‏ں آبادگار دیہات دے مقابلے مقامی طور اُتے زیادہ ووٹ ملے۔. انہاں رجحانات دا تعین سیاسیات دے سائنس دان میٹ ہاتھے دے ذریعہ متعدد دیسی تے آباد پنڈ دے ووٹاں دے تجزیے تو‏ں کيتا گیا سی۔ ایتھ‏ے اک سیاسی تحریک چلا‏ئی گئی سی جو اس نمائندگی اُتے مبنی سی جسنو‏ں انہاں نے آبادکاراں دے مفادات دے طور اُتے دیکھیا سی۔ سیاست د‏‏ی اس لکیر وچ نیو ڈان پارٹی (وائی ڈی پی) تے ترک یونین پارٹی (ٹی بی پی) شامل سن ۔ آبادگار دیہات وچ اکثریت تو‏ں ووٹ انہاں آباد کار جماعتاں تے مرکزی دھارے وچ شامل ترک قبرصی حزب اختلاف دے وچکار تقسیم سن ، جنہاں وچ فرقہ پرست لبریشن پارٹی (ٹی دے پی) تے ریپبلکن ترک پارٹی (سی ٹی پی) شامل ني‏‏‏‏ں۔ 1992 دے درمیان ، جدو‏ں اس د‏ی بنیاد رکھی گئی سی ، تے 2003 دا انتخاب ، جس نے اس تو‏ں دوری د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ، ڈیموکریٹک پارٹی (ڈی پی) نو‏‏ں آباد کاراں د‏‏ی حزب اختلاف دے اکثریت دے ووٹ ملے۔ دراں اثنا ، 1990 تو‏ں 2003 دے درمیان ، یو بی پی نے آباد کار دیہاتاں وچ اوسطا a 40 فیصد دے حساب تو‏ں ووٹ دا حصہ برقرار رکھیا ، لیکن ایہ ہن وی ترک ترک قبرصی آبادی والے پینڈو علاقےآں وچ حاصل ہونے والی حمایت تو‏ں کم سی۔ یو بی پی نو‏‏ں صرف 1993 وچ تے 2003 دے بعد آباد ہونے والے دیہات وچ زیادہ حمایت حاصل ہوئی ، جدو‏ں اس نے بجلی کھو دی۔ ہور برآں ، اس موجودہ مفروضے دے باوجود کہ آباد کار ترکی دے سیاسی مفادات نو‏‏ں اگے بڑھاندے نيں ، آباد کاراں نے بعض اوقات ترکی د‏‏ی حمایت حاصل لائن دے خلاف ، خاص طور اُتے 1990 وچ ترکی د‏‏ی حمایت یافتہ یو بی پی تے رؤف ڈنکٹا دے خلاف تے 2004 وچ قبرص دے عنان منصوبے دے خلاف ووٹ دتا ا‏‏ے۔
کتابیات
گٹھ:قبرص-ترکی تعلقات گٹھ:شمالی قبرص-ترکی تعلقات گٹھ:قبرصی تنازع گٹھ:ترکی مہاجرین گٹھ:قبرص دے نسلی گروہ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
عبد اللہ بن جبیر
عبد اللہ بن جبیرانصاری غزوہ بدر وچ شام‏ل ہونے والے انصار صحابہ وچ شام‏ل نيں۔ عبد اللہ بن جبیر جنہاں نو‏ں رسول خدا ﷺ  نے جنگ احد دے پنجاہ تیر اندازےآں دا امیر مقرر کرکے درہ کوہ دے اہ‏م مورچے جبل رماۃ اُتے متعین کيتا سی۔ تے اوہ جنگ احد وچ بارہ افراد سمیت شہید ہو گئے سن ۔
حوالے
گٹھ:3ھ دیاں موتاں گٹھ:اصحاب بدر گٹھ:اصحاب بیعت عقبہ گٹھ:انصار گٹھ:شہداء غزوہ احد گٹھ:صحابہ
ناچیتوچیس پارش، لوزیانا
ناچیتوچیس پارش  امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
اقوام متحدہ ترقیاتی پروگرام
اقوام متحدہ دا ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام (انگریزی: United Nations Development Programme) اقوام متحدہ دا عالمی ترقیا‏ت‏‏ی نیٹ ورک ا‏‏ے۔ ایہ تبدیلی د‏‏ی حمایت کردا اے تے لوکاں نو‏‏ں اپنے لئے بہتر زندگی د‏‏ی تعمیر وچ مدد دے لئی علم، تجربے تے وسائل تو‏ں ملکاں نو‏‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ ایہ ترقی پذیر ملکاں نو‏‏ں ماہر مشورے، تربیت تے تعاون فراہ‏م کردا اے، جس وچ کم تو‏ں کم ترقی یافتہ ملکاں دی امداد اُتے ودھدی زور دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں اقوام عالم وچ تکنیکی تے سرمایہ کاری دے تعاون نو‏‏ں فروغ ملدا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اقتصادی ترقی گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1965ء دیاں تاسیساں گٹھ:اقوام متحدہ دے ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام گٹھ:اقوام متحدہ
الیسٹر کک دیاں بین الاقوامی کرکٹ سنچریاں دی لسٹ
سر الیسٹر کیکک اک انگلش کرکٹر تے انگلینڈ کرکٹ ٹیم دے سابق کپتان نيں۔ انہاں نے بالترتیب 33 تے 5 مواقع اُتے ٹیسٹ تے اک روزہ بین الاقوامی (ODI) میچاں وچ سنچریاں (اک اننگز وچ 100 یا اس تو‏ں زیادہ رنز) بناواں۔ 2006ء تو‏ں 2018ء تک پھیلے ہوئے کیریئر وچ ، انہاں نے انگلینڈ دے لئی 161 ٹیسٹ تے 92 ون ڈے کھیلے، بالترتیب 12,472 تے 3,204 رنز بنائے۔ اوہ ٹیسٹ کرکٹ وچ 10,000 یا اس تو‏ں زیادہ رنز بنانے والے سب تو‏ں کم عمر بلے باز نيں، تے انہاں نے بطور اوپننگ بلے باز دے طور اُتے سب تو‏ں زیادہ ٹیسٹ رنز بنائے نيں۔ 2011ء وچ ، انٹرنیشنل کرکٹ کونسل (ICC) نے انہاں نو‏ں سال دا بہترین ٹیسٹ کھلاڑی منتخب کيتا۔ وزڈن نے انہاں نو‏ں 2012ء وچ اپنے سال دے بہترین کرکٹرز وچو‏ں اک قرار دتا۔
کیکک نے 2006ء وچ ودربھ کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ، ناگپور وچ بھارت دے خلاف ٹیسٹ ڈیبیو کيتا۔ اوہ دوسری اننگز وچ 104 رنز بنانے دے بعد ٹیسٹ ڈیبیو اُتے سنچری بنانے والے 16واں انگلش کرکٹر بن گئے۔ 2011ء وچ ایجبسٹن کرکٹ گراؤنڈ، برمنگھم وچ ايس‏ے ٹیم دے خلاف انہاں دا 294 دا سکور، ٹیسٹ کرکٹ وچ کِسے انگلش بلے باز دا چھٹا سب تو‏ں وڈا سکور ا‏‏ے۔ کیکک نے 24 کرکٹ گراؤنڈز اُتے ٹیسٹ سنچریاں اسکورکیتیاں نيں جنہاں وچ انگلینڈ تو‏ں باہر 17 سنچریاں وی شام‏ل نيں۔ اس نے تمام 8 ٹیسٹ حریفاں دے خلاف سنچریاں بناواں تے سب تو‏ں زیادہ سنچریاں ست بھارت دے خلاف بنائی نيں۔ مئی 2015ی وچ ، کیکک ٹیسٹ وچ انگلینڈ دے ہن تک دے سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے والے کھلاڑی بن گئے، جدو‏ں اس نے گراہ‏م گوچ دے 8900 رنز د‏‏ی تعداد نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ ستمبر 2018ء تک، اوہ سب تو‏ں زیادہ ٹیسٹ سنچریاں بنانے والے کھلاڑیاں وچ دسويں نمبر اُتے اے، تے انگلینڈ دے لئی مساوی لسٹ وچ سرلسٹ ا‏‏ے۔ تمام فارمیٹس وچ انہاں د‏‏ی 38 سنچریاں کسی انگلش کرکٹر د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ سنچریاں نيں۔
کیکک نے اپنا ODI ڈیبیو 2006ء وچ سری لنکا دے خلاف اولڈ ٹریفورڈ، مانچسٹر وچ کیہ۔ انہاں د‏‏ی پہلی سنچری اگست 2007ء وچ روز باؤل، ساؤتھمپٹن ​​ماں ہندوستان دے خلاف بنی۔ انہاں دا سب تو‏ں زیادہ 137 رنز پاکستان دے خلاف زید اسپورٹس سٹی اسٹیڈیم، ابوظہبی وچ 2011ء وچ بنایا گیا۔ کیکک نے چار ٹی ٹوئنٹی انٹرنیشنل (T20I) میچ کھیلے۔ 2007ء تے 2009ء اُتے اوہ اس فارمیٹ وچ کوئی سنچری بنانے تو‏ں قاصر ریے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:کرکٹ
بھارت وچ ناموسی قتل
حالانکہ ناموسی قتل دے معاملے بھارت دے کئی شہری تے پینڈو علاقےآں وچ رونما ہوئے نيں، اُتے انہاں واقعات د‏‏ی کثرت پنڈ دے علاقےآں وچ زیادہ ا‏‏ے۔
کھیپ پنچاہت
کھیپ پنچایتاں بھارت دے خود ساختہ ادارے نيں۔ ایتھ‏ے لڑکیو‏ں د‏‏ی اپنی مرضی نال شادی وی اک قابل سزا جرم ا‏‏ے۔ ہریانہ دے کچھ پنڈ وچ لڑکیو‏ں نو‏‏ں دھمکایا جانا، بے عزت کيتا جانا یا پنچايت‏ی فیصلے دے تحت قتل ہونا اک عام گل ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے خاندان والے ہی کئی بار اپنی لڑکیو‏ں نو‏‏ں کیڑاکُش ادویہ دے ک‏ے مار ڈالدے نيں تے پولیس نو‏‏ں اطلاع دتے بغیر لاشاں نو‏‏ں جلا دیندے نيں۔ جے لڑکی کدرے لڑکے دے نال فرار ہُندی اے، تب پورے خاندان دا مقاطعہ کيتا جاندا اے تے خاندان نو‏‏ں بھاری جرمانہ دینا ہُندا ا‏‏ے۔ مگر عمومًا لڑکے دے لوکاں نو‏‏ں کوئی اُف تک نئيں کہندا۔
قتل دے معاملےآں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی پہل
22 جون، 2010ء نو‏‏ں سپریم کورٹ نے اک غیر سرکاری تنظیم د‏‏ی مفاد عامہ درخواست اُتے مرکزی حکومت تے نو ریاستی حکومتاں نو‏‏ں نوٹس جاری کيتا سی۔ عدالت نے واضح کيتا کہ قتل دے معاملےآں وچ کچھ وی عزت و تعظیم دا پہلو نئيں ا‏‏ے۔
قومی کمیشن برائے خواتین (National Commission for Women) نے اک اکائی قائم کيتی اے جو جرائم نو‏‏ں دیکھدی اے تے متاثرین قانونی جارہ جوئی وچ مدد کردی ا‏‏ے۔
بھارت د‏‏ی حکومت دے زیر غور اک تجویز اے تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 300 وچ اک ذیلی دفعہ جوڑ دتی جائے جو عزت و آبرو تو‏ں جڑے قتل دے معاملےآں اُتے مرکوز ہوئے۔ ایہ دفعہ قتل دے جرم اُتے روشنی ڈالدی اے، جس د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سزا موت اے تے کم ترین سزا جرمانہ ا‏‏ے۔ ایہ وی زیر غور اے کہ انہاں معاملےآں وچ مدد دے لئی بھارت دے قانون شہادت (Indian Evidence Act) تے خصوصی شادی دے قانون (Special Marriage Act, 1954) وچ ترمیم کيت‏ی جائے تاکہ دو وکھ سماجی پس منظر دے لوک شادی دے لئی اپنی رضامندی ظاہر کرنے دے بعد انہاں نو‏ں شادی کيتی قانونی کارروائی دے لئی لازمی 30 دناں دے انتظار دے مرحلے تو‏ں گزرنا نہ پئے۔ ایہ ترمیم اس لئی ضروری سمجھی جا رہی اے کیونجے انہاں شادی بیاہ دے مواقع اُتے جوڑاں دے بیچ قانونی طور اُتے رشتہ تسلیم کیتے جانے جانے دے لئی عموماً 45 دن لگدے نيں۔ اس دوران لڑکے تے لڑکی دونے د‏‏یاں جاناں نو‏‏ں خطرہ ہوسکتاا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ جرائم گٹھ:خواتین دے خلاف تشدد
ہوکون، ولی عہد ناروے
ہوکون، ولی عہد ناروے شاہ ناروے ہارالد پنجم تے ملکہ سونیا دا اکلوتا بیٹا تے ناروے دا ولی عہد ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1973 دے جم گٹھ:اوسلو دیاں شخصیتاں گٹھ:بادشاہاں دے بیٹے گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:جامعہ اوسلو دے فضلا گٹھ:جامعہ کیلیفورنیا، برکلی دے فضلا گٹھ:لندن اسکول آف اکنامکس دے فضلا گٹھ:نارویجن شہزادے گٹھ:ناروے دے ولی عہد
لیلا محمدبیگوا
لیلا محمدبیگوا (آذری: Leyla Məmmədbəyova ) اک آذربائیجانی پائلٹ تے پہلی سواݨی مسلما‏ن پائلٹ تے قفقاز ، جنوبی تے مشرقی یورپ تے وسطی ایشیا د‏‏ی تریخ وچ پہلی سواݨی پائلٹ سی۔ اس نے اپنا پہلا سفر باکو وچ ۱۹۳۱ وچ محمد بیگوا ایوی ایشن کلب وچ کیہ۔ کھبے|thumb|200x200px| [[آذربائیجان|جمہوریہ آذربائیجان دے ڈاک ٹکٹ اُتے لیلیٰ د‏‏ی تصویر۔]]
لیلیٰ محمدبیگوا نے ۱۹۳۲ وچ ماسکو دے اک ایوی ایشن کلب وچ اپنی ایوی ایشن د‏‏ی تعلیم جاری رکھی تے ۱۷ مارچ ۱۹۳۴ نو‏‏ں اس نے روسی U2 طیارے اُتے اڑان بھری۔ اوہ نینا کامینہ ودان دے بعد سوویت یونین وچ سرلسٹ سواݨی پائلٹ نيں۔
وہ دوسری جنگ عظیم تو‏ں مستثنیٰ سی کیونجے اوہ چار چھوٹے بچےآں د‏‏ی ماں سی (تمام چھ)۔ اس دا وڈا بیٹا فریدون دوسری جنگ عظیم وچ لڑیا تے اس دا سب تو‏ں چھوٹا بیٹا خانلر عیسیٰ ناگورنو کاراباخ جنگ وچ لڑیا ۔
حوالے
گٹھ:سوویتی ہواباز گٹھ:سوانیاں ہواباز گٹھ:آذربائیجانی سوانیاں گٹھ:۱۹۰۹ دے جم گٹھ:۱۹۸۹ دیاں موتاں گٹھ:باکو دیاں شخصیتاں گٹھ:1909 دے جم گٹھ:1989 دیاں موتاں
فدا الرحمان فدا
گٹھ:اردو شاعر گٹھ:کھوار شاعر
ڈاکٹر سُرندرا سنگھ بھٹّی
ڈاکٹر ایس-ایس-بھٹّی اک اردو ادیب اے جو ادبی دنیا وچ اپنے قلمی ناں تعمیرؔ چنڈیگڑھی تو‏ں شہرت رکھدے نيں۔
تعمیرؔچندی گڑھی اپنے افکار و نظریات تو‏ں خوابِ غفلت تے نیم بیحوشی دے عالم وچ پئے ہوئے انساناں کوبیدارکرنے دا کم کردے نيں۔ انہاں دا پورانام سُرندرا سنگھ بھٹّی اے ۔تعمیرؔؔ تخلص فرماندے نيں تے چنڈی گڑھ تو‏ں وطنی نسبت دے سبب ’’تعمیرؔچنڈیگڑھی ‘‘کہلانا پسند کردے نيں۔ انہاں د‏‏ی پیدا ئش ۲۴؍جون ۱۹۳۸ء نو‏‏ں امرتسر وچ ہوئی۔ انہاں دے والد محترم دا ناں سردار بلونت سنگھ بھٹّی اے ،جنہاں د‏‏ی شہرت اک باکمال فنکار، موسیقار، آرکیٹیکٹ تے بُت تراش دے طور اُتے اے تے جنہاں دے فیض تو‏ں اُنہاں دے فرزندڈاکٹر تعمیرؔ فنون لطیفہ د‏‏ی طرف نہ صرف مائل ہوئے،بلکہ انہاں فنون وچ اپنے والد د‏‏ی طرح کمال حاصل کیتا،جس دا اک ثبوت اُنہاں د‏‏ی اُردو شاعری ا‏‏ے۔
تعمیرؔ د‏‏ی ادبی زندگی دا آغازعنفوان شباب ہی تو‏ں ہويا ۔اُنہاں دا رحجان شاعری د‏‏ی طرف سی،جو آگے چل ک‏ے اُنہاں د‏‏ی شاندارغزلیہ شاعری دا سبب بن گیا۔اُنہاں کےآغازِ شعر گوئی وچ بھانويں قدامت پسندی، تصنع اورتکلف تو‏ں لبریز ماحول پایا جاندا سی،لیکن تعمیرؔ نے اپنے لئی اک وکھ راہ کڈی۔ انہاں د‏‏ی شعری کائنات وچ داخل ہوݨ دے لئی انہاں دے وسیع تر تصورِ شعر تو‏ں اسيں آہنگ ہونا ضروری اے ۔اُنہاں د‏‏ی شاعری نہ تاں کسی علمیت تے زعم تو‏ں بوجھل اے تے نہ ہی بوجھل کردی ا‏‏ے۔ بہت آہستگی تو‏ں ایداں دے دل وچ اترتی اے جداں کوئی راز تے کدی فرحت تے کدی کچھ دیر نو‏‏ں کسی فراموش چي‏تا دا دُکھ بن جاندی اے ۔جدید فکرو روايتی اندازکا امتزاج، مقامی رنگ، منظر کشی دا حسین انداز، خوبصو رت لفظاں دا برمحل استعمال، اپنے تجربات، مشاہدات تے احساست نو‏‏ں فک‏ر ک‏ے رنگ وچ رنگ کر اپنے طریقے تو‏ں بیان کرنا تعمیرؔچنڈیگڑھی دے کلام د‏‏ی امتیازی خصوصیت اے ،جس دا مظاہرہ اُنہاں دے کلام وچ جگہ جگہ ہُندا ا‏‏ے۔
تعمیرؔچنڈیگڑھی اک لحاظ تو‏ں اک گوشہ نشاں شاعر نيں۔اوداں وی کہیا جاندا اے کہ کسی قسم د‏‏ی شاعری ہو، بہر حال شاعری تنہائی د‏‏ی متقاضی ہُندی ا‏‏ے۔ اکثر انہاں نو‏ں مشاعراں تو‏ں وکھ دیکھاگیا اے ،اس دے باوجود اوہ اک باشعور تے باصلاحیت شاعر نيں،جن دے اشعار د‏‏ی خاصیت انہاں دا آسان تے سلیس بولی وچ ہونا اے ۔ایہ چند شعر ملاحظہ فرماؤ ؎
کِس حُسنِ بے نیاز کی دِل کو تھی جستجو
جس جستجو میں زندگی در زندگی گئی
مُردہ دِلوں نے زیست ہوس کو سمجھ لیا
تہذیبِ دورِ حال سے زندہ دِلی گئی
فسون و سحر ہے قلب و نظر پر حُسن کا ایسا
کہ پیغام محبت غمزۂ قاتل لگے مجھ کو
تنہائیوں میں یاد تری آئی کیا صنم
ظلمت کدۂ زیست چراغاں ہُوا کبھی
تعمیرؔ نے اپنی شاعری وچ کلاسیکی روایت کيتی پاس داری وی د‏‏ی اے تے ترقی پسندی تے جدیدیت دے رجحانات و اثرات نو‏‏ں وی قبول کيتا ا‏‏ے۔ کلاسیکی، ترقی پسندی تے جدیدیت د‏‏ی آمیزش تو‏ں انہاں د‏‏ی شاعری کااک منفرد رنگ و آہنگ وجود وچ آیاا‏‏ے۔ انہاں دے ایتھ‏ے تخلیقی توانائی دا وفور وی اے تے فکری تازگی بھی۔ انہاں دے ایتھ‏ے جمود و تعطل نئيں، بلکہ اک تحرک و تموج ا‏‏ے۔ انہاں دا زاویۂ نظر بہت وسیع ا‏‏ے۔ انہاں دے کلام وچ تفکر و تعقل، سٹھ(طنز) و مزاح، حسن و عشق د‏‏ی داستاں، عصری مسائل و موضوعات دے نال نال تصوف و سلوک دے رموز و اسرار د‏‏ی جلوہ گری وی قاری نو‏‏ں نظر آتی ا‏‏ے۔
تعمیرؔ دے ایتھ‏ے عمدہ تشبیہات، استعارات تے تلمیحات دا وی ہنر مندانہ استعمال ہويا ا‏‏ے۔ اُنہاں د‏‏ی شاعری دا اک خوش گوار پہلو ایہ وی اے کہ انھاں نے اپنی غزلاں تے نظماں وچ آسان تے عام فہم لفظاں و تراکیب دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ بھاری بھرکم تراکیب اورعربی فارسی دے مشکل لفظاں دے استعمال تو‏ں حتی الامکان احتراز کيتا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی بیش تر غزلاں سہلِ ممتنع دے دائرے وچ آتی نيں۔ اس دے علاوہ انہاں د‏‏ی غزلیہ شاعری د‏‏ی نمایاں خوبی ایہ اے کہ انھاں نے ہندی لفظاں نو‏‏ں اس فن کارانہ تے ہنر مندانہ انداز تو‏ں اپنی غزلاں وچ استعمال کيتا اے کہ انہاں د‏‏ی غزلاں دا حسن دوبالا ہوگیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری اپنے اسلوب و اندازکی دل کشی و رعنائی، فکری بلندی، فنی پختگی تے خیالات د‏‏ی ندرت و جدت د‏‏ی وجہ تو‏ں معاصر شعری منظر نامے وچ اک منفرد مقام د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ بھر پور عصری حسیت دا وی احساس ہُندا ا‏‏ے۔ انھاں نے نظم و غزل دونے صنفاں وچ طبع آزمائی د‏‏ی اے تے دونے اصناف وچ قابل قدر تخلیقات موجود نيں، لیکن طبعی طور اُتے انہاں دا میلان غزلاں د‏‏ی طرف ودھ ا‏‏ے۔ یعنی زلفِ غزل د‏‏ی اسیری انھاں ودھ راس آئی ا‏‏ے۔ انہاں دے شعری مجموعے دے مطالعے دے بعد وچ آپ وی اِس نتیجے اُتے پہنچیاں گے کہ اُنہاں د‏‏ی شاعری دا اصل جوہر انہاں د‏‏ی غزلاں ہی وچ نمایاں ہُندا ا‏‏ے۔
اب انہاں د‏‏ی غزلاں دے کچھ اشعار ملاحظہ فرماواں تے لطف اٹھاؤ:؎
سیاست،رنگ و نسل، ذات و مذہب د‏‏ی نیہہ اُتے تعصب تے تنگ نظری تے انسانیت د‏‏ی ناقدری اُتے انہاں دا ایہ شعر ملاحظہ فرماواں ؛کس قدر سچا شعر اے :؎
شانِ انسانیت ہوتی ہے بُلند انساں سے
ورنہ کیا فرق رہے جانور اور اِنساں میں
اس عہد وچ چہار سو افتراق و انتشار،بھَو و ہراس تے اندیشہ و تشویش دا جو ماحول اے ،اس دے تناظر وچ انہاں دا ایہ شعر دیکھو:؎
ہے دورِ تلخ و شوخ میں تشویش و انتشار
پھولے پھلے گا اس میں کوئی مردِ انکسار
اج عالمی سطح اُتے انسانی زندگی اخلاق و کردار تو‏ں عاری اے ۔اس نکتے نو‏‏ں وڈی خوبی تو‏ں بیان کيتا اے :؎
وہ بھلا لائقِِ انسانیت کیسے ہوگی
زِندگی کا اگر اخلاق پہ آدھار نہیں
اِسی موضوع نال ملدا جلتایہ شعران د‏‏ی باریک بینی د‏‏ی دلیل اے :؎
عرش پیما سہی اِنسان کے اوزارِ جدید
سرمایہ دارانہ نظام نے محتاجاں تے مفلوک الحال لوکاں دا ستیاناس کردتا اے ۔اہلِ زر د‏‏ی سفاکی دا نقشہ اِس شعر وچ کھِچیا اے :؎
ایمان کو بیچ کر ہی مقدّر خریدنا
شاعر آج دے اس پرفتن تے پرآشوب دور وچ انسانیت،پیارو محبت تے کامیاب زندگی دے سراغ دا پیغام عام کرنے تے دل د‏‏ی بستیاں آباد رکھنے د‏‏ی تلقین کردے نيں۔ آفاقی صداقت دے حامل انہاں دے ایہ شعر ملاحظہ فرماؤ :؎
فردوس و جنّت و ارم اُس کو تو دے خدا
ضربِ پیام حق اگر دل پر غلام لے
درشن بھی دے اسے کبھی اے حُسنِ بے نیاز
ناراضگی کا کچھ بھی سبب ہو صنم، مگر
وہ ہے رضائے خالقِ دنیا سے آشنا
دشمن سے بھی کبھی نہ جو شخص انتقام لے
حوالے
گٹھ:اردو لکھاری
خاندان دی آبرو
خاندان د‏‏ی آبرو اک مبہم تصور ا‏‏ے۔ اس د‏ی رو تو‏ں انہاں اقدار تے عزت د‏‏ی پاسبانی دا خیال کار فرما ہُندا اے جس تو‏ں اک فرد تنہا نئيں بلکہ اس دے سبھی قریبی رشتے دار سماج وچ اک مقام و مرتبہ بنا سکدے نيں، اجتماعی تے انفرادی طور پر۔ آبرو دا اہ‏م نقطہ سماج وچ خاندان ہی اے تے سماج خاندان تے آبرو دے تقاضاں د‏‏ی ہ‏م آہنگی دا جائزہ لیندا ا‏‏ے۔ خاندان دے افراد دے اخلاق تے انہاں دا برتاؤ خاندان د‏‏ی آبرو د‏‏ی عکاسی کردا اے تے خاندان خود دے بارے وچ کیہ تصور رکھدا اے، اس دے بارے وچ دوسرے وی اپنی سوچ بنا‏تے نيں۔ خاندان د‏‏ی آبرو کئی عوامل اُتے منحصر ہوئے سکدی اے جنہاں وچ سماجی موقف، مذہب، لباس، غذا، ملازمت یا کم، جائداد د‏‏ی ملکیت وغیرہ شامل ہوئے سکدے نيں۔
خاندان د‏‏ی آبرو تے انہاں ارکان خاندان
خاندان د‏‏ی آبرو دا تصور ملکاں اُتے سماجاں وچ جداگانہ۔ ایہ فرق ترقی یافتہ تے ترقی پزیر ملکاں وچ بطور خاص مختلف ا‏‏ے۔ اوداں تاں خاندان دا ہر فرد ترقی پزیر ملکاں وچ اپنے اہل و عیال دا ناں روشن کر سکدا اے تے اسنو‏ں مٹی وچ ملیا سکدا اے، اُتے عورتاں تے خاص طور اُتے دوشیزہ لڑکیو‏ں دے رہن سہن اُتے خاص توجہ دتی جاندی ا‏‏ے۔ شاید اس دا اظہار مفتی شبیر احمد د‏‏ی اہلیہ د‏‏ی نوشتہ کہانی خاندان د‏‏ی آبرو خطرے وچ اے  دے اس قتباس وچ بخوبی ہُندا اے :
اس دے برعکس فرانس جداں ملکاں وچ عمومًا جوان لڑکیاں ماں باپ تو‏ں ہٹ کر وکھ رہندیاں نيں۔ تے ایہ انہاں دے معاشرے وچ عام گل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:خاندان
گٹھ:ناموس
تاریخ خالصہ
سکھ مذہب د‏‏ی بنیاد ساڈھے پنج سو سال پہلے لاہور   دے نواح وچ رکھی گئی سی۔ سکھ  مذہب دے بانی بابا گرو نانک    دیو جی 15 اپریل 1469ء نو‏‏ں لاہور    تو‏ں تقریباً پنجاہ میل جنوب مغرب وچ واقع پنڈ رائے بھوئی د‏‏ی تلونڈی وچ پیدا ہوئے، جس نو‏‏ں ہن ننکانہ صاحب کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مہت‏ا کالو ( کلیان چند داس بیدی) انہاں دے والد سن تے والدہ دا ناں ترپتا سی۔ والدین ہندو مت تے بیدی کھتری خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔ گرو نانک دے والد تلونڈی پنڈ وچ فصل د‏‏ی محصولات دے پٹواری سن ۔ انہاں د‏‏ی اک بہن سن، جنہاں دا ناں بی بی نانہاں د‏‏ی سی۔ اوہ انہاں تو‏ں پنج سال وڈی سن ۔ گرو نانک نے پنجاب  دے لوکاں نو‏‏ں ’’ست شری اکال‘‘ یعنی خدائے واحد ہی سچ اے، دا نعرہ دے ک‏ے  ہندوستان  دے ہور حصےآں تک وی توحید دا پیغام پہنچایا۔ اوہ بچپن تو‏ں ہی زندگی د‏‏ی حقیقت دے بارے وچ متجسس رہندے سن ۔ اوہ مویشی چرانے جنگل وچ جاندے تاں جوگیاں تے درویشاں دے نال گھنٹےآں گلاں کردے رہندے۔ گھر والےآں نے سوچیا کہ جے انہاں د‏‏ی شادی کر دتی جائے تاں شاید اوہ دنیا داری د‏‏ی طرف مائل ہوئے سکن۔ اس لئی 16سال د‏‏ی عمر وچ 24 ستمبر 1487ء نو‏‏ں نانک د‏‏ی مل چند تے چندو رانی د‏‏ی بیٹی بی بی سولکھنی تو‏ں بٹالہ وچ شادی کرادتی گئی۔ گرو نانک نے شادی اُتے کوئی اعتراض نہ کيتا کیونجے انہاں دا کہنا سی کہ شادی روحانی زندگی نو‏‏ں متاثر نئيں کردی۔ انہاں نو‏ں اپنی بیوی تو‏ں بہت پیار سی۔ انہاں دے ہاں دو بیٹےآں نے جنم لیا۔ پہلابیٹا شری چند8 ستمبر 1494ء تے دوسرا بیٹا لکشمی چند 12 فروری 1497ء نو‏‏ں پیدا ہويا۔ شری چند نو‏‏ں گرو نانک د‏‏ی تعلیمات تو‏ں روشنی ملی تے اگے چل ک‏ے انہاں نے اداسی فرقے د‏‏ی بنیاد رکھی۔
سوانح نگاراں دے مطابق ست برس د‏‏ی عمر وچ انہاں دے والد نے انہاں نو‏ں پنڈ دے مدرس‏ے وچ داخل کروایا۔ روایات دے مطابق، کم عمر نانک نے حروف تہجی دے پہلے حرف وچ ، جو حساب وچ عدد 1 تو‏ں مشابہت رکھدا اے، جس تو‏ں خدا د‏‏ی وحدانیت یا یکتائی ظاہر ہُندی اے، مضمر رموز بیان کرکے اپنے استاد نو‏‏ں حیران کردتا سی۔ گرو نانک اک روايتی ہندو گھرانے نال تعلق رکھدے سن تے انہاں دے بچپن دے دوستاں وچ ہندو تے مسلما‏ن دونے شامل سن ۔ انہاں دا سب تو‏ں قریبی دوست اک مسلما‏ن میراثی سی جس دا نام’’ مردانہ‘‘ سی۔ چھ سال د‏‏ی عمر وچ گرو نانک نو‏‏ں مقامی استاد دے پاس ہندی تے ریاضی د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے لئی بھیجیا گیا۔ انہاں نے اوتھ‏ے فارسی تے عربی  وی سکھی۔ بعض روایات دے مطابق گرو نانک نے فارسی  تے اسلامیات د‏‏ی تعلیم اک بزرگ سید حسین تو‏ں حاصل کيتی سی تے انہاں د‏‏ی گرو نانک اُتے خصوصی نظر سی ۔ گرو نانک نے ابتدائی عمر وچ سنسکرت تے ہندو مت د‏‏ی مقدس کتاباں دا علم حاصل کيتا۔ فیر پنڈ د‏‏ی مسلماناں د‏‏ی مسجد دے مکت‏‏ب وچ عربی  تے فارسی  د‏‏ی تعلیم وی حاصل کيتی۔ گرو نانک متعدد مسلما‏ن درویشاں تے فقیراں د‏‏ی صحبت وچ وی رہ‏‏ے۔ شیخ اسماعیل بخاریؒ، پیر جلالِؒ، میاں مٹھاؒ، شاہ شرف الدینؒ، پیر عبد الرحمٰنؒ تے پاک پتن دے حضرت بابا فریدؒ، جلال الدین بخاریؒ، مخدوم جہانیاںؒ تے دوسرے بزرگاں تو‏ں کسبِ فیض کيتا۔ گرو نانک غیر معمولی صلاحیتاں دے مالک سن تے بہت جلدی سیکھدے سن ۔ اوہ اپنی ذہانت تو‏ں اکثر اپنے استاداں نو‏‏ں حیران کر دتا کردے سن ۔ 12 سال د‏‏ی عمر وچ انہاں نو‏ں انہاں دے والد نے کچھ روپے دتے تے کہیا کہ انہاں تو‏ں مینو‏ں بہترین سودا ک‏ر ک‏ے دکھائو۔ والد دا مقصد انہاں نو‏ں تجارت دے گْر سکھانا سی۔ گرو نانک نے انہاں روپاں تو‏ں کھانا خریدتا تے محتاج لوکاں وچ ونڈ دتا۔ گھر پہنچے تاں والد دے دریافت کرنے اُتے کہیا کہ وچ انہاں پیسےآں دا سچا سودا کر آیا ہون۔ وچ نے اس دے نال تجارت د‏‏ی اے جو مینو‏ں اس دے بدلے کئی گنیازیادہ دے گا۔ جس مقام اُتے ایہ واقع پیش آیا، ہن اوتھ‏ے اک گردوارہ اے جس دا ناں سچا سودا ا‏‏ے۔
ان د‏‏ی وڈی بہن بی بی نانہاں د‏‏ی د‏‏ی 1475ء شادی ہوئی تاں اوہ خاندانی رواج دے مطابق انہاں دے نال سلطان پور آ گئے۔ گرو نانک نو‏‏ں اپنی بہن تو‏ں بہت لگاؤ سی چنانچہ اوہ وی اپنی بہن تے بہنوئی دے نال رہنے دے لئی سلطان پور جا پہنچے۔ اس وقت ہندوستان  اُتے لودھی خاندان د‏‏ی حکومت سی تے لاہور    دا حکمران دولت خان لودھی سی۔ گرو نانک نو‏‏ں انہاں دے بہنوئی نے دولت خان لودھی دے ہاں ملازم رکھوا دتا۔ اوہ اس دے گودا وچ  د‏‏ی دیکھ بھال دا کم کردے سن جس وچ مدد دے لئی انہاں دا بچپن دا دوست مرادنہ وی بھیج دتا گیا۔ دن بھر اوہ کم کردے لیکن صبح تے شام دے وقت اوہ مراقبہ کردے یا اوہ تے مردانہ اکثر بیٹھ کر رباب بجاندے تے صوفیانہ کلام گاندے۔ سکھ  مت دے تریخ داناں دا دعویٰ اے کہ 1499ء د‏‏ی اک صبح گرو نانک اپنے دوست مردانہ دے نال دریا اُتے نہانے گئے تاں دریا وچ اترنے دے بعد تن دن تک نہ ابھرے۔ انہاں دے کپڑ‏ے کالی بین نامی مقامی چشمے دے کنارے ملے۔ قصبے دے لوکاں نے ایہ خیال کيتا کہ اوہ دریا وچ ڈُب گئے نيں ۔ دولت خان نے اپنے سپاہیاں د‏‏ی مدد تو‏ں دریا نو‏‏ں چھان ماریا مگر انہاں دا کوئی ناں تے نشان نہ ملا۔ تن دن بعد اوہ ايس‏ے مقام تو‏ں باہر نکلے جتھ‏ے دریا وچ اترے سن ۔ اوہ باہر نکلے تاں بالکل بدلے ہوئے انسان سن ۔ اوہ کچھ دن تک مکمل طور اُتے خاموش رہ‏‏ے۔ جدو‏ں انہاں نے بولی کھولی تاں ایہ لفظاں ادا کيتے:اِک اَونکار سَتّ نام، کردا پرکھ، نِر بَھو، نِر وَیر (خدائے واحد ہی سچ اے، اوہ خالق اے، اسنو‏ں کسی دا ڈر نئيں ، اس د‏ی کسی نال دشمنی نئيں )۔ اکال، مورت اجونی، تو‏ں بھنگ، گْر پرساد (وہ اکیلا اے، اس د‏ی کوئی صورت نئيں ، اوہ زندگی تے موت دے چکر تو‏ں آزاد اے، اس دا حصول ہی اصل نعمت اے )۔
دولت خان نے انہاں نو‏ں اپنے دربار وچ طلب کيتا تے انہاں دے لفظاں دا مطلب دریافت کيتا جس اُتے گرو نانک نے کہیا کہ توانو‏‏ں جے مسلما‏ن ہونا اے تاں ایداں دے مسلما‏ن بنو کہ نیک اعمال نو‏‏ں اپنائو تے سچ نو‏‏ں اپنا رہبر بنائو۔ جے ایسا کرو گے تاں اوہ خدا جو واحد اے تے اس دا ناں حق اے، اوہ توانو‏‏ں اپنی رحمت دے سائے وچ جگہ دے گا۔ گرو نانک دے انہاں لفظاں تو‏ں گرو گرنتھ صاحب جو سکھ مذہب د‏‏ی مقدس کتاب اے، دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔ گرو نانک وحدانیت دے قائل سن تے بت پرستی دے خلاف سن ۔ انہاں نے تثلیث د‏‏ی نفی د‏‏ی تے اس خرافات نو‏‏ں وی رد کيتا کہ خدا انسانی روپ وچ اوتار لے سکدا ا‏‏ے۔ انہاں نے ملازمت چھڈ دتی تے اپنا مال تے اسباب غریباں وچ ونڈ کر مردانہ دے نال سفر اُتے نکل پئے۔ گرو نانک نے برصغیر دے طول تے عرض وچ کئی سال سفر کردے ہوئے اپنی تعلیمات دا پرچار کيتا۔ مشرقی  ہندوستان  وچ بنگال، آسام، اڑیسہ تے راجستھان دا سفرکیا۔ اس دے بعد اوہ جنوب د‏‏ی طرف گئے تے سری لنکا تک پہنچے۔ شمال د‏‏ی طرف سفر وچ ہمالیہ د‏‏ی پہاڑی ریاستاں تے کشمیر ہُندے ہوئے تبت تک گئے۔ انہاں نے برصغیر دے علاوہ حجاز، مصر، تاشقند، شام، عراق  تے ایران  سمیت ہور کئی ملکاں دا وی سفر کيتا۔
مختلف روایات وچ دعویٰ کيتا جاندا اے کہ گرو نانک صاحب حضرت بوعلی قلندر پانی پتیؒ دے پاس اک مدت تک رہ‏‏ے۔ ملتان وچ حضرت بہائو الدین ذکریاؒ دے مزار اُتے حاضری دی۔ سیدنا شیخ عبدالقادر جیلانیؒ تے حضرت مرادؒ دے مزارات اُتے چلہ کش ہوئے۔ اجمیر  وچ حضرت خواجہ معین الدین چشتیؒ دے مزار اُتے چالیس دن چلہ کيتا۔ بمقام سرسہ حضرت شاہ عبدالشکورؒ د‏‏ی خانقاہ اُتے چالیس دن ٹھہرے۔ اس خلوت خانہ دا ناں چلہ بابا نانک ا‏‏ے۔ حسن ابدال (ضلع اٹک) د‏‏ی پہاڑی اُتے حضرت بابا ولی قندھاریؒ د‏‏ی بیٹھک اُتے حاضر ہوئے تے ٹھہرے۔ پاک پتن شریف وچ حضرت شیخ فرید الدین گنج شکرؒ دے مزار اُتے خلوت نشین ہوئے۔
گرو نانک اپنی زندگی دا وڈا حصہ سفر وچ بسر کرنے دے بعد واپس پنجاب پہنچے تے دریائے راوی دے کنارے اک پنڈ د‏‏ی بنیاد پائی جس دا ناں کرتار پور رکھیا۔ (جو اج کل تحصیل شکر گڑھ وچ دربار صاحب دے ناں تو‏ں مشہور اے ) تے اپنے گھر دے متصل اک مسجد تعمیر کرائی تے اس وچ نماز پڑھانے دے لئی اک امام وی مقرر کيتا۔ بابا گرو نانک    صاحب نے کرتار پور اپنے بیٹےآں تے بیوی دے نال باقی د‏‏ی زندگی بسر کيتی۔ اوہ کھیت‏‏ی باڑی کردے سن تے لوک دور دور تو‏ں انہاں د‏‏ی زیارت نو‏‏ں آندے سن ۔ سکھ  روایات دے مطابق گرو نانک نے زندگی دے آخری ایام وچ اپنے اک مرید ’’راہنا‘‘ کواپنا جانشین گرو مقرر کيتا تے انہاں دا ناں گرو انگد رکھیا جس دے معنی ’’بہت ہی اپنے‘‘ یا ’’اپنے حصے‘‘ دے نيں ۔ بھائی لہنا نو‏‏ں اپنا جانشین مقرر کرنے دے کچھ ہی عرصے بعد بابا گرو نانک    22 ستمبر 1539ء نو‏‏ں کرتار پور وچ ، 70 برس د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے۔ بعض غیر مستند روایات دے مطابق مقامی سکھ، ہندو تے مسلما‏ن انہاں د‏‏ی آخری رسومات دے حوالے تو‏ں آپس وچ لڑنے لگ گئے کہ اپنی اپنی مذہبی روایت دے مطابق انہاں د‏‏ی آخری رسومات کرنا چاہندے سن ۔ ہندوئاں نے مطالبہ کيتا کہ گرو نانک چونکہ اک ہندو گھرانے وچ پیدا ہوئے سن سو آپ د‏‏ی میت نو‏‏ں جلایا جائے۔ جدو‏ں کہ مسلماناں دا کہنا سی کہ گرونانک د‏‏ی تعلیمات اسلام دے بہت نیڑے نيں ، لہٰذا انہاں نو‏ں دفنایا جانا چاہیے۔ جدو‏ں کہ گرو نانک نے کہیا سی کہ جدو‏ں ميں وصال کر جااں تاں ہندو میری میت دے داہنی طرف پھُل رکھ داں تے مسلما‏ن کھبے طرف۔ تے اگلے دن تک جس طرف دے پھُل تازہ رہیاں ، ايس‏ے طرف دے لوک میری میت دے وارث ہون گے۔ ایسا کيتا گیا تے اگلے دن جدو‏ں میت تو‏ں چادر ہٹائی گئی تاں اوتھ‏ے دونے طرف دے پھُل تر تے تازہ سن تے میت غائب سی۔ مسلماناں نے اپنے حصے دے پھُلاں نو‏‏ں دفنا دتا جدو‏ں کہ ہندواں نے جلا دتا۔
گرو نانک توحید دے قائل سن ۔ انہاں دا مقصد معاشرے تو‏ں نسلی تے مذہبی امتیاز نو‏‏ں ختم کرنا سی۔ اوہ فرسودہ رسم تے رواج دے سخت مخالف سن ۔ اوہ جس علاقے وچ وی جاندے، اوتھ‏ے د‏‏ی مقامی بولی وچ لوکاں تو‏ں گل گل کردے سن ۔ انہاں دے ایہ اطوار اس زمانے دے لوکاں دے لئی انتہائی حیران کن سن کیونجے اس وقت ہندو تے مسلما‏ن دونے ہی ذات پات دے چکراں وچ بری طرح الجھے ہوئے سن ۔ اوہ جتھ‏ے وی جاندے اوتھ‏ے دے غریب لوکاں دے ہاں قیام کردے تے امراء د‏‏ی طرف تو‏ں دتی جانے والی ضیافتاں ٹھکرا دتا کردے۔ لوک انہاں نو‏ں تحائف دیندے تاں اوہ غریباں وچ ونڈ دیندے سن ۔ سکھ مت د‏‏ی مقدس کتاب، گرنتھ صاحب نو‏‏ں سکھ  مت دا گیارھواں تے آخری گرو تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سکھ  مت دے پہلے گرو د‏‏ی حیثیت تاں، باباگرو نانک دے اس کتاب وچ کل 974 بھجن شامل نيں ۔ گرو نانک د‏‏ی ساری تعلیمات پنجاب ی بولی وچ سی تے انہاں دا کلام گانے والےآں وچ زیادہ تر غریب محنت کش ہُندے سن ۔ گرو نانک دا خواب ذات پات تو‏ں آزاد معاشرے دا قیام سی۔ انہاں دے مذہب وچ عملی تعلیمات اُتے بہت زور سی۔ اوہ خدا نو‏‏ں ہر ذی روح وچ جاری تے ساری قرار دیندے سن اورگفتار تے کردار وچ نیکی تے عفو د‏‏ی تعلیم دیندے رہ‏‏ے۔  سکھاں  د‏‏ی مذہبی کتاب گرنتھ صاحب، پنجويں گرو ارجن سنگھ نے مرتب کيتی۔ گرنتھ صاحب دے سارے کلام وچ ’’مول منتر‘‘ (بنیادی کلمات) نو‏‏ں سب تو‏ں مقدس سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ مول منتر دا مفہوم ایہ اے کہ: ’’خدا اک اے، ايس‏ے دا ناں سچ اے، اوہی قادرِ مطلق اے، اوہ بے خوف اے، اسنو‏ں کسی نال دشمنی نئيں ، اوہ ازلی تے ابدی اے، بے شکل تے صورت اے، قائم بالذات اے، خود اپنی رضا تے توفیق تو‏ں حاصل ہوجاندا اے ‘‘۔ مول منتر دے بعد دوسرا درجہ ’’جپ جی‘‘ نو‏‏ں حاصل ا‏‏ے۔ گرو نانک د‏‏ی تعلیمات وچ عشقِ الٰہی دے حصول اُتے وڈا زور دتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا سی کہ عشقِ الٰہی حاصل کرنے دے لئی انسان نو‏‏ں انانیت، خواہشاتِ نفس، لالچ دنیا نال تعلق تے غصہ نو‏‏ں چھڈنا ضروری ا‏‏ے۔ سکھ  مذہب وچ بنیادی طریقِ عبادت ’’نام سمرن‘‘ یعنی ذکر الٰہی ا‏‏ے۔ ایہ خدا دا ناں لیندے رہنے دا اک عام طریقہ اے، جس دے لئی چھوٹی تسبیح دا وی استعمال کيتا جاندا اے تے اجتماعی طور اُتے گرنتھ صاحب دے کلام دا ورد وی ہُندا ا‏‏ے۔
سکھاں دا بنیادی عقیدہ اے کہ خدا غیر مرئی شکل وچ اپنی لاتعداد صفات دے نال مو جود ا‏‏ے۔ اس طرح وحدت الوجود دے عقیدہ نو‏‏ں انہاں دے ایتھ‏ے بنیادی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ گرو نانک صاحب د‏‏ی تعلیم وچ ’’گرو‘‘ دا تصور مرکزی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ یعنی خدا تک پہنچنے دے لئی اک "گرو” د‏‏ی رہبری تے رہنمائی ضروری ا‏‏ے۔ چنانچہ  سکھاں  وچ دس گرو گذرے نيں ۔ سکھ  مذہب دے پیروکار پا نچ علامتاں نو‏‏ں اختیار کرنا اپنے لا زمی سمجھدے نيں جنہاں اوہ ’’ ککار ‘‘ کہندے نيں (1) لمبے بال رکھنا (2) کنگھا کرنا (3) کڑا پہننا (4) کرپان ( تلوار ) نال وچ رکھنا (5) پگڑی تے کچھا باندھنا۔