پنجابی_لوک_گیت
لوک شاعری
کئی ودوان بھاوکتا وسّ لوک شاعری نوں حدوں ودھ وڈیا کے پیش کردے ہن۔ جویں اک تھاں مہندر سنگھ رندھاوا نے کیہا اے کہ لوک گیت دی کسے اک پنگتی دی برابری وڈی توں وڈی شاعری وی نہیں کر سکدی۔ دیویندر ستیارتھی اس نظر توں ودھیرے سچیت اے۔ اس مطابق سارے دا سارا لوک شعری اچی پدھر دا نہیں ہندا۔ ایہی نہیں سگوں ایہہ وی سچ نہیں کہ سارے دا سارا لوک شعری جاں ساہت جاں لوک دھارا ودروہی ہندے ہن جاں اس وچ کسے طرحاں دا کوئی کھوٹ نہیں ہندا۔ سچ تاں ایہہ اے کہ سماج وچ ملدیاں برائیا کسے نہ کسے روپ وچ بھاوک پدھر تے وی پرورعنصر روپ وچ لوک شعری وچ آ شامل ہندیاں ہن۔ سماج دے ٹکراؤ، سماج دے ورتکنیک وچار اکو ویلے لوک شعری وچ دیکھے جا سکدے ہن۔ اک بولی نوں آدھار بنا کے ایہہ گلّ سمجھی جا سکدی اے۔ 'ڈونگھا واہ لے ہل وے تیری گھرے نوکری' بولی اک کسان عورت دی سرجنا ہی ہو سکدی اے۔ جد کہ 'وسنا فوجی دے بھاویں بوٹ سنے لتّ مارے' جائداد وہین گھر دی عورت دے بھاوا نوں پیش کردی بولی اے۔ ایوں ہی لوک شعری وچ جاتی ٹکراء، ورگ-ٹکراء، کھیتری ٹکراء کسے نہ کسے روپ وچ حاضر رہندے ہن۔ پنجابی وچ ستی ماں نال جڑے گیت وی مل جاندے ہن۔ کئی وار تاں عورت سدھے روپ وچ سماج دے اوہناں سداچارک ماپدنڈاں نوں اپنا لیندی اے جہڑے اصل وچ اسدے اپنے حقاں دے خلاف جاندے ہن۔ جویں کہ ہیٹھ لکھی بولی وچ مرد نوں مناؤن دا اکو اک زریعہ سر دی چنی لاہ کے اسدے پیریں دھرنا اے؛ بھاوَ اپنے آپ نوں نیواں سمجھنا اے۔ جویں کڑھیئے کڑھیئے کڑھیئے تینوں چکّ بنیرے دھریئے رسے ماہی دا کی کریئے اندر وڑے تاں مگرے وڑیئے چنی لاہ پیراں تے دھریئے اک بار بولو جی آپاں پھیر کدے نہ لڑیئے۔ لوک شعری اپنے آپ وچ کسے وی گروہ دے سمچے سبھیاچار نوں سموئی بیٹھا ہندا اے۔ بوآج (بھوئس) کہندا اے کہ تسیں مینوں کسے اک جاتی دے لوک گیت دے دیؤ میں تہانوں اس جاتی دا سمچا سبھیاچار اسار دیوانگا۔ بوآز دے کتھن دا مطلب وی ایہو اے کہ لوک شعری وچ سبھیاچار سمچتا وچ ظاہر ہندا اے۔ لوک شعری وچ لوکاں دے کھان پین، پہنن، سداچار، ٹیبو، ٹوٹم، ہار شنگار، راجپالیسی، فلسفہ بھاوَ کہ ہر اوہ مانسک سرجنا شامل ہو جاندی اے جو سبھیاچار دا انگ اے۔ لوک شعری وچ پیشکاری دا اک اہم پکھ ایہہ اے کہ سبھیاچار اس لوک شعری وچ سہج جاں سندرتا دی اچیری پدھر تے جا پہنچدا اے۔ اتھے کھان، پین، پہنن وغیرہ دیاں وستاں، وستاں نہ رہِ کے سہجاتمک سرجناواں بن جاندیاں ہن۔ اوہ بمب بندیاں ہن، پرتیک بندیاں ہن جاں سوچ دے گھوڑے تے سوار ہو کے نواں سہج گرہن کر لیندیاں ہن۔ کجھ کو اداہرناں دیکھیاں جا سکدیا ہن۔ نی ساڈے بھانے مور اڈیا۔ مائی سیر کو مکھنی پا جد میں آؤننیا پیہ کے نی۔ مائی توں بڈھی میں مٹیار تیرا میرا تنجناں نہ رلے نی۔ نی اتے پادے ڈاک بنگلا تہذیبی پیڑھاں وانگ لوک شعری نے اپنے وچ اتہاسک پیڑاں نوں وی سامبھیا ہندا اے۔ اتہاس لوک بھاوناوا دا حصہ بن کے کدے گاؤناں دا روپ دھارن کردا اے تے کدے نرت گیتاں دا۔ بھائی ویر سنگھ نے جس گیت نوں آدھار بنا کے سندری ناول لکھیا اے اوہ مغل دور دی سرجنا اے۔ اسے طرحاں پنجابی لوک شعری وچ دو وڈے عالمی یدھ، انگریز ورتکنیک سنگھرش، سنگھ سبھا اتے آریہ سماجی لہر دے اثر کسے نہ کسے روپ وچ سامبھے ہوئے ہن۔ جویں، نی میں رنڈیؤں سہاگن ہوواں کہ ملک بران ہوئے۔ انگریجاں نے لائیا لڑائیاں جرمن نے مارے جوان کہ ملک بران ہوئے۔ مینوں مننے نہ پین جٹھیرے۔ جہڑے گدھا پاؤن نہیں دندے۔ سارے پنڈ دے شرادھ بند کیتے۔ اپروکت پنگتیاں وچ لوکمن ولوں جنگ دا ورودھ اے، بھاوناواں نوں دبائے جان دا تکھا پرتکرم اے۔ اسے سندربھ وچ بھگت سنگھ اتے گاندھی دا ذکر وی بار بار آیا اے۔ مہاتما گاندھی توں وی بھگت سنگھ نے لوکمن نوں ودھیرے متاثر کیتا اے۔ اسے لئی بہت ساریا بولیاں بھگت سنگھ نال جڑیا ہوئیاں ہن۔ اتے کجھ گیت مہاتما گاندھی نال جڑے ہوئے وی ملدے ہن۔ سماج تے سبھیاچار دے پرورتناں دے نال نال لوک شعری وچ وی پرورتن آؤندا رہندا اے۔ ایہہ پرورتن کئی وار اوپرا ہی ہندا اے تے کئی وار کافی ڈونگھا۔ اجوکے لوک شعری وچ گڈیاں، ڈاکگھراں، کالجاں سائیکلاں، جہازاں وغیرہ دا ورنن اس گلّ دی گواہی بھردا اے کہ لوک گیت پرورتنشیل ہون کارن دیر تک اپنی ہوند بنائی رکھن دے اہل ہندے ہن۔ کجھ گیت سدھے انشٹھاناں، ریتاں اتے روازاں وغیرہ نال جڑے ہندے ہن۔ ایہناں انشٹھاناں، ریتاں اتے رسماں دے غائب ہون نال ایہہ گیت وی غائب ہو جاندے ہن۔ بیاھئیاں (جم دے گیت) ہن شاید ہی کتے گائے جاندے ہون۔ گیت سمکالی وستواں نوں ہیٹھ لکھے مطابق سانبھ کے رکھدے ہن، ماہیئے آؤندے نوں بودا پھار کے کلپّ لاواں۔ پڑھنگیاں کڑیا کتاباں چکنگے منڈے۔ سانوں ہوٹل اک پوا دیؤ وگدی نہر دے کنڈھے۔ کھانا کھانگیاں کڑیاں پلیٹاں چٹنگے منڈے۔ لوک شعری، لوک من دیاں اچھاواں، کلپناواں تے رشتے ناطیاں نال متعلق بھاوناواں وغیرہ نوں بڑے سوخم طریقے نال پیس کردا اے۔ کجھ کو ودواناں نے لوک شعری وچ سوچ دی گھاٹ محسوس کیتی اے جو کہ صحیح نہیں کہی جا سکدی۔ ہیٹھ لکھیا پنگتیاں توں ایہہ گلّ واضع ہو جاوے گی۔ جویں، لونگاں دا تڑکا میں لاواں باریں وریئیں شام آیا۔ کڈھ کلیجا آٹا گنھاں نی میں دل دا تندور تپاواں باریں وریھنئیں شام آیا۔ آڑوآں جنے جنے پیڑے کراں نی میں پپل پتّ پکاواں باریں وریھئیں شام آیا۔ میں کی منگنا وے میں کی منگنا وے لینا موسل جڈا چوکæææ میں کی منگنا وے لینی کھواے جڈی نتھّ۔æææ میں کی منگنا وے لینا تاریاں دا ہارæææ میں کی منگنا وے لینا چڑیاں دا دودھ۔æææ