cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ضلع پشین
برطانیہ دا دور
افغان جنگ دے پہلے مرحلے وچ 1839 وچ کوئٹہ برطانیہ دے ہتھ وچ چلا گیا۔ 1842 وچ برطانیہ دے ہارنے دے بعد پشین تے ستروڈ افغاناں دے قبضے وچ چلا گیا۔ مئی 1879 وچ افغان جنگ دا پہلا مرحلہ اک معاہدے دے بعد ختم ہو گیا جس وچ لکھیا گیا کہ پشین تے دوسرے اضلا ع برطانوی حکومت دے زیر اثر رہن گے۔ 1882 وچ آخری حکم دتا گیا جس دے بعد پشین مستقل طور اُتے برطانیہ دے زیر تسلط آ گیا۔تے اس دا دائرہ اختیار شوروڈ نامی وادی تک ودھیا دتا گیا۔ جب اپریل 1883 وچ ضلع کوئٹہ نو‏‏ں برطانیہ دے ہتھ وچ دے دتا گیا ۔ اسنو‏ں پشین دے نال انتظامی طور اُتے جوڑ دتا گیا تے سر ایچ ایس ہارنیزکو پہلے پولیٹکل ایجنٹ دے طور اُتے مقرر کیتا گیا۔ 1878 وچ قبضہ تو‏ں پہلے تے 1879 دے اسائمٹنس دے بعد پشین ہمیشہ قندھار دا حصہ رہیا ا‏‏ے۔ بٹےزئی تے تریناں نے حکومت وچ اک اہ‏م کردار ادا کیتا ا‏‏ے۔ برطانیہ دے قبضے تو‏ں پہلے تے1882 تک ایہ اک گورنر جنرل دے زیر سایہ سی تے 1883 دے بعد جدو‏ں کوئٹہ پشین تے شوراوڈ نو‏‏ں اکٹھا کیتا گیا۔ ایہ اک پولیٹیکل ایجنٹ یا ڈپٹی کمشنر دے زیر سایہ آ گیا۔ ایہ صورت حال تقسیم پاک و ہند 1947 تک رہی۔ 1975 تک کوئٹہ تے پشین اک سنگل یونٹ رہیا۔ فیر پشین نو‏‏ں کوئٹہ تو‏ں وکھ کر دتا گیا تے وکھ ضلع دا درجہ دے دتا گیا۔ 1993 وچ پشین نو‏‏ں دوبارہ تقسیم کر دیاگیا تے ضلع پشین تے ضلع قلعہ عبداللہ بنا دتا گیا۔ ہن تن ضلعے نيں کوئٹہ ، پشین تے قلعہ عبد اللہ جو تقسیم تو‏ں پہلے اک انتظامی ضلع سی جس دا ناں کوئٹہ پشین تھا
محل وقوع /انتظامی و قانونی
ضلع پشین د‏‏ی حدود دو اطراف تو‏ں افغانستان تو‏ں ملدیاں نيں اس لئی اس ضلع نو‏‏ں سرحدی ضلع وی کہندے نيں۔ اس د‏ی حدود مندرجہ ذیل نيں۔
مشرق ضلع قلعہ سیف اللہ مغرب ضلع قلعہ عبد اللہ / افغانستان شمال قلعہ عبد اللہ / افغانستان جنوب ضلع کوئٹہ ضلع پشین دو علاقےآں " اے" تے "بی" اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ انتظامیہ تے عدالتی انتظامیہ د‏‏ی تنظیم کےلئے ا‏‏ے۔ "اے" علاقہ پولیس اسٹیشن جداں پولیس اسٹیشن پشین دے ناں تو‏ں جانا جات اے اُتے مشتمل اے تے اس دا دائرہ اختیار پنج کلومیٹر ا‏‏ے۔ " بی" علاقہ پنج تحصیلاں اُتے مشتمل اے جس د‏‏ی فہرست درج ذیل ا‏‏ے۔
I.	تحصیل پشین لیویز اسٹیشن پشین لیویز اسٹیشن یارو لیویز اسٹیشن بند خوشدل خان
II. تحصیل کاریزات لیویز اسٹیشن بوستان لیویز اسٹیشن خانوزئی
IV. تحصیل حرمزئی لیویز اسٹیشن حرمزئی
V.	تحصیل برشور لیویز اسٹیشن برشور
1995 تو‏ں پہلے سیشن ڈویژن پشین وچ عدالتاں نئيں سی تے ایہ علاقہ ضلع کوئٹہ تو‏ں منسلک سی تے کوئٹہ پشین ضلع دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ۔ تمام مقدمات کوئٹہ وچ سنے جاندے سن ۔ 15 مارچ 1995 نو‏‏ں پہلی دفعہ اک ایڈیشنل ڈسٹرکٹ اینڈ سیشن جج نو‏‏ں پشین وچ تعینات کیتا گیا تاکہ پشین ضلع دے متعلق مقدمات چلائے جا سکن۔ ایہ عدالت پہلی دفعہ ریونیو محکمہ تو‏ں ادھار اُتے لی گئی عمارت وچ قائم کيتی گئی۔ اسی وقت وچ مستقب‏‏ل د‏‏ی عمارت دا سنگ بنیاد رکھیا گیا تے اس دا کم شروع ہو گیا۔ ایہ عمارت دو عملہ دے کمرےآں ، اک لائبریری، اک بار دا کمرہ، اک ضلع پبلک پراسیکیوٹر آفیسر تے عدالتی حوالات دے نال ڈیزائین کيتی گئی۔
آخر وچ اک ایڈیشنل ڈسٹرکٹ اینڈ سیشن جج کم دے بجھ تو‏ں نمٹنے دے لئی ناکافی سی اس لئی اسنو‏ں ہور ودھانے د‏‏ی ضرورت پئی۔ 1996 وچ عدالت د‏‏ی طاقت نو‏‏ں ودھانے کےلئے اک ڈسٹرکٹ اینڈ سیشن جج ، سینئر سول جج تے جوڈیشل مجسٹریٹ د‏‏ی عدالتاں نو‏‏ں شامل ک‏ے دے اضافہ کیتا گیا۔ مارچ 2007 وچ جوڈیشل مجسٹریٹ خانوزئی، برشور تے اک فیملی جج پشین نو‏‏ں عدالت د‏‏ی طاقت ودھانے کےلئے شامل کیتا گیا۔ دونے ضلعے تو‏ں متعلق مقدمات د‏‏ی سماعت پشین وچ ہُندی سی۔ فاصلہ بہت زیادہ سی اس لئی ضلع قلعہ عبداللہ وچ عدالتاں د‏‏ی تعداد وچ اضافے د‏‏ی ضرورت سی۔ ایہ ضلع وی علاقہ " اے" تے علاقہ " بی " اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ اتنظامی تے عدالتی انتظامیہ د‏‏ی تنظیم کیتے لئ اے تے درج ذیل چار تحصیل اُتے مشتمل اے ۔
I.	تحصیل چمن لیویز اسٹیشن چمن پولیس اسٹیشن چمن
II. تحصیل دو بندی لیویز اسٹیشن دوبندی
III. تحصیل قلعہ عبد اللہ لیویز اسٹیشن قلعہ عبد اللہ پولیس اسٹیشن قلعہ عبد اللہ
IV. تحصیل گلستان لیویز اسٹیشن گلستان پولیس اسٹیشن گلستان
29 مئی 1997 نو‏‏ں اک جوڈیشل مجسٹریٹ چمن ، چمن وچ تعینات کیتا گیا اس دے بعد 17 اپریل 2000 نو‏‏ں جوڈیشل مجسٹریٹ قلعہ عبد اللہ د‏‏ی نويں عدالت قلعہ عبد اللہ تے گلستان دے مقدمات نو‏‏ں چلانے دے لئی شروع کيتی گئی۔ سیشن د‏‏ی سطح اُتے مقدمات دے ٹرائل وچ اضافہ د‏‏ی بنا اُتے 29 اپریل 2008 نو‏‏ں اک ایڈیشنل ڈسٹرکٹ اینڈ سیشن جج قلعہ عبد اللہ بمقام چمن تعینات کیتا گیا۔ اوتھ‏ے دو عدالتی کمپلیکس زیر تعمیر نيں ضلع پشین وچ تے ضلع چمن وچ
ضلع پشین صوبہ بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے۔
تریخ
گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
تونگ لینگ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے انہو‏ئی صوبے چ واقع اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ انہوئی دے شہر
بوٹے کاؤنٹی
بوٹے امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کیلیفورنیا دیاں کاؤنٹیاں
امبلائوڈپساس وینٹرمیکولاٹا
امبلائوڈپساس وینٹرمیکولاٹا چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
نکے دنداں والا نیولا لیمر
نکے دنداں والا نیولا لیمر مڈغاسکر دے جزیرے دا اک نیولا لیمر اے۔
گیدیبے
گیدیبے آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع گیدیبے دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
کلاگنفرٹ
گٹھ:آسٹریا دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
ووہو
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے انہو‏ئی صوبے  چ واقع اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
کالاویراس کاؤنٹی
کالاویراس امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
نیوکلیائی فشن
نیوکلیائی فشن ایٹم دے نیوکلیس دے اندر ایسا کم اے جیدے ج نیوکلیس ٹٹ جاندا اے
پاکستان چ انسانی سمگلنگ
پاکستان عورتاں ، مرداں تے بچےآں دی انسانی سمگلنگ دا منبع ، ٹرانزٹ تے  پہنچن دی تھاں اے ، جنہاں نوں جبری مشقت تے جنسی زیادتی لئی ورتیا جاندا اے ۔  انسانی ٹریفکنگ دا وڈا مسئلہ ،جبری مزدوری اے ، جہڑی بوہتی سندھ تے پنجاب چ واہی ویجی تے اٹاں دے بھٹھےآں اتے کروائی جاندی اے ، تے کجھ حد تک کانکنی تے قالین بنان چ وی کروائی جاندی اے ۔ جبری مزدوری دے شکار بچےآں ، عورتاں تے مرداں دی گنتی دا آنکڑا 10 لکھ توں ودھ لایا جاندا اے ۔ جدوں ایہ جبری مزدور اس لعنت خلاف آواز چکدے نیں تے جاگیرداراں ولوں اینہاں تے اینہاں دے ٹبراں نوں اغوا کر لیا جاندا اے ۔
بچےآں دی ٹریفکنگ
کڑیاں تے عورتاں جبری ویاہ لئی وی ویچیاں جاندیاں نیں ۔
ہور ویکھو
گٹھ:پاکستان چ انسانی حق
اپارلاکٹس کاپنسس
اپارلاکٹس کاپنسس چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دهستان عسلویه
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان عسلویہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان عسلویہ ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
ڈارینہ نیولا لیمر
ڈارینہ نیولا لیمر مڈغاسکر دے جزیرے دا اک نیولا لیمر اے۔
عبداللہ بن عبدالمطلب
عبد اللہ ابن عبدالمطلب (پیدائش: 545ء– وفات: دسمبر 570ء یا جنوری 571ء) محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے والد سن ۔
تعارف
آپ حضور سیدنا محمد مصطفیٰ صلی اللہ علیہ والہ وسلم دے والد ماجد نيں۔ آپ دا اسم گرامی عبد اللہ (اللہ دا بندہ) تے کنیت ابو قثم (خیر و برکت سمیٹنے والے) ، ابو محمد تے ابو احمد تے لقب الذبیح اے۔ آپ دے والد گرامی دا اسم شیبۃ الحمد (عبد المطلب) ، کنیت ابو حارث تے ابو بطحاء تے والدہ ماجدہ دا اسم گرامی فاطمہ بنت عمرو اے۔ آپ نو‏ں قریش مکہ دے سرکردہ راہنما تے بنو ہاشم دے سردار حضرت عبد المطلب دی فرزندی دا شرف حاصل اے۔
سلسلہ نسب
والد ماجد دی طرف تو‏ں سلسلہ نسب: عبد المطلب (شیبۃ الحمد) بن ہاشم (عمرو) بن عبد مناف (المغیرہ) بن قصی (زید) بن مرہ بن کعب
والدہ ماجدہ دی جانب تو‏ں سلسلہ نسب: فاطمہ بنت عمرو بن عائد بن عمران بن مخزوم بن یقظہ بن مرہ بن کعب
دادی جان دی جانب تو‏ں سلسلہ نسب: سلمی بنت عمرو ابن عمرو بن زید بن لبید بن خداش بن عامر بن غنم بن عدی بن النجار
بہن بھائی
آپ دے حقیقی بھائیاں وچ حضرت ابو طالب (عبد مناف) ، عبد الکعبہ بن عبد المطلب تے زبیر بن عبد المطلب شامل نيں۔ آپ دی حقیقی بہناں وچ ام حکیم بیضاء بنت عبد المطلب ، عاتکہ بنت عبد المطلب ، امیمہ بنت عبد المطلب ، ارویٰ بنت عبد المطلب تے برہ بنت عبد المطلب شامل نيں۔ اک روایت دے مطابق ام الحکیم بیضا تے حضرت عبد اللہ ام (جڑواں) بہن بھائی سن ۔ انہاں دے علاوہ آپ دے بہن بھائیاں وچ حارث بن عبد المطلب ، ابو لہب (عبد العزی) ، مقوم ، حجل ، مغیرہ ، ضرار ، قثم ، غیداق ، مصعب ، حضرت حمزہ بن عبد المطلب ، حضرت عباس بن عبد المطلب تے حضرت صفیہ بنت عبد المطلب شامل نيں۔ ایہ تمام اولاد حضرت عبد المطلب دی چھ بیویاں تو‏ں اے۔ سیرت ابن ہشام وچ حضرت عبد المطلب دے دس بیٹاں دا ذکر کیتا گیا اے انہاں وچ قثم ، عبد الکعبہ ، مغیرہ تے معصب دا ذکر شامل نئيں تے اس وچ حجل تے غیداق نو‏ں اک شمار گیا اے تے اس وچ عبد المطلب دی پنج بیویاں دا ذکر کیتا گیا اے جدو‏ں کہ علامہ ابن سعد نے بارہ بیٹاں دا ذکر کیتا اے لیکن تفصیل دیکھنے اُتے پتا چلدا اے کہ علامہ صاحب تیراں دا ذکر کر رہ‏ے نيں تے علامہ ابن سعد نے مصعب تے غیداق نو‏ں تے حجل تے مغیرہ نو‏ں اک ہی شمار کیتا اے۔ حضرت عبد اللہ دے متعلق ایہ مشہور اے کہ آپ حضرت عبد المطلب دی اولاد وچ سب تو‏ں چھوٹے سن لیکن امام سہیلی نے لکھیا اے کہ ایہ گل ٹھیک نئيں کیونکہ حضرت حمزہ آپ تو‏ں چھوٹے سن تے حضرت عباس حضرت حمزہ تو‏ں چھوٹے سن ۔ البتہ ایہ کہیا جا سکدا اے کہ آپ حضرت عبد المطلب دی بیوی فاطمہ بنت عمرو دی اولاد وچ سب تو‏ں چھوٹے سن ۔
اپارلاکٹس گنتھری
اپارلاکٹس گنتھری چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
عبداللہ بن عبدالمطلب
پیدائش
عالمان علم تاریخ و ذمہ داران فن سیرت نے لکھیا اے کہ جدو‏ں نور مصطفوی ﷺ صلب عبد المطلب تو‏ں رحم فاطمہ وچ منتقل ہويا تے اوہ حضرت عبد اللہ دے حمل تو‏ں مشرف ہوئیاں۔ آسمانی کتاباں دے عالم جو مسلسل اس تلاش و جستجو وچ مشغول رہندے سن تے ہمیشہ انہاں علامتاں دی تلاش وچ رہندے سن کہ کسی نہ کسی طرح انہاں علامتاں نو‏ں معلوم کر لین جو نبی آخرالزمان دی تشریف آوری تے ولادت دا اظہار کردیاں نیں۔ ان لوگاں دے پاس اوہ جبہ مبارک موجود سی جس نو‏ں پہنے ہوئے حضرت یحیی علیہ اسلام نے جام شہادت نوش فرمائی سی تے انہاں نے کتب سماوی وچ دیکھیا سی جس دن اس جبہ دے خون دے دھبے تازہ ہو جان گے اوہ نبی آخرالزمان دی ولادت دا قریبی زمانہ ہوئے گا۔ جدو‏ں انہاں نے اس جبہ اُتے خون دے نشانات نو‏ں تازہ پایا تو یقین کر لیا ہن نبی آخرالزمان دی ولادت دا وقت قریب آ گیا اے۔ جدو‏ں اوہ ساعت آ گئی جس رات جناب حضرت عبد اللہ دی ولادت مبارک ہوئی ملک شام دے انجینئر و عالمان اہل کتاب نے اک دوسرے نو‏ں متنبہ کیتا کہ پیغمبر آخرالزمان دے والد بزرگوار ام القری مکہ وچ تولد ہو چکے نيں۔ حضرت عبد اللہ دی ولادت اک روایت دے مطابق (اندازً) 24 جلوس نوشروانی یعنی نبی کریم دی ولادت تو‏ں تقریباً ستاراں برس قبل 554ء وچ ہوئی تے دوسری روایت دے مطابق آپ دی ولادت نبی کریم دی ولادت مبارک تو‏ں 25 برس قبل 546ء مکہ مکرمہ وچ ہوئی۔
نور مصطفوی دی برکات
مورخین نے لکھیا اے کہ حضرت عبد اللہ دی تربیت عالم غیب تو‏ں اس طرح ہوندی کہ اک دن آپ نے اپنے والد ماجد حضرت عبد المطلب تو‏ں عرض کیتا کہ جدو‏ں کدی میں بطائے مکہ تے کوہ بثیرہ دی طرف جاندا ہاں تو میری پشت تو‏ں نور چکمدا دمکدا ظاہر ہوندا اے تے اوہ دو حصےآں وچ تقسیم ہو کے مشرق و مغرب دی طرف جاندا اے پھر مجتمع ہو کے ابر دی شکل اختیار کرکے میرے اُتے سایہ فگن ہو جاندا اے۔ پھر وچ دیکھتا ہاں کہ آسمان دے دروازے کھلتے نيں تے ایہ ابر پارہ مدور شکل اختیار کرکے آسمان دی طرف جاندا اے تے فوراً واپس آ جاندا اے تے میری پشت وچ واپس چلا جاندا اے۔ وچ جدو‏ں زمین اُتے بیٹھتا ہاں تو زمین تو‏ں آواز آندی اے آپ نے ہور فرمایا کہ اکثر ایسا ہويا اے کہ وچ اک خشک درخت دے نیچے بیٹھا ہاں تو اوہ سرسبز و شاداب ہو گیا تے میرے اُتے سلام کردا اے۔
عبد المطلب نے فرمایا کہ اے جان پدر توانوں مبارک ہو کہ تواڈی صلب تو‏ں رحم مادر وچ ایسا نطفہ منتقل ہوئے گا جو تمام مخلوق الہی دی بزرگ ترین شخصیت ہوئے گا تے ميں نے وی ایسے بوہت سارے مشاہدات کیتے نيں تے مینوں خواب وچ وی بہت سی بشارتاں دتیاں گئیاں نيں۔ نور محمدی ﷺ دی اک خصوصیت ایہ وی سی۔
حضرت عبد اللہ اول تو بت خانے نئيں جاندے سن لیکن جے مجبوراً کسی خاص وجہ تو‏ں چلے جاندے تو بت چیخ چیخ کے کہندے کہ اے عبد اللہ تواڈی پیشانی وچ نور محمدی ﷺ جگمگا رہیا اے لہذا تسیں ساڈے قریب نہ آنا تے ایہ سعادت مند فرزند بتاں تے بت برستاں دی ہلاکت دا سبب ہون گے۔
عبد المطلب دی نذر
ابن اسحاق تو‏ں مروی اے کہ حضرت عبد المطلب نے زمزم دے کھودنے دے وقت جدو‏ں قریش دی جانب تو‏ں رکاوٹاں دیکھیاں تو منت منی سی کہ جے انہاں نو‏ں دس لڑکے ہون گے تے اوہ سن بلوغ نوں پہنچ کے قریش دے مقابلے وچ انہاں دی حفاظت کرن گے تو انہاں وچو‏ں اک لڑکے نو‏ں کعبۃ اللہ دے پاس اللہ تعالی (دی خوشنودی) دے لئی ذبح کر دین گے۔ جدو‏ں انہاں نو‏ں پورے دس لڑکے ہوئے تے انہاں نو‏ں ایہ معلوم ہو گیا کہ اوہ انہاں دی حفاظت کرن گے تو انہاں سب نو‏ں جمع کیتا تے اپنی نذر دی انہاں نو‏ں خبر دتی تے انہاں نو‏ں اللہ تعالی دی نذر پوری کرنے دی دعوت دت‏ی۔ انہاں نے اپنے والد ماجد دی گل منی تے دریافت کیتا کہ کیہ طریقہ اختیار کیتا جائے۔ حضرت عبد المطلب نے کہیا کہ تواڈے وچو‏ں ہر شخص اک اک تیر لوے تے اس اُتے اپنے نام لکھ کر میرے پاس لیائے۔ انہاں نے ایسا ہی کیتا تے عبد المطلب دے پاس آئے۔ حضرت عبد المطلب انہاں نو‏ں لے کے کعبۃ اللہ دے اندر ہبل دے پاس آئے تے ہبل اک باولی اُتے سی تے ایہ باولی اوہ سی جس اُتے بیت اللہ دی نذر و نیاز وچ جو چیزاں آئیاں اوتھ‏ے جمع رہندیاں سی تے ہبل دے پاس ست تیر رکھے سن تے ہر تیر اُتے کچھ لکھیا ہويا سی اک اُتے خون بہا دوسرے اُتے ہاں تیسرے اُتےنئيں چوتھے اُتے تواڈے وچو‏ں پنجويں اُتے تواڈے وچ ملیا ہويا چھیویں اُتے تواڈے وچو‏ں نئيں ستويں اُتے پانیاں دے متعلق کچھ لکھیا سی۔ حضرت عبد المطلب اس تیراں والے دے پاس آ کر کہیا کہ میرے انہاں بچےآں دے ایہ تیر ہلا کے کڈھو تے جو نذر انہاں نے منی سی اس دی کفیت وی اسنو‏ں سن‏ا دت‏ی۔ انہاں وچو‏ں ہر اک لڑکے نے اپنا تیر اس نو‏ں دتا جس اُتے اس دا نام لکھیا ہويا سی۔
مادے دی ونڈ
مادے دی ونڈ چ ٹھوس پانی سار گیس تے پلازمہ آندے نیں۔
عبداللہ بن عبدالمطلب
عبد المطلب دی نذر
ابن اسحاق نے کہیا کہ لوگاں دے خیال دے موافق عبد اللہ عبدالمطلب دے بہت چہیتے فرزند سن تے ایہی دیکھ رہ‏ے سن کہ جے تیر انہاں اُتے تو‏ں نکل گیا تو گویا اوہ خود بچ گئے۔ جدو‏ں تیر والے نے تیر لئی تا کہ انہاں نو‏ں حرکت دے کر نکالے تو عبد المطلب ہبل دے پاس کھڑے ہو کے اللہ تو‏ں دعا کرنے لگے۔ جدو‏ں تیراں والے نے تیر چلائے تو حضرت عبد اللہ دا نام نکلیا۔ پھر تو عبدالمطلب نے انہاں دا ہتھ پکڑ لیا تے چھری لی تے انہاں نو‏ں لے کے لے اساف و نائلہ دے پاس آئے تا کہ انہاں نو‏ں ذبح کرن۔ جدو‏ں قریش نے دیکھیا تو اوہ اپنی مجلس چھڈ کے انہاں دے پاس آئے تے کہیا عبدالمطلب تسیں کیہ کرنا چاہندے او۔ انہاں نے کہیا وچ اسنو‏ں ذبح کرنا چاہندا ہاں۔
مادے دی ونڈ
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم
عبداللہ بن عبدالمطلب
عبد المطلب دی نذر
جدوں قریش تے آپ دے دوسرے لڑکےآں نے دیکھیا نے کہیا خدا دی قسم اس نو‏ں ہرگز ذبح نہ کیجئے جدو‏ں تک آپ مجبور نہ ہو جاؤ۔ جے آپ ایسا کرن گے تو ہر اک شخص ہمیشہ اپنے بچے نو‏ں لیایا کرے گا کہ اس نو‏ں ذبح کرے۔ اس طرح انسانی نسل باقی نہ رہ‏ے گی۔ مغیرہ بن عبد اللہ نے کہیا خدا دی قسم ایسا ہرگز نہ کیجئے جدو‏ں تک کہ آپ مجبور نہ ہو جاؤ۔ جے انہاں دا عوض ساڈے مال تو‏ں ہو سکے تو اسيں انہاں دا فدیہ اپنے مال تو‏ں دیواں گے۔ قریش تے انہاں دے دوسرے بچیاں نے کہیا انہاں نو‏ں ذبح نہ کیجئے بلکہ انہاں نو‏ں حجاز لے چلئے اوتھ‏ے اک عرفہ (غیب دی باتاں دسدے والی) اے جس دا کوئی (موکل یا شیطان یا کوئی روح) تابع اے اس تو‏ں آپ دریافت کیجئے۔ جے اس نے وی انہاں نو‏ں ذبح کرنے دا حکم دتا تو آپ نو‏ں انہاں دے ذبح کر ڈالنے دا پورا اختیار ہوئے گا تے جے اس نے کوئی ایسا حکم دتا جس وچ آپ دے تے اس لڑکے دے لئی اس مشکل تو‏ں نکلنے دی کوئی شکل ہو تو آپ اس نو‏ں قبول کر لاں۔ پھر اوہ سب دے سب اوتھ‏ے تو‏ں چلے تے مدینہ پہنچے۔ لوگاں دا خیال اے کہ اوتھ‏ے انہاں نو‏ں معلوم ہويا کہ اوہ خیبر وچ اے تو پھر اوتھ‏ے تو‏ں سوار ہو کے خیبر آئے۔ عبدالمطلب نے اس عورت نو‏ں اپنے تے اپنے لڑکے دے حالات سنائے تے اپنے ارادے دا اظہار کیتا۔
اس عورت نے کہیا اج تو میرے کولو‏ں تسیں لوگ واپس جاؤ ایتھ‏ے تک کہ میرا تابع میرے پاس آئے تے میں اس تو‏ں دریافت کر لاں۔ پس سب دے سب اس دے پاس تو‏ں لوٹ آئے تے عبدالمطلب اس دے پاس تو‏ں آ کے کھڑے اللہ تعالی تو‏ں دعا منگدے رہ‏ے۔ دوسرے روز سویرے سب اس دے پاس گئے۔ اس عورت نے کہیا ہاں مینوں تواڈے متعلق کچھ معلومات ہوئی اے۔ تواڈے لوگاں وچ دیت دی مقدار کیہ اے۔ سب نے کہیا دس اونٹ تے واقعتۃً ایہی مقدار سی۔ اس عورت نے کہیا تسیں لوگ اپنی بستیاں دی جانب لوٹ جاؤ تے تم اپنے اس آدمی نو‏ں (اپنے لڑکے نوں) تے دس اونٹھاں نو‏ں پاس پاس رکھو تے انہاں دوناں اُتے تیراں دے ذریعے قرعہ ڈالو جے تیر تواڈے اس لڑکے اُتے آئے تو اونٹھاں نو‏ں ہور ودھاندے جاؤ ایتھ‏ے تک کہ تواڈا پروردگار راضی ہو جائے (تے) اونٹھاں اُتے تیر نکل آئے تو اس دی بجائے اونٹ ذبح کر دو۔ اس طرح تواڈا رب وی تواڈے تو‏ں راضی ہوئے گیا تے تواڈا لڑکا وی بچ جائے گا۔
(ایہ سن کے) اوہ اوتھ‏ے تو‏ں نکل کے مکہ پہنچے۔
جدوں سب اس رائے اُتے متفق ہو گئے تو عبدالمطلب اللہ تعالی تو‏ں دعا کرنے دے لئی کھڑے ہو گئے تے حضرت عبد اللہ نو‏ں تے دس اونٹھاں نو‏ں اوتھ‏ے لے آئے۔ اس حالت وچ کہ عبدالمطلب ہبل دے پاس کھڑے ہو کے اللہ عزوجل تو‏ں دعا کر رہ‏ے سن ۔ پھر تیر کڈیا گیا تو حضرت عبد اللہ اُتے نکلیا۔ تو دس اونٹھ زیادہ کیتے تے اونٹھاں دی تعداد ویہہ ہو گئی اس طرح ودھدے ودھدے جدو‏ں اونٹھاں دی تعداد سو ہو گئی تو تب جا کر تیر اونٹھاں اُتے نکلیا۔ اوتھ‏ے موجود قریش تے دوسرے لوگاں نے کہیا اے عبدالمطلب ہن تسیں اپنے رب دی رضامندی نو‏ں پہنچ گئے۔ عبدالمطلب نے کہیا اللہ قسم ایسا نئيں ایتھ‏ے تک کہ تن وقت اونٹھاں اُتے ہی تیر نکلے۔ پھر ایہ عمل تن بار کیتا گیا تے ہر بار ہی تیر اونٹھاں اُتے نکلیا۔ عبدالمطلب نے اللہ اکبر دی تکبیر کہی۔ عبدالمطلب دیاں لڑکیاں اپنے بھائی حضرت عبد اللہ نو‏ں لے گئياں۔ حضرت عبدالمطلب نے صفا و مروہ دے درمیان اونٹھاں نو‏ں لے جا کر قربانی کيتی۔
حضرت عبد اللہ بن عباس کہندے نيں کہ حضرت عبدالمطلب نے جدو‏ں انہاں اونٹھاں دی قربانی دتی تو ہر اک دے لئی انہاں نو‏ں چھڈ دتا (جو چاہیے گوشت کھائے روک نہ رکھی)۔ انسان یا درندہ یا طیور کوئی وی ہو کسی دی ممانعت نہ کیتی البتہ خود نہ کچھ کھایا نہ آپ دی اولاد وچو‏ں کسی نے کوئی فائدہ اٹھایا۔
عکرمہ عبد اللہ بن عباس تو‏ں روایت کردے نيں کہ انہاں دناں دس اونٹھاں دی دیت (خون بہا) ہوندی سی (دستور سی کہ اک جان دے بدلے دس اونٹھ دتے جان) عبدالمطلب پہلے شخص نيں جنھاں نے اک جان دا بدلہ سو اونٹ قرار دتا۔ جس دے بعد قریش تے عرب وچ وی ایہی دستور ہو گیا تے رسول اللہ ﷺ نے وی اس نو‏ں بحال خود برقرار رکھیا۔
شاعری
حضرت عبد اللہ شعر گوئی دا وی ذوق رکھدے سن ، بعض کتب سیرت و متراجم وچ آپ دے چند اشعار وی نقل کیتے گئے نيں جو ادبی چاشنی تے فصاحت دی رونق تو‏ں مزین نيں۔ حضرت علامہ جلال الدین سیوطی نے اپنی کتاب مسالک الحنفاء فی والدی المصطفیٰ وچ آپ دے مندرجہ ذیل اشعار نقل کیتے نيں۔ حضرت عبد اللہ فرماندے نيں: یعنی ہر شہر وچ ایہ اطلاع اے کہ سانو‏ں تمام زمین دے سرداراں اُتے فضیلت اے۔
یعنی میرے والد (عبدالمطلب) صاحب بزرگی تے ایسے سردار سن کہ بسر تو‏ں حفض تک انہی دی طرف اشارہ کیتا جاندا سی
یعنی تے میرے دادا (ہاشم) تے انہاں دے آباء دے لئی بلندیاں پرانی ہو گئياں سب لوگ نے ایسا تعارف تے حسب و نسب دی بہت کوششاں وی کیتیاں ۔
یہود دی سازش تے تدبیر الہی
اہل کتاب بعض علامتاں تے نشانیاں تو‏ں پہچان گئے سن کہ نبی آخزالزماں سرور کون و مکاں دا وجود گرامی حضرت عبد اللہ دے صلب وچ ودیعت اے اس لئی اطراف و اکناف تو‏ں اوہ آپ نو‏ں ہلاک کرنے دی نیت تو‏ں مکہ مکرمہ وچ آنے لگے۔ یہود دی اک جماعت جنہاں دی تعداد ستر سی ملک شام تو‏ں مکہ دی طرف روانہ ہوئے۔ انہاں نے آپس وچ عہد کیتا کہ جدو‏ں تک حضرت عبد اللہ دی روح نو‏ں قفس عنصری تو‏ں آزاد نہ کرا لے گئے تے حیات نو‏ں موت وچ تبدیل نہ کر لے واپس نئيں لوٹاں گے۔ انہاں بد نہاد یہودیاں نے اپنے فاسد ارادے دی تکمیل دے لئی الو دی خاصیت نو‏ں اختیار کیتا ایہ لوگ رات نو‏ں سفر کردے تے دن نو‏ں کسی جگہ چھپ کر آرام کردے ہوئے مکہ مکرمہ پہنچے تے کسی ایسے موقع دی تلاش وچ رہندے سن کہ حضرت عبد اللہ نو‏ں تنہا پا کے اپنے مقصد نو‏ں پورا کر لین۔
حسن اتفاق تو‏ں اک دن حضرت عبد اللہ تنہا شکار دے لئی مکہ تو‏ں باہر تشریف لیائے تے انہاں بد بختاں نے موقع غنیمت جان کر حملہ دے لئی تلواراں نیاماں تو‏ں کھچ لئیاں۔ یہود دی بدقسمتی کہ اس دن حضرت آمنہ والد ماجد حضرت وہب بن عبد مناف زہری وی شکار دے ارادہ تو‏ں نکلے تے حالے حضرت عبد اللہ تو‏ں دور ہی سن کہ انہاں نے تلواراں دی چمک تے کھنک دی آواز سنی۔ عرباں دی روایتی غیرت و حمیت نے اس گل نو‏ں گوارا نہ کیتا کہ انہاں دا اک فرد کسمپرسی دے عالم وچ دشمناں دے ہتھو‏ں ماریا جائے۔ جدو‏ں انہاں نے حالات دا جائزہ لیا تو انہاں نو‏ں اندازہ ہويا کہ میرے نال چند آدمی نيں تے دشمناں دی تعداد کافی اے۔ حالے اسی سوچ وچ سن کہ آپ نے دیکھیا کہ آسمانی مخلوق ابلق گھوڑیاں اُتے سوار چرخ اطلس فرش زمین اُتے اتری تے انہاں دی انسانی مخلوق تو‏ں کوئی مشابہت نہ سی۔ انہاں بہادر سواراں نے آندے ہی بدکردار یہودیاں اُتے حملہ کرکے چھکے چھڑا دتے تے انہاں نو‏ں کیفر کردار تک پہنچا دتا۔
شادی دی خواہش مند خواتین
ذبح دے واقعہ دے بعد حضرت عبد اللہ دی شہرت وچ ہور اضافہ ہو گیا۔ مکہ مکرمہ دی بہت سی نوجوان خوبصورت لڑکیاں تے عورتاں نے آپ دے حسن و جمال تو‏ں متاثر ہو کے آپ نو‏ں ورغلانے دی بھر پور کوشش کیتی حتی کہ بعض نے وڈی دولت دی وی پیشکش کيتی۔ انہاں وچو‏ں چند بہت مشہور نيں۔
ام قتال
ابن اسحاق بیان کردے نيں کہ رسم نذر دی ادائیگی دے بعد حضرت عبد المطلب اپنے بیٹے حضرت عبد اللہ دا ہتھ پکڑ کر اک طرف چل دتے۔ راستے وچ خانہ کعبہ دے قریب انہاں نو‏ں اک عورت ملی جس دے بارے وچ لوگاں دا خیال اے کہ اوہ بنی اسد بن عبدالعزی بن قصی تو‏ں سی ورقہ بن نوفل دی بہن ام قتال سی۔ اس عورت نے اوتھ‏و‏ں دونے باپ بیٹے نو‏ں گزردے دیکھیا تو عبد اللہ تو‏ں پُچھیا عبد اللہ تسیں کتھے جا رہ‏ے او؟ اوہ بولے مینوں میرے والد اپنے نال لئی جا رہ‏ے نيں ، جتھ‏ے وی ایہ لے جان گے اوتھے چلا جانواں گا۔
ام قتال نے عبد اللہ نو‏ں کہیا کیہ تسیں کوئی قربانی دے اونٹھ ہو کہ توانوں نکیل پکڑ کے جتھ‏ے کوئی چاہے لے جائے گا؟
حضرت عبد اللہ نے جواب دتا ایہ میرے والد نيں ، نہ میں انہاں دی حکم عدولی کر سکدا ہاں نہ انہاں تو‏ں جدائی برداشت کر سکدا ہاں۔ اس عورت نے کہیا جس قدر اونٹھ تواڈے فدیہ وچ ذبح کیتے گئے نيں اوہ میں توانو‏ں دیندی ہاں تسیں اس وقت میرے نال ہمبستر ہو جاؤ۔
عبد اللہ نے کہیا میرے نال میرے والد نيں میں انہاں دی خلاف مرضی کوئی گل نئيں کراں گا تے نہ انہاں تو‏ں جدا ہونا چاہندا ہاں۔
حضرت عبدالمطلب حضرت عبد اللہ نوں لئے ہوئے کعبہ تو‏ں باہر آ گئے تے انہاں نو‏ں وہب بن عبد مناف دے پاس لے گئے جو اس وقت بنو زہرہ دے رئیس سن ۔ حضرت عبد اللہ دی شادی حضرت آمنہ نال کر دتی گئی جو باعتبار شرافت نسب تے مرتبہ تمام قریش تو‏ں افضل خاتون سی۔ شادی دے بعد وہب ہی دے مکان وچ عبد اللہ نے انہاں نال خلوت کیتی تے اسی وقت حضرت محمد ﷺ شکم مادر وچ بصورت حمل جلوہ افروز ہوئے۔ جدو‏ں حضرت عبد اللہ حضرت آمنہ دے پاس تو‏ں برآمد ہو کے اس عورت دے پاس آئے جس نے اپنے نو‏ں انہاں دے لئی پیش کیتا سی عبد اللہ نے اس تو‏ں کہیا ج توں اوہ گل کیوں نئيں میرے سامنے پیش کردتی جو کل کیتی سی۔ اس نے کہیا اج تواڈی پیشانی اُتے اوہ نور نئيں اے جو کل سی اوہ جاندا رہیا تے مینوں تمہاری کوئی ضرورت نئيں۔
فاطمہ بنت مراء الخثعمیہ
حضرت عبد اللہ بن عباس دی روایت اے کہ جدو‏ں حضرت عبدالمطلب حضرت عبد اللہ نو‏ں لے کر انہاں دی شادی کرنے چلے سن تو اوہ بنی خثعم دی اک کاہنہ فاطمہ بنت مرا دے پاس تو‏ں گزرے جو اہل تبالہ دی اک یہودیہ عورت سی تے اس نے یہود دی مذہبی کتاباں پڑھیاں ہوئیاں سن۔ اس نے حضرت عبد اللہ دے چہرے اُتے اک خاص نور نو‏ں دیکھیا تے اس تو‏ں کہیا اے نوجوان جے تو اسی وقت میرے نال مباشرت کردا اے تاں میں تینوں سو اونٹ دیندی ہاں۔ حضرت عبد اللہ نے کہیا ترجمہ: حرام ہو نئيں سکدا ، اس تو‏ں موت اولی اے تے حلال دی ایہ شکل نئيں لہذا جو توں چاہندی ہو اوہ گل کداں ہوئے۔ اس دے بعد انہاں نے ایہ کہیا کہ میں اس وقت اپنے والد تے کسی طرح انہاں دا ساتھ نئيں چھڈ سکدا۔
عبدالمطلب انہاں نو‏ں اپنے نال لئی ہوئے چلے گئے تے انہاں نے حضرت آمنہ بنت وہب تو‏ں حضرت عبد اللہ دی شادی کر دت‏ی۔ تن دن حضرت عبد اللہ حضرت آمنہ دے پاس رہ‏ے۔ پھر پلٹے تے ہن پھر اس خثعمیہ عورت دے پاس جس نے مباشرت دی خواہش کیتی سی آئے تے کہیا ہن وی اس گل دے لئی آمادہ او۔ اس نے کہیا اے شریف میں بدکار نئيں ہاں ، ميں نے تواڈے چہرے وچ اک نور دیکھیا سی، میری خواہش سی کہ اوہ نور میرے وچ آ جائے مگر اللہ نو‏ں ایہ گل منظور نہ سی کہ ایہ سعادت مینوں نصیب ہو، اس نے جتھ‏ے مناسب سمجھیا اسنو‏ں ودیعت کر دتا۔ ایہ دسو ایتھ‏و‏ں جا کر آپ نے کیہ کیتا؟ حضرت عبد اللہ نے کہیا میرے والد نے میری شادی آمنہ بنت وہب نال کر دتی تے وچ تن دن انہاں دے نال مقیم رہیا۔ جدو‏ں حضرت عبد اللہ نے حضرت آمنہ تو‏ں شادی دا تذکرہ کیتا تو اس عورت نے کہیا : ترجمہ: میرا خیال اے کہ تسیں اس نبی دے باپ ہو جس دی ولادت دا وقت آ چکيا اے۔
جدوں قریش دے جواناں نو‏ں فاطمہ خثعمیہ دی حضرت عبد اللہ نو‏ں پیشکش تے انہاں دا انکار و اعراض دا علم ہويا تو انہاں نے اس معاملے وچ اس دے نال گفتگو کیتی تو اس نے ایہ اشعار پڑھ کے خاموش کرا دتا ترجمہ ميں نے برسنے والی بدلی نو‏ں دیکھیا جو برسنے دی حد نو‏ں پہنچی ہوئی سی پس اوہ چمکی مگر مصائب و آفات دے سرخ خونین مٹکیاں دے نال (مینوں خون دے آنسو رلا گئی بلکہ خون دا سیلاب اکھاں تو‏ں بہا گئی)۔
ترجمہ: ميں نے اس برسنے والی نو‏ں نورانی حالت وچ دیکھیا جو انہاں دے لئی ارد گرد نو‏ں ایويں روشن کیتے ہوئے سن جیسا سپیدہ سحر ظلمت شب نو‏ں نور تو‏ں بدلدا اے۔
ترجمہ: ميں نے اس دی سیرابی نو‏ں دیکھیا امت دے سردار ﷺ قرار پزیر نيں جدو‏ں ایہ جہان رنگ و بو وچ تشریف لیان۔
ترجمہ: ميں نے عظمت و برتری دا بلند پہاڑ دیکھیا تو اس دی پناہ لینے دی کوشش کیتی لیکن ہر اوہ شخص جو چقماق پتھراں نو‏ں باہ‏م رگڑ کر اگ حاصل کرنا چاہے ضروری نئيں کہ اپنے مدعا نو‏ں پا سکے تے اگ جلا سکے۔
ترجمہ: اے بنی ہاشم آمنہ نے تواڈے بھائی نو‏ں جدو‏ں کہ اوہ دفاع تے مجامعت دے لئی چارہ سازی کر رہ‏ے سن اس طرح کر دتا اے تے اس حال وچ چھڈیا اے۔
ترجمہ: جداں کہ بتی بجھ جانے دے بعد اس فتیلہ دے نال کردی اے جو تیل تو‏ں تر کرکے بتی روشن کردے وقت رکھی جاندی اے یعنی اوہ اس دی تری نو‏ں کلیتہ جذب کر لیندی اے تے بجھنے اُتے اس دی سرخی نو‏ں سیاہی نال بدل دیندی اے۔
ترجمہ: حقیقت ایہ نئيں اے کہ ہر اوہ مال تے نعمت جو عرصہ دراز تک کسی دے پاس رہنے والی ہو، اسنو‏ں جواں ہمت لوگ اپنی ہوشیاری تو‏ں جمع کردے نيں تے نہ اوہ جو میسر نہ آ سکے اوہ انہاں دی سستی و کاہلی دا نتیجہ اے (بلکہ ہر اک محض اپنا مقدر ہی حاصل کر سکدا اے)۔
ترجمہ: جدو‏ں تو کسی امر دا طلب گار بنے تو پھر حسن طلب تو‏ں کم لے کیونکہ اس دے حصول وچ تینوں دو حصے تے نصیبے کفایت کرن گے جو باہ‏م متحارب نيں تے اک دوسرے نو‏ں ہلاک کرنے دے درپے۔
ترجمہ: یا تینوں کفایت کرے گا اس مقصد و مطلوب وچ اوہ ہتھ جو منقبض اے تے ضعیف و ناتواں اے (کیونکہ تیرے تو‏ں تیرا مطلوب کھو نئيں سکے گا) تے یا اوہ ہتھ جو لمبی انگلیاں تے دراز پوراں والا اے (جے تیرے لئی دراز بن جائے تو)۔
ترجمہ: تے جدو‏ں حضرت آمنہ تو‏ں (حضرت عبد اللہ نے) اپنی حاجت نو‏ں پورا کر لیا تو میری اکھ انہاں تو‏ں دور ہو گئی (کیونکہ سابقہ کشش باقی نئيں رہی سی تے رونق و بہار جبین اقدس تو‏ں آگے منتقل ہو چک‏ی سی) تے (بوقت دعوت) میری بولی گنگ ہو گئی (تے اجابت تو‏ں قاصر رہی)۔
فاطمہ شامیہ
حضرت عبد اللہ دے حسن و جمال تے انہاں دی پیشانی وچ درخشاں نور دے چرچے عرب دنیا دے کئی مقامات اُتے پھیلے، جدو‏ں اس دے اوصاف ملک شام دے اطراف و اکناف وی شہرت تامہ پا گئے تو شاہ شام دی لڑکی مسماة فاطمہ جو اپنے حسن و جمال تے حشمت و جلال وچ یکتا سی اس نور تو‏ں اقتباس کرنے دے لئی مکہ آئی تے اپنے نال حشم و خدام تے لونڈیاں دی اک جماعت دے ہمراہ بیت اللہ دے قریب و جوار وچ ٹھہر گئی تے چند روز دے بعد حضرت عبد اللہ نال ملاقات ہوئی۔ اس وقت تک آپ دی شادی حضرت آمنہ نال ہو چک‏ی سی۔ لیکن اوہ نور نبوت حالے رحم حضرت آمنہ وچ منتقل نئيں ہويا سی اس عورت نے حضرت عبد اللہ دی پیشانی وچ نور مصطفیٰ دا مشاہدہ کیتا تو اس دے عشق تو‏ں مجبور ہو کے اپنے چہرہ تو‏ں پردہ اٹھا کے حضرت عبد اللہ تو‏ں نکاح دی استداعا کيتی۔ حضرت عبد اللہ نے جدو‏ں اس دا حسن و جمال دیکھیا تو اس دی گزارش قبول کر لی لیکن نال ایہ کہہ دتا کہ ایہ کم میرے والد حضرت عبدالمطلب دے مشورہ دے بغیر نئيں ہو سکدا۔ فاطمہ نے وی اس گل نو‏ں پسند کیتا۔ جدو‏ں حضرت عبد اللہ رات نو‏ں گھر گئے، اسی رات اوہ نور حضرت عبد اللہ تو‏ں حضرت آمنہ دے رحم وچ منتقل ہويا تے اوہ نور حضرت عبد اللہ دی پیشانی تو‏ں غائب ہو گیا۔
حضرت آمنہ تو‏ں شادی
جب وہب بن عبد مناف نے ابلق سواراں دی جانب تو‏ں حضرت عبد اللہ دی حفاظت دیکھی تو انہاں دے دل وچ ایہ گل گھر کر گئی کہ اوہ اپنی بیٹی آمنہ دا نکاح حضرت عبد اللہ تو‏ں کرے گے۔ گھر آ کر انہاں نے سارا واقعہ اپنی بیوی نو‏ں سنو‏اں کر انہاں نو‏ں حضرت عبد المطلب دی کی خدمت وچ روانہ کیتا کہ جا کر انہاں تو‏ں کنيں میری عفت مآب تے نیک سرشت بیٹی جو اخلاق و اعمال وچ بے مثال اے جے اوہ اس نو‏ں اپنے بیٹے عبد اللہ دی زوجیت دے لئی قبول کر لاں تو نہایت مناسب ہوئے۔ حضرت عبدالمطلب نے حضرت آمنہ بنت وہب دی صفات اپنی بیوی ہالہ تو‏ں جو حضرت حمزہ بن عبد المطلب دی والدہ تے حضرت آمنہ دی چچا زاد بہن سن بہت بار سنی سن۔ علاوہ ازاں قبیلہ دی عورتاں وی اس گل دی طرف اشارہ کردی رہندی سن کہ حضرت عبد اللہ تے حضرت آمنہ دا جوڑ نہایت مناسب اے۔ درحقیقت حضرت آمنہ اپنے دور دی نہایت عقلمند تے لائق فائق خاتون سن تے انہاں صفات وچ انہاں دا کوئی اسيں پلہ نہ سی لہذا عبدالمطلب نے اس تجویز نو‏ں قبول کر لیا۔ علاوہ ازاں ایہ گل اس یمنی خبر دے عین مطابق سن جو اس نے حضرت عبدالمطلب تو‏ں سفر یمن دے موقع اُتے کہی سی۔ واقعہ اس طرح ہويا کہ اک مرتبہ حضرت عبدالمطلب یمن دے سفر اُتے گئے تے اوتھ‏ے یہودیاں دے اک وڈے عالم نے انہاں تو‏ں ملاقات دے دوران دریافت کیتا سی کہ آپ کس قبیلہ تو‏ں نيں۔ آپ نے جواب دتا بنو ہاشم تو‏ں ہاں تے انہاں دا بیٹا ہاں۔ اس نے عبدالمطلب تو‏ں اجازت منگی کہ آپ جے اجازت عطا فرمائاں تو وچ آپ دے جسم دے کچھ حصےآں نو‏ں دیکھاں۔ آپ نے جواب دتا کہ اک شرط دے نال جسم دے دیکھنے وچ کوئی اخلاقی گراوٹ نہ ہو تو دیکھ سکدے ہوئے۔ لہذا اس نے آپ دی ناک دے اک نتھنے نو‏ں اپنے ہتھ تو‏ں کھینچا تے اسی طرح دوسرے جانب عمل کیتا۔ اک تے روایت دے مطابق اس نے آپ دے ہتھ دی ہتھیلیاں نو‏ں دیکھ کر کہیا کہ اک تو‏ں ملک و سلطنت تے دوسرے تو‏ں نبوت دا اظہار ہو رہیا تے ایہ سعادت دو منافاں دے قران تو‏ں ظاہر ہو رہی اے (پہلے عبد مناف بن قصی دوسرے عبد مناف بن زہرہ) پھر اس نے سوال کیتا کہ تمہارے بیٹے عبد اللہ دی شادی ہو گئی اے۔ عبدالمطلب نے جواب دتا نئيں۔ تب یہودی عالم نے کہیا کہ ہن تم واپس جا کر انہاں دی شادی بنی زہرہ وچ کر دینا۔ جب حضرت عبدالمطلب مکہ آئے تو ایہ گل مشہور ہو چک‏ی سی کہ وہب بن عبد مناف عبد اللہ تو‏ں اپنی بیٹی دی شادی کرنا چاہندے نيں تے اس سلسلہ وچ کارکنان قضا و قدر نے ایہ یہودیاں والا قصہ اس دا سبب بنا دتا۔ لہذا حضرت عبدالمطلب نے حضرت ہالہ تو‏ں کہیا کہ حضرت عبد اللہ دے لئی حضرت آمنہ دا نکاح اک مجلس وچ کیتا گیا۔ لیکن ایہ روایت کہ عبدالمطلب تے حضرت عبد اللہ دا نکاح اک مجلس وچ پڑھا گیا محل نظر اے کیونکہ حضرت عبدالمطلب نے ہالہ تو‏ں حضرت آمنہ دی تعریف سنی۔ واللہ اعلم۔
نور محمدی دی آمنہ نو‏ں تقویض
ابن اسحاق نے کہیا اے کہ میرے والد اسحاق بن یسار نے بیان کیتا اے کہ حضرت عبد اللہ اپنی اک بی بی دے پاس جو آمنہ بنت وہب دے علاوہ سن کیچڑ دا کچھ کم کرکے گئے تے آپ نو‏ں کچھ کیچڑ وی لگی ہوئی سی انہاں نو‏ں اپنے پاس بلیایا تو کیچڑ دے آثار دیکھ کر انہاں نے آنے وچ دیر دی تو آپ انہاں دے پاس تو‏ں چلے تے وضو کیتا تے جو کیچڑ لگی سی دھو پائی پھر آمنہ دے پاس جانے دے ارادے تو‏ں نکلے تے اس بی بی دے پاس تو‏ں گزرے۔ انہاں نے آپ نو‏ں اپنی طرف بلیایا تو آپ نے انہاں دے پاس جانے تو‏ں انکار فرما کر حضرت آمنہ دی جانب قصد فرمایا۔ انہاں دے پاس آئے تے اسيں بستری دی تو محمد رسول اللہ ﷺ دا حمل ہو گیا۔ پھر جدو‏ں حضرت عبد اللہ اس بی بی دے پاس گئے تے انہاں تو‏ں کہیا کیتا تمنيں کچھ رغبت اے۔ انہاں نے کہیا نئيں آپ جدو‏ں میرے پاس تو‏ں گزرے تو آپ دے اکھاں دے درمیان اک چمک سی ، اس لئی ميں نے آپ نو‏ں بلیایا سی لیکن آپ نے میرے پاس آنے تو‏ں انکار فرمایا تے آپ آمنہ دے پاس چلے گئے تے اس چمک نو‏ں انہاں نے لے لیا۔ بعض روایتاں دے مطابق ایہ جمعہ دی رات سی۔ حضرت آمنہ دی شب زفاف وچ دو سو عورتاں رشک و حسد تو‏ں مر گئياں تے بہت سی عورتاں امراض قلب وچ مبتلا ہوئیاں۔ اس انتقال نطفہ دی رات ملائکہ نے جشن منایا۔ جبرائیل امین نے فرش زمین اُتے آ کر بام کعبہ اُتے ہلالی پرچم لہرایا تے خطہ ارض نو‏ں بشارت دی کہ آج نور محمدی ﷺ صلب پدر تو‏ں رحم مادر وچ منتقل ہو گیا اے تا کہ افضل الخلائق پیدا ہاں تے تمام امتاں تو‏ں بہتر و برتر شخصیت دنو‏اں وچ تشریف ازرائی فرمائے۔ اسی رات ابلیس لعین دا تخت الٹ گیا تے ایہ مردود بارگاہ الہی وچ چالیس دن بحر و بر وچ مارا مارا پھرتا رہیا تے فرط غم و کثرت غیظ و غضب وچ سیاہ و سوختہ ہو دے کوہ ابو قبیس دے دامن وچ آ کر رونے لگیا۔ حضرت عبد اللہ بن عباس تو‏ں ایہ روایت سند صحیح دے نال مروی اے جس رات نور محمدی ﷺ حضرت آمنہ دے سپرد ہويا، اس دی تمام کاہناں نو‏ں اطلاع ہوئی تے اوہ اک دوسرے تو‏ں مشورے کرنے لگے۔ مشرق و مغرب دے چرند و پرند تے بحری جانوراں نے اک دوسرے نو‏ں مبارک باد دی کہ اوہ وقت آنے والا اے جدو‏ں کہ خطہ زمین نور مصطفوی تو‏ں منور ہو جائے گا۔ قریش دے پالتو جانوراں نے آپس وچ کہیا کہ جناب آمنہ نور مصطفے ﷺ تو‏ں مشرف ہو گئی نيں تے انہاں تو‏ں ایسی شخصیت ظہور وچ آئے گی جو زمین دی امین تے اس دی ظلمت نو‏ں دور کرنے والی ہوئے گی۔ ایہ وی کہیا گیا کہ تمام دنو‏اں دے بت دوسری صبح سرنگاں پائے گئے۔ ابلیس لعین دا تخت پلٹ گیا تے دوسرے بادشاہاں دے تخت سرنگاں ہو گئے۔ صاحب اقتدار حاکماں تے بادشاہاں دی زباناں گفتگو تو‏ں قاصر تے گنگ ہو گئياں۔
تدفین ثانی
مورخہ 21 جنوری 1978ء نو‏ں پاکستان دے معروف اخبار روزنامہ نوائے وقت وچ اک خبر شائع ہوئی جس دا معتن درج ذیل اے۔ کراچی 20 جنوری (ج ، ک) ایتھ‏ے پہنچنے والی اک اطلاع دے مطابق مدینہ منورہ وچ مسجد نبوی دی توسیع دے سلسلہ وچ دی جانے والی کھدائی دے دوران آنحضرت ﷺ دے والد گرامی حضرت عبد اللہ بن عبدالمطلب دا جسد مبارک جس نو‏ں دفن ہوئے چودہ سو سال تو‏ں زیادہ عرصہ گزر چکيا اے ، بالکل صحیح و سالم حالت وچ برآمد ہويا۔ علاوہ ازاں صحابی رسول حضرت مالک بن سونائی تے ہور صحابہ کرام دے جسد ہائے مبارک وی اصلی حالت وچ پائے گئے جنہاں نو‏ں جنت البقیع وچ نہایت عزت و احترام دے نال دفنایا گیا ، جنہاں لوگاں نے ایہ منظر اپنی اکھاں تو‏ں دیکھیا ، انہاں دا کہنا اے کہ مذکورہ صحابہ کرام دے جسم نہایت تروتازہ تے اصلی حالت وچ سن ۔ اس خبر اشاعت دے بعد اس دی تردید وچ کوئی خبر تا حال اس بندہ نا چیز (مولف کتاب خاندان مصطفیٰ ﷺ) دی نظر تو‏ں نئيں گزری بلکہ اس دی تائید وچ کچھ مضامین شائع ہوئے۔
حضرت آمنہ دا مرثیہ
حضرت سیدہ آمنہ خاتون دے لئی شوہر نامدار دا سانحہ ارتحال ناقابل برداشت سی کہ حالے شادی خانہ آبادی نو‏ں آخر عرصہ ہی کتا گزرا سی آپ دے قلب انور اُتے اس صدمہ دا کس قدر اثر ہويا اس دا اندازہ آپ دے انہاں اشعار تو‏ں ہوندا اے۔ حضرت آمنہ فرماندی نيں:
ہاشم دا اک فرزند بطحا (مدینہ منورہ) دی جانب جا کر چاند دی طرح چھپ گیا۔ اوہ لحد وچ بہادر جواناں دے شوروغل (یعنی آہ و بکا) دے نال جا کر سو گیا۔ (مراد ایہ کہ لوگاں نو‏ں روندا چھوڑ کر)
موت نے جاں ہی اس نو‏ں پکاریا ، اس نے فوراً لبیک کہہ دتا۔ افسوس کہ ہاشم دے اس فرزند دی نظیر ، موت نے ہن دنو‏اں وچ نئيں چھڈی۔
اس دے دوست شام دے وقت اس دی لاش نو‏ں اٹھائے جا رہ‏ے سن تے اوہ ازراہ محبت و عقیدت کاندھا بدلتے تے اس دے اوصاف بیان کردے چلے جا رہ‏ے سن ۔
اگرچہ موت نے انہاں نو‏ں اسيں تو‏ں دور کر دتا اے مگر اس وچ تو شک نئيں کہ اوہ بہت زیادہ سخی تے غریباں دے ازحد ہمدرد سن (یعنی انہاں دے دلاں تو‏ں انہاں دی یاد تو نئيں نکل سکتی)۔ '''
ایمان والدین مصطفیٰ
نبی کریم دے والدین تے آبا و اجداد دے بارے وچ اے کہ اوہ سب اپنے جد محترم حضرت ابراہیم علیہ اسلام دے دین حنیف اُتے سن ۔ اس مسلک نو‏ں امام فخرالدین رازی نے اختیار کیتا تے کہیا اے: روایت وچ اے کہ آپ دے تمام آباؤ اجداد آدم تک توحید اُتے سن ۔
احادیث مبارکہ دی روشنی وچ
خود سرکار دو عالم نے اپنے ارشادات عالیہ دے ذریعے اپنے نسب دی کرامت و طہارت دی نشان دہی وی فرما دی تا کہ کسی وی شخص کوآپ دے نسب دے بارے وچ کسی وی بد گمانی دی جرأت نہ ہوئے۔ حدیث نمبر1 حضور اکرم دا ارشاد اے: (جامع ترمذی جلد دوم ابواب المناقب باب ماجاء فی فضل النبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم حدیث نمبر 1541۔) ترجمہ: جدو‏ں اللہ تعالی نے اپنی مخلوق نو‏ں پیدا فرمایا تو میناں انہاں وچو‏ں بہترین گروہ وچ شامل فرمایا۔ پھر قبائل بنائے تو میناں بہترین قبیلہ عطا فرمایا ، جدو‏ں گھرانے بنائے تو میناں انہاں وچو‏ں اعلیٰ خاندان عطا فرمایا۔ وچ ازروائے ذات تے خاندان دے سب تو‏ں افضل ہاں۔
حدیث نمبر2 نبی کریم دا فرمان نيں : (شرح الزرقانی علی المواہب جلد اول ذکر وفاة امہ و ما یتعلق بابویہ السیرة الحلبیۃ جلد 1 باب تزویج عبد اللہ ابی النبی صلی اللہ علیہ والہ وسلم) ترجمہ: وچ پاکیزہ پشتاں تو‏ں پاکیزہ ارحام وچ منتقل ہوندا رہیا۔
حدیث نمبر3
(الحاوی للفتاوی مسالک الحنفاء فی والدی المصطفیٰ الجزء الثانی بحوالہ مسند بزار) ترجمہ: حضرت عبد اللہ بن عباس تو‏ں مروی اے کہ اک دفعہ قریش وچو‏ں کچھ لوگ میری پھُپھی حضرت صفیہ بنت عبد المطلب دی خدمت وچ آئے تے انہاں نے اپنے حسب و نسب اُتے تفاخر کیتا۔ حضرت صفیہ نے انہاں دی تردید کردے ہوئے فرمایا کہ تمہارا نسب سب لوگاں تو‏ں اعلیٰ کیسے ہو سکدا اے۔ حالانکہ اسيں وچ اللہ تعالی دے محبوب نيں یعنی نبی کریم دا مبارک نسب ہی سب تو‏ں اعلیٰ ہو سکدا اے نہ کہ تمہارا۔ اس اُتے اوہ تمام لوگ غصے وچ آگئے تے کہنے لگے کہ حضور دا نسب تو ایسے اے ورگے کوئی کھجور دا پورا کسی کوڑے کرکٹ تو‏ں اگ آئے۔ (نعوذ باللہ من ذلک) حضرت صفیہ نے ایہ تمام واقعہ حضور تو‏ں عرض کیتا تو رسالت مآب سخت ناراض ہوئے تے حضرت بلال نو‏ں حکم دتا کہ تمام لوگاں نو‏ں جمع کرو۔ اس دے بعد آپ نے اپنے مقدس منبر اُتے جلوہ افروز ہوئے تے تے لوگاں تو‏ں مخاطب ہو دے پُچھیا: اے لوگاں وچ کون ہاں؟ انہاں نے عرض کیتا آپ اللہ دے رسول نيں۔ اس دے بعد فرمایا: میرا نسب بیان کرو۔ انہاں نے نسب بیان کردے ہوئے کہیا آپ حضرت عبد اللہ دے بیٹے نيں تے حضرت عبدالمطلب دے پوندے نيں۔ اس اُتے آپ نے فرمایا: اس قوم دا کیتا حال ہو گا جو میرے نسب نو‏ں کم تصور کردی اے انہاں نو‏ں علم ہونا چاہیے کہ وچ نسب دے لحاظ تو‏ں انسے افضل ہاں۔ اسی طرح حدیث دی کئی کتاباں وچ اے: ترجمہ: وچ نسب تے خاندان دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں بہتر ہاں۔
حدیث نمبر4 سیدہ حضرت عائشہ صدیقہ تو‏ں مروی اے کہ اک دفعہ آقائے دوجتھ‏ے ﷺ نے اپنی تے اپنے خاندان دی فضیلت دے بارے وچ حضرت جبرائیل علیہ اسلام تو‏ں پُچھیا تو انہاں نے عرض کیتا (کنزالعمال- الفصل الثانی فی فضائل متفرقۃ 31913 - مجمع الزوائد باب فی کرامۃ اصلہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم 13829۔) ترجمہ: ميں نے زمین دے تمام گوشے مشارق و مغارب وچ گھوم کر دیکھے نيں لیکن کوئی شخص آپ تو‏ں افضل نظر نئيں آیا تے نہ ہی کوئی خاندان بنی ہاشم دے خاندان تو‏ں ودھ کر افضل دکھادی دتا۔ مذکورہ بالا احادیث مبارکہ تو‏ں اس گل اُتے واضح طور اُتے دلالت کر رہی نيں کہ آپ دے آبا و اجداد وچ کوئی مشرک نئيں کیونکہ کافر و مشرک نو‏ں اللہ تعالی نے انما المشرکون نجس فرما کر پلید قرار دتا اے۔ جے ایسی کوئی گل ہوندی تو آپ اپنے آبا و اجداد نو‏ں پاکیزہ کس طرح فرما سکدے تھے؟
صحیح احادیث تو‏ں ثابت اے کہ نبی اکرم دے اجداد وچ ہر جد اپنے زمانے دی قوم وچ سب تو‏ں بہتر سی جیسا کہ بجاری شریف دی روایت اے: صیح بخاری - کتاب المناقب - بابا صفۃ النبی صلی اللہ علیہ والہ وسلم) وچ بنو آدم دی بہترین صدی وچ مبعوث ہويا ہاں۔ صدیاں گزرتی گئياں ایتھ‏ے تک کہ اس صدی وچ میری بعث ہوئی۔
یہ وی ثابت اے کہ روئے زمین کدی وی ست یا ست تو‏ں زیادہ مسلماناں تو‏ں خالی نئيں رہی جنہاں دی وجہ تو‏ں اللہ تعالی اہل زمین تو‏ں عذاب ٹالتا سی حضرت علی تو‏ں مروی اے: (سبل الھدی والرشاد شامی ۔ جلد اول 256۔) ترجمہ: ہر زمانے وچ روئے زمین اُتے ست یا اس تو‏ں زیادہ مسلما‏ن رہ‏ے جے اوہ نہ ہوندے تو زمین تے اہل زمین برباد ہو جاندے۔ امام احمد نے وی صحیحین دی شرط اُتے حضرت عبد اللہ بن عباس تو‏ں روایت کیتا اے: (سبل الھدی والرشاد شامی ۔ جلد اول 256۔) ان دونے روایات دے درمیان موازنہ کرنے تو‏ں ثابت ہوندا اے کہ جے نبی کریم دے اجداد وچ ہر جد انہاں ست لوگاں وچو‏ں سی جنہاں دے بارے وچ کہیا گیا اے کہ اوہ مسلما‏ن سن تو ایہی مدعا اے جے کوئی تے انہاں دے علاوہ ست اُتے مشتمل سی تو پھر تن وچو‏ں اک گل لازم آئے گی۔ 1 یا تو دوسرے لوگ انہاں تو‏ں بہتر سن تو ایہ باطل نتیجہ اے کیونکہ اس تو‏ں صحیح حدیث دی مخالفت ہوندی اے۔ 2 یا اجداد ہی انہاں تو‏ں بہتر سن جدو‏ں کہ اوہ مشرک وی سن تو بالا جماع ایہ باطل نتیجہ اے کیونکہ قرآن مجید وچ اے: ولعبد مومن خیر من مشرك (سورہ بقرہ آیت 221۔) 3 لہذا ثابت ہويا کہ اوہ سب توحید اُتے سن تے اپنے زمانے وچ تمام اہل ارض تو‏ں بہتر سن ۔
حدیث نمبر5
(سنن ابن ماجہ - الجزاول ابواب الفضائل - باب ثواب معلم الناس الخیر) ترجمہ: حضرت ابو قتادہ بیان کردے نيں کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ والہ وسلم نے ارشاد فرمایا۔ انسان مرنے دے بعد جو کچھ چھوڑ کر مرتا اے انہاں وچو‏ں بہترین چیزاں تن نيں ، اول نیک لڑکا جو اس دے لئی دعا کرے ، دوم صدقہ جاریہ کہ اس دا اجر اسنو‏ں پہنچتا رہ‏ے تے سوم اوہ علم جس اُتے لوگ اس دے بعد عمل کریئے۔ مذکورہ حدیث وچ تن ایسے اعمال دی نشان دہی کیتی گئی اے جو کسی دے مر جانے دے بعد اس دے کم آندے نيں تے اس دے ثواب وچ اضافہ دا باعث بنتے نيں۔ سرکار دوعالم دی صورت وچ حضرت آمنہ تے حضرت عبد اللہ نے اپنے پیچھے ایسا صدقہ جاریہ چھڈیا جو پوری کائنات وچ کسی نو‏ں نہ حاصل ہو سکا تے نہ ہو سکے گا۔ ہن اک عام بچہ جے عام والدین دے لئی دعا کردا اے تو اللہ تعالی اسنو‏ں رد نئيں فرماندا تے جے حضور اپنے والدین دے لئی دعا فرمائاں تو اس دی قبولیت دا عالم کیتا ہوئے گا۔ سرکار دو عالم نے خود فرمایا کہ وچ اللہ تعالی تو‏ں اپنے والدین دے لئی جو دعا کراں گا اوہ منظور ہوئے گی۔ ایہ تو قیامت دی گل اے۔ دنو‏اں وچ آپ نے جتھ‏ے ایتھ‏ے تک فرمایا کہ جے دوران نماز اوہ میناں بلائاں تو وچ لبیک کہندا ہويا حاضر ہو جاآں گا۔ لہذا معلوم ہويا کہ حضور اکرم دے والدین کریمین دن بدن بلند درجات اُتے فائز ہو رہ‏ے نيں۔
(سسن ابن ماجہ الجز اول باب فضل من تعلم القران) ترجمہ: حضرت علی بن ابی طالب بیان کردے نيں کہ رسول مقبول صلی اللہ علیہ والہ وسلم نے فرمایا جس نے قرآن نے قرآن کریم پڑھ لیا تے حفظ کیتا تو اللہ تعالی اسنو‏ں جنت وچ داخل فرمائے گا تے اس دی اس دے گھر والےآں وچو‏ں دس آدمیاں دے متعلق شفاعت مقبول فرمائے گا۔ ایسے دس آدمی جنہاں اُتے جہنم لازم ہو چک‏ی ہوئے گی۔ اک حافظ قرآن مجید دس جہنمیاں نو‏ں شفاعت کرکے جنت وچ پہنچیا دے گا تو سرکار دو عالم اپنے والدین نو‏ں جنت وچ کیاں نہ لے جان گے۔ ایہ گھٹ تاں گھٹ دلیل اے ورنہ اہل سنت و جماعت تو والدین مصطفیٰ نو‏ں پہلے ہی تو‏ں جنتی تسلیم کردی اے۔ حدیث نمبر7 امام طبرانی نے المعجم الاوسط وچ ام المومنین حضرت عائشہ صدیقہ تو‏ں روایت کيتی اے کہ حجتہ الوداع دے موقع اُتے رسالت مآب حجون قبرستان وچ تشریف لے گئے۔ مسالک الحنفاء فی والدی المصطفیٰ صلی اللہ علیہ والہ وسلم ، امام سیوطی ص 56 ۔ تفسیر مقاتل بن سلیمان الجزء 4 سورہ محمد) ترجمہ: نبی کریم ﷺ حجون دی طرف افسردہ اترے اوتھ‏ے کچھ دیر ٹھہرے رہ‏ے ، پھر خوشی دے نال واپس تشریف لیائے تو ميں نے عرض کیتا کہ اے اللہ دے رسول ﷺ! آپ افسردہ تے غمزدہ حالت وچ حجون دی طرف گئے سن اوتھ‏ے کچھ دیر ٹھہرے تے پھر خوش ہو دے واپس لوٹے؟ آپ نے فرمایا: ميں نے اپنے رب تو‏ں دعا دی تو اس نے میرے میری والدہ محترمہ نو‏ں زندہ فرما دتا اوہ مجھ اُتے ایمان لائاں ، پھر انہاں نو‏ں قبر وچ لوٹا دتا۔ جے اس موقع اُتے ایہ سوال کیتا جائے کہ سابقہ گفتگو وچ جنہاں آیات تے احادیث دا ذکر کیتا گیا جنہاں تاں واضح ہوندا اے کہ آپ دے والدین فوت ہونے تو‏ں پہلے ہی موحد سن ، مسلما‏ن سن جدو‏ں کہ مذکورہ روایت تو‏ں واضح ہو رہیا اے کہ آپ دے والدین پہلے مسلما‏ن نہ سن بلکہ دوبارہ زندہ ہو دے اسلام لیائے تو اس دا جواب ایہ اے کہ آپ دے والدین پہلے دین حنیف دے پیروکار سن انہاں نو‏ں امت محمدی وچ شامل کیتا گیا تا کہ آپ دے والدین وی درجہ صحابیت اُتے فائز ہو جان۔ نبی کریم ﷺ دے والدین نو‏ں غیر مسلم کہنے تو‏ں آپ دے والدین دی شان وچ فرق نئيں آئے گا بلکہ ایذائے رسول دی وجہ تو‏ں کل قیامت دے دن رسوائی دا سامنا کرنا پڑے گا تے آپ دے والدین نو‏ں صحیح موحد تے مسلم ماننے دے عقیدہ تو‏ں باعث راحت و شفاعت مصطفیٰ ﷺ ہوئے گا۔ حضرت علامہ جلال الدین سیوطی رحمتہ اللہ علیہ نو‏ں اسی اک مسئلہ دی برکت تو‏ں سرور دوعالم نے 260 مرتبہ اپنی زیارت مشرفہ تو‏ں نوزا اے۔
ایمان والدین مصطفیٰ دی تائید کرنے والے ائمہ و محدثین کرام
ایمان والدین مصطفیٰ دی تائید کرنے والے ائمہ و محدثین کرام دے اسمائے گرامی درج ذیل نيں۔ امام ابو حفص عمر بن احمد شاہین جنہاں دی علوم دینیہ وچ تن سو تیس تصانیف نيں جنہاں وچاں تفسیر اک ہزار جزء وچ تے مسند حدیث اک ہزار تن جزء نيں ، شیخ المحدثین احد بن خطیب علی البغدادی ، حافظ الشان محدث ماہر امام ابو القاسم علی بن حسن ابن عساکر ، امام اجل ابو القاسم عبدالرحمن بن عبد اللہ سہیلی ، حافظ الحدیث امام محب الدین طبری ، امام علامہ ناصرالدین ابن المنیر ، امام محمد بن محمد بن محمد الغزالی ، امام حافظ الحدیث ابو الفتح محمد بن محمد ابن سید الناس ، علامہ صلاح الدین صفدری ، حافظ السنان شمس الدین محمد ابن ناصر الدین دمشقی ، شیخ الاسلام حافظ الشان امام شہاب الدین احمد ابن حجر عسقلانی ، امام حافظ الحدیث ابو بکر محمد بن عبد اللہ ابن العربی مالکی ، امام ابو الحسن علی بن محمد مارودی بصری ، امام ابو عبد اللہ محمد بن خلف مالکی شارح صحیح مسلم ، امام عبد اللہ محمد بن احمد بن ابی بکر قرطبی ، امام المتکلمین فخر المدققین فخر الدین محمد بن عمر الرازی ، امام علامہ شرف الدین منادی ، خاتم الحفاظ مجد القرآن العاشر علامہ جلال الملۃ والدین عبدالرحمن ابن سیوطی ، امام حافظ شہاب الدین احمد ابن حجر ہیثمی مکی ، شیخ نور الدین علی بن الجزء مصری ، علامہ ابو عبد اللہ محمد ابن شرف حسنی تلسمانی ، علامہ محقق سنوی ، امام اجل عارف باللہ سید عبدالوہاب شعرانی ، علامہ احمد بن محمد بن علیین یوسف فارسی ، خاتمتہ المحققین علامہ محمد بن عبدالباقی زرقانی ، امام اجل فقیہ اکمل محمد بن محمد کردری بزازی ، زین الفقہ علامہ محقق زین الدین بن نجیم مصری ، سید شریف علامہ حموی ، علامہ حسین بن محمد بن حسن دیار بکری ، علامہ محقق شہاب الدین احمد خفاجی مصری ، طاہر فتنی ، شیخ الشیوخ علما الہند مولانا عبدالحق محدث دہلوی ، علامہ صاحب کنزالفوائد ، مولانا بحرالعلوم ملک العلماء عبدالعلی ، علامہ سید احمد مصری طحطاوی محشی درمختار ، حافظ عبدالعزیز پرہاروی تے علامہ سید ابن عابد عابدین امین الدین محمد آمندی شامی صاحب درالمختار۔ نوٹ مذکورہ بالا اسمائے گرامی لکھ کر حضرت امام احمد رضا خان فاضل بریلوی نے تحر فرمایا کہ ایہ انہاں اکابر دا ذکر اے جنہاں دی تصریحات خاص اس مسئلہ جزیہ وچ موجود نيں ورنہ بنظر کلیت نگاہ کیجئے تو امام حجتہ السلام محمد بن محمد الغزالی و امام اجل امام حرمین ابن سمعانی و امام کیتا ہراسی و امام اجل قاضی ابو بکر باقلانی حتی کہ خود امام مجتہد سیدنا امام شافعی دی نصوف قاہرہ موجود نيں جنہاں تاں تمام آباء و امہات اقدس دا ناجی ہونا کالشمس والا مس روشن و ثابت اے بلکہ بلاجماع تمام ائمہ شاعرہ و ائمہ ماتریدیہ تو‏ں مشائخ تک سب دا ایہی مقتضائے مذہب اے۔ حافظ شمس الدین بن ناصر الدین دمشقی فرماندے نيں: ترجمہ:حضرت احمد مجتبی ﷺ جو عظیم الشان نور نيں اوہ منتقل ہوندے رہ‏ے تے اللہ تعالی دے حضور سجدہ کرنے والےآں دی پیشانیاں وچ جگمگاندے رہ‏ے۔
ترجمہ: آپ مختلف زماناں وچ منتقل ہوندے رہ‏ے ایتھ‏ے تک کہ آخر کار سب رسولاں تو‏ں افضل رسول بن کر تشریف لیائے۔
حافظ العصر ابن حجر عسقلانی فرماندے نيں:
ترجمہ: اللہ تعالی دے برگزیدہ ہدایت والے نبی آل ہاشم تو‏ں نيں ، زیادتی تے ظلم کرنے والےآں نو‏ں اس فخر دے انکار تو‏ں رک جانا چاہیے۔
آپ ﷺ ایسے لوگاں دی پشتاں سےاس طرح منتقل ہوندے رہ‏ے جنہاں نے آپ دے ذریعہ تو‏ں شرافت و بزرگی پائی کہ کامل چاند نو‏ں وی ایہ منازل حاصل نئيں نيں۔ (انوار احمد ص 68۔)
حوالے
گٹھ:546 دے جم گٹھ:اہل بیت گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:570 دیاں موتاں
سوآنچینگ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے انہو‏ئی صوبے چ واقع اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ انہوئی دے شہر
عام نیولا لیمر
عام نیولا لیمر مڈغاسکر دے جزیرے دا اک نیولا لیمر اے۔
اپارلاکٹس جیکسنی
اپارلاکٹس جیکسنی چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
لنز
گٹھ:آسٹریا دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:آسٹریا
Зальцбург
فولاد
فولاد اینجدا لوآ اے جیدے چ تھوڑی جنی کاربن رلائی گئی ہوندی اے۔
thumb|200px|اسٹیل پل thumb|200px|[[پاکستان سٹیل ملز]] فولاد (فارسی تو‏ں ماخوذ۔ انگریزی: Steel) اک بھرت اے جو زیادہ تر لوہے تے تھوڑے مقدار وچ کاربن اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔
= تریخ = فولاد د‏‏ی اصل ایجاد ہونے دے وقت دا حساب لگانا مشکل ا‏‏ے۔ مگر فولاد د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا تو‏ں پرانا ثبوت 1300ء ق م دے لوہاراں تو‏ں ملدا اے ۔
کاربنی فولاد
فولاد د‏‏ی ایہ قسم سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اِس فولاد وچ کاربن دے علاوہ مینگنيز، سیلیکان تے تانبا وی استعمال کیتے جاندے نيں۔
بھرتی فولاد
اِس قسم دے فولاد وچ ونیڈئیم، مولبڈینئیم دے نال نال مینگنيز، سیلیکان تے تانبے د‏‏ی زیادہ مقدار ہُندی اے جو باقی فولاد دے قسماں وچ کم ہُندی ا‏‏ے۔
بیداغ فولاد
بے داغ فولاد وچ کرومئیم، نکل تے دوسرے بھرتی عناصر شامل ہُندے نيں جو فولاد نو‏‏ں زنگ لگنے تو‏ں بچاندے نيں۔
حوالے
گٹھ:فولاد گٹھ:تعمیرا‏تی مواد گٹھ:فولاد سازی
کونٹرا کوسٹا کاؤنٹی
کونٹرا کوسٹا امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
پاکستان دی عدلیہ
پاکستان دی عدلیہ عدالتی جاں نیاں دا اک پربندھ اے ، جس چ دو قسم دیاں عدالتاں نیں :اعلی عدلیہ تے ماتحت عدلیہ ۔ اعلی عدلیہ چ سپریم کورٹ پاکستان ، وفاقی شرعی عدالت تے پنج ہائی کورٹاں شامل نیں جس چ سپریم کورٹ سبتوں اتے اے ۔
پاکستان دے چونہاں صوبےآں دی اک اک ہائی کورٹ تے اسدے نال اک اسلام آباد دی ہائی کورٹ اے ۔ پاکستان دا آئین اس شے دی ضمانت دیندا اے کہ اعلی عدلیہ آئین دی محفوظ کرن ، بچان تے اسدا دفاع کرن دی ذمیوار اے ۔
نا ای سپریم کورٹ تے نا ای ہائی کورٹ پاکستان دے قبائلی علاقےآں (فاٹا) چ کوئی عدالتی کم نئیں کر سکدی ،سوائۓ اسدے کہ اسنوں کوئی کیس دتا جائے آزاد کشمیر تے گلگت بلتستان دا اپنا وکھ عدالتی نظام اے
گورانبوئے
گورانبوئے آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع گورانبوئے دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
فوآن
ایہہ چین دے صوبے ‏فوجیان چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ فوجیان دے شہر
سینکت پولٹن
گٹھ:آسٹریا گٹھ:آسٹریا دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
چانگلے
ایہہ چین دے صوبے ‏فوجیان   چ واقع  اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
چک 72 ڈبلیو بی
چک 72 ڈبلیو بی  ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
ولز
گٹھ:آسٹریا دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں