cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پدما لکشمی
پدما لکشمی (تامل: பத்மா லட்சுமி) جم پدما پاروتی لکشمی ویدیاناتھن؛ (جم 1 ستمبر، 1970) اک امریکی لیکھکا، اداکارہ، ماڈل، ٹیلیویین میزبان، اتے ایگزیکٹیو پروڈیؤسر اے۔ اس دی پہلی ککبکّ ایزیایکزوٹک نے 1999 گورمینڈ ورلڈ ککبکّ اوارڈ وچ "بیسٹ فسٹ بکّ" انعام جتیا۔ 2006 وچ اوہ سیزن -2 دے دوران امریکہ رئیلٹی ٹیلیوژن پروگرام ٹاپ شیف دی میزبان رہی، جس دے لئی اس نوں اک ریئلئیٹی-کمپیٹیشن پروگرام لئی پرائیمٹ ٹائم ایمی اوارڈ لئی نامزد کیتا گیا سی۔ 2010 وچ، ٹاپ شیف نے ودھیا ریالٹی-شو پروگرام لئی ایمی اوارڈ جتیا سی۔ اس دی پہلی ووکیبولری، 8 مارچ، 2016 نوں انٹرنیشنل ومین دن، مرزا، لوس اینڈ وائی اٹ اے رلیز کیتی گئی۔
مڈھلا جیون
پدمالکشمی مدراس (ہن چینئی)، بھارت وچ پیدا ہوئی سی۔  اس دی ماں، وجیا، اک سیوامکت اونکولوجسٹ اےاتے پیؤ رماسیوٹیکل کمپنی پھائیزر دے اک سیوامکت ایگزیکٹیو ہن۔ اسدیجدی بولیتامل ہے۔
لکشمی چینئی وچ اپنے دادا-دادی اتے نیویارک وچ اپنی ماںنالرہِکےپلی۔  چھوٹے ہندیا اس تے جنسی حملہ کیتا گیا سی۔ اسنے نیویارک ٹائیمز وچ لکھیا، "جدوں میں 7 سالاں دی سی، میرے متریئے پیؤ دے رشتے دار نے میریاں لتاں وچکار مینوں چھوہیااتے میرا ہتھ اپنے لنگ'تےرکھیاسی۔ میری ماں اتے متریئے پیؤ نوں دسن توں تھوڑھی دیر بعد، اوہناں نے مینوں میرے دادا-دادی نال رہن لئی اک سال لئی بھارت بھیجیا۔ ایہہ سبق سی: جے تسیں بولدے ہو تاں تہانوں باہر سٹّ دتا جاویگا"
ماڈلنگ
لکشمی دا ماڈلنگ کریئر 21 سال دی عمر توں شروع ہویا سی۔ میڈرڈ وچ ودیش دی پڑھائی کردیاں، اس دی کھوج اک ماڈلنگ ایجنٹ ولوں کیتی گئی۔ اس نے کیہا، "میں پیرس، ملان اتے نیویارک وچ اپنا کریئر بناؤن والی پہلی بھارتی ماڈل سی۔ میں پہلی گل منّ لئی سی کہ میں نوین سی۔" لکشمی اک ماڈل اتے اداکارہ دے روپ وچ کم کرکے اپنے کالج دا بھگتان کرن دے یوگ سی۔
اس نے امانئل اونگارو، جارجیؤ ارمانی، گیانی ورساسے، رالپھ لورین، اتے البرٹا پھیریٹی ورگے ڈزائینراں لئی ماڈل لیا اے اتے روبرٹو کیوالی اتے ورسس لئی اشتہار مہماں وچ دکھائی دتی سی۔ اوہ فوٹوگرافر ہیلمٹ نیوٹن دی من پسند ماڈل سی جس دیاں فوٹواں اکثر اس دے سجے بانہہ اتے وڈا داغ ابھار دتا۔ -->
لکشمی ریڈبکّ، ووگ انڈیا، ایف،ایچ۔ایم۔، کائنات، لپھاپھیل انڈیا، ایشیئن وومین، ایوینیو، انڈسٹری میگزین، میری کلیئر (انڈیا ایڈیشن)، ہارپر بازار، ٹاؤن اینڈ کنٹری، اتے نیوزویک دے کوراں اُتے ظاہر ہوئی اے۔ اس نے ایلیر دے مئی 2009 دے مدعے لئی وی ننگا پوز دتا۔
اس نے فوٹوگرافر ماریؤ ٹیسٹنو اتے ہیلمٹ نیوٹن لئی نشانیبازی کیتی اے۔
فلم، ٹیلیوژن اتے ہوسٹنگ
اوہ شو دی ایگزیکٹیو پروڈیؤسر وجوں وی کم کردی اے۔ لکشمی نوں چوٹی دے شیپھّ دے سیزن 5 دے لئی 2009 وچ اک رئلٹی جاں رئیلٹی-کمپیٹیشن پروگرام لئی آؤٹسٹینڈنگ ہوسٹ لئی پرائیمٹائیم ایمی اوارڈ وچ نامزد کیتا گیا سی۔
لکشمی نوں پرواسی حقاں اتے آزاد ریسٹورینٹ صنعت لئی واضع وکیل وجوں جانیا جاندا اے۔ "ٹیسٹ آف نیشن" وچ، ہلو اتے اک نویں سیریز، لکشمی نے اجتمائی روپ وچ امریکی غذا دے معنےآں دا وستار کیتا اتے تشریح دتی۔
اس توں پہلاں، لکشمی نے سبھ توں پہلاں 1997 وچ اٹلی دے چوٹی دے درجہ حاصل ٹیلیویین شو "ڈومینکا ان" دے میزبان وجوں سیوا کیتی۔ اس نے فوڈ نیٹورک دی سیریز پدم دے پاسپورٹ دی میزبانی کیتی، جو کہ 2001 وچ وڈی سیریز دے میلٹنگ پوٹ دا حصہ سی، جتھے اس نے دنیا بھر دے پکوان پکائے۔ اس نے دکھنی بھارت اتے سپین وچ بریٹیش رسوئی رستہ ٹورزم شو پلیناٹ فوڈ، جو کہ یو۔ایس۔اے۔ وچ فوڈ نیٹورک اتے اتے قومانتری روپ وچ ڈسکوری چینلاں تے براڈکاسٹ کیتا، لئی دو گھنٹے دی اک خاص میزبانی کیتی۔
لکشمی 2015 توں 2016 تک د ویو دے سیزن 19 لئی سرکاری یوگدان پاؤن والا وی سی۔ مشہور پرتیبھاگی لئی، اس نے مقابلہ کیتا اتے سنگیت پروڈیؤسر رینڈی جیکسن دے خلاف ٹی۔بی۔ایس۔ دے ڈروپ دی مائیک دے اک ایپیسوڈ وچ 26 دسمبر، 2017 نوں براڈکاسٹ کیتا۔
اس دیاں پہلی فلماں دیاں کرداراں اٹالیئن سمندری ڈاکو فلماں "دِ سن آف سینڈوکن اینڈ کیریبی" (پائریٹس: بلڈّ بردرز) وچ سن۔ 2001 وچ امریکی فلم گلیٹر وچ ماریہ کیری دا کردار وچ بلھاں دی سنکنگ ڈسکو گلوکارہ سلک دے روپ وچ اس دا ہاسوہینا حمایت والا حصہ سی۔ 2002 وچ، لکشمی نے سائنسی سوچ ٹی۔وی۔ سیریز سٹار ٹریک: اینٹرپرائیز دے 37ویں ایپیسوڈ "پریسیس کارگو" وچ پردیسی شہزادی کیتاما دے روپ وچ مہمان وجوں شرکت کیتی۔ اس نے ٹیوی فلم شارپز چیلینج (براڈکاسٹ 2006) وچ مدھونتی دا چترن کیتا۔ 2006 وچ، اوہ ایبیسی دی بائیبلی ٹیوی سیریز دی ٹین کمانڈینٹز وچ شہزادی بتھیا دے روپ وچ دکھائی دتی۔ 2009 وچ، لکشمی نے ایلس دے گانے "اوہ لکّ یو گوّ دیٹ گائی" لئی ویڈیو وچ شرکت کیتی۔
اس نے 2003 وچ بالیوڈّ فلم بوم وچ، کیٹرینا کیف اتے مدھو سپرے دے نال، اوہناں تن سپر ماڈلاں دے روپ وچ کم کیتا جنہاں اتے ہیرے چوری کرن دے الزام ہن۔ اس نے پول مائیدہ برگز دی 2005 وچ آئی فلم "د مسٹریس آف مصالے" وچ گیتا دا کردار نبھایا سی۔ لکشمی نے 2009 وچ اینبیسی سیریز 30 راک وچ مہمان وجوں شرکت کیتی سی اتے "ہئز لائن از اٹّ اینیویء؟" وچ دکھائی دتی اے۔
اس نے 8 مارچ 2018 نوں گڈّ متھکل مارننگ وچ اک پیشکاری کیتی، جس نوں "برنٹ فوڈ سواد ٹیسٹ فٹ: پدما لکشمی (گیم)" کیہا جاندا اے۔ اس نے شو دے نیمت ناظرین ولوں اک وڈا منفی پرتیکریا اکٹھی کیتی اتے انٹرنیٹ دی سیریز دا سبھ توں ناپسند ویڈیو بن گیا۔
اس دے ہولو شو ٹیسٹ د نیشن ود پدم لکشمی دا پریمیئر 19 جون 2020 نوں ہویا سی۔
حوالے
گٹھ:جم 1970 گٹھ:زندہ لوک
سارہ ہارڈنگ
سارہ ہارڈنگ (پیدائشی نام ہارڈ مین; ۱۷ نومبر ۱۹۸۱ – ۵ ستمبر ۲۰۲۱) انگریز گلوکارہ، ماڈل تے اداکارہ سی۔ اس دے پیشہ ورانہ کیریئر دا آغاز ۲۰۰۲ء وچ ہويا جدو‏ں اس نے آئی ٹی وی ریئلٹی سیریز پاپ اسٹارز: دتی راولز دے لئی کامیابی دے نال آڈیشن دتا جس دے دوران وچ ہارڈنگ نے کُڑیاں دے گروپ گرلز الاؤڈ وچ جگہ حاصل کيتی۔ اس گروپ نے مملکت متحدہ وچ لگاتار ویہہ ٹاپ ٹین سنگلز (بشمول چار نمبر والے) حاصل کيتے، چھ البمز جنہاں نو‏ں برٹش فونوگرافک انڈسٹری (بی پی آئی) نے پلاٹینم د‏‏ی سند دی، جنہاں وچو‏ں دو مملکت متحدہ وچ پہلے نمبر اُتے رہ‏ے، تے مجموعی طور اُتے پنج البمز جمع ہوئے۔ ۲۰۰۹ء وچ برٹ ایوارڈز نامزدگی حاصل کيتی، گرلز الاؤڈ نے اپنے گانے "دی پرومیس" دے نال "بہترین سنگل" جِتیا۔
مڈھلا جیون
سارہ ہارڈنگ د‏‏ی پیدائش سارہ نکول ہارڈمین دے ناں تو‏ں ۱۷ نومبر ۱۹۸۱ء نو‏‏ں اسکوٹ، برکشائر وچ ہوئی۔   اس نے ۱۹۹۳ء تک ایگہم دے سینٹ کتھبرٹ دے پرائمری اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اس د‏ی پرورش دو سوتیلے بھائیاں دے نال ہوئی تے جدو‏ں اوہ اپنے والدین د‏‏ی علیحدگی دے بعد ۱۴ سال د‏‏ی سی تاں سٹاکپورٹ چلی گئی۔ سارہ ہارڈنگ دے والد نے اک چھوٹی عمر د‏‏ی عورت تو‏ں ڈیٹنگ شروع کر دتی سی، اس لئی اس نے اپنے والد دے ناں تو‏ں انکار کر دتا تے اپنا کنیت بدل ک‏ے ہارڈنگ رکھ لیا۔ اس نے ۱۹۹۳ء تو‏ں ۱۹۹۸ء تک ہیزل گرو ہائی اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے بعد وچ اسٹاکپورٹ کالج وچ تعلیم حاصل کيتی جتھے اس نے بالاں تے خوبصورتی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اس دے بعد اس نے اسٹاک پورٹ دے گرینڈ سینٹرل لیزر پارک وچ دو نائٹ کلباں دے لئی پروموشن ٹیم دے حصے دے طور پر، پیزا ہٹ وچ ویٹریس دے طور پر، اک وین ڈرائیور، قرض جمع کرنے والے تے بی ٹی ٹیلی فون آپریٹر دے طور اُتے کم کيتا۔ اس نے اپنے آپ نو‏‏ں سپورٹ کرنے دے لئی پبس، سوشل کلباں تے کاروان پارکس وچ پرفارم کردے ہوئے نارتھ ویسٹ انگلینڈ دا دورہ وی کيتا۔
حوالے
گٹھ:1981 دے جم گٹھ:2021 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۸۱ دے جم گٹھ:۲۰۲۱ دیاں موتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں انگریز گلوکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی دے انگریز گلوکار گٹھ:اموات بسبب سرطان پستان گٹھ:انگریز آپ بي‏تی نگار گٹھ:انگریز فلمی اداکاراواں گٹھ:انگریز یاداشت نگار گٹھ:انگریز ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:انگلستان وچ سرطان تو‏ں اموات گٹھ:برطانوی سواݨیاں یاداشت نگار
حدیث من مات
حدیث من مات رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی اک معروف حدیث اے کہ جس وچ اپنے زمانے دے امام د‏‏ی شناخت و پہچان دے بغیر مرنے نو‏‏ں جاہلیت د‏‏ی موت کہیا گیا اے ۔ایہ حدیث مختلف الفاط دے نال شیعہ تے اہل سنت مآخذاں وچ نقل ہوئی اے ۔اہل شیعہ اس حدیث نو‏‏ں مسئلۂ امامت تو‏ں متعلق سمجھدے نيں تے قائل نيں کہ اس د‏ی رو تو‏ں امام د‏‏ی شناخت اوراس دتی اطاعت واجب تے ضروری اے ۔ اہل سنت اس حدیث نو‏‏ں لوکاں دے حاکم اسلامی تو‏ں مرتبط اوراس دتی بیعت کرنے نو‏‏ں ضروری سمجھدے نيں ۔
شیعہ مآخذ
ابن ابی یعفور نقل کردا اے : امام صادق(ع) تو‏ں پیغمبر اسلام د‏‏ی روایت : دے بارے وچ سوال کيتا :اس حدیث وچ جاہلیت د‏‏ی موت مرنے تو‏ں حالت کفر وچ مرنا مراد اے ؟ امام صادق(ع) نے فرمایا:حالت گمراہی وچ مرنا مراد اے ۔ميں نے عرض کیا: جو وی اس زمانے وچ مر جائے تے اپنے پیشوا نو‏‏ں نہ جاندا ہوئے تاںاس دتی موت وی جاہلیت د‏‏ی ہوئے گی ؟ فرمایا: ہاں۔ بعض شیعہ علما اسنو‏ں شیعہ تے سنی مآخذاں وچ اسنو‏ں متواتر مندے نيں ۔
اہل سنت مآخذ
من مات د‏‏ی حدیث اہل سنت مآخذاں وچ کچھ اختلاف تو‏ں نقل ہوئی اے ۔مثلا جو شخص امام دے بغیر مرا تاں اوہ جاہلیت د‏‏ی موت مرا۔ بعض مآخذاں وچ اس طرح نقل ہوئی اے:  جو شخص اپنا ہتھ بیعت تو‏ں کھچ لے اوہ روز قیامت اس حال وچ خدا دا سامنا کريں گا کہ جس دے پاس اپنے اس عمل اُتے کوئی دلیل نئيں ہوئے گی تے جس شخص د‏‏ی گردن وچ کِسے د‏‏ی بیعت نئيں ہوئے گی تے اوہ مر جائے تاں اوہ جاہلیت د‏‏ی موت مرا اے ۔
معنائے حدیث
شیعہ تے سنی علما نے اپنے اپنے کلامی عقائد دے مطابق اس حدیث تو‏ں استفادہ کيتا تے اپنے نظریات دے لئی اس حدیث تو‏ں استناد کيتا ا‏‏ے۔
شیعہ
شیعیان بحث امامت وچ اس حدیث نو‏‏ں تمام زمانےآں وچ امام دے ضروری ہونے اُتے دلیل دے طور اُتے ذکر کردے نيں اورامام د‏‏ی پیروی تے اس د‏ی پہچان نو‏‏ں ضروری سمجھدے نيں۔ پس اس بنا بر اس روایت کيتی روشنی وچ شیعہ اعتقادات دے مطابق اس روایت وچ امام تو‏ں مراد اہل بیت تے امام معصوم اے تے موجودہ دور وچ امام مہدی اُتے اعتقاد رکھنا ضروری اے ۔
اہل سنت
اہل سنت حضرات اس حدیث تو‏ں اک ہور مراد ذکر کردے نيں:
صحیح مسلم وچ ایہ حدیث اس عنوان :(فتنےآں دے ظاہر ہونے دے وقت جماعت و اتفاق دے حفظ تے کفر د‏‏ی دعوت دینے والےآں تو‏ں اجتناب دا ضروری ہونا) دے تھلے مذکور ا‏‏ے۔ اسی تو‏ں مسلم دے نزدیک اس دے معنی نو‏‏ں مشخص کيتا جا سکدا اے ۔دوسرے بعض مآخذاں وچ اس حدیث نو‏‏ں اک دوسری حدیث : (جماعت تو‏ں جدائی د‏‏ی حالت وچ مرنے والا شخص جاہلیت د‏‏ی موت مرا اے )کے اسيں معنا سمجھدے نيں۔
اہل سنت اس روایت وچ امام تو‏ں مراد اسلامی حکومت دا حاکم سمجھدے نيں کہ حفظ جماعت تے وحدت د‏‏ی خاطر اس د‏ی پیروی تے اتباع ضروری اے
ایہ حاکم اسلامی د‏‏ی پیروی دا ضروری ہونا تمام مسلما‏ن حاکماں نو‏‏ں شام‏ل اے ۔کسی حاکم دا ظالم تے گناگار ہونا اس حاکم د‏‏ی پیروی وچ کِسے قسم دا خلل ایجاد نئيں کردا اے ۔ ابن تیمیہ نے اس حدیث د‏‏ی وضاحت وچ یزید بن معاویہ د‏‏ی صحابہ تے تابعین د‏‏ی بیعت کيتی تبعیت نو‏‏ں استنباط کيتا اے :
(واقعہ حرہ دے بعد مدینے دے یزید بن معاویہ دے سخت ترین مخالف عبدالله بن مطیع نے مکہ فرار کيتا تاں عبد اللہ بن عمراس دتی ملاقات دے لئی گیا تاں انہاں دے درمیان ایہ گفگتو ہوئی :ابن مطیع: ابن عمر دے ٹیک لگانے دے لئی تکیہ رکھو۔ ابن عمر:ماں تیرے پاس بیٹھنے دے لئی نئيں آیا۔ماں توانو‏‏ں رسول خدا د‏‏ی حدیث سنانے آیا ہاں:جس شخص نے اپنے ہتھ نو‏‏ں (حاکم کی)اطاعت تو‏ں کھچ لیا اوہ قیات دے روز اس حال وچ خدا دے روبرو ہوئے گا کہ اوہ اپنے اس عمل د‏‏ی کوئی دلیل نئيں رکھدا ہوئے گا تے ايس‏ے طرح جو شخص کسی شخص د‏‏ی بیعت دے بغیر اس دنیا تو‏ں چلا جائاے گا اوہ جاہلیت د‏‏ی موت مرے گا ۔اس حدیث نو‏‏ں عبدالله بن عمر نے عبدالله بن مطیع دے لئی اسوقت بیان کيتی جدو‏ں اوہ یزید بن معاویہ د‏‏ی بیعت نو‏‏ں توڑ چکيا سی جدو‏ں کہ واقعہ حرہ وچ یزید دے تحت فرمان لشکر ظلم تے ناشائستہ امور انجام دے چکيا سی ۔اس حدیث تو‏ں اسيں ایہ نتیجہ حاصل کردے نيں کہ حاکمان اسلامی دے مقابلے وچ شمشیر تو‏ں قیام نئيں کرنا چاہیدا تے جے کوئی انہاں حاکمان د‏‏ی بیعت دے بغیر اس دنیا تو‏ں چلا جاندا اے اوہ جاہلیت د‏‏ی موت مرا اے ۔
البتہ بعض اہل سنت منابع نے اس حدیث وچ امام دے لفظ نو‏‏ں پیغمبر دے معنا وچ وی ذکر کیاہے تے اوہ معتقد نيں کہ انسان نو‏‏ں پیغمبر اُتے ایمان رکھنا چاہیدا کیونجے اس دنیا وچ نبی ہی اہل زمین دا امام اے
کتابیات
گٹھ:احادیث نبوی گٹھ:احادیث امامت گٹھ:احادیث مشہور گٹھ:حدیث
ابتدائی مغل سکھ جنگاں
شروعاتی مغل-سکھ لڑائیاں ۱۶۲۱ توں ۱۶۵۳ تک پنجاب وچ مغلاں اتے سکھاں وچکار لڑیاں گئیاں لڑائیاں دا اکّ گروہ سی۔
پرستاونا
گرو ارجن دیو نے اپنے پتر ہرگوبند نوں جوانی وچ ہی جنگی سکھلائی حاصل کرن دی صلاح دتی سی۔ مغل بادشاہ جہانگیر ولوں گرو ارجن دیوَ جی دے پھانسی توں بعد، اکال فوج ۱۵ جون ۱۶۰۶ نوں اکال بنگے دی پوترتا دے ویلے ہی ہوند وچ آئی سی اکال فوج سکھاں دی فوج بن گئی اتے اس دا مکھ دفتر امرتسر وچ سی۔ گرو ہرگوبند جی دی فوج دی گنتی وچ تیزی نال وادھا ہویا اتے سکھ گرو ہرگوبند جی نوں "سچے پاتشاہ" کہن لگے۔ امرتسر دے باہر اکّ قلعہ بنایا گیا سی اتے گرو ہرگوبند جی نے اکال تخت وچ اپنا دربار قائم کیتا سی۔ گرو ہرگوبند جی نوں آخرکار دلی بلایا گیا جتھے اوہ جہانگیر نال شکار کرن گئے۔ دوویں نیڑے ہو گئے اتے اکٹھے آگرہ چلے گئے۔ ۱۶۰۹ وچ اسنوں بادشاہ ولوں ووادت کارناں کرکے گوالیئر دے قلعے وچ قید کر دتا گیا سی۔ گرو ہرگوبند جی نوں آخرکار چھڈّ دتا گیا اتے ۵۲ راجپوت راجیاں نوں اپنے نال جان دتا گیا۔  اپنی رہائی توں بعد گرو ہرگوبند نے اکال فوج نوں ہور مضبوط کردے ہوئے جہانگر نال دوستانہ تعلق بنائے رکھے۔
مغل گورنر دے خلاف لڑائی
سن ۱۶۲۱ وچ گرو ہرگوبند جی نے اپنی فوج نال روحیلا شہر بناؤنا شروع کیتا جس نوں ہرگوبندپور وی کیہا جاندا ہے۔ اتھے بھگوان داس گہرائی نامک اکّ مقامی جگیر، جو گرو ارجن دیوَ جی دے ساکے وچ چندو نال متعلق سی، نے سکھ گروآں دے خلاف نندن یوگ ٹپنیاں کیتیاں۔ اس لئی اس دی قتل کر دتی گئی۔ چندو دے دو پتراں، رتن چند اتے کرم چند، نے ایہہ سنیا اتے جالندھر دے گورنر عبدل خان نوں فوج بھیجن دی اپیل کیتی۔ عبدل خان سہمت ہو گیا اتے ۱۵٬۰۰۰ دی فوج اکٹھی کر لئی۔ فوج دے جرنیل سن: عبدل خان، نبی بخش، محمد خان، بیرم خان، بلوند خان، علی بخش، ایمان بخش، نبی بخش، کریم بخش، رتن چند اتے کرم چند۔ علی اتے نبی بخش عبدل خان دے پتر سن۔ اوہناں جلدھار توں روحیلا تک مارچ کیتا۔ سکھ گنتی وچ گھٹ سن۔ سخت لڑائی ہوئی۔ ایہہ لڑائی سکھاں دی جت نال سماپت ہوئی اتے ہریک مغل جرنیل ۱۴٬۰۰۰ سپاہیاں سمیت ماریا گیا۔ سکھاں نے بھائی پرسرام اتے بھائی سکتو نوں گوا دتا۔ اوہ اکال فوج دے دو جرنیل سن۔
شاہ جہاں خلاف لڑائیاں
گرو ہرگوبند جی اتے اکال فوج دی پہلی لڑائی توں بعد ۱۳ سالاں تک کوئی رجھیویں نہیں ہوئے۔ شاہ جہاں ۱۶۲۷ وچ بادشاہ بنیا۔ شاہ جہاں نے سکھاں خلاف نجی دلچسپی لئی۔ اوہ اسہنشیل سی۔ شاہ جہاں نے لاہور دے اکّ گردوارے نوں ڈھاہ دتا اتے اتھے اکّ مسجد بنوائی۔ 1632 وچ شاہ جہاں دی نویں مذہبی پالیسی ایہہ یقینی بناؤنا سی کہ اسلام توں علاوہ کوئی وی دھرم پرچار نہ کرے اتے کسے وی نویں بنے غیر-اسلامی مندراں نوں نشٹ کرے۔ اس سبھ نے سکھاں اتے مغلاں وچکار تناء ودھایا۔
امرتسر دی لڑائی
شاہ جہاں نے مخلص خان دے ماتحت ۷۰۰۰ سپاہی امرتسر اتے حملہ کرن لئی بھیجے۔ مخلص خان نال شمس خان، مرتضیٰ خان اتے مصطفے خان شامل ہوئے۔ وساکھی والے دن لڑائی شروع ہوئی۔ مغل فوج نے حیرانی نال حملہ کر دتا۔ سکھ گرو ہرگوبند جی دی بیٹی دے ویاہ دی سکیم بناؤن وچ رجھے ہوئے سن اتے لڑائی لئی تیار نہیں سن۔ صرف ۷۰۰ سکھ سپاہی سن۔  امرتسر دی لڑائی دو دناں دی لڑائی سی۔ پہلے دن مغلاں نے مٹی دے قلعے لوہگڑھ اتے حملہ کیتا۔ گڑی وچ ۲۵ سکھ سن۔ سکھاں نے لکڑ دیاں توپاں دی ورتوں کیتی اتے انت تک لڑدے رہے۔ اوہناں نے فوجیڑے مغلاں نوں مار دتا، پر مارے گئے اتے مغلاں نے لوہگڑھ نوں جت لیا۔  مغلاں نے گرو ہرگوبند جی دے گھر 'تے حملہ کیتا، پر ایہہ خالی سی اتے اوہ پچھے ہٹ گئے۔ دوجے دن پھر لڑائی شروع ہو گئی۔ بھائی بھنو اکال فوج دے انچارج سن۔ اوہ لڑائی وچ ماریا گیا سی۔ گرو ہرگوبند جی نے پھر فوج دی اگوائی کیتی۔ اسنے مخلص خان نوں مار دتا۔  7,000 دی سمچی مغل فوج ماری گئی۔  اس لڑائی نے سکھاں نوں جائز ٹھہرایا اتے مغل اجتتا دے وچاراں نوں نشٹ کر دتا۔
لہرا دی لڑائی
گرو ہرگوبند صاحب امرتسر توں کرتارپور چلے گئے۔ پھر اوہناں نے مالوے وچ پرچار دورہ شروع کیتا۔ سکھاں نال ہوئے نقصان دا بدلہ لین لئی شاہ جہاں نے اکتوبر ۱۶۳۴ وچ گرو ہرگوبند جی دے دو گھوڑے ضبط کر لئے۔ گھوڑے لاہور دے قلعے وچ رکھے گئے سن۔ بھائی بدھی چند نے دوویں گھوڑے واپس لے لئے اتے گرو جی کول واپس لے آئے۔   کاگڑا دا راجا رائے جودھ اس ویلے گرو ہرگوبند جی دے نال سی۔ گھوڑیاں دے غائب ہون دی خبر سن کے شاہ جہاں نوں غصہ آیا۔ اسنے نجی طور 'تے گرو دے خلاف اکّ مہم چلاؤن دی سکیم بنائی۔ اس نوں وزیر خان نے اس بارے گل کیتی سی۔ شاہ جہاں نے پچھیا کہ گرو ہرگوبند دا ساہمنا کرن دی ہمت کس دی ہے؟ قابل دا گورنر لالا بیگ اٹھیا۔ گرو ہرگوبند نوں اپنے ماتحت کرن لئی اس نوں اعزاز دے پوشاک اتے ۳۵٬۱۰۰ توں ودھ فوجاں دتیاں گئیاں۔ اوہ اپنے نال ۴ ہور جرنیلاں نوں لے کے آیا: اسدا بھرا، کمر بیگ، کمر دے دو پتر، قاسم بیگ، اتے شمس بیگ اتے لالا دے بھتیجے قابل بیگ۔  مغل جرنیلاں نے اکّ تیز جت دی اچھا وچ اتے وڈے انعاماں دے وعدے نال پنجاب دی اتینت، ہڈیاں-ٹھنڈھیاں سردیاں وچ اپنے سپاہیاں نوں گرو دے تھاں ول لگاتار مارچ کیتا۔  گرو ہرگوبند جی نے ایہہ سن کے اپنی فوج تیار کیتی۔ گرو ہرگوبند جی دی فوج وچ کانگڑا دے ۱٬۰۰۰ سپاہیاں ولوں مدد حاصل ۳٬۰۰۰ سکھ شامل سن۔ گرو جی دی فوج نے اکّ جنگل وچ اتے اکّ جھیل دے آلے دوآلے ڈیرا لایا ہویا سی۔  لڑائی توں پہلاں لالا بیگ نے حسین خان ناں دا جاسوس بھیجیا۔ حسین خان نے گرو ہرگوبند جی دی فوج بارے جانکاری دتی اتے اوہناں دی بہادری دی وی تعریف کیتی۔ اس نال لالا بیگ نوں غصہ آیا جس نے اس نوں برخاست کر دتا۔ حسین خان پھر گرو ہرگوبند جی کول گیا اتے اس نال مل گیا۔ اسنے گرو ہرگوبند جی نوں مغل فوج بارے سوہ حاصل کیتی۔ کیہا جاندا ہے کہ گرو ہرگوبند نے حسین خان نوں اسیس دتی سی۔ گرو ہرگوبند جی نے اس نوں کیہا کہ اوہ لالا بیگ دی تھاں قابل دا اگلا گورنر بنیگا۔
لڑائی شروع ہو گئی15 اکتوبر، ۱۶۳۴ نوں سورج ڈبن توں گھنٹے بعد۔ لالا بیگ نے کمر بیگ نوں ۷۰۰۰ سپاہیاں نال اگے بھیجیا سی۔ کمابر بیگ اتے اسدی فوج نوں حسین خان نے دیکھیا جسنے گرو ہرگوبند اتے رائے جودھ نوں اطلاع دتی۔ رائے جودھ اپنی ۱٬۰۰۰ دی فوج نال اگے ودھیا۔ اوہناں نے کمر بیگ دی فوج 'تے دوروں ہی تیراں اتے ماچس دیاں گولیاں نال حملہ کیتا۔ ہنیرے دے بھلیکھے وچ کمر بیگ دی فوج آپس وچ لڑ پئی۔ کمر بیگ نوں رائے جودھ نے مار دتا اتے ۷۰۰۰ دی پوری فوج ۱ گھنٹے ۱۲ منٹ دے اندر مار دتی گئی۔  سورج چڑھدے ہی لالا بیگ دیاں لاشاں دکھائی دتیاں۔ کمر بیگ دے پتر سمس بیگ نے کیہا کہ اوہ اگے ودھیگا اتے سکھاں نوں مار دیویگا۔ اسنے ۷٬۰۰۰ سپاہیاں نال مارچ کیتا۔ گرو ہرگوبند اتے حسین خان دوروں ہی دیکھدے سن۔ حسین خان نے گرو جی نوں سمس بیگ دے خلاف اکّ طاقتور جنگجو بھیجن دی سفارش کیتی۔ گرو ہرگوبند جی نے بدھی چند نوں ۵۰۰-۱۵۰۰ سپاہیاں نال بھیجیا۔ دوویں دھراں آپس وچ ملیاں اتے لڑیاں۔ ایہہ لڑائی ۱ گھنٹہ ۳۰ منٹ تک چلی۔ بدھی چند نے سمس بیگ نوں ادھا کٹّ دتا اتے اسدی ساری فوج مار دتی گئی۔  لالا بیگ نے اگے قاسم بیگ نوں بھیجیا، جسدا بھرا اتے پتا ہن تک ۷٬۰۰۰ سپاہیاں نال ماریا جا چکا سی۔ گرو ہرگوبند جی نے بھائی جیٹھا جی نوں ۵۰۰ سپاہیاں نال بھیجیا۔ دوویں دھراں آہمو-ساہمنے ہو گئیاں۔ پھورساں وچ کوئی تنظیم نہیں سی۔ قاسم بیگ اتے اسدی فوج بھائی جیٹھا دی پوری فوج دے نال-نال مر گئی اتے اوہ اکلاّ بچیا۔ لالا بیگ نے ہن جنگ دے میدان وچ آؤن دا فیصلہ کیتا۔ اس نے جیٹھا نوں مارن لئی ۴۰۰۰ سپاہی بھیجے۔ اوہناں نے جیٹھا نوں گھیر لیا اتے تیر، گولیاں اتے برچھے چلا ئے اتے جیٹھا نے سبھ نوں روک دتا۔ جیٹھا نے ۴۸ منٹاں وچ سبھ نوں مار دتا۔ کیہا جاندا ہے کہ ایہہ خون دا اکّ پول ہے.
کرتارپور دی لڑائی
لہرا پنڈا خان دی لڑائی توں بعد گرو ہرگوبند جی دی فوج دے اکّ پٹھان جرنیل، اکال فوج نے گرو جی نوں دھوکھا دتا اتے مغلاں دا ساتھ دتا۔ اسنے شاہ جہان نوں گرو ہرگوبند جی دے خلاف فوج بھیجن لئی مناؤن وچ کامیاب ہو گیا۔ شاہ جہان نے پیشاور دے گورنر کالے خان دی کمان ہیٹھ اکّ مہم بھیجی جس دے بھرا مخلص خان نوں امرتسر دی لڑائی وچ گرو ہرگوبند ولوں ماریا گیا سی۔ اس نال قطب خان، (قطب جاں قطب، جالندھر دا فوج دار؉  ) کوہجا انور اتے پیادہ خان شامل ہوئے۔ پانڈا دے نال اوہناں دا جوائی اسمان خان وی موجود سن۔  اوہناں نوں اکّ فوج دتی گئی جسدی گنتی 52,000  -100,000 سی۔  لڑائی شروع ہون توں پہلاں گورو ہرگوبند جی دے پوترے دھیر ملّ نے پنڈا خاں نوں اکّ پتر بھیجیا جس وچّ کیہا گیا سی کہ سکھ گنتی وچّ بہت گھٹّ سن اتے آسانی نال ہار سکدے سن۔ اسنے پانڈا خان دی ہر طرحاں نال مدد کرن دا وعدہ کیتا۔ ایہہ لڑائی اپریل ۱۶۳۵ وچّ لڑی گئی سی
قطب خان نے مغلاں نوں ہراؤن والے سکھاں نوں روکن لئی توپ دی ورتوں کیتی۔ توپ بے اثر سی۔ قطب خان توں بعد جنگ دے میدان ول بھجیا۔ اسنے اتے بھائی لکھو نے تیراں دا وٹاندرا کیتا، اکّ دوجے نوں زمین 'تے ٹھوک دتا۔ قطب نے اپنی تلوار نال لکھو دا سر وڈھّ دتا۔ اس نال مغل فوجاں دا منوبل ودھیا اتے سارے جرنیلاں اتے ساری فوج نے سکھ نوں چارج کیتا۔
گرو ہرگوبند جی ملے اتے پانڈے نوں لڑائی وچ مار دتا۔ گرو جی نے مر رہے پینڈے دی جان بچائی اتے اسنوں کلمہ ( شہادا ) دا پاٹھ کرن دی آگیا دتی، اتے اپنی ڈھال نال اس دے سریر نوں سورج توں چھاں دتا۔ گردتا نے اسمان، اپنے بچپن دے دوست نوں اکّ تیر نال ماریا جو اس دے دماغ وچ ونھ گیا۔  قطب  اتے کالے  وی گرو ہرگوبند دے نال اکو لڑائی وچ مارے گئے سن۔  اوہناں دے آخری نیتا دے ڈگن توں بعد، باقی مغل فوجاں بھجّ گئیاں۔
ایہہ اکو اکّ لڑائی سی جس وچ تیاگ ملّ لڑیا گیا سی۔ اس لڑائی توں بعد اسنے جنگ دے میدان وچ دکھائی بہادری دے کارن اپنا نام بدل کے تیغ بہادر (تلوار نال بہادر) رکھ لیا۔
لڑائی وچ ۵۰٬۰۰۰ - ۹۶٬۰۰۰ مغل سپاہی مارے گئے سن۔ اس لڑائی وچ ۷۰۰ - ۱۰۰۰ سکھ وی مارے گئے۔ ایہہ سکھاں دی جت سی
پھگواڑا دی لڑائی
گرو ہرگوبند جی اپنی تازہ جت توں ترنت بعد کرتارپور توں کیرت پور؉  لئی روانہ ہوئے۔ پھگواڑا دی سفر کردے ویلے سکھاں 'تے عبداللہ خان دے پوتے احمد خان دی اگوائی والی مغل فوج ولوں حملہ کیتا گیا سی، جو روہلا دی لڑائی وچ سکھاں دے خلاف ماریا گیا سی۔ مغلاں نے سکھاں دا معمولی نقصان ہی کیتا۔ احمد خان اتے فتح خان سکھ فوجاں ولوں مارے گئے سن۔ سکھاں لئی، بھائی دیسا اتے بھائی سوہیلا لڑائی وچ شہید ہوئے۔
ببلیؤگرافی
گٹھ:جنگاں گٹھ:مغل سلطنت
نئومی واٹس
نئومی واٹس (پیدائش ۲۸ ستمبر ۱۹۶۸ء) اک برطانوی اداکارہ ا‏‏ے۔ نئومی واٹس خاص طور اُتے تاریک یا المناک تھیمز دے نال ریمیک تے آزاد پروڈکشن وچ اپنے کم دے نال نال ایداں دے کرداراں د‏‏ی تصویر کشی دے لئی جانی جاندی اے جو نقصان یا تکلیف نو‏‏ں برداشت کردے نيں۔ پیپل (رسالہ) تے میکسم جداں میگزین نے اسنو‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں خوبصورت سواݨیاں د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔ اوہ ایچ آئی وی/ایڈز تے پینٹین د‏‏ی خوبصورت لمبائی اُتے اقوام متحدہ دے مشترکہ پروگرام د‏‏ی سفیر رہ چکیاں نيں۔ میڈیا د‏‏ی خاصی توجہ دے باوجود، واٹس اپنی ذا‏تی زندگی دے بارے وچ متوجہ نيں۔ ۲۰۰۵ء تو‏ں ۲۰۱۶ء تک اوہ امریک‏‏ی اداکار لیو شریبر دے نال تعلقات وچ سی، جنہاں تو‏ں انہاں دے دو بیٹے نيں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
نئومی ایلن واٹس ۲۸ ستمبر ۱۹۶۸ء نو‏‏ں شورہم، کینٹ، انگلستان وچ پیدا ہوئیاں۔ وہ مائی فینوی ایڈورڈز (پہلے زواج رابرٹس) د‏‏ی دھی نيں، جو اک قدیم چیزاں د‏‏ی ڈیلر تے ملبوست تے سیٹ ڈیزائنر نيں، تے پیٹر واٹس (۱۹۴۶ء–۱۹۷۶ء)، اک روڈ مینیجر تے ساؤنڈ انجینئر نيں جنہاں نے پنک فلائیڈ دے نال کم کيتا۔ واٹس دے نانا ویلش سن ۔
نئومی واٹس دے والدین نے اودو‏ں طلاق لے لی جدو‏ں اوہ چار سال د‏‏ی سی۔ طلاق دے بعد، نئومی واٹس تے اس دے وڈے بھائی، بین واٹس، اپنی ماں دے نال کئی بار جنوبی مشرقی انگلینڈ وچ منتقل ہوئے۔ پیٹر واٹس نے ۱۹۷۴ء وچ پنک فلائیڈ نو‏‏ں چھڈ دتا تے ۱۹۷۶ء وچ دوبارہ شادی کيتی۔ اگست ۱۹۷۶ء وچ ، اوہ نوٹنگ ہل دے اک فلیٹ وچ ہیروئن د‏‏ی ودھ مقدار وچ مردہ پائے گئے۔
اس نے ۱۸ سال د‏‏ی عمر وچ ماڈل بننے دا فیصلہ کيتا۔ اس نے اک ماڈل ایجنسی دے نال معاہدہ کيتا جس نے اسنو‏ں جاپان بھیجیا، لیکن کئی ناکا‏م آڈیشناں دے بعد، اوہ سڈنی واپس آگئی۔ اوتھ‏ے، اس نے اک ڈپارٹمنٹل اسٹور دے اشتہارات وچ کم کیتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فالو می میگزین نے اس د‏ی بطور اسسٹنٹ فیشن ایڈیٹر د‏‏ی خدمات حاصل کیتیاں۔ ڈراما ورکشاپ وچ شرکت دے لئی اک غیر معمولی دعوت نے واٹس نو‏‏ں اپنی نوکری چھڈݨ تے اداکاری نو‏‏ں اگے ودھانے د‏‏ی تحریک دتی۔
حوالے
گٹھ:1968 دے جم گٹھ:۱۹۶۸ دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں برطانوی اداکاراواں گٹھ:ایچ آئی وی/ایڈز فعالیت پسند گٹھ:بدھ مت قبول کرنے والیاں شخصیتاں گٹھ:برطانوی اسٹیج اداکاراواں گٹھ:برطانوی بدھ شخصیتاں گٹھ:برطانوی صو‏‏تی اداکاراواں گٹھ:برطانوی فلم پروڈیوسر گٹھ:برطانوی فلمی اداکاراواں گٹھ:برطانوی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی برطانوی اداکاراواں گٹھ:سڈنی دیاں اداکاراواں
مرزا واضع
مرزا شفیع واضع ( میرزا شفیع واضح, Mirzə Şəfi Vazeh ؛ اٹھارويں صدی دا اختتام - انیہويں صدی دا آغاز، گنجا – ۱۶ نومبر ۱۸۵۲ ( تبلیسی ) (۱۶ نومبر ۲۸)) - آذربائیجانی شاعر تے مفکر، روشن خیال تے معلم۔ تخلص واضع دے تحت (اک زندہ تے واضح معنی وچ ) اوہ آذربائیجانی تے فارسی دونے وچ تخلیق کردا ا‏‏ے۔ تبلیسی وچ آذربائیجانی تے فارسی پڑھاندے نيں۔ روسی استاد ایوان گریگوریف دے نال مل ک‏ے، اس نے تبلیسی جمنازیم دے لئی آذربائیجانی شاعری تے تاتار-روسی ڈکشنری دا پہلا مطالعہ لکھیا۔
مرزا شفیع نے غزلاں، محمد، رباعی ، مثنوی تے ہور شاعری تخلیق کيتی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ جذبات‏ی تے مزاحیہ رخ ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ وازہ شاعرانہ "سرکل آف مائنڈ" دے سربراہ وی نيں۔ انہاں دے کماں دا مرکزی موضوع رومانوی محبت د‏‏ی تسبیح، زندگی دا لطف ا‏‏ے۔ اس دے نال ہی مرزا شفیع نے جاگیردارانہ معاشرے د‏‏ی خامیاں نو‏‏ں بے نقاب کیا، انفرادی آزادی تے مذہبی جنونیت د‏‏ی پابندی د‏‏ی مخالفت کيتی۔
وازہ دے اسباق د‏‏ی مدد تو‏ں مشرقی زباناں دا مطالعہ کرنے والے جرمن شاعر فریڈرک بوڈنسٹیڈ نے اپنی کتاب A Thousand and One Days in the East ( ۱۸۵۰ ) وچ واضع کيتی تخلیقات دا ترجمہ شائع کيتا تے بعد وچ مرزا شفیع دے گانے دے ناں تو‏ں اک کتاب شائع کيتی۔ ۱۸۵۱)۔ انہاں گانےآں دا کئی بار یورپی زباناں وچ ترجمہ ہو چکيا ا‏‏ے۔ بھانويں بعد وچ فریڈرک بوٹینسٹڈ نے واضع کيتی نظماں نو‏‏ں اپنا کہیا، لیکن فارسی تے آذربائیجان وچ محفوظ اصل نسخے مرزا شفیع د‏‏ی تصنیف نو‏‏ں ثابت کردے نيں۔
سیرت
مرزا شفیع صادق دا بیٹا گنجا وچ اٹھارہويں صدی دے آخر تے انیہويں صدی دے اوائل وچ پیدا ہويا۔ شاعر د‏‏ی صحیح تریخ پیدائش معلوم نئيں ا‏‏ے۔ عظیم سوویت انسائیکلو پیڈیا، مختصر ادبی انسائیکلوپیڈیا تے فلسفیانہ انسائیکلوپیڈیا وچ لکھیا اے کہ مرزا شفیع ۱۷۹۶ وچ پیدا ہوئے  ، تے بعض مصنفاں اس گل د‏‏ی تصدیق کردے نيں کہ اوہ ۱۷۹۴ وچ  پیدا ہوئے۔
مستشرقین ایڈولف برگ دے مطابق مرزا شفیع ۱۸۰۰ وچ پیدا ہوئے۔ محفوظ شدہ دستاویزات وچ بالکل مختلف معلومات ہُندیاں نيں۔ مثال دے طور پر، "۱۸۴۵ دے لئی خدمات د‏‏ی رسمی لسٹ" وچ مرزا شفیع نو‏‏ں "۴۰ سال د‏‏ی عمر" دے طور اُتے بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ چنانچہ اوہ خود ۱۸۰۵ وچ پیدا ہويا۔ اک ہی وقت وچ ، "۱۸۵۲ دے لئی خدمات د‏‏ی رسمی لسٹ" شاعر نو‏‏ں "۴۵ سال د‏‏ی عمر" دے طور اُتے درج کردی اے، جو سانو‏ں پہلے ہی دسدی اے کہ شاعر ۱۸۰۷ وچ پیدا ہويا سی ۔ مستشرقین ایوان اینیکولوپوف دے مطابق مرزا شفیع دے سربراہ اے۔ دے موناسترسکی د‏‏ی طرف تو‏ں دستخط شدہ ۱۸۴۵ خدمات د‏‏ی صرف رسمی لسٹ درست ہونی چاہیے۔
تقریر
thumb|248x248px| طوفان دے ذریعے گنجا طاقت اُتے حملہ، ۳ جنوری ۱۸۰۴ میربلا شفیع دے والد، کربلائی صادق، استاد (ماسٹر) صادق گنجا دے آخری خان، نے اوتھ‏ے معمار تے معمار دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ انہاں دے والد دے مطابق محمد دے آباؤ اجداد د‏‏ی جڑاں گنجا دے مقامی لوکاں وچ جاندیاں نيں۔ شگیر دا وڈا بھائی، عبدالعلی، وی عمارت د‏‏ی تعمیر اُتے کم کر رہیا اے، کیونجے اس دے لئی اپنے والد دا کاروبار جاری رکھنے دا رواج اے  ۔
مرزا شفیع اک ایداں دے وقت وچ پیدا ہوئے جدو‏ں روسی سلطنت جارجیا نو‏‏ں اپنی سرزمین وچ شام‏ل ک‏ر ک‏ے انفرادی خاناں تے علاقےآں اُتے قبضہ کرنا شروع کر رہ‏ی سی۔ جنوری ۱۸۰۴ وچ گانجہ طوفان د‏‏ی زد وچ آ گیا۔ طاقتور خانات د‏‏ی یاد نو‏‏ں مٹانے د‏‏ی کوشش وچ ، اس وقت دے جارجیا دے کمانڈر انچیف، جنرل تسسیانوف نے گنجا ایلیسویٹپول ( الیگزینڈر اول د‏‏ی بیوی الیزاویندا الیکسیوینا دے اعزاز وچ ) کہیا تے خانات د‏‏ی زمیناں نو‏‏ں "ایلیساویٹپول" کہیا۔ روس وچ ۔" مرزا شفیع دا خاندان شدید مشکلات دا شکار ا‏‏ے۔ اس دے والد، جنہاں نے سلطنت د‏‏ی تعمیر وچ کم کیا، اپنی منافع بخش ملازمت تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے  ۔
کاکیشین اسٹڈیز ایڈولف برج، ایم اے ایف۔ اخوندوف دے نال نال ایم۔ اے سلیانی تے ہور محققاں د‏‏ی تقرری دا حوالہ دیندے ہوئے ایہ گل قائم کيتی گئی اے کہ مرزا شفیع دے والد ۱۸۰۴ وچ گنجہ خانات دے انہدام دے بعد وکھ ہو گئے تے جنگ دے فوراً بعد انتقال کر گئے ۔ شاعر دے والد صادق، اک معروف معمار تے ماہر تعمیرات نے ۱۸۰۵ دے اوائل وچ روشن دنیا نو‏‏ں الوداع کہیا۔
مورخ میخائل سیمیوسکی دے مطابق، مرزا شفیع "اپنی تقریر وچ معمولی، عام تے اپنی پرورش وچ فارسی سن ۔"
مدرس‏ے وچ پڑھائی
سجے|thumb|319x319px| شاہ عباس مسجد گنجا وچ ، مرزا شفیع اس دے سامنے اک مدرس‏ے وچ پڑھ رہے نيں۔ ویہويں صدی دے اوائل د‏‏ی تصویر شفیع د‏‏یاں کتاباں تے سائنس نو‏‏ں پڑھنے د‏‏ی صلاحیت بہت جلد معلوم ہو جاندی ا‏‏ے۔ اس لئی اس دے والد نے اسنو‏ں مدرسہ بھیج دتا۔ اس دے والد، جنہاں نو‏ں اپنے مذہب اُتے فخر اے، مسلما‏ن ہونا چاہندے نيں ۔ مدرسہ وچ شافعی دے شعور وچ وسعت آئی جتھے انہاں نے ابتدائی تعلیم فارسی تے عربی وچ حاصل کيتی تے خوبصورت لکھنا سیکھ کر اعلیٰ کمال حاصل کيتا  ۔ ایڈولف برجر اپنے مضمون Zeitschrift der deutschen morgenländischen Gesellschaft ( Leipzig, 1870) وچ لکھدے نيں کہ فارسی بولی اُتے شفیع د‏‏ی مہارت خاصی اچھی سی۔
مدرسہ تو‏ں نکلنے دے بعد، شافعی نو‏‏ں حاجی عبداللہ نال ملاقات نصیب ہوئی، جو تبریز تو‏ں گنجا واپس آئے سن، تے حاجی عبداللہ نے اک فرد دے طور اُتے شفیع د‏‏ی تشکیل وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ۔
مدرسہ چھڈنے دے بعد گنجا وچ انہاں د‏‏ی زندگی
پستہ خانم نے محترمہ شفیع د‏‏ی خدمات حاصل کاں، جنہاں تو‏ں مستقب‏‏ل دے شاعر مرزا شفیع جانے جاندے نيں۔ لیکن محترمہ مرزا شفیع پستہ زیادہ دیر کم نئيں کردیاں۔ ۱۸۲۶ وچ  فلسطین تے روس دے درمیان اک ہور جنگ چھڑ گئی۔ فارسیاں نے، جواد خان دے وڈے بیٹے، اگلی خان د‏‏ی قیادت وچ ، گنجا اُتے قبضہ کيتا تے تقریباً تن ماہ تک اوتھ‏ے رہے  ۔
۱۸۳۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ مرزا شفیع نو‏‏ں ابراہیم خان د‏‏ی بیٹی زلیخا نال محبت ہو گئی۔ ایہ محبت د‏‏ی کہانی انہاں دے کم وچ جھلکدی اے ۔
تبلیسی (جارجیا) وچ تدریس دے سال
۱۹ويں صدی دے ۳۰ تے ۴۰ د‏‏ی دہائی وچ مرزا شفیع امیراں دے سیکرٹری بنے۔ ایلزبتھ وچ ، شفیع مشرقی زباناں تے خطاطی دے استاد نيں۔ ۱۸۴۰ د‏‏ی دہائی دے اواخر وچ اوہ تبلیسی (جارجیا) چلا گیا تے آذربائیجانی تے فارسی پڑھایا  ۔ تبلیسی (جارجیا) وچ ، وازہ خاچتور ابویان، عباس کلی آغا باکیخانوف، مرزا فتالی اخوندوف تے ہور ثقافتی کاروباری افراد رابطے وچ نيں  ۔
۱۸۵۲ وچ "مادر وطن" دے ظہور تو‏ں کچھ دیر پہلے، مرزا شفیع وازہ نے، مرزا کازمبیک دے ماسکو شاگرد ایوان گریگوریف دے نال مل ک‏ے آذربائیجانی شاعری دا پہلا مطالعہ - کتابی ترک کتاب لکھیا۔
واضع تے فریڈرک بوٹینسٹڈ
سجے|thumb|286x286px| مرزا شفیع نے وازہ دے اشعار بوڈنسٹیڈ نو‏‏ں سنائے۔ فریڈرک بوٹینسٹڈ د‏‏ی کتاب 1001 Days in the East (1850) تو‏ں تصویر اک جرمن مصنف تے مستشرق فریڈرک بوٹینسٹڈ ۱۸۴۴ وچ تبلیسی پہنچے، قفقاز د‏‏ی زندگی وچ دلچسپی رکھدے سن، تے مشرقی زباناں سیکھنے د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا۔ ۱۸۴۵ وچ تبلیسی جمنازیم وچ تدریس چھڈنے دے بعد، مرزا شفیع نے انہاں نو‏ں آذربائیجانی تے فارسی زباناں سکھانا شروع کيتياں ۔ کلاسز ہفتے وچ تن بار منعقد د‏‏ی جاندیاں نيں، مرزا شفیع اپنے مہماناں دے لئی گانا گاندے نيں  ۔
۱۸۴۷ وچ ، فریڈرک بوٹینسٹڈتبلیسی (جارجیا) تو‏ں واپس آیا تے مرزا شفیع د‏‏ی نظماں د‏‏ی اک کتاب حاصل کيتی جس دا عنوان سی "دانش د‏‏ی کلید"۔ ۱۸۵۰ وچ ، فریڈرک بوٹینسٹڈ نے اپنی کتاب Tausend und ein Tag im Orient in the East شائع کيتی، جس نے اپنی زندگی دا کچھ حصہ مرزا شفیع وجیہہ دے کم دے لئی وقف کيتا۔ ۱۸۵۱ وچ ، ایف. Bodenstein دا " Die Lieder des Mirza-Schaffy" کا ترجمہ شائع ہويا۔ مرزا شفیع د‏‏ی وفات دے ویہہ سال بعد، بوڈنسٹڈ نے ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی وچ "مرزا شفیع د‏‏ی میراث" دے ناں تو‏ں اک کتاب شائع کيتی، جس وچ اس نے لکھیا کہ گانےآں دا مصنف مکمل طور اُتے انہاں دا اے، مرزا شفیع دا نئيں۔ پر، اج تک، اصل فارسی تے آذربائیجانی زباناں وچ ، مرزا شافعی دے اصل اشعار تصنیف کيتی تصدیق کردے نيں۔
موت
مرزا شفیع واضع دا انتقال ۱۶ نومبر ۱۸۵۲ نو‏‏ں طفلس وچ ہويا۔
شاعر نو‏‏ں تبلیسی دے اک مسلم قبرستان وچ دفن کيتا گیا اے (اب مشہور آذربائیجاناں دا پینتھیون، بوٹینیکل گارڈن د‏‏ی پٹی وچ )۔
تخلیقی صلاحیت تے ورثہ
فریڈرک بوٹینسٹڈ د‏‏ی کتاب Die Lieder des Mirza-Schaffy ۱۸۵۱ وچ برلن وچ شائع ہونے دے بعد، ایہ گانے اِنّے مقبول ہوئے کہ انہاں دا کئی زباناں وچ ترجمہ کيتا گیا۔
فریڈرک بوٹینسٹڈ مرزا شفیع دے کردار د‏‏ی خامیاں وچو‏ں اک د‏‏ی نشاندہی کردا اے: شاعر چھپی ہوئی کتاباں نو‏‏ں نئيں چھوڑدا۔ شاعر دے مطابق سچے سائنسداناں نو‏‏ں اپنی تخلیقات شائع کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔
روسی موسیقار تے پیانو نواز اے۔ جی۔ روبنسٹین مرزا شفیع دے مطابق گانےآں دا اک چکر تیار کردا ا‏‏ے۔
ادب
گٹھ:۱۷۹۴ دے جم گٹھ:۱۶ نومبر د‏‏ی وفیات گٹھ:آذربائیجانی بولی دے مصنف گٹھ:آذربائی بولی دے شاعر گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:۲۸ نومبر د‏‏ی وفیات گٹھ:۱۸۵۲ دیاں موتاں گٹھ:1794 دے جم گٹھ:16 نومبر د‏‏ی وفیات گٹھ:آذربائیجانی شاعر گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:28 نومبر د‏‏ی وفیات گٹھ:1852 دیاں موتاں
آسمان
آسمان ، فلک ، گگن ، امبر ، آکاش ، (انگریزی: Sky) ، خلا دا حِصا اے جو کِسے وی فلکیاتی جسم دی سطح توں نظر آوندا اے ۔ کئی وجوہات دی بناء تے ایہدی صحیح تعریف ممکن نئیں ۔ زمین توں آسمان، ہوا دا سورج دی روشنی نوں منتشر کرن دی وجہ توں دِن دے وقت گوڑھا نیلا نظر آوندا اے ۔ رات دے وقت ایہ کالا نظر آوندا اے کیوںکہ سورج دی روشنی نئیں ہُندی ۔
وجہ رنگ
چِٹی روشنی حقیقت وچ سَت رنگاں دا مرکب ہُندی اے یعݨی لال، کھٹا، پیلا، ہرا، نیلا، کاہی تے جامنی ۔ ایہ اوہی رنگ نیں جو قوس قزح وچ نظر آوندے نیں ۔ جَد ایہ رنگ آپس وچ مل جاندے نیں تاں چٹا رنگ بَݨ جاندا اے ۔
سورج دی روشنی وی ایہناں ای سَت رنگاں اُتے مُشتمل اے ۔ ایہی وجہ اے کہ جَد روشنی شیشے یا صاف پاݨی اُتے پیندی اے تاں انعطاف دی وجہ نال ستو رنگ الگ الگ نظر آوندے نیں ۔
فضا وچ بے شمار ننھے ننھے ذرات ہر وقت موجود رہندے نیں ۔ گرد دے ایہ ذرات کچھ تاں زمین دی ای پیداور ہُندے نیں تے کچھ خلا دے وی ہُندے نیں ۔ جَد سورج دیاں کِرناں ایہناں ذرےآں اُتے پیندیاں نیں تاں نیلے رنگ دیاں شعاعیں ایہناں نال ٹکر کے دوسرے رنگاں دی نِسبت زیادہ تعداد وچ نِکلدیاں نیں ۔ جیہدی وجہ نال آسمان نیلا نظر آوندا اے ۔
تصویر گیلری
گٹھ:تارے گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
روضہ شاہ عالم
شاہ عالم دا مقبرہ تے مسجد ، جسنو‏ں رسول آباد درگاہ یا شاہ عالم نو روضو وی کہیا جاندا اے ، ہندوستان دے احمد آباد دے شاہ عالم علاقے وچ اک قرون وسطی د‏‏ی مسجد تے مقبرہ کمپلیکس ( روضا ) ا‏‏ے۔
تریخ
شاہ عالم ، حضرت سید برہان الدین قطب العلم دا بیٹا سی تے اچ دے مشہور حضرت سید جلال الدین حسینی بخاری دا پوت‏ا سی ، جسنو‏ں مخدوم جہانیاں جہانگشت دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ احمد شاہ اول دے دربار د‏‏ی طرف راغب ہوک‏ے ، اس دے والد واٹوا وچ آباد ہوئے گئے تے 1452 وچ اوتھ‏ے انتقال کر گئے۔ شاہ عالم اپنے والد دا جانشین ہويا تے سن 1475 وچ انہاں د‏‏ی وفات تک ، محمود بیگڑا د‏‏ی جوانی دا رہنما سی تے اس دے بعد احمد آباد دے سب تو‏ں زیادہ مشہور مذہبی استاداں وچو‏ں اک سی۔
روضہ
[[فائل:Shah Alam's Roza Ahmedabad Plan.jpg|سجے|thumb|300x300پکسل| روزا کا منصوبہ:
جعفر سبحانی
جعفر سبحانی (متولد 1308ش) شیعہ مراجع تقلید تے حوزہ علمیہ قم دے اساتید وچو‏ں نيں۔ آپ فقہ، اصول، تفسیر تے علم کلام وچ مہارت رکھدے نيں۔ آیت اللہ سبحانی ایران دے اسلامی انقلاب تو‏ں پہلے دارالتبلیغ اسلامی دے مسئولین، مجلہ مکت‏‏ب اسلام دے مصنفاں تے مجلس خبرگان وچ آذربایجان شرقی دا نمائندہ رہ چکے نيں۔ ايس‏ے طرح آپ حوزہ علمیہ قم وچ مرکز تخصصی کلام اسلامی دے بانی تے مختلف اسلامی علوم وچ متعدد علمی آثار دے مالک نيں۔ الموجز، فروغ ابدیت، منشور جاوید (تفسیر موضوعی قرآن)، آیین وہابیت، منشور عقاید امامیہ من جملہ آپ دے قلمی آثار وچو‏ں نيں۔ آپ د‏‏ی بعض کتاباں دینی مدارس دے تعلیمی نصاب وچ شمار کيتے جاندے نيں۔
روضہ شاہ عالم
روضہ
ا: سنت دا مقبرہ
جعفر سبحانی
سوانح حیات تے تعلیم
آیت‌ اللہ بروجردی جعفر سبحانی 9 اپریل سنہ 1929ء نو‏‏ں تبریز وچ متولد ہوئے۔ آپ دے والد ماجد آیت‌ اللہ محمد حسین سبحانی خیابانی نيں۔ ابتدایی تعلیم دے بعد آپ نے گلستان، بوستان، تریخ معجم، نصاب الصبیان تے ابواب الجنان ورگی کتاباں پڑھی۔ 14 سال د‏‏ی عمر وچ مدرسہ علمیہ طالبیہ تبریز وچ داخلہ لیا۔ علوم ادبیات حسن نحوی تے علی‌ اکبر نحوی دے پاس، مُطول دا اک حصہ، منطق منظومہ تے شرح لمعہ دے لئی محمد علی مدرس خیابانی دے دروس وچ شرکت کيتے۔
روضہ شاہ عالم
روضہ
ب: اسمبلی ہال
جعفر سبحانی
سوانح حیات تے تعلیم
سنہ 1946ء وچ پیشہ‌وری د‏‏ی قیادت وچ دمکرات نامی فرقہ دے ظہور تے آذربایجان وچ خودمختار حکومت تشکیل دینے دے بعد آیت‌ اللہ سبحانی نے قم مہاجرت د‏‏ی تے فرائد الاصول د‏‏ی تعلیم دے لئی محمد مجاہدی تبریزی (۱۳۲٧-۱۳٧۹ھ) تے میرزا احمد کافی (۱۳۱۸-۱۴۱۲،) دے دروس وچ جدو‏ں کہ کفایۃ الاُصول دے لئی آیت‌ اللہ گلپایگانی دے در وچ شرکت کيتی۔
روضہ شاہ عالم
روضہ
ج. اندرونی گیٹ وے
جعفر سبحانی
سوانح حیات تے تعلیم
آیت‌ اللہ سبحانی فقہ و اصول دے نال نال فلسفہ، کلام تے تفسیر وچ وی مشغول ہوئے۔ تبریز وچ شرح قواعد العقائد نو‏‏ں سید محمد بادکوبہ‌ای دے ایتھ‏ے تے حوزہ علمیہ قم وچ منطق، شرح منظومہ تے اسفار اربعہ نو‏‏ں علامہ طباطبائی د‏‏ی کلاس وچ شرکت کردے سن تے ايس‏ے دوران علامہ طباطبائی دے جمعرات تے جمعہ نو‏‏ں تشکیل پانے والی کلاساں وچ وی شرکت کردے سن ۔ کتاب اصول فلسفہ و روش رئالیسم دے منتشر ہونے دے بعد علامہ طباطبائی د‏‏ی خواہش اُتے آپ نے اس کتاب دا عربی وچ ترجمہ کيتا تے اس د‏ی پہلی جلد علامہ طباطبائی دے مقدمے دے نال شایع ہوئی ا‏‏ے۔
روضہ شاہ عالم
روضہ
د:آؤٹ گیٹ وے
جعفر سبحانی
علمی تے فرہنگی سرگرمیاں
آیت‌ اللہ سبحانی تعلیم و تربیت تے فرہنگی امور وچ وی بہت زیاده فعال نيں۔ تدریس، درسی کتاباں د‏‏ی تألیف تے موسسہ تخصصی کلام د‏‏ی تأسیس اس سلسلے وچ من جملہ آپ د‏‏ی فعالیتاں وچو‏ں نيں۔
روضہ شاہ عالم
روضہ
ر:مسجد
جعفر سبحانی
تدریس
آپ نے ہن تک 5 دفعہ اصول فقہ دے درس خارج دے دورے پڑھیا چکے نيں تے ہر دورہ 6 سال وچ ختم کر چک‏‏ے نيں تے اس وقت اس دے چھیويں دورے وچ مشغول نيں۔ انہاں دروس دے تقریرات دا اک مکمل دورہ 4 جلداں وچ "المحصول فی علم الأُصول" تے "ارشاد العقول الی علم الاصول" دے ناں تو‏ں منظر عام اُتے آ چکے نيں۔ آپ نے فقہ دے درس خارج وچ جنہاں ابحاث اُتے درس دتے نيں انہاں وچ : کتاب زکات، حدود، دیات، قضاء، مضاربہ (دو بار)، مکاسب محرمہ، خیارات، ارث، طلاق، نکاح تے خمس شامل نيں۔ ايس‏ے طرح آپ اسفار اربعہ وی پڑھیا چکے نيں۔ آیت‌ اللہ سبحانی عقاید، رجال، درایہ، اسلام د‏‏ی تریخ و تشیع، ملل و نحل، تفسیر تے ادبیات وی پڑھانے دے نال نال انہاں علوم وچ مختلف کتاباں وی تصنیف کر چک‏‏ے نيں۔
روضہ شاہ عالم
روضہ
س:وضو دا ٹینک
جعفر سبحانی
شاگرد
آیت‌ اللہ جعفر سبحانی د‏‏ی تقریبا 70 سال د‏‏ی تدریس دے دوران ہزاراں شاگرداں نےآپ تو‏ں کسب فیض کيتے نيں؛ من جملہ انہاں وچ درج ذیل افراد دا ناں لیا جا سکدا اے:
روضہ شاہ عالم
روضہ
ص: متفرق عمارتاں]] عمارتاں دا اک گروپ ، اک مقبرہ ، اک مسجد تے اک اسمبلی ہال ، جس وچ اک بلند و بالا دیوار تو‏ں منسلک سی ، شاہ عالم د‏‏ی یاد وچ اک مقدس جگہ وچ تعمیر کيت‏‏ا گیا سی۔ شمال تو‏ں دیوار دو خوبصورت پتھر دے راستے تو‏ں داخل ہُندی ا‏‏ے۔ کبھے طرف دوسرے گیٹ دے اندر سلطان مظفر شاہ سوم دا تعمیر کردہ اک اسمبلی ہال ا‏‏ے۔ (1561–1572) تے انگریزاں نے پہلی اینگلو مراٹھا جنگ دے دوران شہر دے محاصرے دے لئی سامان پیش کرنے دے لئی 1779 وچ جزوی طور اُتے تباہ کر دتا۔ سجے طرف کچھ دوسری عمارتاں نيں جنہاں وچ تریخ دا پتہ نئيں چل سکيت‏‏ا ا‏‏ے۔ انہاں عمارتاں دے سامنے ، سجے جانب اک ذخیرہ اے تے گھاٹی دے وسط وچ حوض دے کبھے طرف ، شاہ عالم دا مقبرہ ا‏‏ے۔ ایہ ، عمارتاں وچ سب تو‏ں قدیم ، دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ ایہ سنت د‏‏ی وفات دے فورا. بعد 1475 (880 ھ) وچ تعمیر ہوئی سی تے 1483 (888 ھ) وچ محمود بیگڑا دے دربار دے رئیس تاج خان ناریلی نے مکمل د‏‏ی سی۔ ایہ نہایت خوشگوار ڈیزائن دا اے تے اس وقت د‏‏ی عمارتاں دا خاص کردار ا‏‏ے۔ ستارہويں صدی دے اوائل وچ نور جہاں دے بھائی آصف خان نے اس گنبد نو‏‏ں سونے تے قیمتی پتھراں تو‏ں سجایا سی۔ شاہ عالم دا مقبرہ روضہ دے مشرقی سرے دے وسط وچ واقع ا‏‏ے۔ مقبرہ اک مربع منصوبے اُتے اے جس دے نال چھتاں دے وچکار 12 ستون تے اُچا گنبد اے ، جس دے چاراں طرف 24 چھوٹے گنبد ني‏‏‏‏ں۔ اس دے چاراں طرف محراب نما دروازہ ا‏‏ے۔ مغرب دا مرکزی دروازہ جو دیوار تو‏ں چھوٹا گنبد پروجیکٹس رکھدا ا‏‏ے۔ مقبرے د‏‏ی ہر دیوار اُتے ، درمیان وچ اک داخلی دروازہ ا‏‏ے۔ داخلی دروازے دے دونے طرف ، تن چاپ نما ونڈوز نيں ، جنہاں دے اُتے دیوار د‏‏ی شکل دا اک حصہ سوراخ دار پتھر د‏‏ی کھڑکیو‏ں تو‏ں ڈھکا ہويا ا‏‏ے۔ قبر دا فرش کالے تے سفید سنگ مرمر تو‏ں جڑا ہويا اے ، دروازے کھلی ہوئی پیتل دے کم دے نيں تے جس فریم وچ دروازے کھڑے ہوئے نيں ، ايس‏ے طرح دروازے دے فریم تے دونے پتھر دے ستوناں دے درمیان کيت‏‏ا شاخاں سجے طرف نيں تے کبھے ، خالص سفید سنگ مرمر د‏‏ی اے جس نو‏‏ں خوبصورتی تو‏ں نقش و نگار تے سوراخ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ مقبرہ خود ہی چھیدے ہوئے پتھر د‏‏ی اندرونی دیوار تو‏ں بند ا‏‏ے۔ شمال وچ بیرونی دیوار بہت مختلف ڈیزائن دے پتھر دے ٹریلیس ورک د‏‏ی ا‏‏ے۔
جعفر سبحانی
مؤسسہ آموزش عالی امام صادق(ع)
مرکز تخصصی علم کلام حوزہ علمیہ قم بہ منظور آموزش رشتہ تخصصی علم کلام از سال ۱۳٧۰ش در حوزہ علمیہ و زیر نظر آیت‌ اللہ سبحانی تأسیس شد کہ در حال حاضر اصلی‌ترین مرکز تخصصی کلام در حوزہ علمیہ است و در مقاطع سطح دو (کارشناسی)، سطح سہ (ارشد) و سطح چہار (دکتری) برقرار است۔ ہمچنین مجلہ کلام اسلامی ہور توسط این مرکز منتشر می‌شود۔
روضہ شاہ عالم
روضہ
مقبرے دے مغرب وچ اوہ مسجد اے ، جو محمد صلاح بدخشی نے تعمیر کيت‏ی سی ، جس دے میناراں دے نال ہی نظامت خان نے شروع کيت‏‏ا سی تے سیف خان نے 1620 وچ ختم کيت‏‏ا سی۔ اگرچہ اس مسجد وچ خاکہ نگاری تے کھوج دے نال تعمیر شدہ گنبداں دے نال ہندوستان دے دوسرے حصےآں وچ پائے جانے والے عام اسلامی فن تعمیر دا بہت حصہ موجود اے تے اس دا خاص طور اُتے خاص احمد آباد انداز ہی نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ مسجد دے جنوب وچ ، اک مقبرہ جس اُتے مرکزی مقبرے دے چوبیس چھوٹے گنبد سن ، شاہ شاہ عالم دے چھیويں پو‏تے سید مخدوم عالم سمیت شاہ عالم دے اہل خانہ د‏‏ی تدفین ا‏‏ے۔ دیوار دے باہر مغرب د‏‏ی طرف اک آرگو ذخیرہ اے جو تاج خان نرالی د‏‏ی اہلیہ نے بنایا سی۔ 1819 رن کچھ زلزلے تو‏ں مسجد دے میناراں نو‏‏ں نقصان پہنچیا سی لیکن اوہ 1863 وچ بحال ہوئے گئے سن ۔
حوالے
گٹھ:1620ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں گٹھ:گجرات (بھارت) وچ مسیتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:مسیتاں
جعفر سبحانی
مکاتبات
بعد وچ مصاحبہ عبدالکریم سروش با میشل ہوبینک با عنوان «کلام محمد»، دربارہ قرآن در آذر ۱۳۸٦، آیت‌ اللہ جعفر سبحانی نامہ‌ای انتقادی بہ سروش ارسال کرد۔ دو نامہ از سروش خطاب بہ آیت‌ اللہ سبحانی، با عنوان «بشر و بشیر» و «طوطی و زنبور» و متقابلاً دو نامہ از آیت‌ اللہ سبحانی خطاب بہ او، با عناوین «دکتر سروش بہ آغوش اسلام بازگردد» و «دومین نامہ آیت‌ اللہ سبحانی بہ دکتر سروش» منتشر شد۔ سال ۱۳۹۱ش این گفتگوہا در کتاب «مسئلہ وحی» منتشر شد۔
فعالیت‌ہای اجتماعی-سیاسی
در جریان واقعہ ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ش و دستگیری امام خمینی، آیت‌ اللہ سبحانی از کسانی بود کہ نامہ اعتراضی فضلای حوزہ قم بہ ہیأت دولت وقت را امضا کرد۔ ہمچین از امضاکنندگان نامہ‌ای بہ حسنعلی منصور، نخست‌وزیر وقت در اسفند ۱۳۴۲ش بود کہ طی آن بہ ادامہ زندانی‌شدن امام خمینی و جمعی از علما اعتراض شد۔ وی در جریان انتقال امام خمینی از ترکیہ بہ نجف اشرف ہور متن تلگرام فضلا در حمایت از امام را امضا کرد۔ آیت‌ اللہ سبحانی بعد وچ درگذشت سید مصطفیٰ خمینی، بہ امام خمینی تسلیت گفت۔
تأسیس مجلہ مکت‏‏ب اسلام
جعفر سبحانی در کنار مکارم شیرازی، مصطفیٰ زمانی و داوود الہامی، سید ہادی خسروشاہی، علی حجتی کرمانی، رضا گلسرخی کاشانی و حاج آقا مجتبی عراقی از گردانندگان اصلی دارالتبلیغ اسلامی بودند۔ این مرکز در سال ۱۳۴۴ش با ہدف تربیت مبلغ دینی و مقابلہ با تبلیغات ضد دین و ضدشیعی، توسط آیت‌ اللہ شریعتمداری در قم تأسیس شد۔ آیت‌ اللہ سبحانی ضمن کمک بہ ادارہ این مرکز، تدریس و سخنرانی می‌کرد۔ بندانگشتی|آیت‌ اللہ جعفر سبحانی و آیت‌ اللہ [[مکارم شیرازی از فعالان دارالتبلیغ]] در سال‌ہای ۱۳۳٧و ۱۳۳۸ش وی و گراوہی از فضلای حوزہ بہ رہبری برخی از مراجع وقت مجلہ، درس‌ہایی از مجلہ مکت‏‏ب اسلام را تأسیس کردند۔ سبحانی یکی از نویسندگان ثابت مجلہ بود۔ در حال حاضر ہور صاحب امتیاز آن بودہ و مجلہ، تحت سرپرستی او منتشر می‌شود۔
خبرگان قانون اساسی
آیت‌ اللہ سبحانی ذیل برخی از اعلامیہ‌ہای مدرسین حوزہ علمیہ قم علیہ رژیم پہلوی را امضا کردہ است۔ او پس از پیروزی انقلاب اسلامی در انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسی با رای مردم نمایندہ استان آذربایجان شرقی در مجلس خبرگان قانون اساسی شد۔
مرجعیت
آیت‌ اللہ سبحانی با درگذشت آیت‌ اللہ شیخ جواد تبریزی در ۲۹ آبان ۱۳۸٦ش و بہ درخواست گراوہی از مردم آذربایجان، رسالہ عملیہ خود را منتشر کرد۔
آثار و تالیفات
آیت‌ اللہ سبحانی تألیفات متعددی دربارہ علوم دینی دارد از جملہ تفسیر، حدیث، فقہ، اصول، کلام، تریخ، فلسفہ، ملل ونحل، رجال، درایہ، علوم ادبی، دفاع از تشیع، نقد وہابیت و موضوعات ہور نگاشتہ است۔
متعلقہ صفحات
-->
مآخذ
گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
بشیر نجفی
حافظ بشیر حسین نجفی (ولادت: 1942ء) شیخ بشیر نجفی دے ناں تو‏ں معروف دنیائے تشیع دے مرجع تقلید، اہل پاکستان و مقیم نجف اشرف نيں۔
"مِرقاۃ الاُصول"، "الشَعائر الحسنیۃ و مَراسیم العَزاء" تے "الغدیر اِطالۃ و اَعمال" آپ دے علمی آثار وچو‏ں نيں۔
سوانح حیات
حافظ بشیر حسین نجفی فرزند صادق علی، شیخ بشیر نجفی دے ناں تو‏ں معروف نيں۔ آپ سنہ 1942ء نو‏‏ں جالندھر (تقسیم پاک و ہند تو‏ں پہلے پنجاب دے مشرقی شہر) وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے دادا محمد ابراہیم بن عبداللہ (متوفی 1962ء)، معروف بہ شیخ محمد ابراہیم پاکستانی تے آپ دے چچا مولا‏نا خادم حسین (متوفی 1402ھ) وی اس وقت دے علماء وچو‏ں سن ۔ آپ دا خاندان نے سنہ 1947ء نو‏‏ں تقسیم پاک و ہند دے بعد ہندوستان تو‏ں پاکستان ہجرت د‏‏ی تے لاہور دے مضافات‏ی شہر باتاپور وچ مقیم ہوئے۔ آپ دے خاندان د‏‏ی تلیغ تو‏ں اوتھ‏ے اہل تشیع د‏‏ی آبادی وچ وادھا ہويا۔
شیخ بشیر نجفی سنہ 1965ء نو‏‏ں اعلیٰ تعلیم دے لئی نجف چلے گئے۔ عراق دے صدر صدام دے دور وچ جدو‏ں غیر عراقی شیعہ علماء جنہاں نو‏ں معاودین کہیا جاندا سی نو‏‏ں ملک بدر کيتا گیا لیکن آپ عراق تو‏ں خارج نئيں ہوئے۔ روزنامہ اینْدیپِنْدِنْت آیت‌ اللہ خویی تو‏ں نقل کردے نيں کہ سنہ 1999ء نو‏‏ں آپ اُتے قاتلانہ حملہ کيتا گیا جو ناکا‏م رہیا۔ بعض دے مطابق ایہ حملے آپ نو‏‏ں عراق تو‏ں باہر نکلنے اُتے مجبور کرنے دے لئی کيتا گیا۔ پاکستان وچ آپ دے نمائندہ سبطین سبزواری دے مطابق آپ نجف جانے دے بعد کدی پاکستان واپس نئيں آئے نيں۔
آپ دے چار بیٹے نيں جنہاں وچو‏ں علی بشیر نجفی آپ دے نمایندہ نيں۔
تعلیم
ابتدائی دینی تعلیم اپنے دادا محمد ابراہیم بن عبد اللہ تے چچا خادم حسین دے پاس حاصل کيتی تے فیر قرآن حفظ کيتا۔ 1961ء تو‏ں لے ک‏ے 1965ء تک لاہور دے دینی مدرس‏ے جامعۃ المنتظر (موجودہ جامع المنتظر) وچ داخل ہوئے جتھے مولا‏نا شیخ اختر عباس تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ پاکستان وچ آپ دے دوسرے استاداں وچ سید ریاض حسین نقوی تے سید صفدر حسین نجفی دا ناں لیا جا سکدا ا‏‏ے۔ آپ جامعۃ المنتظر وچ تدریس وچ وی مشغول سن ۔
سنہ 1965ء وچ آپ اعلیٰ تعلیم دے لئی نجف اشرف چلے گئے۔ نجف وچ آپ دے استاداں وچ درج ذیل علماء و ففہاء دا ناں لیا جا سکدا اے:
شیخ بشیر نجفی نے سنہ 1968ء تو‏ں حوزہ علمیہ نجف اشرف وچ سطوح د‏‏ی تدریس شروع کیتی۔ تے عراق دے صدر صدام دے سقوط تو‏ں پہلے تے بعد وچ باقاعدہ فقہ و اصول دے درس خارج وی دیندے نيں۔
لکھتاں
شیخ بشیر نجفی فقہ،‌ اصول، فلسفہ، کلام، تفسیر تے حدیث وچ عربی بولی وچ مختلف کتاباں دے مالک نيں جنہاں وچو‏ں تقریبا 20 کتاباں شایع ہوئے چکيا‏‏ں نيں۔ کتاب مِرقاۃ الاُصول علم اصول فقہ وچ آپ د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ آپ نے علم اصول مقدماندی بحثاں دے نال نال علم اصول دے عمدہ مباحث جداں اوامر و نواہی، عام و خاص، اُصول عَمَلِیّہ تے تَعادُل و تَراجیح تو‏ں بحث کيتی نيں۔
آپ د‏‏ی بعض شایع ہونی والی کتاباں درج ذیل نيں:
مرجعیت
شیخ بشیر نجفی نو‏‏ں آیت‌ اللہ سیستانی دے بعد نجف اشرف وچ مقیم تن مشہور مراجع تقلید (سید محمد سعید حکیم، اسحاق فیاض و حافظ بشیر نجفی) وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی توضیح المسائل "الدِّينُ الْقَیِّم" دے ناں تو‏ں عربی وچ شایع ہوئے چک‏ی اے جس دا انگریزی، اردو تے گُجَراندی بولی وچ ترجمہ ہويا ا‏‏ے۔
سیاسی موقف
شیخ بشیر حسین نجفی دے بعض سیاسی موقف درج ذیل نيں:
دوسرے نظریات
شیخ بشیر نجفی حوزہ علمیہ دے درسی نظام وچ قدیم کتاباں د‏‏ی جگہ نويں تے آسان کتاباں د‏‏ی تبدیلی اُتے تنقید کردے نيں۔ آپ دے مطابق شیخ انصاری د‏‏ی کتاب رسالے تے آخوند خراسانی د‏‏ی کتاب کفایۃ الاصول دا کوئی متبادل کتاب موجود ہی نئيں ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح آپ کتاب شیخ مُظَفَّر د‏‏ی کتاب اصول الفقہ نو‏‏ں وی شہید ثانی د‏‏ی کتاب معالم الاصول دا نعم البدل نئيں قرار دیندے نيں۔
آپ اس گل دے معتقد نيں کہ علم اصول نو‏‏ں فلسفہ تو‏ں جدا ہونا چاہیدا لیکن اس دے باوجود آپ فلسفہ نو‏‏ں علم اصول تو‏ں پہلے سیکھنے نو‏‏ں لازمی قرار دیندے ہوئے علم اصول دے بعض ابحاث وچ فلسفی مباحث نو‏‏ں ضروری سمجھدے نيں۔
مآخذ
گٹھ:نجف وچ مقیم مراجع تقلید گٹھ:پندرہويں صدی ہجری دے شیعہ مراجع تقلید گٹھ:آیت اللہ خوئی دے شاگرد گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
آیت صادقین
آيت صادقِين، سورہ توبہ د‏‏ی آیت نمبر ۱۱۹ اے جس وچ مؤمناں نو‏‏ں صادقین دے نال رہنے تے انہاں د‏‏ی پیروی کرنے دا حکم دتا جارہیا اے ۔ شیعہ اعتقادات دے مطابق صادقین تو‏ں مراد ائمہ اہل بیت نيں جو یقینی دلائل دے نال معصوم نيں۔
یہ آیت ائمہ اہل بیت(ع) د‏‏ی امامت تے ولایت اُتے قرآنی دلائل وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
صدق دے معنی
صادقین مادہ "ص-د-ق" تو‏ں لفظ "صادق" دا جمع ا‏‏ے۔ لغوی اعتبار تو‏ں کسی حکم دا واقع دے مطابق ہونے نو‏‏ں صدق کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تے کسی گفتاری نو‏‏ں جو واقع دے مطابق ہو، گفتار صادق کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عقیدہ، نیت تے عزم و ارادے نو‏‏ں وی قول کہیا جاندا اے، اس بنا اُتے ایہ وی صدق تے سچائی تو‏ں متصف ہُندے نيں۔ پس جس دا عقیدہ واقع تے حقیقت دے مطابق ہو یعنی حق ہو یعنی اس دا ظاہر تے باطن اک ہو اوہ اپنے عقیدے وچ صادق تے سچا ا‏‏ے۔ زمخشری جو کہ اہل سنت مفسرین وچو‏ں اے کہندے نيں: صادقین تو‏ں مراد اوہ لوک نيں جو خدا دے دین وچ عقیدہ، گفتار تے رفتار دے لحاظ تو‏ں صادق تے سچے نيں۔
سہیل وڑائچ
سہیل وڑائچ اک مشہور پاکستانی پنجابی صحافی، لکھاری تے ٹی وی میزوان نیں ۔ اوہ جیو نیوز ٹی وی چینل اُتے اپݨے مشہور پروگرام ایک دن جیو کے ساتھ دی وجہ توں زیادہ مشہور نیں ۔
آیت صادقین
مصداق صادقین
صادقین کون نيں تے اندی کیہ خصوصیات نيں؟ اس بارے وچ مفسرین اختلاف نظر رکھدے نيں۔ بعض دا خیال اے کہ صادقین تو‏ں مراد اوہ لوک نيں جنہاں وچ سورہ بقرہ د‏‏ی آیت نمبر ۱٧٧ وچ مذکور صفات پائے جاندے ہون۔ یا اس تو‏ں مراد اوہ لوک نيں جنہاں د‏‏ی صفات سورہ احزاب د‏‏ی آیت نمبر 33 وچ مذکور نيں؛ یا انہاں تو‏ں مراد مہاجرین‌ نيں جنہاں نو‏ں سورہ حشر د‏‏ی آیت نمبر 8 وچ صادقین کہیا گیا ا‏‏ے۔
سہیل وڑائچ
کتاباں
سہیل وڑائچ دیاں کتاباں دی فہرست ایہ اے :
ہُݨ تک مندرجہ ذیل ناماں نال اوہناں دیاں چھے کتاباں منظرعام اُتے آ چُکیاں نیں:
آیت صادقین
مصداق صادقین
شیعہ - سنی احادیث وچ آیا اے کہ صادقین تو‏ں مراد امام علی یا علی تے آپ دے اصحاب یا علی و آپ د‏‏ی اہل بیت یا محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے آپ د‏‏ی اہل بیت نيں۔ درحالیکہ شیعہ منابع وچ موجود بہت ساری احادیث دے مطابق صادقین تو‏ں مراد ائمہ اہل بیت لیا گیا ا‏‏ے۔
شیخ صدوق نے امیر المومین حضرت علی(ع) تو‏ں نقل کيتا اے کہ:
سہیل وڑائچ
کتاباں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:پنجابی صحافی گٹھ:صحافی گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:لکھاری گٹھ:ٹیلی ویژن میزوان گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:جٹ گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
آیت صادقین
اہل‌ بیت‌ اطہار
شیعاں دے عقیدے وچ مورد نظر آیت وچ صادقین تو‏ں مراد پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے ائمہ معصومین نيں۔ تے بعض احادیث وچ صرف حضرت علی(ع) دا ناں آنے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ آپ(ع) پیغمبر اکرم(ص) دے بعد پہلا معصوم اے اس وجہ تو‏ں آپ دا ناں خصوصیت دے نال لیا گیا اے ورنہ اس حوالے تو‏ں آپ(ع) تے باقی ائمہ وچ کوئی فرق نئيں ا‏‏ے۔
شیعہ دوسرے نظریات دا جواب ایويں دیندے نيں کہ بھانويں قرآن وچ صادقین دا لفظ بعض اوقات عام مومنین دے لئی وی استعمال ہويا اے لیکن مودر نظر آیت وچ صادقین تو‏ں مراد ایہ لوک نئيں اے کیونجے اس آیت وچ صادقین تو‏ں مراد صرف تے صرف اوہ لوک نيں جو صدق تے سچائی دے آخری تے کاملترین منزل اُتے فائز ہاں تے ایہ مقام سوائے عصمت دے حامل افراد دے کوئی تے نئيں ہو سکدے نيں تے قرآن د‏‏ی رو تو‏ں عصمت صرف تے صرف اہل بیت دے نال مختص نيں لاغیر۔ عبداللّہ بن مسعود د‏‏ی قرائت دے حامل نظریے دا جواب ایہ اے کہ درست اے لفظ "مع" کدی کدائيں "من" دے معنی وچ آندا اے لیکن ایہ ہمیشہ تے رائج عربی بولی دے قانون دے مطابق نئيں اے بلکہ غیر قانونی طور اُتے بعض اوقات کسی خاص دلیل د‏‏ی وجہ تو‏ں ایسا ہُندا اے تے اس مقام اُتے کوئی ایسی دلیل موجود نئيں جس اُتے اعتماد کرکے اسيں کہہ سکدے کہ "مع" "من" دے معنی وچ آیا ا‏‏ے۔ دوسری طرف تو‏ں خود ایہ قرأت اک رائج قرأت نئيں بلکہ شاذ اے اس حوالے تو‏ں وی ایہ قابل اعتماد نئيں ا‏‏ے۔
شیعاں دے نظریے د‏‏ی دلیل
شیعہ اپنے عقیدے اُتے جو دلیل لاندے نيں اوہ دو طرح دے نيں:
فخر رازی ہور کہندا اے: