cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہری سنگھ نلوا
قلعہ جمرود
سردار ہری سنگھ نوں تھوڑھی وہل ملی تاں پشاور توں کابل دے راہ درہ خیبر دیاں پہاڑیاں کول جمرود ناں دی دھرتی تے مضبوط قلعہ اساریا، جس دا ناں فتہگڑھ رکھیا۔ اس قلعے دی اساری نال افغانستان دی حکومت دا تختہ ہلّ گیا۔ ہن خالصے دا اگلا قدم کابل نوں فتح کرن دا سی۔ افغاناں نوں قلعے دی اساری نال بڑی گھبراہٹ ہون لگی۔ اس گھبراہٹ کرکے ہی اوہناں نے تیہہ ہزار افغانی فوج، چالی توپاں اتے ہور فوج اپنے جرنیل محمد اکبر خان دی دیکھ-ریکھ وچ اکتر کر کے قلعہ جمرود جتن لئی چڑھائی کر دتی۔ اس توں علاوہ دو ہزار فوج، چھ توپاں اتے دس ہزار حاجی خان کاکڑ اتے سید بابا جان دی اگوائی وچ قلعہ شنکرگڑھ تے مچنی تے چڑھائی کرن لئی تور دتا۔
آمنہ بنت وہب
آمنہ بنت وہب (پیدائش: 557ء– وفات: 23 مئی 577ء) پیغمبر اکرم  دی والدہ محترمہ نيں۔
ہری سنگھ نلوا
قلعہ جمرود
ادھر سردار ہری سنگھ نلوا ایہناں دناں وچ سخت بیمار پیا سی۔ پشاور دی خالصہ فوج دا بہت سارا حصہ کنور نونہال سنگھ دے ویاہ تے لہور گیا ہویا سی۔ اس سمیں قلعہ جمرود وچ سردار مہاں سنگھ میرپوریئے دے کول 800 پیدل، 200 سوار، 80 توپخانے دے گولنداج، 10 وڈیاں توپاں اتے 12 ہلکیاں پہاڑی توپاں سن۔ افغانی فوج نے 21 اپریل 1837 دی سویر نوں قلعہ جمرود تے ہلاّ بول دتا۔ سردار مہاں سنگھ نے افغاناں دا ڈٹّ کے مقابلہ کیتا اتے اوہناں نوں کافی دیر تک روکی رکھیا۔ اگلے پہُ-فٹالے دے نال ہی اکبر خان نے پھر ہلاّ بول دتا۔ خالصے نے سارا دن افغاناں دی پیش نہ جان دتی پر گنتی زیادہ ہون کرکے شام تک ویری دیاں بھاریاں توپاں نے قلعے دے دروازے دی لاگلی باہی وچ کافی دراڑ پا دتی۔ پر خالصے دے ڈر توں قلعے دے اندر وڑن دا پھر وی کسے نے ہیا نہ کیتا۔ افغاناں نے ایہہ سمجھیا کہ ہن تاں سویر ہندیاں قلعے تے قبضہ کر ہی لیا جاویگا۔ اس کرکے افغان کھان-پان وچ رجھّ گئے۔
آمنہ بنت وہب
آمِنہ بنت وَہْب (وفات 46 قبل از ہجرت/576 ء)، رسول خدا (ص) دی والدہ، عبداللہ بن عبدالمطلب دی زوجہ تے قریش دی محترم خاتون نيں۔ ہجرت تو‏ں 54 یا 53 سال پہلے عبداللہ بن عبدالمطلب نال شادی ہوئی تے انہاں دے بطن تو‏ں حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ دی ولادت ہوئی۔ سنہ 7 عام الفیل وچ اپنے فرزند محمد (ص) نو‏ں انہاں دے والد دے قبر دی زیارت تے عبد اللہ دے مامواں نال ملاقات دے لئی، جنہاں دا تعلق قبیلہ بنی نجار تو‏ں سی، مدینہ لے گئياں۔ اس سفر تو‏ں واپسی وچ مدینہ دے پاس ابواء نامی مقام اُتے آمنہ نے وفات پائی تے اوتھے دفن ہوئیاں۔
ہری سنگھ نلوا
قلعہ جمرود
اودھر س. مہاں سنگھ نے قلعے دے سرداراں نوں اکٹھا کر کے جوش بھرے رنگ وچ دو منگاں دی پیش کش کیتی۔ پہلی ایہہ کہ قلعے وچ پئی تریڑ نوں ریت نال بھریاں بوریاں نال پوریا جاوے اتے دوجی ایہہ کہ دو ایسے قومی جذبے والے نوجوان نترن جہڑے راتو-رات جا کے س. ہری سنگھ نلوے نوں پشاور پہنچ کے سارا حالَ دسّ دین۔ پہلی منگ تے لگبھگ اک سو نوجوان نتریا اتے دوجی منگ تے جد بیبی ہرشرن کور نے پشاور جان لئی ہٹھ کیتا تد ایہہ کم بیبی نوں ہی سونپیا گیا۔ ادھر نوجواناں نے دراڑ دا کم پورا کر وکھایا۔ اودھر سردار نلوے نوں جو چٹھی بھیجی گئی اس دا اک-اک اکھر قومی پیار وچ رنگیا گیا سی۔ ایہہ شبد اس پرکار سن-
"جی نہیں سی چاہندا کہ آپ نوں بیماری دی حالت وچ اس مشکل وچ اپنے نال رلایا جاوے۔ پر اسیں اس گلّ توں جانو ہاں کہ پشاور وچ فوج بہت گھٹّ ہے۔ لاہور توں فوج پہنچ نہیں سکدی۔ اسے لئی قلعے دے خالصے دی اچھا ہے کہ آپ جی نوں ورتمان سمیں توں جانو کروایا جاوے۔ فتہگڑھ دی باہرلی فصیل دا کجھ حصہ ڈگّ گیا سی پر خالصہ اس وقت بڑی ہمت نال ریت بھریاں بوریاں نال دراڑ نوں پور رہا ہے۔ آس ہے کہ راتو-رات ٹھیک کر لیا جاویگا۔ اج اس سمیں ستگورو نے خالصے دی پیج رکھ لئی کہ ویری فصیل دے ڈگدیاں سار ہی قلعے تے دھاوا کرن دا ہیا نہ کر سکے۔ نہیں تاں ایہہ انتم سندیش آپ جی دی سیوا وچ بھیٹا نہ ہو سکدا۔ پرتیت ہو رہا ہے کہ سویر سار افغاناں نے قلعے تے حملہ کرنا ہے۔ آپ جی دا پیارا پھتہگڑھ دھرتی نال ملا دتا جاویگا۔ پر آپ ایہہ گلّ سن کے پرسنّ وی ہوووگے کہ آپ نے جنہاں جواناں انپر بھروسہ کر کے اس قلعے دی عزت اوہناں دے ہتھ سونپی سی، اوہناں وچوں اک وی ایسا نہیں جس نے قوم دی عزت دے ٹاکرے لئی اپنی جان نوں ودھیرے پیارا سمجھیا ہووے۔ اس سمیں پھٹڑاں اتے بیماراں توں چھٹّ ستّ سو دے قریب خالصہ فوج موجود ہے۔ ایہناں ساریاں نے سری گورو گرنتھ صاحب جی دی حضوری وچ پرن کیتا ہے کہ "جد تک ساڈیاں رگاں وچ لہو دا چھیکڑلا تبکا باقی ہے، خالصائی جھنڈے دی کوئی وی بے ادبی نہیں کر سکیگا۔" اس توں پچھوں شاید ساڈے ولوں آپ جی نوں کوئی خط نہیں پہنچ سکیگا۔ ہن قلعے دے سربتّ خالصے ولوں ستکار بھرے دل نال انتم "سری واہگورو جی کا خالصہ۔۔ واہگورو جی کی فتہ۔۔" پروان ہووے۔
آمنہ بنت وہب
علمائے شیعہ آمنہ تے اجداد پیغمبر (ص) دے ایمان دے سلسلہ وچ اتفاق نظر رکھدے نيں تے منکرین ایمان دے بارے وچ تاریخی گزارشات تو‏ں استناد کردے نيں۔ انہاں دے مطابق، آنحضرت (ص) ابواء وچ اپنی والدہ دی قبر دی زیارت دے لئی جایا کردے سن ۔
ہری سنگھ نلوا
قلعہ جمرود
17 وساکھ آپ جی دا نوازیا 1894 ب : مہان سنگھ تے فتح گڑھ دا سربت خالصا
چوژوؤ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے انہو‏ئی صوبے  چ واقع اے ۔
چک 67 ڈبلیو بی
چک 67 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
نرکھ
thumb|وچکارلے پینل وچّ یم، چترگپت اتے یمدوت نوں مرے بندے دا نریکھن کردے دکھایا گیا اے۔ باقی پینل نرک دے وکھ وکھ حصے وکھاؤندے نیں۔ نرک  شبد سنسکرت  توں لیا گیا اے اتے اسدا مطلب ہندی  دے شبد نرک والا ہی اے۔ اس اوہ تھاں اے جتھے پاپیاں نوں موت توں بعد سزا وجوں رکھیا جاندا اے۔ اس وچّ موت دے دیوتے، یم دا وی واس اے۔ اجیہا کیہا جاندا اے کہ ایہہ کائنات دے دکھن وچ اتے دھرتی تھلے واقع اے۔ <div style="z-index: 2؛ opacity: 1؛ margin-left: 340px؛ margin-top: 535px؛" class="gr-textarea-btn " data-grammarly-reactid=".2">  نرک دی گنتی، ناں اتے اتھے بھیجے جاں والے پاپی دے بارے وکھ وکھ تھاواں تے وکھ وکھ وچار دتے گئے نیں؛ پر، بہت سارے شاستر 28 قسم دا ذکر کردے نیں۔ موت توں بعد، یمیمّ دے سندیشواہک جنہاں نوں یمدوت کہندے نیں، سب روحاں نوں یم دی حضوری وچّ پیش کردے نیں، جتھے یم اوہناں دے گناں اتے اوگناں نوں ویکھدے ہوئے فیصلہ سناؤندے نیں کتھے نیکی کرن والیاں نوں سورگ اتے پاپیاں نوں اوہناں دے کیتے دے ادھار تے وکھ وکھ نرک وچّ بھیجیا جاندا اے۔ سورگ جاں نرک وچّ رہن نوں عامَ طور تے 'عارضی طور' تے دسیا گیا اے۔ سنائی گئی سزا دی اودھی مکن تے اوہ روحاں اپنی پختگی دے مطابق ہیٹھلے جاں اچّ جیو دے طور تے نواں جنم لیندیاں نیں۔ کجھ کو لکھتاں وچّ نرک نوں  ہنیرے دے اک ڈونگھے ٹوئے وجوں دسیا گیا اے جتھے روح ہمیشاں لئی قید اتے پنر جنم توں ونچت رہندی اے۔ <div style="z-index: 2؛ opacity: 1؛ margin-left: 339px؛ margin-top: 26736px؛" class="gr-textarea-btn " data-grammarly-reactid=".4">
حوالے
گٹھ:ہندومت گٹھ:ہندو مت گٹھ:ہندو اساطیر
چوژوؤ
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ انہوئی دے شہر
ہری سنگھ نلوا
قلعہ جمرود
ایہہ خط 30 اپریل نوں اجے کجھ رات باقی سی کہ س. ہری سنگھ نلوے تک پہنچا دتا گیا۔ خط پڑھدیاں ہی س. ہری سنگھ دے دل وچ دیش پیار دی جوالا بھڑک انٹھی۔ اوہ جلدی نال انٹھے اتے خط نوں دوبارہ گہہ نال پڑھیا۔ ہن اوہناں دے ساہمنے دو رستے سن، اک بیماری توں اپنے سریر دی رکھیا اتے دوجا، خالصہ راج دی شان نوں بچاؤنا۔ اوہناں نے خالصہ راج لئی قربانی نوں زیادہ ضروری سمجھیا۔ اوہناں نے اسے ویلے پشاور وچ باقی رہی فوج نوں تیار کرکے جمرودی رن-بھومی ولّ کوچ کر دتا۔ ترن توں پہلاں سردار نے س. مہاں سنگھ دا اصل خط اتے اپنا پتر شیر-اے-پنجاب مہاراجہ رنجیت سنگھ ولّ تیز رفتار سانڈھنی سوار دے ہتھ بھیج دتا، جس وچ چھیتی توں چھیتی خالصہ فوج بھیجن دی منگ کیتی۔
چک 67 ڈبلیو بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
ہری سنگھ نلوا
قلعہ جمرود
ہن چھ ہزار پیدل، اک ہزار سوار، 18 توپاں اتے کجھ کھلھے سوار لے کے سردار ہری سنگھ نے 30 اپریل نوں جمرود دے جنگی میدان وچ پہنچ کے افغاناں انپر حملہ کر دتا۔ افغان اس گلّ توں اویسلے سن کہ اس حملے وچ نلوا وی ہے۔ پہلاں تاں اوہ اس حملے نوں جوش نال روکدے رہے۔ پر جدوں س. ہری سنگھ نلوے بارے پتہ لگا تاں اوہناں دے حوصلے ٹٹّ گئے۔ افغاناں نوں بھاجڑ پے گئی۔ ہریک افغان نے اک دوجے توں اگے نکل کے درہ خیبر وچ لک جان وچ ہی سمجھداری سمجھی۔ اس طرحاں افغاناں پاسوں س. ہری سنگھ نلوے نے 14 توپاں وی کھوہ لئیاں، جنہاں وچ توپ کوہ شکن وی سی جس نوں پہاڑ توڑ توپ وی کیہا جاندا سی۔ جدوں سارے افغان دوڑ کے چھپ گئے تاں س. ہری سنگھ نلوے نے سوچیا کہ ہن خالصہ فوج نوں قلعہ جمرود دے کیمپ وچ لجا کے آرام دوایا جائے۔ پر س. ندھان سنگھ پنج ہتھا، جت دے جوش وچ ویریاں دے سر ہویا درھے دے اندر چلا گیا۔ جدوں س. ہری سنگھ نے س. ندھان سنگھ نوں گفا دے اندر جاندے ویکھیا تاں جھٹّ اس نوں بلاؤن لئی گفا ولّ ودھیا۔ لال چٹان دے اندر چھپے ہوئے افغاناں نے تاڑ رکھی کہ جیوں ہی کوئی اندر داخل ہوئے تاں دبوچ لیا جاوے۔ س. ہری سنگھ نلوے دا باڈیگارڈ سردار عجائب سنگھ گفا ولّ ودھیا تاں گفا وچ چھپے افغان نے عجائب سنگھ دے گولی ماری۔ باڈیگارڈ اتھے ہی ڈھیری ہو گیا۔ اسے سمیں س. ہری سنگھ نے اپنا گھوڑا اگے کیتا تاں گفا وچوں ہور گولیاں چلیاں جس وچوں دو گولیاں نلوے دے لگیاں۔ انے نوں باقی سوار وی اتھے پہنچے اتے ویریاں نوں چن-چن ماریا پر جہڑا بھانا ورتنا سی، ورت چکا سی۔
سردار ہری سنگھ نلوا نے پھٹڑ ہون دے باو جود بڑے حوصلے نال گھوڑے دیاں واگاں قلعہ جمرود ولّ موڑ لئیاں اتے سدھے قلعے وچ پہنچ گئے۔ سردار مہاں سنگھ نے دھیان پوربک نلوے نوں گھوڑے توں اتاریا۔ پھٹاں وچوں لہو دے پھہارے چلدے ویکھ کے س. مہاں سنگھ دے ہتھاں دے طوطے اڈ گئے۔ پر حوصلہ نہ چھڈدے ہوئے، بڑے چتر پھٹّ-بنھ کولوں پھٹّ صاف کروا کے بنھا دتے۔ سردار ہری سنگھ نلوے نے اپنی حالت نازک ویکھی تاں اپنے سارے پرانے ساتھیاں نوں بلا کے، ایہناں کالے پربتاں وچ خالصائی جھنڈے دی عزت-آبرو قایم رکھن لئی اخیرلے سواساں تک ڈٹے رہن دی پریرنا کیتی۔ ایہہ وی آکھیا کہ میری موت دی خبر گپت رکھنی، اس نال خالصے دی فوجی شکتی برقرار رہیگی۔ اگے ہور وی کئی کجھ کہنا چاہندے سن پر گلّ پوری نہ کر سکے اتے بھور اڈاری مار گیا۔ ایہہ سماں 30 اپریل 1837 دی رات دا سی۔ س. مہاں سنگھ نے سردار نلوا دی آخری اچھا انوسار بھید گپت رکھن لئی راتو رات قلعے دی چڑھدی نکر ولّ سادے ڈھنگ نال قناتاں دے اندر سسکار کر دتا۔
خالصا سردار
سکھ فوج دے سردار ہوندیاں ہویاں اونہے سیالکوٹ، قصور، ملتان، کشمیر تے صوبہ سرحد نوں جتیا۔ اوہ درہ خیبر تک چلا گیا۔ اوہ پشاور تے کشمیر دا گورنر ریا۔ 1837 جمرود دی تھاں تے افغانیاں نال لڑدا ہویا ماریا گیا۔
ہزارا دا شہر ہری پور سردار ہری سنگھ نلوا دے ناں تے اے ۔
ہری سنگھ نلوا
س: ہری سنگھ نوں اپنا خدمتگار تعینات کرن توں بعد مہاراجہ رنجیت سنگھ اوہناں نوں شکار اُتے جان ویلے اپنے نال رکھدے سن۔ دسیا جاندا اے کہ اک وار جدوں مہاراجہ جنگل وچ شکار لئی جا راے سن تاں اک شیر نے اچانک ہری سنگھ اُتے جھپٹا مار کے اوہناں نوں گھوڑے توں ہیٹھاں سٹّ لیا۔ شیر نے ایہہ سبھ عینی پھرتی نال کیتا کہ ہری سنگھ میان 'چوں اپنی تلوار وی نہ کڈھ سکے۔ اس دے باو جود اس بہادر جنگجو نے ہمت نہیں ہاری اتے اپنے دوویں ہتھاں نال شیر نوں جباڑے توں پھڑ کے زور دی بھوانٹی دے دتی، جس نال شیر دی پکڑ چھٹّ گئی اتے ہری سنگھ نے تلوار میان 'چوں کڈھ کے اکھ جھمکدیاں شیر دا سر دھڑ توں وکھ کر دتا۔ اس بارے دیوان امر ناتھ 'جپھرنامائ رنجیت سنگھ' دے صفحہ 31 اُتے اس پرکار لکھدے ہن-'ہری سنگھ اج خدمتگاری مزول نمودا در خطاب سرداری دبا تزرا اج ہشت صد سوار واپیادا چرار بر نوھا رکھتند۔' مطلب مہاراجہ نے ہری سنگھ توں خدمتگاری دا عہدہ چھڈا کے سرداری دا مرتبہ بخش دتا تے اٹھ سو سوار اتے پیدل فوج دا افسر تھاپ کے عزت افزائی کیتی۔
مہاراجہ رنجیت سنگھ نے کسے چترکار ولوں راجا نل (مہان کوش وچ بھائی کانھ سنگھ نابھہ راجا نل بارے لکھدے ہن کہ ایہہ نخالص دیش دے چندرونشی راجا بیر سین دا پتر سی اتے اس دا ویاہ ودربھپتی بھیم دی پتری دمینتی نال ہویا) دی بنائی ہوئی اوہ تصویر ویکھی ہوئی سی، جس وچ راجا نلنے ہری سنگھ وانگ ہی شیر دا شکار اپنی تلوار نال کیتا سی۔ اس موقعے مہاراجہ نے ہری سنگھ دی بہادری توں خوش ہو کے کیہا-'اج توں توں وی ساڈا 'نلوا' سردار ہی ہیں۔' اگلے ہی دن مہاراجہ نے ہری سنگھ نلوا نوں شیر-دل رجمینٹ دا سردار-اعلیٰ مقرر کر دتا۔
مولانا احمد دین 'مکمل تاریخ کشمیر، جلد 3، صفعہ 18 اُتے لکھدے ہن-'نلوا کی وجہِ تسمیا کے متعلق مشہور اے کہ راجا نل زمانہ قدیم میں ایک بہادر اور شزاہ راجا تھا، لوگوں نے اس (ہری سنگھ) کو نل سے نلوا بنا دیا۔ نلوا سے مراد شیر کو مارنے والا شیر افغن اے۔ چونکہ ہری سنگھ نے بھی شیر مارے تھے، اس لیئے اس کا نام نلوا مشہور ہوا۔'
کئی اتہاسکاراں نے لکھیا اے کہ افغانی حملیاں توں بعد س: ہری سنگھ نلوا دے ناں دا خوف افغانیاں وچ اس حد تک پھیل گیا سی کہ افغانی عورتاں اپنے بچیاں نوں س: نلوا دا ناں لے کے ڈراؤندیاں سن۔
سید محمد لطیفَ 'ہسٹری آف دی پنجاب' وچ صفحہ 483 اُتے لکھدا اے کہ س: نلوا دا دبدبا ایسا افغاناں دے دلاں وچ بیٹھ گیا سی کہ اج تک پشاور اتے اس دے نزدیکی علاقیاں وچ ماواں اس دا ناں 'ہریا' (ہری سنگھ نلوا) لے کے اپنے پتراں نوں ڈراؤندیاں ہن۔ ایلف کیرو مطابق اج وی پٹھان عورتاں اپنے شیطان بچیاں نوں 'ہریا راغلے' (ہری سنگھ آ گیا) کہہ کے ڈراؤندیاں ہن۔
شمشیر سنگھ اشوک 'ویر ہیرو ہری سنگھ نلوا' دے صفحہ 91 اُتے لکھدے ہن کہ پٹھانیاں اپنے نیانے پتراں نوں، جو کسے کارن رونا بند نہیں سن کردے، ایہہ آکھ کے چپ کرایا کردیاں سن-'چپ شا بچیا، ہریا راغلے۔'
خیر، س: ہری سنگھ نوں شیر-اے-پنجاب ولوں دتا 'نلوا' اپنام اوہناں توں بعد اوہناں دی اولاد نے وی اپنایا اے اتے اج اس پروار دے سبھ لوک اپنے ناں دے نال اپنی گوت اپل لگاؤن دی بجائے 'نلوا' ہی لکھدے ہن۔ اتھے ایہہ وی دسنا ضروری ہو جاندا اے کہ ہریانہ، دلی اتے ودیش وچ وسے کجھ ہور لوک وی اپنے ناں نال 'نلوا' اپنام لکھ راے ہن، جنہاں دا ہری سنگھ نلوا دے خاندان نال کوئی تعلقات نہیں اے۔ ممکن اے کہ ایہہ لوک اس راجپوت برادری نال متعلق ہونگے، جنہاں نوں بہادری صدقہ 'نلوا' اپنام ملیا ہووےگا۔ حالانکہ ایہہ واضع نہیں ہو سکیا کہ ایہناں (راجپوتاں) نوں ایہہ اپنام کس توں اتے کدوں ملیا؟
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
آمنہ بنت وہب
نسب
آمنہ قبیلۂ قریش تو‏ں سن جنہاں دے والد وہب قریش دی اک وڈی شاخ بنی زہرہ دے بزرگ سن ۔ انہاں دی والدہ برہ بنت عبد العزی ہور قرشی سن۔
سوانح حیات
آپ دے والد دا نام وہب بن عبد مناف سی آپ دا تعلق قبیلہ بنو زہرہ نال سی جو قریش ہی دا اک ذیلی قبیلہ سی آپ دا سلسلہ نسب حضور  دے جدِ امجد عبد مناف بن قصی نال ملدا اے۔ محمد  دے والد عبد اللہ بن عبد المطلب شادی دے کچھ عرصہ بعد حضور  دی پیدائش تو‏ں تقریباً چھ ماہ پہلے وفات پا گئے۔ اس دے بعد آپ  آمنہ دے زیرِ پرورش رہے۔ آمنہ مکہ تے یثرب (مدینہ) دے درمیان اک سفر دے دوران ابواء دے مقام اُتے وفات پا گئياں۔ ایہ 577ء سی تے آمنہ حضور  نو‏ں یثرب (مدینہ) لے جا رہی سن تاکہ اوہ اپنے ماموں نال ملن تے اپنے والد عبد اللہ دی قبر دی زیارت وی کرن۔
آپ اپنے قبیلہ وچ سیرت النساء دے نام تو‏ں مشہور سن۔
وفات شوہر
آمنہ نال شادی دے چند روز بعد عبداللہ آمنہ دے ہمراہ تجارتی سفر اُتے گئے جس تو‏ں واپسی دے دوران عبد اللہ دی یثرب وچ وفات ہو گئی۔ عبداللہ نال شادی دا واقعہ عبد اللہ دے ذبح دے اک سال بعد دا اے۔ معاصر مصری مصنفہ بنت الشاطی واقعہ ذبح وچ عبد اللہ دے زندہ بچ جانے تے انہاں دی جلد موت نو‏ں تقدیر دا فیصلہ سمجھدے ہوئے کہندی نيں کہ ایہ تقدیر دا فیصلہ سی کہ عبد اللہ تے آمنہ دی شادی ہوئے تے آمنہ دے بطن تو‏ں رسول اللہ ؐ دی ولادت ہوئے۔ جدو‏ں کہ بعض ہور تاریخی روایات دے مطابق عبد اللہ دی وفات رسول خدا دی ولادت دے کچھ عرصہ بعد ہوئی۔
ولادت رسول خدا تے حلیمہ سعدیہ
آمنہ نے  رسول خدا  دی ولادت دے بعد انہاں نو‏ں حلیمہ سعدیہ دے حوالے کیتا۔ شیعہ مکتب وچ مشہور قول دی بنا اُتے 17 ربیع الاول عام الفیل، نو‏ں آمنہ دے ہاں پیامبرؐ دی ولادت ہوئی جدو‏ں کہ اہل سنت دے نزدیک آپ دی ولادت 12 ربیع الاول نو‏ں ہوئی۔ ابن ہشام (متوفی ۲۱۳ یا ۲۱۸ ھ) دی السیرۃ النبویہ دے مطابق چونکہ حضرت محمد  یتیم سن تے کوئی انہاں دی سرپرستی قبول نئيں کر رہیا سی اسی وجہ تو‏ں حلیمہ نے وی شروع وچ اس تو‏ں عذر خواہی کیتی لیکن جدو‏ں اسنو‏ں کوئی ہور بچہ نئيں ملیا تو رسول اللہ  نو‏ں قبول کیتا۔ حلیمہ دو سال دے بعد رسول اللہ نو‏ں آمنہ دے پاس لیائی تے آپ ؐ تو‏ں برکات دے آثار دے مشاہدہ دی بنا اُتے حضرت آمنہ تو‏ں کچھ عرصہ تے اپنے پاس رکھنے دی درخواست کيتی۔ اس لحاظ تو‏ں حلیمہ نے عام الفیل دے بعد پنج سال تے دو دن اپنے پاس رکھنے دے بعد آپ نو‏ں آمنہ دے حوالے کیتا۔
وفات
حضرت آمنہ عام الفیل دے ستويں سال دے بعد اپنے بیٹے رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ نو‏ں انہاں دے والد دی قبر دی زیارت تے عبداللہ بن عبدالمطلب دے بنی نجار دے رشتے داراں نال ملاقات دے لئی مدینہ لے گئياں۔ مشہور قول دی بنا اُتے مدینہ تو‏ں واپسی دے دوران ابواء دے مقام اُتے حضرت آمنہ اس دنیا تو‏ں رخصت ہوئیاں تے اوتھے دفن ہوئیاں۔ اک قول دے مطابق مکہ وچ وفات دے بعد شعب دُب (قبرستان معلاۃ) وچ مدفون نيں۔ ابن اثیر اسنو‏ں زیادہ صحیح سمجھدا اے۔ تیسری صدی ہجری دے مؤرخ یعقوبی نے وفات دے وقت آپ دی عمر ۳۰ برس ذکر کيتی اے۔
محمد بن عمر واقدی (متوفا ۲۰۷ یا ۲۰۹ ھ) دے مطابق قریش نے بدر دے اپنے مقتولاں دی خونخواہی وچ مدینہ دا ارادہ کیتا تو ابوا دے مقام اُتے پہنچ کے انہاں دے اک گروہ نے آمنہ دی نبش قبر دا ارادہ کیتا لیکن ابوسفیان دے ہور بزرگاں نال مشورے دے بعد اس کم تو‏ں ہتھ کھچ لیا۔
دوسری جانب مکہ وچ قبرستان حجون وچ انہاں تو‏ں منسوب اک قبر اے۔ ہور تاریخی روایات وچ مکہ دے راستے وچ وی اک قبر دی طرف اشارہ اے لیکن اہل سنت عالم ابن سعد اسنو‏ں درست نئيں سمجھدا اے۔ کہیا گیا اے کہ حکومت عثمانی دے دور وچ مکہ دے راستے وچ موجود تے ابواء وچ موجود قبراں بقعہ اُتے مشتمل سن مگر اسنو‏ں بعد وچ خراب کر دتا گیا۔
ایمان
معاصر تاریخ دان محمد ابراہیم آیتی (۱۳۴۳ شمسی) دے بقول آمنہ، ابو طالب، عبداللہ بن عبدالمطلب ہور حضرت محمد دے حضرت آدم(ع) تک دے اجداد دے صاحب ایمان اُتے ہونے اُتے شیعہ علما دا اجماع اے۔ اسی طرح الکافی وچ مذکور روایت دے مطابق اجداد پیامبر، انکے والد والدہ تے جس نے انہاں دی کفالت کیتی یعنی ابو طالب اُتے آتش جہنم حرام اے۔
اہل سنت دے عقیدے دے مطابق پیغمبر دے والدین تے اجداد مشرک سن ۔ نویں صدی ہجری دے مفسر جلال‌الدین سیوطی سورہ توبہ دی آیت ۱۱۳ تے ۱۱۴ دی آیت  دے شان نزول وچ مروی دو احادیث تو‏ں استناد کردے ہوئے رسول خدا دی والدہ دے مشرک ہونے دی طرف اشارہ کردا اے۔
علامہ امینی امام علی (ع) تو‏ں منقول شان نزول دی بنا اُتے انہاں آیات دے شان نزول نو‏ں انہاں اصحاب تو‏ں متعلق سمجھدے نيں جو اپنے مشرک والدین دے لئی استغفار کردے سن تے ایہ آیت ابو طالب یا آمنہ نال کسی قسم دا تعلق نئيں رکھدی اے۔ اسی طرح علامہ امینی نے کہیا اے کہ بعض مفسرین جداں طبری نے انہاں آیات وچ استغفار دی تفسیر مردہ اُتے نماز میت پڑھنے نال دتی اے۔ ہور علامہ امینی نے انہاں روایات دے جعلی و ساختگی تے راویاں دے موثق نہ ہونے دا ذکر کیتا اے۔
شیخ عباس قمی سورہ توبہ دی آیت نمبر ۸۴  تو‏ں استناد کردے ہوئے کہندے نيں کہ خدا نے رسول نو‏ں مشرکاں تے کافراں دی نماز پڑھنے تے انہاں دے سرہانے کھڑے ہونے تو‏ں منع کیتا اے تے دوسری جانب رسول اللہ اپنے چچا تے والدہ دی قبر دی زیارت دے لئی جاندے سن لہذا آپ دے چچا تے والدہ دی نسبت شرک دا موضوع منتفی اے۔
نبی پاک دا زیارت قبر والدہ
آخری حج دے دوران آنحضرت  نے انہاں دی قبر مبارک دی زیارت کیتی تے انہاں نو‏ں یاد کرکے روئے۔ ایہ جگہ اک پتھریلا علاقہ اے جو اک پہاڑی دا ہموار حصہ اے۔
رسول اکرم ابواء وچ اپنی والدہ دی قبر دی زیارت کردے سن ۔ انہاں واقعات وچو‏ں اک واقعہ حدیبیہ دا اے جس دے موقع اُتے اپنی والدہ دی قبر اُتے آپ دا حاضر ہونا تے گریہ کرنا نقل ہويا اے۔
مونوگراف
کتاب ام النبیؐ: عربی بولی وچ حضرت آمنہ دے حالات زندگی اُتے لکھی گئی کتاب اے جس دی مؤلفہ مصر دی رہنے والی عائشہ بنت‌ الشاطی (متولد ۱۳۳۱ ھ/۱۹۱۳ ء) اے۔ مذکورہ کتاب تراجم سیّدات بیت النبوۃ دے مجموعے دا حصہ اے اسنو‏ں بنت‌ الشاطی نے خاندان پیامبر دی خواتین دے متعلق تالیف کیتا اے۔ سید محمد تقی سجادی نے اس کتاب نو‏ں آمنہ مادر پیامبر دے نام تو‏ں ترجمہ کیتا اے جو سال ۱۳۵۹ شمسی وچ طبع ہوئی اے۔
مآخذ
أبو نعيم الأصبہاني، احمد بن عبد اللہ بن احمد بن اسحق بن مہران المہرانی، دلائل النبوۃ، المحقق: محمد رواس قلعہ جي و عبد البر عباس، دار النفائس، بیروت، 1406 ہ‍ / 1986 ع
گٹھ:مادران معصومین گٹھ:قریشی خواتین گٹھ:اسلام تو‏ں پہلے دی خواتین گٹھ:سعودی عرب وچ مدفون افراد گٹھ:577 دیاں موتاں گٹھ:اہل بیت گٹھ:بنو زہرہ گٹھ:تاریخ عرب گٹھ:چھیويں صدی دی خواتین گٹھ:صحابیات
اغسو
اغسوآذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع اغسو دا انتظامی مرکز اے ۔
استارا
استارا آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع استارا دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
احمد نگر
احمد نگر ہندستان دا اک شہر اے۔
خضر خان افغان
خضر خان افغان بہلولپوری شیخ احمد سرہندی المعروف مجدد الف ثانی دے خلیفہ خاص سن ۔
ولادت
خضر خان افغان د‏‏ی ولادت سرہند شریف دے مضافات وچ قصبہ بہلول وچ ہوئی۔
صحبت مشائخ دا ذوق
خضر خان شروع وچ مجدد الف ثانی دے والد گرامی عبدالاحد سرہندی د‏‏ی صحبت وچ رہ‏‏ے۔ فیر ولولہ شوق تے غلبہ عشق نے آ لیا تے تحریر وتفرید د‏‏ی حالت وچ سیاحت وچ مشغول ہوئے گئے۔ آپ کئی مشائخ و فقراء د‏‏ی زیارت و خدمت ومحبت دا شرف حاصل کیتا۔ حجاز مقدس ، دیارعرب تے بیت المقدس دے سفر و زیارت دا موقع وی نصیب ہويا۔ ہر مقام اُتے حکایات شیريں تے معاملات رنگین پیش آئے مگر کِس‏ے جگہ وی دل نو‏‏ں قرار نہ آیا۔ مجدد الف ثانی د‏‏ی خدمت وچ پہنچے تاں دل نو‏‏ں تسکین و قرار حاصل ہوئے گیا۔ فیر آپ د‏‏ی صحبت نو‏‏ں لازم پھڑیا۔ تلقین ذکر کيتی سعادت پائی تے فیر واردات و تھ‏‏اںو‏اں عالیہ نصیب ہوئے گئے۔
شفقت مرشد کامل
مجدد الف ثانی خضر خان اُتے وڈے شفیق و مہربان سن ۔ آپ تو‏ں اکثر خوش طبعی فرماندے تے مذاق وچ آپ نو‏‏ں خضرا کہہ ک‏ے پکاردے سن ۔ آپ وی مجدد الف ثانی دے دیدار دے عاشق و متوالے سن تے اپنے پیر و مرشد دے لطف و کرم اُتے اپنی جان چھڑکتے سن ۔ آپ دے ناں حضرت مجد د منانے دا اک مکتوب دفتر اول صفحہ 137 اُتے موجود ا‏‏ے۔
خوش الحانی
خضر خان وڈے خوش الحان سن ۔ وڈی خوش الحانی تے بلند آواز تو‏ں اذان دیندے سن ۔ آپ د‏‏ی اذان دل اُتے وڈا اثر کردی سی۔ جدو‏ں تک حضرت مجدد د‏‏ی خدمت وچ رہ‏ے، کِس‏ے تے نے اذان نئيں دی۔ جمعہ د‏‏ی رات حضرت مجدد انہاں د‏‏ی مسجد دے حجرے وچ وڈی خوش الحانی تو‏ں نبی کریم اُتے درودشریف پڑھیا کردے سن ۔ ايس‏ے طرح تے راتاں وچ سحری دے وقت خوش الحانی تو‏ں نعت پڑھدے تے گریہ زاری وچ مشغول رہندے سن ۔
عبادت و خدمت گزاری
خضر خان نو‏‏ں عبادت و ریاضت تو‏ں خصوصی شغف سی۔ رمضان المبارک دے اعتکاف وچ ذکر و تلاوت وچ مشغول رہندے۔ فرائض دے علاوہ نوافل تے اذکار و مراقبہ دا اہتمام فرماندے۔ صاحب استغراق تے جوش و ولولہ سن ۔ درد مندتی، سوز و گداز تے یاران طریقت و مخلصین د‏‏ی خدمت گزاری آپ دا شیوہ سی۔ اک لمحہ وی یاد خدا تو‏ں غافل نئيں رہندے سن ۔ رات اللہ کے حضور عجز و انکسار، صفا و حضور تے گریہ زاری وچ بسر فرماندے سن ۔
خلافت
خضر خان مجدد الف ثانی دے مخلص مرید تے خلیفہ مجاز سن ۔ بہلول پور تے جواڑہ وغیرہ وچ بہت زیادہ افغاناں نے آپ ہی د‏‏ی صحبت دے طفیل ہدایت پائی۔ انہاں حضرات ہی وچو‏ں اک حضرت آدم بنوری سن، جنہاں نے اول آپ تو‏ں طریقہ نقشبندیہ سکھیا تے کسب کمالات کيتا، فیر مجدد الف ثانی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے۔ آپ تو‏ں بہت زیادہ لوکاں نے فیض پایا تے بوہت سارے طالبین مراتب کمال تک پہنچے۔
مرشد کامل تو‏ں عقیدت
خضر خان افغان نو‏‏ں مجدد الف ثانی تو‏ں بے پناہ محبت و عقیدت سی۔ آپ بجواڑہ وچ سن کہ مرشد کامل مجدد الف ثانی دے وصال د‏‏ی خبر سنی۔ سندے ہی بے ہوش ہوئے گئے۔ ہوش آیا تاں گردے پڑدے ، روندے دھوندے تے آہ و فریاد کردے ہوئے سرہند شریف پہنچے۔ خود کوحضرات صاحبزادگان دے قدماں وچ ڈال دتا۔ فرط محبت تو‏ں بے طاقت تے افراط عشق تو‏ں بے تاب ہوئے گئے ۔ اذان دا وقت آیا تاں اذان دی۔ حاضرین تے اہل محلہ نو‏‏ں مجدد الف ثانی دا زمانہ یاد آ گیا تے ماحول سوگوار ہوگیا۔
وصال
خضر خان افغان بہلولپوری دا وصال مجدد الف ثانی دے وصال دے اک سال بعد 1035ھ بمطابق 1625ء وچ ہويا۔ آپ د‏‏ی تدفین اپنے وطن مالوف بہلول (ہندوستان) وچ کيتی گئی۔ آپ دا مزار بہلول وچ ا‏‏ے۔
فویانگ
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ انہوئی دے شہر
امبلائوڈپساس کنکلر
امبلائوڈپساس کنکلر چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سلیمان شاہ
thumb|1973 وچ مزار دا منظر سلیمان شاہ (عثمانی ترک زبان وچ : سليمان شاه، Süleyman Şah – Süleyman bin Kaya Alp) (پیدائش:1178ء، وفات:1236ء) قتلمش دا بیٹا تے ارطغرل دا باپ سی۔ سلطنت عثمانیہ دے پہلے حکمران عثمان خان غازی دا دادا سی، جس دا تعلق اوغوز ترکاں تو‏ں سی۔ سلیمان شاہ دا اک ہور بیٹا سی جس دا ناں سارو یت سی جو بے ہوجا دا باپ سی۔۔ اس دا مقبرہ قلعہ جعبر دے اندر یا اس دے نیڑے اے صلح انقرہ (1921) دے آرٹیکل 9 دے تحت، جو ترکی تے فرانس دے درمیان طے پایا گیا سی، وچ لکھیا اے کہ ایہ مقبرہ ترکی دے ہی پاس رہے گا۔
پس منظر
تیروہواں صدی عیسوی د‏‏ی ابتدا وچ شاہان خوازم د‏‏ی قوت اپنے شباب اُتے سی اوہ ایران، خراسان، شام تے عراق وچ سلجوقیاں دے کئی مقبوضات اُتے قابض ہوچکے سن انہاں دا منصوبہ ایشیا د‏‏ی تمام اسلامی سلطنتاں نو‏‏ں فتح کرنا سی لیکن عین وقت اُتے جدو‏ں کہ اپنے منصوبے د‏‏ی تکمیل دے لئی تیار سن چنگیز خانی طوفان نے خوارزم شاہی سلطنت نو‏‏ں تہ و بالا کرکے انہاں دے تمام منصوبے خاک وچ ملادتے۔ اس سلطنت د‏‏ی تباہی دے بعد ترک قبیلے جنوب د‏‏ی طرف بھجے انہاں وچو‏ں بعض ایران تے شام پہنچے تے اوتھ‏ے اقتدار حاصل کیتا جو ترکمانی اکھوائے۔ بعض ایشیائے کوچک وچ سلجوقیاں تو‏ں آملے۔ انہاں ترک قبیلے وچ اپنا وطن چھڈ ک‏‏ے ما رے مارے پھرنے والے عثمانی ترکاں دے آباء و اجداد دا قبیلہ وی سی جو اوغوز قبیلے دا ہی اک جزو سی۔ اس قبیلہ دے سردار دا ناں سلیمان شاہ سی۔ اک روایت دے مطایق ایہ خراسان دے شہر ماہان وچ آباد ہويا لیکن منگولاں دے حملے دے باعث ایتھ‏ے تو‏ں نکل ک‏ے مغرب د‏‏ی جانب ہجرت د‏‏ی ۔
اناطولیہ آمد
سلیمان شاہ تیرہويں صدی عیسوی وچ ہجرت کرکے ایران آئے تے اوتھ‏ے تو‏ں اپنے قبیلے دے نال اناطولیہ د‏‏ی جانب روانہ ہوئے جتھ‏ے اس وقت سلجوقی سلطنت قائم سی۔ سلیمان شاہ منگولاں دے دشمن ملک وچ پناہ لینے دے خواہش مند سن کیونجے انہاں دے خیال وچ ایتھ‏ے پناہ لینا انہاں دے قبیلے دے لئی انتہائی مناسب سی۔ سلیمان شاہ مشرقی اناطولیہ دے شہر اخلاط پہنچے اوہ خود تے انہاں دے قبیلے والے اپنے اعلیٰ اوصاف وچ مشہور سن ۔ اخلاط دے حکمراں تو‏ں وی تعلقات اچھے سن لیکن جدو‏ں ایتھ‏ے منگولاں د‏‏ی جانب تو‏ں خطرہ ہويا تویہ علاقہ وی چھڈ ک‏‏ے اگے ودھ گئے۔ اخلاط وچ قیام دے دوران سلیمان شاہ تے اس دے قبیلہ والےآں نے بہت ناں پیدا کیتا لیکن خوارزم شاہ دا حامی تے مدد گار ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں منگولاں تو‏ں خطرہ سی۔ اس لئی اپنے قبیلہ والےآں دے نال 1221ء وچ اخلاط چھڈنا پيا۔
کارنامے
جس زمانہ وچ سلیمان شاہ تے انہاں دے آدمی اناطولیہ دے شہر اخلاط وچ مقیم سن دوران انہاں نے چند نمایاں کم کیتے ۔
انتقال
اخلاط دے بعد سلیمان نے اپنے آدمیاں دے نال شام دے مشہورشہر حلب د‏‏ی جانب ہجرت د‏‏ی ۔
تھوڑا عرصہ ایتھ‏ے اوتھ‏ے قیام کیتا لیکن حالے سفر ہجرت جاری سی کہ سلیمان شاہ دریا وچ ڈُب کر جاں بحق ہوئے گیا۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ دریائے فرات سی۔ بعض دا بیان اے کہ اوہ دریا وچ غسل کردے ہوئے ڈُبیا جدو‏ں کہ چند مورخین دا کہنا اے کہ اوہ سفر دے دوران دریا عبور کردے وقت ڈُب گیا۔ اس د‏ی لاش اوتھے دفن کيتی گئی۔ انہاں دا مزار ترک مزاری یعنی ترک دا مزار کہلاندا ا‏‏ے۔ بے شمار ترک انہاں دے مزار د‏‏ی زیارت کردے نيں ۔
جغرافیائی طور اُتے ترک مزاری 2015 تکشام وچ واقع سی تب تک معاہدہ لوزان دے تحت ترکی نو‏‏ں انہاں دے مزار اُتے پرچم نصب کرنے تے اعزازی گارڈز تعینات کرنے د‏‏ی اجازت سی۔ شام وچ خانہ جنگی تے دولت اسلامیہ دے جنگجوواں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس مزار نو‏‏ں ہن ترکی دے اندر منتقل کر دتا گيا اے، کیو‏ں کہ خطرہ سی کہ اس اُتے وہابیت نواز دولت اسلامیہ حملہ کر دے گی، جس وجہ تو‏ں ترکی نو‏‏ں مجبور ہونا پئے گا کہ اوہ فوجی کارروائی کرے۔ اس تو‏ں بچنے دے لئی ایہ قدم اٹھایا گيا۔ ایہ مزار اس تو‏ں پہلے 1970 د‏‏ی دہائی وچ وی اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ منتقل کیتا گيا۔
متعلقہ مضامین
گٹھ:1227 دیاں موتاں گٹھ:1236 دیاں موتاں گٹھ:اغوز ترک گٹھ:پانی وچ ڈُب مرنے والے افراد گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی سلطنت عثمانیہ دیاں شخصیتاں گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:عثمانیہ خاندان
سالزبرگ
گٹھ:آسٹریا دے صوبے گٹھ:آسٹریا
سہل بن حنیف
سَہلِ بْن حُنَیف اَوسی اَنْصاری، رسول اللہ تے امام علی دے بزرگ اصحاب وچو‏ں نيں۔ انہاں نے دور رسالت مآب وچ جنگ بدر تے جنگ احد تے امیر المومنین دے دور حکومت وچ جنگ صفین وچ شرکت کيتی۔ حضرت علی (ع) نے جنگ جمل دے لئی عراق د‏‏ی طرف روانہ ہُندے وقت انہاں نو‏ں مدینہ وچ اپنا جانشین معین کیتا۔ اوہ شرطۃ الخمیس دے اعضاء وچو‏ں اک سن ۔ سہل بن حنیف نے جنگ صفین تو‏ں واپسی اُتے کوفہ وچ وفات پائی۔
نسب و کنیت
سہل بن حنیف بن واہب اوسی انصاری د‏‏ی کنیت ابو سعید یا ابو سعد یا ابو عبد سی۔ ۳۸ ق وچ کوفہ وچ انہاں دی رحلت ہوئی۔
عصر پیغمبر وچ
سہل نے جنگ بدر تے دوسری تمام جنگاں وچ رسول اللہ دے ہمراہ شرکت کيتی تے جنگ احد وچ جدو‏ں مسلما‏ن فرار ہو گئے تو اوہ انہاں انگشت شمار چند لوگاں وچو‏ں سن جو ثابت قدم رہے تے اس دن انہاں نے پیغمبر اکرم دے ہتھ اُتے مرتے دم تک نال رہنے د‏‏ی بیعت کيتی تے تیر اندازی دے ذریعےرسول اللہ تو‏ں دفاع ک‏ر رہ‏ے سن تو رسول اللہ نے فرمایا: سہل نو‏‏ں تیر دو اوہ آسانی تو‏ں تیر اندازی ک‏ر رہ‏ے نيں۔
سنہ 9 ہجری وچ سریہ امام علی (ع) وچ فلس دے صنم کدہ نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی فوج دا پرچم سہل دے ہتھو‏ں وچ سی ۔
خلفاء دے زمانہ وچ
فضل بن شاذان تو‏ں نقل ہويا اے کہ سہل تے انہاں دے بھائی عثمان انہاں اولین افراد وچو‏ں سن جو رسول اللہ د‏‏ی رحلت دے بعد تو‏ں سب پہلے امام علی (ع) د‏‏ی طرف پلٹ ک‏‏‏‏ے آئے۔
سہل دا نام انہاں ۱۲ افراد وچ ذکر ہويا اے جنہاں نے ابو بکر د‏‏ی خلافت دا انکار کیتا تے انہاں وچو‏ں ہر اک نے تقریر کرکے ابو بکر تو‏ں خواہش ظاہر کیتی کہ اوہ اپنی خلافت تو‏ں صرف نظر کرن۔ ابو بک‏ر دے سلسلے وچ سہل دے اقوال اس طرح تو‏ں نقل ہوئے نيں:
میں گواہی دیندا ہاں کہ رسول اللہ نے منبر اُتے فرمایا: میرے بعد تواڈے امام و رہبر علی بن ابی طالب نيں۔ اوہ میری امت دے لئی سب تو‏ں زیادہ خیر خواہ انسان نيں۔
امیرالمومنین دے دور وچ
جس وقت لوگاں نے امام علی (ع) دے دست مبارک اُتے بیعت د‏‏ی سہل اسی وقت تو‏ں امام دے ہمراہ ہو گئے سن تے امام (ع) نے جنگ جمل دے لئی روانہ ہُندے وقت انہاں نو‏ں مدینہ وچ اپنا جانشین معین کیتا۔ انہاں نے جنگ صفین وچ شرکت کيتی۔ امام نے انہاں نو‏ں جنگ صفین دے بعد فارس دا حاکم مقرر کیتا۔ لیکن لوگاں نے انہاں نو‏ں اوتھ‏ے تو‏ں کڈ دتا تے اسی سبب تو‏ں امام نے اوتھ‏ے زیاد بن ابیہ نو‏‏ں بھیجیا جسنو‏ں لوگاں نے پسند کیتا۔
سہل اپنے بھائی عثمان دے ہمراہ امام علی (ع) دے خاص اصحاب، شرطۃ الخمیس وچ شامل سن ۔
وفات
سنہ ۳۸ ھ نو‏‏ں کوفہ وچ وفات پائی تے جداں کہ امام جعفر صادق  تو‏ں روایت وچ نقل ہويا اے: امام علی (ع) نے انہاں دی نماز جنازہ وچ ۵ تکبیراں کدرے تے اس دے بعد کچھ آگے بڑھے تے جنازہ زمین اُتے رکھ دتا گیا تے امام نے فیر ۵ تکبیراں کہیاں اسی طرح تو‏ں ایہ سلسلہ چلدا رہیا تے امام نے انہاں دے جنازہ وچ ۲۵ تکبیراں کہیاں۔ اک روایت وچ امام محمد باقر  تو‏ں نقل ہويا اے تے آپ نے امام د‏‏ی طرف تو‏ں ۵ بار تکبیر کہنے د‏‏ی وجہ نو‏‏ں بیان کردے ہوئے فرمایا اے: ہر بار جنازہ جداں ہی ذرا آگے ودھدا کچھ لوگ اسنو‏ں تشییع کردے تے اس اُتے نماز پڑھدے فیر نويں افراد اس وچ شامل ہو جاندے تے کہندے اسيں  نماز نئيں پڑھی اے لہذا امام جنازہ نو‏‏ں رکھ دیندے تے بھر تو‏ں نماز پڑھاندے۔ ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں جنازہ قبر تک پہنچیا تب تک ۵ بار ایسا کرنا پيا۔
نقل ہويا اے کہ امام انہاں دی وفات دے بعد بہت بیتاب رہندے سن تے تعجب دے نال نقل فرمایا کردے سن : آغاز اسلام د‏‏ی پہلی صدی ہجری وچ سہل اپنی قوم دے بتاں نو‏‏ں رات وچ توڑ دتا کردے سن تے انہاں دے ٹکڑیاں نو‏‏ں انصار د‏‏ی اک بیوہ خاتون دے پاس لے ک‏ے جاندے سن تے اس تو‏ں کہندے سن انہاں نو‏ں اپنے لئے اگ جلانے وچ استعمال ک‏ر ليا کرو۔
مآخذ
گٹھ:شرطۃ الخمیس گٹھ:انصار گٹھ:جنگ احد وچ شریک اصحاب گٹھ:جنگ صفین وچ امام علی دے سپاہی گٹھ:جنگ بدر وچ شریک اصحاب گٹھ:علی
زور
فزکس چ زور کسے وی ایسے کامے نوں کہ سکدے آں جیہڑا کسے شے چ اسراع پیدا کرے۔
گٹھ:فزکس
Neart
نویں دنیا دے باندر
نویں دنیا دے باندر اتلے امریکہ تے دکھنی امریکہ دے باندراں نوں کیا جاندا اے۔ ایہ پرانی دنیا دے باندراں توں وکھرے نیں۔
نویں دنیا دے باندراں دے 5 ٹبر نیں: ساکی ٹبر
کلاسیکل مکینکس
فزکس چ، کلاسیکل مکینکس، مکینکس دے فیلڈ دے دو انگاں چوں اک اے جیدا جوڑ فزیکل قنوناں دے جوڑ نال اے جیہڑی میتھمیٹکس نال چیزاں دے ٹرن نوں طاقت دے کسے پربندھ دے اندر دسدی اے۔
فزکس وچّ کلاسیکل مکینکس اتے کلاسیکل مکینکس مکینکس دیاں دو مکھ شاخاں ہن۔ ٹکسالی جاں روائتی مکینکی وچّ اجیہے فزکس اصولاں دی گھوکھ کیتی جاندا ہے جو کسے زور ہیٹھ چلدیاں چیزاں دی چال دا وکھیان کرن۔ چیزاں دی چال دی پڑھائی بہت پرانی ہے جس کر کے ٹکسالی مکینکی سائنس، انجینیئری اتے ٹیکنالوجی دے سبھ توں پرانے اتے وڈے وشیاں وچوں ہے۔ ایہنوں عامَ طور اتے نیوٹنی مکینکس وی آکھیا جاندا ہے۔
بارلے جوڑ
Movies and photos of hundreds of working mechanical-systems models at Cornell University. Also includes an e-book library of classic texts on mechanical design and engineering.
واشنگٹن کاؤنٹی
واشنگٹن امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
اکالترا
اکالترا ہندستان دا اک شہر اے۔
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
ہوآئیبئی
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے انہو‏ئی صوبے  چ واقع اے ۔
امبلائوڈپساس ڈیمیڈیاٹا
امبلائوڈپساس ڈیمیڈیاٹا چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع پلواما
گٹھ:کشمیر گٹھ:کشمیر دے ضلعے
ٹینک
ٹینک جالی اتے ٹرن والی، بکتر بند لڑائی وچ ورتی جانوالی گڈی اے۔ ٹینک نوں لڑائی چ سب توں اگے لڑن لئی بنایا  گیا اے ایس لئی اے حملہ کرن، بچاؤ کرن تے ہر واسطے جنگ لئی تیار رین لئی ڈیزائن کیتا جاندا اے۔ گولے مارن لئی ٹینک دے اگے وڈے ناپ دی توپ ہوندی اے۔ اے توپ اک کمن آلے ٹرٹ چ ہوندی اے تے ایہ 360 ڈگری کم سکدی اے۔ اس دے نال مشین گناں وی ٹینک اتے لگیاں ہوندیاں نیں۔ بچاؤ لئی موٹا بکتر ہوندا اے تے جالی آلے ٹیراں باہجوں ایہ ہر تھاں تے ٹر سکدا اے۔
برطانیہ نے پہلی وڈی لڑائی چ ٹینکاں نوں بنانا شروع کیتا۔ اوناں نے ٹینکاں نوں دشمناں دیاں مورچیاں تے سرنگاں دے خلاف ورتیا۔ 1916 چ اوناں نوں پہلی واری سوم دی لڑائی چ ورتیا گیا۔ ایس مگروں دوجی وڈی لڑائی چ ٹینکآں نوں وڈے ناپ تے ورتیا گیا۔ اس دوران ٹینکاں نوں جنگ چ ورتن واسطے نوے ول بنے تے ایناں دی ٹیکنالوجی چ وی بوت ترقی ہوئی۔ دوجی وڈی لڑائی چ ٹینکاں دے ودھیا کم باہجوں ایہناں نوں زمینی لڑائی بوت اہمیت لب گئی۔ جرمنی نے دوجی وڈی لڑائی وچ لڑن دا اک نوا ول بنایا جینوں بلٹزکریگ کیندے نیں۔ اس بول دا مطلب تیز لڑائی اے اس ول چ ٹینک اگے ہوندے سن تے اتوں جعاز اوناں دی مدد کردے سن اے ول توں جرمنی نے بوت تیزی دے نال ٹینکاں نوں ورت کے دوجی وڈی لڑائی دے مڈھ چ کافی جتاں لیاں۔
21ویں صدی دا ٹینک پوری اک صدی دے ڈیزائن تے ٹیکنالوجی دا نچوڑ اے۔ اج کل دا ٹینک ہر پدھر نال اک زبردست جنگی گڈی اے۔ پہلی وڈی لڑائی دے ٹینک اندازے توں گولے ماردے سن تے اج کل دے ٹینک ليزر نال نشانا لے کے گولے ماردے نیں, دوجی وڈی لڑائی دے ٹینک ٹردے ہوۓ گولا نئیں مار سکدے تے اج دے ٹینک ٹردے ہوۓ ٹردی شے نوں 4 کلومیٹر دی دوری توں مار سکدے نیں، پہلی وڈی لڑائی دے ٹینک 7 کلومیٹر فی کینٹا تے ٹر سکدے سن تے اج دے ٹینک 70 کلومیٹر فی کینٹے دی رفتار تے ٹر سکدے نیں۔ ہن پر ٹینک نال پکدل فوج دی وی لوڑ ہوندی اے تے ایہدا رواج گھٹ ریا اے۔
تریخ
ٹینکاں نوں پہلی وڈی لڑائی توں پہلاں کئی یورپی انجنیئراں نے بنان دی کوشش کیتی تے کجاں دا ڈیزائن کم دا سی مگر سب توں پہلاں برطانیہ نے اک چنگا جنگی ٹینک بنایا۔ اے ٹینک 1916 چ بنایا گیا تے اسے سال اینوں پہلی وڈی لڑائی چ ورتیا گیا۔ برطانیہ نے لڑائی ویلے وچ 150 ٹینک بناۓ تے جرمنی نے صرف 15 اپنے ڈیزائن کیتے ہوۓ ٹینک۔ اس توں علاوہ فرانس نے وی اپنا پہلا ٹینک رینالٹ FT-17 بنایا۔ ایہ پہلا ٹینک سی جیدی توپ 360 ڈگری کم سکدی سی۔ کیونکہ پہلی وڈی لڑائی دے ٹینکاں چ کئی تکنیکی رپھڑ سن اس واسطے اے کوئی بوتا کم نا کر سکیا۔ مگر کمانڈراں نوں اس گل دا اندازہ ہو گیا کے ٹینک اک کم دی شے اے۔
پہلی وڈی لڑائی
پہلی وڈی لڑائی توں بعد امریکہ، روس، برطانیہ، فرانس تے جرمنی چ ٹینک دی ٹیکنالوجی دے اتے تیزی نال کم شروع ہو گیا۔ جرمنی نے سب توں پہلاں ٹینکاں نوں ورتن دا اک نوا ول کڑیا تے اینوں دوجی جنگ عظیم چ بوت زبردست نتیجیاں دے نال ورتیا۔ دوجی وڈی لڑائی چ جرمنی نے ٹینکاں توں تیزی دے نال حملہ کرا کے اک ہفتے چ فرانس نوں ہرا دتا تے مل مار لیا۔ ایہ لڑائی اونے بہتر ولاں تے ہتھیاراں دے نال تے فرانس دیاں جنگی یملیاں دی وجہ توں وی جتی سی۔
دوجی وڈی لڑائی
دوجی وڈی لڑائی چ پہلی واری ٹینکاں نوں زبردست فائدہ چکدے ہوئیاں ورتیا گیا سی۔ جرمنی دے اک جنگی پلینر دے دسیا کے جتھے ٹینک ہون گے اوتھے ہی جنگ دی وڈی لڑائی ہوۓ گی۔ اودی گل درست ثابت ہوئی تے جرمنی نے ٹینکاں توں برپور فیدا چکیا تے فرانس تے یورپ دے بوتے علاقے تے قبصہ کر لیا۔ جرمنی افریقہ چ برطانیہ دے نال دوجی وڈی لڑائی چ لڑدا ریا yd ٹیم دے اتے لاجسٹک مدد نا ملن تے جنگ ہار گیا۔ روس چ وی شروع چ جرمنی روس دے بہتر ٹینک T-34 توں مار کھاندا ریا مگر فیر جرمنی نے نواں ٹینک بنایا جینے اس کمی نوں پورا کر دتا۔ مگر روس نے گنتی چ جرمنی نوں پچھے چھڑ دتا۔ اوناں بوت زيادہ ٹینک جنگ دے دوران بناۓ۔ ٹینکاں دی سب توں وڈی جنگ دوجی جنگ عظیم چ جرمنی تے روس دے درمیان کرک دے پنڈ چ ہوئی۔ جرمنی کول بہتر ٹینک سن مگر روس کول بوتی گنتی چ ٹینک سن جیدے توں جرمنی مار کھا گیا۔ کرسک دی لڑائی چ تقریبا 8000 ٹینک سن جیناں چوں 3000 جرمنی تے 5000 روس دے سن۔
ٹھنڈی لڑائی
ٹھنڈی جنگ چ نیٹو تے وارسا پیکٹ دے درمیان ہتھیاراں دی دوڑ لگ گئی جیدے چ ٹینک دی ٹیکنالوجی نوں بوت تیزی دے نال ترقی دتی گئی۔ دوجی وڈی لڑائی چ نکی دوری تک لڑن واسطے ٹینک دا ڈیزائن مکمل سی مگر ٹھنڈی جنگ چ دوجی وڈی لڑائی چ بنائیاں گئیاں ٹیکنالوجیاں: وڈے برج، چنگی سسپنشن، ودیا انجن، ٹلوان آلا بکتر تے وڈے ناپ دی توپ، دی نیو اتے نویاں ٹیکناجیاں بنائیاں جیناں چ ودیا توپ چلان دا طریقہ، توپ دا نشانہ پکا رکھن واسطے گائروسکوپ دا ورتن، ریڈیو نال گل بات کرن چ بہتری، ڈریوراں دا ارام تے لیزر تے انفراریڈ دے سمان دی ٹینک چ نیو شامل اے۔ اسے ویلے چ ٹینکاں نوں مارن واسطے میزائل وی چنگے ہوندے گۓ اس لئی ٹینک دے بکتر نوں وی ودیا کیتا گیا۔ ٹینک دے بکتر چ اک نوی شے Explosive Reactive Armour سی۔ اے ٹیلاں جیاں ہوندیاں نے جیدے تے جدوں کوئی گولا لگے تے پھٹ جاندیاں نے تے ٹینک بچا ریندا اے۔ اسے دوران ٹینکاں دے گولیاں چ اک نوی شے Sabot گولا آیا۔ اے ہر قسم دے بکتر نوں توڑن دی خاصیت رکھدا اے۔ اینوں ماڑے یورینیم یا ٹنگسٹن توں بنایا جاندا اے۔ روس نے سرد جنگ چ ٹی-80 ٹینک بنایا ایدے چ پہلی واری اک گیس ٹربائن انجن لگیا ہویا سی(دوجیاں ٹینکاں چ ڈیزل انجن ہوندا اے سواۓ ایم 1 ایبرم دے)۔ اس انجن دی وجہ توں اے بوت تیزی دے نال ٹر سکدا سی تے اس ٹینک دے مقابلے دا نیٹو کول کوئی ٹینک نئیں سی۔ نیٹو نے حساب لایا کے اگر ٹی-80 ٹینکاں توں روس نے حملہ کیتا تے یورپ دا کافی حصہ اونے دے کول آجاۓ گا تے ٹی-80 نوں روکن واسطے کوئی ٹینک نئیں ہوۓ گا۔ اس واسطے امریکہ نے اپاشے ہیلیکاپٹر بنایا جیڑا کے ٹینک نال لڑن واسطے سب توں بہترین مشین منی جاندی اے۔ سرد جنگ دے دوران مختلف لڑائیاں چ جیڑیاں اسرائیل لڑیاں گئیاں اوناں چ اے حساب لایا گیا کے ہیلیکاپٹر ٹینکاں نوں روکن واسطے زبردست مشین نیں۔
اج کل
ٹھنڈی جنگ دے ختم ہون توں بعد سارے جگ چ جنگی بجٹ کٹا دتا گیا مگر ٹینکاں دی ٹیکنالوجی چ فیر وی بہتری آندی رئی۔ جرمنی نے لیپرڈ 2 ٹینک بنایا جیڑا کے دوجے تمام ٹینکاں توں بہتر اے۔ ایدی گولے مارن دی طاقت یا باقی شیواں تے دوجیاں ٹینکاں دے نال دیاں نے مگر ایدے چ انٹرنیٹ ورگی بات چیت ہو سکدی اے جس دی وجہ توں ہر ویلے اے لڑائی دے کسے وی کونے دی سیانف اونوں لب سکدی اے جیدی وجہ توں اوہ دوجے ٹینکاں توں بہتر کم کردا اے۔
ڈیزائن
ٹینک چ تین خصوصیتاں ہوندیاں نیں: گولا سٹن دا زور، بچاؤ تے ہر پاسے ٹرن دی صلاحیت۔ کوئی وی ٹینک ایناں تیناں خصوصیتاں چ مکمل نئیں ہوسکدا۔ کیونجے اگر اس ٹینک چ وڈی بندوق لادتی جاۓ، موٹا بکتر تے وڈا انجن لا دتا جاۓ تے فیر ایدی قیمت اینی ود جاۓ گی کے اینوں بوتی گنتی چ بنانا بوت مینگا ہوۓ گا۔ مثال دے طور تے امریکی ایم 1 ایبرم چ نوی ٹیکنالوجی، بہترین بکتر تے توپ فٹ اے مگر ایدا وزن بوت زیادہ اے تے ایدی وجہ توں اک وڈا انجن لگیا ہویا اے جیڑا بوت بالن کھاندا اے جس دی وجہ توں ایدی ہر جگہ جان دی صلاحیت نوں مسئلہ پیندا اے۔
دوجی جنگ عظیم چ اتحادی فوجاں دے سادہ ڈیزائن آلے سستے شرمن تے ٹی-34 ٹینکاں نے جرمناں دے بہتر تے مینگے ٹائیگر ٹینک نوں ہرا دتا۔ ٹائیگر ٹینک نوں ایدر اودر لے کے جانا ایدے وزن دی وجہ توں اک مسئلہ سی تے ایدی مرمت وی جرمن فوج واسطے اک مسئلہ سی۔ ٹینک دے مکینکی مسئلیاں دی وجہ توں سادہ تے کم تر ٹینکاں نے اپنے نوں بہتر ٹینک نوں ہرا دتا۔
دوجی جنگ عظیم توں بعد کئی تبدیلیاں لا کے اینوں بہتر بنایا گیا اے۔ ایدے وچ بہتر تے ہلکی بکتر، طاقتور توپ تے انجن لا کے ٹینک نوں بوت بہتر کر دتا گیا اے۔ کئی خاص ٹینک سامنے آۓ نیں جیناں چ سوویت ٹی-64 گولے دی طاقت چ، اسرائیلی میرکاوا بچاؤ چ تے امریکی ایم-551 کلا ٹینک ریا کئی وریاں واسطے جیڑا پیراشوٹ توں سٹیا جا سکدا سی۔
ٹینک اسلحہ
گن نوں اچی نیویں تھاواں تے ٹردیاں اک گائروسکوپ نال نشانے تے رکھیا جاندا اے، اس طرح گن ٹینک ٹردیاں وی چلائی جاسکدی اے۔ گن دا توؤاں کھڈکیاں نال کڈ دتا جاندا اے تاکہ اندر نا بیٹھے۔ نشانے لبن لئی ٹینک اتے کیمرے لگے ہوندے نیں جیڑۓ گپ نیرے چ وی ویکھ سکدے نیں۔ پہلاں کمانڈر نوں آپ اتے بیہہ کہ اکھ نال دشمن ویکھنا ہوندا سی۔ اونوں کوئی وی سنائپر گولی مارسکدا سی اس لئی ایہ کم آہستہ آہستہ مک گیا۔
ٹینک 1 میل توں دور وی ماردا اے تے اس دوری تے نانہ لان لئی اک نکی رائفل ورتی جاندی اے۔ ایدی گولی جدوں نشانے تے لگدی اے رنگلا توؤاں بنندا اے جیدے فورن بعد گن چلا دتی جاندی اے۔ اس دے نال نال لیزر نال وی نشانہ لایا جاندا اے۔
ٹینک اپنی مین گن دے نال نال 2-3 اور گناں وی ورتدا اے۔ ایناں نال دشمن فوجیاں تے ہیلیکاپٹراں نال لڑدا اے۔
ٹینک بچاؤ
ٹینک دے بچاؤ دے تین تریقی ہوندے نیں: لکنا، بکتر تے ایکٹوو بچاؤ سسٹم۔ لکن لئی ٹینک اتے فوجی پینٹ ہوندا اے جیڑا اونوں اپنے ماحول وچ لکا لیندا اے۔ ایدے نال نال ٹینک اپنی گرمی نوں کٹ کرن لئی گرمی کچھ پینٹ دا کوٹ وی ورتدا اے جیڑا دوروں انفراریڈ کیمریاں چ ٹینک نوں غائب کر دیندے نيں۔ ایدے نال نال اتے RAM پینٹ وی کیتا جاندا اے اس طرح 10 کلومیٹر دوروں کوئی ہیلیکاپٹر یا جعاز ریڑار نال ٹینک ویکھن چ مشکل ہوندی اے۔
برطانوی انجنیئراں نے چوبہم بکتر بنایا۔ اے خاص قسم دا بکتر اج تک ورتیا جاندا اے۔ اس وچ مختلف قسم دے میٹیریئل کھٹے ورتے جاندے نیں۔ سیرامک تے پلاسٹک نوں ریزن وچ سٹیل پلیٹاں دے وشکار سخت کردتا جاندا اے، ایہ ٹینک بمباں نوں روک لیندا اے۔ شیپڈ گولے تے کانیٹک انرجی پینیٹریٹر نوں روکن لئی سٹیل دی تھاں ڈپلیٹڈ یورینیم دیاں پلیٹاں ورتنیاں شروع کر دتیاں گئیاں جیڑیاں بوت سخت ہوندیاں نيں۔
مگر اس چوبہم بکتر نوں اور بچان لئی ریایکٹوو آرمر بنایا گیا۔ ایہ بکتر نکیاں ٹائلاں ہوندیاں نیں جیڑياں بکتر دے اتے لا دتیاں جاندیاں نیں۔ اس اتے جدوں کوئی گولا آکے وجے تہ اوہ پھٹ جاندا اے تے گولے نوں دور کر دیندا اے۔ اس بکتر نوں توڈن لئی دو بمباں آلے میزائل ورتے جاندے نیں۔ جیناں دا توڑ موٹا ریایکٹوو بکتر اے۔
ناں
شبد ٹینک پہلی واری انگریزاں نے 1915 وچ اپنی زمینی جہاڑ لئی ورتیا تاں ج ایہ دنیا دیاں اکھاں توں چھپیا روے۔ ٹینک دا شبد پنجابی شبد ٹینکی نال رلدا اے جیدا مطلب اے پانی دی تھاں۔ خورے بنان والے ایس دے پانی رکھن والے ٹانچے نوں ویکھ کے ایہنوں پانی دی ٹینکی سدن لگ گۓ۔ ونسٹن چرچل نے وی اپنی جیون کہانی وچ ایہدے بارے لکھیا اے جے ایہنوں لکاں لئی ایہدا ایہ ناں رکھیا گیا سی۔
اتہ پتہ
گٹھ:ٹینک
الیکٹرومیگنیٹزم
برقناطیسیت فطرت دے چار مڈویں زوراں چوں اک اے۔ ہور تن ایہ نیں: تکڑا زور، ماڑا زور تے کشش ثقل، برقناطیسیت بجلی دے بار والے ذراں دے وشکار ہوندا اے۔ اوہ تھاں جتھے اے زور ہوندا اے مقناطیسی ویڑہ اخواندے نیں۔
سٹیریا
گٹھ:آسٹریا گٹھ:آسٹریا دے صوبے
الاپوزھا
الاپوزھا ہندستان دا اک شہر اے۔
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
دهستان لیراوی جنوبی
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان دیلم دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
امبلائوڈپساس کٹنگنسس
امبلائوڈپساس کٹنگنسس چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دهستان لیراوی جنوبی
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان دیلم ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ بوشہر دے دہستان گٹھ:ضلع دیلم دے دہستان
وین کاؤنٹی
وین امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
سفینۃ البحار تے مدینۃ الحکم و الآثار (کتاب)
سَفینَۃ البِحار و مَدینَۃ الحِکَمِ و الآثار مَعَ تَطبیقِ النُّصوصِ الواردَۃ فیہا عَلی بِحارِالأنوار، سفینۃ البحار دے ناں تو‏ں مشہور، شیعہ جوامع حدیث وچو‏ں اک اے جسنو‏ں شیخ عباس قمی نے لکھیا ا‏‏ے۔ مؤلف نے اک موضوعی لسٹ نو‏‏ں الف ب دے تحت مرتب کرکے علامہ مجلسی د‏‏ی کتاب بحار الانوار د‏‏ی احادیث نو‏‏ں 1700 تو‏ں زیادہ موضوعات وچ مرتب کيتا ا‏‏ے۔
ہوآئینان
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے انہو‏ئی صوبے  چ واقع اے ۔
سفینۃ البحار تے مدینۃ الحکم و الآثار (کتاب)
کچھ مصنف دے بارے وچ
عباس بن محمد رضا القمی (۱۲۹۴-۱۳۵۹ھ) شیخ عباس قمی دے ناں تو‏ں مشہور نيں، آپ قمی محدث تے چودہويں صدی دے مشہور عالم سن ۔ آپ علم حدیث، تریخ ہور وعظ تے خطاب وچ وی وڈے مایہ ناز رہے نيں۔ شیخ عباس قمی د‏‏ی بہت ساری تالیفات نيں انہاں وچو‏ں مشہور مفاتیح الجنان، سفینۃ البحار تے منتہی الآمال نيں۔ محدث قمی نے سنہ ۱۳۵۹ھ وچ نجف وچ وفات پائئ تے حرم علی بن ابیطالبؑ وچ دفن ہوئے۔
ہوآئینان
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
سفینۃ البحار تے مدینۃ الحکم و الآثار (کتاب)
ترجمے
فارسی بولی وچ سفینۃ البحار دے دو ترجمے چھپ چکے نيں اک ترجمہ محمد باقر ساعدی خراسانی دا اے تے دوسرا ترجمہ ہادی صلواندی دا ا‏‏ے۔ thumb|مستدرک سفینۃ البحار نوشتہ نمازی شاہرودی
مستدرک سفینۃ البحار
علی نمازی شاہرودی نے مستدرک سفینۃ البحار نو‏‏ں محدث قمی د‏‏ی سفینۃ البحار دے تکمیل د‏‏ی غرض تو‏ں لکھیا اے تے ایہ کتاب پہلی مرتبہ سنہ ۱۴۰۹ھ دس جلداں اُتے مشتمل بنیاد بعثت دے توسط چھپ گئی۔ یونیورسٹی مدرسین نے وی اس کتاب نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں چھاپ دتا۔
موضوعی لسٹ
سید مہدی شمس الدین نے «موضوعات الاخبار من کتاب سفینۃ البحار» نامی کتاب وچ سفینۃ البحار دے موضوعات د‏‏ی لسٹ ذکر کيتی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 128 صفحاں اُتے مشتمل دار النشر الاسلامی قم دے توسط سنہ ۱۳٧۱ش نو‏‏ں چھپ گئی۔
محمد شبر الحسینی د‏‏ی کتاب «لآلی الاخبار من کتاب سفینۃ البحار» چار جلداں وچ تہران انتشارات محبان الحسین دے توسط ۱۳۸۹ش نو‏‏ں منتشر ہوگئی۔
اشاعت
سفینۃ البحار کئی بار زیور طبع تو‏ں آراستہ ہوچک‏ی اے:
مآخذ
گٹھ:چودہويں صدی ہجری د‏‏یاں شیعہ حدیثی کتاباں گٹھ:شیخ عباس قمی دے علمی آثار گٹھ:کتاباں گٹھ:شیعہ کتاباں
بالاکان
بالاکان آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع بالاکان دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
چک 68 ڈبلیو بی
چک 80 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
نیتا امبانی
نیتا دلال مکیش امبانی (جم 1 نومبر 1963) ریلائنس افؤڈیشن دی چیئرپرسن اتے بانی  اتےریلائنس انڈسٹریز دی اک غیر-ایگزیکٹیو ڈائریکٹراے۔  40 بلیئن ڈالر توں زیادہ دی جائیداد والے پروار دے نال، اوہ بھارت دیاں سبھ توں امیر عورتاں وچوں اک اے۔ اوہ رلایئنس انڈسٹریز دے چیئرمین اتے مینیجنگ ڈائریکٹر مکیش امبانی نال ویاہی ہوئی اے۔ اوہکّ اارٹ کلیکٹر اتے کرکٹ ٹیمممبئی انڈیئنز دی مالکن اے۔ نیتا دھیروبائی امبانی انٹرنیشنل سکول، ممبئی دی بانی اتے چیئرپرسن وی اے۔
امبانی 2016 وچفوربز دے ولوں ایشیا لسٹ وچ سبھ توں بااثر خواتین کاروباری لیڈراں  اتے انڈیا ٹوڈے ولوں پنجاہ اچّ اتے طاقتور بھارتی لسٹ وچّ شامل ہون سمیت کئی اعزاز حاصل کیتے ہن۔  اوہ قومانتری اولمپک کمیٹی (آئی او سی) دا حصہ بنن والی پہلی بھارتی عورت اے۔
مڈھلا جیون
نیتا امبانی دا جم1 نومبر، 1963 نوں اک مڈل-کلاس گجراتی پروار وچ ممبئی وکھے روندربھ بھائی دلال اتے پورنمادلال دےگھر ہویا سی۔   اسنے نرسی مونیجی کالج آف کامرس اینڈ اکنومکس توں اپنی بیچلر دی ڈگری پوری کیتی اسنے بھرت بھرتناٹئم دی پڑھائی کیتی اتے اکثر پردرشن وی کر دی سی۔
کیریئر
امبان ینے رلائنس فاؤڈیشن دے بانی اتے چیئرپرسن دے طور اُتے شروع کیتا،   اوہ ممبئی انڈیئنز دے مالکن وی اے۔ 2014 وچ، اوہ رلائنس انڈسٹریز بورڈ دی میمبر چنی گیسی۔
ممبئی انڈینز
نیندا انڈین پریمیئر لیگ ٹیم ممبئی انڈینز د‏‏ی مساوی مالک نيں جو چیمپئینز لیگ ٹی 20 نو‏‏ں 2011ء تے 2013ء وچ جِت چکے نيں تے انڈین پریمیئر لیگ 2013ء تے 2015ء وچ ۔
نیندا نے ’ایجوکیشن فار آل‘ (سب دے لئی تعلیم) پہل د‏‏ی قیادت د‏‏ی جو ممبئی انڈینز د‏‏ی جانب تو‏ں سماج نو‏‏ں احسان مندی دے اظہار دا اک طریقہ سی۔ ایہ پہل 70,000 نادار بچےآں تک پہنچی تے تعلیم دے لئی واقفیت لیانے دے لئی مختلف میڈیا تے آن لائن ذرئع نو‏‏ں بہ روئے کار لیایا گیا۔
علیپردور
علیپردور ہندستان دا اک شہر اے۔
نیتا امبانی
آئی او سی رکنیت
3 جون 2016ء نو‏‏ں امبانی اٹھ امیدواراں وچو‏ں اک سن جنہاں نو‏ں بین الاقوامی اولپمک کمیٹی د‏‏ی رکنیت دے لئی اک سویس پیانل نے نامزد کيتا گیا سی۔  نويں امیدواراں دا انتخاب 129واں آئی او سی اجلاس وچ ہويا جو اگست 2016ء دے پہلے ہفتے وچ ہويا سی۔  نیندا نو‏‏ں 4 اگست 2016ء نو‏‏ں منتخب کيتا گیا سی، جو پہلی بار کسی بھارتی خاتون دا انتخاب سی۔
علیپردور
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
نیتا امبانی
حوالے
گٹھ:1963 دے جم گٹھ:امبانی خاندان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی کاروباری شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی کاروباری شخصیتاں گٹھ:بھارتی مخیرین گٹھ:بھارتی مخیر خواتین گٹھ:مہاراشٹر دیاں عورتاں کاروباری شخصیتاں گٹھ:ممبئی د‏‏ی کاروباری شخصیتاں گٹھ:بین الاقوامی اولمپک کمیٹی دے اراکین
گٹھ:جم 1963 گٹھ:بھارتی خواتین وپار ایگزیکٹیو گٹھ:زندہ لوک
ٹیرول
ٹیرول دے پنڈ
گٹھ:آسٹریا گٹھ:آسٹریا دا جغرافیہ
دهستان لیراوی میانی
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان دیلم دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان دیلم ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
رولا باندر
رولا باندر نویں دنیا دے وڈے باندراں دی ٹولی اے۔ ایدے وچ 15 باندر نیں۔ ایہ دکھنی تے وشکارلے امریکہ دے واسی نیں۔ ایناں نوں ایہ ناں اچیاں وازاں کڈن تے دتا گیا اے۔
رولے باندر دی تھوتھنی نکی تے چوڑی تے ناساں گول ہوندیاں نیں۔ ایہ 56 توں 92 سینٹی میٹر دے وشکار لمے تے ایناں دی پوجھل وی اینی لمی ہوندی اے۔ نویںدنیا دے باندراں وانگوں ایناں دی پوچھل ہتھ وانگوں پکڑ رکھدی اے۔ ایہ 15 توں 20 ورے تک جیندے نیں۔ مادھ دا جوکھ نر توں ڈیڑھ توں 2 کلوگرام چوکھا ہوندا اے۔
ایہ 15 توں 20 دی ٹولی بنا کے ریندے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رولا باندر گٹھ:نویں دنیا دے باندر
وسٹچسٹر کاؤنٹی
وسٹچسٹر امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
اندرپرستھ انفارمیشن ٹیکنالوجی انسٹیچیوٹ
اندرپرستھ انفارمیشن ٹیکنالوجی انسٹیچیوٹ  (IIIT-D) نویں دلی (بھارت)، وچ واقع اک خدمختار یونیورسٹی اے۔
اتہاس
ٹیکنالوجی جانکاری (IIIT-D) دے اندرپرستھ انسٹیچیوٹ NIST لائبریری وچ شروع کیتی اے اتے اس نوں زمین دے 25 ایکڑ اے 2012 وچ بھارت وچ اوکھلا فیز III، دلی وچ اس دے مستقل پرسر نوں شفٹ کیتا گیا سی۔ اس نوں اساری دا کھیتر 30،000 مربع میٹر اے، ہندا اے۔ ایہہ انڈر کھوج اتے یونیورسٹی-مشتمل کھوج دی یونیورسٹی اُتے دھیان اے۔
اکادمک
1. انڈر بی۔ٹیک -
الیکٹرانکس اتے کمیونیکیشن انجنیئرنگ۔
2. اک گریجوئیٹ ایم۔ٹیک - جانکاری نوں سرکھیا، انجینیئرنگ اتے ڈاٹا دے نال موبائیل کمپیوٹنگ وچ اک مہارت دے نال کمپیوٹر انجنیئرنگ۔
VLSI وچ مہارت اتے شامل سسٹم، سگنل نوں کاروائی کرن اتے کمیونیکیشن دے نال الیکٹرانکس اتے کمیونیکیشن انجنیئرنگ وچ ایم۔ٹیک۔ Computational جیو وچ ایم۔ٹیک (سیبی)
3. پی۔ ایچ۔ڈی۔
کمپیوٹر سائنس انجینیئرنگ وچ ایچّ
الیکٹرانکس اتے کمیونیکیشن وچ ایچّ
Computational جیو وچ PhD (سیبی)
ڈیپارٹمنٹ
کمپیوٹر انجنیئرنگ ڈیپارٹمنٹ
الیکٹریکل انجینیئرنگ اتے کمیونیکیشن دے ڈیپارٹمنٹ
گنت دے ڈیپارٹمنٹ
سوشل سائنسز دی منکھتا اتے سائنس ڈیپارٹمنٹ