cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
غدر پارٹی دا جھنڈا
بناں شکّ، کرتار سنگھ سرابھا نے ذمہ واری اوٹدیاں خود بازار وچوں تن رنگاں دے تھان جاں ٹکڑے کھریدن اتے مگروں بناؤن-سلواؤن 'چ موہری رول نبھایا۔ غدار؉  کرپال سنگھ اتے وعدہ معاف گواہ امر سنگھ نے عدالت وچ کیہا، 'سرابھا اوہناں نوں اسے کم تحت لاہور دے موچی گیٹ لے کے گیا سی۔' مگروں، اس گل دی تأئید دکان دار؉   کاہن چند نے، عدالت 'چ اس نوں دکھائے جھنڈے اتے کپڑا-ٹکڑے ویکھدیاں کیتی، 'دھالیوال کپڑا ایجنسی، جتھے میں ملازم ہاں، توں ہی سرابھے نے پہلاں ۱۵ فروری اتے مڑ ۱۷ فروری نوں کپڑا خریدیا سی۔' مکدی گل، ہتھ بھاویں ساریاں نے ونڈایا سی مگر بیواہں اتے نٹھّ-بھجّ والا حصہ گبھروٹ کرتار سنگھ نے ہی ادا کیتا، بھاویں کہ اگوانوں رول راس بہاری بوس دا سی۔
بھائی پرمانند جھانسی دے کہے-سنے مطابق، 'پہل-پلکڑا معیاری جھنڈا رام سرن جی دی بیوی بی بی ستیاوتی نے ہتھیں تیار کیتا سی۔' جدکہ، بہت سارے پختہ ثبوت اس گل دی وی گواہی بھردے ہن، کہ، 'غدری ویرانگنا بی بی گلاب کور نے غدری جھنڈے سیون وچ پہلاں لاہور اتے مگروں امرتسر وچ صفتی حصہ پایا سی۔' وعدہ-معاف مولا سنگھ مطابق، 'لیڈرشپ دی ہدایت مطابق، امرتسر وچ وی جھنڈے سینتے-بنائیے گئے۔' اس دسیا سی، 'اسنے درزی نورنگ سنگھ تانگھی نوں کجھ اعلیٰٰ قسم دے جانی کہ کھشکھتّ جھنڈے تیار کرکے دین نوں کیہا۔ جہڑے، تھوڑی نانہہ-نکر کرن اتے کجھ سپشٹیکرن لین مگروں سیںء دتے گئے۔'
جھنڈے بناؤن مگروں، لہراؤن-پرچارن تے ہوریں تھائیں پچاؤن، لئی کارکناں ہتھ دتے گئے۔ پرمانند نوں پشاور، ڈاکٹر. متھرا سنگھ تے ہرنام سنگھ ٹنڈیلاٹ نوں جیہلم، کرپال سنگھ نوں ددیہر اتے سچا سنگھ ایسیوال نوں انبالہ بھیجیا گیا۔ اسے سچا سنگھ نے ہدایت مطابق اک جھنڈاں صورتی سنگھ نوں اگانھ میرٹھ وکھے بھائی ایشر سنگھ نوں پہنچاؤن لئی دتا۔ ہو سکدا، ہور تھاویں وی ایہہ پجدے کیتے ہون جاں پجدے کرن دے یتن کیتے ہون۔ مگروں، کرپال سنگھ غداری؉  کر گیا اتے امر سنگھ وانگ ایسیوال وی وعدہ-معاف گواہ بن گیا۔ پھڑھو-پھڑیو مگروں جھنڈیاں دا بھیت وی غداراں ولوں کھوہل دتا گیا۔
خفیہ ڈیپارٹمنٹ انگریز حکومت دی رپورٹ مطابق، 'بہت سارے جھنڈے تیار کیتے گئے۔ چنگے بھاگیں، اوہ وی لبھّ لئے گئے جہڑے ونڈ-ونڈائی مگروں ودھ گئے سن اتے لکوئے ہوئے جاں دب-دبائے گئے ہوئے سن۔' تسیں، شبد 'چنگے حصہ' ول دھیان دیو جہڑا ایہہ درساؤندا اے کہ حکومتاں لوک-مقصداں نوں پرنائے باغی جھنڈے توں کنا ترہدیاں ہن۔ جھنڈے دی اہمیت کنی سی کہ اڈوائر نے 'مائی ۲۵ ییئر'ز انّ اڈیا' نامی اپنی لکھت وچ اگھڑواں نوٹ دتا، 'جس ۲۳ویں رسالے نے بغاوت دی شروعات کرنی سی، بدقسمتی نوں اس دے باڈی گارڈ وی اسے رسالے وچوں سن، جیہناں وچوں کجھ دی مدد نال گورنر ہاؤس 'تے غدری جھنڈا وی لہرا دتا جانا سی۔ جے اجیہا کرن وچ غدری کامیاب ہو جاندے تاں سٹے بہت دوررس نکلنے سن۔'
غدر پارٹی دے جھنڈے دی اہمیت اتے ہونی دی میں بڑی محدود جہی بات پائی اے، فیصلہ لین، اسنوں بناؤن، اس نوں لہراؤن لئی ادم، اس نوں ضبط کیتے جان اتے مگروں اسے حوالہ 'چ غدریاں دی ہونی دی کہانی بہت لمبی اتے مارمک پر مانمتی اے، جس بارے گورنر مائیکل اوڈوائر نے بڑے گھمنڈ نال کیہا سی، 'سیوا-مکتی ویلے میں غدر لہر دے جھنڈے نوں 'وار ٹرافی' وجوں اپنے نال انگلینڈ لے گیا سی۔' 'وار-ٹرافی'، غدر لہر دے حوالہ 'چ ایہہ شبد بہت وڈے مائنے رکھدا اے، اوہناں ہی شبداں وانگ جویں شہید کرتار سنگھ سرابھا اتے اس دے لڑائی ساتھیاں نے عدالتی کروائیاں ویلے اسے جھنڈے دے حوالہ وچ ایہہ شبد بلندی والے سن، 'حکومت بھلیکھے وچ اے، ایہہ تاں ہن وی سانپھرانسسکو یگانتر آشرم وچ جھول رہا اے۔ غدری جھنڈا، جہڑا آزادی، بھائیچارے اتے برابری تے حقیقی قومی ایکتا دا پرتیک اے، بھارت وچ مڑ جھولیگا۔'
باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت
انجمن شہزادی
انجمن شہزادی (1977 – 15 مئی 2011) اک پاکستانی اسٹیج تے فلمی اداکارہ سن۔ اوہ اپنے بے باک تے بے ہودہ رقص دے لئےمشہور سن۔
زندگی
انجمن شہزادی دا پیدائشی ناں "یاسمین " یا "عظمی" سی۔ اوہ 1977 وچ پیدا ہوئی۔
انجمن نے اپنے فنی کیرئیر دا آغاز 2000 وچ کیہ۔ اس سنے اک سو تو‏ں ودھ اسٹیج ڈرامےآں وچ کم کيتا۔ اس د‏ی مقبولیت اس د‏ی اداکاری تو‏ں زیادہ بے باک رقص د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ ايس‏ے بے باکی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنی اسيں عمر تے ہ‏م عصر اداکاراواں تو‏ں زیادہ تنقید دا نشانہ بنی سن۔ اسنو‏ں ملک دے نامور پروڈیوسراں نے اپنی فلماں وچ کاسٹ کيتا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی شہرت ودھدی چلی گئی۔ انجمن لولی ووڈ د‏‏ی فلماں وچ بطور آئٹم گرل تے معاون اداکارہ نظر آئیاں ۔
موت
انجمن شہزادی دا 15 مئی 2011 نو‏‏ں پراسرار حالات وچ لاہور وچ انتقال ہو گیا۔
روشن تقی
روشن تقی لکھنؤ تے اس د‏ی سبھیاچار اُتے مہارت رکھنے والے اک ہندوستانی مورخ ني‏‏‏‏ں۔
ذا‏تی زندگی
روشن تقی 1958 وچ لکھنؤ وچ پیدا ہوئے سن ۔
وہ لکھنؤ یونیورسٹی تو‏ں 'لکھنؤ یادگار - تحفظ ، تحفظ دے حل' اُتے اے ایم یو تے پی ایچ ڈی دا سابق طالب علم ا‏‏ے۔
تقی دے دادا تے نانا نانی 1857 د‏‏ی بغاوت دے دوران لکھنؤ وچ مارے گئے سن ۔
پیشہ ورانہ زندگی
تقی نے متعدد کتاباں لکھایاں نيں تے انگریزی ، ہندی تے اردو وچ اودھ دی تریخ تے ثقافتی ورثہ دے بارے وچ 140 تو‏ں زیادہ تحقیقی مقالے شائع کیتے ني‏‏‏‏ں۔
ان د‏‏ی کتاب لکھنو د‏‏ی بھانڈ پرمپرا ("لکھنؤ دے مسخرے د‏‏ی روایات") اس موضوع اُتے واحد کتاب ا‏‏ے۔ انہاں نے ہندوستانی موسیقی تے رقص جداں بنی تے چنچل وچ اودھ دے حکمراناں دے تعاون اُتے دو کتاباں وی لکھياں ني‏‏‏‏ں۔
انہاں نے بالغ تعلیم تے حرمت تو‏ں متعلق تن مختصر فلماں وی لکھياں تے ہدایت کيت‏یاں نيں تے 14 ڈرامےآں د‏‏ی ہدایت وی د‏‏ی ا‏‏ے۔
روشن تقی HARCA (تاریخی تے آثار قدیمہ د‏‏ی تحقیق تے تحفظ ایجنسی) دے ممبر سکریٹری نيں ، جو لکھنؤ وچ ورثہ د‏‏ی عمارتاں دے تحفظ تے بحالی د‏‏ی دیکھ بھال ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
انگریزی
متبادل=Roshan Taqui receives award.|thumb| یوپی دے گورنر رام نائک د‏‏ی طرف تو‏ں ، دو لسانی روزانہ اودھنما دے ذریعہ روشن تقی نو‏‏ں وقار اودھ ایوارڈ مل رہیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:لکھنؤ دے مصنف گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین گٹھ:1958 دے جم
قرآن وچ سائرس اعظم
سائرس اعظم دا ذکر گھٹ تو‏ں گھٹ دو مختلف واقعات یا ابواب اُتے قرآنی تفسیراں وچ ہويا ا‏‏ے۔
ذوالقرنین تو‏ں متعلق آیات
قرآن وچ سائرس نو‏‏ں ذوالقرنین کہیا گیا ا‏‏ے۔ ذوالقرنین دے قصے وچ پہلی دا ذکر قرآن وچ سورہ کہف وچ اے تے دوسرا سورہ الاسراء وچ اے: اور آپ تو‏ں ذوالقرنین دے بارے وچ پُچھدے نيں۔ کہو: وچ توانو‏‏ں اس تو‏ں کچھ پڑھ کر سناندا ہون۔ (۸۳)
اساں اسنو‏ں زمین اُتے بٹھا دتا تے اسنو‏ں ہر چیز دا راستہ دکھایا۔ (۸۴) اس نے وی راستہ اختیار کيتا۔ (۸۵) سورج دے غروب ہونے تک ۔ اس نے دیکھیا کہ ایہ کیچڑ تے سیاہ چشمیاں وچ ڈُب رہیا اے، تے اس نے اوتھ‏ے لوکاں نو‏‏ں پایا۔ اساں کہیا: اے ذوالقرنین، تسيں انہاں نو‏‏ں سزا دینا چاہندے ہو تے انہاں دے نال چنگا سلوک کرنا چاہندے ہو ۔ (۸۶) فرمایا لیکن جو ظلم کرے گا اسيں اسنو‏ں سزا دیواں گے۔ فیر اوہ اسنو‏ں اس دے رب دے پاس لے جاواں گے تاکہ اسنو‏ں سخت عذاب دتا جائے۔ (۸۷) تے جو ایمان لیائے تے نیک عمل کرے اس دے لئی چنگا اجر ا‏‏ے۔ تے اسيں اس دے بارے وچ آسان حکم دیواں گے۔ (۸۸) اس نے فیر راستہ اختیار کيتا۔ (۸۹) ایتھ‏ے تک کہ سورج نکلنے د‏‏ی جگہ پہنچ گیا۔ نظارہ ایسی قوم اُتے طلوع ہُندا اے جنہاں دے لئی اساں اس د‏ی روشنی دے علاوہ کوئی پردہ نئيں رکھیا۔ (۹۰) ایسا ہی سی۔ تے اسيں اسنو‏ں گھیر لیندے نيں۔ (۹۱) اس نے فیر راستہ اختیار کيتا۔ (۹۲) اوہ دو پہاڑاں دے درمیان پہنچ گیا۔ انہاں دو پہاڑاں دے پِچھے اس نے لوکاں نو‏‏ں ایداں دے دیکھیا جداں اوہ اک لفظ وی نئيں سمجھدے۔ (۹۳) انہاں نے کہیا اے ذوالقرنین یاجوج ماجوج زمین وچ فساد پھیلا رہے نيں۔ کیہ تسيں اپنے اُتے ٹیکس لگانا چاہندے نيں تاکہ آپ ساڈے تے انہاں دے درمیان رکاوٹ پیدا کر سکو؟ (۹۴) اس نے کہیا جو کچھ میرے رب نے مینو‏ں دتا اے اوہ بہتر ا‏‏ے۔ اپنی طاقت تو‏ں میری مدد کرو، تاکہ میں تواڈے تے انہاں دے درمیان حائل ہو جاواں۔ (۹۵) میرے پاس لوہے دے ٹکڑے لاؤ۔ کیونجے ایہ دو پہاڑاں دے درمیان ڈھیر ہو گیا سی اس لئی فرمایا: پھونک مارو۔ اس لوہے نو‏‏ں پگھلانا؛ تے اس نے کہیا کچھ پگھلا ہويا تانبا لے آؤ میں اسنو‏ں اس اُتے انڈیل داں گا۔ (۹۶) اوہ نہ اس اُتے چڑھ سکدے سن تے نہ اسنو‏ں چھید سکدے سن ۔ (۹۷)
اس نے کہیا: ایہ میرے رب د‏‏ی رحمت سی تے جدو‏ں میرے رب دا وعدہ آئے گا تاں اوہ اسنو‏ں اکھاڑ پھینکے گا تے میرے رب دا وعدہ سچا ا‏‏ے۔ (98) ذوالقرنین دے حقیقی کردار د‏‏ی کثرت یہودی ، عیسائی تے مسلم صحیفاں وچ بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔ ہخامنشی خاندان دے سائرس ، دارا اول ، خشیارشیا ، سکندر اعظم ، چین شی ہوان ، حمیر دے بادشاہاں وچو‏ں اک اوہ اختیارات نيں جنہاں دا حقیقی ذوالقرنین تلاش کرنے دے لئی مطالعہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ابو الکلام آزاد نے سورہ کہف د‏‏ی آیات ۸۲ تو‏ں ۹۵ د‏‏ی تفسیر کردے ہوئے ٹھوس وجوہات بیان کيتی نيں کہ مذکورہ ذوالقرنین سائرس اچمینیڈ ا‏‏ے۔
متعدد معاصر شیعہ فقہا سائرس نو‏‏ں "ذوالقرنین" وی مندے نيں۔ علامہ طباطبائی ، سنائی تے مرتضی مطہری اس قول دے مننے والےآں وچو‏ں نيں۔ ناصر مکارم شیرازی د‏‏ی لکھی ہوئی کتاب تفسیر نومونہ وچ سائرس نو‏‏ں ذوالقرنین اس لئی کہیا گیا کہ مشرق تے مغرب اس دے سن ۔ ابوالکلام نے پراں والے آدمی د‏‏ی امداد دے موضوع اُتے زور دتا، جو پسر گڑھ وچ عوامی محل دے زندہ بچ جانے والے ستوناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس کردار دے بارے وچ بہت ساریاں تاویلاں د‏‏ی گئیاں نيں کہ ابوکلام اس کردار نو‏‏ں ذوالقرنین سمجھدے نيں۔ ابو الکلام آزاد نے سورۃ الکہف د‏‏ی آیات ۸۲ تو‏ں ۹۵ د‏‏ی تفسیر کردے ہوئے تے سائرس دے بارے وچ احادیث و روایات د‏‏ی موجودگی دا حوالہ دیندے ہوئے اس گل د‏‏ی وجوہات پیش کيت‏‏ی نيں کہ مذکورہ ذوالقرنین سائرس اچمینیڈ ا‏‏ے۔ علامہ طباطبائی نے سائرس دے علم ذوالقرنین دے بارے وچ لکھیا اے: نمونے د‏‏ی تفسیر وچ سائرس دے ذوالقرنین دے موافق ہونے دے نظریہ نو‏‏ں برتر نظریہ دے طور اُتے ذکر کيتا گیا اے تے اس نظریہ د‏‏ی تصدیق میری تفسیر ہدہ القرآن ، تفسیر الفرقان تے تفسیر المنیر وچ مذکور ا‏‏ے۔ عزم دے نال المنیر د‏‏ی تفسیر وچ ذوالقرنین نو‏‏ں اوہی سائرس سمجھیا جاندا اے جس نے دنیا دا سفر کيتا تے غالباً اس د‏ی ہمت د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ذوالقرنین دا لقب دتا گیا۔ ابو الکلام آزاد دا شمار انہاں لوکاں وچ ہُندا اے جو سائرس نو‏‏ں قرآن وچ مذکور ذوالقرنین مندے نيں تے ایہ سمجھدے نيں کہ قرآن وچ ذوالقرنین دا ذکر سائرس ا‏‏ے۔ آزاد دلائل دا خلاصہ اس طرح کيتا جا سکدا اے:
. عبدالمنعم النمر دے بعد عرب دنیا د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م سائنسی تے مذہبی شخصیت صابر صالح زغلول نے ۲۰۱۱ وچ ۳۲۷ صفحات اُتے مشتمل اک نہایت مفصل کتاب لکھی جسنو‏ں الکتاب العربی برائے اشاعت و تقسیم قاہرہ نے تقسیم کيتا۔. نامزد "فارسی ریاست تے ابو ایران دا بانی؛ اس د‏ی زندگی تے فتوحات تے اس دا ہونا ذوالقرنین" فارسی حکومت دا بانی تے ایران دا باپ - اس د‏ی زندگی تے فتوحات تے اس دے کم دا انجام کیہ اوہ ذوالقرنین اے ؟ ایہ جملہ نقطہ نظر تے نقطہ نظر تو‏ں متعلق اے - ابو الکلام آزاد تے عبد المنیم النمر تے الشیخ الشعراوی تے اس نتیجے اُتے پہنچیا اے کہ ابو الکلام آزاد دا نظریہ حقیقت تو‏ں نیڑے تر ا‏‏ے۔ اہ‏م نکتہ ایہ اے کہ ہن تک شیخ الشعراوی د‏‏ی اس حقیقت دے بارے وچ کہ سائرس قرنین دا بیٹا سی، عرباں تو‏ں پوشیدہ رکھیا گیا ا‏‏ے۔
سورہ بنی اسرائیل د‏‏ی تفسیر وچ سائرس
thumb|216x216px| دربند، روس وچ کیسپین گیٹس ساسانی ایرانیاں دے بنائے ہوئے دفاعی نظام دا حصہ نيں، جنہاں نو‏ں بعض اوقات غلطی تو‏ں گیٹس آف سکندر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ سورۃ الاسراء د‏‏ی آیات ۴ تو‏ں ۸ د‏‏ی تفسیر وچ ذوالقرنین تو‏ں متعلق آیات دے علاوہ جو کہ بنی اسرائیل دے بارے وچ اے، احادیث نبوی وچ انہاں آیات د‏‏ی تفسیر وچ سائرس دا ناں استعمال ہويا ا‏‏ے۔ التكاب لتفسدن في الأرض مارتين وتعلون علوا كبير
سائرس یا کوروش نو‏‏ں اسلامی کتاباں وچ وی نقل کيتا گیا اے، خواہ تاریخی ہو یا قرآنی تفسیر یا عربی شاعری، لیکن اس اُتے بوہت گھٹ لوکاں نے توجہ دتی ا‏‏ے۔ انہاں وچ سائرس د‏‏ی تعریف وچ پیغمبر اسلام د‏‏ی حدیث وی اے جو سورہ اسراء آیت نمبر ۶ د‏‏ی تفسیر وچ پیغمبر اسلام تو‏ں نقل ہوئی اے: جلال الدین سیوطی ، عظیم اسلامی علماء وچو‏ں اک (۹۱۱ھ - دار المنتظر وچ (جلد ۴، صفحہ ۱۶۵)) ابن جریر نو‏‏ں حذیفہ ابن الایمان تو‏ں نقل کردے نيں، جو پیغمبر اسلام دے اک صحابی نيں، جنہاں نے کہیا۔ : قتل کرنے تو‏ں خدا نے انہاں نو‏ں مشتعل کيتا ایتھ‏ے تک کہ اوہ یروشلم وچ داخل ہويا، تے زکریا دے خون دے بدلے اس نے انہاں وچو‏ں ستر ہزار نو‏‏ں قتل کر دتا، تے انہاں دے خانداناں تے انبیاء د‏‏ی اولاد نو‏‏ں اسیر ک‏ر ليا، تے یروشلم دے زیورات اپنے نال بابل لے گئے۔ حذیفہ رضی اللہ عنہ کہندے نيں کہ ميں نے عرض کیا: یا رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم، یروشلم، جو اللہ دے نزدیک اہ‏م سی۔ انہاں نے تصدیق د‏‏ی تے دسیا کہ اوہ کِداں بنائے گئے تے اس وچ جواہرات استعمال ہوئے، تے ایہ کہ بختناصر انہاں نو‏ں بابل تے بنی اسرائیل لے گیا، جدو‏ں کہ انہاں وچو‏ں بعض انبیاء تے انبیاء سن، انہاں نو‏‏ں برساں تک اذیتاں دتیاں گئیاں ایتھ‏ے تک کہ خُدا نے سائرس دے ذریعے انہاں دے پاس بھیجیا۔ فارس دے بادشاہ نو‏‏ں اس اُتے ترس آیا۔. . فوحی نے میرے بادشاہ فارس دے بادشاہ نو‏‏ں کورس تے مومنین تو‏ں کہیا کہ اس نے بنی اسرائیل د‏‏ی باقیات دے بارے وچ وی گواہی دتی: سائرس نے ایسا کيتا تے یروشلم وچ جا ک‏ے اس دے زیور واپس کر دتے تے بنی اسرائیل فرمانبردار ہو گئے۔ سو سال تک خدا دے لئی۔ ایتھ‏ے تک کہ اوہ گناہ د‏‏ی طرف لوٹ آئے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کورش اعظم گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں گٹھ:قرآن وچ مذکور شخصیتاں
جنسی تولید
پنروتپادن د‏‏ی اوہ فعل جس وچ دو يگمكو (گےميٹ / Gamete) دے ملنے تو‏ں بنی تحریر يگمج (جاگوٹ) د‏‏ی طرف نويں مخلوق د‏‏ی نکالنے ہُندی اے، جنسی جنن (sexual reproduction) کہلاندی اے. [1] جے گیمیٹس اک ہی شکل دے ہُندے نيں ، تاں فیر اسنو‏ں ٹائم جوڑی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ وقت د‏‏ی جوڑی نو‏‏ں جوڑنے نو‏‏ں کنجوج کہندے نيں۔ زائگوٹ یا تاں پودےآں نو‏‏ں براہ راست جنم دیندا اے یا وقفے وقفے تو‏ں زائگوٹ بن جاندا اے ، جسنو‏ں زائگوسپور کہندے نيں۔ اس طرح دے جنسی پنروتپادن نو‏‏ں 'سمیوگمی' کہیا جاندا ا‏‏ے۔
جنسی پنروتپادن دے عمل وچ دو اہ‏م مراحل نيں - مییوسس تے فرٹلائجیشن ۔
جنسی پنروتپادن د‏‏ی ابتداء اک معما ا‏‏ے۔ جنسی پرجنن غیر جنسی تولید تو‏ں کیو‏ں تیار ہويا اس بارے وچ متعدد وضاحتاں پیش کيت‏‏ی گئياں ۔
جنسی تولید د‏‏ی ترقی
بوہت سارے پروٹسٹس جنسی طور اُتے دوبارہ تیار کردے نيں ، جداں ملٹی سیلولر پودےآں ، جانوراں تے کوکیو‏ں نو‏‏ں ۔ یوکرائیوٹک فوسل ریکارڈ وچ ، جنسی پنروتپادن پہلی بار 1.2 ارب سال پہلے پروٹروزوک ایون وچ ظاہر ہويا سی۔ تمام جنسی طور اُتے تولیدی یوکریوٹک حیاتیات ممکنہ طور اُتے واحد خلئی والے عام آباؤ اجداد تو‏ں پیدا ہوئے نيں۔ ایہ ممکن اے کہ سیکس د‏‏ی نشوونما پہلے یوکریاٹک سیل د‏‏ی نشوونما دا لازمی حصہ سی۔ کچھ ایسی ذاتاں نيں جو دوسری مرتبہ ایہ خصوصیت کھو چک‏ی نيں ، جداں بادلائیڈیا تے کچھ پارہینوکارپک۔
پودےآں وچ جنسی پنروتپادن
زیادہ ترقی یافتہ پودےآں وچ ، پھل تے بیجاں دے ذریعہ جنسی پنروتپادن ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں پھُلاں لڑکا اے gametes تے عورت gametes ( gametes / gamete)، جنہاں conjugates تشکیل zygote. اوہ بیج دے اندر جنیناں وچ نشوونما کردے نيں ، انکرت تے نويں پودےآں نو‏‏ں جنم دیندے نيں۔
محفل بہت ہی عمدہ تے یکساں نيں۔ جنسی تولید دے لئی دو مختلف والدین د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ کدی کدی اک ہی قسم دے دو گیمٹ اک نال ملدے نيں۔ اس طرح دے یونین مقابلےآں (Conjugation) دا کہنا ا‏‏ے۔ دو نال ملن تو‏ں مختلف گامیتون فرٹلائجیشن ( فرٹلائزیشن ) کہندے نيں۔ طحالب تے کوکی اعلیٰ درجے دے پودےآں وچ انکرن تے اعلیٰ گریڈ پودےآں وچ کھاد د‏‏ی طرح ملدی نيں۔ ایداں دے پودے جنہاں د‏‏ی گیمیٹ نر تے مادہ وچ فرق نئيں کردے نيں انہاں نو‏‏ں آئوسوامیٹ کہیا جاندا اے تے اس طرح دے پودے وکھ وکھ ہُندے نيں۔ فرٹلائجیشن دے وقت نر تے مادہ دے امتزاج تو‏ں جو چیز تشکیل دتی جاندی اے اسنو‏ں اوسوپورور کہندے نيں ، گیمائٹس نو‏‏ں ہیٹروگیمیٹ کہیا جاندا اے ، تے پودےآں نو‏‏ں ہیٹروجائگس یا ہیٹروگیموس کہیا جاندا ا‏‏ے۔
پنروتپادن دے مذکورہ بالا طریقےآں دے علاوہ ، کچھ ہور طریقے جداں اپاسپوری ، اپوگامی تے پارتھنوجنسیس وی پنروتپادن دا باعث بندے نيں۔
جانوراں وچ جنسی تولید
جانوراں وچ جنسی پنروتپادن دے بہت سارے طریقے نيں ، اہ‏م طریقے ایہ نيں۔
عام جنسی تولید
عام طور اُتے جنسی پنروتپادن وچ ، دو ہاپلوڈ گیمیٹ اک زائگوٹ بنا‏تے نيں۔ دو جانوراں د‏‏ی اصل دو مختلف جنساں دے والدین وچ ا‏‏ے۔ ایم جانیو نطفہ (نطفہ) تے سوانیاں جنیو تو‏ں اووم کہندی نيں اووا (اووم)۔ ایہ جونو خاص اجزاء یعنی گونڈس تو‏ں شروع ہُندے نيں۔ نر پیدائش نو‏‏ں ٹیسٹس کہندے نيں تے مادہ د‏‏ی پیدائش نو‏‏ں انڈاشی کہیا جاندا اے ۔ مندرجہ بالا دونے جنيو دے ملن نو‏‏ں سنسیچن (Fertilization) کہندے نيں. سحری دے نتیجے وچ زائگوٹ د‏‏ی تشکیل ہُندی ا‏‏ے۔ زائیوٹیز نو‏‏ں بکھرنے تو‏ں جنین پیدا ہُندا اے تے شیر خوار بچےآں وچ ترقی ہُندی ا‏‏ے۔
ٹیسٹسنطفے تو‏ں بنیا ہویا نطفہ تیار ہُندا ا‏‏ے۔ ہر ٹیوب دا اینڈوڈرم جراثیم تو‏ں متعلق اپیتیلیم تو‏ں بنا ہُندا اے ، جس دا نطفہ ضرب تے تفریق دے ذریعہ تشکیل دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ عمل تن مراحل وچ ہُندا ا‏‏ے۔ پہلا ضرب دے مرحلے دا اے ، دوسرا نمو دے مرحلے دا اے تے تیسرا پختگی دے مرحلے دا ا‏‏ے۔ برانن دے اپیتھلیم دے تمام خلیات تشکیل دے قابل نيں ، لیکن اس وچ صرف چند ہی لوک حصہ لیندے نيں۔ ایہ خلئی نیکروسس دے ذریعہ ہندسی تناسب وچ تقسیم نيں۔ تقسیم دے ذریعہ بنائے گئے خلیاں نو‏‏ں اسپرمیٹوگونیا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سپرم سیل سیل بہت مائکروسکوپک نيں۔ اوہ انہاں وچ غذائی اجزاء دے جمع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھنے لگدے نيں۔ اس طرح دے غیر درجہ بند خلیاں نو‏‏ں پرائمری سپرمیٹوائٹس کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد اوہ اک پختہ حالت وچ داخل ہوجاندے نيں۔ ایتھ‏ے بنیادی نطفہ خلیات دو بار تقسیم ہُندے نيں۔ پہلی ڈویژن مییوسس یا رڈکشن ڈویژن د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس تقسیم تو‏ں پہلے ، بنیادی نطفہ سیل دے نیوکلئس وچ موجود ہُندا اے ۔کروموسوم د‏‏ی تعداد ڈپلومیٹ اے ، لیکن مییوسس دے وقت ، والدین دے کروموسوم جوڑے وچ سناپسس دے ذریعہ ترتیب دتے جاندے نيں۔ باہمی رابطےآں وچ ، کوئی دو کروموسوم جوڑے نئيں بندے نيں ، لیکن صرف اس طرح دے کروموسوم جوڑے مترادفات یا مترادفات تے تعمیرات تو‏ں بنے ہُندے نيں۔ اس طرح مییووسس وچ والدین دے کروموزوم د‏‏ی تعداد ہاپلوڈ ہوجاندی ا‏‏ے۔ خلیات ہن دوسری سپرمیٹوائٹس بن جاندے نيں۔ II اک بار فیر سپرماٹوسیٹ د‏‏ی تقسیم اے جو مائٹوسس (Mitosis) کہندی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں نطفہ پیدا ہُندا اے ، جو آہستہ آہستہ منی وچ بدل جاندا اے ۔
مخصوص نطفہ دے تن حصے ہُندے نيں ۔ (1) سر ، (2) درمیانی حصہ یا گریوا تے (3) دم۔ مختلف منی سر مختلف سائز دے ہُندے نيں۔ بیشتر بیضوی ہُندے نيں ، لیکن اس دا نوک ٹیڑھا ، ٹیڑھا یا کسی تے قسم دا کاغذ ا‏‏ے۔ انہاں دے سامنے دے آخر وچ تیز بازو یا اکروسوم ہُندا ا‏‏ے۔ درمیانی طبقہ عام طور اُتے چھوٹا تے بیلناکار ہُندا ا‏‏ے۔ دم د‏‏ی محوری تنت اس وچ لپٹی رہندی ا‏‏ے۔ پونچھ لمبی تے پتلی اے جو تنت د‏‏ی شکل وچ اے تے اک فلیجلم د‏‏ی طرح چلدی ا‏‏ے۔ ایہ تیزی تو‏ں حرکت کردا اے ، نطفہ یا پانی وچ تیراکی دے ذریعہ نطفہ نو‏‏ں انڈا وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔
Oogenesis
انڈے (Ova کی) دے خلیات تو‏ں پیدا ہُندے نيں بیضہ دانی. انڈاں وچ (1) ضرب د‏‏ی کیفیت ، (2) نمو دا مرحلہ تے (3) پختہ حالت ہُندی ا‏‏ے۔ انڈا ضرب (اوگونیا) انڈاشی دے کچھ پیداواری خلیاں د‏‏ی ضرب تو‏ں تشکیل پاندا ا‏‏ے۔ سائٹوجنز وچ ، بیضہ جمع کردے نيں تے بڑھدے نيں تے بنیادی انڈاشی وچ بڑھدے نيں۔ اوہ دوبارہ تنزلی تے دو وکھ وکھ خلیاں وچ تقسیم ہوجاندے نيں۔ انہاں وچو‏ں اک بہت چھوٹی تے دوسری وڈی ا‏‏ے۔ چھوٹے نو‏‏ں پہلا قطبی جسم کہیا جاندا اے تے وڈے نو‏‏ں دوسرا انڈاشی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دوسرے انڈاشی وچ تھریڈنگ ڈویژن ہُندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے وی اک چھوٹا اے تے دوسرا وڈا ا‏‏ے۔ وڈے نو‏‏ں بالغ یا بالغ انڈا کہیا جاندا اے تے چھوٹے نو‏‏ں دوسرے قطبی جسم کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پولیکیٹس حاصل کرنے دے لئی بنیادی پولر باڈیاں نو‏‏ں وی تھریڈ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پولر مرکب تولید دے لئی بیکار نيں۔
سیمکیرکولر یا انحطاط پذیر تقسیم ضروری اے کیونجے اس زوجیت دے تحت پیدا ہونے والے زوجیتاں وچ نسلی فارمولاں د‏‏ی تعداد اِنّی ہی ہوئے گی جو اس ذات دے لئی ضروری اے ، بصورت ہور نسب د‏‏ی خوبیاں وچ وی اولاد وچ بدلاؤ آنے دا امکان ہوسکدا ا‏‏ے۔ آبائی فارمولاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں طے رکھنے دے ل z ، زائگوٹک جاگک دے وقت انہاں د‏‏ی تنزلی د‏‏ی تقسیم ضروری ا‏‏ے۔
کھاد
اک نواں حیات تب پیدا ہُندا اے جدو‏ں انڈا منی نال ملدا اے ۔ جنہاں جانوراں د‏‏ی جنسی نشوونما ہُندی اے انہاں وچ ، انڈے تے نطفہ (نطفہ) دو مختلف جنس والے جانوراں وچ پیدا ہُندے نيں۔ انہاں دا جوڑ توڑ مرد تے عورت دے وچکار ا‏‏ے۔ زوج دے وقت بیضوی تے منی اِنّا نیڑے آندے نيں کہ وینس دے بیضوی تو‏ں مل جاندے نيں ، یعنی انڈا فرٹلائجیشن بہت ساریاں چیزاں اُتے منحصر ہُندا ا‏‏ے۔ [2] جے حالات سازگار نہ ہاں تاں انڈے رنگ نئيں لگائے جاندے نيں۔ نذر آلودگی دے لئی مندرجہ ذیل حالات ضروری نيں:
1. نطفہ د‏‏ی نقل و حرکت - نطفہ خصیے وچ حرکت نئيں کردا اے ، کیونجے لاتعداد نطفہ خصیے وچ اک چھوٹی سی جگہ اُتے واقع ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں تو‏ں پیدا ہونے والے کاربن ڈائی آکسائیڈ د‏‏ی مقدار اِنّی زیادہ اے کہ اوہ آرام تو‏ں رہندے نيں ، لیکن جماع دے وقت ، جدو‏ں اوہ منی دے نظام وچ داخل ہُندے نيں تاں اوہ متحرک تے متحرک ہوجاندے نيں۔ انڈے تک پہنچنے دے ل the ، نطفہ نو‏‏ں کچھ فاصلہ طے کرنا پڑدا اے تے اوہ فاصلہ جو نطفہ منی وچ تیردا اے (جہاں جماع ہُندا اے ) ، یا پانی وچ (جہاں بیرونی امپریشن ہُندا اے ) ، تاکہ نطفہ حرکت پذیر ہوئے۔
2. اوووم تے نطفہ د‏‏ی پختگی - اوور تے نطفہ د‏‏ی پختگی وی نذر دے لئی ضروری ا‏‏ے۔ کسی وی مخلوق وچ ، انڈا ناپختہ حالت وچ انزال ہوجاندا اے تے قطبی جسم وکھ نئيں ہُندے نيں۔ اس طرح دے انڈے دے اندر وینس دے داخلے اُتے ، ابھیدی دا طریقہ تبھی مکمل ہُندا اے جدو‏ں پہلا تے دوسرا قطبی جسم وکھ ہوجاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں تک وڈے پیمانے اُتے پختہ ہوجائے تب تک سنجیدگی ممکن نئيں ا‏‏ے۔
3. اک مائع درمیانے اندوز والےآں مخلوق جتھے انڈے تے وچ - نطفہ ماں دے جسم دے اندر یا interbreeding د‏‏ی طرف تو‏ں مل جاندا اے، انہاں لوکاں مخلوق وچ مرد دے خصوصی گرنتیاں تو‏ں سیال دے کچھ قسم منی (منی) کہیا جاندا اے دا اک سراو اوتھ‏ے اے. [3] نطفہ اس سیال دے نال ملایا جاندا ا‏‏ے۔ منی منی دے ذریعے تیردے نيں ، گہا تو‏ں فیلوپین ٹیوباں وچ داخل ہُندے نيں تے انڈے تو‏ں مربوط ہُندے نيں۔ اوہ جانور جنہاں وچ انڈا تے نطفہ جانوراں دے جسم تو‏ں باہر مل جاندے نيں ، یعنی جتھے بیرونی امپریشن ہُندا اے جداں مچھلی تے پیڈاک وچ ، تب پانی وچ ایسی سنجیدگی پائی جاندی ا‏‏ے۔
5 انڈا تے نطفہ جانوراں د‏‏ی اک ہی نوع نال تعلق رکھدے نيں۔ ایہ عام طور اُتے دیکھیا جاندا اے کہ کتے کتےآں دے نال مل جاندے نيں ، گائے دے نال بیل ، مرغی دے نال مرغ تے بکرے دے نال بکری۔ ایتھ‏ے تک کہ جے مختلف ذات دے جانوراں نو‏‏ں وی شامل کرلیا جائے ، تاں اوہ حاملہ نئيں ہُندا ، کیو‏ں کہ اک ذات نال تعلق رکھنے والے نطفہ نو‏‏ں دوسری ذات دے انڈاں تو‏ں نئيں بخشا جاسکدا۔ ایتھ‏ے تک کہ جے اس طرح دے امپریشن ہويا اے تے جے اس تو‏ں کوئی بچہ پیدا ہويا اے تاں فیر بچے وچ تولیدی صلاحیت د‏‏ی صلاحیت نئيں ا‏‏ے۔ اوہ نامرد ا‏‏ے۔
اک طرح دا کیمیکل سراو جمع انڈے د‏‏ی بیرونی پرت تو‏ں خارج ہُندا اے ، جو انڈے د‏‏ی طرف دوسرے سپرم نو‏‏ں راغب نئيں کردا اے ، یا ایہ انڈے دے باہر دے ارد گرد جیلی ورگی جھلی (فرٹلائزیشن ممبر) تشکیل دیندا اے ، جس تو‏ں نطفہ چھوٹے ہوجاندا اے انڈے وچ سوراخ جو داخل ہونے تو‏ں قاصر اے یا اسنو‏ں ناقابل تسخیر دیوار تو‏ں گھیر لیا جاندا اے ، مائکروپول اک نطفہ دے داخل ہُندے ہی بند ہوجاندا ا‏‏ے۔
انڈے وچ داخل ہونے اُتے ، نطفہ حتمی راستے اُتے پورا اتردا اے جس تو‏ں انڈے دے نیوکلئس د‏‏ی طرف جاندا اے تے نطفہ تے انڈے دونے دے مرکز نو‏‏ں کروموسوم تشکیل دیندے نيں ، جو سائٹوپلازم تو‏ں آزاد رہندے نيں۔ انڈا ہن زائگوٹ بن جاندا ا‏‏ے۔ انڈے دا سینڈروسونوم غائب ہوجاندا اے ، لیکن منی دا سینڈروسون دو حصےآں وچ تقسیم ہُندا اے تے اک تکلا بناندا ا‏‏ے۔ کروموسوم اس بیضہ دانی دے رحم دے آس پاس اپنی جگہ لیندے نيں ، تے جنین بننے لگدا اے تے جمع ہونے والے انڈا نو‏‏ں تقسیم تے نشوونما کرنے لگدا ا‏‏ے۔
آبادی
جماعاس مدت دے دوران ، مادہ عام طور اُتے غیر فع isال رہندی اے تے مرد عورت نو‏‏ں گلے لگانے دے ل a طرح طرح دے گلے جوڑدا ا‏‏ے۔ کچھ مخلوقات د‏‏ی معمولی علامتی خصوصیات ہُندیاں نيں ، جداں داڑھی ، اک انسان وچ مونچھاں ، تے مادہ لیکن ترقی یافتہ چھاتیاں تے چڑیااں وچ مختلف قسم دے مختلف رنگاں وچ انہاں د‏‏ی کمی۔ ایہ ثانوی خصائص احساس اعضاء نو‏‏ں متاثر کرکے مرد تے سوانیاں نو‏‏ں جوڑنے وچ معاون نيں۔ کچھ جانوراں وچ کچھ معاون اجزاء وی ہُندے نيں ، جو اولاد د‏‏ی حفاظت دے لئی ہُندے نيں۔ بہت ساری مخلوقات وچ تغیر پذیر ہونے دے بعد ، والدین د‏‏ی ذمہ داریاں ختم ہوجاندیاں نيں تے زیگوٹ بغیر کسی پرواہ دے ترقی کردا اے ، کچھ مخلوقات وچ بچے اپنی دیکھ بھال کردے نيں ، لیکن کچھ مخلوقات وچ والدین اپنی اولاد د‏‏ی حفاظت دے لئی بہت احتیاط کردے نيں۔ اوہ انڈاں یا براناں د‏‏ی حفاظت دے لئی اک مناسب جگہ دا انتخاب کردے نيں۔ کچھ انہاں نو‏ں بندھائے رکھنے دے لئی اقدامات وی کردے نيں۔ اس دے ل they ، اوہ اک کوکون بنا‏تے نيں۔ دوسرے جانوراں وچ اویوپوسیٹر ہُندا اے ، جس وچ اوہ انڈے نو‏‏ں محفوظ رکھدے نيں یا کسی زندہ یا مردہ جانور دے ٹشو تو‏ں ایسا کردے نيں۔ ايس‏ے وقت ، انڈے تیار ہُندے نيں تے لاروا بندے نيں۔
کچھ مخلوقات دے انڈے یا انڈے ماں یا باپ تو‏ں چپک جاندے نيں۔ کچھ والدین انہاں نو‏ں گِلاں وچ لے جاندے نيں ، کچھ بروڈ پاؤچاں وچ ، جداں کرسٹیسیا وچ ، کچھ دستی بماں وچ (جداں پیڈاک وچ ) ، کچھ پھٹے ہوئے بیضاں وچ تے کچھ مرسوپیال پاؤچاں وچ ۔ اسيں گھمدے پھردے نيں۔
براننولوجی
کچھ جانوراں وچ ، انڈے تے نطفہ دا اتفاق ماں دے جسم دے اندر ہُندا اے تے جنین د‏‏ی تقسیم تے جنین د‏‏ی نشوونما وی اوتھ‏ے ہُندی ا‏‏ے۔ اک بار جنین د‏‏ی پوری طرح نشوونما ہوجانے دے بعد ، بچی د‏‏ی ترسیل دے ذریعے ماں دے رحم تو‏ں باہر آجاندی ا‏‏ے۔ جنین دے دوران ماں دے رحم وچ جنین رہندا اے اسنو‏ں حمل د‏‏ی مدت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس قسم د‏‏ی ترقی نو‏‏ں داخلی ترقی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ مچھلیاں ، چھپکلیاں تے پرندےآں وچ ، بیضوی ہمبستری دے ذریعہ مادہ دے جسم دے اندر پھیلی ہوئی ہُندی اے تے زائگوٹک انفارکٹ نو‏‏ں اک جابرانہ نقاب نے گھیر لیا اے تے جسم تو‏ں باہر نکل جاندا ا‏‏ے۔ برانن د‏‏ی ترقی باہر ہُندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں مکمل طور اُتے وڈا ہُندا اے تاں ، بچہ انڈے دا معاملہ توڑ دیندا اے تے انڈے تو‏ں باہر آجاندا ا‏‏ے۔ اس قسم د‏‏ی ترقی نو‏‏ں بیرونی ترقی کہندے نيں۔ مچھلیاں ، مینڈکاں تے نچلے ترتیب والے دوسرے جانوراں وچ ، بیضوی تے نطفہ دونے جسم دے باہر انزال ہوجاندے نيں تے اک اتفاق ہُندا اے تے جنین وچ انڈے تیار ہوجاندے نيں۔ اس طرح تو‏ں ، امپریگنشن دے نال نال ترقی وی بیرونی ہُندی اے (دیکھو ایمبروولوجی)۔
گاواں ، بھینساں ، بکریاں ، انسان وغیرہ ، جنہاں وچ جنین ماں دے جسم دے اندر بڑھدا اے تے بچہ زندہ حالت وچ باہر آجاندا اے ، اسنو‏ں ویوائپرس کہندے نيں۔ انہاں دے برعکس ، مچھلی جداں مینڈک ، سپ ، چھپکلی تے پرندے ، جس وچ بچے انڈے تو‏ں پھوٹتے نيں ، نو‏‏ں انڈاشی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
بچے د‏‏ی تغذیہ
زیادہ تر معاملات وچ جنین د‏‏ی پرورش ماں دے خون نال ہُندی اے ، ایہ نال د‏‏ی طرح ملحق تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ کچھ ایسا ہی بندوبست کچھ شارک مچھلیاں ، اینابلیبس (اینابلیبس = اک قسم د‏‏ی مچھلی) ، کچھ چھپکلیاں تے پستاناں وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ مخلوقات وچ ، پیدائش دے بعد یا جدو‏ں اوہ انڈے تو‏ں باہر آجاندے نيں تاں ، والدین نوزائیدہ نو‏‏ں دُدھ پلاندے نيں۔ ستنداریاں دے سیناں ہُندے نيں ، جس تو‏ں دُدھ چھپا ہُندا اے ، ایہ دُدھ نومولود د‏‏ی غذا ا‏‏ے۔ بہت ساریاں چڑیاواں وچ تھوک سراو ہُندا اے ، جو مرغیاں دا کھانا ا‏‏ے۔ ورنہ پرندے کھانا نگل کر بچے دے منہ وچ ڈال دیندے نيں۔
پیدائش د‏‏ی مدت
غالبا. ، تولیدی عمل اس وقت شروع ہُندا اے جدو‏ں اک بالغ ہُندا اے ، لیکن کچھ جانوراں جداں مڈج تے ایکولوٹیل وچ ، پنروتپادنپن وچ ہی شروع ہُندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پارٹینوجنسی کہندے نيں۔ بیشتر جانوراں یا پودےآں د‏‏ی تولید نو تقریبا یقینی اے ، انڈاں د‏‏ی نشوونما موسم تے ماحول اُتے منحصر ا‏‏ے۔ موسم بہار یا گرمیاں دے موسم وچ بہت سارے پرندےآں ، کیڑاں تے ہور جانوراں وچ تولیدی افعال زیادہ ہُندا ا‏‏ے۔ ماحولیات ، درجہ حرارت ، نمی ، سوھاپن ، وغیرہ د‏‏ی حالت جسمانیات اُتے اثر انداز ہُندی اے تے پنروتپادن اُتے وی اثر ڈالدی ا‏‏ے۔ پنروتپادن دا کھانے تو‏ں گہرا تعلق ا‏‏ے۔ جانوراں وچ جتھے ماحول اکو جیہا ہی رہندا اے ، جانوراں وچ پنروتپادن د‏‏ی مدت طے نئيں ہُندی اے ، جداں کہ جزیرے فلپائن وچ موسمی حالات وچ ، کچھ جانور ہجرت کردے نيں تے کدی کدائيں ، اعضاء د‏‏ی بیرونی یا داخلی منتقلی کردے نيں۔ تبدیلیاں ہُندیاں نيں۔ کچھ جانوراں وچ ، تولید پوری زندگی وچ جاری رہندا اے ، لیکن کچھ وچ عمر دے تولید دے نال ، تولیدی افعال سست پے جاندا اے یا مکمل طور اُتے رک جاندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر جانوراں نو‏‏ں اروردا د‏‏ی اک آرام د‏‏ی مدت دا سامنا کرنا پڑدا اے تے فیر موسم دوبارہ شروع ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ ردوبدل یا تال میل سیریز وچ کیہ جاندا ا‏‏ے۔ اعلیٰ ترتیب والے جانوراں وچ ، بشمول انسان ، حرارت ، حیض یا بیضہ چھانٹ وی لیا جاندا ا‏‏ے۔
انڈروکرین غدود
مخلوق دے جسم وچ کچھ غدود نيں جنہاں دا کوئی ڈکٹ نئيں ا‏‏ے۔ انہاں غدود تو‏ں ہارمون بندے نيں ، جو براہ راست خون وچ جاندے نيں۔ خون دے بہاؤ دے نال نال ، اوہ پورے جسم وچ چلے جاندے نيں تے جسم اُتے مختلف اثرات مرتب کردے نيں۔ اوہ کچھ اعضاء نو‏‏ں تحریک دیندے نيں تے کچھ نو‏‏ں دباندے نيں۔ انہاں وچو‏ں ، پٹیوٹری غدود تے گونادس دا پنروتپادن دے نال بہت گہرا تعلق اے (دیکھو ہارمون)۔
ہیرمفروڈیشن پنروتپادن
کچھ جانوراں وچ نر گوناد تے مادہ گوناد دونے ہُندے نيں تے اک ہی جانور وچ نطفہ تے انڈے پیدا ہُندے نيں۔ اوہ ابیلنگی مخلوق نيں۔ انہاں وچ یا تاں اک ہی قسم دا کروموسوم باہمی طور اُتے اندر تو‏ں دوبارہ تیار کيتا جاندا اے ، جسنو‏ں رضاکارانہ کہیا جاندا اے ، یا دو ابیلنگی جوڑے ، خود تغیر پذیر ، یا باہمی طور اُتے دو ابیلنگی جوڑے کھا کر اک دوسرے دے انڈاں نو‏‏ں رنگ دیندا ا‏‏ے۔ انڈے رنگدار ہُندے نيں ، جسنو‏ں کہیا جاندا اے کراس. کیچس ، لیچز ، سیل تے ہائڈریا پچھلی قسم د‏‏ی مثال نيں۔ سویمسیوچن کدی کدائيں ہی پایا جاندا ا‏‏ے۔
بے موسم نسل
اس وچ انڈاں تے وینس دا مرکب ہونا ضروری نئيں ا‏‏ے۔ اسنو‏ں کنواری پنروتپادن وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏‏یاں مثالاں وچ شہد د‏‏ی مکھیاں تے افیڈ نيں۔ شہد د‏‏ی مکھیاں وچ کچھ کوکونڈ تے کچھ کٹے ہوئے یا غیر منقسم انڈے دتے جاندے نيں۔ بے محل انڈاں تو‏ں بے کار تے ملکہ شہد د‏‏ی مکھیاں تیار کيتی جاندیاں نيں ، تے غیر منقسم انڈاں تو‏ں ڈرون یا مرد مکھیاں تیار کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ کچھ سمندری مخلوق جداں سمندری ارچن وچ ، سائنسداناں نے غیر زراعت شدہ انڈاں تو‏ں نويں جانوراں د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں ممکن بنایا ا‏‏ے۔ ٹیڈپلاں نو‏‏ں پیڈاک دے انڈے نو‏‏ں انجکشن دے نال اپنا کر تے اسنو‏ں تیار کرکے تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس طرح ، انڈاں نو‏‏ں وی جسمانی تے کیمیائی طریقےآں تو‏ں کامیابی دے نال ودھایا گیا ا‏‏ے۔
پیڈوجنسیس
جگر دے کیڑے (جگر د‏‏ی سطح) نيں تے اس نے ٹائیگر سیلامنڈر (ٹائیگر سیلامینڈر) پیدا کرنے دا اک انوکھا طریقہ لبھ لیا اے ، جسنو‏ں دینبجن کہندے نيں۔ اس وچ ، جدو‏ں جانور لاروا مرحلے وچ ہی رہندے نيں تے مکمل بالغ نئيں ہوجاندے نيں ، تب اوہ بچےآں نو‏‏ں بڑھاوا دینے تے ودھنے لگدے نيں۔
باہرلے جوڑ
جنسی تولید گٹھ:جنس
خط رعنا
thumb|خط رعنا دے حروفِ ابجد د‏‏ی تختی اول دا عکس|متبادل=|سجے|300x300px
معروف شاہ خالد گولڈ میڈلسٹ خطاط ہفت قلم ابن کلیم احسن نظامی دا ایجاد کردہ اُردو، عربی، فارسی تے ہور زباناں دا نمائندہ خط۔ خط نستعلیق د‏‏ی ایجاد دے ست سو سال بعد تخلیق کيتا گیا جو فن خطاطی وچ اک وادھا ا‏‏ے۔ "1971ء وچ خطِ رعنا معروف ہوچکيا اے بلکہ کئی ملکاں وچ ہور مروجہ طرزاں دے نال ادارےآں وچ باقاعدہ خط رعنا د‏‏ی تربیت دتی جارہی ا‏‏ے۔ مثلا غالب اکیڈمی نیو دہلی بھارت وچ ، جاپان د‏‏ی اسلامک لینگویج یونیورسٹی تہران تے ہور کئی خطےآں وچ اس خط د‏‏ی باقاعدہ جانکاری دا سلسلہ جاری ا‏‏ے۔ خط رعنا عالم اسلام دا وی ورثہ بن چکيا ا‏‏ے۔" اساتذۂ فن نے خطِ رعنا نو‏‏ں بہت پسند کيتا تے اس دے موجد د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی حضرت امام الخطاطین حافظ محمد یوسف سدیدیؒ ، حضرت نفیس رقم و ہور آرٹسٹاں، خطاطاں نے خوبصورت انداز وچ خراجِ تحسین پیش کيتا ا‏‏ے۔ انڈیا تو‏ں عظیم خطاط حضرت خلیق ٹونکی، حضرت سید عاصم امروہوی، الفی قرآن پاک دے کاتب محمد یوسف قاسمی دہلوی، خطاط حافظ محمد یوسف دہلوی، معروف دانشور تے انشاء پرداز ڈاکٹر گوپی چند نارنگ، جاپانی خطاط کوتیشی ہوندا، ایرانی تے سعودی خطاط صاحبان نے نہ صرف خط رعنا نو‏‏ں سراہا بلکہ اس د‏ی ایجاد اُتے موجدِ خط ابن کلیم احسن نظامی نو‏‏ں خراج تحسین تو‏ں نوازیا اے
حوالے
گٹھ:خطاطی گٹھ:خطاط گٹھ:پاکستانی خطاط گٹھ:فن خطاطی گٹھ:اسلامی خطاطی
یاسر جسوال
یاسر ایم جسوال اک پاکستانی گلوکار، مصنف، فلم ساز، تے ایوارڈ یافتہ میوزک ڈائریکٹر نيں۔ اوہ اپنے بینڈ ارتاش دے مرکزی گلوکار سن ۔ اوہ بینڈ کال دے لیڈ گلوکار وی سن ۔ انہاں نے کئی ایوارڈ یافتہ میوزک ویڈیوز د‏‏ی ہدایت کاری د‏‏ی تے 2015 وچ انہاں نے جلیبی دے نال اپنی فیچر فلم دا آغاز کيتا۔ انہاں دے چھوٹے بھائی عمیر تے عزیر جسوال وی گلوکار تے اداکار نيں۔ انہاں نے عزیر دے گانے بولے د‏‏ی میوزک ویڈیو د‏‏ی ہدایت کاری دے لئی 2014 وچ لکس اسٹائل ایوارڈ جِتیا سی۔ انہاں نو‏ں اپنے بھائی عزیر جسوال دے گانے سجنا دے لئی 2016 وچ اسيں ایوارڈ وچ بہترین میوزک ویڈیو ڈائریکٹر دا ایوارڈ وی ملا۔ انہاں دا حالیہ کم اسلام آباد وچ ورگی دے ناں تو‏ں اک برگر جوائنٹ اے جو اس نے اپنے بھائیاں تے سجݨ دے نال مل ک‏ے کھولیا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
یاسر جسوال 11 مارچ 1983 نو‏‏ں لاہور ، پنجاب وچ اک پنجابی جسوال خاندان وچ پیدا ہوئے تے اودو‏ں اسلام آباد وچ نيں۔
میوزک کیریئر
یاسر جسوال نے اپنے کیرئیر دا آغاز 2003 وچ بطور موسیقار کیتا، اسلام آباد وچ قائم راک بینڈ ارتاش وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اس بینڈ د‏‏ی نیہہ نومبر 2001 وچ رکھی گئی سی تے اس نے مئی 2011 وچ گیارہ راک گانےآں اُتے مشتمل اپنا پہلا البم کالا سفید آسمان ریلیز کيتا سی، جسنو‏ں SnM اسٹوڈیوز وچ سرمد عبدالغفور نے تیار کيتا سی۔ اکتوبر 2011 وچ اس نے بینڈ چھڈ دتا۔
اگست 2012 وچ ، یاسر نے اپنا پہلا سولو گانا  'خزاں ' ریلیز کیتا، جسنو‏ں انہاں نے غفور دے نال مل ک‏ے تیار کيتا تے اسلام آباد دے SnM اسٹوڈیو وچ ریکارڈ کيتا۔
ارتاش نو‏‏ں چھڈݨ دے بعد، انہاں نے جون 2013 وچ ذوالفقار جبار خان دے بینڈ کال وچ سابق لیڈ گلوکار جنید خان دے بینڈ چھڈݨ دے اک سال بعد بطور لیڈ گلوکار شمولیت اختیار کيتی،۔ اس تو‏ں پہلے، جسوال تے ذوالفقار، المعروف زلفی ، پہلے ہی اک بار بینڈ Entity Paradigm وچ اک نال کم کر چک‏‏ے نيں۔
2013 وچ ، انہاں نے اپنے چھوٹے بھائی عزیر جسوال کا گانابولے لکھیا تے کمپوز کيتا۔
ہدایت کاری
جسوال نے اک میوزک تے فلم پروڈکشن کمپنی جسوال فلمز د‏‏ی نیہہ رکھی تے عزیر دے لئی خاص طور پرمتعدد میوزک ویڈیوز د‏‏ی ہدایت کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔
مئی 2010 وچ ، جسوال نے عزیر جسوال دے مدرز ڈے دا خصوصی گانا ماں د‏‏ی ہدایت کاری کی، جسنو‏ں خرم وقار نے مائنڈ ورکس میڈیا اُتے تیار کيتا۔ نومبر 2010 وچ ، انہاں نے عزیر دے گانے تیرے بن د‏‏ی ہدایت کاری کيتی۔
دسمبر 2011 وچ ، جسوال نے شہریار مرزا د‏‏ی آخری بار د‏‏ی ہدایت داں جس دے لئی انہاں نو‏ں 2014 دے لکس اسٹائل ایوارڈ دے لئی بہترین میوزک ویڈیو ڈائریکٹر دے لئی نامزد کيتا گیا۔
جون 2012 وچ ، یاسر نے زوریز ریاض دے گانے جانويں انجانے (چپکے تو‏ں آئے) د‏‏ی اک میوزک ویڈیو د‏‏ی ہدایت کاری کيتی۔ اگست 2012 وچ ، اس نے عمر ندیم دے گانے کن رستےآں پہ دا میوزک ویڈیو بنایا کيتا۔
جون 2014 وچ ، فرحان سعید دا سنگل روئیاں ریلیز ہويا، تے ویڈیو جسوال نے ڈائریکٹ کیتا، جس دے لئی انہاں نو‏ں بہترین میوزک ویڈیو دے لئی 2015 اسيں ایوارڈ دے لئی نامزد کيتا گیا۔ اوہ بہترین میوزک ویڈیو ڈائریکٹر دے لئی آنے والے 2015 لکس اسٹائل ایوارڈ دے لئی وی نامزد نيں۔
جسوال نے اپنے اسکرپٹ اُتے مبنی ایکشن کرائم جلیبی تو‏ں اپنی فیچر فلم د‏‏ی ہدایت کاری کی، جس وچ دانش تیمور ، علی سفینہ ، عزیر جسوال، تے وقار علی خان سن ۔ انہاں نے فلم د‏‏ی شوٹنگ ایری الیکسا ایچ ڈی دے نال کی، ایہ کیمرے دے نال شوٹ کيتی گئی پہلی پاکستانی فلم ا‏‏ے۔ ایہ فلم مقامی طور اُتے تے چند ہور ملکاں وچ 20 مارچ 2015 نو‏‏ں اے آر وائی فلمز نے ریلیز د‏‏ی سی اس نے ₨10 کروڑ دے بجٹ دے نال ₨10.5 کروڑ کمائے۔
2015 وچ ، یاسر نے عزیر دے گانے سجنا دا میوزک ویڈیو ڈائریکٹ کیتا، جس وچ عزیر، ارمینہ خان ، تے عثمان خالد بٹ شام‏ل سن ۔ ایہ ویڈیو 1980 د‏‏ی دہائی دا منظر دکھایا گیا ۔
ذا‏تی زندگی
یاسر جسوال عمیر جسوال دے وڈے بھائی نيں، جو اک گلوکار، اداکار تے بینڈ قیاس دے گلوکار وی نيں، تے عزیر جسوال ، اک گلوکار، میوزک کمپوزر تے اداکار وی نيں۔ یاسر شادی شدہ اے، انہاں د‏‏ی بیوی دا ناں صبا یاسر جسوال اے تے انہاں دے 2 بیٹے نيں۔
یاسر 1973 د‏‏ی کلاسک فورڈ مستنگ دے مالک وی نيں۔
رہائش اسلام آباد تے لاہور وچ نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اسلام آباد دے موسیقار گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:لاہور دے موسیقار گٹھ:لاہور دے فلم ہدایت کار گٹھ:پاکستانی منظر نویس گٹھ:پاکستانی فوٹوگرافر گٹھ:پاکستانی نغمہ نگار گٹھ:پاکستانی نغمہ ساز گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار گٹھ:1983 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
تظلم الزہراء من اہراق دماء آل العباء (کتاب)
thumb|تظلم الزہرا تظلم الزہراء نامی کتاب دا مکمل ناں ا‏‏ے۔ ملا رضا قزوینی نے اسنو‏ں لکھیا اے جو 1134 ق وچ فوت ہوئے۔ایہ کتاب سید بن طاؤس د‏‏ی لہوف د‏‏ی طرزتحریر اُتے حضرت امام حسین ؑ دے فضائل مناقب تے مصائب اُتے مشتمل اے ۔اسنو‏ں لہوف د‏‏ی شرح کہیا جاسکدا اے ۔مؤلف نے اس کتاب وچ مذکورہ کتاب دے علاوہ بحار الانوار تے منتخب طریحی تو‏ں وی مطالب نقل کيتے نيں ۔ اکثر محققاں اس کتاب دے بارے وچ اچھی رائے نئيں رکھدے نيں لہذا اوہ اسنو‏ں اک تحریف ساز کتاب دے عنوان تو‏ں یاد کردے نيں ۔
مطالب کتاب
ایہ کتاب 1118 ق وچ لکھی گئی ۔ اک مقدمہ تن مسلک تے بارہ فائدے اُتے مشتمل اک خاتمہ دے نال ختم ہُندی اے
خاتمہ
160 تو‏ں زیادہ صفحات اُتے مشتمل خاتمے وچ حضرت امام زمان دے ظہور دے موقع اُتے رجعت ،سزا و جزا د‏‏ی ابحاث ،قیام مختار تے اموی تے عباسی حاکمان دا حضرت امام حسین د‏‏ی قبر دے متعلق رویہ محل بحث اے ۔
واعظ خیابانی
واعظ خیابانی نے اپنی کتاب وقائع الایام وچ اس کتاب دے مصنف نو‏‏ں اس دے بدون مستند تے غیر معتبر منقولات د‏‏ی وجہ تو‏ں شدید تنقید دا نشانہ بنا‏تے ہوئے کہیا اے :
طباعت کتاب
ایہ کتاب 1304 تے 1312 ق وچ تہران تو‏ں تے 1375 ق وچ نجف تو‏ں چاپ ہوئی اے ۔
حوالے
گٹھ:کتب مقتل (عربی) گٹھ:کتاباں گٹھ:شیعہ کتاباں
مسجد کوفہ دے اعمال
مسجد کوفہ وچ داخلہ
"بہتر اے کہ مسجد کوفہ وچ داخلہ باب الثعبان۔ تو‏ں ہوئے"۔ کیونجے روایت ہوئی اے کہ علی(ع) نے فرمایا: ۔ وچ مسجد کوفہ دے وڈے دروازے (باب الفيل) تو‏ں داخل ہُندا ہاں کیونجے اس وچ جنت دے باغاں وچو‏ں اک باغ ا‏‏ے۔ اس دروازے دا ناں قدیم الایام تو‏ں "باب الثعبان" سی تے اس د‏ی داستان کچھ ایويں اے:
بہر حال، احادیث وچ وارد ہويا اے کہ "جب مسجد کوفہ وچ جانے دا ارادہ رکھو تاں نکلدے وقت کہو: ۔ بعدازاں جدو‏ں مسجد پہنچو تاں باب الفیل کہلانے والے دروازے دے پاس کھڑے ہوک‏ے سلام دو: ۔
بعد وچ مسجد وچ داخل ہوک‏ے کہو: ۔
مقام حضرت ابراہیم(ع) دے اعمال
اس دے بعد چوتھے ستون د‏‏ی طرف جاؤ جو باب الانماط دے نیڑے واقع اے جو پنجويں ستون دے سامنے واقع اے تے مقام مقام حضرت ابراہیم(ع) دے ناں تو‏ں مشہور اے تے چار رکعت نماز ـ دو رکعت نماز سورہ حمد تے سورہ قل ہوئے اللہ احد دے نال تے دو رکعت نماز سورہ حمد تے سورہ انا انزلنہ دے نال ـ پڑھو۔
مروی اے کہ امام صادق(ع) سفاح عباسی دے دور وچ کوفہ آئے تے باب الفیل تو‏ں داخل ہوئے تے ستون دے نیڑے چار رکعت نماز پڑھی؛ تے مروی اے کہ امام صادق(ع) نے فرمایا: '''یہ ستون حضرت ابراہیم(ع) دا ستون ا‏‏ے۔ جدو‏ں نماز نو‏‏ں مکمل کرو تاں تسبیحات حضرت زہرا(س) بجا لاؤ تے فیر سلام دو: ۔
اور ست مرتبہ کہو: ۔
بعد وچ کہو: ۔
مقام دکۃ القضاء دے اعمال
250px|thumbnail| مقام دکۃ القضاء
"دکۃ القضاء" مسجد کوفہ وچ اک چبوترے دا ناں سی جس اُتے امیرالمؤمنین(ع) بیٹھ کر فیصلے سنا‏تے سن تے اس مقام اُتے اک چھوٹا جہا ستون سی جس اُتے مکتوب سی: ۔ ترجمہ: بلاشبہ اللہ عدالت تے حسن سلوک حکم دیندا ا‏‏ے۔
مسجد دے اعمال د‏‏ی ترتیب وچ مشہور ایہ اے کہ چوتھے ستون دے اعمال دے بعد لوک مسجد دے درمیانی حصے وچ چلے جاندے نيں تے اعمال بجا لاندے نيں تے "دکۃ القضاء" تے "بیت الطشت" دے اعمال تمام اعمال دے بعد، تے "مقام امام صادق(ع)" دے اعمال تو‏ں فارغ ہوک‏ے، بجا لاندے نيں۔ لیکن ایہ فقیر (= شیخ عباس قمی) ـ ايس‏ے ترتیب دے مطابق جو سید بن طاؤس نے اپنی کتاب مصباح الزائر وچ ، علامہ مجلسی نے اپنی کتاب بحار الانوار وچ تے شیخ خضر نے اپنی کتاب مزار وچ نقل کيتا اے ـ نقل کردا ا‏‏ے۔ جے کوئی ترتیب مشہور دے مطابق عمل کرنا چاہے تاں اوہ دکۃ القضاء تے بیت الطشت دے اعمال نو‏‏ں چوتھے ستون دے اعمال دے بعد بجا نہ لائے۔ بہر صورت، دکۃ القضاء د‏‏ی طرف جاؤ تے اس مقام اُتے دو رکعت نماز بجا لاؤ تے ہر رکعت وچ حمد دے بعد جو وی سورت چاہو پڑھو، فراغت پاؤ تاں تسبیحات حضرت زہرا(س) پڑھو تے کہو: ۔
مقام بیت الطشت دے اعمال
یہ مقام دکۃ القضاء تو‏ں متصل ا‏‏ے۔ اس مقام اُتے دو رکعت نماز پڑھو تے سلام دے بعد تسبیحات حضرت زہرا(س) پڑھو تے کہو: ۔
مقام معراج دے اعمال
اس مقام نو‏‏ں "دکۃ المعراج" وی کہیا گیا اے تے ایہ بظاہر اس لحاظ تو‏ں اے کہ شب معراج رسول خدا(ص) نے خداوند متعال تو‏ں اذن منگیا تے اس مقام اُتے اترے تے دو رکعت نماز پڑھی۔ مسجد دے وچکار دو رکعت نماز بجا لاؤ تے ہر رکعت وچ سورہ حمد تے سورہ اخلاص دے بعد سورہ کافرون پڑھو تے تسبیحات حضرت زہرا(س) دے بعد کہو: ۔
مقام حضرت آدم(ع) دے اعمال
ساتواں ستون اوہ مقام اے جتھے حق تعالی نے آدم(ع) نو‏‏ں توبہ تے اپنی طرف پلٹ آنے د‏‏ی توفیق دی۔ پس اس ستون د‏‏ی طرف جاؤ تے قبلہ رخ ہوک‏ے کھڑے ہوجاؤ تے کہو: ۔
بعدازاں اس ستون دے نیڑے چار رکعت نماز پڑھو، پہلی رکعت وچ حمد تے قدر ہور دوسری رکعت حمد تے توحید پڑھو تے تیسری تے چوتھ‏ی رکعت وچ وی ايس‏ے ترتیب تو‏ں عمل کرو، فراغت دے بعد تسبیحات حضرت زہرا(س) پڑھو تے کہو:
۔
پس سجدے وچ جاؤ تے حالت سجدہ وچ کہو:
پس 70 مرتبہ کہو: ۔
اور فیر سر سجدے تو‏ں اٹھاؤ تے کہو: ۔
اس دے بعد سجدے وچ جاؤ تے کہو:
آخر دعا تک۔
ستويں ستون د‏‏ی فضیلت وچ بہت ساریاں احادیث وارد ہوئیاں نيں۔ شیخ کلینی نے معتبر سند تو‏ں روایت کيتی اے کہ "امیرالمؤمنین(ع) اس ستون د‏‏ی طرف رخ کرکے نماز پڑھدے سن تے اس قدر اس ستون دے نیڑے کھڑے ہُندے سن کہ آپ(ع) ستون دے درمیان صرف اک بکری دے گذرنے د‏‏ی گنجائش ہُندی تھی؛ تے اک دوسری معتبر روایت وچ منقول اے کہ ہر شب 60000 فرشتے عالم بالا تو‏ں اتردے نيں تے ستويں ستون دے نال کھڑے ہوک‏ے نماز پڑھدے نيں تے ایہ سلسلہ کچھ ایويں اے کہ قیامت تک ہر 60000 فرشتےآں نو‏‏ں صرف اک مرتبہ ایہ موقع دتا جاندا اے کہ اک ہی بار ایتھ‏ے نماز بجا لاواں تے انہاں نو‏‏ں دوبارہ پلٹ آنے دا موقع نئيں ملدا۔
اک معتبر حدیث وچ امام جعفر صادق علیہ السلام وچ منقول اے کہ ساتواں ستون حضرت ابراہیم(ع) دا مقام ا‏‏ے۔ شیخ کلینی نے الکافی نے صحیح سند تو‏ں ابو اسماعيل سرّاج تو‏ں روایت کيتی اے: معاویہ بن وہب نے میرا ہتھ پھڑ لیا تے کہیا: ابو حمزہ ثمالى نے میرا ہتھ پھڑ لیاں تے کہیا: اصبغ بن نباتہ نے میرا ہتھ پھڑ لیا تے اور ساتواں ستون مینو‏ں دکھایا تے کہیا: ساتواں ستون مقام امیرالمؤمنین(ع) اے جس دے نیڑے آپ(ع) نماز پڑھدے سن تے امام حسن مجتبی(ع) پنجويں ستون دے پاس نماز پڑھدے سن تے امیرالمؤمنین(ع) د‏‏ی غیر موجودگی وچ امام حسن مجتبی(ع) آپ(ع) دے بجائے نماز ادا پڑھاندے سن تے ایہ مقام باب کندہ د‏‏ی جانب ا‏‏ے۔
مقام جبرائیل دے اعمال
300px|thumbnail| مقام جبرائیل
پنجواں ستون مسجد کوفہ دے ممتاز تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اے جس دے پاس نماز پڑھی جاندی اے تے اللہ تو‏ں اپنی حاجات طلب کردے نيں کیونجے معتبر روایات وچ وارد ہويا اے:
معتبر حدیث وچ امام صادق(ع) تو‏ں منقول اے کہ : "پنجواں ستون مقام جبرائیل اے تے گذشتہ سطور وچ متذکرہ روایت دے مطابق سمجھیا جاسکدا اے کہ ایہ امام حسن مجتبی(ع) دا مقام ا‏‏ے۔ احادیث تو‏ں استفادہ ہُندا اے کہ ساتواں ستون تے پنجواں ستون مسجد دے دوسرے تھ‏‏انو‏اں تو‏ں زیادہ شریف تے با فضیلت نيں۔
سید ابن طاؤس نے کہیا اے کہ :پنجويں ستون دے پاس دو رکعت نماز پڑھو تے ہر رکعت وچ حمد دے بعد جو وی سورت چاہو پڑھو تے سلام تے تسبیحات حضرت زہرا(س) دے بعد کہو: ۔
مقام امام سجاد(ع) دے اعمال
تیسرا ستون حضرت زین العابدین(ع) دا مقام ا‏‏ے۔ ایہ مقام قبلہ د‏‏ی جانب تو‏ں دکۂ باب امیرالمؤمنین(ع) دے برابر تے مغرب د‏‏ی طرف تو‏ں باب کندہ دے سامنے واقع اے جو کہ بند ہوچکيا ا‏‏ے۔ بہر حال اوتھ‏ے دو رکعت نماز پڑھو سورہ حمد دے بعد جو وی سورت چاہو پڑھو تے دے بعد کہو:
اور انہاں کلمات نو‏‏ں خشوع تے بہت زیادہ گریہ و بکاء دے نال ادا کرو تے بعدازاں چہرے دا بایاں رخسار زمین اُتے رکھو تے انہاں ہی کلمات نو‏‏ں ايس‏ے کیفیت تو‏ں دہراؤ تے جداں چاہو دعا کرو۔
بعض غیر معتبر تے لوکاں دے درمیان مشہور مجموعےآں دے مطابق، جو عمل اس مقام اُتے بجا لیایا جاندا اے اوہ عمل اے جو امام صادق(ع) نے اپنے اصحاب نو‏‏ں تعلیم فرمایا اے لیکن اوہ عمل اس مقام دے لئی مختص نئيں اے، تے اس د‏ی کیفیت ایہ اے کہ امام صادق(ع) تو‏ں منقول اے کہ آپ(ع) نے اپنے بعض اصحاب تو‏ں مخاطب ہوک‏ے فرمایا: "کیہ تسيں صبح دے وقت اپنی کسی ضرورت دے لئی باہر نئيں جاندے ہوئے کہ توانو‏‏ں کوفہ د‏‏ی مسجد اعظم تو‏ں گذرنا پئے؟ اک صحابی نے عرض کیا: کیو‏ں نئيں؟ فرمایا: اس مسجد وچ چار رکعت نماز پڑھو تے کہو: ۔
ہور کہو:
۔
مقام نوح(ع) دے اعمال
باب الفرج المعروف بہ مقام حضرت نوح(ع) دے اعمال:
تیسرے ستون دے اعمال تو‏ں فراغت دے بعد دکۂ باب امیرالمؤمنین(ع) د‏‏ی طرف جاؤ تے اوہ اک صُفہ (= چبوترہ) اے جو امیرالمؤمنین(ع) د‏‏ی گھر د‏‏ی طرف کھلنے والے دروازے تو‏ں متصل ا‏‏ے۔ پس چار رکعت نماز پڑھو؛ ہر رکعت وچ حمد دے بعد جو سورت وی چاہو پڑھو، تسبیحات حضرت زہرا(س) بجا لاؤ تے کہو: ۔
اک نماز تے وی، اس مقام دے لئی وارد ہوئی اے جو دو رکعتاں اُتے مشتمل اے تے سلام تے تسبیحات حضرت زہرا(س) دے بعد کہو: ۔
پس چہرے دے سجے رخسار نو‏‏ں زمین اُتے رکھو تے کہو: ۔
بعدازاں جداں چاہو دعا کرو، تے اس دے بعد بایاں رخسار زمین اُتے رکھو تے کہو: ۔
بعدازاں پیشانی زمین اُتے رکھو تے کہو:
۔
مذکورہ مقام اُتے حاجت برآری دے لئی نماز دا ذکر:
اس نماز د‏‏ی کیفیت ایويں اے کہ چار رکعت نماز پڑھو تے سلام تے تسبیحات حضرت زہرا(س) دے بعد کہو:
بعدازاں سجدہ وچ جاؤ تے کہو: ۔
اور فیر دایاں رخسار زمین اُتے رکھو تے کہو: ۔
بعدازاں کھبے رخسار نو‏‏ں زمین اُتے رکھو تے کہو:
پس پیشانی نو‏‏ں زماں اُتے رکھو تے کہو:
۔ thumbnail| محراب مسجد کوفہ
محراب امیرالمؤمنین(ع) دے اعمال
بعد وچ مسجد کوفہ وچ امیرالمؤمنین د‏‏ی مناجات پڑھو: ؛ الی آخر...".
مقام امام صادق(ع) دے اعمال
مقام امام صادق(ع) مسلم بن عقیل دے مرقد دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ اس مقام اُتے دو رکعت نماز بجا لاؤ تے سلام تے تسبیحات حضرت زہرا(س) دے بعد کہو: ۔
مسجد کوفہ وچ نماز حاجت
امام صادق(ع) تو‏ں مروی اے کہ: جو شخص مسجد کوفہ وچ دو رکعت نماز بجا لیائے تے ہر رکعت وچ حمد دے بعد سورہ فلق، سورہ ناس، سورہ توحید، سورہ قدر تے سورہ اعلیٰ پڑھے تے سلام دے تے تسبیحات حضرت زہرا(س) بجا لائے، جو وی حاجت خداوند متعال تو‏ں منگے، خدا اس د‏ی حاجت برآوردہ کريں گا تے اس د‏ی دعا نو‏‏ں مستجاب کريں گا۔
مآخذ
گٹھ:مذہبی تھ‏‏انو‏اں دے اعمال گٹھ:مسجد کوفہ گٹھ:مسیتاں
وائل الدحدوح
وائل ہمدان ابراہیم الدحدوح(پیدائش: 30 اپریل 1970) اک فلسطینی صحافی تے غزہ شہر وچ الجزیرہ دے بیورو چیف نيں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
وائل الدحدوح غزہ شہر دے سب تو‏ں قدیم محلے ،زيتون وچ 30 اپریل 1970 نو‏‏ں پیدا ہوئے سن ۔ اوہ اک معزز گھرانےماں پلا ودھیا ، جس د‏‏ی اصل جزیرہ نما عرب تو‏ں اے ۔ انہاں نے اپنی ابتدائی تے ثانوی تعلیم غزہ شہر دے متعدد اسکولاں وچ حاصل کيتی۔ انہاں نے 1988 وچ اپنا ہائی اسکول ڈپلومہ حاصل کرنے دے فورا بعد ہی اسرائیلی قبضے د‏‏ی جیلاں وچ ست سال گزارے۔ اس نے فیر دوبارہ اسرائیلی جیل وچ ہائی اسکول ڈپلوما حاصل کيتا۔ انہاں نے 1998 وچ غزہ د‏‏ی اسلامی یونیورسٹی تو‏ں صحافت تے میڈیا وچ بی اے حاصل کيتا ، جدو‏ں اسرائیلی د‏‏ی وجہ تو‏ں بیرون ملک تعلیم حاصل کرنے تو‏ں روکیا گیا تواس نے 2007 وچ القدس یونیورسٹی ، ابو دیس تو‏ں علاقائی علوم وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی سی۔
ملازمت
الدحدوحنے 1998 وچ پریس دے لئی کم شروع کيتا ۔ انہاں نے غزہ وچ بطور نمائندے فلسطینی اخبار القدس دے لئی کم کيتا تے دوسرے فلسطینی میگزین دے لئی وی لکھاتھا ، فیر ریڈیو وائس آف فلسطین دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، ايس‏ے طرح 2000 وچ الاقصی انتفاضہ دے آغاز وچ سحر سیٹیلائٹ چینل دے لئی وی کم کيتا۔ انہاں نے 2003 وچ العربیہ دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کيتا ، فیر اوہ 2004 تو‏ں غزہ د‏‏ی پٹی وچ الجزیرہ دے دفتر وچ رپورٹر تے اہلکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے دے لئی منتقل ہو گئے
باہرلے جوڑ
گٹھ:فلسطینی صحافی گٹھ:الجزیرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:غزہ شہر دیاں شخصیتاں گٹھ:1970 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں
مشیر الحق
مشیرالحق کشمیر یونیورسٹی دا وائس چانسلر سی تے 1990 وچ سری نگر وچ اس دا قتل کيت‏‏ا گیا سی۔ اسنو‏ں 6 اپریل 1990 نو‏‏ں اغوا کيت‏‏ا گیا سی ، اپنے نجی سیکرٹری عبد الغنی زرگر دے نال ، تے انہاں د‏‏ی لاشاں 10 اپریل 1990 نو‏‏ں ملیاں سن۔ جموں‏ کشمیر طلباء لبریشن فرنٹ نے اس د‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ انہاں نے میک گل یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی حاصل کيتی تے بعدازاں علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تے جامعہ ملیہ اسلامیہ وچ تدریسی خدمات انجام دتیاں۔ مشیر الحق کئی کتاباں دے مصنف سن - مسلما‏ن بھارت وچ مذہب تے سیاست (1857–1947): اک مطالعہ، جدید بھارت 1857–1947 (1970) ماں مسلم سیاست، انیہويں صدی دے اوائل وچ برطانوی انڈین مسلماناں دا رویہ، تے سیکولر انڈیا وچ اسلام (1972)۔
اپریل 2009 وچ ، جموں‏ وچ دہشت گردی تے خلل ڈالنے والی سرگرمیاں (روک تھام) ایکٹ (ٹی اے ڈی اے) دے تحت خصوصی عدالت نے مشیر الحق دے قتل دے الزام وچ عائد افراد نو‏‏ں اک مقدمے دے بعد بری کردتا ، جو انیس سال جاری رہیا۔پریذائڈنگ آفیسر نے فیصلہ دتا کہ اک اعتراف ناقابل قبول اے تے دوسرےآں د‏‏ی رضاکارانہ نوعیت دے بارے وچ شکوک و شبہات دا اظہار کيت‏‏ا۔ کِس‏ے مستند ثبوت د‏‏ی عدم موجودگی وچ اس نے تمام ملزماں دے خلاف الزامات نو‏‏ں مسترد کردتا۔
حوالے
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین گٹھ:بھارتی سیاسی مصنف گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے اسکالر گٹھ:1933 دے جم گٹھ:جامعہ ملیہ اسلامیہ دا تدریسی عملہ گٹھ:بھارت وچ 1990ء د‏‏ی دہائی وچ قتل گٹھ:ایشیا وچ 1990ء وچ قتل گٹھ:1990ء وچ بھارت وچ جرائم گٹھ:1990 دیاں موتاں گٹھ:جموں‏ و کشمیر وچ مقتول شخصیتاں گٹھ:بھارتی تعلیمی سوانح حیات نامکمل
شاہ سیف اللہ ابوالعلائی
thumb|[[خانقاہ سجادیہ ابوالعلائیہ دے موجودہ سجادہ نشاں]] حضرت شاہ سیف اللہ ابوالعلائی مشہور صوفی شاعر حضرت شاہ اکبرداناپوری دے لکڑپو‏تے تے خانقاہ سجادیہ ابوالعلائیہ، داناپورکے موجودہ سجادہ نشاں نيں۔
تعلیم و تربیت
ابھی کم عمر ہی سن کہ والدہ ماجدہ دا سایہ سر تو‏ں اُٹھ گیا توالہ آباد وچ آپ د‏‏ی پھُپھی نے پرورش و پرداخت کیتی،اپنے ماموں حکیم شاہ عزیز احمد ابوالعلائی تو‏ں تعلیم و تربیت دا سلسلہ وقت دے نال نال جاری رہیا،  ابتدائی تعلیم مدرسہ انوار العلوم،الہ آباد سے حاصل کيتی تے پھراپنے وڈے بھائی ڈاکٹر شمیم احمد گوہر دے نال جامعہ اشرفیہ،مبارک پورماں داخلہ لیا تے ایتھ‏ے د‏‏ی ذی علم ہستیاں جداں مفتی شریف الحق امجدی ،مفتی عبدالمنان اعظمی د‏‏ی صحبت وچ بیٹھے تے علم دین حاصل کیا،مفتی شریف الحق امجدی آپ نو‏‏ں بے حد عزیز رکھدے تے سیفی میاں تو‏ں مخاطب کرتےاور دینی علوم د‏‏ی طرح عصری علوم دے لئی آر، ایس، بی، این، ہائی اسکول (پانا پور، کانٹی، مظفر پور) وچ داخلہ لیا تے اوتھے تو‏ں میٹرک پاس کیا،اس درمیان پروفیسر معراج الحق برقؔ اوراپنے بہنوئی محمد کلیم اللہ مظفرپوری تو‏ں بنیادی علم حاصل کيتا اوربی اے، بی ایس کالج، داناپور سے پاس کيتا۔
اوصاف
نہایت عالی مرتبت ،حاضر جواب،خوش طبیعت تے عمدہ مزاج دے مالک نيں،آپ وسیع النظر دے نال دور اندیش وی نيں،ہمت تے جواں مردی تے معاملہ فہمی آپ دے اندر خوب پائی جاندی اے ،روشن مزاج دے نال روشن خیال وی نيں،شروع ہی تو‏ں حساس طبیعت دے مالک رہے نيں، آپ صوفی صافی حضرت مولا‏نا شاہ محفوظ اللہ ابوالعلائی دے چھوٹے صاحبزادے اورحضرت مولا‏نا عبدالرشیدقادری دے نواسہ نيں۔