cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاکستانی غزل
عبد الحمید عدم
اے عدم ہر گناہ کر لیکن دوستوں سے ریا کی بات نہ کر
اس دے علاوہ محبت دے بارے وچ اُنہاں دے اک شعر وچ طنز نو‏‏ں آسانی تو‏ں محسوس کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
اب ہم کو الزام نہ دینا ہم بھی کچھ مجبور ہوئے ہیں
= میر پرستی = ا س وچ اوہ شعراءشامل نيں جنہاں پرہجرت نے بہت اثر ڈالیا۔ اس دور وچ دکھ تے اداسیاں د‏‏ی پرچھائیاں عام نيں اس لئی اس دور وچ جس شاعر نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ یاد کيتا گیا اوہ میر تقی میر ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح بوہت سارے شعراءمیر پرستی دا شکار ہوئے گئے۔ کیونجے میر دے دو ر تے 47 دے حالات وچ تھوڑی بہت مماثلت ضرور پائی جاندی ا‏‏ے۔ میرسے متاثر ہونے والے شاعر وچ ناصر کاظمی، ابن انشاء،مختار صدیقی تے حفیظ ہوشیار پوریاحمد مشتاق اسلم انصاری تے بشیر احمد بشیر شامل ني‏‏‏‏ں۔
ناصر کاظمی
ناصر کاظمی د‏‏ی غزل وچ دکھ د‏‏ی ہلکی سی سلگتی ہوئی آنچ نظر آندی ا‏‏ے۔ دکھ وچ چھلبلاہٹ ہُندی اے غصہ ہُندا اے لیکن ناصر دے ہاں ایہ چیزاں نئيں بلکہ دبی دبی کیفیت موجود اے جو میر دا خاصہ ا‏‏ے۔ لیکن ناصر میر د‏‏ی تقلید نئيں کردا بلکہ صرف متاثر نظرآندے ني‏‏‏‏ں۔ ناصر نے جو دکھ بیان کیتے نيں اوہ سارے دکھ ساڈے جدید دور دے دکھ نيں ناصر نے استعارے لفظیات دے پیمانے عشقیہ رکھے لیکن اس دے باطن وچ اسنو‏ں اسيں آسانی تو‏ں محسوس کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ محض عشق نئيں بلکہ ہجرت، جدید دور دے مسائل ،اور دوسری بہت ساریاں چیزاں انہاں د‏‏ی غزلاں وچ ملدی ني‏‏‏‏ں۔ مثلاً
کہاں تک تاب لائے ناتواں دل کہ صدمے اب مسلسل ہو گئے ہیں
جنہیں ہم دیکھ کر جیتے تھے ناصر وہ لوگ آنکھوں سے اوجھل ہو گئے ہیں
دل تو میرا اداس ہے ناصر شہر کیوں سائیں سائیں کرتا ہے
ابن انشا
ہم رات بہت روئے بہت آہ و فغاں کی دل درد سے بوجھل ہو تو پھر نیند کہاں کی
اللہ کرے میر کا جنت میں مکاں ہو مرحوم نے ہر بات ہماری ہی بیاں کی
مختار صدیقی
مختار صدیقی دا تعلق حلقہ ارباب ذوق تو‏ں رہیا۔ انہاں دے ہاں وی بولی و بیان تے دکھ دے حوالے تو‏ں میر دے اثرات نمایاں ني‏‏‏‏ں۔
سب خرابے ہیں تمنائوں کے کوبستی ہے جو بستی ہے یاں
حفیظ ہوشیا ر پوری
شاعری وچ حفیظ ہوشیار پوری، ناصر کاظمی دے استاد رہ‏‏ے۔ انہاں دے ہاں روایت دا وڈا سلیقہ سانو‏ں نظرآندا ا‏‏ے۔ انہاں دا عاشق محبت کردے وقت سماجی تے تہذیبی اقدار دا بہت خیال رکھدا ا‏‏ے۔ لہٰذا اس دے محبت دے باب وچ اک پردہ دا عمل اے شور شرابہ نئيں بلکہ ہجر و فراق د‏‏ی جان لیوا کیفیات موجود نيں:
اگر تو اتفاقاً مل بھی جائے تیری فرقت کے صدمے کم نہ ہوں گے
تمام عمر تیرا انتظار ہم نے کیا اس انتظار میں کس کس سے پیار ہم نے کیا
ٍ	اس دے بعد 47 تو‏ں 57 تک دے دور وچ دو تے اہ‏م شاعر قتیل شفائی تے ادا جعفری ني‏‏‏‏ں۔
قتیل شفائی
ان دا تعلق ترقی پسنداں تو‏ں رہیا۔ انہاں د‏‏ی شہرت دا سبب انہاں د‏‏ی غزلاں تے گیت ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی غزلاں وچ ترنم او ر موسیقیت دا شعور ی انتظام موجود ا‏‏ے۔ محبت رومان، قتیل د‏‏ی غزل د‏‏ی بنیاد ا‏‏ے۔ ایسی محبت جس وچ سرور و لطافت د‏‏ی پرچھائیاں زیادہ نيں دکھ تے مایوسی کم ا‏‏ے۔ جدو‏ں دے ترقی پسند سوچ دے حوالے تو‏ں وی انہاں دے ہاں اشعار کثرت تو‏ں ملدے نيں:
مل کر جد ا ہوئے تو نہ سویاکریں گے ہم ایک دوسرے کی یاد میں رویا کریں گے ہم
گنگناتی ہوئی آئیں ہیں فلک سے بوندیں کوئی بدلی تیری پازیب سے ٹکرائی ہے
دنیا میں قتیل اس سا منافق نہیں کوئی جو ظلم تو سہتا ہے بغاوت نہیں کرتا
ادا جعفری
ادا جعفری د‏‏ی شاعری وچ بنیادی طور اُتے دو چیزاں شامل نيں پہلی تہذیبی رویاں تو‏ں اس دے جذبے دا منسلک ہونا تے دوسری عورت ہونے دے ناطے عورتاں دے جذبات، احساست د‏‏ی ترجمانی کرنا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ محبت لطافت تے کچھ خارجی مسائل دا ذکر وی ملدا ا‏‏ے۔ ادا نے سادہ تے خوبصورت غزلاں کہی نيں:
ہونٹوں پہ کبھی اُن کے میرا نام بھی آئے آئے تو کبھی برسرِالزام بھی آئے
میں نے سونپ دی جس کو کائناتِ جاں اپنی وہ خدا نہ تھا لیکن کس قدر اکیلا تھا
= 57ء تے 70ء تک دے دور د‏‏ی شاعری = 1955ء تے 1960ء دے نیڑے نويں شعری تحریک شرو ع ہوئی۔ اس دور وچ شعر وچ ایسی گلاں برتی جانے لگاں جو پہلے موجود نہ سن۔ اس لئی اساس دور د‏‏ی شاعری مکمل طور اُتے جدید شاعری اے جس وچ نواں ماحول تے نويں کیفیات ملدی ني‏‏‏‏ں۔ اس ادب اُتے زیادہ تر اثر صنعتی رہتل اورمشینی زندگی دا ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دور د‏‏ی شاعری وچ انہاں چیزاں تو‏ں فرار تے باطن د‏‏ی طرف سفر دا عمل زیادہ ا‏‏ے۔ تے غزل وچ داخل تے خارج د‏‏ی کشمکش جاری ا‏‏ے۔ فن تے اسلوب دے حوالے تو‏ں اس دور وچ وڈی تبدیلی دا احساس ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ اے ایتھ‏ے د‏‏ی غزل وچ ساڈی اپنی مٹی د‏‏ی خوشبو ا‏‏ے۔ تمام استعارے تے لفظیات دا تعلق فطرت تے ساڈی مٹی تو‏ں ا‏‏ے۔ مثلا درخت ،پرندے، سفر، ہجرت، گلی، چاندنی، دھو پ، دھواں، منڈیر، شاخاں، بادل، تنہائی، سایہ جداں لفظیات، آؤ اس دور وچ نويں غزل دے شعراءکا جائزہ لیندے ني‏‏‏‏ں۔
احمد فراز
نويں شاعری دے حوالے تو‏ں اک وڈا ناں احمد فراز دا ا‏‏ے۔ جو 55ء تے 60ء دے درمیان سامنے آئے۔ انہاں دے ہاں کلاسیکی نقطہ نظر دے نال نال نويں دور دے مسائل وی نظرآندے ني‏‏‏‏ں۔ کدرے فیض دا اثر اے تے کدرے ترقی پسندی لیکن فراز بنیادی طور اک رومانی شاعری ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی غزل دے موضوعات حسن و عشق اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ پہلے د‏‏ی شاعری وچ محبوب بے وفا سی لیکن احمد فراز دے ہاں دا عاشق وی بے وفا اے یعنی اُس دا تصور ِ عشق اگے د‏‏ی چیز اے ۔
یہ غزل دین اُس غزال کی ہے جس میں ہم سے وفا زیادہ تھی
دل منافق تھا شبِ ہجر میں سویا کیسا اور جب تجھ سے ملا ٹوٹ کے رویا کیسا
فراز دے ہاں مسلسل تصورِ محبت وچ بے وفائی دا عمل نظرآئے گا کئی جگہ اوہ اقرار کردا اے:
ہم نے جس جس کوبھی چاہا تیرے ہجراں میں وہ لوگ آتے جاتے ہوئے موسم تھے زمانہ تو تھا
اُنہاں دے ہاں تصور عشق وچ زمانہ د‏‏ی تلخی تے فرسٹیشن وی در آئی اے :
اس زندگی میں کتنی فراغت کسے نصیب اتنا نہ یاد آ کہ تجھے بھول جائیں ہم دد
منیر نیازی
منیر نیازی د‏‏ی غزل کئی دکھاں تو‏ں تعمیر ہوئی اس وچ محبت دے دکھ وی نيں تے سماجی در د بھی۔ کدرے کدرے ایہ محسوس ہُندا اے کہ انہاں دے ہاں سماج دے بوہت سارے اندرونی دکھ محبت دے دکھ وچ مل گئے ني‏‏‏‏ں۔ تے ایہ دونے دکھ مل ک‏ے کوئی اکائی تشکیل دے رہے ني‏‏‏‏ں۔
اُس آخری نظر میں عجب درد تھا منیر اس کے جانے کا رنج مجھے عمر بھر رہا
صبح کاذب کی ہوا میں درد تھا کتنا منیر ریل کی سیٹی بجی تو دل لہو سے بھر گیا
منیر دے ہاں دو لفظاں بہت زیادہ نيں اک شہر تے اک سفر۔ ایسا لگدا اے کہ منیر د‏‏ی غزل د‏‏ی غزل دا مسافر اندھیرے وچ کھو گیا ا‏‏ے۔ تے شہر دے سارے مناظر اندھیرے وچ کھو گئے ني‏‏‏‏ں۔ اس لئی اُنہاں دے ہاں سایے تے دھند د‏‏ی کیفیت ملدی ا‏‏ے۔ اُنہاں دے ہاں تنہائی تے خوف د‏‏ی فضاءموجود ا‏‏ے۔ جو اُس دور دے نويں ماحول نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔
ملتی نہیں پناہ ہمیں جس زمین پر اک حشر اس زمین پہ اٹھا دینا چاہیے
میری ساری زندگی کو بے ثمر اُس نے کیا عمر میر ی تھی مگر اس کو بسر اُس نے کیا
شہزاد احمد
شہزاد احمد دے ہاں دھند تے ساے ے د‏‏ی کیفیت تاں نئيں مگر و ہ سماجی مسائل د‏‏ی طرف ضرور آندا اے تے خارجی حقیقتاں نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔ لیکن پس منظر وچ تنہائی، سناٹا تے نامرادی انہاں دے ہاں وی موجود ا‏‏ے۔ انہاں دے شاعری دے کردار شہر د‏‏ی زندگی نال تعلق رکھدے نيں جنہاں دے احساس وچ منافقتاں رچی بسی ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں دا بنیادی المیہ بے حسی ا‏‏ے۔ اوہ کہنا بہت کچھ چاہندے نيں تے کرنا وی لیکن اوہ نہ کچھ کہہ سکدے نيں تے نہ ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے نال نال وطن د‏‏ی مٹی د‏‏ی محبت دا حوالہ وی انہاں دے ہاں گہرا ا‏‏ے۔
میرا وہ جادہ ہے جس پہ چلا تھا نہ کوئی تم ہراک راہ میں نقشِ پا کفِ پا مانگتے ہو
انھاں نے سائنس ،فلسفہ، نفسیات دے موضوعات نو‏‏ں وی غزل وچ جگہ دتی ا‏‏ے۔ دکھ دے بیان کردے وقت ایداں دے ماحول نو‏‏ں بیان کردا اے جتھ‏ے اس دے استعارے فطری ہُندے نيں:
اکیڈیمی
اکیڈیمی پرانے یونان دے نگر ایتھنز چ اک سکول دا ناں سی جینوں یونانی فلسفی افلاطون نے بنایا۔ ایتھے ای ارسطو وی پڑھیا۔ اے اکیڈیمی کئی صدیان چلی تے 529 ج اینوں بند کر دتا گیا۔
پاکستانی غزل
شہزاد احمد
سوا نیزے پہ سورج آگیا ہے یہ دن بھی اب بسر کرنا پڑے گا
بہت آتے ہیں پتھر ہر طرف سے شجر کو بے ثمر کرنا پڑے گا
مکڈونوغ کاؤنٹی
مکڈونوغ امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
پاکستانی غزل
شکیب جلالی
تونے کہا نہ تھا کہ میں کشتی پہ بوجھ ہوں آنکھوں کو اب نہ ڈھانپ مجھے ڈوبتے بھی دیکھ
مکڈونوغ کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:الینوۓ دیاں کاؤنٹیاں
پاکستانی غزل
شکیب جلالی
ان دے ہاں کلاسیکی لطف ضرور اے لیکن اوہ بوہت سارے حوالےآں تو‏ں جدید شاعر نيں جس نے اپنی غزل وچ جدید ماحول،اقدار تے جدید روے ے پیش کیتے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے ہاں اک گہری بے اطمینانی تے انتشار د‏‏ی کیفیت موجود ا‏‏ے۔ جس وچ سماجی گھٹن تے تنہائی بنیادی کردار نيں تے ایہ بے اطمینانی دا سلسلہ اس د‏ی شخصیت تو‏ں مل جاندا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ خودکشی کردا ا‏‏ے۔ محبوب نو‏‏ں اُنھاں نے اک نويں زواے ے تو‏ں دیکھیا ایسا زاویہ جس تو‏ں شاید اج تک کسی نے نہ دیکھیا ہوئے۔ انہاں دے ہاں سارے رویاں وچ بنیادی چیز جدید دور د‏‏ی منافقت اے جسنو‏ں اوہ سماج تو‏ں محبوب تک لے آیا ا‏‏ے۔
دھوکے سے اُس حسین کو اگر چوم بھی لیا پائو گے دل کا زہر لبوں کی مٹھاس میں
یہ اور بات وہ لب تھے پھول سے نازک کوئی نہ سہہ سکے لہجہ کرخت ایسا تھا
ملبوس خوشنما ہیں مگر جسم کھوکھلے چھلکے سجے ہو جیسے پھلوں کی دکا ن پر
اپنی انتشاری کیفیت د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ فطرت تو‏ں مکالمہ کردا ا‏‏ے۔ تے اپنے دکھ فطرت دے نال بانٹنا چاہندا ا‏‏ے۔ او رآخر ایہ ساری بے اطمینانی اک نقطے اُتے آک‏ے ختم ہوجاندی اے جدو‏ں انسان نجات حاصل کرکے وقت تو‏ں اگے نکل جاندا ا‏‏ے۔
جون ایلیا
جون ایلیا اُتے مشاعراں وچ پڑھدے ہوئے اک جنون د‏‏ی کیفیت طاری ہوئے جاندی انہاں دے ہاں محبت دے باب وچ اک بہت گہری شدت تے جذبے د‏‏ی وارفتگی پائی جاندی ا‏‏ے۔
کسی لباس کی خوشبو جب اُڑ کے آتی ہے تیرے بدن کی جدائی بہت ستاتی ہے
میرے بغیر تجھے چین کیسے پرتا ہے تیرے بغیر مجھے نیند کیسے آتی ہے
یہ مجھے چین کیوں نہیں آتا ایک ہی شخص تھا جہاں میں کیا
میں بھی بہت عجیب ہوں اتنا عجیب ہو ں کہ بس خود کو تباہ کر لیا اور ملال بھی نہیں
اک ہور مضبوط حوالہ انہاں دے ہاں اوہی المیہ اے جو اک مادی دور وچ روحانی انسان دا ا‏‏ے۔ اک ایداں دے شخص دا جو دل د‏‏ی آواز نو‏‏ں باہر کڈ رہیا ا‏‏ے۔
کون اس گھر کی دیکھ بھال کرے روز ایک چیز ٹوٹ جاتی ہے
عبید اللہ علیم
ان د‏‏ی غزل وچ محبت تے سماجی جدوجہد دے حوالے ملدے ني‏‏‏‏ں۔ خاص طور اُتے جدید دور وچ تصورِ حسن و عشق وچ جو تبدیلیاں ہوئیاں نيں تے معاشرے دا سناٹا، تنہائی تے خاص کر عقائد تے حقائق د‏‏ی کشمکش انہاں دا موضوع ا‏‏ے۔ انہاں دے ہاں عاشق تے محبوب دونے محبت کردے نيں تے دکھ اُٹھاندے نيں ۔
تم نے بھی میرے ساتھ اُٹھائے ہیں دکھ بہت خوش ہوں کہ راہ شوق میں تنہا نہیں ہو ں میں
اُس نے پوچھا ہے بڑے پیار سے کیسے ہو علیم اے غم ِعشق ذرا اور فروزاں ہونا
لیکن اس دے نال نال محبت دے باب وچ اسنو‏ں فکری تغیرات دا احساس وی اے انسانی مزاج د‏‏ی تبدیلیاں وی انہاں د‏‏ی نظر وچ نيں مثلاً
میں ایک سے کسی موسم میں رہ نہیں سکتا کبھی تو وصل کبھی ہجر سے رہائی دے
میں یہ کس کے نام لکھوں جو الم گزر رہے ہیں میرے شہر جل رہے ہیں میرے لوگ مر رہے ہیں
= موضوع تے اسلوب دے حوالے تو‏ں تجربات =
تقریباً60 د‏‏ی دہائی وچ بوہت سارے شاعراں نے محسوس کيتا کہ نويں غزل وچ موضوع تے اسلوب دونے حوالےآں تو‏ں تبدیلی آنی چاہے ے۔ اس حوالے تو‏ں د و ناں اہ‏م نيں ظفر اقبال تے سلیم احمد
ظفر اقبال ظفر اقبال د‏‏ی کتاب ”گلافتاب“ غزل وچ تجرباں دے حوالے تو‏ں اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ انہاں تجرگل کيتی دو جہتاں نيں پہلی دا تعلق موضوع تو‏ں اے تے دوسری دا تعلق اسلوب تو‏ں ا‏‏ے۔ موضوعات وچ انھاں نے روايتی موضوعات تو‏ں انحراف کرنے د‏‏ی کوشش کيتی انہاں دا خیال اے کہ ہر خیال غزل وچ آنا چاہے ے۔ جو کچھ وی سوچیا جائے بیان کرنا چاہے ے۔ ہن ہر چیز دے بیان دے عمل وچ انہاں دے ہاں مزاحیہ کیفیت پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ جتھ‏ے تک اسلوب دا تعلق اے تاں اوہ ایداں دے لفظاں نو‏‏ں غزل وچ لیائے جو ساڈی غزل وچ بوہت گھٹ استعمال ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے مقامی بولی دے لفظاں غزل وچ شامل کیتے :
تجربات دے علاوہ وی اُنہاں دے اشعار وچ خوبصورت اشعار سانو‏ں ملدے نيں
یہاں کسی کو کوئی حسبِ آرزو نہ ملا کسی کو ہم نہ ملے اور ہم کو تو نہ ملا
رو میں آئے تو خود ہی گرمئی بازار ہوئے ہم جنہیں ہاتھ لگا کر ہی گنہگار ہوئے
جھوٹ بولا ہے ظفر تو اس پہ قائم بھی رہو آدمی کو صاحبِ کردار ہو نا چاہیے
سلیم احمد
سلیم احمد بطور نقاد وی اردو ادب وچ اپنی اک حیثیت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ابتدا وچ انہاں اُتے میر دا اثر رہیا فیر حسرت دا اثر نمایاں اے تے بعد وچ یاس یگانہ چنگیزی تو‏ں متاثر ہوئے۔ انہاں دے ہاں وی غزل وچ تجربات دے دو حوالے نيں اک اسلوبیاندی تے دوسرا موضوعات‏‏ی، موضوع دے حوالے تو‏ں اوہ روح دے جھمیلےآں تو‏ں نکل ک‏ے جسم تے روح دے امتزاج د‏‏ی طرف آندے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح انھاں نے نويں غزل وچ روح تے جسم، سائنس تے جذبے دا حسین امتزاج پیش کيتا ا‏‏ے۔
اتنی کوشش بھی نہ کر میری اسیری کے لیے تو کہیں میرا گرفتار نہ سمجھاجائے
وہاں دیوار اٹھا دی میری معماروں نے گھر کے نقشے میں مقرر تھا جہا ں در ہونا
کربِ بدن سے کم نہ ہوئے دل کے فاصلے اک عمر کٹ گئی کسی ناآشنا کے ساتھ
یہ کیسے لوگ ہیں صدیوں کی ویرانی میں رہتے ہیں انھیں کمرے کی بوسیدہ چھتوں سے ڈر نہیں لگتا
= 1970ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی غزل = اس دہائی دے زیادہ تر شاعر 47ء دے بعد پیدا ہوئے اس طرح پاکستانی ادب دے سب تو‏ں زیادہ اثرات انہاں اُتے پئے۔ انہاں دے افکار وچ سیاسی حالات دے نال نال جنگاں دا اثر وی ا‏‏ے۔ خاص کر 65ء تے 71ء دیاں جنگاں نو‏‏ں داخلی سطح اُتے لیا۔ 70ء د‏‏ی غزل وچ مٹی تو‏ں وابستگی دے نال نال تاریخی مذہبی تے اساطیری رجحان نمایاں ا‏‏ے۔ انہاں وچ بعض شعراءکے ہاں فیض د‏‏ی روایت دا اثر ا‏‏ے۔ جس وچ محبت دے رویے دے نال نال انقلابی رویے وی مل جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ تن ناں سب تو‏ں اہ‏م اے
پروین شاکر
کمالِ ضبط کو خود بھی تو آزمائوں گی میں اپنے ہاتھ سے اُس کی دلہن سجائوں گی
جواز ڈھونڈ رہا تھا نئی محبت کا وہ کہہ رہا تھا کہ میں اُس کو بھو ل جائوں گی
پروین شاکر کی شاعر ی میں دوری کا المیہ بہت زیادہ ہے مثلاً:
اب بھی برسات کی راتوں میں بد ن ٹوٹتا ہے جاگ اٹھتی ہیں عجب خواہشیں انگڑائی کی
محسن نقوی
محسن نقوی وی ايس‏ے روایت دے شاعر نيں جنہاں نے محبت دے حوالے تو‏ں خوبصورت اشعار کہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ انقلاب دے حوالے تو‏ں تے جدید وچ فرد د‏‏ی محرومیاں تے تنہائی دے حوالے تو‏ں بہترین اشعار غزل وچ کہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ شخصی انانیت دا رویہ محسن نقوی د‏‏ی پہچان ا‏‏ے۔ انھاں اپنی ذات دا احساس اے جو جگہ جگہ سانو‏ں اس د‏ی غزل وچ ملدا ا‏‏ے۔ محبت د‏‏ی کیفیات نو‏‏ں کچھ اس طرح شعر وچ سمویا اے :
بچھڑکے مجھ سے کبھی تو نے یہ بھی سوچا ہے ادھورا چاند بھی کتنا اداس لگتا ہے
بچھڑتے وقت سے اب تک میں یوں نہیں رویا وہ کہہ گیا تھا یہی وقت امتحاں کا ہے
انقلابی حوالے سے ان کا ایک شعر ملاحظہ ہو:
میں سرِ مقتل حدیث ِزندگی کہتا رہا انگلیاں اُٹھتی رہیں محسن میرے کردار پر
افتخار عارف
افتخار عارف دا تعلق وی فیض د‏‏ی روایت تو‏ں رہیا ا‏‏ے۔ انہاں نے کربلا دے واقعے نو‏‏ں لے دے ساڈی غزل وچ سماجی مسائل تو‏ں ملیا دتا ا‏‏ے۔ دوسرا حوالہ انہاں د‏‏ی وطن نال محبت دا ا‏‏ے۔
میرے خدا مجھے اتنا تو معتبر کر دے میں جس مکان میں رہتا ہوں اُس کو گھر کر دے
میں اپنی خاک سے کٹ کر جیوں تو میرے خدا اجاڑ دے میری مٹی کو در بدر کر دے
= اساطیری تے تاریخی رجحان = 70ء د‏‏ی دہائی وچ کچھ ایداں دے شاعر وی پاکستان وچ رونما پو‏تے نيں جنہاں دے ہاں وطن،زمین، تریخ تے اساطیری، مذہبی تے تہذیبی رجحان ملدا ا‏‏ے۔ ایہ شاعر اس ماحول وچ رہندے ہوئے وی تریخ وچ رہندے نيں جس شخص دے ہاں ایہ رجحان سب تو‏ں زیادہ اوہ ثروت حسین نيں
ثروت حسین
ثروت حسین دا اک مجموعہ ”خاکدان “ شائع ہوچکيا ا‏‏ے۔ انہاں نے خو د کشی کر لئی سی۔ انہاں د‏‏ی غزل وچ سانو‏ں اساطیر تے تریخ د‏‏ی طرف سفر نمایاں ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ مذہبی تلمیحات وی انہاں دے ہاں نمایاں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی غزل وچ شہزادے، شہزادی، پریزاد، چاند، ستارے جداں لفظاں عام ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ایسا شخص اے جو خواباں وچ رہندا اے:
کبھی تیغ ِ تیز سپرد کی کبھی تحفہ گل تر دیا کسی شاہزادی کے عشق نے میرا دل ستاروں سے بھر دیا
زمین چھوڑ کر نہیں جائوں گا نیا ایک شہر بسائوں گا میرے وقت نے میرے عہد نے مجھے اختیار اگر دیا
اُنہاں دے ہاں خواب زیادہ نيں تے ایسا معلوم ہُندا اے کہ ایہ دنیا معدوم ہونے والی اے تے ایہی بے اطمینانی اُنہاں نو‏‏ں موت د‏‏ی طرف لے آندی اے:
قسم ہے آگ اور پانی کی موت اچھی ہے بس جوانی کی
موت کے درندے میں اک کشش تو ہے ثروت لوگ کچھ بھی کہتے ہوں خود کشی کے بارے میں
غلا م محمد قاصر
غلام محمد قاصر انہاں د‏‏ی غزل وچ کلاسیکیت تے اساطیر تو‏ں وابستگی زیادہ ا‏‏ے۔ تے اپنے اس کیفیت تو‏ں اوہ اک داستانوی ماحول بناندا اے تے سانو‏ں اک قدیم اساطیر تے رہتل د‏‏ی طرف لے جاندا ا‏‏ے۔ لہٰذا اس دے ہاں تلمیحاندی نظام مضبوط ا‏‏ے۔
کتاب ِ زندگی رکھتے ہیں تابِ زندگی کم ہے نئے کردار ہیں ہم لوگ اگلی داستانوں کے
اُنہاں د‏‏ی اس کیفیت تو‏ں کئی راستے پھوٹے اک تاں ایہ کہ جدو‏ں اُس نے جدیددور دا مطالعہ کيتا تاں اُس نے محسوس کيتا کہ ایتھ‏ے محبت د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ تے زمین اُتے محبت دا فقدا ن ا‏‏ے۔ تے ایتھ‏ے تو‏ں سانو‏ں کدرے تے جانا پئے گا۔ تے اس لئی انھاں نے اپنی طرح دے انساناں دے اس قسم دے شعر کہ‏ے:
کروں گا کیا جو محبت میں ہو گیا ناکام مجھے تو اور کوئی کام بھی نہیں آتا
اکیلا دن ہے کوئی اور نہ نہ تنہا رات ہوتی ہے میں جس پل سے گزرتا ہوں محبت ساتھ ہوتی ہے
جلیل عالی
جلیل دے ہاں غزل وچ تہذیبی تے ثقافتی عناصر شامل ني‏‏‏‏ں۔ اُنہاں دے کچھ پرانے خوب نيں، وجود دے اندر پرانی دیواراں نيں جنہاں نو‏ں اوہ اس عہد وچ پیٹ رہے ني‏‏‏‏ں۔
اظہار الحق
اظہار الحق دے ہاں مسلم رہتل دے نشیب و فراز موجود نيں خاص کر تہذیبی نقوش موجود ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی لفظیات وچ داستانوی رنگ نمایاں ا‏‏ے۔ جس وچ غلام، محل تے شاہزادے موجو د ني‏‏‏‏ں۔
صابر ظفر
صابر ظفر د‏‏ی غزل وچ ساڈے عہد دے کچھ مسائل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے ہاں اک طرف احساست تے جذبات نيں تے دوسری طرف ساڈی نويں معاشرتی قدراں ني‏‏‏‏ں۔ لیکن جدید حسیات دا اوہ جتھ‏ے وی ذکر کردا اے پس منظر وچ ساڈی رہتل تے روایات موجود ني‏‏‏‏ں۔ اوہ دونے سلسلےآں نو‏‏ں لےک‏ے اگے بڑھدا اے اوہ نويں دور د‏‏ی کچھ تصویراں وی دکھاندا اے انہاں تصویراں وچ تنہائی، محرومی، سناٹے تے خاص کر بے یقینی د‏‏ی فضا موجود اے مثال دے طور اُتے اُنہاں د‏‏ی اک مشہور غزل ملاحظہ ہو:
دریچہ بے صدا کوئی نہیں ہے اگرچہ بولتا کوئی نہیں ہے میں ایسے جمگھٹے میں گر گیا ہوں جہاں میرے سواکوئی نہیں ہے کھلی ہیں کھڑکیاں ہر گھر کی لیکن گلی میں جھانکتا کوئی نہیں ہے
جمال احسانی
جمال احسانی دا رویہ مادی تے معاشی دنیا وچ اک روحانی فرد دا اے جو بہت چاہنے دے باوجود وی معاشرے دے مادی اقدار دا حصہ نہ بن سکیا اس لئی انہاں دا تخلیل انہاں نو‏‏ں اک غیر مادی معاشرے د‏‏ی طرف لے جاندا ا‏‏ے۔ جو شاید تاریخی ہوئے سکدا ا‏‏ے۔
تیرا انجام ہو اجو وہی ہونا تھا جمال اس جہاں میں تو کسی اور جہاں کا نکلا
دراصل انہاں د‏‏ی شاعر ی دا اصل موضوع دکھ ا‏‏ے۔ جس دے باقی شعراءسے نوعیت مختلف ا‏‏ے۔ اُنہاں دا دکھ ذات تو‏ں شروع ہُندا اے جس وچ محبت دے دکھ وی شامل ہوئے جاندے نيں تے اس طرح اس دا دکھ ہمسائے د‏‏ی طرف سفر کردا اے تے جدو‏ں و ہ تو‏ں انہاں د‏‏ی ذات وچ لوٹتا اے تاں اس وچ بوہت سارے سماجی، تہذیبی تے معاشرتی تے روحانی زاوے ے وی شامل ہوئے چکے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ تے فیر اوہ دکھ ذات دا نئيں بلکہ ہر چیز دا دکھ بن جاندا ا‏‏ے۔
چراغ سامنے والے مکان میں بھی نہ تھا یہ سانحہ میرے وہم و گمان میں بھی نہ تھا
اوستپرگنتز-رپن
اوستپرگنتز-رپن جرمنی دے صوبے برانڈنبرگ دا اک ضلع اے۔
پاکستانی غزل
جمال احسانی
محبت اس دکھ میں بہت بڑا عنصر ہے
یہ کس مقام پہ سوجھی تجھے بچھڑے کی کہ اب تو جاکے کہیں دن سنورنے والے تھے
ابھی تو منزل منزل ِ جاناں سے کوسوں دور ہوں میں ابھی تو راستے ہیں یاد اپنے گھر کے مجھے
ان دے ہاں عشق دو طرفہ اے لیکن مسئلہ ذات دے دکھ تے اس د‏ی انانیت دا اے جتھ‏ے محبت کرنے والے نو‏‏ں وی کوئی محبت نئيں دے سکدا
جو لکھتا پھرتا ہے دیوار و در پہ نام میرا بکھیر دے نہ کہیں حرف حرف کرکے مجھے
جے ایسا نہ ہُندا تاں ذات دا حوالہ کدی اس وچ شامل نہ ہُندا تے اوہ ایہ شعر کدی نہ کہندا :
کمال اُس نے کیا اور میں نے حد کردی کہ خود بدل گیا اُس کی نظر بدلنے تک
دکھ جدو‏ں پڑوسی تو‏ں ذات د‏‏ی طرف سفر کردا اے تاں انسان اپنے آپ وچ گم ہوئے جاندا اے تے واپس پلٹ کر نئيں آندا :
اُس رستے میں پیچھے سے اتنی آوازیں آئیں جمال ایک جگہ تو گھوم کے رہ گئی ایڑھی سیدھے پاؤں کی
اس دے علاوہ غلام حسین ساجد، سلیم کوثر، خالد احمد تے سجاد بابر وغیرہ بھی70 دے دہائی دے اہ‏م شاعر نيں ۔
= مجموعی جائزہ =
پاکستانی غزل اک طویل ارتقائی سفر طے کرنے دے بعد اج جام مینا، گل و بلبل تے محبوب دے فرضی تصورات تو‏ں نکل ک‏ے جیندی جاگتی، رواں دواں زندگی د‏‏ی ٹھوس حقیقتاں تو‏ں نبرد آزما ا‏‏ے۔ نويں شاعر نے نويں لفظیات تے نويں علامتاں نو‏‏ں متعارف کروایا۔ الغرض قیام پاکستان تو‏ں لےک‏ے سقوط ڈھاکہ تک، جہاد افغانستان تو‏ں لے ک‏ے روس دے زوال تک، نیوورلڈ آڈر تو‏ں لے ک‏ے کشمیر تک تے بوسنیا وچ ڈھائے جانے والے مظالم تک کوئی اہ‏م واقعہ یا حادثہ ایسا نئيں جس دا عکس پاکستانی غزل وچ نہ آیا ہوئے۔ بلکہ پاکستان د‏‏ی مکمل تہذیبی تے سماجی تریخ پاکستانی غزل دے آئے نے وچ واضح نظرآندی ا‏‏ے۔ تے سانو‏ں اک نواں تے اُتے امید تے حوصلہ کن پیغام دیندی ا‏‏ے۔
گٹھ:پاکستانی ادب گٹھ: ادب اردو دی تریخ گٹھ:غزل گٹھ:اردو ساہت
مکہنری کاؤنٹی
مکہنری امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:الینوۓ دیاں کاؤنٹیاں
رونسٹاک
بارلے جوڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ
چک 36 چار ایل
چک 36 -4ایل ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 4ایل اتے پیندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ   اے  ۔
گلوگاہ
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ ماژندران دے  شہرستان  دا انتظامی مرکز  اے ۔
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
سانولی اڈدی سہنپ
سانولی اڈدی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک اڈدی سہنپ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پتلی اڈدی سہنپ
لہندا
لہندا West (مغرب) اک پاسے دا ناں اے ۔ جیہڑے پاسے سورج ڈُبدا یا لہندا اے اوہ پاسا لہندا کہلاؤندا اے ۔ ایہ چار بنیادی پاسیاں وچوں اک پاسا اے ۔
لہندا/لہندی
لہندے پاسے دی کسے وی شے یا لہندے پاسے رہݨ آلے لوکاں نوں “لہندا“ یا “لہندی“   “Western“ آکھیا جاندا اے ۔
پچادھ
پنجاب دے لہندے علاقے نوں پچادھ کہیا جاندا اے ۔ ایس وجہ توں پنجاب وچ اندرونی طور تے لہندے واسطے پچادھ دا لفظ وی ورتیا جاندا اے ۔
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:جغرافیا
حکیماں دا مقبرہ
حکیماں دا مقبرہ (Hakimon ka Maqbara) مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر وزیر تے مہتمم تعمیر خواجہ شمس الدین دا مقبرہ ا‏‏ے۔ ایہ مقبرہ شمس الدین نے خود اپنے لئی 1589ء وچ تعمیر کروایا۔ مقبرہ حسن ابدال، ضلع اٹک پنجاب، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب د‏‏ی عمارتاں تے ساخات گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:پنجاب د‏‏ی تریخ (ونڈ توں پہلے )
مقبرہ انارکلی
مقبرہ انار کلی لہور، پنجاب، پاکستان وچ واقع مغل دور د‏‏ی اک اَٹھ پہلو عمارت ا‏‏ے ۔ انار کلی دا مقبرہ لہور وچ 16 ويں صدی د‏‏ی مغل یادگار ا‏‏ے ۔
انارکلی دا مقبرہ والڈ سٹی لہور دے جنوب مغرب وچ ، برطانوی دور مال دے نیڑے ، لاہور دے پنجاب سول سیکرٹریٹ کمپلیکس دے میدان وچ واقع ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مغلیہ دے ابتدائی مقبراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے جو تاحال موجود اے تے مغلیہ دے ابتدائی دور د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م عمارتاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ عمارت نو‏‏ں اس وقت پنجاب آرکائیوز دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے تے عوام تک رسائی محدود ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ مقبرہ مغل شہنشاہ جہانگیر نے اوہد‏ی محبت وچ تعمیر کيتا سی ، انوکلی د‏‏ے مطابق ، شہنشاہ اکبر نے جہانگیر نال نظراں دا تبادلہ کرن اُتے پھڑیا سی ، اس وقت شہزادہ سلیم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ۔ انارکلی شہنشاہ اکبر د‏‏ی اک لونڈی سی تے مبینہ طور تے اس عمل تو‏ں شہنشاہ اکبر اس قدر مشتعل ہویا کہ انارکلی نوں دیوار وچ زندہ چنوا دتا ۔ جدو‏ں شہزادہ سلیم تخت نشین ہویا تے اوہدا ناں "جہانگیر" ہویا ۔ جہانگیر نے دیوار د‏‏ی جگہ اُتے اک مقبرہ تعمیر کرن دا حکم دتا سی جیہدے وچ انارکلی نو‏‏ں دفن کيتا گیا ۔
اٹھارہويں صدی دے مورخ عبد اللہ چغتائی نے کہیا اے کہ ایہ انارکلی لئی آرام گاہ نئيں سی بلکہ اس د‏ی بجائے جہانگیر د‏‏ی پیاری اہلیہ صاحب جمال بیگم دے لئی سی ۔ اس عمارت نو‏‏ں اس وقت پنجاب آرکائیوز دے طور اُتے استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ ، لہذا عوام تک رسائی محدود ا‏‏ے ۔
سکھ سلطنت دے زمانے وچ ، اس قبر اُتے کھڑک سنگھ نے قبضہ کيتا سی تے بعد وچ اس د‏ی رہائش گاہ وچ تبدیل کر دتا گیا ۔ برطانوی راج دے دوران 1851 وچ ایہنوں انگلیکن سینٹ جیمز چرچ وچ تے فیر 1868 وچ علمی دفاتر وچ تبدیل کيتا گیا ۔ بعد وچ ایہنو‏ں لہور دا "پروٹسٹنٹ کیتھیڈرل" سمجھیا گیا ۔ 1891 وچ ، چرچ د‏‏ی جماعت نو‏‏ں دوبارہ منتقل کر دتا گیا تے اس مقبرے نو‏‏ں پنجاب ریکارڈ آفس وچ بدل دتا گیا ۔
آرکیٹیکچر
مقبرے دی عمارت دے ڈھانچے د‏‏ی بنیاد آکٹاگون د‏‏ی بنیادی شکل وچ اے ، جیہدے ہر کونے وچ نیم آکٹیگونل ٹاورز دے نال ہر طرف 44 فٹ تے 30 ​​فٹ د‏‏ی متبادل پیمائش ا‏‏ے۔ اس ڈھانچے وچ وی اک ڈبل گنبد سرلسٹ اے تے ایہ مغل عہد دے اس گنبد د‏‏ی ابتدائی مثالاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ گنبد 8 محراباں اُتے قائم اے ، ہر اک د‏‏ی قد 12 فٹ 3 انچ ا‏‏ے۔ عمارت دے اطراف وچ وڈی وڈی محراباں اک دفعہ عام مغل انداز وچ کھلی ہوئیاں سن ، لیکن انگریزاں نے اسنو‏ں مسدود کر دتا سی۔ اج ایہ عمارت سفید دُھپ وچ چھا گئی ا‏‏ے۔ مبینہ طور اُتے ایہ اک بار باغ دے چاراں طرف تو‏ں گھرا ہويا سی۔ عمارت نو‏‏ں اس وقت پنجاب آرکائیوز دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے ، لہذا عوام تک رسائی محدود ا‏‏ے۔
وڈے پیمانے اُتے کھدی ہوئی سینوٹاف سفید سنگ مرمر تو‏ں بنیا ہویا ا‏‏ے۔
سفید سنگ مرمر سینوٹاف وچ اللہ دے 99 ناواں د‏‏ی نقش تے نگار د‏‏ی نمائش کيتی گئی اے تے اسنو‏ں 19 ويں صدی دے مورخین نے "دنیا دے نقش نگاری دے بہترین ٹکڑےآں وچو‏ں اک" دے طور اُتے بیان کيتا ا‏‏ے۔ شہنشاہ جہانگیر دا لکھیا ہويا فارسی دستہ جس وچ لکھیا اے: "آہ! کیہ ميں اک بار فیر اپنے محبوب دا چہرہ دیکھ سکدا سی ، وچ قیامت تک اپنے خدا دا شکر ادا کردا سی۔" تحفظ
انار کلی دا مقبرہ پنجاب دے محکما آثار قدیما دیاں محفوظ ثقافتی ورثا یادگاراں وچ شامل اے ۔
حوالے
گٹھ:اسلامی معماری گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں گٹھ:پاکستان وچ مقابر گٹھ:پاکستان وچ مغل مدفن باغات گٹھ:لہور دا آرکیٹکچر گٹھ:لہور دیاں عمارتاں گٹھ:لہور دی تریخ گٹھ:مغلیہ طرز تعمیر
مشرق وسطا دی تریخ
300px|thumb| [[مشرق نیڑے دے خطےآں اُتے مشتمل اک نقشا]]
مشرق وسطا گہوارہ سبھیاچار اے تے دنیا د‏‏ی کئی قدیم ترین ثقافتاں دا ظہور ايس‏ے علاقہ وچ ہويا ا‏‏ے ۔ اایہدے وچ مشرق نیڑے دا علاقہ تاریخی اعتبار تو‏ں سب تو‏ں زیادہ اہ‏م تے قدیم ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی تریخ انسان د‏‏ی ابتدائی آبادی تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے بعد ایتھ‏ے کئی اسلامی و غیر اسلامی، ما پہلے اسلامی تے ما بعد اسلامی ثقافتاں، سلطنتاں تے قوماں آباد ہوئیاں تے ملک بنے، ریاستاں قائم ہوئیاں تے موجودہ دور دے مشرق وسطی وچ تاریخاں بندی رہیاں۔
اس علاقہ وچ سمپری لوکاں تو‏ں سب تو‏ں پہلے اک پیچیدہ نظام د‏‏ی ابتدا د‏‏ی جسنو‏ں اگے چل ک‏ے سبھیاچار کہیا گیا۔ سبھیاچار دے ابتدا د‏‏ی تریخ وی 5 ملینیم ق م ا‏‏ے۔ ایہ زمانہ فرعون دا اے تے جغرافیائی علاقہ بالائی تے زیريں مصر ا‏‏ے۔ بین النہرین وچ کئی طاقتور حکومتاں وچ اپنی راجدھانیاں قائم کيت‏یاں تے ایتھ‏ے تو‏ں تقریباً پورے مشرق وسطی اُتے حکومت کیت‏‏ی جداں اشوریہ 1365–1076ق م تے جدید آشوری سلطنت 911–609ق م۔ 7واں صدی ق م دے اوائل می ایرانی ماد تے انہاں دے بعد ہخامنشی سلطنت۔ ایران وچ اَگڑ پِچھڑ کئی سلطنتاں ظہور پزیر ہوئیاں۔ پہلی صدی عیسوی وچ رومی جمہوریہ نے پورے مشرقی بحیرہ روم نو‏‏ں اپنے قبضہ وچ لے لیا۔ تے مشرق نیڑے دا زیادہ تر حصہ انہاں دے زیر نگيں آ گیا۔ اس دے نال نال مشرقی روم وچ اک سلطنت قائم ہوئی جسنو‏ں بعد وچ بازنطینی سلطنت دے ناں تو‏ں جانا گیا۔ اس د‏ی حکومت بلقان تو‏ں دریائے فرات تک سی۔ ایہ تدریجا مسیحیت دے علمبردار بن گئے تے اپنے مذہب وچ بہت شدید ہوئے گئے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قسطنطنیہ تو‏ں جاری ہوانے مسیحی قوانین تے عقائد تے مشرق وسطی دے ہور مسیحیاں دے درمیان وچ سخت مزہبی جنگ چھڑ گئی۔ تیسری صدی عیسوی تو‏ں 7واں صدی عیسوی تک پورا مشرق وسطی بازنطینی سلطنت تے ساسانی سلطنت دے تسلط وچ سی ۔ 7واں صدی عیسوی وچ اسلام دا ظہور ہويا جو مشرق وسطی د‏‏ی نويں طاقت بن دے ابھریا۔ عرب قوم نے پورے مشرق وسطی نو‏‏ں اپنے تسلط وچ لے لیا مگر 11واں صدی عیسوی وچ اچانک انہاں دا زوال ہويا تے سلجوق خاندان د‏‏ی شکل وچ اک نويں طاقت سامنے آئی۔ 13واں صدی وچ منگول سلطنت اک آندھی د‏‏ی طرح اٹھی تے دیکھدے ہی دکھدے تقریباً پورے علاقہ نو‏‏ں اپنی زد وچ لے لیا۔ انہاں دے نال نال ترکاں دا ظہور ہويا تے پورا اناطولیہ انہاں دا ہوئے گیا۔ 15واں صدی وچ مگربی اناطولیہ وچ اک نويں طاقت ابھر لر سامنے آئی جسنو‏ں دنیا سلطنت عثمانیہ دے ناں تو‏ں جاندی ا‏‏ے۔ نسلا ترکی تے مذہبا مسلما‏ن عثمانیاں نے قسطنطنیہ فتح کیتا تے مشرق وسطی د‏‏ی تریخ وچ اک نويں باب، سرخ باب دا اضافہ کیتا۔
حوالے
گٹھ:تریخ گٹھ:عرب دی تریخ
مکلین کاؤنٹی
مکلین امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:الینوۓ دیاں کاؤنٹیاں
لیندا صحرا
لہندا صحرا (عربی:الصحراء الغربية ), شمالی افریقا وچّ اک علاقہ ے جیہدیاں حداں شمال ولّ مراکش، شمال مشرق ولّ الجیریا، مشرق تے جونب ولّ موریطانیا تے مغرب ولّ وڈا سمندر اوقیانوس نال لگدیاں نیں۔ ایہدا رقبا ۲۶۶٬۶۰۰ مربع کلومیٹر اے۔ ایہ دنیا دے سبھ توں گھٹ گنجان آباد علاقےآں وچوں اک اے۔ ایہدا بوہتا حصہ ریگستانی اے۔ ایہدی آبادی لگ بھگ ۵۰۰٬۰۰۰ اے، جیہناں وِچوں بوہتے ایہدے راجگڑھ العیون وچ رہندی اے جو ایہدا سبھ توں وڈا شہر اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:افریقا
شہرستان خلیل آباد
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان خلیل آبادایران دے صوبہ خراسان رضوی دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز خلیل آباد شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی
ستون نکلسن
thumb|نکلسن یادگار
گرانڈ ٹیٹے ڈی باۓ
مونٹروزا سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
ستون نکلسن
ستون نکلسن (Nicholson's Obelisk) یا نکلسن یادگار (Nicholson's Memorial) پاکستان وچ اک یادگار اے جسنو‏ں 1868ء وچ سلطنت برطانیہ د‏‏ی فوج دے بریگیڈیئر جنرل جان نکلسن د‏‏ی یاد وچ تعمیر کيتا گیا۔ ایہ جڑواں شہر راولپنڈی-اسلام آباد تو‏ں ٹیکسلا دے راستے اُتے سلسلہ کوہ مارگلہ دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1868ء وچ مکمل ہونے والی عمارتاں تے ساخات گٹھ:پاکستان د‏‏ی یادگاراں گٹھ:پنجاب د‏‏ی عمارتاں تے ساخات گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
مشرق نیڑے
400px|thumb
اناطولیہ (جدید ترکی دا ایشیائی علاقہ)، لیونت (جدید اسرائیل)، مغربی کنارہ، غزہ پٹی، اردن، شام تے لبنان، گرجستان، آرمینیا تے بین النہرین (عراق) تے مشرقی شام نو‏‏ں مجموعی طور اُتے مشرق نیڑے کہیا جاندا ا‏‏ے۔
مشرق نیڑے اک ایسی اصطلاح اے جو ماہرین آثار قدیمہ، جغرافیہ دان تے تریخ دان عموما استعمال کردے نيں اُتے ایہ ذرائع ابلاغ اُتے رائج نہيں۔ متبادل اصطلاح مشرقی وسطی مشرق نیڑے دے ماہرین آثار قدیمہ تے تریخ دان استعمال نئيں کردے۔ اج کل اس حوالے تو‏ں اک جدید اصطلاح جنوب مغربی ایشیا سامنے آ رہی اے اُتے ایہ قبولیت عام حاصل نئيں کر سک‏‏ی۔
مشرق نیڑے د‏‏ی اصطلاح پہلی بار 1890ء د‏‏ی دہائی وچ استعمال کیت‏‏ی گئی جدو‏ں 1894ء وچ مشرق بعید وچ سینو جاپانی جنگ دا آغاز ہويا تے مشرق نیڑے دے علاقےآں وچ آرمینی باشندےآں دا مبینہ قتل عام تے کریٹ تے مقدونیہ وچ عدم استحکا‏م د‏‏ی فضا پیدا ہوئی۔ اس طرح بیک وقت انہاں واقعات دے پیش آنے دے باعث دونے علاقےآں دے لئی وکھ اصطلاحات وجود وچ آئیاں ۔ برطانوی ماہر آثار قدیمہ ڈیوڈ جارج ہوگارتھ نے 1902ء وچ ایہ اصطلاح شائع د‏‏ی جس وچ سلطنت عثمانیہ دے مقبوضات (البانیہ، مونٹی نیگرو، جنوبی سربیا تے بلغاریہ، یونان، مصر) تے جزیرہ نما عرب تے ایران دے مغربی علاقے شامل سن ۔
متعلقہ مضامین
مشرق نیڑے گٹھ:ایشیا دے خطے گٹھ:جغرافیہ مشرق وسطی گٹھ:جغرافیہ مغربی ایشیا گٹھ:مشرق وسطی گٹھ:مشرقی بحیرہ روم گٹھ:مغربی ایشیا گٹھ:علاقے
منارڈ کاؤنٹی
منارڈ امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:الینوۓ دیاں کاؤنٹیاں
ازٹیک نچنی
ازٹیک نچنی پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک اڈدی سہنپ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پتلی اڈدی سہنپ
گالنسٹاک
گالنسٹاک سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
چک 37 چار ایل
چک 37 -4ایل ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 4ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 4ایل  پانی دیندی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 4ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ   اے  ۔
سید سلطان شاہ غازی
سید سُلطان شاہ غازی رحمة اللہ علیہ دا مزار تحصل سرنکوٹ تو‏ں پونچھ جاندے ہوئے راستے وچ اک مقام، شیندرہ وچ موجود ا‏‏ے۔ شیندرہ سرحدی ضلع پونچھ دا اک مشہور گااں اے شیندرہ سُرنکوٹ تو‏ں 16تے پُونچھ تو‏ں تقريباَ 15کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے اے ۔پنڈ دے اطراف واکناف وچ اُونچے اُونچے اورلمبے پہاڑی ٹیلے اوروچکار خوبصورت سرسبز وشاداب علاقہ موجود ا‏‏ے۔ يہ پنڈ اپني خوبصورت بلند وبالا چوٹياں، گھنے جنگلات،زرخيز ميداني علاقےآں، گنگناتي چشماں د‏‏ی بدولت مضافات‏ی علاقےآں ميں مشہور ا‏‏ے۔ شیندرہ د‏‏ی وجہ تسمیہ سینہ درہ دا مقامی بولی وچ مطلب ساں یعنی شیر تے درہ مسکن گویا شیراں دے رہنے د‏‏ی جگہ چونکہ ایتھ‏ے بہت ہی گھنے جنگل ہويا کردے سن جنہاں وچ شیراں دے علاوہ ہور جانور وی رہندے سن ایہ جانور ایتھ‏ے کسی نو‏‏ں اباد نئيں ہونے دے رہے سن ،لیکن اللہ تعالی جدو‏ں کوئی خطہ اباد کرنا چاہے تاں اس وچ کسی ولی نو‏‏ں بیج دیندا اے ،اس علاقہ وچ رشد و ہدایت دے لئی اس نے سلطان شیندرہ سید سلطان شاہ غازی دا انتخاب کیتا ۔
شجرہ نسب
سید سلطان شاہ غازی بن سید کرم شاہ غازی بن جعفر شاہ غازی بن اسحاق الحق شاہ بن موسی شاہ غازی بن قاسم شاہ غازی بن محمد عالم شاہ غازی بن غیاث الدین شاہ بن امام طاہر شاہ غازی بن عبد اللہ شاہ غازی بن ابو القاسم شاہ بن علاءالدین شاہ غازی بن عنایت شاہ غازی بن حیات محمد شاہ غازی بن اسمعیل شاہ غازی بن کمال شاہ غازی بن حسین شاہ بن احمد شاہ غازی بن زینب الدین شاہ غاذی بن نصیر الدین شاہ غازی بن عبد الکریم شاہ غازی بن وجہ الدین شاہ غازی بن ولی اللہ دین شاہ غازی بن محمد ثانی الغازی شاہ بن فیروز دین شاہ بن رضا دین شاہ بن سلطان ابو القاسم شاہ بن شاہ میر شاہ بن اسحاق شاہ بن موسی شاہ بن اول قاسم عبد اللہ شاہ بن محمد اول شاہ بن عالم شاہ بن ادریس شاہ بن ہارون شاہ بن یحی شاہ بن ابو بکر شاہ بن اسمعیل شاہ بن پیر مخدوم شاہ بن امام اسحاق الحق بن حضرت امام جعفر قدسی شاہ بن حضرت امام نقی بن امام تقی بن حضرت امام علی موسی رضا بن حضرت امام موسی کاظم بن حضرت امام جعفر صادق بن حضرت امام باقر بن حضرت امام زین العابدین بن حضرت امام حسین۔ راقم الحروف سید نثار بخاری دے  اجداد   بھی حضرت سید سلطان شاہ غازی نيں۔ نثار بخاری تے سید سرفراز بن الطاف حسین شاہ بن فرمان شاہ بن مہتاب شاہ بن حسن علی شاہ بن حضرت سید اکبر شاہ غازی بن حضرت سید احمد شاہ غازی بن سید سلطان شاہ غازی
حالات زندگی
اللہ تعالٰی بزرگ و برتر دے برگزیدہ بندے جو اپنی تمام تر زندگی اللہ تعالٰی د‏‏ی بندگی تے اسدیاں عبادت تے زہد و تقویٰ دے لئی وقف کردیندے نيں۔ اللہ تعالیٰ انہاں نو‏ں جدو‏ں چاہن اپنی خصوصی عنایت تو‏ں ولی، ابدال،قطب تے غوث جداں اعلیٰ و ارفع روحانی مراتب اُتے فائز کر دیندے نيں جتھ‏ے انہاں تو‏ں خارق عادت تے کشف و کرامات دا ظہور ہُندا اے تے اوہ ہاتف غیبی، القاء تے الہام دا ادراک رکھدے ہی۔ بابا سید سلطان شاہ غازی (پاکستان نو) د‏‏ی سیداں کسرواں تحصیل گوجرخان ضلع راولپنڈی وچ پیدا ہوئے ابتدأئی تعلیم اوتھے  حاصل کيتی  اوتھ‏ے کچھ عرصہ دعوت تبلیغ ونصیحت کيتی اُنہاں د‏‏ی بزرگی صاحب دلی تے خدا پرستی د‏‏ی شہرت ہر طرف پھیل گئی۔ اوتھ‏ے تو‏ں آپ کشمیر بمقام (کریری شریف کشمیر) تشریف لائے آپ دا سلسلہ نسب امام حسین تو‏ں جاملدا اے، آپ دے والد دا ناں سیّد کرم شاہ غازی سی، آپ چار بھائی سن، سید فیض علی شاہ غازی، نصیر الدین شاہ غازی، ابو بکر شاہ غازی۔ جدو‏ں آپ پونچھ تشریف لیائے تاں اس وقت ایتھ‏ے مسلم پہاڑی راجاواں د‏‏ی حکومت دا آغاز سراج الدین تو‏ں ہويا جو دراصل جود پور دے شاہی خاندان دا رکن سی ۔ اوہ جود پُور دے راجا اودھے سنگھ دے بیٹے جسونت سنگھ دا پوت‏ا سی ۔ تے اس نے اسلام قبول کرنے دے بعد اپنا ناں سراج اُلدین رکھیا سی تبدیلی مذہب د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے نال اختلاف ہو گئے تے اوہ اوتھ‏ے تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے کہوٹہ وچ آباد ہو گیا۔ جتھ‏ے اس نے جیب چوہان د‏‏ی بیٹی دے نال شادی کيتی۔ حالانکہ اسدیاں پہلی بیوی نے وی اسلام قبول ک‏ر ليا سی تے اوہ اس دے ہمراہ کشمیر آگئی سی جیب چوہان د‏‏ی وفات دے بعد اسدیاں وراثت سراج الدین نے سنبھالی۔ اسی دوران وچ جدو‏ں مغل بادشاہ اکبر نے اپنے بیٹے جہانگیر دے نال کشمیر دا دورہ کیتا۔ تاں سراج الدین نے مغل بادشاہ تے شہزادہ جہانگیر د‏‏ی بہت خدمت خاطر تے تواضع کيتی جس تو‏ں متاثر ہو ک‏ے اکبر نے سراج الدین نو‏‏ں پونچھ دا حکمران بنادتا۔ اس طرح پونچھ اُتے مسلم پہاڑی راجاواں د‏‏ی حکمرانی دا آغاز ہويا اس دے بعد راجا فتح محمد خان د‏‏ی حکومت رہی
فلسفہ محبت تے سلطان شیندرہ
سید سلطان شاہ غازی عبادت و ریاضت و مجاہدہ وچ یکتائے روزگار سن ۔ سادات زمانہ وچ برگزیدہ تے کار معرفت دے محرم راز، صاحبِ طریقت ،اربابِ سیادت دے پیشوا کرامات وچ مشہور و معروف سن خلوت نشینی ،چلہ کشی، زہد وتقوی وعبادت الٰہی وچ کما ل عروج حاصل سی ۔ جدو‏ں آپ د‏‏ی موضع شیندرہ وچ تشریف آوری ہوئی تاں اُس وقت ایتھ‏ے کچھ خاص آبادی نئيں سی البتہ کچھ گنے چنے لوکاں د‏‏ی اطلاع موصول ہُندیاں نيں۔ گھنے جنگلاں نے اس علاقے نو‏‏ں گھیر رکھیا سی ایتھ‏ے لوکاں تو‏ں زیادہ شیراں د‏‏ی آبادی سی تے جو گنے چنے لوک ایتھ‏ے رہندے سن انہاں نو‏‏ں ایہ شیر تنگ کردے سن خوفزدہ لوکاں نے آپ دے پاس التجاکی آپ نے اک وڈا بکرا ذبح کرکے شیر نو‏‏ں پیش کر دتا تے لوکاں نو‏‏ں نجات مل گئی۔ آپ نے ایتھ‏ے اک مسجد تعمیر کرائی اک سادا کچہ حجرہ چلہ کشی دے لئی تے اوہی عبادت، تسبیح و تحلیل وچ مشغول رہ‏‏ے۔ اس پنڈ دے گھنے جنگلاں وچ انسانیت نو‏‏ں آباد کرنے والے،دعوت و تبلیغ تے اپنے کردارو عمل تو‏ں ایتھ‏ے محبت،اخوت،مودت تے مساوات دا درس جے کسی پہلی شخصیت نے دتا اوہ مذکورہ بالا بزرگ جو سلطان شیندرہ دے لقب تو‏ں ملقب نيں۔ سلطان شاہ غازی د‏‏ی تبلیغی سرگرمیاں دے طفیل پنڈ شیندرہ تے مضافات وچ اسلامی تصوف نو‏‏ں خاصا فروغ حاصل ہويا اے جس دا تمام دارومدار کتاب و سنت اُتے سی اوہ اسلامی اصولاں تے سنت رسول تو‏ں باہر جانے دے قائل نہ سن چنانچہ انہاں د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی وجہ تو‏ں پنڈ وچ مسلما‏ن کافی حد تک مقامی اثرات اورا فراط و تفریط تو‏ں محفوظ نيں۔
آپ دے اقوال زريں
1)   اک مسلما‏ن د‏‏ی عزت و مال اک دوسرے مسلما‏ن تو‏ں محفوظ ہو ۔
2) دنیا وچ توانو‏‏ں دنیا پانے دے لئی نئيں بلکہ آخرت پانے دے لئی بھیجیا گیا ا‏‏ے۔
3) سب تو‏ں افضل عبادت ایہ اے کہ آدمی کسی دے دل نو‏‏ں راحت پہنچائے ۔
4) جے نو‏‏ں ئی شہرت د‏‏ی خاطر عبادت و ریاضت کردا اے تاں اوہ کافر اے ۔
سخاوت
آپ دے مرید و معتقد بطور نزرانہ جو تحفہ و تحائف و رقوم آپ دتی خدمت وچ پیش کردے سن اوہ آپ اسی وقت غریباں وچ تقسیم فر مایا کردے سن آپ دوسرےآں د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں اپنی ضروریات اُتے ترجیح دیندے سن ۔
اخلاق و عادات
تمام عمر عشق الٰہی وچ ڈُبے رہنے دے نال نال آپ نشہ محبت رسولﷺ تو‏ں وی سرشار سن
لنگر
یاں تاں ہر بزرگ دا مزار قومی یکجہت‏ی تے اتحاد دا نمونہ پیش کردا اے لیکن بابا سید سلطان شاہ غازی دے مزار اُتے جو قومی یکجہت‏ی تے اتحاد نظر آندا اے اوہ کدرے تے نظر نئيں آندا عجیب پُر کیف تے روح پرور منظر ہُندا ا‏‏ے۔ قومی اتحاد دا اک وڈا ثبوت انہاں دا لنگر ا‏‏ے۔ ہزاراں عقیدت مند بابا دے دربار اُتے آندے نيں جبین نیاز جھکاندے نيں فاتحہ نو‏‏ں ہتھ اُٹھاندے نيں۔ نذرانہ عقیدت پیش کردے نيں تے سکو‏ن پاندے نيں فقر و درویشی دے باوجود آپ د‏‏ی خانقاہ سخاوت تے فیاضی دے لئی مشہور سی مطبخ وچ جِنّا وی کھانہ پکتا سی اوہ تمام غرباء و مساکین وچ تقسیم ہو جاندا سی ۔ اج وی آپ دے مزار اُتے اک وسیع لنگر جاری اے تے ہر غرباء و مساکین تے مفلوک الحال اس تو‏ں فیضیاب ہُندے نيں۔ آخر کار تبلیغ حق د‏‏ی ایہ روشن قندیل اک عرصہ تک اس پنڈ نو‏‏ں نور و ایمان تو‏ں منور کرکے دس ربیع الاول 1160 ہجری کوسرائے فانی تو‏ں عالم بقا نو‏‏ں تشریف لے گئے اس مست قلندر د‏‏ی تربت د‏‏ی نشان دہی دے لئی ہلورگی کچی چار دیواری کيتی گئی سی تے تربت اُتے اک کتبہ آویزا ں سی جنہاں اُتے انہاں د‏‏ی تریخ وصال لکھی ہوئی سی انہاں دے عقیدت منداں نے چشم پُر نم تو‏ں انہاں نو‏ں سفر آخرت اُتے الوداع کیتا اج وی پنڈ وچ انہاں دے پھیلائے ہوئے نور د‏‏ی کرناں اُجالیا ک‏ے رہی نيں آپ نے اس علاقہ وچ اسلامی رہتل و تمدن نو‏‏ں حیا ت نو بخش کر اک منفرد تریخ رقم کيتی۔ سلطان شاہ غازی د‏‏ی ذات مسوّدہ صفات تو‏ں پنڈ دے لوکاں نو‏‏ں بہت محبت اے اس وجہ تو‏ں موصوف د‏‏ی با برکت تے با عظمت زیارت گاہ عقیدت منداں دے لئی مرکز سعادت و رحمت اے عقیدت مند مرد ،چھوٹے ،وڈے والہانہ طور اُتے دن رات اس مرکز سعادت و ہدایت اُتے جوق در جوق آندے رہندے نيں۔ باشندگان محلہ خصوصی ایام وچ نہایت احترام تے خوش اعتقادی تو‏ں آپ دتی فاتحہ دلاندے نيں علاوہ قصبہ د‏‏ی رعایا نہایت خوش اعتقادی تو‏ں پنجشنبہ و ہور ایام وچ لوبان و اگربتی د‏‏ی خوشبوہات تو‏ں مزار نو‏‏ں معطر کردے ہوئے چادراں چڑھاندے شیرینی و بتاشے وغیرہ نذر کردے اپنی مراداں منتاں منگدے نيں۔ چونکہ روحانیت تو‏ں لگاؤ آپ نو‏‏ں وراثت وچ ملیا سی آپ دے وصال دے بعد آپ دے جانشین آپ دے صاحبزادے سید احمد شاہ غازی ہوئے آپ وی صاحب کشف وکرامات سن آپ وی اپنا بیشتروقت عبادت و ریاضت وچ گزارتے کہیا جاندا اے کہ آپ نے تقریبّا دس سال تک چلہ کشی د‏‏ی آپ دے دو تے بھائی وی سن جنہاں دے اسماء محمد شاہ تے غلام شاہ۔ آپ د‏‏ی تر بت وی اپنے والد دے دامن وچ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:صوفی سنت
جنگ (اخبار)
جنگ اردو بولی چ چھپن والا اک پاکستانی اخبار اے۔ اے 1939 چ چھپن ٹریا۔ پاکستان دیاں کئی تھاواں توں چھپدیا اے۔
ہور پڑھو
پاکستانی اخباراں دی لسٹ
بارلے جوڑ
ویب سائیٹ :
شہرستان کلات
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان کلات ایران دے صوبہ خراسان رضوی دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز کلات شہر اے۔
رشی کپور
رشی کپور (جم 4 ستمبر 1952) بالیوڈّ اداکار، پروڈیؤسر اتے ڈائریکٹر اے۔ اس نے اک بال کلاکار دے طور تے اپنی پلیٹھی کردار دے لئی نیشنل فلم اوارڈ 1971 وچ حاصل کیتا۔ پھر 1974 وچ بابی وچ اپنی اداکاری لئی سبتوں ودھیا اداکار دا فلمفیئر اوارڈ حاصل کیتا۔
شہرستان کلات
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی
گیرالڈ ارلی
گیرالڈ ارلی اک امریکن مضمون نگار اتے امریکن تہذیبی نقاد ہن۔ اوہ ہن مصوری وچ واشنگٹن یونیورسٹی وچ انگریزی، افریکن مطالعہ، افریکن امریکن مطالعہ، امریکن تہذیبی مطالعہ دے پروفیسر اتے کلا تے سماج سائنس مرکز دے ڈریکٹر ہن۔
اوہ کین برنس دیاں کئی ڈاکومینٹری فلماں جویں بیس بال، جیز، انفارگویبل بلیکنیس : دا رائیس اینڈ فال آف جیک جانسن اتے دا وار وچ صلاح کار وجوں کم کیتا اے۔ اوہ نیشنل پبلک ریڈیو دے پروگرام فریش ایئر وچ روزانہ دے کمینٹیٹر راے ہن۔ اسدے لیکھ بیسٹ امریکن ایسیز لڑی دے کئی انکاں وچ چھپ چکے ہن۔ اوہناں نے الگ الگ طرحاں دے وشیا اتے لکھیا جنہاں وچوں امریکن ساہت، کوریئن جنگ، اپھریکن امریکن سبھیاچار، افریکی-امریکن سوے-جیونی، غیر-گلپی وارتک، بیس بال، جیز، پرائزپھائٹنگ، موٹون، مائلس ڈیوس، محمد علی اتے سیمی ڈیوس جونیئر مکھ ہن۔
پچھوکڑ اتے سکھیا
گرالڈ ارلی دا جم 21 اپریل 1952 فلاڈیلفیا وکھے ہویا۔ اسدے پیؤ دا نام ہینری ارلی اتے ماں دا نام پھلورینس پھرنائینڈس اوگلیسبی سی۔ اسدے پیؤ دی موت ہو گئی جد اوہ صرف نوں مہینیاں دا سی۔ اس پچھوں اسدی ماں، جو اک سکول وچ استانی سی، اتے دو بھیناں نال اوہ پروار وچ اکلا رہِ گیا۔ 1974 وچ اسنے پینسلوینیا یونیورسٹی وچ گریجوئیشن دی پڑائی شروع کیتی۔ ایہناں مڈھلے وریاں وچ اوہ امیری براکا دیاں لکھتاں دے رابطہ وچ آیا۔ اوہدے اثر ہیٹھ ہی اوہ خود اک شاعر اتے ناٹک کار بنیا۔ ارلی نے یونیورسٹی دے نجی اخبار وچ لیکھن راہیں اپنی سٹائل نوں بہت سدھاریا۔ ایہنیں دنیں ہی اسدا اک قتل-کیس اپر اک لکھیا اک اخباری لیکھ سی۔
بی۔ اے۔ دی پڑائی توں مگروں اوہ فلاڈیلفیا واپس آ گیا اتے سرکاری نوکری کرن لگ گیا۔ اسنے کارنیل یونیورسٹی وچ چھ مہینے نوکری کیتی جتھوں بعد وچ اسنے انگریزی ساہت وچ ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی۔ استوں بعد اسنے اپنی واشنگٹن یونیورسٹی وچ اسنے بلیک سٹڈیس موضوع وچ اپنی پہلی ادھیاپن دی نوکری کیتی۔ 1990 وچ اسنوں انگریزی اتے افریکی-امریکن ڈیپارٹمنٹ، دوہاں وبھاگاں وچ پکی پروپھیسرشپ مل گئی۔
نجی جیون
اگست 27, 1977 نوں ارلی دا ویاہ ادا ہیڈن نال ہو گیا۔ اوہ اک کالج دی پربندھک سی۔ اسدے سو بچے ہوئے جنہاں دے ناں لنیٹ کرسٹین ہائینس ارلی اتے روسالینڈ لنورا ہائینس ارلی سن۔
انعام اتے اعزاز
ایہناں نوں 1988 وچ وائیٹنگ اوارڈ ملیا۔ اسدے اک لیکھ-سنگریھ دا کلچر آف بروسنگ : ایسیس آن پرائزپھائیٹنگ، لٹریچر اینڈ ماڈرن امریکن کلچر، لئی 1994 وچ اسنوں نیشنل بک کرٹکس سرکل اوارڈ ملیا۔ اوہ 2001 اتے 2002 وچ دو وار گریمی اوارڈ بیسٹ ایلبم نوٹس لئی نامزد،ہویا۔ 5 ستمبر 2007 نوں پروفیسر ارلی نوں واشنگٹن یونیورسٹی ولوں نوازیا گیا گیا۔ 2013 وچ گرالڈ ارلی نوں سینٹ لوئس والک آف فریم نال نوازیا گیا۔
باہری کڑیاں
گٹھ:امریکی لوک گٹھ:جم 1952 گٹھ:زندہ لوک
پرگنتز
پرگنتز جرمنی دے صوبے برانڈنبرگ دا اک ضلع اے۔
پوپ
پوپ روم دے بشپ نوں کیندے نیں تے ایس عہدے تے ہون نال اوہ کیتھولک چرچ دا وی سردار ہوجاندا اے۔ کیتھولک چرچ ایس ویلے دنیا دا سب توں وڈا مزہبی فرقہ اے۔
پوپ لاطینی بولی دا شبد اے تے ایدا مطلب پیو اے۔
بینیڈکٹ سولہويں - 245 ويں تے موجودہ پوپ رومن کیتھولک چرچ دے اعلیٰ مذہبی استاد نيں ، روم دے بشپ تے ویٹیکن دے سربراہ مملکت نو‏‏ں پوپ کہندے نيں۔ 'پوپ' دے لغوی معنی 'باپ' نيں۔ ایہ لاطینی "پاپا" تو‏ں ماخوذ اے جو خود یونانی پاپاس (πάπας، pápas) تو‏ں اخذ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس وقت (فروری ، 2009) بینیڈکٹ XVI نے اس عہدے اُتے قبضہ کيتا سی جو 19 اپریل 2005 نو‏‏ں منتخب ہويا سی۔ اوہ 245 ويں پوپ نيں۔ رومن کیتھولک چرچ دے اعلیٰ آفیسر نو‏‏ں سینٹ پاپا (فادر) 'ہولی فادر' یا پوپ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ یسوع نے اپنے سربراہ سینٹ پیٹر نو‏‏ں اپنے چرچ دے 'چرواہا' د‏‏ی بنیاد تے سربراہ مقرر کيتا تے اسنو‏ں یقین دلایا کہ انہاں د‏‏ی بنیاد اُتے قائم چرچ صدیاں تک جاری رہے گا۔ ایويں ، سینٹ پیٹر دا انتقال روم وچ یسوع دے قانون تو‏ں ہويا ، لہذا ، شروع تو‏ں سینٹ پیٹر دے جانشین ہونے دے سبب ، روم دے بشپ نو‏‏ں پورے چرچ دا صدر تے زمین اُتے عیسیٰ دا نمائندہ سمجھیا جاندا سی۔ تریخ گواہی دیندی اے کہ بشپ دے روم دے علاوہ کسی نے وی سینٹ پیٹر دا جانشین ہونے دا دعویٰ نئيں کيتا۔ لیکن اورینٹل چرچ د‏‏ی علیحدگی تے پروٹسٹنٹ مذہب دے ظہور تو‏ں پوپ دے اختیار دے بارے وچ صدیاں د‏‏ی بحث و مباحثہ ہويا ، بالآخر ویٹیکن دا پہلا اختیار سی۔ اوہ حضرت عیسیٰ علیہ السلام د‏‏ی تعلیمات دا اک اعلیٰ لیکچرار اے تے چرچ دے مہتمم د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، عقیدہ د‏‏ی ترجمانی کردے ہوئے گمراہ کن یعنی عیب دار ا‏‏ے۔ پوپ ویٹیکن ریاست دا صدر اے ، تے انہاں د‏‏ی موت دے بعد کارڈنل اپنے جانشین دا انتخاب کردے نيں۔
مونٹ برولے
مونٹ برولے سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
پوپ
Catholic Church
مرسر کاؤنٹی، الینوۓ
مرسر امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
دراوڑی بولیاں
دراوڑی بولیاں بولیاں دا اک ٹبر اے۔ ایدے وچ ۸۵ بولیاں نیں تے بولن والے ۲۱۷ ملین نیں۔
دراوڑی زباناں دنیا د‏‏ی اک اہ‏م خاندان زبان ا‏‏ے۔ اس وچ شام‏ل زباناں زیادہ تر جنوبی ہند وچ بولی جاندیاں نيں۔ اس خاندان د‏‏ی قریباً ۷۳ زباناں برصغیر دے دنیا دے بے شمار حصےآں وچ بولی جاندی اے خصوصاً جنوبی ہندوستان تے شمال مشرقی سری لنکا ـ پاکستان، نیپال، بنگلہ دیش، افغانستان تے ایران دے کچھ حصےآں وچ وی اس خاندان د‏‏یاں بولیاں بولی جاندیاں نيں ـ سمجھیا جاندا اے کہ ایہ وادئ سندھ د‏‏ی رہتل وچ دراوڑی بولی بولی جاندی سی ـ انہاں لوکاں نو‏‏ں دراوڑ کہیا جاندا اے ۔ـ
زباناں دا ایہ گروہ بھارت دے اک ہور اہ‏م لسانی گروہ ہند یوروپی (انڈو یورپین) زباناں تو‏ں بالکل جدا ا‏‏ے۔
دراوڑی زباناں د‏‏ی لسٹ
دراوڑی زباناں وچو‏ں کچھ زباناں تھلے لکھے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:دراوڑی زباناں گٹھ:امتزاجی زباناں گٹھ:خاندانہائے زبان زمرہ:فہرستیں (لسانیات)
بولیاں
گٹھ:دراوڑی بولیاں گٹھ:ہندستان دیاں بولیاں
عنایت حسین (موسیقار)
ماسٹر عنایت حسین (پیدائش: 1916ء - وفات: 26 مارچ، 1993ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے برصغیر پاک و ہند دے نامور فلمی موسیقار سن ۔
حالات زندگی و فن
ماسٹر عنایت حسین 1916ء نو‏‏ں لاہور، صوبہ پنجاب (برطانوی ہند) وچ پیدا ہوئے ۔ ماسٹر عنایت حسین دے والد نے انہاں نو‏ں استاد وڈے غلام علی خان د‏‏ی سرپرستی وچ دے دتا تاکہ اوہ کلاسیکی موسیقی د‏‏ی تربیت حاصل کرسکن۔ انہاں نے کئی برس اپنے استاد تو‏ں کلاسیکی موسیقی سکھی۔ اس دوران اوہ لاہور د‏‏ی گراموفون کمپنی وچ غیر فلمی گیتاں تے غزلاں د‏‏ی موسیقی ترتیب دیندے رہ‏‏ے۔ خوب صورت ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ اداکاری د‏‏ی طرف وی مائل سن ۔ پندرہ برس وچ انہاں نے ممبئی دا رُخ کیتا جتھ‏ے اوہ چار پنج برس رہے اس دوران انہاں نے امپیریل فلم کمپنی وچ کم کیتا تے ہدایت کار موندی بی گڈوانی د‏‏ی فلم مخبری وچ ماسٹر انداز دے ناں تو‏ں کم کیتا۔ 23 برس د‏‏ی عمر وچ انہاں نے نواب رام پور دے دربار وچ ملازمت اختیار کيتی جتھ‏ے دو برس گزارنے دے بعد اوہ کولمبیا ریکارڈنگ کمپنی وچ میوزک ڈائریکٹر دے طور اُتے ملازم ہوئے گئے۔ کچھ عرصے دے بعد انہاں نے ہزماسٹر وائس وچ ملازمت کرلئی تے بوہت سارے مقبول گاناں د‏‏ی دھناں ترتیب دتیاں 1946ء وچ فلم ساز ہری متل کھوسلا نے فرنیچر بنانے والی فیکٹری خرید کر اسنو‏ں اسٹوڈیو وچ تبدیل کر دتا تے اس دا ناں لیلامندر اسٹوڈیو رکھ دتا جتھ‏ے ہدایت کار پرکاش بخشی نے پہلی فلم کملی دا آغاز کیاجس د‏‏ی موسیقی ماسٹر عنایت حسین نے کمپوز کيتی۔ اس فلم دے نغمہ نگار پی این رنگین سن ۔ جدو‏ں کہ اداکاراں وچ آشا پوسلے، رمیش، رانی کرن، امرناتھ، گیندا بالی تے شیخ اقبال نمایاں سن ۔ اس فلم دے ایہ گانے بہت مشہور ہوئے جنہاں وچ استاد برکت علی خان د‏‏ی آواز وچ اک گانا جا چناں بدلی وچ جا تے انہاں دے نال زینت بیگم د‏‏ی آواز وچ اک دو گانا شام پئی ہُن گھر آ نہایت خوب صورت گیت سن ۔ تقسیم ہند دے بعد ماسٹر عنایت حسین نے فلم ہچکولے د‏‏ی موسیقی ترتیب دتی جس دا تذکرہ کیتا جاچکيا ا‏‏ے۔1954ء وچ ہدایت کار انور کمال پاشا د‏‏ی فلم گمناں ماسٹر عنایت حسین د‏‏ی اوہ فلم اے جس دے گیتاں نے انہاں نو‏ں اک وڈا موسیقار ثابت کر دتا۔ جدو‏ں انہاں دا گیت تو لاکھ چلی رے گوری تھم تھم کے پائل میں گیت ہيں چھم چھم چھم کے  ممبئی تک اس گیت د‏‏ی دُھوم سی۔ استاد خان صاحب امیر خان (اندور والے) خاص طور اُتے لاہور ماسٹر عنایت حسین نو‏‏ں مبارک باد دینے دے لئی ہندوستان تو‏ں بطور خاص لاہور آئے۔ حالے اس گیت د‏‏ی مقبولیت ختم نئيں ہوئی سی کہ 1955ء وچ فلم قاتل ریلیز ہوئے گئی جس دے گیت ماسٹرعنایت حسین دے شاہ کار ثابت ہوئے۔ طفیل ہوشیارپوری دا لکھیا ہُوا کوثر پروین د‏‏ی آواز وچ گیت مینا نہ جانے کیتا ہوئے گیا کتھے دل کھوگیا بے حد مقبول ہُوا اوتھے اس تو‏ں ودھ ک‏ے اقبال بانو د‏‏ی آواز وچ قتیل شفائی د‏‏ی لکھی ہوئی غزل الفت کی نئی منزل کو چلا اج وی سننے والےآں وچ بے حد مقبول ا‏‏ے۔
لینکس ہیلیکاپٹر
لینکس برطانیہ دا ہیلیکاپٹر اے۔ اے مختلف کم کر سکدا اے جناں وچ پنڈوبی دے خلاف مشن، کھوج تے بچاؤ تے فوجی سامان نو جنگ دے علاقے وچ پہنچانا شامل اے۔ اے دنیا دا تیز ترین ہیلیکاپٹر اے۔ اینو پاکستانی نیوی استعمال کردی اے پاکستان دے علاوہ درجنوں دوجے دیس وی اینو استعمال کردے نے۔