cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ضلع ہشیار پور
قرون وسطی
ایہہ ضلع پہلے عیسوی نگلے سکھ لڑائی دے ویلے ہی بریٹیش سرکار ولوں اپنے راج وچ ملا لیا گیا۔ جوہن لورینس مارچ 1876 وچ ٹرانس ستلج راج دا کمیشنر بنیاں اتے اس دوجن دا پربندھ اس ولوں اوربؤچ سرکار دی دیکھ ریکھ وچ 1848 تک چلعیسوی ا گیا۔ اس توں بعد کمیشنر نوں لاہور دے ریسیڈینس دے ادھی کر دتا گیا۔
1848
جدوں 1848 وچ دوجا سکھ عیسوی نگلے لڑائی شروع ہویا تاں جسوان ، کانگڑا اتے دتارپر دے راجیا نے بریٹیش راج دے خلاف ودروہ کر دتا۔ جوہل لورینس جو اس ویلے پٹھانکوٹ وچ سی بڑی جلدی 500 جواناں تے 4 بندوقاں نال پہنچیا اتے دتارپر دے راجے نوں اسانی نال قید کر لیا پر جسوان راجے نے مقابلہ کیتا اتے اس دیاں امب اتے اراکوٹ دیاں دو ٹکریاں دا نقصان ہویا۔ راجیاں نوں دیس نکالے دتے گئے، اوہناں دے محل ڈھاہ دتے گئے تے جئداداں کھو لئیاں گئیاں۔ انھا دے بیدی بکرم سنگھ نے وی ودروہیاں دا ساتھ دتا اتے ایہہ ہشیارپور ول ودھیا۔ اوہ میلی وکھے رکّ گیا جدوں اسنے راجے جسوان دی ہار اتے شیر سنگھ دیکینپ وچ جان دی خبر سنی۔ اسدی دھن دولت وی اس کولو لے لئی گئی پر لڑائی دیکھتم ہون تے اسنے سمرپن کر دتا اتے اسنوں امرتسر وچ رہن دی آگیا دا دتی گئی۔
1851
بیدی سکھاں وچ بڑی ستکار یوگ کل منی جاندی سی اتے ایہہ اپنیاں بیٹیاں دے ڈولی کھتراں اتے دجیاں اپ-جاتیاں وچ دینا پسنت نہیں سی کردے۔ 1851 توں پہلاں پولیس نے کڑیاں نوں مارن تے روک لگاؤن ناکام کوششاں کیتیا۔ 1851 وچ ڈپٹی کمیشنر گرداس پور نے سرکار دے دھیان وچ لیاندا کہ بیدی اپنی کڑیاں نوں ماردے ہن اش لئی ایہہ کڑی مار ہن۔ اسدے نتیجے وجوں سارے ڈپٹی کمیشنراں نوں اپنے کھیتر وچ اس کریتی دی سچنا دین لئی کیہا گیا۔ اونا اتے گڑشنکر تحصیلاں وچ ایہہ کریتی بہت پرچلت سی۔
1853
جوں لورینس جو پنجاب دا چیف کمیشنر سی (1850–58) اسنے ساریاں جماعتاں دے نمائندےآں دی اک میٹنگ امرتسر وکھے بلائی۔ اس مٹنگ وِ4چ کڑیاں نوں چھوٹی عمر وِ4چ مار دی کریتی تے کھلکے چرچہ ہوئی اتے ساریاں نے اس، کریتی دا کھنڈن کیتا۔ اسنوں ختم کرن لئی قانون پاس کیتا گیا۔ ایہہ پھیسلاں پنجاب دے سارے ضلعیاں نوں سنعیسوی ا گیا اتے 1856 تک ایہہ کریتی حقیقی طور تے بند ہو گئی۔
1857
1857 دے ودروہ دا ہشیارپور تیکوئی اصل نہیں ہویا پر اہتیاتی طور تے کئی پربند بریٹیش اہلکاراں ولوں کیتے گئے۔ بابا رام سنگھ نے لدھیانے ضلعے دے بھینی صاحب وچ نامدھاری تحریک جسنوں کوکا تحریک وی کیہا جاندا اے۔ 12 اپریل 1857 نوں شروع کیتا۔ شروعات وچ پاکستان دے سیالکوٹ، امرتسر ، ہشیارپور اتے لدھیانہ وچ اس تحریک دے مرکز بنائے گئے پر بعد وچ اس دیاں گتودھاں دوجے ضلعیاں وچ وی پھیل گئیاں۔
1905
سرکار دیاں غلط پالیسیاں نال ہشیارپور سمیت سارے پنجاب وچ سیاسی حالت خراب ہو گئی سی۔ اس نال ضلعے دو لوکاں وچ اسنتشٹی پھیل گئی، انقلاب اتے آزادی داں گلاں عام ہون لگیاں۔
1907
معاشی تنگیاں اتے ضروری وستاں دی قدرتی کمیں کارن لوکاں وچ سرکاری اہلکاراں کھلاپھ روس سی۔ سیاسی پارا 1907 دے پہلے دو مہینیاں وچ بہت اتے چلا گیا سی۔ بہت ساریاں میٹنگاں ہشیارپور، جالندھر، لاہور، راولپنڈی اتے ہورناں تھاواں تے ہوئیاں۔ پنجاب وچ میٹنگاں کیتااں گئیاں، صوبے اندر پھیلی معاشی مندحالی تے آرٹیکل چھاپے گئے۔ 9 مئی 1907 نوں لالا لاجپتر رائے دی بناں کسے ٹھوس ثبوت دے گرفتاری نے کرانتکاری تحریک نوں ہشیارپور سمیت پورے پنجاب وچ تیزی پردھان کیتی۔
لالا لاجپت رائے دی 1907 وِ4چ رہائی دی خبر دا بڑے اتشاہ نال استقبال کیتا گیا۔ اسدی خبر سبھ توں پہلاں دی ٹربیون وِ4چ چھپی۔ ڈی۔اے۔وی کالج لاہور وچ چھٹی دا اعلان کر دتا گیا، آریہ سکول ہشیارپور دو دناں لئی بند کر دتا گیا۔ سکول دی عمارت تے روشنیاں کیتیاں گئیں تے طالب علماں وچ مٹھا گوشت ونڈیا گئیا۔
دی تلک اخبار جو ہشیارپور توں چھپدا سی نوں رام ولوں لکھی غزل چھاپن کرکے سجا سنائی گئی جو کہ 6 مئی دے انک وچ چھپی سی۔ پریس جس وچ پیپر چھپیا سی نوں وی ضبط کر لیا گیا۔ اس نال ضلعے دے لوکاں وچ بے چینی ودھیا۔ ایہہ سبھ کاروائیاں وی انقلاب کاریاں دے جوش نوں مٹھا نہیں کر سکیاں۔
1913–15
سن پھرانسسکو (یو۔عیسوی س۔اے) وچ غدر پارٹی دا قیام بھارت نوں آزاد کرواؤن لئی کیتی گئی۔ اس دی کارجکمیٹی وچ منشی رام تے پنڈت جگت رام شامل سن۔ جو ہشیارپور دے ہریانے نال سبندت سن۔ بجائ اسدے کہ انگریزاں نے گدریاں نوں پنجاب نہ آؤن دین لئی سخت پربندھی کیتا گئے۔ پر پھر تاں بہت سارے غدری پنجاب پہنچ۔ اتے اوہ ہشیارپور آئے جتھے عیسوی ہناں نے انقلاب کاری گتیودھیا نوں انجام دتا۔
1951
1951 وچ انگریز اہلکاراں ولوں ڈفینس عیسوی کٹ پاس کیتا گیا۔ انگریزاں نے گدریاں دے پنجاب وچ داخلے نوں سختی نال روکیا۔ اوہناں وچ کافی ساریاں نوں گرفتار کرکے مکدمے چلا ئے گئے۔ ہشیارپور دے گدریاں دی لسٹ 11 اس باب دے اتے وچ دتی گئی اے۔
1971
سیاسی سرگرمیاں نوں مُتحرک کرن لئی سارے ضلعیاں وچ کانگرس کمیٹیاں بنائیاں گئیاں۔ ہشیارپور وچ ضلع کانگرس کمیٹی 1971 وچ بنائی گئی۔ اس کمیٹی دے میمبراں نے صوبائی سیاسی کانفرنس جو لاہور وچ ہوئی وچ اسے سال 1971 وچ حصہ لیا۔
1919
1919 وچ گاندھی جی نے ہولٹ عیسوی کٹ دی خلاف لوکاں نوں سدا دتا۔ اس عیسوی کٹ دے خلاف پنجاب وچ وکھ-وکھ تھاواں تے مٹنگاں کیتیاں گئیا۔ صوبے دے باقی کھیتراں وانگ ہشیارپور دو لوکاں نے وی گاندھی جی دے سدے نوں بھرواں ہنگارا دتا۔ سورگواسی گوردن داس جو قومی لیڈر سن، نے لوکاں دی آگوائی کیتی۔ ہڑتالاں کیتیاں گئیاں اتے ورت رقعے گئے۔ 30 مارچ نوں رولر عیسوی کٹ دی خلاف میٹنگاں کیتیاں گئیاں۔
1920–22
15 نومبر 1920 نوں گرودآریاں دے پربندھ نوں اپنے ہتھا چ لین لئی شرومنی گرودوارہ پربندھک کمیٹی دا گٹھن کیتی گیا۔ صوبے دے باقی کھیتراں وانگ ہشیارپور وچ وی اک وڈا میٹنگ 23 فروری نوں ضلع سکھ لیگ دی اگوائی وچ ننکانہ صاحب دے قتل عام دے خلاف کیتی گئی۔ جو کہ 20 فروری نوں ورتیا۔ گاندھی جی نے خلافت تحریک دی لیڈراں نال ملکے اتعاون اندلن شروع کیتا۔ ایہہ تحریک انگریزی پربندھ نوں ختم کرن اتے بارت دی آزادی لئی کیتا گیا۔ اس تحریک تحت غیرملکی وستواں دا بہشکار کیتا گیا، سرداری چوواں، ادالتا، سکولاں، کالجاں دا بہشکار کیتا گیا تے سرکاری اپادیاں دا تیاگ کیتا گیا۔ گاندھی جی ہشیارپور وچ ہتھ نال بنے کپڑیاں دیاں فیکٹریاں نوں دیکھدے بہت خوش ہوئے۔ اوہناں دا سندیش سارے کاریگر تکھّ پہنچیا۔ دو چرکے جو بہت سندر ڈھنگ نال بنائے گئے سن، گاندھی جی نے بھیٹ کیتے گئے۔
23 جولائی 1920 نوں ضلع کانگرس کمیٹی نے اتعاون اندلون دے تھوک وچ نٹنگ کیتی۔ اس وچ ضلعے توں وڈی گنتی وچ میمبراں نے حصہ لیا۔ ضلع کانفرینس دی میٹنگ 30اتے 31 اکتوبر 1920 نوں کیتیا گئیا۔ اس وچ وی وڈی گنتی وچ میمبر حاضر ہوئے۔ حاضر میمبرا نے سغیرملکی تحریک دو پکھ وچ دستخط کیتے، غیرملکی وستواں دیر بہسکار تے چھوا چھوت ختم کرن دے پرن لئے۔
1921
ببر اکالی تحریک مکھ روپ وچ ہشارپر اتے جالندھر وچ مرتکز رہا۔ عیسوی ہناں دوواں ضلعیاں وچ اس اندلن نوں کاما گاٹا مارو حادثہ، جلیاوالا باغ دی تراشدی، ننکانا صاحب دی تراشدی اتے گرو دے باغ دی حادثہ دے کھلاپ روس وجوں ویکھیا گیا۔
1922
1922 دی بسنت رتّ وچ ایہہ فیصلہ کیتی گیا کہ اوہناں ساریاں نوں سبق سکھایا جائے جو سرداری افسراں نوں وکھ وکھ طرحاں دی جانکاری مہئیا کرواؤندے ہن۔ جالندھر وچ عورتاں دی خرید کیتی گئی تاں کہ سرکاری افسراں دے جھولی چکاں دے نوک کے کنّ وچوں جا سکن۔ 25 مارچ 1921 نوں ہشیارپور وچ سکھ لیگ دی میٹنگ ہوئی اتے سکھ سمودائے نے گاندھی جی دے اتعاون تحریک دی حامی بھری۔ صوبے دے با کی کھیترا وانگ ہشیارپور وچ وی 20 مارچ 1922 نوں پورن ہڑتال کیتی گئی تے گاندھی جی نوں دتی گئی سجا دا خلاف کیتا گیا۔ شام نوں ودیش کپڑا نوں اگّ لگائی گئی۔
1923
اکتوبر 1923 دے آخری ہفتے ببر اکالی دھنا سنگھ نوں گرفتار کیتی گیا کیونکہ اوہ اپنے نال بمب لے کے جا رہا سی۔ جدوں اسدی تلاسی لئی جا رہی سی تاں اسدے کوٹ دی جیب وچ رکھیا بمب پھٹّ گیا اتے اسدی موت ہو گئی۔
جدوں سائمن کمیشن بھارت آیا تے سارے بھارت وچ اسد خلاف ہویا اتے پردشن کیتے گئے۔ لال لاجپت رائے نے لاہور وچ سائمن کمسن دے خلاف وکھاوے دی اگوائی کیتی۔ پولیس نے تحریک نوں روکن لئی لاٹھی چارج کیتا۔ اتے لالا لاجپت رائے بری ترھا زخمی ہو گئے۔ تھوڑے سمے بعد ہی لالا جی دی موت ہو گئی اتے سارے صوبے اندر گڑبڑی دا ماحول بن گیا۔ ہشیارپور وچ وکھ-وکھ تھانوا تے وکھاوے کیتے گئے ‘سائمن واپس جاؤ’ دے نعرے لگائے۔
1930–31
1930 وچ اک سغیرملکی وجار لگعیسوی ا گیا جس وچ ہر طرحاں دے سودیش کپڑے نمائش کیتے گئے، نال دے ہور بہتے ساریاں وستا جو بھارت وچ بنائیا گئیاں سن وی وکھعیسوی ا گئی۔ اس نال ویدش وستاں دے بہشکار کرن نوں کافی اسشاہ ملیا۔
28 مارچ 1930 نوں ولوں سیاسی کانپھرنش دا چوتھا شیشن مکیریاں وکھے کیتا گیا۔ دسوہا اتے ہشیارپور دے میمبراں نے اس وِچ حصہ لیا تے گاندھی جی نوں سول نہ-فرمانی تحریک وچ ہرا طرحاں دے تعاون لئی وعدہ دتا۔
15 اپریل 1930 نوں کپر وپاریاں نے ہشیارپور وکھے اک میٹنگ کیتی اتے کسے وی طرحاں دے غیرملکی کپڑے دا آرڈر نہ دین پرن لیا ۔ لن عیسوی جیٹیشن وی ہشیارپور وچ شروع کیتا گیا۔ میمبراں نے لون قنوناں دا خلاف کیتا اتے ضلع دے وکھ-وکھ کھیتراں وچ سول نہ فرمانی تحریک دا پرچار کیتا۔ انگریز اتھکاریاں نے گاندھی جی سمیت بہت سارے بھارتیاں نوں کرپھتار کر لیا جے سول لا فرما نی وچ شامل سن۔ ہشیارپور دے اگھے لیڈر لالا جمنا داش نوں تن وار گرفتار کرکے سول ن فرما نی تحریک وچ بھاگک لین لئی عیسوی ت لوکاں وچ انگریز اہلکاراں خلاف پرچار کرن لئی سجا سنائی گئی۔
ہشیارپور وچ علاقائی کانگرس کمیٹی ولوں گاندھی دن منعیسوی اں گیا اتے دسوہا، گڑدیوال اتے ہریانہ وکھے روش مٹنگاں کیتیاں گئیاں۔ اس طرحاں دی مٹنگ 7 جن 1930 وچ خان پور وکھے وی کیتی گئی۔ پولیس نے دمنکاری پالیسی اکھوائی ات سرہالا کلاں تحصیل گڑشنکر وچ ضلع کانگرس کمیٹی دے پردھان س:ہرنام سنگ نوں گرفتار کر لیا۔
1942
8 اگست 1942 نوں کانگرس نے بھارت چھڈوں متا پاس کیتا جسنوں دباؤن واسطے انگریز افسراں نے پھر توں دمنکاری پالیسی اپنائی تے گاندھی جی سمیت ہور کانگرسی لیڈراں نوں 9 اگست 1942 نوں گرفتار کر لیا۔ انڈین نیشنل کانگرس نوں غیر قانونی اعلان لیا۔
1947
جولائی 1947 وچ بریٹیش پارلیمینٹ نال بھارتی آزادی ایکٹ ( Indian Impedance Act) پاس کر دتا اتے 15 اگست 1947 نوں بھارت آزاد ہو گیا۔ بھارت دی ونڈ ہون کرکے دیویں پاسیاں توں بہت وڈی گنتی وچ لوکاں نے بارڈر دے دووے پاسے ہجرت کیتی۔
گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے گٹھ:بھارتی پنجاب گٹھ:چڑھدا پنجاب گٹھ:پنجاب
کلیم نگروری
کلیم نگروری د‏‏ی پیدائش 12 ستمبر 1905ء مطابق 13 رجب المرجب 1323 ھ نو‏‏ں قصبہ جرول ضلع بہرائچ وچ ہوئی سی۔ آپ دا سلسلہ نسب سید امیرماہ بہرائچی تو‏ں جا ک‏ے ملدا اے ۔(اس اُتے خاندان امیرماہ دے جو اصل وارث اے اوہ اس گل اُتے اختلاف کردے اے تے کہندے اے کہ کلیم نگروری اپنے نو‏‏ں امیرماہ د‏‏ی اولاد تو‏ں دسدے اے جو غلط اے تے خاندانی سجرہ تو‏ں وی ایہی ثابت ہُندا اے )۔ آپ دے والد دا ناں سید معشوق حسین ماہ جعفری سی۔ جو پرائمری اسکول دے مدرس سن ۔ آپ نے مڈل تک تعلیم حاصل کيتی ٹیچرس ٹرینگ د‏‏ی تے نیپال سرحد اُتے واقع قصبہ روپیڈیہہ وچ اک پرائمری اسکول وچ ملازمت کر لئی۔
حالات
آپ جدو‏ں 3سال دے ہوئے تب آپ د‏‏ی ماں اس دارفانی تو‏ں کوچ کر گئی۔ بعد وچ والد دا وی انتقال ہوئے گیا۔ ہن انہاں دے چچازاد بھائی جنہاں دا ناں مقبول حسین سی نے انھاں اپنی سرپرستی وچ لے لیا تے انہاں د‏‏ی والدہ د‏‏ی وصیت دے مطابق انہاں د‏‏ی شادی سید خادم حسین د‏‏ی چھوٹی بیٹی تو‏ں کرا دی۔ بعد۔ آپ نے مڈل تک تعلیم حاصل کيتی ٹیچرس ٹرینگ د‏‏ی تے نیپال سرحد اُتے واقع قصبہ روپیڈیہہ وچ اک پرائمری اسکول وچ ملازمت کر لئی۔
ادبی خدمات
کلیم نگروری نے عربی و فارسی د‏‏ی تعلیم مولا‏نا سید سجاد حسین طور جونپوری ثم نانپاروی تو‏ں حاصل ورگی۔ تے اپنے کلام د‏‏ی اصلاح وی مولا‏نا سید سجاب حسین طور ؔ تو‏ں کرواندے سن ۔ مولا‏نا طور ؔ د‏‏ی وفات دے بعد اپنے ماماں نسیم جرولی دے شاگرد ہوئے جو مرزا اوج ؔ دے شاگرد سن جنہاں دا سلسلہ تلامذہ مرزا دبیر تو‏ں سی۔ آپ بغیر زادراہ لئی بہرائچ،جرول،نانپارہ،اترولہ ،فیض آباد ،سلطان پورسیتاپور،لکھنؤ،کانپور وغیرہ مرثیہ خوانی کرنے جاندے سن ۔ آپ نو‏‏ں پروانۂ انیسؔ سوسائٹی د‏‏ی طرف تو‏ں شاعر اہل بیت تے مدّاح فاتح بدر دے خطابات تو‏ں نوازیا گیا۔ کلیم نگروری دا بہت سا شعری اثاثہ طبع ہوئے چکيا اے تے بوہت سارے غیر مطبوعہ کلام وی ني‏‏‏‏ں۔ آپ نے ہر صنف سخن وچ طبع آزمائی د‏‏ی لیکن مرثیہ وچ اک فطری انداز پیدا کرکے اپنی اک باوقار حیثیت بنائی سی۔ مرثیاں دے علاوہ سلام و قطعات ،نظماں ،رباعیات تے نوحے وی ني‏‏‏‏ں۔ ڈاکٹر عبرت بہرائچی اپنی کتاب نقوش رفتگاں وچ لکھدے اے کہ کلیم صاحب دے کلام وچ وقار وتمکنت تے رعنائی خیال دا وڈا دلکش امتزاج ملدا ا‏‏ے۔ ایہ اک اک لفظ تول تول کر لکھدے سن تے وڈے ریاض تو‏ں حسن بیاں دا مورتاں بنا‏تے سن ۔ انماں اک باہمت،خوددار تے سچی تڑپرکھنے والے مرد مومن د‏‏ی نعرۂ زندگی د‏‏ی گونج ملدی ا‏‏ے۔ آپ دے کلام دا اک ممتاز وصف ایہ وی اے کہ اوہ سخن اوہ ،مشاقی د‏‏ی سطح کدرے تو‏ں گرنے نئيں پاندی۔ تے انہاں وچ اول تاآخر اک حساس ،متین،باوقار،اعلٰی تخلیق طبیعت کيتی کار فرمائی ملدی ا‏‏ے۔
ادبی شخصیتاں نال رابطہ
کلیم نگروری دا اپنے وقت دے تمام شاعراں تو‏ں گہرا رابطہ سی۔ جنہاں وچ کچھ ناں اس طرح اے شوق بہرائچی،ساغرمہدی، ،نسیم جرولی جمال ؔ بابا، و صفی ؔ بہرائچی، ڈاکٹر نعیم اللہ خیالیؔ بہرائچی،شفیع ؔ بہرائچی،محسنؔ زیدی،اثرؔ بہرائچی ،حاجی لطیف ؔ نوری لطیف ؔ بہرائچی ،،عبرت بہرائچی،واصف القادری نانپاروی، ایمن چغتائی نانپاوری، مہشر نانپاروی،فنا نانپاروی، رافعتؔ بہرائچی ،نعمتؔ بہرائچی شاعر جمالی ،رزمی صاحب، اطہر ؔ رحمانی وغیرہ تو‏ں آپ دے قریبی تعلوقات سن ۔ وٖغیر ہ ني‏‏‏‏ں۔
وفات
کلیم نگروری د‏‏ی وفات 24 مئی 1983ء بروزسہ شنبہ نو‏‏ں ہوئی تے آپ دے جسد خاکی نو‏‏ں موضع نگرور ضلع بہرائچ وچ واقع آبائی قبرستان وچ سپرد خاک کیتا گیا ۔
حوالے
گٹھ:1905 دے جم گٹھ:1983 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش دے شاعر گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں گٹھ:بہرائچ دے شاعر گٹھ:ساحر تخلیق مضمون دے ذریعہ تحریر شدہ مضامین
آزاد آسام
کبھے|thumb|250px|آسام د‏‏ی قدیم سلطنت آزاد آسام د‏‏ی اصطلاح بھارت دے صوبہ آسام وچ تحریکِ آزادی چلانے والے استعمال کردے نيں۔ اسنو‏ں متحدہ محاذِ آزادیِ آسام (United Liberation Front of Asom) آسام د‏‏ی مستقب‏‏ل قرار دیندے نيں۔ اشے الفا وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ الفا تنظیم 1979 وچ آسام د‏‏ی آزادی دے لئی تشکیل دتی گئی سی جو ہندوستان د‏‏ی شمال مشرقی ریاستاں وچ سب تو‏ں زیادہ سرگرم علیحدگی پسند تنظيم ا‏‏ے۔ لیکن ایہ تحریک 1971ء تو‏ں جاری ا‏‏ے۔ ’لبریشن فرنٹ آف آسام‘ یعنی الفا دے سربراہ دا کا ناں اروند راج کھووا اے جنہاں دے مطابق انہاں د‏‏ی انہاں د‏‏ی تنظیم حکومت تو‏ں گل گل دے لئی تیار اے لیکن خود حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں مذاکرات دے عمل وچ رکاوٹاں پیدا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ گروپ اک اپنے اک آزاد وطن دے لئی لڑ رہیا ا‏‏ے۔ ا س گروپ دا کہنا اے کہ قومی حکومت آسام دے قدرتی وسائل دا استحصال کر رہ‏ی اے تے ایتھ‏ے دے مقامی باشندےآں دے مفاد دے لئی بوہت گھٹ کم کردی ا‏‏ے۔ ۔ علاحدگی د‏‏ی اس پُرتشدد تحریک وچ 1979ءسے ہن تک 20 ہزار تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوچکے نيں۔ ریاست آسام گھنے جنگلاں تو‏ں، بالخصوص سرسبز پہاڑیاں تو‏ں بھری ریاست اے اس لئی گوریلا جنگ آسان اے تے اسنو‏ں کنٹرول کرنا ہمیشہ مشکل رہیا ا‏‏ے۔
اروند راج کھووا نے مرکزي حکومت اُتے الزام عائد کیتا اے کہ جتھ‏ے مرکزی حکومت ہور علیحدگي پسند گروپاں دے نال ہتھیان سُٹن د‏‏ی شرط بغیر گل گل کر رہ‏ی اے اوتھے الفا اُتے ہتھیار چھڈنے دے بعد گل گل د‏‏ی شرط لگائی جا رہی ا‏‏ے۔ فی الوقت ایہ واضح نئيں اے کہ کیتا الفا دا شدت پسند دھڑا وی گل گل د‏‏ی تجویز د‏‏ی حمایت کر رہیا اے یا نئيں کیونکہ اس تو‏ں پہلے وی جدو‏ں گل گل د‏‏ی شروعات ہوئی سی تاں شدت پسنداں نے مذاکرات د‏‏ی حمایت نئيں کيت‏‏ی سی۔ اروند راج کھووا نے کہیا کہ ’مذاکرات شروع کرنے دے لئی مرکزی حکومت دوہرا رویہ اختیار کیتے ہوئے اے، اک طرف اوہ ناگا باغی تنظیم تو‏ں بنا اس شرط دے گل کر رہ‏ی اے کہ اوہ پہلے ہتھیار چھوڑيں لیکن اسيں تو‏ں گل گل دے لئی پہلے ہتھیار چھڈنے د‏‏ی شرط رکھی جا رہی اے ‘۔ انہاں دا ہور کہنا سی کہ ’ہم ہمیشہ تو‏ں آسام وچ پرامن سمجھوت‏ے د‏‏ی حمایت کردے رہے نيں لیکن مرکزي حکومت ایہ اشارے کر رہ‏ی اے کہ مذاکرات تو‏ں مسئلے دا حل نکالنے وچ اوہدی کوئی دلچسپی نئيں اے ‘۔ سنہ 1992 وچ وی اک مرتبہ اروند راج کھووا د‏‏ی صدارت وچ الفا رہنماواں نے بھارتی حکومت تو‏ں مذاکرات کیتے سن لیکن تنظیم دے شدت پسند دھڑے دے سربراہ پریش بروا نے انہاں مذاکرات د‏‏ی مخالفت کيتی تے اوہ کوشش ناکا‏م ہو گئی سی۔
آسام دے لوک
آسام وچ 35 فی صد مسلما‏ن، سٹھ فی صد ہندو تے باقی ہور مذاہب دے لوک رہندے نيں۔ کل آبادی ڈھائی کروڑ تو‏ں کچھ زیادہ ا‏‏ے۔ مقبوضہ جموں‏ و کشمیر دے بعد مسلماناں د‏‏ی تعداد دے حساب تو‏ں ایہ دوسرا وڈا علاقہ ا‏‏ے۔ زیادہ لوک زراعت بالخصوص چائے د‏‏ی کاشت تو‏ں وابستہ نيں۔ اس دے علاوہ پیٹرول د‏‏ی ریفائنریاں نيں۔ چائے دے باغات اُتے کنٹرول دے لئی اکثر بھارتی افواج مقامی باشندےآں اُتے ظلم دے پہاڑ توڑتی ا‏‏ے۔
آسام دے ٹیکس
یونائٹیڈ لیبریشن فرنٹ آف آسام (الفا) نے شمال مشرقی ریاست آسام دے عوام نو‏‏ں حکم دتا اے کہ اوہ الفا د‏‏ی کارروائیاں نو‏‏ں انجام دینے دے لئی اسنو‏ں ٹیکس ادا کرن۔ الفا دا کہنا اے کہ آسام دے مقامی لوک ایہ ٹیکس رضاکارانہ طور اُتے ادا ک‏ر سکدے نيں لیکن باقی عوام نو‏‏ں ایہ ٹیکس ادا کرنا لازمی ہوئے گا۔ آسام بھارت وچ چائے پیدا کرنے والی اہ‏م ترین ریاستاں وچو‏ں اک اے جتھ‏ے چائے دے اٹھ سو تو‏ں زیادہ باغات نيں تے ایتھ‏ے اُتے کئی وڈی کمپنیاں چائے پیدا کرنے دے کاروبار وچ مصروف نيں جدو‏ں کہ انہاں کمپنیاں وچ آسام دے باہر دے کافی لوک کم کردے نيں۔ الفا ایہ الزام لگاندا اے کہ وفاقی حکومت آسام دے کے قدرتی وسائل دا استعمال کردی رہی اے لیکن اس دا فائدہ آسام دے لوکاں نو‏‏ں نئيں ہو تا۔
چین د‏‏ی تجویز
چین دے اک نیم سرکاری تجزیہ کار د‏‏ی تجویز اے کہ بھارت نو‏‏ں کئی ٹکڑےآں وچ توڑ دتا جائے۔ مضمون دے مطابق ’ چین نو‏‏ں آسام وچ آزادی حاصل کرنے دے لئی شدت پسند تنظیم الفا تے تمل و ناگا گروپاں د‏‏ی قوم پرستی د‏‏ی تحریک د‏‏ی حمایت کرنی چاہیے۔ بنگلہ دیش د‏‏ی مدد کيت‏ی جائے تاکہ اوہ مغربی بنگال دے نال اک یو نائٹیڈ بنگالی قومیت اُتے مبنی علحیدہ مملکت قائم کر سک‏‏ے تے اس طرح چین جنوبی تبت د‏‏ی نوئے ہزار مربع کلو میٹر زمین ہندستان تو‏ں واپس لے سک‏‏ے جس اُتے اس نے قبضہ کر رکھیا اے ۔‘ مضمون وچ ہور کہیا گیا اے کہ ہندوستان اک ملک دے طور اُتے کدی وی وجود وچ نئيں رہیا اے ۔
بھارت دا خوف
آسام رائفلز نو‏‏ں تحریک دبانے دے لئی استعمال کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔ آسام رائفلز د‏‏ی بنیاد اک سو تہتر سال پہلے برطانوی سامراج دے دور وچ پائی گئی سی تاکہ ہندوستان دے شمال مشرق دے خود مختار قبائلیاں نو‏‏ں دبایا جاس دے۔ آزادی دے بعد شمال مشرقی ریاستاں وچ باغی گروہاں د‏‏ی ودھدی ہوئی کارروائیاں تو‏ں نمٹنے دے لئی حکومت نے آسام رائفلز نو‏‏ں مؤثر بنانے د‏‏ی کوشش کيتی تے ہن اس دے چھیالیس بٹالین نيں۔ ہر بٹالین وچ لگ بھگ اک ہزار فوجی ہُندے نيں۔ آسام رائفلز دے جواناں وچ ایچ آئی وی تے ایڈز د‏‏ی بیماری پھیل رہی ا‏‏ے۔ آسام رائفلز دے سربراہ لیفٹننٹ جنرل کرن سنگھ یادو نے صحافیاں نو‏‏ں دسیا کہ چھ سو تو‏ں ودھ فوجی ایچ آئی تے ایڈز دے شکار نيں۔ لیفٹننٹ جنرل کرن سنگھ یادو دے مطابق اس بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں گزشتہ عشرے وچ کئی سو فوجی ہلاک ہوچکے نيں۔ انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں نے الزام لگایا اے کہ آسام رائفلز دے فوجیاں نے مقامی خواتین دے ریپ کیتا تے کئی خواتین نو‏‏ں کھلے عام بچےآں د‏‏ی پیدائش اُتے مجبور کیتا۔ سن انیس سو نواسی وچ آسام رائفلز دے فوجی ریاست تریپورا وچ قبائلی خواتین دے ریپ دے مرتکب پائے گئے سن ۔ جدو‏ں کہ سن دو ہزار چار وچ منی پور د‏‏ی اک لڑکی تھنگجم منوراما دے ریپ دا الزام وی آسام رائفلز اُتے لگایا گیا سی ۔ حقوق انسانی د‏‏ی امریکی تنظیم ہیومن رائٹس واچ نے اک حالیہ رپورٹ وچ کہیا اے کہ اس ریپ کیس وچ فوجیاں نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کوشش ہو رہی ا‏‏ے۔ اس واقعے دے بعد منی پور د‏‏ی درجناں بزرگ خواتین نے امپھال شہر وچ آسام رائفلز دے ہیڈکوارٹرز دے سامنے ’برہنہ مظاہرہ‘ کیتا سی ۔
2008ء وچ اک ہی دن آسام وچ اٹھارہ بم دھماکے ہوئے۔ آسام دے دھماکےآں دے بعد مشتعل افراد تے پولیس وچ تصادم ہوئے۔ انہاں واقعات وچ کئی لوک زخمی ہوئے تے بھیڑ نو‏‏ں منتشر کرنے دے لئی پولیس نو‏‏ں ہوائی فائر کرنے پئے۔ خبراں دے مطابق انہاں افراد نے پولیس تے اگ بجھانے دے عملے د‏‏ی دھماکے دے بعد د‏‏ی کاروائیاں مین وی رکاوٹ پائی۔ دھماکےآں دے بعد آسام تے اطراف دے علاقےآں وچ کرفیو نافذ کر دتا گیا۔ اس دوران وچ پولیس نے عام افراد اُتے بہت ظلم کیتے جس تو‏ں آزادی د‏‏ی تحریک نو‏‏ں ہور ہويا ملی۔
مآخذ
گٹھ:آزادی د‏‏ی قومی تحریکاں گٹھ:آسام د‏‏ی سیاست گٹھ:آسامی قوم پرستی گٹھ:بھارت د‏‏ی جانب تو‏ں دہشت گرد قرار دتی جانے والی تنظیماں گٹھ:بھارت وچ باغی گروہ گٹھ:بھارت گٹھ:ممنوع سیاسی جماعتاں
شاہبوز
شاہبوز آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان دے ضلع شاہبوز دا انتظامی مرکز اے ۔
طارق بن زیاد
اوہناں نوں سپین دی تریخ دے اہم ترین عکسری رہنماواں چوں اک سمجھیا جاندا اے ۔ شروع چ اوہ اموی صوبہ افریقہ دے گورنر موسی بن نصیر دے نائب سن ،جنہاں نے ہسپانیہ چ وزیگوتھ بادشاہ دے ظلماں توں تنگ عوام دے مطالبے تے طارق بن زیاد نوں ہسپانیہ تے چڑھائی کرن دا حکم دتا ۔
فتح ہسپانیہ
اپریل دی 30 تریخ سن 711ء چ طارق دیاں فوجاں جبرالٹر تے اتریاں واضع رہے کہ جبرالٹر اس علاقے دے عربی ناں جبل الطارق دای بگڑی شکل اے ۔ سپین دی سرزمین تے اترن دے بعد طارق نے ساریاں کشتیاں جلان دا حکم دتا تاکہ فوج فرار دے بارے چ نا سوچ سکے ۔
جنگ وادی لکہ
طارق بن زیاد نے 7 ہزار دے نکے جہے لشکر نال پیشقدمی شروع کیتی تے 19 جولائی نوں معرکہ وادی لکہ چ وزیگوتھ بادشاہ راڈرک دے اک لکھ دے لشکر دا مقابلہ سامنا کیتا تے بہادری دی عظیم داستان رقم کردے ہوئے راڈرک دی فوج نوں اک ای دن چ شکست دے دتی ۔ جنگ چ راڈرک ماریا گئیا ۔
فتح دے بعد طارق نے بغیر کسے مزاحمت دے راجگھر طلیطلہ تے قبضہ کر لئیا ، طارق نوں ہسپانیہ دا گورنر بنا دتا گئیا لیکن چھیتی ای اسنوں دمشق طلب کر لئیا گئیا تے اموی خلیفہ اسنوں پسند نئیں کردا سی ۔ یاں اوہ مختلف علاقیاں فتح حاصل کر رہے سالاراں جنہاں نے ترکستان ، ہندوستان تے سپین دے علاقے فتح کیتے ، دی طاقت توں خزفزدہ سی یاں اوہ اینہاں سالاراں کولوں اپنے کوئی بدلے لینا چاہندا سی کیونجے اس خلیفے نے مسلمان سلطنت چ اضافہ کرن والے ہر سالار نوں قتل کرواتا یا اس کولوں سب کجھ کھو کے اس نوں بھیک منگن تے مجبور کر دتا مثلا فاتح سندھ محمد بن قاسم نوں جدوں اوہ سندھ فتح کر کے پنجاب چ ملتان دے علاقے فتح کر رہیا سی نوں معزول کر کے واپس بلا لئیا تے اس نوں قتل کروا تا فاتح ترکستان مسلم بن قتیبہ نو ں واپس آن دا حکم دتا جدوں اوہ چین تے حملے دی تیاری کر رہے سن ،لیکن اوہ سمجھ کۓ کہ اوہناں نال چنگا سلوک نئیں ہونا تے واپس آن توں انکار کر دتا ایہناں نوں قاتل بھیج کے محاذ تے ای قتل کروا دتا گئیا طارق بن زیاد تے موسی بن نصیر نال بہت بھیڑا سلوک کیتا گئیا تے اس وقت توں بعد مسلم سلطنلت دیاں سرحداں ایہناں لوکاں دے فتح کیتے ہوۓ علاقیاں تک ای رہ گئیاں ۔
سیمی کنڈکٹر
سیمی کنڈکٹر ایسے شے نوں کیندے نین جیدے چ کج کج بجلی لنگ سکے۔
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم
لالسرا ٹیٹی
لالسرا ٹیٹی نویں دنیا دے باندراں وچوں اک باندر اے۔ اے دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
گٹھ:باندر گٹھ:ٹیٹی
چک 263 ڈبلیو بی
چک 263 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
رضا عباسی عجائب گھر
thumb| 7--6 صدی [[ق م دے وچکار عہد وچ ، رام دے سر دا اک سنہری رائٹن ، رضا عباسی میوزیم وچ واقع]] رضا عباسی میوزیم ( فارسی : موزه رضا عباسی) ایران دے شہر تہران وچ اک میوزیم ہے ۔ ایہ سید خندن وچ واقع ا‏‏ے۔ میوزیم دا ناں رضا عباسی دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ، ایہ صفوی دور دے فنکاراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ رضا عباسی میوزیم وچ فارسی آرٹ دا اک انوکھا ذخیرہ اے جو اسلام تاں پہلے تے اسلامی دونے دوراں تو‏ں دوسری صدی ق م اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
تریخ
رضا عباسی میوزیم ستمبر 1977 وچ ملکہ فرح پہلوی دی رہنمائی وچ باضابطہ طور اُتے کھولیا گیا سی ، لیکن نومبر 1978 وچ اسنو‏ں بند کردتا گیا سی۔ اسنو‏ں اک سال بعد 1979 وچ دوبارہ کھولیا گیا سی ، اس د‏ی داخلی سجاوٹ وچ کچھ تبدیلی تے اس د‏ی نمائش د‏‏ی جگہ نو‏‏ں ہور وسعت دتی گئی سی۔ کچھ داخلی مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ 1984 وچ اک بار فیر بند ہويا تے اک سال بعد دوبارہ کھولیا گیا۔ 4 فروری 2000 نو‏‏ں اس د‏ی تزئین و آرائش دے بعد آخر کار اسنو‏ں پنجويں بار کھول دتا گیا۔ فی الحال رضا عباسی میوزیم ایران دے ثقافتی ورثہ آرگنائزیشن دے زیر انتظام اے ۔
مجموعہ
اس میوزیم دا مجموعہ 7 واں صدی ق م تو‏ں لےک‏ے 20 واں صدی دے اوائل تک دا ا‏‏ے۔ ڈسپلے وقت دے وقفے دے مطابق طے کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس میوزیم وچ بہت ساری چیزاں نمائش دے لئی پیش کيتیاں گئیاں نيں جداں کہ تاریخی دور تو‏ں لےک‏ے مٹی ، دھات تے پتھر تو‏ں بنے ہوئے نمونے ، برتناں تے دھات د‏‏ی اشیاء ، ٹیکسٹائل تے لکھاں د‏‏ی پینٹنگ ، خطوط تے زیورات اسلامی دور تو‏ں وابستہ۔
شعبہ اشاعت
محکمہ اشاعت نے ایرانی فنون لطیفہ تے مجموعےآں تو‏ں متعلق بہت ساریاں کتاباں شائع کيت‏یاں نيں۔
دستاویزات نو‏‏ں جلاانا
مئی 2015 وچ میوزیم د‏‏ی مختلف دستاویزات جو 1979 دے اسلامی انقلاب تو‏ں پہلے ملکہ فرح دیبا دے دفتر تو‏ں زیادہ تر رابطےآں وچ سن نو‏‏ں جلا دتا گیا سی۔ تہران وچ مہر نیوز ایجنسی نے اس مسئلے دا انکشاف کيت‏‏ا تے فارسی بولی دے میڈیا تے سوشل نیٹ ورکس وچ اس اُتے کافی تنقید کيتی۔
حوالے
گٹھ:ایران وچ فن عجائب گھر تے گیلریاں گٹھ:ایران دے قومی عجائب گھر گٹھ:1977ء وچ قائم شدہ عجائب گھر گٹھ:ایران
رہینوٹافلوپس شلیگلی
رہینوٹافلوپس شلیگلی اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
میرٹ
میرٹ کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ایلبرٹا دے شہر
روشنی دی رفتار
چانن دی دوڑ 299,792,458 میٹر/سکنٹ اے۔ ایہ پکی اے تے کائینات چ ہر تھاں تے اک ای اے۔ اینوں c نال دسیا جاندا اے۔ اولے رومر ڈنمارک دا سائینسدان سی جینے پہلی واری اے گل دسی۔ اونے چانن دی دوڑ نوں 1676 چ ناپیا۔
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم
رہینوٹافلوپس سکورٹکی
رہینوٹافلوپس سکورٹکی اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
کالروالا ٹیٹی
کالروالا ٹیٹی نویں دنیا دے باندراں وچوں اک باندر اے۔ اے دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
پنجابی امریکی
پنجابی امریکی اوہ امریکی نیں جیہڑے آپ یا اوہناں دے پُرکھ لموچی ایشیا دے خِطا پنجاب توں امریکا آئے سی تے ایتھے وس گئے ۔ ایہ عام طور تے سارے امریکا وچ پھیلے ہوئے نیں پر ایہناں دی وڈی گݨتی نیویارک تے کیلیفورنیا وچ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی قوم گٹھ:پنجابی امریکی
گیووانی ڈی ویرازانو
گیووانی ڈی ویرازانو (1485–1528) فلورنس دا اک سمندری کھوجی سی۔ اوہ فرانس دے بادشاہ دا ملازم سی۔ 1524 وچ اوسنے اتلے امریکہ دے چڑھدے کنڈیاں دا کھوج لایا تے اوہ نیویارک دے کول تک آیا۔ نیویارک وچ ویرازانو-نیروز پل اوہدے ناں تے اے۔
نانائمو
نانائمو کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
دهستان مرزداران
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سرخس دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان سرخس ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
ایران دا جنگلی جیون
اتہاس
ایران دے جنگلی جیون دا سبھ توں پہلاں 14 ویں صدی وچ حمد اللہ مستوافی ولوں انشک طور تے ذکر کیتا گیا سی جنہاں نے صرف جانوراں دا ذکر کیتا سی۔ 18 ویں اتے 19 ویں صدی وچ، سیموئل گوٹلب گلیمن اتے آڈور مونیٹریز نے کیسپیئن سمندری کھیتر اتے ٹیلیش پہاڑ دی کھوج کردیاں کیسپیئن جیو دے دستاویزاں دا پتہ لگایا۔ 19 ویں صدی وچ بہت سارے کدرتیوادیاں نے اسدا پالن کیتا، جس وچ پھلپو ڈی پھلپی، ولیئم تھومس بلینپھورڈ اتے نکولائی زارودنی شامل ہن، جنہاں نے تھندھاری، پنچھی، سامری، دوہاواں اتے مچھی دیاں قسماں دا دستاویزیکرن کیتا۔
فلورا
دیس دا دسوندھ توں وی زیادہ جنگلات اے۔ سبھ توں ودھ مکمل وادھے کیسپیئن ساگر توں چڑھن والے پہاڑی لاناں اُتے، اوک، سواہ، ایلم، سائیپرس اتے ہور قیمتی درختاں دے سٹینڈ دے نال ملدے ہن۔ اچے پٹھار اُتے، رگڑے اوک دے کھیتر سبھ توں ودھیا پانی والے پہاڑ دیاں' تے دکھائی دندے ہن، اتے پنڈ دے لوک بغیچیاں دی کاشت کردے ہن اتے جہاز دے درخت، پوپلر، ولو، اخروٹ، بیچ، میپل اتے ملبیری اگاؤندے ہن۔ جنگلی پودے اتے جھاڑیاں بسنت رتّ وچ بنجر دھرتی توں اگدیاں ہن اتے چارہ چاراجوئی کردیاں ہن، پر گرمی دے سورج نے اوہناں نوں ساڑ دتا۔ ایپھئیؤ رپورٹاں دے مطابق، جنگلاں دیاں پرمکھ قسماں جو ایران اتے اوہناں دے متعلق کھیتراں وچ موجود ہن: اتری ضلعیاں دے کیسپیئن جنگل (33,000) کلومیٹر 2 )
حوالے
گٹھ:ایران
پنجاب دا لوک ورثہ
پنجاب دا لوک ورثہ کتاب کرنیل سنگھ تھند دی رچنا اے۔ ایہہ کتاب مول روپ وچ پنجاب دے لوک جیون دے اوہناں پکھاں توں جانو کرواؤندی اے،جس جیون نوں پنجاب دے واسی صدیاں توں جیوندے آ رہے ہن۔ اس طرحاں ایہہ پنجابیاں نوں اوہناں دیاں جدی-پشتی ،پرمپراواں،رعایتاں، اکیدیا، وشواساں ،رہریتاں آدی راہیں اوہناں دے سبھیاچار بارے دسدی اے، اوہناں دی شناخت وی کراؤدی اے اتے لوک ورثے بارے بھرویں جانکاری دندی اے۔
کتاب بارے
پنجاب دا لوک ورثہ کتاب دے تن حصہ ہن۔  اس کتاب وچ کل دس لیکھ ہن -پنجاب تے پنجاب دے لوک، پنجاب دے پکھیواس قبیلے، پنجابی بولی:نکاس تے ترقی، پنجابیت اتے پنجابی سبھیاچار، پنجاب دا لوکیان، پنجابی لوک ساہت، پنجابی لوک گیت ،پنجابی لوک کہانیاں، پنجابی اکھان اتے پنجابی بجھارتاں۔ اس کتاب وچ پنجاب دے سبھیاچار اتے لوکدھارا دے بہت سارے پکھاں دا مطالعہ کیتا گیا اے۔
پنجاب تے پنجاب دے لوک
کرنیل سنگھ تھند اس لیکھ وچ پنجاب ،پنجاب دے لوکاں اتے اوہناں دے ورثے بارے جانکاری دندے ہن۔ اوہ جن-جیون نال متعلق ہور انشا دا ویروا دندے ہن۔لکھاری جغرافیائی اتے تہذیبی نظرئیے توں جائجا لین لی پنجاب نوں تریخی پکھ توں پنج کھنڈاں وچ ونڈدا اے، (ا) آریائی دور، (ب) اسلامی دور،( ج) مہاراجہ رنجیت سنگھ دا دور، (د) انگریزی دور، (س) آزادی توں پچھوں ۔
پنجاب دے پکھیواس قبیلے
لکھاری نے اس لیکھ وچ اوہناں لوکاں دی گل کیتی اے جو اک تھاں توں دوجی تھاں گھمدے رہندے ہن۔ پنجاب دے وسنیکاں وچ کجھ آبادی اجیاے لوکاں دی اے جہناں دا کوئی پکا ٹکانا نہیں ہندا جو اک تھاں توں دوجی تھاں گھمدے رہندے ہن۔ اجیاے لوکاں نوں کھانابدن جاں پھر پکھیواس کیہا جاندا اے۔ لکھاری اس لیکھ وچ پکھیواس قبیلیاں دی پورن جانکاری دندا اے۔ اس مطابق پنجاب وچ سھانسی، بازی گر، اوڈ، مداری، میراسی، گاڈی لوہار، بدو، برڑ اتے گگڑے آدی ہور قبیلے شامل ہن۔
پنجابی بولی:نکاس تے ترقی
اس لیکھ وچ لکھاری دسدا اے کہ پنجابی پنجاب دی مقامی بولی اے۔ ایہہ پنجاب دے مول واسیاں دی ماں بولی اے۔ پنجاب وانگ پنجابی نوں کئیاں جھکھڑاں دا ساہمنا کرنا پیا اے۔ بدیشی ہملاواراں نے اس نوں پرپھلت نہیں ہون دتا۔ کئی اترا چڑا ویکھنے پئے ہن۔ اناں کارناں کرکے ہمیشہ ہی ایہہ اپنے یوگ ستھان توں وانجھی رہی اے۔ پنجابی مول روپ وچ ہند آریائی بولی پروار دی ادھنک بولی اے۔ اس دا پچھا ہند-ایرانی بولی طبقہ اتے بھارتی یورپی بولی پروار نال جا ملدا اے۔ پنجابی نے 10وی صدی عیسوی تک اپبھرنش تے نکھیڑ کے دوجیاں ادھنک آریائی بھاشاواں-بنگالی، مراٹھی، گجراتی، آدی وانگ حال روپ دھارنا شروع کر دتا سی۔ ڈاکٹر:پریم پرکاش سنگھ نے پنجابی دے ترقی نوں کالک بھیداں دے ناں ہیٹھ وچاریا اے۔ اجوکے ویلے تک پجدیاں پنجابی دے ترقی پڑاواں نوں ہیٹھ لکھے مطابق واچیا جا سکدا اے۔
پنجابیت تے پنجابی سبھیاچار
کرنیل سنگھ تھند اس لیکھ وچ ایہہ بیان کردا اے کہ پنجابیت اک اجیہا تہذیبی تجزیہ اے، جس دا تعلقات پنجاب ناں دے جغرافیائی خطے، اس کھیتر دی مقامی بولی(پنجابی)،اتھوں دے لوکاں دی رہتل/جیون جانچ اتے اوہناں دے وشیس گناں نال اے،جہڑے اس نوں بھارت دیاں دوجیاں کومیئتاں توں نکھیڑدے ہن۔ پنجابیت پنجابی پچھان دا ہی دوجا ناں اے۔ پچھان، جہڑی بولی، ساہت، جغرافیہ اتے لوکیان /لوکدھارا آدی راہیں اجاگر ہندی اے۔ جویں کہ اپر اشارہ کیتا جا چکا اے کہ پنجابیت دی نیہہ پنجابی بولی اے ایہہ پنجابیاں دی ماں بولی اے۔ کروڑاں بچیاں دی ماں ہون دے باو جود وی پنجابی نوں پتراں پاسوں اوہ مان تے ستکار نہیں ملیا جس دی اوہ حقدار سی۔ ہر بولی دا اپنا سبھیاچار ہندا اے۔ پر اسیں پنجابی لوک اپنی ماں بولی دی اہمیت توں پوری طرحاں جانو نہیں ہاں۔ انگریزی راج ویلے نرول پنجابی جانن والے نوں ان پڑھ دسیا جاندا سی۔ ہن وی وڈے سردے پجدے گھراں وچوں پنجابی بارے ہینتا مطلب ختم ہونا چاہیدا اے۔ بنگال اتے دکھنی بھارت دے لوک نرت،سنگیت،ناٹ اتے ساہت آدی کومل قلعواں دے کھیتر وچ پنجابیاں توں بہت اگے ہن۔ اناں ہنراں نوں پرپھلت کرن دی لوڑ اے۔ لوک جیون دے نیڑے رہن کارن پنجابیاں دا تہذیبی ورثہ لوکیان جاں لوکدھارا اے۔ پنجابیت نوں اک مسرت سبھیاچار وجوں وی گرہن کیتا جاندا اے۔ اجوکے بھارتی پنجاب وچ اس ویلے پنجابی سبھیاچار دے جہڑے رنگ اگھڑ کے ساہمنے آ راے ہن، اوہناں وچوں پنجاب دے سماجی تے معاشی ڈھانچے وچ زوردار تبدیلی، ساکاداری ودھان وچ پرورتن، اپ سبھیاچاراں دا کیندریکرن ول رجھان آدی خاص ورننیوگ ہن۔
پنجاب دا لوکیان
پنجاب دے لوک جیون نال متعلق روایتی طور تے حاصل ہون والی اجیہی سامان نوں لوکیان کیہا جاندا اے۔ جس وچ لوک مانس دی ابھانسان ہووے، لوک رہتل دے انشا نال بھرپور ہووے اتے جس نوں لوک گروہ نے پروانگی دے کے پیڑھیؤ پیڑھی اگے توریا ہووے۔ اجیہی سامان ورثے وچ حاصل ہندی اے۔ اتے اس دے خاص کھیتر لوک ساہت، لوک قلعواں، لوک یعقین، لوک دھرم، لوک ریتی-رواج اتے لوک دھندے آدی ہن۔ پنجاب دے لوکیان نوں جم دین وچ لوک مانس جاں لوک من دی ابھانسان دا بہت وڈا یوگدان اے۔ لوک مانس دی تنقید پڑے تے ان پڑھ، پینڈو تے شہری، سبھیا تے اسبھیا ہر پرکار دے انسان وچ پائی جاندی اے۔ لوک مانس اظہار دی وستو بنے بناں لوکیان دا تصور نہیں کیتا جا سکدا۔ لوک جیون نال متعلق سامان نوں لوکیان دا روپ دین والا اہم تے اہم تتّ لوک گروہ ولوں پروانگی اے۔ اس پچھوکڑ نوں مکھ رکھ کے پنجاب دے لوک جیون نال متعلق لوک یانک سامان نوں ہیٹھ لکھے مطابق واچیا جاندا اے۔ لوکیان مول روپ وچ لوکاں دی سمپتی اے۔ لوک جیون دی پررفتار نال اس دا پرواہ بے روک چلدا اے۔ اس دا اہمیت عالمی ویاپی اے۔ لوکیان دا مکھ حصہ سہج سواد دین دا کرتوّ وی نبھاؤندا اے اتے سماں بتیت کرن دا چنگا زریعہ اے۔ پنجاب دے لوک جیون تے سبھیاچار دا ٹھیک اتہاس لوکیان ولوں ہی جانیاں جا سکدا اے۔
پنجابی لوک ساہت
پنجابی لوک ساہت پنجابی لوکیان دا اہم کھیتر اے۔ اس وچ لوک گیت، لوک کہانیاں، بجھارتاں اکھوتاں اتے محاورے آدی اجیاے روپ شامل ہن۔ جہناں دا کمیونیکیشن بولی ولوں زبانی طور تے ہندا اے۔ اس طرحاں لوک ساہت لوکیان دی وانی ولاس سرینی وچ آؤندا اے۔ لوک ساہت وچ جو رچنا ہندی اے اس نال کسے لکھاری دا ناں نہیں جڑیا ہندا سگوں ایہہ پیڑھی در پیڑھی لوک گروہ دی پروانگی لے کے چلدا اے۔ ساہت تے لوک ساہت دا پرسپر عدان حاصل ضرور چلدا اے۔ پنجابی لوک ساہت مول روپ وچ پنجاب دے سبھیاچار ورثے نال جڑیا ہویا اے۔ پنجابی لوک گیتاں، لوک کہانیاں، بجھارتاں اتے اکھوتاں دے تہذیبی پکھ توں مطالعہ بارے اکادمک پدھر تے کجھ یتن ضرور ہوئے ہن،مگر ہن تک پوری طرحاں اگھڑ کے ساہمنے نہیں آئے۔
پنجابی لوک گیت
لوک گیت پنجاب دے لوک جیون دا انکھڑ انگ ہن۔ جمن توں موت تک پنجاب دے جیون دا کوئی وی پکھ اجیہا نہیں اے جس متعلق لوک گیت مہیا نہ ہون۔ انا لوک گیتاں دی بھاونا نوں مکھ رکھ کے ایہہ دھارنا پرچلت اے کہ پنجابی لوک گیتاں وچ جمدا اے تے لوک گیتاں وچ مردا اے۔ لوک گیت دے شبدی مطلب لوکاں وچ پرچلت گیت، لوکاں ولوں نرمت گیت جاں لوک وشئک گیت کیتے ملدے ہن۔ پر لوک ساہت دے حوالہ وچ لوک گیتاں دے ایہہ مطلب ادھورے ہن۔ لوک گیتاں نوں اادم مانو دا سنگیت وی کیہا جاندا اے۔ لوک گیت زبانی پرمپرا جاں لوک کنٹھ ولوں اک توں دوجی پیڑھی تک اگے تردا اے۔ لوک گیت نال کسے لکھاری دا ناں وی نہیں جڑیا ہندا۔ لوک گیتاں وچ وسی اتے روپ دوہاں پکھاں توں کافی ونّ-سونتا اے۔ لوک گیتاں وچ پرتندھ روپ گھوڑیاں، سہاگ، سٹھنیاں، لوریاں، بولیاں، ماہیاں، ڈھولاں، الاہنیاں، ماں دی بھیٹاں روپ شامل ہن۔ ایہہ سارے لوک گیتاں دے نمائندہ روپ ہن۔
پنجابی لوک کہانیاں
کرنیل سنگھ تھند دی کتاب پنجاب دا لوک ورثہ حصہ پہلاں وچ اک لیکھ پنجاب دیاں لوک کہانیاں اپر درج اے۔ لوک کہانیاں دا کھیتر اہم اے۔ اناں نوں باتاں جاں لوک کہانیاں وی کیہا جاندا اے۔ الئس گھمن ولوں سمپادت جنور باتاں اتے ڈاکٹر:ونجارا بیدی دی کتاب 'باتاں مڈھ قدیم دیاں' دونو لوک کہانیاں دے مجموعہ ہن۔ مگر ایہناں کہانیاں نوں باتاں کیہا گیا اے۔ پر ہن دے ویلے اندر کہانیاں نوں باتاں کہن دی رچی بہت حد تک گھٹ گئی اے۔ لوک کہانی توں مطلب اجیہا روایتی ذکر اے جس وچ لوک مانس دی ابھانسان ہووے اتے لوک گروہ نے جس نوں پروانگی دے کے پیڑھی در پیڑھی اگے توریا ہووے۔ اناں کہانیاں نال کسے لکھاری دا ناں نہیں جڑیا ہندا۔ پنجابی لوک کہانیاں دا کھیتر کافی وڈا اے۔ اناں دیاں کئی ونگیاں ہن۔ اسے کارن ایہناں دے ورگی کرن متعلق اک مت نہیں۔ ایہناں نوں ہیٹھ لکھیاں سرینیاں وچ ونڈیاں جاداں اے۔ لوک کہانیاں پنجابی لوک ساہت دا سبھ توں ودھیرے لوکپری اتے سرو پروانت روپ ہن۔ اس دی بے پناہ طاقت ہن تک وی قایم اے۔ پنجابی ساہت دی سرجنا وچ وی لوک کہانیاں دا کافی یوگدان اے۔ ایہہ کہانیاں دنیا بھر دے پنجابیاں دا سانجھا ورثہ تے قیمتی خزانہ ہن۔
پنجابی بجھارت
پنجابی وچ بیجن والی بات نوں بجھارت کیہا جاندا اے۔ بجھارت جا بات دا شبد ساہمنے آؤندیاں ہی ساڈی سوچ سانوں بچپن وچ لے جاندی اے۔ جدوں ہر بچہ اپنے بزرگاں پاسو ہنگارے والیاں لمیاں لمیاں باتاں سنن جاں بجھارتاں نوں بیجن دی عمل وچوں گزریا سی۔ بجھارت لوک مانس دی اجیہی زبانی ابھانسان اے جس وچ کوئی گنجھل، پرشن، اڑاؤنی/گھنڈی ہندی اے اتے اس وچ ہی بجھارت دا سارا رہسّ چھپیا ہندا اے۔ ایہہ لوک کنٹھ ولوں روایتی روپ وچ حاصل ہندی اے اتے لوک گروہ دی پروانگی حاصل کرکے اک توں دوجی پیڑھی ورثے وچ ملدی اے۔ پنجابی بجھارتاں دا ورگیکرن دی کافی مسئلہ اے پر پنجابی بجھارتاں دیاں کجھ سرینیاں بارے جانکاری دتی گئی اے سمچے روپ وچ اس کتاب دا مطالعہ کرن پتہ چلدا اے کہ اس کتاب وچ پنجابی سبھیاچار اتے ورثے نال متعلق بہملی سامان توں پاٹھک نوں جانو کروایا گیا اے۔ ایہہ کتاب لوک جیون اتے تہذیبی دے بہت سارے پکھاں نوں اپنے اندر سمیٹدی اے اتے آؤن والے ویلے وچ لوکدھارا دی بہپکھی جانکاری بھنڈار ثابت ہوویگی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
چٹے منہ والا ساکی
چٹے منہ والا ساکی نویں دنیا دے باندراں وچوں اک باندر اے۔ اے دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
کلائیپیدا
لتھوانیا اتلے یورپ دا دیس اے جہڑا 1991ء سویت یونین توں علیحدہ ہو کے اک نویں دیس دے  طور اتے سامنے آیا  اس دا راجگھر ویلیوس شہر اے ۔ کلائیپیدا شہر لتھوانیا دا شہر اے تے لتھوانیا دی کلائیپیدا کاؤنٹی دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لتھوانیا دے شہر گٹھ:لتھوانیا دے آباد تھاں گٹھ:لتھوانیا گٹھ:لیتھوانیا گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
چک 265 ڈبلیو بی
چک 265 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
حیدرآباد ، آذربائیجان
سداراک آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان دے ضلع سداراک دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
دخمہ
زرتشتی (پارسی) اپنے مرداں نو‏‏ں جلانے یا دفنانے د‏‏ی بجائے اک کھلے مینار نما گول عمارت وچ رکھ دیندے نيں تاکہ اسنو‏ں مردار خور پرندے عموماً گدھ وغیرہ کھا جان۔ اس خاص عمارت نو‏‏ں دخمہ ’’منار خاموشی‘‘ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دخمہ ایداں دے شہراں وچ تعمیر کيت‏‏ا جاندا اے جتھ‏ے پارسیاں د‏‏ی معتدبہ تعداد آباد ہو، مثلا بمبئی، کراچی۔ جتھ‏ے دخمہ نئيں ہُندا اوتھ‏ے انہاں دے قبرستان ہُندے نيں جنہاں وچ مرداں نو‏‏ں بہ امر مجبوری دفن کيت‏‏ا جاندا اے، مثلاً لاہور دا پارسی قبرستان۔
زرتشتی اپنے مردے جلاندے یا دفن نئيں کردے اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اگ تے زمین انہاں دے ہاں مقدس ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایران وچ مینار گٹھ:ایرانی معماری گٹھ:بھارت وچ مینار گٹھ:زرتشتیت گٹھ:مذہب تے موت گٹھ:موت د‏‏ی رسومات گٹھ:فارسی لفظ تے جملے گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مینار
رہینوٹافلوپس سمنی
رہینوٹافلوپس سمنی اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دیا رام ساہنی
رائے بہادر دیا رام ساہنی  (16 دسمبر 1879 – 7 مارچ 1939) اک بھارتی ماہر آثار قدیمہ سی جو 1921-22 وچّ ہڑپا وکھے وادی سندھ دی رہتل تے کھدائی دا نگران سی۔ جوہن مارشل دا ایہہ چیلا پہلا بھارتی سی جسنوں 1931 وچ بھارت دے آثار قدیمہ سرویکھن دا ڈائریکٹر-جنرلیکٹر تعینات کیتا گیا سی اتے اس نے اس عہدے تے 1935 تک سیوا کیتی۔
مڈھلا جیون اتے سکھیا
دیا رام برطانوی پنجاب دے شاہ پور ضلعے دے شہر بھیرا توں سی، جتھے اوہ  16 دسمبر 1879 نوں پیدا ہویا سی۔ ساہنی نےپنجاب یونیورسٹی توں سنسکرت دی گریجوئیشن کیتی اتے سونے دا تمغہ حاصل کیتا۔اس نے اؤریئینٹل کالج توں 1903 وچّ ماسٹر دی ڈگری لئی اتے پہلے نمبر تے رہا۔ ایہناں پراپتیاںدے نتیجے دے روپ وچّ ساہنی نے بھارت دے آثار قدیمہ  سرویکھن ولوں سپانسر سنسکرت سکالرشپ حاصل کیتا اتے اس دی سکھیا مکمل ہون تے اسنوں سرویکھن ولوں بھرتی کر لیا گیا۔
گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:ہندو شخصیتاں
تھرموڈائینامکس
تھرموڈائینامکس سائینس دا اک انگ اے جیدے چ انرجی نوں گرمی تے مکینیکل کم ج پرتیا جاندا اے۔
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم
ویرازانو-نیروز پل
ویرازانو-نیروز پل دی نیروز نیو یارک وچ ای دوہرا پل اے جیہڑا نیو یارک شہر دے دو انگاں بروکلین تے سٹیٹن آئیلینڈ نوں آپس وچ رلاندا اے۔ ایس پل دی نیو 13 اگست 1959 نوں رکھی گئی۔ 21 نومبر 1964 نوں ایہ پورا ہویا۔
ایس دا ناں فلورنس دے کھوجی گیووانی ڈی ویرازانو تے رکھیا گیا جیہڑا 1524 نوں ایتھے آیا سی۔
حوالے
گٹھ:پل گٹھ:پݪ
جوگی ساکی
جوگی ساکی نویں دنیا دے باندراں وچوں اک باندر اے۔ اے دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
عافیہ صدیقی
بارلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
دهستان سرخس
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سرخس دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان سرخس ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی
ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی نیدرلینڈز دی ایشیاء وچ بپار کرن والی اک کمپنی سی۔ ایہدا مڈھ 20 مارچ 1602 نوں رکھیا گیا۔ ایہدا انت 17 مارچ 1798 نوں ہویا۔ سٹاک ایکسچینج دے بپار دا مڈھ ایس کمپنی نے رکھیا تے ایس نوں ای پہلی کئی قومی کمپنی وی منیا جاندا اے۔
گٹھ:نیدرلینڈز گٹھ:نیدرلینڈ دی تریخ
کھڑتال
کھڑتال نوں کرتال دے ناں نال وی جانیا جاندا اے۔ کر توں مطلب ہتھ اتے تال مطلب کھڑکاؤنا۔ ایہہ چھینیاں وانگ وجایا جاندا اے۔ ایہہ پرانے ویلے توں لے کے ہن تک ایہہ سادھو سنتاں دا من بھاؤندا ساز رہا اے۔ اج وی ایہہ مندر، گوردواریاں وچ بھجن، کیرتناں نال وجائی جاندی اے۔
اس دے چھینیاں دی آواز بڑی پیاری تے مٹھی لگدی اے۔ بناوٹ ایہہ لکڑی دے دو، اک سامان ٹکڑیاں نال بنائی جاندی اے۔ اس دی لمبائی 5 انچ توں لے کے 10 انچ تک اتے چوڑائی 2 انچ توں لے کے 3 انچ تک ہندی اے۔ اس وچ خنجری دے سامان پتل دے گول سائز دے چھوٹے چھوٹے چھینے دو تن جگہ تے لگائے جاندے ہن۔ ایہہ اکو ہتھ وچ پکڑی جاندی اے۔ اک لکڑی دے ٹکڑے وچ انگوٹھا پاؤن دی تھاں ہندی اے اتے دوسرے ٹکڑے وچ انگلیاں پاؤن دی اتے ایہناں دوہاں ٹکڑیاں نوں آپس وچ کھڑکاؤنا ہی اس دی وادن سٹائل اے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجابی لوکدھارا
نیلسن
نیلسن کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ایلبرٹا دے شہر
زارا بارنگ
زارا بارنگ (ہندی: जरा बारिंग) (اے۔کے۔اے۔ سونی بیرنگ) اک بھارتی اداکارہ اتے فلم پروڈیؤسر اے۔ اوہ تامل، بالیوڈّ فلماں اتے بھارتی ٹیلیوژن ناٹکاں وچ اداکاری کردی اے۔۔ زارا نے چھوٹی فلم د اسینس آف ممبئی وی لکھی اتے پیش کیتی اے۔
کیریئر
زارا بیرنگ نے 2011 وچ تامل فلم مایاککم اینا نال شروعات کیتی سی۔ اسدا جم دا نام سونی بارنگ اے اتے اوہ زیرا بارنگ نوں اسدے سکرین نانم وجوں ورتدی اے۔
ستمبر 2015 وچ اس نوں اپنے تریخی ٹیوی شو رضیہ سلطان وچ شاجیا دے کردار نبھاؤن لئی ٹی۔وی۔ ولوں ٹیچا دتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ: بھارتی عورتاں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:جم 1988
ماریجمپولے
لتھوانیا اتلے یورپ دا دیس اے جہڑا 1991ء سویت یونین توں علیحدہ ہو کے اک نویں دیس دے طور اتے سامنے آیا اس دا راجگھر ویلنیوس شہر اے ۔ ماریجمپولے شہر لتھوانیا دا شہر اے تے لتھوانیا دی ماریجمپولے کاؤنٹی دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لتھوانیا دے شہر گٹھ:لتھوانیا دے آباد تھاں گٹھ:لتھوانیا گٹھ:لیتھوانیا گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
چک 330 ڈبلیو بی
چک 330 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
رہینوٹافلوپس صومالیکس
رہینوٹافلوپس صومالیکس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ہارلم (مینہیٹن)
ہارلم نیویارک شہر دے انگ مینہیٹن دے اتر چڑھدے ول دا پاسہ اے۔ 1920 توں ایہ افریقی امریکی لوکاں دا کاروبباری تے رہتلی گڑھ اے۔ ایہدا مڈھ ڈچاں نے 1658 وچ رکھیا۔ ایہدی لوک گنتی 335,109 اے تے تھاں 10.03 مربع کلومیٹر اے۔
ریوٹاپاجوس ساکی
ریوٹاپاجوس ساکی نویں دنیا دے باندراں وچوں اک باندر اے۔ اے دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
لیکسنگٹن ایوینیو
لیکسنگٹن ایوینیو نیویارک شہر دے انگ مینہیٹن دی اک سڑک اے۔ اے مینہیٹن دے دکھن توں اتر ول جاندی اے۔
صوبا بانتن
انڈونیشیا براعظم ایشیا دا اک مسلمان دیس اے ، جہرا مشرق بعید ج واقع اے ۔ انڈونیشیا دے کل 33 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چوں 31 صوبے تے 2 خاص علاقے نیں ۔ صوبہ بانٹینانڈونیشیا دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اسدا دا انتظامی مرکز سیرانگ شہر اے ۔ اس صوبے دیاں 4 ریجنسیاں تے 154 سب ڈسٹرکٹ نیں ، صوبے چ 1،530 پنڈ نیں ۔
گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:مشرق بعید
کرتار سنگھ بلگن
جیونی
کرتار سنگھ بلگن دا جم 5 اکتوبر 1904 نوں س۔ مہر سنگھ دے گھر برطانوی پنجاب دے پنڈ بلگن، تحصیل ڈسکا، ضلع سیالکوٹ (ہن پاکستان) وچ ہویا۔ اوہناں دی ماں دا ناں لچھمی دیوی سی۔ 1947 وچ پنجاب دی ونڈ توں بعد اوہ اپنا پنڈ چھڈکے امرتسر آ گئے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر
پارکسولے
پارکسولے کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
نیو وسٹمنسٹر
نیو وسٹمنسٹر کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
الاہُنیاں
الاہنیاں اک سوگمئی شاعری-روپ اے جو پنجابی دا لوک شاعری-روپ اے۔ الاہنی توں مطلب اے، استتی جاں صفت۔ جد کسے دی موت ہو جاندی اے تاں سدیویں وچھوڑا دے گئے انسان دے گناں والے جہڑے کرنامئی تے سوگ-گیت عورتاں ولوں الاپے جاندے ہن، پنجابی وچ اوہناں نوں الاہنیاں کیہا جاندا اے۔
الاہنی مراسن جاں نائن پاؤندی اے جو پیشہ ور سیاپاکار ہندی اے۔ موہرے-موہرے نین الاہنی دی اک تک آکھی جاندی اے اتے نالو-نالو اس وچ زنانیاں سر ملاؤندیاں جاندیاں ہن۔ الاہنی کورس وچ گائی جان کر کے اک طرحاں دا سموہ-گان اے۔ اس تو ودھ الاہنی سیاپا کرن ویلے اچاری جاندی اے۔ مالوے وچ پیشاوار سیاپاکار تے الاہنیکار دا کم مراسناں، ڈومنیاں، نائناں آدی نبھاؤندیاں ہن۔ ساریاں سوانیاں اک گول دائرے وچ اتے پیشیوار سیاپاکار وچکار کھلو جاندی اے۔ اوہ اپنے دوویں ہتھ پہلاں متھے اتے پھیر پٹاں اتے ماردی جاندی اے۔ اسے طرحاں باقی سوانیاں اکو تال وچ ہتھ ماردیاں ہوئیاں ساتھ دندیاں ہن۔
پیشیوار سیاپاکار اپنی دہتھڑ دی تال مطابق الاہنی اچاردی جاندی اے اتے باقی سوانیاں دی تال دا خیال رکھدیاں ہن۔ ہر تک دے انت اتے دوجیاں سوانیاں انترے دی کسے اک کیدری تک نوں اچاردیاں جاں دہراؤندیاں جاندیاں ہن۔ ساری الاہنی اکلی سیاپاکار ولوں اچاری جاندی اے اتے باقی گروہ اک مرکزی تک دے دہراؤ راہیں ہنگارا بھردا اے جویں:-
پیشاور سیاپاکار: ماواں-دھیاں دی دوستی کوئی ٹٹدی قہراں دے نال، پٹی دھی نی میریئے امبڑیئے
گروہ: ہائے ہائے نی میریئے امبڑیئے
الاہنیاں دے نال چلدا سیاپا کئی طرحاں دا ہندا اے۔ جدوں پہلاں گلھاں جاں پڑپڑیاں اتے، پھیر پٹاں اتے، مڑ پھیر پٹاں اتے اتے پھر چھاتی جاں گلھاں اتے ہتھ مارے جان اوہ تہتھڑا-سیاپا کہاؤندا اے۔ سیاپے دیاں حرکتاں مطابق ہی الاہنیکار دے اچار دا لہجے ہولی-تیزی اتے بہت تیز ہندا اے۔ الاہنی وچ سیاپے دا ساتھ ہون کر کے الاہنیکار دے دکھ دا پرگٹاوا بول اتے جسمانی حرکت وچ ونڈیا جاندا اے۔
الاہنیاں وکھو-وکھریاں ہندیاں ہن۔ مرن والا انسان بچہ، جوان، وڈی عمر دا بزرگ اتے چھوٹی عمر دی کڑی، نونہہ، دھی، سسّ آدی وی ہو سکدی اے۔ سو ایہناں متعلق الاہنیاں وکھو-وکھریاں ہونگیاں کیونکہ عورتاں دے گن کرم مرداں نالوں وکھرے ہونگے۔ بچے جاں کچی عمر وچ ہوئی موت متعلق الاہنیاں وچ ممتا ودھیرے ہوویگی اتے جے بہت ہی پکی عمر دا بڈھا واہگرو نوں پیارا ہو جائے تاں وڈا کرن دی ریت نال وچھوڑے دی بھاونا دے نال ستنشٹتا اتے خوشی دا پرگٹاوا وی کیتا جاندا اے۔
سیاپے دا کردار نائن ولوں کیتا جاندا اے۔ جدوں کسے دے جوان پتّ جاں دھی دی موت ہو جاوے تاں اس اتوں دکھی دل نال پائی جان والی الاہنی اس طرحاں دی ہندی اے: سوہنی چھیل چھبیلی، نی دھیے مورنیئے، ہائے ہائے دھیے مورنیئے۔
پہلی تک دا اچارن نائن جاں مراسن کریگی اتے پچھلی تک دا اچارن گروہ دے روپ وچ عورتاں کری جان گئیاں۔ مری ہوئی دھی دے گناں دی صفت عورتاں کردیاں جانگیاں۔
“جے کسے جوان آدمی موت ہو جائے اتے دونوں پاسیاں توں عورتاں پڑ بنھ کے کھلوتیاں ہون تاں نائن پہلاں بول اچار کے الاہنی انجھ شروع کریگی:
موت پچھیندی آئی، ہائے وے یر جوانا
دوہاں ہتھاں نال اپنی چھاتی، پٹاں اتے منہ اپر دہتھڑا مار کے باقی کہنگیاں:
ہائِ وے یر جوانا”
جے پکیری عمر دے بڈھے دی موت ہو جاوے تاں اجیاے موقعے تے مراسن ولوں پائی جان والی الاہنی دا نمونہ اس طرحاں اے: بڈھا تاں بہندا کرسی ڈاہ، ہائے نی بڈھڑا مر نی گیا بڈھڑی رنڈی کر نی گیا۔
موت انسان نوں اک گہرے دکھ وچ سٹّ دندی اے اتے جدوں گروہ اس دکھ وچ شریک ہندا اے تاں دکھ دا بھار ونڈیا جاندا اے۔
تہذیبی اہمیت
ساڈا رشتہ- ناطہ ڈھانچہ، تہذیبی قدراں-قیمتاں اتے رسماں-ریتاں نوں مکھ رکھ کے الاہنیاں پنجابی سبھیاچار دا انکھڑ انگ ہو نبڑدیاں ہن۔ الاہنیاں دا تہذیبی اہمیت ہون دے نال-نال ایہناں دی ساہتی اہمیت بہت اے۔ انسان گیتاں وچ جمدا اے اتے گیتاں وچ مردا اے۔ انسان دے جم ویلے بہت ہی ودھیاں خوشی بھرے ماحول وچ خموضوعاں دے گیت گائے جاندے ہن اتے اخیر جدوں انسان دی موت ہندی اے تاں اس ویلے وی سوگمئی گیت گائے جاندے ہن۔ اس ویلے الاہنیاں، کیرنے اتے وین پائے جاندے ہن۔ جے انسان دی زندگی وچ ایہہ لوک گیت نہ ہون تاں انسان دی زندگی ادھوری اے۔
الاہنیاں نوں اکٹھا کرن اتے کھوج کرن متعلق بہت اپرالے کیتے گئے ہن۔ ڈاکٹر ناہر سنگھ نے کیرنا اتے الاہنی دا بطور لوک-کاو دے روپ دے مطالعہ کیتا اے۔ تہذیبی اہمیت نال-نال الاہنیاں دی ساہتی اہمیت وی اے۔ سری گرو گرنتھ صاحب وچ الاہنیاں دی بھاونا دے نوں شبد ملدے ہن:
گرو نانک: وڈہنس راگ، پنج الاہنیاں، پنے 578-82
ہر انسان دی موت ویلے وکھو-وکھریاں الاہنیاں اچاریاں جاندیاں ہن۔ بڈھے دی موت ویلے ہور الاہنی چاری جاندی اے اتے کڑی اتے جوان منڈے دی موت ویلے ہور الاہنی اچاری جاندی اے۔ جدوں الاہنی الاپی جاندی اے تاں بندے دے من دیاں بھاوناواں نوں باہر کڈھ دندی اے۔ الاہنی اک اجیہا کاو-روپ اے جو کہ انسان دے من دا بھار حلقہ کردا اے۔
حوالے
1 ڈاکٹر کرنیل سنگھ تھند، پنجابی دا لوک ورثہ، پنجابی بولی ترقی ڈیپارٹمنٹ، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ، 1996، پنہ-163
2 ڈاکٹر ناہر سنگھ، لوک-کاو دی سرجن عمل، لوک گیت پرکاشن، سرہند، 1983، پنہ-181-182
5 ڈاکٹر کرنیل سنگھ تھند، پنجابی دا لوک ورثہ، پنجابی بولی ترقی ڈیپارٹمنٹ، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ، 1996، پنہ-164
6 ڈاکٹر ناہر سنگھ، لوک-کاو دی سرجن پکرریا، لوک گیت پرکاشن، سرہند، 1983، پنہ-188
7 ڈاکٹر کرنیل سنگھ تھند، پنجابی دا لوک ورثہ، پنجابی بولی ترقی ڈیپارٹمنٹ، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ، 1996، پنہ-164-165
9 ڈاکٹر ناہر سنگھ، لوک-کاو دی سرجن عمل، لوک گیت پرکاشن، سرہند، 1983، پنہ-190
10 ڈاکٹر کرنیل سنگھ تھند، پنجابی دا لوک ورثہ، پنجابی بولی ترقی ڈیپارٹمنٹ، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ، 1996، پنہ-165-166
گٹھ:پنجابی سبھیاچار گٹھ:پنجابی لوکدھارا
عراق دا جنگلی جیون
عراق دے جنگلی جیون وچ اسدے بنسپتی اتے جاندار اتے اوہناں دے قدرتی بسیرے شامل ہن۔ عراق دے کئی بائیوم ہن جنہاں وچ اتری عراق وچ پہاڑی کردستان دا علاقہ فرات دریا دے گلے کنڈلیاں تک اے۔ دیش دے مغربی حصے شامل ہن ماروتھل اتے کجھ اردھ آؤندے کھیتر 2001 دے مطابق، عراق دیاں ستّ عام جانوراں اتے اس دیاں 12 پنچھیاں دی جان خطرے وچ اے۔ خطرے والیاں قسماں وچ اتری گنجے آئیبس اتے فارسی پھالو ہرن شامل ہن ۔ سیریا دا جنگلی کھوتا ختم ہو گیا اے، اتے عرب دی ڈارکس غزل نوں 2008 وچ الوپ ہون دا اعلان کیتا گیا سی۔