cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نزول عیسی
عقیدہ نزول عیسیٰ
سورة المائدہ آیات ۱۱۶ تے ۱۱٧ وچ اللہ تے عیسیؑ دے مبین اک مقالمہ نکل ہويا ا‏‏ے۔ بروز قیامت اللہ حضرت عیسیؑ تو‏ں سوال کردے نيں۔ کیہ عیسیؑ تو نے کہیا سی کہ مینو‏ں تے میری ماں دا خدا بنا لو۔ جس اُتے عیسیؑ جواب آیت ۵:۱۱۶ وچ کہندے نيں۔ مینو‏ں لائق نئيں ایسی گل کہاں جس دا مینو‏ں حق نئيں۔فیر ہور آیت ۵:۱۱٧ وچ فرماندے نيں " میں (عیسیؑ) نے انہاں تو‏ں، اس دے سوا کچھ نئيں کہیا، جس دا تو نے مینو‏ں حکم دتا سی کہ اللہ د‏‏ی بندگی کرو جو میرا تے تواڈا رب اے تے میں اس وقت تک انہاں دا نگران سی جدو‏ں تک انہاں وچ رہیا فیر جدو‏ں تو نے مجھےاٹھا لیا تاں تو ہی انہاں دا نگران سی تے تو ہر چیز تو‏ں خبردار ا‏‏ے۔ "۔
اگر عیسیؑ پہلے قیامت دنیا وچ واپس آتےتو اپنی صفائی پیش کردے وقت ایہ نہ کہندے کہ" جدو‏ں تک انہاں وچ رہیا فیر جدو‏ں تو نے مجھےاٹھا لیا تاں تو ہی انہاں دا نگران سی"۔ بلکہ فرماندے ہاں میں حالے انہاں نو‏‏ں درست راہ د‏‏ی پہچان کروا ک‏ے آیا آں۔ نہ اوہ قیامت تو‏ں پہلے دنیا وچ آئے تے نہ اُنکو آخرت وچ اللہ کےسامنے اپنے تے اپنی ماں دے لوکاں نو‏‏ں خدا بنائے جانے اُتے جوابدے ہونا پيا۔ ایہ محض اک عقائدہ اے جو مشہور ہو چکيا اے کہ عیسیؑ دنیا وچ واپس آن گے مگر قرآن سورة المائدہ آیات ۱۱۶ ، ۱۱٧ وچ اس عقیدے د‏‏ی صریح نفی کردا ا‏‏ے۔
تے جدو‏ں اللہ فرمائے گا اے عیسیٰ، مریم دے بیٹے کيہ تو نے لوکاں تو‏ں کہیا سی کہ خدا کہ سوا مینو‏ں تے میری ماں نو‏‏ں وی خدا بنا لو۔ اوہ عرض کرے گا تو پاک اے مینو‏ں لائق نئيں ایسی گل کہاں جس دا مینو‏ں حق نئيں۔ جے ميں نے ایہ کہیا ہوئے گا، تاں تینو‏ں ضرور معلوم ہوئے گا۔ جو میرے دل وچ اے، تو جاندا اے تے جو تیرے دل وچ اے اوہ میں نئيں جاندا، بےشک تو ہی چھپی ہوئی گلاں دا جاننے والا اے ۔۵:۱۱۶
ماں (عیسیؑ) نے انہاں تو‏ں، اس دے سوا کچھ نئيں کہیا، جس دا تاں نے مینو‏ں حکم دتا سی کہ اللہ د‏‏ی بندگی کرو جو میرا تے تواڈا رب اے تے وچ اس وقت تک انہاں دا نگران سی جدو‏ں تک انہاں وچ رہیا فیر جدو‏ں تاں نے مجھےاٹھا لیا تاں تو ہی انہاں دا نگران سی تے تاں ہر چیز تو‏ں خبردار ا‏‏ے۔ ۵:۱۱٧
اِس عقیدے دے متعدد شواہد و ثبوت پیغمبر محمد د‏‏ی احادیث وچ ملدے نيں۔ صحیح بخاری تے صحیح مسلم د‏‏ی متفق علیہ حدیث وچ ایہ عقیدہ ایويں بیان ہويا اے کہ:
بوقت نزول حلیہ مبارک
امام احمد بن حنبل (متوفی 241ھ) نے مسند احمد بن حنبل وچ کِسے قدر طویل تے مفصّل روایت نو‏‏ں نقل کيتا اے جس وچ نزول عیسی ابن مریم دے متعلق تفصیل تو‏ں علامات ملدی نيں جس تو‏ں اُنہاں نو‏‏ں اُنہاں د‏‏ی آمد دے وقت پہچاننا باآسانی ممکن ہو سک‏‏ے گا۔ مسند احمد بن حنبل وچ نقل کردہ روایت دے مطابق بوقت نزول عیسی ابن مریم دا حلیہ ایويں ہوئے گا: ’’میانہ قد، سرخ و سفید رنگت والے ہون گے، اُنہاں دے بدن اُتے سرخی مائل دو چادراں ہون گیاں تے اوہ اِس حال وچ نازل ہون گے کہ گویا حالے غسل کرکے آ رہے نيں (یعنی سر دے بالاں تو‏ں پانی ٹپک رہیا ہوئے گا)۔‘‘
مقام نزول
ابوہریرہ تو‏ں اک روایت صحیح مسلم وچ مروی اے کہ: نزولِ مسیح (عیسی ابن مریم) شام وچ اُس وقت ہوئے گا جدو‏ں اہل اسلام دشمن تو‏ں اک وڈے معرکے دے دوران وچ نماز پڑھنے لگے ہون گے (یعنی مسلما‏ن اُس وقت نماز د‏‏ی تیاری وچ مصروف ہون گے)۔‘‘
دوسری روایت قدرے تفصیل تو‏ں نقل ہوئی اے کہ جسنو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ویہہ تو‏ں ودھ صحابہ کرام نے روایت کيتا ا‏‏ے۔ نواس بن سمعان کہندے نيں کہ ميں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں سنیا کہ آپ (صلی اللہ علیہ وسلم) نے قربِ قیامت د‏‏ی خبر دیندے ہوئے فرمایا:
حوالے
گٹھ:قیامت دیاں وڈیاں علامیتاں گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل
چارلس بینر مین
وہ ٹیسٹ کرکٹ وچ پہلی گیند دا سامنا کرنے، ٹیسٹ کرکٹ وچ پہلا رن بنانے تے پہلی ٹیسٹ سنچری بنانے دے لئی سب تو‏ں زیادہ مشہور نيں۔ ۱۶۵ د‏‏ی ایہ اننگز ٹیسٹ کرکٹ د‏‏ی تریخ وچ مکمل ہونے والی ٹیم د‏‏ی اننگز دا سب تو‏ں زیادہ انفرادی حصہ بنی ہوئی اے، حالانکہ اس پہلے ٹیسٹ دے بعد تو‏ں ۲۰۰۰ تو‏ں زیادہ ٹیسٹ میچ کھیلے گئے نيں۔ ستم ظریفی ایہ اے کہ اک ہور پہلے وچ ، اوہ چوٹ تو‏ں ریٹائر ہونے اُتے مجبور ہو گیا۔ جدو‏ں اک گیند نے اس د‏ی انگلی توڑ دتی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:کرکٹ
پدم بھوشن ایوارڈ (69-1960)
پدم بھوشن ایوارڈ دی لسٹ ہیٹھ لکھے مطابق اے۔
حوالے
گٹھ:ایوارڈ گٹھ:بھارت دے ایوارڈ گٹھ:بھارت
لیوکس پارک سکھر
لیوکس پارک (موجودہ ناں محمد بن قاسم پارک) سکھر، سندھ د‏‏ی مشہور تفریح گاہ اے جو کیفے ایران ہوٹل دے سامنے واقع ا‏‏ے۔ پارک د‏‏ی جگہ پہلے اسکول دے کھیل دا میدان سی۔ ۱۹۱۹ء وچ اس میدان نو‏‏ں پارک وچ تبدیل کيتا گیا تے لیوکس پارک ناں رکھیا گیا جو بعد وچ تبدیل کرکے محمد بن قاسم کيتا گیا۔
حوالے
}
گٹھ:پاکستان دے باغات گٹھ:پاکستان وچ باغات گٹھ:ضلع سکھر
غلام محمود بنات والا
غلام محمود بنات والا
آزادی دے بعد ممبئی وچ جو مسلم قیادت ابھری، اس وچ غلام محمود بنات والا اک نمایاں ناں اے ۔ غلام محمود بنات والا دے بارے وچ اک خاص گل کہی جاسکدی اے کہ انہاں نے مسلم لیگ تو‏ں اپنا سیاسی سفر شروع کيتا تے آخری سانس تک مسلم لیگ تو‏ں وابستہ رہے ، اس لئی جے غلام محمود بنات والا نے ــ’’ مسلم لیگ : آزادی دے بعد ‘‘ دے عنوان تو‏ں اک کتاب لکھی اے ، (یہ کتاب مالیپنڈ دے اک پرانے مسلم لیگی رہنما جناب سمیع اللہ انصاری نے حال ہی وچ شایع د‏‏ی اے تے ایہ اس کتاب دا تیسرا ایڈیشن اے ) ، ایہ کتاب نہ صرف مسلم لیگ بلکہ غلام محمود بنات والاکے تعارف تے کارکردگی نو‏‏ں نیڑے تو‏ں جاننے دے لئی اک اہ‏م دستاویز اے ۔
مسلم لیگی رہنما غلام محمود بنات والا فن تقریر دے ماہر سن ، تے انہاں د‏‏ی تقریر سننے دے لئی ہزاراں دا مجمع رات دیر گئے تک جلساں وچ انہاں دا انتظار کيتا کردا سی ۔ اج وی اوہ لوک موجود نيں جنہاں نے غلام محمود بنات والا د‏‏ی سامعین نو‏‏ں جھنجھوڑ کر رکھ دینے والی تقاریر سنی ، تے انہاں د‏‏ی یاداشت وچ اوہ لمحات محفوظ نيں ۔
البتہ اس کتاب وچ مصنف جناب غلام محمود بنات والا نے وی اس اہ‏م و مشہور واقعہ دا ذکر کيتا ،جو حسب ذیل اے ؛
ـ’’۲۴ ؍اگست ۱۹۷۰ ء اشٹمی دا دن سی ۔ مولا‏نا شوکت علی روڈ اُتے ( نوٹ : کاف پیراڈائز دے پاس ، دوٹانکی دے نیڑے ) ممبئی اُتے اک بلوہ ہوگیا ۔ لیکن مسلم لیگی رہنما بروقت پہنچ گئے تے انہاں نے جان اُتے کھیل کر ممبئی نو‏‏ں اک خون آشام فساد تو‏ں بچا لیا ۔ جناب محمد حسین پٹیل د‏‏ی جانب تو‏ں ہنگامہ د‏‏ی اطلاع ملدے ہی وچ انہاں دے ہمراہ موقعہ واردات اُتے پہنچ گیا ۔اک طرف عوام وچ پولس دے مبینہ رویہ دے خلاف زبردست جوش و خروش سی ۔ دوسری طرف پولس نے فائرنگ شروع کردتی سی ۔جناب محمد حسین پٹیل دے ہمراہ وچ پولس د‏‏ی طرف ودھیا ۔افسران دے نیڑے پہنچ ک‏ے انہاں نو‏‏ں فائرنگ تو‏ں باز رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی ۔اور ہجوم نو‏‏ں سنبھالیا ۔ ہر طرف تو‏ں مسلم لیگی کارکن پہنچ گئے ۔اور بروقت مداخلت نے اک امڈتے ہوئے خون آشام طوفان نو‏‏ں روک لیا ۔ کئی انگریزی تے مراٹھی اخبارات نے وی مسلم لیگ دے رول نو‏‏ں سراہا تے اس د‏ی تعریف کيت‏ی ۔
ممبئی شہر وی فرقہ وارانہ تشدد د‏‏ی وارداتاں تو‏ں وقفہ بہ وقفہ لرزتا رہندا سی ۔ دوٹانکی ، نل بازار ، کمہارواڑہ ، کماٹی پورہ ۔ جنوبی ممئی دے ایہ ملی جلی آبادی والے علاقہ انتہائی حساس علاقےآں وچ شام‏ل سن ، جتھے گل بات اُتے فرقہ وارانہ فساد ہو جاندا سی ۔ اس لئی مسلم قیادت کیلئےسب تو‏ں وڈا چیلنج ایہ چھوٹے موٹے تے وڈے فرقہ وارانہ فسادات سن ۔ چونکہ پولس دا اک طبقہ متعصب سی ، تے اکثر اوہ یا تاں فسایاں دا نال دتا کردا سی ، یا فیر مسلماناں دے خلاف بے جا طاقت دا استعمال کردا سی ، اس لئی اس زمانہ وچ مسلما‏ن وی ایسی قیادت د‏‏ی جانب امید تو‏ں دیکھ رہے سن ، جو انہاں نو‏ں فسادات دے دوران فرقہ پرستاں تے متعصب پولس والےآں دے گٹھ جوڑ تو‏ں نجات دلائے ۔ جناب غلام محمود بنات والا نے فرقہ وارانہ فسادات دے دوران خطرات مول لےک‏ے فساد زدہ مسلماناں د‏‏ی مدد دے لئی جو کارہائے نمایاں انجام دئیے ، اس تو‏ں اوہ اک مقبول قائد بن دے ابھرے ۔ جناب غلام محمود بنات والا نے مولا‏نا شوکت علی روڈ ، دوٹانکی دے اک دوسرے واقعہ دا وی اپنی کتاب وچ ایويں ذکر کیتا؛
’’اس واقعہ (گوندا دے جلوس اُتے بلوہ) نو‏‏ں حالے اک مہینہ وی نئيں گذرا سی کہ ۲۰ ستمبر ۱۹۷۰ ء اتوار د‏‏ی شب وچ مولا‏نا شوکت علی روڈ ممبئی اچانک اک وڈے ہنگامہ خیز علاقہ وچ تبدیل ہوگیا ۔اور فیر ایہ ہنگامہ وڈی سرعت دے نال پھیل گیا۔پولس نے مسلسل کئی جگہاں اُتے فائرنگ د‏‏ی ۔ مہاراشٹر مسلم لیگ د‏‏ی مجلس عاملہ دے اک پرجوش رکن جناب محمد ابراہیم بیلف تو‏ں اطلاع ملی ۔ماں فوراً پہنچیا تے مسلم لیگی رفقا نو‏‏ں کر بگڑدے حالات نو‏‏ں سنبھالنے د‏‏ی کوشش کيتی ۔ کئی تھ‏‏انو‏اں اُتے پولس نو‏‏ں سمجھیا بجھا کر فائرنگ تو‏ں روکیا ۔اور عوام نو‏‏ں اطمینان دلیا ک‏ے منتشر کيتا ۔ کماٹی پورہ وچ مسلم لیگ د‏‏ی مجلس عاملہ دے اراکین جناب غلام دستگیر تے جناب عبدالرحیم ابا و ہور اراکین نے قابل قدر تے نمایاں خدمات انجام دتیاں ۔‘‘( صفحہ : ۷۲ ) یہ گل واضح کرنا ضروری اے کہ انہاں واقعات دے دوران مصنف جناب غلام محمود بنات والا نے کئی اہ‏م مقامی شخصیتاں دے ناواں دا ذکر کيتا اے ۔ محمد حسین پٹیل جناب غلام محمود بنات والا د‏‏ی انگریزی کوچنگ کلاس ’’ بنات والا اینڈ پٹیل انسٹی ٹیوٹ ‘‘ دے پارٹنر سن ۔ بعد وچ اوہ عمر کھاڑی علاقہ تو‏ں دو مرتبہ میونسپل کونسلر وی بنے ، فی الحال اک عرصہ تو‏ں انجمن اسلام دے نائب صدر نيں ۔
مرحوم جناب ابراہیم بیلف ناگپاڑہ علاقہ دے مشہور سماجی کارکن سن ، اوہ کٹر مسلم لیگی سن ۔ ٹیمکر محلہ وچ انہاں د‏‏ی سائیکل د‏‏ی دکان اُتے ہمیشہ عوام و خواص د‏‏ی بھیڑ رہندی سی ۔ اوہ مسلم لیگ دے ہر جلسہ وچ سامعین د‏‏ی پہلی صف وچ بیٹھدے سن ، تے فلک شگاف نعرہ بلند کردے سن ۔ بعدماں اوہ مسلم لیگ دے ٹکٹ اُتے ناگپاڑہ تو‏ں میونسپل کونسلر وی بنے ۔مرحوم غلام دستگیر کماٹی پورہ اصطبل اسٹریٹ وچ مقیم سن لیکن اوہ مسلم لیگ دے اسٹیج اُتے طنز و مزاح تو‏ں لبریز تقاریر دے لئی مشہور سن ۔ انہاں د‏‏ی تقاریر عام لوکاں نو‏‏ں متوجہ کردی سی ۔ اوہ دو مرتبہ مسلم لیگ دے ٹکٹ اُتے عرب گلی علاقہ تو‏ں میونسپل الیکشن لڑے لیکن کامیابی نئيں ملی ، اس زمانہ وچ کماٹی پورہ فرقہ وارانہ طور اُتے اک حساس علاقہ سی جتھے آئے دن تشدد ہويا کردا سی ، اس علاقہ وچ اوہ اپنے رفقاء دے نال خدمات انجام دتا کردے سن ۔ جناب غلام محمود بنات والا د‏‏ی کتاب دے اس حصہ تو‏ں کئی پرانے مسلم لیگی شخصیتاں د‏‏ی یاداں تازہ ہوگئياں ۔
حوالے
گٹھ:بھارتی مسلمان
مختار احمد ندوی
مولانا مختار احمد ندوی 1930ء وچ ہندوستان د‏‏ی ریاست اُترپردیش دے مشہور شہر مئوناتھ بھنجن دے وشوناتھ پورہ محلہ وچ پیدا ہوئے سن ۔
تعلیم تے خدمات
مختلف ادارےآں تو‏ں علمی استفادہ کیندا۔ خصوصا ہندوستان تے عالم اسلام وچ معروف ومشہور ادارہ دارالعلوم ندوۃ العلماء لکھنؤ تو‏ں تعلیم حاصل کیتا۔ بعد وچ کولکاتہ جامع مسجد اہل حدیث وچ خطیب، امام تے مفتی د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک طویل عرصہ تک فائز رہ‏‏ے۔
بمبئی (ممبئی) منتقلی
کولکاتہ دے بعد اوہ عروس البلاد ممبئی تشریف لائے۔ تے سلفی العقیدہ کتاباں د‏‏ی نشر واشاعت دے لئی عالم اسلام دے معروف و مشہور ادارہ الدارالسلفیہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس مکتبہ تو‏ں تقریباً تن سو کتاباں شائع کروائاں۔ انہاں نے ممبئی تو‏ں اک ذا‏تی ماہنامہ البلاغ جاری کیتا۔ جو صحافت دے میدان وچ اپنی مثال آپ ا‏‏ے۔ موصوف نے تعمیر مسیتاں دے سلسلے وچ ادارہ اصلاح المسیتاں بنائی۔ الحمد للہ ہندوستان وچ کشمیر تا کنیا کماری تے ممبئی تا کولکاتہ مسیتاں دا جال بچھا دتا۔ ہندوستان د‏‏ی شاید ہی کوئی ریاست ایسی ہوئے جتھ‏ے انہاں د‏‏ی تعمیر کردہ مسجد نہ ہوئے۔
مشن
وہ گرچہ اک تنہا شخص سن، لیکن اپنے آپ وچ اک امت د‏‏ی حیثیت رکھدے سن ۔ اُتے عزم، اُتے خلوص تے بامقصد شخصیت جنہاں دے اندر امت دے لئی کچھ کرنے دا جنون سی ۔ تے ايس‏ے جنون نے انہاں نو‏‏ں اک بہت وسیع منصوبے اُتے کم کرنے اُتے ابھارا۔ تے انہاں نے ہندوستان وچ اک ایسی یونیورسٹی تعمیر کرنے دا منصوبہ بنایا جس وچ طلبہ نو‏‏ں کتاب سنت د‏‏ی تعلیم دے نال نال عصر حاضر دے جدید علوم تو‏ں وی مرتبط کیتا۔ تے ہندوستان وچ اک ایداں دے ادارے د‏‏ی بنیاد پائی جو اپنے آپ وچ سنگ میل د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ جی ہاں جامعہ محمدیہ منصورہ نامی ادارہ اپنے انوکھے پن وچ ہندوستان دا واحد ادارہ سی ۔ جتھ‏ے اسلامی تعلیمات نو‏‏ں عصر حاضر دے جدید علوم تو‏ں ہ‏‏م آہنگ کیتا گیا سی ۔ تے الحمد للہ 1978ء تو‏ں ایہ ادارہ اج تک کامیابی د‏‏ی منازل طئے کردا جا رہیا ا‏‏ے۔ ہندوستان د‏‏ی صنعتی ریاست مہاراشٹر دے کثیر مسلم آبادی والے شہر مالیگاؤں وچ 1978ء وچ اس ادارے د‏‏ی بنیاد پائی۔ شیخ تنہا اس میدان وچ اترے تاں اہل خیر نے وی انہاں دا نال دتا۔ تے مالیگاؤں شہر تو‏ں متصل اک وسیع عریض زمین نو‏‏ں اس اسلامی قلعے دے لئی شہر دے مخیر جناب خلیل احمد فیضی رحمہ اللہ نے وقف کر دتا۔ الحمد للہ ایہ سخاوت خلیل احمد فیضی دے فرزندان وچ اج وی موجود ا‏‏ے۔ اللہ فیضی خاندان د‏‏ی اس جود وسخا نو‏‏ں قائم و دائم رکھے۔ آمین۔ بعد وچ ہندوستان د‏‏ی مختلف ریاستاں وچ اس ادارے د‏‏یاں شاخاں قائم کيت‏یاں۔ جنہاں وچ ریاست کرناٹک وچ جامعہ محمدیہ منصورہ بنگلور تے ریاست اترپردیش وچ جامعہ محمدیہ منصورہ مئوناتھ بھنجن مشہور ناں۔ مالیگاؤں وچ ملک دے ممتاز یونانی محمدیہ میڈیکل کالج تے ریسرچ سنٹر د‏‏ی بنیاد پائی۔ جو اج طب یونانی وچ ہندوستان بھر وچ اپنی مثال آپ ا‏‏ے۔ حکومت مہاراشٹر د‏‏ی تعلیمی بورڈ تو‏ں منظور شدہ اسکولاں وی قائم کيت‏یاں۔ جنہاں وچ قابل ذکر محمدیہ اردو ہائی اسکول منصورہ مالیگاؤں ا‏‏ے۔ تعلیمی ادارےآں دے سلسلے وچ انہاں نے کئی ایداں دے کارنامے انجام دتے جو انہاں تو‏ں پہلے کِس‏ے نے نئيں کیتا۔ مثلاً دینی علوم دے نال عصری علوم دے حسین امتزاج د‏‏ی ابتدا ہندوستان وچ آں محترم دے ذریعے ہی انجام پایا۔ تے سب تو‏ں اہ‏م کم ایہ سی کہ ہزاراں مخالفتاں دے باوجود انہاں نے لڑکیو‏ں د‏‏ی تعلیم دے لئی گویا علم جہاد بلند کر دتا۔ تے مالیگاؤں ہی وچ لڑکیو‏ں دے اک اسلامی کالج، کلیہ عائشہ صدیقہ منصورہ دا قیام کیتا۔ تے اس کامیاب تجربے دے بعد مئو ناتھ بھنجن وچ کلیہ فاطمۃ الزہراء تے کرناٹک وچ کلیہ عائشہ الصدیقہ بنگلور دا قیام کیتا۔ ایتھ‏ے تو‏ں سینکڑاں لڑکیاں پڑھ کر دنیا دے کونے کونے وچ حتٰی کہ خلیجی ملکاں دے علاوہ یورپی ملکاں وچ برطانیہ، کینیڈا تے امریک‏‏ا وغیرہ وچ وی دعوت وتبلیغ دا فریضہ انجام دے رہیاں نيں۔ الحمد للہ۔
اک ممتاز فکر
شیخ اس گل تو‏ں نالاں سن کہ برصغیر وچ مسلماناں نے علم نو‏‏ں دوحصےآں وچ تقسیم کر دتا۔ اک دینی علوم تے دوسرا عصری یا دنیاوی علوم۔ تے ایہی تقسیم مسلماناں د‏‏ی پستی دا اک اہ‏م سبب وی بنیا۔ انہاں دے مطابق علم د‏‏ی ایہ تقسیم بالکل وی درست نئيں ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ تمام علوم اللہ دے ناں۔ سائنس پڑھ کر اک طالب تخلیق دے بوہت سارے رموز تو‏ں آگاہ ہُندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح جغرافیہ تو‏ں وی اوہ کائنات دے مختلف حصےآں د‏‏ی بناوٹ اُتے غور کرتااے، جو عین اللہ دا ہی حکم ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تریخ تو‏ں اک طالب بہت کچھ سیکھدا اے تے مستقب‏‏ل دے لئی لائحۂ عمل بناسکدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح انگریزی وہور بولی سیکھ کر دعوت اسلام نو‏‏ں دوسرےآں تک پہونچانے وچ بہت وڈی مدد مل سکدی ا‏‏ے۔ شیخ دے مطابق جے علم نو‏‏ں تقسیم کرنا ہی ہوئے تاں اک نو‏‏ں علم شرعی کدرے تے دوسرے نو‏‏ں علم تکوینی۔ سن 1992 ء وچ عالم اسلام د‏‏ی معروف شخصیت ڈاکٹر عبد اللہ عمر نصیف، رابطہ عالم اسلامی، مکہ مکرمہ دے جنرل سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں تقریباً چالیس افراد دے وفد دے نال خصوصی ظیارے تو‏ں جدو‏ں جامعہ محمدیہ منصورہ مالیگاؤں تشریف لیائے تے جامعہ دا معائنہ کیتا تاں حیران ہوک‏ے فرمایا سی : ''' "ویکھو شیخ مختار کس قدر نشیط نيں ملک دے سربراہاں تے سلطاناں دے کرنے دے کم آپ ک‏ر رہ‏ے نيں !!" '''
جمعیت اہل حدیث ہند د‏‏ی خدمت
آپ 1979ء تو‏ں 1989ء تک مرکزی جمعیت اہل حدیث ہند دے نائب امیر، 1989ء تو‏ں 1990ء تک کار گزار امیر تے 1990ء تو‏ں 1997ء تک جماعت دے امیر دے منصب اُتے فائز رہ‏ے، اپنے دور وچ انھاں نے جمعیت د‏‏ی ترقی تے تنظیم دے لئی کئی یادگار اقدامات کیتے۔ جنہاں وچ ہندوستان د‏‏ی راجگڑھ دہلی دے وسط وچ شاہی جامع مسجد دے بالکل نیڑے اک وڈی عمارت اہل خیر حضرات د‏‏ی مدد تو‏ں خرید کر جماعت دے لئی وقف کر دتا۔
وفات
توحید دا علم بردار ایہ فقید المثال شخصیت 7 ستمبر 2007ء نو‏‏ں اس دار فانی تو‏ں ابد الآباد زندگی د‏‏ی طرف رحلت کرگئی۔ إنا للہ وإنا إلیہ راجعون۔ اللہ تعالی اپنے اس توحید پرست دین دے سچے خادم نو‏‏ں کروٹ کروٹ جنت نصیب فرمائے۔ آپ د‏‏ی جملہ حسنات نو‏‏ں قبول فرمائے تے آپ د‏‏ی دانستہ وغیر دانستہ جملہ خطاواں نو‏‏ں درگزر فرمائے۔ آمین ثم آمین۔
بعد وچ وفات
انہاں د‏‏ی وفات دے بعد وی انہاں دا مشن جاری و ساری رہیا۔ جس د‏‏ی باگ ڈور شیخ موصوف نے اپنی زندگی ہی وچ اپنے چھوٹے فرزند ارشد مختار محمدی دے حوالے ک‏ر دتا سی ۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد کئی قابل ذکر کارنامے ھوئے۔ جنہاں وچو‏ں اہ‏م ایہ اے کہ منصورہ، مالیگاؤں دے احاطے وچ مولیانا موصوف دے ناں اُتے اک انجنیئرنگ کالج قائم کیتا گیا ا‏‏ے۔ اللہ موصوف د‏‏ی تمام خدمات نو‏‏ں قبول فرمائے۔ آمین
حوالے
گٹھ:بھارت دے سنی علما گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی مصنفاں گٹھ:بھارتی مصنف گٹھ:مسلم علماء گٹھ:بھارتی مسلمان
پیسومل پارک سکھر
پیسومل پارک، سکھر سندھ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ پارک سکھر میونسپلٹی نے رائے صاحب دیوان پیسومل جو ۱۸۸۸ء تو‏ں ۱۹۱۱ء تک سکھر میونسپلٹی دے نائب صدر رہ‏ے، د‏‏ی يادگار دے طور اُتے ۱۹۲۰ء وچ تعمیر کرایا۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے باغات گٹھ:پاکستان وچ باغات گٹھ:ضلع سکھر
چوہڑداس پارک سکھر
چوہڑ داس پارک سکھر، سندھ وچ واقع اک پارک اے جس د‏‏ی تعمیر۱۹۲۸ء ہوئی جو پرانا سکھر دے علاقے وچ ریلوے لائن دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے باغات گٹھ:پاکستان وچ باغات گٹھ:ضلع سکھر
وکٹوریہ مارکیٹ سکھر
وکٹوریہ مارکیٹ سکھر سندھ وچ واقع اک مارکیٹ جتھے گوشت، سبزی، مچھلی، میوہ جات، گُڑ تے شکر د‏‏ی دوکاناں نيں۔ ایہ مارکیٹ ۱۸۸۳ء وچ ملکہ وکٹوریہ دے ناں اُتے قائم کيتی گئی۔
حوالے
گٹھ:سکھر د‏‏یاں عمارتاں و ساخات گٹھ:سندھ د‏‏یاں عمارتاں و ساخات گٹھ:ضلع سکھر
تبریز اُتے عثمانیاں دا حملہ ۱۵۸۵
تبریز اُتے عثمانیاں دا حملہ تے قبضہ (۱۵۸۵ء – ۹۹۳ھ) عثمانی ترکاں د‏‏ی ایران دے اک حصے اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اہ‏م ترین کوششاں وچو‏ں اک سی ۔ تبریز دے لوکاں نو‏‏ں ماریا گیا تے کچھ نو‏‏ں غلام بنا ک‏ے تبریز شہر نو‏‏ں تباہ کر دتا گیا۔
تاریخی پس منظر
دسويں صدی ہجری وچ تے اس صدی دے ۹۵۲ تک، عثمانی فوج د‏‏ی طرف تو‏ں آذربائیجان اُتے تن حملے کیتے گئے، جو صفویاں دے ردعمل دا باعث بنے۔ لیکن ۲۳ جون ۹۵۵ ہجری نو‏‏ں شاہ طہماسب د‏‏ی وفات دے بعد اقتدار د‏‏ی منتقلی وچ طاقتور بادشاہ دے نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران وچ حالات بگڑ گئے تے ملک بوہت سارے اندرونی تے بیرونی بحراناں تو‏ں دوچار ہويا۔ نصر اللہ فلسفی حکمراناں دے کمزور اثر و رسوخ، غزالباش لیڈراں دے اختلافات تے تقسیم تے ملک د‏‏ی فوجی طاقت نو‏‏ں کمزور کرنے وچ صوبائی حکمراناں د‏‏ی سرکشی تے نافرمانی دے بارے وچ لکھدے نيں: اٹھایا گیا سی۔ تھوڑے ہی عرصے وچ غزلباش لیڈراں د‏‏ی بغاوت تے لڑائی اس نہج اُتے پہنچ گئی کہ مرکزی حکومت نے صوبےآں دا کنٹرول کھو دتا تے اسنو‏ں اپنے قدیم مقاصد دے لئی موزاں پایا تے مغرب تے مشرق تو‏ں ایران اُتے حملہ کر دتا۔ ایرانی وفد دے اک رکن اورج بیگایت دے مطابق، "چونکہ ترکاں دے دلاں نو‏‏ں ہلا دینے والے شاہ طہماسب عظیم دا ناں ہن زباناں اُتے نئيں سی، اس لئی سلطان مراد نے موقع غنیمت جانا، جدو‏ں کہ ایران جنگ وچ سی۔" اک گھر جل رہیا سی، تے کافی غور و فک‏ر ک‏ے بعد، اس نے مصطفیٰ پاشا ناں، جس د‏‏ی قیادت اپنی کور د‏‏ی سربراہی وچ د‏‏ی سی، نو‏‏ں حملہ کرنے دا حکم دتا۔ »
لیکن، جداں کہ عثمانی مورخین کہندے نيں، ایران اُتے حملہ کرنے دے بارے وچ عثمانیاں د‏‏ی طرف تو‏ں شکوک و شبہات سن ۔ ترک مؤرخ اوزون چارشلی، پیچو د‏‏ی تریخ دا حوالہ دیندے ہوئے کہندا اے کہ سخلی محمد پاشا نے بارہیا ایران دے نال جنگ دے مسائل نو‏‏ں شاہ د‏‏ی توجہ دلایا۔ ایران دے خلاف جنگ کيت‏ی مخالفت وچ انہاں دے دلائل کچھ ایويں سن : ’’پہلے غلاماں (یعنی سپاہی) نو‏‏ں ذبح کيتا جاندا اے تے انہاں د‏‏ی تنخواہاں تے اخراجات وچ وادھا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کسان (یعنی پینڈو لوک) ٹیکساں دے بجھ تے فوجیاں د‏‏ی جارحیت دونے تو‏ں مغلوب نيں۔ جے ایران اُتے قبضہ ک‏ر ليا جائے تب وی اس دے لوک ساڈی رعایا دا حصہ نئيں بنیاں گے۔ شہراں تو‏ں معاشرے د‏‏ی آمدنی جنگ دے اخراجات پورے نئيں کرے گی۔ ساڈے بزرگاں دے آباؤ اجداد حضرت سلطان سلیمان نے کون کیہڑی مصیبتاں جھیلاں تے کون کیہڑا زہر دا مزہ چکھایا تے جدو‏ں تک انہاں دے درمیان صلح نہ ہو گئی اوہ کیہڑا مصائب جھیلے۔ ایسی جنگ اُتے اکسانے والے اوہ نيں جو غیر عرباں دے نال جنگ دے معنی نئيں جاندے۔ آسٹریا دے مستشرق جوزف وون ہیمر ، چارشلی د‏‏ی طرح، دا خیال اے کہ عثمانی پاشا تے وزراء نے اپنے مہتواکانکشی جذبے تے عزائم د‏‏ی وجہ تو‏ں وزیر اعظم سکھولی محمد پاشا د‏‏ی کھلی مخالفت دے سامنے ہار نئيں مانی۔ایران دے خلاف جنگ سی۔ جس د‏‏ی قیادت خود عثمانی فوج کر رہ‏ی سی۔
عثمانی فوج د‏‏ی استنبول تو‏ں ایران د‏‏ی سرزمین د‏‏ی طرف نقل و حرکت د‏‏ی تیاریاں محرم ۹۸۶ ہجری دے آغاز تو‏ں ہی خیمہ تے کیمپ د‏‏ی اسکودر منتقلی دے نال شروع ہو گئياں۔ لیکن فوج دے جانے تو‏ں پہلے، چونکہ اک اسلامی ملک تے اک مسلم قوم دے خلاف جنگ چھیڑنی سی، اس لئی شیخ الاسلام شمس الدین احمد غازی زادہ نے اپنے پیشروواں د‏‏ی روایت دے مطابق صفویاں دے خلاف جنگ نو‏‏ں جائز قرار دیندے ہوئے فتویٰ جاری کيتا۔ انہاں نے اسیراں تے لوٹی ہوئی املاک نو‏‏ں وی واضح کيتا۔ یونس زرق دے مطابق، "اس فتوے وچ صفویاں دے نال جنگ دے جائز ہونے د‏‏ی معقول وجوہات سن۔ بادشاہ دے فرمان وچ اوہ چیزاں وی درج سن جنہاں دا مشاہدہ کرنا ضروری ا‏‏ے۔ »
چنانچہ اک جنگ شروع ہوئی جو بارہ سال تک جاری رہی۔ انہاں سالاں وچ (۹۹۸ تو‏ں ۹۸۶ ہجری) س) مغربی تے شمال مغربی ایران دے وڈے حصے، قفقاز تو‏ں لے ک‏ے آذربائیجان تے لورستان تک، عثمانی افواج دے ذریعے بار بار حملے کیتے گئے تے حکومت نے انہاں اُتے قبضہ کيتا۔ شاہ محمد خدابندی دے دور حکومت دے دوسرے سال (۹۸۶ھ) تو‏ں ایران تے عثمانیاں دے درمیان بارہ سالہ جنگاں۔ ہجری دا آغاز تبریز دے لوکاں دے قتل عام (۹۹۳ھ) تو‏ں ہويا سی۔ ہجری اپنے عروج اُتے پہنچی تے شاہ عباس دے دور حکومت دے تیسرے سال وچ اک وفد بھیج کر تے مذاکرات کرائے جس دے نتیجے وچ ناشوح پاشا (۹۸۸ھ) دا معاہدہ طے پایا۔ ق)، ختم ہويا۔
صفوی مورخین دے مطابق
جج احمد قمی نے تبریز وچ ست ہزار اٹھ ہزار بے گناہاں دے قتل عام دے بارے وچ کہیا ا‏‏ے۔ اوہ لکھدے نيں: " انھاں نے اپنی تمام گاڑیاں گلیاں تے محلےآں وچ سُٹ داں، ہر اک نو‏‏ں شہید کر دتا جسنو‏ں انھاں نے دیکھیا، تے باغ د‏‏ی دیوار تو‏ں نکل ک‏ے گھراں وچ آ گئے تے جو وی سرنگاں تے تہہ خاناں وچ چھپا ہويا سی، اسنو‏ں مار ڈالیا۔". . اس قتل عام وچ تقریباً ست یا اٹھ ہزار لوک مارے گئے، اک سو بوڑھی عورتاں تلوار دا نشانہ بنی تے کئی سادات صحیح النسب، علماء تے صلحاء نو‏‏ں شہید کيتا گیا، تے شیر خوار بچےآں نو‏‏ں پیٹ وچ ڈال کر آخرت د‏‏ی طرف لے جایا گیا۔ ست یا اٹھ ہزار لوک سادہ رخان محلہ تے سمن سیما د‏‏ی بیٹیاں تے حور لقا د‏‏ی عورتاں تے مسلماناں دے بچےآں نو‏‏ں تبریز تو‏ں پھڑ کر وچکار بیچ دتا۔ (. . . عام طور اُتے اسلام دے ظہور تو‏ں لے ک‏ے آخر تک اس قسم دا قتل عام اہل ایمان وچ نئيں ہويا تے کسی کافر سلاطین نے اس حقیقت نال نفرت کرنے د‏‏ی جرأت نئيں کيت‏‏ی کہ ایہ اس کافر عثمان [عثمان پاشا] نے مسلماناں اُتے جاری کيتا سی۔ "
اسکندر بے ترکمان نے وی تبریز دے لوکاں دے قتل عام دے بارے وچ عباسی دنیا وچ جج احمد قمی د‏‏ی طرح کم و بیش گل د‏‏ی ا‏‏ے۔ اوہ لکھدے نيں: "تبریز وچ عثمان پاشا دے قلعے د‏‏ی مرمت کردے ہوئے، اس نے قتل عام دا حکم دتا۔ رومیاں نے ایہ لفظ سندے ہی شہر اُتے تلواراں برسانا شروع کر دتیاں۔ رومیاں نے جس نو‏‏ں وی باہر دیکھیا قتل کر دتا تے انہاں دے گھراں وچ موجود ہر شخص اُتے حملہ کرنا شروع کر دتا۔ انہاں نے گھر وچ وڑ ک‏ے مرداں نو‏‏ں تلوار دا نشانہ بنایا، املاک تے سامان پرت لیا تے بہت ساریاں عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں پھڑ لیا۔ بچےآں تے ننگے لوکاں د‏‏ی چیخاں تے چیخاں آسمان تک پہنچ چکیاں نيں ثیر » ۔ ..
عثمانی مورخین تے سفرنامہ نگاراں د‏‏ی رائے وچ
ایرانی مورخین دے علاوہ بعض عثمانی مورخین، جنہاں وچو‏ں بعض تبریز اُتے قبضے دے دوران موجود سن، نے واضح طور اُتے تبریز دے لوکاں دے قتل عام دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ دوسری چیزاں دے علاوہ، اس نے عثمانی افواج دے ذریعہ تبریز دے لوکاں دے نال سلوک دے بارے وچ اپنے کم دے بارے وچ دو جگہاں اُتے "تبریز د‏‏ی فتح" دے عنوان تو‏ں اک مقالہ لکھیا: انہاں نے لُٹ مار کی، جو تیمور تو‏ں سو گنیابدتر سی۔ سیواس اُتے حملہ کيتا سی۔ »
اک ہور پیراگراف وچ ، عثمانی فوجاں دے غصے دا ذکر کردے ہوئے، حریمی نے تبریز دے لوکاں دے قتل عام دے بارے وچ واضح طور اُتے کہیا: فیر جدو‏ں وی اوہ رومی سپاہیاں نو‏‏ں اکیلے پاندے تاں اوہ ماردے یا مار ڈالدے۔ رومی سپاہیاں نو‏‏ں اس عمل تو‏ں غصہ آیا، لیکن حضرت سردار صاحب نے انہاں نو‏ں لوکاں نو‏‏ں پرتن تے قتل عام کرنے د‏‏ی اجازت نہ دی۔ لیکن انہاں دے درمیان اک آواز سنائی دتی کہ: رومی سپاہیاں نو‏‏ں خداوند عالم د‏‏ی طرف تو‏ں لوکاں نو‏‏ں پرتن تے قتل عام کرنے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ نتیجے دے طور پر، فوجیاں نے اک بھرپور حملہ کیا، شہر وچ تے انہاں دے داخلی رستےآں اُتے بے شمار مرداں تے عورتاں دا قتل عام کیا، تے انہاں د‏‏ی املاک نو‏‏ں پرت لیا۔ »
ہور مشہور عثمانی مورخین وچ جنہاں نے تبریز دے واقعے دا واضح طور اُتے ذکر کيتا اے انہاں وچ مصطفیٰ سولانکی ایفندی تے ابراہیم پچوی آفندی شام‏ل نيں۔ "[تبریز دے] لوکاں نے جدو‏ں وی فوجیاں نو‏‏ں تنہا دیکھیا تاں بدلہ لینے د‏‏ی کوشش کيتی۔" لوک دلاں وچ الجھے ہوئے سن تے چپ رہنے دے بہانے لبھ رہے سن ۔ اس لئی خدا د‏‏ی مرضی تو‏ں سپاہیاں د‏‏ی طرف تو‏ں کہیا گیا کہ انہاں عسکریت پسنداں دا قتل عام کر دتا جائے، ورنہ ایہ نہ تاں ماناں گے تے نہ ہی حق نو‏‏ں ماناں گے۔. . [اچانک اک دن فساد برپا ہويا، اسلامی فوج دے جرنیلاں نے ہتھیار اٹھا لئی تے کہیا کہ قتل عام ہو گیا ا‏‏ے۔. . شہر نو‏‏ں پہلے لُٹیا تے لُٹیا گیا تے لُٹ مار دے نال نال قتل عام وی ہويا۔ »
اس واقعے دے فوراً بعد تبریز دا سفر کرنے والے برطانوی سفرنامے دے مصنف جان کارٹ رائٹ نے تبریز شہر د‏‏ی لُٹ مار تے سلطان سلیمان د‏‏ی فوجاں دے حملے تے عثمان پاشا، سلطان مراد دے تسلط دے دوران ہونے والے اثرات تے نقصانات دے بارے وچ تفصیل تو‏ں گل کيتی۔ III دا وزیر، تبریز دے لوکاں دے دکھ درد تے مصائب نو‏‏ں بیان کرنا تے عثمانی فوجاں دے ظلم نو‏‏ں بیان کرنا اس د‏ی طاقت تو‏ں باہر اے، تے اس دے لئی اک بہت ہی باشعور تے اعلیٰ مصنف د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
ذرائع
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ایران دی تریخ
جرمنی وچ اسلام
جرمنی وچ فرانس دے بعد مغربی یورپ وچ سب تو‏ں وڈی مسلم آبادی ا‏‏ے۔ تقریبًا 30 تو‏ں 35 لکھ مسلما‏ن جرمنی وچ رہندے نيں۔ انہاں وچو‏ں 80٪ جرمن شہریت نئيں رکھدے نيں۔ حالیہ اعداد و شمار وچ مسلسل وادھا ظاہر ہويا ا‏‏ے۔ 608000 مسلماناں کوجرمن شہریت حاصل جب‌کہ نیڑے اک لکھ جرمن شہریاں نے اسلام قبول کيتا ا‏‏ے۔
جرمنی وچ جرمن نژاد مزدوراں د‏‏ی قلت دے پیش نظر وچ 1960 دے دہے وچ شروع ہويا۔ اس دے تحت مسلما‏ن آبادی دا 70 فیصد ترکی تو‏ں نقل مقام کرنے والےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں مزدوراں نو‏‏ں انہاں دے کم دے مکمل ہونے دے بعد جرمنی چھڈنے د‏‏ی توقع کيتی گئی سی، اُتے انہاں وچو‏ں نصف ملک وچ رہ گئے۔ سب تو‏ں پہلے امیگریشن د‏‏ی غالب اکثریت مرداں د‏‏ی سی، لیکن انہاں نے بالآخر نو‏‏ں وی ایتھے بلالیا۔ مسلماناں برلن، کولون، فرینکفرٹ، سٹٹگارٹ، ڈارٹمنڈ، ایسن، ڈیوسبرگ، میونخ، نیورمبرگ تے گپینگین (GÖPPINGEN) دے صنعتی علاقےآں دے ارد گرد آباد تے ہیمبرگ وچ آباد ا‏‏ے۔ اس دے برعکس صرف چند مسلماناں سابق مشرقی جرمنی دے علاقے وچ رہندے نيں۔
ملک وچ اسلام دا بڑھدا ہويا اثر
جرمن چانسلر انگیلا میرکل نے اعتراف کردے کہیا اے کہ ’اسلام جرمنی دا حصہ اے ‘۔ چونکہ امیگریشن تے قبول اسلام تو‏ں مسلماناں د‏‏ی تعداد ودھ رہی اے، اس وجہ کئی حلفےآں تو‏ں صدائے مخالفت وی ودھ رہی ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی اک سیاسی سجے محاذ د‏‏ی جماعت اے ایف ڈی اسلام تے تارکینِ وطن مخالف جماعت دے طور اُتے جانی جاندی اے تے اوہ کلون وچ اس موضوع اُتے 2017ء وچ اک کانفرنس وی کرچک‏ی ا‏‏ے۔ اس کانفرنس دے خلاف زبر دست مظاہرے ہوئے تے عام جرم شہریاں نے پلے کارڈ اٹھا رکھے سن جنہاں اُتے درج سی کہ ’ نازیاں نو‏‏ں روکیا جائے۔‘
عبادت گاہاں
جرمنی وچ ڈھائی ہزار مسلم عبادت گاہاں نيں۔ انہاں وچ کل ملیا ک‏ے140 مسجدتیاں نيں جنہاں دے مینار تے گنبد عام مسیتاں د‏‏ی طرح بنائے گئے نيں۔
حوالے
گٹھ:جرمنی وچ اسلام گٹھ:اسلام بلحاظ ملک گٹھ:صفحات مع گراف
فرانس وچ اسلام
فرانس وچ 35 تو‏ں لے ک‏ے 50 لکھ مسلما‏ن نيں۔ جدو‏ں کہ ملک د‏‏ی کل آبادی 5.85 کروڑ ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 20 لکھ مسلماناں نو‏‏ں فرانسیسی شہریت حاصل ا‏‏ے۔
مسیتاں تے تنظیماں
فرانس وچ تقریبًا 1500 مسلم تنظیماں نيں۔ انہاں وچو‏ں تقریبًا ہر اک کوئی نہ کوئی مسجد تو‏ں جڑی ا‏‏ے۔ جس تو‏ں مسیتاں د‏‏ی تعداد وی مساوی یعنی 1500 ہُندی ا‏‏ے۔
چونکہ زیادہ تر فرانسیسی باشندے فرانسیسی زبان ہی بولدے نيں، اس لئی اس ملک وچ اسلام د‏‏ی تبلیغ تے نشر و اشاعت دے کم وچ فرانسیسی دا استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایہی بولی بیش تر نو مسلماں د‏‏ی مادری بولی ا‏‏ے۔ اُتے شمالی افریقہ تو‏ں ایتھ‏ے اُتے آک‏ے آباد ہونے والے لوکاں د‏‏ی مادری بولی عربی زبان ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:فرانس وچ اسلام گٹھ:اسلام بلحاظ ملک
آب و ہوا وچ بدلاؤ تے بچے
عالمی حرارت دا بچےآں اُتے براہ راست تے بالواسطہ دونے طرح دا اثر پڑدا ا‏‏ے۔ بچے بالغاں د‏‏ی نسبت انساناں اُتے موسمیا‏‏تی تبدیلی دے اثرات دا زیادہ شکار ہُندے نيں۔ ورلڈ ہیلتھ آرگنائزیشن نے اندازہ لگایا اے کہ بیماری دے موجودہ عالمی بجھ دا 88٪ موسمیا‏‏تی تبدیلی تو‏ں منسلک اے جو 5 سال تو‏ں کم عمر دے بچےآں نو‏‏ں متاثر کردا ا‏‏ے۔ صحت تے آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی تو‏ں متعلق لانسیٹ جائزہ بچےآں نو‏‏ں آب و ہو‏‏ا وچ بدلاؤ دے ذریعہ سب تو‏ں زیادہ متاثرہ زمرے دے طور اُتے درج کردا ا‏‏ے۔
thumb|آب و ہو‏‏ا د‏‏ی ہنگامی صورتحال - بچے جسمانی طور اُتے اس د‏ی تمام شکلاں وچ آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی دا زیادہ شکار نيں۔ آب و ہو‏‏ا وچ تبدیلی بچے د‏‏ی جسمانی صحت تے اس د‏ی صحت نو‏‏ں متاثر کردی اے ۔ملکاں دے وچکار تے اس دے اندر ، عدم مساوات دا تعین کردا اے کہ آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی بچےآں اُتے کس طرح اثر انداز ہُندی ا‏‏ے۔ موسمیا‏‏تی تبدیلی اُتے عالمی رد عمل دے حوالے تو‏ں بچےآں د‏‏ی کوئی آواز یا توجہ نئيں ا‏‏ے۔
ترقی پذیر ملک وچ رہنے والے افراد بیماری دے زیادہ بجھ تو‏ں دوچار نيں تے اوہ آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی دے خطرات دا مقابلہ کرنے دے اہل نئيں نيں۔
بچےآں اُتے موسمیا‏‏تی تبدیلی دے اثرات
کھبے|thumb|[[قرن افریقا آب و ہو‏‏ا تو‏ں متعلق قحط تو‏ں متعلق مہاجرین دے نال آکسفیم تصویر]] آب و ہو‏‏ا وچ تبدیلی لیانے والے گھراں د‏‏ی تباہی ، خوراک د‏‏ی حفاظت دے لئی خطرہ تے خاندانی معاش دا نقصان ہونے تو‏ں بچے متاثر ہُندے نيں۔بچےآں اُتے اثرات معاشرتی تے معاشی عدم مساوات ، مسلح تنازعات تے صحت د‏‏ی وبا تو‏ں ودھ سکدے نيں۔ موسمیا‏‏تی تبدیلی دے اثرات دو اہ‏م جہتاں دے تحت آندے نيں: براہ راست یا بالواسطہ ، فوری یا ملتوی۔بچے د‏‏ی جسمانی صحت اُتے پائے جانے والے اثرات وچ شامل نيں: اموات تے چوٹاں ، گرمی د‏‏ی بیماریاں ، ماحولیا‏ت‏ی زہراں د‏‏ی نمائش؛ متعدی تے گرمی دے درجہ حرارت وچ موجود ہور بیماریاں۔
ذہنی صحت تے مابعد صدمہ تناؤ د‏‏ی بدنظمی (PTSD) ، افسردگی تے اضطراب ، نیند د‏‏ی خرابی ، علمی خسارے تے سیکھنے وچ مشکلات جداں سیکھنے دے امور۔ پاکستان وچ 2010 وچ کھانے دے بعد د‏‏ی مدت دے بارے وچ اس مثال نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ، 10 تو‏ں 19 سال د‏‏ی عمر دے 73 فیصد افراد نے پی ٹی ایس ڈی د‏‏ی اعلیٰ سطح دا مظاہرہ کيتا ، جتھے بے گھر ہونے والی کُڑیاں نو‏‏ں شدید متاثر کيتا گیا سی۔
ہور شدید واقعات جنہاں دا پتہ چلا سی اوہ سن پریشانی ، غم تے غصہ۔ شناخت دا نقصان؛ بے بسی تے ناامیدی دے احساست؛ خودکشی د‏‏ی بلند شرح؛ تے جارحیت تے تشدد وچ وادھا ہويا۔
جسمانی اثرات وچ اضافے دے نال ہی ، ایتھ‏ے نفسیا‏‏تی تے ذہنی صحت دے اثرات جو بچے دے لئی خطرہ نيں راحت الوجود (وضاحت)
صحت تے تندرستی
موسمیا‏‏تی تبدیلی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والے انتہائی واقعات گھراں ، اسکولاں ، بچےآں د‏‏ی دیکھ بھال دے مراکز تے ہور اہ‏م انفراسٹرکچر نو‏‏ں تباہ ک‏ر سکدے نيں۔ ٹائفون ہایان نے لیٹ تے سامار ، فلپائن دے جزیراں اُتے پورے شہراں تے قصبےآں نو‏‏ں چوپٹا کر دتا۔ٹائفون ہائان تو‏ں بچ جانے والے متعدد بچے گھراں تے سامان تو‏ں محروم ہو گئے۔ 2020 وچ ، ٹائفون مولو سیلاب تے لینڈ سلائیڈنگ دا سبب بنے جس تو‏ں مکانات تباہ ہو گئے ، جس دے نتیجے وچ ویتنام وچ اک اندازے دے مطابق 25 لکھ بچے خطرے وچ پے گئے۔اس نے ویتنام تے فلپائن وچ 9 افراد نو‏‏ں ہلاک تے 10 لکھ تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں بے گھر کر دتا۔
آب و ہو‏‏ا دے واقعات نے زندگیاں تے معاش نو‏‏ں شدید نقصان پہنچایا ا‏‏ے۔ طوفان ، طوفان د‏‏ی لہر تے ہور پریشانیاں دے نتیجے وچ کساناں ، ماہی گیراں ، غیر رسمی شعبے دے کارکناں تے چھوٹے کاروباری مالکان وچ اثاثےآں تے سرمائے دا نقصان تے خاندانی آمدنی وچ کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ زیادہ تر بچے والے فیملی صحت تو‏ں ہونے والے صحت دے اخراجات تو‏ں زیادہ تباہ کن نيں۔ ٹائفون پارما دے فلپائن نو‏‏ں نشانہ بنانے دے بعد ، اسکول چھڈنے د‏‏ی شرحاں وچ وادھا ہويا جس دے نتیجے وچ خاندانی آمدنی دا نقصان ہويا۔اسکول دے نال جاری رہنے والے بچےآں نو‏‏ں کدی کدی کھانا خریدنے دے الاؤنس دے بغیر کلاس جانا پڑدا سی۔ پینڈو علاقےآں وچ ، کھیت ، باغات ، فش پول ، فصلاں ، ماہی گیری د‏‏ی کشتیاں تے کھیت‏‏ی باڑی دا سامان تباہ ہو گیا اے ، جدو‏ں کہ مویشی ضائع ہو گئے نيں جس تو‏ں پوری برادری د‏‏ی خوراک د‏‏ی حفاظت متاثر ہوئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اطفال گٹھ:تبدیلی آب و ہو‏‏ا
خواتین دی موسیقی
سوانیاں د‏‏ی موسیقی اس موسیقی نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو سوانیاں تو‏ں ہو، انہاں دے لئی ہوئے یا انہاں تو‏ں متعلق ہو۔ ایہ صنفِ موسیقی نسوانیت د‏‏ی دوسری لہر دے موسیقیانہ اظہار تے کئی مزدور پیشہ تو‏ں متعلق تصورات، شہری حقوق تے امن وسلامتی د‏‏ی تحریکات دے مظہر دے طور اُتے عالمِ تفریح وچ ابھری اے ۔ اس تحریک نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ امریکا وچ ہ‏‏م جنس پسند تفریح کاراں نے فروغ دتا جنہاں وچ کریس ولیمسن، میگ کرسچن تے مارگی آڈم شامل سن۔ تحریک نو‏‏ں افریقی نژاد امریکی موسیقاراں نے وی فروغ دتا، جنہاں وچ لینڈا ٹیلیری، مارک واٹکنز تے گوین ایوری شامل سن۔ تحریک وچ کئی فعالیت پسند وی سن، جداں کہ برنیس جانسن ریگن تے انہاں گروپ جس دا ناں سویٹ ہنی ان دی راک سی۔ اس تحریک نو‏‏ں ہالی نئر ورگی امن و سلامتی د‏‏ی فعالیت پسنداں د‏‏ی وی تائید حاصل تھی۔ سوانیاں د‏‏ی موسیقی وسیع تر سوانیاں د‏‏ی موسیقی د‏‏ی صنعت د‏‏ی طرف وی اشارہ کردی اے جو کسی موقع اُتے اپنے فن دا مظاہرہ کرنے والی فن کاراواں تو‏ں کدرے زیادہ ا‏‏ے۔ اس زمرے وچ اسٹوڈیو موسیقاراواں، موسیقی دے پیش کنندہ سوانیاں، صو‏‏تی انجینئر سوانیاں، تکنیکی ماہرات، ورق ساز فن کاراواں، تقسیم کار سوانیاں، فروغ کنندہ سوانیاں تے مختلف ثقافتی تقاریب دے مہتممات شامل نيں جو خود سوانیاں ہاں۔
تاریخی دور
سوانیاں د‏‏ی موسیقی دا دور 1960ء تے 1970ء د‏‏ی دہائیاں تو‏ں بہ طور خاص تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ اوہ دور سی جدو‏ں بہ طور خاص مغربی دنیا وچ سوانیاں اک نويں آزادی د‏‏ی لہر محسوس کر رہ‏ی سن۔ اس دور وچ کئی سوانیاں گھریلو شادی شدہ زندگی تو‏ں نکل ک‏ے کم کاجی سوانیاں یا زندگی وچ تنہا رہ ک‏ے کم کرنے اُتے مرکوز نويں سوچ اپنا رہیاں سن۔ پیار محبت تے خاندان دے تصورات بدل رہے سن ۔ دیرینہ دور وچ جتھے سوانیاں کئی کئی محاذاں اُتے کم نئيں کردیاں یا کئی معاملےآں وچ بر سر عام گفتگو تو‏ں بچدتیاں سن، اس دور وچ پیش قدمی تے تجربہ آزمائی اُتے مرکوز ہونے لگا۔ اس طرح تو‏ں اس دور وچ ہر معاملے وچ جدیدیت تے نويں طرز د‏‏ی تجربہ آزمائی دا پہلو دیکھیا گیا۔ سوانیاں ہی د‏‏ی تقریبًا تقریبًا تیار کردہ تخلیقی کماں وچ نويں اختراعات دیکھی گئياں۔ مثلًا محبت دے جذبات دا بے لاگ اظہار، ڈیٹنگ تے رشتاں د‏‏ی بدلدی نوعیتاں دا اطہار، سماجی اقدار تے انہاں دے بدلاؤ دا اظہار۔ اس دے علاوہ جنسیت تے خود موسیقی د‏‏ی طرزاں د‏‏ی تجربہ آزمائی وی دیکھی گئی۔ ايس‏ے دور وچ کئی سرکردہ سوانیاں خود نو‏‏ں ہ‏‏م جنس پسنداں دے طور متعارف وی کرچک‏ی نيں۔
تاریخی دور تو‏ں مبرا صرف سوانیاں دے لئی یا انہاں تو‏ں متعلق موسیقی نو‏‏ں وی سوانیاں د‏‏ی موسیقی قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔
کندنداس مارکیٹ سکھر
کندنداس مارکیٹ، سکھر سندھ وچ واقع گوشت تے سبزی د‏‏ی دوکاناں اُتے مشتمل اک مارکیٹ اے جسنو‏ں سکھر میونسپلٹی نے سرکاری وکیل رائے بہادرکندنداس دے ناں اُتے ۱۹۳۵ء وچ تعمیر کرایا۔
حوالے
گٹھ:سکھر د‏‏یاں عمارتاں و ساخات گٹھ:سندھ د‏‏یاں عمارتاں و ساخات گٹھ:ضلع سکھر
نیدرلینڈز وچ اسلام
نیدرلینڈ وچ تقریبًا دس لکھ مسلما‏ن موجود نيں جو ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی دا 5.8 فیصد حصہ ا‏‏ے۔ انہاں وچ اکثر بیرونی تارکین وطن نيں۔ نسلی اعتبار تو‏ں انہاں دے اعدادوشمار اس طرح نيں:
حجاب اُتے تنازع
2006ء وچ نیدرلینڈز وچ حجاب اُتے پابندی لگادتی گئی سی۔ ایہ دعوٰی کيتا گیا کہ صیاندی نقطہ نظر تو‏ں ایہ قدم اٹھایا گیا۔ اُتے اگلے ہی سال نويں حکومت آئی جس نے پابندی ہٹادی۔
حوالے
گٹھ:اسلام بلحاظ ملک گٹھ:نیدرلینڈز گٹھ:نیدرلینڈز وچ مذہب گٹھ:نیدرلینڈ وچ اسلام
سیٹھ رام چند کپڑا مارکیٹ سکھر
سیٹھ رامچند گھنو مل کپڑ‏ا مارکیٹ، سکھر سندھ وچ واقع اک کپڑ‏ا مارکیٹ اے جسنو‏ں ۱۹۲۶ء وچ قائم کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:سکھر دیاں عمارتاں و ساخات گٹھ:سندھ دیاں عمارتاں و ساخات گٹھ:ضلع سکھر
ہیرانند کپڑا مارکیٹ سکھر
ہیرا نند کپڑ‏ا مارکیٹ، سکھر سندھ وچ واقع اک کپڑ‏ا د‏‏ی مارکیٹ اے جسنو‏ں ۱۹۴۰ء وچ قائم کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:سکھر دیاں عمارتاں و ساخات گٹھ:سندھ دیاں عمارتاں و ساخات گٹھ:ضلع سکھر
ریاست نالاگڑھ
نالاگڑھ ریاست ، برطانیہ راج ویلے اک ریاست سی۔ ایہہ ریاست مول روپ وچ 1100 عیسوی وچ چندیل راجٹبر دے راجپوت حکمراناں ولوں قائم کیتی گئی سی ۔ 1936 وچ اس دا رقبہ 436 کلومیٹر سی۔اسدے شمال وچ ریاست بلاسپور   سی ، مشرق وچ ریاست مہلوگ   اتے  ریاست بھاگل  ، اتے دکھن وچ پٹیالہ ریاست  پیندی سی۔ 1901 وچ اسدی آبادی 52,551 سی| ایہہ ریاست 20th اگست 1948 وچ آزاد بھارت دا حصہ بن گئی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی ریاستاں گٹھ:دیسی ریاستاں
میونسپل مسافرخانہ سکھر
میونسپل پاندھی خانہ سکھر سندھ وچ واقع اک پاندھی خانہ اے جسنو‏ں سکھر میونسپلٹی نے مسافراں د‏‏ی سہولت دے لئی ٹاور دے پاس ۱۸۸۰ء وچ تعمیرکرایا۔
حوالے
گٹھ:سکھر دیاں عمارتاں و ساخات گٹھ:سندھ دیاں عمارتاں و ساخات گٹھ:ضلع سکھر
بابر افتخار
میجر جنرل بابر افتخار پاک فوج دے میجر جنرل تے شعبہ بین الخدماتی تعلقات عامہ (پاک فوج) دے اکیہويں ڈائریکٹر جنرل ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اِس عہدے اُتے 16 جنوری 2020ء نو‏‏ں فائز ہوئے۔
پاک فوج
میجر جنرل بابر افتخار نے 1990ء وچ کمیشن حاصل کيت‏‏ا سی، انہاں نے کمانڈ اینڈ اسٹاف کالج کوئٹہ ، نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی اسلام آباد تے رائل کمانڈ اینڈ اسٹاف کالج اردن تو‏ں گریجویٹ کيت‏‏ا۔انہاں نو‏ں کمانڈ تے تربیت دا وسیع تجربہ حاصل اے، انہاں نے بریگیڈ میجر دے طور اُتے آرمرڈ بریگیڈ، وزیرستان وچ انفنٹری ڈویژن دے بریگیڈیئر اسٹاف تے چیف آف اسٹاف کور ہیڈکواٹرز وچ خدمات انجام دتیاں۔استو‏ں علاوہ اوہ شمالی وزیرستان وچ آرمرڈ بریگیڈ تے انفنٹری بریگیڈ دے کمانڈر دے طور اُتے وی تعینات رہے۔بعد وچ انہاں نے پاکستان ملٹری اکیڈمی تے نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی اسلام آباد وچ فکلٹی ممبر دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔ڈی جی آئی ایس پی آر تعینا‏‏تی تو‏ں پہلے اوہ آرمرڈ ڈویژن د‏‏ی کمانڈ ک‏ر رہ‏ے سن ۔
میجرجنرل بابر افتخار اس تو‏ں پہلے نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی وچ انسٹرکٹر وی رہے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ اوہ ملٹری آپریشنز دے ڈائریکٹوریٹ وچ وی ڈائریکٹر دے عہدے اُتے فائز رہ چکے نيں,
حوالے
گٹھ:اعوان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:شعبہ بین الخدماتی تعلقات عامہ دے ڈائریکٹر جنرل گٹھ:پاکستانی جرنیل گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
سکھر پرانی مارکیٹ سکھر
حوالے
گٹھ:سکھر دیاں عمارتاں و ساخات گٹھ:سندھ دیاں عمارتاں و ساخات گٹھ:ضلع سکھر
پنجاب
پنجاب لموچی ایشیا دا اک دیس تے جغرافیائی خطا اے ۔ ایہ پاکستان تے بھارت دے وِچکار ونڈیا ہویا اے ۔ پنجاب پراݨے ویلیاں توں اک تکڑی رہتل اے جیہدی بولی پنجابی اے ۔ پنجاب وچ مذہب دے لحاظ نال مسلمان سکھ ہندو تے مسیحی لوک وسدے نیں ۔ دریائے اِنڈس، جہلم، چناب، راوی تے ستلج ایہدے وڈے دریا نیں ۔ ہڑپا رہتل ایتھے تہذیب تے ہن تک دنیا اک وڈا وائی بیجی دا تھاں اے ۔ پنجاب دی بولی پنجابی دنیا دیاں پہلیاں دس وڈیاں بولیاں وچ شامل اے ۔
ناں
پنجاب شبد فارسی دے شبد "پنج" اتے "آب" دے سمیل توں بنیا اے۔ اس شبد دی سبھ توں پہلی ورتوں ابن بتوتا دیاں لکھتاں وچ ملدی اے جو ۱۴ویں صدی وچ اس علاقے وچ آیا سی۔[۱] اسدی وڈے پدھر اتے ورتوں ۱۶ویں صدی دے دوجے حصے دی کتاب "تریخ شیر شاہ سوری" وچ ملدی اے، جس وچ پنجاب شبد شیرخان دے قلعے دی اساری دے حوالے نال آؤندا اے۔ اس توں پہلاں پنجاب ورگا ذکر مہابھارت دے قصے کہانیاں وچ وی اے جو پنچ-ند (پنج ندیاں) دے حوالے نال اے۔ اس دے مگروں آئین-اے-اکبری وچ ابل فضل نے لکھیا اے کہ ایہہ علاقہ دو حصیاں وچ ونڈیا سی، لاہور تے ملتان۔ اس آئین اکبری دے دوجے حصے وچ ابل فضل نے پنجاب نوں پنج-ندج لکھیا اے۔ اس دے علاوہ مغل بادشاہ جہانگیر نے اپنی "تزک-اے-جہانگیری" وچ وی پنجاب لفظ ورتیا اے۔ پنجاب فارسی دے پنج یعنی پنچ اتے آب یعنی پانی توں لیا اے، جسدا مطلب پنج دریاواں دی دھرتی بندا اے۔ ایہہ اوہ پنج دریا ہن جہڑے اس علاقے وچ وگدے ہن۔ اج کل دو دریا (چناب اتے جیہلم) پاکستان وچ ہی وگدے ہن۔ پنجاب اتے ہماچل پردیش وچ باقی تن دریاواں (ستلج، بیاس اتے راوی) دا پانی وگدا اے، جہڑے بھارت وچو ہندے ہوئے پاکستان وچ داخلہ کردے ہن۔ اس توں پہلاں اس دا ناں "سپت سندھو" یعنی ستّ دریاواں دی سرزمین سی۔ "تریخ جہلم" وچ انجم سلطان شہباز نے لکھیا اے کہ سپت دا مطلب ستّ تے سندھو دا مطلب دریا اے۔
جغرافیا
پنجاب ہمالیا توں کوہ سلیمان تک اے ۔ ایہدے آلے دوالے سندھ ، خیبر ، بلوچستان، کشمیر، لداخ، ہریاݨا تے راجستھان نیں ۔ ۱۹۰۱ تک صوبا خیبر وی پنجاب وچ سی پر ایہنوں پنجاب توں وکھرا کردتا گیا تے پنجابی بولݨ والے ضلعے ہزارہ پشاور کوہاٹ تے ڈیرا اسماعیل خان پنجاب توں وکھرے ہو گئے ۔
تریخ
رگ وید ( ۴۰۰۰ ق م توں ۱۲۰۰ ق م دے وِچکار کسے ویلے لکھیا گیا سی) وِچ کئی تھانٛواں تے سپت سندھو دا ذکر لبھدا اے جیویں : سپت سندھو دے دریا ورِتر ( ایہہ ورِتر اسُر قبیلے نال تعلق رکھدا سی) دے کنٹرول وِچ ہَن۔ سپت سندھو دے معنی ہَن : ست دریاواں دی دھرتی، تے ایہہ ناں دنیا دی سب توں پرانی کتاب رِگ وید وِچ ساڈی دھرتی لئی ورتیا گیا ہے۔ اِک ہور مقدس کتاب “ ژند اوستا ” وِچ “ ہپت ہیندو جو ستّاں دریاواں تے پسریا ہویا اے ” لکھیا ہویا ہے۔ سیاݨیاں دی کھوج دسدی ہے کہ جتھے لفظاں وچ س ورتیا جاندا ہے ایس کتاب وِچ “ ہ ” ورتیا گیا ہے۔انج ہپت ہیندو وی سپت سندھو دی اِک شکل اے ۔
سپت یا ہپت ( اجوکی فارسی ہفت) دا مطلب تاں ہویا ست۔ کیمبرج ہسٹری آف انڈیا تے میکس مُلر دسدے ہے کہ سنسکرت وِچ سمندر نُوں سنٛدھ آکھدے نیں ۔ کیونکہ کئی تھانٛواں تے دریائے اِنڈس دا گھیرا ایڈا وڈّا ہُندا اے کہ دُوجا کنڈھا نہیں دِکھدا، ایس پاروں آریاں نے ایس دریا نُوں سمندر ہی سمجھیا ، انج ایس دا ناں اِنڈس پے گیا ۔ امپیریل گزیٹئر آف انڈیا تے پروفیسر آپٹے وغیرہ دِیاں سنسکرت ڈکشنری وچ سنٛدھ لفظ “ سَینٛد ” دھاتو توں نکلیا دسیا گیا ہے ۔ سینٛد دے معنی ویہن یا وگّن دسّے گئے ہَن۔ ایس دا مطلب ایہہ ہویا کہ اوہ دریا جو سدا وگدا رہوے۔ مکس مُلر ایہہ وی آکھدا ہے کہ سنٛدھ لفظ “ سِدھ” توں نکلیا ہے تے ایس دا مطلب ہے بچاون یا راکھی کرن والا۔ کیوں جو دریائے سنٛدھ آریاں نُوں ویری قبیلیاں تے جنگلی جانوراں توں بچائی رکھدا سی ایس پاروں اوہناں ایہدا ناں سنٛدھ رکھیا سی۔
رگ وید وچ سپت سنٛدھو لفظ علاقے تے دریاواں لئی ورتیا گیا ہے، ہُن سوال ایہہ ہے کہ ست دریا کیہڑے ہَن۔ رِگ وید وِچ ۲۵ دریاواں دا ذکر لبھدا ہے، جیویں : کُبھا (کابل) ، سواستو (سوات)، گومتی (گومل)، کرمو (کُرم)، وِتستا (جہلم)، اشکنی (چنھاں۔چناب)، پُرشنی (راوی)، وِپاش (بیاس)، شُتُدری ۰ستلج)، سرسوتی، سنٛدھ وغیرہ۔ سنٛدھ تے سرسوتی دا ذکر سب توں ودھ ہے۔
رِگ وید تے ایہہ نہیں نکھیڑا کیتا کہ سپت سنٛدھو لفظ کیہڑے علاقے لئی ورتیا گیا ہے۔ اُنج سیاݨیاں ٹیوے لائے ہَن، ایہہ تاں پکی گل ہے کہ رِگ وید پنجاب دی دھرتی وِچ جوڑیا گیا فیر رِگ وید وِچ اوہناں ۲۵ دریاواں دا ذکر ہے جو پنجاب وِچ جاں ایس دے آلے دوالے وگدے ہَن ایس لئی خیال ایہو ہے کہ ایہہ اوہ علاقہ ہے جیہڑا کسے زمانے وِچ وڈا پنجاب ہُنٛدا سی یعنی جیہدے وِچ دِلّی دے اُرار توں لے کے دریائے سنٛدھ دے پار دا علاقہ شامل ہُنٛدا سی۔
پنجاب دا اِک ہور پُراݨا ناں واہیک وی اے ۔ سنسکرت وِچ لکھیاں گئیاں کئیاں کتاباں وِچ پنجاب لئی “واہیک ” دا ناں ورتیا گیا اے ۔ رگ وید وِچ ایہ لفظ نئیں لبھدا، کیونکہ رگ وید وِچ ایس علاقے لئی سپت سنٛدھو لفظ ورتیا گیا اے ۔ دنیا دی پہلی گریمر اشٹا دھیائی وِچ وہیک لفظ کئی وار ورتیا گیا اے ۔ پانݨی واہیک دے لفظی معنیاں بارے لکھیا ہے کہ واہیک لفظ “بہی” دھاتُو توں نکلیا ہے اتے ایس توں مراد ہے “مذہبی کٹڑپݨے توں آزاد علاقہ”۔ جد کہ مہا بھارت وِچ لفظی معنیاں بارے دسیا ہے کہ “دریائے بیاس لاگے وہی تے ہیک دو پشاچ یعنی بھوت رہنٛدے سن، اوہناں دی اولاد نُوں “ واہیک ” کہیا جانٛدا ہے ایہہ لوک پرجاپتی یعنی ﷲ دی مخلوق نہیں ہَن۔” ہُن سوال ہے کہ واہیک کتھوں تک ہے دریائے بیاس دا تے سانوں پتا لگ گیا۔ مہا بھارت وِچ ہی ہے کہ دریائے سرسوتی دے پار واہیک ہے اُتے اُرار مدھیا دیس ہے ایس توں ایہہ پتا لگا کہ کوروکشیتر تُوں اُرانہہ دے علاقے یعنی پرانے پنجاب نُوں واہیک کہیا جانٛدا سی۔ پانݨی دی لفظی ترکیب بارے گل کردے ہوئے ڈاکٹر بدھ پرکاش نے دسیّا ہے کہ ایہہ کیکیہ، مدر تے اُشی نر علاقیاں لئی ورتی گئی ہے۔ ایہناں وِچوں کیکیہ (جہلم تے چنھاں وچکارلا علاقہ ) مدر (چنھاں تے راوی وچکار) اتے اُشی نر مدھیا دیش یعنی کروکیشیر توں اُرانہہ دا علاقا سی۔ ایس سارے ویروے توں ایہہ پتا لگدا ہے کہ دریائے جہلم توں دریائے سرسوتی تک دے علاقے نُوں واہیک آکھیا جانٛدا سی۔ مہا بھارت وِچ اے :
“ واہیک پنجاں دریاواں دے وچکارلی دھرتی ہے اتے چھیواں سنٛدھ دریا ہے۔ ایہہ لوک دھرم توں اُکّا ہی وانٛجھے ہَن۔ واہیک دے علاقے شاکل دے رہن والے جرتک پھٹکار دے قابل ہَن۔ جِتھے پہاڑاں وِچوں وَگ کے پنٛج دریا آونٛدے ہَن، اوتھوں دے واہیک نُوں آرٹَ آکھیا جانٛدا ہے۔کِسے وی آریا نُوں دو دن وی نہیں اوتھے رہݨا چاہیدا۔” رِگ وید وِچ تھاں تھاں تے ایس دھرتی دے گُن گائے گئے ہَن ایس علاقے دی وڈیائی وِچ بھجن ہَن، پر جمنا پار جانٛدیاں سار ہی آریاں ایس دھرتی وِچ کِیڑے پاݨے شروع کردِتے۔ ۱۰۵۰ء وچ اِک کشمیری شاہ من مت واہیک دے وسنیکاں نُوں ڈھگے ” کیہندا ہے۔
پاننی نے ایتھے دے کچھ شہراں دا وی ذکر کیتا ہے جیویں ( بریکٹ وِچ اج دی تحقیق موجب ایہناں شہراں دے ناں نیں) :
شرارت ( ایس توں مراد اجوکا قصبہ باغاں والا ہے جو کھیوڑا توں ۱۴ میل دے فاصلے تے آ تے پانݨی کہندا اے کہ اس دے لاگے کوئی اہم تے مشہور شہر اے، ایہ شہر شرننٛدنا اے جتھے البیرونی نے زمین دا قطر معلوم کیتا سی۔)، کاستیرو (قصُور)، پاتان پرستھ (پٹھانکوٹ )، شاکل (سیال کوٹ)، کوک ڈیوہ، موسنٛجو، گوشٹھی تے نیتکی وغیرا ۔
اشٹادھیائی، وارتک، مہابھاشیا تے مہابھارت وچ کجھ ایتھے دیاں قوماں تے قبیلیاں بارے وی دسّیا ہے جیویں :
جارتر، آرٹ، پرستھل، مدر، گنٛدھار، دستی، سنٛدھو، سوویر، کمبوج، کشوورک، ورات وغیرہ۔ ایہناں وچوں جارتر نوں جٹ تے آرٹَ نُوں اروڑے کھتری منیا گیا ہے۔ جد کے کمبوج، پہلو، شک، مد وغیرہ نوں ایرانی قبیلے سن۔ گندھارا ، سنٛدھو، سوویر وغیرہ قبیلیاں دے نہیں سگوں علاقائی ناں سن۔ تے ورات کوئی خاص قبیلہ نہیں سی سگوں اوہ کرائے دے سپاہی سن تے ایہناں دِیاں خدمات کوئی وی قبیلہ یا حکومت کرائے تے لے سکدی سی۔ مہا بھارت دے شلوکاں توں پتا لگدا ہے کہ واہیک دے لوک ویداں تے مذہبی رسماں نُوں اُکّا ہی نہیں جانٛدے سی ایسے پاروں ایتھوں دے لوکاں نُوں ملیچھ تے ادھرمی دے لقباں نال نوازیا گیا اے ۔
پنجاب دی تاریخ اکھ ہیٹھ​
۲۵۰۰ - ۱۵۰۰ قبل مسیح : ہڑپا رہتل​
۲۵۰۰ - ۷۰۰ قبل مسیح : آریائی تہذیب​
۵۹۹ قبل مسیح : جین مت​
۵۶۷ - ۴۸۷ قبل مسیح : بدھ مت​
۵۵۰ - ۵۱۵ قبل مسیح : دریائے اِنڈس دے لہندے پاسے فارسی حملے​
۳۲۶ قبل مسیح : سکندر دے حملے​
۳۲۲ - ۲۹۸ قبل مسیح : چندر گپتا موریا دا دور​
۱۲۵ - ۱۶۰ قبل مسیح : (جٹ باپ دادا دے طور تے جاݨیا Scythians) دے طور تے Sakas دی تعداد وچ اضافا -- (Rise of the Sakas (Scythians known as Jat ancestors
۲ قبل مسیح : Sakas حکمرانی دا آغاز​
۴۵ - ۱۸۰ عیسوی : Kushanas دی حکمرانی​
۳۲۰ - ۵۵۰ عیسوی : گپتا سلطنت​
۵۰۰ عیسوی : Hunnic حملے​
۵۱۰ - ۶۵۰ عیسوی : Vardhanas دور​
۱۱۹۲- ۶۵۰ عیسوی : راجپوت دور​
۷۱۳ - ۱۳۰۰ عیسوی : مسلم حملا آور محمود غوری تے محمود غزنوی​
8th صدی عیسوی : عرباں دا ٹھٹا تے ملتان اُتے تسلط​
۱۴۵۰ - ۱۷۰۰ عیسوی : مغل حکمران​
۱۴۶۹ - ۱۵۳۹ عیسوی : گرو نانک دیو جی ( 1st سکھ گرو)​
۱۵۳۹ - ۱۶۷۵ عیسوی : گرو انگد دیو جی توں گرو تیغ بہادر جی ( ۸ سکھ گرو) دا دور​
۱۶۷۵ - ۱۷۰۸: عیسوی گرو گوبِند سنگھ جی (10th سکھ گرو)​
۱۶۹۹ عیسوی : خالصا دی پیدائش​
۱۷۰۸ - ۱۷۱۵ عیسوی : بندہ بہادر کی فتوحات​
۱۷۳۹ عیسوی : نادر شاہ دے حملے​
۱۷۴۸ -۱۷۶۹ عیسوی : احمد شاہ ابدالی دے نوں حملے​
۱۷۶۲ عیسوی : 2nd دے ہولوکاسٹ (Ghalughara) احمد شاہ دے چھیویں حملے توں --2nd Holocaust (Ghalughara) from Ahmed Shah's 6th invasion ۔​
۱۷۶۴ - ۱۷۹۹ عیسوی : سکھ مثلاں دی حکمرانی​
۱۷۹۹ - ۱۸۳۹ عیسوی : مہاراجا رنجیت سنگھ​
۱۸۴۹ عیسوی : برطانوی سلطنت ولوں پنجاب دا رسمی الحاق​
۱۸۴۹ - ۱۹۴۷ عیسوی : برطانوی حکومت​
۱۹۴۷ عیسوی : پنجاب دی دو حصیاں وچ تقسیم، چڑھدا حِصا ہندوستانی پنجاب تے لہندا حِصا پاکستانی پنجاب بن گیا ۔​
۱۹۶۶ عیسوی : بھارتی پنجاب دی ۳ صوبیاں وچ تقسیم (ہریاݨا ، ہماچل تے پنجاب )
پنجاب دے وکھ وکھ ناں
تریخ دے وکھ وکھ کالاں وچ پنجاب وکھ وکھ ناواں نال جانیا جاندا سی ۔ مہاراجا رنجیت سنگھ تے اوہدے اترادھکاریاں دے ویلے پنجاب نوں ' لہور راج ' کیہا جاندا سی ۔ پنجاب شبد پنجابی تے فارسی بولی دے دو لفظ 'پنج' تے 'آب' دے میل نال بنیا ۔ جیہدا مطلب پنج دریاواں دی دھرتی اے ۔ ایہ دریا نیں، جہلم، چناب، راوی، اِنڈس تے ستلج ۔
پہاڑی دھارے
پنجاب دے اُبھے ول ہمالیا، پنجاب تے کشمیر نوں وکھ کردا اے ۔ ایہدے کچھ حصے تے ایہدے نال رلدے نِکے دھارے پنجاب وچ نیں ۔ پنجابی پہاڑ  ۵ کروڑ ورھے دے گویڑ نال اودوں بݨے سی جدھ انڈئین تے یوریشیائی پلیٹاں آپس وج ٹکرائیاں سن ۔ لوݨا پہاڑ تے مارگلا ایہدے پہاڑی دھارے نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
سوڈان وچ اسلام دا داخلہ
اسلام سوڈان وچ منقسم عیسائی سلطنتاں دے کھنڈرات وچ داخل ہويا جو اک مذہب وچ شمولیت دے باوجود اپنے آپ نو‏‏ں متحد نہ کرسک‏‏ے تے اس نے انہاں نو‏ں کمزور تے انہاں دے زوال وچ سہولت فراہ‏م کيتی۔ عیسائیت فاتحین تے جزیرہ نما عرب تو‏ں پوری دنیا د‏‏ی طرف بہنے والے مسلما‏ن تارکین وطن د‏‏ی حرکیات دا مقابلہ نئيں کر سک‏‏ی۔ اسلامی عناصر جنہاں تھ‏‏انو‏اں اُتے گئے، انہاں وچ شمالی افریقہ تے خاص طور اُتے مصر، جتھو‏ں نوبیا دے ملک د‏‏ی طرف بہت زیادہ اسلامی آمد سی۔ عبداللہ بن ابی سرح دے مصر وچ داخل ہونے دے بعد براہ راست رابطہ تے تعامل شروع ہويا۔
عرب
ایہ گل یقینی اے کہ مشرقی سوڈان عرباں د‏‏ی نقل مکانی نو‏‏ں اسلام تو‏ں بہت پہلے جاندا ا‏‏ے۔ کچھ گروہ قبائلی تنازعات یا خوراک د‏‏ی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں بے گھر ہوئے تے ایہ قبیلے براہ راست بحیرہ احمر نو‏‏ں عبور ک‏ر ک‏ے شمال تو‏ں مصر دے راستے یا افریقہ دے شمالی ساحل تو‏ں آئے۔ اس دوران بنی ہلال، بنی سلیم، جہینہ، ربیعہ، جعفرا تے مراکش دے قبیلے بربر تو‏ں آئے۔ بعض مورخین دا خیال اے کہ بیجا دے ملک نو‏‏ں اسلام تو‏ں پہلے، حضرمیاں د‏‏ی ہجرت دے بارے وچ پہلے ہی معلوم سی، فیر انہاں نے اسلام قبول کیا، تے بیجا نے انہاں نو‏ں حضرب کہیا۔
نوبیا دا عرب اسلام توں پہلے ہجرت دے نال تعامل
نوبیا دے ملک نے اسلام تو‏ں پہلے عرباں د‏‏ی ہجرت دے نال مثبت طور اُتے تعامل کیا، اس لئی بعد وچ آنے والے عرب مسلم قبیلے تے گروہاں دے لئی ستويں صدی عیسوی تو‏ں عیسائی نیوبیائی سلطنتاں دے لئی اپنا راستہ تلاش کرنا آسان سی۔ اس د‏ی اک مثال ایہ اے کہ اس گروہ نو‏‏ں کہیا جاندا اے: جائیہ گروپ یا جالیہ ڈنگلاوا ​​گروپ، جو شمالی سوڈان وچ آباد سی، بہت زیادہ جوہینیہ گروہ دے مقابلے وچ زیادہ مضبوط تے زیادہ شدید اثر رکھدا سی۔ ایہ گروہ مقامی آبادی دے نال گھل مل جانے تے اسلام تے عربی نو‏‏ں وڈی حد تک پھیلانے وچ کامیاب ہويا۔ ایہ معلوم اے کہ اسلام سوڈان  وچ فتوحات تے فوجی فتوحات دے ذریعے داخل نئيں ہويا سی، اس لئی اسلام قبول کرنے دا عمل بہت سست سی۔ مذہبیت سادہ، مثال تے تقلید دے زیادہ نیڑے سی فکر تے گہرے علم تاں۔