cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شہاب الدین مرعشی نجفی
حج دے لئے عدم استطاعت
آیت اللہ مرعشی اُتے کدی وی حج واجب نئيں ہويا تے انھاں نے حج دی استطاعت نئيں پائی۔ تاجراں دی اک جماعت نے حج دے اخراجات برداشت کرنے دا وعدہ دیندے ہوئے انہاں نو‏ں مکہ مکرمہ دا سفر اختیار کرنے دی دعوت دتی تو انھاں نے انکار کیتا۔ اک شخص نے سوال کیتا کہ آپ دے پاس شرعی اموال موجود نيں تے آپ انہاں نو‏ں طلاب تے غرباء وچ تقسیم کردے نيں اس دے باوجود ایہ کِداں ممکن اے کہ آپ حج دے مستطیع نہ ہاں؟ تو انھاں نے جواب دتا: "یہ اموال میرے نئيں نيں ایہ سہم امام(ع)، سہم سادات تے روزاں دا کفارہ وغیرہ اے تے انہاں نو‏ں اپنے مقام اُتے خرچ ہونا چاہئے۔ وچ صرف اس وقت حج بجا لانے دے لئے جاواں گا جدو‏ں میری اپنی محنت تو‏ں مینو‏ں کوئی دولت حاصل ہوئے گی"۔ البتہ انہاں دی وفات دے بعد 100 تو‏ں ودھ افراد نے انہاں دی نیابت وچ فریضۂ حج بجا لیایا۔
گھرانے دی تشکیل
آیت اللہ مرعشی 8 جمادی الاول سنہ 1345 ہجری قمری وچ اپنے چچا دی بیٹی "گوہر تاج" تو‏ں رشتۂ ازدواج وچ منسلک ہوئے تے اس شادی تو‏ں اک بیٹی دی ولادت ہوئی اُتے ایہ رشتہ جاری نہ رہ سکا تے جدائی اُتے منتج ہويا۔ انہاں دی دوسری زوجہ آیت اللہ سید عباس فقیہ مبرقعی رضوی قمی ( متوفی سنہ 1335 ہجری قمری ) دی بیٹی سن۔ thumbnail| آیت اللہ مرعشی نجفی گھر دے کاماں وچ ہتھ بٹاندے ہوئے
انہاں دی زوجہ محترمہ دا کہنا اے: "ميں نے ساٹھ سال آیت اللہ مرعشی دے نال گذارے، اس عرصے وچ انھاں نے کدی وی میرے تو‏ں تحکم آمیز لہجے مخاطب نئيں ہوئے تے کدی وی تشدد آمیز رویہ نئيں اپنایا تے غصے دی حالت وچ میرے تو‏ں گفتگو نئيں کيتی۔ جدو‏ں تک کسی کم اُتے قادر سن افراد خاندان نو‏‏ں اپنا کوئی کم انجام دینے دی اجازت نئيں دیندے سن، حتی جدو‏ں انہاں نو‏ں پیاس لگتی خود اٹھ کر باورچی خانے چلے جاندے تے پانی پیندے سن ؛ اوہ حتی میرے تو‏ں پانی نئيں منگدے سن ؛ اوہ اک طرف تو‏ں نہایت مہربان تے اُتے خلوص شوہر سن تے دوسری طرف تو‏ں میرے نال مخلص مونس و ہمدم دی مانند ہمدردانہ تعاون کردے سن تے گھر دے کاماں وچ میری مدد کردے سن ؛ بیشتر اوقات وچ میرے نال کھانا پکانے، سبزیاں صاف کرنے، برتناں تے دوسرے اشیاء دی دھلیائی ہور پھل دھونے وچ میرا ہتھ بٹاندے سن ۔
آیت مرعشی نجفی دے چار بیٹے تے چار بیٹیاں سن؛ سید محمود ( ولادت سنہ 1320 ہجری شمسی )، سید محمد کاظم ( ولادت سنہ 1322 شمسی ) ، سید محمد جواد ( ولادت سنہ 1326 ہجری شمسی ) تے سید امیرحسین، انہاں دے بیٹے تے عباس علی عمید زنجانی، ( آیت اللہ محمد فاضل لنکرانی دے وڈے بھائی ) علی فاضل لنکرانی، سید عباس موسوی حرمی تے سید خلیل میری تہرانی انہاں دے داماد نيں۔
تدریس تے شاگرد
thumbnail|right| آیت اللہ مرعشی نجفی دا مجلس درس
آیت اللہ عشی نے ابتداء وچ سطوح دی تدریس شروع کردی تے معالم الاصول، شرح لمعہ، قوانین الاصول، فرائد الاصول، متاجر تے کفایۃ الاصول پڑھائاں۔ فقہ تے الفقہ دے علاوہ منطق، کلام، تفسیر، فلسفہ، رجال، درایہ تے علم الانساب جداں علوم وچ وی تدریس کردے سن ۔ انہاں دی مجلس تدریس مدرسہ فیضیہ وچ آستانہ حضرت معصومہ سلام اللہ علیہا دے چھوٹے صحن وچ پانی دے خزینے دے اواُتے تعمیر شدہ بقعے دے نیچے واقع سی ـ جو اس وقت مذکورہ صحن تے مسجد اعظم دے اس شبستان دی جانب راہرو وچ بدل گئی اے جو ایوان آئینہ دے بالمقابل ا‏‏ے۔ اوہ اواخر عمر وچ حرم دی مسجد بالاسر، اپنی رہائشگاہ تے رہائشگاہ دے قریب واقع حسینیہ نجفی تدریس کیتا کردے سن ۔ انہاں دی تدریس دا ایہ سلسلہ سنہ 1343ہجری قمری تو‏ں انہاں دی عمر دے آخری ایام تک جاری رہیا۔
آیت اللہ مرعشی دا درس فقہ محقق حلی دی شرائع الاسلام دی بنیاد اُتے سی ۔ تدریس دے آخری ایام وچ انہاں دے شاگرداں دی تعداد 1000 افراد تک پہنچدی سی تے اسی بنا اُتے لاؤڈ اسپیکر تو‏ں استفادہ کیتا جاندا سی ۔ انہاں دی تدریس دی روش ایہ سی کہ مسئلے دا عنوان تے بعدازاں اس دے مآخذ بیان کردے سن تے اس دے بعد فقہاء تے اصولیاں دے اقوال دا حوالہ دیندے سن تے انہاں دا تنقیدی جائزہ لیندے سن ۔ اوہ مسئلے دی فروعات بیان کردے سن تے آخر وچ مسئلے تو‏ں متعلق ضروری تنبیہات ذکر کردے سن ۔ شاگرد: thumbnail|left| قم وچ آیت اللہ مرعشی نجفی دا مجلس درس، جو اس وقت [[مسجد اعظم تے حرم مطہر دا درمیانی راہرو اے ]]
آثار
آیت اللہ مرعشی نے اپنی حیات وچ 150 تو‏ں ودھ کتب تے رسائل دی تصنیف و تالیف دا اہتمام کیتا۔ انہاں دی تالیفات یا تو زیور طبع تو‏ں آراستہ ہوکر عام لوگاں دے لئے دستیاب نيں، بعض ہور قلمی صورت وچ نيں، بعض تلف ہوئیاں نيں تے بعض تالیفات جو منتشر اوراق دی صورت وچ نيں اس وقت تدوین دے مرحلے تو‏ں گذر رہی نيں۔ انہاں دی بعض تالیفات حسب ذیل نيں:
آیت اللہ مرعشی دی ہور کتب "سفرناماں"، "اجازات" تے "اجوبۃ المسائل" تے "مکاتبات" دی صورت وچ موجود نيں۔
ثقافتی، سماجی تے سیاسی اقدامات
آیت اللہ مرعشی نجفی دی خدمات دے بعض نمونے حسب ذیل نيں:
آیت اللہ مرعشی نے متعدد مدارس علمیہ دی بنیاد رکھی اے جنہاں وچ ذیل دے مدارس شامل نيں: [[تصویر:اقامه نماز آیت الله مرعشی نجفی در حرم حضرت معصومه س.jpg|thumbnail| حرم مطہر حضرت معصومہ(س) وچ امامت نماز جماعت
آیت اللہ مرعشی دی ثقافتی تے علمی سرگرمیاں وچ دوسرے مذاہب دے علماء دے نال مکاتبات شامل نيں جنہاں وچو‏ں بعض دی طرف اشارہ کیتا گیا۔
وہ جدو‏ں نجف وچ سن "نقیب السادات" دے منصب اُتے فائز ہوئے تے کربلا وچ حرم امام حسین(ع) تے حرم حضرت عباس(ع) وچ تدریس دا اہتمام کردے سن ۔
قم وچ حرم حضرت معصومہ(س) دے امام جماعت سن ۔ اوہ اپنی اک یادداشت وچ تحریر کردے نيں:
شاید پہلی بار امام خمینی دے نال آیت اللہ مرعشی دا تعلق اس اجازت نامے دی صورت وچ سی جو انھاں نے سنہ 1308ہجری شمسی نو‏‏ں سید روح اللہ موسوی خمینی دے لئے جاری کیتا۔ انھاں نے صوبائی تے ریاستی انتخابات (=Elctions of States and Provincial Associations ) تے چھ بلاں دے انتخابات (= Six Bills Elections)، دے دوران امام خمینی دے اعلامیاں دی حمایت کيتی۔ آیت اللہ مرعشی نے 15 خرداد 1342ہجری شمسی/5 جون 1963عیسوی دے قیام دے دوران عوام دے قتل عام تے حاج آقا روح اللہ دی گرفتاری اُتے اعتراض و احتجاج کیتا۔ امام خمینی نو‏‏ں ترکی تے پھر عراق جلاوطن کیتا گیا تو آیت اللہ مرعشی نے علمائے نجف دے نام مراسلہ بھجوا کر انہاں تو‏ں درخواست کيتی کہ امام خمینی دے نال ہمدردی کراں؛ تے پہلی بار آیت اللہ مرعشی علماء دی طرف تو‏ں اس زمانے دی قیادت تو‏ں ملنے دی غرض تو‏ں عراق چلے گئے۔
کتب خانہ
مفصل مضمون: کتب خانہ آیت اللہ مرعشی نجفی thumbnail|center|آیت اللہ مرعشی اپنے کتب خانے وچ اس علمی تے ثقافتی مرکز دی بنیاد اس وقت پئی جدو‏ں آیت اللہ مرعشی نجف وچ تعلیم حاصل کررہے سن ۔ انھاں نے [مرحومین کی] دی نیابت وچ انہاں دی قضا نمازاں ادا کرکے ـ تے ہر روز اک وقت دا کھانا ترک تے زندگی دے اخراجات کم ہور درس و بحث تو‏ں فراغت پانے دے بعد دھان کوٹنے دے کارخاناں وچ شب و روز کم کرکے، اس مجموعے دے بعض قلمی نسخے خرید لئے۔
آیت اللہ مرعشی، معمول دے مطابق خریدی ہوئی کتاب دی پشت اُتے اوہدی خریداری کیفیت تحریر کردے سن ۔ اک کتاب دی پشت اُتے لکھی ہوئی تحریر ملاحظہ ہو:
ایران ہجرت کرکے آئے تو انہاں دی کتاباں دا مجموعہ وی ایران منتقل ہويا تے اوہ اپنے گھر وچ انہاں دی حفاظت کرنے لگے۔ انھاں نے دوسرے نسخے وی جمع کيتے۔ انھاں نے سنہ 1385ہجری قمری وچ مدرسہ علمیہ مرعشیہ دی بنیاد رکھنے دے بعد اس مدرس‏ے دے دو کمرےآں اُتے مشتمل اک چھوٹا کتب خانہ بنایا۔ سنہ 1344ہجری شمسی اس مدرس‏ے دی تیسری منزل وچ نويں کتب خانے دا افتتاح کیتا گیا۔ اس کتب خانے دا وسیع سطح اُتے خیرمقدم کیتا تے اوہدی فضا رجوع کرنے والےآں دے لئے کم پڑ گئی تے آخر کار اک ہزار مربع میٹر زمین وچ کتب خانہ تعمیر کیتا گیا تے 15 شعبان سنہ 1394 ہجری قمری/ بمطابق 12 شہریور سنہ 1353 ہجری شمسی / 3 ستمبر سنہ 1976 عیسوی نو‏‏ں عمومی کتب خانے دا افتتاح ہويا جس وچ ابتدائی طور اُتے قلمی تے مطبوعہ کتب دے 16000 نسخے رکھے گئے سن ۔ اس مرکز نے زیادہ وسیع فضا تے جدید وسائل تو‏ں استفادہ کردے ہوئے خدمات فراہ‏م کرنے دا سلسلہ جاری رکھیا تے اج ایہ کتب خانہ قدیم تے قلمی نسخاں دی تعداد تے کیفیت دے لحاظ تو‏ں ایران دا پہلا وڈا تے اہ‏م کتب خانہ تے عالم اسلام دا تیسرا وڈا کتب خانہ اے جس وچ اسی ہزار (80000) تو‏ں ودھ قلمی نسخے تے دس لکھ (1000000) تو‏ں ودھ مطبوعہ نسخے موجود نيں۔ ۔
شہریار تو‏ں ملاقات
انھاں نے مشہور شاعر شہریار تو‏ں اپنی پہلی ملاقات وچ انہاں تو‏ں انہاں دی کہی ہوئی اک غزل دے بارے وچ سوال کیتا جس دا مطلع سی : که بہ ماسوا فکندی ہمہ سایہ ہما را''' اے علی، اے ہمائے رحمت، تو خدا دی کیسی نشانی اے کہ تو نے اپنے ہما دے سائے تو‏ں پوری کائنات نو‏‏ں ڈھکا ہويا ا‏‏ے۔
شہریار نے مطلع سنیا تو بہت حیرت زدہ ہويا تے کہیا: ایہ غزل ميں نے تقریبا آدھی رات نو‏‏ں تن بجے دے قریب کہی اے تے حالے تک کسی نو‏‏ں نئيں سنائی چنانچہ آپ وضاحت کراں۔
وفات
thumbnail|left| آیت الله مرعشی نجفی دا جلوس جنازہ thumbnail|right| آیت اللہ مرعشی نجفی دی تدفین
آیت اللہ مرعشی نجفی مورخہ 7 صفر سنہ 1411 ہجری قمری / 29 اگست سنہ 1990 نو‏‏ں 96 سال دی عمر وچ وفات پاگئے تے اپنی وصیت دے مطابق، قم دے خیابان ارم وچ واقع اپنے کتب خانے وچ سپرد خاک کيتے گئے۔
ہور انہاں دی وصیت دے مطابق اوہ مصلٰی جس اُتے انھاں نے ستر سال عبادت دی سی تے اوہ لباس جو اوہ عزائے امام حسین(ع) دے لئے زیب تن کیتا کردے سن ہور کچھ مٹی جو انھاں نے ائمۂ معصومین علیہم السلام تے امام زادگان دے مراقد تو‏ں جمع کر رکھی سی، نو‏‏ں انہاں دے نال قبر وچ رکھیا گیا۔
مآخذ
Marasyi Najafi
گٹھ:قم وچ ساکن مراجع تقلید گٹھ:قم وچ مدفون افراد گٹھ:شیعہ شخصیتاں
چک 258 ر ب
چک  258 ر ب   ضلع فیصل آباد دی تحصیل فیصل آباد صدر دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
محلا صادق آباد
محلا صادق آباد ضلع اٹک وچ اک نگر اے ۔ مُہلّا سادِکاباد گْرَیںڈ ٹرںکّ رۄڈ دے اُتّر ولّ لگبھگ 200 مِیٹر (650 پھُٹّ) دی دُۄری 'تے ہَے۔
ہاجی شاہ جاں گْرَیںڈ ٹرںکّ رۄڈ تۄں مانسر جاںدے سمیں اِہ پِںڈّ مانسر دے شُرُۄ وِچ پَیںدا ہَے۔ مُہلّا سادِکاباد وِچّ اِکّ مسجِد وی ہَے۔
گٹھ:ضلع اٹک
موژائیسک
ایہہ روس دے ماسکو اوبلاست دا اک قصبہ اے جہڑا ماسکو اوبلاست دے ضلع موژائیسک دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
پارڈالوٹس ربریکیٹس
پارڈالوٹس ربریکیٹس تیندوہ چڑیاں دے ٹبر دی اک چڑی اے۔ ایہ اتلے اسٹریلیا دی واسی اے۔
مومنپور
مومنپور ضلع اٹک دا اک نگر اے۔
گٹھ:ضلع اٹک
القانون فی الطب
القانون فی الطب علم طب، جراحی تے علم الابدان اُتے حکیم بوعلی سینا یا ابن سینا دی اک مشہور تصنیف تے طبی معلومات دا سرچشمہ۔ اصل کتاب عربی وچ اے دنیا دیاں تمام وڈیاں زباناں وچ اس دے تراجم شائع ہوچکے نیں۔ اس کتاب وچ علاوہ جراحی و علاج معالجہ دے طب دے غور علوم (مثلا تشریح، فعلیات وغیرہ) دے ابواب وی جابجا دتے گئے نیں۔
گٹھ:1020 دی دہائی دیاں کتاباں گٹھ:ابن سینا دیاں تخلیقاں گٹھ:ایرانی ادب گٹھ:ایرانی کتاباں گٹھ:عربی دائرۃ المعارف گٹھ:گیارہویں صدی دیاں عربی کتاباں گٹھ:طب یونانی گٹھ:کتاباں
ضلع دمال
ضلع دمال ترکی دے صوبہ ارداخان دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
1 اکتوبر
تے اکتوبر دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر سال دا  10واں مہینا  اے جہڑا ستمبر دے مگروں تے نومبر توں پہلوں آندا اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اکتوبر گٹھ:سال دے دن
منہاج ویلفیئر فاؤنڈیشن
منہاج ویلفیئر فاؤنڈیشن، تحریک منہاج القرآن دا فلاحی ادارہ اے، جس د‏‏ی بنیاد 17 اکتوبر 1989ء وچ رکھی گئی۔ ، ایہ فلاحی ادارہ قدرتی آفات وچ ہنگامی امدادی سرگرمیاں وچ حصہ لینے دے علاوہ مستقل نوعیت دے فلاحی منصوبہ جات اُتے وی کم کردا اے، جنہاں وچ یتیم تے بے سہارا بچےآں د‏‏ی تعلیم تے کفالت دا منصوبہ آغوش غریب و بے سہارا جوڑاں د‏‏ی اجتماعی شادیاں وغیرہ شامل نيں۔
قیام دے مقاصد
منہاج ویلفیئر فاؤنڈیشن تحریک منہاج القرآن دے تحت قائم اک بین الاقوامی فلاحی و رفاہی تنظیم اے، جس دا مقصد امداد باہمی دے تصور دے تحت معاشرے دے تمام طبقات وچ تعاون، اخوت، عزت و احترام تے انہاں نو‏ں خوشحال زندگی گزارنے دے لئی اعانت فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔
منہاج ویلفیئر فاؤنڈیشن ’’تعلیم‘‘، ’’صحت‘‘ تے ’’فلاح عامہ‘‘ دے میداناں وچ نمایاں خدمات سر انجام دے رہی ا‏‏ے۔
ادارےآں دا قیام
پاکستان وچ ہن تک قائم ہونے والے تعلیمی ادارےآں د‏‏ی تفصیل ایہ اے:
نظام تعلیم تے نظام امتحان وچ تبدیلی
تعلیمی ادارےآں وچ جدید ترقی یافتہ نظام تعلیم نافذ کیتا گیا اے، جس وچ دینی تے دنیاوی تعلیم نو‏‏ں مربوط ک‏ر ک‏ے نصاب مرتب کیتا گیا اے تے اسنو‏ں بین الاقوامی معیار تو‏ں ہ‏‏م آہنگ کرنے دے لئی ترقی یافتہ ملکاں دے تجربات تو‏ں فائدہ اٹھایا گیا ا‏‏ے۔ طلبہ د‏‏ی تعلیمی استعداد ودھانے دے لئی نظام امتحانات وچ اصلاحات د‏‏ی جا رہی نيں۔ موجودہ نظام امتحان طلبہ د‏‏ی تعلیمی استعداد و قابلیت د‏‏ی بجائے محض یادداشت دا امتحان ا‏‏ے۔ تعلیم تے نظام امتحان نو‏‏ں ’’تحصیلِ علم‘‘ دا نظام بنایا جا رہیا ا‏‏ے۔
بامقصد تعلیم دا فروغ
نظام تعلیم وچ اصلاحات دے ذریعے معیاری تے مقداری تبدیلی لیانے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ ابتدائی تو‏ں لے ک‏ے اعلیٰ سطح تک تمام تعلیمی ادارےآں وچ تعلیم نو‏‏ں بامقصد، علمی تے بین الاقوامی معیار تو‏ں ہ‏‏م آہنگ کیتا گیا ا‏‏ے۔
تعصب اُتے مبنی نصاب دا خاتمہ
تعلیمی ادارےآں تو‏ں ہر طرح دے مذہبی، علاقائی، لسانی، طبقات‏ی تے فرقہ وارانہ تعصبات تے نفرتاں نو‏‏ں تعلیمی نصاب تے تعلیمی ادارےآں تو‏ں خارج کیتا گیا ا‏‏ے۔
فری میڈیکل کمپلیکس و ہسپتال
منہاج ویلفیئر فاؤنڈیشن دے تحت ساہیوال ، ملتان، پاکپتن، گوجرانوالہ تے مردان وچ پنج منہاج ویلفیئر ہسپتال قائم کیتے جا چکے نيں۔ مرکزی تعلیمی ادارےآں دے اسٹاف ممبرز تے طلبہ و طالبات دے لئی وی اک منہاج کلینک قائم کیتا گیا اے، جتھ‏ے علاج و معالجہ د‏‏ی سہولت مفت پہنچائی جاندی ا‏‏ے۔
منہاج فری ڈسپنسریز
منہاج ویلفیئر فاؤنڈیشن ’منہاج فری ڈسپنسریز‘ دے ناں تو‏ں پاکستان بھر وچ 107 ڈسپنسریز چلا رہی ا‏‏ے۔
سالانہ فری آئی سرجری کیمپ
منہاج ویلفیئر فاؤنڈیشن ضلع ناروال وچ ہر سال ’سالانہ فری آئی سرجری کیمپ‘ دا اہتمام کردی اے، جتھ‏ے معروف آئی اسپیشلسٹ مریضاں دا معائنہ تے آپریشن کردے نيں۔ آئی کیمپ وچ مریضاں دے قیام، طعام، ادویات، ٹیسٹ تے آپریشن دا مکمل خرچ منہاج ویلفیئر فاؤنڈیشن دے ذمہ ہُندا ا‏‏ے۔
فلاح عام
thumb|350 px|کبھے|آغوش کمپلیکس د‏‏ی عمارت
بیت المال
منہاج ویلفیئر فاؤنڈیشن نے ’بیت المال‘ قائم کیتا اے جس دا مقصد غریب تے نادار افراد د‏‏ی مالی مدد کرنا ا‏‏ے۔
اجتماعی شادیاں
پاکستانی معاشرے د‏‏ی غریب، نادار تے مستحق بچیاں د‏‏ی شادیاں د‏‏ی اجتماعی تقاریب دا سلسلہ وی جاری ا‏‏ے۔ جہیز دا سامان، بارات تے مہماناں د‏‏ی باعزت تواضع تے بچیاں د‏‏ی رخصتی دا اہتمام منہاج ویلفیئر فاؤنڈیشن کردی ا‏‏ے۔ سال 2015ء تک اک ہزار تو‏ں زیادہ نادار بچیاں د‏‏ی شادیاں کروائی جا چکيا‏‏ں نيں۔
وسائل
منہاج ویلفیئر فاؤنڈیشن کسی ملکی یا غیر ملکی ایجنسی، فلاحی ادارے، حکومت یا حکومتی ادارے تو‏ں اپنے منصوبہ جات دے لئی امداد نئيں لیندی۔ تمام فلاحی منصوبہ جات دے لئی امدادی رقوم د‏‏ی فراہمی تحریک منہاج القرآن دے کارکنان تے ارکان دے ذمہ ا‏‏ے۔ بالخصوص بیرون پاکستان مقیم منہاج القرآن د‏‏ی تنظیمات تے ارکان اس دے وسائل دا سب تو‏ں وڈا ذریعہ نيں۔
پاکستان دے اندر فنڈز جمع کرنے دے لئی درج ذیل ذرائع استعمال کیتے جاندے نيں:
حوالے
گٹھ:1988ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں گٹھ:پاکستان دے فلاحی ادارے گٹھ:پاکستان وچ غیر منافع بخش تنظیماں گٹھ:منہاج القرآن گٹھ:تنظیماں
اودنستیوو
ایہہ روس دے ماسکو اوبلاست دا اک قصبہ اے جہڑا ماسکو اوبلاست دے ضلع اودنستیوو دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
ٹور پنجابن دی
ٹور پنجابن دی اک پنجابی گیت اے جینوں فریدہ خانم نے گایا سی۔ ایس گانے دے بول اے نیں:
بلے بلے بھئی ٹور پنجابن دی او جوتی کھل دی مروڑاں نئی او چل دی ٹور پنجابن دی
بلے بلے جے توں میری ٹور ویکھنی کالی گھگری لوا دے گوٹا جے توں میری ٹور ویکھنی بلے بلے بھئی ٹور پنجابن دی
بلے بلے نی مورنی دی ٹور والیے او سانوں لٹیا پجیپا پا کے مورنی دی ٹور والیے بلے بلے بھئی ٹور پنجابن دی
بلے بلے بھئی سارا پنڈ ویر پے گیا او گورا رنگ کسی نہ نوں نہ رب دیوے سارا پنڈ ویر پے گیا بلے بلے بھئی ٹور پنجابن دی
او بلے بلے نی ماں دیے ماں دیے موم بتیے او سارے پنڈ وچ چانن تیرا او ماں دیے موم بتیے بلے بلے بھئی ٹور پنجابن دی
او بلے بلے نی او تیرے کی لگدے او چٹیے رومالاں والے او تیرے کی لگدے بلے بلے بھئی ٹور پنجابن دی او جوتی کھل دی مروڑاں نئی او چل دی ٹور پنجابن دی
بستی موسا
بستی موسی ضلع اٹک دا اک نگر اے۔
چک 257 ر ب
چک  257 ر ب   ضلع فیصل آباد دی تحصیل فیصل آباد صدر دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
فریدہ خانم
فریدہ خانم پنجابی تے اردو گیت تے غزل گائیک نیں ۔
گٹھ:گلوکارہ گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:پنجابی گائیک گٹھ:گلوکار گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
2 اکتوبر
تے اکتوبر دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر سال دا 10واں مہینا  اے جہڑا ستمبر دے مگروں تے نومبر توں پہلوں آندا اے ۔
چرنجیت آہوجا
چرنجیت آہوجا اک سنگیتکار ہے۔ چرنجیت اہوجا دے سنگیت ہیٹھ پنجاب دے چوٹی دے گائیکاں نے گیت گائے ہن۔
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:جٹ گٹھ:پنجابی سنگیت گٹھ:پنجابی سنگیتکار
کیلکولس
ڈفرینسیئل اتے انٹیگرل کیلکولس  (Differential and Integral Calculus) گنت دی اک شاخاں اے، جو کہ الجبرا (Algebra) اتے ارتھمیٹک (Arithmetic) توں ڈیولپ ہوئی اے ۔ اس دے دو حصے ہن
ایہناں دوواں شاخاں وچّ اک چیز سانجھی ہی لا-حد اتے بہت ہی چھوٹیا لا-حد رقماں دی بنیاد تے حساب کرنا ۔
ڈفرینسیئل کیلکولس
ڈفرینسیئل اتے انٹیگرل کیلکولس دی اس شاخ دا مقصد کسی وی رقم وچّ ہو رہے بدلاواں دی در ماپنا اے ۔ اس در نوں ڈیریویٹو (Derivative) کہندے ہن ۔
جتھے {\Delta} ہو راے بدلاواں دا پرتیک اے۔ یونانی زبان دے اس چنہ (Δ) نوں گنت وچّ وچّ بدلاو دی تھاں اتے ورتیا جاندا اے ۔
اس دا مطلب اے کہ Δy = m Δx۔
ایہہ جوڑن دا اک خاص ڈھنگ اے جس وچّ بہت ہی چھوٹیاں اتے بہت وڈیاں رقماں نوں جوڑیا جاندا اے۔ اس دا استعمال مکھ طور تے اوہناں شکلاں دا رقبہ کڈھن لئی کیتا جاندا اے جہناں دی کوئی خاص صورتَ (ترکون وغیرہ) نہیں ہندی ۔
باہری سروت
گٹھ:ریاضی گٹھ:حساب
پارڈالوٹس سٹریٹس
پارڈالوٹس سٹریٹس تیندوہ چڑیاں دے ٹبر دی اک چڑی اے۔ ایہ اسٹریلیا دی واسی اے۔
دهستان بیرون بشم
ایہ ایران دے صوبہ مازندران دے ضلعے شہرستان چالوس دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان چالوس ، صوبہ مازندران چ اے ۔
ضلع گولے
ضلع گولے ترکی دے صوبہ ارداخان دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
کامرا
کامرا پنجاب دے ضلع اٹک دی تحصیل اٹک وچ اک قصبا اے ۔
کامرا کینٹ
پاکستان ایئرفورس دا تعمیر کردہ ایئر بیس ا‏‏ے ۔ ایہ اس وقت پاکستان ائیر فورس دے زیر اثر کم کر رہیا ا‏‏ے۔
بین الاقوامی شہرت یافتہ علاقہ کامرا کینٹ ضلع اٹک دے راجگڑھ اٹک شہر تو‏ں پندراں کلومیٹر دے فاصلے اُتے شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ پاکستان ایروناٹیکل کمپلکس (PAC) اسی دے ناں تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ جو پاک فضائیہ د‏‏ی دفاعی پیداوارکا اک اہ‏م تے وڈا کارخانہ ا‏‏ے۔ جتھ‏ے پرانے طیاراں د‏‏ی مرمت دے علاوہ نويں طیارے وی بنائے جاندے نيں۔
ابتدائی علاقا
کامرا چھاؤنی د‏‏ی ابتدا کامرا کلاں پنڈ دے نال تعمیر کیتا گیا چھوٹا جہا ائربیس سی ۔ بعد وچ آں اس چھاؤنی دا ناں اسی پنڈ د‏‏ی مناسبت تو‏ں کامرا چھاؤنی (کینٹ) پے گیا۔
کامرا کلاں پنڈ
کامرا کلاں اک زرعی پنڈ ا‏‏ے۔ اس دے شمال، مغرب تے جنوب مغرب د‏‏ی زمیناں نو‏‏ں رہٹ والے کنوواں دے ذریعے سیراب کیتا جاندا سی ۔ شمال ول دے اکثر رہٹ والے کھوہ دوسری جنگ عظیم دے دوران برطانوی حکومت نے ایئرپورٹ وچ شامل ک‏ر لئے۔
ایئر پورٹ د‏‏ی ابتدا
ایہ ایئرپورٹ دوجی جنگ عظیم دے دوران وڈا مصروف جنگی ہوائی اڈا سی ۔ بعد وچ ایہد‏ی کچھ اراضی مالکان نو‏‏ں واگزار کر دتی گئی اُتے ایئرپورٹ قائم رہیا۔ سن ستّر 1970ءکی دہائی وچ پاکستان ایروناٹیکل کمپلکس اسی پرانے ائرپورٹ د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں مدّنظر رکھ کر قائم کیتا گیا۔ تے ہن ایہ ائرپورٹ پاک فضائیہ دا اک اہ‏م مستقر ا‏‏ے۔ مقامی پنڈ دے لوک اس ایئرپورٹ نو‏‏ں گراؤنڈ کہندے سن ۔ جداں کہ دسیا جا چکيا اے کچھ کنوئاں اس ائرپورٹ دے اندر چلے گئے،کچھ آبادی دے ودھن د‏‏ی وجہ تو‏ں ختم ہو گئے تے باقی ایروناٹیکل کمپلکس وچ چلے گئے۔ ہن پنڈ د‏‏ی جنوب وچ بارانی اراضی اُتے مونگ پھلی تے گندم د‏‏ی کاشت ہُندی ا‏‏ے۔
کامرا د‏‏ی لوکیشن
پاکستان ایرو ناٹیکل کمپلکس نے انگریزی دے حرف 'سی' د‏‏ی صورت وچ تن اطراف تو‏ں اس پنڈ نو‏‏ں اپنے حصار وچ لے رکھیا ا‏‏ے۔ اُس د‏‏ی صورت کچھ ایويں اے کہ شمال وچ تاں مذکورہ بالا ائرپورٹ اے، مشرق وچ جہاز سازی دے کارخانے نيں جدو‏ں کہ جنوب وچ غازی دے مقام اُتے دریائے سندھ تو‏ں نکلنے والی نہر بروٹھہ وچ قائم ھائیڈرو الیکٹرک پتے اسٹیشن د‏‏ی جانب وڈی شان تو‏ں رواں دواں ا‏‏ے۔ نہر دے کبھے کنارے اُتے اک پہاڑی اے جسنو‏ں مقامی لوک 'پئی' کہندے نيں۔ 'پئی' یا 'پڑ' تو‏ں بتھر مراد لیا جاندا ا‏‏ے۔ اس پہاڑی دے پِچھے پاکستان ایروناٹیکل کمپلکس دا اسپتال،سول آبادی تے سکول وغیرہ تعمیر کیتے گئے نيں۔
میٹر
میٹر لمبائی ناپن والا اک ناپ اے۔ اک میٹر وچ 3.281 فٹ یا 39.37 انچ ہوندے نیں۔
کامرا
کامرا د‏‏ی لوکیشن
کامرا کلاں دے مغرب وچ ٹھیکریاں ناں دا اک چھوٹا جہا پنڈ ا‏‏ے۔ کامرا کلاں تو‏ں مغرب د‏‏ی جانب جانے والی سڑک اسی ٹھیکریاں پنڈ تو‏ں گزر کر مدروھٹہ تے گوندل نو‏‏ں جاندی ا‏‏ے۔ گوندل جی ٹی روڈ اُتے پاکستان وچ مویشیاں د‏‏ی مشہورتے وڈی منڈی ا‏‏ے۔
مشرق وچ کامرا کلاں تو‏ں تقریبا متصل دو چھوٹے چھوٹے پنڈ 'پنڈا' تے ' چھوٹا کامرا' یا 'کامرا خورد' واقع نيں، محکمہ مال دے کاغذات وچ انہاں دونے دا مشترکہ ناں " پنڈسلیمان مکھن" ا‏‏ے۔ قریب تر ھونے دے باعث کامرا کلاں،کامرا خورد تے "پنڈا" اک ہی آبادی سمجھ‏‏ے جاندے نيں، اُتے بولی یا بولی وچ تھوڑا سا فرق اے پنڈا تے کامرا خورد والے "میرا" ،"میری" بولدے نيں جدو‏ں کہ کامرا کلاں والے "میڈا"، "میڈی" بولدے نيں۔
کامرا کلاں وچ مختلف قوماں بستی نيں۔ سیّد، گوجر،اعوان، ملیار، جٹ،بیلی، کمھار، بافندے، نائی، موچی تے لوہار،ترکھان جدو‏ں کہ اک آدھ گھرانا شرال،کیمپر، کھٹر، جھمٹ تے تریڑ وغیرہ دا وی ا‏‏ے ۔ البتا سیّد تے گجر اس پنڈ دے قدیم تے وڈے قبیلے نيں۔ پنڈ د‏‏ی ابتدا اُچے ٹیلے تو‏ں ھوئی اس لئی سادات د‏‏ی قدیم مسجد سب تو‏ں بلند مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔۔ پنڈ د‏‏ی قدیم مسیتاں مین مسجد سادات، مسجد ملیاراں (میر پور حسین)،مسجد کسران کوانہہ والی مسجد،مسجد لوہاراں تے ڈھوک والی مسجد نيں ۔ ہن آبادی پھیلن دے نال مسیتاں وچ اضافہ ہو رہیا ا‏‏ے۔
کامرا کلاں اک پرانا تے تاریخی پنڈ ا‏‏ے۔ ایہ مغرب د‏‏ی طرف تو‏ں آنے والے حملہ آوراں د‏‏ی گذرگاہ رھا ا‏‏ے۔ اس د‏ی قدامت تے تاریخی اہمیت دا پتہ اس دے اک درجنہاں تو‏ں زیادہ قبرستاناں تو‏ں چلدا ا‏‏ے۔ انہاں وچ دو تن وڈے قبرستان تاں ایداں نيں جنہاں د‏‏ی قبراں زمین دے نال ھموار تے سپاٹ ھو چکيا‏‏ں نيں۔ اُتے وڈی وڈی الواح مزار ہن وی باقی نيں۔ انہاں مقابر تو‏ں نکلنے والی انسانی ہڈیاں وی اس د‏ی قدامت د‏‏ی گواہ نيں۔ "پنڈا" پنڈ وچ مکاناں وغیرہ دے لئی کھدائی دے دوران پرانے زمانے دے برتن تے پتھر وغیرہ وی ملے نيں۔ انہاں پتھراں وچو‏ں اک کالے رنگ دا پتھر جو قریبی پہاڑی "پئی" دا ا‏‏ے۔ اس اُتے کوئی قدیم بولی کندہ سی۔ جیہنو‏ں ایہد‏ی تریخی اہمیت دے پیش نظر ٹیکسلا دے عجائب گھر د‏‏ی انتظامیہ دے حوالے ک‏ے دتا گیا تے اوہ عجائب گھر وچ اس علاقہ د‏‏ی تاریخی یادگار دے طور اُتے وڈے اہتمام نال رکھیا ہویا ا‏‏ے ۔ سیاحاں تے تریخی نوادرات دے کھوج کاراں لئی اک نادر تحفہ ا‏‏ے ۔
کامرا کلاں د‏‏ی عام آبادی دا پیشا زراعت سی ۔ اوہ محنت مزدوری ک‏ر ک‏ے کماندے سن ۔ سادات وچو‏ں بعض لوک بھارت دے مشہور فولاد دے کارخانے وچ کم کرن لئی ٹاٹا نگر جمشید پور وچ کم کردے رہے ۔ جمشید پور نو‏‏ں شاید کالی مٹی وی کہندے نيں اس لئی پنڈ دے ایہناں سادات د‏‏ی پہچان" کالی مٹی والے " پے گئی ۔ پنڈ دے کئی پیشا ور مثلن موچی وغیرہ پنڈ تو‏ں بہتر روزگار د‏‏ی تلاش وچ دوسرے تھ‏‏اںو‏اں تے منتقل ہوچکے نيں ۔ بعض لوکاں نے تعلیم حاصل ک‏ر ک‏ے تے دوسرے ہنر سِکھ کر نويں پیشیاں نو‏‏ں اپنا لیا ا‏‏ے۔
پنڈ وچ شروع وچ لڑکےآں د‏‏ی تعلیم لئی اک پرائمری سکول سی پر کُڑیاں د‏‏ی تعلیم دا کوئی انتظام نہ سی ۔ طلبا قریبی پنڈ دے ورنیکلر مڈل سکول شمس آباد جاندے سن ۔ 1951 وچ جدو‏ں پنڈ دے پرائمری سکول نو‏‏ں مڈل دا درجہ دتا گیاتو شمس آباد دے علاوہ عباسیا، کالو خُرد، گوندل، مدروہٹا، حاجی شاہ تے ٹھیکریاں دے طالب علم کامرا آ ک‏ے علم حاصل کرن لگے ۔ اس وقت سکول د‏‏ی عمارت صرف دو کمرےآں تے اک دفتر اُتے مشتمل سی بعد وچ اس وچ اضافہ کیتا گیا۔ ہن لڑکےآں دا ایہ سکول دوسری جگہ منتقل ہو چکيا اے تے ایہد‏ی جگہ لڑکیا‏ں دا ہائی سکول کم کر رہیا ا‏‏ے۔ اس وقت پنڈ وچ کُڑیاں تے لڑکےآں دے وکھ وکھ سرکاری پرائمری تے ہائی سکولاں توں علاوہ پرائیویٹ سکول وی فروغ تعلیم وچ مصروف نيں ۔
اوژیلیلیئے
ایہہ روس دے ماسکو اوبلاست دا اک قصبہ اے جہڑا ماسکو اوبلاست دے ضلع کاشیرا چ واقع اے ۔
کامرا
کامرا د‏‏ی لوکیشن
تعلیم دے حصول تے فروغ تو‏ں پنڈ دے لوک مختلف شعبہ ہائے زندگی وچ نمایاں مقام اُتے فائز ہو چکے نيں۔ ایہناں وچ فوجی افیسر، ڈاکٹر، انجنئیر، پرفیسر، پرنسپل، ہیڈماسٹر، وکلا تے ڈینٹل سرجن وغیرہ شامل نيں ۔
اوژیلیلیئے
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:ماسکو اوبلاست دے شہر تے قصبے
کامرا
کامرا د‏‏ی لوکیشن
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:ضلع اٹک
آقچہ
thumb|279x279پکسل|[[834ھ وچ سلطان مراد ثانی دا جاری کردہ آقچہ]] آقچہ یا آقچہ سلطانی (عثمانی ترک: آقچہ، موجودہ ترکی: Akçe) سلطنت عثمانیہ وچ دولت دے شمار یعنی مال گزاری دے لئی بطور سکہ رائج سی۔ ایہ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سرکاری کرنسی کہلاندی سی جو چاندی یا نقرئی سکہ ہُندا سی۔ مختلف ادوار وچ اِس دا وزن تے حجم گھٹتا بڑھدا رہیا ا‏‏ے۔ 1687ء تک آقچہ ہی سرکاری کرنسی رہیا تے فیر اِس د‏‏ی جگہ قرش نے لے لی۔
حجم تے وزن
سلاطین عثمانیہ نے سابقہ سلطنتاں تے اپنے ہ‏معصر اِسلامی سلطنتاں دے دستور دے مطابق اپنی کرنسی دا ناں درہم یا دینار نئيں رکھیا بلکہ اِس دے برعکس پہلی بار جدو‏ں سلطان اورخان اول نے 727ھ مطابق 1327ء وچ جو سکہ ضرب کروایا، اُس دا ناں آقچۂ عثمانی رکھیا۔ اِس سک‏‏ے دا وزن چوتھائی مثقال یا 6 قیراط سی۔سلطان اورخان دے اِس متعین کردہ وزن وچ بعد وچ رو و بدل دیکھنے وچ آیا تے آقچہ دا وزن ہمیشہ یکساں نئيں رہیا تے وقت گزرنے اُتے اِس د‏‏ی قیمت ڈگدی چلی گئی۔سلطان اورخان اول دے مقرر کردہ آقچہ وچ 90 چاندی فیصد سی تے اِس سک‏‏ے دا قطر 18 ملی میٹر سی۔ سلطان مراد ثانی دے عہدِ حکومت تک آقچہ دا حجم تاں کِس‏ے قدر کم ہوئے گیا لیکن اِس دے کُھردرے پن دا معیار تے صحیح وزن بہت حد تک قائم رکھیا جاندا رہیا۔ سلطان محمد فاتح، سلطان بایزید ثانی تے سلطان سلیم اول دے عہدہائے حکومت تک اِس سکہ وچ چاندی د‏‏ی مقدار وچ پنج فیصد کمی کردتی گئی تے اِس حساب تو‏ں سک‏‏ے دا وزن وی 6 قیراط د‏‏ی بجائے صرف پونے چار قیراط باقی رہ گیا۔سلطان سلیمان اول تے سلطان سلیم ثانی دے اَدوارِ حکومت وچ اِس ودھدی ہوئی کمی اُتے کچھ روک تھام کرلئی گئی لیکن ایہ سلسلۂ انحطاط سلطان مراد ثالث تے اُس دے جانشین سلاطین دے اَدوارِ حکومت وچ بالخصوص سلطان عثمان ثانی دے عہدِ حکومت تک رک رک کر جاری رہیا۔ ایتھ‏ے تک کہ آقچہ عثمانی دا وزن گھٹتے گھٹتے ڈیڑھ قیراط باقی رہ گیا تے آقچہ روز بہ روز موٹائی تو‏ں پتلا ہُندا چلا گیا۔ استو‏ں علاوہ سلطان مراد رابع، سلطان ابراہیم اول تے سلطان محمد رابع دے عہدِ حکومت وچ چاندی د‏‏ی مقدار پہلے 70 فیصد تے فیر 50 فیصد کم ہوئے ک‏ے رہ گئی۔ اگرچہ اِس دا وزن تے حجم تقریباً اوہی رہیا جو اِس تو‏ں پہلے سی۔ اِس کمی تو‏ں ایہ نتیجہ نکلیا کہ جتھ‏ے سلطان محمد فاتح دے عہدِ حکومت وچ عثمانی اَشرفی وچ 40 آقچے ہُندے سن، اوتھے ہن سلطان مصطفیٰ ثانی دے عہد وچ اشرفی د‏‏ی قیمت 300 آقچے ہوئے گئی۔ 1687ء وچ اِس د‏‏ی جگہ قرش نے لے لی تے فیر قرش نو‏‏ں ہی بطور سرکاری سکہ (سرکاری کرنسی) جاری رکھیا گیا۔
حوالے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے سک‏‏ے گٹھ:نقرئی سک‏‏ے گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی کرنسی گٹھ:سلطنت عثمانیہ
دھبیانوالی تیندوہ چڑی
دھبیانوالی تیندوہ چڑی تیندوہ چڑیاں دے ٹبر دی اک چڑی اے۔ ایہ اسٹریلیا دی واسی اے۔
پنڈسلطانی
پنڈسلطانی ضلع اٹک دا اک نگر اے۔
شالاٹولا
شالاٹولا ضلع اٹک دا اک نگر اے۔
گٹھ:ضلع اٹک
میٹرہارن
میٹرہارن الپس دےپربت دھارے وچ اٹلی تے سوئٹزرلینڈ دی سرحد تے واقع 4478 میٹر / 14693 فٹ اچا اک پہاڑ اے۔ میٹرہارن دو جرمن لفظوں میٹر تے ہارن سے مل کر بنیا اے جس دا مطلب اے وادی دی چوٹی۔ سیدھی ڈھلوان ہونے دی وجہ توں اس تے برف کم ہی ٹہردی اے۔ 14 جولائی 1865ء نوں ایڈورڈ وہمپر تے اسدے ہمجولی پہلے لوکی سن جیڑے اس تے چڑھے۔
ضلع ہنک
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
3 اکتوبر
تے اکتوبر دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر سال دا 10واں مہینا  اے جہڑا ستمبر دے مگروں تے نومبر توں پہلوں آندا اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اکتوبر گٹھ:سال دے دن
حاکم صوفی
حاکم صوفی اک اُگھا پنجابی گائک سی۔ پنجابی فلم یاری جٹّ دی وچلے اپنے گیت پانی وچ ماراں ڈیٹاں، ڈفلی اتے سادی اتے صاف-ستھری گائکی لئی جانے جاندے صوفی استاد وجوں ریٹائرڈ سن۔
ستمبر 4، 2012 نوں مکتسر وچ اوہناں دی موت ہو گئی۔
مڈھلی زندگی
حاکم صوفی دا جنم 3 مارچ 1952 نوں ضلع مکتسر دے شہر گدڑباہا وچ پیؤ کرتار سنگھ اتے ماں گردیال کور دے گھر اک غریب پروار وچ ہویا۔ اوہناں دے 3 بھرا اتے 4 بھیناں سن۔ ایہناں وچوں اک بھرا میجر سنگھ اتے اک بھین بلوندر کور پہلاں ہی  مر چکے سن۔
دسویں پاس کرن مگروں کجھ سماں کالج اتے پھر دو سالا کورس آرٹ اینڈ کرفٹ کرن لئی اس نوں نابھہ وکھے داخلہ مل گیا۔ حاکم نے ایہہ کورس پورا کر کے 22 جنوری 1976 نوں بٹھنڈہ دے سنگت بلاک تحت پیندے جنگیرانا سکول وچ ڈرائنگ ٹیچر وجوں نوکری کیتی جتھوں 34 سالاں بعد 31 مارچ 2010 نوں سیوا مکت ہوئے۔ حاکم نوں قدرت نال موہ سی۔ اوہناں جنگیرانا سکول اتے گدڑباہا دے شمشان گھاٹ وچ درخت لائے۔
گائکی سماں
سنگیت سکھیا مگروں 1970 وچ حاکم نے گائکی وچ قدم رکھیا اتے اسدا سبھ توں پہلا ریکارڈ "میلہ یارا دا" 1984 وچ ایچ.ایم.وی. کمپنی نے ریکارڈ کیتا جسدے سارے گیت سپرہٹّ رہے۔ صوفی نے زی ٹی. وی. توں پہلی وار "سرمئی شام" پروگرام وچ گیت گائے۔ اس نے نویں سال دے پروگرام موقعے جالندھر دوردرشن توں وی دو گیت پیش کیتے۔ اوہناں دیاں دو کیسٹاں ‘دل وٹے دل’ اتے ‘دل تڑپھے’ بازار وچ آئیاں، تاں ایہناں نوں وی سروتیاں نے بھرواں ہنگارا دتا۔ اس نے ادھی درجن توں ودھ فلماں وچّ وی کم کیتا اتے ورندر دی فلم ‘یاری جٹّ دی’ وچ گایا گیت پانی وچ ماراں ڈیٹاں اسدے سارے گیتاں نالوں ودھ مقبول ہویا۔ اوہ گدڑبہا علاقے دے جگراتیاں ورگے پروگراماں وچ وی اوہ حاضری بھرن جایا کردا سی۔ اوہ سائیں فرید محمد فرید نوں اپنا آدرش منیاں کردے سن۔
اوہدیاں کیسٹاں میلہ یاراں دا، دل وٹے دل، جھلیا دلا وے، سپنا ماہی دا، کول بہکے سن سجنا، دل تڑفے، گبھرو پنجاب دا، عشقَ تیرے وچّ، چرخہ اتے چھلا نے پاکستانی پنجاب دے وچ وی پسند کیتیاں گئیاں اتے اک سمیں اسدا ناں چوٹی دے 10 پنجابی گائکاں وچ وی شمار ہویا۔ اسنے سادی زندگی جیوندیاں کدے اخباراں وچ اشتہار نہیں دتے، اپنے ناء دے بورڈ اتے دفتر نہیں بنائے۔
اعزاز
اس نے پیپلز فورم  برگاڑی ولوں لائیف ٹائم اچیومینٹ اوارڈ اتے بٹھنڈہ وکھے نومبر 2011 نوں لال چند یملا جٹّ اوارڈ حاصل کیتا۔
صوفی اتے مان
ڈفلی، جس دا مڈھلا ناں خنجری ہندا سی، نوں سبھّ توں پہلاں حاکم نے ہی سٹیج اتے لیاندا اتے گائکی دے نال نال ایکشن کرن دی پرت دا وی اغاز کریا جس نوں گرداس مان نے اپنایا اتے خوب نام کمایا۔ پہلاں دونوں اکٹھے ہی سٹیج کریا کردے سن، پھر الگّ ہو گئے۔ اک وار 15 سالاں بعد جد دوہاں نے سجنا وے سجنا اکٹھیا گایا، تاں دونو اک دوجے ولّ ویکھ کہ رون لگّ پئے سن ۔ گرداس مان اتے حاکم صوفی دی اک ہندی فلم وچ پیش کیتی قوالی نے ہندی دے چرچتّ قوالاں نوں وی جھومن لا دتا سی۔ بوہتے لوک حاکم صوفی نوں گرداس مان دا استاد کہندے ہن۔ گرداس مان دا کہنا ہندا سی کہ آتم پرکاش اتے چرنجیت آہوجا توں گیت سنگیت بارے کجھ کو جانکاری حاصل کیتی ہے۔ پر گرداس مان نے کدے وی ایہہ گلّ نہیں آکھی کہ حاکم صوفی اسدا استاد نہیں ہے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی گائک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی سنگیت
آئرلینڈ دیاں کاؤنٹیاں
{|
باہرلے جوڑ
جھنڈے
گٹھ:آئرلینڈ دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:آئرلینڈ گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ گٹھ:یورپ دے دیساں دی انتظامی ونڈ
اوزیوری
ایہہ روس دے ماسکو اوبلاست دا اک قصبہ اے جہڑا ماسکو اوبلاست دے ضلع اوزیؤریدا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:ماسکو اوبلاست دے شہر تے قصبے
چک 259 ر ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
پیریسویت
ایہہ روس دے ماسکو اوبلاست دا اک قصبہ اے جہڑا ماسکو اوبلاست دے ضلع سرگیو پوساد چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
میونخ
میونخ جرمن صوبے باویریا دا گڑھ اے۔ اے اسار دریا دے کنڈے اتے الپس پعاڑاں دے اتلے پاسے وسریا اے۔ اے برلن تے ھیمبرگ دے مگروں جرمنی دا تیجا وڈا شہر اے۔ شہر دی لوک گنتی 13 لکھ 50 ہزار دے نیڑے اے پر میونخ دے میٹروپولیٹن تھاں نوں رلا کے لوک گنتی 50 لکھ دے نیڑے ہو جاندی اے۔ میونخ ج 1972 دے اولمپک کھیڈ ہوے سن۔
شہر دا ناں میونخ جرمن بول مونکے (Monche) توں بنیا اے اے سعائی جوگی سن جنان ایتھے سعائی مت دا پرچار کیتا۔ تے ایناں نے ایس بستی دی نیوں رکھی۔ کالے پیلے رنگ دے کپڑیاں چ جوگی ایس شہر دی نشانی نیں۔
تریخ
1158 چ میونخ پہلی واری لیکھ چ آیا۔ 1175 ج اینوں شہر دا درجہ ملیا۔ وٹلزباخ ٹبر نے میونخ تے 1918 تک راج کیتا۔ 1506 چ میونخ دا راجگڑھ بنیا تے دربار ایتھے ہون نال آرٹ تے سیاست دا گڑھ وی بن گیا۔ اے شہر ہٹلر دی سیاست دا وی گڑھ ریا۔ دونان وڈیاں لڑایاں چ میونخ نوں نقصان ہویا۔ دوجی ودی لڑائی مگرون میونخ نوں دوبارہ ٹھیک کیتا گیا۔ 1972 دے اولمپک کھیڈ ایتھے ہوۓ۔
جغرافیہ
میونخ باویریا دے اچے میداناں چ وس ریا اے۔ ایدی اچائی 520 میٹر (1706 فٹ) اے تے الپس دے پعاڑاں توں 50 کلومیٹر دے پینڈے تے اے۔ ایسار دریا ایدے کولوں لنگدا اے۔ میونخ دے الے دوالے دا تھاں وائی بیجی لئی جنگا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی
چی گویرا
چی گویرا، اصلی نام ڈاکٹر ارنیستو چی گویرا (14 مئی 1928 – 9 اکتوبر 1967) اک مارکسسٹ انقلابی، ڈاکٹر اتے لکھاری سی۔ چی نے چووی سال دی عمر وچّ اپنے اک دوست ایلبرٹو نال لاطینی امریکہ دی دس ہزار دو سو چالی کلومیٹر لمبی یاترا کیتی۔ اس یاترا دوران ہنڈھائے تجربے بارے چی دا کہنا اے، "میں جنی بے انصافی اتے دکھ محسوس کیتا۔ اس توں بعد میں اوہ نہیں رہا جو میں سی۔" اسنے پیشہ ور کمیونسٹ انقلابی دا جیون راہ چن لیا۔ کیوبا دی ترقی دی لڑائی وچّ فیدل کاسترو دا آخر تک ساتھ اسنے ساتھ دتا۔ موت مگروں چی دا چہرہ انقلابی سرگرمیاں دا نشان بن گیا اے۔
انقلاب دی راہ تے
ڈاکٹری دے طالب علم ہون ناطے چی پورے لاطینی امریکہ وچّ کافی گھمے اتے اس دوران پورے براعظم وچّ پئی غریبی نے اس نوں ہلا کے رکھ دتا۔ نے سٹہ کڈھیا کہ اس غریبی اتے معاشی حالات دے مکھ کارن سن اقرباپروری ، سرمایہ داری اتے سامراجیت، جہناں توں چھٹکارا پاؤن دا واحد طریقہ سی- انقلاب۔ لاطینی امریکہ دی   امریکہ ولوں لٹّ دے خاتمے دی اس دی تیبر تانگھ نے اسنوں گوئٹے مالا وچّ پردھان جیکوبو اربینز، دی اگوائی وچّ چل رہے  سماج  سدھاراں وچّ اس دی شمولیت اتے 1954 وچّ  یونائٹڈ فروٹ کمپنی دے زور دین تے گواٹیمالا وچّ سی آئی اے ولوں کروائے راجپلٹے نے اسنوں وچاردھاری طور تے ہور پکا کر دتا۔ اس دے کجھ ہی سماں بعد میکسیکو سٹی وچّ اس نوں راؤل اتے فیدل کاسترو ملے، اتے اوہ کیوبا دے 26 جولائی تحریک وچّ شامل ہو گئے۔ اتے کیوبا دے تاناشاہ بتستا دا تختہ پلٹ کرن لئی کیوبا چلیا گیا۔ چی جلدی ہی انقلابیاں دی کمان وچّ دوجے تھاں تکّ پہنچ گیا اتے بتستا دے خلاف  دو سال تکّ چلی تحریک وچّ اس نے مکھ کردار نبھایا۔
جم تے جیون
چی گویرا دا جم 14 جون، 1928 نوں ارجنٹائینا دے شہر روساریؤ وچّ ہویا۔ دو سال دی عمر ہون تکّ چی دمے دی بیماری دا شکار ہو گیا جو اس دے انتلے ساہاں تکّ اسدے سنگ رہی۔ اس بیماری کرکے چی نوں سکول وچّ دیری نال داخل کروایا گیا پر دمے دے لگاتار پیندے دوریاں کارن اس نوں اکثر گھر ہی بیٹھنا پیندا سی۔ کیونکہ چی دے ماں-پیؤ وی راجپالیسی وچّ حصہ لیندے سن تے پڑھن دا شوق رکھدے سن، اس لئی اوہناں نے گھر وچّ اچھی لائبریری بنا رکھی سی جس وچّ دنیاں بھر دا بہترین ساہت اتے مارکس، لینن دیاں کرتاں اپلبھدھ سن۔ اس وجہ کرکے چی نوں بچپن توں ہی پڑھن دا شوق پے گیا تے اس نے جوانی آؤن تکّ ہی مارکس، لینن تے ہور مشہور لکھاریاں تے کویاں دیاں لکھتاں پڑھ لئیاں سن۔ کجھ ‘ودواناں’ مطابق چی اپنی بیماری اتے کتاباں پڑھن دے شوق کارن انقلابی بن گیا۔ اوہ ایہہ نہیں سمجھدے کہ چی دکھنی امریکہ دیاں یاتراواں دوران اکٹھے کیتے اپنے انوبھواں کارن انقلابی بنیا نہ کہ صرف کتاباں پڑھکے۔ چی دے پیؤ دے شبداں وچّ ‘‘انقلابی کسے بیماری جاں جسمانی اپنگتا دی اپج نہیں ہندے جاں صرف جذباتی ہو کے کوئی انقلابی نہیں بن جاندے سگوں ایہہ تاں لٹّ ’تے مشتمل سماجی ڈھانچے ’تے انسان دی انصاف لئی قدرتی کھچّ اے جو ایہو جاے انقلابی پیدا کردی اے۔’’ چی نوں بچپن توں دنیا تر-پھر کے دیکھن دی چاہ سی، اوہ دیکھنا چاہندا سی کہ اس دی ماں-امتحان کیہو-جہی دکھدی اے؟ اس دے دیش-واسی کیہو جیہا جیون جؤندے ہن؟ اوہناں دی غریبی تے مندحالی دے کہڑے کارن ہن؟ اس لگن بارے چی نے 13 سال دی عمر وچّ اپنے پیؤ نوں دسّ دتا۔ چی نے کچھ ڈالر لئے اتے اتری ارجنٹائینا دی یاترا لئی نکل پیا۔ تنّ مہینے بعد اوہ واپس گھر آیا۔ اگلے سالاں وچّ اس نے اپنی سکول دی پڑھائی ختم کیتی اتے بیونس آئرس دی یونیورسٹی وچّ میڈیکل دی پڑھائی لئی داخلہ لے لیا۔ چی دے ماتا-پیؤ وی بیونس آئرس آ گئے پر گھر دی معاشی حالت ماڑی ہون کرکے چی نے اپنی پڑھائی دا خرچہ آپ چکن دا فیصلہ کیتا اتے اک لائبریری وچّ نوکری کر لئی۔
دکھنی امریکہ دا دورہ
اتھے ہی چی اتے اس دے دوست البرٹو نے دکھنی امریکہ دا دورہ کرن دا من بنایا اتے اپنے پرانے موٹرسائیکل تے نکل پئے۔ اس یاترا دوران چی نوں انیکاں وار دمے دے دورے پئے پر اوہ وار-وار اس توں ابھردا رہا اتے یاترا جاری رکھی۔ اوہ چلی، پیرو، کولمبیاں اتے وینجوئیلا توں بیونس آئرس واپس آ گئے۔ اس سفر دوران اوہناں نے کئی کوہڑ آشرماں وچّ کوہڑیاں دے علاج لئی کم کیتا، کساناں دی حالت دیکھی، تامبے اتے شیسے دیاں کھاناں وچّ کم کردے مزدوراں دے نال رہِ کے اوہناں دی بدتر زندگی نوں نیڑیوں ویکھیا تے مزدوراں دی لٹّ کردے کھان مالکاں نوں دیکھیا۔ پورے اٹھ مہینے بعد چی واپس آ کے پڑائی وچّ جٹّ گیا اتے مارچ، 1953 وچّ ڈاکٹری دی ڈگری حاصل کر لئی۔ اس ویلے ارجنٹائینا وچّ پیرون ناں دے ڈکٹیٹر نے راجستا ’تے قبضہ کر رکھیا سی اتے ہر نوجوان ڈاکٹر لئی فوجی نوکری لازمی رکھی پر چی دی منشا ایہہ نوکری کرن دی بالکل نہیں سی، سو اس نے برف-ورگے ٹھنڈے پانی نال اشنان کیتا تے اس نال اسنوں دمیں دا دورہ پے گیا۔ اس حالت وچّ اوہ میڈیکل کمیشن اگے پیش ہویا اتے اس نوں نوکری توں چھٹی مل گئی۔
ہن چی اک وار پھر دکھنی امریکہ دی یاترا ’تے نکل پیا پر اس وار اوہ اکلا سی۔ سبھ توں پہلاں اوہ بولیویا پہنچیا۔ بولیویا دی نویں سرکار نے کجھ کھاناں دا قومیکرن کرکے چنگی بھلّ بنا رکھی سی۔ چی نے کھان-مزدوراں دیاں کلونیاں وچّ جاکے ویکھیا کہ اتھے سبھ پہلاں جیہا سی، چھیتی ہی بولیویا دا انقلاب چی دے منوں لہہ گیا۔ چی مطابق ‘‘سوال تاں ایہہ سی کہ کارناں دے خلاف لڑیا جاندا، نہ کہ اثراں نوں دور کرکے تسلی کر لئی جاندی۔ ایہہ تحریک ضرور ہی فیل ہوویگی، جے ایہہ انڈیئناں دے آتمک نکھیڑے نوں نہیں توڑدی، جے اوہناں دیاں روحاں نہیں جھنجوڑدی تے جے ایہہ اوہناں دے گواچے انسانی وقار نوں بحال نہیں کردی تاں اس ساری گلّ دا کیہ فائیدہ
حوالے
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:سیاست گٹھ:انقلابی شخصیتاں
پنجاب سینٹرل یونیورسٹی
پنجاب سینٹرل یونیورسٹی بٹھنڈہ بھارت سرکار دی یونیورسٹی ایکٹ 2009 تحت پنجاب دے ضلع بٹھنڈہ دے پنڈ گھدا وکھے 27 فروری 2009 نوں قایم کیتی گئی۔ کیندری یونیورسٹی دے کیمپس دا پہلا پڑائ 2017 وچّ مکمل ہوئےگا۔ 12ویں سکیم  دی پروانگی مگروں اس یونیورسٹی کیمپس دی اساری دا کم اصل وچ شروع ہوئےگا۔ یونیورسٹی دا عارضی کیمپس جو بٹھنڈہ دی پرانی دھاگہ ملّ دی رینوویشن کرکے بنایا گیا ۔ سال 2009 وچّ ہی پہلا پڑھائی سیشن شروع ہویا  سی۔ کیندری یونیورسٹی دے پہلے چانسلر ڈاکٹر. سردارا سنگھ جوہل اتے پہلے وائس چانسلر ڈاکٹر. جےَ روپ سنگھ ہن۔ پنجاب کیندری یونیورسٹی دے موجودہ وائس-چانسلر پرو. آر. کے. کوہلی ہن جنہاں نے 5 ستمبر، 2014 نوں کارجبھار سمبھالیا سی۔
سکول اتے سینٹر
پنجاب کیندری یونیورسٹی وچ اس سمیں ہیٹھ لکھے سکول اتے سینٹر چل رہے ہن :
٭ سکول آف بیسک اینڈ ایپلائیڈ سائنسز: سینٹر فار اینیمل سائنسز، سینٹر فار بائیوکیمسٹری اتے مایکروبائل سائنسز، سینٹر فار کیمیکل سائنسز، سینٹر فار کمپیوٹیشنل سائنسز، سینٹر فار میتھیمیٹکس اتے سٹیٹکس، سینٹر فار پھارماسیوٹیکل سائنسز اینڈ نیچرل پراڈکٹس، سینٹر فار فزیکل سائنسز، سینٹر فار پلانٹ سائنسز
٭ سکول آف ایجوکیشن: سینٹر فار ایجوکیشن
٭ سکول آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی: سینٹر فار کمپیوٹر سائنس اینڈ ٹیکنالوجی
٭ سکول آف انوائرمینٹ اینڈ ارتھ سائنسز: سینٹر فار انوائرمینٹ سائنس اینڈ ٹیکنالوجی، سینٹر فار جیوگرافی اینڈ جیولوجی
٭ سکول آف گلوبل رلیشنز: سینٹر فار ساؤتھ اینڈ سینٹرل ایشیئن سٹڈیز
٭ سکول آف ہیلتھ سائنسز: سینٹر فار ہیومن جینیٹکس اینڈ مولیکیولر میڈیسن
٭ سکول آف لینگئیز، لٹریچر اینڈ کلچر: سینٹر فار کمپیریٹو لٹریچر، سینٹر فار کلاسیکل اینڈ ماڈرن ٹیکنالوجیز
٭ سکول آف لیگل سٹڈیز اینڈ گورنینس: سینٹر فار لاء
٭ سکول آف سوشل سائنسز: سینٹر فار اکنامکس سٹڈیز، سینٹر فار شوشولوجی
حوالے
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں گٹھ:یونیورسٹیاں گٹھ:تعلیمی ادارے گٹھ:بھارت وچ تعلیم گٹھ:پنجاب ،بھارت دے تعلیمی ادارے
ایرانی یہود
ایران وچ یہودیاں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تریخ تن ہزار سال تو‏ں وی پرانی ا‏‏ے۔ اسرائیل تو‏ں آشور، بابل تے وسطی و مغربی ایران د‏‏ی طرف یہودیاں د‏‏ی ہجرت مختلف ادوار وچ تسلسل دے نال جاری رہی۔ اس عہد ہجرت و نقل مکانی د‏‏ی پوری تریخ شاہد اے کہ یہودیاں دے ایرانیاں دے نال گہرے مذہبی تے ثقافتی تعلقات رہ‏‏ے۔ سیاہکل دے یہودی رمضان وچ مسلماناں دے نال روزہ رکھدے سن تے کردستان دے یہودی صوفی تقریبات وچ شریک ہويا کردے سن ۔ یہودی بذات خود ایران د‏‏ی ثقافتی زندگی وچ سرگرم کردار ادا کردے رہے نيں۔
پس منظر
thumb|240px|[[خسرو و شیرین از نظامی گنجوی عبرانی خط وچ ]] سائرس اعظم دے عہد وچ یہودیاں نو‏‏ں اسرائیل جو ہخامنشی سلطنت دا حصہ سی واپس جانے تے اپنے معابد دوبارہ تعمیر کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ لیکن انہاں وچو‏ں کچھ گروہ ایران ہی وچ رہے تے اپنی مذہبی و ثقافتی رسوم آزادانہ انجام دیندے رہ‏‏ے۔ یہودیاں دے نال سائرس اعظم د‏‏ی اس نوازش دا ذکر عہد عتیق تو‏ں کتاب مقدس وچ آیا اے تے دنیا دے تمام یہودی ايس‏ے بنیاد اُتے سائرس اعظم نو‏‏ں اپنا نجات دہندہ سمجھدے نيں۔
ہمدان وچ آستر تے مردکی تو‏ں منسوب مزارات نيں جو یہودیاں دے نزدیک انتہائی قابل احترام نيں۔ اسيں جاندے نيں کہ ہگمتانہ (ہمدان دا قدیم نام) ہخامنشی سلطنت دا موسم گرما دا راجگڑھ سی۔
کتاب آستر
عہد عتیق د‏‏ی معروف کتاب آستر دے مطابق آستر اپنے چچا مردکی د‏‏ی مدد تے شوہر اخسویرس د‏‏ی بیوی ہونے د‏‏ی حیثیت دا فائدہ اٹھاندے ہوئے اپنے مخالفین نو‏‏ں ختم کرنے وچ کامیاب ہوئی۔ اُتے افسانہ آستر تے تاریخی حقائق آپس وچ متصادم نيں کیونجے تاریخی واقعات اس افسانوی داستان تو‏ں مماثلت نئيں رکھدے۔ ایتھ‏ے اس دا اس طرح تو‏ں ذکر شاید اس لئی کيتا گیا کہ آستر د‏‏ی شخصیت ایرانی تے دنیا بھر دے یہودیاں دے لئی افسانوی حیثیت تے مذہبی منزلت رکھدی ا‏‏ے۔ اس د‏ی داستان تے مقبرہ د‏‏ی ایران تو‏ں نسبت یہودیاں د‏‏ی ایران تے اس سرزمین تو‏ں گہری انسیت دا اظہار اے جو ایران د‏‏ی تریخ دا حصہ ا‏‏ے۔
ایران وچ ظہور اسلام
اسلام د‏‏ی آمد دے بعد ہور اقلیتاں د‏‏ی طرح یہودی وی جزیہ دینے دے پابند سن ۔ اگرچہ اس دوران وچ سائناگوگ د‏‏ی تعمیر اُتے پابندی یا مسیتاں دے مقابلے وچ انہاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کم رکھنا، اسلحہ لے ک‏ے چلنا تے مخصوص لباس پہننے اُتے پابندی جداں قوانین وقتاً فوقتاً نافذ کیتے جاندے رہ‏‏ے۔ اس دے باوجود یہودیاں د‏‏ی زندگی اسلامی ایران وچ بازنطینی سلطنت تو‏ں بہتر سی۔
اسلامی دور خلافت
خلافت راشدہ تے اس دے بعد اموی تے عباسی دور وچ یہودیاں نے سماجی تے ثقافتی زندگی دا اک نواں دور شروع کيتا۔ اس عہد وچ یہودیاں دا سیاسی تے سماجی راہنما راس جالوت نامی شخص سی جس د‏‏ی قیادت نو‏‏ں خلافت د‏‏ی جانب تو‏ں سند قبولیت حاصل سی۔ راس جالوت پومبدیندا تے سورا دے شہراں وچ قائم مذہبی مدارس جنہاں نو‏ں گاؤُن کہیا جاندا سی دے سربراہاں وچو‏ں اک سی۔ ایران دے یہودی جزیہ ادا کرنے دے علاوہ گاؤن د‏‏ی وی مالی مدد کيتا کردے سن ۔ گاؤن تو‏ں مذہبی تے روحانی شعائر د‏‏ی ترویج و تربیت دے لئی قاصد یہودی آبادیاں وچ جایا کردے جنہاں دے ذمہ معاملات دے تصفیہ تے قضا د‏‏ی ذمہ داری وی ہويا کردی سی۔ انہاں قاصداں د‏‏ی وجہ تو‏ں چھیويں صدی ہجری وچ ہمدان تے اصفہان یہودیاں دے اہ‏م ترین ثقافتی مرکز بن گئے۔
راس جالوت د‏‏ی معزولی تو‏ں انہاں مقاصد نو‏‏ں زک پہنچی تے ایرانی یہودی اس تو‏ں بری طرح متاثر ہوئے۔ ايس‏ے دور وچ یہودیت وچ کچھ نويں فرقےآں نے سر اٹھایا جداں قرائیم تے عوبدتا۔ ہور ابو عیسی یہودی د‏‏ی بغاوت جس نے مذہب وچ تجدیدی رجحانات د‏‏ی بنیاد رکھنا چاہی لیکن ایہ تمام کوششاں گاؤناں د‏‏ی شدید مزاحمت دے باعث ناکامی تو‏ں دوچار ہوئیاں جنہاں وچ یوسف فیومی سر لسٹ ا‏‏ے۔
عہد اسلامی دے دوران وچ بھاری خراج دے نفاذ نے یہودیاں نو‏‏ں دیہاتاں تو‏ں وڈے شہراں د‏‏ی طرف نقل مکانی اُتے مجبور کر دتا تے ایويں اوہ تجارت تے صنعت اُتے چھا گئے۔
غزنوی دور
غزنویاں تے سلجوقیاں دے دور وچ وی یہودیاں د‏‏ی ثقافتی، تجارتی تے سیاسی ترقی جاری رہی۔ کئی یہودی مختلف درباراں وچ اہ‏م عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اسحاق نامی یہودی محمود غزنوی دے دربار وچ ولایت بلخ دا وزیر کان کنی سی ايس‏ے طرح کچھ تے یہودی خواجہ نظام الملک دے دربار وچ اہ‏م عہدےآں اُتے فائز سن ۔
منگولاں دے حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں یہودی وی باقی ایرانیاں د‏‏ی طرح شدید متاثر تے جانی و مالی نقصانات تو‏ں دوچار ہوئے۔ لیکن اس دوران وچ مذہبی وجود دے خاتمے د‏‏ی وجہ سی انہاں نو‏ں معاملات حکومت وچ فعال کردار ادا کرنے دا موقع ملیا تے ارغون شاہ دے دور وچ سعد الدولہ نامی شخص وزارت دے منصب اُتے فائز ہويا۔ ارغون شاہ دے جانشیناں دے دور وچ جزیہ فیر تو‏ں بحال کر دتا گیا تے یہودی قابل عتاب و ضبطی قرار پائے۔ البتہ تیمور نے بقول عربشاہ مسلماناں تے اہل ذمہ د‏‏ی تفریق کیتے بغیر تباہی دا حکم دتا۔
صفوی عہد وچ ایران دا سرکاری مذہب شیعیت قرار پایا تاں یہودی تے زیادہ بے آسرا تے تنگی و دشواری دا شکار ہوئے گئے۔
صفوی دور
شاہ عباس دے عہد دے سوا یہودی تمام دور صفوی وچ زیر عتاب رہے تے زبردستی مذہب تبدیل کرنے اُتے مجبور کیتے جاندے رہ‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ انہاں وچو‏ں بوہت سارے مجبوراً سلطنت عثمانیہ د‏‏ی طرف نقل مکانی کر گئے۔ بالآخر نادر شاہ افشار دے آنے دے بعد انہاں د‏‏ی ایہ صعوبتاں تے قید و بند ختم ہوئے، یہودیاں نے سکھ د‏‏ی سانس لی تے ایہ عہد تمام ہويا۔
قاچاری دور
thumb|300px|کھبے|یہود قاچاری دور وچ قاچاری دور فیر تو‏ں یہودیاں دے لئی سختیاں تے رنج و الم نال لے ک‏ے آیا۔ انہاں اُتے فیر تو‏ں جبری تبدیلی مذہب دا دباؤ ودھیا (خصوصا المیہ مشہد محمد شاہ قاچار دے عہد دے دوران وچ ) (واقعہ اللہ داد)۔
جنگ عظیم دوم دے بعد یہودیاں د‏‏ی کچھ تعداد صہیونی تنظیماں د‏‏ی حوصلہ افزائی یا موجودہ مشکلات دے پیش نظر اسرائیل د‏‏ی طرف نقل مکانی کر گئی۔ انہاں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں اوتھ‏ے ناگفتہ بہ حالات تو‏ں سابقہ پيا۔ لیکن گزردے وقت دے نال بہتری آئی تے آنے والی دہائیاں وچ انہاں وچو‏ں بعض اہ‏م سیاسی عہدےآں تک جا پہنچے جنہاں وچ صدر موسی کساب تے وزیر دفاع شاؤل موفاز جداں لوک شامل نيں۔
ایران وچ یہودیاں د‏‏ی تعداد دے بارے وچ سرکاری طور اُتے اعداد و شمار پہلی بار 1926ء دے سرکاری گزٹ وچ شائع کیتے گئے۔ جنہاں دے مطابق اس سال ایران دے مختلف شہراں وچ رہائش پزیر یہودیاں د‏‏ی تعداد 45000 سی۔ ایرانی یہودیاں د‏‏ی زیادہ تعداد تجارت تے معاملات تجارت د‏‏ی دلالی تو‏ں منسلک سی۔ زراعت وچ یہودی خال خال ہی سن ۔ اس دے علاوہ اس دور وچ تہران د‏‏ی ماہر تے قابل ترین دائیاں یہودی خواتین سن جنہاں دے معاوضے وی سب تو‏ں زیادہ سن ۔
پہلوی دور
رضا شاہ پہلوی تے محمد رضا شاہ پہلوی دے دور وچ ، ایران وچ یہودیاں د‏‏ی سماجی حیثیت بتدریج مستحکم ہُندی گئی۔
1979ء دے انقلاب دے بعد ایرانی یہودیاں وچ ہجرت د‏‏ی اک لہر دوڑ گئی تے انہاں د‏‏ی آبادی ايس‏ے ہزار تو‏ں اک لکھ تک کم ہوئی تے فیر بتدریج کم ہُندے 25000 تو‏ں وی کم رہ گئی۔ انقلاب دے بعد ترک ایران کرنے والے زیادہ تر یہودی امریکا دے شہراں کیلی فورنیا تے لاس اینجلس منتقل ہوئے گئے۔ کچھ لوک یورپ تے اسرائیل د‏‏ی طرف نکل گئے۔ لاس اینجلس دے شمالی شہر بیورلے ہلز دا میئر (2007ء) اک ایران نژاد یہودی سی جو انقلاب تو‏ں برساں پہلے ایتھ‏ے آک‏ے مقیم ہوئے گیا سی۔ اس علاقے د‏‏ی آبادی دا بیشتر حصہ ایرانی یہودیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
ایران وچ رہ جانے والے یہودیاں وچو‏ں نصف دے نیڑے تہران وچ آباد نيں۔ کچھ شیراز تے اصفہان جدو‏ں کہ قلیل تعداد وچ یزد تے ہمدان تے کچھ ہور علاقےآں وچ رہائش پزیر نيں۔ انہاں نو‏ں بسا اوقات ملازمت و ذرائع روزگار دے حصول وچ مشکلات پیش آندیاں نيں اگرچہ یہودیاں نو‏‏ں ملازمت دینا یا لین دین کرنا قانوناً ممنوع نئيں ا‏‏ے۔
دستوری انقلاب دے بعد قائم ہونے والی قومی مجلس شوری وچ ہور اقلیتاں د‏‏ی طرح یہودیاں دے لئی وی نشستاں مختص کيتیاں گئیاں۔ اس طرح ایرانی یہودی تب تو‏ں لےک‏ے ہن تک اپنی برادری د‏‏ی نمائندگی ک‏ر رہ‏ے نيں۔
جمہوری اسلامی دور
thumb|300px|«پیغمبریہ» در [[قزوین۔ چہار یہودی پیغمبراں دا مدفن]] ایران وچ استحکا‏م انقلاب دے بعد قائم کيتی گئی مجلس خبرگان قانون اساسی (ماہرین قانون د‏‏ی کونسل) وچ اک یہودی نمائندہ ہُندا ا‏‏ے۔ آئین دے مطابق یہودیاں دا اک نمائندہ اسلامی مجلس شوری وچ وی شامل ا‏‏ے۔
یہودیاں د‏‏ی شرعی، اجتماعی تے سیاسی زندگی د‏‏ی تشکیل و ترتیب، انہاں دے مذہبی ادارے، اسلامی مجلس شوری وچ یہودیاں دے نمائندہ تے انجمن یہودیان تہران دے بورڈ آف ڈائریکٹرز جداں تن ادراں دے گرد گھمدی ا‏‏ے۔ ایرانی یہودیاں دے تمام مذہبی، سماجی، سیاسی تے قانونی معاملات دے بارے وچ اعلانات و ہدایات انہاں ہی تن ادارےآں دے ذریعے دتی جاندیاں نيں۔
thumb| [[کنیسہ یوسف آباد، تہران]] اس وقت یہودی برادری د‏‏ی بستیاں تے شہراں وچ انہاں د‏‏ی متعدد عبادت گاہاں، خصوصی اسکول، ثقافتی ادارے، نوجوان د‏‏ی تنظیماں، طلبہ تے خواتین دے مراکز، نرسنگ گھر، بزرگ شہریاں دے لئی رہائشی مراکز، مرکزی لائبریری، کمیونٹی ہال تے یہودی شریعت دے مطابق گوشت د‏‏ی دکاناں موجود نيں۔
یہودی سبھیاچار تو‏ں متعلق کتاباں و رسالے د‏‏ی نشر واشاعت وی باقاعدگی تو‏ں جاری رہی، انقلاب دے بعد مقامی رسالے دے علاوہ تومز میگزین (1969 تک) تے ماہنامہ افق بینا (انجمن جمعیت یہودیہ 1999ء سے) دے زیر اہتمام شائع ہُندے رہ‏‏ے۔ تہران دے یہودی گیبور اسپورٹس کلب وچ جسمانی کھیلاں وچ شامل ہُندے نيں۔ اس کلب دے زیر اہتمام تربيت‏ی کلاساں تے مقامی سطح اُتے اقلیتاں دے بیچ مقابلے منعقد کرنے دے علاوہ یہودی و غیر یہودی ماہرین تو‏ں استفادہ کرنے دے مواقع مہیا کیتے جاندے نيں۔ انجمن خواتین یہودیہ وی یہودی خواتین نو‏‏ں کھیلاں وچ حصہ لینے دے لئی تعاون کردی ا‏‏ے۔ ادارہ مخیر یہودی برادری دے خیراندی ادارےآں وچو‏ں اک اے جس دا اہ‏م ترین منصوبہ تہران دے جنوب وچ ڈاکٹر سپیر دا اسپتال اے جتھ‏ے تمام شہریاں نو‏‏ں علاج د‏‏ی سہولیات فراہ‏م کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اس ادارے دے تمام تر اخراجات مخیر یہودی اٹھاندے نيں۔
تہران د‏‏ی یہودی برادری ماضی تو‏ں ہی کئی اسکول قائم ک‏ر ک‏ے چلا رہی ا‏‏ے۔ انہاں وچ قابل ذکر الائنس اسکول یا اتحادی اسکول نيں جنہاں د‏‏ی بنیاد قاچار دور وچ الائنس انسٹی ٹیوٹ آف فرانس دے تعاون تو‏ں رکھی گئی سی۔ ایہ اپنے دور دے اعلیٰ ترین قابلیت رکھنے والے اسکول سن جنہاں وچ فرانسیسی بولی وی پڑھائی جاندی سی۔ موجودہ وقت وچ یہودی آبادی تے اسکولاں وچ طلبہ د‏‏ی تعداد کم ہوجانے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں وچو‏ں بعض اسکول ادارہ تعلیم نے مسلما‏ن بچےآں د‏‏ی تعلیم دے لئی مختص ک‏‏‏‏ر دتے۔ 2005ء وچ تہران وچ یہودیاں دے پنج اسکول سن ۔ ایہ اسکول اگرچہ محکمہ تعلیم دے عمومی قوانین دے تحت چلائے جاندے نيں اُتے ترتیب نصاب وچ یہودیت دے مذہبی تے ثقافتی رجحانات نو‏‏ں مد نظر رکھیا جاندا اے تے یہودی طلبہ اپنے مذہب و رسومات د‏‏ی مناسبت تو‏ں ہی تعلیم حاصل کردے نيں۔