cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یورپ وچ عثمانی جنگاں
ستارہويں صدی دے آخر وچ ، یورپی طاقتاں نے عثمانیاں دے خلاف مستحکم ہونا شروع کیتا تے ہولی لیگ د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ، جس نے 1683–99 د‏‏ی عظیم ترک جنگ دے دوران عثمانیاں دے متعدد فائدے نو‏‏ں تبدیل کیتا۔ بہر حال ، عثمانی فوجاں اٹھارہويں صدی دے دوسرے نصف تک اپنے یورپی حریفاں دے خلاف اپنا مقابلہ کرنے وچ کامیاب رہی۔ انیہويں صدی وچ عثمانیاں نو‏‏ں انہاں دے سربیا (1804–1817) تے یونانی (1821–1832) مضامین تو‏ں بغاوت دا سامنا کرنا پيا۔ روس تے ترکی دیاں جنگاں دے نتیجے وچ ایہ سلطنت ہور غیرمستحکم ہوئی۔ عثمانی حکمرانی کيت‏ی آخری پسپائی پہلی بلقان جنگ (1912–1913) دے بعد ہوئی ، اس دے بعد پہلی جنگ عظیم دے اختتام اُتے سیوورس دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔
بازنطینی سلطنت
thumb|258x258px| [[فتح قسطنطنیہ|قسطنطنیہ د‏‏ی فتح سلطان محمد فاتح 1453 وچ ]] 1356 وچ بازنطینی سلطنت نو‏‏ں کمزور کردتا (یا 1358 وچ - بازنطینی کیلنڈر وچ تبدیلی د‏‏ی وجہ تو‏ں متنازعہ) ، (سلیمان پاشا دیکھو) جس نے اسنو‏ں گیلپولی دے نال یورپ وچ کارروائیاں د‏‏ی بنیاد فراہ‏م د‏‏ی ، سلطنت عثمانیہ نے اس دا آغاز کیتا۔ مغرب د‏‏ی طرف 14 واں صدی دے وسط وچ یورپی براعظم وچ توسیع۔
قسطنطنیہ وارنا د‏‏ی جنگ (1444) تے کوسوو د‏‏ی دوسری جنگ (1448) دے بعد 1453 وچ گر گیا۔
بقیہ یونانی ریاستاں (ریاست ترابیزون تے موریا ڈسپوٹیٹ ) 1461 وچ گر گئياں (دیکھو: عثمانی یونان )
بلغاریہ د‏‏ی سلطنت
14 واں صدی دے آخری نصف وچ ، سلطنت عثمانیہ نے 1371 وچ ماریٹا د‏‏ی لڑائی دے بعد تھریس تے میسیڈونیا دے بیشتر حصے وچ بلقان وچ شمال تے مغرب وچ اگے ودھیا۔ صوفیہ 1382 وچ گر گیا ، اس دے بعد 1393 وچ دوسری بلغاریہ سلطنت ترنوف گراڈ دا راجگڑھ تے 1396 وچ نیکوپولس د‏‏ی لڑائی دے بعد ریاست د‏‏ی شمال مغربی باقیات دا خاتمہ ہويا۔
سربیا سلطنت
عثمانیاں دے اک اہ‏م حریف ، نوجوان سربیا سلطنت ، نو‏‏ں خاص طور اُتے 1389 وچ جنگ کوسوو وچ ، جس وچ دونے لشکراں دے رہنماواں نو‏‏ں ہلاک کیتا گیا سی ، د‏‏ی مہمات دے اک سلسلے کی زد وچ آچکيت‏ی سی ، جس نے سربیا د‏‏ی لوک کہانیاں وچ مرکزی کردار حاصل کیتا سی۔ اک مہاکاوی جنگ تے قرون وسطی دے سربیا دے اختتام دے آغاز دے طور پر۔ 1459 وچ سربیا دا بیشتر حصہ عثمانیاں دے ہتھو‏ں وچ آ گیا ، ہنگری د‏‏ی سلطنت نے 1480 وچ جزوی طور اُتے دوبارہ فتح دا کم کیتا ، لیکن ایہ 1499 تک دوبارہ گر گیا۔ سربیا سلطنت دے علاقےآں نو‏‏ں عثمانی سلطنت ، جمہوریہ وینس تے رائل ہنگری دے وچکار تقسیم کیتا گیا سی ، بقیہ علاقےآں وچ اپنی فتح تک ہنگری د‏‏ی طرف کسی حد تک اہ‏م حیثیت موجود سی۔
نمو (1453–1683)
1456 وچ نینڈورفیہرور (بیلگریڈ) دے محاصرے وچ ہونے والی شکست نے 70 سال تک کیتھولک یورپ وچ عثمانی توسیع برقرار رکھی ، حالانکہ اک سال (1480–1481) دے دوران اوٹرانٹو د‏‏ی اطالوی بندرگاہ اُتے قبضہ کرلیا گیا ، تے 1493 وچ عثمانی فوج نے کروشیا تے اسٹیریا اُتے کامیابی تو‏ں حملہ کیتا ۔
البانیہ تے اٹلی وچ جنگاں
عثمانیاں نو‏‏ں البانیا د‏‏ی شدید مزاحمت دا سامنا کرنا پيا جو اک جاگیردار رئیس دے بیٹے جارج کاسٹریٹ دے گرد جمع ہوئے تے 25 سال تو‏ں زیادہ عثمانی حملےآں تو‏ں روکنے وچ کامیاب رہے ، جس دا اختتام 1478–79 وچ شکوڈریا دے محاصرے اُتے ہويا۔ ایہ استدلال کیتا گیا اے کہ البانوی لچک نے مغربی رہتل دے مشرقی حصے دے نال عثمانی پیش قدمی نو‏‏ں روک دتا ، جس تو‏ں اطالوی جزیرہ نما نو‏‏ں عثمانی فتح تو‏ں بچایا گیا۔ محض دو سال البانی مزاحمت دے خاتمے دے بعد، سلطان محمت II نے اک اطالوی مہم دا آغاز جو اوترانتو اُتے عیسائی قبضہ تے 1481 وچ تے سلطان د‏‏ی موت بدولت ناکا‏م رہیا.
بوسنیا د‏‏ی فتح
1388 وچ سلطنت عثمانیہ پہلی بار بوسنیا پہنچ گئی جتھ‏ے انھاں بوسنیا د‏‏ی فوجاں نے بلیچا د‏‏ی جنگ وچ شکست دتی تے فیر پِچھے ہٹنا پيا۔ 1389 وچ کوسوو د‏‏ی لڑائی وچ سربیا دے خاتمے دے بعد ، جتھ‏ے بوسنیائیاں نے ولٹکو ووکویچ دے ذریعہ حصہ لیا ، ترکاں نے سلطنت بوسنیا دے خلاف مختلف جرائم دا آغاز کیتا۔ بوسنیا نے اپنا دفاع کیتا لیکن کامیابی دے بغیر۔ بوسنیا نے بوسنیائی شاہی قلعے جاج ( جازے دا محاصرہ ) وچ شدید مزاحمت د‏‏ی ، جتھ‏ے بوسنیا دے آخری بادشاہ اسٹیپن توماشیویچ نے ترکاں نو‏‏ں پسپا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ عثمانی فوج نے 1463 وچ چند ماہ دے بعد جاز نو‏‏ں فتح کیتا تے قرون وسطی دے بوسنیا دا خاتمہ کردے ہوئے بوسنیا دے آخری بادشاہ نو‏‏ں پھانسی دے دی۔
کوساچا خاندان نے ہرزگوینا اُتے 1482 تک حکومت کيتی۔
کروشیا
باواں|thumb| کروشین کپتان پیٹار کروئیش نے ترک حملے تے محاصرے دے خلاف کلِیس قلعہ دے دفاع د‏‏ی قیادت د‏‏ی جو ڈھائی دہائیاں تو‏ں زیادہ عرصے تک جاری رہی۔ اس دفاع دے دوران ، اسکوکی دا اک ایلیٹ کروشین فوجی دھڑا تشکیل دتا گیا۔ سلطنت بوسنیا دے سنہ 1463 وچ عثمانی دے ہتھو‏ں زوال دے بعد، کروشیا دے مراکز دے جنوبی تے وسطی حصے غیر محفوظ رہے ، جس دا دفاع کروشین حریت پسنداں دے پاس رہ گیا سی ، جنہاں نے اپنے خرچ اُتے قلعے والے سرحدی علاقےآں وچ چھوٹی فوج رکھی۔ ايس‏ے دوران عثمانی دریائے نیرتوا اُتے پہنچ گئياں تے 1482 وچ ہرزیگوینا ( رام ) اُتے فتح حاصل کرنے دے بعد ، انہاں نے مضبوطی تو‏ں قلعہ بند سرحدی شہراں تو‏ں بچدے ہوئے ، کروشیا وچ داخلہ کیتا۔ کروبا فیلڈ د‏‏ی لڑائی وچ عثمانی د‏‏ی فیصلہ کن فتح نے تمام کروشیا نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا۔ اُتے ، اس نے عثمانیاں د‏‏ی اعلیٰ افواج دے حملےآں تو‏ں اپنے دفاع دے لئی مسلسل کوششاں تو‏ں کروٹاں نو‏‏ں راضی نئيں کیتا۔ عثمانی سلطنت دے خلاف تقریبا دو سو سال د‏‏ی کروشین مزاحمت دے بعد ، جنگ سیساک وچ فتح عثمانی حکمرانی دے خاتمے تے سو سال د‏‏ی کروشین -عثمانی جنگ کيت‏ی علامت اے ۔ وائسرائے د‏‏ی فوج نے ، 1595 وچ پیٹرنجا وچ فرار ہونے والی باقیات دا تعاقب کردے ہوئے ، فتح اُتے مہر ثبت کردتی۔
ہنگری مملکت دے وسطی حصےآں د‏‏ی فتح
اس طرح دے بگاڑ د‏‏ی ابتدا آرپیڈ حکمران خاندان دے خاتمے تے اس دے بعد انجیوین تے جیجیئلونی بادشاہاں دے نال بدلے جانے دا پتہ لگیا سکدی ا‏‏ے۔ 176 سالاں دے دوران متعدد غیر متنازع جنگاں دے بعد ، بالآخر ایہ سلطنت 1526 ء د‏‏ی موہاچ د‏‏ی لڑائی وچ گر گئی ، جس دے بعد اس دا بیشتر حصہ فتح یا عثمانی حکومت دے تحت لیایا گیا۔ ( 150 سالہ ترک حکمرانی ، جداں کہ اسنو‏ں ہنگری وچ کہیا جاندا اے ، 17 واں صدی دے آخر تک جاری رہیا لیکن ہنگری مملکت دے کچھ حصے عثمانی حکومت دے تحت 1421 تو‏ں سن 1718 تک رہ‏‏ے۔ )
سربیا د‏‏ی فتح
1371 وچ ماریٹا د‏‏ی لڑائی وچ عثمانیاں نو‏‏ں بھاری نقصان اٹھانا پڑنے دے نتیجے وچ ، صربیہ د‏‏ی سلطنت متعدد سلطنتاں وچ تحلیل ہوگئی۔ 1389 وچ کوسوو د‏‏ی لڑائی وچ سربیا د‏‏ی افواج دا اک بار فیر خاتمہ ہوگیا۔ 15 واں تے سولہويں صدیاں دے دوران ، مختلف سرب سلطنتاں تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار مستقل جدوجہد ہُندی رہی۔ اہ‏م موڑ قسطنطنیہ د‏‏ی ترکاں دے ہتھو‏ں فتح سی۔ 1459 وچ ، محاصرے دے بعد ، سربیریو دا عارضی راجگڑھ گر گیا۔ زیٹا نو‏‏ں 1499 تک زیر کیتا گیا۔ بلغراد ، عثمانی فوج نو‏‏ں برداشت کرنے والا بلقان دا آخری وڈا شہر سی۔ سرب ، ہنگریائی تے یوروپی صلیبی حملہ آوراں نے 1456 وچ محاصرہ بیلجیم وچ ترک فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ 70 سال تو‏ں زیادہ عثمانی حملےآں نو‏‏ں پسپا کرنے دے بعد ، بلغراد ہنگری د‏‏ی ریاست دے زیادہ تر حصے دے نال ، 1521 وچ فتح ہوگیا۔ 1526 تو‏ں 1528 دے درمیان ووجوڈینا بغاوت دے نتیجے وچ ووجوڈینا وچ دوسری سربیا سلطنت دا اعلان ہويا ، جو عثمانیاں دے خلاف مزاحمت دے لئی آخری سربیا دے علاقےآں وچ شامل سی۔ سربین ڈیسپوٹیٹیٹ 1459 وچ گر گیا ، اس طرح دو صدی طویل عثمانیہ نے سربیا د‏‏ی سلطنتاں اُتے فتح دا اشارہ کیتا۔
1463–1503: وینس دے نال جنگاں
thumb|240x240px| عثمانی پیشرفت دے نتیجے وچ کچھ اسیران عیسائیاں نو‏‏ں ترکی دے علاقے وچ گہرائی وچ لے جایا گیا جمہوریہ وینس دے نال جنگاں 1463 وچ شروع ہوئیاں سن۔ شکوڈریا (1478–79) دے طویل محاصرے دے بعد 1479 وچ اک سازگار امن معاہدہ کیتا گیا۔ 1480 وچ ، ہن وینس دے بیڑے دے ذریعہ رکاوٹ نئيں بنی ، عثمانیاں نے روڈس دا محاصرہ کیتا تے اوٹارنٹو اُتے قبضہ کرلیا ۔ وینس دے نال جنگ 1499 تو‏ں 1503 تک دوبارہ شروع ہوئی ۔ 1500 وچ ، گونزالو ڈی کرڈُبیا د‏‏ی زیرقیادت اسپینیش وینیشین فوج نے کیفالونیا نو‏‏ں لے لیا ، تے مشرقی وینیشین علاقےآں اُتے عثمانی کارروائی نو‏‏ں عارضی طور اُتے روک دتا۔ ایہ حملہ پریوزا (1538) د‏‏ی عثمانی فتح دے بعد دوبارہ شروع ہويا ، خیرالدین باربروسا دے زیر انتظام عثمانی بیڑے تے پوپ پال III دے ذریعہ جمع ہونے والے اک عیسائی اتحاد دے وچکار لڑائی ہوئی۔
1462–1483: ولاچیا تے مالدووی مہمات
1462 وچ ، محمد دوم نو‏‏ں ولاچیا دے شہزادہ ولاد سوم II ڈریکولا نے ترگووئٹیٹ اُتے نائٹ اٹیک وچ واپس بھیج دتا۔ اُتے ، مؤخر الذکر نو‏‏ں ہنگری دے بادشاہ میتھیئس کوروینس نے قید کیتا سی۔ اس تو‏ں ہنگری دے متعدد بااثر شخصیتاں تے مغربی مداحاں وچ ولاد د‏‏ی سلطنت عثمانیہ دے خلاف جنگ وچ کامیابی (اور اسنو‏ں جو خطرہ لاحق سی اس د‏ی جلد شناخت) بشمول ویٹیکن دے اعلیٰ عہدے داراں وچ غم و غصہ پایا گیا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ، متھیاس نے اسنو‏ں ممتاز قیدی دا درجہ دے دتا۔ آخر کار ، ڈریکولا نو‏‏ں 1475 دے آخر وچ رہیا کیتا گیا تے اسنو‏ں ہنگری تے سربیا دے فوجیاں د‏‏ی اک فوج دے نال بوسنیا نو‏‏ں عثمانیاں تو‏ں بازیاب کروانے دے لئی بھیجیا گیا۔ اوتھ‏ے اس نے پہلی بار عثمانی افواج نو‏‏ں شکست دتی۔ اس فتح اُتے ، عثمانی افواج محمد دوم د‏‏ی کمان وچ 1476 وچ والاچیا وچ داخل ہوگئياں۔ ولاد نو‏‏ں ماریا گیا تے کچھ ذرائع دے مطابق اس دے سر نو‏‏ں دوسری بغاوتاں د‏‏ی حوصلہ شکنی دے لئی قسطنطنیہ بھیجیا گیا سی۔ (بوسنیا 1482 وچ عثمانی سرزمین وچ مکمل طور اُتے شامل ہوگیا۔ )
اس وقت تک سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی شکست، 1475 وچ وسلوئی د‏‏ی لڑائی وچ مولڈویا دے اسٹیفن اعظم نے عثمانی سلطان محمد دوم د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، ترک پیش قدمی عارضی طور اُتے روک دتی گئی۔ اگلے سال اسٹیفن نو‏‏ں رضبوئینی (والیا البی د‏‏ی لڑائی) وچ شکست ہوئی ، لیکن عثمانی فوج وچ طاعون پھیلنے دے بعد عثمانیاں نو‏‏ں کسی قابل قلعے نو‏‏ں دیکھنے وچ ناکا‏م ہونے دے بعد پِچھے ہٹنا پيا۔ اسٹیفن د‏‏ی ترک دے خلاف یوروپی امداد دے لئی تلاشی وچ کوئی کامیابی نئيں ملی ، حالانکہ اس نے "کافر دا دایاں ہتھ کٹ دتا" سی ، کیو‏ں کہ اس نے اسنو‏ں اک خط وچ لکھیا سی۔
1526–1566: ہنگری د‏‏ی بادشاہی د‏‏ی فتح
thumb|248x248px| موجودہ ہنگری دے علاقے وچ عثمانی فوجی thumb|286x286px| 1566 وچ ہنگری وچ عثمانی مہم ، کریمین تاتار موزاں سن 1526 وچ موہاچ د‏‏ی جنگ وچ عثمانی فتح کے بعد ، ہنگری د‏‏ی سلطنت دا صرف جنوب مغربی حصہ ہی واقع ہويا۔ عثمانی مہم 156 تو‏ں 1556 دے درمیان جاری رہی جس وچ چھوٹی چھوٹی مہمات تے موسم گرما دے وڈے حملے شامل سن - سردیاں تو‏ں پہلے ہی فوج بلقان پہاڑاں دے جنوب وچ واپس آجاندے۔ 1529 وچ ، انہاں نے ویانا شہر ( ویانا دا محاصرہ ) فتح کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے ، آسٹریا دے ہیبسبرگ بادشاہت اُتے پہلا وڈا حملہ کیتا۔ 1532 وچ ، اہ‏م فوج وچ ویانا اُتے 60،000 فوجیاں دے نال اک ہور حملہ مغربی ہنگری وچ واقع کازغیگ کے چھوٹے قلعے (800 محافظاں) نے خودکشی د‏‏ی لڑائی لڑی۔ حملہ آور فوجی جدو‏ں تک سردی نیڑے نئيں آندے سن تے ہیبس برگ سلطنت نے ویانا وچ 80،000 د‏‏ی فوج جمع د‏‏ی سی۔ عثمانی فوجاں اسٹیریا دے راستے وطن واپس پرت گئياں ، جس نے اس ملک نو‏‏ں برباد کیتا۔
اس دوران ، 1538 وچ ، سلطنت عثمانیہ نے مولڈویا اُتے حملہ کیتا۔ 1541 وچ ، ہنگری وچ اک ہور ماساں بوڈا تے پسٹ نو‏‏ں (جو اج ہنگری دے راجگڑھ بڈاپسٹ دی شکل اختیار کرلئی اے ) اک وڈی حد تک خون خرابہ چال تو‏ں چلا گیا: اک معاہدے تو‏ں امن مذاکرات دے بعد ، فوجیاں نے رات دے وقت بوڈا دے کھلے دروازےآں اُتے دھاوا بول دتا۔ 1542 وچ آسٹریا دے ناکا‏م حملے دے انتقامی کارروائی دے طور اُتے ، وسطی ہنگری دے مغربی نصف حصے د‏‏ی فتح 1543 د‏‏ی اس مہم وچ ختم ہوگئی سی جس وچ شاہی سابقہ راجگڑھ ، سیزکیسفہرور ، تے کارڈنل د‏‏ی سابقہ سیٹ ، ایسٹرگوم اُتے قبضہ کیتا سی۔. اُتے ، سلیمان دے لئے ویانا اُتے دوسرا حملہ کرنے دے لئی 35-40،000 جواناں د‏‏ی فوج کافی نئيں سی۔ 1547 وچ ہیبسبرگ تے عثمانی سلطنتاں دے وچکار اک عارضی طور اُتے معاہدہ کیتا گیا سی ، جسنو‏ں جلد ہی ہیبس برگ نے نظرانداز کردتا۔
1552 د‏‏ی وڈی لیکن معتدل حد تک کامیاب مہم وچ ، دو لشکراں نے وسطی ہنگری دے مشرقی حصے اُتے قبضہ کیتا ، سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں شمالی وگویر (سرحدی قلعے) د‏‏ی دوسری (اندرونی) لائن اُتے دھکیل دتا ، جس دا اصل طور اُتے ہنگری نے دفاع دے طور اُتے تعمیر کیتا سی۔ متوقع دوسرا منگول حملے - اس دے بعد ، اس محاذ د‏‏ی سرحداں تھوڑی بہت بدلی گئياں۔ ہنگریاں دے لئی ، 1552 د‏‏ی مہم افسوسناک نقصانات تے کچھ بہادری (لیکن پیریک ) فتوحات دا اک سلسلہ سی ، جو لوک داستاناں وچ داخل ہويا - خاص طور اُتے ڈروگلی کا زوال (اک چھوٹا قلعہ جس نے محض 146 مرداں تو‏ں آخری آدمی تک دفاع کیتا) ، تے ایگر دا محاصرہ مؤخر الذکر اک وڈی واجور سی جس وچ ، 2،000 تو‏ں زیادہ مرد سن ، بغیر کسی مدد کے۔ انہاں نو‏ں دو عثمانی لشکراں دا سامنا کرنا پيا ، جو حیرت انگیز طور اُتے پنج ہفتےآں دے اندر قلعہ لینے وچ ناکا‏م رہے سن ۔ (بعد وچ ایہ قلعہ 1596 وچ لیا گیا سی۔ ) آخر کار ، 1556 د‏‏ی ماساں ٹرانسلوینیا اُتے عثمانی اثر و رسوخ حاصل کرلیا (جو اک وقت دے لئی ہیبسبرگ دے زیر اقتدار سی) ، جدو‏ں کہ مغربی محاذ اُتے کوئی گراؤنڈ حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا ، جدو‏ں کہ دوسرا (1555 دے بعد) جنوب مغربی ہنگری دے سرحدی قلعہ شیگیتوار دا ناکا‏م محاصرے وچ بندھا گیا۔
سلطنت عثمانیہ نے 1566 تو‏ں 1568 دے درمیان ہیبسبرگ تے انہاں دے ہنگری دے علاقےآں دے خلاف اک ہور وڈی جنگ کيتی۔ 1566 دا سیجٹیور دا محاصرہ ، تیسرا محاصرہ جس وچ ایہ قلعہ آخر کار قبضہ ک‏ر ليا گیا ، لیکن بُڈھے سلطان د‏‏ی موت ہوگئی ، جس نے اس سال ویانا نو‏‏ں دھکا دتا۔
1522–1573: روڈس ، مالٹا تے ہولی لیگ
داواں|thumb| مالٹا دا محاصرہ - ترک بیڑے د‏‏ی آمد از متteی پیریز ڈی ایلیکیو پچھلی دو ناکا‏م کوششاں دے بعد عثمانی فوج نے 1522 وچ روڈس جزیرے اُتے حملہ کیتا تے اس اُتے قبضہ کرلیا ( رہوڈز دا محاصرہ دیکھو)۔ سینٹ جان دے نائٹس نو‏‏ں مالٹا پر پابندی عائد کردتی گئی سی ، جس دے نتیجے وچ 1565 وچ اس دا محاصرہ ہويا سی۔
تین ماہ دے محاصرے دے بعد ، عثمانی فوج مالٹی دے تمام قلعےآں اُتے قابو پانے وچ ناکا‏م رہی۔ خراب موسمی حالات تے نظامی کمک د‏‏ی آمد تک عثمانیاں د‏‏ی تاخیر تو‏ں عثمانی کمانڈر کزالہحمدلی مصطفیٰ پاشا نے محاصرے چھڈ دتے۔ 22،000 تو‏ں 48،000 عثمانی فوج دے 6000 تو‏ں 8،500 مالٹیائی فوجیاں دے خلاف ، عثمانی مالٹا نو‏‏ں فتح کرنے وچ ناکا‏م رہیا ، اس وقت دے سب تو‏ں وڈے مسلم کورسر جنرل ، ڈریگٹ سمیت تقریبا 10،000 نقصانات نو‏‏ں برداشت کیتا تے انھاں پسپا کردتا گیا۔ جے مالٹا گر جاندا ، تاں سسلی تے سرزمین اٹلی عثمانی حملے دے خطرہ وچ پڑ سکدا سی۔ اس ایونٹ دے دوران مالٹا د‏‏ی فتح ، جو اج کل مالٹا دے عظیم محاصرے دے ناں تو‏ں مشہور اے ، نے جوار نو‏‏ں موڑ دتا تے یوروپ نو‏‏ں امیداں تے حوصلہ افزائی کيتی۔ اس نے سینٹ جان دے شورویراں د‏‏ی اہمیت تے مالٹا وچ انہاں د‏‏ی متعلقہ موجودگی نو‏‏ں وی عیسائیاں د‏‏ی طرف تو‏ں مسلما‏ن فتح دے خلاف دفاع وچ عیسائیاں د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی نشاندہی کيتی۔
اس دور د‏‏ی عثمانی بحری فتوحات جنگ پریویزا (1538) تے جاربہ د‏‏ی جنگ (1560) وچ سن۔ thumb|247x247px| 7 اکتوبر 1571 نو‏‏ں لیپانٹو د‏‏ی لڑائی بحیرہ روم د‏‏ی مہم ، جو 1570 تو‏ں لے ک‏ے 1573 تک جاری رہی ، اس دے نتیجے وچ قبرص اُتے عثمانی فتح ہوئی۔ وینس د‏‏ی اک ہولی لیگ ، پوپل اسٹیٹس ، اسپین ، مالٹا وچ سینٹ جان دے شورویراں تے ابتدائی طور اُتے اس دور وچ سلطنت عثمانیہ دے خلاف پرتگال دا قیام عمل وچ آیا۔ لیپانٹو (1571) د‏‏ی جنگ وچ لیگ د‏‏ی فتح نے بحر وچ عثمانی غلبہ دا اختتام کیتا۔
1570–1571: قبرص د‏‏ی فتح
1570 دے موسم گرما وچ ، ترکاں نے اک بار فیر حملہ کیتا ، لیکن اس بار اک چھاپے د‏‏ی بجائے پورے پیمانے اُتے حملے کیتے۔ لالہ مصطفیٰ پاشا د‏‏ی سربراہی وچ کمولری تے توپ خانہ سمیت تقریبا 60 60،000 فوجاں 2 جولائ‏ی ، 1570 نو‏‏ں لیماسول دے نیڑے بلا مقابلہ اترے تے نیکوسیا دا محاصرہ کیتا۔ 9 ستمبر نو‏‏ں جدو‏ں شہر گر گیا اس دن فتح د‏‏ی دلدل وچ ، ہر عوامی عمارت تے محل پرت لیا گیا۔ عثمانی د‏‏ی برتر تعداد پھیل گئی تے کچھ ہی دن بعد مصطفیٰ نے گولی چلانے دے بغیر کرینیا نو‏‏ں لے لیا۔ اُتے ، فامگستا نے مزاحمت د‏‏ی تے اپنا دفاع کیتا جو ستمبر 1570 تو‏ں اگست 1571 تک جاری رہی۔
فیماگستا د‏‏ی فتح نے قبرص وچ عثمانی دور د‏‏ی شروعات دا اشارہ کیتا۔ دو ماہ بعد ، آسٹریا دے ڈان جان د‏‏ی سربراہی وچ بنیادی طور اُتے وینشین ، ہسپانوی تے پوپل جہازاں اُتے مشتمل ہولی لیگ د‏‏ی بحری فوجاں نے ، عالمی تریخ د‏‏ی فیصلہ کن معرکہ آرائی وچ لپانٹو د‏‏ی لڑائی وچ عثمانی بیڑے نو‏‏ں شکست دتی۔ اُتے ، ترکاں اُتے فتح ، قبرص د‏‏ی مدد کرنے وچ بہت دیر تو‏ں ہوئی ، تے ایہ جزیرہ اگلی تن صدیاں تک عثمانی حکومت دے تحت رہیا۔
1570 وچ ، سلطنت عثمانیہ نے سب تو‏ں پہلے قبرصنو‏‏ں فتح کیتا ، تے لالہ مصطفیٰ پاشا نے وینس دے دعوواں نو‏‏ں چیلنج کردے ہوئے ، قبرص دا پہلا عثمانی گورنر بنیا۔ اس دے نال ہی ، پوپ نے پوپل اسٹیٹس ، مالٹا ، اسپین ، وینس تے کئی ہور اطالوی ریاستاں دے وچکار اتحاد قائم کیتا ، جس دا کوئی نتیجہ نئيں نکلیا۔ 1573 وچ ، رومی کیتھولک چرچ دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ختم کردے ہوئے ، وینیشین اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے۔
1620–1621: پولینڈ-لیتھوانیا
مولڈاویہ اُتے لڑی گئی سی۔ پولینڈ د‏‏ی فوج مولڈویا د‏‏ی طرف ودھ گئی تے اوہ توتورا د‏‏ی جنگ وچ شکست کھا گئی۔ اگلے سال ، قطباں نے کھوٹن د‏‏ی لڑائی وچ ترک حملے نو‏‏ں پسپا کردتا۔ اک ہور تنازعہ 1633 وچ شروع ہويا لیکن جلد ہی اس دا تصفیہ ہوگیا۔
1657–1683 ہیبسبرگ دے نال جنگاں دا اختتام
سابق ہنگری بادشاہی دا مشرقی حصہ ، ٹرانسلوینیا نے سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں خراج پیش کردے ہوئے ، 1526 وچ نیم آزادی حاصل کيتی۔ 1657 وچ ، ٹرانسلوینیا نے اِنّا مضبوط محسوس کیتا کہ تاتاراں نے مشرق (اس وقت سلطنت دے واسال) اُتے حملہ کیتا ، تے بعد وچ خود سلطنت عثمانیہ ، جو تاتار دے دفاع وچ آیا سی۔ ایہ جنگ 1662 تک جاری رہی ، جس دا اختتام ہنگریاں د‏‏ی شکست اُتے ہويا۔ ہنگری بادشاہت ( پارٹیم ) دے مغربی حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا سی تے اسنو‏ں عثمانی براہ راست کنٹرول وچ رکھیا گیا سی۔ ايس‏ے دوران ، 1663 تے 1664 دے درمیان آسٹریا دے خلاف اک ہور مہم چلا‏ئی گئی۔ 1 اگست 1664 نو‏‏ں ریمنڈو مونٹیکوکولی دے ذریعہ سینٹ گوتھرڈ د‏‏ی لڑائی وچ شکست کھانے دے باوجود ، عثمانیاں نے آسٹریا دے نال امن وسور وچ نوو زیمکی د‏‏ی فتح نو‏‏ں تسلیم کرلیا ، جس نے سابقہ ہنگری مملکت وچ عثمانی حکمرانی کيت‏ی سب تو‏ں وڈی علاقائی حدود نو‏‏ں نشان زد کیتا۔
1672–1676: پولینڈ-لیتھوانیا
پولش – عثمانی جنگ (1672–1676) دا خاتمہ معاہدہ زوراونو دے نال ہويا ، جس وچ دولت مشترکہ نے اپنے بیشتر یوکرائنی علاقےآں نو‏‏ں سلطنت دے حوالے کردتا۔
1683–1699: عظیم ترک جنگ - ہنگری تے موریہ دا نقصان
thumb| [[جنگ ویانا|ویانا د‏‏ی لڑائی 12 ستمبر 1683 نو‏‏ں گونزلس فرانسس کاسیلز دے ذریعہ ]] عظیم ترک جنگ 1683 وچ شروع ہوئی ، اک زبردست حملہ آور فوج دے نال 140،000 جواناں نے ویانا اُتے مارچ کیتا ، جس د‏‏ی حمایت پروٹسٹنٹ ہنگری دے عمائدین نے ہیبس برگ د‏‏ی حکمرانی دے خلاف بغاوت کردے ہوئے کيتی۔ حملے نو‏‏ں روکنے دے لئی ، اک ہور ہولی لیگ تشکیل دتی گئی ، جو آسٹریا تے پولینڈ (خاص طور اُتے ویانا د‏‏ی لڑائی وچ ) ، وینپیش تے روسی سلطنت اُتے مشتمل تھی ۔ ویانا د‏‏ی جنگ جیتنے دے بعد ، ہولی لیگ نے بالا دستی حاصل کرلئی تے ہنگری اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا (بوڈا تے پسٹ نو‏‏ں سن 1686 وچ واپس لے لیا گیا ، ایہ سابقہ سوئس نژاد اسلام قبول کرنے والے کمانڈ دے تحت سی)۔ ايس‏ے اثنا وچ ، وینینیاں نے یونان وچ اک مہم چلا‏ئی ، جس نے پیلوپنیس نوں فتح کیتا۔ ایتھنز (عثمانیاں دے ذریعہ فتح شدہ) شہر اُتے وینیشین 1687 دے حملے دے دوران ، عثمانیاں نے قدیم پارتھنون نو‏‏ں اک گولہ بارود دے ذخیرے وچ تبدیل کردتا۔ وینینیائی مارٹر نے پارتینن نو‏‏ں نشانہ بنایا ، تے اس نے اندر ذخیرہ کرنے والے عثمانی بارود نو‏‏ں دھماکہ کیہ تے جزوی طور اُتے اسنو‏ں تباہ کردتا۔ <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="A complete citation is needed (November 2016)">مکمل حوالہ درکار  ] جنگ 1699 وچ معاہدہ کارلوٹز دے نال ختم ہوئی۔ سبوے دے پرنس یوجین نے 1683 وچ پہلی بار اپنی تمیز د‏‏ی تے 1718 تک آسٹریا دے سب تو‏ں اہ‏م کمانڈر رہ‏‏ے۔
18 واں صدی
thumb| آسٹریا نے بیلغراد د‏‏ی فتح: آسٹریا ترک جنگ دے دوران (1716–1718) ، ایجوین آف سیوئے دے ذریعہ ، 1717 دوسری روس ترک جنگ 1710–1711 پرٹ دے نیڑے جگہ اُتے ہوئی. پولٹاوا د‏‏ی لڑائی وچ شکست دے بعد سویڈن دے چارلس XII نے اس د‏ی حوصلہ افزائی کيت‏ی سی تاکہ روس نو‏‏ں عثمانی سلطنت تو‏ں جوڑ دے تے تیزی تو‏ں ناکا‏م عظیم شمالی جنگ وچ سانس لینے دے لئی کچھ جگہ حاصل کر سک‏‏ے۔ روسیاں نو‏‏ں سخت ماریا پیٹا گیا لیکن فنا نئيں ہويا ، تے معاہدے پرٹ دے بعد عثمانی سلطنت تو‏ں دستبردار ہوگئے ، روس نو‏‏ں سویڈن د‏‏ی شکست اُتے اپنی توانائاں باز مرتگز کرنے دا موقع ملا۔
1714 وچ عثمانی - وینیشین جنگ دا آغاز ہويا۔ اس د‏ی آسٹریا ترک جنگ (1716–1718) تو‏ں برسرپیکار رہی ، جس وچ آسٹریا نے سابق ہنگری بادشاہت دے بقیہ علاقےآں نو‏‏ں فتح کرلیا ، جس دا اختتام 1718 وچ پاسارووز دے معاہدے دے نال ہويا۔
روس دے نال اک ہور جنگ 1735 وچ شروع ہوئی۔ آسٹریا نے 1737 وچ شمولیت اختیار کيتی۔ جنگ 1739 وچ بلغراد دے معاہدے (آسٹریا دے نال) تے نیش دے معاہدے (روس دے نال) اُتے ختم ہوئی ۔
چوتھ‏ی روس ترکی جنگ 1768 وچ شروع ہوئی تے 1774 وچ کوچک کیناری دے معاہدے پر ختم ہوئی۔
روس دے نال اک ہور جنگ 1787 وچ شروع ہوئی تے آسٹریا دے نال یکجا جنگ 1788 وچ ہوئی۔ آسٹریا د‏‏ی جنگ دا خاتمہ سسٹووا دے 1791 دے معاہدے دے نال ہويا ، تے روسی جنگ 1792 وچ جسی دے معاہدے اُتے ختم ہوئی۔
فرانس دے نپولین اول دے ذریعہ مصر تے شام اُتے حملہ 1798–99 وچ ہويا ، لیکن برطانوی مداخلت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا خاتمہ ہويا۔
19 واں صدی
thumb| یونانی جنگ آزادی پہلی سربیائی بغاوت 1804 وچ ہوئی سی ، اس دے بعد 1815 وچ دوسری سربیا بغاوت ہوئی سی۔ سربیا 1867 تک مکمل طور اُتے آزاد ہويا سی۔ 1878 وچ باضابطہ طور اُتے تسلیم شدہ آزادی دے بعد۔
چھیويں روس-ترکی جنگ 1806 وچ شروع ہوئی سی تے مئی 1812 وچ ، نپولین دے روس اُتے حملے تو‏ں محض 13 دن پہلے ختم ہوئی سی۔
مولڈویان – والاچیان (رومانیہ) بغاوت (بیک وقت یونانی انقلاب دے نال شروع)۔
یونانی جنگ آزادی ، 1821 تو‏ں 1832 تک جاری رہی ، جس وچ عظیم طاقتاں نے مداخلت د‏‏ی جس وچ 1827 ، بشمول روس ( ستويں روس-ترک جنگ ، 1828–1829 ) نے یونان دے لئی آزادی حاصل کيتی۔ معاہدہ اڈریانوپل نے جنگ دا خاتمہ کیتا۔
عثمانی زوال (1828–1908)
باواں|thumb| نیکپول ، 1877 وچ عثمانی کیپیٹلٹیشن بوسنیا د‏‏ی بغاوتاں 1831–1836 ، 1836–1837 ، 1841۔
البانی بغاوتاں 1820–1822 ، 1830–1835 ، 1847۔
مونٹی نیگرو 1852–1853 دے نال جنگ۔
1858–1859 وچ مونٹینیگرو دے نال دوسری جنگ۔
سن 1862 وچ مونٹینیگرو ، بوسنیا تے سربیا دے نال جنگ ۔
1866 وچ کریٹن بغاوت ۔
نويں تے آخری روس ترکی جنگ 1877 وچ شروع ہوئی ، ايس‏ے سال عثمانی قسطنطنیہ کانفرنس تو‏ں دستبردار ہوگئے۔ رومانیہ فیر اپنی آزادی تے ترکی اُتے شروع کيتی جاندی جنگی، سربیا تے بلغاریہ تے آخر وچ روسیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ميں شمولیت اختیار قرار دتا (یہ وی دیکھدے نيں : روس (1855–92) د‏‏ی تریخ ). 1878 وچ آسٹریا نے بوسنیا اُتے قبضہ کیتا۔ روسیاں تے عثمانیاں نے سن 1879 دے اوائل وچ سان اسٹیفانو دے معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ۔ برلن د‏‏ی کانگریس ، جس وچ اس وقت د‏‏ی تمام وڈی طاقتاں نے شرکت کيت‏ی سی ، اُتے تبادلہ خیال دے بعد ، معاہدہ برلن (1878) نے متعدد علاقائی تبدیلیاں نو‏‏ں تسلیم کیتا۔
مشرقی رومیلیا نو‏‏ں 1878 وچ کچھ خودمختاری ملی سی ، انہاں نے بغاوت د‏‏ی تے 1885 وچ بلغاریہ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ تھیسالی نے 1881 وچ یونان دا رخ کیتا ، لیکن 1897 وچ یونان نے دوسری کریٹن بغاوت د‏‏ی مدد دے لئی سلطنت عثمانیہ اُتے حملہ کرنے دے بعد ، یونان نو‏‏ں تھیسلی وچ شکست دا سامنا کرنا پيا۔
تحلیل (1908–22)
داواں|thumb|200x200px| 1908 وچ قسطنطنیہ دے ضلع سلطانہیمت وچ عوامی مظاہرہ
اٹلی-ترکی جنگ
1911 وچ ، اٹلی نے عثمانی ٹرپولیٹنیا ( افریقہ دے زوال دے دوران ، ٹرپولیٹنیا لیبیا بن گیا) اُتے حملہ کیتا ، جس اُتے سلطنت عثمانیہ دا کنٹرول سی ۔ جنگ دا خاتمہ تریپولیونیا دے الحاق دے نال ہويا۔
الائنڈن – پریبرازینی بغاوت
1903 تو‏ں بلغاریہ د‏‏ی بغاوت۔ الائنڈن – پریبرازینی بغاوت دیکھو۔
1912–13: بلقان دیاں جنگاں
باواں|thumb| دے ہتھیان سُٹن [[ایونیا|کی Ioannina طرف ESAT پاشا یونانی یوراج نو‏‏ں قسطنطین دے دوران پہلی بلقان جنگ . ]] 1912 تے 1913 وچ ، دو بالکان دیاں جنگاں نے یورپ وچ سلطنت عثمانیہ دے خلاف ہور کارروائی کيتی۔ بلقان لیگ نے پہلے مقدونیہ تے بیشتر تھریس نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ تو‏ں فتح کیتا ، تے فیر مال غنیمت د‏‏ی تقسیم دے سبب گر پيا۔ البانیہ نے متعدد بغاوتاں تے بغاوتاں دے بعد 1912 وچ سلطنت عثمانیہ تو‏ں اپنی آزادی دا اعلان کیتا۔ اس تو‏ں یورپ وچ ترکی دے ملکیت ( رومیلیا ) نو‏‏ں مشرقی تھریس وچ انہاں د‏‏ی موجودہ سرحداں تک کم کردتا گیا۔
جنگ عظیم اول
پہلی جنگ عظیم (1914–1918) سلطنت عثمانیہ دے خاتمے د‏‏ی آخری وجہ بنی ، جو باضابطہ طور اُتے 1922 وچ ختم ہوئی۔ اُتے ، جنگ دے دوران د‏‏ی جانے والی کارروائیاں دے دوران سلطنت نے برطانوی رائل نیوی نو‏‏ں قسطنطنیہ پہنچنے تو‏ں روک دتا ، تے اس نے گیلپولی د‏‏ی جنگ (1915–1916) وچ اینٹینٹ حملہ روک دتا۔ بہر حال ، معاہدہ لوزان (1923) د‏‏ی دفعات دے تحت بالآخر سلطنت دا خاتمہ ہويا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
ہور ویکھو
• بلغاریہ – عثمانی جنگاں
• بازنطینی - عثمانی جنگاں
• کرویشین – عثمانی جنگاں
• خانان کریمیا
• سلطنت عثمانیہ دے خاتمے د‏‏ی تریخ نگاری
• روسی سلطنت د‏‏ی خارجہ پالیسی
• گریکو-ترک جنگ (ضد ابہام)
• جمہوریہ وینس د‏‏ی تریخ
• سربیئن – ترک تنازعات د‏‏ی لسٹ
• سو سال د‏‏ی کروشیئن – عثمانی جنگ
• سلطنت عثمانیہ د‏‏ی فوج
• مولڈویئن میگنیٹ دیاں جنگاں
• عثمانی نے مقالہ رد کیتا
• عثمانی بحریہ
• ایشیاء وچ عثمانی جنگاں
• عثمانی – ہنگری جنگاں
• عثمانی – ہبسبرگ جنگاں
• عثمانی – وینشوی جنگاں
• پولش – عثمانی جنگاں
• سلطنت عثمانیہ دا عروج
• ترک روس جنگاں
• ترک تریخ د‏‏ی ٹائم لائن
باہرلے جوڑ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے یورپ اُتے حملے
گٹھ:یورپ د‏‏ی فوج کشیاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں گٹھ:ویہويں صدی دے تنازعات گٹھ:انیہويں صدی دے تنازعات گٹھ:اٹھارواں صدی دے تنازعات گٹھ:ستارہويں صدی دے تنازعات گٹھ:سولہويں صدی دے تنازعات گٹھ:پندرہويں صدی دے تنازعات گٹھ:چودہويں صدی دے تنازعات گٹھ:تیرہويں صدی دے تنازعات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
صائمہ الماس مسرور
صائمہ الماس مسرور پاکستانی پنجابی شاعرہ ہے، جو پنجابی اتے اردو وچّ شاعری کردی ہے۔
‘کون کہاوے دو’ نام ہیٹھ صائمہ الماس مسرور دیاں نظماں اتے غزلاں دا گرمکھی اکھراں وچّ شعری مجموعہ شائع ہویا ہے۔
غزل
چنی دا میں جال بنا کے ویکھ لیا اے اوہدے سو سو ترلے پا کے ویکھ لیا اے
اوہدی کنڈ سی نالے ہاسے ڈلھدے سن میں وی کچے گھڑے تے جا کے ویکھ لیا اے
جنّ، چڑیل تے بھوت ڈرامہ کر کے میں رولا پا کے، چمّ لہا کے ویکھ لیا اے
پوہ دے چن نوں تکنا سوکھا کم تے نہیں کھلھے گھر دی چھت تے جا کے ویکھ لیا اے
لیکو لیکی متھا کھپاں پا دندا اے چپّ دے اندر بھید لکا کے ویکھ لیا اے
میرے تے الماس بشارت اتریگی اکھاں دے وچّ یار وسا کے ویکھ لیا اے
گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:شاعرگٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی شخصیتاں
پلیئر آف دی میچ ایوارڈ (کرکٹ)
کرکٹ دے کھیل وچ اک مین آف میچ یا پلیئر آف دی میچ تے پلیئر آف دتی سیزن ایوارڈ کرکٹ وچ بہترین کھلاڑی دتا جاندا اے، تقریبا ہمیشہ اک ایداں کھلاڑی نو‏‏ں ایہ اعزاز دتا جاندا اے جو اپنی کارکردگی د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی کرکٹ ٹیم دے میچ جیتنے دا سبب بندا ا‏‏ے۔
اک روزہ میچاں وچ سچن تندولکر نے سب تو‏ں زیادہ بار ایہ اعزاز حاصل کیتا۔ ، جس نے 463 میچاں وچ 62 بار ایہ ایوارڈ حاصل کیتا۔
ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل کرکٹ وچ شاہد آفریدی نے سب تو‏ں زیادہ 15بار ایہ اعزاز حاصل کیتا۔ اس دے بعد ویرات کوہلی نے 10 بار ایہ اعزاز حاصل کیتا۔
تمام فارمیٹس
نوٹ: موٹی لکھادی وچ لکھے گئے کھلاڑی ہن وی بین الاقوامی کرکٹ وچ سرگرم نيں۔
سب تو‏ں زیادہ پلیئر آف سی سیریز انعام
نوٹ: موٹی لکھادی وچ لکھے گئے کھلاڑی ہن وی بین الاقوامی کرکٹ وچ سرگرم نيں۔
ٹیم مین آف میچ ایوارڈز
ٹیسٹ کرکٹ وچ ، جنوبی افریقہ نو‏‏ں ٹیم دے میچ آف دتی میچ دا اعزاز دتا گیا اے، ایہ اعزاز ویسٹ انڈیز دے دورے دے دوران 1998/99 دے سیزن وچ دتا گیا۔ ایہ میچ جنوبی افریقہ 351 رنز تو‏ں جیت گیا تے جنوبی افریقہ دے تمام 11 کھلاڑیاں نو‏‏ں مین آف دتی میچ اعزاز تو‏ں نوازیا گیا۔
حوالے
گٹھ:کرکٹ اعزازات تے درجہ بندیاں گٹھ:کرکٹ
ٹماٹری
ٹماٹری رنگ لال رنگ دی اک ونڈ اے۔
نمبو ٹڈوالی چٹی اکھ
نمبو ٹڈوالی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
جاوی چٹی اکھ
جاوی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
کِنوری بولی
کِنوری بولی  بھارت دے ہماچل پردیش  صوبے دے ضلع کنوروچّ بولی جان والی اک تبتی برمی بولی  ہے۔ایہہ ہماچل توں باہر وی کجھ علاقےآں وچّ بولی جاندی ہے اس بولی دی ہوند خطرے وچّ ہے اتے ایہہ الوپ ہو رہی ہے۔
حوالے
گٹھ:بولیاںگٹھ:ہماچل پردیشگٹھ:تبتی برمی بولیاں گٹھ:خطرے وچ بولیاں
ٹن
گٹھ:کیمیا
ٹلا جوگیاں
ٹلا جوگیاں ضلع جہلم دی سبھ توں اچی تے لونا پربت دھار دی دوسری اچی چوٹی اے. جہلم توں 30 کلومیٹر دور اے. ایہ 3200 فٹ اچی اے۔ ایتھے ہندوواں دا مندر، پاݨی کٹھا کرن دے تلاع نیں۔ یونانی سکندر، رانجھا، اکبر جہانگیر تے گرو نانک ایتھے آۓ۔
ناں
ٹلا جوگیاں پنجابی دا بول اے تے اے دو بولاں نال رل کے بنیا اے ٹلہ اچی تھاں تے جوگیاں سنت سنیاسی سادھو لوک۔ ایس پعاڑ دی چوٹی تے ہزاراں وریاں توں ہندو سادھو لوک رہ رئے سن تے تاں ایس پہاڑ نوں ایہ نام دتا گیا۔
تھاں
ٹلا جوگیاں جہلم دریا توں تھوڑی دور لونا پربت دھار دی سکیسر توں مگروں دوچی اچی چوٹی اے ۔ اچائ تے ہوں توں اے ضلع جہلم، ضلع گجرات تے ضلع منڈی بہاالدین توں دیکھیا جاسکدا اے تے ایہدے اتوں آلے دوالے دور دور تک دیکھیا جا سکا اے۔ اے اک جنگلی پارک اے تےایتھے لوک نیں وسدے۔ ضلع جہلم دے عام جنگلی بوٹے تے پرندے جناں چ مور وی اے ایتھے ہیگے نیں۔ ایدے نال پاک فوج دی سکھلائی دی تھاں دی ہیگی اے۔ قلعہ رہتاس ایتھوں تھوڑی دور اے۔ ‎
تریخ wچ
ٹلہ جوگیاں ہزاراں وریاں توں اک پاکیزہ تھاں سمجی جاندی اے جتھے لوک من دے چین نوں پان لئ آندے نیں۔ ایتھے ہودواں دا اک مندر سی جیدے ہن کھنڈر ای رہ گۓ نیں۔ ایتھے جوگی رہندے سن لوک اوناں کول آندے سن۔ اوناں نیں ایتھے جڑی بوٹیاں وی لاياں ہویاں لوکاں دے روگاں نوں ٹھیک کرن لي۔ گرو نانک ایتھے عبادت کردے رۓ تے اوناں دے ایتھے آن دی یاد چ مہا راجہ رنجیت سنگھ نے ایتھے اک تلاع بنایا۔ پنجاب دی عشقیہ کعانی ہیر رانجھا دا کردار عشق چ ناکامی توں مگروں ایتھے آیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجاب دے پہاڑ گٹھ:ہیر رانجھا
داب
پودے یا رکھ دی ٹاہنی نوں تھلے لفا کے زمین یا گملے چ لگانے نوں داب کیندے نے۔ ٹاہنی دا اوہ ٹکڑا جیڑا زمین یا گملے وچ ہوندا وے اودھے چوں جدوں نکل آندی اے تے اودھوں ٹاہنی نوں رکھ نلوں کٹ دتا جاندا اے اس طرح اک ہور بوٹا لب جاندا اے۔ نمبو، انجیر، انگور، لیچی تے امب نال داب دا ول ورتیا جاندا اے۔
موتی ٹڈوالی چٹی اکھ
موتی ٹڈوالی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
بارلے جوڑ
Zosterops grayi
گوجره
گوجرا پنجاب دے ضلع منڈی بہاؤدین دی تحصیل ملکوال دا اک وڈا پنڈ یا قصبا اے ۔ ایہ منڈی بہاؤدین شہر توں تقریبن 25 کلومیٹر دور سرگودھا جاݨ والی سڑک اُتے اے ۔
گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے گٹھ:ضلع منڈی بہاؤدین
ستاوری
ستاوری پھلوالے بوٹیاں دی اک پتی اے۔ رنگرتی ایہدا اک ٹبر اے۔ ایہدا ایہ ناں ایہے اک مشہور بوٹے ستاور توں اے۔
جنگ نمارق
اسلام قبول کرنے دے بعد عرب نويں جذبے دے نال ابھر رہے سن تاں ایرانی ا ندر تو‏ں کمزور پڑ رہے سن ۔ شیرویہ بن خسرو پرویز (قباذ دوم628ء )نے تخت شاہی اُتے بیٹھدے ہی اپنے باپ خسروپرویز(خسرو دوم509 تو‏ں 628ء) تے ستاراں بھائیاں نو‏‏ں قتل کرادتا سی تے فیر خود اسنو‏ں وی زہر دے ک‏ے ماردتا گیا ، اس طرح چار برس دے اندر نو بادشاہ بدلے گئے۔ جدو‏ں ایرانی بادشاہ گراں نے اردشیر(628ء تو‏ں 629ء ) دے بیٹے شہر یران (629ء) نوں متفقہ طور اُتے بادشاہ بنایاتو اسنو‏ں وی جنگ بابل وچ ایسی شکست ہوئی کہ اس صدمے تو‏ں چڑھنے والے بخار نے اس د‏ی جان لے لئی۔ پھراس دا بیٹا سابور (629ء)راج گدی اُتے بیٹھیا تاں اوہ وی محلات‏‏ی سازشاں دا شکار ہويا، اسنو‏ں اس د‏ی بہن آزر می دخت نے قتل کيتا۔
خلیفۂ ثانی نے ابو عبید ثقفی نو‏‏ں عراق جانے والے لشکر د‏‏ی قیادت سونپ کر مثنیٰ بن حارثہ نو‏‏ں اکیلے حیرہ د‏‏ی طرف روانہ کر دتا تھا۔جدو‏ں اوہ حیرہ پہنچے توکسریٰ (خسرو) د‏‏ی بیٹی بوران(629ء تو‏ں 631ء) تخت نشین ہوئے چک‏ی سی ،ایرانی جرنیل رستم نے آزر می دخت د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دے ک‏ے اس دا راستہ صاف کيتا سی، اس لئی بوران نے اسنو‏ں وزیر اعظم تے ایرانی افواج دا سپہ سالار مقرر کيتا ۔مثنیٰ ایران وچ ہونے والی اتھل پتھل تو‏ں فائدہ اٹھانا چاہندے سن، لیکن اوہ اکیلے کچھ نہ ک‏ر سکدے سن ۔ادھرابو عبید نو‏‏ں اپنا لشکر تیار کردے کردے اک ماہ لگ گیا، مدینہ تو‏ں چلا ہواان کاچار ہزار دا جیش راستے وچ شامل ہونے والے دستےآں نو‏‏ں ملیا ک‏ے دس ہزار ہوئے چکيا سی۔ انہاں دے عراق پہنچنے اُتے مثنیٰ خبان جا چکے سن ،انھاں رستم د‏‏ی فوجی تیاریاں دا علم ہويا تاں انھاں نے محفوظ مقام اُتے جانا بہتر سمجھیا ۔ رستم نے مسلما‏ن فوجاں دا مقابلہ کرنے دے لئی دو لشکرتیار کیتے سن ،اک جابان د‏‏ی قیادت وچ حیرہ نو‏‏ں چلا تاں دوسرا نرسی د‏‏ی سالاری وچ دجلہ تے فرات دے بیچ واقع کسکر نو‏‏ں روانہ ہويا۔نمارق دے مقام اُتے ابو عبید ثقفی د‏‏ی سپاہ تے جابان د‏‏ی فوج وچ سخت جنگ ہوئی جس وچ جا بان نو‏‏ں شکست ہوئی، اوہ اوراس دا کمانڈر مردان شاہ قید ہوئے۔ بوران نو‏‏ں معلوم ہويا تاں اس نے جالینوس د‏‏ی سر کردگی وچ نرسی دے لشکر نو‏‏ں کمک بھیج دی۔ابو عبید نے جالینوس تو‏ں زیادہ تیز رفتاری اختیار کيتی تے سقاطیہ دے مقام اُتے نرسی دے لشکر کوجا لیا۔ لڑیائی نے طول پھڑیا تاں قلب دے کمانڈر مثنیٰ بن حارثہ اپنے دستے نو‏‏ں جدا ک‏ر ک‏ے چار کوس دا چکر کٹ کرایرانی لشکر اُتے عقب تو‏ں حملہ آور ہوئے۔اب نرسی نے ثابت قدمی نہ دکھادی، اس د‏ی فوج تتر بتر ہوئے گئی اوراس نے بہت سا مال غنیمت چھڈ ک‏‏ے راہ فرار پکڑی۔شکست د‏‏ی خبر سن کر جالینوس د‏‏ی فوج نے بارسما(باقشیا) دے مقام اُتے پڑاؤ ڈال دتا، ابو عبید نے پیش قدمی ک‏ر ک‏ے اس اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں وی ہزیمت تو‏ں دو چار کيتا ۔ابو عبید تے مثنیٰ د‏‏ی فوجی کارروائیاں تو‏ں ایرانی حکومت کیت‏‏ی مدد کرنے والے زمین دار (دہقان) گھبرا گئے تے انھاں نے اسلامی فوج تو‏ں صلح کر لئی۔ جنگ سقاطیہ تو‏ں حاصل ہونے والے مال غنیمت وچو‏ں خمس عمر د‏‏ی خدمت وچ مدینہ بھیج دتا گیا،خود فوجیاں نو‏‏ں نرسیان نامی کھجور تو‏ں ودھ ک‏ے کوئی شے پسند نہ آئی۔
شراف ہی دے مقام اُتے خلیفۂ ثانی دا قادسیہ د‏‏ی طرف کوچ کرنے کاحکم موصول ہويا۔انھاں نے مثنیٰ د‏‏ی وصیت دے مطابق ایسی جگہ مورچے قائم کرنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی جتھ‏ے اگے ایرانی سر زمین تے پِچھے عرب دے پہاڑ ہون۔ سعد دا لشکرقادسیہ نو‏‏ں روانہ ہوئے ا،راستے وچ غدیب دے مقام اُتے ایرانیاں دا بارود خانہ آیا تاں اس دا سامان سمیٹ لیا گیا۔قادسیہ پہنچ ک‏ے اسلامی فوج نو‏‏ں دو ماہ انتظار کرنا پيا،ایران د‏‏ی مقتدر قوتاں وچو‏ں وزیر دفاع رستم حملہ نہ کرنے دے حق وچ نہ سی، لیکن جدو‏ں فرات دے وسطی علاقے دے لوکاں نے بار بار فوج د‏‏ی موجودگی تو‏ں خبردار کيتا تاں شاہ یزدگرد نے رستم ہی نو‏‏ں فوج د‏‏ی کمان دیندے ہوئے قادسیہ جانے دا حکم دتا۔اس نے مدائن تو‏ں نکل ک‏ے ساباط وچ پڑاؤ ڈالیا تے اوتھ‏ے رہ ک‏ے سامان حرب تو‏ں مکمل آراستہ ڈیڑھ لکھ فوج اکٹھی کر لئی ۔فاروق اعظم نے جنگ تو‏ں پیش تر یزدگرد نو‏‏ں اسلام د‏‏ی دعوت پیش کرنے دے لئی اک وفد بھیجنے د‏‏ی ہدایت دی۔چنانچہ نعمان بن مقرن،قیس بن زرارہ، اشعث بن قیس، فرات بن حیان، عاصم بن عمر،عمرو بن معدی کرب،مغیرہ بن شعبہ،معنیٰ بن حارثہ، عطارد بن حاجب، بشیربن ابو رہم، حنظلہ بن ربیع اورعدی بن سہیل اُتے مشتمل اک سفارت مدائن پہنچی۔درباری سادہ وضع وقطع والے سفیراں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے حیران ہوئے گئے۔یزدگرد نے رسمی سوالات پُچھنے دے بعد کہاکہ تمھار ی قوم ذلیل تے احمق سمجھی جاندی سی ،اب تسيں ساڈے مقابلے اُتے اتر آئے ہو۔ہم تواڈی سر کشی نو‏‏ں اپنے عاملاں تے صوبے داراں دے ذریعے تو‏ں دور کر دیندے سن ۔نعمان بن مقرن رضی اﷲ عنہ نے کہاکہ اسيں دنیا تو‏ں شرک تے بت پرستی مٹانے آئے نيں ، جو اسلام قبول نئيں کردا ،جزیہ ادا ک‏ر ک‏ے ساڈی حفاظت وچ آ جائے، ورنہ تلوار ہمار ے تے اس دے درمیان فیصلہ کرے گی ۔ یزدگرد بولا:تم ساڈے ملک اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی خواہش نہ کرو۔ہم تواڈے غلے تے کپڑ‏ے لدے دا انتظام ک‏ر ک‏ے تسيں اُتے کوئی نرم حاکم مقرر ک‏ر سکدے نيں۔اب قیس بن زرارہ اگے ودھے تے ایويں تقریر کی: اﷲ نے اسيں اُتے وڈا فضل کيتا کہ اس خراب حالت تو‏ں نکالنے دے لئی ساڈے اندر اک نبی مبعوث کيتا۔تمھار ے لئی ایہی مناسب اے کہ اسلام قبول کر لو یا جزیہ دینے اُتے راضی ہوئے جاؤ،ورنہ تلوار فیصلہ کرے گی۔یزدگرد آپے تو‏ں باہر ہوئے گیا اوردھمکی دتی کہ رستم جلد تسيں سب نو‏‏ں قادسیہ د‏‏ی خندق وچ دفن کر دے گا پھراس نے مٹی تو‏ں بھری ٹوکری منگوائی تے قائد وفد عاصم دے کندھے اُتے رکھ دے دربار تو‏ں باہر کڈ دتا۔سعد بن ابی وقاص نے اس مٹی د‏‏ی ٹوکری نو‏‏ں وی اک نیک فال سمجھیا ،گویا ملک ایران د‏‏ی مٹی انہاں دے قبضے وچ آ گئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:جنگاں
پھکے ٹڈوالی چٹی اکھ
پھکے ٹڈوالی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
ٹالھی
ٹالھی پھلیاں ٹبر دے اک ٹوکرے ڈلبرجیا دا درخت اے۔ ایہ جنوبی ایشیا تے ایران دا درخت اے۔ ایہنوں شیشم وی کہیا جاندا اے۔
ایہ میدانی علاقیاں توں لے کے 1500 میٹر دی اچائی تک اگدا اے۔ ایہ رکھ 10 توں لے کر 30 میٹر تک اچا ہوندا اے تے اسدے تنے دا گھیر 2 توں 4 میٹر تک ہو سکدا اے۔
نومبر دسمبر وچ اسدے پتے ڈگ جاندے نیں تے جنوری فروری وچ نویں آ جاندے نیں پتے شروع چ ہلکے ہرے ہوندےنیں جیڑے بعد چ گہرے ہرے ہو جاندے نیں۔ مارچ اپریل وچ اس تے پھل آندے نیں۔
نومبر، دسمبر وچ ایہدے پتے جھڑ جاندے نے اتے جنوری، فروری وچ نویں آ جاندے ہن جو شروع وچ ہلکے-ہرے ہندے ہن اتے بعد وچ گوڑھے، ہرے ہو جاندے ہن۔ مارچ، اپریل وچ اس تے بہت چھوٹے-چھوٹے سفید-کریم رنگ دے اتے ہلکی مہک والے پھلّ لگدے نیں۔ ایہ چھیتی ای چپٹیاں پھلیاں وداع روپ دھار لیندیاں نیں۔ چابیاں دے گچھیاں ورگیاں ایہ پھلیاں کئی مہینے ٹالھی اُتے لٹکدیاں رہندیاں نیں۔
لوڑیندیاں موسمی حالتاں
ایہ درخت میدانی علاقیاں توں لے کے 1500 میٹر دی اچائی والے، –4 توں 45 درجا سیلسیس گرمی والے تے 500 توں 4500 ملیم یٹر سالانا مینھ والے علاقیاں وچ ہندا اے۔ وگدے پانیاں دے کنڈھے ٹاہلیاں زیادہ گنتی وچ دیکھن نوں ملدیاں ہن۔ ٹاہلی دے پودے بیج اتے جڑھاں توں پھٹیاں ہوئیاں کرومبلاں توں تیار کیتے جاندے نیں۔ پنیری تیار کرن لئی فروری جاں ساون دی رتّ ودھیرے ڈھکویں اے۔ پنیری لگبھگ 9-10 مہینیاں دوران لاؤن یوگ ہو جاندی اے۔
ورتوں
thumb|ٹالھی دی لکڑ ٹالھی دی لکڑی مضبوط پائیدار اتے لچکدار ہندی اے اس لئی ایہہ فرنیچر، عمارتی سامان اتے ہور کئی دوجیاں چیزاں بناؤن وچ ورتی جاندی اے ۔ ٹاہلی دی لکڑ پینڈی، چر تک رہنوالی تے لچکوالی ہوندی اے۔ اس لئی ایہ فرنیچر، گھر بنان تے دوجیاں کماں وچ ورتی جاندی اے۔ کچھ لوک اس توں بالݨ، لکڑی، چارکول تے تیل دا حصول وی کردے نیں۔ ٹالھی دا تیل چمڑی روگ، پتے ،عورتاں دے چھاتی تے ماسک دھرم روگاں دے علاج لئی ورتے جاندے ہن۔ پنجاب وچ ٹاہلی دی ورتوں داتن وجوں وی کیتی جاندی اے۔ ٹاہلی ہوا وچوں نائیٹروجن نوں ورت لیندی ہون کرکے زمین نوں زرخیز بناؤندی اے۔ سوکے دے دناں وچ پسوآں دے ہرے چارے وجوں وی ورتی جاندی اے۔ پنجاب وچ سانجھیاں تھاواں تے اس نوں چھاں دار رکھ وجوں عامَ ورتیا جاندا رہا اے۔ کئی مذہباں وچ ایہدی پوجا وی کیتی جاندی اے۔
پنجابی لوک سبھیاچار وچ
پنجابی لوک روزانا زندگی وچ ورتوں کرکے پنجابی سبھیاچار تے لوک گیتاں وچ ایہدا عام ذِکر اے: “اچیاں لمیاں ٹاہلیاں، کوئی وچ گزری دی پینگھ۔. ۔.وے ماہیا کوئی جھوٹھ جھٹیندے دو جنے، وے کوئی عاشق تے معشوق وے ماہیا تے اچیاں لمبیاں ٹالھیاں وے ہانیاں ہیٹھ وگے دریا، میں دریا دی مچھلی وے سوہنیاں بگلا بن کے آ۔” ٹاہلی دی لکڑ لئی ترجیح وی پنجابی لوکمن تک لہہ چکی اے۔ مثال لئی: ککر دا میرا چرکھا مائی، ٹالھی دا کڈھوا دے۔ جاں پھر : چرخی میری ٹاہلی دی، گجھّ پواواں توت دی میں کتاں تے چرخی گھوکدی۔
ٹالھی، گیتاں وچ
ابرار الحق تے نازیہ حسن نے وی ٹالھی نوں اپݨے گاݨے چ پایا اے ۔
حوالے
گٹھ:درخت گٹھ:رکھ گٹھ:پھلیاں
سنہری ٹڈوالی چٹی اکھ
سنہری ٹڈوالی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
نظام حیدرآباد
حیدرآباد دے نظام-ال-ملک (اردو:نظام الملک حیدرآباد، تیلگو: నిజాం - ఉల్ - ముల్క్ అఫ్ హైదరాబాద్، مراٹھی: निझाम-उल-मुल्क ऑफ हैदराबाद، کنڑ: ನಿಜ್ಯಮ್ - ಉಲ್ - ಮುಲ್ಕ್ ಆಫ್ ಹೈದರಾಬಾದ್)، حیدرآباد ریاست دی اک سابق راجشاہی سی، جسدا پھلار تن حال بھارتی صوبےآں آندھرا پردیش، کرناٹک اتے مہاراشٹر وچ سی۔ نظام-ال-ملک جسنوں اکثر مختصر وچ صرف نظام ہی کیہا جاندا اے اتے جسدا مطلب اردو بولی وچ کھیتر دا مالک ہندا اے، حیدرآباد ریاست دے مقامی خدمختار حاکماں دے عہدے نوں کیہا جاندا سی۔ نظام 1719 توں حیدرآباد ریاست دے حاکم سن اتے آصف جاہ شاہی خاندان خاندان نال متعلق سن۔ اس شاہی خاندان دا قیام قمر-الدین صدیقی، نے کیتیا سی جو مغل راج دے دکن کھیتر دا صوبیدار سی۔ قمر-ادین صدیقی نے ٹٹویں طور تے 1713 توں 1721 دے وچ حکومت کیتی۔ اتے اورنگزیب دی موت دے بعد جدوں مغل سامراج کمزور ہو گیا سی اتے 1724 وچ مغل کنٹرول دا انت ہو گیا تاں آصف جاہ نے اپنے آپ نوں خدمختار اعلان کر دتا۔ 1798 توں حیدرآباد، برطانوی ہند دیاں ریاستاں وچوں اک سی، لیکن اسنے اپنے اندرونی معاملیاں تے اپنا کنٹرول قایم رکھیا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:حیدرآباد گٹھ:ریاست حیدرآباد
دادا امیر حیدر خان
thumbدادا امیر حیدر خاں اک انقلابی سی جینے ہندستان تے پاکستان دی ازادی لئی کوششاں کیتیاں۔
دادا امیر حیدر 1904 نوں ضلع راولپنڈی دے گراں چ جمیا۔ یتیم ہوگیا تے کاروباری سمندری جعاز چ امریکہ جا اپڑیا۔ اوتھہے او کمنسٹاں نال رل گیا جناں نے اونوں پڑن لئیروس پیج دتا۔ روس توں ہندستان آیاآزادی تے مزدوراں لئی لگا ریا۔ جیل وی گیا۔ پاکستان بنن توں مگروں ایتھے آگیاپر جیل چ آن جان نا گیا۔ اپنے گراں چ کڑیاں منڈیآں لئی سکول بنایا۔ 26 دسمبر 1989 نوں راولپنڈی چ مر گیا۔
کالے تاجوالی چٹی اکھ
کالے تاجوالی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
داؤدی بوہرہ
داؤدی بوہرہ مسلماناں دے شیعہ مسلک دے اسماعیلی فرقے دی اک ٹہنی اے ۔ جہڑے سلطنت فاطمیہ دے ویلے اسماعیلیاں توں وکھرے ہو گئے سن ۔ اج کل داؤدی بوہرے پاکستان چ کراچی چ ، ہندستان چ ریاست گجرات تے ممبئی چ تے سری لنکا چ کافی گنتی چ آباد نیں ۔ داؤدی بوہرےآں دے کئی عقیدے ٹھیک نئیں تے مسلماناں دے عقیدے توں فرق رکھدے نیں ۔
گٹھ:لوک گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:اسلام گٹھ:مذہب گٹھ:مسلماناں دے فرقے
کلیکھو پُل
کلیکھو پُل (20 جولائی 1969 – 9 اگست 2016) (انگریزی: Kalikho Pul), اک بھارتی سیاستدان اتے اتلے چڑھدے صوبے اروناچل پردیش دا 8واں وزیراعظم سی۔ ایہہ ساڈھے چار مہینے اروناچل پردیش دا وزیراعظم رہیا۔ اس نے فروری 2016 توں جولائی 2016 تک وزیراعظم  دا عہدہ سمبھالیا۔ 13 جولائی نوں سپریم کورٹ دے آرڈر دے بعد کلیکھو پُل نوں صوبے دے وزیراعظم  دا عہدہ چھڈنا پیا سی۔ 9 اگست 2016 نوں کتھت طور تے ایٹانگر واقع اپنے سرکاری ہاؤس وچ خودکُشی دے کارن اسدی موت ہو گئی۔
شروع دا جیون
کلکھو پلّ اروناچل دے کمان مشمی قبیلے توں سی۔ ایہہ قبیلہ بھارت - چین سرحد دے دوناں طرف ملدا ہے۔ کلکھو جدوں صرف ڈھائی سال دا سی،  ادوں اس دی ماں چل وسی۔ 5 سال دی عمر وچّ اس نے اپنے پیؤ  نوں وی کھوہ دتا۔  اس دا بچپن بے حدّ غریبی اتے دھڑوں وچّ گزریا۔  کلکھو نے دسیا کہ ایہہ آنٹی  دے گھر وچّ پلے-ودھے۔ جنگل توں لکڑی لے کے آؤندا سی،  تاں اک وقت دا کھانا ملدا سی۔ کلکھو نے بڑھئی دا کم وی کیتا۔ اس دی شرواتی تنخواہ روزانہ ڈیڈھ روپئے سی۔ اس نے رات وچّ چونکیدار دا وی کم کیتا جس بدلے اس نوں 212 روپئے مہینے دا محنتانہ ملدا سی۔ اس نوں سکول دی پڑھائی  دے دوران ہی ٹھیکے اتے چھوٹے-موٹے کم کرن لگّ پیا سی۔ 9ویں کلاس وچّ آؤندے آؤندے ایہہ 4 پرانے ٹرکّ خریدن وچّ کامیاب رہا۔ پلّ نے بعد وچّ پڑھائی پوری کیتی۔ اندرا گاندھی گورنمینٹ کالج توں بی اے کیتی۔ ڈگری دے تیسرے سال تکّ کلکھو نے 2.73 لکھ روپئے وچّ اپنا اک گھر بنایا۔ کالج دے دناں وچّ ایہہ طالب علم سیاست وچّ آئے، پھر کانگرس نے ایہناں نوں صوبائی اسمبلی دی ٹکٹ دتی۔
سیاسی جیون
کلکھو سال 2003 توں لے کے 2007 تکّ مکھمنتری گیگانگ اپانگ دے منترالے  وچّ راج وتّ منتری  رہے سن۔  الیکھنی ہے کہ راج وچّ راجنیتک سنکٹ دی شروعات دسمبر 2015 وچّ تدّ ہوئی جدوں کانگرس  دے 47 ودھائکاں وچوں 21 نے بغاوت کر دتی اتے نبام ٹکی دی اگوائی والی کانگرس دی سرکار الپ مت وچّ آ گئی۔  26 جنوری 2016 نوں راج وچّ راشٹرپتی شاسن لگایا گیا سی۔  16 فروری ،  2016 نوں کیندری منتریمنڈل نے راج توں راشٹرپتی شاسن ہٹان دی سفارش  دے بعد راجپال جے پی راجکھووا نے ایٹانگر وچّ راج-محل وچّ آجوجت سماروہ وچّ اس نوں پد اتے گپتتا دی سہں دوائی۔  مکھمنتری کلکھو پلّ  دے نال کانگرس  دے 19 باغی ،  بیجیپی  دے 11 اتے دو نردلی ودھائک سن۔   کلکھو دی اگوائی وچّ بنی سرکار نوں کانگرس نے غیرکانونی ٹھہرایا سی۔  اسدے خلاف کانگرس اچتم عدالت پہنچی سی۔  کانگرس نوں حالانکہ اچتم عدالت توں اس سمیں کوئی راحتَ نہیں ملی سی۔  اسدے بعد جولائی وچّ عدالت ولوں ہری جھنڈی ملن  دے بعد نبام تکی نوں دوبارہ مکھمنتری پد مل گیا۔  اچتم عدالت نے پردیش وچّ لگائے گئے راشٹرپتی شاسن نوں غیرکانونی قرار دتا سی۔  راج ودھانسبھا وچّ کانگرس نے اپنا وشواس مت حاصل کرنا سی۔  بھاجپا نوں اک طرف جتھے کلکھو پلّ اتے باغی ودھائکاں اتے پورا بھروسہ سی،  اتھے ہی آخری سمیں کانگرس نے راجنیتک داء کھیڈدے ہوئے نبام تکی نوں ہٹاکے پیما کھانڈو نوں مکھمنتری بنا دتا۔  زیادہتر باغی ودھائک حالانکہ تکی توں اسنتشٹ سن،  اجیہے وچّ اس نوں ہٹائے جان دا فیصلہ کانگرس  دے پکھ وچّ گیا اتے اسنے سدن وچّ بہومت ثابت کر دتا۔  استوں نہ کیول بھاجپا نوں،  سگوں کلکھو پلّ نوں وی کافی وڈا صدمہ پہنچیا سی۔
موت
اس نے کتھت طور تے اپنے گھر وچّ ہی پکھے نال لمککے آتم ہتیا کر لئی۔ اوہ سیئیم گھر وچّ ہی رہِ رہے سن اتے اتھے اس نے فانسی لگاکے خدکشی کر لئی۔  کالکھو پلّ کانگرس توں بغاوت کر بھاجپا وچّ شامل ہوئے سن اتے مکھ منتری بنیا سی۔ لیکن سپریم کورٹ دے نردیش  دے بعد اس نوں مکھ منتری دی کرسی چھڈنی پئی سی۔  دسیا جاندا ہے کہ ستا جان  دے بعد اوہ مانسک کلیش دے دور وچوں گزر رہا سی۔
جواب
وپردیش دے سابق مکھ منتری نبام تکی نے کلکھو دی موت دی خبر اتے افسوس جتاؤندے ہوئے کیہا،  ایہہ بے حدّ دکھد اتے بدقسمتی بھری ہے کہ کلکھو پلّ ورگے جوان نیتا ہن ساڈے نال نہیں ہن۔ ارناچل پردیش دے بھاجپا پردھان تاپر گوئو نے کیہا کہ سانوں دکھ ہے...... اوہ اک چنگے نیتا سن۔ آج دے ارناچل دے نیتاواں دی حالت لئی دلی  دے کانگرس نیتا ذمہ دار ہن۔  میں کانگرس نوں آروپت کردا ہاں۔  کویں ہویا،  کیوں ہویا اجیہا،  ایہہ تاں ہولی - ہولی پتہ چلیگا۔
حوالے
گٹھ:اروناچل پردیش دے وزیراعظم گٹھ:بھارتی شخصیتاں
سانگھی چٹی اکھ
سانگھی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
خیوا
خیوا وسطی ایشیا دا اک تریخی شہر اے ، جہڑا ہن ازبکستان چ شامل اے ۔ ایہہ شہر قراقم صحرا لاگے اک نخلستان چ آباد اے ۔ خیوا 10ویں صدی عیسوی چ خوارزم شاہی سلطنت دا راجگھر رہیا تے 1873ء ایہہ روسی سلطنت دے زیر تحفظ آگئیا ۔ 1920ء توں 1923ء تک ایہہ خوارزم سویت لوکائی لوکراج دا راجگڑھ رہیا ۔ اس دے مقامی باشندے ازبک تے تاتاری نسل نال تعلق رکھدے نیں ۔
اس دی زمین. صحرائی اے ، جس چ وادیاں تے نخلستان نیں ۔ جنہاں علاقیاں چ آبپاشی دا انتظام اے اوتھے کنک ، چول، کپاہ تے پھل پیدا ہندے نیں ۔
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:ایشیا گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ترکستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ازبکستان دے شہر گٹھ:ازبکستان دے آباد تھاں
ٹوبنگن
گٹھ:جرمنی
لسٹ شاہان فارس
مندرجہ ذیل شاہان فارس دی اک لسٹ اے جو موجودہ ایران دے حکمران رہے نیں۔ اس دی شروعات سائرس اعظم توں ہوئی جس نے 550 قبل مسیح وچ ھخامشی سلطنت دی نیہہ رکھی۔
کریمی گلیوالی چٹی اکھ
سیرام چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
لسٹ شاہان فارس
The Seleucid dynasty gradually lost control of Persia. In 253, the Arsacid dynasty established itself in پارتھیا. The Parthians gradually expanded their control, until by the mid-2nd century BC, the Seleucids had completely lost control of Persia. Control of eastern territories was permanently lost by Antiochus VII in 129 BC. For more comprehensive lists of kings, queens, sub-kings and sub-queens of this Era see:
ایران دی اسلامی فتح دی شروعات
For more comprehensive lists of kings and sub-kings of this Era see:
غوری خاندان (879–1215)
For more comprehensive lists of kings and sub-kings of this Era see:
خوارزم شاہی خاندان (1153–1231)
An empire built from خوارزم, covering part of Iran and neighbouring Central Asia. For more comprehensive lists of kings and sub-kings of this Era see:
حریف راج ٹبر(1332–1501)
For more comprehensive lists of kings and sub-kings of this Era see:
کتابیات
گٹھ:ایران متعلقہ لسٹاں گٹھ:بادشاہاں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاں گٹھ:ایران دی تریخ
سیرام چٹی اکھ
سیرام چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چٹی اکھ
کالے اگیوالی چٹی اکھ
کالے اگیوالی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
ٹاگولا چٹی اکھ
ٹاگولا چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
سلطنت اشکانیان
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:ایران دی تریخ
سلطنت اشکانیان
جلال الدین محلی
جلال الدین محلی (پیدائش: 23 ستمبر 1389ء— وفات: 5 جولائی 1460ء) شافعی عالم، مفسر قرآن، محدث، فقیہ ، ماہر علم الٰہیاتتے امام جلال الدین سیوطی (متوفی 1505ء)
دے استاذ سن ۔ انہاں عرب دا تفتازانی کہیا جاندا اے۔
ناں
پورا ناں محمد بن احمد بن محمد بن ابراہيم المحلی الشافعی اے۔
وفات
امام محلی دا انتقال مرض اسہال دے باعث 864ھ/1459ء وچ قاہرہ وچ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1389 دے جم گٹھ:1459 دیاں موتاں گٹھ:مفسرین
بسمارک چٹی اکھ
بسمارک چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
مینل سمپتھ
مینل سمپتھ نوںمینل روہت دے طور تے وی جانیا جاندا ہے۔ ایہہ سپیس ایپلیکیشن سینٹر (SAC), احمدآباد وچّ اک سائنسدان/انجینیئر وجوں کم کردے ہن۔ ایہناں نے نرما انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی، احمدآباد توں الیکٹرانکس اتے سنچار وچّ بی. ٹیک کیتی ہے۔  اک طالب علم وجوں PSLV راکٹ دی نردوش اڑان دے لائیو نشریات توں متاثر ہو کے اوہناں نے1999 وچّ بنگلور وکھے واقع بھارتی خلائی تحقیقی مرکز (ISRO) وچّ کاربھار سمبھالیا۔ دلچسپی دی گلّ ہے کہ اوہ انجینیئر جاں ڈاکٹر بننا چاہندے سن، پر دنت وگیان وچّ اک نمبر گھٹّ ہون کرن اوہناں نوں داخلہ نہیں ملیا اتے اوہناں نے انجینیئرنگ وچّ داخلہ لے لیا۔
بھارت دے سبھ اتشاہی سپیس پراجیکٹ نوں کامیابی نال پورا کرن خاطر،دو سالاں لئی، مینل سمپتھ نے بھارت دے مریخ مشن وچّ اک سسٹم انجینیئر دے طور تے کم کیتا جس دوران اوہ اکثر اک دن وچّ 18 گھنٹے کم کردے سن۔
حوالے
گٹھ:بھارتی لوکگٹھ:بھارتی شحصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو
گرمیہر کور
گرمیہر کور اکّ بھارتی کڑی ہے۔ اوہ دلی یونیورسٹی دے لیڈی سری رام کالج وچّ انگریزی ساہت دی طالبہ ہے۔ اوہ فروری 2017 وچّ دلی یونیورسٹی دے رامجس کالج وچّ ہو رہے طلبہ جھگڑے کارن سرخیاں وچّ آئی سی کالج وچّ جواہر لال نہرو یونیورسٹی دے طلبہ عمر خالد اتے شہلا رشید نوں اکّ سیمینار وچّ بلائا گیا سی جسدی بھارتی جنتا پارٹی دی طلبہ تنظیم اکھل بھارتیہ ودھیارتھی پریشد نے سخت مخالفت کیتی۔ گرمیہر نے اکّ ویڈیو انٹرنیٹّ اُپر پا دتی جس وچّ اسنے اے بی وی پی خلاف بے باک ہون دا سنیہا دتا۔ ویڈیو دے چرچت ہندے سار ہی گرمیہر نوں دھمکیاں ملنیاں شروع ہو گیئاں تے اس اُتے غدار ہون دے الزام لگنے شروع ہو گے۔
مڈھلا جیون
گرمیہر کور دا جنم پنجاب دے ضلع جالندھر وچّ پیؤ مندیپ سنگھ اتے ماں راجوندر کور دے گھر ہویا۔ اسدا پیؤ بھارتی فوج وچّ افسر سی تے کارگل دی لڑائی وچّ ماریا گیا۔ گرمیہر صرف دو سالاں دی سی جد سدا پیؤ جنگ وچ ماریا گیا ۔
بھارت پاکستان سکھاویں تعلقاں دی سفیر
گرمیہر نے اپریل 2016 وچّ بھارت-پاکستان دے درمیان امن والا ماحول اتے سکھاویں تعلق بناؤن دی لوڑ تے زور دین والی اکّ ویڈیو انٹرنیٹ اُتے پائی سی۔ فروری 2017 وچ اے بی وی پی دے خلاف پائی اکّ ہور ویڈیو نے اسنوں دوبارہ چرچہ وچّ لے آندا۔ مرکزی وزیر داخلہ کرن رججو نے اس اُتے تکھا شبدی حملہ کردے ہوے سنوں غدار کہہ دتا کجھ مشہور ہستیاں جویں ورندر سہواگ اتے رندیپ ہڈا نے وی اسدا مذاق اڈان دی کوشش کیتی شاعر جاوید اختر نے گرمیہر کور دا حوصلہ ودھاندے ہوے کرن رججو نوں ہی سوال کیتا کہ آخر اوہناں نوں بھڑکا کون رہا ہے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی شخصیتاںگٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ