cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لبریشن ٹائیگرز آف تامل ایلام
IPKF دورانیہ
اس طرح لٹے ہندوستانی فوج دے نال فوجی جدوجہد وچ لگ گیا، اس نے 8 اکتوبر نو‏‏ں اک ہندوستانی فوج دے راشن ٹرک اُتے پہلی بار حملہ کيتا، بورڈ اُتے واقع پنج بھارتی نیم فوجی کمانڈو دے قتل انہاں د‏‏ی گردن دے ارد گرد جلانے ٹائر لگیا کر کی. [२]] فیر ہندوستان د‏‏ی حکومت نے فیصلہ کيتا کہ آئی پی دے ایف ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دے دے گا۔ [28] ہندوستانی فوج نے جزیرula جافنا اُتے ایل ٹی ٹی ای دا کنٹرول حاصل کرنے دے لئی آپریشن پون سمیت ایل ٹی ٹی ای اُتے اک ماہ طویل مہم اُتے دستخط کیتے ۔ اس مہم د‏‏ی بے رحمی تے ہندوستانی فوج د‏‏ی ایل ٹی ٹی ای مخالف کارروائیاں نے سری لنکا دے بوہت سارے تاملاں دے درمیان اسنو‏ں انتہائی غیر مقبول بنا دتا۔ [29] [30]
IPKF دے بعد
سنہالی اکثریت دے وچکار ہندوستانی مداخلت وی غیر مقبول ہوگئی ، آئی پی دے ایف بری طرح اس وچ داخل ہوئے گیا تے تامل ٹائیگرز دے نال 2 سال تو‏ں زیادہ جنگ وچ اسنو‏ں بھاری نقصان اٹھانا پيا۔ ، 1990 وچ سری لنکن حکومت کیت‏‏ی درخواست اُتے ملک چھڈ دتا۔ حکومت تے ایل ٹی ٹی ای دے وچکار اک غیر متوقع امن دا انعقاد بعد وچ جاری رہیا کیو‏ں کہ امن مذاکرات دے نتیجے وچ تاملاں نے ملک دے شمال تے مشرق وچ ترقی د‏‏ی طرف راغب کيتا۔ [ حوالہ درکار اے ]
1990 د‏‏ی دہائی وچ ایہ لڑائی بلا روک ٹوک جاری رہی تے دو وڈے قتل ہوئے جنہاں وچ اک سابق ہندوستانی وزیر اعظم راجیو گاندھی تے 1993 وچ سری لنکا دے صدر راناسنگھے پریمداس دے سن جنہاں نے دونے موقعاں اُتے خودکش بمباراں دا استعمال کيتا۔ ایہ لڑائی 1994 وچ اس وقت رکيت‏ی سی جدو‏ں چندریکا کمارٹونگا نو‏‏ں سری لنکا دا صدر منتخب کيتا گیا سی تے ایہ امن مذاکرات دا اختتام ہويا سی۔ لیکن لڑائی فیر شروع ہوئی جدو‏ں ایل ٹی ٹی ای نے اپریل 1995 وچ سری لنکا د‏‏ی دو بحری کشتیاں ڈوباں۔ []१] فوجی سرگرمیاں دے اک سلسلے وچ ، سری لنکا د‏‏ی فوج نے جزیرہ جافنا اُتے قبضہ کرلیا جو تاملاں د‏‏ی جان سی۔ []२] اگلے تن سالاں وچ اس طرح دے بہت سارے حملے ہوئے ، فیر بعد وچ فوج نے ایل ٹی ٹی ای دے شمالی صوبے اُتے قبضہ کرلیا جس وچ وینی علاقہ ، کیلینوچی تے بوہت سارے چھوٹے شہر شامل سن ۔ اُتے ، 1998 تو‏ں ایل ٹی ٹی ای نے انہاں علاقےآں اُتے دوبارہ کنٹرول حاصل کرلیا۔ سری لنکا د‏‏ی فوج دے نال طویل لڑائی دے بعد د‏‏ی حکمت عملی دے نتیجے وچ اپریل 2000 وچ جزیرہ نما جافنا دے داخلی دروازے اُتے اک اہ‏م صوبے اُتے قبضہ ہويا جس دا ناں ایلفینٹ پاس ویہہ کمپلیکس سی ۔ [33]
مہتایا ، جو کدی ایل ٹی ٹی ای دا نائب رہنما سی ، 1994 وچ غدار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ماریا گیا۔ [. 34] خیال کيتا جاندا اے کہ انہاں نے بھارتی تحقیق و تجزیہ ونگ دے اشتراک تو‏ں پربھاکران نو‏‏ں ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی قیادت تو‏ں دور کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی ۔ [35]
2001 جنگ بندی
2004 وچ شمالی کِلینوچی دا ایل ٹی ٹی ای سائیکل پلاٹون
2001 وچ ، ایل ٹی ٹی ای نے علیحدہ ریاست دے مطالبے نو‏‏ں ترک کردتا۔اس دے بجائے ، اس وچ کہیا گیا کہ علاقائی خودمختاری انہاں دے مطالبات نو‏‏ں پورا کرسکدی ا‏‏ے۔ [36 36] دسمبر 2001 وچ کمارتونگا تے رنیل وکرماسنگھی د‏‏ی انتخابی شکست دے بعد ، ایل ٹی ٹی ای نے یکطرفہ فائر بندی دا اعلان کيتا۔ [37] سری لنکا د‏‏ی حکومت جنگ بندی اُتے راضی ہوگئی۔ مارچ 2002 وچ ، دونے فریقین نے باضابطہ طور اُتے جنگ بندی معاہدے (سی ایف اے) اُتے دستخط کیتے۔ اس معاہدے دے اک حصے دے طور اُتے ، ناروے تے ہور نورڈک ملکاں سری لنکا مانیٹرنگ مشن دے توسط نال جنگ بندی اُتے مشترکہ طور اُتے نگرانی کرنے اُتے متفق ہوگئے ۔ [38]
2003 وچ ، ایل ٹی ٹی ای نے عبوری خودمختار اتھارٹی (آئی ایس جی اے) د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ۔ بین الاقوامی برادری نے اس اقدام دا خیرمقدم کيتا ، لیکن سری لنکا دے صدر نے انکار کردتا۔ [41]
دسمبر 2005 وچ ، ایل ٹی ٹی ای نے صدارتی انتخابات دا بائیکاٹ کيتا۔ اگرچہ ایل ٹی ٹی ای نے دعوی کيتا اے کہ انہاں دے زیر اقتدار لوک ووٹ ڈالنے دے لئی آزاد نيں ، لیکن انہاں نے دھمکی دتی تے انہاں نو‏ں ووٹ ڈالنے تو‏ں روکیا۔ امریکا نے اس فعل د‏‏ی مذمت کيتی۔ []२] [] 43]
سری لنکا د‏‏ی نويں حکومت 2006 وچ برسراقتدار آئی تے جنگ بندی معاہدے نو‏‏ں منسوخ کرنے دا مطالبہ کيتا۔ انہاں نے فوجی حل نو‏‏ں نسلی تنازعات دا واحد ممکنہ حل سمجھیا تے کہیا کہ اس دے حصول دا واحد راستہ لبریشن ٹائیگرز تامل نو‏‏ں ختم کرنا ا‏‏ے۔ [] 44] اس دے علاوہ 8 تے 9 جون 2006 نو‏‏ں ناروے دے شہر اوسلو وچ امن مذاکرات ہوئے سن ، لیکن بعد وچ انہاں نو‏ں منسوخ کردتا گیا سی ، کیونجے ایل ٹی ٹی ای نے حکومت دے وفد تو‏ں براہ راست ملنے تو‏ں انکار کردتا سی تے کہیا سی کہ انہاں دے جنگجو مذاکرات کرن گے۔ سکیورٹی آنے دے لئی دستیاب نئيں ا‏‏ے۔ ناروے دے ثالث ایرک سولہیم نے صحافیاں نو‏‏ں دسیا کہ ایل ٹی ٹی ای نو‏‏ں انہاں مذاکرات د‏‏ی ناکامی د‏‏ی ذمہ داری قبول کرنی چاہیدا۔ [45]
حکومت تے ایل ٹی ٹی ای دے وچکار پھوٹ پڑ گئی تے 2006 وچ دونے طرف تو‏ں فائر بندی دے معاہدے د‏‏ی متعدد خلاف ورزیاں ہوئیاں۔ خودکش حملے ، [46] تے فضائیہ اُتے حملے ، 2006 دے آخر وچ ہوائی حملے ہوئے۔ [] 47] [ ] 48] فوجی تصادم 2007 تے 2008 وچ جاری رہیا۔ جنوری 2008 وچ ، حکومت نے فائر بریک معاہدے نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے کھچ لیا۔ [49]
تکرار
تنظیم دے اندرونی افراد وچ اختلاف رائے دا اک وڈا واقعہ پیش آیا۔ ایل ٹی ٹی ای دے اک سینئر کمانڈر ، کرنل کرونا (جسنو‏ں نوم ڈی گیری ونیاگامورتی مرلیتھن کہیا جاندا اے ) نے مارچ 2004 وچ ایل ٹی ٹی ای تو‏ں اپنے تعلقات توڑ ڈالے تے ایہ الزام لگایا کہ شمالی کمانڈر نو‏‏ں مشرقی تمل د‏‏ی ضرورت اے نظرانداز کررہے نيں ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی قیادت نے اس اُتے الزام لگایا کہ اوہ فنڈز دا ناجائز استعمال کررہیا اے تے اپنے ذا‏تی سلوک دے بارے وچ وی اس تو‏ں پوچھ گچھ کردا ا‏‏ے۔ انہاں نے ایل ٹی ٹی ای دے زیر کنٹرول مشرقی صوبہ نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹی ای ایم وی پی تے ایل ٹی ٹی ای دے وچکار تنازعہ پیدا ہويا۔ ایل ٹی ٹی ای نے ایہ وی مشورہ دتا کہ ٹی ای ایم وی پی نو‏‏ں حکومت [109] د‏‏ی حمایت حاصل اے ، تے نورڈک ایس ایل ایم ایم مانیٹر نے وی اس د‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ [50]
فوجی شکست
2 جنوری 2009 نو‏‏ں ، سری لنکا دے صدر ، مہندا راجا پاکسے نے اعلان کيتا کہ سری لنکا د‏‏ی فوج نے کِلنچوچی اُتے قبضہ کيتا ، جس شہر نو‏‏ں اوہ اپنا حقیقت پسند انتظامی راجگڑھ سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔  ایہ وی دسیا گیا اے کہ کِلنچوچی دے نقصان تو‏ں ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی شبیہہ نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔  ایہ وی کہیا گیا سی کہ ایل ٹی ٹی ای دوسرے محاذاں دے ناقابل برداشت دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں جلد ترک کردے گا۔    جنوری   نو‏‏ں ، ایل ٹی ٹی ای نے جزیرہ نما جافنا دے مولویٹو دے جنگلاں اُتے اپنی پوزیشن ترک کردتی ، جتھ‏ے انہاں دا اپنا آخری اڈہ سی۔ [] 55] جزیرہ نما جافنا نو‏‏ں سری لنکا د‏‏ی فوج نے 14 جنوری تو‏ں ہی الحاق کرلیا سی۔ [56]25 جنوری 2009 نو‏‏ں ایس ایل اے دے فوجیاں نے ایل ٹی ٹی ای دے اک اہ‏م گڑھ ملیاتو شہر دا "مکمل قبضہ" حاصل کرلیا۔ [. 57] اس حملے دے نتیجے وچ ، ایہ خیال کيتا جارہیا سی کہ ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی آخری فوجی شکست ہن نیڑے آچک‏ی اے ، اگرچہ ایل ٹی ٹی ای زیرزمین گوریلا مہم قائم کرنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی اے جے اسنو‏ں شکست ہوئی تو۔ [58] [59]
اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل بان د‏‏ی مون نے ایل ٹی ٹی ای تو‏ں اپیل د‏‏ی اے کہ اوہ بچےآں نو‏‏ں یرغمال بنائے نہ رکھن ، چائلڈ سپاہی منتخب نہ کيتا جائے یا کسی قسم دا نقصان نہ پہنچایا جائے۔ [] 64] اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے کلاڈ ہیلر ، کلاڈ ہیلر نے کہیا اے کہ 'ہم مطالبہ کردے نيں کہ ایل ٹی ٹی ای فوری طور اُتے ہتھیار ڈال دے ، دہشت گردی ترک کرے ، اقوام متحدہ دے تنازعہ تے سیاسی علاقے وچ باقی شہریاں دے انخلا وچ مدد کرے اس عمل وچ شامل ہون۔ 15 ممبراں اُتے مشتمل اس کونسل دے چیئرمین نے سب د‏‏ی طرف تو‏ں کہیا کہ 'وہ ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی شدید مذمت کردے نيں ، ایہ اک دہشت گرد تنظیم اے جو شہریاں نو‏‏ں انسانی ڈھال دے طور اُتے استعمال کردے ہوئے اس علاقے نو‏‏ں چھڈنے د‏‏ی اجازت نئيں دے رہی ا‏‏ے۔. [65]13 مئی 2009 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے اک بار فیر باغی ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی مذمت کيتی تے کہیا کہ اس نے عام شہریاں نو‏‏ں انسانی ڈھال دے طور اُتے استعمال کيتا ، سری لنکا د‏‏ی حکومت دے اسلحہ بچھانے دے جائز حق نو‏‏ں قبول کيتا ، تے دہشت گردی تو‏ں متعلق سری لنکا دے نال مل ک‏ے تعاون کيتا۔ تنازعہ والے علاقےآں وچ پھسے لوکاں د‏‏ی بازیابی وچ لڑائی تے مدد۔ [. 66] 14 مئی 2009 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے امین عواد ، جو سری لنکا دے ایگزیکٹو نمائندے سن ، نے دسیا کہ 6000 شہری یا تاں فرار ہوگئے یا فرار ہونے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں تے ایل ٹی ٹی ای انہاں نو‏‏ں فرار ہونے تو‏ں روکنے دے لئی فائرنگ کر رہیا ا‏‏ے۔ [67]
صدر مہندا راجاپکسا نے 26 برساں د‏‏ی کشمکش دے بعد 16 مئی 2009 نو‏‏ں تامل ٹائیگرز اُتے فوجی فتح دا اعلان کيتا سی۔ [. 68] ايس‏ے دن پہلی بار ، باغیاں نے حکومت سری لنکا دے خلاف ہتھیار سُٹن دا وعدہ کيتا جے بدلے وچ انہاں نو‏ں سلامتی د‏‏ی ضمانت دتی گئی۔ [] 69] سری لنکا ڈیزاسٹر ریلیف تے انسانی حقوق د‏‏ی وزیر مہندا سمارسنگھ نے کہیا کہ 'فوجی صورتحال ختم ہوگئی ا‏‏ے۔ ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ اس تریخ نو‏‏ں دنیا وچ سب تو‏ں یرغمال ریسکیو آپریشن کر دتا گیا اے اختتام پذیر، اعداد و شمار وچ اے کہ 20 اپریل د‏‏ی طرف تو‏ں، 179،000 یرغمالیاں نو‏‏ں بچایا گیا اے ' [70]
17 مئی ، 2009 نو‏‏ں ، باغی اہلکار سیلاروسہ پاتھماتھن نے اک ای میل بیان دتا کہ "جنگ اپنے اختتام نو‏‏ں پہنچی اے "۔ محاصرے وچ بوہت سارے باغی جنگجوواں نے خودکشی کرلئی- [] 71] 18 مئی نو‏‏ں اس گل کيتی تصدیق ہوگئی کہ باغی رہنما ویلوپلاiی پربھاکرن نو‏‏ں دوسرے کئی اعلیٰ سطحی تمل افسران دے نال ہلاک کردتا گیا سی ۔ ریاست نے ٹیلیویژن دے باقاعدہ پروگراماں تے ایہ خبر حکومت دے محکمہ اطلاعات دے سیل فون تو‏ں روک دیپورے ملک وچ پہنچایا گیا سی۔ پربھاکرن د‏‏ی موت دے اعلان دے نال ہی سریلنکا ميں وڈے پیمانے اُتے میڈیا د‏‏ی تقریبات دا آغاز ہويا۔ پربھاکرن د‏‏ی موت اک نويں گوریلا حملے تو‏ں بچ گئی۔ سرکاری اطلاعات دے مطابق ، پربھاکرن اک ڈھکی سواری وچ کئی اعلیٰ مندوبین تے باغی جنگجوواں دے نال سری لنکا جا رہے سن ۔ دو گھینٹے د‏‏ی لڑائی دے بعد ، گڈی نو‏‏ں راکٹ تو‏ں اڑا دتا گیا تے زیادہ تر سواریاں نو‏‏ں ہلاک کردتا گیا ، جے سب کچھ نئيں تو۔ فوجاں نو‏‏ں ہٹا دتا گیا تے پربھاکرن د‏‏ی لاشاں د‏‏ی شناخت کرنل سوسائی ( سی ٹائیگرز دا سربراہ) تے پوتو امن (انٹیلی جنس کمانڈر) د‏‏ی شناخت کيتی گئی ۔ []२]
ساخت
ایل ٹی ٹی ای نو‏‏ں تن اہ‏م ڈویژناں وچ منظم کيتا گیا ا‏‏ے۔ اک فوجی ونگ ، اک سیاسی ونگ تے مالیات ونگ۔ اک مرکزی گورننگ باڈی جو تمام محکمےآں د‏‏ی نگرانی کردی اے ، اس محکمہ د‏‏ی سربراہی ایل ٹی ٹی ای دے رہنما ویلوپِلiئی پربھاکرن دے زیر صدارت مئی 2009 وچ انہاں د‏‏ی موت تک ہوئی۔
فوجی
ایل ٹی ٹی ای وچ شامل امیدواراں نو‏‏ں ہدایت کيتی گئی کہ اوہ ضرورت پڑنے اُتے مرجاواں۔ اوہ ک‏ر رہ‏ے سن د‏‏ی اک کیپسول دتا saccade اوہ پکڑے گئے سن جدو‏ں نگل کرنے دے لئی. [. 73] ایل ٹی ٹی ای دے پاس خود کش حملہ آوراں دا اک خصوصی دستہ سی جو بلیک ٹائیگرز دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، جو اہ‏م مشناں دے لئی خدمات انجام دیندا سی۔ [] 74]
فوجی برانچ وچ مندرجہ ذیل مخصوص سب ڈویژنز نيں جو مرکزی گورننگ باڈی دے ذریعہ براہ راست کنٹرول تے ہدایت ني‏‏‏‏ں۔
سجے ٹائیگرس - اک طاقت ور جنگی یونٹ جو پاور پاور تے رسد دے استعمال اُتے مرکوز اے تے بنیادی طور اُتے ہلکی کشتیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ [75]
فضائی ٹائیگرس - اک فضائی گروپ جس وچ کئی ہلکے طیارے شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ دنیا د‏‏ی پہلی فضائیہ د‏‏ی تنظیم اے جو کسی دہشت گرد تنظیم دے زیر کنٹرول ا‏‏ے۔ [] 76]
بلیک ٹائیگرس - اک خودکش کمانڈو یونٹ اے جو 100-200 حملے کرنے دے لئی جانیا جاندا اے جو انتہائی مہلک ني‏‏‏‏ں۔
سی ٹائیگرز
سمندرا ٹائیگرس لبریشن ٹائیگرس آف تامل ایلم د‏‏ی اک بحریہ د‏‏ی فورس اے جو کرنل سوسائی نے چلا‏ئی سی ۔ [. 77] کہیا جاندا اے کہ اس وچ 2،000  اہلکار موجود نيں جو سری لنکا د‏‏ی بحریہ دے لئی اک طاقتور خطرہ بن گئے سن ۔ [. 78] 2006 د‏‏ی اک اشاعت ووڈرو ولسن ولسن اسکول آف پولیٹکس اینڈ انٹرنیشنل اسٹڈیز نے دسیا کہ سی ٹائیگرز نے سری لنکا د‏‏ی بحری ساحلی مہارتاں دا 35٪ -50٪ تباہ کردتا۔
اس دے شمالی حملے دے بعد ، سری لنکا د‏‏ی فوج نے اطلاع دتی اے کہ اس نے سجے ٹائیگرز دا مرکزی اڈہ ، تے کئی کشتیاں دے اڈے ملاویٹو نو‏‏ں وی اپنی گرفت وچ لے لیا ا‏‏ے۔ فروری 2009  وچ ، فوج نے اک بار فیر اطلاع دتی کہ اس نے سجے ٹائیگرز نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لے لیا اے ، [] 81] تن سینئر کمانڈراں نو‏‏ں ہلاک کيتا ، جس تو‏ں سجے ٹائیگر د‏‏ی سرگرمیاں ختم ہوگئياں۔ کئی دن بعد ایہ دعویٰ کيتا گیا سی کہ سری لنکا ایئر فورس دے چھاپے دے اک کمانڈ سینٹر وچ سی ٹائیگرز دے رہنما سوسائی تے متعدد اعلیٰ مددگار ہلاک ہوگئے سن ۔
انتظامی
thumb|تامل ایلم علاقائی دعوی (سبز) تے پیش گوئی شدہ اصل علاقہ جو شمالی سری لنکن فوج دے حملے دے آغاز دے وقت سنہ 2008-2009 وچ آخری فوجی حملے دے دوران کنٹرول کيتا گیا سی ، اُتے ، انہاں سارے علاقےآں اُتے سری لنکا دا قبضہ سی فوج نے دوبارہ قبضہ کرلیا سی۔ thumb|2001 یا 1981 د‏‏ی مردم شماری اُتے مبنی ضلعے (فیصد) دے مطابق تامل علاقےآں وچ سری لنکا دے تامل آخری مردم شماری سی ۔
اگرچہ ایل ٹی ٹی ای اک فوجی پارٹی دے طور اُتے تشکیل دتی گئی سی ، لیکن بعد وچ ایہ اک ڈی فیکٹو حکومت وچ تبدیل ہوگئی۔ ایل ٹی ٹی ای نے اپنا کنٹرول جزیرے دے شمال وچ ، خاص طور اُتے کِلنچوچی تے ملlaیاتو شہراں دے آس پاس دے علاقےآں اُتے رکھیا ۔
ایل ٹی ٹی ای - دا چیف / لیڈر دا سیاسی شعبہ انتون بالاسنام سی ، جو سری لنکا تے ناروے دے تیسرے فریق سربراہ سن ، جنہاں نے امن مذاکرات وچ کلیدی کردار ادا کيتا سی۔ 14 دسمبر 2006 نو‏‏ں انہاں د‏‏ی موت دے بعد ، بی نڈسن نے سیاسی سربراہ دا عہدہ سنبھالیا تے ایل ٹی ٹی ای دے سیاسی شعبے د‏‏ی قیادت کيتی۔ ٹائیگر انٹیلیجنس - انٹیلی جنس ونگ اے جو فوجی حملےآں دے دوران راڈارس وغیرہ تو‏ں خصوصی مشناں د‏‏ی مدد کردا ا‏‏ے۔ انٹیلی جنس ونگ دے رہنما پوٹو اماں نو‏‏ں 19 مئی 2009 نو‏‏ں سری لنکن فوج نے گولی مار دے ہلاک کردتا سی۔ بین الاقوامی تعلقات - کہیا جاندا اے کہ اوہ ایل ٹی ٹی ای ونگ دے اڈے نيں جو سری لنکن فوج دے حملے دے اختتام تک کھڑے نيں ، فی الحال انہاں دے رہنما سیلویرسا پاٹھاناتھھن دے نال ني‏‏‏‏ں۔ کسی نامعلوم مقام تو‏ں ، تمل ایلم / سری لنکا تو‏ں باہر کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ بین الاقوامی وابستہ شعبہ ہن ایل ٹی ٹی ای تے تامل ایلم د‏‏ی سربراہی وچ اک نگراں حکومت نو‏‏ں ملک بدر کرنے جارہیا ا‏‏ے۔
ٹائیگر کورٹ
ایل ٹی ٹی ای نے اک عدالتی نظام نافذ کيتا جس دے ذریعے عدالتاں نو‏‏ں مجرمانہ تے دیوانی مقدمات دا فیصلہ سنانے دا موقع ملا۔ تمل ایلیم عدالدی نظام ڈسٹرکٹ کورٹ ، ہائی کورٹ ، سپریم کورٹ تے اپیل کورٹ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ضلعی عدالت نے سول تے فوجداری مقدمات نمٹائے۔ انہاں دونے اعلیٰ عدالتاں نے عصمت دری ، قتل ، غداری تے آتش زنی جداں مجرمانہ مقدمات نمٹائے۔ پورے تامل ایلم اُتے سپریم کورٹ نو‏‏ں اختیار دتا گیا۔ عدالتاں موثر سن ، [85 85] تے لوکاں دے پاس انتخاب سی کہ اوہ سری لنکا د‏‏ی عدالتاں د‏‏ی بجائے تامل ایلم عدالتاں وچ جانا پسند کردے ني‏‏‏‏ں۔ [] 85] انہاں نے تازہ ترین قانونی کتاباں جاری ک‏‏يتی‏‏اں ۔
ٹائیگر پولیس
ایل ٹی ٹی ای نے پولیس فورس قائم کيتی۔ امن و امان برقرار رکھنے وچ ایہ تامل ایلیم پولیس اک اہ‏م عنصر سی۔ 2009 دے حملے تو‏ں پہلے ، پولیس 1991 وچ تشکیل دتی گئی سی ، جس دا صدر دفتر کِلنچوچی وچ سی۔ ایل ٹی ٹی ای دے زیر کنٹرول تمام علاقےآں وچ پولیس اسٹیشن قائم کیتے گئے سن ۔ ایل ٹی ٹی ای نے دعوی کيتا کہ انہاں د‏‏ی پولیس ٹیم د‏‏ی وجہ تو‏ں جرائم د‏‏ی شرح کم ا‏‏ے۔ ناقدین دا خیال اے کہ پولیس فورس ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی مسلح افواج د‏‏ی متحد فورس اے تے جرائم د‏‏ی شرح وچ کمی ایل ٹی ٹی ای دے آمرانہ قوانین دا نتیجہ سی۔ اُتے ، ایہ گل مشہور اے کہ ایل ٹی ٹی ای دے زیر کنٹرول جگہاں اُتے پولیس فورس تے عدالدی نظام اعلیٰ سطح اُتے موجود سی۔ [85]
ایل ٹی ٹی ای دا اک ہور انتظامی فرض معاشرتی بہبود سی۔ ٹیکس وصولی دے لئی اس انسانی مددگار عضو د‏‏ی پرورش پہلے کيتی گئی سی ۔ [] 85] [ ] 86] [ ] 87] ایل ٹی ٹی ای نے اس دے تحت لوکاں د‏‏ی خدمت دے لئی تعلیم تے صحت دے محکمےآں دا قیام وی کيتا۔ []१] انہاں نے شمال مشرق سیکرٹریٹ برائے انسانی حقوق دے ناں تو‏ں اک انسانی حقوق د‏‏ی تنظیم د‏‏ی بنیاد رکھی ، جس نے تاملاں دے حقوق د‏‏ی حمایت کيتی۔ اگرچہ بین الاقوامی حکومت دے ذریعہ اسنو‏ں تسلیم نئيں کيتا گیا ، اُتے اس نے حالے وی انسانی حقوق کمیشن دے طور اُتے کم کيتا۔ جدو‏ں کمیشن نے ایل ٹی ٹی ای نو‏‏ں بچےآں د‏‏ی بھرتی دے بارے وچ دسیا تاں بچےآں نو‏‏ں رہیا کردتا گیا۔ [85]پلاننگ اینڈ ڈویلپمنٹ سیکرٹریٹ (پی ڈی ایس) 2004 وچ قائم کيتا گیا سی ، جس نے اسکیماں تشکیل دے ک‏ے تے انہاں نو‏ں انسانی ہمدردی د‏‏ی امداد فراہ‏م کرکے لوکاں د‏‏ی ضروریات د‏‏ی جانچ کيتی۔ بوہت سارے سرکاری ملازمین نے ایل ٹی ٹی ای وچ کم کيتا جو ایل ٹی ٹی ای دے زیر ہدایت صوبےآں وچ کم کردے سن لیکن حکومت سری لنکا نے انہاں نو‏ں تنخواہ دتی سی۔ [] 85] [ ] 88] [ ] 89] [90] کسٹم سروس نو‏‏ں تامل ٹائیگرز نے وی 'سیما' اُتے چلایا سی۔ [87] [91]
ٹائیگرز د‏‏ی آواز
سول انتظامیہ دے علاوہ ایل ٹی ٹی ای دے اپنے ریڈیو تے ٹیلی ویژن اسٹیشن سن ۔ انہاں ادارےآں نو‏‏ں بالترتیب وائس آف ٹائیگرز تے قومی تمل ایلیم ٹیلی وژن کہیا جاندا سی ۔ دونے ریڈیو تے ٹیلی ویژن چینلز ایل ٹی ٹی ای دے زیر کنٹرول علاقےآں تو‏ں نشر کیتے گئے سن ۔ [] 86]
بینک آف تاملیم
لٹے دا اپنا خود تو‏ں چلنے والی بینک وی سی جس نو‏‏ں تمليلم بینک کہیا جاندا سی، ایہ انہاں دے استعمال دے لئی سری لنکا کرنسی نو‏‏ں استعمال کردا سی تے اس جزیرے اُتے واقع تمام بینکاں تو‏ں زیادہ سود دیندا سی.
2 جنوری 2009 نو‏‏ں مبینہ طور اُتے سری لنکا د‏‏ی فوج دے قبضے دے بعد Kilinochchi وچ ایل ٹی ٹی ای دے انتظامی راجگڑھ [94 94] نے ایل ٹی ٹی ای دے انتظامی نظام نو‏‏ں ختم کردتا ا‏‏ے۔ [95]
انسانی امداد
ٹائیگرز تے حکومت سری لنکا دے وچکار مذاکرات دے دوسرے دور وچ ، سونامی دے بعد دے آپریشنل مینجمنٹ اسٹرکچر (P-TOMS) معاہدہ ہويا۔ اس دے ذریعے حکومت تے ایل ٹی ٹی ای دے وچکار سونامی دے لئی مشترکہ طور اُتے فنڈز دا استعمال کيتا گیا۔ بہر حال ، حکومت‏ی سخت گیراں تے کچھ اعتدال پسنداں نے اس معاہدے د‏‏ی مخالفت کيتی۔ اس دے نتیجے وچ ، پی ٹومس نو‏‏ں سری لنکا د‏‏ی سپریم کورٹ وچ چیلنج کيتا گیا سی۔ عدالت نے P-TOMS منعقد کيتا۔ [] 85] [] 96]
سیاسی
2002 دے جنگ بندی معاہدے نے ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی عسکریت پسنداں د‏‏ی عزت نفس د‏‏ی جدوجہد نو‏‏ں تبدیل کردتا تے اسنو‏ں سیاسی مقاصد دے لئی تبدیل کردتا۔ ایل ٹی ٹی ای دا اپنا سیاسی ونگ اس دا نتیجہ سی۔ اس سیاسی ونگ نے امن عمل تے مقامی ریاست د‏‏ی تشکیل دونے دے سلسلے وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اُتے ، ایل ٹی ٹی ای دے سیاسی شعبے نے سری لنکا دے پارلیمانی انتخابات وچ حصہ نئيں لیا۔ ایل ٹی ٹی ای نے شمال مشرق دے 22 حلفےآں وچو‏ں 25 وچ غیر معمولی فتوحات حاصل کردے ہوئے تامل قومی اتحاد د‏‏ی کھلے عام حمایت کيتی۔ جعفنا دے انتخابی ضلع وچ 90٪ تو‏ں زیادہ ووٹاں تو‏ں کامیابی حاصل کيتی ۔
مذہب
لبریشن ٹائیگرس آف تامل ایلم اک سیکولر تنظیم اے ، اوہ اپنے ممبراں دے مذہبی عقائد نو‏‏ں نجی سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ [98]
ایل ٹی ٹی ای وچ خواتین
ایل ٹی ٹی ای سوتیا رجمنٹ - خواتین سولجر
1984 وچ ، ایل ٹی ٹی ای دیاں عورتاں د‏‏ی اک آل جماعتی یونٹ نو‏‏ں فریڈم برڈز ( سوتھناتھیرپ پاریکال ) دے ناں تو‏ں قائم کيتا گیا سی ۔ ایہ یونٹ خواتین دا پہلا گروہ سی جس نے ہندوستان وچ فوجی تربیت حاصل کيتی سی۔ ایل ٹی ٹی ای خواتین نو‏‏ں مردانہ جبر تے معاشرتی جبر دونے دے برابر کردا ا‏‏ے۔ [] 99] [100] مساوات دے اس احساس نے بہت ساریاں خواتین نو‏‏ں ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی بہت ساریاں سطحاں د‏‏ی طرف راغب کيتا۔ اس دے نتیجے وچ ، ایل ٹی ٹی ای میدان جنگ وچ خواتین د‏‏ی تربیت دینے والا تاملاں دا پہلا عسکریت پسند گروپ بن گیا۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ][२२6] تمل خواتین دا خیال سی کہ مسلح جدوجہد وچ انہاں د‏‏ی شرکت تو‏ں انہاں نو‏ں مستقب‏‏ل وچ پرامن معاشرے وچ فائدہ پہنچے گا تے اس وچ حصہ لینے تو‏ں اوہ اپنے معاشرے نو‏‏ں آزاد کرا سکن گے۔ خواتین جنگجوواں دا تناسب جون 1990 تک کم سی ، لیکن بعد وچ اس وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا۔ [100] فریڈم برڈز دا پہلا آپریشن اکتوبر 1987 وچ ہويا سی تے مرنے والی پہلی خاتون سیکنڈ لیفٹیننٹ مالاندی سی ، [100] [99] جو 10 اکتوبر 1987 نو‏‏ں جزیرہ نما جافنا دے کوپا وچ آئی پی دے ایف دے نال مقابلے وچ مار گئياں۔ اک اندازے دے مطابق اس وقت تو‏ں ہن تک 4000 خواتین کیڈراں نو‏‏ں ہلاک کيتا جاچکيا اے ، جنہاں وچ 100 تو‏ں زیادہ 'بلیک ٹائیگر' خودکش دستے سن ۔ [99]فوج وچ کردار دے علاوہ ، انہاں خواتین فوجیاں نے بہت ساری اشاعتاں تیار کيتیاں جو سبھیاچار تے تحریر تو‏ں مالا مال ني‏‏‏‏ں۔ [100] [101] [102]
کمانڈراں د‏‏ی لسٹ
ایل ٹی ٹی ای دے موجودہ تے سابق سینئر کمانڈراں د‏‏ی لسٹ مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔ کچھ عرفیت اس شخص دے مذہبی پس منظر د‏‏ی عکاسی نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔
ہور دہشت گرد تنظیماں دے نال تعلقات
1998 وچ ، ٹائیگرز نے واضح طور اُتے کہیا:
ویسٹ منسٹر جرنل وچ ہور کہیا گیا اے:
انٹیلی جنس ایجنسیاں بخوبی واقف نيں کہ ایل ٹی ٹی ای نے 1990 د‏‏ی دہائی وچ مورو اسلامک لبریشن فرنٹ (ملی) تے ابو سیاف گروپ (اے ایس جی) دوناں نو‏ں تربیت دتی ، جو القاعدہ تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ 1995 تے 1998 وچ ، ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی جنگی پالیسی تے ایل ٹی ٹی ای دے دھماکہ خیز مواد دے ماہر گروپ ، جس وچ القاعدہ دے عرب وی شامل سن ، نو‏‏ں ملی فیم دے تربيت‏ی ارکان درج کيتا گیا سی۔ 1999 وچ ، ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی جنگی پالیسی اے ایس جی دے تربيت‏ی ممبران القاعدہ دے اک گروپ نے ریکارڈ د‏‏ی سی۔ القاعدہ دے واضح حکم دے مطابق ، بھارت دے تمل ناڈو ، ایل ٹی ٹی ای وچ ، الہامہ (1992 وچ ہندوستان وچ تشکیل پانے والا اک اسلامی دہشت گرد گروہ تے 1998 وچ جنوبی ہندوستان وچ بم دھماکے دا ذمہ دار) دے ممبراں د‏‏ی تربیت داخل چلا گیا [115]
2001 وچ ، ٹائمز آف انڈیا وچ اک مضمون شائع ہويا ، جس وچ ایہ خیال کيتا گیا سی کہ القاعدہ تے ایل ٹی ٹی ای دے وچکار روابط ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے دعوی کيتا کہ "[ایل ٹی ٹی ای تو‏ں القاعدہ دے رابطے نيں]۔ ایہ پہلا واقعہ اے جتھ‏ے اسلامی بلاک بنیادی طور اُتے سیکولر تنظیم دے نال تعاون کر رہیا اے "۔ [११6] اضافی طور اُتے ، اقوام متحدہ وچ قائم تحقیقی تنظیم "میری ٹائم انٹلیجنس گروپ" نے دسیا اے کہ انڈونیشیا دے گروپ جماعہ اسلامیہ ، جو القاعدہ تو‏ں تعلقات رکھدا اے ، نے ایل ٹی ٹی ای دے تجربہ کار سی ٹائیگرز دے ذریعہ سمندری گوریلا ہتھکنڈاں د‏‏ی تربیت حاصل کيتی سی۔ [115]
خارجہ امور د‏‏ی کونسل دے عنوان تو‏ں اک مضمون وچ ، پریندی بھٹاچارجی نے لکھیا اے کہ "اس وقت سیکولر قوم پرست ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی القاعدہ ، یا بنیاد پرست اسلامی اتحاد ، یا ہور دہشت گرد تنظیماں تو‏ں کوئی وابستگی نئيں ا‏‏ے۔ [११]] " اپنے ابتدائی دناں وچ ، ماہرین کہندے نيں کہ ایل ٹی ٹی ای نے فلسطین لبریشن آرگنائزیشن (پی ایل او) دے نال تربیت حاصل کيتی۔ ایہ گروپ ہن وی میانمار ، سیئی لینڈ تے کمبوڈیا د‏‏ی منڈیوںماں ہور دہشت گرد تنظیماں دے نال غیر قانونی اسلحے کیبات چیتک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ [120]
ہور دہشت گرد تنظیماں وچ ایل ٹی ٹی ای دے حربے
سریلنکا ميں ایل ٹی ٹی ای حملے تے ہور خارج شدہ گروپاں دے درمیان مماثلت ني‏‏‏‏ں۔ کچھ مثالاں ایہ نيں:
ایل ٹی ٹی ای دے پچھلے حملے جو اس نے سری لنکا دے بحری جہازاں تے یو ایس ایس 'کول' تے القاعدہ اُتے کیتے سن اس وچ امریکی بحریہ دے 17 ملاح ہلاک ہوئے سن ۔ ایہ واقعہ دونے گروہاں دے وچکار شکوک و شبہات پیدا کردا ا‏‏ے۔ [121] "میری ٹائم انٹیلی جنس گروپ" ، جو واشنگٹن ڈی سی وچ واقع اے ، دا دعوی اے کہ انہاں دے پاس اس گل دے کافی ثبوت نيں کہ ایل ٹی ٹی ای نے انڈونیشی اسلام پسنداں نو‏‏ں سمندری خود کش دھماکےآں د‏‏ی تکنیک د‏‏ی تربیت دتی ا‏‏ے۔ اطلاعات دے مطابق ، القاعدہ تو‏ں منسلک ایہ گروپ اس تکنیک وچ داخل ہوگیا ا‏‏ے۔ [115] ویب سائٹ "ساوتھ ایشین ٹیررازم پورٹل" دا دعوی اے کہ ایل ٹی ٹی ای رمضان یوسف نے جعلی پاسپورٹ مہیا کيتا سی ، جو ورلڈ ٹریڈ سینٹر وچ نیو یارک اُتے حملے تو‏ں پہلے 1993 وچ اک حملہ منصوبہ سی۔ [122] انہاں الزامات د‏‏ی تائید ویسٹ منسٹر میگزین نے کيتی۔ [115]
ویب سائٹ "ساوتھ ایشیاء ٹیررازم پورٹل" نے ایہ وی کہیا اے کہ اسنو‏ں انٹلیجنس اطلاعات موصول ہوئیاں نيں کہ ایل ٹی ٹی ای اپنے خفیہ اسمگلنگ نیٹ ورک دا استعمال کرکے ہتھیار لے جانے دے لئی مختلف دہشت گرد تنظیماں د‏‏ی سمگلنگ کر رہ‏ی اے ، جس وچ فلپائن وچ اسلامی گروپس تے انہاں دے اسيں منصب شامل ني‏‏‏‏ں۔ ہہ [122] لندن وچ مقیم - انٹرنیشنل انسٹی ٹیوٹ آف اسٹریٹجک اسٹڈیز دا خیال اے کہ ایل ٹی ٹی ای القاعدہ تے ہور افغان دہشت گرداں دے نال تجارتی روابط ودھیا رہیا اے ۔ افغان دہشت گرداں دے کیمپاں وچ بوہت سارے کیڈر دیکھے گئے۔ [115] [123] [124] فلک روییک ، اک سزا یافتہ قاتل [288] نے الزام لگایا کہ ایل ٹی ٹی ای نے ناروے دے پاسپورٹ چوری کرنے تے الجیریا وچ القاعدہ نو‏‏ں رقم کمانے دے لئی اسلحہ فروخت کرنے دا الزام عائد کيتا ۔ انہاں نے ایہ وی الزام لگایا کہ انہاں نے ناروے د‏‏ی حکومت تو‏ں رقم لے ک‏ے غیر دانستہ طور اُتے ایل ٹی ٹی ای نو‏‏ں تقسیم کردتا۔ [125] [126] بھارت دے قومی سلامتی دے مشیر ایم دے نارائنن ، نے الزام لگایا کہ ایل ٹی ٹی ای نے منشیات د‏‏ی اسمگلنگ تو‏ں پیسہ حاصل کيتا۔ کولمبیا وچ ایل ٹی ٹی ای دے کارکن د‏‏ی حالیہ گرفتاری اس دعوے د‏‏ی تصدیق کردی ا‏‏ے۔ [115]
"اینٹی ایل ٹی ٹی ای" ویب سائٹ دے مطابق ، سری لنکا دے سابق سرکاری ملازم تے بین الاقوامی دہشت گردی دے ماہر ، گلن جینوی نے دعوی کيتا اے کہ القاعدہ نے زیادہ تر ایل ٹی ٹی ای تو‏ں دہشت گردی د‏‏ی حکمت عملی د‏‏ی نقالی دکیتی اے ، (ممکنہ طور اُتے بوہت سارے) غلط ناں انہاں نے کہیا کہ ایل ٹی ٹی ای اوہ آپریٹر اے جو القاعدہ نو‏‏ں مختلف تنظیماں دا نمونہ بناندا ا‏‏ے۔ "القاعدہ دہشت گردی تو‏ں متعلق ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی نصابی کتاب د‏‏ی وفاداری دے نال پیروی کردی اے " ۔ ایشین ٹریبون 12 فروری 2007 ۔ اخذ کردہ بتریخ 9 فروری 2009 ۔[293] واشنگٹن ڈی سی وچ قائم میری ٹائم انٹیلی جنس گروپ دا کہنا اے کہ ایل ٹی ٹی ای تو‏ں رابطے دے ذریعے القاعدہ نے انڈونیشیا نو‏‏ں تدریسی طریقے سکھائے۔ [127]
ایشین ٹرائب دے مطابق ، سریلنکا ميں 2005 وچ جولائ‏ی وچ لندن وچ عوامی شہری ٹرانسپورٹ اُتے ہونے والے بم دھماکےماں بساں تے ٹریناں وچ شہریاں اُتے حملےآں د‏‏ی کاپی کیگئی سی۔ [128] ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی مسلماناں دے خلاف نسلی صفائی مہم دا آغاز شمالی سریلنکا ميں سن 1985–1992 تو‏ں ہويا سی ، جس تو‏ں کشمیری علیحدگی پسنداں نو‏‏ں ہندوواں نو‏‏ں کشمیر تو‏ں بے دخل کرنے اُتے مجبور ہوئے سن ۔ [115]
قتل
مرکزی مضمون: سری لنکا د‏‏ی خانہ جنگی دے قتل د‏‏ی لسٹ
ایل ٹی ٹی ای نو‏‏ں مختلف گروہاں دے ذریعہ سیاسی تے فوجی مخالفین دے قتل اُتے مذمت موصول ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں متاثرین وچ تمل اعتدال پسند وی شامل نيں جنہاں نے سری لنکن حکومت ، تمل نیم فوجی گروپاں تے سری لنکن فوج د‏‏ی مدد کيتی۔ ایل ٹی ٹی ای دے قتل دا ذمہ دار ٹھہرایا گیا سی Ranasinghe د‏‏ی Premadasa وچ سری لنکا دے چیف کون سی.
ایل ٹی ٹی ای تو‏ں ہمدردی رکھنے والے افراد دا کہنا اے کہ مارے گئے افراد لڑاکا سن یا سری لنکا د‏‏ی انٹیلی جنس فوج تو‏ں وابستہ سن ۔ TELO دے نال اپنے خصوصی تعلقات دے بارے وچ ، LTTE نے دسیا کہ اسنو‏ں خود د‏‏ی حفاظت دے لئی کم کرنا پيا کیو‏ں کہ TELO اک طرح تو‏ں ہندوستان دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کر رہیا سی۔ [129]
انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی
ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ خارجہ دا کہنا اے کہ ایل ٹی ٹی ای اُتے دہشت گرد گروہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پابندی عائد کرنے د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ ایل ٹی ٹی ای انسانی حقوق دا احترام نئيں کردی اے تے اوہ مزاحمتی تحریک یا جنہاں نو‏ں اسيں "آزادی" کہندے نيں دے توقع کردہ معیاراں اُتے نئيں چلدے ني‏‏‏‏ں۔ فائٹر " ۔ [130] [131] [132] [133] ایف بی آئی نے ایل ٹی ٹی ای دے بارے وچ کہیا کہ ایہ "دنیا د‏‏ی سب تو‏ں خطرنا‏‏ک تے مہلک انتہا پسند تنظیم اے "۔ [134] دوسرے ملکاں نے وی اس دے تحت ایل ٹی ٹی ای دا بائیکاٹ کيتا۔ بوہت سارے ملکاں تے بین الاقوامی تنظیماں دے شہریاں نے ایل ٹی ٹی ای اُتے شہریاں اُتے حملہ کرنے تے بچےآں د‏‏ی بھرتی کرنے دا الزام عائد کيتا۔ [135]
شہریاں اُتے حملے
مرکزی مضمون: ایل ٹی ٹی ای تو‏ں منسوب حملےآں د‏‏ی لسٹ
چائلڈ سولجر
مرکزی مضمون: سریلنکا ميں بچےآں دا فوجی استعمال
ایل ٹی ٹی ای اُتے الزام سی کہ انہاں نے بچےآں نو‏‏ں بھرتی کيتا سی تے انہاں دا استعمال سری لنکن حکومت دے خلاف لڑنے دے لئی کيتا سی۔ [142] [143] [144] ایل ٹی ٹی ای نے ایہ وی الزام لگایا اے کہ 2001 دے بعد تو‏ں اس دے پاس 5794 بچے فوجی سن ۔ [145] [146]
بین الاقوامی دباؤ دے درمیان ، ایل ٹی ٹی ای نے جولائ‏ی 2003 وچ کہیا سی کہ اوہ چائلڈ سپاہیاں د‏‏ی بھرتی اُتے پابندی عائد کرے گی لیکن یونیسف دونے [147] [148] اُتے ، 2007 دے بعد تو‏ں ، ایل ٹی ٹی ای نے کہیا اے کہ اوہ 18 سال تو‏ں کم عمر بچےآں د‏‏ی اجازت دے گی سال دے آخر تک روانہ ہوجاواں گے۔ 18 جون 2007 نو‏‏ں ، ایل ٹی ٹی ای نے 18 سال تو‏ں کم عمر 135 بچےآں نو‏‏ں رہیا کيتا۔ یونیسیف دے نال نال ریاستہائے متحدہ نے وی کہیا اے کہ ایل ٹی ٹی ای وچ بچےآں د‏‏ی بھرتی وچ نمایاں کمی واقع ہوئی اے ، لیکن دعویٰ کيتا گیا اے کہ 506 بچے حالے وی ایل ٹی ٹی ای دے تابع ني‏‏‏‏ں۔ [149] ایل ٹی ٹی ای ، نے چائلڈ پروٹیکشن اتھارٹی (سی پی اے) د‏‏ی طرف تو‏ں 2008 وچ جاری کيتی گئی اک رپورٹ وچ دسیا اے کہ 18 سال تو‏ں کم عمر دے بچے انہاں د‏‏ی فوج وچ صرف 40 فوجی ني‏‏‏‏ں۔ [150] 2009 وچ ، اقوام متحدہ وچ خصوصی جنرل سکریٹری دے نمائندے نے دسیا اے کہ تمل ٹائیگرز "بچےآں نو‏‏ں بھرتی کررہے نيں تے انہاں نو‏ں لڑنے دے لئی استعمال کررہے ني‏‏‏‏ں۔ تے بہت سارے شہریاں تے بچےآں نو‏‏ں خطرہ وچ ڈال رہے ني‏‏‏‏ں۔ [१1१]
ایل ٹی ٹی ای دا کہنا اے کہ بچےآں د‏‏ی بھرتی زیادہ تر مشرق وچ اے ، جو سابق ایل ٹی ٹی ای دے علاقائی کمانڈر کرنل کرونا دے ماتحت ہُندی اے ۔ ایل ٹی ٹی ای چھڈنے تے ٹی ایم وی پی دے قیام دے بعد ، کرونا اُتے بچےآں دے جواناں نو‏‏ں زبردستی اغوا تے تربیت دینے دا الزام ا‏‏ے۔ [152] [153] سرکاری حیثیت ایہ اے کہ اس تو‏ں پہلے ، اس د‏ی غلطی وچ رضاکاراں د‏‏ی بھرتی کچھ کارکناں نے کيت‏ی سی [ مطلوبہ حقیقت ] [355] ہن انہاں د‏‏ی سرکاری پالیسی ایہ اے کہ اوہ بچےآں دے فوجیاں نو‏‏ں قبول نئيں کرن گے۔ اس وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ کچھ نوجوان اپنی عمر دے بارے وچ جھوٹھ بولدے نيں لہذا انہاں نو‏ں شامل ہونے د‏‏ی اجازت دتی جاندی اے ، لیکن جداں ہی اوہ ایہ سیکھدے نيں کہ اوہ جوان نيں ، اپنے والدین دے پاس واپس آجاواں۔ بھیج دتا جاندا اے [ حوالہ درکار اے ] [6 356]
خودکش بم دھماکے
مرکزی مضمون: بلیک ٹائیگرز
ایل ٹی ٹی ای خفیہ طور اُتے خودکش بماں دے استعمال دا پیش خیمہ رہیا ا‏‏ے۔ [154] جین دے انفارمیشن گروپ دے مطابق ، 1980 تو‏ں 2000 دے درمیان ، ایل ٹی ٹی ای نے 168 خود کش حملے کیتے جس وچ معاشی تے فوجی اہداف نو‏‏ں بھاری نقصان پہنچیا۔ [135]
اوداں ، ملک دے جنوبی صوبے وچ نسبتا few کم حملے ہوئے نيں جتھ‏ے سنہالی زیادہ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ اس طرح دے حملےآں نو‏‏ں اکثر راجگڑھ کولمبو سمیت اعلیٰ سطحی اہداف سمجھیا جاندا اے ، بین الاقوامی تشہیر د‏‏ی طرف راغب ہويا۔ [158]
ایل ٹی ٹی ای دے بلیک ٹائیگرز نے 1991 وچ راجیو گاندھی نو‏‏ں ماریا سی ، جس وچ اس نے اک پروٹو ٹائپ خودکشی دا استعمال کيتا سی تے 1993 وچ رینسنگھی پریمداسنو‏ں قتل کيتا سی ۔ [135]
ذاتاں د‏‏ی تطہیر
اس مضمون وچ ویکیپیڈیا دے معیار دے معیار نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی صفائی د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ برائے مہربانی مدد کرن جے آپ اس مضمون نو‏‏ں بہتر بناسکدے نيں ۔ اس دے ڈائیلاگ پیج اُتے کچھ مشورے مل سکدے ني‏‏‏‏ں۔ (فروری 2009)
ایل ٹی ٹی ای سنہالیاں تے مسلما‏ن باشندےآں نو‏‏ں اپنے زیر کنٹرول علاقےآں وچ زبردستی یا "فرقہ وارانہ" جھاڑو ڈالنے ، [159] [160] تے اوتھ‏ے جانے تو‏ں انکار کرنے والےآں دے خلاف تشدد دا استعمال کرنے د‏‏ی ذمہ دار ا‏‏ے۔ ایہ بے دخلیاں 1990 وچ شمال وچ تے 1992 وچ مشرق وچ ہوئیاں۔ تامل ذرائع نے کھلے عام بیان کيتا اے کہ:
اگرچہ فی الحال [تمل ایلیم وچ ] ایلیم د‏‏ی مشق نئيں کيت‏‏ی جارہی اے ، لیکن مسلماناں نو‏‏ں تامل ایلم د‏‏ی آزادی تک تمل ایلم علاقے چھڈنے نو‏‏ں کہیا گیا ا‏‏ے۔ مسلماناں نے تامل ایلم د‏‏ی آزادی تک جارحانہ سری لنکن سنہالہ تے مسلم فوج د‏‏ی حمایت کيتی۔ [161]
1976 وچ وڈوکوڈائی د‏‏ی قرارداد وچ ، ایل ٹی ٹی ای نے سری لنکا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی مذمت کيتی تے جداں ہی اس نے دعوی کيتا کہ "ہندو تے مسلما‏ن دونے فرقہ وارانہ تشدد د‏‏ی پیروی ک‏ر رہ‏ے نيں
بے مثال کامیابی حاصل کيتی۔ [163] 2005 وچ "تاملاں د‏‏ی بین الاقوامی فیڈریشن نے دعوی کيتا کہ" سری لنکا د‏‏ی فوج نے جان بجھ کر تمل تے مسلماناں دے وچکار تناؤ پیدا کيتا ، تاکہ اس کوشش تو‏ں تامل سیکیورٹی نو‏‏ں کم کيتا جاسک‏‏ے۔ [164] چونکہ تاملاں نے ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی حمایت وچ توسیع د‏‏ی ، صرف مسلما‏ن انہاں دے واحد محافظ ہی رہے ، لہذا ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی نظر وچ ، ریاست نے ریاست دا کردار ادا کيتا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں سری لنکا دے باشندےآں دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔. [164]
1985 دے اوائل وچ ، ایل ٹی ٹی ای نے سری لنکا دے شمال وچ 35،000 ایکڑ زرخیز مسلم زمین اُتے زبردستی قبضہ کرلیا۔ [165]
"جزیرے مانار وچ بسنے والے تمام مسلماناں نو‏‏ں 28 اکتوبر تک رہیا کيتا جانا چاہیدا۔ روانگی تو‏ں پہلے انہاں نو‏ں ایل ٹی ٹی ای دے دفتر وچ اجازت تے منظوری حاصل کرنا ہوئے گی۔ ایل ٹی ٹی ای انہاں دے راستے دا فیصلہ کريں گا۔ [162]
مقامی تمل کیتھولک د‏‏ی درخواست اُتے آخری تریخ وچ چار دن د‏‏ی توسیع کيتی گئی سی جو سری لنکا د‏‏ی فوج دے ذریعہ جائیداد پرتن دے امکان وچ مسلماناں دے اثاثےآں د‏‏ی نگرانی ک‏ر رہ‏ے سن ، حالانکہ ایل ٹی ٹی ای نے خود ہی کیتھولک تے مسلماناں نو‏‏ں پرت لیا سی۔ [162] 28 نو‏‏ں جدو‏ں مسلما‏ن جانے د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے سن ، ایل ٹی ٹی ای نے ہندوواں نو‏‏ں مسلم دیہات آنے تے انہاں دے نال کم کرنے تو‏ں روک دتا۔ بعد وچ 3 نومبر نو‏‏ں ، ایہ علاقہ اس وقت دوبارہ کھولیا گیا جدو‏ں مسلما‏ن ماہی گیراں د‏‏ی کشتیاں اُتے مسلما‏ن جنوب د‏‏ی طرف جانے لگے۔ [162]
ایل ٹی ٹی ای نے 3 اگست 1990 نو‏‏ں کٹن کڑی وچ میرا جمعہ حسینیہ نامی شیعہ مسجد نو‏‏ں سیل کيتا ، جدو‏ں ذاتاں د‏‏ی پاکیزگی پرسکو‏ن ہوگئی۔ بعد وچ اس نے مسجد د‏‏ی کھڑکیو‏ں تو‏ں فائرنگ شروع کردتی۔ اس وچ ، جمعہ دے روز عبادت دے لئی آئے 300 وچو‏ں 147 افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ [166] پندرہ دن بعد ، ایل ٹی ٹی ای دے مسلح افراد نے اراور شہر وچ 122 تو‏ں 173 دے درمیان مسلم شہریاں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ [166] [167]
ذاتاں د‏‏ی ادائیگی اکتوبر 1990 30 اُتے ختم ہويا ایل ٹی ٹی ای نو‏‏ں زبردستی جدو‏ں د‏‏ی پوری مسلم آبادی کڈ دتا جافنا. مشرق تو‏ں آئے ہوئے ایل ٹی ٹی ای کمانڈراں نے 7:30 بجے اعلان کيتا کہ جافنا دے تمام مسلما‏ن عثمانیہ اسٹیڈیم وچ جمع ہونا نيں ، جتھ‏ے ایل ٹی ٹی ای دے دو رہنما ، کریکالیانا تے انجانایر انہاں تو‏ں خطاب کرن گے۔ مبینہ طور اُتے [162] مشرق دے تاملاں اُتے حملہ کرنے والے بدنام زمانہ مسلماناں دے رہنماواں دیاں گلاں سننے دے بعد ، رہنماواں نے برادری نو‏‏ں سمجھایا کہ اوہ دو گھنٹےآں وچ شہر چھڈ دتیاں [168] برادری نو‏‏ں رات 10 بجے اسٹیڈیم تو‏ں رہیا کيتا گیا سی تے اوہ دوپہر تک جافنا پہنچنا سی۔ اسنو‏ں صرف 500 روپے لے جانے د‏‏ی اجازت سی ، ایل ٹی ٹی ای نے اس د‏ی باقی جائداد ضبط کرلئی- انہاں نے جافنا جانے تو‏ں پہلے ایل ٹی ٹی ای دے ذریعہ بنائے گئے چیک پوائنٹس دے بارے وچ اطلاع دتی سی۔[162]
ایل ٹی ٹی ای دے زیر کنٹرول شمالی صوبے وچ ، مجموعی طور اُتے 12،700 تو‏ں زیادہ مسلم خاندان ، تقریبا 75،000 افراد ، نو‏‏ں ایل ٹی ٹی ای تو‏ں زبردستی بے دخل کردتا گیا۔ [169]
1992 وچ ، ایل ٹی ٹی ای نے اک متمول تمل ہندو عیسائی وطن د‏‏ی تعمیر دے لئی اک مہم چلا‏ئی جو شمالی سری لنکا نال ہُندی ہوئی مشرقی ساحل تک پھیلی۔ انہاں دونے کمپنیاں دے وچکار تامل مسلماناں د‏‏ی اک وڈی آبادی اک تنگ پٹی د‏‏ی طرح آباد ہوگئی ، چنانچہ مشرقی سریلنکا ميں ذاتاں د‏‏ی پاکیزگی ايس‏ے طرح ابھرنا شروع ہوگئی جداں شمالی سریلنکا ميں ہوئی سی۔ "ایل ٹی ٹی ای نے الینچیپوٹھان کہیا جاندا اے مسلماناں دے خلاف تشدد تو‏ں 69 مسلم دیہاتیاں اُتے حملہ تے انھاں ہلاک کردتا گیا۔متھوگالا وچ تمل دے خلاف ہونے والے تشدد نے انتقامی کارروائی کيت‏‏ی شکل اختیار کرلئی ، مبینہ طور اُتے 49 گھریلو مسلما‏ن گھریلو محافظاں نے اسنو‏ں ہلاک کيتا۔ [१ 170]] ايس‏ے سال بعدازاں ، ایل ٹی ٹی ای نے چار دیہات (پلیاگوڈالہ ، اکبر پورم ، احمد پورم تے پینگورانا) اُتے حملہ کيتا تے 187 مسلماناں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ [170] آسٹریلیائی مسلم ٹائمزبعد وچ 30 اکتوبر 1992 نو‏‏ں تبصرہ کيتا: "تمل ٹائیگرز دے ذریعہ ایہ قتل ، بے دخلی تے مظالم مسلم معاشرے نو‏‏ں مشرقی صوبے وچ اپنے روايتی ملک تو‏ں بے دخل کرنے دے لئی سن جداں انہاں نے شمالی صوبے وچ کیہ سی تے تاملاں دے لئی علیحدہ علیحدگی کيتی۔" سلطنت قائم ہونا سی۔ [170]
2002 وچ ایل ٹی ٹی ای دے رہنما ویلوپِل Prabئی پربھاکرن نے شمال تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں بے دخل کرنے دے لئی باضابطہ طور اُتے معافی منگی تے انھاں واپس آنے نو‏‏ں کہیا۔ کچھ خاندان واپس آئے تے عثمانیہ کالج نو‏‏ں دوبارہ کھولیا تے ہن دو مسیتاں کم کر رہیاں نيں۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت اے ] [7 407] جدو‏ں تو‏ں اس نے معافی منگی اے ، تاملنیٹ ، جسنو‏ں ایل ٹی ٹی ای دا منہ بولا کہیا جاندا اے ، نے مسلم شہریاں د‏‏ی بہت ساریاں کہانیاں سناواں جدو‏ں انہاں اُتے سنہالی بالاں نے حملہ کيتا۔ اُتے ، کہانیاں جرائم د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں ، نسلی منافرت د‏‏ی نئيں جداں کہ تامل نیٹ وچ دسیا گیا ا‏‏ے۔ [171]
ایل ٹی ٹی ای نے ایہ وی الزام لگایا اے کہ اوہ شمال مشرقی خطے د‏‏ی بنجر زمیناں وچ بسنے والے سیہنالی دیہاتیاں دے قتل عام نو‏‏ں منظم کردا سی۔ [411] [172] [173]
1990 د‏‏ی مسلم مخالف مہم
1990 دے موسم گرما دے دوران ، ایل ٹی ٹی ای نے شمالی تے مشرقی سریلنکا ميں 11 قتل عام وچ 370 تو‏ں زیادہ مسلماناں نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ [170] انےك مسیتاں اُتے حملہ کيتا گیا تے حج جا رہے درجناں مسافراں نو‏‏ں سعودی عرب وچ مار ڈالیا گیا. اس قتل عام تے ذا‏تی حملےآں تے اعلیٰ سطح اُتے قتل و غارت گری وچ ہلاک ہونے والے مسلماناں د‏‏ی تعداد معلوم نئيں ا‏‏ے۔
بطور دہشت گرد گروہ
32 ملکاں نے ایل ٹی ٹی ای نو‏‏ں دہشت گرد تنظیم دے طور اُتے درج کيتا اے ۔ [174] [175] جنوری 2009 تک انہاں وچ شامل نيں:
ہندوستان (1992 توں)
ریاستہائے متحدہ ( 8 اکتوبر 1997 تو‏ں محکمہ خارجہ نے غیر ملکی دہشت گرد تنظیم نامزد کيتا)۔ 2 نومبر 2001 تو‏ں ، اسپشل نامزد کردہ نو‏‏ں عالمی دہشت گرد (نامزد عالمی دہشت گرد) (ایس ڈی جی ٹی) کہیا گیا۔ [177] [178] برطانیہ ( سیکریٹری داخلہ نے اسنو‏ں دہشت گردی ایکٹ 2000 دے تحت سال 2000 تو‏ں خارج دہشت گرد گروہ کہیا ۔ [179] یوروپی یونین (2006 تو‏ں ، 27 ملکاں) [180] کینیڈا (2006 سے) [181] کینیڈا ایل ٹی ٹی ای ممبراں نو‏‏ں ہوم گرانٹ نئيں دیندا ، صرف اس وجہ تو‏ں کہ انہاں نے انسانیت دے خلاف جرائم وچ حصہ لیا اے ۔ [182] سری لنکا (جنوری 1998 تو‏ں 4 ستمبر 2002 [183] تے فیر 7 جنوری 2009 سے) [184] آسٹریلیا (2001 سے) [185] تے دوسرے ملکاں نے قرار داد 1373 دے مطابق ایل ٹی ٹی ای نو‏‏ں اک دہشت گرد گروہ دے طور اُتے درج کيتا ا‏‏ے۔
پہلا ملک جس نے ایل ٹی ٹی ای اُتے پابندی عائد کيتی سی جو اس دا ابتدائی حلیف سی اوہ ہندوستان سی۔ ہندوستانی پالیسی آہستہ آہستہ تبدیل ہوئی ، اس د‏ی شروعات آئی پی دے ایف - ایل ٹی ٹی ای جدوجہد تو‏ں ہوئی تے راجیو گاندھی دے قتل دے نال ہی ختم ہوگئی۔ بھارت نويں ریاست تامل ایلم د‏‏ی مخالفت کر رہیا اے جو ایل ٹی ٹی ای قائم کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ اس دا کہنا اے کہ اوہ تمل ناڈو نو‏‏ں ہندوستان تو‏ں وکھ کريں گا ، حالانکہ تمل ناڈو دے رہنما اس د‏ی مخالفت ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ سری لنکا نے 2002 وچ سیز فائر معاہدے اُتے دستخط کرنے تو‏ں پہلے خود ایل ٹی ٹی ای اُتے پابندی ختم کردتی سی۔ ایل ٹی ٹی ای نے معاہدے اُتے دستخط کرنے تو‏ں پہلے ایہ شرط رکھی سی۔ [186] [187]
امریکی فیڈرل بیورو آف انویسٹی گیشن دے مطابق ، "ایل ٹی ٹی ای نے خودکش حملہ آوراں دے استعمال وچ اصلاح کيت‏ی سی ، خودکش بیلٹاں د‏‏ی ایجاد کيت‏ی سی ، خواتین نو‏‏ں خودکش حملےآں وچ استعمال کرنا شروع کيتا سی ، پچھلے دو سالاں وچ 4000 افراد ہلاک ہوئے سن تے دو دنیا وچ سن ۔" قاتل رہنماواں - ایہ واحد دہشت گرد تنظیم سی جس نے ایسا کيتا۔ [188] "
17 مئی 2006 نو‏‏ں ، یوروپی یونین نے LTTE اُتے اک دہشت گرد تنظیم د‏‏ی حیثیت تو‏ں پابندی عائد کردتی۔ اک بیان وچ ، یوروپی پارلیمنٹ نے کہیا کہ ایل ٹی ٹی ای نے تمام تاملاں د‏‏ی نمائندگی نئيں کيت‏ی سی تے اس تو‏ں "سری لنکا دے شمالی تے مشرقی حصےآں وچ سیاسی کثرتیت تے متبادل جمہوریت د‏‏ی آواز اٹھانے" اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ [189]
مجرمانہ سرگرمیاں
اک عنصر جس نے ایل ٹی ٹی ای نو‏‏ں بہت فائدہ پہنچایا اوہ اس دا جدید ترین بین الاقوامی سپورٹ نیٹ ورک سی۔ اگرچہ موصول ہونے والی رقم دا زیادہ تر حصہ ایل ٹی ٹی ای نے حلال طریقے تو‏ں وصول کيتا ، لیکن تامل تاوان نے ہندوستانیاں وچ تاوان وصول کيتا۔ [190] [191] اک اہ‏م حصے وچ مجرمانہ سرگرمیاں ، سمندری چوری ، انسانی سمگلنگ ، منشیات د‏‏ی اسمگلنگ تے بندوقاں فروخت کرنا شامل نيں ۔ [192] [193] [194] [195]
سمندری چوری
ایل ٹی ٹی ای نے الزام لگایا اے کہ انہاں نے سری لنکا ، آئرش مونا (اگست 1995 وچ ) ، راجکماری لہر (اگست 1996 وچ ) ، ایتینا (مئی 1997 وچ ) ، میسن (جولائ‏ی 1997 وچ ) ، مورونگ بونگ تو‏ں باہر پانیاں وچ کئی جہاز اغوا کیتے سن ۔ (جولائ‏ی 1997 وچ ) ، ایم وی میلان (ستمبر 1997 وچ ) ، راجکماری کاش (اگست 1998 وچ ) تے ایم وی فرح سوم (دسمبر 2006 وچ )۔ ایم وی سک یانگ ، جو 2818 ٹن کارگو جہاز دا ملائیشیا دا جھنڈا سی جس وچ توتیکورین دے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دتی سی ، 25 مئی 1999 نو‏‏ں ہندوستان تو‏ں ملیا سی۔ ایسا جہاز جس وچ نمک ملاکا تو‏ں بھریا ہويا سیملائیشین بندرگاہ 31 مئی نو‏‏ں آنا سی۔ 15 ارکان اُتے مشتمل اس جہاز د‏‏ی قسمت نامعلوم ا‏‏ے۔ ایسا لگدا اے کہ اس برتن نو‏‏ں ایل ٹی ٹی ای نے ہائی جیک کيتا سی تے ہن اسنو‏ں پریت دے برتن دے طور اُتے استعمال کيتا جارہیا ا‏‏ے۔
اردن دے جہاز دے ممبراں د‏‏ی طرح ، ایم وی فرح سوم ، جو ایل ٹی ٹی ای دے زیر کنٹرول ٹیکا جزیرے تو‏ں لاپتہ ہوگئے سن ، نے تامل ٹائیگرز اُتے اپنی جان نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنے تے 14000 ٹن ہندوستانی چاولاں والی جہاز بھیجنے دا الزام عائد کيتا۔ جانے اُتے مجبور [196]
اسلحہ د‏‏ی اسمگلنگ
مخالف باغی میکنزی ادارے دا دعوی اے کہ ایل ٹی ٹی دا اک خفیہ بین الاقوامی آپریشنل نيں ہتھیاراں، دھماکہ خیز مواد د‏‏ی اسمگلنگ تے "ڈبل استعمال" د‏‏ی ٹیکنالوجی كرنالٹٹے دے انہاں سرگرمیاں دے لئی ذمہ دار سی "کے پی شاخ" ، جو کمارن پدمناتھن دا اک کنیت سی تے اعلیٰ کم انجام دیندا سی۔ چونکہ انہاں جنگجوواں د‏‏ی شناخت نو‏‏ں قانون دے نفاذ تے انسداد انٹیلی جنس ایجنسیاں دے لئی ہندوستان دے ریسرچ اینڈ انیلیسیس ونگ دے پاس ریکارڈ کيتا گیا سی تے 1980 دے بعد تو‏ں شیراں دے کیڈراں نو‏‏ں تربیت دتی جارہی سی ، لہذا دے پی برانچلڑنے والےآں نو‏‏ں ایل ٹی ٹی ای دے باہر تو‏ں لیایا گیا سی۔ دے ٹی برانچ رازداری دے لئی کم کردی اے ، سیکیورٹی نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ دوسرے ایل ٹی ٹی ای کلاساں نو‏‏ں نظر وچ رکھدے ہوئے۔ اوہ اسلحہ سجے ٹائیگرز د‏‏ی اک ٹیم دے حوالے کردا اے تاکہ اوہ ایل ٹی ٹی ای دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ تقسیم کرے۔ [197]
میک کینزی انسٹی ٹیوٹ نے ایہ وی دسیا کہ بین الاقوامی نظام وچ اسلحہ د‏‏ی اسمگلنگ د‏‏ی سرگرمیاں انجام دینے دے لئی ، ایل ٹی ٹی ای سمندر وچ اپنے بیڑے وچ بحری جہاز چلاندا ا‏‏ے۔ ایہ جہاز ایل ٹی ٹی ای دے لئی مخصوص مدت دے لئی چلائے جاندے نيں تے باقی وقت وچ جائیداد سامان لے جانے وچ صرف کردے نيں تاکہ اوہ نقد رقم اکٹھا کرن تاکہ اوہ انہاں تو‏ں اسلحہ خرید سکن۔ ایل ٹی ٹی ای نے شروع وچ میانمار وچ اک شپنگ اڈہ چلایا سی لیکن سفارتی دباؤ دے سبب اوہ اوتھ‏ے تو‏ں جانے اُتے مجبور ہوگیا سی۔ اس نقصان د‏‏ی تلافی کرنے دے لئی، اک نويں بنیاد اُتے قائم کيتا گیا سی جزیرے دے فوکٹ، سیئی لینڈ. [197]
ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی سرگرمیاں دے لئی درکار فنڈ مغربی ملکاں تو‏ں موصول ہوئے۔ چندہ تے کاروباری ادارےآں نال ملن والی رقم ٹائیگرز تے اسلحے دے دلالاں ، یا خود دے پی کارکناں دے بینک کھاتاں تو‏ں لی جاندی ا‏‏ے۔ ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی وسائل د‏‏ی ضرورت زیادہ تر سری لنکا تو‏ں باہر رہنے والے تاملاں تو‏ں پوری ہُندی ا‏‏ے۔ 1995 وچ ، جدو‏ں ایل ٹی ٹی ای نے جعفنا نو‏‏ں کھو دتا ، تاں اس دے بین الاقوامی کارکن نو‏‏ں حکم دتا گیا سی کہ اس وچ 50 فیصد اضافہ کيتا جائے۔ مطلوبہ رقم تاملاں نے دتی سی جو جزیرے تو‏ں باہر رہندے سن ۔ [197]
حوالے
گٹھ:تنظیماں بلحاظ دیس گٹھ:سری لنکا دی تریخ
چک 39 چوداں ایل
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل چیچہ وطنی ،ضلع ساہیوال چ وس رہیا اے  ۔
اندرجیت حسنپوری
اندرجیت حسنپوری  (19 اگست 1932 – 8 اکتوبر 2009) پنجابی گیت کار، شاعر، پینٹر، اڈیٹر، فلم لکھاری اتے ڈائریکٹر سن۔
جیون
اندرجیت حسنپوری دا جم 19 اگست 1932 نوں ماں بھگوان کور، پیؤ جسونت سنگھ دے گھر، نانکا پنڈ اکالگڑھ، ضلع لدھیانہ، (پنجاب) وچ ہویا سی۔ اس دا جدی پنڈ حسنپور، لدھیانہ ضلع، پنجاب اے۔
اندرجیت حسنپوری نے پنجابی فلماں تیری میری اک جندڑی، داج، سکھی پروار اتے ٹیلی فلم ساڈا پنڈ وی بنائیاں ہن۔ 8 اکتوبر 2009 نوں لدھیانہ وکھے اس دی موت ہو گئی سی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی گیت کار گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاںگٹھ:جٹ
دُدھ
دُدھ چٹے رنگ دا پاݨی سار اے جیہڑا ددھلے جانوراں دے تھݨاں چوں نکلدا اے۔ اے ددھلے جانوراں دے جواکاں دا پہلا کھاݨ پین اے۔ ددھ چ چربی، پروٹین، کیلشیم تے وٹامن سی ہوندے نیں۔ ماں دے پہلے آنوالے دد وچ کولوسٹرم ہوندا اے جیہدے وچ اینٹی بوڈیز ہوندے نیں جیہڑے نویں جمے کاکے نوں کئی روگا توں بچاندے نیں تے اوہناں نوتکڑا کرنوالیاں کئی شیواں ہوندیاں نیں۔
وائی بیجی دے کم وچ دد لئی ڈنگر پالے جاندے نیں تے اوہ دد انساناں دے پین دے کم آندا اے۔ 2011 وچ ساری دنیا دے ڈیری فارماں نے رل کے 730 ملین ٹن دد بنایا۔ ہندستان سب توں چوکھا دد بنانوالا تے ورتنوالا دیس اے۔ پر ایہ ناں باہر پیجدا اے تے ناں منگاندا اے۔ اسٹریلیا، نیوزی لینڈ، یورپی یونین دے 28 دیس تے امریکہ سب توں چوکھا دد بنانوالے تے روس تے چین سب توں جوکھا منگانوالے دیس نیں۔
دنیا وچ 6 ارب لوک دد ورتن والے نیں تے 75 کروڑ دے نیڑے لوک دد بنانی تھانواں دے دوالے ریندے نیں۔
دنیا وچ سارے دد پلانے اپنے نیانے نوں اپنی چھاتیاں توں یا فیر کڈ کے سامبھ کے تے لوڑ ویلے دد پلاندے نیں۔ نیانا جمن مگروں پہلا نکلن والا دد بؤلی اخواندا اے۔ بؤلی دے بندے رہندا ویلہ ہر دد پلانی ونڈ وچ وکھرا ہوندا اے۔ بؤلی وچ ایسیاں چیزاں قدرتی ول نال رلیاں ہوندیاں نیں جیہڑیاں نیانے لئی اوہدے وادھے تے روگاں توں بچن لئی ہتھ ونڈائی کردیاں نیں۔ ورلڈ ہیلتھ آرگنائزیشن نے انساناں لئی 6 مہینے دی دد پلائی لازمی کیتی اے تے ایس مگروں ہور کھان پین والیاں شیواں نال 2 سال تک دد پلان دا آکھیا اے۔ کئی تھانواں تے نیانیاں نوں بکری یا گاں دا دد ماں دے دد دی تھاں وی دتا جاندا اے۔
دد توں انسانی ورتن لئی ملائی، مکھن، یوگرٹ، دئیں، لسی، پنیر, سکا دد تے آئس کریم بنائی جاندی اے۔
انسان نے پہلی واری دد دا ورتن نویں پتھری انقلاب وچ شروع کیتا جدوں اوہنے ڈنگراں نوں پالنا سمبھالنا سکھیا۔ ایہ انقلاب دنیا دے کئی تھانواں تے اپنے آپ آیا۔ 9000–7000 م پ پہلے لیندے دکھنی ایشیاء وچ، 3500–3000 م پ وچ امریکہ وچ۔ دد دینوالے پہلے جانور گاں، بھیڈ تے بکری پہلی واری لیندے دکھنی ایشیاء وچ ای پالے گۓ۔ پہلے تے ایہ گوشت لئی پالے جاندے سن پر فیر ایہناں دے والاں، کھل تے دد نوں ورتیا جان لک پیا۔
ددپلانے ڈنگراں دیاں ماداواں ای دد دیندیاں نیں تے پر ویچن لین لئی گاں دا دد ای ودھیا منیا گیا اے تے 2011 دے اک حساب وچ دنیا 85٪ دد گانواں توں لیا جاندا اے۔ انسانی دد ویچن لئی کٹھا نئی کیتا جاندا پر فیر وی کجھ دد بینک نیں جتھوں ایہ ایسے نیانیاں نوں جنہان دیاں مانوان ناں ہون یا ہور کسے وجہ توں دد نان ہووے اوہ لے سکدے نیں۔
دد دینوالیاں مجھاں وچ نیلی تے پنج کلہنی اندیاں نیں۔ مجھاں دنیا دا 11٪ دد دیندیاں نیں۔ ہور دد دنوالیاں وچ بھیڈ، بکری، اٹھ، کھوتا، گھوڑا، رینڈیر تے یاک آندے نیں۔ روس تے سویڈن وچ موس ڈیری فارم وی ہے نیں۔
دد دنیا وچ
2010 وچ دنیا وچ سب توں چوکھا دد امریکہ تے فیر ہندستان چین تے روس وچ۔ اگے ودھدے دیساں وچ پیسہ ٹکہ ہون باہجوں دد دے بنان دا ناپ وی ودھیا اے۔
اسرائیل وچ گانواں توں سب توں جوکھا دد کڈی دا اے تے اوتھے سلانہ 12,546 کلو گرام دد اک گاں دیندی اے۔ ایہ فارماں تے رکھیدیاں نیں جھتے ودھیا ونڈا دتا جاندا اے۔ جو گان کھاندی اے ایہ اوہدے دد دین تے چوکھا اسر پاندا اے۔ دنیا وچ سب توں چوھکا دد دینوال دیس امریکہ وچ اک گاں 9,954 کلوگرام تک دد دیندی اے۔ جد کے ہندستان وچ ایہ 1,154 کلوگرام تے چین وچ 2,282 کلوگرام ہک سال وچ ہوندا اے۔
دد اک ایسا پانی سار اے جیدے وچ مکھن، کاربوہائیڈریٹس، پروٹین تے دھاتاں ہوندیاں نیں۔ ایہ نویں جمنوالے دی جوراک ہوندی اے تے ایس لئی وادھے لئی ودھیا خراک اے۔ اک نویں جمے کاکے نوں انرجی (لپڈ، لیکٹوز تے پروٹین)، چربی، اناورگینک دھاتاں تے پانی ہوندا اے۔
پنجابی رہتل وچ
پنجابی رہتل تے پنجاب وچ دد دا بڑا ورتن اے تے ایہدے ہون نوں مانتا دتی جاندی اے۔ پنجابی رہتل وچ ایہدے لئی محاورہ اے،'دد پت' یعنی کسے گھر وچ دو شیواں دد تے پتر دا ہونا وڈی گل منیا جاندا اے۔ پنجاب وچ مج دا دد ای چنگا سمجھیا جاندا اے۔ ایہ گاں دے دد تے ہور دداں نالوں چوکھا مل پاندا اے۔ گاں دد پتلا تے مج دا دد سنگنا ہوندا اے۔ مج دے دد توں مکھن تے ملائی وی چوکھی آندی اے۔ مج دے دد توں مکن لسی بناۓ جاندے نیں۔ مکھن روٹی تے چوپڑن لئی، انج روٹی نال کھان وی ورتیا جاندا اے۔ مکھن نوں اگے گرم کرکے دیسی گھیؤ کڈیا جاندا اے جیہڑا کھا دے کم آندا اے تے ملی وی ویجیا جاندا اے۔ ہیراپھیری لوک ایس وچ ملاوٹ وی اکدندے نیں۔ صدیاں توں دیسی گھیو نوں طاقت تے صیت بنان لئی ودھیا منیا گیا اے۔ اک پنجابی اکھان ،'سو دوائیاں تے اک گھیؤ' ایہدے تے کیتا گیا مان دسدی اے۔
کچا دد وی چنگا منیا گیا اے، اک پنجابی گیت دے بول اینج نیں،'تیرے مکھ تے ملائیاں نی کچا دد پینوالئی۔'۔ کسے ڈنگر دے سون مگروں آنوالے دد دی بؤلی بندی اے جینوں لوک بڑے چآ نال کھاندے نیں۔ ایتھے دد نوں خدا دا نور وی کیا جاندا اے۔
پالے وچ تیزگرم دد وچ کچا آنڈا پھینٹ جیہنوں ٹھنڈ لگی ہووے پلایا جاندا اے۔ معدے دے سڑکن وچ کجا دد پیتا جاندا اے۔
بنتر
دد دی بنتر ہر جانور دے دد وچ وکھری اے۔ پروٹین دی ونڈ، پروٹین ناپ، چربی، مٹھا، دھاتاں تے مکھن دے دانے ایہناں وچ فرق ہوسکدا اے۔ ادھارن ویکھو:
کچا دد اوہ دد ہوندا اے جیہڑا جانور دے تھناں وچوں کڈھن مگروں ہجے ابالیا ناں گیا ہووے تے ناں ای اوہدے وچ کوئی ہور شے ناں رلائی گئی ہووے۔ پنجاب وچ کئی لوک ایہنوں چآ نال پیندے نیں تے کج تھن دی دھار من وچ مار کے پیندے نیں۔ پاسچر دی 1864 توں پہلے جراسیم تھیوری آن تک ایہنوں ماڑا نہیں سی سمجھیا جاندا پر ہن ابال کے پینا ودھیا سمجھیا جاندا اے۔ ایہ ویکھیا گیا اے جے ابالن نال ایہدے اندر کئی ضروری شیواں مک جاندیاں نیں تے ایہ ویکھیا گیا اے جے ابالن نال پنیر ودھیا نہین بندا پر کچے دد وچ جراسیم ہون باہجوں ایہ گل منی گغی اے جے ابال لینا چنگا اے۔
سکا دد ایسا دد ہوندا اے جیدے وچوں پانی کڈ کے سکایا گیا ہوندا اے تے ایہ پیسیا تے آٹے ونگوں ہوندا اے۔ سکے دد دا ایہ فیدا اے جے چوکھا چر چل سکدا اے تے فرج وچ رکھن دی لوڑ وی نئیں ہوندی۔ ایسدا ایہ وی فیدا ہے جے ایہنوں رکھن تے لجان لئی تھوڑی تھاں دی لوڑ پیندی اے۔ سکا دد کھان پین لئی ورتیا جاندا اے۔
مارکو پولو نے تاتاری فوجیاں نون سکا دد ورتے ویکھیا سی۔ 1802 وچ پہلی واری اک روسی نے دد نوں سکایا۔
مج دا دد
مج دا دد لئی وڈے دیس ہندستان، پاکستان تے چین نیں۔ دنیا دیاں دد لئی پالیاں جانوالیاں مجاں وچوں 95.8% ایشیاء وچ نیں۔ ہندستان وچ 97.9 ملین مجاں نین جیہڑیاں دنیا دیاں مجاں دا 56.5 % بندیاں نیں۔ ہندستان توں ای ایہ یورپ ول پیجیاں گیاں۔ 19ویں صدی دے انت تے مج اسٹریلیا وی لیائی گئی۔