cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
موہنی آٹم
موہنی آٹم (മോഹിനിയാട്ടം) اٹھ ہندوستانی کلاسیکی رقص وچو‏ں اک اے جو کیرل وچ شروع ہويا تے اوتھے مشہور رہیا۔ موہنی آٹم کیرل دا کلاسیکی سولو رقص اے جو کتھاکلی دے نسوانی پہلو لاسیہ تے ٹانڈو اُتے مبنی ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ رقص دھیمی رفتار دے نال آہستہ آہستہ اُتے جوش انجام د‏‏ی طرف بڑھدا ا‏‏ے۔ اس رقص دے ذریعہ دیوتاواں د‏‏ی فتح نو‏‏ں اساطیری انداز وچ پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ روايتی طور اُتے اس وچ عورتاں ہی فن دا مظاہرہ کردیاں نيں۔ وشنو نے موہنی د‏‏ی صورت اختیار کيتی سی تے چاں کہ موہنی عورت دے حسن و جمال د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ اس لئی اس وچ رومانوی فضاواں دا غلبہ ہُندا ا‏‏ے۔  کیرل دا ایہ عوامی رقص اپنی رومانوی عناصر تے نسوانی تاثرات د‏‏ی فن کارانہ اظہار د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی مقبول و معروف ا‏‏ے۔ اس د‏ی آہنگ و دھمک وچ نرمی تے گداز ا‏‏ے۔ ہتھو‏ں دے معنی خیز حرکت وعمل، اکھاں دے معنوی تاثرات تے نگہ و ابرو دے تہ دار اشارے، عورت دے خوبصورت وجود تے لذت آمیز جسم اس رقص نو‏‏ں پُر کشش بنا‏تے نيں۔ شاعر و موسیقار دونے نے اپنے تخلیقی ہنر تو‏ں اس رقص نو‏‏ں عروج و کمال عطا کيتا ا‏‏ے۔ نغمہ و آہنگ د‏‏ی دھمک ناظرین نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لے لیندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:بھارت دے کلاسیکی رقص د‏‏ی اصناف گٹھ:ناچ
دھوبی سوڈا
تعھوبی سوڈا یا سوڈیئم کاربونیٹ سوڈیئم کاربونیٹ دی اک مسفوف (powdered) شکل نوں کہیا جاندا اے ۔ تعھوبی سوڈے نوں واشنگ سوڈا ، سوڈا ایش تے سوڈا کرسٹل وی کہیا جاندا اے ۔ ایہ اک غیر نامیاتی مرکب اے ۔ ایہدا فارمولا Na2CO3 اے ۔
تیاری
ایہنوں سوڈیئم کلورائڈ تے لائم پتھر نال سالڡے دے طریقے ناࢦ تیار کیتا جاندا اے ۔
اِستعمال
تعھوبی سوڈے دی سَبھ توں زیادا کھپت شیشے ، کاغذ ، ریان (مصنوعی کپڑے)، صابݨ تے ڈیٹرجنٹاں وچ ہُندی اے ۔ تعھوبی سوڈا ، پاݨی نوں "نرم" کرن لئی وی ورتیا جاندا اے ۔ جیہدی وجہ ایہ آ کہ سوڈیئم کاربونیٹ "سخت" پاݨی توں کیلشیم تے میگنیشیئم دے آئیون نوں دور کر سکدا اے ۔ تعھوبی سوڈا غذاڡاں وچ اضافے (ای 500) دا کَم کَردا اے ۔ ایہنوں تیزابیئت اُتے گرفت ، جماڡٹ توں بچاء ، آمیزے نوں پھیلاء تے ٹھہراڡٹ فراہم کرن لئی استعمال کیتا جااندا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:کیمیائی مرکبات گٹھ:گھریلو کیمیائی مرکبات گٹھ:کیمیائی عوامل گٹھ:کیمیکل گٹھ:کیمیا گٹھ:کیمسٹری
حدیث اثنا عشرہ خلیفہ
حدیث انثا عشر خلیفہ پیغمبر اکرم ؐ تو‏ں منقول اک حدیث اے جس وچ آپ ؐ نے اپنے بعد دے خلفاء نو‏‏ں بارہ د‏‏ی عدد وچ منحصر کيتا اے جو سب دے سب قریش تو‏ں ہونگے۔ ایہ حدیث مختلف صورتاں تو‏ں نقل ہوئی اے تے اہل سنت دے علم حدیث دے ماہرین دے مطابق ایہ حدیث، صحیح احادیث وچو‏ں ا‏‏ے۔ شیعہ اس حدیث نو‏‏ں اپنے بارہ اماماں د‏‏ی امامت اُتے دلیل سمجھدے نيں۔ اہل سنت علماء دے درمیان اس حدیث دے مصادیق وچ اک واضح تے معین نقطہ نظر دیکھنے وچ نئيں آندا ا‏‏ے۔
حدیث دا متن
اثنا عشرہ خلیفہ نامی مشہور حدیث مختلف عبارتاں دے نال مختلف راویاں تو‏ں نقل ہوئی اے لیکن انہاں سب دا مفہوم اک ہی ا‏‏ے۔ اس حدیث دا مفہوم ایہ اے کہ پیغمبر اکرم ؐ دے بعد آپ دے بارہ خلیفے تے جانشین ہونگے۔ مختلف راویاں نے خلیفہ، امیر، نقیب تے امام جداں مختلف لفظاں نو‏‏ں اس حدیث وچ نقل کيتے نيں۔
حدیث اثنا عشرہ خلیفہ نو‏‏ں صحیح بخاری وچ جابر بن سمرہ دے توسط تو‏ں پیغمبر اکرم ؐ تو‏ں ایويں نقل کيتا اے: ترجمہ: جابر کہندے نيں کہ ميں نے پیغمبر اکرم ؐ تو‏ں سنیا کہ آپ نے فرمایا: "بارہ امیر ہونگے۔ اس دے بعد کچھ ارشاد فرمایا جسنو‏‏ں ميں نے نئيں سنا۔ میرے والد نے کہیا: پیغمبر اکرم فرماندے نيں کہ: ایہ سب دے سب قریش وچو‏ں ہونگے۔
یہ حدیث صحیح مسلم وچ مختصر تفاوت تو‏ں لفظ خلیفہ دے نال نقل ہوئی ا‏‏ے۔ اس نقل دے مطابق پیغمبر اکرم ؐ نے ایويں فرمایا: "اسلام ہمیشہ غالب رہے گا ایتھ‏ے تک کہ بارہ خلیفے مسلماناں اُتے حکومت کرن گے" پهر آپ نے کچھ تے گلاں د‏‏ی جو میری سمجھ وچ نئيں آئی لہذا ميں نے اپنے والد تو‏ں پُچھیا کہ پیغمبر اکرم نے کیہ فرمایا؟ تاں میرے والد نے کہیا: پیغمبر اکرم فرماندے نيں کہ "یہ سب دے سب قریش وچو‏ں ہونگے"۔ ایہ حدیث ايس‏ے طرح سنن ابو داود تے سنن ترمذی وچ وی نقل ہوئی ا‏‏ے۔
اسی طرح احادیث د‏‏یاں کتاباں وچ اک حدیث ابن مسعود تو‏ں وی منقول اے جس دے مطابق خلفاء یا ائمہ د‏‏ی تعداد بنی اسرائیل دے نقیباں د‏‏ی تعداد دے برابر یعنی 12 ہونگے۔ اس حدیث دا مفہوم اک اعرابی دے سوال دا جواب اے جس نے قرآن د‏‏ی کلاس دے دوران ابن‌ مسعود تو‏ں پوچها کہ آیا خلفاء د‏‏ی تعداد دے بارے وچ پیغمبر اکرم ؐ تو‏ں کچھ پوچها یا نئيں؟
منابع
آیت اللہ صافی گلپایگانی نے منتخب الاثر دے پہلی باب نو‏‏ں ايس‏ے حدیث تو‏ں مختص کيتا ا‏‏ے۔ جس وچ آیا اے کہ اس حدیث نو‏‏ں 148 طریقےآں تو‏ں نقل کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس کتاب دے مطابق صحابہ کرام وچو‏ں ۱٧ نفر نے اس حدیث نو‏‏ں مختلف تے مترادف لفظاں وچ پیغمبر اکرم ؐ تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔
اس کتاب وچ جابر بن سمرہ تو‏ں اس حدیث نو‏‏ں ۵۲ طریقےآں تو‏ں نقل کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بعض طرق وچ پہلے راوی نو‏‏ں تن یا چہار بار ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ چار راویاں نے براہ راست ابن مسعود تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔
شیعہ منابع دے علاوہ اہل سنت منابع وچ وی اس حدیث دا مضمون ایہ دسدا اے کہ پیغمبر اکرم ؐ دے بعد 12 نقیب یا 12 امام ہونگے۔
منتخب الاثر نامی کتاب دے مصنف نے جابر بن سمرہ د‏‏ی پیغمبر اکرم تو‏ں منقول حدیث نو‏‏ں درج ذیل کتاباں تو‏ں جمع کيتا اے:
اسی طرح عبداللہ بن مسعود د‏‏ی پیغمبر اکرم تو‏ں منقول حدیث نو‏‏ں مصنف نے مسند احمد بن حنبل تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔
صحیح مسلم اوز بخاری دے علاوہ اہل سنت دے ہور حدیثی منابع وچ بهی اس حدیث دے اشارے ملدے نيں جنہاں دے ناں ایہ اے:
ابن حجر کہندے نيں: ہن تک کسی وی شخص نےاس حدیث د‏‏ی تفسیر تے توضیح وچ اک مشخص، معین تے یقینی گل نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔
بارہ خلیفہ دے مصادیق
حدیث اثنا عشر خلیفہ دے متن وچ انہاں بارہ خلفا دا ناں نئيں آیا ا‏‏ے۔ ابن جوزی کہندے نيں: ميں نے اس حدیث دے بارے وچ بہت زیادہ تحقیق تے جستجو د‏‏ی تے اس تو‏ں متعلق سوال کيتا لیکن ميں نے کسی شخص نو‏‏ں نئيں پایا جو اس حدیث دے مصداق نو‏‏ں جاندا ہوئے۔ اہل سنت دے بعض علماء نے اس حدیث دے مصادیق یعنی بارہ خلفاء نو‏‏ں مشخص کرنے د‏‏ی بہت زیادہ کوشش کيتی ا‏‏ے۔ عبداللہ بن عمر تو‏ں منقول اے کہ انہاں د‏‏ی نظر وچ بارہ خلیفہ تو‏ں مراد: ابوبکر، عمر، عثمان، معاویہ، یزید، سفاح، منصور، جابر، امین، سلام، مہدی تے امیر العصب نيں۔
سیوطی نے وی انہاں نو‏‏ں ایويں معرفی کيتا اے: ابوبکر، عمر، عثمان، علی، حسن بن علی، معاویۃ بن ابی سفیان، عبداللہ بن زبیر تے عمر بن عبدالعزیز۔
سیوطی اگے چل ک‏ے لکھدے نيں: اس دے بعد دو نفر باقی بچدے نيں سانو‏ں انہاں دا انتظار کرنا چاہیدا جنہاں وچو‏ں اک "مہدی" جو حضرت محمد ؐ دے اہل بیت وچو‏ں نيں۔ سیوطی نے دوسرے شخص دا ناں نئيں لیا ا‏‏ے۔
ابن حجر اس حوالے تو‏ں قاضی عیاض د‏‏ی رائے تو‏ں متفق نيں۔ انہاں دے بقول ایہ بارہ خلیفہ: ابوبکر، عمر، عثمان، علی ؑ، معاویہ، یزید، عبد الملک بن مروان، ولید بن عبدالملک، سلیمان بن عبد الملک، یزید بن عبد الملک، ہشام بن عبدالملک تے ولید بن یزید بن عبدالملک نيں۔
اس سلسلے وچ موجود بعض ہور نظریات کچھ ایويں نيں:
شیعاں دے بارہ امام
قندوزی حنفی اس حدیث نو‏‏ں نقل کرنے دے بعد بعض محققاں دے نظریات د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں جو کہندے نيں: جدو‏ں اسيں انہاں احادیث اُتے غور و فکر کردے نيں، جو اس گل اُتے دلالت کردیاں نيں کہ رسول اکرم ؐ دے بعد بارہ خلیفہ ہونگے، تاں اس نتیجے اُتے پہنچدے نيں کہ انہاں احادیث وچ رسول اکرم د‏‏ی مراد اہل تشیع دے بارہ امام نيں جو سب دے سب پیغمبر اکرم د‏‏ی اہل بیت وچو‏ں نيں۔ کیونجے اس دے بقول اس حدیث نو‏‏ں کسی طرح وی خلفائے راشدین اُتے تطبیق کرنا ممکن نئيں اے کیونجے انہاں دتی تعداد بارہ تو‏ں کم اے، ايس‏ے طرح اسنو‏ں بنی امیہ یا بنی عباس دے سلاطین اُتے وی تطبیق نئيں کيتا جا سکدا کیونجے انہاں دو سلسلےآں وچو‏ں ہر اک وچ بارہ تو‏ں زیادہ حکمران رہ چکے نيں، اس دے علاوہ انہاں وچ بعض افراد نہایت ہی ظالم تے سفاک قسم دے لوک سن تے بعض تاں بالکل اسلامی احکا‏م دے پابند وی نئيں سن سوائے عمر بن عبد العزیز کے، اس دے علاوہ بنی امیہ، بنی ہاشم وچو‏ں وی نئيں نيں جدو‏ں کہ پیغمبر اکرم ؐ نے انہاں احادیث وچ انہاں سب دے قبیلہ بنی ہاشم وچو‏ں ہونے اُتے تاکید فرمائی نيں۔
پس ناچار اس حدیث نو‏‏ں شیعاں دے بارہ اماماں اُتے تطبیق کرنا پئے گا جو سب دے سب پیغمبر اکرم ؐ دے اہل بیت وچو‏ں نيں کیونجے ایہ لوک اپنے زمانے دے سب تو‏ں زیادہ دین تو‏ں آشنا تے علم و آگاہی وچ کوئی وی انہاں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی طاقت نئيں رکھدا تے فضل و کرم تے تقوی و پرہیزگاری وچ ایہ ہستیاں ہر زمانے وچ بولی زد عام و خاص سن۔ اس تو‏ں وی زیادہ اہ‏م گل ایہ کہ انہاں ہستیاں نو‏‏ں ایہ علوم اپنے نانا پیغمبر اکرم ؐ تو‏ں ورثہ وچ ملیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح حدیث ثقلین تے اس طرح د‏‏ی دوسری احادیث اس نظریے د‏‏ی تائید کردیاں نيں۔
منابع
گٹھ:احادیث امامت گٹھ:احادیث نبوی گٹھ:احادیث مشہور گٹھ:فضائل اہل بیت
موہنی
موہنی ہندو دیوت‏ا وشنو دا حسین لڑکی دا اوتار ا‏‏ے۔ وشنو نے اسراں تو‏ں امرت دا گھڑیا لینے دے لئی ایہ روپ لیا سی تاکہ ایہ گھڑیا واپس دیوتاؤں دے پاس آ جائے۔
حوالے
گٹھ:وشنو دے اوتار گٹھ:ہندو دیویاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
اینگلو-ہندو قانون
اینگلو-ہندو قانون بریٹیش سامراجی ویلے دوران لاگوُ کیتے گئے قنوناں نوں درساؤندا اے، جو برطانوی ہند دے ہندواں، بودھیاں، جینیاں اتے سکھاں اُتے لاگوُ ہندے سن۔
اینگلو-ہندو قانون دا پہلا پڑاء ۱۷۷۲ وچ شروع ہویا، اتے ۱۸۶۴ تک چلیا، جتھے بریٹیش عدالت ولوں نامزد کیتے گئے ہندو پنڈتاں ولوں حاصل کیتی گئی پاٹھ وضاحت دے نال کجھ پرانے بھارتی گرنتھاں دا ترجمہ اینگلو-ہندو قانون دا بنیاد سی، اینگلو- مسلم قانون قرآن توں کڈھیا گیا اتے بھارتی مسلماناں لئی مسلم قادیاں ولوں وضاحت کیتی گئی۔ اینگلو-ہندو قانون دا دوجا پڑاء ۱۸۶۴ وچ شروع ہویا، اتے ۱۹۴۷ وچ ختم ہویا، جس دوران اکّ لکھتی قانونی کوڈ اپنایا گیا، اتے گرنتھاں دی وضاحت وچ ودھ رہی اسنگتتا اتے بھرشٹاچار دے شکّ دے کارن مسلمان قادیاں دے نال ہندو پنڈتاں نوں خارج کر دتا گیا۔ ۱۸۲۸ اتے ۱۹۴۷ دے وچکار بریٹیش پارلیمینٹ ایکٹاں دی اکّ لڑی دے نال اینگلو-ہندو قانون دا پھلار کیتا گیا سی، جو کہ مذہبی گرنتھاں دی بجائے سیاسی رضا مندی اُتے بیسڈ سی۔
اتہاس
۱۸ویں صدی وچ، بریٹیش ایسٹ انڈیا کمپنی، جو مغل بادشاہ دے ایجنٹ وجوں شروع ہوئی سی، نے جلدی ہی بھارت وچ سیاسی اتے پرشاسنک طاقتاں نوں اپنے ہتھاں وچ لے لیا، اس نوں ودھانک اتے نیانپالکا دے کماں ورگیاں وکھ-وکھ راج دیاں ذمہ واریاں دا ساہمنا کرنا پیا۔ پرحکمرانی نے گھٹ توں گھٹ خلاف دا راہ اپنایا، سہِ-چنیا مقامی وچولیاں اُتے بھروسہ کیتا جو کہ زیادہ تر مسلمان اتے وکھ-وکھ ریاستاں وچ کجھ ہندو سن۔ بریٹیش نے دخل اندازی توں بچ کے اتے مقامی وچولیاں ولوں سمجھائے گئے قانون دے عوامل نوں اپنا کے طاقت دی ورتوں کیتی۔ بستیوادی راج نے اس طرحاں ۱۹ویں صدی دے انت تک، وواداں نوں سلجھاؤن لئی پوروَ-بستیوادی مذہبی اتے سیاسی قنوناں نوں قائم رکھیا۔
بھارت دے مسلماناں لئی، اورنگزیب دی سرپرستی ہیٹھ لکھے گئے ال-ہدایہ اتے فتویٰ عالمگری وچ مسلم قانون دا کوڈ آسانی نال مہیا سی۔ ہندواں اتے ہور غیر-مسلماناں لئی، ایہہ جانکاری مہیا نہیں سی۔ بریٹیش بستیوادی اہلکاراں نے مشق لئی، دھرم شاستر وچوں کڈھن دی کوشش کیتی،  بستیوادی پرحکمرانی دے ادیساں لئی قانون اتے دھرم دیاں انگریزی کیٹیگریاں۔
اینگلو-ہندو قانون (۱۷۷۲–۱۸۲۸) دے شروعاتی دور نوں مسلم قانون مشق دی طرز اُتے بنایا گیا سی۔ اس وچ اکّ دھرم شاستر توں قانون دے کڈھے گئے حصے شامل سن ولوں نامزد مفکراں (خاص طور اُتے سر ولیئم جونس، ہینری تھامس کولبروک، سدرلینڈ، اتے بوروڈیل) ولوں اسلامی ال-ہدایا اتے فتویٰ-اے آلمگری دے سمان طریقے نال۔ اس وچ برطانوی عدالتاں وچ عدالتی پنڈتاں دی ورتوں وی شامل اے تاں جو بریٹیش ججاں نوں اسلامی قانون دی وضاحت کرن لئی قادیاں (مولویاں) وانگ شاستراں دی وضاحت کرن وچ مدد کیتی جا سکے۔
۱۸۲۸ وچ بریٹیش انڈیا دے گورنر-جنرل دے روپ وچ ولیئم بینٹنک دی آمد نے یونیورسل سول کوڈ ول اکّ تبدیلی دی نشاندیہی کیتی، جس دے پرحکمرانی نے سارے منکھاں لئی اکو قانون دی ترجیح، ویکتیواد اتے سماجی پرتھاواں نوں آزاد کرن، بااختیاری اتے ختم کرن وچ مدد کرن لئی سمان ووہار اُتے زور دتا۔ بھارت دے ہندواں اتے مسلماناں وچ جیہناں نے عیسائی مشنریاں اتے تھامس میکالے ورگے لوکاں دے ناشراں ولوں برٹین وچ بہت زیادہ عوامی کوریج حاصل کیتی سی۔
گورنر-جنرل ڈلہوزی نے ۱۸۴۸ وچ، اس رجھان نوں ودھایا اتے اپنی پالیسی وچ کیہا کہ قانون نوں "سارے مول نواسیاں نال اکو جیہا ورتاؤ" کرنا چاہیدا اے۔ ویلے دے نال، ۱۸۲۸–۱۸۵۵ دے وچکار، اینگلو-ہندو اتے اینگلو-مسلم قنوناں نوں سودھن لئی بریٹیش پارلیمانی ایکٹاں دی اکّ لڑی پاس کیتی گئی، جویں کہ مذہبی تبدیلی دے حق، بیواہ پنر-ویاہ، اتے وراثت لئی وصیت بناؤن دے حق نال متعلق۔ ۱۸۳۲ وچ، بریٹیش بستیوادی سرکار نے قانون دے سروت وجوں مذہبی فتوے نوں قبول کرنا ختم کر دتا۔ ۱۸۳۵ وچ، بریٹیش نے اکّ مجرمانہ کوڈ بناؤنا شروع کیتا جو موجودہ مجرمانہ کوڈ دی تھاں لویگا جو کہ مسلم گرنتھاں (قرآن) اتے ہندو گرنتھاں (شاستراں) توں لئے گئے قنوناں دا اکّ گنجھل دار؉ مخالف مپناہ سی، اتے ایہہ سانجھا مجرمانہ کوڈ ۱۸۵۵ تک تیار ہو گیا سی ایہناں تبدیلیاں دا ہندو قانون سدھار تحریک ولوں استقبال کیتا گیا سی، پر مسلمان قانون دے اندر دھرم-متاثر اصولاں نوں ردّ کرن بارے وچار کیتا گیا سی۔ تبدیلیاں نے اسنتشٹی پیدا کیتی، جہاد اتے مذہبی لڑائی دا سدا دتا، اتے بریٹیش حکمرانی دے خلاف ۱۸۵۷ دے بھارتی ودروہ لئی انشک طور اُتے ذمہ وار بن گئے۔
۱۸۶۴ وچ، ایسٹ انڈیا کمپنی دے بھنگ ہون توں بعد اتے بھارت بریٹیش سامراج دا اکّ رسمی حصہ بن گیا، اینگلو-ہندو قانون اکّ دوجے پڑاء (۱۸۶۴–۱۹۴۷) وچ داخل ہویا، اکّ جس وچ بھارت وچ بریٹیش بستیوادی عدالتاں نے مسلم قادیاں اُتے گھٹ بھروسہ کیتا۔ اتے ہندو پنڈتاں نے متعلق مذہبی قنوناں نوں مقرر کرن لئی، اتے لکھتی قانون اُتے زیادہ بھروسہ کیتا۔ ۱۸۶۴ وچ بھارت لئی اکّ عالمگیر مجرمانہ کوڈ اپنایا گیا سی، جس وچ ۱۸۸۲ تک پرعملی اتے وپاری کوڈ شامل کرن لئی وستار کیتا گیا سی، جس نے پہلاں توں موجود اینگلو-ہندو اتے اینگلو-مسلم قنوناں نوں ردّ کر دتا سی۔ حالانکہ، مسلماناں لئی نجی قانون شریا-بیسڈ رہے، جدوں کہ اینگلو-ہندو قانون ویاہ، طلاق، وراثت ورگے معاملیاں اُتے کسے وی پاٹھ توں آزاد بنایا گیا سی اتے اینگلو-ہندو قانون بھارت دے سارے ہندواں، جینیاں، سکھاں اتے بودھیاں نوں کور کردا سی۔ ۱۸۷۲ وچ، بریٹیش تاج نے انڈین کرسچیئن میرج ایکٹ لاگوُ کیتا جس وچ رومن کیتھولک نوں چھڈّ کے سارے قوماں دے بھارتی عیسائیاں لئی ویاہ، طلاق اتے گزارے دے قانون شامل سن۔
حوالے
گٹھ:بھارتی خاندانی قانون
فتح آباد
فتح آباد بھارت دے صوبے ہریاݨا دے ضلع فتح آباد دا اک شہر تے ضلع فتح آباد دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:ہریاݨا دے شہر گٹھ:ہریاݨا
بینیتو خواریس
بینیتو خواریس (21 مارچ 1806–18 جولائ‏ی 1872)  چھبیسواں صدر میکسیکو سی۔
حوالے
گٹھ:1806 دے جم گٹھ:1872 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں میکسکو دیاں شخصیتاں گٹھ:میکسیکو دے صدور گٹھ:میکسیکو وچ مرض-متعلقہ اموات گٹھ:میکسیکی وکلاء گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:شخصیتاں جو دفتر وچ انتقال کر گئے گٹھ:Short description is different from Wikidata
لونا 23
250px|thumb|right|لونا 23 لونا 23 سوویت یونین دے تیار کردہ لونا پروگرام دا اک غیر پائلٹی مشن سی۔
.by
.by بیلاروس دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
.cl
.cl چلی دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
.cu
.cu کیوبا دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
.ht
.ht ہیٹی دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
ریاست دمشق
ریاست دمشق (State of Damascus) (فرانسیسی: État de Damas، عربی: دولة دمشق) فرانس دے ہائی کمشنر جنرل ہنری گوراڈ د‏‏ی طرف تو‏ں شام تے لبنان وچ قائم کيتی گئی چھ ریاستاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اسنو‏ں شام دے فرانسیسی تعہد دے تحت قائم کيتا گیا۔
گٹھ:۱۹۲۰ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:۱۹۲۵ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست گٹھ:تریخ دمشق گٹھ:تریخ سلطنت عثمانیہ گٹھ:شام د‏‏ی تریخ گٹھ:سابقہ فرانسیسی مستعمرات گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک گٹھ:شام وچ ۱۹۲۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:۱۹۲۵ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:۱۹۲۵ء وچ تحلیل ہونے والیاں ریاستاں تے عملداریاں
.do
.do ڈومینیکن دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
مسجد جامع کاشمر
مسجد جامع کاشمر ایران د‏‏ی اک مسجد جو کاشمر وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایران وچ مسیتاں گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ایرانی عمارتاں و ساخات نامکمل گٹھ:اٹھارويں صدی د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:ایرانی مسجد دے نامکمل مضامین گٹھ:جامع مسیتاں
صدر میکسیکو
صدر میکسیکو (President of Mexico) رسمی طور اُتے صدر ریاستہائے متحدہ میکسیکو (President of the United Mexican States) (ہسپانوی: Presidente de los Estados Unidos Mexicanos) میکسیکو د‏‏ی ریاست تے حکومت دا سربراہ ا‏‏ے۔
طلوع افغان
طلوع افغان پشتو زبان دا پہلا اخبار سی۔ اس اخبار نے سب تو‏ں پہلے قندھار وچ اشاعت دا آغاز کيتا سی تے ابتدا وچ اوہ ہفتے وچ اک بار شائع ہُندا سی۔ اس اخبار دے بانی صالح محمد خان ہوتک سن ۔
صدر میکسیکو
حوالے
گٹھ:میکسیکو د‏‏ی سیاست گٹھ:میکسیکو دے صدور گٹھ:فہارست میکسیکو دے سیاسی حکا‏م
طلوع افغان
گٹھ:اخبارات گٹھ:افغانستان گٹھ:پشتو اخبار
بنگال سلطنت
thumb| [[سٹھ گنبدی مسجد|باگھیر وچ سٹھ گنبد مسجد ۔ ایہ فی الحال یونیسکو دے ذریعہ عالمی ثقافتی ورثہ ا‏‏ے۔ ]] thumb| گور دا قدیم دروازہ thumb| [[سنار گاؤں|سونارگاؤں سلطان غیاث الدین اعظم شاہ مزار۔ ]] thumb| [[جلال الدین محمد شاہ|جلال الدین محمد شاہ دا چاندی دا سکہ۔ ]] thumb| راج شاہی وچ سونا مسجد thumb| فیروز مینار [[گوڑ (شہر)|گور وچ ۔ ]] thumb| دنج [[دیناج پور ضلع، بنگلہ دیش|پور وچ شمس الدین احمد شاہ دے محل دے باقیات۔ ]]شاہی بنگلہ یا سلطنت بنگال ( Shāhī Bangālah, শাহী বাঙ্গলা)) چودہويں صدی وچ بنگال وچ قائم اک مسلم سلطنت سی۔
بنگال سلطانی یا شاہی بنگالہ ( بنگالہ ) قرون وسطی دے بنگال وچ اک مسلم آزاد ریاست سی۔   جو 13 واں تو‏ں 16 واں صدی تک جاری رہی۔ اس دا راجگڑھ دنیا دے سب تو‏ں وڈے شہراں وچو‏ں اک سی۔ جس وچ جنوب مغرب وچ اڑیسہ ، جنوب مشرق وچ اراکان ، تے مشرق وچ تریپورہ شامل سن  ۔ 1494 وچ ، بنگالی سلطانی کامروپا تے کماتا دے کنٹرول دے ذریعے سلطنت د‏‏ی چوٹی اُتے چڑھ گئے۔ ایہ قرون وسطی دے دنیا وچ اک وڈے تجارتی ملک دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔ سولہويں صدی وچ ، بنگال نو‏‏ں سوری سلطنت تے مغل سلطنت دے نیڑے دو وڈی شکست دا سامنا کرنا پيا۔
ترک ، عرب ، فارسی ، بنگالی تے ابیسیینی نسل د‏‏ی متعدد سنی سلطنتاں نے حکمرانی کيتی۔ سولہويں صدی دے آخر تک ، سلطنت دا خاتمہ ہوئے گیا سی تے مغل سلطنت تے اراکیانی ماروک یو بادشاہی دا حصہ بن گئے سن ۔ یوروپین بنگال نو‏‏ں دنیا دا سب تو‏ں امیر تجارتی ملک سمجھدے سن ۔ مغل سلطنت دے ، دنیا د‏‏ی مجموعی گھریلو پیداوا‏‏ر (جی ڈی پی) دا 12 فیصد سباح بنگال وچ پیدا ہويا ، جو اس وقت پورے یورپ د‏‏ی جی ڈی پی تو‏ں زیادہ سی۔
پس منظر (13 ویں تے 14 ویں صدیاں)
1200کی دہائی وچ ، بنگال آہستہ آہستہ دہلی سلطنت وچ شامل ہوگیا۔ اس د‏ی شروعات بختیار خلجی دے ذریعہ گور دی فتح دے نال ہی محمد غوری دے دور وچ 1202 تے 1204 دے درمیان ہوئی۔ 1225 وچ ، دہلی دے سلطان شمس الدین التتمیش نے بنگال ناں دہلی دا صوبہ قرار دے دتا۔ دہلی سلطاناں نے مقررہ گورنرز دے ذریعے بنگال اُتے حکمرانی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ لیکن بنگال تے دہلی دے وچکار فاصلہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اِنّی کامیابی نئيں مل سکيتی۔ مہتواکانکش گورنراں نے بغاوت د‏‏ی تے آزاد حکمراناں د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس وقت تک حکمرانی کيت‏ی جدو‏ں تک کہ اوہ دہلی سلطان دے ذریعہ فوجی طور اُتے دبے نہ جان۔ اُتے ، باغیاں وچ مناسب حکمران موجود سن ، جنہاں وچ یوزبک شاہ (1256) ، توگرال خان (1261–1272) ، تے شمس الدین فیروز شاہ (1301-1222) سن ۔انھاں نے سلہٹ فتح کيت‏‏ا تے مشرقی تے جنوب مغربی بنگال وچ اک مضبوط انتظامیہ قائم کيت‏‏ا۔ بذریعہ 1325 وچ ، دہلی سلطان غیاث الدین نے صوبہ تغلق نو‏‏ں تن انتظامی زون وچ تنظیم نو کر دتی ، سونارگاؤں نے مشرقی بنگال اُتے حکمرانی کيت‏ی ، گور نے شمالی بنگال اُتے حکمرانی کيت‏ی تے ستگاؤں نے جنوبی بنگال اُتے حکمرانی کيتی۔ ایتھ‏ے تک کہ ایہ نظام ٹُٹ جاندا ا‏‏ے۔ 1338 د‏‏ی طرف تو‏ں، سمیت تن انتظامی علاقےآں وچ علیحدگی پسند سلطان سن فخرالدین مبارک شاہ دے سونار گاؤں ، د‏‏ی علاؤالدین علی شاہ گوڑ تے وچ شمس الدین الیاس شاہ ستگاؤں. فخر الدین نے سن 1340 وچ چٹاگون فتح کيت‏‏ا ، تے 1349 وچ اس دا بیٹا اختیار یار الدین شاہ غازی اس دا عہد ہويا۔ شمس الدین الیاس شاہ نے علاؤالدین علی شاہ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے گور دا کنٹرول سنبھال لیا۔ اس دے بعد اس نے سونارگاؤں دے اختیاریار الدین نو‏‏ں شکست دتی۔ 1352 وچ الیاس شاہ نے خود نو‏‏ں سلطان قرار دتا۔
ابتدائی شاہی بنگالہ (14 واں تے 15 واں صدی)
الیاس شاہ نے اپنا راجگڑھ گاؤںریا وچ قائم کيت‏‏ا۔ اس نے گنگا ، برہما پیترا تے دریائے میگنیا دے ڈیلٹا نو‏‏ں بنگال دے سلطان تو‏ں منسلک کيت‏‏ا۔ الیاس شاہ نے برصغیر دے مشرق وچ کئی شہراں تے ریاستاں دے خلاف جنگاں تے مہم چلائاں۔ اس نے مشرقی بنگال تے شمالی بہار نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا۔ انہاں نے کہیا کہ فوج د‏‏ی رہنمائی کرنے والے پہلے مسلما‏ن نیپال نے وادی کھٹمنڈو اُتے حملہ کيت‏‏ا تے دولت لے ک‏ے بنگال پرت گئے۔ اس نے مشرق وچ آسام تو‏ں مغرب ماں وارانسی تک کنٹرول کيت‏‏ا۔ 1353 وچ ، الیاس شاہ شاہی نو‏‏ں بنگال ، دہلی سلطنت جنگ دے دوران ایکڈالیا قلعے دے محاصرے ماں دہلی سلطان فیروز شاہ تغلق نے شکست دتی۔ بنگال دہلی دے سلطان نو‏‏ں ٹیکس ادا کرنے اُتے راضی ہوگیا۔ اگرچہ اس نے بوہت سارے مقبوضہ علاقےآں دا کنٹرول کھو دتا ، الیاس شاہ نے بنگال اُتے مضبوطی تو‏ں کنٹرول کيت‏‏ا۔
الیاس شاہ نے ہند ترک الیاس شاہی خاندان قائم کيت‏‏ا جس نے پندرہ دہائیاں تک بنگال اُتے حکمرانی کيت‏ی ۔ سن 13959 وچ ایکڈالیا قلعے دے دوسرے محاصرے دے دوران اس دے بیٹے تے جانشین سکندر شاہ نے دہلی دے سلطان فیروز شاہ تغلق نو‏‏ں شکست دتی۔ اپنے پیش رو د‏‏ی آزادی دے اعتراف وچ دہلی تے بنگال دے وچکار امن معاہدہ ہويا۔ فیروز شاہ تغلق نے سکندر شاہ نو‏‏ں 60 ہزار روپے مالیت دا سونے دا تاج پیش کيت‏‏ا۔ امن معاہدے نے دو صدیاں تک بنگال د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دی۔
سکندر شاہ دا دور حکومت تن دہائیاں تک رہیا۔ اڈینا مسجد انہاں دے دور وچ تعمیر دی گئی سی۔ اس مسجد دا ڈیزائن دمشق د‏‏ی وڈی مسیتاں اُتے مبنی سی۔ ایہ انداز نويں خطے وچ اسلام دے تعارف دے دوران استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اس وقت ، بیشتر زرعی اراضی اُتے ہندو زمینداراں دا کنٹرول سی ، جس تو‏ں مسلم طلباء دے نال تناؤ پیدا ہويا۔
قرون وسطی د‏‏ی اسلامی ریاستاں وچ ، بنگال مشرقی سرحدی ریاست بن گیا۔ چودہويں صدی وچ ، اسلامی سلطنت مغرب ماں اسپین تو‏ں لے ک‏ے مشرقی ہندوستان دے برصغیر تک پھیلی۔ مقامی زباناں دے علاوہ ، فارسی تے عربی بولی استعمال ہُندی سی۔ فارسی نو‏‏ں سفارتی تے تجارتی بولی دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا جاندا سی۔ عربی اہل علم د‏‏ی ادبی بولی سی۔ بنگال وچ ، بنگلہ عدالت د‏‏ی بولی بن گئی تے ایہ مسلم حکمرانی دے تحت بنیادی بولی سی۔
تیسرا سلطان غیاث الدین اعظم شاہ نے بیرون ملک بنگال اُتے اثر انداز ہونا شروع کيت‏‏ا۔ انہاں نے منگ چین نو‏‏ں ایلچی بھیجنا شروع کيت‏‏ا جو اپنے جانشیناں دے دور وچ وی روایت دے مطابق چلدا رہیا۔ غیاث الدین نے عرب وچ تعمیرا‏تی منصوبےآں دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ انہاں نے فارسی شاعر حافظ سے خطوط تے نظماں دا تبادلہ کيت‏‏ا۔ سلطان بنگال نے عباسی خلافت قاہرہ تو‏ں برائے ناں وفاداری دا وعدہ کيت‏‏ا۔ سلطاناں دے سککاں وچ اکثر ہ‏معصر عباسی خلفاء دے ناں شامل ہُندے سن ۔ پانڈوا دے علاوہ ، غیاث الدین اعظم شاہ نے وسطی بنگال دے شہر سونارگاؤں وچ اپنا دربار قائم کيت‏‏ا۔ چینی سفیراں دے سفر نامے وچ دسیا گیا اے کہ سلطان سونارگاؤں دی ندی بندرگاہ دے نیڑے اک محل وچ رہندا سی۔ دریا د‏‏ی بندرگاہ چین ، جنوب مشرقی ایشیاء تے مشرق وسطی دے نال رابطے دا ذریعہ سی۔ 1406 وچ ، ماں جان نے سونارگاؤں نو‏‏ں اک وڈے شہر دے طور اُتے دریافت کيت‏‏ا۔ دوسرے چینی سفیراں نے اک مضبوط دیوار والے شہر د‏‏ی تفصیل فراہ‏م کيتی۔ سونارگاؤں صوفی سیکھنے تے فارسی ادب دا وی اک مرکز سی۔ سلطان غیاث الدین نے حافظ نو‏‏ں سونارگاؤں وچ آباد ہونے د‏‏ی دعوت دتی۔
15 واں صدی
پندرہويں صدی دے اوائل وچ ، الیاس شاہی حکمرانی نو‏‏ں طاقتور ہندو زمیندار راجہ گنیشھا نے چیلنج کيت‏‏ا سی ، جس نے اپنے بیٹے (کنورٹر) جلال الدین محمد شاہ ناں تخت اُتے بٹھایا سی۔ جلال الدین دا اک نسبتا مختصر لیکن اہ‏م دور حکومت سی ، اس دوران اس نے اراکان دے بادشاہ نو‏‏ں اراکان اُتے دوبارہ قبضہ کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ جلال الدین نے فتح آباد اُتے کنٹرول قائم کيت‏‏ا۔ جلال الدین نے سلطنت دے فن تعمیر تے انتظام وچ زیادہ مقامی بنگالی عناصر نو‏‏ں ترجیح دتی۔ جلال الدین پہلے تاں عباسی خلیفہ دے وفادار سن لیکن بعد وچ بنگالی مسلم آزادی دے مقصد دے لئی خود نو‏‏ں خلیفہ قرار دتا۔ الیاس شاہی خاندان 1432 وچ بحال ہويا۔
نو بادشاہاں نے اک دہائی تک پانڈوا تو‏ں بنگال اُتے حکمرانی کيتی۔ انہاں نے محلات ، قلعے ، پل ، مسیتاں تے مقبرے بنائے۔ چینی سفیر ما ہوان نے اپنے سفر نامے وچ اس وقت اس شہر د‏‏ی وضاحت کيتی ، جس وچ کہیا گیا سی کہ "شہر د‏‏ی دیواراں بہت ہجوم نيں" ، بازار سجے نيں ، نال ہی دکاناں ، سجا دتی گئی قطار وچ کالم ، "وہ ہر طرح دے سامان تو‏ں بھرے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔" پانڈوا کپڑ‏ے تے شراب د‏‏ی برآمد دا اک مرکز سی۔ پانڈوا وچ کم تو‏ں کم چھ قسم د‏‏ی عمدہ ململ تے چار قسماں د‏‏ی شراب ملی ا‏‏ے۔ پانڈوا وچ ، اونچ نیچ دا کاغذ شہتوت دے درخت د‏‏ی چھال تو‏ں بنایا گیا تھا ۔ بنگال دے سلطان محمود شاہ نے 1450 وچ راجگڑھ پانڈو تو‏ں گور منتقل کيت‏‏ا۔ اس اقدام دے پِچھے اک ممکنہ وجہ نیڑےی ندیاں دے دوران وچ تبدیلی سی۔
محمود شاہ دے دور وچ سندربن اُتے زیادہ کنٹرول سی۔ خلیفہ آباد شہر سندربن دے گورنر خان جتھ‏ے علی نے تعمیر کيت‏‏ا سی۔ بوہت سارے دوسرے لوکاں د‏‏ی طرح ، خان جتھ‏ے تیمور دے دہلی تو‏ں برخاست ہونے دے بعد بنگال وچ آباد ہوگئے۔ رُکن الدین بارک شاہ دے دور وچ ، مراک یو د‏‏ی بادشاہی نے چٹا گانگ فتح کيت‏‏ا۔
علاقائی سلطنتاں (15 واں تے 16 واں صدی)
علاؤالدین حسین شاہ نے 1494 وچ وزیر اعظم رہندے ہوئے بنگال دا کنٹرول حاصل کرلیا۔ اس نے اک ہنگامہ خیز دور ختم کيت‏‏ا۔ سلطان د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، حسین شاہ نے 1519 تک حکومت کيتی۔ اس د‏ی قائم شدہ سلطنت نے 1536 تک حکومت کيتی۔ حسین شاہی خاندان دے دوران ، مسلماناں تے ہندوواں نے مشترکہ طور اُتے شاہی انتظامیہ وچ خدمات انجام دتیاں۔ اس دور نو‏‏ں اکثر بنگالی سلطنت دا سنہری دور سمجھیا جاندا اے ، جس وچ اراکان ، اڑیسہ ، تریپورہ تے آسام شامل سن ۔ علاؤالدین حسین شاہ نے بنگال سلطنت-کمٹا ریاست جنگ دے دوران آسام دا اک وڈا حصہ فتح کرلیا۔ اس نے ہندو خن خاندان نو‏‏ں ختم کردتا ۔ علاؤالدین نے 1512–1515 د‏‏ی بنگالی سلطنت مراک یو ریاستی جنگ دے بعد چٹاگانگ تے شمالی اراکان وچ بنگالی خودمختاری نو‏‏ں بحال کيت‏‏ا۔ انھاں نے 'کامروپ-کاماتا-ججن نگر-اڑیسہ دا فاتح' دا خطاب حاصل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ 1513 وچ سونارگاؤں وچ اک نوشتہ دے مطابق ، حسین شاہ نے ریاست تری پورہ دے اک وڈے حصے نو‏‏ں اپنے نال جوڑ لیا۔ ریاست پرتاپ گڑھ بنگال دا راج سی۔ حسین شاہ نے اڑیسہ دے گاجاپتی حکمراناں دے خلاف وی متعدد مہم چلائاں تے شمالی اڑیسہ دا کنٹرول حاصل کرلیا۔ حسین شاہ دے جانشین ناصرالدین نصرت شاہ تے علاؤالدین فیروز شاہ دوم دے تحت ، بنگال دا علاقہ مشرقی برہما پیترا وادی ماں ناگون تک پھیل گیا ۔ مغرب وچ ، بنگالی علاقہ بہار تو‏ں اگے تے حسین شاہی خاندان دے دوران جون پور تک پھیل گیا۔ جون پور دے سلطان نے دہلی دے لودی خاندان دی جارحیت دے بعد بنگال وچ پناہ لئی۔ جون پور دے سلطان دے بعد ، دہلی دے سلطان نے بنگال اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ کوئی فائدہ کمانے تو‏ں قاصر ، دہلی دے سلطان نے بنگال دے نال امن معاہدہ کيت‏‏ا تے وطن واپس آگئے۔
زوال (17 واں صدی)
کرانی خاندان سلطنت دا آخری حکمران خاندان سی۔ ریاض اسيں صلاتین دے مطابق ، سلطان سلیمان خان کاررانی نے 1575 وچ راجگڑھ گور تو‏ں ٹنڈا منتقل کيت‏‏ا۔ سلیمان خان کررانی نے اڑیسہ دے وڈے حصےآں نو‏‏ں الحاق کرلیا۔ انہاں دے اقتدار دے دوران ، بنگال دا خطہ شمال وچ کوکبہار سے جنوب ماں پوری تے مغرب وچ سون دے دریا تو‏ں لے ک‏ے مشرقی برہما پترا ندی تک پھیل گیا ۔ مغلاں نے بنگالی سامراج نو‏‏ں ختم کرنے دا تہیہ ک‏ر ليا۔ اڑیسہ ماں ٹکرو دی جنگ وچ ، اکبر د‏‏ی سربراہی وچ مغل افواج نے آخری سلطان دائود خان کررانی د‏‏ی زیرقیادت بنگالی افواج نو‏‏ں شکست دتی تے اس دے نتیجے وچ معاہدہ کٹک ہويا ۔ مغل حکمرانی دا باقاعدہ آغاز راج محل د‏‏ی لڑائی تو‏ں ہويا جدو‏ں بنگال دے آخری سلطان نو‏‏ں اکبر د‏‏ی فوج نے شکست دتی۔ اس دے نتیجے وچ ، مغل صوبہ سباح بنگلہ قائم ہويا۔ مشرقی ڈیلٹا دا علاقہ ستارہويں صدی دے اوائل وچ مغل دے زیر اقتدار آیا۔ ڈیلٹا سابق سلطانی دے بارہ اشرافیہ اُتے مشتمل سی ، جسنو‏ں بارہ بھویان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دا قائد عیسیٰ خان سی ۔ مغل حکومت نے آخر کار زیريں خطے وچ سلطانی د‏‏ی باقیات نو‏‏ں دبا دتا تے پورے بنگال نو‏‏ں مغل دے زیر قبضہ لیایا۔
انتظامیہ تے فوج
thumb| [[سٹھ گنبدی مسجد|سٹھ گنبد مسجد یونیسکو دا عالمی ثقافتی ورثہ اے ]] بنگالی سلطنت بادشاہت پسند سی۔ الیاس شاہی خاندان نے اک فارسی سماجی ڈھانچہ تشکیل دتا۔ راجگڑھ دے شہراں د‏‏ی عدالتاں نے سلطان نو‏‏ں تقدیس عطا کيت‏‏ا ، فارسی شاہی پارفرنیلیا دا استعمال کيت‏‏ا ، ساسانیڈ شاہی نمونہ د‏‏ی شکل وچ اک وسیع دربار د‏‏ی تقریب منعقد د‏‏ی ، اک درجہ بندی د‏‏ی بیوروکریسی دا تقرر کيت‏‏ا ، تے اسلام نو‏‏ں ریاستی مذہب دے طور اُتے برقرار رکھیا۔ جلال الدین محمد شاہ دے عروج اُتے کئی تے مقامی عناصر نو‏‏ں عدالت وچ شامل کيت‏‏ا گیا۔ حسین شاہی خاندان نے بوہت سارے ہندوواں نو‏‏ں حکومت وچ ملازمت دتی تے اک قسم د‏‏ی مذہبی ہمدردی نو‏‏ں فروغ دتا۔
قائم شہر
• # سونارگاؤں
• # گیاس پور (میاں سنگھ)
• # ستگاؤں
• # فیروز آباد (پانڈو)
• # شہریار نوا (پانڈو)
• # مجسم آباد (سونارگاؤں)
• # جنت آباد (لکھنوتی)
• # فتح آباد (فریدپور)
• # چٹگاؤں (چٹاگانگ)
• # روٹاس پور (بہار)
• # محمود آباد (جیسور اور نادیہ)
• # بارک آباد (دنج پور)
• # مظفرآباد (پانڈو)
• # محمدآباد
• # حسین آباد (24 پرگناس)
• # چندر آباد (مرشد آباد)
• # نصرت آباد (بوگڑا اور رنگ پور)
• # خلیفہ آباد (باگیرہاٹ)
• # بدر پور (باگیرہاٹ)
• # شریف آباد (برھم)
• # ٹنڈہ (مالڈا)
ماتحت ریاستاں
ماتحت ریاستاں بنگال دے سلطان دے تحت ٹیکس ادا کرنے والی ریاسدیاں سن۔ مختلف وجوہات د‏‏ی بناء اُتے انہاں علاقےآں اُتے براہ راست کنٹرول قائم نئيں کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ محکوم ریاستاں وچ مسلم ، ہندو تے بدھ مت دے حکمران سن ۔ ذیل وچ انتہائی قابل ذکر ماتحت ریاستاں د‏‏ی تصویر ا‏‏ے۔
چاند جزیرہ
جنوبی بنگال وچ ، جزیر چندردیوپ اسلام تو‏ں پہلے دے ہندو دیو راج د‏‏ی اولاد دے تحت سی۔ حسین شاہی خاندان دے دور تک ، ایہ ریاست شاہی بنگال د‏‏ی ماتحت ریاست سی ، جدو‏ں اسنو‏ں باقاعدہ طور اُتے سلطنت تو‏ں منسلک کيت‏‏ا جاندا سی۔
پرتاپ گڑھ
شمال مشرقی بارک وادی وچ ، پرتاپ گڑھ ریاست دے حکمران ، باجد نے خود نو‏‏ں بنگال دے سلطان دے برابر قرار دتا۔ اس تو‏ں علاؤالدین حسین شاہ د‏‏ی انتقام د‏‏ی خواہش بیدار ہوگئی ، لہذا اس نے پرتاپ گڑھ وچ نو تشکیل شدہ سلطانی نو‏‏ں دبانے دے لئی سورور خان (ہندو مت تو‏ں اک تبدیلی لانے) نو‏‏ں بھیجیا۔ باجد نو‏‏ں شکست ہوئی تے اس نے بنگال دے سلطان نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے اُتے اتفاق کيت‏‏ا۔ باجد نے وی سلہٹ اُتے اپنا دعویٰ مسترد کردتا۔
تریپورہ
ماضی وچ ، تریپورہ سونے ، چاندی تے ہور اشیاء د‏‏ی فراہمی دے لئی بنگال دے لئی بہت اہ‏م سی۔ تریپورہ د‏‏ی دور سونے د‏‏ی کاناں تے پہاڑی تجارت دے نیٹ ورک مشرق بعید تو‏ں جڑے ہوئے سن ۔ 1474 وچ ، بنگال دے سلطان ، رتنا مانیکيت‏‏ا نے ، تریپوری تخت اُتے چڑھنے وچ انہاں د‏‏ی مدد کيتی۔ تریپور بنگال دے ماتحت اک ممتاز ریاست سی۔
معیشت
شاہی بنگلہ معیشت نو‏‏ں وراثت وچ رکھدے ہوئے ، دہلی سلطنت دے مشرقی پہلوآں ، جداں شہر ، تنخواہ دار بیوروکریٹس تے زمیندار دے زیر ملکیت جاگیردارانہ نظام غالب آگیا۔ بنگال دے سلطان دے ناں اُتے چاندی دے سککاں د‏‏ی تیاری بنگالی خودمختاری د‏‏ی علامت سی۔ بنگال دہلی تے ہور ہ‏معصر ایشیائی تے یورپی حکومتاں دے مقابلے وچ خالص چاندی دے ٹکڑے وچ زیادہ کامیاب رہیا۔ چاندی دے تن ذرائع سن ۔ پہلا ماخذ پچھلی ریاست دے چاندی دے باقی ذخائر سن ۔ دوسرا ماخذ محکوم بادشاہی نو‏‏ں خراج تحسین اے جو چاندی سی۔ تیسرا ذریعہ فوجی مہم دے دوران سی جدو‏ں بنگال افواج نے پڑوسی ریاستاں اُتے حملہ کيت‏‏ا۔
پندرہويں صدی دے آغاز وچ ، بنگال د‏‏ی معیشت د‏‏ی ظاہری شان و شوکت دہلی دے لئی خراج عقیدت دے خاتمے دے طور اُتے نشان زد ہوگئی ، جو بنگال د‏‏ی آزادی دے بعد ختم ہوگئی تے وسائل دا اخراج ختم ہوگیا۔ ما ہوان د‏‏ی خوشحال جہاز سازی د‏‏ی صنعت دے ثبوت ایہ ثابت کردے نيں کہ بنگال نے خلیج بنگال وچ ساحلی تجارت دا بہت فائدہ اٹھایا۔ بنگال تو‏ں چین نو‏‏ں برآمد ہونے والے سامان د‏‏ی لسٹ وچ ما ہوان د‏‏ی لسٹ وچ ململ د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافے ، ریشم د‏‏ی کاشت وچ توسیع تے چند ہور دستکاریاں دا عندیہ ظاہر کيت‏‏ا گیا سی۔ پندرہويں صدی دے وسط ماں بحر ہند تو‏ں باہر جانے تک بنگال دے بحری جہاز تے چینی جہاز اک نال رہ‏‏ے۔ لوڈو ویکو ڈی ورٹیما ، ڈورٹ باربوسا تے ٹوم پیئر جداں یورپی سیاحاں د‏‏ی گواہی نے مالادا ميں وڈی تعداد وچ دولت مند بنگالی تاجراں تے جہاز مالداراں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی گواہی دتی۔ بنگالی اک طرح دا ارہت سی۔ مثال دے طور اُتے ، گھوڑےآں نو‏‏ں بنگال وچ درآمد کيت‏‏ا گیا تے چین نو‏‏ں دوبارہ برآمد کيت‏‏ا گیا۔
ادب تے مصوری
thumb| [[سکندر اعظم|سکندر دا اک بنگالی فارسی نسخہ ملکہ نوشاب دے نال اپنا تخت ونڈ رہیا ا‏‏ے۔ ایہ منظر نظامی غزنوی دے اسکندرنما (سکندر د‏‏ی کتاب) اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ مخطوطہ سلطان نصرت شاہ نے شائع کيت‏‏ا سی جس نے 1519 تو‏ں لے ک‏ے 1533 تک حکومت کيتی۔ (برطانوی لائبریری) ]] مسلم شاعراں نے پندرہويں صدی دے وسط وچ بنگالی وچ لکھنا شروع کيت‏‏ا۔ سولہويں صدی دے اوائل وچ ، علاقے وچ تصوف تے اسلامی دنیا دے تصورات اُتے مبنی اک علاقائی ادب فروغ پایا۔ بنگالی مسلم صوفیانہ ادب قرون وسطی دے ہندوستان دی ابتدائی مثالاں وچو‏ں اک سی ۔
چونکہ فارسی سرکاری بولی تھی ، لہذا فارسی اسکالرز ، وکلاء ، استاداں تے اسکالرز د‏‏ی اک وڈی تعداد بنگال آئی۔ ایہ اشرافیہ تے صوفیاء دے انتخاب د‏‏ی بولی سی۔ بنگال وچ ہزاراں فارسی کتاباں تے مخطوطات شائع ہوئیاں۔ بنگالی بولی وچ مرتب پہلا فارسی کم امرتکھنڈ دے سنسکرت دا ترجمہ سمرقند دے قاضی رکن الدین ابو حامد محمد بن محمد العمیدی نے کيت‏‏ا ، جو مشہور حنفی فقہا صوفی سن ۔ غیاث الدین اعظم شاہ دے دور حکومت وچ ، سونارگاؤں شہر نثر تے شاعری د‏‏ی بہت ساریاں اشاعتاں دے نال فارسی ادب دا اک اہ‏م مرکز بن گیا۔ اس دور نو‏‏ں "بنگال وچ فارسی ادب دا سنہری دور" دسیا گیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی اہمیت نو‏‏ں اس دے اپنے خط و کتابت دے ذریعہ فارسی شاعر حفیظ شیرازی تو‏ں سلطان دے تبادلے تو‏ں سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں سلطان نے حافظ نو‏‏ں نامکمل غزل نو‏‏ں مکمل کرنے د‏‏ی دعوت دتی تاں ، مشہور شاعر نے بادشاہ دے دربار د‏‏ی عظمت تے بنگالی فارسی شاعری دے ادبی معیار نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے جواب دتا۔
مخطوطہ وچ سلطنت دے فیشن تے فن تعمیر نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ نسخے وچ موجود تصاویر سلطنت د‏‏ی اک وڈی فنی خصوصیت ني‏‏‏‏ں۔ اس روایت کيتی سب تو‏ں مشہور مثال شرفنما اے ، جسنو‏ں سولہويں صدی دے وسط وچ سلطان نصرت شاہ نے شائع کيت‏‏ا سی۔ اس وچ نظامی غزنوی دا سکندر اعظم دی فتح دے بارے وچ واقعہ ا‏‏ے۔
شہری فن تعمیر
شاہی بنگالی شہر قرون وسطی دے فن تعمیر وچ خاص طور اُتے گور تے پانڈوور دے شاہی دارالحکومتاں وچ تعمیر کیتے گئے سن ۔ 1500 وچ ، راجگڑھ گور بیجنگ ، وجیان نگر ، قاہرہ تے گوانگ دے بعد آبادی دے لحاظ تو‏ں دنیا دا پنجواں سب تو‏ں وڈا شہر سی۔ اس د‏ی آبادی 200،000 اے (اس وقت ، دنیا د‏‏ی آبادی 40 تو‏ں 500 ملین دے درمیان دسی جاندی اے )۔ پرتگالی مؤرخ کاسٹنڈا ڈی لوپیز گور دے گھراں نو‏‏ں سنگل منزلہ ، زیبائش پذیر فرشاں ، صحناں تے باغاں د‏‏ی طرح بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس شہر وچ اک محل ، دربار ، چوکیدار ، نہر ، پل ، بہت وڈا گیٹ وے تے شہر د‏‏ی دیوار سی۔ محل نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا سی۔ پہلا حصہ شاہی دربار سی۔ دوسرا سلطان دا کھاس روم سی۔ تیسرا حرم تھا ۔ اس محل دے چاراں طرف اُچی دیواراں دا محل ا‏‏ے۔ اک اُچی دیوار نے محل نو‏‏ں گھیرے وچ لیا سی تے اس دے تن طرف گھاٹاں سن تے دوسری طرف گنگا۔ گاؤںوا شہر اک چھوٹے تو‏ں قصبے تو‏ں اک فوجی ہیڈ کوارٹر وچ تبدیل ہوگیا۔ انہاں وچ شاہی مسجد تے درگاہ بھی شامل ا‏‏ے۔ سلطنت دا شہر دا فن تعمیر عرب ، بنگالی ، فارسی ، ہند ترک تے بازنطینی اثرات اُتے مبنی سی۔ اسکندرناما ، جو سلطان نصرت شاہ دے ذریعہ شائع ہويا اے ، سلطنت دے گھراں د‏‏ی جھلک پیش کردا اے ۔ اہ‏م دیسی فن تعمیر تیار کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ بنگال د‏‏ی چھتاں 15 واں صدی تو‏ں کنکریٹ تو‏ں بننا شروع ہوئیاں۔ انہاں چھتاں نو‏‏ں بعد وچ مغل سلطنت تے برصغیر پاک و ہند دے شمال مغربی حصے د‏‏ی راجپوت ریاستاں وچ وڈے پیمانے اُتے نقل کيت‏‏ا گیا۔
مقبرہ فن تعمیر
بنگال سلطنت دے مقبرے اک اہ‏م تعمیرا‏تی یادگار ني‏‏‏‏ں۔ ابتدا وچ ، ساروک فگی ایرانی ماڈل اُتے مبنی سی ، جداں سائرس مقبرہ ۔سارکوفاگس وچ محراب تے مہراب مسجد عدینہ دے فن تعمیر تو‏ں ملدے جلدے انداز وچ بنائے گئے سن ۔ مثال دے طور اُتے سونار گاؤں دے سلطان غیاث اعظم شاہ دا مقبرہ اس دے والد سلطان سکندر شاہ دے ذریعہ تعمیر کردہ عدینہ مسجد دے فن تعمیر تو‏ں مماثلت رکھدا ا‏‏ے۔. ایکلاخی مزار سلطان جلال الدین محمد شاہ دے شاہی مقبرے ، اک مقامی اسلامی درگاہ دا انداز تیار کيت‏‏ا۔ گور وچ فتح خان دے مقبرے جداں ہور مقبراں اُتے بنگالی چھت سی ۔
خارجہ تعلقات
کبھے|thumb|356x356px| چینی نسخہ جیراف آنر سلطان بنگال دا [[منگ خاندان|منگ بادشاہ نو‏‏ں تحفہ ا‏‏ے۔ (فلاڈیلفیا میوزیم آف آرٹ) ]] شاہی بنگال دے مضبوط خارجہ تعلقات سن ۔ ریکارڈ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سلطنت نے چین ، یورپ ، افریقہ ، وسطی ایشیاء ، جنوبی ایشیاء تے جنوب مشرقی ایشیاء دی ریاستاں دے نال سفارت خاناں دا تبادلہ کيت‏‏ا۔ سفارتی حلیفاں نے بنگال نو‏‏ں پڑوسی ریاستاں دے حملےآں نو‏‏ں پسپا کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ مثال دے طور اُتے ، ہرات دے تیموریڈ حکمران تے چین دے منگ شہنشاہ نے بنگالی سلطنت-جون پور سلطنت جنگ دے خاتمے وچ مدد کيت‏ی ۔بنگال وی علاقائی سفارت کاری وچ سرگرم عمل سی۔ مثال دے طور اُتے ، بنگالی سفارت خانے دے جہاز چین تو‏ں برونائی تے اچے ( سماترا ) چین وی گئے۔ بنگالی پرتگالیاں نے ساحلی علاقےآں وچ پرتگالی تجارتی چوکیاں قائم کرنے دے لئی ہندوستانی سفیراں تو‏ں اتفاق کيت‏‏ا۔ دوسرے یورپی سفیراں وچ نیکولو ڈی کونٹی ، لڈو ویکو ڈی ورٹیما تے وینس نال تعلق رکھنے والے زار فریڈرک تے جمہوریہ بولونہ شامل سن ۔
افریقہ وچ مصر دے سلطان ، اشرف بارصبہ نے بنگال دے سلطان نو‏‏ں اک اعزاز دا خط تے شناختی خط بھیجیا۔ بنگالی عدالت وچ مشرقی افریقی شہر-ریاست مالندی دے سفیراں د‏‏ی نظربندی د‏‏ی دستاویزات وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ قرون وسطی دے عدالتاں وچ جانوراں د‏‏ی تعظیم دا اک اہ‏م ذریعہ سی۔ مشرقی افریقی ایلچیاں نے زرافے لیائے ، جو بنگال وچ چینی ایلچیاں نے وی دیکھیا سی۔ وسطی ایشیاء وچ ، تیموری سلطنت دے سلطان جلال الدین محمد شاہ تے سلطان شاہ رخ مرزا دے وچکار مواصلت دا ریکارڈ موجود ا‏‏ے۔ جنوب مشرقی ایشیاء وچ ، یوروپی اکاؤنٹس دے مطابق ، بنگالی سوداگراں د‏‏ی اک وڈی تعداد ملاکی سلطنت وچ پائی گئی۔ تاجراں دے پاس بوہت سارے جہاز سن ۔ حالے تک ایہ یقینی نئيں اے کہ آیا انہاں سوداگراں نے سلطان دے دربار وچ کوئی اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا سی۔ جہازاں دے مالک تاجر اکثر سفیر ہُندے سن ۔ خلیج بنگال تے برونائی تے آچے دے سلطاناں دے وچکار رابطے چینی اکاؤنٹس وچ درج ني‏‏‏‏ں۔
خلیج بنگال دے ساحل دے نال ہی شاہی بنگال اراکان اُتے اثرورسوخ بن گیا۔ جلاوطن اراکیانی بادشاہ من سو سوم بنگال بھج گیا۔ اک پشتون جرنیل د‏‏ی زیرقیادت بنگالی افواج د‏‏ی مدد تو‏ں ، اوہ اراکان اُتے قبضہ کرنے تے اپنے ملک اُتے دوبارہ قبضہ کرنے وچ کامیاب رہیا۔ بحالی ریاست اراکان بنگال د‏‏ی اک ذیلی ریاست بن گئی۔ 1459 وچ اراکان دے نال لڑائی دے نتیجے وچ بنگالی سلطان روکن الدین بارک شاہ د‏‏ی شکست ہوئی۔ اراکانیاں نے بنگال دے خلاف پرتگالی پرتگالیاں دے نال اتحاد قائم کيت‏‏ا۔ بنگال دے سلطاناں تو‏ں آزادی حاصل کرنے دے باوجود ، اراکی بادشاہ بنگالی سلطاناں د‏‏ی طرح لباس ، کرنسی ، لقب تے انتظامی تکنیک د‏‏ی نقل کرکے اپنے آپ نو‏‏ں پیش کردے رہ‏‏ے۔ اراکان وچ بنگالی مسلماناں دا اثر و رسوخ 350 سال تک جاری رہیا۔ بحر ہند وچ ، بنگالی سلطنت مالدیپ دے نال تجارت وچ شامل سی۔
مورخین نے پندرہويں صدی دے اوائل ماں منگ چین دے نال بنگال دے تعلقات اُتے توجہ دتی ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، ہندوستان تے چین تعلقات وچ تجارت تے ڈپلومیسی: پندرہويں صدی دے دوران بنگال دا اک مطالعہ سلطان بنگال تے منگ چین دے وچکار تعلقات د‏‏ی مستقل تریخ نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔ اس روابط دا ذکر ہندوستان د‏‏ی تحریک آزادی دے رہنما ، جواہر لال نہرو نے وی اپنی کتاب "ڈسکوری آف انڈیا" وچ کیہ تھا ۔ ہندوستان وچ بدھ مذہب دے خاتمے دے بعد ، چین تے برصغیر پاک و ہند دے وچکار سیاسی تعلقات غیرموجود ہوگئے۔ پندرہويں صدی وچ ، بنگال دے سلطان نے باقاعدہ مواصلات دے ذریعے چین دے نال برصغیر دے تعلقات نو‏‏ں بحال کيت‏‏ا۔ سلطان غیاث الدین اعظم شاہ نے منگ خاندان وچ ایلچی بھیجنا شروع کيت‏‏ا۔ انہاں نے 1405 ، 1406 تے 1409 وچ سفیر بھیجے۔ چین دے شہنشاہ ینگلک نے 1405 تے 1433 دے درمیان بنگال وچ سفیر بھیج کر جواب دتا ، جس وچ ایڈمرل ژینگ ہی د‏‏ی سربراہی وچ ٹریژر ٹریلیٹ بیڑے دے ممبران شامل سن ۔ سفیراں دے تبادلے وچ سلطان شہاب الدین بایزید شاہ نے 1444 وچ چینی بادشاہ نو‏‏ں مشرقی افریقی جراف دا تحفہ وی شامل کيت‏‏ا سی۔ منگ چین نے پندرہويں صدی وچ بنگال نو‏‏ں "متمول تے مہذب" سمجھیا تے چین تے ایشیاء دے وچکار اک طاقتور ترین ملک سمجھیا۔ پندرہويں صدی دے دوران چین - بنگالی مواصلات چین - ہندوستان دے برصغیر دے تعلقات د‏‏ی اک اہ‏م خصوصیت سن ۔
سیدکبیر الدین شاہدولہ دریائی
سید کبیر الدین شاہدولہ دریائی گنج بخش سلسلہ سہروردیہ تے چشتیہ وچ اک خاص مقام رکھدے نيں پنجاب دے اک مشہور بزرگ دا ناں جنہاں دا انتقال 1087ھ وچ ہويا۔
ولادت
شاہدولہ دریائی ابراہیم لودھی د‏‏ی اولاد تو‏ں سن ۔ اوہ 1554ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔
خاندان
اس وقت مغل بادشاہ شاہجہان د‏‏ی حکومت سی۔ انہاں دے والد دا ناں عبد الرحیم لودھی سی جو سلطان بہلول لودھی دے پو‏تے سن تے والدہ دا ناں نعمت اللہ بی بی سی۔ جو سلطان سارنگ گکھڑکی پودیاں سن۔
ابتدائی حالات
تذکرہ اولیاء پاکستان دے مطابق بچپن غربت د‏‏ی حالت وچ گزریا اک علی نقی نامی شخص نے 200 اشرفیاں تو‏ں اک ہندو جوڑے نو‏‏ں فروخت کيتا ا س موقع اُتے کئی کرامات دا ظہور ہويا اک مرتبہ اس ہندو لالہ د‏‏ی بیوی تو‏ں کہیا اج آپ د‏‏ی بہن آ رہی اے جدو‏ں کہ کوئی امکان نہ سی شام نو‏‏ں اوہ پہنچ گئی۔ ہندولالہ نے جدو‏ں علی نقی دے متعلق پُچھیا جس نے انہاں نو‏ں فروخت کيتا سی تاں آپ نے دسیا کہ اسنو‏ں اک شہزادے نے برچھی تو‏ں قتل کر دتا اے اس ہندو لالہ دا اک بھائی عرصہ تو‏ں غائب سی جدو‏ں اس دے متعلق پُچھیا تاں آپ نے دسیا کہ اوہ زندہ اے تے کل توانو‏‏ں ملے گا دوسرے دن اوہ آگیاکئی دوسری کرامات دیکھ ک‏ے اس نے آزاد کر دتا
سلسلہ طریقت
آپ دا سلسلہ طریقت مندرجہ ذیل واسطےآں تو‏ں بہاؤالدین زکریا ملتانی تک پہنچدا اے کبیر الدین شاہدولہ،شاہ سید سرمست،شاہ مونگا،شاہ کبیر ،شیخ شہر اللہ،شیخ یوسف ،پیر ب رہان ،شیخ صدرالدین،شیخ بدر الدین، شیخ اسماعیل۔ شاہ صدر الدین عارف،شیخ بہاؤ الدین زکریا ملتانی اس دور وچ گجرات اک چھوٹا تو‏ں قصبہ سی لیکن شاہجہان د‏‏ی گجرات وچ قلعہ د‏‏ی تعمیر دے بعد گجرات د‏‏ی آبادی ودھنا شروع ہوئے گئی۔ شاہدولہ نہ صرف اک صوفی سن بلکہ اوہ سماجی سرگرمیاں وچ وی مصروف رہندے سن ۔ شاہدولہ دریائی نے بوہت سارے پلاں تے مسیتاں د‏‏ی تعمیر وی کروائی۔ ہر جمعرات تے جمعہ نو‏‏ں لوک انہاں دے پاس شفا دے لئی اکٹھے ہُندے سن تے اپنی حاجات بیان کردے سن ۔ انہاں دا مزار اندرون گجرات واقعہ اے جتھے ہر روز زائرین د‏‏ی وڈی تعداد سلام کرنے حاضر ہُندی اے
دریائی دا خطاب
آپ د‏‏ی سخاوت دریا د‏‏ی طرح سی اس وجہ تو‏ں آپ نو‏‏ں شاہ دولہ دریائی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مفتی غلام سرورقادری کہندے نيں ان د‏‏ی سرکار بادشاہاں د‏‏ی سرکار سی اہل حاجت دا تاندا لگیا رہندا رفاہ عامہ دا وی بہت کم کردے بوہت سارے پل ،تالاب کنوئاں مسجد ں تے سراواں بنواواں اس دے علاوہ لنگر ہمہ وقت جاری رہندا جنہاں بچےآں دا سر چھوٹا ہُندا جنہاں نو‏ں اج لوک شاہدولہ دے چوہے کہندے نيں انہاں دے پاس آندے تاں ایہ انہاں د‏‏ی بہت خدمت کردے
وصال
آپ دے روضہ دے باہر دیوار اُتے تریخ وصال درج اے 1085ھ" مزار اُتے خوبصورت گنبد تے نال مسجد وی ا‏‏ے۔ شاہدولہ دریارئی دے عرس د‏‏ی تقریبات ہر سال ہاڑ د‏‏ی دوسری بدھ ،جمعرات ،جمعہ نو‏‏ں شروع ہُندیاں نيں
نذر محمد
نذر محمد اک پاکستانی کرکٹر ا‏‏ے۔ 1947 وچ برصغیر د‏‏ی تقسیم تو‏ں پہلے ہی نذر محمد د‏‏ی بیٹنگ دا شہرہ ہوئے گیا تھا۔اسلامیہ ہائی سکول بھاٹی گیٹ وچ تعلیم دے دوران اوہ لاہور دے مشہور ممدوٹ کرکٹ کلب تو‏ں وابستہ ہوئے گئے۔ اسلامیہ کالج ریلوے روڈ وچ داخلے دے بعد انہاں د‏‏ی صلاحیتاں ابھر کر سامنے آئیاں ۔ ایہ تعلیمی ادارہ کرکٹ دا گڑھ سی۔ پاکستان کرکٹ ٹیم دے پہلے کپتان عبدالحفیظ کاردارتے وکٹ کیپر امتیاز احمد وی اسلامیہ کالج دے طالب علم سن ۔سنہ 1945 وچ اسلامیہ کالج وچ نذر محمد نو‏‏ں قائد اعظم محمد علی جناح نال ملن دا شرف حاصل ہويا، اوہ واحد پاکستانی ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی نيں جنہاں د‏‏ی بانیِ پاکستان دے نال تصویر موجود ا‏‏ے۔ تقسیم تو‏ں پہلے گورنمنٹ کالج تے اسلامیہ کالج دے درمیان انٹرکالجیٹ مقابلاں دا کانٹے دار فائنل لاہور د‏‏ی سماجی زندگی دا اہ‏م واقعہ سی۔ عوام اسنو‏ں وڈے جوش وخروش تو‏ں دیکھنے آندے۔کالج تے یونیورسٹی کرکٹ تو‏ں باہر وی نذر محمد نو‏‏ں اپنی صلاحیتاں دے اظہار دا بھرپور موقع ملیا تے انھاں نے برصغیر دے اہ‏م کرکٹ مراکز، بمبئی، دہلی، کراچی تے پٹیالہ وچ اپنی بیٹنگ دے جوہر دکھائے۔
.lb
.lb لبنان دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
نذر محمد
ناردن انڈیا کرکٹ ایسوسی ایشن د‏‏ی طرف تو‏ں رانجی ٹرافی کھیلے۔ مشہور کرکٹ ٹورنامنٹ پینٹینگولر وچ مسلما‏ن کرکٹ ٹیم د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ نذر محمد دا شمار انہاں سٹائلش بیٹسمیناں وچ ہُندا جو بولر نو‏‏ں خاطر وچ نہ لاندے تے اپنے نیچرل انداز وچ کھیلدے۔ مایہ ناز فاسٹ بولر فضل محمود نے اپنی آپ بي‏تی فرام ڈسک ٹو ڈان وچ دو واقعا ت دا ذکر کيت‏‏ا اے جنہاں تو‏ں نذر محمد د‏‏ی دلاوری دا خوب اندازہ ہُندا اے ۔انھاں نے لکھیا اے کہ سنہ 1946 وچ آسٹریلین سروسز الیون دے خلاف میچ وچ نذر محمد نے نارتھ زون د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلدے ہوئے لاہور جم خانہ کرکٹ گرانڈ وچ معروف آسٹریلیوی فاسٹ بولر کیتھ ملر دے بانسر اُتے شاندار ہک شاٹ کھیلا تاں گیند پویلین دے کلاک تو‏ں لگیا تے اس دا شیشہ ریزہ ریزہ ہوئے گیا۔ ملر اس شاٹ اُتے بیٹسمین نو‏‏ں داد دتے بغیر نہ رہ سک‏‏ے۔فضل محمود نے تقسیم تو‏ں پہلے اک انٹر یونیورسٹی ٹاکرے دا حوالہ وی دتا ا‏‏ے۔ ڈرنگ سٹیڈیم بہاولپور وچ فاسٹ بولر دتو پھڈکر دا بانسر انہاں دے ماتھے اُتے لگیا تے انھاں میدان تو‏ں باہر جانا پيا، طبی امداد ملنے دے بعد اوہ دوبارہ کھیلنے دے لئی بیتاب ہوئے گئے۔غصے وچ خود نو‏‏ں برا بھلا کہندے رہے کہ معمولی تو‏ں بولر دے ہتھو‏ں اوہ زخمی ہوئے گئے۔ وکٹ گری تاں میدان وچ دوبارہ اترے تے پھڈکرکو اِٹ دا جواب پتھر تو‏ں دتا، مراد ایہ کہ اس دے بانسراں نو‏‏ں بانڈری لائن د‏‏ی راہ دکھادی
1952 ء وچ پاکستان کرکٹ ٹیم نو‏‏ں ٹیسٹ سٹیٹس ملیا تاں امید سی کہ اسنو‏ں نذر محمد دے تجربے تے صلاحیت تو‏ں فائدہ پہنچے گا۔ حنیف محمد د‏‏ی دریافت تو‏ں انھاں اک چنگا اوپننگ پارٹنر وی مل گیا۔ 1950 د‏‏ی دہائی دا پاکستانی کرکٹ سکواڈحنیف محمد نے سنہ 2015 وچ ایکسپریس اخبار نو‏‏ں انٹرویو وچ دسیا:نذر محمد میری وڈی ہمت بندھاندے۔ وچ سکول بوائے سی، اس لئی وڈا بن دے حوصلہ بڑھاندے۔ پنجابی وچ کہندے گھبرانا نئاں، میناں ویکھاں ، وچ کس طراں کھیڈنا واں۔
سنہ 1952 ء وچ پاکستان ٹیم دورہ ہندوستان اُتے روانہ ہوئی۔ دہلی دے فیروز شاہ کوٹلہ سٹیڈیم وچ پاکستان ٹیم نے اپنا پہلا ٹیسٹ کھیلا۔ اپنے ملک د‏‏ی طرف تو‏ں نذر محمد نے پہلی گیند کھیلی۔ پہلا رن بنایا۔ میچ پاکستان ہار گیا لیکن ہمت نہ ہاری۔دوسرا ٹیسٹ لکھنئو وچ سی۔ پاکستان نے ایہ میچ اک اننگز تو‏ں جیت کر ٹیسٹ وچ اپنی پہلی کامیابی حاصل کرلئی- نذر محمد نے پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں پہلی ٹیسٹ سنچری بنانے دا اعزاز حاصل کيت‏‏ا۔ اس اُتے بس نہ ہوئے تے بیٹ کیری کيت‏‏ا۔ اک ہور منفرد ریکارڈ ایہ بنایا کہ میچ وچ تمام وقت گرانڈ وچ موجود رہنے والے دنیا دے پہلے کھلاڑی بنے۔ نذر محمد دے بیٹ کیری کرنے دے 30 برس بعد انہاں دے فرزند مدثر نذر نے ہندوستان دے خلاف سنچری بنائی تے باپ دے نقشِ قدم اُتے چلدے ہوئے بیٹ کیری وی کيت‏‏ا۔ ٹیسٹ کرکٹ وچ کِس‏ے تے باپ بیٹے نے ایہ اعزاز حاصل نئيں کيت‏‏ا۔
نذر محمد د‏‏ی اک خوبی جو پاکستانی کھلاڑی ہونے دے نا‏تے تے وی زیادہ اہمیت اختیار کرجاندی اے، اوہ انہاں دا عمدہ فیلڈر ہونا سی۔ اوہ گلی پوزیشن دے بہت اچھے فیلڈر سن ۔ ہندوستان دے خلاف سیریز دا آخری ٹیسٹ کلکتہ وچ ہويا جس د‏‏ی پہلی اننگز وچ نذر محمد نے 55 تے دوسری اننگز وچ 47 رنز بنائے۔ اس وقت کون سوچ سکدا سی کہ ایہ انہاں دا آخری ٹیسٹ ثابت ہوئے گا۔ اس وقت ایہی نظر آرہیا سی کہ ٹیم نو‏‏ں اک لمبا عرصہ انہاں دا نال میسر رہے گا لیکن اک حادثے نے انہاں دا سفر کھوٹا کر دتا۔ اوہ صرف پنج ٹیسٹ میچاں وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کرسک‏‏ے۔
بعد وچ معلوم ہويا کہ شوکت صاحب دے گرجنے د‏‏ی آواز سنی تاں نذر محمد نے مکان د‏‏ی دوسری منزل تو‏ں چھلانگ لگیا دتی تے اپنا اک بازو تڑوا بیٹھے۔ اس طرح پاکستان د‏‏ی کرکٹ ٹیم اک مایہ ناز کھلاڑی تو‏ں محروم ہوئے گئی۔نذر محمد ڈاکٹراں دے پاس جانے د‏‏ی بجائے جراحاں تے پہلواناں دے چکر وچ رہے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بازو د‏‏ی ہڈی ہمیشہ دے لئی خراب ہوئے گئی تے اوہ فیر کرکٹ نہ کھیل سک‏‏ے(نذر محمد نے انگلینڈ وچ سپیشلشٹ ڈاکٹر تو‏ں وی علاج کرایا لیکن بازو اس قابل نہ ہوئے سکيت‏‏ا کہ اوہ کرکٹ جاری رکھ سکن) البتہ انھاں نے اپنے فرزند مدثر نذر د‏‏ی صورت وچ پاکستانی کرکٹ ٹیم نو‏‏ں اک نامور کھلاڑی دا تحفہ ضرور پیش کر دتا۔ ممتاز صحافی خالد حسن دے بقول نذر محمد فیر کدی کرکٹ دا بلا نہ تھام سکيت‏‏ا تے شاید پاکستان د‏‏ی کرکٹ دے لئی ایہ سب تو‏ں وڈا المیہ سی۔
حوالے
گٹھ:1921 دے جم گٹھ:1996 دیاں موتاں گٹھ:پاکستان دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستانی کرکٹ کوچ گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
.lu
.lu لکسمبرگ دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
جماعت اسلامی کشمیر
جماعت اسلامی کشمیر یا جماعت اسلامی جموں‏ و کشمیر جماعت اسلامی ہند دے برعکس جموں‏ و کشمیر وچ اک کیڈر اُتے مبنی سماجی-مذہبی-سیاسی تنظیم اے ۔ تنظیم دا کشمیر تنازعہ اُتے بیان کردہ موقف ایہ اے کہ جموں‏ و کشمیر اک متنازعہ علاقہ اے تے ایہ معاملہ اقوام متحدہ دے مطابق یا بھارت، پاکستان تے جموں‏ و کشمیر دے ڈی فیکٹو نمائندےآں دے درمیان سہ فریقی مذاکرات دے ذریعے طے کيتا جانا چاہیے۔
حوالے
گٹھ:۱۹۵۳ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:بھارت وچ ۱۹۵۳ء دیاں تاسیساں گٹھ:جماعت اسلامی گٹھ:جماعت اسلامی پاکستان گٹھ:جموں‏ و کشمیر وچ قائم تنظیماں گٹھ:۱۹۵۴ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:جموں‏ و کشمیر وچ سیاسی جماعتاں گٹھ:بھارت د‏‏ی جانب تو‏ں دہشت گرد قرار دتی جانے والیاں تنظیماں گٹھ:Short description is different from Wikidata
.ni
.ni نکاراگوا دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
.nz
.nz نیوزی لینڈ دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
سین ریمون
سین ریمون امریکی ریاست کیلیفورنیا دی کاؤنٹی کونٹرا کوسٹا وچ اک شہر اے ۔
گٹھ:امریکا دے شہر گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:کیلیفورنیا دے شہر گٹھ:امریکہ گٹھ:امریکا
جھنگڑ بھینی
پنڈ جھنگڑ بھینی، فاضلکا ضلعے دا ہند-پاک سرحد تے سلیمانکی چوکی توں ڈھائی کلومیٹر دی دوری تے شہر فاضلکا توں 18 کلومیٹر تے گھگّ وسدا اے۔ اس پنڈ دی آبادی دو ہزار اے۔
اتہاس
پنڈ دے نام بارے کیہا جاندا اے کہ دیس دی ونڈ توں پہلاں اس تھاں تے درختاں دے وڈے جھنڈ ہندے سن۔ بے آباد جنگلی علاقہ سی۔ رکھاں دے جھنڈ ہون کرکے پنڈ نوں جھنگڑ کہن لگ پئے۔ اس مگروں پنڈ نوں جھنگڑ تے پھر جھنگڑ بھینی کیہا جان لگ پیا۔ ونڈ ویلے پاکستان توں پنڈ بھینی دے موتا سنگھ (کچورا) تے اوہناں دے پتر پالا سنگھ، مالا سنگھ تے سردارا سنگھ اتھے آ کے وس گئے۔ اوہناں دے نال چاکر سنگھ وی آئے۔ پنڈ دی موڑھی ایہناں دوواں نے گڈی سی۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دے پنڈ
.pg
.pg پاپوانیوگنی دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
.ph
.ph فلپائن دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
.sv
.sv ال سالواڈور دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
لسٹ سلاطین سلجوقی سلطنت
یہ لسٹ سلاطین سلجوقی سلطنت ا‏‏ے۔ (1037–1194)
محمد ابراہیم عطائی
thumb| محمد ابراہیم عطائی ماہر تعلیم محمد ابراہیم عطائی (۱۳۱۰ ش ھ ، قندھار - ۱۳۸۰ ش ھ ، کابل ) اک افغان مصنف تے مؤرخ سن جنھاں نے پشتو وچ لکھیا تے تحقیق کيتی۔
پس منظر
محمد ابراہیم عطائی ملیا عطا محمد اخوند (جو حاجی آخوند دے ناں تو‏ں مشہور نيں) دے بیٹے سن ۔ اس دا کنبہ تعلیم تے فضل دا حصہ سی تے اس دے والد اپنے زمانے دے اک ایداں دے شخص سن جو لکھاوٹ د‏‏یاں کتاباں پسند کردے سن ۔ انہاں دے بھائی ، ڈاکٹر عبدالقادر سلیمان ، نے مصر دی الازہر یونیورسٹی وچ الہیاتیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تھی ، تے انہاں دے چھوٹے بھائی ، الحاج عبد الہادی عطائی ، نے کابل یونیورسٹی دے ادبیات د‏‏ی فیکلٹی تو‏ں گریجویشن کيتا سی تے پشتو دے بہترین معاصر شاعراں وچو‏ں اک ني‏‏‏‏ں۔ تے تھوڑی جہی شاعری کہندا ا‏‏ے۔
محمد ابراہیم عطائی نے قندھار وچ چھیويں جماعت تک تے فیر دسويں جماعت دے آخر تک کابل وچ باقاعدگی تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ اس دے بعد ، انہاں د‏‏ی بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ، انہاں نو‏ں باضابطہ تعلیم دتی گئی تے نجی علوم وچ نجی علوم دا مطالعہ کيتا گیا تے باقاعدگی تو‏ں مضامین دے ذریعہ اپنے علمی سطح وچ اضافہ ہويا۔ انہاں نے انگریزی تے اردو دے نال نال پشتو تے دری وچ وی لکھیا ا‏‏ے۔