cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مریم
بائبل وچ ذکر
فرشتے نے مقدسہ مریم نوں وی آگاہی دتی کہ اونہاں دی رشتہ دار الیشبع، جہڑے پہلوں بانجھ سن،اوہ وی پیر بھارے نیں اتے اونہاں نوں چھٹا مہینہ ہے۔ ایہ سن کے مقدسہ مریم پہاڑاں ول روانہ ہو گئے۔ مریم نوں ویکھدیاں ہی الیشبع کہہ اٹھی 'ایہ کیکر ممکن ہویا بھئی میرے خداوند دی ماں میرے کول آئے' ۔ تِن ماہ مگروں یعنی جنابِ یوحنا [یحیٰ علیہ السلام] دی پیدائش تھوں بعد اوہ اپنے وطن نوں لوٹ آئے۔ ایسے زمانے وچ قیصر اغسطس دا فرمان آیا بھئی تمام سلطنت وچ مردم شماری کرائی جائے۔ سو اوہ جنابِ ہوسف سنے اونہاں دے جدی وطن بیت لحم نوں روانہ ہو گئے۔ بیت لحم وچ اونہاں نے یسوع مسیح نوں اِک کُھرلی وچ جنم دتا۔ پیدائش دے مگروں 'پورب تھوں جوتسیاں' نے آن کے خداوند یسوع دی اّستت کیتی اتے جدوں شاہ ہیرودیس نے ایہ فرمان جاری کیتا بھئی دو سال تھوں گھٹ عمر دے ہر منڈے دا قتل کر دتا جائے پاک خاندان مصر ول روانہ ہو گیا۔ مصر تھوں واپسی اُتے پاک خاندان ناصرت وچ آن وسیا۔ خداوند یسوع مسیح دی اعلانیہ زندگی تھوں قبل پہلوں یوسف فوت ہوگئے سن۔ اوہ خداوند یسوع مسیح دی پہلی کرامت یعنی قانائے گلیل دی کرامت دے موقعے اُتے موجود سن۔ یسوع مسیح دی تصلیب دے وقت اوہ صلیب دے تھلے موجود سن۔ صلیب تھوں اتارے جان دے بعداونہاں نے خداوند یسوع مسیح نوں اپنی گودی وچ لیا۔ بعد وچ مسیح یسوع دے حکم دے مطابق یوحنا رسول نے اونہاں دی ویکھ بھال دا ذمہ لیا اتے اپنے گھر لے گئے۔ '"رسولاں دے اعمال" دی کتاب دے مطابق اوہ پینتیکوست دے دن تقریبا 120 شاگردانِ مسیح دے نال موجود سن۔ اس دے مگروں بائبل وچ سانوں مقدسہ مریم دے بارے وچ کوئے ذکر نہیں لبھدا۔ کتاب مقدس وچ اونہاں دی موت دا کوئی ذکر نہیں مِلدا۔ پوتر مریئم (عبرانی מרים) خداوند یسو مسیح دی ماں سی۔ اوہ فلسطین دے علاقے گلیل دے شہر ناسرت دے واسی سی۔ کتابے مقدس [بائیبل] دے مطابق اوہ پوتر آتما دی قدرت نال بنا کسے انسانی دخل دے پیر بھارے ہوئے سی۔ سو جدوں اوہناں نے جبرائیل فرشتے توں سوال کیتا بھئی 'ایہہ کویں ممکن ہے کیوں جو میں مرد توں ناواقف ہاں؟' تاں جبرائیل دا جواب سی: 'پوتر آتما تیرے اتے سایہ پاویگا اتے توں پیر بھارے ہووینگی' جس اتے پوتر مریئم نے آکھیا '"ویکھ میں خداوند دی داسی ہاں، میرے لئی تیرے قول دے موجب ہووے"۔ [ویکھو انجیل بمتابک لکا] ۔ بائیبل دے پرانے عہدنامے وچّ درج پیشگوئیاں وچّ وی کوآری توں جنم دی نشاندہی کیتی گئی ہے " ویکھو کوآری پیر بھارے ہوویگی اتے منڈے نوں جنم دئیگی جہدا ناں امانئیل [ترجما خدا ساڈے نال ہے] ہووےگا"۔ اس ویلے اوہ مقدس یوسف نامے شخص دی منگیتر سی۔ اس جوڑے دے شادی دے مگروں وی انت توڑی کوئی جسمانی تالکات نہیں سی۔ اس کارن پوتر مریئم نوں کوآری مریئم، سدا کوآری اتے ہمیشہ کوآری دے لکاباں توں یاد کیتا جاندا ہے۔
مسیحی روایتاں دے مطابق پوتر مریئم دے پیو دا ناں یوآکیم [دوجے تلفزاں وچّ الجانکیم، جانکیم، الی جاں عالی] اتے ماں دا ناں ہنا سی۔امجیل بمتابک لوکا وچّ درج شجرا نصب دراصل پوتر مریئم دا ہی شجرا تصور کیتا جاندا ہے۔
القاب
•	پوتر مریئم دے عامَ لقب ایہہ سی: •	پوتر کوآری مریئم [انگریزی: The Blessed Virgin Mary ]، •	ساڈی خاتون [ عربی: سیدتنا، انگریزی: Our Lady، فرانسیسی: Notre Dame، سپینی: Nuestra Se�ora، پورتگالی: Nossa Senhora، اطالوی: Madonna، لاطینی: Nostradamus]، •	خدا دی ماں، •	آسمان دی ملکہ [لاطینی Regina Caeli]
• اس توں وکھ اوہناں نوں چڑھدیاں کلیسیاواں وچّ تھیؤٹوکوس جاں دیئی جینیترکس Dei genetrix اتے لیہندیاں کلیسیاواں وچّ ماتر دیئی Mater Dei یعنی خدا دی ماں دے لکاباں نال یاد کیتا جاندا ہے۔ اوہناں لکاباں دا مقصد اوہناں نوں خدا دے برابر درجہ دینا نہیں سگوں یسو مسیح دے خدا ہون دا اقرار کرنا ہے۔
• آرنبھک کلیسیا وچّ اوہناں نوں ماتا رانی دا وی لقب دتا گیا کیوں جو اوہناں دے پتر یسو مسیح نوں راجیاں دا راجا سمجھیا جاندا سی۔ ویکھو پرانا عہدنامہ 1ملوک 2: 19-20 جس وچّ سلیمان بادشاہ اپنی ماں بیتشیبا نوں ماتا رانی دا درجہ دیندیسی۔
• مریئم نوں دوجی حوا وی آکھیا جاندا ہے اتے ایہہ اس لئی بھئی جویں پہلی ہوا نے منا کیتے رخ توں پھلّ کھا کے نافرمانی دا ثبوت دتا سی اس توں الٹ دوجی ہوا یعنی پوتر مریئم نے "میرے لئی تیرے قول دے موجب ہووے" ایہہ شبد کہہ کر فرمابرداری دی تاریخ رقم کر دتی اتے اوہناں دے کارن ہی انسانیت دی خلاصی دا خدائی منصوبہ پورا ہویا۔
بائبل وچّ ذکر
پوتر مریئم دے بارے وچّ نویں عہدنامے وچّ باہلیاں جانکاریاں درج نہیں۔ اوہناں دے ماپیاں دا سانوں کوئی ذکر نہیں لبھدا۔ ہور پرانیاں لکھتاں دے مطابق اوہناں دے پیو دا ناں یوآکیم اتے ماں دا ناں ہنا سی۔ اوہ الیشبا [الیسبات] دے ساک سی جہڑی زکریاہ دی عورت سی اتے زکریاہ ہارون دے گھرانے توں سی۔ اسے لئی کجھ ماہرین ایہہ وی کہندے سی بھئی انجیلے لکا وچّ درج نصب نامہ کوآری مریئم دا ہے جدوں کہ انجیل متی وچّ جنابِ یوسف دا۔ ایوں اوہ داؤد نبی دے گھرانے اتے یہودا دے قبیلے توں سی۔ اوہ گلیل دے ناسرت وچّ اپنے ماپیاں دے نال رہندے سی۔ کڑمائی دے مگروں اوہناں اتے فرشتہ جبرائیل پرگٹ ہوئے اتے خوش خبری سنائی بھئی اوہ مسیح دی ماں قرار پائے سی۔ خدا دے فرشتے نے جنابِ یوسف نوں وی سفنے وچّ آگہی دتی بھئی مریئم پوتر آتماں دی قدرت توں پیر بھارے ہوئے سی اتے آکھیا بھئی مریئم نوں اپنی بیوی بنا لین۔ ایہہ واقعہ اناجیلِ بمتابک مرکس اتے یوحنا وچّ درج نہیں ہے۔
thumb|350px|right|مریئم دی مورت.
فرشتے نے پوتر مریئم نوں وی آگاہی دتی کہ اوہناں دی رشتے دار الیشبا، جہڑے پہلوں بانجھ سی،اوہ وی پیر بھارے سی اتے اوہناں نوں چھٹا مہینہ ہے۔ ایہہ سن کے پوتر مریئم پہاڑاں ولّ روانہ ہو گئے۔ مریئم نوں ویکھدیاں ہی الیشبا کہہ اٹھی 'ایہہ کویں ممکن ہویا بھئی میرے خداوند دی ماں میرے کول آئے' ۔ تن ماہ مگروں یعنی جنابِ یوحنا دی پیدائش توں بعد اوہ اپنے وطن نوں لٹّ آئے۔ اسے زمانے وچّ کیسر اغستس دا فرمان آیا بھئی تمام سلطنت وچّ مردمشماری کرائی جائے۔ سو اوہ جنابِ ہوسف سنے اوہناں دے جدی وطن بیتلہم نوں روانہ ہو گئے۔ بیتلہم وچّ اوہناں نے یسو مسیح نوں اک کھرلی وچّ جنم دتا۔ پیدائش دے مگروں 'پورب توں جوتسیاں' نے آن کے خداوند یسو دی استت کیتی اتے جدوں شاہ ہیرودیس نے ایہہ فرمان جاری کیتا بھئی دو سال توں گھٹّ عمر دے ہر منڈے دا قتل کر دتا جائے پاک خاندان مصر ولّ روانہ ہو گیا۔ مصر توں واپسی اتے پاک خاندان ناسرت وچّ آن وسیا۔ خداوند یسو مسیح دی ایلانیا زندگی توں پہلوں یوسف فوت ہوگئے سی۔
اوہ خداوند یسو مسیح دی پہلی کرامت یعنی کانائے گلیل دی کرامت دے موقعے اتے موجود سی۔ یسو مسیح دی تسلیب دے وقت اوہ صلیب دے تھلے موجود سی۔ صلیب توں اتارے جان دے بعد اوہناں نے خداوند یسو مسیح نوں اپنی گودی وچّ لیا۔ بعد وچّ مسیح یسو دے حکم دے مطابق یوہنا رسول نے اوہناں دی ویکھ بھال دا ذمہ لیا اتے اپنے گھر لے گئے۔ '"رسولاں دے اعمال" دی کتاب دے مطابق اوہ پینتیکوست دے دن تکریبا 120 شاگردانِ مسیح دے نال موجود سی۔ اس دے مگروں بائیبل وچّ سانوں پوتر مریئم دے بارے وچّ کوئے ذکر نہیں لبھدا۔ کتاب مقدس وچّ اوہناں دی موت دا کوئی ذکر نہیں ملدا۔پوتر مریئم [عبرانی ] خداوند یسوع مسیح دی ماں سی۔ اوہ فلسطین دے علاقے غلیل دے شہر نہ سرت دی واسی سی۔ کتاب مقدس [بائیبل] دے مطابق اوہ روح الکدس دی قدرت نال بنا کسے انسانی دخل دے پیر بھارے ہوئے سی۔ سو جدوں اوہناں نے جبرائیل فرشتے توں سوال کیتا بھئی 'ایہہ کیکر ممکن ہے کیوں جو میں مرد توں نواکف ہاں؟' تاں جبرائیل دا جواب سی: 'روح الکدس تیرے اتے سایہ پاویگا اتے توں پیر بھارے ہووینگی' جس اتے پوتر مریئم نے آکھیا '"ویکھ میں خداوند دی داسی ہاں، میرے لئی تیرے کل دے معافق ہووے"۔ [ویکھو انجیل-اے-بماتک لوکا] ۔ بائیبل دے پرانے عہدنامے وچّ درج پیشگوئیاں وچّ وی کوآری توں جنم دی نشاندہی کیتی گئی ہے " ویکھو کوآری پیر بھارے ہوویگی اتے منڈے نوں جنم دے اگی جہدا ناں امانویل [ترجمہ خدا ساڈے نال ہے] ہووےگا"۔ اس ویلے اوہ مقدس یوسف نامے شخص دی منگیتر سی۔ اس جوڑے دے شادی دے مگروں وی انت توڑی کوئی جسمانی تالکات نہیں سی۔ اس کارن پوتر مریئم نوں کوآری مریئم، سدا کوآری اتے ہمیشہ کوآری دے القاب توں یاد کیتا جاندا ہے۔
مسیحی روایتاں دے مطابق پوتر مریئم دے پیو دا ناں یوا کیم [دوجے تلفزاں وچّ علیا کیم، جانکیم، ایلی جاں عالی] اتے ماں دا ناں حنا سی۔ انجیل بامتابک لوکا وچّ درج شجرا نصب دراصل پوتر مریئم دا ہی شجرا تصور کیتا جاندا ہے۔
مسیہیت وچّ خاصکر دیتھولک کلیسیا اتے چڑدی اور تھوڈا کس کلیسیا وچّ پوتر مریئم نوں انتہائی عقیدت اتے اہترام دی نگاہ توں ویکھیا جاندا ہے اتے تمام انساناں نالوں اتم تصور کیتا جاندا ہے۔ اوہناں نوں تھیوٹوکوس جاننے خدا دی ماں آکھیا جاندا ہے۔ القاب
" پوتر مریئم دے عامَ لقب ایہہ سی: " پوتر کوآری مریئم [انگریزیThe Blessed Virgin Mary ]، " ساڈی خاتون [عربی سیدتنا، انگریزی Our Lady، فرانسیسی Notre Dame، ہسپانوی Nuestra Se�ora، پورتگالی Nossa Senhora، اطالوی Madonna، لاطینیNostradamus]، " خدا دی ماں، " آسمان دی ملکہ [لاطینی Regina Caeli]
" ایس توں وکھ اوہناں نوں چڑھدیاں کلیسیاں وچّ تھیوٹوکوس Theotokos جاں دیی-اے-جینیترکس Dei genetrix اتے لیہندیاں کلیسیاواں وچّ ماتر دیی-اے-Mater Dei یعنی خدا دی ماں دے لکا باں توں یاد کیتا جاندا ہے۔ اوہناں لکا باں دا مقصد اوہناں نوں خدا دے برابر درجہ دینا نہیں سگوں یسوع مسیح دے خدا ہون دا اقرار کرنا ہے۔
" آرنبھک کلیسیا وچّ اوہناں نوں ماتا رانی دا وی لقب دتا گیا کیوں جو اوہناں دے پتر یسوع مسیح نوں راجیاں دا راجا سمجھیا جاندا سی۔ ویکھو پرانا عہدنامہ 1ملوک 2: 19-20 جس وچّ سلیمان بادشاہ اپنی ماں بیت شیبا نوں ماتا رانی دا درجہ دندے سی۔
" مریئم نوں دوجی حوا وی آکھیا جاندا ہے اتے ایہہ اس لئی بھئی جویں پہلی ہوا نے منع کیتے رکھ توں پھل کھا کے نافرمانی دا ثبوت دتا سی اس توں الٹ دوجی ہوا یعنی پوتر مریئم نے " میرے لئی تیرے کل دے معافق ہووے" ایہہ شبد کہہ کر فرمامبرداری دی تاریخ رقم کر دتی اتے اوہناں دے کارن ہی انسانیت دی خلاصی دا خدائی منصوبہ پورا ہویا۔ بائیبل وچّ ذکر
پوتر مریئم دے بارے وچّ نویں عہدنامے وچّ باہلیاں معلومات درج نہیں ہیگیاں۔اوہناں دے ماپیاں دا سانوں کوئی ذکر نہیں لبھدا۔ ہور پرانیاں لکھتاں دے مطابق اوہناں دے پیو دا ناں یوا کیم اتے ماں دا ناں حنا سی۔ اوہ الیشبا [الیسبات] دے ساک سی جہڑی ذکر جانہ دی تیویں سی اتے ذکر جانہ ہارون دے گھرانے توں سی۔ تاہم کجھ ماہرین ایہہ وی کہندے سی بھئی انجیل-اے-لوکا وچّ درج نصب نامہ کوآری مریئم دا ہے جدوں کہ انجیل-اے-متی وچّ جناب-اے-یوسف دا۔ ایوں اوہ داود نبی دے گھرانے اتے یہودا دے قبیلے توں سی۔ اوہ غلیل دے نہ سرت وچّ اپنے ماپیاں دے نال رہندے سی۔ کڑمائی دے مگروں اوہناں اتے فرشتہ جبرائیل پرگٹ ہوئے اتے خوش خبری سنائی بھئی اوہ مسیح دی ماں قرار پائے سی۔ خدا دے فرشتے نے جناب-اے-یوسف نوں وی سفنے وچّ آگہی دتی بھئی مریئم روح الکدس دی قدرت توں پیر بھارے ہوئے سی اتے آکھیا بھئی مریئم نوں اپنی بیوی بنا لین۔ ایہہ واقعہ اناجیل-اے-بامتابک مرکس اتے یوہنا وچّ درج نہیں ہے۔
فرشتے نے پوتر مریئم نوں وی آگاہی دتی کہ اوہناں دی رشتہ دار الیشبا، جہڑے پہلوں بانجھ سی،اوہ وی پیر بھارے سی اتے اوہناں نوں چھٹا مہینہ ہے۔ ایہہ سن کے پوتر مریئم پہاڑاں ولّ روانہ ہو گئے۔ مریئم نوں ویکھدیاں ہی الیشبا کہہ اٹھی 'ایہہ کیکر ممکن ہویا بھئی میرے خداوند دی ماں میرے کول آئے' ۔ تنّ ماہ مگروں یعنی جناب-اے-یوہنا [یھا علیا اسلام] دی پیدائش توں بعد اوہ اپنے وطن نوں لوٹ آئے۔ اسے زمانے وچّ کیسر اگستس دا فرمان آیا بھئی تمام سلطنت وچّ مردم شماری کرائی جائے۔ سو اوہ جناب-اے-ہو صف سنے اوہناں دے جدی وطن بیتلہم نوں روانہ ہو گئے۔ بیتلہم وچّ اوہناں نے یسوع مسیح نوں اک کھرلی وچّ جنم دتا۔ پیدائش دے مگروں 'پورب توں جوتسیاں' نے آن کے خداوند یسوع دی استت کیتی اتے جدوں شاہ ہیرودیس نے ایہہ فرمان جاری کیتا بھئی دو سال توں گھٹّ عمر دے ہر منڈے دا قتل کر دتا جائے پاک خاندان مصر ولّ روانہ ہو گیا۔ مصر توں واپسی اتے پاک خاندان نہ سرت وچّ آن وسیا۔ خداوند یسوع مسیح دی اعلانیہ زندگی توں قبلَ پہلوں یوسف فوت ہو گئے سی۔ اوہ خداوند یسوع مسیح دی پہلی کرامت یعنی کانائے غلیل دی کرامت دے موقعے اتے موجود سی۔ یسوع مسیح دی تسلیب دے وقت اوہ صلیب دے تھلے موجود سی۔ صلیب توں اتارے جان دے بعد اوہناں نے خداوند یسوع مسیح نوں اپنی گودی وچّ لیا۔ بعد وچّ مسیح یسوع دے حکم دے مطابق یوہنا رسول نے اوہناں دی ویکھ بھال دا ذمہ لیا اتے اپنے گھر لے گئے۔ '"رسولاں دے اعمال" دی کتاب دے مطابق اوہ پینتیکوست دے دن تکریبا 120 شاگرد ان مسیح دے نال موجود سی۔ اس دے مگروں بائیبل وچّ سانوں پوتر مریئم دے بارے وچّ کوئے ذکر نہیں لبھدا۔ کتاب مقدس وچّ اوہناں دی موت دا کوئی ذکر نہیں ملدا
حوالے
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:عیسائی گٹھ:عیسائیت
بکرمی تقویم
بکرمی تقویم (پنجابی دیسی کیلنڈر) اک شمسی کیلنڈر اے ۔ ایہ جیہڑا برصغیر پنجاب وچ صدیاں توں دیسی کیلنڈر دے طور تے رائج اے ۔ ایہدی بنیاد برصغیر پاک و ہند دے شمالی حصے پنجاب اُتے قائم قدیم سلطنت دے راجا بکرماجیت نے اپݨی بادشاہت دے آغاز اُتے رکھی سی ۔ راجا بکرم / وکرم / وکرما / بکرما دت دا اصل ناں وکرما دتیا (Vikrama Ditya) سی ۔ جیہدی پیدائش 102 قبل مسیح نوں بیان کیتی جاندی اے ۔ پرمار گندھار ورسنا ( Gandharvarsena ) دا دووا ، دوجا پتر سی ۔ اس علاقے تے پہلاں اک ہور حاکم راجا ساکا نے حکومت کیتی سی جیہدی اولاد نوں ساکا کہیا جاندا اے ۔ 57 ء قبل مسیح نوں راجا بکرم جیت نے قدیم تے مضبوط ترین سلطنت شاکا دے بادشاہ شاکاس (shakas) نوں شکست دتی تے اس شکست نوں ہمیشا لئی یاد گار بݨاوݨ واسطے اک کیلنڈر دا آغاز کیتا جیہڑا کہ اج بکرمی کیلنڈر دے ناں نال موجود اے ۔ راجا بکرم جیت 117 سال تک زندہ رہیا تے 15ء نوں فوت ہویا ۔
بکرمی کیلنڈر دی بنیاد اُتے نویں کیلنڈر
بکرمی کیلنڈر تے ایہدے مہینےآں دے ناں واں اُتے مبنی بعد وچ بنائے گئے کیلنڈر بھارت ، بنگلا دیش تے نیپال وچ استعمال ہُندے نیں ۔ ایہناں کیلنڈراں وچ ہندی کیلنڈر ، نیپالی کیلنڈر ، بنگالی کیلنڈر تے نانک شاہی سِکھ کیلنڈر شامل نیں ۔ ایہ سَبھ کیلنڈر پنجابی جنتری (بکرمی کیلنڈر) توں بعد وچ مُختلِف ادوار وچ تیار کیتے گئے سی ۔ ایہناں وچ وی اوہی مہینے استعمال کیتے جاندے نیں جیہڑے پنجابی جنتری (بکرمی کیلنڈر) وچ شامل نیں ۔
بنگالی کیلنڈر
بنگالی کیلنڈر ، بکرمی کیلنڈر توں 650 سال بعد شروع کیتا گیا ۔ 2020 عیسوی وچ بنگالی کیلنڈر دا سال 1427 سی ۔
نیپالی کیلنڈر
نیپالی کیلنڈر ، بکرمی کیلنڈر توں 936 سال بعد شروع کیتا گیا ۔ 2020 عیسوی وچ نیپالی کیلنڈر دا سال 1141 سی ۔
نانک شاہی کیلنڈر
نانک شاہی کیلنڈر ، بکرمی کیلنڈر توں 1526 سال بعد شروع کیتا گیا ۔ 2020 عیسوی وچ نانک شاہی کیلنڈر دا سال 551 سی ۔ ایہ سِکھاں دا مذہبی کیلنڈر اے جیہڑا سکھ مذہب دے بانی گرو نانک دی پیدائش دے سال 1469 عیسوی توں شروع کیتا گیا اے ۔ ایہ کیلنڈر گرو نانک دی وفات توں بہت بعد وچ سکھ مذہبی اکابرین نے بکرمی کیلنڈر دی بنیاد اُتے شروع کیتا سی ، بکرمی کیلنڈر دے مہینےآں نوں اس کیلنڈر وچ برقرار رکھیا تے چیت نوں پہلا مہینا قرار دِتا ۔ نانک شاہی کیلنڈر نوں ترامیم کر کے باقاعدہ 1998 عیسوی وچ اپنایا گیا تے 1999 عیسوی وچ شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی نے ایہ کیلنڈر جاری کر دِتا ۔
بکرمی کیلنڈر دی ترتیب
اس کیلنڈر وچ سال دے 365 دن نیں ۔ 9 مہینے 30 دن دے ، اک مہینا بساکھ 31 دن دا تے دو مہینے جیٹھ ، ہاڑھ 32 دن دے نیں ۔ اس شمسی کیلنڈر وچ سال چیت دے مہینے توں شروع ہُندا اے تے چھیکڑلا مہینا پھگݨ اے ۔
بکرمی کیلنڈر دے مہینے
گٹھ:کیلنڈر گٹھ:سال گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:تقویم
نیوربیسس چنینسس
نیوربیسس چنینسس اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
Neurobasis chinensis
کاپادوانج
کاپادوانج  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
رقبہ
‎
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
نیوروبیسس ڈاویسی
نیوروبیسس ڈاویسی اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
راجگڑھاں دی فہرست
اس ویلے 192 تسلیم شدہ دیس نیں ۔
راجگڑھ
راجگڑھ کسے وی دیس دے وڈے تے حکومتی نظام چلان آلے شہر نوں آکھیا جاندا اے ۔
دیگر ممالک کے دارالحکومت
نیچے ان ممالک کی فہرست ہے جو اقوام متحدہ کے رکن نہیں۔ ان میں سے ویٹیکن سٹی تسلیم شدہ ہے اور باقی یا ابھی آزادی کے دورانیہ میں ہیں یا انہیں تسلیم نہیں کیا گیا۔
؟
گٹھ:لسٹ شہر بلحاظ آبادی گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:راجگڑھاں دی لسٹ گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاں
چک 57 جی ڈی
چک 57 جی ڈی  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
گازانکولو
گازانکولو ، دکھنی افریقہ چ اک بنتوستان سی ، جہڑا کہ نسلی امتیازی  حکومت نے  ٹسونگا(شانگان) لوکاں  دے نیم خودمختار وطن دے طور تے قائم کیتا سی ۔  ایہہ سابقہ ٹرانسوال صوبے چ بنائیا گئیا سی  ، 1971ء چ اسنوں خودمختاری دے دتی گئی سی تے اسدا صدرمقام گییانی سی ۔  اسدی آبادی  9،55،000 دے لاگے سی ۔ گازانکولو نوں 1994ءچ واپس جنوبی افریقہ چ شامل کر لئیا گئیا تے ہن  ایہہ لیمپوپو صوبے چ شامل اے ۔
چک 57 جی ڈی
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع ساہیوال دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ وس رہیا اے  ۔
قومی ترانا
قومی ترانا کسے وی دیس دا سرکاری ترانا ہُندا اے ۔ ایہدے وچ دیس دی تریخ، عظمت تے تعریف بیان کیتی جاندی اے ۔ ہر دیس دا اک قومی ترانا ہُندا اے ۔ قومی ترانا دیس دی بولی وچ ہُندا اے تے ایہدا اک خاص ناں ہُندا اے ، جداں کینیڈا دے قومی ترانے دا ناں او کینیڈا اے ، پاکستان دا قومی ترانا فارسی وچ اے ، ایس ترانے نوں ''(پاک سرزمین شادباد) کہیا جاندا اے ۔ قومی ترانا عام طور تے دیس دی سبھ توں ودھ بولی جاݨ والی بولی وچ ہُندا اے ۔
گٹھ:راج گاؤن گٹھ:قومی ترانے گٹھ:ایشیائی ترانے گٹھ:شعار
چیانگ مائی
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
چیانگ مائی تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے تھائی لینڈ دے صوبہ چیانگ مائی دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
]
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ابوالحسن ہنکاری
شیخ الاسلام محبوب باری اول حضرت ابراہیم ابو الحسن نوری ہنکاری بن یوسف بن محمد بن عمر بن عبد الوہاب جعفر ہاشمی ہنکاری صاحب کشف و کرامات بزرگ سن ۔ تے شیخ الاسلام دے لقب تو‏ں مشہور نيں۔ آپ رح سلسلہ قادریہ دے بزگاں دے شیخ طریقت نيں حضرت غوث العظم شیخ عبد القادر جیلانی دے مرشد ابو سعید مبارک المخذومی دے شیخ طریقت نيں
جیون ویروا
‎ابوالحسن علی بن محمود بن جعفر ہاشمی ہنکاری دی ولادت 409 ہجری بمقام ہنکار نزد موصل، عراق وچّ ہوئی۔ آپ دا اسم علی بن محمود بن جعفر ہاشمی تے کنیت ‎ ابوالحسن اے باپ دا ناں شیخ محمد جعفر اے ۔ آپ دا سلسلہ نسب حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے چچازاد تے رضائی بھرا حضرت زید نال جا ملدے۔ تسیں ابتدائی تغلیم اپنے باپ شیخ محمد جعفر توں حاصل کیتی ۔ تسی اپنے وقت دے ممتاز ترین علما مشائخ وچّ شمار ہندے سن۔ تسیں علوم ظاہری تے باطنی دوناں وچّ کمال حاصل کیتا ۔ علم فقہ ، حدیث غرض تمام جملہ علوم تے مہارت تے شہرت حاصل کیتی ۔ تسیں شیخ ابو العلا مصری توں سند حدیث لئی۔ تھونوں بایزید بسطامی نال اویسی نسبت تی جسدی وجہ توں تھونوں اوہناں توں وی فیض اپڑیا ۔ تسی اپنے زمانے وچّ شیخ الاسلام دے لقب نال کینہدا کہوندا ہوئے۔ تسی اپنے زمانے دے مشاہیر کبار وچوں سن۔ صاحب خوارک - او - کرامت ، مقتدہ زمانہ صائم الدہر تے کیم اللیل سن ۔ تنّ "نت" دے بعد روزہ افطار کردے سن ۔ باددھز نماز اشاتا نماز تہجد دونہ قرآن بیبا رانا ختم کردے سے ۔ شب - او - "نت" عبادت بچّ مصروف رہندے سے ۔  رم - او - آتھن تے ہرمین الشریف تائیں کا سفر کیتا تے بے شمار علما، پھزلا، مشائکھ تے مہدسین ولوں ملاقاتاں کیتیاں تے اوہناں نوں اہادیس حفظ کیتی تے اک عرصے دے بعد اپنے وطن مالوف نوں واپس ہوئے۔ تسیں قطب وکت غوث زماں ابوالفرہ ترتوسی ولوں بیئت ہوئے ۔ تسی ترتوسی دے خلیفے ہو۔ تسیں پوری زندگی اسلام دی نشر واشاعت بچّ گزار تی ۔ تسی یکم محرم - ال - حرام 484 ہجری بچّ وفات پا گے ۔ سوڈا مزار بغداد دے نیڑ تیڑ ہنکار گراں بچّ اے۔  ایس دوران چانچکّ خضر الیہس - سلام تشریف لیائے تے میرے توں آکھیا کہ اٹھو تے ابو سعید مخزومی دی خدمت بچّ جو۔ جدوں بچّ اوہناں دے دولت کد بچّ حاضر بئ تاں ویکھیا کہ شیخ اپنے دولت کدے دے بار تے کھڑے میرا انتیزار کر رہے سے ۔ شیخ ابو سعید مبارک مخزومی نے فرمایا اے عبدالقادر جو میں تھوڈے توں آکھا تی کی اوہ کافی نیں تی جو خضر الیہس - سلام نوں آکھنا پیا۔ ایس دے بعد پھیر شیخ ابو سعید مبارک مخزومی مینوں اپنے مکان دے اندر لے گے رکھنا مہئیا کیتا تے لقمہ میرے منہ بچّ راکھی جتھے تائیں کہ میں آسودہ ہو گا ۔ ایس دے بعد مینوں خرقہ پوایا تے پھیر بچّ اوہناں دی صحبت بچّ رہن لگا۔ شیخ ابو سعید مبارک مخزومی نے مدرسا بنوایا تے ایس دی عمارت آودی زندگی ای بچّ غوث پاک دے سپرد کر تی ۔ چنانچے غوث پاک کا مزار ایس مدرسا بچّ اے۔   27 شعبان المازم  508ہ  جاں 513ہ بروز جمعرات ایس جہان - اے - فانی ولوں رخصت ہوئے ۔ آخری آرامگاہ اوہناں دے کیم کردیا مدرسا بچّ اے جو بغداد عراق بچّ واقع اے
ولادت
محبوب باری اول حضرت ابراہیم ابو الحسن نوری ہنکاری د‏‏ی ولادت 409ھ بمطابق 1017ء بمقام ہنکار نزد موصل، عراق وچ ہوئی۔ ایہ کرداں دا علاقہ ا‏‏ے۔
ناں تے نسب
آپ دا اسم علی بن یوسف بن محمد بن عمر بن عبد الوہاب جعفر ہاشمی،لقب :شیخ الاسلام تے کنیت ابوالحسن اے والد دا ناں شیخ یوسف بن شیخ محمد بن شیخ عمر بن شیخ جعفر ا‏‏ے۔ آپ دا سلسلہ نسب سروردوعالم حضرت محمد ﷺ بن عبد اللہ کےچچازاد تے رضاعی بھائی ابوطالب بن عبد المطلب ہاشمی تو‏ں جاملدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ سلسلہ نسب اس طرح اے :ابو الحسن علی نوری ہنکاری بن سیدنا یوسف بن سیدنا محمد بن سیدناعمر بن سیدنا شریف عبدالوہاب جعفر بن امیرزیدابوالہاشم بن امام محمدالمعروف محمد بن حنفیہ اکبرالحارث بن امام سیدناعلیٰ ا لمرتضی کرم اللہ وجہہ لکریم بن سیدنا ابی طالب بن سیدنا عبد المطلب بن سیدنا ہاشم بن سیدنا عبدمناف ۔
علاقائی نسبت
علاقہ ہکارکی نسبت تو‏ں "ہکاری"کہلاندے نيں ایہ بغدادکااک قصبہ ا‏‏ے۔ بعض مؤلفین "ہنکاری"لکھدے نيں،ایہ غلط ا‏‏ے۔ ماضی نیڑے دے اک بزرگ عالمِ دین علامہ غلام دستگیر نامی آپ د‏‏ی اولاد وچو‏ں نيں۔پہلے جو شجرہ نسب حضرت ابراہیم ابوالحسن علی ہنکاری نوری جوویکپیڈیہ پردرجہ اوہ غلط اے تریخ جلیلہ کتاب وچ مصنف غلام دستگرنامی نے شجرہ د‏‏ی تحیق نئيں کيت‏‏ی تہی جس گل کااعتراف بہی کیاتہاانہاں لیکن کتاباں وڈی تعدادماں بازہ وچ کتاباں خاناں وچ تقسیم ہوئے گی .حضرت ابوالحسن علی نوری ہنکاری دے پڑپوتےاپنے وقت دے قطب سلطان التارکین بدرالسالکین سیدناحمیدالدین شاہ حاکم اسدی الہاشمی سہروردی نے اپنے بزرگاں کاشجرہ نسب اپنی فارسی د‏‏ی کتاباں گلزارحاکمی .معلفوظ حمیدیہ وچ ایويں درجہ کیاہے ۔ امام حنفیہ رض کوبہت اسم تو‏ں کتاباں وچ ظاہرکیاگیاہے جودرست نيں حارث .اکبر .تے حضرت سلطان التارکین سیدناشیخ حمیدالدین شاہ حاکم اسدی الہاشمی سہروردی رح دے پڑپو‏تے سیدناالشیخ عمادالدین شاہ حمادرح دے خلفاء حضرت شیخ شہراللہ لنگاء نے تذکرہ حمیدیہ وچ ایہ شجرہ درجہ کیاہے .جمال الدین بن عبدالرازق قریشی د‏‏ی کتاب تحفتہ الزاکرین وچ بہی ایہ شجرہ درجہ اے باقی موجودہ سجادہ نشین مخدوم شہاب الدین شاہ ہاشمی تے محالف کتاب سلطان التارکین حمیدالدین حاکم اوربزرگان سہرورد مخدوم عمادالدین شاہ ہاشمی .اورمخدوم محمدارتضی شاہ ہاشمی دے پاس پرانے فارسی دے نسخہ جات اورحضرت حمیدالدین حاکم نے جواپنے ہاتہ تو‏ں شجرہ نسب درجہ کیاہے اوہ موجودہے
القاب
قطب العالمین، بدر السالکین، سلطان الاولیاء والمتقین، شیخ الاسلام والمسلمین، امام الملۃ والھدیٰ، محی الشریعتہ الغرّا، مقتدائے اہلِ زمان، سرگروہ مشائخ دَوران، واقفِ رموزِ حقیقت کاشف غوامصِ معرفت،عارفِ ربانی,پیران پیر
بیعت وخلافت
قطب وقت غوث زماںشیخ ابو الفرح علاؤ الدین محمد یوسف طرطوسی دے ہتھ مبارک پربیعت کيتی۔ تے انئيں کيت‏‏ی خدمت وچ رہ ک‏ے خرقہ خلافت حاصل کیتا۔ روحانی بیعت حضرت رسول اکرمﷺ ،تے امام حسن بصری تے سلطان ابراہیم بن ادہم بلخی،تے خواجہ بایزید بسطامی تو‏ں سی۔ آپ اپنے زمانے دے مشاہیرکبار وچو‏ں سن ۔ صاحب خوارق و کرامت، مقتدائے زمانہ صائم الدہر تے قائم اللیل سن ۔ تن روز دے بعد روزہ افطار کردے سن ۔ بعداز نماز عشا تا نماز تہجد دو قرآن شریف ختم کردے سن ۔ شب وروز عبادت وچ مصروف رہندے سن ۔ روم و شام تے حرمین الشریف تک دا سفر کیتا تے بے شمار علما، فضلا، مشائخ تے محدثین تو‏ں ملاقاتاں کيتیاں تے انہاں تو‏ں احادیث حفظ کيتیاں تے اک عرصہ دے بعد اپنے وطن مالوف نو‏‏ں واپس ہوئے۔
روحانی نسب
ٓٓآپ نو‏‏ں فقر دا روحانی ورثہ دے دتا گیاتے آپ دا روحانی نسب اس طرح جاملتانيں حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم تاں۔
شیخ عبدالقادر جیلانی دے مرشد ابو سعید مبارک مخدومومی نے ابوالحسن ہنکاری د‏‏ی خدمت وچ 18 سال گزارے تے سلسلہ قادریہ د‏‏ی رہنمائی انہاں دے بعد کی
وفات
آپ یکم محرم الحرام 484ھ بمطابق 1093ء نوں انتقال ہويا آپ دا مزار بغداد دے نزدیک ہنکار پنڈ وچ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1017 دے جم گٹھ:484ھ دیاں موتاں گٹھ:قادری صوفیاء
گٹھ:صوفی گٹھ:تصوف گٹھ:عراق گٹھ:عراقی شخصیتاں
نیوروبیسس فلوریڈا
نیوروبیسس فلوریڈا اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
كھمبھات
كھمبھات  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
لوک گݨتی
شہر دی کل لوک گݨتی 83،715 اے ۔
رقبہ
‎
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
نیوروبیسس ایانتھینیپینسس
نیوروبیسس ایانتھینیپینسس اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
پرائڈ آف پرفارمنس
سوہنے کم دا ٹکا (Pride of Performence) اک پاکستانی تمغہ اے جیہڑا پاکستانی سرکار پاکستانیاں نوں ساہت سائنس فن کھیڈاں تے دوائیاں دے کماں چ اوناں دے ودیا کماں تے دتا جاندا اے۔ اے 19 مارچ 1957 نوں ٹوریا گیا۔
انعام لین والیاں دی لسٹ
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا گٹھ:پاکستان دے ٹکے
چور مینار
چور مینار جاں 'ٹاور آف تھیوز' 13 ویں صدی دی مارت اے، جس وچ 225 ہول ہن۔ ایہ نویں دلی وچ اربندو سڑک دے نیڑے ہاؤز خاص وچ واقع اے۔
اسنوں تیرھویں صدی وچ خلجی راجٹبر (1290–1320) دے علاء الدین خلجی دے راج دور دوران بنایا گیا سی۔
مقامی پرتھاواں دے مطابق ایہہ 'سر دا جزیرہ' سی، جسن چوراں دے کٹے ہوئے سراں نوں 225 ہولاں دے ذریعے برچھے تے دکھایا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:دلی دیاں عمارتاں اتے دست کاری گٹھ:دلی دی تریخ گٹھ:خلجی ٹبر
نوگراں
نوگراں، پنجاب دے ضلع جہلم وچ نالا کہان دے کنڈھے اُتے آباد اک گراں اے۔
نیوروبیسس کاؤپی
نیوروبیسس کاؤپی اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
ایشیائی ساہت
ایشیائی ساہت ایشیا وچّ پیدا ساہت ہے۔
اداہرن
گٹھ:ساہت گٹھ:ایشیائی ساہت
چیانگ رائی
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
چیانگ رائی تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے تھائی لینڈ دے صوبہ چیانگ رائی دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
]
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
چک 58 جی ڈی
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Distry) لگیا ہویا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع ساہیوال دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ وس رہیا اے  ۔
مرغینان
مرغینان فرغانہ وچ اک شہر دا نام جسنو‏ں بعض اوقات مر غیلان تے مار گیلان وی لکھیا جاندا اے
وہ دریا جس دے کنارے ایہ شہر آباد اے مرگیلان سامی(چامی) کہلاندا اے
1877ء مرغینان جدید نو‏‏ں روس نے فرغانہ دا صدر مقام بنایا ایہ شہر پرانے مرغینان تو‏ں ست کلو میٹر دے فاصلے اُتے اے
معجم البلدان وچ اے کہ ایہ ماوراء النہر دا مشہور شہر اے جتھ‏ے تو‏ں فضلاء دی اک جماعت نسبت رکھدی اے
حوالے
گٹھ:ازبکستان دے شہر گٹھ:فرغانہ صوبہ گٹھ:وسطی ایشیا
اغادیر
اغادیر افریقی دیس مراکش دا شہر تے سوس ماسہ درعہ علاقے دا صدر مقام اے ۔ 2004ء دی مردم شماری دے مطابق اسدی آبادی 2 لکھ دے نیڑے اے ۔
تریخ
گھبلے ویلےآں چ ایہہ شہر مچھیرےآں دی بستی سی جسنوں اغادیر العربا آکھئیا جاندا سی ۔ 1505ء چ پرتگالیاں نے اس شہر چ تجارتی چوکی بنائی جسدا ناں سانتا کروز دو کابو دے گوئے رکھئیا تے شہر دی سربراہی لئی اک گورنر مقرر کیتا ۔ 1541ء چ شہر وطاسی سلطنت دے حکمران ٹبر دے اقتدار ہیٹھ آئیا تے ساحل تے ابھریاں ہوئیاں چٹاناں تے اک قصبہ تعمیر کیتا گئیا ، تے شہر تقریبا 2 صدیاں تک عروج تے رہئیا ۔
1911ء چ اک جرمن جنگی کشتی دی پینتھر اس دے ساحل تے آئی جہڑی باصابطہ طور تے ایتھے موجود جرمن باشندےآں نوں بچان لئی بھیجی گئی سی ، پر ایتھوں ای جرمنی تے فرانس وچکار اغادیر بحران شروع ہو گئیا جس نال فرانس نوں پورے مراکش تے مل مارن دا بہانہ لبھ گئیا ۔
میسیئر چیزاں
میسیئر لسٹ اوہناں 100 توں زیادہ فلکیاتی چیزاں دی لسٹ نوں کیہا ہے جسنوں اک فرانسیسی فلکیات دان چارلس میسیئر ول سنّ 1771 وچّ لسٹ بند کیتا گیا سی۔ میسیئر نوں دمدار تارہ (comet) دیکھنے کافی پسند سی۔ اسنوں ادوں بہت کھجھ چڑھدی سی جدوں اوہ کسے اجیہی چیز نوں دیکھدا سی جو کہ دسن وچّ تاں دمدار تارہ  لگدا ہووے پر اصل وچّ اوہ ہور کجھ ہندا سی۔ اس لئی اسنے اپنے معاون پائری میکین نال ملکے فلکیاتی  چیزاں دی اک لسٹ تیار کیتی تاں جو فالتو چیزاں پچھے سماں خراب نہ ہووے۔ اس ولوں شائع کیتی لسٹ وچّ 103 چیزاں سن۔ لسٹ دی پہلی جلد وچّ صرف 45 چیزاں ہی شامل سن جنہاں دا نامانکن ایس.1 توں ایس.45 تکّ سی۔
میسیئر ولوں شئع آخری لسٹ وچّ 103 چیزاں شامل سن پر بعد وچّ ہور فلکیات داناں نے میسیئر اتے میکین دیاں لکھتاں دی طرز 'تے ہور وی کئی چیزاں لبھیاں۔ میسیئر توں بعد لسٹ وچّ پہلا وادھا نکولس کیمائل فلیمریؤن ولوں سنّ 1921 وچّ کیتا گیا۔ اسنے لسٹ وچّ ایم.104 نوں جوڑیا، جسدی کھوج اسنے میسیئر دی 1781 وچّ شائع کیتی جلد دیاں لکھتاں دے ادھار 'تے کیتی۔ ایم.105 توں ایم.107 نوں ہیلن سایر ہوگ ولوں 1947, ایم.108 اتے ایم.109 نوں اووین گنگرچ ولوں 1960 اتے ایم.110 نوں کینیتھ گلین جونس ولوں 1967 وچّ جوڑیا گیا۔ ایم.102 بارے میکین نے نریکھن کرکے میسیئر نوں اسدے بارے دسیا سی۔ بعد وچّ میکین نے ایہہ سٹہ کڈھیا کہ ایہہ تاں ایم.101 دا ہی مڑ-نریکھن ہو گیا ہے، پر کئی سروتاں دے حوالے نال ایہہ وی پتہ چلدا ہے کہ جس چیز دا میکین نے نریکھن کیتا سی اوہ اک کہکشاں سی جسنوں این.جی.سی.5866 دے ناں نال جانیا جاندا ہے اتے اسنوں ہی ایم.102 کیہا گیا ہے۔
حوالے
گٹھ:لسٹاں گٹھ:فلکیات گٹھ:سائنس
کیشود
کیشود  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 76،193 اے ۔
رقبہ
‎
باہرلے جوڑ
کیشود
آپریشن نیمیسس
آپریشن نیمیسس سن 1920ء دی دہائی چ وفاق آرمینیائی انقلاب دا تیار کیتا ہوئیا منصوبہ سی جس دا مقصد مبینہ ارمنی قتل عام چ شریک ترکی دی اعلی ترین شخصیتاں نوں قتل کرنا سی ۔ اس آپریشن دا ناں انتقام دی یونانی دیوی نیمیسس دے ناں تے رکھئیا گئیا سی ۔ اس آپریشن نوں آرمینیائی نیورمبرگ وی آکھئیا جاندا اے ۔
اس آپریشن دا فیصلہ 27 ستمبر توں اکتوبر 1919ء دے آخیر تک یریوان چ ہون آلے وفاق آرمینیائی انقلاب دے 9ویں عام اجلاس چ کیتا گئیا سی ۔
فیصلے دے مطابق جہڑی " بلیک لسٹ" تیار کیتی گئی اس چ 200 افراد دے ناں شامل سن جنہاں تے آرمینیائی باشندےآں دے مبینہ قتل عام دے الزامات سن ۔ طلعت پاشا نوں وڈا ہدف قرار دتا گئیا سی ۔
اس آپریشن چ نوجوانان ترک دی حکومت دے سابق وزیر داخلہ طلعت پاشا نوں 15 مارچ 1921ء چ برلن چ ، سابق وزیر جنگ انور اسماعیل پاشا نوں 4 اگست 1922ء چ روس دے خلاف ترکستان دی بسماچی تحریک دی فیصلہ کن تیاریاں دے دوران تاجکستان چ ، سابق وزیر دفاع جمال پاشا نوں 25 جولائی 1922ء چ طفلس چ تے سابق وزیراعظم سید حلیم پاشا نوں 5 دسمبر 1921ء چ روم چ موت دے گھاٹ لائیا گئیا ۔ ایہہ اس آپریشن چ قتل ہون آلیاں اعلی ترین شخصیتاں سن ۔ اس دے علاوہ نوجوانان ترک دے اہم رکن وی اس آپریشن چ قتل ہوئے ۔
اس آپریشن چ آرمینیا نوں یقینا روس تے دوجیاں عالمی طاقتاں دی مدد وی حاصل سی ۔
گٹھ:قفقاز گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:سویت یونین
تریویندر سنگھ راوت
تریویندر سنگھ راشٹریہ سویم سیوک سنگھ دے سنہ 1979ء تو‏ں سنہ 2002ء تک رکن سن تے اتراکھنڈ حصے وچ آرگنائزنگ سیکرٹری بنے تے سنہ 2000ء وچ ریاست وچ قائم ہونے دے بعد بنے۔ اوہ سنہ 2002ء وچ پہلے مجلس قانون ساز انتخابات وچ دوئی والا حلقے تو‏ں منتخب ہوئے سن ۔ انہاں د‏‏ی سنہ 2007ء دے انتخابات وچ نشست برقرار رہی تے انہاں نے ریاست دے وزیر زراعت د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات سر انجام دتیاں۔ بطور بھارتیہ جنت‏ا پارٹی رکن اوہ جھارکھنڈ دے انچارج تے اتراکھنڈ کاڈر (cadre) دے صدر سن ۔ سنہ 2017ء وچ دوئی والا تو‏ں دوبارہ کامیاب ہونے تے جماعت نو‏‏ں اکثریت ملنے دے بعد انہاں نو‏ں وزیر اعلیٰ نامزد کیتا گیا تے انہاں نے اتراکھنڈ وچ اپنی حکومت بنائی۔
سوانح
تریویندر سنگھ راوت 20 دسمبر 1960ء نو‏‏ں اتراکھنڈ دے ضلع پوڑھی گڑھوال وچ تحصیل کوٹ دوار وچ کھیراسین پنڈ وچ پیدا ہوئے سن ۔ تریویندر دے والد دا ناں پرتاپ سنگھ تے والدہ دا ناں بودھا دیوی ا‏‏ے۔ بہن بھائیاں وچ سب تو‏ں چھوٹے تے نويں نمبر اُتے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا بیاہ سنیندا تو‏ں ہويا۔ سنیندا راوت معلمہ نيں تے دہرہ دون دے اسکول وچ تعینات ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ہیموٹی نندن بہوگونا گڑھوال تو‏ں منسلک بِرلا کیمپس، سری نگر تو‏ں ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
تریویندر سنگھ روات نے سنہ 1979ء وچ سجے بازو تنظیم راشٹریہ سویم سیوک سنگھ وچ شمولیت اختیار کيتی تے سنہ 1985ء وچ اتراکھنڈ حصے وچ اس دے پرچارک (مبلّغ) بنے۔ بالآخر انہاں نے اس تو‏ں جڑی سیاسی جماعت بھارتیہ جنت‏ا پارٹی (بی جے پی) وچ شمولیت اختیار کر لئی۔ اوہ بی جے پی دے اتراکھنڈ حصے دے لئی آرگنائزنگ سیکریٹری بنائے گئے تے اس دوران سینئر لیڈر لال جی ٹنڈن دے نال کم کیتا۔ اوہ اتراکھنڈ تحریک وچ بے انتہا متحرک سن تے اس دوران کچھ مرتبہ گرفتار وی ہوئے۔ جدو‏ں علاقے نو‏‏ں سنہ 2000ء وچ ریاستی حیثیت مل گئی تاں ترویندر راوت نو‏‏ں ریاست کاڈر (cadre) دا بی جے پی صدر بنایا گیا سی۔ سنہ 2014ء وچ اوہ دوئی والا تو‏ں ضمنی انتخابات ہار گئے تے انہاں د‏‏ی نشست اُتے سابق وزیر اعلیٰ رمیش پوکھریال جیت گئے سن ۔ سنہ 2017ء وچ اوہ دوئی والا نشست جیت گئے۔ جس دے بعد بی جے پی نے انہاں نو‏ں وزیر اعلیٰ نامزد کیتا تے انہاں نے 18 مارچ 2017ء نو‏‏ں عہدے دا حلف اٹھایا۔
حوالے
گٹھ:1960 دے جم گٹھ:اتراکھنڈ تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان گٹھ:اتراکھنڈ قانون ساز اسمبلی دے ارکان گٹھ:اتراکھنڈ دے وزرائے اعلیٰ گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے وزرائے اعلیٰ گٹھ:ضلع پوڑی گڑھوال دیاں شخصیتاں
ولیئم فریزر
ولیئم فریزر (جم: 1784ء– وفات: 22 مارچ 1835ء) ہندوستان وچ برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دا انگریز ملازم سی جو دہلی وچ بطور سیاسی ایجنٹ برائے انتظامات دہلی تے مغلیا سلطنت خدمات سر انجام دیندا رہیا ۔ ولیئم فریزر نے مغل شہنشاہ اکبر شاہ دوم دے عہد حکومت وچ بطور سیاسی ایجنٹ ایسٹ انڈیا کمپنی فرائض سر انجام دِتے ۔ 1835ء وچ ولیئم فریزر نوں قتل کر دِتا گیا ۔
حیاتی
thumb|260x260پکسل|[[مرقع دہلی وچ ولیئم فریزر دے قتل دی بابت مکمل تفصیل - 1843ء]]
ولیئم فریزر 1784ء وچ پیدا ہویا سی ۔ اوہ دہلی وچ کشمیری دروازے دے کول اک کم بلند گنبد والی کوٹھی وچ مقیم رہیا ۔ ولیئم فریزر 3 بار دہلی وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دا سیاسی ریزیڈینٹ تے بطور سیاسی ایجنٹ تعینات رہیا ۔ 1823ء وچ پہلی بار نگران سیاسی ایجنٹ تعینات ہویا ۔ 1828ء توں 1829ء تک دوسری بار بطور سیاسی ایجنٹ بحیثیت نگران کَم کیتا ۔ 1832ء وچ اوہ مستقل طور تے سیاسی ایجنٹ ایسٹ انڈیا کمپنی دہلی وچ تعینات ہویا تے 22 مارچ 1835ء تک اِس عہدے تے فائز رہیا ۔ thumb|320x320پکسل|ولیئم فریزر دی [[قبر دا کتبا، بمقام سینٹ جیمز گرجا گھر، دلی]]
قتل
22 مارچ 1835ء نوں نواب شمس الدین احمد خان، والیے ریاست لوہارو تے فیروزپور جِھرکا دی ایماء اُتے کریم خان نے گولی مار کے قتل کر دِتا ۔ قاتل نوں گرفتار کر لیا گیا تے اکتوبر 1835ء نوں ولیئم فریزر دے قتل وچ کریم خان تے نواب شمس الدین احمد خان نوں پھانسی دے دِتی گئی ۔ نواب شمس الدین احمد خان دا اک فرزند داغ دہلوی سی جو بعد وچ اردو دا مشہور شاعر بݨیا ۔ ولیئم فریزر دے قتل دا واقعا مرقع دہلی وچ مفصل مِلدا اے جو تھامس مٹکاف نے 1844ء وچ مرتب کروایا سی ۔ ولیئم فریزر نوں پہلاں ایک باغ وچ دفن کیتا گیا فیر بعد وچ جَد 1836ء وچ سینٹ جیمز گرجا گھر، دلی تعمیر ہویا تے کرنل جیمز اسسکنر نے ولیئم فریزر دی باقیات نوں سینٹ جیمز گرجا گھر، دلی منتقل کروا دِتا ۔
مرقع فریزر
ولیئم فریزر اردو دے مشہور شاعر مرزا غالب دا قدردان تے دوست سی ۔ مرقع فریزر ولیئم فریزر دی ہندوستان نال دلچسپی دے تحت مرتب ہویا ۔ اِس مرقع وچ دہلی دی عوامی تے سماجی بود و باش دے متعلق تصاویر موجود نیں تے اس توں علاوا مغلیا سلطنت دے متعلق تصاویر کثرت نال موجود نیں ۔ بہادر شاہ ظفر دے شاہی ہاتھی مولا بخش دی پہلی تصویر مرقع فریزر وچ ای مِلدی اے جو اکبر شاہ دوم دے عہد حکومت وچ شاہی ہاتھیاں وچ مغل شہنشاہ لئی مُختص سی ۔ ایہ مرقع 1815ء توں 1819ء دے درمیان مرتب ہویا سی ۔
حوالے
گٹھ:1784 دے جم گٹھ:1835 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے سرکاری ملازمین گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:دلی دی تریخ
سینٹ جیمز گرجا گھر، دلی
سینٹ جیمز گرجا گھر، دہلی بھارت دا اک گرجا گھر جو دلی وچ واقع اے۔
حوالے
گٹھ:ہندوستان وچ 1836 دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت
امام بخش
میاں امام بخش انھیویں صدی دا اک قصہ کار اے۔ میاں امام بخش سکھاں دے راج دے انت اتے انگریزی راج دے مڈھلے ویلے وچ ہویا۔ امام بخش پنجابی دا اک مشہور قصہ کار شاعر سی ۔
جیون
میاں امام بخش دا جم 1778 عیسوی پنڈ پسیاں والا ضلع سیالکوٹ وچ ہویا۔ ایہہ ترکھان دا کم کردا سی اتے بچیاں نوں قرآن وی کنٹھ کرواؤندا سی۔ میاں امام بخش لگپگ 85 سال دی عمر بھوگ کے 1863 ء دنیا توں ودائگی لے لئی۔
امام بخش دا جم پنڈ پسیاں والا ضلع سیالکوٹ (پاکستان) وچّ سن 1778ء وچّ ہویا۔ امام بخش نے مڈھلی تعلیم میاں وڈا لاہوری توں حاصل کیتی۔ اوہ پیشے وجوں ترکھان سی پر اسدے نال نال بچیاں نوں قرآن مجید وی حفظ کراؤندا سی اتے اوہناں نوں قرآن دے حافظ بناؤندا سی۔ اک تھاں امام بخش اس بارے لکھدا ہے :
امام بخش وچّ پسیاں والے،
بیٹھا جوش خروس وکھالے۔
پڑھ پڑھ حافظ ہون سکھالے،
ملے بدلہ نیک کاری دا۔
تعلیم
میاں امام بخش نے لاہور دے ولی اللہ بزرگ میاں وڈا پاسوں پھزّ پایا تے اوہناں پاسوں ہی قرآن مزید کنٹھ کیتا۔
امام بخش دے رچے قصے
اس قصہ کوی امام بخش نے مکھ طور تے شاہ بہرام جاں بہرام گور، لیلیٰ مجنوں، گل صنوبر، چندر بدن بدیع الجمال اتے قصہ گلبدن وغیرہ قصےآں دی رچنا کیتی۔ اس توں علاوہ اپنے استاد دے ستکار تے پرسنسا وچّ اک رچنا کیتی جس دا ناں مناجات میاں وڈا ہے۔
امام بخش رچت قصیاں وچوں سبھ توں ودھ مقبولیت قصہ شاہ بہرام نوں حاصل ہوئی۔ مولٰی بخش کشتہ انوسار :
پنجاب وچّ شاید ہی کوئی ایسا گھرانہ ہوسی جتھے ایہہ نہ پجا ہووے۔ وارث شاہ دی ہیر اس توں پہلاں اینی لوکپریہ ہوئی سی اتے پچھوں فضل شاہ دی سوہنی اینی مقبول ہوئی۔
قصہ شاہ بہرام
قصہ شاہ بہرام دیؤ پریاں دے قصےآں دی طرز تے رچیا گیا ہے۔ اک دیؤ فارس (ایران) دے سوہنے بادشاہ بہرام گور اتے موہت ہو جاندا ہے اتے باراں ورھیاں دے یتناں مگروں گھوڑے دا روپ دھار بادشاہ بہرام نوں اپنی پٹھّ تے سوار کر کے اپنے دیس لے جاندا ہے۔ اتھے شاہ بہرام نوں اک پری حسن بانو نال عشقَ ہو جاندا ہے۔ اتفاق وسّ اوہ دیؤ وی اس پری اتے موہت سی پر شاہ بہرام لئی اوہ اپنے پیار دیاں بھاوناواں نوں قربان کر دندا ہے۔
ایہ قصہ مثنوی روپ چ ہے۔ حمد توں پچھوں کہانی نوں چھوٹے-چھوٹے بھاگاں(حصےآں) وچّ ونڈیا ہے۔ کہانی سدھی-سپاٹ اتے سدھارن تورے تردی ہے۔ کہانی کہن وچّ کوی پوری مہارت دا دھارنی جاپدا ہے۔ قصہ شاعری وچّ نائکہ دی سندرتا دے بیان دی روایت نوں وی اس نے برقرار رکھیا ہے۔ حسن بانو دے حسن دی تعریف کرن وچّ اس نے وی کوئی قصر نہیں چھڈی :
علی اکبر
علی الاکبر ابن الحسین یا علی اکبر(علي الأكبر ابن الحسين) حضرت امام حسین تے لیلی بنت ابی مروہ دے پتر سن ، جو عاشورہ دے دن  کربلا چ شہیدہوئے ۔  سنی مسلمان وی حضرت علی اکبر نوں بوہت مانتا دیندے نیں.
امام بخش
قصہ شاہ بہرام
متھا چند بدر جیوں چمکے روشن دو رخسارے۔
علی اکبر
جیون
اینہاں دے بھراواں دے ناں وی اکبر سن ، علی اصغربن حسین تے علی بن حسین(زین العابدین سید سجاد) ۔ آپ رسول خدا حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نال بوہت زیادہ مشابہت رکھدے سن  ، امام حسین اکثر کہندے ،جدوں مینوں اپنے نانا دی یاد آندی  ، میں علی اکبر دے چہرے  ول تکدا ۔ علی اکبر واقعہ کربلا چ 10 محرم 61ھ چ  مرہ بن منقد دے وار نال شہد ہوئے ۔.
امام بخش
قصہ شاہ بہرام
شہزادے دے ویکھن کارن چشمہ شوخ ستارے۔
علی اکبر
علی اکبر کربلا(کوفہ دے نال) دی جنگ وچ
حضرت علی اکبر دی آواز بوہت خوبصورت تے بلند سی ، عاشورہ دے دن سویرے امام حسین علیہ سلام نے حضرت علی اکبر نوں اذان دین  لئی آکھیا   ۔
امام بخش
قصہ شاہ بہرام
ٹھوڈی گرد حسن بانو دی پکا سیؤ کشمیری۔...
علی اکبر
علی اکبر کربلا(کوفہ دے نال) دی جنگ وچ
ظہر دی نماز دے بعد علی آکبر نے امام حسین توں جنگ دی اجازت منگی تے آکھیا :بابا جاں مینوں اسلام دے دشمناں نال جنگ دی اجازت دیؤ  حضرت امام حسین نے اینہاں نوں جنگ دی اجازت دے دتی تے آکھیا ،  اللہ تیرے نال ہوئے ۔ لیکن اکبر تینوں پتا اے کہ تیری ماں ، بھیناں تے پھپھیاں تیرے نال کنا پیار کردیاں نیں ، جاؤ تے اوہناں نوں الوداع کہہ آؤ ۔ علی اکبر اپنی ماں دے خیمے وچ گئے  ، ہر بار جدوں اوہ اپنی ماں دے خیمے چوں باہر آنا چاہندے  ، پھپھیاں تے بھیناں اینہاں دی بانہہ پھڑ کے  آکھدیاں ، علی اکبر تیرے بغیر اسیں کداں جیواں گئیاں ؟۔ امام حسین نے   سبنوں آکھیا علی اکبر نوں جاں دیؤ ۔
امام حسین نے علی اکبر دی گھوڑے تے چڑھن چ مدد کیتی ۔ جدوں علی اکبر نے میدان جنگ ول گھوڑا توریا  اوہناں نےاپنے پچھے قدماں دی آواز سنی  ، اوہناں مڑ کے ویکھیا کہ مام حسین اوہناں دے  پچھے پچھے آرہے سن ۔ علی اکبر آکھیا : اسیں الوادع  آکھیا اے ۔ تسیں میرے پچھے کیوں آرہے او ؟ حسین بن علی نے حواب دتا  ، میرے پتر  جے تیرے ، تیرے ورگا پتر ہندا  تاں تینوں اس گل دی سمجھ آندی ۔
امام بخش
قصہ شاہ بہرام
گوئیا آہے صاف صندل دے، دو کستوری ڈبے۔
شاہ بہرام دی سندرتا دا ورنن(بیان) وی کیتا ہے۔ قصہ سکھانت ہے اتے دوواں (شاہ بہرام تے حسن بانو) دے سہاگ جوڑے دے روپ وچّ فارس پرتن اتے سماپت ہو جاندا ہے۔
علی اکبر
رجز يوم عاشوراء
أنا علي بن الحسين بن علي		               نحن وربّ البيت أولى بالنبي تالله لا يحكم فينا ابن الدعي		           أضرب بالسيف أحامي عن أبي
امام بخش
قصے دی بولی
درش چترن وچّ شاعر نپن ہے جو کجھ بیان کردا ہے اس دا درش اکھاں اگے سکار ہو جاندا ہے۔ بولی سدھارن پنجابی ہے جس اتے فارسی دا پربھاو صاف دکھائی دندا ہے۔
علی اکبر
رجز يوم عاشوراء
ضرب غلام هاشمي علوي بلعمی مطابق علی اکبر نے دشمناں اتے 10 وار حملہ کیتا تے ہر حملے چ 2 یا 3 نوں ماریا ۔
امام بخش
قصہ چندر بدن
قصہ چندر بدن وچّ چندر بدن دے روپ دی پرسنسا دمودر دے رانجھے وانگ کیتی ہے اتے اس دی سندرتا دا پربھاو پسوں پنچھیاں توں علاوہ حوراں پریاں اتے وی مارو دسیا گیا ہے۔
علی اکبر
رجز يوم عاشوراء
علی اکبر نے کئی مشہور جنگجوآں نوں قتل کیتا ، کسے چ جرات نئیں سی کہ اوہ اوہناں دے نیڑے آئے تے جنگ کرے ۔  عمرو ابن سعد نے اپنے سپاہیاں نوں علی اکبر نوں قتل   کرن دا حکم دتا   ، تے آکھیا  ،جدوں علی اکبر قتل ہوجاؤ ، حسین زندہ رہنا نئیں چاہے گا  ، علی اکبر حسین دی زندگی اے ۔ کجھ سپاہیاں نے علی اکبر اتے حملہ کیتا  ،مرہ بن منقد نے  علی اکبر دے سینے اتے برچھی نال وار کیتا  ۔ اس لعین نے برچھی دا لکڑی دا توڑ  دتا تے برچھی دا پھل علی اکبر دے سینے چ رہن دتا  ، تاکہ اوہ ذیادہ تکلیف دیوے ۔ جدوں علی اکبر  اپنے گھوڑے توں ڈگدے  ، اوہناں آکھیا ،  بابا جاں میرا توانوں آخری سلام ہوئے ۔ایتھے میرے نانا  رسول اللہ نے مینوں  پانی دتا ۔ اوہ کہندے نیں  آپدے ایتھے نیں تواڈے انتظار  وچ '' ۔ علی اکبر نوں فیر دشمناں نے گھیر لیا تے شہید کر دتا ۔ علی اکبر دے ایہ کہن دی وجہ ایہ سی ، جدوں  علی اکبر نے دشمن دیاں فوجاں دی کافی گنتی نوں قتل کیتا  ، اوہ  امام حسین کول آئے  تے آکھیا کہ اوہ بوہت پیاسے نیں  ، امام حسین بوہت اداس ہوئے  تے آکھیا  :'' علی اکبر ، تواڈے نانا خدا دے رسول  ، توانوں اوہ پانی پلان گے جسدا ذائقہ  تسیں کدی نئیں بھُلو گے ۔
امام بخش
قصہ لیلی مجنوں
لیلیٰ مجنوں دے قصے نوں کوی اپنا دیوان آکھدا ہے :
علی اکبر
رجز يوم عاشوراء
جدوں امام حسین نے علی اکبر دا آخری سلام سنیا ، او ہناں دریاے فرات ول دیکھیا   جتھے عباس بن علی(غازی عباس) دا  جسم پیا  ہوئیا سی تے آکھیا ،عباس ، ہن تیرے اس بھراء نوں تیرے بوہت لوڑ اے  ، توں کتھے چلا گیا؟ حسین ابن علی میدان جنگ ول چلے ۔ جدوں امام حسین علی اکبر کول پہنچے ، اکبر نے  اپنا سجا ہتھ اپنے زخمی سینے  اتے دھریا تے  اپنا کھبا ہتھ  اپنے بابا دے موڈھے  دوالے لپیٹیا  ۔ امام حسین نے پچھیا ، اکبر توں مینوں اکو ہتھ نال کیوں پھڑیا ؟ علی اکبر نے جواب نئیں دتا  ۔ امام حسین نے علی اکبر دا سجا ہتھ  پرے کرن دی کوشش کیتی  پر علی اکبر  نے پرے نا کیتا  ، امام حسین نے زور نال ہتھ پرے کیتا  تے اوہناں علی اکبر دے سینے چ برچھی دا پھل دیکھیا  ۔ امام حسین نے علی اکبر نوں زمین اتے لٹایا تے  آپ گوڈےآں بھار بیٹھے  ، تے اپنے دونے ہتھ برچھی  دے پھل نوں پائے  ۔ اوہنان اپنے بابا علی دی قبر نجف ول   دیکھیا تے آکھیا  ۔''بابا میں وی اپنے خیبر وچ آ گیا ۔ امام حسین نے برچھی دا پھل باہر کھچیا جہڑے علی اکبر دے دل نال باہر آ گیا  ۔ اپنے پتر دی ایہ تکلیف ویکھ کے امام دے آنسو نکل آئے.
امام بخش
قصہ لیلی مجنوں
فارسی کہے دیوان لوکاں نے ہوئی عشقَ شرابی۔
علی اکبر
حوالے
گٹھ:61ھ دیاں موتاں گٹھ:مقتولین کربلا گٹھ:680ء دیاں موتاں گٹھ:شہداء کربلا گٹھ:اصحاب امام حسین گٹھ:واقعہ کربلا
امام بخش
قصہ لیلی مجنوں
ایہہ دیوان امام بخش دا وچّ زبان پنجابی۔
علی اکبر
حوالے
گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی گٹھ:علی گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
امام بخش
قصہ لیلی مجنوں
لیلیٰ مجنوں دا ایہہ قصہ اس نے فارسی دے دیوقد شاعراں نظامی، امیر خسرو اتے ہاتف دیاں اسے ناں دیاں فارسی رچناواں نوں مکھ رکھ کے لکھیا :
چاول لئے نظامی پاسوں، دال ہاتف نے پائی۔
قصہ گل صنوبر تے ہور
قصہ گل صنوبر فارسی دی اسے ناں دی مثنوی گلِ صنوبر دا پنجابی روپ کیہا جا سکدا ہے۔ ایہہ اس گلّ دا پرمان ہے کہ کوی نے پنجابی توں علاوہ فارسی ساہت دا وی چوکھا ادھٔین کیتا ہویا سی۔ قصہ بدیع الجمال وچّ مسئلے مسائل اتے حکایتاں (پرانے واقعیات) لکھیاں ہن۔ اس وچّ حضرت حاجرا دا واقعہ بہت اہم ہے۔
حضرت ابراہیم دی گھر والی اتے حضرت اسمٰعیل دی ماں حضرت بیبی حاجرا سن۔ حضرت ابراہیم ربّ دی ہدایت تے حکم انوسار اپنی بیوی اتے بچے اسمٰعیل، جو اس ویلے کجھ مہینیاں دے سن، نوں مکے شہر توں باہر سنسان ریگستانی وادی وچّ چھڈّ کے وداع ہو جاندے ہن۔ حضرت حاجرا دے پچھن اتے حضرت ابراہیم اسنوں کہندے ہن کہ میں تہانوں اس بیابان وچّ خدا دے سپرد کر کے چلیا ہاں۔ شدید گرمی اپروں ریگستان دی تپدی دوپہر وچّ ربّ دے حکم نوں پروان کردی بیبی حاجرا دی ستھتی نوں امام بخش نے بہت پربھاوشالی شبداں وچّ پیش کیتا ہے :
کلر شور زمی سی پانی گھاہ نہ مول،
چھاں نہ کوئی درخت دی ککھّ کنڈے پر سول۔
بیبی اسمٰعیل نوں اپر زمین بہا،
کہندی میں توں ہوئے ہاں اج سپرد خدا۔
سامی مذہبی کتاباں وچّ وی بیبی حاجرہ نال سنبندھت اس گھٹنا دے حوالے آؤندے ہن۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی قصہ کار گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
انجلیا رسکن یونیورسٹی
انجلیا رسکن یونیورسٹی برطانیہ دے نگر کیمبرج چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
السیر الصغیر
السیر الصغیر امام محمد بن حسن شیبانی دی مرتب کردہ اے۔ ایہ ظاہر روایت دی 6 کتاباں وچ شامل اے۔
نیوروبیسس کیمینسی
نیوروبیسس کیمینسی اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
السیر الصغیر
فقہ دی اصطلاح وچ "سیر" انہاں قوانین نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں دا تعلق جنگ و امن مسلماناں تے غیر مسلماں دے تعلقات تے مسلم و غیر مسلم دے باہمی روابط تو‏ں اے قانون دی تاریخ وچ پہلی مرتبہ اس موضوع اُتے کتاب امام محمد نے السیر الصغیر لکھی السیر الصغیر وچ جہاد، صلح تے اس دے توڑنے دے مسائل ،امان ،مال غنیمت، فدیہ و غلامی تے جنگاں وچ پیش آنے والے ہور واقعات نيں۔ ایہ اوہ مسائل نيں جو امام ابو حنیفہ تو‏ں مروی نيں۔
علامہ ابن امیر الحاج حلبی فرماندے نيں دی امام محمد نے اکثر کتاباں امام ابو یوسف نو‏‏ں پڑھ کر سنائی سن البتہ جنہاں کتاباں دے آخر وچ لفظ الکبیر اے جداں المضاربۃ الکبیر،الزراعۃ الکبیر الجامع الكبير تے السيرالکبیر اوہ صرف امام محمد دیاں تصنیفات نيں۔
اس بنیاد اُتے کہیا جا سکدا اے کہ السیر الصغیر امام ابو یوسف دی مصدقہ کتاب اے انگریزی ترجمہ دے نال انٹر نیشنل اسلام آباد یونیورسٹی نے اک مختصر جلد وچ چھاپی اے۔
حوالے
گٹھ:کتب فقہ حنفی گٹھ:کتاباں
غزوہ خندق
ٹوۓ آلی لڑائی یا خندق آلی لڑائی مسلماناں تے مکہ والیاں دے وشکار مارچ 627 نوں ہوئی۔ مکہ آلیاں نے مسلماناں دے شہر مدینہ نوں کیر لیا تے مسلماناں نے بچاؤ آستے شہر دے کھلے پاسے اک گہرا لمبا ٹوئیا یا خندق کھود لئی تا کہ مکہ آلے شہر دے اندر نا آ سکن۔
شوال۔ ذی القعدہ 5ھ (مارچ 627ء) وچ مشرکینِ مکہ نے مسلماناں نال جنگ دی ٹھانی۔ ابوسفیان نے قریش تے ہور قبائل حتیٰ کہ یہودیاں تو‏ں وی لوگاں نو‏‏ں جنگ اُتے راضی کیتا تے اس سلسلے وچ کئی معاہدے کیتے تے اک بہت وڈی فوج اکٹھی کر لی مگر مسلماناں نے سلمان فارسی دے مشورہ تو‏ں مدینہ دے ارد گرد اک خندق کھود لی۔ مشرکینِ مکہ انہاں دا کچھ نہ بگاڑ سکے۔ خندق کھودنے دی عرب وچ ایہ پہلی مثال سی کیونکہ اصل وچ ایہ ایرانیاں دا طریقہ سی ۔ اک ماہ دے محاصرے تے اپنے بے شمار افراد دے قتل دے بعد مشرکین مایوس ہو ک‏ے واپس چلے گئے۔ اسنو‏ں غزوہ خندق یا جنگِ احزاب کہیا جاندا اے۔ احزاب دا نام اس لئی دتا جاندا اے کہ اصل وچ ایہ کئی قبائل دا مجموعہ سی۔ جداں اج کل امریکا، برطانیہ وغیرہ دی اتحادی افواج کہلاندیاں نيں۔ اس جنگ دا ذکر قرآن وچ سورۃ الاحزاب وچ اے۔
عمرو بن عبد ود اک بہادر شخص سی تے اوہدی شجاعت زبانزد عام و خاص سی۔ اوہ اپنے چند ساتھیاں دے نال خندق پھلانگ کر مسلماناں دی جانب آیا تے جنگ دے لئے مبارز طلب کیتا؛ مسلماناں نے خوف دے مارے خاموشی اختیار کرلی۔ بالآخر علی بن ابی طالب(ع) رضاکارانہ طور اُتے ـ تے رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی اجازت تو‏ں ـ میدان وچ آئے تے عمرو نو‏‏ں ہلاک کر ڈالا۔ علی(ع) دا ایہ اقدام ـ جو عمرو دے قتل اُتے منتج ہويا ـ جنگ وچ اسلام دی فتح و نصرت تے کفار دی شکست وچ اس قدر مؤثر سی کہ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا: یعنی غزوہ خندق دے روز علی(ع) دی اک ضربت ثقلین ( جنات تے انساناں) دی عبادت تو‏ں افضل و برتر ا‏‏ے۔
پس منظر
thumb|غزوہ خندق دے مقام اُتے مسجد فتح (اُتے) تے مسجد سلمان فارسی (نیچے) thumb|غزوہ خندق دے مقام اُتے مسجد [[سلمان فارسی]]
اس جنگ دا دوسرا نام
یہ جنگ غزوہ احزاب دے نام تو‏ں وی مشہور اے ؛ کیونکہ اس جنگ تے اسلام دی بیخ کنی دے لئے مشرکین قریش نے اپنے حلیفاں دے ہمراہ عرب دے ہور کافر قبائل تے یہودیاں تو‏ں اتحاد کرلیا۔
تاریخ
اکثر مؤرخین نے لکھیا اے کہ ایہ غزوہ سنہ 5 ہجری وچ واقع ہويا۔ بعض مآخذ وچ منقول اے کہ جنگ خندق شوال وچ انجام پائی جدو‏ں کہ بعض دوسرےآں دے مطابق ایہ جنگ ذوالقعدہ وچ لڑی گئی۔ ہور مروی اے کہ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے پنج شنبہ 10 شوال المکرم نو‏‏ں اس جنگ دے لئے عزیمت دی تے شنبہ یکم ذوالقعدۃ الحرام نو‏‏ں اختتام پذير ہوئی۔
آغاز جنگ دے اسباب
بنو نضیر نے خیانت دی تو رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے انہاں نو‏ں مدینہ بدر کیتا؛ اوہ خیبر دی طرف چلے گئے تے دوسرے یہودیاں نو‏‏ں رسول اللہؐ دے خلاف جنگ دے لئے اکسایا تے بنو نضیر دے اسی اقدام نو‏‏ں جنگ خندق دی بنیادی وجہ قرار دتا جاسکدا ا‏‏ے۔ بعدازاں بنو نضیر تے بنو وائل دے بعض یہودیاں ـ منجملہ حُیی بن اَخْطَب نضری، سلام بن ابی الحُقَیق نضری، کنانۃ بن ربیع بن ابی الحقیق نضری، ہَوذۃ بن قیس وائلی تے ابوعمّار وائلی ، مکہ چلے گئے تے ابو سفیان تے قریش نو‏‏ں رسول خدا(ص تے مسلماناں دے خلاف اکسایا۔ ابو سفیان نے یہودیاں دے نال عہد و پیمان تے رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے نال دشمنی جنگ دی اس تجویز دا خیر مقدم کیتا تے ایويں مشرکین تے یہودی اتحادی بن گئے۔ بعدازاں قبیلۂ غلطفان دے یہودی (عُیینَۃ بن حِصن فَزاری) دی سرکردگی وچ مشرکین دے پاس پہنچے تے انہاں نو‏ں خیبر دے نخلستاناں دی اک سال دی پیداوار دینے دا وعدہ دتا چنانچہ قریش نے حامی بھر لی۔ اس دے بعد اوہ بنی سُلَیم بن منصور دے پاس پہنچے تے انہاں دی حمایت وی حاصل کيتی۔
مسلمین تے مشرکین دی تعداد تے چھاؤنیاں
اس جنگ وچ مشرکین تے احزاب وچ شامل تمام قبائل دے جنگجؤاں دی تعداد 10000 تک پہنچدی سی۔ قریش تے انہاں دے حلیفاں دے مشترکہ لشکر 4000 افراد شامل سن جنہاں دے پاس 300 گھوڑے تے 1500 اونٹھ سن ۔ بعض مآخذ و منابع وچ بیان ہويا اے کہ (قریش، غطفان، سُلَیم، اَسد، اَشجع، قُرَیظہ، نضیر و ہور یہودیاں) دا لشکر مجموعی طور اُتے 24000 افراد اُتے مشتمل سی ۔ بہرحال، مشرکین تے یہودیاں دے اس اتحاد تے لام بندی تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ انھاں نے اسلام نو‏‏ں نیست و نابود کرنے دا عزم کررکھیا سی ۔ اسی بنا اُتے رسول اللہؐ نے [عمرو دی للکار دے بعد علی(ع) دے میدان وچ آنے پر] فرمایا: ۔ یعنی "اج پورا ایمان پورے شرک دے مقابلے وچ وچ آیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسری طرف تو‏ں بعض مؤرخین نے مسلم مجاہدین دی تعداد صرف 3000 بتائی ا‏‏ے۔ یعقوبی نے مسلماناں دی تعداد 700 بیان کيتی ا‏‏ے۔
مشرکین دی سپاہ تن لشکراں اُتے مشتمل سی :
احزاب دی سپاہ غزوہ خندق تو‏ں قبل حجاز وچ بے مثل سی تے ماضي وچ اوہدی مثال نئيں ملد‏ی سی۔ اس سپاہ دی اک امتیازی خصوصیت ـ جو اسنو‏ں مسلماناں اُتے برتری دے رہی سی ـ ایہ سی کہ اس وچ 600 گھڑ سوار شامل سن ۔ یقینا مسلماناں دی اک فکرمندی ایہی رہی ہوئے گی کہ کسی طرح دشمن دے سواراں دا راستہ روکیا جائے تے انہاں نو‏‏ں کوئی مؤثر کم انجام دینے دا موقع نہ دتا جائے۔