cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
علمائے چھولس سادات
مولا‏نا سید قمر الزماں رضوی
thumb|سجے|مولا‏نا سید قمر الزماں رضوی چھولسی مولا‏نا دا اصل ناں سید محمد رضی رضوی اے تے آپ د‏‏ی عرفیت قمرالزماں یا زماں چھولسی (Maulana Qamruz Zama Chholsi) ا‏‏ے۔ آپ دے والد گرامی جناب سید محمد رفیع چھولسی ني‏‏‏‏ں۔ آپ 1325ہجری وچ سرزمین چھولس سادات اُتے پیدا ہوئے تے سنہ1379 ہجری وچ سرزمین لاہور(پاکستان) اُتے وفات پائی تے آپ دا مزار وی لاہور وچ ہی اے جے تریخ دا عمیق مطالعہ کيت‏‏ا جائے تاں آپ دا مزار مومن پورہ میکلوڈ روڈ لاہور وچ واقع ا‏‏ے۔ آپ لاہور وچ کِداں دفن ہوئے؟ اس د‏ی تفصیلات تریخ وچ کچھ اس انداز تو‏ں دستیاب ہوئیاں: آپ ہندوستان و پاکستان د‏‏ی تقسیم دے بعد سنہ 1948 ء وچ عازم پاکستان ہوئے تے لاہور وچ قیام پزیر ہوئے۔ لاہور وچ دیال سنگھ نامی کالج وچ پروفیسر مقرر ہوئے ۔ آپ منطق و فلسفہ وچ ماہر سن ۔آپ عربی، فارسی تے اردو وچ مکمل مہارت رکھدے سن تے انہاں د‏‏ی مہارت دا ثبوت ایہ اے کہ آپ تِناں زباناں وچ بہترین شاعری کردے سن ۔ آپ د‏‏ی ابتدائی تعلیم چھولس سادات وچ ہوئی تے تحتانیہ و فوقانیہ منصبیہ عربی کالج میرٹھ وچ تے اس دے بعد لکھنؤ دے مشہور مدرسہ "سلطان المدارس" وچ سرگرم تعلیم ہوئے۔ ۔ آپ د‏‏یاں تحریراں وچ مشہور تصنیفات جنہاں دا تذکرہ تریخ وچ ملدا اے اوہ تن تصنیفات نظر آندیاں نيں: (1)راز قدرت (2)الحکمۃ المطالعہ شرح شمس البازغہ (3)ترجمہ جامع المسائل۔ پہلی دو کتاباں علم فلسفہ وچ تے تیسری کتاب علم فقہ وچ ا‏‏ے۔
مولا‏نا سید رضی عباس رضوی
thumb|مولا‏نا سید رضی عباس رضوی مولا‏نا سید رضی عباس رضوی 7 ربیع الثانی 1323 ھ بمطابق 12 جون 1905 ء نو‏‏ں چھولس ضلع بلند شہر، یو پی، دے علمی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم چھولس وچ ہی حاصل کيتی فیر مدرسہ منصبیہ میرٹھ، نور المدارس امروہہ، مدرسہ ناظمیہ لکھنؤ تے مدرسۃ الواعظین لکھنؤ وچ تعلیم حاصل کيتی۔ مدرسۃ الواعظین دے پرنسپل نجم الملت حضرت مولا‏نا سید نجم الحسن د‏‏ی طرف تو‏ں 1928 ء وچ آپ نو‏‏ں واعظ د‏‏ی سند تے اجازہ بزبان عربی جس اُتے ہور استاداں کرام مولا‏نا یوسف حسین نجفی، مولا‏نا احمد علی تے مولا‏نا سبط نبی صاحبان دے دستخط تے مہراں ثبت نيں، جاری کيتی گئی۔ 1928 ء تو‏ں 1938 ء تک تقریبا دس سال آپ کیمبل پور، جو اج کل اٹک کہلاندا اے، د‏‏ی جامع مسجد وچ تعینات رہ‏‏ے۔ اس دوران علاقہ دے لوکاں دے لئی تمام دینی خدمات تے تبلیغ و مجالس انجام دیندے رہ‏‏ے۔ 1938 ء تو‏ں 1952 ء تک ضلع بلند شہر دے قصبہ شکار پور د‏‏ی جامع مسجد وچ تعینات رہ‏‏ے۔ اس دوران مدرسہ احسن المدارس تو‏ں وی منسلک رہ‏‏ے۔ 1952 ء تو‏ں 1981 ء تک گوجرانوالہ وچ تعینات رہ‏‏ے۔ اپریل 1981 ء وچ نیلم بلاک، علامہ اقبال ٹاون، لاہور وچ سکونت اختیار کيتی تے 10 جولائ‏ی 1989 ء بمطابق 6 ذی الحجہ 1409 ھ نو‏‏ں رحلت فرمائی۔۔ ۔ ۔ ۔
مولا‏نا سید جرار حسین رضوی
thumb|سجے|مولا‏نا سید جرار رضوی صاحب چھولسی مولا‏نا جرار حسین رضوی (Maulana Jarrar Husain Rizvi Chholsi) اپنے زمانہ دے بہترین شاعر، مرثیہ گو، تحت خواں تے باصلاحیت عالم دین سن ۔ آپ د‏‏ی متعدد کاوشاں مراثی د‏‏ی صورت وچ موجود نيں؛ جنہاں وچو‏ں بعض کتاباں منظر عام اُتے وی آئیاں تے کچھ کتاباں زیور طبع تو‏ں آراستہ نئيں ہوپائاں۔ آپ دا شمار چھولس سادات دے باعزت افراد وچ ہُندا ا‏‏ے۔
مولا‏نا سید تحسین حیدر رضوی
thumb|مولا‏نا سید تحسین حیدر صاحب چھولسی چھولس نامی بستی د‏‏ی اک مشہور شخصیت جنہاں دا تعلق خاندان کشمیریان تو‏ں تھا؛ انہاں نو‏‏ں مولا‏نا تحسین حیدر چھولسی (Maulana Tehsin Haider Chholsi) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ؛ مرحوم نے قوم تشیع د‏‏ی بہت خدمت انجام دتی ا‏‏ے۔ آپ صاحب منبر سن تے مصائب پڑھنے وچ جے بے نظیر نئيں تاں کم نظیر ضرور کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ مرحوم دا خطبہ پورے خطہ وچ مشہور سی کیونجے آپ بہترین انداز تے لحن وچ خطبہ پڑھیا کردے سن ۔ آپ اپنے آس پاس دے علاقےآں وچ منبر د‏‏ی زینت شمار کیتے جاندے سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اتر پردیش دیاں شخصیتاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:شیعہ علما گٹھ:شیعہ شخصیتاں
محمود خلجی
محمود خلجی پندرہويں صدی عیسوی وچ سلطنت مالوہ دا حکمران سی جس نے 1436ء تو‏ں 1469ء تک حکومت کيتی۔
حکومت
گجرات سلطنت کے محمد شاہ دوم کی حکمرانی کے دوران ، محمود خلجی نے گجرات پر حملہ کیا۔ چمپنر پر قبضہ کرنے اور اسے بچانے کے بعد ، اس نے 80،000 گھوڑوں کے سر پر گجرات سے اپنا مارچ جاری رکھا۔ جلد ہی محمد شاہ دوم وفات پاگ and اور اس کے بعد قطب الدین احمد شاہ دوم نے ان کی جگہ لی۔ محمود خلجی نے سلطان پور کا محاصرہ کیا تھا۔ ملک علاؤالدین بن سہرب ، قطب الدین کے کمانڈر نے قلعے کو ہتھیار ڈال دیا ، اور اسے غیرت کے نام پر مالوا بھیج دیا گیا اور منڈو کا گورنر مقرر کیا گیا۔ محمود خلجی نے سرسہ پلوڈی کی طرف مارچ کرتے ہوئے بھروچ کو طلب کیا ، اس کے بعد گجرات سلطنت کی طرف سے سری مرجن نے کمانڈ کیا۔ صدی نے انکار کر دیا ، اور تاخیر کے خوف سے ، مالو سلطان بورودا (اب وڈوڈرا) کو لوٹنے کے بعد نادیاد کی طرف روانہ ہوا ، جس کے برہمنوں نے اسے ایک پاگل ہاتھی کو مارنے میں اپنی بہادری سے حیران کردیا۔ قطب الدین شاہ نے اب پیش قدمی کرتے ہوئے سلطان محمود خلجی سے کاپڈوانج سے ملاقات کی جہاں کچھ گھنٹوں کی مشکوک لڑائی کے بعد ، قطب الدین شاہ نے سلطان محمود خلجی کو شکست دی۔ مظفر خان ، جس کے بارے میں کہا جاتا ہے کہ اس نے مالوا سلطان خلجی کو گجرات پر حملہ کرنے کے لئے اکسایا تھا ، اسے گرفتار کرلیا گیا اور اس کا سر قلم کردیا گیا ، اور اس کا سر کپاڈوانج کے دروازے پر لٹکا دیا گیا۔
اسی سال ، سلطان محمود خلجی نے ناگور کو فتح کرنے کی کوشش کی اس وقت گجرات سلطان کے کزن فیروز خان کے پاس تھا۔ قطب الدین شاہ نے سید عطا اللہ کی سربراہی میں ایک لشکر روانہ کیا ، اور جب یہ سمبھیر کے قریب پہنچا تو مالوا سلطان ریٹائر ہو گیا اور فیروز خان کی وفات کے فورا بعد ہی
وفات
1469ء وچ محمود خلجی فوت ہويا۔
گٹھ:1436ء گٹھ:1469 دیاں موتاں گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:پندرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:مالوہ دے حکمران
ایماق لوک
ایماق یا ایماک (Aimāq) افغانستان وچ فارسی بولنے والے خانہ بدوش تے نیم خانہ بدوش قبائلیاں دا مجموعہ اے -
حوالے
گٹھ:افغانستان دے نسلی گروہ گٹھ:جدید خانہ بدوش گٹھ:قوم قبیلے
ویان پیمان
ویان پیمان اک کرد گلوکارہ تے سوانیاں دے تحفظ دے یونٹس (YPJ) دے نال لڑنے والیاں سن جو 2015 وچ شام وچ داعش (ISIL) دے خلاف لڑدے ہوئے ماری گئی سن۔
سنگانلو دا تعلق ایرانی کردستان دے شہر ماکو تو‏ں سی۔ شام د‏‏ی خانہ جنگی تو‏ں پہلے اوہ اک استاد سن۔ سنگنلو اک لوک گلوکارہ سن، تے انہاں نے روايتی کرد لوک انداز وچ اپنی موسیقی لکھی۔  روجاوا-اسلامی تنازعہ وچ اسلامی ریاست دے خلاف کرد مزاحمت دے بارے وچ اپنے گانےآں تے اس دے ساتھی جنگجو جو ہلاک ہوچکے سن، اوہ اک ڈینگبیج، اک لوک گلوکارہ یا کہانی سنانے والا دے ناں تو‏ں مشہور سن۔
ذرائع
Viyan Peyman singing in Kobane on YouTube
حوالے
گٹھ:کرد
محمد ابن آدم الکوثری
سوانح
الکوثری دے والد مولا‏نا آدم برطانیہ دے جید علما وچو‏ں نيں۔لیسٹر وچ شیخ آدم اسکویر انہاں دے اعزاز وچ موسوم ا‏‏ے۔ الکوثری نے دار العلوم بری تو‏ں درس نظامی وچ فراغت حاصل کيتی تے دار العلوم کراچی وچ مفتی تقی عثمانی تو‏ں افادہ کيتا۔. الکوثری حبیب بینک ، زیورخ دے صلاح کار رہے نيں۔ حال وچ جامعہ علوم القرآن لیسٹر وچ تدریسی خدمات انجام دے رہے نيں۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:دارالعلوم کراچی دے فضلاء گٹھ:سنی فقہا گٹھ:مسلما‏ن علما گٹھ:مفتیان
انوپما چندر شیکھر
کیریئر
چندرشیکھر دے ناٹک بھارت، یورپ، کینیڈا اتے امریکہ دے پرمکھ تھاںاں اُتے منچت کیتے گئے ہن۔ اوہ ۲۰۱۶ توں ۲۰۱۷ تک نیشنل تھئیٹر، لنڈن دی پہلی قومانتری ناٹک کار-ان-نواس سی
اندھو رباسنگھم ولوں ڈاریکٹ اسدا ناٹک فری آؤٹگوئنگ ۲۰۰۷ وچ لنڈن دے رائل کورٹ تھئیٹر وچ پریمیئر ہویا اسنوں ۲۰۰۸ دیاں گرمیاں وچ رائل کورٹ دے مکھ تھئیٹر وچ مڑ سرجیت کیتا گیا سی اتے اسے سال ایڈنبرگ پھرنج فیسٹیول لئی ٹریورس تھئیٹر دا سفر کیتا گئی سی۔
چندرشیکھر ۲۰۰۸ وچ ایوننگ سٹینڈرڈ تھئیٹر اوارڈ دے چارلس ونٹور انعام لئی سبھ توں ہونہار ناٹک کار لئی اپ جیتو سی اسنوں جون وائیٹنگ اوارڈ اتے سزن سمتھ بلیکبرن انعام لئی مفت آؤٹگوئنگ لئی شارٹلسٹ کیتا گیا سی۔ ناٹک دا منچن ٹورانٹو دے نائیٹوڈّ تھئیٹر ولوں وی کیتا گیا اے۔ ایہہ ناٹک کریا-طاقت ولوں بھارت وچ منچن کیتا گیا سی اتے ۲۰۱۵ وچ مہیش دتانی ولوں ڈاریکٹ کیتا گیا سی اتے اسدا امریکی پریمیئر سی، جسدا ڈریکشن سنیہل دیسائی ولوں کیتا گیا سی اتے بوم آرٹس ولوں نرمت، پورٹلینڈ، اوریگن وچ ۲۰۱۶ وچ
اس دا بچیاں لئی ناٹک، د سنو کئین، ہنس کرسچیئن اینڈرسن دی کہانی دا اکّ بھارتی روپانتر، لنڈن دے یونیکورن تھئیٹر دے کمیشن ماتحت لکھیا گیا، دسمبر ۲۰۱۱ وچ کرسمس لئی کھوہلیا گیا۔ روسمنڈے ہٹّ ولوں ڈاریکٹ ایہہ ناٹک باکس آفس اُتے بہت کامیاب رہا۔ ٹریسل تھئیٹر، یو۔کے۔ ولوں نرمت پیداوار دی اکّ ریماؤنٹ، نے ۲۰۱۲ وچ چینئی میٹروپلسّ تھئیٹر فیسٹیول کھوہلیا اتے بھارت اتے یوکے دے کئی شہراں دا دورہ کیتا۔
اسدا بعد والا ناٹک، جدوں کروز وزٹ، ابسن دے بھوت ولوں متاثر اتے بھارت وچ جنسی تشدد اتے پتاپرکھی دے مدعے نال نجٹھن لئی، پتجھڑ ۲۰۱۹ وچ کلن تھئیٹر وچ کھوہلیا گیا اندھو رباسنگھم ولوں ڈاریکٹ، ایہہ ناٹک بھارت دے بھیانک ۲۰۱۲ دلی اجتمائی عصمت دری اتے عورتاں خلاف ہور اپرادھاں دا جواب سی۔
جون ۲۰۲۱ وچ، نیشنل تھئیٹر نے اعلان کیتی کہ اوہ چندرشیکھر دی نویں رچنا د پھادر اینڈ دی اساسین نوں مئی ۲۰۲۲ وچ اپنے اولیویئر تھئیٹر وچ منچن کریگا، جو کہ گاندھی دے سخت گیر، عقیدت مند چیلے بارے اکّ کم اے جو آخرکار اسدا قاتل بن گیا۔
اس دے ہور ناٹکاں وچ ایسڈ شامل اے، اصل وچ QTP, ممبئی ولوں اتے بعد وچ ۲۰۰۷ وچ مدراس پلیئرس ولوں تیار کیتا گیا سی (جسدا اسنے ڈریکشن کیتا سی)، اتے کلوزر اپارٹ، تھئیٹر نشا - چینئی ولوں نرمت۔
اسدا فری آؤٹگوئنگ دا سکرینپلے روپانتر سنڈینس انٹرنیشنل سکرینرائیٹرز لیب، اٹاہ لئی فائینلسٹ سی۔ اوہ جین موریارٹی ولوں ڈاریکٹ اتے ۲۰۲۰–۲۱ وچ پوری ہوئی اکّ چھوٹی فلم کچن ٹیلز لئی سکرینپلے لکھاری اے۔
اسدی مختصر کہانی ونگز آف ویدانتانگل ۲۰۰۶ وچ دولت مشترکہ مختصر کہانی انعام لئی وجیتا سی۔ اسنے ۲۰۰۰ وچ رائل کورٹ تھئیٹر دے انٹرنیشنل پلے رائیٹس پروگرام لئی چارلس ویلیس ٹرسٹ آف انڈیا (CWIT) فیلوشپ جتی۔ اوہ ۲۰۱۵ وچ چیچیسٹر یونیورسٹی وچ CWIT رائیٹنگ فیلو سی
حوالے
گٹھ:۲۱وی صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:بھارتی عورت صحافی گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:21وی صدی دے بھارتی لکھاری
تورک سوانیاں دے دینی و علمی کارنامےآں دا اک تاریخی جائزہ
ہندوستان میں تیموری دور کے حکمرانوں نے اس ملک کی تہذیب و ثقافت اور علوم و فنون کے مختلف میدانوں میں جو لازوال نقوش مرتب کئے اس میں مسلم خواتین کی حصہ داری بڑی نمایاں ہے تورک بیگمات اور شہزادیوں نے اعلیٰ تعلیم و تربیت سے مسلح ہوکر انتظام حکومت، تدبیر مملکت اور سیاسی و جنگی خدمات کے میدانوں میں بے بہا خدمات انجام دیں تاریخ کی یہ دلچسپ حقیقت ہے کہ شاہی محلات کی کنیزیں بھی علوم و فنون، ادب و شاعری کے میدان میں نمایاں طور پر حصہ لیتی نظرآتی ہیں۔
گلبدن بیگم
گلبدن بیگم بنت مرزا ظہیرالدین محمد بابر کابل میں پیدا ہوئیں یہ وہ عظیم الشان خاتون ہیں گلبدن بیگم بنت ظہیرالدین بابر اپنے زمانے کی خواتین میں سب سے زیادہ ذہانت اور علمیت رکھتی تھیں، اپنی اعلیٰ تعلیم و تربیت کی بدولت ترکی و فارسی زبان کی انشاء پرداز اور شاعر ہوئیں۔ گلبدن کا زیادہ تر وقت کابل میں گزرا جہاں کی زبان فارسی تھی اس لئے گلبدن نے ”ہمایوں نامہ“ فارسی زبان میں لکھا۔ گلبدن بیگم شریعت کی پابند تھیں غریبوں اور محتاجوں کا بہت خیال رکھتی تھیں بے سہارا لڑکیوں کی پرورش اور شادی بیاہ کے انتظام میں بھرپور حصہ لیتی تھیں انھوں نے فارسی زبان میں ہمایوں نامہ تصنیف کیا۔ یہ کتاب ہمایوں بادشاہ کی تخت نشینی سے لے کر مرزا کامران کے اندھا کئے جانے تک کے واقعات پر مبنی ہے۔ کتاب کا آغاز بابر بادشاہ کے ذکر سے ہوتا ہے اس میں بابر کے بارے میں جو اطلاعات دی گئی ہیں ان کو بیان کرنے کے لئے گلبدن بیگم کو بابر کی ”تزک بابری“ سے مدد لینی پڑی کیونکہ بابر کے انتقال کے وقت وہ صرف آٹھ سال کی تھیں اس لئے اس زمانے کے واقعات محفوظ نہ کرسکیں۔ ابتداء میں بابر بادشاہ کے بارے میں لکھتی ہیں کہ امیر تیمور کے زمانے سے لے کر میرے باپ کے زمانے تک کسی بادشاہ نے اپنی حکومت میں اتنی مشقت اور خطرات کا سامنا نہیں کیا جتنے میرے والد نے کیا میدان جنگ اور دیگر خطرات میں تحمل اور مردانگی کا جیسا مظاہرہ آپ نے کیا کسی بادشاہ نے نہیں کیا۔ علاوہ بریں بابر بادشاہ کی اپنے دشمنوں کے ساتھ کشمکش، بے سروسامانی اور مفلسی کی حالت میں کابل کی جانب رخ، کابل پر فتح، ہندستان میں بابر بادشاہ کی فوج کشی، فتح ہندوستان، ابراہیم لودھی اور رانا سانگا کی شکست کا مفصل ذکر ”ہمایوں نامہ“ میں موجود ہے اس کے علاوہ بابر بادشاہ کی بیماری اور ہمایوں کے لئے وصیتیں وغیرہ بھی اس میں شامل ہیں۔ بابر کی وفات کے بعد جلوس ہمایوں کی تنظیم، گجرات بنگال وغیرہ پر ہمایوں کی فتوحات، شیرشاہ سوری کے ہاتھوں اسکی شکست، بکھّر اور ملتان کی طرف فرار، حمیدہ بانو سے اسکی شادی، اکبر کی پیدائش، شاہ ایران کے ہاتھوں پذیرائی، تسخیر قندھار، کابل پر حملہ، فتح بدخشاں، کامران کی شکست اور فرار، مرزا ہندال کا قتل، مرزا کامران کی آنکھوں میں سلائی پھروادینے کا ذکر، ہمایوں نامہ میں موجود ہے۔ اس کے ساتھ ہی اس زمانے کے تمدنی، معاشرتی اور خانگی زندگی کے مختلف پہلوؤں کو تفصیل کے ساتھ بیان کیاگیا ہے مثلاً اس زمانے کی عورتوں کے بارے میں گلبدن بیگم لکھتی ہیں کہ عورتیں لکھنے پڑھنے کے علاوہ سپہ گری سے بھی خوب واقف تھیں شہسواری، تیر اندازی جیسے فنون کا شوق رکھتی تھیں۔ اپنی تصنیف میں مختلف موقعوں پر فارسی اشعار درج کرتی ہیں۔ مرزا ہندال کی شہادت کے موقع پر یہ شعر کہا: ای دریغا ای دریغا ای دریغ آفتابم شد نہان در زیر میغ قدیم تصنیفات میں روزمرہ استعمال ہونے والے محاورے بہت کم نظر آتے ہیں؛ لیکن گلبدن بیگم نے محاورات کا کثرت سے استعمال کیا ہے مثلاً: ایستادہ دریافتم کھڑے کھڑے ملا، جان درازی طول عمر خفتن شد سونے کا وقت آیا، نماز دیگرے بود عصر کی نماز کا وقت تھا مراد بہ شمشیر گرفتند تلوارلیکر مجھ پر آپڑے، سرحضرت شوم آپ پر قربان ہوں ہمایوں نامہ کی نثر سادہ اور سلیس ہونے کے ساتھ تکلف اور تصنع سے پاک ہے ۔ انشاء پردازی کے اعتبار سے یہ ایک شاہکار ادب ہے۔
شبلی نعمانی کے بقول
”تیموری سلطنت کے ابتدائی زمانہ میں بیگمات ایسی تصنیفیں کرتی تھیں جو آج مردوں سے بن نہیں آسکتیں، فارسی زبان میں سادہ اور صاف واقعہ نگاری کا عمدہ سے عمدہ نمونہ تزک جہانگیری اور رقعاتِ عالمگیری ہیں اوراس میں شبہ نہیں کہ یہ کتابیں سادگی اور لطافت کے لحاظ سے اس قابل ہیں کہ ہزاروں ظہوری اور وقائع نعمت خاں ان پر نثار کردی جائیں لیکن انصاف یہ ہے کہ ہمایوں نامہ کچھ ان سے بھی آگے بڑھا ہوا ہے اس کے چھوٹے چھوٹے فقرے، سادہ اور بے تکلف الفاظ، روززرہ عام بول چال، طرز ادا کی بے ساختگی دل کو بے اختیار کردیتی مثلاً: بابر نے ایک چھوٹے بچے کو ایک اشرفی بھیجی تھی کہ سوراخ کرکے اس کے گلے میں پہنا دینا لیکن پہلے اس کی آنکھیں بند کردینا کہ دیکھنے نہ پائے بچہ نے نہیں دیکھا لیکن اشرفی کو ہاتھ سے ٹٹولتا ہے اور خوش ہوہوکر اچھلتا ہے، ساتھ ہی دونوں ہاتھوں سے اشرفی کو مٹھی میں دبائے ہوئے ہے کہ کوئی چھین نہ لے اس واقعہ کو یوں ادا کرتی ہیں: ”حکم بود کہ اشرفی را سوراخ کردہ چشمش را بستہ در گرد نش انداختہ، درونِ حرم فرستید، بمجردے کہ اشرفی سوراخ کردہ درگردنش انداختند، از گرانی، طرفہ بے طاقتی و اضطراب و خوشحالی میکردد بہ دودست اشرفی را گرفتہ طرفگیہا میکرد کہ کسی اشرفی مرا نگیرد“ ہمایوں نامہ زبان و بیان کی امتیازی خصوصیت کے ساتھ ایک اور تاریخی خصوصیت رکھتا ہے انھوں نے واقعات لکھتے وقت ضرورت کے مطابق تفصیل اوراختصار سے کام لیا ہے۔ انھوں نے اس بات کا خاص خیال رکھا ہے کہ کس واقعہ کو تفصیل سے لکھا جائے اورکس واقعہ پر مختصراً بحث ہونی چاہیے۔ علاوہ ازیں یہ کتاب بابر و ہمایوں کے سیاسی واجتماعی حالات کی آئینہ دار ہے۔ مصنفہ نے جو دیکھا اور سنا اس کو بڑی سادگی سے تحریر کیا ہے اسی مشاہدہ کی وجہ سے اس کتاب کی اہمیت زیادہ بڑھ جاتی ہے۔ گلبدن بیگم نے اپنی کتاب میں ہندوستان اوراس کے باشندوں کا کوئی خاص ذکر نہیں کیا ہے تاہم اس بناء پر ہم یہ فرض نہیں کرسکتے کہ گلبدن بیگم کو ہندوستان سے کوئی دلچسپی یا لگاؤ نہ تھا بلکہ ”ہمایوں نامہ“ ایک خاص مقصد کے تحت لکھا گیا تھا جس کا دائرہ بابر و ہمایوں بادشاہ اور ان کے متعلقین رفقاء تک محدود ہے۔
آگرہ کی جامع مسجد
آگرہ کی جامع مسجد جس سے ملحق ایک مدرسہ بھی تھا جہاں آراہی کی تعمیرکردہ ہے۔ فتح پور سیکری میں اکبر کی بنائی ہوئی مسجد کے بعد ترک و مغل کے عہد کی یہ سب سے پہلی وسیع اور فراخ مسجد ہے یہ پانچ سال میں تعمیر ہوئی اوراس میں پانچ لاکھ روپئے صرف ہوئے ۔ اس مسجد کے تین دروازے تھے لیکن اب شمال اور جنوب میں دو دروازے رہ گئے ہیں، جنوبی دروازے کے سامنے خدام کے لئے گھر بنے ہوئے تھے جو اب نہیں ہیں۔ مسجد کے گوشوں پر سرخ پتھر کے دوبرج بنے ہوئے ہیں، اوراس کے دونوں طرف چھوٹی چھوٹی برجیوں کی قطار چلی گئی ہے، مسجد کے اندر دائیں بائیں اکہرے بلند محراب دار سنگین دالانوں کی قطار ہے، جہاں طلبہ تعلیم پایا کرتے تھے۔ وسط صحن میں بڑا حوض ہے جس میں فوارہ لگا ہوا ہے۔ مسجد میں گیارہ در ہیں، درمیانی در زیادہ بلند ہے، دائیں بائیں، پانچ پانچ در محراب دار بنے ہوئے ہیں، درمیانی در کی چوڑائی چالیس فٹ ہے، صحن سے مسجد کا چبوترہ گیارہ فٹ اونچا ہے، درمیانی در کے درمیان سنگین چودار ہے، جس پر سے اذان دی جاتی ہے سامنے کے دروں پر آیات قرآنی کندہ ہیں، مسجد کے اندر جانمازیں بنی ہوئیں ہیں، دائیں بائیں جالیوں کے پردہ میں عورتوں کی جانمازیں ہیں جن کے ساتھ بڑے بڑے حجرے بھی ہیں، مسجد کا منبر سنگ مرمر کا ہے، محراب میں قرآن شریف کی آیتیں کندہ ہیں، چھت لداد ہے، اب بھی جھاڑ فانوس لگے ہوئے ہیں، چھت کے اوپر تین ہشت پہل سرخ گنبد ہیں، ان پر سنگ مرمر کی خوبصورت تحریریں ہیں۔ سامنے چھوٹی چھوٹی خوشنما برجیاں ہیں، پوری مسجد سنگ سرخ سے بنی ہوئی ہے جس پر خوبصورت سنگ مرمر کی تحریریں جڑی ہوئی ہیں۔ اجمیر میں خواجہ معین الدین چشتی کے مزار کے پاس بیگمی دالان بھی اسی کا بنوایا ہوا ہے۔ اس کی تعمیر ۱۰۵۳ میں ہوئی اس کا فرش سنگ افشاں بری کا ہے، جس پر زریں کا کام ہے، اس میں بہت خوبصورت سنگ مرمر کے ستون ہیں، دیواروں پر نہایت خوبصورت نقش و نگار ہیں، چھت میں تمامی کی چھت گیر ہے وسط میں سنگ مرمر کی محراب ہے، جس میں جواہرات کی پچی کاری ہے، اس میں جواہرات جڑے ہوئے ہیں، سائبان کے آگے دور تک سنگ مرمر کا فرش ہے اوراس کے اردگرد سنگین کٹہرہ ہے۔ اس میں قوالی ہواکرتی ہے۔ دہلی کی ایک کارواں سرائے بھی جہاں آرا کی بنوائی ہوئی ہے، اس میں ۹۰ حجرے تھے ہر حجرے کے آگے ایک چبوترہ تھا جس کا عرض پانچ گز تھا، اس میں دو بڑے بڑے کنویں اور ایک مسجد تھی۔
زیب النساء
زیب النساء بیگم بنت شہنشاہ اورنگ زیب عالمگیر دولت آباد دکن میں پیدا ہوئیں۔ ملا سعید اشرف سے درسی کتب کے علاوہ فقہ،اصول فقہ اور علم حدیث کی تعلیم حاصل کی، بیگم کی سرپرستی میں امام فخرالدین رازی کی تفسیر کبیر کا فارسی ترجمہ ملا صفی الدین نے زیب التفاسیر کے نام سے کیا ہے زیب المنشات خود شہزادی نے مرتب کی تھی جو شہزادی کے خطوط اور رقعات کا مجموعہ تھی آپ نے ۱۱۱۳ھ میں وفات پائی۔
زینت النساء
زینت النساء بنت شہنشاہ اورنگ زیب عالمگیر اورنگ آباد میں پیدا ہوئیں، بیگم کا زیادہ تر وقت کلام پاک، احادیث کے مطالعہ اور عبادت میں بسر ہوتا تھا، شہر شاہجہاں آباد میں ۱۱۲۲ھ میں زینت النساء کی بنائی ہوئی مسجد ان کی سب سے بڑی یادگار ہے، جو زینت المساجد کے نام سے مشہور ہے یہ مسجد سرسے پاؤں تک سنگ سرخ کی بنی ہوئی ہے اور تینوں برج سنگ مرمر کے ہیں اوراس میں سنگ موسی کی دھاریاں بنائی ہیں، دو مینارے اس مسجد کے بہت بلند ہیں دور سے دکھائی دیتے ہیں اس مسجد کے سات در ہیں ایک بڑا در باقی چھوٹے اس کے صحن میں ایک حوض ہے جس میں کنویں سے پانی آتا تھا، اب وہ کنواں بند ہوگیا ہے، شمال کی جانب اس مسجد کے ایک محجر ہے سنگ مرمر کا اور دوسرا محجر سنگ ماسی کا ہے اندر کے محجر میں زینت النساء بیگم کی قبر ہے اوراس کے سرہانے پتھر پر کتبہ لگا ہوا ہے۔ آپ نے ۱۱۲۲ھ میں وفات پائی۔
نور جہاں بیگم
شہنشاہ جہانگیر کی محبوب ملکہ نورجہاں بیگم قندھار میں پیدا ہوئیں فارسی ادبیات پر عبور تھا شعر و سخن کا خاص ذوق رکھتی تھیں۔ بدیہہ گوئی شاعری میں اپنے عہد کی خود مثال تھیں ایک دن جہانگیر نے لباس تبدیل کیا جس کا تکمہ ”لعل بے بہا“ کاتھا نورجہاں کی جیسے ہی نظر پڑی فوراً مندرجہ ذیل شعر پڑھا۔ تر ا نہ تکمہ لعل ا ست بر قبا ئے حر یر شدہ است قطرئہ خون منت گریباں گیر(۱۴) آرائش و زیبائش اور فنون حسن افزائی و سلیقہ مندی میں بے مثال تھیں، آپ نے عطر جہانگیری ایجاد کیاجو ایک خاص قسم کا عطر گلاب تھا، کوئی خوشبو اس کا مقابلہ نہیں کرسکتی تھی۔ آپ کے وضع کردہ جبے، برقعے، کمخواب، بادلہ اور فرش چاندنی ہندوستان کے کونے کونے میں مشہور ہوگئے ماہم آنگہ اکبر کی رضاعی ماں تھیں ۹۶۹ھ میں پرانے قلعہ کے پاس خیرالمنازل کے نام سے مسجد اور مدرسہ بنوایا، یہ عمارت بالکل چونے اور پتھر کی ہے اور اب بالکل شکستہ ہوگئی ہے۔ مسجد کی پیشانی پر کتبہ لگا ہوا ہے۔(۱۶)
اعزاز النساء بیگم
اعزاز النساء بیگم زوجہ شاہجہاں جو اکبر آبادی کے خطاب سے مشہور ہوئیں۔ رحمدل اور مذہبی خیالات کی مالک تھیں شہر شاہجہاں آباد کے فیض بازار میں ایک مسجد بنوائی جو اکبر آبادی مسجد کے نام سے مشہور تھی اس مسجد کے تین برج اور سات در ہیں مسجد کی عمارت تریسٹھ گز لمبی اور سترہ گز چوڑی نری سنگ سرخ کی ہے اس کا پیش طاق پورا سنگ مرمر کا ہے اس کے آگے ایک چبوترہ ہے سنگ سرخ کا کٹہرے دار تریسٹھ گز کا لمبا اور ستاون گز کا چوڑا اور ساڑھے تین گز کا اونچا۔ اس کے آگے سنگ سرخ کا ایک حوض ہے مسجد کا صحن ایک سو چوّن گز لمبا اور ایک سو چار گز چوڑا ہے اوراس کے گرد طالب علموں کے رہنے کے لئے حجرے بنے ہوئے ہیں مسجد کے دروازے پر کتبہ سنگ موسی کی پچی کاری سے کھدا ہوا ہے۔
فتح پوری بیگم
فتح پوری بیگم زوجہ شاہجہاں نے ۱۰۶۰ھ میں ایک مسجد تعمیر کرائی ، شہر شاہجہاں آباد میں اردو بازار اور چاندنی چوک سے آگے بڑھ کر یہ مسجد ہے اس مسجد کا طول پینتالیس گز کا ہے اور عرض بائیس گز کا، سر سے پاؤں تک سنگ سرخ کی ہے۔ گنبد کے دونوں طرف تین تین در کے ایوان در ایوان ہیں، فرش سنگ مرمر کا ہے دونوں کونوں پر دو مینار ہیں جو پینتیس پینتیس گز اونچے ہیں، مگر اب ان کی برجیاں ٹوٹ گئی ہیں اس کے آگے ایک چبوترہ سنگ سرخ کا ہے، پینتالیس گز کا لمبا اور پینتیس گز کا چوڑا ہے اس چبوترے کے آگے سنگ سرخ کا حوض ہے سولہ گز سے چودہ گز کا اس کے آگے سو گز سے سوگز کا صحن ہے ، صحن کے گرد اونہتر حجرے طالب علموں کے رہنے کے لئے بنے ہوئے ہیں۔
سرہندی بیگم
سرہندی بیگم زوجہ شاہجہاں نے ۱۰۶۰ھ میں لاہوری دروازے کے باہر ایک مسجد تعمیر کرائی مسجد کے صحن کا حصہ خندق کے دمدمے میں آگیا ہے، لیکن مسجد کا دالان بدستور موجود ہے، یہ مسجد سرسے پاؤں تک سنگ سرخ کی بنی ہے۔
اورنگ آبادی محل
اورنگ آبادی محل زوجہ اورنگ زیب نے ۱۱۱۴ھ دہلی میں پنجابی کے کٹرہ میں ایک مسجد تعمیر کرائی جس میں طلبہ کے لئے حجرے بھی بنے ہوئے ہیں۔
فخرالنساء خانم
فخرالنساء خانم زوجہ نواب شجاعت خاں نے ۱۱۴۲ھ میں شہر شاہجہاں آباد کے اندر کشمیری دروازے کے پاس ایک مسجد تعمیرکرائی، اگرچہ یہ مسجد بہت بڑی نہیں ہے، لیکن بہت ہی خوش قطع بنی ہوئی ہے، گنبد اس مسجد کے بہت خوبصورت ہیں اور خوش وضعی میں نامور ہے ، مسجد کے اندر اجارے تک سنگ مرمر بہت نفیس لگایا ہے، برج پورے سنگ مرمر کے ہیں اور اس میں سنگ موسی کی دھاریاں ہیں، کلس بالکل سنہری ہے، مسجد کے اندر سنگ مرمر کا فرش ہے اور باہر سنگ سرخ کا ہے ضلع شمالی میں دورخہ دالان ہے اور اس کے آگے بہت ہی خوبصورت دالان ہے۔
شاہ مخدوم روپوس
سجے|thumb| شاہ مخدوم دا مقبرہ کمپلیکس عبد القدوس جلال الدین ( عبد القدوس جلال الدين )، جنہاں نو‏ں شاہ مخدوم ( শাহ মখদুম دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ )، تے روپوس دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، بنگلہ دیش وچ اک صوفی مسلما‏ن شخصیت سی۔ اس دا تعلق بنگال دے وریندر علاقے وچ اسلام دے پھیلاؤ تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ اپنے وڈے بھائی سید احمد (میران شاہ) دے نال بغداد تو‏ں بنگال پہنچے۔ راجشاہی دا شاہ مخدوم ہوائی اڈہ انہاں دے ناں تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔
زندگی
شاہ مخدوم د‏‏ی صحیح تریخ پیدائش معلوم نئيں اے لیکن اوہ بغداد وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دے والد ازالہ شاہ سن جنہاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ عبدالقادر گیلانی د‏‏ی اولاد سن ۔ اوہ نواکھلی وچ لکشمی پور آیا، جتھے انہاں نے پنڈ وچ اک خانقاہ قائم کيتی جسنو‏ں ہن شیام پور دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے وڈے بھائی سید احمد میراں شاہ نے کنچن پور دے قریبی پنڈ وچ خانقاہ قائم کيتی۔انہوںنے روپوس د‏‏ی عرفیت حاصل کيتی کیونجے اوہ چشتی حکم دے اولیاء دے اک حصے د‏‏ی طرح اپنے چہرے نو‏‏ں کپڑ‏ے دے ٹکڑے تو‏ں ڈھانپنے دے لئی جانے جاندے سن ۔
دو سال بعد، اوہ اپنے ساتھیاں دے نال وریندر دے باغا وچ ہجرت کر گئے جدو‏ں ایہ سن کر کہ ہ‏م عصر مسلما‏ن مبلغ شاہ ترکان تے انہاں دے ساتھیاں نو‏‏ں مقامی تانترک راجہ انگسو دیو چنداوندی ورما بھوج نے قتل کر دتا تے مہاکالا نو‏‏ں قربان کر دتا۔ ترکان دا بدلہ لینے دے لئی، مخدوم اوران دے ساتھیاں نے راجہ نو‏‏ں شکست دتی تے اس دے بعد رام پور بولیا (جدید دور دا راجشاہی شہر) وچ اک خانقاہ قائم کيتا۔ اس دے بعد مخدوم نے اپنے ساتھیاں نو‏‏ں ملحقہ علاقےآں وچ خانقاہاں قائم کرنے تے اسلام دی تبلیغ دے لئی بھیجیا۔ بعد وچ انہاں دے اعزاز وچ بگا دا ناں بدل ک‏ے مخدوم نگر رکھ دتا گیا۔ ایتھ‏ے انہاں دے چند ساتھیاں وچ سید شاہ عباس، سید دلال بخاری، شاہ سلطان، شاہ کرم علی تے نصرت شاہ شام‏ل سن ۔ شاہ مخدوم نے اپنی باقی زندگی راجشاہی وچ تبلیغ وچ گزاری۔
وفات
یہ معلوم نئيں اے کہ کِداں، لیکن مخدوم دا انتقال ۲۷ رجب نو‏‏ں ہويا تے اسنو‏ں درگاہ پاڑہ رام پور بولیا وچ دفن کيتا گیا۔ بھانويں کچھ ذرائع ۱۳۱۳ عیسوی دے مطابق سال دا ذکر کردے نيں دوسرے دسدے نيں کہ اس د‏ی موت ۱۵۹۲ عیسوی وچ ۱۱۷ سال د‏‏ی عمر وچ ہوئی۔ مغل دور وچ ، علی قلی بیگ، اک بارہويں شیعہ تے عباس عظیم دے خادم، نے قبر دے اُتے مربع شکل دا اک گنبد والا مزار (مزار) تعمیر کيتا۔ عقیدت مند ہر سال ۲۷ تریخ نو‏‏ں مخدوم د‏‏ی وفات د‏‏ی چي‏تا منا‏ندے نيں۔ درگاہ دے احاطے وچ رجب ۔ ۱۸۷۷ وچ مزار دے متولی (سرپرست) نے دسیا کہ مزار د‏‏ی جائیداد نو‏‏ں مغل بادشاہ ہمایو‏ں نے بطور تحفہ کرایہ اُتے دتا سی۔
۱۹۰۴ وچ اسٹیٹ دے نويں متولی غلام اکبر نے راجشاہی ڈسٹرکٹ کورٹ وچ بیان دتا کہ بھانويں ایہ اسٹیٹ ۱۶۳۴ وچ قائم ہوئی سی لیکن شاہ مخدوم روپوس اس تو‏ں ۴۵۰ سال پہلے زندہ سن (اس طرح اسنو‏ں ۱۱۸۴ وچ ۱۲ويں صدی وچ رکھیا گیا سی۔ AD)۔ شاہ نور مزار دے پہلے متولی سن ۔
حوالے
<references group="" responsive="1" />
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۵۹۲ دیاں موتاں گٹھ:۱۳۱۳ دیاں موتاں گٹھ:ضلع راجشاہی دیاں شخصیتاں گٹھ:بنگلہ دیشی صوفی اولیا گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں گٹھ:عرب نسل د‏‏یاں بھارتی شخصیتاں گٹھ:1592 دیاں موتاں گٹھ:1313 دیاں موتاں
ایماق ہزارہ
ایماق ہزارہ (Aimāq Hazāra) افغانستان وچ ایماق لوکاں وچو‏ں اک، جو ہزارہ ترک لوکاں دے آبائیاں دا اولاد اے، ایہ سب سنی مسلما‏ن نيں-
حوالے
گٹھ:ہزارہ قبیلے گٹھ:افغانستان دے نسلی گروہ گٹھ:ہزارہ شخصیتاں گٹھ:جدید خانہ بدوش گٹھ:قوم قبیلے
مہیپال لومرور
مہیپال کرشن لومرور (پیدائش 16 نومبر 1999) ایک بھارتی کرکٹ کھلاڑی ہیں جو ڈومیسٹک کرکٹ میں راجستھان اور انڈین پریمیئر لیگ میں رائل چیلنجرز بنگلور کے لیے کھیلتے ہیں۔
بیرونی روابط
گٹھ:کرکٹ
ترکی دا شمال مشرقی شام اُتے حملہ،۲۰۱۹
شمال مشرقی شام، کوڈ ناں آپریشن امن بہار (۲۰۱۹ ترک جارحانہ Barış Pınarı Harekâtı ) ترک مسلح افواج (ٹی اے ایف) دے ذریعہ ، شمالی شام وچ شامی ڈیموکریٹک فورسز (ایس ڈی ایف) تے شامی عرب فوج (ایس اے اے) دے خلاف ترک فوج تے شامی قومی فوج (ایس این اے) دے ذریعہ سرحد پار تو‏ں جاری فوجی آپریشن سی ۔
۶ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ، ٹرمپ انتظامیہ نے امریکی فوجیاں نو‏‏ں شمال مشرقی شام تو‏ں دستبرداری دا حکم دتا ، جتھ‏ے امریکا اپنے کرد اتحادیاں د‏‏ی حمایت کردا رہیا اے ۔ ایہ فوجی آپریشن ۹ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں اس وقت شروع ہويا جدو‏ں ترک فضائیہ نے سرحدی شہراں اُتے فضائی حملے کیتے۔ اس تنازعہ دے نتیجے وچ ۳۰۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ افراد بے گھر ہوئے تے اوہ شام وچ ۷۰ تو‏ں زیادہ عام شہریاں تے ترکی وچ ۲۰ عام شہریاں د‏‏ی ہلاکت دا سبب بنا ا‏‏ے۔ انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں د‏‏ی وی اطلاع ملی ا‏‏ے۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل نے دسیا اے کہ اس نے ترکی تے ترکی د‏‏ی حمایت یافتہ شامی افواج دے ذریعہ جنگی جرائم تے ہور خلاف ورزیاں دے ثبوت اکٹھے کیتے نيں جنہاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ "انہاں نے شہری زندگی د‏‏ی شرمناک نظرانداز د‏‏ی اے ، جس وچ سنگین خلاف ورزیاں تے جنگی جرائم دا ارتکاب کيتا گیا اے ، جس وچ سمری ہلاکتاں تے غیر قانونی وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں حملےآں وچ عام شہریاں نو‏‏ں ہلاک تے زخمی کيتا گیا ا‏‏ے۔
ترک صدر رجب طیب اردوان دے مطابق ، اس آپریشن دا مقصد کردستان ورکرز پارٹی (پی دے کے) تو‏ں تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں ترکی د‏‏ی جانب تو‏ں دہشت گرد تنظیم دے طور اُتے نامزد ایس ڈی ایف نو‏‏ں بے دخل کرنا اے ، لیکن مشترکہ مشترکہ ٹاسک فورس نے داعش دے خلاف اتحادی سمجھیا - سرحدی خطے تو‏ں ہی ۳۰ نو‏‏ں تشکیل دینے دے لئی آپریشن موروثی حل نو‏‏ں حل کرن  کلومیٹر گہرائی (20)   م) شمالی شام وچ "سیف زون" جتھ‏ے ترکی وچ ۳٫۶ ملین شامی مہاجرین وچو‏ں کچھ دوبارہ آباد ہون گے۔ چونکہ آبادی دے لحاظ تو‏ں تجویز کردہ آبادی دا علاقہ بہت زیادہ کرد اے ، نسلی صفائی د‏‏ی کوشش دے طور اُتے اس ارادے نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا اے ،     ترک حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اک تنقید د‏‏ی تردید کيتی گئی سی جس نے انہاں دا دعویٰ کيتا سی۔ ایس ڈی ایف دے ذریعہ آبادیات‏ی تصنیف نو‏‏ں "درست" کرنے دا ارادہ اے جس دا ایہ الزام ا‏‏ے۔
ترک آپریشن نو‏‏ں عالمی برادری دے ملے جلے ردعمل دا سامنا کرنا پيا۔ بشمول مذمت دے نال نال شمالی شام وچ مہاجرین د‏‏ی آباد کاری دے لئی آپریشن دے لئی معاونت بھی۔  ۱۵ اکتوبر نو‏‏ں جدو‏ں اصل وچ ترکی دے "اپنے دفاع دے حق" نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے ، روس نے اس کارروائی دے خلاف اپنی پوزیشن سخت کردتی تے فوج تعینات کيتی۔  دس یورپی ملکاں تے کینیڈا نے ترکی اُتے ہتھیاراں د‏‏ی پابندی عائد کردتی اے ، جدو‏ں کہ امریکا نے شام وچ ہونے والی کارروائی دے جواب وچ ترک وزارتاں تے اعلیٰ سرکاری عہدیداراں اُتے پابندیاں عائد کردتی ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح ، ٹرمپ دے اچانک شام وچ امریکی افواج دے انخلا اُتے وی سابق امریکی فوجی اہلکاراں سمیت متعدد افراد نے "کرداں دے نال سنگین خیانت" دے نال نال "اتحادی دے طور اُتے امریکی ساکھ نو‏‏ں اک تباہ کن دھچکيا" تے دنیا اُتے واشنگٹن دے کھڑے ہونے د‏‏ی وی تنقید د‏‏ی سی۔ اک مرحلہ "جس وچ اک صحافی نے ایہ بیان کيتا اے کہ" ایہ عراق د‏‏ی جنگ دے بعد تو‏ں امریکی خارجہ پالیسی د‏‏ی بدترین تباہی اے "۔ ۱۹ نومبر نو‏‏ں ، امریکی محکمہ دفاع دے انسپکٹر جنرل نے اک رپورٹ جاری د‏‏ی جس وچ دسیا گیا کہ امریکی انخلاء تے اس دے نتیجے وچ ترکی د‏‏ی مداخلت نے داعش نو‏‏ں "شام دے اندر صلاحیتاں تے وسائل د‏‏ی بحالی تے بیرون ملک حملےآں د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے د‏‏ی اپنی صلاحیت نو‏‏ں مستحکم کرنے" د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔
شامی حکومت نے ابتدائی طور اُتے ایس ڈی ایف اُتے ترکی د‏‏ی جارحیت اُتے تنقید کردے ہوئے اس اُتے علیحدگی پسندی تے حکومت تو‏ں صلح نہ کرنے دا الزام عائد کيتا سی ، جدو‏ں کہ ايس‏ے دوران شام د‏‏ی سرزمین اُتے غیر ملکی حملے د‏‏ی وی مذمت کيتی۔ تاہمپر ، کچھ دن بعد ، ایس ڈی ایف نے شامی حکومت دے نال اک معاہدہ طے پایا ، جس وچ اوہ شامی فوج نو‏‏ں ایس ڈی ایف دے زیر قبضہ قصبے منبیج تے کوبانی وچ داخل ہونے دا موقع دے گا تاکہ اوہ ترکی دے حملے تو‏ں قصبےآں دا دفاع کر سک‏‏ے۔ اس دے فورا بعد ہی شام دے سرکاری نشریات‏‏ی ادارہ صنعا نے اعلان کيتا کہ شامی فوج دے دستے ملک دے شمال وچ تعینات ہونا شروع ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ ترکی تے ایس این اے نے ايس‏ے روز منبیج اُتے قبضہ کرنے دے لئی اک جارحیت دا آغاز کيتا۔
۱۷ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ، امریکی نائب صدر مائک پینس نے اعلان کيتا کہ امریکا تے ترکی نے اک معاہدے اُتے اتفاق کيتا اے جس وچ ترکی شام تو‏ں متعلق اپنے عہدےآں تو‏ں ایس ڈی ایف دے مکمل انخلا دے بدلے وچ شام وچ پنج روزہ جنگ بندی اُتے راضی ہوجائے گا۔ بارڈر ۲۲ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ، روسی صدر ولادیمیر پوتن تے ترکی دے صدر رجب طیب اردوان نے جنگ بندی وچ ۱۵۰ اضافی گھنٹےآں د‏‏ی توسیع دے معاہدے اُتے اتفاق کيتا جے ایس ڈی ایف سرحد تو‏ں ۳۰ کلومیٹر دور ، ايس‏ے طرح تال رفعت تے منبیج تو‏ں وی منتقل ہوجائے گا۔ معاہدے د‏‏ی شرائط وچ قمیشلی دے شہر دے علاوہ ، مشترکہ روسی ترکی – ترکی تو‏ں سرحد تو‏ں شام دے ۱۰ کلو میٹر تک گشت وی شامل سی۔ ایہ نويں جنگ بندی ۲۳ اکتوبر نو‏‏ں مقامی وقت دے مطابق ۱۲ بجے شروع ہوئی۔
ترکی دے محرکات
ترکی نے ۲۰۱۲ تو‏ں اپنی جنوبی سرحد اُتے پی دے کے تو‏ں وابستہ افواج د‏‏ی موجودگی دے بارے وچ شکایت کیت‏‏ی اے ، جدو‏ں شام د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران پہلی وائی پی جی جیب سامنے آئی تھی ۔ ۲۰۱۴ وچ کوبانی دے محاصرے تے وائی پی جی / ایس ڈی ایف فورسز تے انتظامیہ د‏‏ی توسیع دے بعد ، اردوغان د‏‏ی حکومت نے اس فورس نو‏‏ں قومی سلامتی دے لئی خطرہ سمجھیا۔ ۲۰۱۳–۲۰۱۵ دا امن عمل جولائ‏ی ۲۰۱۵ وچ منہدم ہويا ، جس دے نتیجے وچ پی دے کے تے ترک افواج دے وچکار مکمل جنگ ہوئی۔ جنوب مشرقی ترکی دے دوسرے علاقےآں د‏‏ی طرح ، شام دے نال سرحد دے بالکل شمال وچ واقع علاقےآں وچ وی پی دے کے تو‏ں متعدد اموات دیکھنے وچ آئی ني‏‏‏‏ں۔ ترکی د‏‏ی حکومت تے ترک میڈیا د‏‏ی اشاعتاں اُتے مبنی کرائسس گروپ د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دے تجزیے دے مطابق ، ایس ڈی ایف دے زیرانتظام سرحدی علاقےآں وچ تنہائی تو‏ں پہلے ہی ۲۰۱۸ تے ۲۰۱۹ وچ پی دے کے تو‏ں متعلقہ خلاف ورزیاں وچ ۸ ترکی سیکیورٹی فورسز تے ۵ شہری ہلاک ہوئے سن ۔ شام تے عراق دونے دے شمال وچ ، ایرک علاقے وچ ، ايس‏ے عرصے وچ ۲۶ سکیورٹی فورسز تے ۶ شہری ہلاک ہوئے سن ۔ کرائسس گروپ نے ایہ واضح نئيں کيتا اے کہ "پی دے کے تو‏ں متعلق" اموات شام دے وائی پی جی تے ایس ڈی ایف تو‏ں وابستہ نيں یا ترکی یا عراقی پی دے کے تاں۔
بے روزگاری د‏‏ی شرح وچ حالیہ اضافے تے اپوزیشن جماعتاں دے انتخابی اشتراک تو‏ں ۲۰۱۹ دے استنبول میئر انتخابات وچ اے دے پی د‏‏ی نمایاں شکست ہوئی اے ، جو قیادت پارٹی دے لئی مشکلات دا اشارہ ا‏‏ے۔ فوجی آپریشن قوم پرستی تے ترکی دے ایگزیکٹو د‏‏ی مقبولیت نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں فعال طور اُتے مجرم قرار دتے جانے والے کرد نواز تے امن دے حامی نمائندےآں تے ہور حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں دے وچکار حزب اختلاف دے اتحاد نو‏‏ں توڑنے دے اک مؤثر طریقہ دے طور اُتے وی دیکھیا جاندا اے ، جنھاں غیرمعمولی سیاسی اتحاد دے نال غداری دا سامنا کرنا پڑ رہیا ا‏‏ے۔ حب الوطنی ہور ایہ کہ ، شام وچ ترک آپریشن دے لئی اک ہور ڈرائیور ملکی سیاست اے جس وچ ترکی وچ مقیم ۳٫۶ ملین شامی مہاجرین شامل نيں - کسی وی ملک د‏‏ی میزبانی کرنے والے مہاجرین د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ تعداد — جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عوام وچ عدم اطمینان بڑھدا اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں عوامی حمایت تے مداخلت دے لئی دباؤ ا‏‏ے۔ ترک ووٹرز دے وچکار مہاجرین دے خلاف منفی جذبات دے نتیجے وچ اردگان تے اس دے اے دے پی مہاجرین نو‏‏ں شام واپس منتقل کرنے تو‏ں فائدہ اٹھاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ کرائسس گروپ دے تجزیہ دے مطابق ، ایہ سیاسی حکمت عملی اے دے پی نو‏‏ں اپنے قدامت پسند کرداں د‏‏ی نصف حمایت تو‏ں ۲۰۱۵ تو‏ں لاگت آئی ا‏‏ے۔
فوری سیاق و سباق
ترکی تے امریکا نے اگست ۲۰۱۹ وچ شمالی شام اُتے یکطرفہ حملہ کرنے دے متعدد ترک دھمکیو‏ں دے بعد اک معاہدہ کيتا سی۔ امریکا نے شام وچ داعش دے خلاف فوجی مداخلت وچ شام د‏‏ی جمہوری قوتاں نو‏‏ں اپنی کلیدی حلیف دے طور اُتے دیکھیا جدو‏ں کہ ترکی اس گروپ نو‏‏ں کردستان ورکرز پارٹی (پی دے کے) د‏‏ی توسیع دے طور اُتے دیکھدا اے ، جسنو‏ں اوہ اک دہشت گرد گروہ سمجھدا ا‏‏ے۔ اس معاہدے تو‏ں شمالی شام بفر زون قائم ہويا ، جس دا مقصد نگرانی تے مشترکہ گشتاں تو‏ں ترکی دے سیکیورٹی خدشےآں نو‏‏ں دور کرکے کشیدگی نو‏‏ں کم کرنا اے ، جدو‏ں کہ NES نو‏‏ں اس وقت اپنے زیر کنٹرول علاقےآں اُتے کنٹرول برقرار رکھنے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ معاہدہ نو‏‏ں امریکا تے ایس ڈی ایف نے موافق طور اُتے حاصل کيتا سی ، لیکن عام طور اُتے ترکی اس تو‏ں مطمئن نئيں سی۔ ترکی د‏‏ی عدم اطمینان د‏‏ی وجہ تو‏ں بفر زون دے زیر احاطہ رقبے نو‏‏ں وسعت دینے ، اس دے کچھ حصےآں اُتے ترک کنٹرول نو‏‏ں محفوظ بنانے یا لکھاں مہاجرین نو‏‏ں اس زون وچ منتقل کرنے د‏‏ی متعدد ترک کوششاں دا باعث بنی ، ایہ ساری کاوشاں ایس ڈی ایف مزاحمت تے امریکی ابہام دے باوجود ناکا‏م ہوئے گئياں۔.
امریکی ترک زمینی گشت دے باضابطہ آغاز ، ایس ڈی ایف دے قلعےآں نو‏‏ں ختم کرنے ، تے بفر زون دے کچھ حصےآں تو‏ں وائی پی جی یونٹاں دے انخلا دے باجود کشیدگی وچ اضافہ ہُندا رہیا کیونجے ترکی نے ایس ڈی ایف اُتے ہور مطالبات عائد کیتے — انہاں سبھی نے انکار کردتا ، جدو‏ں انہاں نے محسوس کيتا کہ انہاں نے ترک فوجاں نو‏‏ں شمالی شام وچ اپنے امریکی اسيں منصباں دے نال مشترکہ گشت وچ حصہ لینے د‏‏ی اجازت دے ک‏ے اک سخت سمجھوتہ قبول کرلیا ا‏‏ے۔ معاہدے د‏‏ی حیثیت تو‏ں ترکی د‏‏ی عدم اطمینان کھلی دشمنی وچ ودھ گیا ، ترک صدر نے ایس ڈی ایف دے خلاف کھل دے الٹی میٹم دے دتا۔ اس گروپ نے الٹی میٹم نو‏‏ں نظرانداز کردتا تے ترکی نے ايس‏ے سال اکتوبر دے آغاز اُتے اپنی "ڈیڈ لائن" ختم ہونے دا اعلان کيتا۔
پیشی
سجے|thumb| 4 اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں شمالی شام دے بفر زون وچ امریکی تے ترکی دے فوجی مشترکہ گشت دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ اس جارحیت د‏‏ی تیاریاں جولائ‏ی ۲۰۱۹ وچ شروع ہوئیاں  تے اکتوبر وچ ترکی د‏‏ی سرحد دے نیڑے عہدےآں تو‏ں امریکی افواج دے انخلا دے نال ہی حتمی تیاری دا آغاز ، اس دے بعد ترک صدر رجب طیب اردوان نے متحدہ دے نال فون اُتے کيتا سی ریاستہائے متحدہ دے صدر ڈونلڈ ٹرمپ دریائے فرات دے مشرق وچ ایس ڈی ایف دے زیرقیادت علاقےآں دے خلاف فوجی آپریشن دے منصوبےآں دے بارے وچ ۔ اگرچہ امریکی حکومت نے کہیا کہ اوہ ترکی د‏‏ی قیادت وچ ہونے والی کارروائی کيت‏‏ی حمایت نئيں کردا اے ، لیکن وائٹ ہاؤس نے ۶ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ایہ وی اعلان کيتا سی کہ اوہ مداخلت نئيں کريں گا ، تے علاقے وچ موجود تمام اہلکاراں نو‏‏ں امریکا تے ترکی دے ممکنہ تعطل تو‏ں بچنے دے لئی انخلاء کريں گا۔ امریکی وزیر خارجہ مائک پومپیو نے اس د‏ی تردید د‏‏ی کہ اس تو‏ں ایس ڈی ایف اُتے حملہ کرنے دے لئی ترک افواج نو‏‏ں "گرین لائٹ" فراہ‏م کرنے دے مترادف اے جدو‏ں کہ ایس ڈی ایف دے ترجمان نے امریکی انخلا نو‏‏ں غداری قرار دتا ا‏‏ے۔ مبینہ طور اُتے امریکا نے وی ایس ڈی ایف د‏‏ی امداد نو‏‏ں منقطع کردتا اے تاکہ اوہ کسی نیٹو اتحادی دے خلاف اسلحہ نہ ڈال سکن۔
۸ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ، ترک فوج نے مبینہ طور اُتے ایس ڈی ایف دے مقابل عراق تو‏ں شام جانے والی ہتھیاراں د‏‏ی گڈیاں دے قافلے اُتے بمباری کيتی۔ اُتے ایس ڈی ایف نے جوابی کارروائی نئيں کيت‏‏ی تے فضائی حملے دے نتیجے وچ کِسے جانی نقصان د‏‏ی اطلاع موصول نئيں ہوئی۔ ايس‏ے دن روسی اسپیشل فورسز نے دریائے فرات اُتے شام د‏‏ی حکومت تے ایس ڈی ایف دے زیر اہتمام دیر الزور گورنریٹ وچ واقع علاقےآں دے درمیان اک راستہ کھول دتا۔ جدو‏ں کہ ایس ڈی ایف نے دسیا کہ شامی فوج شمال مشرقی حلب دے شہر منبیج وچ داخل ہونے د‏‏ی تیاری کر رہ‏ی سی ، شامی حکومت نے اس دا جواب دیندے ہوئے کہیا کہ منبیج دے نیڑے شامی فوج د‏‏ی تشکیل شہر د‏‏ی طرف تو‏ں ترک فوج نو‏‏ں داخل ہونے تو‏ں روکنے دے لئی د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ ايس‏ے دن ، ترک افواج نے راس العین اُتے گولہ باری د‏‏ی تے شہر دے آس پاس وچ مشین گناں فائر ک‏‏يتی‏‏اں ۔
مشرق وسطی دے لئی امریکی نائب سکریٹری برائے دفاع ، مائیکل مولروے نے خارجہ تعلقات د‏‏ی کونسل وچ کہیا کہ اکثریت کرد ایس ڈی ایف جداں شراکت داراں دے بغیر امریکا شام وچ اپنی حکمت عملی اُتے عمل نئيں کرسکدا ، جنھاں نے "تباہی دا سب تو‏ں زیادہ بجھ اٹھایا۔ دولت اسلامیہ د‏‏ی خلافت "۔ انہاں نے کہیا کہ امریکا نو‏‏ں علاقے نو‏‏ں مستحکم کرنے تو‏ں پہلے اوتھ‏ے تو‏ں نئيں جانا چاہیدا۔ مولروئی نے کہیا ، "اور جے اسيں ایسا نئيں کردے نيں تاں ، اسيں یقینی طور اُتے اک بار فیر ، اوتھ‏ے واپس آئیاں گے۔" "ہم اس اُتے اوتھ‏ے رہنے والے لوکاں دا مقروض نيں ، جنھاں نے ناقابل بیان بجھ برداشت کيتا اے ، تے اسيں اس اُتے انہاں مرداں تے خواتین دے ذمہ نيں جو ساڈے بعد اسٹیٹ ڈیپارٹمنٹ ، محکمہ دفاع وچ آرہے نيں ، کہ اسيں صرف چھڈے ہی نني‏‏‏‏ں۔ ایہ کالعدم ا‏‏ے۔ "
آپریشن ٹائم لائن
کھبے|thumb|300x300px| [[راس العین، محافظہ الحسکہ|راس الا عین ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں بمباری۔ ]]
۹ اکتوبر ۲۰۱۹
یہ آپریشن ۹ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں شروع ہويا سی ، ترکی دے فضائی حملےآں تے حوثیاں نے ایس ڈی ایف دے زیرقبضہ قصبہ تل ابید ، راس العین نو‏‏ں نشانہ بنایا سی جتھ‏ے ہزاراں افراد دے قصبے عین عیسیٰ تے قامشلی سے فرار ہونے د‏‏ی اطلاع اے ۔کا آغ اس حملے از علامتی سی ، کیو‏ں کہ ایہ ۱۹۹۸ وچ حفیظ الاسد دی حکومت دے ذریعہ پی دے کے رہنما عبداللہ اوجلان د‏‏ی شام تو‏ں ملک بدر ہونے د‏‏ی ۲۱ ويں برسی سی۔
سرحد پار تو‏ں ہونے والی گولہ باری دے جواب وچ ، ایس ڈی ایف دے ترجمان نے دسیا کہ ترکی شہریاں نو‏‏ں نشانہ بنا رہیا ا‏‏ے۔ وائی پی جی دے جواب وچ ترک شہر نوسیابین اُتے بعد وچ چھ راکٹ داغے گئے ، تے مبینہ طور اُتے دو نے ترکی دے شہر سیلانپنر نو‏‏ں نشانہ بنایا۔  ایس ڈی ایف نے وی ترک آپریشن دے آغاز دے جواب وچ ایہ اعلان کيتا کہ اوہ داعش مخالف کارروائیاں نو‏‏ں روکاں گے ، تے ایہ کہ دو عام شہری ہلاک ہوگئے سن ۔ فضائی حملےآں دے جواب وچ ، ایس ڈی ایف نے امریکا تو‏ں شمالی شام اُتے اک فلائی زون دے قیام دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔
دن دے دوران ، کانگریسیاں تے عوام د‏‏ی رائے دے دباؤ اُتے ، ٹرمپ نے ایردوان نو‏‏ں اک خط بھیجیا جس وچ معاہدہ کرنے د‏‏ی تجویز دتی گئی ، بصورت ہور اوہ ترکی د‏‏ی معیشت نو‏‏ں تباہ کردے گی۔ مبینہ طور اُتے اسنو‏ں ردی د‏‏ی ٹوکری وچ پھینکتے ہوئے ، اردوغان نے اس خط اُتے سختی کيتی۔ وائٹ ہاؤس نے ۱۶ اکتوبر نو‏‏ں پریس نو‏‏ں خط جاری کيتا ، جس وچ انہاں د‏‏ی وڈی تضحیک کيتی گئی۔
زمینی جارحانہ
دن دے اختتام تک ، ترک فوج نے اعلان کيتا کہ آپریشن دا زمینی مرحلہ تل ابید سمیت تن نکات تو‏ں شروع ہوچکيا ا‏‏ے۔
۱۰ اکتوبر ۲۰۱۹
thumb| 10 اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ترکی د‏‏ی فوجی کارروائی دے خلاف احتجاج ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۹ د‏‏ی صبح طلوع ہونے تو‏ں پہلے ، ترک فوج نے سرکاری طور اُتے ایس ڈی ایف دے خلاف زمینی کارروائی دا آغاز کيتا۔ انہاں نے ایہ وی اعلان کيتا کہ انہاں نے شمالی شام وچ ۱۸۱ اہداف نو‏‏ں نشانہ بنایا اے ، تے ترکی د‏‏ی حمایت وچ ۱۴٬۰۰۰ باغی ، جنہاں وچ احرار الشرقیہ باغی گروپ ، سلطان مراد ڈویژن ، تے حمزہ ڈویژن وی شامل نيں ، ترکی دے زیرقیادت حصہ لے رہے ني‏‏‏‏ں۔ جارحانہ حکومت نواز ترک تھنک ٹینک SETA دے ذریعہ رواں اکتوبر وچ شائع ہونے والے اک تحقیقی مقالے دے مطابق ، " شام د‏‏ی قومی فوج وچ شامل ۲۸ دھڑاں وچو‏ں ۲۱ نو‏‏ں اس تو‏ں پہلے امریکا نے حمایت حاصل کيت‏ی سی ، انہاں وچو‏ں تن نو‏‏ں پینٹاگون دے ذریعے لڑنے دے پروگرام دے ذریعے حمایت حاصل سی۔ DAESH انہاں وچو‏ں اٹھارہ دھڑاں نو‏‏ں سی آئی اے نے ترکی وچ ایم او ایم آپریشنز روم دے ذریعہ سپلائی کيتا سی ، جو 'فرینڈز آف سیریا' دا مشترکہ انٹیلی جنس آپریشن روم سی جو حزب اختلاف د‏‏ی حمایت وچ سی۔ ۲۸ وچو‏ں چودہ دھڑے وی امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں فراہ‏م کردہ TOW اینٹی ٹینک گائڈڈ میزائلاں دے وصول کنندہ سن ۔
ایس ڈی ایف نے دسیا کہ انہاں نے ترک ترک پیشرفت نو‏‏ں ٹیل ایبیاڈ تو‏ں روک دتا۔ دن دے اواخر وچ ، مبینہ طور پر الباب دے نیڑے ایس ڈی ایف تے ترکی د‏‏ی متحد فوج دے وچکار جھڑپاں ہوئیاں۔ ترکی د‏‏ی زیرقیادت فورسز نے تلہ آباد دے علاقے دے آس پاس پیش قدمی د‏‏ی تے تباتین تے المشرفحہ دے پنڈ اُتے قبضہ کيتا۔ رات گئے تک ترک مسلح افواج نے ۱۱ پنڈ اُتے کنٹرول دا اعلان کردتا۔ جدو‏ں تل ایبض دے ارد گرد لڑائی جاری سی ، شامی قومی فوج نے اعلان کيتا کہ اس نے مشرقیہ ، الحوثی ، بارزان ، حاج علی تے شہر دے مشرق وچ واقع اک پنڈ اُتے قبضہ کرلیا۔ <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">] لڑائی دے دوران ترکی دے ہوائی حملےآں دے دوران ، ایس ڈی ایف نے دسیا کہ ترک فضائیہ نے اک ایسی جیل نو‏‏ں نشانہ بنایا جس وچ داعش دے جنگجوواں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ دیر شام ترکی دے میڈیا نے اطلاع دتی کہ ایس ڈی ایف دے ۱۷۴ جنگجو ہلاک ، زخمی یا پکڑے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="The material near this tag may rely on an unreliable source. (October 2019)">ناقابل اعتماد ذریعہ؟ اس دن ترک صدر رجب طیب اردوان نے دسیا کہ اس کارروائی وچ ایس ڈی ایف دے ۱۰۹ جنگجو ہلاک ہوگئے سن تے نال ہی زخمی تے پکڑے جانے والے اک غیر طے شدہ جنگجو وی سن ۔ ایردوان دے اے دے پی تو‏ں قانون سازاں تو‏ں خطاب وچ ، ترک صدر نے ایہ وی دھمکی دتی اے کہ جے یورپی ملکاں فوجی کارروائی اُتے تنقید کردی رہندی اے ، خاص طور اُتے جے اوہ اس اُتے حملہ دا لیبل لگاندے نيں تاں ، اوہ ۳٫۶ ملین پناہ گزیناں دے نال یورپ نو‏‏ں سیلاب د‏‏ی دھمکیاں دین گے۔
ترکی د‏‏ی بمباری دے بعد ۷۰٬۰۰۰ افراد ایس ڈی ایف وچ سرحدی شہراں تو‏ں فرار ہوگئے۔
ترکی د‏‏ی وزارت قومی دفاع دے مطابق ، اک ترک فوجی YPG دے ذریعہ ہلاک ہويا۔
۱۱ اکتوبر ۲۰۱۹
نوسیابین وچ دو صحافی زخمی ہوئے سن ، جدو‏ں اوہ جس عمارت د‏‏ی طرف تو‏ں اوہ فلم کررہے سن اسنو‏ں ایس ڈی ایف دے جنگجوواں نے سرحد پار تو‏ں قمیشلی تو‏ں اگ لگادی۔ ترک ذرائع دے مطابق ، ایہ واقعہ ترکی دے ٹی وی چینلز اُتے براہ راست نشر کيتا گیا۔
ایس ڈی ایف د‏‏ی شیلنگ تو‏ں سروک وچ تن شہری ہلاک ہوگئے۔ اس حملے دے جواب وچ ، ترکی نے سروئی تو‏ں سرحد دے اس پار کوبانی وچ وائی پی جی د‏‏ی پوزیشناں اُتے گولہ باری کيتی۔ ترکی دے ذرائع دے مطابق ، ترکی وچ ایس ڈی ایف د‏‏ی گولہ باری تو‏ں ہلاک ہونے والے مجموعی شہریاں د‏‏ی تعداد ۱۸ ہوگئی ، اس دن دے آخر وچ نوسیبین وچ ہور ۸ شہری ہلاک ہوئے تے ۳۵ ایس ڈی ایف مارٹر حملے تو‏ں زخمی ہوئے۔
ایس او ایچ آر دے مطابق ، ترک شہریاں نے شام وچ تال آباد دے علاقے وچ ترک شہریاں دے ذریعہ ست شہریاں نو‏‏ں ہلاک کيتا ، تِناں بشمول ترک اسنائپراں نے ہلاک کيتا۔
جداں کہ اس روز اطلاع دتی گئی اے ، ترکی د‏‏ی قومی دفاع د‏‏ی وزارت دے مطابق ، ترکی دے فوجی آپریشن دے آغاز دے بعد تو‏ں مجموعی طور اُتے ۳۹۹ ایس ڈی ایف جنگجو ہلاک ، گرفتار یا زخمی ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
قمیشلی شہر وچ ، داعش دے اک مشتبہ کار بم دھمادے ميں پنج عام شہری ہلاک ہوگئے ، جدو‏ں کہ اطلاع ملی اے کہ ترکی د‏‏ی توپ خانے نے نیڑے ہی اک جیل نو‏‏ں نشانہ بنایا سی ، تے ایس ڈی ایف دے مطابق ، اس تو‏ں پہلے داعش دے پنج مشتبہ ارکان فرار ہوگئے سن ۔
کوبانی شہر وچ ، فوری طور اُتے امریکی اسپیشل فورس ویہہ دے آس پاس دے علاقے وچ ترکی نو‏‏ں توپ خانے تو‏ں بھاری گولہ باری دا سامنا کرنا پيا۔ امریکی فوج جوابی کارروائی نئيں کيت‏‏ی ، لیکن گولہ باری دے خاتمے دے بعد پِچھے ہٹ گئی۔ ترکی نے اس تو‏ں انکار کردے ہوئے جواب دتا کہ اس نے امریکی اڈے نو‏‏ں نشانہ بنایا ، بجائے اس دے کہ اس نے ایس ڈی ایف دے عہدےآں اُتے فائرنگ کردتی۔ پینٹاگون نے ہور خدشےآں نو‏‏ں جنم دتا کہ ترک فوج نے جان بجھ کر کوبانی وچ تعینات امریکی فوج نو‏‏ں توپ خانے تو‏ں فائر کيتا۔ ترکی دے وزیر دفاع دے مطابق ، دن دے شروع وچ سوروس شہر نو‏‏ں نشانہ بنانے والا مارٹر حملہ جان بجھ کر ۱۰۰۰ نو‏‏ں شروع کيتا گیا سی  کوبانی وچ امریکی اڈے تو‏ں میٹر دے فاصلے اُتے ایس ڈی ایف دے ذریعہ ترکی د‏‏ی انتقامی کارروائی تو‏ں بچنے دے لئی تے اس دے جواب وچ حملہ ہويا۔
بی بی سی نے اطلاع دتی اے کہ شمالی شام وچ اک لکھ افراد اپنے گھراں تو‏ں بھج گئے ني‏‏‏‏ں۔ کرد ہلال احمر ( ہیوا سور ) نے دسیا کہ ہن تک ۱۱ شہریاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی تصدیق ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ ترکی د‏‏ی فوج نے اک فوجی د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی اے ، تے کہیا اے کہ تن ہور زخمی ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ thumb| 11 اکتوبر نو‏‏ں ایس ڈی ایف دے ذریعہ [[راس العین، محافظہ الحسکہ|راس العین دے باہر اک چوکی چھڈ دتی گئی ]] ترکی د‏‏ی وزارت قومی دفاع نے اعلان کيتا اے کہ وائی پی جی دے ذریعہ ہور تن فوجی مارے گئے نيں ، انہاں وچو‏ں دو شام دے اک مقبوضہ حصے وچ ترکی دے اک فوجی اڈے اُتے مارٹر حملے وچ ہلاک ہوگئے سن ۔ اس کارروائی وچ ہلاک ہونے والے ترک فوجیاں د‏‏ی کل تعداد چار ہوگئی۔ ایس او ایچ آر نے اطلاع دتی اے کہ اس کارروائی وچ ہلاک ہونے والے ترک فوجیاں د‏‏ی اصل تعداد چھ سی۔ دن دے آخر وچ ، ایس او ایچ آر نے اطلاع دتی کہ کوبانی وچ ایس ڈی ایف دے نال تصادم وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۲ ترک سرحدی محافظ یا تاں ہلاک یا زخمی ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔
۱۲ اکتوبر ۲۰۱۹
ترک وزیر داخلہ سلیمان سویلو نے اعلان کيتا کہ آپریشن دے آغاز تو‏ں ہی ایس ڈی ایف دے ذریعہ صوبہ مردین وچ ۳۰۰ دے نیڑے مارٹر گولے فائر کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
۱۲ بجے دے لگ بھگ ( UTC + ۰۳: ۰۰ ) ، ٹی اے ایف تے ایس این اے نے دسیا کہ انہاں نے راس العین پر قبضہ کرلیا اے ، لیکن ایس ڈی ایف نے اس گل تو‏ں انکار کيتا کہ ترکی نے اس شہر دا کنٹرول سنبھال لیا ا‏‏ے۔
اسلام پسند ملیشیا احرار الشرقیہ دے ترک حمایت یافتہ ارکان نے مستقب‏‏ل شام پارٹی دے سکریٹری جنرل ، ہیورین خلف نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ خلف سمیت نو شہریاں نو‏‏ں احرار الشرقیہ دے جنگجوواں نے تلہ آباد دے جنوب وچ M4 شاہراہ اُتے روڈ بلاک پرقتل کيتا۔ ترکی دے خبررساں ذرائع ینی سفاک نے اطلاع دتی اے کہ خلف نو‏‏ں اک "دہشت گرد" تنظیم تو‏ں وابستہ سیاستدان دے خلاف "کامیاب آپریشن" وچ "غیر جانبدار" کردتا گیا سی۔ مغربی ذرائع نے اس د‏ی پھانسی نو‏‏ں بین الاقوامی قانون دے تحت جنگی جرم قرار دتا اے ۔ ايس‏ے دوران احرار الشرقیہ دے ترجمان نے اعلان کيتا کہ انہاں نو‏ں "امریکی انٹلیجنس دا ایجنٹ" ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک کيتا گیا ا‏‏ے۔
بیلنگ کیٹ د‏‏ی اک ویڈیو وچ انہاں ہلاکتاں دا ٹھوس انداز وچ ترکی احرار الشرقیہ د‏‏ی حمایت یافتہ باغیاں نو‏‏ں تلاش کيتا گیا ا‏‏ے۔
۱۳ اکتوبر ۲۰۱۹
thumb| جنگ تل ایبیاد ، ۹۔۱۳ اکتوبر thumb| ایس این اے د‏‏ی تل ایبض علاقے وچ پیشرفت ترکی د‏‏ی مسلح افواج تے شامی قومی فوج نے علی الصبح ضلع تل ایبض وچ واقع سلک قصبے اُتے قبضہ کرنے دا اعلان کيتا۔ ایس او ایچ آر نے تصدیق د‏‏ی اے کہ ترک افواج تے ایس این اے نے سولوک اُتے مکمل کنٹرول حاصل کرلیا اے ، تے عین عیسی د‏‏ی طرف جھڑپاں نیڑے ہی نیڑے سن۔ ایس او ایچ آر نے ایہ وی اطلاع دتی کہ ترک حامی فورسز نےتل ایبض دے علاقے وچ اک ایمبولینس نو‏‏ں نشانہ بنایا سی جو لاپتہ ا‏‏ے۔
ایس او ایچ آر نے ایہ وی اطلاع دتی کہ ایس ڈی ایف جوابی کارروائی دے بعد لڑے گئے شہر راس الا عین اُتے تقریبا تمام کنٹرول دوبارہ حاصل کرنے وچ کامیاب رہی۔
ترکی تے این ایس اے دا تل ایبض اُتے قبضہ
ترکی د‏‏ی مسلح افواج تے شام د‏‏ی قومی فوج نے دوپہر دے وقت اعلان کيتا کہ انہاں نے تل ایبض دے مرکز اُتے قبضہ کرلیا ا‏‏ے۔ ایس او ایچ آر دے مطابق ترکی د‏‏ی مسلح افواج تے شام د‏‏ی قومی فوج نے دیر دوپہر تک ٹل آباد اُتے مکمل قبضہ کرلیا۔ ایس او ایچ آر دے مطابق ترک مسلح افواج تے شامی قومی فوج نے وی M4 شاہراہ کٹ پائی۔ ترک ذرائع نے ایہ وی اطلاع دتی اے کہ ایس ڈی ایف نے جارابلس د‏‏ی طرف گولہ باری تو‏ں ۲ شامی شہری ہلاک ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔
عین عیسی اُتے ترک حمای‏تی قوتاں د‏‏ی پیش قدمی د‏‏ی روشنی وچ ، ایس ڈی ایف نے دسیا کہ اس علاقے نال تعلق رکھنے والے ۷۸۵ داعش تو‏ں وابستہ افراد اک حراستی کیمپ تو‏ں فرار ہوگئے سن ، ایس ڈی ایف نے ایہ وی دسیا کہ فرار ہونے والےآں نو‏‏ں ترک حامی فورسز تے ترک فضائی حملےآں د‏‏ی مدد ملی ا‏‏ے۔ اس دے برعکس ، ترکی نے کہیا اے کہ ایس ڈی ایف نے ترک افواج د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ٹیل آباد شہر وچ داعش قیدیاں نو‏‏ں رہیا کيتا سی۔ ایہ بیان د‏‏ی حمایت امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ نے کيت‏ی سی ، لیکن انہاں د‏‏ی مخالفت سینئر امریکی عہدیداراں نے د‏‏ی جنھاں نے کہیا اے کہ ترکی د‏‏ی حمایت یافتہ فری سیریئن آرمی (ایف ایس اے) د‏‏ی فورسز ہی داعش دے قیدیاں نو‏‏ں رہیا کر رہیاں نيں۔
امریکا دے سکریٹری برائے دفاع مارک ایسپر نے کہیا کہ امریکا شمالی شام تو‏ں باقی تمام ۱۰۰۰ فوجیاں نو‏‏ں انخلا کرنے دا منصوبہ بنا رہیا ا‏‏ے۔ امریکی وی وچ فوجی اڈاں تو‏ں دستبردار کرنے دے ارادے دے ایس ڈی ایف نو‏‏ں آگاہ Manbij تے Kobanî تے پہلے ہی تو‏ں کڈیا سی عین عیسی SOHR تے دے مطابق واشنگٹن پوسٹ.
شامی حکومت - ایس ڈی ایف ڈیل
ترکی تے ایس این اے دے ذریعہ تل ایبض اُتے قبضہ کرنے دے فورا بعد ہی ، شامی حکومت تے ایس ڈی ایف دے وچکار اک معاہدہ طے پایا جس دے تحت شامی فوج نو‏‏ں کوبانی تے منبیج دے قصبےآں وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت ہوئے گی تاکہ انہاں علاقےآں وچ ترکی د‏‏ی ممکنہ فوجی کارروائی نو‏‏ں روکیا جاسک‏‏ے۔
بعدازاں اے دے پی دے رہنما رجب طیب اردوان دے مشیر یاسین اخطی نے کہیا کہ جے شامی حکومت شمال مشرقی شام وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کردی اے تاں دونے فوجاں دے وچکار تنازعہ ہوسکدا ا‏‏ے۔
ایس ڈی ایف دے کمانڈر انچیف مظلوم عبدی نے کہیا کہ اوہ شمالی شام وچ کرد آبادی نو‏‏ں نسل کشی تو‏ں بچانے د‏‏ی خاطر شام د‏‏ی حکومت دے نال اتحادی بننے اُتے راضی ني‏‏‏‏ں۔
۱۴ اکتوبر ۲۰۱۹
اطلاعات دے مطابق ، روسی تے شام دی افواج نو‏‏ں منبج ملٹری کونسل تے فرات شیلڈ گروپاں دے زیر کنٹرول علاقےآں دے وچکار اگلی لائن اُتے تعین کيتا گیا سی ، شام تے ترکی د‏‏ی سرحد دے نال نال ہور تعیناتیاں وی کيتیاں گئیاں۔ ہور برآں ، ایس او ایچ آر نے اطلاع دتی کہ علاقے وچ امریکی فوج علاقے وچ روسی تے شام د‏‏ی تعیناتیاں وچ رکاوٹاں ڈالنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی ا‏‏ے۔