cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہیلی کاپٹر
ہیلیکاپٹر اک پکھیاں آلا جہاز اے جیدے وچ اڈن دا زور ایدے پکھے دیندے نیں۔ جعازاں توں وکھر جیناں وچ زور پر دیندے نیں۔ ان شیواں توں ہیلیکاپٹر سدا اتے اڈ سکدا اے، اکو تھاں تے اڈ سکدا اے تے اگے جان دے نال نال سجے کبھے تے پچھے وی ٹر سکدا اے۔ ایناں خاصیتاں دی وجہ توں ہیلیکاپٹر اوتھے اوتھے ورتیا جاسکدا اے جتھے پراں آلے جعاز نئیں جاسکدے۔ پہلا ہیلیکاپٹر فوک ولف 61 سی جیڑا 1936 چ اڈیا مگر پہلاں ہیلیکاپٹر جیڑا بوت زیادہ بنایا گیا اوہ 1942 چ اگور سکورسکی نے بنایا سی۔
موسا درہ نالہ
موسا درہ نالہ ضلع نوشہرہ پاکستان دا اک پعاڑی نالہ اے۔ اے چراٹ دے پعاڑی سلسلے چوں نکلدا اے تے نیلاب چوں لنکدا ہویا دریاۓ سند چ رلدا اے۔
گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
چک 138 گ ب II
چک 138 گ ب (II)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
شہرستان کانگان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان کانگانایران دے صوبہ بوشہر دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز کانگان شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ بوشہر
گائیڈ (فلم)
کہانی
فلم شروع ہندی ہے حال توں جدوں راجو( دیوانند )  جیل توں رہا ہو رہا ہے اتے پھر کہانی ماضی وچّ چلدی ہے ۔  راجو اک گائیڈ ہے ،  جو سیلانیاں نوں اتہاسک ستھاناں وچّ گھماکے اپنی کمائی کردا ہے ۔  اک دن ،  اک امیر اتے بڈھا اتہاسکار مارکو ( کشور ساہو )  اس دی یوا پتنی روزی ( وحیدہ رحمٰن ) ,  جو کہ اک ویشوا دی دھی ہے ،   دے نال شہر وچّ آؤندا ہے ۔ مارکو شہر دے باہر گپھاواں وچّ کجھ جانچ کرنا چاہندا ہے اتے اپنے گائیڈ دے روپ وچّ راجو نوں کم دندا ہے ۔  اوہ اک نویں گفا دا پتہ لگاؤندا ہے اتے اپنے کم وچّ انا رجھّ جاندا ہے کہ روزی اتے دھیان نہیں دندا ۔  جدوں مارکو گفا دی کھوج وچّ لگا ہندا ہے ،  راجو روزی نوں سیر سپاٹے لئی لے جاندا ہے اتے اسدی ناچ سمرتھا اتے معصومیت دی کوٹِ - کوٹِ پرشنسا کردا ہے ۔  روزی راجو نوں دسدی ہے کہ اوہ اک ویشوا دی دھی ہے اتے اوہ سماج وچّ سنمان حاصل کرن لئی کویں مارکو دی پتنی بنی ،  لیکن اسدے لئی اسنے اک وڈی قیمت چکائی ہے۔  کیونکہ اسنوں ناچ دا جنونّ ہے جدوں کہ ایہہ مارکو نوں سخت ناپسند ہے ۔  اس دوران روزی زہر کھاکے خودکشی کرن دی کوشش کردی ہے ۔  اس گھٹنا دی خبر ملن اتے مارکو گپھاواں چوں واپس آؤندا ہے اتے روزی نوں ٹھیک ویکھکے کافی ناراض ہندا ہے اتے روزی نوں کہندا ہے کہ اسدی آتم ہتیا کرن دی کوشش اک ڈرامہ سی، نہیں تاں جیکر اوہ واستو وچّ مرنا چاہندی سی تاں زیادہ نیند دی گولیاں خاکے ایہہ آسانی نال کر سکدی سی ۔  اک دن جدوں روزی گپھاواں وچّ جاندی ہے تاں پاؤندی ہے کہ مارکو اک آدواسی کڑی دے نال پریم رچ رہا ہے ۔  اسنھوں لے کے روزی اتے مارکو وچّ کافی کہا - سنی ہندی ہے اتے روزی اک وار پھر آتم ہتیا کرن دی کوشش کردی ہے. راجو اسنوں سمجھاؤندا ہے کہ آتم ہتیا پاپ ہے اتے اوہ اپنا سفنہ پورا کرن لئی زندہ رہے ۔  روزی مارکو نالوں سنبندھ توڈ لیندی ہے لیکن ہن اسنوں سر چھپاؤن لئی جگہ چاہیدی ہے اتے کسے دا سہارا وی جو اسنوں راجو دندا ہے ۔ راجو دے سمدائے وچّ روزی نوں وی ویشوا ہی منیا جاندا ہے ( کیونکہ پرانے جمانے وچّ راجگھرانیاں وچّ نچن والی ویشوا دی نظر نال ویکھی جاندی سی )  ।  راجو دی ماں ( لیلا چٹنس )  اتے ماما ( الہاس )  اسنوں بینتی کردے ہن کہ روزی نوں گھر توں باہر کڈھ دیو لیکن راجو منا کر دندا ہے تاں اسدی ماں اسنوں چھڈکے اپنے بھرا دے نال رہن چلی جاندی ہے ۔  اسدا متر اتے ڈرائیور گپھور ( انور حسین )  وی روزی نوں لے کے استوں کنارہ کر لیندا ہے ۔  راجو دی آمدنی ختم ہو جاندی ہے اتے پورا شہر اسدے خلاف ہو جاندا ہے ۔  اس سبھ دے باو جود راجو روزی نوں اک گائک اتے نرتیانگنا بنن لئی پروتساہت کردا ہے اتے اسدی مدد کردا ہے ۔  اتے چھیتی ہی روزی اک سٹار بنّ جاندی ہے ۔  جویں - جویں روزی نوینیاں اونچائیاں نوں چھوہدی ہے ،  راجو آوارہ گردی کرن لگدا ہے اتے اسنوں جئے اتے نشے دی بھیڑی عادت لگّ جاندی ہے ۔  ہن پھر مارکو واپس آؤندا ہے ۔  روزی نوں واپس جتن دی کوشش کرن دے من نال ،  اوہ روزی نوں ملن آؤندا ہے اتے پھلاں دا گلدستہ لیاؤندا ہے ۔رستے وچّ اسنال راجو ٹکرا جاندا ہے اتے راجو استوں پھلاں دا گلدستہ لے لیندا ہے ۔ مارکو راجو نوں کہندا ہے کہ روزی دے کجھ گہنے ہن جو اک لوکر وچّ جماں ہن اتے جنہاں نوں کڈھن لئی روزی دے ہستاکھر چاہیدے ہن ۔  راجو ،  اس شونق وچّ کہ جیکر مارکو اتے روزی دوبارہ ملے تاں اوہناں دے سنبندھ پھر ناں ستھاپت ہو جان ،  لوکر دے پیپراں تے روزی دے جالی ہستاکھر کر دندا ہے ،  لیکن مارکو نوں روزی نال ملن نہیں دندا ہے ۔
اس دوران راجو اتے روزی دے سنبندھاں وچّ کھٹاس آ جاندی ہے جدوں اوہ راجو نوں اپنے کول آؤن توں وی منا کر دندی ہے اتے کہندی ہے کہ جیکر راجو اسدے قریب آیا تاں اوہ باہر چلی جاوے گی ۔ اس نال پہلاں دوناں وچّ بحث ہندی ہے اتے روزی نے مارکو نوں یاد کرکے کہندی ہے کہ شاید مارکو ٹھیک کہندا سی کہ مرد نوں عورت دی آمدنی نال نہیں جیونا چاہیدا ۔  جواب وچّ راجو کہندا ہے کہ ایہہ روزی دی گلتپھہمی ہے کہ اوہ اپنے بوتے نال سٹار بنّ گئی ہے اتے اوہنوں سٹار بناؤن وچّ راجو دا وی بہت وڈا ہتھ ہے ۔                                               کجھ سمیں بعد روزی نوں جالسازی دا پتہ لگّ جاندا ہے ۔  راجو نوں دو سال دی جیل ہو جاندی ہے ۔  روزی نوں ایہہ سمجھ نہیں آؤندا ہے کہ راجو نے جالسازی کیوں کیتی جدوں کہ اوہ روزی توں سدھے پیسے منگ سکدا سی ۔  راجو نے پیسے دی خاطر نہیں سگوں روزی دے پیار وچّ اجیہا قدم چکیا سی کیونکہ اوہ مارکو اتے روزی نوں ملن نہیں دینا چاہندا سی ۔
ہن فلم ورتمان وچّ پرط آؤندی ہے ۔  راجو دی رہائی دے دن روزی اتے راجو دی ماں جیل وچّ اسنوں لین آؤندے ہن لیکن اوہناں نوں پتہ چلدا ہے کہ چنگے چال چلن دے کارن راجو نوں چھ مہینے پہلاں ہی رہا کر دتا گیا سی ۔  روزی اتے راجو دی ماں اپنے من مٹاو مٹا دندے ہن ۔
رہائی ہون دے بعد راجو اکلا بھٹکدا رہندا ہے ۔  غریبی ،  نراشا ،  بھکھ اتے اکیلیپن دے کارن اوہ ایدھر - ادھر بھٹکدا ہے ۔  اک دن اوہ کجھ سادھواں دی ٹولی دے نال اک چھوٹے جہے پنڈ دے پرانے مندر دے احاطے وچّ سو جاندا ہے اتے اگلے دن اس مندر چوں نکلن توں پہلاں اک سادھ سوندے ہوئے راجو دے اتے پیتامبر وستر اڑا دندا ہے ۔  اگلے دن پنڈ دا اک کسان ،  بھولا ،  پیتامبر بستر وچّ سوندے ہوئے راجو نوں سادھ سمجھ لیندا ہے ۔  بھولا دی بھین ویاہ نہیں کرن دی ضدّ کر رہی سی ۔  بھولا اسنوں راجو دے کول لیاندا ہے اتے راجو اسنوں سمجھا - بجھاکے ویاہ لئی راضی کر لیندا ہے ۔  بھولا ہور وی آشوست ہو جاندا ہے کہ راجو اک سادھ ہے ۔  اوہ ایہہ گلّ سارے پنڈ وچّ پھیلا دندا ہے ۔  پنڈ والے اسنوں سادھ منّ لیندے ہن اتے اسدے لئی خانا اتے ہور تحفے لے کے آؤندے ہے اتے اپنی سمسیاواں وی اوہنوں دسدے ہن ۔  ہن راجو اس پنڈ وچّ سوامی جی دے نام وجوں جانیا جان لگدا ہے اتے پنڈ دے پنڈتاں نال اسدے متبھید وی ہو جاندے ہن ۔  پنڈ والیاں نوں اک کہانی سناؤندے ہوئے راجو اوہناں نوں اک سادھ دے بارے وچّ دسدا ہے کہ اک وار اک پنڈ وچّ اکال پے گیا سی اتے اس سادھ نے 12 دن تکّ اپواس رکھیا اتے اس پنڈ وچّ مینہہ پے گیا ۔                                                                                                     سنجوگ نال اس پنڈ دے علاقے وچّ وی اکال پے جاندا ہے ۔  پنڈ دے اک مورکھ راجو نوں وارتالاپ دے دوران سندا کجھ ہور ہے اتے اوہ پنڈ والیاں نوں آکے دسدا ہے کہ سوامی جی نے ورکھا لئی 12  دن دا اپواس کرن دا فیصلہ لیا ہے ۔ راجو پشوپیش وچّ پے جاندا ہے ۔پہلاں تاں راجو اسدا ورودھ کردا ہے ۔اوہ بھولا نوں اتھے تکّ دسدا ہے کہ اوہ اک سجائیاپھتا مزرم ہے جسنوں اک عورت دے کارن سجا ملی ہے۔ لیکن اس اتے وی پنڈ والیاں دی اس اتے شردھا گھٹّ نہیں ہندی ہے اتے اوہ ککھیات ڈاکو رتناکر دا اداہرن دندے ہن جو اگے چلکے والمیکِ دے نام نال پرسدھ ہندا ہے ۔
آخر راجو اپواس لئی راضی ہو جاندا ہے حالانکہ اسنوں وشواس نہیں ہندا کہ منکھ دے اپواس رکھن وچّ اتے ورکھا ہون وچّ کوئی سنبندھ ہے ۔  لیکن اپواس دے دوران راجو دا آتمک وکاس ہندا ہے اتے اسدی کھیاتی دور - دور تکّ پھیل جاندی ہے ۔  ہزاراں دی گنتی وچّ درشنارتھی اس توں اشیرواد لین آؤن لگدے ہن ۔  اسدی کھیاتی سنکے روزی ،  اسدی ماں اتے اسدا دوست گپھور وی اسنوں ملن آؤندے ہن ۔  گپھور نوں بھولا مندر دے اندر آؤن نہیں دندا ہے کیونکہ اوہ دوجے دھرم دا ہے ۔  راجو وچولگی کردا ہے اتے کہندا ہے کہ منکھتا ،  پریم اتے پراپکار ہی اسدا دھرم ہے ۔  ہولی - ہولی راجو دی حالت نازک ہندی جاندی ہے ۔  اخیر وچّ بارہویں دن ورکھا ہندی ہے لیکن راجو دا ندھن ہو جاندا ہے ۔  جتھے اک پاسے مندر دے باہر پنڈ والے خوشی نال جھوم رہے ہندے ہن اتھے ہی دوجے پاسے مندر دے اندر اسدے سگے سنبندھی اسدی موت دا سوگ منانؤندے ہن ۔                                                                                        ناول وچّ راجو روزی دا پیار پاؤن لئی یتن کردا ہے ،لیکن فلم وچّ روزی پہلاں ہی اپنا ویاہ توں دکھی ہے اتے مارکو نوں کسے ہور  دے نال ویکھکے خود ہی راجو دے کول آ جاندی ہے ۔ فلم وچّ راجو دی موت پرسدھی وچّ ہندی ہے اتے ورکھا ہون نال پنڈ دا اکال وی دور ہو جاندا ہے ،  لیکن ناول وچّ راجو دی موت گمنامینال ہندی ہے اتے پنڈ دے اکال ختم ہون دا وی کوئی ذکر نہیں ہے۔ حالانکہ ایہہ فلم اک عورت دے ویاہ توں بعد دے انیتک سنبندھاں تے آدھارت سی پر پھر بھی اس زمانے دے حساب نال نردیشک وجی آنند نے اس فلم نوں پوری کلاتمکتا نال بنایا سی. جیکر اج دے یگ وچّ ایہہ فلم بنائی جاندی تاں راجو گائیڈ اتے روزی اپنی ملاقات دے کچھ ہی سمیں بعد بستر وچ "بھیگے ہونٹھ تیرے" ورگا کوئی گانا گاؤندے نظر آؤندے ،پر اس زمانے دے درشک اجیہا کچھ سویکار کرن دے عادی نہیں سن ،شاید ڈبل دے نال پھلمائے کچھّ اجیہے سیناںکرکے ہی فلم دا انگریزی سنسکرن زیادہ سمیں تکّ تھئیٹراں وچ ٹک نہیں سکیا سی۔                                                                 بالیوڈّ دی مشہور گائکہ اتے سراں دی رانی لتا منگیشکر نے اک راز نوں اپنے پرشنسکاں نال سانجھا کردے ہوئے دسیا ہے کہ اوہ شروعات 'چ فلم 'گائیڈ' دے گیت 'آج پھر جینے کی تمنا ہے' نوں گاؤن 'چ خوش نہیں سی پر اس گیت 'چ اداکارہ وحیدہ رحمٰن دی شاندار اداکاری کارن اوہناں نے اس گیت نوں گاؤن دی حامی بھری سی۔
اوہناں نے اگے لکھیا، ''فلم 'گائیڈ' دا مشہور گیت 'آج پھر جینے کی تمنا ہے' جدوں برمن دادا (ایسّ.ڈی. برمن) نے سنایا تاں دیوَ آنند صاحب نوں ایہہ سر بالکل چنگا نہیں لگا اتے میں وی خوش نہیں سی پر نردیشک وجی آنند دے نردیشن اتے وحیدہ جی دے بہترین اداکاری نے ساڈے فیصلے نوں بدل دتا۔    آج پھر جینے کی تمننا ہے گیت راجستھان دے چتوڑگڑھ قلعے وکھے پھلمایا گیا سی۔  عیسوی سنّ 1303 وچّ چتوڑ نوں لٹن والا الاؤالدین کھلجی سی جو راجسی سندری رانی پدمنی نوں پاؤن لئی لالائت سی ۔ قصہ ایہہ ہے کہ اسنے درپن وچّ رانی دی پرتیبمب ویکھیا سی اتے اسدے سموہت کرن والے سندر روپ نوں ویکھکے ابھبھوت ہو گیا سی۔ لیکن کلین رانی نے اپنی عزت نوں بچاؤن لئی جوہر کرنا بہتر سمجھیا۔  اس گیت درمیان اچانک ملی آزادی توں بعد جھوم اٹھی فلم دی نائکہ روزی دی اک جھلک ٹھیک رانی پدمنی وانگ درپن وچّ دکھائی گئی سی                                  وحیدہ رحمٰن نے اس سمیں فلم ‘گائیڈ’ وچ کم کیتا جدوں اوہناں دیاں سمکالی اداکاراواں رومانٹک فلماں کر رہیاں سن۔ وحیدہ دے کہن مطابق اوہناں نے 1965 وچ بنی اس فلم نوں اک چنوتی وجوں لیا سی ۔
اس ویلے 79 سالاں نوں ڈھک چکی اس مہان کلاکار نے ‘گائیڈ’ وچ روزی دا کردار نبھایا سی۔  'فلم گائیڈ وچّ کیتے اپنے رول دی پرسدھی کارن 60 دے دہاکے 'چ وحیدہ رحمٰن نوں روزی دے ناں نال جانیا جاندا سی ۔اس کردار نوں پدمنی اتے لیلا نائڈو وی نبھاؤنا چاہندیاں سن ۔                                                                                                                گائیڈ فلم نوں بناؤن دا سبھ توں پہلا وچار ستئجیت رائے دا سی اتے اوہ ہی وحیدہ نوں مکھ بھومکا وچّ لے کے اس کہانی نوں رپہلے پردے اتے اتارنا چاہندے سن ،  لیکن بھوکھ نوں شاید کجھ ہور ہی منظور سی اس لئی اس وچار نوں فلم دا روپ آخر وچّ وجی آنند نے دتا ۔  جیکر ایہہ فلم رائے نے بنائی ہندی تاں انھاننے اسنوں بلکلّ دوجے ہی روپ وچّ پیش کیتا ہندا۔                                                                                                        پردھانمنتری نریندر مودی اپنے وئستم رٹین لئی جانے جاندے ہن. لمبی یاترا اتے کمدھندھیاں وچّ واست رہن والے نریندر مودی کتاباں پڑھن وی شوقین ہن. اک انٹرویو وچّ پردھانمنتری نریندر مودی نے کیہا سی کہ فلم دیکھن وچّ میری اونی روچی نہیں ہے لیکن اس دوران اوہناں نے ‘گائیڈ ’ فلم دا ذکر کیتا سی.
پردھانمنتری نریندر مودی نے اپنی ویبسائیٹ وچّ وی گائیڈ فلم دا ذکر کیتا ہے. انھاننے دسیا ہے کہ اک وار میں اپنے دوستاں اتے ادھیاپکاں دے نال مشہور ہندی فلم ‘گائیڈ ’ دیکھن گیا جو کہ آر. کے. نرائن دے اک ناول اتے آدھارت سی. فلم دیکھن دے بعد میں دوستاں دے نال اک ڈونگھی بحث وچّ پے گیا.
گٹھ:فلم گٹھ:فلماں گٹھ:بالیوڈ گٹھ:بھارتی فلمی جگت
چراٹ
چراٹ ضلع نوشہرہ پاکستان چ اک تھاں تے فوجی چھاونی اے۔ اے 2927 فٹ دی اچائی تے اے۔
اگامہ صومالیکا
اگامہ صومالیکا اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
دیس لسٹ بلحاظ نظام حکومت
ایہ دیس لسٹ بلحاظ نظام حکومت ا‏‏ے۔
نقشہ
وسط|750px|A color-coded legend of forms of government
علامات
حوالے
گٹھ:ملکاں بلحاظ حکومت‏ی طریقہ کار گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
فوک ولف 61
فوک ولف 61 جگ دا پہلا ہیلی کاپٹر سمجیا جاندا اے۔ اینوں جرمن کمپنی فوک ولف نے بنایا۔ اینوں پہلی واری 1936 چ اڈایا گيا سی مگر اینوں کسے نیں وی نئیں ملی لیا تے صرف 2 بنے۔
گرین کاؤنٹی، ورجینیا
گرین امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
نیلاب
نیلاب اِنڈس دریا دا اک ناں اے ۔ خاص طور تے اٹک توں میاں والی تک اس دریا نوں نیلاب کہیا جاندا اے ۔
گٹھ:پاکستان دے دریا گٹھ:پنجاب دے دریا گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
خیسورہ نالہ
خیسورہ نالہ اک پعاڑی نالہ اے جیہڑا وزیرستان پاکستان چ اے تے اے دریاۓ سند چ ڈگدا اے۔
اگامہ سپینوزا
اگامہ سپینوزا اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
دهستان گوی تپه
ایہ ایران دے صوبہ اردبیل دے ضلعے شہرستان بیلہ سوار دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان بیلہ سوار ، صوبہ اردبیل چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:‎ دهستان گوی تپه
شہرستان تنگستان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان تنگستان ایران دے صوبہ بوشہر دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز اهرم(شہر) شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ بوشہر
الیکٹرک فیلڈ
بجلی میدان جاں برقی میدان  اوہ میدان جتھے برقی چارج دی طاقت محسوس ہندی اے۔ کوئی الیکٹرک فیلڈ اک اجیہی ویکٹر فیلڈ ہندی اے جو سپیس اندرلے ہریک نقطہ نوں کولمب فورس نال جوڑدی اے جو اوس نقطہ اتے رکھے کسے الٹرا شارٹ ٹیسٹ چارج ولوں فی یونٹ الیکٹرک چارج تجربہ کیتا جاندا اے۔ الیکٹرک فیلڈاں الیکٹرک چارجاں ولوں پیدا ہندیاں ہن اتے ویلے نال تبدیل ہندیاں میگنیٹک فیلڈاں ولوں انڈیوس کیتیاں جا سکدیاں ہن۔ الیکٹرک فیلڈ میگنیٹک فیلڈ نال مل کے الیکٹرومیگنیٹک فیلڈ رچدی اے۔
تشریح
کسے دتے ہوئے پوآئنٹ اتے الیکٹرک فیلڈ \mathbf{E}، اوس (ویکٹر) فورس \mathbf{F} دے طور تے متاثر کیتی جاندی اے، جو الیکٹرومیگنیٹک فورساں (جویں لورنٹز فورس) ولوں یونٹ چارج دے کسے سٹیشنری ٹیسٹ پارٹیکل اتے لگدا اے۔ چارج q والا کوئی پارٹیکل اک فورس دا ساہمنا کردا اے۔ اسدیاں SI یونٹاں نیوٹن فی کولمب (N⋅C−1) ہن جاں اسدے برابر ہی، وولٹ فی میٹر (V⋅m−1) ہن، جو SI بیس یونٹاں دے اصولاں مطابق kg⋅m⋅s−3⋅A−1 ہن۔
کارن اتے وورن
الیکٹرک فیلڈاں الیکٹرک چارجاں ولوں جاں بدل رہیاں چمبکی فیلڈاں ولوں بندیاں ہن۔ الیکٹرک چارج والا اثر گاؤس دے اصول راہیں درسایا جاندا اے، تے میگنیٹک فیلڈاں والا اثر انڈکشن دے فیراڈے دے اصول ولوں درسایا جاندا اے، جو دوویں مل کے الیکٹرک فیلڈ دے بیہیویئر نوں چارج ریپارٹیشن اتے مقناطیسی فیلڈ دے اک فنکشن دے طور تے متاثر کرن لئی کافی ہن۔ پھیر وی، کیونکہ میگنیٹک فیلڈ نوں الیکٹرک فیلڈ دے ہی اک فنکشن دے طور تے درسایا جاندا اے، اسلئی دوویں فیلڈاں دیاں اکئیوشناں میل لئیاں جاندیاں ہن اتے رل کے میکسویل دیاں اکئیوشناں رچدیاں ہن جو دوویں فیلڈاں نوں چارجاں اتے الیکٹرک کرنٹاں دے اک فنکشن دے طور تے درساؤندیاں ہن۔
لکھیا جاندا اے۔ دھیان دیو کہ ویکیوم دی پرمٹیوٹی ، ضرور ہی سبسٹیٹیوٹ کر دینی چاہیدی اے جیکر چارجاں نوں غیر-خالی میڈیا (زریعہ) وچ لیا جاندا اے۔
جاری بنام اجاری چارج ریپارٹیشن
الیکٹرومیگنٹزم دیاں سمیکرناں جاری حالت وچ بیہتر درسائیاں جاندیاں ہن۔ پھیر وی چارجاں نوں کدے کدے سبھ توں بیہتر طور تے ڈسکریٹ نقطےآں دے طور تے درساؤنا ٹھیک رہندا اے؛ اداہرن دے طور تے، کجھ ماڈل الیکٹروناں نوں اجیاے پوآئنس سورساں (سومیاں0 دے طور تے درسا سکدے ہن جتھے چارج ڈینسٹی سپیس دے اک اتسوکھم ٹکڑے اتے اننت ہندی اے۔
کوئی چارج q جو اتے واقع ہووے، گنتک طور تے اک چارج ڈینسٹی  دے طور تے درسایا جا سکدا اے، جتھے (تن ڈائمینشناں اندر) ڈیراک ڈیلٹا فنکشن ورتیا جاندا اے۔ اسدے الٹ، کسے چارج ڈسٹریبیوشن نوں کئی چھوٹے پوآئنٹ چارجاں ولوں سنکھیپت کیتا جا سکدا اے۔
سپرپجیشن پرنسپل
الیکٹرک فیلڈاں سپرپجیشن پرنسپل دی پالنا کردیاں ہن، کیونکہ میکسویل اکئیوشناں لینیئر (ریکھک) ہندیاں ہن۔ نتیجے دے طور تے، جیکر اتے  اوہ الیکٹرک فیلڈاں ہون جو چارجاں \rho_1 اتے \rho_2 دی ڈسٹریبیوشن توں پیدا ہوئیاں ہون، تاں چارجاں  دی ڈسٹریبیوشن اک الیکٹرک فیلڈ  بنائےگی؛ اداہرن دے طور تے، کولومب دا نیم وی چارج ڈینسٹی اندر لینیئر ہی رہندا اے۔
ایہہ پرنسپل بہت نقطہ چارجاں ولوں پیدا کیتی گئی فیلڈ دا حساب لگاؤن لئی فائدیمند رہندا اے۔ جیکر چارج سپیس وچ  اتے سٹیشنری ہون، تاں کرنٹاں دی غیر-حاضری وچ، سپرپجیشن پرنسپل ثابت کردا اے کہ نتیجن فیلڈ کولومب دے نیم راہیں درسائے جاندے ہریک پارٹیکل ولوں پیدا ہوئیاں پھیلڈاں دا جوڑ ہندا اے:
الیکٹروسٹیٹک فیلڈ
الیکٹروسٹیٹک فیلڈاں اجہیاں E-فیلڈاں ہندیاں ہن جو وقت پا کے تبدیل نہیں ہندیاں، جو ادوں واپردیاں ہن جدوں چارج اتے کرنٹ سٹیشنری ہندے ہن ۔ اس معاملے وچ، کولمب دا اصول پوری طرحاں فیلڈ نوں درساؤندا اے۔
الیکٹرک پٹینشل
جیکر کوئی سسٹم سٹیٹک ہووے، کہ مقناطیسی فیلڈاں وقت پا کے تبدیل نہ ہون، تاں فیراڈے دے اصول مطابق، الیکٹرک فیلڈ کرل-فری (کنڈلی-مکتی) ہندی اے۔ اس معاملے وچ، اک الیکٹرک پٹینشل متاثر کیتا جا سکدا اے، یعنی کہ، اک فنکشن \Phi کہ اس دا موازنہ گریویٹیشنل پٹینشل نال کیتا جا سکدا اے۔
الیکٹروسٹیٹک اتے گریویٹیشنل فیلڈاں درمیان یکسانیت
کولمب دا اصول، جو الیکٹرک چارجاں دی پرسپر کریا درساؤندا اے: نیوٹن دے یونیورسل گریویٹیشن دے اصول نال ملدا جلدا اے۔
(جتھے )۔ استوں ایہہ سجھاء ملدا اے کہ الیکٹرک فیلڈ اتے گریویٹیشنل فیلڈ g درمیان، جاں ایہناں دے متعلق پٹینشلاں درمیان سمانتراتاواں ہن ۔ اس سمانتراتمکتا کارن ماس نوں کدے کدے گریویٹیشنل چارج وی کیہا جاندا اے۔ الیکٹروسٹیٹک اتے گریویٹیشنل فورس دوویں ہی سینٹرل، کنزرویٹو فورس ہن جو انورس سکئیئر اصول دی پالنا کردے ہن ۔
یونیفارم فیلڈاں
اک یونیفارم فیلڈ اوہ فیلڈ ہندی اے جس وچ ہریک نقطہ اتے الیکٹرک فیلڈ ستھر رہندی ہووے ۔ اسنوں مختصر کرن واسطے دو دو کنڈکٹنگ پلیٹاں نوں اک دوجی دے بروبرابر (پیرلل) رکھیا جاندا اے اتے اوہناں درمیان اک وولٹیج (پٹینشل انتر) قایم رکھیا جاندا اے؛ حد پرجذبات کارن ایہہ صرف اک مختصر اندازا ہی ہندا اے (پلیناں دے کناریاں نزدیک، الیکٹرک فیلڈ پھٹ جاندی اے کیونکہ پلین جاری نہیں رہندا)۔ اننت پلین لیندے ہوئے، الیکٹرک فیلڈ دا میگنیٹیوڈ ایہہ بنیگا: جتھے Δϕ پلیٹاں درمیان پٹینشل ڈفرینس ہندا اے اتےd پلیٹاں نوں نکھیڑن والا فاصلہ اے۔ نیگٹو چارج پیدا ہو جاندا اے جویں ہی پوزٹو چارج پراں دھکدا اے، اسلئی اک پوزٹو چارج والی پلیٹ توں پوزٹو چارج پراں ول نوں اک فورس تجربہ کریگا، جو اوس سمت وچ ہندا اے تاں جو وولٹیج ودھ سکے ۔ مائیکرو اتے نینو ایپلیکیشناں وچ، جویں سیمیکنڈکٹراں دے تعلق وچ، کسے الیکٹرک فیلڈ دا کوئی خاص سنکھئک ملّ (میگنیٹیوڈ) V⋅m−1 دے لگپگ ہندا اے، جو 1 µm دور رکھے ہوئے کنڈکٹراں درمیان 1 وولٹ دے درجے دی وولٹیج لاگوُ کرن نال سامبھیا جاندا اے۔
الیکٹروڈائنامک فیلڈاں
الیکٹروڈائنامک پھیلڈاں اوہ الیکٹرک پھیلڈاں ہندیاں ہن جو وقت بیتن تے بدلدیاں نہیں، جویں جدوں چارج رفتار شیل ہندے ہن ۔
الیکٹرک فیلڈ اوس معاملے وچ چمبکی فیلڈ دی فیلڈ دے طور تے ستنتر طور تے نہیں درسائی جا سکدی ۔ جیکر A میگنیٹک ویکٹر پٹینشل ہووے، جو اسطراں متاثر کیتا گیا ہووے کہ تاں اجے وی اک الیکٹرک پٹینشل \Phi استراں متاثر کیتا جا سکدا اے کہ: اس سمیکرن دی کرل لیندے ہوئے پھیراڈے دا انڈکشن نیم رکور کیتا جا سکدا اے:
جو اک بعد وچ اندازہ کیتو گئی الیکٹرک فیلڈ واسطے پرانی قسم دی وضاحت کردی اے۔
باہری لنک
گٹھ:الیکٹروسٹیٹکس
گٹھ:بجلی
محمد دا ذکر پارسی مت دیاں کتاباں وچ
حضرت محمّد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلّم دا ذکر وڈے تفصیل دے نال پارسی مت (آتش پرست یا مجوسیّت) د‏‏یاں کتاباں وچ کیتا گیا ا‏‏ے۔ آپ دا ذکر پارسی مت د‏‏ی مقدس کتاباں وچ کیتا گیا ا‏‏ے۔ آپ دا ذکران د‏‏ی مقدس کتاباں زند آوستا تے دساتیر وچ کیتا گیا اے۔
زند او ستا وچ |محمّد صلی اللہ عليہ وآلہ و سلم دا ذکر
آپ دا ذکر اے زند او ستا وچ :
جس دا ناں فاتح سوی شنت ہوئے گا تے جس دا ناں استوت ايريٹا ہوئے گا۔ اوہ سوی شنت (رحم کرنے والا ) ہوئے گا کيونکہ اوہ ساری مادی مخاوقات دے لئی رحمت ہوئے گا۔ اوہ استوت۔ ايریٹا ( اوہ جو عوام تے مادی مخلوقات نو‏‏ں سرخرو کريں گا) ہوئے گا۔ کيونکہ خود مثل مادی مخلوقات تے زندہ انسان دے اوہ مادی مخلوقات د‏‏ی تباہی دے خلاف کھڑا ہوئے گا تے دو پائے مخلوق (يعنی انسان) دے نشے دے خلاف کھڑا ہوئے گا۔ تے ايمان داراں ( بت پرست تے اس جيسے لوک تے مجوساں دے غلطياں) گناہاں دے خلاف کھڑا ہوئے گا ۔
ايہ پيش گوئی جِنّی محمّد صلی اللہ عليہ وآلہ و سلم اُتے صادق آندی اے کِس‏ے تے اُتے راست نہيں آندی ۔
استوت ايریٹا لفظ استو تو‏ں اخذ کيا گيا اے جس دا سنسکرت تے زندی زباناں ميں معنی اے تعريف کرنا۔ تے موجودہ فارسی بولی ميں فعل ‘ستودن’ تعريف کرنے نو‏‏ں کہندے ا‏‏ے۔ اسنو‏ں فارسی دے لفظ ايستادن تو‏ں وی اخذ کيا جاسکدا اے جس دے معنی اے،کھڑا ہونا۔ اس ليے استوت ايریٹا دے معنی اے، وہ جس د‏‏ی تعريف کيتی گئی ہو۔ جو ہو بہو عربی لغت احمد صلی اللہ عليہ و سلم دا ترجمہ اے جو آپ صلی اللہ عليہ و سلم دا دوسرا ناں ا‏‏ے۔ (لہذا) يہ پيش گوئی آپ صلی اللہ عليہ و سلم دے دونے ناواں د‏‏ی نشان دہی کردی اے جو نيں محمّد صلی اللہ عليہ وآلہ و سلم تے احمد صلی اللہ عليہ و سلم۔ يہ پيش گوئی مزيد ايہ کہندی اے کہ اوہ مادی دنيا دے لئی رحمت ہوئے گا۔ تے قران اس گل دی گواہی ديندا اے سورۃ الانبياء سورۃ نمبر 21 آيت 107:
پيغمبر صلی اللہ عليہ و سلم دے صحابہ دا تقدس
زند او ستا دے زمياد ياشت وچ درج اے کہ:
تے اس دے دوست (صحابہ) سامنے آن گے، استوت ايریٹا دے دوست، جو شيطان نو‏‏ں ہرانے والے، اچھی سوچ رکھنے والے، چنگا بولنے والے، اچھے اعمال والے تے اچھی قانون د‏‏ی پابندی کرنے والے تے جنہاں دیاں زباناں باطل و جھوٹھ دا ايک حرف وی بولنے دے لئی کدی وی نہيں کھولیاں ۔
ایتھے وی آپ صلی اللہ عليہ و سلم دا استوت ايریٹا دے ناں تو‏ں ذکر کيا گيا ا‏‏ے۔ ایتھے پيغمبر صلی اللہ عليہ و سلم دے دوستاں دا ذکر مثل ہمنواوواں دے کيا گيا ہيں جو باطل دے خلاف لڑن گے۔ جو بہت نيک تے مقدس بندے ہون گے جو اچھے اخلاق رکھدے ہون گے تے ہميشہ سچ بون گے۔ ايہ صحابہ دے لئی ايک واضح حوالہ اے جو آپ صلی اللہ عليہ و سلم دے دوست ہيں ۔
دساتير ميں محّمد صلی اللہ عليہ و سلم دا ذکر
دساتير ميں ذکر کیتے گئے پيش گوئی دا خلاصہ تے لب لباب يہ اے کہ زرتشتی لوک اپنے مذہب نو‏‏ں ترک کر دین گے تے بدکار ہوئے جان گے تاں (سرزمين) عرب ميں ايک شخص نمودار ہوئے گا، جس دے پیروکار فارس نو‏‏ں فتح کر لينگے تے جاہل فارسی لوکاں نو‏‏ں مغلوب کر دينگے۔ اپنے عبادت خانیاں ميں اوہ اگ د‏‏ی پرتش د‏‏ی بجائے کعبہ ابراھيم د‏‏ی طرف منہ ک‏ر ک‏ے عبادت کرن گے۔ جو سارے بتاں تو‏ں پاک کيتا جائے گا۔ ایہ (پيغمبر عربی صلی اللہ عليہ و سلم دے صحابہ) ساری دنیا دے لئی رحمت ہون گے۔ ايہ فارس، مدين، توس، بلخ، زرتشتی قوم دے مقدس تھ‏‏اںو‏اں تے آس پاس دے علاقےآں دے آقا بنن گے۔ انہاں دا پيغمبر ايک بليغ انسان ہوئے گا جو معجزا‏‏تی گلاں کر يگا۔ ايہ پيش گوئی آپ صلی اللہ عليہ و سلم دے سوا کِس‏ے دوسرے د‏‏ی طرف اشارہ نہيں کردی ۔
محّمد صلی اللہ عليہ و سلم آخری پيغمبر ہوئے نگے
اس دا ذکر بنداحش د‏‏ی کتاب ميں کيا گیا ہيں کہ سوی شنت آخری پيغمبر ہوئے گا ۔
جس دا مطلب يہ اے کہ محمّد صلی اللہ عليہ وآلہ و سلم آخری پيغمبر ہون گے۔ قرآن، سورۃ احزاب ميں اس د‏ی تصديق کردی ہيں ۔
ترجمہ: محمّد تواڈے مرداں وچو‏ں کِس‏ے دے والد نئيں نيں بلکہ خدا دے پیغمبرتے نبیاں (دی نبوت) د‏‏ی مہر( یعنی اسنو‏ں ختم کر دین‏ے والے) نيں تے ‍خدا ہر چیز تو‏ں واقف ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:محمد
تبتی لومڑ
تبتی لومڑ کتے دے ٹبر دا اک ماس کھانا اے۔ ایہ تبت، چین دا لومڑ اے۔
گٹھ:لومڑیاں گٹھ:کتے
ویکٹر فیلڈ
ویکٹر کیلکلس وچ، اک ویکٹر فیلڈ سپیس دے اک سب-سیٹ اندر ہریک نقطہ نوں اک ویکٹر حاصل کردی اے۔ اداہرن دے طور تے، ستہِ اندت اک ویکٹر فیلڈ نوں سطح اندر اک نقطہ نال جڑی ہریک دتی ہوئی مقدار اتے سمت والے تیراں دے اک گروہ دے طور تے دیکھیا جا سکدا اے۔ ویکٹر فیلڈاں اکثر ماڈل بناؤن لئی ورتیاں جاندیاں ہن، اداہرن دے طور تے، سپیس دے وچ گزردے رفتار شیل ترل دی سپیڈ اتے سمت دا ماڈل، جاں کسے فورس دی طاقت اتے سمت دا ماڈل، جویں مقناطیسی جاں گریویٹیشنل بل، جو نقطہ توں نقطہ تک بدلدا رہندا اے۔
ڈفرینشیئل اتے انٹگرل کیلکلس دے عنصر ویکٹر فیلڈاں تک اک قدرتی طریقے نال پھیلدے ہن۔ جدوں کوئی ویکٹر فیلڈ طاقت نوں پیش کردی اے، تاں اک ویکٹر فیلڈ دا لائن انٹگرل کسے رستے دے نال نال رفتار شیل کسے فورس ولوں کیتا گیا کم ظاہر کردا اے، اتے اس وئکھیا ماتحت توانائی دی سرکھئتا کیلکلس دا مڈھلا تھیورم دے خاص معاملے دے طور تے پیش کیتی جاندی اے۔ ویکٹراں فیلڈاں نوں سپیس اندر کسے رفتار شیل پرواہ دے ویگ دیاں پیش-کرتا ہون وجوں سوچیا جا سکدا اے، اتے ایہہ طبیعاتی سہج علم ڈائورجنز ورگیاں دھارناواں ول لجاندا اے (جو کسے پرواہ دے حجم دی تبدیلی دی شرح ظاہر کردا اے) اتے کرل ورگیاں دھارناواں ول لجاندا اے (جو کسے پرواہ دی روٹیشن ظاہر کردا اے)۔
سمتاں وچ، n-ڈمینسنل اقلیدسی سپیس اندر کسے ڈومین اتے کوئی ویکٹر فیلڈ نوں کسے ویکٹر-ملر فنکشن دے طور تے ظاہر کیتا جا سکدا اے جو ڈومین دے ہریک نقطہ نال اصلی نمبراں دے اک n-ٹپل نوں جوڑدا اے۔ کسے ویکٹر فیلڈ دی ایہہ حالت سمتی سسٹم اتے انحصار کردی اے، اتے اک سمتی سسٹم توں دوجے کسے ہور سمتی سسٹم تک لنگھن لئی اک چنگی طرحاں متاثر کیتا جان والا ٹرانسفورمیشن اصول ہندا اے۔ ویکٹر فیلڈاں نوں اکثر اقلیدسی سپیس دے کھلے سب-سیٹاں اتے وچاریا جاندا اے، پر ستہاں ورگے ہور سب-سیٹاں اتے وی گل سمجھ وچ آؤندی ہن، جتھے ایہہ ہریک نقطہ اتے سطح متعلق  اک سپرش تیر (اک ٹینجینٹ ویکٹر) نال متعلق ہندے ہن۔
ہور عامطور تے کہندے ہوئے، ویکٹر فیلڈاں نوں ڈفرینشیئیبل مینیفولڈاں (بہپرتاں) اتے متاثر کیتا جاندا اے، جو سارٹ پیمانیاں اتے اقلیدسی سپیس ورگیاں دسدیاں سپیساں ہندیاں ہن، پر وڈا پیمانیاں اتے ہور گنجھل دار بنتر رکھدیاں ہو سکدیاں ہن۔ اس سیٹنگ وچ، اک ویکٹر فیلڈ، مینیفولڈ دے ہریک نقطہ اتے اک سپرش ویکٹر (یعنی کہ، مینیفولڈ بارے ٹینجینٹ بنڈل دا اک حصہ) دندی اے۔ ویکٹر فیلڈاں، ٹینسر فیلڈاں دی اک قسم ہندی اے۔
اداہرن 2
گٹھ:فزکس
ابن آس محمد
ابنِ آس محمد (اصل ناں : محمد اختر آس) بچےآں دے مصنف، ڈراما نگار، صحافی تے کہانی نویس نيں۔
ذا‏تی زندگی
ابن آس محمد سیالکوٹ تحصیل ڈسکہ دے اک خوب صورت پنڈ سرانوالی وچ پید اہوئے۔ان دے خاندان دا تعلق بھارت دے ضلع میوات د‏‏ی تحصیل بلم گڑھ دے اک پنڈ دھوج فتح پور تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ میواتی ،یا میو قوم نال تعلق رکھدے نيں۔تے انہاں د‏‏ی گوت دھینگل کہلاندی ا‏‏ے۔ ننیہال د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی والدہ دے خاندان دلی تو‏ں اے ،تے انہاں دا ننھیالی خاندان دہلی د‏‏ی لوہار بڑھئی برادری نال تعلق اے ۔
ابن آس محمد دے والد دا ناں " آس محمد " تے دادا دا ناں " رستم خان " ا‏‏ے۔ سرانوالی وچ اپنے بچپن دے کچھ برس گزارنے دے بعد ابن آس محمد اپنے والدین دے نال پہلے لاہور وچ مغل پورہ ،تے فیر" پیر مکی گراؤنڈ " کےعلاقےماں منتقل ہوئے،تے بعد وچ کراچی منتقل ہوئے گئے۔ ابن آس محمد دے والد اک مزدور سن ،جو بعد وچ راج مستری ،اورفیر ٹھیکے دار بن گئے ۔
ابن آس محمد نے اپنا بچپن تے لڑکپن کراچی د‏‏ی اک بستی " "غریب آباد" وچ گزاریا۔ ابتدائی تعلیم " عزیز آباد پرائمری اسکول" وچ حاصل کيتی۔ سیکنڈری ایجوکیشن دے لئی " کمپری ہینسو ہائی اسکول " عزیز آباد وچ منتقل ہوئے گئے۔جتھ‏ے ااک استاد نے انہاں د‏‏ی اردو تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے انہاں د‏‏ی ابتدائی کہانیاں اُتے انہاں د‏‏ی خوب حوصلہ افزائی کيتی۔ مگر بد قسمتی تو‏ں ابن آس محمد نو‏‏ں نوواں جماعت دے بعد اپنی تعلیم دا سلسلہ روکنا پيا (جو بعد وچ شادی دے چند سال بعد فیر شروع ہويا ۔)تے راج مزدوراں د‏‏ی طرح اڈے پہ بیٹھ کرمزدوری دا آغاز کرنا پيا۔ ایہ بہت مشکل وقت سی۔ ابن آس محمد د‏‏ی عمر محض بارہ برس سی تے اوہ باقاعدہ اڈے پہ بیٹھنے والے مزدور بن گئے سن ۔
کہانی لکھنے دے شوق اورجنون نے انہاں نو‏ں علم و ادب تو‏ں جوڑے رکھیا ،تے اوہ محض تیرہ برس د‏‏ی عمر وچ بچےآں دے رسالے "ٹوٹ بٹوٹ :" وچ پارٹ ٹائم ملازمت ک‏ر ک‏ے پاکستان دے کم عمر ترین عامل جرنلسٹ تے ایڈیٹر بن گئے ،مگر نال نال مزدوری وی کر تے رہے ۔
ابن آس محمد د‏‏ی شادی کوہاٹ د‏‏ی اک پشتو بولی بولنے والے خٹک خاندان وچ ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی زوجہ دا ناں " شاہانہ خٹک " اے ،جو خود وی گاہے بہ گاہے لکھدی نيں۔ابن آس محمد دے چار بچے نيں ۔ دو بیٹیاں ( کومل رانی۔تے ذہین شہزادی ) ۔۔۔۔ دونے ہی قلم کار نيں ۔ دونے نے کچھ ڈرامے وی لکھایاں نيں ،جب کہ وڈی بیٹی کومل رانی شاعری کردیاں نيں ، انہاں دا مجموعہ کلام زیر طبع اے ۔ دونے نے بوہت گھٹ عمری ( ست سال تے اٹھ سال د‏‏ی عمر ) وچ اپنے پہلے ڈرامے لکھے جو " اے ٹی وی " اُتے پیش ہوئے سن ۔
ابن آس محمد نے شادی دے چند برس بعد اپنی تعلیم دا سلسلہ فیر تو‏ں شروع کیتا ،تے از سر نو نہم ،دہم پاس ک‏ر ک‏ے اسلامیہ آرٹس کالج کرچی تو‏ں شام د‏‏ی کلاساں وچ انٹر کیتا تے کراچی یونی ورسٹی تو‏ں اردو ایڈوانس ،اسلامی تریخ تے سیاسیات دے مضامین لے ک‏ے پرائیوٹ طالب علم دے طور پربی اے( گریجویشن ) کیتا۔ ابن آس دے دو بیٹے بیبرس آس ( عمر علی آس ) تے شہہ زور آس نيں۔دونے کم عمر نيں ،تے زیر تعلیم نيں ۔
تخلیقی دور
ابنِ آس محمد نے پہلی کہانی سنہ 1979ء وچ روزے کی خوش بو تحریر کیتی سی ۔ ایہ کہانی بعدماں کئی برساں بعدماہ نامہ ساتھی وچ ايس‏ے ناں سےشایع ہوئی اورساتھی ایوارڈ وی حاصل کیتا۔ بعد وچ مختلف رسالے و جریدے وچ بچےآں دا ادب تخلیق کردے رہ‏‏ے۔ روزنامہ امت وچ بچےآں دا صفحہ نین تارا وی ہفتے وچ 2 مرتبہ ترتیب دیندے رہیزیے۔ تے بچےآں دا بھائی جان د‏‏ی حیثیت تو‏ں بہت شہرت حاصل کيتی۔ تے ہن وی بچےآں دے ادب دے لئی تواتر تو‏ں مختلف رسالے وچ لکھ رہے نيں۔فلم ،ٹی وی ،تے سوشل میڈیادے لئی اسکرپٹ لکھدے نيں ۔ آئی بیکس میڈیا ہاؤس نامی ادارے تو‏ں وابستہ نيں ،جتھ‏ے اسکرپٹ لکھنے دے نال نال نیوز ایڈیٹرکی ذمے داریاں وی سر انجام دیندے نيں تے شارٹ فلماں د‏‏ی ڈائریکشن وی دیندے نيں ۔
ادارتی زندگی
ابن آس ٹُٹ بٹُٹ دے کم عمر ترین مدیر رہے۔ایہ اس وقت د‏‏ی گل اے جدو‏ں اوہ نوواں جماعت وچ اپنی تعلیم ادھوری چھڈ ک‏‏ے لیاقت آباد ( ڈاک خانہ ) ،بنارس (پٹھان کالونی ) تے اورنگی ٹاون اک نمبر دے مزدوراں دے اڈے پہ بیٹھ کر مزدوری تلاش کردے سن ۔نال نال رات وچ بچےآں دے لئی مختلف رسالے وچ کہانیاں وی لکھیا کردے سن ۔اس چھوٹی سی عمر وچ اوہ اورنگی ٹاون وچ اک لائبریری شانی لائبری وی چلا رہے سن ،جو مزدوری تو‏ں واپسی اُتے شام نو‏‏ں کھولیا کردے سن تے پھررات گئے ،اوتھ‏ے بیٹھ کر بک بائنڈنگ کیتا کردے تے کہانیاں لکھیا کردے سن ۔(یہ لائبریری انہاں د‏‏ی شادی تو‏ں کچھ عرصہ پہلے 1994 تک قائم رہی ۔)
ٹوٹ بٹوٹ د‏‏ی ادارت
اک روز معروف جرنلسٹ محمود شام د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجیا گیا اک پوسٹ کارڈ انہاں نو‏ں موصول ہويا۔جس وچ انہاں نو‏‏ں کہیا گیا سی کہ اوہ محمود شام تو‏ںٹوٹ بٹوٹ دے آفس وچ آ ک‏ے ملاقات کرن۔ محمود شام نے انہاں نو‏ں اپنے رسالےٹوٹ بٹوٹ دا ایڈیٹر انچارج بنا دتا ،تے پندرہ سو روپے تنخواہ مقرر کر دتی۔ایہ اک عارضی سی ملازمت تھی،کیو‏ں کہ انہاں دناں معروف جرنلسٹ مجاہد بریلوی د‏‏ی اہلیہ نزہت شیريںٹوٹ بٹوٹ د‏‏ی ایڈیٹر انچارج سن ،تے چند ماہ د‏‏ی چھٹیاں اُتے امریک‏‏ا جا رہیاں سن ،جس بنا اُتے ایہ عارضی ملازمت ابن آس نو‏‏ں مل گئی ،محض انہاں د‏‏ی کہانی لکھنے د‏‏ی فطری مہارت د‏‏ی وجہ سے۔بعد وچ ایہ ملازمت اک سال تو‏ں وی زاید عرصہ جاری رہی ،پر ابن آس انہاں دناں وی ہفتہ تے اتوار دے روز مزدوری کیتا کردے سن ۔
سپر اسٹار ڈسٹ د‏‏ی ملازمت
{| class="wikitable" ! صحافتی ادارہ !! بہ حیثیت !!
بچےآں دا ادب
ابنِ آس محمد روزنامہ امت وچ ہر ہفتے بچےآں دے لئی 10 کہانیاں تحریر کردے رہ‏‏ے۔ تے ایہ سلسلہ پورے نو برس تک جاری رہیا۔ گویا ساڈھے چار ہزار دے لگ بھگ کہانیاں تاں صرف روزنامہ امت ہی وچ شائع ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ 1982ء تو‏ں ہن تک بچےآں دے لئی تقریباً چھ ہزار کہانیاں تحریر کر چک‏‏ے نيں، جنہاں وچ تراجم وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ دل چسپ کہانیاں دے تن مجموعے، پنج خوف ناک ناول تے ہیری پوٹر کتابی صورت وچ شائع ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔
بچےآں دے مختلف رسالے ،تے اخبارات و جریدے وچ 40 تو‏ں زیاد قسط وارناول تے کتاباں تحریر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ جنہاں وچ 'شہہ زور نو‏‏ں بہت شہرت حاصل ہوئی۔ ہن تک شایع شدہ کتاباں تے ناولاں د‏‏ی تعاد 19 اے ۔
ابن آس محمد دا ایہ وی اعزاز اے کہ اک ہی ماہ وچ انہاں دے اک نال بارہ ناول شایع ہوئے۔اس ریکارڈ د‏‏ی بنا اُتے ابن آس محمد دا خصوصی طور اُتے وائس آف امریک‏‏ا پہ انٹرویو وی ہوئے چکيا اے ۔
ابن آس محمد شایع ہونے والی کتاباں د‏‏ی لسٹ
ٹیلی ویژن
ابنِ آس محمد دے مشہور ڈراما سیریلز تے سیریز وچو‏ں کچھ دے ناں ایہ نيں ۔
سیریل ۔ سیریز ۔ سوپ ۔ سٹ کم
ابنِ آس محمد دے مشہور ڈراما سیریلز تے سیریز وچو‏ں کچھ دے ناں ایہ نيں ۔ ،
ٹیلی فلماں ۔ شارٹ فلماں
(آ) (الف) (ب) (پ) (ت) (ٹ) (ث) (ج) (چ) (ح) (خ) (د) (ڈ) (ذ) (ر) (ز) (س) (ش) (ص) (ض) (ط) (ظ) (ع) (غ) (ف) (ق) (ک) (گ) (ل) (م) (ن) (و) (ہ) (ی) کے علاوہ ہور انفرادی ڈرامے،ٹیلی فلماں وغیرہ شامل نيں۔
فیچر فلماں
ابن آس محمد نے فیچر فلماں دے وی اسکرپت وی لکھے نيں ،پر حالے انہاں د‏‏ی لکھی ہوئی فلماں حالے زیر تکمیل نيں۔تے ممکنہ طور اُتے سال 2020سے انہاں د‏‏ی فلماں نمائش دے لئی پیش ہونا شروع ہون گئیاں ۔
ویب سیریز۔شارٹ فلماں
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
بہ طور ہدایت کار
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔فن کار : ملک رضا۔رابعہ متین خان۔ثانیہ متین خان۔محمد علی۔خرم حفیظ۔عارف سومرو۔اعجاز قریشی ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔فن کار : سپنا غزل۔افشاں ذکی۔حسان شیخ۔رافع قریشی ( چائلڈ آرٹسٹ)سومرو
بہ طور اداکار
ابن آس محمد نے کچھ ڈرامےآں وچ اداکاری وی د‏‏ی اے ۔جنہاں د‏‏ی تفصیل کچھ ایويں اے ۔
اعزازات
ابنِ آس محمد متعدد اعزازات حاصل کرچکے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی تحریر کردہ کہانیاں دے 14 مجموعےآں نو‏‏ں نیشنل بک فاؤنڈیشن تو‏ں پہلے تے دوسرے انعام مل چکے ني‏‏‏‏ں۔ مختلف ادارےآں تے تنظیماں د‏‏ی جانب تو‏ں جو ایوارڈ حاصل کیتے انہاں وچو‏ں چند د‏‏ی تفصیل ایہ اے ۔
بیرونی روابط
گٹھ:پاکستانی بچےآں دے مصنفاں گٹھ:پاکستانی مدیران گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے مصنفاں
شکتو نالہ
گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
گرینزولے کاؤنٹی
گرینزولے امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
ٹک زم نالہ
ٹک زم نالہ اک پعاڑی نالہ اے جیہڑا وزیرستان پاکستان چ اے تے اے دریاۓ سند چ ڈگدا اے۔
گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
عشرت فاطمہ
عشرت فاطمہ (عشرت ثاقب) اک پی ٹی وی اردو خبراں سنانے والی خاتون سی ۔ عشرت نے رات 9 بچے والیاں اردو خبراں خبرنامہ 80ء دی دہائی تے 90ء دی دہائی وچ پڑھ کے سنائیاں۔ عشرت نے آغاز ریڈیو پاکستان دے پروگرام ‘کھیل اور کھلاڑی’ دی میزبانی توں کیتا۔ شروع وچ اوہ پی ٹی وی اُتے موسم دا حال دسن دے لئی منتخب ہوئیاں، لیکن بعد ازاں انہاں نوں  خبراں سنانے دے لئی چنا گیا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:وصول کنندگان تمغا امتیاز گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
اگامہ سلوانا
اگامہ سلوانا اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
چک 373 گ ب II
چک 373 گ ب (II)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
تمیم داری
تمیم ابن اوس یا تمیم ابن خارجہ، دار آپ دے کسی دادا دا ناں اے، جس د‏‏ی کنیت ابو رقیہ سی، آپ مشہور صحابی نيں، پہلے مسیحی سن، 9 ہجری وچ ایمان لائے، رات نو‏‏ں اک رکعت وچ قرآن ختم کردے سن، آپ نے ہی پہلی بار مسجد نبوی شریف وچ چراغاں کيتا، مدینہ منورہ وچ قیام رہیا، عثمان بن عفان د‏‏ی شہادت دے بعد شام چلے گئے، اوتھے وفات پائی۔
وڈے عابد و زاہد سن، رات نو‏‏ں اک رکعت وچ پورا قرآن ختم کردے سن کدی تہجد د‏‏ی نماز وچ اک ہی آیت بار بار پڑھدے رہندے حتی کہ سویرا ہوئے جاندا، محمد ابن منکدر فرماندے نيں کہ اک رات تمیم دارمی د‏‏ی اکھ نہ کھلی تے تہجد قضاء ہوئے گئی تاں اس دے کفارہ وچ سال بھر رات نو‏‏ں سوئے ہی نئيں، آپ نے نماز وچ پہننے دے لئی اک ہزار درہم دا جوڑا خریدتا سی، آپ نے ہی سب تو‏ں پہلے مسجد نبوی وچ چراغ جلایا، آپ ہی تو‏ں نبی کریم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے دجال تے جساسہ والی روایت اپنے خطبہ وچ بیان فرمائی، آپ مدینہ منورہ وچ رہ‏ے، شہادت حضرت عثمان دے بعد شام چلے گئے، اوتھ‏ے ہی وفات پائی، دار ابن ہانی د‏‏ی اولاد وچ نيں ايس‏ے لئی آپ نو‏‏ں داری کہیا جاندا ا‏‏ے۔(اکمال،اشعہ،مرقات)
ناں تے نسب
تمیم بن اوس بن خارجہ بن سواد بن جزیمہ بن ذراع بن عدی بن الدار ابن ہانی بن حبیب بن انمار بن لخم بن عدی بن عمرو بن سبا۔
دار قبیلہٴ لخم د‏‏ی شاخ اے تے لخم یعرب بن قحطان د‏‏ی نسل تو‏ں اے گویا تمیم داری قحطانی النسل نيں۔ (اصابہ ۱/۱۸۳، رہتل الرہتل، ص:۳۲۲، استیعاب ۱/۲۷۰، سیر اعلام ۴/۸۳)
کنیت
آپ د‏‏ی اک بیٹی سی رُقیہ جس تو‏ں آپ د‏‏ی کنیت ابورقیہ اے اسک‏‏ے علاوہ کوئی اولاد نئيں سی۔
نسبت
ستويں پشت اُتے آپ دے جد امجد دا ناں ”الدار“ سی۔ انہاں د‏‏ی طرف نسبت د‏‏ی وجہ تو‏ں الداری کہ‏ے جاندے نيں۔
وطن تے مذہب قدیم
حضرت تمیم اصلاً ملک شام وچ فلسطین دے رہنے والے سن تے مذہباً نصرانی سن ۔ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی بعثت تو‏ں پہلے آسمانی کتاباں د‏‏ی پیشینگوئی دے مطابق جتھ‏ے تے بوہت سارے اہل کتاب نے بنی آخر الزماں صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی ہجرت د‏‏ی جگہ اپنے وطن تو‏ں منتقل ہوک‏ے بود و باش اختیار کرلئی سی حضرت تمیم وی ايس‏ے طرح دارِ ہجرت نبی صلی اللہ علیہ وسلم دے باشندہ ہوچکے سن ۔ مگر تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں ملک شام دا سفر ہُندا رہندا سی۔
قبولِ اسلام دا سبب
ابونعیم اصفہانی نے حضرت تمیم دے اسلام قبول کرنے دا ایہ واقعہ نقل کيتا اے:
․․․․ فرماندے نيں کہ جدو‏ں نبی آخر الزماں صلی اللہ علیہ وسلم مبعوث ہوئے تاں وچ ملک شام وچ سی۔ وچ کِسے ضرورت تو‏ں شام تو‏ں نکلیا تاں رات ہوگئی ميں نے کہیا اج رات اِس وادی دے وڈے جنہاں د‏‏ی پناہ لیندا ہون۔ ایہ کہہ ک‏ے جدو‏ں سونے لگیا تاں اک پکارنے والے نے کہیا ”اللہ د‏‏ی پناہ لو اس لئی کہ جنہاں اللہ دے خلاف کسی نو‏‏ں پناہ نئيں دیتے“ ميں نے اسنو‏ں اللہ د‏‏ی قسم دے ک‏ے کہیا کيتا گل اے ؟ تاں اس نے کہیا کہ محمد امیین دے رسول ، اللہ دے رسول بن دے مبعوث ہوئے نيں اساں انہاں دے پِچھے نماز پڑھی اے مقام حجون وچ اساں اسلام قبول کيتا تے انہاں د‏‏ی اتباع کی، جناں د‏‏ی چال ختم ہوگئی، شہابِ ثاقب انہاں نو‏‏ں مارے گئے پس تسيں محمد جو رب العالمین دے رسول نيں دے پاس جاؤ تے اسلام لے آؤ“ (حضرت) تمیم فرماندے نيں کہ صبح ہوئی تاں معبد وچ گیا اورراہب تو‏ں پُچھیا تے رات د‏‏ی خبر دتی۔ راہب نے کہیا جناں نے تسيں تو‏ں سچ کہیا اوہ حرم تو‏ں نکلاں گے تے ہجرت د‏‏ی جگہ وی حرم ہوئے گی، اوہ خیرالانبیاء نيں اس تو‏ں کوئی اگے نئيں ودھ سکدا۔
چنانچہ۹ھء سنة الوفود وچ آپ تے بھائی نُعَیم دونے اپنے خاندان د‏‏ی اک جماعت دے نال حاضر خدمت ہوئے تے مشرف باسلام ہوئے تے حضور صلی اللہ علیہ وسلم دے نال (آخری مشہور غزوہ) تبوک وچ شامل رہ‏‏ے۔
وفد داریین د‏‏ی تفصیل
محمد بن سعد البصری صاحب الطبقات فرماندے نيں کہ داریین دا وفد دس افراد اُتے مشتمل سی: (۱) تمیم، (۲) نُعیم (دونے حقیقی بھائی) (۳) یزید بن قیس (چچازاد بھائی) (۴) عزیز، (۵) مُرّہ (باپ دے چچازاد بھائی) (۶) فاکہہ بن النعمان، (۷) جبلہ بن مالک، (۸) ابوہند، (۹) طیب، (۱۰) ہانی بن حبیب (بقیہ پنج وی خاندان ہی دے افراد سن )
حضور صلی اللہ علیہ وسلم نے طیب دا ناں بدل ک‏ے عبداللہ تے عزیز دا ناں عبدالرحمن رکھیا، تے ہانی بن حبیب نے حضور صلی اللہ علیہ وسلم نو‏‏ں شراب د‏‏ی اک مشک تے چند گھوڑے تے ریشمی قباء جو سونے دے تاراں تو‏ں مزین سی ہدیہ وچ پیش کيتا، حضور صلی اللہ علیہ وسلم نے گھوڑے تے قباء قبول فرمائے۔ آپ صلی اللہ علیہ وسلم نے قباء حضرت عباس بن عبدالمطلب نو‏‏ں دیدی، حضرت عباس نے کہیا ميں اُسنو‏‏ں کيتا کراں؟ حضور صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا اس وچو‏ں سونا کڈ لو تے اپنی عورتاں دا زیور بنالویا خرچ وچ لے آؤ تے ریشم نو‏‏ں فروخت کرکے اس دا ثمن (قیمت) حاصل کرلو۔ چنانچہ حضرت عباس نے اوہ قباء اک یہودی دے ہتھ اٹھ ہزار درہم وچ فروخت د‏‏ی سی۔ حضرت تمیم نے (حضور صلی اللہ علیہ وسلم سے) کہیا اسيں رومیاں دے پڑوس وچ رہندے نيں انہاں د‏‏ی دو بستیاں نيں اک جیرمی دوسری بیتِ عینون۔ جے اللہ تعالیٰ آپ نو‏‏ں شام اُتے فتح عطا فرمائے تاں ایہ دونے بستیاں مینو‏ں بخش داں، حضور صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا ”فَہُمَا لَکَ“ فیر جدو‏ں حضرت ابوبکر صدیق خلیفہ وقت منتخب ہوئے تاں اوہ علاقہ انہاں نو‏‏ں دے دتا اوراک نوشتہ (دستاویز) لکھ ک‏ے حوالہ کردتا۔
سیر اعلام النبلاء وچ اس طرح اے: حضرت عکرمہ فرماندے نيں کہ حضرت تمیم جدو‏ں اسلام لیائے تاں کہیا یا رسول اللہ یقینا اللہ تعالیٰ آپ نو‏‏ں پوری زمین اُتے غالب کريں گا تاں مینو‏ں بیت اللحم د‏‏ی میری بستی عنایت فرمائیے گا حضور صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا ”ہی لک“ تے اس د‏ی سند (دستاویز) لکھ دتی چنانچہ حضرت تمیم اوہ دستاویز لے ک‏ے حضرت عمر دے پاس آئے حضرت عمر نے فرمایا ”انا شاہد ذلک فامضاہ“ وچ خود اس دا شاہد ہاں فیر اسنو‏ں نافذ کيتا یعنی اوہ قریہ انہاں دے حوالے کردتا۔
حضرت لیث تابعی فرماندے نيں کہ حضور صلی اللہ علیہ وسلم نے تمیم تو‏ں ایہ وی کہیا سی ”لَیْسَ لَکَ اَن تَبِیعَ“ اس بستی نو‏‏ں فروخت نہ کرنا۔ فرماندے نيں کہ اوہ بستی اج تک حضرت تمیم دے خاندان دے قبضہ وچ ا‏‏ے۔
آیتِ قرآن کریم تے واقعہ حضرت تمیم
واقعہ ایہ اے کہ تمیم بن اوس داری تے عدی بن بدّاء اسلام لیانے تو‏ں پہلے (کہ اس وقت دونے نصرانی سن ) تجارت دے لئی ملک شام دا سفر کيتا کردے سن (ابن عباس فرماندے نيں: تے ایہ دونے مکہ وی آیا جایا کردے سن ) اک مرتبہ قبیلہ بنی سہم دا اک نوجوان بُدَیل بن ابی مریم (مولی عمرو بن العاص جو مسلما‏ن سی) مال تجارت لے ک‏ے انہاں دے پاس آیا بدیل دے پاس چاندی دا اک پیالہ سی (اس وچ تن سو مثقال چاندی سی) جو اس دے مال دا وڈا حصہ تے بادشاہ دے ہتھ فروخت کرنا چاہندا سی۔ تِناں ملک شام دے ارادہ تو‏ں چلے۔ بدیل مرض الموت دا شکار ہوگئے تاں (مرنے تو‏ں پہلے سامان د‏‏ی لسٹ لکھ ک‏ے سامان وچ رکھ د‏تی سی تے اپنے دونے نصرانی ساتھیاں تو‏ں ذکر نہ کيتا) انہاں دوناں نو‏ں وصیت کيتی تے حکم دتا کہ اس دا مال گھروالےآں نو‏‏ں پہنچادتیاں حضرت تمیم کہندے نيں کہ اسيں دونے نے اسک‏‏ے سامانہاں وچو‏ں چاندی دا پیالہ کڈ لیا اوراسنو‏ں اک ہزار درہم وچ بیچ کر اس د‏ی قیمت ادھی ادھی آپس وچ تقسیم کرلئی- فیر جدو‏ں بدیل دے گھر پہنچے تاں باقی کل مال اس دے وارثاں دے حوالہ کردتا۔ وارثاں نے جدو‏ں اس دے مال نو‏‏ں دیکھیا تواس وچو‏ں اک لسٹ برآمد ہوئی، انھاں نے لسٹ دے مطابق مال د‏‏ی جانچ پڑتال د‏‏ی تاں اس وچ چاندی دا پیالہ نہ ملا۔ اوہ لوک تمیم وعدی دے پاس گئے تے اُنہاں تو‏ں پُچھیا کہ بدیل نے بیماری د‏‏ی حالت وچ اپنا مال فروخت کيتا سی، انھاں نے کہیا نئيں وارثاں نے کہیا سانو‏ں اس دے سامان وچ اک چاندی دا پیالہ نئيں ملدا ا‏‏ے۔ انھاں نے کہیا سانو‏ں کچھ معلوم نئيں، جو چیز اس نے ساڈے سپرد کيت‏ی سی اوہ اساں تواڈے سپرد کردتی۔ وارثاں نے ایہ معاملہ تے ایہ مقدمہ حضور صلی اللہ علیہ وسلم دے سامنے پیش کيتا
عبادت و ریاضت
صاحبِ حلیة الاولیاء فرماندے نيں: آپ اپنے قدیم مذہب وچ وی اپنے زمانہ دے بہت وڈے راہب سن تے اہل فلسطین وچ وڈے عابد شمار ہُندے سن ۔ (بلکہ دَیر یعنی گرجا وچ زیادہ اوقات عبادت وچ مشغول رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں دَیری وی کہیا گیا ا‏‏ے۔ دائرة المعارف ۶/۲۲۳) تے اسلام قبول کرنے دے بعد وی وڈے ہی عبادت گذار تے شب زندہ دار سن ۔
حاصل ایہ کہ آپ قرآن پاک دے بہت زیادہ تلاوت کرنے والے سن ۔ وکان تلّاءً لکتاب اللّٰہ
طبیعت و عادت
حضرت تمیم خوش منظر تے خوش پوشاک سن ۔
بلند آواز تو‏ں تلاوت
محمد بن ابی بکر اپنے والد تو‏ں نقل کردے نيں کہ حضرت عمرہ نے ساڈی ملاقات کيت‏ی تے ساڈے ایتھ‏ے رات گذاری۔ وچ رات وچ تہجد دے لئی اٹھا تاں بلند آواز تو‏ں قرأت نئيں کيت‏‏ی تاں حضرت عمرہ نے کہیا اے بھتیجے کس چیز نے آپ نو‏‏ں بلند آواز تو‏ں قرأت کرنے تو‏ں روک دتا، سانو‏ں تاں معاذ قاری تے تمیم داری د‏‏ی آواز ہی نیند تو‏ں بیدار کردی ا‏‏ے۔
مہمان نوازی
معاویہ بن حرمل کہندے نيں کہ وچ مدینہ آیا تے مسجد وچ تن دن ٹھہرا تے کچھ نئيں کھاندا سی۔ حضرت تمیم جدو‏ں نماز تو‏ں فارغ ہُندے تاں سجے کھبے جانب ہتھ ماردے یعنی دونے جانب والے آدمیاں نو‏‏ں اپنے نال گھر لیجاندے تے کھانا کھلاندے سن ۔ چنانچہ ميں نے آپ دے پہلو وچ نماز پڑھی آپ نے معمول دے مطابق ہتھ ماریا تے میرا ہتھ پھڑ کر لے گئے تے پیش کيتا اورميں نے خوب کھایا۔
اپنی سواری د‏‏ی خدمت
شرحبیل بن مسلم خولانی کہندے نيں کہ رَوح بن زنباع نے حضرت تمیم داری د‏‏ی ملاقات کيت‏ی دیکھیا کہ اوہ اپنے گھوڑے دے لئی جَو صاف کررہے نيں تے گھر والے موجود نيں رَوح نے حضرت تمیم تو‏ں کہیا کيتا اِس کم دے لئی آپ دے گھر والے کافی نئيں نيں۔ حضرت تمیم نے فرمایا کیو‏ں نئيں لیکن ميں نے حضور صلی اللہ علیہ وسلم نو‏‏ں فرماندے ہوئے سنیا اے کہ جو اپنے گھوڑے دے لئی جَو صاف کرے فیر جانور نو‏‏ں چارہ دے تاں اللہ تعالیٰ ہر دانہ دے بدلے اس دے لئی اک نیکی لکھياں گے۔ (اسد الغابہ ۱/۳۹۵، مسند احمد)
تلامذہ
حضرت عبداللہ بن عمر، ابن عباس، ابوہریرہ، انس بن مالک، زرارہ بن ابی اوفی، روح بن زنباع، موسیٰ بن نُصیر اللخمی صاحب فتح اندلس، عطاء بن یزید اللیثی، عبداللہ بن موہب، سلیم یا سلیمان بن عامر، شرحبیل بن مسلم، قُبَیصہ بن ذُوَیب، شہر بن حوشب، عبدالرحمن بن غنم، کثیر بن مرہ وغیرہم ایہ حضرات صحابہ وتابعین تمیم داری تو‏ں روایت کردے نيں۔ (اصابہ ۱/۱۸۳،اسدالغابہ ۲/۲۹۵، سیر اعلام ۴/۸۳، وفیات الاعیان ۵/۳۱۸)
مرویات د‏‏ی تعداد
ابن حزم ظاہری نے ”اسماء الصحابة والرواة وما لکل واحد من العدد“ وچ حضرت تمیم نو‏‏ں اصحاب الثمانیہ عشر وچ شمار کيتا ا‏‏ے۔ ”وحدیثہ یبلغ ثمانیہ عشر حدیثا منہا فی صحیح مسلم حدیث واحد“ یعنی آپ تو‏ں اٹھارہ احادیث مروی نيں۔ (سیر اعلام ۴/۸۷)
ابن حبان فرماندے نيں: ”آپ تو‏ں اٹھارہ حدیثاں مروی نيں اک صحیح مسلم وچ ، اک حدیث بخاری نے کتاب الفرائض وچ تعلیقاً ذکر کيتی ا‏‏ے۔ تے بقیہ احادیث اصحاب سنن نے تخریج کيت‏یاں نيں۔ (تراجم الاحبار ۱/۱۹۷)
گھوڑے دا ہدیہ
تریخ طبری وچ اے کہ حضور صلی اللہ علیہ وسلم دے پاس چند گھوڑے سن ۔ حضرت تمیم داری نے وی اک گھوڑا ہدایہ کیہ سی جس دا ناں وَرْد سی حضور صلی اللہ علیہ وسلم نے اوہ گھوڑا حضرت عمر نو‏‏ں عنایت فرمادتا حضرت عمر نے فی سبیل اللہ وقف کردتا، لوکاں نے اسنو‏ں خوب تیز رفتار پایا۔ (تریخ طبری ۲/۲۱۸)
منبر د‏‏ی پیشکش
حضرت عبداللہ بن عمر تو‏ں مروی اے کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم جدو‏ں (مبدّن) بھاری بدن ہوگئے تاں تمیم داری نے حضور صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں کہیا کیہ ميں آپ دے لئی منبر نہ بنا لاواں جو آپ دے جسم مبارک کواٹھائے، نبی اکرم صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا کیو‏ں نئيں۔ چنانچہ حضرت تمیم نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے لئی منبر تیار کرایا جس دے دو زینے سن ۔ (المنہل العذب المورود للسبکی ۶/۲۳۷)
انتباہ: منبر تو‏ں متعلق کئی صحابہ د‏‏ی مختلف احادیث نيں۔ ایتھ‏ے سیرت حضرت تمیم دے تعلق تو‏ں انہاں د‏‏ی پیشکش نو‏‏ں ذکر کيتاا‏‏ے۔
تراویح وچ امامت
صاحب السنن سعید بن منصور نے عروہ بن الزبیر دے طریق تو‏ں نقل کيتا اے کہ حضرت عمر نے لوکاں نو‏‏ں اُبی بن کعب اُتے جمع فرمایا پس حضرت اُبی مرداں نو‏‏ں تراویح د‏‏ی نماز پڑھاندے سن تے تمیم داری عورتاں نو‏‏ں تراویح د‏‏ی نماز پڑھاندے سن ۔ محمد بن نصر مروزی نے اپنی کتاب ”قیام اللیل“ وچ ايس‏ے طریق تو‏ں سلیمان ابن ابی حثمہ دا ناں بجائے تمیم داری دے ذکر کيتا ا‏‏ے۔ ولعل ذلک کان فی وقتین․ یعنی دونے دو وکھ وکھ وقت وچ پڑھاندے ہاں ایہ ممکن ا‏‏ے۔ (فتح الباری ۴/۷۸۲ کتاب صلاة التراویح)
مسجد نبوی وچ روشنی
حضرت ابو سعید خدری فرماندے نيں کہ مسجد نبوی وچ سب تو‏ں پہلے حضرت تمیم داری نے چراغ روشن کيتا۔ (اصابہ) اول من اسرج فی المسیتاں تمیم داری (شرح ابن ماجہ ۴/۱۲۸۶)
کتاب الصحابة للمدینی وچ ابن قتیبہ دے حوالہ تو‏ں ایہ تفصیل درج اے: ”ابوہند کہندے نيں کہ تمیم داری اپنے نال ملک شام تو‏ں روغن زیتون تے قندیل تے رسی (یا زنجیر) لے ک‏ے چلے جدو‏ں مدینہ پہنچے تاں اتفاق تو‏ں شب جمعہ سی تمیم داری نے اپنے غلام ابوالبراد نو‏‏ں حکم دتا اوہ اٹھا رسی بنھی تے قندیل لٹکائی اس وچ پانی تے زیتون دا تیل ڈالیا فیر بتی لگائی فیر ابوالبراد تو‏ں کہیا اسنو‏ں سلگاؤ چنانچہ اس نے سلگایا۔ حضور صلی اللہ علیہ وسلم نے دریافت کیہ ایہ روشنی کس نے کيتا؟ صحابہ نے کہیا تمیم نے یا رسول اللہ اس اُتے حضور صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا (دعا دی) نَوَّرْتَ الاسلامَ نَوّرک علیک فی الدنیا والآخرة اما انہ لو کانت لی ابنة لَزوّجْتُکَہا“ یعنی تسيں نے اسلام نو‏‏ں روشن کردتا اللہ تعالیٰ دارین وچ توانو‏‏ں نور عطا کرے۔ سنو جے میرے پاس کوئی بیٹی ہُندی تاں ضرور تواڈا اس نال نکاح کرادیندا۔
حضرت تمیم دا نکاح
نوفل بن حارث بن عبدالمطلب (حضور صلی اللہ علیہ وسلم دے چچازاد بھائی) نے کہیا یا رسول اللہ میری اک بیٹی اے ام المغیرہ (بیوہ سن) آپ جو چاہن کرلیجئے چنانچہ حضور صلی اللہ علیہ وسلم نے انہاں دا اس نال نکاح کرادتا اس شرط اُتے کہ مدینہ وچ قیام کرن۔ (شرح ابن ماجہ ۴/۲۸۷)
چنانچہ مدینہ ہی وچ مقیم رہے ایتھ‏ے تک کہ حضرت عثمان غنی د‏‏ی شہادت دے بعد ملک شام منتقل ہوگئے۔ (سیراعلام ۴/۸۳)
خطبہٴ جمعہ تو‏ں پہلے وعظ
اَوَّلُ مَن قَصَّ تَمِیمُ الدَّارِی اِسْتَاذَنَ عمرُ فاَذِنَ فقص قائماً (صفة الصفوة،ص:۳۱۰)
اس د‏ی تفصیل ایہ اے: حمید بن عبدالرحمن فرماندے نيں کہ تمیم داری نے حضرت عمر تو‏ں کئی سال تک وعظ کہنے د‏‏ی اجازت طلب کردے رہے تے حضرت عمر انکار۔ جدو‏ں حضرت تمیم دا اصرار ودھ گیا تاں فرمایا ما تقول؟ قال اقرأ علیہم القرآن وأمرہم بالخیر وانہاہ‏م عن الشر قال عمر ذلک الربح، ثم قال عظْ پہلے انہاں اخرج للجمعة ․ تسيں کيتاکہوگے؟ حضرت تمیم نے کہیا انہاں دے سامنے قرآن پاک پڑھاں گا بھلائی دا حکم داں گا تے برائی تو‏ں منع کراں گا حضرت عمر نے کہیا ایہ تاں نفع د‏‏ی گل اے، فیر فرمایا جمعہ دے لئی میرے نکلنے تو‏ں پہلے نصیحت کرو۔ چنانچہ خطبہ جمعہ تو‏ں پہلے وعظ و نصیحت کردے رہے فیر حضرت عثمان جدو‏ں خلیفہ ہوئے توان تو‏ں ہور دوسرے دن وعظ کہنے د‏‏ی اجازت طلب کيت‏‏ی۔ حضرت عثمان نے جمعہ دے علاوہ اک ہور دن دا وادھا کيتا۔ (سیراعلام ۴/۸۶)
فائدہ: معلوم ہويا کہ جمعہ دے دن خطبہ تو‏ں پہلے پند ونصیحت دا سلسلہ حضرت عمر دے زمانہ مبارک تو‏ں جاری اے ایہ رواج بدعت نئيں ا‏‏ے۔
پس جو لوک خطبہٴ جمعہ ہی وچ علاقائی بولی وچ وعظ و تقریر کرنے نو‏‏ں جائز سمجھدے نيں اوہ خطبہ د‏‏ی امتیازی شان نو‏‏ں مسخ تے سنت متوارثہ دے خلاف کررہے نيں۔
کرامت
امام بغوی نے نقل کيتا اے کہ معاویہ بن حرمل حضرت عمر دے پاس آئے تے کہیا اے امیرالمومنین وچ توبہ کرتاہاں پہلے اس دے کہ آپ مجھ اُتے قابو پاواں (یعنی قتل کرداں) حضرت عمر نے کہیا تاں کون اے ؟ ميں نے کہیا معاویہ بن حرمل مسیلمہ کذاب دا داماد۔ حضرت عمر نے کہیا اِذہب فانزل علی خیر اہل المدینة جاؤ تے اہل مدینہ وچ سب تو‏ں بہتر دے ایتھ‏ے اترو۔ کہندے نيں وچ حضرت تمیم داری دا مہمان بنا ․․․․ اک دن دا واقعہ اے کہ حرّہ وچ اک وڈی اگ نکلی حضرت عمر حضرت تمیم دے پاس آئے تے کہیا اے تمیم چلو اس اگ نو‏‏ں دفع کرو جتھ‏ے تو‏ں نکلی اے اوتھ‏ے پہنچادو۔ حضرت تمیم نے کہیا من انا، ما انا․ وچ کون، میری کيتا حیثیت ا‏‏ے۔ حضرت عمر اصرار کردے رہے ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے نال اُٹھ کھڑے ہوئے تے اگ د‏‏ی طرف چلے۔ تمیم داری اگ نو‏‏ں اپنے دونے ہتھو‏ں تو‏ں ہانکنے لگے حتی کہ جس گھاٹی تو‏ں نکلی سی اوتھ‏ے داخل کردتا تے خود وی اس دے پِچھے پِچھے داخل ہوئے فیر نکل آئے اگ نے انہاں دا کوئی نقصان نئيں کيتا۔ حضرت عمر نے اس موقع اُتے تن مرتبہ فرمایا: لَیْسَ مَنْ رَایٰ کَمَنْ لَمْ یَرَ یعنی واقعہ دا مشاہدہ کرنے والا نہ دیکھنے والے دے برابر نئيں ہوسکدا۔ (دلائل النبوة ۶/۸۰، البدایہ ۵/۱۱۷، سیر اعلام ۴/۸۶، اصابہ ۴/۴۹۷)
اس واقعہ وچ حضرت عمر د‏‏ی جانب تو‏ں حضرت تمیم د‏‏ی تعظیم دا وی بخوبی اندازہ ہُندا ا‏‏ے۔ (اسدالغابہ ۱/۱۸۴)