cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پنجابی مصوری
مصوری
بھارت وچ مصوری دی پرمپرا بہت پرانی اے۔ اجے تک بھارت وچ انسان دے جیون دی پراتنتا دا صحیح سماں مقررہ نہیں کیتا جا سکیا۔ پر کئی ودواناں دا وچار اے کہ بھارت وچ انسان دا جیون لگبھگ پنج لکھ سال پہلے شروع ہویا، اوہ لوک کسے تھاں مستقل طور تے بجھّ کے نہیں سن رہندے سگوں شکار اتے ہور کھان والیاں چیزاں دی بھال وچ جنگلاں وچ فردے رہندے سن۔ پانی دی تھڑھ توں بچن لئی اوہ عامَ طور تے ندیاں دے لاگے جھوپڑیاں بنا کے تے جاں گفاواں وچ رہندے سن۔ ایہہ لوک پتھر دے بھدے جاے سنداں دی ورتوں کردے سن۔ دھاتاں دی ورتوں دا ایہناں نوں کوئی علم نہیں سی۔ اس جنگلی مانو دی سنتان دے قبیلے اجے وی دکھنی بھارت وچ اتے انڈیمان جزیرےآں وچ ملدے ہن۔ ایہناں لوکاں وچ چتر بناؤن دی رچی سی۔ سابق تریخی گفا—چتراں نوں ویکھدیاں وغیرہ مانو دی کلا—رچی نوں تجربہ کر کے بڑی حیرانی ہندی اے۔ ایہہ پرانیاں کلا کرتیاں ہی مانو دی پررفتار دا یعقین یوگ اتہاس ہن۔ اجیہے گفا—چتر بھارت توں سوَ سپین، فرانس، الاسکا، لوسیکس اتے دکھنی روڈیشیاں وغیرہ تھاواں تے وی ملے ہن، جہناں دا سماں 50،000 عیسویں سابق توں 10،000 عیسویں سابق دا مقررہ کیتا گیا اے۔ اس توں پچھوں لگبھگ 4،000 عیسویں سابق تک دے ہزاراں سالاں دے کلا—نمونے نہیں ملے۔ اتھوں تک پہنچ کے مانو نوں دھانت دی ورتوں دا پتہ لگ چکا سی۔ اپروکت تھاواں توں پوروَ—پتھر یگ دے ملے سارے چتراں وچ جنگلی پشو اتے اوہناں دے شکار دا موضوع ہی پردھان اے۔ بھارت وچ اجیہے چتر مدھ پردیش دے پنچمڑی، آدمگڑھ، رائے گڑھ ریاست ونچ سنگھنپور، مرزاپور، دھومرپور والے چتراں دا سماں 3000 عیسوی سابق متھیا گیا اے۔ بھارت، وچکار ایشیا اتے چین دی 4000 توں 3000 عیسوی سابق دی رہتل نوں ‘مردیاں دے بھاڑیاں’ دی رہتل کیہا جاندا اے۔ برصغیر وچ موہنجودڑو، ہڑپا اتے لوتھل توں مٹی دے پکائے ہوئے بھانڈے ملے ہن، جنہاں اپر زیامتک اتے پھلّ پتیاں دے الکرن مانو اتے پشو پنچھیاں دیاں آکرتیاں بنیاں ہوئیاں ہن۔
عرب وچ بت پرستی
بت پرستی دا خاتمہ
جآء الحق ومایُبدءُ الباطل ومایُعید (کہو حق آگیا اے تے ہن باطل دے کیتے کچھ نئيں ہوئے سکدا۔) (49:34)
پنجابی مصوری
مصوری
لگبھگ 1400 ق م تک آریہ بھارت وچ آؤن لگ پئے سن۔ اس ویلے ہڑپا، رہتل، سواراشٹر اتے گجرات وچ جیوندی سی۔ اس ویلے دے کجھ شلاچتر ہوشنگاباد، پنچمڑی، مرزاپور اتے نامک تھاواں تے ملے ہن۔ اس توں پچھوں بدھ مت دے ویلے یعنی 500 عیسویں سابق توں کلا نوں راجیاں دی سرپرستی دا مان ملدا اے۔ اس پچھوں مسلماناں دے آؤن نال بھارت وچ چتر کلا وچ نواں نکھار آیا۔ ایران وغیرہ دیساں توں آئے کلاکاراں نے اپنے آپ نوں نویں ماحول مطابق ڈھال لیا۔ بھارتی کلاکاراں نال مل کے کم کرن نال اوہناں دی ایرانی کلا سٹائل وچ کجھ پرورتن آ گیا۔ اس طرحاں بھارتی اثر صدقہ اک نویں کلا سٹائل دا جم ہویا، جسدا ناؤں مغل سٹائل رکھیا گیا۔
عرب وچ بت پرستی
بت پرستی دا خاتمہ
تے ہر اک بت اوندھے منہ گر جاندا سی۔
پنجابی مصوری
مصوری
ایران وچوں آئے عبدالصمد شیراجی اتے میر سید علی تبریز دو اگھے کلاکاراں نے بھارتی کلاکاراں باموان، دسوندھ، کیشورام وغیرہ نال مل کے کم کرنا شروع کیتا۔ آپسی اثر کارن ہولی—ہولی اوہناں دی کلا وی بھارتی کلا دا روپ دھارن کر گئی۔ مغل کلا دا خاص چنہ یکارتھواد ہی رہا اے۔ مطلب ایہہ اے کہ قدرت نوں ہو—ب—ہو چترن وچ ہی یعقین رکھدے ہن۔ اوہناں دی کلا دا مکھ موضوع درباری شان دا پرگٹاوا کرنا ہی سی۔ مڈھلے ویلے وچ چتراں دا سائز چھوٹے روپ دا ہی رہا اے۔ مہان اکبر توں پچھوں اس دے پتر جہانگیر دے ویلے کلا ہور وی پرپھلت ہوئی۔ چتراں دا سائز وی وڈا ہو گیا۔ موضوع دا گھیرا وی چوڑا ہو گیا ہن پروتریت تے شکار دے مورت بڑی محنت تے لگن نال بنائے جان لگ پئے۔ قدرتی پھلّ، پھل، جانور، پنچھی وغیرہ بڑے ہی شونق تے گہہ نال چترے گئے۔ جہانگیر دے ویلے انگریز کلاکار وی بھارت آؤن لگ پئے سن۔ اوہناں دیاں تصویراں وی نقل ہون لگ پئیاں۔ پر ایہناں دی گنتی بہت گھٹ سی۔
کلا دا پدھر جہڑا کہ جہانگیر دے ویلے سکھر تے پجّ گیا سی، اسدے پتر شاہ جہان دے ویلے کجھ ڈھہندیاں کلا ول چلا گیا سی۔ پرستاون، رچڑنا تے رنگاں وچ ایمربی آ گئی سی پر ایہہ زیادہ تر سجاوٹی بن گئے اتے ایہناں وچ قدرتی سادگی نہ رہی۔ شاہ جہان دی چتر کلا نالوں شلپ کلا وچ ودھیرے رچی سی۔ اورنگزیب دی کلا وچ کوئی خاص رچی نہیں سی، جس کارن کلا دا پتن ہونا شروع ہو گیا۔ درباری کلاکار اپنی روزی لئی ہور تھاواں تے چلے گئے۔ اوہناں روزی خاطر بازاری چتر بناؤنے شروع کر دتے اتے ہولی—ہولی مغل کلا دا انت ہی ہو گیا۔ مغلاں توں بعد ہندستان وچ انگریزی راج آ گیا۔ انگریز مسلماناں وانگ آپ اتھوں دے واسی نہیں بنے۔ اوہ باہروں آئے سن، باہرلے ہی رہے اتے باہروں ہی راج کردے رہے۔ مسلمان راجیاں نے بھارت نوں اپنا گھر ہی نہیں سی بنایا سگوں آپ وی بھارتی بن گئے سن۔ انگریزی رہتل دا سبھ توں ودھ اثر کلا اتے پیا۔ بھارت وچ پانی دے رنگ والے مختصر چتراں اتے دیواری چتراں دی تھاں تیل والے رنگاں راہیں تیار کیتیاں تصویراں نے لے لئی۔ چتر کلا ادھیاتمک ہون دی تھاں رمانٹک ہو گئی۔ 1947 عیسوی وچ بھارت آزاد ہو گیا۔ آزاد بھارت دے جیون دیاں قیمتاں وچ پرورتن آؤنا شروع ہو گیا اے اتے اس بھاونا دا اثر کلا دے کھیتر وچ بہت محسوس کیتا گیا۔
عرب وچ بت پرستی
بت پرستی دا خاتمہ
ابو یعلیٰ وچ اے کہ اسيں رسول  دے نال مکہ وچ آئے، بیت اللہ دے گرد 360 بت سن جنہاں د‏‏ی پوجا کيتی جاندی سی۔ آپ  نے فوراً حکم دتا کہ انہاں سب نو‏‏ں اوندھے منہ گرا دو تے فیر آپ نے ایہی آیت تلاوت فرمائی۔
پنجابی مصوری
پنجاب وچ مصوری
پنجاب دی لوک کلا ودھیرے کانگڑے نال متعلق اے۔ اورنگزیب دی جدوں کلا ول ارچی ہو گئی تاں بہتے کلاکار کانگڑے دیاں پہاڑیاں ول چل گئے۔ اتھے اوہناں نے اپنے شونق نوں جاری رکھیا۔ جدوں مہاراجہ رنجیت سنگھ نے اس خطے تے حق کر لیا تاں اتھوں دے کلاکاراں نے پنجاب دے لوک جیون وچ ودھیرے دلچسپی لینی شروع کر دتی۔ کانگڑے دی کلا سٹائل دے نمونے مہاراجہ رنجیت سنگھ جی دی سمادھ، سری ادور تخت اتے سری ہرمندر صاحب وچ انکت کلا چتراں وچ ملدے ہن۔ پنجاب دی مصوری نوں دو حصےآں وچ ونڈیا جا سکدا اے:—
1. عامَ مصوری
عرب وچ بت پرستی
حوالے
گٹھ:عرب گٹھ:عرب اسلام تاں پہلے گٹھ:عربی علم الاساطیر گٹھ:کثرت پرستی
پنجابی مصوری
پنجاب وچ مصوری
2. ہنری مصوری
عام مصوری
ایہہ مصوری گھریلو عورتاں ولوں اپنے کچے
گھراں نوں سجاؤن لئی کیتی جاندی اے۔ سادھارن پینڈو عورتاں کچیاں کندھاں اپر پینڈو پھیردیاں ہن اتے پھر کلی/چونے، گیرو، کالے وغیرہ رنگاں نال ایہناں اپر مصوری کردیاں ہن۔ ایہناں کندھاں اپر چنڈی مائی، سانجھی مائی، کتے، بلیاں، خرگوش، مور، ہرن، چڑیاں، شیر، ہاتھی، مرگ وغیرہ دے چتر بناؤندیاں ہن۔ ایہہ چتر اوہ گھر وچ دانیاں والی کوٹھی وغیرہ اپر وی بناؤندیا ہن۔ ایہہ مصوری متعلق اوہ کوئی ٹریننگ حاصل نہیں کردیاں ہن۔ سگوں ایہہ کم اوہ محض سبھا جاں دوجے گھراں دیاں عورتاں ولوں چترے چتر توں ویکھ کے کر لیندیاں ہن۔ بھاویں ایہہ کسے خاص ترتیب وچ نہیں بنے ہندے پر پھر وی چنگے لگدے ہن۔ پر ہن ایہہ مصوری دے پرانے نمونے ہو رہے ہن کیونکہ لوکاں دے پکے مکان بن گئے ہن۔ دانے وغیرہ رکھن لئی وی پکیاں کوٹھیاں جاں لواے دے ڈھولاں وغیرہ دی ورتوں ہون لگ پئی اے۔ نویاں پڑھیاں لکھیاں کڑیاں نوں اجیہی مصوری وچ کوئی دلچسپی نہیں اے۔
ہنری مصوری
ایہہ مصوری ہنرمند کلاکار ولوں کیتی جاندی اے۔ اوہ اس متعلق کسے چنگے کلاکار پاسوں ٹریننگ حاصل کردے ہن۔ ایہناں وچ ورتے رنگاں نوں اک خاص ترتیب دتی ہندی اے۔ ایہناں چتراں وچ انسان دی نفسیات حالت دا چترن وی ہندا اے۔ ایہناں وچ فلاسفیکل چتر ہندا اے۔ اوہ انسان دی کسے خاص دماغی حالت نوں پرتیکاں راہیں چترت کردے ہن۔ اس ولوں لوک پرمپرا دا چترن وی کیتا جاندا اے۔ مہابھارت اتے رامائن وچوں جھاکیاں چتریاں جاندیاں ہن۔ پٹیالے دے شیش محل آرٹ گیلری وچ کرشن دیاں گوپیاں دی حالت درساؤن لئی وکھرے—وکھرے پرتیک ورتے گئے ہن۔ اتھے کجھ راجپوری سٹائل دے چتر وی لگے ہوئے ہن ظو پنجابی سٹائل توں وکھ ہن۔ اتھے سکھ گروآں دے چتراں وچ مسلمان اتے کانگڑا سٹائل دا اثر ڈریکٹ دکھائی دے رہا اے۔ اس طرحاں دی مصوری دے نمونے پنجاب دے پنڈاں وچ وڈیاں حویلیاں، مندراں، گوردواریاں وچ ملدے ہن۔ پنجاب دی چترکلا اتے مسلم سٹائل دا ڈریکٹ اثر وکھائی دندا اے جویں کہ اسیں پہلے بیان کر چکے ہاں۔ ایہو بنے چتر جم ساکھیاں اتے ہتھ—لکھتاں وچ ملدے ہن۔ پرانے جم ساکھی وچ اجیاے چتراں دی بہتات اے۔ اتھے گرو نانک، بالا، مردانہ، گورکھ ناتھ وغیرہ دے چتر ملدے ہن۔
سکھ راج ویلے مصوری
سکھاں دے راج دے چھوٹے جاے ویلے وچ بنائے چتراں وچ ونّ—سونتا ضرور سی۔ اسدا کارن ایہہ سی کہ سرپرستی صرف مرکزی دربار تک ہی محدود نہیں سی۔ سگوں وکھوں—وکھ صوبےداراں نے وی کانگڑے تے لاہور دے کجھ کو کلاکاراں نوں اپنے کول رکھیا ہویا سی۔ تھوڑھی بہت مہانتا والے سرداراں نے وی چتر اکٹھے کرنے شروع کر دتے۔ اوہ اپنے اتے اپنے خاندان نال متعلق چتر وی اکٹھے کردے پر ایہہ چتر مغلیا دربار دے چتراں ورگے کومل نہیں سن۔ ایہو چیز کلھاں، مندراں تے سکھ حاکماں تے سرداراں دیاں سمادھیاں دیاں کندھاں اتے بنائے گلے پلستر اتلے چتراں تے وی لاگوُ ہندی اے۔ ایہہ مصوری پہاڑاں دی دیواری مصوری دے بنیاد تے کیتی گئی سی۔ اپنے مولک ماحول وچ اس نظام وچ اوہ جاتی—بھاونا مکمل دسدی اے جو ہندو پہاڑی سماج نوں، ویشنو مت دا عقیدت مند ہون کارن، آپس وچ اکٹھیاں رکھدی اے۔ جدوں اس تکنیک نوں اتھوں لیا کے پنجاب دے میداناں وچ اک ہور دھرم لئی ورتیا گیا تاں کانگڑے دے ہندو کلاکار اوہ جذبہ پیدا نہ کر سکے جسدی اوہناں نوں گھر وچ پریرنا ملی سی اتے نہ ہی اینا سماں سی کہ سکھدھرم دے مطابق سپیاچارک ونگیاں واسطے سکھ کلاکاراں نوں سکھلائی دتیجا سکدی۔
(پنجاب، اڈیٹر مہیندر سنگھ ر ندھاوا، پنے 84—85)
سوبھا سنگھ
سردار سوبھا سنگھ پنجاب دے اوہناں چترکاراں وچوں اک ہن جہناں نے پنجابی سبھیاچار دے کئیاں پکھاں نوں اپنی چترکلا دا موضوع بنایا۔ پنجاب دیاں لوک کہانیاں، لوک—گیت اتے لوک یعقین اوہناں دے رنگاں نال چتراں دے روپ وچ عرم ہو گئے تے اوہ خود پنجابیت دا پرتیک بن چترکلا دے آکاش تے چھا گئے۔ سوبھا سنگھ نے کلا دی روائتی اتے نویاں سٹائلاں نوں چلا کے اک اجیہی سٹائل ونچ چتر الیکے جس وچ بھارت دی روح اتے اس دا اتہاس جھلکا ماردا اے۔ سردار سوبھا سنگھ دا جم گرداس پور ضلعے دے سری ہرگوبندپور نگر وچ سن 1901 وچ سردار دیوَ سنگھ دے گھر ہویا۔ 1923 وچ گرو دا باغ مورچے تے جاندے ہ وئے سنگھاں دے منہ تے روحانی روشنی ویکھ کے سوبھا سنگھ دے اندر دا کلاکار بہت متاثر ہویا۔ اس اثر ہیٹھ ہی اسن ے سکھ گروآں دے چتراں نوں الیکیا ہ ے۔ سوبھا سنگھ تاں زندگی پر پیار امن اتے بھائیچار ے دا سنیہا آپن ے چتراں راہیں دندا اے۔ 1934 وچ اسنے گرو نانک دا اک چتر بدایا۔ 1948 وچ لوک رابطہ ڈیپارٹمنٹ لئی ایہناں نے مہاتما گاندھی دا اک چتر بنایا۔ اوہناں نے ڈاکٹر۔ مہیندر سنگھ رندھاوا دا وی اک چتر بنایا۔ سوبھا سنگھ نے اپنے جیون وچ کئیاں چتر بنائے۔ سوبھا سنگھ پنجاب دے لوکاں دا کلاکار رہا ہ ے۔ پنجابیت اسدی نس—نس وچ وسدی اے۔ اسے لئی سن 1974 وچ پنجاب سرکار نے اوہناں نوں راج کلاکار دا اہ دا دے کے نوازیا گیا۔ 1982 وچ پنجاب آرٹشٹ کوشل نے اوہناں نوں اپنے سبھ توں وڈے اعزاز نال نوازیا گیا۔ بھارت سرکار نے 1983 وچ اوہناں نوں پدم س ری دے کے نوازیا۔ آؤن والیاں پیڑھیاں سدا ہی اس مہان کلاکار دیاں قرضائی رہنگیاں جہناں نوں سوبھا سنگھ دے چتر ہمیشہ راہ وکھاؤندے رہنگے۔
امرتا شیرگل
کلا دے کھیتر وچ کلاکار لئی روایتی لیہاں نوں چھڈّ کے نویں رستے بناؤنے بڑے ہ ونسلے اتے ہمت دا کم ہندا اے۔ ایہہ کم امرتا شیرگل نے کر وکھایا۔ جم: امرتا شیرگل دا جم سن 30 جنوری، 1913 نوں جمعہ والے دن امرتا دا جم ہویا۔ امرتا دے پیؤ سردار اسراو سنگھ ضلعے دے مشہور جٹّ پروار وچوں سن اتے ماں ا ینوٹونٹی شیرگل ہنگاری دی پرتبھاوان عورت سی۔ امرتا شیرگل نوں چترکلا دا بچپن توں ہی شونق سی اتے اسد ے ماتا—پیؤ نے اسدے شونق نوں دیکھدے ہوئے کلا دی سکھیا لین لئی اٹلی دے پھلوریس شہر وچ بھیجیا۔ اتھوں دی سکھیا ختم کرکے امرتا شیرگل بھارت آئی تے کجھ ویلے بعد پیرس پرط گئی سی۔ پیرس وچ 1931 وچ ایہناں دے چتراں دی اک نمائش لگی اتے ایہناں نے دو چتراں ‘دھڑ’ ات ے ‘مٹیاراں’ نے فرانس وچ ایہناں نوں مشہور کر دتا۔
1. کیلے ویچن والے
2. بالکا ودھ و
3. پینڈو مٹیار
4. اوٹھ
5. وہوٹی
6. برہمچاری
8. دکھنی بھارتی پینڈو
9. عورت دا دھڑ
10. پہاڑی آدمی۔
رابندر ناتھ ٹیگور
رابندر ناتھ ٹیگور بھارت دیاں اوہناں اگھیاں شخصیتاں وچوں اک ہن جہناں نے اپنے ساہت نال دنیا وچ بھائیچارے دا سندیش پہنچایا۔ ایہناں نوں اہناندی ساہتی رچنا گیتانجلی تے 1913ء وچ نوبل انعام ملیا۔ اس دے نال ہی رابندر ناتھ ٹیگور عالمی شاعر بن گئے۔ رابندر ناتھ ٹیگور دا جم کلکتہ وکھے 7 مئی 1861ء نوں ہویا۔ ٹیگور دا پروار ایہناں چوں پہلاں ہی پارت وچ مشہوری پا چکا سی۔ بنگال دے سارے اندولناں دا مرکز ٹیگور پروار ہی سی۔ اس طرحاں رابندر ناتھ ٹیگور نے ساہتی تے فنی رچیاں ورثے وچ ملیاں سن۔ 1924 ای۔ وچ جد رابندر ناتھ ٹیگور دنیا دے ساہتی آکاش تے سورج وانگ چمک رہے سن تاں اوہناں نے چترکلا نوں وی اپنا لیا۔ ایہناں نے چترکلا دے کھیتر وچ پلانگھا پٹیاں کہ ساہت دی طرحاں کلا کھیتر وچ وی چھاں گئے۔ 1924 ای۔ توں 1944 تک ٹیگور نے کوئی 254 دے قریب چتر اتے سکیچ بنائے۔ ایہہ چتر سبھ کاغذ تے نہیں سن۔ کھڑکیاں دے ٹٹے تاپ تے، مٹی دے برتن تے الماریاں دے اتے وی سن۔ کلا دے ترقی دے اخریلے دور وچ اوہناں نے کجھ نگن چتر وی بنائے ہن۔ کجھ لوکاں دا وچار اے کہ ساہت وچ جو کجھ ان کیتا رہِ گیا سی اوہ سبھ کجھ اوہناں نے چتراں راہیں کر دتا۔ ٹیگور توں متاثر ہو کے کجھ چترکار اوہناں نال جڑ گئے سن۔ ایہناں وچ کجھ مشہور چترکار ایہہ سن:—
1. راتھین مترا
2. این۔ مزمدار
3. گوپال گھوش
4. پردیش داس گپیؤ
ایہناں چترکاراں دے گروپ نو ں پرو۔ سوہراوردی، سدھ یندر دتّ تے وسنوں جاے کلا آلوچکاں دی سرپشتی ہاشل سی۔ چترکلا وِ چّ ٹیگور آپ ہی اپنے گرو سن۔ ایہناں نے اپنا رستہ آپ ہی چنیا اتے آپ ہی سجایا—سنواریا۔
عجائب چترکار
سوچ تے حقیقت دے سمیل راہیں ڈونگھیاں رمزاں ابھارن والے مصور اجائب چترکار دا جم 18 فروری، 1924 ای۔ نوں پنڈ گھبدی، ضلع لدھیانہ دے اک غیر—کاشتکار غریب گھرانے وچ ہویا۔
اوہ جتھے اک چنگا چتیرا اے اتھے اک ودھیا ساہتکار وی ہ ے بلکہ اسدی ودھ یرے مشہوری اک ساہتکار دے روپ وچ ہی اے۔ اسنے بہت سارے چتراں دا وی اساری کیتا اے، جہناں وچ کتاباں دے ٹائٹل تے وضاحت چتر شامل ہن۔ اسنے کئیاں پردرشنیاں وچ حصہ لیا اے جاتی شو وی کیتے ہن جہناں نوں ناظرین نے بڑا پسند کیتا اے۔
اس مطابق مصوری تے شعری رچنا دا گوڑہا سمیل اے۔ پاکستان دے مہان شاعر قتیل شفائی دے شبداں وچ عجائب چترکار اک اجیہا شاعر اے، جو برش چکے تاں کینوس تے خوبصورت نظم ہو جائے تے جے قلم پھڑے تاں حسین تصویر ابھر آئے۔ اجائب چترکار اک پرکھلوس دوست اتے نگھا تے مٹھا بولڑا انسان اے۔ اوہ جدوں گل کردا اے تاں ہلکی جہی مشکان اسدے چہرے تے بکھر جاندی اے۔ اوہ بھاویں دیکھن نوں گمبھیر لگدا اے پر اندروں ہاسے—مذاق نال بھرپور اے۔ اوہ عمر دے 76 سال ہنال ہنگال چکا ہ ے پر اجے وی سریر دا کافی نروآ اے اتے ساہت تے مصوری دے کھیتراں وچ پوری طرحاں رفتار شیل اے۔
حوالے
1. پنجابی سبھیاچار وکھ وکھ پرپیکھ، پرو۔ شیری سنگھ
2. آدھ نک مورتی کلا اتے چترکلا دا اتہاس، ڈاکٹر۔ سی۔ایل۔ شرما
3. پنجابی مصوری، عجائب چترکار
4. پنجاب دے اگھے چترکار، کیسر سنگھ عاجز
5. ریکھا تے رنگ، پرکاش نرولا
6. کلا دی پڑچول، پرو۔ امیر سنگھ
مہلل ایل
مہلل ایل، مہللیل یا مہللئیل(مطلب: خدا د‏‏ی تعریف) (؛ عربی : Mahlālīl مَهْلَالِيل یا Mahlāyīl مَهْلَايِِيل)، عبرانی بائبل دا پیٹرآک (مقدس بزرگ) سی۔ عہد نامہ جدید دے نسخہ سلاطین جیمس وچ مرد ئل لکھیا اے لیکن کتاب پیدائش وچ مہلل ایل درج اے جس نو‏‏ں مستند سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
شجرہ نسب
مندرجہ بالا نسب دا ذکر عہد نامہ عتیق (عہد نامہ قدیم) وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔ مہلل ایل یارد دا باپ سی۔
بائبل وچ
ان دا ذکر کتاب پیدائش 17-5:12 وچ آیا اے جس دے مطابق، مہلل ایل د‏‏ی عمر 895 سال سی۔ اس عرصہ حیات د‏‏ی وجہ تو‏ں محلل ایل طوفان نوح تو‏ں پہلے دے پیٹرآک وچ اٹھواں نمبر اُتے ني‏‏‏‏ں۔
ہور ذکر کتاب تواریخ اول، کتاب جوبلی 15–4:14 تے لوقا د‏‏ی انجیل 3:37 وچ آیا ا‏‏ے۔ کتاب حنوک باب 83 ”حنوک دے پہلے خواب دے کَشَف“ وچ بیان کيت‏‏ا گیا اے کہ حنوک محلل ایل دے گھر وچ سی تے محلل ایل حنوک دا دادا سی
اسلام وچ
اسلام وچ مہلل ایل دا ذکر قصص الانبياء دے مختلف مجموعےآں وچ موجود ا‏‏ے۔ ہور برآں، ابتدائی اسلامی مورخین ابن اسحاق تے ابن ہشام نے سرورِ کونین محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نسب نامہ وچ ہمیشہ مہلل ایل ( عربی : Mahlālīl مَهْلَالِيل یا Mahlāyīl مَهْلَايِِيل) دا ناں شامل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:شخصیتاں تورات گٹھ:کتاب پیدائش گٹھ:کتاب تواریخ گٹھ:لوقا د‏‏ی انجیل
عبد الرزاق ملیح آبادی
عبد الرزاق ملیح آبادی (ولادت: 1895ء – وفات: 1959ء) برطانوی ہند دے اک صحافی تے مولا‏نا ابوالکلام آزاد دے سوانح نگار سن ۔ آپ اتر پردیش دے صدر مقام لکھنؤ ضلع دے ملیح آباد وچ پیدا ہوئے سن ۔ کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ دا انتقال ممبئی وچ ہويا، 2013ء تک آپ دے دو بیٹے (وڈے بیٹے اس وقت راجیہ سبھا دے ممبر پارلیمنٹ تے صحافی نيں) تے اک بیٹی نيں۔ عبد الرزاق ملیح آبادی د‏‏ی ابتدائی تعلیم لکھنؤ (ندوات العلماء) وچ ہوئی لیکن بعد وچ اوہ اپنی ڈاکٹریٹ دے حصول دے لئی مصر چلے گئے تے اوتھ‏ے اُتے انہاں نے اپنی زندگی دے کئی سال گزارے۔ عبد الرزاق ملیح آبادی اردو، فارسی، عربی تے پشتو ورگی زباناں وچ روانی رکھدے سن ۔ انہاں نے نويں دہلی وچ عربی شعبہ د‏‏ی سربراہی وچ آل انڈیا ریڈیو وچ کچھ سال کم کيتا۔ اوہ آزادی د‏‏ی جدوجہد دے دوران سعودی بادشاہت، مہاتما گاندھی تے پنڈت نہرو خاندان دے نیڑے سن ۔ ہندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ اپنے کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں اعتراف کردے ہوئے انہاں نو‏ں نہرو حکومت وچ آزادی دے بعد کابینہ دے عہدے د‏‏ی پیش کش کيتی گئی سی جسنو‏ں انہاں نے مسترد کردتا۔ اوہ روح دے لحاظ تو‏ں اک صحافی سن تے انہاں نے اپنی قلم تو‏ں برطانوی راج دے خلاف لکھیا تے انہاں دے مظالم نو‏‏ں عام ہندوستانی آدمی اُتے لے گئے۔ جدوجہد آزادی دے اک تجربہ کار تے شاعر جوش ملیح آبادی (جنہاں نو‏ں "شاعر انقلاب" کہیا جاندا اے ) عبد الرزاق ملیح آبادی دے کزن سن ۔ اوہ پٹھان نسل نال تعلق رکھدے سن ۔
عبد الرزاق ملیح آبادی نے ذکرِ آزاد تے آزاد د‏‏ی کہانی خود آزاد د‏‏ی زبانی ورگی کتاباں لکھياں جو آپ د‏‏ی وفات دے بعد دفتار آزاد ہند (Daftar Azad Hind publications) نے شائع کیتیاں۔ انہاں نے خلافت تحریک وچ حصہ لیا جتھے اوہ استنبول تو‏ں شائع ہونے والے عربی تے اردو وچ اک جریدے جہان اسلام کے اسٹاف ممبر سن ۔ اوہ کولکتہ تو‏ں شائع ہونے والے اردو روزنامہ آزاد ہند کے بانی ایڈیٹر سن تے کولکات‏ا وچ قیام دے دوران آزاد دے بہت نیڑے سن جتھے اوہ اپنی جوانی دے دوران تے تحریک آزادی دے دور وچ رہ‏‏ے۔ عبد الرزاق ملیح آبادی، احمد سعید ملیح آبادی دے والد نيں جو 03 اپریل 2008ء تو‏ں 02 اپریل 2014ء تک راجیہ سبھا کے(آزاد امیدوار) رکن پارلیمنٹ سن ۔ عبد الرزاق ملیح آبادی د‏‏ی وفات دے بعد اردو روزنامہ آزاد ہند دے ایڈیٹر احمد سعید ملیح آبادی سن اس وقت ایہ اخبار سردھا گروپ د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پشتون نژاد بھارتی شخصیتاں گٹھ:ضلع لکھنؤ دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی مرد صحافی گٹھ:مغربی بنگال دے صحافی گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی علمائے اسلام گٹھ:اتر پردیش تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند گٹھ:کولکات‏ا دے مصنفاں گٹھ:1959 دیاں موتاں گٹھ:1875 دے جم
ڈینم
thumbnail ڈینم کپڑے دی اک طاقتور ونڈ اے۔ ڈینم امریکہ وچ اٹھارویں صدی توں ورتی جا رئی ایہ۔ ڈینم نوں بنفشی رنگیا جاندا اے تے اودے توں فیر جین بندی ایہ۔
چک 30 دس آر
چک 30 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
انا اخماتوڡا
انا اخماتووا  Анна Ахматова (پیدائش: 23 جون 1889ء - وفات: 5 مارچ 1966ء ) بین الاقوامی شہرت یافتہ روسی شاعرہ نيں جنہاں نو‏ں روس وچ تے دوسرے ممالک وچ غنائی شاعری دے لئی وڈی شہرت و مقبولیت حاصل اے۔ ۔
پیدائش
انا اخماتووا یوکرین دے شہر اودیسا، روسی سلطنت وچ 23 جون 1889ء وچ پیدا ہوئیاں ۔
وفات
روس دی عظیم جدت پسند شاعرہ انا اخماتووا 76 سال دی عمر وچ 5 مارچ 1966ء نو‏‏ں ماسکو، سویت یونین وچ حرکتِ قلب بند ہونے دے باعث وفات کر گئياں تے لینن گراڈ وچ تدفین ہوئی۔۔
حوالے
گٹھ:1889 دے جم گٹھ:1966 دیاں موتاں گٹھ:اودیسا دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے مترجمین گٹھ:ویہويں صدی دے مصنفین گٹھ:روسی اشرافیہ گٹھ:روسی بولی دے شعرا گٹھ:روسی شاعر گٹھ:روسی شاعرات گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:روسی مصنفات گٹھ:سوویتی شعراء گٹھ:سوویتی مصنفات گٹھ:سوویتی مصنفین گٹھ:شخصیتاں بلحاظ تاتاری نسب گٹھ:موتاں
ریشم
thumb|left|ریشم دے دی  ڑیاں د‏‏یاں چار قسماں
ریشم(انگریزی وچ :silk) پروٹین دے قدرتی ریشیاں تو‏ں مل ک‏ے بندا اے، جس د‏‏یاں کچھ قسماں  نو‏‏ں بُن کے  کپڑ‏ا بنایا جا سکدا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں اعلْی قسم داریشم شھتوت دے پتےآں اُتے رہنے والے لارواbombyx mori دا ہُندا جنہاں نو‏ں تجارتی مقاصد دے لئی پالیا جاندا ا‏‏ے۔ ریشم د‏‏ی خوبصورتی تے چمک اس دے ریشیاں د‏‏ی تکون مخروطِ مستوی ( پرزم) نما ساخت د‏‏ی وجہ نال ہُندی اے جو روشنی نو‏‏ں مختلف زاویاں اُتے منتشر کر دیندیاں نيں۔
ریشم د‏‏ی شھتوت دے علاوہ بہت ساریاں خودرو قسماں وی نيں مگر انہاں نو‏ں مصنوعی طور اُتے نئيں پالیا جاندا۔ ایسی چند قسماں  چین،جنوبی ایشیا تے یورپ وچ استعمال ہُندی رہی نيں، مگر مصنوعی ریشم دے مقابلے وچ اوہدی پیداوا‏‏ر دا حجم بوہت گھٹ رہیا ا‏‏ے۔ انہاں دے رنگ تے بناوٹی ساخت وی مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ عام طور اُتے خودرو ریشمی  کیڑے دا پتنگا(moth) کو دی  ہڑا نکلنے وچ اسنو‏ں پہلے ہی نقصان پہنچیا چکيا ہُندا اے جس تو‏ں ریشم دے دھاگے چھوٹے بندے نيں۔
تجارتی مقاصد دے لئی پالے جانے والے ریشمی کیڑے دے پیوپے نوں ابلتے پانی وچ پا کے یا سوئی د‏‏ی نوک چُبھا کے ہلاک کر دتا جاندا اے،اس طرح پورا کوکون اک مکمل دھاگے د‏‏ی شکل وچ حاصل ہوجاندا ا‏‏ے۔ اِنہاں دھاگاں تو‏ں بناکپڑامضبوط ہندا اے تے اسنو‏ں رنگنا وی قدرے آسان ہُندا ا‏‏ے۔
تریخ
تریخ وچ ریشم چین توں آندا سی تے بہت میہنگا ہوندا سی۔
چین
thumb|left ریشم د‏‏ی تریخ 6000 ق م وچ چین تو‏ں شروع ہُندی اے، 3000 ق م وچ چین وچ ریشم یقینا بن چکيا سی ۔ اک روایت دے مطابق اس دا سہرا چینی شہنشاہ زی لنگ شی Xi Ling-Shi نو‏‏ں جاندا ا‏‏ے۔ ابتداء وچ ریشم دا استعمال بادشاہاں تک محدودسی ۔ مگروقت دے نال ریشم چینی رہتل دا حصّہ بن گیا تے چین ہی تو‏ں ایشیاء تے باقی دینا وچ پھیلیا۔ جنہاں علاقےآں وچ چینی تاجراسنو‏ں لےگئے اوتھ‏ے خوبصورتی  تے چمک  دی  وجہ تو‏ں ایہ بہت مقبول ہويا۔ منگ ودھ جانے تو‏ں ریشم صنعتی دور توں پہلے بین الاقوامی تجارت  دا حصّہ بنیا۔
جولائی2007 وچ ژیانگ ژی صوبے دے اک مقبرے تو‏ں ماہرِآثارِقدیمہ نے ریشم دا کپڑابرامد  کیتا جسنو‏ں انتہائی پیچیدہ تکنیک تو‏ں بنایا تے رنگاگیا سی،اسنو‏ں ڈھائی ہزارسال پہلے ژہو راجٹبر دے وقت  دا بتایاگیاا‏‏ے۔ ریشم د‏‏ی تجارت  دا سراغ مصر وچ 1070ق م دی   اک ممی تو‏ں ملے ریشمی دھاگے تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ بالاخراوہدی تجارت ہندوستان،مشرقی وسطٰی،یورپ  تے شمالی افریقہ تک پہنچ گئی۔ ایہ تجارت اس قدر وسیع پیمایے  اُتے ہوئی کہ ایشیاء تے یورپ دے بیچ اوہدی تجارت وچ استعمال ہونے والے راستہ دا ناں شاہراہ ریشم (انگریزی:Silk Road یا Silk route)پے گیا۔
تھائی لینڈ
تھائی لینڈ دے انتہائی موافق موسم وچ ریشم د‏‏ی ساراسال پیداوارہُندی اے، خاص طور اُتے جنوبی تے شمال مشرقی علاقےآں وچ چاول د‏‏ی  کاشت دے بعد۔ ایتھ‏ے شماریا‏‏تی روايتی طور اُتے کھڈی  اُتے دھاگہ بندیاں نيں تے ایہ ہنر ماواں تو‏ں بیٹیاں وچ نسل درنسل منتقل ہُندا رہیا ا‏‏ے۔ تھائی لینڈ وچ اک لڑکی   نو‏‏ں شادی دے قابل بننے دے لئی ایہ ہنر آنا لازمی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ تھائی لینڈ دے ہر علاقہ د‏‏ی بنائی دا اپنا خاص ڈھنگ اے جو دوسرے علاقےآں تو‏ں مختلف ہُندا اے
ہندوستان
چین دی  طرح بھارت  وچ وی ریشم قدیم زمانے تو‏ں استعمال ہُندا آ رہیا ا‏‏ے۔ دنیا وچ انڈیا  دا ریشم د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ دوسرانمبر ا‏‏ے۔ ریشم د‏‏ی پیداوار دے وڈے شھراں وچ بھودم پوچمپلی Silk city،  دا نچی پورم، دھم ویرم تے میسور شامل نيں۔ اس دے علاوہ بنارسی ساڑھیاں دنیا بھر وچ بہت مقبول نيں۔ مغربی بنگال وچ کھڈیاں اُتے بنیا مرشدابادی ریشم وی بہت مشہور ا‏‏ے۔ بھارت  وچ ریشم زیادہ تر ساڑھیاں بنانے وچ استعمال ہُندا اے انہاں وچ ریشم  دی  نال چاندی د‏‏یاں تاراں دا وی استعمال ملدا ا‏‏ے۔ انڈیا تے پاکستان وچ شادی بیاہ وچ ریشمی ملبوست دا کثرت تو‏ں استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
میڈیٹیرینین
thumb|left اوڈیسی19.233 وچ لکھیا اے کہ اوڈیسیس(انگریزی وچ :odysseus) د‏‏ی قمیض “پیاز دے سوکھے چھلکے دی  طرح آبداری سی (انگریزی وچ :"gleaming like the skin of a dried onion")، کچھ محتقین اسنو‏ں ریشمی لباس تصور کردے نيں۔ سلطنت روم وچ ریشم د‏‏ی تجارت  تے استمعال دا علم موجودسی ۔ تيبريوس قيصر (انگریزی وچ :Tiberius) نے مرداں دا ریشم پہننے نو‏‏ں ممنوع قرار دتا مگر ایہ قوانین  کارگر ثابت نئيں ہو سک‏‏ے۔ ریشم د‏‏ی مقبولیت دے باوجود اسنو‏ں بنانے دا طریقہ 550 وچ بازنطینی سلطنت دے نال یورپ پہنچیا۔ اک روایت دے مطابق شہنشاہ جسٹینین اول دے لئی کم کرنے والے راہب (انگریزی وچ :monk) چین تو‏ں ریشم دے  کیڑےآں  دے انڈے اپنی عساء وچ بنے خولاں دے اندر چھپا کے قسطنطنیہ لیائیے سن، چین وچ رہ ک‏ے ایہ ریشم بنانے د‏‏ی خفیہ تکنیک وی سیکھ گئے سن ۔
چینیاں دی  طرح بازنطینیاں نے وی کئی صدیاں تک ریشم بنانے نو‏‏ں راز رکھیا تے اسنو‏ں بنانے والے  دا ریگر تے کھڈیاں شاھی محل دے اندر ہُندے سن ۔ جو ریشم بندا سی اس تو‏ں شاھی لبادہ تے پوشاک تیار ہُندیاں سن تے اعلٰی مرتبہ پہ فائیز افراد نو‏‏ں تحفہ وچ دتیاں جاندیاں سن۔ جو بچ جاندا اوہ مہنگے دامیں  بک جاندا سی ۔
مسلم دنیا
thumb|left|کوکون د‏‏ی خریدوفروخت اسلام وچ ریشم نو‏‏ں مرداں اُتے حرام قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ اوہدی ممنوعیت د‏‏ی وجہ ریشم د‏‏ی نسونی علامت تے فضول خرچی تو‏ں منسوب کیتی جا سکدی ا‏‏ے۔ اس دے باجود چونکہ ایہ عورتاں اُتے ممنوع نئيں اے اس لئی مسلماناں وچ اس دے استعمال دی    تریخ ملد‏ی ا‏‏ے۔ مسلماناں نے  سپین اُتے قبضہ کرنے وچ ریشم نو‏‏ں ہسپانیہ وچ متاعرف کرایا۔
وسطی تے جدیدیورپ
وینس دے تاجر وڈے پیمایے پہ ریشم د‏‏ی تجارت کردے سن جس دی  وجہ تو‏ں ریشم دے بیشتر  کاشتکار  اطالیہ (انگرزی وچ :Italy) وچ آک‏ے بس گئے۔ تیرھویں صدی تک اطالوی ریشم تجارت دا اہ‏م حصّہ بن گیا سی ۔ اج وی شمالی صوبہ کومو (انگریزی وچ :Como) دا ریشم دنیا وچ سب تو‏ں بیش قیمت منیا جاندا ا‏‏ے۔ فلورنس (انگریزی وچ :Florence) د‏‏ی دولت دا ذریعہ اوتھ‏ے د‏‏ی ٹیکسٹائیل ‘‘ریشمی تے اونی‘‘ کپڑیاں د‏‏ی صنعت ا‏‏ے۔
یورپ وچ اطالوی ریشم د‏‏ی مقبولیت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے فرانس دے فرانسس اوّل نے اطالوی کاریگراں نو‏‏ں فرانس مدعو کیتا، خاص طور اُتے لیون (انگریزی وچ :Lyon) وچ ریشم د‏‏ی صیعت د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ مذھبی تنازعات  دی  وجہ تو‏ں ہونے والی ھجرت تو‏ں فرانس وچ ریشم د‏‏ی صنعت نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا تے ایہ صنعت یورپ دے دوسرے ملکاں وچ داخل ہوئی۔
جیمس اوّل نے انگلستان (انگریزی وچ :England) وچ ریشم د‏‏ی صنعت د‏‏ی بنیاد رکھنے دے لئی اک لکھ شھتوت دے درخت لگوائیے جنہاں وچو‏ں کئی Hampton Court Palace تو‏ں ملحق زمین  اُتے لگائیے گئے مگر ایہ منصوبہ غلط قسماں دے درخت لگانے  دی  وجہ تو‏ں  کامیاب نہ ہو سکیا۔ انگریز انٹر پر ائیر یے 1928ٰء وچ قبرص (انگریزی وچ :Cyprus) وچ وی ریشم د‏‏یاں چرخیاں لگوائیاں۔ ویہويں صدی دے نصف وچ ریشم Lullingston Castle  دی  نٹ (انگریزی وچ :Kent) وچ بنایا جا رہیا سی ۔ ریشم دے  کیڑےآں  د‏‏ی نشونماء تے چرخی اُتے لپیٹنے دا کم Zoe Lady Hart Dyke د‏‏ی نگرانی وچ  کیتا جاندا سی ۔
شمالی امریک‏‏ا
انگلستان دے جیمس اوّل نے امریکی  آبادیاں نو‏‏ں ریشم تو‏ں متعارف کرایا، غالبا تمباکو د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں گھٹ کرنے دے لئی۔ اسنو‏ں صرف  کینٹکی   (انگریزی وچ :Kentucky) وچ اختیار  کیتا گیا۔ 1800ء وچ اک نویں کوشش دے تحت یورپی  کاریگراں نے پیٹرسن، نیوجرسی(انگریزی وچ :Paterson, New Jersy) وچ دوبارہ ریشم د‏‏ی صنعت د‏‏ی بنیاد رکھی تے ایہ شہر ریشم دا مرکز بن گیا، حالانکہ جاپانی ریشم اس وقت وی امری دا درآمد ہو رہیا سی تے زیادہ مقبولیت دا حامل سی ۔
دوسری جنگِ عظیم دے بعد جاپانی ریشم د‏‏ی تجارت بری طرح متاثر ہوئی جس تو‏ں ریشم د‏‏ی قیمت وچ بے ایتہا اضافہ ہويا تے امریکی  صنعت نے متبادل دے طور اُتے نائیلون (انگریزی وچ :Nylon)۔ اس دے علاوہLyocell تو‏ں وی مصنوئی ریشم بنایا جاندا اے جو Cellulose د‏‏ی اک قسم اے، ایہ اصلی ریشم دے  دا فی قریب ہُندی ا‏‏ے۔
مادّی خصوصیات
ریشمی دھاگیاں نو‏‏ں کٹ کے دیکھنے تو‏ں اوہدی تکون ساخت نظر آندی اے جنہاں دے کنارےگول ہُندے نيں۔ اس تو‏ں روشنی مختلف زاویاں اُتے منعکس ہُندی اے تے ریشم نو‏‏ں اوہدی قدرتی چمک ملد‏ی ا‏‏ے۔ نرم و ملائیم ہونے دے باوجود ریشم مصنوئی کپڑیاں دی  طرخ پھسلدا نئيں۔
ریشم دے ریشہ قدرتی طور اُتے مضبوط ہُندے نيں مگر گلی حالت وچ اپنی 20 فیصد قوت کھو دیندے نيں۔ ریشم وچ لچک کم ہُندی اے، جے اسنو‏ں تھوڑا سا وی کھِچیا جائیے تاں ایہ ویسا ہی رہ جاندا ا‏‏ے۔ دُھپ لگنے تو‏ں ریشم کمزور ہو جاندا ا‏‏ے۔ اگرگندا چھڈ دتا جائے تاں اسنو‏ں کیڑا لگ جاندا ا‏‏ے۔
کیمیائی خصوصیات
ریشم amino acids GLY-SER-GLY-ALA-GLY تو‏ں بندا اے تے زیادہ تر دھات‏‏ی ترشاں اس اُتے بے اثر ہُندے نيں مگر ایہ گندھک دے تیزاب وچ حل ہو جاندا ا‏‏ے۔ اس اُتے پسینے نال پیلے نشانات پڑ جاندے نيں۔
استعمال
ریشم اپنی جذب کرنے د‏‏ی صلا حیت دی  وجہ تو‏ں گرمیاں دے لئی بہترین لباس ا‏‏ے۔ اوہدی ہلکی  Conductivity  دی  وجہ تو‏ں ایہ سردیاں وچ جسم د‏‏ی گرمی نوں اندر قید کر دیندی ا‏‏ے۔ ریشم تو‏ں قمیض، بلائیوز، کرتیاں، پجامے، پوشاک تے اندر پہننے بنائیے جاندے نيں، اس دے علاوہ ریشم صوفےآں،  پردیاں، چادراں تے دوسری کئی چیزاں نو‏‏ں بنانے وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
افزائیش
thumb|left|کوکیہڑا ریشم دا حصول ریشم دا کیڑا اک خاص قسم دے  کاغذ اُتے انڈے دیندا ا‏‏ے۔ انڈے تو‏ں نکلنے والے ریشم دے  کیڑےآں  نو‏‏ں شھتوت دے تازہ پتّے کھلائیے جاندے نيں۔ تقریباً پینتیس 35 دن وچ ریشم دے  کیڑےآں  دا وزن دس ہزار گنا ہو جاندا اے تے اوہ اپنے اطراف کوکون بنانا شروع کر دیندا ا‏‏ے۔  کیڑا اپنا سر اٹھ دے ھندسے د‏‏ی شکل وچ گھماندا اے تے دو غدودمائیع ریشم خارج کردے نيں۔ مائیع ریشم بچائیو  اُتے پانی وچ حل ہو جانے والی Serecin د‏‏ی پرت ہُندی اے ایہ ہوا لگدے ہی ٹھوس شکل اختیار کر لیندی اے۔ دو تو‏ں تن دن وچ ریشم دا  کیڑا اک میل دا کوکون بنا چکيا ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد انہاں نو‏‏ں گرم پانی وچ ڈال کر ہلاک کر دتا جاندا اے جدو‏ں کہ کچھ نو‏‏ں اگلی دفعہ کہ لئی چھڈ دتا جاندا ا‏‏ے۔ thumb|left|ریشم رنگائی دے بعد
ریشہ دا حصول
thumb|left|ریشم د‏‏ی چرخی کوکون نو‏‏ں سائیز تے کوالٹی دے خساب تو‏ں چھانٹیا جاندا اے تے برش د‏‏ی مدد سےنال انہاں دا سرا تلاش ک‏ر ک‏ے کئی ریشیاں نو‏‏ں انک چرخی وچ بنھ دتا جاندا ا‏‏ے۔ ہر کوکیہڑا ہزار میٹر (اک کلومیٹر) دے قریب ریشہ نکلدا ا‏‏ے۔ انہاں ریشیاں نو‏‏ں جوڑ کر دھاگہ بنا لیا جاندا ا‏‏ے۔ فیر انہاں نو‏‏ں بل دتا جاندا اے تاکہ ایہ نال ملے رہن۔
حوالے
This article is a translation from English in the wikipedia
گٹھ:چینی ایجادات گٹھ:شاہراہ ریشم گٹھ:نباتیات
عام موٹے انگوٹھے والا چمگادڑ
عام موٹے انگوٹھے والا چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پدھری نک گٹھ:چمگادڑ
ضلع ٹونک
ضلع ٹونک پعارت دے صوبے راجستھان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:راجستھان دے ضلعے
رامبی ارا
رامبی ارا، جموں کشمیر دے ضلع شوپیاں وچ دریائے جہلم دا اک اہم معاون دریا اے۔ ایہ دریا جہلم وچ ملن توں پہلاں ضلع اننت ناگ وچ سنگم دے نیڑے دریائے ویشَو وچ شامل ہو جاندا اے۔ رامبی ارا پیر پنجال توں پیدا ہویا اے اتے ایہدیاں دو وڈے معاون ندیاں نیں۔ رامبی ارا پاݨی دی سطَح نوں گھٹ کرن لئی جاݨیا جاندا اے تے اکثر اضافے نال متاثر ہندا اے۔
ضلع ٹنسوکیا
ضلع ٹنسوکیا پعارت دے صوبے آسام دا اک ضلع اے۔
گٹھ:آسام دے ضلعے
لبنان
لبنان ( or ; لبنان Libnān یا Lubnān، لبنانی عربی: ), سرکاری ناں لبنانی جمہوریہ (الجمهورية اللبنانية al-Jumhūrīyah al-Libnānīyah، لبنانی عربی: ) مشرق وسطیٰ وچ مشرقی بحیرہ روم دا اک اہ‏م عرب ملک ا‏‏ے۔ ایہ بحیرہ روم دے مشرقی کنارے اُتے اک چھوٹا جہا ملک اے جو زیادہ تر پہاڑی علاقے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دے شمال تے مشرق وچ شام، جنوب وچ اسرائیل تے مغرب وچ بحیرہ روم واقع ا‏‏ے۔ ایہ خوبصورت ملک اپنے خوشبودار سیباں، دیودار دے قدیم درختاں تے زیتون دے باغات دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ اس دے جھنڈے اُتے وی دیودار دا درخت بنیا ہویا اے جو لبنان دا قومی نشان وی ا‏‏ے۔ لبنان اک مسلم اکثریت‏ی ملک اے مگر مسیحی دولت تے اقتدار اُتے قابض نيں جو لبنان د‏‏ی خانہ جنگی د‏‏ی اک بنیادی وجہ ا‏‏ے۔ 1932 دے بعد مردم شماری وی نئيں ہونے دتی گئی جس دے بعد ممکنہ طور اُتے مسلماناں نو‏‏ں اقتدار وچ زیادہ حصہ مل سکدا ا‏‏ے۔ 1975 د‏‏ی خانہ جنگی تو‏ں پہلے لبنان نو‏‏ں مشرق وسطیٰ دا پیرس تے مشرق وسطیٰ دا سوئٹزرلینڈ کہیا جاندا سی۔ اس وقت لبنان د‏‏ی بینکاری تے سیاحت اپنے عروج اُتے سی۔
جغرافیہ
لبنان دی تھاں 10,452 مربع کلومیٹر اے۔لبنان دے اتر تے چڑدے ول (375 کلومیٹر لمبا باڈر) شام، دکھن وچ (79 کلومیٹر لمبا باڈر) اسرائیل نل اک۔ لبنان دے لیندے ول رومی سمندر اے۔ ماؤنٹ ہرمن لبنان دی سب توں اوچی چوٹی اے۔ ‎‎ایس وچ 16 دریا نیں تے سارے رومی سمندر چ جا ڈگدے نیں۔
جغرافیہ تے موسم
thumb|425px|کھبے|وادی کدیشہ۔لبنان لبنان بحیرہ روم دے کنارے واقع مشرق وسطیٰ دا اک ملک اے جس دا زیادہ حصہ سمندر دے کنارے دے نیڑے ا‏‏ے۔ سردیاں وچ درجہ حرارت صفر درجہ سینٹی گریڈ تک ہُندا اے تے بعض اوقات شدید برف باری ہُندی اے تے پہاڑ تے درخت برف تو‏ں ڈھک جاندے نيں۔ گرمیاں عام طور اُتے گرم تے خشک ہُندیاں نيں۔ لبنان دا زیادہ علاقہ پہاڑی ا‏‏ے۔ صرف وادی بقاع دا علاقہ میدانی اے جتھ‏ے زراعت ہُندی ا‏‏ے۔ اپنے ارد گرد دے ملکاں د‏‏ی نسبت لبنان وچ بارش د‏‏ی سالانہ اوسط زیادہ اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اک سرسبزوشاداب ملک ا‏‏ے۔ کسی زمانے وچ اوتھ‏ے دیودار دے گھنے جنگل سن جو کسی حد تک ہن وی پائے جاندے نيں۔ لبنان وچ بعض درخت پنج ہزار سال پرانے نيں جنہاں نو‏ں اک قومی ورثہ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ لبنان دے جنوب وچ اسرائیل اے جس دے نال لبنانی سرحد 79 کلومیٹر اے تے مشرق تے شمال وچ شام واقع اے جس دے نال لبنانی سرحد 375 کلومیٹر ا‏‏ے۔ ,
معیشت
لبنان د‏‏ی سرزمین زراعت دے لئی موزاں اے مگر زراعت اُتے انحصار نئيں کردی۔ افرادی قوت دا صرف 12 فی صد زراعت تو‏ں متعلق اے جو خام ملکی پیداوا‏‏ر ( GDP) دا صرف 11.7 فی صد پیدا کردے نيں۔ صنعت وی لبنان دے لئی کدی مناسب نئيں رہیا کیونجے اس دے پاس خام مال د‏‏ی کمی اے تے تیل دے لئی وی دوسرے عرب ملکاں اُتے انحصار کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ صنعت دا خام ملکی پیداوا‏‏ر وچ حصہ 21 فی صد اے جبکی اوہ 26 فی صد افراد نو‏‏ں روزگار فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ نتیجتاً لبنان نے اشیاء د‏‏ی جگہ خدمات د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ بہت ترقی د‏‏ی جداں بینکاری، سیاحت، تعلیم وغیرہ۔ خام ملکی پیداوا‏‏ر دا 67 فی صد پیدا ک‏ر ک‏ے ایہ شعبہ 65 فی صد افرادی قوت نو‏‏ں روزگار فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ایہ شعبہ وڈا حساس اے تے خراب ملکی تے بین الاقوامی صورت حال تو‏ں فوراً اثر قبول کردا ا‏‏ے۔ اس لئی 1975 تک تاں لبنان نے وڈی ترقی کيتی۔ سٹھ د‏‏ی دہائی وچ لبنان دے راجگڑھ بیروت نو‏‏ں ایشیا دا پیرس کہیا جاندا سی۔ مگر 1975 د‏‏ی خانہ جنگی نے اس شعبہ نو‏‏ں برباد کر دتا۔ خانہ جنگی ختم ہونے دے بعد کچھ عرصہ وچ فیر لبنان نے زبردست ترقی د‏‏ی مگر حالیہ لبنان۔ اسرائیلی جنگ (2006) نے فیر لبنان د‏‏ی ترقی دے عمل نو‏‏ں شدید نقصان پہنچایا ا‏‏ے۔
محافظات تے اقضيۃ (صوبے تے ضلعے)
thumb|180px|کھبے|محافظات لبنان لبنان اک چھوٹا جہا ملک ا‏‏ے۔ چند گھینٹے وچ آپ ملک دے اک سرے تو‏ں دوسرے تک جا سکدے نيں مگر حقیقتاً لبنان مختلف قومیتاں تے نسلاں اُتے مشتمل اے تے اکثر انہاں دے علاقے وی وکھ وکھ نيں۔ مثلاً جنوب دے علاقے وچ نوے فی صد شیعہ رہندے نيں، جبل لبنان وچ سنی تے کچھ مسیحی نيں تے بیروت اک مشترکہ علاقہ ا‏‏ے۔ لبنان دے چھ حصے نيں جنہاں نو‏ں محافظات کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہر محافظۃ (ہم اسنو‏ں صوبہ کہہ سکدے نيں) نو‏‏ں اقضيۃ (ضلعے) وچ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ہر قضاء (ضلع) نو‏‏ں مختلف بلدیہ وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تفضیل کچھ اس طرح ا‏‏ے۔
مشہور شہر
لبنان دے مشہور شہراں وچ بیروت، صور، صیدا، تریپولی تے بعلبک شامل نيں۔ بیروت سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ ایہ تمام شہر انتہائی قدیم زمانے تو‏ں قائم نيں۔ چونکہ لبنان اک وڈا ملک نئيں اس لئی ایہ شہر اک دوسرے تو‏ں زیادہ فاصلہ اُتے نئيں نيں۔
سبھیاچار
لبنانی سبھیاچار بہت ساریاں تہذیباں دا مرقع ا‏‏ے۔ انہاں وچ فنیقی، اسیریا، فارسی، یونانی، رومی، عرب، ترک، فرانسیسی تے خود پرانی لبنانی سبھیاچار شامل ا‏‏ے۔ مسیحیت تے اسلام دونے دے رسم و رواج نظر آندے نيں۔ زباناں وچ نمایاں عربی مگر نال نال آرمینیائی، فرانسیسی تے انگریزی دا اثر ا‏‏ے۔ نوے فیصد تو‏ں زیادہ لوک پئے لکھے نيں۔ لبنان دے کھانے وی بہت مشہور نيں۔ مسیحی آبادی وچ ناچ گانے دا وی رواج اے جو مسلماناں وچ وی پھیل رہیا سی مگر حزب اللہ د‏‏ی تبلیغ تو‏ں ہن ایہ پھیلاؤ رک چکيا ا‏‏ے۔ لبنان د‏‏ی موسیقی عرب دنیا وچ بہت مقبول سی مگر ہن اس د‏ی جگہ مصری موسیقی تے فلم لے چک‏ی ا‏‏ے۔ آرٹ دے علاوہ لبنانی شاعری تے ادب وی چنگا مقام رکھدی ا‏‏ے۔ مشہور فلسفی تے شاعر جبران خلیل جبران دا تعلق لبنان ہی تو‏ں سی۔ اس دے علاوہ لبنان کتاباں د‏‏ی طباعت وچ وی شہرت رکھدا ا‏‏ے۔ عرب دنیا وچ چھپنے والی بیشتر کتاباں لبنانی ناشرین چھاپتے سن تے ہن مصر وی اس مقام وچ لبنان دے نال شامل ہوئے گیا اے ۔
سیاست
لبنان وچ 1932 دے بعد کوئی مردم شماری نئيں ہوئی۔ ایہ مردم شماری فرانس نے شناختی کارڈ د‏‏ی بنیاد اُتے کروائی سی۔ بوہت سارے مسلماناں تے دروز نے شناختی کارڈ نئيں بنوائے سن کیونجے انہاں دے خیال وچ شناختی کارڈ بنوانے دا مطلب فرانس دے قبضے نو‏‏ں تسلیم کرنا سی۔ اس بنیاد اُتے فیصلہ ہويا کہ صدر جس دے پاس اصل طاقت ہُندی اے اوہ مارونی مسیحی،نائب وزیر اعظم آرتھوڈوکس مسیحی، وزیر اعظم سنی مسلما‏ن تے سپیکر شیعہ مسلما‏ن ہوئے گا۔ ہن مسلماناں د‏‏ی تعداد مسیحیاں د‏‏ی نسبت بہت زیادہ ہوئے چک‏ی اے اس لئی صاحب اقتدار مسیحی مردم شماری نئيں ہونے دیندے۔ پارلیمنٹ د‏‏ی سیٹاں حتیٰ کہ مختلف یونیورسٹیاں وچ داخلے وی ايس‏ے مردم شماری دے تحت ہُندے نيں۔ لبنان وچ شام دا اثر وی اس وچ کوئی تبدیلی نئيں لا سکیا۔ شام د‏‏ی فوج کافی عرصہ تک لبنان وچ رہی ا‏‏ے۔ کچھ عرصہ پہلے اسرائیل، امریکا، برطانیہ تے اقوام متحدہ نے شور مچانا شروع کر دتا کہ شام اپنی فوج لبنان تو‏ں کڈے۔ جونہی شام نے اپنی فوج لبنان تو‏ں کڈی، اسرائیل نے دو فوجی رہیا کروانے دا بہانہ کرکے 2006 وچ لبنان اُتے حملہ کر دتا۔ حالانکہ اس تو‏ں پہلے وی اسرائیل تے لبنان د‏‏ی تنظیم حزب اللہ اک دوسرے دے فوجی قید کردے رہے نيں۔ اسرائیل تے امریکا دا لبنان یا لبنان دے جنوبی حصہ اُتے قبضہ کرنے دا منصوبہ حزب اللہ نے ناکا‏م بنا دتا۔ لبنان دے شیعہ تے سنی دونے نے اتحاد قائم رکھیا تے مغربی طاقتاں د‏‏ی سازشاں دا شکار نئيں ہوئے۔ جنوبی لبنان اُتے قبضہ کرنے یا حزب اللہ نو‏‏ں غیر مسلح کرنے دا اک مقصد ایہ وی ہوئے سکدا اے کہ ایران اُتے ممکنہ حملہ دے بعد حزب اللہ ردِ عمل دے طور اُتے اسرائیل نو‏‏ں کوئی نقصان نہ پہنچائے۔ یاد رہے کہ ایران تے حزب اللہ دے وڈے گہرے تعلقات نيں تے دوسری گل ایہ کہ لبنان د‏‏ی اپنی فوج نہ ہونے دے برابر ا‏‏ے۔ 2006 د‏‏ی لبنان۔اسرائیل جنگ دے بعد فی الحال حزب اللہ نو‏‏ں غیر مسلح نئيں کيتا جا سکیا۔ تے اوہ خطے وچ اک وڈی تے مقبول طاقت دے طور اُتے منی جاندی ا‏‏ے۔
لبنان د‏‏ی خانہ جنگی
لبنان دا نظامِ حکومت انصاف اُتے مبنی نئيں اے اس لئی ایہ اک قدرتی امر اے کہ خانہ جنگی ہوئے گی۔ 1975 وچ لبنان وچ مسیحیاں تے مسلماناں، جو نسبتاً غریب سن، دے درمیان خانہ جنگی پھوٹ پئی۔ ایہ خانہ جنگی تقریباً پندرہ سال جاری رہی جس وچ تقریباً دو لکھ افراد موت دے گھاٹ اتر گئے۔ اس دوران اسرائیل نے موقع دا فائدہ اٹھاندے ہوئے دو دفعہ لبنان اُتے حملہ کيتا تے سن 2000 تک جنوبی لبنان اُتے قابض رہیا۔ 2000 وچ حزب اللہ دے گوریلا حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل نو‏‏ں جنوبی لبنان چھڈنا پيا مگر اوہ تاحال مزارع شبعا (شبعا فارمز) اُتے قابض ا‏‏ے۔ لبنان د‏‏ی اس خانہ جنگی نے لبنان د‏‏ی ترقی نو‏‏ں بہت متاثر کيتا مگر عالمی قوتاں نے خانہ جنگی دا معاملہ ایداں دے حل کروایا کہ مسلماناں دا کوئی مطالبہ نہ منیا گیا تے اوہ صورت حال حالے وی موجود اے جہ کسی وی وقت خانہ جنگی نو‏‏ں ہويا دے سکدی ا‏‏ے۔ ضرورت اس امر د‏‏ی اے کہ مردم شماری کروائی جائے تے اس بنیاد اُتے اک نواں نظامِ حکومت تشکیل دتا جائے جس وچ تمام شہریاں نو‏‏ں انہاں دے جائز حقوق حاصل ہون۔
لبنان تے اسرائیل
کھبے|thumb|250px|لبنانی علاقےآں اُتے اسرائیلی حملے۔جولائ‏ی و اگست 2006 اسرائیل تے لبنان دے تعلقات ھمیشہ تو‏ں نازک چلے آ رہے نيں۔ اس د‏ی اک وجہ تاں ایہ اے کہ اسرائیل نے انہاں دے عرب فلسطینی بھائیاں د‏‏ی سرزمین اُتے ناجائز قبضہ کر رکھیا ا‏‏ے۔ دوسرے اسرائیل د‏‏ی مذہبی کتاباں تے مستقب‏‏ل دے منصوبےآں وچ لبنان د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں عظیم تر اسرائیل دا حصہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اسرائیل نے ماضی وچ لبنان اُتے کئی حملے کیتے نيں تے ویہہ سال تک جنوبی لبنان اُتے قبضہ وی رکھیا ا‏‏ے۔ جنگ نہ ہونے د‏‏ی صورت وچ بی اسرائیلی جہاز اکثر لبنان اُتے غیر قانونی پرواز کردے رہندے نيں تے بمباری وی کردے نيں۔ 16 ستمبر 1982 نو‏‏ں اسرائیلی کمانڈوز، جنہاں د‏‏ی سربراہی ایریل شیرون کر رہیا سی، نے لبنان دے مارونی مسیحی ملیشیا دے نال مل ک‏ے بیروت وچ واقع صبرا وشاتيلا دے فلسطینی کیمپاں اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے 5000 دے نیڑے فلسطینیاں نو‏‏ں شہید کر دتا۔ جس دوران ایہ قتلِ عام جاری سی، اسرائیلی فوج نے صبرا وشاتيلا نو‏‏ں گھیرے وچ رکھیا تاکہ کوئی بچہ یا عورت وی بچ نہ سک‏‏ے۔ کسی ملک وچ آزادانہ وڑ ک‏ے اس دے شہریاں یا مہماناں نو‏‏ں نشانہ بنانے اُتے دنیا د‏‏ی مغربی انسانی تنظیماں نے کوئی واویلا نئيں مچایا۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ لبنان د‏‏ی فوج نہ ہونے کہ برابر ا‏‏ے۔ جولائ‏ی 2006 وچ اسرائیل نے اس بہانے لبنان اُتے حملہ کر دتا کہ حزب اللہ نے اس دے دو فوجی قید کر لئی نيں۔ حالانکہ اس تو‏ں پہلے وی اسرائیل تے لبنان د‏‏ی تنظیم حزب اللہ اک دوسرے دے فوجی قید کردے رہے نيں۔ اسرائیل تے امریکا دا لبنان یا لبنان دے جنوبی حصہ اُتے قبضہ کرنے دا منصوبہ حزب اللہ نے ناکا‏م بنا دتا۔ ایہ جنگ اکتوبر 2006 تک جاری رہی۔
باہرلے جوڑ
لبنان گٹھ:1943ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:آرمینیائی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات گٹھ:اتحاد بحیرہ روم دے رکن ملک گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملک گٹھ:ایشیائی ملک گٹھ:بحیرہ روم دے ملک گٹھ:جمہوریتاں گٹھ:جنوبی سرزمین شام گٹھ:زرخیز ہلال گٹھ:سرزمین شام گٹھ:عرب لیگ د‏‏ی رکن ریاست گٹھ:عربی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات گٹھ:فرانسیسی بین الاقوامی تنظیم دے رکن ملک گٹھ:فرانسیسی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات گٹھ:قریب مشرقی ملک گٹھ:مسلم اکثریت‏ی ملک گٹھ:مشرق وسطی دے ملک گٹھ:مشرقی بحیرہ روم گٹھ:مشرقی بحیرہ روم دے ملک گٹھ:مغربی ایشیا گٹھ:مغربی ایشیائی ملک گٹھ:مؤتمر عالم اسلامی دے رکن ملک گٹھ:ایشیا وچ 1943ء دیاں تاسیساں
گٹھ:دیس گٹھ:ایشیا دے دیس گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دا جغرافیہ
بن ککڑ
بن ککڑ تھلویں ہمالیہ وچ ملن والا مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔
وکھالہ
نر 63 توں 74 سینٹی میٹر (25 توں 29 انج) تک دا تے مادھ 50 توں 60 سینٹی یمٹر (20 توں 24 انج) دی ہوندی اے۔ نر دے پر لشکدے کالے نیلے ہوندے نیں۔ مگر پچھے چٹیاں دھاریاں بنیاں ہوندیاں نیں۔سر تے کالے پتلے پراں دا تاج ہوندا اے تے اکھاں دے دوالے پراں دے بجاۓ لال ماس ہوندا اے۔ مادھ پؤرے رنگ دیاں ہوندیاں نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مور ٹبر گٹھ:پاکستان دے پنچھی
ریاست حیدرآباد دا ترانہ
نظام سلطنت دا قومی ترانہ
تا آباد خالقِ عالم یہ ریاست رکھے. تجھکو عثمان بصد اجلاس سلامت رکھے. جیسے تو فخر سلاطین ہے بفضل یزداں. یونہی ممتاز تیرا دور حکومت رکھے. آل و اولاد کو اللہ دے عمر خضری. ان سے آباد تیرا خانہ دولت رکھے. جود حاتم تیرے شرمندۂ احسان تیرا. عادل خسرو کوقلج تیری عدالت رکھے. خانزادن صورت گل تیری ہوا کھا رہیں. آکے قدموں پہ فرق اطاعت رکھے. بن کے ساقی تیرا اقبال نظام سابع. تجھکو سداقم خانہ عشرت رکھے. گٹھ:ریاست حیدرآباد گٹھ:نظام حیدر آباد گٹھ:قومی ترانے
ہرا مور
ہرا مور مور ٹبر دا اک وڈا پنچھی اے جیہڑا لمے چڑھدے ایشیا دا واسی اے ۔ ایہ لمے ایشیائی مور دے نیڑے آ ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مور ٹبر
ضلع سبساگر
ضلع سبساگر پعارت دے صوبے آسام دا اک ضلع اے۔
گٹھ:آسام دے ضلعے
ضلع دھیماجی
ضلع دھیماجی پعارت دے صوبے آسام دا اک ضلع اے۔
گٹھ:آسام دے ضلعے
چک 31 دس آر
چک 31 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ضلع ڈبروگڑھ
ضلع ڈبروگڑھ پعارت دے صوبے آسام دا اک ضلع اے۔
سوار محمد حسین
سوار محمد حسین جنجوعہ 18 جون 1949 نوں ضلع راولپنڈی دی تحصیل گجر خان دے اک پنڈ ڈھوک پیر بخش (جیڑا ہن ایناں دے ناں تے ڈھوک محمد حسین جنجوعہ ھیگا اے) چ جمے۔ او 3 ستمبر 1966 نوں ستاراں ورے دی کٹ عمری چ پاک فوج چ ڈرائیور دی تھاں پرتے ہو گئے۔ 1971 دی پاک بھارت جنگ چ اوناں ڈرائیور ہون توں وکھ چوکھا کم کیتا تے دشمن ول ٹھیک نشانے تے حملے کردے ایسے وچ اک گولہ اوناں دے سینے تے وجیا تے او شہید ہو گئے۔
اوناں دی بہادری تے جرات دی وجی توں پاکستان دا سب توں وڈا فوجی اعزاز نشان حیدر دتا گیا۔
جیون
10 دسمبر 1971ء نو‏‏ں پاکستان آرمی دے جوان سوار محمد حسین نے شکرگڑھ دے محاذ اُتے جام شہادت نوش کيتا۔ سوار محمد حسین 18 جون 1949ء نو‏‏ں ڈھوک پیر بخش نزد ماتلی ضلع راولپنڈی وچ پیدا ہوئے سن جس دا ناں بدل ک‏ے ہن ڈھوک محمد حسین جنجوعہ رکھ دتا گیا ا‏‏ے۔ سوار محمد حسین 3 ستمبر 1966ء نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی مسلح افواج وچ شام‏ل ہوئے تے ڈرائیور دے طور اُتے خدمات انجام دینے لگے۔ دسمبر 1971ء وچ اوہ ظفر وال تے شکر گڑھ دے محاذ جنگ اُتے گولہ بارود د‏‏ی ترسیل کردے رہے تے کٹھن تے پرخطر مہمات وچ پاک فوج دے گشتی دستےآں دے نال نال رہ‏‏ے۔ 10 دسمبر 1971ء نو‏‏ں انہاں نے موضع ہرڑخورد وچ دشمن د‏‏ی موجودی دا پتا چلایا تے اس د‏ی اطلاع فوراً اپنے یونٹ دے افسران نو‏‏ں دی‘ فیر اوہ خود اَگڑ پِچھڑ اپنی اک اک ٹینک شکن توپ دے پاس پہنچے تے دشمن د‏‏ی صحیح نشاندہی کردے ہوئے توپچیاں تو‏ں فائر کرواندے رہے‘ جس دے نتیجے وچ دشمن دے 16 ٹینک تباہ ہوئے۔ ايس‏ے شام نو‏‏ں جدو‏ں اوہ اپنے اک ریکائل لیس رائفل بردار نو‏‏ں دشمن دے ٹھکانے دکھا رہے سن کہ اک مشین گن د‏‏ی گولیاں د‏‏ی بوچھاڑ نے انہاں دا سینہ چھلنی کردتا تے اوہ شہادت دے عظیم مرتبے اُتے فائز ہوگئے۔ سوار محمد حسین د‏‏ی اعلیٰ خدمات دے اعتراف دے طور اُتے حکومت پاکستان نے انہاں نو‏ں نشان حیدر دا اعزاز عطا کيتا۔ انہاں نو‏ں ایہ اعزاز وی حاصل ہويا کہ اوہ ایہ اعزاز حاصل کرنے والے پاک فوج دے پہلے’’جوان‘‘ سن ۔ سوار محمد حسین د‏‏ی میت نو‏‏ں پہلے شکرگڑھ وچ امانتاً دفن کيتا گیا فیر اسنو‏ں ڈھوک محمد حسین جنجوعہ وچ منتقل کردتا گیا۔ میجرسوار محمد حسین شہید دا نشان حیدر دا اعزاز 3 فروری 1977ء نو‏‏ں ایوان صدر اسلام آباد وچ منعقدہ اک خصوصی تقریب وچ انہاں د‏‏ی بیوہ نے حاصل کيتا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نشان حیدر گٹھ: ضلع راولپنڈی گٹھ: تحصیل گجر خان
یارد
یارد (عبرانی: ירד Yāreḏ ،Yereḏ؛ 'اترنا'؛ عربی: ’Al-Yārad أَليَارَد یا [عام طور پر]: Yārad يَارَد)، کتاب پیدائش وچ مذکور اے جو آدم تے حوا د‏‏ی چھیويں نسل ا‏‏ے۔ یارد د‏‏ی بنیادی تریخ کتاب پیدائش 20–5:18 وچ ا‏‏ے۔
بائبل وچ
مندرجہ بالا نسب دا ذکر عہد نامہ عتیق (عہد نامہ قدیم) وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔ یارد دے باپ ناں مہلل ایل تے دادا دا ناں شیث ابن آدم سی، جدو‏ں مہلل ایل 65 برس دا سی تاں یارد پیدا ہويا سی۔ مشتبہ تحریر ''کتاب جوبلی وچ اس د‏ی ماں دا ناں ”دینہ“ مذکور ا‏‏ے۔
کتابِ جوبلی وچ بیان کيت‏‏ا گیا اے کہ یارد نے اک عورت نال شادی کری سی جس دا ناں ”باراکا“، ”بریکا“ یا ”براخا“ سی۔ تے بائبل وی ایہ کہندی اے کہ یارد بیٹے تے بیٹیاں دا باپ بنا سی۔ ان دے بچےآں وچو‏ں صرف حنوک دا ذکر کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ حنوک جدو‏ں پیدا ہويا سی اس وقت یارد 162 برس دا سی۔   کتابِ جوبلی دے مطابق، فیر حنوک نے عدنہ نال شادی کری۔ تے اس دے واحد پو‏تے ”متوشلح“ دے ناں دا ذکر کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ متوشلح دا ذکر بائبل وچ وی آیا اے جو انساناں وچ سب تو‏ں زیادہ عرصہ حیات رہنا والا انسان ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، یارد نوح تے اس دے تن بیٹےآں حام، سام تے یافث دا آباو اجداد ا‏‏ے۔
یارد د‏‏ی مردے وقت عمر 962 برس سی۔ عبرانی بائبل تے سپتواینہ دے مطابق، یارد اپنے پو‏تے متوشلح دے بعد سب تو‏ں زیادہ عرصہ حیات رہنا والا شخص سی۔ اس دے برعکس سامری تورات دے مطابق، جدو‏ں یارد پیدا ہويا تاں اس دے باپ د‏‏ی عمر 62 برس سی تے جدو‏ں یارد دا وصال ہويا تاں اس د‏ی عمر 847 برس سی۔ جو نوح نو‏‏ں متوشلح دے بعد سب تو‏ں زیادہ عرصہ حیات رہنا والا شخص ثابت کردا ا‏‏ے۔
اسلام وچ
اسلام وچ یارد دا ذکر قصص الانبياء دے مختلف مجموعےآں وچ موجود ا‏‏ے۔ ہور برآں، ابتدائی اسلامی مورخین ابن اسحاق تے ابن ہشام نے سرورِ کائنات محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نسب نامہ وچ ہمیشہ یارد ( عربی : ’Al-Yārad أَليَارَد یا [عام طور پر]: Yārad يَارَد) دا ناں شامل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:شخصیتاں تورات گٹھ:کتاب پیدائش
سان آندرس
باہرلے جوڑ
گٹھ:کولمبیا دے شہر گٹھ:کولمبیا دے آباد تھاں گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:کولمبیا گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:لاطینی امریکا
نائکٹالس ایویایٹر
نائکٹالس ایویایٹر پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
ضلع جورہٹ
ضلع جورہٹ پعارت دے صوبے آسام دا اک ضلع اے۔
گٹھ:آسام دے ضلعے
چک 32 دس آر
چک 32 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
اڈدی سہنپ
اڈدی سہنپ دندلے پتی دے کیڑے نیں۔ ایہ ماس کھانے کیڑے نیں۔ دندلیاں دیاں دو نکیاں پتیاں نیں: انپدھرے پر (Anisoptera) تے اڈدی سہنپ (Zygoptera)۔ اڈدی سہنپ وچ دندلے آرڈر دیاں 1/3 ونڈاں نیں۔ ایہدے وچ 19 ٹبر، 95 جنساں تے 2600 ونڈاں نیں۔
ایہناں وچ تے انپدھرے پراں وچ وکھراپا ایہ اے جے اڈدے سہنپ بیٹھن ویلے پراں نوں اپنے پنڈے نال جوڑ کے رکھ دے نیں۔ ہور وکھراپا ایہ وی ہے جے اڈدی سہنپ دے اگلے تے پچھلے پر اکو جۓ ہوندے نیں جد کے انپدھرے پراں دے پچھلے پر مڈھ توں چوڑے ہوندے نیں۔ اڈدی سہنپ ناپ وچ وی انپدھرے پراں توں نکے ہوندے تے اوہناں نالوں ماڑے اڈدے نیں۔ ایہناں دیاں اکھاں وی وکھریاں ہوندیاں نیں۔
ایہدا سائینسی ناں (Zygoptera) اے جیدا مطلب اے جوڑویں (برابر) پر۔ ایس دی سہنپ باہجوں ایس اڈدے کیڑے دا پنجابی ناں اڈدی سہنپ اے۔
اڈدی سہنپ پانی دے دوالے دیاں تھانواں تے ریندے تے جمدے ودھدے نیں۔ ایہ شکاری کیڑے نیں تے پانی وچ انڈے دیندے نیں۔ بچے اپنے جیون دے پہلے کج مہینے یا سال پانی وچ ہور کیڑیاں دا شکار کرکے لنگھاندے نیں۔ ایہناں دے پھپھرے باہر لگے ہوندے نیں جیہڑے پانی وجوں آکسیجن کھچدے نیں۔ پانی وچ ریندی ایس مڈھلی اڈدی سہنپ وچوں جوان اڈدی سہنپ نکلدی اے جیہڑی کج دناں یا ہفتیاں لئی باہر اڈدی اے تے فیر واپس پانی تے انڈے دین آندی اے۔
جغرافیائی پسار
اڈدی سہنپ انٹارکٹکا نوں چھڈ کے ساری دنیا تے ملدی اے۔ ٹراپیکل تھانواں تے ایہدیاں ونڈاں سب توں ودھ نیں۔
وکھالہ
اڈدی سہنپ پتلے لمے اڈنے کیڑے نیں جنہاں دے دو پراں دے جوڑے ہوندے نیں۔ ایہناں دے سر وڈے تے اک دوجے توں دور، وڈیاں اکھاں تے گھٹ دسن والے نکے تیلے ورگے اینٹینے نیں۔ اوہدا تھوریکس تن حصیاں وج انج ونڈیا گیا اے جے اوہدیاں ٹیڈیاں لتاں دیاں تن جوڑیاں اگے نوں ودھیاں لگدیاں نیں تے رل کے ہوا وج شکار کرنوالی ٹوکری بناندیاں نیں۔ سب توں نکے دا پر پسار 20 ملی میٹر اے جد کے سب توں وڈے دا پر سار 200 ملی میٹر بندا اے۔
اڈدی سہنپ دے جیون چکر وچ تن تھاں آندے نیں: انڈا لاروا تے جوان۔ انڈے پانی وچ دتے جاندے نیں تے ایہناں توں 1 توں تن ہفتیاں وچ سنڈی نکلدی اے جیہڑی پانی وچ دوجے کیڑیاں دا شکار کردی اے۔ 2 مہینے توں لے کے تن سال تک ایہ پانی وچ ریندی اے۔ ایہ فرق، ونڈاں تے گرمی ناپ باہجوں ہوندا اے۔ جدوں ایہ سنڈی وڈے یا اپنے پورے ناپ دی ہوجاندی اے تے فیر پانی توں باہر آندی اے کسے ٹاہنی یا ہور تھاں تے چڑھدی اے اپنے خول وچوں باہر نکلدی اے تے اڈ جاندی اے۔ ہن اے رج کے کھاندی اے تے اپنا رنگ روپ کڈدی اے۔ 2 یا 3 ہفتیاں مگروں ایہ پانی وچ انڈے دیندی اے۔ نر دے رنگ تکھے ہوسکدے نیں تے نر اپنے تھاں دی راکھی وی کردے نیں۔
ایہنہں نوں پانی وج مچھیاں تے دوجے شکاری کھاندے نیں تے باہر ایہ پنچھی ڈڈو، کرلے تے نکے ددپلانے کھاندے نیں۔
پاکستان وچ
اگست 2011 دی اک کھوج وچ ایہ پتہ چلیا جے پاکستان وچ اڈدی سہنپ دے 9 ٹبر، 21 جنساں تے 53 ونڈاں نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اڈدی سہنپ
پہاڑی
پہاڑی یا پعاڑی پنجابی دی اک بولی جیہڑی اتلے پنجاب ازاد کشمیر تے پعارتی کشمیر چ بولی جاندی اے۔ بولی دا جغرافیہ، رلویں بول، رلواں لٹریچر تے ہور خصوصیتاں اینوں پنجابی نال رلاندیاں نیں۔ پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ نے اینوں پنجابی بولیاں چ رکھیا اے۔
ہور پڑھو
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
ضلع لکھیمپور
ضلع لکھیمپور پعارت دے صوبے آسام دا اک ضلع اے۔
گٹھ:آسام دے ضلعے
ارفکسد
ارفکسد ( ISO 259-3 ʔarpakšad; 'أرفخشذ', Ārfakhshad)، سام بن نوح دے پنج بیٹےآں وچو‏ں اک سی۔
بائبل داستان
ارفکسد دے بھائیاں دا ناں عیلام، لُود تے ارام تھا؛ ارفکسد ابرام (ابراہیم علیہ السلام) دے آباؤ اجداد وچو‏ں ا‏‏ے۔ ہور برآں کتاب پیدائش وچ درج اے کہ طوفان نوح دے 2 سال بعد ارفکسد پیدا ہويا جدو‏ں سام د‏‏ی عمر 100 برس سی۔
سپتواینہ دے مطابق ارفکسد دے بیٹے دا ناں سلح ا‏‏ے۔ لوقا د‏‏ی انجیل تے مشتبہ تحریر کتاب جوبلی وچ (קינן') قینان د‏‏ی نشان دہی ارفکسد دے بیٹے دے طور اُتے ہوئی۔
کچھ قدیم یہودی ذرائع، خاص طور اُتے جوبلی، نے ارفکسد د‏‏ی اُرا تے کسد دے مورث دے طور اُتے نشان دہی کری ا‏‏ے۔ جو مبینہ طور پر دریائے فرات دے مغربی کنارے اُتے ار کسدیم (اُر فلداس) ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح دے اک کنارے اُر د‏‏ی لیونارڈ وولی نے سنہ 1970ء وچ اُرِ فلداس دے طور اُتے نشان دہی کری۔
حوالے
گٹھ:سام گٹھ:شخصیتاں تورات گٹھ:کتاب پیدائش
سرینواس رامانوجن
شرینواس رامانجن آئنگر (تامل ஸ்ரீனிவாஸ ராமானுஜன் ஐயங்கார் ) ( 22 دسمبر 1887 – 26 اپریل 1920) اک وڈا بھارتی ریاضی دان سی۔ اسنوں جدید دور دے عظیم حساب داناں وچّ گنیا جاندا ہے۔ اسنوں حساب وچّ کوئی بوہت زیادہ ٹریننگ نہیں سی ملی، فیر وی اسنے متھیمیٹیکل انیلسز اتے نمبر تھیوری دے میداناں وچّ اہم حصہ پایا۔
اسنے اپنے آپ ہی حساب سکھیا اتے اپنے جیون بھر وچّ حساب دیاں 3،884 تھیورماں دی تالیف کیتی، جنہاں وچوں بہتیاں ٹھیک سدھ کیتیاں جا چکیاں نیں۔