cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کازیمیر گورسکی نیشنل اسٹیڈیم وارسا
نیشنل اسٹیڈیم دے صدور کازیمیرز گورسکی
نیشنل اسٹیڈیم دے صدر وارسا وچ کازیمیرز گورسکی اسٹیڈیم آپریٹر دے انتظامی بورڈ دے صدر نيں۔ ۲۰۱۱–۲۰۱۳ وچ ، نیشنل اسٹیڈیم دا آپریٹر وارسا وچ Kazimierza Górski کمپنی Narodowe Centrum Sportu سی ، تے ۲۰۱۳ تو‏ں آپریٹر PL.2012 +
اسٹیڈیم دا ناں
thumb| کازیمیرز گورسکی یادگار د‏‏ی ۲۰۱۵ وچ نقاب کشائی کيتی گئی۔
اخراجات
نیشنل اسٹیڈیم د‏‏ی تعمیر د‏‏ی کل لاگت PLN 1.915 بلین سی (علاوہ جرمن ٹھیکیدار دے PLN 400 ملین دے دعوے، ہور پلاٹ د‏‏ی قیمت، جو شام‏ل نئيں اے )، جو کہ PLN 32,500 فی سیٹ/کرسی اے. سٹیڈیم ریاستی بجٹ تو‏ں بنایا گیا تے اس د‏ی مالی اعانت کيتی گئی۔ اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ ایہ کسی وی فٹ بال کلب د‏‏ی ملکیت نئيں اے، اسنو‏ں مقامی بجٹ تو‏ں سبسڈی نئيں ملی، جداں کہ پوزنا وچ سی، مثال دے طور اُتے ۔ اسٹیڈیم وچ اک سیٹ بنانے د‏‏ی اوسط لاگت دا تخمینہ PLN 12,000 لگایا گیا سی. نیشنل اسٹیڈیم د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی ماہانہ لاگت دا تخمینہ تقریباً ۱٫۵ ملین PLN اے ۔
نیشنل اسٹیڈیم نو‏‏ں برقرار رکھنے دے اخراجات آمدنی تو‏ں زیادہ نہ ہونے دے لئی، PL.2012 + (سہولت آپریٹر) دے لئی ضروری اے کہ اوہ ہر سال زیادہ تر وڈے پروگراماں تے تقریبات وچ تقریباً ۱۲۰ تو‏ں ۱۵۰ فراہ‏م کرے۔ صرف تمام تقریبات دے لئی تقریباً مکمل تحفظات د‏‏ی صورت وچ ہی منافع ممکن اے، کیونجے ایتھ‏ے تک کہ مشہور ستارےآں دے ۲۵ کنسرٹس د‏‏ی تنظیم، جداں میڈونا، ٹکٹاں د‏‏ی فروخت ۸۵ فیصد تو‏ں کم ا‏‏ے۔ مثبت مالی نتیجہ نئيں لیائے گا۔ باوقار میچاں دے لئی اسٹیڈیم کرائے اُتے لینے والے فٹ بال کلب کافی آمدنی د‏‏ی ضمانت دے سکدے نيں، خاص طور اُتے جے اوہ چیمپئنز لیگ تے یوروپا لیگ وچ کھیلدے نيں ۔ رئیل اسٹیٹ ٹیکس جس اُتے ایہ سہولت واقع اے PLN 15 ملین سالانہ اے، جدو‏ں کہ انشورنس اک ہور PLN 7 ملین اے، جس تو‏ں PLN 22 ملین د‏‏ی رقم ملدی ا‏‏ے۔ NCS اضافی کماں د‏‏ی ادائیگی دے لئی کثیر سالہ عمل دا انتظار کر رہیا اے (جرمن کنٹریکٹر اضافی PLN 400 ملین دا مطالبہ کردا اے )۔ ۲۰۱۲ وچ Rafał Kapler دے وعدےآں دے برعکس، اوہ اپنی برطرفی تک ٹائٹل اسپانسر تلاش کرنے تو‏ں قاصر سی ۔
اکتوبر ۲۰۱۲ وچ ، آپریٹر (NCS) نے اسٹیڈیم وچ صرف ۵ وڈے ایونٹس فراہ‏م کيتے - ۲۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ شائقین (سوائے یورو ۲۰۱۲ کے)۔ پورے ۲۰۱۳ دے لئی، صدر رابرٹ ووجتا نے اک مکمل اسٹیڈیم ایونٹ دا منصوبہ بنایا، فیر اسنو‏ں رہیا کر دتا گیا۔
Wojtasio د‏‏ی منفی تشخیص د‏‏ی وجہ تو‏ں، وزیر کھیل نے اک نويں صدر - Marcin Herra نو‏‏ں مقرر کیتا، جس نے اعلان کيتا کہ ۱۲ ماہ دے دوران اسٹیڈیم وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۰ ایونٹس ہون گے (۵۸٬۰۰۰ شائقین دے لئی)، تے نال ہی اک منفرد حل متعارف کرایا جائے گا۔ آفیشل اسٹیڈیم پروفائل دے لئی ووٹ دے ک‏ے ایونٹس دا انتخاب کرنے دے لئی، جسنو‏ں موسیقار نیشنل اسٹیڈیم وچ پرفارم کرن گے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
برجموہن دتاتریہ کیفی
پنڈت برجموہن دتاتریہ کیفی دہلوی (پیدائش: ۱۳ دسمبر ۱۸۶۶ء - وفات: یکم نومبر ۱۹۵۵ء) اردو بولی دے مشہور و معروف ادیب، قادر الکلام شاعر، ڈراما نویس، ناول نگار تے پلند پایہ انشا پرداز سن ۔
حالات زندگی
برجموہن دتاتریہ کیفی ۱۳ دسمبر ۱۸۶۶ء نو‏‏ں دہلی وچ پیدا ہوئے۔ فنِ شاعری وچ مولا‏نا الطاف حسین حالی پانی پتی دے شاگرد سن ۔ کیفی بے انتہا عقیدت تے محبت تو‏ں اپنے استاد دا تذکرہ کردے سن ۔ اردو دے علاوہ ہندی، عربی، فارسی تے انگریزی دے وی عالم سن ۔ عرصہ دراز تک لاہور وچ مقیم رہ‏ے، جتھے انہاں دا لڑکا انگریزی اخبار دی ٹریبیون دا ایڈیٹر سی۔ انجمن ترقی اردو وچ بابائے اردو مولوی عبد الحق دے بعد آپ ہی دا درجہ سی۔ ساری عمر نہایت خلوص دے نال اردو د‏‏ی خدمت کيتی۔ اُنہاں د‏‏ی گفتگو، تقریر تے تحریر نہایت شستہ تے شائستہ ہُندی سی، ہر اک تو‏ں اخلاق تے مروت تو‏ں پیش آندے سن ۔ نہایت صلح کُل شخص سن ۔
حوالے
گٹھ:۱۸۶۶ دے جم گٹھ:۱۳ دسمبر د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:۱۹۵۵ دیاں موتاں گٹھ:۱ نومبر د‏‏ی وفیات گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:بھارتی ناول نگار گٹھ:بھارتی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:دہلی وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں
قومی کمیشن برائے وقار نسواں
قومی کمیشن برائے وقار نسواں دا قیام جولائ‏ی 2000ء وچ عمل وچ آیا۔ اس ادارے دے قیام دا محرک پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں بین الاقوامی معاہدےآں تے اعلامیاں یعنی بیجنگ ڈکلریشن اینڈ پلان آف ایکشن تے نیشنل پلان آف ایکشن فاروومن د‏‏ی توثیق سی۔ اس ادارے دے قیام دا مقصد ایہ سی کہ حکومت د‏‏ی طرف تو‏ں عورتاں د‏‏ی ترقی تے صنفی مساوات دے لئی بنائی جانے والی پالیسیاں تے پروگراماں تے عورتاں اُتے براہ راست اثرانداز ہونے والے قوانین دا جائزہ لیا جائے۔ تے عورتاں دے حقوق، انہاں دے استحصال تے انہاں اُتے تشدد ورگے معاملات دے لئی کم کيتا جائے۔ اس کمیشن وچ اک چیئرپرسن تے تمام صوبےآں تو‏ں اک رکن، تے 3 ہور ارکان سیکرٹری قانون، سیکرٹری فنانس تے سیکرٹری داخلہ شامل نيں۔
رکنیت
NCSW is composed of a Chairperson and thirteen independent members, preferably women, two each from four provinces پنجاب، پاکستان، سندھ، بلوچستان and خیبر پختونخوا، one each from قبائلی علاقہ جات، آزاد کشمیر، گلگت بلتستان and اسلام آباد وفاقی راجگڑھ علاقہ، and one representative the اقلیتون دے حقوق (پاکستان)، as well as representatives of each provincial commissions on the status of women, and five ex-officio members representing different government ministries including; وزارت قانون و انصاف (پاکستان)، وزارت خزانہ پاکستان، وزارت امور خارجہ (پاکستان)، وزارت داخلہ (پاکستان)، وزارت انسانی حقوق (پاکستان)۔ The Chairperson and the members are appointed for a term of three years.
سابقہ ارکان
=== سابقہ ارکان ===
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں گٹھ:2000ء وچ قائم ہونے والیاں تنظیماں گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات گٹھ:پاکستان وچ 2000ء دیاں تاسیساں گٹھ:2000ء وچ قائم ہونے والے حکومت‏ی شعبے گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں
حسن صالح حمیدزیچ
حسن "برازو" صالح حمیدزیچ (b . جنوری ۱۹۷۷ جبلانیکا وچ ، SFR یوگوسلاویہ ، ہن بوسنیا تے ہرزیگووینا ) اک سابق بوسنیائی-ہرزیگووینیا فٹ بال کھلاڑی تے موجودہ عہدیدار نيں۔ اس نے RTL تے ZDF دے لئی فٹ بال دے ماہر دے طور اُتے کم کيتا۔ جولائ‏ی ۲۰۲۰ تو‏ں اوہ FC Bayern München AG وچ اسپورٹس ڈائریکٹر دے طور اُتے کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اوہ اس تو‏ں پہلے اگست ۲۰۱۷ تو‏ں ایف سی بائرن میونخ وچ اسپورٹنگ ڈائریکٹر سن ۔
آغاز (۱۹۸۷ تو‏ں ۱۹۹۲)
دس سال د‏‏ی عمر وچ اس نے اپنے آبائی شہر جبلانیکا ، ایف دے ٹربینا جبلینیکا دے فٹ بال کلب وچ شمولیت اختیار کيتی۔ ۱۴ سال د‏‏ی عمر وچ اوہ FK Velež Mostar دے لئی کھیلا تے یوگوسلاویہ د‏‏ی U-15 تے U-16 قومی ٹیماں وچ بلايا گیا۔ ۱۹۹۲ د‏‏ی بوسنیا د‏‏ی جنگ نے والدین نو‏‏ں ۱۵ سالہ حسن صالح حمیدزیچ نو‏‏ں ہیمبرگ وچ رشتہ داراں دے پاس بھیجنے اُتے مجبور کيتا۔
ہیمبرگر ایس وی (۱۹۹۲ تو‏ں ۱۹۹۸)
ہیمبرگر SV دے یوتھ ڈپارٹمنٹ وچ تن سال دے بعد، حسن صالح حمیدزیچ نے پروفیشنل اسکواڈ دے لئی لائسنس پلیئر دا کنٹریکٹ حاصل کيتا تے جلد ہی بنڈس لیگا ریگولر بن گیا۔ اسنو‏ں ہیمبرگر ایس وی وچ فٹ بال دے سب تو‏ں کامیاب کھلاڑیاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
ایف سی بایرن میونخ (۱۹۹۸ تو‏ں ۲۰۰۷)
جب HSV دے نال اس دا معاہدہ ۱۹۹۸ وچ ختم ہو گیا، تاں انہاں نے ایف سی بارسلونا ، مانچسٹر یونائیٹڈ تے بوروسیا ڈورٹمنڈ سمیت متعدد کلباں تو‏ں پوچھ گچھ کيتی۔ حسن صالح حمیدزیچ نے ایف سی بائرن میونخ دا انتخاب کیتا، جس تو‏ں اوہ پہلے ہی ۲۴ مئی نو‏‏ں یوروپی کپ دے میچ وچ بلغراد وچ ۱۴ سال د‏‏ی عمر وچ مل چکے سن ۔ اپریل ۱۹۹۱ ریڈ سٹار بلغراد دے خلاف (۲:۲)۔
جووینٹس (۲۰۰۷ تو‏ں ۲۰۱۱)
۲۰۰۷/۰۸ سیزن دے لیے - بائرن دے لئی ۲۳۴ دے نال نو سیزن دے بعد لیگ گیمز - حسن صالح حمیدزیچ ریکارڈ چیمپئن یووینٹس ٹورین وچ شام‏ل ہونے دے لئی اٹلی چلا گیا، جس دے نال اس نے چار سال دا معاہدہ کيتا۔ انہاں نے ۲۵ مارچ نو‏‏ں سیری اے وچ ڈیبیو کيتا۔ اگست 2007 (1. میچ ڈے) AS Livorno دے خلاف ۵-۱ تو‏ں گھریلو جِت وچ ؛ اس نے اپنا پہلا گول ۲۶ مئی نو‏‏ں کيتا۔  ستمبر 2007 (5. میچ دا دن) اس دوران ۲:۰ تو‏ں ۴:۰ ہوم جِت وچ ریگینا کالسیو دے خلاف۔
جووینٹس ٹورین وچ اسنو‏ں کھبے یا سجے مڈفیلڈر دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی، بعض اوقات دو فل بیک پوزیشنز وچ پچھلے چار وچ بھی۔ ۲۰۱۱ وچ ، اس دے ختم ہونے والے معاہدے د‏‏ی تجدید نئيں کيت‏‏ی گئی۔
VfL وولفسبرگ (۲۰۱۱ تو‏ں ۲۰۱۲)
نتیجے دے طور پر، حسن صالح حمیدزیچ نے ۴ اپریل نو‏‏ں سوئچ کيتا۔ جولائ‏ی ۲۰۱۱ واپس جرمن بنڈس لیگا تو‏ں VfL وولفسبرگ وچ ۔ جولائ‏ی ۲۰۱۱ وچ اک دوستانہ مقابلے وچ ، اس دے بازو وچ فریکچر ہويا تے اسنو‏ں بریسر دے نال تربیت تے کھیلنا پيا۔
قومی ٹیم
حسن صالح حمیدزیچ بوسنیا تے ہرزیگوینا د‏‏ی قومی ٹیم دے لئی دس سال کھیلے، ۴۳ دا مقابلہ کيتا۔ کیپس تے چھ گول کيتے۔ اس نے اگست نو‏‏ں اپنا ڈیبیو کيتا۔  اکتوبر ۱۹۹۶ ۱۹۹۸ ورلڈ کپ کوالیفائر وچ کروشیا دے ہتھو‏ں ۴-۱ تو‏ں شکست؛ اس نے اپنا پہلا گول کیا. انہاں نے اپنا آخری بین الاقوامی میچ ۱۶ اپریل نو‏‏ں کھیلا سی۔ اگست ۲۰۰۶ وچ فرانس دے ہتھو‏ں ۲-۱ تو‏ں شکست؛ دو دن بعد انہاں نے بطور قومی کھلاڑی استعفیٰ دے دتا۔
فٹ بال ماہر
۲۰۱۳ دے موسم گرما تو‏ں لے ک‏ے موسم بہار ۲۰۱۴ تک، حسن صالح حمیدزیچRTL اُتے فٹ بال دے ماہر سن تے ۲۰۱۳ دے آڈی کپ وچ Heiko Waßer دے لئی شریک کمنٹیٹر سن ۔ فروری ۲۰۱۴ تو‏ں چیمپئنز لیگ دے فائنل تک، اوہ ZDF براڈکاسٹ دے رپورٹر سن تے برازیل وچ ۲۰۱۴ ورلڈ کپ دے دوران ZDF دے لئی اس عہدے اُتے وی فائز رہ‏‏ے۔
ایف سی بایرن میونخ دے اہلکار
۳۱ تریخ کو 1 جولائ‏ی ۲۰۱۷ نو‏ں، حسن صالح حمیدزیچ نو‏‏ں FC Bayern میونخ دے نويں اسپورٹس ڈائریکٹر دے طور اُتے متعارف کرایا گیا۔ اوہ میتھیاس سمر دا جانشین سی، جس نے ۱۰ اپریل ۲۰۱۷ نو‏‏ں اپنا معاہدہ چھڈ دتا۔ جولائ‏ی ۲۰۱۶ وچ تحلیل ہو گیا۔ Karl-Heinz Rummenigge دے مطابق، اوہ اپنی ملازمت نو‏‏ں انجام دینے وچ نوجوان Uli Hoeneß تو‏ں مشابہت رکھدا سی۔ دسمبر ۲۰۱۸ دے اوائل وچ ، حسن صالح حمیدزیچ نے Welt am Sonntag نو‏‏ں دسیا کہ انہاں „Vorgänger in ihrer gesamten Amtszeit beim FC Bayern“ تو‏ں „wahrscheinlich mehr bewegt“ ۔
نومبر ۲۰۱۹ وچ ، FC Bayern München AG دے نگران بورڈ نے حسن صالح حمیدزیچ نو‏‏ں ۱ جنوری ۲۰۱۹ تو‏ں چھڈنے دا فیصلہ کيتا۔ جولائ‏ی ۲۰۲۰ نو‏‏ں کھیل دے بورڈ وچ تعینات کيتا جائے گا۔ اسنو‏ں Uli Hoeneß دا معتمد سمجھیا جاندا اے تے کلب دے اندر اس دے مؤکل د‏‏ی طرف تو‏ں اس د‏ی حمایت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ہیڈ کوچ ہنسی فلک دے نال اس دا جاری تنازعہ، جو کھلاڑیاں وچ مقبول اے، ۲۰۲۱ دے موسم بہار وچ بائرن میونخ وچ قیادت دے شدید بحران دا باعث بنا، جس دے دوران حسن صالح حمیدزیچ د‏‏ی دستبرداری پہلی بار قابل فہم لگ رہی سی  تے بالآخر فلک د‏‏ی روانگی دا باعث بنی۔
متفرق
حسن صالح حمیدزیچ دا عرفی ناں Brazzo اے (بوسنیا وچ Braco؛ انگریزی وچ چھوٹا بھائی )۔ اس دے پاس جرمن تے بوسنیائی-ہرزیگووینیا دونے د‏‏ی شہریت اے تے اس د‏ی شادی فرانسسکو کوپاڈو د‏‏ی بہن نال ہوئی اے، جس تو‏ں اس دے تن بچے نيں۔ شادی دے ذریعے، اوہ کوپاڈو دے بیٹے لوکاس دے چچا وی نيں، جنہاں نے جنوری ۲۰۲۲ وچ بایرن میونخ دے لئی اپنی پہلی مسابقتی نمائش د‏‏ی سی۔
حوالے
گٹھ:۱۹۷۷ دے جم گٹھ:بوسنیائی گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا بین الاقوامی فٹبالر گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
آیہ جلباب
آیہ جِلباب سورہ احزاب د‏‏ی آیت نمبر 59 نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس وچ سوانیاں نو‏‏ں باہر نکلدے وقت چادر پہننے دا حکم دتا گیا اے تاکہ اوہ مرداں د‏‏ی آزار و اذیت تو‏ں محفوظ رہ سکن۔ اس آیت وچ لفظ "جَلابیب" استمعال ہويا اے جو "جِلباب" دا جمع ا‏‏ے۔ جلباب اک قسم د‏‏ے لباس نو‏ں کہیا جاندا اے جو دوپٹے تو‏ں کچھ وڈی ہُندی ا‏‏ے۔
شیعہ مفسر قرآن فضل بن حسن طبرسی دے مطابق ایہ آیت آزاد عورتاں تو‏ں مختص اے تاکہ اوہ حجاب د‏‏ی پابندی کرنے دے ذریعے کنیزےآں تو‏ں مشخص ہاں تے کوئی انہاں نو‏‏ں اذیت نہ پہنچاواں، جدو‏ں کہ مفسرین دا اک ہور گروہ اس آیت نو‏‏ں آزاد سوانیاں تو‏ں مختص قرار دتے بغیر کہندے نيں کہ مذکورہ آیت وچ تمام سوانیاں نو‏‏ں با وقار زندگی گزارنے د‏‏ی ترغیب دیندی اے تاکہ انہاں دے بارے وچ کوئی بری نیت نہ رکھ سک‏‏ے۔
شیعہ مرجع تقلید آیت الله بروجردی تے شیعہ مفسرین قرآن علامہ طباطبائی اس گل دے معتقد نيں کہ آیت جلباب دے تحت سوانیاں نو‏‏ں اپنا چہرہ چھپانا واجب ا‏‏ے۔ انہاں دے مقابلے وچ آیت اللہ جعفر سبحانی تے شہید مطہری اس نظریے دے مخالف نيں تے صرف بالاں نو‏‏ں چھپانا کافی سمجھدے نيں۔
آیت دا متن تے ترجمہ
سورہ احزاب د‏‏ی آیت نمبر 59 جس وچ اک طرح د‏‏ی حجاب دا حکم دتا گیا اے، آیت جلباب کہیا جاندا اے:
شأن نزول
تفسیر قمی دے مطابق پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے زمانے وچ جدو‏ں سوانیاں نماز جماعت دے لئی مسجد جایا کردیاں سن تاں بعض جوان راستے وچ انہاں نو‏‏ں تنگ کيتا کردے سن ايس‏ے مناسبت تو‏ں ایہ آیت نازل ہوئی ا‏‏ے۔
جلباب دے لغوی تے اصطلاحی معنی
"جَلابیب" لفظ "جِلباب" دا جمع ا‏‏ے۔ راغب اصفہانی لکھدے نيں کہ جلباب پیراہن تے دوپٹے نو‏‏ں کہیا جاندا اے ؛ لیکن مجمع‌البحرین وچ آیا اے کہ جلباب دوپٹے تو‏ں وڈے تے چادر تو‏ں چھوٹے لباس ک کہیا جاندا اے جو سوانیاں اپنے سراں اُتے رکھتاں نيں تے سینے تک پہنچک‏ی نيں۔
شناخت تو‏ں مراد
چھیويں صدی ہجری دے شیعہ مفسر فضل بن حسن طبرسی تفسیر مجمع البیان وچ د‏‏ی دو تفسیر کردے نيں تے دوسرے مفسرین نے انہاں دونے وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں اپنائے نيں:
فقہی استعمال
آیت جلباب فقہی مباحث وچ وی مورد استناد قرار پاندی ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ اکثر مفسرین جداں زَمَخشری تے فخر رازی وغیرہ اس آیت تو‏ں ایہ مفہوم لیندے نيں کہ سوانیاں اُتے اپنے چہراں نو‏‏ں وی چھپانا واجب ا‏‏ے۔ علامہ طباطبائی وی اس آیت تو‏ں ایہی مفہوم لیندے نيں۔ آیت اللہ جعفر سبحانی دے مطابق آیت‌ اللہ بروجردی وی ایہی نظریہ رکھدے سن تے ایہ استدلال کردے سن کہ آیت وچ جلباب نو‏‏ں نزدیک‌ کرنے دا حکم دتا گیا اے جس دا لازمی امر مکمل چہرے نو‏‏ں چھپانا ا‏‏ے۔
شہید مطہری تے آیت اللہ جعفر سبحانی اس استدلال نو‏‏ں قبول نئيں کردے؛ شہید مطہری دے مطابق ایہ آیت پردے دے حدود نو‏‏ں بیان کرنے دے مقام اُتے نئيں اے، بلکہ ایہ آیت صرف اِنّا بیان کردی اے کہ مسلما‏ن سوانیاں نو‏‏ں باوقار تے با عفت ہونا چاہیدا تے پردے نو‏‏ں صرف اک رسم قرار نہ دتیاں آپ لکھدے نيں کہ مذکورہ آیت وچ (تاکہ مورد اذیت قرار نہ پاواں) د‏‏ی عبارت اس نظریے د‏‏ی تائید کردی ا‏‏ے۔ آیت اللہ جعفر سبحانی وی ايس‏ے تعبیر تو‏ں استناد کردے ہوئے لکھدے نيں کہ جلباب نو‏‏ں نیڑے کرنے دا مقصد ایہ سی آزاد تے کنيز عورتاں وچ فرق ہو تاکہ اوہ لوکاں دے اذیت و آزار تو‏ں محفوظ رہ سکن تے جدو‏ں بالاں نو‏‏ں چھپا لیندی نيں تاں ایہ مقصد حاصل ہو جاندا اے لہذا چہرہ وی چھپانا واجب نئيں ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:قرآن د‏‏ی فقہی آیات گٹھ:عائلی احکا‏م گٹھ:سورہ احزاب د‏‏ی مشہور آیات گٹھ:شان نزول والی آیات گٹھ:قرآن
جے آر ڈی ٹاٹا
جے آر ڈی ٹاٹا (29 جولائ‏ی 1904ء-29 نومبر 1993ء) بھارت دے خلاباز، تاجر تے ٹاٹا گروپ دے صدر نشین تے ٹاٹا سنز دے شراکت دار سن ۔ انہاں دا پورا ناں جہانگیر رتن جی دادابھوئے ٹاٹا اے
وہ بھارت دے مشہور تجارتی خاندان ٹاٹا خاندان دے چشم و شراغ سن ۔ والد رتن جی دادا بھوئے ٹاٹا وڈے تاجر تے والدہ سوزان بریری سن۔ انہاں د‏‏ی والدہ بھارت وچ کار ڈرائیو کرنے والی پہلی خاتون سن۔ 1929ء وچ جے آر ڈی ٹاٹا اوہ پہلے بھارتی پائلٹ بنے جنہاں نو‏ں لائسنس دتا گیا۔ اوہ ٹاٹا کنسلٹینسی سروسز، ٹاٹا موٹرز، ٹائٹن انڈسٹریز، ٹاٹا سالٹ]]، وولٹاس تے ایئر انڈیا سمیت ٹاٹا گروپ د‏‏ی متعدد کمپنیاں دے بانی ني‏‏‏‏ں۔ 1983ء وچ انہاں نو‏ں فرانس وچ لیجن آف آنر تو‏ں نوازیا گیا۔ 1955ء وچ حکومت ہند نے پدم وبھوشن تے 1992ء وچ بھارت رتن تو‏ں نوازیا۔
کیرئر
جہانگیر نے اپنا کیرئر بحیثیت پائلٹ شروع کيت‏‏ا۔ اک بار سفر دے دوران وچ اپنے دوست دے والد لوئس بلیریٹ تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے انہاں اس پیشہ نو‏‏ں اختیار کيت‏‏ا سی۔ 10 فروری 1929ء نو‏‏ں پالئٹ دا لائسنس حاصل کرنے والے اوہ پہلے بھارتی بنے۔ بعد وچ انہاں نے بابائے بھارتی فضائیہ کہیا جانے لگیا۔ انہاں نے بھارت د‏‏ی قومی ایئر لائن د‏‏ی بنیاد رکھی تے اپنے دوست نیول ونٹسینٹ دے نال مل ک‏ے ٹاٹا ایئر لائنز نو‏‏ں بعد وچ ایئر انڈیا کہلائی، نو‏‏ں شروع کيت‏‏ا۔
اعزازات
1983ء وچ انہاں نو‏ں فرانس وچ لیجن آف آنر تو‏ں نوازیا گیا۔ 1955ء وچ حکومت ہند نے پدم وبھوشن تے 1992ء وچ بھارت رتن تو‏ں نوازیا۔ 1948ء وچ انہاں نو‏ں بھارتی فضائیہ د‏‏ی طرف تو‏ں اعزازی گروپ کپتان دا خطاب دتا گیا۔ 4 اکتوبر 1966ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں ایئر کمانڈو تو‏ں بریگیڈیئر بنایا گیا۔ بعد وچ ایئر وائس مارشل بنایا گیا۔
وفات تے وراثت
ان د‏‏ی وفات جنیوا، سویٹزرلینڈ وچ 29 نومبر 1993ء نو‏‏ں ہوئی۔ اس وقت اوہ 89 برس دے سن ۔ انہاں نو‏ں کڈنی وچ انفیکشن ہوئے گیا تھا۔ انہاں د‏‏ی وفات اُتے بھارتی پارلیمان دا اجلاس ملتوی کر دتا گیا سی حالانکہ ایہ اعزاز صرف ارکان پارلیمان نو‏‏ں ہی ملدا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں پیرس وچ دفنایا گیا۔
2012ء وچ آؤٹ لک دے عظیم ترین بھارتی پول وچ چھٹا سب تو‏ں عظیم بھارتی منیا گیا۔
مراد رمزی
'مراد رمزی (تاتاری بولی۔ مرات رمزی۔ 10 اکتوبر ، 1854 ء - 2 اپریل 1934) مسلما‏ن سائنس تے مذہب دا اک ممتاز روسی نمائندہ ، اک مذہبی شخصیت ، اک تریخ دان ، تے "طلفیک الاخبار" دے عنوان تو‏ں دو جلداں دے تاریخی کم دے مصنف سن ۔ "اخبار" روس د‏‏ی تریخ دے لئی وقف ا‏‏ے۔ مسلماناں د‏‏ی دوسری آل روسی کانگریس دے مندوب سن۔
جیون
مرات رمزی د‏‏ی پیدائش 10 اکتوبر 1854 نو‏‏ں (دوسرے ذرائع دے مطابق ، 25 دسمبر 1855 کو) اورینبرگ صوبے دے مینزیلنسکی ضلع [اب] المیٹیوو دے پنڈ دے پنڈ المٹیملنینو وچ وچ ہوئی سی۔ ، جمہوریہ تاتارستان دا ضلع سرمانوسکی)۔ اصل وچ ، اوہ بیلار قبیلے [2] نال تعلق رکھنے والا باشقیر ا‏‏ے۔ میٹرک ریکارڈاں دے مطابق ، والد باترخ بشکیر کاشتکار سی [2]۔ والدہ فخری - دہھیخان نورکی پنڈ دے باشکیرس نال تعلق رکھنے والیاں سن تے اوہ رضائتدین فاخریٹینوف [2] د‏‏ی دور دراز د‏‏ی رشتے دار سن۔ . Мать thumb مرات د‏‏ی یاداں وچ ایہ بیان کيتا گیا اے کہ انہاں دا کنبہ بیچورا خان نال تعلق رکھدا اے ، جس نے بحیرہ ارال دے نیڑے علاقےآں اُتے حکمرانی کيت‏ی۔ 1552 وچ ، فوج دے سر اُتے ، اوہ کازان گیا "حملہ آوراں تو‏ں اسنو‏ں بچانے دے لئی۔" "چلی پنڈ دے آس پاس" وچ اک کیمپ لگانے دے بعد ، فوج نے حملے د‏‏ی تیاری شروع کردتی ، لیکن اچانک بکچورو د‏‏ی موت ہوگئی۔ نتیجے دے طور اُتے ، فوج دا اک حصہ واپس پرت گیا ، جدو‏ں کہ دوسرا حصہ "منزال تے چلہ دے آس پاس" وچ تعینات ا‏‏ے۔
لڑکا استفسار کرنے والا وڈا ہويا۔ نو سال د‏‏ی عمر وچ اوہ عربی گرائمر اچھی طرح جاندے سن ، گیارہ سال د‏‏ی عمر وچ ہی انہاں نے کلام د‏‏ی تعلیم حاصل کرنا شروع کردتی۔ ماماں مراندا نے ایہ سمجھدے ہوئے کہ لڑکے نو‏‏ں اپنی تعلیم جاری رکھنے د‏‏ی ضرورت اے ، اس دے والدین نے سفارش کيت‏ی کہ اوہ اس لڑکے نو‏‏ں شیگابدین مردزانی مدرسہ وچ ، کازان وچ پڑھنے دے لئی بھیجے ، جس نو‏‏ں اس نے سفارش دے خط بھیجے سن ۔
والدین نے کوئی اعتراض نئيں کيتا تے اپنے بیٹے نو‏‏ں ہور تعلیم دے لئی بھیج دتا۔ چنانچہ ، 1869 وچ ، پینڈو مدرس‏ے تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، محمد مراد ، شیگابدین مردزانی مدرسہ ، شیخ شیبوتدین مرزانی وچ پڑھنے دے لئی کازان چلے گئے۔ اُتے ، اوہ زیادہ دن ایتھ‏ے نئيں ٹھہرا تے ڈیڑھ سال دے بعد اوہ صوبہ چلیبینسک دے شہر ٹورائسک وچ تعلیم حاصل کرنے دے لئی چلا گیا۔
اس نے ہور تعلیم شہر ٹرائیٹسک د‏‏ی تیسری شہر مسجد دے مدرسہ وچ حاصل کيتی۔ اپنی تعلیم دے دوران ، انہاں نے صوفی علم وچ دلچسپی ظاہر کیت‏‏ی۔ 1872 وچ انہاں نے ٹورائسک نو‏‏ں وی چھڈ دتا۔ تقریبا ڈیڑھ سال رمزی نے اپنے دیہات وچ قازقستان وچ بطور استاداں کم کيتا ، تاشقند وچ سی ، 1874 وچ تاشقند تو‏ں بخارا چلا گیا۔ اک سال بعد ، درس و تدریس د‏‏ی سطح تو‏ں عدم اطمینان ، تے بیمار ہونے دے بعد ، اوہ فیر تو‏ں قازقستان وچ واپس آئے۔ تن مہینےآں وچ ہی اوہ دوبارہ تدریس وچ مشغول ہوگیا۔ 1875 وچ ، مراد رمزی تاشقند واپس آئے ، جتھے انہاں نے ترکی ، مصر تے حجاز جانے دا فیصلہ کيتا۔ اپنے ہ‏م وطناں دے نال کارواں وچ شامل ہوک‏ے ، مراد سمرقند ، کیرکی (ترکمانستان) تے مزارشریف ، کابل تو‏ں ہُندا ہويا اوتھ‏ے تو‏ں جلال آباد ، پشاو‏ر تے حیدرآباد تو‏ں ہُندا ہويا بمبئی پہنچیا۔ حجاج نے اوتھ‏ے 3 مہینے قیام کيتا ، فیر 1876 دے آغاز وچ اسٹیمر دے ذریعے جدہ پہنچے۔
سعودی عرب وچ ، رمزی اپنی تعلیم جاری رکھنے دے لئی پِچھے رہ‏‏ے۔ انہاں نے مدرسہ "امین آغا" ، "اشع شیفہ" ، "المحمودیہ" وچ کلاساں وچ شرکت کيتی۔ مکہ شہر وچ ، انہاں نے نقشبندیہ اخوت وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اوہ چار سال مدینہ منورہ وچ رہیا۔ وقت ضائع کیتے بغیر ، اوہ عربی بولی دا مطالعہ کردا رہیا ، حدیث ، تفسیر ، عقیدو ، فقہ ، تصوف دا مطالعہ کردا رہیا ، تے اس نے پورا قرآن پاک حفظ کيتا۔ مدینہ وچ ، رمزی تصوف د‏‏ی نقشبندی شاخ دے پیروکار ، تے بعد وچ اک شیخ بن گئے۔ اس علاقے وچ ، انہاں نے وڈی پیشرفت د‏‏ی ا‏‏ے۔ جدو‏ں اس دے استاد دا انتقال ہوگیا ، محمد مراد د‏‏ی مرضی دے مطابق ، اس دے شاگرداں نے رمزی "خلیفہ" ("نائب") نو‏‏ں اپنے استاد دا انتخاب کيتا۔ عربیہ وچ اپنے 36 سالاں دے دوران ، انہاں نے مذہبی ادب دا عربی بولی وچ ترجمہ کيتا۔
1895 وچ ، رمزی نے عاصمہ جاید نال شادی کيتی۔ شادی وچ 9 بچے سن ۔ 1914 وچ اوہ اپنے کنبے دے نال روس آگیا۔ اس د‏ی اہلیہ ، عاصمہ خانم اپنے بچےآں دے نال ٹیٹیوشی (اب تاتارشاں دا ضلع تاتارستان) وچ اپنے آبائی وطن چلی گئياں ، تے مراد رمزی اپنے وڈے بیٹے دے ہمراہ ترکستان چلے گئے۔ اس وقت ، پہلی عالمی جنگ دا آغاز ہويا۔ چونکہ مراد بی اک ترک شہری سی ، تے ترکی مرکزی طاقتاں د‏‏ی طرف سی ، لہذا تمام تر ترک خود بخود پرسنل نان گریٹا وچ بدل گئے تے انہاں نو‏ں فوری طور اُتے ملک چھڈنا پيا۔ ایم رمزی نو‏‏ں اک مفروضہ ناں دے تحت چھپانا پيا۔ فیر وی رامسے پولیس دے ہتھ لگ جاندے نيں۔ جیل ٹرین وچ اس دے اسٹیج نو‏‏ں اوفا لے جایا گیا ، تاکہ اس دے بعد سائبیریا پہنچایا جاسک‏‏ے۔ ایم رمزی دے دوست اس د‏ی رہائی دے سلسلے وچ مصروف نيں تے اوہ جنگ دے خاتمے تک رمزی د‏‏ی طرف تو‏ں اورینبرگ صوبے وچ اپنے اہل خانہ دے پاس پولیس نگرانی وچ رہنے د‏‏ی اجازت حاصل کرنے دا انتظام کردے نيں۔
فروری 1917ء دے انقلاب دے بعد ، جولائ‏ی 1917 وچ ، مراد رمزی نے کازان وچ ہونے والی ، مسلم کلیری د‏‏ی آل روسی کانگریس دے کم وچ بطور نمائندے شریک ہوئے۔ 1919 دے موسم بہار وچ ، اوہ اوفا پہنچے ، تے اوتھ‏ے تو‏ں سیمیپالاٹِنسک دے راستے - چونگوچک شہر ، سنکیانگ (چین) دے علاقے تک پہنچے۔ اس وقت مشرقی ترکستان وچ اسلامی سبھیاچار دے مراکز وچو‏ں اک شہر چونگوچک (جو ہن چینی صوبے سنکیانگ دے ایغور خودمختار علاقہ اے ) سی۔ مقامی مسلماناں نے اسنو‏ں امام تے مددر دے عہدے اُتے مدعو کيتا۔ انہاں نے فنڈ اکٹھا کيتا تے اس دے لئی اک مکان خریدیا ، جتھے مراد رمزی چوگوچک پہنچے۔ اوہ اپنی موت تک اوتھ‏ے رہیا۔ مراد رمزی 80 اپریل د‏‏ی عمر وچ 2 اپریل 1934 نو‏‏ں فوت ہوگئے۔ احمد-ذکی والدی دا خیال اے کہ اس د‏ی اک سال بعد - 5 اکتوبر ، 1935 نو‏‏ں وفات ہوگئی ۔
تخلیقاں
انہاں نے مختلف الہامی امور ، عربی گرائمر اُتے کتاباں ، قرآن پاک اُتے تبصرے تے قرآن پاک دا ترک ترجمہ لکھیا۔ انہاں دے خیالات وچ ، اوہ اک مستقل قدیم پرست سی۔ انہاں نے موسیٰ بیگیف تے انہاں دے دوسرے حامیاں جداں اصلاح پسنداں نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا۔ انہاں نے اپنی کتاب "مشاعرے خیزبو رحمان و مصطفیٰ خیزبو ش شیطان" وچ تنقید دے لئی کافی جگہ وقف د‏‏ی سی۔ شیطان د‏‏ی جماعت۔ "
رمزی اپنے دو جلداں دے تاریخی کم تالق الاخبر و تاکikhخ الاشرar فی وکائی 'کازان و بلغار و مولیوک التاتار' دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ ("کازان ، بلغار تے تاتار بادشاہاں دے ماضی دے واقعات تو‏ں معلومات جمع کرنا")۔ اورینبرگ ، 1908) ،
ایم رمزی نے اپنی کتاب "تالفک الاخبر" سن 1892 وچ لکھنا شروع د‏‏ی تے 1907 وچ ختم ہوئی۔ 1908 وچ ، ممتاز بشکیر صوفی تے ممبئی مسلم مدرسہ "رسولیyya" دے ریکٹر شیخ زین اللہ رسول Ras الشریفی د‏‏ی مالی مدد تو‏ں ٹورائسک شہر ، ایہ کتاب اورنبرگ وچ شائع ہوئی سی۔ "تالفک الاخبار" کتاب ترکاں د‏‏ی تریخ تے جو سارسٹ روس وچ مقیم سی تے اسلام دے ناں تو‏ں سرشار ا‏‏ے۔ کتاب دا اک وکھ حص sectionہ وولگا ریجن ، یورالس تے شمالی قفقاز دے روحانی مشائخ تے روحانی پیشہ ور مرشیاں د‏‏ی سوانح حیات د‏‏ی تفصیل دے نال وابستہ ا‏‏ے۔
رمزی نے اپنے کم وچ مختلف تخلص استعمال کیتے: اوہ اپنے آپ نو‏‏ں کدی محمد مراد رمزی کہندے نيں ، کدی شیخ محمد مراد یا شیخ محمد مراد الکازانی ، المنزیلوی ، البغاری ، المکی ، کدی محمد یا مراد ، مراد ، بچپن وچ اسنو‏ں مردانشاہ کہیا جاندا سی ، تے اپنی تخلیقات وچ اس نے ایہ ناں استعمال کیتے: توغی ، عندلیب ، ابوالحسن ، اکمل یا ایم ایم آر چونکہ سائنسدان حجاز وچ اک طویل عرصے تک مقیم رہیا ، لہذا ایہ ناں (نیسبہ) "ال- مکی "۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:1934 دیاں موتاں گٹھ:1854 دے جم گٹھ:روسی ائمہ کرام گٹھ:روسی مسلم شخصیتاں گٹھ:روسی مسلما‏ن گٹھ:مفتیان گٹھ:مفتیان اعظم گٹھ:کریمیا وچ اسلام گٹھ:کریمیائی تاتار قوم گٹھ:تاتاری شخصیتاں گٹھ:باشقیر قوم گٹھ:قازان دیاں شخصیتاں
کشمیر دی تریخ
پرانی تریخ
کشمیر تے کئیاں راجیاں نے راج کیتا۔ 3000 سال ء پہلے مہابھارت وچ کشمیر قبیلے نوں کشمیر دا ناں دتا گیا۔ کشمیر تے اشوک موریا دا راج وی رہا اتے سرینگر شہر اشوک اعظم نے وسایا سی۔ اس توں بعد کشمیر وچ ہندو راجیاں دا راج رہا۔
کشمیر وچ خاندان پانڈواں دی حکومت
ہرن دیو نے عدل و انصاف توں حکومت دی تے تمام رعایا اس دی گرویدہ ہو گئی ۔ اپنی حکومت دی بنیاداں اِنی مضبوط کر دتیاں کہ اس دے جانشیناں نے عرصہ تک عیش و آرام توں حکومت دی ۔ 30سال تک حکومت کرنے دے بعد 3006ق م نوں ہرن دیو وفات پا گیا ۔ ہرن دیو دی وفات دے بعد اس دا بیٹا رام دیو کشمیر دا حکمران بنا ۔ رام دیو نے 3006ق م وچ تخت نشین ہو۔ا رعایا نوں آسودہ حال کرنے دے لئی آمدنی دے چھیواں حصہ دے بجائے دسواں حصہ بطور خراج مقرر کیتا ۔ انتظام ملک چلانے دے لئی پہلی دفعہ باضابطہ طور اُتے قواعد و ضوابط تشکیل دتے تے امن و امان قائم کیتا ۔ تعمیرات دا شوقین سی کریوہ پٹن اُتے بابل ناں دا عالیشان شہرآباد کیتا ۔ کشمیر وچ پہلی مصنوعی نہر نوں ہستان وچھن پارہ توں شہر مینو سودا وچ جاری دی ، مندر مار تنڈی شور بنوایا ۔ اس مندر دی تزین و آرائش دیکھ کر اس دی عظمت و شان دلچسپی دا اندازہ ہُندا سی ۔ ایہ کشمیر دا پہلا حکمران راجا سی جس نے ملکی ترقی و بھلائی تے عوام الناس دی بہبود و آسائش دے لئی کم کیتا۔
رام دیوکے دل وچ تعمیرات تے اک مستحکم حکومت دے بعد تسخیر ملکاں وچ خواہش پیدا ہوئی ۔ اک لشکر جرار تیار کیتا تے فیر جدھر جانا نصرت و فتح دے جھنڈے گاڑ دیتا۔ کابل ، پنجاب ، تے ملتان تک ،قنوج ، مالوہ ، بیجانگر ، کوہستان، شوالک ، کمائیاں ، نگرکوٹ، بنکوٹ، درگاہ مندر، قلعہ جماں ، مالوف، ہندوستان تے بنگالہ نوں اپنی مفتوحات وچ شامل کیتا ۔ کہاجاندا اے کہ اس نے تقریباً 500راجاواں نوں اپنا مطیع بنایااورواپسی اُتے کشمیر وچ اک جشن دا انتظام کیتا تے مال غنیمت عوام الناس وچ تقسیم کیتا ۔ پنڈت رتناگر دے مطابق رام دیو اولو العزمی ، کریم ا لنفسی تے سخاوت وچ خوب ممتاز سی ۔ صدقہ خیرات کردا سی۔ تے سادھاں دی خدمت وچ سرگرم عمل رہدا سی ۔
دوسادھو ( ہارو سوامی ، مارو سوامی ) جو رام دیو نوں علاقہ سلہدہ توں ملے سن نوں اپنا مشیران خاص مقرر کیتا ۔ انہاں ای دی راہنمائی وچ فتوحات دا سلسلہ جاری رکھیا انہاں دوناں دی بوہت عزت کردا سی ۔لوک انہاں دوناں نوں دیوندا ماندے سن اوہ اچانک غائب ہو جاندے تے کچھ عرصے بعد واپس سامنے آ جاندے ، انہاں توں بوہت متاثر سی تے اک دن اچانک رام دیو نے 69سال دی جاہ و جلال والی حکومت ترک کر دے ہوئے 2937ق م نوں اپنے بیٹے بیا سدیو دے سر اُتے تاج حکومت رکھدے ہوئے تارک الدنیا ہو گیا ۔ چشمہ بون اُتے آباد مندر پارٹی شور اُتے جا بیٹھا تے اک دن اچانک غائب ہو گیا تے اس دے بعد ہارو سوامی ، مارو سوامی وی نہ نظر آئے تے کہیا جانے لگیا کہ تیناں رفیق اک ای وقت وچ غائب ہوئے سن ۔
راجا بیاسدیو نے حکومت سنبھالتے ای عدل و انصاف دی حکومت قائم دی ۔ اس دا اہم کارنامہ ایہ سی کہ اس نے سرکاری طور اُتے تعلیم دا سلسلہ سب توں پہلے متعارف کروایا ۔ وید دی تعلیم دے لئی مدارس قائم کروائے تے پنڈتاں نوں بلایا ۔ لوگاں دے دلاں وچ علم و ہنر دا شوق پیدا کیتا ۔ پانڈواں خاندان دے راجاواں نوں تعمیرات دا شوق میراث وچ ملاتھا ۔ اس نے شہر بابل دی مرمتی تے تجدید کروائی ، مصنوعی نہر دے اختتام اُتے تالاب بنواکر پانی جمع کیتا ۔ فوجی طاقت وچ اضافہ کیتا ۔ امن و امان دے لئی جدید قوانین متعارف کروائے ۔ ملکی معاملات توں فارغ ہو کے فقیرانہ لباس وچ منادر دے درشن دے لئی نکل گیا۔ والئی مارواڑ دی دختر گلاباں دے سوئمبر دی رسم وچ فقیرانہ لباس وچ ای پہنچ گیا ۔ گلاباں نے اپنی قسمت اس توں جوڑ دی تو بیاسدیو اس نوں لے کے واپس کشمیر آیا تے نال اک ہزار مورتی مہادیو نال لا کر مارٹنڈ تے شورکے منادر نوں مورتیاں توں مزین کیتا ۔ 56سال تک کشمیر اُتے حکمرانی دے بعد 2881ق م وچ طبعی موت مرگیا ۔
راجا بیاسدیو دی وفات دے بعد اس دا بیٹا راجا درنا دیو2881ق م نوں کشمیر دا حکمران بنا ، ایہ انتہائی سادہ لباس تے غریب پرور سی، باپ دے مندر دے دورازے اُتے بیٹھ کر لوگاں دی داد رسی کر دے ہوئے انصاف دا بول بالاکرتے ہوئے امن و امان نوں اس قدر فروغ دیاکہ اس دے دور وچ سوداگر اپنی دکاناں کھلی چھڈ کر جادے سن ۔ فقیرانہ خیالات دا آدمی سی اس دا مشہو ر قول اے کہ ـ’’ــہزار ریاضت تے پرستش توں اک مظلوم دی چارہ جوئی بہتر تے افضل اے ـ‘‘۔
راجا درنا دیو ساری عمر رعایا دی خدمت وچ رہیا تے اس دی بیوی ’’رانی مارگی دیوی‘‘ نے کوٹھیر دے مقام اُتے مندر مارگی شو ر تعمیر کر ا دے اپنے شوہر دی حسین یاد چھڈی۔ آخر کار کار ایہ امن پسند حکمران 58برس کشمیر اُتے حکمرانی کرنے دے بعدرعایا دے دلاں وچ داغ حسرت دا محکم نشان چھڈ کر طبعی موت مراتھا۔
راجا درنا دیوکی موت دے بعد اس دا بیٹا سہم دیو 2823ق م نوں کشمیر دا حکمران بنا۔راجا سہم دیو اک عادل حکمران سی۔ اس راجا دے دور وچ خاص بات ایہ سی کہ اس دے دور وچ کشمیر دی آبادی وچ اضافہ ہویا۔راجا سہم دیو نے اپنے ناں توں’’ موضع سہم پور‘‘اورکئی منادر وی تعمیر کروائے۔عدل و انصاف دا اس حد تک دلدادا سی کہ اپنے چچا زاد بھائی نوں انصاف دی خاظر خود قتل کروا دتا۔ راجا سہم دیو عدل و انصاف سے54سال حکومت کرنے دے بعد2769ق م نوں فوت ہو گیا۔
راجا سہم دیو دی وفات دے بعد اس دا بیٹا راجا گوپال دیو حکمران بنا۔گوپال دیو پیرانہ سالی وچ حکمران بنااس دی خوش قسمتی سی دی اک چست و چالاک وزیر ’’ششوپال‘‘مل گیا۔اس وزیر نے وڈی خوش اسلوبی توں امور مملکت نوں چلایا۔اس دور وچ ختن دے راجا نے کاشغر اُتے حملہ کر دے ہوئے قبضہ کیتا۔ راجا گوپال دیو نے ایہ خبر سن کر اپنے وزیر نوں راجا ختن اُتے حملہ دا حکم دتا ۔ اس معرکہ وچ راجا گوپال دیو تے اس دی فوج دوناں مارے گئے۔اس دکھ وچ کچھ ای عرصہ بعد راجا گوپال دیو 13سال تک کشمیر اُتے 2756ق م تک حکومت کرنے دے وی فوت ہو گیا۔
راجا گوپال دیو دی وفات دے بعد اس دا بھائی وزیا نند 2756ق م نوں کشمیر دا حکمران بنا۔ملکی معاملات نوں بہتر کرنے دے بعد بھائی دے وزیر دا انتقام لینے دی غرض توں فوج تیار کر دے ہوئے راجا ختن اُتے حملہ آور ہویا ۔ختن تے کاشغر دوناں نوں فتح کر دے کشمیر دی سرحدی حدود وچ وسعت دی۔راجا وزیا نند نے اپنے ناں توں اک مندر’’وزیا ایشری‘‘تعمیر کروایا۔اس مندر دی اونچائی 300گز سی جس نوں اک مصنوعی گاؤکش مقناطیس توں معلق اے۔وزیانند 25سال تک عدل و انصاف توں حکومت دے بعد 2731ق م نوں انتقال کر گی۔
راجا وزیا نند دی وفات دے بعد گوپال دیو دا بیٹاسکھ دیو 2731ق م نوں کشمیر دے مسند حکومت اُتے بیٹھا۔ابتداء وچ سکھ دیو نے کشمیر دی سرحدی حدود وچ اضافہ کرنے ہوئے ترکستان تے ملتان نوں کشمیر دا حصہ بنایا۔بعد وچ ایہ راجا عیش وعشرت وچ مبتلا ہو گیااور اپنے چچا زاد بھائی رامانند نوں اپنا وزیر خاص مقرر کر دتا۔راما نند نے وی کوئی خاص دلچسپی نئی‏‏ں لی۔جس دی وجہ توں مختلف باجگدازراجاواں نے سر کشی کیتی۔راجا چتراؤتھ والئی دہلی نے خودمختاری دا اعلان کیتا۔کوہستان وی ہاتھ توں نکل گیا۔کشمیر دے اندرانی حالات وی خراب ہو گئے سن۔ راما نندنے سکھ دیو نوں شکار دے موقع اُتے کوہستان امرناتھ وچ گرفتار کر دے ہوئیدریائے لمبو دری وچ غرق کر دتا۔یو ں سکھ دیو دی حکومت دا 44سال دے بعد 2687ق م نوں خاتمہ ہویا۔
سکھ دیو دے قتل دے بعد راجا رامانندنے انتظام حکومت2687ق م نوں سنبھالیا۔امن و امان توں حکومت کرنے دے بعد شاہی خزانہ نوں مستحکم کرنے دے لئی دسواں حصہ خراج دے بجائے پنجواں حصہ مقرر کیتا۔جماں اورکوٹ نگرکے راجاواں نوں اپنا مطیع بناندے ہوئے سلطنت نوں وسیع کیتا۔اک مستحکم حکومت دی بنیاد رکھدے ہوئے57برس دے بعد 2630ق م نوں انتقال کر گیا۔
راما نند دی وفات دے بعد اس دا بیٹا سندیمان نے حکومت سنبھالی۔ایہ اعلی درجہ دا مدبر حکمران سی۔عالی شان عمارتاں تے اُتے فضاء تھاں تعمیر کروئے جس کشمیر دے حسن وچ ہور اضافہ ہویا۔راجا سند مت نے اپنے ناں توں دریائے بوہت(جہلم) دے دوناں اطراف وچ ’’کھوئی ہامہ‘‘دے مقام اُتے ’’سندمت نگر‘‘تعمیر کروایا۔سندیمان نے کشمیر وچ 21خوبصورت منادر تعمیر کروائے۔ مندر ’’ ز شٹی شور‘‘جس دے آثار شنکر اچاریہ دی پہاڑی اُتے اس دور دی یاد دلاندے نیں۔مسلمان اس مندر نوں تخت سلیمان وی کہندے نیں۔تعمیر و ترقی دے بعد امن وامان دے بعد تسخیر ملکاں دے شوق وچ نکل پیتا۔ہندوستان دے مختلف علاقاں نوں تخت و تاراج کردا ہویا کابل تے قندھار تک جا پہنچا۔قندھار دے راجا نے جدو‏‏ں سندیمان دی آمد دی خبر سنتے ای امن دا جھنڈا بلند کر دے ہوئے اپنی بیٹی ’’پابتی دیوی‘‘نوں راجا سندیمان دے عقد وچ دے دتا۔راجا اس دی خوبصورتی نوں دیکھ کر سب کچھ بھول گیا تے واپس کشمیر لوٹنے دا فیصلہ کیتا۔بد قسمتی توں واپسی اُتے دریا اٹک عبور کر دے ہوئے’’پابتی دیوی‘‘ دریا برد ہو گئی تے اس بات دا راجا سندیمان نوں شدید صدمہ ہویا تے بے زار ہو گیا۔اس خبر اُتے راجا قندھار نے اپنی دوسری بیٹی جو اس توں وی زیادہ خوبصورت سی نوں راجا سندیمان دے عقد وچ دی۔راجا تمام غم بھلا کر امور مملکت وچ مشغول ہو گیا۔لیکن اس دے بعد اس دی زندگی نے وفا نہ دی تے 65سال تک حکومت کرنے دے بعد 2065ق م نوں خالق حقیقی توں جا ملیا۔
راجا سندیمان دی وفات دے بعد اس دا بیٹا مرہن دیوحکمران بنا۔مرہن دیو نے حکومت سنبھالتے ای اپنے چھوٹے بھائیکامن دیو نوں ابنا نائب مقرر کیتا۔مرہن دیو اک عادل حکمران تھاجبکہکامن دیو اک سخت طبیعت دا مالک سی۔دوناں بھائیاں دے درمیان اختلاف ہواتو کامن دیو نے طبل جنگ بجا دتا۔مرہن دیو شفقت برادری وچ اپنے بھائی نوں سمجھانے دی کوشش کردا رہیا لیکن ناکام رہیا۔کامن دیو نے قتل وغارت کر دے ہوئے کشمیر دے مغربی حصہ اُتے قبضہ کر دے ہوئیایک آزاد تے خود مختار حکومت دی بنیاد رکھی۔اس علاقہ نوں کامن راج(کامراج)دا ناں دتا۔تے شرقی حصہ اُتے مرہن دیو دی حکومت دی وجہ توں مرہن دیو(مراج) دا ناں دتا۔مرہن دیو نے عدل وانصاف توں حکومت دی تے کامن دیو نے ظلم وستہ دا بازار گرم کر رکھیا سی۔ مرہن دیو 55سال کشمیر اُتے عدل و انصاف توں حکومت کر کے2510ق م نوں فوت ہویا۔
مرہن دیو دے بعد اس دا بیٹا چندر دیوتخت نشین ہویا۔انہاں دناں کامن دیو عذاب الہی دے باعث موذی مرض وچ گرفتار سی۔چندر دیو نے موقع پا کر حملہ کیتا تے کامن دیو تے اس دی اولاد نوں گرفتار کر دے قتل کر دتا۔اس طرح تمام کشمیر اُتے صرف اک حکمران رہیا۔کچھ عرصہ بعد ایہ راجا محفل رقص و سرور نوں پسند کرنے لگیا۔تے ملکی معاملات توں عدم دلچسپی دا مرتکب ہونے لگیا۔اس دے دربار وچ ہمیشہ360رانیاں موجود ہُندی سن۔ملکی معاملات دن بدن بگڑتے گئے اور52سال تک کشمیر اُتے حکومت کرنے دے بعد2485ق م نوں راجا چندر دیو اِنی رانیاں دے باوجود لاولد مریا۔
راجا آنند دیو دی وفات اُتے اس ک بیٹا درپتا دیو تخت نشین ہویا۔عدل و انصاف توں حکومت دی تے عوام دی فلاح و بہبود ،ترقی دے لئی کم کیتا۔تعمیرات وچ ’’موٖضع شاداکاجو لامکھی‘‘مندر سہر فہرست اے۔51سال دی حکومت دے بعد اس دے بھائی ہرنام دیو نے علم بغاوت بلند کیتا تے بھائی دے ہاتھاں ایہ راجا قتل ہویا۔
راجا آنند دیو دے قتل دے بعد اس دا بھائی ہرنام دیو حکمران بنا۔راجا ہرنام دیو رقص و سرور دی محفل وچ گم رہدا سی ۔شراب نوشی وچ اپنا ثانی نہ رکھدا سی۔شراب دے حصول دے لئی جگہ جگہ انگور دے باغات لگوائے۔شراب وکباب دی محافل عام سن۔اس دور وچ شراب حلال سی۔رنڈی بازی تے زنا کاری عام سی۔کسے دی عزت محفوظ نہ سی۔راجا ہرنام دیو دے سپہ سالار’’درگا‘‘ نے بغاوت کر دے ہوئے راجا دے خلاف فوج کشی کیتی۔شاہی محلات نوں اگ لگیا دی جس دی وجہ توں شہر بابل دا اک حصہ جل کر خاکستر ہو گیا۔زبردست مقابلہ دے بعد ’’درگاہ‘‘ پسپا ہو ا تے ہر ناں دیو دی حکومت بہ دستور رہی ۔اس راجا دے دور وچ خراج بالکل معاف سی ۔درگاہ دے بیٹے انگو نے چن دوستاں توں مل کر باپ دا بدلہ لینے دے لئی شکار دے موقع اس راجا نوں قتل کر دتا ۔ایوی‏‏ں‏ راجا ہرم دیو دی 39سال حکومت دے بعد 2312ق م وچ قتل کر دتا گیا۔
راجا ہرنام دیو دے قتل دے بعد اس دا بیٹا سلکن دیو گدی نشین ہویا ۔راجا سلکن دیو وی عیاش حکمران سی ۔ہفتہ وچ اک دن امور ملکی ول توجہ دیتا تے باقی چھ دن خوب عیاشی کردا سی ۔الغرض 28برس تک داد حکومت دے دے 2340ق م نوں فوت ہویا۔
راجا سلکن دیو دی وفات دے بعد اس دا بیٹا سنیادت عروس مملکت توں ہمکنار ہویا ۔راجا سنیادت عیش و عشرت دا دلدادہ سی ۔ہر وقت بدنی آرایش و زیبایش وچ مصروف رہدا سی ،انتہا درجہ دا بے وقوف سی ،ہر وقت بناؤ سنگھار وچ رہدا سی ،اس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اک بار آئینہ دے سامنے بناؤ سنگھار وچ مصروف سی کہ اک رانی نے اس دے کندھے اُتے ہاتھ رکھیا اس پرراجہ سنیادت نوں غصہ آگیا تے رانی توں کہیا کہ اے بدچلن تو نو میرے سامنے کسے غیر مرد دے کندھاں اُتے ہاتھ رکھیا اے ۔اس جرم وچ رانی دی ناک کٹوا دی ۔ایہ راجا ہر وقت عیش و عشرت وچ مدہو ش رہدا سی تے اک دن اس دے بھائی منگلادت نے محل وچ گھس کر اس دا کم تمام کر دتا ۔اس طرح 17سال بعد اس دی حکومت دا 2295ماں خاتمہ ہو گیا۔ منگلات دت نے اپنے بھائی راجا سنیادت نوں قتل کر دے خود حکومت سنبھالی ،ایہ وی بھائی وانگ عیاش سی ،شراب خانے ،زنانہ تے قمار بازی عام سی ،شراب اُتے ٹیکس لگیا کر ملکی خزانہ وچ اضافہ گیا ،اس دور وچ قدرتی ناراضی دے باعث اک زہریلی ہویا چلی تے ہزاراں جاناں تلف ہوئی سن ۔آخر کار 29سال دی حکومت دے بعد ایہ راجا 2256ق م نوں دنیا فانی توں چل بسا ۔
منگلا دت دی وفات دے بعد اس دا بیٹا کھیمہ واندر مسند نشین ہویا ۔کھیمہ اندر وی عیش وعشرت ،شراب و شباب وچ کوئی ثانی نہ رکھدا سی ،جس گھر وچ چاہتا داخل ہو جاندا ،بہو ،بیٹی دی عزت محفوظ نہ سی ،اک دن اپنے وزیر درنا دی بیوی دی خوب صورتی دا سن کر اس دے گھر داخل ہو گیا تے تعلق استوار کیتا ،واپسی اُتے اپنی انگوٹھی اوتھے بھول گیا ،وزیر نے انگوٹھی دیکھی تو اس توں انتقام لینے دی ٹھان لی ،چناں چنہ 26سال دی حکومت دے بعد اس وزیر نے اسی دے ملازماں دے ذریعے 2190 ق م رات دے وقت اس دا کم تمام کر وا دتا۔
راجا بھیم سین دی وفات دے بعد اس دا بیٹا میندر سین حکمران بنا ،عیش و عشرت وچ مصروف رہدا سی ،کوئی عیب ایسا نہ سی ،ہندرسین تے اس دی رعایا وچ نہ پایا جادا سی ،خدا تک نوں بھول گئے سن ،انتظامی مملکت وزیر شور اندر نوں تفویض کیتے ،کچھ عرصے دے بعد وزیر توں بدگمان ہویا تو اس نوں معزول کرکے ذلیل و خوار کیتا راجا نگر کوٹ نے بغاوت دی لیکن مارا گیا ،راجا پندرسین 46سال تک عیش و عشرت توں حکومت کر دے 2083 ق م نوں خالق حقیقی توں جا ملیا ۔
راجا پندرسین دے بعد اس دا بیٹا سندر سین گدی نشین ہویا ۔راجا سندرسین دے دور وچ راجا ہر ناں دیو دے دور دی تمام بد افعالیاں دوہرائی گئاں ،پندرسین دے دور وچ لوک خدا نوں نئی‏‏ں ماندے سن لیکن اس دے دور وچ ہر اک نے خوائی دا دعویٰ کر ڈالی ،زنا ،قمار بازی عام سی ،اسی اثناء وچ سندمت نگر دا اک شخص نندگیت نے لوگاں دی فلاح و بہبود دے لئی پیغام عام کرنے دی کوشش دی لیکن لوک اس دا مذاق اڑاندے تے اوہ مایوس ہو کے شہر توں نکل کر قریب والی پہاڑی کرالہ سنگر دی زمین پھٹ کر پانی ابلنے لگیا اسی بھونچال دی وجہ توں بارہ مولہ دے قریب اک پہاڑی دریائے بوہت (جہلم) وچ جاگری ،سندمت نگر پانی وچ ڈوب گیا تے تمام آبادی غرق ہو گئی ،سندمت نگر اسی مقام اُتے سی جتھے اج کل جھیل وولر دا قدرتی حسن سیاحاں دا استقبال کردتی اے ،سردیاں وچ پانی کم ہُندا اے تو پرانی عمارتاں دے آثار نظر آندے نیں ،اس حادثہ توں خاندان پاؤنڈ وال دی حکومت دا چراغ گل ہو گیا۔41سال دی حکومت دے بعد 2042 ق م راجا سندر سین دی وفات دے نال خاندان پانڈواں دی حکومت دا ناں و نشان وی مٹ گیا ،ظلم و ستم ،عیش وعشرت دی داستان دے نال خود وی جھیل وولر وچ غرق ہو گیا۔
وادیِ کشمیر تن صدی ق م بدھا حکمران آشوکا ﴿Ashoka﴾ د‏‏ی ریاست﴿جو موجودہ بنگال تو‏ں دکن تے افغانستان تو‏ں پنجاب تک پھیلی ہوئی سی﴾کا حصہ سی - آشوکا د‏‏ی موت دے بعد کشمیر اُتے بدھ مت د‏‏ی حکومت ختم ہوئی تے اس دے بعد اوتھ‏ے مقامی قبیلے د‏‏ی حکومت رہی - پہلی صدی عیسوی وچ کشمیر نو‏‏ں شمال مغرب چین تو‏ں آئے بدھ مت مہاراجہ کانیشکا ﴿Kanishka﴾ نے فتح کيتا - پنجويں صدی عیسوی وچ ہندو مہارجہ ماہیراکولا ﴿Mihirakula﴾ نے بدھ مت حکومت دا خاتمہ ک‏ر ک‏ے برہمن ہندوئاں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی بنیاد رکھی ﴿تریخ وچ ہندو مہاراجہ ماہیراکولا نو‏‏ں دہشت د‏‏ی علامت دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے جس نے اپنی رعایا اُتے بے پناہ مظالم ڈھائے﴾جو کہ بعض مؤرخین د‏‏ی رائے وچ تیرہويں صدی تک رہی - ستويں صدی عیسوی وچ کشمیر دا ہندو راجہ لالی تادتیا ﴿Lalitaditya﴾ سی جِس نے کشمیر وچ ترقی تے فلاح دے لئی کم کيتا جو آنے والے ہندو مہاراجاں دے دور وچ وی جاری رہا-دسويں صدی عیسوی وچ کشمیر د‏‏ی حکمرانی دے لئی ہندوشہزادےآں دے درمیان خانہ جنگی شروع ہوئے گئی - گیارہويں صدی عیسوی وچ افغانستان دے شہزادے سبکتگین غنی نے دو بار کشمیر نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی مگرکامیاب نہ ہوئے سکے-کشمیر وچ ہندوئاں دے اقتدار دا خاتمہ چودہويں صدی وچ مسلم حکومت دے قیام دے نال ہوا-
کشمیر وچ خاندان خمار دی حکومت
راجا ادت پلیا پیڈ دے خاتمے دے نال ای کشمیر توں خاندان کارکوٹ بنسی دی حکومت دا 872ء وچ خاتمہ ہو گیا۔اس دے بعد خاندان خمار دے چشم و چراغ اونتی ورما نے اپنے سوتیلے بھائی شیر ورما دی مدد توں سلطنت کشمیر دا حکمران بنا۔راجا اونتی ورما عدل و انصاف تے جود و سخا اُتے یقین رکھدا سی۔مساکین تے غرباء وچ خزانے تقسیم کیتے۔ملکی بد انتظامی دے تدارک وچ مصروف ہویا تے شیر ورما نوں اپنا وزیر مقرر کیتا۔علم و دانائی دے فروغ دے لئی اقدامات کیتے۔مکتا پید، شیوہ سوامی،آنند درون نے اسی زمانے وچ مشہور لکھتاں چھڈیاں۔پنڈت رتناگر نے وی اسی راجا دے دور وچ کشمیر دی قدیم تریخ راج ترنگنی وچ تریخ کشمیر دے سارے واقعات درج کیتے جو قابل رشک ہونے دے نال نال تاریخی اثاثہ وی نیں۔علم شیوہ دے موجداں وچوں اک موجد کلہٹ پنڈت نے راجا اونتی ورما دے دور وچ مذاہب دنیا وچ انقلاب برپا کر دے ہوئے شیوئہ فلاسفی دیاں لکھتاں ضبط تحریر کیتیاں۔راجا اونتی ورما دے دور وچ اسنوں اسنوں عالم لنگھے جنہاں دی کتاباں وچ درج پند و نصائح تہذیب یافتہ اقوام دے لئی قابل رشک ہُندے نیں۔
راجا اونتی ورما دے مشیر شیر ورما نے موضع شیر پورہ،شیر درم سوامی،چترانماکیشو سوامی شور، تے دیوی دوارہ تعمیر کرواندے ہوئے اس دور دی حسین یادگاراں چھڈیاں۔راجا اونتی ورما دے دور توں پہلے ای بارشاں تے سیلاب دی وجہ توں کشمیر دا بوہت سا حصہ پانی وچ ڈوبا ہویا سی۔باقی ماندہ ملک دی آبادی اک شدید زلزلہ کہ وجہ توں تہہ و بالا ہو گئی تے راجا شدید پریشان ہویا۔زلزلے دی وجہ توں اک پہاڑ دریائے جہلم وچ گرا تے پانی دی بندرش دی وجہ توں شہر بھر وچ پانی بھر آیا۔قحط برپا ہویا لوک مرنے لگے، زراعت تے کاشت کاری تباہ و پرباد ہو گئی۔راجا اونٹی ورما نے سخت پریشانی دے عالم وچ اس مصیبت توں نمٹنے دے لئی سویہ نامی اک شخص نوں اپنا مشیر مقرر کیتا۔ سویہ نے کمال مہارت توں جگہ جگہ توں نہراں کھودواکر پانی دی نکاسی دے عمل نوں یقینی بناندے  ہوئے زراعت تے کاشت کاری دے عمل نوں بحال کیتا۔ پرنی نہراں مرمت کروااں۔ پختہ دیواراں لگائاں، گھاٹ تعمیر کروائے۔ جس توں دریائے جہلم دا جوش ختم ہویا۔ وزیرسویہ نے گائوں اوچھ کندل،پرگنہ زینہ گیر،سوپور،سویہ کنڈل جیسی یادگاراں چھڈیاں۔
راجا اونتی ورما نے شہر اونتی پورہ آباد کیتا۔ مندر وزیہ ایشری دی مرمت کروائی۔منادر ترپری شوری تے کلتا شوری تعمیر کروائے۔رعایا نوں ہمیشی سہولت تے آرام دیدا سی۔اک مہلک مرض دی وجہ توں 28سال تک حکومت کرنے دے بعد 900ء وچ تاج و تخت چھڈ کر مندر ترپری شوری وچ جا کر بیٹھ گیا تے اوتھے ای جہان فانی توں کوچ کر گیا۔ راجا اونتی ورما دی موت دے بعد اقتدار دے لئی سوکھ ورما نے اپنے بھائی شنکر ورما نوں قتل کرنا چاہا لیکن ناکام ہویا تے 900ء وچ شنکر ورما اونتی ورما دے مشیر خاص شیر ورما دے بیٹے رتنہ درون دی مدد توں کشمیرکا حکمران بنا۔راجا شنکر ورما نے حکومت حاصل کرنے دے بعد سوکھ ورما نوں اپنا مشیر مقرر کیتا۔سوکھ ورما اپنی حرکا ت توں باز نہ آیا تے تنازع کرنے لگیا جس اُتے راجا شنکر ورما نے سوکھ ورما نوں اپنے عہدے توں معزول کر دتا۔اندرونی خانہ جنگی توں فارغ ہو کے ملکی حدود وچ اضافہ دا خواہش مند ہویا ۔
پھکلی،دھمنوڑ،بھمبر،نگر کورٹ، گجرات، خراساں، ہرات، کابل، بدخشان تے کوہ ہندئو کش نوں فتح کر دے ہوئے گلگت دے راستے کشمیر وچ داخل ہویا۔شہر شنکر(پٹن) دی خونصورت عمارت تعمیر کرنے دا حکم دتا۔کامیابی دے باعث اس قدر خود سر ہو گیا کہ قمار بازی تے زنا باز ی نوں اپنا شوق بنا لیا۔شہوت پرستی تے قمار بازی اس حد تک تجاوز کر گئی سن کہ حکومتی خزانہ خالی ہو گیا۔محاصل توں حکومتی معاملات ٹھیک کرنے دے بجائے اپنی ہوس مٹانے دے لئی لوٹ مار کرنے لگیا۔ظلم و ستم دا بازار گرم کر دے ہوئے پرہمناں نوں عطا کردہ ساری جاگیراں واپس حاصل کیتیاں۔اس عمل توں وی جدو‏‏ں شنکر ورما دی ضرورت پوری نہ ہوئی تو دوسرے مملک دی لوٹ مار دے لئی فوج لے کے نکل کھڑا ہویا۔دریائے سندھ(اٹک)دے کناراں توں ہُندا ہویا اوڑی پہنچ گیا۔اوتھے بھائیاں دی منافقت دی وجہ توں اس نوں مار دتا گیا تے چھ روز تک فتنہ و فساد دے ڈر توں راجا شنکر دی لاش نوں پوشیدہ رکھیا گیا۔دارالسطلنت وچ پہنچ کر اس دی موت دی خبر عام کیتی گئی۔راجا دے بیٹے گوپال ورما نے اعزاز توں اپنے باپ دی لاش نوں جلانے دا انتظام کیتا۔راجا شنکر ورما دے نال اس دی دو رانیاں وی ستی ہو گئاں سن۔ راجا شنکر ورما نے 919ء تک 18سال 8ماہ تک کشمیر اُتے حکومت کرنے دے بعد مارا گیا۔
راجا شنکر ورما دی وفات دے بعد اسک بیٹا گوپال ورما نے مسند حکومت سنبھالیا۔ عدل و انصاف توں حکومت کرنے لگااور تعمیرات وچ دلچسپی لینے لگیا۔بانڈ پورہ شہر تعمیر کیتا۔گوپال ورما نے کشمیر وچ عدل و انصاف دا بول بالا کرنے دے لئی ہر ممکن کوشش کیتیاں۔اراکین دولت لوٹ مار دے عادی ہو چکے سن جس دی وجہ توں گوپال ورما دے خلاف سازشاں شروع ہو گئی۔راجا دی ماں سوگندا رانی خاوند دے نال ستی ہونے توں بچ گئی سی وزیر تے مشیر دے نال مل کر عیاشی کرنے لگی ۔رانی سوگندا وزہر تے مشیر توں مل کر راجا گوپال ورما دے خاف سازش کردتی رہی تے اس دا علم جدو‏‏ں راجا نوں ہویا تو اس نے تیناں نوں مار ڈالنے دی ٹھان لی۔لیکن زندگی نے وفا نہ دی تے 2سال اورایک مہینے دے بعد 921ء وچ دنیا توں کوچ کر گیا۔
راجا گوپال ورماکی موت دے بعد اس دا سنگت ورما نے تخت حکومت سنبھالیا۔راجا سنگت ورما دی زندگی نے وفا نہ دی تے 10دن دی حکومت دے نال ای 921ء وچ دنیا فانی توں کوچ کر گیا۔ راجا سنگت ورما دی وفات دے بعد سوگندا رانی دے لئی میدان بالکل خالی رہیا۔921ء وچ سوگندا رانی نے حکومت سنبھالتے ای عیش وعشرت تے شان و شوکت توں حکمرانی کرنے لگی۔قصبہ سوگندا پور، گوپال پور تے گوپال بٹ تعمیر کروائے۔شنکر ورما دے دور دے فتنہ و فساد نوں ختم کرنے دی کوشش دی لیکن ناکام رہی۔ملک وچ سوگندا رانی دے خلاف بغاوت ہونے لگی تو رانی نے مجبور ہو کے وزیر شیر ورما دے لڑکے نرزتہ ورما (پنگھ) نوں سلطنت دا مالک بنا کر خود حکومت توں الگ ہو گئی۔ بعد وچ سوگندا رانی اک بدھ دے گھر وچ رہی تے اوتھے توں ای دنیائے فانی توں کوچ کرگئی۔
سوگندا رانی دے بعد پارتھ ورما(پنگھ) نے حکومت سنبھالی۔راجا پارتھ ورما کم سن سی اس لئی وزیراں نے اس نوں بخوشی قبول کیتا کیونجے راجا دی کم عمری دی وجہ توں وزیر اپنی مرضی توں معاملات حکومت چلاندے سن۔راجا پارتھ ورما دے دور وچ ملک وچ بارش دی شدت دے باعث ندی نالے تے دریا چڑھ گئے۔زراعت دا نظام تباہ و برباد ہو گیا۔شاہی خزانے دی لوٹ مار دی وجہ توں ملک وچ ابتر ی دے حالات پھیل گئے اورلوگ بھوک تے افلاس توں مرنے لگے۔مرداں نوں پانی وچ پھینک دتا جادا سی جس دی وجہ توں ہر طرف بدبو پھیلی ہوئی سی۔ انتظام مملکت تباہ و برباد ہو چکے سن اورملک وچ زنا کاری ،فسق و فجوراور بے شرمی عروج اُتے سی۔۔ راجا پارتھ نے جدو‏‏ں جوانی دے عالم دی دہلیز اُتے قدم رکھیا تو ایہ معاملات دیکھ کر سخت رنجیدہ ہویا تے معاملات دی بہتری دے لئی کوشش کرنے لگیا۔وزیراں تے مشیراں دی عیاشی وچ رکاوٹ بننے لگیا تو 15سال 9ماہ دی حکومت دے بعد 939ء وچ باپ نرزتہ ورما(پنگو) دے ہاتھاں معزول ہو گیا۔
راجا پاتھ ورما دی معزولی دے اس دے باپ نرزتہ ورما نے حکومت سنبھالی۔فتنہ و فساد تے زناکاری دے باعث ملکی حالات اس قدر خراب ہو چکے سن کہ حالات اُتے قابوپانا خاصا مشکل ہو گیا سی۔ ندامت دے باعث اپنی زندگی وچ اک سال دی حکومت دے بعد 939ء میںاپنے بیٹے چکر ورما دے سر اُتے تاج رکھدے ہوئے حکومت توں الگ ہو گیا۔ راجا نرزتہ ورما نے ملک وچ موجود فتنہ و فساد توں تنگ آ کے حکومت چکر ورما دے سبرد کر دتی۔ فتنہ و فساد بدستور جاری رہیا لیکن اس دے باوجود راجا چکر ورما حکومتی معاملات جاری رکھے۔ اچانک پارتھ ورما نے لشکر جمع کر دے ہوئے اپنے بھائی(چکر ورما) دی حکومت دے خلاف علم بغاوت بلند کیتا۔جنگ و جدل تے خون ریز معرکہ دے بعد دے بعد 10سال 3ماہ دی حکومت دے بعد وزیراں تے مشیراں نے مل کرراجہ چکر ورما کو949ء وچ معزول کر دے ہوئے سلطنت کشمیر راجا چکر ورما دے بھائی شیر ورما دے حوالے کر دتی۔
راجا چکر ورما دی معزولی دے بعد اس دا بھائی شیر ورما حکمران بنا۔راجا شیر ورما نے حکومت سنبھالتے ای فتنہ و فساد نوں جڑ توں اکھاڑنے دا عمل شروع کر دتا۔راجا شیر ورما دے اس عمل توں فسادیاں نوں لگام پڑ گئی سی۔تما م فسادیاں نے باہمی اتفاق توں راجا شیر ورما کوسازش کر دے ہوئے اک سال ک حکومت دے بعد 950ء وچ معزول کر دے ہوئے پارتھ ورما نوں دوبارہ حکمران بنا پایا۔ راجا شیر ورما دی معزولی دے پارتھ ورما اک مرتبہ فیر حکمران بنا ۔راجا پارتھ ور ما دوبارہ حکمران بننے دے باوجود ملکی معاملات اُتے کنٹرول نہ کر سکیا۔ اک سال بعد ای راجا پارتھ ورما کو952ء وچ معزول کر دے ہوئے چکر ورما نوں دوبارہ حکمران بنا پایا۔
راجا پارتھ ورماکی معزولی دے نال ای چکر ورما دا نصیب فیر جاگا تے حکومت کشمیر سنبھالی۔ راجا چکر ورما ایہ بات سمجھ چکیا سی کہ حکومت چند دن دی مہمان اے۔عیش و عشرت توں حکومت کرنے لگیا ۔شراب خوری ،زنا کاری تے قمار بازی عام سی ۔ملکی خزانہ عیش و عشرت اُتے خرج کرنے لگیا۔6ماہ دے بعد ای ملک وچ اس دے خلاف بغاوت اٹھی تو اوہ علاقہ کامراج ول بھج گیا۔سنگرام ڈانگر دے ہاں پناہ لی۔اس دوران فساریاں نے میر دراں دے بیٹے شنبو دراں نوں اپنا حاکم بنا لیا۔چند دناں بعد راجا شنکر ورما نے سنگرام ڈانگر دی مدد توں کشمیر اُتے حملہ آور ہویا تے شنبو دراں نوں گرفتار کر دے ہوئے فتح و نصرت دا ڈھنکا بجاندا ہویا شہر کشمیر وچ داخل ہویا۔کشمیر اُتے بھرپور قبضہ کرنے دے بعد راجا شنکر ورما نے رقص و سرور دی محفلاں جمائی۔رقص و سرور دی محفل وچ اک روز اک قوال اپنی دو لڑکیاں (ہنسنی تے ناگ لتا)نوں ہمراہ لے کے حاضر ہویا۔راجا شنگر ورما انہاں دی خوبصورتی اُتے اس قدر عاشق ہو گیا کہ ہر وقت انہاں دی ای سوچ وچ رہنے لگیا تے بالآخر ہنسنی نوں اپنی خاص رانیاں وچ شامل کر دتا۔اس راجا نے ظلم و ستم دی انتہا کر دتی تے لوگاں نوں ذلیل و خوار کرنے لگیا۔برہمناں تے شریفاں دی عورتاں نوں ذلیل و خوار کر دتا۔سنگرام ڈانگر جس دی مدد توں حکومت حاصل دی سی اس نوں قتل کروا دتا۔قوم ڈانگر نوں اس دا شدید افسوس ہویا تے موقع پاتے ای شبستان شاہی وچ داخل ہو کت راجا چکر ورما نوں رانی ہنسنی سمیت قتل کر دتا۔یوںراجہ چکر ورما دی اک سال تے دس مہینے دی حکومت دے دوسرے دور دا خاتمہ 954ء وچ ہویا۔
راجا چکر ورما دے قتل دے بعد اراکین سلطنت دی مدد توں پارتھ ورما دا لڑکا اونمتا ورما کشمیر دا حکمران بنیا۔راجا اونمتا ورما چچا توں زیادہ ظالم تے خونخوار نکلیا۔کمیناں نوں نال ملاکر وزارتی عطا کین تے معززین نوں ذلیل و خوار کیتا۔قتل و غارت گری تے زنا کاری وچ اپنا ثانی نہ رکھدا سی۔راجا اونمتا ورما دے دور وچ قوم ڈانگر نوں خاص عروج حاصل سی۔آخری عمر وچ تپ دق دے مرض وچ مبتلا ہویا۔راجا اونمتا ورما دی رانی نے راجا دی زندگی میںہی اک بچے نوں گود لے رکھیا تھااور راجا اس نوں اپنا حقیقی فرزند سمجھدا سی۔اپنی زندگی وچ ہی2سال اک مہینے دی حکومت دے بعد لے پالک بچے(شیر ورما) نوں ولی عہد مقرر کر دے ہوئے 956ء وچ جہان فانی توں کوچ کر گیا۔
راجا اونمتا ورما دی وفات دے بعد اس دا لے پالک بیٹا شیر ورماحاکم کشمیر بنا۔تاجپوشی توں کچھ دناں بعد مندر جے سوامی دے درشن دے لئی گیا تو کملا درون نے اس اُتے حملہ کیتا۔ راجا شیر ورما بھج کر محل وچ داخل ہو گیا تے کملا درون ناکا م لُٹیا۔اراکین سلطنت راجا شیر ورما دی حکومت کونا پسند کر دے سن۔کامیابی دے باوجود راجا شیر ورما دی حکومت نوں مسترد کر دے ہوئے نویں حکمران دی تلاش شروع کر دتی۔چنانچہ پرورسین دی اولاد توں اک شخص یوششکر نوں اتفاق رائے حکومت تفویض کر دتی تے یو ں 956ء وچ خاندان خمارکی مجموعی طور اُتے 84سالہ حکومت دا خاتمہ ہو گیا۔
کشمیر وچ خاندان مالوہ دی حکومت
والئی اوجین راجا بکرم کےنمائندہ راجا ماتر گپت نے راجا بکرم دی وفات تے پرورسین دے اراداں دی خبر ہوئی تو خوشی توں کشمیر دی حکومت چھڈ کر کانشی جی دے ارادے توں ہندوستان ول روانہ ہو گیا۔ لاہور وچ اس دی ملاقات پرورسین توں ہوئی تو پرورسین نے اس برہمن راجا ماتر گپت نوں بدستور حکومت چلانے دی درخواست دی تے بھرپور تعاون دی یقین دہانی وی کروائی۔راجا ماتر گپت دلی طور اُتے بے زار ہو چکیا سی اس لئی اس نے صاف انکار کر دتا۔راجا ماتر گپت دے انکار دے باعث پرورسین نے102ء وچ کشمیر دی حکومت سنبھالی۔کمال فیاضی تے عدل توں حکومت دا آغاز کر دے ہوئے ماتر گپت دی آخری زندگی تک اس برہمن نوں وظیفہ دیتا راہا لیکن ماترگپت اس دی پروا کیتے بغیر مساکین وچ تقسیم کر دیدا سی۔عدل و انصاف تے امن امان قائم کرنے کےبعد ملک گیری دا شوق دامن گیر ہویا۔