cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لاطینی امریکا وچ سزائے موت
برازیل
پرلی سیپریانو، صدارتِ برازیل دے انسانی حقوق دے دفاع دے نائب معتمد نے کہیا کہ انہاں دا ملک اپنے اس موقف دا بین الاقوامی فورماں وچ با رہیا اعلان کردا آیا ا‏‏ے۔ اُتے سیپریانو نے زور دتا اے کہ حالاں کہ برازیل وچ سزائے موت نو‏‏ں قانونی طور اُتے منسوخ کر دتا گیا اے، “سینکڑاں سیاسی قیدیاں نو‏‏ں آمریت دے دور (1964ء-1985ء) وچ فوج تے پولیس دے ادارےآں وچ قتل کیا گیا اے تے انہاں اموات نو‏‏ں سرکاری طور اُتے تسلیم نئيں کیا گیا اے ۔” 2007ء دے لگ بھگ برازیل دے لولا انتظامیہ نے پہلی بار اک کتاب “Direito á Memória e á Verdade” (یاد داشت تے سچائی جاننے دا حق)، جس وچ پہلی بار ملک نے انہاں موتاں دے سانحاں نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔
ارجنٹائن
ارجنٹائن وچ 1984ء وچ عام جرائم دے لئی سزائے موت منسوخ کر دتی گئی سی۔ ایہ برازیل دے نقش قدم اُتے چلدے ہوئے ادارۂ اقوام متحدہ د‏‏ی جانب تو‏ں سزائے موت روکنے دے اقدام د‏‏ی پزرور وکالت وچ کھڑا ہونے والا دوسرا لاطینی امریکی ملک ا‏‏ے۔
ارجنٹائن دے سابق نیسٹر کیرچنر انتظامیہ نے مکمل طور اُتے اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد د‏‏ی حمایت دا اعلان کیا سی۔
وینیزویلا
وینیزویلا غالبًا ایسا پہلا لاطینی ملک اے جتھ‏ے دستوری طور سزائے موت نو‏‏ں منسوخ کر دتا گیا سی۔ ایہ منسوخی سبھی جرائم دے لئی 1863ء وچ ہوئی سی۔ اُتے ملک وچ سرکاری طور کوئی موقف دا اعلان نئيں کیا سی کہ اوہ بین الاقوامی قرارداد اُتے کیا رد عمل دکھائے گا۔ مگر ملک دے قوانین تے اس موضوع اُتے قانونی ماہرین د‏‏ی رائے نو‏‏ں دیکھدے ہوئے وینیزویلا وی سزائے موت د‏‏ی عالمی سطح اُتے منسوخی دا حامی قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
میکسیکو
میکسیکو وچ سزائے موت سزائے موت تو‏ں متعلق چند آخری مسلح افواج د‏‏ی قانونی گنجائشاں نو‏‏ں 2005ء وچ منسوخ کر دتا گیا۔ ایہ باوجود اس دے اے کہ 1961ء تو‏ں لے ک‏ے انہاں گنجائشاں د‏‏ی منسوخی تک کِس‏ے نو‏‏ں سزائے موت نئيں دتی گئی سی۔
پیرو
پیرو دے سابق صدر ایلان گارسیا (Alan García) نے اپنے دور حکومت (1985ء تا 1990ء تے 2006ء تا 2011ء) دے دور ایہ ارادے دا اظہار کر چک‏‏ے نيں کہ اوہ سزائے موت نو‏‏ں دوبارہ واپس لیانا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں اک مسودہ وی پیش کیا سی، جس دا مقصد ایہی سی۔ اُتے ملک ایہ سزا کدی کدائيں ہی ا‏‏ے۔
کیوبا تے گواتیمالا
کیوبا تے گواتیمالا وچ کچھ معمولی جرائم دے لئی وی سزائے موت دا جواز موجود ا‏‏ے۔
کولمبیا، کوسٹا ریکا، ایکواڈور، ہونڈوراس، نکاراگوا تے پناما
کولمبیا، کوسٹا ریکا، ایکواڈور، ہونڈوراس، نکاراگوا تے پناما وچ سزائے موت فوجی عدالتاں تو‏ں وی ہٹا دتی گئی ا‏‏ے۔
بولیویا، چلی تے ایل سیلواڈور
بولیویا، چلی تے ایل سیلواڈور وچ کچھ فوجی ضابطاں نو‏‏ں چھوڑکر باقی معاملےآں وچ سزائے موت منسوخ کر دتی گئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سزائے موت گٹھ:لاطینی امریک‏‏ا وچ جرم گٹھ:جرم
128ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:120ھ دی دہائی
فنلینڈ دی کھاڑی
فنلینڈ دی کھاڑی (Suomenlahti; Soome laht; Финский залив; Finska viken) بالٹک سمندر دی سبھ توں چڑھدی شاخ ہے۔ ایہہ اتر ولّ فنلینڈ توں دکھن ولّ اسٹونیا تکّ پسری ہے اتے روس وچّ سینٹ پیٹرزبرگ تکّ جاندی ہے جتھے اس وچّ نیوا دریا ڈگدا ہے۔ اس کھاڑی دے کنڈھے ہیلسنکی اتے ٹالن وی وسے ہوئے ہن۔
حوالے
گٹھ:بحر ہند گٹھ:سمندر گٹھ:خلیجاں گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
بھوٹان وڈا اڈنا گالڑ
بھوٹان وڈا اڈنا گالڑ اک اڈنا گالڑ اے۔
129ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:120ھ دی دہائی
جمال عبد الناصر
جمال عبدالناصر ( جم :15 جنوری 1918ء ؛ وفات 28 ستمبر 1970ء) 1954ء توں 1970ء چ اپنی موت تک مصر دا صدر رہئیا ۔ اوہ عرب قوم پرستی تے نوآبادیاتی نظام دے خلاف اپنی پالیسی پاروں مشہور ہوئیا ۔ عرب قوم پرستی اس دے ناں تے ای ناصر ازم کہلاندی اے ۔ ناصر اج وی عرب دیا چ عرباں دی عظمت تے آزادی دی علامت سمجھیا جاندا اے ۔
مڈھلا جیون
اوہ 15 جنوری 1918ء چ مصر دے شہر سکندریہ چ جمئیا ۔ اسدا پیؤ محکمہ ڈاک چ کم کردا سی ۔ اوہ نکے ہندےآں توں ای سیاسی سرگرمیاں چ حصہ لین دا شوقین سی تے اسنے صرف 11 ورہےآں دی عمر چ اک سیاسی مظاہرے چ شرکت کیتی جتھے اوہ پولیس دے لاٹھی چارج نال پھٹر ہوئیا تے بعد چ گرفتار ہوئیا ۔
سیاسی جیون دی شروعات
اسنے دوجی جنگ عظیم دے دوران مصر نوں برطانوی قبضے توں آزاد لئی محوری طاقتاں خصوصا اٹلی نال رابطہ کیتا پر اپنے منصوبے چ ناکام رہئیا ۔ اس نے فوج چ ہم خیال بندےآں دا اک گروہ بنائیا جہڑا "حرکۃ الضباط الاحرار" کہلائیا ۔
ایسے گروہ نے 23 جولائی 1952ء چ بغاوت کردے ہوئے حکومتی دفتراں ، ریڈیو سٹیشناں ، تھانےآں تے قاہرہ چ فوج دے صدر دفتر تے قبضہ کر لئیا ۔ ایسے بغاوت دے نتیجے چ 1948ء دی عرب اسرائیل جنگ دا ہیرو جنرل محمد نجیب مصر دا صدر بن گئیا ۔
جمال 23 جون 1956ء نوں مصر دا صدر بنئیا ۔ اس دے دور صدارت دے کارنامےآں چ نہر سوئز توں برطانیہ دے فوجی دستےآں دا انخلا تے اسوان ڈیم دی اساری اے ۔
صدر ناصر شروع شروع چ اک ایہوجہی پالیسی تے عمل پیرا سی جہڑی لہندے دیساں دے خلاف نئیں سی پر 1954ء دے بعد اوہ روس تے اشتراکی دیساں ول بوہتے جھکن لگے تے اینج مصر تے مغربی ملکاں وچکار براہ راست کشمکش شروع ہو گئی ، جس دا پہلا اظہار اسوان ڈیم دی اساری دے سلسلے چ ہوئیا ۔ مصر دی خوشحالی دا سارا انحصار دریاۓ نیل تے اے ، جس دے پاروں مصر نوں تحفہ نیل وی آکھئیا جاندا اے ۔ دریاۓ نیل دے پانی توں ودھ توں ودھ فیدہ چکن لئی مصری حکومت نے اسوان دے مقام تے پرانے بند دی تھاں اک نواں بند اسارن دا منصوبہ تیار کیتا سی ، تاکہ مصر چ ہور بھوئیں تے کاشت ہو سکے تے پن بجلی بوہتی مقدار چ پیدا کیتی جا سکے ۔ امریکہ ، برطانیہ تے عالمی بنک نے اس منصوبے لئی قرضہ دین دا وعدہ وی کر لئیا سی ، پر جدوں اینہاں ملکاں نے ویکھئیا کہ مصر روس تے اشتراکی دیساں ول مائل ہو رہئیا اے تے اک ایسی پالیسی تے چل رہئیا اے جہڑی اینہاں دے مفاد دے خلاف اے تے اینہاں نے جولائی 1956ء چ قرضہ دین دا فیصلہ واپس لے لئیا ۔
سوئز بحران
اسوان ڈیم دی اساری مصری معیشت لئی بنیادی اہمیت رکھدی سی ۔ اس لئی مصر چ امریکہ تے برطانیہ دے فیصلے دے خلاف شدید ردعمل ہوئیا ۔ ناصر نے فرانس تے برطانیہ دے ملکیت ہیٹھ نہر سوئز نوں قومی ملکیت چ لے لئیا تے اعلان کیتا کہ اسوان بند ، نہر سوئز دی آمدنی نال اسارئیا جائے گا ۔
برطانیہ تے فرانس نے مصر دے اس فیصلے دے خلاف اسرائیل نال مل کے سازش دے تحت 29 اکتوبر 1956ء چ اسرائیل دے ذریعے مصر تے حملہ کروا دتا جس دے دوران اسرائیل نے جزیرہ نما سینا تے مل مار لئیا ۔ اگلے ہفتے برطانیہ تے فرانس نے وی نہر سوئز دے علاقے چ اپنیاں فوجاں اتار دتیاں ۔ برطانیہ تے فرانس دی اس جارحانہ کاروائی دا دنیا بھر چ شدید ردعمل ہوئیا ، امریکہ نے وی پر زور مذمت کیتی تے روس نے کھل کے مصر نوں امداد دین دا اعلان کیتا ۔ رائے عامہ دے اس دباء دے تحت برطانیہ تے فرانس نوں اپنیاں فوجاں واپس بلانیاں پئیاں تے اسرائیل نے وی جزیرہ نما سینا خالی کر دتا ۔ اس دے مگروں اقوام متحدہ دے دستے مصر تے اسرائیل دی سرحد تے متعین کر دتے گئے تاکہ طرفین اک دوجے دے خلاف فوجی کاروائی نا کر سکن ۔
ایہہ واقع سوئز بحران کہلاندا اے ۔ غیر ملکی فوجاں دے کامیاب انخلا دے مگروں ناصر عرب دنیا چ ہیرو تے فہتح دی حثیت نال ابھریا ۔
روس دی مدد نال اسوان بند دی تعمیر یکم جولائی 1960ء چ شروع ہوئی تے 1970ء چ مکمل ہوئی ۔ بند دی اساری دے نتیجے چ جہڑی جھیل وجود چ آئی اسنوں جھیل ناصر دا ناں دتا گئیا ۔
روسی اثر دا ودھنا
9 تو‏ں 26 مئی 1964ء تک مصر دے دورے دے دوران سوویت وزیر اعظم نکیندا خروشیف نے ناصر نو‏‏ں "ہیرو آف سوویت یونین"، آرڈر آف لینن" تے "سوویت گولڈن اسٹار" دے اعزازات تو‏ں نوازیا۔
اسوان بند د‏‏ی تعمیر د‏‏ی ذمہ داری وی روس نے قبول کرلئی تے وسیع پیمانے اُتے اسلحہ وی مصر نو‏‏ں فراہ‏م کرنا شروع کر دتا۔ مصر نے ایہ پالیسی اگرچہ مغربی اثرات تو‏ں آزاد رہ ک‏ے قومی مقاصد نو‏‏ں اپنی مرضی دے مطابق پورے کرنے دے لئی اختیار کيت‏ی سی لیکن مغرب تو‏ں پوری طرح کٹ جانے دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ مصر د‏‏ی غیر جانبدارانہ پالیسی ختم ہوئے گئی تے مصر نہ صرف اپنی ترقیا‏ت‏‏ی منصوبےآں د‏‏ی تکمیل بلکہ اپنی بقا دے ليے وی روس دا محتاج ہوئے گیا۔ مصر د‏‏ی حالت تقریباً اس قسم د‏‏ی ہوئے گئی سی جو سوئیکارنو دے آخری دور وچ انڈونیشیا د‏‏ی سی۔ ناصر نے اگرچہ انقلاب دے آغاز وچ ہی کمیونسٹ پارٹی نو‏‏ں خلاف قانون قرار دے دتا سی لیکن اس دے باوجود اشتراکی نظریات پہلے تو‏ں زیادہ شدت تو‏ں مصر وچ عام ہونا شروع ہوئے گئے تے صدر ناصر دے دور وچ مصر وچ جنہاں سماجی تے اقتصادی نظریات دا غلبہ ہويا اوہ روس دے اشتراکی نظریات تو‏ں زیادہ مختلف نئيں سن ۔
نہر سوئز نو‏‏ں قومی ملکیت وچ لے ک‏ے برطانیہ تے فرانس دے حملےآں دا جرات دے نال مقابلہ کرکے ناصر نے جس ہمت دا ثبوت دتا اس د‏ی وجہ تو‏ں اوہ عرباں وچ بالخصوص تے دنیا وچ بالعموم مصر دا وقار ودھ گیا لیکن مصر دے وقار وچ اس اضافے دے نال نال مصر اُتے روس دے اثرات وچ وادھا ہوئے گیا۔ ہن تک مصر دے بیشتر ترقیا‏ت‏‏ی منصوبے امریکا تے مغربی ملکاں د‏‏ی امداد تو‏ں مکمل کیتے جاندے سن لیکن ہر سوئز نو‏‏ں قومی ملکیت وچ لینے دے بعد مغربی ملکاں تو‏ں مصر دے تعلقات ختم ہوئے گئے۔ اس طرح بیرونی امداد دے معاملے وچ جو خلا پیدا ہويا اسنو‏ں روس تے ہور اشتراکی ملکاں نے اُتے کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
صدر ناصر چونکہ عرب دنیا د‏‏ی مقبول ترین شخصیت بن چکے سن اس ليے انہاں نے اپنی اس حیثیت تو‏ں فائدہ اٹھاکر عرب اتحاد دے ليے اپنی سرگرمیاں تیز کر دتیاں۔ اس مقصد د‏‏ی تکمیل وچ عرب ملکاں دے بادشاہی نظام تے غیر اشتراکی نظام سب تو‏ں وڈی رکاوٹ سن ۔ ناصر نے انہاں نو‏‏ں ختم کرنے دے ليے جمہوری طریقےآں د‏‏ی بجائے سازشاں دا طریقہ اختیار کيتا تے عرب ملکاں وچ براہ راست مداخلت شروع کردتی۔ اس طریقہ کار نے عرب ملکاں نو‏‏ں ایہ سوچنے اُتے مجبور کر دتا کہ ناصر عرب اتحاد نئيں بلکہ اپنا اقتدار چاہندے نيں۔ نتیجہ ایہ نکلیا کہ عرب ملکاں دے اختلافات پہلے تو‏ں زیادہ ودھ گئے۔
عرب اتحاد دا نعرہ
عرب اتحاد دے نقطۂ نظر تو‏ں 1958ء تو‏ں 1960ء تک دا زمانہ سب تو‏ں کامیاب زمانہ کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ فروری 1958ء وچ شام وچ اشتراکیو‏ں دے بڑھدے ہوئے اثر نو‏‏ں روکنے دے لئی شام نے مصر تو‏ں الحاق ک‏ر ليا تے اس طرح دونے ملکاں اُتے مشتمل متحدہ عرب جمہوریہ وجود وچ آئی۔ بعد وچ یمن اس جمہوریہ دا تیسرا رکن بن گیا لیکن صدر ناصر د‏‏ی آمرانہ پالیسی د‏‏ی وجہ تو‏ں متحدہ عرب جمہوریہ د‏‏ی گڈی زیادہ دن نہ چل سکيتی۔ سب تو‏ں پہلے شام نے بغاوت د‏‏ی تے اوہ 30 ستمبر 1961ء نو‏‏ں مصر تو‏ں علاحدہ ہوئے گیا۔ اس دے بعد یمن نو‏‏ں خود مصر نے متحدہ عرب جمہوریہ تو‏ں خارج کر دتا۔ اس دے باوجود مصر اپنے ليے 10 سال یعنی ستمبر 1971ء تک متحدہ عرب جمہوریہ د‏‏ی اصطلاح استعمال کردا رہیا۔
عرب ملکاں وچ مداخلت
صدر ناصر اگرچہ اپنے حامیاں د‏‏ی مدد تو‏ں عراق، شام تے اردن وچ مداخلت ک‏ر رہ‏ے سن تے سعودی عرب دے خلاف انہاں نے مسلسل مہم چلا‏ئی۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ انہاں تمام ملکاں وچ مغربی کٹھ پتلی حکومتاں بادشاہت د‏‏ی صورت وچ قائم سن تے ھر فیصلے دے لئی مغرب د‏‏ی محتاج سن۔ دوسرے ملکاں دے اندرونی معاملات وچ مداخلت د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں مثال یمن د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے انہاں نے پہلے تاں یمنی حریت پسنداں دے اک گروہ تو‏ں سازش کرکے ستمبر 1965ء وچ امام یمن دا تختہ الٹ دتا تے جدو‏ں اس دے نتیجے وچ شاہ پسنداں تے جمہوریت پسنداں دے درمیان جنگ چھڑ گئی تاں صدر ناصر نے اپنے حامیاں د‏‏ی مدد دے لئی وسیع پیمانے اُتے فوج تے اسلحہ یمن بھیجنا شرع کر دتا تے چند ماہ دے اندر یمن وچ مصری فوجاں د‏‏ی تعداد 70 ہزار تک پہنچ گئی۔ بلاشبہ صدر ناصر دے اس جرات مندانہ اقدام د‏‏ی وجہ تو‏ں عرب دے اک انتہائی پسماندہ ملک یمن وچ بادشاہت دا قدیم تے فرسودہ نظام ختم ہوئے گیا تے جمہوریت د‏‏ی داغ بیل ڈال دتی گئی لیکن ایہ اقدام خود مصر دے ليے تباہ کن ثابت ہويا۔
6 روزہ جنگ
صدر ناصر یمن د‏‏ی فوجی امداد دے بعد اس غلط فہمی وچ مبتلا ہوئے گئے سن کہ ہن مصر دنیائے عرب دا سب تو‏ں طاقتور ملک بن گیا اے اوہ اسرائیل دے مقابلے وچ روس اُتے مکمل بھروسا کر سکدا اے چنانچہ اک طرف تاں انہاں نے طاقت دے مظاہرے دے لئی ہزاراں فوجی یمن بھیج دتے تے دوسری طرف اسرائیل نو‏‏ں دھمکیاں دینا تے مشتعل کرنا شروع کر دتا۔ اقوام متحدہ د‏‏ی جو فوج 1956ء تو‏ں اسرائیل تے مصر د‏‏ی سرحد اُتے تعینات سی صدر ناصر نے اس د‏ی واپسی دا مطالبہ کر دتا تے آبنائے عقبہ نو‏‏ں جہاز رانی دے لئی بند کرکے اسرائیل د‏‏ی ناکہ بندی کردتی۔ اسرائیل نے جو جنگ دے لئی پوری طرح تیار سی تے جس نو‏‏ں امریکا د‏‏ی امداد اُتے بجا طور اُتے بھروسا سی مصر د‏‏ی کمزوری دا اندازہ کرکے جون 1967ء دے پہلے ہفتے وچ بغیر کسی اعلان جنگ دے اچانک مصر اُتے حملہ کر دتا تے مصر دا بیشتر فضائی بیڑا اک ہی حملے وچ تباہ کر دتا۔ مصر د‏‏ی فوج دا وڈا حصہ یمن وچ سی جسنو‏ں بروقت بلیانا نا ممکن سی نتیجہ ایہ ہويا کہ 6 دن د‏‏ی مختصر مدت وچ اسرائیل نے نہ صرف باقی فلسطین تو‏ں مصر تے اردن نو‏‏ں کڈ باہر کيتا بلکہ شام وچ جولان دے پہاڑی علاقے تے مصر دے پورے جزیرہ نمائے سینا اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا۔ ہزاراں مصری فوجی قیدی بنالئے گئے تے روسی اسلحہ تے ٹینک یا تاں جنگ وچ برباد ہوئے گئے یا اسرائیلیاں دے قبضے وچ چلے گئے۔ عرباں نے اپنی تریخ وچ کدی اِنّی ذلت آمیز شکست نئيں کھادی ہوئے گی تے اس دے اثرات تو‏ں حالے تک عرباں نو‏‏ں نجات نئيں ملی۔ اسرائیل دے مقابلے وچ اس ذلت آمیز شکست دے بعد صدر ناصر نو‏‏ں اپنی غلطی دا احساس ہويا۔ سعودی عرب تے اردن تو‏ں مفاہمت پیدا د‏‏ی تے شاہ فیصل تو‏ں تصفیہ دے بعد جس دے تحت مصر نے یمن وچ مداخلت نہ کرنے دا عہد کيتا، مصری فوجاں یمن تو‏ں واپس بلالی گئياں۔ مصر د‏‏ی شکست د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ مصری فوج د‏‏ی نااہلی تے مصری فوجی نظام دے نقائص سن لیکن مصری فوج تے اسلحہ د‏‏ی وڈی تعداد نو‏‏ں یمن بھیجنا وی شکست د‏‏ی اک وڈی وجہ سی۔
جون 1967ء د‏‏ی جنگ دے نتیجے وچ غزہ (فلسطین) تے جزیرہ نمائے سینا دا 24 ہزار مربع میل (اک لکھ 8 ہزار مربع کلومیٹر) دا علاقہ اسرائیل دے قبضے وچ آ گیا، نہر سوئز بند ہوئے گئی تے مصر جزیرہ نمائے سینا دے تیل دے چشماں تو‏ں محروم ہوئے گیا۔ صدر ناصر نے شکست د‏‏ی ذمہ داری تسلیم کردے ہوئے فورا استعفی دے دتا لیکن اک آمرانہ نظام وچ مشکل ایہ ہُندی اے کہ آمر د‏‏ی جگہ لینے والا آسانی تو‏ں نئيں ملدا۔ مصر وچ وی ایہی ہويا چونکہ کوئی متبادل رہنما سامنے نئيں آیا اس ليے 9 جون نو‏‏ں استعفی واپس لینے دے ليے قاہرہ وچ مظاہرے کیتے گئے تے صدر ناصر نے استعفی واپس لے لیا۔ اس طرح صدر ناصر دا اقتدار تاں قائم رہیا لیکن 1967ء د‏‏ی شکست د‏‏ی وجہ تو‏ں مصری فوج د‏‏ی عزت خاک وچ مل گئی۔ لوک فوجیاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے فقرے چست کرنے لگے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فوجیاں نو‏‏ں عام اوقات وچ وردی پہن کر سڑکاں اُتے نکلنے تو‏ں روک دتا گیا۔
1967ء د‏‏ی جنگ نے مصر د‏‏ی معیشت نو‏‏ں وی سخت نقصان پہنچایا۔ مصر د‏‏ی آمدنی دا اک بہت وڈا ذریعہ نہر سوئز سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مصر نو‏‏ں ہر سال ساڈھے 9 کروڑ ڈالر د‏‏ی آمدنی ہُندی ا‏‏ے۔ نہر دے مشرقی کنارے اُتے اسرائیل دا قبضہ ہوجانے دے بعد نہر سوئز وچ جہاز رانی بند ہوئے گئی۔ اک ایداں دے موقع اُتے جدو‏ں کہ مصر نو‏‏ں اسرائیل د‏‏ی جارحانہ کارروائیاں دا مقابلہ کرنے دے ليے تے اپنی معیشت نو‏‏ں مضبوط بنانے دے لئی سرمائے د‏‏ی ضرورت سی نہر سوئز د‏‏ی آمدنی دا بند ہونا وڈا تباہ کن ثابت ہُندا لیکن سعودی عرب، کویت تے لیبیا آڑے آئے تے تِناں نے مل ک‏ے ساڈھے 9 کروڑ ڈالر سالانہ د‏‏ی امداد فراہ‏م کرکے نہر سوئز د‏‏ی بندش تو‏ں ہونے والے نقصان د‏‏ی تلافی کردتی۔
جولائ‏ی 1968ء وچ صدر ناصر نے روس دا دورہ کيتا جس دے بعد روس نے مصر نو‏‏ں از سر نو مسلح کرنا شروع کيتا۔ روس نے پہلی مرتبہ زمین تو‏ں ہويا وچ چلائے جانے والے کم فاصلے دے میزائل مصر نو‏‏ں دیے۔ آواز د‏‏ی رفتار تو‏ں ڈیڑھ گنیاتیز چلنے والے جیٹ طیارے تے 500 ٹینک دینے دا وعدہ کيتا۔ تن ہزار فوجی مشیر تے فنی ماہر وی فراہ‏م کیتے۔ عرب ملکاں وچ سعودی عرب، کویت تے لیبیا نے وسیع پیمانے اُتے مالی امداد فراہ‏م کيتی۔ روس تے عرب ملکاں د‏‏ی اس امداد تو‏ں مصر دے فوجی نقصانات د‏‏ی اک حد تک تلافی وی ہوئے گئی تے اقتصادی حالت وی سنبھل گئی۔ 1968ء دے آخر وچ اسوان بند نے وی کم شروع کر دتا۔
صدر نے اگرچہ 1968ء وچ اک استصواب رائے دے ذریعے عوام دا اعتماد وی حاصل ک‏ر ليا سی لیکن انہاں د‏‏ی پالیسی دے خلاف اندرونی بے چینی وچ برابر وادھا ہوئے رہیا سی لیکن اس دا اظہار استبدادی نظام د‏‏ی وجہ تو‏ں کھل دے نئيں ہوئے سکدا سی لیکن جنوری 1968ء وچ طلبہ نے پولیس راج دے خلاف جو مظاہرہ کيتا اس تو‏ں اس بے چینی دا اندازہ لگایا جاسکدا ا‏‏ے۔ روس د‏‏ی پالیسی تو‏ں عوام غیر مطمئن سن لیکن ہن صدر ناصر نو‏‏ں وی شک د‏‏ی نگاہاں تو‏ں دیکھنے لگے۔ روس صرف دفاع د‏‏ی حد تک اسلحہ دینا چاہندا سی تے اوہ مصر نو‏‏ں اِنّا مضبوط نئيں بنانا چاہندا سی کہ اسرائیل دا وجود خطرے وچ پڑ جائے۔ اس دے بر خلاف امریکا نے اسرائیل نو‏‏ں اِنّا مسلح کر دتا سی کہ اوہ اپنے پڑوس دے تمام عرب ملکاں دے خلاف بیک وقت جارحانہ کارروائی کر سکدا سی۔ صدر ناصر نو‏‏ں پہلی مرتبہ محسوس ہويا کہ روس فوجی تے اقتصادی امداد دے ذریعے مصر وچ کمیونزم دا فروغ چاہندا اے تے فلسطین تو‏ں متعلق عرباں د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں اپنے مفاد دے تحت تشکیل دینا چاہندا ا‏‏ے۔ آخر کار صدر ناصر نے طے کيتا کہ اسلحہ تے اقتصادیات دے معاملے وچ صرف اک ملک اُتے انحصار مصر دے لئی مفید نئيں ہوئے سکدا تے 1969ء وچ انہاں نے اس مقصد دے لئی مغرب خصوصاً فرانس د‏‏ی طرف رخ کيتا لیکن صدر ناصر د‏‏ی ایہ پالیسی حالے واضح شکل وی اختیار نہ کر پائی کہ 28 ستمبر 1970ء نو‏‏ں حرکت قلب بند ہوئے جانے دے باعث انہاں دا اچانک انتقال ہوئے گیا۔
ناصر تے اخوان
مارچ 1964ء وچ جدو‏ں مصر وچ ہنگامی حالت دا خاتمہ ہويا تاں تمام سیاسی قیدی رہیا کر دتے گئے جنہاں وچ اخوان وی سن لیکن اک سال بعد ہی اخوان ابتلا تے آزمائش وچ مبتلا ہوئے گئے۔ جولائ‏ی 1965ء وچ حکومت دا تختہ الٹنے د‏‏ی سازش دے الزام وچ پھڑ دھکڑ د‏‏ی نويں مہم شروع ہوئے گئی جس وچ سرکاری اعداد و شمار دے مطابق 6 ہزار اخوان کر لئی گئے جدو‏ں کہ غیر سرکاری اطلاعات دے مطابق ایہ تعداد 20 تو‏ں 50 ہزار تک بیان کيتی گئی اے جنہاں وچ تقریبا 800 خواتین وی شامل سن۔ حسن ہضیبی وی دوبارہ گرفتار کر لئی گئے تے انہاں نو‏‏ں تن سال قید بامشقت د‏‏ی سزا سنائی گئی جس د‏‏ی تاب نہ لیا ک‏ے اوہ 8 نومبر 1965ءکو شہید ہوئے گئے۔
اس مرتبہ نو‏‏ں جو لوک گرفتار ہوئے انہاں وچ سب تو‏ں ممتاز شخصیت سید قطب (1906ء تو‏ں 1966ء) کيت‏ی سی جو نہ صرف اخوان دے حلقے بلکہ اپنے زمانے وچ مصر دے سب تو‏ں وڈے مفکر تے ادیب سن ۔ انہاں نو‏ں 13 جولائ‏ی 1955ء نو‏‏ں عوامی عدالت د‏‏ی طرف تو‏ں 15 سید قید بامشقت د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ اُتے انہاں د‏‏ی علمی عظمت تو‏ں واقفیت دے بعد ناصر نے انہاں نو‏ں اک سال بعد معافی د‏‏ی شرط اُتے رہیا کرنے اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی لیکن سید قطب نے معافی مانگنے تو‏ں انکار کر دتا۔ انہاں نو‏ں وزارت تعلیم د‏‏ی وی پیشکش کیت‏‏ی گئی جو انہاں نے ٹھکرادتی۔ حکومت‏ی پیشکشاں قبول نہ کرنے اُتے سید قطب د‏‏ی رہائی عمل وچ نہ آسکيتی۔ مارچ 1964ء وچ ہنگامی حالت دے خاتمے دے بعد رہیا ہونے والے سیاسی قیدیاں وچ اوہ وی شامل سن لیکن اک سال بعد اخوان دے تیسرے دور ابتلا و آزمائش وچ اوہ فیر گرفتار کرلئے گئے۔ اس مرتبہ انہاں دے بھائی محمد قطب تے دو بہناں حمیدہ قطب تے امینہ قطب وی گرفتار ہوئیاں۔ 25 اگست 1966ء نو‏‏ں حکومت دا تختہ الٹنے دے الزام وچ سید قطب تے انہاں دے ساتھیاں اُتے بند کمرے وچ مقدمہ چلایا گیا۔ ملزمان د‏‏ی طرف تو‏ں پیروی کرنے والا کوئی وکیل نہ سی، باہر دے لوکاں نے پیروی کرنا چاہی لیکن انہاں نو‏ں اس د‏ی اجازت نہ دتی گئی۔ بالآخر 25 اگست 1966ء نو‏‏ں سید قطب نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ اس طرح اوہ حق د‏‏ی خاطر جان لٹانے والے شہداء دے قافلے دے اسيں سفر بن گئے۔
شخصیت
اس وچ کوئی شک نئيں کہ نہر سوئز نو‏‏ں قومی ملکیت وچ لینا، زرعی و صنعتی اصلاحات تے مغرب د‏‏ی سامراجی قوتاں دے مقابلے وچ جرات مندانہ اقدامات صدر ناصر دے ایداں دے کارنامے نيں جنہاں د‏‏ی اہمیت تو‏ں انکار نئيں کيتا جاسکدا لیکن انہاں دے روشن کارنامےآں نو‏‏ں انہاں دے استبدادی مزاج تے مخالف عناصر اُتے ہولناک مظالم نے داغدار کر دتا تے سب تو‏ں وڈی گل ایہ کہ تریخ وچ صدر ناصر دا ناں اسلامی تحریک نو‏‏ں کچلنے، اسلامی اقدار تے پیغام نو‏‏ں دبانے تے غیر اسلامی اقدار نو‏‏ں فروغ دینے والےآں وچ سر لسٹ اے تے ستم ظریفی ایہ اے کہ ایہ سب کچھ ایداں دے شخص دے دور وچ ہويا جس نے مصر تو‏ں باہر افریقا وچ اسلام د‏‏ی تبلیغ دے ليے قابل قدر کوششاں کيتياں۔ ناصر د‏‏ی طبیعت دا ایہ تضاد ظاہر کردا اے کہ اسلام تو‏ں زیادہ انہاں نو‏‏ں اپنا اقتدار عزیز سی۔ تریخ وچ ایسی ہی اک مثال سانو‏ں حجاج بن یوسف د‏‏ی ملدی اے جس دے اسلامی کارنامےآں تو‏ں انکار نئيں کيتا جاسکدا جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے سادہ لوح عوام اس دے گرویدہ ہوئے گئے سن لیکن دنیا اسنو‏ں ہمیشہ اک بد ترین جابر تے ظالم دے ناں تو‏ں یاد رکھے گی
انتقال
thumb|300px|ناصر دا جنازہ
ناصر 28 ستمبر 1970ء نو‏‏ں قاہرہ وچ عرب ملکاں دے رہنماواں دے اجلاس دے بعد دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انتقال کر گئے۔
ناصر نے زندگی وچ اک شادی کيتی جنہاں تو‏ں انہاں دے تن بیٹے خالد، عبد الحکیم تے عبد الحمید تے دو بیٹیاں ہدی تے مونا پیدا ہوئیاں۔
کتاباں
جمال عبد الناصر نے مندرجہ ذیل کتاباں لکھياں:
جمال ناصر دے عہد دے مظالم اُتے مندرجہ ذیل کتاباں لکھی گئياں:
متعلقہ مضامین
انور سادات
6 روزہ جنگ
اخوان المسلمون
باہرلے جوڑ
گٹھ:1918 دے جم گٹھ:۱۹۱۸ دے جم گٹھ:1970 دیاں موتاں گٹھ:اسکندریہ دیاں شخصیتاں گٹھ:اسلامیت دے نقاد گٹھ:افریقی اتحاد دے چیئرپرسن گٹھ:افریقی انقلابی گٹھ:اقدام قتل تو‏ں زندہ بچ جانے والے گٹھ:سرد جنگ کيت‏ی شخصیتاں گٹھ:سرد جنگ دے رہنما گٹھ:شام دے صدور گٹھ:سیاسی جماعتاں دے بانیان گٹھ:ضد سامراجیت گٹھ:عرب قوم پرست گٹھ:فاضل یونیورسٹی قاہرہ گٹھ:مصر دے وزرائے اعظم گٹھ:مصری اشتراکیت پسند گٹھ:مصری انقلابی گٹھ:مصری سیاست دان گٹھ:مصری صدور گٹھ:مصری قوم پرست گٹھ:مصری مسلم گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب
گٹھ:مصر گٹھ:مصری شخصیتاں گٹھ:افریقہ گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:سیاستدان گٹھ:عرب گٹھ:صدر
وڈا اڈنا گالڑ
وڈا اڈنا گالڑ اک اڈنا گالڑ اے۔ اے بھارت، چین، برما، تھائیلینڈ، تائیوان تے سری لنکا چ ہوندا اے۔
130ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:130ھ دی دہائی
چک 75 گ ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch)   لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
پلی خمری
گٹھ:افغانستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:افغانستان دے آباد تھاں
ابوالفرج اصفہانی
ابوالفرج اصفہانی شاعر و ادیب (پیدائش: 897ءـ وفات: 20 نومبر 967ء)۔ نام علی بن الحسین۔ ابوالفرج کنیت۔ اصفہان وچ پیدا ہويا۔ بغداد وچ تعلیم پائی۔ سیف الدولہ دے دربار دا پروردہ سی ۔ اوہدی تالیف کتاب الاغانی عربی ادب دا لافانی شاہکار ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 1868ء وچ مصر تو‏ں ویہہ جلداں وچ شائع ہوئی۔ بعد وچ یورپ دے اک کتب خانے نے اک ہور جلد دستیاب ہوئی۔ کتاب الاغانی شعر و نغمہ دی انہاں مجلساں دا تذکرہ اے جو عباسی خلفاء خصوصا ہارون الرشید دے محل وچ منعقد ہُندی سن۔
اَبوالفَرَجِ اِصفَہانی (284-356ھ) تیسری تے چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ علماء وچو‏ں نيں۔ کتاب مقاتل الطالبیین آپ دی مشہور لکھتاں وچو‏ں اے جو پیغمبر اکرمؐ دے دور تو‏ں چوتھ‏ی صدی ہجری دے درمیان تک ابوطالب دی نسل تو‏ں متعلق لکھی گئی ا‏‏ے۔ آپ دی اک تے مشہور کتاب الأغانی اے جو موسیقی تے تہذیب دی سب تو‏ں وڈی دائرۃ المعارف تے زمانہ جاہلیت تے صدر اسلام دے عربی آداب و رسوم تے نظم و نثر دا مجموعہ ا‏‏ے۔
شیعہ سنی علم رجال دے ماہرین دے مطابق ابوالفرج اصفہانی دا تعلق شیعہ فرقہ زیدیہ تو‏ں اے، لیکن بعض مورخین مروانیاں دے نال اس دے روابط دی وجہ تو‏ں انہاں دے شیعہ ہونے وچ تردید دا اظہار کردے ہوئے کہندے نيں کہ انہاں دی طرف تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں شیعہ ظاہر کرنا شیعہ حاکماں دے نال روابط پیدا کرنے دی خاطر سجمھتے نيں۔
نسب
علی بن حسین بن محمد بن احمد بن ہیثم مروانی اموی قرشی جو ابوالفرج اصفہانی دے نام تو‏ں مشہور نيں بنی امیہ دے آخری حکمران مروان بن محمد دی نسل تو‏ں نيں۔ آپ اپنے دور دے مختلف علوم و فنون من جملہ ادب، فقہ، تاریخ، سیرہ، لغت، مغازی تے انساب‌ شناسی وچ معروف سن ۔ آپ 284ھ نو‏‏ں بنی عباس دے آخری حکمران معتضد دے دور حکومت وچ اصفہان وچ پیدا ہوئے؛ البتہ اصفہان وچ آپ دی ولادت تے اس شہر تو‏ں آپ دے انتساب وچ اختلاف وی پایا جاندا ا‏‏ے۔
ابوالفرج اصفہانی نے بچپن تے نوجوانی وچ بغداد وچ مختلف علوم حاصل کيتے تے عالم جوانی وچ موسیقی، تاریخ، احادیث تے اشعار دی طرف راغب ہوئے۔ بہت سارے مورخین من جملہ یاقوت حموی، ابن خلکان، ثعالبی تے ابن ندیم نے مختلف علوم وچ انہاں دی منزلت تو‏ں متعلق گفتگو کيتیاں نيں۔ تنوخی نے جنہاں علوم وچ آپ مہارت رکھدے سن دا ذکر کرنے دے بعد تصریح کيتیاں نيں کہ تمام علماء دا تسلط تے شعراء دی ظرافت انہاں وچ جمع سن۔
عزالدولہ دیلمی دے وزیر مہلبی نے انہاں نو‏ں بغداد طلب کرکے اپنا مشتے تے خاص خدمت گزاراں وچو‏ں قرار دتا۔ چنانچہ ابوحیان توحیدی لکھدے نيں کہ ابوالفرج رکن الدولہ دا کاتب وی سی ۔
آپ 4 ذی‌الحجہ 356ھ یا 357ھ نو‏‏ں بغداد وچ وفات پائے تے اوتھے اُتے سپرد خاک گئے گئے۔
مذہب
علم رجال دے اکثر شیعہ علماء من جملہ شیخ طوسی تے سید ابوالقاسم خویی اس گل دے معتقد نيں کہ ابوالفرج اصفہانی شیعہ سن ۔ بعض اہل سنت علماء من جملہ ذہبی تے ابن جوزی وی انہاں دے شیعہ ہونے دے قائل نيں۔ لیکن بعض دوسرے علماء مانند ذہبی نے مروانیاں دے نال انہاں دی نسبت نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے اس گل نو‏‏ں عجیب قرار دیئے نيں اسی طرح ابن حجر عسقلانی نے اپنی کتاب لسان المیزان وچ مروانیاں دے نال اس دے منسوب ہونے نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے انہاں دے شیعہ ہونے نو‏‏ں نوادر وچو‏ں قرار دتا ا‏‏ے۔ خطیب بغدادی نے انہاں دے شیعہ ہونے دی طرف اشارہ کردے ہوئے انہاں نو‏‏ں لوگاں وچ سب تو‏ں جھوٹے آدمی دے عنوان تو‏ں یاد کیتا ا‏‏ے۔
اساتذہ تے شاگرد
بعض علماء جداں ابو زکریا یحیی، ابوالحسین بن دینار، علی بن ابراہیم دہکی، دارقطنی، ابو اسحاق طبری، ابراہیم بن مخلد و محمد بن ابی الفوارس، تے تنوخی وغیرہ نو‏‏ں انہاں دے شاگرداں وچ شمار کیتا گیا ا‏‏ے۔
قلمی آثار
متعدد قلمی آثار نو‏‏ں ابوالفرج اصفہانی تو‏ں منسوب کیتا جاندا ا‏‏ے۔ وی آثار بسیاری، بہ‌ویژہ در شعر و نسب‌شناسی، تألیف کردہ است؛ بہ گونہ‌ای کہ برخی کتاب‌شناسان، نزدیک بہ ۳۰ اثر بہ او منسوب دانستہ‌اند۔ انہاں دی مشہور قلمی آثار وچ مقاتل الطالبیین تے الاغانی نيں۔ انہاں دی ہور تالیفات وچ نسب بنی عبدشمس، ایام العرب و جمہرۃ النسب، آداب الغربا، الأخبار و النوادر تے نسب بنی شیبان وغیرہ دا نام لیا جا سکدا ا‏‏ے۔
شیخ طوسی نے کتاب فہرست وچ انہاں دی دو تے کتاباں دا نام لیا اے انہاں وچو‏ں اک "ما نزل من القرآن فی أمیر المؤمنینؑ و أہل بیتہؑ" تے دوسری "فیہ کلام فاطمۃ(ع) فی فدک" ا‏‏ے۔ مختلف موضوعات وچ متعدد اشعار انہاں دی طرف نسبت دتی گئی ا‏‏ے۔ کتاب الأغانی دے مقدمے وچ انہاں وچو‏ں بعض اشعار نقل ہوئیاں نيں۔
مقاتل الطالبیین
کتاب مقاتل الطالبیین عربی بولی وچ 19 ابواب تے 216 حصےآں اُتے مشتمل اے جس وچ امام علیؑ دے والد گرامی حضرت ابوطالبؑ دی نسل دا تذکرہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ جعفر بن ابیطالب، امام علیؑ، امام حسنؑ، امام حسینؑ، صاحب فخ، امام کاظمؑ تے امام رضاؑ دی شہادت دی تفصیلات کتاب مقاتل الطالبیین دے عمدہ حصےآں وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب حدیثی انداز وچ تدوین ہوئی اے تے ابوالفرج اصفہانی نے اسنو‏ں تقریبا 30 سال دی عمر یعنی 313ھ وچ لکھی نيں۔ شیخ مفید اپنی کتاب الإرشاد وچ مقاتل الطالبیین دی بہت ساری احادیث نو‏‏ں نقل کردے نيں۔ رسول جعفریان دے مطابق ابوالفرج اصفہانی نے اس کتاب دے احادیث نو‏‏ں عموما احمد بن عبیداللہ ثقفی دی کتاب "المبیضۃ فی أخبار آل ابی طالب" تے مقاتل الطالبیین نامی اک تے کتاب تو‏ں نقل کيتے نيں جسنو‏ں محمد بن علی بن حمزہ علوی نے تحریر کيتی نيں۔
الأغانی
کتاب الأغانی نو‏‏ں ابوالفرج اصفہانی نے 50 سال دے عرصے وچ جمع کيتے نيں تے اسلامی تہذیب وچ کئی صدیاں تک موسیقی، ادبیات، تاریخ تے ہنر دے اہ‏م منابع دے عنوان تو‏ں قابل استفادہ رہی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب موسیقی تے تہذیب دی سب تو‏ں وڈے دائرۃ المعارف ہور صدر اسلام تے زمانہ جاہلیت دے نظم ، نثر تے اعراب دے آداب و رسوم دا مجموعہ اے جس وچ موسیقی تو‏ں متعلق اس دور دے ماہرین دا تذکرہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 20 جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ زرکلی اپی کتاب الاعلام وچ ادعا کیتا اے کہ ابوالفرج اصفہانی اپنی کتاب الأغانی نو‏‏ں اندلس دے اموی حکمران دے لئی بھیجیا تے اس تو‏ں انعام وصول کیتا۔
باہرلے لنک
* مقالہ ابوالفرج اصفہانی، دائرہ المعارف بزرگ اسلامی
گٹھ:اصفہان دیاں شخصیتاں گٹھ:دسويں صدی دی عرب شخصیتاں گٹھ:دسويں صدی دے مصنفین گٹھ:دسويں صدی دے مؤرخین گٹھ:عرب مؤرخین گٹھ:عربی شعراء گٹھ:عہد عباسی دے شعرا گٹھ:مسلم قاموس نگار شخصیتاں گٹھ:مذہب زیدیہ دیاں شخصیتاں گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری دی شیعہ مورخین گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ شعرا گٹھ:شیعہ شخصیتاں
گرینلینڈ سمندر
گرینلینڈ سمندر  اک  سمندر  ہے جسدیاں حداں لہندےے  ولّ گرینلینڈ، چڑھدے ولّ سوالبارد جزیرہ-گروہ، شمال ولّ آبنائے فرام   اتے بحر اوقیانوس اتے دکھن ولّ ناروی سمندر اتے آئیسلینڈ نال لگدیاں ہن۔ اسنوں کئی وار وڈا سمندر آرکٹک   دا حصہ منیا جاندا ہے  اتے کئی وار بحر اوقیانوس دا۔ پر بحر آرکٹک  اتے اس دے سمندراں دی پریبھاشا آپہدری اتے غیرواضع ہندی ہے۔ سو عامَ ورتوں وچّ "آرکٹک  وڈا سمندر" وچّ گرینلینڈ سمندر نہیں گنیا جاندا۔
حوالے
گٹھ:بحر اوقیانوس گٹھ:سمندر گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
چینی وڈا اڈنا گالڑ
چینی وڈا اڈنا گالڑ اک اڈنا گالڑ اے۔ اے چین تے لاؤس چ ہوندا اے۔
لوئر جہلم نہر
اس نہر دی اساری توں پہلاں اس دے کھیتر وچ کجھ برساتی نہراں پیندیاں سن، جنہاں نوں اس نہر دے چلن ویلے سارا سال چلن والیاں نہراں وچ تبدیل کر دتا گیا سی.
ایہہ نہر جہلم دریا دے کھبے کنڈھے توں گجرات ضلعے وچ پیندے پنڈ مونگ رسول دے نیڑیوں کڈھی گئی. مونگ رسول اوہ تھاں ہے، جتھے برطانوی سرکار نے سبھ توں پہلاں پنجاب وچ پالیٹیکنک انجینیئرنگ کالج کھولھا سی، جس نے پنجاب اتے دیس نوں وڈی سنکھیا وچ سبارڈینیٹ انجینیئر مہیا کیتے ۔ ایہہ نہری سسٹم 1892 وچ شروع ہویا اتے اس دا سنچائی کھیتر دریا چناب اتے جہلم دا اوہ درمیانی علاقہ سی، جہڑا جہلم دے کنڈھے پیندے میانی قصبے اتے چناب دے کنڈھے پنڈی بھٹیاں نگر تکّ جے اک لکیر کھچیئے تاں اس دے پچھم والے پاسے پیندا سی ۔ پہلاں اتھے 4100 فٹّ لمبا ویئر بنایا گیا اتے نہر دا ہیڈّ ریگولیٹر تے اس اپر اک پل بنایا گیا، جس دے 8 سپین سن اتے ہر اک سپین دی لمبائی 24.5 فٹّ سی ۔ مین لائن دی چوڑائی 140 فٹّ اتے ڈنوگھائی 7.5 فٹّ سی | ڈسچارج 3800 کیوسکس سی | مین لائن دے 38ویں میل توں اک شاہ پور ناں دی برانچ نہر نکلدی سی ۔ اس برانچ تھلے امپیریئل، صوبائی اتے پرائیویٹ برساتی نہراں دا کھیتر پیندا سی، جس نوں ہن سارا سال پانی ملن لگّ پیا سی ۔ 39ویں میل 'تے مین لائن ناردرن (اتری) اتے سدرن (دکھنی) دو برانچاں وچ ونڈی جاندی سی ۔ سدرن (دکھنی) برانچ بار کھیتر دے اچے سرے دے بہت نیڑیوں گزردی سی ۔ مین لائن اتے برانچاں دی لمبائی لگپگ 167 میل سی اتے اس دیاں ڈسٹریبیوٹریز دی لمبائی 960 میل سی ۔ نہر دا افتتاح 30 اکتوبر 1901 نوں ہویا ۔
اس نہر دے کمانڈ ایریئے دا چنگی طرحاں نریکھن کیتا گیا ۔ سیم دی سمسیا توں بچن لئی 20ویں صدی دے شروع وچ ایہہ تجویز کیتا گیا کہ جتھے دھرتی ہیٹھلے پانی دا پدھر 40 فٹّ جاں اس توں بہتا ہے، اس کھیتر وچ سارے رقبے دے 50 فیصدی نوں ہی پانی نال سنجیا جاوے اتے جتھے پانی دا پدھر 25 فٹّ تے 40 فٹّ وچکار ہے، اتھے 40 فیصدی رقبے نوں پانی دتا جاوے اتے جتھے پانی دا پدھر 25 فٹّ توں تھلے ہے اتھے 25 فیصدی کھیتر نوں سنچت کیتا جاوے ۔ اس طرحاں کرن نال سیم دی سمسیا توں کسے حد تکّ بچیا جا سکدا سی ۔ پرسدھ پترکار خشونت سنگھ جنہاں دا پنڈ اتے زمین اسے نہر دے کھیتر ادھین شاہ پور (سرگودھا) ضلعے وچ پیندی سی، نے لکھیا ہے کہ لوئر چناب نہر نے چناب کالونی دے واسیاں دے سماجی جیون 'تے بڑا وڈا اثر چھڈیا ۔ چناب کالونی وچ ملی کامیابی کارن شاہ پور دے ریتلے تھل کھیتر نوں وی اوہو کامیابی جہلم دے پانیاں نال ملی ۔ (ہسٹری آف سکھز بھاگ-2، پنہ 116)، 1941-42 وچ اس نہر تھلے سنچائی یوگ کھیتر 1239597 ایکڑ سی اتے ایہہ نہر شاہ پور ضلع(ہن اسدی تھاںضلع سرگودھا ضلع اے)، گجرات اتے جھنگ ضلعےآں دے کجھ بھاگاں(حصےآں) نوں پانی دندی سی ۔
گٹھ:جہلم دریا دیاں نہراں گٹھ:پنجاب دیاں نہراں گٹھ:سارا سال چلن آلیاں نہراں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں گٹھ:پنجاب دا جغرافیہ
ارجن ریڈی
ارجن ریڈی 2017ء وچ بنی اک رومانی ڈرامی فلم ا‏‏ے۔ تیلگو زبان وچ بنی اس فلم نو‏‏ں سندیپ ورما نے ڈائریکٹ د‏‏ی اے تے اسنو‏ں پرنے ریڈی د‏‏ی کمپنی بھارداکلی پکچرز نے پروڈیوز کیتا ا‏‏ے۔ کلیدی کرداراں وچ وجی دیور کونڈا تے شالینی پانڈے نيں تے راہل رام کرشنا، جیا شرما، سنجے سواروپ، گوپی ناتھ بھٹ، کمل کاماراجو تے کانچنا ہور کردار نيں۔ ایہ فلم ایجن ریڈی دیش مکھ د‏‏ی کہانی کر مشتمل اے جسنو‏ں بہت جلدی غصہ آندا ا‏‏ے۔ اوہ اک سرجن ا‏‏ے۔ اس د‏ی محوبہ (پریندی شیٹی) د‏‏ی شادی ہُندی اے جس د‏‏ی وجہ اوہ باولا سا ہوجاندا اے تے ہر وقت مار ڈھاڑ دے موڈ وچ ریندا ا‏‏ے۔ ایہ فلم اس دے زوال تے پحر اچانک عروج نو‏‏ں دکھاندی ا‏‏ے۔ ارجن ریڈی مشترکہ طور اُتے علم نفسیات دے طالب علم وانگ د‏‏ی زندگی تو‏ں وی متاثر ا‏‏ے۔ انہاں نے اس د‏ی کہانی اُتے دو سال کم کیتا تے فلم بندے بندے چار سال گزر گئے۔ 20 جون 2016ء نو‏‏ں حیدرآباد، دکن وچ رسمی فوٹو گرافی ہوئی تے 88 دناں وچ فلم مکمل ہوئے سکيتی۔ حیدراباد دے علاوہ ایہ فلم منگلور، دہرہ دون تے نويں دہلی وچ فلمائی گئی۔ اس دے کچھ مناظر اطالیہ وچ فلمائے گئے۔ اس دے نغمےآں نو‏‏ں [ہرش وردھن تے رذان نے کمپوز کيتے تے فوٹو گرافی دے ہدایتکار راج تھوٹا سن ۔ فلم دے ایڈیٹر مالی سن ۔ فلم دا کل بجٹ ₹ 40 کروڑ سی۔ دنیا بھر وچ ایہ فلم 25 اگست 2017ء نو‏‏ں ریلیز ہوئی۔ ریلیز ہُندے فلم نو‏‏ں مثبت تبصرے ملنے شروع ہوئے۔ ہدایتکاری، اداکاری، سنیماٹوگرافی تے نغمےآں نو‏‏ں خوب سراہا گیا۔ فلم رومانی سی لہذا نوجواناں نو‏‏ں بگارٹے جیسےی تنقیداں ضرور موصول ہوئیاں۔ باکس آفس اُتے ایہ اک کامیاب فلم رہی تے کل ₹510 ملین د‏‏ی کمائی ہوئی۔ ڈسٹریبیوشن تو‏ں کل ₹260 د‏‏ی کمائی ہوئی۔ ایہ فلم کئی اوارڈ شو وچ نومینیٹ ہوئی۔ بالی ووڈ وچ ایہ فلم کبیر سنگھ دے ناں تو‏ں بنی تے تمل زبان وچ آدتیہ ورما دے ناں تو‏ں ریلیز ہوئی۔
حوالے
<references group="lower-alpha" /> گٹھ:2017ء د‏‏ی فلماں گٹھ:بھارتی رومانوی ڈراما فلماں گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:بھارتی ڈراما فلماں گٹھ:تیلگو بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:کرناٹک وچ عکس بند فلماں گٹھ:کرناٹک وچ ہونے والے واقعات اُتے فلماں
لشکر گاہ
گٹھ:افغانستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:افغانستان دے آباد تھاں
لوئر چناب نہر
سانجھے پنجاب دی ایہہ اک مشہور نہر سی، جس نے پنجاب دے اک وڈے بے آباد کھیتر نوں آباد کیتا اتے نہری سسٹم نوں وڈی پدھر 'تے پرسدھتا(مشہوری) دتی، پنجاب دی دھرتی 'تے ہری-بھری کرانتی(انقلاب) نوں جنم دتا اتے اتھوں دے لوکاں دی نہار ہی بدل دتی ۔ لوکاں دی معاشی تے سماجی حالت وچ وڈی تبدیلی ویکھی گئی ، کھیتی باڑی اپج ودھن توں علاوہ اک وڈی ادیوگی انتی وی ہوئی ۔ 19ویں صدی دے ادھ توں کجھ پچھوں تکّ دے سمیں تکّ ہن دا فیصل آباد (لائلپور)، شیخوپورا، ٹوبہ ٹیک سنگھ، جھنگ دا پورب والے پاسے پیندا کھیتر، راوی تے چناب دے سنگم تکّ دا کھیتر اک وڈا جنگلی علاقہ سی، جتھے ون، کریر، جنڈ، بیر، ملھا اتے ککر وغیرہ دے درخت سن ۔ کئی قسم دیاں جھاڑیاں نال بھریا ہویا ایہہ کھیتر سی ۔ جنگلی جانور بگھیاڑ، جنگلی بلے-بلیاں، لومبڑیاں، گدڑ، رچھّ، سور، ٹٹو وغیرہ لائلپور ضلعے دے کھیتر وچ عامَ ویکھے جاندے سن ۔ اس سارے کھیتر نوں ساندل بار کیہا جاندا سی ۔ مینہہ پنج انچ توں ودھ نہیں پیندا سی ۔ پر اس نہر دے بنن نال فصلاں ہون تے 1896-1900 وچ ایہہ 9.32 انچ ہو گیا اتے اگلے دہاکے تکّ 11.89 انچ ۔
نہر دی اساری تے شروع دیاں مشکلاں
1872-74 چ اس نہر لئی سروے ہویا تے اس نوں برساتی نہر ڈزائین کیتا گیا، جس دا ہیڈّ رام نگر پنڈ پاس دریا چناب دے کھبے کنڈھے رکھیا گیا ۔ 1882 وچ اک ہور سکیم بنائی گئی تے نہر دا ہیڈّ پنڈ گری گولوا کول رکھیا گیا تے نہر دی سمرتھا 1800 کیوسکس رکھی گئی، جس نے 144000 ایکڑ رقبے نوں سنچت کرنا سی ۔ ایہہ نہر سچارو روپ وچ نہ چل سکی، کیونکہ دو مہینے وچ ہی ایہہ برساتی پانی نال آئی بھل (Silt) نال بھر گئی ۔ اس دی بھل (گار) صاف کرکے پھر چالو کیتا گیا اتے ایہہ پھر (1888 وچ) بھل نال بھر گئی ۔ انجینیئرنگ بھائیچارے نے دل نہیں چھڈیا تے سودھی ہوئی سکیم ایس.ای. میجر جے. ڈبلیو. اوٹلے نے سرکار نوں بھیجی، جس دی لاگت 67 لکھ روپئے آؤندی سی ۔ ایہہ سکیم سارا سال چلن والی نہر دی سی، جس دے ہیڈّ 'تے ستھائی ویئر (Weir) وی بناؤنا تجویز ہویا ۔ چیف انجینیئر آر. ہوم (R. 8ome) نے اس سکیم نوں سلاہندیاں سرکار نوں بھیجیا ۔ مقامی سرکار نے 1889 وچ گورنمینٹ آف انڈیا نوں لکھیا کہ نہر دے ہیڈّ 'تے بھل دا اکٹھا ہونا بہت خطرناک ہے تے اس وشے 'تے وچار ضروری ہے ۔
نہر لئی نویں سکیم
لیفٹینینٹ گورنر پنجاب سر جیمز لائل (جس نے لائلپور ناں دا شہر وسایا) نے اس سکیم دا ہور سکوپ ودھاؤندیاں ستھائی ہیڈّ ورکس اتے ویئر بناؤنا تجویز کیتا اتے نہر دا ہیڈّ خانکی پنڈ پاس رکھنا پروانیا ۔ اس سکیم دی کلّ لاگت 102 لکھ روپئے سی ۔ نہر دی مین لائن دی چوڑائی 250 فٹّ، ڈنوگھائی 11 فٹّ اتے سمرتھا 11000 کیوسکس رکھی گئی ۔ خانکی پنڈ وزیرآباد توں 8 میل تھلے دریا چناب تے ستھت ہے ۔ نہر دی فائینل سکیم جس دی لاگت 265 لکھ روپئے سی تے جس نے 3823 مربع میل نردھارت رقبے نوں کمانڈ کرنا سی اتے 1100000 ایکڑ رقبے نوں سنچت کرنا سی، سیکریٹری آف سٹیٹ گورنمینٹ آف انڈیا ولوں پروانی گئی ۔
نہر دیاں برانچ نہراں
اس نہر دی سبھ توں وڈی برانچ گوگیرا برانچ سی، جہڑی نہر دی مین لائن دے 28ویں میل توں نکلدی سی، جس دی لمبائی 55 میل ہے، جتھے آ کے ایہہ دو برانچاں گوگیرا لوئر اتے برالا وچ ونڈی جاندی ہے، جنہاں دی کرم وار لمبائی 77 اتے 46 میل ہے ۔ جتھوں ایہہ برانچاں نکلدیاں، اتھوں ہی تھوڑھی دور سجے پاسیوں کوٹ نکا برانچ نکلدی ہے، جس دی لمبائی 18 میل ہے ۔ مین لائن چالیویں میل 'تے آ کے تنّ برانچاں جھنگ، رکھ اتے میاں علی برانچاں وچ ونڈی جاندی ہے ۔ جھنگ برانچ دی سمرتھا 3000 کیوسکس اتے لمبائی 62 میل ہے، جتھے ایہہ دو شاکھاواں جھنگ لوئر (لمبائی 38 میل) اتے بھوانا (لمبائی ساڈھے 7 میل) وچ ونڈی جاندی ہے ۔ رکھ برانچ اتے میاں علی برانچاں دی کرم وار لمبائی 55 اتے 27 میل ہے ۔
دوجے ضلعےآں دے لوکاں دی ایتھے وسوں
اک پاسے لوئر چناب نہر دی اساری ہو رہی سی، دوجے پاسے ساندل بار دے وڈے کھیتر نوں جنگل رہت کیتا جا رہا سی، تاں کہ بن رہی نہر دے پانی نال بھومی نوں سنچت کیتا جا سکے ۔ برطانوی حکومت نے پنجاب دے ضلعےآں وچوں لوکاں نوں اس نویں بن رہی چناب کالونی وچ وسن لئی پریرت کیتا تاں کہ جنگل پٹے جا سکن اتے اوہناں نوں بھومی الاٹ کیتی جا سکے ۔ 1901 دی جن گننا انوسار چناب کالونی وچ 539493 پرواسی لوک اتھے پہنچ چکے سن، جنہاں وچ سیالکوٹ ضلعے توں 103000، امرتسر 68000، جالندھر 57000، گرداس پور 44000، ہشیارپور 35000، لاہور 29000، گجرات 25000، لدھیانہ 18000، شاہ پور 16000 اتے فروزپور دے 15000 لوک سن ۔ اس توں مگروں ایہناں ضلعےآں اتے ہور ضلعےآں دے لوک دھڑادھڑ اتھے پجے ۔
علاقے دی الاٹ کیتی بھوئیں دی جانکاری
ساندل بار وچ ستھاپت کیتی گئی اس نہری کالونی لئی ای.ڈی. میکلاگن کالونائیجیشن افسر 1892 وچ نیوکت ہون 'تے لوکاں نوں وستھاپت کرن دا کم شروع ہویا، جو 1905 وچ سماپت ہویا ۔
ہیٹھ لکھے انوسار الاٹمینٹ کیتی گئی:
1905 تکّ الاٹ ہوئی ساری بھومی دا ویروا اس پرکار ہے:
اوٹھ پالکاں نوں زمین اس شرط 'تے گرانٹ وچ دتی گئی کہ اوہ اوٹھ آواجائی لئی پالنگے ۔ چار جاگیراں 12ویں گھوڑسوار، 13ویں گھوڑ سوار، 15ویں لانسرز اتے 18ویں ٹوانا لانسرز سینا نوں گھوڑیاں دے فارماں (واڑے) نوں بناؤن لئی دتی گئی ۔ 1915 دے انت تکّ کلّ زمین 1873807 اےکڑ الاٹ ہوئی ۔ سرمائیداراں وچ بیدی، سوڈھی، ٹوانے، سید، سیال اتے ہور پنجاب دے دھنی لوک سن ۔ آبادکاراں وچ جٹّ، کمبوج، سینی، لبانے، راجپوت، مذہبی اتے عیسائی آدی لوک سن |
رکھ برانچ تے جھنگ برانچ اتے زمیناں دی الاٹمنٹ
1892-93 اس نہر دی رکھ برانچ تے ضلع گجرانوالہ دی تحصیل خانقاہ ڈوگراں وچ زمینی الاٹمینٹ شروع ہوئی ۔ ایہہ تحصیل پھر ضلع شیخوپورا ستھاپت ہون تے اس ضلعے نوں تبدیل کر دتی گئی ۔ اس تحصیل وچ الاٹمینٹ دا کم 1896 تکّ چلدا رہا ۔ جویں-جویں جنگل آباد ہندا رہا اتے اس نہر دا سسٹم وسدا رہا، زمین الاٹمینٹ دا کم وی چلدا رہا ۔ اس نہر دی جھنگ برانچ دی اساری دا کم 1899 وچ ہتھاں وچ لیا گیا اتے اس دے کھیتر وچ لوکاں نوں وساؤن دا کم 1905 وچ ختم کر دتا گیا ۔ اکا-دکا وسیبے دا کم 1930 تکّ چلدا رہا ۔
لوئر چناب نہر تے 1915 دے اخیر تکّ 1873707 ایکڑ زمین الاٹ ہوئی، جہڑی 1930 وچ 1934930 ایکڑ ہو گئی ۔ لائلپور دا پرسدھ شہر جس نوں ہن فیصل آباد کیہا جاندا ہے دی نیہہ 1896 وچ پنجاب دے لیفٹینینٹ گورنر سر جیمز لائل دے ناں 'تے رکھی گئی ۔ پنجاب دے پرسدھ انجینیئر سر گنگا رام نے اس خوبصورت شہر نوں ڈزائین کیتا، جس نوں اک وڈی ورگاکار شکل دتی گئی ، پھر اس نوں چار چھوٹے ورگاں وچ ونڈیا گیا ، جس دے مرکز وچ گھنٹہ گھر بنایا گیا ۔ اس گھنٹے گھر توں سورجی کرناں وانگ اٹھ بازار بنائے گئے ع ایہہ سارے بازار سرکولر سڑکاں نال جڑے ہوئے سن ، شہر دا پہلا رقبہ 3 مربع میل سی، جہڑا ہولی-ہولی ودھدا گیا ۔ پہلاں لائلپور جھنگ ضلعے دی تحصیل سی، پھر اک دسمبر 1904 نوں اس نوں ضلع بنا دتا گیا ۔ اس ضلعے دیاں چار تحصیلاں لائلپور، جڑانوالا، سمندری اتے ٹوبہ ٹیک سنگھ سن ۔
نہر دا علاقے دی معیشت اتے اثر
چناب نہر کالونی دے آباد ہون نال کھیتی باڑی دی اپج بہت ہون لگّ پئی، خاص کرکے کپاہ/نرما اتے کنک، پر جنس دے منڈیکرن دی سمسیا آؤن لگی، کیونکہ آواجائی دے سادھن گھٹّ ہون کارن کسان اپنی اپج نوں منافعے لئی دور منڈیاں وچ لجا نہیں سکدے سن ۔ لاہور-امرتسر ریلوے لائن 1861 وچ ہی بن گئی سی اتے اگلے 30-40 سالاں وچ ریلوے دا جال وچھ گیا اتے نہری بستیاں دا کھیتر وڈیاں منڈیاں نال جڑ گیا ۔ وزیر آباد-خانیوال ریلوے لائن 1890-1900 وچ بنی، جہڑی چناب بستی وچوں لنگھدی سی تے اس طرحاں ایہہ کھیتر کراچی نال جڑ گیا ۔ لوئر چناب نہر دے کھیتر وچ 1192 میل سڑکاں 1908 تکّ بن گئیاں سن ۔
پنجاب دا کیلیفورنیا
لائلپور ضلع تے اس دے آس-پاس دے ہور ضلعےآں وچ خوش حالی آؤن اتے اتے کھیتی دی اپج بہت ہون 'تے اس کھیتر نوں پنجاب دا کیلیفورنیا کیہا جاندا سی ۔ اتلے ہندستان وچ پہلا زرعی کالج لائلپور وچ ستھاپت ہویا، جس نے بہت پرسدھتا پراپت کیتی، جو دیس دی ونڈ مگروں یونیورسٹی وچ تبدیل ہویا ۔ اس کھیتر دی معیشت سدھرن نال منٹگمری ملتان ضلعےآں وچ وی نویاں نہراں نکلیاں ۔ بیکانیر ریاست لئی حسینیوالا توں ستلج وچوں بیکانیر نہر کڈھی گئی تے پھر پنجابی کسان ایہناں کھیتراں وچ وی جا وسے ۔
1932 دے ہڑھ نال نہر دا نقصان
1932 وچ چناب دریا وچ بھاری ہڑ آیا، جس کارن لوئر چناب نہر دے ویئر دا بھاری نقصان ہویا اتے اتھے چھ دراں والا ویئر دوبارہ بنایا گیا اتے ہر اک در دی چوڑائی 500 فٹّ رکھی گئی ۔ 1940-41 وچ اس نہر دی کمانڈ تھلے کلّ رقبہ 3671267 ایکڑ سی ۔ دیس دی ونڈ مگروں پاکستان سرکار نے نہر دی سمرتھا 12043 کیوسکس کر لئی تے اس طرحاں نہر دی کمانڈ تھلے کلّ رقبہ 3700226 اےکڑ ہو گیا ۔
نہر پاروں علاقے چ خوشحالی
معاشی خوش حالی آؤن 'تے کھیتر وچ کئی سکول اتے کالج کھلھے ، لوکاں وچ نوچیتنا بے دار ہوئی، پگڑی سمبھال جٹا، گرودوارہ سدھار لہر اتے اکالی لہر نے جنم لیا ۔
علاقے دیاں مشہور سکھ شخصیتاں
اکالی لہر نوں چلاؤن والے لوک اسے نہر دے کھیتر دے ہی سن، جنہاں وچ پرسدھ ناں ہن ماسٹر سندر سنگھ لائلپوری، تیجا سنگھ سمندری، ہرچند سنگھ رئیس لائلپور، منگل سنگھ گلّ تے گیانی کرتار سنگھ وغیرہ ۔ ننکانہ صاحب دے ساکے وچ شہید ہون والے 90 فیصدی توں وی ودھ شہید اسے کھیتر دے سن ۔ اسے نہری کھیتر دے پنڈ چکّ نمبر 105 بنگے (گوگیرا برانچ) دے رہن والے شہید اعظم بھگت سنگھ سن اتے اوہناں دے ساتھی سکھدیو لائلپور شہر دے ، بھگت سنگھ دے چاچا اجیت سنگھ، جتھیدار چھانگا سنگھ پیؤ جتھیدار جگدیو سنگھ تلونڈی، اکھاں دے بہت ہی پرسدھ ڈاکٹر ہربھجن سنگھ گوجرا، پرسدھ انجینیئر سر گنگا رام، ساہت دے بابا بوہڑ پرنسیپل سنت سنگھ سیکھوں، کہانی کار کلونت سنگھ ورک، چیف ایئر مارشل ارجن سنگھ، کھیتی باڑی ارتھ شاستری اتے پٹیالہ پنجابی یونیورسٹی دے سابقہ وائس چانسلر سردارا سنگھ جوہل، ہاکی دے پرسدھ کھلاڑی پتھیپال سنگھ، لالا جگت نارائن، راجستھان دے گورنر دربارا سنگھ، اتہاسکار اتے گرو نانک دیو یونیورسٹی دے سابقہ وائس چانسلر ڈاکٹر: جے. ایس. گریوال، سر سکندر حیات خاں ٹوانہ، خضر حیات خاں ٹوانہ، پہلوان رستم ہند کیسر سنگھ، پہلوان سوہن چیلیوالیا اتے ہزارا سنگھ بہوڑو وغیرہ اسے نہری کھیتر نال سبندھ (تعلق) رکھدے سن ۔ اس نہری بستی دی خوش حالی اتے امیری سکھ بھائیچارے دے آبادکاراں کرکے آئی جنہاں ہڈّ بھنویں محنت کیتی ۔ مائیکل الائیز آرتھر (The Indus Rivers، 1 Study of the 5ffects of the Partition. PP. 174–75 ) دا کہنا ٹھیک ہے کہ 'بہتے پاکستانی اج ایہہ مننگے کہ نہری بستیاں وچ سکھ آبادکاراں دا یوگدان اتہاسک سی ۔
گٹھ:چناب دریا دیاں نہراں گٹھ:پنجاب دیاں نہراں گٹھ:سارا سال چلن آلیاں نہراں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں گٹھ:پنجاب دا جغرافیہ
سیمون دا بووار
سیمون دا بووار ( 9 جنوری 1908 - 14 اپریل 1986) فرانس دی اک لکھاری، سیانی، فلسفی، سیاسی کمی تے زنانیاں دے ح‍قاں لئی لڑن والی اک زنانی سی۔ او اپنے آپ نوں فلسفی نئی سمجدی سی پر اودیاں سوچاں نے سوانیاں دیاں سوجاں تے کوڑے رنگ جھڈے نیں۔ سیمون دا بووار نے ناول، آرٹیکل، جیون لکھتاں، سیاست، فلسفہ، رہتل تے مونوگراف لکھے۔ اوہدے منے پمپرمنے ناولاں وچ " شی کیم ٹو سٹے"، "دا مینڈیرنز" تے "دا سیکنڈ سیکس" (دوجی جنس) ہیگے نے۔
پہلے سال
سیمون دا بووار پیرس چ جمی، جارج برٹرینڈ دا بووار دی وڈی تعی سی. سیمون دی نکی پیہن ہیلین سی جو مشھور فرانسیسی پینٹر سی۔ پہلی وڈی لڑائی وچ سیمون دے کعر آلاں نے دوواں پیہناں نو ودیا تعلیم لئی پیج دتا۔ 14 سال دی عمر تک سیمون مذہبی ہوندی سی، پر 14 توں بعد او ان متی (ایتھیسٹ) بن گئی، تے مرن تک ان متی (ایتھیسٹ) رئی۔
سارتر
ژاں پال سارتر سیانا سی، پنج فٹ توں نکا قد رکھدا سی۔ اکتوبر 1929 وچ اوناں دوواں دی جوڑی بنی، جد سارتر نے اونوں شادی کرن دی دعوت دتی۔ اک دن سارتر نے باہر بیٹھے سیمون نوں آکھیا: "آ دو سال دے ٹھیکے تے دستخط کریے۔" اپنے جیون دے ختم ہون دے ویلے سیمون نے دسیا کہ: "میری شادی ممکن نئی سی جے میرے کول جہیز نئی سی۔"
سیمون دے بچے نئی سن، جیدی وجہ توں اونوں پڑھن لئی، سفر کرن لئی، لکھن لئی، سیاسی کماں لئی کافی وقت لب گیا۔
سارتر تے سیمون اک دوجے دا کم پڑھدے سن، تے اک دوجے دے کم نوں کافی متاثر کیتا جیویں سارتر دا کم "بینگ اینڈ نتھنگنیس" تے سیمون دا کم " شی کیم ٹو سٹے۔" سیمون دی لکھتاں نے ہیگل نوں وی متاثر کیتا۔
سکول پڑھائی
سیمون نے 1931 وچ مارسیلز وچ اک سیکنڈری سکول چ پڑھانا شروع کیتا تے فر رؤن وچ اک سکول لائیسے پائیرے کارنیلے چ ٹر گئی۔
"شی کیم ٹو سٹے"
بووار نے اپنا پہلا ناول 1943 وچ لکھیا۔
دا سیکنڈ سیکس (دوجی جنس)
"دوجی جنس" فرانسیسی چ لکھی گئی جو سوانی وجودیت بارے لکھی گئی جنے اخلاقی انقلاب لایا۔ وجودیت گرو دے طور تے سیمون دا ایہ مننا سی کہ "وجود اصل توں پہلاں آندا اے" اس لئی سوانی جمدیاں سوانی نئی ہوندی اوہنوں سوانی بنن تے مجبور کیتا جاندا اے۔
سوانیاں جے معاشرے دے قنون نئی مندیاں اوہناں نوں بری نظر نال ویکھیا جاندا اے، سوانیاں نوں "دوجا" انسان ورتیا جاندا اے۔ اک مرد کدی وی "میں مرد آں" دے عنوان تے کتاب نئی لکھے گا، اک مرد نوں کدی وی اپنی جنس دسن دی لوڑ نئی پوے گی، سوانی نوں دسنا پئے گا جے "میں سوانی آں"
آخری سال
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:لکھاری گٹھ:فلسفی
132ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:130ھ دی دہائی
تامارا سسٹم
تامارا پربندھ (چیکی میں:KRTP-86 ناٹو:Trash Can) جہازاں دی جسوسی کرن دا اک پربندھ اے. ایہہ پربندھ جہازاں دی تھاں لبھن لئی ورتئیا جاندا اے. یوگوسلاویہ دی فوج کول تیجی پیڑھی دا روسی تامارا سسٹم سی جس نال اسنے امریکہ دا اک سٹلیتھ جہاز ایف 117 ڈیگئیاسی۔
ورتن والے
گٹھ:ٹیکنالوجی گٹھ:راڈار گٹھ:فوجی سامان
جپانی وڈا اڈنا گالڑ
جپانی وڈا اڈنا گالڑ اک اڈنا گالڑ اے۔ اے جپان تے چین چ ہوندا اے۔
چک 78 گ ب
چک 78 گ ب  ضلع فیصل آباد دا اک پنڈ اے ۔جہڑا ضلع فیصل آباد دی  تحصیل فیصل آباد صدر چ  اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch)   لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
133ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:130ھ دی دہائی
ایڈمز کاؤنٹی، نارتھ ڈیکوٹا
بارلے جوڑ
Adams County, North Dakota
آبنائے فرام
آبنائے جاں پانی گلی فرام جاں فرام پنجوڑ لہندے ولّ گرینلینڈ اتے چڑھدے ولّ سوالبارد وچکار پیندا وڈا سمندر آرکٹک (بحر آرکٹک)  دا سبھ توں ڈونگھا پنجوڑ جاں آبنائے  ہے جو بحر آرکٹک   نوں گرینلینڈ سمندر اتے ناروی سمندر نال جوڑدا ہے۔ ایہدا ناں نارویئی بیڑے فرام دے ناں توں پیا ہے۔
حوالے
گٹھ:بحر اوقیانوس گٹھ:سمندر گٹھ:خلیجاں گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:آبنائے گٹھ:پانی
ارجنٹائن سمندر
ارجنٹینی سمندر (Mar Argentino) ارجنٹینی دے ساحل نال لگدے سمندر نوں آکھیا جاندا ہے۔
حوالے
گٹھ:بحر اوقیانوس گٹھ:سمندر گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
چک 79 گ ب شمالی
چک 79 گ ب شمالی ضلع فیصل آباد دا اک پنڈ اے ۔جہڑا ضلع فیصل آباد دی  تحصیل فیصل آباد صدر چ  اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch)   لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
پاناما نہر
نہر پانامہ گھبلے امریکہ دے دیس پانامہ چ واقع اک بحری نہر اے ، جسے دے راہیں بحری جہاز وڈا سمندر اوقیانوس تے بحر الکاہل وچکار سفر کر سکدے نیں ۔ اس نہر دے اساری انجنیئرنگ دی تریخ دا سب توں مشکل ترین منصوبہ سی ، اس دے بنن نال علاقے ج جہاز رانی تے بہت چنگا اثر پئیا ، کیونجے پہلاں جہاز براعظم دکھنی امریکا دے دوالے چکر لا کے راس ہارن توں بحر الکاہل چ داخل ہندے سن ۔ اس نہر دی تعمیر نال نیویارک توں سان فرانسسکو دا بحری فاصلہ 9 ہزار 5سو کلومیٹر ہوگئیا جہڑا پہلے راس ہارن دے دوالے چکر لگان تے 22ہزار 5سو کلومیٹر سی ۔ اس جگہ نہر دی تعمیر دا منصوبہ 16ویں صدی چ ساہمنے آئیا پر اس دی اساری دا کم فرانس نے 1880ء چ شروع کیتا ، پر اس نوں ناکامی ہوئی ۔ تے فیر 1904ء چ ریاست ہائے متحدہ امریکہ نے اس نوں شروع کیتا تے 1914ء چ اسنوں بحری جہازاں لئی کھول دتا گئیا۔ 77 کلومیٹر لمبی اس نہر دی تعمیر چ اڑیکے آئے ، جنہاں چ ملیریا ، یرقان دی وباء تے زمینی تودےآن دا ڈگنا شامل سی ۔ اس نہر دی اساری دے دوراںن اندازا 27ہزار 5سو مزدور ہلاک ہوئے ، جس چ 1881ء توں 1889ء تک جاری رہن آلا فرانسیسی منصوبہ وی شامل اے ، جس چ 22ہزار مزدور مارے گئے سن ۔ ساریاں احتیاطاں دے باوجود 1904ء توں 1914ء تک دے امریکی منصوبے چ وی 5ہزار 609 مزدور اپنی جانوں گغے ۔ اینج کل مرن آلے مزدوراں دی گنتی 27ہزار 5سو توں ودھ گئی ۔
اج نہر پانامہ جگ دےآں اہم ترین بحری رستےآں چوں اک اے ، جتھوں ہر سال 14 ہزار توں ودھ بحری جہاز لنگھدے نیں ، جنہاں تے 29 کروڑ 30 لکھ ٹن سامان لدیا ہندا اے ۔ 2002ء تک اس نہر توں 8 لکھ جہاز لنگھ چکے نیں ۔ اس نہر لنگھن چ 9 گھینٹے لگدے نیں ۔ 2005ء چ اس نہر توں 20 کروڑ 79 لکھ ٹن نال لدے 14 ہزار 11 جہاز لنگھے ، جس دا روزانہ دا اوسط 40 جہاز بندا اے ۔
اس نہر دے وچکار جھیل گیٹون کیونکہ سمندر دی پدھر (سطح) توں اچی اے اس لئی اس جھیل دے دونے پاسے لاک لائے گئے نیں جنہاں چ پانی گھٹ یاں ودھ کرکے بحری جہاز نوں جھیل دے پانی دی پدھر دے برابر لیائیا جاندا اے اس جھیل نوں پار کرکے جہاز دوبارہ نہر تے فیر سمندر چ پہنچ جاندا اے ۔
نہر پاناما ۔ انجینئرنگ دا عجوبہ
وسطی امریکا دے ملک پاناما وچ واقع اک بحری نہر اے جس دے ذریعے بحری جہاز بحر اوقیانوس تے بحر الکاہل دے درمیان سفر کرسکدے نيں۔ اس نہر د‏‏ی تیاری انجینئرنگ دے منصوبہ جات د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں وڈا تے مشکل ترین منصوبہ سی۔ اس د‏ی تعمیر تو‏ں علاقے وچ جہاز رانی اُتے انتہائی مثبت اثرات مرتب ہوئے کیونجے اس تو‏ں پہلے جہاز براعظم جنوبی امریکا دے گرد چکر لگاکے راس ہارن (Cape Horn) تو‏ں بحر الکاہل وچ داخل ہُندے سن ۔ اس طرح نیویارک تو‏ں سان فرانسسکو دے درمیان بحری فاصلہ 9 ہزار 500 کلومیٹر (6 ہزار میل) ہوگیا۔ جواس تو‏ں پہلے راس ہارن دے گرد چکر لگانے اُتے 22 ہزار 500 کلومیٹر (14 ہزار میل) سی۔
اس جگہ نہر د‏‏ی تعمیر دا منصوبہ 16 ويں صدی وچ سامنے آیا اُتے اس اُتے تعمیر دا آغاز فرانس د‏‏ی زیر قیادت 1880ء وچ شروع ہويا۔ اس کوشش کيتی ناکامی دے بعد اس اُتے امریکا نے کم مکمل کيتا تے 1914ء وچ اس نہر نو‏‏ں کھول دتا گیا۔ 77 کلومیٹر (48 میل) طویل اس نہر د‏‏ی تعمیر وچ کئی مسائل آڑے آئے جنہاں وچ ملیریا تے یرقان د‏‏ی وباء تے زمینی تودے گرنا شامل نيں۔ اس نہر د‏‏ی تعمیر دے دوران اندازا 27 ہزار 500 مزدور ہلاک ہوئے۔ جس وچ 1881ء تو‏ں 1889ء تک جاری رہنے والا ناکا‏م فرانسیسی منصوبہ وی شامل سی جس وچ 22 ہزار مزدور کم آئے۔ تمام تر احتیاطی اقدامات دے باوجود 1904ء تو‏ں 1914ء تک جاری رہنے والے امریکی منصوبے دے دوران وی 5 ہزار 609 کارکن ہلاک ہوئے اس طرح نہر د‏‏ی تعمیر دے دوران ہلاک ہونے والے کارکناں د‏‏ی تعداد تقریبا 27 ہزار 500 سی۔