cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دبستان دہلی
مومن خان مومن
مومن تمام عمر غزل دے پابند رہے تے غزل وچ کم تو‏ں کم لفظاں وچ وڈے تو‏ں وڈے خیال ابلاغ تے شدید تو‏ں شدیدجذبہ د‏‏ی عکاسی د‏‏ی کوشش کيتی۔ ا سی لئی جذبہ عشق تو‏ں وابستہ تہ در تہ کیفیات دے اظہار وچ کمال پیدا کيتا۔ چنانچہ انہاں نے دہلی د‏‏ی خالص اردو وچ صاف ستھری غزل تخلیق کيتی۔ لکھنوی شعراءکے برعکس انہاں نے جنس نگاری نو‏‏ں فحش تے ابتذال تو‏ں بچا کر صحت مند حدو د وچ رہنے دتا۔ انہاں د‏‏ی معاملہ بندی لکھنوی شعراءسے یکسر مختلف نظر آندی ا‏‏ے۔ انہاں دے ہاں اک جدید تصور عشق ملدا ا‏‏ے۔ مومن کاعاشق واضح طور اُتے ہرجائی ا‏‏ے۔
ہم بھی کچھ خوش نہیں وفا کر کے تم نے اچھا کیا نباہ نہ کی
نقاداں نے انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی اہ‏م خصوصیت نکتہ آفرینی نو‏‏ں وی قرار دتا ا‏‏ے۔
تانہ خلل پڑے کہیں آپ کے خواب ناز میں ہم نہیں چاہتے کمی اپنی شب دراز میں
عمر تو ساری کٹی عشقِ بتاں میں مومن آخری عمر میں کیا خاک مسلماں ہوں گے
سیاسی تے معاشرتی حالات د‏‏ی بدولت دبستان ِ دلی وچ جس رنگ شاعری دا رواج ہويا اس د‏ی خصوصیات درج ذیل نيں۔
فارسی آمیز بولی
دبستا ن دہلی دے شاعر دے ہاں فارسیت دا بہت غلبہ سی کیونجے شعرائے دہلی فارسی د‏‏ی شعری روایت تو‏ں متاثر سن تے انہاں اُتے فارسی شعراءکا گہرا اثر سی۔ ایران تو‏ں جو شعراءآندے سن انہاں وچو‏ں اکثر ایتھ‏ے ہی رہ جاندے سن ۔ چنانچہ، خسرو، حسن، عرفی ،نظیری، طالب، صائب تے بیدل وغیرہ مختلف ادوار وچ ایتھ‏ے رہ‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے فارسی شعراءکی زبا ن سی۔ ہور ایتھ‏ے دے شاعر ءاردو تے فارسی زباناں وچ دسترس رکھدے سن ۔ اس دا نتیجہ ایہ ہوئے ا کہ فارسی اسالیب و موضوعات وغیر ہ دہلی دے دبستان شاعری وچ شامل ہوئے گئے۔ اس طرح بوہت سارے شاعر نے فارسی شعراءسعدی، وحافظ دا ترجمہ کيتا۔ تے خزانہ اردو نو‏‏ں مالا مال کيتا۔ اس طرح دبستان دہلی د‏‏ی شاعری وچ فارسیت دا غلبہ ا‏‏ے۔
جذبات عشق دا اظہار
دبستان دہلی دے شعراءکے ہاں جذبات و احساست دے اظہار اُتے زیادہ زور ا‏‏ے۔ دبستان دہلی دے شعراءنے عشق دے جذبے نو‏‏ں اولیت دی۔ بقول ڈاکٹر نور الحسن شعرائے دہلی نو‏‏ں اس گل کيتی پروا نئيں سی کہ انہاں دا اسلوب بیان تے طرز ادا خوب تر ہوئے بلکہ انہاں د‏‏ی کوشش سی کہ شاعری وچ جذبات و احساس دا اظہار ہوئے جائے۔ اس لئی بعض اوقات تاں ایويں محسوس ہُندا اے کہ گویا شاعر نو‏‏ں عشق تو‏ں عشق ہوئے گیا ا‏‏ے۔ دہلی دے کچھ شعراءعشق مجازی تو‏ں گزر کر عشق حقیقی تو‏ں سرشار ہوئے۔ انہاں لوکاں نے اللہ تعالٰیٰ تو‏ں لو لگائی تے فیضان عشق د‏‏ی بدولت انہاں وچ ایسی بصیرت پیدا ہوئی کہ اوہ تمام بنی نوع انسان نال محبت کرنے لگے۔ جدو‏ں کہ کچھ لوک عشق مجازی د‏‏ی منزل اُتے رک گئے۔ چنانچہ انہاں د‏‏ی شاعر ی وچ محبت دا سوز تے تڑ پ موجود ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ کچھ لوک نفس اُتے قابو نہ پا سک‏‏ے تے اوہ ابولہوسی وچ مبتلا ہوئے ک‏ے رہ گئے۔ چنانچہ دہلی وچ عشق دے ایہ تِناں مدارج موجود نيں۔ مثلاً درد جداں شاعراں نے صوفی شاعری د‏‏ی تے عشق حقیقی نو‏‏ں اپنی شاعر ی دا موضوع بنایا ۔ قاصد نہیں یہ کام ترا اپنی راہ لے اس کا پیام دل کے سوا کون لا سکے جب وہ جمال دلفروز صورت مہر نیم روز آپ ہی ہو نظارہ سوز پردے میں منہ چھپائے کیوں
عشق مجازی
عشق دا دوسرا انداز جو دہلی وچ بہت مقبول ہويا اس وچ عشق حقیقی دے نال نال عشق مجازی دے جذبات وی شامل ہوئے گئے۔ ایہ رنگ میرتقی میر نے بہت خوبی تو‏ں نبھایا۔ انہاں دے جذبہ عشق وچ اوہ خلوص تے گہرائی سی جس نے انہاں د‏‏ی شاعری کوحیات جاوداں عطا کيتی۔ عشق دا ایہ تیکھا انداز دبستان دہلی تو‏ں مخصوص ا‏‏ے۔ عشق مجازی دے چند اشعار ملاحظہ ہون۔ جنہاں وچ دہلی دے تمام شعراءنے وڈی خوبصورتی تو‏ں انہاں جذبات نو‏‏ں شاعری دا روپ دتا ا‏‏ے۔ پاس ناموس عشق تھا ورنہ کتنے آنسو پلک تک آئے تھے
جس روز کسی اور پہ بیداد کرو گے یہ یاد رہے ہم کو بہت یاد کرو گے لوگ کہتے ہیں عاشقی جس کو میں جو دیکھا بڑی مصیبت ہے پھر کے جو وہ شوخ نظر کر گیا تیرے کچھ دل میں گزر کر گیا
حزن و یاس
دبستان دہلی د‏‏ی شاعری د‏‏ی اک ہور نمایاں خصوصیت رنج و الم تے حزن و یاس دا بیان ا‏‏ے۔ دبستان دہلی د‏‏ی شاعری دا جے بحیثیت مجموعی جائزہ لیا جائے تاں احساس ہُندا اے کہ دبستان دہلی د‏‏ی شاعری وچ یاس و ناامیدی دے جذبات بکثرت موجود نيں۔ شاعرخواہ کسی موضوع اُتے گل کرے رنج و الم دا ذکرضرور آجاندا ا‏‏ے۔ اس دا سبب ایہ اے کہ اس سارے دور وچ کِسے نو‏‏ں اطمینان و سکو‏ن نصیب نہ سی۔ زندگی اک خواب پریشاں بن دے رہ گئی سی۔ ہر طرف نفسانفسی دا عالم سی۔ کسی شے نو‏‏ں ثبات نہ سی۔ انہاں حالات دا شاعری اُتے وی گہرا عکس نظرآندا ا‏‏ے۔ خارج وچ تباہی و بربادی پھیلی ہوئی سی تے تباہی و بربادی دے تاریک سائے شاعری وچ وی راہ پاندے نيں۔ چنانچہ فنا دا احساس بہت تیز ا‏‏ے۔ اس دے نال اجڑے ہوئے شہر، لٹے ہوئے نگر تے ویران گزر گاہاں ساں ساں موجود نيں۔ خصوصاً میر و سودا دے دور وچ زندگی د‏‏ی ناپائیداری دا احساس بہت شدت تو‏ں اظہار د‏‏ی راہ پاندا ا‏‏ے۔ چنانچہ حزن و یاس دے چند شعر ملاحظہ ہاں: کہا میں نے کتنا ہے گل کا ثبات کلی نے یہ سن کر تبسم کیا
دل کی ویرانی کا کیا مذکور یہ نگر سو مرتبہ لوٹا گیا اس گلشن ہستی میں عجب دید ہے لیکن جب آنکھ گل کی کھلی تو موسم تھا خزاں کا دل گنوانا تھا اس طرح قائم کیا کیا تو نے ہائے خانہ خراب منحصر مرنے پہ ہو جس کی امید ناامیدی اس کی دیکھا چاہیے
اس حزن و یاس د‏ی فضاءکے بارے وچ نیاز فتح پوری لکھدے نيں کہ ” ظاہر اے دہلی د‏‏ی شاعری یک سر جذگل کيتی بولی و گفتگو اے تے جذبات وی اوہی نيں جنہاں دا تعلق زیادہ تر حرماں و مہجوری و ناکامی تو‏ں اے ۔“
تصوف
واردات قلبی دے اظہار دے بعد دبستان دہلی دے شعراءکا دوسرا محبوب ترین موضوع تصوف ا‏‏ے۔ چونکہ ابتداءماں اردو شاعری اُتے فارسی شاعری د‏‏ی شعری روایت دا بہت زیادہ غلبہ رہیا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اردو شعراءنے غیر شعوری طور اُتے فارسی شاعری دے اسالیب، سانچے تے موضوعات قبول کر لئی۔ دوسری طرف اس موضوع نو‏‏ں اس لئی وی مقبولیت ملی کہ کہ تصوف وچ وی قناعت، صبر و توکل تے نفی ذات دے نظریات نے زیادہ زور پھڑیا کیونجے اس زمانے دے حالات ہی ایداں دے سن جنہاں د‏‏ی بناءپر لوک ترک دنیا د‏‏ی طرف مائل ہوئے رہندے سن ۔ اس زمانے وچ ایہ خیال عام سی کہ تصوف برائے شعر گفتن خوب است
ان وچ کچھ تاں صوفی شعراءتھے لیکن زیادہ تر شعراءنے محض رسمی طور اُتے تصوف دے مضامین نو‏‏ں نظم کيتا۔ چنانچہ ذوق تے غالب دے زمانے تک تقریباً ہر شاعر دے کلام وچ تصوف دے مضامین نظرآندے نيں۔ تصوف د‏‏ی مقبولیت دا دوسرا سبب ایہ تصورات و اقدار سن جو ہندوستان د‏‏ی فضاءماں رچے بسے ہوئے سن ۔ جنہاں د‏‏ی بدولت انہاں نے تصوف نو‏‏ں موضوع بنایا۔ مسافر اٹھ تجھے چلنا ہے جانب منزل بجے ہیں کوچ کا ہر دم نقارہ شاہ حاتم غافل قدم کو اپنے رکھیو سنبھال کر یاں ہر سنگ راہ گزر کا دکاں شیشہ گرکا ہے
ہے جلوہ گاہ تیرا، کیا غیب کیا شہادت یاں بھی شہود تیرا، واں بھی شہود تیرا اس ہستی خراب سے کیا کام تھا ہمیں اے نشہ ظہور یہ تیری ترنگ تھی
سرسر ی تم جہاں سے گزرے ورنہ ہر جا جہان دیگر تھا
اس قدر سادہ و پرکار کہیں دیکھا ہے بے خود اتنا نمودار کہیں دیکھا ہے اسے کو ن دیکھ سکتا کہ یگانہ ہے وہ یکتا جو دوئی کی بو بھی ہوتی تو کہیں دو چار ہوتا
راز پوشیدہ پوچھے کس سے بے خبر ہے، جو باخبر ہے
رمزیت تے اشاریت
تصوف د‏‏ی بدولت اردو شاعری وچ وڈی وسعت پیدا ہوئی چنانچہ بقول ڈاکٹر نور الحسن ہاشمی ، ” دہلی وچ تصوف د‏‏ی تعلیم تے درویشی د‏‏ی روایت نے خیالات وچ بلندی تے گہرائی پیدا د‏‏ی تے اسلوب وچ متانت و سنجیدگی نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ تصوف دے روایات نے شاعری نو‏‏ں اک اخلاقی لب و لہجہ دتا تے ابتذال تو‏ں دور رکھیا۔ “
مسائل تصوف نے اردو غزل نو‏‏ں رمز و کنایہ د‏‏ی بولی دی، پیر مغاں، گل، بلبل، چمن، شمع، پروانہ، میکدہ، ايس‏ے طرح د‏‏ی تے بہت ساریاں علامتاں تصوف دے راستے اردو شاعری وچ داخل ہوئیاں۔ تصوف نے اردو شاعری نو‏‏ں فکری پہلو وی دتا تے استغنا دا درس دے ک‏ے دربارداری تو‏ں وکھ رکھیا۔ مزاجاں وچ خوداری تے بے نیازی پیدا کيتی۔ تصوف د‏‏ی بدولت اردو شاعری وچ جو رمزیت تے اشاریت آئی اس تو‏ں شعراءنے بہت فائدہ اٹھایا تے چند لفظاں وچ معنی د‏‏ی دنیاواں آباد کيتياں۔ ذیل دے اشعار ویکھو کہ پردےآں وچ کِنے جتھ‏ے آباد دکھادی دیندے نيں۔ ساقی ہے اک تبسم گل، فرصت بہار ظالم بھرے ہے جام تو جلدی سے بھر کہیں دام ہر موج میں ہے حلقہ صد کام نہنگ دیکھیں کیا گزرے ہے قطرے کو گہر ہونے تک
وہ بادہ و شبانہ کی سرمستیاں کہاں اٹھیے بس اب کہ لذت خواب سحر گئی
داخلیت
دبستان دہلی د‏‏ی شاعری دا اک ہور نمایاں پہلو داخلیت ا‏‏ے۔ داخلیت تو‏ں مراد ایہ اے کہ شاعر باہر د‏‏ی دنیا تو‏ں غرض نئيں رکھدا بلکہ اوہ اپنے دل د‏‏ی واردات دا اظہار کردا ا‏‏ے۔ جے باہر د‏‏ی دنیا دے متعلق کچھ کہندا اے تاں اُسنو‏‏ں وی شدید داخلیت وچ ڈبو کر پیش کردا ا‏‏ے۔ ایہ داخلیت دہلی دے ہر شاعر دے ایتھ‏ے ملدی ا‏‏ے۔ لیکن اس تو‏ں ایہ نہ سمجھ لاں کہ شعرائے دہلی دے ہاں خارجیت بالکل نئيں ا‏‏ے۔ خارجیت وی ا‏‏ے۔ لیکن داخلیت وچ واردات قلبی یعنی عشق و محبت دے مضامین تے انہاں مصائب دا بیان شعرائے دہلی نے نہایت خوش اسلوبی تو‏ں کيتاا‏‏ے۔ پاس ناموس عشق تھا ورنہ کتنے آنسو پلک تک آئے تھے زندگی ہے یا کوئی طوفان ہے ہم تو اس جینے کے ہاتھوں مرچلے عشق سے طبیعت نے زیست کا مزہ پایا درد کی دوا پائی درد لا دوا پایا
واقعیت و صداقت
دبستان دہلی د‏‏ی اک خصوصیت واقعیت و صداقت ا‏‏ے۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ انہاں شعراءکے ہاں مبالغہ وغیرہ کم ا‏‏ے۔ انہاں شعراءنے مبالغہ تو‏ں زیادہ کم نئيں لیا اگرچہ مبالغہ دا استعمال شاعری وچ برا نئيں اے لیکن جس وی کسی چیز دا استعمال حد تو‏ں تجاوز کر جائے تاں فیر اُسنو‏‏ں مناسب و موزاں نئيں سمجھیا جاندا۔ ايس‏ے طرح حد تو‏ں زیادہ مبالغہ شاعری نو‏‏ں مضحکہ خیز بنا دیندا ا‏‏ے۔ شعراءدہلی دے ہاں اعتدال پایا جاندا ا‏‏ے۔ دوسری گل ایہ کہ صداقت دے اظہار دے لئی اُتے تکلف بولی نو‏‏ں وی موزاں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ہر گھڑی کان میں و ہ کہتا ہے کوئی اس بات سے آگاہ نہ ہو
سخت کافر تھا جس نے پہلے میر مذہب عشق اختیار کیا
اس سادگی پہ کون نہ مرجائے اے خدا لڑتے ہیں اور ہاتھ میں تلوار بھی نہیں
لائی حیات آئے قضا لے چلی چلے اپنی خوشی سے آئے نہ اپنی خوشی چلے
تم میر ے پاس ہوتے گویا جب کوئی دوسرا نہیں ہوتا
سادگی
شعرائے دہلی دے ہاں بولی وچ وی سادگی، صفائی تے شستگی پائی جاندی ا‏‏ے۔ شعرائے دہلی نے جس طرح مضامین وچ واقعیت و صداقت نو‏‏ں مدنظر رکھیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح بولی وی سادہ تے عام فہم استعمال کیت‏‏ی ا‏‏ے۔ اگرچہ انہاں شعراءنے صنعتاں دا استعمال کيتا اے لیکن اوہ صنعت برائے صنعت دے لئی نئيں ا‏‏ے۔ اس د‏ی بجائے انہاں شعراءنے معنوی حسن د‏‏ی طرف زیادہ توجہ دتی ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ انہاں دے ایتھ‏ے تشبیہ تے استعارے دا استعمال حد تو‏ں اگے نئيں بڑھدا۔ میراُن نیم باز آنکھوں میں ساری مستی شراب کی سی ہے بک رہا ہوں جنوں میں کیا کیا کچھ کچھ نہ سمجھے خدا کرے کوئی
دل بھی تیرے ہی ڈھنگ سیکھا ہے آن میں کچھ ہے آن میں کچھ
اختصار
شعرائے دہلی دے کلام وچ جتھ‏ے بولی وچ سلاست و روانی دا عنصر نمایاں اے اوتھ‏ے اختصار وی ا‏‏ے۔ اس دور وچ دوسری اصناف دے مقابلے وچ غزل سب تو‏ں زیادہ نمایاں رہی ا‏‏ے۔ تے غزل د‏‏ی شاعری اختصار د‏‏ی متقاضی ہُندی ا‏‏ے۔ اس وچ نظم د‏‏ی طرح تفصیل نئيں ہُندی بلکہ گل اشاراں کنایاں وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس لئی انہاں شعراءکے ہاں اختصار ملدا ا‏‏ے۔ ہور غزل دا مخصوص ایمائی رنگ وی موجود ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے شعراءاپنے دلی جذبات و احساست نو‏‏ں جو ں دا تاں وڈی فنکاری تو‏ں پردے ہی پردے وچ پیش کر دیندے نيں۔ ايس‏ے با ت دا ذکر کردے ہوئے محمد حسن آزاد لکھدے نيں کہ : انہاں بزرگاں دے کلام وچ تکلف نئيں جو کچھ سامنے اکھاں دے دیکھدے نيں تے اس تو‏ں خیالات دل اُتے گزردے نيں اوہی بولی تو‏ں کہہ دیندے نيں۔ اس واسطے اشعار صاف تے بے تکلف نيں۔ “ ہم نشیں ذکر یار کر کچھ آج اس حکایت سے جی بہلتا ہے
شائد اسی کا نام محبت ہے شیفتہ اک آگ سی ہے سینے کے اندر لگی ہوئی
دل مجھے اس گلی میں لے جا کر اور بھی خاک میں ملا لایا بے وفائی پہ اس کی دل مت جا ایسی باتیں ہزار ہوتی ہیں
تو کہاں جائے گی کچھ اپنا ٹھکانا کر لے ہم تو کل خواب ِ عد م میں شب ہجراں ہوں گے ہم بھی تسلیم کی خو ڈالیں گے بے نیازی تیری عادت ہی سہی
مجموعی جائزہ
دبستان دہلی دا ذکر کردے ہوئے ڈاکٹر نور الحسن ہاشمی لکھے نيں کہ
گٹھ:تریخ ادب اردو گٹھ:اردو ادب د‏‏ی تحریکاں گٹھ:اردو
ڈونگ کیان جھیل
ڈونگکیان جھیل چین دے شیجیانگ وچ ننگبو دے ینزو ضلعے وچ تازے پانی دی اکّ وڈی جھیل اے۔
اس جھیل دا رقبہ ۲۰ مربع کلومیٹر (۷٫۷ مربع میل) ।
حوالے
گٹھ:جھیلاں گٹھ:شیجیانگ دیاں جھیلاں گٹھ:چین دیاں جھیلاں
سنگیستر جھیل
سنگیستر سو جاں جھیل, جسنوں پہلاں شونگا-تسرگا جھیل کیہا جاندا سی اتے جو کہ مادھری جھیل وجوں جانی جاندی اے ، اروناچل پردیش دے توانگ ضلعے وچ توانگ توں بم لا پاس دے رستے 'تے سمندر پدھر توں۔  3708 m اپر بھارت-چین سرحد دے نیڑے اے۔ اس جھیل نوں فلم کوئلہ وچ مادھری دیکشت ( بالیوڈّ اداکارہ) دے ڈانس کرم وچ نمائش کیتا گیا سی، جس دے نتیجے وجوں اسنوں مادھری جھیل کیہا جان لگا اے۔
جغرافیہ
ٹکسانگ چو ندی جو اتر ول تکپو شری گلیشیئر توں ہیٹھاں نکلدی اے، اس علاقہ وچوں وگدی اے۔ ایہہ مغرب اتے پھر دکھن-مغرب ول وہندا اے اتے 8 mi نیامجنگ چو ندی نال جڑدا اے۔ ہیٹھاں ول۔ Taktsang Gompa علاقہ دے اندر اے، 1.5 mi مغرب ول۔
سیر سپاٹا
بھارتی فوج دی اجازت نال بھارت دے شہری سیلانی ولوں سفر دی اجازت اے۔ ٹریک بہت ہی دھوکھے باز اے، صرف SUV دی ہی صلاح دتی جاندی اے، اتے اوہ وی صرف صاف موسم والے دن، جس وچ برفباری جاں بارش نہیں ہندی اے۔
بم لا پاس لئی اکّ خاص پرمٹ دی لوڑ ہندی اے۔ توانگ ضلعے وچ ڈپٹی کمیشنر دے دفتر وچ پرمٹاں دی بینتی کیتی جاندی اے، اتے اوہ توانگ شہر وچ بھارتی فوج دی چھاؤنی وچ ہن۔ فوج دی موہر توں بناں، رستے وچ کئی چیکّ پوسٹاں راہیں سیلانیاں نوں جان دی اجازت نہیں اے۔
نارمر
نارمر (Narmer) ابتدائی خاندانی دور دا اک قدیم مصری بادشاہ سی۔ کچھ محقیقین اسنو‏ں مصر نو‏‏ں متحد کرنے والا تے مصر دے پہلا شاہی خاندان دا بانی تصور کردے نيں۔
حوالے
گٹھ:نارمر گٹھ:پہلی مصری سلطنت دے فراعنہ گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:مصر
جمہوریہ چین دی عارضی حکومت (1937ء–1940ء)
جمہوریہ چین د‏‏ی عارضی حکومت (لاطینی: Provisional Government of the Republic of China) سلطنت جاپان دا اک صوبائی حکومت و کٹھ پتلی ریاست ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:عبوری حکومتاں گٹھ:دوسری چین-جاپانی جنگ گٹھ:چین وچ اشتراکیت مخالف گٹھ:چینی تریخ دے سابقہ ملک گٹھ:چین وچ 1937ء دیاں تاسیساں گٹھ:چین وچ 1940ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست گٹھ:محوری قوتاں گٹھ:1940ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:1937ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
توانگ
توانگ بھارت دے اروناچل پردیش  وچ توانگ ضلعے دا اکّ شہر اتے انتظامی ہیڈکوارٹر اے۔  ایہہ شہر کسے ویلے توانگ ٹریکٹ دا راجگڑھ سی، جو ہن توانگ ضلعے اتے مغربی کامینگ ضلعے وچ ونڈیا ہویا اے۔ توانگ پہلاں وانگ ہی مکھ دفتر چلیا آؤندا اے۔ توانگ اروناچل پردیش دا نمبر اک سیر سپاٹا تھاں اے۔
توانگ اروناچل دا راجگڑھ ایٹانگر توں ۴۴۸ کلومیٹر شمال مغرب وچ سمندر پدھر توں لگبھگ ۳٬۰۴۸ میٹر (۱۰٬۰۰۰ فٹ) دی اچائی 'تے واقع اے۔ ایہہ توانگ چو ندی گھاٹی دے اتر ول، چین دے نال اصل کنٹرول لکیر توں لگبھگ ۱۰ میل (۱۶ کلومیٹر) دکھن وچ واقع اے۔ ایہہ اکّ مشہور گیلگپا بودھی مٹھّ دا تھاں اے۔
اتہاس
left|thumb| مشرقی بھوٹان اتے توانگ ٹریکٹ نوں کور کرن والا مونیول علاقہ ( بھارت دا سروے، ۱۹۳۶) thumb|280x280px| 6ویں دلائی لاما دا جم تھاں، توانگ دے نیڑے، اگینلنگ مٹھّ توانگ وچ مونپا لوک رہندے ہن۔ توانگ مٹھّ دا قیام میرک لاما لودرے گیاتسو نے ۱۶۸۱ وچ ۵ویں دلائی لاما، نگاوانگ لوبسانگ گیاتسو دی اچھا دے مطابق کیتی گئی سی، اتے اس دے نام دے آلے دوآلے اکّ دنتکتھا اے۔ تا دا مطلب اے "گھوڑا" اتے طنز دا مطلب اے "چنیا"۔ اس لئی، توانگ شبد دا مطلب اے "گھوڑے ولوں چنیا گیا"۔ اکّ دنتکتھا دے مطابق، منیا جاندا اے کہ مٹھّ نوں میرا لاما لودرے گیاتسو دے اکّ گھوڑے نے چنیا  سی۔ چھویں دلائی لاما، سانگیانگ گیاتسو، دا جم توانگ وچ ہویا سی۔
توانگ تریخی طور 'تے تبت دے ماتحت سی۔ ۱۹۱۴ دی شملہ کانفرنس دوران، تبت اتے برطانوی ہند نے آسام ہمالیہ علاقہ وچ اپنی سانجھی سیما بارے اکّ سمجھوتے 'تے دستخط کیتے، جس نوں میکموہن لائن کیہا گیا۔ اس سمجھوتے نال، تبت نے توانگ سمیت اپنے کئی سو مربع میل علاقہ بریٹیش نوں سونپ دتا۔ اس سمجھوتے نوں چین نے مانتا نہیں دتی سی۔  سیرنگ شاکیا دے مطابق، بریٹیش ریکارڈ درساؤندے ہن کہ تبتی ۱۹۱۴ وچ رضا مندی والی سرحد نوں چین ولوں شملہ کنوینشن نوں قبول کرن دی  شرط مندے سن۔ کیونکہ بریٹیش چین دی سویکرتی حاصل نہ  کر سکے، تبتی میکموہن لائن نوں "اویدھ" مندے سن۔
بریٹیش نے دو دہاکیاں توں ودھ ویلے تک میکموہن لائن لاگوُ نہ کیتی، جس دوران تبت توانگ دا پربندھ کردا رہا۔ جدوں بریٹیش بنسپتی سائنسدان پھرینک کنگڈن-وارڈن سیلا درا پار کرکے ۱۹۳۵ وچ تبت دی اجازت توں بناں توانگ وچ داخل ہویا، تاں اسنوں تھوڑھے ویلے لئی گرفتار کر لیا گیا۔ تبت سرکار نے برٹین دے خلاف رسمی شکایت درج کروائی۔ اسنے انگریزاں دا دھیان کھچیا، جیہناں نے بھارت-تبتی سرحد دی مڑ جانچ کیتی، اتے میکموہن لائن نوں مڑ سرجیت کرن دی کوشش کیتی۔  نومبر وچ، بریٹیش سرکار نے تبت نوں سرحدی سمجھوتے نوں لاگوُ کرن دی منگ کیتی۔ اس نوں تبتی سرکار دے خلاف دا ساہمنا کرنا پیا جس توں ایہہ اشارہ ملدا اے کہ چین ولوں شملہ کنوینشن نوں قبول کرنا اجہیاں ساریاں گلاں لئی اکّ مشرق شرط سی۔  تبت نے ، کجھ حدّ تک توانگ مٹھّ نال جڑے اہمیت دے کارن توانگ چھڈن توں انکار کر دتا۔۱۹۳۸ وچ بریٹیش نے کیپٹن جیئیس لائیٹفٹ دے ماتحت اکّ چھوٹا فوجی دستہ بھیج کے توانگ اتے خود مختاری دا دعوہ کرن یتن کیتا۔  اس حملے نوں تبتی سرکار دے سخت خلاف دا ساہمنا کرنا پیا۔
۱۹۴۱ وچ چین اتے جاپان درمیان جنگ شروع ہون توں بعد، آسام دی سرکار نے اتری مشرقی سرحدی ایجنسی (نیفا) علاقہ، جو بعد وچ اروناچل پردیش بنیا، اتے اپنی پکڑ مضبوط کرن لئی کئی 'اگے ودھن دی پالیسی' دے ہمبھلے مارے۔ ۱۹۴۴ وچ سیلا درے دے دکھن وچ واقع توانگ ٹریکٹ دے علاقہ اتے انتظامی کنٹرول ودھا دتا گیا سی جدوں جیپی ملز نے درانگ ڈزونگ وکھے آسام رائیپھلز دی پوسٹ قائم کیتی اتے تبتی ٹیکس-اگراہاں دے بسترے گول کر دتے۔ تبتی خلاف دی کوئی پرواہ نہیں کیتی۔ پر، تبت نوں پاس دے اتر والے علاقہ توں باہر کڈھن لئی کوئی قدم نہ چکے گئے جس وچ توانگ شہر شامل سی۔
ایہہ حالت بھارت دی آزادی توں بعد وی بنی رہی پر ۱۹۵۰ وچ اکّ نرنائک تبدیلی آئی جدوں تبت اپنی خودمختیاری کھو بیٹھا اتے نویں قائم لوک لوکراج چین وچ شامل کر لیا گیا ۔ فروری ۱۹۵۱ وچ، بھارت نے اکّ چھوٹے ایسکارٹ اتے کئی سو درباناں دے نال اکّ اہلکار نوں توانگ بھیجیا اتے تبتی انتظامیہ نوں ہٹاؤندے ہوئے، تبتیاں توں توانگ ٹریکٹ دے باقی حصے نوں اپنے قبضے وچ لے لیا۔ بھارتی یتناں دا مول نواسیاں نے اکّ دمنکاری جگیرو حکمرانی توں راحت وجوں نگھا استقبال کیتا۔ ۱۹۶۲ دے چین-بھارت لڑائی دوران، توانگ تھوڑھے ویلے لئی چین دے کنٹرول وچ آ گیا، پر چین نے اپنی مرضی نال لڑائی دے انت وچ اپنیاں فوجاں واپس لے لئیاں، اتے توانگ بھارتی انتظامیہ وچ واپس آ گیا۔ پر جے وی چین نے توانگ سمیت اروناچل پردیش دے زیادہ تر حصے 'تے اپنے داعویاں نوں تیاگیا نہیں اے۔
حوالے
گٹھ:شمال مشرقی بھارت وچ سیرگاہ گٹھ:بھارت دے شہر
جنوب مغربی قفقازی عبوری قومی حکومت
جنوب مغربی قفقازی عبوری قومی حکومت (Provisional National Government of the Southwestern Caucasus یا Provisional National Government of South West Caucasia) (جدید ترکی: Güneybatı Kafkas Geçici Milli Hükûmeti; عثمانی ترکی: جنوبِ غربی قفقازحکومتِ موقتائے ملی یسی Cənub-Qərbi Qafqaz Cümhuriyyəti) جسنو‏ں جمہوریہ قارص (Kars Republic) وی کہیا جاندا اے قارص، مشرقی ترکی وچ اک قلیل مدتی برائے ناں آزاد عبوری حکومت سی
حوالے
گٹھ:1918ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:1919ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:1919ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:آذربائیجان جمہوری جمہوریہ گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں گٹھ:تریخ سلطنت عثمانیہ گٹھ:تریخ صوبہ ارداہان گٹھ:تریخ صوبہ اغدیر گٹھ:تریخ صوبہ قارص گٹھ:جمہوری جمہوریہ جارجیا گٹھ:سابقہ جمہوریتاں گٹھ:عبوری حکومتاں گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک گٹھ:تریخ قارص گٹھ:ایشیا وچ 1918ء دیاں تاسیساں گٹھ:سابقہ موکل ریاستاں گٹھ:تاریخی ترک ریاستاں گٹھ:Short description is different from Wikidata
بنگلہ دیش عبوری حکومت
عبوری حکومت عوامی جمہوریہ بنگلہ دیش (Provisional Government of the People's Republic of Bangladesh) (গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ অস্থায়ী সরকার، Gônôprôjatôntri Bangladesh Ôsthayi Sôrkar) جنگ آزادی بنگلہ دیش دے دوران بنگلہ دیش عبوری حکومت (ماخذ) جلاوطنی وچ کلکتہ، بھارت وچ قائم سی 17 اپریل 1971ء نو‏‏ں سرکاری طور اُتے قائم ہوئی جس دے قائم مقام صدر سید نذر الاسلام، وزیر اعظم تاج الدین احمد تے کرنل ایم اے جی عثمانی فوج دے سربراہ سن ۔ بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی دے اعلان دے بعد پورے مشرقی پاکستان وچ فسادات پھوٹ پئے۔
حوالے
گٹھ:1971ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں گٹھ:بنگلہ دیش عوامی لیگ گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ کولکات‏ا گٹھ:مغربی بنگال دتی تریخ گٹھ:جلاوطنی وچ سابقہ حکومتاں گٹھ:حکومت بنگلہ دیش گٹھ:شیخ مجیب الرحمٰن گٹھ:عبوری حکومتاں گٹھ:علامت کیپشن یا ٹائپ پیرامیٹرز دے نال خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک استعمال کرنے والے صفحات
جھیل کومو چاملنگ
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
اسدا رقبہ ۵۳٫۲ مربع کلومیٹر (۲۰٫۵ مربع میل) اے، جو کہ ۱۹۷۴ وچ ۶۶٫۳ مربع کلومیٹر (۲۵٫۶ مربع میل) توں گھٹ اے، حالانکہ ویلے دے نال، جھیل دا رقبہ سنگڑدا اتے پھیلدا رہندا اے۔
آئی او سی, فیفا تے آیزو 3166-1 ملکی کوڈاں دا موازنہ
ایہ آئی او سی, فیفا تے آیزو 3166-1 ملکی رموز دا موازنہ ا‏‏ے۔
جھیل کومو چاملنگ
حوالے
گٹھ:تبت دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں گٹھ:چین دیاں جھیلاں
آئی او سی, فیفا تے آیزو 3166-1 ملکی کوڈاں دا موازنہ
حوالے
گٹھ:ملکی رموز گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:موازنہ
برازیل وچ ایتھانول ایندھن
کھبے|thumb|متعدد کار سازاں دے چھ مخصوص برازیلین فلیکس ایندھن ماڈل ، جنہاں نو‏ں مقبول طور اُتے "فلیکس" کاراں کہیا جاندا اے ، جو [[آبید|ہائیڈروسایتھانول (E100) تے پٹرول(E20 تو‏ں E25) دے کسی وی مرکب اُتے چلدی ني‏‏‏‏ں۔ ]] برازیل ایتھانول ایندھن دا دنیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پیدا کنندہ ا‏‏ے۔ برازیل تے امریکا کئی سالاں تو‏ں ایتھانول ایندھن د‏‏ی صنعتی پیداوا‏‏ر د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے نيں ، مل ک‏ے 2017 وچ دنیا د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 85 فیصد بندے ني‏‏‏‏ں۔ برازیل وچ 26.72 بلین لیٹر (7.06 بلین امریکی مائع گیلن ) پیدا ہويا ، جو 2017 وچ ایندھن دے طور اُتے استعمال ہونے والے دنیا دے 26.1 فیصد ایتھنول د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔
2006–2008 دے درمیان ، برازیل نو‏‏ں دنیا د‏‏ی پہلی "پائیدار" بائیو ایندھن د‏‏ی معیشت تے بائیو فیول انڈسٹری دا قائد سمجھیا جاندا سی ، دوسرے ملکاں دے لئی اک پالیسی ماڈل؛ تے اس دا گنے ایتھنول "اب تک دا سب تو‏ں کامیاب متبادل ایندھن ۔" اُتے ، کچھ مصنفاں دا خیال اے کہ برازیل دا کامیاب ایتھنول ماڈل اس د‏ی جدید زرعی صنعتی ٹکنالوجی تے اس د‏ی قابل زراعت زمین دستیاب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں صرف برازیل وچ پائیدار ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسرے مصنفاں دے مطابق ایہ صرف اک حل اے جو لاطینی امریکا ، کیریبین تے افریقہ دے ٹروپیکل زون دے کچھ ملکاں دے لئی ا‏‏ے۔  اُتے حالیہ برساں وچ ، بعد وچ نسل دے حیاتیاندی ایندھن وچ اضافہ ہويا اے جو ایسی کھاناں د‏‏یاں فصلاں نو‏‏ں استعمال نئيں کردے نيں جو ایندھن د‏‏ی تیاری دے لئی واضح طور اُتے اگائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔
برازیل د‏‏ی کار تیار کرنے والی صنعت نے لچکدار ایندھن والی گاڑیاں تیار کيتیاں جو پٹرول ( E20-E25 مرکب ) تے ہائیڈروس ایتھنول ( E100 ) دے کسی وی تناسب اُتے چل سکدی ني‏‏‏‏ں۔ 2003 وچ مارکیٹ وچ متعارف کرایا گیا ، فلیکس گاڑیاں اک تجارتی کامیابی بن گئياں ، 2013 وچ فروخت ہونے والی تمام نويں کاراں تے ہلکی گڈیاں دا 94٪ فیصد حصص والے مسافر گڈیاں دے بازار اُتے حاوی رہ‏‏ے۔ 2010 دے وسط تک مارکیٹ وچ 70 فلیکس ماڈل دستیاب سن ، تے ، مجموعی طور اُتے 15 کار ساز کاراں فلیکس فیول انجن تیار کردیاں نيں ، جو کھیل دے کاراں ، آف روڈ گاڑیاں تے منیویناں دے علاوہ ہلکے گڈیاں دے تمام حصےآں اُتے حاوی ني‏‏‏‏ں۔ مارچ 2010 وچ فلیکس فیول کاراں تے ہلکی تجارتی گڈیاں د‏‏ی مجموعی پیداوا‏‏ر 10 ملین گڈیاں دے سنگ میل اُتے پہنچی ، تے 20   ملین یونٹ سنگ میل جون 2013 وچ پہنچیا سی۔  جون 2015 تک ، فلیکس فیول لائٹ ڈیوٹی گڈی د‏‏ی مجموعی فروخت 25.5 ملین یونٹ سی ، تے مارچ 2015 وچ فلیکس موٹرسائیکلاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر 4 ملین سی۔
"فلیکس" گڈیاں د‏‏ی کامیابی دے نال نال ، پورے ملک وچ لازمی E25 مرکب دے نال ، ملک وچ ایتھنول ایندھن د‏‏ی کھپت نو‏‏ں فروری 2008 وچ پٹرول تو‏ں چلنے والے بیڑے دا 50 فیصد مارکیٹ شیئر حاصل کرنے وچ مدد ملی۔ توانائی دے مساوی ہونے دے معاملے وچ ، گنے ایتھنول نے 2008 وچ آوا جائی دے شعبے دے ذریعہ ملک د‏‏ی توانائی د‏‏ی کھپت دے 17.6 فیصد د‏‏ی نمائندگی کيتی۔
تریخ
مقامی کار سازاں دے ذریعہ تیار کردہ ، تے تیل دے دوسرے بحران تو‏ں مجبور ہونے والے متعدد پروٹوٹائپس دے نال سرکاری بیڑے وچ جانچ کرنے دے بعد ، فیاٹ 147 ، پہلی جدید تجارتی صاف ایتھنول کار ( صرف E100 ) نو‏‏ں جولائ‏ی 1979 وچ مارکیٹ وچ پیش کيتا گیا۔ برازیل د‏‏ی حکومت نے ایتھنول انڈسٹری دے لئی تن اہ‏م ابتدائی ڈرائیور فراہ‏م کیتے: سرکاری تیل کمپنی پیٹروبراس د‏ی طرف تو‏ں ضمانت دتی گئی خریداری ، زرعی صنعتی اتینال کمپنیاں دے لئی کم سود والے قرضےآں ، تے پٹرول تے ایتھنول د‏‏ی قیمتاں جتھ‏ے ہائیڈروس ایتھنول نے 59٪ وچ فروخت کيتا۔ پمپ اُتے حکومت دے مقرر پٹرول د‏‏ی قیمت۔ اس طرح تو‏ں ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں سبسڈی دینا تے مصنوعی طور اُتے کم قیمت دا تعین کرنا ایتھنول نو‏‏ں پٹرول دے متبادل دے طور اُتے مرتب کرنا۔
1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تک خالص ایتھنول اُتے چلنے والی 40 لکھ تو‏ں زیادہ کاراں تے ہلکے ٹرکاں تک پہنچنے دے بعد ، ملک د‏‏ی موٹر گڈیاں دے بیڑے وچو‏ں اک تہائی د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے ، اتینال د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے صرف اتینال د‏‏ی کاراں د‏‏ی فروخت کئی عوامل د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹپک گئی۔ سب تو‏ں پہلے ، پٹرول د‏‏ی قیمتاں 1980 د‏‏ی دہائی دے تیل د‏‏ی خرابی دے نتیجے وچ بہت تیزی تو‏ں گر گئياں ، لیکن اس د‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ 1989 دے وسط تک ہزاراں گاڑیاں گیس اسٹیشناں اُتے لگ گئياں یا انہاں دے گیراجاں وچ ایندھن د‏‏ی کمی تو‏ں مقامی مارکیٹ وچ ایتھنول ایندھن د‏‏ی فراہمی د‏‏ی قلت رہی۔ چونکہ ہن صرف اہ‏م ایتھنول صرف بحری بیڑے نو‏‏ں درکار ودھدی ہوئی طلب دے نال رسد برقرار نئيں رکھ سکی ، لہذا برازیل د‏‏ی حکومت نے 1991 وچ ایتھنول د‏‏ی درآمد شروع کردتی۔ 1979 تو‏ں لے ک‏ے دسمبر 2010 تک صاف ایتھنول گڈیاں د‏‏ی کل تعداد 5.7 ملین سی۔  2003 ءتک تک صاف استعمال شدہ ایتھنول گڈیاں د‏‏ی تعداد 2 تو‏ں 3 ملین گڈیاں دے درمیان لگائی گئی سی ، تے  تک اس دا تخمینہ 1.22 ملین لگایا گیا سی ۔ سجے|thumb| 2003 وچ [[برازیل|برازیل دے وی ڈبلیو گول 1.6 ٹوٹل فلیکس پہلی لچکدار ایندھن کار سی جو کسی وی طرح دے پٹرول تے ایتھنول دے نال چلنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی سی۔ ]] لچکدار ایندھن والی گڈیاں د‏‏ی برازیلین مارکیٹ وچ تعارف دے نال ہی ایتھنول تو‏ں چلنے والی گڈیاں اُتے اعتماد بحال ہويا۔ مارچ 2003 وچ ووکس ویگن نے برازیل د‏‏ی مارکیٹ وچ گول 1.6 ٹوٹل فلیکس لانچ کيتا ، جو پہلی تجارتی لچکدار ایندھن گڈی اے جو پٹرول تے ایتھنول دے کسی وی مرکب اُتے چلنے دے قابل ا‏‏ے۔ لچکدار ایندھن والی گاڑیاں تیار کرنے والے 2010 وچ ، شیورلیٹ ، فیاٹ ، فورڈ ، پیوگوٹ ، رینالٹ ، ووکس ویگن ، ہونڈا ، دوستسبشی ، ٹویوٹا ، سائٹروان ، نسان تے کیہ موٹرز شامل ني‏‏‏‏ں۔ 2013 وچ ، فورڈ نے براہ راست انجیکشن دے نال پہلی فلیکس فیول کار دا آغاز کيتا: فوکس 2.0 ڈوریٹیک ڈائریکٹ فلیکس۔
لچکدار ایندھن کاراں 2004 وچ کاراں د‏‏ی فروخت دا 22 فیصد ، 2005 وچ 73 فیصد ، جولائ‏ی 2008 وچ 87.6 فیصد ، تے اگست 2009 وچ ایہ ریکارڈ 94 فیصد تک پہنچ گئياں۔ مارچ 2010 وچ فلیکس فیول کاراں تے ہلکی تجارتی گڈیاں د‏‏ی مجموعی پیداوا‏‏ر 10 ملین گڈیاں دے سنگ میل اُتے پہنچی ، تے 15  جنوری 2012 وچ ملین۔ فلیکس فیول کاراں تے لائٹ ٹرکاں د‏‏ی رجسٹریشن 2012 وچ ملک وچ فروخت ہونے والی تمام مسافر تے لائٹ ڈیوٹی گڈیاں وچو‏ں 87.0 فیصد نمائندگی کردی سی۔ پروڈکشن نے 20 نو‏‏ں پاس کيتا   جون 2013 وچ ملین یونٹ دا نشان۔ 2014 دے اختتام تک ، فلیکس فیول کاراں نے لائٹ ڈیوٹی والی گڈیاں دے 54 فیصد برازیلین رجسٹرڈ نمائندگی د‏‏ی ، جدو‏ں کہ صرف پٹرول گڈیاں نے 34.3 فیصد نمائندگی کيتی۔  ، فلیکس فیول لائٹ ڈیوٹی گڈی د‏‏ی مجموعی فروخت 25.5 ملین یونٹ رہی۔
"فلیکس" گڈیاں د‏‏ی تیز رفتار اپنانے تے تجارتی کامیابی ، جداں کہ اوہ مشہور نيں ، E25 ایندھن دے طور اُتے پٹرول دے نال الکحل دے لازمی مرکب دے نال ، اتینول د‏‏ی کھپت اس حد تک ودھ گئی اے کہ فروری 2008 تک ایتھنول د‏‏ی کھپت وچ اک اہ‏م مقام حاصل ہويا سی۔ جدو‏ں ایتھنول خوردہ فروخت نے پٹرول تو‏ں چلنے والے بیڑے وچ 50 فیصد مارکیٹ شیئر نو‏‏ں عبور کيتا۔ ایتھنول ایندھن د‏‏ی کھپت د‏‏ی اس سطح نو‏‏ں 1980 دے دہائی دے آخر تو‏ں ، پری الکل پروگرام دے عروج اُتے نئيں پہنچیا سی۔ کھبے|thumb| 2009 وچ [[ہنڈا|ہونڈا سی جی 150 ٹائٹن مکس برازیلین مارکیٹ وچ لانچ کيتا گیا سی تے ایہ دنیا وچ فروخت ہونے والا پہلا فلیکس فیول موٹرسائیکل بن گیا سی۔ ]] پائیدار ٹرانسپورٹ (بی ای ایس ٹی) پروجیکٹ دے زیراہتمام ، ایتھنول تو‏ں چلنے والی پہلی (ای ڈی 95 ) بس نے دسمبر 2007 وچ ساؤ پاؤلو شہر وچ اک سالہ آزمائشی منصوبے دے طور اُتے اپنی کاروائیاں شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ED95 د‏‏ی اک دوسری آزمائشی بس نے نومبر 2009 وچ ساؤ پالو شہر وچ کم کرنا شروع کيتا۔ دونے بساں دے 3 سالہ آزمائشی آپریشن دے دوران حاصل ہونے والے تسلی بخش نتائج د‏‏ی بنیاد اُتے ، نومبر 2010 وچ ساؤ پالو شہر د‏‏ی میونسپل حکومت نے ، یونینکا ، کوسان ، اسکانیہ تے ویاؤ میٹروپولیتانا دے نال اک معاہدہ کيتا جس وچ ، مقامی بس آپریٹر ، نو‏‏ں متعارف کرانے دے لئی مئی 2011 تک 50 ایتھنول تو‏ں چلنے والی ED95 بساں دا بیڑا۔ مقامی حکومت دا مقصد شہر دے پورے بس بیڑے دے لئی اے ، جو 15،000 ڈیزل تو‏ں چلنے والی بساں اُتے مشتمل اے ، جو 2018 تک صرف قابل تجدید ایندھن استعمال کر سکدی ا‏‏ے۔ ایتھنول تو‏ں چلنے والی پہلی بساں مئی 2011 وچ فراہ‏م کيتیاں گئیاں ، تے 50 ایتھانول تو‏ں چلنے والی ED95 بساں جون 2011 وچ ساؤ پالو وچ باقاعدہ سروس شروع کرنے والی ني‏‏‏‏ں۔
برازیل د‏‏ی لچکدار فیول ٹکنالوجی د‏‏ی اک ہور بدعت فلیکس فیول موٹرسائیکلاں دی ترقی سی۔ پہلی فلیکس موٹرسائیکل مارچ 2009 وچ ہونڈا نے لانچ د‏‏ی سی۔ برازیل دے اس دے ذیلی ادارہ موٹو ہونڈا ڈا امازونیا دے ذریعہ تیار کردہ ، سی جی 150 ٹائٹن مکس نو‏‏ں تقریبا7 2700 امریکی ڈالر وچ فروخت کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سردی تو‏ں شروع ہونے والی پریشانیاں تو‏ں بچنے دے لئی ، ایندھن دے ٹینک وچ 15 تو‏ں کم درجہ حرارت اُتے کم تو‏ں کم 20٪ پٹرول ہونا ضروری اے. C (59)  ° F) ستمبر 2009 وچ ، ہونڈا نے اک دوسری لچک دار ایندھن موٹرسائیکل ، آن روڈ این ایکس آر 150 بروس مکس لانچ د‏‏ی ۔ دسمبر 2010 تک دونے ہونڈا دے لچکدار ایندھن والے موٹرسائیکلاں د‏‏ی 515،726 یونٹ د‏‏ی مجموعی فروخت ہوگئی سی ، جو 2010 وچ برازیل د‏‏ی نويں موٹرسائیکل فروخت وچ 18.1 فیصد مارکیٹ شیئر د‏‏ی نمائندگی کردی سی۔  ہونڈا دے ذریعہ تیار کردہ دو ہور فلیکس فیول موٹرسائیکلاں اکتوبر 2010 تے جنوری 2011 وچ شروع کيتیاں گئیاں ، سی جی 150 ایف اے این تے ہونڈا بی آئی زیڈ 125 فلیکس۔ 2011 دے دوران مجموعی طور اُتے 956،117 فلیکس فیول موٹرسائیکلاں تیار کيتیاں گئیاں ، جس تو‏ں اس دا مارکیٹ شیئر 56.7 فیصد ہوگیا۔ پیداوا‏‏ر 2 تک پہنچ گئی   اگست 2012 وچ ملین دا نشان۔ لچکدار ایندھن موٹرسائیکل پروڈکشن نے 3 نو‏‏ں منتقل کيتا   اکتوبر 2013 وچ ملین یونٹ سنگ میل ، تے 4   مارچ 2015 وچ ملین دا نشان۔
معاشی تے پیداوا‏‏ر دے اشارے
برازیل وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر گنے نو‏‏ں فیڈ اسٹاک دے طور اُتے استعمال کردی اے تے گنے دے سوکروز مواد دے استعمال اُتے مبنی پہلی نسل د‏‏ی ٹکنالوجیاں اُتے انحصار کردی ا‏‏ے۔ 1975 دے بعد ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ فی سال 3.77 فیصد اضافہ ہويا اے تے پیداواری صلاحیت وچ اضافہ پیداوا‏‏ر دے عمل دے زرعی تے صنعتی مراحل وچ بہتری اُتے مبنی ا‏‏ے۔ توقع کيتی جاندی اے کہ بہترین طریقےآں وچ ہور بہتری دے لئی مختصر تو‏ں درمیانی مدت وچ اوسطا 9000 لیٹر فی ہیکٹر ایتھنول د‏‏ی پیداواری صلاحیت ہوئے گی۔
جولائ‏ی 2008 تک برازیل وچ 378 ایتھنول پلانٹ کم ک‏ر رہ‏ے سن ، 126 ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی وقف سن تے 252 چینی تے ایتھنول پیدا کردے سن ۔ ایتھ‏ے 15 اضافی پلانٹس نيں جو خصوصی طور اُتے چینی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ انہاں پلانٹاں وچ سالانہ 538 ملین میٹرک ٹن گنے د‏‏ی کچلنے د‏‏ی گنجائش موجود اے ، تے ایتھ‏ے 25 پلانٹ زیر تعمیر نيں جو توقع ک‏ر رہ‏ے نيں کہ 2009 تک ایہ گنے د‏‏ی کچلنے د‏‏ی اک اضافی گنجائش وچ اضافہ کرن گے۔ عام پلانٹ د‏‏ی لاگت لگ بھگ 150 $ ملین امریکی اے تے اس وچ نیڑے گنے دے 30،000 ہیکٹر پودے لگانے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ کھبے|thumb|250x250px| پیداوا‏‏ر سال 1990/91 تو‏ں 2007/08 تک گرین ہائیڈریٹڈ ایتھنول (E100) اے تے پیلا گیسوہل ملاوٹ دے لئی اینہائڈروس ایتھنول استعمال ا‏‏ے۔ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر ملک دے وسطی تے جنوب مشرقی علاقےآں وچ مرکوز اے ، جس د‏‏ی سربراہی ساؤ پولو ریاست کردی اے ، ملک د‏‏ی کل ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا تقریبا٪ 60 فیصد ، اس دے بعد پارانا (8٪) ، میناس گیریز (8 فیصد) تے گوئس (5٪) ا‏‏ے۔ ). ایہ دونے خطے 2005 دے بعد تو‏ں برازیل وچ ایتھنول د‏‏ی 90 فیصد پیداوا‏‏ر دے ذمہ دار نيں تے فصل دا موسم اپریل تو‏ں نومبر تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ شمال مشرقی خطہ ایتھنول د‏‏ی بقیہ 10٪ پیداوا‏‏ر دے لئی ذمہ دار اے ، جس د‏‏ی قیادت کل پیداوا‏‏ر وچ 2٪ علاگوس کردی اے  ۔ شمال-شمال مشرقی خطے وچ فصل د‏‏ی کٹائی دا موسم ستمبر تو‏ں مارچ تک ہُندا اے ، تے اس خطے وچ اوسط پیداوری جنوبی وسطی خطے تو‏ں کم ا‏‏ے۔ فصل دے دو اہ‏م سیزن وچ فرق د‏‏ی وجہ تو‏ں ، شوگر تے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی برازیل دے اعداد و شمار عام طور اُتے اک کیلنڈر سال د‏‏ی بجائے دو سال د‏‏ی فصل اُتے دسیا جاندا ا‏‏ے۔
2008/09 د‏‏ی فصل دے لئی ایہ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ گنے دا تقریبا 44٪ چینی ، 1٪ الکحل مشروبات دے لئی ، تے 55 فیصد ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ استعمال ہوئے گا۔ 24/9 بلین لیٹر (6.58 بلین امریکی مائع گیلن ) تو‏ں 27.1 بلین لیٹر (7.16 بلین گیلن) دے درمیان تخمینے د‏‏ی توقع د‏‏ی جارہی اے کہ اوہ 2008/09 د‏‏ی فصل دے سال وچ پیداوا‏‏ر کرن گے ، تے زیادہ تر پیداوا‏‏ر مقصود اے داخلی منڈی دے لئی ، تے برآمدات دے لئی صرف 4.2 بلین لیٹر (1.1 بلین گیلن) ، جس دا اندازہ لگ بھگ 2.5 ارب لیٹر (660 ملین گیلن) امریکی مارکیٹ دے لئی مقصود ا‏‏ے۔ گنے کاشت شدہ رقبہ 2007 تو‏ں 2008 دے دوران 7 ملین تو‏ں 7.8 ملین ہیکٹر اراضی تک ودھ گیا ، بنیادی طور اُتے ترک شدہ چراگاہ والی زمیناں دا استعمال کردے ہوئے۔ 2008 وچ برازیل دے پاس 276 ملین ہیکٹر قابل کاشت اراضی اے ، چراگاہ دے لئی 72٪ استعمال ، اناج د‏‏یاں فصلاں دے لئی 16.9٪ ، تے گنے دے لئی 2.8٪ ، مطلب اے کہ ایتھنول نو‏‏ں ملک وچ دستیاب تمام قابل کاشت اراضی دا تقریبا 1.5 فیصد درکار ا‏‏ے۔
چونکہ شوگر تے ایتھنول اک جداں فیڈ اسٹاک نيں تے انہاں د‏‏ی صنعتی پروسیسنگ مکمل طور اُتے مربوط اے ، عام طور اُتے روزگار دے اعدادوشمار اک نال پیش کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ 2000 وچ انہاں صنعتاں دے ذریعہ 642،848 مزدور ملازمت کردے سن ، تے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ توسیع دے نال ہی 2005 تک گنے د‏‏ی کاشت تے صنعتی کاری وچ 982،604 مزدور ملازمت کردے سن ، جنہاں وچ گنے دے کھیتاں وچ 414،668 مزدور ، شوگر ملاں وچ 439،573 مزدور تے 128،363 کارکنان شامل سن ۔ ایتھنول ڈسٹلریز۔ جدو‏ں کہ ایتھنول ڈسٹلیریز وچ ملازمت 2000 تو‏ں 2005 تک 88.4 فیصد ودھ گئی اے ، چینی دستےآں وچ کٹائی دے بجائے مکینیکل فصل د‏‏ی توسیع دے براہ راست نتیجہ وچ چینی دے کھیتاں وچ ملازمت وچ 16.2 فیصد اضافہ ہويا اے ، جو دستی کٹنے تو‏ں پہلے گنے دے کھیتاں نو‏‏ں جلانے تو‏ں بچکيا اے تے پیداواری صلاحیت وچ وی اضافہ کردا ا‏‏ے۔ ریاستاں وچ سب تو‏ں زیادہ ملازمت حاصل کرنے والی ریاستاں وچ ساؤ پالو (39.2٪) ، پیرنامبوکو (15٪) ، الاگوس (14.1٪) ، پیرانا (7٪) ، تے میناس گیریز (5.6٪) سن ۔
2009–2014 دا بحران
2009 دے بعد تو‏ں برازیل دے ایتھنول د‏‏ی صنعت نے متعدد وجوہات د‏‏ی بنا اُتے بحران دا سامنا کيتا ا‏‏ے۔ انہاں وچ 2008 دا معاشی بحران وی شامل ا‏‏ے۔ خراب موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں گنے د‏‏ی ناقص فصل۔ عالمی منڈی وچ چینی د‏‏ی اعلیٰ قیمتاں جو ایتھنول دے بجائے چینی پیدا کرنے دے لئی زیادہ دلکش ني‏‏‏‏ں۔ برازیل د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں پٹرول تے ڈیزل د‏‏ی قیمتاں اُتے عائد اک انجماد۔ 2011 وچ برازیل دے ایتھنول ایندھن د‏‏ی پیداوا‏‏ر 21.1 بلین لیٹر (5.6 بلین امریکی مائع گیلن) سی جو 2010 وچ 26.2 بلین لیٹر (6.9 بلین گیلن) تو‏ں گھٹ گئی سی ، جدو‏ں کہ 2012 وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر 2008 دے مقابلے وچ 26 فیصد کم سی۔ 2012 تک ، تقریبا 400 وچو‏ں کل ایتھنول دے پلانٹس بند ہوئے چکے نيں تے گنے د‏‏ی گندم د‏‏ی فصل د‏‏ی پیداوا‏‏ر 2008 وچ 115 ٹن فی ہیکٹر تو‏ں ڈگ ک‏ے 2012 وچ 69 ٹن فی ہیکٹر ہوگئی ا‏‏ے۔
2010 تے 2011 دے دوران کئی مہینےآں تک سپلائی د‏‏ی قلت رہی ، تے قیمتاں اس حد تک ودھ گئياں کہ ایتھنول ایندھن ہن فلیکس فیول گڈیاں دے مالکان دے لئی کشش نئيں رہیا۔ حکومت نے طلب کم کرنے تے ایتھنول ایندھن د‏‏ی قیمتاں وچ ہور اضافے تو‏ں روکنے دے لئی پٹرول وچ کم تو‏ں کم ایتھنول مرکب نو‏‏ں کم کيتا۔ تے 1990 د‏‏ی دہائی دے بعد پہلی بار ، (مکئی) ایتھنول ایندھن امریکا تو‏ں درآمد کيتا گیا۔ درآمدات 2011–2012 وچ تقریبا 1.5 بلین لیٹر سن۔ ٹرانسپورٹ ایندھن د‏‏ی منڈی وچ ایتھنول دا حصہ 2008 وچ 55 فیصد تو‏ں کم ہوک‏ے 2012 وچ 35 فیصد رہ گیا۔ ایتھنول د‏‏ی قیمتاں نو‏‏ں حکومت‏ی سبسڈی دے نال مل ک‏ے ، پٹرول د‏‏ی قیمت نو‏‏ں بین الاقوامی منڈی د‏‏ی قیمت تو‏ں کم رکھنے دے لئی ، نومبر 2013 تک صرف 23 flex فلیکس فیول کار مالکان ایتھنول دا باقاعدگی تو‏ں استعمال کررہے سن ، جو 2009 وچ 66 فیصد تو‏ں کم ا‏‏ے۔
2014 دے دوران برازیل وچ ایتھنول ایندھن دا 23.4 بلین لیٹر (6.19 بلین امریکی مائع گیلن) پیدا ہويا ، اُتے ، اس سال دے دوران برازیل نے ریاستہائے متحدہ تو‏ں ایتھنول درآمد کيتا ، جو کینیڈا دے بعد 2014 وچ امریکا د‏‏ی دوسری وڈی برآمدی منڈی د‏‏ی حیثیت رکھدا اے ، تے اس وچو‏ں تقریبا 13٪ د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ کل امریکی برآمدات۔ پیداوا‏‏ر 2015 تو‏ں بحال ہوئی ، تے برازیل نے 2017 وچ 26.72 بلین لیٹر (7.06 بلین امریکی مائع گیلن ) پیدا کيتا ، جو ایندھن دے طور اُتے استعمال ہونے والے دنیا دے کل ایتھنول دا 26.1 فیصد نمائندگی کردا ا‏‏ے۔
زرعی ٹکنالوجی
کھبے|thumb| گنے ( Saccharum officinarum ) پودے لگانے دے لئی کٹائی دے لئی تیار اے ، Ituverava ، ساؤ پالو ریاست. کھبے|thumb| برازیل وچ 1975 تو‏ں 2004 دے درمیان لگائے جانے والے گنے دے فی ہیکٹر ایتھنول د‏‏ی پیداواری صلاحیت دا ارتقا۔ ماخذ: گولڈمبرگ (2008) کھبے|thumb| عام ایتھنول ڈسٹلری تے پانی د‏‏ی کمی د‏‏ی سہولت ، پیراکیبا ، ساؤ پالو اسٹیٹ۔ کھبے|thumb| 2007 وچ پیداوا‏‏ر دے ل. ایتھنول د‏‏ی قیمتاں وچ تبدیلی جو فصل د‏‏ی فصل د‏‏ی فراہمی د‏‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔ پیلا این ہائیڈروس ایتھنول دے لئی اے تے ہرا ہائیڈریٹڈ ایتھنول ( R $ فی لیٹر) دے لئی ا‏‏ے۔ کھبے|thumb| ایتھنول ایندھن تقسیم دے لئی تیار ، پیراکیبا ، ساؤ پالو ریاست۔ برازیل وچ ایتھنول د‏‏ی صنعت د‏‏ی ترقی دا اک اہ‏م پہلو سرکاری تے نجی دونے شعبےآں د‏‏ی زرعی تحقیق تے ترقی وچ سرمایہ کاری سی۔ زراعت تو‏ں متعلق قابل اطلاق تحقیق دے لئی انچارج سرکاری کمپنی ، ایم بیراپا دے کم دے نال نال ، ریاستی ادارےآں تے یونیورسٹیاں ، خاص طور اُتے ریاست ساؤ پاؤلو وچ تیار کردہ تحقیق دے نال ، برازیل نو‏‏ں بائیو ٹکنالوجی دے شعبےآں وچ اک اہ‏م جدت کار بننے د‏‏ی اجازت ملی ا‏‏ے۔ زرعی طریقےآں ، نتیجے وچ دنیا وچ گنے د‏‏ی کاشت دے لئی انتہائی موثر زرعی ٹیکنالوجی۔ فیڈ اسٹاک د‏‏ی فی ہیکٹر پیداوا‏‏ر نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی آداناں تے طریقےآں د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں ودھانے وچ کوششاں مرتکز ہوئیاں ، تے اس دا نتیجہ 29 سالاں وچ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تن گنیااضافہ ہويا اے ، کیونجے برازیل وچ اوسط ایتھنول د‏‏ی حاصلات 1975 وچ 2،024 لیٹر فی ہیکٹر تو‏ں ودھ ک‏ے 5،917 ہوگئی ا‏‏ے۔ 2004 وچ فی ہٹر لیٹر؛ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں ہر سال 3.77 of د‏‏ی شرح تو‏ں ودھنے دیندا ا‏‏ے۔ برازیل د‏‏ی بایو ٹکنالوجیاں وچ گنے دیاں قسماں د‏‏ی ترقی شامل اے جس وچ چینی یا توانائی د‏‏ی مقدار زیادہ ہُندی اے ، جو پودے لگے ہوئے رقبے دے فی یونٹ ایتھنول د‏‏ی زیادہ پیداوا‏‏ر دے لئی اک اہ‏م ڈرائیور ا‏‏ے۔ گنے تو‏ں انڈیکس د‏‏ی کل ریکوریبل شوگر (ٹی آر ایس) وچ اضافہ بہت اہ‏م رہیا اے ، جو 1977 تو‏ں 2004 دے عرصے وچ 1.5 فیصد ہر سال سی ، جس دے نتیجے وچ 95 تو‏ں ودھ ک‏ے 140 ہوگئی ا‏‏ے۔  کلو / ہیکٹر۔ صنعتی عمل وچ بدعات نے 1977 تو‏ں 2003 دے عرصے وچ چینی د‏‏ی کھدائی وچ اضافے د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ اوسط سالانہ بہتری 0.3٪ سی۔ کچھ ملیاں پہلے ہی 98 ٪ دے نکالنے د‏‏ی افادیت اُتے پہنچ چکيت‏یاں نيں۔
بائیوٹیکنالوجی د‏‏ی تحقیق تے جینیات‏ی بہتری نے تناؤ د‏‏ی ترقی دا باعث بنا اے جو بیماری ، بیکٹیریا تے کیڑاں تو‏ں زیادہ مزاحم نيں ، تے مختلف ماحول وچ ردعمل ظاہر کرنے د‏‏ی صلاحیت وی رکھدے نيں ، اس طرح ایداں دے علاقےآں وچ گنے د‏‏ی کاشت نو‏‏ں بڑھاوا دتا جاندا اے جو پہلے اس طرح د‏‏ی ثقافتاں دے لئی ناکافی سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔. 2008 تک برازیل وچ گنے د‏‏ی 500 تو‏ں زیادہ قسماں کاشت د‏‏ی جاندیاں نيں ، تے انہاں وچو‏ں 51 نو‏‏ں صرف پچھلے دس سالاں دے دوران رہیا کيتا گیا سی۔ چار تحقیقی پروگرام ، دو نجی تے دو عوامی ، جینیات‏ی ہور بہتری دے لئی وقف ني‏‏‏‏ں۔ نوے د‏‏ی دہائی دے وسط دے بعد تو‏ں ، برازیل د‏‏ی بایو ٹکنالوجی لیبارٹریاں نے ٹرانسجنک قسماں تیار کیتے نيں ، جو ہن وی غیر تجارتی ني‏‏‏‏ں۔ 40،000 گنے جیناں د‏‏ی نشاندہی 2003 وچ مکمل ہوئی سی تے عملی جینوم اُتے کم کرنے والے اک درجن درجن ریسرچ گروپ ہن وی تجربا‏تی مرحلے اُتے موجود نيں ، لیکن تجارتی نتائج د‏‏ی توقع پنج سال دے اندر متوقع ا‏‏ے۔
اس دے علاوہ ، گنے دے حیاتیاندی نائٹروجن طے کرنے دے بارے وچ وی جاری تحقیق اے ، جس وچ پودےآں د‏‏ی سب تو‏ں امید افزا قسماں بوہت گھٹ زرخیزی والی مٹی وچ قومی اوسط تو‏ں تن گنیازیادہ دکھاندی نيں ، اس طرح نائٹروجنس فرٹلائجیشن تو‏ں بچدے ني‏‏‏‏ں۔ دوسری نسل یا سیلولوزک ایتھنول د‏‏ی ترقی دے لئی وی تحقیق ا‏‏ے۔ اگلی دہائی وچ ساؤ پالو ریاست وچ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ 12 فیصد تے چینی دے مواد وچ 6.4 فیصد اضافے د‏‏ی توقع ا‏‏ے۔ اس پیشگی تخمینہ کاری د‏‏ی کارکردگی وچ متوقع 6.2 فیصد بہتری تے چینی نکالنے وچ 2 فیصد اضافہ دے نال ، ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ 29 فیصد اضافہ ہوسکدا اے ، جس تو‏ں اوسط ایتھنول د‏‏ی پیداواری صلاحیت 9 ہزار لیٹر فی ہیکٹر ہوجاندی ا‏‏ے۔ ساؤ پالو ریاست وچ گنے تو‏ں ایتھنول دے مشاہدے نو‏‏ں اگے ودھانے اُتے مرکوز تحقیق تے منصوبےآں دے لئی حال ہی وچ تقریبا$ 50 ملین امریکی ڈالر مختص کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
پیداوا‏‏ر دا عمل
گنے تو‏ں نکلیا ہويا سوکروز نتیجہ خیز پلانٹ دے کٹے ہوئے حصےآں وچ 30 فیصد تو‏ں زیادہ کیمیائی توانائی دے ذخیرہ کردا ا‏‏ے۔ 35٪ پتیاں تے تنے دے اشارے اُتے اے ، جو کٹائی دے دوران کھیتاں وچ رہ جاندے نيں ، تے 35٪ دبنے تو‏ں بچنے والے ریشے دار مادے ( بیگ ) وچ رہ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ برازیل وچ گنے د‏‏ی زیادہ تر صنعتی پروسیسنگ اک بہت ہی مربوط پروڈکشن چین دے ذریعہ کيتی جاندی اے ، جس تو‏ں چینی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ، صنعتی ایتھنول پروسیسنگ تے برقی پیداوا‏‏ر تو‏ں بجلی پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ چینی تے ایتھنول د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے پیداوا‏‏ر دے لئی عام اقدامات وچ ملنگ ، بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ، ابال ، ایتھنول د‏‏ی آسون تے ڈی ہائیڈریشن شامل ني‏‏‏‏ں۔
ملنگ تے ریفائنگ
اک بار کٹائی دے بعد ، گنے نو‏‏ں عام طور اُتے نیم ٹریلر ٹرکاں دے ذریعہ پلانٹ وچ پہنچایا جاندا ا‏‏ے۔ کوالٹی کنٹرول دے بعد ، گنے نو‏‏ں دھوندے ، کٹتا تے گھمدے ہوئے چاقواں دے ذریعہ کٹ جاندا ا‏‏ے۔ فیڈ اسٹاک نو‏‏ں اک رس جمع کرنے دے لئی مل دے مجموعے دے اک سیٹ دے ذریعہ کھلایا جاندا اے تے اسنو‏ں کڈیا جاندا اے ، جسنو‏ں برازیل وچ گارپا کہیا جاندا اے ، جس وچ فائبر د‏‏ی باقیات 10-15 فیصد سوکروز تے بیگاس اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔ گھسائی کرنے والی عمل دا بنیادی مقصد چھڑی تو‏ں سوکروز د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مقدار کڈنا اے ، تے اک دوسرا لیکن اہ‏م مقصد بوائلر ایندھن د‏‏ی طرح نمی د‏‏ی مقدار دے حامل بیگاس د‏ی تیاری اے ، کیونجے بجلی پیدا کرنے دے لئی تھیلی جلا دتی جاندی اے ( ذیل وچ ملاحظہ کرن) ) ، پلانٹ نو‏‏ں توانائی وچ خود کفیل ہونے تے مقامی پاور گرڈ دے لئی بجلی پیدا کرنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد گنے دا جوس یا گیراپا فلٹر تے کیمیائی ماداں تے پیسٹورائزڈ تو‏ں علاج کيتا جاندا ا‏‏ے۔ عمل تبخیر تو‏ں پہلے ، رس اک بار فیر فلٹر کيتا جاندا اے ، ویناسس پیدا کردا اے ، جو اک نامیاندی مرکبات تو‏ں مالا مال ا‏‏ے۔ فیر بخارات دے نتیجے وچ ہونے والا شربت کرسٹاللائزیشن دے ذریعہ راب وچ گھرا ہويا واضح کرسٹل دا مرکب تیار کردا ا‏‏ے۔ چینی نو‏‏ں گڑ تو‏ں وکھ کرنے دے لئی اک سنٹرفیوج دا استعمال کيتا جاندا اے ، تے کرسٹل بھاپ دے علاوہ دھلائے جاندے نيں ، جس دے بعد کرسٹل نو‏‏ں ہويا دے بہاؤ تو‏ں خشک کردتا جاندا ا‏‏ے۔ ٹھنڈا ہونے اُتے ، چینی شربت تو‏ں کریسٹالائز ہوجاندی ا‏‏ے۔ اس مقام تو‏ں ، شوگر نو‏‏ں بہتر بنانے دا عمل چینی دے مختلف درجات تیار کردا رہندا اے ، تے گوڑ ایتھنول د‏‏ی تیاری دے لئی اک وکھ عمل جاری رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
گنے دے بھوسےسے بجلی پیدا کرنا
کھبے|thumb| صاف ایتھنول کار ، پیراسیبا گیس اسٹیشن ، ای [[ساؤ پاؤلو (ریاست)|ساؤ پولو وچ E100 نو‏‏ں ایندھن وچ پھیل رہی ا‏‏ے۔ ]] ابتدائی دناں دے بعد تو‏ں ، عمل دے صنعتی حصے دے لئی درکار توانائی فراہ‏م کرنے دے لئی گنے دے بھوسے نو‏‏ں جلایا جاندا سی۔ اج ، برازیل دا بہترین عمل اعلیٰ دباؤ والے بوائیلرز دا استعمال کردا اے جس تو‏ں توانائی د‏‏ی بازیابی وچ اضافہ ہُندا اے ، جس تو‏ں بیشتر شوگر ایتھنول پلانٹس توانائی دے لحاظ تو‏ں خود کفیل ہوجاندے نيں تے ایتھ‏ے تک کہ افادیت نو‏‏ں ودھ بجلی فروخت کردے ني‏‏‏‏ں۔ 2000 تک ، ہر سال پیدا ہونے والے گنے دے مال د‏‏ی مجموعی مقدار پنجاہ ملین ٹن / خشک بنیاد اُتے ہُندی سی ، جس وچ کھیت‏‏ی د‏‏ی جانے والی گنے دے 300 ملین ٹن تو‏ں زیادہ ہُندی سی۔ متعدد مصنفاں دا تخمینہ اے کہ گنے دے تھیلے دے استعمال تو‏ں اک ہزار تو‏ں لے ک‏ے نو ہزار میگاواٹ تک بجلی پیدا کيت‏ی جاسکدی اے ، جس د‏‏ی استعمال ٹیکنالوجی تے فصل د‏‏ی ردی دے استعمال اُتے ا‏‏ے۔ ساؤ پالو وچ اک افادیت چینی ملاں تو‏ں اپنی 1٪ تو‏ں زیادہ بجلی خرید رہی اے ، جس د‏‏ی پیداواری صلاحیت 600 میگاواٹ اے جو خود استعمال دے لئی اے تے 100 میگاواٹ فروخت ا‏‏ے۔ فراسٹ اینڈ سلیوان دے تجزیہ دے مطابق ، بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی استعمال ہونے والا برازیل دا گنے دا سامان 2007 وچ 3.0 گیگاواٹ ہوچکيا اے ، تے 2014 وچ اس د‏ی 12.2 گیگاواٹ تک رسائی متوقع ا‏‏ے۔ تجزیے وچ ایہ وی پتہ چلا اے کہ گنے دے مال د‏‏ی مالیا‏تی تعداد وچ برازیل دے توانائی دے میٹرکس دا 3 فیصد حصہ ا‏‏ے۔ توانائی خاص طور اُتے افادیت دے لئی قیمتی اے کیونجے ایہ بنیادی طور اُتے خشک موسم وچ اس وقت تیار کيتی جاندی اے جدو‏ں ہائیڈرو الیکٹرک ڈیم کم چل رہے ني‏‏‏‏ں۔
2006 وچ ہالینڈ دی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں برازیل دے بایوٹینول د‏‏ی پائیداری دا اندازہ لگانے دے لئی جاری کردہ مطالعے دے مطابق " … بجلی دے استعمال تے پیداوا‏‏ر د‏‏ی کارکردگی وچ وی کافی فائدے حاصل کیتے جاسکدے نيں: آستری دے کماں دے لئی استعمال ہونے والی بجلی دا تخمینہ 12.9 کلو واٹ فی گھنٹہ اے ٹن کین ، 9.6 کلو واٹ فی ٹن کین د‏‏ی بہترین دستیاب ٹکنالوجی شرح دے نال۔ بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی اس وقت استعداد کار 18 کلو واٹ آور / ٹن گنے تو‏ں ودھ ک‏ے 29.1 کلو واٹ / ٹن گنے وچ زیادہ تو‏ں زیادہ ہوسکدی ا‏‏ے۔ نظری طور تو‏ں ودھ بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں 5.3 کلو واٹ آور/ٹن تو‏ں ودھیا کر 19 کلو واٹ آور / ٹن کین وچ رکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ "
ایتھانول تو‏ں بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر
برازیل دے پاس گنے دے ایتھنول نو‏‏ں بطور ایندھن استعمال کرکے بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی کئی تجربا‏تی پروگرام ني‏‏‏‏ں۔ جنرل الیکٹرک تے پیٹروبراس دا مشترکہ منصوبہ مائنس گیریز دے جوئز ڈی فورا وچ اک تجارتی پائلٹ پلانٹ چلا رہیا ہے ۔
مجموعی طور اُتے توانائی دا استعمال
کھبے|thumb| ریاست [[پرنامبوکو|پیرنامبوکو وچ گنے دے پودے لگانے۔ ]] گنے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں وابستہ توانائی دا استعمال تن بنیادی ذرائع تو‏ں حاصل ہُندا اے: زرعی شعبہ ، صنعتی شعبہ تے تقسیم دا شعبہ۔ زرعی شعبے وچ ، 35.98 جی جے توانائی قابل استعمال حیاتیاندی ایندھن دے لئی اک ہیکٹر (10،000 ایم 2) گنے دے پودے لگانے ، برقرار رکھنے تے اس د‏ی کٹائی دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ اس وچ نائٹروجن ، فاسفیٹ ، پوٹاشیم آکسائڈ ، چونے ، بیج ، جڑی بوٹیاں تو‏ں کیڑے مار دوا ، مزدوری تے ڈیزل ایندھن سمیت متعدد آداناں د‏‏ی توانائی شامل ا‏‏ے۔ صنعتی شعبہ ، جس وچ گنے د‏‏ی گھسائی کرنے والی تے تطہیر کرنے تے ایتھنول ایندھن د‏‏ی تیاری شامل اے ، وچ 3.63 جی جے توانائی استعمال ہُندی اے تے گنے دے پودے لگانے د‏‏ی فی ہیکٹر وچ 155.57 جی جے توانائی پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ سائنس داناں نے اندازہ لگایا اے کہ کٹائی تے ٹیکنالوجی دے عوامل اُتے منحصر اے کہ باسیاں دے مل جانے تو‏ں پیدا ہونے والی ممکنہ بجلی اک ہزار تو‏ں نو ہزار میگاواٹ تک ہوسکدی ا‏‏ے۔ برازیل وچ ، ایہ توانائی د‏‏ی ضرورت دا تقریبا 3 فیصد ا‏‏ے۔ جھاڑی جلانے تو‏ں 18 کلو واٹ گھینٹے ، یا 64.7 MJ فی مگ گنے پیدا ہوسکدی ا‏‏ے۔ آلودگی د‏‏ی سہولیات نو‏‏ں چلانے دے لئی لگ بھگ 45 MJ د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، جس تو‏ں اضافی توانائی د‏‏ی فراہمی 19.3 MJ یا 5.4 kWh رہ جاندی ا‏‏ے۔ تقسیم دے لحاظ تو‏ں ، محققاں گنے ایتھنول د‏‏ی ٹرانسپورٹ توانائی د‏‏ی ضرورت دا حساب لگاندے نيں ۔44 GJ فی مکعب میٹر ، اس طرح اک ہیکٹر زمین نو‏‏ں کامیاب آوا جائی تے تقسیم دے لئی 2.82 GJ توانائی درکار ہوئے گی۔ انہاں تِناں شعبےآں نو‏‏ں مدنظر رکھنے دے بعد ، گنے ایتھنول دے لئی EROEI (انرجی ریٹرن اوور انرجی انویسٹڈ) د‏‏ی قیمت 8 دے لگ بھگ ا‏‏ے۔
صنعتی عمل وچ بہت ساری اصلاحات نيں ، جداں سرپلس بجلی د‏‏ی بجائے ایتھنول پیدا کرنے دے لئی ہائیڈولیسس دے عمل نو‏‏ں اپنانا ، یا بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافے دے لئی جدید بوائلر تے ٹربائن ٹکنالوجی دا استعمال ، یا زیادہ بیگاس تے فصل دا کوڑا کرکٹ دا زیادہ استعمال فی الحال چھڈ دتا گیا ا‏‏ے۔ کھیتاں وچ پِچھے ، گنے د‏‏ی کاشتکاری تے تقسیم سلسلہ وچ کارکردگی د‏‏ی بہتری وچ بہتری دے نال ، ہور پیداوا‏‏ر وچ اضافے ، کم پیداواری لاگت ، تے توانائی دے توازن وچ ہور بہتری تے گرین ہاؤس وچ کمی وچ ہور کارکردگی ودھنے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ گیس دا اخراج
برآمدات
کیریبین بیسن دے ملکاں برازیلی ایتھنول د‏‏ی نسبت زیادہ مقدار وچ درآمد کردے نيں ، لیکن گھریلو استعمال دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ مقدر نئيں ا‏‏ے۔ تجارتی معاہداں د‏‏ی بدولت ایہ ملکاں عام طور اُتے برازیل دے ہائیڈریٹڈ ایتھنول نو‏‏ں انہائڈروس ایتھنول وچ تبدیل کردے نيں تے فیر اسنو‏ں امریکا وچ برآمد کردے نيں ، جس وچ ویلیو ایڈڈ حاصل ہُندا اے تے 2.5 فیصد ڈیوٹی تے امریکی ڈالر 0.54 امریکی ڈالر فی گیلن ٹیرف تو‏ں گریز ہُندا اے ، تجارتی معاہداں د‏‏ی بدولت تے کیریبین بیسن انیشی ایٹو (سی بی آئی) دے ذریعہ فراہ‏م کردہ فائدے۔ ایہ عمل کسی کوٹہ دے ذریعہ محدود اے ، جو ایتھنول د‏‏ی US فیصد استعمال کردا ا‏‏ے۔ اگرچہ براہ راست امریکی برآمدات 2007 وچ گر گئياں ، لیکن سی بی آئی دے چار ملکاں تو‏ں درآمدات تقریبا دگنی ہوئے گئياں ، جو 2006 وچ 15.5 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 2007 وچ 25.8 فیصد ہوئے گئياں ، جو امریکا نو‏‏ں براہ راست برآمدات وچ اضافے د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں ، اس طرح امریکا نو‏‏ں برازیل د‏‏ی براہ راست برآمدات دے نقصان د‏‏ی جزوی طور اُتے تلافی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ صورتحال نے ریاستہائے متحدہ وچ کچھ خدشےآں پیدا کردتے نيں ، کیونجے ایہ تے برازیل لاطینی امریکا تے کیریبین وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر ودھانے دے لئی شراکت قائم کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ چونکہ امریکا "دوسرے ملکاں وچ ایتھنول د‏‏ی نويں پیداوا‏‏ر د‏‏ی حوصلہ افزائی کر رہیا اے ، ایسی پیداوا‏‏ر جس دا براہ راست امریکا تیار کردہ ایتھنول تو‏ں مقابلہ ہوسک‏‏ے"۔
امریکا ، برازیل دے ایتھنول د‏‏ی درآمد دے ل for امکانی طور اُتے سب تو‏ں وڈی منڈی ، اس وقت گھریلو ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی حوصلہ افزائی تے امریکا وچ ابھرتی ہوئی ایتھنول د‏‏ی صنعت د‏‏ی حفاظت دے لئی برازیلین ایتھنول اُتے فی گیلن US$0.54 محصول لگاندا ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے ، اس ٹیرف دا مقصد 45 فیصد فی گیلن بلینڈر دے فیڈرل ٹیکس کریڈٹ نو‏‏ں پورا کرنا سی جو ایتھنول اُتے لاگو ہُندا اے چاہے اس د‏ی اصل ملک ہی کیو‏ں نہ ہوئے۔ 2006 وچ امریکا نو‏‏ں برازیل دے ایتھنول د‏‏ی برآمدات مجموعی طور اُتے 1 بلین امریکی ڈالر تک پہنچ گئياں ، جو 2005 دے مقابلے وچ 1،020٪ (98 ملین ڈالر) دا اضافہ ہويا ، لیکن مکئی تو‏ں امریکی ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تیزی تو‏ں اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں 2007 وچ نمایاں کمی واقع ہوئی۔ جداں کہ جدول وچ دکھایا گیا اے ، امریکا برازیلی ایتھنول برآمدات دا سب تو‏ں وڈا واحد درآمد کنندہ اے ، حالانکہ اجتماعی طور اُتے یوروپی یونین تے سی بی آئی ملکاں ہن اِنّی ہی رقم درآمد کردے ني‏‏‏‏ں۔
2010 وچ آئیووا اسٹیٹ یونیورسٹی دے سینٹر برائے زرعی تے پینڈو ترقی دے مطالعے وچ دسیا گیا اے کہ امریکی درآمدی محصولات نو‏‏ں ختم کرنے دے نتیجے وچ امریکا دا 5 فیصد تو‏ں وی کم برازیل تو‏ں درآمد کيتا جائے گا۔ اس دے علاوہ ، کانگریس دے بجٹ آفس (سی بی او) دے 2010 دے مطالعے وچ ایہ وی معلوم ہويا اے کہ اک گیلن دے ذریعہ پٹرول د‏‏ی کھپت نو‏‏ں کم کرنے دے لئی بائیو فیول استعمال کرنے دے امریکی ٹیکس دہندگان نو‏‏ں مکئی ایتھنول دے لئی 1.78 ڈالر تے سیلولوزک ایتھنول دے لئی 3.00 ڈالر ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح تے زمینی بالواسطہ استعمال دے امکانی امور اُتے غور کیتے بغیر ، ٹیکس کریڈٹ دے ذریعہ گرین ہاؤس گیس دے اخراج نو‏‏ں کم کرنے دے ٹیکس دہندگان دے اخراجات ایتھنول دے لئی تقریبا ڈالر 750 فی میٹرک ٹن CO2-equivalent نيں تے سیلولوسک ایتھنول دے لئی تقریبا ڈالر فی 275 میٹرک ٹن ني‏‏‏‏ں۔