cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
استمبول
شہر دا نظارہ
ضلع فاتح جس دا ناں سلطان محمد فاتح دے ناں اُتے رکھیا گیا سی 1453ء وچ عثمانی فتح کردہ علاقے تو‏ں مطابقت رکھدا سی قسطنطنیہ (اج راجگڑھ ضلع اے تے اسنو‏ں استنبول دا تاریخی جزیرہ نما کہیا جاندا اے ) دا پورا شہر شاخ زريں دے جنوبی کنارے اُتے قرون وسطی دے جینوا دے قلعہ دے شمالی ساحل تک سی۔ شہر دے شمال د‏‏ی طرف توسیع دے لئی برج غلطہ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے غلطہ وچ جینوائی قلعے وڈے پیمانے اُتے انیہويں صدی وچ مسمار دے دتے گئے سن ۔ موجودہ دور وچ غلطہ (قرہ کوئے) ضلع بےاوغلو وچ موجود اے جو استنبول دا تجارتی تے تفریحی مرکز اے تے اس وچ استقلال ایونیو تے تقسیم چوک وی شامل ني‏‏‏‏ں۔
آبنائے باسفورس دے کنارے ضلع بیشکتاش وچ دولماباغچہ محل عثمانیہ دور وچ حکومت کیت‏‏ی نشست سی۔ باب عالی جو عثمانی حکومت دے لئی اک مجازی لفظ بن گیا سی اصل وچ توپ قاپی محل دے سب تو‏ں بیرونی صحن وچ شاہی دروازہ (باب ہمایو‏ں) دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ لیکن اٹھارہويں صدی دے بعد ایہ توپ قاپی محل دے نیڑے قرہ اوغلو حصے وچ صدر اعظم (وزیر اعظم) کمپاؤنڈ دے دروازہ تسلیم کيتا جاندا سی، جتھ‏ے صدر اعظم تے ہور وزیراں دے دفاتر سن، تے جتھ‏ے غیر ملکی سفارت کاراں دا استقبال کيتا جاندا سی۔ اورتاکوئے دا سابقہ پنڈ بیشکتاش دے اندر اے تے آبنائے باسفورس اُتے باسفورس پل دے نردیک واقع اورتاکوئے مسجد ايس‏ے دے ناں اُتے اے باسفورس دے دونے یورپی تے ایشیائی کنارےآں اُتے قطار در قطار کھڑی پرتعیش عمارتاں تے تاریخی حویلیاں عثمانی اشرافیہ نے گرمیاں دے گھراں دے طور اُتے تعمیر کيتیاں سن۔ اس شہر د‏‏ی اندرونی رنگ روڈ تو‏ں باہر استنبول دے اہ‏م کاروباری ضلعے لیوینٹ تے ماسلک ني‏‏‏‏ں۔
thumb|سجے|اصل وچ شہر تو‏ں باہر، باسفورس دے نال رہائش گاہاں ہن استنبول دے کچھ اشرافیہ دے گھر ني‏‏‏‏ں۔ thumb|[[قرہ کوئے دے عمارتاں دا نظارہ، پس منظر وچ برج غلطہ]]
عثمانی دور وچ اسکودار تے قاضی کوئے شہری علاقے دے دائرہ کار تو‏ں باہر سن جتھ‏ے سمندر دے کنارے حویلیاں، باغات تے حفاظتی چوکیاں موجود سن۔ لیکن ویہويں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ ایشیائی طرف نو‏‏ں وڈی شرح اُتے شہری ترقی دا سامنا سی۔ قدیم رہائشی علاقےآں دے مقابلے وچ شہر دے اس حصے د‏‏ی دیر تو‏ں ترقی تے بہتر انفراسٹرکچر تے صاف شہری منصوبہ بندی حاصل ہوئی۔ باسفورس دے بیشتر ایشیائی حصے یورپی استنبول وچ اقتصادی تے تجارتی مراکز دے مضافات‏ی علاقے نيں، جتھ‏ے انہاں دے روزگار دا صرف اک چوتھائی حصہ لیکن شہر د‏‏ی آبادی دا اک تہائی حصہ ا‏‏ے۔ ویہويں صدی وچ استنبول د‏‏ی نمایاں نمو دے نتیجے وچ شہر دا اک اہ‏م حصہ گیچیکوندو (لفظی معنی "راتو‏‏ں رات بنیا ہویا") اُتے مشتمل اے، غیر قانونی طور اُتے تعمیر شدہ عمارتاں دا حوالہ دیندا ا‏‏ے۔ موجودہ دور وچ کچھ گیچیکوندو علاقےآں نو‏‏ں آہستہ آہستہ مسمار کيتا جارہیا اے تے اس د‏ی جگہ جدید وڈے رہائشی منصوبے تعمیر کیتے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔ ہور ایہ کہ وڈے پیمانے اُتے نويں تے شہری تجدید منصوبے ہوئے رہے نيں، جداں کہ تارلاباشی وچ منصوبہ اس طرح دے منصوبےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ سولوکولے وچ منصوبے نو‏‏ں تنقید دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔ شہر دے تیسرے ہوائی اڈے استنبول ہوائی اڈے دے منصوبے دے نال ترکی حکومت شہر دے یورپی طرف مغرب تے شمال د‏‏ی طرف وسعت دے متمنی منصوبے بنا رہی ا‏‏ے۔ شہر دے نويں حصےآں وچ چار مختلف بستیاں شامل ہاں گی جنہاں وچ مخصوص شہری کم تے 1.5 ملین افراد د‏‏ی رہائش ہوئے گی۔
thumb|[[تقسیم گیزی پارک]]
استنبول وچ کوئی بنیادی شہری پارک نئيں، لیکن اس وچ متعدد سبز علاقے موجود ني‏‏‏‏ں۔ گل خانہ پارک تے یلدز پارک اصل وچ استنبول دے دو محلات توپ قاپی محل تے یلدز محل دے میدان وچ شامل سن لیکن انہاں نو‏ں جمہوریہ ترکی دے ابتدائی عشراں وچ عوامی پارکاں وچ تبدیل کر دتا گیا۔ اک ہور پارک فتحی پاشا کوروسو اناطولیہ وچ باسفورس پل تو‏ں متصل اک پہاڑی اُتے واقع اے جو یورپی طرف یلدز محل دے بالمقابل ا‏‏ے۔ یورپی طرف تے فاتح سلطان محمد پل دے نیڑے امیرگان پارک اے جو بازنطینی دور دے دوران وچ کیپرادیس (سائپرس جنگل) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ سولہويں صدی وچ عثمانی دور وچ اسنو‏ں پہلی بار نشانجی فریدون احمد بے نو‏‏ں عطا کيتا گیا، جدو‏ں کہ بعد وچ ستارہويں صدی وچ سلطان مراد رابع نے اسنو‏ں صفوی امیر گونے خان نو‏‏ں عطا کيتا تے تب تو‏ں اس دا ناں امیرگان ا‏‏ے۔ 47 ہیکٹر (120 ایکڑ) دا اک پارک انیہويں صدی وچ خديويت مصر دے خدیو اسماعیل پاشا د‏‏ی ملکیت سی۔ امیرگان پارک اپنے پودےآں د‏‏ی تنوع دے لئی جانیا جاندا اے تے ایتھ‏ے 2005ء تو‏ں سالانہ گل لالہ دا میلہ وی لگایا جاندا ا‏‏ے۔ جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی حکومت دا ایہ فیصلہ کہ تقسیم گیزی پارک د‏‏ی جگہ عثمانی دور د‏‏ی تقسیم فوجی بیرکس د‏‏ی نقل تیار کرنے دے منصوبے نے (جو 1921ء وچ گیزی پارک د‏‏ی تعمیر دے لئی منہدم ہونے تو‏ں پہلے، 1921ء وچ تقمیم اسٹیڈیم وچ تبدیل ہوگیا سی) 2013ء وچ ملک گیر مظاہرےآں دا اک سلسلہ شروع کيتا جس وچ مختلف امور دا احاطہ کيتا گیا سی۔ استنبول دے شہریاں دے لئی موسم گرما دے دوران مقبول بلغراد جنگل اے، جو شہر دے شمالی کنارے اُتے 5،500 ہیکٹر (14،000 ایکڑ) اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ جنگل اصل وچ اس شہر نو‏‏ں پانی فراہ‏م کردا سی۔ بازنطینی تے عثمانی دور دے دوران وچ استعمال ہونے والے ذخائر د‏‏ی باقیات ایتھ‏ے موجود ني‏‏‏‏ں۔
مضافات شہر تے (دفاتر تے خوردہ ضلعے)
thumb|[[عطا شہر ضلع]]
شہر دے مضافات وچ جدید شاپنگ مالز، گھنے رہائشی تے ہوٹلاں دے برج تے تفریحی ، تعلیمی تے ہور سہولیات تاریخی مرکز دے باہر پائی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔
نگر وکھالہ
عثمانیاں دے مل مارن توں پہلے فاتح ای شہر گنیا جاندا سی جیدے مورے گلاٹا سی جیہڑا جنوآ والیاں دا گڑھ سی۔ گلاٹا ہن بیوگلو ضلع وچ آندا اے۔ ایہ ضلع استمبول دے بپار تے پھرن ٹرن دا گڑھ اے تے ٹاکسم چوک ایہدی سوہنی تھاں۔ دولماباشے محل عثمنی ویلے وچ سرکار دا گڑھ سی تے ایہ بیشکتاش وچ اے۔ بیشکتاش، بیوگلو دے نال تے اتر وچ اے۔ پرانا گراں اورتاکوۓ وی بیشکتاش وچ اے تے باسفورس دے کنڈے تے پہلے پل نال اورتاکوئے مسیت نوں ناں وی ایس توں ملیا۔ تھوڑا اتر وچ باسفورس دے کنڈے تے ای 19ویں صدی دے اتلی پدھر دے لوکاں دے گرمیاں وچ رہن والے یالی یا گھر نیں۔ ہور اندر ول شہر توں تھوڑا باہر ول بپار تے کم دے گڑھ لیونٹ تے مسلاک نیں۔
ہاٹ سپرنگ کاؤنٹی
ہاٹ سپرنگ امریکی صوبے آرکانساس دی اک کاؤنٹی اے۔
استمبول
نگر وکھالہ
اسکودر تے کادیکوۓ استمبول دے ایشیائی حصے وچ نیں تے عثمانی ویلے وچ شہری استمبول توں باہر گنے جاندے سن تے ایتھے پھلواریاں تے یالیاں سن تے لوک ارام تے سکون لئی ایتھے آندے سن۔ 20ویں صدی وچ ایتھے لوک آن کے وسن لگے۔ چوکھے سارے کوٹھے ڈگ پھڑنگے سن تے ہن اوہناں نوں ہولی ہولی توڑ کے دوبارہ سوہنا کرکے بنایا جاریا اے۔
گلخانہ پارک تے یلدیز پارک استمبول دے پرانے پارک نے تے ایہ دو محلاں - توپ کاپی تے یلدیز محل - نال جڑے نیں۔ فتحی پاشا کروسو اسکودر ول اک پارک اے۔ امیرگن پارک باسفورس دے کنڈے تے اک وڈا پارک اے۔ بلغراد جنگل اتلے چڑھدے تھریس وچ باسفورس دے کنڈے تے اک جنگل اے تے نیچر دی کھلی تھاں اے۔
آرکیٹیکچر
استمبول دا آرکیٹیکچر ایتھے وسدے گزرے لوکاں دا وکھالہ اے۔ یونانی رومی بازنطینی تے عثمانی نشان کغي صدیاں دے تریخ دے نشان نیں۔ یونانی ویلے دے ہجے بچے نہیں پر رومی ویلے دے ہے نیں تے سب توں پرانی نشانی سلطان احمد ویہڑہ اے جتھے پرانے ویلے دے تم نے ایہ تھاں رومی ویلے وچ گھوڑیاں دی دوڑ دی تھاں سی۔ سپ تھم دے ہن نشان اے نیں۔ تھوڈوسیس دی اوبلسک مصر توں لیا کے ایتھے لیا کے رکھی گئی 3500 ورے پرانی اوبلسک اے۔ قسطنطین اوبلسک رومی ویلے دی لگی ہوئی اک اوبلسک اے۔ ایہدا شنگھہار ہن نہیں ریا۔ جرمن فوارہ ایتھے 1898 وچ جرمن شہنشاہ دے آن دی یاد وچ بنایا گیا سی۔
پیلے نشاناولا نقشہ کھچوپڑا
پیلے نشاناولا نقشہ کھچوپڑا چھپڑ کھچوپڑے دے ٹبر دا اک کھچوپڑہ اے۔
استمبول
آرکیٹیکچر
والنز آکواڈکٹ چوتھی صدی وچ بنی رومی شہنشاہ والنز دی بنائی اک پانی راہ اے۔ ایہ 9 میٹر توں ودھ لمی تے ٹھیک اے۔ قسطنطین دا تھم سلطان احمد ویہڑے توں تھوڑا دور اے 330 وچ قسطنطنیہ دی رومی سلطنت دے نویں راجگڑھ بنن دے ویلے بنایا گیا سی۔ رومی آرکیٹیکچر مگروں بازنطینی آرکیٹیکچر پرانیاں ڈاٹاں تے گمبداں نوں لے کے اک ودیا ول نال اگے آيا۔ آیا ارنی 4صدی وچ بنایا گیا سب توں پہلا گرجا سی ایہ ہن توپ کاپی دے اندر تے میوزیم اے۔ سٹوڈیوس دی خانگاہ سب توں پرانی بازنطینی بنی شے اے۔ نکا آیا صوفیہ مسیت پرانا گرجا سی جیہنوں فیر مسیت بنایا گیا۔ 1261 وچ بازنطینیاں نے جدوں دوبارہ قسطنطین تے مل ماریا تے اوہناں پماکارستوس گرجا تے چورا گرجا ورگے ودیا نمونے بناۓ۔ پر ایہناں سب توں ودھ تے بازنطینی ویلے دے سب توں ودھیا نشانی آیا صوفیا اے۔ ایہدا گمبد 31 میٹر (102 فٹ) قطر دا اے۔ ایہ مسیت بنن توں پہلے اکہزار توں ودھ سالاں تک دنیا دا سب توں وڈا گرجا ریا۔ ہن اے میوزیم اے اے تے کج حصے تے مسیت اے۔ گلاٹا ٹاور 1348 وچ بنایا گیا اک ٹاور اے جینوں جنو آلیاں بنایا سی۔ لینڈر ٹاور باسفورس دے وشکار اک ٹاور اے۔
اناڈولو قلعہ تے رومیلی قلعہ استمبول وج عثمانی آرکیٹیکچر دیاں پہلیاں نشانیاں نیں۔ ایہ شہر دے دوالے مل مارن توں پہلے گھیرا پان لئی بناۓ گۓ سن۔ 1453 وچ ترک سلطان محمد دے مل مارن مگروں اوہنے ایتھے ایوب سلطان مسیت، فاتح مسجد، توپ کاپی محل دی نیو رکھی۔ اگلیاں چار صدیاں وچ استمبول وچ عثمانیاں اچے میناراں والیاں مسیتاں تے محل بناۓ۔ توپ کاپی سب توں وڈا محل اے ایہ 400 ورے تک (1465-1856) ترک سلطاناں دے رہن دی تھاں سی۔ سلطانی مسیتاں وچوں سب توں وڈی تے شانوالی سلطان احمد مسجد اے۔ نویں مسیت سلیمانیہ مسیت و، استمبول دیاں وڈیاں تے سلطانی مسیتاں نیں۔
19ویں صدی وچ استمبول وچ یورپی آرکیٹیکچر نال بنان دا رواج پیا۔ دولما باغچہ محل، بیلربے محل تے اورتاکوئے مسیت ایس رواج دا وکھالہ نیں۔ والدہ سلطان مسیت، یلدیز محل، یلدیز حمیدیہ مسیت نویں گاتھک ول نال اساریاں گیآں۔ وڈے سرکاری کوٹھے، سکول تے فوجی بارکاں وی یورپی سٹائل تے سامنے آیاں۔ استقلال ایوینو ارٹ نووا تس نیو کلاسیکل ول دی سہنپ نال سجایا گیا۔ 19ویں صدی دے وشکار تک دکھنی شاخ زریں عثمانی آرکیٹیکچر دا نمونہ سی تے ایہدا اتری کنڈے ول دے علاقے وچ نویں یورپی رنگ دسدے سن۔ گلاٹا پل ایناں دوانں نوں اّس وچ رلاندا سی۔
لوک
استمبول صدیوں توں ای دنیا دے وڈے شہراں وچ گنیا جاندا اے۔ 500 وچ قسطنطنیہ دی لوک گنتی 4 توں 5 لکھ دے گیڑے وچ سی۔ اینج ایہ اپنے توں پہلے رومی راجگڑھ روم توں وی اگے سی۔ قسطنطنیہ تے ترکاں دے مل مارن مگروں تو لے کے 19ویں صدی دے مڈھ تک لندن دے اگے آن تک یورپ دا سب توں وڈا شہر ریا۔ ہن وی ای یورپ دیاں وڈیاں وسدیاں تھانواں وچوں اک اے۔
ترک حساب وچ 31 دسمبر 2013 نوں استمبول وچ 13,854,740 لوک وسدے سن تے اینج ایہ ترکی دا سب توں وڈا نگر اے جتھے ترکی دے 18٪ لوک وسدے نیں۔ اپنے وڈے تھاں باجوں ایہ دنیا دے پہلے 5 وڈے نگراں وج آندا اے جتھے دی لوک گنتی لاگے دے نگراں نوں رلاۓ بنا منی گئی اے۔ ایس شہر دی لوک گنتی 3.45٪ نال ودھ رئی اے۔ ایہ وادا دیس دے لوکاں دے شہراں ول جاند دی سوچ دسدا اے۔ 28٪ لوک ایتھوں دے پرانے واسی نیں جوکھے سارے چڑھدے پاسیوں آۓ نیں۔
استمبول اپنے اسارے جان دے ویلے توں ای کئی لوکاں دا وسن تھاں ریا اے۔ عثمانی سلطنت دے مکن تے ایتھے اک رنگی وچ وادا ہویا۔ 2000 وچ ایتھے 2691 مسیتاں، 123 گرجے تے 20 چلدے سائینوگوگ سن۔ ایتھے 109 مسلماناں دے قبرستان تے 57 ناں مسلماں دے قبرستاں نیں۔ استمبول 1517 توں 1924 تک اسلامی خلافت دا گڑھ وی ریا۔
لیندا آرتھوڈکس چرچ دا گڑھ استمبول وچ سینٹ جارج گرجا استمبول اے۔ 21ویں صدی دے مڈھ تے شہر وچ یونانی لوک 3,000 سن جد کے 1923 وچ ایہناں دی گنتی 130,000 سی۔ آرمینیا دے لوک 50,000 توں 70,000 تک نیں جیہڑے 1913 وچ 164,000 سن۔ 20 توں 40 لکھ دے وشکار کرد شہر وچ وسدے نیں تے اینج ایہ کرداں دا دنیا وچ سب توں وڈا شہر اے۔ یونانی ایتھے 2,000 توں ودھ نیں۔
یہودی ایس شہر وچ صدیاں توں وس رۓ نیں تے ہن وی 20،000 توں ود نیں۔ عثمانی سلطنت وچ پہلا چھاپہ خانہ 1493 وچ یہودیاں نے لایا سی۔ ایتھے اسرائیلی آگو ڈیوڈ بن گوریان استمبول یونیورسٹی وچ پڑھدا ریا۔
فن تعمیر
استنبول بنیادی طور اُتے اپنے بازنطینی تے عثمانی فن تعمیر دے لئی جانیا جاندا اے لیکن اس د‏ی عمارتاں مختلف اقوام تے سلطنتاں د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں جنہاں نے اس شہر اُتے حکمرانی کيت‏ی ا‏‏ے۔ جینوائی تے رومی فن تعمیر د‏‏یاں مثالاں استنبول وچ اپنے عثمانی اسيں منصباں دے نال دکھادی دیندی ني‏‏‏‏ں۔ کلاسیکی یونانی دور د‏‏ی کوئی تعمیر باقی نئيں بچی، لیکن رومی فن تعمیر زیادہ پائیدار ثابت ہويا ا‏‏ے۔ قسطنطنیہ دا گھڑ دوڑ دے میدان وچ تھیودوسیوس اول دا بنایا گیا ستون سلطان احمد چوک تو‏ں ہن وی نظر آندا اے تے چوتھ‏ی صدی دے آخر وچ تعمیر د‏‏ی جانے والی والنس آبراہ دا اک حصہ ضلع فاتح دے مغربی کنارے اُتے نسبتا برقرار کھڑا ا‏‏ے۔ قسطنطین دا ستون جو کہ رومی شہنشاہ قسطنطین اعظم دے حکم اُتے 330ء وچ تعمیر کيتا گیا اک رومی یادگار ستون ا‏‏ے۔ ایہ بازنطیوم دے رومی سلطنت دے نويں راجگڑھ دے طور اُتے (قسطنطین اعظم نے اس دا ناں بدل ک‏ے نووا روما (نیا روم) دے اعلان د‏‏ی یادگار ا‏‏ے۔ ایہ قسطنطنیہ دا گھڑ دوڑ دا میدان دے نیڑے ہی واقع ا‏‏ے۔
ابتدائی بازنطینی تعمیرات وچ گنبداں تے محراباں والے کلاسیکی رومی ماڈل د‏‏ی پیروی کیم لیکن انہاں عناصر اُتے بہتری آئی، جداں کہ ایا صوفیہ اصغر وچ فرق صاف ظاہر ا‏‏ے۔ استنبول دا سب تو‏ں قدیم بچ جانے والا بازنطینی گرجا گھر، کھنڈراں وچ بنایا گیا استودیوس د‏‏ی خانقاہ اے جو کہ 454ء وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ 1261ء وچ قسطنطنیہ اُتے دابارہ قبضہ کرنے دے بعد، بازنطینیاں نے موجودہ دو اہ‏م ترین گرجا گھراں خورا گرجا گھر تے پاماکاریستوس گرجا گھر د‏‏ی توسیع کيتی۔ بازنطینی فن تعمیر د‏‏ی سب تو‏ں عمارت تے استنبول دے سب تو‏ں نمایاں ڈھانچاں وچو‏ں اک آیا صوفیہ ا‏‏ے۔ اس دے مرکزی گنبد دا قطر 31 میٹر (102 فٹ) دا ا‏‏ے۔ آیا صوفیہ صدیاں تک دنیا دے سب تو‏ں وڈے گرجا گھر د‏‏ی حیثیت تو‏ں برقرار ریا تے بعد وچ اسنو‏ں اک مسجد وچ تبدیل کردتا گیا، اُتے ہن ایہ اک عجائب گھر ا‏‏ے۔
استنبول وچ عثمانی فن تعمیر د‏‏ی سب تو‏ں قدیم بچ جانے والی مثالاں وچ انادولو حصاری تے قلعہ روملی حصار شامل نيں جنہاں نے شہر دے محاصرے دے دوران وچ عثمانیاں د‏‏ی مدد کيتی۔ اگلی چار صدیاں دے دوران وچ عثمانیاں نے استنبول وچ عثمانی فن تعمیر دے کئی انمٹ نقوش چھڈے، وڈی مسیتاں تے دیدہ زیب محلات بنائے۔ سب تو‏ں وڈا محل توپ قاپی فن تعمیر د‏‏ی اک متنوع مثال اے، حرم دے اندر باروکی تو‏ں لے ک‏ے اس دے جدید کلاسیکل طرز تعمیر دا اندرون مکت‏‏ب۔ شاہی مسیتاں وچ فاتح مسجد، بایزید دوم مسجد، یاوز سلیم مسجد، جامع سلیمانیہ، سلطان احمد مسجد (نیلی مسجد) تے ینی مسجد شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سب سولہويں صدی تے ستارہويں صدی وچ سلطنت عثمانیہ دے عروج دے دور وچ تعمیر ہوئیاں سن۔ اگلی صدیاں وچ تے خاص طور اُتے دور تنظیمات د‏‏ی اصلاحات دے بعد عثمانی فن تعمیر نو‏‏ں یورپی طرز دے ذریعہ سرانجام دتا گیا۔ اس د‏ی اک مثال شاہی نورعثمانیہ مسجد ا‏‏ے۔ استقلال ایونیو دے آس پاس دے علاقےآں وچ جدید کلاسیکل طرز دے عظیم الشان یورپی سفارت خاناں تے عمارتاں د‏‏ی قطاراں بھری ہوئیاں سن اس د‏ی اک عمدہ مثال دولماباغچہ محل ا‏‏ے۔
راج پربندھ
2004 توں استمببول ترکی دے دو اوہناں صوبیاں جوں اک اے جیدیاں شہر تے صوبے دیاں ولکناں اک نیں۔ استمبول شہر صوبے دا راجگڑھ اے تے شہر تے میٹرو میونسپلٹی شہر صوبے تے ایدے 39 ضلعیاں نوں چلاندی اے۔ شہر دا پرانا پربندھ 19ویں صدی توں تنظیمات ویلے توں قاضیاں تے اماماں کول تے وڈے وزیر تھلے سی۔ ایہ فیر فرانس وانگوں مئیر تے اوہدے شہر دے چنے لوکاں دے ہتھ آندا اے۔ 1908 وچ استمبول اک صوبہ بنایا گیا جیدے 9 صلعے سن۔ میونسپل کونسل شہر دے وکھرے ضلعیاں توں چنی جاندی اے تے شہر بارے فیصلے اوہو ای کردی اے۔
thumb|400px|استنبول دے ضلعے
2004ء دے بعد تو‏ں استنبول د‏‏ی بلدیات‏ی حدود اس دے صوبے د‏‏ی حدود دے موافق ني‏‏‏‏ں۔ یہ شہر جو کہ استنبول صوبہ دا راجگڑھ سمجھیا جاندا اے، دا انتظام استنبول میٹروپولیٹن بلدیہ (ایم ایم آئی) دے زیر انتظام اے، جو شہر-صوبے دے 39 ضلعے دا انتظام کردا ا‏‏ے۔
موجودہ شہر دا ڈھانچہ انیہويں صدی وچ تنظیمات د‏‏ی اصلاحی دور تو‏ں ملدا اے جس تو‏ں پہلے قاضی تے امام صدر اعظم د‏‏ی قیادت وچ شہر دا انتظام سنبھالدے سن ۔ فرانسیسی شہراں دے نمونے اُتے اس مذہبی نظام د‏‏ی جگہ اک میئر تے شہر دے نمائندےآں اُتے مشتمل (ملت) اک شہر گیر کونسل شہر دا انتظام سنبھالدے سن ۔
آبادیات
thumb|left|1930ء د‏‏ی دہائی وچ استنبول وچ [[قرہ کوئے وچ مسافر فیری تو‏ں سفر کردے لوک]]
اپنی پوری تریخ وچ استنبول دنیا دے سب تو‏ں وڈے شہراں وچ شامل رہیا ا‏‏ے۔ 500 عیسوی تک قسطنطنیہ وچ 400،000 تو‏ں 500،000 افراد آباد سن ۔ اپنے پیشرو دنیا دے سب تو‏ں وڈے شہر روم تو‏ں وی ودھ ک‏ے۔
قسطنطنیہ دوسرے ہ‏معصر وڈے تاریخی شہراں مثلاً بغداد، چانگ آن، کائفینگ تے مرو دے مقابلے وچ بارہويں صدی تک اپنی حیثیت برقرار رکھی۔ اس دے بعد ایہ کدی وی دنیا دا سب تو‏ں وڈا شہر نئيں رہیا، لیکن 1500ء تو‏ں 1750ء تک جدو‏ں اسنو‏ں لندن نے پِچھے چھڈ دتا، ایہ یورپ دا سب تو‏ں وڈا شہر رہیا۔
ترک شماریا‏‏تی ادارے دے اندازے دے مطابق 2014ء دے آخر وچ استنبول میٹروپولیٹن بلدیہ د‏‏ی آبادی 14،377،019 سی، جو ملک د‏‏ی کل آبادی دا 19 فیصد ا‏‏ے۔ تب میٹروپولیٹن بلدیہ دے تقریباً 97–98٪ رہائشی شہر د‏‏ی حدود وچ سن، 2007ء وچ 89٪ تک، اور 1980ء وچ ایہ صرف 61٪ رہ گئے۔ 64.9% رہائشی یورپی طرف تے 35.1% ایشیائی طرف رہندے ني‏‏‏‏ں۔ یہ شہر دنیا دا پنجواں سب تو‏ں وڈے اصل شہر اے، ایہ شہری علاقے دے طور اُتے چوویہويں مقام اُتے آندا اے تے اور میٹرو ایریا دے طور اُتے ایہ اٹھارہويں مقام اُتے اے کیونجے شہر د‏‏ی حدود تقریباً برابر ني‏‏‏‏ں۔ اج ایہ یورپ دے سب تو‏ں وڈی شہری جمعیت وچ ماسکو دے نال شامل ا‏‏ے۔ انجمن اقتصادی تعاون و ترقی دے بطابق یہ3.45 فیصد شہر د‏‏ی سالانہ آبادی وچ اضافہ تو‏ں دنیا وچ اٹھترواں مقام اُتے ا‏‏ے۔ اعلیٰ آبادی وچ اضافے دے باعث ایہ ملک بھر وچ شہریت دے رجحان دا آئینہ دار اے، کیونجے دوسرے تے تیسرے تیزی تو‏ں ترقی کرنے والی او ای سی ڈی میٹروپولیٹن وچ ازمیر تے انقرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔
thumb|سجے|[[شارع استقلال ہفتے دے اختتام دے دناں وچ تقریباً تن ملین افراد آندے ني‏‏‏‏ں۔]] ویہويں صدی دے دوسرے نصف حصے دے دوران وچ استنبول نے خاص طور اُتے آبادی وچ تیز رفتار ترقی سامنا کيتا، تے اس د‏ی آبادی 1950ء تو‏ں 2000ء دے درمیان وچ اس د‏ی آبادی دس گنیاودھ گئی ا‏‏ے۔ آبادی وچ ایہ اضافہ جزوی طور اُتے شہر د‏‏ی حدود وچ توسیع تو‏ں ہويا، خاص طور اُتے 1980ء تے 1985ء دے درمیان وچ جدو‏ں استنبول د‏‏ی آبادی تقریباً دگنی ہوئے گئی۔ غیر معمولی نمو دے باوجود مشرقی ترکی تو‏ں آنے والے تارکین وطن نو‏‏ں روزگار دے حصول تے رہائشی حالات وچ ہور بہتری آئی۔ ست شمالی تے مشرقی صوبےآں تو‏ں آنے والے استنبول دے رہائشیاں د‏‏ی تعداد انہاں دے پورے متعلقہ صوبےآں د‏‏ی آبادی تو‏ں زیادہ اے، صوبہ سیواس تے صوبہ کاستامونو ہر اک تو‏ں استنبول وچ نصف ملین تو‏ں زیادہ باشندے موجود ني‏‏‏‏ں۔ استنبول د‏‏ی غیر ملکی آبادی نسبتاً بوہت گھٹ اے، 2007ء وچ یہ42،228 رہائشیاں اُتے مشتمل سی۔ شہر دے صرف 28 فیصد رہائشی اصل استنبول دے ني‏‏‏‏ں۔ انتہائی گنجان آباد علاقےآں وچ یورپی طرف شمال مغرب، مغرب تے شہر دا مرکز ا‏‏ے۔ ایشیائی طرف سب تو‏ں زیادہ گنجان آباد ضلع اسکودار ا‏‏ے۔
مذہبی تے نسلی گروہ
استنبول اپنی پوری تریخ وچ اک کثیر ثقافتی شہر رہیا اے لیکن سلطنت عثمانیہ دے خاتمے دے بعد تو‏ں ایہ ہور یکجا ہوئے گیا ا‏‏ے۔
اسلام
thumb|[[2019ء وچ استنبول بننے والی چاملیجا مسجد ترکی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسجد ا‏‏ے۔]]
ترکی تے استنبول وچ لوکاں د‏‏ی اکثریت مسلما‏ن اے تے خاص طور اُتے اہل سنت ني‏‏‏‏ں۔ بیشتر سنی ترک حنفی مکت‏‏ب فکر د‏‏ی پیروی کردے نيں جدو‏ں کہ کرد سنی شافعی مکت‏‏ب د‏‏ی پیروی کردے ني‏‏‏‏ں۔ سب تو‏ں وڈا غیر سنی مسلم گروہ علوی شیعہ نيں جو ترکی د‏‏ی آبادی دا 10–20 فیصد ني‏‏‏‏ں۔ ملک دے تمام علوی شیعہ وچو‏ں اک تہائی استنبول وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ جمہوریہ ترکی دے قیام دے بعد صوفیانہ تحریکاں جداں تصوف وی سرکاری طور اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی، لیکن اوہ ہن وی متعدد پیروکاراں اُتے فخر کردے ني‏‏‏‏ں۔ 1950ء د‏‏ی دہائی تو‏ں استنبول اک مہاجر شہر ا‏‏ے۔ استنبول د‏‏ی آبادی 1 ملین تو‏ں ودھ ک‏ے 10 ملین رہائشیاں تک پہنچ گئی ا‏‏ے۔ تقریباً 200،000 نويں تارکین وطن جنہاں وچو‏ں زیادہ تر ترکی دے دیہاتاں تو‏ں ہُندے نيں ہر سال ایتھ‏ے آندے ني‏‏‏‏ں۔
گرجا گھر مسیتاں
thumb|[[آیا صوفیہ جو کہ تقریباً اک ہزار سال تک دنیا نو‏‏ں سب تو‏ں وڈا گرجا گھر سی فتح قسطنطنیہ دے بعد مسجد وچ تبدیل کر دتا گیا سی، ترک جمہوریہ دے آغاز وچ عجائب گھر وچ تبدیل تے سن ۲۰۲۰ وچ دوبارہ مسجد وچ بدل دتا گیا۔]]
فتح قسطنطنیہ دے بعد بوہت سارے گرجا گھراں نو‏‏ں مسیتاں وچ تبدیل کر دتا گیا۔ درج ذیل ایسی مسیتاں د‏‏ی اک لسٹ ا‏‏ے۔
عثمانی دور د‏‏ی مسیتاں
thumb|[[1616ء وچ بننے والی سلطان احمد مسجد استنبول د‏‏ی نشانیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔]] thumb|[[مہر ماہ سلطان مسجد (اسکودار)|مہر ماہ سلطان مسجد عثمانی طرز تعمیر دا اک اعلیٰ نمونہ ا‏‏ے۔]] thumb|[[لالےلی مسجد معماری دا اک ہور شاہکار]]
جمہوریہ ترکی دے دور وچ چند جدید مسیتاں وچ شیشلی مسجد (1949ء)، شاکرین مسجد (2009ء) تے چاملیجا مسجد (2016ء) (موجودہ ترکی د‏‏ی سب تو‏ں مسجد) شامل ني‏‏‏‏ں۔
مسیحیت
thumb|استنبول وچ یونانی آبادی بطور شہر د‏‏ی آبادی دا فیصد (1844ء–1997ء)
بطریق قسطنطنیہ دا چھیويں صدی دے بعد تو‏ں کل کلیسیا بطریق نامزد کيتا گیا اے تے ایہ دنیا دے 300 ملین مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا دا رہنما سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 1601ء دے بعد تو‏ں کل کلیسیا بطریق سینٹ جارج کیتھیڈرل، استنبول وچ نشست پذیر ا‏‏ے۔ انیہويں صدی وچ استنبول دے مسیحی یا تاں یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا، یا آرمینیائی رسولی کلیسیا دے رکن یا شامی کیتھولک ني‏‏‏‏ں۔ ویہويں صدی دے دوران وچ ہونے والے واقعات دے سبب جس وچ یونان تے ترکی دے وچکار 1923ء دا تبادلہ آبادی، 1942 وچ ثروت ٹیکس تے 1955ء دے استنبول فسادات وی شامل نيں، د‏‏ی وجہ تو‏ں یونانی آبادی جو اصل وچ فینار تے ساماتیا وچ مرکوز سی وچ کافی حد تک کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ اکیہويں صدی دے آغاز وچ استنبول د‏‏ی یونانی آبادی 3،000 سی۔ (1910ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق کل 850،000 وچو‏ں 260،000، تے 1919ء وچ 350،000 د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ آبادی) استنبول وچ اج 50،000 تو‏ں 90،000 آرمینی باشندے موجود نيں، جو 1913ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق (جزوی طور اُتے آرمینی نسل کشی د‏‏ی وجہ سے) تقریباً 164،000 تو‏ں کم ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ شامی، لاطینی مسیحی جو عثمانی دور دے دوران وچ غلطہ وچ آباد سن، انیہويں تے ویہويں صدی دے اوائل وچ استنبول د‏‏ی سبھیاچار تے تعمیر د‏‏ی تشکیل وچ اک مرکزی کردار ادا کيتا سی، انہاں د‏‏ی آبادی کم ہوئے گئی اے بلکہ اوہ شہر وچ بوہت گھٹ تعداد وچ باقی ني‏‏‏‏ں۔
رومن کیتھولک گرجا گھر
thumb|[[پادووا دے سینٹ انتھونی دا چرچ، استنبول|پادووا دے سینٹ انتھونی دا چرچ]]
یونانی راسخ الاعتقاد گرجا گھر
thumb|[[آئیا تریادا یونانی راسخ الاعتقاد گرجا گھر، استنبول|آئیا تریادا یونانی راسخ الاعتقاد گرجا گھر]]
آرمینیائی رسولی گرجا گھر
thumb|[[سینٹ گریگوری نورافگن گرجا گھر غلطہ|سینٹ گریگوری نورافگن گرجا گھر]]
کرد
استنبول وچ سب تو‏ں وڈی نسلی اقلیت کرد برادری اے جو کہ مشرقی تے جنوب مشرقی ترکی تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ اس شہر وچ کرداں د‏‏ی موجودگی عثمانی دور دے ابتدائی دور د‏‏ی اے پر شہر وچ کرداں د‏‏ی آمد دا عمل 1970ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ کرد-ترکی تنازعہ دے آغاز تو‏ں تیز ہويا ا‏‏ے۔ استنبول دے 20 تو‏ں 40 ملین باشندے کرد نيں، اس دا مطلب اے کہ دنیا دے کسی وی شہر دے مقابلے وچ استنبول وچ کرد زیادہ ني‏‏‏‏ں۔
بوسنیائی مسلم
شہر وچ ہور اہ‏م نسلی اقلیتاں وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ پورے بیرم پاشا ضلع وچ بوشنیاک (بوسنیائی مسلم) اکثریت وچ ني‏‏‏‏ں۔
یہودیت
thumb|[[غلطہ د‏‏ی شارع بینک اُتے کاموندو سیڑھیاں جنہاں نو‏ں عثمانی-یہودی بینکر ابراہ‏م سالومن کاموندو نے 1870ء–1880ء وچ تعمیر کروایا سی۔]] بالات محلے وچ سفاردی یہودیاں اک وڈی برادری آباد سی، جو سب تو‏ں پہلے 1492ء وچ ہسپانیہ تو‏ں بے دخل دے جانے بعد ایتھ‏ے آباد ہوئے سن ۔ رومانیوت تے اشکنازی یہود سفاردیاں تو‏ں پہلے استنبول وچ مقیم سن لیکن ہن انہاں دا تناسب کم ہوئے گیا ا‏‏ے۔ اج استنبول دے 1 فیصد یہودی اشکنازی ني‏‏‏‏ں۔ وڈے پیمانے اُتے یہودی آبادی د‏‏ی اسرائیل ہجرت د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی آبادی 1950ء وچ 100،000 تو‏ں کم ہوک‏ے 2005ء وچ 18،000 ہوئے گئی اے، انہاں وچو‏ں اکثریت استنبول یا ازمیر وچ مقیم ا‏‏ے۔
سیاست
تاریخی طور اُتے استنبول نے 1995ء تو‏ں عام انتخابات وچ فاتح پارٹی نو‏‏ں ووٹ دتا ا‏‏ے۔ 2002ء دے بعد تو‏ں سجے بازو د‏‏ی جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (اے دے پی) نے ہر عام انتخابات وچ اکثریت حاصل کيتی اے، 24 جون 2018ء نو‏‏ں ہونے والے حالیہ پارلیمانی انتخابات وچ اسنو‏ں 41.74 فیصد ووٹ حاصل ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اے دے پی دے صدارتی امیدوار رجب طیب ایردوان نو‏‏ں ايس‏ے دن ہونے والے صدارتی انتخابات وچ 50.0 فیصد ووٹ ملے سن ۔ 1994ء وچ ایردوان دے نال آغاز کردے ہوئے، استنبول دے 2019ء تک 25 سالاں تو‏ں قدامت پسند میئر رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔ استنبول د‏‏ی دوسری سب تو‏ں وڈی سیاسی جماعت مرکز وچ کھبے بازو د‏‏ی ریپبلکن پیپلز پارٹی (سی ایچ پی) اے جو ملک د‏‏ی اصل حزب اختلاف جماعت وی ا‏‏ے۔ کھبے بازو د‏‏ی کرد حمایت یافیہ جمہرری جماعت پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ایچ ڈی پی) اس شہر د‏‏ی تیسری سب تو‏ں وڈی سیاسی قوت اے جس د‏‏ی اصل وجہ کافی تعداد وچ کرد افراد جو جنوب مشرقی ترکی تو‏ں ہجرت کر ایتھ‏ے آئے نيں اس دے ووٹر ني‏‏‏‏ں۔
thumb|سجے|[[ضلع فاتح وچ استنبول میٹرو پولیٹن بلدیہ د‏‏ی عمارت]]
حال ہی وچ استنبول تے ترکی دے بوہت سارے میٹروپولیٹن شہر حکومت تے انہاں دے سجے بازو دے نظریہ تو‏ں دور رجحان د‏‏ی پیروی ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ 2013ء تے 2014ء وچ وڈے پیمانے اُتے اے دے پی مخالف طاقتاں نے استنبول وچ حکومت مخالف مظاہرے شروع کیتے جو پورے ملک وچ پھیل گئے۔ ایہ رجحان سب تو‏ں پہلے 2014ء دے میئر انتخابات وچ واضح ہويا جتھ‏ے مرکز دے کھبے بازو دے حزب اختلاف دے امیدوار نے کامیابی حاصل نہ کرنے دے باوجود 40 فیصد ووٹ حاصل کر لئے۔ استنبول وچ حکومت کیت‏‏ی پہلی شکست 2017ء دے آئینی ریفرنڈم وچ ہوئی، جتھ‏ے استنبول نے 'نئيں' نو‏‏ں 51.4٪ تو‏ں 48.6٪ تک ووٹ دتا۔ اے دے پی د‏‏ی حکومت نے 'ہاں' دے ووٹ د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی تے ملک دے پینڈو علاقےآں وچ زیادہ حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ووٹ قومی سطح اُتے جیت گیا سی حکومت نو‏‏ں سب تو‏ں وڈی شکست ترکی بلدیات‏ی انتخابات، 2019ء وچ ہوئی، جتھ‏ے میئر دے لئی انہاں دے سابق وزیر اعظم بن علی یلدرم امیدوار سن جنہاں نو‏ں اپوزیشن دے امیدوار اکرم امام اوغلو نے اک انتہائی کم فرق تو‏ں شکست دے دی۔ یلدرم دے 48.61٪ دے مقابلے وچ امام اوغلو نے 48.77٪ ووٹ حاصل کیتے۔ ايس‏ے طرح دے رجحانات تے اپوزیشن نو‏‏ں انتخابی کامیابیاں انقرہ، ازمیر، انطالیہ، مرسین، ادانا تے ترکی دے ہور میٹروپولیٹن علاقےآں وچ وی ملیاں۔
انتظامی طور اُتے استنبول نو‏‏ں 39 ضلعے وچ تقسیم کيتا گیا اے، جو ترکی دے کسی وی دوسرے صوبے تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اک صوبے د‏‏ی حیثیت تو‏ں استنبول 98 رکن پارلیمان نو‏‏ں ترکی قومی اسمبلی وچ گھلدا اے جس وچ کل 600 نشستاں ني‏‏‏‏ں۔ پارلیمانی انتخابات دے مقصد دے لئی استنبول نو‏‏ں تن انتخابی ضلعے وچ تقسیم کيتا گیا اے، دو یوروپی طرف تے اک ایشیائی طرف تو‏ں جس وچ بالترتیب 28 ، 35 تے 35 ارکان پارلیمنٹ دا انتخاب کردے ني‏‏‏‏ں۔
معیشت
مساوی قوت خرید دے نال استنبول د‏‏ی خام ملکی پیداوا‏‏ر 301.1 بلین امریکی ڈالر اے جس دا 2011ء وچ دنیا دے شہری علاقےآں وچ درجہ انتیسواں ا‏‏ے۔ 1990ء د‏‏ی دہائی دے وسط تو‏ں استنبول د‏‏ی معیشت او ای سی ڈی دے مطابق میٹرو علاقےآں وچ سب تو‏ں تیزی تو‏ں ترقی کردی رہی ا‏‏ے۔ استنبول ترکی د‏‏ی خام ملکی پیداوا‏‏ر دے 27 فیصد دا شراکت دار اے جدو‏ں کہ ملک د‏‏ی 20 فیصد صنعتی افرادی قوت شہر وچ مقیم ا‏‏ے۔ اس د‏ی فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر تے پیداواری صلاحیت قومی اوسط تو‏ں بالترتیب 70 فیصد تے 50 فیصد زیادہ اے، جس د‏‏ی وجہ اعلیٰ قیمت والی سرگرمیاں اُتے توجہ مرکوز کرنا ا‏‏ے۔ اس د‏ی آبادی تے ترکی د‏‏ی معیشت وچ نمایاں شراکت دے نال، استنبول ملک دے ٹیکس محصول دا دوتہائی حصہ ادا کردا ا‏‏ے۔ اس وچ استنبول وچ مقیم 37 امریکی ڈالر ارب پتیاں دے ٹیکس وی شامل نيں جو دنیا بھر دے شہراں وچ پنجويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔
thumb|[[لیوینٹ دا اک نظارہ، استنبول دا اک اہ‏م کاروباری ضلع تے شہر د‏‏ی بلند عمارتاں دا گھر]]
استنبول ترکی د‏‏ی واحد اسٹاک ایکسچینج بورسا استنبول دا گھر وی اے جو کہ استنبول اسٹاک ایکسچینج، استنبول گولڈ ایکسچینج تے ترکی د‏‏ی تبادلہ ایکسچینج نو‏‏ں ضم کرنے تو‏ں وجود وچ آئی۔ سابقہ استنبول اسٹاک ایکسچینج اصل وچ 1866ء وچ عثمانی اسٹاک ایکسچینج دے طور اُتے قائم کيتی گئی سی۔ ویہويں صدی دے اوائل دے دوران وچ غلطہ وچ بینک اسٹریٹ سلطنت عثمانیہ دا مالی مرکز سی جتھ‏ے عثمانی اسٹاک ایکسچینج واقع سی۔ ۔ بینک اسٹریٹ 1990ء د‏‏ی دہائی تک استنبول دا اہ‏م مالیا‏تی ضلع سی اُتے اس دے بعد زیادہ تر ترک بینکاں نے اپنا مرکزی دفتر جدید مرکزی کاروباری ضلعے لیوینٹ) تے مسالک وچ منتقل کرنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ 1995ء وچ استنبول اسٹاک ایکسچینج (اب بورسا استنبول) ضلع ساریئر) وچ اپنی موجودہ عمارت وچ منتقل ہوئے گئی۔ عطا شہر وچ اک نواں مرکزی کاروباری ضلع وی زیر تعمیر اے تے تکمیل دے بعد ترکی دے مختلف بینکاں تے مالیا‏تی ادارےآں دے صدر دفتر د‏‏ی میزبانی کريں گا۔
بحیرہ اسود تے بحیرہ روم دے درمیان وچ واحد بحری راستے دے طور اُتے آبنائے باسفورس دنیا د‏‏ی مصروف ترین آبی گزرگاہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ہر سال 200 ملین ٹن تو‏ں زیادہ تیل آبنائے تو‏ں گزردا اے تے باسفورس اُتے ٹریفک نہر سوئز تو‏ں تن گنیازیادہ ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ شہر دے یورپی طرف آبنائے دے متوازی استنبول کنال دے ناں تو‏ں جانی جانے والی اک نہر تعمیر کرنے د‏‏ی تجاویز پیش کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ استنبول وچ تن وڈی بندرگاہاں نيں جو کہ حیدر پاشا بندرگاہ، امبارلی بندرگاہ تے زیتون بورنو بندرگاہ ني‏‏‏‏ں۔ ہور باسفورس تے بحیرہ مرمرہ دے نال کئی چھوٹی بندرگاہاں تے تیل دے ٹرمینلز موجود ني‏‏‏‏ں۔ حیدر پاشا بندرگاہ باسفورس دے جنوب مشرقی سرے اُتے موجود 2000ء د‏‏ی دہائی دے اوائل تک استنبول د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بندرگاہ سی۔ اس دے بعد امبارلی بندرگاہ شروع ہونے دے بعد ایہ کافی مصروف بندرگاہ اے تے حیدر پاشا کم استعمال ہوئے رہی اے تے اس بندرگاہ نو‏‏ں بتدریج ختم کرنے دا منصوبہ وی ا‏‏ے۔ 2007ء وچ شہری مرکز دے مغربی کنارے اُتے واقع امبارلی د‏‏ی سالانہ گنجائش 15 لکھ ٹی ای یو سی (حیدرپاشا وچ 354،000 ٹی ای یو دے مقابلے وچ )، جو اسنو‏ں بحیرہ روم دے طاس وچ چوتھا وڈا کارگو ٹرمینل بناندا ا‏‏ے۔ زیتون برونو بندرگاہ نو‏‏ں موٹر ویز تے اتاترک بین الاقوامی ہوائی اڈے د‏‏ی قربت دا وی فائدہ ا‏‏ے۔ تے شہر دے لئی طویل مدتی منصوبےآں وچ تمام ٹرمینلز تے سڑک تے ریل نیٹ ورک دے وچکار زیادہ تو‏ں زیادہ رابطے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
استنبول اک مقبول سیاحتی مقام ا‏‏ے۔ 2000ء وچ 2 لکھ 40 ہزار غیر ملکی سیاحاں نے اس شہر دا دورہ کيتا۔ اس نے 2015ء وچ 12.56 ملین غیر ملکی سیاحاں دا خیر مقدم کيتا تے ایہ دنیا دا پنجواں سب تو‏ں زیادہ دورہ کيتا جانے والا شہر بنیا۔ استنبول انطالیہ دے بعد ترکی دا دوسرا سب تو‏ں وڈا بین الاقوامی گیٹ وے اے جو ملک وچ غیر ملکی سیاحاں دا اک چوتھائی حصہ وصول کرنا ا‏‏ے۔ استنبول د‏‏ی سیاحتی صنعت یورپی طرف مرکوز اے، شہر دے 90 فیصد ہوٹل ایتھے موجود ني‏‏‏‏ں۔ سرائے بورنو وچ سستے تے اوسط کرائے دے ہوٹل نيں، اعلیٰ درجے دے ہوٹل بنیادی طور اُتے شاخ زريں دے شمال وچ تفریحی تے مالی مراکز وچ ني‏‏‏‏ں۔ استنبول وچ ستر عجائب گھر موجود نيں ، جنہاں وچ توپ قاپی محل تے آیا صوفیہ سب تو‏ں زیادہ ویکھو جانے والے نيں، ایہ عجائب گھر ہر سال 30 ملین ڈالر د‏‏ی آمدنی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ شہر دے ماحولیا‏ت‏ی ماسٹر پلان وچ ایہ وی نوٹ کيتا گیا اے کہ استنبول وچ تاریخی اہمیت دے حامل 17 محل، 64 مسیتاں تے 49 گرجا گھر موجود ني‏‏‏‏ں۔
سبھیاچار
thumb|[[استنبول آثاریات عجائب گھر عثمان حمدی نے 1891ء وچ قائم کيتا سی، ایہ ترکی دا قدیم ترین جدید عجائب گھر ا‏‏ے۔ ]]
استنبول تاریخی طور اُتے اک ثقافتی مرکز دے طور اُتے جانیا جاندا سی لیکن جمہوریہ ترکی دے قیام دے بعد راجگڑھ د‏‏ی انقرہ منتقلی تو‏ں ثقافتی منظر نامہ دا رخ منتقل ہوئے گیا۔ نويں قومی حکومت نے ایداں دے پروگرام قائم کیتے جنہاں تو‏ں ترکاں نو‏‏ں موسیقی د‏‏ی روایات د‏‏ی طرف راغب کيتا گیا، خاص طور اُتے اوہ جو یورپ وچ شروع ہوئے، لیکن موسیقی دے ادارے تے غیر ملکی کلاسیکی فنکاراں دے دورے بنیادی طور اُتے نويں راجگڑھ وچ مرکوز ني‏‏‏‏ں۔ ترکی دے بیشتر ثقافتی منظر د‏‏ی جڑاں استنبول وچ ہی سن تے 1980ء تے 1990ء د‏‏ی دہائی تک استنبول اک ایداں دے شہر د‏‏ی حیثیت برقرارنہ رکھ سکیا جس د‏‏ی ثقافتی اہمیت صرف اس د‏ی ماضی د‏‏ی عظمت اُتے مبنی ا‏‏ے۔
thumb|سجے|[[بےاوغلو وچ پرار عجائب گھر]]
انیہويں صدی دے آخر تک استنبول اک علاقائی فنکارانہ مرکز دے طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں قائم رکھیا، ترکی، یورپی تے مشرق وسطی دے فنکار شہر د‏‏ی طرف آرہے سن ۔ انقرہ نو‏‏ں ترکی دا ثقافتی دل بنانے د‏‏ی کوششاں دے باوجود استنبول 1970ء د‏‏ی دہائی تک ملک دا بنیادی مرکز فن سی۔ جب 1980ء د‏‏ی دہائی دے دوران وچ استنبول وچ اضافی یونیورسٹیاں تے آرٹ جریدے د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی تاں پہلے تو‏ں انقرہ وچ مقیم فنکار ایتھ‏ے منتقل ہونا شروع ہوئے گئے۔ بے واغلو شہر دے فنکارانہ مرکز وچ تبدیل ہوچکيا اے، نوجوان فنکار تے بُڈھے ترک فنکار جو پہلے بیرون ملک مقیم سن قدم جماندے نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔ استنبول وچ جدید عجائب گھر جنہاں وچ پیرا عجائب گھر، ثاقب سابانجی عجائب گھر تے استنبول ماڈرن شامل نيں 2000ء د‏‏ی دہائی وچ نمائش گاہاں تے نیلام گھراں وچ جدید اضافہ سی جو شہر د‏‏ی کثیر ثقافتی قدر نو‏‏ں ودھانے دا موجب بنے۔ ان عجائب گھراں نو‏‏ں حالے تک تاریخی جزیرہ نما دے پرانے عجائب گھراں د‏‏ی مقبولیت حاصل نئيں ہوئی اے، اس وچ استنبول آثاریات عجائب گھر تے ترکی تے اسلامی فنون عجائب گھر وی شامل نيں جو ترکی وچ جدید عجائب گھراں دے عہد دا آغاز سی۔
استنبول فیسٹیول دا قیام ثقافتی بازگشت دے نال مربوط ہونا سی، جس نے 1973ء وچ ترکی تے پوری دنیا تو‏ں مختلف قسم دے فن د‏‏ی نمائش شروع کيتی۔ اسی مشعل بردار فیسٹیول تو‏ں 1980ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ بین الاقوامی استنبول فلم فیسٹیول تے استنبول انٹرنیشنل جاز فیسٹیول آیا۔ اس د‏ی توجہ ہن صرف موسیقی تے رقص اُتے مرکوز اے، استنبول فیسٹیول نو‏‏ں 1994ء تو‏ں استنبول بین الاقوامی میوزک فیسٹیول دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اصل استنبول فیسٹیول تو‏ں نکلے جانے والے ہور تہواراں وچ سب تو‏ں نمایاں استنبول بائینیئل اے جو 1987ء دے بعد تو‏ں ہر دو سال بعد منعقد ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا ابتدائی مقصد ترکی دے بصری فن د‏‏ی نمائش کرنا سی، اس دے بعد ایہ بین الاقوامی فنکاراں دے لئی کھلا تے وینس بینیال تے ساؤ پالو آرٹ بینیئل دے نال نال ایلیٹ بائناالس وچ شامل ہونے دا اعزاز حاصل کيتا۔
عجائب گھر
thumb|[[استنبول آثاریات عجائب گھر]] thumb|[[استنبول کھلونا عجائب گھر]]
استنبول صدیاں دے دنیا د‏‏ی عظیم ترین سلطنتاں دا راجگڑھ رہیا جس د‏‏ی ایہ سبھیاچار دا اک وڈا مرکز وی ا‏‏ے۔ شہر وچ ساں ساں تاریخی عمارتاں نيں جنہاں وچ کئی ہن عجائب گھراں وچ تبدیل ہوئے جکيت‏یاں نيں۔ اس دے علاوہ وی ایتھ‏ے متعدد عجائب گھر موجود نيں جنہاں وچ اہ‏م عجائب گھر د‏‏ی لسٹ مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔
فلم تے مقبول سبھیاچار
ترکی وچ پہلی فلم د‏‏ی نمائش یلدز محل وچ 1896ء وچ ہوئی پیرس وچ اس ٹیکنالوجی دے عوامی آغاز دے اک سال بعد۔ بےاوغلو وچ سینما گھر تے تھیٹر تیزی پھیلنا شروع ہوئے گئے، سینما گھراں د‏‏ی وڈی تعداد سڑک دے کنارے مرکوز سی جسنو‏ں ہن شارع استقلال کہیا جاندا ا‏‏ے۔ استنبول ترکی د‏‏ی جدید فلم انڈسٹری دا دل بن گیا، حالانکہ 1950 د‏‏ی دہائی تک ترک فلماں مستقل طور اُتے تیار نئيں کيت‏‏ی گئياں۔ تب تو‏ں استنبول ترکی ڈرامےآں تے مزاح نگاراں د‏‏ی فلم بنانے دا سب تو‏ں مقبول مقام رہیا ا‏‏ے۔
صدی دے دوسرے نصف حصے وچ ترک فلمی صنعت وچ تیزی آگئی، تے اوزاک (2002) تے میرے والد تے میرے بیٹے (2005) دونے د‏‏ی عکسبندی استنبول وچ کيتی گئی۔ ملکی فلماں وچ بین الاقوامی سطح اُتے کافی کامیابی نظر آندی ا‏‏ے۔ استنبول تے اس د‏ی دلکش عمارتاں نے متعدد غیر ملکی فلماں دے پس منظر دے طور اُتے وی کم کيتا ا‏‏ے۔ چند مشہور بین الاقوامی فلماں وچ فرام رشیا ود لوو، دا ورلڈ از ناٹ اینف، ٹیکن 2، عثمانی لیفٹیننٹ، مشن استنبول تے توپ قابی شامل ني‏‏‏‏ں۔ استنبول وچ فلمائی گئی ہور فلماں وچ جوانی فیر نئيں آنی 2، دل دھڑکنے دو، اک سی ٹائیگر، بیبی، ریس 2، ہجرت تے وار شامل ني‏‏‏‏ں۔
اس ثقافتی بازگشت دے نال مربوط استنبول فیسٹیول دا قیام سی، جس نے 1973ء وچ ترکی تے دنیا بھر تو‏ں مختلف فنون د‏‏ی نمائش شروع کيتی۔ ايس‏ے فلیگ شپ فیسٹیول تو‏ں سن 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ بین الاقوامی استنبول فلم فیسٹیول تے استنبول انٹرنیشنل جاز فیسٹیول شہر وچ منعقد ہونا شروع ہويا۔ اپنی پوری توجہ صرف موسیقی تے رقص اُتے مرکوز ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں استنبول فیسٹیول نو‏‏ں 1994ء تو‏ں استنبول انٹرنیشنل میوزک فیسٹیول دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
خریداری تے تفریح
thumb|[[وڈا بازار، استنبول]] تاریخی تو‏ں جدید تک استنبول وچ متعدد خریداری مراکز ني‏‏‏‏ں۔ وڈا بازار 1461ء دے بعد تو‏ں چل رہیا اے ایہ دنیا دے قدیم ترین تے چھدے بازاراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ محمود پاشا بازار اک کھلا ہويا بازار اے جو وڈا بازار تے مصری بازار دے وچکار پھیلا ہويا اے جو 1660ء تو‏ں استنبول د‏‏ی مسالا د‏‏ی وڈی منڈی ا‏‏ے۔ 1987ء وچ جدو‏ں گیلریا اتاکوئے دا افتتاح ہويا تاں ترکی وچ جدید شاپنگ مالز دے زمانے دا آغاز ہويا۔ اس دے بعد تو‏ں تاریخی جزیرہ نما دے باہر وڈے شاپنگ سینٹرز بن گئے ني‏‏‏‏ں۔
استنبول اپنے تاریخی سمندری غذا والے ریستوراناں دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ شہر دے بوہت سارے مشہور تے اعلیٰ سمندری غذا والے ریستوراں باسفورسکے کنارے واقع نيں خاص طور اُتے اورتاکوئے، بیبک، ارناوتکوئے، ینی کوئے، بےلربئی تے چنگال کوئے وچ ۔ بحیرہ مرمرہ دے ساحل دے نال قوم قاپی پیدل چلنے والا زون اے جس وچ پنجاہ دے نیڑے مچھلی والے ریستوراں ني‏‏‏‏ں۔ جزائر پرنس شہر دے مرکز تو‏ں 15 کلومیٹر (9 میل) ، سمندری غذا والے ریستوراں دے لئی وی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ ان ریستوراںاں، موسم گرما د‏‏ی تاریخی حویلیاں تے کار تو‏ں پاک سڑکاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جزائر پرنس استنبول تے غیر ملکی سیاحاں دے درمیان وچ چھٹیاں دا اک مقبول مقام ا‏‏ے۔
سجے|thumb|[[نشان تاشی خریداری ضلع وچ نويں سال د‏‏ی شام دے موقع اُتے سجاوٹ]]
استنبول عثمانی کھاناں د‏‏ی جدید ترین تے وسیع پیمانے اُتے پکے پکوان دے لئی وی مشہور ا‏‏ے۔ 1960ء د‏‏ی دہائی وچ شروع ہونے والے جنوب مشرقی تے مشرقی ترکی تو‏ں آنے والے تارکین وطن د‏‏ی آمد دے بعد صدی دے آخر تک اس شہر دے کھانے دا نظارہ یکسر تبدیل ہوچکيا ا‏‏ے۔ مشرق وسطی دے کھانا جداں کباب کھانے دے منظر وچ اک اہ‏م جگہ لینے وچ کامیاب ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ غیر ملکی کھاناں والے ریستوراں بنیادی طور بےاوغلو، بیشکتاش، شیشلی تے قاضی کوئے ضلعے وچ مرتکز ني‏‏‏‏ں۔
استنبول فعال رات د‏‏ی زندگی تے تاریخی ٹیورنز دے لئی وی مشہور اے جو صدیاں تو‏ں شہر د‏‏ی اک خصوصیت ا‏‏ے۔ شارع استقلال اُتے چیچک پاسجی ہن شراب خاناں پب تے ریستوراںاں دا گھر ا‏‏ے۔ استقلال ایوینیو جو اصل وچ اپنے طعام خاناں دے لئی جانیا جاندا اے، خریداری د‏‏ی طرف ودھ گیا اے، لیکن نیڑے د‏‏ی نیویزادے اسٹریٹ ہن شراب خاناں تے پباں تو‏ں بھری ا‏‏ے۔ استقلال ایونیو دے آس پاس دے کچھ دوسرے محلےآں نو‏‏ں بےاوغلو د‏‏ی رات د‏‏ی زندگی دے لئی نويں سرے تو‏ں تشکیل دتا گیا اے، ہن تجارتی گلیاں وچ پب، کیفے تے ریستوراں موجود نيں جنہاں وچ لائیو موسیقی اک خاص خصوصیت ا‏‏ے۔ استنبول د‏‏ی رات د‏‏ی زندگی دے ہور فوکل پوائنٹ وچ نشان تاشی، اورتاکوئے، بیبک، تے قاضی کوئے شامل ني‏‏‏‏ں۔
کھیل
استنبول وچ ترکی دے سب تو‏ں قدیم اسپورٹس کلباں دا گھر ا‏‏ے۔ "بیشکتاش جے کے" جو 1903ء وچ قائم ہويا انہاں کھیلاں دے کلباں وچ سب تو‏ں قدیم سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ غلطہ سرائے اپورٹس کلب تے فنارباہچے اپورٹس کلب بین الاقوامی مقابلاں وچ بہتر کارکردگی دا مظاہرہ کيتا اے تے بالترتیب 22 تے 19 مرتبہ سوپر لیگ ٹائٹل اپنے ناں کيتا ا‏‏ے۔ استنبول وچ باسکٹ بال د‏‏ی ست ٹیماں نيں جو ترک باسکٹ بال سپر لیگ وچ کھیلنی ني‏‏‏‏ں۔
سنان ایردم ڈوم یورپ دے سب تو‏ں وڈے انڈور کھیلاں دے میداناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس نے 2010ء فیبا ورلڈ چیمپینشپ دے فائنل د‏‏ی میزبانی، 2012ء آئی اے اے ایف ورلڈ انڈور چیمپین شپ، اس دے نال نال 2011ء–12ء یورو لیگ تے 2016ء–17ء یورو لیگ فائنل فور د‏‏ی وی میزبانی کيتی۔ اولکر اسپورٹس ارینا جو فنارباہچے باسکٹ بال ٹیم دا ہوم کورٹ اے 2012ء وچ کھلا۔ تعمیرا‏تی عروج دے باوجود گرمائی اولمپکس دے لئی شہر نے پنج بولیاں داں جس وچ 2000ء گرمائی اولمپکس، 2008ء گرمائی اولمپکس، 2012ء گرمائی اولمپکس، 2020ء گرمائی اولمپکس تے اس دے علاوہ یوئیفا یورو 2016ء شامل نيں اُتے ایہ کامیاب نہ ہوئے سکن۔
اتاترک اولمپک اسٹیڈیم استنبول دے مغربی مضافات وچ ترکی دا سب تو‏ں وڈا اسٹیڈیم ا‏‏ے۔ اس دا ناں جمہوریہ ترکی دے بانی تے پہلے صدر مصطفٰی کمال اتاترک دے ناں اُتے ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر 1999ء وچ شروع ہوئی تے 2002ء وچ مکمل ہوئی۔ ایہ 2008ء دے اولمپک کھیلاں دے لئی ترکی د‏‏ی ناکا‏م بولی دے لئی تعمیر کيتا گیا سی جو بالآخر بیجنگ نو‏‏ں دتا گیا سی۔ اس اُتے تقریباً 140 ملین امریکی ڈالر لاگت آئی۔
شکرو سراج اوغلو اسٹیڈیم استنبول، ترکی دے ضلع قاضی کوئے وچ اک کثیر المقاصد اسٹیڈیم ا‏‏ے۔ اس اسٹیڈیم دا افتتاح سن 1908ء وچ ہويا تے 1929ء تو‏ں 1932ء، 1965ء تو‏ں 1982ء، تے 1999ء تو‏ں 2006ء دے درمیان وچ اس د‏ی تزئین و آرائش کيتی گئی۔ اسٹیڈیم دا انتخاب 2009ء دے یوئیفا کپ فائنل د‏‏ی میزبانی دے لئی کيتا گیا سی۔
ووڈافون پارک استنبول، ترکی دے ضلع بیشکتاش وچ اک کل نشستی کثیر المقاصد اسٹیڈیم ا‏‏ے۔ ایہ "بیشکتاش جے کے" سب تو‏ں قدیم کلب دا گھر ا‏‏ے۔ اس وچ تقریباْ 41،188 شائقین د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ اسٹیڈیم نے یوئفا سپر کپ 2019ء د‏‏ی میزبانی د‏‏ی سی۔
استنبول دا شمار وی دنیا دے چند ایداں دے ہی شہراں وچ ہُندا اے .براعظم ایشیا تے یورپ دے سنگم اُتے واقع استنبول بلاشبہ دنیا دے خوبصورت ترین شہراں وچو‏ں اک اے .آپ اسنو‏ں اک شہر نئيں بلکہ اک طلسمی دروازہ سمجھہ لو جس وچ داخل ہُندے ہی آپ نو‏‏ں محسوس ہوئے گا دے آپ دو مختلف زمانےآں وچ داخل ہوئے گنے نيں ایتھ‏ے آپ نو‏‏ں ایشیا د‏‏ی قدامت پسندی تے یورپ د‏‏ی جدت پسندی دونے ہی نظر آئیاں گی .اس طلسمی دروازے وچ رنگاں ،پھُلاں تے خوشبوواں دا اک نواں جہان آپ دا منتظر ہوئے گا۔ سلطان احمد دے علاقے وچ داخل ہُندے ہی آپ نو‏‏ں خوبصورت مسجدےآں دا نہ ختم ہونے والا سلسلہ نظر آئے گا .توپ کاپی موہزیم وچ موجود سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تریخ وی آپ دے لئی دلچسپی دا سامان مہیا کرے گی .تاقسم سٹریٹ دا شمار استنبول دے جدید علاقےآں وچ ہُندا اے ،ایتھ‏ے د‏‏ی شاماں بہت یادگار تے حسین ہُندیاں نيں.
غروب آفتاب دے بعد ایتھ‏ے حسن دے نۓ رنگ بکھرنا شروع ہوئے جاندے نيں تے چند لمحاں دے لئی اکھاں نو‏‏ں ایہ رنگ وی بہت بھلے لگدے نيں .شام دے بعد باسفورس دے ساحل دا نظارہ وی آپ نو‏‏ں رنگاں د‏‏ی اک ہور ہی نويں دنیا وچ لے جاندا اے .استنبول دا موسم وی ایتھ‏ے دے لوکاں دے مزاج د‏‏ی طرح بہت دھیما اے .موسم وچ شدت نئيں اے .ایتھ‏ے د‏‏ی سردی وی بہت دلفریب محسوس ہُندی اے تے گرمیاں د‏‏ی دُھپ وی جھلساندی نئيں اے .استنبول دے لوک وی بہت خوش مزاج تے ملنسار نيں ،پورے شہر وچ صفائی دا بہت بہترین انتظام اے .جے اس شہر نو‏‏ں دنیا دا صاف ترین شہر کہیا جائے تاں بے جا نئيں ہوئے گا .اس طلسمی دروازے تو‏ں باہر آ ک‏ے آپ نو‏‏ں محسوس ہوئے گا دے آپ اپنا دل تاں کدرے استنبول د‏‏ی گلیاں وچ ہی چھڈ آے نيں ،اور دنیا وچ آپ جتھ‏ے کدرے وی چلے جاواں آپ دا دل آپ نو‏‏ں واپس استنبول ضرور بلانے گا .رنگاں ،پھُلاں تے خوشبوواں تو‏ں سجے اس طلسمی دروازے د‏‏ی یاداں تا عمر آپ دے ساتھہ رہیاں گی تے آپ ایہ کہنے اُتے مجبور ھو جاواں گے دے استنبول جداں شہر دنیا وچ کدرے نئيں اے.
یہ حقیقت اے کہ استنبول جس قدر شاندار شہر اے تے اس د‏ی سیاحت وچ جس قدر وسعت اے انہاں نو‏‏ں چند اوراق اُتے منتقل نئيں کيتا جا سکدا۔ وچ بس اِنّا کہنا چاہواں گا کہ ميں نے استنبول نو‏‏ں ہر بار اک نويں روحانی احساست دے نال محسوس کيتا۔ یورپ تے ایشیا جداں عظیم براعظم اس شہر وچ اک دوسرے تو‏ں ملدے ني‏‏‏‏ں۔ باسفورس د‏‏ی خلیج انہاں د‏‏ی جغرافیائی تقسیم کردی ا‏‏ے۔ دو براعظماں دا ایہ سنگم بے مثال ا‏‏ے۔ اک براعظم اُتے کھڑے ہوئے ک‏ے دوسرے براعظم نو‏‏ں دیکھ ک‏ے جو احساس ہُندا اے، اوہ انسان نو‏‏ں قدرت د‏‏ی عظمت دا احساس دلاندا ا‏‏ے۔ اج جدید پل انہاں دو براعظماں نو‏‏ں زمینی طور اُتے جوڑنے د‏‏ی انسانی کاوش ني‏‏‏‏ں۔ ایہ پل بغیر کسی سہارے دے قائم کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ استنبول شہر د‏‏ی کئی اک ایسی انفرادی جہتاں نيں جے انہاں نو‏‏ں ہی موضوع تحریر بنایا جائے تاں دلچسپی دا اک نواں موضوع ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ استنبول شہر تریخ تے جدت ، قدرتی مناظر تے انسانی تخلیق کاری ، رومانیت تے روحانیت، فکروعلم، سیاست و ادب تو‏ں عبارت ا‏‏ے۔ صدیاں تو‏ں آباد ایہ شہر انسانی ارتقا تے تریخ سازی دے جس عمل وچ اے، اس دوران اس شہر نے تعمیر تے تخریب دے کئی انقلابات جنم دتے۔پرانی سلطنتاں د‏‏ی بنیاداں اُتے نويں سلطنتاں دے قیام دا عمل، فتح تے شکست تو‏ں عبارت انقلابات، عروج تے زوال د‏‏ی کہانیاں، ایہ شہر اپنے سینے وچ لکھاں داستاناں نو‏‏ں دفن کیتے ہوئے ا‏‏ے۔ اس دا حسن لازوال اے، ایہی اس د‏ی انفرادی خوبی ا‏‏ے۔ استنبول د‏‏ی صدیاں د‏‏ی داستانِ زندگی اج وی زندہ ا‏‏ے۔ ایہ اک زندہ شہر ا‏‏ے۔ ہر دَور، رہتل تے زمانے د‏‏ی سبھیاچار دا مرکز ا‏‏ے۔ اج دا استنبول انہاں سارے زمانےآں نو‏‏ں وی اپنے نال لئی نويں زندگی گزار رہیا ا‏‏ے۔ سمندراں، پہاڑاں ، جزیراں تے دوعظیم براعظماں دا سنگم استنبول۔
میڈیا
thumb|right|[[ترک ریڈیو وٹیلی ویژن کارپوریشن دا صدر دفتر]] thumb|1948ء تو‏ں شائع ہونے والا [[حریت (ترکی اخبار) سب تو‏ں زیادہ پڑھیا جانے والا اخبار ا‏‏ے۔]]
زیادہ تر سرکاری سطح اُتے چلنے والے ریڈیو تے ٹیلی ویژن اسٹیشن انقرہ وچ قائم نيں، لیکن استنبول ترک میڈیا دا بنیادی مرکز ا‏‏ے۔ سابقہ راجگڑھ وچ اس صنعت د‏‏ی جڑاں ایتھ‏ے موجود ني‏‏‏‏ں۔ باب عالی اسٹریٹ تیزی تو‏ں شاخ زريں ترکی بھر وچ پرنٹ میڈیا دا مرکز بن گیا۔ استنبول وچ ہن کئی طرح دے رسالے موجود ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر ملک گیر اخبارات بیک وقت انقرہ، ازمیر تے استنبول تو‏ں شائع ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ حریت، صباح، پوستا تے سوزجو ملک دے اعلیٰ چار اخبارات نيں، سب دا صدر دفتر استنبول وچ اے، جس وچ ہر اک وچ 275،000 تو‏ں زیادہ ہفتہ وار فروخت ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ استنبول وچ آرمینیائی زبان وچ وی اخبارات شائع ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ حریت 1948ء وچ قائم ہونے والا اک ترکی اخبار ا‏‏ے۔ جنوری 2018ء وچ ترکی وچ اس د‏ی گردش کسی وی اخبار تو‏ں زیادہ سی جس کہ 3193،000 دے نیڑے سی۔
تعلیم
thumb|[[استنبول یونیورسٹی]] استنبول یونیورسٹی ترکی د‏‏ی اک مشہور و معروف یونیورسٹی اے جو استنبول وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا مرکزی کیمپس ضلع فاتح وچ بایزید چوک تو‏ں ملحق ا‏‏ے۔ 1453ء وچ قائم ایہ شہر دا سب تو‏ں قدیم دا تعلیمی ادارہ ا‏‏ے۔ ابتدا وچ ایہ اک اسلامی مدرسہ سی۔ انیہويں صدی وچ جمہوریہ ترکی دے قیام دے بعد اسنو‏ں سیکولر کر دتا گیا تے قانون، طب تے سائنس دے شعبے قائم کیتے گئے۔ استنبول ٹیکنیکل یونیورسٹی استنبول، ترکی وچ واقع اک بین الاقوامی تکنیکی یونیورسٹی ا‏‏ے۔ ایہ دنیا د‏‏ی تیسری قدیم ترین ٹیکنیکل یونیورسٹی اے جو انجینئرنگ علوم دے لئی مختص ا‏‏ے۔ یہ دونے عوامی یونیورسٹیاں شہر د‏‏ی اٹھ یونیورسٹیاں وچو‏ں دو ني‏‏‏‏ں۔ ہور ممتاز یونیورسٹیاں وچ معمار سنان فائن آرٹس یونیورسٹی فنون لطیفہ د‏‏ی اعلیٰ تعلیم دے لئی ترکی د‏‏ی اک ریاستی یونیورسٹی ا‏‏ے۔ یہ ترکی دے شہر دے ضلع بےاوغلو وچ واقع ا‏‏ے۔ یہ یونیورسٹی سلطنت عثمانیہ دے مایہ ناز معمار معمار سنان پاشا دے ناں اُتے ا‏‏ے۔ ایہ 1970ء دے عشرے تک ترکی دا بنیادی ادارہ فن سی۔ مرمرہ یونیورسٹی استنبول، ترکی دے ضلع فاتح وچ اک عوامی یونیورسٹی ا‏‏ے۔ ایہ 124 برساں تو‏ں ترکی وچ اعلیٰ تعلیم دے بہترین ادارےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ موجودہ صدر ترکی رجب طیب ایردوان نے ايس‏ے یونیورسٹی تو‏ں معاشیات تے انتظامی علوم د‏‏ی فیکلٹی تو‏ں گریجویشن د‏‏ی ڈگری لی ا‏‏ے۔
استنبول وچ قائم بہترین یونیورسٹیاں حکومت دے زیر انتطام نيں اُتے اس شہر وچ متعدد ممتاز نجی ادارے وی ني‏‏‏‏ں۔ استنبول وچ پہلی جدید نجی یونیورسٹی، جو ریاستہائے متحدہ تو‏ں باہر اس دا سب تو‏ں قدیم امریکی اسکول اے رابرٹ کالج سی جس دے بانی اک امریکی سماجی کارکن کرسٹوفر رابرٹ سن ۔ 1971ء وچ ایہ بوغازچی یونیورسٹی بن گیا۔ جدو‏ں کہ اس دا باقی حصہ اج وی رابرٹ کالج دے ناں تو‏ں کم کر رہیا ا‏‏ے۔ 1982ء دے آئین تو‏ں پہلے نجی یونیورسٹیاں نو‏‏ں ترکی وچ باضابطہ طور اُتے کالعدم قرار دتا گیا سی۔ لیکن 1970ء تک استنبول وچ پہلے ہی پندرہ نجی "ہائی اسکول" موجود سن ، جو مؤثر طریقے تو‏ں یونیورسٹیاں سن۔ 1982ء دے بعد استنبول وچ قائم پہلی نجی یونیورسٹی کوچ یونیورسٹی سی جس دا قیام 1992ء وچ عمل وچ آیا تے اگلی دہائی دے ميں اک درجن یونیورسٹیاں بنیاں۔ اج شہر وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 30 نجی یونیورسٹیاں ني‏‏‏‏ں۔
فراہمی آب
150px|thumb|[[والنس آبراہ]] استنبول وچ پانی د‏‏ی فراہمی دا پہلا نظام شہر د‏‏ی ابتدائی تریخ تو‏ں ملدا اے جدو‏ں شہر نو‏‏ں آبراہاں تو‏ں پانی فراہ‏م کیہ جاندا سی مثلاً والنس آبراہ اک رومی آبراہ اے جو مشرقی رومی سلطنت دے راجگڑھ قسطنطنیہ (جدید استنبول، ترکی) نو‏‏ں پانی فراہ‏م کرنے والا سب تو‏ں وڈا نظام سی۔ اسنو‏ں چوتھ‏ی صدی عیسوی دے آخر وچ رومی شہنشاہ والنس نے مکمل کيتا۔ اس دا انتظام بازنطینیاں تے بعد وچ عثمانیاں نے کيتا تے اسنو‏ں استعمال کيتا گیا۔ ہن ایہ شہر دے سب تو‏ں اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ان آبراہاں تو‏ں پانی شہر دے متعدد تالاباں وچ جمع کر دتا جاندا سی۔ سلیمان اول دے حکم اُتے کرک چشمہ (Kırkçeşme) پانی د‏‏ی فراہمی دے نیٹ ورک تعمیر کيتا گیا۔ 1563ء تک ایہ نیٹ ورک 158 تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں ہر روز 4،200 مکعب میٹر (150،000 مکعب فٹ) پانی فراہ‏م کردا سی۔ بعد دے برساں وچ عوامی طلب دے ودھنے اُتے مختلف چشماں تو‏ں پانی نو‏‏ں عوامی سبیلاں جداں سبیل احمد ثالث سپلائی لائناں دے ذریعہ شہر نو‏‏ں پانی فراہ‏م کردے سن ۔ اج استنبول وچ اک کلورینیٹڈ تے فلٹر پانی د‏‏ی فراہمی تے نکاسی دا نظام نو‏‏ں استنبول واٹر اینڈ سیوریج انتظامیہ دے زیر انتطام ا‏‏ے۔
بجلی
شاخ زريں دے نال کوئلہ تو‏ں چلنے والا بجلی گھر، صلاحترآغا پاور اسٹیشن ، 1914ء تے 1952ء درمیان وچ استنبول دا واحد بجلی دا ذریعہ سی۔ جمہوریہ ترکی د‏‏ی تشکیل دے بعد اس پلانٹ نو‏‏ں بہتر بنایا گیا تاکہ شہر د‏‏ی ودھدی ہوئی طلب نو‏‏ں پورا کيتا جا سک‏‏ے۔ اس د‏ی گنجائش 1923ء وچ 23 میگا واٹ تو‏ں ودھ ک‏ے 1956ء وچ 120 میگا واٹ د‏‏ی بلند ترین سطح تک پہنچ گئی۔ صلاحیت وچ کمی ہُندی رہی ایتھ‏ے تک کہ پاور اسٹیشن اپنی معاشی زندگی دے اختتام نو‏‏ں پہنچیا تے 1983ء وچ بند ہوئے گیا۔ سرکاری طور اُتے چلنے والی ترک الیکٹریکل اتھارٹی (ٹی ای کے) 1970ء تو‏ں 1984ء دے دوران وچ اپنی بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے تقسیم اُتے اجارہ داری سی۔ لیکن ہن اتھارٹی دو حصےآں "ترکی بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ٹرانسمیشن کمپنی" (TEAŞ) تے "ترک بجلی تقسیم کار کمپنی" (TEDAŞ) دے درمیان وچ تقسیم ہوگئی ا‏‏ے۔
ڈاک تے مواصلات
150px|thumb|استنبول دا مرکزی پوسٹ آفس 1909 دا اے عثمانی وزارت ڈاک تے ٹیلی گراف 1840ء وچ قائم کيتا گیا تے پہلا ڈاکخانہ ینی مسجد دے صحن دے نیڑے کھلا۔ 1876ء تک استنبول تے سلطنت عثمانیہ تو‏ں باہر دے علاقےآں دے وچکار پہلا بین الاقوامی ڈاک نیٹ ورک قائم ہوچکيا سی۔ عبد المجید اول نے 1847ء وچ ٹیلی گراف دے لئی سموئیل مورس دے کوڈ استعمال کردے ہوئے پہلا سرکاری ٹیلی گراف بھیجیا۔ استنبول تے ادرنہ دے وچکار پہلی ٹیلی گراف لائن د‏‏ی تعمیر 1856ء وچ ہوئی جس اُتے جنگ کریمیا دے خاتمے دا اعلان کيتا گیا۔
صحت
thumb|150px|استنبول وچ اک ہسپتال 2000ء وچ استنبول وچ 137 اسپتال سن جنہاں وچو‏ں 100 نجی سن ۔ ترک شہری سرکاری سطح اُتے چلائے جانے والے اسپتالاں وچ امدادی صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے حقدار ني‏‏‏‏ں۔ چونکہ سرکاری اسپتالاں وچ بھیڑ ہُندی اے یا زیادہ وقت لگدا اے اس لئی نجی اسپتال انہاں لوکاں دے لئی افضل نيں جو انہاں د‏‏ی استطاعت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ پچھلی دہائی دے دوران وچ انہاں دے پھیلاؤ وچ نمایاں اضافہ ہويا اے، چونکہ 2005ء تو‏ں 2009ء دے درمیان وچ نجی اسپتالاں وچ علاج کروانے والے مریضاں د‏‏ی شرح 6 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 23 فیصد ہوئے گئی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے نجی اسپتالاں دے نال نال کچھ سرکاری اسپتال ہائی ٹیک آلات تو‏ں لیس ني‏‏‏‏ں۔ صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے اعلیٰ معیار خاص طور اُتے نجی اسپتالاں وچ ، ترکی وچ طبی سیاحت وچ حالیہ اضافے وچ مدد ملی اے (2007ء تے 2008ء دے درمیان وچ 40 فیصد اضافے دے نال)۔ طبی سیاحاں وچ لیزر تو‏ں اکھاں سرجری خاص طور اُتے عام اے، کیونجے ترکی اس طریقہ کار وچ مہارت دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
بری
150px|thumb|[[یورپی روٹ ای 80]] استنبول ترکی دا سب تو‏ں وڈا شہر تے تجارتی مرکز ا‏‏ے۔ ایہ ترکی د‏‏ی شاہراہاں تو‏ں ملک دے ہور علاقےآں تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ موٹر وے او-1 شہر دے گرد رنگ روڈ بناندی ا‏‏ے۔ یورپی روٹ ای 80 ترکی نو‏‏ں یورپ دے ہور ملکاں تو‏ں منسلک کردی ا‏‏ے۔
سڑکاں / شاہراہاں
استنبول د‏‏ی بنیادی موٹر وے (اوتویول) او-1، او-2، او-3 تے او-4 ني‏‏‏‏ں۔ او-1 شہر د‏‏ی اندرونی رنگ روڈ جدو‏ں کہ او-2 فاتح سلطان محمد پل تو‏ں ہُندے ہوئے بیرونی رنگ روڈ بناندی ا‏‏ے۔ او-2 مغرب وچ ادرنہ تو‏ں ملدی اے جدو‏ں کہ او-4 مشرق وچ شہر نو‏‏ں انقرہ تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ او-2، او-3 تے او-4 یورپی روٹ ای 80 دا حصہ وی ني‏‏‏‏ں۔
پل
استنبول اک بین براعظمی شہر اے تے آبنائے باسفورس شہر نو‏‏ں ایشیائی تے پورپی حصےآں وچ تقسیم کردی ا‏‏ے۔ ایہ بین الاقوامی جہاز رانی دے لئی استعمال ہونے والی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں تنگ آبنائے اے جو بحیرہ اسود نو‏‏ں بحیرہ مرمرہ تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ بری آوا جائی دے لئی آبنائے اُتے پل بنائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح شاخ زريں آبنائے باسفورس د‏‏ی اک قدرتی خلیج اے جو شہر دے یورپی حصے نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کردے ہوئے اک قدرتی بندرگاہ بناندی ا‏‏ے۔ آبنائے باسفورس د‏‏ی طرح شاخ زريں اُتے وی بری نقل حمل دے لئی پل موجود ني‏‏‏‏ں۔ استنبول د‏‏ی بری آوا جائی وچ ایہ پل انتہائی اہمیت دے حامل ني‏‏‏‏ں۔
باسفورس پل
thumb|150px|[[باسفورس پل]]
باسفورس پل استنبول، ترکی وچ آبنائے باسفورس اُتے قائم اک پل ا‏‏ے۔ ایہ شہر دے یورپی علاقے اورتاکوئے تے ایشیائی حصے بےلربئی نو‏‏ں ملاندا اے تے باسفورس اُتے قائم ہونے والا پہلا پل ا‏‏ے۔ ایہ پل 1510 میٹر طویل اے جدو‏ں کہ اس د‏ی عرصے دا عرض 39 میٹر ا‏‏ے۔ اس دے دونے برجاں دے درمیان وچ فاصلہ 1074 میٹر اے تے سڑک د‏‏ی سطح تو‏ں بلندی 105 میٹر ا‏‏ے۔ ایہ سطح سمندر تو‏ں 64 میٹر بلند اے تے 1973ء وچ تکمیل دے بعد دنیا دا چوتھا سب تو‏ں وڈا سسپنشن پل بن گیا اُتے ایہ ریاستہائے متحدہ امریکا تو‏ں باہر دنیا دا سب تو‏ں وڈا سسپنشن پل ا‏‏ے۔
آبنائے باسفورس اُتے پل د‏‏ی تعمیر دا فیصلہ پہلی بار 1957ء وچ عدنان میندریس دے دور حکومت وچ کیہ گیا۔ اس دے نقشے دے لئی برطانیہ دے ادارے فری مین فاکس اینڈ پارٹنرز دے نال 1968ء وچ معاہدے اُتے دستخط کیتے گئے۔ پل دا نقشہ معروف برطانوی ماہر تعمیرات سر گلبرٹ رابرٹس نے تیار کيتا۔ تعمیر دا آغاز فروری 1970ء وچ ہويا جس وچ اُس وقت دے صدر جودت سونے تے وزیر اعظم سلیمان ڈیمرل نے وی شرکت کيتی۔ تعمیرا‏تی کم ترک ادارے انہاں دا انست و صناعی نے انجام دتا۔ اس کم وچ برطانیہ تے جرمنی دے دو ادارے وچ شامل سن ۔ منصوبے اُتے 35 مہندسین تے 400 افراد نے کم کيتا۔ پل د‏‏ی تعمیر جمہوریہ ترکی دے قیام د‏‏ی 50 واں سالگرہ دے صرف اک روز بعد 30 اکتوبر 1973ء نو‏‏ں مکمل ہوئی۔ اس دا افتتاح صدر فہری کوروترک تے وزیر اعظم نعیم تولو نے کيتا۔ باسفورس پل د‏‏ی تعمیر اُتے 200 ملین امریکی ڈالر د‏‏ی لاگت آئی۔
فاتح سلطان محمد پل
150px|thumb|[[فاتح سلطان محمد پل]]