cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انتفاضہ صفر عراق
پابندیاں وچ اضافہ
ماہ محرم 1977ء دے پہلے عشرے وچ ایہ پابندیاں بہت سخت کر دتی گئياں۔ حکومتی اہلکاراں دی جانب تو‏ں گاڑیاں دی تلاشی لی جانے لگی تے عزاداری تو‏ں مربوط ہر قسم دا سامان ضبط کر لیا جاندا سی ۔ بعض لوگاں نے نقل کیتا اے کہ حکومتی اہلکار زائرین دے لئی تیار کردہ کھانا وی اٹھا کر لے جاندے سن ۔ سنہ 1977ء دی شب عاشور نو‏‏ں کچھ شیعہ جواناں نے عزاداریبرپا کرنے دا فیصلہ کیتا۔ حکومت نو‏‏ں مخبری ہو گئی تے انہاں نے دسیاں جواناں نو‏‏ں جیل وچ ڈال دتا۔ لوگاں نے فیصلہ کیتا کہ امام سجادؑ دی شہادت بمطابق 25 محرم دی رات نو‏‏ں باہر نکل کر مظاہرے کرن گے۔ آیت اللہ سید محمد باقر الصدر دے مشورے تو‏ں اس اقدام نو‏‏ں امام حسینؑ دے چہلم تک مؤخر کر دتا گیا۔
سیاسی ومذہبی اقدام
اربعین دے موقع اُتے نجف تو‏ں کربلا تک دی مشی اک مذہبی پروگرام رہیا ا‏‏ے۔ علاوہ ازاں اس زمانے وچ زیارتی مواکب دا قیام تے مشی، حکومت دے خلاف اک طرح دا احتجاج سمینو‏ں جاندے سن ۔ اس اجتماع وچ آگے آگے لوگاں نے اک سبز رنگ دا وڈا پرچم اٹھایا ہويا سی کہ جس اُتے آیت: (یدُ اللَّہِ فَوْقَ أَیدیہِم؛ اللہ دا ہتھ انہاں دے پاتھاں تو‏ں اواُتے اے ؛تحریر سی۔ اس پرچم تے اوہدی تحریر نو‏‏ں حکومت دے لئی واضح پیغام قرار دتا جاندا سی ۔ سید محمد باقر صدرنے لوگاں تو‏ں اپیل دی کہ انہاں دے نعرے امام حسینؑ تو‏ں مربوط ہاں تے براہ راست حکومت دے خلاف نعرے بازی نہ کراں۔ مگر اس دے باوجود حسن البکر تے صدام حسین دے خلاف وی نعرے لگائے گئے۔
علما دا موقف
امام خمینیؒ تے سید عبد اللہ موسوی شیرازی نے عراق دے انتفاضہ صفر دی تائید کيتی۔ سید محمد باقر صدر نے اپنی نمائندگی وچ سید محمد باقر حکیم نو‏‏ں زائرین دے درمیان بھیجیا۔ محمد باقر حکیم نجف تو‏ں کربلا دے راستے وچ لوگاں دا حوصلہ بڑھاندے رہے تے اعلان کیتا کہ اوہ آخر تک انہاں دے نال رہیاں گے۔ محققین دے نزدیک اس انتفاضے وچ نجف دے علما دا کردار بہت پرجوش سی ۔
نتائج
عراقی حکومت نے اس قیام نو‏‏ں اک شرانگیز اقدام قرار دتا کہ جس دی منصوبہ بندی استعماری حکومتاں نے دی سی۔ دوسری جانب بعض شخصیتاں نے اس قیام نو‏‏ں اک سیاسی تے مذہبی تحریک قرار دتا کہ جس دی رو تو‏ں ایہ مذہب تے امام حسینؑ دی محوریت کینال حزب بعث دے خلاف پہلا قیام سی ۔ کچھ لوگاں نے اس قیام دے کچھ نتائج شمار کیتے نيں؛ منجملہ:
مآخذ
گٹھ:عراق وچ شیعہ تحریکاں گٹھ:چوہدويں صدی ہجری دے واقعات گٹھ:نجف گٹھ:تصحیح شدہ مقالے
ٹورانٹو 18
2006ء وچ شہر ٹورانٹو وچ دہشت گردی گرفتار ہونے والے 18 مسلما‏ن افراد، جنہاں وچ اکثر جوان لڑکے سن، اخبارات وچ ٹورانٹو 18 دے ناں تو‏ں پکارے گئے۔ کینڈائی حکومت دے مطابق انہاں افراد نے اوٹاوا تے ٹورانٹو وچ پارلیمان تے دوسری عمارتاں نو‏‏ں بم تو‏ں اڑانے تے وزیر اعظم دا سر دھڑ تو‏ں جدا کرنے دا منصوبہ بنایا سی۔ بعد وچ معلوم ہويا کہ حکومت نے اک مخبر مبین شیخ تے اک دوسرے گمناں شخص نو‏‏ں انہاں لوکاں نو‏‏ں پھنسانے دے لئی 4.5 ملین ڈالر د‏‏ی ادائیگی ورگی۔ گرفتاری دے وقت اخبارات نے اس عظیم کامیابی دا چیختی چنگھارتی سُرخیاں تو‏ں اعلان کیتا۔ حب انہاں افراد نو‏‏ں ٹورانٹو دے نواحی شہر برامپٹن د‏‏ی عدالت وچ پیش کیتا گیا تاں مغربی دنیا دے ذرائع ابلاغی سرکس نو‏‏ں دکھانے دے لئی پولیس دے طاق نشانہ بازاں نے عمارتاں د‏‏ی چھتاں اُتے مورچے باندھے۔ برامپٹن د‏‏ی عدالت وچ کِس‏ے منصف دے سامنے پیش کرنے د‏‏ی بجائے انھاں امن منصف دے سامنے پیش کیتا گیا۔ کینیڈائی اس کارنامہ اُتے امریک‏‏ا تو‏ں ستائش د‏‏ی توقع رکھ رہے سن مگر امریکی سیاست داناں نے کینیڈا نو‏‏ں "دہشت گرداں د‏‏ی پناہ گاہ" کہنا شروع کر دتا، جس اُتے کینیڈائی اخباراں نے پینترا بدلا تے انہاں گرفتاریاں د‏‏ی سنگینی نو‏‏ں کم ک‏ر ک‏ے بیان کرنے لگے۔
الزامات
گرفتارشدگان دے خلاف سب تو‏ں وڈا "ثبوت" ایہ دسیا گیا کہ انھاں نے کئی ٹن کھاد خریدنے د‏‏ی کوشش کيتی سی جس تو‏ں اوہ اک وڈا قنبلہ بنایا چاہندے سن ۔ مگر بعد وچ معلوم ہويا کہ rcmp/csis دا افسر انھاں کھاد خرید کر دین‏ے دا سواگ رچا رہیا سی۔ کچھ بچےآں اُتے الزام لگایا گیا کہ انھاں نے انٹاریو دے شمال وچ سفر ک‏ر ک‏ے paint ball دا کھیل کھیلا سی، جو کینڈائی ماہراں دے مطابق جنگی تربیت د‏‏ی ذیل وچ آندا ا‏‏ے۔ بعد وچ معلوم ہويا کہ مخبر مبین شیخ نے اس سفر دے انتظامات کیتے سن ۔
خفیہ تفتیش و نگرانی
کینڈائی ادارےآں دے مطابق اوہ کئی سالاں تو‏ں انہاں 18 افراد د‏‏ی خفیہ نگرانی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ خفیہ د‏‏ی حقیقت البتہ ایہ سی کہ ٹورانٹو دے مئیر ڈیوڈ ملّر تک نو‏‏ں اس پورے عالج دا علم سی۔ آخری دناں وچ امریکی ادارے وی اس وچ شامل ہوئے گئے۔ مبین شیخ دا پول اس طرح کھلا کہ ٹورانٹو د‏‏ی مسیتاں وچ کچھ گرفتاشدگان دے نال باریش مبین شیخ اکثر دیکھیا جاندا سی، مگر مسلما‏ن برادری نو‏‏ں حیرت ہوئی کہ اسنو‏ں گرفتار نئيں کیتا گیا۔ اس دے بعد مبین شیخ د‏‏ی حقیقت چھپانا ممکن نہ رہیا تے اخبارات نے شیخ د‏‏ی تصاویر چھاپ دتیاں
ساڈھے چار ملین ڈالر
حکا‏م دے مطابق مخبر مبین شیخ تے اک گمناں شخص اُتے 4.5 ملین ڈالر (کانڈائی) د‏‏ی خطیر رقم خرچ ہوئی۔ چونکہ مبین شیخ پہلے تو‏ں ہی CSIS دا تنخواہ دار مخبر سی، اس لئی اِنّی وڈی رقم اسنو‏ں ملنے دے امکانات تاں نہيں۔ کِس‏ے کانڈائی اخبار نو‏‏ں ایہ تحقیق کرنے د‏‏ی توفیق نئيں ہوئی کہ آخر اِنّی وڈی رقم کس د‏‏ی جیب وچ گئی؟
مجرم!
کینڈائی عوامی رائے وچ ایہ افراد مسلما‏ن ہونے دے ناطے مجرم نيں تے کِس‏ے خاص ثبوت د‏‏ی ضرورت نہيں۔ 2006ء وچ انہاں گرفتاریاں دے بعد ریاستی دہشت دا ایہ عالم سی کہ ٹورانٹو د‏‏ی وسیع مسلما‏ن برادری وچو‏ں کوئی انہاں افراد تو‏ں کِس‏ے قسم د‏‏ی جان پہچان قبول کرنے اُتے تیار نہ سی۔ سکاربورو مسجد د‏‏ی انتظامیہ نے ذرائع ابلاغ نو‏‏ں گرفتاریاں دے کچھ دن بعد مدعو کیتا تاں گلوب تے میل د‏‏ی کالم نگار کرسٹی پلیچفورڈ نے جارحانہ کالم لکھیا جس وچ کہیا کہ اسنو‏ں مسجد تو‏ں سخت بدبو آئی (مسجد دے نال ہی کوڑا کرکٹ انبار دا سرکاری اڈا اے )۔
مقدمہ تے سزاواں
تمام بالغ افراد نو‏‏ں کچھ سال جیل وچ رکھنے دے رہیا کر دتا گیا کیونجے تاج کینیڈا دے پاس کِس‏ے جرم دا ثبوت نہ سی۔ باقاعدہ مقدمہ تو‏ں پہلے د‏‏ی کارروائی دے دوران مبین شیخ جدو‏ں گواہ د‏‏ی کرسی اُتے بیٹھیا تاں اس نے ملزماں نو‏‏ں خطرنا‏‏ک نئيں بلکہ صرف نابالغ بیوقوف دسیا جس اُتے تاج نے بوکھلیا ک‏ے ابتدائی کارروائی بند کرا دتی تے منصف نو‏‏ں دسیا کہ ہن براہ راست وڈے مقدمے د‏‏ی کارروائی کيت‏‏ی طرف چلاں گے۔ مقدمہ سازش حالے شروع نئيں ہوئے سکیا۔ اُتے اک بچے نو‏‏ں دکان تو‏ں چوری دے الزام وچ تن چار سال قید دے عوض رہیا کر دتا گیا۔ اک ہور بچے تو‏ں "اعتراف جرم" حاصل ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں 13 سال د‏‏ی قید سنیا دتی گئی۔ باقی افراد ہن تک (2009ء) جیل وچ سڑ رہے نيں۔ 18 جنوری 2010 نو‏‏ں کینیڈا د‏‏ی اک "عدالت" نے دہشت گردی دے خلاف بنائے خاص "قانون" دے تحت زکریا امارہ نو‏‏ں سرکردہ مجرم قرار دیندے ہوئے عمر قید د‏‏ی سزا سنیا دی۔
سزااں دے خلاف انٹاریو د‏‏ی وڈی عدالت وچ جدو‏ں استدعا کيتی گئی تاں عدالت نے دسمبر 2010ء وچ جوابی کارروائی کردے ہوئے قید د‏‏ی مدتاں ودھیا دی۔ عدالت نے کہیا کہ کیننڈائی منشور برائے حقوق و آزادیاں دا ایتھ‏ے اطلاق ہی نئيں ہُندا تے کینڈائی سرکار دے بنائے قوانین بالکل درست نيں۔ کینڈائی وزیر برائے عوامی حفاظت نے فیصلے دا خیر مقدم کیتا۔ مارچ 2011ء وچ شریف عبد الحلیم نو‏‏ں بغیر کوئی ثبوتِ عمل کینڈائی عدالت نے عمر قید د‏‏ی سزا سنیا دی۔
ہور
گٹھ:2006ء وچ دہشت گردی دے واقعات گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا وچ اسلامی دہشت گردی گٹھ:کینیڈا وچ دہشت گردی دے واقعات
سورن لتا
سورن لتا (جاں سورن لتا، سورنلتا) اک سابقہ پنجابی گائکہ ہے۔ اس دے گیتاں وچّ لے دے مائی کالیاں باغاں دی مہندی، مونہہ وچّ بھابی دے، نند برکیاں پاوے دے ناں زکریوگ ہن۔ اس نے اپنے سمیں دے لگبھگ سارے گائکاں نال دوگانے ریکارڈ کروائے جنہاں وچّ کرمجیت دھوری، ہرچرن گریوال، کرنیل گِلّ، محمد صدیق، گرچرن پوہلی، رمیش رنگیلا، جگت سنگھ جگا، مہیندر کپور، دلیپ سنگھ دیپ، وید پرکاش، پنڈت جگی، بی ایس پروانہ آدی شامل ہن۔ اس دی سبھ توں ودھ رکارڈنگ کرمجیت دھوری نال ہوئی ملدی ہے اتے دھوری نال ہی اس نے سبھ توں ودھ سماں سٹیج پروگرام کیتے۔
پنجاب دا ماحول خراب ہون کارن سورن لتا نے 1988 وچّ پروگرام کرنے چھڈّ دتے۔ اس دا آخری پروگرام ڈھلواں وکھے سی۔
جیون
سورن لتا دا جنم 19 نومبر 1938 نوں پیؤ ارجن داس دھینگڑا تے ماں دے گھر لائلپور ضلعے دے پنڈ جڑھاں والا وچّ، برطانوی پنجاب وچّ، ہویا۔ ایہہ چار بھراواں اتے دو بھیناں وچوں سبھ توں وڈی ہے اتے اسدا پہلا ناں سورن کانتا سی۔
مڈھلی سکھیا اس نے پنڈ جڑھاں والا دے سکول توں حاصل کیتی جتھے اسنے چوتھی جماعت تکّ دی پڑھائی کیتی۔ پھر سنتالی وچّ پنجاب دی ونڈ دے کارن اسدا ٹبر لدھیانے آ گیا۔ اتھے اس نے جین گرلز ہائی سکول توں 1953 وچّ میٹرک کیتی۔
1958 وچّ لتا دا ویاہ آر. سی. گپتا نال ہویا جسنے گائکی وچّ اسدا پورا ساتھ دتا۔
گائکی
سکول سمیں دوران سورن لتا ناٹکاں اتے ناچ وچّ بھاگ لیندی سی۔ بمبئی توں ڈانس ماسٹر رامدھن لدھیانے آیا تاں اس توں باقاعدہ ڈانس دی سکھلائی لئی۔ کجھ سماں سٹیجاں تے ڈانس کیتا اتے پھر جھکاء گائکی ولّ ہو گیا اتے سنگیت گھرانہ فیاض خاں دے سنگیتکار استاد سوہن سنگھ نوں اپنا گورو دھاریا اتے کلاسیکل سنگیت دی سکھیا لئی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی گائیک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:گلوکارہ
26ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:21ھ دی دہائی
تصیل زیارت
گٹھ:بلوچستان گٹھ:ضلع زیارت
پارا نہر
ایہہ نہراں مہاراجہ رنجیت سنگھ ویلے 1816 وچ سہاگ نالہ جہڑا ہڑ لیاؤندا سی، اس اپر ہیڈّ بنا کے پٹیاں گئیاں ۔ 1831  وچ اک ہور ہیڈّ بنا کے دیپالپور دے کھیتر نوں ڈھاہ دتا گیا ۔ برطانوی راج ویلے 1885-86 وچ اس نہر نوں نویں شکل دتی گئی اتے اس نوں دریا ستلج نال پنڈ لالو گدڑ (فاضلکا دے ساہمنے دریا دے دوجے پاسے) نیڑے میل کے، سرکاری ویسٹ لینڈ جو 142 مربع میل وچ سی، نوں پانی دتا گیا ۔ اس دیاں حویلی اتے موسیوال راج ڈسٹریبیوٹریاں سن ۔ اس دا بیڈّ 90 فٹّ اتے ڈسچارج 1420 کیوسکس ۔ نہر 53 کلومیٹر سہاگ نالے وچ وگدی سی تے پھر پارا نالہ وچ ۔ نہر دیاں دو شاکھاواں اک پارا نالے راہیں (پارا برانچ) اتے دوسری سہاگ نالے راہیں (سہاگ برانچ) سن ۔ ایہناں نہراں 'تے پیندی بھوئیں نال لگدے بہوابادی والے ضلعےآں دے کساناں نوں الاٹ کیتی گئی ۔ ٹھنڈھ دے موسم دوران ایہہ نہراں بند رہندیاں سن ۔ اس لئی آبادکاراں نوں اس موسم وچ سنچائی لئی کھوہ پٹن لئی کیہا گیا ۔ لوئر سہاگ نہر دی اک شاکھا پاکپٹن رجواہا اتے فریدپور سوآ سی ۔ ایہناں نہراں دے علاقے نوں سدا چلن والی دیپالپور نہر جہڑی ستلج ویلی پروجیکٹ ادھین بنی سی، اپر تبدیل کر دتا گیا | دیپالپور نہر حسینیوالا ہیڈّ ورکس توں دریا ستلج دے سجے کنڈھے توں کڈھی گئی سی، جہڑی پاکستان نال سندھو پانیاں دی سندھی(سندھ طاس معاہدہ) ادھین ہیڈّ توں بند کر دتی گئی سی.
امریکی کاں
امریکی کاں کاں ٹبر دا اک پنچھی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کاں ٹبر
اپر سہاگ نہر
ایہہ نہر مہاراجہ رنجیت سنگھ دے سمیں 1816 وچ پٹی گئی اتے اس دا ہیڈّ دریا ستلج دے سجے کنڈھے پنڈ لولا دے پاس سی اتے ٹیل پنڈ بونگاحیات پاس ۔ بیڈّ 60 فٹّ اتے ڈسچارج 1540 کیوسکس ایہہ نہر 1840 تکّ چلدی رہی اتے 1855 تکّ اس ولّ کسے دا دھیان نہ آیا جد اس نوں برطانوی راج نے اپنے ہتھاں وچ لے لیا | اس دیاں کلیرواناوالا، روپسرن، ہاجیچند اتے بھنگا دھالیوال ڈسٹریبیوٹریاں سن ۔
لوئر سہاگ نہر
ایہہ نہراں مہاراجہ رنجیت سنگھ ویلے 1816 وچ سہاگ نالہ جہڑا ہڑ لیاؤندا سی، اس اپر ہیڈّ بنا کے پٹیاں گئیاں ۔ 1831 وچ اک ہور ہیڈّ بنا کے دیپالپور دے کھیتر نوں ڈھاہ دتا گیا ۔ برطانوی راج ویلے 1885-86 وچ اس نہر نوں نویں شکل دتی گئی اتے اس نوں دریا ستلج نال پنڈ لالو گدڑ (فاضلکا دے ساہمنے دریا دے دوجے پاسے) نیڑے میل کے، سرکاری ویسٹ لینڈ جو 142 مربع میل وچ سی، نوں پانی دتا گیا ۔ اس دیاں حویلی اتے موسیوال راج ڈسٹریبیوٹریاں سن ۔ اس دا بیڈّ 90 فٹّ اتے ڈسچارج 1420 کیوسکس ۔ نہر 53 کلومیٹر سہاگ نالے وچ وگدی سی تے پھر پارا نالہ وچ ۔ نہر دیاں دو شاکھاواں اک پارا نالے راہیں (پارا برانچ) اتے دوسری سہاگ نالے راہیں (سہاگ برانچ) سن ۔ ایہناں نہراں 'تے پیندی بھوئیں نال لگدے بہوابادی والے ضلعےآں دے کساناں نوں الاٹ کیتی گئی ۔ ٹھنڈھ دے موسم دوران ایہہ نہراں بند رہندیاں سن ۔ اس لئی آبادکاراں نوں اس موسم وچ سنچائی لئی کھوہ پٹن لئی کیہا گیا ۔ لوئر سہاگ نہر دی اک شاکھا پاکپٹن رجواہا اتے فریدپور سوآ سی ۔ ایہناں نہراں دے علاقے نوں سدا چلن والی دیپالپور نہر جہڑی ستلج ویلی پروجیکٹ ادھین بنی سی، اپر تبدیل کر دتا گیا | دیپالپور نہر حسینیوالا ہیڈّ ورکس توں دریا ستلج دے سجے کنڈھے توں کڈھی گئی سی، جہڑی پاکستان نال سندھو پانیاں دی سندھی(سندھ طاس معاہدہ) ادھین ہیڈّ توں بند کر دتی گئی سی.
گٹھ:پنجاب دیاں نہراں گٹھ:پنجاب دیاں برساتی نہراں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں گٹھ:پنجاب دا جغرافیہ
ریڈنگ لولتا ان تہران
ریڈنگ لولتا ان تہران:اے میموئر ان بکس ایرانی لکھاری اتے پروفیسر آذرنفیسی دی 2003 وچّ شائع ہوئی کتاب ہے۔ ایہہ سو توں ودھ ہفتیاں دے لئی نیویارک ٹائیمز دی سبھ توں ودھ وکن والیاں کتاباں دی لسٹ وچّ رہی اتے اسنوں بتی (32) بولیاں وچّ ترجمہ کیتا جا چکا ہے۔
پلاٹ
کتاب دی لھکاری ، جو انقلاب (1978-1981) دے دوران ایران پرتی اتے رہن لگی اتے 1997 تکّ ایران دے اسلامی لوکراج وچّ پڑھاؤندی رہی اسدے تجربےآں دیاں یاداں دا برتانت ہے۔ ایہہ 1979 دے بعد تہران یونیورسٹی وچّ اس دے ادھیاپن، پردہ پہنن دے اصول توں اس دے انکار   اتے یونیورسٹی توں اسنوں کڈھے جان، ایران عراق جنگ دوران اسدے جیون، علامہ طباطبائی یونیورسٹی (1981) وچّ ادھیاپن لئی اس دی واپسی، اس دے استعفے (1987)، اپنی بکّ کلبّ دے گٹھن (1995-97)، اتے پرواس اس دے فیصلے دی کہانی ہے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کتاباں
ضلع کیل
ضلع کیل ترکی دے صوبہ دنیزلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
پیاچینزا
پیاچینزا اٹلی دا اک شہر اے ۔
گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں
تصیل سنگجاوی
گٹھ:بلوچستان گٹھ:ضلع زیارت
27ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:21ھ دی دہائی
آگسٹائین
آگسٹائین (354 - 430) ہپو (اج دا الجیریا) دا اک بشپ سی ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
اوٹو رینک
اوٹو رینک (لاطینی لپی: Otto Rank; 22 اپریل 1884 – 31 اکتوبر 1939) اک آسٹریائی نفسیات دان، لکھاری اتے استاد سی۔ ایہہ 20 سال سگمنڈ فرائیڈ دے نیڑلے معاوناں وچوں اک رہا۔
جیون
اس دا جنم 22 اپریل 1884 نوں ویآنا وچّ "اوٹو روزنفیلڈ" دے ناں ہیٹھ ہویا۔
21 سال دی عمر وچّ اسنے کلاکار بارے اپنا لکھیا مسودہ فرائڈ نوں پڑھایا جس توں بعد فرائڈ نے رینک نوں ویئانا سائیکوئینالٹک سوسائٹی دا سیکٹری بنن لئی سدا دتا۔
باہری جوڑ
گٹھ:آسٹریائی لکھاری گٹھ:آسٹریائی شخصیتاں گٹھ:آسٹریا
دیکشا سیٹھ
دیکشا سیٹھ (پیدائش: 14 فروری 1990) اک بھارتی فلمی اداکارہ تے ماڈل نيں۔ 2009 وچ فیمینا مس انڈیا دے مقابلہ وچ ميں فائنلسٹ رہیاں۔ انہاں نے تیلگو فلم ویدم (2010) تو‏ں اپنے اداکاری د‏‏ی شروعات کيتی۔
مڈھلا جیون
دیکشا 14 فروری 1990 نو‏‏ں ہلدوانی دہلی وچ پیدا ہوئی ۔ چونکہ اس دے والد آئی ٹی سی لمیٹڈ وچ لازمت ک‏ر رہ‏ے سن تے انہاں دا اکثر تبادلہ ہُندا سی ، اس دے کنبے باقاعدگی تو‏ں منتقل ہوئے رہے نيں تے ممبئی ، چنويں ، کولکاتہ ، راجستھان ، گجرات تے اترپردیش دے علاوہ نیپال دے کھٹمنڈو وچ وی شامل نيں ۔ اس نے اپنی نرسری تے اسکول د‏‏ی تعلیم چنويں وچ تیسری کلاس تک د‏‏ی تے ممبئی دے اک کالج وچ داخلہ لیا۔ اس نے میو کالج گرلز اسکول ، اجمیر دے بورڈنگ اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اس د‏ی اک وڈی بہن اے ، جو اس وقت ممبئی وچ رہ رہی اے تے کم کردی ا‏‏ے۔ اس نے دسیا کہ اوہ زیر آب آثار قدیمہ د‏‏ی ماہر بننا چاہندی ا‏‏ے۔
کیریئر
2009 وچ کالج وچ اپنے پہلے سال دے دوران ، انہاں نو‏ں اک این ایس ایس ایونٹ دے دوران فیمینا مس انڈیا مقابلہ اسکاؤٹ نے دیکھیا سی ، جس نے انہاں نو‏ں ماڈلنگ وچ شامل کرنے تے مقابلہ حسن وچ حصہ لینے دے لئی راضی کیتا ۔ اس نے اپنے والد دے دوست د‏‏ی مدد تو‏ں اک پورٹ فولیو تشکیل دتا تے مقابلہ وچ حصہ لیا۔ ماڈلنگ دے تجربے تو‏ں عاری ہونے دے باوجود ، اوہ فریش فیس دا ٹائٹل جیتنے والی ٹاپ 10 فائنلسٹ وچ شامل سن۔
حیدرآباد وچ ماڈلنگ د‏‏ی اسائنمنٹ دے دوران ، تیلگو فلم ویدم دے ٖڈائریکٹر کرشکے کاسٹنگ ڈائریکٹر نے انہاں نو‏ں منتخب کیتا۔ فیر انہاں نو‏ں فلم دے مرکزی کردار پوجا دے کردار دے لئی کاسٹ کیتا گیا ، جو کیبل راجو (اداکار اللو ارجن ) د‏‏ی امیر گرل فرینڈ دا کردار سی ، جدو‏ں 70 لڑکیو‏ں نو‏‏ں میکراں نے مسترد کر دتا سی ، اس دا حوالہ دیندے ہوئے کہ اوہ "اسکرپٹ نو‏‏ں پسند کردیاں نيں تے اسنو‏ں دینے دا فیصلہ کردی اے شوٹنگ شروع کردتی"۔ ویدم ، اک انسیتھولوجی ڈراما فلم ، نو‏‏ں ایوارڈ دے مختلف فنکشنز وچ سراہندے ہوئے انتہائی تنقیدی پزیرائی ملی۔ اس دے فوری بعد ہی دیکشا نے ہور دو فلماں اُتے دستخط کیتے روی تیجا د‏‏ی - میراہاکے ، اک اعلیٰ کاروباری کامیاب فلم دے طور اُتے ابھر کر سامنے آئے نيں. میراپاکے دے دو ہفتےآں بعد ، ایکشن ڈراما وانٹیٖڈ گوپی چند دے نال ، جو مرکزی کردار د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی پہلی فلم سی، ریلیز ہوئی تے باکس آفس اُتے بم بن دے ختم ہوئے گئی۔ انہاں نو‏ں تن ہور تلگو پروجیکٹس ، پربھاس تے تمنا بھٹیہ نال ریبل ، فیر روی تیجا دے نالنہور اک فلم نپو تے سماجی خیالی فلم یو کوڈاٹھارا اولیکی پڈاٹھارا۔ وچ کم کیتا۔  انہاں نے دو تامل فلماں دے لئی اداکاری د‏‏ی جتھ‏ے وچ سوسینتھیران د‏‏ی راجا پٹٹائی جو وکرم دے نال سی، اس دے علاوہ اداکار سالمبراسن دے نال ویٹائی منن ،جو 2013. وچ ریلیز ہوئی
باہرلے جوڑ
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:دہلی دیاں اداکاراواں گٹھ:کنڑا سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:1990 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:دہلی شماریا‏‏تی ماڈل گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں
الاسکا کاں
الاسکا کاں کاں ٹبر دا اک پنچھی اے۔
لکی شاہ صدر (شہر)
لکی شاہ صدر ، پاکستان دے صوبہ سندھ دے ضلع کوٹری وچ اک قدیم شہر ا‏‏ے۔ ایہ شہر سیہون دے جنوب وچ 19 کلومیٹر دے فاصلے اُتے انڈس ہائی وے دے نیڑے دریا دے کنارے اُتے موجود ا‏‏ے۔
تریخ
300px|thumb|کبھے| صدر الدین شاہ لکیاری المعروف لکی شاہ صدر دا مزار جنت السندھ دے مصنف رحیمداد خان مولائی شیدائی تے تحفۃ الکرام دے مصنف میر علی شیر قانع ٹھٹوی دے مطابق، سندھ وچ راجا دلوراء دے دورِ حکومت وچ اس دے بھائی چھٹو امرانی دلوراء دے مظالم دے خلاف بغداد دے خلیفہ دے پاس شکایت لے گیا سی۔ خلیفہ نے سید علی د‏‏ی رہنمائی وچ اک سو عرب بھیجے سن ۔ سید علی نے دلوراء نو‏‏ں شکست دتی تے لکی دے نیڑے سکونت اختیار کيتی جو بعد وچ لک علوی یا لکی تو‏ں مشہور ہويا۔ چھٹو امرانی دا مزار اج وی سیوہن شریف وچ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے لکی شہر وچ صدرالدین شاہ لکیاری دا مزار وی ا‏‏ے۔ مزار تے ریلوے لائن دے مغرب وچ اک قدیم قبرستان وی ا‏‏ے۔ مقبراں د‏‏یاں کندھاں اُتے نقش نگاری وی ا‏‏ے۔
مرزا کلیچ بیگ لکھدے نيں: "ایہ پہاڑ دے نیڑے اک شہر اے تے سادات دا مقام اے ، جسنو‏ں لکیاری سید کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں وڈا سید صدرالدین سی ، جسنو‏ں شاہ صدر کہیا جاندا اے تے جس دا کنٹرول اوتھ‏ے ا‏‏ے۔" اوہ سید اول شاہ سلوک مجذوب دا بیٹا سی تے اوہناں دا بیٹا سید ابوالحسن مخدوم نوح ہلدانے دا عقیدت مند سی تے اس دا بیٹا سید عبدالرسول سی، جو سید صدر دے بیٹےآں وچو‏ں اک سی تے طریقہ نقشبندی سی۔ سید غازی خان وی لکیاری سید دے سربراہ سن تے سید حمزہ اس توں بعد جانشین ہوئے۔
چشمہ
thumb|لکی شاہ صدر دے نیڑے پہاڑاں وچ گرم پانی دے چشمے دا منظر thumb|لکی شاہ صدر شہر دا منظر لکی شہر تو‏ں 5 کلومیٹر دے فاصلے اُتے لکی پہاڑاں وچ گرم تے سرد پاݨی دے قدرتی چشمے وی ني‏‏‏‏ں۔ اوہناں چشماں دے قرب اک مسجد تے دو ہندو مندر وی ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے دے گرم چشمیاں دے پاݨی وچ نہاؤݨ نال کھجلی د‏‏ی بیماری ختم ہوجاندی ا‏‏ے۔ اس شہر وچ لکی شاہ صدر ریلوے اسٹیشن وی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دریا دے پاݨی نال دالاں تے کݨک د‏‏ی فصلاں اگائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ اس شہر دا موسم خوشگوار رہندا ا‏‏ے۔
شہر لکی شاہ صدر وچ کُڑیاں تے تے مُںدےآں لئی اک پرائمری اسکول تے اک ہائی اسکول اے۔ اس شہر وچ موسم مناسب طور تے خوشگوار اے۔
حوالے
گٹھ:سندھ د‏‏یاں تحصیلاں گٹھ:سندھ دے آباد تھ‏‏اں گٹھ:سندھ دے شہر
فراڈے دا قنون
متعارف کرائی ہوئی وولٹیج دا سدا جوڑ مقناتیسی فلکس چ پلٹن نال اے۔ اے فراڈے دا قنون اے جیہڑا انگریز سینسدان مائیکل فراڈے نیں بنایا۔
بارلے جوڑ
Elektromagnetische Induktion Electromagnetic induction
28ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:21ھ دی دہائی
ضلع ساراکوۓ
ضلع ساراکوۓ ترکی دے صوبہ دنیزلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
چک 36 ج ب لہندا
چک 36 ج ب لہندا ضلع فیصل آباد دا اک پنڈ اے ۔جہڑا ضلع فیصل آباد دی  تحصیل فیصل آباد صدر چ  اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
خلیفہ
خلافت سرکار چ خلیفہ اودے سردار نوں کیا جاندا اے۔ خلیفہ عربی بولی دا شبد اے جیدا مطلب اے اگے ان والا۔
گٹھ:اسلام
ضلع سیرنہیسار
ضلع سیرنہیسار ترکی دے صوبہ دنیزلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
انکونا
انکونا اٹلی دا اک شہر اے ۔
بلپھکرم نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:ھندستان دے نیشنل پارک
ہینرک ابسن
ہینرک ابسن (20 مارچ 1828 – 23 مئی1906) ناروے وچّ رہن والا، 19ویں صدی دا اک ڈرامہ نگار، تھیٹر ڈریکٹر اتے شاعر سی۔ اسنوں اکثر حقیقت پسندی (ریئلزم) دا پیؤ کیہا جاندا ہے۔ ایہہ تھیٹر وچّ جدیدیت  دے بانیاں وچوں اک ہے۔
حوالے
گٹھ:شاعر گٹھ:ناروے گٹھ:نارویجی شخصیتاں
30ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:21ھ دی دہائی
اریزو
اریزو اٹلی دا اک شہر اے ۔
گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی
ضلع تاوواس
ضلع تاوواس ترکی دے صوبہ دنیزلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
باندھوگڑھ نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:ھندستان دے نیشنل پارک
ٹامولیپاس کاں
ٹامولیپاس کاں کاں ٹبر دا اک پنچھی اے۔
31ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:31ھ دی دہائی
غزالی
ابو حامد محمد ابن محمد ال غزالی (فارسی:ابو حامد محمد ابن محمد غزالی; c.1058–1111), لہندے وچّ الغزالی جاں الغازیل دے نام نال مشہور، اک ایرانی مسلمان تتوگیانی، صوفی سی۔ غزالی (1111 - 1058) اک ایرانی سی جیہڑا مزہبی سردار تے فلسفی وی سی۔ اتہاسکاراں دے مطابق اسلامی دنیا وچّ حضرت محمدﷺ دے بعد جیکر کوئی اک سبھ توں اثر مسلمان سی تاں اوہ الغزالی سی۔ اسلامی دنیا وچّ الغزالی نوں مجدد جاں نویاؤن والا منیا جاندا ہے۔
حوالے
گٹھ:صوفی سنت گٹھ:ایرانی فلاسفر گٹھ:اسلامی فلاسفر گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
لوئر ستلج برساتی نہراں
حاجیواہ نہر
ایہہ نہر وی لوئر ستلج نہراں وچ شامل سی ۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے سمیں ایہہ نجی ہتھاں ولوں بنی سی پر 1888 وچ نہر دا بندوبست ٹھیک نہ ہون کارن سرکاری انتظام تھلے آ گئی ۔ کینال دی تھلیوں چوڑائی 30 فٹّ، ڈسچارج 500 کیوسکس اتے لمبائی 62 کلومیٹر سی اتے اس نال 53 مربع میل علاقہ سیراب ہندا سی ۔
ایہناں ساریاں نہراں نوں ہیڈ سلیمانکی اتے ہیڈ اسلام توں نکلن والیاں نہراں نال سارا سال چلن والیاں نہراں وچ تبدیل کر دتا گیا ۔
گٹھ:ستلج دیاں نہراں گٹھ:پنجاب دیاں نہراں گٹھ:پنجاب دیاں برساتی نہراں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں گٹھ:پنجاب دا جغرافیہ
بندیپور نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:ھندستان دے نیشنل پارک
اندریا
اندریا اٹلی دا اک شہر اے ۔
گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی
چک 36 ج ب چڑھدا
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
32ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:31ھ دی دہائی
مارٹن لوتھر
مارٹن لوتھر (1483 - 1546) اک جرمن پادری سی جینے پروٹسٹنٹ ریفارمیشن دی نیو رکھی۔ اونے سختی نال ایس گل نوں نان منیا جے گناء دی سزا توں پیسے دے کے بچیا جاسکدا اے۔ اونے 1517 چ گرجے دے دے اک بپاری یوہان ٹٹزل دا 95 گلاں نال مقابلہ کیتا۔ 1520 چ پوپ نے اونوں مرتد کیہ دتا تے ہولی ومن شہنشاہ نے اونوں فنون توڑن والا کہ دتا۔
ہور ویکھو
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک
پنجابی وکشنری
وکشنری وکیمیڈیا فاؤنڈیشن دا اک ویونت اے. ایہ 158 بولیاں وچ شبد پنڈھار اے۔ ایہ انٹر نیٹ تے مفت دی ڈکشنری اے جیہنوں لوکاں آپ لکھیا اے۔ ایہدا مڈھ 12 دسمبر 2002 نوں رکھیا گیا تے پہلی واری ایہ انگریزی وچ لکھی گئی۔
پنجابی وکشنری
پنجابی وکشنری پنجابی بولی وچ بنائی گئی اک ڈکشنری اے۔ ایہ وکیپیڈیا دا اک سنگی ویونت اے۔ ایدی نیو تے 2008 دے اخیر تے رکھی گئی پر 2011 چ اینوں اساریا گیا۔ 2 فروری 2012 نوں اینوں وکیمیڈیا دے پنگوڑے وچوں کڈ کے نارمل کردتا گیا۔
لولِتا
‎ لولِتا  ولادیمیر نابوکوف، دا انگریزی وچّ لکھیا ناول ہے، جو پیرس وچّ 1955 اتے نیویارک وچّ 1958 وچّ چھپیا۔ بعد وچّ اسدے مول روسی لیکھک نے اسنوں روسی زبان وچّ ترجمہ کیتا۔ ایہہ اک وواداسپد ناول ہے کیونجو اس وچّ پہلی وار پروار دے اندر ہون والے یون سمپرک نوں وشا بنایا گیا سی جسنوں سماج نیتی-ورودھ مندا ہے۔ اسدا مکھ پاتر، ادھ کھڑ عمر دا ساہت دا پروفیسر ہمبرٹ ہمبرٹ، 12 سالا بچی ڈولورس ہیج تے بھاوک ہے، اتے اسدا متریا پیو بنن توں بعد اس نال یون تعلقات قایم کر لیندا ہے۔ "لولتا" ڈولورس دا نجی پرچلت نام ہے۔
لولتا جلدی ہی کلاسک دی ستھتی پراپت کر گیا؛ اس نوں اج 20ویں صدی دے ساہت دیاں پرمکھ پراپتیاں وچوں سمجھیا جاندا ہے۔ اس ناول 1962 وچ سٹینلی کبرک نے 1997 وچ ایڈریئن لن نے فلمی روپ دتا، اتے منچ لئی وی کئی وار ناٹکی روپ وچّ ڈھالیا گیا اتے دو اوپیریاں، اتے دو بیلیاں دا وشا بنایا گیا۔
پلاٹ دا سار
ہمبرٹ ہمبرٹ، اک یورپی ساہت ودوان، اپنی بچپن دی سویٹہارٹ، اینابیل لیء دی اچنچیتی موت بارے دسدا ہے۔ اوہ دسدا ہے کہ اس پنگردی مٹیار دے لئی اس دے ادھواٹے پیار دا نتیجہ کامچیتنا نوں اپڑ رہیاں (9 توں 14 سال دی عمر دیاں) کڑیاں دے پرتی اس دے الارپنے وچّ نکلیا اتے اوہ اک جنتک پارک وچّ کتاب نوں پڑھن دا بہانہ بنا کے اپنے نیڑے کھیڈ رہیاں پنگردیاں مٹیاراں نوں اپنیاں کامک اڈاریاں دا وشا بناؤن لگّ پیا۔ اسدا کام بھڑک اٹھدا اتے اوہ اک 16 جاں 17 سال دی عمر دی ویسوا کول وی جان لگیا۔ اسنوں اوہ تنّ سال چھوٹی ہون دی کلپنا کر لیندا۔ اتے اک دلال نوں اک تیراں چوداں سال دی عمر دی کڑی لئی بینتی کرن دے بعد، ہمبرٹ شکّ دور کرن لئی بچکانا سبھاء دی اک بالغ عورت ولیریا دے نال ویاہ وی کروا لیندا ہے۔ جدوں ولیریا اک روسی ٹیکسی ڈرائیور نال اپنے سنبندھاں دا اقبال کر لیندی ہے تاں اوہناں دا ویاہ ٹٹّ گیا۔ ہمبرٹ اس نوں مارنا چاہندا ہے، پر ولیریا اتے ٹیکسی ڈرائیور اس نوں ایہہ موقع ملن توں پہلاں ہی نکل جاندے ہن۔
حوالے
گٹھ:ناول گٹھ:کتاباں گٹھ:انگریزی ناول گٹھ:روسی ناول
حاجیواہ نہر
ایہہ نہر وی لوئر ستلج نہراں وچ شامل سی ۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے سمیں ملتان دے نواب غلام مصطفٰی خان خاکوانی نے کڈی تے اناں دے فوت(1869) ہون توں بعد باقی کم انہاں دے پتر نواب غلام قادر خان خاکوانی نے1880وچ پورا کیتا 1888وچ نواب  غلام قادر دے فوت ہون وچ انہاں دے چاراں پتراں وچ نہر نوں لے کہ کافی رولا  پیا خان بہادر نواب محمد یار خان خوگانی تے نواب محمد یار خان خوگانی وچ رولا پیئے گیا ایہہ نجی ہتھاں ولوں بنی سی پر 1888 وچ نہر دا بندوبست ٹھیک نہ ہون کارن سرکاری انتظام تھلے آ گئی ۔ آج دے ضلع وہاڑی تے شہر دے بہت وڈے علاقے نوں سیراب کردی سی کینال دی تھلیوں چوڑائی 30 فٹّ، ڈسچارج 500 کیوسکس اتے لمبائی 62 کلومیٹر سی اتے اس نال 53 مربع میل علاقہ سیراب ہندا سی ۔
اس نہر نوں سلیمانکی اتے اسلام ہیڈ ورکس توں نکلن والیاں نہراں نال سارا سال چلن والیاں نہراں وچ تبدیل کر دتا گیا ۔
گٹھ:ستلج دیاں نہراں گٹھ:پنجاب دیاں نہراں گٹھ:پنجاب دیاں برساتی نہراں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:پنجاب دا جغرافیہ
اپٹن سنکلیر
آپٹن سنکلیئر (20 ستمبر 1878 –25 نومبر 1968), اک امریکی لکھاری سی، جسنے 100 دے قریب کتاباں لکھیاں۔ اپنے شاہکار ناول جنگل (1906) دے رچیتا ہون ناطے اسنوں عالمی پرسدھی حاصل ہوئی۔ اس ناول نے 20ویں صدی دے پہلے سالاں دوران امریکہ نوں ہلا کے رکھ دتا سی۔ امریکہ اندر میٹ دی پیکنگ کرن والیاں صنعتان دیاں ماڑیاں حالتاں دی بےنقابی نے اس سمیں دی سرکار نوں ‘پیور فوڈ اینڈ ڈرگّ ایکٹ’ اتے ‘میٹ امپیکشن ایکٹ’ بناؤن لئی مجبور کر دتا سی۔
جیونی
آپٹن سنکلیئر دا جنم 20 ستمبر 1878 نوں بالٹیمور، میریلینڈ وکھے ہویا سی۔ اس دا بچپن بے حدّ غریبی وچّ گزریا۔ 10 سال دی عمر وچّ اوہ اپنے پروار سمیت نیویارک آ گیا اتے اتھے ہی اسنے اپنی پڑھائی پوری کیتی۔ اخباراں، رسالیاں وچّ لکھ کے اوہ اپنے پروار دا گزارا چلاؤندا سی۔
حوالے
گٹھ:امریکی لکھاری گٹھ:امریکی شخصیتاں
جمیکی کاں
جمیکی کاں کاں ٹبر دا اک پنچھی اے۔
افریقی پلیٹ
افریقی پلیٹ اک پلیٹ ٹیکٹونکس اے جیدے براعظم افریقہ تے دوالے دے سمندراں تک پھیلی ہوئی اے۔
33ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:31ھ دی دہائی
بنرگہٹا نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:ھندستان دے نیشنل پارک
چی تؤن والا کاں
چی تؤن والا کاں کاں ٹبر دا اک پنچھی اے۔
34ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:31ھ دی دہائی
بٹلا نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:ھندستان دے نیشنل پارک
یوڈائن
یوڈائن اٹلی دا اک شہر اے ۔
گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں
ضلع دوزجے
ضلع دوزجے ترکی دے صوبہ دوزجے دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے Düzce
ضلع اکچاکوجا
ضلع اکچاکوجا ترکی دے صوبہ دوزجے دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
سیسینا
سیسینا اٹلی دا اک شہر اے ۔
گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی
کربلا دی طرف مشی
thumb|250px|اربعین پیدل سفر دا اک منظر thumb|اربعین دے لئی نجف تو‏ں کربلا دی طرف پیدل چلنے دا راستہ thumb|اربعین دے لئی [[عراق دے مختلف شہراں تو‏ں کربلا دی طرف پیدل جانے دے راستے]] پیادہ روئ اربعین اوہ مذہبی سفر اے جو انفرادی یا گروہ تے کاروان دی صورت وچ امام حسینؑ دے چہلم دی مناسبت تو‏ں عراق دے مختلف شہراں تو‏ں شروع ہو ک‏ے کربلائے معلی وچ روضہ امام حسین علیہ السلام اُتے زیارت امام حسین دی قرائت دے نال اختتام پذیر ہُندا ا‏‏ے۔ اس سفر نو‏‏ں عام طور اُتے پیدل طے کیتا جاندا ا‏‏ے۔ چند سالاں تو‏ں امام حسین علیہ السلام دے چہلم دے موقع اُتے دنیا دے مختلف علاقےآں تو‏ں شیعہ تے دوسرے مذاہب دے لوگاں دی شرکت کيتی بنا اُتے اس تعداد وچ مسلسل اضافہ ہو رہیا ا‏‏ے۔ اک تخمینے دے مطابق 2013 عیسوی وچ ڈیڑھ کروڑ تے 2014 عیسوی وچ دو کروڑ لوگاں نے شرکت کيتی۔
تاکید زیارت اربعین
امام حسن عسکری تو‏ں مروی حدیث وچ مؤمن دی پنج علاماتاں وچو‏ں اک علامت امام حسین دی چہلم دے دن زیارت کرنا ا‏‏ے۔ اسی طرح امام جعفر صادق علیہ السلام تو‏ں اس دن دی مخصوص زیارت منقول ا‏‏ے۔ شیخ عباس قمی نے اس زیارت نو‏‏ں مفاتیح الجنان دے تیسرے باب: غیر معروف زیارت عاشورا دے بعد زیارت اربعین دے عنوان دے تحت نقل کیتا ا‏‏ے۔
تاریخچہ
شیخ انصاری (متوفی 1281ھ) دے زمانے دے بعد ایہ سنت فراموشی دا شکار ہوئی لیکن محدث نوری نے اس سنت نو‏‏ں دوبارہ زندہ کیتا۔ 1927 عیسوی وچ چھپنے والی کتاب ادب الطف (سال ۱۳۸۸ق/۱۹۶۷م) وچ اس موقع دے سفر وچ شریک اجتماع نو‏‏ں مکہ مکرمہ وچ مسلماناں دے اجتماع تو‏ں تشبیہ دتی گئی تے کہیا کہ اربعین حسینی دے موقع اُتے ترکی، عربی تے اردو بولی دے مختلف ماتمی دستےآں وچ مرثیے پڑھے جا رہے سن ۔ کتاب دے مصنف دے اندازے دے مطابق عزادارےآں دی تعداد 10 لکھ دے قریب سی۔
بعثی حکومتاں تے زیارتی سفر اُتے پابندی
عراق وچ احمد حسن البکر دی حکومت دے آغاز تو‏ں ہی اہل تشیع جبر دا شکار سن. بعثی حکومت اس دور وچ اہل تشیع اُتے بہت تشدد کردی خاص طور اُتے عزادرای نو‏‏ں روکنے دی کوشش کردی سی. سنہ ١٣٩٧ ق وچ جدو‏ں زائرین نجف تو‏ں کربلا دی جانب جا رہے سن تو کربلا دے مکمل راستے وچ مائنز (بارودی سرنگاں) بچھائی گئياں تے ایہی حالت سنہ ١٣٩٠، ١٣٩٥، ١٣٩٦، وچ وی پیش آئی.
صدام حسین نے اپنے تیس سالہ دور حکومت دے دوران اہل بیت(ع) اُتے ہر طرح تو‏ں عزاداری کرنے نو‏‏ں منع کر دتا. چودھواں ہجری صدی دے آخر وچ عراق دی بعثی حکومت نے اس قدیمی سنت دے خلاف اقدامات کرنا شروع کيتے جنہاں وچ انہاں نو‏ں کربلا جانے تو‏ں روکیا جاندا تے کدی انہاں زائرین دے نال سخت برتاؤ کیتا جاندا۔ اوہدی وجہ تو‏ں مذہبی سفر کم رنگ ہونا شروع ہو گیا۔ زائرین حسینی دے نال ایہ خشونت آمیزانہ برتاؤ بالآخر سال ۱۹۷۷ وچ تیر اندازی دی صورت وچ کربلا دے نزدیک کئی شیعہ حضرات دی شہادت دا باعث بنا۔ اس قدر سنگین حالات دے باوجود شیعہ حضرات مخفیانہ طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں اربعین دے موقع اُتے کربلا پہنچاندے۔ انہی سالاں وچ آیت‌ الله سید محمد صادق صدر نے اربعین دے موقع اُتے کربلا دے پیدل سفر نو‏‏ں واجب قرار دتا۔ صدام دی حکومت ختم ہُندے ہی لوگاں نے زیارت اربعین دا سلسلہ بہت زور و شور تو‏ں دوبارہ شروع کر دتا. اگرچہ سنہ ٢٠٠٩ء تو‏ں لے ک‏ے ہن تک ہر سال تکفیری گروہاں دے حملات دا خدشہ رہندا اے.
شرکت کنندگان دی تعداد وچ اضافہ
۲۰۰۳ عیسوی وچ صدام دی حکومت دے خاتمے دے نال اک بار پھر عزاداری دی رسومات بہت ہی اُتے شکوہ حالت وچ برقرار ہونے لگاں۔ شروع شروع وچ اربعین دے سفر وچ شرکت کرنے والےآں دی تعداد 2 تو‏ں 3 ملین دی تعداد ہُندی سی لیکن بعد دے سالاں وچ ایہ تعداد ودھ کر 10 ملین (1 کڑور) تو‏ں تجاوز کر گئی۔ ۱۴۳۵ ہجری قمری وچ بعض اخباری اطلاعات دے مطابق ایران تو‏ں 15 ملین (ڈیڑھ کروڑ) تو‏ں ودھ شیعہ زائرین نے شرکت کيتی۔ ایہی تعداد ودھ کر سال 1436ھ وچ 20 ملین (2 کروڑ) دے قریب پہنچ گئی۔ تے سال 1437 ق وچ ایہی تعداد 27 ملین (2 کروڑ ستر لکھ) دی حداں نو‏‏ں چھونے لگی۔
عراقی حکومت دی اطلاع دے مطابق 1435 ہجری قمری وچ 13 ملین (1 کروڑ 30 لکھ) حسینی زائرین عراق پہنچے نيں تے انہاں نے کربلا دی طرف اپنے سفر دا آغاز کیتا اے تا کہ اربعین حسینی وچ اپنی شرکت یقینی بنا کر امام حسین دے حرم وچ پہنچاں۔
مسافت
اربعین حسینی دے اکثر عراقی زائرین اپنے شہراں تو‏ں کربلا دی طرف پیدل اپنے سفر دا آغاز کردے نيں لیکن اکثر شیعہ ایران تے ہور ملکاں دے زائرین اپنے سفر دے لئی نجف تو‏ں کربلا دے راستے دا انتخاب کردے نيں۔ انہاں دو شہراں دے درمیان 80 کلومیٹر دا فاصلہ ا‏‏ے۔ دونے شہراں دے درمیان سڑک اُتے نصب کھمباں دی تعداد 1452 ا‏‏ے۔ ہر کیلومیٹر دے درمیان 20 کھمبے نصب نيں جنہاں وچو‏ں ہر دو کھمباں دا درمیانی فاصلہ 50 میٹر ا‏‏ے۔ پیدل چلنے والےآں نو‏‏ں ایہ تمام فاصلہ طے کرنے دے لئی 20 تو‏ں 25 گھنٹے درکار نيں۔اس سفر نو‏‏ں طے کرنے دے لئی بہترین زمان 16 صفر ا‏‏ے۔
آداب و رسومات
ہوسہ خوانی:
ہوسہ جنوب عراق دے مخصوص عربی قصائد نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اشعار بہادری تے شجاعت دے بیان گر نيں کہ جنہاں نو‏ں نہایت مشکل تے سخت کماں دے انجام دینے دی خاطر انساناں وچ جوش و ولولہ پیدا کرنے دے لئی پڑھا جاندا ا‏‏ے۔ حاضرین وچو‏ں اک شخص دے اک شعر پڑھنے دے بعد حاضرین اسنو‏ں تکرار کردے نيں تے پھر حلقے دی صورت وچ آگے ودھدے جاندے نيں۔ ہوسہ خوانی اک رائج سنت اے جسنو‏ں اربعین دے ایام وچ عراقی زائرین کربلا جاندے ہوئے انجام دیندے نيں۔
اربعین دی مذہبی رسومات دا آغاز:
یہ سندی تے قدیم اربعین دی عزاداری 20 صفر تو‏ں 5 دن پہلے زائرین امام حسین دے عزاداری دے مخصوص رائج رسومات ادا کرنے والے قافلاں دے کربلا پہنچنے تو‏ں شروع ہو جاندی ا‏‏ے۔ اس دے بعد ماتمی تے زنجیر زناں دے دستے کربلا پہنچدے نيں تے اربعین دی اصلی عزاداری دی رسومات ظہر دے دو گھنٹے بعد شروع ہُندی نيں۔ تمام زائرین حرم امام حسین وچ داخل ہونے والے دروازے دے پاس کھڑے ہو ک‏ے سیناں اُتے ماتم کردے نيں، مرثیہ گو امام حسین (ع) دا مرثیہ پڑھدے نيں تے اسکی تکرار کردے نيں تے آخر وچ تمام عزاداران حسین ہتھ اٹھا کر اپنے مولا دی خدمت وچ تہیہ و سلام عرض کردے نيں ۔
زائرین دی مہمان نوازی:
دریائے فرات دے اطراف وچ بسنے والے قبائل امام حسین دے اربعین دے ایام وچ پیدل چلنے والےآں دے رستےآں وچ چادراں دے وڈے وڈے خیمے نصب کردے نيں جنہاں نو‏ں موکب یا مضیف کہیا جاندا اے ۔ان خیام وچ زائرین دی مہمان نوازی تے استراحت دا بندوبست ہُندا ا‏‏ے۔ قبائل تے مذہبی اجتماعات وچ بہت زیادہ موکب لگائے جاندے نيں۔ ایہ تمام موکب کسی قسم دی حکومتی مدد تے تعاون دے بغیر مکمل طور اُتے لوگاں دی اپنی مدد دے تحت لگائے جاندے نيں۔ان وچ زائرین نو‏‏ں ہر طرح دے امکانات جداں کھانا پینا رہائش وغیرہ دی سہولتاں فراہ‏م کيتی جاندی نيں۔
ایران سمیت دوسرے ملکاں تو‏ں وی لکھاں افراد اسی مقصد تو‏ں کربلا پہنچدے نيں۔
ہدایات
امام حسن عسکری علیہ السلام تو‏ں منقولہ حدیث وچ مؤمن دی پنج نشانیاں نيں جنہاں وچو‏ں اک زیارت اربعین ا‏‏ے۔
ہور اک زیارت نامہ وی اربعین دے لئے امام جعفر صادق علیہ السلام تو‏ں منقول ا‏‏ے۔ شیخ عباس قمی نے وی ایہ زیارت نامہ مفاتیح الجنان دے باب سوئم وچ زیارت عاشورا غیر معروفہ دے بعد متن زیارت اربعین دے عنوان تو‏ں ایہ زیارتنامہ نقل کیتا ا‏‏ے۔
مختصر تاریخ
محمد علی قاضی طباطبائی لکھدے نيں کہ اربعین دے دن کربلا دا سفر اختیار کرنا ائمہ(ع) دے زمانے وچ وی شیعیان اہل بیت(ع) دے درمیان رائج سی تے اوہ حتی کہ بنو امیہ تے بنو عباس دے زمانے وچ وی شیعہ اس سفر دے پابند سن ۔ اوہ اس عمل نو‏‏ں شیعیان آل رسول(ص) دی سیرت مستمرہ تے ہمیشہ تو‏ں جاری تے مسلسل سیرت سمجھدے نيں۔
سنہ 1388 ہجری قمری (بمطابق 1967 عیسوی) وچ شائع ہونے والی کتاب ادب الطّف دے مؤلف سید جواد شبر کربلا وچ اربعین حسینی دے موقع اُتے منعقدہ عظیم اجتماعاسنو‏ں مکہ مکرمہ وچ حج دے موقع اُتے مسلماناں دے عظیم اجتماع تو‏ں تشبیہ دیندے نيں تے اس وچ شریک ماتمی انجمناں دی حاضری دی طرف اشارہ کردے ہوئے لکھدے نيں کہ انہاں وچ بعض ترکی وچ تے بعض فارسی تے اردو وچ نوحے تے مرثیے پڑھدے نيں۔ اس عظیم اجتماع وچ لوگاں دی تعداد دی طرف اشارہ کردے ہوئے موصوف لکھدے نيں کہ ایہ مبالغہ نئيں اے جے وچ کہاں کہ دس لکھ افراد زیارت اربعین دے لئے اکٹھے ہوئے نيں۔
حالیہ برساں وچ
عراق وچ بعثی نظام حکومت دے خاتمے دے بعد ـ جو ہر قسم دی عزاداری دے راستے وچ رکاوٹ سی ـ پہلی بار سنہ 2003 عیسوی وچ شیعیان اہل بیت(ع) نے اربعین دے موقع اُتے کربلا دا رخ کیتا۔ اس عزیمت دے آغاز اُتے راہیان کربلا دی تعداد 20 تو‏ں 30 لکھ تک پہنچدی سی۔ دو سال بعد انہاں زائرین دی تعداد اک کروڑ تک پہنچ گئی۔
سنہ 2013 عیسوی (بمطابق سنہ 1435 ہجری قمری) نو‏‏ں اربعین دے لئے کربلا دے عازمین دی تعداد ڈیڑھ کروڑ تک پہنچی۔
سنہ 2014 عیسوی ( بمطابق سنہ 1436 ہجری قمری) نو‏‏ں ایہ تعداد تقریبا 2 کروڑ تک پہنچی۔
جدو‏ں کہ سنہ 2015 عیسوی (بمطابق سنہ 1437 ہجری قمری) نو‏‏ں ایہ تعداد 2 کروڑ 70 لکھ تک پہنچی ا‏‏ے۔
دوسرے ملکاں تو‏ں
عراق دی وزارت داخلہ دے اعداد و شمار تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ 2013 وچ اربعین وچ حضرت امام حسین دے نال تجدید عہد دی نیت تو‏ں دوسرے اسلامی ملکاں ہور یورپی ملکاں تو‏ں آنے والے زائرین دی تعداد تقریبا 13 لکھ تک پہنچ گئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:زیارت امام حسین گٹھ:شیعہ عزاداری دی رسومات گٹھ:اربعین
36ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:31ھ دی دہائی
کیوبی کاں
کیوبی کاں کاں ٹبر دا اک پنچھی اے۔
بہیٹارکانیکا نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:ھندستان دے نیشنل پارک
جنگل (ناول)
جنگل امریکی ناول کار، صحافیاتے سیاستدان اپٹن سنکلیر (1878–1968) دا 1906 وچّ لکھیا ناول ہے۔ اس ناول نے 20ویں صدی دے پہلے سالاں دوران امریکہ نوں ہلا کے رکھ دتا سی۔ امریکہ اندر میٹ دی پیکنگ کرن والے صنعتی ادارےآں  دیاں ماڑیاں حالتاں دی بےنقابی نے اس سمیں دی سرکار نوں ‘پیور فوڈ اینڈ ڈرگّ ایکٹ’ اتے ‘میٹ امپیکشن ایکٹ’ بناؤن لئی مجبور کر دتا سی۔
خلاصہ
‘جنگل’ ناول دا مکھ کردار اک لتھوآنیائی پرواسی مزدور یورگس رودکس ہے جو امریکہ وچّ امیر بنن دے سپنے لے کے آؤندا ہے۔ کتاب نوں اس دے اتے اونا نال ویاہ دی دعوت دے نال شروع ہندا ہے۔ اوہ اتے اس دا پروار سٹاکیارڈ اتے میٹپیکنگ ضلعے دے نیڑے رہندے ہن۔ اتھے بہت پرواسی مزدور رہندے ہن۔ اوہ بوہتی انگریزی نہیں جاندے۔ یورگس رودکس نوں جلدی ہی سٹاکیارڈ دے براؤن سلاٹرہاؤس وچّ کم مل جاندا ہے۔ اوہ سوچدا سی امریکہ اسنوں زیادہ آزادی دیویگا، پر اس دا واہ کم کرن دیاں اتی کٹھور حالتاں نال پیندا ہے۔ اوہ اتے اس دی نوجوان بیوی جیون لئی جدوجہد کردے ہن۔
حوالے
گٹھ:امریکی ناول گٹھ:ناول گٹھ:امریکی ساہت
وولگا تاتار
وولگا تاتار ، تاتاریاں دا اک گروہ تے حصہ اے جہڑے زیادہ تر کوہ یورال دے گھبلے علاقے چ رہندے نیں ۔
قازان تاتار
وولگا تاتاراں دی اکثریت قازان تاتار نیں ۔ ایہہ روس دی مسلمان ریاست تاتارستان دی اکثریتی آبادی نیں ۔
11وں توں 16ویں صدی عیسوی دے دوران اج دے روس تے قازقستاندے علاقےآں چ کئی ترک قبیلے رہندے سن ۔ اج دے تاتارستان دے علاقےآں چ ووگا بلغار آباد سن ، جنہاں دی اصلیت غیر وا‏ضع اے ، پر اینہاں نوں تریخ دان ترک نسل دا دسدے نیں ۔ بلغار 8ویں صدی عیسوی چ دریائے وولگا د علاقےآں چ آباد ہوئے تے سن 922ء چ خلافت عباسیہ ولوں گھلے گئے اک مبلغ احمد ابن فضلان دی کوششاں نال اسلام قبول کیتا ۔ دریائے وولگا دے علاقے چ بلغار سیتھی تے فن اوگری لوکاں چ رل مل گئے ۔ منگولاں دے 1241ء توں یورپ تے حملے مگروں ، وولگا بلغاریہ توں شکست ہوئی تے اسنوں تباہ تے برباد کر دتا گیا تے اس دے علاقے نوں طلائی اردو چ شامل کر لیا گیا ۔
وولگا بلغاریہ دی کجھ ای آبادی منگولاں دی قتل و غارت توں بچی ، جہڑی تقریبا ساری دی ساری اتلے علاقےآں ول چلی گئی ۔   پر بعد چ امن دے  ویلے چ اینہاں بلغاراں تے طلائی اردو دے قپچاق تاتاراں وچکار کجھ حد تک رل مل ہویا ۔ بلغاراں نے قپچاق بولی اختیار کر لئی تے تاتار دا نسلی ناں اپنا لیا (کئی تھانواں تے ناں بلغار وی ورتیا جاندا رہیا) تے ایسے دوران حملہ آور منگولاں تے تاتاراں  نے اسلام قبول کر لیا ۔ دو صدیاں مگروں طلائی اردو سلطنت بکھر گئی تے ایہہ علاقہ خانان قازان دے ناں نال اک آزار ریاست بن گیا ، جس تے 1552ء چ روسی سلطنت نے مل مار لیا تے اج تک ایہہ علاقہ روس دے مل ہیٹھ اے ۔ تریخ داناں چ اختلافی مسئلہ اے کہ بلغاراں تے تاتاراں دی کس حد تک رل مل ہوئی تے اج دے قازان تاتاراں دے مورثاں (آباو اجداد) چ ہر گروہ دا کنا حصہ اے ۔ ایہہ منیا جاندا اے اے کہ اینہاں دی وڈی گنتی سدھی بلغاراں دی اولاد چوں اے ۔ پر کجھ قپچاقاں دی بولی تے قومیت (ناں) دی بنیاد تے اج دے تاتاراں تے اینہاں دے اثر تے زور دیندے نیں ۔ تے کجھ دوجے بلغار ورثے تے زور دیندے نیں تے کدی کدی قازان تاتاراں نوں بلغاراں دے کسے حد تک برابر قرار دیندے نیں ۔ اوہ کیندے نیں اگرچہ وولگا بلغار اپنی بولی تے ناں برقرار نئیں رکھ سکے  پر اینہاں دا مذہب تے پرانی ثقافت تے موجود اے ۔ ایہہ نظریہ رکھن آلے مفکران دے موجب ، وولگا بلغاریہ دی فتح دے مگروں وولگا بلغار بوہت گھٹ منگولاں تے ترکاں چ رلے ، خاص طور تے اتلے علاقےآں چ جہڑا کہ تاتارستان بنیا ۔ کجھ لوک نسلی ناں تاتار توں بلغار کرن دی حمایت وی کردے نیں - جہڑی بلغارازم ناں دی تحریک اے ۔
آبادی دے اعداد و شمار
1910ء چ قازان تاتاراں دی قازان دے علاقے چ گنتی 5 لکھ دے نیڑے سی ۔ اینہاں دی 15،000 دی گنتی گھبلے [روس چ ریازان ول ہجرت کر گئی یاں 16ویں تے 17ویں صدی عیسوی چ لتھوانیا (ولنیوس ، گرودنو تے پودولیا) چ آباد ہو گئی ۔ 2،000 دے نیڑے قازان تاتار سینٹ پیٹرزبرگ چ آباد ہو گئے ، جتھے اوہ زیادہ تر گاڑی بان تے ریسٹورنٹاں چ ویٹراں دے کم کردے سن ۔
قازان تاتاراں دی گنتی 70 لکھ دے نیڑے اے جہڑے زیادہ تر روس تے سابق سویت یونین دیاں ریاستاں چ وسدے نیں ۔ جدوں کہ اینہاں دی وڈی گنتی (تقریبا 20 لکھ) تاتارستان تے گوانڈھ دے علاقےآں چ رہندی اے ۔ قازان تاتاراں دی اک چنگی بھلی گنتی وسطی ایشیا ، سائبیریا تے قفقاز چ وسدی اے ۔ تاتارستان دے باہر شہری علاقےآں جدان ماسکو ، سینٹ پیٹرزبرگ ، نیژنی نووگورد ، اوفا تے لہندے سائبیریا تے یورال دے شہراں چ تاتاری عام طور تے پہلی بولی دے طور تے روسی بولی بولدے نیں ۔
پرم (اوستیاک) تاتار
پرم تاتار یاں اوستیاک تاتار روس دے علاقے پرم کرائی چ وسن آلے قازان تاتاراں نوں آکھیا جاندا اے ۔ اینہاں چوں کجھ کومی پرمیاک لوکاں دے رلے نال وی نیں ۔ کجھ تاتاراں جداں ذکیئیف نے اینہاں نوں اوستیاک دا ناں دتا اے ۔ سن 2002ء چ اینہاں دی گنتی 2 لکھ سی ۔
کیراشین تاتار
خانان قازان دے 16ویں صدی عیسوی چ سقوط دے مگروں بوہت سارے قازان تاتاراں نوں روسی زار ایوان گروزنی دے حکم تے زبردستی سعائی بنایا گیا تے بعد چ 18وین صدی عیسوی چ وی اینہاں نوں جبری عیسائی بنایا گیا ، ایہہ سعائی تاتاری کیراشین تاتار آکھواندے نیں ۔
کجھ سائنسداناں اس گل دی حمایت کردے نیں کہ کیراشین تاتاراں دے آباو آجداد سوآر سن ، جنہاں نوں آرمینیاں نے 6ویں صدی عیسوی چ سعائی بنایا جدوں اوہ قفقاز چ رہندے سن ۔ سوآر دوجے قبیلےآں وانگ بعد چ مسلمان ہوگئے تے وولگا بلغار بن گئے تے بعد چ اج دے چواش (جہڑے زیادہ تر سعائی نیں]] تے قازان تاتار (جہڑے زیاردہ مسلمان نیں ) بن گئے ۔
کیرشین تاتار سارے تاتارستان چ رہندے نیں ۔ ہن اوہ تاتاراں تے چوواشاں دے وچکار برابر آنا چآہندے نیں ۔ 80 سالاں دی لادین سویت حکومت نے دونہاں مذہباں دے منن آلے تاتاراں نوں اونا مھہبی نئیں رہن دتا جنے اوہ پہلے سن ۔ تاتاراں تے کیراشین تاتاراں وچکار سبتوں وڈا اکو فرق روسی ناں نیں ۔
طلائی اردو چ کجھ ترک قبیلے (کومان) 13ویں تے 14ویں صدی عیسوی چ سعائی ہو گئے ۔ اوس ویلے دیاں کجھ کجھ عبادتاں ، اج دیاں کیراشین عبادتاں وانگ نیں ، پر اس گل بارے کوئی معلومات نئیں کہ سعائی کوماناں تے اج دے کیراشیناں وچکار ہوئی تعلق سی ۔
نغائے بیک
نغائے بیک اوہ تاتاری نیں جہڑے کاسک (سرحدی محافظ) بن گئے ، جہڑے عام طور تے روسی آرتھوڈکس سعائی نیں تے کوہ یورال چ رہندے نیں ۔ ایہہ 17ویں تے 18ویں صدی عیسوی چ روسی سلطنت دی قازقستان نال سرحد دے پہرے دار سن ۔ نغائے بیک دعوی کردے نیں کہ اوہ تاتاری کیتے کئے اوگری میگیار قبیلےآں دی نسل چوں نیں ، جنہاں نے پانومی میداناں (ھنگری) ول ہجرت نئیں کیتی ۔
روس چ نغائے بیکاں دے سبتوں وڈے پنڈ دا ناں پاریژ (پیرس) اے جسدا ناں فرانس دے راجگھر پیرس دے ناں تے اے ۔ اس دی وجہ نغائے بیکاں دا نیپولین دیاں جنگاں چ حصہ لینا اے ۔
تپتیر تاتار
تپتیر تاتار وی نغائے بیکاں وانگ نیں پر ایہہ سنی مسلمان نیں ۔ تپتیر تاتار روسی یاں باشکیر بولیاں بولدے نیں ۔ مشار تے فن مفکراں موجب [[تپتیر تاتار مشاراں دا حصہ نیں ، جہڑے خانان قازان دے خاتمے مگروں روسی سرحدی محافظاں دے دستےآں چ خدمات سرانجام دین لئی کوہ یورال تے دریائے یورال دے علاقےآں ول ہجرت کر کئے ۔
مشار تاتار
مشار تاتار وولگا تاتاراں دا اک گروہ اے ۔ ایہہ برتا تے کجھ دوجے قپچاق لوکاں دے رلے دی نسل چوں نیں ، ایہہ دریائے اوکا دے گھب دے علاقے چ مشار یورت چ وسدے سن ۔ فیر اینہاں چ ہور مقامی فن اوگری تے سلاو قیبلےآں دا رلا ہویا ۔ ایہہ تاتاری بولی دا لہندا لہجہ بولدے نیں ۔ شروع توں ایہہ روس دے تمبوو ، پینزا ، ریازان اوبلاستاں ، تے مردویا تے تاتارستان دے کجھ لہندے ضلعےآں چ وسدے سن ۔ بعد چ خانان قازان دے سقوط مگروں اینہاں چوں کجھ چڑھدے چ دکھنی تاتارستان تے باشکیرستان چ وس گئے ، جتھے اینہاں نوں مشاریاک آکھیا جان لگا ۔
قاسم تاتار
قاسم تاتار مشار تاتار نیں جہڑے 1396ء چ دریائے اوکا دے لہندے چ ریازان راجواڑے دے لاگے اچے علاقے مشوریا پہاڑی قلعے چ آباد ہو گئے سن ۔ تے خانان قاسم دی ریاست قائم کیتی سی ۔ سوزدال دی جنگ مگروں کجھ قازان تاتار اشرافیہ دے ٹبر وی اینہاں نال شامل  ہو گئے ۔ ایس ویلے قاسم تاتاراں دی گنتی 1100 دے نیڑے اے ۔
حوالے
گٹھ:لوک گٹھ:پرانے نسلی گروہ گٹھ:یورپ دے نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ترک لوک گٹھ:ترک قبیلے
ضلع چلیملی
ضلع چلیملی ترکی دے صوبہ دوزجے دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
ہند یورپی بولیاں
ہند۔ یورپی زباناں (Indo-European Languages) دنیا دا اک اہ‏م خاندان زبان ا‏‏ے۔ اس لسانی گروہ وچ اج د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ بولے جانے والی زباناں شام‏ل نيں۔ ایہ ساڈھے چار سو تو‏ں کچھ زیادہ زباناں دا اک خاندان ا‏‏ے۔ انھاں اک خاندان وچ انہاں د‏‏ی خصوصیات د‏‏ی بنا اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ہند۔ یورپی زباناں دے خاندان دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد دنیا وچ کِسے وی تے زباناں دے خاندان دے بولنے والےآں تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ جغرافیائی لحاظ تو‏ں وی زباناں دا ایہ خاندان دنیا دے اک وسیع رقبہ اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
بولیاں دی اس ٹولی دیاں وڈیاں بولیاں انگریزی، جرمن، پنجابی، اردو، فرانسیسی ، ہسپانوی ، پرتگیزی ، اطالوی ، روسی، فارسی، دری ، پشتو، سندی، ہندی ، مراٹھی ، کشمیری تے بنگالی بولیاں ہے گیاں نیں۔ اینہاں بولیاں دے بولن آلے دی گنتی ۱ ارب ۷۰ کروڑ توں ودھ اے ۔
ہند یورپی بولیاں دی تریخ
ہندستان تس یورپ دیاں بولیاں چ مماثلت ہندستان چ ۱۶ویں صدی عیسوی چ آن آلے یورپیاں نے لبھی ۔ ۱۵۸۳ء چ گوا چ اک انگریز مشنری ، تھامس سٹیفنز ، نے ہندستانی بولیاں تے ، یونانی تے لاطینی وچکار مماثلت نوٹ کیتی ۔ اپنے ایہہ مشاہدے اسنے اپنے بھائی نوں لکھے اک خط چ لکھے ۔ قدیم بولی سنسکرت بارے سبتوں پہلے فلیپو ساسیتی (فلورنس ، اٹلی چ ۱۵۴۰ء چ جمیا) نے لکھیا ، جہڑا اک تاجر سی تے ہندستان چ آیا ۔ اسنے سنسکرت تے اطالوی بولی چ کجھ مشترک لفظ مشاہدہ نوٹ کیتے ۔
ہند۔ یورپی زباناں د‏‏ی لسٹ
ہند۔ یورپی زباناں د‏‏ی لسٹ تھلے لکھے ا‏‏ے۔ اس وچ ایتھنولوک د‏‏ی خاندان بندی نو‏‏ں مدِنظر رکھیا گیا اے مگر اناطولیائی زباناں تے تخارستانی زباناں دا وادھا کيتا گیا اے جو ہن ناپید نيں تے ایتھنولوک وچ انہاں دا ذکر نئيں ا‏‏ے۔
گروہ بندی
اس خاندان د‏‏ی اہ‏م زباناں اردو، بنگالی، ہندی، پنجابی، پشتو، فارسی، کردتی، روسی، آلمانی، فرانسیسی، ڈینسک، ولندیزی تے انگریزی نيں۔
حوالے
گٹھ:ہند یورپی زباناں گٹھ:خاندانہائے زبان گٹھ:فہرستاں (لسانیات) گٹھ:ہند یورپی گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایران دیاں بولیاں گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
شکھر دھون
شکھر دھون (جنم 5 دسمبر 1985) اک بھارتی قومی کرکٹ کھلاڑی ہے، جو کہ بطور شروعاتی بلیباز وجوں کھلاڑی ہے۔ شکھر دھون بھارتی کرکٹ ٹیم دا کھبے ہتھ دا بلیباز ہے۔ پہلا درجہ کرکٹ (فسٹ کلاس کرکٹ)وچّ اوہ دلی کرکٹ ٹیم ولوں کھیڈدا ہے۔
حوالے
گٹھ:1985 دے جم گٹھ:۱۹۸۵ دے جم گٹھ:1985ء دے جم گٹھ:بھارتی کرکٹ کھیڈاری گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:کرکٹ کھیڈاری گٹھ:کھیڈاری
اختر حسین رائے پوری
ڈاکٹر اختر حسین رائے پوری (پیدائش: 12 جون 1912ء- وفات: 2 جون 1992ء) پاکستان دے نامور ترقی پسند نقاد، ماہرِ لسانیات، افسانہ نگار تے مترجم سن جو اپنی خود نوشت سوانح حیات گردِ راہ د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور و معروف نيں۔
حالات زندگی
ڈاکٹر اختر حسین رائے پوری 12 جون 1912ء نو‏‏ں رائے پور، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے  ۔ انہاں نے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں ایم اے د‏‏ی ڈگری تے سنسکرت زبان وچ ایم اے د‏‏ی سطح دا اک ساہتیہ النکار  دا امتحان بنارس یونیورسٹی  تو‏ں پاس کیتا۔ سوربون یونیورسٹی پیرس تو‏ں ہند قدیم د‏‏ی زندگی۔ سنسکرت ادب دے آئینے وچ  دے عنوان تو‏ں مقالہ لکھ ک‏ے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ ایم اے او کالج امرتسر وچ پروفیسر تے وائس پرنسپل رہ‏‏ے۔ آل انڈیا ریڈیو تو‏ں وی وابستگی رہی۔ قیام پاکستان دے بعد محکمۂ تعلیم وچ ڈپٹی سیکرٹری تے مرکزی وزارتِ تعلیم وچ مشیر رہ‏‏ے۔ کراچی ثانوی تعلیمی بورڈ دے چیئرمین تے یونیسکو کراچی شاخ دے اولین ڈائریکٹر رہ ک‏ے آخرِ عمر تک وزیٹنگ پروفیسر  کراچی یونیورسٹی دے طور اُتے علم و ادب تے فنِ و آگہی دے چراغ روشن کردے رہ‏‏ے۔
ادبی خدمات
ڈاکٹر اختر حسین رائے پوری د‏‏ی پہلی تے اہ‏م شناخت بطور افسانہ نویس اے کہ اُنہاں دا پہلا اُردو افسانہ زبان بے زبانی دے عنوان تو‏ں نیاز فتح پوری دے مجلہ نگار وچ چھپا۔ اُنہاں دے مطبوعہ افسانوی مجموعےآں وچ محبت تے نفرت، زندگی دا میلہ تے ڈاکٹر اختر حسین رائے پوری دے افسانے  نامی تن کتاباں قابلِ قدر اہمیت د‏‏ی حامل نيں۔ تاریخی و تنقیدی کتاباں وچ حَبش تے اطالیہ، ادب او ر انقلاب، سنگِ میل تے روشن مینار یاد گار مطبوعہ کتاباں نيں۔ تراجم وچ گورکی د‏‏ی آپ بي‏تی (تین جلداں)، مقالاتِ گارساں دتاسی (دو جلداں) دے علاوہ سوانح نگاری دے ذیل وچ ہی معرکہ آرا خود نوشت گردِ راہ شامل ا‏‏ے۔ ہور اُردو تراجم وچ کالی داس د‏‏ی مشہورِ زمانہ تصنیف شکنتلا دا سنسکرت تو‏ں اُردو وچ خوبصورت ترجمہ، پرل ایس بُک دے ناول گڈارتھ دا اردو ترجمہ پیاری زمین تے قاضی نذر الاسلام د‏‏ی بنگالی نظماں دا اُردو ترجمہ پیامِ شباب اُنہاں دے سرمایۂ ادب دا قیمتی اثاثہ ا‏‏ے۔
ڈاکٹر اختر حسین رائے پوری اُردو، انگریزی، ہندی، سنسکرت، گجرا‏تی، بنگالی تے فرانسیسی زباناں اُتے دسترس رکھدے سن ۔ سنسکرت، بنگالی تے فرانسیسی تو‏ں اُنہاں نے براہِ راست بعض معروف تراجم کیتے۔
ڈاکٹر اختر حسین راے پوری، حیات و خدمات دے عنوان تو‏ں ،خالد ندیم د‏‏ی تحیقیق مجلس ترقی ادب لاہور نے 2009 وچ شائع کی
مجلہ ’’اُردو‘‘ وچ ’’ناخُدا‘‘ دے قلمی ناں تو‏ں کتاباں و جریدے رسالے اُتے تبصرے وی رقم کردے رہ‏‏ے۔ مشہور کتاب ’’ ناقابلِ فراموش‘‘ دے مصنف ویوان سنگھ مفتون دے کے مشہورِ زمانہ ہفت روزہ ’’ریاست‘‘ وچ نائب مُدیر تے ہندی جریدے’’وشوانی‘‘ دے اعزازی مُدیر رہ‏‏ے۔ اپنا ذا‏تی رسالہ وی ’’جتھ‏ے نما‘‘ دے ناں تو‏ں کڈیا جو نہ چل سکیا۔1937ء سے1940ء تک دا زمانہ یورپ وچ گزاریا
وفات
ڈاکٹر اختر حسین رائے پوری 6 جون، 1992ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پاگئے۔
حوالے
گٹھ:1912 دے جم گٹھ:1992 دیاں موتاں گٹھ:اردو ادبی ناقد گٹھ:اردو افسانہ نگار گٹھ:اردو تنقید نگار گٹھ:اردو تنقiد نگار گٹھ:اردو فکشن نگار گٹھ:برطانوی ہند دے مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصنفاں گٹھ:بہاری نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد گٹھ:پاکستانی اردو مصنفاں گٹھ:پاکستانی اشتراکیت پسند گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی علما گٹھ:پاکستانی فکشن نگار گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات گٹھ:پاکستانی مترجمین گٹھ:پاکستانی مرد افسانہ نگار گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مصنفاں گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:پاکستانی معلمین گٹھ:پاکستانی نقاد گٹھ:جامعہ علی گڑھ دے سابقہ طالب علم گٹھ:فاضل جامعہ بنارس ہندو گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے مصنفاں گٹھ:مصنفاں ہندوستانی زبان گٹھ:مہاجر شخصیتاں