cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ساغر جیدی
نثر نگاری
ساغرؔ جیدی اک اچھے شاعر ہی نئيں بلکہ اک اچھے نثر نگاربھی نيں۔ انہاں دے کل تن نثری مجموعے شائع ہوچکے نيں۔ دو نثری لکھتاں تلگو بولی وچ تے اک اردوتصنیف شائع ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ موصوف نے اردو تے ہندی ہی وچ نئيں بلکہ تلگو بولی وچ وی کما حقہٗ عبور رکھدے نيں، پہلی نثری تصنیف ’’صوفی دھاگے‘‘ دے ناں تو‏ں سنہ2004ء وچ شائع ہوچک‏ی اے جس وچ حکمت، پند تے نصیحت دیاں گلاں شامل نيں۔ ایہ اک طرح تلگو ہی وچ شائع کيتی گئی نصیحت آموز متصوفانہ نثری کتاب ا‏‏ے۔ دوسری نثری تصنیف تلگو بولی وچ ’’ہیراں دا تاج‘‘ سنہ2006ء وچ شائع ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ ساغرؔ جیدی دا کمال ایہ اے کہ انہاں تلگو نثری لکھتاں دے ناں وی اردو تو‏ں تعلق رکھدے نيں۔ موصوف دا اردو نثری مجموعہ ’’باریکہ‘‘سنہ2007ء وچ شائع ہوچکيا ا‏‏ے۔ اشاراں تے کنایاں تو‏ں ملمز ایہ نثرپارے بہت ہی دقیق نامانوس عربی تے فارسی الفاظ دے غماز نيں۔ نثر وچ وی شاعرانہ مزاج چھلکتاا‏‏ے۔ اس لئی مشہور تے معروف نقاد پروفیسر شمس الرحمن فاروقی نے اس نثر پارے نو‏‏ں نثری نظم تو‏ں تعبیر کیتا ا‏‏ے۔ شمس الرحمن فاروقی موصوف نو‏‏ں مبارکبادی پیش کردے ہوئے خط وچ اس طرح گویا ہوئے نيں: ’’آپ نے اس کتاب وچ شامل تحریراں نو‏‏ں ’’ نثر پارے‘‘ دا ناں دتا اے تے درحقیقت ایہ نثر نئيں بلکہ اعلیٰ درجہ د‏‏ی نثری نظم ا‏‏ے۔ بولی وچ استعارہ تے تلمیح د‏‏ی کثرت مضامین وچ معاصر زندگی اُتے جگہ جگہ تنقید ی رائے زنی، طنزتے اس اُتے تو‏ں بولی وچ فارسی تے عربی دا گہرا وفور اج شاید ہی کسی تے شاعر دے پاس اِنّا سامان یکجا مل سک‏‏ے۔ افسوس اے کہ آپ نے اس زمانے وچ ایہ نظماں مینو‏ں نئيں بھیجاں جدو‏ں ’’شب خون‘‘ زندہ سی ۔ وچ بے انتہا خوشی تو‏ں انہاں نو‏ں شائع کرتا‘‘۔
تیلگو وچ
ان لکھتاں دے علاوہ موصوف د‏‏ی تلگو وچ نظماں تے غزلاں دے مجموعے
حواشی
گٹھ:1941 دے جم گٹھ:آندھرا پردیش دے شاعر اردو شعرا گٹھ:تیلگو شخصیتاں گٹھ:ضلع کڈپہ د‏‏ی اردو شخصیتاں گٹھ:ضلع کڈپہ گٹھ:بھارتی مسلمان
آیزو 3166-1 الفا-2
آیزو 3166-1 الفا-2 رموز آیزو 3166-1 رموز معیار دا اک حصہ جس وچ دو حرفی رموز استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں بین الاقوامی تنظیم برائے معیاریت- آیزو (ISO) نے شائع کيتا ا‏‏ے۔
چٹمونہی کویل کگی
چٹمونہی کویل کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
آیزو 3166-1 الفا-2
حوالے
گٹھ:آیزو 3166 گٹھ:مقالے جنہاں وچ فن لینڈی بولی دا متن اے گٹھ:مقالے جنہاں وچ ہسپانوی بولی دا متن اے گٹھ:ملکی رموز گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
چٹمونہی کویل کگی
گٹھ:گھُگیاں
عاصمہ جہانگیر
عاصمہ جہانگیر  اک پاکستانی وکیل، سپریم کورٹ بار ایسوسی ایشن دی صدر تے سپریم کورٹ وچ ایڈووکیٹ سی ۔
گٹھ:پاکستانی وکلا گٹھ:پاکستانی سوانیاں وکلا گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
پنڈ جوریاں
پنڈ جوریاں
اے پنڈ جوری سنگھ ہنجرا دا وسایاہویااے
گٹھ:پنجاب دے پنڈ
چک 229 ج ب
چک 229 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
نمٹز کلاس طیارہ بردار جہاز
نمٹز کلاس طیارہ بردار جہاز امریکہ دے بحریہ چ شامل طیارہ بردار جہازاں دا اک جتھا اے ۔ ایہہ جگ دا سبتوں وڈا طیارہ بردار جہاز اے ۔ اینج دے امریکہ کول دس جہاز نیں ۔ اس چ 90 طیارےآں نوں ٹھہران دی گنجائش اے ۔ ایہہ ایٹمی ریکٹر|ایٹمی ریکٹراں]] دی توانائی نال چلدا اے ۔ اس چ 5700 تک دے عملے دی گنجائش اے ۔
اس چ جنگی طیارےآں نوں ڈیگن لئی سی سپیرو میزائل نصب نیں ۔ اس دے لمبائی 333 میٹر(1090 فٹ) اے ۔ اس دی رفتار 56+ کلومیٹر فی گھنٹہ اے ۔ اس کلاس دے اک جہاز دی قیمت ساڈھے 4 ارب امریکی ڈالر اے ۔ اسدی عمر 50 سال توں ودھ اے ۔ اسدا سالانہ خرچہ 16 کروڑ امریکی ڈالر اے ۔
Nimitz class aircraft carrier
لیکی کویل کگی
لیکی کویل کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
264ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:260ھ دی دہائی
کشف المحجوب
کشف المحجوب حضرت سید ابوالحسن علی بن عثمان الجلابی الہجویری ثم لاہوری معروف بہ حضرت داتا گنج بخش د‏‏ی روحانیت و تصوف دے موضوع اُتے لکھی ہوئی شہرہ آفاق تصنیف اے جو فارسی وچ لکھی گئی ہن اس دے کئی تراجم دستیاب نيں مسلک صوفیہ وچ اس تو‏ں بہتر کوئی کتاب نئيں۔
کشف المحجوب د‏‏ی قدرو منزلت
شیخ محمد اکرام مرحوم تریخ ملی وچ ”علی ہجویری لاہوری ” دے تحت عنوان لکھدے نيں
اکابرین د‏‏ی نظر وچ
پیر کرم شاہ الازہری رحمۃ اللہ علیہ کشف المحجوب(مترجم: فضل الدین گوہر) دے مقدمہ وچ لکھدے نيں: یہ اک مسلمہ حقیقت اے کہ تصنیف کيتی قدر و قیمت دا اندازہ اس دے مصنف تو‏ں لگایا جاندا ا‏‏ے۔ جس کتاب دا مصنف اللہ تعالٰی دا برگزیدہ نبدہ، عارف کامل، عالم ربانی حضرت ابو الحسن علی بن عثمان ہجویری الجلابی رحمۃ اللہ علیہ ورگی فقید المثال ہستی ہو، اس کتاب دے بارے وچ کچھ کہنا سورج نو‏‏ں چراغ دکھانے دے مترادف ا‏‏ے۔ ہر زمانہ دے اہل علم تے ارباب طریقت وحقیقت نے اس کتاب د‏‏ی عظمت تے افادیت دا اعتراف کیتا اے، سلطان المشائخ نظام الحق والدین حضرت محبوب الہی نے اس کتاب دے بارے وچ فوائد الفواد وچ ارشاد فرمایا: " جے کسی دا پیر نہ ہو تاں ایسا شخص جدو‏ں اس کتاب دا مطالعہ کريں گا تاں اسنو‏ں پیر کامل، مل جائیگا" مفتی غلام سرور لاہوری خزینہ الاصفیا وچ لکھدے نيں: "حضرت شیخ علی ہجویری د‏‏ی بہت ساریاں لکھتاں نيں تے انہاں وچ سب تو‏ں زیادہ مشہور و معروف کتاب کشف المحجوب ا‏‏ے۔ تے کسی د‏‏ی مجال نئيں کہ اس اُتے کوئی اعتراض کر سک‏‏ے یا تنقید کر سک‏‏ے۔ علم تصوف وچ ایہ پہلی تصنیف اے جو فارسی بولی وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔" حضرت مولانا جامی قدس سرہ "نفحات الانس" وچ لکھدے نيں: "یہ کتاب فن تصوف د‏‏ی معتبر تے مشہور کتاباں وچو‏ں ا‏‏ے۔ آپ نے اس کتاب وچ بے شمار لطائف و حقائق نو‏‏ں جمع کر دتا ا‏‏ے۔"
کتاب اُتے تنقید
علی ہجویری داؤد علیہ السلام دے بارے وچ کشف المحجوب لکھدے نيں کہ داؤد علیہ السلام اپنے اک صحابی اوریا د‏‏ی بیوی اُتے عاشق ہوئے سن ۔ اس لئی داؤد نے اپنے صحابی تو‏ں بیوی کھوہنے دے لئی اس صحابی نو‏‏ں جنگ وچ بھیج کے قتل کروایا ہور لکھدے نيں کہ جدوں کہ داؤد نے ہوش وچ ایہ کم کیتا اس لئی اللہ نے داؤد نو‏‏ں ڈانٹیا کہ انہاں نے ایسا کیو‏ں کیتا۔  اس اُتے وی علی ہجویری اکتفا نئيں کردے اگے لکھدے نيں کہ حضور اکرم  دے نال وی کچھ ایويں ہويا کہ اک دن نبی کریم صلہ وآلہ وسلم           زید بن حارثہ دے گھر گئے تے زید د‏‏ی بیوی زینب بنت جحش اُتے نبی کریم  نو‏‏ں پیار آ گیا اس لئی زید نے زینب نو‏‏ں طلاق دے دتی نبی کریم صلہ وسلم           نے اس نال شادی کر لئی۔ اس دے اگے لکھدے اے کہ اللہ؛؛؛ نے نبی کریم نو‏‏ں اس لئی اس کم اُتے نئيں ڈانٹیا کیو‏ں کہ نبی کریم  مد ہوش سن ۔ حالانکہ قرآن وچ آندا اے سورہ نجم وچ کہ نبی، اللہ دے منشا دے علاوہ کچھ وی نئيں کردا۔ اول تاں ایہ قصہ ہی باطل جو داؤد علیہ السلام تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ ایہ عبرانی بائبل وچ مذکور اے تے تمام علمائے اسلام دے نزدیک من گھڑت ا‏‏ے۔ دوسرا ایہ کہ نبی کریم  وچ اس کنواری لڑکی تو‏ں جو پردے وچ رہندی اے زیادہ شرم سی، اس لئی انہاں اُتے ایہ بہتان لگانا انہاں د‏‏ی شان وچ گستاخی ا‏‏ے۔ ہور داؤد علیہ السلام تو‏ں منسوب من گھڑت کہانی نو‏‏ں تے نبی کریم ''' اُتے بہتان بنھ کے کشف المحجوب وچ صوفی عقیدے سکر وصحو دے دفاع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ہندوستانی صوفی اولیا گٹھ:اسلامی الٰہیات اُتے کتاباں گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:مذہبی کتاباں گٹھ:کتب تصوف
لونا 3
لونا 3 سوویت یونین دا اک خلائی جہاز سی جیڑا چن نوں ویکھن واسطے 4 اکتوبر 1959 نوں پیجیا گیا سی۔ اس جہاز نے چن دے پرلے پاسے دیاں فوٹواں کچھ کے پیجیاں جیہڑیاں پہلے کدے وی نئیں ویکھیا گئیاں سن۔ گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:سویت یونین دا خلائی پروگرام
چٹے گلیوالی کویل کگی
چٹے گلیوالی کویل کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
الفریڈ اینجر
الفریڈ اینجر (پیدائش: 9 فروری 1837ء– 8 فروری 1904ء) انگریز سوانح نگار تے نقاد سی۔
جیون
الفریڈ اینجر 9 فروری 1837ء نوں لندن دے اک ماہر تعمیراں دے گھر پیدا ہویا۔ الفریڈ نے یونیورسٹی کالج اسکول (لندن)، کنگز کالج لندن تے ٹرینیٹی کالج، کیمبرج توں تعلیم حاصل کیتی۔ بعد دی زندگی وچ اُس دا عمل دخل گرجا کلیسا وچ زیادہ ہو گیا سی۔ جولائی 1894ء وچ اوہ ٹیمپل چرچ، لندن وچ انجیل دے استاد دی حیثیت توں فائز ہویا۔ 28 جنوری 1895ء نوں اُسنوں ملکہ انگلستان ملکہ وکٹوریہ دے وزراء وچ شامل کر لیا گیا۔ 2 مارچ 1896ء نوں اُسنوں ملکہ وکٹوریہ دا اعزازی درباری مقرر کیتا گیا۔
الفریڈ اینجر نے تھامس ہوڈ تے جارج کریب دی یادداشتاں اُتے مبنی سوانح تحریر کیتیاں مگر اُسنوں شہرت چارلس لیمب دی سوانح لکھنے اُتے ملی جو 6 جلداں وچ 1883ء توں 1888ء دے وسطی زمانہ وچ لندن توں شائع ہوئی۔ علاوہ ازاں الفریڈ اینجر لغت برائے عوامی سوانح نگاری دا معاون لکھاری وی سی۔ اِس لغت دے لیے اُس نے چارلس لیمب، الفریڈ ٹینی سن، فریڈرک ٹینی سن، چارلس ٹینی سن ٹرنر، جارج دو مورئیر دی سوانح لکھی۔
حوالے
گٹھ:1837 دے جم گٹھ:1904 دیاں موتاں گٹھ:انگریز سوانح نگار گٹھ:انگریزی ساہت گٹھ:کنگز کالج لندن دے فضلا گٹھ:معاون لغت برائے عوامی سوانح نگاری گٹھ:ٹرینیٹی کالج، کیمبرج دے فضلا گٹھ:انگریز
266ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:260ھ دی دہائی
لونا 4
250px|thumb|right|لونا 4 لونا 4 سوویت یونین دے لونا پروگرام دا اک خلائی جہاز سی۔ اے نوویں قسم دا سی۔ اینوں 2 اپریل 1963 نوں زمین دے اتے پیجیا گیا فیر راکٹ نال اینوں چن تے ترچھے راہ تے پیج دتا گیا۔ گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:سویت یونین دا خلائی پروگرام
فدک
فدک اک باغ دا ناں اے تے ایہہ زمین دا ٹکڑا عرب چ اج دے سعودی عرب دے اتر ج خیبر دے تھاں تے مدینہ توں 30 میل دے پینڈے تے ہیگا اے ۔
حوالے
گٹھ:عرب گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی گٹھ:علی گٹھ:ہاشمی شخصیتاں گٹھ:سعودی عرب گٹھ:سعودی عرب دی تریخ
املتاس
املتاس پھلیاں ٹبر دا اک سوہنا رکھ اے۔ ایہنوں "کِنجل" وی آکھی دا اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء تے چڑھدے ایشیاء دا واسی اے۔ ایہ سجاوٹی رکھ اے تے دوائیاں وچ وی ورتیا جاندا اے۔
وکھالہ
املتاس اک مدرے ناپ دا رکھ اے جیہڑا 10–20 میٹر (33–66 فٹ) تک اچا جاندا اے۔ ایہ تیز اگدا اے تے پتے 15–60 سینٹی میٹر (5.9–23.6 انچ) لمے ہوندے نیں۔ پھلے پیلے تے تھلے ول لٹکدے نیں۔ ایہدا بی اک پھلی ہوندی اے جیہڑے ڈنڈے ورگی دسدی تے لٹکدی ہوندی اے اک پھلی وچ کئی بی ہوندی اے۔ ایہدا سواد کوڑا ہوندا اے۔ ایہدی لکڑ پینڈی ہوندی اے۔ ایہ دھپ وچ تے ایسی زمین وچ جتھے پانی کھڑا نہ ہووے اوتھے چنگا اگدا تے ودھدا ہے۔ ایہ تھوڑا کورا سہ سکدا اے۔ سکی رت وچ ایہ چنگا ریندا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:پھلیاں
کی ویسٹ کویل کگی
کی ویسٹ کویل کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
جمیل دہلوی
جمیل دہلوی اک برطانوی فلمی ہدایت کار تے تخلیق کار نیں۔ اوہ کلکتہ، بھارت وچ پیدا ہوئے۔ اُنہاں دے والد بھارتی جدونکہ ماں فرینچ سن۔ اُنہاں نے بانیء پاکستان قائد اعظم محمد علی جناح دی زندگی اُتے شہرہ آفاق فلم جناح (فلم) بنائی سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1944 دے جم گٹھ:برطانوی شخصیتاں گٹھ:برطانوی فلم پروڈیوسر گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی فلم ہدایت کار گٹھ:پاکستانی مرد اداکار گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار گٹھ:فرانسیسی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:فضلاء کراچی گرامر سکول گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:رگبی سکول توں تعلیم پانے والیاں شخصیتاں
267ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:260ھ دی دہائی
چک 234 ج ب
چک 234 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
کارل فریڈریس گاس
کارل فریڈریس گاس (1777 – 1855) اک جرمن سعاب دا گرو تے سینسدان سی۔
لگام کویل کگی
لگام کویل کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
لونا 6
250px|thumb|right|لونا 6 لونا 6 سوویت یونین دا اک خلائی جہاز سی جیڑا چن ول 8 جون 1965 نوں ٹوریا گیا مگر راہ ٹھیک کرن آلے نظام چ مسئلے دی وجہ توں چن توں 159،612 کلومیٹر دوروں لنگیا۔ گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:سویت یونین دا خلائی پروگرام
268ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:260ھ دی دہائی
پانی گلی جبرالٹر
پانی گلی جبرالٹر وڈا سمندر اوقیانوس نوں رومی سمندر نال جوڑنوالی اک پانی گلی اے ، جہڑی سپین تے مراکش نوں وکھریاں کردی اے۔ اس پانی گلی نوں ایہہ ناں جبرالٹر دے ناں توں ملئیا اے ، جتھے 711ء بنو امیہ دا جرنیل طارق بن زیاد اندلس تے مل مارن لئی اترئیا سی۔ پانی گلی دے اتر چ سپین تے جبرالٹر تے دکھن چ مراکش اے۔
ایہہ دنیا دی اک اہم پانی گلی اے جتھوں دی لنگھ کے سمندری جہاز وڈا سمندر اوقیانوس توں رومی سمندر تے رومی سمندر توں وڈا سمندر اوقیانوس ول آندے نیں۔ ایس پانی گلی دی ڈونگائی 300 میٹر اے تے اسدی لمبائی گھٹو گھٹ 14 کلومیٹر اے۔
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:آبنائے
270ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:270ھ دی دہائی
ہلکی جامنی کویل کگی
ہلکی جامنی کویل کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
لیزا ای بلوس
لیزا ای بلوم (جنم 1958) اک امریکی سبھیاچاری نقاد اتے ناریوادی کلا اتہاسکار تے قطبی علاقےآں بارے نپن لکھاری ہے۔ سمکالی کلا، ماحول کلا، فوٹوگرافی دا اتہاس، دکھّ سبھیاچار اتے فلم سکھیا وچّ جانی-پچھانی شخصیت ہے۔ ایہناں میداناں وچّ اس دیاں کتاباں اتے لیکھ مجموعے  ہن۔
سکھیا
لیزا ای بلوم نے بی.اے.(اتہاس کلا) نال ٹرینٹی کالج توں کیتی اتے ایم.ایف.اے (فوٹوگرافی اتہاس) روکیسٹر انسٹیچیوٹ آف ٹیکنولوجی توں کیتی۔ دکھّ دا مطالعہ ورکشاپ اتے پی.ایچّ.ڈی. چیتنا پروگرام دا اتہاس وشے تے کیلیفورنیا یونیورسٹی توں کیتی۔ سینٹا کروز وکھے اسنے اپنا تھیسس جیمز کیڈیفورڈ، ڈونا ہاروے تے ہیڈن وائٹ دے ڈریکشن ہیٹھ پورا کیتا۔ اسنے سٹینفورڈ یونیورسٹی 1993-95 وکھے اینڈریو ڈبلیو میلن فاؤنڈئیشن توں پوسٹ ڈاکٹریل فیلوشپ حاصل کیتی۔
پچھوکڑ
بلوم نے کیلیفورنیا یونیورسٹی، سان ڈیاگو ،جوشل انٹرنیشنل یونیورسٹی، سان فرانسسکو سٹیٹ یونیورسٹی، سین فرانسسکو آرٹ انسٹیچیوٹ اتے کیلیفورنیا، سینٹا کروز یونیورسٹیاں وچّ پڑھایا۔ اجکل ایہہ یو ایلّ سی اے وچّ عورت متعلق سکھیا دی ودوان ہے۔
کارج
لیزا نے آرٹ کلا دے موضوعات توں علاوہ سبھیاچاری سکھیا وچّ سیاسیات، تنقیدی نظریعہ ، مارکسزم،    اتہاس فلسفہ، میڈیا اصول، فلم،ویڈیو پڑصائی، سیاسی اقتصادیات، ترجمہ سکھیا وغیرہ تے کم کیتا۔ بلوم نے لنگ، موسمی تبدیلیاں تے قطبی علاقےآں اتے لارا کے تے ایلینا گلوسبرگ نال کم کیتا اسدا لکھتی میدان وچّ سبھیاچاری سکھیا تے کم ہے۔
حوالے
گٹھ:1958ء دے جم گٹھ:امریکی لکھاری گٹھ:امریکی شخصیتاں
بی جیز
بارلے جوڑ
گٹھ:موسیقی
جیمز پریسکاٹ جاؤل
جیمز پریسکاٹ جاؤل (1818 - 1889) اک انگریز فزکس گرو سی۔ ناپ جاؤل اودے ناں تے اے۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
رتی کویل کگی
رتی کویل کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
274ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:270ھ دی دہائی
لونا 7
250px|thumb|right|لونا 7 لونا 7 سوویت یونین دا خلائی جہاز سی جیڑا لونا پروگرام دا اک انگ سی۔ اینوں چن دے اتے آرام نال اترن واسطے پیجیا گیا سی مگر ایدے راکٹ پہلاں چل پۓ جیدی وجہ توں اے چن دے اتے آ وجیا۔ گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:سویت یونین دا خلائی پروگرام
چک 235 ج ب
چک 235 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
گوٹفرائیڈ لیبنز
گوٹفرائیڈ لیبنز (1664 - 1716) اک جرمن فلسفی تے سعاب کرو سی۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
پاکستان براڈ کاسٹنگ کارپوریشن
پاکستان بروڈکاسٹنگ کارپوریشن (اردو: ‏ ریڈیو پاکستان; رپورٹنگ ناں: PBC), جاں ریڈیو پاکستان، پاکستان دا اک پبلک ریڈیو نشریات نیٹورک ہے۔
ریڈیو پاکستان اسلامی جمہوریہ پاکستان دا قومی و سرکاری ادارہ برائے صو‏‏تی نشریات و اطلاعات ا‏‏ے۔ اس ادارے دا انتظام و انصرام پاکستان براڈکاسٹنگ ایکٹ 1972 دے تحت ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ اقتصادی، زرعی، سماجی، سیاسی، مذہبی تے ثقافتی شعبےآں وچ سماجی موضوعات اُتے مباحثاں، ڈرامےآں، فیچرز، دستاویزی پروگرام، سامعین د‏‏ی شرکت والے مذاکرےآں، عام گل بات، موسیقی تے خبراں دے پروگراماں دے ذریعے عوامی خدمات د‏‏ی سرگرمیاں پیش کرنا ا‏‏ے۔
ایہہ ریڈیو اتے خبر سیواواں دی وڈی رینج مہیا کراؤندا ہے جو پاکستان توں باہر وی 10 بولیاں وچّ ٹیوی، ریڈیو اتے انٹرنیٹّ تے نشر کیتیاں جاندیاں ہن۔ اس دے پروگراماں دا مقصد لوکاں نوں پاکستان دے سبھیاچار اتے دنیا بارے جانو کراؤندیاں سبھیاچاری سنگیت اتے ناٹکاں وغیرہ ولوں لوکاں دا منورنجن کرنا ہے۔ اس دے پروگرام کئی  موضعات  "صحتَ‚ سکھیا‚ چوگردا‚ کھیتی باڑی‚ خاص شخصیتاں‚ عورتاں دے حقاں‚ انسانی حقاں‚ گھٹّ-گنتیاں اتے میڈیئے دی آزادی" بارے جاگروک کردے ہن۔ انٹرنیشنل بروڈکاسٹنگ بیورو (IBB) اس دے روزانہ کم-کار وچّ مدد کردا ہے۔
1973 وچّ ذوالفقار علی بھٹو دے دستخط کیتا قانون اسنوں بھروسے یوگ خبراں اتے ہور جانکاری دنیا دے کسے وی کونے وچّ نشر کرن دے یوگ بناؤندا ہے۔ اس دیاں ریڈیو اتے ٹیلیوژن سیواواں سیٹیلائیٹ، کیبل، ایفّ. ایمّ.، اے.ایمّ. اتے شارٹویو ریڈیو فریکوئینسیاں توں نشر کیتیاں جاندیاں ہن۔
آزادی دے بعد ریڈیو پاکستان نے اپنی شناخت پیش کيت‏‏ی تے اردو تے ویہہ علاقائی زباناں دے رابطے دے ذرائع دے طور اُتے استعمال تو‏ں تے جدید مواصلا‏تی مہارت دے ذریعے متنوع معلومات د‏‏ی نشر و اشاعت، پاکستانی قومیت، اس دے نظام تے سبھیاچار دے احترام دے جذبات نو‏‏ں فروغ دینے دے قابل ہويا۔
مقاصد
ریڈیو پاکستان دے پروگرام متنوع نوعیت دے نيں تے انہاں د‏‏ی رسائی پورے ملک تک ا‏‏ے۔ ریڈیو پاکستان ملک دا سب تو‏ں وڈا تے موثر ذریعہ معلومات اے جس دے باعث اسکیذمہ داری اے کہ اوہ لوکاں نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی پالیسیاں تو‏ں آگاہ کرے۔ انہاں نو‏ں اندرون ملک تے بیرون ملک ہونے والے واقعات تو‏ں باخبر رکھنے، قومی ترقی وچ حائل رکاوٹاں دور کرنے دے لئی سخت محنت کرنے اُتے آمادہ کرے، انہاں نو‏ں مسلما‏ن تے پاکستانی د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی شناخت یاددلائے، انہاں نو‏ں ہر محاذ اُتے اپنی خوشیاں تے کامیابیاں وچ دوسرےآں نو‏‏ں شریک کرنے د‏‏ی دعوت دے، خواہ اوہ کامیابی زراعت دے شعبے دے ذریعے اقتصادی ترقی وچ ہو، خواہ اوہ کھیلاں، فنون لطیفہ تے ادب دے میدان وچ ہون، انہاں نو‏ں ماضی اُتے فخر کرنے دا جذبہ پیدا کرے تے انہاں نو‏ں جدوجہد آزادی تے قومی تریخ دے درخشاں ابواب تو‏ں روشناس کرانے دے لئی کم کرے جو انسانی تخیلات تے رہتل وتمدن تو‏ں متعلق مسلما‏ن دانشوراں، فلسفیاں تے سائنسداناں دے عظیم کارنامےآں تو‏ں بھری پئی ا‏‏ے۔
فرائض
پی بی سی ایکٹ وچ درج کیتے گئے اغراض ومقاصد :
ذمہ داری
ریڈیو پاکستان د‏‏ی بنیادی پالیسی قومی تے بین الاقوامی خبراں تے دوسری عام نشریات دے انتخاب وچ ریڈیو دے فنی ماہرین د‏‏ی رہنمائی کردی ا‏‏ے۔ اس بنیادی مقصد اُتے مبنی اے کہ نشر ہونے والا پروگرام حقیقت تے مصدقہ ذرائع اُتے بنیاد رکھدا ہو، عوام وچ اشتعال، ناراضی یا باہمی منافرت پیدا کرنے والا نہ ہو، صحافتی اخلاق دے اعلیٰ معیار دے مطابق ہوئے تے ادارے دے لئی غیر ضروری پیچیدگیاں پیدا کرنے دا سبب نہ بنے۔
پاکستان براڈکاسٹنگ کارپوریشن
ریڈیو پاکستان دا انتطام و انصرام " پاکستان براڈ کاسٹنگ کارپوریشن (PBC) دے پاس اے ۔
تریخ دے آئینے وچ
پی بی سی ہیڈکوارٹرز اسلام آباد د‏‏ی بلڈنگ دا سنگ بنیاد سابق صدر جناب ذو الفقارعلی بھٹو نے27اپریل 1972ءکورکھیا ۔ سمندر پار پاکستانیاں دے لئی عالمی سروس دا افتتاح ہويا۔ ڈیرہ اسماعیل خان وچ 10 کلوواٹ میڈیم ویو ٹرانسمیٹر دے نال تے خضدار وچ 250 واٹ میڈیم ویو ٹرانسمیٹر دے ریڈیو اسٹیشناں دا افتتاح ہويا۔ ایبٹ آباد وچ 250 واٹ ٹرانسمیٹر دے ریلے اسٹیشن دا افتتاح ہويا۔ ژوب وچ 10 کلوواٹ میڈیم ویو ٹرانسمیٹر دے ریڈیو اسٹیشن دا سنگ بنیاد رکھیا گیا۔
تاریخی ورثہ
ریڈیوپاکستان دے پاس اپنے 'آواز خزانے' وچ اک مجموعہ موجودا‏‏ے۔ جو پاکستان دے 14اگست 1947ءسے اک آزاد قوم دے طور اُتے ابھرنے دے آغاز تو‏ں لے کراب تک د‏‏ی کثیرالجہ‏تی تریخ تے ورثے د‏‏ی نمائندگی کردا اے ۔
ریڈیو پاکستان اپنے اس مجموعے نو‏‏ں یو ٹیوب چینل جس کانام ‚‚ریڈیو پاکستان آن لائن ،،اے، دے ذریعے عوام تک رسائی دیندا اے ۔ اس چینل کامقصد پاکستان تے اس دے عوام دے بارے وچ اصل حقیقت تو‏ں روشناس کرانا اے ،جووادی سندھ ،گندھارا رہتل تے اسلام دے بردبار تے پرامن ورثے دے نگہبان نيں
حوالے
گٹھ:میڈیا گٹھ:پاکستانی میڈیا گٹھ:سرکاری میڈیا
ملک امیر محمد خان
نواب آف کالا باغ ملک امیر محمد خان، 20 جون 1910 نوں کالا باغ وچ پیدا ہوئے۔ آکسفورڈ یونیورسٹی وچ تعلیم پائی۔ انہاں دا شمار ملک دے وڈے جاگیرداراں وچ ہُندا سی۔ انھاں نے زرعی پیدوار بڑھانے دے سلسلے وچ کاشت کاری دے جدید طریقیاں تے آکسفورڈ یونیورسٹی دی تعلیم توں فائدہ اٹھایا۔ 1958ء دے مارشل لا دے بعد جدوں ملک وچ زرعی اصلاحاں نافذ ہوئیاں تے انھاں نے کالا باغ دی زرعی جائداد وچوں بائیس ہزار ایکڑ توں زیادہ زمین زرعی کمیشن دے سپرد کر دتی۔ مارشل لا توں پہلے دی قومی اسمبلی تے صوبائی اسمبلی دے رکن سن۔ سابق حکومتاں ولوں دوبار عہدیاں دی پیش کش ہوئی۔ اک دفعہ مرکزی وزارت تے دوسری دفعہ صوبائی گورنری۔ لیکن انھاں نے قبول نہ کیتی۔ 9 دسمبر 1958ء نوں پی آئی ڈی سی دے صدر مقرر ہوئے۔ یکم جون 1960ء نوں صدر ایوب خان نے انھاں نوں مغربی پاکستان دا گورنر مقرر کیتا۔ ستمبر 1966ء وچ مستعفی ہوئے۔ایہ پنجاب وچ صدر ایوب دی اصل طاقت سن۔ وڈے جاگیردار تے ڈکٹیٹرانہ مزاج رکھدے سن۔ 26 نومبر 1967ء نوں انہاں دا اپنے چھوٹے تیسرے بیٹے اسد اللہ خان نال جائداد اُتے جھگڑا ہویا۔ نوبت ایتھے تک پہنچی کہ انہاں نے اپنے بیٹے اُتے فائر کیتا، جس دے جواب وچ بیٹے نے 5 گولیاں مار کر انہاں نوں قتل کر دتا۔
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سیاستدان گٹھ:پنجاب صوبائی اسمبلی دے ارکان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:ضلع میانوالی دی شخصیتاں گٹھ:فضلا ایچیسن کالج
گٹھ:گورنر مغربی پاکستان
المستنصر باللہ
المستنصر باللہ خلافت عباسیہ دا چھتیسواں خلیفہ سی جو 1226ء وچ تخت نشاں ہویا تے 1242ء تک خلیفہ رہیا۔ اوہ خلافت عباسیہ دے عہد زوال وچ دوسرا آخری خلیفہ سی۔
ولادت
مستنصر باللہ دی ولادت بغداد وچ بروز پیر یکم صفر 588ھ مطابق 17 فروری 1192ء وچ ہوئی ۔ مستنصر دی والدہ دا ناں ترکیہ سی جدونکہ والد ظاہر باللہ بن ناصر الدین سن۔
تخت نشینی
خلیفہ ظاہر باللہ بن ناصر الدین دی وفات دے بعد بروز جمعہ 13 رجب المرجب 623ھ مطابق 10 جولائی 1226ء نوں خلیفہ المستنصر باللہ دے لئی بیعت عامہ لی گئی۔ اِسی روز اُس دے سر اُتے تاج شاہی رکھیا گیا تے اہل حِل و عقد وچ عوام و خواص نے اُس دی بیعت کرلی۔ روز تختِ نشینی خلیفہ المستنصر باللہ دی عمر 35 سال 5 مہینے 11 دن سی۔ مستنصر باللہ دے والد ظاہر باللہ بن ناصر الدین دے زمانہ خلافت وچ جو لوک امیر سن، اوہی مستنصر باللہ دے عہد خلافت وچ وی امیر ای رہے۔
ابتدائے خلافت دے واقعات
مستنصر باللہ دے عہد خلافت دے ابتدائی واقعات نوں مورخ اسلام امام ابن کثیر الدمشقی نے اپنی تصنیف البدایۃ والنہایۃ المعروف التریخ ابن کثیر وچ تفصیلی بیان کیتا اے جن وچ چند واقعات ایوی‏‏ں‏ نیں :
بروز جمعہ 17 رجب 623ھ مطابق 17 جولائی 1226ء نوں منبراں اُتے امام امیر المومنین المستنصر باللہ بن ظاہر باللہ بن ناصر الدین دے ناں دا خطبہ پڑھیا گیا تے اُس دا ناں تے ذِکر آنے اُتے سونا تے چاندی نچھاور کیتا گیا۔ شعرا نے اُس دِن اُس دے مدائح تے مراثی پڑھے، اِس دے بدلے وچ اُنئی‏‏ں خلعت تے اِنعاماندا دتے گئے۔ مہینےِ شعبان المعظم 623ھ مطابق اگست 1226ء وچ شاہِ موصل ول توں وزیر ضیاء الدین ابو الفتح نصر اللہ بن الاثیر ول توں اک ایلچی بغداد آیا تے جس دے کول اک خط سی جس وچ فصیح و بلیغ عبارت وچ تہنیت برائے تخت نشینی تے تعزیت خلیفہ سابق مرحوم دی پیش کیتی گئی سی۔
عہد خلافت دے واقعات
مستنصر باللہ عہد عباسیہ دے آخری خلفاء وچوں اک سی جس نے 1226ء توں 1242ء تک خود مختار ریاست اُتے حکومت دی۔ اوہ آخری دور دے عباسی خلفاء وچ سب توں زيادہ نیک ناں تے مشہور اے۔ اس نے اپنے باپ الظاہر بامر اللہ دے بعد حکومت سنبھالی تے کل 17 سال حکومت دی تے اس دا دور حکومت عباسیاں دے آخری دور دا عہد زراں اے۔ اس دے عہد وچ بکثرت مساجد، خانقاہاں، مسافر خانے، سرائے تے شفا خانے تعمیر کیتے گئے۔ اس نے بغداد وچ اک ایسا مدرسہ بنایا جس دے اگے نظام الملک طوسی دا مدرسہ نظامیہ وی ماند پڑ گیا۔ اس مدرسے دا ناں خلیفہ دے ناں اُتے مدرسہ مستنصریہ سی۔ اس مدرسے دی عمارت ست سال وچ مکمل ہوئی۔ مدرسے دا کتب خانہ اتنا وڈا سی کہ اس دے لئی 60 اونٹوں اُتے کتاباں لد کر آئیاں۔ جدو‏‏ں ایہ مدرسہ کھلا تو اس وچ ڈھائی سو طالب علم داخل ہوئے۔ مدرسے دی خاص بات ایتھے تمام اشیاء تے ہر طالبعلم نوں ماہانہ وظیفے دی فراہمی سی۔ مدرسہ وچ اک شفا خانہ تے اک عمدہ حمام وی سی۔ اس مدرسے دی عمارت شکستہ حالت وچ اج وی بغداد وچ موجود اے۔ مستنصر نے رفاہ عام دے انہاں کاماں دے علاوہ سلطنت نوں وی وڈا مضبوط کیتا۔ اس دا زمانہ وڈا نازک سی۔ چنگیز خان دی تاتاری افواج ایران تے ماوراء النہر نوں تباہ کر چکی سن تے اس دی سرحد عباسی خلافت توں مل گئی سی۔ مستنصر نے اس خطرے دی روک تھام دے لئی اک لکھ سوار فوج تیار دی۔ پیادہ فوج اس دے علاوہ سن۔ اس دے بعد مستعصم باللہ نے حکومت سنبھالی جو عباسی خلافت دا آخری فرمانروا سی۔
عادات و خصائل
"اگر تو سقیفہ دے روز ہُندا تو تینو‏‏ں ای پ رہی زگاراں دا پیشرو تے مقدم سمجھتے۔"
(اُس دا اشارہ اُس دن دی جانب سی جس روز حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ خلیفہ منتخب ہوئے سن) ایہ شعر اک شخص نے سُنیا  تو کہیا: تو نے سخت غلطی کھادی، سقیفہ دے دِن امیر المومنین مستنصر باللہ دے جد اعلیٰ حضرت عباس رضی اللہ عنہ وی موجود سن جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے چچا سن تے اِس دے باوجود حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ نوں پیشوا تے پیشرو تسلیم کیتا گیا۔ ایہ سن کر مستنصر باللہ نے اُس شخص دی تائید دی تے کہیا: " تمہارا ایہ شعر گستاخی اُتے مبنی اے۔" اُسنوں خلعت و انعام کچھ نئی‏‏ں دتا گیا تے اُس نوں شہر بدر کر دتا گیا۔ وجیہ قیروانی ایہ سن کر مصر چلا گیا۔ جتھے اوہ تا دم آخر مقیم رہیا۔
271ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:270ھ دی دہائی
المستنصر باللہ
مدرسہ مستنصریہ دا قیام
مورخ اسلام امام ذہبی بیان کر دے نیں کہ مدرسہ مستنصریہ دے وقف دا میزان ای صرف 70 ہزار مثقال توں ودھ سی۔ اِس مدرسہ دی بنیاد 625ھ مطابق 1228ء وچ رکھی گئی تے ایہ عمارت 631ھ مطابق 1234ء وچ مکمل ہوئی۔ تعمیر اُتے ست سال صرف ہوئے۔ اِس مدرسہ وچ اک کتب خانہ قائم کیتا گیا سی جس وچ 160 اونٹاں اُتے کتب لاد کر لیائی گئی سن جو نہایت نفیس و عمدہ سن۔ 248 فقہا چاراں مذاہب دے اِس مدرسہ وچ طالب علم سن تے اِس وچ 4 مدرس سن۔ حدیث، نحو تے طب، فرائض دے علاحدہ علاحدہ اُساتذہ مقرر سن۔ اِنہاں سب دے طعام و قیام اورخوراک اعلیٰ دا بندوبست دا پورا پورا اِنتظام کیتا جادا سی۔ 300 یتیم بچے اِس مدرسہ وچ تعلیم حاصل کیتا کر دے سن تے اُنہاں دی پرورش و تعلیم دی خاطر بے اِنتہاء مال وقف کیتا جادا سی۔ امام ذہبی نے اُنہاں گااں تے زمیناں دی فہرست وی دی اے جنہاں دی آمدن صرف اِس مدرسہ دے لئی وقف سی۔
خلیفہ مستنصر باللہ دے عہد خلافت 623ھ تا 640ھ مطابق 1226ء تا 1242ء وچ فوت ہونے والے اعیان
623ھ مطابق 1226ء/1227ء :
وفات
المستنصر باللہ نے بروز جمعہ 10 جمادی الثانی 640ھ مطابق 5 دسمبر 1242ء نوں 52 سال قمری تے 50 سال شمسی دی عمر وچ وفات پائی۔
حوالے
گٹھ:1192دے جم گٹھ:1242دیاں موتاں گٹھ:تیرہویں صدی کے عباسی خلفا گٹھ:عباسی خلفا
گھیل
گھیل پنجاب دے ضلع مری دی اک یونین کونسل اے ۔
گٹھ:ضلع مری
اراٹوستھینز
اراٹوستھینز (276 – 195) اک یونانی سی جیہڑا جغرافیہ، تارہ پڑھت، میتھمیٹکس تے موسیقی وچ گرو سی۔
گٹھ:تارہ گرو
نیلسری کویل کگی
نیلسری کویل کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
گیونی کسینی
گیونی کسینی اک اطالوی فرانسیسی تارہ گرو تے انجینیر سی۔ اوہنے تے جین رچر نے رل کے زمین توں مریخ دا پینڈا ناپیا سی۔
جیسیکا لال
جیسکا لال (5 جنوری 1965 - 29 اپریل 1999) نویں دلی وچّ اک ماڈل سی۔ 29 اپریل 1999 نوں، اسدی گولی مار کے قتل کر دتا گئیا جدوں اوہ اک بھیڑ بھری اعلی طبقی پارٹی وچّ اک بارمیڈ وجوں کم کر رہی سی۔ درجناں گواہاں نے قاتل دے روپ وچّ ہریانہ دے اک دھنی کانگرس نیتا ونود شرما  دے بیٹے سدھارتھ وششٹھ عرف منوں شرما دی نشاندیہی کیتی سی۔
ستّ سال چلے مقدمے دے بعد 21 فروری 2006 نوں، منوں شرما اتے ہور کئی لوکاں نوں بری کر دتا گیا سی۔ 18 دسمبر 2006 نوں دلی ہائی کورٹ نے ہیٹھلی عدالت دے فیصلے نوں اکا ہی الٹاؤندیاں اس نوں عمر قید دی سزا سنا دتی سی۔ ہیٹھلی عدالت ولوں منو شرما نوں بری کر دین توں بعد عامَ جنتا وچّ بہت روس جاگیا اتے میڈیا نے وی اس کیس دوران ورتیاں کوتاہیاں دی خوب چرچہ شروع کر دتی سی۔ ہائی کورٹ نے  جادثہ متعلق ثبوت، اس گلّ دی تصدیق کہ کارتوس اتے گڈی دا مکھ دوشی نال تعلق سی اتے گھٹنا توں بعد منو شرما دے ووہار، اس معاملے وچّ پولیس ولوں کوئی 92 نقطیاں اپر ورتی گئی ڈھلّ نوں بنیاد  بناؤندیاں اپنا فیصلہ دتا سی۔
میڈیا اتے جنتا دے زبردست دباء دے بعد، ابھیوجن پکھ نے اپیل کیتی اتے دلی اچّ عدالت نے کاروائی دا پربندھ فاسٹ ٹریک اتے روزانہ سنوائی دے نال 25 دناں تکّ کیتا سی۔ ہیٹھلی عدالت دے فیصلے نوں قانوناً نقصدار پایا گیا، اتے منوں شرما نوں جیسکا لال دے قتل کرن دا دوشی پایا گیا سی۔ پھر منو شرما نے دلی ہائی کورٹ دے فیصلے نوں سپریم کورٹ وچّ چنوتی دتی جس دی سنوائی جسٹس پی.ستشوم اتے جسٹس سوتنتر کمار دے بینچ نے کیتی۔ پر 21 اپریل 2010 نوں مان یوگ سپریم کورٹ نے جیسکا لال قتل کانڈ دے مکھ دوشی منو شرما دی عمر قید دی سزا برقرار رکھن بارے فیصلہ سنایا۔
حوالے
گٹھ: 1965ء دے جم گٹھ:بھارتی شخصیتاں
انگووری
انگووری ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
شردھا سری ناتھ
شردھا سری ناتھ اک بھارتی فلمی اداکارہ نيں جو خاص طور اُتے کنڑ تے تامل فلماں وچ نظر آندی نيں۔ اوہ متعدد تیلگو ، ہندی تے ملیالم فلماں وچ وی نظر آ چکيت‏یاں ناں۔ شردھا نے کنڑ بولی د‏‏ی نفسیا‏‏تی رومانچک فلم یو ٹرن (2016) وچ اپنے کردار دے لئی وسیع تعریف حاصل کيتی ، جس دے لئی انہاں نے بہترین اداکارہ دا فلم فیئر ایوارڈ وی جِتیا تے فلم جرسی ، ارووی ، وکرم ویدھا ، نیرکونڈا پروائی تے آپریشن الامیلاما وچ انہاں نو‏ں اپنی پرفارمنس دے لئی سراہا گیا تے مؤخر الذکر دے لئی ، انہاں نے بہترین اداکارہ (نقاد) - کناڈا دا فلم فیئر ایوارڈ جِتیا ۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
شردھا جموں‏ و کشمیر کے قصبہ ادھم پور شہر دے کمانڈ اسپتال وچ پیدا ہوئیاں سن۔ اس دے والد ہندوستانی فوج دے کومون رجمنٹ وچ افسر سن تے والدہ اسکول د‏‏ی استاداں سن۔ والد دے ٹرانسفر د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بھارت دے کئی شہراں وچ رہائش پزیر رہیاں۔ جنہاں وچ سورت گڑھ (راجستھان)، بھوپال (مدھیہ پردیش)، دھروچولا (اتراھنڈ) بیلگام (کرناٹک)، سلچر (آسام) تے سکندرآباد (تلنگانہ) شامل نيں۔ سکندرآباد وچ آرمی اسکول آر دے پورم تو‏ں بارہاں تو‏ں گریجویشن کرنے دے بعد، اوہ وچ بنگلور منتقل ہوگئياں تے لیگل سٹڈیز دے لئی بنگلور انسٹی ٹیوٹ وچ قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے لگاں۔
کیریئر
لا اسکول تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، اس نے بنگلور وچ قائم رئیل اسٹیٹ کمپنی دے نال رئیل اسٹیٹ وکیل د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنا شروع کیتا تے فیر اوہ رئیل اسٹیٹ دے قانونی مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک فرانسیسی خوردہ کمپنی وچ چلی گئياں۔ اُتے ، اپنی کل وقتی کارپوریٹ ملازمت دے نال ، اوہ ڈرامےآں وچ وی اداکاری کردی رہی تے متعدد اشتہاراں وچ وی نظر آئیاں ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] ستمبر 2015 وچ ریلیز ہونے والی ونے گووند د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی فلم کوہ نور وچ انہاں نو‏ں دوسری خاتون لیڈ ادا کرنے دے لئی بلايا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی کنڑ بولی د‏‏ی پہلی فلم مئی 2016 وچ یو ٹرن ریلیز ہوئی جس د‏‏ی ہدایتکاری پون کمار نے د‏‏ی سی، اس فلم دا پریمیئر نیو یارک انڈین فلم فیسٹیول وچ ہويا سی تے اس دے بعد ہندوستان تے دنیا بھر وچ ریلیز ہويا سی۔. سری ناتھ نو‏‏ں اس فلم دے لئی ناقدین د‏‏ی پزیرائی ملی تے انہاں نو‏ں بہترین اداکارہ - کناڈا دے فلم فیئر ایوارڈ دے لئی نامزد کیتا گیا۔
شردھا دے 2017 ریلیز ہونے والی بی ایس پردیپ ورما د‏‏ی ہدایتکاری وچ بننے والی فلم ارووی تے ہدایت دا رسمپل سنی د‏‏ی آپریشن آلامیلما سی۔ انہاں نے منی رتنم کی کاترو ویلیدائی وچ اک چھوٹا جہا کردار ادا کرکے تامل انڈسٹری وچ وی قدم رکھیا۔ بعد وچ انہاں نے آر کنن د‏‏ی فلم آئیون تھانتھیرن وچ گوتم کارتک تے آر جے بالاجی دے مدمقابل مرکزی کردار ادا کیتا۔ انہاں نے پشکر گایتری د‏‏ی فلم وکرم ویدھا وچ مرکزی ہیروئین دا کردار ادا کیتا۔ جس وچ انہاں دے مدمقابل آر مادھون تے وجے سیتوپتی سن ۔ اس د‏ی بعد گوتم راما چندرن د‏‏ی ہدایت کاری وچ فلم رچی جس وچ اوہ اداکار نیوین پاؤلی دے مدمقابل مرکزی کردار ادا کررہیاں نيں۔ انہاں نے مانی رتنم فلم وچ کاٹرو ویلیاڈائی دے عنوان تو‏ں اک کیمو کردار وی ادا کیتا اے
یو ٹرن ، آپریشن المیلما ، رچی تے وکرم ویدھا ورگی فلماں وچ اداکاری دے بعد انہاں نو‏ں ساؤتھ سینما انڈسٹری وچ ہور آفرز ملنا شروع ہوگئياں۔ اوہ صرف شیوراج کمار دے نال دتی ولن فلم دے گیت وچ نظر آئیاں ۔
275ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:270ھ دی دہائی
شردھا سری ناتھ
کیریئر
2019 وچ ، شردھا د‏‏ی پہلی ریلیز انہاں د‏‏ی علی فضل دے نال ملن ٹاکیز اے جو بالی ووڈ وچ انہاں د‏‏ی پہلی فلم سی جس د‏‏ی ہدایتکاری تگمانشو دھولیا نے د‏‏ی اے ۔ میلان ٹاکیز دے بعد ، اس سال د‏‏ی اس د‏ی اگلی ریلیز اس د‏ی تیلگو کی پہلی فلم اداکار نانی د‏‏ی اسپورٹس ڈراما <i id="mwcQ">جرسی</i> سی۔ ٹائمز آف انڈیا دے اخبار نے لکھیا اے کہ "شریدھا سری ناتھ نے اک متاثر کن تیلگو فلم د‏‏ی شروعات د‏‏ی ، جو اک خاتون دے طور اُتے اپنے شوہر نال پیار کردی اے ، لیکن ہن وی ایسی کوئی نئيں اے جو اپنی لاپروائی دا مظاہرہ کرنے اُتے راضی ہوجائے گی ۔" اس سال انہاں د‏‏ی اگلی ریلیز ہونے والی انہاں د‏‏ی تامل فلم کے -13</i> تھی  جتھ‏ے انہاں دا جوڑا ارولنتھی دے مقابل ا‏‏ے۔ اس سال د‏‏ی اس د‏ی اگلی ریلیز انہاں د‏‏ی کنڑ فلم رستم</i>   جتھ‏ے انہاں دا جوڑا شیوا راجکمار دے مقابل اے ۔ <i id="mwiA">رستم کے</i> بعد انہاں د‏‏ی اگلی فلم وچ ہندی فلم پنک دا تمل ری میک اے جس وچ اوہ اداکار اجیت دے نال نيں۔ ۔   اس سال د‏‏ی انہاں د‏‏ی اگلی ریلیز جوڑی ہے</i> جتھ‏ے اس دا جوڑا آڈی سائی کمار دے نال ا‏‏ے۔
آنے والے منصوبے
ستمبر 2019 تک ، کناڈا وچ اوہ اس وقت نونسم ستیش د‏‏ی فلم گودھرا تے رشب شیٹھی د‏‏ی فلم ردراپریاگا    وچ اناتھ ناگ دے نال  شوٹنگ کر رہیاں نيں۔ تمل وچ فی الحال نال جوڑ بنانے دے کیہ جائے گا جتھ‏ے شوٹنگ کر رہیا اے وشال دے نال چکرا    تے اداکار مادون دے مد مقابل کم کررہیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:1990 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:فوجیاں دے بچے گٹھ:ملیالم فلمی اداکاراواں گٹھ:کنڑا سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:جموں‏ و کشمیر دیاں اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بنگلور دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
لیمین ایبٹ
لیمین ایبٹ  (1835 - اکتوبر 22,1922) اک امریکی کانگریجنسٹ تھیؤلوجسٹ، اڈیٹر اتے لکھاری سی۔ لیمین ایبٹ دا جنم روکسبری، میساچوسیٹس وچّ 18 دسمبر 1835 ہویا۔ اوہناں دے پیؤ دا نام جیکب ایبٹ سی۔اسدا شرواتی پالنا فریمنگٹن، مینِ وکھے ہوئیا اتے بعد وچّ ایہ نیو یارک شہر وچّ رہیا۔
گٹھ:امریکی لکھاری گٹھ:امریکی شخصیتاں
چک 236 ج ب
چک 236 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
ہسپانوی فلو
ہسپانوی فلو (ہسپانوی: La Gripe Española) جسنو‏ں 1918ء د‏‏ی عالمی فلو وبا تے لنگڑا بخار وی کہیا جاندا اے اک غیر معمولی مہلک انفلوئنزا عالمگیر وبائی بیماری سی۔ جنوری 1918ء تو‏ں دسمبر 1920ء تک جاری رہنے والی اس عالمگیر وبا تو‏ں 500 ملین افراد متاثر ہوئے جو اس وقت دنیا د‏‏ی آبادی دا اک چوتھائی حصہ سی۔ اک اندازے دے مطابق اس تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 17 ملین تو‏ں 50 ملین تک اے، تے ممکنہ طور اُتے 100 ملین تک وی، جو اسنو‏ں سیاہ موت دے بعد انسانی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں مہلک وبائی بیماری بناندی ا‏‏ے۔
حوصلہ برقرار رکھنے دے لئی پہلی جنگ عظیم دے بعد خبراں اُتے سنسر نے جرمنی، مملکت متحدہ، فرانس تے ریاستہائے متحدہ وچ بیماری تے اموات د‏‏ی ابتدائی اطلاعات نو‏‏ں بوہت گھٹ ظاہر کيتا گیا۔ جنگ وچ غیر جانب دار ہسپانیہ وچ اس وبا دے اثرات د‏‏ی اطلاع دینے دے لئی اخبارات آزاد سن، جداں شاہ الفونسو سیز دہم د‏‏ی سنگین بیماری، تے انہاں ورگی اطلاعات نے ہسپانیہ دے بارے وچ ایہ غلط تاثر پیدا کيتا کہ خاص طور اُتے ہسپانیہ اس تو‏ں سخت متاثر ا‏‏ے۔ اس نے وبا دے ناں ہسپانوی فلو نو‏‏ں جنم دتا۔ تاریخی تے وبائی مرض دے اعداد و شمار وبائی مرض د‏‏ی جغرافیائی اصلیت دے بارے وچ یقینی طور اُتے شناخت کرنے دے لئی ناکافی ني‏‏‏‏ں۔
زیادہ تر انفلوئنزا وبا تو‏ں کم عمر تے بہت بُڈھے ہلاک ہُندے نيں تے درمیانی عمر دے لوکاں وچ بقا د‏‏ی شرح زیادہ ہُندی اے، لیکن ہسپانوی فلو د‏‏ی عالمگیر وبائی بیماری دے نتیجے وچ کم عمر افراد وچ متوقع اموات د‏‏ی شرح بہت زیادہ سی۔
سائنسداناں نے 1918ء انفلوئنزا د‏‏ی وبا د‏‏ی اعلیٰ د‏‏ی شرح اموات دے لئی کئی ممکنہ وضاحت پیش کيتیاں ني‏‏‏‏ں۔ کچھ تجزیاں دے مبابق ایہ وائرس خاص طور اُتے اس لئی مہلک ثابت ہويا کیونجے ایہ سائٹوکائن طوفان (Cytokine storm) دا باعث بندا اے، جو نوجوان بالغاں دے مدافعتی نظام نو‏‏ں تباہ کردا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس 2007ء وچ اس دور دے طبی جریدے دے تجزیہ تو‏ں پتا چلدا اے کہ وبائی مرض ہور وبائی امراض تو‏ں زیادہ جارحانہ نئيں سی۔ ۔ اس دے بجائے ناقص غذائیت، میڈیکل کیمپاں تے اسپتالاں وچ بھیڑ تے ناقص حفظان صحت نے اسنو‏ں زیادہ مہلک بنایا۔
حوالے
گٹھ:انفلوئنزا عالمگیر وبا گٹھ:عالمی صحت گٹھ:وبائی امراض گٹھ:ہسپانوی فلو گٹھ:عالمگیر وبا گٹھ:روگ
سنچیتا شیٹی
کیریئر
سنچیندا شیٹی د‏‏ی پہلی فلم کنڑ بولی د‏‏ی اک آل ٹائم بلاک بسٹر ہٹ فلم منگارو مالے جس وچ انہاں نے فلم د‏‏ی مرکزی ہیروئین ( پوجا گاندھی ) د‏‏ی دوست دا کردار ادا کیتا سی۔ اگلے تن سالاں وچ ، اوہ کنڑ د‏‏ی تن فلماں وچ معاون کردار وچ نظر آئیاں ۔ اوہ گگناچوکی کے ناں تو‏ں بننے والی فلم وچ وی کم کیتا۔ جو تاخیر دا شکار ہوک‏ے کدی جاری نئيں ہوئیاں ۔ انہاں نے تامل بولی وچ کم کرنے دے لئی کنڑا انڈسٹری چھڈ دتی ، کیونجے ہن اوہ ہور معاون کردار ادا کرنے نو‏‏ں تیار نئيں سن۔ 2012 وچ ، اس نے کولائی کرن وچ اپنے پہلے مرکزی کردار نو‏‏ں سائن کیتا۔ ۔
شناخت تے کامیابی (2012-موجودہ)
سنچیندا شیٹی نے نالن کمارسوامی د‏‏ی بلیک کامیڈی سدھو کاووم وچ مرکزی ہیروئین دا کردار ادا کیتا اے جو اک تنقیدی تے تجارتی کامیاب فلم سی ، جس نے inr 500000000 ) جمع inr 500000000 تے اسنو‏ں اس دے کیریئر د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کامیاب فلم سمجھیا جانا چاہیے۔ اس فلم وچ انہاں نے اک خیالی کردار ادا کیتا ، جسنو‏ں خوب پزیرائی ملی۔ سیفی ویب سائٹ نے لکھیا ، "سنچیندا شیٹی فلم وچ بطور مرکزی کردار (وجے سیٹھپتی) د‏‏ی گرل فرینڈ دے اپنے مختصر جملےآں دے نال ہونٹ د‏‏ی مطابقت پذیری فراہ‏م کردی اے "۔ ایہ فلم کئی ہور ہندوستانی زباناں وچ وی دوبارہ تیار کيتی گئی سی تے سنچیندا شیٹی نے وی اس دے ری میک فلم وچ کردار دے کم کرنے وچ دلچسپی ظاہر وی ورگی۔ اس فلم نو‏‏ں پاکستان وچ چھپن چھائی (2017) دے ناں تو‏ں وی بنایا گیا۔
2014 وچ ، سنچیندا شیٹی نے آکاش سریواٹا د‏‏ی ہدایت کاری وچ فلم بدماش سائن کیت‏ی ، کنڑا فلماں چھڈنے دے پنج سالاں بعد اس فلم تو‏ں انہاں د‏‏ی کنڑا فلماں وچ واپسی ہوئی، جس وچ اوہ ریڈیو جاکی دا کردار کردی نظر آئیاں ۔ ستمبر 2014 وچ ، اس نے دسیا کہ اس د‏ی چار فلماں نيں ، جنہاں وچو‏ں اک دو لسانی ہوئے گی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:کنڑا سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
جنگ نکوپولس
جنگ نکوپولس 25 ستمبر 1396ء چ سلطنت عثمانیہ تے ھنگری ، فرانس تے مقدس رومی سلطنت دے متحدہ لشکر دے وچکار لڑی جان والی جنگ سی ۔ ایہہ جنگ دریاۓ ڈینیوب دے کنارے نکوپولس (موجودہ نکوپول بلغاریہ ) دے قلعے دے نیڑے لڑی گئی ۔ اس جنگ نوں صلیبی جنگ وی آکھیا جاندا اے تے ایہہ قرون وسطی دی آخری وڈی صلیبی جنگ سی ۔
اس جنگ دی وجہ عثمانیاں دے ہتھوں مسلسل شکست کھان دے بعد عیسائی دنیا دا درعمل سی ۔1394ء چ پوپ بینیفیس نہم نے ترکاں دے خلاف نویں صلیبی جنگ دا اعلان کیتا ۔ اس جنگ چ عثمانیاں دی قیادت سلطان بایزید یلدرم دے ہتھاں چ سی ، جہڑا 24 ستمبر نوں مقابلے لئي نکوپولس پہنچیا ۔ صلیبیاں دے عظیم لشکر دی وجہ توں مسلماناں دی فتح دے امکانات بہت گھٹ سن ، پر اوہ بہادری تے بے جگری نال لڑے ۔ سلطان بایزید نوںشراب دی لت سی ، تے اس نے شراب نوشی توں توبہ کردے ہوئے اللہ توں فتح دی دعا منگی تے بالآخر فتح عثمانی ترکاں دی ہوئی ۔
گٹھ:لڑائیاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:جنگاں گٹھ:یورپ گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:ترکی دیاں جنگاں گٹھ:ترک تریخ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1396ء گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں لڑائیاں
ابو سعید
ابو سعید بن محمد بن میران شاہ بن تیمور (1424ہ توں 1469ء) امیر تیمور دے اساری ہوئی تیموری سلطنت دا اک حکمران سی ، جہڑی موجودہ قازقستان ، ازبکستان ، ایران تے افغانستان تے مشتمل سی ۔ ابو سعید امیر تیمور دا پڑپوتا ، میران شاہ دا پوتا تے الغ بیگ دا بھتیجا سی ۔ اوہ ہندستان دی مغلیہ سلطنت دے بانی بابر دا دادا سی ۔ شروع چ ابو سعید نے فوجی لشکر تشکیل دتا پر سمرقند تے بخارا چ پیر جمان چ ناکام ہوئیا تے بالاخر یاسی چ اڈا قائم کیتا ۔ 1450ء تک اسنے ترکستان دا بیشتر علاقہ فتح کر لئیا ۔ 1451ء چ اسنے ابو الخیر شیبانی خان دے زیر قیادت ازبک ترکاں دی مدد نال سمرقند فتح کر لئیا ۔ اینج تیموری سلطنت دا سارا چڑھدا حصہ اسدے قبضے چ آ گئیا ۔ اسنے 1458ء چ ہرات نوں فتح کر کے ثابت کر دتا کہ اوہ وسطی ایشیا دا سب توں طاقتور تیموری شہزادہ اے ۔ 1459ء چ اسنے تن تیموری شہزادےآں دیاں فوجاں نوں اک جنگ چ شکست دے دتی تے 1461ء تک مشرقی ایران تے افغانستان دا بوہتا حصہ حاصل کر لئیا ۔ 1469ء چ آق قویونلو ترکماناں دے خلاف اک مہم دے دوران اوہ گرفتار ہو گئیا تے اوزون حسن دے ہتھوں مارئیا گئیا ۔ ابو سعید صوفیاں نال خاص عقیدت رکھدا سی تے نقش بندی سلسلے دے شیخ خواجہ عبید اللہ احرار دے نال بوہت قریبی تعلق رکھدا سی ۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:ترکستانی شخصیتاں
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
273ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:270ھ دی دہائی
بان
بان ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
چبی مار
چبی مار اک نکے پنچھیاں دا ٹبر اے جید وچ 4 چبی مار نیں۔ ایہ پنچھی پانی وچ چبی مار کے کیڑے پھڑدے نیں۔ ایہ پنچھی نکے تے پینڈے ہوندے نیں۔ نکی پوچھل، نکے کھمب تے تکڑیاں لتاں ہوندیاں نیں۔ رنگ کالے، کالے پؤرے تے چٹے ہوندے نیں۔ ناپ 14–22 سینٹی میٹر دے وشکار ہوندے نیں تے بھار 40-90 گرام دے وشکار ہوندا اے۔ پراں نال ایہ پانی وچ تیردا اے۔
بھڈانه
بھڈانه ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
278ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:270ھ دی دہائی
چٹسرا چبی مار
چٹسرا چبی مار چبی مار ٹبر دا اک پنچھی اے۔
امریکی چبی مار
امریکی چبی مار چبی مار ٹبر دا اک پنچھی اے جیہڑا اتلے امریکہ وچ پانامہ توں لے کے الاسکا تک دی تھاں دا وسنیک اے۔
چک 240 ج ب
چک 240 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
گلیلیو گلیلی
گلیلیو گلیلی ( 15 فروری 1564 - 8 جنوری 1642) اٹلی دا اک فلسفی، میتھمیٹکس گرو، تارہ گرو تے فزکس گرو سی۔ اوہدا سائینسی انفلاب لیان چ وڈا حصہ اے۔ اوہنے دورویکھی نوں بہتر بنایا۔ اوہنوں نويں سائنس دا پیو کیا جاندا اے۔ نویں تارہ پڑھت دا موڈھی منیا جاندا اے۔
سورج دے گڑھ ہون دی سوچ دا اوہ وڈا آگو سی تے اوہدی حیاتی وچ ای ایس گل تے رولا پیا ریا جے چوکھے لوک زمین دے گڑھ ہون نوں مندے سن۔ کیتولک چرچ پہلے اوہدے ول سی پر فیر اوہدے خلاف ہوگیا تے گھر وچ ای ساری عمر لئی بندی بنا دتا گیا۔
جیون
گلیلیو گلیلی ، ونسنزو گلیلی اک واجہ وجانوالے موسیقار تے جولیا امناتی دا پتر سی اوہ پیسا وچ 15 فروری 1564 نوں جمیا۔ ایس ماڑے ٹبر وچ 6 نیانے سن۔ 1580 تک اک مزہبی سکول وچ پڑھن مگروں اوہ پیسا دوائیاں پڑھن گیا۔ 4 سال مگروں اوس نے ایہ چھڈ دتی تے فلورنس میتھمیٹکس پڑھن گیا۔
1581 وچ جدوں اوہ دوائیاں پڑھ ریا سی اوہنے اک ہوا نال ہلدے شانڈلی‏ر نوں ویکھیا۔ ایہنوں ہوا کدے ودي پینگ دیندی تے کدے نکی۔ اوہنے اپنی دی دوڑ نال حساب لگایا جے پینگ دا گیڑ پاویں نکا ہوے یا وڈھا ویلہ اکو جیا لگدا اے۔ گھر آکے اوہنے دو پینڈولم لۓ اکو لمبائی دے  تے اک نوں لمی پینگ دتی تے اک نوں نکی۔ اوہنے ایہ ویکھیا جے دونویں اکو جیا ویلہ لیندے نیں۔ اوہدے ایس کم توں سو ورے مگروں نیدرلینڈز وچ پینڈولم گھڑ بنائی گئی۔
پیسا وچ لیکچرر 1589-1592
1589 وچ گلیلیو پیسا یونیورسٹی وچ میتھمیٹکس پڑھان لگ گیا۔ تنخواہ تھوڑی سی پر اوہ اوزاو پرزے بنان وچ بہت تیز سی۔ اوہنے اک پیڑا جیا گرمی ناپ بنایا۔ پینڈولم دی ٹور ویکھی تے ایہ کاہڈ کڈی جے ویلہ اکو جناں ہویگا پاویں اوہدا کنا وی جوکھ ہووے۔ اپنی عمر دے اخیر وچ اوہنے پیندولم دی ایس گل نوں فیدے لئی ورتیا۔ پیسا وچ اوہنے 1592 تک پڑھایا۔
1592 وچ اوہ پیڈوا یونیورسٹی جیومیٹری تارہ پڑھت تے مکینکس پڑھان لگ پیا۔
1609 وچ اوہنوں پتہ چلیا جے نیدرلینڈز وچ لپرشے نے اک ٹیلیسکوپ بنائی اے اوہنے اوتھے جیہڑے مارکیٹ وچ لینز ملدے سن اوہناں نال 4 گنا چوکھی طاقت دی ٹیلیسکوپ بنالئی فیر اوہنے آپ ای شیشیاں نوں رگرںا سکھیا تے 9 گنا طاقت دے فیر اگلے وریاں وچ 33 گنا طاقت دی ٹیلیسکوپ بنالی۔ 25 اگست 1609 نوں نوں اوہنے اپنی ٹیلیسکوپ وینس دی سریکار اگے رکھی تے ایہدا فوج وچ تے سمندر تے فیدا دسیا۔ وینس نوں اہدے وچ کدوباری فیدا دسیا۔ گلیلیو دی تنخواہ وچ وادہا کیتا گیا۔ ایہ گل ٹھیک نہیں جے اوہنے ٹیلیسکوپ آپ بنائی سی پر ایہ سچ اے جے اوس بنی شے وچ اوہنے واہدا کیتا۔
گلیلیو نے ٹیلیسکوپ نوں اسمان نوں ویکھن لئی پہلی واری ورتیا ایس توں پہلے ایہنوں ننگی اکھ نال ای لوک ویکھدے سن۔ اوہنے ایہ ویکھیا جے چن انپدھرا، اچا نیواں تے ایہدے تے اچائیاں وی نیں تے گول کھڈے وی نیں۔ اوہنے چن دے ہنیرے پاسے زمین دی لشک پیندی وی ویکھی۔ اوہنے مشتری دے چار چن پہلی واری ویکھے۔ اوہنے ایہ گل ویکھی جے چٹا راہ بدلی ای نئیں سی ایہ تارے سن۔ 1610 وچ اوہنے اپنی کھوجاں تے کاہڈاں اتے کتاب لکھی جیہنے اوہناں مشہوری دتی۔
1611 وچ اوہ روم آیا تے اوہدی واہوا ادر کیتی گئی اوہدی ٹیلیسکوپ نے مشتری دے چن، زمینی چن تے کھڈے تے وینس یار بیلیاں ویکھے۔ اوہنون اکیڈمیہ ڈی لنسی، اطالوی سائینس اکیڈمی دا 6واں سنگی بنالیاجاندا اے۔ روم وچ ا اوہدی پوپ نال وی ملنی ہوندی اے۔ 1610 تے 1611 دے وشکار اوہنے سورج دی پدھر اتے کالے تبے ویکھے۔ 1613 وچ اوہنے اپنیاں کھوجاں تے اک کتاب لکھی۔
کارڈین بلرانی نے 1615 وچ ای گل آکھی جے کوپر نکی پربندھ اودوں تک نہیں منیا جاسادا جدوں تک ایہدا کوئی ثبوت ناں دسے۔ گلیلیو جد کے چن باجوں ہون والیاں سمندری جھلاں نوں ثبوت لئی کافی سمجدا سی
گیلیلیؤ گیللی (انگریزی: Galileo Galilei؛ 1564-1642) اٹلی دے کھگول وگیانی سن جنہاں نے دوربین دی کھوج کیتی، پھر اسنوں انت بنایا اتے اسدی سہائتا نال انیک کھگولی تجربے کیتے اتے کاپرنکس دے سدھانت دی حمایت کیتی۔ اوہناں نوں آدھونک پریوگک کھگولکی دا جنک منیا جاندا ہے۔ 1609 وچّ گیلیلیؤ دوارا کھگولی تجربہ شروع کرندی گھٹنا دیاں 400ویں ورھے-گنڈھ دے روپ وچّ سال 2009 نوں انترراشٹری کھگولکی سال دے روپ وچّ منایا گیا۔
جنم
آدھونک اٹلی دے پیسا (پیسا دی ٹیڈھی مینار لئی پرسدھ) نامک شہر وچّ 15 فروری 1564 نوں گیلیلیؤ گیللی دا جنم ہویا۔ سبھ لوک گیلیلیؤ نوں اک کھگولوگیانی دے روپ وچّ یاد کردے ہن جیہنے دوربین وچّ سدھار کرکے اسنوں زیادہ شکتی شالی اتے کھگولی پریکھناں لئی اپیکت بنایا اتے نال ہی اپنے پریکھناں راہیں اجیہے چونکان والے تتھ پرگٹ کیتے جنہاں نے کھگول وگیان نوں نویں دشا دتی اتے آدھونک کھگول وگیان دی نیہہ رکھی۔ پر بہت گھٹّ لوک ایہہ جاندے ہن کہ کھگولوگیانی ہون دے علاوہ اوہ اک کشل گنتوگیانی، بھوتکود اتے دارشنک وی سی جیہنے یورپ دی وگیانک کرانتی وچّ مہتوپورن یوگدان دتا۔ اس لئی گیلیلیؤ نوں ”آدھونک کھگول وگیان دے جنک”، کیہا جاندا ہے۔
گنت
گیلیلیؤ نوں سوخم گنتکی وشلیشن کرن دا کوشل شاید اپنے پتا ونسینجو گیللی توں وراثت وچّ اتے کجھ اوہناں دی کارجشیلی نوں قریب توں ویکھ کے ملیا ہووےگا۔ ونسینجو اک مشہور سنگیت ماہر سن اتے ‘لیوٹ' نامک واجا ینتر وجاؤندے سن، جس نے بعد وچّ گٹار اتے بینجو دا روپ لے لیا۔ اوہناں نے بھوتکی وچّ پہلی وار اجیہے پریوگ کیتے جنہاں توں گیرلکیری سنبندھ دا پرتیپادن ہویا۔ تدّ ایہہ گیات سی کہ کسے واجا ینتر دی تنی ہوئی ڈور (جاں تار) دے تناؤ اتے استوں نکلن والی آورتی وچّ اک سنبندھ ہندا ہے، آورتی تناؤ دے ورگ دے سمانپاتی ہندی ہے۔ اس طرحاں سنگیت دے سدھانت وچّ حساب دی تھوڑھی بہت پہنچ داخل سی۔ پریرت ہو گیلیلیؤ نے پتا دے کارج نوں اگے ودھایا اتے پھر اوہناں نے بعد وچّ ویکھیا کہ قدرت دے نیم حساب دے سمیکرن ہندے ہن۔ اوہناں نے کیہا 'گنت بھگوان دی بھاشا ہے'۔
درشن شاستر
گیلیلیؤ نے درشن شاستر دی وی ڈونگھی پڑھائی کیتی سی نال ہی اوہ دھارمک پرورتی دے وی سن۔ پر اوہ اپنے پریوگاں دے نتیجیاں نوں کویں نکار سکدے سن جو پرانیاں مانتاواں دے ورودھ جاندے سن اتے اوہ اوہناں دی پوری ایمانداری دے نال ویاکھیا کردے سن۔ اوہناں دی گرجا گھر دے پرتی نشٹھا دے باو جود اوہناں دا گیان اتے وویک اوہناں نوں کسے وی پرانی دھارنا نوں بناں پریوگ اتے حساب دے ترازو وچّ تولے منن توں روکدا سی۔ گرجا گھر نے اسنوں اپنی اوگیا سمجھیا۔ پر گیلیلیؤ دی اس سوچ نے منکھ دی چنتن پرکرآ وچّ نواں موڑ لیا دتا۔ خود گیلیلیؤ اپنے وچاراں نوں بدلن نوں تیار ہو جاندے جیکر اوہناں دے پریوگاں دے نتیجے اجیہا اشارہ کردے۔
پریوگ
اپنے پریوگاں نوں کرن لئی گیلیلیؤ نے لمائی اتے سمیں دے مانک تیار کیتے تاں کہ ایہی پریوگ ہور تھاں جدوں دوجیاں پریوگشالاواں وچّ دہرائے جان تاں نتیجیاں دی پنراورتی دوارا اوہناں دا ستھاپن کیتا جا سکے۔ گیلیلیؤ نے پرکاش دی رفتار ناپن دی وی کوشش کیتی اتے تت سنبندھی پریوگ کیتے۔ گیلیلیؤ اتے اوہناں دا اک سہائک دو بھنّ بھنّ پہاڑ سکھراں پر کپاٹ لگی لالٹین لے کے رات نوں چڑھ گئے۔ سہائک نوں نردیش دتا گیا سی کہ جویں ہی اسنوں گیلیلیؤ دی لالٹین دا پرکاش ویکھے اسنے اپنی لالٹین دا کپاٹ کھولھ دینا سی۔ گیلیلیؤ نوں اپنے کپاٹ کھولن اتے سہائک دی لالٹین دا پرکاش وکھن دے وچّ دا سماں انترال مننا سی - پہاڑاں دے وچّ دی دوری اوہناں نوں گیات سی۔ اس طرحاں اوہناں نے پرکاش دی رفتار گیات کیتی۔ پر گیلیلیؤ ٹھہرے نہیں؛ اوہ انے نال کتھے سنتشٹ ہون والے سن۔ اپنے پریوگاں دے نتیجیاں نوں دہراؤنا جو سی۔ اس وار اوہناں نے اجہیاں دو پہاڑیاں دی چون کیتی جنہاں دے وچّ دی دوری کتے زیادہ سی۔ پر حیرانی والی گلّ سی کہ اس وار وی سماں انترال پہلاں جنا ہی آیا۔ گیلیلیؤ اس سٹے تے پجے کہ پرکاش نوں چلن وچّ لگّ رہا سماں اوہناں دے سہائک دی پرتیکریا دے سمیں توں بہت گھٹّ ہووےگا اتے اس پرکار پرکاش دا ویگ ناپنا اوہناں دی جگتی دی سنویدنشیلتا توں پرے سی۔ پر گیلیلیؤ دوارا برہسپتی دے چندرماواں دے برہسپتی دی چھایا وچّ آ جان نال اوہناں تے پین والے گرہن دے پریکھن توں اولرومر نامک ہالینڈ دے کھگولوگیانی نوں اک وچار آیا۔ اوہناں نوں لگا کہ ایہناں پریکھناں دوارا پرکاش دا ویگ گیات کیتا جا سکدا ہے۔ 1675 وچّ اوہناں نے ایہہ پریوگ کیتا جو اس طرحاں دا پہلا یتن سی۔ اس پرکار جنترک بلاں پر کیتے اپنے مکھ کارج دے علاوہ گیلیلیؤ دے ایہناں اتے ہور کماں نے اوہناں دے پربھاو کھیتر نوں کتے زیادہ پھیلا دتا سی جسدے نال لمبے کال تکّ پربدھّ لوک پربھاوت ہندے رہے۔
بھو گربھ وگیان
گریہہ سورج دی پرکرما کردے ہن نہ کہ دھرتی دی، کاپرنیکس دے اس سدھانت دا گیلیلیؤ نے سمرتھن کیتا۔ پر اس بھلّ لئی گرجا گھر نے اوہناں نوں سزا دتی۔ 1992 وچّ ویٹکن نے ایہہ سویکار کیتا کہ گیلیلیؤ دے معاملے وچّ اوہناں نوں غلطی لگی سی۔
بھوتکی
گیلیلیؤ نے اج توں بہت پہلاں حساب، سدھانتک بھوتکی اتے پرایوگک بھوتکی دے آپس وچّ سنبندھ نوں سمجھ لیا سی۔ پیرابولا دا ادھئن کردے ہوئے اوہ اس سٹے تے پجے سن کہ اک سامان تورن (uniform acceleration) دی دشا وچّ دھرتی پر سٹیا کوئی پنڈ اک پیرابولاکار رستے تے چل کے واپس دھرتی پر آ گریگا بشرطے ہوا دی رگڑ دا بل نام ماتر ہووے۔ ایہی نہیں، اوہناں نے ایہہ وی کیہا کہ اوہناں دا ایہہ سدھانت ضروری نہیں کہ کسے گریہہ ورگے پنڈ پر وی لاگوُ ہووے۔ اوہناں نوں اس گلّ دا دھیان سی کہ اوہناں دی تکڑی وچّ رگڑ اتے ہور بلاں دے کارن ضرور ترٹیاں آئیاں ہونگیاں جو اوہناں دے سدھانت دی ٹھیک گنتی ویاکھیا وچّ اڑچن پیدا کر رہیاں سن۔ اوہناں نے آدھونک وگیان دے پتا دی پدوی پائی۔ اس کتھن وچّ کنا سچ ہے پتہ نہیں پر منیا جاندا ہے کہ گیلیلیؤ نے پیسا دی ٹیڈھی مینار توں وکھ-وکھ پنج (mass) دیاں گینداں گراؤن دا پریوگ کیتا اتے ایہہ پایا اوہناں دے دوارا ڈگن وچّ لگے سمیں دا اوہناں دے پنج نال کوئی سنبندھ نہیں سی سبھ سامان سماں لے رہے سن۔ ایہہ گلّ تدّ تکّ چھائی ارسطو دی وچاردھارا دے اکدم وپریت سی کیونکہ ارسطو دے انوسار زیادہ بھاریاں وستواں تیزی نال گرنیاں چاہیدیاں ہن۔ بعد وچّ اوہناں نے ایہی پریوگ گیداں نوں اونت تلاں توں گیر کے دہرائے اتے پھر اسے سٹے تے پجے۔ گیلیلیؤ نے تورن لئی ٹھیک گنتک سمیکرن کھوجیا۔ اوہناں نے کیہا کہ جیکر کوئی ستھر پنڈ سامان تورن دے کارن گتی شیل ہندا ہے تاں اسدی چلت دوری سماں انترال دے ورگ دے سمانپاتی ہوویگی۔
S = ut + �ft2 ، if u = 0 then S = �ft2 or S ∝ t2
”کسے پلین پر چلائیمان پنڈ تدّ تکّ اسے دشا اتے ویگ نال چلدا رہے گا جدوں تکّ اسنوں چھیڑیا نہ جاوے”۔ بعد وچّ ایہہ جاکے نیوٹن دے رفتار دے سدھانتاں دا پہلا سدھانت بنیا۔ پیسا دے وشال کیتھیڈرل (گرجا گھر) وچّ جھولدے جھومر نوں ویکھ کے اوہناں نوں خیال آیا کیوں نہ اس دا ڈولن کال ناپیا جاوے.اوہناں نے اپنی نبض دی دھپ - دھپ دی مدد نال ایہہ کارج کیتا اتے اس پرکار سرل ڈولن دا سدھانت ہوند وچّ آیا کہ ڈھولک دا آورتی کال اسدے آیام (amplitude) تے نربھر نہیں کردا (ایہہ گلّ کیول چھوٹے آیام تے لاگوُ ہندی ہے – پر اک گھڑی بناؤن لئی انی پرشدھتا کافی ہے)۔ سنّ 1632 وچّ اوہناں نے جوار - بھاٹے دی ویاکھیا دھرتی دی رفتار دوارا کیتی۔ اس وچّ اوہناں نے سمندر دی تلہٹی دی بناوٹ ، اسدے جوار دیاں ترنگاں دی اچائی اتے آؤن دے سمیں وچّ سمبدھ دی چرچہ کیتی حالانکہ ایہہ سدھانت ٹھیک نہیں نکلیا۔ بعد وچّ کیپلر اتے ہور وگیانیاں نے اسنوں سدھاریا تے ٹھیک کارن چندرما نوں دسیا ۔
ساپیکھتا (Relativity) دا سدھانت
جسنوں اج اسیں ساپیکھتا (Relativity) دا سدھانت کہندے ہاں اسدی نیہہ وی گیلیلیؤ نے ہی رکھی سی۔ اوہناں نے کیہا ہے ”بھوتیکی دے نیم اوہی رہندے ہن چاہے کوئی پنڈ ستھر ہووے جاں سامان ویگ نال اک سرل ریکھا وچّ گتیمان۔ کوئی وی دشا نہ ہی پرم ستھر جاں پرم چل ہو سکدی ہے۔ اس نے بعد وچّ نیوٹن دے نیماں نوں آدھارگت ڈھانچہ دتا ۔