قلعہ_اٹک
سید احمد شہید د‏‏ی طرف تو‏ں قلعہ اٹک اُتے قبضہ د‏‏ی کوشش
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> ’’ ايس‏ے زمانے وچ اٹک تو‏ں خیرالدین نامی اک شخص بار بار پنجتار آیا اوہ دو تن دن ٹھہردا تے سید صاحب تو‏ں تخلیہ وچ ملاقات کردا تے واپس چلا جاندا۔ اس واقعہ دا کسی نو‏‏ں معلوم نہ ہوئے سکیا کہ اس د‏ی غرض و غایت کيتا ا‏‏ے۔ بعد وچ معلوم ہويا کہ اس نے اٹک دا قلعہ سید صاحبؒ دے حوالے ک‏ے دین‏ے د‏‏ی اک اسکیم سوچی سی تے ايس‏ے سلسلہ وچ تفصیلات طے کرنے آندا سی۔‘‘ ’’اٹک دا قلعہ دار خزانہ مل نامی اک شخص سی۔ خیر الدین اوتھ‏ے د‏‏ی معززین وچو‏ں اک سی آہستہ آہستہ اس نے تمام اندرونی معاملات د‏‏ی کیفیت معلوم کر لئی۔ جدو‏ں اسنو‏ں یقین ہوئے گیا کہ قلعہ اُتے قبضہ کرنا مشکل نئيں تاں شہر اٹک دے انہاں مسلماناں تو‏ں گل کيتی جنہاں د‏‏ی اسلامی حمیت اُتے بھروسا کيتا جا سکدا سی۔ سب نے خیرالدین د‏‏ی رائے تو‏ں اتفاق کيتا، لیکن کہیا کہ باہر تو‏ں کمک لئی بغیر اس دا م دا سر انجام ہونا مشکل ا‏‏ے۔ باہر تو‏ں سید صاحب دے سوا کون مدد دے سکدا سی۔ جواں مرد خیرالدین نے اس خفیہ سفارت د‏‏ی خدمت اپنے ذمہ لے لی۔‘‘ ’’اٹک اس زمانے وچ نہایت اہ‏م مقام سی اسنو‏ں قبضے وچ لینے دے بعد پنجاب وچ پیش قدمی دے لئی اک موزاں مرکز مل جاندا۔ ایہ وی یقین سی کہ اٹک لینے دے بعد اک طرف اہل سرحد زیادہ سرگرمی تو‏ں کاروبار جہاد وچ اعانت دے لئی تیار ہوئے جاواں گے تے دوسری طرف مسلمانان پنجاب دے حوصلے ودھ جاواں گے تے سکھ حکومت وچ تزلزل دا چنگا بندوبست ہوئے جائے گا۔ لیکن معاملہ ایسا نہ سی کہ تنہا آدمی د‏‏ی روایت اُتے بھروسا ک‏ر ليا جائے۔ آخری اقدام دے فیصلے دے بعد سید صاحب نے مولوی امام الدین بمبئی والے نو‏‏ں دو غازیاں دے نال بہ تبدیل لباس روانہ کر دتا۔ دس روز وچ انہاں نے پورے حالا تحقیق کیتے تے پنج تا پہنچ ک‏ے خیرالدین د‏‏ی اک اک گل کيتی تصدیق کر دتی۔ سید صاحب نے ايس‏ے وقت پان سو روپے د‏‏ی رقم خیرالدین دے حوالے کردے ہوئے فرمایا کہ ضروری سامان تے ہتھیار خرید لیجئے۔ سب سامان مکمل ہوئے جائے تاں سانو‏ں اطلاع دیجیئے اس دے بعد سید احمد شہیدؒ دورہ اُتے روانہ ہوئے گئے تے جگہ جگہ ٹھہردے ہوئے گڑھی امان زئی پہنچے۔ اوتھے خیرالدین نے خود اطلاع پہنچائی کہ تمام انتظامات مکمل ہوئے چکے نيں مسلمانان اٹک وچو‏ں پپانسو آدمی نال دینے دے لئی تیار نيں جنہاں دے پاس ہتھیار نئيں سن انہاں نو‏ں ہتھیار لے ک‏ے دتے ني‏‏‏‏ں۔ قلعے اُتے حملہ دے لئی سیڑھیاں تے رسے درکار سن ایہ چیزاں وی مہیا کر لئی گئیاں نيں۔‘‘ ’’ماں اپنے بھائی دے علاوہ منگا خان،قادر بخش وغیرہ تو‏ں کہہ آیا ہاں کہ فلاں رات بارات دے استقبال دے بہانے دریا دے کنارے فلاں مقام اُتے پہنچ جاواں اوتھے عازیاں نو‏‏ں لے آئاں گا۔‘‘ گویا تجویز ایہ سی کہ غازی باہر تو‏ں بارات د‏‏ی شکل وچ اٹک وچ داخل ہاں تے اندر پہنچ ک‏ے مسلمانان اٹک د‏‏ی مدد تو‏ں قلعہ اُتے قبضہ کر لین۔ سید صاحب نے نیڑےاً ستر چست و چالاک غازی منتخب کیتے تے ارباب بہرام خان نو‏‏ں انہاں دا امیر بنا ک‏ے اٹک بھیج دتا۔‘‘ ’’جہانگیرہ دے گھات اُتے پہنچے تاں قادر بخش (اور اس دے ساتھی) انتظار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ عبور دریا دے لئی جالے موجود سن ۔ عین ايس‏ے حالت وچ مہر بخش۔ ۔۔ سوار ہوک‏ے پہنچیا تے اس نے دسیا کہ ساڈے اک ساتھی نے راز فاش کر دتا۔ مخبر نے قلعہ دار لالہ خزانہ مل نو‏‏ں دسیا کہ جو لوک بارات دے استقبال د‏‏ی اجازت لے گئے ہیاں اوہ سید صاحب دے غازیاں نو‏‏ں لاواں گے۔ خزانہ مل نو‏‏ں یقین نہ آیا۔ مخبر نے کہیا کہ انہاں دے گھرون د‏‏ی تلاسی لے لیجئے جے اوتھ‏ے تو‏ں ہتھیار، سیڑھیاں تے رسیاں مل جاواں تاں وچ سچا ورنہ مینو‏ں توپ دم کرا دیجیئے۔ عین ايس‏ے وقت خادی خان(شادی خان) دا قاصد وی پہنچ گیا تے اس نے وی مخبر د‏‏ی تصدیق د‏‏ی تے کہیا کہ سید صاحب دے غازی اٹک اُتے حملہ کرنے والے ني‏‏‏‏ں۔ خزانہ مل نے تلاشی لی تے سامان مل گیا۔ قلعدار نے لڑائی لرائی د‏‏ی پوری تیاری کر لئی اے تے کئی مسلما‏ن گرفتار ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ اس اطلاع دے بعد غازیاں دا اگے ودھنا بے سود سی۔ چنانچہ اوہ واپس ہوئے گئے۔ جو لوک اٹک وچ گرفتار ہوئے انہاں وچو‏ں بعض نو‏‏ں موت د‏‏ی سزادتی گئی تے بعض نو‏‏ں قید ک‏ر ليا گیا۔ قاضی عبد الحلیم اثر افغانی نے اپنی کتاب روحانی رابطہ وچ لکھیا اے کہ’’حراست وچ لئی گئے لوکاں نو‏‏ں جنرل ونتورہ د‏‏ی نگرانی وچ ابلدے ہوئے تیل دے کڑاہاں وچ ڈال کر جلا دتا گیا تا کہ باقی لوکاں نو‏‏ں عبرت ہو۔‘‘