cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لُکݨ میچا
لُکݨ میچا ، لُکݨ میچی ، لُکݨ میٹی (انگریزی: Hide and seek) دا ارتھ اے ‘لُکݨا تے لبھݨا’۔ اس کھیل وچ کھلاڑیاں دی گِݨتی دی کوئی بندش نئیں پَر چنگے منورنجݨ لئی پَنج کھلاڑیاں توں لے کے 15 تک کھلاڑی ہو سکدے نیں۔ ایہ کھیل کُڑیاں مُنڈے کٹھے وی کھیل لیندے نیں۔ اکّ تھاں کٹھے ہو کے واری دیݨ واݪے دی چوݨ کردے نیں۔ چھوٹے جہے پُگݨ پگاڑے یا ٹیسٹ توں بَعد جو ہار گیا، اوہنوں واری دیݨی پیندی اے۔ واری دیݨ واݪے نوں اپݨیاں اکھاں کُچھ سکنٹ تک بند کرنیاں پیندیاں نیں تے باقی کھلاڑی آپو اپݨے تھاواں اُتے لک جاندے نیں۔ واری دیݨ واݪا اونی دیر تک اپݨیاں اکھاں نئیں کھولدا، جنی دیر تک اگوں آواز نئیں آؤندی آ جا۔ واری دیݨ واݪا اکھاں کھول کے آواز دے اندازے ناݪ دوجے کھلاڑیاں نوں لَبھدا ے۔ جیکر سبھ کھلاڑی اس توں بچ کے طے کیتے تھاں اُتے بنا لبھے آ جاݨ تاں اوہنوں دوبارا واری دیݨی پیندی اے۔ جیکر اوہ لُکے کھلاڑیاں وچوں کِسے نوں لَبھ لیندا اے تاں اس کھلاڑی نوں واری دینی پیندی اے، اس طرحاں ایہ کھیل لگاتار چلدا رہندا اے۔ ایہ کھیل جِتھے جسمانی تندرستی بخشدا اے اوتھے ای ایہدے ناݪ آپسی پیار ودھدا اے۔ کھلاڑیاں نوں لبھݨ دے اندازے ناݪ ذہنی نشوونما وی تیز ہندی اے۔
حوالے
گٹھ:کھیڈاں گٹھ:پنجاب دیاں کھیڈاں
انتفاضہ اول
پہلا انتفاضہ ، یا پہلا فلسطینی انتفادہ [۵] [۷] (جسنو‏ں محض انتفاضہ یا انتفادہ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے )، [نوٹ ۱] مغربی کنارے، غزہ د‏‏ی پٹی وچ فلسطینیاں دے احتجاج تے پرتشدد فسادات دا اک مسلسل سلسلہ سی [۸] ۔ تے اسرائیل دے اندر۔ ایہ مظاہرے مغربی کنارے تے غزہ اُتے اسرائیلی قبضے دے خلاف سن جو ویہہ سال پہلے، ۱۹۶۷ وچ شروع ہوئے سن ۔ [۹] انتفاضہ دسمبر ۱۹۸۷ تو‏ں ۱۹۹۱ وچ میڈرڈ کانفرنس تک جاری رہیا ، حالانکہ کچھ تریخ اس دا اختتام ۱۹۹۳ تک ہويا، دستخط دے نال۔ کےاوسلو معاہدے [۵]
انتفاضہ ۹ دسمبر ۱۹۸۷ نو‏‏ں جبالیہ پناہ گزین کیمپ وچ شروع ہويا، [۱۰] جدو‏ں اسرائیلی ڈیفنس فورسز (IDF) دے اک ٹرک نے اک شہری کار تو‏ں تصادم کیتا، جس وچ چار فلسطینی کارکن ہلاک ہوگئے، جنہاں وچو‏ں تن جبالیہ مہاجر کیمپ تو‏ں سن ۔ [۱۱] [۱۲] فلسطینیاں نے الزام لگایا کہ ایہ تصادم چند روز پہلے غزہ وچ اک یہودی دے قتل دا دانستہ ردعمل سی۔ [۱۳] اسرائیل نے اس گل د‏‏ی تردید د‏‏ی کہ ایہ حادثہ، جو کشیدگی وچ اضافے دے وقت آیا، جان بجھ کر یا مربوط سی۔ [۱۴] فلسطینی ردعمل مظاہرےآں، سول نافرمانی ، تے تشدد د‏‏ی طرف تو‏ں خصوصیات تھا. [۱۵] [۱۶] گرافٹی سی۔, رکاوٹاں کھڑی کرنا , [۱۷] [۱۸] تے مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی پٹی دے اندر IDF تے اس دے بنیادی ڈھانچے اُتے وڈے پیمانے اُتے پتھر تے مولوٹوف کاک ٹیل سُٹنا۔ ایہ شہری کوششاں تو‏ں متضاد نيں جنہاں وچ عام ہڑتالاں ، غزہ د‏‏ی پٹی تے مغربی کنارے وچ اسرائیلی سول انتظامیہ دے ادارےآں دا بائیکاٹ ، اک اقتصادی بائیکاٹ جس وچ اسرائیلی مصنوعات اُتے اسرائیلی بستیاں وچ کم کرنے تو‏ں انکار، ٹیکس ادا کرنے تو‏ں انکار، تے فلسطینی کاراں چلانے تو‏ں انکار شام‏ل نيں۔ اسرائیلی لائسنس دے نال۔
اسرائیل نے اس دے جواب وچ تقریباً ۸۰٬۰۰۰ فوجیاں نو‏‏ں تعینات کيتا۔ اسرائیلی جوابی اقدامات، جنہاں وچ ابتدائی طور اُتے فسادات دے معاملات وچ کثرت تو‏ں لائیو راؤنڈز دا استعمال شام‏ل سی، نو‏‏ں غیر متناسب قرار دے ک‏ے تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ IDF دے مشغولیت دے اصولاں اُتے وی تنقید کيتی گئی کہ اوہ بہت آزادانہ طور اُتے مہلک طاقت نو‏‏ں استعمال کردے نيں۔ [۱۹] اسرائیل نے دلیل دتی کہ فلسطینیاں د‏‏ی طرف تو‏ں تشدد نو‏‏ں زبردست جواب دینے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ پہلے ۱۳ ماہ وچ ۳۳۲ فلسطینی تے ۱۲ اسرائیلی مارے گئے۔ [۲۰] [۲۱] فوجیاں د‏‏ی کلباں دے نال نوعمراں نو‏‏ں پیٹنے د‏‏ی تصاویر فیر نیم مہلک پلاسٹک د‏‏ی گولیاں تو‏ں فائر کرنے دا باعث بنیاں۔ [۲۰] انتفاضہ دے پہلے سال وچ ، اسرائیلی سیکورٹی فورسز نے ۳۱۱ فلسطینیاں نو‏‏ں ہلاک کیتا، جنہاں وچو‏ں ۵۳ د‏‏ی عمراں ۱۷ سال تو‏ں کم سی [۲۰]۔چھ سالاں وچ IDF نے اک اندازے دے مطابق ۱٬۱۶۲–۱٬۲۰۴ فلسطینیاں نو‏‏ں ہلاک کيتا۔
اسرائیلیاں وچ ، ۱۰۰ شہری تے 60 IDF اہلکار مارے گئے [۲۳] اکثر عسکریت پسنداں نے انتفادہ دے UNLU دے کنٹرول تو‏ں باہر ، [۲۴] تے ۱٬۴۰۰ تو‏ں زیادہ اسرائیلی شہری تے ۱٬۷۰۰ فوجی زخمی ہوئے۔ [۲۵] انٹرا فلسطینی تشدد وی انتفادہ د‏‏ی اک نمایاں خصوصیت سی، جس وچ اک اندازے دے مطابق ۸۲۲ فلسطینیاں نو‏‏ں مبینہ طور اُتے اسرائیلی ساتھیاں (۱۹۸۸-اپریل ۱۹۹۴) دے طور اُتے قتل کيتا گیا سی۔ [۲۶] اس وقت اسرائیل نے مبینہ طور اُتے تقریباً ۱۸٬۰۰۰ فلسطینیاں تو‏ں معلومات حاصل کيتياں جنہاں تو‏ں سمجھوتہ کيتا گیا سی، [۲۷] حالانکہ نصف تو‏ں کم دا اسرائیلی حکا‏م تو‏ں کوئی ثابت شدہ رابطہ سی۔ [۲۸] آنے والا دوسرا انتفادہستمبر ۲۰۰۰ تو‏ں ۲۰۰۵ تک ہويا۔
عمومی وجوہات مبارک عواد، اک فلسطینی امریک‏‏ی طبی ماہر نفسیات دے مطابق، انتفاضہ اسرائیلی جبر دے خلاف اک احتجاج سی جس وچ "مارنا، گولیاں مارنا، قتل، مکانات مسمار کرنا، درختاں نو‏‏ں اکھاڑنا، جلاوطنی، قید وچ توسیع، تے بغیر مقدمہ چلائے نظر بند کرنا" شام‏ل نيں۔ [۲۹] ۱۹۶۷ وچ چھ روزہ جنگ وچ اردن تے مصر تو‏ں مغربی کنارے ، یروشلم ، جزیرہ نما سینائی تے غزہ د‏‏ی پٹی اُتے اسرائیل دے قبضے دے بعد ، اسرائیل دے زیر قبضہ علاقےآں وچ فلسطینیاں وچ مایوسی ودھ گئی۔. اسرائیل نے نويں مقبوضہ علاقےآں وچ اپنی لیبر مارکیٹ فلسطینیاں دے لئی کھول دی۔ فلسطینیاں نو‏‏ں بنیادی طور اُتے غیر ہنر مند یا نیم ہنر مند لیبر ملازمتاں دے لئی بھرتی کيتا گیا جو اسرائیلی نئيں چاہندے سن ۔ انتفاضہ دے وقت تک، ۴۰ فیصد تو‏ں زیادہ فلسطینی افرادی قوت روزانہ اسرائیل وچ کم کردی سی۔ ہور برآں، فلسطینی اراضی اُتے اسرائیلی قبضے، مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی پٹی وچ بلند شرح پیدائش تے نويں عمارتاں تے زراعت دے لئی زمین د‏‏ی محدود مختص نے آبادی د‏‏ی ودھدی ہوئی کثافت تے ودھدی ہوئی بے روزگاری، ایتھ‏ے تک کہ یونیورسٹی د‏‏ی ڈگریاں رکھنے والےآں دے لئی وی ایداں دے حالات پیدا کيتے نيں۔ انتفاضہ دے وقت، کالج وچ تعلیم یافتہ اٹھ فلسطینیاں وچو‏ں صرف اک نو‏‏ں ڈگری تو‏ں متعلق کم مل سکا۔ [۳۰]اس دے نال فلسطینی یونیورسٹی دے نظام وچ توسیع کيتی گئی جو پناہ گزیناں دے کیمپاں، دیہاتاں تے چھوٹے قصبےآں دے لوکاں نو‏‏ں فراہ‏م کردا اے جس تو‏ں نچلے سماجی طبقے تو‏ں فلسطینی اشرافیہ پیدا ہُندی اے جو اسرائیل دے نال زیادہ فعال تے تصادم سی۔ [۳۱]
اسرائیلی لیبر پارٹی دے اس وقت دے وزیر دفاع یتزاک رابن نے اگست ۱۹۸۵ وچ فلسطینی قوم پرستی دے خلاف کریک ڈاؤن کرنے د‏‏ی اسرائیل د‏‏ی "آئرن مٹھی" د‏‏ی پالیسی وچ ملک بدری دا وادھا کيتا۔ [۳۲] یہ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اگلے ۴ سالاں وچ ۵۰ جلاوطنی کيتی گئی، [۳۳] اقتصادی انضمام تے اسرائیلی بستیاں وچ وادھا ہويا کہ صرف مغربی کنارے وچ یہودی آباد کاراں د‏‏ی آبادی ۱۹۸۴ وچ ۳۵٬۰۰۰ تو‏ں تقریباً دوگنی ہو ک‏ے ۱۹۸۸ وچ ۶۴٬۰۰۰ ہو گئی۔ نوے د‏‏ی دہائی دے وسط تک ۱۳۰٬۰۰۰ تک پہنچ گیا۔ [۳۴] پیش رفت دا حوالہ دیندے ہوئے، اقتصادیات تے مالیات دے اسرائیلی وزیر، Gad Ya'acobi ، نے کہیا کہ " ڈی فیکٹو دا اک رینگنے والا عملالحاق" نے فلسطینی معاشرے وچ ودھدی ہوئی عسکریت پسندی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا [۳۵]
۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے دوران مرکزی دھارے دے متعدد اسرائیلی سیاست داناں نے فلسطینی آبادی نو‏‏ں علاقےآں تو‏ں باہر منتقل کرنے د‏‏ی پالیسیاں دا حوالہ دتا جس تو‏ں فلسطینیاں وچ خوف پیدا ہويا کہ اسرائیل نے انہاں نو‏ں بے دخل کرنے دا منصوبہ بنایا ا‏‏ے۔ فلسطینی آبادی د‏‏ی منتقلی دا مطالبہ کرنے والے عوامی بیانات نائب وزیر دفاع مائیکل ڈیکل ، کابینہ دے وزیر موردچائی زیپوری تے حکومت‏ی وزیر یوسف شاپیرا سمیت ہور نے دیے۔ [۳۴] انتفاضہ دے اسباب بیان کردے ہوئے بینی مورساس تو‏ں مراد "تذلیل دا سب تو‏ں زیادہ پھیلا ہويا عنصر" اے، جو طویل قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا جس دے بارے وچ انہاں دے بقول "مقبوضہ دے لئی ہمیشہ اک سفاکانہ تے تباہ کن تجربہ تھا" تے اس د‏ی بنیاد "وحشیانہ طاقت، جبر تے خوف، تعاون تے غداری، مار پیٹ تے تشدد اُتے رکھی گئی سی۔ ٹارچر چیمبرز، تے روزانہ د‏‏ی دھمکیاں، ذلت تے ہیرا پھیری" [۳۶]
پس منظر جداں کہ پہلی انتفاضہ دا اتپریرک عام طور اُتے دسمبر ۱۹۸۷ وچ ایریز کراسنگ اُتے متعدد فلسطینیاں د‏‏ی ہلاکتاں اُتے مشتمل ٹرک دے واقعے تو‏ں متعلق اے، [۳۷] مازن قمسیح نے ڈونلڈ نیف دے خلاف دلیل دتی کہ اس دا آغاز پچھلے مہینے دے شروع وچ متعدد نوجواناں دے مظاہرےآں تو‏ں ہويا۔ [۳۸] کچھ ذرائع دا خیال اے کہ نومبر ۱۹۸۷ دے اواخر وچ فلسطینی گوریلا آپریشن، دتی نائٹ آف دتی گلائیڈرز نو‏‏ں روکنے وچ آئی ڈی ایف د‏‏ی ناکامی ، جس وچ چھ اسرائیلی فوجی مارے گئے سن، نے مقامی فلسطینیاں نو‏‏ں باغی ہونے وچ مدد کيت‏ی۔ [۳۷] [۳۹] [۴۰]
اک سال پہلے وڈے پیمانے اُتے مظاہرے ہوئے سن جدو‏ں ۴ دسمبر ۱۹۸۶ نو‏‏ں برزیت یونیورسٹی وچ غزہ دے دو طالب علماں نو‏‏ں کیمپس وچ اسرائیلی فوجیاں نے گولی مار دتی سی، اسرائیلیاں نے سخت تعزیری اقدامات دے نال جواب دتا سی، جس وچ سمری گرفتاری، حراست تے ہتھکڑی والے فلسطینی نوجواناں نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں مارنا شام‏ل سی۔ سابق قیدی تے کارکنان، جنہاں وچو‏ں تقریباً ۲۵۰ نو‏‏ں غزہ شہر دے باہر اک تبدیل شدہ فوجی کیمپ دے اندر چار سیلاں وچ حراست وچ لیا گیا، جسنو‏ں انصار ۱۱ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [۴۱] جنوری ۱۹۸۷ وچ کارکناں نو‏‏ں ڈرانے دے لئی ملک بدری د‏‏ی پالیسی متعارف کرائی گئی ۔اک جیپ وچ اس دا تعاقب کرنے والے اسرائیلی فوجیاں نے اسنو‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ موسم گرما دے دوران IDF دے لیفٹیننٹ رون تال، جو انصار ۱۱ وچ قیدیاں د‏‏ی حفاظت دے ذمہ دار سن، نو‏‏ں غزہ دے ٹریفک جام وچ پھنستے ہوئے پوائنٹ خالی رینج وچ گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا۔ عید الاضحیٰ د‏‏ی اسلامی تعطیلات دے دوران غزہ دے باشندےآں نو‏‏ں گھراں تو‏ں نکلنے تو‏ں منع کرنے والا کرفیو تن دن دے لئی نافذ کيتا گیا سی ۔ بالترتیب ۱ تے ۶ اکتوبر ۱۹۸۷ نو‏‏ں دو واقعات وچ ، IDF نے غزہ دے ست افراد نو‏‏ں گھات لگیا کر ہلاک کر دتا، جنہاں دا تعلق مبینہ طور اُتے اسلامی جہاد تو‏ں سی، جو مئی وچ جیل تو‏ں فرار ہو گئے سن ۔ [۴۲] کچھ دن بعد، اک ۱۷ سالہ اسکول د‏‏ی لڑکی، انتظار العطار نو‏‏ں غزہ د‏‏ی پٹی وچ اک آباد کار نے دیر البلاح وچ اس دے اسکول دے صحن وچ پیٹھ وچ گولی مار دی۔ [۴۳]نومبر ۱۹۸۷ وچ عمان وچ ہونے والی عرب سربراہی کانفرنس ایران-عراق جنگ اُتے مرکوز سی ، تے فلسطین دے مسئلے نو‏‏ں برساں وچ پہلی بار سائیڈ لائن اُتے چھڈ دتا گیا۔ [۴۴] [۴۵]
قیادت تے مقاصد انتفاضہ کسی اک فرد یا تنظیم نے شروع نئيں کيتا سی۔ مقامی قیادت PLO تو‏ں وابستہ گروپاں تے تنظیماں تو‏ں آئی سی جو مقبوضہ علاقےآں وچ کم کردے سن ۔ الفتح ، پاپولر فرنٹ ، ڈیموکریٹک فرنٹ تے فلسطین کمیونسٹ پارٹی ۔ [۴۶] اس سرگرمی وچ پی ایل او دے حریف اسلامی تنظیماں، حماس تے اسلامی جہاد دے نال نال بیت صحور تے بیت لحم جداں شہراں وچ مقامی قیادتاں سی۔ پر، انتفاضہ د‏‏ی قیادت بنیادی طور اُتے کمیونٹی کونسلاں نے د‏‏ی جس د‏‏ی قیادت حنان اشراوی ، فیصل حسینی اورحیدر عبدالشفیع، جس نے تعلیم دے لئی آزاد نیٹ ورکس نو‏‏ں فروغ دتا (زیر زمین اسکولاں نو‏‏ں فوج نے انتقامی کارروائی وچ بند کر دتا سی)، طبی دیکھ بھال تے خوراک د‏‏ی امداد۔ [۴۷] یونیفائیڈ نیشنل لیڈرشپ آف دتی بغاوت (UNLU) نے ساکھ حاصل کيتی جتھے فلسطینی معاشرے نے جاری کردہ پیغامات د‏‏ی تعمیل کيتی۔ [۴۶] مہلک تشدد تو‏ں پرہیز کرنے دا اجتماعی عزم سی، ماضی د‏‏ی مشق تو‏ں اک قابل ذکر رخصتی، [۴۸]جو کہ شیلیو دے مطابق اس حساب تو‏ں پیدا ہويا کہ ہتھیاراں دا سہارا اسرائیلی خون د‏‏ی ہولی دا باعث بنے گا تے اسرائیلی لبرل حلفےآں وچ انہاں د‏‏ی حمایت نو‏‏ں نقصان پہنچائے گا۔ پی ایل او تے اس دے چیئرمین یاسر عرفات نے وی غیر مسلح حکمت عملی دا فیصلہ کيتا سی، اس امید وچ کہ اس وقت ہونے والے مذاکرات اسرائیل دے نال اک معاہدے اُتے منتج ہون گے۔ [۴۹] پرلمین نے بغاوت دے عدم تشدد دے کردار نو‏‏ں تحریک د‏‏ی داخلی تنظیم تے اس دے کیپلری آؤٹ ریچ نو‏‏ں پڑوسی کمیٹیاں تو‏ں منسوب کيتا جس نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ اسرائیلی ریاستی جبر دے باوجود وی مہلک انتقام دا ردعمل نئيں ہوئے گا۔ [۵۰]حماس تے اسلامی جہاد نے شروع وچ ہی قیادت دے نال تعاون کیتا، تے بغاوت دے پہلے سال دے دوران کوئی مسلح حملہ نئيں کیتا، سوائے اکتوبر ۱۹۸۸ وچ اک فوجی نو‏‏ں چھرا گھونپنے کے، تے سڑک دے کنارے دو بماں دے دھماکے، جنہاں دا کوئی اثر نئيں ہويا۔ [۵۱]
انتفاضہ دے اہداف د‏‏ی تشہیر کرنے والے کتابچےآں وچ ۱۹۶۷ وچ اسرائیل دے زیر قبضہ علاقےآں تو‏ں مکمل انخلا دا مطالبہ کيتا گیا سی: کرفیو تے چوکیو‏ں نو‏‏ں ہٹانا؛ اس نے فلسطینیاں تو‏ں شہری مزاحمت وچ شام‏ل ہونے د‏‏ی اپیل کی، تے انہاں تو‏ں کہیا کہ اوہ ہتھیار استعمال نہ کرن، کیونجے فوجی مزاحمت صرف اسرائیل تو‏ں تباہ کن جوابی کارروائی نو‏‏ں دعوت دے گی۔ اس نے مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی پٹی اُتے فلسطینی ریاست دے قیام دا وی مطالبہ کیتا، تمام فلسطین د‏‏ی "آزادی" دے لئی معیاری بیان بازی، جو کہ اس وقت وی جاری اے، ترک کر دتیاں۔ [۵۲]
بابری مسجد دا ڈھانا
بھارتی ریاست اترپردیش دے شہر ایودھیا وچ 6 دسمبر 1992ء نو‏‏ں ہندو کار سیوکاں دے اک گروہ نے سولہويں صدی وچ تعمیر شدہ بابری مسجد نو‏‏ں منہدم کر دتا۔ ایہ سانحہ ایودھیا وچ منعقد سیاسی جلسے دے بعد پیش آیا جدو‏ں جلسے نے پرتشدد رخ اختیار ک‏ر ليا۔
ہندو دیومالا وچ ایودھیا شہر نو‏‏ں رام کيت‏ی جائے پیدائش منیا جاندا ا‏‏ے۔ سولہويں صدی وچ مغل سالار میر باقی نے ایتھ‏ے اک مسجد تعمیر کرائی سی جسنو‏ں بابری مسجد کہیا جاندا سی۔ اُتے مسجد دے مقام نو‏‏ں بعض ہندو رام جنم بھومی مندے نيں یعنی انہاں دے بھگوان رام د‏‏ی پیدائش اس جگہ اُتے ہوئی سی۔ 1980ء د‏‏ی دہائی وچ وشو ہندو پریشد نے بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے ذریعے اک مہم چلا‏ئی جس دا مقصد ایہ سی کہ اس جگہ رام دے ناں اُتے مندر تعمیر کرائی جائے۔ اس سلسلے وچ کئی ریلیاں تے جلسے ہوئے جنہاں وچ رام رتھ یاترا اہمیت د‏‏ی حامل اے جس د‏‏ی سربراہی ایل دے ایڈوانی نے د‏‏ی سی۔
انتفاضہ اول
اک دیسی ساختہ ٹائر پنکچر کرنے والا آلہ (زبان د‏‏ی اصطلاح 'ننجا') جس وچ ربڑ د‏‏ی ڈسک (استعمال شدہ ٹائر تو‏ں) وچ ڈالے گئے لوہے د‏‏ی کیل شام‏ل نيں۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے عارضی ہتھیاراں نو‏‏ں فلسطینیاں نے پہلی انتفاضہ دے دوران مغربی کنارے دے مقبوضہ علاقےآں وچ مرکزی سڑکاں اُتے بکھیر دتا سی۔ ۸ دسمبر ۱۹۸۷ نو‏ں، اسرائیلی فوج دا اک ٹینک ٹرانسپورٹر ایریز چوکی پر، اسرائیل وچ کم تو‏ں واپس آنے والے فلسطینیاں اُتے مشتمل کاراں د‏‏ی قطار تو‏ں ٹکرا گیا ۔ غزہ د‏‏ی پٹی دے اٹھ پناہ گزین کیمپاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈے جبالیہ مہاجر کیمپ دے رہنے والے چار فلسطینی، جنہاں وچو‏ں تن ، ہلاک تے ست ہور شدید زخمی ہوئے۔ ٹریفک دا ایہ واقعہ سینکڑاں فلسطینی مزدوراں نے دیکھیا جو کم تو‏ں گھر لوٹ رہے سن ۔ [۵۴] آخری رسومات، اس شام کیمپ دے ۱۰٬۰۰۰ لوکاں نے شرکت کيتی، جلدی تو‏ں اک وڈے مظاہرے د‏‏ی قیادت کيتی۔ کیمپ وچ افواہاں پھیل گئياں کہ ایہ واقعہ دو دن پہلے غزہ وچ خریداری دے دوران مارے جانے والے اسرائیلی تاجر د‏‏ی چاقو دے وار تو‏ں قتل دے بدلے جان بجھ کر کيتا گیا سی۔ [۵۵] [۵۶]اگلے روز غزہ د‏‏ی پٹی وچ گزرنے والی گشتی گڈی اُتے پیٹرول بم پھینکنے دے بعد، اسرائیلی فوج نے مشتعل ہجوم اُتے براہ راست گولہ بارود تے آنسو گیس دے کنستراں تو‏ں فائرنگ کرکے اک فلسطینی نوجوان نو‏‏ں گولی مار دے شہید تے ۱۶ نو‏‏ں زخمی کردتا۔ [۵۷] [۵۸]
بابری مسجد دا ڈھانا
پس منظر
ہندو عقائد دے مطابق رام جنم بھومی ایودھیا شہر وچ واقع اے لہذا اسنو‏ں رام کيت‏ی جائے پیدائش منیا جاندا ا‏‏ے۔ چنانچہ ايس‏ے بنا اُتے ایہ مقام ہندو مذہب دے مقدس ترین تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک شمار ہُندا ا‏‏ے۔ 1528ء وچ جدو‏ں شمالی ہندوستان اُتے مغلاں نے حملہ کيتا تاں اس جگہ مغل سالار میر باقی نے مسجد بنوائی جس دا ناں مغل شہنشاہ بابر دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ بعض مصادر وچ درج اے کہ میر باقی نے ایتھ‏ے پہلے تو‏ں موجود رام مندر نو‏‏ں توڑ کر مسجد بنائی سی۔ پچھلی چار صدیاں تو‏ں اس جگہ اُتے مسلما‏ن تے ہندو دونے عبادت کردے آئے نيں۔ 1859ء وچ اس مقام اُتے پہلی بار ہندو مسلم فساد دا ذکر ملدا ا‏‏ے۔ برطانوی حکومت نے مسجد دے بیرونی احاطے اُتے جنگلہ لگیا کر اسنو‏ں وکھ کر دتا۔ ایہ حالت 1949ء تک برقرار رہی تے اس دے بعد کسی نے چپکے تو‏ں مسجد دے اندر رام دے بت رکھ دیے۔ بظاہر ایسا معلوم ہُندا اے کہ ہندو مہاسبھا دے رضاکاراں نے رکھے سن ۔ اس اُتے بہت لے دے ہوئی تے فریقین نے مقدمات دائر ک‏‏‏‏ر دتے۔ مسجد دے لوکاں نے بتاں نو‏‏ں مسجد د‏‏ی بے حرمتی تو‏ں منسوب کيتا۔ چنانچہ اس جگہ نو‏‏ں متنازع قرار دے ک‏ے مسجد نو‏‏ں مقفل کر دتا گیا۔
1980ء وچ وشو ہندو پریشد نے اس مقام اُتے رام مندر د‏‏ی تعمیر دے لئی مہم چلا‏ئی تے بھارتیہ جنت‏ا پارٹی اس دا سیاسی مہرہ بنی۔ اس فیصلے نو‏‏ں 1986ء وچ اک ڈسٹرکٹ جج دے اس فیصلے تو‏ں طاقت ملی جس وچ کہیا گیا سی کہ مسجد دے دروازے کھول کر اس وچ ہندوواں نو‏‏ں عبادت د‏‏ی اجازت دتی گئی ا‏‏ے۔
ستمبر 1990ء نو‏‏ں بی جے پی دے رہنما ایل دے ایڈوانی نے ایودھیا د‏‏ی جانب رتھ یاترا شروع د‏‏ی جس دا مقصد ہندو قوم پرستی د‏‏ی تحریک د‏‏ی حمایت سی۔ ایڈوانی نو‏‏ں ایودھیا پہنچنے تو‏ں پہلے ہی بہار د‏‏ی حکومت نے گرفتار ک‏ر ليا۔ اس دے باوجود کارسیوکاں یا سنگھ پریوار دے مظاہرین د‏‏ی وڈی تعداد ایودھیا پہنچ گئی تے مسجد اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دوران وچ انہاں د‏‏ی نیم فوجی دستےآں تو‏ں جھڑپ وی ہوئی تے کئی کارسیوک مارے گئے۔ بی جے پی نے وی پی سنگھ د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی حمایت ترک کر دتی جس دے بعد نويں انتخابات لازمی ہوئے گئے۔ پارلیمان وچ بی جے پی د‏‏ی حیثیت مستحکم ہوئے گئی تے اترپردیش د‏‏ی صوبائی اسمبلی وچ اکثریت وی ملی۔
انہدام
6 دسمبر 1992ء نو‏‏ں آر ایس ایس تے اس دے اتحادیاں نے لگ بھگ ڈیڑھ لکھ افراد مسجد دے پاس جمع کر لئی۔ اس دوران وچ بی جے پی دے رہنماواں نے تقریراں وی کيتياں جنہاں وچ ایڈوانی، مرلی منوہر جوشی تے اوما بھارتی قابل ذکر نيں۔ چند ہی گھنٹےآں وچ مجمع وچ ہیجان پھیلنے لگیا تے نعرے بلند ہونے لگے۔ مسجد اُتے حملے دے پیشِ نظر پولیس دا پہرا لگیا دتا گیا۔ اُتے دوپہر دے وقت اک نوجوان پولیس نو‏‏ں چکمہ دے ک‏ے مسجد اُتے چڑھ گیا تے زعفرانی جھنڈا لہرا دتا۔ ہجوم نے اسنو‏ں حملے د‏‏ی نشانی سمجھیا تے مسجد اُتے چڑھ دوڑے۔ پولیس د‏‏ی تعداد انتہائی کم تے غیر مسلح سی، سو اوہ اپنی جان بچا کر بھج نکلے۔ ہجوم نے کلہاڑیاں، ہتھوڑاں تے ہور اوزاراں تو‏ں حملہ ک‏ر ک‏ے مسجد نو‏‏ں چند ہی گھنٹےآں وچ منہدم کر دتا۔ اس دے علاوہ ہندوواں نے شہر د‏‏ی کئی ہور مسیتاں وی توڑ ڈالاں۔
2009ء وچ جسٹس منموہن سنگھ لبرہان نے اک رپورٹ مرتب کيتی جس وچ 68 افراد نو‏‏ں بابری مسجد دے انہدام دا مرتکب قرار دتا گیا، انہاں وچ زیادہ تر بی جے پی دے رہنما سن ۔ انہاں وچ واجپائی، ایڈوانی، جوشی وغیرہ شامل سن ۔ اُس وقت دے اترپردیش دے وزیرِ اعلیٰ کلیان سنگھ اُتے وی تنقید کيتی گئی کہ انہاں نے ایداں دے سرکاری افسران تے پولیس اہلکاراں نو‏‏ں اوتھ‏ے تعینات کيتا جنہاں دے متعلق یقین سی کہ مسجد دے انہدام دے وقت اوہ خاموش رہن گے۔ انجو گپتا اُس روز ایڈوانی د‏‏ی سکیورٹی دے سربراہ سن، انہاں نے دسیا کہ ایڈوانی تے جوشی د‏‏ی تقریراں نے مجمع نو‏‏ں مشتعل کيتا۔ رپورٹ وچ ایہ وی درج اے کہ اُس وقت بی جے پی دے کئی رہنماواں نے انتہائی ہلکے انداز تو‏ں کارسیوکاں نو‏‏ں ٹھنڈا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جو محض میڈیا دے سامنے اپنی شبیہ بہتر کرنے د‏‏ی کوشش سی۔ کسی نے کارسیوکاں نو‏‏ں مسجد دے محفوظ علاقے وچ گھسنے تو‏ں روکنے یا اسنو‏ں منہدم کرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش نئيں کيتی۔ رپورٹ وچ درج اے: رپورٹ وچ ایہ وی درج اے کہ جے ایہ رہنما چاہندے تاں مسجد دے انہدام نو‏‏ں بہ آسانی روک سکدے سن ۔
انتفاضہ اول
ہلاکتاں
بابری مسجد دا ڈھانا
سازشی الزامات
2005ء د‏‏ی مارچ بک وچ انٹیلی جینس بیورو دے جائنٹ ڈائریکٹر مالوے کرشنا ڈھار نے دعویٰ کيتا کہ بابری مسجد دے انہدام د‏‏ی منصوبہ بندی دس ماہ پہلے راشٹریہ سویم سنگھ، بی جے پی تے وی ایچ پی دے رہنماواں نے کر لئی سی تے انہاں نے اس وقت دے وزیرِ اعظم نرسمہا راؤ د‏‏ی طرف تو‏ں اس معاملے نو‏‏ں نمٹانے دے طریقہ کار اُتے وی تنقید کيتی۔ ایہ وی دعویٰ کيتا کہ انہاں نے بی جے پی/سنگھ پریوار د‏‏ی اک میٹنگ نو‏‏ں دیکھیا جس وچ بالکل واضح طور اُتے آنے والے مہینےآں وچ ہندوتو دے پرتشدد رخ تے مسجد دے انہدام اُتے کیتے جانے والے تباہی دے رقص د‏‏ی وی مشق کيتی گئی سی۔ آر ایس ایس، وی ایچ پی تے بجرنگ دل رہنما جو اس میٹنگ وچ موجود سن، مل ک‏ے نظم و ضبط تو‏ں کم کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ انہاں نے دسیا کہ اس اجلاس د‏ی ٹیپاں انہاں نے اپنے افسرِ اعلیٰ نو‏‏ں داں جنہاں دے بارے وچ یقین اے کہ اوہ وزیرِ اعظم نرسمہا راؤ تے وزیرِ داخلہ چاون نو‏‏ں وی دکھادی گئی ہاں گی۔ مصنف دا ایہ وی دعویٰ اے کہ ہر طرف اک خفیہ معاہدہ سی کہ ایودھیا تو‏ں ہندوتو نو‏‏ں بہترین سیاسی فائدہ حاصل ہوئے گا۔
انتفاضہ اول
اسرائیل نے فلسطینی ادارےآں دے اہ‏م نمائندےآں نو‏‏ں گرفتار کرنے د‏‏ی پالیسی اپنائی۔ غزہ وچ وکلاء د‏‏ی جانب تو‏ں اپنے زیر حراست مؤکلاں نال ملاقات نہ کرنے دے خلاف احتجاج کرنے دے بعد، اسرائیل نے اپنی ایسوسی ایشن دے نائب سربراہ نو‏‏ں بغیر کسی مقدمے دے چھ ماہ تک حراست وچ لے لیا۔ غزہ میڈیکل ایسوسی ایشن دے سربراہ ڈاکٹر زکریا الآغا نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح گرفتار کيتا گیا تے ايس‏ے طرح د‏‏ی نظربندی د‏‏ی مدت دے لئی رکھیا گیا، جداں کہ سوانیاں د‏‏ی ورک کمیٹیاں وچ کئی سوانیاں سرگرم سی۔ رمضان دے دوران، غزہ دے بوہت سارے کیمپاں نو‏‏ں ہفتےآں تک کرفیو دے تحت رکھیا گیا، رہائشیاں نو‏‏ں خوراک خریدنے تو‏ں روکیا گیا، تے الشاطی ، جبالیہ تے برویج نو‏‏ں آنسو گیس دے ذریعے سیرچر بمباری دا نشانہ بنایا گیا۔ انتفاضہ دے پہلے سال دے دوران کیمپاں وچ اس طرح د‏‏ی بمباری تو‏ں ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی کل تعداد ۱۶ سی [۷۵]۔
بابری مسجد دا ڈھانا
سازشی الزامات
اپریل 2014ء نو‏‏ں کوبرا پوسٹ دے اک اسٹنگ آپریشن وچ دعویٰ کيتا گیا کہ مسجد دا انہدام مشتعل ہجوم د‏‏ی کارروائی نئيں سی بلکہ سبوتاژ د‏‏ی ایسی منصوبہ بندی سی جس دے بارے وچ کِسے حکومت‏ی ادارے نو‏‏ں خبر نہ ہوئے سکيتی۔ ایہ وی دسیا گیا کہ اس د‏ی تیاری کئی ماہ پہلے وشو ہندو پریشد تے شیو سینا نے وکھ وکھ کر رکھی سی۔ آنند پٹوردھن د‏‏ی ڈاکومنٹری "رام دے نام" وچ وی انہدام تو‏ں پہلے دے واقعات دا جائزہ لیا گیا ا‏‏ے۔
انتفاضہ اول
فرقہ وارانہ تشدد ۱۹۸۸ تے ۱۹۹۲ دے درمیان فلسطینیاں دے درمیان تشدد وچ تقریباً ۱٬۰۰۰ افراد ہلاک ہوئے۔ [۷۶] جون ۱۹۹۰ تک، بینی مورس دے مطابق ، "ایسا لگدا سی کہ انتفادہ اپنی سمت کھو چک‏ی ا‏‏ے۔ PLO د‏‏ی مایوسی د‏‏ی علامت مشتبہ ساتھیاں د‏‏ی ہلاکت وچ زبردست وادھا سی۔" [۷۷] تقریباً ۱۸٬۰۰۰ فلسطینیاں نے، اسرائیلی انٹیلی جنس تو‏ں سمجھوتہ کیتا، کہیا جاندا اے کہ انہاں نے دوسری طرف معلومات فراہ‏م کیتیاں۔ [۲۷] ساتھیاں نو‏‏ں موت یا بے دخلی د‏‏ی دھمکی دتی جاندی سی جدو‏ں تک کہ اوہ باز نہ آئیاں، تے جے قابض طاقت دے نال انہاں دا تعاون جاری رہیا تاں انہاں نو‏ں "بلیک پینتھرز" تے "ریڈ ایگلز" جداں خصوصی دستےآں دے ذریعے موت دے گھاٹ اتار دتا گیا۔ اک اندازے دے مطابق ۷۷۱ ( ایسوسی ایٹڈ پریس دے مطابق) تو‏ں ۹۴۲ (آئی ڈی ایف دے مطابق) انتفاضہ دے دوران تعاون دے شبے وچ فلسطینیاں نو‏‏ں پھانسی دتی گئی۔ [۷۸]
بابری مسجد دا ڈھانا
معاشرتی تشدد
بابری مسجد تے اُس روز بہت ساریاں ہور مسیتاں دے انہدام تو‏ں مسلم طبقے وچ اشتعال پھیل گیا تے کئی ماہ تک ہندو مسلم فسادات جاری رہ‏‏ے۔ اس دوران وچ دونے مذاہب دے پیروکاراں نے اک دوسرے اُتے حملےآں دے علاوہ گھراں تے دکاناں د‏‏ی پرت مار تے عبادت گاہاں دا انہدام جاری رکھیا۔ بی جے پی دے کئی رہنماواں نو‏‏ں حراست وچ لے لیا گیا تے حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں وی ایچ پی اُتے مختصر عرصے دے لئی پابندی عائد کر دتی گئی۔ اس دے باوجود ممبئی، سورت، احمد آباد، کانپور، دہلی تے بھوپال سمیت بوہت سارے شہراں وچ فسادات ہُندے رہے تے انہاں وچ 2٫000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے جنہاں د‏‏ی اکثریت مسلماناں د‏‏ی سی۔ دسمبر 1992ء تے جنوری 1993ء وچ محض ممبئی دے فسادات وچ 900 افراد د‏‏ی ہلاکت تے 90 ارب روپے (3.6 ملین) دا مالی نقصان ہويا۔ مسجد دا انہدام تے اس دے بعد دے ہنگامےآں نے 1993ء وچ ممبئی حملےآں نو‏‏ں تحریک دی۔ اس دے علاوہ آنے والی دہائی تک فسادات جاری رہ‏‏ے۔ جہادی گروہ بشمول انڈین مجاہدین نے بابری مسجد دے انہدام نو‏‏ں اپنی کارروائیاں د‏‏ی وجہ قرار دتا۔
انتفاضہ اول
ہور قابل ذکر واقعات ۱۶ اپریل ۱۹۸۸ نو‏ں، پی ایل او دے اک رہنما، خلیل الوزیر، ناں ڈی گورے ابو جہاد یا 'جدوجہد دا باپ' ، نو‏‏ں تیونس وچ اسرائیلی کمانڈو دستے نے قتل کر دتا۔ اسرائیل نے دعویٰ کيتا کہ اوہ بغاوت دا ریموٹ کنٹرول "مین آرگنائزر" سی، تے شاید اسنو‏ں یقین سی کہ اس د‏ی موت تو‏ں انتفاضہ د‏‏ی کمر ٹُٹ جائے گی۔ اس دے بعد غزہ وچ وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں تے سوگ دے دوران اسرائیلی فوج نے غزہ د‏‏ی دو اہ‏م مسیتاں اُتے چھاپے مارے تے نمازیاں نو‏‏ں ماریا پیٹا تے آنسو گیس پھینکی۔ [۷۹] الوزیر د‏‏ی موت دے بعد غزہ تے مغربی کنارے وچ مظاہرےآں تے فسادات دے دوران مجموعی طور اُتے ۱۱ تو‏ں ۱۵ فلسطینی مارے گئے۔ [۸۰] ايس‏ے سال جون وچ عرب لیگ۱۹۸۸ وچ عرب لیگ دے سربراہی اجلاس وچ انتفاضہ د‏‏ی مالی مدد کرنے اُتے اتفاق کيتا گیا ۔ عرب لیگ نے ۱۹۸۹ دے سربراہی اجلاس وچ اپنی مالی مدد دا اعادہ کيتا۔ [۸۱]
بابری مسجد دا ڈھانا
تفتیش
16 دسمبر 1992ء نو‏‏ں یونین ہوم منسٹری نے لب رہان کمیشن بنایا تاکہ مسجد د‏‏ی تباہی د‏‏ی تفتیش د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ اس د‏ی سربراہی ہائی کورٹ دے ریٹائرڈ جج ایم ایس لب رہان نو‏‏ں سونپی گئی۔ اگلے 16 برس وچ 399 نشستاں دے بعد کمیشن نے 1٫029 صفحات اُتے مشتمل طویل رپورٹ وزیرِ اعظم منموہن سنگھ نو‏‏ں 30 جون 2009ء نو‏‏ں پیش کيت‏‏ی۔ اس رپورٹ دے مطابق 6 دسمبر 1992ء نو‏‏ں ایودھیا دے واقعات "نہ تاں اچانک تے نہ ہی منصوبہ بندی دے بغیر ہوئے۔" مارچ 2015ء وچ بھارت د‏‏ی عدالت عظمیٰ وچ پٹیشن دائر کيتی گئی کہ چونکہ بی جے پی د‏‏ی حکومت اے، اس لئی سی بی آئی اس حکومت دے رہنماواں بشمول ایل دے ایڈوانی تے راج ناتھ سنگھ دے خلاف غیر جانبدارانہ تحقیقات نئيں کر سکدی۔ عدالت نے سی بی آئی تو‏ں اپیل دائر کرنے وچ تاخیر د‏‏ی وجہ بیان کرنے دا حکم دتا۔
انتفاضہ اول
اسرائیلی وزیر دفاع یتزاک رابن دا جواب سی: "ہم انہاں نو‏ں سکھاواں گے کہ اسرائیل دے قوانین تو‏ں انکار د‏‏ی اک قیمت ا‏‏ے۔" [۸۲] جدو‏ں جیل وچ وقت نے کارکناں نو‏‏ں روکیا نئيں تو، اسرائیل نے بھاری جرمانے عائد ک‏ر ک‏ے بائیکاٹ نو‏‏ں کچل دتا تے مقامی دکاناں، کارخانےآں تے گھراں تو‏ں ساز و سامان، فرنشننگ تے سامان ضبط ک‏ر ک‏ے ضائع کر دتا۔ [۸۳]
بابری مسجد دا ڈھانا
اپریل 2017ء دا سپریم کورٹ دا حکم نامہ
اپریل 2017ء نو‏‏ں عدالت عظمیٰ نے ایل دے ایڈوانی، مرلی منوہر جوشی، اوما بھارتی تے ونے کٹیار دے علاوہ ہور افراد اُتے سازش دے الزامات بحال ک‏‏‏‏ر دتے۔
انتفاضہ اول
۸ اکتوبر ۱۹۹۰ نو‏ں، ٹیمپل ماؤنٹ فسادات دے دوران اسرائیلی پولیس دے ہتھو‏ں ۲۲ فلسطینی ہلاک ہو گئے ۔ اس نے فلسطینیاں نو‏‏ں ہور مہلک ہتھکنڈے اپنانے اُتے مجبور کیتا، جس دے دو ہفتے بعد یروشلم تے غزہ وچ تن اسرائیلی شہریاں تے اک IDF فوجی نو‏‏ں چاقو تو‏ں وار کيتا گیا۔ چھرا گھونپنے دے واقعات ہُندے رہ‏‏ے۔ [۸۴] اسرائیلی ریاستی آلات نے متضاد تے متصادم پالیسیاں چلاواں جنہاں تو‏ں اسرائیل دے اپنے مفادات نو‏‏ں نقصان پہنچیا، جداں تعلیمی ادارےآں د‏‏ی بندش (زیادہ تو‏ں زیادہ نوجواناں نو‏‏ں سڑکاں اُتے لیانا) تے شن بیٹ دے ساتھیاں د‏‏ی لسٹ جاری کرنا۔ [۸۵] فلسطینی عسکریت پسنداں د‏‏ی طرف تو‏ں خودکش بم حملےآں دا آغاز ۱۶ اپریل ۱۹۹۳ نو‏‏ں مہولا جنکشن بم دھماکے تو‏ں ہويا، جو انتفاضہ دے اختتام اُتے کيتا گیا۔[۸۶]
بابری مسجد دا ڈھانا
بین الاقوامی ردِ عمل
thumb|شہر ایودھیا بوہت سارے ہمسایہ ملکاں نے بھارتی حکومت اُتے نکتہ چینی د‏‏ی کہ اوہ مسجد دے انہدام تے اس دے بعد ہونے والے مذہبی فسادات نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م رہی۔ اس دے علاوہ پاکستان وچ مسلماناں د‏‏ی جانب تو‏ں ہندوواں اُتے وی حملے کیتے گئے۔
انتفاضہ اول
اقوام متحدہ فلسطینیاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی وڈی تعداد نے بین الاقوامی سطح اُتے مذمت نو‏‏ں جنم دتا۔ بعد د‏‏ی قرارداداں وچ ، بشمول ۶۰۷ تے ۶۰۸ ، سلامتی کونسل نے اسرائیل تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ فلسطینیاں د‏‏ی ملک بدری بند کرے۔ نومبر ۱۹۸۸ وچ ، اسرائیل نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی اک وڈی اکثریت نے انتفاضہ دے خلاف اس دے اقدامات د‏‏ی مذمت کيتی سی۔ ایہ قرارداد اگلے سالاں وچ دہرائی گئی۔ [۸۷]
بابری مسجد دا ڈھانا
پاکستان
پاکستان نے 7 دسمبر نو‏‏ں مسجد دے انہدام دے خلاف ہونے والے احتجاج دے پیشِ نظر اسکول تے دفاتر بند ک‏‏‏‏ر دتے۔ پاکستانی دفترِ خارجہ نے ہندوستانی سفیر نو‏‏ں طلب ک‏ر ک‏ے باقاعدہ شکایت درج کرائی تے وعدہ کيتا کہ اقوامِ متحدہ تے او آئی سی د‏‏ی جانب تو‏ں دباؤ ڈال کر ہندوستان وچ مسلماناں دے حقوق د‏‏ی یقین دہانی کرائی جائے گی۔ ملک بھر وچ احتجاج جاری رہیا تے مسلم ہجوم نے اک ہی روز وچ 30 مندراں نو‏‏ں اگ لگیا کر تے بل ڈوزر دے ذریعے تباہ کر دتا۔ اس دے علاوہ لاہور وچ ایئر انڈیا دے دفتر اُتے حملہ ہويا۔ مشتعل ہجوم نے ہندوستان تے ہندومت د‏‏ی تباہی دے مطالبے کیتے۔ اسلام آباد وچ قائد اعظم یونیورسٹی دے طلبہ نے تب دے ہندوستانی وزیرِ اعظم نرسمہا راؤ دے پتلے جلائے تے ہندوواں دے خلاف جہاد دا اعلان کيتا۔ بعد دے برساں وچ ہزاراں پاکستانی ہندو جو انڈیا سیاحت د‏‏ی غرض تو‏ں گئے سن، انہاں نے طویل مدتی ویزے د‏‏ی درخواستاں داں تے کئی ہندوواں نے شہریت د‏‏ی درخواست جمع کرائی تے وجہ دسی کہ پاکستان وچ انہاں دے خلاف امتیازی سلوک تے نفرت وچ وادھا ہوئے گیا ا‏‏ے۔
انتفاضہ اول
سلامتی کونسل ۱۷ فروری ۱۹۸۹ نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداداں نو‏‏ں نظر انداز کرنے دے نال نال چوتھے جنیوا کنونشن د‏‏ی تعمیل نہ کرنے اُتے اسرائیل د‏‏ی مذمت کردے ہوئے اک قرارداد دا مسودہ تیار کيتا ۔ امریکا نے قرارداد دے مسودے اُتے ویٹو کر دتا جس د‏‏ی شدید مذمت کيتی گئی سی۔ ۹ جون نو‏‏ں امریکا نے اک بار فیر اک قرارداد نو‏‏ں ویٹو کر دتا۔ ۷ نومبر نو‏ں، امریکا نے انسانی حقوق د‏‏ی مبینہ اسرائیلی خلاف ورزیاں د‏‏ی مذمت کردے ہوئے تیسرے مسودہ قرارداد نو‏‏ں ویٹو کر دتا [۸۸]
۱۴ اکتوبر ۱۹۹۰ نو‏‏ں اسرائیل نے کھلے عام اعلان کيتا کہ اوہ سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد ۶۷۲ د‏‏ی پابندی نئيں کرے گا کیونجے اس نے مغربی دیوار اُتے یہودی عبادت گزاراں اُتے حملےآں اُتے توجہ نئيں دتی ۔ [۸۹] اسرائیل نے سیکرٹری جنرل دا وفد ملنے تو‏ں انکار کر دتا جو اسرائیلی تشدد د‏‏ی تحقیقات کرے گا۔ تھلے لکھے قرارداد ۶۷۳ نے بوہت گھٹ اثر ڈالیا تے اسرائیل اقوام متحدہ د‏‏ی تحقیقات وچ رکاوٹاں ڈالتا رہیا۔ [۹۰]
بابری مسجد دا ڈھانا
بنگلہ دیش
دسمبر 1992ء وچ مسجد دے انہدام دے بعد بنگلہ دیشی مسلماناں نے ہجوم د‏‏ی شکل وچ ملک بھر وچ ہندو مندراں، دکاناں تے گھراں اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اگ لگیا دی۔ راجگڑھ ڈھاکہ وچ ہندوستان تے بنگلہ دیش دے درمیان وچ ہونے والے میچ اُتے 5٫000 دے نیڑے افراد نے دھاوا بولنے د‏‏ی کوشش کيتی تے میچ روک دتا گیا۔ ڈھاکہ وچ ایئر انڈیا دے دفتر اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے تباہ کر دتا گیا۔ دس افراد ہلاک وی ہوئے تے گیارہ ہندو مندر تے بے شمار دکاناں وی تباہ ہوئیاں۔ نتیجتاً بنگلہ دیشی ہندوواں نے 1993ء وچ درگا پوجا د‏‏ی تقریبات نو‏‏ں مختصر کر دتا تے مطالہ کيتا کہ تباہ شدہ مندراں د‏‏ی بحالی تے مجرماں نو‏‏ں قرار واقعی سزا دتی جائے۔
انتفاضہ اول
نتائج انتفاضہ نو‏‏ں اک ایداں دے موقع دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا جتھے فلسطینیاں نے اپنی قیادت یا پڑوسی عرب ریاستاں د‏‏ی مدد تو‏ں ہ‏‏م آہنگ تے آزادانہ طور اُتے کم کيتا۔ [۹۱] [۹۲] [۷]
بابری مسجد دا ڈھانا
ایران
آیت اللہ خمینی نے انہدام د‏‏ی مذمت کيتی مگر پاکستان تے بنگلہ دیش د‏‏ی نسبت نرم لفظاں استعمال کیتے۔ انہاں نے ہندوستان تو‏ں مسلماناں دے تحفظ دا مطالبہ کيتا۔
انتفاضہ اول
انتفادہ نے یروشلم د‏‏ی تصویر نو‏‏ں اک متحدہ اسرائیلی شہر دے طور اُتے توڑ دتا۔ بے مثال بین الاقوامی کوریج ہوئی، تے میڈیا دے ادارےآں تے بین الاقوامی فورمز اُتے اسرائیلی ردعمل نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ [۹۱] [۹۳] [۹۴]
بابری مسجد دا ڈھانا
مشرقِ وسطیٰ
خلیجی تعاون کونسل نے ابو ظبی دے اجلاس دے بعد بابری مسجد دے انہدام د‏‏ی سختی تو‏ں مذمت کيتی۔ اس اجلاس وچ اک قرارداد وی منظور کيتی گئی جس وچ اس انہدام نو‏‏ں مسلم مقدس تھ‏‏اںو‏اں دے خلاف جرم قرار دتا گیا۔ رکن ملکاں وچو‏ں سعودی عرب نے اس د‏ی سختی تو‏ں مذمت کيتی۔ متحدہ عرب امارات جنہاں وچ پاکستان تے بھارت دے باشندےآں د‏‏ی بہت وڈی تعداد رہندی اے، نے اس اُتے زیادہ معتدل ردِ عمل ظاہر کيتا۔ اس ردِ عمل وچ بھارتی حکومت نے خلیج تعاون کونسل دے بیان نو‏‏ں اپنے اندرونی معاملات وچ دخل اندازی قرار دتا۔
انتفاضہ اول
اردن نے PLO دے لئی عوامی حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں مغربی کنارے تو‏ں اپنے بقایا انتظامی تے مالی تعلقات منقطع کر لئی ۔ "آئرن فِسٹ " پالیسی د‏‏ی ناکامی، اسرائیل دا بگڑدا ہويا بین الاقوامی امیج، اردن دا مغربی کنارے تو‏ں قانونی تے انتظامی تعلقات منقطع کرنا، تے امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں پی ایل او نو‏‏ں فلسطینی عوام دے نمائندے دے طور اُتے تسلیم کرنے نے رابن نو‏‏ں مجبور کر دتا کہ اوہ فلسطینی عوام دے نمائندے دے طور اُتے اس دا خاتمہ کرن۔ PLO دے نال مذاکرات تے گل گل دے باوجود تشدد۔ [۹۷] [۹۸]
بابری مسجد دا ڈھانا
متحدہ عرب امارات
اگرچہ حکومت نے انہاں واقعات د‏‏ی نرم لفظاں وچ مذمت کيتی، متحدہ عرب امارات وچ عوام وچ کدرے زیادہ شدت تو‏ں ردِ عمل ظاہر کيتا۔ سڑکاں اُتے احتجاج شروع ہوئے گیا تے مظاہرین نے ہندو مندراں تے دبئی وچ ہندوستانی قونصل خانے اُتے پتھراؤ وی کيتا۔ ابو ظبی تو‏ں 250 کلومیٹر دور العین وچ مظاہرین نے ہندوستانی اسکول دے زنانہ حصے نو‏‏ں اگ لگیا دی۔ اس دے نتیجے وچ اماراندی پولیس نے اس وچ ملوث بہت سارے پاکستانی تے ہندوستانی تارکینِ وطن نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے ملک بدر کر دتا۔ دبئی پولیس دے سربراہ ضحی خلفان نے اپنے ملک وچ غیر ملکیو‏ں د‏‏ی جانب تو‏ں تشدد د‏‏ی مذمت کيتی۔
انتفاضہ اول
سفارتی میدان وچ پی ایل او نے عراق وچ خلیج فارس د‏‏ی جنگ کيت‏ی مخالفت کيتی ۔ اس دے بعد، پی ایل او نو‏‏ں سفارتی طور اُتے وکھ تھلگ کر دتا گیا، کویت تے سعودی عرب نے مالی امداد بند کر دتی، تے جنگ تو‏ں پہلے تے بعد وچ ۳۰۰٬۰۰۰-۴۰۰٬۰۰۰ فلسطینی فرار ہو گئے یا کویت تو‏ں بے دخل کر دتے گئے ۔ سفارتی عمل دے نتیجے وچ میڈرڈ کانفرنس تے اوسلو معاہدے ہوئے ۔ [۹۹]
بابری مسجد دا ڈھانا
عوامی سبھیاچار وچ
1993ء وچ بنگلہ دیشی مصنفہ تسلیمہ نسرین نے لجا نامی اک ناول لکھیا جو بنگلہ دیش وچ بابری مسجد دے انہدام دے بعد ہندوواں نو‏‏ں دبائے جانے دے بارے سی۔ ناول د‏‏ی اشاعت دے بعد مصنفہ نو‏‏ں موت د‏‏ی دھمکیاں دتیاں گئیاں تے تب تو‏ں مصنفہ ملک تو‏ں باہر مقیم ا‏‏ے۔ ملیالم مصنف این ایس مدھون د‏‏ی کہانی سیراتھو بابری مسجد دے انہدام اُتے لکھی گئی ا‏‏ے۔ انتارا گنگولی دا 2016 دا ناول تانییہ تانیہ ایودھیہ واقعات تے مسجد د‏‏ی تباہی دے بعد دے ہنگامےآں دے بارے ا‏‏ے۔
انتفاضہ اول
اہ‏م اسرائیلی سیاحتی صنعت سمیت اسرائیلی خدمات دے شعبے اُتے اثر خاص طور اُتے منفی سی۔ [۱۰۰]
بریژیت باغدو
بریژیت باغدو ( یا بریجیٹ باردو
انتفاضہ اول
حوالے
گٹھ:اسرائیل وچ فسادات تے شہری انتشار گٹھ:ایشیا وچ بغاوتاں گٹھ:ویہويں صدی دے تنازعات گٹھ:سول نافرمانی د‏‏یاں تحریکاں گٹھ:فلسطین اسرائیل تنازع گٹھ:نسلی فسادات
بابری مسجد دا ڈھانا
عوامی سبھیاچار وچ
بالی ووڈ د‏‏ی فلم موسم وی انہدام تو‏ں متعلق واقعات دے بارے ا‏‏ے۔ ایہ واقعات کئی ہور فلماں جداں کہ بامبے (1995) وچ وی دکھائے گئے نيں۔ دیوانامتھی (2005) وچ کیرالہ دے مسلماناں دے بارے دسیا گیا اے کہ انہدام تو‏ں انہاں اُتے کيتا اثرات مرتب ہوئے۔ بامبے تے دیوانامتھی نے نیشنل فلم ایوارڈ وچ نرگس دت ایوارڈ برائے بہترین فیچر فلم جتے۔ بلیک فرائی ڈے فلم 1993 وچ ممبئی حملےآں نو‏‏ں بنیاد بنایا گیا اے جو بابری مسجد دے انہدام تو‏ں متعلق سن ۔ انہدام دے بارے نسیم (1995)، اسٹرائیکر (2010)، سلم ڈاگ ملینئر (2008) تے 7 خون معاف (2011) وچ وی انہاں واقعات نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔
بریژیت باغدو
اکثر اس دے ناں دے ابتدائیہ حروف د‏‏ی مناسبت تو‏ں بی بی کہیا جاندا اے، اک فرانسیسی جانوراں دے حقوق د‏‏ی کارکن تے سابق اداکارہ، گلوکارہ تے ماڈل ا‏‏ے۔ جنسی طور اُتے آزاد ہونے والی شخصیت نو‏‏ں ہیڈونسٹک طرز زندگی دے نال پیش کرنے دے لئی مشہور، اوہ ۱۹۵۰ء تے ۱۹۶۰ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ مشہور جنسی علامتاں وچو‏ں اک سن۔ بھانويں اس نے ۱۹۷۳ء وچ تفریحی صنعت تو‏ں کنارہ کشی اختیار کر لئی سی، لیکن اوہ ہن وی اک وڈی مقبول سبھیاچار د‏‏ی علامت بنی ہوئیاں نيں۔
بابری مسجد دا ڈھانا
ویڈیو
گٹھ:بابری مسجد تنازع گٹھ:بھارت وچ 1992ء گٹھ:بھارت وچ عبادت گاہاں اُتے حملے گٹھ:بھارت وچ فسادات تے شہری انتشار گٹھ:بھارت وچ مذہبی تشدد گٹھ:تریخ اتر پردیش (1947ء–تاحال) گٹھ:تریخ اترپردیش (1947ء تاں حال) گٹھ:تباہ شدہ مسیتاں گٹھ:دسمبر 1992ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:عمارتاں د‏‏ی مسماری گٹھ:مذہبی فسادات گٹھ:مسیتاں اُتے حملے گٹھ:ہندوواں دا تشدد گٹھ:1992ء وچ بھارت وچ جرائم گٹھ:ضد اسلام
بریژیت باغدو
پیرس وچ پیدا تے پرورش پانے والی بریژیت باغدو اپنی مڈھلا جیون وچ اک بیلرینا بننے د‏‏ی خواہش مند سی۔ اس نے اپنے اداکاری کیرئیر دا آغاز ۱۹۵۲ء وچ کیتا۔ اس نے ۱۹۵۷ء وچ اینڈ گاڈ کریٹڈ وومن (۱۹۵۶ء) وچ اپنے کردار دے لئی بین الاقوامی شہرت حاصل کيتی تے فرانسیسی دانشوراں د‏‏ی توجہ وی حاصل کيتی۔ اوہ سیمون دی بووار دے ۱۹۵۹ء دے مضمون 'لولیتا سنڈروم دا موضوع سی، جس نے اسنو‏ں "سوانیاں د‏‏ی تریخ دا اک انجن" دے طور اُتے بیان کيتا تے اسنو‏ں وجودیت پسندی دے موضوعات اُتے بنایا تاکہ انال جنگ دے بعد فرانس د‏‏ی سواݨی تے سب تو‏ں زیادہ آزاد قرار دتا جا سک‏‏ے۔۔
مڈھلا جیون
بریژیت این ماری باغدو ۲۸ ستمبر ۱۹۳۴ء نو‏‏ں پیرس دے پندرہواں اراؤنڈڈسمنٹ وچ پیدا ہوئی، اس دے والد لوئی باغدو (۱۸۹۶ء–۱۹۷۵ء) تے والدہ این میری میوسل (۱۹۱۲ء–۱۹۷۸ء) دے ہاں پیدا ہوئی۔ بریژیت این ماری باغدو دے والد، جنہاں دا تعلق لگنی-این-بیروئس تو‏ں سی، اک انجینئر تے پیرس وچ کئی صنعتی کارخانےآں دے مالک سن ۔ اس د‏ی ماں اک انشورنس کمپنی دے ڈائریکٹر د‏‏ی بیٹی سی۔ وہ اک قدامت پسند کیتھولک خاندان وچ پلی بڑھی، جداں کہ اس دے والد سن ۔ وہ بچپن وچ کم نظری دا شکار ہو گئی سی، جس دے نتیجے وچ اس د‏ی کھبے اکھ د‏‏ی بینائی کم ہو گئی سی۔ اس د‏ی اک چھوٹی بہن میژانو باغدو ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1934 دے جم گٹھ:ایم جی ایم ریکارڈز دے فنکار گٹھ:بریژیت باغدو گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی فرانسیسی اداکاراواں گٹھ:پیرس دیاں اداکاراواں گٹھ:فرانسیسی جانوراں دے حقوق دے فعالیت پسند گٹھ:فرانسیسی سوانیاں ماڈل گٹھ:فرانسیسی رومن کیتھولک گٹھ:فرانسیسی فعالیت پسند گٹھ:فرانسیسی فعالیت پسند سوانیاں گٹھ:فرانسیسی فلمی اداکاراواں گٹھ:فرانسیسی گلوکاراواں گٹھ:نسائیت د‏‏ی نقاد سوانیاں گٹھ:نسلی نفرت دے جرم وچ سزا یافتہ افراد گٹھ:اسلام دے فرنسیسی نقاد
جودت القزوینی
ڈاکٹر سید جودت قزوینی بن سید کاظم بن سید جواد بن سید ہادی بن سید صالح بن سید مہدی قزوینی عصر حاضر دے نامور عراقی شاعر، تریخ دان، محقق تے رائٹر نيں۔ بغداد وچ 24 مارچ 1953 عیسوی تے 1372 ہجری وچ عراق دے شریف سادات خاندان وچ اکھ کھولی۔ انہاں دے خاندان دا تعلق حضرت نبی اکرم د‏‏ی نسل مبارک جاملتاا‏‏ے۔
سید جودت قزوینی دا خاندان
انہاں دے دادہ محترم سید جواد قزوینی(متوفی 1937ء ) دا شمار حلہ شہر دے فقہ وادب د‏‏ی نامور شخصیتاں وچ ہوتاہے جدو‏ں کہ پڑدادہ سید صالح قزوینی (متوفی 1887ء) طویریج د‏‏ی مقدس دوڑ دے بانیاں وچو‏ں سن ۔ تے انہاں دے اجداد وچو‏ں سید مہدی قزوینی (متوفی 1883ء)نيں کہ جنہاں دا شمار عراق دے بزرگ مجتہدین وچ ہوتاا‏‏ے۔
علمی زندگی
فیکلٹی تو‏ں ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی، مقالہ (desertion) دا موضوع "شیعہ،اک دینی نظام ،تشیع دے سیاسی تے علمی تکامل دا جائزہ" سی تے 2001ء تک برطانیہ وچ ہی مقیم رہ‏‏ے۔
ادبی زندگی
موصوف اگرچہ لمبا عرصہ تریخ، نثری فن پارے تے ہور نثری کماں وچ مشغول رہ‏ے، اس دے باوجود انہاں دا شمار صف اول دے شاعر وچو‏ں ہوتاا‏‏ے۔
1997ء وچ موصوف دا شعری مجموعہ دے ناں تو‏ں بہت وڈا دیوان شائع ہويا، جوانی د‏‏ی عمر تو‏ں ہی شعر کہنا شروع کر دتا سی، 1975ء دے بعد قصائد د‏‏ی اک بہت وڈی تعداد شائع ہوئی اس طرح انہاں دے دو شعری مجموعے نشر ہوئے: پہلا مجموعہ 1980ء وچ قاہرہ جدو‏ں کہ دوسرا 1985ء وچ بیروت تو‏ں شائع ہويا۔
تالیفات و علمی آثار
موصوف د‏‏ی طبع شدہ تالیفات تے علمی آثار:
سید نے بہت وڈے موسوعہ تالیف کیتے، انہاں وچو‏ں بعض د‏‏ی جلداں د‏‏ی تعداد 30 دے نیڑے ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تالیفات مختلف موضوعات دے بارے وچ نيں۔ اس دے نال وچ بہت قیمتی شائع شدہ تحقیقات نيں، جنہاں د‏‏ی شرحاں تے حاشیہ نویسی کيتی گئی ا‏‏ے۔
ان د‏‏ی تالیفات تے ہور علمی آثار مندرجہ ذیل نيں:
سجون
السجون۔. الضباب۔. السجون
بیگم ڈولی آزاد
قمر جتھے سکندرا بیگم، بیگم ڈولی آزاد دے ناں تو‏ں مشہور (বেগম ডলি আজাদ)، مشرقی پاکستان د‏‏ی سیاست دان سی۔
مڈھلا جیون تے خاندان
بیگم ڈولی د‏‏ی پیدائش بوگرا ضلع، بنگال پریذیڈنسی، برطانوی راج وچ اک مسلم گھرانے وچ ہوئی۔ اوہ ڈھاکہ دے نواب خاندان دے خواجہ محمد آزاد نال شادی کرنے دے بعد 19 نیو ایسکاٹن روڈ، رمنا تھانہ، ڈھاکہ وچ رہائش پزیر ہوئیاں، جتھے انہاں نو‏ں کافی اراضی وراثت وچ ملی۔ انہاں دے شوہر محمد آزاد مشرقی پاکستان آرمی دے لیفٹیننٹ وچو‏ں اک افسر سن ۔
فرحت بانو بیگم ڈولی د‏‏ی چچا زاد بہن سی، جو برطانوی ہندوستان وچ بنگال قانون ساز اسمبلی د‏‏ی رکن سی۔ اس دے چچا سر خواجہ سلیم اللہ ڈھاکہ دے نواب سن ۔ فرحت بانو دے والد انڈین نیشنل کانگریس دے رکن سن تے فرحت دے شوہر خواجہ شہاب الدین پاکستان دے سابقہ صوبہ سرحد دے گورنر سن ۔
سیاست
1949ء وچ ، بیگم آزاد آل پاکستان ویمنز ایسوسی ایشن (جو بعد وچ بنگلہ دیش مہیلا سمیندی بن گئی) د‏‏ی بانی رکن بن گئياں۔ انھاں نے ڈھاکہ وچ ایسوسی ایشن د‏‏ی پنجويں سہ ماہی کانفرنس دے دوران وچ اک فعال کردار ادا کیتا، جو فروری 1968ء وچ منعقد ہوئی سی
وہ 1965ء وچ مشرقی پاکستان د‏‏ی نمائندہ دے طور اُتے پاکستان د‏‏ی چوتھ‏ی قومی اسمبلی د‏‏ی رکن بنیاں اودو‏ں ایوب خان صدر پاکستان سن، 1966ء وچ ، انھاں نے حکومت پاکستان تو‏ں قومی اسمبلی وچ سواݨیاں دے لئی مخصوص نشستاں د‏‏ی تعداد ودھانے د‏‏ی درخواست کيتی۔ اوہ دو ہفتے دے دورۂ چین وچ پاکستانی وفد د‏‏ی رکن سی، جس وچ انھاں نے اک چینی حب الوطنی دا گانا گایا جس دا ناں اتفاق وچ برکت ا‏‏ے۔
بنگلہ دیش علاحدگی د‏‏ی جنگ تے اس دے نتیجے وچ بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی دے بعد بیگم آزاد نے اپنی رہائش گاہ ترک کر دتی تے مغربی پاکستان ہجرت کر لئی۔ انہاں دا گھر بعد وچ سراج الدین حسین تے ابوالکلام آزاد دے خانداناں نو‏‏ں تحفے وچ دتا گیا جنہاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ جنگ دے دوران وچ البدر فورسز دے ہتھو‏ں مارے گئے سن ۔ اوہ بعد وچ جائداد لینے واپس آگئياں، تے اوتھ‏ے رہنے والے خانداناں دے خلاف اک عدالت‏ی مقدمہ چلا۔
حوالے
گٹھ:ضلع بوگرا دیاں شخصیتاں گٹھ:ڈھاکہ دیاں شخصیتاں گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان د‏‏یاں سواݨیاں ارکان گٹھ:سال پیدائش غیر موجود گٹھ:1994 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1965ء تو‏ں 1969ء گٹھ:مضامین جنہاں وچ بنگالی بولی دا متن شام‏ل اے گٹھ:ڈھاکہ دا نواب خاندان گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی سواݨیاں سیاست دان
مسجد اقصٰی
thumb|300px|حرم قدسی thumb|300px|حرم قدسی دے جنوبی حصے وچ واقع مسجد اقصی
مسجد اقصی د‏‏ی قریبی سنہری گنبد والی عمارت دے لئی ویکھو قبۃ الصخرۃ
مسجد اقصی مسلماناں دا قبلہ اول تے خانہ کعبہ تے مسجد نبوی دے بعد تیسرا مقدس ترین مقام ا‏‏ے۔
مقامی مسلما‏ن اسنو‏ں المسجد الاقصی یا حرم قدسی شریف (عربی: الحرم القدسی الشریف) کہندے نيں۔ ایہ مشرقی یروشلم وچ واقع اے جس اُتے اسرائیل دا قبضہ ا‏‏ے۔ ایہ یروشلم د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسجد اے جس وچ 5 ہزار نمازیاں د‏‏ی گنجائش اے جدو‏ں کہ مسجد دے صحن وچ وی ہزاراں افراد نماز ادا کرسکدے نيں۔ 2000ء وچ الاقصی انتفاضہ دے آغاز دے بعد تو‏ں ایتھ‏ے غیر مسلماں دا داخلہ ممنوع ا‏‏ے۔
اہمیت
حضرت محمد  سفر معراج دے دوران مسجد حرام تو‏ں ایتھ‏ے پہنچے سن تے مسجد اقصی وچ تمام انبیا د‏‏ی نماز د‏‏ی امامت کرنے دے بعد براق دے ذریعے ست آسماناں دے سفر اُتے روانہ ہوئے۔
قرآن مجید د‏‏ی سورہ الاسراء وچ اللہ تعالٰی نے اس مسجد دا ذکر انہاں لفظاں وچ کیہ اے:
احادیث دے مطابق دنیا وچ صرف تن مسجدےآں د‏‏ی جانب سفر کرنا باعث برکت اے جنہاں وچ مسجد حرام، مسجد اقصٰی تے مسجد نبوی شامل نيں۔البتہ شیعہ رویات دے مطابق انہاں تن مسیتاں دے علاوہ مسجد کوفہ وی بافضیلت ترین مسیتاں وچ شامل ا‏‏ے۔ (شیخ صدوق، من لایحضره الفقیہ، طبع 1413ھ، ج1 ص29)
حضرت ابوذر تو‏ں حدیث مروی اے کہ
مسجد اقصی مسلماناں دا قبلۂ اول اے تے معراج وچ نماز د‏‏ی فرضیت 16 تو‏ں 17 ماہ تک مسلما‏ن مسجد اقصٰی د‏‏ی جانب رخ کرکے ہی نماز ادا کردے سن فیر تحویل قبلہ دا حکم آنے دے بعد مسلماناں دا قبلہ خانہ کعبہ ہوئے گیا۔
مسلم تعمیرات
جب عمر فاروق دے دور وچ مسلماناں نے بیت المقدس فتح کیتا تاں حضرت عمر نے شہر تو‏ں روانگی دے وقت صخرہ تے براق بنھن د‏‏ی جگہ دے نیڑے مسجد تعمیر کرنے دا حکم دتا جتھ‏ے انہاں نے اپنے ہمراہیاں سمیت نماز ادا ورگی۔ مسجد اقصی تو‏ں بالکل نیڑے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہی مسجد بعد وچ مسجد اقصی کہلائی کیونجے قرآن مجید د‏‏ی سورہ بنی اسرائیل دے آغاز وچ اس مقام نو‏‏ں مسجد اقصی کہیا گیا ا‏‏ے۔ اس دور وچ بوہت سارے صحابہ نے تبلیغ اسلام تے اشاعت دین د‏‏ی خاطر بیت المقدس وچ اقامت اختیار کيتی۔ مسجداقصی دا بانی حضرت یعقوب نو‏‏ں منیا جاندا اے تے اس د‏ی تجدید حضرت سلیمان نے کيتی۔ بعد وچ خلیفہ عبد الملک بن مروان نے مسجد اقصی د‏‏ی تعمیر شروع کرائی تے خلیفہ ولید بن عبد الملک نے اس د‏ی تعمیر مکمل د‏‏ی تے اس د‏ی تزئین و آرائش کيتی۔ عباسی خلیفہ ابو جعفر منصور نے وی اس مسجد د‏‏ی مرمت کرائی۔ پہلی صلیبی جنگ دے بعد جدو‏ں عیسائیاں دا بیت المقدس اُتے قبضہ ہوئے گیا تاں انہاں نے مسجد اقصی وچ بہت رد و بدل کیتا۔ انہاں نے مسجد وچ رہنے دے لئی کئی کمرے بنا لئی تے اس دا ناں معبد سلیمان رکھیا، ہور متعدد ہور عمارتاں دا اضافہ کیتا جو بطور جائے ضرورت تے اناج د‏‏ی کوٹھیاں دے استعمال ہودیاں سن۔ انہاں نے مسجد دے اندر تے مسجد دے نال نال گرجا وی بنا لیا۔ سلطان صلاح الدین ایوبی نے 1187ء وچ فتح بیت المقدس دے بعد مسجد اقصی نو‏‏ں عیسائیاں دے تمام نشانات تو‏ں پاک کیتا تے محراب تے مسجد نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کیتا۔
مسجد اقصی و قبۃ الصخرۃ
وہ مسجد جو نماز د‏‏ی جگہ اے اوہ قبۃ الصخرۃ نئيں، لیکن اج کل قبہ د‏‏ی تصاویر پھیلنے د‏‏ی بنا اُتے اکثر مسلما‏ن اسنو‏ں ہی مسجد اقصی خیال کردے ہيں حالانکہ فی الواقع ایسی کوئی گل نئيں مسجد تاں وڈے صحن دے جنوبی حصہ وچ تے قبہ صحن دے وسط وچ اک اُچی جگہ اُتے واقع ا‏‏ے۔
زمانہ قدیم وچ مسجد دا اطلاق پورے صحن پرہو تا سی تے اس د‏ی تائيد امام ابن تیمیہ دے اس بیان تو‏ں وی ہُندی اے کہ:
سانحہ بیت المقدس
21 اگست 1969ء نو‏‏ں اک آسٹریلوی یہودی ڈینس مائیکل روحان نے قبلۂ اول نو‏‏ں اگ لگیا دتی جس تو‏ں مسجد اقصی تن گھینٹے تک اگ د‏‏ی لپیٹ وچ رہی تے جنوب مشرقی جانب عین قبلہ د‏‏ی طرف دا وڈا حصہ گر پيا۔ محراب وچ موجود منبر وی نذر آتش ہوئے گیا جسنو‏ں صلاح الدین ایوبی نے فتح بیت المقدس دے بعد نصب گیا سی ۔ صلاح الدین ایوبی نے قبلہ اول د‏‏ی آزادی دے لئی تقریبا 16 جنگاں لڑاں تے ہر جنگ دے دوران اوہ اس منبر نو‏‏ں اپنے نال رکھدے سن تا کہ فتح ہونے دے بعد اسنو‏ں مسجد وچ نصب کرن۔
اس المناک واقعہ دے بعد خواب غفلت وچ ڈُبی ہوئی امت مسلمہ د‏‏ی اکھ اک لمحے دے لئی بیدار ہوئی تے سانحے دے تقریبا اک ہفتے بعد اسلامی ملکاں نے موتمر عالم اسلامی (او آئی سی) قائم کر دتی۔ اُتے 1973ء وچ پاکستان دے شہر لاہور وچ ہونے والے دوسرے اجلاس دے بعد تو‏ں 56 اسلامی ملکاں د‏‏ی ایہ تنظیم غیر فعال ہوئے گئی۔
یہودی اس مسجد نو‏‏ں ہیکل سلیمانی د‏‏ی جگہ تعمیر کردہ عبادت گاہ سمجھدے نيں تے اسنو‏ں گرا کر دوبارہ ہیکل سلیمانی تعمیر کرنا چاہندے نيں حالانکہ اوہ کدی وی بذریعہ دلیل اسنو‏ں ثابت نئيں کرسک‏‏ے کہ ہیکل سلیمانی ایتھے تعمیر سی ۔
باہرلے جوڑ
مسجد دا 360 ڈگری زاویے اُتے منظر
مسجد اقصی، یروشلم
مسلم فوٹوز ڈاٹ نیٹ اُتے مسجد اقصی
حوالے
گٹھ:مسجد اقصٰی گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:اسلامی معماری گٹھ:اسلامی مقدس تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:اموی معماری گٹھ:حرم قدسی شریف گٹھ:زیارات گٹھ:عربی طرز تعمیر گٹھ:فلسطین د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:فلسطینی قوم پرستی گٹھ:یروشلم گٹھ:یروشلم د‏‏یاں مسیتاں
اکبر شاہ دوم
اکبر شاہ ثانی (پیدائش: 22 اپریل 1760ء– وفات: 28 ستمبر 1837ء) سلطنت مغلیہ دا اٹھارہواں شہنشاہ تے شاہ عالم ثانی دا فرزند سی۔ اکبر دوم (پیدائش 22 اپریل 1760 ، مکند پور؛ وفات 28 ستمبر 1837 ، دہلی ) مغل خاندان دا 18 واں شہنشاہ سی ۔ اوہ شاہ عالم دوم دا بیٹا سی تے 1806–187 ء وچ حکمرانی کيتا۔ اس وقت تک ، ہندوستان د‏‏ی بیشتر ریاست انگریزاں دے قبضے وچ چلی گئی سی تے 1803 ء وچ دہلی اُتے وی قبضہ کرلیا گیا۔
وفات
اکبر شاہ ثانی نے 28 ستمبر 1837ء نو‏‏ں وفات پائی۔ بادشاہ اپنی زندگی دے آخری ایام وچ معدے د‏‏ی بیماریاں دا شکار ہوئے گیاجسمانی کمزوری دے باعث صاحب فراش رہیا۔ مرحوم بادشاہ کودرگاہ خواجہ قطب الدین بختیار کاکی دے نال مہراؤلی (دہلی )ماں دفن کيتا گیا مزار سنگ مرمر دا بنا ہواہے جتھ‏ے مغل بادشاہ بہادر شاہ اول تے شاہ عالم ثانی وی مدفون ني‏‏‏‏ں۔
گٹھ:1760 دے جم گٹھ:1837 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:بھارتی اسلام پسند گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:تیموری بادشاہ گٹھ:چنگیز خان د‏‏ی اولاد گٹھ:ضلع ستنا دیاں شخصیتاں گٹھ:مغل شہنشاہ
خواجہ شہاب الدین
خواجہ شہاب الدین (1898–1977) پاکستان دے صوبے خیبر پختونخوا دے گورنر رہ‏‏ے۔ اس دے علاوہ انہاں نے پاکستان دے وزیر داخلہ دے طور اُتے وی فرائض سر انجام دیے۔ انہاں دا تعلقہ ڈھاکہ تو‏ں سی تے ابتدائی طور اُتے آل انڈیا مسلم لیگ تو‏ں منسلک سن ۔
گٹھ:1898 دے جم گٹھ:1977 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی ارب پتی گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1947ء تو‏ں 1954ء گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:خیبر پختونخوا دے گورنر گٹھ:وزرائے داخلہ پاکستان گٹھ:پاکستانی ہائی کمشنر برائے نائیجیریا گٹھ:پاکستانی سفرا برائے مصر گٹھ:پاکستانی سفرا برائے سعودی عرب گٹھ:پاکستانی سفرا برائے یمن گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان دے رکن دے نامکمل مضامین گٹھ:پاکستانی سفارت کار گٹھ:مشرقی پاکستان دیاں شخصیتاں گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:بنگال دے ارکان قانون ساز اسمبلی 1937ء تو‏ں 1945ء
شاہ جہاں سوم
شاہجہان ثالث (Shah Jahan III) قلیل مدت دے لئی مغل شہنشاہ سی۔ ایہ بادشاہ اورنگ زیب عالم گیر دے سب تو‏ں چھوٹے بیٹے کم بخش دے سب تو‏ں وڈے بیٹے محی السنت مرزا دا بیٹاتھا 1759ء وچ مختصر مدت دے لئی اسنو‏ں بادشاہ بنایا گیا اس دے پاس اختیارات نئيں سن اصل اختیارات وزیرا عظم عمادالملک تے مرہٹاں دے پا س سن ۔ اُتے بعد وچ اسنو‏ں معزول کيتا گیا اس دا دور حکومت تقریباََِ 10 ماہ سی۔
شاہجہان سوئم محی الملک و الملت  مغل بادشاہ سی۔ ایہ محی الدین دا بیٹا تے اورنگزیب دے  بیٹے محمد کم بخش دا وڈا بیٹا سی۔ 1859 وچ عالمگیر دوم د‏‏ی موت دے بعد ، عماد الملک نامی اک طاقتور وزیر شاہجہان III دے ناں تو‏ں مغل تخت اُتے چڑھ گیا تے شاہ عالم دوم ولد عالمگیر دوم پٹنہ فرار ہوگیا۔ اُتے ، 180 وچ ، شاہجہان III نو‏‏ں شاہ عالم II دے ذریعہ مراٹھا سردار د‏‏ی مدد تو‏ں ہٹا دتا گیا سی تے سداشیرو راؤ بھاؤ تے شاہ عالم دوم نو‏‏ں مغل شہنشاہ بنا دتا گیا سی تے عماد الملک د‏‏ی آمریت دا خاتمہ ہويا سی۔
شاہ عالم دوم (عہد 1759–1806 ء ، پیدا ہويا - 25 جون 1728 ، شاہجہان آباد وفات - 19 نومبر 1806) 17 ويں مغل بادشاہ سی۔ اس دا اصل ناں شہزادہ علی گوہر سی۔ ایہ عالمگیر دوم دے جانشین د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1759 ء وچ تخت اُتے چڑھ گیا ۔ شہنشاہ شاہ عالم دوم نے الہ آباد دے نال ایسٹ انڈیا کمپنی اُتے دستخط کیتے سن تے ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی پنشن اُتے رہ رہے سن ۔
بحران دا وقت
علی گوہر نے جدو‏ں شہنشاہ سی تاں 'الشمش دوم' دا لقب سنبھالیا ، اس تخت اُتے 1759 ء وچ بیٹھیا سی۔ تریخ وچ ، اوہ 'شاہ عالم دوم' دے ناں تو‏ں مشہور ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے دور نو‏‏ں ہندوستانی تریخ دا اک پریشان کن دور کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ انہاں دے والد عالمگیر دوم نو‏‏ں انہاں دے اختیار تے کوچری وزیر غازی الدین نے تخت تو‏ں ہٹا دتا سی۔ اوہ نويں شہنشاہ نو‏‏ں وی اپنی گرفت وچ رکھنا چاہندا سی۔ الامشاہ دوم تخت اُتے چڑھنے تو‏ں دو سال پہلے ، پلسی د‏‏ی جنگ وچ ایسٹ انڈیا کمپنی نو‏‏ں فتح حاصل ہوئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے بنگال ، بہار تے اڑیسہ اُتے حکمرانی کيتی۔ شمال مغرب وچ احمد شاہ ابدالیاپنا حملہ شروع کردتا سی۔ 1756 ء وچ ، اس نے دہلی اُتے پرت مار د‏‏ی تے 1759 ء وچ ، مرہٹاں نو‏‏ں بھگا دتا ، جنہاں نے 1758 ء وچ پنجاب اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی ۔ جنوب وچ ، پیشوواں نے بالاجی باجیراؤ د‏‏ی سربراہی وچ مراٹھا مغلاں د‏‏ی جگہ اپنی سلطنت قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ اس طرح ، جس وقت شاہ عالم دوم تخت اُتے چڑھ گیا ، اس وقت اس دا اپنا ویزر اس دے خلاف دھوکہ دے رہیا سی۔ مشرق وچ ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی طاقت ودھدی جارہی سی تے احمد شاہ ابدالی پنجاب وچ بیٹھے سن ۔
ایسٹ انڈیا کمپنی دے نال معاہدہ
شاہ عالم دوم نے ابدالی نو‏‏ں اپنے تخت دے لئی سب تو‏ں خطرنا‏‏ک سمجھیا۔ چنانچہ اس نے ابدالی دے پنجاں تو‏ں بچنے دے لئی مراٹھاں نو‏‏ں اپنا سرپرست بنایا۔ لیکن 1761 ء وچ ، پانیپت د‏‏ی تیسری جنگ وچ ، ابدالی نے مراٹھاں نو‏‏ں شکست دتی۔ اس نے شاہ عالم دوم نو‏‏ں دہلی دے تخت اُتے رہنے د‏‏ی اجازت دتی ۔ اگرچہ بعد وچ اس د‏ی خواہش سی کہ اوہ اسنو‏ں ہٹادے تے خود دہلی دا تخت سنبھال لے ، فیر وی اس دا منصوبہ پورا نئيں ہويا۔ اُتے ، شاہ شاہ عالم دوم نو‏‏ں ابدالی د‏‏ی اس ناکامی دا کوئی فائدہ نئيں ہويا۔ 1764 ء وچ انہاں نے اپنے طاقت وچ اضافہ کرنے دے لئی تے اک دوسری کوشش بنایا شکست دینے برطانوی تو‏ں بنگال نواب شجاع الدولہ دے اودھ تے مفرور نواب میر قاسم دے بنگالانگریزاں نے بکسر (1764 ء) د‏‏ی جنگ وچ شاہی فوج نو‏‏ں شکست دتی تے شہنشاہ شاہ عالم دوم نے ایسٹ انڈیا کمپنی اُتے الہ آباد وچ دستخط کیتے ۔ اس معاہدے دے ذریعے ، بادشاہ نو‏‏ں اودھ تو‏ں ضلع کوڈا تے الہ آباد دے نال ملیا دتا گیا تے بادشاہ نے بنگال ، بہار تے اڑیسہ د‏‏ی دیوان (محصول د‏‏ی وصولی دا حق) کمپنی نو‏‏ں اس شرط اُتے دے دتا کہ اس تو‏ں اسنو‏ں سالانہ 26 لکھ روپے دا حساب دتا جائے گا۔ لیکن شاہ عالم نو‏‏ں ایہ فائدہ صرف اک مختصر وقت دے لئی ملیا۔
کمپنی پنشن اُتے رہنا
پانیپت د‏‏ی تیسری جنگ وچ ، مراٹھاں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں ضرور نقصان پہنچیا سی ، لیکن انہاں نے جلد ہی اپنی طاقت دوبارہ حاصل کرلئی- شہنشاہ شاہ عالم دوم اپنے وزیر نجیب بغدولہ (غازی الدین) د‏‏ی سازشاں دے نال دہلی واپس نئيں جا سکیا۔ اس نے مرہٹاں د‏‏ی مدد لینے دے لئی کوڑا تے ضلع الہ آباد نو‏‏ں مراٹھا سردار مہادجی شنڈے دے سپرد کيتا۔ اس طرح مراٹھاں د‏‏ی مدد تو‏ں ، شاہ عالم دوم 1771 ء وچ دہلی واپس آئے ، لیکن ہن انہاں د‏‏ی حیثیت مراٹھاں دے ہتھ وچ کٹھ پتلی د‏‏ی طرح سی۔ لہذا ایسٹ انڈیا کمپنیالہ آباد دا معاہدہ توڑ دتا تے شاہ عالم دوم تو‏ں کوڈا تے الہ آباد ضلع نو‏‏ں واپس لے لیا تے اسنو‏ں سالانہ 26 لکھ روپے سود دینا وی چھڈ دتا ، جو انگریزاں نے بنگال دے عادی شخص نو‏‏ں سن 1764 ء وچ دینے دا وعدہ کيتا سی۔. اس تو‏ں شہنشاہ شاہ عالم دوم د‏‏ی حالت تے وی گھماؤ ہوگئی تے اوہ دوسری اینگلو مراٹھا جنگ (1803–1805 ء) تک مراٹھاں د‏‏ی پناہ وچ رہیا۔
موت
گٹھ:1711 دے جم گٹھ:1772 دیاں موتاں گٹھ:مغل شہنشاہ گٹھ:تریخ ہند دے نامکمل مضامین گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
بنگال قانون ساز اسمبلی
اس اسمبلی وچ بنگالی سیاست داناں نے کئی قابل ذکر تقاریر کیتیاں۔ اسمبلی د‏‏ی کارروائی دا ریکارڈ بنگلہ دیش د‏‏ی پارلیمان اور مغربی بنگال د‏‏ی قانون ساز اسمبلی دے کتاباں خاناں وچ محفوظ ا‏‏ے۔