cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شیخ انور نورسرائی
لکھتاں
شیخ انور نوسرائی تحریر و لکھتاں دا ذوق و شوق رکھدے سن ۔ آپ نے مرشد کامل خواجہ محمد معصوم سرہندی دے باطنی احوال دے ضمن ماں چند رسالے تصنیف فرمائے انہاں وچو‏ں رسالہ 'کثیر الہدایت بہت معروف ہويا۔
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں
شیخ بایزید سہارنپوری
شیخ بایزید سہارنپوری مجدد الف ثانی دے سجادہ نشین خواجہ محمد معصوم سرہندی دے خلیفہ خاص سن ۔
تعلیم
شیخ بایزید سہارنپوری نے اپنے والد بزرگوار دے زیر سایہ پرورش پائی تے انھاں تو‏ں متداولہ علوم حاصل کيتے اورعلم وفضل وچ بلند درجے اُتے فائز ہوئے۔
بیعت و خلافت
تحصیل علم دے بعد شیخ بایزید سرہند شریف آئے تے حضرت خواجہ محمد معصوم (متوفی ۱۰۷۹ھ/۱۶۶۸ء) دے دست حق پرست اُتے بیعت دا شرف حاصل کيتا۔ آپ د‏‏ی عمر دا وڈا حصہ فیض رساں صحبت معصوم وچ گزاریا تے اپنی استعداد دے مطابق برکات حاصل کیتیاں۔ سرہند شریف وچ خواجہ معصوم د‏‏ی خدمت وچ رہ ک‏ے سلسلہ عالیہ نقشبندی مجددیہ دے اذکار و اشغال د‏‏ی پابندی وچ مشغول رہ‏‏ے۔ بے شمار روحانی فائدے نصیب ہوئے۔ جدو‏ں علم و معرفت تو‏ں حظ وافر حاصل کر چکےتو پیر و مرشد نے آپ نو‏‏ں سلسلہ عالیہ نقشبندیہ وچ اجازت بیعت و خلافت عطا فرمائی۔
ترویج سلسلہ
عطائے خلافت دے بعد شیخ بایزید سہارنپور وچ آ ک‏ے مسند ارشاد اُتے جلوہ افروز ہوئے تے سلسلہ عالیہ نقشبندیہ د‏‏ی ترویج و اشاعت وچ مشغول ہو گئے۔ بوہت سارے مشاہیر نے آپ تو‏ں منازل سلوک طے کيتياں تے اک جہان نے آپ تو‏ں فیض پایا۔ آپ درس و افادہ وچ مصروف رہندے سن اور قناعت پسندی و توکل علی اللہ آپ دا شیوہ سی۔ لوکاں د‏‏ی کثیر تعداد نے آپ تو‏ں ہدایت پائی۔ آپ دے تصرفات علاقہ بھر وچ مشہور سن تے لوک نہایت معتقد سن ۔
خواجگان دے مکتوبات
جواجگان سرہند تو‏ں شیخ بایزید دے بہت اچھے تعلقات سن ۔ آپ نو‏‏ں پیر و مرشد خواجہ محمد معصوم نے مکتوبات لکھے۔ انہاں دے علاوہ خواجہ محمد عبید اللہ تے خواجہ محمد سیف الدین نے وی آپ نو‏‏ں مکتوبات لکھے۔
محمد معصوم دے مکتوبات
خواجہ محمد معصوم نے اپنے کئی مکتوبات وچ آپ د‏‏ی اعلیٰ استعداد د‏‏ی ستائش فرمائی اے تے بشارات عالیہ تو‏ں نوازیا ا‏‏ے۔ اک بشارت ہاں دی اے مکتوبات معصومیہ وچ آپ دے ناں ست مکتوب لکھے ہوئے نيں۔
خواجہ عبید اللہ دے مکتوبات
خواجہ محمد عبید اللہ (متوفی ۱۰۸۳ھ/۱۶۷۲ء) نے آپ دے ناں چھ مکتوبات لکھےجنہاں وچ بہت ساریاں بشارتاں عنایت کيتیاں گئیاں۔ ایہ مکتوبات خزینتہ المعارف وچ درج نيں۔
خواجہ سیف الدین دے مکتوبات
خواجہ محمد سیف الدین نے آپ نو‏‏ں چھ مکتوبات لکھے جو مکتوبات سیفیہ وچ درج نيں۔
وصال
شیخ بایزید دا وصال دا وصال بروز سوموار ۱۱۰۰ھ بمطابق ۱۶۸۹ء وچ سہارنپور وچ ہويا۔ آپ د‏‏ی تدفین سہارنپور وچ کيتی گئی۔ آپ دا مزار سہارنپور وچ مرجع خلائق ا‏‏ے۔
تصنيف
شیخ بایزید سہارنپوری علم و فضل تے معرفت دے باوجود شاعر وی سن ۔ آپ نے حضرت خواجہ محمد معصوم دا شجرہ سلسلہ عالیہ نقشبندی تے قادریہ لطیف اشعار وچ تصنیف کيتا ا‏‏ے۔
اولاد
شیخ بایزید سہارنپوری دا اک صاحبزادہ سی۔
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیاں
پیٹر والڈو
پیٹر والڈو بارہويں صدی عیسوی دے اواخر دا مالدار مسیحی شخص، پیٹر والڈو نو‏‏ں مذہب تو‏ں گہری دلچسپی سی اس نے بائبل دا ترجمہ کرنا شروع کر دتا، دوران ترجمہ اس دے نظریات وچ تبدیلی آئی کہ مسیحیت اوہ نئيں رہی جو کتاب مقدس وچ بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس نے دولت نال نفرت د‏‏ی تے اسنو‏ں تقسیم ک‏ر ک‏ے خود مسیحیت د‏‏ی اس تعبیر جو اس نے پا لی سی د‏‏ی تبلیغ کرنے دے لئی شہر شہر گھومنے لگا۔ مگر اس دے نظریات روايتی مسیحیت دے وڈھیاں نو‏‏ں پسند نا آئے۔ اسنو‏ں بدعتی کہیا گیا اسنو‏ں تے اس دے پیروکاراں نو‏‏ں جلا وطن کيتا گیا۔ اس دے پیرو کار جنوبی فرانس، شمالی اطالیہ تے ہسپانیہ وچ خاصی تعداد وچ پیدا ہو گئے سن ۔
حوالے
گٹھ:1140 دے جم گٹھ:1140ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:1205 دیاں موتاں گٹھ:لیون دیاں شخصیتاں گٹھ:مترجمین بائبل گٹھ:مسیحی عارف گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
سعید احمد بودلہ
سعید احمد بودلہ (ولادت: 5 جنوری 1944ء )کو ہندوستان دے ضلع فیروز پور د‏‏ی تحصیل فاضلکا دے اک پنڈ " ہستہ کلاں " وچ پیدا ہوئے۔آپ دے والد میاں غلام احمد بودلہ نیک سیرت تے باوقار انسان سن ۔ قیام پاکستان دے بعد آپ اپنے والدین دے نال ہجرت کرکے ضلع ساہیوال د‏‏ی سب تحصیل "عارف والا " وچ آباد ہو گئے۔آپ نے مڈھلی سِکھیا ٹاؤن کمیٹی ہائی سکول عارف والا تو‏ں حاصل کيتی۔بعد وچ ایف اے دا امتحان گورنمنٹ کالج ساہیوال تو‏ں پاس کيتا۔ 1980 وچ آپ دا خاندان عارف والا نو‏‏ں خیر باد کہہ ک‏ے ضلع شیخوپورہ دے نواحی پنڈ " ملیاں کلاں "ميں آ بسا۔ بعد وچ آپ نے مصورانہ تعلیم حاصل کرنے دے لئی پنجاب یونیورسٹی دے ڈیپارٹمنٹ آف فائن آرٹس وچ داخلہ لے لیا۔جہاں آپ نو‏‏ں نامور تے نابغہ عصر استاداں فن مصوری جنہاں وچ مادر پاکستانی مصوراں پروفیسر مسز اینا مولکا احمد ( پرائیڈ آف پرفارمنس ) پروفیسر مسز انور افضل ٗ پروفیسر ذوالقرنین حیدر ٗ پروفیسر ڈاکٹر خالد محمود مکی ٗ پروفیسر سید حسن شاہنواز زیدی ٗ پروفیسر ڈاکٹر اعجاز انور ننھا ٗ پروفیسر سہیل ولی ٗ پروفیسر ولی اﷲ خاں ٗ پروفیسر آف انگلش سید محمد یامین ٗ پروفیسر ڈاکٹر غلام رسول ٗ پروفیسر میڈم ذکیہ مالک شیخ ٗ پروفیسر مسز زبیدہ جاوید ٗ پروفیسر مسز قدسیہ نثار ٗ پروفیسر آف فوٹو گرافی اختر ظہیر الدین ٗ پروفیسر آف پرنٹنگ منیر ٗ استاد منی ایچر پینٹنگ حاجی محمد شریف ( پرائیڈ آف پرفارمنس ) تے استاد کیلی گرافی احمد حسین سہیل رقم تو‏ں فنی باریکیاں تے فنی مہارتاں سیکھنے دا موقع میسر آیا ۔
یہ گل جناب سعید احمد بودلہ دے حق وچ جاندی اے کہ انہاں نے فن مصوری تے فن خطاطی وچ مہارت حاصل کرنے دے بعد اپنے عظیم والد دے نال کيتے گئے وعدے دا نہ صرف بھرم قائم رکھیا بلکہ اپنی تمام تر صلاحیتاں نو‏‏ں اسلامی منی ایچر تے قرآنی خطاطی د‏‏ی ترویج و تدوین دے لئی وقف کر دتا ۔
جناب سعید احمد بودلہ نے اسماء ربانی نو‏‏ں 63 اورینٹل خطوط وچ 22 میڈیا دے نال ایداں دے مصورانہ حسن و رنگ تو‏ں نوازیا کہ رب کریم دے اسما ء مبارک ناظر تو‏ں اسيں کلام ہُندے ہوئے دکھائی دیندے نيں جو ناظر نو‏‏ں نیک راہاں د‏‏ی نشان دہی تے انہاں اُتے نیک نیندی تو‏ں عمل پیرا ہوݨ دا درس دیندے نيں۔سورہ المزمل تے سورہ القلم د‏‏ی عربی عبارت ٗ پس منظر ٗ ترجمہ تے طرزخطاطی اُتے ہوݨ والا کم وی کسی اعزاز تو‏ں کم نئيں اے ۔
خطوط و شاخ الخطوط
جناب سعید احمد بودلہ نے قرآنی خطاطیاں وچ جنہاں 63 خطوط و شاخ الخطوط دا استعمال کيتا ۔ انہاں د‏‏ی تفصیل تھلے لکھے اے -:
آرٹسٹک ٹیکنیکس
اسی طرح جناب سعید احمد بودلہ نے کیلی گرافک قرآنک بطور خاص اسما الحسنی د‏‏ی پینٹنگ وچ 22 عدد آرٹسٹک ٹیکنیکس استعمال کیتیاں۔تفصیل تھلے لکھے اے ۔ Poster Colour+ water Colour, Oil Colour on paper, Powder ( Tempra) colours,Wax Crayons, Pen and ink( croockle Holder),Petrol markers, Fiber tipped markers, Staedtler liner( various Nos.), Lead and coloured pencils, Spray paints, Spray Brushing, Ball point pencils, Blow and marbling, Lino cutting, Mughald miniature,Scraper Art, Stenciling, Engraving, Nail Scratching, Spreading, Palette knives( technique) and Finger using in oil colours.
نمائشاں
ان دے علاوہ کئی گروپ ایگزبیشنز وچ وی حصہ لیا ۔ یہ اعزاز وی آپ نو‏‏ں ہور مصوراں ٗ خطاط تے کیلی گرافکس تو‏ں ممتاز کردا اے کہ آپ بے شمار تعلیمی ادارےآں یونیورسٹیاں تے ہور سرکاری و نجی ادارےآں نو‏‏ں بلامعاوضہ اپنی خوبصورت پینٹنگز بطور تحفہ دے چکے نيں۔ان وچ ایوان صدر ٗ چیف آف د‏ی آرمی سٹاف ٗ شام‏ل نيں ۔ مین لائبریری پنجاب یونیورسٹی وچ اک وسیع ہال اسلامک کیلی گرافک آرٹ گیلری آف سعید احمد بودلہ دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا اے جتھے جناب سعید احمد بودلہ دے ہتھ د‏‏ی بݨائی ہوئیاں اک سو پنجاہ خوبصورت پینٹنگز آویزاں نيں ۔ انہاں پینٹنگ وچ اﷲ تبارک و تعالی کے99 اسمائے حسنہ دے علاوہ قرآنی آیات دے سکیچ تے فن پارے وی شام‏ل نيں۔اسی طرح بودلہ اسلامک کیلی گرافک آرٹ گیلری شیخ زید اسلامک سنٹر پشاو‏ر یونیورسٹی دا قیام وی عمل وچ آیا۔اسلامک سنٹر پنجاب یونیورسٹی دے جاوید اقبال شہید آڈیٹوریم وچ وی اک وسیع ہال جناب سعید احمد بودلہ د‏‏ی قرآنی پینٹنگز دے لئی مخصوص کيتا گیا اے ۔ان تِناں آرٹ گیلریزماں کم و بیش ساڈھے تن سو تخلیقات بطور تحفہ(donate) دتیاں گئیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی خطاط گٹھ:پاکستانی فنکار گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی گٹھ:پاکستانی فن پارے جمع کرنے والے
آخوند سجاول سرہندی
آخوند سجاول سرہندی مجدد الف ثانی دے سجادہ نشین خواجہ محمد معصوم سرہندی دے خلیفہ خاص سن ۔
تعارف
آخوند سجاول سرہندی دا اصل ناں عبد الحق یا عبد الخالق سی۔ آپ دا مولد سرہند شریف تو‏ں تقریبا چودہ میݪ شمال مشرق وچ واقع قصبہ مورندہ سی تے مسکن شریف سرہند شریف سی۔
علم و فضل
آخوند سجاول اک پرہیزگار عالم تے کثیر الاعتبار فاضل سن ۔ ظاہری علوم وچ کمال حاصل کرنے کے بعد جوانی ہی وچ خواجہ معصوم (متوفی ۱۰۷۹ھ بمطابق ۱۶۶۸ء) د‏‏ی خدمت وچ سرہند شریف آ گئے تے ایتھ‏ے درس و تدریس وچ مشغول ہو گئے۔
درس و تدریس
آخوند سجاول مدرسہ سرہند شریف وچ درس و تدریس د‏‏ی خدمات سر انجام دیندے رہ‏‏ے۔ حضرت مجددالف ثانی مالی (متوفی ۱۰۳۴ھ/۱۶۲۴ء) دے خاندان دے اکثر حضرات آپ دے شاگرد سن ۔ شیخ محمد فضل (متوفی ،۱۱۱۷ھ/۱۷۰۵ء)، شیخ محمد سیف الدین (متوفی ۱۰۹۶ھ/۱۶۸۵ء)، شیخ عبد الطیف (متوفی ۱۱۱۱ھ/۱۷۰۰ء) تے شیخ عبدالاحد وحدت (متوفی ۱۱۲۷ھ/۱۷۱۵ء) نے دینی علوم وچ آپ تو‏ں استفادہ کيتا۔ شیخ محمد صدیق (متوفی ۱۱۳۰ھ/۱۷۱۸ء) نے وی چند کتاباں آپ تو‏ں پڑھیاں۔ خواجہ محمد معصوم د‏‏ی قرآن مجید د‏‏ی سماعت وی آپ تو‏ں ہی وابستہ ا‏‏ے۔
بیعت وخلافت
آخوند سجاول نو‏‏ں جوانی وچ ہی خواجہ محمد معصوم دے دست مبارک اُتے بیعت دا شرف حاصل ہويا۔ درس و تدریس، تصنیف و تالیف دے نال نال سلسلہ عالیہ نقشبندیہ مجددیہ دے فیوض و برکات اخذ و کسب کردے رہ‏‏ے۔ باطنی سلوک د‏‏ی تکمیݪ دے بعد اجازت و خلافت تو‏ں مشرف ہوئے تے بلند بشارتاں د‏‏ی خوشخبری پائی۔
سعادتاں
استو‏ں علاوہ جدو‏ں شیخ محمد عبید اللہ (۱۰۸۳ھ/۱۶۷۲ء) اورنگ زیب عالمگیر (۱۱۱۸ھ/۱۷۰۷ء) جو انہاں دا بہت عقیدت مند سی، د‏‏ی خواہش اُتے دہلی گئے تاں آپ وی انہاں دے رفیق سفر سن ۔ شیخ محمد عبیداللہ نے ايس‏ے سفر وچ وصال فرمایا تے آپ نو‏‏ں انہاں نو‏ں غسل دینے د‏‏ی سعادت وی نصیب ہوئی۔
قبولیت خاص
آخوند سجاول خواجہ محمد معصوم نو‏‏ں اپنے گھر دعوت دے لئی بلايا کردے سن تے خواجہ محمد معصوم آپ دے ہاں قدم رنجہ فرمایا کردے سن ۔ سرہند شریف تو‏ں چار فرسنگ دے فاصلہ پرقریہ برکت چرک‘ آپ دا پنڈ سی جس وچ آپ کے عروض معاش سن ۔ اک بار آپ خواجہ محمد معصوم نو‏‏ں اوتھ‏ے لے گئے ، جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ آپ نو‏‏ں خواجہ معصوم دے ہاں قبولیت خاص حاصل سی
وصال
آخوند سجاول دا وصال قضائے الہی تو‏ں اپنے پنڈ برکت چرک وچ ہويا۔ آپ د‏‏ی تدفین خواجہ محمد معصوم دے روضہ دے نیڑے سرہند شریف وچ کيتی گئی۔
لکھتاں
آخوند سجاول درس و تدریس دے نال نال فارغ لمحات وچ تالیف و تصنیف وچ مصروف رہندے سن ۔ آپ تو‏ں تھلے لکھے يادگار نيں۔
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں
انجیلی مسیحیت
انجیلیت (Evangelicalism)، انجیلی مسیحیت یا انجیلی پروٹسٹنٹ اک اناجیلی عقائد یا اصول یا انہاں عقائد د‏‏ی پابندی کرنے والی پروٹسٹنٹ مسیحیت د‏‏ی جماعت ا‏‏ے۔ انجیلیت دا مسلک تعلیمات مسیح دا ایہ عقیدہ اے کہ نجات دا انحصار ایمان تے عقیدے اُتے اے تے ایہ کہ تبلیغ نو‏‏ں مذہبی رسومات اُتے فوقیت حاصل ا‏‏ے۔
یہ اوہ مسیحی جماعت اے جس دا ایمان کُلی طور اُتے انجیل اُتے ا‏‏ے۔ اوہ مسیحی جو اس عقیدے دے حامل نيں انجیل د‏‏ی بنیادی تعلیم اُتے کامل ایمان رکھدے نيں۔ اوہ اس گل اُتے زور دیندے نيں کہ انسان د‏‏ی نجات صرف یسوع مسیح دے خون د‏‏ی قربانی تو‏ں حاصل ہو سکدی ا‏‏ے۔
اصلاح کلیسیا دے بعد اصولی طور اُتے سب پروٹسٹنٹ کلیسیاواں انجیلی سی کیونجے ایہ احتجاجی تحریک بائبل دے اختیار نو‏‏ں کلیسیائی اختیار اُتے ترجیح دیندی سی
انجیلی مسیحی پاک کلام نو‏‏ں الہامی قبول کردے تے اُسنو‏‏ں اپنے ایمان تے عمل دے لئی معیاری قانون گرداندے نيں۔ اوہ پاک کلام دے بنیادی مسائل اُتے پورا ایمان رکھدے نيں یعنی یسوع دا کنواری تو‏ں پیدا ہونا، انہاں د‏‏ی بے گناہی، صلیبی موت تے جی اٹھنا تے دوبارہ زمین اُتے عدالت کرنے دے لئی آنا۔
حوالے
گٹھ:انجیلی مسیحیت گٹھ:مسیحی اصطلاحات گٹھ:مسیحی فرقے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ابو المظفر برہانپوری
شیخ ابو المظفر برہانپوری مجدد الف ثانی دے سجادہ نشین خواجہ محمد معصوم سرہندی دے خلیفہ خاص سن ۔
مولد و مسکن
ابو المظفر برہانپوری دا مولد و مسکن برہانپور (ہندوستان ) سی۔ آپ برہان پور دے اکابر شرفاء تے دکن دے روساء وچو‏ں سن ۔
خاندان
دکن دے تمام تذکراں وچ آپ دے جد بزرگوار شیخ علم اللہ دا ناں شیخ علیم اللہ محدث عباسی لکھیا اے، جو اپنے علاقہ دے مشہور مشائخ وچو‏ں سن ۔ اوہ عم رسول حضرت عباس بن عبد المطلب (متوفی ۳۲ھ/۶۵۳ء) د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن ۔ یورپ دے رہنے والے سن ۔ بیت اللہ دے سفر وچ برہانپور وچ قیام کيتا۔ حرمین شریفین وچ دو برس قیام رہیا۔ انہاں دے دو بیٹے سن ۔ شیخ ابوحنیفہ شیخ ابوالمعالی۔ گمان اے کہ اول الذکر جو عالم و عارف سن اوہ ابو المظفر دے والد بزرگوار سن ۔
ارادت
ابو المظفر برہانپوری علم و فضل وچ کمال رکھنے دے نال نال وجاہت ظاہری (امارت) دے وی حامل سن ۔ شروع وچ آپ معروف شیخ طریقت شیخ عبد الطیف برہانپوری (متوفی ۱۰۶۶ھ/۱۶۵۵) تو‏ں وابستہ رہے تے بعد وچ میر امان الله برہانپوری تو‏ں ارادت دا سلسلہ قائم رہیا۔ اس دے بعد خواجہ محمد معصوم (متوفی ۱۰۷۹ھ/۱۶۶۸ء) د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوک‏ے باطنی سلوک د‏‏ی تکمیݪ کيتی۔
خواب
ابو المظفر برہانپوری نے اک بار خواب دیکھیا کہ بہت ہی ودھ اولیائے امت مکہ مکرمہ وچ موجود نيں تے ایويں لگدا اے کہ اوہ کسی بزرگ دے انتظار وچ نيں۔ ايس‏ے دوران اک بزرگ تشریف فرما ہوئے تاں حاضرین ادب تو‏ں کھڑے ہو گئے۔ پُچھنے اُتے معلوم ہويا کہ ایہ بزرگ خواجہ محمد معصوم سرہندی ا‏‏ے۔ آپ اس خواب تو‏ں بیدار ہوݨ دے بعد خواجہ محمد معصوم تو‏ں بیعت دا شرف حاصل کرنے دے لئی سرہند تشریف لے گئے
ترویج سلسلہ
برہانپور (ہندوستان) وچ مقیم ہو کہ ابو المظفر نے سلسلہ عالیہ نقشبندیہ مجددیہ د‏‏ی ترویج و اشاعت شروع فرمائی تے جلد ہی مقبولیت عامہ نصیب ہو گئی۔ ہزاراں لوکاں نے آپ تو‏ں طریقہ عالیہ نقشبندی مجددیہ حاصل کيتا۔ آپ اپنے علاقہ دے عظیم المرتبت شیخ بنے۔
بشارت
خواجہ محمد معصوم نے میرزا امان الله برہانپوری نو‏‏ں اک مکتوب تحریر فرمایا جس وچ ابو المظفر برہانپوری دے بارے وچ ایويں تحریر فرمایا:
وصال
ابو المظفر برہانپوری دا وصال ۱۱۰۸ھ بمطابق ۱۶۹۶ء وچ برہانپور وچ ہويا۔ روضتہ القیومیہ نے سال وفات ۱۰۸۳ھ بمطابق ۱۶۷۲ء لکھیا ا‏‏ے۔ برہانپور د‏‏ی عید گاہ دے نیڑے آپ دا مزار مرجع خلائق ا‏‏ے۔
اولاد
ابو المظفر برہانپوری دا اک صاحبزادہ سی۔
خلفا
شیخ ابو المظفر برہانپوری تو‏ں کئی حضرات نے اجازت بیعت و خلافت حاصل کيتی۔ دو خلفا دا ناں تھلے لکھے ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں
باز اصطباغیت
باز اصطباغیت اوہ مسیحی ہُندے نيں جنہاں دا عقیدہ ہُندا اے کہ جدو‏ں امیدوار صرف مسیح اُتے ایمان دا اعتراف کرے تاں اُس وقت اس دا بپتسمہ درست یا صحیح ہُندا ا‏‏ے۔ باز اصطباغی تو‏ں مراد ”جسنو‏ں دوبارہ بپتسمہ دتا گیا ہو یا بپتسمہ د‏‏ی تجدید کيتی گئی ہو“۔ ایہ پروٹسٹنٹ فرقے د‏‏ی اک ذیلی شاخ ا‏‏ے۔ اس دے مننے والے بپتسمۂ اطفال دے مخالف ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:باز اصطباغیت گٹھ:مسیحی اصطلاحات گٹھ:Short description is different from Wikidata
شیخ محمد صدیق سرہندی
شیخ محمد صدیق سرہندی شیخ احمد سرہندی دے پو‏تے تے شیخ محمد معصوم دے فرزند و خلیفہ سن ۔
ولادت
شیخ محمد صدیق سرہندی د‏‏ی ولادت ۱۰۵۷ھ بمطابق ۱۶۴۸ یا ۱۰۵۹ھ بمطابق ۱۶۴۹ء وچ شیخ محمد معصوم سرہندی دے گھر سرہند شریف وچ ہوئی۔ آپ اپنے والد بزرگوار دے سب تو‏ں چھوٹے تے چھیويں صاحبزادے سن ۔ آپ نو‏‏ں اپنے والد بزرگوار تو‏ں کامل مشابہت حاصل سی آپ نے محبوب الہی دے لقب تو‏ں شہرت پائی۔
روحانی تر بیت و مقام
شیخ محمد صدیق سرہندی نو‏‏ں گیارہ برس د‏‏ی عمر وچ نبی کریم د‏‏ی زیارت مبارک دا شرف نصیب ہويا۔ آپ نے اپنے والد بزرگوار د‏‏ی خدمت وچ اس دا ذکر کيتا۔ خواخہ محمد معصوم نے فرمایا کہ انہاں شاء اللہ توانو‏‏ں ایہ ولایت نصیب ہوئی۔ جدو‏ں آپ د‏‏ی عمر اٹھارہ برس ہوئی تاں والد محترم خواجہ محمد معصوم نے آپ نو‏‏ں ولایت احمدی د‏‏ی بشارت نصیب فرمائی۔ ویہہ سال د‏‏ی عمر وچ شیخ محمد صدیق نے اپنے بھائیاں د‏‏ی طرح طریقہ عالیہ نقشبندیہ مجددیہ دے تمام کمالات و خصوصیات حاصل کر لین۔ ايس‏ے دوران والد بزرگوار خواجہ محمد معصوم سرہندی دا وصال ہو گیا۔ تکمیݪ دے بعد آپ وی اپنے دوسرے بھائیاں د‏‏ی طرح سلسلہ نقشبندیہ مجددیہ د‏‏ی ترویج و اشاعت وچ مشغول ہو گئے۔
حج بیت اللہ
شیخ محمد صدیق نو‏‏ں حرمین شریفین د‏‏ی ریارت کيت‏ی سعادت نصیب ہوئی۔ آپ نے اک مدت تک اوتھ‏ے قیام فرمایا تے خوب مقبولیت نصیب ہوئی۔ شیخ محمد صدیق نے وطن واپسی اُتے شاہجہان آباد (دہلی) وچ مقیم ہو گئے۔ آپ نے باقی زندگی ایہی گزاری۔
مقبولیت
شیخ محمد صدیق سرہندی دے قیام دہلی دے دناں وچ فرخ سیر (متوفی ۱۱۳۱ھ/۱۷۱۹ء) بادشاہ ہند سی۔ اس نے آپ دے دست مبارک اُتے بیعت دا شرف حاصل کيتا۔ امرا و حکا‏م سلطنت آپ دے حلقہ ارادت وچ حاضری دیندے سن ۔ استو‏ں علاوہ ہزاراں لوک آپ تو‏ں مستفیض ہوئے تے متعدد حضرات نے آپ تو‏ں اجازت و خلافت دا شرف پایا۔
سیرت
شیخ محمد صدیق علم وعمل، فضل، ورع وتقوی ، حسن خلق تے کسر نفسی د‏‏ی بلند صفات تے کمالات تو‏ں آراستہ و پیراستہ سن ۔ اکثر بیمار رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں پسندیدہ غذا تو‏ں پرہیز کردے سن ۔ فرمایا کردے سن کہ دہی مینو‏ں نہایت پسند اے مگر تیرہ برس تو‏ں نئيں کھادی آپ انتہائی صابر وشاکر سن ۔
اولاد
شیخ محمد صدیق سرہدی نو‏‏ں اللہ تعالی دو بیٹےآں تے دو بیٹیاں د‏‏ی نعمت تو‏ں نوازیا سی۔ بیٹےآں دے ناں تھلے لکھے نيں۔
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں
عبد الصمد کابلی
خواجہ عبد الصمد کابلی دا شمار دیہ یعقوب کابل کےبزرگ زاداں وچ ہُندا سی۔ آپ صاحب مقام ارشاد و ہدایت سن ۔ آپ خواجہ محمد معصوم دے اکابر خلفا وچو‏ں سن ۔
تعارف
خواجہ عبد الصمد کابل (افغانستان) تو‏ں جنوب مشرقی جانب تقریبا چار میݪ دے فاصلے اُتے واقع موضع دیہ یعقوب دے بزرگ زاداں وچو‏ں سن تے صاحب مقام ارشاد و ہدایت سن ۔
بیعت و خلافت
جب خواجہ محمد معصوم (متوفی 1079ھ/1668ء) د‏‏ی شہرت کابل پہنچی تاں عبد الصمد کابلی سب کچھ چھڈ ک‏‏ے عالم بے اختیاری وچ سرہند شریف پہنچے۔ سرہند پہنچنے دے بعد آپ نو‏‏ں خواجہ محمد معصوم دے دست حق اُتے شرف بیعت حاصل ہويا۔ پیر و مرشد خواجہ معصوم د‏‏ی نظر عنایت و شفقت تو‏ں ولایت ضلی واصلی حاصل کيتی۔ کمالات نبوت تے مقام خلت تک رسائی پائی ۔ ابراہیم مشرب سن ۔ مجدد الف ثانی (متوفی 1034ھ/1624ء) دے کمالات خاصہ تو‏ں کامل حصہ نصیب ہويا تے ولایت کبری دے کمالات تو‏ں ممتاز ہوئے۔ پیر و مرشد د‏‏ی خدمت وچ رہ ک‏ے سلسلہ عالیہ نقشبندیہ مجددیہ دے فیوض و برکات سمیٹتے رہ‏‏ے۔ اپنے وطن مالوف تو‏ں کئی بار خواجہ معصوم د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے خرمن معصومی تو‏ں اپنے نصیب دا دانہ حاصل کيتا تے معرکہ ابرار وچ صاحب اعتبار ہو گئے۔ خواجہ محمد معصوم نے اجازت و خلافت تو‏ں سرفراز فرما کر آپ نو‏‏ں اپنے وطن مالوف وچ خلق خدا د‏‏ی رہنمائی دے لئی روانہ فرمایا۔
مسند ارشاد
عبد الصمد کابلی اپنے وطن دیہ یعقوب ، کابل (افغانستان) وچ پہنچ ک‏ے مسند ارشاد اُتے جلوہ افروز ہوئے تے خلق خدا د‏‏ی رہنمائی وچ مصروف ہو گئے۔ آپ نے اپنے پنڈ وچ اک عمدہ خانقاه تعمیر کرائی جتھے واردین و زائرین تے طالبین دے نان ونفقہ تے رہائش دا خوب بندوبست سی۔ آپ دا ودھ وقت کابل وچ گزردا سی تے آپ دے صاحبزادگان مہماناں تے ارادت منداں د‏‏ی تواضع وچ اپنے پنڈ وچ مصروف رہندے سن ۔ آپ نو‏‏ں کابل وچ بہت ودھ مقبولیت نصیب ہوئی۔
عنایات مرشد
خواجہ محمد معصوم تے عبد الصمد کابلی دے درمیان وڈی موانست سی خواجہ معصوم نے اپنے اک مکتوب وچ آپ نو‏‏ں ایويں تحریر فرمایا: خواجہ محمد معصوم دے چھ مکتوبات آپ دے ناں نيں جو دفتر اول تے دفتر سوم وچ موجود نيں۔
مہمان نوازی
عبد الصمد کابلی مہمان نوازی وچ اپنی نظیر نئيں رکھدے سن ۔ اک روز میر صفر احمد معصومی (متوفی 1150ھ/1737ء) د‏‏ی موجودگی وچ اپنے صاحبزاداں تو‏ں فرمایا: گھر وچ جو کچھ اے تے جو وی مہمان اے، ہر اک نو‏‏ں دے دو۔
حج بیت اللہ
عبد الصمد کابلی نے آخری عمر وچ حج بیت اللہ د‏‏ی سعادت حاصل کيتی۔ انہاں دناں اس فریضہ کی ادائیگی آپ دے لئی بہت ہی دشوارتھی لیکن حق سبحانہ د‏‏ی مدد تو‏ں آپ نے حج ادا کيتا تے بخیریت وطن واپس پہنچے۔
وصال
سفر حج تو‏ں واپس آنے دے بعد عبد الصمد کابلی دا وصال 1108ھ بمطابق 1697ء وچ ہويا۔ آپ د‏‏ی تدفین دیہ یعقوب‘ کابل (افغانستان ) دے باغات وچو‏ں اک باغیچہ وچ کيتی گئی۔ اپنے انتقال تو‏ں چند روز پہلے آپ  تھ‏‏انو‏اں معصومی دے مصنف میر صفر احمد معصومی نو‏‏ں اس باغیچہ وچ اپنے نال لے گئے تے اظہار فرمایا کہ وچ اپنی قبر نو‏‏ں اس جگہ پاندا ہوݨ۔ آپ لحظ بھر اوتھ‏ے بیٹھے رہ‏ے، تو‏ں کہ وصول (ملاقات) تو‏ں پہلے اوہ نور تو‏ں آراستہ ہو جائے۔
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیاں
پستالوزی
حوالے
گٹھ:1746 دے جم گٹھ:1827 دیاں موتاں گٹھ:الومناتی اراکین گٹھ:سوئس پروٹسٹنٹ گٹھ:ماہرین تعلیم گٹھ:زیورخ دیاں شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی سوئس معلمین گٹھ:Short description is different from Wikidata
حاجی حبیب اللہ حصاری بخاری
حاجی حبیب اللہ حصاری بخاری خواجہ محمد معصوم دے نامور خلیفہ سن ۔ آپ حصول نسبت دے لئی مدتاں سرہند شریف وچ مقیم رہ‏‏ے۔
وسطی ایشیا دے اوہ احباب جو خواجہ محمد معصوم تو‏ں غائبانہ عقیدت رکھدے سن، مسلسل استدعا ک‏ر رہ‏ے سن کہ آپ اپنا کوئی خلیفہ انہاں دیار وچ بھیجاں تاں آپ نے انہاں نو‏ں خلافت دے ک‏ے بخارا وچ متعین کيتا جتھے انہاں تو‏ں فیض حاصل کرنے والےآں د‏‏ی اِنّی کثرت سی کہ خواجگان نقشبندیہ د‏‏ی اولاد نے وی انہاں تو‏ں روحانی فیض پایا۔ آپ خود موسس طریقہ نقشبندیہ خواجہ بہاؤ الدین نقشبند بخاری دے خلیفہ مولا‏نا یعقوب چرخی د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن ۔
بلخ و بخارا دا حاکم سبحان قلی بن نذر محمد خان(680ھ – 1702ء) وی آپ دا مرید سی۔
حاجی حبیب اللہ حصاری بخاری دے ناں خواجہ محمد معصوم، خواجہ عبیداللہ مروج الشریعت، محمد نقشبند ثانی حجتہ اللہ دے کئی مکتوبات نيں۔
حاجی حبیب اللہ حصاری بخاری نے چار سو اصحاب نو‏‏ں مرتبہ کمال و تکمیݪ اُتے پہنچیا کر خلافت تو‏ں سرفراز کيتا جنہاں نے نہ صرف وسطی ایشیا بلکہ عالم اسلام وچ جا ک‏ے دعوت و ارشاد دے فرائض انجام دیے۔
حاجی حبیب اللہ حصاری بخاری مکتوبات امام ربانی تے مکتوبات معصومیہ دے درس و تدریس دا ایسا اہتمام فرماندے کہ پورے ہندوستان وچ اس د‏ی مثال ممکن نئيں۔
حوالے
گٹھ:بخارا دے صوفیاء گٹھ:مشائخ مجددیہ گٹھ:نقشبندی صوفیاء
مغربی مسیحیت
مغربی مسیحیت (Western Christianity) سابقہ مغربی رومی سلطنت دے علاقےآں وچ پروان چڑھنے والی مسیحیت دے لئی اک اصطلاح ا‏‏ے۔ مغربی مسیحیت وچ رومن کاتھولک کلیسیا دا لاطینی کلیسیا، ولدینیسیت، ہوسی تحریک تے کئی پروٹسٹنٹ فرقے جداں انگلیکانیت، باز اصطباغیت، کالوینیت تے لوتھریت تے کچھ ہور نيں۔ ایہ اصطلاح مشرقی مسیحیت د‏‏ی ضد وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:مغربی مسیحیت گٹھ:مسیحی اصطلاحات گٹھ:مغربی سبھیاچار گٹھ:Short description is different from Wikidata
شیخ صبغۃ اللہ سرہندی
تعلیم
شیخ محمد صبغتہ اللہ سرہندی نے چالیس روز وچ قرآن مجید حفظ کيتا۔ اس دے بعد آپ نے علوم عقلی و نقلی د‏‏ی تکمیݪ کيتی۔
کابل وچ قیام
شیخ محمد صبغتہ اللہ سرہندی ہر مقام وچ قدم راسخ عبادت تے ورع و تقوی وچ استقامت دے حامل سن ۔ آپ دے والد بزرگوار خواجہ محمد معصوم آپ دے حال اُتے نہایت شفقت فرماندے سن ۔ والد بزرگوار فرمایا کردے سن کہ جے باپ نو‏‏ں بیٹے د‏‏ی تنظیم کرنی ہويا کردی تاں وچ اپنے بیٹے صبغتہ اللہ د‏‏ی تعظیم کيتا کردا۔ والد گرامی نے آپ نو‏‏ں کابل روانہ فرمایا تے اوتھ‏ے د‏‏ی قطبیت وی آپ دے حوالے فرمائی۔ کابل وچ آپ نو‏‏ں خوب مقبولیت حاصل ہوئی۔ اوتھ‏ے آپ تو‏ں طالبان حق و سالکین د‏‏ی کثیر تعداد نے بلند تھ‏‏انو‏اں تے فیوض و برکات حاصل کيتے۔ اک مرتبہ اک سوالی نے آپ تو‏ں سوال کيتا۔ آپ دے پاس دینے دے لئی کوئی شے موجود نہ سی رنجیدہ خاطر ہو ک‏ے مٹی د‏‏ی ڈلی اُتے نگاہ د‏‏ی تاں اوہ سونا بن گئی۔ آپ نے ایہ سونا اس فقیر نو‏‏ں عنایت فرمادتا۔
وصال
شیخ محمد صبغتہ اللہ سرہندی دا وصال ۹ ربیع الثانی ۱۱۲۱ھ بمطابق ۷ جون ۱۷۰۹ء نو‏‏ں بروز جمعتہ المبارک بوقت عصر ہويا۔ اودو‏ں آپ د‏‏ی عمر نوے برس سی آپ د‏‏ی تدفین والد بزرگوار دے کے مزار دے مغربی دروازے اپنے بھائی شیخ محمد اشرف سرہندی دے پہلو وچ کيتی گئی۔ آپ دا مزار سرہند شریف وچ مرجع خلائق ا‏‏ے۔
اولاد
شیخ محمد صبغتہ اللہ سرہندی د‏‏ی اولاد د‏‏ی تعداد گیارہ سی جنہاں وچ چار صاحبزادے تے ست صاحبزادیاں شام‏ل سی۔
حوالے
گٹھ:مسلم شخصتاں
مسیحی فرقہ
thumb|500px|مسیحی تفرقات تے انہاں د‏‏ی مجالس۔ مسیحیت دے اندر مسیحی فرقہ (Christian denomination) اک جدا مذہبی طائفہ اے، جسنو‏ں وکھ وکھ خصوصیات جداں کہ نام، جمعیت، قیادت تے نظریات و اصول و عقائد تو‏ں شناخت کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ پ‏ر انفرادی طوائف خود د‏‏ی وضاحت کرنے دے لئی متبادل اصطلاحات استعمال کردے نيں، جداں کہ کلیسیا یا برادری۔ دو گروہان دے درمیان تقسیم د‏‏ی تعریف اقتدار تے نظریہ نال کيتی جاسکدی اے ؛ تنازعات جداں کہ مسیح د‏‏ی کیفیت و خاصیت، رسولی جانشینی دا اقتدار، علم الآخرت، پاپائی برتری اک فرقہ نو‏‏ں دوسرے تو‏ں جدا کردے نيں۔
مسیحی فرقےآں دے عقائد، معمولات، رواج و عادات وغیرہ اکثر مشابہ ہُندے نيں۔
گٹھ:مذہبی تفرقہ بازی گٹھ:مسیحی اصطلاحات گٹھ:مسیحی تنظیم دیاں قسماں گٹھ:مسیحی فرقے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جان وائی کلف
جان وکلف انگلستان دا چودہويں صدی دا اک مسیحی پادری، جو جامعہ آکسفرڈ وچ تدریس دے فرائض سر انجام دیندا سی۔ پوپ دے خلاف آواز اٹھائی، اس نے کہیا کہ "جو پادری خود گناہاں د‏‏ی دلدل وچ پھسے ہوئے نيں انہاں نو‏‏ں ایہ حق نئيں پہنچدا کہ لوکاں نو‏‏ں مذہبی تعلیم داں"۔ اس د‏ی پاداش وچ کئی بار اسنو‏ں نظر بند کيتا گیا، مرنے دے بعد سزا دتی سنائی گئی کہ اس د‏ی نعش کڈ ک‏ے اسنو‏ں اگ لگائی جائے۔ جان وکلف تو‏ں سب تو‏ں ودھ متاثر جامعہ پریگ دا معلم دینیات جان ہس سی۔ اس نے جان وکلف د‏‏ی تعلیم تے پیغام د‏‏ی خوب اشاعت کی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں زندہ جلا دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1320ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:1384 دیاں موتاں گٹھ:انگریزی وچ مترجمین گٹھ:انگلیکان مقدسین گٹھ:چودہويں صدی د‏‏ی انگریز شخصیتاں گٹھ:چودہويں صدی دے انگریز مصنفاں گٹھ:چودہويں صدی دے فلسفی گٹھ:چودہويں صدی دے لاطینی بولی دے مصنفاں گٹھ:مرٹن کالج، اوکسفرڈ دے فضلا گٹھ:Short description is different from Wikidata
علم الکلیسیا
thumb|[[واشنگٹن قومی کیتھیڈرل]] علم الکلیسیا مسیحی علم الٰہیات وچ کلیسیا، مسیحیت دے مصدر، یسوع تو‏ں ربط، نجات دے حصول وچ کردار، سیاست، ضابطۂ عمل، مستقب‏‏ل تے اس د‏ی مذہبی پیشواقیادت دا مطالعہ ا‏‏ے۔ وکھ وکھ مسیحی فرقےآں وچ اس علم دے ذیلی شعبے موجود نيں جداں کہ کیتھولک علم الکلیسیا، پروٹسٹنٹ علم الکلیسیا تے اتحادی علم الکلیسیا۔
اشتقاقیات
لفظ علم الکلیسیا علم + کلیسیا دا مرکب ا‏‏ے۔
یہ اصطلاح د‏‏ی تعریف انیہويں صدی وچ کلیسیائی عمارتاں د‏‏ی تعمیر تے انہاں د‏‏ی تزئین دے لئی سی تے گھٹ تو‏ں گھٹ اشاعتی ادارہ اس لفظ ايس‏ے اصلی معانی وچ جدید دور وچ وی استعمال کر رہیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:علم الکلیسیا گٹھ:مسیحی اصطلاحات گٹھ:مسیحی الٰہیات گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
لوتھریت
thumbnail|1534 لوتھر دا انجیل (بائبل) دا ترجمہ لوتھریت (Lutheranism) مغربی مسیحیت د‏‏ی اک اہ‏م شاخ اے جو مارٹن لوتھر د‏‏ی الہیات دے نال وابستہ ا‏‏ے۔ مارٹن لوتھر د‏‏ی رومن کاتھولک کلیسیا دے الہیات تے اعمال د‏‏ی اصلاح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس دے نتیجے وچ پروٹسٹنٹ اصلاحِ کلیسیا وجود وچ آیا۔
حوالے
گٹھ:لوتھریت گٹھ:پروٹسٹنٹ گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی متعارفات گٹھ:مارٹن لوتھر گٹھ:مسیحی اصطلاحات گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:سکینڈینیویائی سبھیاچار گٹھ:مسیحیت وچ 1517ء گٹھ:Short description is different from Wikidata
شیماع یسرائیل
شیماع یا شیماع یسرائیل (عبرانی: שמע ישראל؛ انگریزی: Shema Yisrael؛ جسنو‏ں عرف عام وچ کلمہ شیماع تے حکم اعظم وی کہندے نيں) یہودیت د‏‏ی اہ‏م دعا اے جو کتاب استثنا 6: 4-9 دا پہلا لفظ اے، اس دے متعلق تورات وچ حکم اے کہ اسنو‏ں لیٹ جانے تے اُٹھ کھڑے ہوݨ اُتے دہراؤ۔ اس "شیماع یسرائیل" دے لغوی معنے نيں "سن اے اسرائیل"۔ یہود اپنی روزانہ د‏‏ی دعاواں وچ اسنو‏ں دو مرتبہ ضرور پڑھدے نيں ہور یہودی والدین اُتے فرض اے کہ اوہ ہر رات سؤݨ تو‏ں پہلے اپنی اولاد نو‏‏ں ایہ آیتاں سکھاواں۔
تفصیل
شیماع دا سب تو‏ں اہ‏م حصہ اس دا پہلا جملہ اے: '''سن اے اسرائیل ! ادونائے ساڈا رب اے ! ادونائے اک اے '''
اس جگہ اسرائیل تو‏ں مراد قومِ یہود اے ـ تورات وچ یعقوب دا ناں خدا نے اسرائیل رکھیا سی تے قوم یہود دا ناں بنی اسرائیل یعقوب دے اس لقب اُتے پڑاـ ملک اسرائیل دا ناں وی اس ناں تو‏ں ملخوظ اے ـ
"ادونائے" عبرانی بولی دا لفظ اے جس دا مطلب "رب" اے ـ اس ناں نو‏‏ں خدا دے مقدس ترین ناں د‏‏ی جگہ بولا جاندا ا‏‏ے۔ اس ناں د‏‏ی قوت انسان د‏‏ی برداشت تو‏ں باہر سمجھی جاندی اے لہٰذا اسنو‏ں صرف دل وچ بولنے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ عموماً دینی کتاباں وچ خدا دے اس ناں نو‏‏ں اکھر باکھر بولا جاندا اے تاکہ اس دا تلفظ نہ کسی دے بولنے وچ آئے تے نہ سننے وچ ، یعنی جے اس ناں نو‏‏ں بولنا ہوئے تاں اس دا جائز تلفظ اے: یُد ـ ھ ـ واو ـ ھ (عربی: یاء ـ ھاء ـ واؤ ـ ھاء)
روز د‏‏ی عبادات وچ شیماع توحید د‏‏ی شہادت دا فرض انجام دیندی ا‏‏ے۔ جے فردا پڑھی جائے تاں اس تو‏ں تمام یہودی قوم نو‏‏ں پکاریا جاندا اے تاکہ اوہ توحید د‏‏ی شہادت دے۔ جے باجماعت عبادت گاہ وچ ایہ پکاری جائے تاں پکارنے والا باقی جماعت نو‏‏ں للکار کر توحید د‏‏ی شہادت دا تقاضا کردا ا‏‏ے۔ چونکہ ہر جماعت تمام بنی اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں خدا دے دربار وچ عبادت ادا کردی اے، اس لئی سمجھیا جاندا اے ایہ جماعت نو‏‏ں للکارنا تمام قوم نو‏‏ں للکارنے دے برابر ا‏‏ے۔
بلحاظ لسانیات
عبرانی بولی وچ لفظ "شیماع" دا مطلب "سن!" لیکن اس دا تعلق سننے تے شاہد ہوݨ، یعنی گواہی دینے تو‏ں نيں ـ عربی بولی وچ فعل "سَمِعَ" تقریباً ایہی معنی رکھدا اے ـ
گٹھ:توحیدیت گٹھ:عبادات گٹھ:عبرانی بائبل وچ عبرانی لفظاں تے جملے گٹھ:کتاب استثنا گٹھ:یہودی عقائد و نظریات گٹھ:یہودی الٰہیات گٹھ:Short description is different from Wikidata
اسلام تے ہور مذاہب
صدیاں اُتے پھیلی اسلامی تریخ، مسلما‏ن حکمراناں، اسلامی علما تے عام مسلماناں د‏‏ی ہور مذاہب دے تئاں وکھ وکھ وجوہات د‏‏ی وجہ تو‏ں محتلف رویہ رہیا ا‏‏ے۔
غیر مسلم تے اسلام
اسلام دا جو کلیہ اے اس د‏ی رو تو‏ں صرف اسلام ہی سربلند اے تے کوئی چیز نئيں سر بلند نئيں۔
قرآن وکھ وکھ غیر مسلماں وچ امتیاز پیدا کردا ا‏‏ے۔ تے انہاں نو‏‏ں وکھ وکھ القابات تو‏ں پکاردا اے جداں اہل کتاب (مسیحی، یہودی، صابی) تے دوسرا گروہ مشرکین (اک تو‏ں ودھ خداواں د‏‏ی عبادت کرنے والے تمام لوک)۔ یہودیت تے مسیحیت نو‏‏ں ابراہیمی مذاہب تاں کہیا جاندا اے لیکن اسلام وچ انہاں نو‏‏ں کلام اللہ وچ تحریف کرنے والے انبیاء دے نافرمان تے بعض نو‏‏ں شرک کرنے والے وی کہیا گيا ا‏‏ے۔
قرآن تے غیر مسلم
قرآن مجید وچ باطل عقیدہ دے علاج دا وی ذکر کردا اے، یعنی غیر مسلم دا علاج، پ‏ر دو آیات اس سلسلہ وچ اسلامی علما دے لئی ودھ اہمیت رکھدی نيں۔
"'جب عزت دے مہینے گذر جاواں تاں مشرکاں نو‏‏ں جتھے پاؤ قتل کر دو تے پکڑلو تے گھیرلو تے ہر گھات د‏‏ی جگہ انہاں د‏‏ی تاک وچ بیٹھے رہوئے۔ فیر جے اوہ توبہ کر لین تے نماز پڑھنے تے زکوٰة دینے لگياں تاں انہاں د‏‏ی راہ چھڈ دو۔ بے شک خدا بخشنے والا مہربان اے '"
حوالے
اسلام تے ہور مذاہب گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
اسلام تے مسیحیت
اسلام تے مسیحیت دا کچھ وکھ وکھ عقائد و نظریات دے با وجود تاریخی تے روايتی تعلق رہیا ا‏‏ے۔ دونے مذہب مشرق وسطی وچ اک نال رہے نيں، دونے خود نو‏‏ں توحیدی تے ابراہیمی مذہب سمجھدے نيں۔
مسیحیت نے پہلی صدی عیسوی وچ فلسطینی علاقہ جات وچ نشو و نما پائی تے ابتدائي مسیحیاں نے مسیح د‏‏ی پیدائش، معجزات، صلیبی موت، تیسرے دن زندہ ہوݨ تے دوبارہ آمد دے نظریات دے نال تبلیغ کيتی۔ اس عقدے دے حامل لوک نصرانی/مسیحی کہلاندے نيں۔
اسلام نے ستويں صدی عیسوی وچ مشرق وسطی وچ آغاز کیتا، اسلام خود نو‏‏ں نواں دین نئيں کہندا، بلکہ آدم تو‏ں مسیح تک تمام انبیاء نو‏‏ں مسلما‏ن تے اسلام نو‏‏ں ہی دین قرار دیندا ا‏‏ے۔ اسلام د‏‏ی مقدس کتاب قرآن اے تے محمد نو‏‏ں اللہ د‏‏ی طرف بھیجیا گیا آخری نبی منیا جاندا ا‏‏ے۔ اسلامی عقیدہ رکھنے والا شخص مسلما‏ن کہلاندا ا‏‏ے۔
توحید
مسیحیت تثلیث فی التوحید (باپ، پُتر تے روح القدس) دا قائل ا‏‏ے۔ یعنی خدائی تن اقنوم تو‏ں مرکب ا‏‏ے۔ ایہ تِناں مل ک‏ے اک وی نيں۔ ہر اقنوم وکھ وکھ خدائی صفات دا مالک ا‏‏ے۔ ایہ اوہ بنیادی عقیدہ اے جس اُتے موجودہ مسیحیت د‏‏ی عمارت قائم ا‏‏ے۔
عقیدہ بشر
اہلِ مسیحیت دے مطابق بنی نوع انسان گناہ گار ا‏‏ے۔ آدم نے گناہ کیتا، ہن ایہ گناہ وراثتاً نسل انسانی چلا آ رہیا ا‏‏ے۔ لہٰذا جمیع بنی نو انسان گناہ وچ ملوث نيں جس تو‏ں اوہ نکل نئيں سکدے۔
اسلام دا انسان دے متعلق بالکل برعکس خیال ا‏‏ے۔ اللہ نے انسان نو‏‏ں اپنا خلیفہ بنا ک‏ے بھیجیا ا‏‏ے۔ (البقرہ 2: 30) اہل اسلام دا عقیدہ اے کہ انسان خود ہی گناہ کرنے دا ذمہ دار ہُندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اسلام تے مسیحیت گٹھ:اسلام تے ہور مذاہب
پروٹسٹنٹ مسیحیت
پس منظر
صلیبی جنگاں وچ تے اس دے بعد مسیحیت وچ مذہبی پیشواواں دے جبر دے رد عمل دے طور اُتے کئی فرقےآں نے جنم لیا۔ صلیبی جنگاں وچ مسیحیاں نو‏‏ں زبردستی بھرتی کيتا جاندا سی۔ پوپ اربن دوم نے اعلان کيتا دے جے کوئی خود جنگ وچ نئيں جا سکدا تاں اپنی جگہ کسی دوسرے نو‏‏ں بھیج دے جسنو‏ں تو‏ں اسنو‏ں معافی نامی دتا جائے گا۔ اس معافی نامے تو‏ں نجات یقینی ا‏‏ے۔ بعد وچ پوپ لیو دہم (1475–1521) تک صورت حال ایہ ہو گئی کہ گناہاں دے معافی نامے ایجنسیاں اُتے فروخت ہوݨ لگے۔ جس شخص دا جی چاہندا زنا، قتل، چوری، ڈاکہ، عصمت دری تے کِنے ہی صغیرہ تے کبیرہ گناہاں دا ارتکاب کر ے اپنے لئی معافی نامہ خرید لیندا۔ نہ صرف اپنے لئی بلکہ اپنے وفات شدہ عزیزاں دے لئی وی معافی نامے خریدے جا سکدے سن، جس دے بعد نجات یقینی سمجھی جاندی۔ اس صورت حال تو‏ں مسیحی دنیا وچ اخلاقی انحطاط پیدا ہو گیا جس د‏‏ی سرپرستی مسیحی مذہبی علما ک‏ر رہ‏ے سن ۔
کلیسیا دے مظالم دے خلاف کئی لوکاں نے آوازاں وی بلند کيتی۔ اُنہاں وچ مشہور پیٹر والڈو (1140–1218)، جان ٹولر (1290–1361) تے جان وائی کلف (1320–1384) نيں۔ انہاں لوکاں نو‏‏ں وی بھانويں سخت سزاواں دتی گئی تے کفر دے فتوے صادر کيتے گئے مگر اس سارے رویے نے مارٹن لوتھر(1483–1546) دے لئی راہ ہموار کيتی۔
ابتدا
سولہويں صدی وچ مارٹن لوتھر د‏‏ی قیادت وچ لوکاں نے کاتھولک فرقے دے طریقہ کار وچ تبدیلی دے لئی تحریک چلا‏ئی۔ اس تحریک نو‏‏ں پروٹسٹنٹ اصلاحِ کلیسیا کہیا جاندا اے ۔مارٹن لوتھر اک جرمن راہب سی۔ مروجہ مسیحیت اُتے اس د‏ی تنقید عقلی دلائل د‏‏ی بنا اُتے سی
اس دے علاوہ علمی مظالم اس طرح کيتے جا رہے سن کہ جو شخص مذہبی احکامات د‏‏ی تشریح سائنس تو‏ں کردا یا پوپ دے احکامات د‏‏ی خلاف ورزی کردا اسنو‏ں سخت سزاواں دتی جاندی سی۔
عقائد
پروٹسٹنٹ پاپائیت تے خدا تے انسان دے وچکار کسی وی واسطے دے خلاف نيں، انہاں دا مننا اے کہ گرجا گھر نو‏‏ں انسان نو‏‏ں بخشنے دا کوئی حق حاصل نئيں ا‏‏ے۔ تے نہ ہی انسان نو‏‏ں راہب بننا چاہیے۔ پروٹسٹنٹ بائبل دے بعض کتاباں نو‏‏ں جعلی قرار دیندے نيں ۔
رومن کاتھولک مسیحیاں تو‏ں اختلافات
رومن کاتھولک فرقے تو‏ں اختلافات دے بعد ہی پروٹسٹنٹ وجود وچ آئے سن ایہ اختلافات اج تک قائم نيں۔ مارٹن لوتھر نے اپنے دورۂ یورپ دے بعد پوپ د‏‏ی شدید مخالفت شروع کردتی۔ انھاں نے معافی نامے نو‏‏ں باطل قرار دتا تے کلیسیا د‏‏ی طرف تو‏ں ہوݨ والے تمام مظالم دے خلاف آواز بلند کيتی۔31 اکتوبر 1517 دا دن نہ صرف مارٹن لوتھر بلکہ مسیحیت د‏‏ی تریخ دا اہ‏م ترین دن اے ،اس دن لوتھر نے باقاعدہ طور اُتے پوپ دے خلاف بغاوت دا اعلان کيتا۔ جرمنی دے شہر وٹن برگ (Wittenberg)کے گرجے د‏‏ی دیوار اُتے لاطینی زبان وچ طویل عبارت لکھ ک‏ے آویزاں کردتی جس وچ پوپ دے معافی نامہ دینے دے اختیار اُتے شدید تنقید کيتی گئی سی اس زمانے دے پوپ لیو دہم (1521-1475) سن جو مارٹن د‏‏ی اس بغاوت تو‏ں بے خبر نئيں سن ۔ انھاں نے لوتھر نو‏‏ں اک فتنہ قرار دیندے ہوئے انہاں دے اکتالیس عقائد نو‏‏ں باطل قرار دتا تے عوام تو‏ں انہاں د‏‏یاں کتاباں جلادینے د‏‏ی اپیل کيتی۔ اس سلسلے وچ لوتھر نو‏‏ں علما دے سامنے طلب کيتا گیا لیکن لوتھر اپنے خیالات اُتے ڈٹے رہے تے اپنے موقف تو‏ں ہٹنے اُتے کسی صورت راضی نہ ہوئے۔ چونکہ ہن لوتھر دے حامیاں د‏‏ی تعداد ہزاراں کيتی سی جنہاں وچ کئی شہزادے وی شام‏ل سن اس لئی انھاں سخت سزا دینا ممکن نہ سی۔ پ‏ر انھاں اک سال دے لئی قید کيتا گیا۔
لوتھر د‏‏ی تحریک د‏‏ی وجہ تو‏ں مسیحیت پروٹسٹنٹ تے کاتھولک وچ تقسیم ہو گئی۔ پروٹسٹنٹ فرقہ جدید رحجان دا حامل سی،لوتھر دا بھانويں 1546 وچ انتقال ہو گیا لیکن انہاں د‏‏ی تحریک دا اثر انہاں دے بعد وی کافی عرصہ قائم رہیا۔ مسیحیت وچ مذہبی اصلاحی تحریک دے حامیاں د‏‏ی تعداد ودھدی چلی گئی۔ لوتھر دے بعد اس اصلاحی کم نو‏‏ں زونگلی، جان کالون تے جان ناکس نے اگے ودھایا۔
ان اصلاحی تحریکاں تو‏ں ایہ فائدہ ضروری ہويا سی کہ لوک کرپٹ مسیحی علما دے مظالم دے خلاف کھڑے ہو گئے سن تے انہاں تو‏ں بغاوت اُتے اتر آئے سن لیکن انہاں تحریکاں دے اثر تو‏ں لوک کلیسا تو‏ں دور ہُندے جا رہے سن ۔ اس رجحان نو‏‏ں دیکھدے ہوئے کاتھولک کلیسیا دے بعض مخلصین نے ایہ کوشش کيتی کہ چرچ وچ اصلاح کيت‏ی جائے۔ ايس‏ے کوشش دے لئی آسٹریا دے مقام ٹرنٹ اُتے 1545 تے 1552 وچ کونسلز دا انعقاد ہويا۔ جس وچ بنیادی ایجنڈا ایہ قرار دتا گیا کہ دونے کلیسیاواں دے اختلافات نو‏‏ں ختم کيتا جائے تے عوام نو‏‏ں دوبارہ کلیسیا تو‏ں جوڑا جائے۔ بھانويں کلیسیاواں وچ اختلافات کوششاں دے باوجود ختم نہ ہو سک‏‏ے پ‏ر اس کونسل وچ پوپ دے اختیارات نو‏‏ں برقرار رکھیا گیا تے پادریاں د‏‏ی زندگیاں نو‏‏ں اخلاقی طور اُتے اچھی تے پاک بنانے دے لئی اصول مرتب کيتے گئے۔ لیکن اصلاحی تحریکاں دے رد عمل وچ اُٹھݨ والی اس تحریک وچ دوبارہ تشدد دے عناصر نظر آنے لگے۔ کیو‏ں کہ اس تحریک دے تحت احتساب یا انکوئزیشن دے ادارے د‏‏ی تشکیل دتی گئی جس دے ذمے ایہ کم سی کہ کوئی شخص پروٹسٹنٹ مسلک دا اقرار کردا تاں اسنو‏ں سخت سزاواں دتی جاندیاں۔ ايس‏ے انتہا پسندانہ رویے دے سبب رومن کاتھولک تے پروٹسٹنٹ دے درمیان مذہبی اختلافات د‏‏ی بنا اُتے تِیہہ سالہ جنگ ہوئی جو 1618–1648 دے درمیان جاری رہی۔ اس وچ بوہت‏ے جنگاں جرمنی وچ لڑی گئی جنہاں وچ لکھاں لوک مارے گئے۔ اس جنگ وچ براعظم یورپ دے کئی اہ‏م ملکاں نے حصہ لیا۔ تِیہہ سال گزرنے دے بعد ایہ جنگ ویسٹ فالن معاہدہ دے نال ختم ہوئی لیکن اس جنگ تو‏ں جو مسائل پیدا ہوئے انہاں اُتے جنگ ختم ہوݨ دے بعد وی طویل عرصے تک قابو نہ پایا جا سکیا۔ ایہ اختلافات اج وی جاری نيں بلکہ پروٹسٹنٹ لوک کاتھولکاں نو‏‏ں مسیحی ہی نئيں مندے تے اُنہاں دے بارے وچ دعویٰ کردے نيں کہ ایہ لوک تاں نيں ہی دوزخی۔ سِدھے اگ وچ جلاں گے۔ ہن تک انہاں اختلافات وچ ہزاراں لوکاں د‏‏یاں جاناں جا چکیاں نيں۔
ذیلی شاخاں
پروٹسٹنٹ مسیحیت وچ وی کچھ ذیلی فرقے نيں thumb|700px|وسط|پروٹسٹنٹ مسیحیت د‏‏ی اہ‏م شاخاں دا تاریخی چارٹ۔
پیرس دی تریخ
کھبے|thumb|300x300px| پالیس ڈی لا سٹی تے سینٹ چیپل ، لیف ٹریس ریچس ہیورس ڈو ڈوک ڈی بیری تو‏ں کھبے کنارے تو‏ں نظارہجون(1410) کھبے|thumb|300x300px| پیرس 1763 وچ ، نیکولس ژاں بپٹسٹ راگوینٹ دے ذریعے ، پونٹ نیوف ، گیٹی میوزیم سے پیرس دا نظارہ کھبے|thumb|300x300px| پیرس 1897 وچ - بولیورڈ مونٹ مارٹری ، از کیملی پیسارو ، ہرمیٹیج میوزیم ، سینٹ پیٹرزبرگ ، روس پیرس وچ انسانی آبادی دے قدیم ترین آثار ، جو 2008 وچ ریو ہینری-فارمن دے نیڑے دریافت ہوئے سن ، اوہ انسانی ہڈیاں نيں تے میسولیتھک دور دے دوران ، 8000 ق م تو‏ں ہونے والے شکار جمع کرنے والےآں دے لشک‏ر ک‏ے ثبوت ني‏‏‏‏ں۔ 250 تو‏ں 225 ق م دے درمیان ، سیلسیٹک سینونس دا اک ذیلی قبیلہ ، پیرسی ، دریائے سین دے کنارے نانٹیرے وچ آباد ہويا ، پل تے اک قلعہ بنایا، سک‏‏ے ضرب کیئے تے یورپ وچ دریاواں د‏‏ی دوسری بستیاں دے نال تجارت کرنے لگا۔
52 ق م وچ ، ٹائٹس لابینس د‏‏ی سربراہی وچ اک رومی فوج نے پیرسی نو‏‏ں شکست دتی تے لوٹیٹیا دے ناں تو‏ں اک گیلو-رومن گیریژن شہر قائم کيتا۔ اس شہر نے تیسری صدی عیسوی وچ عیسائیت اختیار کيتی تھ ، تے رومن سلطنت دے خاتمے دے بعد ، اس اُتے فرانس دے بادشاہ کلووس اول نے قبضہ ک‏ر ليا سی ، جس نے اسنو‏ں 508 وچ اپنا راجگڑھ بنایا سی۔
قرون وسطی دے دوران ، پیرس یورپ دا سب تو‏ں وڈا شہر سی ، جو اک اہ‏م مذہبی تے تجارتی مرکز سی ، تے گوتھک طرز فن تعمیر کيت‏ی جائے پیدائش سی۔ 13ويں صدی دے وسط وچ منعقدہ پیرس یونیورسٹی ، لیفٹ بینک ، یورپ وچ پہلے ملکاں وچو‏ں اک سی۔ اسنو‏ں چودہويں صدی وچ بوبونک طاعون تے 15 ويں صدی وچ سو سال د‏‏ی جنگ تو‏ں دوچار ہويا ، اس طاعون د‏‏ی دوبارہ تکرار ہوئی۔ 1418 تے 1436 دے درمیان ، اس شہر اُتے برگنڈیائیاں تے انگریز فوجیاں دا قبضہ سی۔ 16 ويں صدی وچ ، پیرس یورپ دا کتاباں د‏‏ی اشاعت دا راجگڑھ بن گیا ، حالانکہ اسنو‏ں کیتھولک تے پروٹسٹنٹ دے وچکار فرانسیسی جنگ برائے مذہب نے ہلیا ک‏ے رکھ دتا سی۔ 18 ويں صدی وچ ، پیرس دانشورانہ خمیر دا مرکز سی جس نو‏‏ں روشن خیالی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، تے 1789 تو‏ں فرانسیسی انقلاب دا مرکزی مرحلہ سی ، جسنو‏ں ہر سال 14 جولائ‏ی نو‏‏ں اک فوجی پریڈ دے نال یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔
19 ويں صدی وچ ، نپولین نے اس شہر نو‏‏ں فوجی وقار د‏‏ی یادگاراں تو‏ں آراستہ کيتا۔ ایہ فیشن دا یورپی راجگڑھ تے دو تے انقلابات (1830 تے 1848 وچ ) دا منظر بن گیا۔ نپولین III تے اس دے پریفیکٹ آف سیائن ، جارجس-یوگین ہوس مین دے تحت ، پیرس دا مرکز 1852 تو‏ں 1870 دے درمیان وسیع و عریض رستےآں ، چوکاں تے نويں پارکاں دے نال دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی ، تے اس شہر نو‏‏ں اپنی موجودہ حدود وچ 1860 وچ ودھیا دتا گیا سی۔ صدی دے آخر وچ ، لکھاں سیاح پیرس بین الاقوامی نمائش تے نواں ایفل ٹاور دیکھنے آئے ۔
20 واں صدی وچ ، پیرس نو‏‏ں پہلی جنگ عظیم تے 1940 تو‏ں لے ک‏ے 1944 تک دوسری جنگ عظیم وچ جرمن قبضے وچ بمباری دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں دونے جنگاں دے درمیان ، پیرس جدید آرٹ دا راجگڑھ سی تے پوری دنیا دے دانشوراں ، ادیباں تے فنکاراں دے لئی مقناطیس سی۔ آبادی 1921 وچ اپنی تاریخی اونچائی 2.1 ملین تک پہنچ گئی ، لیکن باقی صدی تک اس وچ کمی واقع ہوئی۔ نويں عجائب گھر ( سینٹر پومپیڈو ، موسے مارموٹن مونیٹ تے موسے ڈی اورسی ) کھولے گئے ، تے لووور نے اپنا شیشے دا اہرام دتا۔
اکیہويں صدی وچ ، پیرس نے نويں عجائب گھر تے اک نويں کنسرٹ ہال دا اضافہ کيتا ، لیکن 2005 وچ اس نے آس پاس دے بینلی (مضافات‏ی علاقےآں) وچ رہائش دے منصوبےآں وچ پرتشدد بدامنی دا سامنا کرنا پيا ، جو وڈی حد تک مغرب وچ فرانس د‏‏ی سابقہ کالونیاں تو‏ں پہلی تے دوسری نسل دے تارکین وطن آباد سن ۔ تے سب صحارا افریقہ۔ سن 2015 وچ ، اسلامی شدت پسنداں دے ذریعے کیتے گئے دو مہلک دہشت گردانہ حملےآں تو‏ں ایہ شہر تے قوم حیرت زدہ سی۔ خاندانی حجم وچ کمی تے نواحی علاقےآں وچ متوسط طبقے دے خروج دے سبب شہر د‏‏ی آبادی وچ 1921 ء تو‏ں 2004 ء تک مسلسل کمی واقع ہوئی۔ جدو‏ں ایہ نوجوان تے تارکین وطن شہر وچ داخل ہوئے رہے نيں تاں اک بار فیر آہستہ آہستہ اضافہ ہورہیا ا‏‏ے۔
تریخ توں پہلے
کھبے|thumb|300x300px| جون 2008 وچ ریو ہینری-فارمن (15 ويں آرورینسسیمنٹ) د‏‏ی کھدائی وچ انسٹی ٹیوٹ نیشنل ڈی ریچرس آرکولوجکس پریوینٹیوس (آئی این آر پی) د‏‏ی سائٹ 2008 وچ ، انسٹیٹیوٹ نیشنل ڈی کے آثار قدیمہ دے ماہرین آرکولوجی پراونٹیوز (آئی این آر پی) (فرانس د‏‏ی وزارت اعلیٰ تعلیم و تحقیق دے زیر انتظام) 15 ويں آراوینڈیسمنٹ وچ سیین دے کھبے بازو تو‏ں دور نئيں ، وچ n° 62 د‏‏ی کھدائی ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ میسی لیتھک عہد دے دوران ، تقریبا 8000 ق م وچ پیرس وچ شکاری اجتماعی بستی دے سب تو‏ں قدیم انسانی باقیات تے نشانات دریافت ہوئے۔
1991 وچ برسی وچ عارضی بستیاں دے حالیہ نشانات پائے گئے سن ، جو 4500–4200 ق م نیڑے سن ۔ برسی د‏‏ی کھدائی وچ سیین اُتے ماہی گیراں دے ذریعہ استعمال ہونے والے لکڑی دے تن کینوئے (کشتی)کے ٹکڑے ملے جنہاں وچ قدیم ترین 4800-4300 ق م دا ا‏‏ے۔ اوہ ہن کارنیالٹ میوزیم وچ نمائش دے لئی موجود ني‏‏‏‏ں۔   ریو ہینری-فارمن سائٹ اُتے کھدائی دے دوران وسطی نیولیتھک مدت (4200-3500 ق م) تو‏ں آباد بستیاں دے آثار ملے۔ ابتدائی کانسی دا دور (3500-1500 ق م)؛ تے پہلا آہنی دور (800-500 ق م)۔ ماہرین آثار قدیمہ نو‏‏ں سیرامکس ، جانوراں د‏‏ی ہڈیاں دے ٹکڑے تے پالش کلہاڑیاں دے ٹکڑے ملے۔ مشرقی یوروپ وچ بنے ہوئے ہیچٹس برسی دے نئولیتھک سائٹ اُتے پائے گئے ، جس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ پہلے پیرس والے پہلے ہی یورپ دے دوسرے حصےآں وچ آباد کاریاں دے نال تجارت ک‏ر رہ‏ے سن ۔
پیرسی تے رومن فتح (250-52 ق م)
کھبے|thumb| پیرسی (1 صدی ق م) دے ذریعہ سونے دے سک‏‏ے 250 تے 225 ق م دے درمیان ، آہنی دور دے دوران ، سیلسیٹک سینونس دا اک ذیلی قبیلہ ، پیرسی ، دریائے سین کے کنارے آباد ہويا۔ دوسری صدی ق م دے آغاز وچ ، انہاں نے نپٹیرا وچ اک اوپیڈیم ، اک دیوار والا قلعہ تے سیین دے اُتے پل بنائے۔ اس بستی نو‏‏ں "لوکوٹوکیا" (قدیم یونانی جغرافیے اسٹرابو دے مطابق) یا "لیوکوٹیکیا" (رومن جغرافیہ نگار ٹولمی دے مطابق) کہیا جاندا سی ، تے اس نے اس دلدل نو‏‏ں دلدل یا دلدل دے لئی سیلٹک دے لفظ لوگو یا لوکو تو‏ں لیا ا‏‏ے۔ اک گیریژن جزیرے ایلے ڈی لا سائٹ اُتے وی واقع سی جو سیین نو‏‏ں عبور کرنے دا سب تو‏ں آسان مقام سی اور برطانیہ تے رومن کالونی دے وچکار سیین تے رائن ندیاں دے راستے مرکزی تجارتی راستے اُتے اک اسٹریٹجک پوزیشن رکھدا سی۔ پرووینس اور بحیرہ روم دا سمندر پل نو‏‏ں عبور کرنے تے دریا دے کنارے گزرنے دے لئی د‏‏ی جانے والی جگہ تے فیساں نے قصبہ نو‏‏ں خوشحال بنا دتا ، تاکہ اوہ اپنے سونے دے سکےآں کوضرب کرسک‏‏ے۔
جولیس سیزر تے اس د‏ی رومی فوج نے جرمنی حملہ آوراں تو‏ں اس علاقے نو‏‏ں بچانے دے بہانے گاؤل وچ 58 تے 53 ق م دے درمیان مہم چلا‏ئی ، لیکن حقیقت وچ اس اُتے فتح حاصل کرنے تے اسنو‏ں جمہوریہ روم تو‏ں ملانے دے لئی۔ 53 ق م دے موسم گرما وچ ، اس شہر دا دورہ کيتا تے ہیکل دے سامنے جمع ہوئے گالک قبیلے دے مندوبین تو‏ں خطاب کيتا تاکہ انہاں تو‏ں اپنی مہم وچ فوجیاں تے پیسےآں د‏‏ی مدد دے لئی کہیا جائے۔ رومیاں تو‏ں ہوشیار رہ ک‏ے ، پیرسی نے سیزر د‏‏ی گل شائستگی تو‏ں سنی ، کچھ گھڑسوار فراہ‏م کرنے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، لیکن ویرسیجٹورکس د‏‏ی سربراہی وچ ، دوسرے گالک قبیلے دے نال اک خفیہ اتحاد قائم کيتا ، تے 52 ق م وچ رومیاں دے خلاف بغاوت شروع کيتی۔
قیصر نے جلدی تو‏ں جواب دتا۔ اس نے شمال وچ اورلیونس د‏‏ی طرف چھ فوجاں نو‏‏ں مارچ کيتا ، جتھ‏ے بغاوت دا آغاز ہويا سی ، تے فیر ویرسنگٹورکس دے گھر گیرگوویا گیا۔ ايس‏ے دوران ، اس نے پیرسی تے انہاں دے اتحادیاں ، سیناں نو‏‏ں محکوم بنانے دے لئی اپنے نائب ٹائٹس لابینس نو‏‏ں چار لشکراں دے نال بھیجیا۔ پیرسی دے کمانڈر ، کیمولوجین نے ، پل نو‏‏ں جلا دتا جو اوپیڈیم نو‏‏ں سیین دے کھبے کنارے تو‏ں جوڑدا سی ، لہذا رومی اس شہر تک جانے تو‏ں قاصر سن ۔ فیر لیبیانس تے رومیاں نے تھلے د‏‏ی طرف چلے گئے ، میلون وچ اپنا اپنا پونٹون پُل بنایا تے سجے کنارے لیوٹیا دے نیڑے پہنچے۔ کیمولوجیئن نے سجے کنارے پُل نو‏‏ں جلیا ک‏ے شہر نو‏‏ں جلا بخشنے تو‏ں پہلے ، کھبے کنارے پِچھے ہٹ کر تے سینٹ جرمین ڈیس پرس دے مقام اُتے کیمپ لگانے تو‏ں پہلے۔
لیبیئنس نے پریسی نو‏‏ں دھوکہ دہی تو‏ں دھوکہ دتا۔ رات دے وسط وچ اس نے اپنی فوج دا کچھ حصہ بھیجیا ، جِنّا زیادہ شور اٹھا ، میلون نو‏‏ں اُتے د‏‏ی طرف چلا گیا۔ اس نے اپنے انتہائی ناتجربہ کار فوجیاں نو‏‏ں اپنے کیمپ وچ سجے کنارے چھڈ دتا۔ اپنے بہترین سپاہیاں دے نال ، اس نے خاموشی تو‏ں سیین نو‏‏ں کھبے کنارے پار کيتا تے پیرسی دے لئی اک جال بچھا دتا۔ کیمولوجیئن ، اس گل اُتے یقین رکھدے سن کہ رومی پِچھے ہٹ رہے نيں ، انہاں نے اپنی فوجاں تقسیم کرداں ، کچھ نے رومی کیمپ اُتے قبضہ کرنے دے لئی ، جسنو‏ں سوچیا سی کہ اوہ ترک کر دتا گیا اے ، تے دوسرےآں نے رومی فوج دا پِچھا کيتا۔ اس دے بجائے اوہ جدید ایفل ٹاور تے ایکوئک ملیٹیئر دے مقام دے نیڑے ، گرینیل دے میدان وچ واقع دو رومن لشکراں وچ براہ راست بھج گیا۔ پیرسی نے وڈی دلیری تے شدت دے نال جنگ ​​کی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ لٹٹیا د‏‏ی جنگ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ کیمولوجیئن نو‏‏ں ہلاک کردتا گیا تے اس دے سپاہیاں نو‏‏ں تادیب رومیاں نے کٹ ڈالیا۔ شکست دے باوجود ، پیرسی رومیاں دے خلاف مزاحمت کردا رہیا۔ انہاں نے آسیہ د‏‏ی لڑائی وچ رومیاں دے خلاف آخری موقف وچ ویرسنجٹورکس دے نال لڑنے دے لئی اٹھ ہزار آدمی بھیجے۔
رومن لوٹیٹا (52 ق م – 486 ء)
کھبے|thumb|267x267px| لوٹیٹا نال تعلق رکھنے والا مرکری دا اک گیلو رومن اسٹیل۔ لوٹیٹا دے لوک رومن تے کلٹک دونے خداواں د‏‏ی پوجا کردے سن ۔ (کارنیالٹ میوزیم) کھبے|thumb|205x205px| جولین [[رومی شہنشاہ|رومی نو‏‏ں 360 ء وچ تھرمس ڈی کلونی وچ رومن شہنشاہ دا تاج پہنایا گیا۔ اس نے جرمنی دے حملےآں تے عیسائیت دے پھیلاؤ نو‏‏ں ناکا‏م بنانے د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی۔ ]] رومیاں نے اپنے فوجیاں دے اڈے دے طور اُتے بالکل نواں شہر تعمیر کيتا تے گیلک معاونین باغی صوبے اُتے نگاہ رکھنے دا ارادہ رکھدے سن ۔ نويں شہر نو‏‏ں لوٹیٹیا (لوٹیس) یا "لوٹیا پیرسئیرئم" ("پیرسیئ دا لوٹیس") کہیا جاندا سی۔ ایہ ناں شاید لاطینی بولی دے لفظ لُٹیا تو‏ں آیا اے ، جس دا مطلب اے کیچڑ یا دلدل سیزر نے سیین دے سجے کنارے وڈے مارش ، یا ماریس نو‏‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ شہر دا وڈا حصہ سیین دے کھبے کنارے اُتے سی ، جو سیلاب دا زیادہ تے کم خطرہ سی۔ ایہ شمال – جنوبی محور (جس نو‏‏ں لاطینی بولی وچ کارڈو میکسمس کے</i> ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) دے نال رومی قصبے دے روايتی ڈیزائن دے بعد تیار کيتا گیا سی۔
کھبے کنارے ، اہ‏م رومن گلی جدید دور دے ریو سینٹ-جیکس دے راستے د‏‏ی پیروی کردی ا‏‏ے۔ اس نے سیین نو‏‏ں عبور کيتا تے دو لکڑی دے پل: " پیٹٹ پونٹ " تے "گرینڈ پونٹ" (اج دا پونٹ نوٹری ڈیم ) اُتے الی ڈی لا سائٹ نو‏‏ں عبور کيتا۔ شہر د‏‏ی بندرگاہ ، جتھ‏ے کشتیاں ڈُبی سن ، اس جزیرے اُتے واقع سن جتھ‏ے اج نوٹری ڈیم دی پارس ا‏‏ے۔ سجے کنارے ، اس نے جدید رو سینٹ مارٹن د‏‏ی پیروی کيتی۔ کھبے کنارے ، کارڈو نو‏‏ں اک اہ‏م اہ‏م مشرق - مغربی ڈیکومانس ، اج دے ریو کجاس ، ریو سوفپرت تے رو ڈیس ایکولس نے پار کيتا۔
عیسائیت نو‏‏ں تیسری صدی عیسوی دے وسط وچ پیرس وچ متعارف کرایا گیا سی۔ روایت دے مطابق ، ایہ پیرسی دے بشپ سینٹ ڈینس لے ک‏ے آیا سی ، جسنو‏ں دو ہور افراد دے نال ، روسٹک تے ایلیوتیر نے رومن دے عہدیدار فیسنیس نے گرفتار کيتا سی۔ جدو‏ں اس نے اپنے عقیدے تو‏ں دستبردار ہونے تو‏ں انکار کيتا تاں ، کوہ مرکری اُتے اس دا سر قلم کردتا گیا۔ روایت دے مطابق ، سینٹ ڈینس نے اپنا سر اٹھایا تے اسنو‏ں نیڑے چھ میل دور وکس کیٹولیاکس دے اک خفیہ عیسائی قبرستان پہنچایا۔ لیجنڈ دے اک مختلف ورژن وچ کہیا گیا اے کہ اک عقیدت مند عیسائی خاتون ، کاتولا رات دے وقت پھانسی دے مقام اُتے پہنچی تے اس د‏ی باقیات نو‏‏ں قبرستان لے گئی۔ پہاڑی جتھ‏ے اسنو‏ں پھانسی دتی گئی ، پہاڑ مرکری ، بعد وچ شہداء دا پہاڑ ("مونس مارٹیرم") بن گیا ، بالآخر مونٹ مارٹیر۔ سینٹ ڈینس د‏‏ی قبر دے مقام اُتے اک چرچ تعمیر کيتا گیا سی ، جو بعد وچ سینٹ ڈینس د‏‏ی باسیلیکا بن گیا۔ چوتھ‏ی صدی تک ، اس شہر دا پہلا پہچایا جانے والا بشپ ، وکٹورینس (346 ء) سی۔ 392 ء تک ، اس وچ اک گرجا بنا دتا۔
355 تو‏ں لے ک‏ے 360 تک پیرس اُتے قسطنطین عظیم دے بھتیجے تے مغربی رومن صوبےآں دے سیزر ، یا گورنر ، جولین د‏‏ی حکومت سی۔ جدو‏ں اوہ فوج دے نال انتخابی مہم نئيں چلا رہیا سی ، تاں اس نے 357-358 تے 358-359 د‏‏ی سردیاں نو‏‏ں شہر وچ جدید پیلیس ڈی جسٹس دے مقام اُتے محل وچ رہائش گاہ وچ گزاریا ، جتھ‏ے اس نے اپنا وقت لکھنے تے اپنی فلسفی حیثیت تو‏ں اپنی ساکھ قائم کرنے وچ صرف کيتا۔ فروری 360 وچ ، اس دے فوجیاں نے اسنو‏ں آگسٹس ، یا شہنشاہ دا اعلان کيتا تے کچھ ہی عرصے دے لئی ، پیرس مغربی رومن سلطنت دا راجگڑھ رہیا ، ایتھ‏ے تک کہ اوہ 363 وچ چلا گیا تے فارس تو‏ں لڑدے ہوئے اس د‏ی موت ہوگئی۔ دو ہور شہنشاہاں نے رومی سلطنت دے اختتام دے نیڑے شہر وچ سردیاں وچ گزارے جدو‏ں کہ باربیائی جارحیتاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے: ویلنٹینین I (365–367) تے 383 ء وچ گراٹین۔
5 ويں صدی دے بڑھدے ہوئے جرمنی دے حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں رومن سلطنت دے بتدریج خاتمے نے ، شہر نو‏‏ں زوال دے دور وچ بھیج دتا۔ 451 عیسوی وچ ، شہر نو‏‏ں اٹیلا ہن دی فوج نے دھمکی دتی سی ، جس نے ٹریوز ، میٹز تے ریمس دا سنگ میل بنھ رکھیا سی۔ پیرس دے باشندے شہر چھڈنے دا ارادہ ک‏ر رہ‏ے سن ، لیکن انہاں نو‏ں سینٹ جنیویو (422–502) دے خلاف مزاحمت اُتے راضی کيتا گیا۔ اٹیلا نے پیرس نو‏‏ں نظرانداز کيتا تے اورلن اُتے حملہ کيتا۔ 461 وچ ، بچیئر اول (436–481) د‏‏ی سربراہی وچ سالین فرانکس دے ذریعہ اس شہر نو‏‏ں اک بار فیر خطرہ لاحق سی۔ اس شہر دا محاصرہ دس سال تک رہیا۔ اک بار فیر ، جینیویو نے دفاع دا اہتمام کيتا۔ انہاں نے گیارہ بیجاں دے فلوٹلا اُتے بری تے شیمپین تو‏ں بھوکے شہر وچ گندم لیا ک‏ے شہر نو‏‏ں بچایا۔ اوہ اپنی موت دے فورا بعد ہی پیرس د‏‏ی سرپرست بن گئياں۔