cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
غرناطہ وچ موراں دی بغاوت
چوتھا مرحلہ
یہ اپریل 1570 تو‏ں لے ک‏ے 1571 دے موسم بہار تک جاری رہیا۔ پیادہ تے گھڑسوار فوج دے نال کیتھولک فورساں نو‏‏ں بہت تقویت ملی۔ ڈان جان تے ڈیوک آف سیسہ د‏‏ی سربراہی وچ ، انہاں نے اک نويں مہم چلا‏ئی ، الپوجارس اُتے حملہ کیتا ، مکانات تے فصلاں تباہ کيتیاں ، مرداں نو‏‏ں تلوار وچ ڈال دتا تے انہاں تمام خواتین ، بچےآں تے بُڈھے لوکاں نو‏‏ں قیدی بنا لیا جنہاں نو‏ں انھاں نے اپنے راستے وچ پایا سی۔
بغاوت دا خاتمہ
جب ایہ بغاوت شروع ہوئی تاں ، ریاست گراناڈا نے بمشکل ڈیڑھ لکھ رہائشیاں د‏‏ی گنت‏ی د‏‏ی ، جنہاں وچ زیادہ تر موریسکوس سن ۔ جنھاں نے بغاوت کیندی سی اس د‏ی صحیح تعداد معلوم نئيں اے ، لیکن میڈرڈ د‏‏ی عدالت وچ فرانس تے جمہوریہ جینوا دے سفیراں نے اندازہ لگایا سی کہ جنوری 1569 وچ 4000 تے 1570 دے موسم بہار تک 25،000 باغی سن ، جنہاں وچو‏ں تقریبا 4،000 ترک یا بربر سن جو شمالی افریقہ تو‏ں بغاوت د‏‏ی حمایت وچ آئے سن ۔
منتشر تے دوبارہ آبادکاری
اس بغاوت دے دباو دے بعد ، موریسو د‏‏ی آبادی دے اک اہ‏م حصے نو‏‏ں سابقہ مملکت گراناڈا تو‏ں بے دخل کردتا گیا سی۔ پہلے گرجا گھراں وچ پھڑ لیا گیا ، فیر سخت سردی د‏‏ی صورتحال وچ ، تھوڑا سا کھانا لے ک‏ے ، انہاں نو‏ں گروپاں وچ پیدل لے جایا گیا ، فوجیاں دے ذریعہ انہاں نو‏‏ں لے جایا گیا۔ بہت سارے راستے وچ ہی دم توڑ گئے۔ بوہت سارے لوک قرطبہ گئے ، دوسرے ٹولڈو گئے تے لیون تک گئے۔ المیریا دے علاقے تو‏ں آنے والےآں نو‏‏ں گیلریاں وچ سیول لے جایا گیا۔ کڈے جانے والی کل تعداد دا تخمینہ لگ بھگ 80،000 یا گرینڈا دے ماریکوس دے نصف حصے اُتے لگایا گیا ا‏‏ے۔ thumb|250x250پکسل| ببیوین ٹاؤن ہال وچ رکھیا لیبرو ڈی اپو ۔ گراناڈا دے حکا‏م نے دور دراز تو‏ں گلیشیا تے استوریاس تے برگوس تے لیون دے پہاڑی علاقےآں دے امیدواراں د‏‏ی تلاش دے لئی عہدیداراں نو‏‏ں بھیج دتا۔ ایہ عمل مشکل ، سست تے مہنگا سی۔ زیادہ تعداد مغربی اندلس تو‏ں سی ، لیکن اوہ وی گلیشیا ، کیسٹل ، والنسیا تے مرسیا تو‏ں آئے سن ۔
ہور پڑھنے
ہ‏معصر حاضر دے تن نامور نيں ، جنہاں وچو‏ں ہر اک نے 1568–71 د‏‏ی مہم وچ حصہ لیا سی۔
موریسو دے بغاوتاں دے بعد د‏‏یاں تحریراں انہاں تن بنیادی ماخذاں خصوصاá مرمول تو‏ں ماخوذ ني‏‏‏‏ں۔ اک ہور عصری کم ، جس دا ناں بوہت گھٹ جانیا جاندا اے ، اوہ اے:
بدقسمتی تو‏ں مورپی طرف تو‏ں الپوجرس وچ جنگ دا کوئی ہ‏معصر نئيں ا‏‏ے۔
اسپینیش وچ ضمنی کم:
انگریزی وچ کم
کرن سنگھ گروڡر
کرن سنگھ گروور (جم 23 فروری 1982) اک بھارتی اداکار اے جو بھارتی ٹیلیوژن لڑی وچ کم لئی جانیا جاندا اے جویں کہ "دل مل گئے" اتے "قبول ہے"۔ اسنے "الون" اتے "ہیٹ سٹوری" فلماں وچ وی اداکاری کیتی اے۔
مڈھلا دا جیون
گروور دا جم 23 فروری 1982 نوں بھارت وچ نویں دلی وچ اک پنجابی سکھ پروار وچ ہویا۔ اس دا اک چھوٹا بھرا اے۔ جدوں گروور چھوٹا سی تاں اس دا پروار سعودی عرب دے الخوبر وچ رہن لگا۔ اس نے دمام، سعودی عرب وچ اپنی پڑھائی کیتی اتے پھر آئی ایچ ایم ممبئی توں ہوٹل مینیجمینٹ وچ اک ڈگری کیتی۔ اس نے اومان وچلے شارٹن ہوٹل وچ اک مارکیٹنگ ایگزیکٹو وجوں کم کیتا۔
کریئر
گروور نے 2004 وچ ٹیلیوژن وچ اپنا کریئر شروع کیتا اتے اکلے اتے ہٹ سٹوری 3 نال بالیوڈّ وچ اک تبدیلی کیتی۔ 2013 وچ گروور نوں سبھ توں ودھ تنخواہ والے بھارتی ٹیلیوژن ایکٹراں وچ شامل کیتا گیا۔ گروور نوں ایشیا دی سبھ توں سیکسیئیسٹ مین لسٹ وچ کئی وار درج کیتا گیا اے۔ ، اتے اس طرحاں ٹائیمز سبھ توں پیارے لسٹ وجوں۔
2004 وچ، گروور نے ماڈلنگ وچ کریئر دا پچھا کیتا اتے گلیڈرگس مینہنٹ مقابلہ وچ حصہ لیا اتے "سبھ توں مشہور ماڈل" دا انعام جتیا۔ گروور نے ایمٹیوی انڈیا اُتے بالاجی ٹیلیفلماں دی یوتھ شو کتینی مست اے جی زندگی نال اپنے ٹیلیوژن کیریئر شروع کیتے سن، جس لئی اس نوں پروڈکشن ہاؤس ولوں منعقد قومانتری پدھر دی حصول توں بعد چنیا گیا سی۔
2007 وچ گروور نے اک میڈیکل جوانی ڈرامہ دکھاؤن والے دی دل مل گئے شو کیتا۔ ٹائیمز آف انڈیا نے رپورٹ دتی کہ گروور شو دے کارن "ترنت ہٹ" اتے اک "کشور آئیکن" بن گیا۔
نجی زندگی
[[تصویر:Bipasha_Basu_Karan_Singh_Grover_at_their_Mehndi.jpg|thumb|بیوی بپاشا بسو نال گروور
]] گروور نے 2 دسمبر 2008 نوں اداکارہ عقیدت ندھان نال ویاہ کیتا۔ ویاہ 10 مہینیاں بعد طلاق ہو گیا۔ گروور نے 9 اپریل 2012 نوں، دل مل گیاں توں اپنے کوسٹار جنیپھر ونگیٹ نال ویاہ کیتا۔ نومبر 2014 وچ ونگیٹ نے کیہا کہ اوہ اتے گروور نے وکھ ہو گئے گروور نے ٹوٹر راہیں ونگیٹ توں اپنے آؤن والے طلاق بارے وی دسیا۔ گروور نے کیہا اے کہ اوہ مذہبی نہیں ہن پر روحانی اے۔ گروور اک تندرستی والا اتشاہ والا اے 2015 وچ، گروور نے اکلے دے سہِ-ستارے بپاشا باسو دا ویاہ کیتا اتے 30 اپریل 2016 نوں اوہناں نال ویاہ کروا لیا۔
حوالے
گٹھ:جم 1982 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں
عنایت احمد کاکوروی
پیدائش
ان دا ناں عنایت احمد تے خطاب خان بہادر سی۔ اوہ قریشی النسل ا‏‏ے۔ اکتیسواں پشت وچ نسب رسول کریم دے جدِ امجد عبد مناف تو‏ں مل جاندا ا‏‏ے۔ مفتی عنایت علی دے اجداد وچو‏ں اک شخص امیر حسام نے بغداد تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے دیوہ ضلع بارہ بنکی وچ سکونت اختیار کيتی۔ ایتھے دیوہ ضلع بارہ بندی ميں 9 شول 1228ھ بمطابق 5 اکتوبر 1813ء نو‏‏ں مفتی عنایت علی پیدا ہوئے۔ مفتی عنایت احمد نے ابتدائی تعلیم گھر اُتے حاصل کيتی۔ 1241ھ / 1825ء وچ تیرہ برس د‏‏ی عمر وچ رام پور گئے۔ اوتھ‏ے مولا‏نا سید محمد بریلوی تو‏ں صرف و نحو د‏‏ی تحصیل کيتی۔ اس دے بعد مولا‏نا حیدر علی ٹونکی تے مولا‏نا نور السلام تو‏ں دوسری درسی کتاباں پڑھیاں۔ اس دے بعد دہلی دا سفر کیتا جتھ‏ے مولا‏نا شاہ اسحاق دہلوی تو‏ں حدیث دا درس لیا۔ دہلی تو‏ں علی گڑھ آئے، جتھ‏ے شاہ عبد العزیز دہلوی تے شاہ رفیع الدین دے نامور شاگرد مولا‏نا بزرگ علی مارہروی تو‏ں قلعہ د‏‏ی جامع مسجد وچ معقولات و منقولات دا درس لیا۔ مفتی عنایت احمد حالے فراغت تعلیم دے بعد علی گڑھ ہی وچ سن کہ ايس‏ے دوران استاد مولا‏نا بزرگ علی مارہروی دا انتقال ہوئے گیا۔ مفتی ہدایت علی د‏‏ی ذہانت و فطانت د‏‏ی بدولت مدرسہ دے ذمہ داران نے انہاں نو‏ں استاد د‏‏ی جگہ اُتے تدریس دے لئی منتخب ک‏ر ليا۔ استاد د‏‏ی روحانی تے مفتی ہدایت علی دے اہتمام و کوشش کيتی وجہ تو‏ں اس مدرس‏ے نے مستند تعلیم گاہاں وچ اپنا اک وقار بنا لیا۔ علی گڑھ دے قیام دے دوران انہاں نے تدریسی خدمات دے نال تحریری شغف وی جاری رکھیا تے ملازمت وی اختیار کيتی۔ پہلے منصف و مفتی دے عہدے اُتے فائز ہوئے، کچھ ہی عرصہ بعد بحیثیت صدر امین انہاں دا تبادلہ بریلی شہر ہوئے گیا، اس دے بعد صدر الصدور دے اہ‏م منصب اُتے فائز ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1813 دے جم گٹھ:1863 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش تو‏ں ہندوستان د‏‏ی آزادی دے سرگرم کارکنان گٹھ:بارہ بنکی، اتر پردیش دیاں شخصیتاں گٹھ:برطانوی ہند دے قیدی تے زیر حراست افراد گٹھ:بھارتی انقلابی گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:جنگ آزادی ہند 1857ء د‏‏ی مسلما‏ن شخصیتاں گٹھ:ہندوستان دے مجاہدین آزادی
لیئژ
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:بیلجیم گٹھ:بیلجیئم دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:بیلجیئم دے آباد تھاں
ریاست جیسلمیر
جیسلمیر اک اجیہی پرانے ریاست اے، جس نوں کہ گولڈن سٹی وی کیہا جاندا اے۔ اس توں علاوہ جیسلمیر نوں حویلیاں دا شہر وی کیہا جاندا اے۔ اس شہر وچ بہت زیادہ حویلیاں ہن۔ اتہاس توں پتہ چلدا اے کہ جیسلمیر ریاست نوں 12ویں صدی وچ جیسل بھٹی نے وسایا سی۔ جیسل دے نخلستان ناں نال مشہور رہی بھٹی راجپوتاں دی ریاست وچ کسے ویلے ہر پاسے جنگل ہی جنگل ہندے سن پر ہن اس علاقے وچ پانی دی کافی کمی اے، جس کرکے خشک علاقہ ہون کارن اتھے کوئی فصل نہیں ہندی۔ دھار دے ریگستان وچ جیسلمیر دا قیام 1178 عیسوی وچ یدوونشی بھاٹی دے ونشج راول-جیسل ولوں کیتی گئی سی۔ راول جیسل دے راجپوتاں نے اتھے 770 سال تکّ لگاتار راج کیتا اے۔ جیسلمیر نوں پہلاں ماڈدھارا اتے ولبھمنڈل وی کہندے سن۔
ریاست جیسلمیر دا قلعہ بہت مشہور اے۔ ایہہ قلعہ چتوڑگڑھ توں بعد دوجے نمبر اپر آؤندا اے۔ اس قلعے دی تیاری 1469–73 وچ ہویا سی۔ ایہہ قلعہ کافی اچی پہاڑی اپر بنیا ہویا اے۔ ایہہ قلعہ بہت ہی وشال اتے سندر اے۔ ریاست جیسلمیر دے محلّ بھون نرمان کلا دا اتم نمونہ ہن۔ جیسلمیر دے قلعے اندر ستّ منزلا محل، راج ولاس، فنی جھروکھے ویکھن یوگ ہن۔ جیسلمیر دی شلپ کلا وی دیکھن والی اے۔ اتھوں دی پاٹووکی حویلی ساری دی ساری ڈبی وانگ بنی ہوئی اے۔ اس حویلی دی تیاری 18ویں صدی وچ ہویا سی۔ ایہہ بہت ہی سندر عمارت اے۔ اس عمارت وچ سونے نال چترکاری کیتی ہوئی اے۔ اس عمارت وچ کچّ اتے پیلے پتھر دا کم بہت ہی ودھیا ڈھنگ نال کیتا گیا اے۔ کیہا جاندا اے کہ جیسلمیر وچ ناتھ ملّ جی دی حویلی نوں 19ویں صدی وچ لالو اتے ہاتھی ناں دے دو بھراواں نے بنایا سی۔ اس حویلی وچ کندھاں اُتے چتر شلپکاری بہت ودھیا کیتی ہوئی اے۔ اتھوں دی سلیم سنگھ دی حویلی وی کافی سندر اے۔ سلیم سنگھ جیسلمیر ریاست دا وزیراعظم سی۔ جیسلمیر توں 16 کلومیٹر دور بھٹیاں دی اصلی راجدھانی لاڈوربا اے، جس دے کہ ہن کھنڈر ہی ملدے ہن۔ جیسلمیر توں 42 کلومیٹر دور پاکستان والے پاسے اک پنڈ اے، جتھے ہر پاسے ریت ہی ریت اے۔ اس تھاں اپر سویرے سورج چڑھن ویلے اتے شام نوں سورج چھپن ویلے نظارہ ویکھن یوگ ہندا اے۔ اس ریت دے آلے-دوآلے جھاڑیاں ہن۔ کدے-کدے کسے جھاڑی نوں کوئی پھلّ وی لگّ جاندا اے۔ اتھے دو کلومیٹر دے علاقے وچ ریت دے اچے-نیویں ٹبے ہن، جو کہ سندر نظارہ پیش کردے ہن۔
ضمیر نیازی
ہور پڑھو
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
ضلع الاجاکیا
ضلع الاجاکیا ترکی دے صوبہ ایلازغ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
طارق مصطفا
ہور پڑھو
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
چک 343 ج ب
چک 343 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
دهستان آلیان
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان فومن دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان فومن چ اے ۔
برویز
گٹھ:بیلجیم گٹھ:بیلجیئم دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:بیلجیئم دے آباد تھاں
اپلوڈ
کمپیوٹر نیٹورک اس وچ، اپلوڈ کرن لئی اک ریموٹ سسٹم جویں کہ اک سرور جاں کسے ہور کلائنٹ نوں ڈاٹا بھیجنا اے تاں جو ریموٹ سسٹم اک کاپی نوں سٹور کر سکے۔۔
ریموٹ اپلوڈ
لوکل نظام دے کنٹرول ہیٹھ اک رموٹ سسٹم توں دوجی تھاں تے ڈیٹا نوں ٹرانسفر کرنا ریموٹ اپلوڈنگ اے۔
ریموٹ اپلوڈنگ کجھ آنلائین فائل ہوسٹنگ خدمات ولوں ورتی جاندی اے ایہہ ادوں وی ورتیا جاندا اے۔ جدوں مقامی کمپیوٹر ریموٹ سسٹم نال ہولی کنیکشن کردے ہن، پر اوہناں دے وچکار اوہناں دا اک فاسٹ کنیکشن ہندا اے ریموٹ اپلوڈنگ فنکشنیلٹی دے بناں، ڈاٹا پہلاں مقامی ہوسٹ تے ڈاؤنلوڈ کیتا جانا چاہیدا اے اتے پھر رموٹ فائل ہوسٹنگ سرور تے اپلوڈ کیتا گیا اے، ہولی کنیکشناں دے دونو وار۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:انٹرنیٹ
ٹن ٹن (اداکارہ)
ٹن ٹن (11 جولائی 1923–24 نومبر 2003) اک بھارتی پلیبیک گلوکارہ اتے ہاس رس ایکٹریس سی۔ اس دا اصلی نام عما دیوی کھتری سی۔ اس نوں اکثر ہندی سنیما دی پہلی ہاس ایکٹریس وی کیہا جاندا اے۔ ایہہ فلماں وچ امادیوی دے نام نال گاؤندی سی۔
مڈھلی زندگی
عما دیوی اتر پردیش دے اک چھوٹے جہے پنڈ وچ، اک روایت پسند شمالی بھارتی پروار وچ 11 جولائی 1923 نوں پیدا ہوئی سی۔ اس دے ماں-پیؤ دی بے وقتی موت دے بعد، اس نوں پہلاں اس دے بھرا نے اتے پھر اس دے چاچا نے پالیا سی۔
مکرم بخاری
ہور پڑھو
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
پربھجوت کور
پربھجوت کور (6 جولائی 1924 - 25 نومبر 2016) اک اُگھی پنجابی قوم پرست شاعرہ سی۔
جیونی
پربھجوت کور دا جنم پنڈ لنگڑیال، ضلع گجرات برطانوی پنجاب (ہن پاکستان) وچّ 6 جولائی 1924 نوں ہویا۔ اس دا پیؤ س. ندھان سنگھ سچر اتے ماں رجندر کور سن۔ اس نے اُگھے ناول کار، لکھاری اتے پترکار کرنل نرندرپال سنگھ نال ویاہ کروایا۔ نروپما کور اتے ​​انپما کور اوہناں دیاں دو دھیاں ہن۔ نروپما کور شاعرہ اتے لکھاری ہے اتے انپما کور اک چترکار۔ ]پچھلے 25 کو سال توں بڑی لگن نال ساہت رچنا کردی رہی ہے۔پربھجوت کور نوں "پبی" لکھن اتے ساہت اکیڈمی دلی نے پنج ہزار رپے دا نام دتا سی۔ امرتا پریتم تو بعد پربھجوت دوجی شاعرہ سی جس نے زنانی من دیا امنگاں تے سدھراں نوں شاعری دا موضوع بنا کے، اوہناں دے جذاےآں دی ترجمانی کرن دا یتن کیتا ہے۔ پربھجوت دے بیان وچّ سرلتا، ڈونگھی تیبرتا، رس تے رومانس دا انش بھریا ہے۔ اسدے عورت دل دی سبھاوک کوملتا تے بھاوَ، مدھرتا، رسیلی بھاشا تے بھاوَ پردھان رومانس بھجے رنگ وچ ہی ودھیرے نکھردی ہے اتے ترقی پسند شاعری فیسنداری ہی پرتیت ہندی ہے۔
انعام تے اعزاز
روز گیت میں گاواں،پربھجوت کور آرسی پبلیشرز پنہ 167
حوالے
گٹھ:پنجابی لئی ساہت اکادمی انعام جیتو گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی لکھاری
ضلع اریجاک
ضلع اریجاک ترکی دے صوبہ ایلازغ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
پنجابی ناول
پنجابی ناول پنجابی بولی وچ لکھے ناولاں نوں کیہا جاندا اے۔ اس وچ ترجمہ شدہ ناول وی شامل کیتے جاندے ہن کیونکہ اوہ وی ترجمہ ہوئی بولی وچ اس توں بعد لکھے جان والے ناولاں اتے اثر پاؤندے ہن اتے اس طرحاں ایہہ اس خاص بولی دے ساہت وچ نرنترا حاصل کردے ہن۔
اتہاس
1849 وچ پنجاب اتے انگریزاں دا قبضہ ہون توں بعد اوہناں نے اپنے خاص مقصداں دی تکمیل لئی مغربی سکھیا نظام شروع کیتا۔ دھرم پرچار لئی عیسائی مشنریاں نے وکھ-وکھ ساہت روپاں دی ورتوں شروع کیتی۔ پنجابی دا سبھ توں پہلا ترجمہ شدہ ناول مسیحی مسافر دا سفر بنیا جو کہ مول روپ وچ جون بنیئن ولوں انگریزی وچ "پلگرمز پروگریس"(Pilgrim's Progress) دے نام نال لکھیا گیا۔ استوں بعد دوجا ناول جیوتردی (1876) منیا جاندا اے جس بارے اندازا لگایا جاندا اے کہ ایہہ مشنریاں ولوں پہلاں بنگالی وچ لکھوایا گیا اتے پھر پنجابی وچ ترجمہ کروایا گیا۔
گور پال سنگھ سندھو نے اپنی کتاب پنجابی ناول دا اتہاس وچ پنجابی ناول نوں ہیٹھلے چار حصےآں وچ ونڈیا اے :-
مڈھلا پنجابی ناول
مڈھلے دور دے پنجابی ناول وچ دھرم مرکز وچ رہندا اے اتے ایہناں نوں لکھن دا مقصد منورنجن نہیں سگوں نصیحت آموزی اے۔ ایہناں دا سدھا سدھا تعلق لوکاں نوں سکھی نال جوڑنا اے۔ اس دور دا مکھ ناول کار بھائی ویر سنگھ اے جسدے ناول "سندری" نوں پنجابی دا پہلا مولک ناول منیا جاندا اے۔ اس توں بناں موہن سنگھ وید دا ناول "دمپتی پیار" اتے چرن سنگھ شہید دے ناول "دلیر کور" تے "بیبی رنجیت کور" وی اسے دور وچ شامل ہندے ہن۔ ایہناں ناولاں وچ ہیرو اتے ولن واضع اے اتے ہیرو دی جت ہی ہندی اے۔
انفرادی مثالی ناول
پنجابی ناول دے دوجا دور وچ دھرم دی جگہ سماجی سمسیاواں مرکز وچ آ جاندیاں ہن اتے ایہناں دا حل مثالی پاتراں دی سرجنا نال کیتا جاندا اے۔ اس دور دا پہلا ناول گربخش سنگھ پریتلڑی ولوں لکھیا انویاہی ماں منیا جاندا اے۔ استوں بعد نانک سنگھ دے ناول چٹا لہو، پوِتر پاپی، گگن دمامہ باجیا وغیرہ ویکھے جا سکدے ہن۔ سنت سنگھ سیکھوں نے لہو مٹی اتے بابا عثمان ورگے ناول لکھے۔ جسونت سنگھ کنول نے رومانوی مثالی ناول لکھے جہناں وچ سچ نوں پھانسی، پورنماشی، رات باقی ہے وغیرہ ویکھے جا سکدے ہن۔ ایہناں توں بناں سریندر سنگھ نرولا اتے نرندر پال سنگھ وی اسے دور دے ناول کار ہن۔
ترقی پسند حقیقت پسند ناول
اس دور وچ مثالی اتے رومانوی جیون دا چترن کرن دی جگہ اتے جیون دا وستار حقیقت دے پدھر اتے کیتا جانا شروع ہویا۔ اس وچ گردیال سنگھ دے ناول مڑھی دا دیوا تے انھے گھوڑے دا دان اتے رام سروپ انکھی دا کوٹھے کھڑک سنگھ ویکھے جا سکدے ہن۔ عورت ناولکاراں وچ امرتا پریتم اتے دلیپ کور ٹوانا نے اپنے ناولاں وچ عورت دی خاص پیشکاری کیتی۔ ایہناں توں بناں اس دور دے ہور پرمکھ نولکاراں وچ کرتار سنگھ دگل، سوہن سنگھ سیتل، کرمجیت کسا، نرنجن تسنیم وغیرہ شامل ہندے ہن۔
بعد-حقیقت پسند ناول
اس دور وچ ذکر تکنیک اتے موضوع دوناں ہی پکھاں وچ تبدیلی آئی۔ اس وچ چھوٹیاں پچھاناں دی گل ہونی شروع ہو گئی۔ متر سین میت دے ناولاں کورو سبھا، تفتیش، کٹہرا وغیرہ وچ عدالت اتے پولیس پرراج دا چترن کیتا گیا اے۔ رشتہ- ناطہ پربندھ وچ آیاں تبدیلیاں نوں دیکھدے ہوئے اندر سنگھ خاموش نے اک تاج محل ہور، کافر مسیحا، بکل دا رشتہ وغیرہ ورگے ناول لکھے۔ بلدیو سنگھ سڑکناما نے ویسوا جیون بارے لال بتی ناول لکھیا اتے استوں بناں "دوسری ہیروشیما"، "جی۔ٹی۔ روڈ" اتے "انداتا" ورگے ناول لکھے۔ ایہناں ناولکاراں توں بناں اس دور وچ جسبیر منڈ، شاہ چمن، بلجندر نسرالی وغیرہ ناول کار شامل ہندے ہن۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی ساہت
ہندستان دی ونڈ
thumb | left| 300px | 1947 اتے 1948 وچ [[برصغیر نوں برطانیہ توں آزادی ملی اتے چار نویں آزاد دیس بنے: بھارت، سیلون (ہن سری لنکا)، برما (ہن میانمار) اتے پاکستان (جس وچ مشرقی پاکستان (ہن بنگلہ دیش) شامل اے)]]
برطانوی قانون آزادی ہند 1947ء دے تحت 15 اگست 1947ء نوںپاکستان تے بھارت دے قیام نوں ہندستان دی ونڈ جاں تقسیم ہند کہیا جاندا اے جس دے تحت دوناں دیساں نے برطانیہ تون آزادی حاصل کیتی۔ اس ونڈ د ے نتیجے چ چڑھدا بنگال پاکستان تے لہندا بنگال بھارت چ شامل ہویا تے پنجاب وی پاکستان دے موجودہ صوبہ پنجاب تےبھارت دے چڑھدے پنجاب چ ونڈ ہوگیا۔
اس ونڈ د ے بعد نویں پاکستانی ریاست دا دارالحکومت کراچی بنیا جتھے قائد اعظم محمد علی جناح نے پہلے گورنر جنرل دی حیثیت نال حلف چکیا ۔ پاکستان اپنا یوم آزادی 14 اگست جدونکہ بھارت 15 اگست نوں مناندا اے۔
دهستان رودپیش
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان فومن دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
ہندستان دی ونڈ
ہندستان دی ونڈ دی مڈھلی وجہ ہندستان دے مسلماناں دی اوہ وڈی تحریک سی جو انہاں نے برصغیر چ اک وکھرا وطن قائم کرن لئی شروع کیتی سی۔ جس لئی انہاں نے مسلم لیگ دا پلیٹ فارم استعمال کیتا۔ قائد اعظم محمد علی جناح دی آگزائی چ ہندستان دے مسلمانان دا ا خواب 14 اگست 1947 دی رات پورا ہویا جدوں 27 رمضان المبارک دیاں مبارک گھڑیاں سن ۔
دهستان رودپیش
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان فومن چ اے ۔
ہندستان دی ونڈ
ونڈ ویلہ
14 تے 15اگست 1947 دی ادھی رات نوں بھارت اتے پاکستان قانونی طور اتے دو آزاد دیس بنے۔ لیکن پاکستان دی اقتدار تبدیلی دیاں رسماں 14 اگست نوں کراچی وچ کیتیاں گئیاں تاکہ آخری برطانوی وائسرائے لارڈ ماؤنٹ بیٹن کراچی اتے نویں دلی دوناں جگہ دیاں رسماں وچ حصہ لے سکے۔ اس لئی پاکستان وچ آزادی دن 14 اگست اتے بھارت وچ 15 اگست نوں منایا جاندا اے۔
شاربیک
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:بیلجیم گٹھ:بیلجیئم دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:بیلجیئم دے آباد تھاں
ہندستان دی ونڈ
ونڈ ویلہ
ہندستان دی ونڈ توں کروڑاں لوک متاثر ہوئے۔ ونڈ دے دوران ہوئی قتل غارت وچ قریب 5 لکھ لوک مارے گئے، اتے قریب 1.45 کروڑ پناہ گیراں نے اپنا گھر - بار چھڈکے اپنے مذہب والے دیس وچ پناہ لئی۔
ونڈ تے سکھ
ماسٹر تارہ سنگھ سکھاں نوں پاکستان دا حصہ نہیں سی بنن دینا چاہندا۔ اس حالت وچ 24 مارچ، 1947 نوں لارڈ ویول (جسنے ویول سکیم دتی سی ) دی تھاں ماؤنٹ بیٹن، انگریزی ہندستان دا وائسرائے بن کے آ چکا سی تے اس نے پنجاب ول ودھیرے خیال دینا شروع کیتا ہویا سی۔ کجھ آگوآں نوں ملن مگروں اس نے اک سکیم دا اعلان کیتا جو بعد وچ ماؤنٹ بیٹن پلان دے ناں وجوں جانی گئی۔ اس سکیم مطابق پنجاب دی ونڈ دا فیصلہ کر دتا گیا۔ ایہہ اعلان 3 جون، 1947 نوں ہویا۔ اس مطابق
ونڈ دے کارن
23 مارچ، 1940 دے دن مسلم لیگ دا اجلاس لاہور وچ ہویا جس وچ ‘مسلم ملک’ دی قائمی دی منگ کیتی گئی سی۔ مسلماناں دی اس منگ دا مطلب ایہہ وی سی کہ سارا پنجاب، پاکستان دا حصہ بندا سی۔ اس نے سکھاں نوں آزاد پنجاب دی منگ ول ٹوریا۔ اس سکیم مطابق پنجاب دی نویں سریوں حدبندی کر کے اجیہے ڈھنگ نال نواں صوبہ قایم کرنا سی کہ جس وچ کسے وی فرقے جاں دھرم دی اکثریت نہ رہے۔ 24 جولائی، 1942 نوں آل انڈیا اکالی کانفرنس وہلا کلاں (لائلپور) نے وی پنجاب دی نویں سریوں ونڈ دی منگ کیتی۔ اس دا مقصد ایہہ سی کہ پاسکو سکھاں دے ہتھ وچ رہے اتے ہندو جاں مسلم اکلے سرکار نہ بنا سکن۔ آزاد پنجاب دا مسلماناں اتے ہندواں نے وی سکھاں دی مخالفت کیتی۔ ماسٹر تارہ سنگھ نے تاں اتھوں تک پیش کش کیتی کہ جے ہندو اس سکیم وچ اپنی قوم نوں کوئی نقصان ہندا ثابت کر دین تاں میں ایہہ منگ چھڈّ دیوانگا۔ سکھ نیشنل کالج، لاہور نے دسمبر، 1943 وچ آزاد پنجاب دی سکیم دے حق وچ اپنا ‘مینی فیسٹو’ جاری کیتا۔ اس مینی فیسٹو وچ پنجاب دی نویں سریوں حدبندی دی منگ کیتی گئی سی تے اس حدبندی مطابق پنجاب دی اجیہی ونڈ منگی گئی سی جس وچ کسے اک فرقے دے ہتھ وچ طاقت نہ رہے۔ اس نال اک تعلیمی ادارے ولوں آزاد پنجاب دی منگ دی حمایت ضرور مل گئی سی۔ کئی سکھاں نے وی ‘آزاد پنجاب’ دی منگ دی مخالفت کیتی۔ راولپنڈی وچ آزاد پنجاب دے خلاف کجھ جلسے اتے کانفرنساں وی ہوئیاں۔ شرومنی اکالی دل نے 7 جون، 1943 دے دن آزاد پنجاب دی قائمی واسطے متا پاس کر دتا۔
ہندو بہومت والی انڈین نیشنل کانگرس نوں شک دی نظر نال ویکھن والے مسلمان آگوآں نے 1906 وچ ڈھاکا وچ مسلمان لیگ دی قیام کیتی۔ مسلمان لیگ نے وکھ-وکھ ویلےآں پر وکھ-وکھ منگاں رکھیاں۔ 1930 وچ مسلمان لیگ دے حلسہ وچ مشہور اردو شاعر محمد اقبال نے اک تقریر وچ پہلی وار مسلماناں لئی اک وکھ راج دی منگ چکی۔ 1935 وچ سندھ صوبہ دی صوبائی اسمبلی نے وی ایہی منگ چکی۔ اقبال اتے مولانا محمد علی جوہر نے محمد علی جناح نوں اس منگ دا حمایت کرن نوں کیہا۔ اس ویلے تک جناح ہندو-مسلمان ایکتا دے پکھ وچ سن، پر ہولی-ہولی انھاننوں لگن لگا کہ کانگرسی نیتا مسلماناں دے ہتاں پر دھیان نہیں دے رہے۔ لاہور وچ 1940 دے مسلمان لیگ جلسہ وچ جنا نے صاف طور پر کیہا کہ اوہ دو وکھ-وکھ دیس چاہندے ہن: ہندواں اتے مسلماناں دے دھرم، وچاردھاراواں، ریتی-رواج اتے ساہت بالکل وکھ-وکھ اے۔ … اک راشٹر بہومت وچ اتے دوجا الپ مت وچ، اجیہے دو دیساں نوں نال بنھ کر رکھن نال بے چینی ودھ کیرہیگا اتے انت وچ اجیہے راج دی بناوٹ دی تباہی ہو کے رہے گی۔
ہندو مہاسبھا ورگی ہندو تنظیم ہندستان دے بٹوارے دے پکھ وچ نہیں سن، لیکن مندے سن کہ ہندواں اتے مسلماناں وچ اختلاف نیں ۔ 1937 وچ الہٰ آباد وچ ہندو مہاسبھا دے جلسہ وچ اک تقریر وچ ویر ساورکر نے کیہا، کانگرس دے زیادہتر نیتا گٹ-نرپیکھ سن اتے مذہب دے بنیاد تے بھارت دی ونڈ کرن دے خلاف سن۔ مہاتما گاندھی دا یعقین سی کہ ہندو اتے مسلمان نال نال رہِ سکدے ہن اتے اوہناں نوں نال رہنا چاہیدا اے۔ اوہناں نے ونڈ دی کڑی مخالفت کیتی : میری پوری آتما اس وچار دے خلاف بغاوت کردی اے کہ ہندو اتے مسلمان دو مخالف مت اتے تہذیباں نیں۔ اجیہے اصول دا انمودن کرنا میرے لئی ربّ نوں نکارن دے برابر اے۔ بہت سالاں تک گاندھی اتے اوہناں دے انوائیاں نے کوشش کیتی کہ مسلمان کانگرس نوں چھڈّ کے نہ جان، اتے اس عمل وچ ہندو اتے مسلمان گرم دلاں دے نیتا اوہناں توں بہت چڑ گئے۔
ہندو اتے مسلمان دوناں گروہاں دے سیاستداناں نے اک-دوجے دے اتے شک نوں بڑاوا دتا۔ مسلم لیگ نے اگست 1946 وچ ڈائریکٹ ایکشن ڈے منایا، جس دے دوران کلکتہ وچ دنگے ہوئے ہور قریب 5000 لوک مارے گئے اتے بہت سارے زخمی ہوئے۔ اجیاے ماحول وچ سارے لیڈراں تے دباء پین لگا کہ اوہ ونڈ نوں قبول کرن تاکہ دیس پوری طرحاں گھریلو جنگ دی گرفت وچ نہ آ جاوے۔
ونڈ دا منصوبہ
ہندستان دے ونڈ دے ڈھانچے نوں 3 جون پلان جاں ماؤنٹ بیٹن پلان دا نام دتا گیا۔ بھارت اتے پاکستان دے وچ دی سرحدی لین لندن دے وکیل سر سرل ریڈکلف نے طے کیتی۔ ہندو بہومت والے علاقے بھارت وچ اتے مسلمان بہومت والے علاقے پاکستان وچ شامل کیتے گئے۔ 18 جولائی 1947 نوں برطانوی اسمبلی نے انڈین انڈیپینڈینس ایکٹ (بھارتی آزادی قانون) پاس کیتا جس وچ ونڈ دی پلان نوں آخری روپ دتا گیا۔ اس ویلے برطانوی ہندستان وچ بہت سارے راج جاں ریاستاں سن جہناں دے راجےآں دے نال برطانوی سرکار نے طرحاں-طرحاں دے سمجھوتے کر رکھے سن۔ انہاں 565 دیسی ریاستاں نوں آزادی دتی گئی کہ اوہ چن لین کہ اوہ بھارت جاں پاکستان کس وچ شامل ہونا چاہنگے۔ زیادہتر راجیاں نے بہومت دھرم دے بنیاد تے دیس چنیا۔ جہناں ریاستاں دے حکمرانان نے بہومت دھرم دے مطابق دیس چنیا اوہناں دے ایکیکرن وچ کافی اختلاف  ہویا (ویکھو بھارت دا سیاسی ایکیکرن)۔ ونڈ دے بعد پاکستان نوں اقوام متحدہ وچ نویں میمبر دے روپ وچ شامل کیتا گیا اتے بھارت نے برطانوی ہند دی کرسی سامبھی۔
جائیداد دی تقسیم
برطانوی ہند دی جائداد نوں دوناں دیساں دے وچ ونڈیا گیا لیکن ایہہ پلان بہت لما ہون لگا۔ گاندھی نے بھارت سرکار تے دباء پایا کہ اوہ پاکستان نوں دھن جلدی بھیجے جدوں کہ اس ویلے تک بھارت اتے پاکستان دے وچ لڑائی شروع ہو چکی سی، اتے دباء ودھاؤن لئی ورت شروع کر دتا۔ بھارت سرکار نوں اس دباء دے اگے جھکنا پیا اتے پاکستان نوں دھن بھیجنا پیا۔ ناتھورام گوڈسے نے مہاتما گاندھی دے اس کم نوں اوہناں دی قتل کرن دا اک کارن دسیا۔
پنچھی
پکھیرو یا پنچھی کنگریڑیاں دی پھنگھ تے دو پیراں آلی اک پکھیرو ٹولی اے جیہدا خون گرم ہُندا اے تے ایہ آنڈے دیندے نیں۔ پنچھی پوری دنیا دے ہر کونے چ لبھدے نیں۔ 10,625 پنچھیاں دیاں  ونڈاں نوں لبیا جا چکیا اے۔ ایہ  5 سینٹی میٹر (2 انچ) دی مکھی چڑی توں لے کے  2.75 میٹر (9 فٹ) دے شترمرغ جڈے ہوسکدے نیں۔ پتھری جانداری ریکارڈ دسدے نیں جے پنچھی 16 کروڑ ورے پہلے جوراسک ویلے وچ ڈائینوسار توں بنے سن تے 65.5 ملین ورے پہلے آنوالی تباہی وچ ایہو ڈائینوسار سن جیہڑے بچے سن جیدے وچ 75٪ دے نیڑے بوٹے تے جانور مک گے سن۔
ہندستان دی ونڈ
دنگے فساد
بہت سارے ودواناں دا یعقین اے کہ بریٹیش سرکار نے ونڈ دی منصوبے نوں ٹھیک نال نہیں سمبھالیا۔ کیونجو آزادی دا اعلان پہلاں اتے ونڈ دا اعلان بعد وچ کیتا گیا، دس وچ امن قایم رکھن دی ذمہ واری بھارت اتے پاکستان دیاں نویاں سرکاراں دے ذمےّ پا دتی گئی۔ کسے نے ایہہ نہیں سوچیا سی کہ بہت سارے لوک ایدھر توں ادھر جانگے۔ لوکاں دا وچار سی کہ دوناں دیساں وچ گھٹ گنتیاں دے لوکاں لئی سرکھیا دا انتظام کیتا جاویگا۔ لیکن دوناں دیساں دی نویاں سرکاراں دے کول تشدد اتے قتل غارت نال نبٹن لئی ضروری انتظام نہیں سی۔ فلسروپ دنگے-فساد بھیانک روپ دھار گئے اتے بہت سارے لوکاں دیاں جاناں گئیاں، اتے بہت ساریاں نوں گھر چھڈکے بھجنا پیا۔ اندازہ لگایا جاندا اے کہ اس دوران لگبھگ 5 لکھ لوک مارے گئے، کجھ دنگیاں وچ، اتے کجھ پرواس لئی سفر دیاں اوکڑاں دوران۔
آبادی دی ادلا بدلی
thumb | 250px | right | ونڈ دے دوران پنجاب وچ ٹرین اتے پناہ گیر ونڈ دے بعد دے مہینیاں وچ دوناں نویں دیساں دے وچ وڈے پیمانے اتے آبادی دی ادلا بدلی ہوئی۔ پاکستان وچ بہت سارے ہندواں اتے سکھاں نوں زبردستی بے گھر کر دتا گیا۔ لیکن بھارت وچ گاندھی نے کانگرس پر دباء پایا اتے واضع کیتا کہ مسلمان جیکر چاہن تاں بھارت وچ رہِ سکن۔ سرحداں طے ہون دے بعد لگبھگ 1.45 کروڑ لوکاں نے تشدد دے ڈر توں سرحد پار کر کے بہومت مذہب دے دیس وچ پناہ لئی۔ 1951 دی جنگننا (مردم شماری)دے مطابق ونڈ دے اکدم بعد 72،26،000 مسلمان بھارت چھڈکے پاکستان گئے اتے 72،49،000 ہندو اتے سکھ پاکستان چھڈکے بھارت آئے۔ اس وچوں 78 فیصدی ادلا بدلی وچ، مکھ طور تے پنجاب وچ ہوئی۔
پنچھی
کئی ونڈاں لمے پینڈے تک اڈاری کردیاں نیں تے کئی نکے پینڈے دیاں۔ پنچھی رل مل جاندے نیں۔ ایہ اک دوجے نوں واجاں نال تے گیتاں نال بلاندے نیں، کئی کم رل کے کردیے نیں جیویں کٹھیاں اڈنا، رل کے شکار کرنا، شکاری نال لڑنا، کٹھے چوجے جمنا پالنا۔ پنچھیاں دی وڈی لامت سماجی ناپ تے اک رت لئی یا کج رتاں لئی اک ویائی ہوندی اے پر ساری عمر لئی نہیں۔ کج ونداں وچ اک نر کول کئی مادھ ہوندیاں نیں تے کدے کسے مادھ کول اک توں ودھ نر وی ہوسکدے نیں۔ آنڈے آلنے وج دتے جاندے نے تے ماپے رل کے ایہناں اتے بیٹھدے نیں کئی پنچھی آنڈیاں توں چوچے نکلن تے کج ہور چر تک اوہناں دے نال ریندے نیں۔
ہندستان دی ونڈ
پناہ گیر
بھارت وچ آئے پناہ گیر لہندے وچ مکھ طور تے پنجاب اتے دلی وچ، اتے چڑھدے وچ مکھ طور تے لہندا بنگال، اسام اتے تریپورہ وچ وسائے گئے۔ سندھ توں آئے پناہ گیر گجرات اتے راجستھان وچ بسے۔ پنجابی بولن والے مسلمان مکھ طور تے پاکستان دے پنجاب صوبے وچ بسے اتے جلدی ہی اتھے شامل ہو گئے۔ لیکن اردو بولن والے مسلمان جو دلی، اتر پردیش، ریاست حیدرآباد اتے ہور صوبےآں توں پاکستان گئے اوہناں نوں اتھے بسن اتے شامل ہون وچ بہت کٹھنائیاں آئیاں۔ ایہناں پناہ گیراں نوں مہاجر دا نام دتا گیا۔
پنچھی
پنچھیاں دیاں کئی وںڈاں بپار تے کھان پین وج شکار کرکے یا پال کے کم اندیان نیں۔ کج پنچھی اپنے سوہنے وکھالے یا وازاں توں پالے جاندے نیں۔ کجاں نوں گوانو لئی وی رکھیا تے سامبھیا جاندا اے۔ پنچھی انسانی رہتل دے کئی وکھالیاں شاعری مت تے موسیقی وج دسدے نیں۔ 17ویں صدی توں ہن تک 120–130 پنچھیاں دیاں ونڈاں انسانں باہجون مک کیاں نیں تے کغی سو ایس توں پہلے۔ 1,200 دے نیڑے مکن دے نیڑے نین تے اوہناں نوں بچان دی کوشش ہورئی اے۔
ہندستان دی ونڈ
ساہت اتے سنیما وچ بھارت دی ونڈ
بھارت دی ونڈ اتے اس دے نال ہوئے دنگے - فساد پر کئی لکھاریاں نے ناول اتے کہانیاں لکھیاں ہن، جہناں وچوں مکھ ہن:
پنچھی
پنجھیاں دا مڈھ جوراسک ویلے وچ تھروپوڈا ڈائینوساراں توں ہویا۔ جوراسک ویلے وج پنجھیاں دی سب توں پرانی ونڈ آرکیوپٹرکس سمجھی جاندی اے ایہ کوئی پورے پنجھی تے نہیں سن. مگرمچھ پنجھیاں دے نیڑے منے گۓ نیں۔ کج چر پہلے چڑھدے اتری چین دے صوبے لیاوننگ توں ایسے تھروپوڈا  دے نشان لبھے نیں جنہاں تے کھمباں دے ہون دے نشان وی ہے نیں۔ جس نال ایہ گل آگے آندی اے جے پنچھیاں تے کرلیں وشکار لیک کتھے ماریۓ۔ ایہ وی ہن دیاں کھوجاں توں گل پتہ لگی اے جے پرانے پنچھی پتے کھانوالے سن۔ کریٹیشیس ویلے وچ پنجھیاں دیاں کئی ونڈاں بندیاں نیں۔ کئی پنچھی ٹولیاں اپنے پرانے نشان جیویں پنجیاںوالے پر تے دند رکھدے نیں۔ ایہناں مگروں آنوالیاں وچ ایہ نہیں ریندیاں۔
ہندستان دی ونڈ
ساہت اتے سنیما وچ بھارت دی ونڈ
پنجر نوں پنجر (فلم ) اتے تمس نوں مشہور دوردرشن سیریل تمس (فلم) دے روپ وچ روپانترت کیتا گیا اے۔ اس دے علاوہ گرم ہوا، دیپا مہتہ دی ارتھ (زمین)، کمل حسن دی ہے رام وی بھارت دی ونڈ اپر مشتمل نین۔
پنچھی
ٹانچہ
پنچھیاں دا ٹانچہ ہلکیاں ہڈیاں نال بنیا ہوندا اے۔ ا؛ہد؛اں خالی تھانواں ہوا نال بھریاں ہوندیاں نیں۔ ریپٹائلز وانگوں پنچھی وی گردیاں چوں امونیا یا یوریا دی تھاں یورک ایسڈ کڈدے نیں۔ یورک ایسڈ بٹھ نال ای نکل جاندا اے۔ ایہدا ہاضمہ پربندھ نویکلا اے ایدے وج کھان پین نوں سامبھن دی تھاں ہے تے ایدے مغدے وچ پتھر ہوندے نیں جیہڑے دنداں دی تھاں پین دا کم کردے نیں۔ چوکھے پنچھیاں وچ اڈاری باہجوں تیز ہاضمے دا پربندھ ہوندا اے۔ پنچھیاں دا سآ لین دا پربندھ ایناں سادھ نہیں۔ سآ لین تے 75٪ ہوا پھپھریاں نوں چھڈ کے پچھے ہڈیاں وج خالی تھاں وچ جاندی اے تے 25٪ پھپھریاں وچ رہ جاندی اے۔ جدوں پنچھی ہوا باہر کڈ دا اے تے ہڈیاں وچ گئی ہوا پھپھریاں وچ آندی اے تے اینج سآ لین تے باہر کڈہن تے پنچھی نوں ہوا ملدی اے۔ سائرنکس نوں ورتن نال واز کڈی دی اے۔ پنجھیاں دے دل وج چار خانے ہوندے نیں۔ پر
ہندستان دی ونڈ
کتاباں
گٹھ:بھارت گٹھ:پاکستان گٹھ:بھارت دی تریخ گٹھ:بنگال دی تریخ گٹھ:جبری ہجرت گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:پنجاب گٹھ:سلطنت برطانیہ گٹھ:برصغیر گٹھ:بنگال گٹھ:بنگلہ دیش دی تریخ
پنچھی
ٹانچہ
پر پنچھیاں دی اچیچی گل اے۔ ایہ اڑاندے نیں، بچاؤ کردے نیں تے نشانی تے سہنپ دیندے نیں۔ پر کئی طراں دے ہوندے نیں تے اوہناں دے وکھرے کم نیں۔ پر کھل توں نکلدے نیں تے کھل دے اچیچیاں تھانواں تے اگدے نیں۔ پنجھیاں دے پنڈے تے کھمب ونڈ، عمر، جنس تے سماجی پدھر نال وکھرے ہوندے نیں۔ پنچھی ویلے نال اپنے لاندے ریندے نیں۔
ہندستان دی ونڈ
کتاباں
گٹھ:تحریک پاکستان گٹھ:ہندوستان دی تریخ گٹھ:پاکستان دی تریخ گٹھ:ہندستان دی ونڈ Storia dell'India
پنچھی
ٹانچہ
کروموسوم
پنچھی نر تے مادھ دیاں ونڈاں وچ ہوندے نیں ۔ پنجھیاں دی جنس دا پتہ زیڈ کروموسوم توں لگدا اے جدے کے میمل وچ وائی کروموسوم توں پتہ لگدا اے۔ نر پنچھی وچ دو زیڈ کروموسوم تے مادھ وچ اک زیڈ تے اک ڈبلیو کروموسوم ہوندا اے۔
اڈاری اڈاری پنچھیاں دا اچیچا گن اے جیہڑا ایہناں نون دوجے رکڈھ دی ہڈی والے جانوراں کولوں وکھریاں کردا اے۔ اڈاری اک تھاں توں دوجی تھاں، کھان پین لبھن، بچاؤ، چوچے جمن تے شکاریاں توں بچن لئی ورتی جاندی اے۔ پنچھیاں دا پنڈا اڈاری لئی بنیا ہویا اے۔ پراں دے وکھالے تے  ناپ  نال ای کسے پنچھی دی ونڈ دا پتہ جل جاندا اے۔ 60 دے نیڑے پنچھی اڈدے ای نہیں۔ ایہ ناں اڈنے پنچھی دور جزیریاں دے واسی نیں جتھے اوہناں دے شکاری کوئی نہین تے نالے کھان پین لئی وئی تھوڑا ہی اے۔ پینگوئن اڈدے تے نہیں پر اپنے اڈاری والے انکاں نال پانی وج تیردے نیں۔
لامت پنچھی دن نوں جلدے پھردے نیں پر کج جیویں الو نیں رات نوں اپنا کھان پین لبھدے نیں تے کج شام ویلے۔
کھان پین
پنچھیاں دے دند نہیں ہوندے تے اپنا کھانا ایہناں نوں سالم نگلنا پیندا اے۔ پنچھیاں دے کھان پین وچ کئی چیزاں اندیاں نیں جنہاں وچ رس، پھل، بی، مچھیاں، مرے جانور تے نکے پنچھے آندے نيں۔ کئی پنجھی اپنا ویلہ تے سوج کسے اجیجے کھانے نوں لبھن وج تے اوس تے ای گزارا کرن تے لادندے نیں۔ کج پنچھی رکھاں دیاں پتیاں ٹاہنیاں توں جانور کیڑے پھڑ دے نیں تے کج پھل فروٹ دی کھوج کردے نیں۔ جیہڑے کیڑیاں دا شکار کردے نیں اوہ وائی بیج وج چنکے کنے جاندے نیں۔ رس پین والے پنچھی جنہاں وچ پدی چڑیاں تے لوریکیٹ ورگے پنجھی آندے نیں ایہناں دیاں چنجاں لمیاں ہوندیاں نیں تے پھل دے ڈیزائن تے ڈھلیاں ہوندیاں نیں تے جیب برش ورگی۔ مرغابیاں، پینگوئن تے اوک پانی دے اندر تک اپنے شکار نوں پھڑن لئی  پروں نال زور لاکے جاندے نیں۔  ہوائی شکاری جیویں مچھی مار ہوا توں پانی وچ غوطہ لاندے نیں۔ فلیمنگو پریون تے کج بطخاں چنج نال چھان کے کھاندے نیں۔ بطخاں ورگے کچھ پنچھی چردے نیں۔ فریگیٹ تے سکوا دوجیاں دا کھانا چوری کرن تک اپڑدے نیں۔  گرجھ مرے جانوراں نوں اسمان توں لبھدے نیں۔ پانی تے پینا
پنجھیاں نوں پانی دی لوڑ ہوندی اے پانویں اوہنان دے پسینے تے موتن دے گلینڈ ناں ہون۔ روہی دے کئی پنچھی ہوا وج وتر توں ای پانی دی لوڑ پوری کردے نیں۔ سمندری پنچھی سمندری پانی پیندے نیں تے فالتو لون اوہناں دے نک راہیں باہر نکلدا اے۔ کج پنچھی پانی وچ چنج چمچ ونگوں مار کے پانی پیندے نیں۔ کبوتر کگی فنچ تے ہور پانی اتے کلے وج کھچ سکدے نیں اپنی تؤن نوں اتے کیتے بنا ہی۔ کج پنچھی اپنے ٹڈ دے کھمب گلے کرکے لیاندے نیں تے اوہناں دے چوچے اوہ پانی جٹ لیندے نیں۔ کج خوراک نال ای پانی وی ٹڈوں کڈ کے اپنے جوجیاں نوں دیندے نیں۔
کھمب سمبھال
کھمب پنچھیاں دے جیون دی وڈی لوڑ نیں تے ایہناں دی مرمت تے صفائی وی اک وڈا کم اے۔ ویلے نال ہونوالی ٹٹ پج نال کھمباں تے فنجائی تے پنجھی جوواں وی ہلہ بولدیاں نیں۔ پنچھی اپنی چنجاں نال پر صاف تے سدھے کردے ریندے نیں۔ پنچھی اپنے پروں نوں پانی وچ تے جے پانی نان لبھے تے مٹی نال ای دھوندے نیں۔ سمندری پنچھی پانی وچ غوطے مار کے اپنے آپ نوں صاف کردے نیں۔ کئی اپنے کھمباں نوں کھول کے سورج اگے کردے نیں۔
کئی پنچھی لمے پینڈے دی پاندھ کردے  نیں تے زمین تے اپنی پسند دی تھاں ول جاندے نیں جتھے موسم اوہناں دی مرضی دا تے کھان پین وی ہوندا اے۔ کئی زمینی، کںڈیاں دے تے پانی دے پنچھی دن دے گھٹ ود ہون توں تے موسم توں حساب لگا کے دوجی تھاں ول اڈ جاندے نیں۔ جوجے جمن لئی ایہ ایہ گرم گلے، آرکٹک یا انٹارکٹک تھاں چندے نیں تے چوجے ناں جمن والا ویلا دوجے زمینی ادھ وچ یا ٹراپیکل تھاں وچ لنگھاندے نیں۔ لماں پینڈا کرن توں پہلے پنچھی اپنی جربی ودھاندے نیں تے کچ انگ نکے کردے نیں۔ لمی پاندھ پنچھی لئی اک اوکھا کم اے جے اوہنون بنا کھاۓ پۓ لمیاں روہیاں وجوں وی لنگھنا پیندا اے۔ بار دم آلا گاڈوٹ بنا رکے 10,200 کلومیٹر (6,300 میل) تک اڈدا اے۔ سب توں لمی اڈاری والا پنچھی سوٹی شیرواٹر اے جیہڑا نیوزی لینڈ تے جلی وج آلنے بناندا اے تے کرمیاں اتلے جپان دے جزیریان تے لنکاندا اے تے اوہدا اک سال دا ہوائی پینڈا 64,000 کلومیٹر (39,800 میل) تک بندا اے۔
کج پنچھی نکے پینڈے تک ای پیڑے موسم توں بچن یا کھان پین لبھن لئی ای پاندھ کردے نیں۔ پنچھی لمی اڈاری مگروں واپس اپنے النے وج اپڑدے نیں۔ 1950 دے دھاکے وج ایہدے تے کھوج ہوئی تے اک مینکس شیرواٹر نوں نوں بوسٹن امریکہ توں چھڈیا گیا۔ اوہ 13 دن مگروں 5,150 کلومیٹر (3,200 میل) دا پینڈا اڈ کے واپس ویلز وچ اپنی تھان تے اپڑیا۔ اڈدیاں پنچھی دن نوں سورج ول تے رات نوں تاریاں نوں ویکھ کے راہ لبھدے نیں۔
گل بات
پنچھی اپنے وکھالے تے وازاں نال اک دوجے نال گل بات کردے نیں۔ پنچھی اپنے کھمباں نال اپنی سماجی پدھر دس دے نیں دوجیاں نوں وی ایہد نال ناپدے نیں۔ اپنی ونڈ دے اندر ایہدے نال اوہ اک دوسرے نوں پشاندے نیں تے ایہدے نال ای دوجیان ونڈاں دا فرق ویکھدے نیں۔ پنچھی اپنے علاقے نوں دسن تے دوجیاں نوں اوہدی جوع وچ ان تون روکن لئی وی وازاں کڈ دے نیں۔ ٹراکو ٹبر وچ نس جاؤ جنس دے پنچھی اچی ٹاہنی تے بیٹھ کے تھلے ویھکدے ریندے نین تے جے کوئی شکاری جانور اوہناں دی جوع وج اوے تے اوہ رولا پادیندے نیں تے دوجے جانوراں نوں شکادی دا پتہ چل جاندا اے تے ایسے باہجوں اوہناں دی جنس دا ناں ای نس جاؤ رکھیا گیا اے۔
کج پنچھی اپنے ٹبر نال تے اپنی جو وچ ای ریندے نین پر کئ جھنڈ بنا کے تے رل کے ریندے نیں ا؛ہدے وج اوہنان دی بجت وی ہے تے کٹھیاں کھان پین وچ فیدا وی ہے۔ جنگل ورگی تنگ تھاں وچ جتھے شکاری لک کے وار کردے نیں چوکھیاں چوکنیاں اکھاں بچاؤ وج کم آندیاں نیں۔
کج پنچھی مجھیاں نال رل کے شکار کردے نیں۔ ڈالفن تے ٹونا جدوں مجھیاں دے اجڑ نوں سمندری پدھر تے تھلیوں لے کے اندیاں نے تے اتوں سمندری پنجھی اوہنان تے ہلہ بول دندے نیں۔
پنجھیاں دے میٹابولزم نوں اڈاری ویلے تیز کم کرنا پیندا اے تے فیر اوہ ارام وی چوکھا کردے نیں ایہدے بدلے وچ۔ ستے ّنجھیاں دا سونا وی جوکنا وہندا اے زرا جے کھڑاک نال اوہناں دی اکھ کھل جاندی اے اے تے اوہ نس پیندے نیں یا اڈ جاندے نیں۔ سوفٹ اڈدیاں ہویاں سون جاندی اے۔ کئی ونڈاں کٹھیاں رل کے سوندیاں نیں۔ ایس لئی اوہ بچی ہوئی تھاں چندیاں نیں۔ کئی پانی دے پنچھی پانی وچ اک لت تے کھلو کے چنچ تے تؤن کھمباں وچ دے کے سون جاندے نیں۔ پنچھیاں دے پسینے دے غدود نہین ہوندے تے ایس لئی ٹھنڈا کرن لئی اوہ چھاں وچ، پانی وچ کھلوندے نیں۔
چوچے جمنا
95٪ پنجھی اک رت وچ اکو مادھ نال ریندے نیں ایہ جوڑ اگے وی جاسکدا اے تے کسے اک دے مرن تک وی رہ سکدا اے۔ اکو مادھ نال رہن نال چوچیاں نوں دو ماپیاں دا سہارا ملدا اے تے مادھ تے وی کلا بھار نہین پیندا۔ کج تکڑے پنچھی اک تون زیادھ مادھ رکھدے نیں یا دوسرے نراں دیاں ماداواں تے مل ماردے نیں۔ مادھ نون اک تے اینج ودیا نسلیے ملدے نیں دوج اوہدے نکمے نر دا کم وی ہوجاندا اے۔ اینج اودوں وی ہوندا اے جدون نر نوں اپنے چوجے پالن لئی نر دی ہتھ ونڈائی دی زیادھ لوڑ نہین ہوندی۔ جوڑے بنن توں پہلے نر مادھ نوں اپنے ول پرجاندے نیں۔ عام تے ایہ گان نال ای ہوندا اے پر ایہدے وج ناج وی اجاندے نیں۔ کج پنچھی ودیا جیا آلنا بنا کے مادھ نون وکھاندے نے تے اوہد دل پرچاندے نیں۔ مادھ کول نر نوں چنن دا اختیار ہوندا اے۔ دو نر رل کے وی چوچے سامبھدے ویکھے گۓ نیں۔
پرانے ویلیاں توں ای انسان دا پنچھیاں نال گوڑا ساک اے۔ ایہ ساک اک دوجے دے فیدے نال جڑیا اے جیویں افریقہ وچ ماکھیو اکھٹا کرن وچ ماکھیو اگمان بورانا لوکاں نوں ماکھیو دے چھتے ول لجاندے نیں تے چھتے وچوں ڈگنوالیاں سنڈیاں آپ کھاندے نیں۔ گھر وج رہنوالی چڑی نے انسان دے نال رہن وج اپنا فیدا ویکھیا اے۔ انسانی کماں جیویں فصلاں وج زہر، شکار تے سڑکاں تے مارے جان باہجوں ایہ خصرے وچ نیں۔ انڈے تے گوشت لئی پالے گۓ پنچھی انسان دی کھادی گئی پروٹین دا سب توں ودا انگ نیں۔ 2003 وچ 76 ملین ٹن گوشت تے 61 ملین ٹن انڈے ورتے گۓ۔ پنچھیاں دے گوشت وج ککڑاں دا حصہ سب تون جوکھا اے فیر بطخاں، فیزنٹ، کبوتر تے مرغابیاں آندے نیں۔
اقبال مہدی
ہور پڑھو
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
اسٹریلیا
دولت مشترکہ آسٹریلیا (Commonwealth of Australia) جنوبی نصف کُرے دا اک ملک اے جو دنیا دے سب تو‏ں چھوٹے براعظم اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس وچ تسمانیہ دا وڈا جزیرہ تے بحر جنوبی، بحر ہند تے بحر الکاہل دے کئی چھوٹے وڈے جزیرے شامل نيں۔ اس دے ہمسایہ ملکاں وچ انڈونیشیا، مشرقی تیمور تے پاپوا نیو گنی شمال د‏‏ی طرف، سولومن جزیرے، وانواتو تے نیو سیلیڈونیا شمال مشرق د‏‏ی طرف تے نیوزی لینڈ جنوب مشرق د‏‏ی طرف موجود ا‏‏ے۔
آسٹریلیا دا مرکزی حصہ 42000 سال تو‏ں قدیمی آسٹریلین لوکاں تو‏ں آباد رہیا ا‏‏ے۔ شمال تو‏ں آنے والے اکا دکا ماہی گیراں تے یورپی مہم جوواں تے تاجراں نے 17واں صدی وچ ادھر آنا شروع کر دتا سی۔ 1770ءماں آسٹریلیا دے مشرقی نصف حصہ اُتے برطانیہ نے دعویٰ کيتا۔ اسنو‏ں فیر 26 جنوری 1788ء وچ نیو ساؤتھ ویلز د‏‏ی کالونی دا حصہ بنا دتا گیا۔ جونہی آبادی ودھدتی گئی تے نويں علاقے دریافت ہُندے گئے، 19واں صدی تک ادھر ہور پنج کالونیاں وی بنا دتیاں گئیاں۔
آسٹریلیا زمین دے تھلویں انگ دا دیس اے۔ ایدے وچ آسٹریلیا تسمانیہ تے بحرالکاہل دے کئی جزیرے آندے نیں۔ تھاں ناپ نال ایہ دنیا دا 6واں وڈا دیس اے۔ پاپوانیوگنی، چڑھدا تیمور تے انڈونیشیا ایدے اتر وچ نیو کیلیڈونیا ایدے چڑھدے ول تے نیوزی لینڈ ایدے چڑھدے دکھن ول اے۔ ایتھے انگریزی بولی بولی جاندی اے۔ ایدی لوک گنتی 22,930,253 اے۔ زیادہ تر لوکی برطانیہ توں آۓ نیں۔ برطانیہ دی ملکہ، ملکہ الزبتھ II ایس دیس دی وی آگو اے۔
آسٹریلیا وچ یورپی لوکاں دے اٹھارویں صدی وچ آن توں پہلے 40000 ورے تک ایتھے پرانے لوک رہ رۓ سن جناں دیاں بولیاں دیاں نیڑے تریڑے 250 ونڈاں بندیاں نیں۔ ایہوں پہلی واری 1606 وچ ڈچاں نے لبیا تے 1770 وچ ایدے برطانیہ نے اپنا کلیم کیتا۔ 26 جنوری 1788 توں ایتھے برطانیہ توں لوکاں نوں لیا کے وسایا گیا۔ نواں تھلواں ویلز وسن لئی پہلی تھاں چنی گئی۔ ہولی ہولی لوک آکے ایتھے تے ہور تھانواں تے وسدے گۓ۔ 1 جنوری 1901 نوں چھ تھانواں دا پربندھ کیتا گیا۔ لوک گنتی دا چوکھا انگ چڑھدے پاسے ول ریندا اے تے شہراں وچ لوک زیادھ نیں۔
آمدنی ناپ نال ایہ دنیا چ 5ویں نمبر تے ایے۔ ایدی اکانومی دنیا وچ 13ویں نمبر تے آندی اے۔ اینج ایہ دنیا دے کھاندے پیندے دیساں وچ آندا اے۔
ناں
شبد آسٹریلیا لاطینی بولی دے شبد آسٹرالس توں بنیا اے جیدا مطلب اے تھلواں یا دکھنی۔ آسٹریلیا دے واسی نوں "آسی" کیندے نیں۔
رومی ویلے توں ای کسے انجان دکھنی دیس (Terra Australis Incognita) دی سوچ ہے سی تے بنا ثبوت توں ای وشکارلے ویلے دیاں جغرافیہ کتاباں وچ ایہ ہے سی۔ یورپی کھوجیاں دی کھوجن تے ایہنوں پرانے مشہور ناں نال سدیا گیا۔ پہلی واری شبدآسٹریلیا انگریزی وچ 1625 وچ ورتیا گیا۔ میٹتھیو فلنڈر نے 1804 توں ایس ناں نوں عام کیتا۔ جوزف بینکس دے آکھن تے 1814 وچ اپنی کتاب دا ناں A Voyage to Terra Australis رکھیا۔ 12 دسمبر 1817 نوں گورنر لاخلن میکائر نے کلونیل دفتر نوں آسٹریلیا ناں رکھن بارے کیا۔ 1824 وچ سمندری ماملیاں دے دفتر نے ایس گل نوں منیا تے ایہ ناں رکھ دتا گیا۔ اوہ پہلا نقشہ جیدے تے شبد آسٹریلیا لکھیا گیا سینٹ پیٹرزبرگ روس توں 1824 وچ چھپیا۔
لاطینی وچ آسٹریلیس دا مطلب "جو جنوب وچ ہو" ا‏‏ے۔ جنوب د‏‏ی نامعلوم زمین دے بارے کہانیاں قدیم رومن دور وچ ملدی نيں لیکن انہاں وچ اصل براعظم دے بارے کوئی حقیقی معلومات نئيں سن۔ آسٹریلیا دا لفظ انگریزی وچ پہلی بار 1625ء وچ استعمال کيتا گیا۔ 1793ء وچ جارج شا تے سر جیمز سمتھ نے زوالوجی تے باٹنی برائے نیو ہالینڈ دے ناں تو‏ں تحریر شائع د‏‏ی جس وچ انہاں نے وسیع و عریض جزیرے دا ذکر کيتا سی نہ کہ بطور براعظم کے۔ 1814ء وچ آسٹریلیا دا ناں مشہور ہويا جو اک برطانوی نیویگیٹر نے اپنے سفر دے بعد کتاب د‏‏ی شکل وچ لکھیا۔ اس دا ناں میتھیو فلنڈرز سی تے اس نے پہلی بار آسٹریلیا دے گرد چکر لگایا۔ اس کتاب د‏‏ی نوعیت اگرچہ فوجی سی، لیکن لفظ "آسٹریلیا" نو‏‏ں عام مقبولیت حاصل ہوئی کیونجے ایہ کتاب وسیع پیمانے اُتے پڑھی گئی۔ بعد وچ نیو ساوتھ ویلز دے گورنر نے اپنے سرکاری مراسلات وچ لفظ "آسٹریلیا" نو‏‏ں استعمال کيتا تے 1817ء وچ اس ناں نو‏‏ں سرکاری درجہ دینے د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی جو منظور ہوئی۔
تریخ
انسان آسٹریلیا وچ 42000 توں 48000 ورے پہلے رہن لگے تے خورے اوہ چڑھدے دکھنی ایشیاء ولوں آۓ سن تے ہن دے پرانے دیسی آسٹریلیائی لوکاں دے پرکھ سن۔ 18ویں صدی دے انت تے جدوں یورپی لوک ایتھے وسن آے تے اوس ویلے دے پرانے دیسی لوک شکاری تے جڑی بوٹیاں کھان ویلے تے منہ زبانی چلن والی رہتل تے زمین دی عزت دی نیو تے بنیاں روحانی سوچ تے چلن والے سن۔ کدے کدے شکار لئی چرھدے دکھنی ایشیاء دے آنوالے مچھیریاں دے پچھے یورپی کھوجی وی ایتھے اپڑے۔ ولیم جانزون اک ڈچ سمندری جہاز چلانوالا، کیا جاندا اے ، اوہنے پہلی واری آسٹریلیا نوں 1606 وچ ایدے اپرلے کنڈے تے کیپ یارک جزیریورگا نوں ویکھیا تے 26 فروری نوں ایتھے ای پنفادر دریا کول ایدی زمین تے اتریا۔
ڈچاں نے اتلے تے لیندے آسٹریلیا دے نقشے بناۓ پر ایتھے وسے ناں۔ ولیم ڈیمپیئر اک انگریز کھوجی نے 1688 تے فیر 1899 وچ ایتھے دا پھیرا پایا۔ 1770 وچ جیمز کک نے چڑھدے آسٹریلیا نوں کھوجیا تے ایہدا ناں نیو ساؤتھ ویلز رکھیا تے برطانیہ لئی ایہنوں کلیم کیتا۔ جیمز کک دیاں کھوجاں نے مجرماں دی اک نگری دی رکھی۔ 26 جنوری 1788 نوں آرتھر فلپ پورٹ جیکسن تے جینوں ہن سڈنی کیندے نیں تے ایہ آیا۔ ایہ تریخ ہن آسٹریلیا دا قومی دیہاڑا یا آسٹریلیا دیہاڑہ اکھواندا اے۔ 1803 وچ تسمانیہ نوں وسایا گیا۔ برطانیہ نے لیندے آسٹریلیا تے 1828 نوں کلیم کیتا۔
نواں تھلواں ویلز توں کئی تھانواں نوں وکھریاں کرکے نویں صوبے بناۓ گۓ: دکھنی آسٹریلیا 1836 وچ وکٹوریہ 1851 وچ، کوینزلینڈ 1859 وچ۔ 1911 وچ ساؤتھ آسٹریلیا توں ناردرن ٹیراٹری دی نیو رکھی گئی۔ لوکاں دے ناں منن تے 1848 وچ ایتھے مجرماں نوں لے کے آخری جہاز آیا۔
ابتدائی انسانی آبادکاری دا اندازہ 42000 تو‏ں 48000 سال پہلے دا لگایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ لوک موجودہ دور دے قدیمی آسٹریلیائی باشندےآں دے اجداد سن جو جنوب مشرقی ایشیا تو‏ں زمینی راستے تو‏ں ادھر پہنچے سن ۔ انہاں د‏‏ی اکثریت شکاری تے گلہ باناں د‏‏ی سی۔
آسٹریلیا دا مشاہدہ کرنے والا پہلا غیر متنازع یورپی ہالینڈ دا جہاز راں ولیم جانسزون سی جس نے کیپ یارک دے جزیرہ نما دے ساحل دا منظر 1606ء وچ دیکھیا۔ 17واں صدی دے دوران ہالینڈ دے باشندےآں نے مکمل مغربی اورشمالی ساحلی علاقےآں دے نقشے بنائے تے اسنو‏ں نیو ہالینڈ دا ناں دتا لیکن آبادکاری د‏‏ی کوئی کوشش نئيں کيت‏‏ی۔ 1770ء وچ جیمز کُک ادھر پہنچیا تے مشرقی ساحل دا نقشہ بنایا تے اسنو‏ں نیو ساؤتھ ویلز دا ناں دتا تے اسنو‏ں برطانیہ نے ناں کيتا۔
آسٹریلیا د‏‏ی مقامی آبادی جس دا اندازہ یورپی لوکاں د‏‏ی آمد دے وقت 350000 دے نیڑے لگایا جاندا اے، 150 سال دے بعد ڈرامائی حد تک کم ہوئے گئی۔ اس د‏ی وجوہات وچ بیماریاں، یورپی لوکاں د‏‏ی زبردستی آمد تے ثقافتی تفریق سن۔ اس دے علاوہ مقامی لوکاں تو‏ں انہاں دے بچے کھوہنا وی انہاں د‏‏ی نسل کشی دے مترادف سمجھاجاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انہاں قدیمی باشندےآں د‏‏ی تریخ وچ سیاسی تے نظریا‏تی مقاصد دے لئی تحاریف وی کيت‏یاں گئیاں سن۔ آسٹریلوی اسنو‏ں تاریخی جنگ دا ناں دیندے نيں۔ 1967ء دے ریفرنڈم دے بعد حکومت نے مقامی لوکاں انہاں دے حقوق دینے شروع کیتے جنہاں وچ زمین دا حق ملکیت، آبائی اعزازات وغیرہ نو‏‏ں 1992ء وچ جا ک‏ے تسلیم کيتا گیا۔ ہن وی جو اراضی مقامی لوکاں دے پاس اے اسنو‏ں آسٹریلیا د‏‏ی حکومت ہتھیانے د‏‏ی کوشش وچ رہندی ا‏‏ے۔ آسٹریلیا انہاں ست ملکاں وچ شامل اے جو ویہہ سال تو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی اس قرارداد د‏‏ی مخالفت کردے رہے نيں جس وچ اصلی مقامی آبادیاں دے حقوق دا اعلان کيتا گیا ا‏‏ے۔
سونے د‏‏ی تلاش دے لئی آسٹریلیا وچ 1850ء دے اوائل وچ دوڑ شروع ہوئی۔ اس دے نتیجے وچ چھوٹے پیمانے اُتے بغاوتاں وی ہوئیاں۔ ویسٹ منسٹر دے 1931ء دے قانون نے آسٹریلیا تے برطانیہ دے آئینی تعلقات نو‏‏ں زیادہ تر ختم کر دتا جدو‏ں آسٹریلیا نے اسنو‏ں 1942ء وچ قبول کيتا۔ 1942ء وچ ایشیا وچ برطانیہ د‏‏ی شکست تے فیر جاپان دے حملے دے اندیشے دے باعث آسٹریلیا نے امریکا نو‏‏ں اپنا نواں حامی و مددگار بنایا۔ 1951ء تو‏ں ہن تک آسٹریلیا امریکا دا باقاعدہ فوجی حلیف شمار ہُندا ا‏‏ے۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد آسٹریلیا نے یورپ تو‏ں تارکین وطن د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ 1970ء وچ سفید آسٹریلیا د‏‏ی پالیسی دے اختتام اُتے ایشیا تے ہور غیر یورپی علاقےآں تو‏ں افراد نے آسٹریلیا د‏‏ی طرف جانا شروع کر دتا۔ اس تو‏ں آسٹریلیا د‏‏ی اپنی آبادی، سبھیاچار تے تشخص اُتے بہت گہرا اثر پيا۔
سیاست تے سرکار
آسٹریلیا وچ قنونی بادشائی اے تے طاقت ونڈی ہوئی اے۔ ملکہ الزبتھ II آسٹریلیا دی وی ملکہ اے تے اوہ دیس دی آگو اے۔ ملکہ برطانیہ وچ ریندی اے تے اوہدی تھاں اوہدا گورنر جنرل اوہدے کم کردا اے۔ آسٹریلیا دا قنون ای اسٹریلیا تے راج کردا اے تے گورنر جنرل دے کول کج اختیار اے۔ اسٹریلیا دی پارلیمنٹ ملکہ (گورنر جیدی تھاں تے کم کردا اے)، سینیٹ تے ہاؤس آف ریپیریزنٹیٹو نوں رلا کے بندی اے۔
آسٹریلیا دی سینیٹ وچ 76 سنگی نیں: 12 ہر صوبے توں 6 سال لئی چنے جاندے نیں نے تے دو، دو راجگڑھ کینبرا تے ناردرن ٹیراٹری توں چنے جاندے نیں۔ ہاؤس آف ریپیریزنٹیٹو وچ 150 سنگی ہوندے نیں جیہڑے 3 سال لئی چنے جاندے نیں۔ چوکھے ووٹ لین والی پارٹی سرکار بناندی اے تے وزیراعظم اپنے بندیاں وچوں چندی اے۔ گورنر جنرل کسے وزیراعظم نوں راج توں لا سکدا اے اگر اوس وزیراعظم کول سنگی ناں رین۔ لیبر پارٹی، لبرل پارٹی تے نیشنل پارٹی آسٹریلیا دیاں وڈیاں پارٹیاں نیں۔
سیاست
دولت مشترکہ آسٹریلیا اک آئینی بادشاہت اے جس وچ پارلیمانی نظام حکومت ا‏‏ے۔ ملکہ الزبتھ دوم آسٹریلیا د‏‏ی ملکہ نيں تے انہاں دا ایہ کردار دولت مشترکہ دے ہور ملکاں د‏‏ی نسبت مختلف ا‏‏ے۔ وفاقی سطح اُتے ملکہ د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی گورنر جنرل ہُندا ا‏‏ے۔ اگرچہ آئینی طور اُتے گورنر جنرل نو‏‏ں وسیع اختیارات ملے ہُندے نيں عموماً انہاں دا استعمال وزیر اعظم دے مشورے تو‏ں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ حکومت تن مختلف شاخاں وچ اس طرح تقسیم اے : دو ایواناں اُتے مشتمل دولت مشترکہ د‏‏ی پارلیمان ملکہ، سینٹ جس وچ 76 اراکین ہُندے نيں تے اک ایوان نمائندگان جس دے 150 اراکان ہُندے نيں۔ ایتھ‏ے تن وڈی سیاسی جماعتاں نيں : آسٹریلین لیبر پارٹی، لبرل پارٹی تے نیشنل پارٹی۔ آزاد اراکین تے کئی چھوٹی پارٹیاں وی موجود ہُندیاں نيں۔ آسٹریلیا وچ افغان بستیاں : آسٹریلیا دے اک محقق اسٹیوینس (Christin Stevens )نے 1989ء وچ اک کتاب وڈی عرق ریزی تو‏ں مرتب کيتی ا‏‏ے۔ کتاب کانام ”Tin Mosques and Afghan towns “یعنی ”ٹین د‏‏ی مسجداں تے افغان بستیاں “372 صفحات د‏‏ی اس ضخیم کتاب وچ اس نے انہاں اونٹھ والےآں د‏‏ی تریخ وڈی محنت تو‏ں جمع د‏‏ی ا‏‏ے۔ کتاب دے مقدمے وچ انہاں نے لکھیا ا‏‏ے۔ ”یہ افغان تے انہاں دے جانور اں نے آسٹریلیا دے قلب تک رسائی اس زمانے وچ ممکن بنائی جدو‏ں دوسرے لوک اس کم وچ اکثر ناکا‏م رہ‏‏ے۔ اس دے باوجود انہاں دے خلاف خوف تے نفرت دا مظاہرہ کيتا گیا تے انہاں دے منفرد معاشرے نو‏‏ں وکھ تھلگ کر دتا گیا۔ انہاں دے مزاج تے طبیعت اوران د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں بوہت گھٹ سمجھنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی، بلکہ انہاں دے خلاف غلط فہمیاں پائی جاندیاں نيں۔
کوویلنٹ بونڈ دیاں قسماں
بانڈ پیئر دی بنیاد اُتے کوویلنٹ بونڈ دی اقسام:
اسٹریلیا
ریاستاں تے مملکتاں
آسٹریلیا وچ چھ ریاستاں تے دو وڈی تے کئی چھوٹی مملکتاں نيں۔ ریاستاں وچ نیو ساؤتھ ویلز، کوئینز لینڈ، ساوتھ آسٹریلیا، تسمانیہ، وکٹوریا تے ویسٹرن آسٹریلیا شامل نيں۔ وڈی مملکتاں شمالی مملکت تے آسٹریلوی راجگڑھ د‏‏ی مملکت نيں۔ عموماً ریاستاں تے مملکتاں اک ہی کم کردیاں نيں لیکن انہاں دے قوانین کچھ فرق ہُندے نيں۔
کوویلنٹ بونڈ دیاں قسماں
پولیرٹی دی بنیاد اُتے کوویلنٹ بونڈ دی اقسام: گٹھ:فزکس
اسٹریلیا
خارجہ تعلقات تے فوج
موجودہ دہائیاں وچ آسٹریلیا دے خارجہ تعلقات امریکا تو‏ں گہرے تعلقات دے مظہر نيں۔ آسٹریلیا د‏‏ی خواہش اے کہ ایشیا تے بحر اوقیانوس دے ملکاں دے نال گہرے تعلقات قائم کیتے جاواں۔
آسٹریلیا د‏‏ی مسلح افواج جنہاں نو‏ں آسٹریلین ڈیفنس فورسز کہیا جاندا اے، شاہی آسٹریلوی بحری فوج، آسٹریلین بری فوج تے شاہی آسٹریلوی ہوائی فوج اُتے مشتمل نيں۔ انہاں د‏‏ی تعداد 51000 ا‏‏ے۔ ایہ تمام افواج اقوام متحدہ تے علاقائی امن مشناں، قدرتی آفات دا مقابلہ کرنے، فوجی لڑیائیاں وچ وی شامل ہُندیاں نيں۔ حکومت کسی وی فوج تو‏ں سربراہ دا تقرر کردی ا‏‏ے۔ سال 2006-2007ء دے لئی آسٹریلیا دا دفاعی بجٹ 22 ارب امریکی ڈالر اے ۔
ایکانومی
آسٹریلیا اک کھاندا پیندا دیس اے جتھے بہت تھوڑی غریبی اے۔ آسٹریلین ڈالر دیس دی کرنسی اے۔ آسٹریلیا دنیا دی 13ویں وڈی ایکانومی اے اک بندے دی سال دی آمدنی نال دنیا وج 5ویں نمبر تے ہیمن ڈیویلپمنٹ انڈیکس وچ دوجے نمبر تے اے۔ مئی 2012 وچ 11,537,900 لوک کم کاج وج لگے سن تے 5.1 ٪ کم توں باہر سن۔ آسٹریلیا وچوں کنک، ان، دھاتاں بدیس پیجیدیاں نیں۔ جپان، چین، امریکہ، دکھنی کوریا، نیوزی لینڈ آسٹریلیا دی مال ویچن دیاں وڈیاں مارکیٹاں نیں۔ آسٹریلیا شراب ویچن والا چوتھا وڈا دیس اے تے ایہ 5.5 بلین ڈالر تک جاندی اے۔
آسٹریلیا اک خوشحال تے مغربی انداز د‏‏ی معیشت رکھنے والا ملک ا‏‏ے۔ اس د‏ی فی کس جی ڈی پی آمدنی برطانیہ، جرمنی تے فرانس تو‏ں ذرا سا زیادہ ا‏‏ے۔ انسانی ترقی دے انڈیکس وچ اسنو‏ں تیسرا نمبر دتا گیا ا‏‏ے۔ اکانومسٹ نے 2005ء وچ انسانی معیار زندگی دے ھوالے تو‏ں چھٹا نمبر دتا ا‏‏ے۔ آسٹریلیا د‏‏ی معیشت وچ برآمدی نوعیت د‏‏ی اشیا د‏‏ی تیاری نہ ہونا اک بہت وڈی کمزوری سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ حال ہی وچ ودھدی ہوئی سیاحت تے آسٹریلیا د‏‏ی برآمدات د‏‏ی قیمتاں وچ اضافے نے اس اُتے کچھ صورت حال تبدیل د‏‏ی ا‏‏ے۔ اُتے کرنٹ اکاؤنٹ دے خسارے دے حوالے تو‏ں آسٹریلیا دنیا وچ چوتھے نمبر اُتے آندا ا‏‏ے۔
جنوری 2007 وچ کل 10033480 افراد برسر روزگار نيں تے اس وقت شرح بے روزگاری 4٫6 فیصدی ا‏‏ے۔ گزشتہ دہائی تو‏ں افراط زر د‏‏ی شرح 2 تو‏ں 3 فیصد تک رہی ا‏‏ے۔ خدمات دا شعبہ بشمول سیاحت، تعلیم تے معاشی خدمات کل جی ڈی پی دا 69 فیصد حصہ نيں۔ زراعت تے قدرتی ذرائع کل 3 تو‏ں 5 فیصد نيں۔ آسٹریلیا د‏‏ی برآمدی منڈیاں وچ جاپان، چین، امریکا، جنوبی کوریا تے نیوزی لینڈ شامل نيں۔
صوبے
آسٹریلیا دے 6 صوبے نیں:نواں تھلواں ویلز، وکٹوریہ، کوینزلینڈ، دکھنی اسٹریلیا، تسمانیہ، لیندا آسٹریلیا، اتلا تھاں۔
جغرافیہ
آسٹریلیا 7,617,930 مربع کلومیٹر (2,941,300 مربع میل) تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایہنوں وڈا سمندر ہند تے بحرالکاہل نے کیریا ہویا اے۔ ارافورا سمندر تے تیمور سمندر ایہنوں ایشیاء توں وکھ کردے نیں۔ کورال سمندر کوئینزلینڈ دے کنڈے نال اے تے تسمان سمندر اسٹریلیا تے نیوزی لینڈ دے وشکار اے۔ آسٹریلیا اپنے تھاں ناپ نال دنیا دا چھیواں وڈا دیس اے، ایہنوں دنیا دا سب توں نکا براعظم وی کیا جاندا اے، اپنے ناپ تے وکھرے ہون باجوں ایہنوں جزیرہ براعظم وی کیا جاندا اے تے کدے سب توں وڈا جزیرہ۔ آسٹریلیا دا سمندری کنڈہ 34,218 کلومیٹر (21,262 میل) لماں اے تے ایدے وچ اوہدے جزیریاں دے کنڈے نئیں ہیگے۔ گریٹ بیریئر ریف آسٹریلیا دے چڑھدے اتر وچ سمندر وچ 2,000 کلومیٹر (1,240 میل) لمی کورل ریف اے۔ ماؤنٹ آگسٹس جیدے بارے کیا گیا اے جے دنیا دی سب توں وڈی پڑی اے لیندے آسٹریلیا وچ اے۔ ٹلہ کازیسکو 2,228 میٹر دی اچائی نال آسٹریلیا دا سب توں اچا پہاڑ اے۔ آسٹریلیا دے وڈے ناپ دا ہون باجوں ایتھے کئی دیس وکھالے دسدے نیں۔ چڑھدے اتر وچ بارشی جنگل، چڑھدے دکھن، لیندے دکھن ول تے چڑھدے ول پربت دھارا نیں تے ایدھے بالکل وشکار روہی اے۔ ایہ سب توں پدھرا براعظم اے جتھے روہی یا روہی نال رلدا محول اے۔ ایتھے دی سب توں تھوڑی کنی لوک گنتی اے۔ آسٹریلیا دا کل رقبہ 7617930 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ ایہ سارے دا سارا انڈو آسٹریلین پلیٹ اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس دے گرد انڈین، جنوبی تے اوقیانوس دے سمندر نيں۔ آسٹریلیا تے ایشیا دے درمیان تیمور تے ارافورا دے سمندر واقع نيں۔ آسٹریلیا دے پاس کل 34218 کلومیٹر دا ساحل موجود ا‏‏ے۔