cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انتون ماکارینکو
روسی انقلاب دے بعد اس نے روسی گھریلو لڑائی ولوں یتیم کیتے سڑکاں تے رلدے بچیاں لئی اپنی مدد آپ تحت یتیم خانے قائم کیتے - جنہاں وچ نابالغ کراہیئے وی سن۔   ایہناں اداریاں وچ گورکی کلونی سی اتے بعد وچ خارکیف وچ ڈیجرجنسکی مزدور کمیون وی سی، جتھے ایف ڈی کیمرہ تیار کیتا گیا سی۔ مکارینکو نے کئی کتاباں لکھیاں، جنہاں وچ د پیڈگوجیکل پوئم (Педагогическая поэма)، گورکی کالونی دی اک فکشن کہانی، سویت یونین وچ خاص کرکے ہرمنپیاری ہوئی سی۔ 1955 وچ انگریزی ٹائیٹل روڈ ٹو لائیف  نام دی اک فلم تیار کیتی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:جم 1888 گٹھ:موت 1939 گٹھ:سویت شخصیتاںگٹھ:روسی شخصیتاں
لہور نیوز
لہور نیوز ایچ ڈی (Lahore News HD) لہور، پنجاب، پاکستان دا اک مقامی نیوز چینل اے ۔ چینل مقامی خبراں، حالات حاضرا، کھیلاں، فنون، واقعات تے تفریح ​​دے بارے وچ خبراں نشر کردا اے ۔ ایہ دنیا میڈیا گروپ دا حِصا اے ۔ ایس گروپ وچ دنیا نیوز تے روزنامہ دنیا وی شامل نیں ۔
خبراں
لہور نیوز ایچ ڈی ہر گھینٹھے توں بعد نیوز ہیڈ لائن تے دو گھینٹھے توں بعد نیوز بلیٹن نشر کردا اے ۔ رواں رپورٹس تے موسم دی تازا صورت حال پیش کردا اے ۔
گٹھ:پاکستان دے ٹی وی چینل گٹھ:ٹی وی چینل
ہنری القانیان
ہنری القانی ان (پیدائش 2 اگست ، 1940) ایران دے اک یہودی گھرانے وچ پیدا ہويا سی۔ [1] انہاں دے والد نور اللہ شاہ دے دور وچ ایران دے اک مشہور گھرانے نال تعلق رکھدے سن ۔ایہ تجارت ، درآمد تے برآمد وچ وی شام‏ل سی۔. انہاں دے چچا ، حبیب القانین نو‏‏ں 1979 وچ پھانسی دتی گئی۔ []] 1945 وچ ، اس دے والد نے کنبے نو‏‏ں فارسٹ ہلز ، کوئینس منتقل کردتا ، جتھے انہاں نے رئیل اسٹیٹ وچ سرمایہ کاری کيتی۔ [7] ہنری دے تن بھائی نيں: کامران تھامس۔ 1945 وچ پیدا ہويا ) ، فریڈرک (پیدائش 1949) تے جیفری (پیدائش 1955)۔ تے اک بہن ، للی (پیدائش 1944)۔ [8] ہنری نے ہیملٹن کالج تو‏ں بیچلر د‏‏ی ڈگری ، کولمبیا بزنس اسکول تو‏ں ایم بی اے ، تے نیو یارک یونیورسٹی اسکول آف لاء تو‏ں جے ڈی د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ [9] اس نے لا اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ ریل اسٹیٹ کرائے دے ایجنٹ دے طور اُتے کم کيتا .ہنری القانان (پیدائش 2 اگست ، 1940) ایران دے اک یہودی گھرانے وچ پیدا ہويا سی۔ [1] انہاں دے والد نور اللہ شاہ دے دور وچ ایران دے اک مشہور گھرانے نال تعلق رکھدے سن ۔ایہ تجارت ، درآمد تے برآمد وچ وی شام‏ل سی۔ . انہاں دے چچا ، حبیب القانین نو‏‏ں 1979 وچ پھانسی دتی گئی۔ []] 1945 وچ ، اس دے والد نے کنبے نو‏‏ں فارسٹ ہلز ، کوئینس منتقل کردتا ، جتھے انہاں نے رئیل اسٹیٹ وچ سرمایہ کاری کيتی۔ [7] ہنری دے تن بھائی نيں: کامران تھامس۔ 1945 وچ پیدا ہويا ) ، فریڈرک (پیدائش 1949) تے جیفری (پیدائش 1955)۔ تے اک بہن ، للی (پیدائش 1944)۔ [8] ہنری نے ہیملٹن کالج تو‏ں بیچلر د‏‏ی ڈگری ، کولمبیا بزنس اسکول تو‏ں ایم بی اے ، تے نیو یارک یونیورسٹی اسکول آف لاء تو‏ں جے ڈی د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ [9] اس نے لا اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ ریل اسٹیٹ کرائے دے ایجنٹ دے طور اُتے کم کيتا .ہنری القانان (پیدائش 2 اگست ، 1940) ایران دے اک یہودی گھرانے وچ پیدا ہويا سی۔ [1] انہاں دے والد نور اللہ شاہ دے دور وچ ایران دے اک مشہور گھرانے نال تعلق رکھدے سن ۔ایہ تجارت ، درآمد تے برآمد وچ وی شام‏ل سی۔. انہاں دے چچا ، حبیب القانین نو‏‏ں 1979 وچ پھانسی دتی گئی۔ []] 1945 وچ ، اس دے والد نے کنبے نو‏‏ں فارسٹ ہلز ، کوئینس منتقل کردتا ، جتھے انہاں نے رئیل اسٹیٹ وچ سرمایہ کاری کيتی۔ [7] ہنری دے تن بھائی نيں: کامران تھامس۔ 1945 وچ پیدا ہويا ) ، فریڈرک (پیدائش 1949) تے جیفری (پیدائش 1955)۔ تے اک بہن ، للی (پیدائش 1944)۔ [8] ہنری نے ہیملٹن کالج تو‏ں بیچلر د‏‏ی ڈگری ، کولمبیا بزنس اسکول تو‏ں ایم بی اے ، تے نیو یارک یونیورسٹی اسکول آف لاء تو‏ں جے ڈی د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ [9] اس نے لا اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ ریل اسٹیٹ کرائے دے ایجنٹ دے طور اُتے کم کيتا.
ریاستہائے متحدہ دیاں کاؤنٹیاں دا اشاریہ
حوالے
گٹھ:امریکی کاؤنٹیاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی کاؤنٹیاں
پاکستان وچ خواتین متعلقہ قنون
اک اسلامی ملک د‏‏ی حیثیت تو‏ں، پاکستان نو‏‏ں نظریا‏تی طور اُتے سوانیاں دے بہت سارے حقوق دا احترام کرنا چاہیدا، لیکن 1947ء تو‏ں ہی، اس دے بنیادی طور اُتے پدر شاہی معاشرے وچ ، اس طرح دے قوانین ترقی تے مختلف قسم دے دباؤ وچ رہے نيں۔
آئینی مساوی حقوق
آئینی طور پر، پاکستانی سوانیاں ووٹ ڈالنے، انتخابات وچ حصہ لینے، عوامی دفاتر منعقد کرنے تے بیشتر پیشےآں د‏‏ی اہل نيں۔
شادی بیاہ تے طلاق
پاکستان وچ طلاق بنیادی طور اُتے مسلم میرج ایکٹ (1939ء، 1961ء وچ ترمیم شدہ) تے عائلی عدالت ایکٹ (1964) دے ذریعے نافذ ا‏‏ے۔ چائلڈ میرج ریگرینٹ ایکٹ یا سی ایم آر اے (1929ء) نے 16 سال دتی عمر وچ سوانیاں دے لئی شادی کيتی عمر طے کیتی۔ صوبہ سندھ وچ ، سندھ چائلڈ میرج ریگرینٹ ایکٹ دے مطابق، ایہ 18 ا‏‏ے۔
بلبیر سنگھ سیچیوال
سنت بلبیر سنگھ پنجاب، بھارت دے اک سماجی ماحول کارجکرتا ہن۔ اوہناں نے پنجاب دی کالی بیئیں ناں دی ندی، جو کہ آلودہ ہو چکی سی، نوں صاف کیتا۔
پاکستان وچ خواتین متعلقہ قنون
ہور
2021ء وچ عدالت عالیہ لاہور نے، جنہاں معاملات وچ سوانیاں دعوی کرن کہ انہاں دے نال عصمت دری کيتی گئی اے، اس وچ کنوار پن د‏‏ی ٹو فنگر جانچ/ٹیسٹ اُتے پابندی عائد کردتی۔
بلبیر سنگھ سیچیوال
جیون
انھاں نے اپنی مڈھلی پڑھائی سرکاری ہائی سکول نہالوال تو کرن اپرنت اہھا نے D.A.V کالج نکودر، جالندھر تو اچّ پڑھائی پاس کیتی۔
پاکستان وچ خواتین متعلقہ قنون
ہور ویکھو
عمومی:
بلبیر سنگھ سیچیوال
باہری کڑیاں
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ گٹھ:سکھ شخصیتاں
سوانیاں دا کم
روايتی طور اُتے سوانیاں دا کم صرف گھر تک محدود سمجھیا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ پکوان، بچےآں د‏‏ی پرورش، شوہر دا خیال تے گھر د‏‏ی صاف صفائی تے دیکھ ریکھ مقدم سمجھ‏‏ے گئے نيں۔ اُتے جدید دور وچ ایہ پہچان بدل گئی اے تے سوانیاں د‏‏ی اک معتد بہ تعداد گھر دے باہر کم کرنے اُتے آمادہ ا‏‏ے۔ اس دے کئی وجوہ نيں۔ جس وچ اولًا معاشی پہلو اے کہ گھر اک تنخواہ تو‏ں چلنے وچ دشواری، عورتاں د‏‏ی معاشی طور اُتے خود مختار ہونے د‏‏ی خواہش، ہور کچھ معاملےآں وچ سسرالی اعزاء تو‏ں دن دے گھٹ تو‏ں گھٹ کچھ وقت تک دوری بنائے رکھنے د‏‏ی کوشش وی شامل ا‏‏ے۔ اُتے گھر تو‏ں باہر کم کرنے والی سوانیاں مرد دے شانہ بشانہ نئيں بلکہ اس تو‏ں زیادہ کم کردیاں نيں۔ انہاں نو‏ں گھر تے دفتر دونے دا کم کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ دونے جگہ انہاں د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں شک د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا اے، اوہ کیواں دا وی کم کر لین، لوک کسی وی غلطی یا غلطی نہ ہوئے تب وی، انہاں نو‏ں طعنہ دے ہی دیندے نيں۔ نوکری کرنے والی سوانیاں د‏‏ی پہلی مخالفت تاں انہاں دے اپنے گھر تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ بوہت سارے خانداناں وچ عورت دا نوکری کرنا بے عزتی تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایداں دے خانداناں وچو‏ں کسی عورت دا اپنے گھر والےآں نو‏‏ں اپنی نوکری دے لئی منانا ہی بہت وڈی گل ا‏‏ے۔ اُتے اس دے باوجود سوانیاں اگے ودھنے وچ کثیر تعداد وچ کم کرنے وچ کامیاب ہوئیاں نيں۔
ندھی گوئل
ندھی گوئل (انگریزی: Nidhi Goyal; جم ۲۱ ستمبر ۱۹۸۵) اکّ بھارتی اپاہجتا اتے لنگ حق کارکن اے، جسنوں سنیکت راشٹر خاتون ایگزیکٹیو ڈریکٹر دے صلاح کار گروہ وچ نامزد کیتا گیا اے۔ گوئل ممبئی -بیسڈ NGO رائیزنگ پھلیم دے بانی اتے ایگزیکٹیو ڈریکٹر ہن اتے لنگکتا، لنگ، صحت اتے ااہلیت والیاں عورتاں اتے لڑکیاں لئی حقاں دے کھیتراں وچ کم کردے ہن۔ اوہ اکّ سٹینڈ-اپنڈ کامیڈیئن وی اے۔
سوانیاں دا کم
حوالے
گٹھ:نسائیت گٹھ:رہتل
ندھی گوئل
شرواتی جیون
گوئل دا جم اتے پالن پوشن ممبئی وچ ہویا سی۔ ۱۵ سال دی عمر وچ، اسنوں اکّ لاعلاج، اٹلّ ترقی پسند ڈیجنریٹو اکھاں دی حالت دا پتہ لگیا جسنے اسنوں انھا بنا دتا۔ اسنے اپاہج لوکاں لئی ادھیکار-بیسڈ کم وچ تبدیلی کرن توں پہلاں ماس میڈیا وچ اپنا کریئر شروع کیتا۔ اپنی اکھ دی حالت دا پتہ لگن توں پہلاں، گوئل پورٹریٹ پینٹر بننا چاہندا سی، اتے ۴ سال دی عمر توں پینٹنگ کر رہا سی۔ اپنے وڈے بھرا، جو کہ نیترہین اے، اسنوں اکّ کامیاب جیون جیؤندا دیکھ کے گوئل ہور اپاہج عورتاں نوں وی متاثر کردی سی۔
حوالے
گٹھ:جم ۱۹۸۵ گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی سٹینڈ-اپنڈ کمیڈیئن گٹھ:بھارتی فیمینسٹ گٹھ:۲۱ویں صدی دے بھارتی لوک گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں گٹھ:جم ۱۹۸۵ گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی سٹینڈ-اپنڈ کمیڈیئن گٹھ:بھارتی فیمینسٹ گٹھ:۲۱ویں صدی دے بھارتی لوک گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
ایلک ہیرن
ایلک ہیرن (۲۲ جولائ‏ی ۱۸۶۳ - ۱۶ مئی ۱۹۵۲) مشہور کرکٹ ہارنے خاندان دا رکن سی۔ اوہ ۱۸۸۴ تے ۱۹۰۶ دے درمیان کینٹ کاؤنٹی کرکٹ کلب دے لئی بطور پروفیشنل کھیلا تے انگلینڈ دے لئی اک ٹیسٹ میچ کھیلا۔ اوہ اک آل راؤنڈر سن جنہاں نو‏ں ۱۸۹۴ وچ وزڈن دے پنج سال دے بہترین کرکٹرز وچو‏ں اک دے طور اُتے نامزد کيتا گیا سی۔ انہاں دے والد جارج نے ۱۸۶۰ د‏‏ی دہائی وچ مڈل سیکس دے لئی کرکٹ کھیلی سی تے بھائی جارج تے فرینک نے وی ٹیسٹ کرکٹ کھیلی سی، جداں کہ انہاں دے کزن جان تھامس ہرن نے وی کھیلا سی۔.
مڈھلا جیون
ہیرن ۲۲ جولائ‏ی ۱۸۶۳ نو‏‏ں ایلنگ وچ پیدا ہويا جو اس وقت مڈل سیکس سی۔ اس دے والد جارج ہرنے مڈل سیکس دے لئی کھیلے سن تے کیٹ فورڈ وچ کینٹ دے پرائیویٹ بینکس اسپورٹس گراؤنڈ وچ گراؤنڈزمین بنے۔ اس دے وڈے بھائی جارج تے فرینک دونے وی کینٹ دے لئی کھیلے۔
بین الاقوامی کرکٹ
ہیرن نو‏‏ں ۱۸۹۱–۱۸۹۲ وچ والٹر ریڈز XI دے حصے دے طور اُتے جنوبی افریقہ دے دورے دے لئی منتخب کيتا گیا سی۔ ایہ دورہ ايس‏ے وقت ہويا جدو‏ں ڈبلیو جی گریس د‏‏ی قیادت وچ اک ہور ٹیم آسٹریلیا دے خلاف انگلینڈ د‏‏ی نمائندگی کر رہ‏ی سی۔ اس دورے اُتے واحد فرسٹ کلاس میچ جنوبی افریقی الیون دے خلاف سی تے اس میچ نو‏‏ں سابقہ ​​طور اُتے ٹیسٹ میچ دا درجہ دتا گیا سی۔ انہاں نے ٹیسٹ میچ وچ صرف نو رنز بنائے لیکن عام طور اُتے اس دورے وچ خود نو‏‏ں بری کر دتا۔ کیپ ٹاؤن دے نیو لینڈز کرکٹ گراؤنڈ وچ کھیلے گئے ٹیسٹ میچ وچ ہرنے اپنے بھائی جارج تے کزن جان تھامس ہرنے د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلے۔ اس دا دوسرا بھائی، فرینک ہرنے، جنوبی افریقی ٹیم دے لئی کھیلا، اس تو‏ں پہلے انگلینڈ دے لئی کھیل چکيا ا‏‏ے۔
ریٹائرمنٹ تے بعد د‏‏ی زندگی
ریٹائر ہونے دے بعد، ہرنے کینٹ د‏‏ی ٹونبریج نرسری وچ کوچ بن گیا، جو کاؤنٹی دے لئی پلیئرز د‏‏ی ترقی دا اک اہ‏م مرکز ا‏‏ے۔ ۱۹۲۵ وچ اس نے اپنے کزن والٹر تو‏ں ۱۹۳۹ تک کینٹ دے لئی اسکورر دا کردار سنبھالیا۔ مئی ۱۹۵۲ وچ بیکن ہیم وچ اس دا انتقال ۸۸ سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔ گٹھ:۱۹۵۲ دیاں موتاں گٹھ:مشرقی انگلستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:انگلستانی ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:انگلستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ہرسٹ پارک کلب دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کینٹ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:میریلیبون کرکٹ کلب دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ایلنگ دیاں شخصیتاں گٹھ:ڈبلیو جی گریس الیون دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی
جمیل احمد (لکھاری)
جمیل احمد (1931–2014) اک پاکستانی ناول کار اتے کہانی لکھاری سی جس نے انگریزی بولی وچ لکھیا۔ اوہ اپنے مجموعہ، Wandering Falcon  کرکے جانیا جاندا اے۔ اسنوں مینایشیئن لٹریری پرائیز لئی چونویں لسٹ وچ شامل کیتا گیا سی۔ ایہہ کتاب 2013 دے دکھنی ایشیائی ساہت لئی ڈیئیسسی انعام لئی وی فائینل لسٹ وچ سی۔
12 جولائی 2014 نوں اس دی موت ہو گئی۔
جیونی
جمیل احمد دا جم، پنجاب،  برطانویانونڈے بھارتوچ 1931 وچ ہویا سی۔  مڈھلی سکھیا لاہور، وچ لین توں بعد 1954 وچ سول سروس شامل ہو گیا،  اتے افغان سرحد دے نیڑے، اک رموٹ ہندو کش کھیتر،   سوات وادی وچ کم کیتا۔  اپنے کیریئر دے دوران، اس نے وکھ-وکھ رموٹ کھیتراں جویں فرنٹیئر صوبہ ، کوئٹہ، چاغی، خیبر اتے مالاکنڈ وچ کم کیتا۔ قبائلی وادی وچ اس دے تزربیاں نے اس دے تعمیری کم وچ اس دی مدد کیتی جو مکھ طور تے قبائلی پنڈاں دے لوکاں دے جیون تے مرتکز سی۔ اسنے 1979 وچ افغانستان دے سوویت حملے ویلے کابل وچ پاکستانی سفارت خانے وچ اک وزیر دے طور تے کم کیتا۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1931 گٹھ:موت 2014 گٹھ:20ویں صدی دے ناول کار گٹھ:پاکستانی لوک
منوین سندھو
منوین سندھو (1962–2010) اک ہندوستانی فنکار ، ماہر تعلیم ، ثقافت پروموٹر تے امن کارکن سن۔ اوہناں دا ویاہ شیوندر سنگھ سندھو نال ہویا سی تے اوہناں دے دو بچے سن ۔ اوہ پنجابی لوک ورثے دے تحفظ تے فروغ اُتے توجہ دیݨ والی اک غیر سرکاری تنظیم پنارجیوٹ دی بانی تے ہدایتکار سن ۔ اوہناں نے امبرسر تے لہور شہراں دے وچکار ثقافتی باہمی رابطے تے بہتر تفہیم نو‏‏ں فروغ دیݨ لئی سنگھ: امبرسر-لہوریا فیسٹیول دا وی آغاز کيتا ۔
منڡین نو‏‏ں فن ، ثقافت تے تعلیم دے فروغ لئی کلپنا چاولا ایوارڈ نال نوازیا گیا ۔ انہاں نے پنجاب د‏‏ی جامع ثقافت نو‏‏ں بحال کرن د‏‏ی کوشش وچ متعدد ڈرامے پیش کیتے ، اس سبھیاچار نو‏‏ں تقسیم ہند بعد اک دھچکيا لگیا سی۔ اوہناں نے بھارت توں علاوا پاکستان دے فنکاراں د‏‏ی وی حوصلا افزائی کیتی تے اپݨیاں تنظیماں سانجھ تے پنارجوئت دے زیراہتمام کئی مشترکا ثقافتی شوز نو‏‏ں منظم کرنے وچ اہ‏م کردار سی کيتا سی۔
کیریئر
منوین نے اک کتاب مہاراجا رنجیت سنگھ تصنیف کيتی ۔ اس کتاب وچ اوہناں نے مہاراجا رنجیت سنگھ د‏‏ی زندگی دے بارے وچ تفصیل بیان کيتی ۔ اس کتاب دے لئی انہاں د‏‏ی تحقیق نے مہاراجا رنجیت سنگھ دے دربار وچ ناچنے والی لڑکی "موراں سرکار" د‏‏ی شخصیت نو‏‏ں بہتر طور اُتے اجاگ‏ر کيتا ۔ اس رقاصہ نال مہاراجا رنجیت سنگھ نے 1802 وچ ویاہ کیتا ۔
منڡین سندھو بہار ڈیل سینئر سکول د‏‏ی پرنسپل وی سن تے نصاب وچ انٹیلیجنس دے مثالی اقدامات دے لئی اوہ کافی مشہور سن۔
موت
11 جنوری 2009 نو‏‏ں اوہ بیکانیر تو‏ں امبرسر جاندے ہوئے اپنے شوہر ڈاکٹر شیوندر سندھو دے ہمراہ اک سڑک حادثے وچ جاں بحق ہوگئياں۔
حوالے
گٹھ:2009 دیاں موتاں گٹھ:1962 دے جم گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:جٹ گٹھ:پنجابی شخصیتاں
روبینہ باجوا
روبینہ باجوہ (پیدائش: 24 فروری 1986) اک بھارتی نژاد کینیڈائی اداکارہ نيں جو پنجابی فلماں وچ کم کردیاں نيں۔ انہاں نے اپنے کیریئر دا آغاز 2017 وچ فلم سرگی تو‏ں کيتا ۔ اس فلم دے لئی وہ پی ٹی سی پنجابی فلم ایوارڈز 2018 وچ بہترین اداکارہ دا اعزاز جیتنے وچ کامیاب ہوئیاں۔
کیریئر
روبینہ باجوہ نے اپنے فنی کیریئر دا آغازاپنی بہن نیرو باجوہ د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی 2017 د‏‏ی پنجابی فلم سرگی تو‏ں کيتا تھا ۔ اس دے بعد انہاں نے 2018 وچ روشن پرنس دے مقابل "لانواں پھیرے" وچ اداکاری د‏‏ی ، جسنو‏ں باکس آفس اُتے کامیابی ملی تے ناقدین د‏‏ی طرف تو‏ں اس دا مثبت تنقیدی جائزہ لیا گیا۔
2019 وچ ، باجوہ نے ہریش ورما دے مقابل "لائیے جے یاریاں" وچ اداکاری کيتی سی تے فلم "منڈا ای چاہیدا" وچ وی اداکاری د‏‏ی جس وچ انہاں د‏‏ی اداکاری نو‏‏ں ناقدین نے سراہا سی۔ انہاں نے فلم "گیدڑ سنگھی" وچ وی مرکزی کردار نبایا سی۔
ذا‏تی زندگی
thumb| روبینہ باجوہ باجوہ برطانوی کولمبیا دے وینکوور دے اک پنجابی گھرانے وچ سریندر باجوہ دے گھر پیدا ہوئیاں۔ اوہ وینکوور وچ پلی بڑھاں تے بعد وچ پنجابی سنیما انڈسٹری اپنی بہن نیرو باجوہ دے نقش قدم اُتے چلدے ہوئے بھارت آ گئياں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کینیڈی سکھ گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی نژاد کینیڈی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1986 دے جم
ایان گریگ
ایان الیگزینڈر گریگ (پیدائش: ۸ دسمبر ۱۹۵۵) اک سابق پیشہ ور کرکٹر اے، جس نے ۱۹۸۲ وچ انگلینڈ دے لئی دو ٹیسٹ کھیلے۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
گریگ جنوبی افریقہ دے مشرقی کیپ دے کوئنز ٹاؤن وچ پیدا ہوئے سن ۔ اس د‏ی تعلیم جارج واٹسن کالج، ایڈنبرا، کوئینز کالج، کوئنس ٹاؤن، تے ڈاؤننگ کالج، کیمبرج نال ہوئی۔ بھانويں اک جنوبی افریقی، گریگ نو‏‏ں انگلینڈ دے لئی کھیلنے د‏‏ی اجازت دتی گئی کیونجے اس دے والد سکاٹش سن ۔ کیمبرج وچ رہندے ہوئے، گریگ نے رگبی یونین تے کرکٹ دونے کھیلے۔ اس نے ۱۹۷۷ تے ۱۹۷۸ وچ ورسٹی میچ وچ کیمبرج د‏‏ی نمائندگی کی، تے ۱۹۷۷، ۱۹۷۸ تے ۱۹۷۹ وچ کرکٹ دے لئی بلیوز جتے۔
کرکٹ کیریئر
گریگ نے ۱۹۷۹ وچ سسیکس کاؤنٹی کرکٹ کلب دے لئی آل راؤنڈر دے طور اُتے ۱۹۸۰ وچ ٹیم دے لئی فرسٹ کلاس ڈیبیو کرنے تو‏ں پہلے اک روزہ کرکٹ کھیلی۔ ۹۱۱ رنز بنائے (۳۰٫۳۶ اوسط)، تے ۱۹٫۳۲ اُتے ۷۶ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ ۱۹۸۲ وچ ، انگلش سلیکٹرز نے انہاں نو‏ں زخمی ڈیرک پرنگل دے متبادل دے طور اُتے دو ٹیسٹ میچاں وچ پاکستان دا سامنا کرنے دے لئی منتخب کيتا۔ سسیکس نے گریگ تے ہور نو‏‏ں ۱۹۸۵ وچ لاگت وچ کمی دے اقدامات دے تحت رہیا کیا، تے اوہ آسٹریلیا ہجرت کر گئے۔ پر، اس نے سرے کاؤنٹی کرکٹ کلب وچ شمولیت اختیار کيتی، تے ۱۹۸۷ تے ۱۹۹۱ دے درمیان ٹیم د‏‏ی کپتانی کيتی۔ گریگ دا ۲۹۱ دا سب تو‏ں زیادہ اسکور ۱۹۹۰ وچ اوول وچ مجموعی طور اُتے ۷۰۷ سی۔ لنکاشائر نے ۸۶۳ دے نال جواب دتا، نیل فیئر برادر نے ۳۶۶ ​​کے نال ٹاپ اسکور کیا، جو اوول وچ ہن تک دا سب تو‏ں وڈا اسکور ا‏‏ے۔
بعد د‏‏ی زندگی
گریگ د‏‏ی موجودہ پوزیشن برسبین، آسٹریلیا وچ اینگلیکن چرچ گرامر سکول وچ 1st XI ٹیم دے کوچ نيں۔ گٹھ:برطانوی یونیورسٹیاں دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کیمبرج یونیورسٹی دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:انگلستانی ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:انگلستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:میریلیبون کرکٹ کلب دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سرے دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سسیکس دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سفید فام جنوب افریقی شخصیتاں
نندا دیوی پہاڑ
نندا دیوی کنگچنجنگا دے بعد بھارت دا دوسرا بلند پہاڑ اے تے ایہ ملک دے اندر مکمل طور اُتے واقع ا‏‏ے۔
نندہ دیوی پہاڑ بھارت دی دوجی اتے دنیا دیاں ۲۳ویں سرووچ سکھر اے۔ اس توں اچی اتے دیس وچ سرووچ سکھر کنچنجنگھا اے۔ نندہ دیوی سکھر ہمالہ پہاڑ شرنکھلا وچ بھارت دے اترانچل راج وچ مشرق وچ گوریگنگا اتے پچھم وچ رشگنگا گھاٹیاں دے وچ واقع اے۔ اس دی اچائی ۷۸۱۶ میٹر (۲۵, ۶۴۳ فٹ) اے۔ اس سکھر نوں اترانچل راج وچ مکھ دیوی دے روپ وچ پوجا جاندا اے۔ ایہناں نوں نندہ دیوی کہندے ہن۔ نندادیوی میسپھ دے دو نوک ہن۔ ایہناں وچ دوجا نوک نندادیوی ایسٹ کہاندا اے۔ ایہناں دوناں دے وچکار دو کلومیٹر لمبا رج کھیتر اے۔ اس سکھر اتے پہلاں فتح مہم وچ ۱۹۳۶ وچ نوئل آڈیل اتے بل تیلمین نوں کامیابی ملی سی۔ پہڑی دے مطابق نندادیوی سکھر دے آسپاس دا کھیتر اتینت سندر اے۔ ایہہ سکھر ۲۱۰۰۰ پھٹّ ولوں اچی کئی سکھراں دے وچکار واقع اے۔ ایہہ پورا کھیتر نندہ دیوی قومی پھلواڑی اعلان کیتا جا چکیا اے۔ اس نیشنل پارک نوں ۱۹۸۸ وچ یونیسکو ولوں قدرتی اہمیت دی دنیا امانت دا اعزاز وی دتا جا چکیا اے۔
پہاڑ تے چڑھنا
اس ہمشکھر دے رستے وچ آؤن والے پہاڑ کافی تیرچھے ہن۔ آکسیجن دی کمی دے کارن کھڑی چڑائی اتے اگے ودھنا اکّ دشکر کم اے۔ ایہی کارن اے کہ اس سکھر اتے جان دے اچھک پروتاروہیاں نوں ۱۹۳۴ تک اس سکھر اتے جان دا ٹھیک رستہ نہیں مل پایا سی۔ اس دا رستہ بریٹیش انویشکوں ولوں کھوجیا گیا سی۔ پنڈارگنگا نام دی ایہہ ندی اگے چلکے گنگا دی معاون ندی الکنندا وچ ملدی اے۔ اتراکھنڈ دے لوک نندادیوی نوں اپنی ادھشٹھاتری دیوی منندے اے۔ اتھے دیانلوککتھاوانوچ نندادیوی نوں ہمالہ دی پتری کیہا جاندا اے۔ نندادیوی سکھر دے سائے وچ واقع روپکنڈ تک ہر اکّ ۱۲ سال وچ اوکھا نندادیوی راججات یاتراشرادھالواندی عقیدت دا پرتیک اے۔ نندادیوی دے درشن اؤلی، بنسر جاں کوسانی آدی سیر تھاںاں ولوں وی ہو جاندے ہن۔ اویناش شرما، شیرپا تینجنگ اتے ایڈمنڈ ہلیری نامک پروتاروہیاں نے ایوریسٹ نوں سبھ توں پہلاں فتح کرن دے علاوہ ہمالہ پروتمالا دی کجھ اتے سکھراں اتے فتح حاصل کیتی سی۔ اکّ ساکشاتکار دے دوران شیرپا تینجنگ کیہا سی کہ ایوریسٹ دی تلنا وچ نندادیوی سکھر اتے چڑھنا زیادہ اوکھا اے۔
باہری سونمے
گٹھ:ہماچل پردیش
حوالے
گٹھ:اتراکھنڈ دے سیاحتی تھ‏‏اں گٹھ:بھارت د‏‏ی قومی علامات گٹھ:بھارت دے متحفظہ کرہ حیات علاقے گٹھ:بھارت وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ:جغرافیہ ضلع چمولی گٹھ:مقدس پہاڑ
گٹھ:پہاڑ
شمالی مقدونیہ وچ احتجاج ۲۰۲۲
شمالی مقدونیہ وچ احتجاج جولائ‏ی ۲۰۲۲ وچ جمہوریہ دے راجگڑھ اسکوپجے وچ شروع ہويا، جدو‏ں ملک د‏‏ی حکومت نے بلغاریہ دے نال یورپی یونین وچ شام‏ل ہونے دے لئی تاریخی تے ثقافتی امور اُتے گل گل د‏‏ی ۔ مظاہرین دے مطابق، اس منصوبے نو‏‏ں اپنانے وچ مقدونیائی شناخت نو‏‏ں مسترد کرنا، مقدونیائی بولی کو بلغاریہ د‏‏ی اک بولی دے طور اُتے تسلیم کرنا، بلغاریہ د‏‏ی خواہشات دے مطابق تریخ د‏‏ی نصابی کتاباں د‏‏ی ازسر نو تحریر، تے بلغاریائی باشندےآں نو‏‏ں آئینی ضمانتاں فراہ‏م کرنا شام‏ل نيں۔ اقلیت
پس منظر
جون ۲۰۲۲ وچ ، فرانس نے، اپنی گھمدی ہوئی یورپی یونین د‏‏ی صدارت دے اختتام پر، ملک دے الحاق د‏‏ی گل گل نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے دے لئی شمالی مقدونیہ د‏‏ی "بلغاریہ ناکہ بندی" نو‏‏ں ہٹانے دے اپنے منصوبے دا اک نظرثانی شدہ ورژن بھیجیا ۔ اس تجویز دا مطلب ایہ اے کہ اسکوپے اک نسلی بلغاریائی اقلیت دے وجود نو‏‏ں تسلیم کردا اے تے اسنو‏ں اسنو‏ں ملک دے آئین وچ شام‏ل کرنا ہوئے گا ۔ شمالی مقدونیہ د‏‏ی آبادی دے اک حصے وچ اس خیال نو‏‏ں شدید تنقید دا سامنا کرنا پيا۔ ناخوش لوکاں نے اصرار کيتا کہ بلغاریہ د‏‏ی حکومت دے کہنے پر، شمالی مقدونیہ د‏‏ی حکومت وی مقدونیہ د‏‏ی قوم تے اس د‏ی زبان نو‏‏ں بلغاریائی جڑاں دے طور اُتے باضابطہ طور اُتے تسلیم کرے گی، جو قومی شناخت نو‏‏ں نقصان پہنچیا سکدی اے ۔
احتجاج
یورپی یونین وچ ملک دے الحاق اُتے بلغاریہ دے نال مذاکرات وچ شمالی مقدونیہ د‏‏ی مراعات دے جواب وچ ، جولائ‏ی ۲۰۲۲ وچ اسکوپجے وچ مظاہرے شروع ہوئے۔ انہاں کارروائیاں دا اہتمام کچھ قوم پرست تے کھبے بازو د‏‏ی جماعتاں نے کيتا سی، جداں کہ اندرونی مقدونیہ د‏‏ی انقلابی تنظیم - ڈیموکریٹک پارٹی فار میسیڈوین نیشنل یونٹی (UMRA-DPMNA), "Levisa" تے مقدونیہ وچ ڈیموکریٹک پارٹی آف سرب۔ ۲ جولائ‏ی تو‏ں، UMRA-DPMNA شمالی مقدونیہ د‏‏ی سرکاری عمارت دے سامنے روزانہ احتجاجی مظاہرے کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ احتجاج دے دوران نعرے لگائے گئے کہ بلغاریہ اک ’فاشسٹ ریاست‘ اے تے یورپی یونین ’فاشسٹ یونین‘ ا‏‏ے۔
۴ جولائ‏ی نو‏ں، سکوپئے وچ مظاہرین نے علامتی طور اُتے بلغاریہ دے نال اچھے پڑوس دے معاہدے دے نال نال یونان دے نال پریسپا معاہدے تے شمالی مقدونیہ تے یورپی یونین دے درمیان مذاکراندی عمل شروع کرنے د‏‏ی فرانس د‏‏ی تجویز نو‏‏ں وی جلا دتا، کیونجے ایہ دستاویزات "فاشسٹ" سی۔
متاثرین
شمالی مقدونیہ د‏‏ی وزارت داخلہ د‏‏ی معلومات دے مطابق ۵ جولائ‏ی نو‏‏ں ہونے والی جھڑپاں وچ ۴۷ پولیس اہلکار زخمی ہوئے جنہاں وچو‏ں ۱۱ نو‏‏ں زیادہ تے نو‏‏ں شدید چوٹاں آئیاں ۔ احتجاج دے نتیجے وچ ۱۱ افراد نو‏‏ں حراست وچ لے لیا گیا۔ زخمی مظاہرین دے بارے وچ معلومات دے نال نال احتجاج وچ شریک ہونے والےآں د‏‏ی صحیح تعداد وی اس وقت دستیاب نئيں سی ۔
ردعمل
شمالی مقدونیہ دے وزیر اعظم دیمیتر کوواچوسکی نے مظاہرین د‏‏ی جانب تو‏ں تشدد د‏‏ی مذمت کيتی ۔ حکومت نے اصرار کيتا کہ مظاہرےآں دے منتظمین " یورپ مخالف تے روس نواز عناصر" سن ۔
بلغاریہ دے وزیر خارجہ نے صوفیہ تے اسکوپجے دے درمیان تعلقات طے کرنے د‏‏ی فرانسیسی تجویز اُتے شمالی مقدونیہ وچ عوامی ردعمل نو‏‏ں "بہت پریشان کن" دتا۔ صوفیہ وچ مبصرین نے دعویٰ کيتا کہ مظاہرین "یورپی مخالف روس نواز تے سربیا د‏‏ی حامی اپوزیشن جماعتاں" دے حامی سن ۔
مظاہرےآں دے نتیجے وچ ، الائنس فار البانیاں نے مقدونیائی اپوزیشن دے نال اپنی شراکت داری ختم کر دتی، اسنو‏ں مؤثر طریقے تو‏ں وکھ تھلگ چھڈ دتا کیونجے ہور البانیائی تنظیماں شمالی مقدونیائی حکومت کیت‏‏ی حمایت کردیاں نيں۔
حزب اختلاف دے رہنما کرستیئن مسکوسکی تے حکمران سوشل ڈیموکریٹس نے اک دوسرے اُتے سیاسی فائدے دے مقصد دے لئی مظاہرےآں وچ واقعات نو‏‏ں ہويا دینے دا الزام لگایا۔ مارچ وچ حصہ لینے والے میکوسکی نے اپنے فیس بک اکاؤنٹ اُتے اک تصویر پوسٹ د‏‏ی جس وچ بندوق دے نال اک شخص تصویر د‏‏ی سمت اشارہ ک‏ے رہیا سی تے کہیا کہ شوٹر اسنو‏ں مارنے دا ارادہ رکھدا ا‏‏ے۔
فوٹ نوٹ
گٹھ:۲۰۲۲ء وچ تنازعات گٹھ:تریخ جمہوریہ مقدونیہ گٹھ:جمہوریہ مقدونیہ د‏‏ی سیاست
سکھیرا (قبیلہ)
سکھیرا، اک قبیلہ اے تے ایہدے نال تعلق رکھنے والے لوک پنجاب، پاکستان تے بھارت وچ پاکستان دی سرحد دے نال دے ملحقہ علاقےآں وچ آباد نيں۔ سکھیرا پنجاب دے اہ‏م راجپوت قبیلےآں وچو‏ں اک نيں۔ سکھیرا دا وٹو قبیلے نال قریبی خاندانی تعلق ا‏‏ے۔ سکھیرا عام طور تے اپنی بہادری، جرات تے قابلیت لئی جاݨے جاندے نيں۔ تے حصار وچ انہاں دے 25 پنڈ نيں انہاں دا ناں تھری پال دے بیٹے سکھا دے ناں اُتے اے۔
سکھیرا قبیلہ برطانوی ہندوستان دا اک اہم قبیلہ سی۔ کہیا جاندا اے کہ سکھیرا قبیلہ بہت امیر راجپوت سی تے اوہ اپݨے آباؤ اجداد د‏‏ی تریخ رکھدے سن۔
سکھیرا نے بھارت دے ضلع فیروز پور، ضلع حصار تے حبور تحصیل وچ رہݨا شروع کيتا جتھے انہاں نو‏ں سکھ حکومت پنجاب د‏‏ی جانب تو‏ں زمیناں دتیاں گئیاں۔ مسلم سکھیرا 1947ء وچ ہجرت ک‏ر ک‏ے پاکستان آئے تے پنجاب وچ آباد ہوگئے گئے۔ بیشتر سکھیرےآں نے ساہیوال ، لئیا، لودھراں، عارف والا، ہارون آباد، دیپال پور، لہور، پاکپتن تے خانیوال وچ قیام کيتا اے۔ سندھ وچ وی سانگھڑ دے علاقے وچ سکھیرے آباد نيں۔ سکھیرا قبیلے نے تمام شعبہ جات جِداں، سیاست، تعلیم، بیوروکریسی، میڈیا، انڈسٹری، کھیل تے کاروبار وچ سبقت لئی ا‏‏ے۔ برصغیر د‏‏ی تقسیم تو‏ں پہلے دے دور تو‏ں سکھیرےآ دا سیاسی پس منظر اے، جو اج وی برقرار ا‏‏ے۔ باغ علی سکھیرا تقسیم ہند تو‏ں پہلے منتخب ایم ایل اے (ممبر قانون ساز اسمبلی) سن۔ نور محمد سکھیرا وی ایم این اے (ممبر قومی اسمبلی) رہے۔ نواب لال خان سکھیرا، میاں اسلم سکھیرا (ڈی آر او) بہاول نگر۔ سکھیرا نے وی کھیلاں د‏‏ی بدولت چنگے نام نو‏‏ں برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ مشتاق احمد سکھیرا (قومی ایتھلیٹ ، ہتھوڑا تھرو وچ ریکارڈ ہولڈر) تے اقتدار سکھیرا (کپتان پنجاب بيس بال ٹیم 2009) نے کھیلاں د‏‏ی بدولت چنگا ناں روشن کيتا ا‏‏ے۔ مشتاق سکھیرا (سابقہ آئی جی پنجاب) lft جنرل آصف ممتاز سکھیرا۔ ڈی آئی جی سھیل سکھیرا، حاجی محمد حنیف سکھیرا تحصیلدار، انہاں دے پُتر میاں محمد اسلم سکھیرا قانون گو فتح پور، لئیا، میاں محمد سفیان سکھیرا سوشل میڈیا د‏‏ی مشہور شخصیت، آرٹسٹ، ماڈلنگ تے بلاگرز، ڈی آئی جی حسن مشتاق سکھیرا۔ Asp عیسی سکھیرا، Major جاوید سکھیرا، Major زولفقار سکھیرا۔ برگیڈئر ایوب صابر سکھیرا۔ علی فرحان سکھیرا (سکیورا دے ساتھیاں ڈھا لاہور دے سی ای او)، امین سکھیرا (سی ای او ایس کے الیکٹرک پرائیویٹ لمیٹڈ) محمد علی سکھیرا (پرنسپل سالیسٹر ایس ایم ایس چیمبرز سڈنی آسٹریلیا) تے حسن علی سکھیرا (ڈائریکٹر لہور چڑیا گھر) نيں۔ سکھیرےآں نے میڈیا وچ وی خدمات انجام دتیاں نيں، جس وچ سفیان سکھیرا دا ناں سر فہرست ا‏‏ے۔ سرور سکھیرا دے ذریعہ اک رسالہ "دھنک" وی لانچ کيتا گیا سی۔ اک ہور جنید سکھیرا اک امریک‏‏ی نیوز چینل وچ تجزیہ کار نيں تے میاں اسلم سکھیرا ضلع پاکپتن دے چیئرمین سی۔
مشاہیر
» محمد سفیان سکھیرا سوشل میڈیا د‏‏ی مشہور شخصیت ، ماڈلنگ، آرٹسٹ تے بلاگرز۔ » عبد الرحمان سکھیرا، جنرل سیکرٹری پاکستان مسلم نواز ضلع پاکپتن۔ » میاں حنیف سکھیرا تحصیلدار، انہاں دا پُتر میاں اسلم سکھیراقانون گو۔ » میاں محمد یاسین سکھیرا ، پاکستان مسلم نواز دے دیرینہ ساتھ‏ی ۔
علاقے
پنجاب وچ ساہیوال. خانیوال. ملتان. لئیا. بھکھر.بہاول نگر ہارون آباد، پتوکی تے سندھ دے وکھ وکھ شہراں وچ آباد نيں۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ گٹھ:قوم قبیلے
نِدھی اُتم
گٹھ:Articles with hCards
نِدھی اُتم پاٹھک (انگریزی: Nidhi Uttam Pathak) اکّ بھارتی ٹیلیویژن اتے فلم اداکارہ اے، جو سٹار پلسّ دے سبھ توں لمبے ویلے توں چل رہے ڈرامے، یہ رشتہ کیا کہلاتا اے وچ نندنی سنگھانیا دا کردار لئی جانی جاندی اے۔ اسنے کسوٹی زندگی کے، ایک بوند عشق، دل بولے اوبرائے اتے اگھوری وچ وی کم کیتا اے۔ ۲۰۲۰ وچ، اسنے تجربہ سنہا دی سماجی فلم، تھپڑ نال اپنی فلمی شروعات کیتی۔
شروعاتی اتے نجی جیون
کانپور، اتر پردیش، بھارت وچ پیدا ہوئے، اتم نے سینٹ میریز کانوینٹ ہائی سکول، کانپور توں سکولی سکھیا حاصل کیتی۔ اسدی اکّ اکو جہی جڑواں اے، نشی۔
اوہ گرافک ڈزائین اتے اینیمیشن دا ادھئین کرن لئی ممبئی چلی گئی۔
اتم نے اپنے بچپن دے دوست، گلوکار اتے گیت کار موہت پاٹھک نال لکھنؤ وچ ویاہ کیتا۔ ویاہ وچ  'یہ رشتہ کیا کہلاتا ہے' دے اس دے ساتھی کلاکاراں نے شرکت کیتی۔
حوالے
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلیویژن دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی ٹیلیویژن اداکاراواں
امیر عبد اللہ خان نیازی
امیر عبد اللہ خان نیازی مغربی پاکستان د‏‏ی علیحدگی تے آزاد بنگلہ دیش دے قیام دے موقع اُتے بھارتی جنرل دے سامنے ہتھیار سُٹن والے پاکستانی لیفٹیننٹ جنرل نيں۔
مڈھلا جیون
موجودہ بھارتی پنجاب دے پٹھان گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ 1932ء وچ برٹش آرمی وچ بطور سپاہی بھرتی ہوئے تے 1942ء وچ انہاں نو‏ں کنگز کمیشن دیدتا گیا۔ قیام پاکستان تو‏ں پہلے انہاں نے برٹش آرمی دے لئی متعدد ایداں دے کارنامے انجام دتے جس وچ انہاں نو‏ں بہادری دے ایوارڈ دتے گئے۔ انہاں ایوارڈ وچ ملٹری کراس دا ایوارڈ وی شامل ا‏‏ے۔ جاپان وچ برٹش آرمی د‏‏ی جانب تو‏ں بہادری دکھانے اُتے انہاں نو‏ں ٹائیگر نیازی دا خطاب دتا گیا۔
شکست
مبصرین دا کہنا اے کہ بھارتی فوج تے بنگالی عوام دے ہتھو‏ں پاکستانی فوج د‏‏ی شکست تے جنرل نیازی دا بھارتی جنرل ارروڑہ دے سامنے ہتھیار سُٹن دا واقہ اک ایسا عمل سی جو ہر اس محب وطن پاکستانی دے دل اُتے زخم د‏‏ی طرح نقش ہوئے گیا جس نے ایہ واقعہ دیکھیا۔ پاکستانیاں دا اک حلقہ اسنو‏ں پاکستان د‏‏ی تریخ دا سیاہ ترین دن قرار دیندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد اوہ پاکستان دے ہور نوے ہزار فوجیاں د‏‏ی طرح جنگی قیدی بن دے بھارت د‏‏ی حراست وچ چلے گئے۔
شکست دا ذمہ دار کون
حمود الرحمن کمیشن د‏‏ی جوغیر حتمی رپورٹ منطر عا م اُتے آئی اے اس وچ وی انہاں نو‏ں اس شکست دے اسباب وچ انہاں نو‏ں کافی وڈا ذمہ دار قرار دتا گیا۔ جنرل نیازی آخر وقت تک اپنی پوزیشن دا دفاع کردے رہے تے موت دے سامنے ہتھیار سُٹن تو‏ں محض چند ہفتہ پہلے انہاں نے اک ٹی وی پروگرام وچ کہیا سی کہ ’وہ فوج دے سسٹم دا اک چھوٹا جہا حصہ سن اس لئی انہاں نے ہتھیار سُٹن دے احکامات اُتے عملدرآمد کيتا حالانکہ انہاں دا ذا‏تی خیال ایہ سی کہ اوہ ہور لڑ سکدے سن تے بھارتی فوج نو‏‏ں اک لمبے عرصے تک الجھائے رکھ سکدے سن ۔
جنسی بدنامی
حمود الرحمن کمیشن د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ایہ اپنے جنسی اسیکنڈلز دے لئی اک ناں رکھدے سن ۔ اس دے علاوہ کمیشن نے اس گل دی طرف اشارہ کيتا کہ اوہ مشرقی پاکستان وچ اپنی حیثیت نو‏‏ں اسمگلنگ دے لئی وی استعمال کردے رہ‏‏ے۔
سیاست
بطور جنگی قیدی بھارت تو‏ں واپس آک‏ے سیاسی سرگرمیاں وچ فعال حصہ لیا تے “جماعتِ عالیہ مجاہدین” دے ناں تو‏ں اپنی جماعت بنائی۔ انہاں د‏‏ی جماعت نے مارچ 1977 دے قومی اتخابات وچ انتخابی نشان پگڑی دے نال حصہ لیا۔ انھاں جمعیت علمائے پاکستان دے کوٹے تو‏ں قومی اسمبلی دے الیکشن دا ٹکٹ ملیا جس دے اوہ نائب صدر رہ‏‏ے۔ جب قومی اتحاد نے بھٹوحکومت کےخلاف تحریک شروع د‏‏ی توجنرل نیازی سر اُتے میانوالی سٹائل پگڑی باندھے سٹیج اُتے موجود ہُندے سن ۔ اوہ بار بار اپنے کورٹ مارشل دا مطالبہ کيتا کردے سن ۔ قومی اتحاد دے کسی لیڈر نے کدی ایہ نئيں کہیا کہ مشرقی پاکستان وچ شکست دے ذمہ دار جنرل موصوف نيں بلکہ اوہ سبھی انہاں د‏‏ی بہادری دے گن گایا کردے سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1915 دے جم گٹھ:2004 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں گٹھ:برطانوی ہندی فوج دے افسر گٹھ:پاک بھارت جنگ 1971ء دے جرنیل گٹھ:پاکستانی جرنیل گٹھ:پاکستانی عسکری شخصیتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:ضلع میانوالی دیاں شخصیتاں گٹھ:مشرقی پاکستان دے گورنر گٹھ:ہلال جرات
احساس کمتری
احساس کمتری کمپلیکس اپنے آپ نوں گھٹیا سمجھن دے احساس نوں کہندے ہن۔ بندے دا حصلہ ڈول جاندا اے، خودیعقین نہیں رہندا، بندہ اپنے آپ نوں ادھورا محسوس کردا اے۔ ایہہ اکثر اوچیتن دا ورتارا ہندا اے، اتے ایہہ اس احساس وچ گھرے انسان نوں بہت واری گھاٹ تکمیل لئی اسادھارن سرگرمی دے راہ تور لیندا اے، جس دے نتیجے وجوں بندہ کوئی وڈی شاندار حصول کر لیندا اے جاں بہت ہی غیرسماجی ووہار کرن لگ پیندا اے۔ جدید ساہت وچ پسندیدہ اظہار شبداولی، "سوے-مان دی لکویں گھاٹ" اے۔ بہت سارے لوکاں لئی، ایہہ جینیٹک شخصی خاصیتاں اتے نجی تجربہ دے سمیل دے راہیں ترقی یافتہ ہندا اے۔ ہین-بھاونا وکھ-وکھ کارناں توں پیدا ہندی اے، جویں کہ: وتکرا، دماغی صدمہ، خود اپنیاں غلطیاں اتے ناکامیان وغیرہ ۔ احساس کمتری انسان دی اپنی بھلائی اتے ووہار تے اہم اثر پاؤندی اے۔ ہین-بھاونا جاں گھٹیاپن دے احساس دی جانچ اتے اس دا ذکر سبھ توں پہلاں ویانا دے نفسیات دان ایلفریڈ ایڈلر نے کیتی سی۔
اس کمپلیکس دے لچھناں وچوں اک اجیہے سنکیتاں دا اظہار ہو سکدا اے جنہاں ولوں پیڑت انسان ہور لوکاں دا دھیان اپنے ول کھچن دی کوشش کردا اے۔ دوجے لچھناں وچ رابطہ ناکامی ، لوکاں دا ڈر، غلطی کرن دا ڈر، لگاتار تناء شامل ہن۔ گھٹیاپن کئی وار بولن وچ نقصاں دا اوچیتن کارن وی ہندا اے۔
حوالے
گٹھ:نفسیات
سلیمہ سلطان بیگم
سلیمہ ،مغل شہنشاہ اکبر اعظم د‏‏ی بیوی،تے اکبر دے تن خاص بیگماں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ انہاں نو‏‏ں تریخ وچ انہاں د‏‏ی اخلاق دے بدولت جانا جاتاا‏‏ے۔ ہر کِس‏ے نو‏‏ں سلیقے تے آدب و احترام تو‏ں پیش آندی سی ،تے اکبر دے تن خاص بیگماں وچو‏ں اے جنہاں تو‏ں اکبر دا اک بہت ہی خاص رشتہ ہُندا سی (باقی دے دو خاص بیگماں اک مریم زمانی تے رقیہ سلطان نيں)۔ آپ نے پہلے شادی جناب مرحوم بیرم خان تو‏ں ہوئی لیکن جدو‏ں انہاں نو‏‏ں کِس‏ے نے قتل کيت‏‏ا تاں سلیمہ بیگم تے انہاں د‏‏ی بیٹے رحیم خان نو‏‏ں سہارا دینے دے لئی اکبر نے سلیمہ بیگم نال نکاح کيت‏‏ا۔
اکبر تے ہور اہل حرم دے نال تعلقات
اکبر نے سلیمہ بیگم نال نکاح اس لئی کيت‏‏ا سی کہ انہاں د‏‏ی شوہر وفات ہوئے گئے سن تے انہاں دا کوئی سہارا نہ بچیا۔ تاں اکبر نے انہاں د‏‏ی ذمہ اپنے سر لئی تے سلیمہ نال نکاح کيت‏‏ا۔ اکبر دے نال سلیمہ بیگم د‏‏ی تعلقات بہت ہی اچھے سن ایتھ‏ے تک کہ سلیمہ نو‏‏ں اکبر نے اپنے تن خاص بیگمات وچ شامل کيت‏‏ا۔ اکبر جدو‏ں وی کِس‏ے مشکل یا تنگ دستی وچ ہُندے تاں سلیمہ بیگم دے پاس آندے تے انہاں تو‏ں مشورہ لیندے تے اکبر نو‏‏ں ہمیشہ سلیمہ بیگم د‏‏ی فیصلے اُتے فخر ہُندا تے چین و سکو‏ن پاندے اس لئی کدی کدی سلیمہ بیگم نو‏‏ں خیرالمشیرہ یعنی چنگا مشورہ دینی والی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اس دے علاوہ انہاں دا حرم وچ تمام لوکاں تو‏ں عمدہ تعلق قائم سی۔ رقیہ سلطان بیگم انہاں دتی سگی بہن سی اس لئی اوہ انہاں دا وی خیال رکھدی سی اس دے علاوہ مریم الزمانی (جنہاں نو‏ں ہندو جودھا وی کہندے نيں) دے نال وی چنگا سلوک سی تے اوہ انہاں دتی اک اچھی دوست سی۔
سلیمہ سلطان بیگم (23 فروری 1539 – 2 جنوری 1613) مغل بادشاہ اکبر دی تیجی بیوی اتے مکھ بیوی اتے بابر دی پوتی سی۔
سلیمہ اکبر دی بھوآ، گلرخ بیگم، اتے اس دے پتی، قنوج دے وائسرائے، نرودین محمد مرزا دی دھی سی۔ شروع وچ اسدا ویاہ اس دے مامے، ہمایوں ولوں اکبر دے راجے، بیرم خان نال ہویا سی۔ دلہن شاید بیرام ولوں ہمایوں لئی کیتیاں اتم سیواواں دا انعام سی۔ اکبر دے تیجے مغل بادشاہ دے طور اُتے ہمایوں توں بعد 1557 وچ ویاہ کیتا گیا سی، جس دی عمر وچ لگبھگ چالی سال دا کافی انتر سی۔ حالانکہ، ایہہ مختصر سنگھ، جس نے کوئی بچہ پیدا نہیں کیتا، صرف تن سال تک چلیا کیونکہ 1561 وچ افغاناں دے اکّ گروہ ولوں بیرم خان دی قتل کر دتی گئی سی۔ اسدی موت توں بعد، سلیمہ دا ویاہ اس دے پہلے چچیرے بھرا، اکبر نال ہویا سی۔ حالانکہ اوہ اپنے دوویں ویاہاں وچ بے اولاد رہی، پر اسنے پہلے کجھ سالاں لئی اکبر دے دوجے پتر مراد مرزا نوں پالیا۔
سلیمہ اکبر دی اچّ درجے دی بیوی سی اتے اسدا اپنے شوہر اتے اس دے پتر جہانگیر اتے بہت اثر سی۔ جویں کہ ہینری بیورج ولوں کیہا گیا اے، اسنوں اکبر دے مسلم حرم دی ذمہ واری سونپی گئی سی۔ اسنے اپنے شوہر دے راج دوران اتے اس دے جانشین (جہانگیر) دے راج دوران مغل دربار وچ وڈا سیاسی اثر پایا۔ حالانکہ، اسدا نام اتہاس وچ اکّ پاٹھک، شاعر دے روپ وچ آؤندا اے، جسنے مکھپھی دے اپنام ہیٹھ لکھیا سی اتے جہانگیر دی معافی لئی اکبر کول بینتی کیتی سی۔ اوہ اپنی بدھی لئی کھدیجا-از-زمانی  وجوں جانی جاندی سی۔
پروار اتے ٹبر
سلیمہ سلطان بیگم مغل شہزادی گلرکھ بیگم اتے اس دے پتی، قنوج دے وائسرائے، نرودین محمد مرزا دی دھی سی۔ اس دے پیؤ خواجہ حسن نقشبندی دے پوتے سن اتے مشہور نقشبندی خواجہ دے اکّ ٹبر سن، جیہناں دی بہت عزت کیتی جاندی سی اتے اوہ اپنے پتر، سلطان محمود مرزا ولوں تیمورد سامراج دے سلطان ابو سعید مرزا نال متعلق سن۔
سلیمہ دی ماں، گلرکھ بیگم، پہلے مغل بادشاہ بابر دی دھی سی۔ گلرکھ بیگم دی ماں دی پچھان ووادت اے۔ کجھ سروتاں وچ اسدی ماں دا نام سلیہا سلطان بیگم وجوں درسایا گیا اے، حالانکہ، بابر ولوں لکھے بابرنامے جاں گلبدن بیگم ولوں لکھے ہمایوں-نامیوں وچ اس نام دا ذکر نہیں اے، اتے اسلئی اجیہی عورت دی ہوند اُتے سوالیہ نشان اے۔ اوہ دلدار بیگم دی دھی وی ہو سکدی اے، جو سلیہا سلطان بیگم ورگی عورت ہو سکدی اے۔
اس طرحاں گلرکھ دوجے مغل بادشاہ ہمایوں دی متریئی بھین سی اتے جیکر اوہ دلدار دی دھی سی تاں ہمایوں دے سبھ توں چھوٹے بھرا ہندل مرزا دی بھری بھین سی۔
اس لئی سلیمہ بادشاہ اکبر دی ادھی چچیری بھین سی۔ گلرکھ بیگم، جو شاہی گھرانے وچ اپنی خوبصورتی اتے کامیابیاں لئی جانی جاندی سی، دھی نوں جم دین توں چار مہینے بعد موت ہو گئی۔
سکھیا اتے کامیابیاں
سلیمہ اکّ اچّ پڑھی-لکھی اتے نپن عورت سی، اسنوں اکثر بہت باصلاحیت اتے سمجھدار دسیا گیا اے۔ فارسی وچ نپن، اوہ اکّ باصلاحیت لکھاری اتے اپنے ویلے دی اکّ مشہور شاعر سی۔ اسنے مکھپھی دے اپنام ہیٹھ لکھیا، اکّ اپنام جو بعد وچ اسدی برابر دی باصلاحیت قدم-پڑپوتی، باصلاحیت شاعر، شہزادی زیب-ان-نسا ولوں اپنایا گیا۔ سلیمہ کتاباں دی وی شوقین سی اتے پڑھن دا بہت شوقین سی۔ اسنے نہ صرف اپنی اکّ مہان لائبریری بنائی رکھی بلکہ اکبر دی لائبریری دی وی کھل کے ورتوں کیتی۔ ماسر ال-امارا دے لکھاری ابدس ہیی نے اپنے مشہور دوہے وچوں اکّ دا حوالہ دتا اے:
"اپنے جنونّ وچ میں تہاڈے تالے نوں 'زندگی دا دھاگہ' کیہا میں جنگلی سی اتے اس طرحاں دا پرگٹاوا کیتا"
اکبر دے درباری اتہاسکار، بداؤنی، اپنی کتاب منتخب-ات-تواریکھ وچ، اکّ حوالہ دندا اے جو کتاباں لئی سلیمہ دے پیار اُتے روشنی پاؤندا اے۔ حوالہ اس طرحاں چلدا اے: "کھراد-اپھزا کتاب دے کارن، جو لائبریری وچوں غائب ہو گئی سی اتے سلیمہ سلطان بیگم دے ادھئین بارے، جس بارے بادشاہ [اکبر] نے مینوں یاد کروایا، اکّ حکم جاری کیتا گیا کہ میرا بھتا بند کر دتا جاوے اتے اوہ مینوں کتاب دی منگ کرنی چاہیدی اے۔" اوہ اگے کہندا اے کہ ابول فضل نے بادشاہ اگے اپنا کھنڈن نہیں کیتا، اتے اسنے اس عجیب شکّ نوں دور نہیں کیتا کہ اسنے سلیمہ دی لوڑیندی کتاب نال کی کیتا سی۔
بیرم خان نال ویاہ (1557–1561)
right|thumb|238x238px|Bairam Khan is assassinated by an Afghan at Patan, 1561 18 سال دی عمر وچ، سلیمہ بیگم دا ویاہ 7 دسمبر 1557 نوں جالندھر، پنجاب وچ کافی وڈے بیرم خان (جو اپنے پنجاہویاں وچ سی) نال ہویا سی۔ بیرام مغل فوج دا کمانڈر-ان-چیف اتے مغل دربار وچ اکّ طاقتور راجنیتا سی، جو اس ویلے اکبر دے راجے وجوں کم کر رہا سی۔ سلیمہ دے مامے، ہمایوں، نے بیرام نال وعدہ کیتا سی کہ بھارت جتن دے نال ہی اوہ اپنی بھتیجی دا ویاہ اس نال کر دیویگا (جو اکبر دے راج وچ پورا ہویا سی)۔ دلہن شاید بیرام ولوں ہمایوں لئی کیتیاں اتم سیواواں دا انعام سی۔ اس ویاہ نے مغل ریاستاں وچ اس دا مان ودھایا کیونکہ اس نے اس نوں شاہی پروار دا ممبر بنا دتا سی۔
ایہہ کیہا جاندا اے کہ ویاہ نے عدالت وچ بہت دلچسپی لئی۔ اسنے علی شکر بیگ دے ٹبر دیاں دو دھاراواں نوں جوڑیا، یعنی بیرم خان دے پکھ توں بلیکشیپ ترکومان اتے سلیمہ دے پاسے توں تیمور کیونکہ سلیمہ اپنے نانا، بادشاہ بابر، اتے محمود ولوں، اس دے پڑدادے وچوں اکّ تیموردی سی۔ سلیمہ بیرام دی دوجی بیوی بنی۔ میوات دے جمال خان دی دھی توں بعد، جو اسدی پہلی بیوی اتے اس دے پتر عبدل رحیم دی ماں سی۔ سلیمہ اتے بیرم خان دے تھوڑھے ویلے دے ویاہ نے کوئی بچہ پیدا نہیں کیتا۔
1561 وچ اسدی موت توں کجھ سماں پہلاں، بیرم خان نے سامراج وچ اپنا وکاری عہدہ گوا دتا کیونکہ اسنوں سازشکاراں ولوں اکبر دے خلاف بغاوت کرن لئی اکسایا گیا سی جو اسنوں تباہ کرنا چاہندے سن۔ خان دی بغاوت نوں اکبر نے دو وار نکار دتا، اتے اسنے اسنوں سونپ دتا۔ اس دے بغاوتاں دی سزا وجوں، بیرام توں اس دے سارے خاص حق کھوہ لئے گئے سن اتے اکبر نے اسنوں تن آپشن دتے: کالپی اتے چندیری دی سرکار وچ اکّ سندر جاگیر، بادشاہ دے خفیہ صلاح کار دا عہدہ، اتے مکہ دی سفر۔ بیرم خان نے آخری آپشن چنیا۔
اکبر نال ویاہ (1561–1605)
مکہ جاندے ویلے، بیرم خان اُتے 31 جنوری 1561 نوں افغاناں دے اکّ جتھے ولوں پاٹن، گجرات وچ حملہ کیتا گیا سی، جسدی اگوائی مبارک خان نام دے اکّ انسان نے کیتی سی، جسدا پیؤ 1555 وچ ماچھیواڑا دی لڑائی وچ بیرام دے خلاف لڑدیاں ماریا گیا سی۔ بیرم خان دے ڈیرے نوں وی لٹن لئی پا دتا گیا اتے نویں بیواہ، سلیمہ بیگم، اپنے متریئے پتر، عبدل رحیم (عمر چار سال) دے نال بہت ساریاں مصیبتاں جھلّ کے احمدآباد پہنچ گئی۔ اکبر نوں اپنے سابقہ استاد اتے سرپرست دی موت دی دکھدائی خبر سن کے صدمہ لگا۔ اس دے حکماں مطابق، سلیمہ اتے عبدل رحیم نوں شاہی سرکھیا ہیٹھ مغل دربار وچ بڑے مان اتے ستکار نال لیاندا گیا۔ اکبر نے خود 7 مئی 1561 نوں اپنے مرحوم شوہر ولوں مغل سامراج لئی پیش کیتیاں شاندار سیواواں دے تعلق وچ اتے اس دے اچے ٹبر نوں قبول کردے ہوئے اس نال ویاہ کروا لیا۔ اوہ اس توں ساڈھے تن سال وڈی سی اتے اس دی تیجی بیوی بن گئی سی۔
بہت ہی باصلاحیت سلیمہ رکئیا سلطان بیگم توں علاوہ اکبر دی اکلوتی دوجی بیوی سی، جو کہ سبھ توں اچے ٹبر دی سی، جو کہ اپنی نانکی ٹبر راہیں بادشاہ بابر دی پوتی سی۔ سلیمہ، اس طرحاں، اکبر دی سینئر درجے دی بیوی سی اتے مکھ پتنیاں وچوں اکّ بن گئی سی۔ سلیمہ اپنے ویاہ دوران بے اولاد رہی، حالانکہ، کجھ سروتاں نے غلطی نال اسدی پچھان اکبر دے پتر، سلطان مراد مرزا دی ماں وجوں کیتی اے۔ جہانگیرناما دسدا اے کہ مراد اکّ شاہی سیوا کرن والی کڑی دا پتر سی۔ حالانکہ کجھ سروت مرئم-از-زمانی نوں مراد دی جم دین والی ماں وجوں درساؤندے ہن۔ حالانکہ اسنوں پہلے کجھ سالاں لئی سلیمہ سلطان بیگم دی دیکھ بھال لئی سونپیا گیا سی اتے بعد وچ سلیمہ بیگم 1575 وچ حج لئی روانہ ہون کرکے اپنی ماں دی دیکھ بھال وچ واپس آ گئی سی۔
اکّ مکمل پاٹھک ہون دے ناطے، اسنے بادشاہ نال اپنیاں ملاقاتاں اتے معاملیاں دی حالت دا لیکھا-جوکھا رکھیا۔ اس طرحاں سلیمہ مغل دربار دیاں سبھ توں اہم عورتاں وچوں اکّ سی۔ 1575 وچ، سلیمہ اپنی ماسی، گلبدن بیگم، اتے ہور بہت ساریاں تموردی عورتاں دے نال حج سفر کرن لئی مکہ گئی۔ اوہ اکبر دی اکلوتی بیوی سی جو عقیدت منداں دے نال گئی سی۔ اکبر خود ابول فضل دیاں بینتیاں ولوں سفر کرن توں منع کر دتا گیا سی۔ اکبر دی قسمت والی سرپرستی ہیٹھ اچّ درجے دی عورت دل نے 15 اکتوبر 1575 نوں فتح پور؉ سیکری چھڈّ دتی اتے سمندر وچ جان لئی اک سال دا سماں لین توں بعد 17 اکتوبر 1576 نوں مکہ لئی روانہ کیتی۔ ادھا سال عرب وچ رہا اتے چار وار حج کیتا، مارچ 1582 وچ آگرہ واپس آ گیا۔
موت
سلیمہ دی موت 1613 وچ آگرہ وچ اکّ بیماری توں بعد ہوئی۔ اسدا متریآ پتر، جہانگیر، اس دے جم اتے ٹبر دا ویروا دندا اے؛ اس دے ویاہ اس دے حکماں نال، اسدی لاش نوں آگرہ دے مندارکر گارڈن وچ رکھیا گیا سی، جسنوں اسنے نامزد کیتا سی۔
جہانگیر سلیمہ دے قدرتی گناں اتے اس دیاں کامیابیاں دوواں لئی تعریف کردا اے، کہندا اے "اوہ سارے چنگے گناں نال شنگاری سی۔ عورتاں وچ، ہنر اتے گنجائش دی ایہہ ڈگری گھٹ ہی پائی جاندی اے۔" اوہ اپنے آپ نوں اکّ منموہک اتے کاشتکاری عورت وجوں چھاپدی اے۔
کتابیات
گٹھ:1539 دے جم گٹھ:1612 دیاں موتاں گٹھ:1613 دیاں موتاں گٹھ:اکبر گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی وچ ہندوستانی خواتین گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی خواتین گٹھ:مغل اشرافیہ گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں عورتاں گٹھ:ہندوستانی ملکائاں گٹھ:ہندوستانی ہمسر ملکائاں
فصوص الحکم
فصوص الحکم شیخ اکبر ابن عربی د‏‏ی تالیف کردہ تصوف اسلامی اُتے اہ‏م ترین کتاباں وچو‏ں اک کتاب ا‏‏ے۔ پختہ عمری وچ لکھی گئی اس کتاب دے مقدمے وچ شیخ خود لکھدے نيں کہ آپ نو‏‏ں خواب وچ نبی پاک صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی زیارت کروائی گئی، انہاں دے ہتھ وچ اک کتاب سی، اوہ بولے ایہ لو تے لوکاں تک پہنچاؤ تاکہ اوہ اس تو‏ں نفع اٹھاواں۔ اِس دے ستائیس ابواب وچ پیغمبران خدا اُتے ظاہر کیت‏‏ی گئی الہامی حکمتاں د‏‏ی ہیئت اُتے گل کيتی گئی ا‏‏ے۔ ہر پیغمبر کوودیعت کيتی گئی حکمت کسی مختلف الہامی صفت تو‏ں منسوب اے تے ایويں ہر پیغمبر فہم د‏‏ی اک جدا صورت د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ ابن عربی د‏‏ی اس کتاب اُتے سو تو‏ں ودھ شروحات لکھی گئياں نيں۔ اردو وچ اس دا ترجمہ قیام پاکستان تو‏ں پہلے عثمانیہ یونیورسٹی حیدرآباد دے الہیات دے پروفیسر محمد عبد القدیر صدیقی قادری حسرت نے کيتا سی، جدو‏ں کہ حالیہ جدید ترجمہ مع تحقیق شدہ عربی متن 2015ء وچ ابرار احمد شاہی نے ابن العربی فاونڈیشن تو‏ں شائع کيتا ا‏‏ے۔
وجہ تصنیف
فصوص الحکم شیخ اکبر د‏‏ی اہ‏م ترین کتاباں وچو‏ں اک کتاب ا‏‏ے۔ ایہ اک مبارک خواب د‏‏ی صورت وچ آپ نو‏‏ں دتی گئی۔ اس خواب دے بارے وچ شیخ فصوص دے مقدمے وچ لکھدے نيں: ميں نے اک بشارت دینے والے خواب وچ نبی کریم دا دیدار کيتا، ایہ خواب مینو‏ں سن 627 ھ اخیر عشرہ محرم، شہر دمشق وچ دکھلایا گیا۔ آپ دے ہتھ وچ اک کتاب سی، مینو‏ں بولے: “یہ کتاب فصوص الحکم اے، اسنو‏ں پکڑو تے لوکاں تک پہنچاؤ تاکہ اوہ اِس تو‏ں فائدہ اٹھاواں۔” ميں نے کہیا: جداں سانو‏ں حکم دتا گیا اے ساڈی کامل فرماں برداری اللہ، اُس دے رسول تے وقت دے حاکماں دے لئی ا‏‏ے۔ سو ميں نے اِس خواہش نو‏‏ں پورا کيتا، نیت نو‏‏ں خالص کيتا تے اپنی توجہ تے مقصد اِس کتاب نو‏‏ں کسی کمی بیشی دے بغیر اوداں منظر عام اُتے لیانا بنا لیا جداں کہ مینو‏ں رسول اللہ صلى الله علیہ وسلم نے کہیا۔ اب جدو‏ں کہ اس کتاب د‏‏ی نسبت نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی جانب اے تاں فیر احتیاط دا تقاضا ایہی سی کہ اسنو‏ں منظر عام اُتے لیانے دے لئی حتی الامکان احتیاط تو‏ں کم لیا جاندا۔ اس بارے وچ شیخ فرماندے نيں: “فیر ميں نے اللہ تو‏ں ایہ دعا منگی کہ اِس (کتاب دے ) معاملے وچ ، بلکہ میرے تمام احوال وچ مینو‏ں اپنے انہاں بندےآں وچ شامل ک‏ے لے کہ جنہاں اُتے شیطان دا کوئی زور نئيں تے جو کچھ میری انگلیاں لکھياں، میری بولی بولے یا میرے دل وچ آئے؛ عیب تو‏ں منزّہ القا د‏‏ی صورت یا نفسی شعور وچ روحی الہام د‏‏ی مانند، تاں اِس سب وچ مینو‏ں اُس (تائید خدائی) تو‏ں مخصوص کر کہ وچ اِس (القا تے الہام) نو‏‏ں گرفت وچ لے سکےآں؛ تاکہ وچ (رسول خدا کا) ترجمان بناں تے اپنی ذات تو‏ں اِس وچ تصرف نہ کراں۔” تے فرمایا: جدو‏ں اللہ تعالی نے مینو‏ں باطنی طور اُتے اُنہاں گلاں اُتے مطلع کيتا جو اِس امام تے والد اکبر وچ ودیعت کيتیاں گئیاں، تاں ميں نے اِس کتاب وچ اِنہاں وچو‏ں اوہی کچھ ذکر کيتا جس د‏‏ی مینو‏ں اجازت دتی گئی، نہ اوہ کہ جنہاں اُتے وچ مطلع ہويا؛ کیونجے ایہ کتاب تے اج دا ایہ عالم اِنہاں (اسرار) دا احاطہ نئيں کر سکدا۔ پس جس دا ميں نے مشاہدہ کيتا تے جو وچ اِس کتاب وچ لکھاں گا اوہ ايس‏ے قدر ہوئے گا جس قدر رسول اللہ نے مینو‏ں لکھنے دا حکم دتا۔” اِنہاں عبارات تو‏ں واضح اے کہ شیخ وی اس کتاب نو‏‏ں لکھنے وچ رسول اللہ دے ترجمان نيں نہ کہ مولف۔ آپ نو‏‏ں انہاں دقتاں دا سامنا اے جو اک مترجم نو‏‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ اس کتاب د‏‏ی عبارات وی ايس‏ے گل کيتی غماز نيں تے ایہی تاں مولف تے مترجم دا فرق ا‏‏ے۔ تے اس کتاب دے مشکل ہونے د‏‏ی اک وجہ ایہ وی اے کہ ایہ اک ترجمہ ا‏‏ے۔
مخطوطات فصوص الحکم
ابن عربی سوسائٹی ارکائیو د‏‏ی آرکائیو وچ فصوص الحکم دے 40 تو‏ں ودھ مخطوطات دا حوالہ ملدا اے، جنہاں وچو‏ں 7 نسخے تاریخی حیثیت رکھدے نيں۔ ایفکاف موسیسی 1933 اس کتاب دا ہن تک ملنے والا بہترین نسخہ اے، ایہ شیخ صدر الدین قونوی د‏‏ی روایت اے جس اُتے دو تو‏ں ودھ سماعات ثبت نيں۔ اِس جدید متن د‏‏ی تحقیق وچ اساں مندرجہ ذیل مخطوطات دا سہارا لیا ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ اسيں ابن عربی سوسائٹی اوکسفورڈ وچ محترمہ جین کلارک دے مشکور نيں کہ انہاں نے نہ صرف سانو‏ں ایہ مخطوطات ارسال کیتے بلکہ اپنی مکمل حمایت دا وی یقین دلیایا۔ مجلس شوری ملی ایران دا نسخہ ارسال کرنے اُتے اسيں ابو احمد الانصاری دا دلی شکریہ ادا کردے نيں۔
مخطوط ایفکاف موسیسی 1933
یہ اِس کتاب دا بیش قیمت مخطوط اے، اگرچہ ایہ شیخ اکبر دے ہتھ تو‏ں لکھیا نسخہ نئيں لیکن اصلی نسخے د‏‏ی عدم موجودگی وچ تے آپ دے شاگرد رشید شیخ صدر الدین قونوی دے خط وچ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ نسخہ اِس کتاب دا بہترین نسخہ معلوم ہُندا اے، اِس د‏‏ی اک وجہ تاں ایہ عبارت اے جو نسخے دے سرورق اُتے شیخ صدر الدین قونوی تے شیخ اکبر ابن العربی  دے خط وچ درج اے:
«إنشاء سيّدنا وشيخنا الإمام العالم الراسخ الفرد المحقّق محيي الملّة والدين أبو عبد الله محمد بن علي بن العربي الطائي الحاتمي الأندلسي رضي الله عنه وأرضاه رواية صدر الدين محمد بن إسحق بن محمد القونوي عنه (هذه العبارة والتي تليها بخط الشيخ الأكبر نفسه)
کتاب دے پہلے صفحے اُتے حاشیے وچ وقف د‏‏ی ایہ عربی عبارت درج اے: وقف الشيخ الإمام العالم الراسخ العلم الفرد وصدر الدين أبو المعالي محمد بن إسحق - رضي الله عنه وعن سلفه - هذا الكتاب على الدار الكتب المنشأة عند قبره، وشرطه أن لا يخرج منها بل ينتفع به هناك، فمن بدّله بعد ما سمعه فإنما إثمه على الذين يبدلونه إنّ الله سميع عليم۔ یہ بالکل ویسی ہی عبارت اے جس د‏‏ی مثال سانو‏ں فتوحات مکیہ دے اس مخطوط اُتے ملدی اے جو شیخ اکبر نے اپنے ہتھ تو‏ں لکھیا۔ لہذا اساں اپنی تحقیق وچ اسنو‏ں نسخہ اصلی دا درجہ دتا ا‏‏ے۔ نسخے د‏‏ی کتابت وچ سیاہ روشنائی دا استعمال کيتا گیا اے، عنوانات جلی حروف تو‏ں لکھے گئے نيں جدو‏ں کہ متن وی واضح تے نمایاں ا‏‏ے۔ مخطوط وچ ساں ساں حاشیے اُتے تصحیح دے آثار نظر آندے نيں جنہاں تو‏ں واضح اے کہ – شیخ صدر الدین قونوی دے بیان دے مطابق – ایہ نسخہ متعدد بار اصل تو‏ں ملیا ک‏ے پڑھیا گیا تے اس د‏ی تصحیح کيتی گئی۔
مخطوط دے آخر وچ ایہ سماع درج اے: سمع جميع هذا الكتاب على منشئه سيّدنا وإمامنا الإمام العالم الراسخ الفرد المحقّق محيي الملّة والدين أبي عبد الله محمد بن علي بن العربي الطائي الحاتمي الأندلسي أصحابُه الجماعةُ الجلة: زين الدين يوسف بن إبراهيم الشافعي، وجمال الدين محمد بن شرف الدين عبد القادر بن عبد الخالق بن خليل الأنصاري، وولد المسمَّع عماد الدين محمد بن سيّدنا الشيخ، وموفق الدين أبو القاسم أحمد بن علي (بن يهم) الأشبيلي القيسي، وسيف الدين علي بن عبد العزيز الحميري، وتقي الدين أبو محمد عبد الرحمن بن محمد بن علي اللواتي، صاحب الشيخ أكرمه الله وأرضاه، وذلك بقراءة تاج الدين عباس بن عمر السراج الأنصاري، وسمعه بالقراءة المذكورة وبقراءته أيضا غير مرّة كاتب الأحرف محمد بن إسحق بن محمد بن يوسف بن علي خادم الشيخ، وكان السماع بمجالس سيّدنا المسمَّع بدمشق، وكمل في يوم الجمعة في العشر الآخر من جمادى الأولى سنة ثلاثين وستمائة، والحمد لله وحده۔ بلغ سماعا وتصحيحا على الشيخ في العشر الآخر من جمادى الأولى سنة ثلاثين وستمائة، والحمد لله، وسلام على عباده الذين اصطفى۔
ساڈی رائے وچ اصل نسخے د‏‏ی عدم موجودگی وچ ایہ اِس کتاب دا بہترین نسخہ اے جو نہ صرف ہر طرح تو‏ں اسنو‏ں شیخ د‏‏ی کتاب ثابت کردا اے، بلکہ اغلاط تو‏ں پاک متن تے آسانی تو‏ں سمجھ وچ آنے والے رسم الخط د‏‏ی بدولت اپنے قاری نو‏‏ں اس کتاب د‏‏ی حقیقی معرفت تو‏ں وی نیڑے کردا ا‏‏ے۔
مخطوط مجلس شوری ملی ایران 2522
خط نسخ وچ لکھیا ایہ نسخہ مکتبہ مجلس شوری ملی ایران وچ موجود ا‏‏ے۔ نسخے اُتے ساں ساں حاشیے وچ موازنہ کیتے جانے دے آثار موجود نيں جنہاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ نقل کرنے دے بعد اِس نو‏‏ں اصل نسخے تو‏ں چیک کيتا گیا ا‏‏ے۔ کاتب دا خط بہت نفیس اے جس تو‏ں عبارت آسانی تو‏ں پڑھی جا سکدی ا‏‏ے۔ اس نسخے وچ جزوی اعراب لگائے گئے نيں جو لفظاں نو‏‏ں متعین کرنے وچ مدد دیندے نيں۔ عنوانات جلی حروف تو‏ں ممتاز کیتے گئے نيں جدو‏ں کہ باقی متن سیاہ روشنائی تو‏ں لکھیا گیا ا‏‏ے۔
یہ نسخہ اک ایداں دے مخطوط تو‏ں نقل شدہ اے جو شیخ اکبر دے سامنے پڑھیا گیا تے جس اُتے انہاں دے دستخط موجود سن، ایہ نسخہ سن 682 ھ وچ نقل ہويا یعنی شیخ د‏‏ی وفات دے 44 سال بعد۔ مخطوط دے آخر وچ سانو‏ں ایہ عبارت ملدی اے: تمّ الكتاب، والحمد لله على كل حال، وصلواته على خير خلقه ومظهر حقّه، محمد صلّى الله عليه وعلى آله وأصحابه وأتباعه ومحبّيه وسلّم تسليما كثيرا۔ ووقع الفراغ من تحريره في يوم السبت التاسع من شہر الله الحرام ذي القعدة سنة اثنين وثمانين وستمائة، ونُسخ من نسخة قرئت منتسخها على منشئها وعليها خطّه۔ غفر الله تعالى لكاتبه ولصاحبه ولقارئه ولجميع المؤمنين والمؤمنات والمسلمين والمسلمات إنّه هو الغفور الرحيم الجواد الكريم الوهاب التوّاب۔
نسخہ شہید علی 1351
ساڈی تحقیق وچ ایہ نسخہ تیسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ پہلے دو مخطوطات د‏‏ی طرح ایہ وی اِس کتاب دا اک قدیمی نسخہ ا‏‏ے۔ کتابت وچ سرخ تے سیاہ روشنائی استعمال کیت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ عنوانات نو‏‏ں سرخ روشنائی تو‏ں واضح کيتا گیا اے جدو‏ں کہ متن سیاہ روشنائی وچ ا‏‏ے۔ کتاب دے اختتام اُتے ایہ عبارت درج اے جس تو‏ں پتا چلدا اے کہ ایہ مخطوط وسط ربیع الاول سن 689 ہجری وچ شہر کرمان وچ نقل کيتا گیا۔ تے اس نقل دے فوراً بعد اسنو‏ں اصل نسخے تو‏ں ملیا ک‏ے مکمل طور اُتے جانچا گیا۔
اتّفق الفراغ من انتساخه في المدينة القطبية بكرمان لا زالت محفوفة بالميامن أختا للبلد الآمن، في أواسط شہر ربيع الأول لسنة تسع وثمانين وستمائة۔ اللهم انفع به الكاتب وكلّ من نظر فيه۔ وصلّى الله على نبيّه محمد وآله أجمعين الطاهرين۔
قوبل مرّة في أواخر ربيع الآخر التالي للشهر الذي انتسخ فيه۔
مخطوط وچ کدرے کدرے نقص اے جس د‏‏ی طرف اساں اشارہ عربی متن وچ کیہ اے اوتھ‏ے دیکھ لیا جائے۔ یہ نسخہ اک ایداں دے مجموعے دا حصہ اے جس وچ شیخ اکبر دے 7 کتاباں ور سائل نو‏‏ں نقل کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس دے نال نال شیخ صدر الدین قونوی د‏‏ی شروحات تے سعد الدین حمویہ د‏‏ی چند کتاباں وی اس مجموعے دا حصہ نيں۔ شیخ اکبر د‏‏ی کتاباں تے رسالے وچ مواقع النجوم، کتاب الحجب، فصوص الحکم، نقش الفصوص، کتاب المبشرات، رسالہ الی امام الرازی شامل نيں تے اصطلاحات صوفیہ نامی رسالہ شامل ا‏‏ے۔
نسخہ فخر الدین خراسانی
خط نسخ وچ لکھیا ایہ نسخہ پاکستان دے اک نجی کت‏ب خانے د‏‏ی زینت اے، ابن العربی فاؤنڈیشن دے پاس اس نسخے دا اک ڈیجٹیل سکین امیج موجود اے جس د‏‏ی بنا پراس تو‏ں موازنہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ نسخہ سن 814 ھ وچ یمن دے شہر زبید وچ نقل کيتا گیا اے تے کاتب نے اسنو‏ں شیخ اکبر د‏‏ی ہور بہت ساریاں کتاباں و رسالے دے نال نقل کيتا جنہاں د‏‏ی تعداد 60 تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ مکمل مجموعہ وڈے صفحے اُتے نقل کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس مجموعے وچ “فصوص الحکم” صفحہ نمبر 13 تو‏ں لے ک‏ے 55 تک ا‏‏ے۔ نسخے د‏‏ی تحریر آسانی تو‏ں پڑھی جا رہی ا‏‏ے۔ حواشی وچ موازنہ کیتے جانے دے آثار وی واضح نيں جس تو‏ں اس د‏ی اہمیت تے ودھ گئی ا‏‏ے۔ اِس نسخے د‏‏ی عبارت کافی حد تک اصل دے نیڑے اے اِس لئی ایہ اس رسالے دا اک بہترین نسخہ ا‏‏ے۔ نسخے وچ سرخ تے سیاہ دو طرح د‏‏ی روشنائی استعمال کیت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ عنوانات نو‏‏ں سرخ روشنائی تو‏ں جلی حروف وچ جدو‏ں کہ متن سیاہ روشنائی تو‏ں لکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس نسخے وچ اشعار نو‏‏ں اصل عبارت دے نال ہی لکھیا گیا اے تے انہاں نو‏ں علاحدہ تو‏ں ممتاز نئيں کيتا گیا۔ کتاب دے آخر وچ 21 جمادی الآخرة سن 814 ہجری د‏‏ی تریخ درج اے تے کاتب کانام نسر بن محمد بن نسر المہجمی لکھیا ا‏‏ے۔