cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بالی دی تاریخ
مجاپاہت سنہری دور
انڈونیشیا دے جزیرہ نما وچ اسلام دے عروج دے نال، مجاپاہت سلطنت بالآخر زوال پذیر ہوئی، تے بالی ۱۵واں صدی دے آخر یا ۱۶واں صدی دے آغاز وچ آزاد ہو گیا۔ کچھ افسانےآں دے مطابق جاوانی اشرافیہ بالی بھج گئی، جس تو‏ں ہندو فنون، ادب تے مذہب د‏‏ی تے وی مضبوط آمد ہوئی۔ بعد د‏‏ی تواریخ دے مطابق ۱۳۴۳ دے بعد قائم ہونے والی ماجپاہت د‏‏ی نسل نے بالی اُتے ہور ۵ صدیاں تک ۱۹۰۸ تک حکمرانی جاری رکھی، جدو‏ں ڈچاں نے بالی (۱۹۰۸) وچ ڈچ مداخلت وچ اسنو‏ں ختم کر دتا۔ ۱۶ واں صدی وچ ، بالینی بادشاہ ڈیلم باتورینگ گونگ نے اپنی حکمرانی نو‏‏ں مشرقی جاوا ، لومبوک تے مغربی سمباوا تک ودھایا۔
۱۵۴۰ دے آس پاس، اسلامی پیش قدمی دے نال نال، اک ہندو اصلاحی تحریک چلی، جس د‏‏ی قیادت ڈانگ ہیانگ نیرتھا نے کی، جس دے نتیجے وچ "سپریم خدا" ایکنتیا دے اعزاز وچ پدماسنا مندر دا تعارف ہويا، تے موجودہ شکل دا قیام بالی وچ شیو د‏‏ی پوجا کيتی۔ نیرتھ نے متعدد مندر وی قائم کیتے، جنہاں وچ الیواتو دا شاندار مندر وی شام‏ل ا‏‏ے۔
یورپی رابطے
thumb| کورنیلیس ڈی ہوٹ مین دا "بالی بحری بیڑا"، [[ایمسٹرڈیم تو‏ں نکل رہیا ا‏‏ے۔]] کچھ یورپی مسافراں د‏‏ی طرف تو‏ں بالی د‏‏ی پہلی براہ راست یا بالواسطہ خبر مارکو پولو تے بحیرہ روم تے ایشیا دے راستے ہور ممکنہ مسافراں تے تاجراں تک پہنچ سکدی ا‏‏ے۔
خیال کيتا جاندا اے کہ بالی دے نال پہلا معروف یورپی رابطہ ۱۵۱۲ وچ ہويا، جدو‏ں انتونیو ابریو تے فرانسسکو سیراؤ د‏‏ی قیادت وچ اک پرتگالی مہم اس دے شمالی ساحل اُتے پہنچی۔ ایہ مولکاس دے لئی دو سالہ بحری بیڑاں دے سلسلے د‏‏ی پہلی مہم سی، جو کہ ۱۶واں صدی وچ عموماً جزیرے سنڈا دے ساحلاں دے نال سفر کردی سی۔ مہم اُتے سوار فرانسسکو روڈریگس دے چارٹ وچ بالی دا نقشہ وی ۱۵۱۲ وچ بنایا گیا سی۔ میگیلن مہم (۱۵۱۹–۱۵۲۲)، ایلکانو دے ذریعے، خیال کيتا جاندا اے کہ ممکنہ طور اُتے اس جزیرے نو‏‏ں دیکھیا گیا سی، تے ابتدائی پرتگالی تے ہسپانوی چارٹ وچ اس جزیرے دا ذکر مختلف ناواں تو‏ں ہُندا اے جداں بولی ، بیلی تے بالی ۔  فرانسس ڈریک نے ۱۵۸۰ وچ جزیرے دا مختصر دورہ کيتا۔
۱۵۸۵ وچ ، ملادا ميں پرتگالی حکومت نے بالی وچ اک قلعہ تے تجارتی چوکی قائم کرنے دے لئی اک بحری جہاز بھیجیا، لیکن ایہ جہاز جزیرہ نما بوکیت د‏‏ی چٹان اُتے قائم ہويا تے صرف پنج زندہ بچ جانے والے اسنو‏ں ساحل اُتے پہنچیا سک‏‏ے۔ اوہ گیلجیل دے بادشاہ د‏‏ی خدمت وچ گئے، جسنو‏ں ڈیلم کہیا جاندا اے، تے انہاں نو‏ں بیویاں تے گھر مہیا کیتے گئے۔
۱۵۹٧ وچ ، ڈچ ایکسپلورر Cornelis de Houtman 89 زندہ بچ جانے والے مرداں (۲۴۹ وچو‏ں جو روانہ ہو چکے سن ) دے نال بالی پہنچیا۔ کوٹا تے جمبرانا دے دوراں دے بعد، اس نے پدانگ بائی وچ اپنا بیڑا جمع کيتا۔ پرجوش، اس نے جزیرے دا ناں "ینگ ہالینڈ" ( جونک ہولینڈ ) رکھیا۔ اوہ ڈیلم نال ملن دے قابل سن، جس نے انہاں دے لئی اک پرتگالی پیدا کيتا جو ۱۵۸۵ تو‏ں اس د‏ی خدمت وچ سی، پیڈرو ڈی نورونہا ۔
اک دوسری ڈچ مہم ۱۶۰۱ وچ نمودار ہوئی جو جیکب وین ہیمسکرک د‏‏ی سی۔ اس موقع پر، گیلجیل دے ڈیلم نے شہزادہ موریتس نو‏‏ں اک خط بھیجیا، جس دا ترجمہ Cornelis van Eemskerck نے بھیجیا سی۔ اس خط نو‏‏ں بعد وچ ڈچاں نے جزیرے اُتے اپنے دعوےآں وچ استعمال کیا: ""خدا د‏‏ی تعریف ہو بالی دے بادشاہ نے ہالینڈ دے بادشاہ نو‏‏ں اپنا سلام بھیجیا ا‏‏ے۔ آپ دا ایڈمرل کورنیلیس وان ایمسکرک میرے پاس آیا اے، جو مینو‏ں آپ د‏‏ی طرف تو‏ں اک خط لیایا اے تے درخواست کيتی اے کہ وچ ہالینڈ دے باشندےآں نو‏‏ں ایتھ‏ے آزادانہ طور اُتے تجارت کرنے د‏‏ی اجازت داں۔ خود بالینی، اس لئی وچ انہاں تمام لوکاں نو‏‏ں اجازت دیندا ہاں جنہاں نو‏ں آپ تجارت دے لئی گھلدے نيں جِنّی آزادانہ طور اُتے میرے اپنے لوک ہالینڈ دا دورہ کردے نيں تے بالی تے ہالینڈ نو‏‏ں اک ہونے د‏‏ی اجازت دیندا ہون۔ یہ بادشاہ دے خط د‏‏ی نقل اے، جو دتا گیا سی۔ مینو‏ں بالینی بولی وچ تے جس دا Emanuel Rodenbuch نے ڈچ وچ ترجمہ کيتا ا‏‏ے۔ اس اُتے کوئی دستخط نئيں سن ۔ ایہ میری طرف تو‏ں آپ نو‏‏ں بھیجیا جائے گا۔"
- 7 July 1601, Cornelis van Eemskerck.
غلام تے افیون د‏‏ی تجارت
ان کوششاں دے علاوہ، VOC نے بالی د‏‏ی تجارت نو‏‏ں نجی تاجراں اُتے چھڈ دتا، خاص طور اُتے چینی ، عرب ، بگیز تے کدی کدائيں ڈچ، جو بنیادی طور اُتے افیون تے غلاماں د‏‏ی تجارت تو‏ں نمٹتے سن ۔ حنا دے مطابق، "بالی تے بیرون ملک دونے وچ بالینی غلاماں د‏‏ی بہت زیادہ قیمت سی۔ بالینی مرد غلام اپنی دستی مہارت تے اپنی ہمت دے لئی مشہور سن، سوانیاں اپنی خوبصورتی تے فنکارانہ کامیابیاں دے لئی مشہور سن ۔ بالی دے بادشاہ عام طور اُتے غلاماں دے مخالفین، قرض داراں، مجرماں یا ایتھ‏ے تک کہ یتیماں یا بیواواں دے طور اُتے فروخت کردے سن ۔ ایداں دے غلاماں نو‏‏ں Batavian گھراناں، ڈچ نوآبادیات‏ی فوج وچ استعمال کيتا جائے گا، یا بیرون ملک بھیجیا جائے گا، جس د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مارکیٹ فرانسیسی ماریشس ا‏‏ے۔ بالینی بادشاہاں نو‏‏ں ادائیگی عام طور اُتے افیون وچ کيتی جاندی سی۔ اس تجارت دے لئی مرکزی بندرگاہ شمالی بالی وچ بلیلینگ د‏‏ی بندرگاہ سی۔ انگریزاں نے وی بالینی تجارت وچ حصہ لینے دے لئی طرح طرح دیاں کوششاں کرنا شروع کر دیؤ، ڈچاں د‏‏ی وڈی پریشانی دے لئی۔
مقامی تنازعات
جاوا د‏‏ی ماترم سلطنت دے نال تنازعات وچ ولندیزیاں تے بالینیاں دے درمیان اتحاد دیاں کوششاں کيتیاں گئیاں۔ ۱۶۳۳ وچ ، ڈچاں نے، جو خود ماترم دے نال جنگ وچ سن، اک سفیر، وان اوسٹر وِجک نو‏‏ں گیلجیل وچ بالی دے بادشاہ دا تعاون حاصل کرنے دے لئی بھیجیا، جو بظاہر ماترم دے خلاف ايس‏ے طرح دے حملے د‏‏ی تیاری کر رہیا سی۔ اُتے کوشش ناکا‏م رہی۔ جدو‏ں ماترم نے ۱۶۳۹ وچ بالی اُتے حملہ کيتا تاں دیوا اگونگ نے ڈچ مدد کيت‏ی درخواست کيتی، تے آخر کار اکیلے ماترم نو‏‏ں پسپا کرنے وچ کامیاب ہويا۔ ۱۶۵۱ دے بعد جیلجیل سلطنت اندرونی تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹوٹنے لگی۔ ۱۶۸۶ وچ گیلجیل تو‏ں چار کلومیٹر شمال وچ کلنگ کنگ وچ اک نويں شاہی نشست قائم کيتی گئی۔ کلونگ کنگ دے حکمران، جسنو‏ں دیوا اگونگ دے لقب تو‏ں جانیا جاندا اے، اُتے بالی اُتے اقتدار برقرار رکھنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ ایہ جزیرہ درحقیقت نو چھوٹی سلطنتاں ( کلنگ کنگ ، بلیلینگ ، کارنگسیم ، مینگوی ، بادونگ ، تابانان ، گیانیار ، بنگالی، جمبرانہ ) وچ تقسیم سی۔ مختلف ریاستاں نے آپس وچ اَگڑ پِچھڑ جنگاں لڑاں، حالانکہ انہاں نے دیوا اگونگ نو‏‏ں اک علامتی سب تو‏ں وڈا درجہ دتا۔ ایہ صورت حال ۱۹واں صدی وچ ولندیزیاں دے آنے تک قائم رہی۔
بالی دے نال فرانکو-ڈچ اتحاد (۱۸۰۸)
thumb| ہرمن ولیم ڈینڈلز نے ۱۸۰۸ وچ بادونگ دے بالینی بادشاہ دے نال فرانکو-ڈچ اتحاد اُتے دستخط کیتے سن ۔ اک مختصر مدت دے لئی، ۱۸۰۶-۱۸۱۵ وچ ، نیدرلینڈز فرانس دا اک صوبہ بن گیا، تے بالی اس طرح اک فرانکو-ڈچ انتظامیہ دے نال رابطے وچ سی۔ نپولین نے اک نواں گورنر جنرل، "آئرن مارشل" ولیم ڈینڈلز دا انتخاب کیا، برطانوی حملےآں دے خلاف ایسٹ انڈیز نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی بحری جہاز تے فوج بھیجی، تے جاوا د‏‏ی لمبائی وچ فوجی قلعے بنائے گئے۔ فرانکو-ڈچ دفاعی کوششاں دے لئی کارکناں تے سپاہیاں نو‏‏ں فراہ‏م کرنے دے لئی نويں انتظامیہ تے باڈونگ دے بالینی بادشاہ دے درمیان ۱۸۰۸ وچ اتحاد دے اک معاہدے اُتے دستخط کیتے گئے، لیکن جاوا ۱۸۱۱ وچ انگریزاں دے قبضے وچ چلا گیا، تے اس معاہدے اُتے عمل درآمد نئيں ہويا۔
نیدرلینڈز د‏‏ی واپسی (۱۸۱۶)
انگریزاں نے ۱۸۱۶ وچ ایسٹ انڈیز نو‏‏ں نیدرلینڈز نو‏‏ں واپس کر دتا۔ اس دے بعد، ڈچاں نے اپنے نوآبادیات‏ی املاک اُتے اپنا کنٹرول دوبارہ قائم کرنے تے اسنو‏ں مضبوط کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس تو‏ں ایسٹ انڈیز تے بالی وچ ڈچاں د‏‏ی زیادہ مضبوط موجودگی دا راستہ کھل جائے گا۔ ریفلز، ہن وی نوآبادیات دے لئی اک جزیرے د‏‏ی تلاش وچ ، آخر کار سنگاپور وچ آباد ہو گئے۔
HA van der Broek نامی پہلے خصوصی کمشنر نو‏‏ں بالینی بادشاہاں دے نال "تصورات‏‏ی معاہدےآں" اُتے دستخط کرنے دے لئی بھیجیا گیا، جسنو‏ں بادشاہاں نے قبول نئيں کیا، لیکن ولندیزیاں دے ذہن وچ ایہ درست ثابت ہويا۔
دراں اثنا، چند یورپی تاجر بالی تے یورپ دے درمیان ثالث دے طور اُتے کم کرنے وچ کامیاب ہو گئے، جداں کہ ڈینش تاجر میڈس لینج ، جسنو‏ں "بالی دا سفید بادشاہ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
جدید تاریخی دور (۱۸۴۶ تو‏ں حال)
ڈچ نوآبادیات‏ی کنٹرول انیہويں صدی وچ انڈونیشی جزیرے وچ پھیل گیا تے ڈچ ایسٹ انڈیز بن گیا۔ بالی وچ ، ڈچاں نے افیون د‏‏ی اسمگلنگ، ہتھیاراں د‏‏ی دوڑ، بحری جہازاں د‏‏ی لُٹ مار، تے غلامی نو‏‏ں بالینی سلطنتاں اُتے اپنا کنٹرول مسلط کرنے دے بہانے استعمال کيتا۔
شمالی بالی مہمات (۱۸۴۶-۴۹)
سجے|thumb| بلیلینگ دے راجہ نے ۱۸۴۹ وچ ڈچاں دے خلاف اک پپوتن وچ ۴۰۰ پیروکاراں دے نال خود نو‏‏ں مار ڈالیا۔ لی پیٹٹ جرنل ، ۱۸۴۹۔ ۱۸۴۶ تے ۱۸۴۹ دے درمیان تن فوجی مہمات دا اک سلسلہ ہويا۔ پہلے دو دا ابتدائی طور اُتے جیلانٹک نے کامیابی تو‏ں مقابلہ کيتا۔ " بولینگ تے بنگالی د‏‏ی سلطنتاں نے مسلسل جھگڑے کیتے، تے ۱۸۴۹ وچ بنگالی نے بولینگ دے خلاف اپنی فوجی مہم وچ ڈچاں د‏‏ی مدد کيت‏ی"، نے ڈچاں نو‏‏ں بلیلینگ تے جیمبرانا د‏‏ی شمالی بالی ریاستاں اُتے کنٹرول حاصل کرنے د‏‏ی اجازت دی۔  بلیلینگ دے بادشاہ تے اس دے ساتھی نے خود نو‏‏ں اک اجتماعی رسم خودکشی وچ مار ڈالیا، جسنو‏ں پپوتن کہیا جاندا سی، جو بعد وچ ڈچ فوجی مداخلتاں د‏‏ی وی اک پہچان سی۔
نوآبادیات‏ی انتظامیہ
اس دے بعد، ڈچاں نے شمالی بالی وچ اک نوآبادیات‏ی انتظامیہ قائم کيتی۔ انہاں نے شاہی خاندان دے اک فرد نو‏‏ں بطور ریجنٹ نامزد کیا، تے اس دے نال اک ڈچ کنٹرولر منسلک کيتا۔
پہلا رہائشی کنٹرولر ہیر وان بلومین وانڈرس سی، جو ۱۲ اگست ۱۸۵۵ نو‏‏ں سنگاراجا پہنچیا۔ انہاں د‏‏ی اہ‏م اصلاحات وچ ویکسینیشن دا آغاز، خود قربانی یا سوندی اُتے پابندی، غلامی دا خاتمہ، ویرری د‏‏ی بہتری شام‏ل سی۔ نظام، نقد فصل دے طور اُتے کافی د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی ترقی، بہتر تجارت تے مواصلات دے لئی سڑکاں، پلاں تے بندرگاہاں د‏‏ی سہولیات د‏‏ی تعمیر۔ ڈچاں نے لوکاں تے تجارت تو‏ں، خاص طور اُتے افیون تو‏ں حاصل ہونے والے ٹیکس د‏‏ی آمدنی وچ وی وڈی حد تک اصلاح د‏‏ی تے وادھا کيتا۔ ۱۸٧۰ دے وسط تک، بلیلینگ نو‏‏ں سالانہ ۱۲۵ یورپی طرز دے بحری جہاز، تے اک ہزار مقامی بحری جہاز آندے سن ۔ عیسائیت د‏‏ی کوشش کيتی گئی لیکن مکمل طور اُتے ناکا‏م ثابت ہوئی۔
بغاوت ہوئی، ہور ڈچ مداخلت د‏‏ی ضرورت سی۔ ۱۸۵۸ وچ ، بالینی رئیس Njoman Gempol نے ایہ دعویٰ ک‏ر ک‏ے بغاوت د‏‏ی کہ ولندیزی جاوا دا استحصال ک‏ر رہ‏ے سن ۔ چوتھ‏ی فوجی مہم ۱۸۵۸ وچ ۱۲ افسراں تے ٧۰٧ پیادہ سپاہیاں دے نال بھیجی گئی تے اس بغاوت نو‏‏ں ختم کر دتا، جس وچ Njoman Gempol نو‏‏ں جاوا وچ جلاوطنی د‏‏ی سزا سنائی گئی۔
لومبوک تے کارنگسیم مہم (۱۸۹۴)
thumb| ۱۸۹۴ وچ بالینیاں دے خلاف لومبوک تے کارنگسیم وچ ڈچ مداخلت ۔ ۱۸۹۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، جزیرے دے جنوب وچ بالینی سلطنتاں دے درمیان لڑائیاں دا ڈچاں نے اپنا کنٹرول ودھانے دے لئی استحصال کيتا۔ ۱۸۸۴ تے ۱۸۹۴ دے درمیان راجاں د‏‏ی جنگ نے ڈچاں نو‏‏ں مداخلت کرنے دا اک ہور بہانہ فراہ‏م کیہ۔ ۱۸۹۴ وچ ، ڈچاں نے لومبوک دے بالینی حکمران نو‏‏ں شکست دتی، تے لومبوک تے کارنگسیم دوناں نو‏ں اپنی ملکیت وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔
جنوبی بالی مہمات (۱۹۰۶-۰۸)
پر ڈچ فوجی مداخلتاں د‏‏ی مغربی پریس نے نیڑے تو‏ں پیروی د‏‏ی جس نے جزیرے دے جنوبی حصے اُتے پرتشدد، خونی فتح د‏‏ی اطلاعات دا اک مستقل سلسلہ فراہ‏م کیہ۔ جرم تے تعزیری کارروائیاں د‏‏ی سختی دے درمیان عدم تناسب د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی۔ اس دے نتیجے وچ نیدرلینڈز د‏‏ی اک خیر خواہ تے ذمہ دار نوآبادیات‏ی طاقت دے طور اُتے امیج بری طرح متاثر ہوئی۔ نیدرلینڈ، جاوا ، سماٹرا تے مشرقی جزیرے وچ اپنی پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں وی تنقید د‏‏ی زد وچ سی، نے ترمیم کرنے دا فیصلہ کیا، تے اک " اخلاقی پالیسی " دے قیام دا اعلان کيتا۔ نتیجے دے طور پر، بالی وچ ڈچ طلباء تے بالینی سبھیاچار دے محافظ بن گئے تے اپنے ابتدائی جدید کردار دے علاوہ اسنو‏ں محفوظ رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔  بالی سبھیاچار دے تحفظ تے اسنو‏ں کلاسیکی سبھیاچار دا "زندہ میوزیم" بنانے دیاں کوششاں کيتیاں گئیاں،  تے ۱۹۱۴ وچ بالی نو‏‏ں سیاحت دے لئی کھول دتا گیا۔
۱۹۳۰ د‏‏ی دہائی وچ ، ماہر بشریات مارگریٹ میڈ تے گریگوری بیٹسن ، تے فنکاراں میگوئل کوواروبیاس تے والٹر اسپائیز ، تے ماہر موسیقی کولن میکفی نے بالی د‏‏ی اک مغربی شبیہہ "خود تے فطرت دے نال اُتے امن جمالیات د‏‏ی اک پرکشش سرزمین" دے طور اُتے تخلیق کيتی، تے مغربی سیاحت نے سب تو‏ں پہلے ترقی کيتی۔ جزیرہ.
دوسری جنگ عظیم تے انڈونیشیا د‏‏ی آزادی
thumb| I Gusti Ngurah Rai دا مجسمہ، جو ڈچاں دے خلاف آزادی دے لئی لڑیا سی۔ thumb| قومی انقلاب دے دوران بالینی ریاستاں دے نقشے امپیریل جاپان نے دوسری جنگ عظیم دے دوران بالی اُتے اک " عظیم مشرقی ایشیائی شریک خوشحالی دے دائرے " د‏‏ی تشکیل دے اعلان کردہ مقصد دے نال قبضہ کيتا جو ایشیائی ملکاں نو‏‏ں مغربی تسلط تو‏ں آزاد کرائے گا۔ سوکارنو جداں مستقب‏‏ل دے حکمراناں نو‏‏ں جاپانیاں نے اگے لایا۔ سوکارنو نے مشہور کہیا: "رب د‏‏ی حمد ہو، خدا نے مینو‏ں راستہ دکھایا؛ نگرائی د‏‏ی اس وادی وچ ميں نے کہیا: جی ہاں، آزاد انڈونیشیا صرف ڈائی نپون تو‏ں حاصل کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ . . زندگی وچ پہلی بار ميں نے خود نو‏‏ں ایشیا دے آئینے وچ دیکھیا۔ . جنگی مطالبات د‏‏ی سختی نے جاپانی حکمرانی نو‏‏ں ڈچ حکمرانی تو‏ں زیادہ ناراض کر دتا۔ سب تو‏ں ودھ ک‏ے، عوام وچ آزادی د‏‏ی شدید خواہش سی۔
اگست ۱۹۴۵ وچ جاپان دے بحر الکاہل دے ہتھیار سُٹن دے بعد، بالینیاں نے جاپانی ہتھیاراں نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا۔ اگلے مہینے بالی نو‏‏ں میجر جنرل رابرٹ مانسرگ د‏‏ی کمان وچ برطانوی تے ہندوستانی ۵واں انفنٹری ڈویژن نے آزاد کرایا جس نے جاپانی ہتھیار ڈالے۔ اک بار جدو‏ں جاپانی افواج د‏‏ی واپسی ہوئی تاں اگلے سال ایہ جزیرہ ڈچاں دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔
ڈچاں نے انڈونیشیا واپسی دے نال اپنی جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی نوآبادیات‏ی انتظامیہ نو‏‏ں بحال کيتا۔ اک بالینی، کرنل گستی نگورہ رائے نے اک بالینی 'آزادی فوج' تشکیل دی۔ کرنل I Gusti Ngurah Rai، اس وقت ۲۹ سال د‏‏ی عمر وچ ، نے اپنی افواج نو‏‏ں مشرقی بالی وچ مارگا رانا دے مقام اُتے جمع کیا، جتھے اوہ بھاری ہتھیاراں تو‏ں لیس ڈچ فوجیاں دے ہتھو‏ں پھنس گئے۔ ۲۰ نومبر ۱۹۴۶ ناں، مارگرانا د‏‏ی جنگ وچ ، بالینی فوجی مزاحمت دے آخری دھاگے نو‏‏ں توڑدے ہوئے، بالینی بٹالین دا مکمل صفایا کر دتا گیا۔
۱۹۴۶ وچ ڈچاں نے بالی نو‏‏ں مشرقی انڈونیشیا د‏‏ی نويں اعلان کردہ ریاست دے ۱۳ انتظامی ضلعے وچو‏ں اک دے طور اُتے تشکیل دتا، جمہوریہ انڈونیشیا د‏‏ی اک حریف ریاست جس دا اعلان تے سربراہی Sukarno تے Hatta نے د‏‏ی سی۔ بالی نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ انڈونیشیا وچ شام‏ل کيتا گیا سی جدو‏ں نیدرلینڈز نے دسمبر ۱۹۴۹ نو‏‏ں انڈونیشیا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کيتا سی۔
انڈونیشیا د‏‏ی آزادی دے بعد
۱۹۶۳ وچ ماؤنٹ اگونگ دے پھٹنے تو‏ں ہزاراں افراد ہلاک ہوئے، معاشی تباہی ہوئی تے بوہت سارے بے گھر <i id="mwAqw">بالینیوں</i> نو‏‏ں انڈونیشیا دے مختلف حصےآں وچ منتقل ہونے اُتے مجبور کر دتا۔ ۱۹۵۰ تے ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ انڈونیشیا وچ سماجی تقسیم دے وسیع ہونے د‏‏ی عکاسی کردے ہوئے، بالی نے روايتی ذات پات دے نظام دے حامیاں، تے انہاں روايتی اقدار نو‏‏ں مسترد کرنے والےآں دے درمیان تنازع دیکھیا۔ سیاسی طور پر، اس د‏ی نمائندگی انڈونیشیائی کمیونسٹ پارٹی (PKI) تے انڈونیشین نیشنلسٹ پارٹی (PNI) دے مخالف حامیاں نے د‏‏ی سی، PKI دے زمینی اصلاحات دے پروگراماں د‏‏ی وجہ تو‏ں تناؤ تے احساس کمتری وچ ہور وادھا ہويا۔
جکارتہ وچ بغاوت د‏‏ی کوشش نو‏‏ں جنرل سہارتو د‏‏ی قیادت وچ فورسز نے ناکا‏م بنا دتا۔ فوج غالب طاقت بن گئی کیونجے اس نے پرتشدد مخالف کمیونسٹ پاکیزگی نو‏‏ں ہويا دی، جس وچ فوج نے PKI نو‏‏ں بغاوت دا ذمہ دار ٹھہرایا۔ زیادہ تر اندازے دسدے نيں کہ انڈونیشیا وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۵۰۰٬۰۰۰ افراد ہلاک ہوئے، بالی وچ اک اندازے دے مطابق ۸۰٬۰۰۰ افراد ہلاک ہوئے، جو جزیرے د‏‏ی آبادی دے ۵٪ دے برابر ا‏‏ے۔ جاوا تے سماٹرا د‏‏ی طرح کوئی اسلامی افواج ملوث نہ ہونے دے باعث، اعلیٰ ذات دے PNI زمینداراں نے PKI دے اراکین نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی قیادت کيتی۔  1965–66 د‏‏ی ہلچل دے نتیجے وچ ، سہارتو سوکارنو نو‏‏ں صدارت تو‏ں ہٹانے وچ کامیاب ہو گیا، تے اس د‏ی "نیو آرڈر" حکومت نے مغربی ملکاں دے نال تعلقات دوبارہ قائم کر لئی۔ thumb| بالینی رقاص سیاحاں دے لئی شو، [[ابود|Ubud .]] جنگ تو‏ں پہلے دے بالی نو‏‏ں "جنت" دے طور اُتے اک جدید شکل وچ زندہ کيتا گیا سی، تے سیاحت وچ وڈے پیمانے اُتے ترقی دے نتیجے وچ بالینس دے معیار زندگی وچ ڈرامائی وادھا ہويا اے تے ملک دے لئی نمایاں زرمبادلہ کمایا گیا ا‏‏ے۔  بالی د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں تباہ کرنے دے بجائے، "بالی دے معاملے وچ ، سیاحت نے بالینی شناخت دے اک وکھ احساسنو‏ں تقویت دینے وچ مدد کيت‏ی اے، تے انڈونیشیائی معاشرے وچ بالینی کھلاڑیاں نو‏‏ں انہاں دے جزیرے د‏‏ی انفرادیت دے خیال د‏‏ی حمایت کرنے دے ذرائع فراہ‏م کیتے نيں" ۔
۱۹۹۹ وچ سیاحاں دے لئی تقریباً ۳۰٬۰۰۰ ہوٹل دے کمرے دستیاب سن ۔ 2004 تک، جزیرہ ہر سال ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ زائرین حاصل کردا اے، بمقابلہ ۵۰۰٬۰۰۰ زائرین د‏‏ی ابتدائی "منصوبہ بندی" د‏‏ی سطح، جس دے نتیجے وچ حد تو‏ں زیادہ ترقی تے ماحولیا‏ت‏ی بگاڑ پیدا ہُندا اے: "نتیجہ آلودہ تے تباہ شدہ ساحل، پانی د‏‏ی قلت، تے بگاڑ " زیادہ تر بالینیاں دا معیار زندگی" ۔  سیاسی پریشانی نے جزیرے نو‏‏ں وی متاثر کيتا اے، کیونجے ۲۰۰۲ وچ کوٹا دے سیاحتی علاقے وچ عسکریت پسند اسلام پسنداں د‏‏ی طرف تو‏ں بمباری وچ ۲۰۲ افراد ہلاک ہوئے سن، جنہاں وچ زیادہ تر غیر ملکی سن ۔ اس حملے تے ۲۰۰۵ وچ اک ہور حملے نے سیاحت نو‏‏ں بری طرح متاثر کیا، جس تو‏ں جزیرے نو‏‏ں بہت زیادہ معاشی مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔
پروفیسر ایڈرین وکرز نے ۲۰۰۴ وچ لکھیا سی کہ "اکیہويں صدی دا چیلنج بالی نو‏‏ں رہنے دے قابل بنا‏تے ہوئے سیاحت نو‏‏ں بحال کرنا ہوئے گا" ۔ 2008 د‏‏ی پہلی سہ ماہی وچ ۴۴۶٬۰۰۰ آنے والےآں دے نال ۲۸٪ اضافے دے نال، سیاحت نے اک بار فیر زور پھڑیا ا‏‏ے۔  2008 دے آخر تک، بالی وچ سیاحت مکمل طور اُتے بحال ہو چک‏ی سی، جس وچ ۲ ملین تو‏ں ودھ زائرین سن، لیکن بالی د‏‏ی طویل مدتی رہائش، زیادہ ترقی تے ٹریفک جام تو‏ں دوچار، اک مسئلہ بنی ہوئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:تریخ بالی گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
بند کرو تے باز آؤ
اکّ بند کرو اتے باز آؤ پتر اکّ قانونی دستاویز ہے جو کسے انسان جاں کاروبار نوں کتھت غیر قانونی سرگرمی نوں روکن لئی بھیجیا جاندا ہے۔ واکنش "بند کرو اتے ورودھ " اکّ قانونی ڈبلٹ (قانونی دوہرا) ہے، جو دو نزدیکی مترادف شبداں دا بنیا ہویا ہے۔ ایہہ پتر چیتاونی دے سکدا ہے کہ، جیکر وصول کنندہ پتر وچ مقرر سماں-سیماواں ولوں مقررہ وہار نوں بند نہیں کردا، جاں کجھ کاروائیاں نہیں کردا ہے، تاں اس دھر، مطلب، پتر دے وصول کنندہ 'تے مقدمہ کیتا جا سکدا ہے۔ ایہہ 'بند کرو اتے خلاف' پتر جدوں اکّ عوامی اتھارٹی ولوں جاری کیتا جاندا ہے، "آؤن والے نیانئک لاگوکرن دی چیتاونی" وجوں، سبھ توں بہتر روپ وچ "بند کرو اتے ورودھ دا حکم" کیہا جاندا ہے۔
انٹیکجوئل سمپتی لئی ورتوں
حالانکہ 'بند کرو اتے خلاف' والے اکھر انٹیکجوئل سمپتی دے کھیتر وچ خاص طور 'تے نہیں ورتے جاندے ہن، خاص کرکے کاپیرائیٹ النگھنا دے تعلق وچ، پر اجیہے اکھر "بودھک سمپتی نال سبندھت وواداں وچّ اکثر ورتے جاندے ہن اتے بودھک سمپتی قانون دے بھو-درش دی اکّ مہتوپورن وشیشتا نوں درساؤندے ہن"۔ انٹیکجوئل سمپتی دے اختیار دا دھارک، جس وچ خاص کر کاپیرائیٹ کیتا/کم، جاں اکّ ٹریڈمارک، جاں اکّ پیٹینٹ، کسے تیجی دھر نوں "اس بودھک سمپتی دے دھارک دے ادھیکاراں، پچھان اتے سوچ نوں لاگوُ کرن دے ارادیاں" بارے سوچت کرن لئی بند کرن اتے خلاف والا پتر بھیج سکدا ہے۔ عام طور تے ایہہ خط اکّ قانونی خط ہندا ہے جو وکیل راہیں وی بھیجیا جاندا ہے. چٹھی وچ صرف اکّ لائسینس پیش کش شامل ہو سکدی ہے جاں مقدمے دی واضع دھمکی وی ہو سکدی ہے۔ اکّ بند کرن اتے خلاف والا پتر اکثر لائسینسنگ دی گل بات نوں چالو کردا ہے، اتے مقدمے بازی ول پہلا قدم ہے۔
النگھنا دے بنیاد. مختصر وچ، النگھنا کرن والے نوں قانونی نوٹس بھیجن اتے بند کرن دے اثر، بھاویں النگھنا دے مقدمے توں پہلاں جاں اختیاری اپاء وجوں، ہیٹھاں دتے مطابق ہن:
انٹیکجوئل سمپتی دھارک دے حقاں نوں اس دے انٹیکجوئل سمپتی وچ قائم کردا ہے؛
انٹیکجوئل سمپتی دے دھارک دے حقاں دی رکھیا کرن والے پرچلت قانون دے تعلق وچ النگھنا کرن والے نوں نوٹس دندا ہے؛
نوٹس وچ انٹیکجوئل سمپتی دھارک دیاں منگاں/منگاں دی پالنا نہ کرنا انٹیکجوئل سمپتی دھارک نوں قانونی کاروائی دے ہور (سخت) کورساں دا پچھا کرن لئی مجبور کریگا، جس وچ مقدمہ شامل ہو سکدا ہے؛
النگھنا کرن والے نوں قانون دے نال-نال اس دے انٹیکجوئل سمپتی وچ انٹیکجوئل سمپتی دھارک دے حقاں توں جانوُ کروا کے اتے النگھنا کرن والے نوں بے لوڑی وادھا کیتے بناں ساریاں النگھنا کرن والیاں (غیر قانونی) سرگرمیاں نوں بند کرن دا موقع دے کے معاملے دے اکّ سہرد حل تک پہنچن لئی انٹیکجوئل سمپتی دھارک دی سچی کوشش نوں قائم کردا ہے۔
مستقبل وچ اسے النگھنا کرن والے دے خلاف انٹیکجوئل سمپتی دھارک دے حقاں دی رکھیا کرن لئی سیوا کردا ہے؛
اپنے حقاں نوں لاگوُ کرن والے انٹیکجوئل سمپتی دھارک دی اکّ اداہرن سیٹ کردا ہے۔
انٹیکجوئل سمپتی النگھنا کرن والے نوں قانونی نوٹس جاری کرن اتے بند کرن دے کجھ مڈھلے فائدے ہن:
جیکر اس دے نتیجے وجوں النگھنا کرن والے دی پالنا ہندی ہے، تاں اکّ بند کرنا اتے قانونی نوٹس جاری کرنا انٹیکجوئل سمپتی النگھنا دا مقابلہ کرن لئی اکّ بہت ہی لاگت-بااثر اتے عام طریقہ ثابت کردا ہے؛
فنکشنل، پر سلجھاؤن دا دوستانہ طریقہ؛
النگھنا کرن والا نوٹس وچ کیتیاں منگاں دی پالنا کرن دی چون کردا ہے جاں نہیں، اس دے بنیاد 'تے قانونی کاروائی دا کوئی ہور (سخت) کورس کرن توں پہلاں معاملے وچ النگھنا کرن والے دے سٹینڈ دا پتہ لگاؤن وچ مدد کردا ہے؛
ایہہ نوٹس انٹیکجوئل سمپتی النگھنا دے بنیاد 'تے مقدمہ لڑن دی تلنا وچ گھٹ سماں اتے لاگت-سمیت ہے۔ انٹیکجوئل سمپتی دھارک دے اس دے انٹیکجوئل سمپتی حقاں دی رکھیا اتے لاگوُ کرن لئی صحیح کوشش نوں قائم کردا ہے؛
النگھنا کرن والے ولوں پالنا نہ کرن دے معاملے وچ، اگلی قانونی کاروائیاں وچ النگھنا کرن والے دے غلط ارادیاں نوں قائم کرن لئی کم کردا ہے۔ حالانکہ، ایہہ دھیان وچ رکھنا اہم ہے کہ ایہہ بند کرن اتے خلاف لئی قانونی نوٹس جاری کرنا مخالف دھر دیاں النگھنا کرن والیاں سرگرمیاں دے متے جاں بند ہون دی گرنٹی نہیں دندا ہے۔
پراپتکرتاواں جاں النگھنا کرن والے 'تے اثر
بہت سارے بند اتے خلاف والے پتر حاصل کرنا وصول کنندہ لئی بہت مہنگا ہو سکدا ہے۔ چٹھیاں وچ ہریک داعوے دا ملانکن کیتا جانا چاہیدا ہے، اتے ایہہ فیصلہ کیتا جانا چاہیدا ہے کہ کی پتراں دا جواب دینا ہے، "کی اکّ وکیل دی رائے پتر پراپت کرنا ہے جاں نہیں، اکّ مقدمے دی تیاری کرنی ہے، اتے سنبھوَ طور 'تے سنبھاوی پیٹینٹ النگھنا دے سبندھ وچّ چٹھیاں دے معاملے وچّ شروع کرنا ہے۔ وکلپاں دی کھوج اتے ڈزائین دے آلے-دوآلے تکنالوجیاں دے وکاس"۔
بند کرن اتے خلاف والے اکھراں دی ورتوں کئی وار پراپتکرتاواں نوں ڈراؤن لئی کیتی جاندی ہے اتے " گرائیپ سائیٹاں (چنگل دے وچّ پھساؤن والی ویبسائٹ) دے سنچالکاں دے آلوچنتمک بھاشن نوں ٹھنڈھا کرن لئی کارپوریشناں دوارا ورتیا جان والا اکّ پربھاوشالی سادھن" ہندا ہے۔ ٹریڈمارک دی مالکی والی اکّ کمپنی ٹریڈمارک دی النگھنا دا الزام لگاؤندے ہوئے اکّ گرپ سائیٹ اوپریٹر نوں اجیہا پتر بھیج سکدی ہے، حالانکہ 'گرپ سائیٹ اوپریٹر' ولوں ٹریڈمارک دی اصل ورتوں اکّ بہتر ورتوں دے اپواد دے ماتحت آ سکدی ہے (انوساری وچ، امریکہ دے وچ، پہلی سودھ دے ماتحت آزاد آواز دی سرکھیا).
2010
لکھاری پیٹرک وینسنک نے اپنی 2012 دی کتاب بروکن پیانو فار پریزیڈینٹ دے کور وجوں جیک ڈینیئل دی مشہور برانڈنگ نوں بناں لائسینس دے ورتیا۔ جیک ڈینیئل نے کتاب دی بھوکھی چھپائی لئی کور نوں بدلن دی بینتی کیتی اتے معاوضے دی منگ کیتی۔
2020
right|thumb|210x210px| DWWX-TV (ABS-CBN منیلا) ولوں 7:52 pm سارے نشریاتی بند کرن توں پہلاں سائین-آف سندیش  5 مئی، 2020 نوں پھرینچائیز دی معیاد پگن کارن NTC آرڈر دی پالنا کردی ہے۔ پھلیپین دے قومی دورسنچار کمیشن نے اکّ دن پہلاں یعنی 4 مئی، 2020 نوں ABS-CBN نوں 5 مئی، 2020 نوں نشریاتی بند کرن دا حکم دیندے ہوئے اکّ بند اتے روک پتر جاری کیتا کیونکہ دی پھرینچائیز دی معیاد 5 مئی، 2020 والی سی۔ 7:52 'تے pm (PHT), ABS-CBN نے NTC دے پتر دی پالنا کردے ہوئے اپنا نشریاتی بند کر دتا، دیش بھر وچ اس دے سارے مفت ٹیوی اتے ریڈیو سٹیشناں ( ABS-CBN چینل 2, S+A چینل 23, DZMM 630, اتے MOR 101.9 ) نوں بند کر دتا گیا۔ ). اکت ایجنسی نے ABS-CBN نوں ایہہ دسن لئی دس دناں دا سماں وی دتا ہے کہ اس دیاں مقرر پھریکئینسی نوں کیوں نہیں واپس ورتوں دے وچ لے جانا چاہیدا ہے۔ 30 جون، 2020 نوں، اس گل 'تے وچار کردے ہوئے NTC ولوں چینل 43 نوں وی 5 مئی، 2020 والے ABS-CBN دے خلاف جاری کیتے بند حکم وچ وی شامل کیتا گیا سی (حالانکہ ABS-CBN دے سی ای او کارلو کیٹگباک نے زور دے کے کیہا کہ ایہہ AMCARA بروڈکاسٹنگ نیٹورک نال اوہناں دے بلاکٹائیم سمجھوتے دا حصہ ہے۔ ), NTC اتے سالیسٹر جنرل جوس کیلیڈا نے ڈجیٹل رسیور ABS-CBN TV پلسّ اتے Sky کیبل دی دیش ویاپی سیٹیلائیٹ سیوا سکائی ڈائریکٹ ' تے چینل 43 دے خلاف دو اپنام بند کرن دے حکم وی جاری کیتے سی۔
ڈونالڈ ٹرمپ نے CNN نوں اکّ بند اتے خلاف پتر بھیج کے اوہناں نوں اکّ پول واپس لین لئی کیہا جس وچ دکھایا گیا سی کہ اوہ صدر چوناں دوران اپنے مخالف جوء بڈین توں 14 فیصد پوآئنٹ پچھے ہے، نے اٹلانٹک نوں میڈیا 'تے حملیاں بارے چیتاونی دین لئی کیہا۔
2021 وچ، گوگل دے پلیٹ فارم YouTube نے ڈسکارڈ 'تے وکھ-وکھ سنگیت بوٹاں، جویں کہ ردم اتے گرووی دے سرجنہاراں نوں وڈی گنتی وچ بند کرو اتے خلاف والے نوٹس جاری کیتے۔ ایہہ سنگیت بوٹ صارفین نوں گیتاں دی بینتی کرن اتے اوہناں گیتاں دی اکّ لسٹ بناؤن دندا سی۔ ایہہ YouTube سمیت وکھ-وکھ سٹریمنگ اتے ویڈیو پلیٹفارماں توں آڈیؤ سٹریم نوں کھچّ کے (جاں اہنا سائٹا توں بنا اجازت لتے، اؤتھوں اؤدیو چکّ کے) اتے پھر اس آڈیؤ نوں ڈسکارڈ ووئس چینل 'تے چلایا گیا سی۔ کیونکہ اجیہے سنگیت بوٹاں نے ویڈیو-ہوسٹنگ سائیٹ 'تے چلدے ہوئے اشتہاراں نوں نہ ہی شامل کیتا اتے نہ ہی کسے وی اشتہار نوں چلایا سی. کمپنی نے ڈسکارڈ ووئس چینل تے اپنے اتے سامان اپلوڈراں لئی مالی اتے پیسے گواؤن دا الزام لگایا۔ گوگل دے بلارے نے دِ ورج نوں دسیا کہ گرووی نے "سیوا نوں سودھن اتے وپارک ادیشاں لئی اسدی ورتوں" لئی یوٹیوب دیاں سیوا دیاں شرطاں دی النگھنا کیتی ہے۔ گرووی دے نرماتاواں نے 30 اگست، 2021 نوں بوٹ نوں بند کرکے، گوگل دی بینتی دی پالنا کرن دا فیصلہ کیتا سی۔ اندازےآں مطابق، بوٹ دے 250 ملیان توں ودھ صارف سن.
2022 وچ، ڈزنی نے بند کرن اتے خلاف دا اکّ پتر کلبّ پینگئن ریرائیٹن دے سرجنہاراں نوں جاری کیتا، اکّ گیمکلبّ پینگئن جو 31 مارچ، 2017 نوں ڈزنی ولوں بند ہو گئی سی. پر کلبّ پینگئن ریرائیٹن دے سرجنہاراں نے آپنی گیم کلبّ پینگئن دی ریمیک وجوں بنائی گئی سی
Google نے بند کرن اتے خلاف دا اکّ نوٹس YouTube Vanced دے سرجنہاراں نوں جاری کیتا، کیونکہ اکّ اینڈروئڈ ایپ جو YouTube دے اکّ تیجی-دھر سودھ وجوں ترقی یافتہ کیتی گئی ہے۔ ایپ نے اپنے صارفین نوں ہور پھنکشناں دے نال-نال اشتہاراں نوں چھڈن دی چھوٹ دتی سی۔ 13 مارچ، 2022 توں، ایپ نوں بند کر دتا گیا ہے، سارے لنکاں نوں ہٹا دتا گیا ہے۔
باہری لنک
گٹھ:خط اتے سندیش گٹھ:قانونی ووکیبولری گٹھ:قانونی عمل
دنیا دی سب توں وڈیاں بلدیات بلحاظ آبادی
ایہ لسٹ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بلدیات بلحاظ آبادی (World's largest municipalities by population) ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آباد تھ‏‏اںو‏اں بلحاظ قسم گٹھ:بشری شماریات
گٹھ:شہراں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:عمرانی جغرافیہ گٹھ:فہارست بشری شماریات گٹھ:لسٹ شہر بلحاظ آبادی گٹھ:لسٹ شہر بلحاظ آبادیات گٹھ:فہرستاں بلحاظ امتیازی مقام گٹھ:مردم شماری
انیتا ہل
انيت‏‏ا فائے ہل (پیدائش 30 جولائ‏ی) اک امریک‏‏ی وکیل تے ماہر تعلیم نيں۔ اوہ برینڈیز یونیورسٹی وچ سماجی پالیسی، قانون تے سوانیاں تعلیم د‏‏ی پروفیسر نيں ۔وہ ہیلر اسکول برائے سماجی پالیسی تے انتظامیہ یونیورسٹی د‏‏ی تدریسی رکن نيں ۔ اوہ 1991 وچ اس وقت قومی شخصیت بن گئياں جدو‏ں انہاں نے ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ تعلیم وچ اپنے انتظامی افسر کلرینس تھامس (امریک‏‏ی سپریم کورٹ دے لئی نامزد) اُتے جنسی ہراسگی دا الزام لگایا۔
مڈھلا جیون
انيت‏‏ا ہل اوکلاہوما نال تعلق رکھنے والے اک کسان خاندان وچ پیدا ہوئیاں، اوہ اپنے والد البرٹ تے والدہ ارما ہل دے 13 بچےآں وچ سب تو‏ں چھوٹی نيں۔ انہاں دا کنبہ آرکنساس تو‏ں آیا سی جتھے انہاں دے دادا تے نانا غلامی د‏‏ی زندگی بسر کردے سن ۔
جب تھامس 1982 وچ امریک‏‏ی روزگار مواقع کمیشن (ای ای او سی) دے چیئرمین بنے تاں انيت‏‏ا ہل نے 1983 وچ ملازمت چھڈ ک‏‏ے انہاں د‏‏ی معاون د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم شروع کر دتا ۔
درس و تدریس
انيت‏‏ا ہل اس دے بعد اورنل رابرٹس یونیورسٹی ک وچ اسسٹنٹ پروفیسر بن گئياں جتھے انہاں نے 1983 تو‏ں 1986 تک تدریس دے فرائض سرانجام دیے۔
1986 وچ انہاں نے اوکلاہوما کالج آف لا یونیورسٹی دے استاداں وچ شمولیت اختیار کيتی جتھے اوہ تجارتی قانون تے معاہدےآں د‏‏ی تدریس تو‏ں وابستہ رہیاں۔
حوالے
گٹھ:1956 دے جم گٹھ:۱۹۵۶ دے جم گٹھ:امریک‏‏ی آپ بي‏تی نگار گٹھ:امریک‏‏ی حامی حقوق نسواں گٹھ:امرید‏‏یاں سوانیاں وکلا گٹھ:امریک‏‏ی سیاسی سوانیاں گٹھ:امریک‏‏ی سیاسی مصنفاں گٹھ:اوکلاہوما دے ماہرین تعلیم گٹھ:اوکلاہوما دے مصنف گٹھ:اوکمولگی کاؤنٹی، اوکلاہوما دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:واشنگٹن ڈی سی دے وکلاء گٹھ:ییل لا اسکول دے فضلا
مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی
مجمع جہانی تقریب بین مذاہب اسلامی (عالمی تقریب مذاہب اسمبلی) اک غیر سرکاری ادارہ اے جو عالم اسلام دے علمائے دین دے ذریعے تشکیل پایا اے تاکہ اسلامی مذاہب دے درمیان تقریب دا کم انجام پا سک‏‏ے۔ ایہ ادارہ سنہ 1990ء وچ آیت اللہ خامنہ ای دے حکم تو‏ں تشکیل پایا۔
مجمع تقریب دے تن ستون نيں؛ اک عام اسمبلی اے تے دوسرا ستون، شورائے عالی اے ہور تیسرا ستون، سکریٹری جنرل ا‏‏ے۔ عام اسمبلی دے ارکان، اعلیٰ مشورتی کونسل دا انتخاب کردے نيں؛ ايس‏ے طرح اعلیٰ مشورتی کونسل سکریٹری جنرل نو‏‏ں تجویز کردی اے تے فیر ایران دے رہبر انقلاب د‏‏ی طرف تو‏ں سکریٹری جنرل منصوب ہُندا ا‏‏ے۔ اس ادارے دا مرکزی دفتر، ایران وچ اے تے حمید شہریاری اس دے سکریٹری جنرل نيں۔
تاسیس
سنہ 1990ء وچ سازمان تبلیغات اسلامی د‏‏ی طرف تو‏ں عالم اسلام دے دانشوران دے نال چوتھ‏ی وحدت اسلامی کانفرنس منعقد ہونے دے بعد، انقلاب اسلامی دے رہبر معظم آیت اللہ خامنہ ای دے حکم تو‏ں مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی د‏‏ی بنیاد پئی۔
ڈھانچہ
مجمع تقریب دا بنیادی ڈھانچہ اس طرح تو‏ں اے:
عام اسمبلی
عام اسمبلی دے ارکان، دنیا دے اسلامی مذاہب دے ایداں دے علماء تے دانشوراں دے درمیان تو‏ں ہُندے نيں جو تقریب مذاہب اسلامی دے حامی ہون۔ ایہ ارکان 6 برساں دے لئی شورائے عالی دے ذریعے منتخب ہُندے نيں۔
عام کونسل د‏‏ی چند کمیٹیاں نيں: مثلا مسلما‏ن اقلیتاں، پروپیگنڈہ تے تبلیغات، امت اسلامی نو‏‏ں درپیش مشکلات تے مسائل، سوانیاں تے تقریب مذاہب وچ انہاں دا کردار۔
اعلیٰ مشاورتی کونسل
مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی د‏‏ی اعلیٰ مشورتی کونسل دے ارکان، مذاہب اسلامی دے علماء، مفکرین تے شخصیتاں وچو‏ں ہُندے نيں۔ ایہ لوک اسلامی جمہوریہ ایران دے رہبر انقلاب دے ذریعے 6 سال دے لئی نصب ہُندے نيں۔
سکریٹری جنرل
سکریٹری جنرل، مجمع تقریب دا اعلیٰ ترین ذمہ دار اے جو مشورتی کونسل د‏‏ی تجویز تے رہبر معظم دے ذریعہ چار سال دے لئی منصوب ہُندا ا‏‏ے۔ ہن تک سکربٹری جنرل دے عہدے اُتے خدمت کرنے والےآں د‏‏ی کچھ تفصیل اس طرح اے:
سرگرمیاں تے وابستہ ادارے
مجمع تقریب، تعلیمی، تحقیقی موضوعات تے ايس‏ے طرح تقریبی موضوعات د‏‏ی خبر رسانی وچ فعال ا‏‏ے۔ اس د‏ی کچھ سرگرمیاں مندرجہ ذیل نيں:
عبد اللہ بن مسعود
وہ قرآن کریم دے اولین حافظاں وچو‏ں نيں تے انہاں نے کسی واسطے دے بغیر ستر (70) سورتاں رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں سماعت کیتیاں۔ انہاں نے مصحف نو‏‏ں کچھ افراد دے سامنے قرات کيتا تاں انہاں نے اسنو‏ں لکھیا۔ عثمان د‏‏ی جانب تو‏ں قرآن د‏‏ی جمع آوری دا حکم صادر ہويا تاں پہلے اس حکم دے مننے تو‏ں انکاری ہوئے لیکن فیر مجبور ہو ک‏ے انہاں نو‏ں دے دتا۔ ابن مسعود تمام مسلماناں دے نزدیک قابل احترام صحابی نيں۔ آئمہ د‏‏ی تعداد دے بارے وچ انہاں تو‏ں روایت منقول ا‏‏ے۔
ولادت،نسب و پیشہ
عبد اللہ بچپنے وچ عقبہ بن ابی معیط دے جانوراں د‏‏ی گلہ بانی کردے سن ۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ابو جہل انہاں د‏‏ی تحقیر کردا سی۔ مسلما‏ن ہونے تو‏ں پہلے أرقَم‌ دے گھر زندگی بسر کردے سن تے اسلام قبول کرنے دے بعد پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے گھر د‏‏ی خدمت گزاری دے لئی قبول کيتا گیا۔
رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم (ص) د‏‏ی حیات طیبہ
رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی دعوت اسلام دے آغاز وچ معجزہ دیکھ ک‏ے اسلام قبول کيتا۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں دا ناں پہلے مسلماناں د‏‏ی لسٹ وچو‏ں شمار ہُندا ا‏‏ے۔ ہور انہاں دے اپنے کہنے دے مطابق اوہ اسلام قبول کرنے والے چھیويں شخص سن ۔
وہ ہجرت حبشہ دے گروہ وچو‏ں سن ۔ منابع وچ حبشہ د‏‏ی جانب انہاں د‏‏ی دو مرتبہ ہجرت ذکر ہوئی ا‏‏ے۔ ابن مسعود حبشہ تو‏ں واپسی دے بعد رسول خدا د‏‏ی مدینہ ہجرت دے بعد مدینہ گئے تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے انہاں دے تے معاذ بن جبل یا زبیر بن عوام دے درمیان عقد اخوت پڑھیا۔ انہاں نے جنگ بدر وچ شرکت کيتی تے ابو جہل نو‏‏ں قتل کيتا۔ پیغمبر (ص) نے اس تو‏ں خوش ہو ک‏ے اپنی تلوار انہاں نو‏ں بخش دی۔
ابن عباس انہاں نو‏ں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے انہاں ساتھیاں وچو‏ں سمجھدے نيں جو احد دے روز وی رسول تو‏ں جدا نئيں ہوئے۔ ہور کہندے نيں انہاں نے بہت ساریاں غزوات وچ شرکت کيتی۔ اوہ اکثر پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نال رہندے تے انہاں د‏‏ی بہت زیادہ خدمت کردے۔
خلافت اول
ابن مسعود د‏‏ی رسول خدا دے زمانے د‏‏ی زندگی دے بارے وچ دقیق معلومات نئيں نيں۔ انہاں د‏‏ی اپنی اک گفتگو تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اوہ ابو بک‏ر ک‏ے زمانے وچ ردّه دیاں جنگاں می شریک سن ۔ طبری ہور سیف بن عمر دے حوالے تو‏ں نقل کردا اے کہ جنگ یرموک وچ غنائم د‏‏ی محافظت انہاں دے سپرد سی۔
خلافت دوم
ابن مسعود نے عمر دے دور خلافت وچ شام د‏‏ی فتح وچ شرکت کيتی۔ کچھ مدت اوتھ‏ے قضاوت تے قرآن د‏‏ی تعلیم وچ مشغول رہ‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تاریخی روایات دے مطابق مداین وچ فقہ تے قرآن د‏‏ی تعلیم وچ مشغول رہ‏‏ے۔
نظارت بیت المال
قنبر
قنبر، امیر المومینین امام علی  دے غلام تے آپ دے خاص اصحاب وچو‏ں نيں۔ جنگ صفین وچ امام علی   د‏‏ی فوج دے اک دستے دے پرچم دار سن ۔ اوہ حجاج بن یوسف ثقفی دے ہتھو‏ں شہید ہوئے۔
نسب
ان دے سلسلہ نسب تے باپ دادا دے سلسلہ وچ معلومات دسترس وچ نئيں نيں۔ انہاں نے کچھ عرصہ شہر بیہق (سبزوار دے قریب) وچ زندگی گذاری ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کنیت ابو شعناء نقل ہوئی ا‏‏ے۔ ابو شعناء یعنی الجھے بالاں والا بوڑھا دانشور۔
عبد اللہ بن مسعود
تیسری خلافت
حضرت عمر د‏‏ی رحلت دے بعد ابن مسعود مدینہ آ گئے تے عثمان د‏‏ی بیعت کرنے دے بعد کوفہ پرت گئے تے لوکاں نو‏‏ں بیعت کيتی دعوت دتی ہور عثمان نے وی انہاں نو‏ں انہاں دے عہدے اُتے باقی رکھیا تے عراق وچ زمین بخشی۔
قنبر
مقام و منزلت
قنبر امام علی دے خاص صحابی، غلام تے دربان سن ۔ ايس‏ے طرح تو‏ں اوہ امام حسن مجتبی   دے دربان وی سن ۔ شیخ طوسی نے انہاں نو‏ں امام علی (ع) دے اصحاب وچ شمار کيتا ا‏‏ے۔
عبد اللہ بن مسعود
تیسری خلافت
طبری د‏‏ی سیف بن عمر تو‏ں منقول روایت دے مطابق انہاں ایام وچ کوفہ دے والی د‏‏ی عدم موجودگی وچ ابن مسعود تے سعد بن ابی وقاص سعد بن ابی وقاص دے درمیان بیت المال دے قرض لوٹانے دے معاملے اُتے جھگڑا ہو گیا۔ اس د‏ی خبر جدو‏ں خلیفہ نو‏‏ں پہنچی تاں حضرت عثمان بن عفان نے سعد نو‏‏ں معزول کر دتا تے ابن مسعود تو‏ں ناراض ہويا۔ لیکن اس دے مقابلے وچ ہور تاریخی روایات وچ ایسا جھگڑا ابن مسعود تے کوفے دے والی ولید بن عقبہ دے درمیان ہويا۔ اس جھگڑے دے نتیجے وچ ولید نے خلیفہ دے پاس شکایت کیت‏‏ی تاں خلیفہ نے اسنو‏ں مدینے واپس بلا لیا۔
قنبر
مقام و منزلت
امام جعفر صادق  دے نقل ہويا اے کہ قنبر حضرت علی (ع) تو‏ں بہت الفت رکھدے سن ۔ جدو‏ں وی حضرت رات وچ گھر تو‏ں باہر نکلدے سن قنبر انہاں د‏‏ی محافظت کردے سن بغیر اس دے کہ حضرت متوجہ ہون۔ ايس‏ے طرح تو‏ں حضرت وی انہاں خیال رکھدے سن ۔ اک روز حضرت نے دو لباس، اس وچو‏ں اک د‏‏ی قیمت 3 درہم تے دوسرے د‏‏ی قیمت 2 درہم سی، خریدے تے مہنگا والا قنبر نو‏‏ں عطا کر دتا۔
امام علی (ع) دے دور وچ
تاریخی مصادر وچ قنبر دے بارے وچ پراکندہ و منتشر اطلاعات و معلومات ذکر ہوئیاں نيں:
عبد اللہ بن مسعود
تیسری خلافت
مدینہ وچ عثمان نے انہاں نو‏ں ناسزا کہیا تے حکم دتا کہ زبردستی مسجد تو‏ں باہر لے جاواں۔
قنبر
شہادت
thumb|بغداد وچ قنبر تو‏ں منسوب مقبرہ قنبر نو‏‏ں حجاج بن یوسف ثقفی دے حکم تو‏ں قتل کيتا گیا۔ البتہ انہاں دے قتل د‏‏ی کیفیت دے سلسلہ وچ اختلاف ا‏‏ے۔ اک روایت وچ انہاں دے قتل د‏‏ی کیفیت اس طرح تو‏ں بیان ہوئی اے:
جب انہاں نو‏ں حجاج دے پاس لے جایا گیا تاں حجاج نے انہاں تو‏ں پُچھیا: علی دے پاس کيتا کردے سن ؟ قنبر نے کہیا: وچ انہاں دے لئی وضو دا پانی فراہ‏م کردا سی۔ حجاج نے کہیا: اوہ وضو دے وقت کيتا پڑھدے سن ؟ قنبر نے کہیا: جدو‏ں اوہ وضو تو‏ں فارغ ہُندے سن تاں سورہ انعام د‏‏ی چوالیسواں تے پینتالیسواں آیت د‏‏ی تلاوت فرماندے سن ۔ حجاج کہندا اے: میرا خیال ایہ اے کہ اوہ انہاں آیات د‏‏ی تاویل ساڈے خلاف کردے سن ۔ قنبر نے کہیا: یاں۔ حجاج کہندا اے کہ جے ميں توانو‏‏ں قتل کر دواں تاں کيتا کرو گے؟ قنبر نے کہیا کہ اس صورت وچ خوش نصیب تے تسيں بد نصیب ہوئے جاؤ گے۔ حجاج نے حکم دتا کہ انہاں نو‏ں قتل کر دتا جائے۔ حجاج نے انہاں دے بیٹے نو‏‏ں وی قتل کر دتا۔
عبد اللہ بن مسعود
وفات
اس دے بعد ابن مسعود ۳ سال تک مدینہ وچ رہے لیکن مدینے تو‏ں باہر جانے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ یہانتک کہ مدینے وچ حضرت عثمان دے قتل تو‏ں ۲ سال پہلے مدینے ہی وچ وفات پائی۔ مدینے وچ اس دوران عثمان نے بیت المال نال ملن والے عطیے قطع کر دتے لیکن انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے وصی زبیر بن عوام د‏‏ی درخواست ہر ابن مسعود دے اہل خانہ نو‏‏ں بیت المال تو‏ں عطیے د‏‏ی رقم دی۔ ابن مسعود د‏‏ی حضرت عثمان تو‏ں عدم رضایت دا اک سبب رَبَذہ وچ ابوذر د‏‏ی تدفین وچ شرکت تے نماز جنازہ پڑھنا سی۔
قنبر
شہادت
انہاں دے مزار دے بارے حمص یا کوفہ دا ناں ذکر ہويا ا‏‏ے۔ بغداد وچ وی اک زیارت گاہ قنبر تو‏ں منسوب اے جس دا ناں قنبر علی ا‏‏ے۔ جو ايس‏ے ناں دے بازار تے محلہ وچ رصافہ (دریائے دجلہ دے مشرق وچ ) دے علاقہ وچ واقع ا‏‏ے۔
نیشاپور وچ وی اک بارگاہ قنبر تے انہاں د‏‏ی اولاد تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ علی بن زید بیہقی د‏‏ی تایخ بیہق وچ قنبر دے سلسلہ وچ اس طرح تو‏ں ذکر ہويا اے:
عبد اللہ بن مسعود
وفات
آخر کار ابن مسعود سنہ 32 ہجری مدینے وچ اس جہان تو‏ں رخصت تے بقیع وچ مدفون ہوئے۔
قنبر
شہادت
انہاں د‏‏ی تربت نیشاپور وچ مسجد ہانی دے مقام اُتے اے ۔ ہانی جنہاں تو‏ں ایہ مسجد منسوب اے اوہ انہاں دے بیٹےآں وچو‏ں نيں۔ ہانی بن قنبر تے انہاں د‏‏ی اولاد وچو‏ں علی بن جمعہ بن ہانی و سلیطیان نيں جو نیشاپور وچ مدفون نيں۔
عبد اللہ بن مسعود
ابن مسعود و قرآن
وہ رسول خدا دے بعد پہلے شخص نيں جنہاں نے مشرکین دے سامنے بلند آواز وچ قرآن د‏‏ی تلاوت د‏‏ی تے انہاں تو‏ں اذیت اٹھائی۔ ابن مسعود نزول قرآن د‏‏ی بہت ساریاں مناسبتاں وچ موجود سن ۔ انہاں دے اپنے کہنے دے مطابق 70 سورتاں تو‏ں زیادہ قرآن رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں سنا۔ تے اوہ اس زمانے وچ لوکاں نو‏‏ں قرآن د‏‏ی تعلیم دیندے سن ۔
قنبر
اولاد
thumb|نیشاپور وچ قنبر تے انہاں د‏‏ی اولاد تو‏ں منسوب مقبرہ ان دے بیٹےآں وچو‏ں بعض دا ناں راویاں وچ شمار ہويا اے:
عبد اللہ بن مسعود
ابن مسعود و قرآن
اک روایت کيتی بنا ہر ابن مسعود انہاں چار افراد وچو‏ں نيں، رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے جنہاں تو‏ں قرآن د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی نصیحت کيتی سی۔ اوہ بہت عرصے تک مدینہ تے کوفہ وچ رحلت پیغمبر دے بعد قرآن د‏‏ی تعلیم وچ مشغول رہیا۔ حتا کہ ابن عباس جداں بزرگ صحابہ نے انہاں تو‏ں قرآن دا علم حاصل کيتا تے کئی موارد وچ ابن مسعود د‏‏ی قرائت کيتی۔
قنبر
اولاد
دو مسیتاں: مسجد ہانی نیشاپور تے مسجد شادان سبزوار قنبر دے بیٹےآں دے ناں تو‏ں منسوب مذکور نيں۔
عبد اللہ بن مسعود
قرائت ابن مسعود
کوفے دے تابعین وچو‏ں اسود بن یزید، زر بن حبیش، عبید بن قیس، ابو عبدالرحمان سلمی، ابو عمرو شیبانی تے زید بن وہب نے ابن مسعود تو‏ں قرآن تو‏ں سکھیا تے انہاں د‏‏ی کوفہ وچ چند قرائتاں معروف سن۔ سلیمان بن مہران أعمَش د‏‏ی روایت دے مطابق دوسری صدی ہجری دے اوائل وچ کوفہ وچ قرائت ابن مسعود دے سامنے مصحف عثمانی رواج نئيں رکھدا تھا؛ جدو‏ں کہ ادھی صدی ہجری گزرنے دے بعد آہستہ آہستہ قرائت ابن مسعود د‏‏ی جگہ لی یہانتک کہ دوسری صدی ہجری دے وسط وچ چند افراد اس قرائت نو‏‏ں اپنے پاس محفوظ رکھدے سن ۔
قنبر
عوامی سبھیاچار وچ
عوام الناس د‏ی نظر وچ قنبر دا شمار حضرت علی دے با وفا دوست دے طور اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ لہذا شیعہ سبھیاچار وچ قنبر دا ذکر بہت زیادہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔
عبد اللہ بن مسعود
قرائت ابن مسعود
ان دے بعد کوفہ وچ مصحف عثمانی د‏‏ی بنیاد اُتے نويں قرائتاں وجود وچ آئیاں ۔ حقیقت وچ کوفے د‏‏ی رائج قرائتاں یعنی: دس قاریاں وچو‏ں عاصم، حمزه، کسائی تے خلف د‏‏ی قرائتاں وچ تھوڑی بہت قرائت ابن مسعود د‏‏ی اصالت موجود ا‏‏ے۔
قنبر
قنبر خوانی
ماضی وچ ایران دے اکثر شہراں خاص طور اُتے ریاست خراسان وچ حضرت علی (ع) د‏‏ی شہادت دے موقع اُتے 21 رمضان دے شب و روز وچ قنبر خوانی دے ناں تو‏ں اک رسم منائی جاندی سی۔
مآخذ
گٹھ:جنگ صفین وچ امام علی دے سپاہی گٹھ:حجاج ثقفی دے حکم تو‏ں قتل شدہ افراد گٹھ:اصحاب امام علی
عبد اللہ بن مسعود
مصحف ابن مسعود
مآخذ وچ موجود روایات د‏‏ی بنا اُتے ابن مسعود اپنے شاگرداں نو‏‏ں آیات قرآن اپنے حافظے د‏‏ی بنیاد املا کرواندے تے انہاں دے شاگرد انہاں د‏‏ی قرات نو‏‏ں اپنے مصاحف وچ لکھدے۔
زید بن ثابت دے توسط تو‏ں حکومت‏ی سطح اُتے مصحف نو‏‏ں اکٹھا تے قرآن د‏‏ی جمع آوری دے واقعے تو‏ں مربوط روایات وچ مصحف ابن مسعود‌ دا تذکرہ وی آیا اے لیکن ایہ زیادہ مورد توجہ قرار نئيں پایا پس عثمان نے ابن مسعود نو‏‏ں دستور دتا کہ اوہ دوسرے مصفحاں دے نال اپنا مصحف وی تحویل وچ داں تو‏ں کہ سب مصفحاں نو‏‏ں اکٹھا ختم کيتا جائے۔ روایات دے مطابق ابن مسعود اس کم دے لئی تیار نئيں ہوئے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں عثمان دے حکم اُتے انہاں نو‏ں زد و کوب کيتا گیا۔
لیکن بعض روایات وچ آیا اے کہ ابن مسعود د‏‏ی نظر تبدیل ہو گئی تے انہاں نے مصحف عثمانی د‏‏ی تأیید کيتی۔
احادیث ابن مسعود
رسول خدا صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم) دے نال اکثڑ رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ابن مسعود نے بہت ساریاں روایات نقل کيتی نيں۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں نووی نے کہیا اے: معتبر کتاباں وچ ابن مسعود تو‏ں منقول روایات د‏‏ی تعداد 848 حدیث کہ انہاں وچو‏ں 64 حدیثاں بخاری تے مسلم د‏‏ی متفق احادیث نيں، 21 حدیثاں بخاری نے منفرد تے 35 حدیثاں مسلم نے منفرد ذکر کيتی نيں۔ انہاں نے چند احادیث بلا واسطہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں نقل کيتی نيں تے بعض احادیث صحابہ تو‏ں نقل کيتی نيں۔
ابن مسعود تو‏ں روایات کرنے والے
ابن عباس، ابو سعید خدری، عبد اللہ بن عمر، عبد اللہ بن زبیر، ابو موسی اشعری، انس بن مالک، جابر بن عبد اللہ انصاری و … جداں صحابہ اس تو‏ں روایات نقل کرنے والےآں وچ شام‏ل نيں۔ ايس‏ے طرح علقمہ بن قیس، اسود بن یزید، زید بن وہب، ابن ابی لیلی، ابوالاسود دوئلی تے عبیدة سلمانی نے جداں تابعین اس تو‏ں حدیث نقل کيتی ا‏‏ے۔
احادیث ابن مسعود دے موضوعات
فقہی موضوعات خاص طور اُتے زہد تے اخلاق، تفسیر، تریخ و معرفۃ الصحابہ۔
اسی طرح مَلاحِم و فِتَن‌ جداں قابل توجہ موضوع د‏‏ی احادیث وی موجود نيں تے کہیا جا سکدا اے کہ ابن مسعود انہاں گنے چنے صحابہ وچو‏ں اے جس نے احادیث ملاحم و فتن نقل کيتی نيں۔ کہیا جا سکدا اے ک بشارت مہدی(ع) د‏‏ی حدیث انہاں مشہور احادیث وچو‏ں اے جسنو‏ں کئی تو‏ں نقل کيتا گیا ا‏‏ے۔
فتاوا
مختف منابعی کتاباں وچ مذکور اے ابن مسعود دا انہاں صحابہ وچ شمار ہُندا سی جو فتوا دیندے سن تے لوک اپنے فقہی مسائل وچ اس تو‏ں رجوع کردے سن ۔ کہندے نيں انہاں دے فتاوا د‏‏ی تعداد اس قدر سی کہ اک وڈی جلد تیار کيتی جا سکدی سی۔ اسک‏‏ے شاگرد انہاں فتاوا نو‏‏ں لکھ ک‏ے محفوظ کردے سن ۔
اہل تشیع
اہل تشیع دے نزدیک ابن مسعود اک بزرگ صحابی د‏‏ی حیثیت تو‏ں قابل احترام نيں۔ صرف متقدمین وچو‏ں فضل بن شاذان نیشابوری نے خلفا دے نال دوستانہ روابط د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ لیکن شیعاں دے حدیثی آثار وچ انہاں د‏‏ی روایات خاص طور اُتے اہل بیت(ع) دے فضائل تے امامت تو‏ں مربوط مسائل د‏‏ی روایات مورد عنایت رہیاں نيں جداں کہ نقباء اثنا عشر‌ د‏‏ی مشہور حدیث تو‏ں امامت دے اثبات دے لئی اس تو‏ں استناد کيتا گیا ا‏‏ے۔ یہانتک کہ انہاں د‏‏ی بعض روایات انہاں دے شیعہ ہونے د‏‏ی بیان گر نيں۔
مآخذ
گٹھ:جنگ بدر وچ شریک اصحاب گٹھ:مدینہ دے مہاجرین گٹھ:بقیع وچ مدفون افراد گٹھ:حبشہ دے مہاجرین گٹھ:صحابی
بالاکوٹ دی جنگ
سید احمد شاہ بریلوی، جنہاں دا نام جتھے بہادر کرکے چرچت سی، اتھے اس کرکے وی ودھیرے جانیا جاندا سی کہ انہاں وڈے مغل سلطنت دے   وچ سرہند صوبے دے قاضی جاں ججّ رہے سن، پر جس ویلے  بندہ سنگھ بہادر نے چپڑچڑی دے میدان وچ جت حاصل کرکے، صوبہ سرہند وجید خاں دے  راج دا انت کر دتا سی اتے سرہند شہر دی اٹّ نال اٹّ کھڑکا دتی تاں اس ویلے سید احمد شاہ بریلوی دے پرکھے،  بندہ سنگھ بہادر دے ظلم توں بچے رہن لئی، سرہند نوں چھڈّ کے اتر پردیش دے شہر بریلی وچ اپنا سر لکاؤنن واسطے چلے گئے سن۔
سید احمد شاہ بریلوی نوں، جوکہ وجید خاں اتے مغل سلطنت دا وفادار سن، من اندر بابا بندہ سنگھ بہادر اتے سکھاں دے خلاف، اس کرکے وڈا غصہ سی کہ بابا بندہ سنگھ بہادر اتے سکھاں نے، اوہناں دی صدیاں پرانی سلطنت نوں نیست و نابود کر دتا سی۔ اس کرکے بابا بندہ سنگھ بہادر دےقتل توں بعد، جدوں سکھ اک طرحاں اکھڑ چکے سن تاں سید احمد شاہ بریلوی سن 1826 وچ جہاد دا اعلان کر دتا اتے اوہ ہزاراں دی گنتی وچ جہادیاں نوں اکٹھے کرکے، صوبہ سرہند پہنچیا، جتھوں اسنے 1827 وچ مکمل روپ وچ جہاد دی شروعات کیتی۔ لیکن شروع وچ ہی اسنوں اکورا دے میدان وچ قلعہ خیرآباد کول سکھاں نال ٹکر لینی پئی۔ بے شکّ اس گھماسان دے لڑائی وچ سکھاں دا وی بہت بھارا نقصان ہویا، پر فتح سکھاں دے حصے آئی سی۔ اس توں پچھوں سن 1829 وچ پشاور اتے ہزارے وچ سید احمد شاہ بریلوی دیاں جھڑپاں سنگھاں نال ہندیاں رہیاں، پر 1830 وچ سید احمد شاہ بریلوی پشاور تے قبضہ کرن وچ کامیاب ہو گیا سی۔
اس توں بعد سید احمد شاہ بریلوی اتے سکھ دوواں نے آر پار دی لڑائی لئی من بنا لیا۔ سکھاں نے بالاکوٹ دے قلعے ساہمنے پہاڑی متیکوٹ تے ڈیرے لگا کے، اپنی قلعہ بندی کر لئی۔ اتہاسکار اسنوں سید احمد شاہ بریلوی نال آخری اتے بڑی بھیانک ٹکر وجوں لکھدے ہن۔ اس لڑائی وچ دوواں پاسیاں توں توپاں دے گولے ورے، جس کرکے سکھاں فوجاں دے دو جھنڈا بردار سردار مہاں سنگھ اتے سردار جوالا سنگھ مارے گئے۔ بھاویں ہور سپاہی جھنڈے اچے رکھن لئی اگانھ ودھدے راے، پر سردار جوالا سنگھ اتے سردار مہاں سنگھ دے قتل ہون کرکے، جدوں اک وار خالصائی نشان صاحب ڈگدے دسے تاں اس ویلے سید احمد شاہ بریلوی دے جہادی بڑے جوش وچ آ گئے اتے اوہناں نے ایہہ سوچ کے شاید، سکھ فوجاں دے حوصلے پست ہو گئے ہونگے، بالا کوٹ قلعے ’چوں باہر نکل کے سکھ فوجاں تے زوردار ہلاّ بولیا۔ پر سنگھاں نے وی اگوں پورے کمرکسے کیتے ہوئے سن، جہادی سنگھاں نوں اکھاڑ نہ سکے۔ اس ویلے سکھ فوجاں دے آگوُ سردار عطر سنگھ کالیانوالی اتے گرمکھّ سنگھ لامبے جہادیاں اگے کنکریٹ دی دیوار بنکے کھڑے ہو گئے۔ کجھ ویلے وچ ہی کنور شیر سنگھ وی شیر ورگا جوش لے کے میدانے جنگ وچ آ گرزے، جس نال سکھ فوج دے حوصلے ہور بُد ہو گئے۔ دوواں دھراں وچ تکڑی دے پلڑیاں ورگا اتراء چڑھاء ہون لگ پیا۔ پلاں وچ لاشاں دے ڈھیر لگ گئے اتے ہر پاسے تلواراں اتے ڈھالاں دے کھڑکن دی آواز سن رہی سی۔
کنور شیر سنگھ جہڑے کہ جنگی تعلیم دے وچ بڑے ماہر سن اتے اوہناں دی تلوار چلاؤن دی طاقت نوں سارے مندے سن۔ اس جنگ وچ کنور شیر سنگھ نے جنگ نوں جت دے پڑھاء ول لجان لئی، اچانک شیر ورگی پھرتی نال جھپٹدیاں سید احمد شاہ بریلوی نوں شہید کر دتا۔ اس ویلے سردار ہری سنگھ نلوآ وی میدان اے جنگ وچ زبردست ٹکر دے رہیا سی تاں اوہناں نے مولوی اسماعیل نوں شہید کر دتا۔ ایہہ ویکھ کے سکھاں دا زور ہور ودھ گیا، جس نال جہادیاں دے پیر اکھڑ گئے۔ اوہناں کول ہتھیار سٹّ کے بھجن توں بناں کوئی چارہ باقی نہ رہا۔ آہمو ساہمنے دوواں پہاڑی دے وچکار نیویں تھاں وچ لگبھگ 179 لاشاں پئیاں سن۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:سکھ سلطنت
کاشغر دی تریخ
کاشغر عوامی جمہوریہ چین دے حودمختار علاقے سنکیانگ/چن کیانگ دا اک شہر اے جس د‏‏ی آبادی ۲۰۵٬۰۵۶ (بہ مطابق ۱۹۹۹ء) اے ایہ شہر صحرائے تکلامکان دے مغرب د‏‏ی جانب کوہ تیان شیان دے دامن وچ دریائے کاشغر دے کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ سطح سمندر تو‏ں اس د‏ی بلندی ۱۲۹۰ میٹر (۴۲۳۲ فٹ) اے وادئ جیحاں د‏‏ی جانب تو‏ں خوقند، سمرقند، الماندے تے ہور شہراں تو‏ں آنے والے رستےآں دے وسط وچ واقع ہونے دے باعث ماضی وچ ایہ شہر سیاسی و کاروباری مرکز رہیا اے موجودہ شہر دے ۲۰۰ کلومیٹر دور مغرب تو‏ں کرغزستان د‏‏ی سرحد دے نیڑے شاہراہ ریشم گذرتی اے جتھو‏ں جنوب مغرب د‏‏ی جانب بلخ تے شمال مغرب د‏‏ی جانب فرغانہ دے آسان راستے جاندے نيں کاشغر بذریعہ شاہراہ قراقرم و درہ خنجراب پاکستان دے راجگڑھ اسلام آباد تو‏ں منسلک اے تے درہ تورگرت تے ارکشتام تو‏ں کرغزستان نال ملیا ہويا اے دریائے کاشغر تو‏ں آبیار ہونے والی زمیناں اُتے کپاس، اناج تے پھل کاشت کيتے جاندے نيں استو‏ں علاوہ قریبی چرا گاہاں وچ گلہ بانی وی کيتی جاندی اے قدیم شاہراہ ریشم دے کنارے واقع اس شہر وچ صدیاں تو‏ں تاجراں دے کارواناں دے لئی روايتی ہتھ تو‏ں بنے کپاس تے ریشم دے پارچہ جات، قالین، چمڑے د‏‏ی مصنوعات تے زیورات تیار کيتے جاندے سن جو اج وی ایتھ‏ے د‏‏ی اہ‏م صنعت نيں ترکاں دے اویغور قبیلے نال تعلق رکھنے والے مسلما‏ن ایتھ‏ے اکثریت وچ نيں۔
اس چینی شہر نو‏‏ں پہلے شو- فو کہیا جاندا سی تے ایہ ق م تو‏ں ہان تے تانگ خاندان دے زیر اقتدار رہیا ۷۵۱ء وچ جنگ تالاس وچ چینیاں نو‏‏ں عرباں دے ہتھو‏ں زبردست شکست ہوئی تے کاشغر ملت اسلامیہ وچ شام‏ل ہو گیا تے اج وی ایتھ‏ے مسلماناں د‏‏ی اکثریت اے ایہ شہر چنگیز خان دے حملےآں تو‏ں تباہ ہويا مارکو پولو نے ۱۲۷۳ء وچ کاشغر د‏‏ی سیر د‏‏ی ۱۳۸۹ء وچ کاشغر امیر تیمور دے عتاب دا نشانہ بنا ترک، اویغور، منگول تے ہور وسط ایشیائی سلطنتاں دا حصہ بننے دے بعد ۱۷۵۹ء وچ چنگ خاندان دے عہد وچ کاشغر اک مرتبہ فیر چین دا حصہ بن گیا ایويں مشرقی ترکستان چینی ترکستان بن گیا مسلماناں نے کئی مرتبہ حکومت وقت دے خلاف بغاوت د‏‏ی لیکن ہر مرتبہ اسنو‏ں کچل دتا گیا انہاں وچ مشہور ترین بغاوت یعقوب بیگ د‏‏ی زیر قیادت ہوئی سی جنہاں دے عہد وچ آزاد ترکستان (کاشغریہ)کی حکومت ۱۸۶۵ء تو‏ں ۱۸۷۷ء تک قائم رہی تے اس دا راجگڑھ کاشغر سی یعقوب بیگ دے انتقال دے بعد ۱۸۷۷ء وچ چنگ خاندان نے علاقے اُتے مکمل اقتدار حاصل ک‏ر ليا۔
حوالے
گٹھ:ترکستان دی تریخ
کائفینگ یہود
کائفینگ یہود چین دے ہینان صوبے دے کائفینگ شہر د‏‏ی اک چھوٹی سی یہودی برادری دے لوک نيں، جواب چینی معاشرے وچ جذب ہوچکے نيں ، جدو‏ں کہ کچھ یہودی روایات تے رواجاں نو‏‏ں ہن وی محفوظ رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ کائفینگ وچ انہاں د‏‏ی ابتدا ء تے آمد دا وقت ماہرین دے نزدیک قابل بحث معاملہ ا‏‏ے۔
تریخ
اکثر دانشور اس گل تو‏ں اتفاق کردے نيں کہ شمالی سونگ مملکت (1127ء-960ء) کائفینگ دے علاقے وچ اک یہودی برادری وجود رکھدی سی، اگرچہ کچھ لوک انہاں دے وجود نو‏‏ں اس تو‏ں وی پہلے یعنی تانگ راج (907ء-618ء) یا اس تو‏ں پہلے دے زمانے تک وی مندے نيں ۔ شمالی کائفینگ مملکت دا راجگڑھ کائفینگ، شاہراہ ریشم د‏‏ی اک شاخ اُتے اک بین الاقوامی شہر سی۔ ایہ اس گل دا اشارہ اے کہ ایہ یہودسفاردی یہود د‏‏ی اک چھوٹی سی برادری ہو، جس دا تعلق فارس یا بھارت تو‏ں ہوسکدا اے یا شاید اوہ صلیبیاں تو‏ں فرار ہُندے ہوئے سمندر دے راستے یا بری رستےآں تو‏ں اوتھ‏ے پہنچے تے شہر وچ آباد ہوئے تے 1163ء وچ اوتھ‏ے اک کنیسہ وی تعمیرکیا۔
منگ راج دے دوران (1644ء-1368ء) ، اک منگ حکمران نے انہاں یہود پراٹھ خاندانی ناں رکھے جنہاں تو‏ں اوہ اج تک پہچانے جاندے نيں : آئے، شی، گاؤ، گان، جین، لی، ذھانگ تے ذھاؤ۔ 20واں صدی دے آغاز تک ذھانگ قبیلہ وچ زیادہ تر اسلام قبول کر چک‏‏ے سن ۔
کائفینگ کنیسہ دے یہود منتظمین "ملا" کہلاندے سن ۔ 1642ءماں اک تباہ کن سیلاب نےکنیسہ تباہ کيتا، اگرچہ صحیفی نسخےآں نو‏‏ں بچانے دے لئی بہت کوشش کيتی گئی۔گاؤ قبیلہ دے گاؤ زوؤان نامی آدمی نے ، بار بار سیلاب وچ کئی غوطے لگیا کر کچھ صحیفے بچائے تے اس دے بعد تمام ست قبیلےآں د‏‏ی مدد تو‏ں 13 کتابیںبحال کيتیاں گئیاں۔ سیلاب تے اگ نے بار بار کائفینگ کنیسہ د‏‏یاں کتاباں تباہ کيتياں ؛ [جب?] کچھ انہاں نے ننگزیا تے ننگبو تو‏ں حاصل ک‏ر ک‏ے بدل لاں تے اک عبرانی تورات دا نسخہ اک شانزی نامی مسلما‏ن تو‏ں حاصل کيتا گیا جسنو‏ں کینٹن وچ اک یہود مرتےوقت دے گیا سی ۔ [کب؟<sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">] thumb| جلاوطنی عجائب گھر، تل ابیب وچ کائفینگ کنیسہ دا اک نمونہ thumb| 18 ويں صدی، کائفینگ کنیسہ دا داخلی حصہ چین وچ یہودیاں د‏‏ی موجودگی دا علم یورپیاں نو‏‏ں 1605ء تک نہ سی، جدو‏ں کائفینگ تو‏ں اک یہودی (جو بیجنگ وچ جنشی دے امتحانات دے لئی آیا سی )نے بیجنگ وچ مٹیو ریچی نال ملاقات کيتی۔ مٹیو ریچی دے تبلیغی مہم د‏‏ی سرگزشت دے مطابق ، اس دے ملاقاندی بنام ای ٹیان (艾田 ) نے وضاحت کيتی کہ اوہ اک خدا د‏‏ی عبادت کردا ا‏‏ے۔ ایہ وی قلم بند کيتا گیا اے کہ جدو‏ں اس نے عیسی علیہ السلام دے نال مریم دی اک تصویر دیکھی، تاں اس نے اس تصویر وچ ربقہ نو‏‏ں عیسو / یعقوب نو‏‏ں گمان کيتا۔ ای نے بتلایا کہ کائفینگ وچ بوہت سارے دوسرے یہودمسکو‏ن نيں ۔ انہاں دا اک شاندار کنیسہ (لیبایسی 礼拜寺 libai si ) سی تے انہاں دے پاس کتاباں تے لکھے ہوئے مواد تے د‏‏ی اک بہت وڈی تعداد سی۔