cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مسجد قرطبہ
پانی تے روشنی دا انتظام
شروع وچ وضو کرنے دے لئی پانی مسجد دے باہر دے اک کنويں تو‏ں میضاة (وضو خانہ) وچ پکھالاں دے ذریعہ لیا ک‏ے بھریا جاندا سی۔ لیکن بعد وچ الحکم نے چار میضاة بنوائے جنہاں وچو‏ں دو وڈے تے دو چھوٹے سن ۔ انہاں وچ پانی بھرنے دے لئی اک پختہ نہر جبل قرطبہ نو‏‏ں کٹ کر مسجد تک لیائی گئی سی۔ اس دا پانی نہایت عمدہ تے شیريں تھاتے ہر وقت رواں رہندا سی۔ مسجد د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے بعد ایہ پانی تن زمین دوز نالیاں دے ذریعہ مسجد تو‏ں باہر نکل جاندا سی۔
مینار
مسجد قرطبہ وچ مینار دا اضافہ سب تو‏ں پہلے ہشام اول نے کيت‏‏ا سی۔ ایہ مینار چہار پہلو سی تے اس دے اُتے جانے دے لئی صرف اک زینہ سی۔ اس د‏ی بلندی وی عمارت د‏‏ی مناسبت تو‏ں رکھی گئی سی۔ 888ءماں اک زلزلہ تو‏ں اس عمارت نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا سی۔ لہذا عبدالرحمن الناصر جدو‏ں سریر آرائے خلافت ہويا تاں اس نے پرانے مینار د‏‏ی جگہ دوسرا مینار بنوایا جو پہلے مینار د‏‏ی بہ نسبت کدرے زیادہ رفیع الشان سی۔ اس مینار دے بارے وچ نفخ الطیب وچ ابن بشکوال د‏‏ی جو عبارت نقل ہوئی اے اس دا خلاصہ ایہ اے کہ اس د‏ی بلندی بہتر ہتھ سی۔ زمین تو‏ں چون ہتھ د‏‏ی بلندی اُتے اک چھجہ سی۔ جس اُتے ستون قائم کرکے انہاں اُتے اک برج بنا دتا گیا سی جتھ‏ے مؤذن اذان دیندا سی۔ پہلے مینار دے برعکس اس وچ اُتے جانے دے لئی دو زینے بنا دتے گئے سن ۔ برج دے اُتے کلس سی جو سیب د‏‏ی شکل دے تن گولاں اُتے مشتمل سی جو اک دوسرے دے اُتے رکھے ہوئے سن ۔ انہاں وچو‏ں بیچ دا گولہ چاندی دا تے دوسرے دونے سونے دے سن ۔ انہاں سیباں دے اُتے چھ پنکھڑیاں والا سوسن دا پھُل سی جس اُتے نہایت خوبصورت سونے دا انار بنا دتا گیاسی۔
مقصورہ
الحکم نے جو مقصورہ تیار کرایا سی اس دے بارے وچ نفخ الطیب وچ ابن بشکوال دا قول ابن سعید دے حوالے تو‏ں اس طرح نقل ہويا اے کہ دیوار قبلہ تو‏ں متصل دالان دے گیارہ دراں وچو‏ں بیچ دے پنج دراں نو‏‏ں گھیر کر ایہ مقصورہ بنایا گیا سی۔ مقصورہ تو‏ں کچھ دور لکڑی د‏‏ی دیوار بنا دتی گئی سی جس اُتے نہایت ہی عمدہ کم کيت‏‏ا گیا سی۔ اس مقصورہ دا فرش مسجد دے باقی فرش تو‏ں کِس‏ے قدر اُچا رکھیا گیا سی۔ اس وچ داخل ہونے دے لئی تن دروازے سن ۔ اک دروازہ قبلہ د‏‏ی دیوار وچ جدو‏ں کہ اک مشرق و مغرب دے سمت وچ سی۔ مقصورہ دا فرش چاندی دا تے تمام دیواراں اُتے جڑاؤ دا کم بلّور دے ٹکڑےآں تے قیمتی رنگین نگیناں تو‏ں کيت‏‏ا گیا سی۔ انہاں بلّور دے ٹکڑےآں تے نگیناں اُتے وی سونے د‏‏ی مینا کاری سی۔ مقصورہ وچ اک ستون د‏‏ی جگہ چار ستون کھڑے ک‏ر ک‏ے انہاں اُتے متعدد الجہت محاریب (Polygon Arches) والے تاج قائم کیتے گئے سن ۔ انہاں ستوناں اُتے اُتے تو‏ں تھلے تک فیروزے جڑ ک‏ر ک‏ے سونے دے پھُل بوٹے بنائے گئے سن ۔
یہ مستطیل مسجد لمبائی وچ 180میٹر تے چوڑائی وچ 135میٹر ا‏‏ے۔ اس رقبہ وچ مسجد دا قبلہ د‏‏ی سمت دالاناں والا حصہ، صحن مسجد تے تن طرف دے دالاناں دے علاوہ اس مینار نو‏‏ں وی شامل کيت‏‏ا گیا اے جو مسجد دے مینار د‏‏ی جگہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ حقیقت ایہ اے کہ :
"رنگ ہوئے یا خشت وسنگ، چنگ ہوئے یا حرف وصوت
معجزہ فن د‏‏ی اے خون جگر تو‏ں نمود!"
مسلماناں دا مطالبہ
دسمبر 2006ء وچ اسپین دے مسلماناں نے پوپ بینیڈکٹ تو‏ں اپیل د‏‏ی کہ انہاں نو‏ں مسجد قرطبہ وچ عبادت د‏‏ی اجازت دتی جائے۔ اسپین دے اسلامک بورڈ نے پوپ دے ناں خط وچ لکھیا اے کہ سپین دے کلیسا نے انہاں د‏‏ی درخواست مستردکردتی ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ ایہ مقدس جگہ د‏‏ی حوالگی د‏‏ی درخواست نئيں بلکہ اوہ تمام مذاہب دے نال مل ک‏ے عبادت ک‏ر ک‏ے مسیحی دنیا وچ اک اچھوتی مثال قائم کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ دسمبر 2006ء دے اوائل وچ ہسپانوی کیتھولک چرچ نے مسلماناں نو‏‏ں جامع قرطبہ وچ نماز د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردے ہوئے کہیا سی کہ اسيں اس عبادت گاہ وچ مشترکہ عبادت دے لئی ہور مذاہب تو‏ں گل گل دے لئی تیار نني‏‏‏‏ں۔ مسلم بورڈ دے جنرل سیکرٹری منصور ایکسڈیرو دے مطابق پہلے ازاں سیکورٹی گارڈز نے اندرونی حصے وچ پرانی مسجد وچ مسلماناں نو‏‏ں نماز د‏‏ی ادائیگی تو‏ں روک دتا سی۔ انہاں نے کہیا کہ رومن کیتھولک چرچ دے بعض عناصر اسپین وچ مسلماناں د‏‏ی ودھدی ہوئی آبادی تو‏ں خطرہ محسوس ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے کہیا کہ موجودہ گرجا جو دنیا بھر وچ مسجد دے طور اُتے جانیا جاندا اے تے اسنو‏ں دیکھنے دے لئی دنیا بھر دے مسلما‏ن ایتھ‏ے آندے ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی مسیتاں گٹھ:الاندلس گٹھ:اموی معماری گٹھ:تریخ ہسپانیہ گٹھ:سابقہ مسیتاں گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی مسیتاں گٹھ:قرطبہ، اندلوسیا وچ رومن کیتھولک گرجا گھر قرطبہ قرطبہ گٹھ:ہسپانیہ وچ رومن کیتھولک کیتھیڈرل
جوڑ
گٹھ:مسیت گٹھ:مسجداں گٹھ:عبادت گاہاں
آؤل
thumb|250x250پکسل| گنب ، جو داغستان دے اک آؤل (پنڈ)ہے ، جداں کہ 1905 ء تو‏ں 1915 دے درمیان کِس‏ے وقت پروکوڈن گورسکی نے تصویر کشی کيت‏ی سی ۔ آؤل ( چیچن:oil, ، аул ، ترک : awıl ) اک قسم دا مضبوط قلعہ بند پنڈ اے جو قفقاز کے پہاڑاں تے وسطی ایشیا وچ پایا جاندا اے ۔
ناں
یہ لفظ خود ترک بولی تو‏ں اے تے اس دا مطلب بہت ساریاں ترک زباناں وچ پنڈ ا‏‏ے۔
آؤل ( Ауыл ) قازق بولی دا لفظ اے جس دا معنی قازقستان وچ "پنڈ" ا‏‏ے۔
تریخ
آؤل دا لفظ ترک بولی تو‏ں ا‏‏ے۔ ابتدا وچ ، اک موبائل خانہ بدوش کیمپ ، جس وچ موبائل یارٹس شامل سن ، نو‏‏ں اول کہیا جاندا سی۔ چونکہ ، اک قاعدہ دے طور اُتے ، ہر وکھ خانہ بدوش کیمپ وچ اک جنس دے نمائندےآں نو‏‏ں شامل کیتا گیا سی ، لہذا آؤل دا مطلب اک خانہ بدوش توسیع کنبہ اے جس وچ کئی نسلاں شامل نيں تے اس وچ والدین تے بچےآں دے علاوہ قریبی رشتے دار وی شامل ني‏‏‏‏ں۔
آؤل کِس‏ے وی طرح د‏‏ی یورتاں اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ ہر یورت(خیمہ نما گھر) وچ اک کنبہ رہندا سی (باپ + ماں + بچے)۔ چھوٹے آؤل قریبی رشتہ داراں دے 2 – 3 یورتاں اُتے مشتمل ہُندے نيں ، وڈا آؤل سیکڑاں یورتاں اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔
تفصیل
سوانیندی آؤل ( جارجیا جمہوریہ وچ )، اپنے مخصوص قرون وسطی دے ٹاورز دے نال، عالمی ثقافتی ورثہ مقام دے طور اُتے تسلیم کیتا گیا اے. اس طرح دے برج قفقاز وچ تے کدرے وی مل سکدے نيں ، خاص طور اُتے انگوشتیا وچ ۔
19 واں صدی وچ ، جدو‏ں روس نے قفقاز نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی جنگ لڑی ، تاں اولز بہت ہی مضبوط دفاع سن تے صرف زبردست حملے دے ذریعہ زیادہ تر فتح کیتے جاسکدے سن ۔ چیچنیا وچ بوہت سارے مشہور آؤل نيں جنہاں اُتے روسیاں د‏‏ی رسائی نئيں ہوئے سورگی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
حوالے
گٹھ:پینڈو جغرافیہ گٹھ:جغرافیہ قفقاز گٹھ:روس دے آباد تھ‏‏اں گٹھ:قفقاز
شویتا پنڈت
thumb|شویتا پنڈت شویتا پنڈت اک مشہور بالیوڈّ پلیئبیک/رکارڈنگ گائیکہ، گیت کار، سنگیتکار، کارگزاری کلاکار اتے اداکارہ اے۔ اسنے کئی تیلگو اتے تامل فلماں دے گانیاں لئی مشہور گیت ریکارڈ کیتے ہن۔ بالیوڈّ سنگیت صنعت وچ اوہ سبھ توں گھٹّ عمر دے گائکاں وچوں اک اے۔
سنگیت کیریئر
اس نے یش راج فلماں اتے آدتیا چوپڑہ دی محبتیں (2000) نال 12 سال دی عمر وچ پنج گیتاں دے نال اپنی کامیاب شروعات کیتی۔ اس نے لگبھگ 500 گائکاں وچ آخری چون لئی آڈیشن کیتے جان توں بعد فلم وچ گانا چنیا سی۔ اس دا پہلا ریکارڈ ایلبم میں زندگی ہوں رلیز ہویا جدوں اوہ صرف 16 سال دی عمر دی سی۔ اوہ سبھ توں گھٹّ عمر دی بھارتی-پوپتی سٹار بن گئی۔ اسنے اس ایلبم توں 3 ویڈیوز رلیز کیتیاں۔  اس دیاں ہور ایلبماں وچ اپلم چپل شامل اے۔
فلموگرافی
چار سال دی عمر وچ، شویتا نے بھارتی سنگیتکار الائراجا نال اوارڈ جیتو فلم انجلی لئی کم کیتا، جس نوں ہندی وچ دوبارہ ریکارڈ کیتا گیا سی۔ اسنے ہندی وچ اس فلم وچ مکھ کردار لئی ڈبّ کیتا ۔
حوالے
گٹھ:تامل سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:سنگیت گٹھ:فلماں گٹھ:گلوکارہگٹھ:بھارتی فلمی جگت
حیدر علی قلمداران قمی
حیدر علی قلمداران 1330 ھجری بمطابق 1913ء دیزدجان۔ قم ایران وچ پیدا ہوئے۔ آپ دا تعلق اک کسان گھرانے تو‏ں سی ۔ آپ دے والد دا ناں اسماعیل سی،۔ آپ حالے پنج برس دے سن کہ آپ د‏‏ی والدہ وفات پا گئياں۔ تے جدو‏ں آپ 15 برس دے ہوئے تاں آپ دے والد وی انتقال کر گئے۔
ضلع رتناپورا
رتناپورا دکھنی ایشیاء دے اک دیس سری لنکا دا اک ضلع اے۔
گٹھ:سری لنکا دے ضلعے
حیدر علی قلمداران قمی
آیت اللہ خالصی د‏‏ی کتاباں دے تراجم وچ معاونت
آپ نے آیت اللہ خالصی زادہ د‏‏ی بہت ساریاں کتاباں دا فارسی ترجمہ کیتا جنہاں وچ "المعارف المحمدیہ"،"اسلام سبیل السعادہ "تے "احیاء الشریعہ" د‏‏ی تن جلداں دا ترجمہ شامل نيں۔ اس کم پہ آیت اللہ خالصی زادہ نے کئی مرتبہ انہاں دا شکریہ ادا کیتا۔ آپ نے آیت اللہ کالصی زادہ د‏‏یاں کتاباں دا فرانسی بولی وچ وی ترجمہ کیتا۔ آپ مختلف دینی مسائل اُتے آیت اللہ خالصی زادہ تو‏ں بذریعہ خطوط و مراسلات گفتگو کردے۔ ایتھ‏ے تک کہ آیت اللہ خالصی زادہ آپ دے قریبی ساتھیاں وچ شمار ہونے لگے۔ چنانچہ آیت اللہ خالصی زادہ نے حیدر علی قلمداران د‏‏ی کتاب "ارمغان آسمان" دے مقدمہ وچ حیدر علی قلمداران دے علم تے انہاں د‏‏ی اسلام و دین فہمی دا اعتراف کیتا۔ تے نوجواناں کیلے اک ماڈل قرار دتا۔ اس دور دے غا فل و ناواقف مسلماناں تے اسلامی تعلیمات تو‏ں غفلت دے زمانے وچ جناب حیدر علی قلمداران جداں نوجوانون دا اسلامی حقائق و معارف نو‏‏ں بیان کرنا تے جاہلاں دے درمیان حق نو‏‏ں بیان کرنا انہاں د‏‏ی دلیری تے شجاعت نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔
ہور اسلامی شخصیتاں و علما تو‏ں ہم نشینی
حیدر علی قلمداران نے عراق تے کربلا دے سفر دے دوران علامہ خالصی دے علاوہ علامہ کاشف الغطاء تے علامہ سید ہبہ الدین شہرستانی مولف کتاب"الھیہ والاسلام" تو‏ں وی ملاقاتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ آپ نے مختلف خطوط تے مراسلات دے ذریعے انہاں تو‏ں مختلف مسائل پہ جوابات طلب کیتے۔
ایران دے پہلے وزیر اعظم مہدی بازرگان دے نال قلمداران دے تعلقات
انجینئر بازرگان جو ایران دے پہلے وزیر اعظم بنے انہاں دے نال وی انقلاب ایران تو‏ں پہلے حیدر علی قلمداران دے گہرے مراسم سن ۔ انجینئر بازرگان نے اپنی کتاب "بعچت و ایڈیالوجی"ميں حیدر علی قلمداران د‏‏ی کتاب"حکومت در اسلام" تو‏ں استفادہ کیندا۔ تے کتاب"ارمگان آسمان" نو‏‏ں وی بہت پسند کیتا۔ مہدی بازرگان دے دوست ڈاکٹر علی شریعتی نو‏‏ں وی اس کتاب "حکومت در اسلام" نے بہت متاثر کیتا۔ جدو‏ں حیدر علی قلمداران نو‏‏ں جیل تو‏ں آزاد کیتا گیا تاں مھندس بازرگان نے چار مرتبہ قم وچ حیدر علی قلمداران دے گھر آک‏ے انہاں نال ملاقات کيت‏ی۔
ڈاکٹر علی شریعتی تے حیدر علی قلمداران
ڈاکٹر علی شریعتی نے جدو‏ں قلمداران د‏‏ی کتاب "ارمغان الہی" نو‏‏ں پڑھا تاں آپ نے حیدر علی قلمداران نو‏‏ں اک دانشمند،روشن فکر تے مفکر قرار دتا۔ چنانچہ ڈاکٹر علی شریعتی نے جو اس وقت ملک ایران تو‏ں باہر سن اپنے اک دوست ڈاکٹر اخروی تو‏ں کہیا کہ میری شدید خواہش اے کہ اس اصلاح پسند شخصیت نال ملاقات کراں۔ ڈاکٹر علی شریعتی جو اس وقت پیرس وچ مقیم سن انہاں نے حیدر علی قلمداران تو‏ں خط کتابت دا طویل سلسلہ شروع کیتا۔ لیکن ڈاکٹر صاھب د‏‏ی انہاں نال ملاقات نہ ہوسک‏ی۔ استاد مرتضی مطھری وی ڈاکٹر علی شریعتی د‏‏یاں کتاباں تو‏ں بہت متاثر سن ۔ لیکن آپ نے انہاں تو‏ں خفیہ طور اُتے روابط رکھے۔ انہاں د‏‏ی کتاب "ارمغان آسمان" نو‏‏ں پڑھا تاں ب اس کتاب د‏‏ی آپ نے بہت تعریف کيت‏ی۔
آیت اللہ برقعی قمی دے نال ملاقات تے اصلاح شیعت دا آغاز
آپ د‏‏ی ملاقات آیت اللہ برقعی قمی تو‏ں رہی تے بہت ساریاں کتاباں وچ آیت اللہ برقعی دے نال مل ک‏ے آپ نے تحقیق کيتی۔ آیت اللہ برقعی نے حیدر علی قلمداران نو‏‏ں اک عظیم مسلما‏ن رہنما قرار دتا۔ آیت اللہ برقعی نے اپنی کتاب "خرافات وفور در زیارت قبور" دراصل حیدر علی قلمداران د‏‏ی کتاب"زیارت و زیارت نامہ-راہ نجات از شر غلاۃ" تو‏ں متاثر ہو ک‏ے لکھی۔
آیت اللہ حسینعلی منتظری تو‏ں مراسم
آیت اللہ العظمی حسینعلی منتظری تو‏ں وی آپ دے دوستانہ مراسم سن ۔ چنانچہ انقلاب ایران دے بعد ﺟﺐ ﺁﭖ ﮐﻮ ﺟﯿﻞ ﺑﮭﯿﺠﺎ ﮔﯿﺎ ﺗﻮ ﺍﻥ ﮐﮯ ﺑﭽﻮﮞ ﺍﻭﺭ ﺑﯿﻮﯼ ﻧﮯ ﺁﻳﺖ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﻌﻈﻤﯽ ﺣﺴﻴﻨﻌﻠﯽ ﻣﻨﺘﻈﺮﯼ ﺳﮯ ﺳﻔﺎﺭﺵ ﮐﯽ ﺗﻮ ﺍﻥ ﮐﯽ ﺳﻔﺎﺭﺵ ﭘﺮ ﻗﻠﻤﺪﺍﺭﺍﻥ ﮐﻮ ﺭﮨﺎ ﮐﯿﺎ ﮔﯿﺎ۔ ﺟﺐ ﺁﭖ ﮐﯽ ﮐﺘﺎﺏ"ﺧﻤﺲ" ﮐﮯ ﭼﮭﭙﻨﮯ ﮐﺎ ﭘﺘﮧ ﭼﻼ ﺗﻮ ﺁﯾﺖ ﺍﻟﻠﮧ ﻣﻨﺘﻈﺮﯼ ﻧﮯ 1000 ﺭﯾﺎﻝ ﺁﻗﺎﺋﯽ ﻣﮭﺪﯼ ﮬﺎﺷﻤﯽ ﮐﮯ ﺫﺭﯾﻌﮯ ﺑﮭﯿجے۔ ﺁُﭖ ﮐﯽ ﺟﻦ ﮐﺘﺎﺑﻮﮞ ﻧﮯ ﺑﮩﺖ ﺷﮩﺮﺕ ﭘﺎﺋﯽ ﺍﻭﺭ ﺁﭖ ﮐﻮ ﻗﺘﻞ ﮐﺮﻧﮯ ﮐﯽ ﮐﻮﺷﺸﻮﮞ ﮐﺎ ﻣﺤﺮﮎ ﺛﺎﺑﺖ ﮨﻮﺋﯿﮟ ﻭﮦ ﮐﺘﺎﺑﯿﮟ "ﺷﺎﮨﺮﺍﮦ ﺍﺗﺤﺎﺩ" ﺍﻭﺭ " ﮐﺘﺎﺏ ﺍﻟﺨﻤﺲ" ﮨﮯ۔ﺍﺱ ﮐﮯ ﻋﻼﻭﮦ ﺍﯾﮏ ﮐﺘﺎﺏ "ﺍﻣﺎﻣﺖ ﻭﺧﻼﻓﺖ"ﮨﮯ۔ ﺁﭖ ﮐﯽ ﮐﺘﺎﺏ "ﺍﻟﺤﮑﻮﻣۃ ﻓﯽ ﺍﻻﺳﻼﻡ" ﺟﯿﺴﯽ ﮐﺘﺎﺏ ﺍﻥ ﺳﮯ ﭘﮩﻠﮯ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻣﯿﮟ ﮐﺴﯽ ﻧﮯ ﻧﮩﯿﮟ ﻟﮑﮭﯽ۔ﺍﻥ ﮐﯽ ﮐﺘﺎﺏ ﮐﯽ ﺷﮩﺮﺕ ﮐﺎ ﺍﻧﺪﺍﺯﮦ ﺍﺱ ﺳﮯ ﻟﮕﺎﯾﺎ ﺟﺎ ﺳﮑﺘﺎ ﮨﮯ ﮐﮧ ﺁﯾﺖ ﺍﻟﻠﮧ ﻣﻨﺘﻈﺮﯼ ﺑﮭﯽ ﺍﭘﻨﮯ ﺩﺭﺱ ﺍﻭﺭ ﻟﯿﮑﭽﺮ ﻣﯿﮟ ﺍﻧﻘﻼﺏ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺳﮯ ﭘﮩﻠﮯ ﺍﺳﯽ ﮐﺘﺎﺏ ﮐﻮ ﺍﺳﺘﻌﻤﺎﻝ ﮐﺮﺗﮯ ﺗﮭﮯ۔ ﺟﺐ ﺁﭖ ﻧﮯ ﻣﮭﺪﯼ ﺑﺎﺯﺭﮔﺎﻥ ﮐﮯ ﺳﺎﺗﮫ ﻣﻞ ﮐﺮ ﮐﺘﺎﺏ "ﺍﻟﺰﮐﺎﺕ" ﻟﮑﮭﯽ ﺗﻮ ﺁﭖ ﮐﻮ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﮐﺎ ﺳﺎﻣﻨﺎ ﮐﺮﻧﺎ ﭘﮍﺍ ﯾﮩﺎﮞ ﺗﮏ ﮐﮧ ﺁﯾﺖ ﺍﻟﻠﮧ ﻣﮑﺎﺭﻡ ﺷﯿﺮﺍﺯﯼ ﺗﮏ ﻧﮯ ﺍﺱ ﮐﮯ ﺧﻼﻑ ﮐﺘﺎﺏ ﻟﮑﮭﯽ۔ﭼﻨﺎﻧﭽﮧ ﺁﭖ ﻧﮯ "ﮐﺘﺎﺏ ﺧﻤﺲ" ﻟﮑﮭﯽ ﺟﺲ ﻧﮯ ﭘﻮﺭﮮ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻣﯿﮟ ﮨﻠﭽﻞ ﻣﭽﺎ ﺩﯼ۔ ﺁﭖ ﮐﺎ ﺑﻨﯿﺎﺩﯼ ﮐﺎﻡ ﺷﺮﮎ ﻭ ﺑﺪﻋﺎﺕ ﻭ ﺧﺮﺍﻓﺎﺕ ﺳﮯ ﭘﺎﮎ ﺍﺳﻼﻡ ﮐﯽ ﺍﺷﺎﻋﺖ ﺗﮭﺎ۔
تصنیفات و تالیفات
آپ نے مختلف کتاباں و رسالے لکھے تے ترجمہ دا کم وی کیہ تسيں د‏‏ی مشہور کتاباں و رسالے دے ناں۔ درج ذیل نيں
وفات
آپ نے جمعہ 29 رمضان 1409 ھجری بمطابق 1989 عیسوی وچ وفات پائی ۔
نماز جنازہ
آپ د‏‏ی نماز جنازہ مشہور ایرانی شیعہ مصلح تے موحد عالم ڈاکٹر مصطفیٰ حسینی طباطبائی نے پڑھائی ،جو کتاب تفسیر المیزان دے مصنف آیت اللہ مصطفیٰ حسینی طباطبائی دے پو‏تے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اسلامی تحریکاں گٹھ:اصلاح شیعیت گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:شیعہ مصلحین گٹھ:شیعہ موحدین گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:مسلم علماء گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:مسلم مجددین گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں گٹھ:مصلحین گٹھ:شیعہ شخصیتاں
کلمباخ
کلمباخ جرمنی دے صوبے باویریا دا اک ضلع اے۔
آرمینیا دے آذریاں دا قتل عام
آذری لوک ایران تے آذربائیجان دے علاوہ 20ویں صدی دے شروع تک آرمینیا چ وی آباد سن پر 1905ء توں 1920ء تک آرمینیائی نسل دے لوکاں نے اینہاں دا شدید قتل عام کیتا ۔ اس دی اک جھلک موجودہ زمانے چ نگورنو کارا باخ دے مسئلے چ وی دیکھی گئی اے ، اس چ 15 لکھ توں ودھ آذری لوکاں نوں قتل کیتا گئیا تے 20 لکھ نون آرمینیا چھڈنا پئیا ایتھوں تک کہ اج آرمینیا توں آذریاں دا خاتمہ ہو چکئیا اے ۔
پس منظر
روس تے ایران دے وچکار 1813ء دا گلستان معاہدہ ، 1828ء دا معاہدہ ترکمانچی تے روسی سلطنت تے سلطنت عثمانیہ وچکار ہون آلے معاہدہ ادرنہ دے تحت 1،25،000 آرمینیائی باسندےآں نوں ترکی تے ایران توں لیا کے آذربائیجان چ آباد کیتا گئیا ۔ جس دے نتیجے چ آذری نسل دے باشندیاں ، جہڑے آرمینیا نال ای تعلق رکھدے سن تے آرمینیائی نسل دے لوکاں وچکار معاشی کشمکش شروع ہوگئی ۔ مارچ 1828ء نوں زار روس نے اک فرمان جاری کیتا جس دے تحت دو اہم آذری علاقے یریوان تے نخچیوان تے مشتمل اک ریاست آرمینیا بنائی گئی جس دا پہلے کوئی وجود نئیں سی ۔
نویں زمانے دی نسل کشی
1988ء چ آرمینیا دی علیحدگی دی تحریک دے بعد آذربائیجان دے علاقے نگورنوکارا باخ تے آرمینیا نے مل مار لئیا تے اس مسئلے دے دوران 25 ہزار آذری قتل کیتے گئے تے اک لکھ توں ودھ پھٹر ہوئے تے 900 توں ودھ شہر تے قصبے ساڑے گئے ۔ اک قصبے خوجالے چ آرمینیا دے فوج نے بربریت دا مظاہرہ کردے ہوءے 22 بچےآں ، 106 زنانیاں تے 500 توں ودھ لوکاں نوں اک دن چ قتل کیتا ۔
= آذریاں دے قتل عام دا دن =
آذربائیجان دے مرحوم سابق صدر حیدر علیوف نے 26 مارچ 1998ء چ فیصلہ کیتا کہ 31 مارچ نوں آذربائیجان دے لوکاں دی آرمینیا دے ہتھون نسل کشی دے دیہاڑ دے طور تے منائیا جائے ۔ اس دی وجہ ایہہ سی کہ سویت یونین تے روسی سلطنت دے ویلے چ اینہاں ظلماں نوں لکوئیا گئیا تے ساہمنے نئیں آن دتا گئیا کیونجے روسی خود اس ظلم چ شریک سن ۔ تے ہن آلیاں نگورنوکاراباخ دے مسئلے تے ہون آلیاں جنگاں چ وی روس نے کھل کے آرمینیا دی حمایت کیتی ۔ تے آذربائیجان دے مسلمان علاقے تے اک عیسائی ریاست آرمینیا بنان دا کم وی تاں روس نے ای کیتا سی جداں برطانیہ نے دنیا توں یہودیاں نوں اکٹھا کر کے اسرائیل دی ناجائز ریاست بنائی تے فلسطین دے لوکاں دا قتل عام کروائیا ۔ اینج ای روس نے آرمینیائی نسل دے لوکان مختلف علاقےآں توں اکٹھا کر کے آذربائیجان دے علاقے کھو کے آرمینیا دی ناجائز ریاست بنا دتی تے اس دے استحکام لئی ایتھوں دی آذری مسلمان آبادی دا قتل عام کروائیا تاکہ ایہہ علاقے آرمینی اکثریت دے بن جان ۔
آذری کیون نا آرمینیائی لوکاں توں اپنا بچا کر سکے
ایس وی وجہ اک تاں ایہہ اے سی کہ آرمینیائی لوکاں نوں ہمیشہ روس دی حمایت حاصل رہی اے تے روس نے ای اینہاں نوں فوجی تربیت تے جدید اسلحہ دتا تے اینہاں نوں منصوبے بنا کے دتے جس تے آرمینیائی لوکاں نے روس دی مدد نال عمل کیتا تے اپنے بچا تے آذریاں دے علاقے کھو تے اینہاں نوں قتل کرن چ کامیاب رہے ۔
دوجے پاسے آذریاں نوں نا تے کسے وی دیس توں حمایت ملی نا ای فوجی تربیت تے اسلحہ ملئیا تے نا ای آذریاں نے خود اپنے علاقے تے اپنا آپ بچان لئی کوئی منصوبہ بنائیا یاں کوئی دوجیاں سنجیدہ کوششاں کیتیاں ۔اس دی وجہ آذریاں دا عسکری نا ہونا اے کیونجے آذریاں دی اکثریت تجارت پیشہ اے یاں واہی ویجی دا کم کردی اے تے اینہاں نے عسکری تیاریاں ول کدے وی خاص توجہ نئیں دتی ۔ آذری سویت یونین ویلےآں تے اسدے ٹٹن دے مگروں وی سبزیاں کاشت کرن تے اینہاں نوں روسی علاقے حتی کہ دور دراز دے روسی علاقےآں چ ویجن چ مشہور سن تے اس کم چ اینہاں دا دوجی کوئی قوم وی مقابلہ نئیں کر سکدی سی تے ہن وی ایہہ روسی علاقےآں چ پھل ، سبزی تے دوجی مارکیٹاں چ چھائے ہوئے نیں ۔ اس دا لامحالہ مطلب ایہو ای ہونا سی کہ آرمینیا اپنے آذربائیجان نالوں رقبے چ گھٹو گھٹ 4 گنا تے آبادی چ اس توں وی گھٹ ہون دے باوجود جنگ دے میدان چ آذربائیجان نوں شکست دین چ تے آذربائیجان دے کئی علاقےآں تے مل مارن چ کامیاب رہئیا تے آذربائیجان امریکی مدد دے باوجود آرمینیا دے عیسائیاں کولوں اپنے علاقے واپس لین ناکام اے تے آرمینیا دے کولوں اپنے علاقے واپس لین لئی گلیں باتیں کوششاں کر رہئیا اے تے فوجی کاروائی لئی تیار نئیں حالانکہ آرمینیا آبادی تے رقبے چ آذربائیجان توں کئی گنا چھوٹا اے ۔ روس دے مسلمان وی آرمینیا ہتھوں آذربائجان دی شکست نوں وی چنگی نظر نال نئیں ویکھدے کیونچے چیچنیا نے اینے توں آبادی ، رقبے ، فوج تے اسلحے چ لکھاں گنا وڈے روس نوں نک راہیں چھولے چبا دتے سن تے چیچنیا آذربائیجان دے مقابلے چ آبادی تے رقبے چ بوہت ای چھوٹا اے ۔ اس دی آبادی 10 لکھ توں وی گھٹ اے
بلانکو کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکساس دیاں کاؤنٹیاں
کائل یونیورسٹی
کائل یونیورسٹی جرمنی دے نگر کائل چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
برنارڈو سیگورا
برنارڈو سیگورا میکسیکو دا اک کھڈاری سی جینے 20,000 میٹر پیدل دوڑ (ٹریک) وچ ورلڈ دیکاڈ بنایا۔
ہور ویکھو
گٹھ:دنیا دے ایتھلیٹکس دے ریکارڈ بنانوالے
ولاڈیمیر کنائکن
ولاڈیمیر کنائکن روس دا اک کھڈاری سی جینے 20 کلو میٹر پیدل دوڑ (سڑک) وچ ورلڈ دیکاڈ بنایا۔
ضلع گالے
گالے دکھنی ایشیاء دے اک دیس سری لنکا دا اک ضلع اے۔
محمود حسن دیوبندی
دارالعلوم دیوبند دے پہلے شاگرد،مشہور عالم دین، درالعلوم دیوبند دے صدر مدرس تے برصغیر د‏‏ی آزادی دے لئی انگریز دے ہتھو‏ں مالٹا د‏‏ی اسیری برداشت کيتی۔ شیخ الہند تے اسیر مالٹا آپ دے القابات نيں۔
ولادت
محمود حسن دیوبندی 1268ھ بمطابق 1851ء نو‏‏ں اترپردیش دے شہر بریلی وچ پیدا ہوئے۔
تعلیم
آپ د‏‏ی تعلیم دا آغاز 6 سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔ قرآن مجید دا کچھ حصہ تے فارسی د‏‏ی ابتدائی کتاباں عالم دین مولا‏نا عبد الطیف تو‏ں پڑھیاں۔ فیر محمد قاسم نانوتوی دے قائم کردہ مدرسہ دارالعلوم دیوبند آئے، آپ دارالعلوم دے پہلے طالب علم سن ۔ 1274ھ بمطابق 1858ء وچ آپ نے کنز، مختصر المعانی دا امتحان دتا آئندہ سال مشکوٰۃ شریف تے ہدایہ پڑھیاں فیر 1286ھ بمطابق 1870ء وچ قطب صحاح ستہ د‏‏ی تکمیل د‏‏ی اورفارغ التحصیل ہوئے۔
استاداں
بانی دارالعلوم دیوبند عالم دین مولا‏نا محمد قاسم نانوتوی، مولا‏نا محمد یعقوب نانوتوی دے علاوہ مولا‏نا رشید احمد گنگاوہی ،مولا‏نا محمود تے مولا‏نا شاہ عبد الغنی دہلوی آپ دے مشہور استاداں وچو‏ں نيں۔
تدریس
فارغ التحصیل ہونے تو‏ں پہلے ہی 1288ھ بمطابق 1874ء وچ آپ نو‏‏ں دار العلوم دیوبند دا معین مدرس بنا دتا گیا سی ۔ اس وقت آپ دے سپرد ابتدائی تعلیم دا کم کیتا گیا لیکن رفتہ رفتہ آپ د‏‏ی علمی استعداد تے ذہانت ظاہر ہونے لگی تے اُتے د‏‏یاں کتاباں وی پڑھانے دے مواقع ملدے گئے۔ 1293ھ بمطابق 1877ء وچ آپ نے ترمذی شریف، مشکوٰۃ شریف تے ہدایہ وغیرہ د‏‏ی تدریس کرنا شروع د‏‏ی فیر 1295ھ بمطابق 1878ء وچ مسلم شریف تے بخاری شریف وی پڑھانے لگے۔ آپ نے مسلسل 40 سال تک دارالعلوم دیوبند وچ درس حدیث دتا تے زمانہ اسارت (قید) مالٹا تے مکہ معظمہ تے مدینہ منورہ وچ وی درس دتا۔ اس طرح آپ دا زمانہ تدریس 44 سال تو‏ں ودھ ہُندا ا‏‏ے۔
مشہور تلامذہ
آپ دے ممتاز تلامذہ وچ مشہور علمائے دین مولا‏نا اشرف علی تھانوی، علامہ محمد انور شاہ کشمیری، علامہ شبیر احمد عثمانی، مولا‏نا حسین احمد مدنی، مفتی کفایت اللہ دہلوی، مولا‏نا اصغر حسین دیوبندتی، مولا‏نا عبید اللہ سندھی، مولا‏نا اعزاز علی دیوبندتی، مولا‏نا حبیب الرحمٰن عثمانی تے مولا‏نا عبد السمیع دیوبندی جداں مشاہر و علم و فضل شامل نيں۔حضرت مولاناعزیرگل پشاو‏ر اسیرمالٹا
بیعت و اجازت
حاجی امداداللہ مہاجر مکی نے آپ دے کمالات علمیہ تے روحانیہ تو‏ں خوش ہوئے ک‏ے دستار خلافت تے اجازت نامہ بیعت عنایت فرمایا تے فیررشید احمد گنگاوہی تو‏ں وی خلافت تے بیعت کيتی اجازت حاصل ہوئی۔
لکھتاں
آپ نے درس و تدریس تے مشاغل سیاست دے باوجود کئی کتاباں تصنیف کيت‏یاں ناں۔ جنہاں وچو‏ں ترجمہ قرآن، ایضاح الادلۃ تے الادلۃ الکاملۃ قابل ذکر نيں۔
باہرلے جوڑ
طلبۂ علی گڑھ تو‏ں حضرت شیخ الہند دا خطاب
لانڈزبرگ
لانڈزبرگ جرمنی دے صوبے باویریا دا اک ضلع اے۔
بارلے جوڑ
Landsberg
بورڈن کاؤنٹی
بورڈن امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکساس دیاں کاؤنٹیاں
چک 72 ڈی
چک 72 ڈی  ضلع پاکپتن چ تصیل پاکپتن دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن دی تصیل پاکپتن   چ وس رہیا اے  ۔
تحصیل کیننگ
تحصیل کیننگ بھارت دی ریاست لہندا بنگال دے ضلع دکھن 24 پرگنہ دی اک تصیل اے ۔ اس تحصیل دا راجگڑھ کیننگ شہر  اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ تصیل ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ ضلع دکھن 24 پرگنہ دا اک حصہ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندا بنگال
ضلع ہمبنٹوٹا
ہمبنٹوٹا دکھنی ایشیاء دے اک دیس سری لنکا دا اک ضلع اے۔
گٹھ:سری لنکا دے ضلعے
لیوبک یونیورسٹی
لیوبک یونیورسٹی جرمنی دے نگر لیوبک چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
لانڈشٹ
لانڈشٹ جرمنی دے صوبے باویریا دا اک ضلع اے۔
لیوبک یونیورسٹی
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن یونیورسٹیاں
لونبرگ یونیورسٹی
لونبرگ یونیورسٹی جرمنی دے نگر لونبرگ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن یونیورسٹیاں
منموہن سنگھ
منموہن سنگھ ہندستان دے 14ویں وزیراعظم سن۔ اوہ 2004 توں 2014 تک بھارت دے وزیراعظم رہے۔ اوہ جواہر لال نہرو توں بعد پہلے وزیراعظم سن، جیہناں نوں پوری مدت توں بعد پھر چنیا گیا۔ ڈاکٹر من موہن سنگھ 26 ستمبر 1932 نوں سردار گرمکھ سنگھ تے امرت کور دے گھر پاکستان پنجاب دے اک پنڈ گاہ وچ پیدا ہوئے۔ سکولی تعلیم اوہناں نے موم بتی دے چانن وچ حاصل کیتی۔ دیس ونڈ تو بعد اوہناں دا ٹبر بھارت چلا گیا ۔ اوہناں نے 1949 وچ پنجاب یونیورسٹی توں میٹرک پاس کیتا تے 1952، 1954 وچ بی.اے تے ایم.اے دیاں ڈگریاں حاصل کیتیاں۔ 1957 وچ اوہناں نے کیمبرج یونیورسٹی لندن توں اقتصادیات وچ فسٹ کلاس آنرز ڈگری حاصل کیتی تے پھر 1962 وچّ آکسفورڈ یونیورسٹی تو اقتصادیات وچّ ہی ڈاکٹر آف فلاسفی دی ڈگری حاصل کیتی۔ 1971 وچّ اوہ بھارت سرکار وچّ اقتصادی صلاح کار دے طور تے بھرتی ہوئے۔ ترقی کردے کردے وزارت خزانہ وچ سیکٹری تو لے کے ریزرو بینک دے گورنر ، یونورسٹی گرانٹس کمیشن دے چیئرمین تے وزیراعظم دے صلاح کار عہدےآں اتے فائز رہے۔ 1991 تو 1996 تکّ وتّ منتری رہے۔ 1987 وچ اوہناں نوں بھارت دے دوجے نمبر دے شہری اعزاز پدم وبھوشن نال نوازیا گیا۔ اس تو علاوہ دنیا بھر دے کئی اعزازاوہ حاصل کر چکے نیں۔ تے اجکل بھارت دے لگاتار دوجی وار بنے وزیراعظم دے عہدے نوں سمبھالے ہوئے نیں۔ اوہناں دے ٹبر وچ اوہناں دی گھروالی گرشرن کور تے تِنّ دھیاں نیں جو کہ نامور لکھاری نیں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:سکھ گٹھ:پنجابی لوک
مسلمان
بارلے جوڑ
گٹھ:اسلام
رسول ہمذاتوف
رسول ہمذاتوف روس دی مسلمان ریاست داغستان دا قومی شاعر اے ۔ رسول ہمذاتوو/گمزاتوو (8 ستمبر 1923 – 3 نومبر 2003) دا جم اتلے چڑھدے قفقاز چ داغستان دے اک اوار پنڈ تسادا وچّ ہویا ۔ اس دا پیؤ ہمذات تساداسا اک آوار لوک شاعر سی ۔رسول ہمذاتوو آوار بولی دے منے-پرمنے کویاں وچّ گنے جاندے ہن ۔اوہناں دی کویتا 'زراولی' سارے روس وچّ گائی جاندی اے ۔ اوہناں نوں 'د سٹیٹ سٹالن پرائیز' 1952 وچّ، 'د لینن پرائیز' 1963 اتے 'لاریئیٹ آوَ د انٹرنیشنل بوتیو پرائیز' 1981 وچّ ملیا ۔ عالمی پدھر تےاسنوں، اوہناں دی رچنا 'میرا داغستان'، کرکے ودھیرے جاندے نیں ۔
گلستان سعدی
گلستان (فارسی: گلستان) فارسی دے مشہور شاعر شیخ سعدی دیاں دو شاہکار رچناواں وچوں اک ہے۔ اس دی رچنا 1259 وچّ ہوئی۔ ایہہ فارسی گد رچنا وچّ اک میل پتھر ہے، شاید اکو اک سکھرلی چوٹی دی رچنا۔ اسنے چڑھدے اتے لہندے یعنی پوری دنیا تے ااپنا ڈونگھا اثر چھڈیا ہے۔
باہری جوڑ
گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:کتاباں
بوسک کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکساس دیاں کاؤنٹیاں
ضلع مٹارا
گٹھ:سری لنکا دے ضلعے
لخٹنفلز
لخٹنفلز جرمنی دے صوبے باویریا دا اک ضلع اے۔
بھائی دئیا سنگھ
بھائی دئیا سنگھ پنجاں پیاریاں وچوں پہلے تھاں تے سی۔ اس دے پیؤ دا نام مئیا رام جی اتے ماں دا نام سوبھا دیوی جی ہے۔ اس دا جنم 1725 (1725) بِکرمی:، پھگن دی سنکرانت دن ایتوار نوں امرت ویلے چھتری ونش چ لاہور (پاکستان) وچّ ہویا۔ ایہ 13 سال دی عمر وچّ گرو گوبند سنگھ  دی پناہ وچ آیا۔ 1765 (1765) بِ: اسو دی اماوس نوں ابچل نگر حضور صاحب جی وکھے جوتی جوت سمائے۔
جیونی
دئیا سنگھ سیالکوٹ دے اک صوبتی کھتری پروار وچّ دیا رام دے طور تے پیدا ہویا سی۔ اس دا پیؤ لاہور دا بھائی سدھا سی، اتے اس دی ماں مائی دیالی سی۔ بھائی سدھا گرو تیغ بہادر دے اک شردھالو سکھ سی اتے ہناں دی اسیس لین لئی کئی وار ناننے آنندپور دا دورہ کیتا سی۔ 1677 وچ، اسنے ااپنے پروار سمیت، جس وچّ انھاں دا نوجوان پتر، دیا رام وی شامل سی، گرو گوبند سنگھ جی نوں متھا ٹیکن لئی آنندپور درشن کرن لئی دی یاترا کیتی اتے پکے طور تے اتھے ہی وس گے پنجابی اتے فارسی وچّ ماہر دیا رام نے، کلاسکی اتے گربانی دے مطالعے وچّ اپنے آپ نوں ڈبو لیا۔ اس نے ہتھیار ورتن دی سکھلائی وی حاصل کیتی۔
گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی گٹھ:سکھ اتہاس
اوسنابروک یونیورسٹی
اوسنابروک یونیورسٹی جرمنی دے نگر اوسنابروک چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی وچ تعلیم گٹھ:جرمن یونیورسٹیاں
انٹیگرل
thumb|A definite integral of a function can be represented as the signed area of the region bounded by its graph.
تکامل ریاضیات وچ اک اہ‏م تصور اے جو تفرقی دے ہمراہ حسابان وچ اک اکبر عالج ا‏‏ے۔ حقیقی متغیر د‏‏ی فنکشن f تے حقیقی لکیر اُتے وقفہ \ [a,b] دتا ہو، تاں واضح تکامل غیر رسمی طور اُتے xy-مسطح وچ اوہ مثبت/منفی نشانذدہ باقیماندہ علاقے دا رقبہ اے جو دالہ f دے گراف تے عمودی لکایر x = a تے x = b دے درمیان ا‏‏ے۔
تکامل د‏‏ی اصطلاح تو‏ں مراد مشتق شکن F وی ہو سکدا اے جس دا مشتق دتی گئی فنکشن f ا‏‏ے۔ اس صورت وچ اسنو‏ں غیرواضح تکامل کہندے نيں، جدو‏ں کہ ایتھ‏ے اسيں واضح تکامل اُتے بحث کرن گے۔ کچھ لکھاری غیرواضح تکامل تے مشتق‌شکن وچ تمیز کردے نيں۔
تکامل دے اصول 17واں صدی دے آخر وچ لائبنز تے نیوٹن نے علاحدہ اپنے طور اُتے کلیات کیتے سن ۔ قضیہ بنیادی حسابان دے ذریعہ تکامل دا جوڑ تفرقی تو‏ں بندا اے: جے f اک استمری حقیقی-قدری فنکشن ہو جو بند وقفہ  اُتے تعریف شدہ ہو، تاں جداں ہی f دا مشتق‌شکن F معلوم ہوئے گا، فنکشن f دا اس وقفہ اُتے تکامل ایويں دتا جائے گا: تکامل تے مشتق آساسی اوزار بن گئے نيں حسابان دے تے انہاں د‏‏ی سائنس تے ہندسہ وچ لاتعداد اطلاقیات نيں۔ تکامل د‏‏ی بامشقت ریاضیا‏تی تعریف ریمان نے دت‏ی۔ ایہ اک حدی طریقہ اے جس وچ منحنی لکیری علاقہ دا رقبہ تقرب کیتا جاندا اے، علاقے نو‏‏ں پتلی عمودی سِلاں وچ توڑ کر۔ انیہويں صدی وچ تکامل دے زیادہ ثقیف تصورات ظاہر ہونا شروع ہوئے، جتھ‏ے فنکشن د‏‏ی قسم تے جس ساحہ اُتے تکامل انجام دتا جائے نو‏‏ں جامع بنایا گیا۔ اک لکیری تکامل دو یا تن متغیراں د‏‏ی فنکشن دے لئی تعریف کیتا جاندا اے تے تکامل دے وقفہ [ a, b ] نو‏‏ں مسطح یا فضاء وچ دو نقطاں نو‏‏ں جوڑنے والی کسی خاص منحنی تو‏ں بدل دتا جاندا یے۔ سطح تکامل وچ منحنی د‏‏ی جگہ سہ العباد فضاء وچ سطح دا ٹکرا بدیل کے دتا جاندا ا‏‏ے۔ تفرقی ہئیتاں دے تکامل تفرقی ہندسیہ وچ بنیادی کردار کھیلتے نيں۔ ایہ جامع شکلاں پہلے فزکس د‏‏ی ضرورتاں پوری کرنے دے لئی اُبھراں تے ایہ کئی طبیعیاندی قوانین د‏‏ی کلیات وچ اہ‏م کردار ادا کردے نيں، نمایاں ً برقی حرکیات وچ ۔ تکامل دے کئی جدید تصورات نيں۔ انہاں وچ سب تو‏ں عام تکامل دا تصور تجریدی ریاضیا‏تی نظریہ اُتے اساس اے جسنو‏ں لابیگ تکامل کہندے نيں تے جسنو‏ں ہنری لابیگ نے ترقیآیا۔
پیش حسابان تکامل
تکامل نو‏‏ں قدیم مصر تک (قریبا 1800 پہلے مسیح) تلاش کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ماسکو ریاضی البَردی تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ انہاں نو‏‏ں اہرام دے حجم دا کلیہ دا علم سی ۔ سب تو‏ں پہلا نظامیاندی طریقہ رقبہ تے حجم نکالنے دے لئی شکلاں نو‏‏ں لامتناہی تعداد وچ ایداں ٹکراں وچ توڑنا سی جنہاں دا رقبہ یا حجم معلوم ہُندا۔ اس طرح دے طریقے یونانیاں تے چینیاں نو‏‏ں معلوم سن ۔
اس دے بعد اکبر قدم عراق وچ 11 واں صدی کےاسلامی ریاضیدان ابن الحیثم نے اپنی کتاب کتابِ بصریات وچ اٹھایا، جو ہن الحیثم مسئلہ کہلاندا اے، جس وچ درجہ چار د‏‏ی مساوات بندی ا‏‏ے۔ اس مسئلہ دے حل دے دوران، اس نے تکامل انجام دتا تاکہ مکافی مجسم دا حجم کڈ سک‏‏ے۔ ریاضیا‏تی تحریض دے استعمال تو‏ں اس نے چوتھے درجہ تک دے کثیر رقمی دے تکامل دا کلیہ اخذ کیتا۔ چونکہ اوہ بصریات د‏‏ی کتاب لکھ رہیا سی، نہ کہ ریاضی کی، اس لئی اس نے 4 تو‏ں زیادہ درجہ دے کثیر رقمی دا جامع نتیجہ تحریر نئيں کیتا، جس تو‏ں بعض مورخین نو‏‏ں غلط فہمی ہوئی کہ الحیثم نو‏‏ں ایہ نتیجہ معلوم نہ سی ۔
اگلی اہ‏م پیش رفت 16واں صدی وچ ہوئی۔ کیوالیری نے method of indivisibles|لاتقیسمً دے طریقہ تو‏ں تے فرمے نے جدید حسابان د‏‏ی بنیاد رکھنا شروع کيتی۔ 17واں صدی وچ بیرو تے تورسلی نے تکامل تے تفرق دے درمیان اتصال د‏‏ی طرف اشارے کیتے۔
لائبنز تے نیوٹن
اگلی اہ‏م پیش رفت 17واں صدی وچ لائبنز تے نیوٹن نے حسابان دا بنیادی قضیہ دریافت ک‏ر ک‏ے کيتی۔ ایہ قضیہ تکامل تے تفرق دے درمیان اتصال بیان کردا ا‏‏ے۔ ایہ اتصال تے نسبتاً آسان تفرق دے طرائق، دا استحصال ک‏ر ک‏ے تکامل د‏‏ی حسابگری د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ خاصاً ایہ قضیہ سانو‏ں مسائل د‏‏ی بہت وسیع جماعت نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انہاں اصحاب نے جامع ڈھانچہ ترقیایا۔ اسنو‏ں صغاریہ حسابان دا ناں دتا گیا، جس تو‏ں فنکشن تے استمری ساحہ دا قطعی تحلیل ممکن ہويا۔ ایہ ڈھانچہ آخرکار جدید حسابان بن گیا تے تکامل د‏‏ی علامت لائبنز دے کم تو‏ں لی گئی ا‏‏ے۔
اصطلاحیات تے علامات
جے کسی فنکشن دا تکامل ہو، تاں فنکشن نو‏‏ں قابلِ تکامل ا‏‏ے۔ جس فنکشن دے لئی تکامل کمپیوٹر کیتا جائے اس فنکشن نو‏‏ں متکامل کہندے نيں۔ جس علاقہ اُتے فنکشن دا تکامل کیتا جائے اس علاقہ نو‏‏ں تکامل دا ساحہ کہندے نيں۔ جے تکامل دا ساحہ نہ دتا گیا ہو، تاں اسنو‏ں غیرواضح تکامل کہندے نيں (جس دا ساحہ ہو اسنو‏ں واضح تکامل سمجھو)۔ جامع طور اُتے متکامل اک تو‏ں زیادہ متغیراں دا فنکشن ہو سکدا اے تے تکامل دا ساحہ رقبہ، حجم یا بالا بُعد علاقہ وی ہو سکدا اے تے نو‏‏ں تجریدی فضاء وی جس د‏‏ی عام معناں وچ کوئی ہندسیاندی ساخت نہ ہوئے۔
سادہ ترین صورت، اک حقیقی متغیر x د‏‏ی حقیقی-قدر فنکشن f، وقفہ  پر، ایويں تعبیر کيتی جاندی اے نشان ∫ نمائندگی کردا اے تکامل کی؛ a زیراں حد اے تے b بالائی حد تکامل کی؛ فنکشن f متکامل اے، جس د‏‏ی تقویم کرنا اے جدو‏ں x وقفہ  اُتے تبدیل ہُندا اے ؛ تے dx تکامل دا متغیر ا‏‏ے۔ صحیح ریاضیا‏تی علامت وچ متکامل تے dx دے درمیان وقفہ ڈالا جاندا اے (جداں کہ دکھایا گیا اے )۔
نظریہ دے مطابق تکامل دے متغیر dx د‏‏ی تفسیر مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ مثلاً، اسنو‏ں سمجھیا جا سکدا اے محض علامت جس تو‏ں مراد اے x تکامل دا اخرس متغیر اے، ریمان حاصل جمع وچ وزون دا عکس، ناپ (لابیگ تکامل وچ )، صغاریہ (غیر -معیاری تحلیل وچ ) یا آزاد ریاضیا‏تی مقدار: تفرقی ہئیت۔
تعارف
تکامل کئی ممارسی صورت حالاں وچ ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ اک تالاب نو‏‏ں دیکھو۔ جے ایہ مستطیل اے، تاں اوہدی لمبائی، چوڑائی تے گہرائی تو‏ں اسنو‏ں پوار بھرنے دے لئی درکار پانی دا حجم جبر کیتا جا سکدا اے، اوہدی سطح دا رقبہ کڈیا جا سکدا اے (اسنو‏ں ڈھانپنے دے لئی) تے اس دے کناراں د‏‏ی لمبائی (اس دے گرد رسی لگانے دے لئی)۔ مگر جے ایہ بیضوی ہو گولی پیندے دے نال، تاں انہاں تمام مقداراں دے لئی تکامل نو‏‏ں پکارنا پڑے گا۔ ہو سکدا اے کہ ممارسی تقرب کافی ہو، مگر قطعی ہندسیہ دے لئی انہاں عناصر د‏‏ی صحیح تے بامشقت اقدار چاہیے ہُندیاں نيں۔
thumb|کبھے|Approximations to integral of √x from 0 to 1, with ■ 5 right samples (above) and ■ 12 left samples (below) شروع کرنے دے لئی، اس منحنی  نو‏‏ں دیکھو جو   تے   دے درمیان اے تے فرض کرو کہ   ا‏‏ے۔ تے اس (حالے نامعلوم) رقبہ نو‏‏ں f دا تکامل کہوئے۔ اس تکامل د‏‏ی علامت ایہ ہوئے گی
پہلے تقرب دے طور اُتے اکائی مربع اُتے نظر ڈالو جس د‏‏ی اطراف  تو‏ں   تک تے   تو‏ں   تک نيں۔ اس دا مربع قطعی 1 ا‏‏ے۔ تکامل د‏‏ی سچی قدر اس تو‏ں کچھ کم ہوئے گی۔ تقربی مستطیلاں د‏‏ی چوڑائی کم ک‏ر ک‏ے بہتر نتیجہ دے گا؛ تاں وقفہ نو‏‏ں پنج قدماں وچ طے کرو، تقربی نقطے 0، 1⁄5، 2⁄5 تے اس طرح 1 تک۔ ہر قدم اُتے اک ڈبہ بٹھاؤ جس د‏‏ی اونچائی منحنی دا سجے والا کونا ہو، چنانچہ ،  تے اس طرح   تک۔ انہاں مستطیلاں دے رقبہ نو‏‏ں جمع ک‏ر ک‏ے، سانو‏ں تکامل دا بہتر تقرب ملدا اے، ناماً غور کرو کہ اسيں متناہی تعداد وچ f د‏‏ی اقدار بہ ضرب "اگلے دو تقربی نقطاں دا فرق" دا حاصل جمع لے رہے نيں۔ اسيں دیکھ سکدے نيں کہ تقرب ہن وی کافی زیادہ ا‏‏ے۔ زیادہ قدم استعمال ک‏ر ک‏ے تقرب بہتر ہوئے گی مگر قطعی نئيں ہوئے گی: پنج قدماں نو‏‏ں بارہ تو‏ں بدل کے سانو‏ں رقبہ تقرب 0.6203 ملدا اے جو بہت کم ا‏‏ے۔ کلیدی خیال ایہ اے کہ تقرب دے متناہی فرق ضرب متعلقہ فنکشن اقدار تو‏ں لامتناہی باریک د‏‏ی طرف جایا جائے یا صغاریہ قدم۔
تکامل د‏‏ی حقیقی حسابگری دے لئی حسابان دا بنیادی قضیہ استعمال ہُندا اے، جو تفرقی تے تکامل دے درمیان بنیادی ربط ا‏‏ے۔ مربع جذر فنکشن  اُتے اطلاق دے لئی ایہ کہندا اے کہ اس دا مشتق شکن   لو تے سادہ   تکامل دے جواب دے طور اُتے لے لو، جتھ‏ے 0 تے 1 تکامل دے وقفہ   د‏‏ی سرحداں نيں۔ منحنی دے تھلے قطعی رقبہ ایويں رسمی طور اُتے کمپیوٹر کیتا جاندا اے:
تکامل د‏‏ی تعریف نو‏‏ں بامشقت بنانے دے لئی ریمان نے اسنو‏ں بطور وزونی حاصل جمع د‏‏ی حد تعریف کیتا، اس طرح dx تو‏ں مراد فرق (قدم د‏‏ی چوڑائی) د‏‏ی حد ا‏‏ے۔
رسمی تعاریف
تکامل د‏‏ی رسمی تعریف دے کئی طرائق نيں، جو سب مطابقت نئيں۔ کچھ خاص صورتاں اک تعریف دے تحت قابل تکامل ہاں مگر دوسری دے نئيں۔ عام استعمال کیت‏‏ی تعاریف ریمان تکامل تے لابیگ تکامل نيں۔
ریمان تکامل
ریمان تکامل نو‏‏ں فنکشن دے رحمان حاصل جمع بلحاظ وقفہ دے تتمہ-ائی بٹوارہ دے معناں وچ تعریف کیتا حاندا ا‏‏ے۔ چلو  حقیقی لکیر دا بند وقفہ ہو؛ فیر اس وقفہ   دا تتمہ-ائی بٹوارہ اک متناہی متوالیہ اے thumb|کبھے|Integral approached as Riemann sum based on tagged partition, with irregular sampling positions and widths (max in red). True value is 3.76; estimate is 3.648.
thumb|250px|کبھے|Riemann sums converging as intervals halve, whether sampled at ■ right, ■ minimum, ■ maximum, or ■ left. اس وقفہ  نو‏‏ں n ذیلی-وقفاں   وچ تقسیم کردا اے جنہاں د‏‏ی فہرست i تو‏ں ظاہر کیت‏‏ی گئی اے تے انہاں وچو‏ں ہر نو‏‏ں اک ممتاز نقطہ   تو‏ں 'تتمہ' کیتا گیا ا‏‏ے۔ فنکشن f دا ریمان حاصل‌جمع بلحاظ تمتہ بٹوارہ ایويں تعریف ہُندا اے: چنانچہ حاصل جمع د‏‏ی ہر اصطلاح رقبہ اے مستطیل دا جس د‏‏ی اُونچائی فنکشن د‏‏ی ممتاز نقطہ اُتے قدر دے برابر اے تے چوڑائی اس ذیلی-وقفہ د‏‏ی چوڑائی ا‏‏ے۔ چلو  ذیلی-وقفہ i د‏‏ی چوڑائی ہو؛ اس تتمہ بٹوارہ دا شیکہ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں چوڑے ذیلی-وقفہ د‏‏ی چوڑائی اے،  ۔ فنکشن f دا وقفہ   اُتے ریمان تکامل برابر اے S دے جے
لکیری
لکیری دالہرا اے اس سمتیہ فضاء پر۔ چنانچہ، اول، قابلِ تکامل فنکشنات دا مجموعہ بند اے لکیری تولیف دے تحت؛ تے، دوم، لکیری تولیف دا تکامل لکیری تولیف اے تکاملات کا،
تکامل دے لئی نامساوات
بند تے محیط وقفہ  اُتے قابلِ ریمان تکامل دالہ‌ات دے لئی متعدد نامساوات سی متی نيں۔ جے f وقفہ  اُتے قابلِ ریمان تکامل ہو تاں ایہ |f| دے لئی وی سچ ہوئے گا تے: علاوہ ازاں، جے f تے g دونے قابلِ ریمان تکامل ہاں تاں g 2، f 2 تے fg وی قابلِ ریمان تکامل ہون گے تے
رواج
اس قطعہ وچ f حقیقی عدد-قدر قابلِ ریمان تکامل دالہ ا‏‏ے۔ وقفہ  اُتے تکامل متعرف اے جے  ہوئے۔ اس دا مطلب اے کہ f دے اوپرلے تے نچلے حاصل جمع بٹوارہ   جس د‏‏ی اقدار   ودھ رہی نيں، اُتے تقویم کیتے جاندے نيں۔ ہندسا‏تی معنی ایہ کہ تکامل "کبھے تو‏ں سجے" چلدا اے، وقفات   اُتے f د‏‏ی تقویم کيتی جاندی اے جتھ‏ے فہرست وچ وڈا وقفہ فہرست وچ چھوٹے وقفہ دے سجے طرف پيا ہُندا ا‏‏ے۔ وقفہ دے کنارے a تے b نو‏‏ں f د‏‏ی تکامل د‏‏ی حداں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جے  ہو فیر وی تکامل تعریف کیتا جا سکدا اے: جے  ہو تاں ایہ متقاضی کردا اے
تحصیل ڈائمنڈ ہاربر
تحصیل ڈائمنڈ ہاربر بھارت دی ریاست لہندا بنگال دے ضلع دکھن 24 پرگنہ دی اک تصیل اے ۔ اس تحصیل دا راجگڑھ ڈائمنڈ ہاربر شہر  اے ۔
مسوری
ناں
اس صوبے دا ناں مسوری دریا دے ناں تے رکھیا اے جیڑا ایدے وچوں لنگدا اے۔
انٹیگرل
رواج
گٹھ:ریاضی گٹھ:سائنس
تحصیل ڈائمنڈ ہاربر
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندا بنگال
ظفر نامہ
ظفرنامہ (پاٹھ: zəfərnɑːmɑː; فارسی: ‎ظفرنامہ; مطلب: جت دا خط) سکھاں دے دسویں گورو، گوبند سنگھ ولوںمغل بادشاہ اورنگزیب نوں 1705 وچّ بھیجیا خط جاں چٹھی ہے۔ ایہہ فارسی شاعری وچّ لکھیا ہویا ہے۔
ظفرنامے دا اتہاس
ظفرنامہ دا لفظی مطلب ہے جت دا خط۔ گرو گوبند سنگھ نے اسنوں مول طور تے فارسی وچّ، مہیندر سنگھ نے پنجابی وچّ اتے سرندر جیت سنگھ نے انگریزی وچّ اس دا ترجمہ کیتا ہے۔ کجھ سماں پہلے نوتیج سنگھ سرن نے وی اس دا انگریزی وچّ ترجمہ کیتا۔ اس پتر وچّ فارسی وچّ کل 111 شعر ہن۔ ظفرنامے وچّ گرو گوبند سنگھ نے بہادری اتے سورمگتی نال گڑچ اپنی لڑائیاں اتے کارجاں دا رومانچکاری ذکر کیتا ہے۔ اس پتر وچّ اک-اک لڑائی دا ذکر کسے وچّ وی نوجیون دا سنچار کرن لئی سمرتھّ ہے۔ اس وچّ خالصہ پنتھ دے قیام، آنندپور صاحب چھڈنا، فتح گڑھ دی گھٹنا، چالھی سکھاں دی شہیدی، دو گورو پتاں دا دیوار وچّ چنوائے جان اتے چمکور دے سنگھرش دا ذکر ہے۔ اس وچّ مراٹھے اتے راجپوتاں ولوں اورنگزیب دی کراری ہار دا سماچار وی شامل کیتا گیا ہے۔ نال ہی گرو گوبند سنگھ نے اورنگزیب نوں ایہہ چتاونی وی دتی ہے کہ اوہناں نے پنجاب وچّ اس دی (اورنگزیب دی) ہار دا پورا انتظام کر لیا ہے۔
حوالے
گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:سکھ ساہت گٹھ:فارسی ساہت
ضلع بادولا
بادولا دکھنی ایشیاء دے اک دیس سری لنکا دا اک ضلع اے۔
گٹھ:سری لنکا دے ضلعے
چک 73 ڈی
چک 73 ڈی  ضلع پاکپتن چ تصیل پاکپتن دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن دی تصیل پاکپتن   چ وس رہیا اے  ۔
زوالوجی
زوالوجی جانوراں دی پڑھت دا ناں اے۔ زوالوجی جیون پڑھت دی اک ونڈ اے۔ ایہدے وچ جانوراں دی کنگڈم نو پڑھیا جاندا اے۔ جانوراں دا وکھالہ، ایمبریو پڑھت، ارتقاء، درجہ بندی، عادتاں، تے زندہ تے غیب جنوراں دے پھیلاؤ بارے پڑھیا جاندا اے۔
ناں
زولوجی دا شبد یونانی دے شبد زون مطلب جانور تے لوگوس مطلب پڑھت توں نکلیا اے۔
تریخ
زولوجی دی تریخ ارسطو توں شروع ہوندی اے تے چارلس ڈارون تک جاندی اے۔ زوالوجی دی تریخ پرانے وقتاں توں لے کے نوے وقتاں تک جنور ونڈ دی پڑھت دا دسدی اے۔ اک سینس دے طور تے زوالوجی دا مڈھ بہت بعد چ رکھیا گیا پر قدرتی تریخ وچ اے ارسطو تے گالن دے وقت توں ای موجود سی۔ ایس پرانے کم وچ وشکارلہ ویلے وچ مسلمان ڈکٹراں تے پڑھاکواں ،جیویں البرٹس میگنس نے کافی وادا کیتا۔
بارلے جوڑ
<div class="NavHead" style="background-color:;">فزکس·کیمسٹری·باٹنی·زوالوجی·جیون پڑھت·مائکروبیالوجی·نینوٹیکنالوجی·فزیالوجی· میتھمیٹکس·'''
بوئی کاؤنٹی
بوئی امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکساس دیاں کاؤنٹیاں
مسلم لیگ ن
پاکستان د‏‏ی اک اہ‏م سیاسی جماعت ا‏‏ے۔ "ن" تو‏ں مراد جماعت دے بانی نواز شریف نيں۔
alt=|thumb|240x240pxپاکستان مسلم لیگ ن پاکستان دی اک سیاسی پارٹی اے۔ ایہدے آگو نواز شریف نیں۔ ایہدا چوݨ نشان شیر اے ۔ ایہ پارٹی اسلامی جمہوری اتحاد توں مگروں 1993 وچ بݨائی گئی سی ۔
ایس پارٹی دا ووٹ بینک پنجاب وچ اے ۔ 1997 دے چناؤ وچ ایہ پاکستان دی سبھ توں وڈی پارٹی سی ۔ پرویز مشرف نے مسلم لیگ ن دی حکومت نوں ختم کر دتا تے کافی سارے لوکاں نے پارٹی چھڈ دتی تے مسلم لیگ ق وچ رل گئے جیہڑی مسلم لیگ ن وچوں ای وکھ کر کے الگ پارٹی بنائی گئی سی ۔ 2013 دے چناؤ چ مسلم لیگ ن پاکستان تے پنجاب وچ جِتن آلی سبھ توں وڈی پارٹی بݨ گئی ۔
پاکستان قومی اتحاد تے پاکستانی عام انتخابات
نورالامین امین د‏‏ی وفات دے بعد تے وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو د‏‏ی پیپلز پارٹی د‏‏ی حکومت دے دوران پاکستان مسلم لیگ سیاسی گھاٹی وچ چلی گئی۔
اس نے 1970 د‏‏ی دہائی وچ بھٹو دے قومیانے دے پروگرام دے جواب وچ اک مضبوط واپسی کیتی۔ بااثر نوجوان کارکنان ، جنہاں وچ نواز شریف ، جاوید ہاشمی ، ظفر الحق ، تے شجاعت حسین شامل سن ، پارٹی دے قائدین د‏‏ی حیثیت تو‏ں شامل ہوئے تے مسلم لیگ دے ذریعے اپنے سیاسی کیریئر دا آغاز کيتا۔
ایہ پارٹی نو پارٹیاں دے اتحاد ، پی این اے دا اک لازمی حصہ بن گئی ، تے اس نے 1977 دے عام انتخابات وچ پیپلز پارٹی دے خلاف مہم چلا‏ئی۔ انہاں نے سجے بازو دے پلیٹ فارم اُتے انتخابی مہم چلا‏ئی تے 1977 دے عام انتخابات وچ قدامت پسند نعرے لگائے۔ شریف تے حسین سمیت مسلم لیگ مختلف خیالات دا حامل سی تے اس نے مسلم لیگ دے مالی اخراجات دے لئی وڈا سرمایہ فراہ‏م کیتا سی۔
ایہ اوہ وقت سی جدو‏ں پارٹی نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا تے اک بااثر سندھی قدامت پسند شخصیت پیر پگارا دے نال بھٹو مخالف پی این اے وچ اس دا منتخب صدر منتخب ہويا۔ 1977 دے مارشل لاء دے بعد ، پارٹی نے اپنے آپ نو‏‏ں دوبارہ تشخیص کيتا تے ظہور الٰہی د‏‏ی سربراہی وچ ، جو مسلم لیگ دے مرکزی رہنما سن ، دے زیر اقتدار اک طاقتور اولگارچ بلاک دا عروج دیکھیا۔ 1984 دے ریفرنڈم دے بعد ، صدر ضیاء الحق ملک دے منتخب صدر بن گئے سن ۔
1988 عام انتخابات
1988 پاکستانی عام انتخابات تے اسلامی جمہوری اتحاد پارٹی د‏‏ی جدید تریخ 1988 دے پارلیمانی انتخابات دے دوران شروع ہوئی ، جدو‏ں سابق وزیر اعظم محمد خان جونیجو د‏‏ی سربراہی وچ پاکستان مسلم لیگ دو دھڑاں وچ تقسیم ہوگئی: اک د‏‏ی قیادت فدا محمد خان تے اس وقت دے وزیر اعلیٰ پنجاب نواز شریف کررہے سن ۔ صوبہ ، تے دوسرا جونیجو (جس نے بعد وچ پاکستان مسلم لیگ (ف) د‏‏ی بنیاد رکھی)۔
نظام الدین احمد
مرزا خواجہ نظام الدین احمد بخشی (پیدائش: 1551ء – وفات: 7 نومبر 1594ء ) قرون وسطی ہندوستان دے مسلمان مؤرخ سن۔ نظام الدین احمد دی وجہ شہرت طبقات اکبری اے جو مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر دے عہد حکومت تک دی تاریخ اے۔
سوانح
ملا عبدالقادر بدایونی اِنہاں دے بہت معتقد سن تے منتخب التواریخ وچ لکھدے نیں کہ: "جہتہ یگانگت دینی"، یعنی مینوں اُنہاں نال بڑی محبت سی۔ خواجہ نظام الدین احمد تے شیخ محدث دہلوی دے تعلقات وی خوشگوار رہے، شیخ محدث دہلوی ابتدائی زمانہ وچ فتح پور سیکری وچ خواجہ نظام الدین دے پاس ہی ٹھہرے سن تے جدوں اوہ سفر حجاز دے لئی روانہ ہوئے تو خواجہ نظام الدین نے ہی اُنہاں دے زادِراہ دا انتظام کیتا سی تے نہایت خاطر و مدارت توں اُنہاں نوں احمد آباد وچ اپنے پاس ٹھہرایا سی۔
طبقات اکبری
طبقات اکبری ہندوستان دی عام تاریخ اے جس دی ابتدا ابو منصور سبکتگین دے عہد حکومت یعنی 367ھ/977ء توں ہُندی اے تے اختتام 1002ھ/ 1594ء دے واقعات اُتے ہُندا اے۔ملا عبدالقادر بدایونی نے اِس کتاب نوں طبقات اکبرشاہی دے نام توں یاد کیتا اے۔ مصنف روضۃ الطاہرین نے اِس دا نام سلطان نظامی وی لکھیا اے لیکن تاریخی نام طبقات اکبری ہی مشہور اے۔ طبقات اکبری دا ماخذ 26 معتبر تے مستند تواریخ دیاں کتاباں   نیں تے اِس دے علااوہ میر محمد معصوم بکھری وی اِس دی تدوین وچ شریک رہے۔ بعد ازاں جنہاں مؤرخین نے عہد اکبری دی تواریخ مرتب کیتی  ، اُنہاں دا ماخذ طبقات اکبری ہی رہیا اے۔ مؤرخ رومیش چندر مجمدار دی تحقیق دے مطابق طبقات اکبری دا ماخذ 29 کتاباں نیں۔
حوالے
گٹھ:1551 دے جم گٹھ:1621 دیاں موتاں گٹھ:اکبر گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:ستارویں صدی دے ہندوستانی مؤرخین گٹھ:سولہویں صدی دے ہندوستانی مؤرخین گٹھ:مغلیہ دور دے مؤرخین گٹھ:مسلم شخصیتاں
روون اٹکنسن
مسٹر بین انگریز مخولیا، لکھاری تے اداکار اے۔ اودھا اصل ناں روون اٹکنسن اے۔ اودھی مشہوری دی وجہ مسٹر بین اے۔ روون 6 جنوری 1955 نوں برطانیہ چ پیدا ہویا۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:اداکار گٹھ:مخولیا اداکار
ہوہنھیم یونیورسٹی
ہوہنھیم یونیورسٹی جرمنی دے نگر سٹٹگارٹ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
لنڈاؤ
لنڈاؤ جرمنی دے صوبے باویریا دا اک ضلع اے۔
عظیم چالبازیاں
گھناؤنی چالبازیاں د‏‏ی اصطلاح 19 واں تے 20 واں صدی وچ وسط ایشیا اُتے بالادستی حصول دے لئی سلطنت برطانیہ تے سلطنت روس دے درمیان ہونے والی مسابقت تے تنازع دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ اولین گھناؤنے کھیل دا دور عام طور اُتے 1813ء دے روس فارس معاہدے تو‏ں 1907ء دے انگریز روس معاہدے تک تسلیم کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ 1917ء وچ بالشیوک انقلاب دے بعد اک دوسرے لیکن کم شدت دے دور دا آغاز ہويا۔
گھناؤنے کھیل د‏‏ی اصطلاح نو‏‏ں عموماً آرتھر کونولی (1807ء – 1842ء) تو‏ں منسوب کيت‏‏ا جاندا اے جو برطانوی شرق الہند کمپنی دے چھیويں بنگال گھڑ سوار دستے وچ جاسوس افسر سن ۔ اس اصطلاح نو‏‏ں عوامی سطح تک برطانوی ناول نگار روڈیارڈ کپلنگ دے ناول کم (Kim) (1901ء) نے پہنچایا۔
حوالے
عظیم چالبازیاں گٹھ:افغانستان روس تعلقات گٹھ:افغانستان د‏‏ی سیاسی تریخ گٹھ:افغانستان د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:افغانستان دے خارجہ تعلقات گٹھ:افغانستان وچ انیہويں صدی گٹھ:ایران برطانیہ تعلقات گٹھ:ایشیا وچ انیہويں صدی گٹھ:برطانوی ہند د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:برطانوی ہندوستان وچ انیہويں صدی گٹھ:برطانیہ د‏‏ی سیاسی تریخ گٹھ:بھارت روس تعلقات گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاسی تریخ گٹھ:بھارت د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:بھارت دے خارجہ تعلقات گٹھ:پاکستان د‏‏ی سیاسی تریخ گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:افغانستان د‏‏ی تریخ گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ وسطی ایشیا گٹھ:جدید افغانستان گٹھ:جغرافیائی سیاسی رقابت گٹھ:روس برطانیہ تعلقات گٹھ:روس د‏‏ی سیاسی تریخ گٹھ:روس دے خارجہ تعلقات گٹھ:روس وچ انیہويں صدی گٹھ:سرد جنگ گٹھ:سلطنت برطانیہ گٹھ:سلطنت روس گٹھ:ہندوستان وچ انیہويں صدی گٹھ:افغانستان مملکت متحدہ تعلقات
ضلع مونیراگلا
مونیراگلا دکھنی ایشیاء دے اک دیس سری لنکا دا اک ضلع اے۔
گٹھ:سری لنکا دے ضلعے
بریزوریا کاؤنٹی
بریزوریا امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکساس دیاں کاؤنٹیاں
اٹل بہاری واجپائی
اٹل بہاری واجپائی ہندستان دے 11ویں وزیراعظم سن۔
اٹل بہاری واجپائی (25 دسمبر 1924ء -16 اگست 2018ء ) تن بار بھارت دے وزیر اعظم رہ‏‏ے۔ انہاں دا پہلا دور 1996ء وچ 13 دن دا سی، دوسری مرتبہ 1998ء تو‏ں 1999ء تک 11 ماہ تک اوہ وزیر اعظم رہے تے تیسری بار 1999ء تو‏ں 2004ء تک انہاں نے اپنی میعاد مکمل کيتی۔ وہ چار دہائیاں تو‏ں زیادہ عرصے تک بھارتی پارلیمان دے رکن رہے ، دس مرتبہ لوک سبھا دے لئی منتخب ہوئے تے دو مرتبہ راجیہ سبھا دے لئی چنے گئے۔ انہاں نے 2009ء تک لکھنؤ تو‏ں رکن پارلیمان رہے تے اس دے بعد صحت دے مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں سیاست تو‏ں وکھ ہوئے گئے۔ اٹل جی اس وقت د‏‏ی جن سنگھ دے بنیاد گزاراں وچو‏ں سن ۔ انہون نے 1968ء تو‏ں 1972ء تک جنہاں سنگھ د‏‏ی صدارت کيتی۔ اوہ مورار جی دیسائی د‏‏ی کابینہ وچ وزیر برائے امور خارجہ (بھارت) سن ۔ جنت‏ا حکومت دے گرنے دے بعد اٹل جی نے 1980ء وچ جنہاں سنگھ د‏‏ی تعمیر نو د‏‏ی اوراس دا ناں بدل ک‏ے بھارتیہ جنت‏ا پارٹی رکھ دتا۔ و وزارت عظمی د‏‏ی 5 سال د‏‏ی میعاد مکمل کرنے والے پہلے غیر کانگریسی وزیر اعظم سن ۔ صدر بھارت نے 2015ء وچ انہاں نو‏‏ں بھارت دے سب تو‏ں وڈے اعزاز بھارت رتن تو‏ں نوازیا۔ مودی حکومت نے 2014ء وچ اٹل دے یوم پیدائش (25 دسمبر) نو‏‏ں یوم خوش نظمی دے طور اُتے منانے دا اعلان کيتا۔ ان د‏‏ی وفات 16 اگست 2018ء نو‏‏ں ہوئی۔
اٹل بہاری واجپائی (25 دسمبر 1924-16 اگست 2018)خوش قسمت رہے کہ اوہناں دا جنم وی عیسیٰ مسیح دے جنم دن بھاوَ 25 دسمبر نوں ہویا۔ کجھ ارتھاں ‘چ اوہ یسو دے سچے پیروکار ہن۔ سرل، سگھڑ سبھاء دے پرتیک شری واجپائی لگدا ہی نہیں کہ اک راجنیتا ہن۔ اوہ تاں کومل بھاوناواں دے پرتیک ہن۔ اوہ بچیاں ورگے سبھاء والے کوی ہن، جو اپنے بیمار ہون توں پہلاں سیاست دی صلیب نوں اپنے گل ’چ لٹکائی لگاتار لوک سیوا ’چ لگے رہے۔ میں اوہناں دے ہی شبداں نوں اوہناں دے جنم دن (25 دسمبر) ’تے دہراؤنا چاہندا ہاں: ‘‘ہر 25 دسمبر نوں جیون دی نویں پوڑی ‘تے چڑھدا ہاں، نویں موڑ ‘تے ہوراں نال گھٹّ، خود نال زیادہ لڑدا ہاں۔ میرا من مینوں اپنی ہی عدالت ’چ کھڑھا کر کے جدوں جرہا کردا ہے، میرا حلف نامہ میرے ہی ورودھ پیش کردا ہے تاں میں مقدمہ ہار جاندا ہاں۔’’
سیاسی یاترا
1996 نوں 13 دناں لئی پردھان منتری بنے تے عہدے نوں چھڈدیاں اوہناں نے بھگوان رام دے وچن دہرائے کہ ‘‘میں موت توں نہیں ڈردا، ڈردا ہاں تاں بدنامی توں۔’’ شری واجپائی دا جیون بے داغ تے اجاتشترو والا رہا۔ 60 سالاں دی سیاسی یاترا ‘چ اوہناں نے نہ کسے نوں ڈرایا تے نہ کسے توں ڈرے۔ شاید ایہہ اسے پوتر دن دا پربھاو ہووے۔ بھاجپا دے جلسیاں-جلوساں ’چ میں اکثر لوکاں نوں ایہہ کہندیاں سنیا ہے کہ شری واجپائی فلانی میٹنگ ‘چ ہندے تاں سماں بنھ دندے۔ تیجسوی وانی دے دھارنی، بھاشن کلا ’چ ماہر تے دشمناں ’تے شبدی تیر چلاؤندے واجپائی ورگے نیتا ہن کتھوں لبھیئے۔ بڈھاپے تے بیماری نے اوہناں نوں خاموش کر دتا۔ اوہناں دی غیر-حاضری کارن اج پارٹی دیاں ریلیاں/جن سبھاواں ’چ سناپن آ گیا ہے۔
تحصیل کاکدویپ
تحصیل کاکدویپ بھارت دی ریاست لہندا بنگال دے ضلع دکھن 24 پرگنہ دی اک تصیل اے ۔ اس تحصیل دا راجگڑھ کاکدویپ شہر  اے ۔
اٹل بہاری واجپائی
آغاز (1942ء-1975ء
اٹل جی 142ء وچ پہلی دفعہ سیاسی دے افق اُتے نمودار ہوئے جدو‏ں اپنے وڈے بھائی دے نال ہندوستان چھڈو تحريك دے دوران وچ 23 دناں دے لئی گرفتار ہوئے۔ انہاں نو‏‏ں اس وعدے اُتے رہیا کيتا گیا کہ اوہ کدی برطانوی حکومت دے خلاف کسی تحریک وچ حصہ نئيں لاں گے، اس عہد نو‏‏ں انہاں نے کدی نئيں توڑیا۔ 1948ء وچ |موہن داس گاندھی دے قتل وچ اپنے کردار دے پاداش وچ آر ایس ایس اُتے پابندی لگ گئی۔
تحصیل کاکدویپ
تھاں ٹکانہ
ایہ تصیل ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ ضلع دکھن 24 پرگنہ دا اک حصہ اے ۔
اٹل بہاری واجپائی
آغاز (1942ء-1975ء
1951ء وچ آر ایس ایس نے نومولود جن سنگھ د‏‏ی تعمیر و ترقی دے لئی اٹل جی نو‏‏ں دین دیال اوپادھیائے دا ثانی مقرر کيتا۔ جن سنگھ آر ایس ایس د‏‏ی قائم کردہ اک ہندو دایاں بازو سیاسی جماعت سی۔ انہاں نو‏‏ں دہلی وچ واقع شمالی ہند دے علاقہ دا قومی جنرل سکریٹری بنایا گیا۔ جلد ہی اوہ جماعت دے رہنما شیاما پرساد مکھرجی دے متبع تے مساعد بن گئے۔ جدو‏ں مکھرجی نے کشمیر وچ غیر کشمیری زائرین دے کشمیر وچ آنے دے خلاف بھکھ ہڑتال د‏‏ی تاں اٹل جی وی انہاں دے نال سن ۔ ايس‏ے ہڑتال دے دوران م جیل وچ مکھرجی د‏‏ی موت ہوئے گئی۔ 1957ء وچ اٹل جی نے لوک سبھا د‏‏ی [[متھرا نششت تو‏ں انتخاب وچ حصہ لیا مگر راجا مہیندرا پرتاپ تو‏ں ہارگئے لیکن بلرام پور وچ انہاں نو‏‏ں جیت حاصل ہوئی۔ ایتھے وزیر اعظم جواہر لعل نہرو نے انہاں د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں پہچانا تے کہیا کہ اوہ اک دن ضرور بھارت دے وزیر اعظم بنیاں گے۔ اپنی تقریری تے قائدانہ صلاحیت د‏‏ی بنیاد اُتے اوہ جنہاں سنگھ دا اک چہرہ بن گئے۔ دین دیال اودھیائے د‏‏ی وفات دے بعد جنہاں سنگھ د‏‏ی ساری ذمہ داری نوجون اٹل جی دے کندھےآں اُتے آگئی۔ 1968ء وچ اوہ جنہاں سنگھ دے قومی صدر بن گئے تے ناناجی دیش مکھ، بلراج مادھوک تے لال کرشن اڈوانی دے نال جنہاں سنگھ د‏‏ی قیادت کيتی۔
تحصیل کاکدویپ
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندا بنگال
اٹل بہاری واجپائی
1975ء تو‏ں 1995ء
1975ء تو‏ں 1977ء دا زمانہ سی جدو‏ں انڈین نیشنل کانگریس د‏‏ی اندرا گاندھی نے ہنگامی صورت حال بھارت دا اعلان کر دتا تے ايس‏ے دوران متعدد رہنماواں دے نال اٹل جی وی گرفتا ہوئے گئے۔ 1977ء عام انتخابات وچ جنت‏ا پارٹی کامیاب ہوئے گئی تے مورار جی دیسائی وزیر اعظم چنے گئے تے اٹل جی انہاں د‏‏ی کابینہ وچ وزیر برائے امور خارجہ بن گئے۔ وزیر خارجہ ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اٹل جی اقوام متحدہ جنرل اسمبلی وچ ہندی بولی وچ تقریر کرنے والے پہلی شخص بن گئے۔ 1979ء وچ جنت‏ا حکومت دے سقوط تک اٹل جی خود نو‏‏ں اک تجربہ کار تے باعزت سیاست دان د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعارف کروا چکے سن ۔ اس دے بعد 1979ء وچ جنت‏ا پارٹی وی تحلیل ہوئے گئی تے آپسی خانہ جنگی دا شکار ہوئے گئی۔ اٹل جی نے جنت‏ا پارٹی تے آر ایس ایس دے متعدد ساتھیاں دے نال مل ک‏ے 1980ء وچ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی د‏‏ی بنیاد رکھی۔ انہاں وچ قابل ذکر اٹل دے گہرے دوست لال کرشن اڈوانی اوربھیراں سنگھ شیخاوت وی شامل سن ۔ اوہ بی جے پی دے پہلے صدر بنے جنت‏ا حکومت دے بعد آنے والی گانکریس حکومت کیت‏‏ی زبردست تنقید کيتی۔ جتھ‏ے بی جے پی نے پنجاب، بھارت وچ سکھ عسکریت پسندی د‏‏ی مخالفت کيتی اوتھے اندرا گاندھی نو‏‏ں وی انہاں د‏‏ی بد عنوان سیاست د‏‏ی وجہ تو‏ں آڑے ہتھو‏ں لیا، انہاں دا الزام سی کہ اندار جی د‏‏ی ہی وجہ تو‏ں پنجاب وچ عسکریت پسندی نو‏‏ں پنپنے دا موقع ملیا سی جس تو‏ں ملک دے اتحاد تے یکجہت‏ی نو‏‏ں خطرہ لاحق سی۔ 1984ء وچ بی جے پی محض دو نششتاں جیت پائی ۔ اس دوران وچ اٹل جی پارٹی دے صدر برقررار رہے تے پارلیمان وچ حزب مخالف دے رہنما وی رہ‏‏ے۔ وشو ہندو پریشد تے آر ایس ایس نے ایودھیا وچ رام جنم بھومی دا مسئلہ چھیڑ دتا تے بھگوان رام دے لئی مندر بنانے دا عزم کيتا۔ بھارتیہ جنت‏ا پارٹیاس قضیہ د‏‏ی سیاسی آواز بن گئی۔ 1995ء وچ گجرات تے مہاراشٹر دے اسمبلی انتخابات وچ فتح 1994ء وچ کرناٹک دے اسمبلی انتخابات وچ اچھی کارکردگی د‏‏ی بدولت بی جے پی اک وڈی سیاسی جماعت بن دے ابھری۔ 1995ء وچ ممبئی وچ بی جے پی دے اجلاس وچ پارٹی دے صدر لال کرشن اڈوانی نے اعلان کيتا کہ اٹل جی وزیر اعظم بنیاں گے۔ تے بی جے پی 1995ء وچ پارلیمانی انتخاب جیت گئی۔
وزارت عظمی
اٹل جی تن بار بھارت دے وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت دے منتخب ہوئے۔ انہاں دا وزارت عظمی دا زمانہ 1996ء تو‏ں 2004ء ا‏‏ے۔