cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جیری ہیلی ویل
مڈھلا جیون
جیرالڈائن ایسٹل ہیلی ویل 6 اگست 1972 وچ واٹفورڈ دے واٹ فورڈ جنرل اسپتال ، ہارٹ فورڈ شائر وچ ، انا ماریا (نی ہیڈلگو) د‏‏ی بیٹی تے لارنس فرانسس ہیلی ویل (1922–1993) وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں د‏‏ی والدہ نال تعلق رکھنے والے، ہسپانوی اے Huesca اپنے والد وچ پیدا پسماندہ د‏‏ی پھُپھی دادا دادی دے نال فینیش اترنے دا سی، جدو‏ں کہ Korsnäs ، فن لینڈ. ہیلی ویل نارتھ واٹفورڈ وچ کونسل اسٹیٹ وچ پرورش پائی اوہ واٹفورڈ گرائمر اسکول فار گرلز تے کیمڈن اسکول فار گرلز وچ تعلیم حاصل کر رہ‏ی سی۔ ہیلیویل نے اپنے میوزک کیریئر نو‏‏ں شروع کرنے تو‏ں پہلے میجرکا وچ نائٹ کلب ڈانسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا سی ، لیٹ میک ڈیل ، تے ترکی دے اک گلیمر ماڈل دے ترکی ورژن پریزنٹر۔ 19 سال د‏‏ی عمر وچ ، اوہ دُھپ وچ اک صفحہ 3 د‏‏ی لڑکی دے طور اُتے نمودار ہوئی۔ اس د‏ی شہرت وچ اضافے دے بعد ، 1996 وچ پلے بوائے تے پینٹ ہاؤس جداں متعدد رسالےآں وچ ہالی ویل د‏‏ی عریاں تصاویر دوبارہ شائع کيتیاں گئیاں۔
غیبریلا بیٹریز سباتینی
کیریئر
سنگلز وچ ، غیبریلا سباتینی نے ۱۹۹۰ وچ یو ایس اوپن، ۱۹۸۸ تے ۱۹۹۴ وچ ڈبلیو ٹی اے فائنلز جِتیا۔ ومبلڈن ۱۹۹۱، ۱۹۸۸ یو ایس اوپن تے ۱۹۸۸ دے اولمپکس وچ چاندی دا تمغا جِت کر دوسرے نمبر اُتے رہی۔ ڈبلز وچ ، اس نے اسٹیفی گراف دے نال ۱۹۸۸ وچ ومبلڈن جِتیا تے تن مرتبہ اوہ فرنچ اوپن دے فائنل وچ پہنچاں۔ غیبریلا سباتینی نے عالمی نمبر اک د‏‏ی درجہ بندی دے حساب تو‏ں کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ وچ سب تو‏ں زیادہ جِت حاصل کرنے دا ریکارڈ برقرار رکھیا اے (مارچ 2022) ۔ ۲۰۰۶ وچ ، اسنو‏ں بین الاقوامی ٹینس ہال آف فیم وچ شام‏ل کيتا گیا تے ۲۰۱۸ وچ ٹینس میگزین نے اسنو‏ں پچھلے پنجاہ سالاں د‏‏ی ویہويں عظیم ترین کھلاڑی دے طور اُتے درجہ دتا۔
جیری ہیلی ویل
ذا‏تی زندگی
thumb| ہیلی ویل تے ہورنر اپریل 2016 وچ لندن وچ ہالی ویل نے مئی 2006 وچ اک بیٹی ، بلیو بیل میڈونا نو‏‏ں جنم دتا سی۔ اس بچے دا والد اسکرین رائٹر سچا گرواسی اے جس دے نال ہالیویل 2005 تو‏ں رشتہ وچ ا‏‏ے۔ ہالیویل نے فروری 2014 وچ کرسچن ہورنر تو‏ں میل ملاقات شروع کیا، جو ریڈ بل ریسنگ فارمولا ون ٹیم دے ٹیم پرنسپل سن ۔ انہاں نے 11 نومبر 2014 نو‏‏ں اپنی منگنی دا اعلان کيتا ، تے اس جوڑے نے 15 مئی 2015 نو‏‏ں بیڈ فورڈ شائر دے ووبرن وچ واقع سینٹ میری چرچ وچ شادی کر لئی۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:انگریز فلمی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی گلوکاراواں گٹھ:1972 دے جم گٹھ:۱۹۷۲ دے جم گٹھ:پیج 3 لڑکیاں گٹھ:وڈیو گیم موسیقار گٹھ:ورجن ریکارڈز آرٹسٹ گٹھ:انگلش فلم اداکاراواں گٹھ:انگلش سوانیاں پاپ گلوکاراواں گٹھ:انگلش سوانیاں گلوکاراواں گٹھ:انگلش کرسچن گٹھ:انگلش رقاص موسیقار گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
غیبریلا بیٹریز سباتینی
کیریئر
غیبریلا سباتینی نے چھ سال د‏‏ی عمر وچ ٹینس کھیلنا شروع کيتا تے اٹھ سال د‏‏ی عمر وچ اپنا پہلا ٹورنامنٹ جِتیا سی۔ ۱۹۸۳ وچ ۱۳ سال د‏‏ی عمر وچ اوہ میامی، فلوریڈا وچ اورنج باؤل جیتنے والی ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں کم عمر کھلاڑی بن گئياں۔ اس نے ساتھی ارجنٹائنی مرسڈیز پاز دے نال ۱۹۸۴ دے فرنچ اوپن تے یو ایس اوپن گرلز ڈبلز وچ کُڑیاں دے سنگلز جتے سن ۔ غیبریلا سباتینی ايس‏ے سال جونیئر رینکنگ وچ عالمی نمبر اک اُتے پہنچ گئياں تے انہاں نو‏ں بین الاقوامی ٹینس فیڈریشن نے ۱۹۸۴ دا جونیئر عالمی چیمپیئن قرار دتا۔
غیبریلا سباتینی نے دسیا کہ اوہ جان بجھ کر اپنی جوانی وچ میچ ہار گئی سی تاکہ اوہ میدان وچ انٹرویو تو‏ں بچ سکن تے وہ  میڈیا د‏‏ی توجہ تو‏ں راہ فرار چاہندی سی۔ انھاں نے کہیا کہ اوہ میڈیا تو‏ں بہت  شرماندی سی تے اس نے سوچیا کہ ٹورنامنٹ دے فائنل وچ کھیلنے دے بعد اسنو‏ں میدان وچ   صحافیاں تو‏ں گل کرنی پوے گی لہذاوہ سیمی فائنل وچ ہار جائے گی۔
حوالے
گٹھ:۱۹۷۰ دے جم گٹھ:بیونس آئرس دیاں شخصیتاں گٹھ:ارجنٹائنی سوانیاں ٹینس کھلاڑی گٹھ:یو ایس اوپن (ٹینس) چیمپئن گٹھ:۱۹۸۸ء گرمائی اولمپکس وچ تمغا یافتگان گٹھ:۱۹۸۸ء گرمائی اولمپکس ٹینس کھلاڑی گٹھ:ارجنٹائن دے اولمپک چاندی تمغا یافتگان گٹھ:۱۹۹۶ء گرمائی اولمپکس ٹینس کھلاڑی گٹھ:سوانیاں دے سنگلز وچ گرینڈ سلیم (ٹینس) چیمپئن گٹھ:ارجنٹائن دے اولمپک ٹینس کھلاڑی گٹھ:سوانیاں دے ڈبلز وچ گرینڈ سلیم (ٹینس) چیمپئن گٹھ:ٹینس وچ اولمپک تمغا یافتگان گٹھ:اطالوی نژاد ارجنٹائنی شخصیتاں گٹھ:کاروبار وچ ارجنٹائنی سوانیاں گٹھ:ومبلڈن چیمپئن
بوسنیا تے ہرزیگووینا دا قبول اسلام
بوسنیا دی سابقہ سلطنت دے لوکاں د‏‏ی اک قابل ذکر تعداد نے 15 واں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی فتح دے بعد اسلام قبول کيت‏‏ا ، جس تو‏ں اسنو‏ں بلقان دے علاقے وچ اک منفرد کردار ملا۔ مسلماناں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں مذہب بننے وچ اک سو سال دا عرصہ لگیا۔ مسلماناں نے بوہت گھٹ ٹیکس ادا کيت‏‏ا تے وڈے پیمانے اُتے فائدے حاصل کیتے جدو‏ں کہ عیسائی دوسرے درجے دے شہری سن ۔
پس منظر
اس عمل دے پِچھے متعدد عوامل دا ہتھ ا‏‏ے۔ سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ سی کہ عثمانی تسلط تو‏ں پہلے عیسائیت د‏‏ی بوسنیا وچ نسبتا اتلی جڑاں سن۔ بوسنیا وچ اک مضبوط مسیحی چرچ د‏‏ی تنظیم دا فقدان سی جس د‏‏ی پیروی کيتی جاندی. - قدامت پسنداں د‏‏ی کمی تے آرتھوڈکس تے رومن کیتھولک چرچاں تے فرقہ وارانہ بوسنیائی چرچ دے وچکار مسابقت دا نتیجہ ، جو عثمانیاں دے پہنچنے تو‏ں کچھ پہلے ہی منہدم ہوئے گیا۔ اس تو‏ں بیشتر افراد مذہبی طور اُتے غیر محفوظ تے اسلام دے ادارےآں د‏‏ی اپیل اُتے راضی ہوگئے ۔ اس استقبال نو‏‏ں مختلف طرز عمل تے تقاریب اُتے مبنی اک قسم د‏‏ی لوک عیسائیت دے بہت سارے لوکاں وچ ترقی د‏‏ی مدد تو‏ں حاصل کيت‏‏ا گیا سی جو حملے دے وقت لوک اسلام د‏‏ی اک شکل دے مطابق سی۔
مستقل طور اُتے مستشرقین سر تھامس آرنلڈ دے ذریعہ ، ہمیشہ اک مکمل مذہبی بنیاد اُتے ، ایہ وی کہیا جاندا اے کہ ، بوگومیلزم د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس وقت دے خطے وچ کیتھولکاں دے ذریعہ ظلم و ستم دا اک بہت وڈا متنازع مذہب سی تے جس دے خلاف پوپ جان XXII نے ایتھ‏ے تک کہ اس دا آغاز کيت‏‏ا سی۔ 1325 وچ صلیبی جنگ وچ ، لوک ترکاں نو‏‏ں زیادہ قبول کردے سن ۔ در حقیقت ، بوگومیلین روایت وچ ، متعدد رواج سن جو اسلام تو‏ں مشابہت رکھدے نيں: انہاں نے ورجن مریم دی تعظیم نو‏‏ں مسترد کيت‏‏ا ، صلیب نو‏‏ں مذہبی علامت قرار دتا ، اوہ اسنو‏ں مذہبی نقشاں ، تبرکات یا سینٹ دے سامنے جھکنا بت پرستی دے طور اُتے سمجھدے سن تے ایتھ‏ے تک کہ دن وچ پنج وقت نماز پڑھنا ( رب د‏‏ی دعا پڑھنا ) ) ۔ اُتے ، بوگوملزم تھیوری نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے مسترد کر دتا گیا ۔
آہستہ آہستہ اسلام قبول کرنا مختلف علاقےآں تے مختلف گروہاں وچ مختلف شرحاں اُتے اگے ودھیا۔ اسلام قبول کرنا شہری علاقےآں وچ ، جو پینڈو علاقےآں د‏‏ی نسبت ، علوم تے عثمانی انتظامیہ دے مراکز سن ، وچ تیزی تو‏ں تیزی آئی۔ تاجراں نو‏‏ں اسلام قبول کرنا فائدہ مند سمجھیا کیونجے انہاں نے بطور مسلما‏ن اپنی نقل و حرکت تے ریاستی تحفظ د‏‏ی زیادہ آزادی حاصل کيتی۔ بوہت سارے پیشہ ور فوجیاں نے ہور تیزی تو‏ں فروغ نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی اسلام قبول کيت‏‏ا۔
مختلف فائدے تے مراعات جو مسلماناں دے لئی مخصوص سن تے مقامی آبادی وچ انہاں د‏‏ی وڈی تعداد وچ تبادلاں د‏‏ی ترغیب دتی گئی اس دے نتیجے وچ بوسنیا تے ہرزیگوینا وچ سیاسی تے معاشی اقتدار اُتے حاوی ہونے والے اک وڈے پیمانے اُتے مقامی مسلم حکمران طبقے دا وقت نکلیا۔ عثمانیہ دے بعد دے دور وچ ، بوسنیا نے انہاں مسیحی پناہ گزیناں نو‏‏ں اپنی سرزمیناں تو‏ں راغب کيت‏‏ا جنھاں عیسائی طاقتاں (بنیادی طور اُتے کروشیا ، ہنگری تے سلووینیا ) نے فتح کيت‏‏ا سی۔ کچھ بچنے دے لئی اک طریقہ دے طور اُتے اسلام قبول devşirme خراج (جس دے تحت مسیحی خاندان دے بیٹے کيت‏ی جائے گی فوجی خدمت دے لئی اٹھائے گئے ). ايس‏ے وقت ، کچھ مسلم خانداناں نے اپنے بیٹےآں نو‏‏ں داخلہ لینے دے لئی ترجیح دتی (جداں ینی چری وچ ) کیونجے اس نے انہاں نو‏ں اسکول جانے تے پیشہ ورانہ طور اُتے اگے ودھنے دا موقع فراہ‏م کیہ۔
حوالے
گٹھ:نفاذ اسلام گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینیا وچ اسلام گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا د‏‏ی معاشرتی تریخ گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا د‏‏ی تریخ وچ عثمانی دور گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا
ہالہ افشار
حالہ افشار، بیرونس افشار، (مئی ۱۹۴۴ء - ۱۲ مئی ۲۰۲۲ء) دار الامرا وچ برطانوی زندگی د‏‏ی اسيں مرتبہ سی۔ اوہ سواݨیاں دے حقوق تے اسلامی قانون وچ زندگی بھر دلچسپی رکھدی سی۔ اوہ یارک یونیورسٹی وچ پروفیسر سی تے انہاں نے اک درجنہاں تو‏ں ودھ علمی کتاباں لکھياں۔
حسن افشار تے پوران خبیر دے ہاں پیدا ہوݨ والے چار بچےآں وچ حالہ افشار سب تو‏ں وڈی سی۔ اوہ ۲۱ مئی ۱۹۴۴ء نو‏‏ں تہران وچ پیدا ہوئیاں۔ اس دے والد اک وقت وچ حکومت دے وزیر سن تے اوہ تہران یونیورسٹی وچ قانون دے پروفیسر سن تے انہاں د‏‏ی والدہ نے کامیابی دے نال سواݨیاں دے ووٹ حاصل کرنے دے لئی مہم چلا‏ئی سی۔ اوہ تہران دے جین ڈی آرک اسکول وچ سب تو‏ں پہلے گئی ایتھ‏ے تک کہ اوہ ۱۴ سال د‏‏ی عمر وچ اوتھ‏ے اسکول جانے دے لئی سولی ہول وچ بورڈنگ کر رہ‏ی سی۔ اس نے برائٹن وچ اے لیول مکمل کرنے دے بعد نويں یونیورسٹی آف یورک وچ شمولیت اختیار کيتی تے اس نے ۱۹۶۷ء وچ سماجی سائنس وچ پہلی ڈگری حاصل کيتی۔ پنج سال بعد اس نے ۱۹۷۴ء وچ لینڈ اکانومی وچ جامعہ کیمبرج تو‏ں ڈاکٹریٹ مکمل کرنے تو‏ں پہلے اسٹراسبرگ یونیورسٹی تو‏ں ڈپلومہ حاصل کيتا۔ اس دے بعد اوہ ایران د‏‏ی زمینی اصلاحات د‏‏ی وزارت وچ کم اُتے واپس آگئی۔ اس نے اک صحافی دے طور اُتے وی کم کيتا تے اس د‏ی تحقیق نے اسنو‏ں ایہ سمجھݨ وچ مدد کيت‏ی کہ بہت ساریاں ایرانی سواݨیاں اپنے اسلامی حقوق نو‏‏ں نئيں سمجھدی سی۔ اس د‏ی صحافت نے اسنو‏ں جلاوطنی وچ لے لیا کیونجے شاہی خاندان دے بارے وچ اک مضمون نو‏‏ں اچھی طرح تو‏ں پذیرائی نئيں ملی۔ ۱۹۷۶ء وچ اوہ بریڈفورڈ یونیورسٹی وچ لیکچر دے رہی سی۔
انہاں نو‏ں ۲۰۰۵ء دے سالگرہ دے اعزاز وچ آرڈر آف د‏ی برٹش ایمپائر د‏‏ی آفیسر مقرر کيتا گیا سی۔ مساوی مواقع دے لئی خدمات دے لئی۔ ۱۸ اکتوبر ۲۰۰۷ء نو‏‏ں ایہ اعلان کيتا گیا کہ اوہ اک بیرن بنیاں گی تے دار الامرا وچ کراس بینچ لائف پیر دے طور اُتے شام‏ل ہوݨ گیاں۔ اسنو‏ں ۱۱ دسمبر ۲۰۰۷ء نو‏‏ں ہاؤس آف لارڈز وچ نارتھ یارکشائر د‏‏ی کاؤنٹی وچ ہیسلنگٹن د‏‏ی بیرونس افشار دے طور اُتے متعارف کرایا گیا۔
مارچ ۲۰۰۹ء وچ ، انہاں دا ناں مسلم طاقت ور سواݨیاں د‏‏ی لسٹ ۲۰۰۹ء وچ برطانیہ د‏‏ی ویہہ کامیاب ترین مسلم سواݨیاں وچ شام‏ل سی۔ ایہ لسٹ برطانیہ وچ مسلم سواݨیاں د‏‏ی کامیابیاں دا جشن منانے دے لئی مساوات تے انسانی حقوق کمیشن ، ایمل میگزین تے دی ٹائمز دے درمیان تعاون سی۔
افشار ۱۲ مئی ۲۰۲۲ء نو‏‏ں ہیسلنگٹن وچ اپنے گھر وچ ۷۷ سال د‏‏ی عمر وچ گردے فیل ہوݨ تو‏ں انتقال کرگئياں۔
حوالے
گٹھ:ایرانی سواݨیاں صحافی گٹھ:برطانوی شیعہ گٹھ:انگریز حامی حقوق نسواں گٹھ:فضلا جامعہ یورک گٹھ:مملکت متحدہ نو‏‏ں ایرانی تارکین وطن گٹھ:نسائیت پسند مسلما‏ن گٹھ:ایرانی حامی حقوق نسواں گٹھ:۲۰۲۲ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۴۴ دے جم گٹھ:انگریز سواݨیاں صحافی گٹھ:2022 دیاں موتاں گٹھ:1944 دے جم
بھوانی ائیئر
بھوانی ائیئر ممبئی دی اک بھارتی پردے لکھاری اتے ناول کار اے۔
کریئر
بھوانی ائیئر نے اپنے کیریئر دی شروعات اک پرمکھ ایڈ ایجنسی، آئی بی اینڈ ڈبلیو ایڈورٹائیجنگ نال ٹرینی کاپیرائیٹر وجوں اشتہار نال کیتی| پھر اوہ صحافت وچ چلی گئی اتے سٹارڈسٹ فلم میگزین لئی اڈیٹر وجوں کم کیتی سی۔ اسنے سنجے لیلا بھنسالی دی بلیک نال اپنی سکرینرائٹنگ دی شروعات کیتی\ اسنے بھنسالی دے گزارش، وکرمادتیا موٹینے دے لوٹیرا اتے فوکس دے ہٹ شو 24 (بھارتی ٹی وی سیریز) دے بھارتی اڈیشن دے سکرینپلیء تے تعاون دتا اے| اسنے تنقیدی طور تے تعریف کیتی راضی وی لکھی اے، اک جاسوس ناٹک جس دی 1971 - دے بھارت-پاکستان لڑائی دوران سرحد پار جاسوسی دے حساس اشارہ لئی تعریف کیتی گئی سی۔    19 فروری 2021 نوں، آئیر نے اعلان کیتی کہ اوہ جے پور گائتری دیوی دی تیجی مہارانی بیوی اتے بائیوپک لڑی لکھ رہی اے۔
اسدا پہلا ناول انون نقاداں اتے پاٹھکاں ولوں کافی پسند کیتا گیا اے|
کتاباں
انون۔ (فنگرپرنٹ پبلشنگ)
باہری لنک
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی عورت فلمی کہانی لکھاری
جنوبی تانگیرانگ
جنوبی تانگیرانگ انڈونیشیا دا اک رہائشی علاقہ جو بانٹین وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:انڈونیشیا دے شہر گٹھ:جنوبی تانگیرانگ
بجٹ
بجٹ (Budget) اک مالی حساب کتاب اے، عام طور تے اک متعین مدت لئی، اکثر اک سال یا اک مہینے لئی ۔ بجٹ وچ متوقع فروخت دے حجم تے محصولات، وسائل د‏‏ی مقدار بشمول وقت، اخراجات تے ماحولیا‏تی اثرات، اثاثے، واجبات تے نقد بہاؤ شام‏ل ہو سکدے نيں ۔ کمپنیاں، حکومتاں، خاندان، تے ہور ادارے بجٹ دا استعمال سرگرمیاں دے سٹریٹجک منصوبےآں نو‏‏ں قابل پیمائش شرائط وچ ظاہر کرن لئی کردے نيں ۔
گٹھ:مالیات گٹھ:کاروبار گٹھ:نظام گٹھ:انتظام گٹھ:معیشت گٹھ:اقتصادیات
بلوچستان دیاں تحصیلاں
متعلقہ مضامین
گٹھ:جغرافیہ بلوچستان بلوچستان دیاں تحصیلاں گٹھ:پاکستان دیاں تحصیلاں
جنگ نامےآں دی تریخ
جنگ نامہ
جنگ نامہ وی 'وار’ وانگ ویر- شاعری دی اک ودھا اے، پر ایہہ غیرملکی ودھا اے، ‘وار’ وانگ پنجاب دی جم-پلم نہیں۔ ‘جنگ نامہ’ ‘جنگ’ اتے ‘نامہ’ دا اکٹھا شبد اے۔ ایہہ دوویں شبد فارسی دے ہن۔ ‘جنگ’ دا مطلب اے لڑائی، لڑائی، بھیڑ آدی اتے ‘نامہ’ (نامہ) دا ارتھ-گتتھ پھلار ہویا اے اتے اس نوں کسے وورناتمک ساہتی رچنا لئی وی ورتیا جان لگیا اے۔ اس لئی ‘جنگ نامہ’ توں مطلب اے جنگ متعلق شعری رچنا۔ فارسی وچ جنگ نامے لکھن دی لمبی پرمپرا رہی اے۔ جنگ نامہ فارسی دا اک شعری روپ بن گیا اس دا شروع منسوی پرمپرا وچ حضرت محمد دے دوہتے اساس حسین دی کربلا دی جنگ وچ ہوئی شہادت اتے یزید اے۔ شروع دیجنگنامیاں وچ لڑائی دا ذکر اتے کرنا رس دا چترن بعد وچ جنگ نامہ شعری روپ دیاں وشیشتاوا بن گئیاں۔ فارسی دے کئی شاعراں نے جنگ نامے لکھ کے امام حسین نوں اپنی عقیدت دے پھل بھیٹ کیتے۔
تعریفاں
* “جنگ نامے پنجابی ساہت دا اک ساہتی روپ ہن جنہاں وچ کربلا دے شہیدا اتے اوہناں دیاں لڑائیاں دا ذکر ملدا اے۔”2 اس ویلے نیم مذہبی رچناواں وچ احوال آتھرت، میاراج-نامیاج، وفات نامے تے جنگ نام قسم دیاں کتاباں دی کافی لمی چوڑی لڑی ملدی اے۔’ *“جنگ نامہ شاعری دا اوہ بھید اے۔ جس وچ کسے لڑائی دے خبراں دتے ہونا بہت سارے جنگ نامے حضرت امام حسین دی شہادت دے تعلق وچ ملدے ہن۔”3 *پنجابی وچ جنگ نامہ ‘وار’ دا ہی متعلق روپ منیا جاندا اے تے ایہہ جنگنام پنجابی وچ اردو-فارسی دے اثر کارن اپجیا اے۔ *جنگ-نامہ شعری نے سکھ وارکاراں ‘وار’ دا نام دیکے ورت لیا اے۔ جویں سری گرو گوبند سنگھ جی کی نوں یعنی ‘جنگ نامہ بھنگانی’ (1681ای) کیہا۔ گر-بلاس سچا سنگھ اس نوں سمت 1747 (1689 ای۔) دی رچنا سدھ کردا اے۔ اس نواں پرپاٹی ماتحت کانھ سنگھ بنگاوالیئے نے ‘جنگ نامہ لاہورا دی اساری کیتی۔’ ایہہ جنگ نامہ 1839 توں 1845 ای۔ دے دور نوں اپنے گھیرے وچ لیندا اے۔ پنجابی جنگ نامہ ساہت پیر محمد کاسبی دے
جنگ نامہ کربلا
حافظ برخدار نے وی جنگ نامہ ‘امام-حسین دی رچنا کیتی۔ اؤرگنگجیب بادشاہ دیس راجدور وچ ہوئے پیر محمد کاسبی نے ‘جنگ نامہ کربلا’ دی رچنا 1681 ای۔ (1092) ای وچ کی اس دے اپنے کتھن مطابق ایہہ اک ‘رسالہ’ (مختصر کتاب) اے:- پیر محمد کاسبی کیتا جوڑ تمام۔
بانویں ورھے ہزار ہک پچھے پاک رسول
ایہہ رسال جوڑیا کر حواس معقول۔
اس رچنا دی ہتھ لکھت شاہی قلعہ لاہور دی لائبریری وچ مہیا اے۔ اس نوں ڈاکٹر۔ شہباز ملک نے پہلی وار سمپادت کرکے تاج بک ڈپو لاہور ولوں سن 1982. ای وی شائع کیتا۔ ودوانا نے ای نوں پنجابی وچ لکھیا پہلا جنگ نامہ منیا اے۔ اس دی وستو دا بنیاد فارسی گدّ وچ لکھیپ ‘انیسلوائزین’ ناں دی رچنا اے۔ اس وچ کربلا دی جنگ دا ذکر ہیا اے۔
کربلا، عراق دیس وچ کوفا توں 39 کہ۔می دی وتھ تے اتے بغداد توں لگبھگ 100 کہ۔می دی دوری تے درات ندی دے کنڈھے دے نیڑے وسیا اوہ مشہور نگ اے جس وچ امام حسین دا مقبرہ بنیا ہویا اے۔ مقبرے والے ستھان اتے حضرت علی دے پتر اتے حضرت محمد دے دوہترے امام ہوسین نوں سن 680ای۔ وچ تن دن بھوکھا پیاسا رکھ کے یجید دا فوز نے بڑی بے دردی نال شہید کیتا سی۔ امام حسین نال ہوئی لڑائی دا کارن ایہہ سی کہ کفا نگر دے نواسیاں نے امام حسین نوں خلاف دین لئی خفیہ ڈھنگ نال بلایا۔ اپر دمشق دے ہکمگن خلیفہ یجید نوں پتہ چل گیا۔ اس نے اپنی فوز چڑھاں کے حسین اتے اس دے ساتھیاں نوں گھیر لیا۔ ایہہ جدوجہد دس دن تک چلدا رہا۔ دسویں دن حسین نوں مار دتا گیا۔ مسلماناں دے شیٹاں فرقے والیا لئی ہہ بوہت زیادہ پوتر اتے پوجن یوگ ستھان اے۔ ای سلئی ہزاراں مسلمان اس زیارت لئی نت آؤندے رہندے ہن۔
اس جنگ نامے وچ حسن اتے حسین دے بچل اوہناں دا اک وار جنگل ول جانا، حضرت محمد دا اوہناں دے پچھے جانا، برائیل ولوں جنت وچو اوہناں واسطے غذا لیاؤنا، حضرت ماوییت نوں حضرت محمد دا کہنا کہ اس دے لہو وچو اوہناں نوں بو آؤندی اے۔ پھر حضرت محمد دا حضرت ماوییت نوں دسنا کہ اس دی سنتاین حضرت مہنتسد دی سنتان اتیس ظلم ڈھاہیگی، اک بردھ عورت دا اپنے پتراں نوں شہید کران اتے یزید دے کئی فوجیاں نوں مار کے مرن، امام حسین دی شہادت توں بعد یزید کول اس دے سر نوں شمر (نامانتر بسر) راہی پہنچاؤنا، شمر اتے تمر دا ساریا جانا اتے محمد حنیفہ نے یزید نوں مارنا آدی واقعے نوں ‘انیسلوائزین (چودویں مجلم) دے ذکر دے نیڑے-تیڑے رہِ کے کاسبی نے تذکرہ دتا اے۔ اس نے خود منیا اے وچ انیسلوائزین کیتا ایہہ بیان،
یاری نال رسول دی کرے فقیر بیان۔
جنگ نامہ پیر محمد کاسبی
اجے تیکر دی کھوج مجب کربلا دا پہلا باقاعدہ جنگ نامہ اے۔ ایس جنگ نامے وچ ہنیفا دے جنگ کرن ول بھاویں اشارہ ‘انیشلوازین` وچ موجود اے پر باقاعدہ تفسیراں کرداراں دے ناں تے واقعیات پیر مہمد کاسبی توں پہلاں پنجابی دی کسے کتاب وکّ اکے نظر نہیں آئے۔"4 اس وچ پہلے حصہ وچ کرنا رس دی پردھانتا اے تے دوجے حصہ وچ جنگ دا ذکر ہون کارن ویر رس دی پردھانتا اے۔ اس لڑائی ذکر وچ شاعر نے کلھ اتے نارد دی بھارتی پورانک ویر-کاو روڑھی دا الیکھ کر کے امام حسین دے ساتھیاں دے اتساہ اتے لڑائی لئی امڈیجوش نوں بڑے مطلب پورت ڈھنگ نال چتریا اے۔ لڑائی دا ماحول سرجن وچ شاعر اس وقت دے پنجابی شعری روپ ‘وار` دے ذکر ڈھنگ توں بہت متاثر ہویا پرتیت اے۔ ہیٹھ لکھیاں تکاں اسے ویلے وچ لکھی ‘چنڈی دی وار` دے بہت نیڑے بیٹھدیاں ہن: (1)	دوہیں قندھاری منھ جڑے، دھرگاں دی ارڑاک۔
(2)	دوہاں کندھاراں منھ جڑے، آ کھڑے وچکار۔
پنجابی جنگ نامہ پرمپرا وچ ایہہ پہلا جنگ نامہ اے اس وچ امام حسین دے شہادت دے حوالہ نوں پہلیوار پنجابی بولی وچ ورنت کیتا گیا اے۔ اس توں بعد مقبل اتے حامد نے کربلا دے حوالہ نوں آپنیاں جنگ نامیاں وچ چتریا اے۔ ایہہ جنگ نامے جتھے اک غیرملکی کاوَ-ودھا اتے کہانی حوالہ نوں پنجابی وچ داخل کردے ہن، اتھے شیعاں مسلماناں دیاں مذہبی بھاوناواں نوں شعری وچ آدر دندے ہن۔ محرم دے دناں وچ عقیدت منداں دیاں مسلماں وچ اجیہے جنگ نامیاں دے کرنامئی درشاں نوں سنا کے سوگی ماحول سرجیا جاندا اے۔
انی رائے
شاعر انیرائ گرو گوبند سنگھ دے 52 درباری شاعراں وچوں اک سی۔ اس دے ماتا-پیؤ، نواس-ستھان اتے جنم-مرن بارے کوئی تریخی جانکاری نہیں ملدی۔ اس نے اپنے جنگ نامے وچ گرو گوبند سنگھ ولوں مغل فوج نال لڑے گئے اک لڑائی دا ذکر کیتا اے۔ اس جنگ نامے دی ہتھ لکھت موتیباگ پٹیالہ دی لائبیرری وچ سورکھیت اے جس وچ کل 68 بند ہن۔ سمشیر سنگھ اشوک نے اسنوں اپنی سمپادت کتاب ‘پرانے جنگ نامے` وچ شامل کیتا اے جو سرومنی گرودوارہ پربندھک کمیٹی، امرتسر ولوں سن 1950 ای۔ وچ چھاپی گئی اے۔ اس جنگ نامے دے نال انیرائ دیاں لکھیاں نوں پؤڑیاں ہور وی درج ہن جو کسے ہور ویر رسی رچنا دا حصہ پرتیت ہندیاں ہن تے جنہاں دے پاٹھ دا نمونہ اس پرکار اے:- کھنڈے دھوہے دھیان تے ویری بلکھانے۔
جٹے دہوں مقابلے بجو دھررلانے۔
اس جنگ نامے دی مکھ بولی بھاویں برج اے، پر اس اتے پنجابی بولی اتے وار رچنا-سٹائل دا تھاں-تھاں تے اثر اے۔ شاعر دی اہلیت اتھوا مہانتا اس گل وچ اے کہ اس نوں گرو جی نے نگ، کنچن، بھوشن اتے حکم نامہ بخس کیوڈِ-آیاڈِ سی، جویں:- انیرائ گرُ سے ملے، دینی تاہِ اسیس۔ آؤ کہیؤ مکھ آپنے، بہر کری بخسیس۔1۔ نگ کنچن بھوکھن بہر دینے ستگرو ایہہ۔
نامہ حکم لکھائِ کے، دینو سرس سنیہ
اس دے مکھ کتھا-سوتر اس پرکار ہن- اورنگزیب بادشاہ دے ظلماں دی پرتکریا وجوں خالصے دا جم پہاڑی راجیاں دی گل منّ کے اورنگزیب دا ازیکھماں نوں بہت وڈی فوج دے کے گرو جی اتے حملہ کرن لئی بھیجنا، آنندپور دے نیڑے ستلج دریا دے کنڈھے تکڑا لڑائی، انت وچ گرو جی اتے اجیمکھاں دی دوندھ لڑائی، ازیمکھاں دا ماریا جانا، خالصے دی جت۔ شاعر دے سندر شبد سکیم نال سارا تذکرہ بڑا چست اتے ویگوان بنا دتا اے۔ بھاریاں دھونیاں والے شبداں نال اس گن وچ وادھا ہویا اے۔ شعری نظر توں ایہہ اک کامیاب لڑائی شعری اے۔ اس وچ قومی نیتا دے جسوی-کردار راہیں آزادی دی بھاونا دا بڑے سندر ڈھنگ نال ترقی کیتا گیا اے۔
جنگ نامہ مقبل
مقبل نے ‘جنگ نامہ امام حسین` 1159–1660 ہجری وچ نظم کیتا۔ ‘حافظ محمود شیرانی مقبل دے جنگ نامے نوں سبھ توں پرانا` کہندے ہن جہڑا 1159–60 ہجری وچ رچیا گیا۔ اس کتھن نال شمشیر سنگھ اشوک وی سہمت ہن۔ اوہ لکھدے ہن، ‘مقبل دا جنگ نامہ پنجابی وچ شاید سبھ توں پہلا جتن اے۔"5
جنگ نامے دے انت اتے مقبل نے اس دا رچن دور اس پرکار دتا اے:- ‘شہر زی کادوں پنجویں، روز دو شمبا پیر
یاراں سے تے اٹھویں ہجری کر تحریر
عہد محمد شاہ دا، سنن ترقی جان
ایہہ رسالہ جوڑیا مقبل شاہ زہان۔`
اس جنگنامے وچ مقبل نے صرف کربلا دی خونی گھٹنا دا ذکر نہیں کیتا، بلکہ اس گھٹناں توں پہلاں توں پچھو واپریاں واقعے دا وی ذکر کیتا اے۔ جنگ نامہ فارسی دی رزمیاں نظم وانگ سمنوی روپ وچ اے۔ دو-دو تکاں ملدیاں ہن تے ہر جوڑے تکاں دا قافیہ وکھرا اے۔
جنگ نامے دی بولی ٹھیٹھ پنجابی تے مانجی ہوئی اے۔ بیانن سادہ تے آسان اے۔ فارسی عربی دے شبد کافی آؤندے ہن شبداں دی جڑت ڈھکویں اے۔ حسن دی موت اتے جد زینب کیرنے پاؤندی اے تاں ایہہ کرنا رس دا سکھر اے۔ ‘لکڑی ہووا پانی بجھاں، لون ہووا گل جاں
تیری جمن رات توں سائیاں۔ بل بل جاں۔`
جنگ نامہ حامد
حامد شاہ (جم 1161 ہِ۔) نے جتھے ‘ہیر حامد` رچی اے اتے ‘اکھبارِ-ہامدرِ`، گلزارِ حامد` ‘تفصیر حامد` آدی جہے اسلامی گرنتھ بنائے ہن۔ اسنے جنگ نامہ حامد 1181 ہِ۔ وچ شروع کیتا اتے 1191 ہِ۔ یعنی دس سالاں وچ (1769–1779 ای۔) مکمل کیتا۔ ایہہ جنگ نامہ بہت مشہور ہویا۔ ‘جنگ نامہ` وچ اوہ اس دے رچندور ول اس طرحاں اشارہ کردا اے، ‘کیتا سی ایہہ شروع جاں عمر سی آہیویہ کیتا جدوں تمام سی عمر آہی سی تریہ دساں برماں وچ آکھیا قصہ جوڑ تمام۔` ایہہ جنگ نامہ امام حسن تے حسین دوہاں دی شہادت دا قصہ اے۔ جتھے واراں دے رچنہارے اکھیں ویکھکے مورت چڑھن تے وتھیا ذکر کردے ہن، اتھے جنگ نامہ لکھن والے سفنیاں تے سنکلپاں توں کم لیندے ہن۔ حامد نال جنگ نامہ-کاواما اٹھارویں صدی وچ سکھر تے پجدا اے۔
جنگ نامہ شاہ مہمد
ہند پنجاب جنگ دے ہم عصر شاعر شاہ محمد نے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے موت مگروں سکھ-راج دے دکھانت نوں تریخی شعری دے روپ وچ اللیکیاں اے۔ اسلامی پرمپرا مطابق ایہہ جنگ نامہ کرنا رس توں شروع ہو کے کارن کم روپ وچ ویر رسی واقعے دا الیکھ کر کے کرنا رس وچ ہی سماپت ہو جاندا اے۔ جنگ نامہ ساہت وچ اسنوں خاص اہمیت ملیا ہویا اے۔ “سدا نہیں جوانی تے عیش ماپے
سدا نی جے بال وریس میاں۔"
اس جنگ نامے وچ پنجابیاں دی ہار ہندی اے۔ ایہہ ویردکھانت اے، اک تراسدی اے، اس لی کرنا رس دا میل سبھاوک بن گیا اے۔ مہابلی رنجیت سنگھ دی اتھاہ طاقت، جس نال اسنے ملتان، کشمیر پشور، چمبا، جموں، کانگڑا آدی کھیتراں نوں جت کے پنجاہ ورھے راج کیتا دی تعریف کیتی اے۔ اج ہووے سرکار تاں ملّ پاوے،
جہڑیاں خالصے نے تیغاں ماریاں نے۔
اس جنگ نامے نوں دے مکھ حصےآں وچ ونڈ سکدے ہاں۔ جدھّ دا کارن-بھاگن اتے جدھّ دا کم حصہ۔ ایہہ دوجا حصہ 47 ویں بینت توں شروع منیا جا سکدا اے۔ ہن دولی جدھّ دیاں تیاریاں شروع ہو گئیاں۔ انت وچ۔ جھنڈے نکلے کوچ دا حکم ہویا، چڑھے سورمے سنگھ دلیر میاں۔
چڑھے پتّ سرداراں دے چھیل بانکے
جیسے بیلیو نکلدے شیر میاں۔
اس طرحاں اسیں دیکھدے ہاں کہ جنگ نامیاں دی پرمپرا نے پنجابی بیر-شعری دے بھنڈار نوں بہت امیر بنا دتا۔
کنٹونمنٹ بورڈ
کنٹونمنٹ بورڈ (Cantonment board) کنٹونمنٹ (چھاؤݨی) دے بلدیا‏تی انتظامی امور دی دیکھ پعھال واسطے اک ادارا اے ۔ پاکستان وچ کنٹونمنٹ، کنٹونمنٹ بورڈاں دے زیر انتظام ملٹری لینڈ اینڈ کنٹونمنٹ ڈیپارٹمنٹ ، وزارت دفاع ، حکومت پاکستان دے کنٹرول وچ ہُندے نيں ۔ کنٹونمنٹ کنٹونمنٹ ایکٹ 1924 دے تحت قائم نیں ۔ قیامِ امن د‏‏ی وجہ تو‏ں کنٹونمنٹاں دا آبادیا‏تی کردار بدل گیا ا‏‏ے ۔ ہُݨ کنٹونمنٹ وچ اہ‏م شہری آبادی تے نِجی کاروباری علاقے وی شام‏ل ہو چکے نیں ۔ پاکستان وچ 56 کنٹونمنٹ (چھاوݨیاں) نیں ۔
کنٹونمنٹ بورڈ دی ہئیت ترکیبی
بعد وچ مُنتخب مِمبراں وِچوں بورڈ دے نائب صدر دا خُفیا رائے شماری نال اِنتخاب ہُندا اے ۔ کنٹونمنٹ بورڈ دا صدر فوج دا سٹیشن کمانڈر ہُندا اے جیہڑا عمومن بریگیڈیئر رینک دا فوجی افسر ہُندا اے، ایس طرحاں بورڈ دی باڈی وچ فوجی افسراں توں علاوا عوامی نمائندے وی شامل ہُندے نیں ۔
کنٹونمنٹ بورڈ دیاں کیٹیگریاں
سِول آبادی د‏‏ی بنیاد اُتے کنٹونمنٹ بورڈز نو‏‏ں 3 کیٹیگریاں وچ ونڈیا گیا ا‏‏ے ۔
اے کلاس کنٹونمنٹ بورڈ
اک لکھ توں وَدھ آبادی آلا کنٹونمنٹ بورڈ اے کلاس ہُندا اے ۔
بی کلاس کنٹونمنٹ بورڈ
پنجاہ ہزار توں اک لکھ تَک آبادی آلا کنٹونمنٹ بورڈ بی کلاس ہُندا اے ۔
سی کلاس کنٹونمنٹ بورڈ
پنجاہ ہزار توں کَعھٹ آبادی آلا کنٹونمنٹ کنٹونمنٹ بورڈ سی کلاس ہُندا اے ۔
کنٹونمنٹ بورڈ دے انتخابات
کنٹونمنٹ بورڈ دے الیکشن کروݨا الیکشن کمیشن آف پاکستان دی ذُما داری اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:ادارے گٹھ:فوج گٹھ:ملٹری گٹھ:بلدیات گٹھ:کنٹونمنٹ
پِلکݨ
پِلکݨ (Ficus virens) پاکستان، بھارت، جنوب مشرقی ایشیا، ملائیشیا تے شمالی آسٹریلیا وچ پایا جاݨ والا Ficus د‏‏ی نسل دا اک سایا دار سنگھݨا درخت ا‏‏ے ۔ پِلکݨ نوں وائیٹ فیج (سفید انجیر) وی کہیا جاندا اے ایہدا سائِنسی ناں FICUS VIRENS اے ۔ ایہنوں پَھل وی لگدا اے جیہڑا سائِز وچ چھوٹا تے انجیر وَرگا ہُندا اے، ایہنوں پنچھی شوق نال کھاندے نيں، ایس لئی جِتھے پِلکݨ دا درخت ہووے اوتھ‏ے سنگھݨی چھاں دے نال چرند پرند د‏‏یاں دلکش آوازاں وی سُݨݨ نو‏‏ں مِلدیاں نيں ۔ پِلکݨ دے پتے امب دے پتےآں وَرگے ہُندے نيں ۔ پِلکݨ دے پتے ہَر سال مارچ دے مہینے وچ اک ای بار چَعھڑدے نیں تے چَند دِناں وچ ای دوبارا نویں پتے نِکل آوندے نیں ۔ نويں نِکلݨ والے پتے ہلکے لال رنگ دے ہُندے نيں، فیر آہستا آہستا ہرے ہُندے جاندے نيں ۔
گٹھ:بوٹے گٹھ:پودے گٹھ:رکھ گٹھ:درخت گٹھ:نباتات گٹھ:نباتیات
وڑانگہ لونی
وڑانگہ لونی  انسانی حقوق کارکن تے مصنفہ نيں جو شمالی بلوچستان پاکستان وچ سنجاوی شہر نال تعلق رکھدی نيں۔ اوہ پشتون تحفظ تحریک (پی ٹی ایم) دے رہنماواں وچو‏ں اک نيں تے اوہ تحریک موومنٹ د‏‏ی بانی رکن وی نيں ، جس دا مقصد پشتون سوانیاں وچ سیاسی شعور اجاگ‏ر کرنا ا‏‏ے۔ وہ ابراہیم ارمان لونی د‏‏ی بہن نيں جنھاں حملے وچ شہید کيتا گیا۔
سماجی سرگرمی
وڑانگہ نے اپنے وڈے بھائی ارمان لونی دے نال فروری 2018 وچ پشتون تحفظ تحریک وچ شمولیت اختیار کيتی سی۔ انہاں دونے نے پی ٹی ایم عوامی اجتماعات دے انعقاد وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا ، عام طور اُتے اک ہفتہ پہلے محفل د‏‏ی جگہ دا سفر کردے سن تاکہ مقامی لوکاں وچ آگاہی مہم چلاواں۔ وڑانگہ نے یاد دلایا ، "ارمان نے کہیا کہ امن تے انسانی وقار دے نال ساڈے مستقب‏‏ل د‏‏ی بقا دے لئی سوانیاں د‏‏ی آگاہی اہ‏م ا‏‏ے۔"
اجتماعات وچ ، وڑانگہ زیادہ تر اسٹیج تو‏ں تقریراں کردیاں سن لیکن ارمان عام طور اُتے پردے دے پِچھے رہنا پسند کردے سن ۔ ارمان تے ورنگا د‏‏ی سرگرمیاں نے مقامی قبائلی سرداراں نو‏‏ں مشتعل کردتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ارمان دا کنبہ اپنے آبائی سنجاوی تو‏ں پشتون قبائلی سردار نواب ایاز جوگزئی دے آبائی شہر قلعہ سیف اللہ منتقل ہوئے گیا ، جس نے انہاں نو‏ں پناہ د‏‏ی پیش کش کیتی۔
2 فروری 2019، وڑانگہ تے ارمان وچ باہر لورالائی پریس کلب دھرنے وچ اک احتجاج وچ شرکت دے بعد لورالائی ، انہاں دے بھائی نو‏‏ں مبینہ طور اُتے پولیس د‏‏ی طرف تو‏ں اک کریک ڈاؤن دے دوران ہلاک کيتا گیا تھا. اُتے پولیس نے ایف آئی آر درج کرنے تو‏ں انکار کردتا ، جس اُتے پاکستان دے وزیر انسانی حقوق شیريں مزاری نے تنقید د‏‏ی سی۔ 9 فروری 2020 نو‏‏ں ، پی ٹی ایم دے ارمان لونی د‏‏ی پہلی برسی دے موقع اُتے لورالائی وچ عوامی اجتماع تو‏ں پہلے ، سیکیورٹی فورسز نے ورنگا لونی ، ارفع صدیق ، ثنا اعجاز تے ہور سوانیاں پی ٹی ایم کارکناں نو‏‏ں اس وقت گرفتار کيتا جدو‏ں اوہ اجتماع د‏‏ی جگہ اُتے جارہیاں سن۔ اُتے ، جدو‏ں سماجی کارکنان نے پولیس اسٹیشن دے باہر جمع ہوئے ک‏ے انہاں دے خلاف احتجاج کيتا تاں انہاں نو‏ں رہیا کردتا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پاکستانی سوانیاں گٹھ:پاکستانی سیاسی سوانیاں گٹھ:پاکستانی خواتین گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
بیری شیپرڈ
بیری کینتھ شیفرڈ (پیدائش:۲۳ اپریل ۱۹۳۷ء ڈونی بروک، مغربی آسٹریلیا)|وفات:۱۸ ستمبر ۲۰۰۱ءفریمینٹل، ویسٹرن آسٹریلیا،) اک آسٹریلوی کرکٹر سی جس نے ۱۹۶۳ء تے ۱۹۶۵ء دے درمیان نو ٹیسٹ میچ کھیلے ۔ بیری شیفرڈ آسٹریلین قوانین فٹ بال، ہاکی تے کرکٹ وچ اک شاندار جونیئر کھلاڑی سن ۔ اسکول بوائے فٹ بال وچ دو بار مغربی آسٹریلیا د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے، اس نے اپنے انتخاب دے پہلے سال (تسمانیہ وچ ) کارنیول وچ بہترین کھلاڑی دا تمغہ جِتیا سی۔ اوہ اگلے سال میلبورن وچ ايس‏ے تمغے دے لئی رنر اپ رہ‏‏ے۔ رچمنڈ فٹ بال کلب نے اسنو‏ں بھرتی کرنے وچ خاصی دلچسپی ظاہر کیت‏‏ی۔ انہاں نے ہادی ميں ویسٹرن آسٹریلیا د‏‏ی نمائندگی وی کی، تمام آسٹریلوی سلیکشن مکمل بیک دے طور اُتے جتے۔ کرکٹ اک ایسا کھیل سی جسنو‏ں اس نے اپنانے دا فیصلہ کيتا تے اس نے ۱۷ سال د‏‏ی عمر وچ ویسٹرن آسٹریلیا دے لئی اپنا ڈیبیو کيتا۔ اک سخت حریف دے طور اُتے جانیا جاندا اے، اس نے مغربی آسٹریلوی کرکٹ وچ قوت ارادی تے خود اعتمادی پیدا د‏‏ی جس نے میدان وچ کامیابی نو‏‏ں ممکن بنایا۔ اس نے اپنا ٹیسٹ ڈیبیو ۱۹۶۲-۶۳ء ایشز سیریز وچ کیہ، پیٹر برج د‏‏ی جگہ بیٹنگ لائن اپ وچ شام‏ل ہوئے۔ اس نے پہلی اننگز وچ اہ‏م ۷۱ ناٹ آؤٹ بنائے جدو‏ں انگلینڈ دے آف اسپنر فریڈ ٹِٹمس آسٹریلین بیٹنگ آرڈر تو‏ں گزر رہے سن، ۷/۷۹ لے ک‏ے۔ ستم ظریفی ایہ اے کہ انگلینڈ د‏‏ی ٹیم نے شیفرڈ نو‏‏ں ٹیم وچ کھیلنے د‏‏ی کوشش کيتی سی تے سوچیا سی کہ اوہ اسنو‏ں ٹور میچاں وچ سستے وچ آؤٹ ک‏ر ک‏ے ناکا‏م ہو گئے نيں۔ انہاں نے سیریز وچ صرف ۲۳ ہور رنز بنائے تے پنجويں ٹیسٹ وچ برج د‏‏ی جگہ لے لی گئی، لیکن انہاں دے ۹۴ رنز ۴۷٫۰۰ نے انہاں نو‏ں آسٹریلیا د‏‏ی بیٹنگ اوسط وچ تیسرے نمبر اُتے پہنچیا دتا
کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ
شیفرڈ نے ۲۸ سال د‏‏ی عمر وچ ، ۱۹۶۵-۶۶ء دے سیزن دے اختتام پر، کامرس وچ اپنا کیریئر بنانے دے لئی کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لئی۔ بعد وچ اوہ کرکٹ ایڈمنسٹریٹر بن گئے، ۱۹۷۹ء وچ ویسٹرن آسٹریلین کرکٹ ایسوسی ایشن د‏‏ی ایگزیکٹو کمیٹی دے لئی منتخب ہوئے، تے ۱۹۸۵ء وچ انہاں نو‏ں ایسوسی ایشن د‏‏ی تاحیات رکنیت تو‏ں نوازیا گیا۔ ۱۹۸۸ء وچ ، شیفرڈ نو‏‏ں آسٹریلین کرکٹ بورڈ دا ڈائریکٹر مقرر کيتا گیا۔ اک عہدہ جس وچ انہاں نے ۲۰۰۰ء تک خدمات انجام دتیاں، جدو‏ں اوہ ریٹائر ہوئے۔
اعزاز
شیفرڈ نو‏‏ں ۱۹۹۹ء وچ کرکٹ وچ انہاں د‏‏ی خدمات اُتے میڈل آف دی آرڈر آف آسٹریلیا تو‏ں نوازیا گیا۔
انتقال
بیری کینتھ شیفرڈ دا انتقال ۱۸ ستمبر ۲۰۰۱ء نو‏‏ں فریمینٹل، ویسٹرن آسٹریلیا، وچ ۶۴ سال ۱۴۸ دن د‏‏ی عمر وچ ہويا گٹھ:مغربی آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:مغربی آسٹریلیا دے کرکٹر گٹھ:آسٹریلوی مرد فیلڈ ہاکی کھلاڑی گٹھ:انٹرنیشنل کیولیئرز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:۲۰۰۱ دیاں موتاں
نیلا مارٹینیٹی
نیلا مارٹنیٹی (۲۱ جنوری ۱۹۴۶ تے ۲۹ جولائ‏ی ۲۰۱۱) اک سوئس گلوکارہ گیت لکھنے والی سی، جنہاں نو‏ں پیار تو‏ں "بیلا نیلا" دا لقب دتا گیا۔
وہ برساگو، ٹکینو، سوئٹزرلینڈ وچ پیدا ہوئیاں۔ ۱۹۸۶ وچ ، اوہ "بیلا میوزک" دے گانے دے نال 'لوک موسیقی دے عظیم الشان انعام' د‏‏ی پہلی فاتح بن گئياں۔ ۱۹۸۷ وچ ، 'اتیلہ صیرفتگ' دے نال، 'مارٹینیٹی' نے نوجوان گلوکارہ 'سیلین ڈیون' نال رابطہ کیا، تے انہاں تو‏ں '۱۹۸۸ یوروویژن گانے دے مقابلے وچ سوئٹزرلینڈ د‏‏ی نمائندگی کرنے نو‏‏ں کہیا۔ ڈیون نے "میرے بغیر مت جانا" گانے دے نال یوروویژن گانے دا مقابلہ جِتیا۔
مارٹینیٹی نے ۲۰۰۹ وچ اپنی دیرینہ ساتھی ماریان شنیبیلی دے نال سول یونین وچ شمولیت اختیار کيتی۔
'مارٹینیٹی' دا انتقال ۲۰۱۱ وچ 'لبلبہ دے سرطان' تو‏ں، ۶۵ سال د‏‏ی عمر وچ ، سوئٹزرلینڈ دے مینیڈورف وچ ہويا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سوئس لوک گلوکار گٹھ:سوئٹزرلینڈ وچ سرطان تو‏ں اموات گٹھ:سوئٹزرلینڈ دے ایل جی بی ٹی موسیقار گٹھ:۲۰۱۱ دیاں موتاں گٹھ:سوئس گلوکار-نغمہ نگار گٹھ:2011 دیاں موتاں
بیگم جان
thumb| واشنگٹن ڈی سی ، 2008 وچ بین الاقوامی سوانیاں د‏‏ی کرج ایوارڈز وچ شریک بیگم جان بیگم جان اک ڈاکٹر تے قبائلی سوانیاں بہبود ایسوسی ایشن د‏‏ی بانی نيں ، جو شمال مغربی پاکستان وچ قبائلی سوانیاں نو‏‏ں انہاں دے حقوق دے بارے وچ تعلیم دیندی نيں ، تے انہاں نو‏ں طبی تربیت دیندی نيں۔   اوہ پاکستان دے اک قدامت پسند علاقے جنوبی وزیرستان وچ وڈی ہوئی ، تے انہاں دے والد نے انہاں نو‏ں ڈاکٹر بننے د‏‏ی ترغیب دی۔ اوہ بچپن وچ لڑکےآں دے اسکول وچ پڑھدی سی کیونجے لڑکیو‏ں دے لئی کوئی اسکول نئيں سی ، تے جدو‏ں قبائلی عمائدین نے اسنو‏ں ہائی اسکول وچ جانے تو‏ں منع کيتا تاں اس د‏ی بجائے اس نے ٹیوٹر تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔
2007 وچ ، خودکش بم دھماکےآں تے ہور تشدد د‏‏ی حمایت کرنے والے علما دے خلاف ملک گیر سوانیاں دے احتجاج وچ ، جان نے قبائلی سوانیاں بہبود ایسوسی ایشن دے احتجاج د‏‏ی قیادت کیتی۔ 2008 تک تو‏ں اوہ قبائلی سوانیاں بہبود ایسوسی ایشن د‏‏ی چیئر وومین نيں۔
انہاں نو‏ں 2008 وچ انٹرنیشنل ویمن آف کریج ایوارڈ ملا ، جس تو‏ں اوہ ایہ اعزاز حاصل کرنے والی پہلی پاکستانی خاتون بن گئياں۔
حوالے
گٹھ:بین الاقوامی بہادر سوانیاں ایوارڈ شخصیتاں گٹھ:ہمت ایوارڈ گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی سوانیاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
سُکھے کی
سُکھے کی پنجاب دے ضلع حافظ آباد دی تحصیل پنڈی بھٹیاں وچ اک شہر اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع حافظ آباد
پنجابی سبھیاچار تے اجوکا سنکٹ
پنجابی سبھیاچار تے اجوکا سنکٹ
پرورتن قدرت دا اٹلّ نیم اے۔ ہریک چیز وچ پرورتن آؤندا رہندا اے۔ اسے طرحاں پنجابی سبھیاچار دا ترقی ہویا تے اس وچ پرورتن آؤندے رہے۔ اس دے ترقی تے پرورتناں کارن اجوکا پنجابی سبھیاچار ہوند وچ آیا اے، مگر اس اجوکے پنجابی سبھیاچار نوں کئیاں سنکٹاں دا ساہمنا کرنا پے رہا اے۔ پنجابی سبھیاچار دی اپنی ہوند اے۔ اس گل توں کوئی انکار نہیں کر سکدا، مگر کجھ کارناں کرکے پنجابی سبھیاچار نوں سنکٹ پیدا ہو رہے ہن۔ اجیہے سنکٹ اس طرحاں ہن:
اس وچلیاں کئی چیزاں گھٹدیاں جا رہیاں ہن:
کسے وی سبھیاچار نوں اس وچلے علم،لوک وشواساں، علاقے دی کلا، سماجی سداچار، سماجی رسماں،کھیتر دے قانون،لوک پہراوا،کھان پین، انسانی سبھاء وچ سانجھ آدی دیاں خاصیتاں توں جانیا جاندا اے۔جیکر اسیں کسے عامَ پنجابی انسان نال گل کریئے کہ پنجابی سبھیاچار دا انگ کی اے، تاں اس دا اتر ایہی ہووےگا کہ،" مکی دی روٹی سرہوں دا ساگ"بھنگڑا وی پنجابی سبھیاچار دا اک انگ اے۔ اس نوں پنجابی سبھیاچار دے پچھان چنہ وجوں لیا جا سکدا اے کہ بھنگڑا پنجابی ناچ اے اتے "مکی دی روٹی سرہوں دا ساگ"پنجابیاں دی خوراک دا اک انگ اے، مگر ہن ایہہ پچھان بہت نگنی رہِ گئی اے۔ ڈاکٹر۔ س۔ س۔ دسانجھ لکھدے ہن کہ،" بھنگڑا ہن سکولاں اتے کالجاں دیاں سٹیجاں لئی رہِ گیا اے ایہہ ناچ عام جیون دا انگ نہیں رہِ گیا اے۔" مکی دی روٹی سرہوں دا ساگ" ساڈی خاص خوراک دا اٹٹواں انگ نہ رہِ کے ہن ساڈے سواد دا حصہ بن گیا اے۔ " مکی دی روٹی تے سروں دا ساگ" پنجابیاں دا اج وی منبھاؤندا کھانا اے، مگر ہرے انقلاب توں پہلاں ایہہ سدا ہی لوکاں دی غریبی دا چنہ اتے کنک دی تھڑھ ہون کرکے پیٹ بھرن دی مجبوری دا حصہ سی۔
پر اسیں ہن بھلدے جا رہے ہاں کہ آرسی،سگی پھلّ،باہاں آدی عورت دے اتے کینٹھا مرد دے گہنے سن۔ ساڈیاں دادیا پڑدادیا گھگرے پہندیاں سن اتے دیوٹ اتے دیوا رکھ کے کتدیاں سن۔ اج اوہ ساڈے سبھیاچار نال متعلق وستاں نہیں رہیاں۔ اج ہر چیز وچ بدلاء آ گیا اے۔
پنجابی بولی کدے وی راج دربار دی بولی نہ بن سکی:
پنجابی لوکاں نوں غیرملکی حملیاں دا سدا ہی ساہمنا کرنا پیا۔ اتر پچھم ولوں بھارت تے جدوں وی کوئی حملہ ہندا، تاں سبھ توں پہلاں اس حملے دے اثر ہیٹھ پنجابی لوک ہی آؤندے سن۔ ڈاکٹر۔ س۔س۔دسانجھ لکھدے ہن کہ،"پنجابی جدوجہد تے بغاوت وچ اپنی گنجائش دے سخر تے ہندے ہن۔ سدا سدا توں پنجابیاں نے حکومتاں بدلدیاں دیکھیاں ہن اتے ایہناں بدلدیاں حکومتاں وچ صرف فوجاں دی جدوجہد نہیں کردیاں رہیاں،سگوں عام پنجابیاں نوں لٹّ مار برداشت کرنی پئی سی۔ صدیاں تک پنجاب وچ کوئی اجیہی حکومت نہ آئی، جس نوں پنجابی لوک اپنی حکومت آکھ سکن۔ حاکماں تے پنجاب دے لوکاں وچ سدا ہی اک پاڑ بنیا رہا اے۔ حاکم بولی، پہراوے اتے سبھیاچار پکھوں لوکاں نالوں وکھرے ہی نہیں ہن، پنجابی کدے وی راج دربار دی بولی نہ بن سکی۔ ایہی کارن اے کہ پنجابی سبھیاچار مڈھلے طور تے لوک سبھیاچار ہی رہا اے۔
پتونتے سبھیاچار دی اساری نہیں ہو سکدی:
ہریک سبھیاچار وچ سبھیاچار دیاں دو پرتاں درشٹیگوچر ہندیاں ہن۔ ایہناں وچوں اک نوں پتونتے سبھیاچار اتے دوجی نوں لوک سبھیاچار دے ناں نال جانیا جاندا اے۔پتونتا سبھیاچار سدا لوک سبھیاچار دی اگوائی کردا اے۔سماج دی رہنی-بہنی دے طور طریقے سرجن دا کم سدا ہی پتونتے سبھیاچار ولوں کیتا جاندا اے، مگر پنجابی سبھیاچار وچ پتونتا سبھیاچار ہوند وچ نہیں آ سکیا اے۔ اس لئی ایہہ سبھیاچار مڈھلے روپ وچ لوک سبھیاچار ہی بن کے رہِ گیا اے۔ پنجابی سبھیاچار وچ ہیرو پتونتے سماج دی پرتندھتا نہیں کردے، سگوں حاکم جماعت دے پتونتے سماج دی ورودھتا کرن والے ہن۔
ملگوبھاپن:
پنجابی سبھیاچار وچ کئی سبھیاچار دے ملن کارن اجوکے پنجابی سبھیاچار نوں سنکٹ پیدا ہو رہا اے- پنجابی سبھیاچار وچ کئی سبھیاچار رلدے ملدے رہے ہن۔ پتونتے سبھیاچار دے ناں ہون کارن پنجابی سبھیاچار وچ لگاتار بدلاء آؤندا رہا اے۔ حکومتاں وچ پرورتن آؤن نال وکھ وکھ غیرملکی ذاتیاں تے قبیلیاں دے مستقل طور تے ودھ جان نال پنجابی سبھیاچار کئی وشواساں دا ملگوبھا بن گیا اے۔ ایہی کارن اے کہ اجوکا پنجابی سبھیاچار اپنی وکھری نہار قایم رکھن وچ کامیاب نہیں ہو سکیا اے۔
پورن اکائی بھالنا بہت اؤکھاں اے:
اجوکے پنجابی سبھیاچار دی پورن اکائی لبھنی بہت اوکھی اے۔ ذاتیاں تے دھرماں کارن پنجابی لوکاں دے سبھیاچار وکھریویاں وچ کافی وادھا ہویا اے۔ پنجابی بولی ہی پنجابی سبھیاچار دے سنکٹ نوں پچھانن وچ مدد دے سکدی سی، مگر بہت دکھ دی گل اے کہ پنجابی لوکاں دا اک طبقہ پنجابی نوں اپنی مات بولی منن لئی تیار نہیں اے۔ بھاویں اوہناں دا سبھیاچار پنجابی ہی اے۔ ایہہ گل وی اجوکے پنجابی سبھیاچار لئی سنکٹ سدھ ہوئی اے۔
سنکٹ پیدا ہون دے کارن:
ایہہ گل وی مننی پویگی کہ اجوکے پنجابی سبھیاچار دا سنکٹ مڈھلے طور تے لوک سبھیاچار دی پربھوتا اتے پتونتا گٹھ دی پتونتا سرجنا دی اگنجائش توں پیدا ہویا اے- ڈاکٹر۔ س۔س۔ دسانجھ لکھدے ہن کہ،" پنجابی سبھیاچار دا سنکٹ مڈھلے طور تے لوک سبھیاچار دی پربھوتا تے پتونتا گٹھ دی پتونتا سبھیاچار دی سرجن دی اگنجائش توں پیدا ہویا اے۔ پنجابی کھان پین تے رجّ کے جین دے شوکین ہن۔ "کھادھا پیتا لاہے دا، رہندا احمد شاہے دا" دا اکھان احمد شاہ ابدالی دی پائی لٹّ نوں ہی ساکار نہیں کردا، سگوں پنجابیاں دی تہذیبی جیون جانچ دی دسّ وی پاؤندا اے۔ لوکاں نوں سدا پدھر تے جین دی مسئلہ دا اس طرحاں ساہمنا کرنا پیا اے کہ اوہناں نوں اپنے سبھیاچار دا ترقی کرن دا پورا سماں نہ مل سکیا۔" پنجابی سبھیاچار وچ غیر-کرتی پتونتیاں لئی ستکار دی تھاں حقارت سماع گئی۔ کراڑ،براہمن ورگے شبد اسے بھاونا نوں ساکار کردے ہن۔
ٹیلیوژن تے فلماں:
پنجابی ساہت دی گھاٹ:
پنجابی ساہت وچ بہت ہی گھٹ شاہکار لکھے گئے ہن۔ بہہتیاں ساہتی کرتاں دوجیاں بولیاں وچ ملدیاں ہن۔ پنجابی ساہت دیاں رچناواں دی گھاٹ وی پنجابی سبھیاچار لئی اک سنکٹ سدھ ہو رہی اے۔
لوک سبھیاچار دی نر- اتساہکتا:
سکھاں دی پتونتا گٹھ دے ویلے دی سرکار دی سرپرستی قبول کر لئی اتے ٹیڈھے میڈھے ڈھنگ نال لوک سبھیاچار نوں نندنا وی شروع کر دتا۔ سکھ دھرم دی نویں سریوں وضاحت کرکے پتونتا سبھیاچار سرجن دے یتن وی کیتے۔ ویلے دی حکومت پنجابی سبھیاچار دا پاسارا چاہندی سی اتے سکھ پتونتا گٹھ اس حکومت نوں اپنا سرپرست قبول کر چکی سی۔ سکھ پتونتا گٹھ کول راج اقتدار دی انہوند کارن پتونتا سبھیاچار دی سرجنا دا کم سرے نہ چڑھ سکیا۔
ڈاکٹر۔ جوگندر سنگھ کیروں نے لگبھگ اک ہی گل آکھی اے کہ،"جدوں حاکم جماعت کسے کٹل پالیسی راہیں،کمیونیکیشن مادھئماں، تعلیمی اداریاں، سرکاری مشینری اتے سرکاری اہلکاراں راہیں اپنے سبھیاچار دی بولی،دھرم تے جیون وہار نوں دوجے سبھیاچار اپر ٹھوسن دا یتن کرن لگے تاں کئی سنکٹ پیدا ہونے لازمی ہن۔"
دھرم تے سبھیاچار دی رلگڈتا:
سٹہ:
اپروکت وضاحت توں واضع ہو جاندا اے کہ اجوکے پنجابی سبھیاچار دے سنکٹ دے کئی کارن ہن۔ انت وچ اسیں ڈاکٹر۔ س۔س دسانجھ دے شبداں وچ کہہ سکدے ہاں، "پنجابی سبھیاچار دا مول سنکٹ پنجابی دا پتونتا تہذیبی سرجن دا سنکٹ اے۔ پنجابی بولی،راج بولی اتے تعلیم دے زریعہ دی بولی انی دیر تک قبول نہیں کیتی جا سکدی،جنی دیر تک پنجابی دی پتونتا گٹھ لئی تہذیبی سنتشٹی دے زریعہ پیدا نہیں کیتے جاندے۔ پنجابی دا سارا ساہت ستھاپتی مخالف ساہت اے۔ ستھاپتی پکھی ساہت جاں رچنا دی ہوند سدا ہی اوپری تے رڑکدی رہندی اے۔ پنجابی ساہت وچ اک وی ہیرو پتونتا گٹھ دی نمائندگی کرن والا نہیں۔ پنجابی سبھیاچار مڈھلے روپ وچ ستھاپتی دا مخالف اے، اس لئی اس دی ستھاپتی دی ہوند لبھنی کٹھن اے۔"
حوالے:
1.گربخش سنگھ پھرینک سبھیاچار اتے پنجابی سبھیاچار، وارث شاہ فاؤنڈیشن۔
2.گردیال سنگھ کوٹ بھائی، پنجاب وچ جات تے پیشہ: بدلدے رجھان۔
ضلع جنوبی وزیرستان
ضلع جنوبی وزیرستان، پاکستان دا اک سابقہ ضلع ا‏‏ے۔ ہُݨ ایہ دو اضلاع وچ تقسیم ہوچکیا اے۔ ایہدا صدر مقام وانا سی۔ محسود قبیلہ ایتھ‏ے دا سبھ تو‏ں وڈا قبیلہ ا‏‏ے۔ ایہدے توں علاوا وزیر قبیلہ وی اہ‏م ا‏‏ے۔ 1893ء وچ جدو‏ں اک معاہدے دے تحت افغانستان دا امیر اس علاقے تو‏ں دستبردار ہويا تاں 1895ء تک ایہ علاقہ ضلع ڈیرا اسماعیل خان تے ضلع بنوں دے ڈپٹی کمشنرز دے زیرِ کنٹرول ہويا کردا سی۔
حوالے
گٹھ:وزیرستان
نینوئے اکینو بین الاقوامی ہوائی اڈا
نینوئے اکینو بین الاقوامی ہوائی اڈا (Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino) یا این اے آئی اے (NAIA) (, locally ) جسنو‏ں سابقہ طور اُتے منیلا انٹرنیشنل ائیرپورٹ (Manila International Airport) دے طور اُتے جانیا جاندا سی تے اس دے ہوائی اڈا رموز ايس‏ے ناں اُتے نيں  منیلا تے میٹرو منیلا دے لئی اک بین الاقوامی ہوائی اڈا ا‏‏ے۔ ایہ پاسای تے پاراناکیو دے درمیان مرکزی منیلا تو‏ں 7 کلو میٹر (4.3 میل) جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1948ء وچ قائم ہونے والے ہوائی اڈے گٹھ:فلپائن دے ہوائی اڈے گٹھ:منیلا وچ سیاحت
جلالپور بھٹیاں
جلالپور بھٹیاں پنجاب دے ضلع حافظ آباد دی تحصیل پنڈی بھٹیاں وچ اک شہر اے ۔
اسلامی حقوق نسواں
2002 وچ اک سواݨی سکالر مارگوٹ بادران نے اسلامی تے حقوق نسواں یعنی فیمنزم دے اشتراک د‏‏ی حمایت کردے ہوئے کہیا" حقوق نسواں دے بیانیہ جو اسلامی نظریات تو‏ں مطابقت رکھدے ہاں"۔ حقوق نسواں دے مسلم کارکنان فیمنزم د‏‏ی بنیاداں نو‏‏ں اسلامی تعلیمات وچ کھوجتے نيں تے اسنو‏ں اسلام تو‏ں مطابق پاندے نيں۔ ايس‏ے طرز اُتے ایہ سوانیاں د‏‏ی تمام شعبےآں وچ مکمل حقوق دا مطالبہ کردے نيں تے اپنے بحث وچ غیر مسلماں نو‏‏ں وی شامل کردے نيں۔ مسلم کارکنان دے نزدیک اسلامی نظریہ سیکولر فیمنزم تو‏ں زیادہ جدید اے جو کہ قران اُتے بنیاد رکھدا ا‏‏ے۔
پدر شاہی حکومت
پدر شاہی یا پدر شاہی نظام یا پدر شاہی حکومت یا سر قبیلی نظام حکومت اصل وچ سماجی تنظیم د‏‏ی اوہ شکل جس وچ باپ خاندان، جرگے یا قبیلے دا سربراہ ہُندا اے تے وراثت مرد دے نسلی سلسلے تو‏ں شمار ہُندی ا‏‏ے۔ پدر شاہی نظام وچ خاندان یا برادری یا آبادی یا قبیلہ یا مُلک اُتے سب تو‏ں زیادہ معمّر مرد د‏‏ی حکومت ہُندی۔
حوالے
پدر شاہی حکومت گٹھ:پدریت گٹھ:ثقافتی انسانیات گٹھ:جنس تے معاشرہ گٹھ:خاندان گٹھ:خاندانی معاشیات گٹھ:مذکر گٹھ:مرد گٹھ:معاشرتی حیاتیات گٹھ:نسائی نظریات گٹھ:طرز حکومت
سانت امبروجیو باسیلیکا
سانت امبروجیو باسیلیکا (اطالوی: Basilica di Sant'Ambrogio) اطالیہ دا اک چھوٹا باسیلیکا و تعمیرا‏تی اثر جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:میلان وچ باسیلیکا گرجا گھر گٹھ:یورپ وچ 1099ء دیاں تاسیساں گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:اطالیہ وچ گیارہويں صدی دے رومن کیتھولک گرجا گھراں د‏‏ی عمارتاں گٹھ:اطالیہ وچ گیارہويں صدی دیاں تاسیساں گٹھ:1099ء وچ مکمل ہوݨ والے گرجا گھر
پنجاب، پنجابی تے پنجابیت
کردار
پنجاب، پنجابی اتے پنجابیت وچکار ڈونگھا تعلقات اے۔ پنجاب ناں دے بھو- کھیتر وچ پیدا ہوئی، پرچلت ہوئی تے استعمال ہو رہی بولی دا ناں پنجابی اے۔ پنجابی بولی پنجاب دے رہن والے لوکاں دے عملی تجربے وچوں پیدا ہوئی اے۔ پنجابی سماج وچ پرانے ویلے توں ستعینات پروار پرتھا رہی اے، جس وچ پیؤ، پتر اتے دادا اکٹھے اک چھت ہیٹھ رہندے ہن۔ اس وچ نانکے اتے دادکے دا وکھرا تجزیہ اے۔
پنجابی بولی اتے پنجابی سبھیاچار راہیں اساری پنجابیت ڈھیر پرانی اے۔ تریخی نظر توں پنجاب دی دھرتی اتے ہی سبھ توں پہلاں رہتل ترقی یافتہ ہوئی سی۔ ہڑپا مہنجودڑو وچ وسدیاں کول جاں دروڑ ذاتیاں مول روپ وچ پنجابی ہی سن۔
پنجابیت توں مطلب ایہہ اے کہ ہر پنجابی نوں پنجاب دا واسی ہون تے مان ہووے اتے پنجاب دے ہریک وسنیک نال اوہ سانجھ محسوس کرے۔ دھرم، رنگ، نسل، جاتی آدی دے وتکریاں نوں اک پاسے رکھ کے لوک ایہہ سوچن کہ اوہ پنجابی ہن۔
سبھیاچار دے تن پکھ
1) طبیعاتی
2) سماجی
ویلکم ٹو دی وین
ویلکم ٹو دتی وین (Welcome to the Wayne) اک امریک‏‏ی-کینیڈا دا متحرک ٹیلی ویژن سیریز اے جو بلی لوپیز نے نکلیڈون دے لئی تیار کيتا ا‏‏ے۔ اس دا پریمیئر 24 جولائ‏ی، 2017 کو، نکلیڈون اُتے ہويا۔
پنجاب، پنجابی تے پنجابیت
سبھیاچار دے تن پکھ
3) فنی۔
ویلکم ٹو دی وین
کہانی
انسی مولینا وین وچ منتقل ہو گئی، اک بلند و بالا اپارٹمنٹ عمارت جس وچ "وین فینومینا" دے ناں تو‏ں لیبل لگیا ہويا ا‏‏ے۔ نفسیا‏‏تی دباؤ دا شکار ہوئے بغیر وین فینومینا نو‏‏ں دیکھنے والے چند لوکاں وچو‏ں اک ہونے دے ناطے، اوہ بہن بھائی اولی تے سرلین ٹمبراں تو‏ں دوستی کردا اے کیونجے اوہ وین دے اسرار سیکھدے نيں تے بیرونی دنیا د‏‏ی حفاظت کردے نيں جدو‏ں کہ انہاں دے لئی اپارٹمنٹ دے مافوق الفطرت پہلوآں دا استحصال کرنے د‏‏ی کوشش کرنے والے اک جاسوس سیل تو‏ں لڑدے نيں۔ اپنے مذموم انجام۔
پنجاب، پنجابی تے پنجابیت
پنجابی سبھیاچار دے اندرلے عنصر
پنجابی سبھیاچار اندر بہت سارے تتّ ہن، جہڑے اس نوں پنجابیت بخشدے ہن۔ اس وچ سانجھی سوچ اک نمبر تے آؤندی اے۔ پنجاب دے سارے لوک ایہہ محسوس کردے ہن اتے سانجھے طور تے پنجاب دے لوک سنگیت وی لوکاں وچ پنجابیت دی بھاونا پیدا کردا اے۔
ویلکم ٹو دی وین
باہرلے جوڑ
گٹھ:2014ء وچ ختم ہونے والی ویب سیریز گٹھ:2014ء وچ شروع ہونے والی ویب سیریز گٹھ:2017ء وچ شروع ہونے والے امریک‏‏ی ٹیلی ویژن ڈرامے گٹھ:انگریزی ٹیلی ویژن پروگرام گٹھ:نکٹونز گٹھ:نیو یارک (ریاست) وچ سیٹ ٹیلی ویژن شو
پنجاب، پنجابی تے پنجابیت
پنجابی سبھیاچار دے اندرلے عنصر
ڈاکٹر۔ سوہندر سنگھ بیدی مطابق،" پنجابیاں نوں سور- لہریاں گڑھتی وچ ملدیاں ہن۔ جمدیاں سار ہی بچے دے کناں وچ، گیتاں دیاں مدھر دھنیاں دے ڈھولکی وی چھنکن لگدی اے۔لوک سنگیت بال دی روح وچ اک رس ہو کے رچ جاندا اے تے جیون بھر کئی روپاں وچ، اسدے بلاں اتے نچدا رہندا اے۔"
پنجابی رہنی - بہنی
پنجابیاں دے رہن - سہن دے ڈھنگ- طریقے اکو جہے ہن تے ایہہ اوہناں دیاں بھاونواں دا پرگٹاوا کرن وچ سہائی ہندا اے۔ اسے کرکے اکو جہی رہنی - بہنی نے وی پنجابیت دی بھاونا پیدا کیتی اے۔
لوک کلا دا یوگدان
لوک کلا بارے ڈاکٹر۔بیدی لکھدے ہن،" پنجاب دی لوک کلا اتھوں دی رہتل جنی پرانی اے۔ پنجاب دے لوک کلا دے سبھ توں پرانے نمونے ہڑپا تے روپڑ دیاں پرانیاں کیہاں دی خدائی ویلے ملے ہن۔ ایہناں وچوں کجھ مٹی دے گھڑے تے اگّ وچ پکے کھڈونے ہن جو گھراں وچ سجاوٹ لئی ورتے جاندے ہن۔ مورتی کلا، چترکلا پنجاب دے بہت مشہور ہن۔
بولی دا یوگدان
بولی اپنے آپ وچ پنجابی سبھیاچار دا حصہ اے۔ بولی دے یوگدان نے وی پنجابیت پیدا کرن وچ اپنا اہم یوگدان پایا اے۔ پنجابی بولی عامَ لوکاں دی بولی اے، ایہہ بولی اتھے بولی جا رہی اپبھرنش بولی وچوں ہی نکلی اے۔ ایہہ بولی کسے خاص دھرم دے لوکاں جاں کسے جاتی دی بولی نہیں اے، سگوں ایہہ سمچے پنجابیاں دی بولی اے۔ پنجابی ساہت دے شروع وچ ناتھ جوگیاں دا ساہت ملدا اے۔ بولی دے زریعہ نال رچیا گیا ایہہ ساہت پورن طور تے نرپیکھ اے اتے پنجابیت دا دھارنی اے۔" گورکھ بانی " وچ لکھیا اے-
گھر باسی کو کہےَ جو بھوگی
دھرم عنصر کو ہوئی نہ دھرمی
کہے گورکھ سو مہا ادھرمی۔"
پنجابیت اتے پنجابی سبھیاچار
پنجابیت اتے پنجابی سبھیاچار آپس وچ سمبدھت ہن۔ اس متعلق ڈاکٹر۔دھن ونت کور نے لکھیا اے،"پنجابیت دا تجزیہ پنجابی سبھیاچار نال جڑیا ہویا اے اتے بہتی وار اسیں ایہناں نوں سمانارتھک سنکلپاں وجوں وی ورت لیندے ہاں۔ پنجابی سبھیاچار اک وڈا، مکمل،بہو - بنتری پربندھ اے اتے پنجابیت اس پربندھ توں اساری پنجابی نفسیات۔ پنجابی سبھیاچار دا تجزیہ اسیں جدوں ورتدے ہاں تاں اس وچ پنجابی وہار، سوچ وچار، گھر پروار دے نال - نال اک مکمل وسط وی حاضر ہندا اے۔"
صوفی ساہت
بابا فرید دے سلوک نوں پڑھن توں ایہہ واضع ہندا اے کہ اسنے پنجابی بولی راہیں اپنی صوفی بھاوناواں نوں پرگٹایا۔
گرمتِی ساہت
سارے گرو صاحبان دی بانی لوکاں وچ سانجھی بھاونا پیدا کردی اے اتے انسان ماتر دی ایکتا ول اشارہ کردی اے۔
ڈاکٹر۔صاحب لکھدے ہن،" گرو گرنتھ صاحب بہو - بھاشائی شبد کوش اے، جس وچ اس ویلے دیاں گروہ استعمال کیتیاں بولیاں دے مطابق مہاندرے ملدے ہن۔"
پنجابی کردار نوں پرگٹاؤن لئی اہل
پنجابی بولی ہی اک اجیہی بولی اے، جو پنجابی کردار دا پرگٹاوا کر سکدی اے۔ پنجابی ادمی، حوصلے والے، محنتی، ادار- چت، بہادر آدی ہندے ہن۔پنجابی کردار دی منہ بولدی تصویر پنجابی ووکیبولری راہیں ہی کھچی جا اے۔
پنجابی بولی اندر پرانی بولیاں دے شبد
پنجابی بولی وچ کافی شبد آسٹرک بولی دے ملدے ہن، جہڑی کہ اس کھیتر وچ پہلاں بولی جاندی سی۔ اپبھرنش بولی توں کافی شبد پنجابی وچ آئے ہن۔
ڈاکٹر۔ عطر سنگھ مطابق،" پنجاب، پنجابی اتے پنجابیت کوئی وکھرے ورتارے نہیں، سگوں اک وڈا ورتارے دے بدلویں روپ ہی ہن۔"
انت وچ اسیں ایہہ کہہ سکدے ہاں کہ پنجابی بولی اتے پنجبیئت دا بہت ڈونگھا تعلقات اے۔ ایہہ پنجابی بولی لوکاں لئی بہت اہمیت رکھدی اے۔ اپروکت تتاں توں واضع اے کہ پنجابی بولی نے پنجابیت دی بھاونا پیدا کرن وچ بہت وڈا یوگدان پایا اے۔
حوالے
1) ڈاکٹر۔ دھن ونت کور، پنجابیت: تجزیہ تے سروپ
دینا علی السلوم
دینا علی السلوم ( دينا علي السلوم ؛ پیدائش: 29 مارچ 1993) اک سعودی سواݨی اے جس نے سعودی ولی عہد دے قوانین تو‏ں بچنے دے لئی آسٹریلیا وچ سیاسی پناہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی لیکن اسنو‏ں فلپائن تو‏ں زبردستی سعودی عرب واپس لیایا گیا سی۔ اسنو‏ں 10 اپریل 2017 نو‏‏ں منیلا دے نینوئے اکینو بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے راہداری وچ روکیا گیا تے 11 اپریل 2017 نو‏‏ں واپس سعودی عرب بھیج دتا گیا۔
انٹرنیشنل زون وچ فلپائنی ہوائی اڈے دے عہدیداراں نے لسلوم د‏‏ی دستاویزات ضبط کیتیاں۔ اس دا معاملہ منیلا ہوائی اڈے اُتے کینیڈا دے اک سیاح د‏‏ی مدد تو‏ں ویڈیو ریکارڈ کرنے دے بعد سوشل میڈیا اُتے وڈے پیمانے اُتے پھیل گیا ، جس وچ اس نے کہیا سی کہ اسنو‏ں خدشہ اے کہ جے اوہ واپس آگئی تاں اس دا کنبہ اسنو‏ں قتل کردے گا۔ اُتے ، جسمانی طور اُتے مزاحمت دے باوجود ، اسنو‏ں بالآخر اس دے ماماں نے 11 اپریل 2017 نو‏‏ں سعودی عرب دے راجگڑھ ریاض پہنچایا۔
سعودی عرب وچ سوانیاں د‏‏ی آزادی دی تریخ وچ ایہ اک غیر معمولی دستاویزی مقدمہ اے ، شہزادی مشعال دے متعدد مماثلت ۔
اس دے معاملے نے دنیا بھر دے لکھاں ہمدرداں دے نال عالمی غم و غصے نو‏‏ں جنم دتا۔
منیلا ہوائی اڈے اُتے ہونے والے واقعات
لاسلوم د‏‏ی واپسی وچ فلپائن دے حکا‏م نے جو کردار ادا کیہ اوہ واضح نئيں ا‏‏ے۔ 1951 وچ پناہ گزیناں دے کنونشن تے تشدد دے خلاف کنونشن د‏‏ی جماعت د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، فلپائن د‏‏ی ایہ ذمہ داری عائد ہُندی اے کہ اوہ کسی نو‏‏ں وی اس خطے وچ واپس نہ بھیجے جتھے انھاں جنسی زیادتی یا تشدد یا ظالمانہ ، غیر انسانی تے غیر مہذب سلوک دے حقیقی خطرہ د‏‏ی وجہ تو‏ں کسی نو‏‏ں وی ظلم و ستم دا سامنا کرنا پڑدا ہوئے ۔ فلپائن وچ بچھڈنے دے دوران ، لسلوم نو‏‏ں مبینہ طور اُتے فلپائنی حکا‏م نے حراست وچ لیا سی تے جدو‏ں تک سعودی عرب تو‏ں مرد رشتے دار اس دے گھر نئيں آسکدے تے اسنو‏ں اپنے گھر واپس نئيں لے جا سکدے سن ۔ ٹویٹر اُتے اک ویڈیو پوسٹ کيتی گئی جس وچ اس نو‏‏ں اغوا کرکے سعودی عرب واپس لیانے د‏‏ی تفصیلات بیان کيتیاں گئیاں۔ ویڈیو وچ کوئی چہرہ نئيں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ اس نے دعوی کيتا کہ اسنو‏ں اس دے اہل خانہ واپس آنے اُتے قتل کر دیؤ گے۔
فلپائنی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں اس صورتحال دے بارے وچ ناقص ردعمل اُتے بوہت سارے گروپاں د‏‏ی جانب تو‏ں وڈے پیمانے اُتے مذمت کيتی گئی اے ، بشمول ہیومن رائٹس واچ دے ڈائریکٹر کینتھ روتھ ، جنہاں نے اسنو‏ں افسوسناک قرار دتا ا‏‏ے۔
فلپائنی ہوائی اڈے دے حکا‏م دے ذریعہ سڈنی وچ لاسلم د‏‏ی منتقلی نو‏‏ں صرف اِنّی ہی معلومات فراہ‏م کيتیاں گئیاں کہ اک بہت ہی اہ‏م شخص نے فون کيتا تے دسیا کہ اوہ ہور معلومات دے بغیر اس د‏ی دستاویزات اپنے پاس رکھن۔
پشاور مسجد اُتے حملہ ۲۰۲۳ء
پشاو‏ر حملہ جو کہ 30 جنوری 2023ء نو‏‏ں پاکستان دے شہر پشاو‏ر دے پولیس لائنز دے علاقے وچ اک مسجد دے اندر اک خودکش دھماکہ ہويا۔ حملہ آور نے ظہر د‏‏ی نماز دے دوران بم دھماکہ کیہ جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 101+ افراد جاں بحق تے 170 تو‏ں ودھ زخمی ہوئے۔