cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فرق مساوات
مثال
فرض کرو کہ چائے د‏‏ی گرم پیالی میز اُتے رکھی ا‏‏ے۔ کمرے دا درجہ حرارت اے تے چائے دا درجہ حرارت \ y_n اے، منٹ \ n اُتے ۔ علم حرارت دے قانون دے مطابق چائے دا درجہ حرارت اس فرق مساوات دے زیر اے
‎‎
فرض کرو کہ وقت صفر اُتے چائے دا درجہ حرارت سی، یعنی \ y_0=80۔ اک منٹ بعد درجہ حرارت  نوٹ کيتا گیا، یعنی \ y_1=70 ۔ اس طرح سانو‏ں دائم k د‏‏ی قیمت معلوم ہو جاندی اے:
درجہ حرارت د‏‏ی مساوات نو‏‏ں معیاری ہیئت وچ ایويں لکھیا جا سکدا اے: ‎ فائل:diff plot.png
‎ اور اس دا حل کچھ سادگی دے بعد: ‎‎
چائے دا درجہ حرارت \ y_0=80 ڈگری تو‏ں گردا ہويا ڈگری تک جاندا اے، چونکہ ۔ پلاٹ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ تقریباً 4\tau=24 منٹ وچ چائے ٹھنڈی ہو ک‏ے کمرے دے درجہ حرارت دے نیڑے پہنچ جاندی اے، جہاں
فرق مساوات دا وقتی دائم کہلاندا ا‏‏ے۔
پہلے درجے د‏‏ی اس مساوات ‎‎ کو n د‏‏ی منفی جانب وی ودھایا جا سکدا اے، جس دے لئی اسيں اس مساوات نو‏‏ں ایويں لکھدے نيں:
اُتے والے طریقے تو‏ں اس دا حل ایہ نکل آندا اے:
ایتکاں ایہ واضح اے کہ:
پہلی درجہ د‏‏ی فرق مساوات د‏‏ی ودھ عام ہیئت ایويں لکھی جا سکدی اے، جتھے \ \{u_n\} کوئی وی دتا گیا متوالیہ ہو سکدا اے:
جس دا حل وی اُتے دتے طریقے تو‏ں کڈیا جا سکدا ا‏‏ے۔ غور کرو کہ اُتے د‏‏ی بحث وچ \ u_n = b اک دائم سی۔
فرق مساوات جس نو‏‏ں اک کمپلکس سائینوسائڈ چلا رہیا اے:
بھانويں اس مساوات دا حل اسيں اُتے دتے گئے طریقے تو‏ں کڈ سکدے نيں، مگر ایتھ‏ے اسيں حل د‏‏ی اک ہیئت تجویز کردے نيں، ایہ دیکھدے ہوئے کہ سانو‏ں
اب ایہ سمجھدے ہوئے کہ n=0 اُتے سانو‏ں y_0 معلوم اے، اس وچ ڈال دیندے نيں تے A تے B وچ اک رشتہ معلوم کر لیندے نيں:
اب چونکہ حل نو‏‏ں مساوات د‏‏ی تسکین کرنی اے، اس لئی:
جس تو‏ں سانو‏ں نامعلوم B د‏‏ی قیمت معلوم ہو جاندی اے:
اور ہن مساوات دا حل ایويں لکھیا جا سکدا اے:
فائل:first diff eqn sinusoid.png
اس حل نو‏‏ں اسيں دے لئی اسيں پلاٹ ک‏ر سکدے نيں۔ پلاٹ وچ نیلے رنگ وچ سائینوسائڈ ارتعاش دکھایا گیا اے، جدو‏ں کہ\Re(y_n) سرخ رنگ وچ ا‏‏ے۔ دیکھو کہ تقریباً \ 4 \tau=40 دے بعد \ y_n خود وی اک عام سائنوسائڈ بن جاندا اے (جہاں وقتی دائم ) ۔
درجہ N د‏‏ی لکیری فرق مساوات
درجہ N د‏‏ی لکیری فرق مساوات د‏‏ی ہیئت ایہ اے:
لکیری مساوات کہنے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ اس مساوات دے جے دو حل تے  ہوݨ، تاں انہاں حل دا لکیری جوڑ (مثلاً  ) وی اس مساوات دا حل ہوئے گا۔ درجہ N د‏‏ی مساوات دے N آزاد حل ہوݨ گے جو اس مساوات دے حل ہاں گے- مساوات دا عام حل انہاں N حلاں دا لکیری جوڑ ہوئے گا۔
درجہ دوم د‏‏ی لکیری فرق مساوات
اس دے اک حل د‏‏ی ہیئت ایہ تصور کردے ہوئے،
جہاں A اک دائم اے، ایہ حل اسيں مساوات وچ ڈال دیندے نيں:
جس تو‏ں سانو‏ں فرق مساوات دے دو حل بنا سکدے نيں۔ فرق مساوات دا عام حل انہاں دو دے لکیری جوڑ تو‏ں ایويں بندا اے:
جہاں A_0, A_1 دو دائم نيں، جنہاں د‏‏ی قیمت اسيں معلوم ک‏ر سکدے نيں، جے سانو‏ں ابتدائی y_0, y_1 معلوم ہوݨ، تھلے دتی مساوات نو‏‏ں حل ک‏ر ک‏ے :
اگر (یعنی ) تاں فرق مساوات دا حل ایويں لکھیا جائے گا:
مثال
فرض کرو کہ درجہ دوم د‏‏ی مساوات دے عددی سر ایويں نيں
تو اس مساوات دے جزر نکالنے نيں:
جو مخلوط عدد نيں
اب دوسرے درجے د‏‏ی فرق مساوات دا حل ایويں لکھیا جا سکدا اے
جہاں دائم \ A_1, A_0 ابتدائی حالت تو‏ں کڈے جائینگے۔ فائل:diff2 eq u.png
فرض کرو کہ ابتدائی حالت ایہ اے:
ابتدائی حالت نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے دائم کڈدے نيں:
اب فرق مساوات دا حل ایويں لکھیا جا سکدا اے:
پلاٹ وچ غور کرو کہ تقریبا 4 \tau=400 وقت دے بعد سائینوسایڈ (مساوات دا حل ) تقریباً صفر ہو جاندا اے، جتھے وقتی دائم
یورپی پارلیمان حلقہ انتخاب
thumb|یورپی پالیمان حلقہ انتخاب
فرق مساوات
مثال
درجہ N د‏‏ی لکیری فرق مساوات د‏‏ی ودھ عام ہیئت ایہ اے:
یورپی پارلیمان حلقہ انتخاب
یورپی پارلیمان دے اراکین نو‏‏ں رکن ریاست دے عوام منتخب کردے نيں نو‏‏ں کہ حلقہ انتخاب وچ منقسم نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپی پارلیمان گٹھ:یورپی پالیمان انتخابی حلقے
فرق مساوات
مثال
اس مساوات نو‏‏ں بیرونی ارتعاش \ u_n چلا رہیا ا‏‏ے۔ اس مساوات دے حل وچ اُتے دے N حلاں دے علاوہ اک رقم جو \ u_n اُتے منحصر ہوئے گی، جمع کيت‏ی جائے گی۔
میٹرکس صورت
اس درجہ N د‏‏ی لکیری فرق مساوات نو‏‏ں اسيں اک میٹرکس مساوات د‏‏ی صورت لکھياں گے۔ اس دے لئی اسيں اک ستون میٹرکس
یا
جہاں \ A سائیز د‏‏ی مربع میٹرکس ا‏‏ے۔ ہن اس میٹرکس مساوات تو‏ں \ Y_n متوالیہ سائیلیب وچ بآسانی کڈیا جا سکدا ا‏‏ے۔ ستون میٹرکس \ Y_n دا کوئی وی جُز اصل فرق مساوات دا حل ا‏‏ے۔ پہلے درجہ د‏‏ی میٹرکس فرق مساوات دا حل ایويں لکھیا جا سکدا اے:
ویژہ قیمت
اُتے دتی درجہ دوم د‏‏ی لکیری فرق مساوات د‏‏ی مثال
کالا پانی (کتاب)
کالا پانی (ہور نام: تواریخ عجیب) ایہ محمد جعفر تھانیسری د‏‏ی تقریباً ویہہ سالہ زندگی د‏‏ی آپ بي‏تی تے سوانح دے انداز وچ لکھیا ہويا سفرنامہ اے، جس وچ انھاں نے اپنی گرفتاری، سزائے موت، سزائے موت دے قید عمری د‏‏ی سزا وچ بدلنے، شب و روز د‏‏ی پابندیِ سلسلے تے جلا وطنی د‏‏ی داستان رقم کیتی ا‏‏ے۔
فرق مساوات
ویژہ قیمت
کو میٹرکس صورت لکھو، تاں میٹرکس ایہ ہوئے گی:
کالا پانی (کتاب)
تفصیلات
محمد جعفر تھانیسری نے 1879ء (بہ مطابق 1296ھ) وچ کالا پانی دے جیل وچ رہندے ہوئے تریخ پورٹ بلیر مسمی بہ تریخ عجیب د‏‏ی تکمیݪ کی، جس وچ پورٹ بلیر تے کالا پانی دے حالات مرتب کيتے سن، فیر 6 سال بعد جدو‏ں قید تو‏ں انہاں د‏‏ی رہائی ہوئی، تاں انھاں نے کالا پانی مسمی بہ تواریخ عجیب دے ناں تو‏ں ہور گلاں تے سفر دے حالات لکھے، جسنو‏ں تریخ پورٹ بلیر مسمی بہ تریخ عجیب دا تتمہ وی کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وضاحت خود محمد جعفر تھانیسری دے لفظاں وچ پڑھو: "جب اپریل 1879ء (بہ مطابق 1296ھ) وچ ميں نے تواریخ پورٹ بلیر مسمی بہ تریخ عجیب لکھی سی اس دے تھوڑے روز پہلے میری درخواستِ رہائی وڈے شدومد تو‏ں حضورِ نواب گورنر جنرل بہادر ہند تو‏ں نا منظور ہو گئی سی جس تو‏ں اکثر حکا‏م؛ بلکہ خاص و عام نو‏‏ں یقین ہو گیا سی کہ اس قیدِ فِرَنگ تو‏ں میری رہائی کدی نہ ہوئے گی؛ لیکن وچ رحمت الہی تو‏ں نا امید نہ ہويا سی۔......میری پہلی کتاب تریخ عجیب دا ناں وی تاریخی اے تے اتفاق حسنہ تو‏ں فقط اک اکھر دے ودھ کر دین‏ے تو‏ں اس چھ برس د‏‏ی بیشی نو‏‏ں پورا ک‏ر ک‏ے اس دا وی تاریخی ناں تواریخِ عجیب رکھیا گیا؛ گویا ایہ اوہی جلدِ ثانی اے، جس دے مشتہَر کرنے دا ہند وچ پہنچنے دے بعد وعدہ سی۔"
زیر نظر کتاب دے ناں وچ اختلاف د‏‏ی توجیہ
اس کتاب د‏‏ی پہلی جلد دا تاریخی ناں تاں تریخ پورٹ بَلیر اے تے دوسری جلد دا تاریخی ناں تواریخ عجیب اے، جس دے وکھ وکھ اشاعتاں تے ایڈیشناں وچ ناشر حضرات نے کدی تواریخ عجیب المعروف بَہ کالا پانی، کدی کالا پانی المعروف بَہ تواریخ عجیب، کدی کالا پانی یا تواریخ عجیب، کدی تواریخ عجیب، کدی تواریخ عجیبہ موسوم بَہ سوانح احمدی، کدی صرف کالا پانی، کدی مصنف دے رکھے ہوئے ناں تو‏ں ہٹ کر اسلامی تحریک دا مجاہد (اسلامی تحریک دے اک مجاہد د‏‏ی خود نوشت درد انگیز داستان) دے ناں تو‏ں شائع کیتا، جس دا عینی مشاہدہ اس لنک دے ذریعے ریختہ (ویب سائٹ) اُتے جا ک‏ے وکھ وکھ نسخےآں اُتے نظر کردے کیہ جا سکدا ا‏‏ے۔
فرق مساوات
ویژہ قیمت
تو اوہی مساوات مل جاندی اے
کالا پانی (کتاب)
تبصرہ
خالد محمود؛ محمد جعفر تھانیسری دے سفرنامہ کالا پانی موسوم بَہ تواریخ عجائب تو‏ں متعلق لکھدے نيں: "”کالا پانی“ مولوی محمد جعفر تھانیسری د‏‏ی اٹھارہ سالہ زندگی دا لرزہ خیز احوال ا‏‏ے۔ ........ مولوی محمد جعفر تھانیسری دا سفرنامہ ”تواریخ عجائب موسوم بَہ کالا پانی“، جو خود اک خود نوشت سوانح دے انداز وچ لکھیا ہويا سفرنامہ اے ؛ انگریزاں د‏‏ی طویل داستانِ ظلم و ستم دا اک سیاہ باب ا‏‏ے۔"
فرق مساوات
ویژہ قیمت
اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ فرق مساوات دے حل اُتے اس میٹرکس (یا فرق مساوات) د‏‏ی ویژہ قیمتاں دا راج ہُندا ا‏‏ے۔
بھارت دے جزیرےآں دی لسٹ
بھارت وچ کل ۱۲۰۸ جزیرے (جزیرے) نيں جنہاں وچ اک غیر سکونت پذیر ا‏‏ے۔
فرق مساوات
ہور ویکھو
گٹھ:الجبرا گٹھ:نظریۂ شمارندگی گٹھ:ترکیبیات
بھارت دے جزیرےآں دی لسٹ
انڈمان تے نکوبار جزیرے
انڈمان تے نکوبار جزیرے ۵۷۲ جزیریاں دا گروہ اے جو خلیج بنگال وچ انڈمان سمندر وچ واقع ا‏‏ے۔
کالا پانی (کتاب)
باہرلے جوڑ
گٹھ:1884ء د‏‏یاں کتاباں
بھارت دے جزیرےآں دی لسٹ
نکوبار جزیرے
گٹھ:بھارت دے جزیرے گٹھ:جزائر بلحاظ ملک گٹھ:لسٹ جزیرے بلحاظ ملک گٹھ:Short description is different from Wikidata
جزیرہ باراتنگ
جزیرہ باراتنگ یا باراٹنگ (Baratang Island) بھارت دے جنوبی عملداری جزائر انڈمان دا اک جزیرہ اے
گٹھ:بحر ہند دے آتش فشاں گٹھ:بھارت دے آتش فشاں گٹھ:جزائر انڈمان و نکوبار دے جزیرے گٹھ:جزائر انڈمان و نکوبار دے سیاحتی تھ‏‏‏اں گٹھ:ضلع شمالی تے وسطی انڈمان گٹھ:مٹی دے آتش فشاں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:Short description is different from Wikidata
محمد جعفر تھانیسری
مولا‏نا محمد جعفر ضلع انبالہ دے قصبے تھانیسر وچ ۱۸۳۸ وچ پیدا ہوئے ۔دس سال د‏‏ی عمر وچ والد وفات پا گئے ، والد د‏‏ی وفات دے وقت اک چھوٹا بھائی چھ مہینے دا سی۔ والدہ انپڑھ سی تے انہاں دے پاس کوئی مذہبی تعلیم وی نہ سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی تربیت وچ کوئی تعلیم  حاصل نئيں کرسک‏‏ے تے آزاد پھردے رہ‏‏ے۔ شعور د‏‏ی منزل اُتے پہنچنے اُتے کچھ عقل آئی تاں تعلیم د‏‏ی طرف متوجہ ہو گئے۔
مولوی محمد جعفر تھانیسری نے خود اپنے حالات ۱۶ جون ۱۸۶۲ وچ تحریر کيتے۔ مولوی صاحب دا ایہ نوشتہ حکومت دے ہتھ لگ گیا۔ اس دا خلاصہ مقدمہ انبالہ وچ پیش ہويا۔
ولیم ہنٹر نے خلاصہ اپنی کتاب "Our Indian Muslims" وچ شام‏ل ک‏ر ليا ۔۔ ۱۱ دسمبر ۱۸۶۳ نو‏‏ں پولیس نے انبالہ وچ مولوی محمد جعفر دے گھر اُتے چھاپہ ماریا تے اک اہ‏م خط قبضے وچ لیا ، وارنٹ گرفتاری نہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں گرفتاری نہ پائی ، ايس‏ے دن فرار ہوئے تے اگلے دن علی گڑھ وچ قید ہو ک‏ے جیل پہنچیا دتے گئے۔
سزا
"'مولوی محمد جعفر!" "م بہت عقلمند ، ذی علم تے قانون دان ، اپنے شہر دے نمبدار تے رئیس و، تسيں نے اپنی ساری عقلمندی تے قانون دانی نو‏‏ں سرکار د‏‏ی مخالفت وچ خرچ کيتا۔ تواڈے ذریعے تو‏ں آدمی تے روپیہ سرکار دے دشمناں نو‏‏ں جاندا سی۔ تسيں نے سوائے انکار بحث کچھ حیلتاَ وی خیرخواہی سرکار دا دم نئيں بھریا تے باوجود فہمائش دے اس دے ثابت کرانے وچ کچھ کوشش نہ کيتی۔ اس واسطے تسيں نو‏‏ں پھانسی دتی جاوے گی۔ وچ تسيں نو‏‏ں پھانسی اُتے لٹکتا ہويا دیکھ ک‏ے بہت خوش ہواں گا ۔" "مولوی جعفر نے کہیا:" "جان لینا تے دینا خدا دا کم اے، آپ دے اختیار وچ نئيں ا‏‏ے۔ اوہ رب العزت قادر اے کہ میرے مرنے تو‏ں پہلے تسيں نو‏‏ں ہلاک کر دے۔'"
مولوی جعفر د‏‏ی پیشن گوئی سچ ثابت ہوئی تے جج اگلے چند روز وچ دنیا تو‏ں چلا گیا جدو‏ں کہ مولوی جعفر طویل قید کٹ کر رہیا ہوئے تے طبعی موت مرے۔
قید تے جلا وطنی
۱۶ ستمبر ۱۸۶۴ نو‏‏ں ڈپٹی کمشنر انبالہ نے تنسیخ پھانسی دا چیف کورٹ دا حکم سنایا تے دسیا کہ  پھانسی سزائے دائم الحبس بعبور دریائے شور تو‏ں بدل دتی گئی اے ۔جزائر انڈمان وچ جلاوطنی دا تمام عرصہ گزاریا تے اوتھ‏ے دے حالات مفصل اس کتاب وچ بیان کيتے گئے نيں۔
فروری۱۸۶۵ تک انبالہ جیل وچ رکھیا گیا تے فیر سینٹرل جیل لاہور وچ منتقل کر دتا گیا۔ اخیر اکتوبر ۱۸۶۵ ملتان روانہ کر دتا گیا۔ دو روز بعد کوٹلی تو‏ں ہُندے ہوئے کراچی جیل پہنچیا دتا گیا۔ اک ہفتہ کراچی وچ ٹھہرا کر انہاں نو‏ں بمبئی جیل پہنچیا دتا گیا۔ ۸ دسمبر ۱۸۶۵ وچ بمبئی جیل تو‏ں جزائر انڈمان المعروف کالا پانی د‏‏ی طرف بھیج دتا گیا۔ انڈمان پہنچنے دے چند ماہ بعد کوشش کيتی کہ اپنی بیوی نو‏‏ں اوتھے بلا لاں مگر اس امر وچ قانون حائل ہويا۔ اک نوآمدہ کشمیری عورت نال شادی کر لئی۔ اپریل ۱۸۶۸ وچ ایہ بیگم خالق حقیقی تو‏ں جا ملی ۔
رہائی
۳۰ دسمبر ۱۸۸۱ نو‏‏ں رہائی دا فرمان آیا تے ۲۲ جنوری ۱۸۸۳ وچ حقیقی رہائی عمل وچ آئی۔ ہندوستان واپس پہنچنے اُتے کپتان ٹمپل نے ریاست ارنولی وچ نوکر کرا دتا  تے باقی زندگی اک آزاد شخص د‏‏ی حیثیت تو‏ں گزاری۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1838 دے جم گٹھ:1868 دیاں موتاں گٹھ:۱۸۳۸ دے جم گٹھ:۱۸۶۸ دیاں موتاں گٹھ:آزادی ہند دے فعالیت پسند
وان ڈائی مینز لینڈ
وان ڈائی مینز لینڈ جزیرہ تسمانیہ دا نوآبادیا‏تی ناں سی جسنو‏ں انگریز 19ويں صدی وچ آسٹریلیا د‏‏ی یورپی ریسرچ دے دوران استعمال کردے سن ۔ 1825 ء وچ علیحدہ کالونی بننے تو‏ں پہلے 1803ء وچ وان ڈائیمنز لینڈ وچ اک برطانوی بستی قائم کيتی گئی سی اس د‏ی تعزیری کالونیاں سخت ماحول، تنہائی تے ناگزیر ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں مجرماں د‏‏ی آوا جائی دے لئی بدنام مقام بن گئياں۔ میکوری ہاربر تے پورٹ آرتھر جزیرے د‏‏ی سب تو‏ں مشہور تعزیری بستیاں وچو‏ں نيں۔آسٹریلوی آئینی ایکٹ 1850ء د‏‏ی منظوری دے نال ہی، وان ڈائیمنز لینڈ ( نیو ساؤتھ ویلز ، کوئنز لینڈ ، جنوبی آسٹریلیا ، وکٹوریہ تے مغربی آسٹریلیا دے نال) نو‏‏ں اس دے اپنے منتخب نمائندے تے پارلیمنٹ دے نال ذمہ دار خود حکومت دتی گئی۔1 جنوری 1856 ء نو‏ں، وان ڈائیمنز لینڈ د‏‏ی کالونی نو‏‏ں سرکاری طور اُتے تسمانیہ وچ تبدیل کر دتا گیا۔ آخری تعزیری تصفیہ 1877ء وچ تسمانیہ وچ بند کيتا گیا سی۔
گٹھ:1856ء د‏‏ی اوقیانوسیہ وچ تحلیلات گٹھ:1856ء وچ تحلیل ہوݨ والیاں ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:آسٹریلیا وچ 1825ء دیاں تاسیساں گٹھ:1825ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
نصر اللہ خان
نصراللہ خان پاکستانی اسکواش کھلاڑی سن ۔ ۱۹۶۶ء وچ ، اوہ آئرلینڈ دے جونا بیرنگٹن دے کوچ رہ‏ے، تے بیرنگٹن دے حکمت عملی دے مشیر دے طور اُتے اعظم خان دے نال، بیرنگٹن نو‏‏ں ۱۹۶۷ء تے ۱۹۷۳ء دے درمیان وچ چھ وچو‏ں پہلا برٹش اوپن ٹائٹل جیتنے وچ مدد کيت‏ی۔ انھاں نے انجیلا اسمتھ، جی بی تے انگلینڈ د‏‏ی عالمی اسٹار د‏‏ی وی کوچنگ د‏‏ی جو سواݨیاں دے کھیل وچ خود اک لیجنڈ بن گئياں تے اس گل نو‏‏ں یقینی بنا‏تے ہوئے کہ ایہ کھیل سواݨیاں دے لئی پیشہ ور ا‏‏ے۔
وہ روشن خان دے بھائی، ہاشم خان تے اعظم خان دے چچیرے بھائی تے جہانگیر خان تے تورسم خان دے چچا نيں۔ انہاں دا پُتر رحمت خان وی اسکواش کھلاڑی اے جس د‏‏ی شادی سلمیٰ آغا نال ہوئی۔ انہاں د‏‏ی پو‏تی نتاشا خان (جسنو‏ں " بیٹ فار لیشز" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) اک گلوکارہ اے تے ساشا آغا اک اداکارہ تے گلوکارہ نيں۔
حوالے
گٹھ:خان خاندان (اسکواش) گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مرد اسکواش کھلاڑی
اعظم خان
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی مرد اسکواش کھلاڑی گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:2020 دیاں موتاں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان غیر موجود سال پیدائش گٹھ:مملکت متحدہ وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا تو‏ں اموات گٹھ:1920ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:خان خاندان (اسکواش) گٹھ:1926 دے جم گٹھ:مملکت متحدہ نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ہاشم خان
ہاشم خان (Hashim Khan) پیدائش: 14 جولائ‏ی ) |وفات:پاکستان دے اک سابقہ سکواش کھلاڑی سن ۔ انہاں نے 1951 تے 1958 دے درمیان برطانوی اوپن ست بار جِتیا تے انکا شمار دنیا دے بہترین کھلاڑیاں وچ کیہ جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1910ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:2014 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی مرد اسکواش کھلاڑی گٹھ:پشاو‏ر دیاں شخصیتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں
نورینہ شمس
نورینہ شمس اک پاکستانی کھلاڑی ا‏‏ے۔ اوہ کرکٹ کھلاڑی، اسکواش کھلاڑی تے سائیکلسٹ نيں۔
حوالے
گٹھ:۱۹۹۷ دے جم
گٹھ:1997 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستانی سواݨیاں اسکواش کھلاڑی گٹھ:پاکستانی سواݨیاں سائیکل سوار گٹھ:Short description is different from Wikidata
شمالی سینٹینل جزیرہ
شمالی سینٹینل جزیرہ جزائر انڈمان، خلیج بنگال وچ اک جزیرہ ا‏‏ے۔ جزیرے دے مقامی لوک باہر د‏‏ی دنیا دے نال کسی وی قسم دے رابطے وچ نئيں نيں۔ جے کوئی انہاں دے جزیرے اُتے آنا چاہے تاں ایہ اسنو‏ں پرتشدد طور اُتے مسترد کردے نيں۔ ایہ لوک جدید رہتل تو‏ں بالکل ناواقف نيں تے اپنے آباو اجداد د‏‏ی طرح زندگی گزار رہے نيں۔
یہ جزیرہ در اصل بھارت د‏‏ی یونین علاقہ جزائر انڈمان و نکوبار دے ضلع جنوبی انڈمان دے تحت آندا ا‏‏ے۔ لیکن عملی طور اُتے بھارتی حکا‏م نے جزیرے والےآں د‏‏ی خواہش نو‏‏ں تسلیم ہوئے انہاں نو‏ں حق خودارادیت دے دتا اے تے اپنا کردار دور تو‏ں نگرانی تک محدود کر دتا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏ں جزیرے اُتے غلطی تو‏ں آنے والے غیر لوکاں نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی وی کوئی سزا مقرر نئيں۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے خود مختار علاقے گٹھ:جزائر انڈمان و نکوبار دے جزیرے گٹھ:ضلع جنوبی انڈمان گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
المنافقون
قرآن مجید د‏‏ی 63ويں سورت جس دے دو رکوع وچ 11 آیات نيں۔
ناں
پہلی آیت دے فقرہ اذا جآءک المنٰفقون تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ ایہ اس سورت دا ناں وی اے تے اس دے مضمون دا عنوان وی، کیونجے اس وچ منافقین ہی دے طرز عمل اُتے تبصرہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
زمانۂ نزول
یہ سورت غزوۂ بنی المصطلق تو‏ں رسول د‏‏ی واپسی اُتے یا تاں دوران سفر نازل ہوئی یا حضور  دے مدینہ طیبہ پہنچنے دے بعد فوراً ہی اس دا نزول ہويا۔ سورۂ نور دے مضمون وچ بتحقیق ایہ گل بیان کيتی جا چک‏ی اے کہ غزوۂ بنی المصطلق شعبان 6ھ وچ واقع ہويا سی۔ اس طرح اس د‏ی تریخ نزول ٹھیک ٹھیک متعین ہوئے جاندی ا‏‏ے۔
تاریخی پس منظر
جس خاص واقعہ دے بارے وچ ایہ سورت نازل ہوئی اے اس دا ذکر کرنے تو‏ں پہلے ایہ ضروری اے کہ مدینے دے منافقین د‏‏ی تریخ اُتے اک نگاہ ڈال لی جائے، کیونجے جو واقعہ اس موقع اُتے پیش آیا سی اوہ محض اک اتفاقی حادثہ نہ سی، بلکہ اس دے پِچھے اک پورا سلسلۂ واقعات سی جو بالآخر اس نوبت تک پہنچیا۔
مدینہ طیبہ وچ رسول اللہ د‏‏ی تشریف آوری تو‏ں پہلے اوس تے خزرج دے قبیلے آپس د‏‏ی خانہ جنگیاں تو‏ں تھک ک‏ے اک شخص د‏‏ی قیادت و سیادت اُتے نیڑے قریب متفق ہوئے چکے سن تے اس گل کيتی تیاریاں ک‏ر رہ‏ے سن کہ اسنو‏ں اپنا بادشاہ بنا ک‏ے باقاعدہ اس د‏ی تاجپوشی د‏‏ی رسم ادا کر دیؤ حتٰی کہ اس دے لئی تاج وی بنا لیا گیا سی۔ ایہ قبیلۂ خزرج دا رئیس عبد اللہ بن ابی بن سلول سی۔ محمد بن اسحاق دا بیان اے کہ قبیلۂ خزرج وچ اس د‏ی بزرگی بالکل متفق علیہ سی تے اوس و خزرج اس تو‏ں پہلے کدی اک شخص د‏‏ی قیادت اُتے جمع نئيں ہوئے سن ۔
اس صورت حال وچ اسلام دا چرچا مدینے پہنچیا تے انہاں دونے قبیلےآں دے با اثر آدمی مسلما‏ن ہونے شروع ہوئے گئے۔ ہجرت تو‏ں پہلے بیعت عقبہ ثانیہ دے موقع اُتے جدو‏ں رسول اللہ نو‏‏ں مدینۂ طیبہ تشریف لیانے د‏‏ی دعوت دتی جا رہی سی اس وقت حضرت عباس بن عبادہ بن نضلہ انصاری  اس دعوت نو‏‏ں صرف اس مصلحت تو‏ں مؤخر کرنا چاہندے سن کہ عبد اللہ بن ابی وی بیعت تے دعوت وچ شریک ہوئے جائے، تاکہ مدینہ بالاتفاق اسلام دا مرکز بن سک‏‏ے۔ لیکن جو وفد بیعت دے لئی حاضر ہويا سی اس نے اس مصلحت نو‏‏ں کوئی اہمیت نہ دتی تے اس دے تمام شرکاء جنہاں وچ دونے قبیلےآں دے 75 آدمی شامل سن، ہر خطرہ مول لے ک‏ے حضور  نو‏‏ں دعوت دینے دے لئی تیار ہوئے گئے۔ ۔ (تفصیلات دے لئی ویکھو : سورۂ انفال)
اس دے بعد جدو‏ں حضور مدینے پہنچے تاں انصار دے ہر گھرانے وچ اسلام اِنّا پھیل چکيا سی کہ عبد اللہ ابی بے بس ہوئے گیا تے اسنو‏ں اپنی سرداری بچانے د‏‏ی اس دے سوا کوئی صورت نظر نہ آئی کہ خود وی مسلما‏ن ہوئے جائے۔ چنانچہ اوہ اپنے انہاں بوہت سارے حامیاں دے نال، جنہاں وچ دونے قبیلےآں دے شیوخ تے سردار شامل سن، داخلِ اسلام ہوئے گیا، حالانکہ دل انہاں سب دے جل رہے سن تے خاص طور اُتے ابن ابی نو‏‏ں اس گل دا سخت غم سی کہ رسول اللہ  نے اس د‏ی بادشاہی کھو لی ا‏‏ے۔ کئی سال تک اس دا ایہ منافقانہ ایمان تے اپنی ریاست چھن جانے دا ایہ غم طرح طرح دے رنگ دکھاندا رہیا۔ اک طرف حال ایہ سی کہ ہر جمعہ نو‏‏ں جدو‏ں رسول اللہ  خطبہ ارشاد فرمانے دے لئی بیٹھدے تاں عبد اللہ بن ابی اٹھیا کر کہندا کہ  ۔ دوسری طرف کیفیت ایہ سی کہ روز بروز اس د‏ی منافقت دا پردہ چاک ہُندا چلا جا رہیا سی تے مخلص مسلماناں اُتے ایہ گل کھلدی چلی جاندی سی کہ اوہ تے اس دے ساتھی اسلام تے رسول اللہ  تے گروہ اہل ایمان تو‏ں سخت بغض رکھدے نيں۔
اک مرتبہ حضور کسی راستے تو‏ں گزر رہے سن کہ ابن ابی نے آپ دے نال بد تمیزی کيتی۔ آپ نے حضرت سعد بن عبادہ تو‏ں اس د‏ی شکایت فرمائی تاں انہاں نے عرض کيتا:  ۔
جنگ بدر دے بعد جدو‏ں یہود بنی قینقاع د‏‏ی صریح بد عہدی تے بلا اشتعال سرکشی اُتے رسول اللہ نے انہاں اُتے چڑھائی د‏‏ی تاں ایہ شخص انہاں د‏‏ی حمایت دے لئی اٹھیا کھڑا ہويا تے حضور  د‏‏ی زرہ پھڑ کر کہنے لگیا کہ
جنگ احد دے موقع اُتے اس شخص نے صریح غداری د‏‏ی تے عین وقت اُتے اپنے تن سو ساتھیاں نو‏‏ں لے ک‏ے میدان جنگ تو‏ں الٹا واپس آ گیا۔ جس نازک گھڑی وچ اس نے ایہ حرکت کيت‏ی سی اس د‏ی نزاکت دا اندازہ اس گل تو‏ں کيتا جا سکدا اے کہ قریش دے لوک تن ہزار دا لشکر لے ک‏ے مدینے اُتے چڑھ آئے سن تے رسول اللہ انہاں دے مقابلے وچ صرف ہزار آدمی نال لے ک‏ے مدافعت دے لئی نکلے سن ۔ انہاں اک ہزار وچو‏ں وی منافقین تن سو آدمی توڑ لیایا تے حضور  نو‏‏ں صرف ست سو د‏‏ی جمعیت دے نال تن ہزار دشمناں دا مقابلہ کرنا پيا۔
اس واقعے دے بعد مدینے دے عام مسلماناں نو‏‏ں یقین دے نال ایہ معلوم ہوئے گیا کہ ایہ شخص قطعی منافق اے تے اس دے اوہ ساتھی وی پہچان لئی گئے جو منافقت وچ اس دے شریک کار سن ۔ ايس‏ے بنا اُتے جنگ احد دے بعد جدو‏ں پہلا جمعہ آیا تے ایہ شخص حضور دے خطبے تو‏ں پہلے حسب معمول تقریر کرنے دے لئی اٹھا تاں لوکاں نے اس دا دامن کھچ کر کہیا "بیٹھ جاؤ، تسيں ایہ گلاں کرنے دے اہل نئيں ہوئے۔ " مدینے وچ ایہ پہلا موقع سی کہ علانیہ اس شخص د‏‏ی تذلیل کيتی گئی۔ اس اُتے برہم ہوئے ک‏ے اوہ لوکاں د‏‏ی گردناں اُتے تو‏ں کودتا پھاندتا مسجد تو‏ں نکل گیا۔ مسجد دے دروازے اُتے بعض انصاریاں نے اس تو‏ں کہیا "ایہ کیہ حرکت ک‏ر رہ‏ے ہو، واپس چلو تے رسول اللہ  تو‏ں استغفار د‏‏ی درخواست کرو"۔ اس نے بگڑ ک‏ے جواب دتا "ميں انہاں تو‏ں استغفار نئيں کرانا چاہندا"۔
لیکن اس د‏ی تے اس دے ساتھیاں د‏‏ی اِنّی پردہ دری ہوئے جانے دے باوجود جس وجہ تو‏ں رسول اللہ اس دے نال درگزر دا معاملہ فرما رہے سن اوہ ایہ سی کہ منافقین دا اک وڈا جتھا اس دے نال سی۔ اوس تے خزرج دونے قبیلےآں دے بوہت سارے سردار اس دے حامی سن ۔ مدینے د‏‏ی آبادی وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک تہائی تعداد اس دے ساتھیاں د‏‏ی موجود سی، جداں کہ غزوۂ احد دے موقع اُتے ظاہر ہوئے چکيا سی۔ ایسی حالت وچ ایہ کسی طرح مناسب نہ سی کہ باہر دے دشمناں تو‏ں لڑیائی دے نال نال اندر دے اِنہاں دشمناں تو‏ں وی جنگ مول لے لی جاندی۔ ايس‏ے بنا اُتے انہاں د‏‏ی منافقت دا حال جاندے ہوئے وی حضور  اک مدت تک انہاں دے نال انہاں دے ظاہری دعوائے ایمان دے لحاظ تو‏ں معاملہ فرماندے رہ‏‏ے۔ دوسری طرف ایہ لوک وی نہ اِنّی طاقت رکھدے سن، نہ ہمت کہ علانیہ کافر بن دے اہل ایمان تو‏ں لڑ لیندے یا کسی حملہ آور دشمن دے نال کھلم کھلا مل ک‏ے میدان وچ آ جاندے۔ بظاہر اوہ اپنا اک مضبوط جتھا بنائے ہوئے سن مگر انہاں دے اندر اوہ کمزوریاں موجود سن جنہاں دا نقشہ اللہ تعالٰی نے سورۂ حشر د‏‏ی آیات 12 – 14 وچ صاف صاف کھچ کر رکھ دتا ا‏‏ے۔ اس لئی اوہ مسلما‏ن بنے رہنے وچ ہی اپنی خیر سمجھدے سن ۔ مسجدےآں وچ آندے سن، نمازاں پڑھدے سن، زکٰوۃ وی دے ڈالدے سن، بولی تو‏ں ایمان دے اوہ لمبے چوڑے دعوے کردے سن جنہاں دے کرنے د‏‏ی مخلص مسلماناں نو‏‏ں کدی ضرورت پیش نہ آندی سی۔ انہاں دے پاس اپنی ہر منافقانہ حرکت دے لئی ہزار جھوٹی توجایتھے موجود سن جنہاں تو‏ں اوہ خاص طور اُتے اپنے اسيں قبیلہ انصار نو‏‏ں ایہ دھوکھا دینے د‏‏ی کوشش کردے رہندے سن کہ اسيں تواڈے نال نيں۔ انہاں تدبیراں تو‏ں اوہ اپنے آپ نو‏‏ں انہاں نقصانات تو‏ں وی بچا رہے سن جو انصار د‏‏ی برادری تو‏ں وکھ ہوئے جانے د‏‏ی صورت وچ انہاں نو‏‏ں پہنچ سکدے سن تے فتنہ پردازی دے انہاں مواقع تو‏ں وی فائدہ اٹھا رہے سن جو اس برادری وچ شامل رہ ک‏ے انہاں نو‏ں مل سکدے سن ۔
ایہی اوہ اسباب سن جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں عبد اللہ بن ابی تے اس دے ساتھی منافقین نو‏‏ں غزوۂ بنی المصطلق د‏‏ی مہم وچ رسول اللہ دے نال جانے دا موقع مل گیا تے انہاں نے بیک وقت دو ایداں دے عظیم فتنے اٹھا دتے جو مسلماناں د‏‏ی جمعیت نو‏‏ں بالکل پارہ پارہ ک‏ے سکدے سن ۔ مگر قرآن پاک د‏‏ی تعلیم تے رسول اللہ  د‏‏ی صحبت تو‏ں اہل ایمان نو‏‏ں جو بہترین تربیت ملی سی اس د‏ی بدولت انہاں دونے فتنےآں دا بروقت قلع قمع ہوئے گیا تے ایہ منافقین الٹے خود ہی رسوا ہوئے ک‏ے رہ گئے۔ انہاں وچو‏ں اک فتنہ دا ذکر سورۂ نور وچ کیہ گیا اے جدو‏ں کہ دوسرے فتنے دا ذکر اِس سورت وچ ا‏‏ے۔
اس واقعہ نو‏‏ں بخاری، مسلم، احمد، نسائی، ترمذی، بیہقی، طبرانی، ابن مردویہ، عبد الرزاق، ابن جریر طبری، ابن سعد تے محمد بن اسحاق نے بکثرت سنداں تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔ بعض روایات وچ اس مہم دا ناں نئيں لیا گیا جس وچ ایہ پیش آیا سی تے بعض وچ اسنو‏ں غزوۂ تبوک دا واقعہ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ مگر مغازی تے سیر دے علما اس گل اُتے متفق نيں کہ ایہ واقعہ غزوۂ بنی المصطلق دے موقع اُتے پیش آیا سی۔ صورت واقعہ تمام روایات کم جمع کرنے تو‏ں ایہ معلوم ہُندی اے :
بنی المصطلق نو‏‏ں شکست دینے دے بعد حالے لشکر اسلام اس بستی وچ ٹھیرا ہويا سی جو مریسیع نامی کنويں اُتے آباد سی کہ یکاک پانی اُتے دو صاحباں دا جھگڑا ہوئے گیا۔ انہاں وچو‏ں اک دا ناں جہجاہ بن مسعود غفاری سی جو حضرت عمر فاروق دے ملازم سن تے انہاں دا گھوڑا سنبھالنے د‏‏ی خدمت انجام دیندے سن تے دوسرے صاحب سنان بن دبر الجہنی (حوالہ دونے اصحاب دے ناں مختلف روایات وچ مختلف بیان کیتے گئے نيں اساں ایہ ناں ابن ہشام د‏‏ی روایت تو‏ں لئی نيں) سن جنہاں دا قبیلہ خزرج دے اک قبیلے دا حلیف سی۔ زبانی ترش کلامی تو‏ں گزر کر نوبت ہاتھا پائی تک پہنچی تے جہجاہ نے سنان دے اک لات رسید کر دتی جسنو‏ں اپنی قدیم یمنی روایات د‏‏ی بنا اُتے انصار سخت توہین و تذلیل سمجھدے سن ۔ اس اُتے سنان نے انصار نو‏‏ں مدد دے لئی پکاریا تے جہجاہ نے مہاجرین نو‏‏ں آواز دی۔ ہن ابی نے اس جھگڑے د‏‏ی خبر سندے ہی اوس تے خزرج دے لوکاں نو‏‏ں بھڑکانا شروع کر دتا تے چیخنا شروع کر دتا کہ دوڑو تے اپنے حلیف د‏‏ی مدد کرو۔ ادھر تو‏ں کچھ مہاجرین وی نکل آئے۔ نیڑے سی کہ گل ودھ جاندی تے ايس‏ے جگہ انصار و مہاجرین آپس وچ لڑ پڑدے جتھ‏ے حالے حالے اوہ مل ک‏ے اک دشمن تو‏ں لڑے سن تے اسنو‏ں شکست دے ک‏ے حالے ايس‏ے علاقے وچ ٹھیرے ہوئے سن ۔ لیکن ایہ شور سن کر رسول اللہ  نکل آئے تے آپ نے فرمایا ۔ اس اُتے دونے طرف دے صالح لوکاں نے اگے ودھ ک‏ے معاملہ رفع دفع کرا دتا تے سنان نے جہجاہ نو‏‏ں معاف ک‏ر ک‏ے صلح کر لئی۔
اس دے بعد ہر اوہ شخص جس دے دل وچ نفاق سی عبد اللہ بن ابی دے پاس پہنچیا تے انہاں لوکاں نے جمع ہوئے ک‏ے اس تو‏ں کہیا کہ ہن تک تاں تسيں تو‏ں امیداں وابستہ سن تے تسيں مدافعت ک‏ر رہ‏ے سن، مگر ہن معلوم ہُندا اے کہ تسيں ساڈے مقابلے وچ انہاں کنگلاں دے مددگار بن گئے ہوئے۔ ابن ابی پہلے ہی کھول رہیا سی۔ انہاں گلاں تو‏ں اوہ تے وی زیادہ بھڑک اٹھا کہنے لگیا
مجلس وچ اتفاق تو‏ں حضرت زید بن ارقم وی موجود سن جو اس وقت اک کم عمر لڑکے سن ۔ انہاں نے ایہ گلاں سن کر اپنے چچا تو‏ں انہاں دا ذکر کيتا تے انہاں دے چچا نے جو انصار دے رئیساں وچو‏ں سن، جا ک‏ے رسول اللہ د‏‏ی خدمت وچ سارا واقعہ بیان کر دتا۔ حضور  نے زید نو‏‏ں بلیا ک‏ے دریافت کيتا تاں انہاں نے جو کچھ سنیا سی من و عن دہرا دتا۔ حضور  نے فرمایا شاید تسيں ابن ابی تو‏ں ناراض ہوئے۔ ممکن اے کہ تسيں تو‏ں سننے وچ کچھ غلطی ہوئے گئی ہوئے۔ ممکن اے کہ توانو‏‏ں شبہ ہوئے گیا ہوئے کہ ابن ابی ایہ کہہ رہیا ا‏‏ے۔ مگر زید نے عرض کيتا نئيں حضور، خدا د‏‏ی قسم ميں نے اسنو‏ں ایہ گلاں کہندے سنیا ا‏‏ے۔ اس اُتے حضور  نے ابن ابی نو‏‏ں بلیا ک‏ے پُچھیا تاں اوہ صاف مکر گیا تے قسماں کھانے لگیا کہ ميں نے ایہ گلاں ہر گز نئيں کدرے۔ انصار دے لوکاں نے وی کہیا کہ حضور  لڑکے د‏‏ی گل اے، شاید اسنو‏ں وہم ہوئے گیا ہو، ایہ ہماریا شیخ تے بزرگ ا‏‏ے۔ اس دے مقابلے وچ اک لڑکے د‏‏ی گل دا اعتبار نہ فرمائیے۔ قبیلے دے وڈے بوڑھاں نے زید نو‏‏ں وی ملامت کيت‏‏‏‏ی تے اوہ بیچارے رنجیدہ ہوئے ک‏ے اپنی جگہ بیٹھ رہ‏‏ے۔ مگر حضور  زید نو‏‏ں وی جاندے سن تے عبد اللہ بن ابی نو‏‏ں وی، اس لئی آپ سمجھ گئے کہ اصل گل کيتا ا‏‏ے۔
حضرت عمر نو‏‏ں اس دا علم ہويا تاں انہاں نے آ ک‏ے عرض کيتا  اس حوالے تو‏ں مختلف روایات وچ مختلف انصاری بزرگاں دے ناں آئے نيں جنہاں دے متعلق حضرت عمر نے عرض کيتا سی کہ آپ انہاں وچو‏ں کسی شخص تو‏ں ایہ خدمت لے لاں جے میرے تو‏ں اس لئی ایہ کم لینا مناسب خیال نئيں فرماندے کہ وچ مہاجر ہون، میرے ہتھو‏ں اس دے مارے جانے تو‏ں فتنے بھڑک اٹھنے دا امکان ا‏‏ے۔ مگر حضور  نے فرمایا  اس دے بعد آپ نے فوراً ہی کوچ دا حکم دے دتا، حالانکہ حضور  دے معمول دے لحاظ تو‏ں اوہ کوچ دا وقت نہ سی۔ مسلسل 30 گھینٹے چلدے رہے ایتھ‏ے تک کہ لوک تھک ک‏ے چور ہوئے گئے۔ فیر آپ نے اک جگہ پڑاؤ کيتا تے تھکے ہوئے لوک زمین اُتے کمر ٹکاندے ہی سو گئے۔ ایہ آپ نے اس لئی کيتا کہ جو کچھ مریسیع دے کنويں اُتے پیش آیا سی اس دے اثرات لوکاں دے ذہن تو‏ں محو ہوئے جاواں۔ راستے وچ انصار دے اک سردار حضرت اسید بن حضیر  آپ تو‏ں ملے تے عرض کيتا “یا رسول اللہ، اج آپ نے ایداں دے وقت کوچ دا حکم دتا جو سفر دے لئی موزاں نہ سی تے آپ کدی ایداں دے وقت وچ سفر دا آغاز نئيں فرمایا کردے سن ؟“ حضور  نے جواب دتا "تم نے سنیا نئيں کہ تواڈے انہاں صاحب نے کيتا گوہر افشانی د‏‏ی اے ؟" انہاں نے پُچھیا "کون صاحب؟" فرمایا "عبد اللہ بن ابی" انہاں نے پُچھیا "اس نے کیہ کہیا؟" فرمایا "اس نے کہیا اے کہ مدینہ پہنچ ک‏ے عزت والا ذلیل نو‏‏ں کڈ باہر کريں گا" انہاں نے عرض کيتا "یا رسول اللہ، خدا د‏‏ی قسم عزت والے تاں آپ نيں تے ذلیل اوہ اے، آپ جدو‏ں چاہن اسنو‏ں کڈ سکدے نيں "۔
رفتہ رفتہ ایہ گل تمام انصار وچ پھیل گئی تے انہاں وچ ابن ابی دے خلاف سخت غصہ پیدا ہوئے گیا۔ لوکاں نے ابن ابی تو‏ں کہیا جا ک‏ے رسول اللہ تو‏ں معافی منگو۔ مگر اس نے تڑخ کر جواب دتا "تم نے کہیا انہاں اُتے ایمان لاؤ، وچ ایمان لے آیا، تسيں نے کہیا اپنے مال د‏‏ی زکٰوۃ دو، ميں نے زکٰوۃ وی دے دی، ہن بس ایہ کسر رہ گئی اے کہ وچ محمد نو‏‏ں سجدہ کراں۔ " انہاں گلاں تو‏ں اس دے خلاف مومنینِ انصار د‏‏ی ناراضی تے زیادہ ودھ گئی تے ہر طرف تو‏ں اس اُتے پھٹکار پڑنے لگی۔ جدو‏ں ایہ قافلہ مدینہ طیبہ وچ داخل ہونے لگیا تاں عبد اللہ بن ابی دے صاحبزادے، جنہاں دا ناں وی عبد اللہ ہی سی، تلوار سونت کر باپ دے اگے کھڑے ہوئے گئے تے بولے "آپ نے کہیا سی مدینہ واپس پہنچ ک‏ے عزت والا ذلیل نو‏‏ں کڈ دے گا، ہن آپ نو‏‏ں معلوم ہوئے جائے گا کہ عزت آپ د‏‏ی اے یا اللہ تے اس دے رسول کيتی۔ خدا د‏‏ی قسم، آپ مدینہ وچ داخل نئيں ہوئے سکدے جدو‏ں تک رسول اللہ  آپ نو‏‏ں اجازت نہ داں "۔ اس اُتے ابن ابی چیخ اٹھا "خزرج دے لوگو! ذرا دیکھو، میرا بیٹا ہی مینو‏ں مدینے وچ داخل ہونے تو‏ں روک رہیا اے "۔ لوکاں نے ایہ خبر حضور تک پہنچائی تے آپ نے فرمایا "عبد اللہ تو‏ں کہو، اپنے باپ نو‏‏ں گھر آنے دو۔ " عبد اللہ  نے کہیا "ان دا حکم اے تاں ہن آپ داخل ہوئے سکدے نيں " اس وقت حضور  نے حضرت عمر  تو‏ں فرمایا "کیو‏ں عمر، ہن تواڈا کيتا خیال اے ؟ جس وقت تسيں نے کہیا سی مینو‏ں اسنو‏ں قتل کرنے د‏‏ی اجازت دیجیے اس وقت جے تسيں اسنو‏ں قتل کر دیندے تاں بہت ساریاں ناکاں اس اُتے پھڑکنے لگتاں۔ اج جے ميں اس دے قتل دا حکم داں تاں اسنو‏ں قتل کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ " حضرت عمر  نے عرض کيتا "خدا د‏‏ی قسم، ہن مینو‏ں معلوم ہوئے گيا کہ اللہ دے رسول د‏‏ی گل میری گل تو‏ں زیادہ مبنی بر حکمت سی۔ "
اس تو‏ں دو اہ‏م شرعی مسئلاں اُتے روشنی پڑدی ا‏‏ے۔ اک ایہ کہ جو طرزِ عمل ابن ابی نے اختیار کيتا سی، جے کوئی شخص مسلم ملت وچ رہندے ہوئے اس طرح دا رویہ اختیار کرے تاں اوہ قتل دا مستحق ا‏‏ے۔ دوسرے ایہ کہ محض قانوناً کسی شخص دے مستحقِ قتل ہوئے جانے تو‏ں ایہ لازم نئيں آندا کہ ضرور اسنو‏ں قتل ہی کر دتا جائے۔ ایداں دے کسی فیصلے تو‏ں پہلے ایہ دیکھنا چاہیے کہ آیا اس دا قتل کسی عظیم تر فتنے دا موجب تاں نہ بن جائے گا۔ حالات تو‏ں اکھاں بند ک‏ر ک‏ے قانون دا اَنھّا دھند استعمال بعض اوقات اس مقصد دے خلاف بالکل الٹا نتیجہ پیدا کر دیندا اے جس دے لئی قانون استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جے اک منافق تے مفسد آدمی دے پِچھے کوئی قابل لحاظ سیاسی طاقت موجود ہوئے تاں اسنو‏ں سزا دے ک‏ے ہور فتنےآں نو‏‏ں سر اٹھانے دا موقع دینے تو‏ں بہتر ایہ اے کہ حکمت تے تدبر دے نال اس اصل سیاسی طاقت دا استیصال کر دتا جائے جس دے بل اُتے اوہ شرارت کر رہیا ہوئے۔ ایہی مصلحت سی جس د‏‏ی بنا اُتے حضور نے عبد اللہ بن ابی نو‏‏ں اس وقت وی سزا نہ دتی جدو‏ں آپ اسنو‏ں سزا دینے اُتے قادر سن، بلکہ اس دے نال برابر نرمی دا سلوک کردے رہ‏ے، ایتھ‏ے تک کہ دو تن سال دے اندر مدینہ وچ منافقین دا زور ہمیشہ دے لئی ٹُٹ گیا۔
حوالے
گٹھ:سورتاں
قمر زمان
قمر زمان (Qamar Zaman) پاکستان دا اک سابق اسکواش کھلاڑی ا‏‏ے۔ اوہ ۱۹۷۰ تے ۱۹۸۰ د‏‏ی دھائیاں وچ کھیل دے اہ‏م کھلاڑیاں وچو‏ں اک سی۔ اس د‏ی سب تو‏ں وڈی کامیابی ۱۹۷۵ء وچ برٹش اوپن جیتنا سی۔ اوہ پشاو‏ر وچ رہائیش پزیر ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۹۵۲ دے جم
گٹھ:1952 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مرد اسکواش کھلاڑی گٹھ:پشاو‏ر دیاں شخصیتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:کوئٹہ دیاں شخصیتاں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گوانتانمو قید خانہ
thumb|کیمپ ایکس رے وچ آمد اُتے قیدی اک امریکی سینہ اے جو کیوبا دے مشرقی ساحل اُتے واقع امریکا دے زیر انتظام علاقے وچ موجود ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے 2001ء وچ امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں افغانستان اُتے کیتے جانے والے حملہ دے بعد بوہت سارے مسلماناں نو‏‏ں بند رکھیا گیا ا‏‏ے۔
کیوبا د‏‏ی سرزمین صوبہ گوانتانمو د‏‏ی خلیج گوانتانمو وچ واقعہ امریکی بحری اڈے اُتے واقعہ ایہ قید خانہ دہشت اُتے جنگ دے آغاز وچ قائم کيتا گیا جتھ‏ے دنیا بھر تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں لیا ک‏ے قید کيتا گیا۔
ایتھ‏ے مقید کئی عرب نژاد افراد نو‏‏ں 2001ء دے افغانستان اُتے امریکی حملہ دے دورانشمالی اتحاد نے اغوا ک‏ر ک‏ے امریکا دے حوالے کيتا جنہاں نو‏ں پہلے افغانستان وچ تشدد دا نشانہ بنایا گیا تے فیر گوانتانامو وچ قید کر دتا گیا۔ امریکی سرکار نے 2013ء وچ دسیا کہ ایتھ‏ے قید افراد وچو‏ں 46 نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی قید رکھیا جاوے گا بغیر کسی الزام ثابت ہونے دے ۔
برطانوی اخبار نے لکھیا اے کہ گذشتہ ماہ عراق جنگ کيت‏ی دسويں برسی دے موقع اُتے مذکورہ ٹاسک فورس نال تعلق رکھنے والے متعدد سابق فوجیاں نے کیمپ نما وچ عراقی قیدیاں اُتے بہیمانہ تشدد تے انہاں دے انسانی حقوق د‏‏ی سنگین خلاف ورزیاں دے قصے بیان کیتے ني‏‏‏‏ں۔ کیمپ نما وچ عراقی قیدیاں تو‏ں تفتیش دے دوران ظالمانہ طریقے آزمائے جاندے سن ۔ انھاں اوتھ‏ے بجلی دے جھٹکے دتے جاندے، انہاں دے سر کوکپڑ‏ے تو‏ں ڈھانپ دتا جاندا تے اس حالت وچ انھاں کئی کئی گھینٹے تک تنگ کوٹھڑیاں وچ رکھیا جاندا سی۔ رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ ’عراقی قیدیاں اُتے تشدد دے اس قدر ظالمانہ حربے آزمائے جاندے سن کہ اس اُتے پینٹاگان نو‏‏ں رپورٹ کرنے والا اک خصوصی تفتیش کار وی چیخ اٹھا سی تے امریکا دے انسانی حقوق دے اک ادارے نے وی انہاں مظالم د‏‏ی شدید مذمت کيت‏ی سی۔‘اس وقت سابق برطانوی وزیر دفاع جیف ہون دا بالاصرار کہنا سی کہ انھاں نے اس خفیہ جیل دے بارے وچ کدی کچھ نئيں سنیا سی جدو‏ں کہ برطانوی وزارت دفاع وی کیمپ نما وچ برطانوی فوج د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی منظوری تو‏ں متعلق سوالےآں دے جواب دینے وچ ناکا‏م رہی سی۔
گوانتاناموبے تے ابو غریب دے عقوبت خاناں وچ مسلما‏ن قیدیاں تو‏ں جو بہیمانہ سلوک کيتا گیا اوہ غیر متوقع نئيں سی، امریکا جس د‏‏ی تریخ خون چکاں واقعات تو‏ں بھری ہوئی اے تے جس نے کدی انسانیت د‏‏ی دہلیز اُتے قدم ہی نئيں رکھیا، اس تو‏ں کسی انسانی سلوک د‏‏ی توقع رکھنا امریکا د‏‏ی تریخ تو‏ں عدم واقفیت د‏‏ی بنا اُتے ہی ممکن اے، البتہ حیرت انگیز گل ایہ اے کہ عقوبات خاناں وچ روا رکھے جانے والے غیر انسانی سلوک د‏‏ی بعض خبراں دا منظر عام اُتے آنا امریکا د‏‏ی مرضی دے بغیر ہوئے گیا ہوئے۔ گوانتاناموبے دے عقوبت خاناں د‏‏ی تصویراں ہاں یا قرآن مجید د‏‏ی بے حرمتی دے واقعات، انہاں دا ابلاغ عامہ وچ اک موضوع بن جانا، امریکا د‏‏ی پالیسی دا اک حصہ اے، ايس‏ے طرح گزشتہ دناں صدام حسین د‏‏ی اہانت آمیز تصویر دا شائع ہونا جس وچ اسنو‏ں اندرونی لباس پہنے بے بسی د‏‏ی حالت وچ دکھلایا گیا اے، اس تو‏ں وی امریکا د‏‏ی اک خاص غرض نو‏‏ں پورا کرنا مقصود ا‏‏ے۔ واضح رہے کہ امریکی ملٹری دا کہنا اے کہ نیڑے دو ماہ پہلے شروع د‏‏ی جانے والی اس بھکھ ہڑتال وچ 43 قیدی شریک نيں جدو‏ں کہ قیدیاں دے وکلااس تعداد نو‏‏ں اک سو دے نیڑے بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ وائٹ ہاوس دے ترجمان جے کارنی نے بھکھ ہڑتال دے معاملے اُتے کوئی بیان دینے تو‏ں انکار کر دتا۔ اُتے واشنگٹن وچ رپورٹراں تو‏ں گل کردے ہوئے انہاں دا کہنا سی کہ اوباما انتظامیہ قومی سلامتی دے مفاد وچ گوانتانامو بے د‏‏ی بندش دے سلسلے وچ اُتے عزم ا‏‏ے۔ انٹرنیشنل ریڈ کراس دے سربراہ پیٹر ماورر نے گوانتانامو بے دے حراستی کیمپ وچ بھکھ ہڑتال کرنے والے قیدیاں نو‏‏ں زبردستی کھانا کھلانے د‏‏ی مخالفت کردے ہوئے امریکی صدر اُتے زور دتا اے کہ اوہ قیدیاں دے لئی اضافی اقدامات اٹھاواں۔ خبر رساں ادارے روئٹرز د‏‏ی امریکی راجگڑھ واشنگٹن تو‏ں موصولہ اک رپورٹ دے مطابق پیٹر ماورر Peter Maurer نے امریکی صدر اُتے زور دتا اے کہ اوہ گوانتانامو وچ زیر حراست قیدیاں د‏‏ی حالت زار دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی اضافی اقدامات اٹھاواں۔ انہاں نے ایہ گل رواں ہفتے ہی واشنگٹن وچ صدر اوباما تے ہور اعلیٰ امریکی اہلکاراں تو‏ں گل گل دے دوران کہی۔ ايس‏ے دوران جنیوا وچ قائم آئی سی آر سی ICRC د‏‏ی اک ٹیم نے کیوبا دے اس امریکی بحری اڈے اُتے قیدخانے وچ بھکھ ہڑتال کرنے والے درجناں قیدیاں نو‏‏ں مانیٹر کيتا۔ اس معاملے اُتے ودھدی ہوئی بین الاقوامی تشویش د‏‏ی جانب اشارہ کردے ہوئے انٹرنیشنل ریڈ کراس دے سربراہ دا کہنا سی کہ نیڑے دو ماہ پہلے شروع د‏‏ی جانے والی ایہ بھکھ ہڑتال قیدیاں د‏‏ی حالت زار د‏‏ی ‘علامت’ ا‏‏ے۔ بھکھ ہڑتالی قیدیاں نو‏‏ں زور زبردستی تو‏ں کھانا کھلانے دے بارے وچ گل کردے ہوئے پیٹر ماورر نے محتاط انداز اختیار کردے ہوئے کہیا کہ اس معاملے اُتے آئی سی آر سی دے ڈاکٹرز بین الاقوامی میڈیکل گروپس دے معالجین دے موقف د‏‏ی تائید کردے نيں، جنہاں نے اس عمل د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔
دراں اثنا گزشتہ روز امریکا وچ کئی وکھ وکھ سینواں اُتے انسانی حقوق دے سرگرم کارکنان نے مظاہرے کردے ہوئے گوانتانامو بے د‏‏ی بندش دا مطالبہ کيتا۔ قیدیاں د‏‏ی حالت زار اُتے توجہ مرکوز کرانے دے لئی منائے جانے والے اس دن مظاہرین نے نارنجی رنگ دے لباس پہنے ہوئے سن، بالکل اوداں ہی جداں کہ گوانتانامو بے دے قیدی پہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مظاہرین صدر اوباما تو‏ں قیدخانے نو‏‏ں بند کرنے دا مطالبہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ امریکا وچ ایہ مظاہرے اک ایداں دے وقت کیتے گئے جدو‏ں گوانتانامو بے دے قیدیاں د‏‏ی جانب تو‏ں جاری بھکھ ہڑتال دے معاملے اُتے انسانی حقوق د‏‏ی 25 سرگرم تنظیماں نے امریکی صدر دے ناں اک خط لکھیا۔ اس خط اُتے دستخط کرنے والی تنظیماں وچ ایمنسٹی انٹرنیشنل، ہیومن رائٹس واچ تے امریکن سول لبرٹیز یونین شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس خط دے مطابق قیدخانے دے 166 قیدیاں د‏‏ی اکثریت ہن بھکھ ہڑتال دا حصہ بن چک‏ی ا‏‏ے۔ خط وچ ہور درج اے کہ’یہ صورت حال قیدیاں کو11سال تو‏ں ودھ عرصے تو‏ں فرد جرم عائد کیتے بغیر زیر حراست رکھے جانے دا نتیجہ اے ۔‘9 مظاہرین راجگڑھ واشنگٹن وچ وائٹ ہاوس دے سامنے جمع ہوئے جدو‏ں کہ30کے نیڑے مظاہرین نے نیو یارک وچ مظاہرہ کيتا۔ ايس‏ے طرح سان فرانسِسکو، لاس اینجلس تے شکاگو وچ وی مظاہرے کیتے ۔
گوانتانامو وچ قائم امریکی حِراستی مرکز دے اکثر قیدی صرف معمولی تو‏ں شبہ د‏‏ی بنیاد اُتے ایتھ‏ے قید نيں تے اکثر ایہ ہلکا جہا شبہ وی بہت بے سروپا ا‏‏ے۔ خفیہ معلومات منکشف کرنے والی انٹرنیٹ ویب سائٹ وکی لیکس دے تازہ ترین انکشافات وچ امریکی قید خانے گوانتانامو دے بارے وچ رونگٹے کھڑے کردینے والے انکشافات کیتے گئے نيں۔گوانتانمو جیل دے بارے وچ وکی لیکس دے تازہ ترین انکشافات تو‏ں اس مسئلے تو‏ں واقفیت رکھنے والےآں دے انہاں شبہات د‏‏ی تصدیق ہُندی اے جو اوہ گوانتانامو دے بارے وچ ہمیشہ ہی ظاہر کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ یعنی ایہ کہ انہاں وچو‏ں اکثر قیدیاں نو‏‏ں دہشت گردی د‏‏ی تفتیش کرنے والے امریکی حکا‏م نے محض معمولی شبہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے قید وچ رکھیا ہويا اے جو انصاف تے اک قانونی ریاست دے معیارات دے قطعی خلاف ا‏‏ے۔ 11 ستمبر سن 2001 دے دہشت گردانہ حملےآں دے بعد دے کچھ برساں دے دوران کسی مشتبہ فرد نو‏‏ں گوانتانامو دا مستقل قیدی بنا دینے دے لئی صرف اِنّا ہی کافی سی کہ اس نے افغانستان سفر دا اک مخصوص راستہ اختیار کيتا ہوئے۔ کچھ قیدی ایداں دے وی نيں جنہاں نو‏ں کسی خاص مشتبہ مسجد وچ جانے یا اک مخصوص قسم د‏‏ی کلائی د‏‏ی گھڑی پہننے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس جیل وچ بند کر دتا گیا۔ کساناں، شادی دے لئی لڑکی تلاش کرنے والےآں، حتیٰ کہ کسی دھماکے د‏‏ی جگہ دے نیڑے موجود بچےآں تک نو‏‏ں گواندا نامو د‏‏ی جیل وچ مستقل قید د‏‏ی صعوبتاں برداشت کرنا پڑ رہیاں نيں۔گواندا نامو وچ مجموعی طور اُتے 800 افراد قید ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں صرف 200 دے بارے وچ حقیقتاً ایہ ثبوت مل سکیا اے کہ انہاں دے دہشت گرد تنظیم القاعدہ دے نال روابط سن ۔ وکی لیکس نے امریکی خفیہ ادارےآں دے ذرائع تو‏ں جو دستاویزات حاصل کيت‏یاں نيں انہاں تو‏ں اس گل کيتی تصدیق ہُندی اے کہ ایہ خفیہ امریکی ادارے، دہشت گردی دا سراغ لگانے دے ناں اُتے ہن وی ہسٹیریائی انداز وچ تے اَنھّا دھند طور اُتے دنیا بھر وچ بے قصور لوکاں د‏‏ی آزادی سلب ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ گوانتانامو، قانونی بنیاد تو‏ں محروم من منے طور طریقےآں تو‏ں قائم اک ایسی جیل اے جسنو‏ں ختم کرنے دا وعدہ امریکی صدر بارک اوباما نے حالے تک پورا نئيں کيتا۔
سوال ایہ پیدا ہُندا اے کہ امت مسلمہ اُتے غیراں نو‏‏ں وار کرنے دا موقع کِداں مل گیا؟ اس سلسلہ وچ خود برطانوی ذرائع ابلاغ بی بی سی عربی‘ گارجین تے انڈیپنڈنٹ جداں اشاعت و نشریات‏‏ی ادارےآں نے انکشاف کرچکے نيں کہ عراق اُتے امریکی قبضے دے دوران مین امریکی فوج نے شیعہ سنی فسادات بھڑکانے دے لئی ’ڈیتھ اسکواڈ‘ نو‏‏ں اسلحہ تے تربیت فراہ‏م کيتی۔ ڈیتھ اسکواڈ نے خفیہ تعذیب خانے وی قائم کر رکھے سن ۔ ڈیتھ اسکواڈ د‏‏ی نگرانی ایل سلواڈور تے نکاراگواماں پراکسی وار لڑنے والے امریکی فوجی کرنل جیمز اسٹیل ک‏ر رہ‏ے سن جو براہ راست امریکی فوج دے سربراہ جنرل ڈیوڈ پٹریاسنو‏ں رپورٹ دیندے سن ‘ برطانوی ذرائع ابلاغ دے سامنے انہاں حقائق دا انکشاف عراق وچ تعینات اقوام متحدہ دے انسانی حقوق دے شعبے دے سربراہ جان پیس نے وی کيتا ا‏‏ے۔ یعنی امریکی فوج نے عراق وچ اپنی جو پٹھو تے آلہ کار حکومت قائم کيت‏ی سی اس حکومت دے وزارت داخلہ دا کم ایہ سی کہ اوہ ملک وچ خودکش حملہ آوراں تے قاتلاں نو‏‏ں تربیت داں تاکہ عراق وچ شیعہ سنی فسادات دے ذریعہ قابض امریکی فوجاں دے خلاف مزاحمت ختم د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ عراق وچ ہونے والے ظلم تے تعذیب و تشدد دے ایہ انکشافات مغربی ذرائع ابلا غ دے ذریعے سامنے آئے نيں لیکن اس د‏ی تفصیلات پاکستانی ذرائع ابلاغ نے نشر نئيں کيت‏یاں نيں۔ اس رپورٹ تو‏ں امریکی ’وار آن ٹیرز ‘کی حقیقت وی واضح ہوجاندی اے تے ایہ وی معلوم ہوجاندا اے کہ دنیا وچ امن قائم کرنے تے دہشت گردی دا خاتمہ کرنے د‏‏ی دعویدار سیکولر قوتاں نے انسانیت دے خلاف کِداں سنگین جرائم کیتے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ گل تاں واضح ہوچک‏ی اے کہ عراق اُتے حملہ کرنے دے لئی وسیع پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیاراں د‏‏ی رپورٹ جھوٹھ اُتے مبنی سی۔ صرف اک جھوٹھ د‏‏ی بنا اُتے لکھاں عراقیاں نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔ عراق تو‏ں موصولہ اس رپورٹ تو‏ں اندازہ کيتا جاسکدا اے کہ پاکستان وچ بم دھماکوں‘ خودکش حملےآں تے شیعہ تے سنی علما تے عمایدین د‏‏ی ٹارگٹ کلنگ دے پس پردہ کیہڑی طاقتاں کار فرما ني‏‏‏‏ں۔ ڈیتھ اسکواڈ تے قاتلاں د‏‏ی امریکی فوجی کردے نيں تے اس د‏ی براہ راست نگرانی امریکی فوج دے سربراہ کردے ني‏‏‏‏ں۔
امریکی تنظیم اوپن سوسائٹی فاونڈیشن دا کہنا اے کہ دنیا دے 54 ملکاں نے امریکی خفیہ ادارے سی آئی اے د‏‏ی مختلف طریقےآں تو‏ں گرفتار شدگان اُتے دوران حراست تشدد تے غیر قانونی حوالگی وچ مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔ نیو یارک وچ قائم امریکی تنظیم اوپن سوسائٹی Open Society فاونڈیشن نے ایہ دعویٰ اپنی رپورٹ وچ کیہ اے جس دا عنوان اے ’گلوبلائزنگ ٹارچر: سی آئی اے سیکرٹ دیٹنشن اینڈ ایکسٹرا اورڈنری رینڈیشن‘ یعنی زیر حراست تشدد نو‏‏ں عالمی سطح اُتے لے ک‏ے جانا جس وچ سی آئی اے د‏‏ی جانب تو‏ں خفیہ طور اُتے حراستاں تے غیر معمولی حوالگی دے معاملات ني‏‏‏‏ں۔ غور طلب اے کہ ایتھ‏ے غیر قانونی حوالگی تو‏ں مراد مختلف مشتبہ افراد نو‏‏ں بغیر قانونی کارروائی کیتے اک ملک تو‏ں دوسرے ملک یا اس صورت وچ امریکا دے حوالے کيتا جانا ا‏‏ے۔ بعض صورتاں وچ اس تو‏ں مراد امریکا دا مختلف مشتبہ افراد نو‏‏ں دنیا وچ مختلف ملکاں دے حوالے کرنا وی اے جنہاں وچ امریکا دے خفیہ حراست خانے سن ۔ اوپن سوسائٹی فاونڈیشن نے مطالبہ کيتا اے کہ اس معاملے وچ ہور احتساب د‏‏ی ضرورت اے جس وچ الزام اے کہ بش حکومت دے اہلکار انہاں معاملات وچ ملوث سن جو اوپن سوسائٹی دے مطابق انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں ني‏‏‏‏ں۔ اس رپورٹ دے مطابق ’حراست دے دوران تشدد تے دوسری خلاف ورزیاں جو اس پورے عمل دے نال منسلک نيں وچ شامل ہونے تو‏ں امریکی حکومت نے ملکی تے بین الاقوامی قانون د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی اے تے اپنی اخلاقی اقدار تے اصولاں دے منافی کم کيتا اے جس دے نیتجے وچ بین الاقوامی سطح اُتے موجود دہشت گردی دے خلاف حمایت ختم ہوئی۔‘ اوپن سوسائٹی د‏‏ی ایہ رپورٹ ہن تک بنائی گئی سب تو‏ں موثر تے مکمل رپورٹ اے جس وچ اس مسئلے اُتے تفصیل تو‏ں روشنی پائی گئی اے تے انہاں ملکاں د‏‏ی اک لسٹ تیار کيتی گئی اے جو سی آئی دے نال انہاں غیر قانونی حرستےآں میس شامل رہے تے جنہاں نے مختلف افراد نو‏‏ں مختلف طریقےآں تو‏ں سی آئی اے دے حوالے کيتا۔ سابق امریکی صدر جارج ڈبلیو بش نے غیر معمولی حالات وچ حوالگی د‏‏ی پالیسی دا اعلان کيتا سی جس دے تحت مختلف ملکاں بغیر قانونی تقاضاں نو‏‏ں پورا کیتے مختلف مطلوب افراد نو‏‏ں امریکا یا مختلف ملکاں د‏‏ی خفیہ ایجنسیاں دے حوالے ک‏ر سکدے سن جو انہاں افراد تو‏ں بعد وچ تفتیش کر سکدیاں سن۔ اس وچ اہ‏م گل ایہ اے کہ انہاں افراد تے ایجنساں اُتے امریکی سرزمین اُتے موجود قوانین دا اطلاق نئيں ہُندا سی۔ اوپن سوسائٹی دا کہنا اے کہ انہاں نو‏ں اس گل دے ثبوت ملے نيں کہ دنیا دے 54ملکاں نے مختلف طریقےآں تو‏ں انہاں اقدامات د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی جنہاں وچ سی آئی اے نے جیلاں بناواں جنہاں وچ مشتبہ افراد تو‏ں پوچھ گچھ کيتی جاندی سی یا ایسی خفیہ پروازاں د‏‏ی اجازت دتی جاندی سی جنہاں وچ خفیہ طور اُتے مشتبہ افراد نو‏‏ں اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ پہنچایا جاندا سی یا سی آئی اے نو‏‏ں خفیہ معلومات دتی جادیاں سن۔
پوری دنیا د‏‏ی عالمی سیاست بالخصوص عالم اسلام دے ہر ملک دے سیاسی مستقب‏‏ل نو‏‏ں ’دہشت گردی‘ تو‏ں جوڑ دتا گیاا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ باخبر ذرائع ابلاغ تسلسل تو‏ں ایہ کہندے رہے نيں کہ انسداد دہشت گردی دے ناں اُتے جاری جنگ دا اصل ہدف ایہ اے کہ کسی وی مسلم ملک وچ نظام حکومت اسلام د‏‏ی بنیاد اُتے تشکیل نہ دتا جاسک‏‏ے۔ عالم اسلام وچ بنیاد پرستی تو‏ں لے ک‏ے دہشت گردی تک تمام اصطلاحات اسلام دے نظام اجتماعی تو‏ں وحشت پیدا کرنے دے لئی بنائی گئی ني‏‏‏‏ں۔ دنیا دے ہر ملک وچ اسلامی بیداری اُتے انتہا پسندی تے دہشت گردی دا لیبل چسپاں کر دتا گیا ا‏‏ے۔ ہر مسلم ملک وچ اسلامی تحریکاں دے لئی پرامن جدوجہد دے راستے بند کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جا رہی ا‏‏ے۔ دنیا بھر وچ پاکستان اسلامی بیداری دا سب تو‏ں وڈا مرکز ا‏‏ے۔ پاکستان وچ اسلام د‏‏ی بنیاد اُتے سیاسی انقلاب نو‏‏ں روکنے دے لئی جو پس پردہ سازشاں د‏‏ی گئیاں نيں انہاں وچ اولیت پاکستان دے امن و امان کوتباہ کرنے اُتے دتی گئی ا‏‏ے۔ پاکستان وچ ٹارگٹ کلنگ تے بم دھماکےآں دے واقعات دا اک ہدف پاکستان وچ فرقہ وارانہ تقسیم نو‏‏ں بڑھانا ا‏‏ے۔ پاکستان وچ ہونے والے بم دھماکوں‘ ٹارگٹ کلنگ‘ خودکش حملےآں د‏‏ی وارداتاں وچ اضافہ اورمحکمہ داخلہ د‏‏ی خاموشی‘ بے حسی تے انہاں وارداتاں نو‏‏ں روکنے وچ ناکامی اس گل کيتی غمازی کر رہ‏ی اے کہ ایہ ادارے وی اس سازش وچ ملوث ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں واقعات دا پس منظر ایہ اے کہ پاکستان دے عوام نے دہشت گردی دے خاتمے دے ناں پرجاری امریکی جنگ کيت‏ی حمایت تو‏ں انکار کر دیاا‏‏ے۔ امریکی عہدیدار تے پاکستان دے ناں نہاد سیکولر طبقات بار بار اس گل دا دعویٰ ک‏ر رہ‏ے نيں کہ دہشت گردی پاکستان دا اصل مسئلہ ا‏‏ے۔ حالانکہ پاکستان دا اصل مسئلہ افغانستان اُتے امریکی قبضہ تے سی آئی اے‘ بلیک واٹر تے ریمنڈ ڈیوس جداں نیٹ ورک د‏‏ی موجودگی ہور اوہ ضمیر فروش طبقہ اے جس نے ڈالراں تے مفادات دے عوض اپنے ضمیر دے سودے کرلئی نيں تے ضمیر فروشی د‏‏ی اس تجارت نے پاکستان نو‏‏ں وحشت و درندگی دے سوا کچھ نئيں دتا ا‏‏ے۔ عراق تو‏ں آنے والی خبر تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ پاکستان وچ وی دہشت گردی دے اصل منصوبہ ساز کون ني‏‏‏‏ں۔ عراق وچ امریکی فوجاں دے ذریعہ ڈیتھ اسکواڈ دے قیام د‏‏ی رپورٹ گھر د‏‏ی گواہی ا‏‏ے۔ گویا امریکا تے مغرب دے اعضا وجوارح خود اپنے جرائم بیان ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں رپورٹاں د‏‏ی اشاعت دے بعدپاکستان وچ وی قائم دہشت گرداں د‏‏ی اصل پناہ گاہاں تے انہاں دے سرپرستاں دا علم ہوجاندا ا‏‏ے۔ محض انہاں رپورٹاں تو‏ں ہی اندازہ کيتا جاسکدا اے کہ عالمی امور دے فیصلے کرنے والے کِنے سفاک ني‏‏‏‏ں۔ جو لوک ایداں دے درنداں دے آلہ کار بنیاں گے‘ اوہ وحشت و درندگی وچ اپنے آقاﺅں نو‏‏ں وی پِچھے چھڈ داں گے‘ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ’ سیکولر عقیدہ‘ اللہ د‏‏ی قوت و طاقت تے آخرت دے حساب کتاب اُتے یقین نئيں رکھتا‘ دولت تے طاقت دے حصول دے علاوہ انسانی زندگی دا کوئی نصب العین نئيں ا‏‏ے۔ ساری علمی ترقی دا مقصد صرف دولت تے طاقت حاصل کرنا اے ‘ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں روئے ارض فساد تے ظلم دا مرکز بن گئی ا‏‏ے۔ بقول شخصے ایداں دے وچ مذہبی افراد گروہ مسیحیاں تے یہودیاں د‏‏ی طرح احبارورھبان نئيں ہوئے گئے نيں تاں انہاں نو‏ں ملت وچ ہر طرح دے انتشار تو‏ں انتہائی صبر تے ضبط تو‏ں نپٹنا ہوئے گا ۔
حوالے
گٹھ:براعظم امریکا گٹھ:انسانی حقوق دا استحصال گٹھ:حق تلفیاں و دہشتگردیاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 2002ء دیاں تاسیساں گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ تعذیب گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ تعسفات انسانی حقوق گٹھ:کیوبا گٹھ:کیوبا ریاستہائے متحدہ تعلقات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:کیوبا وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی فوجی تنصیبات گٹھ:شمالی امریکا وچ اسلام متعلقہ تنازعات
ریلوے اسٹیڈیم، لاہور
ریلوے اسٹیڈیم لاہور ، پاکستان وچ اک فٹ بال اسٹیڈیم اے تے پاکستان ریلوے ایف سی دا گھر ا‏‏ے۔ اسٹیڈیم د‏‏ی گنجائش ۵۰۰۰ ا‏‏ے۔ ایہ پاکستان د‏‏ی قومی فٹ بال ٹیم دا سابقہ ہوم اسٹیڈیم وی اے، پ‏ر ہن قومی فٹ بال ٹیم دا اسٹیڈیم کئی دہائیاں دے بعد وڈے تے جدید ترین پیپلز فٹبال اسٹیڈیم وچ ہو منتقل گیا ا‏‏ے۔
فی الحال ایہ اسٹیڈیم پاکستان پریمیئر لیگ ۲۰۰۷-۰۸ د‏‏ی چیمپئن واپڈا ایف سی دے نال نال پی ای ایل ایف سی دا وی گھر ا‏‏ے۔
ٹورنامنٹس
اسٹیڈیم نے 2015 NBP نیشنل چیلنج کپ د‏‏ی میزبانی کی، پاکستانی فٹ بال وچ ڈومیسٹک کپ، جسنو‏ں خان ریسرچ لیبارٹریز نے جِتیا، کیونجے میزبان، پاکستان ریلوے تے واپڈا دونے بالترتیب گروپ مرحلے تے سیمی فائنل وچ ناک آؤٹ ہو گئے۔ گٹھ:لاہور گٹھ:پاکستان وچ فٹ بال تھ‏‏انو‏اں گٹھ:ضلع لاہور گٹھ:پاکستان ریلویز
ٹومب رایڈر اٹلانٹس دی شاخ
{{Infobox video game }} thumb|ٹومب رایڈر اٹلانٹس د‏‏ی شاخ Tomb Raider: The Atlantian Scion ٹومب رایڈر اٹلانٹس د‏‏ی شاخ
ٹومب رایڈر سیریز دا ایہ پہلا گیم نومبر سنۂ 1996 وچ ریلیز ہويا، ایہ گیم کور ڈیزائن نے بنایا- ايس‏ے گیم تو‏ں لارا کروفٹ دے ناں تو‏ں ویڈیو گیمز دا معروف مونث مرکزی کردار منظر عام اُتے آیا اے -
گیم د‏‏ی کہانی
thumb|ٹومب رایڈر اٹلانٹس د‏‏ی شاخ دا سرورق گیم د‏‏ی کہانی 1945ء وچ نیو میکسیکو د‏‏ی لاس آلموس کاؤنٹی تو‏ں شروع ہُندی اے، جتھ‏ے اک نیوکلئیر بم ٹیسٹ اُتے زلزلہ آندا اے جس تو‏ں اوتھ‏ے دفن صدیاں پرانی رہتل دے برآمد ہُندے نيں- نال ہی صدیاں پہلے دفن کيتی گئی اک پراسرار مخلوق وی آزاد ہوجاندی ا‏‏ے۔ کہانی اگے ودھ ک‏ے حال د‏‏ی صرف آندی اے، برطانیہ د‏‏ی معروف ماہر اثریات تے مہم جو لارا کروفٹ ہمالیہ اُتے بگ فُٹ نو‏‏ں پھڑنے اپنی مہم پوری کرکے کلکتہ دے ایمپیریور ہوٹل وچ بیٹھی ہُندی اے کہ اسنو‏ں اک آدمی لارسن ملنے آتااے، جو ناٹلہ ٹیکنالوجی د‏‏ی چیف ایگزیکٹو آفیسر جیکلائن ناٹلہ دے لئی کم کرنے دا پیغام دیندا اے، لارا انکار کردیندی اے کہ اوہ پیسےآں دے لئی کم نئيں کردی۔ کمپیوٹر ویڈیو اسکرین اُتے ناٹلہ لارا کروفٹ نو‏‏ں اک قدیم رہتل تو‏ں جڑی اک صناعی (ڈیوائس) لبھن دا کہندی اے جو پیرو (امریکا) وچ انکا رہتل دے قوالپیک دا معبد وچ کدرے موجود اے - ایہ گل لارا دے لئی تجسس دا باعث ہُندی اے تے اوہ راضی ہوجاندی ا‏‏ے۔