cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
معاویہ
اموی خلافت د‏‏ی تشکیل
حکومت معاویہ اگرچہ پہلا حاکمیت دا تجربہ سی کہ جس وچ دینی تے سیاسی، قبیلائی تے علاقائی اختلافات وچ زور گوئی دے ذریعے تے سیاسی حیلےآں دے توسط تو‏ں قدرت حاصل کيتی گئی سی۔ معاویہ تصریح کردا اے کہ اس نے ایہ خلافت نو‏‏ں لوکاں د‏‏ی محبت، دوستی تے انہاں د‏‏ی رضایت تو‏ں نئيں بلکہ تلوار دے زور تو‏ں حاصل کيتی ا‏‏ے۔
بہر حال اس طرح اموی حکومت بن گئ تے معاویہ اس دا خلیفہ بنیا۔ اس سلسلے نے ۹۱ سال (۱۳۲ق.-۴۱ق.) دوام پایا۔ اس وچ ۱۴ نفر خلیفہ ہوئے۔. پہلا معاویہ بن ابی سفیان تے آخری مروان بن محمد جعدی سی۔
خلافت تو‏ں پہلے دیاں کوششاں
معاویہ نے اگرچہ ظاہری طور اُتے اعلان کيتا سی کہاس دتی علی تو‏ں مخالفت خلافت دے لئی نئيں ا‏‏ے۔ اس نے جنگ جمل تو‏ں پہلے زبیر بن عوام]] نو‏‏ں لکھیا: اس نے شام دے لوکاں تو‏ں بیعت لے لی اے جے عراق انکا نال دے تاں شام د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی مشکل نئيں ا‏‏ے۔ زبیر اس خط تو‏ں خوش ہويا۔ معاویہ نے لوکاں دے درمیان خلیفہ دے انتخاب دے درمیان مسلماناں دے درمیان شورا دا نظریہ پیش کيتا۔ معاویہ اس در پے سی کہ قریش د‏‏ی سیاسی شخصیتاں خاص طور اُتے شورا دے موجود افراد نو‏‏ں اپنی طرف جذب کرے تے اس تو‏ں سیاسی مقاصد حاصل کرے۔ معاویہ نے ایہ مسئلہ اک خط وچ امام علی دے سامنے وی پیش کيتا۔
ہور تاریخی منابع دے مطابق اس نے امیر المومنین دے ناں تو‏ں نئيں بلکہ امیر دے ناں تو‏ں بیعت کيتی لیکن امام علی د‏‏ی شہادت دے بعد خلافت دا دعوی کيتا تے لوکاں نے امیر المومنین دے ناں سےاس دتی بیعت کيتی۔ معاویہ نے حمص دے حاکم نو‏‏ں خط لکھیا تے کہیا لوک جس ناں سےاس دتی بیعت کرن ايس‏ے ناں تو‏ں لوک بیعت کرن۔ حمص دے اشراف معاویہ د‏‏ی امیر دے عنوان تو‏ں بیعت اُتے راضی نئيں ہوئے کہ خلیفہ دے بغیر عثمان د‏‏ی خوانخواہی دے لئی نکلاں گے۔ پس اس لحاظ تو‏ں حمص دے اوہ پہلے لوک نيں جنہاں نے معاویہ د‏‏ی خلیفہ دے عنوان تو‏ں بیعت کيتی۔ اس دے بعد شام دے لوکاں نے وی خلیفہ دے عنوان سےاس دتی بیعت کيتی۔
معاویہ دے طلقا وچو‏ں ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں خلافت دا مسئلہ اس دے لئی دشواری پیدا کردا سی۔ معاویہ نے شام وچ اپنے آپ نو‏‏ں «خال المؤمنین» تے «کاتب وحی» دے عنواناں تو‏ں پہچنوایا سی تے اس جہت تو‏ں اس مشکل نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔
خلافت دے استحکا‏م دے لئی دینی اصولاں دا استعمال
معاویہ نے اپنی خلافت دے استحکا‏م دے لئی بعض دینی اصول وی بروئے کار لاندا سی ۔قدرت حاصل کرنے دے لئی اپنے آپکو خدا د‏‏ی طرف تو‏ں (نمائندہ) سمجھدا سی ۔کیونجے تمام کم ايس‏ے د‏‏ی طرف تو‏ں نيں ۔ اک زمانے وچ معاویہ نے کہیا: ایہ خلافت خداوند دا امر تے اس د‏ی قضاواں وچو‏ں قضائے الہی اے ۔ معاویہ نے یزید د‏‏ی ولی عہدی دے متعلق عائشہ د‏‏ی مخالفت دے وقت کہیا:یہ قضائے الہی اے تے قضائے الہی وچ کِسے نو‏‏ں کوئی اختیار حاصل نئيں اے ۔ بعض گزارشاں دے مطابق ايس‏ے نے عائشہ نو‏‏ں قتل کروایا۔ بصرے تے کوفہے وچ معاویہ دے حاکم زیاد بن ابیہ، نے اپنے معروف خطبے دے ضمن وچ کہیا :اے لوکاں !ہم سیاست کرنے والے نيں تے آپ دے مدافع نيں تے اسيں توانو‏‏ں اس حکومت کیت‏‏ی طرف سیاست کردے نيں جو خدا نے سانو‏ں دتی ا‏‏ے۔ یزید نے وی اپنے پہلے خطبے وچ کہیا سی :اس دا باپ بندگان خدا وچ سی ،خدا نے اس اُتے اکرام کيتا تے است خلافت بخشی ....اور ہن خدا نے اوہ خلافت مینو‏ں عطا کيتی اے ۔ معاویہ دے سامنے عثمان دے بیٹے نے یزید د‏‏ی ولایتعہدی اُتے اعتراض کيتا تے کہیا تاں میرے باپ د‏‏ی وجہ تو‏ں تخت نشین ہوئے ہوئے تاں اس نے جواب وچ کہیا : ایہ اوہ ملک اے جسنو‏ں خدا نے ساڈے اختیار وچ دتا اے ۔
معاویہ اپنے بارے وچ لفظ مُلک دے استعمال تو‏ں خوش ہُندا۔معاویہ کہندا سی :. اوہ شاہی نظام نو‏‏ں صرف اک سیاسی نظام سمجھدا تے توضیح دیندا سی : لوکاں د‏‏ی دینداری دے نال اس دا کوئی کم نئيں اے ۔ اس تو‏ں منقول اے : خدا د‏‏ی قسم !میری جنگ اقامۂ نماز،زکات دینے تے حج کرنے دے لئی نہ سی ایہ کم تاں تسيں انجام دیندے سن ۔ ميں نے تسيں اُتے امارت دے لئی جنگ کيت‏ی تے خدا نے مینو‏ں اوہ دتی حالانکہ تسيں اس اُتے ناخوش ہوئے۔
جعل حدیث
معاویہ دے دور حکومت وچ جعل حدیث دا سلسلہ شروع ہويا یہانتک کہ بعض افراد اہل بیت د‏‏ی مذمت وچ احادیث جعل کردے تے تواس دتی د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں د‏‏ی پشت پناہی کيتی جاندی ۔ معاویہ د‏‏ی مدح وچ اس قدر احادیث جعل ہوئیاں کہ ابن تیمیہ وی اس دا اقرار کردا اے ۔ اوہ حدیث طیر دے رد وچ لکھدا اے :معاویہ دے فضائل وچ بہت زیادہ احادیث جعل کيتیاں گئیاں تے مستقل کتاباں لکھی گئياں۔ حدیث دے اہل دانش نہ انہاں نو‏ں درست سمجھدے نيں تے نہ اسنو‏ں صحیح سمجھدے نيں ۔
ولہائم-شونگاؤ
ولہائم-شونگاؤ جرمنی دے صوبے باویریا دا اک ضلع اے۔
معاویہ
حکومت‏ی سسٹم
معاویہ نے اپنی توانائی دے تحت حکومت‏ی استفادے دے لئی سودمند اداری طریقے، دیواناں د‏‏ی ایجاد تے مفید وسائل بروئے کار لیا ک‏ے انہاں تو‏ں فائدہ حاصل کيتا ۔معاویہ دے دور حکومت وچ دیواناں دا تحول قابل مشاہدہ سی۔روم تے ایران دے نال ارتباط وچ ایہ امر مؤثر سی۔اموی دفتری سسٹم وچ اسنو‏ں تکامل بخشے بغیر عمر بن خطاب د‏‏ی پیروی کردے سن ۔ معاویہ نے اپنے پاس موجود رومی حکومت وچ کم کرنے والے عیسائیاں مانند سرجون بن منصور رومی تے اسک‏‏ے بیٹے منصور بن سرجون تو‏ں دیوان منظم کرنے وچ مدد لی ۔
معاویہ نے دیوان خاتم تے دیوان برید دے ناں تو‏ں دو دیوان (ادارے) تاسیس کیتے تو‏ں کہ خطوط مہر دے بغیر نہ رہیاں تے خلیفہ دے علاوہ کوئی تے شخص انہاں دے اسرار تو‏ں آگاہ نہ ہوئے ہور خطوط جعل تے دگرگونی دا شکار نہ ہاں۔دیوان البرید وچ خطوط د‏‏ی ارسال تے ترسیل دا کم کيتا جاندا۔ دیوان خاتم دے لوک انہاں خبراں نو‏‏ں حاصل کردے جو صوبےآں دے گورنر خلیفہ د‏‏ی طرف بھجواندے سن ۔ دیوان برید خلیفہ تے اسک‏‏ے عاملاں وغیرہ دے درمیان ارتباط نو‏‏ں سرعت بخشنے دے لئی قائم کيتا گیا ۔ان دو دیواناں (ادارےآں) دے ملازمین خطوط دے ارسال تے ترسیل دے علاوہ خلیفہ دے جاسوس وی سن جو گورنراں د‏‏ی حرکات تے سکنات نو‏‏ں زیر نظر رکھدے سن تے اپنی معلومات خلیفہ نو‏‏ں پہنچاندے سن ۔ معاویہ نے انہاں ادارےآں دے لئی خطیر رقم خرچ د‏‏ی سی۔
عثمان دا قتل
تیسرے خلیفہ عثمان نوں کج لوکاں نے مدینہ چ شہید کر دتا۔ علی خلیفہ بنے عثمان توں بعد معاویہ نے مطالبہ کیتا کہ اونہاں لوکاں نوں پھڑیا جاۓ جنھاں نے عثمان نوں قتل کیتا۔
علی نال لڑائی
عثمان دے قتل تے فیر اودھے قاتلاں نوں نا پھڑن تے معاویہ دی علی نال لڑائی ہوئی۔ سغین آلی تھاں تے جیڑی بے نتیجہ رئی۔
معاویہ خلیفہ
علی دے قتل توں بعد علی دے پتر حسن خلیفہ بنے۔ اونہاں نوں علی نے خلیفہ بنایا سی پر اوہ اپنی فوج دی سرداری نہ کرسکے نالے معاویہ دا مقابلہ وی نا کرسکے جیدے نتیجے چ معاویہ خلیفہ بن گیا تے اوہ اگلے ویہہ سال تک بادشاہ بنیا رہیا۔
روم نال لڑائیاں
عقبہ بن نافع نوں معاویہ نے افریقہ پیجیا جینے 670 تک ٹیونس تک دا علاقہ فتح کر لیا۔ 670 وچ ٹیونس وچ قیروان شہر دی نیو رکھی۔
چڑھدے پاسے
امیر معاویہ دیاں فوجاں مہلب بن ابی صفراہ دی سرداری چ 664 چ ملتان پنجاب تک آئیاں تے ایسے ویلے لیندے افغانستان دا علاقہ وی فتح ہویا۔
امام ابن تیمیہ نے معاویہ تے علی دی خلافت دا فرق انج دسیا اے: علی دی خلافت وچ کفار نال کوئی جہاد نئیں ہویا تے نا ای کوئی نوا شہر یا دیس مسلماناں کول آیا۔ علی دی خلافت چ دین اسلام نوں کوئی غلبہ حاصل نئیں ہویا۔ دوجے پاسے  معاویہ دے ویلے بارے چ ابن تیمیہ لکھدے نیں: '''معاویہ دی سرکار وچ خشکی تے سمندراں وچ جہاد ہویا، شہر تے شہر فتح ہوئے۔ اسلام دی قوت و شوکت وچ وادا ہویا تے ہر طرح اس نال اسلامی سرکار وچ ترقی ہوئی  ۔
خوارج
معاویہ دے دور حکومت وچ خوارج د‏‏ی نسبت گورنراں دے شدت عمل تے سختی دے باوجود اوہ مسلسل انہاں د‏‏ی جانب تو‏ں ناآرام رہ‏‏ے۔ معاویہ امام علی د‏‏ی نسبت خوارج تو‏ں زیادہ نفرت کردا سی تے خوارج معاویہ نو‏‏ں اسلام تو‏ں منحرف سمجھدے سن ۔انہاں دے اعمال نے اموی خلیفہ نو‏‏ں پریشان کيتا تے اوہ مسالمت آمیز رستےآں دے مخالف سن ايس‏ے وجہ تو‏ں معاویہ نے انہاں نو‏ں خشونت تو‏ں جواب دتا ۔
خوارج دے قبیلے د‏‏ی پراکندگی، اہل کوفہ،عراق وچ معاویہ د‏‏ی مرکزی حکومت دا انہاں دے مقابلے وچ سخت مؤقف تے کوفیاں دے شیعیان آل علی د‏‏ی جانب میلان نے وی خوارج د‏‏ی سرکوبی وچ مغیرہ د‏‏ی مدد کيت‏ی ۔ اگرچہ خوارج نے کوفیاں نو‏‏ں اپنے نال ملانے د‏‏ی کافی کوششاں کيتياں لیکن کوفیاں نے سیاسی منافع د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے نال جنگ کرنے نو‏‏ں ترجیح دتی ۔ کوفہ دے خوارج چند سال آرام دے نال رہے یہانتک کہ سال ۵۸ وچ حیان بن ظبیان سلمی نے شورش برپا د‏‏ی ۔ اک سال بعد باقیاء وچ ہونے والی جنگ تمام خوارج قتل ہوئے گئے تے اس طرح ایہ بغاوت دم توڑ گئی ۔
عراق تو‏ں باہر دے سیاسی حالات
عراق تو‏ں باہر دے سیاسی حالات نے معاویہ دے لئی کوئی خاص مشکلات پیدا نئيں کيتياں ۔والیان کسی اعتراض دے روبرو ہوئے بغیر اپنی حکومتاں کردے رہے ۔ عمرو بن عاص نے مصر، دو سال حکومت کیت‏‏ی تے سال ۶۳ وچ مر گیا فیر اس دا بیٹا عبدالله به مدت دو سال اسس دا جانشین رہیا ۔فیر معاویہ دا بھائی عتبہ بن ابی سفیان تے فیر معاویہ بن جدیج مصر دے حاکم رہے ۔
شیعہ
کسی شک تے شبہ دے بغیر شیعہ معاویہ دے دشمناں وچو‏ں سن. معاویہ تے اسک‏‏ے عاملین تے والی مختلف شکلاں وچ شیعاں دے روبرو ہُندے ۔ ميں نے رسول اللہ تو‏ں سنیا سی کہ عنقریب لوک عذراء وچ قتل ہونگے تے اہل آسمان تے خدا انہاں دے قتل د‏‏ی وجہ تو‏ں خشم آور ہونگے ۔
بیعتِ یزید
خلافت یزید دے لئی بیعت لینا ہور مسائل د‏‏ی نسبت اس گل دا باعث بنا کہ لوک معاویہ دے مقابل کھڑے ہاں یا اس اُتے تنقید کرن ۔وہ اپنی خلافت د‏‏ی جانشینی وچ حضرت ابو بکر د‏‏ی روش تو‏ں باہر نکل گیا سی ۔ جس سسٹم د‏‏ی اس نے بنیاد پائی سی اس وچ ضروری سی کہ حکومت وراثتی ہونی چاہیدا ۔اک طرف ایداں دے کم نو‏‏ں عملی جامہ پہنانا آسان کم نہ سی کیونجے عرب اس تو‏ں پہلے موروثی نظام تو‏ں آشنا نئيں سن تاں دوسری طرف اوہ اس گل تو‏ں ڈردا سی کہ اموی حکومت دے قیام وچ تیس سال د‏‏ی کوششاں دا ثمرہ ضائع نہ ہوئے جائے۔ معاویہ چاہندا سی کہ انتخاب خلیفہ دا اختیار بنی امیہ وچ باقی رہے ۔ ايس‏ے منظور تے مقصود دے پیش نظر اس نے یزید دا انتخاب کيتا ۔دوسری طرف اس گل دا وی قئل سی حکومت دا راجگڑھ شام وچ ہی رہے کیونجے شامیاں دا رجحان بنی امیہ د‏‏ی جانب سی ۔
مشہور روایت دے مطابق مغیرة بن شعبہ نے معاویہ دے ذہن وچ ایہ گل پائی ۔ البتہ معاویہ وی ایہی چاہندا سی لیکن مغیره نے کھلم کھلا لوکاں دے درمیان اس موضوع نو‏‏ں بیان کيتا۔ زیاد بن ابیہ دا مؤقف انہاں تو‏ں مختلف سی ۔ زیاد د‏‏ی رائے وچ یزید اک سست شخص آدمی اے ،خلافت د‏‏ی نسبت شکار نو‏‏ں زیادہ دوست رکھدا اے اس لئی اوہ خلیفہ بننے دے لئی زیادہ مناسب نئيں اے ہور اسک‏‏ے مخالفین زیادہ طاقتور سن ۔
معاویہ نے زیادہ د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں اہمیت دیندے ہوئے امام حسن تے انہاں د‏‏ی اولاد تے اصحاب دے قیام نو‏‏ں روکنے د‏‏ی خاطر یزید د‏‏ی ولایت عہدی دے مسئلے نو‏‏ں کسی مناسب موقع د‏‏ی انتظار وچ مؤخر کر دتا۔ ايس‏ے دوران اس نے یزید د‏‏ی ولی عہدی وچ بننے والی رکاوٹ برگ شخصیتاں نو‏‏ں راستے ہٹا دتا۔ ابوالفرج اصفہانی مقاتل الطالبیین مں لکھدا اے : جدو‏ں معاویہ نے نے یزید نو‏‏ں خلافت کیلے چننا تے لوکاں تو‏ں بیعت لینے دا ارادہ کيتا تاں مخفیانہ طور اُتے امام حسن تے سعد بن ابی وقاص دے لئی مخفیانہ زہر بھیجیا لہذا اوہ چند روز نئيں گزرے سن کہ اوہ دونے اس دنیا تو‏ں رخصت ہوئے گئے ۔ یہانتک کہ بعض اقوال د‏‏ی بنا اُتے عائشہ نو‏‏ں ايس‏ے وجہ تو‏ں قتل کروایا ۔
ولی عہدی دے اقدامات تے رکاوٹاں
یزید د‏‏ی ولی عہدی وچ درج ذیل اہ‏م رکاوٹاں نيں :
مأمون عباسی تے مدح معاویہ اُتے سزا
بنی عباس وچو‏ں شیعیت د‏‏ی طرف رجحان رکھنے والا ساتواں خلیفہمأمون سال ۲۱۱ق وچ اس شخص برات دا اعلان کردا سی جو معاویہ د‏‏ی مدح کردا تے ایسا کرنے والے شخص دے لئی اک سزا مقرر کيتی گئی ۔
یزید نوں خلیفہ بنانا
اپنے مرن توں پہلاں معاویہ نے اپنے پتر یزيد نوں خلیفہ بنایا۔ کج لوک اس گل تے اینہاں تے تنقید وی کردے نے کہ معاویہ نے حکومت وچ وراثت دا شروع کیتا۔
موت
680 چ معاویہ مر گۓ پر مرن توں پہلاں اپنے پتر یزید نوں اپنی جگہ خلیفہ بنا گیا۔
منابع
گٹھ:خلفائے بنی امیہ گٹھ:طلقا
منیساریٹ ڈویلی
منیساریٹ ڈویلی رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
کرینفیلڈ یونیورسٹی
کرینفیلڈ یونیورسٹی برطانیہ دے نگر کرینفیلڈ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
ٹاراسپ قلعہ
ٹاراسپ  قلعہ سویٹزرلینڈ چ اک قلعہ  اے
ٹراخزلوالڈ قلعہ
ٹراخزلوالڈ  قلعہ سویٹزرلینڈ چ اک قلعہ اے۔
تیسری صلیبی جنگ
تیسری صلیبی جنگ صلاح الدین ایوبی دے ہتھوں بیت المقدس دی فتح دے بعد اسنوں بازیاب کرانے دی یورپی کوشش سی جس وچ یورپ دے مسیحیاں نوں ناکامی ہوئی۔ ایہ جنگ 1189ء توں 1192ء تک جاری رہی۔ اسنوں بادشاہاں دی صلیبی جنگ وی کہیا جاندا اے کیونکہ اس وچ مسیحی لشکر دی قیادت یورپ دے تن طاقتور ترین بادشاہ انگلستان دے رچرڈ شیر دل، فرانس دے فلپ آگسٹس تے جرمنی دے فریڈرک باربروسا کر راے سن۔ اس جنگ وچ فتح دے ذریعے صلاح الدین نے ثابت کر دتا کہ اوہ دنیا دا طاقتور ترین حکمران اے
صلیبیاں دی تیاریاں
جنگ حطین وچ شکست تے  بیت المقدس اُتے مسلماناں دے قبضے دی خبر یورپ پہنچی تے سارے یورپ وچ کہرام مچ گیا۔ ہر طرف لڑائی دی تیاریاں ہونے لگیاں -جرمنی، اٹلی، فرانس تے انگلستان توں فوجاں اُتے فوجاں فلسطین روانہ ہونے لگیاں -انگلستان دا بادشاہ رچرڈ جو اپنی بہادری دی وجہ تاں شیر دل مشہور سی تے فرانس دا بادشاہ فلپ آگسٹس اپنیاں اپنیاں فوجاں لے کے فلسطین پہنچے۔ یورپ دی اس متحدہ فوج دی تعداد 6 لکھ سی جرمنی دا بادشاہ فریڈرک باربروسا وی اس مہم وچ انہاں دے نال سی۔
محاصرہ عکہ
مسیحی دنیا نے اس قدر لاتعداد فوج حالے تک فراہم نہ کیتی سی۔ ایہ عظیم الشان لشکر یورپ توں روانہ ہویا تے عکہ دی بندرگاہ دا محاصرہ کر لیا اگرچہ سلطان صلاح الدین نے تن تنہا عکہ دی حفاظت دے تمام انتظامات مکمل کر لئے سن لیکن صلیبیاں نوں یورپ توں مسلسل کمک پہنچ رہی سی۔ اک معرکے وچ دس ہزار مسیحی قتل ہوئے مگر صلیبیاں نے محاصرہ جاری رکھیا لیکن چونکہ کسے ہور اسلامی ملک نے سلطان ول دست تعاون نہ بڑھایا اس لئی صلیبی ناکہ بندی دی وجہ توں اہل شہر تے سلطان دا تعلق ٹٹ گیا تے سلطان باوجود پوری کوشش دے مسلماناں نوں کمک نہ پہنچا سکیا۔ تنگ آکر اہل شہر نے امان دے وعدہ اُتے شہر نوں مسیحیاں دے حوالہ کر دینے اُتے آمادگی ظاہر کیتی۔ فریقین دے درمیان معاہدہ طے ہویا کہ جس دے مطابق مسلمانوں نے دو لکھ اشرفیاں بطور تاوان جنگ ادا کرنے دا وعدہ کیتا تے صلیب اعظم تے 500 مسیحی قیدیاں دی واپسی دی شرائط طے کردے ہوئے مسلماناں نے ہتھیار سٹ دیے۔ مسلماناں نوں اجازت دے دتی گئی۔ اوہ تمام مال اسباب لے کے شہر توں نکل جان لیکن رچرڈ نے بدعہدی کیتی تے محصورین نوں قتل کر دتا۔
صلاح الدین دی فتح
thumb|رچرڈ حسرت تاں بیت المقدس ول دیکھدے ہوئے
عکہ دے بعد صلیبیاں نے فلسطین دی بندرگاہ عسقلان دا رخ کیتا۔ عسقلان پہنچنے تک مسیحیاں دا سلطان دے نال گیارہ بارہ مرتبہ مقابلہ ہویا سب توں اہم معرکہ ارسوف دا سی۔ سلطان نے جواں مردی تے بہادری دی درخشندہ مثالاں پیش کیتیاں لیکن چونکہ کسے وی مسلمان حکومت بالخصوص خلیفہ بغداد ول توں کوئی مدد نہ پہنچی۔ لہذا سلطان نوں پسپائی اختیار کرنا پئی۔ واپسی اُتے سلطان نے عسقلان دا شہر خود ہی تباہ کر دتا۔ تے جداں صلیبی اوتھے پہنچے تے انہانوں اٹاں دے ڈھیر دے سوا کچھ وی حاصل نہ ہویا۔ اس دوران سلطان نے بیت المقدس دی حفاظت دی تیاریاں مکمل کیتیاں کیونکہ ہن صلیبیاں دا نشانہ بیت المقدس سی۔ سلطان نے اپنی مختصر جہی فوج دے نال اس قدر عظیم لاؤ لشکر دا وڈی جرات تے حوصلہ نال مقابلہ کیتا۔ جدوں فتح دی کوئی امید باقی نہ رہی تاں صلیبیاں نے صلح دی درخواست کیتی۔ فریقین وچ معاہدہ صلح ہویا۔ جس دی رو نال تیسری صلیبی جنگ دا خاتمہ ہویا۔
باربروسا دی موت
thumb|باربروسا دی موت، مصور: گستاف ڈور
اس صلیبی جنگ وچ سوائے عکہ شہر دے مسیحیاں نوں کچھ وی حاصل نہ ہویا تے اوہ ناکام واپس ہوئے۔ رچرڈ شیر دل، سلطان دی فیاضی تے بہادری توں بہت متاثر ہویا جرمنی دا بادشاہ بھجدے ہوئے دریا وچ ڈب کے مرگیا تے تقریباً 6 لکھ مسیحی انہاں جنگاں وچ کم آئے۔
معاہدہ دیاں شرطاں
مسلم تے مسیحی حکمراناں دے درمیان طے پانے والے معاہدے دیاں شرطاں مندرجہ ذیل سن:
ہور ویکھو
صلاح الدین ایوبی
جنگ حطین
صلیبی جنگاں
گٹھ:تیسری صلیبی جنگ گٹھ:1180 دی دہائی دے تنازعے گٹھ:1190 دی دہائی دے تنازعے گٹھ:انگلستان دیاں جنگاں گٹھ:ایشیا وچ 1180 دی دہائی گٹھ:ایشیا وچ 1190 دی دہائی گٹھ:بارہویں صدی دیاں صلیبی جنگاں گٹھ:بازنطینی سلطنت دی جنگاں گٹھ:بازنطینی سلطنت وچ 1180 دی دہائی گٹھ:بازنطینی سلطنت وچ 1190 دی دہائی گٹھ:اسرائیل دی تریخ گٹھ:رچرڈ اول شاہ انگلستان گٹھ:صلیبی جنگاں گٹھ:محاربہ قرون وسطی گٹھ:مقدس رومی سلطنت دیاں جنگاں گٹھ:فلسطین
بوآ:تریخ اسلام/چُنواں لیکھ/1
thumb|300px|طلائی اردو سلطنت اپنے عروج ویلے طلائی اردو (منگولی :آلتان اورد ، تاتاری بولی :آلتین اردا ، ترک بولیاں :آلتین اوردو ، روسی بولی :زولوتایا اوردا ) منگول بعد چ ترک اثرات آلی مسلمان ریاست سی جسنوں ایہہ ناں روسیاں نے دتا سی کیونجے ایہہ لوک سنہری خیمےآں (یورت) چ رہندے سن تے روسیاں نے اینہاں نوں سنہری لشکر آکھنا شروع کر دتا ۔ جہڑی 1240ء دی دہائی چ روس تے منگول حملہ ہون دے بعد منگول سلطنت دے لہندے حصے تے قائم ہوئی سی جہڑا اج دے روس ، یوکرین ، مالدووا ، قازقستان تے قفقاز(کوہ قاف) دے علاقےآں تے مشتمل سی ۔ سلطنت طلائی اردو دے علاقےآں چ اپنےعروج دے ویلے چڑھدے یورپ دا بوہتا علاقہ کوہ یورال توں لے کے دریائے ڈینیوب دے سجے کنڈے تک تے چڑھدے چ سائبیریا دےاندر دور تک دےعلاقے سن ۔ دکھن چ طلائی اردو دے کالا سمندر تے کوہ قفقاز (کوہ قاف) تے ایران تے حکومت کرن آلی منگول ایل خانی سلطنت نال ملے ہوئے سن ۔ طلائی اردو دے لوک زیادہ تر مخلوط ترک تے منگول سن جنہاں نے اسلام قبول کر لئیا سی ۔ اردو دی بوہتی آبادی ترک نژاد ، قپچاق ، وولگا تاتار ، خوارزمی تے دوجے سن ۔ طلائی اردو ہولی ہولی ترکیت دا شکار ہو گئیا تے اپنی منگول شناخت کھو دتی تے باتو دی اولاد جہڑی اصلی منگول جنگجو سی ، نوں اعلی طبقہ (اشرافیہ) سمجھئیا جاندا سی ۔ طلائی اردو دے لوکاں نوں روسی تے یورپی عام طور تے عام ناں تاتاری نال جاندے سن ۔
اردو دی آبادی دی اکثریت خانہ بدوش تے زراعتی سی تے ایہہ قپچاق بولی بولدے سن ۔
باتو خان دی اولاد پہلے سرائے باتو تے بعد چ سرائے بیرکے توں طلائی اردو تے حکومت کردی سی ۔ اینہاں دی حکومت چ دریائے وولگا توں دریائے ڈینیوب تک سی ، جدوں کہ اینہاں دیاں اگلیاں نسلاں دی حکومت دریائے یورال توں جھیل بالکش تک سی ۔
ہور پڑھو۔۔۔
کمبریا یونیورسٹی
کمبریا یونیورسٹی برطانیہ دے نگر کمبریا چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
صباح الاحمد الجابر الصباح
صباح الاحمد الجابر الصباح کویت دا پندرہواں حکمران جدونکہ پنجواں امیر تےکویتی فوجاں دے سربراہ   اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مسلم بادشاہ گٹھ:کویت گٹھ:بادشاہ گٹھ:کویت دے امیر گٹھ:موجودہ قومی حکمران گٹھ:مسلم شخصیتاں
آکی ہیتو ساما
جاپانی بادشاہ دا ناں نہيں ليا جاندا بلکہ اس لئی احتراماً تین نو ہیکا (تے ن نو ہےی کا / 天皇陛下)دا لفظ ورتیا  جاندا اے ، جداں مغل شہنشاہاں لئی عالم پناہ تےظل الہی دے لفظ ورتے باندے سن، تے جے کتھے ناں لین دی لوڑ   پے جائے تاں ناں دے مگروں ساما (محترم / جناب) دا  اضافہ کردتا جاندا اے۔ ہر بادشاہ دے دوردا اک نام چنیا جاندا اے  جسنون اسدے ناں دی جیدای کہندے نیں (جیدای دے معنی عہـد / دور دے نیں)۔ آکى ہى طو صاحب دے دوردا ناں حے سے (درست تلفظ حےی سےی اے جو کہ رواں بول چال چ حے سے ادا ہو جاندا اے) اے۔ اس تون پہلےاسدے  والد ہیروہیتو دا عہد سی جو کہ شووا کہلاندا اے تے 63 سال چلیا سی تے استوں  پہلے تھایشو تے میجی ویلے سن۔
اک دسن جوگ گل ایہ ہے کہ موجودہ بادشاہ نوںتین نو ہیکا کہیا جاندا اے جدونکہ پچھلی جیدائواں (ویلےآں) دے بادشاہاں دے نال انہاں دی جیدایدا لفظ لاکے پکاریاجاندا اے مثلاً شووا جیدای دے ہیروہیتو نوںشوواتین نو تے میجی جیدایدے بادشاہ نوںمیجی تین نو کہندے نیں، اینج ای آکی ہیتو دی موت مکروں نئ جیدای شروع ہو ئےگی  تے اسدے لئی حے سے تین نو دا لفظ ورتیا جاۓ گا۔
گٹھ:جاپان گٹھ:بادشاہ گٹھ:جاپانی شہنشاہ گٹھ:موجودہ قومی حکمران گٹھ:جاپانی شخصیتاں
میسیئر 5
میسیئر 5 (ایم.5 تے این.جی.سی 5904 وی کیہا جاندا ہے) سرپنس تارا جھرمٹ وچّ واقع اک گولاکار گچھا ہے۔ اسدی کھوج 1702 وچّ گوٹفریڈ کرچ ولوں کیتی گئی سی۔
کھوج اتے دکھّ
ایم.5 نوں، یوگ حالاتاں ہیٹھ، ننگی اکھ نال دیکھیا جا سکدا ہے۔ ایہہ 5 سرپینٹس تارے نیڑے واقع اک پھکا تارہ ہے۔
ایم.5 دی کھوج اک جرمن فلکیات دان گوٹفریڈ کریچ ولوں 1702 وچّ ادوں کیتی گئی سی جدوں اوہ دھومکیتو دا سروے کر رہا سی۔۔ چارلس میسیئر نے 1764 وچّ اسدا الیکھ کیتا سی پر اسنے اسنوں تاریاں توں سکھنا نیبؤلا ہی سمجھیا سی۔ ولیئم ہرشیل نے سبھ توں پہلاں اس وچلے تاریاں دی گنتی 1791 تکّ پوری طرحاں کر لئی سی تے موٹے طور 'تے اس وچّ 200 تارے شامل ہن۔
باہری کڑیاں
گٹھ:میسیئر چیزاں گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم گٹھ:ایم 81 گروہ گٹھ:فلکیات
بابی یار
بابی یار یوکرین دے راجگھر کیو دے نیڑے اک گھاٹی اے ۔ اس گھاٹی چ دوجی جنگ عظیم دے دوران نازی جرمنی دیاں فوجاں نے اک لکھ لوکاں نوں موت دے گھاٹ لائیا سی ۔ نازی جرمنی دیاں فوجاں نے کیف تے 19 ستمبر 1941ء چ مل مار لیا سی تے کیف دے یہودیاں دا قتل عام دا فیصلہ 26 ستمبر نوں کیتا گیا ۔ 29 تے 30 ستمبر نوں جرمن سوٹزسٹافل دستےآں ، جنہاں نوں دوجے جرمن دستےآں دی مدد وی حاصل سی ، نے 33،771 عام یہودی شہریاں نوں کیف شہر دے باہر گھاٹی چ لے جا کے قتل کر دتا ۔
گٹھ:یوکرین گٹھ:یوکرین دی تریخ
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دی تریخ
ویسنبرگ-گنزنہاؤسن
ویسنبرگ-گنزنہاؤسن جرمنی دے صوبے باویریا دا اک ضلع اے۔
منیساریٹ ڈریپین
منیساریٹ ڈریپین رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
صوبہ پھایاؤ
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
صوبہ پھیاؤ تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ پھیاؤ شہر اے ۔
ٹھاکردواڑہ
ٹھاکردواڑہ  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ ضلع مراد آباد دا اک  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 44،255 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
مونوٹ قلعہ
مونوٹ سویٹزرلینڈ چ اک قلعہ اے
بارلے جوڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ گٹھ:سویٹزرلینڈ دے قلعے
گل (جٹ)
گلّ : ایہہ رگھوبنسی وریاہ راجپوتاں دی شاخ ہن۔ جٹاں تے راجپوتاں دے کئی گوت رگھوبنسی ہن۔ بہتے گلّ جٹّ مالوے تے ماجھے وچّ ہی آباد سن۔ دریا ستلج اتے بیاس دے نال نال پھر پہاڑ دے نال نال دور سیالکوٹ تکّ گلّ گوت دے لوک وسدے سن۔ ایہہ اپنا پچھا گڑھ مٹھیلا دے راجا پرتھویپت نال جوڑدے ہن۔ ایہہ دکھن توں راجستھان راہیں ہی پنجاب دے مالوا کھیتر وچّ آئے ہن۔ گلّ جٹّ سکھ کافی ہن۔ وریاہ راجپوت راجا ونیپال نے راجستھان توں آ کے 655 عیسوی وچّ ستلج کنڈھے بٹھنڈے دا قلعہ اساریا سی تے اس نوں اپنی راجدھانی بناکے پشور تکّ دے علاقے اپنے قبضے وچّ کر لئے۔ اس بنس دا 1010 عیسوی تکّ پنجاب تے ادھیکار رہا۔ گلّ ہندو گھٹّ ہن۔ وکرمادتّ دی 26ویں پیڑی تے وریاہ ہویا۔ وریاہ دی بنس وچوں ہی ونیپال، وجیپال، ست پال تے گنپال آدی ہوئے۔ گلّ کشتری ہن۔
تریخ
اک ہور روایت انوسار رگھوبنسی راجے پرتھیپت دے کوئی اولاد نہیں سی۔ اس نوں کسے سادھو نے چھوٹی جات دی استری نال ویاہ کرن لئی آکھیا۔ اسنے بھلر جٹی نال ویاہ کرا لیا۔ اس جٹی دے جو پتر ہویا، اسنووں راجپوت رانیاں نے جنگل وچّ سٹوا دتا۔ ربّ دی کرنی ویکھو، اس جنگل وچّ دوجے دن راجا شکار کھیڈن گیا۔ تاں راجے نوں ایہہ بچہ مل گیا۔ راجے نوں ساری سازش دا پتہ لگّ گیا۔ راجا بچہ گھر لے آیا۔ جنگل دی گلی تھاں وچّ ملن کرکے راجے نے بچے دا نام گلّ رکھ دتا۔ ایہہ متھہاسک گھٹنا ہے۔ بھیم سنگھ داہیا گلاں دا سنبندھ یونانی لوکاں نال جوڑدا ہے۔ اس دے خیال انوسار اس قبیلے دے لوک سکندر اعظم دے حملے سمیں اس دے نال آئے۔ پھر قابل، قندھار تے پنجاب وچّ وس گئے۔ یونانی جودھے ہرکلیس دے اک پتر دا نام گلہ سی۔ ایہہ وی ہو سکدا ہے کہ گلّ گوت دے وڈے مدھ ایشیا توں یونان آئے ہون پھر بھارت وچّ آئے ہون۔
محمود غزنوی
محمود غزنوی جہے مسلمان بادشاہ توں ڈر کے 1026 عیسوی دے سمیں وی کئی جٹ قبیلے روس تے یورپ وچّ جپسیاں دے روپ وچّ گئے سن۔ یورپیئن دیشاں وچّ وی مان، ڈھلوں، گلّ آدی گوتاں دے گورے ملدے ہن۔ مالوے وچّ اک ہور روایت ہے کہ ونیپال دی نوویں پیڑی 'چ جیپال ہویا۔ جیپال نے یادو بنس دی کڑی نال ویاہ کروایا تے اس دے پیٹوں گلّ پال ہویا۔ راجے دے وزیر رتن لال نے راجپوت رانیاں نال ملکے گلپال نوں مارن دی سکیم بنائی۔ ایہہ سازش پکڑی گئی تے رتن لال ڈرکے بغداد بھجّ گیا۔ اسنے مسلمان بنکے مکے دا ہز کیتا۔ اس مگروں اس دا نام ہازی رتن پرسدھ ہویا۔ بغداد دے خلیفے تے لکھی بھٹی دی سہائتا نال حاجی رتن نے گلّ پال تے اسدے وارثاں نوں موگے ولّ بھجا دتا۔ آپ وی ماریا گیا۔ گلّ پال دے اٹھ پتراں تے تنّ بھراواں دا بنس بہت ودھیا پھلیا۔ گلّ دے اٹھ پتر  شیر گلّ، جھلی، بدھن، ویرسی، ناگ، سرپ، لدھائی تے سپرا سن۔ تنّ بھراواں دی اولاد نوں جھورڑ گلّ کہندے ہن۔ گلّ دے تنّ پتراں دی بنس، مالوے دے اتر ولّ فریدکوٹ، بٹھنڈہ، موگا تے فروزپور دے کھیتراں وچّ وصی۔ ویرسیاں دا مڈھلا پنڈ گھل کلاں سی۔ اس بنس دے ہور پرسدھ پنڈ سنگھاں والا، بکن والا، پھروزشاہ، چڑک، پھولیوالا تے رنیاں آدی سن۔ بدھن گلاں دا مڈھلا پنڈ بدھدی سی۔ بدھن بنس وچوں چوگاواں پنڈ موگے دے چاچیاں نے جنڈوالے تھیہ اپر نواں پنڈ موگا بنیا۔ سادھو دے ور کارن موگے دے بھائیچارے دے گلّ بتالی پنڈاں وچّ پھیل گئے۔ لوکاں نے موگا بتالی کہاوت بنا لئی۔ موگے دے سہرے بارے سراں دی مغل دربار وچّ چڑھت سی۔
اس کارن موگے تے اس دے بھائیچارے دی ایہناں 42 پنڈاں وچّ چودھر رہی۔ شروع شروع وچّ گلاں تے براڑاں وچّ کئی لڑائیاں ہوئیاں پھر آپس وچّ رشتے داریاں پین کارن لڑائیاں ختم ہو گئیاں۔ لڑائی دا کارن زمین ہی سی۔ سنگھر کے براڑاں نے ہی موگا گلّ ماریا سی۔ موگا دیوی دا اپاشک سی۔
سکھ دھرم
گورو ہرگوبند جی دے سمیں ہی بہتے گلاں نے سکھی دھارن کیتی۔ مہراج دی لڑائی وچّ چھویں گورو نال گلّ وی سن۔ شیر گلّ دی بہتی بنس موگے توں اتر پچھم ولّ زیرا کھیتر وچّ آباد ہوئی۔ نشان والی مثل دے مکھیئے سکھا سنگھ تے میہر سنگھ شیرگلّ سن۔ ماجھے دے مجیٹھیئے سردار وی شیر گلاں وچوں ہن۔ کجھ شیر گلّ زیرے کھیتر وچوں اٹھکے دوآبے ولّ چلے گئے سن۔ شیر گلاں دے اک سردار دادو گلّ نے مٹھے مہر دھالیوال دی پوتی دا رشتہ اکبر نوں کرایا سی۔ گلّ بہت دورئندیش تے سوجھ وان ہندے ہن۔ ایہناں نے مہاراجہ رنجیت سنگھ تے انگریزاں نال وی اپنے سنبندھ ٹھیک رکھے۔ محمد غوری نے بٹھنڈے نوں فتح کرکے کجھ گلاں نوں سرسے ہسار وچّ جاگیراں دتیاں۔ سرسے ہسار وچّ کجھ گلّ ہندو جاٹ ہن اتے کجھ جٹّ سکھ ہن اس علاقے وچّ جھورڑ گلاں دے وی کجھ پنڈ ہن۔
علاقے
لدھیانہ دے جگراؤں علاقے وچّ وی گلاں دے 40 پنڈ ہن۔ 12ویں صدی دے شروع وچّ راجے گلپال دے پتر جھلی دی انش نے پائل نوں کیندر بناکے چومے نامے پنڈ وسایا اتے اپنی چودھر قایم کیتی۔ اس علاقے وچّ دھموٹ، گوریوالا، گلّ سہوڑا آدی گلاں دے پرانے پنڈ ہن۔ مجیٹھا والے شیرگلّ گورو ہرگوبند جی دے پکے شردھالو تے سیوک سن۔ ایہہ بھائی خوش حالی دی انش ہن۔ ماجھے دے پرسدھ پنڈ جگدیؤ کلاں وچّ وی گلّ تے دھالیوال آباد ہن۔ سپرا گوت دے گلّ بہتے جھنگ ولّ چلے گئے سن۔ ایہہ بہتے مسلمان ہی بن گئے سن۔ قابل وچّ گلّ مسلمان ہن۔ ساندلبار وچّ گلاں دا کیول اک پنڈ ککڑ گلّ ہی پرسدھ سی۔ پنجاب وچّ گلّ نام دے گلّ جٹاں دے کئی وڈے پنڈ ہن۔ گلّ مسلمان بہت ہن۔ مودگلّ گوت دے لوک جٹّ نہیں ہندے۔ ایہہ رشی مہاتما بدھ دے سمیں ہویا سی۔ پچھمی پنجاب وچّ بہتے گلّ مسلمان بن گئے سن۔ ایہہ جھنگ، ساہیوال تے شاہ پور آدی ضلعیاں وچّ آباد سن۔ شاہی گوت دے جٹّ وی گلاں دے بھائیچارے وچوں ہن۔ کجھ گلّ جٹّ گورو نانک دے سمیں 1505 عیسوی توں ہی آسام وچّ وس گئے ہن۔ ایہہ سارے سکھ ہن۔ فرانس وچّ کئی جپسی گلز گوتی ہن۔
مہاراشٹر
مہاراشٹر دے گاڈگلّ براہمن وی گلّ جٹاں وچوں ہی ہن۔ گلّ اپنے وڈیرے راجا پیر دی چیت چودس نوں موگے دے علاقے وچّ راجیانا مٹھّ تے منت کردے ہن۔ میلہ وی لگدا ہے۔ موگے کھیتر دے سارے گلّ بٹھنڈے دے بنیپال دی ونش ہی ہن۔ جو قنوج دے راجے راٹھور دی گیارویں پیڑھی وچوں سی سنگرور تے ریاست جیند دے گلّ اپنے جٹھیرے صورتَ رام دی پٹیالے دے کھیتر باجے والے پوجا کردے ہن۔ بکرا تے گڑ بھینٹ کردے ہن۔ سارا چڑھاوا مراسی نوں دتا جاندا ہے۔ فروزپور دے کھیتر وچّ کافی گلّ سکھی سرور دے سیوک سن۔ اوہ حلال دا ہی میٹ کھاندے سن۔ ویاہ شادی ویلے جنڈی وڈن تے چھپڑ توں مٹی کڈھن آدی دیاں رسماں وی کردے سن۔ اس علاقے وچّ ہن سارے گلّ سکھ ہن۔ سکھ ہندے ہوئے وی اجے وی کوئی کوئی گھر سکھی سرور مئیں نوں مندا ہے۔ جھٹکے والا میٹ نہیں کھاندے۔ گلزئی پٹھان گلّ جٹاں وچوں ہن۔ مذہبی سکھاں اتے ترکھاناں آدی ذاتیاں وچّ وی گلّ گوت دے لوک کافی ہن۔ سیالکوٹ ولّ کجھ گلّ جٹّ مسلمان وی بن گئے سن۔ ہن گلّ سارے پنجاب وچّ ہی پھیلے ہوئے ہن۔ باہرلے دیشاں وچّ وی بہت گئے ہن۔ سدھوآں اتے سندھوآں توں مگروں ایہہ جٹاں دا تیجا وڈا گوت ہے۔ 1881 عیسوی دی جنسکھیا انوسار سانجھے پنجاب وچّ گلاں دی گنتی 124172 سی۔ پنجاب دا مہان لیکھک جسونت سنگھ کنول وی گلّ جٹّ ہے۔ پرسدھ قصہ کار بابو رزبئلی وریاہ راجپوت سی ایہہ وی گلاں نال سنبندھت سن۔ گلّ سورج بنسی وی ہن۔ جٹاں تے راجپوتاں دے کافی گوت سورج بنس نال سنبندھ رکھدے ہن۔ سدھوآں وانگ گلاں دے بھی کئی اپگوت تے مونہیاں ہن۔ جیجی گوت دے جٹّ وی اپنا سنبندھ گلاں نال جوڑدے ہن۔ گلاں نے بہت انتی کیتی ہے۔ موگے ضلعے دے بہت سارے گلّ بدیشاں وچّ جا کے آباد ہو گئے ہن۔ گلّ بھائیچارے دے لوک سارے سنسار وچّ ہی پھیلے ہوئے ہن۔ ایہہ جگت پرسدھ گوت ہے۔ روبرٹ ستھرلینڈ گلّ یورپ دا مہان انگریز لیکھک سی۔ اصل وچّ گلّ جٹّ کیسپیئن ساگر اتھوا گلن ساگر توں چل کے آخر گلگت (کشمیر) ولّ آ کے پنجاب وچّ وسے سن۔
ہور ویکھو
گٹھ:جٹ قبیلے
گٹھ:لوک گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ہند یورپی قبیلے
چک 40 جی ڈی
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
شلون قلعہ
شلون سویٹزرلینڈ چ اک قلعہ اے
ونسائڈل
ونسائڈل جرمنی دے صوبے باویریا دا اک ضلع اے۔
ڈربی یونیورسٹی
ڈربی یونیورسٹی برطانیہ دے نگر ڈربی چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
منیساریٹ ایفیپیم
منیساریٹ ایفیپیم رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
جیون تھاں
زندگی تھاں خلا وچ اس تھاں نوں کیندے نیں جیتھے جیون لئی حالات بلکل ٹھیک ہون جنج زمین اتے نیں۔ اس تھاں وچ پانی پانی سار مورت وچ ہو سکدا اے تے ایسی تھاواں وچ تارہ گرو خیال کردے نیں کہ زمین توں بعر دی جیون پائی جاسکدی اے۔ خلا وچ ہر 5 وچوں 1 تارے دی جیون تھاں وچ اک زمین جیناں پاندھی پایا جاندا اے جیدے تہ جیون وس سکدی اے۔
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
ولیری قلعہ
ولیری قلعہ سویٹزرلینڈ چ اک قلعہ اے
منیساریٹ فلجیڈا
منیساریٹ فلجیڈا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
ٹوربلوں قلعہ
ٹوربلوں  قلعہ سویٹزرلینڈ چ اک قلعہ  اے
ڈرھام یونیورسٹی
ڈرھام یونیورسٹی برطانیہ دے نگر ڈرھام چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
کائیبرگ قلعہ
کائیبرگ قلعہ سویٹزرلینڈ چ اک قلعہ  اے
ہنڈا سٹی
ہنڈا سٹی جپانی کار کمپنی ہنڈا دی بنائی ہوئی کار اے۔
چک 41 جی ڈی
چک 41 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
منیساریٹ فسیبیسز
منیساریٹ فسیبیسز رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
اسکس یونیورسٹی
اسکس یونیورسٹی برطانیہ دے نگر اسکس چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
تھانہ بھون
تھانہ بھون  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 36،669 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
مارشلنز قلعہ
مارشلنز قلعہ سویٹزرلینڈ چ اک قلعہ اے
ہور ویکھو
گٹھ:سویٹزرلینڈ گٹھ:سویٹزرلینڈ دے قلعے
ساں میر قلعہ
ساں میر قلعہ سویٹزرلینڈ چ اک قلعہ اے
بارلے جوڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ گٹھ:سویٹزرلینڈ دے قلعے
آل کاشف الغطا
آل کاشف الغطا دا شمار تیرہویں تے چودہویں صدی دے شیعہ علمی خانداناں وچ ہُندا اے۔ ایہ لوک حلہ وچ ساکن سن تے فیر نجف وچ مقیم ہو گئے۔ انہاں دا نسب مالک اشتر نال جا ملدا اے۔ اس خاندان وچ بوہت سارے نامور علما لنگھے نیں۔ انہاں وچوں مشہور ترین تے سرفہرست شیخ جعفر کاشف الغطا نیں کہ جو کشف الغطا دے مصنف نیں۔ چودہویں صدی قمری دے شیعہ مرجع تقلید محمد حسین کاشف الغطا وی اسی خاندان دے اک مشہور عالم نیں۔ اخباریت دے خلاف جدوجہد تے وحید بہبہانی دے اصولی افکار دا پرچار اس خاندان دے علما دی خصوصیات وچوں اے۔
نسب
ایہ خاندان قبیلہ بنی مالک توں اے تے کہیا جاندا اے کہ انہاں دا سلسلہ نسب امام علیؑ دے مشہور صحابی مالک بن حارث بن عبد یغوث المعروف اشتر نخعی (شہادت 39ھ) تک پہنچدا اے۔ اس رو توں انہاں افراد نوں مالکی وی کہیا جاندا اے۔
جائے پیدائش
اس خاندان دے بزرگ حلہ دے مضافاندی دیہاتاں جناجیہ جاں جناجیا جاں فیر قناقیا وچ رہائش پزیر سن تے بارہویں صدی ہجری دے آخر وچ شیخ جعفر دے والد نے نجف ول کوچ کیتا تے اس جہت توں آل کاشف الغطا دے افراد جناحی دے ناں توں وی مشہور ہوئے۔ اس خاندان وچ ایسے عالم پیدا ہوئے نیں کہ جنہاں وچوں بعض اپنے زمانے وچ عراق، ایران تے کچھ اسلامی ملکاں تے شیعہ معاشریاں وچ اہم علمی تے سیاسی ثمرات دا مرکز سن۔ انہاں علما دی خصوصیات وچوں اک انہاں دا اصولی ہونا تے انہاں دی اخباری علما دے خلاف مسلسل جدوجہد اے۔لہٰذا انہاں نے وحید بہبہانی (متوفی 1205ھ) دے اصولی افکار دے فروغ تے انہاں چودہویں صدی ہجری دے علما تے فقہا تک منتقل کرنے وچ اہم کردار ادا کیتا اے۔
مشہور شخصیتاں
آل کاشف الغطا دیاں چند مشہور شخصیتاں درج ذیل نیں:
جعفر کاشف الغطا
thumb|200px| مقبرہ آل کاشف الغطا کاشف الغطا خاندان دے بانی جعفر بن خضر بن یحییٰ جناحی حلی نجفی کاشف الغطا (1156-1227ھ)، جعفرِ کبیر تے شیخ المشائخ دے ناں توں معروف سن۔ تسی‏‏ں فقیہ، اصولی، متکلم، محقق، مصنف، شیعہ مرجع تقلید، ادیب تے شاعر سن۔ شیخ جعفر وحید بھبھانی دے اصولی مکتب دے زیر سایہ پروان چڑھے۔ تسی‏‏ں اجتہاد و استنباط دے قائل تے عقائد و شرعی احکام وچ عقل و استدلال نوں بروئے کار لانے دے حامی سن۔ انہاں دی اہم تالیف کشف الغطا عن خفیات مبھمات الشریعۃ الغراء اے تے اسی رو توں انہاں کاشف الغطا دا لقب دتا گیا۔
موسی‌ بن جعفر
موسی‌ بن جعفر کاشف الغطا (1180-1243ھ)، فقیہ، اصولی، ادیب تے شاعر سن۔ تسی‏‏ں شیخ جعفر کاشف الغطا دے وڈے بیٹے سن۔ انہاں دی ولادت نجف وچ ہوئی۔ مقدماندی علوم تے فقہ و اصول دے درس خارج دی تعلیم اپنے والد دے کول مکمل کرنے دے بعد درجہ اجتہاد اُتے فائز ہو گئے انہاں دے بھائی شیخ حسن تے شیخ محمد حسن (صاحب جواہر)، تسی‏‏ں دے درس توں بہرہ مند ہوئے۔ شیخ موسی ایرانی تے عثمانی حکومتاں دے نزدیک معتبر سن تے دوناں حکومتاں اپنے اختلافات ختم کرنے دے لئی انہاں توں بہرہ مند ہُندی سن۔ ایہی وجہ اے کہ تسی‏‏ں مصلح دے عنوان توں مشہور ہوئے۔ والد دی کتاب بغیۃ الطالب دی شرح منیۃ الراغب وی تسی‏‏ں نے تالیف دی۔
علی بن جعفر
شیخ جعفر کاشف الغطا دے بیٹے علی بن جعفر کاشف الغطا (1197-1253ھ)، فقیہ تے شاعر نیں۔ تسی‏‏ں نے اپنے والد توں علم حاصل کیتا۔ بھائی شیخ موسی دی رحلت دے بعد، دینی مرجعیت تسی‏‏ں تے شیخ محمد حسن (صاحب جواہر) دے درمیان دائر سی۔ خضر بن شلال عفکاوی نجفی نے انہاں صاحب جواہر دی نسبت اعلم قرار دتا سید ابراہیم قزوینی (1262ھ)، شیخ مرتضی انصاری (1281ھ)، شیخ راضی (1290ھ)، سید مہدی قزوینی (1300ھ) تے شیخ جعفر شوشتری (1303ھ) نے تسی‏‏ں توں کسب فیض کیتا۔ تسی‏‏ں دی تصنیفات درج ذیل نیں:
حسن بن جعفر
حسن‌ بن جعفر کاشف الغطا (1201-1262ھ)، فقیہ، اصولی، ادیب تے شاعر سن۔ انہاں نے اپنے والد توں مقدماندی علوم دی تعلیم حاصل دی تے اس دے بعد اپنے بھائی شیخ موسی، سید محمد جواد عاملی، شیخ اسداللہ تُستری، سید عبداللہ شبر، شیخ علی بَحرانی تے شیخ سلیمان قطیفی دے دروس خارج وچ شرکت دی۔ فقہ و اصول دا خارج مکمل کرنے دے بعد انہاں اساتذہ توں اجازہ روایت حاصل کیتا تسی‏‏ں اپنے زمانے دے زیادہ تر علوم اُتے عبور رکھدے سن لیکن تسی‏‏ں علم فقہ وچ بوہت مشہور سن۔شیخ مرتضی انصاری، حاج ملا علی خلیلی، سید مہدی قزوینی، احمد دجیلی، حسن بلاغی تے شیخ حسن مامقانی تسی‏‏ں دے شاگرداں وچوں سن۔ تسی‏‏ں اپنے بھائی دی رحلت توں پہلے حلہ وچ رہائش پزیر سن لیکن اس دے بعد 1243ھ وچ نجف تشریف لے گئے تے تدریس وچ مشغول ہو گئے۔ تساں دیاں تالیفات درج ذیل نیں:
مہدی‌ بن علی
مہدی‌ بن علی(1226-1289ھ)، فقیہ، اصولی، مرجع تقلید، ادیب تے شاعر سن۔ تسی‏‏ں دی ولادت نجف وچ ہوئی۔ اسلامی علوم دی تعلیم اپنے والد، چچا شیخ حسن، بھائی شیخ محمد تے ہور علمائے نجف دے نزدیک حاصل دی تے درجہ اجتہاد اُتے فائز ہو گئے۔ تسی‏‏ں نے اپنے والد تے چچا حسن توں وی اجازہ روایت دریافت کیتا۔ تسی‏‏ں اس زمانے وچ علم فقہ و اصول دے ممتاز استاد سن۔ شیخ حسن مامقانی، سید اسماعیل صدر (1255-1338ھ)، شیخ فضل‌ الله نوری (1327ھ)، شیخ عبداللہ مازندرانی (1333ھ)تے سید کاظم یزدی (1247-1337ھ) تسی‏‏ں دے نامور شاگرداں وچوں سن۔ تسی‏‏ں شیخ مرتضی انصاری دے مورد اعتماد علما توں سن تے شیخ بوہت سارے شرعی تے عرفی امور تسی‏‏ں دے حوالے کر دیندے سن۔ شیخ انصاری دی وفات دے بعد ایران، قفقاز تے عراق دے کچھ لوگاں نے تسا‏‏ں دی تقلید کیتی۔
عباس بن علی
عباس بن علی (1242-1315ھ) فقیہ، اصولی، ادیب تے شاعر سن۔ تسی‏‏ں نجف  وچ پیدا ہوئے۔ بچپن وچ ای والد دا انتقال ہو گیا تے اپنے چچا شیخ حسن تے وڈے بھائیاں دی سرپرستی وچ پروان چڑھے۔ کچھ مدت تک شیخ مرتضی انصاری دے درس وچ شرکت کرنے دے بعد اپنے بھائی شیخ مہدی تے اسی طرح شیخ راضی نجفی، مرزا محمد حسن شیرازی، شیخ محمد حسین کاظمی، مرزا حبیب الله رشتی تے سید مہدی قزوینی دی شاگردی اختیار دی تے درجہ اجتہاد اُتے فائز ہو گئے۔ انہاں نے اک حلقہ درس تشکیل دتا کہ جس وچ بوہت سارے علما تے طلبہ شرکت کر دے سن۔ اپنے بھائی شیخ حبیب آل کاشف الغطا (1207ھ) دی رحلت دے بعد دینی زعامت وچ اک بلند مقام حاصل کیتا۔ تسی‏‏ں دی وفات ھندیہ وچ ہوئی تے نجف وچ مدفون ہوئے۔ تسی‏‏ں دی تصنیفات ایہ نیں: موارد الانام فی شرح شرائع الاسلام؛ رسالۃ فی الشروط؛ رسالۃ فی الاصول تے اپنے مقلدین دے لئی توضیح المسائل۔
عباس بن حسن
عباس بن حسن (1253-1323ھ/1837-1905ء)، فقیہ، اصولی ، ادیب تے شاعر سن۔ تسی‏‏ں نجف وچ پیدا ہوئے۔ مقدماندی علوم دی تعلیم اس شہر دے علما دے کول حاصل دی۔ فیر فقہ و اصول دا درس خارج اپنے چچا زاد مہدی آل کاشف الغطا ، شیخ محمد حسین اَعسم، شیخ مرتضی انصاری، مرزا حبیب الله رشتی تے مرزا شیرازی دے کول سامرا وچ مکمل کیتا۔ مذکورہ بالا اساتذہ تےشیخ راضی نجفی توں اجازہ روایت دریافت کیتا۔ تسی‏‏ں شعر و ادب وچ قوی سن۔
مرتضی بن عباس
مرتضی بن عباس (1291-1349ھ/1874-1930ء)، فقیہ، اصولی، متکلم، مصنف تے شاعر سن۔ تسی‏‏ں نجف وچ پیدا ہوئے۔ اپنے والد دے زیر نگرانی پروان چڑھے تے اپنے خاندان دے علما توں ابتدائی دینی علوم دی تعلیم حاصل دی تے اس دے بعدعلم اصول دی تعلیمآخوند خراسانی، فقہ دی تعلیمسید کاظم یزدی توں حاصل دی تے سید محمد قزیونی سید مہدی قزیونی توں اجازہ روایت دریاففت کیتا۔ تسی‏‏ں دی کچھ تصنیفات ایہ نیں: فوزالعباد فی المبدءِ و المعاد، 3 جلد، نجف، 1342ق ؛ منشومۃ فی الاوان الشّرعیۃ، تہران، 1322ق؛ الغررالغرویۃ فی الاحکام الزکویۃ، بغداد، 1329ق تے ہور تصنیفات وی نیں جو بظاہر قلمی نیں، انہاں دی تفصیل ایہ اے: الفوائد الغرویۃ، مسائل فی الفقۃو الأصول، الآداب الجلیۃ فی ردّ شبهات الوهّابیۃ در 2 جلد، اسنی التّحف، حاشیۃ علی مکاسب الشیخ الأنصاری، منظومۃفی احکام الخلل فی الصّلاۃو شرائطها، رسالۃفی تطبیق ما ورد فی الکرّ من المساحۃو الوزن بنحو التّحقیق لا التّقریب و رسالۃفی العدالۃ
ہادی بن عباس
ہادی بن عباس (1289-1361ھ/1872-1942ء)، فقیہ، مورخ، محقق ، ادیب تے شاعر سن۔ تسی‏‏ں دی ولادت نجف وچ ہوئی۔ ابتدائی علوم تے فقہ و اصول دی تعلیم شیخ الشریعۃ اصفہانی، سیدکاظم یزدی، شیخ محمد طہ نجف (متوفی 1329ھ/1911ء) تے آخوند خراسانی دے کول حاصل دی۔ طہ نجف، سیدحسین قزوینی، سیدمحسن صدر کاظمی تے شیخ آقا رضا اصفہانی (متوفی 1322ھ/1904ء) توں اجازہ حدیث حاصل کیتا۔ شعر و ادب وچ مشہور سن۔ تہانو‏‏ں عراق وچ 14ھ/20ء دی ادبی تحریک دا بانی قرار دتا جاندا اے۔
شیخ ہادی آل کاشف الغطا نے کچھ تالیفات چھڈی نیں جن وچوں بعض ایہ نیں:
علی بن محمد رضا
علی بن محمدرضا(1267-1350ھ/1850-1931ء)، عالم، ادیب، مورخ تے شاعر سن۔ تسی‏‏ں دی ولادت نجف وچ ہوئی تے اسی شہر وچ علمی تے تربیندی مراحل نوں طے کیتا۔ شیخ مہدی آل کاشف الغطاء)، شیخ راضی نجفی، شیخ جعفر شوشتری، شیخ محمد حسن مامقانی و شیخ جواد محیی‌الدین جداں علما توں اجازہ روایت دریافت کیتا تسی‏‏ں معاشرتی امور تے لوگاں دی مشکلات حل کرنے نوں اہمیت دیندے سن تے بغداد دے عثمانی حکام دے ایتھے اثر و رسوخ رکھدے سن تے انہاں دی وڈی مدح کر دے سن۔ 1295ھ/1878ء وچ ایران دا سفر کیتا تے ست سال تک تہران، اصفہان، شیراز تے مشہد وچ رہے تے 1302ھ/1884ء وچ نجف واپس تشریف لے آئے۔ تسی‏‏ں نے شام، حجاز، مصر ، استنبول تےہندوستان دا وی سفر کیتا شیخ علی آل کاشف الغطا کتب جمع کرنے وچ دلچسپی رکھدے سن تے خود وی محققین و مولفین وچوں شمار ہُندے سن۔ تالیفات
موسی بن محمد رضا
موسی بن محمد رضا (1260-1306ھ/1844-1888ء) فقیہ تے ادیب سن۔ تسی‏‏ں دی ولادت نجف وچ ہوئی۔ تسی‏‏ں نے علوم روزگار؛ نجف دے علما منجملہ شیخ محمد حسین کاظمی (متوفی 1308ھ/1890ء) توں حاصل کیتے۔ اس دے بعدسامرا تشریف لے گئئے تےمرزا محمد حسن شیرازی دے درس وچ شرکت کیتی۔کہیا جاندا اے کہ مرزا ول توں اجازہ روایت حاصل کیتا۔ اپنے والد دی وفات دے بعد اک مرتبہ 1298ھ/1880ء)وچ اصفہان گئے۔ دوسری مرتبہ 1306ھ وچایران تشریف لے گئے تے اسی سفر دے دورانتہران وچ انتقال کر گئے۔
احمد بن علی
thumb| محمد حسین کاشف الغطا احمد بن علی (1292-1344ھ/1875-1925ء)، فقیہ تے مرجع تقلید سن۔ تسی‏‏ں مقدماندی علوم نوں مکمل کرنے دے بعد سامرا چلے گئے۔ کچھ مدت اوتھے حصول علم وچ مشغول رہے فیر نجف لوٹ آئے۔ فقہ و اصول دا درس خارج سید کاظم یزدی، آغا شیخ رضا اصفہانی تے آخوند خراسانی دی خدمت وچ مکمل کیتا۔ (1324ھ/1906ء)، وچ ایران دے انقلاب مشروطہ دے بعد مشروطیت دی حمایت دے سبب اپنے استاد آخوند خراسانی توں دور ہو گئے تے سید کاظم یزدی جو مشروطہ دے خلاف سن؛ توں نزدیک ہو گئے۔ زندگی دے آخری ایام وچ مرجع تقلید شمار ہُندے سن تےمرزا نائینی تےسید ابو الحسن اصفہانی جداں علما دے ہُندے ہوئے ایران ،عراق تے افغانستان دے بعض لوک انہاں دی تقلید کر دے سن۔ تسی‏‏ں نےمرزا حسین خلیلی نجفیتوں 1325 ھ وچ اجازہ روایت دریافت کیتا۔
آخر کار تسی‏‏ں نجف وچ وفات پا گئے تے اوتھے ای سپرد خاک ہوئے۔ تسی‏‏ں دی چند تالیفات جن وچ زیادہ ترفقہی موضوعات مذکور نیں، ایہ نیں:
احسن الحدیث فی احکام المواریث، نجف 1341ق؛ سفینۃالنّجاۃ، نجف، 1338ھ، ایہ کتاب، شیخ دی دو جلداں اُتے مشتمل توضیح المسائل اے۔ تسی‏‏ں دے اک شاگرد نے عین الحیاۃ دے ناں توں اس دا فارسی وچ ترجمہ کیتا تے 1341/1345ھ وچ بمبئی توں شائع ہوئی؛ قلائد الدّرر فی مناسک مَن حجّ اواعتمر، بغداد، 1344ھ۔
صوبہ پھرائے
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
آل کاشف الغطا
محمد رضا بن ہادی
محمد رضا بن ہادی (1310-1366ھ/1892-1947ء)، فقیہ، ادیب تے شاعر سن۔ تسی‏‏ں نجف وچ پیدا ہوئے۔مقدماندی علوم دے بعد فقہ و اصول دی تعلیم اپنے والد تے ہور علمائے نجف توں حاصل دی۔ تسی‏‏ں ادب اُتے عبور رکھدے سن۔ تسی‏‏ں دی تحریراں مختلف نشریات وچ شائع ہُندی رہاں۔ تسی‏‏ں دی وفات بیروت وچ ہوئی تے نجف وچ سپرد خاک کیتا گیا۔
تصنیفات
آل کاشف الغطا دے آثار اُتے مشتمل سافٹ وئیر
thumb| آل کاشف الغطا سافٹ وئیر آل کاشف الغطا سافٹ وئیر عقائد، تفسیر، فقہ، اصول، اخلاق، تریخ تے تراجم دے بارے وچ کاشف الغطا خاندان دے 123 آثار اُتے مشتمل اے۔ایہ سافٹ وئیرمرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نے تیار کیتا اے۔
صوبہ پھرائے
صوبہ پھرائے تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ پھرائے شہر اے ۔
آل کاشف الغطا
باہرلےجوڑ
گٹھ:خاندان کاشف الغطاء گٹھ:عراق دے شیعہ خاندان گٹھ:شیعہ شخصیتاں
فلپ آگسٹس
فلپ ثانی یا فلپ دوم یا فلپ آگستس (فرانسسی زبان وچ: 21 ،Philippe Auguste اگست 1165ء -- 14 جولائی 1223ء) 1180ء توں لے کے اپنی وفات تک فرانس دا بادشاہ رہیا۔ اوہ کاپت راجٹبر دا رکن  سی۔ اوہ ضلع وال ڈواز دے شہر گونس وچ پیدا ہویا۔ اوہ لوئس ہفتم تے اس دی تیسری بیوی ایڈیلی شیمپین دی دا بیٹا سی۔ اوہ لوئس ہفتم دا سب توں پہلا بیٹا سی۔ فلپ قرون وسطیٰ فرانسیسی مطلق العنان حکمران وچوں کامیاب ترین حکمران سی جس نے سلطنت دی حدود وچ اضافہ کیتا۔ اس نے انگون سلطنت جیسی طاقتور ترین سلطنت نوں وی تباہ و برباد کر دتا۔ 121 4دی جنگ بوؤٲنیس وچ اس نے اپنے ہی اتحادی حریفاں نوں اک اک کر کے ہرا دتا(جرمن، فلیمش تے انگریز)۔
گٹھ:1165 دے جم گٹھ:1223 دیاں موتاں گٹھ:بادشاہ گٹھ:بادشاہان فرانس گٹھ:بارہویں صدی دیاں فرانسیسی شخصیتاں گٹھ:بارہویں صدی وچ یورپ دے حکمران گٹھ: فرانس دی تریخ گٹھ:تیرہویں صدی دیاں فرانسیسی شخصیتاں گٹھ:حکمران گٹھ:خاندان کاپے گٹھ:رومن کیتھولک شاہی حکمران گٹھ:فرانس
تلہر
تلہر  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 61،444 اے ۔
پانی پت دی پہلی لڑائی
پانی پت دی پہلی لڑائی کابل دے مغل حکمران  ظہیر الدین بابر  تے سلطنت دلی دے سلطان ابراہیم لودھی  وچکار 1526ء چ  پانی پت دے میدان چ  ہوئی  ۔ ابراہیم  دی فوج 1 لکھ سپاہیاں  تے مشتمل سی  تے بابر نال صرف 12 ہزار جنگجو سن  ۔ پر بابر خود اک تجربہ کار سپہ سالار  تے لڑائی دے فن نال چنگی طراں واقف سی  ۔ سلطان  ابراہیم دی فوج نے زبردست  مقابلہ کیتا  پر شکست کھادی ۔ سلطان ابراہیم میدان جنگ چ مارئیا گئیا  تے اسدی فوج تتر بتر ہو گئی  ۔ پانی پت دی پہلی لڑائی مگروں ہندستان چ مغلیہ سلطنت دی نیہہ پئی ۔
اگزیٹر یونیورسٹی
اگزیٹر یونیورسٹی برطانیہ دے نگر اگزیٹر چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
پانی پت دی پہلی لڑائی
لڑائی
پانیپت دی پہلی لڑائی بابر اتے دلی دے حکمران ابراہیم لودھی دے وچکار لڑی گئی سی ۔اس لڑائی دی اہمیت اس گل توں اے کہ اسے لڑائی توں بعد دلی وچ لودھی سلطنت دا احتتام اتے مغل سلطنت دا قیام ہوئیا سی ۔اس لڑائی وچ بھاوے  ابراہیم لودھی کول اک لکھ توں وی ودھ دی فوج سی مگر پھر وی اسدی اس لڑائی وچ بری طرحاں نال ہار ہوئی سی ۔جدکہ دوجے پاسے بابر کول بہت ہی تھوڑے جہے فوجی سن اتے پھر وی اوہ اس لڑائی وچ جیتو رہا سی۔ اسدے کجھ مکھ کارناں بارے اسیں ہیٹھ لکھے مطابق وچار کر سکدے ہاں :-
تلہر
رقبہ
‎
پانی پت دی پہلی لڑائی
فوجیاں دے پرانے طریقے
ابراہیم لودھی دی فوج وچ بہت سارے فوجی بھاڑھے دے فوجی سن اتے اوہناں نوں کسے طرحاں دی کوئی سائنسی ڈھنگ نال لڑھائی کرن دا کوئی تجربا نہیں سی ۔بھاڑھے تے آئے ہوئے فوجی کدے وی اتشاہ اتے پوری ویرتا نال نہیں سن لڑھ سکدے ۔اوہناں وچ انوحکمرانی دی وی کمی سی اتے لڑھائی دے ڈھنگ طریقے وی بہت پرانے سن۔اوہ مدھ قالین ڈھنگ نال لڑھن والے فوجی سن ۔لڑائی دے دوران اوہ اانتظام پیدا کر دندے سن ۔ جدکہ بابر کول پوری طرحاں اسنوں سمرپت فوجیاں دی فوج سی بھاویں اوہناں دی گنتی گھٹ سی مگر اوہناں دے لڑائی لڑھن دے ڈھنگ طریقے جدید اتے سائنسی ویونتبندی والے سن۔ بابر ولوں بھارت وچ پہلی واری توپخانے اتے بندوقاں دا بھرپور استعمال کیتا گیا سی۔رشبروک ولیئمز نے ٹھیک ہی کیہا اے کہ ،"بابر دی جت دا کوئی اک وڈا کارن جیکر کوئی سی تاں اوہ صرف اسدا طاقتور توپ خانا سی۔"
اگزیٹر یونیورسٹی
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
تلہر
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
پانی پت دی پہلی لڑائی
بابر دی سمرپت فوجی طاقت
بابر دے نال آئے ہوئے فوجی پوری طرحاں اپنے مالک دے متعلق سمرپت اتے اپنے مذہبی جوش نال لڑھن والے سن ۔اوہ بھارت توں باہروں آئے سن اتے اپنے راجا متعلق ایماندار سن ۔
توپخانے دا استعمال
بابر کول وڈیاں اتے چھوٹیاں دوویں پرکار دیاں توپاں سن اتے کافی مقدار وچ گولہ-بارود دا سامان وی سی۔اسدی فوج وچ استاد علی اتے مصطفیٰ ورگے نپن توپچی وی سن جہناں نے اپنیاں توپاں نال اپھگانی سیناں دے پکھچڑھے اڑا دتے اتے افغان فوج دے ہاتھی توپاں دی آواز سنکے اپنی ہی فوج وچ بھگدڑ مچاؤن لگ پئے سن ۔
بھارتی راجیاں ولوں ابراہیم لودھی دا ساتھ نہ دینا
اس ویلے جدوں وی کوئی غیرملکی حکمران مرکزی ستا اتے حملہ کرن دی کوشش کردا سی تاں چوگردے والیاں ریاستاں خوش ہندیاں سن اتے موقع تاڑھکے اپنا ہی سبیکار سدھ کرن دی کوشش کردے سن اتے اپنے راج دیاں سیماواں وچ وادھا کرن لئی اک دوجے نال لڑھن لگ پیندے سن۔اسے کارن ہی پنجاب دے دولت خاں اباراہیملودھیب ابراہیم نے بابر نوں دلی اتے حملہ کرن لئی سدا دتا سی ۔اسنے سوچیا سی کہ بابر باقی حملہ آوراں وانگ بھارت آ کے اتپات مچاویگا اتے لٹمار کرکے واپس چلا جاویگا۔اس نال دلی دی ستا کمزور پے جاوے گی ۔بابر دے واپس جان توں بعد سیاسی اانتظام دا لابھ لے کے اوہ اپنے راج دا پھلار کر سکنگے ۔رانا سانگا دی وی سوچ ایہی سی ۔اجیہی سوچ کارن ہی ایہناں وچوں کسے نے وی ابراہیم لودھیدا ساتھ نہیں دتا سی ۔دوجے افغان اتے راجپوت راجیاں نے وی اسدی کوئی مدد نہیں کیتی ،سگوں اوہ سارے من ہی من اسدے ہار جان دی کامنا کردے ہوئے پرسن ہندے سن ۔
ابراہیم لودھیاک ایوگ اتے سنکی قسم دا حکمران سی
ابراہیم لودھیبھاویں دلی دا حکمران سی مگر اوہ ناں تاں اک یوگ سپہ سالار سی اتے ناں ہی یوگ حکمران سی ۔پرجا اسدے اتیاچاراں توں تنگ آ چکی سی۔اپنے بھیڑے ورتاؤ کارن ہی اسدے سارے سردار اتے سگے متعلق وی اسنوں چنگا نہیں سن سمجھدے ۔پنجاب دا دولت خاں اباراہیملودھیب ابراہیم بھاویں ابراہیم لودھیدا چاچا سی ۔پر اوہ وی  ابراہیم لودھیدے خلاف اسے کرکے ہویا سی کہ  ابراہیم لودھینے اسدے لڑھکے نوں دلی وچ قید کرکے اس نال برا سلوک کیتا سی۔اسنوں قیدخانے وچ باغیاں دے سیل وچ لجاکے تاڑنا دتی گئی سی کہ اسدے خلاف ودروہ کرن دا کی نتیجہ ہو سکدا سی۔مگر دولت خاں دا لڑکا دلاور خاں اباراہیملودھیب ابراہیم کسے طریقے اسدی قید وچوں نکلن وچ کامیاب ہو گیا اتے پنجاب پہنچکے اسنے اپنے پیو دولت خان لودھی نوں دلی وچ ہوئی ساری گھٹنا دا ہال سنایا ۔استوں دولت خاں  لودھی  نوں بہت غصہ آیا اتے اسے کارن اسنے بابر نوں بھارت اتے حملہ کرن لئی سدا دتا سی ۔ افغان فوج وچ تنظیم دی کمی سی ۔
اک ہفتے تک فوجیاں دا آہمنے-ساہمنے کھڑے رہکے سماں برباد کرنا۔
بابر اتے ابراہیم لودھی دیاں فوجاں اک ہفتے تک اک دوجے دے ساہمنے کھڑھیاں رہیاں۔مگر  ابراہیم لودھینے لڑائی چھیڑن دا کوئی جتن نہیں کیتا ۔ایہہ سماں بابر لئی فائدہ مند سدھ ہویا ، کیونکہ بابر دے فوجی  ابراہیم لودھیدے فوجیاں دی آبادی ویکھ کے گھبرا گئے سن اتے جیکر اوہناں نے ترنت ہی حملہ کر دتا ہندا تاں شاید اوہناں نوں ڈرکے اتھوں بھجنا پے جاندا ۔مگر اک ہفتے دے ویلے دوران بابر نے اپنیاں فوجاں نوں حوصلے اتے اتشاہ دی بھاونا نال بھر دتا۔ اس اک ہفتے دا بابر نے بھرپور فائدہ اٹھایا اتے اپنی فوجاں نوں ویونتبندی نال کھڑے کیتا ۔اس کول صرف 12000 فوجی سن جدکہ  ابراہیم لودھیدی فوج وچ 100000 فوجی اتے 1000 دے قریب ہاتھی سن ۔پر اسدی ویونتبندی صدقہ ہی اسدے فوجیاں نے گھٹ گنتی وچ ہون دے باو جود جت حاصل کیتی۔
بابر نے لڑائی کرن لئی ڈھکواں ستھان چنیا سی
اسنے ڈیرے لگاؤن توں بعد ہی مقررہ سکیم مطابق فوج دے اگلے حصہ دی اگوائی خسرو ککلتاش تے محمد علی جنگجنگ نوں سومپی اتے اسدے پچھے وڈا فوج نوں اگے تن حصےآں وچ ونڈ دتا گیا ۔سجے پاسے دا سپہ سالار ہمایوں اتے کھبے پاسے دا سپہ سالار سلطان مرزا نوں بنایا گیا جدکہ وچکارلے حصہ نوں اسنے اپنے ماتحت رکھیا۔
لڑائی دی شروعات بابر دی ویونتبندی مطابق
اک ہفتے تک کسے نے وی لڑائی وچ پہل کرن دی ہمت نہیں کیتی سی ۔انت نوں ویہہ اپریل دی رات نوں بابر نے اپنی فوجی ٹکڑی نوں ویریاں دے کیمپ اتے ہلاّ بولن دا حکم دتا تاں جو دشمن نوں بھڑکا کے اس تھاں ول لیاندا جاوے جس پاسے اوہ خود اوہناں نال لڑنا چاہندے سن۔بابر دی چال کامیاب ہوئی۔افغان فوجی اسے جگہ ول لڑدے لڑدے پہنچے جس تھاں ول بابر نے ویونتبندی کیتی ہوئی سی ۔رات دے ویلے دے دھاوے توں بھڑک کے اگلے دن 21اپریل دی سویر نوں افغان فوج نے بابر دی فوج ول کوچ کر دتا اتے اس پرکار سویرے 9 وجے دے قریب لڑائی دی شروعات ہو گئی۔مگر افغان فوجی سجے پاسے ول ودھے تاں رستے وچ پٹیاں ہوئیاں کھائیاں نوں ویکھ کے بہت پریشان ہوئے۔ایہہ کھائیاں بابر دے فوجیاں ولوں پہلاں ہی تیار کیتیاں ہوئیاں سن۔افغان فوجیاں نوں پریشانی وچ دیکھدے ہی بابر دی تلگما پارٹیاں نے ترنت اوہناں نوں گھیرا پا لیا اتے وچکاروں توپاں نے وی گرجنا شروع کر دتا۔استاد علی اتے مصطفیٰ نامک بابر دے توپچیاں نے ویلے ویلے تے فائر کرکے افغان فوج وچ بھگدڑ دی حالت پیدا کر دتی ۔دوپہر ہون تک ہی ابراہیم دی فوج پوری طرحاں ہار چکی سی۔ ابراہیم لودھیکوئی 15000 توں 16000 ہزار فوجیاں سمیت لڑدا ہویا لڑائی وچ ہی ماریا گیا۔اس طرحاں ابراہیم دے ادنڈ سبھاء کارن ہی افغاناں دے ونش جو کی بہلول لودھی  نے شروع کیتا سی  ابراہیم لودھینے اسدا انت کروا دتا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان
بسولی دی لڑائی
بسولی دی لڑائی مغل سلطنت جس نال پہاڑی راجے، پہاڑی راجپوت اتے سکھاں دے وچکار لڑی گئی۔ سرسا دی لڑائی توں بعد گرو گوبند سنگھ اتے بہت سارے سکھ سرسا ندی پار کر کے بسولی چلے گئے۔ پہاڑی راجا بھیم چند دی فوج نے گرو جی اتے سکھاں دا پچھا کیتا اتے گرو جی اتے سکھاں نے بڑی ہی بہادری نال اوہناں نوں پھر ہرا دتا کیونکے بسولی اتے جسوان دے راجے گرو جی دے متر سن۔
نتیجہ
اس وچ راجا بھیم چند نے گرو گوبند سنگھ نال سمجھوتہ کرنا ہی ٹھیک سمجھیا۔ ایہہ معاہدہ  1702 دے ادھ وچ ہوئی۔ جس مطابق گرو جی انندپور صاحب رہن لگ پئے جس توں پچھوں ہور کوئی وی لڑائی نہ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:لڑائیاں گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:سکھ سلطنت دیاں لڑائیاں تے جنگاں گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:سکھاں دیاں لڑائیاں تے جنگاں
صوبہ اٹاراڈٹ
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ اٹاراڈٹ تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ اٹاراڈٹ شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی