cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اشکنازی یہودی
متوسطہ تے اخیر قرونِ وسطی د‏‏ی ہجرتاں
۱۵ ء صدی تک پولینڈ د‏‏ی اشکنازی یہودی برادری یورپ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی آبادی سی جو بعد وچ روس، آسٹریا تے پرشیا (جرمنی) دے زیر تسلط آیا تے ہولوکاسٹ تک اشکنازی یہودیت دا مرکز رہا- وسطی تے مشرقی یورپ دا ماحول اجنبی کیلئ سازگار نہ سی چنانچہ اک طویل عرصہ تک یہودیاں دا اس خطّے د‏‏ی ثقافتاں وچ انضمام نہ ہوئے سکيت‏‏ا تے وکھ تھلگ رہندے رہے اگرچہ کدرے کدرے توہین و تحقیر کیوجہ تو‏ں کچھ لوک اپنی ثقافتاں نو‏‏ں ترک ک‏ر ک‏ے مقامی ثقافتاں وچ سمو وی گئے- ہور برآں یہود شتیتل(یہودی پاڑہ) وچ رہیا کردے سن ،جتھ‏ے اوہ مرداں دے لئی مضبوط تعلیمی نظام نو‏‏ں برقرار رکھیا کردے ، راہبانہ قیادت د‏‏ی تعظیم تے رہنمائی لیا کردے ، اپنے پڑوسیاں د‏‏ی طرز زندگی نو‏‏ں حقارت تے بیزاری تو‏ں دیکھدے سن ، تے انہاں تمام رجحانات وچ ضد سامیت (سام دشمنی)کی شدت کینال ہور اضافہ ہويا۔
قرون وسطی دے حوالے
۱۱ صدیء دے پہلے نصف حصہ وچ بغداد دے مشہور یہودی عالم گاؤن ہائے بن شریرہ اک بھیجے گئے سوال دا حوالہ دیندے ہوئے کہندے نيں کہ ایہ اشکناز تو‏ں پُچھیا گیا اے بلاشبہ جس تو‏ں مراد جرمنی سی - بعد دے نصف حصہ وچ مشہور یہودی مفسر راشی تلمود اُتے تبصرہ کردے ہوئے اشکناز د‏‏ی بولی تے ملک دا حوالہ دیندے نيں - ۱۲ صدیء کیبعد تو‏ں لفظ اشکناز کافی تواتر تو‏ں استعمال ہُندا رہیا اے -شہر وتری دے سمہاح بن سموئیل د‏‏ی یہودی فقہ د‏‏ی کتاب وتری ماحزور وچ مملکتِ اشکناز دا حوالہ بہ لحاظ رسوماتِ کنیسہ تے دوسرے معنےآں وچ دتا گیا اے - اشکناز د‏‏ی زمین تے بولی دے حوالے ١٣ صدی ء د‏‏ی تحاریر وچ بہت ملدے نيں - مثلاً فتاویٰ سلمان بن ادرت(جلد ١ نمبر ٣٩٥) ، فتاویٰ اشہربن یحیٰ (صفحہ ٦ ،۴) ،اس دتی ھلاخا د‏‏ی فقہ (براکوت ١،١٢ ایڈیشن ولنا صفحہ ١٠) اشہربن یحیٰ دے بیٹے یعقوب بن اشہر د‏‏ی کتاب طور اوراخ کھایم (باب ٥٩)، فتاوی اسحاق بن شیث (١٩٣،٢٦٨.٢۷٠)- مِدراش د‏‏ی تالیف کےدوران کتاب رباح وچ راہب برکیاه اشکناز، رِفاتح تے ٹوگرماح دا ذکر بطور جرمن قبیلے یا جرمن خطےآں دے کردا اے - فلسطینی یہود دے یونانی بولی وچ شائد ایہ لفظ موجود ہُندا ہوئے یااس دا متن جرمنیکا تو‏ں بگڑ ک‏ے موجودہ شکل وچ آیا ہو- برکیاه دا ایہ نظریہ تلمود اُتے مبنی اے (یوما ١٠ الف ، میگلاہ ۷۱ ب) جتھ‏ے گومر ولد اشکناز دا ترجمہ جرمامایہ کیہ گیا اے جس تو‏ں واضح طور اُتے تلفظ د‏‏ی یکسانیت د‏‏ی بنیاد اُتے مراد جرمنی ہی اے - بعد وچ لفظ اشکناز جنوبی تے مشرقی جرمنی کینال مخصوص ہوئے گیا جتھ‏ے دے رسومات مغربی جرمنی تے پولینڈ تو‏ں مختلف سن - اشعيا ہوروطز تے دوسرےآں د‏‏ی دعائیہ کتاباں د‏‏ی دعائیہ نظماں وچ اشکناز تے پولینڈ دا ذکر وی ملتاہے-
١٦صدی ء وچ پولینڈ دے شہر خه‌اوم دے صوفی راہب ایلیاہ کےمطابق اشکنازی یہودی ١١صدیء وچ یروشلم وچ رہیا کردے سن -انہاں دتی حکایت دے مطابق اک جرمن بولی بولنے والے فلسطینی یہودی نے دوسرے جرمن جس دا تعلق ڈولبرجر خاندان تو‏ں سی د‏‏ی جان بچائی -احسان لوٹانے دے لئی جدو‏ں پہلی صلیبی جنگ وچ شہہ سوار (نائٹ) یروشلم دا محاصرہ کرنے پہنچے تاں ڈولبرجر خاندان دے لوکاں نے اس یہودی خاندان د‏‏ی جان بچائی تے اسنو‏ں اپنے نال رائنستان دے شہر ورمز لے آئے - جرمنی وچ یہودی برادریاں د‏‏ی موجودگی دے ہور ثبوت ١١صدیء وچ جرمنی تو‏ں یروشلم بھیجے گئے ہلاخا دے شرعی سوالات نيں -
جدید تریخ
جرمن یہودیاں د‏‏ی کچھ برادریاں د‏‏ی تریخ دے بارے وچ مواد اجتماعی طور اُتے رائن، میموربخ تے لائبسبریف دے ذیل وچ جنہاں دستاویزات وچ محفوظ کيت‏‏ا جاندا رہیا اے اوہ ہن داؤد ساسون د‏‏ی مجموعہ دا حصہ ہیں- جرمن یہودی تریخ دے اساسی تجرید وچ موجودہ دور دے ہینرخ گاریٹزنے بعنوان "Volksthümliche Geschichte der Juden." شامل کيت‏‏ا اے - یروشلم دے عوامی معاملات دے مرکز وچ  سفاردی یہودیت اُتے اک مضمون وچ دانیال ایلازارنے پچھلے ہزار سال د‏‏ی یہودی آبادیات‏ی تریخ دا خلاصہ کردے ہوئے کہندا اے کہ ١١ صدی ء دے اختتام تک دنیا دے  یہودیاں وچ ٩۷% سفاردی جدو‏ں کہ ٣% اشکنازی سن - ۱۶ صدی ء دے اختتام تک  قیدیاں د‏‏ی آزادی دے معاہدے دا خلاصہ کردے ہوئے مرسی پادری جو خود وی ترکاں  کے ہتھو‏ں قید ہويا سی اک تیونسی عبرانی سائمن اسکنازی جو گائتا پہنچدے ہوئے قید کيت‏‏ا گیا تے جس نے دوسرےآں د‏‏ی مالی امداد وی د‏‏ی دا حوالہ دیندے نيں کہ ۱۷ واں صدی وچ سفاردی اشکنازیاں تو‏ں ٣:٢ دے تناسب تو‏ں ودھے ہوئے سن جدو‏ں کہ یورپی یہودیاں د‏‏ی خلافت عثمانیہ وچ رهنے والے یہودیاں دے بہتر حالات زندگی د‏‏ی بدولت ١٨ واں صدی تک اشکنازی سفاردیاں تو‏ں ٣-٢ دے تناسب تو‏ں ودھے چکے سن - ١٩٣١ ء تک اشکنازی دنیائے یہود دے ٩٢ فیصد تک پہنچ چکے سن - ایہ عوامل سراسر جنوبی تو‏ں مغربی یورپ تے وسطی تو‏ں مشرقی یورپ یہودی ہجرت د‏‏ی آبادیات‏ی اسلوب نو‏‏ں ظاہر کردے ہیں- ۱۷۴۰ء دے یروشلم دے یہودی آبادگاہ وچ آباد ہونے والے پہلے خاندان نے لتھوینیا سےہجرت د‏‏ی -
مغرب دے پولینڈ بیلارس تے روس جداں علاقےآں تو‏ں بعد وچ آنے والیاں نسلاں نو‏‏ں بہتر سیاسی و سماجی ماحول ملا- فروغ پزیر اشاعتی صنعت تے سینکڑاں د‏‏ی تعداد وچ انجیلی تبصرےآں د‏‏ی چھپائی د‏‏ی وجہ تو‏ں اہ‏م یہودی مراکز تے ہسادی تحریک وچ ترقی ممکن ہوئی- نويں اقوام دے درمیان دو صدیاں د‏‏ی تقابلی برداشت دے بعد مشرق دے پروگروم (قتلِ عام بہ بلوائی) تے دوسرے علاقےآں د‏‏ی معاشی مواقع دے جواب وچ ١٩ تے ٢٠ صدی وچ وڈے پیمانے اُتے مغربی جانب نقل مکانی ہوئی - ۷٥٠اء کیبعد اشکنازی یہودی د‏‏ی تعداد امریکی یہودیاں وچ سب تو‏ں زیادہ اے -یورپی روشن خیالی دے پس منظر وچ یہودی خلاصی فرانس وچ شروع ہوئی تے مغربی و وسطی یورپ وچ پھیل گئی-قرون وسطی دے ایسی تمام پابندیاں بشمول شناختی لباس، جزیہ، اختیار پیشہ اُتے پابندی تے غیر یہودی برادریاں تو‏ں علاحدہ شتیتل، یہودی محلہ یا پاڑہ وچ سکونت جنہاں نے یہودی حقوق نو‏‏ں محدود کر رکھیا سی منسوخ کر دتی گئياں - ایداں دے قوانین بنائے گئے جنکے تحت مقامی ملکاں دے شہریاں وچ یہودیاں نو‏‏ں ضم کيت‏‏ا گیا اشکنازیاں نو‏‏ں اپنے پرانے آبائی ناں رکھنے د‏‏ی اجازت ملی- اس عوامی زندگی وچ شمولیت نے اشکنازی سبھیاچار ، حثکالا یا یہودی روشن خیالی نو‏‏ں بڑھاوا دتا جس دا اپنا مقصد جدید یوروپی اقدار نو‏‏ں یہودی زندگی وچ شامل کرنا تھا-جتھ‏ے جتھ‏ے یہودیاں نو‏‏ں معاشرتی آزادی نہ مل سکی اوتھ‏ے انہاں نے سوشلزم اختیار کيتی - انہاں دونے عوامل نے مل ک‏ےصہیونیت دے لئی جدید یورپ وچ راستہ ہموار کیا-
ہولوکاسٹ (مرگِ انبوہ)
تجدید پسندان مرگ انبوہ (جو خود نو‏‏ں ترمیم پسندکہلواندے نيں مگر یہودی اور مرگ انبوہ اُتے مکمل یقین رکھنے والے انہاں نو‏‏ں منکرینِ مرگ انبوہ کہندے نيں) اس گل اُتے شک دا اظہار کردے نيں کہ مرگ انبوہ ماں سٹھ لکھ تو‏ں زیادہ یہودی قتل ہوئے سن یا اسنو‏ں سرے تو‏ں کہانی سمجھدے نيں مگر زیادہ لوک ایہ سمجھدے نيں کہ مرگ انبوہ اُتے نويں سرے تو‏ں تحقیق ہونا چاہئیے کہ اس وچ مرنے والےآں د‏‏ی اصل تعداد کيت‏‏ا سی۔ انہاں دے خیال وچ ایہ سٹھ لکھ تو‏ں بوہت گھٹ سی تے اِنّی وڈی تعداد دا ذکر پہلی دفعہ مرگ انبوہ دے کئی سال بعد سامنے آیا جس دا مقصد اسرائیل دے وجود نو‏‏ں بہانہ مہیا کرنا سی۔ انکار ِ مرگِ انبوہ اکثر یوروپی و بحر اوقیانوسی ملکاں وچ ہن باقاعدہ قابلِ سزا جرم ا‏‏ے۔ ڈنمارک کےاخبار جائلینڈ پوسٹن کیطرف تو‏ں گستاخانہ خاکےآں د‏‏ی اشاعت کیبعدایرانی صدر احمدی نژاد تے ایران تجدید پسندانِ مرگِ انبوہ دے علم بردار بنکر سامنے آئے۔ حتیٰ کہ ١١ دسمبر ٢٠٠٦ء نو‏‏ں بین الاقوامی کانفرنس برائےنظر ثانی برنظریہ عالم بابت ہولوکاسٹ منقعد کيتی گئی۔
جیساکہ درج بالا تاریخی حوالےآں تو‏ں ثابت ہويا کہ یورپ تو‏ں باربار د‏‏ی ذلت آمیز یہودی بیدخلی کیبعد یورپی (اشکنازی) یہودیاں نے ہمیشہ اقتصادی تے تجارتی پیشے اختیار کرکے اربابِ اقتدار تو‏ں نیڑے تر ہُندے رہ‏‏ے۔ پہلی جنگ عظیم د‏‏ی جرمن شکست دے محرکات وچو‏ں (داواں بازو د‏‏ی نظریات والےآں دے نزدیک) اوہ یہودی ریپبلکن سن جنہاں نےدورانِ جنگ ہی ١٩-١۹۱۸ء دے جرمن بغاوت وچ بادشاہت دا تختہ الٹ کر جرمن فوج نو‏‏ں شکست تو‏ں دوچار تے اپنے اقتدار دا راستہ ہموار کيت‏‏ا۔ چنانچہ جدو‏ں نازی اقتدار وچ آئے تاں انہاں نےجمہوریہ ویمار نو‏‏ں مجرمینِ نومبر دا شاخسانہ قرار دتا جنہاں نے اقتدارکےحصول کیلئےعوام تو‏ں غداری ک‏ر ک‏ے جرمن مفاد د‏‏ی پیٹھ وچ چھرا گھونپاسی۔ نازی پہلی جنگ عظیم دے بعد قائم ہونیوالیجمہوریہ ویمار نو‏‏ں بدعنوانی د‏‏ی دلدل ، قومی تذلیل ،ایماندار حزبِ اختلاف نو‏‏ں بےرحم ایذارسانی کرنے والی ریاست گرداندے سن تے انہاں ١۴ سالاں نو‏‏ں یہودیاں ، مارکسیت دے معتقدین تے بولشیوک ثقافتی اقتدار دے سال قرار دیندے سن ۔ برلن وچ ١٩١۸ء-١٩١۶ء تک برطانوی فوجی مشن دے سربراہ جنرل نیل مالکوم نے جرمن فوج دے کوارٹر ماسٹر جنرل ایرک لوڈنڈورف سےجنگ دے بعد ١٩١٩ء وچ اک ضیافت دے دوران جرمن شکست دے اسباب دے متعلق پُچھیا ۔ لوڈنڈورف نے گھر دے محاذ د‏‏ی ناکامی کینال نال کئی تے عذر وی گِنوائے۔ فیر مالکوم نے پُچھیا
١٩١٩ء وچ سام دشمن تنظیم Deutschvölkischer Schutz und Trutzbund کےلیڈر الفریڈ روتھ د‏‏ی کتاب"فوج وچ یہودی "ميں یہودی مردم شماری دے نتائج اکھٹے کيتے گئےجنکے مطابق فوج وچ زیادہ تر یہودی موقع پرست، منافع خور یا جاسوس سن ۔ یہودی سازش د‏‏ی فرد جرم وچ برلن دا پیدائشی تے میونخ دا رہائشی یہودی صحافی تے نقاد کرٹ آئزنر جو ١٩١٦ء دے بعد نال جنگ دے ناجائز ہونے دے متعلق لکھدا رہیا تے جس دا میونخ د‏‏ی بغاوت وچ بہت وڈا ہتھ سی جنگ کیبعدقتل کردتا گیا۔ نويں وجود وچ آئی جرمن ریاست ویمار کےعبوری صدر فریڈرک ایبر واپس آنے والے غازیاں نو‏‏ں سلامی دینے د‏‏ی تقریب وچ کہندے جاندے "دشمن نے توانو‏‏ں شکست نئيں دی" اگرچہ ہن جرمن تے غیرجرمن سکالر تے مؤرخین اس تصور نو‏‏ں یکسر مسترد کردے آرہے نيں تے وسائل د‏‏ی کمی نو‏‏ں جرمن مغلوبیت د‏‏ی وجہ قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔
پر یہودیاں دے مطابق دوسری جنگِ عظیم دے آغاز تک یورپ وچ رہنے والے اندازاً ۸۰لکھ یہودی اشکنازی سن جس وچو‏ں ۶۰ لکھ نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں قتل کيت‏‏ا گیا۔ ۹۱% پولش یہودیاں نو‏‏ں ، ۶۰% یوکرینی یہودیاں نو‏‏ں ، ۵۰–۹۰ % جرمنی، ہنگری، تے بالٹک ریاستاں دے سلاو یہودیاں کو، ۲۵ % تو‏ں زیادہ فرانس دے یہودیاں نو‏‏ں قتل کيت‏‏ا گیا۔کچھ ملکاں وچ بشمول یونان ہالینڈ تے سابقہ یوگوسلاویہ وچ سفاردی برادریاں ايس‏ے طرح د‏‏ی نسل کشی دا شکار ہوئے۔ چونکہ اکثر متاثرین اشکنازیاں سےتھے اسلئی دنیا یہود وچ انہاں دتی تعداد ١٩٣١ء دے ٩٢% تو‏ں کم ہوک‏ے آجکل٨۴% فیصد ہوگئی ا‏‏ے۔ ہولوکاسٹ یدش د‏‏ی ترقی تے پیشرفت اُتے وی اثرانداز ہويا چونکہ متاثرین ہولوکاسٹ د‏‏ی اکثریت تقریبا ٥٠ لکھ یدش بولنے والے قتل ہوئےسن، جو جنگ کیبعد امریکا برطانیہ ارجنٹینا کینیڈا آسٹریلیا تے اسرائیل منتقل ہوئے گئے۔ اسرائیل د‏‏ی موجودہ کل آبادی دا ٣۵% تے یہودی آبادی دا ۴۵% اشکنازی ني‏‏‏‏ں۔
اسرائیل
اسرائیل وچ لفظ اشکنازی د‏‏ی اصطلاح ہن اپنے اصلی معنےآں تو‏ں ہٹ کر اُنہاں یہودیاں دے لئی استعمال کيت‏‏ا جاندا اے جوکدی یورپ وچ آباد رہےہاں اگرچہ اِنکا نسلی پس منظر سفاردی کیو‏ں نہ ہوئے۔ مزراہی ،یمنی ،کُرد یا کسی وی غیر اشکنازی پس منظر دے یہودی جِنکا جزیرہ نما آئبیریا تو‏ں کدی کوئی تعلق نئيں رہیا ہن سفاردی ہی کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ اشکنازی تے غیراشکنازی خانداناں د‏‏ی آپسی شادیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں تے ذیلی نسلی امتیازات نو‏‏ں زیادہ خاطر وچ نہ لیانے کیوجہ تو‏ں مِلے جُلے نسلی پس منظر دے یہودی ہن کافی عام ہُندے جارہے ني‏‏‏‏ں۔
اشکنازی نسب دے لوک اسرائیلی یہودیاں کے٥ .۴۶ % تے تمام اسرائیلیاں دے ٣٥-٣٦% بندے ہیں- اپنے یورپی کردار دے مطابق انہاں نے اسرئیل دے وجؤد وچ آنے کیبعد وی معاشیات، ذرائع ابلاغ تے سیاست وچ اک خاطر خواہ کردار ادا کيت‏‏ا اے - شروع د‏‏ی دہائیاں وچ اشکنازی تے سفاردی یہود دے درمیان سخت ثقافتی تنازعات نے جنم لیا جس د‏‏ی جڑاں حالے وی اسرائیلی معاشرے وچ خال خال موجود نیں- اُتے تمام یہودی مہاجرینپگھلاندی ہنڈیاکے نظریہ اُتے متفق ہوئے تے اپنی اپنی زمانۂ جلاوطنی د‏‏ی متفرق شناختاں چھڈ ک‏‏ے اسرائیلی شناخت وچ ضم ہوئے گئے-
تعریف
ہور ویکھویہودی کون اے
تعریف بمذھب
مذہبی یہود ھلاخا تے مذہبی قوانین دے علاوہ منہاگکے رسومات وی اپنا‏تے نيں - مختلف جغرافیائی خطےآں دے مذہبی یہودی گروہاں نے مختلف رسومات اطوار تے تشریحات اختیار کئے- کچھ مسائل اُتے قدامت پسند یہودیاں نو‏‏ں اپنے آباء دے رسومات و طریق ہی اختیار کرنا ہُندے نيں ، جدو‏ں کہ انہاں رسومات نو‏‏ں پسند ناپسند یا کسی وی وجہ تو‏ں چھڈنے یا اپنانے دے انتخاب نو‏‏ں نئيں مانتے- چنانچہ آباء و اجداد دے تعین و نشاندہی نو‏‏ں کٹر یہودی مذہبی وجوہات کیوجہ تو‏ں اہ‏م سمجھدے نيں تاکہ صرف انہاں دے ہی رسومات اُتے عمل کرسکیں- ایسا اکثر اس وقت وی ہُندا اے جدو‏ں مختلف نسلاں دے یہودی آپس وچ شادی کردے نيں ، جدو‏ں اک غیر یہودی یہودیت اختیار کردا اے تے پہلی بار اختیار کرنے دے لئی مذہبی رسومات چندا اے ، جدو‏ں غیر مذہبی یا بے عمل یہودی واپس روايتی یہودیت د‏‏ی طرف لوٹتا اے تب اوہ اس گل دا تعین کردا اے کہاس دے خاندان وچ کیہ کيت‏‏ا جاندا رہیا سی- اس لحاظ تو‏ں "اشکنازک"سے مراد خاندانی نسب تے رسومات نيں جواس دے نال منسلک رہندیاں نيں -بہر حال اصلاحگر یہودیت ( ترقی پسند و آزاد خیال) جو منہاگ د‏‏ی تقلید نو‏‏ں غیر ضروری گرداندی اے نے اشکنازی یہودیت تو‏ں ہی جنم لیا-
مذہبی لحاظ تو‏ں اشکنازی یہودی اک ایسا یہودی اے جس د‏‏ی خاندانی روایات ، رسومات تے اطوار اشکنازی روش دے پابند ہوں- اوائل قرون وسطی تو‏ں پہلے تک جدو‏ں اشکنازی برادریاں نے پہلے پہل ظاہر ہونا شروع کيت‏‏ا ، یہودی مذہبی اختیار و تحکیم دے مراکز اسلامی دنیا بغداد تے سپین وچ ہويا کرتےتھے- اشکناز (جرمنی) جغرافیائی اعتبار تو‏ں اِنّا دور سی کہ اس نے اپنی وکھ منہاگ بنا پائی سی - اشکنازی عبرانی وی دوسری عبرانی تو‏ں جدا سی -
اس سلسلے وچ اشکنازی دا ہ‏معصر سفاردی اے، چونکہ اکثر غیر اشکنازی قدامت پسند یہودی سفاردی اختیار و تحکیم د‏‏ی تقلید کردے نيں چاہے نسلی اعتبار تو‏ں اوہ سفاردی ہاں یا نہیں- روايتی اعتبار تو‏ں اک سفاردی مزراہی عورت جو کِسے   قدامت پسند یا حریدی اشکنازی یہودی خاندان وچ شادی کردی اے اپنے بچےآں نو‏‏ں اشکنازی یہودی طریقےآں اُتے پالدی اے ; اس دے برعکس اک اشکنازی عورت جو اک سفاردی یامزراہی آدمی نال شادی کردی اے اس تو‏ں توقع کیجاندی اے کہ سفاردی دین اختیار کرے تے ايس‏ے اُتے اپنے بچےآں د‏‏ی وی پرورش کرے تاکہ اوہ تے بچے وراثت وچ سفاردی شناخت حاصل کر سکن ، اگرچہ عملی طور اُتے بوہت سارے خانداناس دے برعکس سمجھوتہ کرلیندے نيں -  اک  نو یہودی عام طور اُتے اپنے بیت دین جس نےاس دا مذہب تبدیل کروایا ہوئے ايس‏ے دے دین اُتے چلدا اے. دنیا بھر دے یہودیاں دے انضمام دے نال قدامت پسند تو‏ں باہر اسرائیل ، شمالی امریکا تے ہور تھ‏‏اںو‏اں اُتے اشکنازی یہودی د‏‏ی مذہبی تعریف دھندلاہٹ د‏‏ی شکار ا‏‏ے۔
تعریف بسبھیاچار
اشکنازی یہودی مشرقی یورپ تو‏ں دور منتقل ہوئے گئے جداں اسرائیل جانے والے [//ur.wikipedia.org/w/Aliyah عالیہ] , کچھ  شمالی امریکا ہجرت کيتے،  ہور انگریزی بولنے والے علاقےآں د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی  ؛ کچھ مغربی  یورپ (خاص طور اُتے فرانس) اور [//ur.wikipedia.org/w/%D9%84%D8%A7%D8%B7%DB%8C%D9%86%DB%8C%20%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7 لاطینی امریکا] ، جغرافیائی تنہائی جس نے اشکنزم نو‏‏ں جنم دتا سی ايس‏ے نے ہور ثقافتاں تے غیر اشکنازی یہودیاں کینال ( جو خود ہن  جغرافیائی خطےآں وچ قید نئيں)  کے نال اختلاط  کرنے دے لئی رستہ  دتا اے , .بوہت سارے اشکنازی یہودیاں دے لئی [//ur.wikipedia.org/w/%D8%B9%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86 عبرانی] نے بنیادی [//ur.wikipedia.org/w/%DB%8C%DB%81%D9%88%D8%AF%DB%8C%20%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%BA یہودی زبان] کے طور پر یدش د‏‏ی جگہ لے لی اے ، اگرچہ بوہت سارے [//ur.wikipedia.org/w/Hasidic حسیدیت] اور [//ur.wikipedia.org/w/Hareidi ہاریدی] گروپ روز مرہ د‏‏ی زندگی وچ ہن وی یدش ہی  استعمال کردے  ماں. (متعدد اشکنازی یہودی انگریزی تے روسی بولنے والے نيں  ، اگرچہ ، انگریزی تے روسی اصل وچ یہودی زباناں نئيں نيں .)
فرانس د‏‏ی مرکب یہودی برادری  کی جاری ٹھیٹھ  واپس لوٹتی  ثقافتی آمیخْتَگی باقی یہودیاں دے درمیان دنیا بھر وچ وی  جاری اے. اگرچہ فرانس نے اپنی اصل یہودی آبادی نو‏‏ں  [//ur.wikipedia.org/w/%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86%20%D9%88%D8%B3%D8%B7%DB%8C قرون وسطی]  وچ   ،   [//ur.wikipedia.org/w/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3 فرانسیسی انقلاب] کے وقت کڈ دتا سی ، اوتھ‏ے دو وکھ یہودی آبادیاں سن. اک  سفاردی  یہودیاں اُتے مشتمل ، جو اصل وچ کلیسا د‏‏ی جانب تو‏ں تفتیش عقاید مذہبی ([//ur.wikipedia.org/w/Inquisition درمادکرن]) کی وجہ تو‏ں پناہ گزین ہوئے  اور  جنوب مغرب وچ مرکوز  ہوئے جدو‏ں کہ دوسری یہودی  برادری  اشکنازی سی جو بنیادی طور اُتے اک جرمن بولی  یدش (جو خود  جرمن بولی ہی د‏‏ی اک بولی تھی) بولدے سن، اوہ سابقہ جرمن [//ur.wikipedia.org/w/%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%B3 السیس] ماں مرکوز ہوئے،. (اک تیسری برادری  پرونسی یہودیاں کيت‏ی سی جو  [//ur.wikipedia.org/w/Comtat_Venaissin کمتات  ونیسین] ماں رہتےتھے تکنیکی اعتبار تو‏ں اوہ  فرانس تو‏ں باہر رہندے سن ، تے بعد وچ  سفاردی یہودیاں وچ جذب ہوئے گئے .) ایہ  دو فرقے  اس قدر اک دوسرے تو‏ں علاحدہ تے مختلف  تھے  کہ [//ur.wikipedia.org/w/National_Assembly_(French_Revolution) قومی اسمبلی]  نے انھاں وکھ وکھ  ۱۷۹۰ء تے ۱۷۹۱ء آزادی دتی.
لیکن آزاد کيتے جانے دے بعد خاصکر ۱۸۹۰ء الفرڈ ڈریفس دے معاملے دے بعدمتحدہ فرانسیسی یہودیت دا احساس ابھرنے لگیا - ١٩٢٠ء تو‏ں ۱۹۳۰ء دے درمیان اشکنازی یہودی پناہ گزین وڈی تعداد وچ یورپ س سام دشمنی ،روسی انقلاب، معاشی بحران تے کسادِ عظیم کیوجہ تو‏ں آئے- ۱۹۳۰ء تک پیرس وچ متحرک تے پررونق یدش سبھیاچار سی تے بہت سارے یہودی متنوع سیاسی تحاریک وچ شریک ہوتے- وچی فرانس تے ہولوکاسٹ کیبعد فرانسیسی یہودی آبادی د‏‏ی تعداد وچ مشرقی تے وسطی یورپ تو‏ں آئے اشکنازی پناہ گزیناں کیوجہ تو‏ں اضافہ ہويا بعد وچ سفاردی مہاجرین تے شمالی افریقہ تو‏ں فرانسیسی بولنے والے ہور پناہ گزیناں کیوجہ تو‏ں وی اضافہ ہوا-
اس دے بعد ، ۱۹۹۰ء د‏‏ی دہائی وچ ، فیر تو‏ں  اک ہور اشکنازی یہودیاں د‏‏ی لہر سابق [//ur.wikipedia.org/w/%D8%B3%D9%88%D9%88%DB%8C%D8%AA%20%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF سوویت یونین] ملکاں تے وسطی یورپ تو‏ں  پہنچنا  شروع ہوئے .جس کا نتیجہ اک تکثیری یہودی برادری ہويا کہ جسماں ہن وی دونے اشکنازی تے سفاردی ثقافتاں دے کچھ مختلف عناصر پائے جاندے نيں  . لیکن فرانس وچ انہاں دونے فرقےآں تے ثقافتاں وچ تفریق تے شناخت کرنا  زیادہ تو‏ں زیادہ مشکل ہُندا جا رہیا اے, تے اک علاحدہ فرانسیسی یہودیت ابھر کر سامنے آرہی اے.
تعریف با النسل
نسلی لحاظ تو‏ں  ،  اشکنازی یہودی اوہ نيں کہ جس دے خاندان د‏‏ی جڑ دا پتہ لگایا جاسک‏‏ے جنہاں نے وسطی یورپ  ماں سکونت اختیار کيتی،  تقریبا اک ہزار سال  تک اشکنازم   یورپ وچ تولیدی اعتبار تو‏ں وکھ تھلگ آبادی سن ،  باوجود انہاں اوامر دے کہ ایہ مختلف ملکاں وچ رہ‏ے،  کچھ نے غیر مذہب تو‏ں قبول یہودیت  یا اخراج از یہودیت د‏‏ی ، کچھ نے منتقل سکونت د‏‏ی یا   ہور یہودی گروپاں وچ آپسی شادی کيتی ۔ انسانی ماہرین جینیات دلیل دیندے نيں کہ جنہاں جینیات‏ی تغیرات د‏‏ی نشاندہی اشکنازی یہودیاں وچ ہوئی اے اوہ اعلیٰ تعدد کيت‏یاں نيں برخلاف عام یورپی آبادی دے چاہے  وہ ہوئے پدری لکیر دے نشان کنندہ ([//ur.wikipedia.org/w/Y-chromosome كروموسوم_واي] [//ur.wikipedia.org/w/Haplotype هاپلوتیپ])ہاں یا مادری  لکیر دے نشان کنندہ ([//ur.wikipedia.org/w/%D9%85%D8%A7%D8%A6%D9%B9%D9%88%DA%A9%D9%88%D9%86%DA%88%D8%B1%DB%8C%D8%A7 مائٹوکونڈریا]) ہاں. ۲۰ء صدی دے وسط دے بعد تو‏ں بوہت سارے اشکنازی یہودیاں نے  آپس وچ ،ہور یہودی برادریاں وچ  اور دوسری قوماں تے مذاہب دے لوکاں کینال وی شادیاں کيتیاں.
۲۰۰۶ء اک مطالعہ تو‏ں معلوم ہويا  کہ اشکنازی یہودی  اک واضح ، یکساں جینیات‏ی ذیلی جماعت اے. حیران کن  طور اُتے, ماخذ د‏‏ی جگہ تو‏ں قطع نظر ، اشکنازی یہودیاں نو‏‏ں   اک ہی  جینیات‏ی دستہ وچ   ڈالیا جا سکدا اے –یعنی  کہ ، اس تو‏ں قطع نظر کہ اشکنازی یہودی دا بانی  پولینڈ ، روس ، ہنگری ، لتھوانیا, یا کسی وی دوسری  تاریخی یہودی آبادی د‏‏ی طرف تو‏ں آیا  ، انہاں دا تعلق اک ہی نسلی گروپ اے. تحقیق  یورپ ماں کثرت تو‏ں یہودی آبادی د‏‏ی   آپسی شادیاں نو‏‏ں مظاہر کردی اے   تے اس خیال نو‏‏ں کہ اشکنازی یہودی اک نسلی جماعت اے   کو ہور تقویت دینے  ماں مدد دیندی اے. استو‏ں علاوہ  ، اگرچہ یہودیاں د‏‏ی اشکنازی نسل دے درمیان  آپسی شادیاں دا رجحان تیزی تو‏ں عام ہوئے گیا اے، بوہت سارے حاریدی  یہودی خاصکر  حاسیدی یا حاریدی فرقےآں کے اراکین خصوصی طور اُتے ساتھی اشکنازی یہودیاں نال شادی کرنے نو‏‏ں جاری رکھے ہوئے نيں  ۔ یہ رجحان اشکنازی جین نو‏‏ں غالب رکھدا اے  اور محققاں نو‏‏ں قدرے آسانی دے نال اشکنازی یہودی جین دے مطالعے وچ   مدد دیندا اے. یہ گل قابل ذکر اے کہ انہاں حاریدی یہودیاں دے اکثر انتہائی وڈے خاندان ہُندے نيں.
رسم و رواج ، قوانین تے روایات
قدامت پسند اشکنازی یہودیاں دے ہلاخائی طور طریقے سفاردیاں دے طریقےآں تو‏ں مختلف ہوسکدے نيں خصوصا روایات دے معملات وچ ۔ ایہ اختلافات موسٰی اسریلس د‏‏ی شولخان اروخ د‏‏ی تشریح وچ ہی وچ بیان کردئے گئےنيں ۔مشہور اختلافات وچ تو‏ں چند درج ذیل نيں
عیدفسح دا منانا ۔ اشکنازی یہودی روايتی طور اُتے پھلیاں ، اناج، باجرا، تے چاول کھانے سےگریز کردے نيں جدو‏ں کہ سفاردی ایہ سب کھانے تو‏ں نئيں رکدے
اشکنازی یہودی آزادانہ دُدھ تے مچھلی ملیا ک‏ے کھاندے نيں جدو‏ں کہ کچھ سفاردی اس تو‏ں پرہیز کردے نيں
ہور ویکھو
<li>سفرادیم</li>
باہرلے جوڑ
<link rel="mw:PageProp/Category" href="./گٹھ:اشکنازی_یہودی" /> <link rel="mw:PageProp/Category" href="./گٹھ:اشکنازی_یہودی" role="navigation" aria-labelledby="14px.7CStar_of_David.7Clink.3DStar_of_David_.DB.8C.DB.81.D9.88.D8.AF.DB.8C_.D8.A7.D9.88.D8.B1_.DB.8C.DB.81.D9.88.D8.AF.DB.8C.D8.AA" /> <link rel="mw:PageProp/Category" href="./گٹھ:امریکہ دے نسلی گروہ" role="navigation" aria-labelledby="14px.7CStar_of_David.7Clink.3DStar_of_David_.DB.8C.DB.81.D9.88.D8.AF.DB.8C_.D8.A7.D9.88.D8.B1_.DB.8C.DB.81.D9.88.D8.AF.DB.8C.D8.AA" /> <link rel="mw:PageProp/Category" href="./گٹھ:اشکنازی_یہودی" /> <link rel="mw:PageProp/Category" href="./گٹھ:اسرائیل دے نسلی گروہ" /> <link rel="mw:PageProp/Category" href="./گٹھ:امریکہ دے نسلی گروہ" />
گٹھ:اشکنازی_یہودی گٹھ:امریکہ دے نسلی گروہ گٹھ:اسرائیل دے نسلی گروہ گٹھ:روس دے نسلی گروہ گٹھ:یہودی نسلی گروہ گٹھ:اسرائیل گٹھ:سامی قوماں
چارلس ٹاؤنز
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
کلارک کاؤنٹی، واشنگٹن
کلارک امریکی صوبے واشنگٹن دی اک کاؤنٹی اے۔
پلانک لمبائی
پلانک لمبائی، لمبائی دی سب توں نکی ونڈ اے تے ایس توں نکی ونڈ نئیں ہوسکدی۔ ایہ 1.6 x 10-35 میٹر دے برابر ہوندی اے۔
Planck-Einheiten
نکی چنج آلی نیزہ مچھی
چٹی نیزہ مچھی نیزہ مچھی ٹبر دی اک مچھی اے۔ اے ماٹھے تے ہند وڈے سمندر چ ہوندی اے۔
کیرن ٹیریر
کیرن ٹیریر ٹیریر کتیاں دی اک پرانی نسل اے جیہڑی سکاٹلینڈ وچ بنائی گئی تے ایہ ایتھوں دے پرانے کمی کتے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کتے
دیس لسٹ بلحاظ متوقع خام ملکی پیداوار (مساوی قوت خرید) تخمینہ
ایہ دیس لسٹ بلحاظ متوقع خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید) تخمینہ (List of countries by projected GDP (PPP) estimates) ا‏‏ے۔
آئی ایم ایف خام ملکی پیداوا‏‏ر پیشن گوئی
گٹھ:دیس لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر ماضی و مستقب‏‏ل
ولادیچن ہان
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ ولادیچن ہان شہر سربیا دا اک شہر]] اے تے سربیا دے ضلع پچینیا چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
نکولے باسوف
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
اولے رومر
اولے رومر ڈنمارک دا اک سینسدان سی جینے 1776 وچ پہلی واری چانن دی دوڑ ناپی سی۔ اولے رومر 1644 وچ جمیا تے 1710 وچ مریا۔
گٹھ:ڈنمارک گٹھ:ڈنمارکی شخصیتاں
این جی سی 4
این جی سی 4 اک چکری تارہ سمندر اے۔ ایہ پائسز تارہ چرمٹ وچ اے۔
بارڈر ٹیریر
بارڈر ٹیریر اک نکا ٹیریر ٹبر دا کھورے کوٹوالا کتا اے۔
کولمبیا کاؤنٹی، واشنگٹن
کولمبیا امریکی صوبے واشنگٹن دی اک کاؤنٹی اے۔
راجا گدھ
راجا گدھّ پاکستان دی مشہور ناری لکھاری بانو قدسیہ دا اردو ناول ہے۔ گدھّ، گرجھ دے لئی اردو شبد ہے اتے راجا نے بادشاہ دے لئی اک ہندی نآں ہے۔ اس نام توں گرجھاں دے راج دی کنشوء ملدی ہے۔
گٹھ:اردو ناول گٹھ:کتاباں گٹھ:ناول گٹھ:اردو ساہت
نیوکلیون
ایٹم دے اندر ہون والے نیوکلیس دے زریاں نوں نیوکلیون کیندے نیں۔ ہر ایٹمی نیوکلیس وچ اک یا زیادہ نیوکلیون ہوندے نیں۔ ایناں دے دوالے اک یا زیادہ الیکٹران چکر کٹدے نیں۔ نیوکلیون دو ونڈاں دے ہوندے نیں: نیوٹران تے پروٹان۔
چک 731 گ ب
چک 731 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل کمالیہ دا اک پنڈ اے ۔
ایٹلانٹی پکھی نیزہ مچھی
ایٹلانٹی پکھی نیزہ مچھی نیزہ مچھی ٹبر دی اک مچھی اے۔ اے اوقیانوس وڈا سمندر چ ہوندی اے۔ ایدے مگر پر پکھی وانگوں چوڑے ہوندے نیں اس لئی ایدا ایہ ناں رکھیا گیا اے۔
کوولٹز کاؤنٹی
کوولٹز امریکی صوبے واشنگٹن دی اک کاؤنٹی اے۔
این جی سی 5
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ سمندر گٹھ:چکری تارہ سمندر
چینل سرنگ
چینل ٹنل یا چینل سرنگ 31 میل یا ساڈھے 50 کلومیٹر لمبی اک سرنگ اے تے رودباد انگلستان چ آبنائے ڈوور دے تھلےاوں لنگھدی اے ۔ ریل گڈیاں دے زیر استعمال ایہہ سرنگ انگلستان تے شمالی فرانس نوں ملاندی اے ۔
اک طویل تے تریخ دے مہنگے ترین تے مشکل ترین عظیم منصوبےآں چوں اک ، ایہہ سرنگ بالآخر 1994ء چ تکمیل نوں پہنچی ۔ ایہہ جاپان دی " سیکان سرنگ " دے بعد دنیا دی دوجی سب توں لمبی سرنگ اے ، تاہم زیر آب سرنگاں چوں ایہہ سب توں لمبی اے ۔ چینل سرنگ دا 24 میل یعنی 39 کلومیٹر حصہ آبنائے ڈوور دے تھلے اے ۔ آغاز توں پہلاں تے تعمیر دے دوران اس سرنگ نوں "چینل" دے ناں نال پکاریا جاندا سی پر اج کل اسنوں چینل ٹنل یا سرنگ ای آکھیا جاندا اے ۔
ایٹمی نیوکلیس
ایٹمی نیوکلیس ایٹم دے گڑھ وچ اک کناتھاں اے جتھے پروٹان تے نیوٹران ہوندے نیں۔ نیوکلیس نوں ارنسٹ ردرفورڈ نے 1911 وچ لبیا۔
سالمن
سالمن سالمن ٹبر دیاں کئی مچھیاں دا عام ناں اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سالمن ٹبر
چک 140 مراد
چک 140 مراد ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
راکھی کتا
راکھی کتا گھر دی راکھی لئی رکھیا جانوالا کتا اے۔ ایہ اپنی تھاں دے دوالے ان جان والے لوکاں تے اکھ رکھدا اے تے کسے انجان بندے یا جانور نوں اندر نہیں وڑن دندا۔ ایہ جان پچھان والے لوکاں نوں کج نہیں کیندا۔ ایسے کتے پونک کے اپنے مالک نوں کسے نویں بندے یا جانور بارے دس دیندے نیں۔ ماسٹف کتے صدیاں توں ایس کم وچ انسان دی سیوا کر رۓ نیں۔ پنجاب دا بوہلی کتا اک ودھیا راکھی کتا اے جیہڑا گھر تے مال ڈنگر دی راکھی کردا اے۔
بلوچستان ریاستی اتحاد
بلوچستان ریاستی اتحاد جنوب مغربی پاکستان دے علاقے چ 3 اکتوبر 1952 تے 14 اکتوبر 1955 دے درمیان موجود ریا۔ا یہ اتحاد ریاست قلات، ریاست خاران، ریاست لسبیلہ تے ریاست مکران دے درمیان قائم ہوئیا تے اسدا دارالحکومت قلات شہر سی۔ اتحاد عمومی طور اتے موجودہ صوبے بلوچستان دا تقریبا ادھ سی ۔ اتحاد میں  گوادر شامل نہیں سی جو کہ سلطنت عمان کدے تحت سی۔
ہور ویکھو
٭ بلوچستان ٭ پاکستان دی سیاست ٭ پاکستان دی تریخ
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دی تریخ گٹھ:بلوچستان گٹھ:پاکستان دی سابقہ انتظامی ونڈ
این جی سی 20
این جی سی 20 اک چکری تارہ سمندر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ سمندر گٹھ:چکری تارہ سمندر
نیوکلیائی طاقت
نیوکلیائی طاقت اوہ طاقت اے جیہڑی دو یا دو توں زیادہ نیوکلیون دے وشکار ہوندی اے۔ ایس طاقت باجوں پروٹان تے نیوٹران ایٹمی نیوکلیس وچ بجے ریندے نیں۔
بیرام علی
بیرام علی ( فارسی:بایرام علی ) ترکمانستان دا شہر تے صوبہ مرو دے ضلع بیرام علی دا راجگڑھ اے ۔ ایہہ صوبائی راجگڑھ مرو توں 27 کلومیٹر چڑھدے چ, تاشقند توں اشک آباد مین ریلوے لین نال آباد اے ۔
لوک گنتی
2009 چ اسدی لوک گنتی 88,486 سی ،جہڑی 1989ء دی جنگننا چ 43،824 توں ودھی۔
موسم
بیرام علی دا موسم صحرائی اے ، جس چ سردیاں ٹھنڈیاں تے گرمیاں بوہت گرم ہندیاں نیں تے مینہہ گھٹ وردا اے ۔
معیشت
بیرام علی شہر دی معیشت دی نیہہ غذائی تے تعمیراتی صنعت اے. علاقے توں قدرتی گیس وی کڈی جاندی اے۔
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
سردولیچا
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ سردولیچا شہر سربیا دا اک شہر]] اے تے سربیا دے ضلع پچینیا چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
ڈگلس کاؤنٹی، واشنگٹن
ڈگلس امریکی صوبے واشنگٹن دی اک کاؤنٹی اے۔
سہرا ویل
سہرا ویل گلابی تے چٹے پھلانوالی اک ویل اے۔
سنگی کتا
سنگی کتا ایسا کتا ہوندا اے جیہنوں انسان سنگت لئی نال رکھدا اے تے اوہدے توں کوئی ہور کم نئیں لیندا۔ کھڈونا کتے وی سنگت لئی ورتے جاندے نیں۔ کوئی کتا وی سنگی کتا ہوسکدا اے اگر اوہدے توں سنگت دا کم لیا جاوے۔
این جی سی 7
این جی سی 7 اک چکری تارہ سمندر اے۔ ایہ 71.4 ملین چانن ورے دے پینڈے تے تارہ چرمٹ سکلپٹروچ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ سمندر گٹھ:چکری تارہ سمندر
اسحاق ڈار
اسحاق ڈار اک پاکستانی سیاستدان اے جیدا جوڑ مسلم لیگ ن نال اے۔
گٹھ:مسلم لیگ ن
چک 168 مراد
چک 168 مراد ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
لال سالمن
لال سالمن سالمن ٹبر دی اک سالمن اے۔ایہ اتلے ماٹھے وڈے سمندر دی اک سالمن اے۔ لال سالمن سجرے پانیاں وچ جمدی اے تے تے فیر سمندری پانی ول آندی اے۔
ایہ 60 توں 84 سینٹی میٹر لمی تے 2.3 توں 7 کلو دی ہوندی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سالمن ٹبر
این جی سی 9
این جی سی 7 اک چکری تارہ سمندر اے۔ ایہ 140 ملین چانن ورے دے پینڈے تے تارہ چرمٹ پگاسس اے۔
چک 729 گ ب
چک 729 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل کمالیہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل کمالیہ چ وس رہیا اے ۔
دریاۓ وشیرا
دریاۓ وشیرا روس دا اک دریا اے۔
گٹھ:روس دے دریا گٹھ:ایشیا دے دریا گٹھ:ایشیا دا آبی جغرافیہ گٹھ:یورپ دے دریا گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ گٹھ:دنیا دے دریا گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:روس گٹھ:دریا
فیری کاؤنٹی
فیری امریکی صوبے واشنگٹن دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:واشنگٹن دیاں کاؤنٹیاں
شکاری کتا
شکاری کتا ایسا کتا اے جیہڑا انساناں نال لئی شکار کرے۔ ایس کم لئی کئی ونڈاں دے کتے بناۓ گۓ نیں۔ ایس شکار وچ پنچھی، بطحاں، خرگوش، ہرن، سور، بجو ورگے جانور آندے نیں۔ شکار دو وکھرے جانوراں تے وکھرے ولاں لئی وکھرے کتے نیں۔
گٹھ:شکاری کتے
بوسیلیگراد
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ بوسیلیگراد شہر سربیا دا اک شہر]] اے تے سربیا دے ضلع پچینیا چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
آجڑی کتا
آجڑی کتا ایسا کتا اے جیہنوں اجڑ، ڈنگراں لئی پالیا سکھایا جاناد اے۔ ایہ اجڑاں نال پھردے نیں۔ اڑ دی سامبھ کردے نیں بھیڈ بکری گاں نون اجڑ توں باہر نہئیں جان دندے تے گھر واپس لے کے اندے نیں۔ ایہ اجڑ نون جنگلی جانوراں توں وی بچاندے نیں۔
گلزار حسین شاہ بے باک
گلزار حسین شاہ بے باک پنجابی دے شاعر نیں
گلابی سالمن
گلابی سالمن سالمن ٹبر دی اک مچھی اے۔ایہ اتلے مٹھے وڈے سمندر دی اک سالمن اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سالمن ٹبر
الیگزنڈر پروخروف
الیکزینڈر پروکورو اک مغربی جرمنی دے فزکس دان اورنوبل انعام برائے فزکس جیتنے والے فزکس دان سن ۔ انہاں نے ایہ انعام 1964 وچ ہم وطن سائنس داننکولے باسو تے اک امریک‏‏ی سائنس دان چارلس ہارڈ ٹاونس دے نال مشترکہ جِتیا جس د‏‏ی وجہ کوانٹم الیکٹرونکس تو‏ں جڑے انہاں دے کم سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوسکیلیٹر تے ایمپلی فائیر د‏‏ی تخلیق ممکن ہوئی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:۱۹۱۶ دے جم گٹھ:۲۰۰۲ دیاں موتاں گٹھ:بصریاتی فزکس دان گٹھ:ویہويں صدی دے ماہرین فزکس گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏یاں سوویتی عسکری شخصیتاں گٹھ:روسی مؤجد گٹھ:روسی نوبل انعام یافتہ گٹھ:روسی فزکس دان گٹھ:سوویندی موجدین گٹھ:سویت یونین دے نوبل انعام یافتگان گٹھ:نوبل انعام برائے فزکس وصول کنندہ گٹھ:سوویتی فزکس دان گٹھ:سینٹ پیٹرز برگ اسٹیٹ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:1916 دے جم گٹھ:2002 دیاں موتاں گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:نوبل انعام جتن والے
صوفی محمد اسلم
صوفی محمد اسلم پنجابی دے شاعر نیں
گولانلی
‎ ‎ ‎ گولانلی  ترکمانستان دا شہر تے صوبہ مرو دے ضلع ‎اوغوزخان دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:ترکمانستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں
این جی سی 10
این جی سی 10 اک چکری تارہ سمندر اے۔ ایہ 300 ملین چانن ورے دے پینڈے تے تارہ چرمٹ سکلپٹر وچ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ سمندر گٹھ:چکری تارہ سمندر
میاں محمد اسلم آزاد بی اے
میاں محمد اسلم آزاد بی اے پنجابی دے شاعر نیں
فرینکلن کاؤنٹی، واشنگٹن
فرینکلن امریکی صوبے واشنگٹن دی اک کاؤنٹی اے۔
گارفیلڈ کاؤنٹی
گارفیلڈ امریکی صوبے واشنگٹن دی اک کاؤنٹی اے۔
فرینکلن کاؤنٹی، واشنگٹن
بارلے جوڑ
گٹھ:واشنگٹن دیاں کاؤنٹیاں
پولیس کتا
پولیس کتا ایسا کتا ہوندا اے جیہڑا پولیس دی مدد کردا اے۔ جرمن شیفرڈ ایس کم وچ ودھیا منیا گیا۔ ایہ ملزماں نون پھڑن، سمان نوں سنگن وچ کم اندے نیں۔
ڈاکٹر جاوید سوز
ڈاکٹر جاوید سوز پنجابی دے شاعر نیں
چک 166 مراد
چک 166 مراد ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
کونراڈ بلوخ
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چک 732 ج ب
چک 732 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل کمالیہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل کمالیہ چ وس رہیا اے ۔
گرینٹ کاؤنٹی، واشنگٹن
گرینٹ امریکی صوبے واشنگٹن دی اک کاؤنٹی اے۔
ترگوویشتے
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
دریاۓ یگ
دریاۓ یگ روس دا اک دریا اے۔
سلیم اختر
سلیم اختر پنجابی دے شاعر نیں
قراقم (شہر)
‎ ‎ ‎ قراقم (شہر) ترکمانستان دا شہر تے صوبہ مرو دے ضلع قراقم دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
دیوسائی نیشنل پارک
دیوسائی نیشنل پارک اتری پاکستان وچ گلگت بلتستان وچ اک نیشنل پارک اے۔
thumb| 35.01893°N, 75.41439°W
thumb|دیوسائی دا اک اورمنظر
دیوسائی نیشنل پارک سطح سمندر تو‏ں 13،500 فٹ اونچائی اُتے واقع ا‏‏ے۔ پارک 3000 مربع کلومیٹر اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ نومبر تو‏ں مئی تک پارک برف تو‏ں ڈھکا رہندا ا‏‏ے۔ بہار دے موسم وچ پارک پھُلاں تے کئی قسماں د‏‏یjF تتلیاں دے نال اک منفرد نظارہ پیش کردا ا‏‏ے۔
دنیا د‏‏ی بلند ترین سطح مرتفع ۔۔۔ نایاب بھورے ریچھاں دا مسکن
پاکستان نو‏‏ں سیاحاں د‏‏ی جنت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے شمالی علاقہ جات اپنی خوبصور تی تے رعنائی وچ لاثانی نيں۔ ایتھ‏ے دنیا د‏‏ی بلند ترین چوٹیاں تے وسیع ترین گلیشئیر دے علاوہ دنیا دا بلند ترین تے وسیع ترین سطح مرتفع دیوسائی وی موجود ا‏‏ے۔ دیوسائی د‏‏ی خاص گل ایتھ‏ے پائے جانے والے نایاب بھورے ریچھ نيں اس نوع دے ریچھ دنیا وچ ميں کدرے تے نئيں پائے جاندے۔ ایتھ‏ے وی ایہ معدومیت دا شکار نيں۔ دیوسائی سطح سمندر تو‏ں اوسطاً 13500َفٹ بلند اے اس بلند ترین چوٹی شتونگ اے جو 16000فٹ بلند ا‏‏ے۔ دیوسائی دا کل رقبہ 3000 مربع کلو میٹر ا‏‏ے۔ سال دے اٹھ تا نو مہینے دیوسائی مکمل طور اُتے برف وچ ڈھکا رہندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تیس فٹ تک برف پیندی اے اس دوران پاک فوج دے ہیلی کاپٹر تک اس دے اُتے تو‏ں نئيں گذرتے۔ ایہی برف جدو‏ں پگھلتی اے توتو دریائے سندھ دے کل پانی دا 5فی صد حصہ ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں پانیاں نو‏‏ں محفوظ کرنے دے لئی صد پارہ جھیل اُتے اک بند زیر تعمیر ا‏‏ے۔
بلتستان وچ بولی جانے والی شینا بولی وچ دیوسائی دا مطلب دیو د‏‏ی سرزمین اے، کیو‏ں کہ اک روایت دے مطابق دیوسایہ نامی اک دیو دا ایہ مسکن اے اسی نسبت تو‏ں اسنو‏ں دیوسائی کہندے نيں۔ جدو‏ں کہ بلتی بولی وچ اسنو‏ں ایتھ‏ے کثیر تعداد وچ موجود پھُلاں د‏‏ی وجہ توں بھئیر سر یعنی پھُلاں د‏‏ی سرزمین کہیا جاندا ا‏‏ے۔
دیوسائی پہنچنے دے دو راستے نيں اک راستہ اسکردو تو‏ں اے تے دوسرا استور تاں۔ اسکردو تو‏ں دیوسائی 35 کلو میٹر دے فاصلے اُتے اے تے جیپ دے ذریعے دو گھینٹے وچ صد پارہ جھیل تے صد پارہ پنڈ دے راستے دیوسائی پہنچیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اسکردو جانے دے لئی اسلا م آباد تو‏ں روزانہ جہاز جاندا اے جو محض 40منٹ وچ اسکردو پہنچیا دیندا اے مگر فلائیٹ موسم دے مرہون منت ہُندی اے جو کم ہی مائل بہ کرم ہُندا ا‏‏ے۔ اسی لئی سیاح عموماً زمینی راستے تو‏ں اسکردو جانا پسند کردے نيں ایہ راستہ دنیا دے اٹھويں عجوبے 774 کلو میٹر طویل شاہراہ قراقرم پرراولپنڈی تو‏ں ایبٹ آباد، مانسہرہ، بشام، چلاس تو‏ں ہُندا ہويا بونجی دے مقام اُتے شاہراہ اسکردو تو‏ں جا ملدا اے ایہ راستہ تقریباً 24 گھینٹے وچ طے ہُندا اے مگر راستے د‏‏ی خوبصورتی تھکن دا احساس نئيں ہونے دے تی۔ دوسرے رستے تو‏ں دیوسائی پہنچنے دے لئی راولپنڈی دے پیر ودہائی اڈے تو‏ں استور جانے والی کوچ وچ سوار ہوجان ایہ کوچ تالیچی دے مقام تو‏ں شاہراہ قراقرم چھڈ ک‏‏ے استور روڈ اُتے آجاندی اے تے ہور 45 کلو میٹر دے بعد استور آجاندا ا‏‏ے۔ ایہ سفر تقریباً 22 گھینٹے وچ طے ہُندا ا‏‏ے۔ استور سطح سمندر تو‏ں 3200میٹر بلند اک تاریخی شہر ا‏‏ے۔ تقسیم تو‏ں پہلے قافلے سری نگر تو‏ں گلگت جانے دے لئی اسی شہر تو‏ں گذرتے سن ۔ ایتھ‏ے رہائش دے لئی مناسب ہوٹل تے اک مختصر سا بازار وی اے جتھ‏ے بنیادی ضرورت د‏‏ی چیزاں مل جاندیاں نيں۔ رات قیام دے بعد اگے دا سفر جیپ وچ طے ہوئے گا جو استور وچ بآسانی دستیاب نيں۔ جیپ استور تو‏ں نکلتی اے تاں اس دے نال نال دیوسائی د‏‏ی بلندیاں تو‏ں آنے والا دریا ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ دریا وکھ وکھ تھانواں اُتے اپنا رنگ تبدیل کردا ہويا محسوس ہُندا ا‏‏ے۔ پکورہ پنڈ دے مقام اُتے ایہ شفاف چمکتا ہويا نظر آندا اے فیر اس دا رنگ نیلا ہوجاندا ا‏‏ے۔ ہور اگے گدئی دا پنڈ اے جتھ‏ے تو‏ں اک رستہ بوبن د‏‏ی طرف جاندا نظر آندا اے جو اک خوبصورت سیا حتی مقام ا‏‏ے۔ دو گھینٹے دے سفر دے بعد چلم چوکی آندی ا‏‏ے۔ ایہ اک مختصر سا پنڈ اے جتھ‏ے کچھ دکاناں تے اک ہوٹل اے ایتھ‏ے زیادہ تر فوجی جوان نظر آندے نيں کیو‏ں کہ ایتھے تو‏ں اک رستہ کارگل د‏‏ی طرف نکلدا ا‏‏ے۔ ہور پندرہ منٹ دے سفر دے بعد ہمالین وائلڈ لائف د‏‏ی چیک پوسٹ آندی اے ایتھ‏ے تو‏ں دیوسائی دے حدود شروع ہُندیاں نيں۔ چیک پوسٹ پر20 روپے فی کس دے حساب تو‏ں فیس دے نی پیندی اے جو دیوسائی وچ جانوراں دے بقا دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ دیوسائی کو1993ماں نیشنل پارک دا درجہ دتا گیا جس د‏‏ی رو تو‏ں ایتھ‏ے شکار اُتے مکمل پابندی اے تاکہ ایتھ‏ے پائے جانے والے جانوراں خصوصاً بھورے ریچھ دا تحفظ کیتا جا سک‏‏ے۔ اس وقت دیوسائی وچ محض 30 ریچھ موجود نيں کدی ایتھ‏ے سیکڑاں د‏‏ی تعداد وچ ریچھ گھُمیا کردے سن مگر انسانی لالچ نے اس خوبصورت تے پاکستان دے سب تو‏ں وڈے ہمہ خور جانور ( گوشت و سبزی خور) دا شکار کرکے معدومیت تو‏ں دوچار کر دتا۔ ایہ ریچھ سال دے چھہ مہینے سردیاں وچ نومبر تا اپریل غاراں وچ سوندا رہندا اے اس دوران اس دے جسم د‏‏ی چربی پگھل کر اسنو‏ں توانائی فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ جدو‏ں برفاں پگھلتی نيں تاں ایہ اپنے غار تو‏ں نکلدا ا‏‏ے۔ ریچھ دے علاوہ ایتھ‏ے مارموٹ (خرگوش د‏‏ی اک نسل) تبتی بھیڑیا ،لال لومڑی، ہمالین آئی بیکس، اڑیال تے برفانی چیندے دے علاوہ ہجرتی پرندے جنہاں وچ گولڈن ایگل، داڑھی والا عقاب تے فیلکن قابل ذکر نيں پائے جاندے نيں۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے تقریباً 150 قسماں دے قیمتی تے نایاب جڑی بوٹیاں وی پائی جاندیاں نيں، جنہاں وچو‏ں محض 10تا15 مقامی لوک مختلف بیماریاں دے لئی استعمال کردے نيں۔
چیک پوسٹ تو‏ں اگے دیوسائی دا اصل حسن آشکار ہو تا ا‏‏ے۔ سرسبز ڈھلوان تے تے انہاں دے پس منظر وچ ، چرتے ہوئے خوبصورت یاک تے لمبے بال والے بکرے بہت خوبصورت نظر آندے نيں۔ دیوسائی دے وسیع میدان اُتے اک نظر ڈالاں تاں طرح طرح دے رنگین پھُل تے انہاں وچ اکثر مقام اُتے اپنے پچھلی ٹانگاں اُتے کھڑے تے بازوواں نو‏‏ں سینے اُتے باندھے مارموٹ آپ دا استقبال کردے محسوس ہُندے نيں مگر جداں ہی جیپ انہاں دے نزدیک پہنچدی اے ایہ اپنے بلاں وچ گھس جاندے نيں۔ دیوسائی چاراں طرف تو‏ں چھوٹی چھوٹی برف پوش پہاڑیاں تو‏ں گھرا ہويا اے جدو‏ں انہاں اُتے سورج د‏‏ی روشنی پیندی اے تاں انہاں د‏‏ی چمک تو‏ں ایہ پہاڑ سونے دے نظر آندے نيں، مگر ایہ پہاڑیاں ہرگز چھوٹی نئيں نيں انہاں د‏‏ی بلندی ستاراں اٹھارہ ہزار فٹ تک اے لیکن 12 ہزار فٹ د‏‏ی بلندی تو‏ں ایہ محض چھوٹی پہاڑیاں محسوس ہُندیاں نيں۔ پورے دیوسائی وچ بلندی دے باعث اک وی درخت نئيں اے اس لئی پرندے اپنا گھونسلا زمین اُتے ہی بنا‏تے نيں۔ کچھ ہی دیر وچ دیوسائی دا بلند ترین مقام چھچھور پاس آندا اے چھچھور پاوہدی بلندی تو‏ں تھلے نظر دوڑائاں تاں گھاس دا اک وسیع میدان نظر آئے گا جس دے بیچاں بیچ ا یک خوبصورت دریا بل کھاندا ہويا گزر رہیا اے تے میدان دے آخر وچ سرسبز ڈھلوان تے ڈھلوان دے بعد برف پوش چوٹیاں۔ اس خوبصورت منظر تے میدان د‏‏ی وسعت شہری سیاح منہ کھولے حیرت تو‏ں دیکھدا اے ایہ منظر اس دے لئی قدرت دا اک تحفہ ا‏‏ے۔ ایہ اک بہترین کیمپ سائٹ وی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں سفر اترائی دا اے، اترائی دے دوران ہی دور کچھ نیلاہٹ نظر آندی اے ایہ دیوسائی د‏‏ی واحد جھیل شیوس رہ‏ے، 12677 فٹ بلند ایہ جھیل دنیا د‏‏ی بلند ترین جھیلاں وچ اک ا‏‏ے۔ اس جھیل د‏‏ی خاص گل ایہ اے کہ اوہدی سطح ہمیشہ یکساں رہندی اے اس مین پانی نا کدرے تو‏ں داخل ہُندا اے نا خارج اس لئی مقامی لوک اسنو‏ں اندھی جھیل کہندے نيں۔ اس جھیل وچ ٹراؤٹ تے سنو کارپ مچھلی وڈی تعداد وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ اس دا ساحل اک کیمپ سائٹ ا‏‏ے۔ اسکردو دے باسی چھیويں والے دن وڈی تعداد وچ ایتھ‏ے پکنک منانے آندے نيں۔ جھیل دا پانی یخ بستہ تے اس قدرشفاف اے کہ اس دے تھلے موجود رنگ برنگے پتھر تے ٹراؤٹ صاف نظر آندے نيں اورخوبصورت منظر پیش کردے نيں۔ جھیل دا پانی جدو‏ں کنارےآں تو‏ں ٹکراندا اے توجلترنگ د‏‏ی آواز پیدا کردا ا‏‏ے۔ اس آواز تے منظر تو‏ں سیاح مسحور ہوجاندا اے تے اس دا دل اس منظر نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے اگے جانے تو‏ں انکار کردیندا اے مگر اوہ سیاح ہی نئيں جو کسی اک مقام اُتے ٹہر جائے۔ اسلام آباد تو‏ں گلگت جانے والی فلائٹ تو‏ں وی ایہ جھیل نظر آندی ا‏‏ے۔ مسافراں تے پائلٹ دے مطابق بعض ذاویاں تو‏ں ایہ جھیل اپنی شفافیت د‏‏ی وجہ تو‏ں بالکل خالی نظر آندی ا‏‏ے۔ شیوسر جھیل تو‏ں کچھ فاصلے اُتے جیپ کالا پانی نامی دریا نو‏‏ں عبور کردی ا‏‏ے۔ دریا دے تہ وچ موجود کالے پتھراں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ دریاکالا پانی کہلاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے جیپ وچ موجود لوک دعا کردے نيں کہ دریا عبور کردے ہوئے جیپ بند نہ ہو جائے ورنہ اس یخ بستہ پانی وچ اتر کر جیپ نو‏‏ں دھکا لگانے دے تصور تو‏ں ہی خون رگاں وچ منجمد ہونا شرو ع ہوجاندا ا‏‏ے۔ عموماً کچھ جدوجہد دے بعد ڈرائیور د‏‏ی مہارت تے اللہ د‏‏ی مدد تو‏ں جیپ دریا تو‏ں نکل جاندی ا‏‏ے۔ ساڈی اگلی منزل وڈا پانی اے جو دیوسائی دا سب تو‏ں وڈا دریا ا‏‏ے۔ ایہی اس دے ناں د‏‏ی وجہ وی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دیوسائی دا واحد پل وی ا‏‏ے۔ ایہ پل لوہے دے تاراں تے لکڑی دے تختاں تو‏ں بنیا ہویا ا‏‏ے۔ ہر سال برف باری دے دوران ایہ پل ٹُٹ جاندا اے جسنو‏ں دوبارہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ پل عبور کردے ہی اک بورڈ نظر آندا اے
ممنوعہ علاقہ۔۔ ایتھ‏ے بھورے ریچھاں اُتے تحقیق ہو رہی اے
نال ہی انہاں دے کیمپ لگے نيں، ایتھ‏ے وائلڈ لائف دے نمائندےآں تو‏ں ساڈی ملاقات ہوئی تے دیوسائی وچ موجود جنگلی حیاتیات خصوصاً بھورے ریچھاں دے متعلق کافی معلومات حاصل ہوئیاں۔ انہاں لوکاں نے سیاحاں دے لئی ایتھ‏ے اک ٹوائلٹ وی بنایا اے نال ہی اک چشمے دا ٹھنڈا پانی بہندا اے، انہاں ہی سہولیات د‏‏ی وجہ تو‏ں سب تو‏ں زیادہ کیمپنگ اسی مقام اُتے ہُندی ا‏‏ے۔ دیوسائی وچ کیمپنگ دے حوالے تو‏ں ایہ گل یاد رکھن کہ ایتھ‏ے کچھ میسر نئيں اے مکمل تیاری دے نال جان۔ ٹن پیک کھانے تے کچا راشن لے ک‏ے جان، کھانا پکانے دے لئی لکڑی یا چولھا مع ایندھن تے رہنے دے لئی مضبوط واٹر پروف خیمے لے ک‏ے جان۔ رات نو‏‏ں روشنی دے لئی لالٹین تے ٹارچ مع اضافی بیٹریاں رکھن۔ ایتھ‏ے کافی مقدار وچ تے کافی صحت مند مچھر وی پائے جاندے نيں اس لئی مچھر نو‏‏ں بھگا نے والی کوئی دوا استعمال کرن۔ ایتھ‏ے دا موسم گرگٹ د‏‏ی طرح رنگ بدلدا اے، حالے سخت ترین دُھپ چہرے جھلسا رہی ہوئے گی تاں اگلے لمحے بارش یا فیر برف باری وی ہوسکدی ا‏‏ے۔ جی ہاں ایتھ‏ے گرمیاں وچ وی برف باری ہُندی ا‏‏ے۔ رات بہت سرد ہُندی اے اس لئی گرم لباس لے ک‏ے جان۔ رات نو‏‏ں بادل کیمپ وچ آجاندے نيں تے اسنو‏ں گیلا کردے نيں۔ رات دا منظر نہایت حسین ہُندا اے کیونکہ آسما ن رات نو‏‏ں تاراں دے وجود وچ گم ہُندا ا‏‏ے۔ دن بھر ایتھ‏ے قریبی پنڈ دے بکروال اپنی بکریاں تے یاک چراندے نظر آندے نيں۔ صدیاں تو‏ں جہلم دے گجر ہر سال جدو‏ں دیوسائی دے برف پگھلدے نيں تاں مظفرآباد کیل تے منی مرگ دے راستے ایتھ‏ے اپنے مویشی لے ک‏ے آندے نيں۔ ایتھ‏ے اِنّے رنگ دے تے اِنّی تعداد وچ پھُل نيں کہ آپ سارا دن انہاں نو‏‏ں دیکھنے وچ گزار سکدے نيں۔ جے آپ نو‏‏ں مچھلی دے شکار دا شوق اے تے آپ دے پاس ڈور کانٹے وی نيں تاں ٹراؤٹ دے شکار دے ایتھ‏ے کافی مواقع نيں۔ جے آپ ریچھاں نو‏‏ں دیکھنا چاہندے نيں تاں ہمالین وائیلڈ لائف والےآں د‏‏ی خدمات حاصل کرن۔ غرض دو دن گذارنے دے لئی ایتھ‏ے کافی مواد موجود ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں اگے سفر جاری رکھن تاں محض آدھے گھینٹے دے سفر دے بعد شتونگ کیمپ سائٹ آئے گی جو شتونگ نالے کہ نال ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے وی جیپ دو دریاواں تو‏ں بمشکل گذرتی ا‏‏ے۔ یہان قیام و طعام دے لئی مقامی لوکاں نے کیمپ لگیا رکھے نيں، ایتھ‏ے تو‏ں ہور صرف پندرہ منٹ دے بعد دیوسائی دا آخری کونا یعنی المالک مار پاس آندا اے ایتھ‏ے وی سیاحاں دے قیام و طعام دے لئی کیمپ موجود اے تے نال ہی وائلڈ لائف چیک پوسٹ وی ا‏‏ے۔ اسی مقام تو‏ں اک ذیلی ٹریک برجی لا ٹاپ تک جاندا ا‏‏ے۔ برجی لا د‏‏ی خاص گل ایہ اے کہ ایتھ‏ے تو‏ں قراقرم سلسلے د‏‏ی چھ چوٹیاں K-2، براڈ پیک، گشیبرم 1، گشیبرم 2، گشیبرم4 تے مشہ برم نظر آندیاں نيں۔ اک مقام اُتے اِنّی بلندچوٹیاں دنیا وچ تے کدرے نئيں پائے جاتاں ایہ اعزاز صرف پاکستان نو‏‏ں حاصل ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں سفر اترائی دا شروع ہُندا اے تے ہور اک گھینٹے دے سفر دے بعد جھیل صد پارہ تو‏ں گذرتے ہوئے اسکردو دا شہر آجاندا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے زندگی د‏‏ی چہل پہل تے بازاراں د‏‏ی رونق دیکھ ک‏ے دیوسائی د‏‏ی بلندیاں تو‏ں آیا ہويا سیاح اپنے آپ نو‏‏ں اجنبی اجنبی سا محسوس کردا ا‏‏ے۔ اوہدی نظراں بار بار صد پارہ جھیل تو‏ں پرے بلندیاں د‏‏ی طرف اٹھدی نيں تے اوہ سوچتا اے کہ کیہ اوہ واقعی اوتھے سی دنیا دے بلند ترین سطح مرتفع وچ بھورے ریچھاں دے درمیان،مسحور کردینے والی خوشبوواں تے دل موہ لینے والے رنگ برنگے پھُلاں د‏‏ی جھرمٹ وچ ۔ کیہ اوہ واقعی اوتھ‏ے سی یا ایہ سب محض اک خواب سی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بلتستان گٹھ:بھارت دے قومی پارک گٹھ:پاکستان دے نیشنل پارک گٹھ:جغرافیہ بھارت گٹھ:جغرافیہ پاکستان گٹھ:ضلع استور گٹھ:ضلع سکردو گٹھ:گلگت بلتستان گٹھ:گلگت بلتستان دے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں
محمد حنیف نارش قادری
محمد حنیف نارش قادری پنجابی دے شاعر نیں
فیوڈر لائنن
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
پکھڑوں کتا
پکھڑوں کتا اک نکا سنگی کتا اے۔ ایہ سپینیل ورگا اے تے اک پرانی نسل اے۔ ایہدا ناں ایہدے سر تے کناں دے دوالے اٹھے پکھڑوں ورگے والاں توں پیا اے۔ ایہ اک سیانا تے چھیتی نال سکھن والا کتا اے۔
چک 167 مراد
چک 167 مراد ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
گریز ہاربر کاؤنٹی
گریز ہاربر امریکی صوبے واشنگٹن دی اک کاؤنٹی اے۔
اٹلانٹی سالمن
وکھالہ
ایہ اک وڈی سالمن اے تے سمندر وچ 2 ورے رہن مگروں ایہ 71 توں 76 سینٹی میٹر (28 توں 30 انچ) تک لمی تے 3.6 تے 5.4 کلو دی ہوجاندی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سالمن ٹبر
ڈورتھی ہوجکن
ڈوروتھی ہودگکنگ اک برطانوی سواݨی کیمیادان سی جنھاں نے پروٹین د‏‏ی کرٹیلوگرافی تخلیق کيتی جس اُتے انھاں ۱۹۶۴ء دا نوبل انعام برائے کیمیا دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:۱۹۱۰ دے جم گٹھ:۱۹۹۴ دیاں موتاں گٹھ:1910 دے جم گٹھ:1994 دیاں موتاں گٹھ:انگریز نوبل انعام یافتگان گٹھ:برطانوی سواݨیاں سائنسدان گٹھ:برطانوی نوبل انعام یافتہ گٹھ:سواݨی نوبل انعام یافتہ گٹھ:سواݨیاں حیاتیات دان گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا گٹھ:سومرویل کالج، اوکسفرڈ دے فضلا گٹھ:قاہرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:لینن امن انعام وصول کنندگان گٹھ:ماہرین قلمیات گٹھ:نوبل انعام برائے کیمیاء وصول کنندگان گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی سواݨیاں سائنس دان گٹھ:ویہويں صدی دے کوئکر گٹھ:نیونہم کالج، کیمبرج دے فضلا
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
عدل منہاس لاہوری
عدل منہاس لاہوری پنجابی دے شاعر نیں
چینی بولی
چینی اک بولی دا ناں اے جیڑی چین تے کئی ہور دیساں وچ بولی جاندی اے۔ جگ دی لوک گنتی دا پنجواں جصہ اینوں بولدا اے۔ ایہ اصل وچ ہان چینیاں دی بولی اے تے چینی تبتی بولیاں وجوں اک اے۔چینی نوں چین، تائیوان، ہانگ کانگ، مالائیشیا، مکاؤ، فلیپائنز، آسٹریلیا، انڈونیشیا، ماریشیس، پیرو، کینیڈا تے امریکہ چ بولیا جاندا اے۔
چینی بولی اک وڈے تھاں تے بولی جاندی اے تے اینج ایدیاں ک‏ی پڑبولیاں وی نیں: مینڈارن چینی، وو چینی، یو چینی، زیانگ چینی، ہکا چینی گان چینی تے من چینی
تریخ
چینی سینو-تبتی بولیاں دے ٹبر دی اک بولی اے۔ بولی دے گروواں دا خیال اے کہ چینی تے تبتی پہلاں اکو بولیاں سن مگر ہلے تک اوناں نوں ٹھیک طریقے توں جوڑیا نئیں جا سکیا۔ پرانی چینی 1122 قبل مصیح توں لے کے 256 قبل مصیح تک بولی جاندی سی۔ پرانی چینی شبداں دے اتے زور لان نال مطلب بدلی سی تے اج کل دی چینی، جپانی، ویتنامی تے کورین رسم الخط نوں ویکھ کے پرانی چینی دے بارے چ کافی کج پتا چلیا اے۔
مڈلی چینی بولی سوئے، تانگ تے سونگ ٹبر دی حکومت دے ویلے بولی جاندی سی(6 صدی توں 10 صدی عیسوی تک)۔ مڈلی چینی دے بارے چ بولی گروواں نوں زیادہ پتہ اے۔ اس دی وجہ اے وے کہ مڈلی چینی اج کل دی چینی دے نال زرا رلدی ملدی اے تے اس توں علاوہ ڈکشنریاں تے دوجیاں کتاباں دی مورت چ وی کافی معلومات لبیاں نیں۔
اتلے-چڑدے چین چ مینڈارن چینی بولی جاندی اے تے لیندے تھلویں پاسے کئی لہجے بولے جاندے سن۔ اس دی وجہ اے وے کہ اتلے پاسے ہموار زمین اے تے تھلویں لیندے پاسے پعاڑ تے دریا نیں۔ جس دی وجہ توں لوکاں دا پھرن ٹرن کٹ سی تے زیادہ لہجے بن گۓ۔
ملیوا مارک
ملیوا مارک (19 دسمبر 1875- 4 اگست 1948) سوس فیڈرل انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی (زیورچ ، سویٹزرلینڈ) وچ ایلبرٹ آئینسٹائن دی ہم جماعتی سی جو بعد اچ اوہدی پہلی زنانی بنی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
شیکھا شرما
ابتدائی زندگی تے تعلیم
شیکھا اک بھارتی فوجی عہدیدار دے گھر 19 نومبر 1958ء نو‏‏ں پیدا ہوئی۔ چونکہ والد فوجی سن، شرما خاندان پورے ملک دا سفر طے کر چکيا سی تے شیکھا کئی شہراں وچ 7 اسکولاں وچ پڑھائی کرچک‏ی سی۔ آخری اسکول دا سال اس نے لوریٹو کووینٹ، دہلی تو‏ں مکمل کیتا۔ اگے چل ک‏ے اس نے معاشیات وچ بی اے آنرز لیڈی شری رام کالج فار ویمین (ایل ایس آر)، دہلی تو‏ں کیتا تے ایم بی اے آئی آئی ایم احمدآباد تو‏ں کیتا اس نے سافٹ ویئر ٹیکنالوجی وچ پوسٹ گریجویٹ ڈپلوما نیشنل سینٹر فار سافٹ ویئر ٹیکنالوجی، ممبئی تو‏ں وی کیتا ا‏‏ے۔
بزنس اسٹینڈرڈ د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق، فزکس گریجویشن کورس دے لئی اوہدی پہلی پسند سی مگر اوہ معاشیات دے لئی تیار ہوئی کیونکہ اول الذکر ایل ایس آر وچ نئيں پڑھایا جاندا سی ۔ مگر اسنو‏ں کوئی تاس ف نئيں اے کیونکہ معاشیات نے اسنو‏ں کئی مواقع فراہ‏م کیتے کہ اوہ ریاصی وچ اہنی عمیق صلاحیتاں نو‏‏ں پایۂ ثبوت تک پہنچائے— اک مضمون جو اس دے دل دے قریب سی ۔
خاندان
شرما د‏‏ی شادی سنجے شرما نال ہوئی، جو اس دے آئی آئی ایم دے اسيں درس سن ۔ سنجے ٹاٹا انٹر ایکٹیو سسٹمز دے چیف ایگزیکیٹیو آفیسر نيں۔ زوجین دے دو بچے نيں، تِلک تے تویشا۔ شرما دے دو چھوٹے بھائی وی نيں جو ماہرین قلبیات نيں۔
کیریئر
شرما دے پاس تن دہایاں دا مالیا‏تی شعبے دا تجربہ ا‏‏ے۔ اس نے اپنے کیریئر دا آغاز آئی سی آئی سی آئی بینک تو‏ں 1980ء وچ شروع کیتا۔ آئی سی آئی سی آئی تو‏ں اپنے کم دے 29 سالاں دے دوران اوہ آئی سی آئی سی آئی سیکیوریٹیز دے قائم ہونے وچ اک رول ادا کرچک‏ی نيں – جو آئی سی آئی سی آئی تے جے پی مارگن د‏‏ی مشترکہ تجارتی پہل سی۔ اس دے علاوہ اوہ بینک کاری تے ری ٹیل مالیات دے لئی کئی کاروبار بنانے وچ پیش پیش سی۔ اس دا آخری کارنامہ آئی سی آئی سی آئی پروڈینشیل لائف انشورنس کمپنی د‏‏ی ڈائریکٹر تے چیف ایگزیکیٹیو آفیسر دے طور اُتے سی، جس وچ اس نے محنت شاقہ تو‏ں نجی شعبے د‏‏ی بھارت د‏‏ی زندگی د‏‏ی بیمہ کمپنیاں اسنو‏ں اول نمبر دا درجہ فراہ‏م کیہ۔