cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جیکی چن
باہرلے جوڑ
گٹھ:1954 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے ہانگ کانگ دے مرد اداکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے ہانگ کانگ دے گلوکار گٹھ:ویہويں صدی دے ہانگ کانگ دے مرد اداکار گٹھ:پاناما دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں گٹھ:چینی اداکار گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شامل اے گٹھ:ہانگ کانگ د‏‏ی کاروباری شخصیتاں گٹھ:ہانگ کانگ دے فلم پروڈیوسر گٹھ:ہانگ کانگ دے مرد فلمی اداکار گٹھ:ہانگ کانگ دے منظر نویس گٹھ:ہانگ کانگ دے ہمدرد عوام گٹھ:ہانگ کانگی فلم ہدایت کار
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
رچرڈ کارنیک ٹمپل
رچرڈ کارنیک ٹمپل (1850-1931ء) برطانوی ہند دا افسر سی تے اسنے دی لیجنڈز آف دی پنجاب ناں کتاب لکھی جس راہیں ہندستان دا فوک لور دنیا وچ متعارف ہویا ۔
تعلیم تے نوکری
اوہ کیمبرج یونیورسٹی چوں تعلیم حاصل کرن مگروں انڈین آرمی وچ نوکر ہوگیا۔ پچھے اوہنوں پنجاب وچ ’’کنٹونمنٹ مجسٹریٹ‘‘ بنا دتا گیا۔ اوہ کُجھ چِر رنگون وچ وی رہیا تے بنگال آرمی وچ وی۔ اوہدی ایس سیوا پاروں ہی اوہنوں چیف کمشنر لایا گیا۔ اوہ 1904ء وچ ریٹائر ہویا تے 1931ء وچ ایس جگ توں چلانا کرگیا ۔
ساہت وچ دلچسپی
ٹمپل بھاویں فوجی تے لاکڑی ہا، پر ایہناں روجھیاں دے ہوندیاں وی اوہنوں تاریخ، انسانیات، نسلیات تے لوک ادب نال دلچسپی رہی۔ اوہنے ایہناں وِشیاں اُتے کئی مقالے لکھے۔ اوہ ’’پنجاب نوٹس اینڈ کوئیرز‘‘ (1887ء ۔ 1883ء) دا مدیر وی رہیا۔ اوہنے ’’دی لیجنڈز آف دی پنجاب‘‘ تریئیں(تناں) جلداں وچ مرتب کیتی۔ ایہدی پہلی جلد 1884ء، دوئی 1885ء تے تریئی 1900ء وچ چھپی۔ ’’دی لیجنڈز آف دی پنجاب‘‘ دے حوالے نال لکھیا ہے:
ایہناں دے وچوں دو بندے اُچیچے ہن، جیہناں ہندوستان دے فوک لور نُوں جگت پدھر اُتے جانُو کروایا۔ ہک ولیم کروک ہے، جیہنے دو جلداں وچ شمالی ہندوستان دے فوک لور (1894ء) دا مطالعہ کیتا۔ اَج وی ایہدی دُوج نہیں۔ دُوآ آر۔سی۔ٹمپل جیں تریئیں جلداں وچ ’’دی لیجنڈز آف دی پنجاب‘‘ (1900ء۔1884ء) وچ اُچا معیار قائم کیتا۔ اوہنے زبانی مواد نُوں اکٹھیاں کرکے ایہدا ترجمہ، ترتیب، کھلارواں ویروا تے درجہ بندی مگروں چھپوایا۔
سرکڈھواں کھوجی
’’ایہناں عالماں دی اگوائی وچ جیہناں دے وچ پچھے اِی سڈنی ہارٹ لینڈ، ایڈورڈ کلاڈ تے جیمز جارج فریزر رلے، انج ہک نویں سکالر شپ ساہمنے آئی۔ ایہہ دھڑا پچھے ہور وادھے پیا جدوں رچرڈ کارنیک ٹمپل، لانگ ورتھ ڈیمز، ولیم کروک تے جان شیکسپیئر  ورگے آہری آن رلے۔ ایہہ سارے  ہندوستان  وچ انتظامی عہدیاں تے رہے ہان۔‘‘
مول مُدّا
1857ء دی جنگ آزادی مگروں گورے کھوجیاں دی کھوج دا مُہاڑ ای بدل گیا۔ ہُن رعیت دی دھون تے گوڈا رکھن دے گُراں نوں مُکھ رکھیا گیا۔ ایس ضمن وچ مردم شماری دیاں رپورٹاں تے لوک ادب دی کھوج دے نویں پکھ اُچیچے طور تے گوہ گوچرے ہن۔ مردم شماری دیاں رپورٹاں وچ دھرم دا خانہ وی شامل کیتا گیا۔ برعظیم جیہڑا بہوں پکھی وسیباں تے دھرماں دا خطہ ہا ایتھے آپس وچ لڑاون دا بیج بیجیا گیا۔ قبائلی سوجھ نوں ذاتاں دا تڑکا لا کے ایہہ سٹا کڈھیا گیا کہ ہندوستانی کائی قوم نہیں۔ گورے افسراں کان ضروری ہا کہ اوہناں نوں اجیہے اکھان یاد ہوون، جیہناں توں دیسی قبیلیاں دی ہیٹھی تے ہینتا دِسے۔ انج اوہناں دا ایہہ احساس ودھے کہ اوہناں دی اپنی سوجھ وی اوہناں نوں نہیں وڈیاوندی۔ انج دیاں رپورٹاں سارے برعظیم وچ تیار کروائیاں گئیاں۔ پنجاب وچ ایہہ کم ڈینزل ابٹسن نے کیتا۔
پنجاب وچ ’کولونیل نالج‘ دے پکھوں ڈینزل ابٹسن تے آر۔سی۔ٹمپل دا کم مڈھلی حیثیت رکھدا ہے۔ ٹمپل دے کم دا وی مول مُدّا ایہو ہا کہ دیسی بندے دے سبھا، جیونی تے نفسیات توں ڈونگھیائی نال جانو ہویا جاسکے تاں جو دُوئی واری 1857ء دی کرنی نہ واپرے۔ رہیجا نے آر۔سی۔ٹمپل دے حوالے نال لکھیا ہے ۔
’’ایس مطالعے تے روایتاں نوں سمجھن دا ہک مقصد ایہہ ہا کہ ماتحتاں دے احساساں تے عقیدیاں نوں سمجھیا جاسکے۔ اسیں بدیسی ایہناں دے احساساں نُوں نہیں سمجھ سکدے ایس کان ضروری ہے کہ ایہناں دا ڈونگھیائی نال مطالعہ کیتا ونجے۔ ایہہ گل چیتے رکھنی چاہیدی ہے کہ اسانوں ایہناں دے نیڑے آونا پیندا ہے تے ایہناں دی ہمدردی وی حاصل کرنی پیندی ہے جیس توں ایہناں دے اُتے حکومت سوکھی ہوجاندی ہے۔‘‘
فوک لور
ٹمپل دا ناں اوہناں سرکڈھویں عالماں وچوں ہے جیہناں فوک لور بارے مڈھلیاں بحثاں وچ سِیر پایا۔ اودوں تیکر فوک لور نوں انسانیات، صنمیات، لسانیات، تاریخ تے سائنسی پکھوں پرکھن دی پِرت پے چُکی ہا۔ ٹمپل پنجابی لوک ساہت اُتے انسانیات دے اصول لاگو کرکے تاں دِل آئے سٹے کڈھ لیندا ہے پر تاریخ توں کنی کترا جاندا ہے۔ ایہہ گل نہیں کہ اوہنوں فوک لور دے کھیتر وچ تاریخی تجزیاں دا پتہ نہ، سگوں اوہ آپوں لارنس گوم دی سوبھا کردا ہے، جیہنے فوک لور نوں تاریخی سائنس آکھیا ہا۔
پنجاب دا فوک لور
ٹمپل جیہناں کتھیاں توں ایہہ مواد اکٹھا کیتا اوہناں دے بارے وی اوہدا رویہ گھٹیا ہے۔ اوہ ایہناں نوں ہفیمی، تماکو پیون والے تے لوبھی دے پُھمن لیندا ہے۔ (10) اوس ’’دی لیجنڈز آف دی پنجاب‘‘ وچ کُجھ زمینداراں تے منشیاں دا شکریہ ادا کیتا ہے، پر ایہہ کہانیاں جیہناں کتھیاں توں سُنیاں اوہناں دا ناں لینا وی گوارا نہیں کردا۔ اسیں وی پنجابی لوک کہانیاں بارے ماڑی چنگی کھوج کیتی ہے۔ ایہہ کتھی اج وی میاں، میر تے قریشی دے آدر یوگ ناواں نال یا دکیتے ویندن تے چنگے کتھیاں بارے لوکائی دا موہ میوندا نہیں۔
ٹمپل نوں آپوں وی ایس گل دا احساس ہا کہ کتھی تے بھٹ مُکدے ویندن تے ہُن کوئی وِرلا اِی وکھالی دیندا ہے۔ اوہدے اپنے شبداں وچ:
’’دُوجے پاسے بھاویں اجے لوک مُکے نہیں پر اوہناں نوں سناون والے بھٹ مُکدے ویندن۔ اوہ ہُنے توں ای شہراں توں پنڈاں نوں نکل گئے ہن۔ ریاست پٹیالہ دے دارالحکومت پٹیالہ وچ وڈی بھال مگروں وی کوئی بھٹ نہیں لبھیا۔ ایس توں پہلاں نواب تے سردار اوہناں نوں سددے رہندے ہان سگوں اوہناں نوں وظیفے وی دیندے ہائن، پر ہُن اوہناں نوں ایہناں دے نال تعلق رکھن تے جھاکا آوندا ہے۔‘‘ (11)
ایہہ بھٹ، ڈھاڈی تے میراثی ای دیسی قبیلیاں دی تاریخ تے اوہناں دے گُن چیتے رکھدے ہائن۔ ریاستاں دے راجے تے زمیندار وی اوہناں دی اینی سیوا کرچھڈدے ہائن جیس نال اوہناں دا ویلا سوکھا ٹپ جاندا۔ ایہہ سنجاپ ہُن راجیاں، مہاراجیاں نوں وی وارا ناہی کھاوندی۔ سادھنا نائتھانی دے وچاراں موجب: ’’ٹمپل وڈی چلاکی نال ایس گل نوں لکیندا ہے کہ ہندوستان وچ گورے دی ہوند تے سیاست نے بھٹاں نوں مُکایا ہے، جیہڑے انگریزی راج توں پہلاں موجود ہان۔ ایہہ نواب تے سردار اوہناں دی سرپرستی کردے ہان جیہناں نوں اقتدار توں پاسے کردتا گیا تے ایہہ سازش کیتی کہ ایہناں نوں لوکائی توں دور رکھیا ونجے۔ اُنہویں صدی وچ ایہہ نواب تے سردار ایس قابل وی ناہن رہے کہ فن تے ثقافت نوں تھاپڑ سکدے۔ ہک کارن ایہہ وی ہا کہ ادبی تے فنی روایت کمزور ہوگئی تے پھیر اوڑک مُک گئی۔‘‘ (12)
ہور بہوں سارے سوجھواناں وانگوں سادھنا نائتھانی ہوراں وی ایہہ گل نہیں وچاری کہ پنجابی وسیب وچ وجوگ دا بی بیجن دا ہک وڈا کارن پنجابی بولی نُوں تعلیمی نظام وچوں کڈھنا ہے۔ انگریزاں پنجاب توں اڈ دُوئے صوبیاں نوں تاں مڈھلی پدھر اُتے لوک بولی پڑھاون دا حق دے دتا، پر پنجاب وچ پنجابی دی تھاویں اُردو لاگو کردتی گئی۔ سٹا ایہہ نکلیا کہ پنجابی پاتر دوہری غلامی وچ آگیا۔ مُڈھلی پڑھائی اردو وچ تے اگے انگریزی ہائی۔ نویاں نسلاں جیویں ایہہ قاعدہ پڑھدیاں گئیاں اوہ ہٹ کے اپنی ہوند دیاں ای ویری ہوبیٹھیاں۔ دُوآ راجے، مہاراجے وی تاں سائیاں دی اکھ ویکھ کے ٹردے ہائن۔ اجیہی ’ترقی‘ دے سمے کوئی بھٹ، ڈھاڈھی اوہناں دیاں پچھلیاں ہلا بہوے، ظاہر ہے اوہناں نوں پچیائی تاں آوندی ہوسی۔ ٹمپل پٹیالے وچوں بھٹ نہ لبھ سکن دی وجہ توں چنگی طرح جانُو ہے تے اُتلیاں سطراں توں اوہدا مکر صاف پیا دِسدا ہے۔ ٹمپل اپنے کھوج سومیاں نوں بھنڈن دی کائی جے نہیں چھڈدا۔ اوہ بھٹاں بارے آہدا ہے:
’’جدوں اوہ شعر سُنا لیندا تاں میں اوہنوں اپنے کھرڑے توں پڑھ کے سناوندا تے اوہناں توں اوکھے شبداں یاں سطراں دے معنے پچھدا تاں اوہ دسن جوگے نہ ہوندے کیوں جو ایہہ جاہل تے کم عقل ہوندے ہن، جیہناں گیتاں نوں رٹ لیا ہوندا ہے۔ زیادہ توں زیادہ ایہناں توں کُجھ پرانے شبداں دا پتہ لگ سکدا ہے۔‘‘ (13) اُنہویں صدی دے دُوئے ادھ وچ جدوں ٹمپل لوک ادب بارے کھوج کررہیا ہا تاں اوہنوں کتھیاں کولوں قبل مسیح دے پاتراں بارے وی کئی گاون لدھے۔ ایس منصوبے نوں سرے چاڑھن کان جیہڑا کم ٹمپل دا ہے اوہ وی کتھیاں دے سرے مڑھی آوندا ہے۔ اُنج تاں ہک گلوں اوہ سچا وی ہے کہ اوہدے سُدھرے منشیاں تے اوہنوں کئی شبداں دے معنے نہیں آوندے۔ اوہ اپنے اُتے ایہہ گل لین دی تھاویں کتھیاں نوں دوش دیندا ہے۔ ٹمپل اجیہاں گلاں وچوں ایہہ سٹا کڈھدا ہے کہ اُنہویں صدی دُوئے ادھ تیکر ایہہ ’اورل سوسائٹی‘ ہا تے ایہناں دیاں ریتاں وچوں وی ستھائیاں دا ہینیا ہوون دِسدا ہے۔ اوہدی ایس گل وچ وی دُپھیڑ ہے: ’’جے اوہ پڑھیا لکھیا جی ہوندا تاں جیہنے سانگ کیتا ہا تاں میں اوہدے کولوں کھرڑا منگ لیندا۔‘‘ (14)
ایہدا مطلب ہے کہ ایہہ لوک پڑھے لکھے وی ہان۔ ایہناں دے کول کھرڑے وی ہائن۔ اسیں پہلاں ایہہ ویروا دے چُکے ہاں کہ اوہنوں بہت ساریاں کہانیاں دیسی لوکاں لکھ کے دتیاں، جیہناں دا اوہ دھنوادی ہے۔ اصل وچ اُنہویں صدی دے برعظیم دی پوری دنیا وچ اُچیچتا ہا کہ ایتھے تریئیں کلاسیکی بولیاں عربی، فارسی تے سنسکرت دے عالم بیٹھے ہائن۔ کتابت دا کم سکھراں تے ہا۔ شہراں توں اَڈ پنڈاں وچ وی بہوں سارے عالم لبھ جاندے ہائن، جیہڑے کھرڑیاں دیاں نقلاں تیار کرکے ہک دُوئے تائیں ا پڑا دیندے ہائن۔ کلاسیکی بولیاں تے دیسی بولیاں دے کھرڑیاں دی ہک وڈی گنتری لُٹ کے ’انڈیا آفس لائبریری‘ تے ’برٹش میوزیم لائبریری‘ سجائیاں گئیاں۔ ہُن اوہناں ایس کُوڑ نوں لُکاون کان کئی ہور مہنے گھڑلے ہان جیویں ایتھے پریس کائی ناہی ہوندی۔ انج ستھائی لوک جاہل ہوگئے۔ اساڈے کئی دیسی سوجھوان وی اپنی ریت توں انجانو ہوون پاروں ایہی راگ الاپن لگ جاندے ہن۔ ٹمپل وڈا سوادی سوجھوان ہے ہک بنے تاں اوہ بھٹاں کولوں لابھ چُک کے اوہناں نوں نکھدھی آوندا ہے تے دُوئے پاسے پنجاب دیاں نانیاں دادیاں دیاں سنائیاں ہوئیاں کہانیاں دا سہرا وی بھٹاں دے گل گھتدا ہے۔ پنجاب وچ لوک کہانی دا ٹورا اِنج ہے ای نہیں جیویں ٹمپل متھی بیٹھا ہے۔ اوہدے شبداں وچ: ’’آکھیا ویندا ہے کہ بُڈھیاں ماواں اپنے پُتراں پوتریاں نُوں جیہڑیاں کہانیاں سناوندیاں ہن، ایہہ بھٹاں دیاں ای ہن۔ جتھوں بھٹاں دا اثر مُکدا ویندا ہے اوتھے ایہہ بے تکے تے بیانیہ ڈھنگ وچ ملدیاں ہن جیویں پینڈواں دا سبھا ہوندا ہے۔ جے ایہہ گل ٹھیک ہے تے میں ایہنوں ٹھیک ہی سمجھداں۔ ایس توں ایہہ سٹا نکلدا ہے کہ جتھے لوک کہانیاں تے بھٹاں دے گاون ملدے ہن، اوتھے بھٹاں دے گاون ڈھیر پرانے تے اہم ہن۔‘‘ (15)
ایسے دیباچے وچ اوہ اگے جا کے ایہا گل زیادہ واضح شبداں وچ کریندا ہے:
’’بھٹاں دے گاون وی اصل وچ منظوم کہانیاں ای ہن تے لوک کہانیاں بھٹاں دے گیتاں وچوں ای نکلیاں ہن۔‘‘ (16)
کہانی انسان دی فطرت وچ شامل ہے تے لوک کہانی دا سوما لوک ہوندے ہن۔ پنجاب دیاں بُڈھیاں مائیاں بالاں دا دِل پرچاون کان اوہناں نوں کہانی گُھٹی وچ گھتدیاں ہن تے پھیر ایہی بال سوانی مرد دے روپ وچ ایہدیاں اَڈواڈ صنفاں دا گھیرا موکلا کردے ہن۔ پنجابی لوک کہانی دا ای نہیں سگوں جگت لوک کہانی دا مڈھلا سچّا پری کہانی تے جنور کہانی وغیرہ منیا جاندا ہے۔ ایہناں دے مقابلے تے تاں نیم تاریخی کہانیاں مُنکھی وسیب دے بہوں مگرلے پڑاواں دی دین ہن۔ بھٹ تاں دیس دا اجیہی کسبی ہے جیہڑا راٹھاں تے سورمیاں، رومانی تے دھرمی گیتاں نوں چیتے رکھدا ہے اوہدے بدلے وچ لوکائی اوہدی سیوا کردی ہے۔ ٹمپل نیم تاریخی منظوم کہانیاں دی بھال وچ نکلیا ہا تے ایہو اوہدا کھوج کھیتر ہا، پر اوہ کہانی دے دُوئے روپاں نوں مدھولی جاندا ہے۔ ایہہ گل تاں اوس وڈے عالمانہ انداز وچ نرواری ہے کہ نثری کہانی نالوں گاون وچ انسانی سوجھ دی پرانی بنتر ڈھیر ڈِھل تائیں محفوظ رہندی ہے۔ ایہہ ادب دا وی منیا پرمنیا سچ ہے کہ شعر وچ وادھے گھاٹے ہوون دے باوجود قافیے، ردیف تے آہنگ دی پکڑ اصل سوچ توں باہلا دُور نہیں جاون دیندی۔ ایہو بنتر ای ٹمپل نوں وارا کھاندی ہا۔ اوہدا ٹیچا وی ایہو ہا کہ چڑھدے دی لوکائی دے ذہن، نفسیات، احساساں تے کلپناواں تیکر اپڑ کے اجیہے سٹیاں تائیں پُجیا جاوے تاں جو راج کرن کان ایتھوں دے واسیاں دیاں لاشعوری خواہشاں تیکر پہنچیا جاوے تے پھیر کنٹرول وچ لیاندا جاوے۔ ٹمپل دی ایہہ لوڑ بھٹاں دے گاوناں وچوں پوری ہوندی ہا۔ ایس پاروں اوہنوں پنجاب دیاں لوک کہانیاں دا سوما اِی بھٹ لگدے ہن۔
حوالے
گٹھ:انگریز لکھاری گٹھ:برطانوی ہند گٹھ:انگریز
کارلوس خامس
کارلوس پنج تو‏ں مراد مندرجہ ذیل ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے لئی متعلقہ صفحات ویکھو:-
سلطنت عثمانیہ دا دور تبدیلی
thumb|300x300px| 1683 وچ [[سلطنت عثمانیہ ۔ یورپ وچ طاقت دے عروج اُتے ۔ ]] سلطنت عثمانیہ کا دور تبدیلی ، جو تبدیلی دے دور کے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، سلطنت عثمانیہ دی تریخ وچ 1550 تو‏ں 1700 تک دے عہد کی نمائندگی کردا اے ، تقریبا سلیمان اعظم دے دور اقتدار دے اختتام تو‏ں ، کارلوواک دے امن معاہدے تک ، جس نے عظیم ترک جنگ دا خاتمہ کیتا۔ اس دور وچ ڈرامائی سیاسی ، معاشرتی تے معاشی تبدیلیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد موجود اے ، جس دے نتیجے وچ سلطنت توسیع پسند ، حب الوطنی ریاست تو‏ں بیوروکریٹک سلطنت وچ عدل قائم رکھنے دے نظریے اُتے مبنی منتقلی ہوئی تے جس نے سنّیت دا تحفظ کیتا۔ ایہ تبدیلیاں وڈی حد تک سولہويں صدی دے اواخر تے ستارہويں صدی دے اوائل وچ سیاسی تے معاشی بحراناں دے اک سلسلے د‏‏ی وجہ تو‏ں رونما ہوئیاں ، جداں مہنگائی ، جنگ تے سیاسی دھڑا دھڑ۔ اس دے باوجود ، انہاں بحراناں دے باوجود ، سلطنت سیاسی تے معاشی طور اُتے مضبوط رہی ، تے بدلی ہوئی دنیا دے چیلنجاں دا مقابلہ کردی رہی۔ ستارہويں صدی وچ اک دفعہ زوال د‏‏ی مدت د‏‏ی حیثیت تو‏ں کارفرما سی ، لیکن 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ عثمانی سلطنت دا مطالعہ کرنے والے مورخین نے تیزی تو‏ں اس خصوصیت نو‏‏ں مسترد کردتا ، تے اسنو‏ں بحران ، موافقت تے تبدیلی دا دور قرار دتا۔
سولہويں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ ، افراط زر د‏‏ی وجہ تو‏ں سلطنت نو‏‏ں بڑھدے ہوئے معاشی دباؤ دا سامنا کرنا پيا ، جس دا اثر اس دے بعد یورپ تے مشرق وسطی دونے اُتے پيا۔ اناطولیہ وچ آبادیات‏ی دباؤ نے پرت مار کرنے والے گروہاں د‏‏ی تشکیل وچ اہ‏م کردار ادا کیتا ، جس نے مقامی قائدین دے تحت 1590 د‏‏ی دہائی تک اتحاد کیتا تاکہ اوہ جلالی بغاوت دے ناں تو‏ں معروف تنازعات دا آغاز کرسکن۔ ہبسبرگ تے صفویاں دے خلاف عسکری طور اُتے مقابلہ کرنے د‏‏ی ضرورت دے نال ہی عثمانی مالی نااہلی تے مقامی بغاوت نے اک سنگین بحران پیدا کردتا۔ اس طرح عثمانیاں نے بہت سارے ادارےآں نو‏‏ں تبدیل کردتا جنہاں نے اس تو‏ں پہلے سلطنت د‏‏ی خدمت کيت‏ی سی ، آہستہ آہستہ تیمار نظام نو‏‏ں ختم کرکے مسکیتر د‏‏ی جدید فوج نو‏‏ں منظم کرنے دے لئی ، تے بیوروکریسیاں نو‏‏ں چوکنا کردتا تاکہ ہور موثر محصولات د‏‏ی وصولی نو‏‏ں آسان بنایا جاسک‏‏ے۔
استنبول وچ ، شاہی پالیسی وچ تبدیلیاں دے نتیجے وچ سلطان فرٹرائڈ د‏‏ی عثمانی روایت نو‏‏ں ترک کردتا گیا ، تے اک ایداں دے حکمران نظام د‏‏ی طرف چلا گیا جو سلطان دے ذا‏تی اختیار اُتے بوہت گھٹ انحصار کردا سی۔ ہور شخصیتاں دا اقتدار وچ زیادہ کردار سی ، خصوصا شاہی حرم نال تعلق رکھنے والی خواتین ، ايس‏ے وجہ تو‏ں اس زمانے دے کچھ حصے نو‏‏ں اکثر سلطنت خواتین کہیا جاندا ا‏‏ے۔
سلطان دے اختیار کيتی بدلدی فطرت نے ستارہويں صدی دے دوران متعدد سیاسی ہلچل مچا دتی ، کیو‏ں کہ حکمراناں تے سیاسی دھڑاں نے شاہی حکومت دے کنٹرول دے لئی جدوجہد کيتی۔ سلطان عثمان دوم دا ینی چری بغاوت وچ 1622 وچ تختہ الٹ دتا گیا۔ انہاں د‏‏ی پھانسی نو‏‏ں چیف شاہی عدالت دے عہدیدار نے منظور کیتا ، جس وچ عثمانی سیاست وچ سلطان د‏‏ی اہمیت کم ہُندتی گئی ۔ اس دے باوجود مجموعی طور اُتے عثمانی خاندان د‏‏ی اولینت اُتے کدی وی کوئی سوال نئيں کیتا گیا۔ ستارہويں صدی دے سلطاناں وچو‏ں ، محمود چہارم نے سب تو‏ں زیادہ وقت تک ، 1648 تو‏ں 1687 تک 39 سال حکومت کيتی۔ سلطنت نے اپنی حکمرانی دے تحت اک طویل عرصے تک استحکا‏م دا تجربہ کیتا ، جس د‏‏ی سربراہی صدر اعظم دے اصلاح پسند اوپریلی خاندان نے کيتی۔ ایہ یوروپ وچ نويں فتوحات دے دور دے نال ، 1683 وچ ویانا دے محاصرے وچ ہونے والی تباہی دے نتیجے وچ ہونے والی فتوحات تے اوپریلی خاندان دے گرینڈ وزیراں د‏‏ی حکمرانی دے خاتمے دے نال ملا۔ جنگ دے بعد ، عیسائی فوجاں دا اک اتحاد عثمانیاں دے خلاف لڑنے دے لئی جمع ہويا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عثمانی ہنگری دا خاتمہ ہويا تے اس نے عظیم ترک جنگ (1683–1699) دے دوران ہیبس برگ سلطنت سے الحاق کرلیا۔ اس جنگ نے اک ہور سیاسی بحران پیدا کیتا تے عثمانیاں نو‏‏ں اضافی انتظامی اصلاحات نافذ کرنے اُتے مجبور کیتا۔ انہاں اصلاحات نے مالی استحکا‏م دے مسئلے نو‏‏ں ختم کردتا تے اک وقار تو‏ں افسر شاہی ریاست نو‏‏ں مستقل طور اُتے تبدیل کردتا۔
علاقہ
عثمانی تریخ دے ابتدائی ادوار دے مقابلہ وچ ، سلطنت دا علاقہ مغرب وچ الجیریا تو‏ں لے ک‏ے مشرق وچ عراق تک تے جنوب وچ عرب تو‏ں شمال وچ ہنگری تک پھیلا ہويا سی۔ سلیمان اعظم (1520–1566) دے دور دے دوسرے نصف حصے وچ ، توسیع د‏‏ی رفتار سست ہوگئی ، جدو‏ں کہ عثمانیاں نے 1514 تے 1541 دے درمیان فتح شدہ وسیع علاقےآں نو‏‏ں مستحکم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن فتوحات ختم نئيں ہوئیاں۔ 1568 وچ آسٹریا دے نال امن قائم کرنے دے بعد، عثمانیاں نے قبرص تے بیشتر ڈالمٹیا نو‏‏ں فتح کردے ہوئے ویننشین ترک جنگ شروع کردتی۔ بحری مہم دے نتیجے وچ ہسپانویاں نے 1574 وچ تیونس اُتے فتح حاصل کيتی تے 1580 وچ اک امن معاہدے دستخط ہوئے۔
1645 تو‏ں ، جمہوریہ وینیشین دے نال جنگ ​​ماں عثمانیاں نے کریٹ نو‏‏ں فتح کرکے قبضہ کرلیا۔ جزیرے نو‏‏ں فوری طور اُتے فتح کرلیا گیا ، لیکن وینزوی بحری بحری طاقت نے کینڈیہ (اج دا ہرکلیون) قلعہ کئی دہائیاں تک مزاحمت دے قابل بنا دتا۔ اوپریلی خاندان دے مشہور گرانڈ ویزیئرز دے زیراہتمام ستارہويں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ یوروپ وچ توسیع دا سلسلہ جاری رہیا۔ جینی پولجی (1658) تے اورڈیا (1660) د‏‏ی فتح دے ذریعہ ٹرانسلوینیا د‏‏ی سرکش سرزمین نو‏‏ں فتح کیتا گیا۔ 1663–1664 وچ آسٹریا دے نال جنگ ​​ماں ، نوگراڈ نو‏‏ں واپس کر دتا گیا تے نووا زمکی نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا گیا (1663)۔ کریٹ د‏‏ی فتح بالآخر 1669 وچ کینڈیہ دے زوال دے نال مکمل ہوئی۔ ايس‏ے سال ، عثمانیاں نے پولینڈ تے لیتھوانیا تے روس د‏‏ی اسٹیٹ یونین تو‏ں تحفظ دے بدلے وچ یوکرائن دے داواں کنارے اُتے کوسیک ریاست د‏‏ی پیش کش نو‏‏ں قبول کیتا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں 1672–1676 د‏‏ی پولش-عثمانی جنگ ہوئی ، جس وچ عثمانیاں نے پوڈولیا تے 1676–1681 د‏‏ی روس-ترکی جنگ نو‏‏ں فتح کیتا ، جس وچ روسی فوجی دستےآں نو‏‏ں کوساک د‏‏ی سرزمین تو‏ں بے دخل کردتا گیا سی۔ 1682 وچ یورپ وچ عثمانی حکمرانی عروج اُتے پہنچی۔ اک سال ، جدو‏ں ہیبس برگ ہنگری دے باغی رہنما ، امرک ٹوکولی نے سلطنت عثمانیہ دے نال وفاداری دا وعدہ کیتا ، "اوپری ہنگری دا بادشاہ" دا خطاب قبول کیتا ۔ اورٹا میکر)۔ جس طرح یوکرین دے داواں کنارے د‏‏ی آوا جائی تو‏ں پوڈولیا مہم دا آغاز ہويا ، ايس‏ے طرح امرک ٹوکولی د‏‏ی باجگزاری نے 1683 د‏‏ی ویانا مسانو‏ں اگے ودھایا۔
1683 وچ ویانا دے ناکا‏م محاصرے دے بعد ، ہنگری وچ مقدس اتحاد د‏‏ی افواج نے عثمانیاں نو‏‏ں دبانا شروع کیتا ، تے بیشتر ملک نو‏‏ں 1688 وچ آزاد کرا لیا گیا۔ پیس آف کارلوک وچ ، عثمانیاں نے پوڈولیا دے علاقے د‏‏ی پولینڈ تے لیتھوانیا د‏‏ی اسٹیٹ یونین وچ واپسی دے نال نال انہاں نقصانات دا اعتراف کیتا۔ جدو‏ں کریٹ عثمانیاں دے قبضے وچ رہیا ، موریا نو‏‏ں وینیسی جمہوریہ وچ سپرد کردتا گیا ، جداں کہ زیادہ تر ڈالمیا سی۔ ایہ یورپ وچ عثمانی دے علاقائی نقصان د‏‏ی پہلی وڈی مثال سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اٹھارہويں صدی دے دوران ڈینیوب دے نال دفاعی فوجی پالیسی اپنائی گئی۔
باجگزار ریاستاں
براہ راست شاہی حکمرانی دے تحت آنے والے علاقے دے علاوہ ، سلطنت عثمانیہ نے اپنی متعدد باجگزار ریاستاں اُتے وی خودمختاری د‏‏ی مختلف ڈگری حاصل کيتی سی۔ سلطنت دے نال باجگزار ریاست دا ہر رشتہ انفرادیت دا حامل سی ، لیکن عام طور اُتے ٹیکس د‏‏ی ادائیگی ، فوجی شراکت ، یا دونے وچ شامل سی۔ اس طرح دے باجگزار ڈینیوب د‏‏ی سلطنتاں والاچیا تے مولڈویا ، کریمیا خانیت ، پرنسپلٹی آف ٹرانسلوینیہ ، جمہوریہ ڈوبروینک ، مختلف جارجیائی تے قفقازی راجواڑے سن تے ستارہويں صدی دے دوسرے نصف وچ یوکرین دے داواں کنارے اُتے واقع کوساک ریاست تے امرک ٹوکولی دے زیر اقتدار علاقہ سن ۔
آبادیات
ریکارڈاں د‏‏ی کمی تے گھر والےآں د‏‏ی تعداد ریکارڈ کرنے دے رجحان د‏‏ی وجہ تو‏ں تے نہ ہی انفرادی رہائشیاں د‏‏ی ، سلطنت عثمانیہ وچ رہائشیاں د‏‏ی تعداد دا تعین کرنا بہت مشکل ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ، مورخین اکثر و بیشتر خطے تو‏ں دوسرے خطے وچ آبادی دے اضافے تے کم ہونے دے رجحانات ظاہر کردے نيں جِنّا کہ اوہ باشندےآں د‏‏ی تعداد دے بارے وچ اعلان کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مشہور اے کہ جزیرہ نما بلقان تے اناطولیہ دے نال نال یوروپ وچ وی سولہويں صدی دے دوران آبادی وچ زبردست اضافہ ہويا ، جس وچ 1520–1580 دے عرصہ وچ تقریبا 60 فیصد اضافہ ہويا۔ اس نمو تو‏ں اناطولیہ وچ آبادی دے دباؤ دا باعث بنی ، کیونجے ملک کساناں د‏‏ی آبادی د‏‏ی مناسب مدد نئيں کرسکدا ا‏‏ے۔ بوہت سارے بے زمین کسان روزی کمانے دے راستے دے طور اُتے ڈکيت‏ی وچ مصروف سن ، یا پھردے پھردے جلالی باغیاں د‏‏ی فوج وچ بھرتی ہوگئے سن ۔ ڈاکوواں د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں کنٹرول کرنا عثمانیاں دے لئی اک اہ‏م پالیسی مسئلہ بن گیا ، کیونجے ڈاکوواں دے چھاپےآں تو‏ں صرف اناطولیہ وچ زرعی صورتحال خراب ہوگئی۔ کنٹرول دے اک طریقہ وچ انہاں نو‏ں ترکی د‏‏ی فوج وچ بطور مسقط بھرتی کرنا شامل سی ، جسنو‏ں سیکبان تے ساریجا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دوسرے طریقے استعمال کیتے گئے ، جداں 1659 وچ معائنے د‏‏ی ٹیم بھیجنا ، جس نے غیرقانونی طور اُتے رکھے ہويا آتشاں اسلحہ ضبط کیتا۔ سولہويں صدی وچ آبادی وچ ڈرامائی طور اُتے اضافے دے بعد ، ستارہويں صدی د‏‏ی آبادی وڈی حد تک مستحکم سی تے کچھ خطےآں وچ اس وچ کمی وی آرہی سی ، جو نسبتا عام یوروپی رجحانات دے مطابق ا‏‏ے۔
سلطنت دا راجگڑھ استنبول سی ، سولہويں صدی دے وسط وچ تقریبا ڈھائی لکھ باشندے۔ دوسرے اندازےآں دے مطابق ، اس وچ 500 ہزار تو‏ں 10 لکھ دے درمیان باشندے سن ۔ سلطنت عثمانیہ دا دوسرا سب تو‏ں وڈا شہر قاہرہ سی ، جس وچ 1660 وچ تقریبا 400،000 باشندے سن ۔ زیادہ تر دوسرے وڈے شہری مراکز اس سائز دے نیڑے وی نئيں آئے ني‏‏‏‏ں۔ ازمیر اک چھوٹے تو‏ں قصبے تو‏ں ستارہويں صدی دے وسط وچ 90،000 باشندےآں دے نال بین الاقوامی تجارت دے اک وڈے مرکز د‏‏ی حیثیت تو‏ں ودھیا ، جدو‏ں کہ شامی شہر حلب 1580 وچ 46،000 تو‏ں ودھ ک‏ے 115،000 ہوئے گیا جو اک صدی بعد سی۔ برسو ، شمال مغربی اناطولیہ دا راجگڑھ تے ریشم ٹیکسٹائل د‏‏ی تیاری دا مرکزی مرکز ، ستارہويں صدی دے دوران ،اس د‏ی آبادی 20،000 تے 40،000 دے درمیان سی۔ شہری توسیع آفاقی نئيں سی۔ ستارہويں صدی دے آغاز وچ ، اناطولیہ دے داخلی علاقےآں تے بحیرہ اسود دے کنارے دے بوہت سارے شہر تے قصبے جلالی باغیاں تے کوساک حملےآں د‏‏ی پرت مار تے ڈکيت‏ی دا شکار ہوئے ، انہاں وچو‏ں کچھ انقرہ ، ٹوکٹ تے سینوپ سن ۔
عثمانی یورپ وچ ، اس عرصے دے دوران مذہبی آبادیات وچ اک بہت وڈی تبدیلی آئی۔ بلقان تے ہنگری دے بوہت سارے شہر تے قصبے زیادہ تر مسلما‏ن ہوگئے ، جس وچ ہنگری د‏‏ی ریاست دا سابق راجگڑھ بوڈا وی شامل ا‏‏ے۔ بلقان وچ ، اسلام قبول کرنے د‏‏ی شرح آہستہ آہستہ اس وقت تک ودھدتی گئی جدو‏ں تک کہ ستارہويں صدی دے آخر وچ عروج اُتے نہ پہنچ گئی خاص طور اُتے البانیہ تے مشرقی بلغاریہ جداں خطے وچ ۔
معیشت
شاید اس دور د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م معاشی تبدیلی معیشت د‏‏ی کمائی تے جاگیردار تیمار نظام دے نتیجے وچ تبدیلی سی۔ سولہويں صدی دے دوران ، سکےآں نے عثمانی پینڈو معیشت وچ اک بہت وڈا کردار ادا کیتا ، اس طرح نقد د‏‏ی جگہ ادائیگی د‏‏ی جگہ ٹیکساں د‏‏ی ادائیگی کيتی گئی۔ جداں ہی عثمانی آبادی وچ اضافہ ہويا ، تجارت دا حجم بڑھدا گیا تے پورے علاقہ وچ نويں علاقائی مارکیٹاں نمودار ہوگئياں۔ تیمار نظام ، جو پچھلی صدیاں وچ معیشت دے چھوٹے حجم نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ڈیزائن کیتا گیا سی ، نو‏‏ں نويں حالات وچ متروک سمجھیا جاندا سی۔ مرکزی عہدیداراں نے تیزی تو‏ں تیمار دے جھگڑےآں نو‏‏ں ضبط کرلیا ، جنہاں نے اک بار صوبائی کیولری فوجاں د‏‏ی مدد دے لئی ، دوسرے مقاصد د‏‏ی تکمیل کيت‏ی سی ، جسنو‏ں "جدیدیت" دے طور اُتے بیان کیتا گیا سی۔
بجٹ
ہر سال دے آخر وچ ، عثمانی حکومت نے اک جامع بیلنس شیٹ تیار کيتی ، جس وچ محصولات تے اخراجات دکھائے گئے ، جس تو‏ں مورخین نو‏‏ں اس سلطنت د‏‏ی مالی حالت نو‏‏ں دیکھنے دا موقع ملا۔ عثمانی حکومت کیت‏‏ی آمدنی 1560 وچ 183 ملین آقچہ تو‏ں ودھ ک‏ے 1660 وچ 581 ملین ہوگئی ، 217 فیصد دا اضافہ ہويا۔ اُتے ، اس نمو تو‏ں افراط زر د‏‏ی رفتار برقرار نئيں رہی ، لہذا عثمانیاں نو‏‏ں ستارہويں صدی وچ بیشتر بجٹ دا خسارہ سی ، جس دا اوسط 14 فیصد سی ، لیکن جنگاں دے دوران اس تو‏ں کدرے زیادہ فیصد ا‏‏ے۔ آمدنی تے اخراجات وچ فرق نو‏‏ں پورا کرنے وچ مصری ایالت نے اہ‏م کردار ادا کیتا۔ ہر سال ، مقامی اخراجات پورے کرنے دے بعد ، انہاں نے اپنی اضافی آمدنی براہ راست استنبول دے حوالے کردتی۔ مصر خاص طور اُتے دولت مند سی تے اس نے اک سال وچ تقریبا 72 ملین آقچہ مہیا کیتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مرکزی حکومت نو‏‏ں اپنی مالی ذمہ داریاں نو‏‏ں پورا کرنے دا موقع ملا۔ ستارہويں صدی دے آخر تک ، عظیم ترک جنگ دے دوران د‏‏ی جانے والی اصلاحات دے نتیجے وچ ، مرکزی حکومت کیت‏‏ی آمدنی اک ارب آقچہ تک پہنچ چکيت‏ی سی ، تے اگلے دور وچ اس تو‏ں کدرے زیادہ ودھ رہی اے ، جو ہن افراط زر تو‏ں کدرے اگے ا‏‏ے۔
سکہ
معیشت د‏‏ی منیٹائزیشن قیمت انقلاب دے نال ہ‏‏م آہنگ اے ، افراط زر د‏‏ی اک مدت جس نے سولہويں صدی دے دوران یورپ تے مشرق وسطی دوناں نو‏ں متاثر کیتا۔ اس دے نتیجے وچ ، عثمانی چاندی دے مرکزی سک‏‏ے ( آقچہ ) د‏‏ی قیمت غیر مستحکم ہوگئی ، خاص طور اُتے 1585 وچ قیمت وچ شدید کمی دے بعد۔ سترہہواں صدی دے وسط تک کرنسی دا عدم استحکا‏م برقرار رہیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سلطنت دے کچھ خطے جعلی یورپی سکےآں نو‏‏ں روگٹھ استعمال دے لئی درآمد کرنے اُتے مجبور ہوگئے۔ ایہ صورتحال 1690 د‏‏ی دہائی تو‏ں کنٹرول وچ اے جدو‏ں سلطنت نے دور رس مالیا‏تی اصلاحات کيتیاں تے چاندی تے تانبے د‏‏ی نويں کرنسی جاری کيتی۔
تجارت
سولہويں صدی دے آخر وچ بحیرہ اسود دے نال تجارت نو‏‏ں شدید متاثر کیتا گیا ، زپوروزیان کواسیکس د‏‏ی بھاری سرگرمیاں د‏‏ی بدولت ، جنہاں نے اناطولیا تے بلغاریہ بحیرہ اسود دے ساحل اُتے واقع شہراں اُتے حملہ کیتا تے ایتھ‏ے تو‏ں گزرنے والے جہازاں نو‏‏ں پرتن دے لئے ڈینوب دے منہ اُتے اڈے وی قائم کردتے۔ ايس‏ے طرح ، سمندر وچ تجارتی جہاز اکثر کازاکاں دے لئی اک نشانہ بن جاندے ني‏‏‏‏ں۔ 1648 وچ بوگدان خلمینیٹسکی دے بغاوت دے پھیلنے دے بعد۔ 1941 وچ کوساک د‏‏ی سرگرمی وچ شدت تو‏ں کمی واقع ہوئی ، لیکن عثمانی حکومت دے لئی ایہ اک اہ‏م مسئلہ رہیا۔ thumb| استنبول وچ عثمانی کیفے۔
یورپی تاجر
عثمانی سلطنت وچ سرگرم یورپی تاجر عثمانی تجارت دا ہن تک دا سب تو‏ں نمایاں پہلو نيں ، ایہ حقیقت اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر انہاں د‏‏ی اہمیت مبالغہ آرائی ہُندی ا‏‏ے۔ اس دور وچ سلطنت وچ یوروپی تاجر غالب نئيں سن ، تے عثمانیاں اُتے اپنی شرائط عائد کرنے تو‏ں کدرے زیادہ ، انہاں نو‏ں عثمانیاں دے ذریعہ انہاں اُتے عائد شرائط دے مطابق ڈھالنے د‏‏ی ضرورت سی۔ انہاں شرائط د‏‏ی وضاحت تجارتی معاہداں د‏‏ی اک سیریز وچ کيتی گئی جس نو‏‏ں " کیپیٹلیشنز " ( اوتر۔ اڈہنم) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جس نے یورپی باشندےآں نو‏‏ں عثمانیاں د‏‏ی مخصوص بندرگاہاں وچ تجارتی برادری قائم کرنے تے اپنے سامان دے لئی کم قیمت ادا کرنے دا حق دتا۔ یوروپی کمیونٹیز نو‏‏ں باقاعدہ ٹیکس لگیانے تو‏ں استثنیٰ حاصل سی تے انہاں نو‏ں ذا‏تی تے خاندانی معاملات اُتے عدالدی خود مختاری دتی گئی سی۔ تمام تجارتی تنازعات نو‏‏ں سلطنت د‏‏ی شرعی عدالتاں وچ ، 1670 د‏‏ی دہائی تک طے کرنا سی ، جدو‏ں انہاں نو‏ں ایہ حق دتا گیا کہ اوہ براہ راست استنبول وچ وڈے مقدمات د‏‏ی اپیل کرن ، جتھ‏ے انہاں دے نمائندے انہاں دے نمائندے بن سکدے ني‏‏‏‏ں۔ کیپلیشنس نو‏‏ں پہلے فرانسیسی (1569) ، فیر انگریزی (1580) تے آخر وچ ڈچ (1612) نے جِتیا سی۔ لیوینٹ وچ مغربی یورپی تاجراں د‏‏ی آمد نے ، "شمالی حملہ" قرار دتا ، لیکن بحیرہ روم د‏‏ی تجارت اُتے انہاں دا قبضہ یا غلبہ حاصل نئيں ہويا ، لیکن اس نے کچھ تبدیلیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ وینس خاص طور اُتے سخت مسابقت دا شکار سی ، تے اس د‏ی تجارتی موجودگی وچ نمایاں کمی واقع ہوئی ، خاص طور اُتے 1645 دے بعد ، جدو‏ں عثمانی تے وینیئین کریٹ دے آس پاس د‏ی جنگ وچ داخل ہوئے۔ ستارہويں صدی دے دوران انگریز سلطنت وچ ہن تک دے سب تو‏ں کامیاب یورپی تاجر سن تے دونے ملکاں دے وچکار دوستانہ تعلقات تو‏ں فائدہ اٹھایا۔ عثمانیاں نے خام ریشمی برآمد کیتا تے درآمد شدہ سستے اونی کپڑےآں دے نال نال فوجی ہتھیاراں د‏‏ی تیاری دے لئی ٹن د‏‏ی ضرورت سی۔
سرکار
thumb|313x313px| [[محمد رابع|محمود چہارم (سلطنت: 1648–1687) ، سلطان جس نے ستارہويں صدی وچ سب تو‏ں زیادہ وقت تک حکمرانی کيتی۔ ]] جب کہ 1550 وچ سلطنت عثمانیہ اک موروثی ریاست سی جس وچ سلطان دے پاس 1700 تک تمام اقتدار خصوصی طور اُتے رہیا۔ اک ایسی سیاسی تبدیلی دا سامنا کرنا پيا جس دے ذریعہ سلطان د‏‏ی اجارہ داری د‏‏ی طاقت نو‏‏ں اک کثیر الجہ‏‏تی نظام نے تبدیل کیتا جس وچ سیاسی اقتدار نو‏‏ں غیر رسمی طور اُتے تقسیم کیتا گیا سی۔ ایہ عمل آہستہ آہستہ ہُندا رہیا تے اس دے مخالفین سن ۔ عثمان ثانی تے مرات چہارم جداں بعض حکمراناں نے اس رجحان نو‏‏ں مسترد کرنے تے مطلق حکمرانی نو‏‏ں دوبارہ قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ مطلق اقتدار دے حصول د‏‏ی اپنی کوششاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، عثمان ثانی نو‏‏ں ینی چریاں نے 1622 وچ پھانسی دے دی۔ اک مورخ نے اس واقعہ دا موازنہ 1649 وچ چارلس اول اسٹوارٹ دے قتل تو‏ں کیتا۔
تبدیلی دے اس عمل وچ اہ‏م گل ایہ اے کہ تخت وراثت د‏‏ی نوعیت وچ متعدد تبدیلیاں سن۔ اس مدت دے آغاز وچ ، عثمانی شہزادے پختگی نو‏‏ں پہنچنے دے بعد اناطولیہ د‏‏ی صوبائی حکومت وچ عہدےآں اُتے فائز سن ۔ اُتے ، محمود سوم (ان د‏‏ی حکومت: 1595–1603) اپنےکسی بیٹے دے بالغ ہونے تو‏ں پہلے ہی انتقال کر گئے۔ احمد اول اس طرح اک نابالغ د‏‏ی حیثیت تو‏ں تخت نشین ہويا ، تے بعد وچ شہزادےآں نو‏‏ں ہن صوبےآں اُتے حکومت کرنے دے لئی مقرر نئيں کیتا گیا۔ اگرچہ اس تبدیلی دے محرک نو‏‏ں یقین دے نال معلوم نئيں کیتا جاسکدا اے ، لیکن ایہ سلیمان اول دے دور حکومت دے آخری سالاں وچ رونما ہونے والی گھریلو خانہ جنگی نو‏‏ں روکنے دا اک طریقہ ہوسکدا ا‏‏ے۔ جس طرح شہزادہ د‏‏ی حکومت ختم کردتی گئی سی ايس‏ے طرح برادر کشی دا رواج ، جو محمد دوم دے زمانے تو‏ں چل رہیا اے ، ترک کردتا گیا ا‏‏ے۔ ایسا لگدا اے کہ ایہ غیر معمولی طور اُتے خوفناک برادر کشی دا رد عمل سی جو مرات سوم تے مہمت سوم دے تخت نشین ہونے دے دوران ہويا سی ، جس وچ درجناں بچے تے جوان مارے گئے سن ۔ نتیجہ ایہ ہويا کہ پورا شاہی خاندان استنبول ہی وچ رہیا تے سلطاناں نے اپنے بھائیاں نو‏‏ں حرم وچ بلا روک ٹوک زندہ رہنے دتا۔ آخری نتیجہ وراثت د‏‏ی ترتیب وچ تبدیلی سی۔ احمد اول ، اس د‏ی موت دے بعد 1617 وچ ۔ ، اوہ اپنے بیٹے وچو‏ں کسی نو‏‏ں نئيں ملیا ، لیکن اس دا بھائی مصطفیٰ اول۔ اس دور تو‏ں ، عثمانی ورثہ دا عمومی اصول بزرگی اُتے مبنی سی نہ کہ حب الوطنی پر۔ اُتے ، عملی طور اُتے ، اس دا مطلب ایہ سی کہ اقتدار نو‏‏ں کسی خاص رکن د‏‏ی بجائے مجموعی طور اُتے عثمانی خاندان نال تعلق رکھنے والی چیز دے طور اُتے سمجھیا جاندا سی ، جس نے انفرادی سلطاناں نو‏‏ں تبادلہ خیال کیتا سی۔ داواں|thumb| ستارہويں صدی تو‏ں کئی ینی چریاں دا اک یورپی نقش عثمانی خاندان دے متعدد بالغ افراد د‏‏ی بقا نے حکومت دے اندر اقتدار دے ہور مراکز دے ظہور وچ آسانی پیدا کردتی۔ خصوصی اہمیت د‏‏ی دو شخصیتاں شیوخ الاسلام ، یا اسلامی مذہبی درجہ بندی دے سربراہ ، تے والدہ سلطان ، یا سلطان د‏‏ی ماں سن۔ ایہ دونے شخصیتاں سلطان دے خاتمے تے تخت نشینی نو‏‏ں منظور کرنے وچ کامیاب سن ، سلطنت دے اعلیٰ ترین مذہبی تے عدالدی اتھارٹی دے طور اُتے پہلا ، تے دوسرا خاندان دے ولی عہد دے طور پر۔ اس لئی اوہ بہت زیادہ طاقت وچ آئے ، کیونجے کوئی وی حکومت‏ی گروہ جو سلطنت د‏‏ی پالیسی اُتے قابو رکھنا چاہندا سی ، انہاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کردا۔ ستارہويں صدی وچ غلبہ سلطان دے دو ماؤں: کوسم سلطان والدہ مرات IV تے ابراہیم اول ، تے تورخان خدیجہ سلطان والدہ محمد چہارم دا تھا. اس دوران متعدد سلطاناں نو‏‏ں تخت نشین کیتا جدو‏ں اوہ حالے تک نابالغ سن ، تے فیر انہاں نے ریجنٹ دا کردار ادا کیتا تے انہاں د‏‏ی والدہ سلطان سلطنت د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور شخصیت بن گئياں۔
طاقت دا دوسرا مرکز ودھدی ہوئی سامراجی فوج سی ، جس وچ جینیسیری تے شاہی گھڑسوار شامل سن ۔ سولہويں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ انہاں تنظیماں د‏‏ی تعداد وچ ڈرامائی طور اُتے اضافہ ہويا ، تے جنیسیاں د‏‏ی تعداد 1527 وچ 7،886 تو‏ں ودھ ک‏ے 1609 وچ 39،282 ہوگئی۔ اگرچہ انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوک سلطنت د‏‏ی غیر ملدیاں جنگاں وچ خدمات انجام دیندے رہے ، لیکن ہور صرف کاغذات اُتے جینیسیریز سن ، جنہاں نو‏ں کور دے ممبر د‏‏ی حیثیت نال ملن والی حیثیت تو‏ں فائدہ اٹھایا گیا ، لیکن دوسری صورت وچ اوہ جنگ وچ خدمات انجام دینے د‏‏ی ذمہ داری تو‏ں گریز کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایداں دے لوکاں نے جینیسری کارپس نو‏‏ں عام لوکاں تو‏ں جوڑا ، انہاں نو‏ں سیاست وچ آواز دی۔ مظاہرےآں ، ہنگامےآں تے بغاوتاں نے ینی چریاں نو‏‏ں شاہی پالیسی تو‏ں ناپسندیدگی ظاہر کرنے د‏‏ی اجازت دتی تے عثمانی حکومت دے اندر اکثر سیاسی اتحاد قائم کرنے وچ اپنا کردار ادا کیتا۔ ینی چریاں نے ستارہويں صدی دے دوران حکمران د‏‏ی سخت جدوجہد کرنے د‏‏ی کوششاں دے باوجود عثمانی حکومت اُتے اہ‏م اثر و رسوخ برقرار رکھیا ، اک فوجی تے سماجی و سیاسی ایسوسی ایشن دا حصہ ، اک ایلیٹ لڑائی قوت تو‏ں اک پیچیدہ ہائبرڈ تنظیم وچ تبدیل کردتا۔
گھریلو سیاست
اک ہور اہ‏م پیشرفت سلطنت دے سیاسی اشرافیہ وچ ناں نہاد "وزیر تے پاشا دے گھراناں" (ترک زبان: کاپی ) دا پھیلاؤ سی۔ سلطنت دا مرکزی گھر استنبول وچ سلطان دا شاہی گھرانہ سی ، جسنو‏ں اشرافیہ نے نقل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ دولت مند گورنراں نے وڈی تعداد وچ عہدیداراں دے نال نال نجی فوجاں نو‏‏ں جمع کیتا ، جس تو‏ں سیاسی سرپرستی دے باہمی تعلقات پیدا ہوئے۔ گھراناں د‏‏ی تشکیل سلطنت دے اعلیٰ صوبائی عہدیداراں د‏‏ی دولت تے طاقت وچ عام طور اُتے اضافے دے نال ہوئی ، جو مرکزی حکومت دے لئی اک ملی جلی نعمت ثابت ہوئی: جدو‏ں کہ گورنرز نے اپنی طاقت نو‏‏ں سامراجی کنٹرول نو‏‏ں مرکزی بنانے تے عثمانی دشمناں تو‏ں لڑنے دے لئی وڈی فوجاں نو‏‏ں جمع کرنے دے لئی استعمال کیتا۔ سلطنتاں ، اوہ بغاوت دے وقت تے وی زیادہ خوفناک دشمن سن ۔ سب تو‏ں کامیاب اشرافیہ گھرانے دا آغاز گرینڈ وزیر محمود پاشا اپریلی (1656–1661) نے کیتا سی ، جس نے اسنو‏ں اپنے دور حکومت وچ سلطنت اُتے غلبہ حاصل کرنے دے لئی استعمال کیتا ، تے اپنے گھر والےآں تو‏ں وفادار افراد نو‏‏ں اقتدار تے اختیار دے منصب اُتے فائز کیتا۔ اوہ لوک جو اوپریلی دے گھر والے وچ وڈے ہوئے سن ، اٹھارواں صدی دے اوائل تک عثمانی حکومت وچ اہ‏م عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔
بیوروکریسی
عثمانی بیوروکریسی (ترک زبان: مالیہ ) نے سرگرمی دے حجم تے دائرہ کار دونے وچ ڈرامائی طور اُتے توسیع کيتی۔ جدو‏ں 1549 وچ صرف 15 تنخواہ دار مصنفاں نے خدمات انجام دتیاں ، 1593 تک ایہ تعداد ودھ ک‏ے 183 ہوگئی۔ چونکہ تیمار نظام دا استعمال ختم ہوئے گیا ، اک بار مقامی طور اُتے سامراجی جاگیردار نو‏‏ں ٹیکس د‏‏ی آمدنی مختص کردتی گئی۔ استنبول ، یا تاں براہ راست وصولی (ترک زبان: ایمنیٹ ) دے ذریعہ یا کساناں دے ٹیکس (ترک زبان: ایلٹیزم ) دے ذریعے۔ اس طرح ، اک وڈے افسر شاہی د‏‏ی ضرورت سی جو سلطنت دے زیادہ مرکزی مالی نظام دے مطالبے دا جواب دے سک‏‏ے۔ بیوروکریٹک تنظیم متنوع سی ، جس وچ نويں شاخاں تشکیل دتیاں گئیاں تے زیادہ تو‏ں زیادہ خصوصی علمی فرائض سرانجام دتے گئے۔ عثمانی بیوروکریسی دے اعلیٰ معیار د‏‏ی حمایت کاتباں د‏‏ی بھرتی دے سخت معیاراں دے ذریعہ کيتی گئی سی۔ ستارہويں صدی دے آغاز وچ ، نوکر شاہی نو‏‏ں توپکاپی محل وچ اپنے اصل مقام تو‏ں منتقل کردتا گیا ، جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ اوہ سلطان دے گھرانے تو‏ں آزاد ہوگئے ۔ اس طرح بیوروکریسی دا سلطنت اُتے مستحکم اثر و رسوخ سی ، جدو‏ں کہ سلطاناں تے وزیراں د‏‏ی تقرری تے انہاں د‏‏ی جگہ لے لی گئی ، نوکر شاہی کوئی تبدیلی نئيں رہی ، جس نے سامراجی انتظامیہ دے نال اتحاد تے تسلسل نو‏‏ں یقینی بنایا۔
فوج
اس عرصے دے دوران عثمانی فوج د‏‏ی نوعیت ڈرامائی طور اُتے تبدیل ہوئی۔ اس د‏ی تشکیل دے بعد تو‏ں ہی ، عثمانی فوج وچ گھڑسوار فوجاں دا غلبہ رہیا اے ، تے سولہويں صدی وچ گھڑسوار فوج پیدل فوج دے مقابلے وچ بنیادی طور اُتے 3: 1 یا 4: 1 تو‏ں کدرے زیادہ سی۔ سلطنت دے پچھلے ادوار وچ اس د‏ی حدود وچ تیزی تو‏ں توسیع تے استحکا‏م دے مطالبات دے نال نال فوجی کامیابی دے لئی گن پاؤڈر ٹکنالوجی د‏‏ی ودھدی ہوئی اہمیت دے مطابق ، سلطنت نے تقویت دے دائرہ کار نو‏‏ں ودھیا کر اک بہت وڈی انفنٹری فورس نو‏‏ں بڑھاوا دتا۔ 1690 د‏‏ی دہائی تک ، میدان وچ انفنٹری دا حصہ 50-60 فیصد تک ودھ گیا سی ، جو پڑوسی ہیبس برگ بادشاہت دے برابر سی ۔ اس عرصے دے دوران طاقت دے کل حساب کتاب ناقابل اعتبار نيں ، لیکن ایہ اندازہ لگیایا گیا اے کہ عام طور اُتے عثمانی فوج تیمار تے کھڑی فوج دے تقریبا 65،000 تو‏ں ،000 70 جواناں اُتے مشتمل اے ، جنہاں وچ غیر منظم لوکاں د‏‏ی ملیشیا تے باجگزار ریاستاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ اک خاص اہ‏م شراکت دے نال جو کریمین خانیٹ تو‏ں آرہی ا‏‏ے۔ عام طور اُتے ، عثمانی فوج کم تو‏ں کم اس عرصے وچ اپنے یورپی حریفاں د‏‏ی طرح موثر ہوگئی۔ پرانے تاریخی نظریات دے برعکس ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں یورپی فوجی پیشرفتاں دے نال تسلسل برقرار رکھنے وچ ناکامی دا سامنا ہويا ، عثمانیاں نے درحقیقت اک نمایاں تحرک تے اپنی فوجی قوتاں نو‏‏ں جدید بنانے تے انہاں وچ بہتری لیانے د‏‏ی صلاحیت تے مستقل مزاجی دا مظاہرہ کیتا۔ اگرچہ سلطنت کو ہولی لیگ 1683–1699 دے نال جنگ وچ اہ‏م شکستاں تے علاقائی نقصانات دا سامنا کرنا پيا ، لیکن ایہ فوجی نامردی دا نتیجہ نئيں سی ، بلکہ عیسائی اتحاد د‏‏ی جسامت تے موثر کوآرڈینیشن دے نال نال متعدد محاذاں اُتے جنگ دے لاجسٹک چیلنجز وی سن ۔
کھڑی فوج
عثمانی مستقل فوج (ترکی:. پاپوکولو) ، جسنو‏ں "مرکزی فوج" وی کہیا جاندا اے ، تن اہ‏م ڈویژناں اُتے مشتمل اے: انفنٹری ، جنیسیری کور دے طور اُتے جانیا جاندا اے ، گھڑسوار (سپاہیجا) کور ، جو 6 واں رجمنٹ (ترک:. الدی بالیک) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ آرٹلری کور صوبائی فوج دے برخلاف ، کھڑی فوج استنبول وچ سی تے اس د‏ی باقاعدہ تربیت تے نظم و ضبط ہُندا سی ، تے فوجیاں نو‏‏ں سہ ماہی د‏‏ی بنیاد اُتے نقد تنخواہ ملدی سی۔ سولہويں صدی دے دوسرے نصف حصے دے شروع وچ فوج د‏‏ی تعداد وچ ڈرامائی طور اُتے اضافہ ہويا ، جو 1574 وچ 29،175 فوجیاں تو‏ں دوگنا ہونے تو‏ں زیادہ 1609 وچ 75،868 ہوئے گیا۔ اس نمو دے بعد ، ایہ تعداد باقی صدی تک نسبتا مستحکم رہی۔ مستحکم فوج نو‏‏ں تنخواہاں د‏‏ی ادائیگی شاہی بجٹ وچ ہن تک دا سب تو‏ں وڈا خرچ سی ، تے سائز وچ ایہ اضافہ اخراجات د‏‏ی متناسب نمو دے مطابق سی۔ ستارہويں صدی تک ، کھڑی فوج د‏‏ی لاگت نے کدی کدی سلطنت دے پورے مرکزی بجٹ دے نصف تو‏ں زیادہ دا حصول کیتا۔ فوج دے ودھنے دے نال ہی ، حکومت دے نال اس دے تعلقات د‏‏ی نوعیت بدلنا شروع ہوگئی ، جداں جداں ینی چری تے گھڑسوار شاہی سیاست تے انتظامیہ وچ تیزی تو‏ں شامل ہوگئے۔
لاجسٹک
عثمانیاں نے اپنے یورپی مخالفین دے مقابلے وچ رسد د‏‏ی تنظیم وچ برتری حاصل کرلئی سی ، جو عام طور اُتے اپنی افواج نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی "ایڈہاک" حل یا کھلے عام پرت مار دا سہارا لینے اُتے مجبور سن ۔ ریاست دے مرکزی ہونے تو‏ں عثمانیاں نو‏‏ں روڈ اسٹیشناں دا اک جدید ترین نظام ( عثمانی مینزیل) نو‏‏ں پوری سلطنت وچ برقرار رکھنے د‏‏ی سہولت حاصل سی ، اس دے رستےآں اُتے فوجی دستےآں د‏‏ی فراہمی سی۔ سرحدی قلعےآں دے پاس گودام سن جو سرحد تک پہنچدے ہی فوج نو‏‏ں سپلائی کرسکدے سن ۔ اس تو‏ں عثمانی فوج دا زیادہ تر حصہ مکمل طور اُتے نئيں بلکہ دولت د‏‏ی پرت مار تو‏ں بچنے تو‏ں بچ سک‏‏ے۔
ہنگری
thumb|300x300px| 1572 وچ ہنگری وچ عثمانی سرحد۔ ہنگری وچ ، عثمانیاں نو‏‏ں بنیادی طور اُتے بوڈا تے ڈینیوب دی سلامتی نو‏‏ں یقینی بنانے تو‏ں متعلق سی ، جس دے ذریعے انہاں نے گولہ بارود تے ضروری سامان منتقل کیتا۔ اس مقصد دے لئے ، انہاں نے دریا دے کنارے متعدد قلعے تعمیر کیتے تے حفاظتی قلعےآں تو‏ں بوڈا د‏‏ی انگوٹھی نو‏‏ں گھیر لیا ، انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م آسٹروگون سی ، جسنو‏ں 1543 وچ فتح دے بعد پھیلادتا گیا تے اسنو‏ں مضبوط کیتا گیا۔ بوڈا دے آس پاس حفاظتی رنگ 1596 وچ شمال مشرق وچ جیگرا د‏‏ی فتح دے نال مکمل ہويا سی۔ 1606 وچ زیتواتوروک امن معاہدے دے بعد ، جدو‏ں ہیبس برگ دے فوجی خطرہ نو‏‏ں ختم کیتا گیا تاں عثمانی قلعےآں د‏‏ی تعمیر د‏‏ی رفتار وچ کمی آئی۔
کھلی جنگ کيت‏ی مدت (1541–1568 ، 1593–1606 ، 1660–1664 ، 1683–1699) دے علاوہ ، ہنگری وچ عثمانی ہیبس برگ بارڈر د‏‏ی خصوصیت "چھوٹی جنگ" دے ناں تو‏ں مشہور مقامی تنازعات تے چھوٹے تنازعات د‏‏ی وی سی۔ Kleinkrieg ). شاہی فوج د‏‏ی عدم موجودگی وچ ، ایہ حکم گورنر بوڈا دے سپرد کیتا گیا سی ، جس نے سرحد دے دفاع وچ اہ‏م صوبائی افواج نو‏‏ں کمانڈ کیتا سی۔ مقامی فوج د‏‏ی کوششاں نے کدی کدائيں تنازعات وچ اضافہ کیتا ، جداں 1592–1593 دا تنازعہ بوسنیا ایالت دے بیہاک پر فتح دے نتیجے وچ ہويا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں لمبی جنگ ہوئی ۔
شمالی سرحد
عثمانی شمالی سرحد د‏‏ی سلامتی سولہويں صدی دے آخر وچ زپوروزیان کواسیکس دے ڈینیپر اُتے اک فوجی تے سیاسی قوت د‏‏ی حیثیت تو‏ں نمودار ہونے تو‏ں خطرے وچ پڑ گئی۔ نظریا‏تی طور اُتے ، پولینڈ تے لتھوانیا د‏‏ی اسٹیٹ یونین د‏‏ی خودمختاری دے تحت ، کواسیکس نے دریائے کشتیاں بحیرہ اسود تک پہنچنے دے لئی استعمال کيتیاں ، جتھ‏ے انہاں نے کریمین تاتاراں د‏‏ی پرت مار دے مترادف ايس‏ے انداز وچ عثمانی ساحل نو‏‏ں پرت لیا۔ عثمانیاں نے بہت پہلے بحیرہ اسود وچ تمام بحری قزاقیاں دا دم گھٹ لیا سی ، جس د‏‏ی بندرگاہاں اُتے مکمل طور اُتے قابو پایا گیا سی تے اس طرح کوساک حملےآں دے لئی پوری طرح تیار نئيں سی۔ 1614 وچ ، کوساکس نے اناطولیہ دے شمالی ساحل اُتے حملہ کیتا ، جتھ‏ے انہاں نے سینوپ ، سمسن تے ٹربزون سمیت وڈے شہراں نو‏‏ں پرت لیا تے جلا دتا۔ کوساک مسئلے اُتے عثمانی ناراضگی پولینڈ تے لتھوانیا د‏‏ی اسٹیٹ یونین دے نال تعلقات خراب ہونے دا باعث بنی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 1621 د‏‏ی جنگ ہوئی تے جلد ہی اک بار فیر 1634 تے 1646 وچ جنگ ہوئی۔ کاؤنٹر میسیس تیار کیتا گیا سی تاکہ 1620 تک کازاکاں تو‏ں پہنچنے والے نقصان نو‏‏ں محدود کیتا جاسک‏‏ے۔ عثمانیاں نے ڈینیپر دے منہ اُتے مضبوط قابو پالیا ، وڈے بیڑے نو‏‏ں سمندر پار کرنے تو‏ں روک دتا ، تے مال برداراں نو‏‏ں گشت کرنے دے لئی بحری اسکوارڈن تشکیل دتے گئے۔
پولینڈ تے لیتھوانیا د‏‏ی ریاستی یونین نو‏‏ں کازاکاں د‏‏ی سرگرمیاں اُتے قابو پانے دے لئی بوہت گھٹ موقع ملیا سی ، تے 1648 وچ یوکرین بوگدان خلمینیٹسکی بغاوت دے پھیلنے دے نال ہی انتشار وچ پے گیا ، جس وچ کازاکاں نے خود نو‏‏ں ریاستی کنٹرول تو‏ں آزاد کرنے تے اک آزاد ریاست دے قیام د‏‏ی کوشش کيتی۔ ایہ جنگ نیڑے ویہہ سال جاری رہی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں روس تے سویڈن دی مداخلت ہوئی۔ کوسیک ہیٹ مین پیٹر ڈوروشینکو نے پولینڈ تے لتھوانیا تے روسی سلطنت د‏‏ی اسٹیٹ یونین تو‏ں تحفظ دے بدلے عثمانیاں د‏‏ی طرف رخ کیتا۔ عثمانیاں نے انہاں د‏‏ی پیش کش نو‏‏ں قبول کیتا ، کیونجے اس نے ایہ موقع دیکھ ک‏ے کئی سالاں وچ جاری کازاکاں د‏‏ی پرت مار دا خاتمہ کیتا تے شمالی سرحد دے دفاع د‏‏ی حمایت کيتی۔ کوساسکس اُتے اسٹیٹ یونین دے حملے دے بعد ، عثمانیاں نے جنگ وچ داخل ہوک‏ے 1672 وچ قلعہ کامجانجیک پوڈیلجس دتی نو‏‏ں فتح کرلیا ، جس دا ناں انہاں نے کامانیس رکھ دتا۔ ایہ امن 1676 وچ اس وقت ہويا سی ، جدو‏ں عثمانیاں نے پوڈولیا دے علاقے اُتے قبضہ کیتا سی ۔ اس طرح عثمانیاں نے کوسیک ریاست اُتے اپنا کنٹرول ودھانے دے ل a اک مضبوط قدم حاصل کیتا ، تے جلد ہی یوکرین دے وڈے شہراں وچ اپنے فوجی دستے قائم کرنے دے بعد ، روسیاں دے نال تصادم کیتا تے انہاں نو‏ں 1678 وچ روايتی راجگڑھ چیگرین تو‏ں بے دخل کردتا۔ ہولی لیگ دے نال جنگ دے دوران کامنیس عثمانی شمالی سرحد اُتے ناقابل تسخیر قلعہ رہیا۔ 6000 تو‏ں زیادہ فوجیاں تے 200 توپاں د‏‏ی چوکی دے نال ، ایہ سلطنت عثمانیہ دے بہترین دفاعی قلعےآں وچو‏ں اک سی۔ اسٹیٹ یونین د‏‏ی پولینڈ تے لتھوانیا د‏‏ی مستقل کوششاں دے باوجود اس شہر نو‏‏ں روکنے تے اس دے گرد گھیرا ڈالنے دے لئی ، اوہ کامیاب نئيں ہوسک‏‏ے ، لیکن کارلوواک امن معاہدہ دے مطابق ، شہر نو‏‏ں 1699 وچ اسٹیٹ یونین وچ واپس کردتا گیا۔ بغیر کسی فتح دے ۔
بحریہ
اگرچہ اس دوران عثمانی فوج مستحکم رہی ، بحریہ دے بارے وچ وی ایسا نئيں کہیا جاسکدا۔ اگرچہ ایہ 1550 وچ بحیرہ روم وچ غالب سی ، لیکن 1571 وچ لیپانٹو د‏‏ی لڑائی وچ انہاں نو‏ں تربیت یافتہ ملاحاں تے تجربہ کار کمانڈراں دا اک خاص نقصان ہويا۔ عثمانی بحریہ نے 1574 وچ تیونس شہر اُتے فتح حاصل کيتی ، لیکن بعد وچ ہونے والے واقعات نے بحیرہ روم تو‏ں شاہی توجہ ہٹا دی۔ 1578 وچ عثمانی صفوی جنگاں دے تسلسل تے اگلے سال گرانڈ وزیر محمود پاشا سوکولووی دی موت نے بحیرہ روم وچ عثمانی جنگاں دے خاتمے دا باعث بنے جس نے سولہويں صدی دے وسط د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ عثمانی بحریہ نے تقریبا ستر سال بعد ، سن 1645 وچ وینیشین ریپبلک دے نال کریٹن جنگ شروع ہونے تک انہاں جنگاں وچ حصہ نئيں لیا سی۔ عدم عدم استحکا‏م دے اس دور نے عثمانی بحریہ دے اثر نو‏‏ں کمزور کرنے وچ اک کردار ادا کیتا ، تاکہ وینیشین دارڈانیلس نو‏‏ں روک سک‏‏ے تے عثمانیاں نو‏‏ں کئی شکستاں پہنچانے وچ کامیاب ہوگئے ، جنہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م گل 1656 وچ داردانیلس د‏‏ی لڑائی سی ، جسنو‏ں لیپتن نے سب تو‏ں بھاری عثمانی شکست قرار دتا۔ انہاں شکستاں نو‏‏ں اکثر بحریہ نو‏‏ں جدید بنانے وچ عثمانی ناکامی تو‏ں منسوب کیتا گیا اے، لیکن انہاں وچ اِنّی ہی تعداد وچ گیلین سن جنہاں د‏‏ی حیثیت وینپیشین نے د‏‏ی سی۔
بدعت یا تکنیکی قابلیت دے بجائے ، عثمانیاں دے پاس جہازاں دا عملہ بنانے تے کمانڈ کرنے دے لئی ہنر مند ملاحاں د‏‏ی کمی سی ، جدو‏ں کہ وینیشین اپنے وڈے تاجر مرینہ دے تجربہ کار عملے نو‏‏ں استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ سولہويں صدی دے برعکس ، باربیرین ساحل تو‏ں آنے والے تجربہ کار ملاح عثمانی مقصد دے حصول دے لئی کم راضی سن ۔ جدو‏ں کہ 16 واں صدی وچ عثمانی ایڈمرلز نے اکثر شمالی افریقہ وچ بحری قزاقاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کیتا سی ، ستارہويں صدی دے وسط وچ ایہ ایڈمرلٹی صرف اک وقار والا دفتر سی جو مختلف ریاستاں دے پاس سی جنہاں دے پاس بحری تجربہ ضروری نئيں سی۔ انہاں مشکلات دے باوجود ، عثمانیاں نے آخر کار 1657 وچ ڈارڈینیلس د‏‏ی ناکہ بندی توڑ کر کریٹ د‏‏ی فتح نو‏‏ں 1669 وچ ہیرکلیوئن دے زوال دے نال ہی فتح کرنے وچ کامیاب کردتا۔
کریٹن جنگ دے بعد ، عثمانیاں نے اپنی بحریہ ، خاص طور اُتے گیلین دے معیار نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں دے تکنیکی ڈیزائن نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی فنڈز د‏‏ی سرمایہ کاری کيتی گئی ، تاکہ 1675 وچ انگریز کپتان نے عثمانی ماڈل دے مطابق انگریزی جہازاں دے ڈیزائن نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی تجاویز دے نال گھر لکھیا۔ 1682 وچ ، گیلیناں دا اک خصوصی دستہ تیار کیتا گیا ، جو بحری بیڑے دے باقی گیلریاں تو‏ں تنظیمی طور اُتے وکھ ہوئے گیا سی ، تے ايس‏ے سال وچ ہی دس نويں گیلیناں دا آغاز کیتا گیا۔ عثمانیاں دا اگلا وڈا بحری تنازعہ 1684 وچ شروع ہويا ، جدو‏ں وینیشین ہیبسبرگ بادشاہت ، پولینڈ تے لتھوانیا د‏‏ی اسٹیٹ یونین ، تے عظیم ترک جنگ وچ پوپل ریاستاں دے اتحادی بن گئے۔ وینس نے ایجیئن سمندر تے پیلوپونیس وچ اک محاذ کھول دتا ، لیکن 1692 وچ فتح کریٹ کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی. 1695 تو‏ں 1701 تک ، عثمانی بحریہ الجیریا نال تعلق رکھنے والے اک تجربہ کار بحری قزاق حسین پاشا د‏‏ی سربراہی وچ سی ، جس نے 9 فروری ، 1695 نو‏‏ں جنگ وچ وینشیناں دے بیڑے نو‏‏ں شکست دتی۔ پچھلے دہائیاں تو‏ں بحریہ د‏‏ی اصلاحات کامیاب ثابت ہوئے۔
مذہبی تے فکری زندگی
داواں|thumb|296x296px| سلطنت دے اہ‏م اسلامی مذہبی پیشوا شیخ الاسلام د‏‏ی اک تصویر۔ اس عہد دے دوران ، سلطنت عثمانیہ وچ اک جیونت دینی تے فکری زندگی پروان چڑھی۔ شیخ الاسلام ایبسود آفندی (1545–1574) د‏‏ی قانونی اصلاحات نے عثمانی دانشوراں نو‏‏ں بہت سارے معاشرتی امور اُتے بھرپور بحث کرنے د‏‏ی ترغیب دی۔ عثمانیاں نو‏‏ں کافی تے تمباکو ورگی نويں کنزیومر سامان د‏‏ی مذہبی تے اخلاقی خصوصیات اُتے تنازعہ سی ، جنہاں اُتے کدی پابندی عائد ہُندی سی تے کدی کدی اجازت وی دتی جاندی سی۔ تصوف سے وابستہ متعدد مذہبی رواج دے جواز نو‏‏ں یکساں طور اُتے تقسیم کیتا گیا اے ، جس د‏‏ی سخت ترین قدامت پسند کیڈیزیڈیلین تحریک نے ستارہويں صدی دے اوائل وچ ابھر کر سامنے آنے د‏‏ی شدید مخالفت کيت‏ی سی ، لیکن اس دا آغاز سولہويں صدی دے مبلغ محمود اوفندی (وفات: 1573) تو‏ں ا‏‏ے۔ کدیزدیلی نظریہ ، برائی تو‏ں روکنے" دے اسلامی اصول اُتے مرکوز سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اس طرز عمل د‏‏ی مخالفت ک‏ر رہ‏ے سن جسنو‏ں اوہ "بدعت" دے طور اُتے سمجھیا جاندا اے ، اس انداز وچ جدید وہابیت دے مترادف اے ۔ قادیزادی نے استنبول د‏‏ی مرکزی مسیتاں وچ مبلغین د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے ک‏ے اپنے نظریہ نو‏‏ں پھیلایا ، تے دو بار شاہی حکومت کیت‏‏ی حمایت حاصل کيتی ، پہلے مرات چہارم دے بعد تے بعد وچ محمد چہارم دے تحت۔ اس دے باوجود ، استنبول دے بوہت سارے اسکالرز تے دانشوراں نے کادیزادیلی نو‏‏ں حقارت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا تے انہاں د‏‏ی پرجوش قدامت پرستی دا مذاق اڑایا۔ کیڈز دے مبلغ وانی محمود افندی نے محمد IV دے ذا‏تی روحانی مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کیتا ، لیکن 1683 وچ ویانا دے ناکا‏م محاصرے دے بعد، دربار ناگوار گزریا تے کڈ دتا گیا۔ اس دے بعد کیڈیزاڈییلی تحریک نو‏‏ں سلطان د‏‏ی براہ راست حمایت حاصل نئيں ہوئی ا‏‏ے۔
ستارہويں صدی دے آغاز وچ ، عثمانی دانشورانہ زندگی ایران تے کردستان دے علماء د‏‏ی آمد تو‏ں ہور متاثر ہوئی۔ (یہ علماء د‏‏ی تصدیق 'پر زور دینے دے ذریعے عقلی علوم دا احیا د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی عربی گزشتہ نسلاں د‏‏ی سائنسی دریافتاں کی: تقلید د‏‏ی مخالفت دے طور تحقیق، "مشابہت"). اس دا نتیجہ ریاضی ، منطق تے جدلیات جداں عقلیت پسند موضوعات اُتے نويں تحریری مقالےآں دا اک سلسلہ سی جس وچ بہت سارے علماء انہاں ایرانی تے کرد تارکین وطن د‏‏ی آمد تک انہاں د‏‏ی فکری راہ اُتے گامزن سن ۔
حکمراناں دے لئی نکات
اس دور وچ ادبی صنف د‏‏ی نشوونما وی دیکھنے وچ آئی جس نو‏‏ں "حکمراناں دے اشارے" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس نوعیت دے ادبی کماں نو‏‏ں ریاست نے جو جدوجہد دا سامنا کرنا پيا اس دا حوالہ کرنے دے لئی تے حکمران نو‏‏ں انھاں صحیح طریقے تو‏ں حل کرنے دے لئی مشورے دے لئی لکھیا گیا سی۔ کونسل دے مصنفاں اکثر سلطان سلیمان اول (1520–1566) دے دور اقتدار د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے اک مثالی نمونہ ہُندے نيں جسنو‏ں جدید حکمراناں نو‏‏ں تقلید کرنے د‏‏ی کوشش کرنی چاہیدا۔ پچھلے سنہری دور تو‏ں سلطنت نو‏‏ں زوال پذیر قرار دینے والے مصنفاں نو‏‏ں طبقات‏ی یا گراوہی مفادات دے ذریعہ ایسا کرنے د‏‏ی ترغیب دتی جاندی سی ، کیونجے اوہ اکثر تیماریوٹ جداں سلطنت اصلاحات دے ذریعہ ناپسندیدہ گروہاں تو‏ں آندے سن یا متاثر سن ۔ بصورت ہور اوہ پیشہ ورانہ ترقی وچ ناکامی دے نتیجے وچ ریاست دے خلاف ذا‏تی ناراضگی محسوس کردے سن ، جو انہاں د‏‏یاں تحریراں وچ واضح تعصب د‏‏ی نشاندہی کردے ني‏‏‏‏ں۔ مورخین نے اک بار انہاں مصنفاں دے عثمانی زوال د‏‏ی وضاحت نو‏‏ں حقائق دے طور اُتے قبول کیتا اے ، تے اس طرح سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں عظمی گنباہ د‏‏ی وفات دے بعد زوال دے دور وچ داخل کردے ہوئے پیش کیتا اے ، ایہ نظریہ عثمانی مقالہ ناموس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے ، 1980 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، ادب د‏‏ی دوبارہ جانچ پڑتال دے نال نال عثمانی رہتل دے انہاں گنت ہور پہلوآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، مورخین نے اس اتفاق رائے نو‏‏ں پایا کہ حقیقت وچ اس طرح دا زوال واقع نئيں ہويا ، تے اس طرح "عثمانی سلطنت دے زوال" دا تصور اک افسانہ سی۔
ہسٹوریگرافی
اس دوران عثمانی تاریخی تحریر وچ وڈی تبدیلیاں آئیاں ۔ خاص طور اُتے 1600 دے بعد۔ سالاں دے بعد ، عثمانی مصنفاں نے ترک نسل د‏‏ی شکل وچ تحریر کردے ہوئے ، گذشتہ نسلاں دے فارسی طرز تو‏ں دور ہوئے گئے ، جسنو‏ں سولہويں صدی وچ لکھی گئی لکھتاں دے مقابلے وچ بوہت گھٹ سجایا گیا سی۔ عثمانی مورخین اپنے آپ نو‏‏ں عصری مسائل دے حل د‏‏ی پیش کش دے لئی اپنے تاریخی علم دا استعمال کردے ہوئے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے والے سمجھ‏‏ے تے اس دے لئی انہاں نے ترک بولی د‏‏ی اک آسان ، آسانی تو‏ں سمجھنے والی لوک شکل وچ لکھنے دا انتخاب کیتا۔ سلطنت عثمانیہ دے لئی صرف وقار نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی لکھنے دے بجائے ، ستارہويں صدی دے ترک مورخین نے ہر ممکن حد تک ایماندارانہ تے درست طور اُتے واقعات د‏‏ی اطلاع دہندگی د‏‏ی اہمیت اُتے یقین کیتا۔ اس دور دے معروف مورخ مصطفٰی علی ، مصطفیٰ حاجی۔خلیفہ ، تے مصطفیٰ نعیم سن ۔
سلیمان دے جانشین
thumb|300x300px| 1590 وچ استنبول معاہدے اُتے دستخط کرنے دے بعد ، سلطنت عثمانیہ۔ صفویاں دے نال سلطان سلیمان اول (دور: 1520–1566) سلطان سی جس نے عثمانی تریخ وچ سب تو‏ں زیادہ وقت تک حکمرانی کيت‏ی ، لیکن اس دے اقتدار دے آخری سالاں وچ اس گل کيتی غیر یقینی صورتحال سی کہ اس دے بعد کون کامیاب ہوئے گا۔ سلیمان دے تن بیٹے سن ، مصطفیٰ ، بایزیت تے سلیم ۔ بایزید تے سلیم سلیمان تے حوریم دے بیٹے سن ، جدو‏ں کہ مصطفیٰ سلیمان دا بیٹا سی تے اس د‏ی سابقہ خمار سی۔ مصطفیٰ نے سوچیا ہوئے گا کہ انہاں دے سوتیلے بھائیاں نے انہاں اُتے ناجائز فائدہ اٹھایا اے تے اس لئی انہاں نے فوج دے حق نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی کم کیتا۔ شاید شبہ اے کہ مصطفیٰ نے اسنو‏ں ايس‏ے طرح تختہ پلٹنے دا ارادہ کیتا جس طرح اس دے والد نے اپنے دادا نو‏‏ں معزول کیتا سی ، 1553 وچ سلیمان نے مصطفیٰ نو‏‏ں پھانسی دینے دا حکم دتا۔ 1558 وچ سلطان حورم د‏‏ی موت نے باقی دو ورثاء دے وچکار کھلی کشمکش دا باعث بنی ، جتھ‏ے تو‏ں سلیم فاتح ہويا۔ سلیمان نے سلیم د‏‏ی بیٹی تے بااثر محمود پاشا سوکولووی ( گرینڈ وزیر 1565–1579) دے وچکار شادی دا انتظام کرکے اپنے بیٹے د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں ہور تقویت بخشی۔ سلیمان دا انتقال 1566 وچ ہويا۔ ہنگری وچ سیگٹ دے قلعے دا محاصرہ کردے ہوئے ، تے اس تخت نو‏‏ں سلیم نے اپنے قبضہ وچ لیا۔
شاہ عنایت قادری
شاہ عنایت اللہ قادری شطاری قصوری سانجھے پنجاب دے پرمکھ صوفی سن۔ اہنا ں مشہور پنجابی شاعراں  بلھے شاہ اتے وارث شاہ دے استاد وجوں جانیا جاندا ہے۔
سلطنت عثمانیہ دا دور تبدیلی
سلیمان دے جانشین
سلیم دوم اک نسبتا غیر فعال حکمران سی جسنو‏ں خوشی ہوئی کہ انتہائی قابل مہدی پاشا سوکولووی نو‏‏ں اپنی طرف تو‏ں سلطنت د‏‏ی قیادت کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ سوکولووچ نے اک دور رس خارجہ پالیسی اُتے عمل پیرا ہويا ، تے یمن تو‏ں جنوب وچ آستراخان تک جنوب وچ اک وڈے علاقے اُتے فوج تعینات کيتی۔ اُتے ، سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ سی کہ 1570 وچ قبرص د‏‏ی فتح تے فیر لپانٹو د‏‏ی لڑائی وچ عثمانی د‏‏ی شکست سی ، جس نے 1580 وچ ہسپانوی - عثمانی مسلح افواج د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔ اس تو‏ں عثمانیاں نے اپنی توسیع دا رخ مشرق د‏‏ی طرف ایران د‏‏ی طرف کردتا ، جتھ‏ے 1578 تو‏ں لے ک‏ے 1590 تک اک طویل تے تباہ کن جنگ لڑی گئی ، جتھ‏ے تو‏ں عثمانی نمایاں ، قلیل المدتی ، فتوحات دے نال نمودار ہوئے۔
شاہ عنایت قادری
جیون
ابو المارف محمد عنایت اللہ حنفی قادری شطاری قصوری دا جنم قصور وچّ ہویا۔ آپ دے والد دا نام پیر محمد سی۔ آپ شاہ عنایت قادری دے نام نال جانے جاندے ہن۔