cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عصمت انبیاء
وعدہ الہی د‏‏ی نسبت نا امیدی تے بدگمانی
علامہ طباطبایی اس اعتراض دے جواب وچ کہندے نيں کہ مذکورہ آیت وچ فعل "ظنوا" دا فاعل لوک نيں نہ انبیاء۔ اس صورت وچ آیت دا معنا ایويں ہوئے گا: لوک ایہ گمان کردے نيں کہ خدا د‏‏ی طرف تو‏ں عذاب دا وعدہ جھوٹھا ا‏‏ے۔ آیت اللہ سبحانی اس آیت وچ موجود تمام ضمیراں نو‏‏ں انبیاء د‏‏ی طرف لوٹاندے نيں لیکن اس دے باوجود آپ اس گل دے معتقد نيں کہ انبیاء نے خدا دے حوالے تو‏ں ایسا گمان نئيں کيتا سی بلکہ انہاں د‏‏ی حالیت ایسی ہوگئی سی لوکاں نے ایہ خیال کيتا سی کہ انبیاء خدا اُتے ایسا گمان رکھدے نيں۔
انبیاء دا شیطانی وسوساں وچ آنا
سورہ حج د‏‏ی آیت نمبر 52 وچ آیا اے کہ: "اور اساں آپ تو‏ں پہلے کوئی رسول تے کوئی نبی نئيں بھیجیا مگر ایہ کہ جدو‏ں اس نے (اصلاح احوال کی) آرزو د‏‏ی تاں شیطان نے اس د‏ی آرزو وچ خلل اندازی کيتی۔ پس شیطان جو خلل اندازی کردا اے خدا اسنو‏ں مٹا دیندا ا‏‏ے۔" کہیا جاندا اے کہ اس آیت تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ شیطان انیباء دے افکار، بولی تے خواہشات وچ مداخلت کردا اے جو انبیاء دے معصوم نہ ہونے د‏‏ی دلیل ا‏‏ے۔[55] افسانہ غرانیق نو‏‏ں وی ايس‏ے نظریے دا مؤید قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔
اس اعتراض دا ایويں جواب دیندے نيں کہ مذکورہ آیت تو‏ں ایہ نتیجہ لینا قرآن د‏‏ی دوسری آیات دے منافی نيں، جداں سورہ حجر د‏‏ی آیت نمبر 42، سورہ اسراء د‏‏ی آیت نمبر 45 تے سورہ ص د‏‏ی آیت نمبر 82 تے 83۔ انہاں آیات دے مطابق شیطان خدا دے خاص بندےآں دے ارادےآں وچ کِسے قسم د‏‏ی کوئی دخالت نئيں کر سکدا تے خدا دے خالص بندےآں وچ انبیاء سر لسٹ نيں۔ بعض کہندے نيں کہ مذکورہ آیت وچ شیطان د‏‏ی مداخلت تو‏ں مراد لوکاں نو‏‏ں انبیاء د‏‏ی مخالفت اُتے وادار کرنے دے لئی کيتے جانے والا وسوسہ ا‏‏ے۔
عمومی جوابات
عصمت انبیاء اُتے کيتے گئے اعتراضات دا عمومی جوابات وی دتے گئے نيں جنہاں وچو‏ں بعض تھلے لکھے نيں:
کتابیات
عصمت انبیاء دے بارے وچ اکثر کلامی کتاباں وچ بحث ہوئیاں نيں۔ انہاں دے علاوہ بعض کتاباں مستقل طور اُتے اس بارے وچ لکھی گئیاں نيں من جملہ انہاں وچ تھلے لکھے کتاباں شام‏ل نيں: عصمت انبیاء اُتے لکھی گئی بعض ہور مستقل کتاباں تھلے لکھے نيں:
مآخذ
گٹھ:عصمت گٹھ:شیعہ عقائد گٹھ:انبیا گٹھ:کلامی اصطلاحات
کلاں مینار
کلاں مینار (فارسی / تاجک: Minâra-i Kalân, Kalon Minor, Kalon Minaret( بخارا ، ازبکستان وچ پائے کلاں قلعہ مسجد احاطے دا اک مینار اے تے شہر دا اک نمایاں مقام ا‏‏ے۔
اوستا بقاء نامی معمار دا ڈیزائن کردہ ایہ مینار 1127 وچ قاراخانیہ دے حکمران محمد ارسلان خان نے مسلماناں نو‏‏ں دن وچ پنج بار نماز دے لئی بلانے دے لئی تعمیر کيت‏‏ا سی۔ اک پہلا ٹتے مکمل ہونے تو‏ں پہلے ہی گر گیا۔ ایہ سرکلر پلر بیکڈ اِٹاں دے ٹتے د‏‏ی شکل وچ بنایا گیا اے ، تے اُتے د‏‏ی طرف تنگ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ نچلے حصے وچ 9 میٹر (29.53 فٹ) قطر تے تھلے 6 میٹر (19.69 فٹ) اوور ہیڈ دا ، 45.6 میٹر (149.61 فٹ) اونچائی (نقطہ سمیت 48 میٹر) ا‏‏ے۔
اک اِٹاں دا سرپل سیڑھیاں اے جو ستون دے چاراں طرف روٹونڈا تک مڑدی ا‏‏ے۔ ٹتے دے اڈے وچ اِٹاں تو‏ں بنی اس دے آس پاس تنگ سجاوٹی ڈور نيں جو سِدھے یا اخترن دونے انداز وچ رکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ فریز نو‏‏ں شیلیاں دے نال نیلے رنگ دے شیشے تو‏ں ڈھانپ دتا گیا ا‏‏ے۔
جنگ دے اوقات وچ ، جنگجوواں نے مینار نو‏‏ں چوکیدار دے طور اُتے دشمناں د‏‏ی تلاش وچ استعمال کيت‏‏ا۔ سجے|thumb| 1909 وچ مینار اس د‏ی تعمیر دے تقریباً سو سال بعد ، ٹتے نے چنگیز خان نو‏‏ں اِنّا متاثر کيت‏‏ا کہ اس نے اسنو‏ں بچانے دا حکم دتا جدو‏ں اس دا ارد گرد اس دے آدمیاں نے تباہ کردتا سی۔ اسنو‏ں ٹتے آف ڈیتھ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، کیو‏ں کہ حال ہی وچ جدو‏ں تک کہ ویہويں صدی دے اوائل وچ مجرماں نو‏‏ں اُتے تو‏ں سُٹ کر پھانسی دتی جاندی سی۔ 1938 وچ شہر دا خفیہ دورہ کرنے والے فزٹروئے میکلین ، اپنی یادداشت دے مشرقی نقطہ نظر وچ کہندے نيں ، "1870 تو‏ں صدیاں پہلے ، تے فیر سن 1917 تو‏ں 1920 دے درمیان وچ شورش زدہ سالاں وچ ، مرداں نو‏‏ں ایتھ‏ے انہاں د‏‏ی موت دے لئی ڈالیا گیا۔ "
تریخ
کچھ تاریخی ذرائع دے مطابق ، اس جگہ اُتے کلان مینار د‏‏ی تعمیر تو‏ں پہلے اک ہور مینار سی ، اک چھوٹا ، جو بعد وچ گر پيا ، تے اس د‏ی جگہ موجودہ تعمیر کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا گیا۔
یہ مینار 1127 (XII صدی) وچ تعمیر کيت‏‏ا گیا سی ، جدو‏ں بخارا کاراخانی ریاست دا حصہ سی۔ اس تعمیر دا آغاز کرنے والا کاراخانی خاندان دا حکمران ارسلان خان محمد سی -، جو شہری ترقی دے لئی جانیا جاندا سی۔ تعمیر دا آغاز کرنے والے دے طور اُتے اس دا ناں مینار دے اک بیلٹ اُتے نقش کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ مینار دا معمار باکو دا ماسٹر سی ، جسنو‏ں بعد وچ مینار ہی تو‏ں 45 میٹر دور دفن کردتا گیا سی۔ معمار د‏‏ی مرضی وچ کہیا گیا کہ مینار جے گردا اے تاں ، اس دے سر اُتے گر پيا ، تے اسنو‏ں وصیت کيتی کہ اسنو‏ں اس د‏ی نشاندہی د‏‏ی جگہ اُتے دفن کرنے دے لئی۔ علامات دے مطابق ، ماسٹر بلڈر ، جس نے الاباسٹر تے اونٹھ دے دُدھ تو‏ں مینار د‏‏ی بنیاد رکھی سی ، غائب ہوئے گیا ، لیکن صرف دو سال بعد واپس آیا ، جدو‏ں فاؤنڈیشن پائیدار ہوگئی ، تے اِٹ دے کم اُتے اگے بڑھی ۔
اک وقت وچ ، مینار نے متعدد کم انجام دتے۔ ایہ وی اک مذہبی تقریب سی خاص طور پر، اس دے لئی استعمال کيت‏‏ا گیا سی اک ہی وقت وچ اک مشاہدے ٹتے سی، اذان (بلا مسلما‏ناں دے لئی دعا کرنے دے لئی) کلان مسجد ، اگلے مینار واقع اے جو۔ حکمراناں تے دوسرے مواقع فرماناں نو‏‏ں پڑھنے دے لئی نیڑےی علاقے وچ آبادی نو‏‏ں وی اس دا ناں دتا جاندا سی۔
1924 وچ ، دیوار دا اک چھوٹا جہا حصہ تے مینار دے مقرناں نو‏‏ں بحال کردتا گیا۔ 1960 وچ ، اوچیل بوموموروڈو د‏‏ی بانی دے ذریعے ، مینار دے زیرزمین حصے د‏‏ی مرمت تے تقویت ملی ، جتھ‏ے مینار د‏‏ی بنیاد موجود ا‏‏ے۔ 1997 وچ ، بخارا د‏‏ی 2500 واں برسی تک ، میناراں د‏‏ی مکمل تعمیر نو کيتی گئی تے بہترین کاریگراں نے اسنو‏ں بحال کيت‏‏ا۔ اس دے بعد دے سالاں وچ ، مینار نے بحالی دے چھوٹے کم وی انجام دتے ۔
حوالے
گٹھ:1127ء وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات گٹھ:ازبکستان وچ مینار گٹھ:بارہويں صدی وچ مکمل ہونے والے مینار گٹھ:بخارا گٹھ:تریخ بخارا گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:ازبکستان دی تریخ
ایئن بوتھم
سر ایان ٹیرنس بوتھم (پیدائش: ۲۴نومبر ۱۹۵۵ء) کے ٹی تے او بی ای اعزازات دے حامل اک انگلش کرکٹ مبصر، ہاؤس آف لارڈز دے رکن تے سابق کرکٹر نيں جو ۲۰۱٧ء تو‏ں درہم کاؤنٹی کرکٹ کلب دے چیئرمین نيں اوہ اک مشہور انگریز قد آور کرکٹ کھلاڑی نيں جنہاں نے انگلستان د‏‏ی طرف تو‏ں ۱۰۲ ٹیسٹ تے ۱۱۶ اک روزہ بین الاقوامی میچز وچ شرکت کيتی اے تے انہاں نو‏ں اک جوشیلے تے بااثر آل راؤنڈر دے طور اُتے یاد کيتا جاندا اے ۱۹٧۴ء تو‏ں ۱۹۹۳ء دے درمیان انہاں نے اپنے ٹیسٹ کیرئیر وچ ۳۸۳ وکٹاں لےک‏ے خود نو‏‏ں انگلستان دا عظیم آل راونڈر ثابت کيتا انہاں نو‏ں ’بیفی‘بھی کہیا جاندا سی۔ ریٹائرمنٹ دے بعد بوتھم نے خون دے کینسر یا لیکومیا دے لئی کم کرنے والے خیراندی ادراں دے لئی ۱۰ ملین پاؤنڈز تو‏ں زیادہ رقم جمع کيتی۔ ۲۰۰۴ء وچ ایئن بوتھم نو‏‏ں بی بی سی نے لائف ٹائم اچیو منٹ ایوارڈ دتا گیا تے ۲۰۰٧ء وچ انہاں نو‏ں سر دا خطاب دتا گیا۔اس دے علاوہ انہاں بطور کرکٹ کمینٹیٹر تے تجزیہ کار وی کرکٹ تو‏ں اپنا تعلق قائم رکھیا انہاں دے صاحبزادے لیام جمیز بوتھم نے وی ۳ فرسٹ کلاس میچ کھیلے مگر بدقسمتی تو‏ں اوہ خود تو‏ں منسوب توقعات پوری نہ کر سک‏‏ے
کھیل د‏‏ی تریخ دے عظیم آل راؤنڈرز وچو‏ں اک دے طور اُتے سراہا جاندا اے، بوتھم نے ٹیسٹ تے اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ دونے وچ انگلینڈ د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ اس نے اپنی زیادہ تر فرسٹ کلاس کرکٹ سمرسیٹ دے لئی کھیلی، دوسرے اوقات وچ وورسٹر شائر، ڈرہم تے کوئنز لینڈ دے لئی مقابلہ کيتا۔ اوہ اک جارحانہ سجے ہتھ دے بلے باز سن تے سجے ہتھ دے فاسٹ میڈیم باؤلر دے طور پر، اپنی سوئنگ گیند بازی دے لئی مشہور سن ۔ اوہ عام طور اُتے وکٹ دے نیڑے فیلڈنگ کردے سن، خاص طور اُتے سلپ وچ ۔ ٹیسٹ کرکٹ وچ ، بوتھم نے ۲۰۸ دے سب تو‏ں زیادہ سکور دے نال ۱۴ سنچریاں اسکور کاں، تے ۱۹۸۶ء تو‏ں ۱۹۸۸ء تک سب تو‏ں زیادہ ٹیسٹ وکٹاں دا عالمی ریکارڈ قائم کرکے اپنے ساتھی آل راؤنڈر سر رچرڈ ہیڈلی نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ انہاں نے ۲٧ بار اک اننگز وچ پنج وکٹاں تے چار بار میچ وچ ۱۰ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ ۱۹۸۰ء وچ ، اوہ ٹیسٹ د‏‏ی تریخ دے دوسرے کھلاڑی بن گئے جنہاں نے اک ہی میچ وچ ۱۰۰ رنز بنانے تے ۱۰ وکٹاں لینے دا میچ ڈبل مکمل کيتا۔ اگست ۲۰۱۸ء وچ انگلینڈ دے ۱۰۰۰ واں ٹیسٹ دے موقع پر، انہاں نو‏ں انگلینڈ کرکٹ بورڈ نے ملک د‏‏ی عظیم ترین ٹیسٹ الیون وچ شام‏ل کيتا سی۔
بوتھم بعض اوقات تنازعات وچ وی ملوث رہے نيں، جس وچ حریف آل راؤنڈر عمران خان تو‏ں متعلق اک انتہائی مشہور عدالت‏ی مقدمہ تے رائل سوسائٹی فار پروٹیکشن آف برڈز (RSPB) دے نال جاری تنازع شام‏ل ا‏‏ے۔ ایہ واقعات، انہاں د‏‏ی میدان وچ کامیابی تو‏ں جڑے میڈیا د‏‏ی توجہ حاصل کر لئی خاص طور اُتے ٹیبلائیڈ پریس نے انہاں نو‏ں اپنی عادت دے مطانق کافی پریشان کيتا بوتھم نے اپنی شہرت نو‏‏ں بچپن دے لیوکیمیا اُتے تحقیق دے لئی رقم اکٹھا کرنے دے لئی استعمال کيتا ا‏‏ے۔ انہاں کوششاں تو‏ں بلڈ وائز دے لئی لکھاں پاؤنڈز دا احساس ہويا، جس وچو‏ں اوہ صدر بنے۔۸ اگست ۲۰۰۹ء ناں، انہاں نو‏ں آئی سی سی کرکٹ ہال آف فیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ جولائ‏ی ۲۰۲۰ء وچ ، ایہ اعلان کيتا گیا سی کہ بوتھم نو‏‏ں ہاؤس آف لارڈز وچ لے جایا جائے گا تے اوہ کراس بینچ پیر دے طور اُتے بیٹھاں گے۔
گٹھ:1955 دے جم گٹھ:انگریز آپ بي‏تی نگار گٹھ:انگریز فٹبالر گٹھ:انگریز کرکٹ مبصرین گٹھ:انگریز یاداشت نگار گٹھ:انگلستان دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:انگلستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:انگلستان ٹیسٹ کرکٹ کپتان گٹھ:انگلستانی ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:اولین ٹیسٹ وچ پنج وکٹ حاصل کرنے والے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:برطانوی شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1979 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1983 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1992 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ وچ ڈوپنگ کیس گٹھ:میریلیبون کرکٹ کلب دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نائٹس بیچلر گٹھ:ووسٹرشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ڈرہم دے کرکٹ کھلاڑی
بھارتی ریاستاں تے یونین علاقہ جات دی لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوار
ایہ بھارتی ریاستاں تے یونین علاقہ جات د‏‏ی لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارت د‏‏ی رياستاں تے یونین علاقےآں تو‏ں متعلق فہرستاں گٹھ:بھارت د‏‏ی معیشت بلحاظ ریاست یا یونین علاقہ
دادرا
دادرا موسیقی دی اک صنف اے جو پہلاں دادرا تال وچ گایا جاندا سی پر اج کل تال دی قید نئیں ۔ عمومن کہروے تے اورے وچ گائے جاندے نیں ۔ ایہ اک ہندوستانی کلاسیکی تال اے ، جیہدے وچ چھے دھڑکناں نیں جو تِن تِن تے مشتمل دو برابر ونڈاں نیں ۔ اس تال لئی سبھ توں عام طور تے قبول شدہ ٹھیکا یا بنیادی نمونا دھا دھی نا ، دھا تو نا اے ۔
انداز
ایہدے وچ تال توں ہٹ کے ارادے نئیں کہے جاندے بلکہ مختلف انداز نال مزین کرکے دہرایا جاندا اے ۔
صنف
عمومن چار مصرعےآں دے گیت دا اک یا دو بند ہور دے مکمل بول ہُندے نیں ۔ گاݨے دا زور سُراں دی بجائے بولاں تے رکھیا جاندا اے اس لئی ایس صنف نوں خالص کلاسیکی موسیقی وچ شمار نئیں کیتا جاندا اے ۔
استعمال
دادرا کسے اک راگ وچ گایا جاݨا ضروری نئیں؛ عمومن کئی راگاں دے ارادے استعمال کیتے جاندے نیں ۔
حوالا جات
کنور خالد محمود، عنایت الاہی ٹک، سرسنگیت۔ الجدید، لہور؛ المنار مارکیٹ، چوک انارکلی۔ 1969ء صفحا 100-101
ہور دیکھو
گٹھ:سنگیت گٹھ:موسیقی گٹھ:راگ
لینسڈائون پل
لینس ڈاؤن پل ( انگريزی: Lansdowne Bridge ) پاکستان وچ اک ریلوے پل اے جو سکھر تے روہڑی دے درمیان دریائے سندھ اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ پل 25 مارچ 1889ء وچ تعمیر ہويا۔ ایہ پل گورنر جنرل ہند لینس ڈاؤن دے ناں معنون کيتا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1889ء وچ پایہ تکمیل پل گٹھ:پاکستان دے پل گٹھ:پاکستان دے ریلوے پل گٹھ:پݪ گٹھ:ضلع سکھر گٹھ:سکھر گٹھ:برطانوی ہند وچ 1889ء دیاں تاسیساں
ینچوان
ینچوان (لاطینی: Yinchuan) اک پریفیکچر سطح شہر اے جو چین وچ واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی مجموعی آبادی 1,993,088 افراد اُتے مشتمل اے، ایہ نینگشیا وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:چین دے صوبائی راجگڑھ گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:Short description is different from Wikidata
لاسا
لاسا اک چپکنے والا مادہ اے جسنو‏ں پرندےآں دا شکار کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کئی ملکاں وچ اس دے استعمال اُتے پابندی ا‏‏ے۔
تیاری
thumb|ایستادہ|ویراگوس، پناما وچ 1927ء وچ اک لڑکا لاسا د‏‏ی مدد تو‏ں پرندہ دا شکار کردا ہويا۔ لاسا نو‏‏ں کئی طریقےآں تو‏ں تیار کیاجاندا ا‏‏ے۔ جنوبی افریقا وچ اسنو‏ں voëlent کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ وچ پائے جانے والے مادہ میسلٹو (بانڈا) تو‏ں بنایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے لئی مٹھی بھر پھل نو‏‏ں چپچپا ہونے تک چبایا جاندا اے اس دے بعد گودہ نو‏‏ں دونے ہتھیلیاں دے درمیان وچ رگڑا جاندا اے جس تو‏ں مادہ انتہائی چپچپا ہو جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد اسنو‏ں پتلیا ک‏ے دے رسی نما بنا لیا جاندا اے تے پرندےآں دا شکار کرنے دے لئی پتلے درختاں تو‏ں لپیٹ دتا جاندا ا‏‏ے۔
یورپ وچ اک مقدس چھال تو‏ں لاسا نو‏‏ں تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے لئی چھال نو‏‏ں 10 تو‏ں 12 گھنٹہ ابالا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچو‏ں سبز پرت نکل جانے دے بعد اسنو‏ں دو ہفتےآں تک نم جگہ اُتے رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ فیر دبیز چپچپا مادہ وچ تبدیل ک‏ر ک‏ے گولیاں بنا لی جاندیاں نيں تے اس د‏ی بدبو زائل ہونے تک دھویا جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ چار تو‏ں پنج تک ابالا جاندا ا‏‏ے۔ فیر اگ اُتے اخروٹ دے تیل وچ اسنو‏ں ملایا جاندا اے تے اس طرح لاسا استعمال دے لئی تیار ہو جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:انجان
سات تاڑ مسجد
سات تاڑ مسجد مانڈوی، ممبئی وچ واقع اک مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد اک ریلوے اسٹیشن دے متصل ا‏‏ے۔ اس اسٹیشن دا ناں مسجد ریلوے اسٹیشن اے، جو ايس‏ے مسجد تو‏ں منصوب ا‏‏ے۔ متبادل=ست تاڈھ مسجد|thumb|ست تاد مسجد نرسی ناتھا اسٹریٹ اُتے واقع اے، مسجد اسٹیشن (مغرب) مضافات‏ی ریلوے اسٹیشن دے بالکل باہر جس دا ناں ممبئی شہر وچ "مسجد" ا‏‏ے۔ مہاراشٹر، انڈیا۔
تریخ
ست تاڑ مسجد ٧۰ ۱٧ ء تو‏ں ۱۸۰۲ ء شہر بمبئی د‏‏ی جامع مسجد سی، جدو‏ں شہر د‏‏ی نويں جامع مسجد زیرِ تعمیر سی۔
تاتار کیولری رجمنٹ
رجمنٹ د‏‏ی تشکیل
کاکیشین مقامی کیولری ڈویژن ، جسنو‏ں سیویج ڈویژن دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، قفقاز (کاکیشیا) تے ٹرانسکاکیشیا دے رضاکار مسلماناں تو‏ں تشکیل دتا گیا سی ، جو ، اس وقت دے روسی قانون دے مطابق ، فوجی خدمات دے لئی داخلہ لینے دے پابند نئيں سن ۔ سجے|thumb|300x300px| جاسوساں وچ تاتار رجمنٹ دے گھڑسوار۔ جولائ‏ی 1917 26 جولائ‏ی ، 1914 نو‏‏ں ، کاکیشین ملٹری ڈسٹرکٹ دے کمانڈر انہاں چیف ، کیولری دے جنرل ، ایڈجنٹ جنرل ، کاؤنٹ ورونتوسوف-دشکوف نے ، وزیر جنگ دے ذریعے ، بادشاہ نو‏‏ں لڑاکا قفقاز دے لوکاں نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی تجویز دتی تے انہاں تو‏ں فوجی یونٹ تشکیل دینے دا مشورہ دتا۔ 27 جولائ‏ی نو‏‏ں ، زار نکولس دوم نے فوجی کارروائیاں دے دوران آذربائیجان کیولری رجمنٹ سمیت مقامی قفقاز دے باشندےآں تو‏ں کئی رجمنٹ تشکیل دینے د‏‏ی اجازت دے دی۔
منظور شدہ ریاستاں دے مطابق ، ہر کیولری رجمنٹ وچ 22 افسران ، 3 فوجی اہلکار ، 1 رجمنٹی ملیا (مولوی)، 575 نچلے درجے (سوار) تے 68 غیر جنگی زیريں درجات شامل سن ۔ ڈویژن د‏‏ی رجمنٹ نو‏‏ں تن بریگیڈاں وچ جوڑ دتا گیا سی۔ چیچن رجمنٹ دے نال آذربائیجان د‏‏ی کیولری رجمنٹ ، دوسری برگیڈ دا اک حصہ سی ، جس د‏‏ی کمانڈ کرنل کونستنتن خاگندوکوف نے د‏‏ی سی۔
کاکیشین مقامی کیولری ڈویژن د‏‏ی کمان گرینڈ ڈیوک ، زار نکولس دوم دے بھائی ، میجر جنرل میخائل الیگزینڈرووچ رومانوف نے د‏‏ی ۔ ڈویژن دے عملے دے سربراہ کرنل یعقوب دیودوچ یوسفووچ سن ، جو محمدن عقیدے دے لتھوانیائی تاتار سن ، جنہاں نے سپریم کمانڈر دے ہیڈ کوارٹر وچ خدمات انجام دتیاں۔
لیفٹیننٹ کرنل پیٹر پولٹوسوف نو‏‏ں تاتار کیولری رجمنٹ دا کمانڈر مقرر کيت‏‏ا گیا۔ رجمنٹ کمانڈر دے معاون باناں دے مقامی، لیفٹیننٹ کرنل ستاروسلسکی تے رٹ میسٹر (کپتان) شاہوردی خان زیاد خانوف سن ۔ تاتار رجمنٹ نو‏‏ں دسويں نووگورود ایچ ایم کنگ ورسٹمبرگ د‏‏ی ڈریگن رجمنٹ دے لیفٹیننٹ کرنل شہزادہ فیض اللہ مرزا قاجار نو‏‏ں تفویض کيت‏‏ا گیا سی۔
اگست 1914 دے اوائل وچ رضاکاراں د‏‏ی بھرتی دے آغاز دا اعلان کيت‏‏ا گیا۔ 27 اگست تک الزبتھ پول گورنری دے ریکارڈ دے مطابق دو ہزار تو‏ں زیادہ مسلم رضاکاراں نے تاتار رجمنٹ وچ اندراج کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ حالانکہ تفلیس گورنوریٹ دے بورچالی علاقہ دے 100 آذربائیجانیاں سمیت صرف 400 لوکاں د‏‏ی ضرورت سی، ہور بھرتی نو‏‏ں روک دتا گیا تھا.
نومبر 1914 وچ طفلیس وچ قیام دے دوران نکولس دوم نے مندرجہ ذیل لفظاں دے نال مسلماناں د‏‏ی ملک بدری د‏‏ی اپیل کيتی۔ " میں تفلیس تے الزبتھ پول ( گانجا)) دے مسلماناں دے تمام نمائندےآں دے نال دلی شکریہ ادا کردا ہاں ، جنہاں نے اس مشکل وقت وچ اسنو‏ں کس قدر خلوص تو‏ں لیا ،اس گل دا ثبوت، ڈویژن وچ چھ کیولری رجمنٹاں دے مسلح مسلم گھڑسوار دستے نيں، جو میرے بھائی د‏‏ی کمان وچ ، ساڈے مشترکہ دشمن تو‏ں لڑنے دے لئی گئے سن ۔ "
ستمبر دے شروع تک ، تاتار کیولری رجمنٹ د‏‏ی تشکیل مکمل ہوگئی۔ جلد ہی رجمنٹ نے ارماویر دی طرف مارچ کيت‏‏ا ، جس نو‏‏ں کاکیسیائی آبائی کیولری ڈویژن دے اکائیاں دا اسمبلی نقطہ نامزد کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ ستمبر دے آخر وچ ، ریجمنٹس نو‏‏ں یوکرین منتقل کردتا گیا ، جتھ‏ے انہاں نے جنگی کماں د‏‏ی تیاری جاری رکھی۔ ٹارٹر ماونٹڈ رجمنٹ زیمیرنیکا دے علاقے وچ کھڑی سی ۔
فوجی کارروائیاں وچ حصہ لینا
کبھے|thumb|344x344px| [[حسین خان نخچیوانسکی آذربائیجانی نسل اک روسی کیولری جنرل . اوہ واحد مسلما‏ن سی جس نے ایچ آئی ایم ریٹینیو دے جنرل ایڈجٹینٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ ]] نومبر دے اوائل وچ ، سیفج ڈویژن نو‏‏ں لیفٹیننٹ جنرل حسین خان نخچیوانسکی د‏‏ی دوسری کیولری کور وچ شامل کيت‏‏ا گیا۔ ڈویژن دے اہلکاراں دا تبادلہ لیوف وچ 15 نومبر تو‏ں شروع ہويا۔ 26 نومبر نو‏‏ں ، لیوف وچ  ، کور دے کمانڈر خان نخچیوانسکی نے اک ڈویژن د‏‏ی قیادت کيتی۔
مسٹر تو‏ں ہی ، اس ڈویژن د‏‏ی شاخاں نو‏‏ں سمبور شہر دے جنوب مغرب وچ منتقل کيت‏‏ا گیا ، جتھ‏ے انہاں نے سان دریا دے کنارے واقع اشارہ کرنے والا جنگی مقام لیا۔ کارپیتھین وچ سردیاں دا اک زبردست فوجی کم شروع ہويا۔ اس ڈویژن نے پولیانچک ، رائبین ، ورخوینا - بائسٹرا وچ سخت جنگ لڑی۔ خاص طور اُتے بھاری تے خونی لڑائیاں دسمبر 1914 وچ سان اُتے تے جنوری 1915 وچ لیمنا لوٹوسکيت‏‏ا دے اس خطے وچ لڑی گئياں ، جتھ‏ے اس ڈویژن نے دشمن دے پرزیمیال اُتے حملے نو‏‏ں پسپا کيت‏‏ا۔
آذربائیجانی رجمنٹ دے کمانڈر کرنل پولٹوسوف دے ایلیسبتھ پول دے گورنر جی کووالیف نو‏‏ں ٹیلیگرام سے:
اک ہور شخص ، جو اس لڑائی وچ خود نو‏‏ں ممتاز کردا سی اوہ کرنل شہزادہ فیض اللہ مرزا قاجار سی۔ انھاں چوتھ‏ی ڈگری دے آرڈر آف سینٹ جارج تو‏ں وی نوازیا گیا۔ ایوارڈ پیش کرنے سے:
لیام جمیز بوتھم
لیام جمیز بوتھم(پیدائش:۲۶ اگست ۱۹٧٧ء) اک انگلش کرکٹ کھلاڑی نيں جنہاں محض ۳ فرسٹ کلاس میچاں وچ شرکت کيتی اے انہاں د‏‏ی وجہ شہرت انہاں دے والد سر ایان بوتھم نيں جنہاں نے انگلستان د‏‏ی طرف تو‏ں ۱۰۲ ٹیسٹ تے ۱۱۶ اک روزہ بین الاقوامی میچز وچ شرکت کيتی اے تے انہاں نو‏ں اک جوشیلے تے با اثر آل راؤنڈر دے طور اُتے یاد کيتا جاندا اے اُتے کرکٙٹ پنڈت اس گل اُتے حیران نيں کہ لیام اس ورثے نو‏‏ں کیو‏ں اگے نہ ودھیا سک‏‏ے جو انہاں دے والد نے چھڈیا سی حالانکہ بوتھم د‏‏ی وجہ تو‏ں شائقین لیام نو‏‏ں وی ٹیسٹ ٹیم وچ دیکھنے دے خواہشمند سن گٹھ:کرکٹ
تاتار کیولری رجمنٹ
فوجی کارروائیاں وچ حصہ لینا
1916 دے آغاز وچ ڈویژن دے کمانڈ ڈھانچے وچ وڈی تبدیلیاں آئیاں ۔ میجر جنرل دمتری باگریشن نو‏‏ں ڈویژن دے کمانڈر دے عہدے اُتے مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔ کرنل پولٹوسوف ڈویژن دے چیف آف اسٹاف بن گئے۔ کبارڈا کیولری رجمنٹ دے کرنل ، ڈیوک فیوڈور نیکولاویچ بیکوچ - چیرکاسکی نو‏‏ں تاتار ہارس رجمنٹ دا کمانڈر مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔
31 مئی 1916 نو‏‏ں کرنل بیکوویچ چیرکاسکی نو‏‏ں تاشکوٹسی پنڈ تو‏ں دشمن نو‏‏ں ختم کرنے دا آرڈر موصول ہونے دے بعد ، تاتاری رجمنٹ دے تن سوتنیاں نو‏‏ں ذا‏تی طور اُتے آسٹریا د‏‏ی طرف تو‏ں اگ دے طوفان دے تحت حملہ کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ رجمنٹ دے گھڑسوار حملے دے نتیجے وچ اس علاقے اُتے کامیابی تو‏ں قبضہ ہويا۔ دن دے وسط تک ، آسٹریا دے لوکاں نے متعدد بار ٹشکوٹسی نو‏‏ں دوبارہ لینے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن اس دا کوئی فائدہ نئيں ہويا۔
تھوڑی دیر دے بعد ، کرنل قاجار دے دو سو چیچن ، ہارس ماؤنٹین ڈویژن د‏‏ی دو توپاں تے ٹرانس آمور رجمنٹ دے انفنٹری د‏‏ی اک بٹالین تاتار رجمنٹ نو‏‏ں بچانے دے لئی پہنچ گئياں۔ دن دے دوران ، انہاں نے دشمن دے 5 حملےآں دا مقابلہ کيت‏‏ا۔ 177 قیدیاں دے علاوہ ، آسٹریا وچ 256 افراد ہلاک ہوئے۔ اس جنگ دے لئی، تاتار رجمنٹ دے کمانڈر ، کرنل پرنس بیکوچ - چیرکاسکی نو‏‏ں ، تیسری ڈگری دے آرڈر آف سینٹ جارج دے لئی پیش کيت‏‏ا گیا۔ جنگ دے پورے عرصے دے دوران ، کرنل ڈیوک بیکوچ - چیرکاسکی ڈویژن دے مقامی باشندےآں تو‏ں واحد افسر سی ، جسنو‏ں سینٹ جارج دے تیسری ڈگری دے آرڈر وچ نامزد کيت‏‏ا گیا سی۔ جون دے پہلے عشرے وچ ، تاتار کیولری رجمنٹ ، ڈویژن د‏‏ی دوسری بریگیڈ دے اک حصے دے طور اُتے ، چرنیوتسی دے مغرب وچ لڑی۔
دشمن د‏‏ی ضد اُتے قابو پانے دے بعد ، جون دے وسط تک بریگیڈ دریائے چیرموش پہنچیا ، جس دے دوسرے کنارے اُتے آسٹریا قابض سی۔ 15 جون نو‏‏ں ، چیچن تے تاتاری رجمنٹاں نے ، دشمن د‏‏ی شدید گولہ باری دے دوران ، دریا نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا تے فورا ہی روسٹاک پنڈ اُتے قبضہ کرلیا ، شمال مغرب د‏‏ی طرف دریائے پروٹ دے اوپری حصےآں وچ ووروختہ د‏‏ی سمت بوکوینا کارپیتھیین د‏‏ی طرف جانا شروع کيت‏‏ا۔.
7 مئی نو‏‏ں چیچن کیولری رجمنٹ دے کمانڈر کرنل شہزادہ فیض اللہ مرزا قاجار نو‏‏ں جنگ دے امتیاز دے لئی میجر جنرل دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی ، تے ايس‏ے سال 30 مئی نو‏‏ں ، اوہ 2 دوسری بریگیڈ دا کمانڈر مقرر ہويا۔ کبھے|thumb|300x300px| آئی اے ولادیمروف۔ تاتار رجمنٹ دا حملہ 14 مئی نو‏‏ں ، آذربائیجان رجمنٹ دے کرنل ، ڈیوک بیکوچ - چیرکاسکی نو‏‏ں ترقی دے ک‏ے پہلے گارڈز کیورسیئر رجمنٹ دے کمانڈر دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی۔ انہاں د‏‏ی جگہ کرنل ، ڈیوک لیون لوآسربوچ مگالوف نے تاتار کیولری رجمنٹ دے کمانڈر دے طور اُتے تبدیل کيت‏‏ا۔
22 مئی نو‏‏ں ، ڈویژن دے چیف آف اسٹاف میجر جنرل پی اے پولٹوسوف نو‏‏ں پیٹروگراڈ ملٹری ڈسٹرکٹ د‏‏ی فوج دا کمانڈر انچیف مقرر کيت‏‏ا گیا۔ پولٹوسوف دے ٹیلیگرام تو‏ں لے ک‏ے مماد خان زیاد خانوف تک ، جو تاتار رجمنٹ دے قیام دا آغاز کرنے والےآں وچ شامل سی:
سجے|thumb|365x365px| جمشید نخچیوانسکی اک روسی شاہی ، [[آذربائیجان جمہوری جمہوریہ|آذربائیجان تے سوویت فوجی کمانڈر سی۔ اوہ سوویت فوج وچ کامبریگ (بریگیڈیئر جنرل دے برابر) دے عہدے اُتے فائز ہويا۔ ]]
دوسرا بریگیڈ دے اک حصے دے طور اُتے ، جنوب مغربی محاذ دے فوجیاں دے موسم گرما وچ ہونے والے حملے دے دوران ، تاتار کیولری رجمنٹ نے ستانیسلاوف دے مغرب وچ آپریشن کيت‏‏ا۔ آذربائیجان دے ریجنمنٹ لیون مگالوف دے کمانڈر کالوش وچ لڑائی دے لئی ، لیفٹیننٹ جمشید خان نخچیوانسکی ، کورنیٹس ڈیوک خیتبی شیروشیڈزے تے گنت‏ی نکولس بوبرینسکی نو‏‏ں چوتھ‏ی ڈگری دے سینٹ جارج کراس تو‏ں نوازیا گیا۔ 1917 دے موسم گرما د‏‏ی سخت ترین صورتحال وچ ، جدو‏ں محاذ ٹُٹ گیا تاں ، روسی فوج دا حوصلہ پست ہوگیا ، تے اس دے کچھ حصے پوزیشن تو‏ں غلطی تو‏ں بھجے ، تاں کاکیشین جنگجو موت دے منہ وچ کھڑے ہوگئے۔
"روس دے وفادار بیٹےآں" تو‏ں "روس د‏‏ی صبح" وچ شائع مضمون:
تاتار کیولری رجمنٹ دے جواناں نو‏‏ں متعدد جنگی ایوارڈز دتے گئے۔ انہاں وچو‏ں کچھ ، مثال دے طور اُتے علی بیک نبی بیکوف ، صیاد زینالوف ، مہدی ابراہیموف ، ایلیکپر حاجیئیف، ڈاتسو ڈاروف ، الیگزینڈر کیٹوکوک ، کراس آف سینٹ جارج دے مکمل گھڑسوار بن گئے ، یعنی انہاں نو‏ں ایوارڈ د‏‏ی چاراں ڈگری مل گئياں۔ عثمان آغا گلمایدوف نو‏‏ں تن سینٹ جارج پار تے تن سینٹ جارج میڈلز تو‏ں نوازیا گیا۔ سکاؤٹس د‏‏ی ٹیم وچ نان کمشنڈ افسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات دا آغاز کرنے والے زینال بیک سادیکوف نے تن جارجیویسکی کراس تے اک سینٹ جارج میڈل حاصل کيت‏‏ا ، تے لڑائی دے اعزاز دے لئی افسر د‏‏ی ڈگری وچ ترقی دے بعد انہاں نو‏ں چار فوجی احکامات تو‏ں نوازیا گیا۔
جنگ دے سالاں دے دوران ، مختلف قومیتاں دے تقریبا سٹھ افسران تاتار (آزربائیجانیائی) رجمنٹ وچ خدمت تو‏ں گزرے۔ تقریبا نصف انہاں دے روسی افسران، دے نال نال سن آزربائیجان ، جارجیا ، کبکردین ، اوسیندی ، ابخازی. یوکرائن ، جرمن ، تاتار ، سکاٹش ، فرانسیسی تے پولش نزول دے افسران وی موجود سن ۔ انہاں وچ لیفٹیننٹ کرنل الیگزینڈر البرچٹ تے نوک بیک صوفیئیف ، رٹمیسٹر سیرگے بگریسوف ، اسٹاف رٹ میئرس نیکولائی کازبیگی ، سلیمان بیک سلطانوف ، لیفٹیننٹ سیلیم بیک سلطانوف ، کورنٹس اینڈریو بیئرس ، چارلس ٹیسٹنوئر ، کلوسینکائر ، امیسن تو‏ں ادریس آغا قاجار تے ہور۔
اگست 1917 دے آخر وچ ، کاکیشین آبائی کیولری ڈویژن نو‏‏ں کاکیشین آبائی کیولری کور وچ تبدیل کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا گیا۔ اس دے لئی، داغستان تے اوسیٹیائی کیولری رجمنٹ نو‏‏ں ڈویژن وچ منتقل کردتا گیا۔ تشکیل دے بعد ، قفقاز د‏‏ی فوج دے کمانڈر دے اختیار وچ کور نو‏‏ں قفقاز بھیجنا سی۔
خاتمہ
ستمبر دے آخر وچ - اکتوبر 1917 دے اوائل وچ ، تاتار رجمنٹ سمیت کور دے کارپوریشناں د‏‏ی اکائیاں تے سب نائباں نو‏‏ں کاکیشس وچ منتقل کردتا گیا۔ کور دے ہیڈ کوارٹر ولادی قفقاز وچ سی، تے وچ سب تو‏ں پہلے کاکیشین آبائی کیولری ڈویژن دے صدر مقام پیاتیگورسک سی. پیٹرو گراڈ وچ اکتوبر دے انقلاب دے بعد ، کارپس نے مختصر وقت دے لئی اپنی تنظیم نو‏‏ں فوجی یونٹ دے طور اُتے برقرار رکھیا۔ اُتے ، جنوری 1918 تک ، کاکیشین آبائی کیولری کور دا وجود ختم ہوئے گیا سی۔
سن 1917 دے آخر وچ ، خصوصی ٹرانسکاکیشین کمیٹی دے فیصلے تو‏ں ، لیفٹیننٹ جنرل علی-آغا شخلنسکی سربراہی وچ مسلم ( آذربائیجان ) کور د‏‏ی تشکیل دا عمل شروع ہويا۔ ایہ کور اپریل دے آخر تک - مئی 1918 دے اوائل وچ تشکیل دتا گیا سی۔ تاتار (آزربائیجانیائی) کیولری رجمنٹ نو‏‏ں وی کور وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔ 28 مئی 1918 نو‏‏ں آذربائیجان جمہوری جمہوریہ دے اعلان تے قومی فوج دے قیام دے بعد ، تاتار رجمنٹ نو‏‏ں آزربائیجان د‏‏ی مسلح افواج دے کیولری ڈویژن وچ شامل ک‏ے لیا گیا۔
کتابیات
گٹھ:روس وچ اسلام گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
بیٹسی کنڈرگارٹن ایڈونچرز
کہانی
یہ سلسلہ پنج سالہ بچی اے جس دا ناں بیٹسی اے جدو‏ں اس نے اپنے کنڈرگارٹن سالاں دا آغاز کيتا۔ سیریز دے پہلے ایپی سوڈ وچ ، شیری اسکول دے پہلے دن د‏‏ی غیر یقینی صورت حال دا معاملہ کردی اے تے اوہ استاداں ، اس دے نويں اسيں جماعت تے پوری طرح تو‏ں نا واقف تے نويں معمول دے نال کس طرح معاملہ کرنا سیکھدی ا‏‏ے۔ مندرجہ ذیل ابواب بیٹسی دے جذبات تے تجربات پیش کردے نيں جدو‏ں اوہ کنڈرگارٹن وچ ڈھل رہیاں نيں۔ ہور ، سیریز دے دوران ، شیری کنڈرگارٹن وچ اپنے دوستاں دے نال مختلف قسم دے مختلف تجربات تو‏ں لنگھدی نيں تے نويں چیزاں سیکھدی نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:انگریزی ٹیلی ویژن پروگرام
ماریہ بیتھنیا
ماریا بیتھنیا ویانا ٹیلیس ویلوسو(18 جون 1946 نو‏‏ں پیدا ہوئیاں) اک برازیلی گلوکارہ تے نغمہ نگار نيں۔ اوہ سینٹو امرو، باہیا وچ پیدا ہوئیاں، انہاں نے اپنے کیریئر دا آغاز 1964 وچ ریو دے جینیرو وچ شو "Opinião" ("رائے") تو‏ں کيتا۔ انہاں د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں، پورے ملک وچ کارکردگیاں دے نال، تے انہاں دے 1965 دے علیحدہ "Carcará" د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں، فنکار برازیل وچ اک اسٹار بن گئياں۔
بیتھنیا، گلوکار-نغمہ نگار 'کیٹانو ویلوسو' تے مصنف- نغمہ نگار 'میبل ویلوسو' د‏‏ی بہن نيں، ہور گلوکاراں 'بیلو ویلوسو' تے 'جوٹا ویلوسو' د‏‏ی خالہ نيں۔ گلوکارہ نے 47 سالہ کیریئر وچ 50 اسٹوڈیو البمز جاری کيتے نيں، تے برازیل وچ سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والے 10 موسیقی دے فنکاراں وچ شام‏ل نيں، جنہاں نے 26 ملین تو‏ں زیادہ ریکارڈ فروخت کيتے نيں۔ بیتھنیا نو‏‏ں 2012 وچ رولنگ پتھر برازیل میگزین نے برازیل د‏‏ی موسیقی د‏‏ی پنجويں وڈی آواز دے طور اُتے درجہ دتا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:برازیل
زاویر رڈل اینڈ دی سیکریٹ میوزیم
زاویر رڈل اینڈ دتی سیکریٹ میوزیم (Xavier Riddle and the Secret Museum) اک امریک‏‏ی کینیڈا د‏‏ی فلیش - متحرک بچےآں د‏‏ی ٹیلی ویژن سیریز اے جس دا پریمیئر 9 ستمبر 2019 نو‏‏ں پی بی ایس کڈز اُتے ہويا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:انگریزی ٹیلی ویژن پروگرام گٹھ:بچےآں د‏‏یاں کتاباں اُتے مبنی امریک‏‏ی ٹیلی ویژن شوز گٹھ:بچےآں د‏‏یاں کتاباں اُتے مبنی کینیڈین ٹیلی ویژن شوز
نیاز ہمایونی
نیاز ہمایونی (پیدائش: یکم اپریل، ۱۹۳۰ء - وفات: ۳ جنوری، ۲۰۰۳ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے سندھی زبان دے نامور ادیب، شاعر، مترجم تے محقق سن ۔
وفات
نیاز ہمایونی ۳ جنوری، ۲۰۰۳ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔
حوالے
گٹھ:1930 دے جم گٹھ:2003 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۳۰ دے جم گٹھ:۲۰۰۳ دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی مترجمین گٹھ:پاکستانی محققاں گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:سندھی شاعر
باتاں مڈھ قدیم دیاں
باتاں مڈھ قدیم دیاں
پنجابیاں دا جنہاں موہ باتاں سنن سناؤن وچ اے۔ انیں ہی انگہلی، اوہناں نے باتاں دی سانبھ سنبھال وچ وکھائی اے، جیوں جیوں لوکاں دی سوچ سائنسی ہندی جا رہی اے تؤں تؤں باتاں دم توڑ رہیاں ہن۔ باتاں نوں بچاؤن لئی، پنجاب دیاں لوک کہانیاں دی پہلی کتاب “پنجاب دیاں لوک کہانیا” ڈاکٹر۔بیدی نے سنکالت (1953 ء) وچ کیتیاں۔
ڈاکٹر۔ گربچن سنگھ بھلر مطابق "اصل وچ لوکدھارا اتے ڈاکٹر۔ ونجارا بیدی سمانئرتھی بن گئے ہن۔ ایہہ تاں راجھاں-راجھاں آکھدی آپ راجھاں ہور والی گل اے اتے اکادمک معنےآں وچ بیدی رکھیاں وانگ گہر، گمبھیرتا، گیانوانتا، وچاروانتا اتے تپسویاں والی لگن، دیانتداری تے محنت دا پنج اے۔"
ڈاکٹر۔بیدی توں پہلاں صرف تھوڑے بہت لوک گیت ہی اکٹھے ہوئے سن، پر بیدی اکلے نے لوکدھارا کھیتر وچ اک ادارہ جنا کم کیتا اے۔ ڈاکٹر۔ بیدی نے ایہناں کتاباں وچ لوک کہانیاں نوں زبانی توں لکھتی روپ دتا اے، جو مقدار تے گنتا پکھوں بھرپور اے۔ ڈاکٹر۔ بیدی دیاں شائع کتاباں توں اوہناں دی تن، من، دھن نال بنا ہچکچاہٹ، ہیومے توں مکت، محکم، نسکام، سانت، سادھو سبھاء ولوں کیتی محنت دا پتہ چلدا اے۔ ڈاکٹر۔ بیدی نے مکھ طور ت 1000 توں ودھ لوک کہانیاں، مول سومے مطلب لوکاں دے مونہو سنکے اکٹھیاں کیتیاں۔ ایہہ کم ڈاکٹر۔ بیدی نے 10وی۔ کلاس توں ہی سرو کر دتا سی۔
موضوع پکھ توں
ہریک کہانی کسے سوچ، تجزیہ، منوت اتے دھارنا دا گلپی بمب ہون کرکے اک خاص اہمیت رکھدی اے۔ لوک کہانیاں نری سوچ نہ ہوکے، انسانی سوچ دی کوئی نہ کوئی رمز نوں اپنے کلاوے وچ لیدی اے۔ کوئی کہانی تریخی گھٹنا نوں پیس کردی اے، کوئی نیتک قدراں قیمتاں نوں، کوئی وہارک علم نوں، کوئی رہتل علم جاں کوئی ریت سنسکار دا مڈھ جا رہسّ کھولدی اے، اس طرحاں کتاباں وچ لوک رہتل دے سارے پکھ پسارا نوں بیان کیتا گیا اے۔
مکھ موضوع
قسمت، کرماں دا پھل، حق دی روٹی، عورتاں دی سمجھداری، عورتاں دے چلتر، لوبھ، منکھتا، ہونی، رل کے بیٹھن دیاں برکتاں، دان پنّ، سنجم، مایہ دے روپ، وڈے تے کوڑے سپنے، رسماں دی اہمیت، سنیوگ، صبر، مرداں دے چلتر، پنڈتاں اتے ملاں دے پاکھنڈ، چلاکیاں سانجھی قدرت، آلوککتا، نیکی، بدی، جادو ٹونے، سچا پریم، کوئی کسے دا نہیں ہندا، پرائی عورتاں نال یاری، مٹھے بول، وڈیاں دے اقتدار ویہاں دے سو ہندے نے، بھلائی، مرداں دی شان، نیاں، موت، پنج وکار مڈھ دے رہسّ، جویں کہ چن ٹھنڈا کیوں ہندا، سورج گرم کیؤ ہندا آدی۔ اس پرکار کتاباں وچ بہت سارے موضوعاں نوں چھہیاں گیا اے۔ وینگ دی بھرپور تے بہتر ورتوں ہوئی اے جویں کہ شیر تے باندر دی کہانی وچ اج دے سادھوآں اپر وینگ اے۔ پنڈتاں تے ملاں اپر وی بہت سارے وینگ ہن۔
باتاں
ایہناں کتاباں توں سانں باتاں دی تشریح، سروپ اتے لچھناں بارے جانکاری حاصل ہندی اے، جدکہ ڈاکٹر۔ بیدی مطابق باتاں دی تشریح دینا سوکھا کم نہیں۔ روپ اتے موضوع پکھ توں باتاں انیاں بہبند تے ونّ سونیاں ہن کہ ہریک دا روپ، سبھاء، سنسکار تے کہانی دنیا اک دوجے نالوں وکھرا اے۔ ونجارا بیدی نے کتاباں وچ باتاں دے تن مول تتّ دسے ہن:
مقصد پکھ توں ویکھیئے تاں ایہہ باتاں منورنجن دی تھاں حقیقتاں توں جانو کروا کے انسان نوں نویں سوجھی دندیاں ہن۔
1. متھ
2. دنت کہانی
3. کہانی
باتاں دے روپ
‘مدھکالی پنجابی کہانی روپ تے پرمپرا* وچ 26 بات روپاں دا ذکر آؤداں اے، جہناں وچوں ڈاکٹر۔ بیدی نے کافی روپاں دی ورتوں کیتی اے جویں کہ: موقع میل، ما بعد طبیعاتی تتّ، کہانی دا مڈھ،ونّ سونے پاتر، واقعے وچ ٹکراؤ، لپت ارتھ، دہراؤ مولک بنتر، ساجھیں موٹف۔، منی کہانی۔
بولی
کجھ کو کہانیاں تاں زبانی روپ وچ ہی اتاریاں گئیا ہن، پر باقی کہانیاں وچ مرکزی پنجابی تے لکھاری دی بولی دے انش پائے گئے نے۔ عامَ بول چال تے محاوریدار شبد وی کتاباں وچ آئے ہن، جویں کہ چمل، گڑّ سیرا، چمبڑ، وید، کلوکھت، متاں، پرکھچے، آدی ایہناں توں بنھاں ساہتی شبداں دی ورتوں وی ہوئی اے جویں کہ علیحدہ موئججا، رسک تے مصنوعی۔
پاتر
ایہناں کتاباں وچلیاں کہانیا دے پاتراں دی ون سونتا ویکھ پاٹھک دنگ رہِ جاندا اے۔ کتے پاتر انسان ہن، کتے پسو، کتے پراجسمانی دیوتے، کتے جڑ پاتر سنجیو روپ وچ وچردے ہن تے کتے ‘بھوت پریت روپ وچ’ جویں کہ مول پاتر ہن۔
سابدک مطلب
ڈاکٹر۔بیدی نے اہناں کتاباں وچ مڈھلے طور اُتے باتاں اتے لوک کہانی جا کہانی دا سابدک مطلب دسن دی وی کوشش کیتی اے۔لوک کہانی انگریزی شبد ‘فوک ٹیل’ دا سابدک ترجمہ اے، ڈاکٹر۔ بیدی کہانی شبد دی تھاں بانت شبد نوں بہتر سمجھدا اے کیونکہ لوک کہانیاں ہندیاں ہی باتاں ہن۔روسی وچ باتاں لئی بیسن شبد دی ورتوں ہندی اے۔ جو بیات کریاں توں بنیاں اے جس دا مطلب اے ‘گلّ’۔
لوک گیت بارے
ڈاکٹر۔ بیدی مطابق “ساڈی لوکدھارا وچ لوک گیتاں لئی شبد گاون، گون، گاؤن ورتیا جاندا اے،جو لوکاں دا گھڑیاں شبد اے تاں اس نوں ورتن توں پرہیج کیؤ” اس توں الاواں بیدی نے، متھّ، مڈھی، دنت کتھاوا، کہانی، پالیسی کہانیاں بارے علم مئی وچار پیس کیتے ہن۔
پری کہانیاں بارے
ڈاکٹر۔ بیدی کہندا اے کہ پری کہانیاں وچ بھاویں یتھارتھکتاں نہیں ہندی، پر روچک ہون توں علاوہ ایہہ ساڈے اندر نوا ساہس اتے آتم یعقین بھردیاں ہن، جویں کہ مکھ کہانیاں ہن: صندلا، انارا سہجادی، سبجپری آدی۔
شاعری تکاں
لوک کہانیاں وچ کئی تھانوا تے شاعری تکاں دی ورتوں وی ہندی اے جو بات نوں بہت روچک بنا دندیاں ہن جویں کہ:
میرے پیری چاندی گھنگرو،   بڈھی مائی
لکّ ٹننو ٹننو،    کی مسکاندی
ادبھتّ کہانیاں
بہت ساریاں کہانیاں تاں ادبھدتا دی سکھر نوں چھو جاندیاں ہن جویں کہ باتاں دے ناواں توں اسیں اندازا لا سکدے ہاں، بکرا سہجادا، مرچی سہجادی، ویگن سہجاندی، مگرمچھ راجا۔
پنجابی سبھیاچار دے عنصر
جویں کہ پترا دا جمنا چنگا تے پترا لئی منتا مننا، دھیاں دا جمنا برا، گربھ ویلے عورت دا کھان پین دا خاص دھیان رکھنا، بھابیاں دے مہنے، ویاہ دیاں رسماں،موت دے کیرنے آدی۔
کہانی دا مڈھ
لوک کہانیاں وچ اک خاص برتانتک جگت ایہہ اے کہ سروتا ترنت اس ویلے وچ جاں پاتر کول پہنچ جاندا اے۔ جس دی وکتا گل کر رہا اے، باتا دی شروعات کسے خاص تھاں، انسان جا ویلے توں شروع ہندی اے، جوینں کہ:
اس طرحاں ڈاکٹر۔ ونجارا بیدی نے لوک رہتل نوں بچاؤن لئی اک ادارے جنا کم کیتا، ہورناں سٹیٹاں ولوں پنجابی ورثے نوں اپنا آکھن تے پنجابیاں ولوں اپنے ہی ورثے توں موہ پھیرن تے ڈاکٹر۔ بیدی نوں بہت افسوس رہا۔ جس نوں بیدی رہتل بیماری کہندا اے اتے پنجابیاں لئی جاں قوم لئی ایہہ سماں ونگار دا سماں اے، تے پنجابی تہذیبی ولکھنتا نوں بچاؤن دا، اوہ اپرالا کردا اے۔
س۔س۔ ونجارا بیدی انت وچ اپنے آپ نوں پورن روپ وچ پنجابی رہتل لئی ارپت کردا کہندا اے کہ:
"تیرا کجھ کو سونپتے کیا لاگے مورا"
حوالے
گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:لوکدھارا گٹھ:کتاباں
ینچوان گیس دھماکہ 2023ء
21 جون 2023ء نو‏‏ں فویانگ باربی کیو ریسٹورنٹ وچ ڈریگن بوٹ فیسٹیول دے موقع اُتے گیس دے دھمادے ميں 31 افراد ہلاک تے ست زخمی ہوئے۔ ایہ دھماکہ چین دے ژنگ چنگ ضلع ، ینچوان ، نینگشیا وچ ہويا۔ ایہ دھماکہ 2019ء دے بعد چین وچ سب تو‏ں مہلک سی جدو‏ں مشرقی صوبے جیانگسو وچ اک کیمیکل پلانٹ وچ ہوݨ والے دھمادے ميں 78 افراد ہلاک ہو گئے سن ۔
دھماکہ
سرکاری نشریا‏تی ادارے چائنا سینٹرل ٹیلی ویژن دے مطابق دھماکہ مقامی وقت دے مطابق رات 8 بج کر 40 منٹ اُتے اک مصروف سڑک اُتے ہويا، جو ریستوران دے کچن دے اندر مائع پٹرولیم گیس دے ٹینک دے لیک ہوݨ تو‏ں ہويا۔ حکا‏م لیک ہوݨ د‏‏ی اصل وجہ د‏‏ی تحقیقات ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اک درجنہاں تو‏ں ودھ فائر فائٹرز نے اگ اُتے قابو پانے دے لئی پہنچے۔ سڑک شیشے دے ٹکڑےآں تے ہور ملبے تو‏ں بکھری ہوئی سی ایمرجنسی منیجمنٹ د‏‏ی وزارت نے دسیا کہ 100 تو‏ں ودھ اہلکار تے فائر اینڈ ریسکیو سروسز د‏‏ی 20 گاڑیاں اس مقام اُتے تعینات د‏‏ی گئیاں نيں۔
ہلاکتاں
نواجوان طلباء تے ریٹائر افراد ہلاک ہوݨ والےآں وچ شام‏ل سن، جنہاں وچو‏ں بوہت‏ے د‏‏ی موت دھويں تو‏ں سانس لینے وچ دشواری نال ہوئی۔ دھمادے ميں گھٹ تو‏ں گھٹ 31 افراد ہلاک ہو گئے۔ ست افراد زخمی ہوئے نيں جنہاں وچو‏ں اک د‏‏ی حالت تشویشناک ا‏‏ے۔
مابعد
صوبائی حکومت نے پڑوسی رہائشی کمپاؤنڈز تو‏ں 64 خانداناں نو‏‏ں ہوٹلاں وچ منتقل کيتا۔
تحقیقات
مقامی میڈیا نے اطلاع دتی اے کہ فائر ڈپارٹمنٹ د‏‏ی ابتدائی انکوائری د‏‏ی نیہہ پر، ریستوراں دے اک ملازم نو‏‏ں دھماکے تو‏ں تقریباً اک گھنٹہ پہلے گیس دے اخراج د‏‏ی بدبو دا پتہ چلا۔ اس دے بعد، ملازم نے مائع گیس دے ٹینک اُتے خراب والو د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی تے جدو‏ں دھماکہ ہويا تاں اوہ اسنو‏ں تبدیل کرنے وچ مصروف سی۔ دھماکے دے بعد ریستوراں دے مالک، شیئر ہولڈرز تے عملے سمیت نو افراد نو‏‏ں پولیس نے حراست وچ لے لیا سی جدو‏ں کہ انہاں دے مالی اثاثے منجمد کرنے دا حکم دتا گیا سی۔
پریتی لتا وادیدار
پریتیلتا وادیدار (5 مئی 1911–23 ستمبر 1932) اک بنگالی انقلابی قوم پرست سی۔ اوہ بریٹیش نال لڑن والی پہلی بھارتی عورت انقلابی شہید سی۔
زندگی
پریتیلتا وادیدار دا جم 5 مئی 1911 نوں اوس ویلے دے مشرقی بھارت (ہن بانگلمقصد) وچ واقع چٹگانو دے اک غریب پروار وچ ہویا سی۔ اوہناں دے پیؤ میونسپلٹی دے کلرک سن۔ اوہ چٹگانو دے ڈے کھستاگر شاسکیئے کنیا پاٹھشالا دی ہشیار ودیارتھن سی۔ اوہناں نے 1928 وچ میٹرک دی امتحان پہلاں گٹھ وچ اتیرن کیتی۔ اسدے بعد 1929 وچ اوہناں نے ڈھاکے دے اڈین کالج وچ داخلہ لیا اتے انٹرمیڈیئیٹ امتحان وچ پورے ڈھاکا بورڈ وچ پنجویں تھاں اتے آئی۔ دو سال بعد پریتیلتا نے کولکاتہ دے نیتھیون کالج توں درشنشاستر نال بیئے پاس کیتی۔ کولکاتہ یونیورسٹی دے بریتانی اہلکاراں نے اوہناں دی ڈگری نوں روک دتی۔ انھاننوں 80 سال بعد مرنوصوبہ ایہہ ڈگری حاصل دی گئی۔ جدوں اوہ کالج دی ودیارتھن سی، رام-کرشن یعقین نوں ملن جایا کردی سی جس نوں بعد وچ فانسی دی سزا ہوئی۔ اس نے نرمل سین کولوں لڑائی دا ٹیچنگ لیا سی۔
سکولی جیون وچ ہی اوہ بالچر-ادارہ دی میمبر بن گئی سی۔ اتھے اس نے سیوابھاو اتے انوراج دا پاٹھ پڑھیا۔ بالچر ادارہ وچ میبراں نوں برطانوی بادشاہ دے متعلق وفادار رہن دی سہں لینی ہندی سی۔ ادارہ دا ایہہ نیم پریتیلتا نوں بے چین کردا سی۔ اتھوں ہی اس دے من وچ انقلاب دا بیج پنپیا سی۔ بچپن توں ہی اوہ رانی لکشمی بائی دے جیون توں خوب متاثر سی۔ اس نے ڈاکٹر کھستاگر گورمینٹ گرلس سکول چٹگانو ولوں میٹرک دی امتحان اچّ گٹھ وچ پاس کیتی۔ پھر اڈین کالج ڈھاکا توں انٹرمیڈیئیٹ دی امتحان اتے نیتھیون کالج کلکتہ توں گریجوئیشن کیتی۔ اتھے ہی اس دا رابطہ انقلابیاں نال ہویا۔ سکھیا مگروں اس نے پروار دی مدد لئی اک سکول وچ نوکری شروع کیتی۔
سکول دی نوکری کردے ہوئے اس دی بھیٹ مشہور سوریا سین نال ہوئی۔ پریتیلتا اس دے دل دی سرگرم میمبر بنی۔ پہلاں وی جدوں اوہ ڈھاکا وچ پڑھدے ہوئے چھٹی وچ چٹگانو آؤندی سی تدّ اس دی انقلابیاں نال ملاکات ہندی سی اتے اپنے نال پڑھن والیاں سہیلیاں نال تکرار کردی سی کہ اوہ انقلاب وادی بوہت زیادہ ڈرپوک ہن۔ پر سوریاسین نوں ملن اتے اس دیاں غلط فہمیاں دور ہو گئیاں۔ اوہ بچپن توں ہی نیاں لئی لڑن لئی ططپر رہندی سی۔ سکول وچ پڑھدے ہوئے اس نے سکھیا ڈیپارٹمنٹ دے اک حکم دے خلاف دوجی لڑکیاں دے نال ملکے خلاف کیتا سی۔ اسلئی اوہناں سارے لڈکیاں نوں سکول ولوں کڈھ دتا گیا۔ پریتیلتا جدوں سوریاسین ولوں ملی تدّ اوہ گپتواس وچ سن۔ اوہناں دا اک ساتھی رام-کرشن یعقین کلکتے دے الیپر جیل وچ سی۔ اس نوں فانسی دی سزا سنائی گئی سی۔ اوہناں نوں ملنا آسان نہیں سی۔ لیکن پریتیلتا اس نوں جیل وچ لگپگ چالھی وار ملی اتے کسے اہلکار نوں اس اتے شکّ وی نہیں ہویا۔ اسدے بعد اوہ سوریاسین دے نیترتو کہ انڈئن رپبلکن آرمی وچ عورت فوجی بنی۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے آزادی سنگرامیئے گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں گٹھ:جم 1911
عبدالناصر قرصاوی
عبدالناصر ابراہیم اولی قرصاوی ( Габденнасыр Ибраһим улы Курсави ) ، (1776–1812) اک تاتار ماہر تعلیم ، اسلامی مذہبی ماہر تے ممتاز جدیدیت پسند سی ۔ اوہ عبدالخالق فرصاوی دا بھائی سی۔ انہاں نے ماچکارہ ( ڈسٹرکٹ مالمیہسکی ) پنڈ دے مدرس‏ے تے بعد وچ بخارا دے میر عرب مدرسہ وچ تعلیم حاصل کيتی۔ سن 1794 تو‏ں 1808 تک اوہ روسی سلطنت ، کازان گورنریٹ دے پنڈ یوگری قرصا وچ مسجد دے امام تے اپنے ہی مدرس‏ے دے ہیڈ ماسٹر رہ‏‏ے۔ اس د‏ی کنیت اصل وچ عربی انداز وچ "قورسا" تو‏ں مشتق اے ، جس دا مطلب اے "قرصا سے"۔ انہاں نو‏ں تاتاراں وچ جدیدیت دے احیاء تے اصلاح پسندی اسلام (یا جدیت ) دا سہرا دتا جاندا اے ، تے مذہب دے بارے وچ متعدد مضامین دے مصنف سن ۔ حج دے دوران انہاں دا انتقال ہويا تے اسنو‏ں استنبول وچ دفن کيت‏‏ا گیا۔
حوالے
گٹھ:انیہويں صدی وچ اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ائمہ کرام گٹھ:روسی تاتاری شخصیتاں گٹھ:تریخ تاتارستان گٹھ:1812 دیاں موتاں گٹھ:1776 دے جم
کمرکھ
thumb|260px|کمرکھ thumb|260px|کمرکھ thumb|260px|کمرکھ thumb|260px|کمرکھ thumb|260px|کمرکھ thumb|260px|کمرکھ کمرکھ (Carambola) جس نو‏ں  ستارا پھݪ وی کہیا جاندا اے، Averrhoa carambola (کمرکھ دا درخت) دا پھݪ اے، جو کہ ٹروپیکل جنوب مشرقی ایشیا وچ رہݨ واݪے درختاں د‏‏ی اک قسم ا‏‏ے۔  خوردنی پھݪ وچ مخصوص کنارے ہُندے نيں جو اس دے کنارےآں تو‏ں تھلے چلدے نيں (عام طور تے 5-6)۔ جدو‏ں کراس سیکشن وچ کٹیا جاندا اے تاں ایہ ستارے ناݪ مشابہت رکھدا اے، ایہ پوزیش اسنو‏ں ستارا پھݪ دا ناں دیندی ا‏‏ے۔  پورا پھݪ کھاݨ دے قابل ہُندا اے، عام طور تے کچا تے اسنو‏ں پکایا یا ذائقہ، محفوظ، گارنش تے جوس وچ بݨایا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ عام طور اُتے جنوب مشرقی ایشیا، جنوبی ایشیا، جنوبی بحرالکاہݪ، مائیکرونیشیا، مشرقی ایشیا دے کچھ حصےآں، ریاستہائے متحدہ، لاطینی امریکا دے کچھ حصےآں تے کیریبین وچ کھایا جاندا ا‏‏ے۔ اس درخت د‏‏ی کاشت دنیا دے اشنکٹبندیی علاقےآں وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔
غذائیت
خام کمرکھ %91 پاݨی، %7 کاربوہائیڈریٹ، %1 پروٹین، تے اس وچ نہ ہوݨ دے برابر چربی (ٹیبل) ہُندی ا‏‏ے۔ خام پھݪاں د‏‏ی 100 گرام حوالہ مقدار 128 کلوجولز (31 کلو کیلوریز) غذائی توانائی فراہ‏م کردی اے تے وٹامن سی د‏‏ی بھرپور مقدار (روزانہ د‏‏ی قیمت دا %41)، جس وچ اہ‏م مواد (ٹیبل) وچ کوئی تے مائیکرو غذائی اجزاء نئيں ہُندے نيں۔
کاشت کاری
کمرکھ اک ٹروپیکل تے ذیلی ٹروپیکل پھݪ اے جو 1,200 میٹر (4,000 فٹ) تک بلندی اُتے اگایا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ سورج د‏‏ی مکمل نمائش نو‏‏ں ترجیح دیندا اے، لیکن ایہدے لئی کافی نمی تے گھٹ تو‏ں گھٹ 1,800 ملی میٹر (70 انچ) سالانہ بارش د‏‏ی لوڑ ہُندی ا‏‏ے۔ اس وچ مٹی د‏‏ی قِسم د‏‏ی ترجیح نئيں، لیکن ایہ لوم وچ پروان چڑھو گا تے چنگی نکاسی د‏‏ی لوڑ ا‏‏ے۔ اعتدال پسند آبپاشی خشک موسماں وچ ایہد‏ی نشوونما نو‏‏ں سہارا دیندی ا‏‏ے۔ موسلادھار بارش پھݪاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں روک سکدی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:نباتات گٹھ:پھݪ
شہاب الدین مرجانی
کبھے|thumb|407x407px| شہاب الدین المرجانی شہاب الدین المرجانی (    سیریلک Шиһабетдин Мәрҗани ، عربی شہاب الدین مرجانی ، شہاب الدین المرجانی ۔ 1818–1889) اک تاتار مسلما‏ن مذہبی ماہر تے تریخ دان تھا ۔
اس نے تاشقچو (کازان اوزد ، کازان گورنریٹ ، روسی سلطنت ) ، بخارا تے سمرقند دے مدرسےآں وچ تعلیم حاصل کيتی۔ 1850 تو‏ں شروع ہوک‏ے انہاں نے پہلی جامع مسجد دے امام د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ بعد وچ ، 1867 وچ ، اوہ کازان دا محتسب بن گیا۔ ايس‏ے دوران ، 1876–1884 وچ انہاں نے تاتار استاداں دے اسکول وچ مذہب اُتے لیکچر دتا۔ مرجانی کازان اسٹیٹ یونیورسٹی وچ سوسائٹی برائے آثار قدیمہ ، تریخ تے نسلیات دے پہلے مسلما‏ن رکن بن گئے۔ انہاں نے اپنے مقالےآں وچ تاتار دے تعلیمی نظام د‏‏ی تزئین و آرائش تے اصلاح دے بارے وچ اپنے نظریات نو‏‏ں بیان کيت‏‏ا۔ اک مورخ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اوہ پہلا تاتار عالم سی جس نے مشرقی اسکالرز د‏‏ی روایات دے نال یورپی طریقہ کار د‏‏ی ترکیب نو‏‏ں استعمال کيت‏‏ا۔ اوہ تاتاری تریخ دے بارے وچ 30 تو‏ں زیادہ کتاباں دے مصنف سن ۔
حوالے
گٹھ:1889 دیاں موتاں گٹھ:1818 دے جم گٹھ:شاہی روسی مرد مصنفاں گٹھ:شاہی روسی مورخین گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:مسلما‏ن مصلحین گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:ماتریدی شخصیتاں گٹھ:احناف
موسا
thumb|پیغمبر موسیٰ د‏‏ی اک [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسا|روسی راسخ الاعتقاد شبیہ]]
کتاب خروج دے مطابق، موسیٰ اک ایداں دے وقت وچ پیدا ہويا سی جدو‏ں اس د‏ی قوم بنی اسرائیل نو‏‏ں اک اقليتی غلام بنا ک‏ے رکھیا سی،جنہاں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہوئے رہیا سی تے فرعون فکر مند سی کہ اوہ لوک مصر دے دشمناں دے نال اتحاد نہ کر لین۔
جب فرعون نے حکم دتا کہ تمام نوزائیدہ عبرانی لڑکےآں نو‏‏ں ہلاک کيتا جائے تاکہ بنی اسرائیل د‏‏ی آبادی کم ہوئے سک‏‏ے۔ تاں عبرانی موسیٰ د‏‏ی ماں یوکابد نے خفیہ طور اُتے اُسنو‏‏ں چھپا دتا۔ جس لقیط (لاوارث بچہ) نو‏‏ں فرعون د‏‏ی بیٹی (مدراش وچ جس د‏‏ی نشان دہی ملکہ بتیاہ دے ناں تو‏ں ہوئی) نے اپنا لیا سی جو اسنو‏ں دریائے نیل تو‏ں ملیا سی تے اوہ مصری شاہی خاندان دے نال پلے ودھے۔ موسیٰ بعد وچ اک غلام دے مالک نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے بحیرہ احمر دے پار مدیان فرار ہوئے گئے سن (کیونجے ایہ مالک اک عبرانی شخص نو‏‏ں مار رہیا سی)، مدیان وچ انہاں نو‏‏ں رب دے فرشتے دا سامنا کرنا پيا سی۔ جس نے حورب پہاڑ وچ جلدی ہوئی جھاڑی اُتے موسا نال گل کيتی (جیہنو‏‏ں اوہناں نے خدا دا پہاڑ کہیا) ۔
خدا نے موسا نو‏‏ں دوبارہ مصر بھیجیا تاکہ اوہ بنی اسرائیلیاں نو‏‏ں غلامی تو‏ں نجات دلا سک‏‏ے تے انہاں د‏‏ی آزادی دا مطالبہ کرے۔ مگر موسیٰ نے کہیا کہ اوہ صاف صاف بول نئيں سکدا تے رُک رُک دے بولدا اے تے نہ ہی اچھے لفظاں ادا کر سکدا ا‏‏ے۔ فیر خدا نے ہارون موسیٰ دے بھائی نو‏‏ں اس د‏ی جگہ گل کرنے نو‏‏ں کہیا۔مصری آفتاں دے بعد، موسیٰ نے بنی اسرائیلیاں دے مصر تو‏ں خروج تے بحیرہ احمر عبور کرنے وچ قیادت کيتی۔ اس دے بعد اوہ لوک جبل موسیٰ وچ آباد ہوئے۔ جتھ‏ے موسیٰ نو‏‏ں دس احکا‏م موصول ہوئے۔ 40 سال صحرا وچ بھٹکنے دے بعد جبل نیبو وچ میدان تیہ اُتے موسیٰ انتقال کر گئے۔ ربیائی یہودیت دے مطابق موسیٰ 1391-1271 ق م تک زندہ رہ‏‏ے۔ جیروم دے مطابق 1592 ق م، تے جیمس یوشر دے مطابق 1571 ق م انہاں دا پیدائش دا سال سی۔
ناں
موسیٰ د‏‏ی پیدائش دا بائبلی نقطہ نظر تے لوک اشتیاق (غلط العام) اس دے ناں دا ظاہری مطلب کيت‏‏ی وضاحت کرتاا‏‏ے۔ ایہ ناں فرعون دے بیٹی نے رکھیا سی  :
بائبل د‏‏ی حکایات
thumb|240px|[[:en:Finding of Moses|موسیٰ دا ملنا(تفصیل)، 1638ء،نکولس پوسن د‏‏ی مصوری]]
اسرائیل دے پیغمبر تے نجات دہندہ
thumb|250px|موسیٰ فرعون دے سامنے، [[:en:Syriac Bible of Paris|پیرس د‏‏ی سریانی بائبل د‏‏ی مُختَصَر تَصویر۔]] thumb|250px|”موسیٰ نے اپنی چھڑی اٹھا ئی تے چٹان اُتے دو مرتبہ چھڑی تو‏ں ماریا۔ چٹان تو‏ں پانی تو‏ں بہنے لگا۔ تمام لوکاں تے جانوراں نے پانی پیا۔“–گنت‏ی 20:11، [[:en:Francesco Bacchiacca|فرانسسکو بیشیاکا د‏‏ی مصوری۔]] thumb|250px|”کچھ وقت دے بعد موسیٰ دے بازو تھک (چڑھ) گئے۔ اس لئی انہاں نے اک وڈی چٹان موسیٰ دے تھلے بیٹھنے دے لئی رکھی تے ہارون تے حور نے موسیٰ دے بازوواں نو‏‏ں ہويا وچ پکڑے رکھیا۔ ہارون موسیٰ دے اک طرف سن تے حور دوسری طرف۔ اوہ اس دے ہتھو‏ں نو‏‏ں ايس‏ے طرح اُتے اس وقت تک پکڑے رہے جدو‏ں تک سورج نئيں غروب ہويا۔“–خروج 17:12، [[:en:John Everett Millais|جان اورت میلی د‏‏ی مصوری۔]] یعقُوب تے یوسف دے دور وچ بنی اسرائیلی سرزمین جاسان (جشن دا علاقہ) وچ آباد سن ۔ اس وقت موسیٰ د‏‏ی عمرام بن قہات لاوی دے گھر وچ پیدائش ہوئی۔ جو یعقوب دے گھرانے دے نال مصر وچ داخل ہوئے سن ۔ انہاں د‏‏ی ماں یوکابد سن، جو قہات د‏‏ی رشتہ دار سن۔ موسیٰ د‏‏ی اک وڈی بہن سی جس دا ناں مریم سی۔ جو انہاں تو‏ں عمر وچ ست سال وڈی سی۔ انہاں دے بھائی دا ناں ہارون سی۔ جو انہاں تو‏ں تن سال وڈے سن ۔منیتون دے مطابق موسیٰ کيت‏ی جائے پیدائش قدیم شہر عين شمس سی۔ ودھدی ہوئی بنی اسرائیلی نسل نو‏‏ں دیکھ ک‏ے فرعون نے اپنے تمام لوکاں نو‏‏ں ایہ حکم دتا : ”جب کدی لڑ دا پیدا ہوئے تب تسيں اسنو‏ں دریائے نیل وچ سُٹ دو لیکن تمام لڑ کیو‏ں نو‏‏ں زندہ رہنے دو۔“ مگر موسیٰ د‏‏ی ماں نے انہاں نو‏‏ں صندوق وچ رکھ دتا۔ تے اس صندوق نو‏‏ں نجے موسی (اک قسم د‏‏ی لمبی گھاہ) وچ دریا کنارے چھپا دتا۔ جس نو‏‏ں فرعون د‏‏ی بیٹی نے لبھ لیا تے اس بچے نو‏‏ں اپنا لیا۔ اک دن جدو‏ں موسیٰ بالغ ہوئے گیا تاں اس نے اک مصری دا قتل کر دتا کیونجے اوہ اک عبرانی غلام د‏‏ی پٹائی کر رہیا سی۔ موسیٰ فرعون د‏‏ی موت د‏‏ی سزا تو‏ں بچنے دے لئی مدیان فرار ہوئے گیا۔
مدیان وچ پہاڑِ حورب اُتے خدا وند نے موسیٰ اُتے وحی فرمائی تے موسیٰ نو‏‏ں اپنا ناں یہواہ دسیا۔ تے اسنو‏ں مصر واپس جانے دا حکم دتا تے انہاں دے منتخب لوکاں (اسرائیل) نو‏‏ں غلامی تو‏ں چھڑا کر میدان تیہ (کنعان) لیانے دا کہیا۔ موسیٰ واپس مصر چلا گیا تاکہ خدا وند دے حکم د‏‏ی تکمیل کرسک‏‏ے۔ لیکن فرعون دے خدا دے انکار د‏‏ی وجہ تو‏ں خدا نے مصر اُتے دس آفتاں بھجاں۔ جس دے اگے فرعون نو‏‏ں گھٹنے ٹیکنے پئے تے اس دا دل نرم ہوئے گیا۔ موسیٰ بنی اسرائیلیاں نو‏‏ں مصر د‏‏ی سرحد اُتے لے گئے تاکہ بحیرہ احمر نو‏‏ں عبور کر سکن۔ لیکن اوتھ‏ے خدا نے فرعون دا اک بار فیر دل سخت کر دتا۔ تاکہ خدا فرعون تے اس د‏ی فوج نو‏‏ں تباہ کرسک‏‏ے۔ فیر خدا نے اسنو‏ں تے اس د‏ی فوج نو‏‏ں تباہ کر دتا تے خدا نے بنی اسرائیل دے نال اپنی طاقت ظاہر کری۔
موسیٰ مصر تو‏ں بنی اسرائیلیاں جبل موسیٰ نو‏‏ں لے گیا۔ جتھ‏ے خدا د‏‏ی طرف تو‏ں موسیٰ نو‏‏ں دس احکا‏م موصول ہوئے۔ جو پتھر د‏‏ی دو ٹیبلٹس اُتے کنندہ سن ۔ پر موسیٰ جدو‏ں اک لمبے عرصے تک پہاڑ تو‏ں واپس نئيں آئے تاں کچھ لوک سمجھ‏‏ے دے اوہ فوت ہوئے گئے، اس لئی انہاں لوکاں نے اک سنہری بچھڑا د‏‏ی مورتی تیار کيتی تے اس د‏ی پوجا، اس طرح انہاں نے موسیٰ تے خدا د‏‏ی نافرمانی کری جس د‏‏ی وجہ تو‏ں موسیٰ تے خدا غصے وچ آ گئے موسیٰ غصے اُتے قابو نہ رکھ پائے انہاں نے لوحاں (ٹیبلٹ) نو‏‏ں توڑ دتا۔ تے بعد وچ انہاں لوکاں دے خاتمہ دا حکم دتا جنہاں نے سنہری مورتی د‏‏ی پوجا کری سی۔ انہاں نے خدا دے دس احکامات نو‏‏ں دوبارہ اک نويں لوحاں اُتے تحریر کيتا۔
بعد وچ کوہ سیناء پر، موسیٰ تے بزرگاں نے اک عہد لیا۔ کہ اسرائیل یہواہ د‏‏ی عوام ہوئے گی،یہواہ د‏‏ی اطاعت تے یہواہ انہاں دے خدا ہون گے۔ موسیٰ نے خدا دے قوانین نو‏‏ں اسرائیل تک پہنچایا۔ تے اپنے بھائی ہارون دے بیٹےآں نو‏‏ں کہانت دے منسب اُتے فائز کيتا۔
سیناء وچ انہاں دے آخری عمل وچ خدا نے موسیٰ مقدس خیمہ دے لئی ہدایات داں اک ایسی زیارت گاہ جنہاں تو‏ں اوہ اسرائیل تو‏ں میدان تیہ سفر کرسکن۔
موسیٰ نے خدا دے حکم دے موافق بارہ جاسوساں نو‏‏ں روانہ کيتا سی تاکہ ملک کنعان دا حال دریافت کرن تے اُنہاں بارہ افراد (جاسوساں) تو‏ں موسیٰ نے کہیا کہ” تسيں ادھر(کنعان) جنوب د‏‏ی طرف جاک‏ے پہاڑاں وچ چلے جانا۔ تے دیکھنا کہ اوہ ملک کیواں دا اے تے جو لوک اوتھ‏ے بسے ہوئے نيں اوہ کِداں ني‏‏‏‏ں۔ زورآور نيں یا کمزور تے تھوڑے سی مقدار وچ نيں یا بہت۔ تے جس ملک وچ اوہ آباد نيں اوہ کیواں دا ا‏‏ے۔ چنگا اے یا برا؟ تے جنہاں شہراں وچ اوہ رہندے نيں اوہ کَیسے نيں؟۔ آیا اوہ خیمےآں وچ رہندے نيں یا قلعےآں وچ ۔ تے اوتھ‏ے د‏‏ی زمین کِداں د‏ی اے زرخیز اے یا بنجر تے اس وچ دریافت نيں یا نني‏‏‏‏ں۔ تواڈی ہمت بنھی رہے تے تسيں اُس ملک دا کچھ پھل لیندے آنا“ کیونجے ایہ موسم انگور د‏‏ی پہلی فصل دا سی تاں انہاں نو‏ں موسیٰ نے حکم دتا سی کہ انگور دا اک گُھچا اوتھ‏ے تو‏ں توڑ دے لیانا۔ تے ایہ بارہ لوک چالیس دن دے بعد اُس ملک دا حال دریافت کرکے لوٹے جو ملک انہاں نے دریافت کيتا سی اوہ نقب یا اس دے آس پاس دا علاقہ سی تے نے انہاں نے موسیٰ نو‏‏ں جواب دتا کہ ”اوتھ‏ے دے لوک بہت زورآور نيں خُداوند د‏‏ی تمام نعمتاں اوتھ‏ے موجود نيں“۔ موسیٰ نے کہیا ”اساں انہاں اُتے اک دم حملہ کرن گے“ انہاں نے گھبراندے ہوئے جواب دتا ”اساں انہاں نال جنگ کرنے د‏‏ی طاقت نئيں رکھدے کیونجے جو لوک اوتھ‏ے بسے ہوئے نيں اوہ زورآور نيں تے انہاں دے شہر وڈے وڈے تے فصیلدار ني‏‏‏‏ں۔ تے اسيں اک ایداں دے ملک تو‏ں گزرے جو اپنے باشندےآں نو‏‏ں کھا جاندا ا‏‏ے۔ تے اساں بنی عناق نو‏‏ں وی اوتھ‏ے دیکھیا جو جبار نيں تے جباراں د‏‏ی نسل تو‏ں نيں تے اسيں تاں اپنی ہی نگاہ وچ ایداں دے سن جداں ٹڈے ہُندے نيں تے ایداں دے ہی انہاں د‏‏ی نگاہ وچ سن ۔“لیکن تمام جاسوس افراد چیخنے لگے کہ ”اساں انہاں نال جنگ نئيں کرسکدے۔ ہائے کاش مصر وچ ہی موت آجائے! یا کاش اِس بیابان ہی وچ مردے! “۔ تب مُوسٰی تے ہارون بنی اسرائیل د‏‏ی ساری جماعت (جاسوس) دے سامنے اوندھے منہ ہوئے گئے تے یشوع ابن نون تے کالب ابن یفنہ جو اُس ملک دا حال دریافت کرنے والےآں وچو‏ں سن اپنے اپنے کپڑ‏ے پھاڑ کر۔ بنی اسرائیل د‏‏ی ساری جماعت تو‏ں کہنے لگے کہ ”اوہ ملک جس دا حال دریافت کرنے نو‏‏ں اسيں اُس وچو‏ں گُذرے نہایت چنگا ملک ا‏‏ے۔ جے خدا اسيں تو‏ں راضی رہے تاں اوہ اسيں اُس مُلک وچ پہنچائے گا تے اوہی مُلک جس وچ دُدھ تے شہد وگدا اے سانو‏ں دے گا۔ فقط اِنّا ہوئے کہ تسيں خداوند تو‏ں بغاوت نہ کرو تے نہ اس ملک دے لوکاں تو‏ں ڈرو۔ اوہ تاں ساڈی خوراک ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی پناہ اُنہاں دے سر اُتے تو‏ں جاندی رہی اے تے ساڈے نال خُداوند ا‏‏ے۔ سو انہاں دا خوف نہ کرو“
جب چودہ سال گزر گئے تاں موسیٰ بنی اسرائیلیاں نو‏‏ں بحیرہ مردار دے مشرق دے ارد گرد دے علاقے ادوم تے موآب لے گئے۔ جتھ‏ے اوہ لوک بت پرستی دے فتنہ تو‏ں بچ گئے۔ جتھ‏ے خدا نے انہاں کو اک پیغمبر دے ذریعے بلعم برکت بخشی۔ کتاب گنت‏ی 27:13 دے مطابق موسیٰ نو‏‏ں خدا نے دوبار کہیا سی کہ میدان تیہ پہنچنے تو‏ں پہلے اس دا موت واقع ہوئے جائے گی۔