cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مغربی فلسفہ دی تریخ
پس منظر
یہ کتاب دوسری عالمی جنگ  کے دوران  لکھی گئی، جو تاریخِ فلسفہ کی  لیکچر سیریز اُتے مبنی سی، جو  رسل نے بارنس فاؤنڈیشن دے لئی   فلاڈیلفیا  ماں 1941تے 1942 وچ  دیے- تاریخی تحقیق دا بیشتر کم   رسل د‏‏ی تیسری بیوی پیٹریسیا  نے  سر انجام دتا - 1943  ماں، رسل نو‏‏ں اک پبلشرکی جانب تو‏ں    پیشگی3000  ڈالر  موصول ہوئے تے تبھی  1943 تے 1944 وچ انہاں نے یہ کتاب برنمار  کالج  ماں رہندے ہوئے مکمل  کی،  جو  1945 وچ امریک‏‏ا تے 1946 وچ برطانیہ  ماں شایع ہوئی- 1961 دے 'نويں ایڈیشن' وچ کوئی نیا مواد شامل نئيں  کیتا گیا، ہر چند کہ برطانوی  ایڈیشن وچ  تصحیح تے معمولی نظرِ ثانی کيتی گئی تھی  جب کہ  امریکی  ایڈیشن وچ  کچھ  نئيں  بدلہ  گیا سی، ایتھ‏ے تک  کہ  سپینوزا  کی تریخ  پیدائش وی غلط ہی  شایع  کيتی گئی -
رد عمل تے بعد دے حالات
مبصرین دے  ملے جلے رجحان دے باعث   رسل کچھ  مایوس رہے - راجر سکرٹن  لکھدے نيں کہ کتاب نو‏‏ں زیبا تے دلچسپ انداز   ماں  لکھیا گیا اے مگرکتاب  ماں  زیادہ  توجہ   دکارتی فلسفے تو‏ں  پہلے دور اُتے دتی گئی اے -  کانٹ  اُتے لکھے جانے والے مواد وچ تعمیم  تے بھُل چوک صاف ظاہر اے  - ۔
رسل  نے  اس  کتاب نو‏‏ں بطورسماجی تریخ گرداننے دا مطالبہ کیا
جائزہ
"اس  مشہور کتاب دے حصے سطحی نيں - مگر  ہور معاملات وچ ایہ اک شاندار، پڑھنے دے قابل،  مغربی سوچ دا  احاطہ کرنے والا متن رکھدی  ہے جتھ‏ے  مغربی سوچ نو‏‏ں تریخ دے سیاق  و سباق   وچ اک معلوماندی انداز وچ پیش کردی اے   -  اس دے لکھنے وچ رسل  نے  کافی   لطف اٹھایا   تے ایہ  لطف اندوزی نظر آندی اے    -رسل دے بعد وچ  رونما ہونے والے ریمارکس تو‏ں عیاں  ہُندا اے دے  وہ  اس  کی  کمی بیشیاں  سے بخوبی واقف سن -" اے سی  گریلنگ
"جناب رسل اک اعلیٰ  پائے  کے   مصنف  تے  مفکر  نيں -ان کا   انداز   برجستگی   و  ہشیاری  ،سادگی  و   پرکاری تو‏ں بھرپور اے - جس  کے  باوجود اوہ   کتاب نو‏‏ں  رسل دا بدترین کم ہونے تو‏ں  نئيں بچا  سکیا ہے- جداں متوقع تھا   کہ مصنف نے  مہارت دے نال حالیہ  خیالات  سے نمٹا اے    (کوئی وجہ نئيں  کے اوہ  ایسا نہ  کر پاندے  کیو‏ں کہ انہاں دی  کی تخلیق وچ   انہاں دا   وڈے حصہ اے )- اس  کے   برعکس قدیم تے قرون وسطی دے عقائد اُتے انہاں دا  کم تقریباً بیکار اے -" – لیو رابرٹس
"بے شک،  اک یا  دو  سال  کی مختصر مدت  ماں  کئی کتاباں شائع کی  گئياں، جنہاں دے مصنفاں  کلاسیکی عالماں نئيں تھے لیکن بنیادی طور پراج د‏‏ی  سائنس تے فلسفے وچ   دلچسپی رکھدے سن -  جب کہ  انہاں نے  اپنی  علمی محنت دا  بیشتر حصہ،  قدیم لکھتاں وچ   ماڈرن  سوچ دے اوائل کی   تفسیر  تے  جانچ پڑتال  ماں صرف کیتا - ان وچ برٹرینڈ رسل کی   شاندار  کتاب تاریخِ فلسفہِ مغربی  اے، جس دے    امتیازات وخصوصیات موجود نيں  جس کو   بیان  کرنے  کی  نہ ضرورت اے   تے نہ ہی  ماں  ایسا کر پیر گا -    " – ارون شروڈنگر
"  'تاریخِ فلسفہِ مغربی' ، اک بیہودہ، لیکن نمائندہ کتاب ا‏‏ے۔" – جارج اسٹائنر
"اس نے اسنو‏ں   پیسہ کمانے  دے لئی  لکھیا    تے  چھیندی  ماں لکھیا -برٹرینڈ رسل اک عظیم فلسفی تھا  لیکن اک بدترین  مؤرخ تھا -" – ایڈورڈ پولس
رسل خودکتاب دے بارے وچ   کچھ  کہنا چاہندے سن : "ميں  تاریخِ فلسفہِ مغربی دے  ابتدائی حصہ  کو  تریخ سبھیاچار گرداندا ہاں - لیکن بعد دے حصےآں وچ جتھ‏ے سائنس  اہ‏م  ہو  گئی ،اوتھ‏ے اسنو‏ں   ایداں  فریم ورک  ماں  ڈھالنا  مشکل  ہو گیا -  ميں نے حد وسعہ کوشش کيتی   اُتے  مینو‏ں  اس  بات دا یقین نئيں کہ وچ کامیاب ہويا - مجھ اُتے کچھ  دفعہ  مبصرین نے  غیر  حقیقی تریخ  لکھنے  بلکہ   متعصب  واقعات  کا  بیان  قلم بند  کرنے  کا  الزام  لگایا جو  جنہاں دا  انتخاب ميں نے اپنی منمانی  کردے ہوئے  کیا - لیکن وچ  سمجھدا ہاں  کہ  جے  در واقع ااک  غیر متعصب  انسان  کا  وجود وی  ہُندا  تو وہ    اک  ا  د لچسپ تریخ نہ   لکھ پاندا  "
نوٹ
گٹھ:کتاباں گٹھ:1945ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:برٹرینڈ رسل د‏‏یاں کتاباں گٹھ:فلسفے تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں
اوزبیکستان وچ ترکاں دا کردار
ترک و مغل دور دے صوبیدار
گٹھ:ازبکستان دی تریخ
احمد بن محمد بن عیسی اشعری
احمد بن محمد بن عیسی اشعری، تیسری صدی ہجری دے شیعہ امامیہ محدث نيں تے انہاں نو‏ں امام امام محمد تقی تے امام علی نقی علیہما‌السلام دے شاگرداں وچو‏ں گنیا جاندا ا‏‏ے۔ قم دے بزرگانہاں وچو‏ں سن ۔ شیخ طوسی نے انہاں نو‏ں دے عنوان تو‏ں یاد کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
وہ اپنے عقاید وچ شدت پسند سن تے غالیاں دے نال سخت رویے تو‏ں پیش آندے سن ۔ منقول اے کہ انہاں نے مشہور شیعہ محدث احمد بن محمد برقی نو‏‏ں روایات نقل کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں قم تو‏ں باہر کڈ دتا سی۔ لیکن کچھ مدت دے بعد انہاں نو‏ں دوبارہ واپس لیائے تے انہاں تو‏ں عذر خواہی کيتی۔
نسب
ابو جعفر، احمد بن محمد بن عیسی بن عبداللہ بن سعد بن مالک بن احوص بن سائب بن مالک بن عامر اشعری۔ان دے والد: ابوعلی محمد بن عیسی نو‏‏ں نجاشی نے شیخ القمیین‌ تے وجہ الاشاعرہ‌ کہیا ا‏‏ے۔ ہور انہاں دے بقول انہاں نے امام رضا و امام محمد تقی علیہما السلام تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔ اوہ سلطان‌ (احتمالاً حاکم قم) دے نزدیک مقام و منزلت رکھدے سن ۔ انھاں نے کتاب الخطب دے عنوان تو‏ں اک کتاب تصنیف کيتی ا‏‏ے۔
ائمہ علیہم السلام دے حضور
احمد بن محمد د‏‏ی زندگی د‏‏ی جزئیات د‏‏ی تفصیل دسترس وچ نئيں اے چنانچہ نجاشی نے کہیا: انہاں نے امام رضا علیہ‌السلام د‏‏ی ریارت کيت‏ی لیکن قوی احتمال اے کہ انہاں تو‏ں روایت نقل نئيں کيتی۔ ایسا ظاہر ہُندا اے امام نال ملاقات دے وقت انہاں د‏‏ی عمر زیادہ نئيں سی۔ احمد ہور امام محمد تقی تے امام علی نقی علیہما السلام دے اصحاب وچو‏ں شمار ہُندے نيں چونکہ اوہ قم وچ رہندے سن اس لئی کدی کدی امام نال ملاقات ہُندی سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں تو‏ں زیادہ روایات نقل نئيں کيت‏یاں ناں۔
کشی د‏‏ی روایت دے مطابق احمد امام محمد تقی علیہ‌السلام دے حکم اُتے خدمت امام وچ مدینہ پہنچے۔ اس روایت وچ تصریح اے کہ اوہ امام د‏‏ی طرف تو‏ں قم وچ امام دے نمائندے زکریا بن آدم دے لئی خط لے ک‏ے گئے۔ ہور اس روایت وچ احمد د‏‏ی کنیت ابو علی آئی ا‏‏ے۔
استاداں
جنہاں تو‏ں انہاں نے احادیث سناں انہاں وچو‏ں بعض دے اسما درج ذیل نيں:
احمد مذکورہ مشایخ تو‏ں بہت ساریاں امامیہ احادیث دے راوی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں طریق تو‏ں مروی بہت ساریاں امامیہ احادیث نو‏‏ں انہاں نے خود ضبط کيت‏‏ا سی۔ ایہی وجہ اے کہ نجاشی و اللسٹ طوسی وچ جگہ جگہ انہاں دا ناں قم دے قدیمی مشائخ د‏‏ی اسناد وچ مذکور ا‏‏ے۔ احمد بن محمد بن عیسی اہل قم وچو‏ں سن، لہذا امامیہ د‏‏ی احادیث سننے دے لئی انہاں دا کوفہ دا سفر کرنا طبیعی سی تا کہ اوہ اوتھ‏ے دے مشائخ تو‏ں معتبر احادیث نقل کردے جو کہ اس وقت امامیہ دا علمی مرکز سی ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں دے اکثر مشائخ کوفہ تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔
مقام ومنزلت
محمد بن یعقوب کلینی دے زمانے تو‏ں پہلے احمد نمایاں ترین امامیہ محدث شمار ہُندے نيں جداں کہ نجاشی نے انہاں دے متعلق «‌شیخ القمیین و وجہھم و فقیہھم، غیرمدافع‌» د‏‏ی تعبیراں استعمال کيت‏یاں ناں ہور شیخ طوسی نے اللسٹ وچ وی اس تو‏ں ملدی جلدی تعبیراں دے نال انہاں د‏‏ی تعریف بیان کيتی ا‏‏ے۔
ابن حجر عسقلانی نے لسان المیزان وچ انہاں دا ناں لیا تے انہاں نو‏ں قم دا «‌شیخ الرافضہ» کہیا ا‏‏ے۔ نجاشی نے کہیا اوہ اپنے باپ د‏‏ی مانند حاکم قم تو‏ں ارتباط رکھدے سن ۔ ایہ خود قمیاں دے درمیان انہاں د‏‏ی منزلت و مقام نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔
احمد عرب قومیت دا بہت لحاظ کردے سن تے انہاں نے فضائل العرب دے ناں تو‏ں اک کتاب وی تالیف کيتی۔ کلینی د‏‏ی روایت دے مطابق اوہ اس کتاب وچ تعصب دا شکار ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
عقیدے وچ شدت پسندی
احمد عقائد وچ نہایت سخت گیر سن تے اپنے مخالفین دے نال سخت برتاؤ دے نال پیش آندے سن ۔ اوہ غلو دے سخت مخالف سن تے انہاں نے غالیاں دا سختی تو‏ں مقابلہ کيت‏‏ا۔ اک مورد وچ نقل ہويا اے کہ مشہور امامی محدث تے متکلم یونس بن عبدالرحمان د‏‏ی نسبت بدگمان سن ۔ لیکن بعد وچ اک خواب دیکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں توبہ د‏‏ی تے اپنے اس عقیدے تو‏ں عدول کيت‏‏ا۔
ہور کہندے نيں کہ احمد حسن بن محبوب تو‏ں روایت نئيں کردے سن کیونجے اوہ ابن محبوب د‏‏ی ابو حمزہ ثمالی تو‏ں روایت وچ تردید دا شکار سن ۔ لیکن کہیا گیا کہ احمد اپنی اس تردید وچ پشیمان ہوئے تے موت تو‏ں پہلے اپنی نظر تو‏ں منصرف ہوئے گئے۔ کشی نے نصر بن صباح تو‏ں اس حکایت نو‏‏ں نقل کيت‏‏ا۔ تے نجاشی نے وی اسنو‏ں کشی تو‏ں نقل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
مذکورہ توصیف دے باوجود امامیہ د‏‏ی اسناد حدیث وچ احمد نے ابن محبوب تو‏ں کئی مرتبہ روایت کيتی ا‏‏ے۔ جداں کہ ابن غضائری نے اشارہ کيت‏‏ا اے کہ احمد بن محمد بن عیسی نے مشہور امامیہ محدث: احمد بن محمد برقی نو‏‏ں روایات نقل کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں قم تو‏ں باہر کڈ دتا سی لیکن کچھ مدت بعد واپس بلا لیا تے انہاں تو‏ں عذر خواہی کيتی۔ جدو‏ں برقی فوت ہوئے تاں ننگے پیر انہاں دے جنازے وچ شریک ہوئے تا کہ جو کچھ انہاں دے نال کيت‏‏ا سی اس اُتے اپنی پشیمانی دا اظہار کر سکن۔
رؤیت خدا
ابن بابویہ نے تصریح د‏‏ی اے کہ احمد نے النوادر وچ رؤیت خدا دے متعلق روایات نقل کيت‏یاں ناں، البتہ ابن بابویہ دے مطابق ایہ تمام صحیح نيں تے خدا د‏‏ی قلبی شناخت دے معنا وچ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏ں رؤیت دے اکھاں دے ذریعے دیکھنے دے ظاہری معنا وچ نئيں لینا چاہیدا۔
شاگرد
راویاں وچو‏ں درج ذیل اسما ذکر کيتے جا سکدے نيں:
آرکیالوجیکل سروے آف انڈیا
آرکیالوجیکل سروے آف انڈیا (اے ایس آئی) اک ہندوستانی سرکاری ادارہ اے جو وزارت سبھیاچار تو‏ں منسلک اے جو کہ آثار قدیمہ د‏‏ی تحقیق تے ملک وچ ثقافتی یادگاراں دے تحفظ تے نگہداشت دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد 1861ء وچ الیگزینڈر کننگھم نے رکھی سی جو اس دے پہلے ڈائریکٹر جنرل وی بنے۔
احمد بن محمد بن عیسی اشعری
احمد تے زیدیہ مصادر
زیدیہ دے مصادر وچ احمد شیخ حسن بن علی ناصر اطروش دے عنوان تو‏ں زیدیاں دے مشہور امام د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہچانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
آرکیالوجیکل سروے آف انڈیا
حوالے
گٹھ:بھارت
احمد بن محمد بن عیسی اشعری
آثار
احمد بن محمد بن عیسی تو‏ں منسوب النوادر نامی کتاب اک مرتبہ تختی صورت وچ فقہ الرضا دے نال چھپی تے فیر (1408 ھ) وچ قم تو‏ں دوبارہ طبع ہوئی۔ اس کتاب د‏‏ی نسبت احمد د‏‏ی محل تردید واقع ہوئی اے کیونجے کوئی ایسا قرینہ موجود نئيں کہ جس تو‏ں ایہ پتہ چل سک‏‏ے کہ ایہ النوادر دا حصہ اے اگرچہ اسنو‏ں انہاں د‏‏ی تالیف قرار دتا جا سکدا اے لیکن اس د‏ی نسبت حسین بن سعید اہوازی د‏‏ی طرف ہونا وی محل بحث اے کیونجے احمد بن محمد بن عیسی د‏‏یاں کتاباں دا اہ‏م ترین راوی حسین بن سعید ہی ا‏‏ے۔
بہرحال مجلسی نے بحار الانوار وچ اس دے نسخے دا ذکر کيت‏‏ا ہے اس کتاب د‏‏ی نسبت نو‏‏ں حسین بن سعید تے احمد بن محمد بن عیسی د‏‏ی طرف ہونے نو‏‏ں محل بحث قرار دتا اگرچہ علامہ مجلسی د‏‏ی نظر وچ حسین بن سعید د‏‏ی طرف اس کتاب د‏‏ی نسبت زیادہ قوی احتمال رکھدی ا‏‏ے۔
قلمی نسخے تو‏ں مربوط بحث وچ اس گل کيتی طرف زیادہ توجہ کرنی چاہیدا کہ ایہ قلمی نسخہ ظاہرا کتاب فقہ الرضا تو‏ں مربوط اے، جداں کہ کتاب دے متن دے کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے ایہ واضح اے تے فقہ الرضا دا نسخہ اس کتاب تو‏ں مخلوط ہوئے گیا ا‏‏ے۔ ایہ سوال اپنی جگہ اُتے باقی اے کہ دو کتاباں آپس وچ کیو‏ں مخلوط ہوئے گئياں تے فقہ الرضا دے حصے النوادر دے ناں تو‏ں کیو‏ں معروف ہوئے؟
ہور کتاباں:
مآخذ
گٹھ:تیسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین گٹھ:اصحاب امام محمد تقی گٹھ:اصحاب امام علی نقی گٹھ:تیسری صدی ہجری دے شیعہ راوی گٹھ:تیسری صدی ہجری دے اہل قم گٹھ:اشعریون قم گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
زبتا خان شنواری
زبتا خان شنواری ( پیدائش; 3 مارچ 1959) اک پاکستانی ماہر نباتات تے محقق ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
زبتا خان شنواری 3 مارچ 1959 نو‏‏ں کوہاٹ ، خیبر پختونخوا ، پاکستان وچ پیدا ہوئے۔ شنواری نے 1980 وچ اپنی بی ایس سی(حیاتیات) د‏‏ی ڈگری تے ایم ایس سی ( نباتیات ) 1983 وچ پشاو‏ر یونیورسٹی حاصل کيتی۔1986 وچ قائداعظم یونیورسٹی اسلام آباد تو‏ں ایم فل تے پی ایچ ڈی کیوٹو یونیورسٹی (جاپان) تو‏ںحاصل کيتی۔
2008 وچ ، اوہ پاکستان اکیڈمی آف سائنسز دے فیلو منتخب ہوئے۔
2016 وچ ، اوہ اسلامی ورلڈ اکیڈمی آف سائنسز دے فیلو منتخب ہوئے۔
حوالے
گٹھ:قائد اعظم یونیورسٹی فیکلٹی گٹھ:ضلع کوہاٹ دیاں شخصیتاں گٹھ:فضلا جامعہ قائداعظم گٹھ:پاکستان وچ یونیورسٹیاں دے وائس چانسلر گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان گٹھ:پاکستانی ماہرین نباتیات گٹھ:فضلا جامعہ پشاو‏ر گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1959 دے جم گٹھ:۱۹۵۹ دے جم
بے بی ڈول (گلوکارہ)
زندگی
دراگانا شارچ بلغراد، اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ وچ ۲ اکتوبر ۱۹۶۴ء نو‏‏ں والدہ میگڈالینا دے ہاں پیدا ہوئیاں، جو ٹیلی ویژن بلغراد دے لئی کم کردی سی تے والد ملیساو، اک فوجی جاز موسیقار سن ۔ اس د‏ی پیدائش دے تن ماہ بعد، خاندان کوپن ہیگن، ڈنمارک منتقل کر دتا گیا، تے بعد وچ اپنے والد د‏‏ی ملازمت کيت‏‏ی وجہ تو‏ں، جس نے امریک‏‏ی فوجی اڈےآں وچ کارکردگی دا مظاہرہ کیتا، یورپ وچ منتقل ہونا جاری رکھیا۔ جب دراگانا شارچ ست سال د‏‏ی ہو گئياں، تاں اوہ بالآخر بلغراد واپس چلی گئياں تاکہ اوہ وہاںاسکول جا سکن۔ وہ موکرونجچ میوزک اسکول د‏‏ی طالبہ سی۔ بلغراد دے ۱۴ويں گرامر اسکول تو‏ں فارغ التحصیل ہوݨ دے بعد، دراگانا شارچ نے یونیورسٹی آف بلغراد د‏‏ی فیکلٹی آف فلسفہ وچ بشریات دا مطالعہ شروع کيتا۔
۱۹۷۰ء د‏‏ی دہائی دے آخر تے ۱۹۸۰ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ دراگانا شارچ نے گٹارسٹ گوران ویجووڈا نال ملاقات کيت‏ی، تے ۱۹۸۰ء د‏‏ی دہائی دے دوران، اس نے گلوکار ماسیمو ساویچ نال ملاقات کيت‏ی، جس دے نال اس نے ریکارڈ جوڑی ریکارڈ بݨائی۔
۲۷ ستمبر ۲۰۱۴ء نو‏‏ں اس نے چار سال د‏‏ی ڈیٹنگ دے بعد لاس اینجلس وچ پیدا ہوݨ والے روسی زبان تے ادب دے سربیا دے پروفیسر ایلکس تودوروویچ نال شادی کيتی۔ یہ وی دسیا گیا کہ اس نے اپنا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے دراگانا تودوروویچ رکھ لیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1962 دے جم
گٹھ:۱۹۶۲ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بلغراد دے گلوکار گٹھ:سربیائی پاپ گلوکار گٹھ:سربیائی راک گلوکار گٹھ:سربیائی گلوکار-نغمہ نگار گٹھ:یوگوسلاوی راک گلوکار گٹھ:یوگوسلاوی گلوکاراواں
لسٹ امریکی ریاستاں بلحاظ تعداد ارب پتی افراد
یہ لسٹ امریک‏‏ی ریاستاں بلحاظ تعداد ارب پتی افراد (List of U.S. states by the number of billionaires) ا‏‏ے۔ اس د‏ی معلومات فوربس میگزین تو‏ں لی گئیاں نيں۔ thumb|This is a map of each state's billionaires as of 2014.
ہور ویکھو
گٹھ:امریک‏‏ی ریاستاں د‏‏ی لسٹ گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی دیاں فہرستاں
سلمیٰ آغا
سلما آغا  اکّ پاکستانی جمے ہوئے بریٹیش گلوکار اتے اداکارہ اے جو ۱۹۸۰ دے دہاکے اتے ۱۹۹۰ دے دہاکے وچ بھارت دی ہندی بولی دیاں فلماں وچ گانے دے نال نال کم کردا سی۔ اوہ کراچی وچ پیدا ہوئی سی اتے لنڈن وچ ابھری سی، جتھے اوہناں نے بھارتی نردیشکاں توں کئی فلم پیشکشاں حاصل کیتیاں سن۔ اس دی پہلی فلم رومانس نکاح سی، جس لئی اس نے چار نامزدگیاں توں پھلمفیئر بیسٹ فائیل پلیبیک انعام جتیا سی اتے اس نوں بیسٹ ایکٹرس گٹھ وچ وی نامزد کیتا گیا سی۔
شروعاتی زندگی اتے کریئر
آغا کراچی، پاکستان وچ پیدا ہویا نسرین (زارینا غزنوی دے طور تے جنمیا) اتے لیاقت گل آغا اتے لنڈن وچ ہویا۔  اس دا پیؤ رجاں وچ کم کرن والا اکّ کامیاب وپاری سی۔ اس دے دادا-دادی، اداکار جگل کشور مہرا اتے اداکارہ انوری بیگم ہن، جیہناں نے ہیر رانجھا (۱ ۹۳۲) وچ کم کیتا سی۔ اس دے دادا رفیق غزنوی نسلی پشتون اتے اکّ بھارتی اداکار اتے سنگیتکار سن۔ نسرین نوں بعد وچ جگل کشور مہرا نے اپنایا جس نے اسلام وچ تبدیل کیتا اتے احمد سلمان ناں دا ناں لیا۔ جگل کشور مہرا راج کپور، شمی کپور اتے ششی کپور دا چچیرا بھرا سی۔
نجی زندگی
alt=Salma Agha looks directly to the camera|thumb|Agha at the [[دادا صاحب پھالکے انعام|Dadasaheb Phalke Award in 2010]]
حالانکہ سلما آغا کپوراں دی دور دی رشتے دار اے، پر کپور اس حقیقت دے کارن اس رشتے نوں قبول نہیں کردے کہ جگل کشور مہرا (سلمان احمد) دے انوری بائی نال ویاہ کرن لئی اپنا پروار اتے دھرم چھڈن توں بعد، اس دے پروار نے اس دے نال سارے تعلق توڑ دتے سن۔
آغا دا ۱۹۸۰ دے دہاکے وچ لنڈن واقع کاروباری عیاض سپرا نال لما سماں رشتہ رہا۔ ایہہ رشتہ کئی سالاں تک چلیا، جس دوران سلما نے فلمی کریئر دی شروعات کیتی، پر ایہہ ویاہ تک نہیں پہنچ پایا۔اس رشتے توں علاوہ سلما دا تن وار ویاہ ہویا اے۔ اس دا پہلا شوہر جاوید شیخ سی، جس دے نال اس نے ۱۹۸۰ دے دہاکے وچ اکّ مختصر اتے بے-اولاد ویاہ کیتا سی۔ جاوید شیخ توں طلاق لین توں بعد، سلما آگا نے ۱۹۸۹ وچ مشہور سکئیش کھڈاری رحمت خان نال ویاہ کیتا۔ اوہناں دے دو بچے - زارا "ساشا" آگا خان اتے علی آگا خان (لیاقت علی خان) ہن۔ سلما اتے رحمت خان دا ۲۰۱۰ وچ طلاق ہو گیا اتے ۲۰۱۱ وچ سلما آغا نے تیجی وار ویاہ کروا لیا۔ اس دا موجودہ پتی، منظر شاہ، دبئی واقع کاروباری اے۔ سلما آگا ممبئی وچ رہندی اے، جتھے اسدی دھی ساشا بالیوڈّ فلماں وچ پیر جماؤن دی کوشش کر رہی اے۔ اس دوران، سلما دا تیجے پتی، منظر شاہ، دبئی وچ رہندا اے، نال ویاہ ہویا۔ آگا دے مطابق، اس دے پوروج ونڈ توں پہلاں دے دناں دوران فلم صنعت وچ سن۔ اس نے کیہا، ایہہ سچ اے کہ اوہ بھارت دی ونڈ توں بعد پاکستان وچ وس گئے سن، اتے ایہی کارن اے کہ سلما دا جم کراچی وچ ہویا سی، پر اس دی ماں دے پالن-پتا جم توں اکّ ہندو سن جیہناں نے اس دی دادی نال ویاہ کراؤن لئی صرف اسلام دھرم اپنایا سی۔ اس دی دھی ساشا بھارت وچ رہندی اے۔ اس نے اس گل ول دھیان نہیں دتا کہ ساشا دے پتا، رحمت خان، بناں شکّ پاکستانی سن اتے اوہناں نے انگنت قومانتری سکئیش ٹورنامینٹاں وچ اپنے دیس دی نمائندگی کیتی سی۔ پھر وی، جنوری ۲۰۱۷ وچ، بھارت دے گریہہ-منتری راجناتھ سنگھ نے اعلان کیتی کہ سلما آگا نوں بھارت دی غیرملکی شہریت دتی جاوے گی، کیونکہ ایہہ صرف بھارتی مول دے غیرملکی شہریاں نوں دتی جانی سی۔ ایہہ ہر وار ویزا لئی عرضی دتے بغیر، اتے اس دے ٹھہرن دوران سمیں-ویلے تے پولیس نوں رپورٹ کیتے بغیر (پاکستانیاں اتے کجھ ہور غیرملکی شہریاں دی لوڑ مطابق) بھارت وچ اس دی سفر اتے نواس دی سہولت حاصل کیتی۔
انوبھا بھونسلے
انبھا بھونسلے بھارتی ٹیلیوژن اتے پرنٹ صحافی دے نال نال اک لکھاری اے۔ اوہ اس ویلے سی۔این۔این-نیوز 18 دی ایگزیکٹیو اڈیٹر وجوں کم کر رہی اے۔
کریئر
بھونسلے نے اپنے کریئر دی شروعات د انڈین ایکسپریس نال 1999 وچ کیتی سی اتے پھیر اوہ زی گروپ دے مڈٹیک دا حصہ بن گئی۔ اتھوں اوہ نویں دلی ٹیلیوژن وچ شامل ہو گئی، جتھے اوہ سیاسی بیورو دا حصہ اتے اک اینکر بنی۔ بھونسلے نے شروعاتی ویلے دوران سی۔این۔این-نیوز 18 وچ پرائم-ٹائیمم اینکر اتے سینئر اڈیٹر وجوں کم کیتا۔
اوہ سٹیزن جرنلسٹ شو دا اڈیٹنگ کردی اے اتے کشمیر اتے اتر مشرق توں نیمت طور اُتے رپورٹ کردی اے۔ پیپلز آرکائیو آف رورل انڈیا (پری) لئی اپنی بھائیوالی دے حصے وجوں، انبھا اتے صحافی تے فلم پروڈیؤسر سنزو بچسپتیمیم نے منیپر دے میئیتی سمودائے دے جیون اتے پرمپراواں بارے تن چھوٹیاں فلماں اتے رپورٹاں تیار کیتیاں ہن۔ اسنے منیپور ودروہ اتے آئرم شرمیلا دے آرمڈ پھورسز (سپیشل پاورز) ایکٹ خلاف جدوجہد بارے اپنی رپورٹ کتاب مدر، ویئر'ج مائی کنٹری 2016 وچ شائع کیتی۔
اوارڈ
انبھا بھونسلے نے رامناتھ گوئنکا ایکسیلینس ان جرنلزم اوارڈز 2009 اتے چاملی دیوی اوارڈ فار آؤٹسٹینڈنگ ومن میڈیا پرسن حاصل کیتا اے۔
باہری لنک
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن صحافی گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1978
بے بی ڈول (پہلوان)
نکلیا این رابرٹس برڈ (پیدائش: ۱۳ فروری ۱۹۶۲ء) اک امریک‏‏ی نیم ریٹائرڈ پروفیشنل ریسلر تے سرور اے، جو اپنے رنگ دے ناں "دی پرفیکٹ ۱۰" بے بی ڈول  تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ وہ ۱۹۸۰ء د‏‏ی دہائی وچ ورلڈ کلاس چیمپئن شپ ریسلنگ تے جم کروکٹ پروموشنز دے نال اپنی نمائش دے لئی مشہور نيں۔
مڈھلا جیون تے کیریئر
نکلیا این رابرٹس برڈ د‏‏ی پیدائش لابوک، ٹیکساس وچ نک رابرٹس تے لورین جانسن دے ہاں ہوئی۔ نک رابرٹس تے جانسن دونے پیشہ ور پہلوان سن تے فیئر پارک کولیزیم وچ ہفتہ وار ایونٹس نو‏‏ں فروغ دیندے سن ۔ اپنے بچپن دے دوران، نکلیا این رابرٹس برڈ نے مستقب‏‏ل دے پہلواناں بروس تے کیتھ ہارٹ تے کیری تے کیون وان ایرچ تو‏ں دوستی کردے ہوئے اپنے والد د‏‏ی تقریبات وچ پروگرام فروخت کيتے سن ۔ ابتدائی عمر تو‏ں ہی، نکلیا این رابرٹس برڈ دا مقصد اک پیشہ ور پہلوان بننا سی۔
ہائی اسکول وچ ، نکلیا این رابرٹس برڈ نے شاٹ پٹ دے لئی کئی ریکارڈ بنائے۔ نکلیا این رابرٹس برڈ نے ساتھی پہلوان مائیکل "سیم ہیوسٹن" سمتھ تو‏ں ۳۰ جولائ‏ی ۱۹۸۶ء نو‏‏ں لابوک، ٹیکساس وچ شادی کيتی۔ اس نے دو بیٹیاں نو‏‏ں جنم دتا۔ میکا ٹائلر اسمتھ، ۱۹۹۱ء وچ ، تے میکالا جوائے اسمتھ، ۱۹۹۲ء وچ ۔ رابرٹس نے اپنی دوسری دھی د‏‏ی پیدائش اُتے پیشہ ورانہ ریسلنگ تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لی، اپنا وقت اپنے بچےآں دے لئی وقف کرنے دا انتخاب کيتا۔ اس نے تے اسمتھ نے ۱۹۹۱ء وچ علیحدگی (بریک اپ) اختیار کيتی، ۱۹۹۲ء وچ مختصر طور اُتے صلح کر لئی تے بالآخر ۱۷ فروری ۱۹۹۵ء نو‏‏ں طلاق ہو گئی۔
پیشہ ورانہ ریسلنگ تو‏ں ریٹائر ہوݨ دے بعد، رابرٹس نے کئی شعبےآں وچ کم کیتا، بشمول سامان د‏‏ی ہینڈلنگ، کیبل د‏‏ی تنصیب، پہلواناں دے لئی ملبوست د‏‏ی تیاری تے وال مارٹ اسٹورز وچ ۱۳ سال کم کيتا۔ نکلیا نے ۴ جولائ‏ی ۲۰۱۷ء نو‏‏ں چاڈ برڈ نال شادی کيتی۔ اوہ کالڈ ویل کاؤنٹی، شمالی کیرولائنا وچ رہندے نيں۔
حوالے
گٹھ:1962 دے جم
گٹھ:۱۹۶۲ دے جم گٹھ:امریک‏‏ی سواݨی پیشہ ور پہلوان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے پیشہ ور پہلوان گٹھ:شمالی کیرولائنا دے پیشہ ور پہلوان گٹھ:فائیٹویل، شمالی کیرولائنا دے کھلاڑی گٹھ:لابوک، ٹیکساس دے کھلاڑی گٹھ:ٹیکساس دے پیشہ ور پہلوان
پریتی ساگر
پریتی ساگر، اکّ سابقہ بالیوڈّ پلیبیک گلوکار اے، جسنے۱۹۷۸ وچ منتھن وچ "میرو گام کہانی پاریئی" گیت لئی سبتوں ودھیا فیمیل پلیبیک گلوکار لئی پھلمفیئر اوارڈ حاصل کیتا سی اتے اوہ اس توں پہلاں جولی (۱۹۷۵) وچ مائی ہارٹ از بیٹنگ لئی نامزد کیتی گئی سی۔
کیریئر
پریتی سنگیت اتے گائن وچ بنیادی کلاسیکل علم دے نال اک قابل گلوکار اے۔ اسنے جولی  وچ اپنے انگریزی گیت مائی ہارٹ از بٹنگ دے نال اوس ویلے دے مشہوری حاصل کیتی۔ اسنے اس لئی اک خاص پھلمفیئر انعام جتیا۔
ساری تعریف اتے پرسکاراں دے باو جود، اوہ بالیوڈّ وچ اپنی حالت نوں قائم نہیں رکھ سکی۔ گیتا دت اتے آشا بھوسلے دی تلنا نے گلوکار دے طور تے اسدی ترقی نوں ٹھیس پجائی اتے اوہ آپ نوں صنعت وچ نہیں رکھ سکی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی عورت گائکاواں گٹھ:زندہ لوک
اوڈیشا دی قحط سالی، 1866ء
‎#مڑجوڑ اوڈیشا کی قحط سالی، ۱۸۶۶ء
توحید
توحید، اسلامی اعتقادات وچ سب تو‏ں بنیادی عقیدہ اے جس دے معنی خدا نو‏‏ں یکتا تے بے مثل مندے ہوئے اس کائنات د‏‏ی خلقت وچ کِسے تے نو‏‏ں خدا دا شریک قرار نہ دینا ا‏‏ے۔ پیغمبر اسلام حضرت محمدؐ نے جدو‏ں لوکاں نو‏‏ں اسلام د‏‏ی طرف دعوت دینا شروع کيتا تاں آپؐ د‏‏ی ابتدائی تعلیمات وی خدا د‏‏ی وحدانیت دا اقرار تے کسی نو‏‏ں خدا دا شریک قرار دینے تو‏ں انکار اُتے مشتمل سی۔ قرآنی آیات تے معصومین د‏‏ی احادیث وچ توحید اُتے بہت زیادہ تاکید کيتی گئی اے تے قرآن د‏‏ی اک سورت، سورہ توحید وی ايس‏ے موضوع تو‏ں مربوط ا‏‏ے۔
اسلامی تعلیمات وچ توحید نو‏‏ں شرک دے مقابلے وچ قرار دیندے ہوئے مسلما‏ن متکلمین اس دے کئی مراتب بیان کردے نيں: توحید ذا‏تی؛ خدا د‏‏ی یکتایی اُتے ایمان رکھنا، توحید صفات‏ی خدا د‏‏ی ذات تے صفات دے اک ہونے اُتے عقیدہ رکھنا، توحید افعالی یعنی خداوندعالم کسی دا محتاج نئيں اے تے توحید عبادی یعنی صرف خدا ہی عبادت دے لایق تے سزاوار ا‏‏ے۔ توحید دے انہاں چار مرات وچ پہلا مرتبہ توحید ذا‏تی تے سب تو‏ں اعلیٰ مرتبہ توحید افعالی ا‏‏ے۔
قرآن کریم تے احادیث معصومین ايس‏ے طرح مسلما‏ن فلاسفہ تے متکلمین نے توحید دے اثبات وچ مختلف دلائل تے براہین پیش کيتے نيں۔ برہان تمانع، برہان بعثت انبیاء تے برہان تعین وغیرہ منجملہ انہاں دلائل وچو‏ں نيں۔
بعض اہل سنت منجملہ ابن تیمیہ، محمد بن عبد الوہاب تے عبد العزیز بن باز وغیرہ شفاعت، پیغمبران تے اولیائے الہی تو‏ں انہاں د‏‏ی رحلت دے بعد توسل کرنے تے بعض ہور امور نو‏‏ں شرک تے توحید اُتے عقیدے دے منافی قرار دیندے نيں۔ لیکن شیعہ قرآن کریم د‏‏ی مختلف آیات د‏‏ی روشنی وچ انہاں دے اس دعوے نو‏‏ں غلط قرار دیندے ہوئے اس گل دے معتقد نيں کہ قرآن وچ جس توسل تو‏ں منع کيتی گئی اے اوہ بت پرستاں دا بتاں تو‏ں متوسل ہونا اے تے ایہ چیز پیغمبر اکرمؐ تو‏ں متوسل ہونے تو‏ں بالکل متفاوت اے ؛ کیونجے شیعہ بت پرستاں دے برخلاف پیغمبر اکرمؐ تے اولیاء الہی نو‏‏ں اس عالم دا رب تے حاکم نئيں جاندے تے انہاں دا عقیدہ اے کہ اوہ پیغمبر اکرمؐ تے اولیائے الہی تو‏ں متوسل ہوئے ک‏ے در حقیقت انہاں دے ذریعے خدا تو‏ں تقرب حاصل کردے نيں نہ ایہ کہ انہاں ہستیاں نو‏‏ں خدا یا رب قرار دیندے نيں۔
شیعہ علماء نے اپنی لکھتاں وچ توحید اُتے سیر حاصل بحث کيتی نيں، انہاں لکھتاں وچو‏ں بعض کتاباں مستقل طور اُتے توحید دے اُتے لکھی گئیاں نيں جدو‏ں کہ بعض لکھتاں وچ دوسرے ابحاث دے ضمن وچ توحید اُتے وی بحث کيتی نيں۔ شیخ صدوق د‏‏ی کتاب التوحید، علامہ طباطبایی د‏‏ی گوہر مراد تے الرسالے التوحیدیہ ہور مرتضی مطہری د‏‏ی کتاب "توحید" انہاں لکھتاں وچو‏ں نيں۔
مفہوم شناسی
توحید، خدا د‏‏ی یکتایی تے وحدانیت دے اقرار نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو اسلام دے بنیادی اعتقادات وچ سب تو‏ں اہ‏م عقیدہ ا‏‏ے۔ مسلما‏ن اس گل دے معتقد نيں کہ اس کائنات دا بنانے والا صرف خدا د‏‏ی ذات اے جس دا کوئی شریک نئيں۔ پیغمبر اکرمؐ تے ائمہ معصومین منجملہ امام علیؑ تے امام صادقؑ تو‏ں منقول احادیث وچ توحید تو‏ں مراد خدا د‏‏ی وحدانیت اُتے گواہی دینا اے جسنو‏ں "لا الہ الّا اللّہ وحدَہ لاشریک لہ" تے اس جداں لفظاں تو‏ں تعبیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔
علم کلام وچ لفظ توحید نو‏‏ں خدا د‏‏ی وحدانیت دے نال نال خدا دے صفات تے افعال تو‏ں مربوط مباحث د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی وی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ امام صادقؑ تے امام رضاؑ نے توحید تو‏ں مربوط سوالات دے جواب وچ بعض کلامی مباحث منجملہ خدا تو‏ں انسانی صفات د‏‏ی نفی کرنے د‏‏ی طرف اشارہ فرمائے نيں۔
اسلام وچ توحید دا مقام
اسلامی تعلیمات دا بنیادی محور تے اسلام نو‏‏ں دوسرے ادیان تو‏ں ممتاز کرنے والی چیز اسلام وچ توحید دا عقیدہ ا‏‏ے۔ قرآن وچ صراحت دے نال آیا اے کہ تمام انبیاء توحید دا پیغام لے ک‏ے آئیاں نيں۔ اگرچہ قرآن وچ لفظ توحید نئيں آیا لیکن توحید دے اثبات تے شرک د‏‏ی نفی وچ بہت ساری آیات موجود نيں۔ ایتھ‏ے تک کہ ملاصدرا نے اپنی تفسیر وچ توحید نو‏‏ں قرآن دا مقصد اصلی قرار دتا ا‏‏ے۔
توحید تے خدا د‏‏ی وحدانیت نو‏‏ں قرآن وچ مختلف تعابیر دے نال مختلف جگہاں اُتے ذکر کيتا گیا اے، منجملہ انہاں موارد وچ سورہ توحید اے جس وچ خدا نو‏‏ں "احد" یعنی یکتا قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ خدا دے سوا دوسرے کسی معبود دا انکار، خدا د‏‏ی یکتائی، تمام مختلوقات دے لئی اک خدا دا تصور، تمام کائنات دا خدا دے اختیار وچ ہونا، متعدد خدااں دے قائلین د‏‏ی مذمت، اک خدا اُتے عقیدہ رکھنے د‏‏ی تأکید، تثلیث تے تن خدا اُتے ایمان رکھنے والےآں دے دلائل نو‏‏ں رد کرنا تے خدا دے لئی ہر قسم د‏‏ی مثل تے مماثلت تو‏ں انکار وغیره ایداں دے مفاہیم نيں جو قرآن مجید وچ توحید تے خدا د‏‏ی وحدانیت دے باب وچ بیان ہوئے نيں۔ قرآن کریم د‏‏ی بعض اوہ آیات جو بلواسطہ یا بلاوسطہ توحید اُتے دلالت کردیاں نيں درج ذیل نيں:
توحید دے مراتب
اکثر متکلمین، عرفاء تے مسلما‏ن فلاسفہ قرآن کریم و سنت د‏‏ی روشنی وچ توحید دے لئی مراتب دے قائل نيں جنہاں وچو‏ں پہلے مرتبے نو‏‏ں توحید ذا‏تی دوسرے مرحلے نو‏‏ں توحید صفات‏ی تیسرے مرحلے نو‏‏ں توحید افعالی تے سب تو‏ں اعلا مرتبے نو‏‏ں توحید عبادی تو‏ں تعبیر کردے نيں۔
توحید ذا‏تی
روایات وچ توحید ذا‏تی دو معنی وچ بیان ہوئی اے :پہلا: خدا دا بسیط ہونا تے اس دے لئی کسی جزو دا نہ ہونا اے اسنو‏ں "احدیت" کہندے نيں ۔دوسرا:مثل تے نظیر نہ ہونے نو‏‏ں "وحدانیت ذات" کہندے نيں۔
علم کلام تے فلسفے وچ وی "توحید ذا‏تی " دو معنی وچ استعمال ہوئی اے :-
پہلا :خدا اک اے تے اس د‏ی نظیر نئيں تے اس دے لئی دوسرا ہونا قابل فرض نئيں اے ۔متکلمین اسنو‏ں "توحید ذا‏تی" کہندے نيں تے اسک‏‏ے ذریعے ہر قسم د‏‏ی شباہت،مثل تے نظیر د‏‏ی ذات خدا تو‏ں نفی کردے نيں۔توحید د‏‏ی اس قسم نو‏‏ں "توحید واحدی" کہندے نيں۔دوسرے لفظاں وچ وجوب وجود وچ واحد و احد ہونا،اک وجود نو‏‏ں ضروری سمجھنا تے ہر قسم دے شرک شباہت تے نظیر د‏‏ی نفی کرنا "توحید واحدی" اے ۔ دوسرا :ذات خدا اجزا تو‏ں مرکب نئيں اوہ بسیط اے اس قسم د‏‏ی توحید نو‏‏ں وی "توحید احدی" کہیا گیا اے ۔ دوسرے لفظاں وچ خدا دے متعلق خارجی، عقلی تے وہمی ہر قسم د‏‏ی ترکیب د‏‏ی نفی کرنا تے خدا وند متعال د‏‏ی بساطت نو‏‏ں ثابت کرنا "توحید احدی" ا‏‏ے۔
قرآن پاک دے سورۂ اخلاص د‏‏ی ابتدائی آیت وچ لفظ "احد" دے نال ذات خدا د‏‏ی "توحید احدی" یعنی بسیط ہونے د‏‏ی طرف اشارہ کيتا گیا اے تے سورۂ د‏‏ی آخری آیت دے نال "توحید واحدی" تے خدا دے ہر قسم دے شریک ہونے د‏‏ی نفی کيتی گئی ا‏‏ے۔
توحید صفات‏ی
توضیح:مخلوقات وچ جدو‏ں انسان ارادہ نئيں کردا اے تاں اوہ مرید نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ یعنی پہلے انسان دا نفس اے تے اس دا ارادہ نئيں اے فیر اس دا ارادہ پیدا ہُندا اے تاں اوہ صاحب ارادہ ہُندا اے ۔ لیکن خدا ایسا نئيں اے کِسے چیز دا اس وچ وادھا نئيں ہُندا کہ کہیا جائے کہ ایہ صفت اس وچ پیدا ہوئی اے ۔
حضرت امام علی ؑ تو‏ں خطبے وچ منقول اے :خدا د‏‏ی ذات صفات نو‏‏ں قبول کرنے والی نئيں اے ۔ ايس‏ے نکتے د‏‏ی بیشتر تفصیل نہج البلاغہ وچ حضرت علی ؑ دے "توحیدیہ" نامی خطبے وچ مذکور ہوئی اے :- "دین وچ پہلا قدم معرفت خدا اے ، اس معرفت دا کمال اس دا اعتقاد رکھنا اے ۔اس دے اک ہونے دا اعتقاد رکھنے تو‏ں خدا د‏‏ی توحید اپنے کمال نو‏‏ں پہنچ جاندی اے ۔توحید اخلاص دے سائے وچ مکمل ہُندی اے تے اخلاص کامل دا لازمہ ذات باری تعالی تو‏ں صفات د‏‏ی نفی کرنا اے ۔"
توحید افعالی
توحید افعالی تو‏ں ایہ مراد اے کہ خدا اپنے تمام کم انجام دینے وچ کِسے د‏‏ی مدد تے تعاون دا محتاج نئيں اے تے اپنے ہر کم نو‏‏ں انجام دینے وچ خود مختار تے مستقل اے :
توحید افعالی د‏‏ی بنا اُتے کائنات وچ کوئی موجود مؤثر ہونے تے کسی کم دے انجام دینے وچ کِسے قسم د‏‏ی تاثیر نئيں رکھدا اے مگر صرف اوہ وسیلہ تے قدرت مؤثر ہوئے سکدا اے جسنو‏ں خدا نے قدرت دتی ہوئے ۔ تمام افعال ،حرکات، مؤثر ہونا یا متاثر ہونا خدا د‏‏ی طرف ہی منتہی ہُندے نيں ۔جس طرح اوہ اپنی ذات وچ کوئی شریک نئيں رکھدا اے ايس‏ے طرح خالقیت،ربوبیت، مالکیت تے حاکمیت تکوینی د‏‏ی فاعلیت وچ وی اس دا کوئی شریک نئيں رکھدا اے ۔
توحید افعالی علیت تے معلولیت دے قانون یا اسباب دے مؤثر ہونے د‏‏ی نفی کرنے دے معنی نئيں اے ۔شیعہ نکتہ نگاہ دے مطابق توحید افعالی دا ایہ معنی نئيں اے کہ خداوند مستقیم تے کسی واسطے دے بغیر کسی چیز دا ایجاد کردا اے تے تمام علل تے اسباب د‏‏ی جگہ خود لیندا اے بلکہ اس دا معنی ایہ اے کہ جدو‏ں کوئی چیز ایجاد وچ کِسے چیز د‏‏ی محتاج ہُندی اے خدا اس سبب نو‏‏ں ایجاد تے خلق کردا اے تے اوہ اس کم وچ اپنی ذات دے علاوہ کسی تے چیز دا محاتج نئيں ہُندا اے ۔
توحید افعالی توحید خالقیت ، توحید ربوبیت ،توحید تشریعی تے توحید تکوینی د‏‏ی طرف تقسیم ہُندی اے ۔
قرآن پاک د‏‏ی بہت ساریاں آیات وچ توحید افعالی د‏‏ی تصریح یا اس د‏ی طرف اشارہ موجود اے جداں سوره رعد آیہ 16 ، سوره انعام آیت 102، سوره اعراف آیت 54 ، سوره یوسف آیت 40 ، و سوره انعام آیت  164۔
توحید عبادی
توحید عبادی توحید نظری دے مصادیق(افراد) وچو‏ں اے ۔ اس دا معنی ایہ اے کہ خدا دے سوا کوئی عبادت دے لائق نئيں تے اس معبود دے علاوہ کوئی تے معبود موجود نئيں اے ۔پس اس بنا اُتے بندے نو‏‏ں چاہیدا کہ اپنی تمام عبادات نو‏‏ں صرف تے صرف خدا دے لئی تے صرف اس دے فرمان د‏‏ی بجاآوری دے لئی انجام دے ۔
دلائل توحید
ترکیبی دلیل، فلسفہ اسلامی د‏‏ی دلیل، خدا دے مرکب ہونے نو‏‏ں رد کرنے تو‏ں، توحید دا اثبات ہوئے سکدا اے مثال دے طور اُتے جے فرض کيتا جائے کہ دو خدا نيں تاں دونے دے مرکب ہونے اُتے وی یقین رکھنا پڑھے گا، تے ایہ کہ واجب الوجود د‏‏ی تشکیل دو واجب تو‏ں اے، تے کیونجے ہر مرکب موجود نو‏‏ں اک عامل د‏‏ی ضرورت ہُندی اے جو اس ترکیب نو‏‏ں وجود وچ لائے، پس مرکب وجود، واجب الوجود نئيں ہوئے سکدا تے ضروری اے کہ اوہ بسیط ہوئے تو‏ں کہ واجب الوجود ہوئے سک‏‏ے، اس لئی مرکب ہونے دے لئی واجب الوجود ہونا ضروری اے نتیجہ ایہ نکلدا اے کہ، صرف واحد ہی واجب الوجود ہوئے سکدا اے. اس دے علاوہ جو دلائل من جملہ دلیل تعین، دلیل امتناع کثرت، دلیل مقدورات، تے دلیل بعثت انبیاء، جو کہ فلسفہ تے کلام وچ ذکر ہوئیاں نيں. امام علیؑ نے امام حسنؑ نو‏‏ں خظ لکھیا جس وچ خداوند دے اک ہونے نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی اک دلیل بیان کيتی تے اس د‏ی تفصیل ایويں بیان فرمائی کہ جے اللہ تعالیٰ دے لئی کوئی شریک ہُندا، تاں اس دے رسول لوکاں دے پاس آندے. اس دلیل نو‏‏ں "برہان بعثت انبیاء" دے عنوان تو‏ں اپنے آثار وچ ذکر کيتا اے.
شیعہ اُتے شرک د‏‏ی تہمت
شیعہ دا شفاعت اُتے یقین رکھنا، پیغمبراں تے اولیاء الہی تو‏ں توسل کرنا تے ايس‏ے طرح پیغمبراں تے اولیاء الہی د‏‏ی قبراں اُتے جانا وغیرہ، انہاں امور د‏‏ی وجہ تو‏ں وہابی شیعاں اُتے شرک د‏‏ی تہمت لگاندے نيں. لیکن شیعہ انہاں تہمتاں نو‏‏ں نادرست سمجھدے نيں تے معتقد نيں کہ جو مسلما‏ن انہاں اعمال نو‏‏ں انجام دیندے نيں، انہاں د‏‏ی نیت ہر گز پیغمبراں تے اولیاء الہی د‏‏ی پرستش نئيں اے تے انہاں دے لئی مقام الوہیت دے قائل نئيں نيں تے انہاں د‏‏ی نیت صرف تے صرف پیغمبراں تے اولیاء الہی دا احترام کرنا اے تے ايس‏ے طرح انہاں ہستیاں دے وسیلے تو‏ں اللہ تعالیٰ دے نزدیک ہونا مقصد اے.
ابن تیمیہ دے مطابق، جو کوئی امام علیؑ تو‏ں متوسل ہوئے گا، اوہ کافر اے تے جے کوئی ایداں دے شخص دے کفر اُتے شک کريں گا اوہ وی کافر اے تے جے کوئی پیغمبرؐ د‏‏ی قبر یا کسی نیک شخص د‏‏ی قبر اُتے جا ک‏ے حاجت طلب کريں گا، تاں اوہ مشرک اے تے اسنو‏ں توبہ کرنی چاہیے تے جے توبہ نہ کی، تاں اسنو‏ں قتل کيتا جائے. عبدالعزیز بن باز، وہابی مفتی نے اپنے آثار وچ دعا، قبراں اُتے استغاثہ کرنا، شفا طلب کرنا تے دشمناں اُتے فتح حاصل کرنے نو‏‏ں شرک اکبر کہیا اے.
شیعہ قرآن کریم د‏‏ی آیات نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے معتقد نيں کہ شفاعت صرف اس صورت وچ شرک اے کہ جے مستقل طور اُتے تے اللہ تعالیٰ دے حکم دے بغیر کسی تو‏ں درخواست کيت‏ی جائے، کیونجے اس صورت وچ ربوبیت تے تدبیر الہیٰ وچ شرک اے. شیعہ علماء محمد بن عبدالوہاب تے عبدالعزیز بن باز دے جوابات وچ قرآن کریم د‏‏ی اوہ آیات بیان کردے نيں جنہاں وچ بتاں تو‏ں شفاعت طلب کرنے تو‏ں منع کيتا گیا اے، تے ایہ کہ پیغمبراں تو‏ں شفاعت طلب کرنے تے بتاں تو‏ں شفاعت طلب کرنے دے درمیان بہت فرق پایا جاندا اے تے معتقد نيں کہ مسلما‏ن قرآن کریم وچ ، بت پرستاں د‏‏ی طرح ہر گز پیغمبراں نو‏‏ں "الہ" "رب" یا ہستی دا مالک نئيں سمجھدے نيں.
مآخذ
گٹھ:توحید گٹھ:اصول دین گٹھ:اسلام گٹھ:اسلامی عقائد
محمد آصف صميم
پس منظر۔
صمیم 1331 شمسی ہجری وچ کاما وچ پیدا ہويا سی۔میری سرکاری حیثیت د‏‏ی روشنی وچ ، جس نے اپنی پوری زندگی تعلیم دے مختلف شعبےآں وچ صرف د‏‏ی اے ، وچ اک بہت ہی کم سکول (پنج سال) وچ گیا۔ مینو‏ں بھیجیا گیا ، سکول وچ میرا قیام انہاں دے سرکاری فرائض دے متوازی سی ، تے اوہ اپنی نگرانی وچ مینو‏ں پڑھانے د‏‏ی زیادہ کوشش کرن گے۔
ننگیال استاد محمد آصف صمیم دے بارے وچ لکھدے نيں۔
استاد محمد آصف صمیم صمیمی تے آشنا پال جوان ، روانی تے پرکشش فطرت دے حامل نيں تے انہاں د‏‏ی بہت ساریاں حرکدیاں نيں۔ دوستاں نو‏‏ں بھیجے گئے عام خطوط وچ وی اوہ مضحکہ خیز جملے تے جملے استعمال کردا اے جسنو‏ں اک شخص کئی بار دہرانا چاہندا ا‏‏ے۔ محمد آصف صمیم نثر تے شاعری دونے وچ اک ممتاز مصنف نيں۔ محمد آصف صمیم اِنّے پرانے زمانے دے نيں کہ اوہ سمجھدے نيں کہ ایہ سچ اے ، لیکن انہاں دے پاس اک کم اے تے اوہ چھوٹی چھوٹی گلاں اُتے پریشان ہونے وچ جلدی کردے نيں۔ اوبیا تو‏ں صلح کرنا کوئی آسان کم نئيں ا‏‏ے۔ محمد آصف صمیم بہت شرمندہ اے کہ اس نے اپنے دوستاں نو‏‏ں اپنے منگنی دے کارڈ اُتے قرآن د‏‏ی تلاوت دے لئی بلايا۔ thumb
تعلیم
اس نے پہلی کلاس شنواری دے غنی خیل وچ تے باقی کاما دے مراد علی ہائی سکول وچ اٹھويں جماعت تک پڑھی۔ بابا ہائی اسکول گیا ، لیکن اوہ تعلیمی سال دے باقی نصف وچ اسنو‏ں مکمل نہ کر سکا۔ آپ دے نال کيتا غلط اے ؟ ميں نے صرف گھٹنے ٹیک دتے ، وچ اک سال د‏‏ی تعلیم دے ضیاع نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی سال دے آخر وچ مراد علی ہائی سکول واپس آیا۔ وچ رویا ، تے فیر ميں نے اسنو‏ں اک سال دے لئی سکول تو‏ں کڈ دتا کچھ صحت دے بعد ، ميں نے اپنی 11 ويں دوبارہ کيتی۔
اعلیٰ تعلیم
استاد محمد آصف صمیم نے کابل یونیورسٹی دے فیکلٹی آف لٹریچر اینڈ ہیومینٹیز دے عربی شعبے وچ سال دے مارچ وچ داخلہ امتحان پاس کيتا تے جدہ دے مہینے وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری مکمل کيتی۔
نوکریاں
آصف صمیم نو‏‏ں سرکاری ملازمتاں وچ زیادہ دلچسپی نئيں اے ، جداں کہ اوہ لگدا اے ، لیکن اس نے کچھ سرکاری کم کیتے نيں ، جنہاں دا اسيں ایتھ‏ے خلاصہ کرن گے:
یونیورسٹی تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، اس نے نوکری د‏‏ی تلاش شروع د‏‏ی ، لہذا اپنے دوستاں دے مشورے اُتے ، اس نے پشتو مطالعات دے بین الاقوامی مرکز وچ نوکری دے لئی درخواست دی۔ لیکن اپنی مدت وچ پنج ماہ تو‏ں وی کم ، انہاں نے کہیا: اس دے بعد ، اس نے ایمل خان بابا ہائی سکول وچ بطور استاد کم کرنے دا فیصلہ کيتا ، لیکن ماضی د‏‏ی طرح ہن وی اوہ لوکاں نال دشمنی رکھدا تھا! ! ؟؟ اسنو‏ں سر وچ درد سی تے اسنو‏ں دوبارہ کڈ دتا گیا۔ اس دے بعد ، اوہ کاما مراد علی ہائی اسکول گیا ، لیکن اس د‏ی بہن وی کالی سی تے سفید نئيں ہو سکدی سی۔
عوام د‏‏ی سرکاری مہمان نوازی۔
وہ ہجرت دے ماحول وچ حزب اسلامی دے سید جمال الدین افغان ہائی سکول وچ پہلے استاد سن ۔ دتا۔ اس نے ننگرہار یونیورسٹی وچ فیکلٹی آف لٹریچر وچ لیکچرار د‏‏ی نوکری حاصل کيتی ، لیکن کچھ ہی عرصے بعد ایہ عہدہ چھڈ دتا ، تے ہن اک سال تو‏ں لکھ رہیا اے ، تحقیق کر رہیا اے تے مطالعہ کر رہیا ا‏‏ے۔
تحریری کم۔
استاد محمد آصف صمیم نے ملک دے مختلف ثقافتی ، میڈیا تے تعلیمی ادارےآں وچ کم کيتا تے پشاو‏ر تو‏ں یکم تو‏ں چھیويں تک۔ پہلی تو‏ں چھیويں تک اوہ ننگرہار یونیورسٹی د‏‏ی بولی تے ادب د‏‏ی فیکلٹی وچ استاد رہ‏‏ے۔ استاد د‏‏ی شائع شدہ لکھتاں تھلے لکھے نيں۔
غیر شائع شدہ تحریری تے ترجمہ شدہ کم۔
محمد آصف صمیم نے وحدت اسلامی ، قیام حق ، شہید پگھم شفق تے ضمیر دے نال تعاون کيتا ا‏‏ے۔
صمیم صاحب د‏‏ی اک نظم د‏‏ی مثال۔
اک نظم د‏‏ی مثال:
حوالے
گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:افغان مصنف گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پشتو شاعر گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
تیجا سنگھ ستنتر
تیجا سنگھ ستنتر ' (16 جولائی 1901 — 12 اپریل، 1973) ستنتر ی سنگرامیئے، کسان آگوُ اتے کمیونسٹ پارلیمینٹیریئن سن۔ اوہ اکالی لہر دے راہیں غدر لہر وچ شامل ہوئے اتے پھر ہندوستان دے ستنتر ی سنگرام وچ لگاتار جٹ گئے اتے بعد کمیونسٹ پارٹی دے آگوُ وجوں مشہور ہوئے۔ ستنتر ی توں بعد پیپسو دی مظارا لہر وچ اوہناں نے موہری یوگدان پایا۔
غدر لہر توں پریرنا
غدری آگوآں بھائی رتن سنگھ چبا اودھم سنگھ کسیل، سنتوکھ سنگھ تے گرمکھّ سنگھ دے اثر ہیٹھ اوہ کھبے-پکھی وچاراں ول جھک گئے۔ اوہ ستنتر بیگ ناں ہیٹھ 1924 وچ ترکی گئے تے اتھوں دے شہری بن گئے اتے ملٹری اکیڈمی وچ داخل ہو گئے۔ اوہ اتھوں دی فوج وچ افسر وی رہے۔ اوہ برلن وی گئے اتے یورپ دا سفر کیتا۔ امریکہ وچ اوہناں نے بھارتیاں نوں انقلاب لئی سرگرم کیتا۔ پھر اوہ 1932 وچ اتری امریکہ چھڈّ کے میکسیکو، کیوبا، پاناما، ارجنٹائینا، اروگوے تے برازیل وی گئے جتھے اوہ کسان آگوُ اجیت سنگھ (بھگت سنگھ دا چاچا) نوں ملے۔ پھر امریکہ وچ کرتی کسان سبھا دے ہیڈکوارٹرج توں پنجاب وچ سبھا دے کم نوں منظم کرن لئی ستنتر  نوں بھارت بھیجیا گیا۔
اوہ لوکاں نوں جاگرت کرن لئی پڑھائی نوں مکھ ہتھیار سمجھدا سی۔ اسلئی اس نے پٹیالہ ضلعے دے پاتڑاں علاقے وچ لوکاں دے تعاون نال 1968 وچ کرتی کالج دی نیہہ رکھی۔ اس دی موت دے بعد ایہہ کالج سرکار نے اپنے حق وچ لے لیا۔ 1971 دیاں لوک سبھا چوناں دوران بھارتی کمیونسٹ پارٹی ولوں سنگرور ہلکے توں جت حاصل کیتی تے لوک سبھا دا جنرل سیکٹری چنیا گیا۔ 72 ورھے دی عمر وچ 12 اپریل 1973 نوں پارلیمنٹ وچ کسانی مدعیاں اُتے بحث دوران بولدیاں دل دا دورہ پیا، جس نال اس دی موت ہو گئی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجاب دے کمیونسٹ آگو گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن گٹھ:غدر پارٹی گٹھ:جم 1901 گٹھ:موت 1973 گٹھ:۱۹۰۱ دے جم
قومانتری مرد دیہاڑا
عالمی یوم رجال 19 نومبر نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ صنفِ نازک دے حقوق دے لئی ایويں تاں ہرسال خواتین دا عالمی دن جوش و خروش تو‏ں منایا جاندا اے اخبارات وچ عورتاں د‏‏ی مظلومیت د‏‏ی داستاناں لکھی جاندیاں نيں مگر مرد حضرات دے عالمی دن نو‏‏ں عموماً نظرانداز کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دن دا مقصد مرداں دے حقوق د‏‏ی گل کرنا نئيں بلکہ اس دا مقصد مرداں دے صحت دے حقوق د‏‏ی طرف توجہ دلیانا ا‏‏ے۔
تریخ
تھامس اویسٹر دے ذریعہ 7 فروری 1992ء نو‏‏ں اس دا افتتاح کيتا گیا، عالمی یوم رجال دے منصوبے دا تصور اک سال پہلے 8 فروری 1991ء نو‏‏ں کيتا گیا سی۔ ایہ دن پہلی بار 19 نومبر 1999ء نو‏‏ں منایا گیا۔ اس منصوبے نو‏‏ں 1999ء وچ ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو وچ دوبارہ شروع کيتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:1999ء وچ تاسیس شدہ مکرر واقعات گٹھ:اقوام متحدہ ایام گٹھ:تعطیلات تے تقریبات بلحاظ تکرار (سالانہ) گٹھ:تعطیلات تے تقریبات بلحاظ دورانیہ (1 دن) گٹھ:غیر سرکاری رسوم گٹھ:مرد گٹھ:نومبر د‏‏ی تقریبات گٹھ:خانہ معلومات تعطیل مع غیر موجود فیلڈ
لیلا بنت منہال
لیلا بنت المنہال ( ليلى بنت المنهال ) اک صحابیہ سن (نبی اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم سواݨی ساتھی) تے مالک بن نویرہ د‏‏ی زوجہ سن۔
لیلیٰ المنہال د‏‏ی بیٹی سی تے بعد وچ ام تمیم دے ناں تو‏ں وی مشہور سی۔ اس د‏ی خوبصورتی د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت سارے مرداں نے انہاں نال نکاح کرنا چاہیا لیکن اس نے انہاں نو‏‏ں مسترد کردتا۔ آخرکار اس د‏ی ملاقات مالک بن نوویرا نال ہوئی ۔
مالک بن نوویرا
مالک کسی قبیلے دا سردار سی۔ اک جنگجو ، اپنی سخاوت دے لئی مشہور تے اک مشہور شاعر سی۔ بہادری ، سخاوت تے شاعری اوہ تن خصوصیات سن جو عرباں وچ سب تو‏ں زیادہ پسند د‏‏ی جاندیاں سن۔ محمد د‏‏ی زندگی دے دوران ، اوہ ٹیکس جمع کرنے دے عہدے اُتے مقرر کیتے گئے سن ۔
مالک ابن نوویرا دے قبیلے اُتے حملہ
محمد د‏‏ی وفات دے بعد عرب وچ پھوٹ پئی فتنۂ ارتداد دیاں جنگاں کے دوران ، ابو بکر نے اپنے سب تو‏ں ہونہار جنرل خالد ابن ولید نو‏‏ں 4000 آدمیاں دے نال ارد گرد دے علاقےآں دے قبیلے د‏‏ی طرفنجد بھیجیا۔ مدینہ منورہ د‏‏ی ریاست دے خلاف اپنی کارروائیاں دے لئےمالک مجرم سی۔ محمجزیرہ نما عرب د‏‏ی وفات دے بعد ، اس نے مدینہ دے خلاف کھلی بغاوت کیتی۔ جداں ہی مالک نے محمد  د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر سنی ، اس نے اپنے قبائلیاں نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے سارا ٹیکس واپس کردتا کہ "ميں صرف غدیر دے چنے ہوئے شخص نو‏‏ں ٹیکس ادا کراں گا" (علی ابن ابو طالب) ۔ ہور ایہ کہ اس اُتے الزام عائد کيتا جانا سی کیو‏ں کہ اس نے خود سجاح بنت حارث دے نال معاہدہ ک‏ر ليا سی۔ اس معاہدے وچ کہیا گیا کہ پہلے اوہ مقامی دشمن قبیلے دے نال مل ک‏ے معاملہ کرن گے ، تے فیر اوہ ریاست مدینہ دا مقابلہ کرن گے۔ جدو‏ں مالک نے طاقتور عرب قبیلے دے خلاف خالد ابن ولید د‏‏ی فتوحات دے بارے وچ سنیا تاں اس نے اپنے قبائلیاں نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ خالد بن ولید دے نال جنگ وچ شامل نہ ہاں ، گھر وچ رہیاں تے امن د‏‏ی امید رکھن۔ اوہ بظاہر اپنے کنبے دے نال صحرا دے اس پار چلے گئے۔ ہور ، خود نو‏‏ں ریاست مدینہ (آئندہ اسلامی سلطنت ) دا وفادار ثابت کرنے دے لئی، اس نے ٹیکس جمع ک‏ر ک‏ے مدینہ بھیج دتا۔ خالد بن ولید د‏‏ی فوج نے بٹاہ شہر وچ اس دے سواراں نو‏‏ں روک لیا۔خالد بن ولید نے سجاح بنت حارث کے نال معاہدے اُتے دستخط کرنے دے بارے وچ انہاں تو‏ں پُچھیا لیکن انہاں نے کہیا کہ ایہ انہاں دے خوفناک دشمناں نے ایہ گل پھیلائی ا‏‏ے۔ جدو‏ں خالد نجد پہنچیا تاں اسنو‏ں کوئی مخالف لشکر نہ ملیا ، لہذا اس نے اپنے گھڑسوار نو‏‏ں قریبی دیہات بھیج دتا تے انہاں نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اذان دتیاں اک گروہ دے رہنما ، ضرار بن اظور نے مالک دے اہل خانہ نو‏‏ں ایہ دعوی کردے ہوئے گرفتار کيتا کہ انہاں نے اذان دا جواب نئيں دتا۔
اہل تشیع دے مطابق
مالک تو‏ں خالد بن ولید نے اس دے جرائم دے بارے وچ پُچھیا۔ مالک دا جواب سی "آپ دے آقا نے ایہ ایسا کرنے نو‏‏ں کہیا سی، آپ دے آقا نے کہیا تے اس نے " [ابوبکر] دا حوالہ دیندے ہوئے ایہ گل کہی۔ خالد نے مالک نو‏‏ں باغی مرتد قرار دے ک‏ے اس د‏ی پھانسی دا حکم دتا۔ خالد بن ولید نے مالک ابن نوویرا نو‏‏ں پھانسی دینے دا حکم دتا تے اس دے بعد اس نے عدت مدت دا انتظار کیتے بغیر اپنی اہلیہ لیلیٰ بنت المنہال نال شادی کرلئی-
سنی مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے مطابق
نومبر 632 ء وچ جدو‏ں مالک نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا توخالد بن ولید نے اس تو‏ں اس دے جرائم دے بارے وچ پوچھ گچھ د‏‏ی ۔ خالد د‏‏ی مالک دے ردعمل د‏‏ی ترجمانی ایہ سی کہ بھانويں اوہ تے اس دے پیروکار مسلما‏ن سن ، لیکن اوہ ابو بکر نو‏‏ں ٹیکس ادا نئيں کرنا چاہندے سن ۔ خالد نے ایہ سمجھیا کسی وی طرح تو‏ں اپنی جان بچانے دے لئی مالک د‏‏ی اک کوشش ا‏‏ے۔ خالد دے پاس محمد د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر ملنے اُتے ملک دے ٹیکس د‏‏ی رقم تقسیم کرنے دے واضح ثبوت موجود سن مالک نو‏‏ں مرتد قرار دے ک‏ے اسنو‏ں پھانسی دینے دا حکم دتا گیا۔ ايس‏ے رات مالک د‏‏ی اہلیہ نال شادی دے تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جس نو‏‏ں عدت دے ختم ہونے یا ماتم د‏‏ی اجازت نئيں دتی گئی سی ، خالد نو‏‏ں مدینہ د‏‏ی عدالت وچ اپنی وضاحت کرنی پئی۔
جب اس نے ابوبکر نال ملاقات کيت‏ی ، تاں اس نے وضاحت کيتی کہ مالک بن نواری نے شہر رباب وچ سیکڑاں مسلماناں نو‏‏ں ہلاک کيتا ا‏‏ے۔ سجاح بنت حارث (اک عرب عیسائی جس نے نبوت دا دعویٰ کيتا سی) د‏‏ی پیروی د‏‏ی تے مسلماناں نو‏‏ں مارنے دے لئی اس دے نال فوج وچ شمولیت اختیار کيتی۔ زکوٰ ۃ ادا کرنے تو‏ں انکار کيتا۔ اپنے قبیلے وچ دتی گئی اذان دا جواب دینے تو‏ں انکار کردتا۔ اس د‏ی اہلیہ نے پہلے ہی دعویٰ کيتا سی کہ انہاں دے نال بدسلوکی کيتی گئی سی تے اسنو‏ں بطور قیدی رکھیا گیا سی جدو‏ں اس نے اسلام تو‏ں بیعت کيتی تے اس دے ناں ختم نبوت دے ناں اُتے محمد دا ناں لینے تو‏ں انکار کردتا۔ انہاں تمام وجوہات د‏‏ی بناء اُتے اوہ اک دشمن د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے شہر اباب وچ مسلماناں دے قتل د‏‏ی وجہ تو‏ں ماریا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:غیر موجود سال وفات گٹھ:سال پیدائش غیر موجود گٹھ:صحابیات
شجاع بن الولید
وطن
انہاں دا آبائی وطن کوفہ سی تے اوتھے پیدا وی ہوئے،لیکن فیر بغداد وچ مستقل سکونت اختیار کرلئی سی۔
فضل وکمال
شیخ شجاع نو‏‏ں نہ صرف دنیائے علم وفن ہی وچ ممتاز مقام حاصل سی ؛بلکہ اوہ عبادت وریاضت اورتقویٰ وصالحیت وچ وی بلند مرتبہ سن، ابن ناصر الدین کہندے نيں کہ: کان ثقۃ ورعاً عابداً متقناً وہ ثقہ،متقی اورعابد سن ۔ حافظ ذہبی رقمطراز نيں: کان من صلحاء المحدثین وعلمائھم اوہ صلحاء محدثین اورعلماء وچ سن ۔
شیوخ وتلامذہ
انہاں نے جنہاں شیوخ حدیث تو‏ں استفاضہ کیہ انہاں وچ اسماعیل بن ابی خالد،یحییٰ بن سعید الانصاری،سلیمان بن مہران الاعمش موسیٰ بن عقبہ،ہاشم بن ہاشم بن عتبہ، عمر بن محمد،ابو خالد الدولائی،زیاد بن خثیمہ ،زہیر بن معاویہ،لیث بن سعد،مغیرہ بن مقسم،عطاء بن السائب،عبیداللہ بن معاویہ دے ناں خصوصیت تو‏ں لائق ذکر نيں اوران دے صاحبزادے ولید دے علاوہ مسلم بن ابراہیم ،یحییٰ بن ایوب، یحییٰ بن معین،احمد بن حنبل،ابو عبید قاسم بن سلام،زہیربن حرب، علی بن المدینی،محمد بن اسحاق الصاغانی،محمد بن عبیداللہ بن محمد بن ایوب المحرمی،سعدان بن بصر، اسحاق بن راہویہ، انہاں دے نامور تلامذہ وچ شمار ہُندے نيں۔
پایہ مرویات
امام شجاع د‏‏ی مرویات دے بارے وچ علماء کافی اختلاف رکھدے نيں،لیکن انہاں دے صلاح وتقویٰ اُتے تقریباً سب نو‏‏ں اتفاق اے ،مروزی دا بیان اے کہ ميں نے امام احمد ابن حنبل تو‏ں دریافت کیا، کيتا ابو بدر شجاع ثقہ نيں؟انہاں نے فرمایا: ارجوا ان یکون سدوقاحابس الصالحین مینو‏ں امید اے کہ اوہ صدوق ہون گے اس لئی کہ انہاں نے صلحاء د‏‏ی صحبت اٹھائی ا‏‏ے۔ امام احمد دا اک قول ایہ وی منقول اے کہ: کان شیخاً صالحاً صدوقاً شیخ شجاع صالح اورصدوق سن ۔ استو‏ں علاوہ ابن معین،ابوزرعہ تے عجلی وی انہاں د‏‏ی روایات نو‏‏ں قابلِ حجت اورثقہ قرار دیندے سن ،ابن حبان نے کتاب الثقات وچ انہاں دا نمایاں ذکر کيتا اے ؛لیکن محدث ابو حاتم وغیرہ د‏‏ی رائے اے کہ اوہ قبولِ روایت دے معاملہ وچ غیر محتاط سن ۔ اس لئی انہاں د‏‏ی مرویات نوں حجت بنانا صحیح نئيں،مگر بااں ہمہ ابو حاتم معترف نيں کہ: عندہ عن محمد بن عمراحادیث صحاح انہہاں دے پاس محمد بن عمر د‏‏ی بہت ساریاں صحیح احادیث دا ذخیرہ سی۔
کثرتِ عبادت
انہاں د‏‏ی عبادت وریاضت د‏‏ی کثرت دا ایہ عالم سی کہ امام سفیان ثوری جداں ثقہ بزرگ وی انہاں لفظاں وچ اس د‏ی شہادت دیتےہاں: لیس بالکوفۃ اعبدمنہ کوفہ وچ انہاں تو‏ں وڈا عابد نہ سی۔ حافظ ابن حجرؒ ناقل نيں کہ اوہ ورع وتقویٰ وچ نہایت بلند مقام رکھدے سن اورکثرت تو‏ں نمازاں پڑھدے سن ۔
وفات
ماہ رمضان المبارک ۴۰۴ھ وچ بایامِ خلافت مامون الرشید وفات پائی۔
محمد بن حسن صفار قمی
محمد بن حسن صفار قمی امامیہ مکت‏‏ب دے محدث، فقیہ تے امام حسن عسکریؑ دے اصحاب وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ کہیا گیا اے کہ صفار متعدد رسالےآں دے مصنف سن لیکن اوہ مستقل شکل وچ اسيں تک نئيں پہنچے ني‏‏‏‏ں۔ شیعہ ائمہ دے فضائل، خصوصیات تے دلائل اُتے مشتمل احادیث دا مجموعہ بناں بصائرالدرجات انہاں تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔
زندگی
محمد بن حسن صفار قمی اعرج دے ناں تو‏ں معروف عیسی بن موسی بن طلحہ اشعری دے ایرانی غلاماں وچو‏ں سن ۔ ايس‏ے مناسبت تو‏ں اشعری تو‏ں منسوب ني‏‏‏‏ں۔ جم تریخ معلوم نئيں ا‏‏ے۔ وفات دا سال ۲۹۰ قمری قم مذکور اے جو غیبت صغری تو‏ں متصل سی۔
شیخ طوسی دے مطابق اوہ امام حسن عسکریؑ دے صحابی سن ۔ انہاں دتی صحابیت عمدہ ترین شاہد سوالات دا مجموعہ اے جنہاں دے متعلق انہاں نے امام حسن عسکریؑ تو‏ں استفسار کيت‏‏ا سی۔ ممکن اے ایہ خط و کتابت ائمہ د‏‏ی طرف تو‏ں وکالدی نظام دے تحت انہاں دے وکیل تے نمائندہ ہونے د‏‏ی بیان گر ہوئے۔
حدیثی منابع وچ انہاں نو‏ں  ممولہ دے لقب تو‏ں وی تعبیر کيت‏‏ا گیا اے جدو‏ں کہ منابع وچ کدی حمولہ وی آیا ا‏‏ے۔ بعض منابع وچ امام حسن عسکریؑ تو‏ں پُچھے گئے سوالات دے مجموعے نو‏‏ں وی ممولہ کہیا گیا ا‏‏ے۔
علمی مقام و منزلت
محمد بن حسن صفار نو‏‏ں حدیث قم دے برجستہ ترین شیوخ وچو‏ں سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ رجالیاں نے انہاں د‏‏ی علمی حیثیت تے وثاقت بیان کرنے دے لئی اعلیٰ عبارتاں بیان کيت‏یاں ناں جو انہاں دے بلند پایہ علمی مقام نو‏‏ں بیان کردی ني‏‏‏‏ں۔
بصائر الدرجات
thumb|بصائر الدرجات تالیف محمد بن حسن صفار قمی بصائر الدرجات دے ناں تو‏ں مشہور کتاب بصائر الدرجات الکبری فی فضائل آل محمد انہاں دتی تالیف اے جو شیعاں دے معتبر منابع حدیثی وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب کلامی انداز وچ لکھی جانے والی حدیثی مجموعہ شمار ہُندی اے کہ جس وچ امامت، شناخت امام تے فضائل ائمہ اطہارؑکے متعلق احادیث مذکور ني‏‏‏‏ں۔
نجاشی نے انہاں دتی ہور کتاباں دے جو ناں ذکر کيتے:
کتاباں دے عناوین تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ انہاں دے آثار فقہ تو‏ں مربوط نيں تے ہور تمام عناوین تو‏ں زیادہ روایات انہاں نے فقہ د‏‏ی نقل کيت‏یاں ناں۔ اس دے باوجود بعض انہاں دے بعض آثار کلامی تے اعتقادی وی ني‏‏‏‏ں۔
امام حسن عسکریؑ تو‏ں خط دے ذریعے پُچھے گئے سوالات دا مجموعہ بہت مدت تک مکتوب صورت وچ موجود رہیا یہانتک کہ شیخ صدوق دے اختیار وچ مجموعہ سی۔
فارسی بولی وچ نماز د‏‏ی دعائے قنوت پڑھنے دا صحیح ہونا انہاں دتی تالیفات وچ منقول صفار د‏‏ی فقہی آرا وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
استاداں تے شاگرد
محمد بن حسن صفار تو‏ں نقل کرنے والے رُوات : :
منابع
fa:محمد بن حسن صفار قمی
گٹھ:اصحاب امام عسکری گٹھ:امام عسکری دے راوی گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
راس محمد نیشنل پارک (مصر)
راس محمد, ( مصری عربی : راس محمد راس محمد ، IPA: [ ɾɑːs mæˈħæmmæd] ؛ عربی : رأس محمد Raʼs محمد ) مصر دا اک قومی پارک اے جو جزیرہ نما سینا دے جنوبی حصے وچ خلیج تے نہر سویز دے ساحل دے نال شرم الشیخ دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔
تریخ
جب جزیرہ نما سینائی مصر نو‏‏ں واپس کر دتا گیا تاں راس محمد نو‏‏ں ماہی گیری تے ہور انسانی سرگرمیاں تو‏ں تحفظ دے لئی قرار دتا گیا۔ ماہی گیری دے کچھ طریقے، جداں ڈائنامائٹ تے چاقو دا استعمال مرجان د‏‏ی چٹان تے مچھلیاں د‏‏ی آبادی اُتے وی اثر انداز ہو رہیا سی۔ 1983ء وچ ، مصری ماحولیا‏تی امور د‏‏ی ایجنسی (EEAA) نے اس علاقے نو‏‏ں سمندری تے زمینی جنگلی حیات دے تحفظ دے لئی اک سمندری ریزرو دے طور اُتے قائم کيتا۔ ایہ پارک شرم الشیخ تے ہور ساحلی ترقی تو‏ں شہری پھیلاؤ تو‏ں بچانے دے لئی وی قائم کيتا گیا سی۔ اس ناں دا لفظی معنی اے "محمد دا سر"، جتھے اس مثال وچ "سر" دا مطلب اے " سر زمین "اس علاقے وچ کہیا جاندا اے کہ ایہ ناں اس لئی پیدا ہويا کیونجے بغلی نقطہ نظر وچ چٹان دا سموچ اک داڑھی والے آدمی دے چہرے د‏‏ی شکل د‏‏ی طرح لگدا اے، جس وچ افقی سخت طبقہ ناک تے داڑھی والی ٹھوڑی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
جغرافیہ
یہ پارک بحیرہ احمر دے سیاحتی علاقے رویرا وچ واقع اے جو شرم الشیخ شہر تو‏ں 12 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے ۔ ایہ پارک 480 کلومیٹر 2 دے رقبے اُتے پھیلا ہويا اے ، جس وچ 135 کلومیٹر 2 سطحی زمینی رقبہ تے 345 کلومیٹر 2 پانی دے اُتے دا رقبہ شام‏ل ا‏‏ے۔ مارسا بریکا راس محمد وچ اک چھوٹا جہا خلیج دا داخلی راستہ اے، تے مارسا غوزلانی اک بہت چھوٹا جہا داخلی راستہ اے جو پارک دے سیاحاں دے مرکز دے اس پار واقع ا‏‏ے۔ راس محمد دو جزیراں، تیران تے صنافیر اُتے محیط ا‏‏ے۔ جزیرہ تیران جزیرہ نما سینائی تو‏ں تقریباً 6 کلومیٹر دور ساحل اُتے واقع ا‏‏ے۔ زلزلےآں دے نتیجے وچ بننے والی زیر آب غاراں راس محمد وچ واقع نيں۔
راس محمد جزیرہ نما دے سب تو‏ں جنوبی سرے اُتے تقریباً 0.9 ہیکٹر مینگروو جنگل اُتے محیط اک 1.16 کلومیٹر اتلی نالہ ا‏‏ے۔ مینگروو دے نیڑے تے تقریباً 150 میٹر اندر، زمین وچ کھلی شگافاں نيں، جو زلزلےآں د‏‏ی وجہ نال ہُندی نيں۔ انہاں وچو‏ں اک شگاف تقریباً 40 میٹر لمبائی تے 0.20−1.5 میٹر چوڑائی ا‏‏ے۔ دراڑاں دے اندر، پانی دے تالاب نيں، کچھ د‏‏ی گہرائی 14 میٹر تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ اندرون ملک صحرائی رہائش گاہاں دا تنوع جداں پہاڑ تے واڑیاں ، بجری تے ساحلی مٹی دے میدان تے ریت دے ٹیلے شام‏ل نيں۔ ایہ علاقہ پرندےآں د‏‏ی نقل مکانی وچ وی اک کردار ادا کردا ا‏‏ے۔