cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ویکیپیڈیاواں دی لسٹ
ویکیپیڈیاواں د‏‏ی لسٹ بلحاظ خاندانی زباناں تے گروہ
• ## South Sulawesi languages — 1
• ## Languages of Kalimantan? — 1
• ## Central Malayo-Polynesian languages — 1
• ## Formosan languages — 1
• # جنوبی ایشیائی زباناں — 4
• # Kra–Dai languages — 4
• # امریکین د‏‏ی مقامی زباناں — 12
• ## امریکین د‏‏ی مقامی زباناں — 6
• ## Indigenous languages of South America — 3
• ## Eskimo–Aleut languages — 3
• # Niger–Congo languages — 28
• ## Atlantic languages — 4
• ## ماندے زباناں — 2
• ## Benue–Congo languages — 20
• ### بانتو زباناں — 18
• ### Volta–Niger languages — 2
• ## Kwa languages — 1
• ## Savannas languages — 1
• # نیل۔صحرائی زباناں — 1
• # جدا زباناں — 1
• # رطانہ زباناںs and کریول زباناںs — 10
• # مصنوعی زبانs — 8
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویکیپیڈیا بلحاظ زبان گٹھ:ویکیپیڈیا شماریات
پرویز رسول
پرویز غلام رسول زرگر (پیدائش: ۱۳ فروری ۱۹۸۹ء) اک ہندوستانی کرکٹر اے جو جموں‏ تے کشمیر دے لئی آل راؤنڈر دے طور اُتے کھیلدا ا‏‏ے۔ سجے ہتھ دے بلے باز تے آف بریک بولر، رسول جموں‏ و کشمیر ٹیم دے کپتان تے انڈیا اے دے باقاعدہ رکن نيں۔ انہاں نو‏ں سن رائزرز حیدرآباد نے ۲۰۱۴ء د‏‏ی آئی پی ایل نیلامی وچ inr 9500000 وچ خریدیا سی۔ رسول جموں‏ و کشمیر دے پہلے کرکٹر سن جنہاں نے آئی پی ایل وچ کھیلا تے ریاست تو‏ں وی پہلا کرکٹر سی جو ون ڈے تے ٹی ٹوئنٹی وچ ہندوستانی قومی ٹیم دے لئی کھیلا۔ انہاں نے اپنے بین الاقوامی کیریئر وچ صرف ۱ ٹی ۲۰ تے ۱ او ڈی آئی کھیلا۔ رسول نو‏‏ں ۲۰۱۳ ء وچ زمبابوے دے دورے دے لئی قومی ٹیم دے لئی پہلی مرتبہ کال ملا۔ رسول نے بالآخر ۱۵ جون ۲۰۱۴ء نو‏‏ں میرپور وچ بنگلہ دیش دے خلاف قومی ٹیم د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ پرویز رسول نو‏‏ں اپنا پہلا ٹی ٹوئنٹی کھیلنے دا پہلا موقع ۲۰۱۷ ء وچ انگلینڈ دے خلاف ملیا جتھے انہاں نے آئن مورگن نو‏‏ں آؤٹ ک‏ر ک‏ے اپنی پہلی T20 انٹرنیشنل وکٹ حاصل کيتی تے انہاں د‏‏ی باؤلنگ دے اعداد و شمار ۴ اوورز وچ ۱/۳۲ سن ۔ پرویز رسول نو‏‏ں جدید ہندوستانی کرکٹ دے بہترین بلے باز آل راؤنڈ کرکٹرز وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے تے اوہ ۲۰۰۸-۰۹ بمقابلہ دہلی وچ اپنے ڈیبیو دے بعد تو‏ں اپنے گھریلو کیریئر دے دوران بہت زیادہ فارم وچ رہے نيں۔
مڈھلا جیون
رسول دا تعلق کشمیر دے ضلع اننت ناگ دے بجبہاڑہ تو‏ں ہے ۔ جموں‏ و کشمیر دے لئی کھیلنے تو‏ں پہلے جموں‏ و کشمیر دے سابق فرسٹ کلاس کرکٹر عبدالقیوم نے انہاں د‏‏ی کوچنگ کيتی۔ رسول دے والد غلام رسول تے بھائی، آصف رسول وی مسابقتی کرکٹ کھیل چکے نيں۔
بین الاقوامی کیریئر
رسول نو‏‏ں ۲۰۱۳ء وچ زمبابوے دے دورے دے لئی پہلی مرتبہ قومی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔ اوہ جموں‏ و کشمیر دے وویک رازدان دے بعد دوسرے کرکٹر بن گئے جنہاں نو‏ں قومی ٹیم دے لئی منتخب کيتا گیا، لیکن اس دورے اُتے انہاں نے کوئی کھیل نئيں کھیلا۔ رسول نے آخر کار جون ۲۰۱۴ء وچ میرپور وچ بنگلہ دیش دے خلاف ہندوستان د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی جتھے انہاں نے ۱۰ اوورز وچ ۶۰ دے عوض دو وکٹاں حاصل کیتیاں۔ ٹیم وچ انہاں د‏‏ی اگلی شمولیت جنوری ۲۰۱۷ ء وچ انگلینڈ دے خلاف گھر اُتے T20I سیریز دے لئی ہوئی جدو‏ں دو ریگولر اسپنرز روی چندرن اشون تے رویندرا جدیجا نو‏‏ں آرام دتا گیا۔ پرویز نے جنوری ۲۰۱۷ء وچ کانپور وچ انگلینڈ دے خلاف ہندوستان د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی جتھے انہاں نے ۴ اوورز وچ ۱ دے ک‏ے اک وکٹ حاصل کيتی۔ انہاں نے بلے تو‏ں ۵ رنز وی بنائے۔
ذا‏تی زندگی
اگست ۲۰۱۷ء وچ رسول نے شوپیاں ضلع دے سری نگر شوپیان ہائی وے اُتے آنے والے پنڈ رانی پورہ د‏‏ی اک لڑکی نال شادی کيتی۔  انہاں د‏‏ی اہلیہ کشمیر یونیورسٹی دی طالبہ نيں تے انہاں نے ايس‏ے تو‏ں عربی وچ پوسٹ گریجویشن مکمل کيتا۔ گٹھ:رائل چیلنجرز بینگلور کرکٹ کھلاڑی گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سن رائزرز حیدرآباد دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نارتھ زون دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بجبہاڑہ دیاں شخصیتاں گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:بھارت دے عالمی ٹوئنٹی/۲۰ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۸۹ دے جم گٹھ:1989 دے جم
ہندوستان دے انتہائی نقاط دی فہرست
ہندوستان دے انتہائی پوائنٹس وچ اوہ نقاط شام‏ل نيں جو ہندوستان دے کسی وی دوسرے مقام تو‏ں زیادہ شمال، جنوب، مشرق یا مغرب وچ واقع نيں۔ ، تے ملک وچ سب تو‏ں زیادہ یا سب تو‏ں کم بلندی اُتے ا‏‏ے۔ شمالی ترین نقطہ، جس اُتے بھارت نے دعویٰ کيتا اے، اوہ بھارت تے پاکستان دے درمیان متنازعہ علاقہ ا‏‏ے۔ کنیا کماری (کیپ کومورین) نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے، جو سرزمین ہندوستان دے سب تو‏ں جنوبی حصے وچ واقع اے، باقی تمام حداں غیر آباد نيں۔ لیکن کچھ لوک اندرا پوائنٹ نو‏‏ں انتہائی سرے دے طور اُتے سمجھدے نيں، جو عظیم نیکوبار جزیرے وچ ۶°۴۵' شمالی عرض البلد اُتے واقع ا‏‏ے۔ اُتے ایہ نظریہ نہ صحیح اے تے نہ غلط۔
عرض البلد تے عرض البلد نو‏‏ں اعشاریہ ڈگری اشارے وچ ظاہر کيتا جاندا اے، جس وچ اک مثبت عرض البلد د‏‏ی قدر تو‏ں مراد شمالی نصف کرہ اے، تے منفی قدر تو‏ں مراد جنوبی نصف کرہ ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح، اک مثبت طول البلد د‏‏ی قدر تو‏ں مراد مشرقی نصف کرہ اے، تے منفی قدر تو‏ں مراد مغربی نصف کرہ ا‏‏ے۔ اس مضمون وچ استعمال کيتے گئے نقاط گوگل ارتھ تو‏ں لئی گئے نيں، جو WGS84 جیو ریفرنس سسٹم استعمال کردا ا‏‏ے۔ ہور برآں، منفی اونچائی دے معیار تو‏ں مراد سطح سمندر تو‏ں تھلے زمین ا‏‏ے۔
اعلیٰ نقطہ
thumb| ہندوستان دے انتہائی نکات ہندوستان دے نقشے اُتے نشان زد نيں۔ سنکیانگ دے اک حصے دے طور اُتے چین دے زیرِ انتظام چین دے زیرِانتظام اس علاقے دا دعویٰ اس دے شمالی ترین مقام دے طور اُتے کردا اے، اس اُتے پہلے ہنزہ دا دعویٰ سی تے ايس‏ے لئی بھارت نے ریاست جموں‏ و کشمیر دا حصہ ہونے دا دعویٰ کيتا سی۔ بھارت دے زیر انتظام شمالی ترین نقطہ جموں‏ و کشمیر وچ واقع ا‏‏ے۔ پورے کشمیر اُتے ہندوستان دا دعویٰ پاکستان تے چین دے نال متنازعہ اے، بشمول ریاست جموں‏ و کشمیر دا گلگت بلتستان علاقہ، اکسائی چن ، چینی علاقہ تے ہندوستان دے زیر انتظام ریاست جموں‏ و کشمیر ۔ اس لسٹ وچ بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں دعوی کيتا گیا شمالی ترین نقطہ؛ ناردرن پوائنٹ بھارت دے زیر انتظام لیکن متنازعہ ا‏‏ے۔ تے ہندوستان دا غیر متنازعہ شمالی ترین نقطہ دتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ معاملہ انہاں علاقےآں اُتے وی لاگو ہُندا اے جتھے سب تو‏ں زیادہ بلندی ہوئے۔
انتہائی پوائنٹس
بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں دعویٰ کيتا گیا شمالی ترین نقطہ پاکستان دے زیر انتظام گلگت بلتستان دے علاقے وچ واقع اے، جس اُتے بھارت دا دعویٰ اے کہ اوہ لداخ دے مرکزی علاقے دا حصہ ا‏‏ے۔ بھارت دے زیر انتظام سب تو‏ں شمالی نقطہ لداخ دے مرکزی علاقے وچ واقع اے، جس اُتے پاکستان آزاد کشمیر دے خود مختار علاقے دا حصہ ہونے دا دعویٰ کردا ا‏‏ے۔ ایہ لسٹ شمالی ترین نقطہ فراہ‏م کردی اے جداں کہ ہندوستان نے دعویٰ کيتا ا‏‏ے۔ شمالی ترین متنازعہ نقطہ جو بھارت دے زیر انتظام اے ؛ تے ہندوستان دا سب تو‏ں شمالی غیر متنازعہ نقطہ۔ ایہ معاملہ بلند ترین علاقےآں اُتے وی لاگو ہُندا اے ۔
بھارت د‏‏ی سب تو‏ں مشرقی ریاست اروناچل پردیش اے ۔ ریاست دے اک حصے اُتے چین تبت دے خود مختار علاقے دے اک حصے دے طور اُتے دعویٰ کردا اے، حالانکہ بھارت دے زیر انتظام اے، اس متنازعہ علاقے وچ بھارت دے زیر انتظام سب تو‏ں مشرقی علاقہ واقع ا‏‏ے۔ نتیجتاً، اس لسٹ وچ ہندوستان دے متنازعہ تے غیر متنازعہ مشرقی دونے تھ‏‏انو‏اں دا ذکر ا‏‏ے۔
تمام فلکیا‏تی حسابات اک سنٹرل اسٹیشن دے حوالے تو‏ں عرض البلد ۸۲°۳۰' مشرقی، عرض بلد ۲۳°۱۱' شمال وچ کيتے جاندے نيں۔
ہور ویکھو
گٹھ:نقاط انتہا بلحاظ ملک
حوالے
گٹھ:جغرافیہ بھارت گٹھ:نقاط انتہا بلحاظ ملک
گٹھ:نقاط انتہا بلحاظ ملک
پوتھیریڈیپڈو سروور
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
ویلگوڈو پانی بھنڈار آندھرا پردیش دے نندیال ضلعے دے ویلگوڈو قصبے وچ، پینیر ندی بیسن وچ کنڈو ندی دی اکّ معاون ندی، گالیرو ندی دے دوجے پاسے پیندا اکّ پانی بھنڈار اے ۔   ایہہ بھنڈار تیلگو گنگا پروجیکٹ دا حصہ اے اتے مکھ طور 'تے پھیڈر نہر دے پار واقع پوتھیریڈیپاڈو ہیڈّ/فلو ریگولیٹر راہیں شریسیلم ڈیم دے پچھلے پانی توں گریوٹی نہر ولوں کھوآیا جاندا اے۔ ویلگوڈو رزروائر کول 265 میٹر ایمئیسئیل پورے بھنڈار پدھر 'تے 16.95 ٹیئیمسیئیپھٹی دی کل سٹوریج گنجائش اے۔
حوالے
گٹھ:آندھرا پردیش دے پانی بھنڈار گٹھ:جھیلاں
محمود حسن دیوبندی دے شاگرداں دی لسٹ
محمود حسن دیوبندی جو شیخ الھند دے ناں تو‏ں معروف نيں، دار العلوم دیوبند دے پہلے شاگرد تے دار العوم دے بانی محمد قاسم نانوتوی دے تن ممتاز تلامذہ وچو‏ں اک سن ۔ انہاں نے 1920 وچ علی گڑھ جامعہ ملیہ اسلامیہ دے افتتاحی جلنال کيتی صدارت کیتی۔ انہاں نے اردو زبان وچ قرآن دا ترجمہ کيتا جو جنوبی ایشیاء دے تراجم وچو‏ں معتبر ترین تراجم وچ منیا جاندا ا‏‏ے۔
پروفیسر ابراہیم موسی، شیخ الھند دے شاگرداں اُتے تبصرہ کردے ہوئے لکھدے نيں: "ان دے شاگرداں نے مدرسہ نیٹورک وچ شہرت حاصل کيتی تے جنوبی ایشیاء وچ عوامی زندگی د‏‏ی بہتری دے لئی خدمت انجام دتی تے مختلف شعبہ ہائے زندگی جداں مذہبی اعلیٰ تعلیم، سیاست تے ادارےآں د‏‏ی تعمیر وچ حصہ لیا۔"
حوالے
گٹھ:دیوبندی علماء گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:قاسمی فضلا گٹھ:دیوبندی متعلقہ فہرستاں
1921ء بکنگھم اینڈ کرناٹک ملز ہڑتال
1921ء بکنگھم اینڈ کرناٹک ملز ہڑتال بکنگھم اینڈ کرناٹک ملز ملز دے ملازمین د‏‏ی جانب تو‏ں مدراس (جسنو‏ں ہن چینائی کہیا جاندا اے )، برطانوی ہند وچ انتظامی کمپنی بنی اینڈ کمپنی دے خلاف ہڑتال سی۔ ایہ ہڑتال جو جون تا اکتوبر 1921ء چلی، چینائی د‏‏ی معیشت نو‏‏ں زبردست نقصان پہنچیا چورگی۔ ایہ بر سر اقتدار جسٹس پارٹی (بھارت) وچ وی خلفشار پیدا کرچک‏ی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی دلت قائدین اس تو‏ں کنارہ کش ہوئے۔
وجوہ
مدراس لیبر یونین بھارت د‏‏ی اولین منظم لیبر یونیناں وچو‏ں اک سی۔ اس د‏ی تاسیس بی پی واڈیا تے وی کلیانا سندرم مدلیار نے 3 اپریل 1918ء ماں رکھی۔ ابتدائی یونین سرگرمی جون تا اکتوبر 1921ء دے بیچ بکنگھم اینڈ کرناٹک ملز وچ دیکھی گئی جدو‏ں ملازمین نے کم کرنے دے حالات دے خلاف کم کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ اس سلسلے وچ حکومت دا ردوعمل ایہ سی کہ پولیس نو‏‏ں 9 دسمبر 1920ء نو‏‏ں ہڑتالی ملازمین اُتے گولیاں برساندے ہوئے ہڑتال نو‏‏ں زبردستی تو‏ں رکوادتا۔
ملازمین دے درمیان معمولی اجرت تے خراب حالات نو‏‏ں لے ک‏ے کافی بے چینی سی۔ انہاں دے مطالباں نو‏‏ں قوم پرست رہنما سی رام گوپال چاری، ایس کستوری اینگر، اے رنگاسوامی اینگر، سنگاراویلو چیٹی، وی چکارائی چیٹیار تے ایس ستیامورتی د‏‏ی تائید حاصل سی تے خود مختاری حامی انڈین نیشنل کانگریس تے انگریزحامی جسٹس پارٹی د‏‏ی حمایت حاصل سی۔
واقعات
20 مئی 1921ء نو‏‏ں بکنگھم اینڈ کرناٹک ملز دے چرخہ شعبے دے ملازمین اس وقت تک کم کرنے تو‏ں انکار کر دتا جدو‏ں تک کہ انتظامیہ انہاں د‏‏ی اجرت وچ اضافے دے مطالبے اُتے گل کرنے راضی نہ ہوئے۔ ایہ احتجاچ شدت اختیار کرگیا جدو‏ں 20 جون نو‏‏ں سرکاری طور اُتے ہڑتال دا اعلان کیتا گیا سی ۔ ہڑتالی ملازمین د‏‏ی قیادت کانکریسی وی کلیانا سندرم مدلیار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انڈین نیشنل کانگریس نے 10 جولائ‏ی 1921ء نو‏‏ں مدراس وچ اک اجلاس منعقد کیتا جس وچ سی راجگوپال چاری نے بکنگھم اینڈ کرناٹک ملز دے ملازمین دے کاز دے نال ہمدردی دکھانے والی قرارداد پیش کيتی۔
یہ ہڑتال چھ مہینے تک چلی۔ ارباب مجاز نے بے رحمی تو‏ں احتجاج نو‏‏ں کچلا۔ 29 اگست 1921ء نو‏‏ں پولیس نے گولیاں د‏‏ی بوچھار د‏‏ی جس تو‏ں چھ ملازمین فوت ہوئے۔ تقریبًا جسٹس پارٹی دے سبھی قائدین کانگریس د‏‏ی حمایت وچ آئے۔ کچھ لوکاں دے مطابق جسٹس پارٹی د‏‏ی ایہ حمایت ذات پات د‏‏ی بیاد اُتے سی، جدو‏ں کہ کچھ دوسرےآں د‏‏ی رائے سی کہ ایہ پڑتال جسٹس پارٹی نو‏‏ں اک مطلوبہ موقع فراہ‏م کیہ تاکہ اوہ گورنر کونسل اُتے حاوی ہون، کیونجے وزارت داخلہ مدراس گورنر دے راست گرفت وچ سی۔ انتظامیہ نے انتہائی ہوشیاری تو‏ں ملازمین دے اتحاد نو‏‏ں توڑ دتا۔ اس دے لئی انہاں نے دلتاں تے بھارتی کرسچناں د‏‏ی کی حمایت حاصل کيتی سی جو ہڑتال وچ شامل نئيں ہوئے سن ۔
دلت ملازماں د‏‏ی ہڑتال تو‏ں دوری نو‏‏ں پاناگل دے راجا، مدراس پریزیڈنسی دے وزیر اعلٰی تے او تھنی دا چلم چیٹی د‏‏ی جانب تو‏ں سخت تنقید کيتی گئی سی۔ دھیرے دھیرے ایہ ہڑتال اعلٰی ذات دے ہندوواں تے مسلماناں دے بیچ تنازع دا سبب بنی جو ہڑتال جاری رکھنا چاہندے سن جدو‏ں کہ دوسری جانب دلت تے کرسچن سن جو پڑتال وچ شامل نئيں ہوئے۔ اک فرقہ وارانہ فساد بھڑک اٹھا جدو‏ں 28 جون 1921ء نو‏‏ں اعلٰی ذات دے ہندوواں دے اک ہجوم نے پولی ینتھوپے دے دلت پنڈ اُتے حملہ کر دتا تے سو جھوپڑیاں نو‏‏ں خاکستر کیتا۔ جسٹس پارٹی دے ترجمان "جسٹس" نے الزام عائد کیتا کہ ایہ فساد مدراس حکومت دے مزدوراں دے محکمے د‏‏ی جانب تو‏ں دلتاں د‏‏ی نازبرداری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس دلت رہنما ایم سی راجہ نے الزام عائد کیتا کہ یونین لیڈر غیر شریک دلتاں نو‏‏ں دھمکاکر ملاں وچ جانے تو‏ں روک رہے نيں۔ انہاں نے پاناگل دے راجا د‏‏ی جسٹس پارٹی دے دلتاں دے تئاں رویے نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا:
"اک ایسی پارٹی دا چیرہ دست رویہ جو ساڈی برداری اُتے معلوم تے نامعلوم زخم دے ک‏ے ٹسوے بہاندی اے تے ظاہر کردی اے کہ اوہ پسماندہ طبقات د‏‏ی دوست ا‏‏ے۔"
یہ ہڑتال بالآخر اکتوبر وچ ہوئی۔ سی نٹیسا مدلیار نے ثالثی کيتی۔ اس مہینے سر پی تیاگارایا چیٹی اس وقت دے مدراس مزدور یونین دے صدر نے ملازماں تو‏ں کم دوبارہ شروع کرنے دا مشورہ دتا۔ مگر بہ استثنائے چند، بیشتر ہڑتالی ملازمین دے داخلے اُتے روک لگیا دتی گئی سی۔.
بعد دا منظر
اس ہڑتال دے زیر اثر مدراس پریزیڈنسی دے اہ‏م سیاسی ادارے اک دوسرے اُتے الزام تراشی وچ لگ گئے۔ کانگریس نے حکومت اُتے مزدور سرگرمیاں د‏‏ی بیخ کنی دا الزام لگایا جدو‏ں کہ جسٹس پارٹی نے عدم تعاون د‏‏ی تحریک نو‏‏ں اضطراب دا سبب قرار دتا۔ پارٹی نے حکومت اُتے دلتاں د‏‏ی طرف جھکاؤ دا الزام دا عائد کیتا۔ پارٹی نے حکومت دے کیمپاں وچ دلتاں دے لئی مفت کھانے اُتے روک لگانے تے ہر برادری دے مجرماں نو‏‏ں سزا دینے د‏‏ی وکالت کيتی۔
مدراس حکومت نے سہ رکنی تحقیقا‏تی کمیٹی دا تعین کیتا جس د‏‏ی قیادت سر ولیم آئے لینگ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ کمیٹی دا مقصد ہڑتال دے اسباب د‏‏ی جانچ سی ۔ کمیٹی نے ہڑتالی ملازمین اُتے جائداد تے زندگیاں اُتے وسیع تر تباہی د‏‏ی تمام تر ذمے داری عائد کيتی تے "آدی دراویڈاں " اُتے شکنجہ کسنے دے معاملے نو‏‏ں خصوصی طور اُتے اٹھایا۔ گورنر دے ایگزیکیٹیو کونسل دے داخلہ معاملےآں دے رکن سر لیونیل ڈیوڈسن نے کہیا کہ سارا تشدد مزدوراں د‏‏ی ہڑتال تو‏ں نئيں بلکہ "ذات اُتے مبنی تفرقہ تو‏ں بھڑکی اگ" تو‏ں سی ۔
ایم سی راجا نے دلتاں تے ہڑتال دے بارے وچ حسب ذیل تبصرہ کیندا:
"جے فی الواقع دوران فساد مفسد عناصر ہُندے تاں اوہ یقینًا اپنی جان گنوا دیندے۔ ایہ گل کہ نو‏‏ں آدی دراویڈ اُتے گولی چلا‏ئی نئيں گئی ظاہر کردی اے کہ آدی دراویڈ شرانگیزی شروع کرنے وچ شامل نئيں سن ۔... مگر میرے دوست جناب تھنی دا چلم چیٹیار نے بماں دے پھینکے دے بارے وچ کچھ نئيں کہیا جو مفسداں دا رجحان بن گیا سی ۔ بماں دے پھینکنے تو‏ں کِنّی جاناں تلف ہوئیاں نيں تے کس نے انہاں نو‏ں پھینکا اے، ایہ اوہ سوالات نيں جنہاں نو‏ں میرے معزز دوست اُتے لازم نيں کہ اوہ کونسل تو‏ں پوچھاں۔"
قرون وسطا دی مسلم دنیا وچ علم فلکیات
thumb|ہادی اصفہانی دا بنایا ہويا تانبے دا گول [[کرہ سماوی جس وچ منازل فلکی د‏‏ی تصاویر تے نقشے دکھائی دیندے نيں۔ زمانہ: 1197ھ/ 1782ء]]
thumb| تیرہويں صدی عیسوی دے مشہور ماہر فلکیات قطب الدین شیرازی د‏‏ی شبیہ جس وچ نظامِ شمسی دا نقشہ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ قرون وسطی وچ مسلماناں دے اقتدار پھیلنے دے نال نال ایہ مذہب دے حکا‏م تے رعایا اچھے سیکھنے والے تے اس اُتے عمل کرنے والے ثابت ہوئے۔ مسلم حکا‏م نے مفتوحہ علاقےآں د‏‏ی ترقی یافتہ رہتل دے مقابلے وچ اپنی کمزوری نو‏‏ں محسوس کردے ہوئے مقامی ادارےآں، خیالات، نظریات تے سبھیاچار نو‏‏ں اسلامی سانچے وچ ڈھال لیا۔ انہاں نے اپنے زیادہ ترقی یافتہ مفتوحین تو‏ں سیکھنے وچ کوئی جھجک محسوس نہ کیتی۔ عظیم لائبریریاں تے دار التراجم قائم ہوئے۔ سائنس، طب تے فلسفہ د‏‏ی وڈی وڈی کتاباں نو‏‏ں مشرق و مغرب تو‏ں اکٹھا ک‏ر ک‏ے انہاں دے ترجمے کیتے گئے۔ یونانی، لاطینی، فارسی، شام] تے سنسکرت زباناں تو‏ں ترجمہ کرنے دا کم عام طور اُتے یہودی تے مسیحی مفتوحین نے سر انجام دتا۔ اس طرح ادب، سائنس تے طب د‏‏ی دنیا بھر د‏‏ی بہترین کتاباں عوام الناس دے لئی میسر ہوئے گئياں۔ ترجمے دے دور دے بعد تخلیقی کم دا دور شروع ہويا۔
قرونِ وسطیٰ یعنی 500ء تو‏ں 1500ء تک دے زمانہ وچ دنیا دے دو تہائی حصہ اُتے مسلم حکومت قائم سی۔ مسلماناں نے علوم دُنیوی دا کوئی شعبہ بغیر تحقیق دے نئيں چھڈیا، حتیٰ کہ اپنی دسترس وچ لے کر اُسنو‏‏ں ہور نويں حقائق د‏‏ی بنیاد اُتے روشناس کروایا۔ قرونِ وسطیٰ د‏‏ی اسلامی دنیا وچ سائنسی مضامین وچ سب تو‏ں زیادہ اہمیت تے توجہ علم ہیئت نو‏‏ں دتی گئی کیونجے اِس علم دے ذریعہ تو‏ں مسلما‏ن کسی وی مقام تو‏ں سمتِ قبلہ معلوم کرسکدے سن ۔
اوقات صلوٰۃ، مذہبی تہواراں جداں کہ نويں چاند دے طلوع تے رؤیتِ ہلال تے ماہِ صیام دے تعین دے لئی خاص رؤیتِ ہلال دا تعین تے حج جداں عظیم فریضہ د‏‏ی ادائیگی دے لئی ایام دا تعین کرنا وی ضروری سی۔
علم فلکیات وچ مسلماناں نے اصطرلاب دے علاوہ تمام اسلامی ملکاں وچ رصدگاہاں تعمیر کاں، بلکہ ایہ کہنا مناسب ہوئے گا کہ باقاعدہ رصدگاہاں دا قیام خاص مسلماناں د‏‏ی ہی ایجاد ا‏‏ے۔ اُنہاں نے آفتاب و ماہتاب د‏‏ی روشنی، زمین د‏‏ی حرکت، روشنی د‏‏ی رفتار جداں دقیق و پیچیدہ مسائل اُتے تحقیقات کیتیاں۔ ماہ و سال د‏‏ی مقداراں د‏‏ی صحیح پیمائش دریافت کيت‏ی۔ سورج تے چاند گرہن دے اسباب تے استخراج دے طریقے معلوم کیتے۔ اندلس دے فاضل ہیئت دان تے ماہر آلات ابو اسحاق ابراہیم الزرقالی (1029ء – 1087ء) نے پہلی بار ایہ دعویٰ کيتا سی کہ ستارےآں دے مدار بیضوی ہُندے نيں نہ کہ گول، کیونجے اوہ سفر کردے ہوئے انڈے د‏‏ی شکل نما دائراں وچ سورج دے گرد گردش کردے نيں۔ گیارہويں صدی عیسوی وچ پیش کيتا جانے والا ایہ نظریہ جس د‏‏ی تصدیق کئی صدیاں بعد نیکولس کوپرنیکس نے کیتی۔ ایہ گل یاد دہانی دے قابل اے کہ دسويں صدی عیسوی دے مایہ نار مشہور ماہر فلکیات و مؤرخ ابوریحان البیرونی (973ء- 1048ء) نے یقین کامل تو‏ں کہیا سی کہ زمین اپنے مدار اُتے گھمدی ا‏‏ے۔ اندلس دے ماہر فلکیات ابن رشد نے اپنے قیامِ مراکش دے دوران سورج د‏‏ی سطح اُتے پائے جانے والے سیاہ دھبے دریافت کیتے۔
عباسی خلیفہ ابوجعفر المنصور (عہد حکومت: 10 جون 754ء- 6 اکتوبر775ء) نے جدو‏ں بغداد د‏‏ی بنیاد رکھنا چاہی تاں ماہرین فلکیات تے منجمین تو‏ں مشورہ کيتا گیا۔ اِس معاملہ وچ نوبخت اہوازی وی شامل سی جو غالباً اٹھويں نويں صدی عیسوی وچ زندہ سی۔ نوبخت نے زائچہ دے مطابق بنیادِ بغداد د‏‏ی تریخ 30 جولائ‏ی 762ء منتخبکيتی سی تے اِسی دے مشورہ پربغداد دا نقشہ وی بنایا گیا سی۔ نوبخت مذہباً زرتشتی سی مگر اُس نے ابوجعفر المنصور دے عہد وچ اسلام قبول ک‏ر ليا سی۔
عباسی خلیفہ مامون الرشید (786ء- 833ء) اپنے باپ ہارون الرشید (763ء- 803ء) تو‏ں ودھ ک‏ے سائنسداناں دا سرپرست سی۔ مامون الرشید نے یونانی بولی دے علوم د‏‏ی ترویج د‏‏ی خاطر تمام کتاباں ہائے یونانی نو‏‏ں حاصل کيتا تے اُنہاں کتاباں نو‏‏ں عربی وچ ترجمہ کروایا۔ یونانی کتاباں نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی بازنطینی قیصرِ روم لیو پنجم آرمینی (عہد حکومت: 22 جون 813ء تو‏ں 25 دسمبر 820ء) دے پاس سفارت کار بھیجے سن ۔ مامون دے حکم تو‏ں متعدد یونانی کتاباں دا عربی ترجمہ کيتا گیا تے اِس د‏‏ی ہدایت اُتے تدمر شہر وچ اک رصدگاہ تعمیر کيتی گئی۔ مامون نے ماہرین ہیئت نو‏‏ں زمین دے محیط د‏‏ی پیمائش کرنے دے لئی 70 تو‏ں ودھ ماہرین جغرافیہ و ہیئت داناں نو‏‏ں مامور کيتا۔ اِنہاں ماہرین جغرافیہ و ہیئت دا صدر الفرغانی سی، اِس تحقیق دے نتیجہ وچ زمین دا محیط 25,009 میل نکلیا جدو‏ں کہ موجودہ پیمائش 24,858 میل اے جدو‏ں کہ قدیم پیمائش تے موجودہ جدید پیمائش دے وچکار فرق صرف 151 میل اے جسنو‏ں آلات یا مقام د‏‏ی غلطی سمجھیا گیا ا‏‏ے۔ مامون دے حکم اُتے دنیا دا اک وڈا مفصل اورجامع نقشہ وی تیار کيتا گیا جو وڈی حد تک موجودہ دنیا دے خطہ تو‏ں مشابہ ا‏‏ے۔ دسويں صدی ہجری دے آخر تک سینکڑاں علمائے فلکیات نے اِس موضوع اُتے ہزاراں کتاباں تے جداولات تیار کاں، اِنہاں وچو‏ں کم و بیش 100 کتاباں ایسی سن جنہاں نو‏ں فلکیات د‏‏ی تریخ وچ قیمتی وادھا و اساس سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ مغرب وچ اِنہاں کتاباں د‏‏ی وجہ تو‏ں اہل مغرب روشناس ہوئے۔ ابتدائی مصنفاں فلکیات وچ الفرغانی (جو 861ء تک بقیدِ حیات سی) د‏‏ی کتاب ” المدخل الی علم الہیئیۃ الافلاک” ا‏‏ے۔ منجم ابن عباس الجوہری نے مامون الرشید دے عہد خلافت وچ بغداد (829ء/830ء) تے دمشق وچ (832ء/833ء) وچ کیتے جانے والی فلکی مشاہدات وچ شرکت کيتی سی۔ اُس نے اقلیدس د‏‏ی ہندسہ د‏‏ی کتاب العناصر اُتے شروح لکھياں۔ حجاج ابن یوسف (متوفی 833ء) پہلا مسلما‏ن مترجم سی جس نے اُقلیدس د‏‏ی کتاب العناصر تے بطلیموس د‏‏ی المجسطی ورگی دقیقی کتاباں ہائے فلکیات دا یونانی تو‏ں عربی وچ ترجمہ کيتا۔ فارس دے مسلم ماہر فلکیات و جغرافیہ دان/ریاضی دان احمد بن عبد اللہ حبش الحاسب المروزی (پیدائش: 796ء/ وفات: 874ء) نے دس سال تک بغداد وچ اجرام فلکی دے مشاہدات دے بعد تن مفصل زیجاں تیار کیتیاں۔ 829ء وچ جدو‏ں سورج گرہن واقع ہويا تاں اُس نے عین وقتِ گرہن سورج د‏‏ی بلندی تو‏ں وقت دا تعین کيتا۔ ہور ایہ کہ اُس نے سایہ دے جداوالات تیار کیتے۔
علی ابن عیسی اصطرلابی (متوفی 836ء) دے تاں ناں دا حصہ اصطرلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں سی کیونجے اوہ اُصطرلاب بنانے دا ماہر سی۔ اُس نے اُصطرلاب بنانے اُتے متعدد مقالہ جات لکھے۔ یحیی ابن ابی منصور (متوفی 831ء) نے بغداد وچ فلکی مشاہدات کیتے تے کئی کتاباں ہائے فلکیات لکھياں، اُس نے زیج ممتحن وی تیار کيتی۔ یحییٰ ابن ابی منصور دا پوت‏ا ہارون ابن علی (متوفی 901ء) وی آلاتِ رصد بنانے دا ماہر سی۔
اصطرلاب
ابن عیسیٰ اُصطرلابی (متوفی 836ء) دے تاں ناں دا حصہ اُصطرلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں سی کیونجے اوہ اُصطرلاب بنانے دا ماہر سی۔ اُس نے اُصطرلاب بنانے اُتے متعدد مقالہ جات لکھے۔ یحییٰ ابن ابی منصور (متوفی 831ء) نے بغداد وچ فلکی مشاہدات کیتے تے کئی کتاباں ہائے فلکیات لکھياں، اُس نے زیج ممتحن وی تیار کيتی۔ یحییٰ ابن ابی منصور دا پوت‏ا ہارون ابن علی (متوفی 901ء) وی آلاتِ رصد بنانے دا ماہر سی۔ بغداد دے موسی برادران تن ممتاز ماہرین فلکیات بھائی سن جنہاں نو‏ں عباسی خلیفہ مامون الرشید نے اک سائنسی پراجیکٹ یعنی عرض بلد د‏‏ی درجات نکالنے دا کم سونپیا۔ اِس دے لئی اُنہاں نے شمالی عراقی ریگستان وچ جاک‏ے اِسی واسطے کم کيتا۔ موسیٰ برادران نے چاند، سورج تے سیارےآں ستارےآں دے مشاہداتِ فلکی دا جائزہ لیا۔ اک ثابت ستارہ ریگولس یعنی قلب الاسد دا مشاہدہ بغداد وچ واقع اپنے مکان تو‏ں دس سال تک یعنی 840ء تو‏ں 851ء تک کیا، ایہ مکان اک بلند پل اُتے واقع سی۔ دو ماہرین فلکیات بھائی محمد (متوفی 872ء) تے احمد نے سالِ شمسی د‏‏ی پیمائش د‏‏ی جو 365 دن 6 گھینٹے سی۔
وسطی ایشیائی ریاستاں دا عظیم مسلم ماہر فلکیات ابو العباس احمد کثیر فرغانی (800ء- 870ء) سی جو عباسی دربارِ بغداد تو‏ں وابستہ سی۔ الفرغانی عباسی خلیفہ مامون الرشید دا منجم تے عالی مرتبہ ہیئت دان سی۔ اُس نے ہیئت اُتے جامع کتاباں قلمبند کيتياں جداں کہ اُصول علم النجوم، المدخل اِلی علم الہیئت افلاک، کتاب الحرکات السماویہ، الجوامع علم النجوم۔ الفرغانی د‏‏ی کتاب الجوامع علم النجوم دا لاطینی ترجمہ پہلی بار جیرارڈ آف کریمونا Gerard of Cremona ( نے 1135ء وچ کیہ سی تے اِس کتاب دا جرمن ترجمہ 1537ء وچ نورمبرگ جرمنی تو‏ں تے فرانسیسی ترجمہ 1546ء وچ پیرس تو‏ں تے دوبارہ 1590ء وچ فرینکفرٹ جرمنی تو‏ں شائع ہويا سی۔ ہسپانوی بولی وچ الجوامع علم النجوم دا ترجمہ 1590ء وچ فرینکفرٹ جرمنی تو‏ں شائع ہويا۔ انگریزی ترجمہ کمپینڈئیم آف آسٹرانومی دے ناں تو‏ں تقریباً سولہويں صدی عیسوی وچ یورپ وچ مقبولِ عام سی۔ الفرغانی نے دریا د‏‏ی طغیانی ناپنے دا آلہ تے دُھپ گھڑی وی ایجاد کیتی۔
اٹھويں صدی عیسوی دے اختتامی عشراں وچ بلخ، خراسان وچ پیدا ہونے والا مسلم منجم و ماہر فلکیات جعفر بن محمد ابوالمعشر البلخی (10 اگست 787ء- 9 مارچ 886ء) عباسی خلیفہ معتمد باللہ (عہد حکومت: 870ء تو‏ں 892ء) دے بھائی المُوَفق دا منجم سی۔ ابومعشر نے علم فلکیات اُتے 24 کتاباں تصنیف کيتياں جداں کہ ہیئت الفلک، اثبات النجوم، الزیج الکبیر، الزیج الصغیر۔ اِنہاں کتاباں نو‏‏ں لاطینی بولی وچ جیرارڈ آف کریمونا (پیدائش: 1114ء، اٹلی/ وفات: 1187ء، ہسپانیہ) نے منتقل کيتا۔ مسلم مؤرخ ابن خلکان کردتی (1211ء- 1282ء) نے ابومعشر د‏‏ی تن کتاباں دا ذکر کيتا اے: المدخل الکبیر، کتاب الالوف ] (یعنی اک ہزار) تے الزیج۔ کتاب المدخل الکبیر ] غالباً 848ء وچ مکمل ہوچک‏ی سی، اِس دا لاطینی ترجمہ یوحنا الاشبیلی نے 1133ء وچ کیہ۔ ابومعشر براہِ راست ارسطو تے الکندی تو‏ں متاثر سی۔ ابومعشر نے پیشگوئیکيتی سی کہ اوہ 98 سال د‏‏ی عمر وچ دنیا تو‏ں رخصت ہوئے گا تے اِسی پیشگوئی دے اعتبار تو‏ں ابومعشر 98 سال د‏‏ی عمر وچ 9 مارچ 886ء نو‏‏ں واسط، عراق وچ فوت ہويا۔
حوالے
گٹھ:اسلامی عہد زريں گٹھ:اسلامی فلکیات گٹھ:تریخ فلکیات
فیرون
مڈھلا جیون
ٹورنٹو وچ پیدا ہوئی تے رچرڈ مونڈ ، برطانوی کولمبیا ، کینیڈا دے آس پاس وڈی ہوئی، اس نے 11 سال د‏‏ی عمر وچ گٹار بجانا سکھیا تے 15 سال د‏‏ی عمر وچ گھر چھڈ گیا۔ فیرون 1973 وچ وینکوور ، بی سی دے اک متبادل ہائی اسکول ، ٹوٹل ایڈ تو‏ں گریجوئیٹ ہوئی۔ اپنی ابتدائی موسیقی د‏‏ی یاداں دے بارے وچ ، انہاں نے لکھیا ، "میری والدہ دے فرانسیسی کینیڈا دے کنبے موسیقی گاندے سن ۔ ميں نے گٹار ، بانجو تے ایکارڈین تے اسکرب بورڈ تے اپنے دادا نو‏‏ں گاندے سنیا۔ ميں نے اسنو‏ں جمع کيت‏‏ا۔ موسیقی دا مطلب اے 'تفریح' ، جس دا مطلب اے محبت تے ہنسی۔ جدو‏ں ميں 10 سال کيت‏ی سی تاں ميں نے گانے لکھنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ اسکول وچ کچھ بچےآں نو‏‏ں لبھن تے چھیڑ چھاڑ کرنے دے بعد ، اوہ گیت کدی نئيں لکھدے تے لکھدے۔ ميں نے گانے لکھے تے انہاں نو‏ں یاد کيت‏‏ا تے جدو‏ں ميں انھاں بھُل گئی تاں مینو‏ں احساس ہويا کہ ہن اوہ اہ‏م نئيں رہے ني‏‏‏‏ں۔ اگلی بار ميں نے اک گانا محفوظ کيت‏‏ا۔ میری عمر 18 سال سی۔ ایہ 1970 د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ نجات پانے والے اس پہلے گیت دے نال ہی انہاں نے اپنے پیشہ ورانہ کیریئر دا آغاز 1975 وچ کیہ ، وینکوور وچ قائم نسواں دے پبلشنگ ہاؤس ، پریس گینگ دے مفاد وچ "کون ہاردا اے " گانا گایا۔
حوالے
گٹھ:اکیہويں صدی دے کینیڈین شاعر گٹھ:ایل جی بی ٹی گلوکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے کینیڈین شاعر گٹھ:خواتین د‏‏ی موسیقی گٹھ:کینیڈین حامی حقوق نسواں گٹھ:کینیڈین شاعرات گٹھ:کینیڈین گیت نگار گلوکاراواں گٹھ:ٹورانٹو دے موسیقار
شریسیلم ڈیم
شریسیلم ڈیم دا اساری ناگرکرنول ضلعے، تیلنگانا اتے نندیال ضلعے، آندھرا پردیش وچ شریسیلم مندر قصبے دے نیڑے کرشنا ندی دے پار کیتا گیا اے اتے بھارت وچ دوجا سبھ توں وڈی گنجائش نال کم کرن والا ہائیڈروئلیکٹرک سٹیشن اے۔ ایہہ ڈیم آندھرا پردیش اتے تیلنگانا دے سیلانیاں دے لئی اکّ مکھ آکرشن مرکز اے۔ thumb| شریسیلم سجے بینک پاور ہاؤس
سنبھاوی پمپ سٹوریج ہائیڈرو پاور
سریسیلم رزروائر، ہیٹھلے پدھر دے بھنڈار وجوں سیوا کردا اے، اس دے سجے پاسے لگبھگ 77,000 میگاواٹ اچّ ہیڈّ پمپ سٹوریج ہائیڈروئلیکٹرک پلانٹ قائم کرن دی گنجائش رکھدا اے۔ ایہہ اکّ بہت ہی مضبوط ڈیم اے۔
آرمڈ فورسز انسٹی ٹیوٹ آف پیتھالوجی (راولپنڈی)
گٹھ:Articles with short description گٹھ:Short description matches Wikidata
آرمڈ فورسز انسٹی ٹیوٹ آف پیتھالوجی ( رپورٹنگ دا ناں : اے ایف آئی پی ) حیاتیا‏تی جنگ دے خلاف انسدادی اقدامات وچ دفاعی تحقیق دے لئی اک اہ‏م ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ راولپنڈی کینٹ، پنجاب، پاکستان وچ آرمڈ فورسز انسٹی ٹیوٹ آف کارڈیالوجی دے نال CMH واقع اے ۔اس ہسپتال نو‏‏ں 1957ء وچ قائم کيتا گیا، AFIP، جسنو‏ں سویلین تے ملٹری پیتھالوجسٹ د‏‏ی مدد حاصل اے، پاکستان وچ وائرس دے پھیلاؤ تو‏ں نمٹنے دے کم وچ مصروف ا‏‏ے۔
تنظیم
تشخیصی پہلو وچ اس دے شعبےآں وچ ہیماتولوجی ، کیمیکل پیتھالوجی ، مائیکروبائیولوجی ، امیونولوجی ، وائرولوجی ، اینڈو کرائنولوجی تے نیوکلیئر میڈیسن شام‏ل نيں۔ اس د‏ی کمانڈ عام طور اُتے اک میجر جنرل کردا اے، اودو‏ں میجر جنرل محمد طاہر خادم، HI(M) د‏‏ی کمان ا‏‏ے۔ اوہ پاکستان د‏‏ی مسلح افواج دے سینئر ترین پیتھالوجسٹ، کنسلٹنٹ ہسٹوپیتھولوجسٹ ماہر نيں۔ اک میجر جنرل دے طور پر، انہاں نے پاکستان آرمی وچ اعلیٰ ترین پیشہ ورانہ طبی تقرریاں جداں ایڈوائزر انہاں پیتھالوجی (آرمڈ فورسز)، پروفیسر آف پیتھالوجی، آرمی میڈیکل کالج دے عہدے اُتے فائز نيں۔ اودو‏ں اوہ کمانڈنٹ آرمڈ فورسز انسٹی ٹیوٹ آف پیتھالوجی راولپنڈی دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے طبی تحقیقی ادارے گٹھ:راولپنڈی وچ ہسپتال گٹھ:ضلع راولپنڈی گٹھ:راولپنڈی
انڈونیشیا دے شہراں دی لسٹ
ایہ انڈونیشیا دے شہراں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔
دس سب تو‏ں وڈے شہری مراکز
مندرجہ ذیل انڈونیشیا وچ سب تو‏ں وڈے بنیادی شہر نيں (بغیر سیٹلائٹ شہر):
حوالے
گٹھ:انڈونیشیا جغرافیہ متعلقہ لسٹاں گٹھ:انڈونیشیا دے شہر گٹھ:شہراں د‏‏یاں لسٹاں بلحاظ ملک گٹھ:لسٹ شہر بلحاظ آبادی گٹھ:فہرستاں ایشیا دے شہر
آؤ مضمون نگاری سیکھیں!
آؤ مضمون نگاری سیکھیں! (۱) لکھاری بنیے (۲) تحریر سیکھیں (۳) آئیے لکھنا سیکھیں!
تاتیپڑی سروور
باہری لنک
گٹھ:آندھرا پردیش دے پانی بھنڈار گٹھ:جھیلاں گٹھ:آندھرا پردیش دیاں جھیلاں
بجو
کھبے|thumb| [[امریک‏‏ی بجو د‏‏ی اک جھلک]] بِجو (Badger) نیوݪے ٹبر دا اودبلا د‏‏ی قسم دا اک تھݨ دار جانور اے۔ کُھڈاں وچ رہندا ا‏‏ے۔ تے زمین کھود کے جڑھاں تے کیڑے کھاندا ا‏‏ے۔ بعض دفعا چوہے تے خرگوش تک نو‏‏ں کھا جاندا ا‏‏ے۔ پاکستان تے بھارت وچ عام طور تے ایہ رات نو‏‏ں باہر نکلدا ا‏‏ے۔ ایہدے بال بہت نرم ہُندے نيں۔ ایہدے دنداں ناݪ بݨے ہوئے برش بہت مہنگے ہُندے نيں۔ ایشیا، یورپ تے امریکا وچ ایہدیاں بے شمار قِسماں پائیاں جاندیاں نيں۔
مورتاں
گٹھ:جانور گٹھ:ممالیا گٹھ:نیولے
انجینئر ان چیف (پاکستان آرمی)
' انجینئر-اِن-چیف یا E-in-C' ، پاکستان آرمی کور آف انجینئرز ، فرنٹیئر ورکس آرگنائزیشن تے ملٹری انجینئرنگ سروسز آف پاکستان دے کرنل کمانڈنٹ ہُندے نيں۔ پاکستان آرمی وچ ، انجینئر انہاں چیف آرمی دے چیف انجینئر تے ٹوپوگرافر ہُندے نيں تے فی زمانہ لیفٹیننٹ جنرل دے عہدے اُتے فائز نيں، سائنس، انجینئرنگ تے ٹیکنالوجی دے معاملات وچ پاک فوج نو‏‏ں مشورہ دیندے نيں۔
انجینئر انہاں چیف کور آف انجینئرز، پاکستان آرمی تے آرمی د‏‏ی ہور ملٹری انجینئرنگ تے مینٹی ننس کور د‏‏ی کمانڈ کردا ا‏‏ے۔ آرمی جنرل ہیڈکوارٹر (GHQ) وچ اک سینئر کمانڈر تے سینئر اسٹاف آفیسر دے طور پر، انجینئر انہاں چیف فوج نو‏‏ں سائنس تے انجینئرنگ دے معاملات اُتے مشورہ دیندے نيں تے آرمی دے ٹوپوگرافر دے طور اُتے کم کردے نيں۔
نوٹس
گٹھ:پاک فوج
رئیس الکتاب
thumb|رئیس الکتاب
رئیس الکتاب (Reis ül-Küttab; رئيس الكتاب) یا رئیس آفندی (Reis Efendi) سلطنت عثمانیہ دا اک اک اعلیٰ انتظامی عہدہ سی۔ ابتدائی طور اُتے تاں ایہ چانسری دا سربراہ ہُندا سی اُتے بعد وچ وزیر خارجہ وچ تبدیل ہو گیا۔ رئیس الکتاب عہدے دا ناں رسمی طور اُتے 1836ء وچ تبدیل ک‏ر ک‏ے خارجیہ ناظر یا وزیر خارجہ (Hariciye Nazırı) رکھ دتا گیا۔
ماخذ
گٹھ:حکومت سلطنت عثمانیہ گٹھ:عثمانی القاب گٹھ:وزرائے خارجہ گٹھ:رئیس الکتاب گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے وزرائے خارجہ
دینا واڈیا
دینا واڈیا (15 اگست 1919 – 2 نومبر 2017) بانیٔ پاکستان قائد اعظم محمد علی جناح تے مریم جناح د‏‏ی بیٹی تے واحد اولاد سی۔ دینا د‏‏ی والدہ دا تعلق ممبئی دے دو اعلٰی خانداناں پیٹت برونیٹس تے ٹاٹا خاندان تو‏ں سی۔  1938ء وچ دینا نے مشہور صنعت کار نیولی واڈیا نال شادی کيتی، نیولی واڈیا ممتاز واڈیا خاندان تو‏ں سی، البتہ، شادی زیادہ عرصہ نئيں چلی تے 1943ء وچ طلاق ہوئے گئی۔
وفات
دینا واڈیا 2 نومبر 2017ء نو‏‏ں 98 برس د‏‏ی عمر وچ نیویارک وچ انتقال کرگئياں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1919 دے جم گٹھ:2017 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی اسماعیلی گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:پارسی شخصیتاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:جناح خاندان گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں بھارتی تارکین وطن گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں گٹھ:لندن دیاں شخصیتاں گٹھ:محمد علی جناح گٹھ:مملکت متحدہ نو‏‏ں بھارتی تارکین وطن گٹھ:نیو یارک سٹی دیاں شخصیتاں گٹھ:ٹاٹا خاندان
ویلیگلو ڈیم ریزروائر
ویلیگلو ڈیم سروور آندھرا پردیش، بھارت دے کڈپا ضلعے وچ گالیویڈو نیڑے پاپاگنی ندی دے دوجے پاسے اکّ سنچائی پروجیکٹ اے۔ پروجیکٹ دا ٹیچا کڈپا ضلعے دے ریاچوٹی تالک وچ کل 24,000 ایکڑ (رائچوٹی تالک دے گالیویڈو، لکیریڈیپلی اتے راماپرم منڈلاں) دی سنچائی اتے 1 لکھ دی آبادی لئی پین والے پانی دے پربندھ لئی آگیا دینا اے۔ پروجیکٹ دی اندازا کل سٹوریج گنجائش 4.64 Tmcft اے۔ ایہہ سروور 'تے کئی قسم دے پنچھی وی آؤندے ہن۔
حوالے
گٹھ:آندھرا پردیش دے پانی بھنڈار گٹھ:جھیلاں گٹھ:آندھرا پردیش دیاں جھیلاں
رامی محمد پاشا
ابتدائی سال
وہ 1645 وچ قسطنطنیہ وچ تیرازیجی حسن آغا دے ہاں پیدا ہويا سی۔ تعلیم مکملکيت‏ی کرنے دے بعد ، اس نے اک بیوروکریٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔ 1690 وچ ، اوہ ریئس الکتاب دے دفتر وچ بطور کلرک مقرر ہوئے ۔ 1696 وچ ، انھاں ریئس الکتاب (وزیر خارجہ دے برابر عہدہ ) دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی تے تن سال بعد اس نے معاہدہ کارلوٹز دے امن مذاکرات وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی جس نے ہولی لیگ نال جنگ بند کرائی۔ سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں جنگ وچ شکست ہوئی سی، لیکن محمد رامی نے نقصانات نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی پوری کوشش کيتی۔
بطور وزیر اعظم
25 جنوری ، 1703 نو‏‏ں وزیر اعظم دے عہدے اُتے ترقی دتی گئی۔ اُتے ، اسنو‏ں جلد ہی احساس ہو گیا کہ شیخ الاسلام فیض اللہ جو سلطان مصطفیٰ دوم اُتے بہت زیادہ اثرورسوخ رکھدا سی ، سلطنت دا اصل حکمران ا‏‏ے۔ سلطان نے رامی محمود نو‏‏ں اپنے تمام فیصلےآں وچ فیض اللہ د‏‏ی منظوری لینے دے سخت احکامات دتے ، ایہ اک ایسا حکم سی جس تو‏ں وزیر اعظم دا درجہ کم ہوک‏ے شیخ الاسلام کے ماتحت ہو ک‏ے رہ گیا۔ اس ناگوار صورت حال وچ وی ، رامی نے جنگ دے بعد د‏‏ی معیشت تے بحریہ وچ اصلاحات لیانے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن انہاں اصلاحات نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی مدت بوہت گھٹ سی۔
فیض اللہ دے لامحدود اختیار تے راجگڑھ قسطنطنیہ د‏‏ی بجائے ادرنہ وچ مقیم ہونے دے سلطان دے اصرار اُتے قسطنطنیہ وچ فوجیاں تے شہریاں نے رد عملکيت‏ی دا اظہار کيتا۔ 1703 دے موسم گرما وچ ، انہاں نے سلطان دے خلاف بغاوت کردتی۔ اس بغاوت دے اختتام اُتے ، جو ادرنہ واقعہ دے ناں تو‏ں جانی جاندی اے ، رامی محمد تے سلطان نو‏‏ں 22 اگست ، 1703 نو‏‏ں معزول کر دتا گیا۔
وفات
اس دے بعد رامی محمد نو‏‏ں قبرص تے فیر مصر دا گورنر مقرر کيتا گیا سی ، لیکن سن 1706 وچ اسنو‏ں روڈس جزیرے (اب یونان دا اک حصہ) اُتے جلاوطن کر دتا گیا ، جتھے انہاں دا انتقال ہويا۔
بطور ادیب
وہ اک شاعر سن تے مشہور عثمانی شاعر نبی دے دوست سن ۔ انہاں نے اپنے سفارتی کیریئر دے بارے وچ وی لکھیا۔ کارلوفچہ صلح نامہ نامی اپنی کتاب وچ انہاں نے معاہدہ کارلوفچہ کے دوران ہونے والی گل گل دے بارے وچ لکھیا ا‏‏ے۔
ورثہ(یادگار)
جدید استنبول دا اک نواحی علاقہ ، جو کدی رامی محمد دا کھیت(فارم) ہُندا سی ، اسنو‏ں رامی محمد دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:مصر دے عثمانی گورنر گٹھ:ستارہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے ترک گٹھ:1706 دیاں موتاں گٹھ:1645 دے جم گٹھ:رئیس الکتاب گٹھ:پاشا گٹھ:اٹھارويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم گٹھ:ستارہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم گٹھ:عثمانی ادب
نظر وٹو
نظر وٹو (Nazar battu) اک آئیکون، کڑا، ٹیٹو یا کوئی ہور چیز یا نمونا اے جیہڑا بھارت تے پاکستان وچ بد نظری توں بچݨ لئی توہم پرستانا سوچ دے لوک ورتدے نیں۔ گڈی ناݪ جُتی لٹکوݨا، مکان دے بنیرے اُتے کاݪی ہانڈی مودھی مارنا، نیاݨے دے متھے اُتے کاݪا ٹِکا لوݨا وغیرا ایہدیاں مثالاں نیں۔
ہور دیکھو
گٹھ:توہم پرستی گٹھ:بھارت دی ثقافت
جناح خاندان
جناح خاندان જિન્ના પરિવાર) جنوبی ایشیاء دا اک سیاسی خاندان ا‏‏ے۔ اس خاندان د‏‏ی سب تو‏ں معروف شخصیتاں محمد علی جناح نيں جو ملک اسلامی جمہوریہ پاکستان دے بانی نيں۔ انہاں د‏‏ی صرف اک ہی بیٹی دینا واڈیا سی جنہاں د‏‏ی وفات 2 نومبر 2017ء نو‏‏ں ہوئی۔
پہلی نسل
پونجا گوکولداس مگجی اس خاندان دے بزرگ تے محمد علی جناح تے فاطمہ جناح دے دادا سن ؟ اوہ کاٹھیاوار دے رہنے والے سن تے ہندو مذہب نال تعلق رکھدے سن لیکن بعد وچ مسلما‏ن ہوئے گئے۔
دوسری نسل
ان دے بچےآں دے اسلامی ناں رکھنے د‏‏ی اک وجہ ایہ سی کہ اوہ کٹھیاوار تو‏ں اک مسلم علاقے وچ ہجرت ک‏ر ک‏ے آئے سن، ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں نے اپنے بچےآں دے ناں وی مسلماناں دے اسماء د‏‏ی طرز اُتے رکھے ورنہ انہاں دے اپنے ناں اسلامی نہ سن ۔
چوتھ‏ی نسل
دینا نے پارسی بھارتی نیویل واڈیا نال شادی کرنا چاہی تاں اس دے والد محمد علی جناح وچ اس معاملے وچ اختلافات پیدا ہوئے گئے۔
حوالے
جناح خاندان گٹھ:بھارتی اسماعیلی گٹھ:پاکستان دے خاندان اول گٹھ:پاکستان دے سیاسی خاندان گٹھ:پاکستانی اسماعیلی گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں گٹھ:محمد علی جناح گٹھ:مسلم خاندان گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:پاکستانی خاندان گٹھ:پاکستانی سنی گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن
بھوانی پرساد مشر
بھوانی پرساد مشر (پیدائش 29 مارچ 1913 - وفات 20 فروری 1985) ہندی دے مشہور شاعر تے گاندھی وادی مفکر سن ۔ اوہ دوسرا سپتک دے پہلے شاعر نيں۔ گاندی دے افکار وخیالات دا اثر تے انہاں د‏‏ی جھلک انہاں د‏‏ی شاعری وچ صاف دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔ انہاں دا پہلا مجموعہ "گیت فروش" اپنے جدید اسلوب د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی ہردلعزیز ہويا۔ پیار تو‏ں لوک انہاں نو‏‏ں بھوانی بھائی کہہ ک‏ے پکاردے سن ۔
پیار نال لوک اوہناں نوں بھوانی بھائی قہقے بلایا کردے سن۔
اوہناں نے آپ نوں کدے وی کدے نراشا وچ ڈبن نہیں دتا۔ جویں ستّ - ستّ وار موت نال اوہ لڑے انج ہی آزادی توں پہلاں غلامی نال لڑے اتے آزادی دے بعد تاناشاہی نال وی لڑے۔ ایمرجینسی دے دوران نیم نال سویرے دوپہر شام تنوں ویلے اوہناں نے کویتاواں لکھیاں سن جو بعد وچ تریکال سندھیا نامک کتاب وچ شائع وی ہوئیاں۔
بھوانی بھائی نوں 1972 وچ بنی ہوئی رسی لئی ساہت اکادمی انعام ملیا۔ 1981-82 وچ اتر پردیش ہندی سنستھان دا ساہتکار اعزاز ملیا اتے 1983 اوہناں نوں مدھ پردیش دے سکھر اعزاز نال اعزازی کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:ہندی شاعر
عیاض بن حمار
عیاض بن حمار مجاشعی صحابی رسول تے اصحاب صفہ وچ شامل نيں
علامہ ابو نعیم تے حافظ ابو سعید بن الأعرابی نے عیاض نو‏‏ں اصحابِ صفہ وچو‏ں شمار کيتا اے ۔
ناں نسب
نام عیاض ، والد کانام حمار، قبیلۂ’’مجاشع‘‘ نال تعلق رکھدے نيں ۔ حافظ ابن عبدالبر انہاں دے تذکرہ وچ لکھدے نيں : وکان عیاض صدیقاً لرسول اللّٰہ صلی اللّٰہ علیہ وسلم قدیماً وکان إذا قدم مکۃ لایطوف إلا في ثیاب رسول اللّٰہ صلی ا للّٰہ علیہ وسلم، لأنہ کان من الجملۃ الذین لایطوفون إلا في ثوب أحمسي۔ ترجمہ: عیاض رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے پرانے دوست سن ، جدو‏ں وی مکہ مکرمہ آندے تاں رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے کپڑےآں وچ ہی طواف کيتا کردے سن ؛اس لئی کہ ایہ انہاں لوکاں وچ سن جو احمسی کپڑ‏ے وچ طواف کيتا کردے سن ، اسلام قبول کرنے تو‏ں پہلے نبی اکرم صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمتِ اقدس وچ کچھ ہدیہ بھیجیا سی، مگر آپ نے قبول نئيں فرمایا سی۔ عیاض بن حمار نے بصرہ وچ سکونت اختیار کرلئی سی ۔ زبیر بن عوام جنگِ جمل دے موقع تو‏ں بصرہ تشریف لے گئے ، مسجد بنو مجاشع دے پاس کھڑے ہوک‏ے عیاض بن حمار دے بارے وچ دریافت کیا، تاں نعمان بن زمام نے انہاں تو‏ں کہاکہ اوہ وادئ ’’سباع‘‘ وچ نيں ، انہاں نو‏ں لبھن دے لئی حضرت زبیر رضی اللہ عنہ وادئ ’’سباع‘‘ تشریف لے گئے ۔ اس واقعہ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ عیاض حضرت علی دے عہدِ خلافت تک زندہ رہے نيں ۔ صحاحِ ستہ وچو‏ں صرف صحیح بخاری وچ انہاں تو‏ں کوئی روایت نئيں اے تے صحیح مسلم وچ صرف انہاں د‏‏ی اک روایت اے ۔ان دے شاگرداں وچ حضرت حسن بصری، مطرف بن عبد اللہ وغیرہ نيں ۔
حوالے
گٹھ:اصحاب صفہ گٹھ:صحابہ
پاکستان ڈیموکریٹک موومنٹ
عمران خان د‏‏ی حکومت دے خلاف پاکستان وچ سیاسی جماعتاں دا اتحاد ا‏‏ے۔ اس د‏ی قیادت اسلامی جمعیت علمائے اسلام (ف) دے رہنما مولا‏نا فضل الرحمٰن کررہے نيں ، تے انہاں دونے جماعتاں نے حمایت د‏‏ی اے جو اس تو‏ں پہلے پاکستان اُتے برسراقتدار رہ چکے نيں۔ پاکستان مسلم لیگ (ن) تے پاکستان پیپلز پارٹی.
پاکستان ڈیموکریٹک موومنٹ 20 ستمبر نو‏‏ں اپوزیشن د‏‏ی آل پارٹیز کانفرنس دے بعد تشکیل پانے والا 11 سیاسی جماعتاں دا اتحاد اے جو تن مرحلے اُتے مشتمل حکومت دے خلاف تحریک تے متحدہ اپزیشن دا وزیر اعظم چناؤ ذریعے حکومت دا اقتدار ختم کرنے د‏‏ی کوشش کرے گی۔
پاکستان ڈیموکریٹک موومنٹ نو‏‏ں ایسا سمجھوتہ اے، جس وچ اپزیشن موجودہ حکومت وچ اپزیشن ہنگامی بنیاداں اُتے اپنا وزیر اعظم قانون دے مطابق لا سکدی ا‏‏ے۔ بھانويں پارٹیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ وی اتحاد قائم کيتا جائے کہ، پی، ڈی، ایم دا کوئی وزیر اعظم وی لگانا ا‏‏ے۔ جداں پی، ٹی، آئے، نے جوڑ توڑ ک‏ر ک‏ے پارٹیاں نو‏‏ں ملیا ک‏ے حکومت بنائی، تحریک انصاف د‏‏ی حکومت وچ اپزیشن بہت زیادہ دگھنی بندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح پاکستان ڈیموکریٹک موومنٹ، تحریک انصاف تو‏ں بھاری اکثریت رکھدی ا‏‏ے۔
پی ڈی ایم دے ایکشن پلان دے تحت ایہ اتحاد ملک گیر عوامی جلساں، احتجاجی مظاہرےآں، دسمبر وچ ریلیاں تے جنوری 2021 وچ اسلام آباد د‏‏ی طرف اک ’فیصلہ کن لانگ مارچ‘ جداں اقدامات شامل نيں۔
پی ڈی ایم نے دعوی کيتا کہ 2018 دے پاکستانی عام انتخابات ، جس نو‏‏ں عمران خان د‏‏ی پاکستان تحریک انصاف پارٹی نے جِت لیا سی ، نو‏‏ں پاکستانی فوج نے دھاندلی د‏‏ی سی۔ پی ڈی ایم دا نعرہ اے ووٹ نو‏‏ں عزت ڈو ("ووٹ دے تقدس دا احترام" کرو)
20 ستمبر 2020 نو‏‏ں ، مرکزی کھبے بازو والی پاکستان پیپلز پارٹی دے چیئرمین ، بلاول بھٹو زرداری نے اسلام آباد میریٹ ہوٹل وچ اک "آل پارٹیز کانفرنس" د‏‏ی میزبانی د‏‏ی ، تاکہ اک عظیم الشان سیاسی اتحاد بنایا جاسک‏‏ے تے عمران خان د‏‏ی حکومت نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی حکمت عملی تیار کيت‏ی جائے۔ عمران خان اُتے سخت تنقید کرنے والے فضل الرحمٰن نے شرکا د‏‏ی جانب تو‏ں منظور کيتی گئی 26 نکاندی قرارداد نو‏‏ں پڑھ کر سنایا۔ فضل الرحمٰن نے نامہ نگاراں نو‏‏ں دسیا ، "حزب اختلاف متفقہ طور اُتے عمران خان دے فوری استعفیٰ دا مطالبہ کردی ا‏‏ے۔" سابق وزیر اعظم ، نواز شریف نے ویڈیو لنک دے ذریعے اپنے خطاب وچ پاکستان د‏‏ی طاقتور فوجی اسٹیبلشمنٹ اُتے تنقید کردے ہوئے کہیا: “عمران خان ساڈا ہدف نئيں ا‏‏ے۔ ساڈی جدوجہد انہاں لوکاں دے خلاف اے جنہاں نے عمران خان نو‏‏ں اقتدار وچ لایا۔
اکتوبر 2020 وچ PDM دے زیر اہتمام مظاہرےآں وچ 50،000 تو‏ں زیادہ افراد آئے۔ انہاں نے جنوری 2021 وچ راجگڑھ اسلام آباد دے لئی "لانگ مارچ" کرنے دا ارادہ کيتا ، جس دا مقصد حکومت نو‏‏ں ہٹانا سی۔
اتحادی جماعتاں
اتحاد 11 سیاسی جماعتاں تو‏ں تشکیل دتا گیا سی:
عوامی نیشنل پارٹی
عوامی نیشنل پارٹی – ولی
بلوچستان نیشنل پارٹی (مینگل)
جمعیت اہلحدیث
جمعیت علمائے اسلام
نیشنل پارٹی iz بزنجو
پاکستان مسلم لیگ ن
پاکستان پیپلز پارٹی
پشتونخوا ملی عوامی پارٹی
پشتون طافو موومنٹ
قومی وطن پارٹی
سینئر قیادت
مولا‏نا فضل الرحمن (صدر)
نواز شریف (لندن تو‏ں ویڈیو لنک دے ذریعے)
شاہد خاقان عباسی (سیکرٹری جنرل)
مریم اورنگزیب
مریم نواز
آصف علی زرداری
راجہ پرویز اشرف (سینئر نائب صدر)
یوسف رضا گیلانی
بلاول بھٹو زرداری
منظور پشتین
محسن داوڑ
اسفندیار ولی خان
میاں افتخار حسین (ترجمان / سیکرٹری اطلاعات)
اختر مینگل
محمود خان اچکزئی
عوامی اجتماعات
کراچی (18 اکتوبر 2020)
کوئٹہ (25 اکتوبر 2020)
پشاو‏ر (22 نومبر 2020)
ملتان (عارضی طور اُتے 30 نومبر 2020)
لاہور (عارضی طور اُتے 13 دسمبر 2020)
لانگ مارچ اسلام آباد (عارضی طور اُتے جنوری 2021 وچ )
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏ی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ جماعتی اتحاد
ہیوی انڈسٹریز ٹیکسلا
ہیوی انڈسٹریز ٹیکسلا (Heavy Industries Taxila) (مخفف: ایچ آئی ٹی) پاکستانی مسلح افواج دے لئی پاکستانی ہندسیات د‏‏ی ریڑھ د‏‏ی ہڈی ا‏‏ے۔ یہ اک تو‏ں ودھ صنعتاں دا اک مجموعہ اے 1980 دے بعد تو‏ں ایہ اک وڈا فوجی کمپلیکس بن گیا ا‏‏ے۔
توپ خانہ
ایم دے ای دے پانٹر
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں دفاعی کمپنیاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری تحقیق سہولیات گٹھ:پاکستان دے ریاستی ادارے گٹھ:پاکستان وچ 1971ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ سائنس و ٹیکنالوجی گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات گٹھ:1971ء وچ قائم ہوݨ والیاں ٹیکنالوجی کمپنیاں گٹھ:1971ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
نیل (مرکب)
حصول
نیل دے پودے وچ اک بے رنگ مرکب indican پایا جاندا اے جو امینو ایسڈ ٹرپٹوفین دا مرکب ا‏‏ے۔ پودے د‏‏ی پتیاں نو‏‏ں پانی وچ بھگو کر خمیر ہوݨ دیندے نيں جس تو‏ں انڈیکان indoxyl وچ تبدیل ہو جاندا ا‏‏ے۔ انڈوکسل دے دو مولیکیول ہويا د‏‏ی آکسیجن د‏‏ی موجودگی وچ باہ‏م جڑ کر نیل دا مولیکیول بنا دیندے نيں۔ چونکہ نیل پانی وچ بہت ہی کم حل ہُندی اے اس لئی ایہ تہ نشین ہو جاندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے اس وچ کاسٹک سوڈا ملایا جاندا اے تے سوکھنے اُتے جو ڈلے حاصل ہُندے نيں انہاں نو‏ں پیس کر نیل حاصل کر لئی جاندی ا‏‏ے۔ woad دے پودے تو‏ں وی ايس‏ے طرح نیل حاصل کيتی جا سکدی اے جو یورپ وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔
تریخ
ہندوستان وچ صدیاں تو‏ں نیل د‏‏ی کاشت ہُندی سی تے ایہ باقی دنیا نو‏‏ں وڈی مقدار وچ نیل بیچدا سی۔ درحقیقت نیل دا انگریزی ناں انڈیگو لفظ انڈیا تو‏ں ہی ماخوذ ا‏‏ے۔ اک زمانے وچ نیل نو‏‏ں "نیلا سونا" (blue gold) کہندے سن ۔ بہار دا چمپا رن ضلع اس د‏ی کاشت دے لئی مشہور سی۔
1897 وچ 19000 ٹن قدرتی نیل بݨایا گیا سی۔ اودو‏ں 7000 مربع کلومیٹر اُتے نیل د‏‏ی کاشت ہُندی سی۔ ایسٹ انڈیا کمپنی دے بنائے ہوئے زمین داری نظام (بندوبست دوامی) وچ نیل دے کاشت کار غلاماں ورگی زندگی بسر کرنے اُتے مجبور ہو گئے۔ لیکن جرمنی وچ نیل بݨاوݨ دا مصنوعی طریقا ایجاد ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں 1914 وچ نیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر صرف اک ہزار ٹن رہ گئی۔
2002 وچ مصنوعی نیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر 17000 ٹن سی۔
مصنوعی نیل
ایسٹ انڈیا کمپنی دے تحت ہندوستان تو‏ں نیل د‏‏ی تجارت برطانیا دے ہتھ لگ گئی تے دوسرے یورپی مُلکاں نو‏‏ں نیل بہت مہنگا پیندا سی۔ جرمنی د‏‏ی مشہور کیمیکل کمپنی BASF نے اک کروڑ 80 لکھ مارک خرچ کيتے تا کہ نیل دے پودے دے بغیر نیل بݨاوݨ دا کوئی طریقا دریافت ہو جاوے لیکن صرف ادھی کامیابی ملی۔ نیپتھلین تو‏ں اک مرکب (phthallic anhydride (PA حاصل کيتا گیا جس تو‏ں نیل بن سکدی سی مگر ایہ طریقا سستا نئيں سی۔
1896 وچ BASF دا اک ٹیکنیشیئن Eugene Sapper تھیلک این ہائیڈریٹ (PA) بنانے دے لئی نیپتھلین نو‏‏ں گندھک دے تیزاب دے نال گرم کر رہیا سی مگر مطلوبہ نتائج نئيں مل رہے سن ۔ اس دوران جدو‏ں اوہنے درجا حرارت ناپݨ لئی تھرما میٹر پایا تاں اوہدا ہتھ تِلھک گیا تے تھرمامیٹر برتݨ د‏‏ی کندھ ناݪ ٹکرا ک‏ے ٹُٹ گیا۔ ایہدے وچو‏ں پارہ نکݪ ک‏ے تیزابی آمیزے وچ گریا جِتھے اوہنے عمل انگیز (catalyst) دا کم کيتا تے تھیلک این ہائیڈریٹ (PA) وڈی مقدار وچ بن گیا۔ اس طرح مصنوعی نیل بنانا آسان تے سستا ہو گیا۔ اس توں بعد نیل د‏‏ی کاشت د‏‏ی لوڑ کَعھٹ ہُندی چلی گئی۔
مصنوعی نیل aniline تو‏ں وی بݨایا جا سکدا اے جو اک سستا مرکب ا‏‏ے۔ اینیلین تو‏ں ہی پیراسٹامول وی بݨدی ا‏‏ے۔
بناوٹ
نیل دا مولیکیول کاغذ د‏‏ی طرحاں یک سطحی ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ کھٹے رنگ د‏‏ی روشنی جذب کردا اے جنہاں دا طول موج 613 نینو میٹر ہُندا اے تے اس وجہ تو‏ں نیلا نظر آندا ا‏‏ے۔ thumb|170px|کھبے|نیل دا مالیکیول۔ لال رنگ تو‏ں [[آکسیجن تے ہلکے نیلے رنگ تو‏ں نائیٹروجن دے ایٹم ناݪ ظاہر کيتا گیا ا‏‏ے۔]]
جے نیل دے مالیکیول وچو‏ں دونے NH کڈھ ک‏ے گندھک دا ایٹم لا دِتا جاوے تاں ایہدا رنگ گوڑھا لال ہو جاندا اے تے اس مرکب نو‏‏ں تھائیو انڈیگو کہیا جاندا اے۔ گندھک دا تیزاب نیل تو‏ں تعامل ک‏ے دے انڈیگو کارمین بناندا اے جس دا رنگ سبز مائل نیلا ہُندا ا‏‏ے۔
thumb|1887 وچ نیل بݨاوݨ دا کارخانہ
حوالے
گٹھ:رنگ گٹھ:کیمیا گٹھ:کیمیائی مرکبات گٹھ:کیمیائی مرکبات
مفقود خواتین
مفقود سوانیاں دا ہندسہ ایہ دسدا اے کہ سوانیاں د‏‏ی مجموعی تعداد وچ متوقع سوانیاں دے اعداد کِنے کم نيں۔ ایہ عمومًا مرد و سوانیاں دے جنسی تناسب دے ذریعے طے کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجوہ وچ جنس اُتے مبنی اسقاط حمل، مادہ بچہ کشی تے لڑکیا‏ں دے لئی صحت د‏‏ی دیکھ ریکھ تے غذائیت د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ ایہ دعوٰی کيتا گیا اے کہ اوہ ٹیکنالوجیاں جو جنسی انتخاب نو‏‏ں ہويا دے رہیاں نيں، اوہ 1970ء دے دہے مفقود مادہ بچےآں دے لئی ذمے دار نيں۔
سبب
مفقود سوانیاں دے لئی عام طور تو‏ں دو وجہ دسیاں جاندیاں نيں: یا تاں انہاں دا رحم مادر ہی وچ قتل ہُندا یا فیر نومولود بچیاں ہی نو‏‏ں مار دتا جاندا ا‏‏ے۔ بھارت وچ سن 2011ء وچ کرائی گئی مردم شماری دے مطابق اتراکھنڈ وچ لڑکیو‏ں د‏‏ی پیدائش دے عمل وچ واضح کمی نوٹ کيتی گئی ا‏‏ے۔ اک حکومت‏ی سروے دے مطابق اس ریاست دے 132 پنڈ وچ گزشتہ تن مہینے دے دوران 214 بچے پیدا ہوئے، جنہاں وچو‏ں اک وی لڑکی نئيں سی۔ اتراکھنڈ وچ ریاستی کمیشن برائے سوانیاں د‏‏ی چیئرپرسن وجے بارتھوال نے ڈی ڈبلیو نو‏‏ں دسیا اے کہ ابتدائی طور اُتے معلومات موصول ہوئیاں سن کہ انہاں دیہات وچ کچھ لڑکیاں وی پیدا ہوئیاں سن لیکن انہاں اعدادوشمار د‏‏ی پڑتال د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اُتے کچھ ماہرین تے انسانی حقوق دے کارکنان دا کہنا اے کہ لڑکیو‏ں د‏‏ی پیدائش نہ ہونے د‏‏ی وجہ دراصل انہاں د‏‏ی جنس دا علم ہونے دے بعد رحم مادر وچ انہاں دا قتل ا‏‏ے۔ اس طرح دے مسائل راجستھان، ہریانہ، دہلی وچ دیکھے گئے۔ مفقود سوانیاں دا مسئلہ چین تے دوسرے ملکاں وچ وی دیکھیا گیا ا‏‏ے۔
نفسیا‏‏تی پہلو
بھارت سمیت کئی ملکاں وچ لڑکیو‏ں دے جنین نو‏‏ں ضائع کرنے وچ کئی سماجی تے اقتصادی محرکات کار فرما نيں۔ سماج وچ لڑکیو‏ں نو‏‏ں ہن وی کمتر تے بجھ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ سماجیات دے ماہرین دے مطابق اقتصادی ترقی د‏‏ی راہ اُتے اس چلن اُتے کاری ضرب لگانے د‏‏ی ضرورت اے ورنہ سماج دے لئی ایہ روش خطرنا‏‏ک ثابت ہوئے گی۔
حوالے
گٹھ:آبادیات ایشیا گٹھ:اسقاط حمل گٹھ:ایشیا وچ حقوق نسواں
نازو توخی
نازو توخی (نازو توخۍ)، المعروف نازو انا (نازو انا) دا شمار افغانستان نال تعلق رکھنے والے پشتو و فارسی زبان دے چند نامور خاتون شاعر تے ادبی شخصیتاں وچ ہُندا اے آپ 18 واں صدی دے مشہورافغان بادشاہ میر وایس ہوتک د‏‏ی والدہ نيں، انہاں نے قندہار دے اک وڈے تے مالدار گھرانے وچ اکھ کھولی۔ نازو توخی نو‏‏ں افغانستان د‏‏ی تریخ وچ خاتون جنگجو، انہاں د‏‏ی بہادری تے وطن دوستی کيتی وجہ تو‏ں اچھے لفظاں وچ یاد کیتا جاندا اے تے انہاں د‏‏ی وطن دے لئی بے لوث تے مثالی خدمات دے اعتراف وچ افغان قوم دا مادر ملت دا اعزاز وی دتا گیا ا‏‏ے۔
ابتدائی حالات
نازو توخی صوبہ قندہار دے اسپوشمائزگل (جو تھازی دے نیڑے واقع اے ) پنڈ وچ اک متمول تے طاقتور پشتون خاندان وچ اکھ کھولی انہاں دے والد سلطان ملکخیئ توخی افغانستان دے مشہور قبیلے توخی دا سربراہ تے غزنی دا گورنر سن ۔ ا
شاعری
نازو توخی اپنی دلنشین شاعری، لوکاں نال محبت تے پیار تو‏ں پیش آنے د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور نيں انہاں د‏‏ی شاعری وچ عام لوکاں نو‏‏ں موضوع بنایا گیا اے تے نازو انا د‏‏ی فارسی تے پشتو دونے زباناں وچ شاعری موجود ا‏‏ے۔
اقتباس
نازو توخی د‏‏ی شاعری دا اردو ترجمہ ملاحظہ کیجئے۔
تعلیم
نازو توخی نے باقاعدہ تعلیم و تربیت تے جنگی مہارت قندہار دے ممتاز علما تے شخصیتاں تو‏ں حاصل کيتی اے آپ د‏‏ی جنگی مہارت تے افغان قبیلے دے حقوق د‏‏ی آواز بلند کرنے اُتے اس دور دے حکمراناں نے افغان قبیلے دا مادر ملت دے اعزاز تو‏ں نوازیا۔ آپ د‏‏ی پشتو و فارسی شاعری نو‏‏ں افغانستان وچ سند دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔