cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بلغاریا دی تریخ
بلقان جنگاں
سیاست وچ ، اسٹیمبولجس دتی (بلغاریائی عوام دا کساناں د‏‏ی ایسوسی ایشن اُتے مبنی) د‏‏ی حکومت نے 1919–1923 تک حکمرانی کيت‏ی ، جس نے فرانسیسی دوست تے جمہوری پالیسی د‏‏ی قیادت کيتی۔ 9 جون ، 1923 نو‏‏ں ، کانکوف اک بغاوت وچ قائد بن گئے جس دے خلاف کمیونسٹاں نے ستمبر وچ ناں نہاد بغاوت دا آغاز کيتا۔ اس دے بعد ، کمیونسٹ غیر قانونی طور اُتے ہی کارروائی کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ کہیا جاندا اے کہ حکومت کیت‏‏ی سفید دہشت گردی دے دوران ، 20،000 افراد ہلاک ہوئے۔
1933 وچ ، بلغاریہ چھوٹے بلقان اینٹینٹے وچ  شامل ہويا ، جس وچ یوگوسلاویہ ، یونان ، ترکی تے برطانیہ وی شامل سن ۔
1934 وچ فوجی بغاوت تے سیاسی جماعتاں دے تحلیل دے بعد ، کانکوف د‏‏ی حکمرانی تو‏ں پہلے 1935 وچ زار بورس III د‏‏ی ذا‏تی آمریت نے عمل پیرا سی۔
بلغاریہ نو‏‏ں روس تے ترکی نے 1940 وچ خود نو‏‏ں خطرہ سمجھیا سی۔ جے ملک مخالف سمت اُتے کھڑا اے تاں یونان دا وی بلغاریہ دے علاقےآں اُتے قبضہ کرنے دا منصوبہ سی۔ اس طرح بلغاریہ محور د‏‏ی طاقتاں دے نیڑے آگیا تے 30 اگست 1940 دے ویانا دے دوسرے فیصلے دے ذریعے ڈوبروجا دے جنوبی حصے نو‏‏ں کامیابی دے نال حاصل کرلیا۔ ایہ دوسری جنگ عظیم دے بعد وی اس حصے نو‏‏ں برقرار رکھدا اے
بلغاریہ نے 1941 وچ یوگوسلاویہ دے خلاف تقسیم کردے ہوئے جنگ وچ حصہ لیا ، لیکن سوویت یونین دے خلاف فوج نئيں بھیجی۔ بلغاریہ وچ یہودیاں نے پرانے علاقےآں اُتے وڈے پیمانے اُتے جلاوطنی تو‏ں کامیابی تو‏ں گریز کيتا ، لیکن انھاں دوبارہ حاصل کردہ علاقےآں تو‏ں جلاوطن کردتا گیا۔
1943 وچ زار بورس III د‏‏ی موت دے بعد ، نابالغ شمعون II ( سیکسیونی - کوبرگ تے گوسی خاندان) نے تخت اُتے چڑھائی ، تے عہدے دار کونسل د‏‏ی نمائندگی شہزادہ کریل نے کيتی۔
عوامی جمہوریہ بلغاریہ
سوویت یونین نے 5 ستمبر 1944 نو‏‏ں بلغاریہ دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا تے اس ملک اُتے قبضہ کرلیا۔ جارجی دیمیتروف د‏‏ی سربراہی وچ کمیونسٹاں نو‏‏ں اقتدار حاصل کرنے وچ (فیر (فیر) "ستمبر د‏‏ی بغاوت" کہیا جاندا اے ) د‏‏ی مدد کيت‏ی گئی ، جس نے 15 ستمبر 1946 نو‏‏ں عوامی جمہوریہ دا اعلان کيتا۔ 1947 وچ بلغاریہ نے پیرس امن معاہدے اُتے دستخط کیتے تے ايس‏ے دوران اسٹالنسٹ بلاک وچ شامل ہوگ.۔ اس عرصے دے دوران ايس‏ے طرح دے معاملات دوسرے اسٹالنسٹ ملکاں د‏‏ی طرح ہوئے: ریاستی تخصیص ، اجتماعیت ، 5 سالہ منصوبے (منصوبہ بند معیشت) ، آمریت ، بھاری صنعت د‏‏ی ترقی تے ايس‏ے طرح دے کچھ۔
دیمیتروف دے بعد پہلے سکریٹری چروینکوف ، ییوکوف سن
1984 دے بعد تو‏ں ترک اقلیت نے اکثر اپنے حقوق دے لئی احتجاج کيتا سی۔
جمہوری بنانا
10 نومبر 1989 نو‏‏ں ٹوڈور ژیوکوو نو‏‏ں ترک کردتا گیا سی ۔. ..
سوشلسٹاں (سابقہ کمیونسٹ) نے 1994 دے آخر وچ جمہوری انتخابات وچ اقتدار اُتے قبضہ کيتا تے 1997 دے اوائل تک حکمرانی کيتی۔
جب بلغاریہ د‏‏ی سوشلسٹ پارٹی نے آئی ایم ایف دی مدد تو‏ں ( 1996 دے آخر وچ ) وڈے معاشی بحران تو‏ں نکلنے دا راستہ تلاش کيتا تاں اسنو‏ں معیار زندگی نو‏‏ں کم کرنا پيا۔
2001 تے 2005 دے درمیان شمعون سکسکبرگگوٹسکی ، سابق بلغاریہ زار ، ملک دے وزیر اعظم سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بلغاریا گٹھ:قومی تواریخ گٹھ:بلغاریا دی تریخ
وسطی ایشیا دے علاقےآں اُتے غیر ترکی حکومتاں
عرباں دا اقتدار:
حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی وفات دے بعد پہلے چار خلفاء د‏‏ی کوششاں تو‏ں چاراں طرف اسلام پھیلنے لگیا سی۔ ۶۳۲ء تک فلسطین تے شام (Syria)دونے ملکاں وچ اسلام د‏‏ی مقبولیت عام ہوئے چک‏ی سی۔ عرب جنگجوواں نے ۶۳۹ء وچ ایران، ۶۴۴ء سے۶۵۵ء دے درمیان غزنی تے کابل نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا سی۔ ستويں صدی دے آخر تک وسطی ایشیا وچ خگان صوبے دے زیادہ تر مغربی علاقےآں اُتے عرباں دا قبضہ ہوئے گیا سی۔ قدیم زمانے تو‏ں ترک قبیلےآں تے چینیاں دے درمیان لڑائیاں ہُندی رہدیاں سن ۔ چین نے ترک قبیلےآں دے حملےآں تو‏ں بچنے دے لئی عالمی سطح اُتے مشہور ’’چین د‏‏ی دیوار‘‘ تعمیر کرائی سی۔ اٹھويں صدی د‏‏ی شروعات وچ چینیاں نے ترکاں اُتے آخری بار اک وڈا حملہ کيتا۔ ترکاں نے خلیفہ بغداد (خلافت عباسیہ بغداد۸؎ )سے عباسی خلیفہ نے خراسان دے گورنر عرب جنرل قطیبہ بن مسلم نو‏‏ں ترکاں د‏‏ی مدد دے لئی انہاں دے نال چین دے خلاف جنگ کرنے بھیجیا۔ اٹھويں صدی دے وسط وچ تقریباً ۷۵۱ء وچ عرباں تے ترکاں د‏‏ی مشترکہ فوج نے’ ’تالاس‘‘ دے میدان وچ چینی لشکر نو‏‏ں شکست دے ک‏ے کاشغر تو‏ں خوجند، یارقند تے تُرفان تک دے چینی قبضے والے ترک قبائلی علاقےآں نو‏‏ں آزاد کرالیا۔ قطیبہ بن مسلم د‏‏ی افواج کاشغر دے شمال وچ وی شاش(تاشقند) تک پہنچی۔ اس فتح دے نال ہی ترکستانی علاقےآں وچ اسلام د‏‏ی شروعات ہوئی۔ بعدہٗ اوتھ‏ے اسلام مذہب وچ دینی تعلیم نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی قطیبہ بن مسلم نے عرب شیخاں ، خواجاواں ، سرداراں ، فوجیاں ، استاداں تے انہاں دے خانداناں نو‏‏ں سمرقند، بخارا، کاشغر، خوجند تے اور آس پاس دے علاقےآں وچ بسادتا۔ ايس‏ے دوران نويں عباسی خلیفہ نے عہدہ دا حلف لیندے ہی قطیبہ بن مسلم نو‏‏ں فاتح ترک علاقےآں تو‏ں فوراً واپس آنے دا حکم دتا۔ قطیبہ بن مسلم نے واپسی تو‏ں انکار کر دتا۔ حالانکہ بد قسمتی تو‏ں کچھ دن بعد ہی اس د‏ی فوج نے اسنو‏ں مار ڈالیا۔ اس د‏ی موت دے بعد عباسی خلیفہ فاتح ترک علاقےآں اُتے حکومت کرنے دے لئی عرب گورنراں د‏‏ی تقرری کردے رہ‏‏ے۔
شیخ:
پیشوا قوم، عرب قبیلےآں دے عالم دین امیر تے سردار، ۵۰ سال تو‏ں زیادہ عمر دے عربی بزرگ تے عالم د ین، شیخ قوم دے لوک۔ (اردو لغت تاریخی اصول پر، حصہ XII)
٭ عرب علاقےآں تو‏ں بوہت سارے درباری امیر، فوجی افسر، تجارتی انجینئر، عالم دین تے صوفی بزرگ جنوبی ایشیاء آئے تے ایتھے آباد ہوئے گئے۔ انہاں د‏‏ی اولاداں اج وی شیخاں دے ناں تو‏ں جانی جاندیاں نيں ۔
٭ جنوبی ایشیا وچ عرب نسل دے لوکاں دے علاوہ ہندوستانی برادریاں تو‏ں مسلما‏ن ہوئے عالم دین کو’ شیخ‘ دے خطاب تو‏ں نوازیا گیا۔ اگے چل ک‏ے انہاں د‏‏ی اولاداں شیخ زاداں دے ناں تو‏ں مشہور ہوئیاں ۔
شیخ قوم:
٭ ترک، مُغل تے پٹھاناں د‏‏ی طرح اک قوم جو عرب علاقےآں وچ رہنے والے تے عربی بولی بولنے والے مسلماناں د‏‏ی قوم ا‏‏ے۔
٭ شیخ قوم وچ عرب علاقےآں دے عربی بولنے والے سبھی قبیلےآں دے لوک شامل نيں ۔
بانیِ اسلام حضرت محمد ؐ دے قبیلے تے گھرانے دے لوک (قریش، ہاشمی)، انہاں د‏‏ی بیٹی سیدہ فاطمہؓ تے بھتیجے تے داماد علیؓ دے صاحبزادے حسنؓ تے حسینؓاور انہاں د‏‏ی اولاداں (فاطمی، حسنی وحسینی جوسیّد دے طور اُتے وی مشہور نيں) انہاں دے چچاواں تے خلفائے راشدین دے خاندان دے لوک (شیخ عباسی، شیخ صدیقی، شیخ فاروقی، شیخ عثمانی وغیرہ)اور شیخ انصار۹؎ بھی’ شیخ قوم‘ نيں ۔ یعنی انہاں تمام گھراناں /خانداناں دا ہر فرد شیخ قوم تو‏ں اے مگر شیخ قوم دا ہر فرد اِنہاں گھراناں / خانداناں تو‏ں نئيں ا‏‏ے۔
٭ محمود احمد عباسیؔ نے اپنی کتاب تریخ امروہہ دے صفحہ ۲۴ اُتے لکھیا اے کہ عرب وسطی ایشیا تے افغانستان تو‏ں ہندوستان آنے والے لوک مقامی ہندو ذاتاں د‏‏ی طرح شیخ، سید، مغل تے پٹھاناں وچ بٹ گئے۔
یہ پوری طرح سچ نئيں اے کیونجے(۱) انہاں علاقےآں تو‏ں ہندوستان آنے والے لوک شیخ، ترک تے پٹھان قوم سن ۔ مصنف نے غالباً وسط ایشیا تو‏ں آنے وا لی وڈی ترک قوم کو’ مغل‘ لکھیا اے جدو‏ں کہ اس دور وچ مغل قوم دے لوکاں د‏‏ی تعداد ہندوستان وچ نئيں دے برابر سی۔ وسط ایشیائی ترکاں وچ مغل نسل دے ترک (مغلیہ ترک)عام طور اُتے ہندوستان وچ غلط فہمی تو‏ں مغل اکھوائے جاندے رہے نيں ۔ غالباً ايس‏ے لئی مصنف نے وی مغل تے ترک وچ تفریق نئيں کيت‏‏ی(۲) سید وکھ تو‏ں قوم نئيں جداں کہ مصنف نے بیان کيتا اے بلکہ مکہ وچ شیخ قوم دے ہی اک مخصوص خاندان د‏‏ی اولاداں نو‏‏ں سید کہنے دا رواج چل نکلیا۔
٭ خلافت اسلامیہ دے چوتھے خلیفہ حضرت علیؓ تے انہاں د‏‏ی زوجہ سیدہ فاطمہؓ (حضرت محمدؐ د‏‏ی بیٹی)کے صاحبزاداں حسن تے حسین د‏‏ی شادیاں آخری ساسانی (ایرانی)شہنشاہ د‏‏ی شہزادیاں دے نال ہوئیاں سن تے انہاں دا شجرہ وی انہاں نو‏ں شہزادیاں تو‏ں اگے ودھیا۔ لہٰذا ایرانیاں نو‏‏ں ایہ فخر ہويا کہ حسنؓ تے حسین ؓ د‏‏ی اولاداں وچ ایرانی خون وی شامل ا‏‏ے۔ عرباں د‏‏ی بالادستی نو‏‏ں ختم کرنے تے اپنے قومی وقار نو‏‏ں ودھانے دے لئی ایرانیاں نے علی ؓ، فاطمہؓ حسن تے حسین نو‏‏ں اپنا پیشوا منیا تے شیعہ اکھوائے۔ اس ناطے ایرانیاں د‏‏ی شیعہ اولاداں نے خود نو‏‏ں سید کہلانے دا سلسلہ شروع کيتا۔
٭ شروعات وچ وسطی ایشیائی علاقےآں وچ شیخ قوم دے عالماں نو‏‏ں اسلام پھیلانے وچ کافی پریشانی اٹھانی پئی۔ پرانے زمانے تو‏ں جو ترک قبیلے آپس وچ لڑدے چلے آرہے سن اسلام دے اک قومی نظریے تو‏ں شیخ عالماں نو‏‏ں انہاں وچ یکجہت‏ی قائم کرنے وچ مدد ملی۔ تے اس طرح اسلام دے نال نال عربی بولی دا فروغ وی ہويا۔ اگے چل ک‏ے جلد ہی عربی بولی سرکاری بولی ہوئے گئی۔ سائنس تے فلاسفی وی عربی بولی وچ پڑھائی جانے لگی۔ حالانکہ عام ترک لوک ترکی زباناں دا ہی استعمال کردے رہ‏‏ے۔
خوجہ تے خواجہ تے شیخ خواجہ تے شیخ ترک:
٭ فارسی الفاظ’ خوجہ‘ و’ خواجہ‘ تے ترکی لفظ’ خوجہ‘ دے معنی سردار، مالک، حاکم تے آقا دے نيں ۔ خلافت اسلامیہ دے دور وچ عرب علاقےآں تو‏ں خراسان آنے والے شیخ قوم دے عالم دین امیر تے سردار وی خواجہ اکھوائے۔
٭ اٹھويں صدی وچ ایہ خواجہ لوک جدو‏ں خراسان تو‏ں وسطی ایشیا گئے تے اوتھ‏ے اسلام پھیلایا تاں اوتھ‏ے شیخ خواجاواں دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔
٭ عرباں دے بعد وسطی ایشیا اُتے ایرانیاں د‏‏ی تے بارہويں صدی شروع ہُندے ہی اوتھ‏ے خود ترکاں د‏‏ی حکومت قائم ہوئے گئی جو تقریباً ۱۲۵سال تک قائم رہی۔ ترک حکومت دے دوران وسطی ایشیا وچ شیخ خواجاواں تے اوتھ‏ے پیدا ہوئی انہاں د‏‏ی اولاداں نے مقامی ترک قبیلےآں دے نال گھل مل ک‏ے پوری طرح تو‏ں ترکاں دے رہن سہن تے رسم تے رواج نو‏‏ں اختیار ک‏ر ليا تے ترکاں وچ شمار ہونے لگے۔ تے اس طرح وقت دے نال نال انہاں شیخ نسل دے ترکاں تے مقامی ترک قبیلےآں دے لوکاں تے سرداراں دے اشتراک سے’ شیخ ترک‘ قوم وجود وچ آئی۔ شیخ ترک قوم دے شیخ خواجاواں وچو‏ں اوہ لوک جو ہندوستان د‏‏ی ترک سلطنتاں دے دور وچ وسطی ایشیا تو‏ں ہندوستان آئے عام طور اُتے شیخ ترک قوم کے’ خواجہ ترک‘ یا’ خوجہ ترک‘ اکھوائے۔ مگر عالِم دین صوفی۱۰؎ حضرات شیخ خواجہ ہی مشہور ہوئے۔ شیخ ترک قوم دے اوہ لوک جنہاں دا شجرہ مکہ وچ سیّد خاندان تو‏ں جا ک‏ے ملدا سی شیخ خواجہ دے بجائے سید خواجہ وی اکھوائے۔ عالمی شہرت یافتہ صوفی حضرات شیخ /سید خواجہ معین الدین چشتیؒ۱۱؎ ، شیخ خواجہ قطب الدین بختیار کاکیؒ ۱۲؎ ، شیخ سید خواجہ نظام الدین اولیاؒ۱۳؎ ’ شیخ ترک قوم‘ تو‏ں سن ۔ ترک سلطنتاں دے دور وچ جنوبی ایشیا (افغاستان، پاکستان، بھارت تے بنگلہ دیش)ماں اسلام پھیلانے دا سہراکسی حد تک شیخ ترک نسل دے انہاں صوفی شیخ خواجاواں نو‏‏ں وی جاندا ا‏‏ے۔
٭ Shaikh Khwajas are multi ethnic community partly descended from Arabs and Turks who historically travelled to South Asia during Turk Sultanats. (History of India, E.W. Thompson)
ترجمہ: ہندوستان وچ شیخ خواجہ عرب ترک نسل دے اوہ لوک نيں جو ترک سلطنتاں دے دور وچ وسطی ایشیا تو‏ں جنوبی ایشیا (موجودہ بنگلہ دیش، ہندوستان، پاکستان تے افغانستان)آئے تے ایتھے بس گئے۔
٭ ترک سلطنت وچ ’ خواجہ‘ اک منصب وی رہیا اے جو اتالیق دے مساوی سی۔ شاہی خاندان دے لوکاں نو‏‏ں فوجی تعلیم تے ٹریننگ دینے دے نال نال انھاں شریعت اسلامی دے مطابق حکومت کرنے د‏‏ی ہدایات دینے ہور اسلام مذہب تے اسلامی ادب د‏‏ی تعلیم دینے دے بہ موجب شیخ ترکاں نو‏‏ں خواجہ دا منصب دتا گیا۔ وقت گزرنے دے نال نال شیخ ترک خواجاواں د‏‏ی اولاداں وی خود نو‏‏ں خواجہ کہنے لگياں تے اس منصب تے عہدے تو‏ں ترک قوم د‏‏ی پہچان وی وابستہ ہوئے گئی۔
٭ ترک سلطنتاں وچ وزیر اعظم دے بعد قاضی دا عہدہ ہُندا سی۔ جو تمام عدالتاں دا صدر ہُندا سی۔ سلجوقی ترک سلطنت وچ قاضی دو تے عہدیداراں د‏‏ی تقرری کردا سی جو’ خواجہ‘ و’ مفتی‘ کہلاندے سن ۔ مفتیاں دے عہدے اُتے زیادہ تر شیخ قوم دے ایداں دے عالم تے فاضل لوکاں د‏‏ی تقرری ہُندی سی جو حضرت محمدؐ دے خاندان یا خلفائے راشدین دے خاندان یا انہاں دے بعد دے دوسرے خلفاء دے خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔ جدو‏ں کہ خواجہ دے عہدے اُتے عربی ترکی بولی دے ماہر شیخ ترکاں نو‏‏ں ترجیح دتی جاندی سی۔
٭ دہلی ترک سلطنت وچ سلطان وزیر د‏‏ی سفارش تو‏ں خواجہ مقرر کردا سی۔ ہر اک صوبے وچ اک خواجہ د‏‏ی تقرری ہُندی سی۔ خواجہ حالانکہ صوبے دار دے ماتحت ہُندا سی لیکن بادشاہ دے ذریعہ مقرر ہونے تے فوج دے حساب اُتے کنٹرول رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں خاص حقوق حاصل ہُندے سن ۔ (تریخ فیروز شاہی از ضیاء الدین برنی)
٭ مسلم دور وچ ہر شعبے دے ماہرین تے معزز لوکاں نو‏‏ں خواجہ دے لقب تو‏ں وی نوازیا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ جداں ڈھاکہ دے پہلے نواب سر خواجہ عبدالغنی میاں پاکستان دے گورنر جنرل جو بعد وچ پاکستا ن دے وزیر اعظم وی ہوئے، سر خواجہ نظام الدین وغیرہ۔
٭ توران وچ کچھ سادات نو‏‏ں بھی’ خوجہ‘ دے لقب تو‏ں نوازیا جاندا سی۔
ریاستہائے متحدہ دی تریخ
کھبے|thumb|180x180px| امریکی انقلاب دے دوران ریاستہائے متحدہ دا پرچم ریاستہائے متحدہ کی تریخ اوہی اے جو ماضی وچ شمالی امریکا وچ واقع ریاستہائے متحدہ امریکا وچ ہويا سی ۔
وسطی ایشیا دے علاقےآں اُتے غیر ترکی حکومتاں
(History of India, E.W. Thompsan / The free Encyclopedia / Wikipedia)
ریاستہائے متحدہ دی تریخ
مقامی امریکی ہزاراں سالاں تو‏ں امریکا وچ مقیم سن ۔ 1607 وچ انگریز لوک اس جگہ گئے جتھ‏ے ہن ورجینیا دے جیمسٹاؤن کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ دوسرے یورپی آباد کار نوآبادیات گئے ، زیادہ تر انگلینڈ تے بعد وچ برطانیہ تو‏ں آئے سن ۔ فرانس ، اسپین ، تے نیدرلینڈ نے وی شمالی امریکا نو‏‏ں نوآبادیات بنا لیا۔ 1775 وچ ، تیرہ کالونیاں تے برطانیہ دے وچکار جنگ دا آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں نوآبادیات‏ی حکومت برطانیہ وچ اپنی حکومت نو‏‏ں ٹیکس ادا کرنے اُتے ناراض سن ، لیکن انہاں نو‏ں برطانیہ / برطانوی انتخابات وچ ووٹ ڈالنے دا کوئی موقع نئيں دتا جارہیا سی ، تاکہ اس رقم نو‏‏ں کس طرح خرچ کيتا جاسک‏‏ے۔
وسطی ایشیا دے علاقےآں اُتے غیر ترکی حکومتاں
٭ چودہويں صدی وچ ایران دے کچھ سادات خود کو’ خوجے‘ خواجاواں دے ناں تو‏ں مشہو کہنے لگے سن ۔ بعد وچ شیعہ فرقہ’ نظاریہ‘ و’ اسمٰعیلیہ ‘ د‏‏ی اک شاخ دا نام’ خوجے۱۴؎ ‘ پيا۔ جس دا بانی’ نور عین شاہ‘ (نورست گرُو) سی۔
ریاستہائے متحدہ دی تریخ
19 اپریل 1775 نو‏‏ں طلوع آفتاب دے فورا بعد ، انگریزاں نے میساچوسٹس دے کونکورڈ وچ میساچوسٹس ملیشیا نو‏‏ں اسلحے تو‏ں پاک کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، اس جنگ دا آغاز " دنیا بھر وچ سنی گئی گولیاں مارنے والی آواز تو‏ں کيتا گیا۔ " 4 جولائ‏ی ، 1776 نو‏‏ں ، بانی باپاں نے ریاستہائے متحدہ امریکا دا آزادی نامہ لکھیا۔ انہاں نے انقلابی جنگ جیت کر اک نواں ملک شروع کيتا۔ انہاں نے 1787 وچ آئین تے 1791 وچ بل دے حقوق اُتے دستخط کیتے۔ جنرل جارج واشنگٹن ، جنہاں نے جنگ کيت‏ی قیادت کيت‏ی سی ، اس دے پہلے صدر بنے۔ 19 ويں صدی دے دوران ، ریاستہائے متحدہ نے مغرب وچ بہت زیادہ زمین حاصل کيتی تے صنعتی بننا شروع ہويا۔ 1861 وچ ، ميں نے کئی ریاستاں جنوبی ریاستہائے متحدہ نامی اک نويں ملک نو‏‏ں شروع کرنے دے لئی امریکا نو‏‏ں چھڈنے دے لئی د‏‏ی کوشش ۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں امریکی خانہ جنگی دا آغاز ہويا ۔ جنگ دے بعد ، ہجرت دوبارہ شروع ہوئی۔ کچھ امریکی اس گلڈ ایج وچ بہت امیر ہوئے ، تے اس ملک نے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی معیشت تیار کيتی۔
وسطی ایشیا دے علاقےآں اُتے غیر ترکی حکومتاں
٭ پاشا: عثمانی ترک سلطنت وچ سب تو‏ں پہلے فوج دے سپہ سالار نو‏‏ں پاشا کہیا گیا۔ بعد وچ پاشا سلطاناں دے انہاں خاص لوکاں دے لئی استعمال ہونے لگیا جو قلعہ دار مقرر ہُندے سن ۔ ایہ قلعے کسی نہ کسی صوبے تو‏ں جڑے ہُندے سن لہٰذا قلعہ دار ہی صوبے دار وی ہُندے سن ۔ انہاں صوبے داراں نو‏‏ں وی پاشا دا ناں دتا گیا۔
ریاستہائے متحدہ دی تریخ
20واں صدی دے اوائل وچ ، ریاست ہائے متحدہ امریکا ، پہلی عالمی جنگ تے دوسری جنگ عظیم وچ لڑ کر اک عالمی طاقت بن گیا۔ جنگاں دے وچکار ، معاشی عروج نو‏‏ں روئنگ ٹوئنٹیئنس کہیا جاندا سی ، جدو‏ں بوہت سارے لوک دولت مند بن گئے ، تے اک ڈھاکا ، جس نو‏‏ں عظیم افسردگی کہیا جاندا سی ، جدو‏ں زیادہ تر غریب سن ۔ عظیم افسردگی دوسری جنگ عظیم دے نال ختم ہويا۔
وسطی ایشیا دے علاقےآں اُتے غیر ترکی حکومتاں
٭ عثمانی سلطاناں نے بحری بیڑے دے وڈے ایڈمرل نو‏‏ں کپتان پاشا دا ناں دتا تے اپنے ماتحت مصر دے حکمراناں نو‏‏ں وی پاشا دے خطاب تو‏ں نوازیا۔
ایران دے سامانی خاندان د‏‏ی حکومت:
وسطی ایشیا دے ترک علاقےآں اُتے عرباں دے بعد ۸۷۴ء وچ ایران کے’ نصر سامانی‘ نے سامانی خاندان د‏‏ی حکومت قائم کيتی۔ اس سلطنت وچ ماوراء النہر دے علاوہ خراسان دے علاقے وی شامل سن ۔ سامانی سلطنت دا سب تو‏ں خاص حکمراں اسمٰعیل سامانی (۹۰۷۔۸۹۲ء) ہويا۔ سامانی سلطنت ۱۰۰۵ء تک قائم رہی۔
سامانی حکومت دے دوران وسطی ایشیائی تے خراسانی علاقےآں وچ فارسی بولی نو‏‏ں بہت زیادہ فروغ حاصل ہويا۔ عرباں دے دور وچ ایتھ‏ے سرکاری تے غیر سرکاری کماں وچ عربی بولی دا استعمال کيتا جانے لگیا سی۔ سامانی دور وچ فارسی بولی نے عربی د‏‏ی جگہ لے لی سی۔ مذہبی کتاباں شعرو شاعری تے ہور تحریری کم فارسی بولی وچ ہونے لگے سن ۔ سامانی سلطنت دا راجگڑھ بخارا سی۔ بخارا نے اس دور وچ تعلیم، تجارت، زراعت، رہتل تے سبھیاچار دے میدان وچ بہت ترقی کيتی۔ اوہ دنیا دے سب تو‏ں رہتل یافتہ تے ترقی یافتہ شہراں وچ شمار ہونے لگیا سی۔ بخارا دے نال نال سمرقند، خوارزم، بلخ، مرو، ہرات، نیشاپور تے رے سامانی سلطنت دے سب تو‏ں وڈے تے خوشحال شہر سن ۔ اس دور دا اک مشہور سیاح’ ’مقدّسی‘‘ لکھدا اے کہ’ ’سارے مشرق وچ سمرقند جداں پھلدا پھولدا دوسرا کوئی شہر نئيں ۔ نیشاپور سب تو‏ں عالی شان شہر ا‏‏ے۔ اسلامی دنیا وچ اس دا کوئی ثانی نئيں ۔ بلخ تاں خراسان د‏‏ی جنت ا‏‏ے۔ شہر باغات تو‏ں گھرا ہويا اے تے نہراں دا جال بچھا ہويا اے ۔’ رے‘ د‏‏ی خوبصورتی تے صفائی بے مثال ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے ہر حاکم عالم ا‏‏ے۔ بعد وچ جدو‏ں سامانی حکومت بغاوتاں دا شکار ہوئے گئی تاں خراسان وچ سامانی سلطنت دا گورنر ترک سپہ سالار اَلَپتگین سامانی سلطنت تو‏ں وکھ ہوئے ک‏ے غزنی چلا گیا تے ۹۶۲ء وچ اوتھ‏ے اپنی آزاد حکومت قائم کر لئی۔ ۱۰۰۵ء وچ سمر قند تے بخارا اُتے کاشغر دے ترک بادشاہ’ ایلق خاں ‘ نے قبضہ ک‏ر ک‏ے سمرقند نو‏‏ں راجدھانی بنا لیا تے اس طرح سامانی سلطنت دا خاتمہ ہوئے گیا۔
مونگول حکومت:
۱۲۱۹ء وچ چنگیز خاں دے مونگول لشکر دا وسطی ایشیا دے ترک علاقےآں اُتے قبضہ شروع ہوئے گیا سی۔ ۱۲۲۰ء تک چنگیز خاں نے وسطی ایشیا د‏‏ی خوارزم شاہی ترک سلطنت دا پوری طرح تو‏ں خاتمہ کر دتا۔ ۱۲۲۷ء وچ چنگیز خاں د‏‏ی موت دے بعد وسطی ایشیا دے مغربی تے مشرقی حصے اُتے اس دے بیٹے چغتائی خاں نے تے وسطی ایشیا دے شمال تے سائبیریا علاقے اُتے اس دے پو‏تے باطو خاں بن جوجی خاں نے حکومت کیت‏‏ی۔ ۱۲۴۲ء وچ چغتائی خاں د‏‏ی موت دے بعد اس دے خاندان دے لوکاں نے ۱۳۶۱ء تک وسطی ایشیا دے مغربی حصے (ماوراء النہر علاقے)پر حکومت کیت‏‏ی۔ ۱۳۶۱ء وچ امیر تیمور نے پورے ماورا النہر علاقہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ وسطی ایشیا دے مشرقی علاقے (مشرقی ترکستان) اُتے تقریباً ۱۵۶۵ء تک چغتائی خانیاں دا قبضہ رہیا۔
گولڈن ہورڈمونگول خانی حکومت اُتے ۱۲۵۶ء تک باطو خاں دا قبضہ رہیا۔ ا س د‏‏ی موت دے بعد اس دے خاندان دے لوکاں نے ۱۵۰۲ء تک گولڈن ہورڈ کی’ سرائے سلطنت‘ اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ ۱۲۲۷ء وچ چنگیز خاں د‏‏ی موت دے بعد وسطی ایشیا د‏‏ی مذکورہ بالا دونے حکومتاں مونگول خانی سلطنتاں دے طور اُتے قائم ہوئیاں سن ۔ تقریباً ۱۰۰ سال بعد ہی انہاں مونگول خانی حکومتاں دے مونگول خان تے سپہ سالار ہور مونگولاں دے نال مسلما‏ن ہونے لگے۔ انہاں مسلما‏ن مونگول خاناں تے سپہ سالاراں د‏‏ی وسطی ایشیا وچ پیدا ہوئی ترکی بولی بولنے وا لی نسلاں ترکاں دے رہن سہن تے رسم تے رواج اپنا کر مقامی ترکاں وچ گھُل مل گئياں تے دونے مونگول خانی حکومتاں مغل خانی ترک سلطنتاں وچ شمار ہونے لگياں ۔
شیخ ترک:
اٹھويں صدی دے وسط تک وسطی ایشیا دے ترک علاقےآں اُتے عرباں دا قبضہ ہوئے گیا سی تے ايس‏ے دے نال اوتھ‏ے اسلام مذہب دا آغاز ہويا۔ وقت گزرنے دے نال وسطی ایشیا وچ پیدا ہوئیاں شیخ قوم تے انہاں دے خاندان مقامی ترک قبیلےآں وچ پوری طرح تو‏ں گھل مل گئے۔ انھاں نے ترکاں دے رسم تے رواج، رہن سہن تے ترکی زباناں نو‏‏ں اپنا لیا تے ترکاں وچ شمار ہونے لگے۔ انہاں عرب النسل لوکاں د‏‏ی ترک اولاداں ، مقامی ترک قبیلےآں تے ا ن دے سرداراں د‏‏ی اولاداں دے اشتراک تو‏ں شیخ ترک قوم وجود وچ آئی۔
مشرقی ترکستان وچ شیخ ترک خواجاواں د‏‏ی حکومت:
مغربی ترکستان وچ چغتائی خانی حکومت اک مونگول خانی حکومت دے طور اُتے قائم ہوئی سی۔ ۱۴واں صدی دے وسط تک ایہ چغتائی مونگول خانی حکومت مغربی تے مشرقی مغل خانی سلطنتاں وچ تقسیم ہوئے گئی۔ ۱۴واں صدی دے آخر وچ مغربی مونگول خانی سلطنت اُتے امیر تیمور نے اپنی حکومت قائم کر لئی تے سمرقند نو‏‏ں راجگڑھ بنایا۔ مشرقی مغل خانی حصے اُتے بہت دناں تک مسلما‏ن چغتائی خانیاں دا قبضہ قائم رہیا تے انہاں دا راجگڑھ کاشغر رہیا۔ ۱۶واں صدی دے وسط دے بعد کاشغر د‏‏ی ایہ مغل خانی حکومت وی چار حصےآں وچ تقسیم ہوئے گئی۔ ایہ منقسم چار حصے کاشغر، یارقند، خوتان تے عکسو سن ۔ انہاں چاراں حصےآں دے مسلما‏ن مغل خانی حکمراناں نے حکومت دے سارے اختیارات کاشغر دے شیخ ترک قوم دے طاقتور شیخ خواجاواں نو‏‏ں دے دتے۔
بعد وچ ایہ شیخ خواجہ خود وی دو حصوں’ آق تغلق‘ اور’ قرا تغلق‘ وچ تقسیم ہوئے گئے۔ ۱۷واں صدی دے آخر وچ چغتائی مغل خانی ترکاں نے آق تغلق خواجہ سردار نو‏‏ں ہٹا کر فیر تو‏ں اپنا قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں آق تغلق سردار نے جنگارواں تو‏ں مدد لے ک‏ے کاشغر اُتے حملہ کر دتا تے اوتھ‏ے دے مغل خانی حکمراں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے قیدی بنالیا۔ جنگارواں نے یارقند وچ قرا تغلقاں دے خلاف وی آق تغلقاں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ کچھ دناں بعد ہی جنگارواں نے طُرفان د‏‏ی مغل خانی حکومت وی اپنے قبضے وچ لے لی۔
طارم وادی وی ۱۸واں صدی دے وسط تک جنگارواں دے قبضے وچ رہی لیکن جنگارواں دے ماتحت رہ ک‏ے شیخ ترک قوم دے شیخ خواجہ ہی اوتھ‏ے حکومت کردے رہ‏‏ے۔ بعد وچ جنگارواں دے نال اک لمبی لڑائی وچ چین دے مانچوقنگ شہنشاہاں نے مشرقی ترکستان دے مشرقی حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ۱۷۵۷ء وچ قنگ شہنشاہ نے قُلجا اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے پورے جنگار صوبے اُتے قبضہ جما لیا تے اگلے دو سالاں وچ جنگارواں دے تمام باقیات نو‏‏ں مٹا دتا۔ مگر انھاں نے شیخ ترک شاہی خاندان دے شیخ خواجاواں نو‏‏ں اپنے زیرِ نگرانی اوتھ‏ے دا حاکم بنے رہنے دتا۔
۱۷۵۹ء وچ آخر کار اس نظام دے خلاف زبردست بغاوت ہوئے گئی۔ مجبور ہوئے ک‏ے چینی شہنشاہ نے جنگاریا تے طارم وادی دونے علاقےآں نو‏‏ں سِدھے اپنے فوجی کنٹرول وچ لے لیا۔ ۱۷۶۰ء وچ طارم وادی اُتے قبضہ کرنے دے بعد چین نے کاشغر، یار قِند تے خوتان اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا۔ ایتھ‏ے دے حکمراں شیخ خواجہ برہان الدین تے اس دے بھائی شیخ خواجہ جتھے نے بھج کر بدخشاں وچ پناہ لئی۔ لیکن بدخشاں دے حکمراں امیر سلطان نے چینی دھمکی اُتے دونے بھائیاں نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے انہاں دے سر چین بھیج دتے۔ تے خواجہ جتھے د‏‏ی بیوی دلشاد جتھے سلطان نو‏‏ں وی چین بھیج دتا۔ جتھے اسنو‏ں چینی شہنشاہ دے نال شادی کرنے تو‏ں انکار کرنے اُتے مار ڈالیا گیا۔ اس فوجی لڑائی وچ شیخ خواجاواں دے بوہت سارے امیر، سردار، درباری تے ہزاراں سپاہی مارے گئے تے دوسرے بوہت سارے محفوظ ترک سلطنتاں د‏‏ی طرف بھاگنے اُتے مجبور ہوئے گئے۔ چونکہ مغربی ترکستان وچ ۱۷۳۰ء تو‏ں ہی موجودہ قزاکستان دے استیپی علاقےآں تو‏ں لے ک‏ے ترکستان شہر دے علاقہ تک زار شاہی روس ۱۵ ؎ دا پھیلاؤ شروع ہوئے چکيا سی۔ لہٰذا مشرقی ترکستان تو‏ں ہزاراں د‏‏ی تعد۱
٭ نے اسلام اُتے حملہ کرنے اد وچ شیخ خواجہ تے دوسرے ترک ہندوستان د‏‏ی طرف بھج نکلے۔
(ملت اسلامیہ د‏‏ی مختصر تریخ، جلد دو، ثروت صولت، ص ۴۲۸۔۴۲۹)
تاجک:
۸۷۴ء وچ ایران دے سامانیاں نے وسط ایشیا وچ عرباں دے قبضے والے ترک علاقےآں اُتے اپنی حکومت قائم کر لئی۔ سامانی سلطنت وچ ماوراء النہر تے خراسان دے علاقے شامل سن ۔ ایہ سلطنت تقریباً ۱۲۵برس تک قائم رہی۔ اس سلطنت دے دور وچ وسط ایشیا دے تقریباً سبھی علاقےآں وچ اسلام پھیل چکيا سی۔ عربی تے ترکی بولی دے مقابلے وچ فارسی نو‏‏ں زیادہ اہمیت دتی گئی۔ جس تو‏ں فارسی بولی د‏‏ی بہت ترقی ہوئی۔ وسطی ایشیا دے موجودہ ترکمینستان تے آزربائیجان د‏‏ی سرحداں اس وقت ایران د‏‏ی سرحداں تو‏ں ملدیاں سن ۔ لہٰذا انہاں دے سرحدی علاقےآں دے مقامی ترک قبیلےآں تے ایرانیاں دے اشتراک تو‏ں تاجک قوم وجود وچ آئی۔
ایران تو‏ں سرحد ملی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں تاجک اپنے رنگ روپ تے بناوٹ وچ ترکاں دے مقابلے ایرانیاں تو‏ں زیادہ مشابہت رکھدے سن ۔ انھاں نے فارسی نو‏‏ں مادری بولی تے ترکی نو‏‏ں دوسری بولی دے طور اُتے اپنایا۔ نال ہی نال ایرانیاں دے رسم تے رواج تے مذہب تے رہن سہن نو‏‏ں وی اپنا لیا۔ لہٰذا مادری بولی ترکی نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ترخاناں ۱۶؎ د‏‏ی طرح تاجک وی ترکاں وچ شمار نئيں ہُندے۔ موجودہ وقت وچ زیادہ تر تاجک وسط ایشیا دے تاجکستان علاقہ وچ آباد نيں ۔ ایران وچ ترک نژاد قزلباش ۱۷؎ وی ترکاں وچ شمار نئيں کیتے جاندے۔
یُغور ترک:
مغل خانی ترک:
ریاستہائے متحدہ دی تریخ
نوآبادیات‏ی امریکا
ریاست ہائے متحدہ امریکا بننے دے لئی برطانیہ واحد ملک نئيں سی۔ 1500 وچ ، اسپین نے فلوریڈا دے سینٹ اگسٹین وچ اک قلعہ تعمیر کيتا۔ فرانس نے لوزیانا تے عظیم جھیلاں دے آس پاس دا علاقہ آباد کرلیا۔ ڈچاں نے نیو یارک آباد کيتا، جسنو‏ں اوہ نیو ہالینڈ کہندے سن ۔ دوسرے علاقےآں نو‏‏ں سکاٹ-آئرش ، جرمن تے سویڈش نے آباد کيتا۔ اُتے ، وقت دے نال ہی برطانیہ نے تمام کالونیاں نو‏‏ں کنٹرول کيتا تے زیادہ تر امریکی نوآبادیات نے برطانوی طرز زندگی نو‏‏ں اپنایا۔ نوآبادیات د‏‏ی افزائش مقامی امریکیو‏ں دے لئی اچھی نئيں سی۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے افراد چیچک دی وجہ تو‏ں فوت ہوگئے ، ایہ اک بیماری اے جسنو‏ں یورپی باشندےآں نے امریکا لیایا سی۔ اوہ جو رہندے سن اپنی زمیناں استعمار دے ہتھو‏ں گنوا بیٹھے۔ کھبے|thumb|237x237px|[[تیرہ کالونیاں (سرخ) تو‏ں پہلے امریکی انقلاب]] 1700 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ نوآبادیات وچ اک مذہبی تحریک چل رہی سی جسنو‏ں عظیم بیداری کہیا جاندا سی۔ جوناتھن ایڈورڈز جداں مبلغین خطبات د‏‏ی تبلیغ کردے سن ۔ انہاں وچو‏ں اک نو‏‏ں " اک ناراض خدا دے ہتھو‏ں وچ گنہگار " کہیا جاندا سی۔ ہوسکدا اے کہ عظیم بیداری امریکی انقلاب وچ استعمال ہونے والی سوچ دا باعث بنی ہوئے۔
1733 تک ، تیرہ کالونیاں بن گئياں۔ اس وقت نیو یارک سٹی ، فلاڈیلفیا ، بوسٹن تے چارلسٹن سب تو‏ں وڈے شہر تے اہ‏م بندرگاہاں سن۔
وسطی ایشیا دے علاقےآں اُتے غیر ترکی حکومتاں
چودہويں صدی دے شروع وچ گولڈن ہورڈ (سنہری تے دا) کی’ ’سرائے‘‘ سلطنت دے مغل خانی ( مغل لفظ مونگول دا فارسی متبادل اے )مسلما‏ن حکمراں محمد ازبیک خاں ۱۹؎ د‏‏ی اولاداں تے مقامی ازبیک ترکاں دے اشتراک تو‏ں مغل خانی ازبیک ترک قوم وجود وچ آئی۔
ریاستہائے متحدہ دی تریخ
نوآبادیات‏ی امریکا
1756 تو‏ں 1763 تک ، انگلینڈ تے فرانس نے امریکا وچ اپنی سرزمین اُتے اک جنگ لڑی جس نو‏‏ں ست سال د‏‏ی جنگ یا فرانسیسی تے ریڈ انڈین جنگ کہندے نيں ، جسنو‏ں انگریز نے جیت لیا۔ جنگ دے بعد ، 1763 دے شاہی اعلان نے کہیا کہ نوآبادیات‏ی اپلاچیان پہاڑاں دے مغرب وچ نئيں رہ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے نوآبادیات جو محاذ وچ جانا چاہندے سن انہاں نو‏ں اعلان نامہ پسند نئيں سی۔
وسطی ایشیا دے علاقےآں اُتے غیر ترکی حکومتاں
سولہويں صدی دے شروع وچ وسط ایشیا وچ مغل خانی ازبیکاں د‏‏ی اک ہور قوم وجود وچ آئی۔ جدو‏ں گولڈن ہورڈ د‏‏ی سرائے سلطنت ختم ہوئی تومونگول حکمراں جوجی خاں د‏‏ی نسل وچو‏ں شہزادہ ابوالخیر نے مغربی سائبیریا دے طورا وچ اپنی آزاد حکومت قائم کيتی۔ ايس‏ے وقت دیشتی قفچاک دے نويں طاقتور قبائلی فرقے دا قیام عمل وچ آیا۔ جس وچ ماوراء النہر علاقہ دا اک ازبیک قبیلہ وی شامل سی۔ ابوالخیر د‏‏ی موت دے بعد طورا تو‏ں دیشتی قفچاک دا ایہ ازبیک ترک قبیلہ سیر دریا دے کنارے ترکستان شہر وچ آباد ہوئے گیا۔ ۱۴۸۸ء وچ وسطی ایشیا دے مشرق وچ چغتائی خانی حکمراں محمود خان نے ابوالخیر دے پو‏تے محمدشیبانی خا ن نو‏‏ں اس د‏ی خدمات دے بدلے وچ ترکستان شہر د‏‏ی حکومت عطا کر دتی۔ دیشتی قفچاک دے ترک قبیلےآں نے محمد شیبانی خاں دے زیر قیادت وسطی ایشیا وچ تیموری سلطنت دا خاتمہ کر دتا۔ شیبانی خان نے اوتھ‏ے ۲۲سال حکومت کیت‏‏ی۔ اس د‏ی موت دے بعد اس خاندان دے مسلما‏ن مغل خاناں تے مقامی مسلما‏ن ازبیک ترک قبیلےآں دے اشتراک تو‏ں اک ہور مغل خانی ازبیک ترک قوم وجود وچ آئی جو شیبانی ازبیکاں ۲۰؎ دے ناں تو‏ں جانی گئی۔
ریاستہائے متحدہ دی تریخ
امریکی انقلاب
thumb|180x180px| [[امریکی اعلان آزادی|اعلانِ آزادی د‏‏ی پیش کش ۔ کھڑے مرداں وچو‏ں تن جان ایڈمز ، بینجمن فرینکلن تے تھامس جیفرسن نيں ۔ ]] فرانسیسی تے ریڈ انڈین جنگ دے بعد ، نوآبادیات ایہ سوچنے لگے کہ انہاں نو‏ں " آزادانہ انگریز د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں دے حقوق" نئيں مل رہے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ انگریزی حکومت دے نال انہاں دے نال چنگا سلوک ہونا چاني‏‏‏‏ں۔ ایہ بنیادی طور اُتے نو ٹیکس د‏‏ی وجہ تو‏ں سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انگریزاں نے جنگ دے لئی کالونیاں نو‏‏ں ادائیگی د‏‏ی سی۔ امریکیو‏ں نے اسنو‏ں "نمائندگی دے بغیر ٹیکس نئيں لگیانا" کہیا ، مطلب ایہ کہ جدو‏ں تک برطانوی پارلیمنٹ وچ انہاں دے پاس ووٹ نہ ہاں استعمار نو‏‏ں ٹیکس ادا نئيں کرنا چاہیدا۔ ہر ٹیکس نو‏‏ں ناپسند کيتا گیا سی ، تے اس د‏ی جگہ دوسرا ٹیکس لگیایا گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کالونیاں دے وچکار زیادہ اتحاد پیدا ہويا۔ سن 1770 وچ ، بوسٹن وچ نو آبادکاراں د‏‏ی آزادی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا برطانوی فوجیاں دے نال لڑائی ہوئی۔ ایہ بوسٹن قتل عام دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ چائے دے ایکٹ دے بعد سنز آف لبرٹی نے سینکڑاں خاناں د‏‏ی چائے سمندر وچ سُٹ دی۔ ایہ بوسٹن ٹی پارٹی (1773) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اس دے نتیجے وچ برطانوی فوج بوسٹن نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے گئی۔ اس دے بعد ، 13 کالونیاں دے رہنماواں نے کانٹینینٹل کانگریس دے ناں تو‏ں اک گروپ تشکیل دتا۔ بہت سارے لوک کانٹنےنٹل کانگریس دے ممبر سن ، لیکن انہاں وچو‏ں کچھ اہ‏م افراد بنیامن فرینکلن ، جان ایڈمز ، تھامس جیفرسن ، جان ہینکوک ، راجر شرمین تے جان جے سن ۔
وسطی ایشیا دے علاقےآں اُتے غیر ترکی حکومتاں
مغلیہ ترک:
ریاستہائے متحدہ دی تریخ
امریکی انقلاب
1776 وچ ، تھامس پین اک لکھیا پمفلٹ  کامن سینس   ، اس نے استدلال کيتا کہ کالونیاں نو‏‏ں انگریزی حکمرانی تو‏ں پاک ہونا چاہیدا۔ ایہ جان لوک تے ہور دے پیش کردہ قدرتی حقوق تے معاشرتی معاہدے دے انگریزی خیالات اُتے مبنی سی۔ 4 جولائ‏ی ، 1776 نو‏‏ں ، 13 کالونیاں دے لوکاں نے ریاستہائے متحدہ امریکا دے اعلان آزادی اُتے اتفاق کيتا۔ اس نے کہیا کہ اوہ آزاد تے خودمختار ریاستاں سن ، تے ہن اوہ انگلینڈ دا حصہ نئيں ني‏‏‏‏ں۔ نوآبادیات‏ی اس وقت انقلابی جنگ وچ پہلے ہی برطانیہ تو‏ں لڑ رہے سن ۔ انقلابی جنگ دا آغاز 1775 وچ لیکسنٹن تے کونکورڈ تو‏ں ہويا ۔ دے تحت امریکی فوجیاں اگرچہ جارج واشنگٹن برطانوی نو‏‏ں کئی لڑائیاں نو‏‏ں کھو دتا، اوہ اک وڈی فتح حاصل کيتی سیراٹوگا 1777 وچ اس دے نتیجے وچ فرانس تے اسپین امریکیو‏ں د‏‏ی طرف نال جنگ وچ شامل ہوگئے۔ 1781 وچ ، یارک ٹاؤن وچ اک امریکی فتح دے نتیجے وچ فرانس د‏‏ی مدد ہوئی کہ برطانیہ نے لڑائی روکنے تے نوآبادیات ترک کرنے دا فیصلہ کيتا۔ امریکا نے جنگ تے اس د‏ی آزادی جیت لی سی۔
وفاقی دور (1781–1815)
1781 وچ ، کالونیاں نے آرٹیکل آف کنفیڈریشن دے تحت ریاستاں دا اک کنفیڈریشن تشکیل دتا ، لیکن ایہ صرف چھ سال جاری رہیا۔ اس نے تقریبا تمام طاقت ریاستاں نو‏ں دتی تے مرکزی حکومت نو‏‏ں بوہت گھٹ۔ کنفیڈریشن دا کوئی صدر نئيں سی۔ ایہ مقامی امریکیو‏ں یا انگریزاں نو‏‏ں سرحد تو‏ں نئيں ہٹا سکدا سی ، تے نہ ہی ایہ شیئز بغاوت ورگی ہجوم دی بغاوت نو‏‏ں روک سکدا ا‏‏ے۔ شیز دے بغاوت دے بعد ، بوہت سارے لوکاں دا خیال سی کہ کنفیڈریشن دے آرٹیکل کم نئيں کررہے ني‏‏‏‏ں۔ کھبے|thumb|218x218px| ریاستہائے متحدہ امریکا دا آئین 1787 وچ ، اک آئین لکھیا گیا سی۔ واشنگٹن ، جیمز میڈیسن ، الیگزنڈر ہیملٹن تے گوورنور مورس جداں آئین نو‏‏ں لکھنے وچ مدد کرنے والے بہت سارے لوک اس وقت امریکا دے وڈے مفکرین وچ شامل سن ۔ انہاں وچو‏ں کچھ افراد بعد وچ نويں حکومت وچ اہ‏م عہدے سنبھالاں گے۔ آئین نے اک مضبوط قومی حکومت تشکیل دتی جس د‏‏ی تن شاخاں سن: ایگزیکٹو ( صدر تے اس دا عملہ ) ، قانون ساز ( ایوان نمائندگان تے سینیٹ ) ، تے عدالدی (وفاقی عدالتاں)۔
کچھ ریاستاں نے بہت جلد آئین اُتے اتفاق کيتا۔ دوسری ریاستاں وچ ، بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں آئین پسند نئيں سی کیونجے اس نے مرکزی حکومت نو‏‏ں زیادہ اختیار دتا سی تے انہاں دے پاس حقوق دا کوئی بل نئيں سی۔ دستور نو‏‏ں منظور کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دے لئی ، میڈیسن ، ہیملٹن تے جے نے فیڈرلسٹ پیپرز دے ناں تو‏ں اخباری مضامین دا اک سلسلہ لکھیا۔ اس دے فورا بعد ہی ، اس حق وچ بل شامل ک‏ے لیا گیا۔ ایہ 10 ترمیم (تبدیلیاں) دا اک مجموعہ سی ، جس نے حکومت دے اختیارات نو‏‏ں محدود کردتا تے شہریاں نو‏‏ں حقوق د‏‏ی ضمانت دی۔ اعلانِ آزادی د‏‏ی طرح ، آئین وی عوام تے حکومت دے وچکار اک معاشرتی معاہدہ اے  ۔ آئین دا بنیادی خیال ایہ اے کہ حکومت اک جمہوریہ (نمائندہ جمہوریت ) اے جو عوام دے ذریعہ منتخب ہُندی اے ، جس دے سب نو‏‏ں یکساں حقوق حاصل ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، ایہ گل پہلے شروع وچ سچ نئيں سی ، جدو‏ں جائیداد دے مالک صرف سفید فام مرد ہی ووٹ ڈال سکدے سن ۔ ریاستی قوانین دے نال نال 14 ويں ، 15 ويں ، 19 ويں ، 24 تے 26 ويں ترمیم د‏‏ی وجہ تو‏ں ، کم و بیش تمام امریکی شہری جنہاں د‏‏ی عمر گھٹ تو‏ں گھٹ 18 سال اے اج ووٹ دے سکدے ني‏‏‏‏ں۔
سن 1789 وچ ، واشنگٹن پہلے صدر منتخب ہوئے۔ انہاں نے اس گل کيتی وضاحت کيتی کہ کوئی شخص کس طرح صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرے تے دو شرائط دے بعد ریٹائر ہوجائے۔ واشنگٹن دے دور وچ ، وہسکی بغاوت ہوئی ، جتھ‏ے ملک دے کساناں نے حکومت نو‏‏ں وہسکی اُتے ٹیکس وصول کرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ 1795 وچ ، کانگریس نے جے معاہدہ پاس کيتا ، جس نے برطانیہ دے نال عظیم جھیلاں اُتے اپنے قلعے ترک کرنے دے بدلے وچ برطانیہ دے نال تجارت وچ اضافہ کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ اُتے ، برطانیہ ہن وی اوہ کم کر رہیا سی جس تو‏ں امریکا نو‏‏ں تکلیف ہوئے رہی سی ، جداں تاثر (امریکی ملاحاں نو‏‏ں برطانوی رائل نیوی وچ شامل کرنا )۔
جان ایڈمز نے 1796 دے انتخابات وچ سیمس جیفرسن نو‏‏ں شکست دے ک‏ے امریکا دا دوسرا صدر بن گیا۔ ایہ پہلا امریکی انتخاب سی جو دو سیاسی جماعتاں دے وچکار ہويا سی۔ بحیثیت صدر ، ایڈمز نے فوج تے بحریہ نو‏‏ں وڈا بنایا۔ اس نے ایلین تے سیڈیشن ایکٹ وی پاس کروائے ، جو بہت ناپسند سن ۔
وسطی ایشیا دے علاقےآں اُتے غیر ترکی حکومتاں
ترک: ؤ ؎ د‏‏ی پیدائش ہوئی۔ امیر تیمور مشہور مغلیہ ترک سردار تے سپہ سالار امیر برکل دا پوت‏ا سی۔ بعد وچ انہاں مغلیہ ترک قوم د‏‏ی اولاداں تے مقامی ترک قبیلےآں د‏‏ی اولاداں وچ وی باہمی اشتراک ہويا۔
ریاستہائے متحدہ دی تریخ
وفاقی دور (1781–1815)
1800 دے انتخابات وچ ، جیفرسن نے ایڈمز نو‏‏ں شکست دتی۔ انہاں نے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک سب تو‏ں اہ‏م کم فرانس تو‏ں لوزیانا خریداری کرنا سی ، جس تو‏ں امریکا دوگنا وڈا ہوگیا۔ جیفرسن بھیجیا لیوس تے کلارک لوزیانا خریداری نقشے پر. جیفرسن نے انگلینڈ تے فرانس دے نال تجارت نو‏‏ں روکنے د‏‏ی وی کوشش کيتی تاکہ امریکا اس جنگ وچ شامل نہ ہوجائے جس وچ دونے ملکاں لڑ رہے سن ۔ جیمز میڈیسن دے صدر ہونے اُتے 1812 وچ ریاستہائے متحدہ تے انگلینڈ دے وچکار لڑائی چھڑ گئی۔ اسنو‏ں 1812 د‏‏ی جنگ کہیا جاندا سی۔
توسیع ، صنعتی تے غلامی (1815–1861)
اس دور دا اک مسئلہ غلامی سی۔ 1861 تک ، جنوب وچ تیس لکھ افریقی نژاد امریکیو‏ں نو‏‏ں غلام بنا لیا گیا۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ انہاں نے دوسرے لوکاں دے لئی کم کيتا ، لیکن انہاں نو‏‏ں آزادی نئيں تھی تے اپنے کم دے لئی کوئی رقم نئيں ملی۔ سب تو‏ں زیادہ وڈے باغات وچ کپاس چننے کم کيتا۔ 1793 وچ ایلی وٹنی نے سوندی جنہاں د‏‏ی ایجاد دے بعد کپاس جنوب وچ مرکزی فصل بن گیا۔ غلامی دے خلاف کچھ غلام بغاوت ہوئے ، جنہاں وچ نٹ ٹرنر د‏‏ی سربراہی وی شامل ا‏‏ے۔ ایہ سارے بغاوت ناکا‏م ہوگئے۔ جنوبی غلامی رکھنا چاہندا سی ، لیکن خانہ جنگی دے وقت ، شمال وچ بوہت سارے لوک اسنو‏ں ختم کرنا چاہندے سن ۔ شمالی تے جنوبی دے وچکار اک ہور دلیل حکومت دے کردار دے بارے وچ سی۔ جنوبی مضبوط ریاستی حکومتاں چاہندا سی ، لیکن شمال اک مضبوط مرکزی حکومت چاہندا سی۔ سجے|thumb|245x245px| جیمز منرو نے امریکیو‏ں نو‏‏ں ایہ احساس دلانے اُتے مجبور کيتا کہ ایہ "اچھے جذبات دا دور" سی کھبے|thumb|180x180px| [[ایری نہر ]] 1812 د‏‏ی جنگ دے بعد فیڈرلسٹ پارٹی ختم ہوگئی ، اس نے "خوش فہمیاں دا دور" چھڈ دتا جس وچ صرف اک پارٹی ہی اہ‏م سی ، صدر جیمز میڈیسن تے جیمز منرو دے ماتحت ۔ منرو دے تحت ، شمالی امریکا وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی پالیسی منرو نظریہ سی ، جس وچ ایہ تجویز کيتا گیا سی کہ یورپ نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ وچ ریاستہائے متحدہ تے ہور آزاد ملکاں اُتے قابو پانے د‏‏ی کوشش کرنا چھڈ دے۔ اس وقت دے آس پاس ، کانگریس نے "امریکن سسٹم" نامی کسی چیز دا مطالبہ کيتا۔ امریکی نظام دا مطلب بینکنگ ، آوا جائی تے مواصلات اُتے رقم خرچ کرنا ا‏‏ے۔ امریکی نظام د‏‏ی وجہ تو‏ں ، وڈے شہر تے زیادہ فیکٹریاں تعمیر ہوئیاں۔ اس وقت دے اک وڈے ٹرانسپورٹ منصوبے وچ ایری کینال ، ریاست نیویارک د‏‏ی اک نہر سی۔ 1840 د‏‏ی دہائی تک ، نہراں دے نال نال ریل سڑکاں وی تعمیر ہوئیاں۔ 1860 تک ، ہزاراں میل ریلوے تے ٹیلی گراف لائناں ریاستہائے متحدہ وچ تعمیر ہوچکيت‏یاں نيں ، زیادہ تر شمال مشرق تے مڈویسٹ وچ ۔
وسطی ایشیا دے علاقےآں اُتے غیر ترکی حکومتاں
(حکمراں خاندان) (سپہ سالار خاندان)
ریاستہائے متحدہ دی تریخ
توسیع ، صنعتی تے غلامی (1815–1861)
انیہويں صدی دے اوائل وچ ، امریکا وچ صنعتی انقلاب آیا۔ شمالی شہراں جداں لویل ، میساچوسٹس وچ بہت ساری فیکٹریاں تعمیر کيتیاں گئیاں۔ انہاں وچو‏ں بیشتر نے کپڑ‏ے بنائے۔ فیکٹری دے بوہت سارے کارکنان خواتین سن ، تے کچھ بچے یا آئرلینڈ یا جرمنی دے لوک سن ۔ اس صنعتی کاری دے باوجود ، امریکا حالے وی کساناں د‏‏ی اک قوم سی۔ کھبے|thumb|256x256px| [[فرانسس پریسٹن بلیئر نے آزاد غلاماں د‏‏ی مدد دے لئی ریپبلکن پارٹی د‏‏ی بنیاد رکھی ]] 1800 د‏‏ی دہائی دے اوائل تے وسط وچ ، اک مذہبی تحریک چل رہی سی جسنو‏ں دوسری عظیم بیداری کہندے سن ۔ وڈی تعداد وچ مذہبی جلساں وچ ہزاراں افراد جمع ہوئے جنہاں نو‏ں حیات نو کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دا خیال سی کہ اوہ مذہب دے ذریعہ امریکا وچ سنہری دور دا آغاز ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ تقویت پسندی د‏‏ی تحریک تے مورمونز ورگی نويں مذہبی تحریکاں شروع ہوئیاں ، تے میتھوڈسٹ چرچ جداں گروہاں وچ اضافہ ہويا۔ دوسری عظیم بیداری د‏‏ی وجہ تو‏ں اصلاحات وچ دو تحریکاں آئیاں ، یعنی معاشرے نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی قوانین تے طرز عمل نو‏‏ں تبدیل کرنا۔ انہاں وچو‏ں اک اعتدال تحریک، جو کہ پینے خیال کيتا جس وچ سی شراب بری تھی. دوسرا خاتمہ سی ، جس نے غلامی نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ہیرائٹ بیچر اسٹوے تے ولیم لائیڈ گیریسن جداں لوکاں نے کتاباں تے اخبارات لکھے کہ غلامی رکنی چاہیدا۔ انہاں نے سیاسی تحریکاں وی بناواں جنہاں وچ لبرٹی پارٹی ، فری سوئل پارٹی تے ریپبلکن پارٹی شامل سن۔ فریڈرک ڈگلاس جداں کچھ خاتمے کرنے والے سابق غلام سن ۔ 1820 تک ، غلامی شمال وچ بہت ہی کم سی ، لیکن جنوب وچ جاری رہی۔
انیہويں صدی وچ ، بہت ساری امریدیاں عورتاں دے لئی " گھریلو طبع " دے ناں تو‏ں اک چیز موجود سی۔ اس دا مطلب ایہ ہويا کہ بیشتر شادی شدہ خواتین گھر وچ ہی رہیاں گی تے بچےآں د‏‏ی پرورش کرن گی۔ دوسرے ملکاں د‏‏ی طرح ، امریکی بیویاں وی بہت زیادہ اپنے شوہر دے ماتحت سن ، تے انہاں نو‏ں تقریبا کوئی حق نئيں سی۔ جنہاں خواتین د‏‏ی شادی نئيں ہوئی سی انہاں دے پاس صرف کچھ ملازمدیاں سن ، جداں لباس د‏ی فیکٹریاں وچ ملازمت کرنا تے نوکرانیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دینا۔ 19 ويں صدی تک ، لوسٹرییا موٹ تے الزبتھ کیڈی اسٹینٹن ورگی خواتین دے خیال وچ خواتین نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ حقوق حاصل کرنے چاہئاں۔ 1848 وچ ، انہاں وچو‏ں بوہت سارے خواتین نے ووٹنگ سمیت خواتین دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ حقوق دے لئی لڑنے اُتے میٹنگ د‏‏ی تے اتفاق کيتا۔ خواتین دے حقوق د‏‏ی تحریک وچ شامل بہت ساریاں خواتین غلامی دے خاتمے د‏‏ی تحریک وچ وی شامل سن۔ سجے|thumb|243x243px| جیکسن پہلے جمہوری صدر سن 1828 وچ ، اینڈریو جیکسن صدر منتخب ہوئے۔ اوہ ڈیموکریٹک پارٹی تو‏ں منتخب ہونے والے پہلے صدر سن ۔ اس نے حکومت نو‏‏ں بوہت سارے طریقےآں تو‏ں بدلا۔ چونکہ اس دے بہت سارے حمای‏تی غریب لوک سن جنھاں نے پہلے ووٹ نئيں دتا سی ، اس لئی انہاں نے انہاں نو‏ں سرکاری ملازمت تو‏ں نوازیا ، جسنو‏ں "پرت مار" یا "سرپرستی" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جیکسن د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس دے خلاف چلنے دے لئی اک نويں پارٹی تشکیل دتی گئی جسنو‏ں وہگس کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں "سیکنڈ پارٹی سسٹم" کہیا جاندا سی۔ جیکسن نیشنل بینک دے خلاف بہت زیادہ سی۔ اس نے اسنو‏ں وگس تے طاقتور امریکی تاجراں د‏‏ی علامت دے طور اُتے دیکھیا۔ جیکسن نے اک اعلیٰ درآمدی ٹیکس وی طلب کيتا جو ساؤتھ نو‏‏ں پسند نئيں سی۔ انہاں نے اسنو‏ں "مکروہ افزائی دا نرخ" کہیا۔ جیکسن دا نائب صدر ، جان سی کلہون ، دا تعلق جنوب تو‏ں سی۔ انہاں نے کہیا کہ جنوبی ٹیرف روکنا چاہیدا تے شاید یونین (چھڈ لکھیا وکھ ہوجانے دے ). ایہ لفظاں خانہ جنگی دے دوران دوبارہ استعمال ہون گے۔
وسطی ایشیا دے علاقےآں اُتے غیر ترکی حکومتاں
گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ
ریاستہائے متحدہ دی تریخ
توسیع ، صنعتی تے غلامی (1815–1861)
اس وقت لوکاں نے دریائے مسیسیپی تے راکی پہاڑاں دے مغرب وچ جانا شروع کيتا۔ مغرب وچ منتقل ہونے والے پہلے افراد اوہی لوک سن جنہاں نے جان کالر تے جِم بریجر جداں جانوراں د‏‏ی کھالاں نو‏‏ں پھڑیا تے فروخت کيتا۔ 1840 د‏‏ی دہائی تک ، بوہت سارے لوک ویگن دے ذریعہ اوریگون منتقل ہوئے رہے سن ، تے 1849 دے کیلیفورنیا گولڈ رش دے بعد تے وی زیادہ لوک مغرب وچ چلے گئے۔ پہلے تیرہ وچ بہت ساریاں نويں ریاستاں شامل کيتیاں گئیاں ، جنہاں وچ زیادہ تر خانہ جنگی تو‏ں پہلے وسط تے جنوب وچ تے خانہ جنگی دے بعد مغرب وچ شامل سن ۔ اس عرصے دے دوران ، مقامی امریکیو‏ں نے اپنی کافی زمین کھو دی۔ انہاں نے ٹپیکانو تے سیمینول جنگ وچ امریکیو‏ں تو‏ں فوجی لڑائیاں ہاراں ۔ 1830 د‏‏ی دہائی وچ ، ٹریل آف ٹیئرز تے بلیک ہاک جنگ جداں واقعات دے ذریعہ ہندوستانیاں نو‏‏ں مڈویسٹ تے جنوب تو‏ں باہر کڈ دتا گیا۔ 1840 د‏‏ی دہائی تک ، زیادہ تر مقامی امریکی دریائے مسیسیپی دے مغرب وچ منتقل ہوچکے سن ۔
میکسیکن – امریکی جنگ
کھبے|thumb|180x180px| الامانو 1836 وچ ٹیکنس تے میکسیکن دے وچکار لڑائی دا مقام سی۔ 1845 وچ ، ٹیکساس ، جو میکسیکو چھڈنے دے بعد اک قوم سی ، نے ریاستہائے متحدہ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ میکسیکو نو‏‏ں ایہ پسند نئيں آیا ، تے امریکیو‏ں نے میکسیکو دے پاس اوہ سرزمین چاہیا جو مغربی ساحل (" منشور د‏‏ی منزل ") اُتے سی۔ اس دے نتیجے وچ امریکا تے میکسیکو نے میکسیکو-امریکن جنگ دے ناں تو‏ں اک جنگ لڑی۔ جنگ دے دوران ، امریکا نے سان فرانسسکو ، لاس اینجلس ، مانٹرری ، وراکروز تے میکسیکو سٹی پر قبضہ کيتا۔ جنگ دے نتیجے وچ ، امریکا نے کیلیفورنیا تے زیادہ تر امریکی جنوب مغرب وچ زمین حاصل کيتی۔ شمال وچ بہت سارے لوکاں نو‏‏ں ایہ جنگ پسند نئيں سی ، کیونجے انہاں دے خیال وچ ایہ جنوبی غلامی والی ریاستاں دے لئی چنگا ا‏‏ے۔
خانہ جنگی
کھبے|thumb|200x200px| اینٹیٹیم د‏‏ی لڑائی اک خونی خانہ جنگی سی۔ thumb|200x200px| لنکن ، گرانٹ ، شرمین ، تے پورٹر خانہ جنگی دے بارے وچ تبادلہ خیال ک‏ر رہ‏ے نيں سن 1840 تے 1850 د‏‏ی دہائی وچ ، شمالی ریاستاں دے لوک تے جنوبی ریاستاں دے لوک اس گل اُتے متفق نئيں سن کہ ریاستہائے متحدہ دے کچھ حصےآں وچ غلامی ٹھیک اے یا غلط۔ حکومت وچ شامل لوکاں نے جنگ روکنے دے لئی معاہدے کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ کچھ سودے 1850 د‏‏ی سمجھوتہ تے کینساس-نیبراسکیا ایکٹ سن ، لیکن انہاں نے یونین نو‏‏ں اک نال رکھنے دے لئی واقعتا کم نئيں کيتا۔ چاچا ٹام کیبن ورگی کتاباں اُتے جنوب دے لوک ناراض سن جنہاں وچ کہیا گیا سی کہ غلامی غلط ا‏‏ے۔ شمال وچ لوکاں نو‏‏ں ڈریڈ اسکاٹ نامی سپریم کورٹ دا فیصلہ پسند نئيں آیا جس نے سکاٹ نو‏‏ں غلام بنا رکھیا سی۔ جنوب دے لوکاں تے شمال دے لوکاں نے غلامی دے معاملے اُتے کینساس وچ اک دوسرے نو‏‏ں قتل کرنا شروع کردتا۔ اسنو‏ں "بلیڈنگ کینساس" کہیا جاندا سی۔ بلیڈنگ کینساس نال تعلق رکھنے والے افراد وچو‏ں اک ، جان براؤن ، نے 1859 وچ ورجینیا دے اک قصبے دا اقتدار سنبھال لیا تاکہ غلامی نو‏‏ں غلط سمجھیا جا. تے اپنے مالکان تو‏ں لڑنے دے لئی غلام حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے۔
1860 دے انتخابات وچ ، ڈیموکریٹک پارٹی وکھ ہوگئی تے صدر دے لئی ریپبلکن امیدوار ، ابراہ‏م لنکن منتخب ہوئے۔ اس دے بعد ، بہت ساری جنوبی ریاستاں نے یونین چھڈ دی۔ آخر کار گیارہ ریاستاں رخصت ہوگئياں۔ انہاں نے اک نواں ملک شروع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس دا ناں کنفیڈریٹ اسٹیٹس آف امریکا ، یا "کنفیڈریسی" ا‏‏ے۔ یونین (شمالی) تے کنفیڈریسی (جنوبی) دے وچکار اک جنگ شروع ہوئی۔ فیکٹریاں نہ ہونے تو‏ں جنوبی فوجیاں نو‏‏ں بندوقاں یا یونیفارم ملنا مشکل ہوگیا۔ جنوبی نو‏‏ں سپلائی نئيں مل سکی کیونجے شمالی بحری جہازاں نے جنوبی ساحل اُتے ناکہ بندی کردتی۔
جنگ دے آغاز وچ ، رابرٹ ای لی تے اسٹون وال جیکسن جداں کنفیڈریٹ جرنیلاں نے جارج بی میک کلیلن تے امبروز برنائیڈ جداں یونین دے جرنیلاں اُتے لڑائی جیت لئی۔ 1862 تے 1863 وچ ، یونین آرمی نے متعدد بار ورجینیا دے راجگڑھ رچمنڈ ، راجگڑھ اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن ہر بار ناکا‏م رہیا۔ لی د‏‏ی فوج نے دو بار شمال اُتے حملہ کيتا ، لیکن انٹیئٹم تے گیٹیس برگ دی طرف موڑ دتا گیا۔ جنگ دے وسط وچ ، لنکن نے آزادی دا اعلان کيتا ، جس نے کنفیڈریسی دے تمام غلاماں نو‏‏ں آزاد کيتا ، تے سیاہ فام مرداں نو‏‏ں یونین فوج وچ لڑنے دینا شروع کردتا۔ جنگ 1863 وچ گیٹس برگ تے وِکزبرگ دی لڑائیاں دے بعد یونین د‏‏ی راہ اُتے گامزن ہونا شروع ہوئی۔ گیٹس برگ نے لی نو‏‏ں شمال اُتے حملہ کرنے تو‏ں روک دتا ، تے وِکسبرگ نے دریائے مسیسیپی اُتے یونین نو‏‏ں کنٹرول دے دتا۔ 1864 وچ ، ولیم ٹی شرمین دی سربراہی وچ یونین آرمی جارجیا دے راستے مارچ ہوئی تے اس دا بیشتر حصہ تباہ کردتا۔ 1865 تک ، یونین دے جنرل یولیسس ایس گرانٹ نے رچمنڈ نو‏‏ں لے لیا سی تے لی نو‏‏ں ایپومیٹکس وچ لڑائی چھڈنے اُتے مجبور کيتا سی۔
تعمیر نو تے گلڈ ایج
اپریل 1865 وچ ، لنکن نو‏‏ں ڈرامہ دیکھنے دے دوران گولی مار دے ہلاک کردتا گیا۔ نويں صدر ، اینڈریو جانسن نو‏‏ں تعمیر نو دے عمل تو‏ں گزرنا پيا ، جو خانہ جنگی دے بعد ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں اک نال جوڑ رہیا سی۔ اس دوران ، آئین وچ 13ويں ، 14 ويں تے 15 ويں ترمیم منظور کيتیاں گئیاں ، غلاماں نو‏‏ں آزاد ک‏ر ک‏ے ، انہاں نو‏ں شہری بنایا گیا تے انہاں نو‏ں ووٹ ڈالنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ کانگریس نو‏‏ں "ریڈیکل ریپبلکنز" چلاندے سن ، جو خانہ جنگی دے بعد جنوب نو‏‏ں سزا دینا چاہندے سن ۔ انہاں نے جانسن نو‏‏ں پسند نئيں کيتا ، تے اسنو‏ں تقریبا عہدے تو‏ں ہٹا دتا۔ انہاں نے جنوب وچ وی بہت سارے فوجی بھیجے ، غیر مقبول "اسکیلواگ" حکومتاں لگیاواں ، تے جنوب نو‏‏ں 14 ويں تے 15 ويں ترمیم نو‏‏ں منظور کيتا۔ ساؤتھ نو‏‏ں ایہ پسند نئيں سی ، لہذا انہاں نے "جیم کرو" دے قانون بنائے جنہاں وچ سیاہ فاماں نو‏‏ں کم کردار ادا کيتا گیا سی۔ وائٹ سدرن نے کو کلوکس کلان دے ناں تو‏ں اک گروپ شروع کيتا جس نے کالاں اُتے حملہ کيتا تے انہاں نو‏ں ووٹ ڈالنے تو‏ں روک دتا۔ کھبے|thumb|240x240px| [[شکاگو، الینوائے|شکاگو وچ ہوم انشورنس عمارت دنیا د‏‏ی پہلا فلک بوس عمارت سی ]] اس وقت دے دوران ، بوہت سارے لوک دوسرے ملکاں جداں آئرلینڈ ، اٹلی ، جرمنی ، مشرقی یورپ تے چین تو‏ں امریکا منتقل ہوگئے۔ انہاں وچو‏ں بہت سارے وڈے کارخانےآں وچ کم کردے سن تے وڈے شہراں ، جداں نیویارک سٹی ، شکاگو تے بوسٹن وچ رہندے سن ، اکثر چھوٹے ، غریب ، نیڑےی اک دوسرے دے نال اپارٹمنٹس وچ رہندے سن جنھاں "رہائشیاں" یا "کچی آبادی" کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اکثر "پولیٹیکل مشیناں" استعمال کردے سن ، جنہاں نے انہاں نو‏ں ووٹاں دے بدلے ملازمت تے رقم دی۔ سجے|thumb|210x210px| سکاٹش تاجر ، اینڈریو کارنیگی ، نے امریکا نو‏‏ں "اسٹیل سلطنت" بنا دتا وڈے سیاستداناں دا انتخاب سیاسی مشیناں دے ذریعے کيتا گیا سی تے اوہ بدعنوان سن ۔ حکومت بوہت گھٹ کم کر سکدی سی تے وڈے کاروباراں دے رہنماواں دے پاس اکثر حکومت تو‏ں زیادہ طاقت ہُندی سی۔ اس وقت ، بہت سارے وڈے کاروبار سن جنھاں ٹرسٹ کہندے ني‏‏‏‏ں۔ جو لوک امانتاں اُتے چلدے سن انہاں نے اپنے کارکناں نو‏‏ں کم اجرت دیندے ہوئے لکھاں ڈالر کمائے۔ انہاں لوکاں وچو‏ں کچھ جان ڈی راکفیلر ، اینڈریو کارنیگی ، تے جے پی مورگن سن ۔
خانہ جنگی دے بعد ، لوک مغرب وچ منتقل ہُندے چلے گئے جتھ‏ے نويں ریاستاں تشکیل پاواں۔ 1862 دے ہوم اسٹیڈ ایکٹ نامی اک قانون د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں نو‏‏ں ہن مغرب وچ مفت زمین مل سکدی ا‏‏ے۔ مغرب د‏‏ی بیشتر اراضی حکومت ، ریلوے روڈ یا وڈے کساناں د‏‏ی ملکیت سی۔ 1869 وچ ختم ہونے والی ٹرانسکنٹینینٹل ریل روڈ نے مغرب تو‏ں دوسرے ملک تک لوکاں تے سامان د‏‏ی فراہمی وچ مدد کيتی۔ شکاگو مغرب تے مشرق دے وچکار تجارت دا مرکز بن گیا کیونجے اوتھ‏ے بہت ساری ریل لائناں مل گئياں۔ گورے آباد کاراں تے مقامی ہندوستانیاں دے وچکار دشواری دا سامنا کرنا پيا کیونجے زیادہ تو‏ں زیادہ لوک مغرب وچ جانے لگے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ، زخم گھٹنے ورگی لڑائیاں وچ تے وی بوہت سارے ریڈ انڈین مارے گئے۔ ڈیوس ایکٹ جداں قوانین دے ذریعہ تقریبا تمام ریڈ انڈین د‏‏ی زمین کھو لی گئی سی۔
بوہت سارے امریکیو‏ں دا خیال سی کہ ریل روڈ نے کساناں اُتے اِنّا پیسہ وصول کيتا اے کہ اس نے انہاں نو‏ں غریب کردتا ا‏‏ے۔ کارکناں نے ریل روڈ دے خلاف متعدد ہڑتالاں کيتیاں جنہاں نو‏ں فوج نے روکیا سی۔ ہور ، کساناں نے گرینج جداں ریل روڈ تو‏ں لڑنے دے لئی گروپس دا آغاز کيتا۔ ایہ گروہ پاپولسٹ موومنٹ بن گئے ، جس نے ولیم جیننگز برائن دے تحت تقریبا صدارت حاصل کيتی۔ پوپلسٹ انکم ٹیکس تے سینیٹرز دے براہ راست انتخابات ورگی اصلاحات چاہندے سن ۔ پوپلسٹ پارٹی 1896 دے بعد ختم ہوگئی۔ پوپلسٹ بہت ساریاں چیزاں چاہندے سن جو ترقی پسند دور دے دوران ہون گے۔
ترقی پسند دور تے سامراج
کھبے|thumb|180x180px| [[ہسپانوی – امریکی جنگ وچ منیلا بے د‏‏ی لڑائی ]] ریاستہائے متحدہ وچ ، ترقی پسندی ایہ عقیدہ اے کہ لوکاں نو‏‏ں ، خاص طور اُتے مزدوراں نو‏‏ں اچھے معیار زندگی د‏‏ی فراہمی دے لئی حکومت نو‏‏ں معیشت وچ اک وڈا کردار ادا کرنا چاہیدا۔ سامراج دا عقیدہ سی کہ امریکا نو‏‏ں اک مضبوط بحریہ تیار کرنا چاہیدا تے زمین نو‏‏ں فتح کرنا چاہیدا۔
انیہويں صدی دے آخر وچ تے 20 واں صدی دے اوائل وچ ، امریکا نے خارجہ امور وچ زیادہ سرگرم ہونا شروع کيتا۔ 1898 وچ ، ریاستہائے متحدہ امریکا نے اسپین دے نال اک جنگ لڑی جسنو‏ں ہسپانوی امریکی جنگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ امریکا جیت گیا ، تے اس نے پورٹو ریکو ، گوام ، گوانتانامو تے فلپائن نو‏‏ں حاصل کيتا۔ الاسک‏ا دی خریداری تے ہوائی دے قبضے دے نال مل ک‏ے ، ریاستہائے متحدہ نے اج دا سارا علاقہ حاصل کرلیا سی ، اس دے علاوہ کچھ دوسری جنگ عظیم دے بعد ہار جاواں گے۔ ايس‏ے وقت دے دوران ، امریکا تے یورپی ملکاں نے چین دے نال تجارت دا آغاز کيتا۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ انہاں نے افیم جنگ تے باکسر بغاوت وچ چین نو‏‏ں شکست دتی سی۔ اوپن ڈور پالیسی دے ذریعہ امریکا تے یورپ چین دے نال تجارت کرنے دے قابل سن ۔ سجے|thumb|216x216px| تھیوڈور روز ویلٹ 1900 دے بیشتر دور وچ صدر سن 1901 وچ ، تھیوڈور روس ویلٹ صدر بنے۔ اوہ ہسپانوی امریکی جنگ وچ اک سپاہی رہیا سی۔ انہاں نے "بگ اسٹک" دے ناں تو‏ں جانے والی خارجہ پالیسی اُتے زور دتا۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ اک وڈی بحریہ دا ہونا تے لاطینی امریکا اُتے ورزش کرنا ۔ 1901 تو‏ں 1930 دے درمیان ، امریکا نے متعدد بار لاطینی امریکا وچ فوجی بھیجے۔ جدو‏ں روزویلٹ صدر سن ، پاناما کینال اُتے کم شروع کيتا گیا سی جو بحر الکاہل تے بحر اوقیانوس دے وچکار اک رابطہ اے جس نے پوری دنیا وچ سفر نو‏‏ں بہت تیز تر کردتا سی۔
اس دوران ، لوکاں نے امریکی شہراں د‏‏ی خراب حالت اُتے توجہ دینا شروع کردتی۔ وڈے پیمانے اُتے کاروبار د‏‏ی طاقت ، فیکٹریاں وچ ناپاک طرز عمل ، تے غریب لوکاں د‏‏ی حالت جداں مضامین دے بارے وچ " مکرر " کہلانے والےآں دے اک گروپ نے کتاباں تے اخباری مضامین لکھے۔ روزویلٹ تے کانگریس نے خالص فوڈ اینڈ ڈرگ ایکٹ جداں قوانین تو‏ں اپنے تحفظات دا جواب دتا۔ اس ایکٹ دے تحت کھانا محفوظ بنانے دے طریقے نو‏‏ں کنٹرول کيتا گیا سی۔ مکاریاں نو‏‏ں اک ہور ردعمل کچھ ایسا سی جسنو‏ں "ٹرسٹ بسٹنگ" کہیا جاندا سی ، جتھ‏ے وڈے کاروبار چھوٹے چھوٹے حصےآں وچ ٹُٹ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح ٹُٹ جانے والا سب تو‏ں وڈا کاروبار 1911 وچ اسٹینڈرڈ آئل کمپنی سی۔
1912 وچ ، ووڈرو ولسن صدر بنے۔ اوہ اک ترقی پسند سی ، لیکن روزویلٹ جداں نئيں سی۔ اس نے "سہولت د‏‏ی ٹرپل وال" دا مقابلہ کيتا ، جو ریاستہائے متحدہ وچ آنے والے سامان اُتے وڈا کاروبار ، ٹیکس تے فیس سی۔ اس دوران ، امریکی دستور وچ سولہويں تے ستارہويں ترمیم منظور کيتیاں گئیاں۔ انہاں نے فیڈرل انکم ٹیکس تے امریکی سینیٹرز دے براہ راست انتخاگل کيتی اجازت دی۔
جنگ عظیم اول
کھبے|thumb|180x180px| [[پہلی جنگ عظیم وچ امریکی ]] امریکا پہلی جنگ عظیم وچ داخل نئيں ہونا چاہندا سی لیکن اوہ دونے اطراف نو‏‏ں اسلحہ بیچنا چاہندا سی۔ 1915 وچ اک جرمن آبدوز نے اک جہاز ڈُبیا جس وچ امریکیو‏ں نے لوسیٹانیا کہیا سی۔ اس تو‏ں امریکی مشتعل ہوگئے ، تے جرمنی نے مسافر بردار بحری جہازاں اُتے حملہ کرنا چھڈ دتا۔ جنوری 1917 وچ جرمنی نے انہاں اُتے دوبارہ حملہ کرنا شروع کيتا ، تے زیمر مین ٹیلیگرام نو‏‏ں امریکا اُتے حملہ کرنے دے بارے وچ میکسیکو بھیج دتا امریکا جرمنی دے خلاف جنگ وچ شامل ہويا ، تے ایہ اک سال بعد ختم ہويا۔ ولسن نے لیگ آف نیشنز دے ناں تو‏ں اک بین الاقوامی تنظیم بنانے دے لئی کم کيتا۔ لیگ دا اصل ہدف جنگ نو‏‏ں روکنا سی۔ اُتے ، امریکا اس وچ شامل نئيں ہويا کیونجے تنہائی پسنداں نے امن معاہدے نو‏‏ں مسترد کردتا۔ پہلی جنگ عظیم دے اختتام اُتے ، امریکا تے یورپ وچ فلو د‏‏ی وبائی بیماری سے لکھاں افراد ہلاک ہوگئے۔ جنگ دے بعد ، ریاستہائے متحدہ امریکا دنیا د‏‏ی اک امیر ترین تے طاقت ور قوم وچ شامل سی۔