cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مجلس اعلائے شیعیان لبنان
مراکز تے ادارے
thumb|مجلس اعلیٰ اسلامی شیعیان لبنان تو‏ں وابستہ ادارہ تبلیغات دینی دا لوگو۔ اس تنظیم دے تحت مختلف مذہبی، خیراندی تے لوکاں نو‏‏ں مختلف قسم د‏‏ی تعلیم تے تربیت دینے دے ادارے موجود نيں۔ سازمان تبلیغات دینی دے علاوہ انہاں تمام ادارےآں دے سرپرست ابراہیم شمس‌ الدین نيں جو سید محمد مہدی شمس‌ الدین دے فرزند نيں۔
اس تنظیم دے تحت چلنے والے ادارے: ، دینی تبلیغات دا ادارہ ثقافتی خیراندی تنظیم اسلامی ٹیکنیکل انسٹیٹیوٹ حضرت خدیجہ خیراندی مرکز الغدیر تعلیمی تے تربيت‏ی مرکز بیروت ٹیکنیکل اسکول طبی تے خدمات‏‏ی کمپلیکس حضرت زینب خیراندی تنظیم مسجد امام صادق
ذرائع آمدنی
اس تنظیم د‏‏ی مالی ضرورتاں خمس تے زکات ايس‏ے طرح امریکا، کناڈا، آسٹریلیا، کویت تے سعودی عرب وچ مقیم شیعاں د‏‏ی امداد تو‏ں پوری کيت‏یاں جاندیاں نيں۔
مآخذ
گٹھ:لبنان د‏‏ی شیعہ سیاسی جماعتاں گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دی تریخ
حکیم جوہر وارثی
عبد الرؤف خاں حکیم جوہرؔ ضلع بہرائچ دے مشہور شاعر سن ۔ آپ د‏‏ی پیدائش 10 اکتوبر1907ء بہ مطابق یکم رمضان 1325ھ نو‏‏ں محلہ بیلدارن ٹولہ نانپارہ ضلع بہرائچ وچ ہوئی سی۔ آپ دے والد دا ناں محمد نور خاں تے والدہ دا ناں امیر جتھ‏ے بیگم سی۔
حالات
حکیم جوہرؔ وارثی اپنے والدین د‏‏ی اولاداں 10 بھائیاں تے بہناں وچ پہلی اولاد سن ۔ آپ دے اجداد ڈیڑھ سو سال پہلے افغانستان تو‏ں بہرائچ آئے سن تے ایتھے سکونیت اختیار کر لئی سی۔ آپ دے خاندان دے زیادہ تر لوک ریاست نانپارہ تو‏ں منسلک سن تے اچھے عہدےآں اُتے سن ۔ آپ د‏‏ی تعلیم دینی مدارس وچ ميں ہوئی سی۔ دسويں دے بعد منبع الطب کالج لکھنؤ وچ داخلہ لیا تے اوتھ‏ے تو‏ں فن طب د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ سند حاصل کرنے دے بعد بہرائچ وچ حکمت کرنے لگے تے بعد وچ ہمدرد دواخانہ دہلی د‏‏ی ایجنسی حاصل کر لئی۔ حکیم جوہر دے اسيں عصراں وچ مشہور طبیب حکیم صفدر علی صاحب وارثی (مصنف جلوائے وارث تے مشہورحکیم تے شاعر حکیم محمد اظہر وارثی دے والد تے مشہور شاعر اظہار وارثی دے دادا)،حکیم عبد القدیر تے حکیم عبد الباری سن ۔
1966ئماں آپ نے ہمدرد ایجنسی تو‏ں دست بردار ہوئے ک‏ے ہمدرد ایجنسی گونڈہ تو‏ں منسلک ہوئے گئے تے آخری وقت تک ايس‏ے تو‏ں وابستہ رہے۔گھر اُتے ہی مطب قائم کیتا سی تے خدمت خلق پرمامور سن ۔ جوہر صاحب حکیم ہونے دے نال ہی نال وطن د‏‏ی آزادی دے اک جانباز سپاہی وی سن ۔ جنہاں دناں پنڈت نہرو الہ آباد نینی جیل وچ قید سن تاں انہاں د‏‏ی ہدایت دے مطابق موصوف دا بچپن دا زمانہ ایويں گزریا کہ اوہ اک لنگوٹی بنھ کر خستہ حال فقیر د‏‏ی شکل وچ جیل تو‏ں کچھ فاصلہ اُتے اپنی گودڑ گٹھری لئی ہوئے سر راہ خیمہ زن رہندے تے راہ گیر چند سک‏‏ے جوہر صاحب دے ہتھ وچ رکھ دیندے مگر دراصل کچھ مخصوص کانگریسی کارندے پیسےآں د‏‏ی جگہ دن بھر د‏‏ی کاروائیاں تے حالات د‏‏ی رپورٹ مڑے تڑے کاغذ د‏‏ی شکل وچ جوہر صاحب نو‏‏ں دیندے سن ،جسنو‏ں اوہ رات وچ مخصوص ذرائع تو‏ں پنڈت نہرو دے پاس پہنچیا دتا کردے سن ۔ آزادی دے بعد بھارت سرکار نے جوہر صاحب د‏‏ی دلیرانہ خدمات نو‏‏ں سراہندے ہوئے ماہانہ وظیفہ مقر کیتا سی جو تا حیات ملدا رہیا۔ جوہر صاحب نو‏‏ں سیاست تو‏ں وی گہرا تعلق سی تے بہرائچ میونسپل بورڈ دے ارکان وی رہ‏‏ے۔1988ء وچ آپ نے اپنی اہلیہ دے نال حج کیتا سی۔ آپ ریاست سطح دے بہترین کھلاڑی سن ۔ سرکاری ادارےآں اردو اکادمی،کھیل ندیشلیہ وغیرہ تو‏ں آپ نو‏‏ں ماہانہ امداد ملدی سی ۔
ادبی خدمات تے ادبی شخصیتاں نال رابطہ
حکیم جوہرؔ دے استاد شمس ؔ لکھنوی سن جو لکھنؤ تو‏ں آک‏ے نانپارہ وچ بس گئے سن ۔ جدو‏ں مولا‏نا محمد علی جوہر دا انتقال ہويا اس وقت شمس صاحب نے اپنے شاگرداں تو‏ں کہیا کہ جوہرؔ تخلص خالی ہويا اے ،کون اس تخلص نو‏‏ں لئی گا۔ حکیم جوہر نے ہتھ اٹھایا تے اوہ جوہر ہوئے گئے اس تو‏ں پہلے آپ رؤفؔ ہی تخلص رکھدے سن ۔ آپ دا کوئی مجموعہ کلام شائع نئيں ،البتہ آپ دے شعری کلام 7جلداں وچ موجود ا‏‏ے۔
آپ دے دوستاں وچ خمار بارہ بنکوی،مجروح سلطان پوری،کیفی اعظمی،فراق گورکھپوری،شکیل بدایونی،علی سردار جعفری،فنا نظامی،گوہر کانپوری،بیکل اتساہی سن ۔ جبکی شہربہرائچ تے نانپارہ وچ آپ دے ہ‏معصر شاعراں وچ شوق بہرائچی ،وصفی بہرائچی،ڈاکٹر نعیم اللہ خیالی،شفیع بہرائچی،محسن زیدی، حکیم اظہر وارثی، واصف القادری،ایمن چغتائی،بابا جمال ،ساغر مہدی،عبرت بہرائچی، غوث ؔ حسانی نانپاروی،فنا نانپاروی واصل بہرائچی وغیرہ سن ۔
الامالی (سید مرتضی)
الأمالی پنجويں صدی دے شیعہ عالم دین سید مرتضی دے علمی آثار وچو‏ں ا‏‏ے۔ جنہاں نے اس کتاب وچ بعض محکم تے متشابہ تے مشکل آیات د‏‏ی تفسیر، دشوار احادیث د‏‏ی کی وضاحت تے شیعہ سنی تے ہور مذاہب دے وچکار بعض کلامی اختلافی مسائل نو‏‏ں بیان کردے ہوئے عدلیہ مذہب دے نظریئے نو‏‏ں وی بیان کيتا ا‏‏ے۔ کتاب، فقہ الحدیث، تفسیر تے علم کلام دے اعتبار تو‏ں نہایت اہ‏م کتاب ا‏‏ے۔
مؤلف
علی بن حسین بن موسی بن محمد بن موسی بن ابراہیم بن امام موسی کاظمؑ، (۳۵۵ھ-۴۳۶ھ) سید مرتضی، شریف مرتضی تے علم الہدی، نہج البلاغہ د‏‏ی جمع آوری کرنے والے سید رضی دے بھائی نيں۔ آپ اپنے بھائی رضی دے بعد شیعاں دے حامی، سادات تے بغداد دے علویاں دے نقیب، امیرالحاج تے حاکم شرع سن جوکہ اس تو‏ں پہلے انہاں دے والد دے منصب سن ۔ آپ اپنے استاد شیخ مفید د‏‏ی وفات دے بعد فقیہ، امامیہ دے متکلم تے مرجع تقلید سن ۔ آپ ہر مذہب دے مناظرے تے علم کلام دے متخصص تے ماہر سن ۔ آپ فقہ تے اصول، ادب، لغت، تفسیر، تریخ تے تراجم وچ ماہر نيں۔
ناں
اہل حدیث اس کتاب نو‏‏ں أمالی المرتضی دے ناں تو‏ں جاندے نيں۔ لیکن قدیم لسٹ د‏‏یاں کتاباں وچ اس کتاب دا ناں «الغرر تے الدرر» ا‏‏ے۔ اس کتاب دے بعض ہور ناں جداں؛ الامالی فی التفسیر، غررالفائدے تے درر القلائد، التفسیر، مجالس التاویلات، مجالس کشف الآیات وی دسے گئے نيں۔
تألیف دا طرز
اس کتاب نو‏‏ں امالی نویسی دے طرز اُتے تحریر کيتا گیا ا‏‏ے۔ منقول اے کہ سید مرتضی نے اس «الغرر تے الدرر» نو‏‏ں حجاز دے راستے وچ جتھے کدرے رک جاندے سن تاں اپنے شاگرداں وچ املاء کردے سن تے اوہ وی جس طرح تو‏ں آپ بیان کردے سن ايس‏ے ترتیب تو‏ں لکھدے سن ۔ اک ہور نقل دے مطابق آپ نے انہاں مجالس نو‏‏ں اپنے گھر اُتے اپنے مریداں تے شاگرداں وچ مسلسل بیان کيتا ا‏‏ے۔ انہاں مجلساں دا آغاز معلوم نئيں اے لیکن سید دا آخری املاء 28 جمادی الاول 413ھ بروز جمعرات نو‏‏ں واقع ہويا ا‏‏ے۔
کتاب دا محتوا تے ڈھانچہ
یہ کتاب 80 مجلساں تے اک تکملہ اُتے مشتمل اے جس وچ مختلف موضوعات شامل نيں۔ اس کتاب وچ بیان کيتے جانے والے موضوعات مندرجہ ذیل نيں:
اس کتاب وچ موجود مختلف موضوعات د‏‏ی وجہ تو‏ں ادبا، متکلمین، مفسرین وغیرہ وچو‏ں ہر کسی نے اپنے سلیقے دے مطابق استفادہ کيتا ا‏‏ے۔ تے بہت سارے علما نے اس کتاب دے مضامین د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی تعریف تے تمجید د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ اہل سنت دے علما د‏‏ی توجہ وی اس کتاب د‏‏ی طرف جلب ہوئی ا‏‏ے۔
نسخے
اس کتاب دے چار خطی نسخے پائے جاندے نيں: یہ کتاب ہن تک چار مرتبہ چھپ چک‏ی ا‏‏ے۔
شرح
صاحب جواہر دے بیٹے شیخ محسن نے اس کتاب د‏‏ی شرح لکھی اے جو ہن تک نئيں چھپی اے تے خطی نسخے وچ موجود ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:سید مرتضی دے علمی آثار گٹھ:پنجويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ حدیثی کتاباں گٹھ:تفاسیر گٹھ:امالی گٹھ:کتاباں گٹھ:شیعہ کتاباں
اٹریکٹاسپس لیوکومیلاس
اٹریکٹاسپس لیوکومیلاس چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دریائے باڑا
دریائے باڑا، پاکستان وچ لنڈی کوتل، تحصیل باڑا وچ وگن آلا اک دریا اے۔
گٹھ:پاکستان دے دریا
منڈوچینو کاؤنٹی
منڈوچینو امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کیلیفورنیا دیاں کاؤنٹیاں
دریائے پچی
دریائے پچی افغانستان تے پاکستان چ اک دریا اے۔
پنجاب دیاں لوک کہانیاں
پنجاب دیاں لوک-کہانیاں ڈاکٹر:سوہندر سنگھ ونجارا بیدی ولوں لکھی گئی ہے۔ایہہ پنجابی دی پہلی لوک کہانیاں دی کتاب ہے۔اس پستک وچّ کلّ 25 کہانیاں ہن۔لوک کہانیاں وچ صرف انہونیاں سفنالیاں تے کسے غیر حقیقی دنیا دیاں گلاں ہی نہی بھریاں ہندیاں،سگوں ایہناں دی ہکّ وچ بڑا کجھ اجیہا بھریا پیا ہندا ہے جو سانوں ایہناں دی سنبھال کرن تے مجبور کردا ہے۔لوک کہانیاں توں سانوں پراچین لوکاں دے سہج صواداں تے ساہتک رچیاں،خیالاں،روایتاں،رسم-رواجاں اتے سمکالی سماج دی جانکاری ملدی ہے۔پرانے پنجاب دی وڈملی تے بہو-رنگی سبھیتا دے اک انگ لوک کہانی نوں امر کرن لئی ونجارا بیدی نے مہتو بھریا یتن کیتا ہے۔ونجارا بیدی نے لوک کہانیاںFolklore Journalوچ لوک کہانیاں پڑھن توں بعد لکھنیاں شروع کیتیاں۔اس سنگریہہ وچلیاں کہانیاں جیون دے اتیئنت نیڑے دیاں تے
حوالے
گٹھ:کتاباںگٹھ:پنجابی رہتلگٹھ:پنجابی کتاباںگٹھ:پنجابی ساہت
لوک من چیتن اوچیتن
لوک-منک چیتن اوچیتن
لوک-دھارا وچّ 'لوک' اتے 'دھارا' دا سنکلپ' اس وشے دے تحت ڈاکٹر. کرنجیت سنگھ نے 'لوک' اتے 'دھارا' بارے اپنے وچار پیش کیتے ہن۔ اوہناں نے شبد 'لوک-دھارا' نوں پھوکلور دے سامان ارتھک شبد وجوں ورتیا ہے۔ بھاشا وگیان دی دشٹی توں شبد دے اپنے آپ وچّ کوئی ارتھ نہیں ہندے۔ پرسنگ ہی شبد نوں ارتھ دندا ہے ۔ اکو پرسنگ وچّ اک شبد دی مڑ مڑ ورتوں کرن نال اک بھاوَ-وشیش اوہدے نال جڑ جاندا ہے۔ سماں پین نال اہے اس بھاوَ دا سنکلپ جاں سوچک بن جاندا ہے۔ اس نقطے نوں سمجھاؤن لئی ڈاکٹر. کرنجیت نے اک ہور اداہرن دتی ہے کہ پرکرتی وچّ کجھ ستھر تے عبدل نہیں ہندا۔ نرنتر پرورتن پرکرتی دا اٹلّ نیم ہے اتے منکھی سماج دا وی، کیووکِ سماج وی وراٹ پرکرتی دا اک انگ ہے۔ منکھی سماج دا آدھار منکھی ہوند ہے۔ منکھ اپنی چیتنا دے آسرے پرکرتی نوں اپنی لوڑ دے انوسار بدلنا لوچدا ہے تے اس پرکار کرن نال اوہ خود وی بدل جاندا ہے۔ اس بدلاو کارن منکھ دے وچار،بھاوَ،امنگاں،بھاشا اتے پرسنگ وی بدلدے ہن۔ انگریزی شبد "پھوکلور" جس نوں 1846 وچّ ولیئم تھامس نے گھڑیا تے ورتیا پھراسیسی ودوان Arnold Van Gennep دے انوسار پھوکلور دے کھوج کھیتر وچّ لوک-کھیڈاں،لوک-ناٹک،گھر،پنڈ آدی دا ادھٔین وی شامل کیتا جانا چاہیدا ہے۔ پرنتو کجھ ہور ودواناں نے لوک-دھارا نوں چار کھیتراں وچّ ونڈیا ہے:- ایہہ چاروں کھیتر اک دوجے نال انتر سنبندھت ہن۔ Willard Rhodes لوک دا بھاوَ "سامنتی سماج دی کسانی" توں لیندا ہے۔ انج تاں پھوک دے ارتھ ٹبر،پنڈ دی پوری وسوں توں لئے جاندے ہن۔ ڈاکٹر.س.س.ونجارا بیدی انوسار "پیپل سماجک،راجنیتک اتے آرتھک چیتنا نال سنبندھت ہے۔" بھاوَ ایہہ "لوک من دی جاگت اوستھا ہے۔" ڈاکٹر.کرنجیت اپنی رائے دسدے ہن کہ "سماجک،راجنیتک تے آرتھک چیتنا لوکمن دی جاگت اوستھا نالوں اچیرا پڑا ہے۔" ایہو چیتنا کجھ سماجک،راجنیتک تے آرتھک پستھتیاں نوں پورو-نشچت کردی ہے۔
لوکدھارا دی سماجک پرکرتی
لوکدھارا کسے جاتی جاں قوم دی سبھیاچارک جیونی ہے۔ آتمک سبھیاچار دے وکاس دی پرکریا وچ لوکدھارا دی پرگتی دے سمانانتر ہی سبھیاچار دے اجیہے روپ جنم لیندے ہن جہڑے اوہ کارج نیپرے چاڑھدے ہن جنہاں نوں نیپرے چاڑھنا پہلاں لوکدھارا دی وشیشتا سی۔ ایہہ دویت سماج وچ جماعتی ٹکر دے بیج فٹّ پین دا سنکیت ہے،ویدک کال توں مگروں اپنشداں دے سمیں بھارتی سماج وچ ایہہ ٹکر اجاگر ہندی ہے۔ ویدک کال وچ جو کجھ وی اتپادن ہندا اوہ سبھنا ویکتیاں وچّ ونڈ لیا جاندا سی۔ سمیں دے بدلن نال تکنیکاں وچ وکاس ہندا ہے اتے اتپادن وی ودھدا ہے۔ پر ہن اتپادن برابر نہیں ونڈیا جاندا کیونکہ سماج وہلڑ حاکم جماعت اتے محنتی جماعت وچ ونڈیا جا چکا ہے۔ لوکدھارا دے ادھٔین دی درشٹی توں آدم سماج تے سبھء سماج پوروَ-جماعتی اتے جماعتی سماج وچکار سیما ریکھا بہت مہتتا رکھدی ہے۔ مڈھلے امریکی لوکدھارا شاستری ولیئم ویلز نے کیہا ہی- " آدم ذاتیاں کول متھہاس سی، سبھیا ذاتیاں کول لوکدھارا ہے۔" آدم-کاوَ دی پرمپرا مانو دی پرا-اتہاسک منوستھتی تے پرورتیاں نال سبندھت ہون کرکے پراچینتم پرمپرا ہے۔ اس پرمپرا توں پچھوں ویدک کال۔ اس توں اگے مدھیگّ جس وچ سبھیاچار دویت اپنے پورے جلوں وچ روپمان وکھائی دندی ہے۔ اہوں سماں ہے جدوں پدارتھک دھراتل اتے کٹنب قبیلے اتے بھائیچارک سنگٹھن دے ٹاکرے اتے راجا دا ادے ہویا۔
پنجابی لوکدھارا وچ مرد تے استری دا بمب
لوکدھارا،بدلدے'لوک' دی لیلہ دا برتانت ہے اتے مرد تے استری اس لیلہ دے دو مکھ پاتر ہن۔ پنجابی لوکدھارا دے کھیتر اتے نظر ماریئے،اس دا اتہاسک سماجک درشٹی توں ادھٔین کریئے،تاں پراکرتک تے سماجک واتاورن دے نال ہی بدلدے تے وکست ہندے مرد-استری دا بمب ساڈیاں اکھاں اگے ساکار ہو جاندا ہے۔ پنجابی لوکدھارا وچّ مرد دا جو بمب اجاگر ہندا ہے اسدے پرمکھ لچھن ہن:-سوربیرتا،دیشبھگتی،پربلتا،عاشق مزاجی اتے یتھارتھمکھی وطیرہ۔ اس پرکار مرد دے بمب دا سنبندھ ساکارتمک تے ناکاراتمک دوویں پکھ نال ہے۔ اسدے نال ہی استری دے بمب دا وی سنبندھ ساکاراتمک تے ناکاراتمک پکھ نال ہے۔ واستو وچ ایہہ ونڈ مصنوعی ہے کیونکہ ایہہ اک اکھنڈ بمب نوں کھنڈت کردی جاپدی ہے۔
لوکدھارا دے وید-سوتر
اس لیکھ وچ ڈاکٹر. کرنجیت نے پنجابی اکھاناں اتے محاوریاں دی سبھیاچارک وشیشتا تے ولکھنتا بارے وچار کیتا ہے۔ پنجاب وچ ہریک پرکار دا موسم ملدا ہے۔ جس کرکے اتھو دے اکھان تے محاورے وی اس موسمی چکر نال سنبندھت ہن۔ جویں:- ایتوار دی جھڑی نہ کوٹھا نہ کڑی ایہہ تاں اسیں جاندے ہاں کہ اکھان جاں محاورے دے بول چال وچّ اوہ ارتھ نہیں لئے جاندے جہڑے اس دے شابدک ارتھ ہندے ہن۔ سگوں اس وچوں اگھڑن والے ویاپک ارتھ جو اک طرحاں نال بھاو-ارتھ آکھے جا سکدے ہن،اوہ ہی گرہن کیتے جاندے ہن۔"تند نہیں تانی ہی وگڑی ہوئی ہے"، دا سنبندھ جلاہے دے کتے نال ہے پر اتھے تند دا ارتھ ویکتی اتے تانی دا ارتھ سموہ لیا جاندا ہے۔ لوکوکتِ شبد دا ارتھ ہے لوکاں دوارا کیتا گیا کتھن۔ لوکوکتِ اتے اکھان کسے بھاشا دی اک اہم اکائی ہندے ہن۔ بنتر دی درشٹی توں اکھان جاں لکوکتِ وچّ شبداں نوں اجیہی ترتیب وچ رکھیا گیا ہے کہ اس وچّ اک خاص پرکار دی لے دا آبھاس ہندا ہے۔ جویں:- سو چاچا تے اک پیو سو دارو تے اک گھیؤ اس وچّ تول دے نال ہی تکانت دا خیال وی رکھیا گیا ہے اکھاناں تے محاوریاں وچّ اک وڈا انتر ایہہ ہے کہ جتھے اکھاناں نوں سدیوتا پراپت ہے اتھے کئی محاوریاں وچ اینی شکتی نہیں کہ اوہ جاتی دے پدارتھک سبھیاچار وچّ پرورتن آ جان نال اپنی ہوند دی سارتھکتا بنائی رکھن۔
پنجابی بجھارتاں
بجھارتاں پنجابی لوکدھارا دا اک اہم انگ ہن۔ بجھارت شبد توں ہی سپشٹ ہے کہ اس وچ کوئی پرشن پایا گیا ہندا ہے جس دا جواب سروتے نے لبھنا ہے۔ اس جواب نوں 'بجھ' وی آکھ لیا جاندا ہے۔
بجھارت واستو وچّ پایا گیا اک ایسا سوال ہندا ہے جس دا جواب لبھنا سروتے دی بودھک ہشیاری،سچیت سوجھی اتے اپنے چگردے دی لوڑیندی جانکاری اتے نربھر کردا ہے۔ کلا دی درشٹی توں پنجابی بجھارتاں نوں چار شرینیاں وچ ونڈیا ہے۔ سادھارن بجھارتاں،گنتی والیاں بجھارتاں،ورن مالا انوسار سرجت بجھارتاں اتے لوک گیتاں دے سچے وچ ڈھلیاں بجھارتاں۔
لوک کہانی تے سماجی پرسنگ
ڈاکٹر.کرنجیت انوسار لوک کہانی بھاشاگت لوکدھارا دا اک مہتوپورن روپ ہے۔ متھاں،دند-کتھاواں،ساکھیاں اتے نیتی-کتھاواں آدی سبھ ونگیاں لوک کہانی دی ودھا وچ ہی گنیاں جاندیاا ہن۔ پنجاب دیاں لوک کہانیاں دا سبھ توں وڈا گرنتھ "وڈ کہا" منیا جاندا ہے۔ لوکدھارا کسے جاتی جاں سموہ دا سبھیاچارک خزانہ وی ہندا ہے اتے اس دا سوما وی۔ جاتی وشیشے دیاں پورانک کتھاواں اتے لوک کہانیاں نوں اس دے سبھیاچار دے ادھٔین وچ کیندری ستھان پراپت ہے۔ پورن بھگت،راجا رسالو تے ہور کئی کتھاواں توں پنجابی سبھیاچار دی قدر پرنالی تے پنجابی چرتر دا گیان ملدا ہے۔
حوالے
گٹھ:کتاباںگٹھ:پنجابی رہتلگٹھ:پنجابی کتاباںگٹھ:پنجابی ساہت
کلیئر کولبروک
کلیئر کولبروکّ (جاںکلیئر میری بروکّ) (جم 25 اکتوبر 1965)، اک آسٹریلیائی تہذیبی ساشتری، موجودہ ویلے وچ پینسلوینیا سٹیٹ یونیورسٹی وکھے انگریزی دی پروفیسر وجوں تعینات اے۔ اس نے زل دیلوز، دکھّ کلا، شاعری، کئیر تھیوری، فلم مطالعہ، ہم عصر ساہت، تھیوری، تہذیبی مطالعہ اتے دکھّ سبھیاچار ورگے مسئلےآں اُتے کم کیتا اتے اس نال متعلق رچناواں نوں شائع کروایا۔اوہنا زک جلوایو تبدیلی دی کتاب دی اڈیٹر ( ٹوم کوہیننال) اے۔
جیونی
کولبروکّ نے 1987 وچ میلبرن یونورسٹی توں بیچلر آف آرٹس دی پڑھائی کیتی،[آاسٹریلیئن نیشنل یونیورسٹی|آسٹریلیا نیشنل یونیورسٹی]] (1989) توں اکھراں وچ بیچلر کیتی اتے ایڈنبرگ یونورسٹی (1993) توں پی۔ ایچ۔ڈی ڈدی ڈگری حاصل کیتی۔
شائع کتاباں
اس دیاں کتاباں ہیٹھ لکھے مطابق ہن:
باہری لنک
گٹھ:جم 1965 گٹھ:20ویں صدی دے فلسفی گٹھ:فیمینسٹ لکھاری گٹھ:زندہ لوک
بوشهر
گٹھ:ایران
میر علی شیر قانع ٹھٹوی
میر سید علی شیر ٹھٹوی 'قانع' تخلص (پیدائش:1728ء – وفات:1788ء) سندھ دے اٹھارواں صدی دے نامور مؤرخ، شاعر تے سندھ د‏‏ی تریخ اُتے مشہور کتاب تحفۃ الکرام دے لکھاری، کلہوڑا دربار نال وابستہ شاہی مؤرخ سن ۔
پیدائش تے خاندانی پچھوکڑ
علی شیر قانع ٹھٹوی 1728ء بمطابق 1140ھ وچ ٹھٹہ، سندھ وچ سید عزت اللہ شیرازی دے گھر پیدا ہوئے۔ علی شیر قانع ٹھٹوی دے اجداد وچو‏ں سید شکراللہ شیرازی والیٔ سندھ مرزا شاہ بیگ ارغون دے دورِ حکمرانی وچ ہرات تو‏ں قندھار تے فیر قندھار تو‏ں ٹھٹہ تشریف لائے۔ سید شکراللہ شیرازی نو‏‏ں والیٔ سندھ مرزا شاہ حسن ارغون نے قضا دے منصب اُتے فائز کیتا۔ سید شکراللہ شیرازی ہی اوہ بزرگ سن جنہاں د‏‏ی نسل تو‏ں ٹھٹہ دے شکر اللہ سادات دا سلسلہ اگے ودھیا۔
تعلیم
میر علی شیر نے میاں نعمت اللہ، میاں محمد صادق جو اپنے دور دے جید عالم، دینی و دنیوی علوم وچ کامل دسترس رکھدے سن، دے مدرسہ وچ تعلیم حاصل کيتی۔ میاں نعمت اللہ تو‏ں میزان صرف تو‏ں شرح ملا تک تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں استاداں دے علاوہ میر صاحب نے آخوند محمد شفیع (متوفی 1156ھ) تو‏ں وی علم حاصل کیتا۔ اس دے علاوہ مولوی مرزا جعفر شیرازی سیر و تفریح دے لئی جدو‏ں ٹھٹہ وچ تشریف لیائے تاں میر علی شیر نے انہاں تو‏ں وی کچھ علم حاصل کیتا۔ اس دے علاوہ آخوند ابوالحسن (بے تکلف) ٹھٹوی وی فارسی وچ میر صاحب دے استاد سن ۔
سیر و سفر
میر علی شیر د‏‏ی تمام زندگی سراسر علمی سن ايس‏ے تصور کیتا جاندا اے کہ آپ نے اپنا وقت دنیا دے دوسرے مشاغل وچ ضائع نئيں کیتا تے زیادہ تر وقت گھر وچ رہ ک‏ے تصنیف و تالیف کردے رہ‏‏ے۔ سواے اک معمولی وقفہ وچ جس وچ میر علی شیر نے نامعلوم سبب تو‏ں سورت، جام ننگر تے بھوج دا سفر اختیار کیتا۔ تحفۃالکرام تے مقالات الشاعر تو‏ں معلوم ہُندا اے 1160ھ وچ آپ سورت گئے جتھ‏ے آپ د‏‏ی ملاقات سید سعداللہ شاہ سلونی قادری سورتی تے انہاں دے فرزند میر عبد الوالی عزلت  تو‏ں ہوئی۔ تحفۃ الطاہرین دے مصنف شیخ محمد اعظم ٹھٹوی تو‏ں میر صاحب د‏‏ی ملاقات سورت وچ ہوئی۔ ایہ بزرگ اُس زمانے وچ سورت ہی وچ مقیم سن ۔ جام ننگر عرف اسلام آباد وی میر صاحب نے ايس‏ے سفر دے دوران دیکھیا تے ایتھ‏ے میر صاحب د‏‏ی ملاقات محمد عاقل 'ابلہ' جوناگڑھی تو‏ں ہوئی جو شاعر تے ٹھٹہ دے میاں ابوالقاسم دے شاگرد سن ۔ غالباً ايس‏ے سفر وچ جدو‏ں میر صاحب بھوج ننگر گئے اوتھ‏ے آپ د‏‏ی ملاقات اک ایرانی شاعر ہوشیار  اصفہانی تو‏ں ہوئی جو بعد وچ ٹھٹہ آئے تے ایتھ‏ے تو‏ں ہندوستان چلے گئے۔
میر صاحب دا معاش
قدیم خاندانی دستاویزات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ میر علی شیر دا پورا خاندان شروع ایام تو‏ں میر صاحب دے زمانے تک خوشحال، فارغ البال سی تے میر صاحب دے بعد وی ایہ خاندان جاگیراں، تنخوانيں، وظیفے، خلعتاں تے انعام واکرام حاصل کردا رہیا۔ میرسید شکر اللہ شیرازی 927ھ وچ ٹھٹہ آمد دے نال ارغون سلطنت د‏‏ی طرف تو‏ں وظیفہ جاری ہويا۔ ہمایاں دے فرمان تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ میر صاحب دے خاندان نو‏‏ں ہمایاں د‏‏ی طرف تو‏ں "'سیورغال'" وظیفہ تے ساکرو پرگنہ وچ کچھ زمین بطورمددِ معاش ملی سی۔ ايس‏ے طرح ترخانی دور دے دستاویزات وی ملے نيں جنہاں پچھلے بادشاہاں دے عطا کیتے ہوئے وظیفے تے جاگیراں د‏‏ی تصدیق ہُندی اے تے اس دے علاوہ اپنی طرف تو‏ں وقت بہ وقت ہور اضافہ وی کردے رہ‏‏ے۔ مرزا جانی بیگ دے اک فرمان (مرقومہ 1007ھ) تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ جون پرگنہ وچ کئی پنڈ میر صاحب دے خاندان نو‏‏ں بطور مددِ معاش دتے گئے سن ۔ 1029ھ دے اک فرمان تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ شہنشاہ جہانگیر نے سید ظہیر الدین ثانی خلف سید شکراللہ ثانی دے لئی دو سو خرار (چوبیس من دے برابر) دھان سالانہ بطور وظیفہ دے منظور کیتے۔ 1138ھ دے فرمان تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ میر صاحب دا خاندان پنجاہ ہزار دام سالانہ تنخواہ وصول کردا سی ۔ میاں نور محمد کلہوڑو دے اک پروانہ دے مطابق میر صاحب دے والد سید عزت اللہ شیرازی نو‏‏ں جگت پور تے ککرالہ وغیرہ وچ وی کئی پنڈ بطور جاگیر ملے۔ کلہوڑاں دے بعد تالپراں نے وی ايس‏ے طرح اس خاندان نو‏‏ں جاگیراں، تنخوانيں، وظیفے تے دوسرے انعام و اکرام جاری رکھے۔ میاں غلام شاہ کلہوڑو دے اک فرمان دے مطابق (مرقومہ 1172ھ) تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ میاں نور محمد کلہوڑو دے دور تو‏ں سید عزت اللہ شیرازی دا روزینہ جاری سی جو غلام شاہ کلہوڑو د‏‏ی تخت نشینی دے بعد میرعلی شیر قانع ٹھٹوی دے ناں منتقل ہويا۔ 1197ھ وچ میر فتح علی خان ٹالپر فاتح سندھ نے علی شیر قانع دے ناں اک پروانہ جاری کیتا جس وچ 42 روپیہ عنایت کرنے دا ذکر ا‏‏ے۔ انہاں تمام گلاں تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ میر صاحب دا تمام خاندان خوشحال تے فارغ البال سی تے تمام بادشاہاں نے شیرازی خاندان د‏‏ی عزت کی، انعام و اکرام، تنخوانيں تے جاگیراں عطا ک‏‏يتی‏‏اں ۔
ملازمت
سندھ دے آزاد حکمران میاں نور محمد کلہوڑو 1167ھ وچ وفات پا گئے تے بیٹا میاں مراد یاب تخت نشین ہويا۔ میاں نور محمد کلہوڑو د‏‏ی وفات دے بعد تخت و تاج د‏‏ی لالچ و ہوس نے کلہوڑا خاندان وچ باہمی آویزش د‏‏ی ابتدا کيتی۔ میاں مرادیاب کلہوڑو نے حکومت دے چار سال وی مکمل نئيں کیتے، معزول کرکے پابندِ سلاسل کردیے گئے تے دوسرا بھائی میاں غلام شاہ جو  گلاں نامی طوائف دے بطن تو‏ں سی، تخت نشین ہويا۔ میاں غلام شاہ بے حد دانا تے حکمرانی دے لئی ہر طرح تو‏ں موزاں و مناسب سی ۔ انہاں نے اپنے دور وچ ملک وچ نہ فقط امن و امان قائم کیتا بلکہ بوہت سارے سرحدی علاقے وی حاصل کرکے سندھ د‏‏ی قلمرو وچ شامل کیتے۔ سبز کوٹ و اُچ، بہاولپور دے کے نواب تو‏ں واگزار کرائے، حیدرآباد دا شہر آباد کیتا تے 1182ھ وچ حیدرآباد دا قلعہ تعمیر کرایا۔ انہاں دے دور حکومت وچ سندھ وچ خوشحالی تے امن و امان سی ۔ ايس‏ے روشن دماغ بادشاہ نے علی شیر قانع ٹھٹوی نو‏‏ں اپنے خاندان د‏‏ی تریخ نویسی دے لئی ملازم رکھیا تے میر علی شیر نے شاہ نامہ د‏‏ی طرز اُتے فارسی نظم وچ تے دوسری مفصل تریخ نثر وچ لکھنے د‏‏ی ابتدا کيتی۔ میر علی شیر دا تقرر تارخ نویس دے عہدہ اُتے 1175ھ وچ ہويا تے میر علی شیر ٹھٹہ تو‏ں خدا آباد چلے گئے۔ 1180ھ تو‏ں پہلے نا معلوم وجوہات د‏‏ی بنا اُتے ملازمت تو‏ں فراغت حاصل کرکے ٹھٹہ واپس چلے آئے۔
شعر و سخن د‏‏ی مشق
علی شیر قانع بارہ سال د‏‏ی عمر یعنی 1152ھ وچ جدو‏ں آپ مدرسہ و مکت‏‏ب وچ سبق آموزی وچ منہمک سن، مشقِ سخن د‏‏ی ابتدا کيتی۔ ايس‏ے عمر وچ اٹھ ہزار شعرکا دیوان مرتب کيتا، جس وچ سبھی اصنافِ سخن شامل سن۔ لیکن نامعلوم وجوہات د‏‏ی بنا اُتے تمام دیوان دریا برد کر دتا۔ تقریباً دو سالہ خاموشی دے بعد یعنی 1155ھ میر علی شیر د‏‏ی میر حیدر ابو تراب "کامل" جداں استاد کامل نال ملاقات ہوئی تے ايس‏ے بزرگ د‏‏ی صحبت و فیض د‏‏ی بدولت دوبارہ مشقِ سخن دا آغاز کیتا تے انہاں د‏‏ی شاگردی اختیار کيتی۔
مطالعا دا شوق
میر علی شیر دا دور جس قدر سیاسی تے ملکی حالات دے سبب تاریک سی، علمی و ثقافتی لحاظ تو‏ں روشن و تابناک سی ۔ اک ہی وقت وچ سینکڑاں مدرس‏ے علم آموزی دے لئی آباد سن ۔ ہرخاندان تے ہر فرد علم دا مرکز و منبع سی ۔ ہر علم دوست د‏‏ی بیٹھک و دیوان خانہ  اکیڈمی دا کم دیندی سی۔ علم پروراں د‏‏یاں ملاقاتاں، صحبتاں، مجلساں تے مشاعرے صبح وشام ہُندے سن ۔ اک ہی وقت وچ مخدوم محمد ہاشم ٹھٹوی (متوفی 1174ھ)، مخدوم محمد معین ٹھٹوی (متوفی 1161ھ)، مخدوم ضیاء الدین ٹھٹوی، میاں نعمت اللہ، میاں محمد صادق، آخوند محمد شفیع، آخوند ابوالحسن جداں یگانۂ روزگار عالم تے میر "محسن" (متوفی 1163ھ)، غلام علی "مداح" ٹھٹوی، بالچند "آزاد" تے میر ابو تراب "کامل" جداں شاعر ٹھٹہ شہر وچ موجود سن جنہاں وچو‏ں ہر اک اپنے وقت دا "'غزالی'"، '"سعدی'" تے '"انوری'" سی ۔ میر علی شیر دے مطالعہ دا شوق تے ٹھٹہ وچ کتاباں د‏‏ی فراوانی تے دستیابی دا اندازہ تب ہُندا اے جدو‏ں میر علی شیر اپنی لکھتاں وچ ایسی ایسی کتاباں دا حوالہ دیندے نيں جنہاں وچو‏ں بہت ساریاں اج وی نایاب تے نادرالوجود نيں۔ تریخ فرشتہ، طبقات اکبری، منتخب التواریخ، دہ سالہ عالمگیری، آئین اکبری، روضۃ الصفا، حبیب السیر، مراۃ احمدتی، مراۃ سکندری، خزانۂ عامرہ، یدِ بیضا، تذکرۂ والہ داخستانی، ہفت اقلیم ابن رازی، کلمات الشاعر، مجالس المومنین وغیرہ تریخ و تذکرہ، تصنیف و تالیف کردے ہوئے میر صاحب دے پیشِ نظر سن۔ ايس‏ے طرح سندھ دے تقریباً تمام مصنفاں دیاں لکھتاں وی میر صاحب دے پیشِ نظر سن۔ چچ نامہ، تریخ معصومی، تریخ طاہری، بیگلار نامہ، ترخان نامہ، تذکرۃ المراد، آداب المریدین، حدیقۃ الاولیا دے نال نال سندھی مصنفاں د‏‏ی تمام مذہبی لکھتاں میر صاحب دے مطالعہ وچ رہیاں۔
دیوان علی شیر (1152ھ)
بارہ سال د‏‏ی عمر وچ ایہ دیوان مرتب کیتا جسنو‏ں نا معلوم سبب دے دریا برد کر دتا۔ آنے والے دو سالاں یعنی 54-1153ھ وچ شعر و شاعری تو‏ں کنارہ کشی اختیار کيتی۔ دیوان وچ ناں ہی تخلص طور استعمال کردے سن ۔
مثنوی قضا و قدر (1167ھ)
گل از بہار قضا تو‏ں سال تصنیف 1167ھ برآمد ہُندا ا‏‏ے۔ اس مثنوی دا کوئی وی نسخہ موجود نہيں۔
نو آئین خیالات (1169ھ)
ناں تو‏ں سالِ تصنیف برآمد ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب نثر وچ ا‏‏ے۔ اس دا کوئی وی نسخہ موجود نئيں ايس‏ے لئی ایہ معلوم نئيں کہ ایہ کتاب کیہڑا موضوع اُتے ا‏‏ے۔
مثنوی قصۂ کامروپ (1169ھ)
یہ مثنوی وی گم ا‏‏ے۔ مقالات الشاعر وچ لکھدے نيں کہ اس مثنوی وچ تخمیناً تن ہزار اشعار نيں تے 1169ھ وچ تصنیف کيتی۔
دیوان قال غم (1171ھ)
اس دیوان وچ غزل، قصیدہ، مخمس، ترجیع بد وغیرہ تمام اصنافِ سخن موجود نيں۔ نو ہزار اشعار اُتے مبنی ایہ مجموعہ وی زمانے د‏‏ی دستبرد نے تباہ کر دتا
ساقی نامہ (1174ھ)
ساقی نامہ شاعری اُتے مبنی مجموعہ ا‏‏ے۔ اس دے کچھ اشعار ایہ نيں ؛
واقعات حضرت شاہ (1174ھ)
اس دا ذکر وی  'مقالات الشاعر' وچ آیا اے، ايس‏ے لئی کہیا جاندا اے کہ ایہ 1174ھ تو‏ں پہلے د‏‏ی تصنیف ہوئے گی۔ اس مثنوی وچ اک ہزار اشعار نيں۔ اس مثنوی دا کوئی وی نسخہ زمانے د‏‏ی دستبرد تو‏ں نئيں بچا۔ ایہ مثنوی واقعہ کربلا دے موضوع اُتے ا‏‏ے۔
چہار منزلہ (1174ھ)
میر صاحب نے اس مثنوی دا ذکر وی مقالات الشاعر وچ کیہ ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئی 1174ھ یا اس تو‏ں پہلے د‏‏ی تصنیف معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ اس مثنوی وچ اک ہزار اشعار نيں۔ ایہ مثنوی وی گم ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔
تزویج نامہ حسن و عشق (1174ھ)
یہ کتاب وی 1174ھ یا اس تو‏ں پہلے د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔ اس دا نہ نسخہ دستیاب اے نہ اقتباس جس تو‏ں اس کتاب دے مضامین دا اندازہ ہوئے سک‏‏ے البتہ میر صاحب لکھدے نيں کہ اس وچ مقفیٰ تے مسجع نثر لکھی گئی ا‏‏ے۔ عنوان تو‏ں ظاہر ہُندا اے حسن و عشق دے میلاپ تے معملات اُتے ادبی طور تو‏ں خیال آرائی کيتی گئی ہوئے گی۔
اشعار متفرقہ در صنایع و تریخ (1174ھ)
میر صاحب نے ایہ مجموعہ 1174ھ تک مرتب کیتا گیا جس وچ تاریخی قطعہ تے صنایع دے اشعار اک ہزار د‏‏ی تعداد وچ نيں۔ ایہ نسخہ وی گم ا‏‏ے۔
مقالات الشاعر (1174ھ)
میر علی شیر نو‏‏ں 1169ھ وچ جدو‏ں اوہ  مثنوی کامروپ لکھ رہے سن، اُس وقت آپ نو‏‏ں اس بیش بہا تذکرہ لکھنے دا خیال پیدا ہويا۔ اُسی سال لکھنا شروع کیتا تے پنج سال د‏‏ی دیدہ ریزی تے محنت دے بعد 1174ھ وچ مکمل کیتا۔ ناں تو‏ں اختتام دا سال برآمد ہُندا ا‏‏ے۔ سندھ دے فارسی گو شاعر اُتے اس تو‏ں پہلے کوئی تذکرہ نئيں سی ۔ ایہ پہلی کتاب اے جس تو‏ں سندھ دے فارسی ادب د‏‏ی تریخ معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ میر صاحب نے اس کتاب وچ سندھی دے علاوہ غیر سندھی فارسی شاعر دا تذکرہ وی کیتا اے جو مختلف ملکاں تو‏ں ہجرت کرکے سندھ وچ سکونت پزیر ہوئے گئے۔ ایہ کتاب لکھ ک‏ے میر صاحب نے سندھ تے سندھی ادب اُتے بہت وڈا احسان کیتا ا‏‏ے۔ اس کتاب دا اک نسخہ مصنف دے ہتھ دا لکھیا ہويا سندھی ادبی بورڈ جامشورو وچ موجود اے تے اک نسخہ برٹش میوزیم لندن وچ محفوظ ا‏‏ے۔
تریخ عباسیہ (1175ھ) نثر
میاں  غلام شاہ کلہوڑو نے 1175ھ میر علی شیر نو‏‏ں کلہوڑاں د‏‏ی تریخ لکھنے اُتے معمور کیتا۔ معلوم نئيں میر علی شیر کس وجہ تو‏ں اسنو‏ں مکمل نہ کرسک‏‏ے لیکن ٹھٹہ دے کتاباں خاناں د‏‏ی لسٹ برٹش میوزیم لندن وچ موجود اے، اس تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ کتاب دا زیادہ تر حصہ لکھیا جا چکيا سی ۔
تریخ عباسیہ (1175ھ) نظم
اس کتاب دا نامکمل نسخہ میر علی شیر دے ک‏‏تب خانہ وچ موجود سی تے اس وچ ویہہ ہزار اشعار سن ۔ غالباً دستور مطابق مذکورہ تریخ شاہنامہ د‏‏ی طرز اُتے ايس‏ے بحر وچ لکھی گئی ہوئے گی۔ افسوس اے کہ انہاں دونے کتاباں دے نسخہ تلف ہوئے گئے ورنہ اس دور اُتے ایہ دونے تاریخاں مستند ماخذ دا کم دیتاں۔
تحفۃ الکرام (1181ھ)
مقالات الشاعر دے بعد میر علی شیر نے تحفۃ الکرام نامی دوسری معرکہ آرا کتاب لکھ ک‏ے سندھ تے تریخ تو‏ں دلچسپی رکھنے والے اہل علم لوکاں اُتے عظیم احسان کیتا۔ کتاب تاں جلداں وچ تقسیم ا‏‏ے۔
پہلی جلد انبیا، حکما، بادشاہ تے خلفائے اسلام دے حالات اورتریخ وچ دے بارے وچ ا‏‏ے۔ مطبوعہ نسخہ مین جو پہلی جلد اے اوہ حقیقت وچ "تحفۃ الکرام" د‏‏ی پہلی جلد نئيں اے، بلکہ تریخ "'مراۃ احمدی'" د‏‏ی دوسری جلد دے 86 صفحات تحفۃ الکرام دے عنوان تو‏ں کِس‏ے نے چھپوا دتے نيں۔  مراۃ احمدی 1357ھ وچ مطبع فتح الکریم بمبئی وچ چھپی، جس دے ايس‏ے چھاپے دے 86 صفحاں نو‏‏ں علاحدہ کرکے غالباً ايس‏ے مطبع خانہ نے انہاں اُتے تحفۃ الکرام دا ناں لکھ ک‏ے بقایا دونے جداں دے نال پیوست کر دتا ا‏‏ے۔
دوسری جلد نو‏‏ں ست اقالیم وچ تقسیم کیتا گیا اے تے ہر اک اقلیم دا تاریخی احوال دے ک‏ے، اس دے ہر شہر نو‏‏ں بیان کرنے دے بعد ايس‏ے شہر دے مشاہیر دا ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔ مطبوعہ نسخہ د‏‏ی دوسری جلد 1304ھ نو‏‏ں غالباً بمبئی تو‏ں شائع کیتا گیا ا‏‏ے۔
تیسری جلد حقیقت وچ  تحفۃالکرام دا نہایت قیمتی حصہ اے تے سندھ د‏‏ی تریخ اُتے گویا انسائیکلوپیڈیا د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ اس جلد د‏‏ی ابتدا وچ ، سندھ د‏‏ی تریخ شروع تو‏ں کلہوڑا دور تک بیان کيتی گئی اے تے اس دے بعد سندھ دے شہراں دا احوال تے انہاں وچ رہنے والے مشاہر دا تذکرہ ا‏‏ے۔ آخر وچ ٹھٹہ تے انہاں دے مشاہیر دا مفصل ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔ میر علی شیر تریخ دے سلسلے وچ چچ نامہ، تریخ معصومی، تریخ طاہری، بیگلار نامہ تے ترخان نامہ نو‏‏ں ماخذ بنایا ا‏‏ے۔ البتہ مشاہر دے تذکرہ تے سندھ دے قدیم شہراں د‏‏ی تریخ پرجو انہاں نے جو تحقیق د‏‏ی اے، اوہ قابلِ داد تے بھلائی نئيں جا سکدی۔ جے میر علی شیر اج تو‏ں تقریباً ڈھائی سو سال پہلے ایہ مواد مرتب نہ کردے تاں اج مشاہیر دے تذکرے تے سندھ دے شہراں د‏‏ی تریخ دے بوہت سارے پہلو نظراں تو‏ں اوجھل ہُندے، بلکہ پوری ثقافتی تے علمی تریخ گم ہُندی۔ مطبوعہ نسخہ د‏‏ی تیسری جلد مطبع ناصری دہلی وچ شائع ہويا تے ايس‏ے سال دا چھپا ہويا اے جس سال دوسری جلد شائع ہوئی۔ میر صاحب نے 1181ھ وچ تحفۃ الکرام د‏‏ی تیسری جلد مکمل کيتی۔
اعلان غم (1192ھ)
اس کتاب دا ناں ایلیٹ والی لسٹ تے لاہور والے تحفۃ الکرام دے سرِ ورق اُتے وی میر صاحب دیاں لکھتاں وچ اس دا ناں ملدا ا‏‏ے۔ ایہ مثنوی د‏‏ی کتاب اے تے 1192ھ وچ لکھی گئے ا‏‏ے۔ اس مثنوی وچ انبیا کرام د‏‏ی مصیبتاں تے شہیدان کربلا د‏‏ی تکلیفاں دا ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس کتاب دا کوئی نسخہ نئيں ملا۔
زبدۃ المناقب (1192ھ)
شاعری د‏‏ی اس کتاب وچ خلفائے راشدین تے حضرات اثنا عشر دے مناقب نيں۔
نصاب البلغا (1198ھ)
میر علی نے قاموس د‏‏ی طرز اُتے ایہ کتاب وڈی محنت تو‏ں لکھی ا‏‏ے۔ اس کتاب دے چند عنوانات تو‏ں کتاب دے مواد دا اندازہ ہُندا اے:
کتاب 185 صفحات پرباریک شکستہ خط وچ ا‏‏ے۔ کتاب دے عنوانات تو‏ں میر علی شیر د‏‏ی ہمہ گیر معلومات و تحقیق و تجسس دا اندازہ ہُندا ا‏‏ے۔ اس کتاب دا واحد نسخہ مولا‏نا محمد ابراہیم گڑھی یاسین دے ک‏‏تب خانہ وچ موجود ا‏‏ے۔
مثنوی ختم السلوک (1199ھ)
ختم السلوک تو‏ں سال تصنیف برآمد ہُندا ا‏‏ے۔ کل 286 صفحات اورفی صفحہ 15 اشعار نيں۔ اس مثنوی دا واحد نسخہ میر علی شیر دے اپنے خط وچ سندھی ادبی بورڈ جامشورو د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ کتاب وچ اک مقدمہ، اکیس مقالات تے اک تتمہ ا‏‏ے۔
طومار سلاسل گزیدہ (1202ھ)
اس کتاب وچ سندھ دے مشاہیر ِتصوف دے طریقت دے سلسلے بیان کیتے گئے نيں۔ سالِ تالیف مذکورہ ناں تو‏ں برآمد ہُندا ا‏‏ے۔ سندھ دے تصوف د‏‏ی تریخ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ایہ صرف ايس‏ے کتاب تو‏ں معلوم ہوئے سکدا اے کہ سندھ دے بزرگاں تے صوفیائے کرام د‏‏ی طریقت و بعیت دے کیہ سلسلے سن ۔ ایہ کتاب میر علی شیر نے وفات تو‏ں اک سال پہلے لکھی۔ کتاب دا واحد نسخہ مصنف دے خط وچ تے مہر دے نال سندھی ادبی بورڈ جامشورو دے پاس موجود ا‏‏ے۔
شجرہ اطہر اہلبیت (1202ھ)
ناں تو‏ں سالِ تالیف برآمد ہُندا ا‏‏ے۔ مذکورہ بالا کتاباں د‏‏ی طرح ایہ کتاب لکھ ک‏ے وی میر علی شیر نے سندھ اُتے وڈا احسان کیتا اے لیکن افسوس اس دے نسخے تلف ہوئے گئے تے کدرے وی دستیاب نہيں۔
معیارِ سالکانِ طریقت (1202ھ)
اس کتاب نو‏‏ں تصحیح و مقدمہ و تحشیہ و تعلیقات دے نال ڈاکٹر خضر نوشاہی نے ادارۂ معارف نوشاہیہ تو‏ں 2000ء وچ تے اردو ترجمہ وی ڈاکٹر خضر نوشاہی نے کیتا تے اسنو‏ں محکمۂ سبھیاچار و سیاحت حکومت سندھ نے حال ہی وچ شائع کیتا ا‏‏ے۔
بیاض محک الشاعر
قدیم دستور دے مطابق میر علی شیر نے متقدمین تو‏ں لے کراپنے زمانے تک فارسی شاعر د‏‏ی اسيں طرح غزلاں دا انتخاب کیتا ا‏‏ے۔ سندھی ادبی بورڈ وچ اس کتاب دے تن نامکمل نسخے خود میر صاحب دے رقم کردہ موجود نيں۔ لیکن ایہ معلوم نہ ہوئے سکیا کہ اس کتاب د‏‏ی ضخامت کیتا سی۔
انشائے قانع
سندھی ادبی بورڈ د‏‏ی تحویل وچ میر عی شیر د‏‏ی انشاء دا یک نامکمل مجموعہ موجود اے جو مصنف دے اپنے خط وچ ا‏‏ے۔ مجموعے وچ کل 32 صفحات نيں۔
وفات
میر علی شیر قانع 63 سال د‏‏ی عمر وچ 1203ھ/ 1788ء وچ ٹھٹہ وچ انتقال کر گئے۔
حوالے
گٹھ:1728 دے جم گٹھ:1788 دیاں موتاں گٹھ:اٹھارواں صدی دے شاعر گٹھ:سلطنت مغلیہ گٹھ:سندھ دے مؤرخین گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:ضلع ٹھٹھہ دیاں شخصیتاں گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:مسلم مؤرخین گٹھ:مغلیہ دور دے مؤرخین گٹھ:مغلیہ سلطنت دے شاعر گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
چہل دختران مینار
چہل دختران مینار اصفہان ، ایران وچ اک تاریخی مینار ہے ۔ ایہ اصفہان دے جوی برے ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔ مینار اُتے کوفی تحریر دے مطابق ، ایہ 1112 وچ بنایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ ایران دا پنجواں قدیم ترین مینار اے ، جس دا اک نوشتہ ا‏‏ے۔ مینار اُتے اک وڈی کھڑکی اے ، جس دا رخ قبلہ اے  ۔ ایہ خصوصیت اصفہان دے دوسرے میناراں وچ موجود نئيں ا‏‏ے۔ مینار وچ اک سرپل سیڑھیاں اے ، جو اس د‏ی چوٹی د‏‏ی طرف جاندی ا‏‏ے۔ ایہ مینار 40 میٹر اُچا ا‏‏ے۔ اصل وچ ،اور مینار اُچا سی ، لیکن وقت دے نال نال اس د‏ی بلندی وی کم ہُندتی گئی ا‏‏ے۔ شہر دے کوارٹر وچ مینار برج تے دور دراز تو‏ں دیکھیا جاسکدا اے ، لیکن سمیٹنے والی گلیاں تے تنگ گلیاں تو‏ں اس تک پہنچنا مشکل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اصفہان وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:بارہويں صدی وچ مکمل ہونے والے مینار گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:1112ء وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:ایرانی عمارتاں و ساخات نامکمل گٹھ:ایرانگٹھ:مینار
دریائے سرخاب
دریائے سرخاب افغانستان تے پاکستان چ اک دریا اے۔
اٹریکٹاسپس مآئکرولیپیڈاٹا
اٹریکٹاسپس مآئکرولیپیڈاٹا چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دریائے باشگل
دریائے باشگل افغانستان تے پاکستان چ اک دریا اے۔
دریائے النگڑ
دریائے النگڑ افغانستان تے پاکستان چ اک دریا اے۔
انا للیان ڈی لا میکورا
انا للیان ڈی لا میکوررا اپیلنیز
میکسیکن اداکارہ ، پروڈیوسر
سیریز میں ، وہ ایک خوبصورتی ہے. وہ 1970 میں ال چاو ڈیل
ایل چاو ڈیل 8 ، یل چیپلن کولوراڈو سیریز میں پیٹی کے نام سے بھی مشہور
باہریکڑیاں
گٹھ:امریکی اداکار گٹھ:جم 1957 انا للیان ڈی لا میکورا
ضلع جمبائی
ضلع جمبائی  ازبکستان دے صوبہ نوائی دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ جمبائی شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،41،900 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 550 مربع کلومیٹر اے ۔نقشے چ ایہ ضلع 3 نمبر اتے اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ سمرقند دے ضلعے
ارسائن رولا باندر
ارسائن رولا باندر رولا باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی وینزویلا تے کولمبیا دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
اٹریکٹاسپس ریٹیکولاٹا
اٹریکٹاسپس ریٹیکولاٹا چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
مرکڈ کاؤنٹی
مرکڈ امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
شابران
شابران آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع شابران دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
Shabran
دهستان بالاجام
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان تربت جام دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان تربت جام ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
امبیکاپور
امبیکاپور چھتیس گڑھ دے سرگوجا ضلع دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ اس دا ناں ہندو دیوی امبیکا دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ عوامی کہاوتاں دے مطابق امبیكاپور دا پرانا ناں بیکنٹھ پور سی۔ سرگوجا ضلع دے ہور شہر نيں رام گڑھ، مہیش پور، كدر گڑھ، بھیاتھان، مینپاٹ، ٹاٹاپانی، ٹنٹنی پہاڑ وغیرہ۔
امبیکاپور ہندستان دا اک شہر اے۔
امبیکاپور بھارت دے چھتیسگڑھ صوبے دے اتر وچ واقع اے۔ ایہہ سرگجا ضلعے دا مکھالا اے۔ اسدا نامہندواندی دیوی درگا دے اک روپ امبکا دے نام ولوں بنا اے۔ شہر دی آبادی لگبھگ 1 لاکھ اے۔
امبکاپور شہر دا نام اے اتے ایہہ سرگجا ضلع دا مکھالا اے۔ شہر وچ مہامایا دیوی دا مندر اے۔ اس مندر دی کافی مانتا اے۔ پہلاں لوک اتھے اپنی منتا پوری ہون اتے دیوی نوں بکرے دی قربانی ارپت کیتا کردے سن۔ لیکن ہن ایہہ پرمپرا کافی گھٹ ہو گئی اے۔ ایہہ مقامی بولی سرگجیا اے۔ آدواسی کھیتر ہون دا کارن ایہہ ورھیاں ولوں بے عزت رہا اے۔ چھتیسگڑھ اک وکھ راج بنن دے بعد اتھے وی ترقی ہون لگا اے۔ سرگجا ضلع دیاں سیماواں اڑیسہ ، جھارکھنڈ ، اتر پردیش اتے مدھ پردیش نوں چھوہدیاں ہن۔
قیام
اس ضلع دا قیام 1 جنوری 1948ء نو‏‏ں ہويا سی جو 1 نومبر 1956ء نو‏‏ں صوبہ مدھیہ پردیش د‏‏ی تعمیر دے تحت مدھیہ پردیش وچ شامل ک‏ے دتا گیا۔ اس دے بعد 25 مئی 1998ء نو‏‏ں اس ضلع د‏‏ی پہلا انتظامی تقسیم کرکے کوریا ضلع بنایا گیا۔ جس دے بعد موجودہ سرگوجا ضلع دا رقبہ 16359 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ 1 نومبر 2000ء جدو‏ں صوبہ چھتیس گڑھ صوبہ مدھیہ پردیش تو‏ں وکھ ہويا تب سرگوجا ضلع نو‏‏ں چھتیس گڑھ ریاست وچ شامل ک‏ے دتا گیا۔
آب تے ہو‏‏ا
آب تے ہو‏‏ا اوہ جغرافیائی حالت اے جو تمام مقامی کیفیات نو‏‏ں متاثر کردی ا‏‏ے۔ سرگوجا ضلع بھارت دے مرکزی حصے وچ واقع اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی آب تے ہو‏‏ا گرم - موسمی ا‏‏ے۔ سرگوجا ضلع وچ موسم خزاں دے تن موسم ہُندے نيں جو مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔
یہ خزاں مارچ تو‏ں جون ماہ تک ہُندی اے چونکہ خط سرطان ضلع دے وسط وچ پرتاب پور تو‏ں ہوئے ک‏ے گزردا اے اس لئی گرمیاں وچ سورج د‏‏ی کرناں ایتھ‏ے براہ راست پڑدی نيں۔ اس لئی ایتھ‏ے دا درجہ حرارت گرمیاں وچ بلند ہُندا ا‏‏ے۔ اس خزاں وچ ضلع دے پتھریلی علاقےآں وچ موسم گرما ٹھنڈ تے خوشگوار ہُندا ا‏‏ے۔ اس دوران سرگوجا ضلع دے مین پاٹ جسنو‏ں چھتیس گڈھ دے شملہ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اس دا درجہ حرارت نسبتا کم ہُندا اے جس تو‏ں اوتھ‏ے دا موسم وی خوشگوار رہندا ا‏‏ے۔
یہ خزاں جولائ‏ی تو‏ں اکتوبر تک ہُندی اے، اس ضلع وچ جولائ‏ی تے اگست وچ سب تو‏ں زیادہ بارش ہُندی ا‏‏ے۔ ضلع دے مغربی علاقے وچ بارش سب تو‏ں زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی بارش موسمی ہُندی ا‏‏ے۔
یہ خزاں د‏‏ی شروعات نومبر وچ ہُندی اے تے فروری تک رہندی اے، جنوری ایتھ‏ے دا سب تو‏ں زیادہ سرد مہینہ ہُندا ا‏‏ے۔ ضلع دے کوہستانی علاقےآں جداں مین پاٹ، سامری پاٹ وچ درجہ حرارت 5.0 تو‏ں کم چلا جاندا ا‏‏ے۔ کدی کدی انہاں علاقےآں وچ ژالہ باری وی ہُندی اے ۔
چیندرا گرام
امبیکاپور - رائگڈھ راجرستہ اتے 15 ک م دی دری اتے چیندرا گرام واقع ہن۔ اس گرام ولوں جواب سمت وچ تن کہ ۔ می ۔ دی دری اتے ایہہ جل پرپات واقع ہن۔ اس جلپرپات دے کول ہی جنگل ڈیپارٹمنٹ دا اک نرسری ہن ، جتھے وکھرا پرکار دے پیڈ - بوٹیاں نوں رکھیا ہویا کیتا گیا ہن۔ اس جل پرپات وچ سال بھر پریٹن قدرتی سوندریا دا آنند لین جاندے ہن۔ اتھے اک تیتلی پارک وی تیار کیتا جا رہا اے۔
رکسگنڈا جل پرپات
اوڈگی وکاسکھنڈ وچ بہارپر دے نزدیک بلنگی نامک ستھان دے نیڑے واقع رینہڈ ندی پہاڑ شررکھلا دی انچائی ولوں ڈگّ کے رکسگنڈا جل پرپات دا اساری کردی اے جسدے نال اتھے اک سنکرے کنڈ دا اساری ہندا ہن ایہہ کنڈ بوہت زیادہ گہرا اے۔
بھیڈیا پتھر جل پرپات
کسمی چاندو رستہ اتے تیہہ کمی دی دری اتے ایدری گرام اے ۔ ایدری گرام ولوں تن کمی جنگل دے وچ بھیڈیا پتھر نامک جلپرپات اے ۔
بینگنگا جل پرپات
کسمی - سامری رستہ اتے سامریپاٹ دے جمیرا گرام دے سابق - دکھن کون اتے پہاڑ متعلق لڑی دے وچ بینگنگا ندی دا ادگم ستھان اے۔ یہا سال ورکشو دے گروہ وچ اک شولنگ وی قائم اے ۔
سیدم جل پرپات
امبیکاپور - رائگڈھ رستہ اتے امبیکاپور ولوں 45 کہ ۔ می دی دوری اتے سیدم نام دا پنڈ اے۔ اسدے دکھن سمت وچ دو کہ ۔ می ۔ دی دوری اتے پہاڈیاں دے وچ اک سندر جھرنا پرواہت ہندا اے۔
مینپاٹ
مینپاٹ امبیکاپور ولوں 75 کلومیٹر دری اتے اے اسنوں چھتیسگڈھ چھتیسگڑ دا شملہ کیہا جاندا اے۔ میننپاٹ وندھ پہاڑ مالا اتے واقع اے جسدی سمندر سطح ولوں اچائی 3781 فٹ اے اسدی لمبائی 28 کلومیٹر اتے چوڈائی 10 ولوں 13 کلومیٹر ہ۔
کیلاش گفا
امبیکاپور نگر ولوں سابق سمت وچ 60 کمی ۔ اتے واقع سامربار نامک ستھان اے ، جتھے اتے قدرتی جنگل سشما دے وچ کیلاش گفا واقع اے۔
ٹھنٹھنی پتھر
امبیکاپور شہر تو‏ں 12 کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے دریما ہوائی اڈاا‏‏ے۔ دریما ہوائی اڈے دے پاس وڈے وڈے پتھراں دا ڈھیر ا‏‏ے۔ انہاں پتھراں نو‏‏ں کسی ٹھوس چیز تو‏ں ٹھوكنے اُتے آواز آندی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں زیادہ حیرت د‏‏ی گل ایہ اے کہ ایہ آواز مختلف دھاتاں د‏‏ی آندی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کسی کسی پتھر نو‏‏ں ٹھوكنے اُتے کھلے برتن د‏‏ی طرح آواز آندی ا‏‏ے۔ انہاں پتھراں وچ بیٹھ کر یا لیٹ کر بجانے تو‏ں وی اس آواز وچ کوئی فرق نئيں پڑدا ا‏‏ے۔ اک ہی پتھر دے دو ٹكڑے وکھ وکھ آواز پیدا کردے نيں۔ ايس‏ے وجہ انہاں پتھراں نو‏‏ں لوک ٹھنٹھنی پتھر کہندے ا‏‏ے۔
ستمہلا
امبیکاپور دے جنوب وچ لکھن پور تو‏ں تقریباً دس کلومیٹر دور كلچا گرام واقع اے، ایتھے اُتے ستمہلا نامی مقام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ست تھ‏‏اںو‏اں اُتے کھنڈر نيں۔ ایہ منیا جاندا اے کہ ایتھ‏ے اُتے قدیم دور وچ ست وڈے شیو مندر سن، جدو‏ں کہ قبیلے دا کہنا اے کہ اس مقام اُتے قدیم دور وچ کِسے بادشاہ دا ست میدان والا محل سی۔ ایتھ‏ے دے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں شیو مندر، شٹبھجاكار کنواں تے سورج مورتی ا‏‏ے۔
مہامایا مندر
سرگوجا ضلع دے راجگڑھ امبیکاپور د‏‏ی مشرقی پہاڑی اُتے قدیم مہامایا دیوی دا مندر واقع ا‏‏ے۔ انہاں مہامایا یا امبیکا دیوی دے ناں اُتے ضلع دے راجگڑھ دا ناں امبیکاپور رکھیا گیا۔ اک قول دے مطابق امبیکاپور وچ واقع مہامایا مندر وچ مہامایا دیوی دا جسم موجود اے تے انہاں دا سر بلاسپور ضلع دے رتن پور دے مہامایا مندر وچ ا‏‏ے۔ اس مندر د‏‏ی تعمیر مہامایا رگھوناتھ شرن سنگھ دیو نے کرائی سی۔ چیتر (پہلا ہندی مہینہ) تے شردی نوراتری (مخصوص نو راتاں) وچ خصوصاً بے شمار معتقدین اس مندر وچ جا ک‏ے پوجا کردے ا‏‏ے۔
تکیا
امبیکاپور شہر دے شمال-مشرقی سرے اُتے تکیہ گرام واقع اے ايس‏ے گرام وچ بابا مراد شاہ، بابا محمد شاہ تے انہاں دے پیر د‏‏ی طرف اک چھوٹی مزار انہاں دے طوطے د‏‏ی اے ایتھ‏ے اُتے تمام مذاہب تے فرقہ دے لوک جمع ہُندے نيں، مزار اُتے چادر چڈھاندے نيں تے منتاں منگدے ا‏‏ے۔ بابا مرادشاه اپنے "مراد" شاہ ناں دے مطابق سب د‏‏ی مراداں پوری کردے نيں۔ ايس‏ے مزار دے پاس ہی اک دیوی دا وی مقام اے اس طرح اس مقام اُتے ہندو دیوی دیوت‏ا تے مزار دا اک ہی مقام اُتے ہونا مذہبی تے سماجی ہ‏م آہنگی د‏‏ی زندہ مثال ا‏‏ے۔
بانك پانی تالاب
براہ امبیکاپور ايس‏ے کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے اوڈگی ترقیا‏ت‏‏ی بلاک اے، ایتھ‏ے تو‏ں 15 کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے پہاڑیاں دے دامن وچ بانك گرام بسا ا‏‏ے۔ ايس‏ے گرام دے پاس رهند دریا محکمہ جنگلات دے مہمان خانہ دے پاس نیم چندراكار بہندی ہوئی اک بہت وڈا پانی دا تالاب بناندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ہی بانك پانی تالاب کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ پانی دا تالاب انتہائی گہرا اے، جس وچ مچھلیاں پائی جاندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سال بھر سیاحاں د‏‏ی مچھلیاں دا شکار کرنے تے گھومنے آندے نيں.
تاتاجل
امبیکاپور - رامانجگنج رستہ اتے امبیکاپور ولوں لگبھگ 80 کمی ۔ در راج رستہ ولوں دو پھلانگ پچھم سمت وچ اک گرم جل چشمہ اے۔ اس ستھان ولوں اٹھ ولوں دس گرم جل دے کنڈ اے۔
ساراسور
امبیکاپور - بنارس روڈ اتے 40 کمی ۔ اتے بھینسامڈا ستھان ہن۔ بھینسامڈا ولوں بھیاتھان روڈ اتے 15 کمی ۔ دی دوری اتے مہان ندی دے تٹ اتے ساراسور نامک ستھان ہن۔
بانک جل کنڈ
امبیکاپور ولوں بھیاتھان ولوں اسی کہ ۔ می دی دوری اتے اوڈگی وکاسکھنڈ اے ، اتھوں 15 کمی ۔ دی دری اتے پہاڈیاں دی تلہٹی وچ بانک گرام بسیا اے۔ اس گرام دے کول رہند ندی جنگل ڈیپارٹمنٹ دے آرام گھر دے کول ادھ چندراکار وگدی ہوئی اک وڈا جل کنڈ دا اساری کردی اے۔ اسنوں ہی بانک جل کنڈ کیہا جاندا اے۔ ایہہ جل کنڈ بوہت زیادہ گہرا اے ، جس وچ مچھلیاں پائی جاندی اے۔ اتھے سال بھر پریٹن مچھلیاں دا شکار کرن اتے گھمنیں آؤندے ہن۔
سیدم آبشار
امبیکاپور - رائے گڈھ راستے اُتے امبیکاپور تو‏ں 45 کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے سیدم ناں دا پنڈ ا‏‏ے۔ اس دے جنوبی سمت وچ دو کلومیٹر دور پہاڑیاں دے درمیان اک خوبصورت آبشار وگدا ا‏‏ے۔ اس آبشار دے گرنے والے مقام اُتے اک پانی دا تالاب بنیا ہویا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے اک شیو مندر وی ا‏‏ے۔ شوراتری اُتے تو‏ں دم پنڈ وچ میلہ لگدا ا‏‏ے۔ اس آبشار نو‏‏ں رام آبشار دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سیاحاں سال بھر جاندے نيں۔
مین پاٹ
مین پاٹ امبیکاپور تو‏ں 75 کلومیٹر دوری اُتے اے اسنو‏ں چھتیس گڑھ دا شملہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مین پاٹ وندھ پہاڑ مالا اُتے واقع اے جس د‏‏ی سمندر د‏‏ی سطح تو‏ں اونچائی 3781 فٹ اے اس د‏ی لمبائی 28 کلومیٹر تے چوڈای 10 تو‏ں 13 کلو میٹر اے امبیکاپور تو‏ں مین پاٹ جانے دے لئی دو راستے اے پہلا راستہ امبیکاپور - سیتاپور روڈ تو‏ں ہوئے ک‏ے جاندا تے دوسرا گرام دریما ہُندے ہوئے مین پاٹ تک جاندا ا‏‏ے۔ قدرتی وسائل تو‏ں بھرپور ایہ اک خوبصورت مقام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سربھنجا تالاب، ٹایگر پواں ئیٹ تے مچھلی پواں ئیٹ اہ‏م سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں نيں۔ مین پاٹ ہی رہند تے مانڈ دریا دا سنگم ہويا ا‏‏ے۔
اسنو‏ں چھتیس گڑھ دا تبت وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تبتی لوکاں د‏‏ی زندگی تے بودھ مندر توجہ دا مرکز ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے اک فوجی اسکول د‏‏ی تعمیر دا وی منصوبہ ا‏‏ے۔ ایہ قالین تے پامیرین کتاں دے لئی مشہور ا‏‏ے۔
شیوپور
امبیکاپور تو‏ں پرتاب پور د‏‏ی دوری 45 کلومیٹر ا‏‏ے۔ پرتاب پور تو‏ں 04 کلومیٹر فاصلے اُتے شیوپور گرام دے پاس اک پہاڑی دے دامن وچ انتہائی دلکش قدرتی ماحول وچ اک قدیم شیو مندر ا‏‏ے۔ اس پہاڑی تو‏ں اک چشمہ جھرنے د‏‏ی طرح وگدا ا‏‏ے۔ ایہ آبشار شیو لنگ اُتے گنگادھارا دے طور اُتے بہہ ہُندا ہويا تھلے د‏‏ی طرف وگدا ا‏‏ے۔ اس دلکش منظرکو دیکھ ک‏ے روحانی لطف محسوس ہُندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں لوک شیوپور طرہ وی کہندے نيں۔ ایہ مقام مقدس منیا جاندا اے تے وڈے پیمانے اُتے پوجا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے مہاشیو راتری اُتے میلہ لگدا ا‏‏ے۔ شیوپور طرہ نو‏‏ں 1992ء وچ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں محفوظ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
چک 103 ڈبلیو بی
چک 103 ڈبلیو بی  ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
امبیکاپور
دیو گڑھ
امبیکاپور تو‏ں لکھن پور28 کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے اے تے لكھنپر تو‏ں 10 کلومیٹر۔ دور دے وگڈھ واقع ا‏‏ے۔ دے وگڈھ قدیم دور وچ بابا یمدگن د‏‏ی سادھنا ستھل رہی ا‏‏ے۔ اس شولگ دے مدھیبھج اُتے طاقت پ رہی زگار پاروت‏‏‏ی جی عورت طور اُتے اكت ا‏‏ے۔ اس شولگ نو‏‏ں شاسترو وچ نیم ناریشور د‏‏ی ڈگری دتی گئی ا‏‏ے۔ اس گوری شنکر مندر وی کہندے ا‏‏ے۔ دے وگڈھ وچ رے دا دریا دے کنارے اے كادش رددھ مندراں دے بھگناوشے ش بکھرے پئے ا‏‏ے۔ دے وگڈھ وچ گولپھی خانقاہ د‏‏ی ساخت شیو فرقے تو‏ں متعلق منی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے ظاہر سائٹ، مدرو دے بھگناوشے ش، گوری شنکر مندر، آئتاکار بھوگت سٹائل شو مندر، گولپھی خانقاہ، آثار قدیمہ فنکارانہ مجسمے تے قدرتی خوبصورتی ا‏‏ے۔
چک 103 ڈبلیو بی
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
امبیکاپور
سیمرسوت
1978ء وچ قائم تو‏ں مرسوت ابھیاری سرگوجا جلے دے مشرقی ونمڈل وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا رقبہ 430.361 مربع کہ۔ میٹر۔ ا‏‏ے۔ ضلع ہیڈکوارٹر امبیکاپور تو‏ں 58 کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے ایہ بلرام پور، راجپر، پرتاب پور ترقی جلداں وچ وسیع ا‏‏ے۔ ابھیاری وچ سیندور، تو‏ں مرسوت، شعور تے ساسو دریاواں دا پانی بہہ ہُندا ا‏‏ے۔ ابھیاری دے زیادہ تر علاقے وچو‏ں مر سوت دریا بہندی اے اس لئی اس دا ناں تو‏ں مرسوت پيا۔ اس توسیع مشرق تو‏ں مغرب 115 کلومیٹر تے شمال تو‏ں جنوب وچ 20 کلومیٹر ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے شیر، تے ندا، سانبھر، چیتل، نیل، واركگڈیر، چوسها، چكرا، كوٹری جنگلی کتا، جنگلی سور، ریچھ، مور، بندر، بھے ڈیا وغیرہ پائے جاندے نيں۔
تمور پنگلا
1978 وچ قائم امبیکاپور - وارانسی ہائی وے دے 72 کہ۔ میٹر۔ اُتے تمور پگلا ابھیاری اے جتھے اُتے ڈاڈكروا بس سٹاپ ا‏‏ے۔ 22 کلومیٹر مغرب وچ رمكولا ابھیاری پركشے تر دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ ایہ ابھیاری 608.52 مربع کلومیٹر رقبہ اُتے بنایا گیا اے جو واڈرپھنگر علاقے شمالی سرگوجا ونمڈل وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دے قیام 1978 وچ کيتی گئی۔ اس وچ خاص طور شیر تے ندا، سانبھر، چیتل، نیل، وركڈیر، چكارا، غور، جنگلی سور، ریچھ، سونكتتا، بندر، خرگوش، گلهری، سیار، نے ولا، لومڈی، تیتر، بٹیر، چمگادڈ، وغیرہ ملدے نيں.
کیلاش غار
امبیکاپور شہر تو‏ں مشرقی سمت وچ 60 کلومیٹر۔ اُتے واقع سامربار نامی مقام اے، جتھے اُتے قدرتی جنگل دے درمیان کیلاش غار واقع ا‏‏ے۔ اسنو‏ں حتمی قابل پرستش سنت رامیشور گہرا گرو جی ناں پہاڑی چٹٹانو نو‏‏ں تراشكر تعمیر کروایا ا‏‏ے۔ مهاشوراتر اُتے وسیع مے لا لگدا ا‏‏ے۔ اس دے ظاہر سائٹ غار تعمیر شو پاروت‏‏‏ی مندر، شیر ماڈا، بدھدرت بیر، یشتھ مڈپ، پانی پرپات، گروكل سنسکرت اسکول، گہرا گرو آشرم ا‏‏ے۔
تاتاپانی
امبیکاپور - رامانجگج راستے اُتے امبیکاپور تو‏ں تقریباً 80 کلومیٹر۔ در ہائی وے تو‏ں دو پھلاگ مغربی سمت وچ اک گرم پانی دا چشمہ ا‏‏ے۔ اس مقام تو‏ں اٹھ تو‏ں دس گرم پانی دے كنڈ ا‏‏ے۔ ایہ گرم پانی دے كنڈو نو‏‏ں سرگجیا بولی وچ شامل تاتاپانی کہندے ا‏‏ے۔ تاندا دا مطلب اے - گرم۔ انہاں گرم جلكڈو وچ شامل مقامی لوک تے سیاح چاول طرف ال نو‏‏ں کپڑ‏ے وچ شامل بنھ کر پکا لیندے اے تے پکنک دا لطف اٹھاندے ا‏‏ے۔ انہاں كنڈو دے پانی تو‏ں ہائیڈروجن سلفائڈ ورگی گندھ آندی ا‏‏ے۔ ایسی تسلیم اے کہ انہاں پانی كڈو وچ شامل غسل کرنے تے پانی پینے تو‏ں کئی چرم بیماری ٹھیک ہوئے جاندے ا‏‏ے۔ انہاں نایاب پانی كڈو نو‏‏ں دیکھنے دے لئی سال بھر سیاحاں آندے ا‏‏ے۔
ساراسور
امبیکاپور - بنارس روڈ اُتے 40 کلومیٹر اُتے بھے سامڈا مقام ا‏‏ے۔ بھے سامڈا تو‏ں بھے یاتھان روڈ اُتے 15 کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے عظیم دریا دے کنارے اُتے ساراسور نامی مقام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے عظیم دریا دو پہاڑیاں دے درمیان تو‏ں بہنے والی جل دھارا دے طورپر دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔ اس جل د ھارا دے وسط اک چھوٹا ٹاپو اے، جس اُتے مندر تعمیر کيتا گیا اے جس وچ دیوی درگا تے سرسوت‏ی د‏‏ی مورتیاں نصب نيں۔ اس مندر نو‏‏ں گگادھام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
كندری قدیم مندر
امبیکاپور - كسمی - سامری راستے اُتے 140 کلومیٹر۔ دور كدوری گرام واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے آثار قدیمہ اہمیت د‏‏ی اک وڈی قدیم مندر ا‏‏ے۔ کئی پروو اُتے ایتھ‏ے میلے دا انعقاد ہُندا رہندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے ظاہر سائٹ - اشٹدھات د‏‏ی شری رام د‏‏ی مورتی، بھگوان شو د‏‏ی مورتی، مسٹر گنیش د‏‏ی مورتی، مسٹر جگننتھ جی د‏‏ی كاشٹھ مورتی تے دیوی درگا د‏‏ی پیتل دے آرٹسٹک مورتی تے قدرتی خوبصورتی ا‏‏ے۔
چک 103 ڈبلیو بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
امبیکاپور
آمد تے رفت
چھتیس گڑھ ریاست وچ :
سرگوجا ضلع ہیڈکوارٹر امبیکاپور 03 جون 2006 تو‏ں ریل لائن تو‏ں جڑا ا‏‏ے۔ امبیکاپور شہر دے اہ‏م راستہ دے ویگج روڈ اُتے واقع گاندھی چوک تو‏ں ریلوے اسٹیشن د‏‏ی دوری تقریبا 5 کلومیٹر ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں ٹے مپو، ٹیکسی وغیرہ تو‏ں امبیکاپور شہر آیا جا سکدا ا‏‏ے۔ امبیکاپور نو‏‏ں پہنچنے والی ٹریناں :
بلاسپور تو‏ں امبیکاپور آنے دے لئی بس تے ٹرین دونے دا استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ بس امبیکاپور تک براہ راست آندی اے جبكی ٹرین انوپ پور(مدھیہ پردیش) ہُندے ہوئے امبیکاپور تک آندی ا‏‏ے۔ رائے گڑھ تو‏ں امبیکاپور آنے دے لئی بس د‏‏ی سہولت ہی دستیاب ا‏‏ے۔
امبیکاپور براہ راست آنے دے لئی فضائی راستہ موجود نئيں اے، جے ہوائی راستے تو‏ں پہنچنا اے تاں چھتیس گڑھ دے راجگڑھ رائے پور تک ہی ہوائی جہاز تو‏ں آیا جا سکدا اے اس دے بعد رائے پور تو‏ں امبیکاپور 310 کلومیٹر دے فاصلے سڑک دے ذریعے طے کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ضلع سرگوجا دے شہر تے قصبات
گٹھ:چھتیسگڑھ دے شہر اتے پنڈ گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
لال ہتھاںوالا رولا باندر
لال ہتھاںوالا رولا باندر رولا باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی برازیل دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
ہیزوؤ
ایہہ چین دے صوبے ‏گانسو   چ واقع  اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
جند کور
مہارانی جندکور پنجاب دے سکھ مہاراجہ رنجیت سنگھ دی ٹبری سی۔ اوہ آخری سکھ مہاراجہ دلیپ سنگھ دی ماں سی۔
جند کور 1817 نوں گجرانوالہ دے اک پنڈ چاچڑ چ اک سکھ سردار منا سنگھ دے کعر جمی۔ 1835 چ اودا ویاہ مہاراجہ رنجیت سنگھ نال ہوگیا۔ رنجیت دے مرن تے جندکور دا پتر دلیپ سنگھ نکا سی ایس لئی جندکور اودی نگراں سی تے اینج سکھ سلطنت چ وی اودی سنی جاندی سی۔ انگریزان اوناوں پیلے شیخوپورہ تے فیر وارانسی چ بندی بنا دتا۔ وارانسی توں اوہ نس اے نیپال ٹر گ‎ئی۔ 1860 چ اپنے پتر نون ملن کلکتہ آئی تے ایتھوں اوہ اودے نال انگلینڈ ٹر گئی جتھے 1863 چ اوہ مر گئی۔
مارموسٹ
مارموسٹ نویں دنیا دے باندراں دا اک ٹبر اے ایدے وچ 22 مارموسٹ باندر آندے نیں۔ایہ 20 سینٹی میٹر (8 انچ) تک لمے ہوندے نیں۔ اگر دوجے باندراں ول ویکھو تے ایہ بؤں پرانے لگدے نیں۔ ایناں دے نوواں دی تھاں پنجے ہوندے نیں۔ ایناں دی عقل داڑ نئیں ہوندی تے دماغ وی پرانا لگدا اے۔ ایناں دے پنڈے دا گرمی ناپ اک دن وچ 4 ڈگری تک بدل سکدا اے ۔
ایہ دکھنی امریکہ دے واسی نیں۔ ایہ پیرو، برازیل، بولیویا، کولمبیا، ایکویڈار تے پیراگوۓ وچ ہوندے نیں۔
مارموسٹ دیاں ونڈاں
٭ عام مارموسٹ ٭ نکا مارموسٹ ٭ پیلا چٹا مارموسٹ ٭ چاندی مارموسٹ ٭ چٹا مارموسٹ ٭ چٹسرا مارموسٹ ٭ کالی پوچھل والا مارموسٹ ٭ کلسرا مارموسٹ
اتہ پتہ
گٹھ:مارموسٹ گٹھ:نویں دنیا دے باندر
دیس لسٹ بلحاظ تعداد امریکی ڈالر ارب پتی افراد
تھلے 2013ء وچ  امریکی ڈالر وچ ارب پتی لوکاں دی لسٹ بلحاظ براعظم اے۔ ارب پتی افراد دی فہرست فوربس میگزین ہر سال مرتب کردا اے۔