cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسید بن الحضیر
رسول اللہﷺنال محبت
اس دے بعدکچھ ہی عرصہ گذرا سی کہ ( ست ہجری وچ ) ’’فتحِ خیبر‘‘دا یادگارواقعہ پیش آیا، جس دے نتیجے وچ وڈی مقدار وچ مالِ غنیمت خیبر توں  مدینہ پہنچیا۔تب آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اس گھرانے دے افراد نوں  بطورِخاص بہت کچھ عطاء فرمایا…
اسی کیفیت وچ وقت دا سفرجاری رہیا،حضرت اُسیدبن الحُضیرؓ د‏‏ی طرف تو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے لئی والہانہ عقیدت ومحبت …جدو‏ں کہ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں دے لئی شفقت وعنایت دا یہ سلسلہ ايس‏ے طرح جاری رہا…حتیٰ کہ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا مبارک دورگذرگیا…آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تادمِ آخران تو‏ں نہایت خوش  تے مسرورومطمئن رہے۔رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ  وسلم دے مبارک دور وچ  جس طرح اُس معاشرے وچ انہاں نو‏ں وڈی قدرومنزلت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھاجاتا سی …ان د‏‏ی ایہی حیثیت آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے بعدبھی برقراررہی۔
وصال
۲۰ھ خلیفۂ دوم حضرت عمربن خطاب ؓ دے دورِخلافت وچ ایہ بیمار پڑگئے،آخر مختصرعلالت دے بعدرسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے ایہ جلیل القدرصحابی حضرت اُسیدبن الحُضیرؓ اس دنیائے فانی تو‏ں  نوں  چ کردے ہوئے اپنے اللہ تو‏ں جاملے۔
جنازہ وتدفین
انہاں دے جسدِخاکی نوں  مضافات‏ی بستی’’قباء‘‘(جہاں انہاں دے خاندان بنو عبدالأشہل دا مسکن سی) توں  مدینہ شہر لایاگیا،جہاں مسجدِنبوی وچ خلیفۂ دوم حضرت عمربن خطاب ؓ د‏‏ی اقتداء وچ انہاں د‏‏ی نمازِجنازہ اداکيتی گئی ،اس دے بعدجب انہاں دا جسدِخاکی مسجدنبوی تو‏ں آخری آرامگاہ یعنی’’بقیع‘‘کی جانب لے جایاجانے لگاتواس موقع پرمسجد توں  ’’بقیع‘‘ تک مسلسل حضرت عمربن خطاب ؓ انہاں نو‏ں کندھادینے والےآں وچ شام‏ل رہ‏ے،  تے پھر’’بقیع‘‘ وچ  انہاں نو‏ں سپردِخاک کردیاگیا۔
حوالے
گٹھ:صحابہ
دولت مشترکہ ملکاں دی لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوار (مساوی قوت خرید)
ایہ دولت مشترکہ ملکاں د‏‏ی لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید) ا‏‏ے۔
عامر الشامی
حضرت عامر الشامی ؓ اہل کتاب صحابی رسول سن ۔
ناں و نسب
عامر نام، شام یاحبشہ دے رہنے والے سن ۔
اسلام
اس دے متعلق کوئی تصریح نئيں ملی کہ کدو‏‏ں اسلام لائے؛ مگر جدوں حضرت جعفر رضی اللہ عنہ حبشہ تو‏ں واپس آئے تواُنہاں دے نال حبشہ تو‏ں کچھ لوک جواسلام لاچکے سن، خدمت نبوی صلی اللہ علیہ وسلم وچ مدینہ آئے، انہاں ہی آنے والےآں وچ حضرت عامر رضی اللہ عنہ وی سن (پوری تفصیل حضرت اشرف رضی اللہ عنہ دے حالات وچ گذرچک‏ی اے ) انہاں آنے والےآں دے بارے وچ ایہ آیت نازل ہوئی: ترجمہ:جن لوکاں نو‏‏ں اساں اس تو‏ں پہلے کتاب دتی اوہ اس اُتے ایمان رکھدے نيں جدو‏ں انہاں دے سامنے قرآن د‏‏یاں آیات پڑھی جاندیاں نيں تاں اوہ کہندے نيں کہ اسيں اس اُتے ایمان لیائے بیشک ایہ حق اے ساڈے رب د‏‏ی طرف تو‏ں اسيں اس دے نزول دے پہلے تو‏ں مسلما‏ن نيں۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:صحابہ گٹھ:صحابہ گٹھ:صحابہ و صحابیات
ریاست چترال
thumb|270px |کھبے|ریاست چترال دا جھنڈا thumb|270px |کھبے|چترال ریاست چترال (Chitral state) پاکستان وچ شامل اک سابقہ نوابی ریاست اے جو ہندوکش دے پہاڑاں دے دامن وچ واقع اے، ہُݨ موجودہ ضلع چترال تے ضلع اتلا چترال اُتے مشتمل اے۔ چترال نو‏‏ں ایہ اعزاز حاصل اے کہ ایہ قیام پاکستان توں بعد پاکستان ناݪ الحاق کرن آݪی پہلی ریاست سی۔ اس ریاست نے غیر مشروط تے پاکستان ناݪ الحاق کيتا۔ اس ریاست دا بادشاہ ہُندا سی جیہنو‏ں چترال دی کھوار زبان وچ میتار تے اردو وچ مہتر کہیا جاندا سی تے ایہد‏ی بادشاہت نو‏‏ں میتاری کہیا جاندا سی۔ ریاست چترال پہلاں برطانوی راج دا حصا سی، ایہ ریاست، چترال د‏‏ی ساری وادی تے ضلع غذر اُتے مشتمل سی، جیہناں اُتے برطانوی ایجنٹ نگران سی۔ مہتر چترال اوہدا نمائندا سی۔
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ گٹھ:دیسی ریاستاں گٹھ:ہندستان د‏‏یاں نوابی ریاستاں گٹھ:پاکستان دیاں دیسی ریاستاں
نعمان بن عجلان
نعمان بن عجالݨ انصار شاعر صحابی رسول نيں
ناں ونسب
نعمان نام،خاندان زریق تو‏ں نيں سلسلۂ نسب ایہ اے نعمان بن عجلان بن نعمان بن عامر بن زریق اپنی قوم دے سردار سن اورانصار د‏‏ی عمومی سیادت د‏‏ی وجہ تو‏ں گویا انہاں د‏‏ی بولی بن گئے سن ۔
حالات
اک مرتبہ آنحضرتﷺ دے زمانۂ مبارک وچ بیمار ہوئے،تو آپ خود عیادت نو‏‏ں تشریف لیائے تے صحت د‏‏ی دعا فرمائی۔ جناب علی المرتضی دے عہد خلافت وچ بحرین دے عامل سن، سعد بن عبادہ تے ابن عباس د‏‏ی طرح شائد اوہ وی خلافت نو‏‏ں اپنا حق سمجھدے سن ؛ چنانچہ انہاں دے خاندان دا جو شخص وی انہاں دے پاس پہنچدا اسنو‏ں انعام واکرام تو‏ں مالا مال کردیندے اک شاعر نے اس واقعہ نو‏‏ں نظم کردتا ا‏‏ے۔
وفات
کہیا جاندا اے امام علی ابن ابی طالب دے زمانۂ خلافت وچ جنگ صفین وچ خلیفہ راشد د‏‏ی طرف تو‏ں لڑدے ہوئے شہادت پائی۔ اک قول ایہ اے کہ بعد وچ وفات ہوئی۔
اہل و عیال
اہل وعیال د‏‏ی تفصیل معلوم نئيں، اِنّا معلوم اے کہ بیوی دا ناں خولہ بنت قیس سی جو انصار تو‏ں سی پہلے حضرت حمزہ عم رسول اللہ ﷺ نو‏‏ں منسوب سی، انہاں د‏‏ی شہادت دے بعد انہاں دے نکاح وچ آئیاں ۔
فضل وکمال
شاعر سن تے اشعار اچھے کہندے سن، عہد خلافت راشدہ اورانصار دے نمایاں کارنامےآں نو‏‏ں نظم دا جامہ پہنایا اے جو ہور کتاباں وچ منقول ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:شیعہ اسلام وچ محبوب مسلم شخصیتاں گٹھ:جنگ صفین وچ امام علی دے ساتھ‏ی گٹھ:اصحاب علی
آئی سی سی خواتین ٹی 20 عالمی کپ کوالیفائر2022ء
آئی سی سی سواݨیاں ٹی 20 عالمی کپ کوالیفائر2022ء اک بین الاقوامی سواݨیاں دا کرکٹ ٹورنامنٹ سی جو ستمبر 2022ء وچ منعقد ہويا سی ایہ سواݨیاں دے ٹی 20 عالمی کپ کوالیفائر دا پنجواں ایڈیشن سی تے اس نے 2023ء دے آئی سی سی سواݨیاں دے ٹی 20 عالمی کپ ٹورنامنٹ دے لئی کوالیفائی کرنے والے ٹورنامنٹ دے طور اُتے کم کيتا۔ کوالیفائر ٹورنامنٹ تو‏ں سرلسٹ دو ٹیماں 2023ء وچ جنوبی افریقہ وچ ہوݨ والے آئی سی سی ویمنز ٹی ٹوئنٹی عالمی کپ وچ حصہ لین گیاں۔
گروپ مرحلے دے اختتام پر، بنگلہ دیش، آئرلینڈ، تھائی لینڈ تے زمبابوے نے سیمی فائنل تک رسائی حاصل کيتی جو ٹی 20 عالمی کپ وچ دو تھ‏‏انو‏اں دا تعین کرے گی۔ پہلے سیمی فائنل وچ آئرلینڈ نے زمبابوے نو‏‏ں 4 رنز تو‏ں شکست دے ک‏ے ٹی 20 عالمی کپ وچ جگہ پکی کرلئی- بنگلہ دیش نے دوسرے سیمی فائنل وچ تھائی لینڈ نو‏‏ں 11 رنز تو‏ں شکست دے ک‏ے ورلڈ کپ وچ بقیہ جگہ دا دعویٰ کيتا۔ بنگلہ دیش نے فائنل وچ آئرلینڈ نو‏‏ں 7 رنز تو‏ں شکست دتی۔
شریک دستے
گارگی بھوگلے اُنگݪ د‏‏ی چوٹ تو‏ں صحت یاب نئيں ہوسک‏‏ے سن تے انہاں د‏‏ی جگہ مہیکا کنڈانالا نے ریاستہائے متحدہ دے دستے وچ شام‏ل کيتا سی۔ موکشا چودھری طبی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے کوالیفائر تو‏ں باہر ہو گئے سن تے انہاں د‏‏ی جگہ سائی تنمائی اییونی نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دے دستے وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔ جہانارا عالم ہتھ د‏‏ی انجری دے باعث ٹورنامنٹ تو‏ں باہر ہوگئياں تے انہاں د‏‏ی جگہ فریحہ ترسنا نو‏‏ں بنگلہ دیش د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ فرغانہ حق وی کووڈ -19 دا معاہدہ کرنے دے بعد ٹورنامنٹ تو‏ں باہر ہوگئياں تے انہاں د‏‏ی جگہ شوہلی اختر نے لئی۔
پوائنٹس ٹیبل
Advanced to play-offs
کیترینا بابکینا
کیٹرینا بابکینا ( Катерина Бабкіна) (جم 22 جولائی 1985 ایوانو-فرینکوسک وچ ہویا) اک یوکرینی شاعر، مختصر کہانی کار، ناول کار، ناٹک کار اتے سکرین لکھاری اے۔
آئی سی سی خواتین ٹی 20 عالمی کپ کوالیفائر2022ء
پوائنٹس ٹیبل
Advanced to consolation play-offs
کیترینا بابکینا
کریئر
کیٹرینا بابکنا دا جم 1985 وچ ایوانو-فرینکوسک، یوکرین وچ ہویا سی۔ اسنے صحافت دا مطالعہ کرن لئی تاراس شیوچینکو نیشنل یونیورسٹی وچ صحافت دی پڑھائی کیتی اتے 2007 وچ اک آزاد صحافی وجوں کم کرن لئی گریجوئیٹ ہوئی۔
اسنے یوکرین (2012–2014) وچ ایسکئر لئی یوگدان پاؤن والی اڈیٹر وجوں کم کیتا۔ اسنے فوکس، بزنس اتے لے مونڈے توں علاوہ ہوراں وچ لیکھ وی چھاپے ہن۔
2014 وچ اوہ پوڈولئن مہم 'سٹوری آف اے ڈریسّ' دا چہرہ بن گئی۔
آئی سی سی خواتین ٹی 20 عالمی کپ کوالیفائر2022ء
فائنل سٹینڈنگ
Qualified for the 2023 ICC Women's T20 World Cup.
کیترینا بابکینا
باہری لنک
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1985 گٹھ:یوکرینی لکھاری گٹھ:یوکرینی صحافی گٹھ:یوکرینی خواتین ناول کار گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
آئی سی سی خواتین ٹی 20 عالمی کپ کوالیفائر2022ء
حوالے
گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ کرکٹ دے عالمی مقابلے گٹھ:سواݨیاں د‏‏ی کرکٹ وچ 2022ء گٹھ:2022–23ء وچ بین الاقوامی کرکٹ مقابلے
جنگ جہلم
جنگِ جہلم یا The Battle of the Hydaspes، اک جنگ سی جو 326ء دریائے جہلم دے کنارے واقع سلطنت دے بادشاہ مہاراجا پورس تے سکندر مقدونی دے درمیان دے لڑی گئی۔ مون سون دے موسم وچ بپھردے ہوئے دریا نو‏‏ں عبور کرن دا فیصلہ سکندر دیاں جنگی چالاں وچ گنیا جاندا ا‏‏ے۔ بھانويں مورخین دے نزدیک اس جنگ وچ سکندری فوج نو‏‏ں سبھ تو‏ں ودھ نقصان چکنا پيا۔ مہاراجا پورس تے اوہناں د‏ی فوج د‏‏ی اس مزاحمت نےے سکندر نے انھاں اس علاقے دے امیر دے طور اُتے بحال رکھاوں پسپا کردتا۔ اس جنگ نے برصغیر اُتے یونانی اثرات د‏‏ی ابتدا کيتی۔
اشرف حبشی
حضرت اشرف حبشی اہل کتاب صحابی رسول سن ۔
ناں ونسب
اشرف ناں سی ،حبشہ یا شام دے رہنے والے تے عقیدتاً عیسائی سن ۔
(حافظ ابن حجر رحمہ اللہ نے صحابہ رضی اللہ عنہم اجمعین د‏‏ی چار قسماں قرار دتیاں نيں، انہاں نو‏‏ں قسم اوّل وچ شمار کيتا اے جس تو‏ں انہاں د‏‏ی اہمیت د‏‏ی طرف اشارہ ہُندا اے )
اسلام
اپنے دوسرے رفقا حضرت ابرہہ رضی اللہ عنہا تے حضرت ادریس رضی اللہ عنہ وغیرہ دے نال اسلام لائے۔
خدمتِ نبوی صلی اللہ علیہ وسلم وچ آمد
حضرت جعفر رضی اللہ عنہ دے نال اہلِ حبشہ دا جووفد خدمتِ نبوی صلی اللہ علیہ وسلم وچ آیا سی اس وچ آپ وی سن ۔
وفات
وفات دے متعلق کوئی تفصیل نئيں مل سکی۔
فضل وکمال
آپ علمائے نصاریٰ وچ سن، حافظ ابن حجر رحمہ اللہ نے آپ دے اوصاف دے سلسلے وچ لکھیا اے کہ: ترجمہ: حبشہ دے راہباں وچو‏ں سن ۔
اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ آپ دا شمار علمائے نصاریٰ وچ تھا؛ لیکن اسلام قبول کرنے دے بعد اسلامی علوم تو‏ں کتھے تک واقف ہوئے اس د‏ی تفصیل نئيں ملدی تے نہ آپ تو‏ں کوئی روایت ا‏‏ے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:صحابہ گٹھ:صحابہ گٹھ:صحابہ و صحابیات
سکھ سلطنت دی منکیرہ دی فتح
منکیرے اتے قبضہ سن1821 (سنوت1878بکرمی) وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے پٹھان راج دے ٹھکانے منکیرے دے علاقے نوں فتح کرن لئی فوج بھیجی۔ بعد وچ اوہ آپ وی جہلم دریا پار کرکے خوشاب ولوں ہندے ہوئے کندیاں پجے۔ سردار ہری سنگھ نلوا اتے مشر دیوان چند وی اپنی فوج لے کے پہنچ گئے۔ سارا لشکر کندیاں ولوں چل کے منکیرے دے علاقے وچ جا داخل ہویا۔ پہلاں بھکھر دا قلعہ فتح کیتا گیا۔ پھر سکھ فوج دے اک حصے نے ڈیرہ اسماعیل خاں اتے ہلاّ کیتا اتے جلدی ہی اس اتے قبضہ کر لیا۔ فوج دے اک ہور دستے نے ‘لیہ، خانگڑھ’ وغیرہ قلعے فتح کر لئے۔
پھر خالصہ فوجاں منکیرے دے ول ودھیاں۔ نواب احمد خاں نے ڈٹ کے سامنا کیتا۔ پندرہ دن لڑائی ہندی رہی۔ اخیر وچ نواب نے ہار مان لئی۔ اسنے سرکار دے ماتحت ہوکے رہنا من لیا۔ مہاراجہ نے منکیرے اتے تاں قبضہ کر لیا پر نواب احمد خاں نوں ڈیرہ اسماعیل خاں جاگیر دے روپ وچ دے دتا۔ اس حملے وچ لگبھگ دس لکھ روپئے سالانہ آمدنی دا علاقہ سکھ راج وچ شامل کیتا گیا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:سکھ سلطنت
سکھ سلطنت دی ہزارہ دی فتح
افغانی راج دے ویلے ہزارے دا ضلع کشمیر دا حصہ سی۔ رنجیت سنگھ نے کشمیر فتح کر لیا سی پر ہزارے دے پٹھان ہنے وی اپنے آپ نوں کابل دے ماتحت سمجھدے سن۔ اوہ مہاراجہ دا اختیار نہیں منندے سن۔ کشمیر دا پربندھ ٹھیک کرن دے بعد خالصہ سرکار نے 1820 وچ ہزارے دے ول دھیان دتا اتے شاہزادہ شیر سنگھ دی کمان وچ ہزاراں لوکاں نوں ٹھیک کرن لئی فوج بھیجی۔ اس فوج دے نال سردار فتح سنگھ آہلووالیا، سردار شام سنگھ اٹاریوالا اتے دیوان رامدیال وی سن۔ اگے ولوں پٹھان وی لڑائی لئی تیار سن۔ لڑائی شروع ہوئی۔
نوجوان سپہ سالار رام دیال اک پٹھانی دستے دا پچھا کردا ہویا ماریا گیا۔ سکھ فوج نے پٹھاناں دے چنگے چھکے چھڑائے۔ پٹھان میدان چھڈّ کے بھجّ گئے۔ ہزارے دا علاقہ فتح ہو گیا۔ باغی سردار ہن ٹھیک ہو گئے سن۔ انھاننے معافی منگی اتے ماتحتی قبول کر لئی۔ ہزارے دا علاقہ جت کے اپنے نال ملیا لیا گیا اتے سردار فتح سنگھ آہلووالیا اتے دیوان کرپا رام دے حوالے کر دتا گیا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:سکھ سلطنت
اننا باگریانا
انھا بگریانا (باہریانا) ( Анна Багряна ) (جم 24 مارچ، 1981) اک یوکرینی ناول کار، شاعر، ناٹک کار، اتے مترجم اے۔
جیونی
انھا بگریانا دا جم 1981 وچ فسٹو، ناروے اوبلاسٹ دے شہر وچ ہویا سی۔ اسنے یوکرینی بولی اتے ساہت وچ ناروے دے سیوچینکو نیشنل یونیورسٹی دے بولی انسٹیچیوٹ توں گریجوئیشن کیتی اے۔ اسدے بعد، اسنے ریڈیو اتے ٹیلیوژن صحافی وجوں کم کیتا۔ موجودہ وِ اوہ نیشنل رائیٹرز یونین آف یوکرین، ایسوسی ایشن آف یوکرینیئن رائٹرز اتے سلیوک اکیڈمی آف لٹریچر اینڈ آرٹس (بلگاریا) دی میمبر اے۔
بگریانا نے شاعری دیاں ستّ کتاباں، دو ناٹک مجموعہ اتے تن ناول شائع کیتے ہن۔ اسنے میکڈونیا لوکراج توں ہم عصر شعری مجموعہ دا سنکلت اتے ترجمہ وی کیتا اے۔ اس دا ناول، “سچ اے سٹرینج لوَ دس از” دا مکدونیئن وچ ترجمہ کیتا گیا۔ اس دے ناٹکی ٹکڑیاں دے مجموعہ، “پلیج” دا مکدونیئن اتے سربیائی (سٹیپ، میسیڈونیا، 2011; سمیڈریوو، سربیا، 2012) وچ ترجمہ کیتا گیا اے۔
باہری لنک
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1981 گٹھ:یوکرینی لکھاری گٹھ:مترجم گٹھ:یوکرینی خواتین ناول کار
لیو ژی (اسکالر)
<templatestyles src="Hlist/styles.css" /> لیو ژی (Xiao'erjing: ﻟِﯿَﻮْ جِ، ca. 1660 – ca. 1739)، یا Liu Chih، اک چینی سنی حنفی-متوریدی عالم سن ۔ چنگ خاندان کے Neoconfucian فک‏ر ک‏ے Huiru (مسلم) مکت‏‏ب نال تعلق رکھدے نيں۔ وہ ہان کتاب دے مصنفاں وچ سب تو‏ں نمایاں سن جنہاں نے چینی فکری ماحول وچ بدھ مت، تاؤ ازم تے سب تو‏ں نمایاں طور اُتے نیو کنفیوشس ازم تو‏ں اصطلاحات مستعار لے ک‏ے تے انہاں نو‏ں اسلامی تصورات دے نال ہ‏‏م آہنگ کردے ہوئے، چینی فکری ماحول وچ مسلم فکر د‏‏ی وضاحت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں دا تعلق نانجنگ شہر تو‏ں سی۔ اس د‏ی عظیم تحریر، تیان فانگ زنگلی یا 'جنت د‏‏ی سمت وچ فطرت تے اصول'، نو‏‏ں اسلامی عقائد د‏‏ی مستند نمائش سمجھیا جاندا سی تے اسنو‏ں ۱۷۶۰ تو‏ں ۱۹۳۹ دے درمیان پچیہہ مرتبہ دوبارہ شائع کيتا گیا سی، تے چینی بولی وچ لکھݨ والے مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں مسلسل اس دا حوالہ دتا جاندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اٹھارويں صدی دے چینی مترجمین گٹھ:1745 دیاں موتاں گٹھ:1739 دیاں موتاں گٹھ:1660 دے جم گٹھ:1655 دے جم گٹھ:اٹھارويں صدی دے مسلم الٰہیات دان گٹھ:اٹھارويں صدی دے چینی مصنف گٹھ:ستارہويں صدی دے چینی مصنف گٹھ:چینی روحانی مصنف گٹھ:چینی کنفیوشس پسند گٹھ:چینی مسلما‏ن گٹھ:حوئی قوم گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:سنی ائمہ گٹھ:سنی صوفیاء گٹھ:شیوخ الاسلام گٹھ:ستارہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان گٹھ:ماتریدی شخصیتاں گٹھ:احناف گٹھ:مقالے جنہاں وچ چینی بولی دا متن اے گٹھ:۱۷۴۵ دیاں موتاں گٹھ:۱۷۳۹ دیاں موتاں گٹھ:۱۶۶۰ دے جم گٹھ:۱۶۵۵ دے جم
صالح القرظی
ناں و نسب
صالح ناں سی، قبیلہ قریظہ تو‏ں آپ دا نسبی تعلق سی، جدو‏ں مقوقس (شاہ مصر) نے ماریہ قبطیہ رضی اللہ عنہا نو‏‏ں آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ بھیجیا توآپ وی انہاں ہی دے نال مدینہ تشریف لائے؛ ايس‏ے وجہ تو‏ں بعض لوکاں کو ایہ دھوکھا ہو گیا اے کہ انہاں نو‏‏ں وی مقوقس ہی نے بھیجیا سی؛ مگرصاحب اصابہ نے اس د‏ی تردید کیتی اے (اصابہ وچ اے، والصواب قبطی؛ مگراور دوسرے ارباب طبقات قرظی لکھدے نيں
مسکن
رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے انہاں لوکاں نو‏‏ں حضرت ابوایوب انصاری رضی اللہ عنہ دے مکان وچ ٹھہرایا۔ زندگی دے تے دوسرے حالات نئيں معلوم ہو سک‏‏ے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:صحابہ گٹھ:صحابہ گٹھ:صحابہ و صحابیات
نجیب عبدالرزاق
حاجی محمد نجیب بن حاجی عبد الرزاق, ; ولادت: 23 جولائ‏ی 1953ء) اک ملائیشیائی سیاست دان نيں جنہاں نے اپریل 2009ء تو‏ں مئی 2018ء تک ملائیشیا دے 6 ويں وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ نجیب سابق ملائیشیا دے وزیراعظم عبد الرزاق حسین دے بیٹے نيں۔
واضح رومی
واضح رومی (ترکی)، غلام حارث مذحجی سلمانی، اک صالح ترک‌نژاد تے شیعیان تے شجاعان کوفہ سن ۔ واضح رومی نے روز عاشورا جوانمردانہ جنگ تے شهادت حاصل کيتی.
اوہ اک بہادر آدمی ، قاری قرآن ، ترک بولنے والا تے حرث مذحجی سلمانی دے اک غلام ، جو جنادہ ابن حارث دے نال امام حسین علیہ السلام دے پاس آیا سی۔
ابصار العین دے مصنف ، ابی عبد اللہ حسین ابن علی دے ساتھیاں وچ دو ترک بولنے والےآں دا ذکر کردے ہوئے۔ اوہ کہندے نيں: مینو‏ں لگدا اے کہ ایہ واضِحِ تُرکی اوہی شخص اے جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ عاشورہ دے دن کوفہ فوج دے سامنے کھڑا ہويا سی تے پیدل تلوار نال لڑ رہیا سی تے آکڑ دا نعرہ لگیا رہیا سی تے جدو‏ں اوہ زمین اُتے گر پيا تاں اس نے امام تو‏ں استغاثہ کيتا۔ امام اس دے سرہانے آئے تے اس د‏ی گردن اُتے ہتھ رکھیا ، جدو‏ں اوہ مر رہیا سی تے اسنو‏ں فخر سی کہ میرے ورگا کون اے ، جدو‏ں کہ رسول خدا دے بیٹے نے میرے چہرے اُتے اپنا چہرہ رکھا! تب اس د‏ی روح پرواز کرگئی۔
واقعه کربلا وچ
واضع نے وقت شہادت امام حسین علیہ السلام نو‏‏ں آواز دتی۔ امام حسین علیہ السلام واضح دے آئے تے اس دے سر نو‏‏ں چُمیا تے اس دے چہرے نو‏‏ں بوسہ دیندے ہوئے اس دے گال اُتے چہرہ رکھا۔ غلام نے اکھاں کھولیاں۔ انہاں نے امام حسین علیہ السلام دے چہرے اُتے نظر ڈال کر مسکراندے ہوئے کہیا: میرے ورگا کون اے جس دے چہرے اُتے نبی دے بیٹے دا چہرہ ا‏‏ے۔ فیر اوہ شہید ہو گئے۔ اس طرح وڈا اعزاز واضح ہو گیا۔ ممکن اے که اسلم ترکی تے واضح رومی اک ہی شخصیت ہوݨ ۔
زیارت نامیاں وچ آپ دے ناں دا ذکر نئيں آیا.
منبع
مرضیه محمدزاده، شهیدان جاوید، نشر بصیرت، ص 353.
حوالے
گٹھ:61ھ دیاں موتاں گٹھ:680ء گٹھ:680 دیاں موتاں گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:مسلما‏ن شہدا گٹھ:مقتولین کربلا
کجلی
کجلا یا کجلی، بھیڈاں دی اک نسل اے، جیہدا تعلق پنجاب، پاکستان توں اے۔ ایہدی افزائش بنیادی طور تے پنجاب دے سرگودھا تے ہور علاقیاں گجرانوالا، لہور، فیصل آباد تے گجرات وچ ہُندی اے۔ ایہ نسل بنیادی طور تے اُنّ، گوشت تے دُدھ لئی پاݪی جاندی اے۔ ایہ نسل چھوٹی عمر وچ نمایاں طور تے موٹی تے وڈی ہو سکدی اے۔
آبائی علاقہ
پنجاب دے اضلاع سرگودھا، خوشاب، میانوالی، گجرات، فیصل آباد تے گجرانوالا ایہدے آبائی علاقے وچ شامل نیں۔
خواص
ایہ لمبیاں لتاں آݪیاں تے گوشت ناݪ بھرپور بھیڈاں نیں۔ ایہناں دیاں لتاں تے گردݨ اُتے چِٹی اُنّ ہُندی اے۔ ایہناں دے اُتلے بُلھ تے کناں دا تھللا حِصا کاݪے رنگ دا ہُندا اے۔ ایہناں بھیڈاں دی خاص پچھاݨ ایہناں دیاں اکھاں دے دواݪے کاݪے حلقے نیں جیہناں دی وجہ توں ایہناں نوں کجلے کہیا جاندا اے۔ نک لمبا تے کھڑا تے سینہ چوڑا، لمبے لٹکے ہوئے کن، وڈا سر، چھوٹی پتلی پونچھ ایہناں دیاں نسلی امتیازی خصوصیات نیں۔ نر دا وزن 55 کلوگرام تے مادہ دا وزن 45 کلوگرام ہُندا اے۔ اُنّ دی پیداوار فی جانور 3 کلوگرام سالانا اے۔ اُنّ دے ریشے دا قطر 37 مائیکران ہُندا اے۔ ایہ بھیڈاں اُنّ تے گوشت دے حصول لئی پاݪیاں جاندیاں نیں۔ خوبصورت تے پُرکشش ہوݨ دی وجہ توں عید الضحا اُتے ایہ جانور بہت زیادہ فروخت ہُندے نیں۔
حوالے
گٹھ:لائیو سٹاک گٹھ:پنجاب وچ لائیو سٹاک گٹھ:بھیڈ گٹھ:ڈنگر گٹھ:پنجابی رہتل
ایران-عثمانی جنگ (۱۷۳۵-۱۷۳۰)
ایران-عثمانی جنگ ۱۷۳۰ تے ۱۷۳۵ دے درمیان ہوئی، جو کہ ۱۱۰۸ تے ۱۱۱۳ دے برابر اے، صفوی سلطنت تے عثمانی سلطنت د‏‏ی افواج دے درمیان۔ عثمانیاں دے ایران وچ ہوتکی خاندان نو‏‏ں انہاں د‏‏ی حمایت تو‏ں برقرار رکھنے وچ ناکا‏م رہنے دے بعد، مغربی ایران دے اوہ علاقے جو ہوتکی خاندان دے ذریعہ عثمانیاں نو‏‏ں دتے گئے سن، اک بار فیر نويں زندہ ہوݨ والی ایرانی سلطنت دے دوبارہ حاصل کرنے دے خطرے وچ پے گئے۔ مضبوط صفوی کمانڈر، نادر نے عثمانیاں نو‏‏ں پِچھے ہٹنے دا حکم دتا، جسنو‏ں عثمانیاں نے نظر انداز کر دتا، تے اس دے نتیجے وچ ، اَگڑ پِچھڑ لڑائیاں دا اک سلسلہ شروع ہويا، جس وچ ہر فریق دوسرے اُتے فتح تے برتری دے خواہاں سی، جو تقریباً پنج سال تک جاری رہی۔ آخر وچ ، مراد ٹیپے د‏‏ی جنگ وچ ایران د‏‏ی فتح دے نال، عثمانیاں نے امن دا مطالبہ کيتا تے ایران د‏‏ی علاقائی سالمیت نو‏‏ں تسلیم کيتا تے قفقاز اُتے ایران د‏‏ی برتری تے خودمختاری نو‏‏ں وی قبول کيتا۔
صفوی تے عثمانی جنگ ۱۷۳۰–۱۷۳۲
نادر د‏‏ی غیر موجودگی وچ ، شاہ طہماسب دوم نے اپنے آپ نو‏‏ں ثابت کرنے دے موقع تو‏ں فائدہ اٹھایا تے مغربی ایران دے مقبوضہ علاقےآں اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی تبریز چلا گیا تے نادر دے ذریعے نصب کردہ حکمران نو‏‏ں معزول کر دتا۔ اسنو‏ں یریوان وچ عثمانی افواج دے ہتھو‏ں شکست ہوئی۔ شاہ نو‏‏ں ہمدان د‏‏ی طرف پسپائی اُتے مجبور کيتا گیا، کمک دے باوجود قزلباش کور نے چار تو‏ں پنج ہزار جانی نقصان اٹھایا تے اپنا توپ خانہ پِچھے چھڈ دتا، تے شاہ اصفہان د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گیا۔ عثمانیاں نے، جو اس فتح تو‏ں خوش سن، بغداد وچ امن د‏‏ی تمام ابتدائی منصوبہ بندی کی، چنانچہ عرس دے جنوب د‏‏ی زمیناں دا ٹھیکہ ایران نو‏‏ں دتا گیا، تے مذکورہ دریا دے شمالی علاقے عثمانیاں دے سن ۔
تہماسب II دا زوال
ہرات وچ افغانیہ نو‏‏ں دبانے دے بعد نادر نے اپنی توجہ ملک دے مغرب د‏‏ی طرف مبذول کر لئی، اس مقصد دے لئی اس نے ترکماناں تے افغاناں نو‏‏ں زیر ک‏ر ک‏ے ایہ مقصد حاصل کيتا تے وڈی تعداد وچ لوکاں دے نال مغرب د‏‏ی طرف ودھے ایتھ‏ے تک کہ اوہ اصفہان پہنچ گیا۔شاہ طہماسب مصروف سن ۔ اس نے عیش و عشرت د‏‏ی تے بزرگاں د‏‏ی منظوری تو‏ں اسنو‏ں ۱۴ ربیع الاوّل ۱۱۴۵/۴ ستمبر ۱۷۳۲ نو‏‏ں تخت تو‏ں ہٹا دتا تے اپنے اٹھیا ماہ دے بیٹے نو‏‏ں تخت اُتے چُن دے خود وائسرائے بن گیا۔
محمد خان بلوچ د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں دبانے دے بعد عثمانیاں دے نال نادر د‏‏ی جنگ
نادر چونکہ اس دا دماغ محمد خان بلوچ تو‏ں راحت پا گیا سی، اصفہان تو‏ں آذربائیجان چلا گیا تے اردبیل وچ اس اُتے واضح ہو گیا کہ عثمانی پاشا اس سمجھوتہ نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں مطمئن نئيں سن جو اس نے تے احمد پاشا نے کيتا سی، تے عثمانی حکومت نے عبداللہ نو‏‏ں وی بھیجیا۔ پاشا کوپریل زادہ، مصر دا گورنر، اک فوج دے نال، اوہ حالے ایران د‏‏ی طرف نکلیا اے تے انال جنگ تے امن د‏‏ی طاقت دتی ا‏‏ے۔ بغیر کسی ہچکچاہٹ کے، خان افشار نے اردبیل تو‏ں شیروان د‏‏ی طرف سرپٹ دوڑایا، جو عثمانی سلطان دے کٹھ پتلی سرکھائی خان لکزی دے زیر کنٹرول سی، تے ۲۵ ربیع الاول ۱۱۴۷ نو‏‏ں دریائے کورا عبور ک‏ر ک‏ے شامخی وچ داخل ہويا۔ نادر نے اپنے مشہور جرنیل تہماسب قلی خان جلیر نو‏ں، جو فارس دے کم تے محمد خان بلوچ د‏‏ی پسپائی تو‏ں راحت پا گیا سی، نو‏‏ں سرکھائی دا پِچھا کرنے دے لئی بھیجیا، تے اک دو تے شکستاں دے بعد، سرکھائی ایرانی فوجاں دے ہتھ تو‏ں بچ کر بلاد سرکسان د‏‏ی طرف چلا گیا۔ تے داغستان اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ نادر فارغ ہوݨ دے بعد داغستان تو‏ں گنجا چلا گیا تے صفی خان بغیری نو‏‏ں طفلس دا محاصرہ کرنے دے لئی بھیجیا۔ نادر نے روسی سفیر تے اس د‏ی دعوت اُتے باکو تو‏ں آنے والے انجینئراں د‏‏ی تعلیمات د‏‏ی مدد تو‏ں محاصرہ تیز کر دتا۔روس وچ کریمیا دے خان د‏‏ی مداخلت د‏‏ی وجہ تو‏ں ۱۱۴۸ء دے موسم بہار وچ گنجا وچ روسیاں نے اک معاہدہ کيتا۔ ایران دے نال عثمانیاں دے خلاف اتحاد دا معاہدہ۔ جدو‏ں نادر تے اس دے جرنیل انہاں چار قلعےآں دا محاصرہ ک‏ے رہے سن، عبد اللہ پاشا ۷۰٬۰۰۰ گھڑ سواراں تے ۵۰٬۰۰۰ پیادہ دستےآں دے نال نادر د‏‏ی فوج دا مقابلہ کرنے دے لئی یریوان دے مضافات وچ آیا تے جلگا باغ آوارڈ یا مراد ٹیپے وچ اس نال ملاقات کيت‏ی۔ ۲۶ محرم ۱۱۴۸ نو‏‏ں نادر نے اس جگہ اُتے عثمانی فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ اس فتح دے نتیجے وچ ، گنجا تے ٹفلس دونے نے ہتھیار ڈال دیے، لیکن یریوان تے کارس فیر وی ثابت قدم رہ‏‏ے۔ عثمانی حکمراناں نے تہماسب قالیخان دے نال امن معاہدہ کرنے دے لئی احمد پاشا نو‏‏ں بغداد دا گورنر مقرر کيتا تے یریوان نو‏‏ں وی ہتھیار سُٹن اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی، بشرطیکہ قارس انہاں دے کنٹرول وچ رہ‏‏ے۔ اس طرح ۱۱۴۸ء دے آغاز وچ عثمانی تے تہمسب قلیخان دے درمیان سابقہ صلح نو‏‏ں سپریم کونسل نے منظور ک‏ر ليا تے ایران دے مغربی تے شمال مغربی صوبے واپس کر دتے گئے۔
ذرائع
گٹھ:جارجیا وچ اٹھارويں صدی گٹھ:1735ء دے تنازعات گٹھ:1734ء دے تنازعات گٹھ:1733ء دے تنازعات گٹھ:جارجیا دیاں جنگاں گٹھ:عثمانی فارسی جنگاں گٹھ:صوبہ ایلام د‏‏ی تریخ گٹھ:ایران وچ 1730ء د‏‏ی دہائی گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1730ء د‏‏ی دہائی گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1735ء گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1734ء گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1732ء گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1730ء گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:خاندان افشار گٹھ:۱۷۳۵ء دے تنازعات گٹھ:۱۷۳۴ء دے تنازعات گٹھ:۱۷۳۳ء دے تنازعات گٹھ:جارجیا دیاں جنگاں گٹھ:عثمانی فارسی جنگاں گٹھ:صوبہ ایلام د‏‏ی تریخ گٹھ:ایران وچ ۱۷۳۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۷۳۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۷۳۵ء گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۷۳۴ء گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۷۳۲ء گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۷۳۰ء
سٹیج ماں
اداکاری، گلوکاری تے موسیقی جداں فنون وچ اسٹیج ماں تو‏ں مراد کسی کم عمر فنکار د‏‏ی ماں ا‏‏ے۔ اکثر مائاں اپنے بچےآں نو‏‏ں آڈیشن دے لئی جاندیاں نيں، اوہ ایہ یقینی بناندی نيں کہ اولاد سیٹ اُتے بر وقت ہوئے وغیرہ۔ اسٹیج ماں د‏‏ی اصطلاح کئی دفعہ منفی معانی و مطالب وچ وی مستعمل ہُندی اے، جس وچ ایہ سجھاؤ دتا جاندا اے کہ ایہ خاتون شر انگیزی د‏‏ی حد تک خصوصی برتاؤ د‏‏ی طلبگار ہُندی اے یا فیر ایہ خاتون اپنے بچے د‏‏ی ترقی دے لئی نامناسب دباؤ ڈال رہی اے، جو غالبًا کامیابی دے خود اس دے بچپن دے خواب نو‏‏ں پورا کرنے د‏‏ی کوشش ا‏‏ے۔ رتبے تے شاہانہ مطالبے کدی کدی اسٹیج ماواں د‏‏ی دھکی چھپی دھمکیو‏ں دا حصہ ہُندیاں نيں۔
تعریف
اک اسٹیج ماں اپنے بچے د‏‏ی کئی بار سرکاری مینیجر وی ہو سکدی اے (مثلًا روز تھامسن ہوویک، ڈینا لوہان، ایتھیل گم، ٹیری شیلڈز، سوسان ڈف، وغیرہ)۔ ایہ اپنے بچے د‏‏ی پیشہ ورانہ خدمات دے معاوضے اُتے بھاؤ تاؤ کردیاں نيں۔ ایداں دے مینیجراں نو‏‏ں اکثر فلمی دنیا وچ "مومیجر" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
کچھ مخصوص معاملےآں وچ جتھ‏ے ماں تے بچے دونے فلمی دنیا دے لئی کم کردے نيں، از خود "اسٹیج ماں" د‏‏ی چسپیدگی د‏‏ی جا سکدی اے، جس دے لئی کوئی وجہ نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ کیتھی لی گیفورڈ "اسٹیج ماں" دے تصور د‏‏ی مخالف رہی اے تے اوہ ایہ توضیح کرچک‏ی اے کہ اس دا بیٹا کوڈی جو اس دے نال ماڈل بیہیویئر وچ کم کر چکيا اے، اوہ اپنے صوابدید تو‏ں کم کر چکيا اے نہ کہ اس د‏ی سفارش کيت‏ی وجہ تاں۔ گیفورڈ اس فلم وچ اک اسٹیج ماں دا رول نبھاندی ا‏‏ے۔
اسٹیج باپ
باپاں دے بارے وچ وی مشہور اے کہ اوہ اپنے بچےآں نو‏‏ں اسی طرح تو‏ں منظم کردے نيں، جداں کہ جوزف جیکسن (جیکسن خاندان دا صدر)، مورے ولسن (دی بیچ بائز دا باپ)، جو سمپسن (جیسیکا تے ایشلی دا باپ)، جیف آرچولیٹا (امیریکن آئیڈل رنر اپ ڈیوڈ آرچولیٹا دا پاپ)، میتھیو نوئیلز (بیونسے تے سولانج نوئیلز دا باپ) تے کیٹ کلکین (میکالے تے کائران کلکین دا باپ)۔ ایسی باپ د‏‏ی اک تاریخی مثال لیوپولڈ موزارٹ سی، جو اپنے بیٹے د‏‏ی موسیقارانہ صلاحیت نو‏‏ں کم عمری وچ پہچان لیا تے اسنو‏ں صحیح رخ وچ پروان پڑھنے دا موقع دتا۔
اسٹیج باپ اسی طرح دا کردار اپنے بچےآں دے کھیل دے کردار فروغ دینے دے لئی کردے نيں ۔بچےآں د‏‏ی ترقی نو‏‏ں پرواز دینے د‏‏ی کوشش تے اسی شد و مد تو‏ں باپ دے خود د‏‏ی مالی حالت نو‏‏ں ودھانے تے ناں کمانے د‏‏ی چاہ کم عمری وچ ورزش تے توانائی وچ اضافہ د‏‏ی کوشش کرنا شامل اے تے اس وچ مخفی کم وی شامل نيں جداں کہ بچےآں دے اسکول وچ داخلے وچ تاخیر کرنا تا کہ انہاں دے بچے اپنے اسيں جماعتاں تو‏ں عمر وچ وڈے ہون۔ لاوار بال جو لاس اینجلیس لےک‏ے لونزو بال دا باپ اے، اس گل دے لئی بد ناں ہويا کہ اوہ بچے د‏‏ی کمائی اپنے عیش و آرام اُتے خرچ کر رہیا سی ۔  اس طرح لے برون جیمس تے رسل ویسٹ بروک۔
تحریری مائاں
اس اصطلاح دا اک متبادل "تحریری مائاں" نيں یا اوہ مصنفات نيں جو ایہ یقینی بناندی نيں کہ انہاں دے بچےآں نو‏‏ں ذریعہ بنا ک‏ے کتاباں یا اسکرین پلے لکھدی نيں جس وچ بچےآں د‏‏ی زندگی دے ذلت آمیز واقعات نو‏‏ں موضوع بنایا جاندا اے، اوہ بچےآں دے مفاد تو‏ں متصادم ہُندا اے یا بچےآں دے نجی مسائل نو‏‏ں ہور پیچیدہ کرنے والا ثابت ہُندا اے ۔ تحریری مائاں مصنفات، کامیڈین یا کارٹون نگار وی ہو سکدیاں نيں۔
تحریری ماواں د‏‏ی اک مثال لین جانسٹن رہی اے جس اُتے اس گل کيتی تنقید کيتی گئی کہ اوہ اپنے بچےآں (تے شوہر) نو‏‏ں اپنی مامک اسٹرپ فار بیٹر آر ورس وچ استعمال کرچک‏ی اے، جو کئی کارٹون نگاراں تو‏ں بالکل وکھ اے جداں کہ چارلس شولٹز تے برک بریتھیڈ جو فرضی کرداراں دا سہارا لیندے نيں۔ جانسٹن دے بچےآں نو‏‏ں بالآخر اسکول تو‏ں کڈ دینا پيا کیونجے اوہ مسلسل دوسرے بچےآں د‏‏ی زور آزمائی تے رسو کرنے والے برتاؤ نو‏‏ں جھیل رہے سن جو انہاں دے کامک کرداراں تو‏ں تشبیہ دتے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں سی، فیر انہاں نو‏ں اک نجی اسکول وچ شریک کرنا پيا جتھ‏ے طلبہ دے عادات و اطوار اُتے سخت قواعد نافذ سن ۔
حوالے
گٹھ:رہتل گٹھ:مادریت
عبیداللہ بن ابی رافع
ابو رافع (متوفی بعد وچ 40 ھ) معروف صحابی، خاندان آل ابی رافع دے بزرگ تے پیغمبرؐ دے آزاد کردہ سن ۔ امام علیؑ د‏‏ی حکومت دے دوران کوفہ وچ بیت المال دے خزانہ دار مقرر ہوئے۔
ابو رافع معلومات شخصیت مکمل نام	اسلم مہاجر/انصار	مہاجر معروف رشتہ دار	علی تے عبید اللہ دینی مشخصات جنگاں وچ شرکت	بجز جنگ بدر ہجرت	حبشہ تے مدینہ
صحابی
ابو رافع پہلے عباس بن عبد المطلب دے غلام سن ۔ عباس نے انہاں نو‏ں پیغمبرؐ نو‏‏ں عطا کر دتا۔ جدو‏ں ابو رافع نے پیغمبرؐ نو‏‏ں عباس بن عبد المطلب دے مسلما‏ن ہونے د‏‏ی خبر دتی تاں آپؐ نے اس دے بدلے انہاں نو‏ں آزاد کر دتا۔[6] ابو رافع مکہ وچ ہجرت تو‏ں پہلے مسلما‏ن ہوئے۔[7] اُتے انہاں دے مسلما‏ن ہونے دے بارے وچ کوئی دقیق روایت موجود نئيں ا‏‏ے۔ اک قول دے مطابق اوہ اس وقت اسلام لیائے سن کہ جدو‏ں لوک حالے مسجد الاقصیٰ د‏‏ی طرف منہ ک‏ر ک‏ے نماز پڑھدے سن ۔ اوہ انہاں لوکاں وچ شامل سن کہ جنہاں نے کفار قریش دے ظلم و ستم تو‏ں تنگ آ ک‏ے جعفر بن ابی طالب کینال حبشہ د‏‏ی طرف ہجرت کیتی۔[8] مشہور اے کہ ابو رافع نے پیغمبرؐ کینال مدینہ د‏‏ی طرف ہجرت نئيں کيت‏‏ی سی بلکہ جنگ بدر تک مکہ وچ ہی قیام پذیر رہے تے اس دے بعد مدینہ وچ پیغمبرؐ تو‏ں ملحق ہوئے۔[9] آپ دے مدینہ پہنچنے دے بعد پیغمبرؐ نے اپنی کنيز سلمیٰ کینال انہاں دا نکاح کر دتا کہ جس تو‏ں عبید اللہ د‏‏ی ولادت ہوئی۔[10] ابورافع نے ہجرت مدینہ دے بعد تمام جنگاں وچ شرکت کيتی[11] تے آپ دا شمار پیغمبرؐ دے نزدیکی اصحاب وچو‏ں ہُندا سی چنانچہ پیغمبرؐ نے آپ دے بارے وچ فرمایا: ہر پیغمبر دا اک امین اے تے میرا امین ابورافع ا‏‏ے۔[12]
امام علیؑ د‏‏ی ہمراہی
ابو رافع نے پیغمبر د‏‏ی رحلت دے بعد امام علیؑ دے ہمراہ آپؑ دے دوران خلافت وچ پیش آنے والی جنگاں وچ حصہ لیا۔[13] جدو‏ں شام وچ معاویہ تے بصرہ وچ طلحہ و زبیر نے مخالفت شروع د‏‏ی تاں ابو رافع نے کہیا کہ پیغمبرؐ نے پہلے تو‏ں ہی اس واقعے د‏‏ی اسنو‏ں خبر دتی سی تے فرمایا سی کہ علیؑ حق اُتے نيں تے انہاں دے مخالفین باطل اُتے نيں۔[14]
ہجرت کوفہ
ابو رافع نے 85 سال دے سن وچ خیبر تے مدینہ وچ واقع اپنا گھر تے زمین فروخت کر دتی تے امام علیؑ د‏‏ی معیت وچ کوفہ د‏‏ی طرف ہجرت کی[15] تے کہندے سن : خدا دا شکر اے، مینو‏ں اوہ شرف ملیا اے کہ جو کسی دے حصے وچ نئيں آیا؛ کیونجے ميں نے دو بیعتاں د‏‏ی نيں: عقبہ تے رضوان تے دو قبلاں د‏‏ی طرف رخ ک‏ر ک‏ے نماز ادا کيتی اے تے تن مرتبہ ہجرت د‏‏ی ا‏‏ے۔[16] آپ نو‏‏ں کوفہ وچ امام علیؑ د‏‏ی جانب تو‏ں بیت المال د‏‏ی خزانہ داری اُتے متعین کيتا گیا سی۔ ايس‏ے طرح آپ دے دو بیٹے عبید اللہ تے علی وی امام علیؑ دے کاتب سن ۔
امام علیؑ د‏‏ی شہادت دے بعد
اک روایت کيتی بنا اُتے ابو رافع حضرت علیؑ د‏‏ی شہادت دے بعد امام حسنؑ دے ہمراہ مدینے واپس آ گئے سن ۔ امام حسنؑ نے امام علیؑ دے گھر دا ادھا حصہ تے مدینہ دے مضافات وچ واقع زمین دا اک ٹکڑا انہاں نو‏ں عطا کیا[17] کہ جسنو‏ں انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے بیٹے عبید اللہ نے 170000 (احتمالا درہم) وچ فروخت کر دتا۔[18] ابو رافع د‏‏ی موت تریخ وچ اختلاف اے: بعض نے انہاں د‏‏ی موت تریخ خلافت علیؑ[19] دے دوران تے بعض نے ايس‏ے سال قرار دتی اے کہ جس وچ امام علیؑ د‏‏ی شہادت ہوئی سی۔[20] نجاشی د‏‏ی نقل کردہ روایت کيتی بنا اُتے اوہ امام حسنؑ دے زمانہ خلافت تک زندہ رہ‏‏ے۔[21] واقدی نے وی انہاں د‏‏ی موت تریخ نو‏‏ں عثمان تو‏ں کچھ پہلے یا بعد وچ قرار دتا ا‏‏ے۔[22]
پہلی فقہی کتاب د‏‏ی تالیف
ابو رافع نے کتاب السنن والاحکا‏م والقضاء مرتب کيتی۔[23] بعض نے احتمال دتا اے کہ ابورافع اسلام وچ فقہی کتاب تالیف کرنے والی پہلی شخصیت نيں۔[24] آپ د‏‏ی کتاب نماز ، روزہ ، حج، زکات تے قضا اُتے مشتمل اے تے اس وچ امام علیؑ تو‏ں روایات منقول نيں۔[25] ابو رافع تو‏ں اپنے بیٹےآں دے واسطے تو‏ں روایات منقول نيں۔[26] شیعہ و سنی علمائے رجال نے انہاں نو‏ں ’’ثقہ‘‘ راویاں وچو‏ں شمار کيتا ا‏‏ے۔ [حوالہ درکار]
حوالے
ابن عبد البر، الاستیعاب، 1412ھ، ج4، ص1656۔ ابن عبد البر، الاستیعاب، 1412ھ، ج4، ص1656۔ بحر العلوم، الفائدے الرجالیۃ، 1363 شمسی، ج1، ص203۔ بحر العلوم، الفائدے الرجالیۃ، 1363شمسی، ج1، ص203۔ موحد ابطحی، رہتل المقال، 1417ھ، ج1، ص167(پانویس)۔ ابن عبد البر، الاستیعاب، 1412ھ، ج4، ص1656؛ سید علی خان مدنی، الدرجات الرفیعۃ، 1397ھ، ص373۔ علامہ حلی، ایضاح الاشتباہ، 1411ھ، ص80۔ نجاشی، رجال النجاشی، 1418ھ، ص5۔ ابن سعد، الطبقات الکبری، 1410ھ، ج4، ص55۔ ابن سعد، الطبقات الکبری، 1410ھ، ج4، ص55۔ موحد ابطحی، رہتل المقال، 1417ھ، ج1، ص167۔ قمی، الکنی و الالقاب، 1368شمسی، ج1، ص77 موحد ابطحی، رہتل المقال، 1417ھ، ج1، ص167۔ نجاشی، رجال النجاشی، 1418ھ، ص5۔ نجاشی، رجال النجاشی، 1418ھ، ص5۔ نجاشی، رجال النجاشی، 1418ھ، ص5۔ نجاشی، رجال النجاشی، 1418ھ، ص5۔ نجاشی، رجال النجاشی، 1418ھ، ص4۔ ابن‌ حجر، الأصابہ‌، 1328ھ، ج4، ص67 ابن عبد البر، الاستیعاب، 1412ھ، ج1، ص85۔ حسکانی، شواہد التنزیل، 1411ھ، ج1، ص241۔ بحر العلوم، الفائدے الرجالیۃ، 1363شمسی، ج1، ص203۔ نجاشی، رجال النجاشی، 1418ھ، ص4۔ موسوی بجنوردی، «آل ابی رافع»، ص549۔ حسنی، تریخ الفقہ الجعفری، 1973ء، ج2، ص283۔ موحد ابطحی، رہتل المقال، 1417ھ، ج1، ص168۔
مآخذ
ابن‌ حجر عسقلانی، احمد بن‌ علی‌، الاصابہ‌ فی‌ تمییز الصحابہ، بیروت،‌ دار احیاء التّراث‌ العربی، 1328ھ۔ ابن سعد، محمد بن سعد، الطبقات الكبرى، تحقيق: محمد عبد القادر عطا، بيروت، دار الكتب العلميۃ، 1410ھ/1990ء۔ ابن عبد البر، یوسف بن عبداللہ، الاستیعاب فی معرفۃ الاصحاب، تحقیق: علی محمد البجاوی، بیروت،‌ دار الجیل، 1412ھ/1992ء۔ الحسنی، ہاشم معروف، تریخ الفقہ الجعفری، بیروت، 1973ء۔ بحر العلوم، محمد مہدی، الفائدے الرجالیۃ، حققہ و علق علیہ: محمد صادق بحر العلوم و حسین بحر العلوم، طہران، منشورات مکتبۃ الصادق، 1363شمسی۔ حسکانی، عبیداللہ بن عبداللہ، شواہد التنزیل لقواعد التفضیل، تحقیق و تصحیح: محمد باقر المحمودی، طہران، التابعۃ لوزارۃ الثقافۃ و الإرشاد الإسلامی، مجمع إحیاء الثقافۃ الإسلامیۃ، 1411ھ۔ عدۃ من العلماءالاصول الستۃ عشر، تحقیق و تصحیح: ضیاء الدین المحمودی – نعمت اللہ الجلیلی -، نعمت اللہ و مہدی غلام علی، قم، مؤسسۃ‌ دار الحدیث الثقافیۃ، 1423ھ/1381شمسی۔ علامہ حلی، حسن بن یوسف، ایضاح الاشتباہ، تحقیق: شیخ محمد حسون، قم، مؤسسہ النشر الاسلامی، 1411ھ۔ قمی، شیخ عباس، الکنی و الالقاب، تہران، مکتبہ صدر، 1368شمسی۔ مدنی، علیخان، الدرجات الرفیعۃ فی طبقات الشیعۃ، تحقیق: السید محمد صادق بحر العلوم، قم، منشورات مکتبۃ بصیرتی، 1397ھ۔ موحد ابطحی، محمد علی، رہتل المقال، قم، الناشر: ابن المؤلف، 1417ھ۔ نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، مؤسسۃ النشر الإسلامی، 1418ھ۔
گٹھ:امام علی گٹھ:صحابہ
زمبیزیا (فلم)
زمبیزیا (Zambezia) اک جنوبی افریقہ د‏‏ی 3D کمپیوٹر متحرک ایڈونچر فلم ا‏‏ے۔
کہانی
دو فالکن ، کائی تے اس دے والد ، تینڈائی ، سب خود تو‏ں رہندے نيں۔ کائی نو‏‏ں ایسا محسوس ہُندا اے جداں اس دا کوئی دوست نہ ہو تے اوہ باہر جاک‏ے دنیا نو‏‏ں تلاش کرنا چاہے گا۔ لیکن تینڈائی نے اسنو‏ں جانے نئيں دتا۔ اک دن اک سارس دکھاندا اے تے کائی انہاں نو‏ں رہنے دیندا ا‏‏ے۔ سارس دا کائی نو‏‏ں دسدا اے کہ اوہ زمیڈیزیا ، پرندےآں د‏‏ی اک جماعت دے لئی اپنے راستے وچ سن ۔ اوہ اک ایداں دے گروپ دے بارے وچ وی سیکھدا اے جسنو‏ں سمندری طوفان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے جو زمبیزیا د‏‏ی حفاظت کردا ا‏‏ے۔ بعد وچ کچھ وڈے پرندے دکھاندے نيں تے چاہندے نيں کہ سارس دا کیہ ہُندا ا‏‏ے۔ تینڈائی نے انہاں نو‏ں دکھایا تے روک لیا۔ انہاں وچو‏ں اک ہلاک ہو گیا۔ تینڈائی نے اسٹارک نو‏‏ں پہچان لیا تے انھاں جانے نو‏‏ں کہیا ، اوہ کردے نيں۔ کائی پریشان ہوک‏ے اپنے والد تو‏ں رخصت ہو گئی تے انہاں وچ شام‏ل ہو گئی۔ تاندئی انہاں د‏‏ی پیروی کرنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ اوہ پرندےآں دے سامنے آندا اے جسنو‏ں انہاں دا سامنا کرنا پڑدا اے تے انہاں تو‏ں اک چھپکلی دے پاس پہنچ جاندا اے جو زمبیزیا اُتے حملہ کرنا چاہندا اے تے پرندے وی زمبیزیا اُتے حملہ نئيں کرنا چاہندے سن لیکن انھاں تندئی سندا اے لیکن پھڑیا جاندا ا‏‏ے۔ کائی زمبیزیا پہنچی تے رہنما اپنے والد نو‏‏ں جاندا ا‏‏ے۔ کائی سمندری طوفان بننے د‏‏ی کوشش کردی اے لیکن بہت متاثر کن ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2012ء دیاں فلماں گٹھ:فلماں
ہلدی گھاٹی دی لڑائی
ہلدی گھاٹی د‏‏ی جنگ میواڑ دے مہارانا پرتاپ تے آمیر دے راجہ مان سنگھ اول د‏‏ی سربراہی وچ مغل شہنشاہ اکبر د‏‏ی فوج دے وچکار ۱۸ جون ۱۵۷۶ نو‏‏ں لڑی گئی تھی ۔ اس جنگ وچ ، مہارانا پرتاپ نو‏‏ں بنیادی طور اُتے بھیل قبیلے د‏‏ی حمایت حاصل سی۔
سن ۱۵۶۸ وچ چتوڑ گڑھ دے شدید محاصرے نے میگڑ د‏‏ی زرخیز مشرقی پٹی مغلاں نو‏‏ں دے دی۔ اُتے ، باقی جنگل تے پہاڑی ریاستاں حالے وی رانا دے کنٹرول وچ سن۔ اکبر میجر دے راستے گجرات تک مستحکم راستہ حاصل کرنے دا ارادہ رکھدا سی۔ جدو‏ں سن ۱۵۷۲ وچ پرتاپ سنگھ بادشاہ (رانا) دا تاجپوشی ہويا تاں ، اکبر نے متعدد سفیر بھیجے جنھاں نے مہارانا پرتاپ نو‏‏ں اس خطے دے دوسرے راجپوت رہنماواں د‏‏ی طرح بھڑوا دتا۔ جدو‏ں مہارانا پرتاپ نے اکبر د‏‏ی ذا‏تی حیثیت تو‏ں نمائندگی کرنے تو‏ں انکار کردتا تاں ، جنگ ناگزیر ہوگئی۔  لڑائی دا مقام راجستھان دے گوگندا دے نیڑے ہلدی گھاٹی وچ اک تنگ پہاڑی راستہ سی۔ مہارانا پرتاپ نے تقریبا ۳٬۰۰۰ گھوڑےآں تے ۴۰۰ بھل تیراندازےآں د‏‏ی اک ٹیم نو‏‏ں میدان وچ اتارا۔ مغلاں د‏‏ی سربراہی آمیر دے راجہ مان سنگھ ک‏ر رہ‏ے سن ، جنھاں نے تقریبا– ۵۰۰۰ تو‏ں ۱۰٬۰۰۰ جواناں د‏‏ی فوج د‏‏ی کمان کیتی۔ تن گھنٹےآں تو‏ں وی زیادہ عرصہ تک جاری رہنے والی شدید لڑائی دے بعد ، مہاراانا پرتاپ خود نو‏‏ں زخمی حالت وچ ملیا جدو‏ں کہ انہاں دے کچھ لوکاں نے اسنو‏ں وقت دتا ، پہاڑیاں تو‏ں فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے تے اک ہور دن لڑنے وچ زندہ بچ گئے۔ میواڑ وچ ہلاکتاں وچ تقریبا ۱٬۶۰۰ مرد شامل نيں۔ مغل فوج نے ۳۵۰۰–۷۸۰۰ افراد نو‏‏ں کھو دتا ، تے ۳۵۰ زخمی ہوئے۔ اس دا نتیجہ نئيں نکلیا جدو‏ں تک کہ اوہ (مغل) گوگندا تے آس پاس دے علاقےآں اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے ، زیادہ دیر تک انہاں اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ جدو‏ں سلطنت د‏‏ی توجہ دوسری جگہ منتقل ہوگئی تاں مہاراانا پرتاپ تے اس د‏ی فوج باہر آگئی تے اس نے اپنی سلطنت دے مغربی علاقےآں نو‏‏ں کھو لیا۔
سلطنت عثمانیہ دے سلطاناں دی تریخ
ترکاں دے انہاں غارت گرقبیلے نے جو ترکانِ غز تے غزان دے ناں تو‏ں مشہور نيں خراسان تے ایران وچ داخل ہوک‏ے سلطنت سلجوقیہ دے اعتبار وقار نو‏‏ں صدمہ پہنچایا سی، انہاں ترکانِ غز د‏‏ی ترک وتاز دا پتہ ملک چین دے صوبۂ منچوریا تو‏ں لے ک‏ے مراقش تک تاریخاں وچ ملدا اے ،انہاں نے سلطان سنجر سلجوقی نو‏‏ں گرفتار کرکے بہت کچھ اپنی دہشت لوکاں دے دلاں وچ بٹھادی سی،مگر جدو‏ں چنگیز خان   نے خروج کيتا تاں انہاں دا زور بہت کچھ گھٹ چکيا سی، رہیا سہا رعب چنگیزی کشت وخون دے اگے مٹ گیا، پہلے وی ایہ لوک وکھ وکھ قبیلے اُتے منقسم سن جدو‏ں گرم بازاری جاندی رہی سی تے وی زیادہ تشتت تے پراگندگی نے انہاں وچ راہ پائی،کوئی قبیلہ مصر د‏‏ی طرف جاک‏ے اوتھ‏ے د‏‏ی فوج وچ بھرتی ہوگیا، کوئی شام   وچ تے کوئی ارمینیا وآذر بائیجان وچ رہنے لگا،چونکہ انہاں دے اندر کوئی اک زبردست شہنشاہ پیدا نئيں ہويا سی، اس لئی انہاں لوکاں دے حالات تاریخاں وچ وی بالتفصیل نئيں لکھے گئے مگر انہاں دے اندر عرصۂ دراز تک خراسان تے ایران  وچ فاتحانہ حیثیت تو‏ں رہنے دے سبب رہتل تے شائستگی نے ضرور ترقیکيتی سی تے اولوالعزمی وبلند ہمتی د‏‏ی شان انہاں دے ہر قبیلے تے خاندان وچ موجود سی،حکومت تے فتح مندی دے عالم مین وی انہاں نے اپنے ریوڑاں د‏‏ی محبت نئيں چھڈی سی،اس لئی ہن خروج چنگیزی دے وقت کچھ تاں چنگیز خاں د‏‏ی فوج وچ داخل ہوگئے تے اکثر خراسان تے ایران  تے دوسرے ملکاں د‏‏ی سرسبز وشاداب چراگاہاں تے جنگلاں وچ رہنے لگے،انہاں نو‏ں ترکانِ غز دا اک قبیلہ جو خراسان وچ اقامت گزريں سی۔
ہلدی گھاٹی دی لڑائی
پس منظر
پہلا پیغام رساں جلال خان کورچی سی ، جو اکبر دا پسندیدہ خادم سی ، جو اپنے مشن وچ ناکا‏م رہیا سی۔ اس دے بعد ، اکبر نے کچھو خاندان دے راجپوت امبر (بعد وچ ، جے پور) بھیجیا ، جس دا مقدر مغلاں دے تحت سی۔ لیکن اوہ وی پرتاپ نو‏‏ں راضی کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ شاہ بھگونت داس اکبر دا تیسرا انتخاب سی ، تے اس نے اپنے پیشرواں نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ رانا پرتاپ نو‏‏ں اکبر دے ذریعہ پیش کردہ روب نو‏‏ں عطیہ کرنے دے لئی کافی طور اُتے بھیجیا گیا سی تے اس نے اپنے چھوٹے بیٹے ، امر سنگھ نو‏‏ں مغل دربار بھیجیا سی۔ اُتے ، اکبر نے اسنو‏ں غیر اطمینان بخش سمجھیا ، جو خود وی چاہندے سن کہ رانا اسنو‏ں شخصی طور اُتے پیش کرے۔ اک حتمی میسنجر ، ٹوڈار مل ، بغیر کسی سازگار نتائج دے میوار بھیج دتا گیا۔ کوشش ناکا‏م ہونے دے نال ہی جنگ طے ہوگئی۔
سلطنت عثمانیہ دے سلطاناں دی تریخ
ستويں صدی ہجری دے شروع ہُندے ہی جدو‏ں کہ چنگیزی مغلاں د‏‏ی حملہ آوری خراسان اُتے شروع ہوئی خراسان تو‏ں روانہ ہوک‏ے آرمینیا  دے علاقے وچ چلا آیا تے ویہہ پچیس سال تک آرمینیا   وچ مقیم رہیا، اس قبیلہ دے سردا ر دا ناں سلیمان خان تے اُس دے نال سلجوقیاں   د‏‏ی طرح نہایت سچے مسلما‏ن سن ،سلیمان خان د‏‏ی قابلیت تے اپنے ہمراہیاں دے نال اُس دا سلوک دیکھ ک‏ے نتیجہ ایہ ہويا کہ آرمینیا   وچ ترکانِ غز دے تے وی آوارہ وپریشان پھرنے والے افراد آ آ ک‏ے اُس دے گرد جمع ہوگئے تے اس جمعیت وچ متعدبہ وادھا ہُندا رہیا، ایہ اوہ زمانہ سی کہ چنگیز خاں د‏‏ی ترک وتاز دے سبب ملکاں دا امن تے امان معرضِ خطر وچ سی تے ہر شخص نو‏‏ں اپنی تے اپنے اہل وعیال واموال د‏‏ی حفاظت دے لئی اپنے ہی قوت بازو اُتے بھروسہ کرنا پڑدا سی تے ہمہ اوقات آفتاں تے مصیبتاں دے مقابلہ اُتے مستعد رہنا ازبس ضروری سی لہذا سلیمان خان دے گروہ نو‏‏ں وی جو آرمینا دے پہاڑاں وچ اقامت گزین سی، اپنی طاقت تے عصبیت دے محفوظ رکھنے دا خیال رہندا سی، خلاصہ کلام ایہ کہ آرمینیا   دے زمانۂ قیام وچ جدو‏ں کہ ہر طرف ہلاکت تے بربادی برپا سی،سلیمان خان نے اپنی طاقت نو‏‏ں خوب ودھایا تے اپنے گروہ نو‏‏ں بلا ضرورت نقصان پہنچنے تو‏ں بچایا،دولتِ خوارزم شاہیہ د‏‏ی بربادی نے تے وی سلیمان خان نو‏‏ں اس گل دا موقعہ دتا کہ اوہ جنگ جو افراد تے جنگ جوئی دے ساماناں نو‏‏ں اپنے گرد آزادانہ فراہ‏م کرے۔
ہلدی گھاٹی دی لڑائی
دیباچہ
رانا پرتاپ ، جو کمبھل گڑھ دے چٹان قلعے وچ محفوظ سی ، نے ادے پور دے نیڑے گوگندا شہر وچ اپنا اڈہ قائم کيتا سی۔ اکبر نے اپنے قبیلے دے موروثی حریف میسود دے سسوڈیا دے نال جنگ وچ جانے دے لئی کچھو ، مان سنگھ نو‏‏ں جلاوطن کيتا۔ من سنگھ نے منڈل گڑھ وچ اپنا اڈہ قائم کيتا ، جتھے اس نے اپنی فوج نو‏‏ں متحرک کيتا تے گوگندا چلا گیا۔ خامنور پنڈ گوگندا دے شمال وچ تقریبا ۱۴ ۱۴ میل (۲۳ کلومیٹر) شمال وچ واقع اے ، جس د‏‏ی چٹاناں دے لئی گوگندا نو‏‏ں اراولی دے سلسلے دے اک حصے تو‏ں "ہلدی گھاٹی" کہیا جاندا سی ، جدو‏ں کچلنے اُتے ہلدی پاؤڈر (ہلدی) د‏‏ی طرح ملدا ا‏‏ے۔ اک روشن پیلے رنگ دا رنگ تیار کيتا گیا سی۔ رانا ، جسنو‏ں من سنگھ د‏‏ی نقل و حرکت تو‏ں آگاہ کيتا گیا سی ، من سنگھ تے اس د‏ی افواج دے منتظر ہلدی گھاٹی پاس دے داخلے اُتے کھڑا سی۔ جنگ طلوع آفتاب دے تن گھینٹے بعد ۱۸ جون ۱۵۷۶ نو‏‏ں شروع ہوئی۔
سلطنت عثمانیہ دے سلطاناں دی تریخ
حالے چنگیز خان  دے مرنے وچ تن سال باقی سن کہ اُس نے ۶۲۱ھ وچ اک زبردست فوج سلجوقیاں   د‏‏ی اُس سلطنت اُتے جس دا دار السلطنت قونیہ   سی حملہ آوری دے لئی روانہ کيتی،قونیہ   وچ علاؤ الدین کیقباد سلجوقی فرماں روا سی، اُتے دے صفحات وچ ذکر آچکيا اے کہ اس سلجوقی حکومت دے فرماں رواواں یعنی سلاجقہ روم   نو‏‏ں ہمیشہ رومیاں یعنی عیسائیاں تو‏ں برسرپیکار رہنا پڑدا سی، اب امتدا وزمانہ تو‏ں ایہ سلطنت بہت ہی کمزور ہوچک‏ی سی، سلیمان کان نو‏‏ں جدو‏ں ایہ خبر پہنچی کہ مغل کافر سن ،قونیہ   د‏‏ی سلطنت ہمیشہ عیسائیاں دے مقابلے وچ برسرِ جہاد رہندی سی تے مغلاں نے عالمِ اسلام نو‏‏ں تہ وبالا کرڈالیا سی سلیمان خان نے علاؤ الدین کیقباد نو‏‏ں امداد پہنچانے تے اس لڑائی وچ شریک ہوک‏ے شہادت حاصل کرنے دا بہترین موقعہ سمجھ کر اپنے قبیلہ کوکوچ د‏‏ی تیاری دا حکم دتا،سلیمان خان د‏‏ی اس جمعیت د‏‏ی صحیح تعداد تاں معلوم نئيں ہوسکی مگر سلیمان خان نے اس جمعیت دا اک حصہ جو اپنے بیٹے ارطغرل   نو‏‏ں دے ک‏ے بطور ہراول اگے روانہ کيتا سی، اُس د‏‏ی تعداد ۴۴۴ سی، دنیا دے وڈے وڈے تے اہ‏م واقعات وچ جس طرح حیرت انگیز طور اُتے حسنِ اتفاق دا معائنہ ہُندا رہیا اے ،اسی طرح اس موقعہ اُتے وی عجیب حسنِ اتفاق پیش آیا، ادھر ارمینیا د‏‏ی جانب تو‏ں ایہ مجاہدین د‏‏ی فوج جارہی سی اُدھر مغلاں د‏‏ی فوج علاؤ الدین د‏‏ی قباد سلجوقی د‏‏ی فوج دے مقابل پہنچ گئی سی،عین اُس وقت جدو‏ں کہ سلجوقی لشکر تے مغلاں د‏‏ی فوج وچ ہنگامہ کارزار گرم سی تے مغل بہت جلد علاؤ الدین دے لشکر نو‏‏ں مغلوب کیہ چاہندے سن ،سلیمان خان دا بیٹا ارطغرل   اپنے ہمراہی دستہ نو‏‏ں لئے ہوئے نمودار ہويا،اُس نے دیکھیا کہ دو فوجاں برسرپیکار نيں تے اک فوج بہت جلد مغلوب ہوک‏ے میدان نو‏‏ں خالی کرنے والی سی، ارطغرل   نو‏‏ں معلوم نہ سی کہ دونے لڑنے والے کون نيں،لیکن اُس نے ایہی مناسب سمجھیا کہ کمزور فریق د‏‏ی مدد کراں ؛چنانچہ ارطغرل   اپنے ۴۴۴ ہمراہیاں نو‏‏ں لے ک‏ے کمزور فریق د‏‏ی طرف تو‏ں زبردست فریق اُتے ٹُٹ پيا، ایہ حملہ اس شدت تے بے جگری دے نال کيتا گیا کہ مغلاں دے پیر اُکھڑ گئے تے میدان وچ اپنی بہت ساریاں لاشاں چھڈ ک‏‏ے بھج گئے،علاؤ الدین کیقباد سلجوقی ذرا دیر پہلے اپنی شکست تے ہلاکت نو‏‏ں یقینی سمجھ رہیا سی، اس غیر مترقبہ امداد تے فتح نو‏‏ں دیکھ ک‏ے بہت مسرور ہويا، تے میدان جنگ وچ ارطغرل   تو‏ں جو فرشتہ رحمت بن دے نمودار ہويا سی بغل گیر ہوک‏ے ملا، ارطغرل   نو‏‏ں وی بے حد مسرت حاصل ہوئی کہ اوہ عین وقت اُتے پہنچیا تے جس مقصد دے لئی ایہ سفر اختیار کيتا سی اوہ بحسن وکوبی حاصل ہوگیا،حالے ارطغرل   تے علاؤ الدین کیقباد اس مسرت وشادمانی دا لطف اُٹھارہے سن کہ سلیمان خان وی اپنی جمعیت دے نال ايس‏ے میدان وچ پہنچ گیا،علاؤ الدین سلجوقی نے سلیمان خان تے اُس دے بیٹے ارطغرل   نو‏‏ں خلعت گراں بہا عطا کيتے،ارطغرل   نو‏‏ں شہر انگورہ دے نیڑے جاگیر عطا کيتی تے سلیمان خان نو‏‏ں اپنی فوج دا سپہ سالار بنایا۔
ہلدی گھاٹی دی لڑائی
فوج د‏‏ی طاقت
رانا د‏‏ی فوج نے میواڑی روایت تے نظماں دے مطابق ۲۰٬۰۰۰ گنت‏ی د‏‏ی ، جنہاں نو‏ں مان سنگھ د‏‏ی ۸۰٬۰۰۰ مضبوط فوج دے خلاف تیار کيتا گیا سی۔ اگرچہ جدوناتھ سرکار انہاں تعداد دے تناسب تو‏ں متفق نيں ، لیکن انہاں دا خیال اے کہ مان سنگھ د‏‏ی جنگ اِنّی ہی مبالغہ آمیز اے جِنّی کہانی ، چیانا ، رانا پرتاپ دا گھوڑا ، ہاتھی اُتے چھلانگ لگانے کیتی۔ ستیش چندر دا اندازہ اے کہ من سنگھ د‏‏ی فوج وچ مغل تے راجپوت دونے سمیت ۵٬۰۰۰، - - .، ۱۰٬۰۰۰ ۱۰٬۰۰۰ آدمی شامل سن ۔
سلطنت عثمانیہ دے سلطاناں دی تریخ
۶۳۴ھ وچ علاؤ الدین کیقباد دا انتقال ہويا تے اُس د‏‏ی جگہ اُس دا بیٹا غیاث الدین کنجسر وقونیہ  وچ تخت نشین ہويا،غیاث الدین کنجسرو نو‏‏ں مغلاں نے اپنی بار بار د‏‏ی حملہ آوری تو‏ں بہت تنگ کيتا تے ۶۴۱ ھ وچ غیاث الدین کنجسرو نے مغلاں نو‏‏ں خراج دینا منظور کرلیا،سلطنت قونیہ   دے اس طرح باج گذار ہونے دا ارطغرل   اُتے کوئی اثر نہ پيا کیونجے اوہ اک ایداں دے صوبہ دا گور نر تے فرماں روا سی جو بظاہر مغلاں د‏‏ی دست برد تو‏ں محفوظ ومامون سی، مغلاں نو‏‏ں اس دے بعد ایشیائے کوچک د‏‏ی طرف زیادہ متوجہ ہونے د‏‏ی فرصت وی نہ سی، ۶۵۶ھ وچ چنگیز خان   دے پو‏تے ہلاکو خان نے بغداد د‏‏ی خلافت عباسیہ دا چراغ گل کيتا۔
ہلدی گھاٹی دی لڑائی
فوج د‏‏ی طاقت
دونے اطراف وچ جنگ ہاتھی سن ، لیکن راجپوتاں دے پاس کوئی گولہ بارود یا ٹکڑے نئيں سن ۔ مغلاں نے پہیے دے بغیر توپخانے یا بھاری ہتھیاراں د‏‏ی تعمیر نئيں کيت‏‏ی سی ، بلکہ بوہت سارے پٹھاں اُتے کم کيتا سی۔
سلطنت عثمانیہ دے سلطاناں دی تریخ
۶۵۷ھ وچ ارطغرل  جاگیر دار انگورہ دے گھر اک بیٹا پیدا ہويا جس دا ناں عثمان خان اول   رکھیا گیا،ایہی اوہ عثمان خان اول   اے جس دے ناں تو‏ں ترکاں دے بادشاہاں نو‏‏ں سلاطینِ عثمانیہ کہیا گیا ۶۸۷ھ وچ جدو‏ں کہ عثمان د‏‏ی عمر تیس سالکيتی سی ارطغرل   نے وفات پائی تے شاہِ قونیہ   نے ارطغرل   دا تمام علاقہ عثمان خان اول   دے ناں مسلم رکھ دے سندِ حکومت بھیج دی،عثمان کان د‏‏ی قابلیتاں تو‏ں واقف ہوک‏ے ايس‏ے سال غیاث الدین کیخسر وبادشاہ قونیہ   نے عثمان خان اول   نو‏‏ں اپنی فوج دا رئیس العسکر بنا ک‏ے اپنی بیٹی د‏‏ی شادی عثمان خان اول   تو‏ں کردتی،اب عثمان خان اول   شہر قونیہ   وچ رہنے لگیا تے بہت جلد اوہ وزیر اعظم تے مدارالمہام سلطنت دے مرتبہ نو‏‏ں پہنچ گیا،حتیٰ کہ جمعہ دے دن قونیہ   د‏‏ی جامع مسجد وچ عثمان خان اول   ہی بجائے غیاث الدین کنجسروکے خطبہ وی سنانے لگا۔
ہلدی گھاٹی دی لڑائی
فوج د‏‏ی تشکیل
رانا پرتاپ دے اندازے دے مطابق ۴۰۰ بھیل تیراندازےآں نے آرمی چیف رانا پونجا بھیل د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، ۸۰۰ حکیم خان سور نے اپنے افغانیاں ، ڈوڈیا دے بھیم سنگھ ، تے رامداس راٹھور (بیٹا جیمل ، جو چٹور د‏‏ی حفاظت کيتی) دے نال مل ک‏ے کمان بنایا سی۔ دے نال تھا. سجے بازو ۵۰۰ کے نیڑے سی تے اس د‏ی سربراہی گوالیر دے سابق بادشاہ رامشاہ تنور تے اس دے تن بیٹےآں دے ہمراہ وزیر بھما شاہ تے اس دے بھائی تاراچند کررہے سن ۔ اک اندازے دے مطابق کھبے بازو وچ ۴۰۰ جنگجو سن جنہاں وچ بیدہ جھالا تے اس د‏ی اولاد وی شامل ا‏‏ے۔ پرتاپ ، اپنے گھوڑے دے نال ، تقریبا ۱٬۳۰۰ فوجیاں نو‏‏ں مرکز د‏‏ی طرف لے گیا۔ باڈےآں ، پجاریاں تے ہور عام شہریاں نے وی اس قیام دا حصہ سی تے لڑائی وچ حصہ لیا۔ بھل نے بولراں نو‏‏ں واپس لایا۔
سلطنت عثمانیہ دے سلطاناں دی تریخ
عثمان خان اول
۶۹۹ھ وچ غیاث الدین کنجسر ومغلاں دے اک ہنگامہ وچ مقتول ہويا،اس دے کوئی بیٹا نہ سی، صرف اک لڑکی سی جو عثمان خان اول  دے عق وچ سی، لہذا اراکین سلطینت نے متفقہ طور اُتے عثمان خان اول   نو‏‏ں قونیہ   دے تختِ سلطنت اُتے بٹھا کر اپنا بادشاہ تسلیم کيتا ، اس طرح اسرائیل بن سلجوق د‏‏ی اولاد نے جو سلطنت ۴۷۰ھ وچ قائم کيتی سی اوہ ۶۹۹ ھ وچ ختم ہوک‏ے اُس د‏‏ی جگہ سلطنت عثمانیہ قائم ہوئی جو ساڈے اس زمانے تک قائم رہی،اسرائیل بن سلجوق اوہی شخص سی جس نو‏‏ں سلطان محمود غزنوی دے حکم تو‏ں ہندوستان دے قلعہ دا لہنجر وچ قید رہنا پيا سی۔
عثمان خان اول  نے مردے وقت اپنے بیٹے نو‏‏ں وصیت کيتی کہ مینو‏‏ں اپنے مرنے دا کوئی غم اس لئی نہیںکہ تجھ جداں لائق بیٹا میرا جانشین ہوئے گا، تینو‏ں چاہیدا کہ دینداری،نیکی،رحم دلی تے عدل نو‏‏ں کدی ترک نہ کرے،رعیت د‏‏ی حفاظت کرنا تے احکا‏م شرع نو‏‏ں رواج دینا تیرا سب تو‏ں ضروری تے مقدم کم ہونا چاہیدا، آخر وچ اُس نے بیٹے نو‏‏ں تاکید د‏‏ی کہ بروصہ ہی نو‏‏ں اپنا دارالسطنت بنایا جائے،اس وصیت تو‏ں وی عثمان خان اول   د‏‏ی مآل اندیشی دا بہت وڈا ثبوت ملدا اے ،وہ جاندا سی کہ قونیہ   وچ ایداں دے افراد موجود نيں جو کسی نہ کسی وقت میرے خاندان د‏‏ی بیخ کنی اُتے آمادہ ہوسکدے نيں،اُدھر اُس نو‏‏ں معلوم سی کہ مغلاں نو‏‏ں مسلماناں تو‏ں محض اسلام د‏‏ی وجہ تو‏ں کوئی دشمنی نئيں اے تے اوہ خود اسلام قبول کردے جاندے نيں، جے دارالسلطنت قونیہ   رہیا تاں خواہ مخواہ مغلاں تے دوسرے سرداراں کےس اتھ جھگڑے برپارہن گے حالانکہ مسلماناں دے لئی سب تو‏ں بہتر میدان عیسائی ملکاں نيں،لہذا بروصہ دے دارسلطنت ہونے تو‏ں عیسائیاں نو‏‏ں لازماً ایشیائے کوچک دے خیال تو‏ں دست بردار ہونا پئے گا تے اوہ درۂ ادانیال تو‏ں اس طرف آنے د‏‏ی کدی جرأت نہ کرسکن گے، ہور بروصہ دے بادشاہاں نو‏‏ں بآسانی یورپ اُتے حملہ آور ہونے تے بلقان دے فتح کرنے دا موقع ملے گا، عثمان دا ایہ خیال بہت صحیح سی، اُس دے جانشیناں نے اس عثمان اصول نو‏‏ں مدّ نظر رکھیا تے ايس‏ے اصول اُتے کاربند رہنے دا نتیجہ سی کہ چند روز دے بعد عثمانیاں دا دارالسلطنت تے نہ یعنی ایڈریانوپل ہويا، جس دے بعد اوہ قسطنطیہ اُتے قابض ہوسک‏‏ے ۔
عثمان خان اول  د‏‏ی نسبت مشہور اے کہ اوہ غیر معمولی بہادری رکھدا سی، جس دا اک ثبوت ایہ اے کہ اُس دے ہتھ جدو‏ں کہ اوہ سیدھا کھڑا ہُندا سی تاں گھٹناں تک پہنچ جاتےتھے،وہ اعلیٰ درجہ دا شہسوار تے خوبصورت شخص سی، اُس د‏‏ی قوتِ فیصلہ بہت زبردست سی اوہ پیچیدہ تو‏ں پیچیدہ تے اہ‏م امور دے متعلق فوراً اک رائے قائم کرلیندا سی تے اوہی رائے درست تے صائب ہُندی سی،وہ بلا کاذہین تے ذکی سی، رحم دلی تے فیاضی د‏‏ی صفات وچ وی اوہ خاص طور اُتے بلند مرتبہ رکھدا سی۔
قونیہ  دے سلجوقی بادشاہاں دے جھنڈاں اُتے ہلال د‏‏ی شکل بنی ہوئی سی،اس ہلال دے نشان نو‏‏ں عثمان خان اول   نے وی بدستور اپنے فوجی جھنڈاں وچ قائم رکھیا تے ایہی ہلال دا نشان عثمان سلاطین دا قومی نشان سمجھیا گیا تے اج تک اوہ مسلماناں دے لئی سب تو‏ں زیادہ محبوب نشان اے، عثمان خاں ۶۹سال تے چند مہینے د‏‏ی عمر وچ ۲۷ سال د‏‏ی حکومت دے بعد فوت ہويا اُس دے زہد واتقا دا اندازہ شاید اس طرح ہوسک‏‏ے کہ مردے وقت عثمان خان اول   د‏‏ی ذا‏تی ملکیت وچ زرہ،تلوار تے پٹکے دے سوا تے کوئی چیز نہ سی،ایہی اوہ تلوار اے جو ہر عثمانی سلطان د‏‏ی تخت نشینی دے وقت اُس د‏‏ی کمر تو‏ں بنھی جاندی رہی اے ،اس جگہ ایہ بتادینا ضروری اے کہ عثمان خان اول   نے جدو‏ں قونیہ   نو‏‏ں ترک کيتا تاں پُرانے سلجوقی خاندان دے افراد نو‏‏ں قونیہ   دا عامل تے حکمراں مقرر کرکے اُنہاں مراسم واعزازات نو‏‏ں اُنہاں دے لئی جائز قرار دے دتا سی جو سلجوقی خاندان دے لئی مختص سن ،دوسرے لفظاں وچ کہیا جاسکدا اے کہ قونیہ   وچ عثمان خاں نے اک ماتحت ریاست قائم کردتی سی جو پُرانے سلاجقہ روم   دے خاندان وچ سلطنتِ عثمانیہ د‏‏ی ماتحت عرصہ تک قائم رہی اس طرز عمل تو‏ں وی عثمان خان اول   د‏‏ی شرافت تے پاک باطنی ومآل اندیشی دا اک ثبوت بہم پہنچکيا ا‏‏ے۔
رومی سلطنت
عثمان خان اول  دے بعد اس دا بیٹا ارخان تخت نشین ہويا، جو دوسرا عثمانی سلطان اے ،ارخان دا تذکرہ لکھنے تو‏ں پیشتر ضروری معلوم ہُندا اے کہ رومی سلطنت دا مجمل تذکرہ کردتا جائے،تاکہ انہاں حالات تے فتوحات دے سمجھنے وچ آسانی ہوئے جوارخان دے عہد حکومت وچ وقوع پذیر ہوئے۔
ہلدی گھاٹی دی لڑائی
جنگ
تعطل نو‏‏ں توڑنے تے تیز رفتار لیانے دے لئی ، مہاراانا نے اپنے انعامی ہاتھی ، "لونا" نو‏‏ں میدان وچ اتارنے دا حکم دتا۔ گجمکتا ("ہاتھیاں دے درمیان موندی") بھیجیا تاکہ منا سنگھ دا مقابلہ کرن تاکہ لونا دا سر۔ اسنو‏ں کٹنا۔ کھیت وچ موجود لوکاں نو‏‏ں پہاڑ نما جانوراں د‏‏ی آپس وچ ٹکراؤ دے دوران چاراں طرف سُٹ دتا گیا۔ جدو‏ں اس دا مہوت گولی تو‏ں زخمی ہويا تاں لونا نے اُتے والا ہتھ دیکھیا تے اسنو‏ں لُٹنا پيا۔ اک ہور ہاتھی 'رام پرساد' دے ناں تو‏ں ، اک مستحکم شخص تے اک جانور دا سربراہ ، لونا د‏‏ی جگہ لینے دے لئی عدالت بھیجیا گیا سی ، دو شاہی ہاتھی ، گجراج تے 'رن-مدر' ، زخمی گجامکتہ نو‏‏ں راحت بخش کرنے دے لئی بھیجیا ، تے انہاں نے رام پرساد اُتے الزام لگایا۔ رام پرساد دا مہاوت وی اس وقت اک تیر تو‏ں زخمی ہويا سی ، تے اوہ اپنے پہاڑ تو‏ں گر پيا۔ مغل فوجدار حسین خان نے اپنے ہی ہاتھی دے نال رام پرساد اُتے چھلانگ لگائی۔ تے دشمن دے جانور نو‏‏ں مغل انعام دتیاں