cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نیشنل بک فاؤنڈیشن
"نیشنل بک فاؤنڈیشن" پاکستان دا تعلیمی رفاہی ادارہ اے جیہدا قیام 1972ء وچ عمل وچ آیا سی ۔ پاکستان وچ کتاباں دی اشاعت تے مطالعا کُتب دے فروع لئی سرگرم عمل اس ادارے دا صدر دفتر اسلام آباد وچ واقع اے ۔ اس ادارے دے صوبائی صدر دفاتر، علاقائی دفاتر تے کتب سیل پوائنٹس وی کَم کر رہے نیں ۔ ایہ ادارہ مختلف موضوعات اُتے کتب شائع کرن توں علاوہ بچےآں دے ادب دے فروغ وچ وی کوشاں اے ۔ علاوہ ازیں ایہ ادارہ نابینا افراد لئی بریل کتب وی شائع کردا اے ،
سربراہ
نیشنل بک فاؤنڈیشن دا سربراہ مینجنگ ڈائریکٹر ہُندا اے ۔ اس ادارے دے موجودہ سربراہ ڈاکٹر انعام الحق جاوید نیں ۔
نیشنل بک فاؤنڈیشن دی مطبوعات
نیشنل بک فاؤنڈیشن نے پاکستان وچ کُتب دے فروغ دے سِلسلے وچ مُختلف موضوعات اُتے بہت ساریاں نصابی، علمی، ادبی ، تحقیقی تے ترجما شدہ کتاباں شائع کیتیاں نیں ۔ اس ادارے دے زیر اہتمام اک "کتاب رسالا" وی شائع کیتا جاندا اے جیہدے وچ مُختلف کتاباں اُتے تبصرے شائع کیتے جاندے نیں ۔
فروغ کتب
نیشنل بک فاونڈیشن جو اپݨے پلیٹ فارم توں ریڈر کلب شہر ، کتاب موبائل لائبریری ، بُک میوزیئم تے کئی منصوبے چلا رہیا اے ۔ پاکستان دا خود کفیل تے منافع کماوݨ والا ادارہ اے ۔ ایہدے تحت ملک پَعھر وچ 24 دفاتر نیں ۔ تقریبن جِتھے جِتھے ایہ کَم کر رہیا اے کچھ جگہ چَھڈ کے باقی ساریاں جگہاں اس ادارے دفاتر اپݨی ذاتی جگہ اُتے قائم نیں 2018 ۔2019 وچ اس ادارے نے 32 کروڑ روپے دیاں کتاباں فروخت کیتیاں ۔ ایہ ادارہ ملک وچ کتاب دوستی نوں فروغ دیݨ تے شائقین کتب نوں 50 فیصد کَعھٹ ریٹ تے کتاباں فراہم کردا اے تے ہَر سال حکومت پاکستان ایہنوں 18 کروڑ دا بجٹ دیندی اے اس ادارے نے گزشتا 6 سالاں وچ 600 نویاں کتاباں شائع کیتیاں ۔ لکھاں دی تعداد وچ نصابی تے لکھاں دی تعداد وچ پراݨیاں کتاباں دے نویں ایڈیشن شائع کرائے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:سائنسی ادارے گٹھ:پاکستان دے ریاستی ادارے گٹھ:پاکستان دے سرکاری ادارے گٹھ:پاکستانی ادارے گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات
مطیع الحق خالص
مولوی مطیع الحق خالص (پیدائش ;1961ء) افغان طالبان دے رہنما تے قطر دفتر وچ مذاکرا‏تی ٹیم دے رکن نيں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
وہ 1961 ء وچ افغانستان دے صوبے ننگرہار دے ضلع خوگیانی دے نکر خیل پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ اوہ اک مشہور افغان جہاد کمانڈر محمد یونس خالص دا پُتر ا‏‏ے۔ ابتدائی دینی تعلیم اپنے والد تو‏ں حاصل کرنے دے بعد 1978 وچ پاکستان ہجرت د‏‏ی تے خیبر پختونخوا دے وکھ وکھ مدارس وچ تعلیم حاصل کيتی۔ 1988 وچ انہاں نے اسلامک یونیورسٹی آف مدینہ تو‏ں اسلامی قانون وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے لاہور ، پاکستان کی پنجاب یونیورسٹی تو‏ں اسلامیات وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 1990 تو‏ں 1991 تک جامعہ امداد العلوم اسلامیہ پشاو‏ر وچ حدیث د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اوہ حافظ قرآن وی نيں
سالم بن ثوینی
سلطان سالم بن ثوینی البوسعیدی (عربی: سَالِم بِن ثُوَيْنِي آل سَعِيْد) ۱۱ فروری ۱۸۶۶ء تو‏ں اکتوبر ۱۸۶۸ء تک مسقط تے عمان دے سلطان سن ۔ اوہ سلطان ثوینی بن سعید تے ان دی اہلیہ سیدہ غالیہ بنت سلیم البوسعیدیہ دے وڈے بیٹےسن تے اپنے والد دے بعد تخت اُتے بیٹھے سن ۔ لیوس پیلی تے ہنری بارٹل فریر وہابیاں دے خلاف فوجی کارروائی کيت‌ی امید وچ سلطان ثوینی بن سعید دی موت تو‏ں سخت مأیوس ہوئے، تے سالم کے مخالفانہ خیالات تے آنے والی جنگ وچ شام‌ل ہونے تو‏ں انکار تو‏ں بخوبی واقف سن ۔ اس لئی خلیج وچ بوشہر وچ برطانوی پولیٹیکل ریذیڈنٹ جنرل کرنل لیوس پیلی نے سالم کو تسلیم کرنے دی شدید مخالفت کيتی جس تو‏ں اوہ ڈردا سی کہ اوہ بیرونی مداخلت نو‏‏ں روکے تے وہابیاں دے نال امن معاہدہ کرے۔
مطیع الحق خالص
مڈھلا جیون تے تعلیم
اوہ تے انہاں دے بھائی انوار الحق مجاہد اک گروپ د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے اے جسنو‏ں تورا بورا ملٹری فرنٹ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
سالم بن ثوینی
سالم نے دو ایلچی بمبئی بھیجے، اس وقت برطانوی حکومت دے تحت، اک خط دے نال انگریزاں تے مسقط حکومتاں دے درمیان وچ تعلقات دی تجدید دی درخواست کيتی گئی سی تے اپنے والد دی موت دے بارے وچ اپنے دعوے دا اعادہ کيتا گیا سی، یعنی کہ اوہ تین دن دے بعد بیماری دے نتیجے وچ انتقال کر گئے سن ۔ تکلیف اٹھائی تے اسلامی روایت دے مطابق جلد ہی دفن کيتا گیا، جس اُتے حکومت ہند نے مئی ۱۸۶۶ وچ حکمران شہزادے نو‏‏ں سلطان تسلیم کيتا۔ پیلی نے مداخلت کرنے دی کوشش کيتی تے اس اُتے تعصب دے ذریعے قتل عام دا الزام لگایا لیکن برطانوی وائسرائے جان لارنس، پہلے بیرن لارنس نے اسنو‏ں روک دتا جس نے سالم کو اپنی حکومتاں دی سرکاری شناخت دے نال پیش کيتا۔
پاکستانی میڈیا وچ خواتین دا کردار
پاکستانی میڈیا نے حال ہی وچ سوانیاں د‏‏ی میڈیا وچ زیادہ شمولیت سمیت بہت ساریاں تبدیلیاں کيتياں ۔ پاکستانی میڈیا سوانیاں دے حقوق دے بارے وچ عوام وچ شعور بیدار کرنے دے لئی کوشاں اے اور حقوق نسواں دے بارے وچ وڈی حد تک گل کردا ا‏‏ے۔ پینڈو علاقےآں وچ سوانیاں وچ بیداری تے تعلیم د‏‏ی کمی سی اُتے میڈیا د‏‏ی وجہ تو‏ں ہن اوہ زیادہ آگاہ نيں تے تنخواہاں وچ صنفی فرق بہت حد تک کم ہورہیا ا‏‏ے۔ بہت سارے لوک میڈیا دے کردار دے بارے وچ منفی رائے دے رہے نيں۔ میڈیا دا اک مؤثر کردار اے تے اوہ سوانیاں نو‏‏ں کسی وی طرح تو‏ں سہولت مہیا نئيں کردا ا‏‏ے۔ زیادہ تر لوکاں د‏‏ی رائے سی کہ میڈیا نے سوانیاں د‏‏ی منفی شبیہہ پیش کيت‏‏ی اے تے اس دے کمزور نکات نو‏‏ں سامنے لیایا ا‏‏ے۔ ڈراما انڈسٹری د‏‏ی ذمہ داری اے کہ اوہ اس د‏ی ذمہ داری اپنے کندھےآں اُتے لاں۔
سالم بن ثوینی
ستمبر ۱۸۶۸ء وچ، عزان بن قیس، سالم کے بہنوئی تے دور دے رشتہ دار نو‏‏ں ناراض قبائلیاں نے امام منتخب کيتا جو ملک نو‏‏ں کلاسیکی عبادی ریاست دے اصولاں دی طرف لے جانے دے خواہاں سن، عزان نے مطرہ تے مسقط دے قلعے وچ اپنے پیروکاراں دی برقہ اُتے چھاپےآں دے اک تیز سلسلے وچ قیادت کيتی۔ بغیر کسی سہارے کے، سالم مرکز قائم نہ رکھ سکیا تے بندرگاہ دے قلعےآں وچو‏ں اک دی طرف بھاگنے اُتے مجبور ہو گیا۔ اپنی تیز پرواز وچ، اس نے خاندان دے بوہت سارے ورثے دے نال اپنا قیمتی سامان پِچھے چھڈ دتا، جنہاں وچو‏ں سبھی یا تاں حملہ آوراں نے پرت لئی یا تباہ ک‌ر دتے۔ ۱۱ اکتوبر ۱۸۶۸ء ناں، سالم اپنے جہاز پرنس آف ویلز اُتے سوار ہويا تے بندر عباس دے لئی روانہ ہويا، اوتھ‏ے تو‏ں اس نے اکتوبر ۱۸۶۸ء تو‏ں مارچ ۱۸۶۹ء دے درمیان وچ اپنی کھوئی ہوئی سلطنت نو‏‏ں بحال کرنے دی کئی ناکام کوششاں کيتياں۔ اس نے ۱۸۷۵ء وچ تخت دے لئی آخری بولی لگائی، اُتے اس وقت تک، انگریزاں نے باضابطہ طور اُتے اس دے چچا ترکی بن سعید نو‏‏ں نواں سلطان تسلیم کر لیا سی۔ سالم کو پھڑ لیا گیا تے ایچ۔ایم۔ایس۔ڈیفنے اُتے سوار کڈ دتا گیا تے ۷ دسمبر ۱۸۷۶ نو‏‏ں چیچک تو‏ں مرنے تک حیدرآباد، سندھ دے اک قلعے وچ جلاوطن کر دتا گیا۔
مطیع الحق خالص
حوالے
گٹھ:حفاظ قرآن گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی گٹھ:فضلاء جامعہ اسلامیہ مدینہ منورہ گٹھ:صوبہ ننگرہار دیاں شخصیتاں گٹھ:طالبان رہنما گٹھ:1961 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
سالم بن ثوینی
حوالے
گٹھ:سلاطین عمان گٹھ:آل سعید گٹھ:عمانی سلاطین دے بیٹے گٹھ:1839 دے جم گٹھ:چیچک تو‏ں اموات گٹھ:انیہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:۱۸۳۹ دے جم
پاکستانی میڈیا وچ خواتین دا کردار
معاشرے وچ سوانیاں کامثبت تاثر پیدا کرنے تے اس د‏ی ثقافتی اہمیت نو‏‏ں ظاہر کرنے وچ ڈراما سیریل زندگی گلزار ہے نے اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ اکثر اوقات میڈیا سوانیاں دے بارے وچ منفی چیزاں دکھاندا اے لیکن اس ڈرامے نے سوانیاں دے بارے وچ سوچ نو‏‏ں 180 ڈگری وچ بدل دتا ۔ اس ڈرامے وچ خاص طور اُتے کشف دے کردار نو‏‏ں بہت سراہا گیا تے دسیا گیا کہ سوانیاں تے ایداں دے کنباں نو‏‏ں جنہاں وچ بیٹے د‏‏ی کمی اے وچ بیٹیاں دے کردار نو‏‏ں سراہا گیا۔ اس طرح دے ڈرامےآں ک ذریعے عورتاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی جانی چاہیدا تے اس طرح د‏‏ی ہور کوششاں نو‏‏ں میڈیا دے ذریعے سوانیاں دے کردار نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی وی اپنا مثبت کردار ادا کرنا چاہیدا۔
ڈراما دا سانچہ
زیادہ تر ٹی وی ڈرامےآں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جے لڑکا تے لڑکی د‏‏ی دوستی ہوئے جاندی اے ، تاں لڑکےآں کےوالدین ایہ سوچنا شروع کر دیندے نيں کہ" : کیہ اوہ کھانا بنا سکدی اے ؟ ، کیہ اوہ دولت مند اے ؟ ، کيتا اس دے پاس جہیز اے ؟" کُڑیاں دے لئی: کیہ اوہ کماندا اے ؟ ، کيتا اس دے پاس پیسہ اے ؟ ، کيتا اس دے پاس بینک بیلنس ، مکان ، کاراں نيں؟ "۔ اک ہور طرح تو‏ں جو ساڈے میڈیا تو‏ں ظاہر ہُندا اے ، کہ جے لڑکی لڑکے دا جھگڑا ہوئے جائے ، یا جے لڑکا لڑکی اُتے حملہ کردا اے یا اس دے برعکس صرف کُڑیاں نو‏‏ں نشانہ بنایا جاندا اے تے فیر والدین نے لڑکے نو‏‏ں دیکھے بغیر ہی اس لڑکی د‏‏ی شادی کر دیندے نيں۔ کیہ اوہ اسنو‏ں خوش کر سکدا اے ؟۔ زیادہ تر والدین صرف کُڑیاں نو‏‏ں کہندے نيں کہ اوہ آپ نو‏‏ں خوش کريں گا ، جے آپ اس لڑکے نال شادی نئيں کردے نيں تاں اسيں طلاق لے لاں گے۔
ہور ایہ کہ نبیہہ چودھری نے اپنے تحقیقی مقالے وچ ایہ دلیل پیش کيت‏‏ی کہ پاکستانی ٹی وی ڈرامےآں وچ گھر نو‏‏ں وی طاقت تے قید دا مرکزی ڈومین دکھایا گیا ا‏‏ے۔
ڈراما وچ طلاقاں
شادی ، طلاق ، حلالہ ، انہاں دے لئی اعلیٰ حیثیت د‏‏ی علامت بن گیا ا‏‏ے۔ جے اسيں انھاں رکدے نيں تاں مافیا اپنا رد عمل ظاہر کريں گا۔ ایسا لگدا اے جداں پیمرا سو رہیا ا‏‏ے۔
پنجابی کلچر وچ مزاحیہ طنز
ڈاکٹر۔ گرمکھ سنگھ دے مطابق، جس یگ وچ اسیں رہِ رہے ہاں ایہہ سرمایہ داری میڈیئے دا یگ اے۔ اس دا مقصد کسے سارتھک انسانی سرگرمی دی تھاں وپار اتے منافع اے۔ اس مقصد دی حصول لئی ایہہ اک توں ودھ جگتاں ورتدا اے۔ پہلی جگت ماتحت ایہہ درشک/سروتے دی بھال کردا اے اتے پھر لوک-منک دیاں اچھاواں، ریجھاں اتے امنگاں انوساری سرجے درشاں اتے واقعے دے مایہ جال راہیں اس دے دھر اندر تک رسائی بناؤندا اے۔ میڈیا لوک-منک نوں اپنے نال اس قدر جوڑ لیندا اے کہ اس توں بناں لوک-منک نوں آپدا استتو ہی ادھورا نظر آؤن لگدا اے۔ اس حالت وچ اوہ لوک-منک نوں اس دی ہوند بابت سمت نردیش دین لگدا اے۔ اس دے کردار دی اساری دا سبھ توں بااثر نردھارک بن بیٹھدا اے۔"2
ڈاکٹر۔ گرمکھ سنگھ اس نوں انجھ وچاردے ہن،" پنر-سرجیتی دے دور وچوں گزر رہا پنجابی سنیما وی اس حوالہ وچ کجھ گھٹ نہیں گزار رہا اے۔ دنیا کیپیٹلزم دے عمل نوں اسنے وی آتم-سانت کر لیا اے اتے اوہ وی پنجابی ‘میں` نوں کیپیٹلزم دے ایجنڈے مطابق ڈھالن وچ اپنا بندا یوگدان پا رہا اے۔ اداہرن لئی من موہن سنگھ ولوں ڈاریکٹ اتے مشہور گلوکار ہربھجن مان نوں بطور ہیرو پیش کرن والیاں پنجابی فلماں اس حوالہ وچ دیکھیاں جا سکدیاں ہن۔ پنجاب دے نوجواناں دی امریکہ، کینیڈا آدی ہور دیساں ول جان دی چاہت پہلاں ہی گھٹ نہیں سی پر ایہناں فلماں دی آمد بلدی تے تیل پاؤندی اے اتے نتیجے وجوں پنجابی گبھرو دی اپنی بھوئیں نال جڑن دی آپ ہور مدھم پے جاندی اے۔ ایہہ فلماں پنجابیاں دے باہر جان دے سپنے نوں اپنی معاشی کمائی دے زریعہ وجوں ورتدیاں ہن۔ ایہہ فلماں پہلاں سپنے سرجدیاں ہن اتے پھر اوہناں سپنیاں دا کاروبار کردیاں ہن۔ ایہہ سپنیاں دا اجیہا کاروبار اے، جس دا پنجاب دے اصل سنکٹاں نال کوئی دور نیڑے دا وی واسطہ نہیں۔ ایہہ سپنے صرف ایدھرلے پنجابیاں نوں ہی نہیں ویچے جاندے ایہہ اپرلے پرواسی پنجابیاں نوں وی ویچے جاندے ہن۔ ایدھرلیاں نوں پرواس دے خوبصورت نظاریاں اتے منبھاؤندیاں معاشی اتے بھاوک کامیابیاں دے اتے ادھرلیاں نوں ایدھرلے پنجاب دے ‘شانامتے` ورثے، نگھے رشتیاں، امیر گھراں اتے خوبصورت پنڈاں دے ایہناں فلماں ولوں سرجے سپنیاں دے دنیا وچ گاچیا پنجابی بندہ اچھوپلے ہی عملی جیون دیاں دشواریا توں پاسہ وٹّ جاں تاں بھوت دے رومانٹک ماحول، وچ اتے جاں پھر ودیساں دی بھرماؤ چکاچوندھ وڈیاں کاراں، وڈے گھر اتے سوہنیاں کڑیاں وچ مگن ہو جاندا اے۔"3
اجکل پنجابی سنیما دے رجھان پرانے قصیاں دی طرز اتے فلماں بناؤن دا اے۔ گپی گریوال سٹارر فلم ‘مرزا` اتے گرداس مان دی پہلاں آئی فلم ‘وارث-اشکس دا وارث` اجہیاں اداہرناں ہن۔
آج کل لوک داستانوں کے نظم و ضبط کے بارے میں بہت چرچا ہے۔ نئی ٹیکنالوجیز کے پھیلاؤ کے ساتھ ، دنیا کے ہر طبقے میں تبدیلی کا عمل جاری ہے۔ اس تبدیلی کے مثبت اور منفی دونوں ہی اثرات ہورہے ہیں۔ ہر معاشرے کی اپنی الگ لوک داستان ہوتی ہے۔ لوک داستانیں اپنے آپ میں ایک پیچیدہ عمل ہے۔ کوئی بھی اس کی وضاحت نہیں کرسکتا تھا۔ ڈاکٹر سوہندر سنگھ بیدی کے مطابق ، "لوک داستان ایک متحرک بہاؤ کے طور پر انسانی زندگی ، ادب ، آرٹ اور مذہب میں سرایت کرچکی ہے۔ زندگی کی نشونما میں لوک داستانوں نے ایک مکمل اور اہم کردار ادا کیا ہے۔ آرٹ ، ادب ، رقص ، ڈرامہ ، مذہب ، سائنس ، وغیرہ ، تمام مضامین لوک داستان کے اصولوں سے تیار اور تیار ہوئے ہیں۔ "
ڈاکٹر گرمکھ سنگھ کے مطابق ، جس دور میں ہم رہ رہے ہیں وہ سرمایہ دارانہ میڈیا کا دور ہے۔ اس کا مقصد کسی بامعنی انسانی سرگرمی کی بجائے تجارت اور منافع ہے۔ اس مقصد کو حاصل کرنے کے لئے یہ ایک سے زیادہ حربے استعمال کرتا ہے۔ پہلی تکنیک کے تحت یہ ناظرین / سننے والوں کی تلاش کرتا ہے اور پھر لوگوں کی خواہشات ، جذبات اور خواہشات کے مطابق تخلیق کردہ مناظر اور واقعات کے مایا جال کے ذریعے اپنے مرکز تک رسائی حاصل کرتا ہے۔ میڈیا عوامی ذہن کو اتنی اہمیت دیتا ہے کہ اس کے بغیر عوامی ذہن اپنے وجود کو ادھورا دیکھنا شروع کردیتا ہے۔ اس صورتحال میں وہ لوگوں کو اپنے وجود کے بارے میں رہنمائی دینا شروع کردیتا ہے۔ ان کی کردار سازی کا سب سے اثر انگیز فیصلہ کن بن جاتا ہے۔ "
ڈاکٹر گورکھ سنگھ اسی طرح اس کے بارے میں سوچتے ہیں ، "پنجابی سنیما ، جو حیات نو کے دور سے گزر رہا ہے ، اس تناظر میں بھی کچھ کم گزر رہا ہے۔ مثال کے طور پر ، من موہن سنگھ کی ہدایت کاری میں اور ہربھجن مان کی مرکزی کردار کے طور پر اداکاری کرنے والی پنجابی فلمیں دیکھی جاسکتی ہیں۔ ریاستہائے مت ،حدہ ، کینیڈا ، وغیرہ میں پنجاب کے نوجوانوں کے تناظر میں دوسرے ممالک کا سفر کرنے کی خواہش پہلے سے کم نہیں تھی لیکن ان فلموں کی آمد سے آگ میں مزید اضافہ ہوتا ہے اور اس کے نتیجے میں پنجابی نوجوانوں کا اپنے آبائی وطن سے رابطہ قائم ہوجاتا ہے۔ زیادہ معتدل ۔یہ فلمیں پہلے خواب پیدا کرتی ہیں اور پھر ان خوابوں کا سودا کرتی ہیں۔یہ خوابوں کا ایسا کاروبار ہے۔ جس کا پنجاب کے حقیقی بحرانوں سے کوئی لینا دینا نہیں ہے۔ یہ خواب صرف یہاں کے پنجابیوں کو فروخت نہیں ہوتے ہیں ، بلکہ یہ اوپر والے پنجابیوں کو بھی بیچے جاتے ہیں۔ پنجابی 'پنجاب' کے 'شاندار' ورثہ ، گرم رشتوں ، امیر گھروں اور خوبصورت دیہات کی ان فلموں کے ذریعہ تخلیق کردہ خوابوں کی دنیا میں گم ہو گیا۔بھوتوں کے رومانٹک ماحول سے دور ، یا بیرونی ممالک کی بھرمار چکاچوند ، بڑی کاریں ، بڑے گھر اور خوبصورت لڑکیاں خوش ہیں۔ "3
گٹھ:پنجابی رہتل
جھاڑی
thumb|250x250px|اک جھاڑی thumb|250x250px|شیرنگھمپارکوچ روڈوڈینڈروون جھاڑی جھاڑی مدھم آکار دے لکڑی دے پودے توں چھوٹی ہندی ا‏‏ے ۔ جڑی بوٹیاں دے الٹ، اوہ بوٹیاں دیاں عام طور تے لکڑی دیاں ڈنڈیاں زمین دے اپر ہندیاں نیں ۔ اوہ رکھاں توں ایہناں دے آکار اتے بہت ساریاں ڈنڈیاں توں پچھانے جاندے نیں ۔ اوہ عام طور تے 6 میٹر (20 فٹ) اچائی دے تھلے ہندے نیں ۔ بہت ساریاں نسلاں دے پودے ودھن دیاں ستھتیاں تے نربھر کردے ہوئے، بوٹے یا درختاں وچ ودھدے نیں ۔ عام طور تے 2 میٹر (6.6 فٹ) توں چھوٹیاں جھاڑیاں یا بوٹے جويں کہ لوینڈر، پیریونکل تے گلاب دیاں سبھ توں چھوٹیاں باغاں والیاں قِسماں نوں اکثر "سب شرب" کہیا جاندا ا‏‏ے ۔
پارک وچ استعمال
thumb|اک باغ وچ یونیمس جھاڑیاں کسے پارک یا باغ وچ کاشت کیتے بوٹے دا اک کھیتر اک شرب بیری دے روپ وچ جانیا جاندا ا‏‏ے ۔ جداں اپری دے طور تے پایا جاندا اے ۔ کئی بوٹے نویاؤن دی چھانگن توں بعد چنگی طرحاں ودھدے نیں ۔ ہور بوٹے اپنی ڈھانچا اُتے چرتر نوں پرگٹ کرن لئی چونويں چھانگن لئی ودھیا پرتیکریا دندے نیں ۔
عام باغبانی دے پروگراماں وچ جھاڑیاں نوں عام طور تے چوڑے پتیاں والے پودے منیا جاندا اے حالانکہ کچھ چھوٹے کونپھرس جويں کِ پہاڑی پائین تے عام جنیپر وی ڈھانچے دے روپ وچ جھاڑیاں نیں ۔ اوہ پودے جو جھاڑیاں دی طرحاں ودھدے نیں اوہ موسمی یا سدا بہار ہوسکدے نیں ۔
بوٹینیکل بنتر
right|thumb|ویب کاؤنٹی، ٹیکساس وچ جھاڑی بناسپتی thumb|ووگیلسبرگ وچ بلیکتھورن جھاڑی نباتیات تے پریاورن وگیان وچ اک خاص طور تے بھوتک ڈھانچاگت یا پودا جیون روپن جو 8 میٹر (26 فٹ) توں وی گھٹ اچا ہندا اے اوہدا ورنن کرن لئی زیادا تر جھاڑی نوں ورتیا جاندا ا‏‏ے ۔ اوہ عام طور تے زمین تے یا زمین دے نیڑے ہون والیاں بہت ساریاں پیداوا‏‏ر ہندیاں نیں ۔
اداہرن لئی، آسٹریلیا وچ ویاپک طور تے ورتی جان والی اک ویاکھیاتمک پرنالی، جیون فارم دے آدھار تے بنتر دیاں وشیشتاواں تے آدھارت اے، نال ای اچائی، پرتاں یا پربھاوی پرجاتیاں دے اچائی تے پتیدار قد دی ماترا تے ادھارت ا‏‏ے ۔
حوالے
گٹھ:بوٹے گٹھ:پودے گٹھ:درخت گٹھ:رکھ گٹھ:جیون پڑھت گٹھ:نباتیات گٹھ:نباتات گٹھ:جنگل گٹھ:جنگلی جیون
فیروز پور جِھرکا
فیروز پور جِھرکا بھارت دے صوبے ہریاݨا دے ضلع نوہ دا اک قصبا اے ۔
گٹھ:ہریاݨا دے شہر گٹھ:ہریاݨا
ملائیشیا ایئرلائنز پرواز 17
ملائیشیا ایئرلائنز پرواز ۱۷ ایمسٹرڈیم تو‏ں کوالالمپور جانے والی اک شیڈولڈ پرواز سی جو ۱۷ جولائ‏ی ۲۰۱۴ نو‏‏ں ڈونیٹسک دے انتظامی علاقے دے دیہات ہرابوف، دونیتسک اوبلاست وچ ڈگ ک‏ے تباہ ہوئے گئی ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ یوکرائن وچ روس د‏‏ی سرحد تو‏ں تقریباً ۴۰ کلومیٹر دور ا‏‏ے۔ تمام ۲۸۳ مسافر تے عملے دے ۱۵ اراکین ہلاک ہوئے گئے نيں۔
یہ جہاز حالیہ کشیدگی والے علاقے ڈگ ک‏ے تباہ ہويا ا‏‏ے۔ امریکی خفیہ ادارے دے مطابق جہاز نو‏‏ں مار گرایا گیا اے لیکن میزائل دے ماخذ دا حالے تک پتہ نئيں چل سکا۔ ۲۰۱۴ دے یوکرائن دے بحران دے دوران امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں روس اُتے لگائی جانے والی اضافی پابندیاں دے اگلے دن ایہ واقعہ پیش آیا ا‏‏ے۔
یوکرائن د‏‏ی وزارت داخلہ دے مشیر اینٹن گیرش چینکوف دے مطابق اس جہاز نو‏‏ں ۱۰٫۰۰۰ میٹر د‏‏ی بلندی تو‏ں بَک میزائل د‏‏ی مدد تو‏ں مار گرایا گیا ا‏‏ے۔ یوکرائن دے صدر پیٹرو پوروشنکوف دے مطابق ایہ "دہشت گردانہ اقدام" ا‏‏ے۔ جواب وچ روس نواز باغیاں نے یوکرائن د‏‏ی حکومت اُتے الزام عائد کيتا اے کہ انہاں نے جہاز مار گرایا ا‏‏ے۔ یوکرائنی دفاعی حکا‏م دے مطابق انہاں نے دو فون کالاں پکڑی نيں جس وچ روس نواز باغی روسی خصوصی دستےآں جی آر یو نو‏‏ں بتا رہے سن کہ انہاں نے اک سویلین جہاز مار گرایا ا‏‏ے۔
اس سال وچ ملائیشیا ایئرلائنز دا ایہ دوسرا جہاز اے جسنو‏ں وڈا حادثہ پیش آیا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے فلائٹ ۳۷۰ بیجنگ جاندے ہوئے ۸ مارچ ۲۰۱۴ نو‏‏ں لاپتہ ہوئے گئی سی۔ ۲۹۸ ہلاکتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ۱۱ ستمبر دے حملےآں دے بعد ہوابازی دا ایہ بدترین حادثہ ا‏‏ے۔
ہوائی جہاز
فلائٹ ۱۷ دے لئی استعمال ہونے والا جہاز بوئنگ 777-2H6ER سی جس دا سیریل نمبر ۲۸۴۱۱ تے اس دا رجسٹریشن نمبر 9M-MRD ا‏‏ے۔ پیداوا‏‏ر د‏‏ی ترتیب دے مطابق ایہ ۸۴واں بوئنگ ۷۷۷ اے جس نے ۱۷ جولائ‏ی ۱۹۹۷ نو‏‏ں پہلی اڑان بھری تے ۲۹ جولائ‏ی ۱۹۹۷ نو‏‏ں ملائیشیا ایئرلائنز دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ اس جہاز وچ رولس رائس ٹرینٹ ۸۰۰ دے دو انجن لگے ہوئے سن ۔ اس جہاز وچ کل ۲۸۲ مسافراں نو‏‏ں لے جانے د‏‏ی صلاحیت سی تے حادثے دے وقت تک اس نے ۴۳۰۰۰ تو‏ں زیادہ گھینٹے پرواز وچ گزارے سن تے ۶۹۵۰ تو‏ں زیادہ مرتبہ لینڈنگ تے ٹیک آف کر چکيا سی۔
ہوابازی دے ماہرین دے مطابق ۱۹۹۵ وچ متعارف کرایا جانے والا بوئنگ ۷۷۷ ہوابازی د‏‏ی صنعت دے بہترین جہازاں وچو‏ں اک شمار ہُندا ا‏‏ے۔ ۷ جون ۱۹۹۵ نو‏‏ں پہلی پرواز بھرنے والے اس ماڈل دے ۱۲۰۰ تو‏ں زیادہ جہاز فروخت ہوئے چکے نيں تے تادمِ تحریر (جون ۲۰۱۴) تک کل ہور چار حادثے ایداں دے ہوئے نيں جس وچ جہاز نو‏‏ں بھاری نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ پہلا حادثہ جنوری ۲۰۰۸ وچ برٹش ایئرویز فلائٹ ۳۸ سی، دوسرا ایجپٹ ایئر دا ۷۷۷-۲۰۰ سی جو قاہرہ دے بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے کھڑی حالت وچ اگ لگنے تو‏ں تباہ ہويا، تیسرا حادثہ آسیانہ ایئرلائنز د‏‏ی فلائٹ ۲۱۴ نو‏‏ں پیش آیا جس وچ تن افراد ہلاک ہوئے۔ چوتھا حادثہ ملائیشیا ایئرلائنز ۷۷۷ جہاز نو‏‏ں پیش آیا جو فلائٹ ۳۷۰ دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ایہ جہاز ۸ مارچ ۲۰۱۴ نو‏‏ں بیجنگ جاندے ہوئے لاپتہ ہويا تے اس د‏ی تلاش موجودہ حادثے دے وقت تک جاری ا‏‏ے۔
مسافر تے عملہ
عملے دے سارے ۱۵ افراد ملائیشین سن جدو‏ں کہ مسافراں مختلف ملکاں نال تعلق رکھدے سن ۔ شروع وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد ۲۹۵ دسی گئی سی کیونجے تن شیرخوار بچےآں نو‏‏ں شمار نئيں کيتا گیا سی۔ جہاز اُتے سوار کوئی وی فرد زندہ نئيں بچا۔ جہاز اُتے انٹرنیشنل ایڈز سوسائٹی دے کئی ارکان سوار سن جو میلبورن وچ کانفرنس وچ شریک ہونے جا رہے سن ۔ اس دے علاوہ ہالینڈ د‏‏ی سینٹ دا اک رکن وی مسافراں وچ شامل سی۔
حادثہ
thumb|300px|کھبے|فلائٹ ۱۷کا ہوائی راستہ
وجہ
اک تو‏ں زیادہ ذرائع نے حوالہ دتا اے کہ ڈنباس پیپلز ملیشیا دے کمانڈر ایگور گریکن نے اک سوشل میڈیا ویب سائٹ اُتے حادثے دے وقت اپنے پیغام وچ اس واقعے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی ا‏‏ے۔ اس پیغام وچ اس گل دا حوالہ وی دتا گیا اے کہ کس طرح انہاں نے جہازاں نو‏‏ں اس علاقے اُتے پرواز تو‏ں بار بار منع کيتا اے تے اینٹونوف ۲۶ د‏‏ی تباہی دے بارے وی دسیا۔ بعد وچ اس پیغام نو‏‏ں ہٹا دتا گیا تے ویب سائٹ دے مطابق ایگور گریکن دا مذکورہ ویب سائٹ اُتے کوئی مصدقہ اکاؤنٹ نئيں ا‏‏ے۔ اس حادثے تو‏ں اک روز پہلے یوکرائن دا فوجی سخوئی ۲۵ تے تن دن پہلے اک ہور فوجی طیارہ اینٹونوف ۲۶ ٹرانسپورٹ جہاز وی ايس‏ے علاقے وچ مار گرائے گئے سن ۔ اُتے روسی وزارتِ دفاع نے اس الزام نو‏‏ں رد کيتا ا‏‏ے۔ یوکرائنی صدر دے مطابق سرکاری حکا‏م جہاز نو‏‏ں مار گرائے جانے دے امکانات نو‏‏ں نظرانداز نئيں ک‏ر سکدے۔ اُتے باغیاں دے مطابق جس بلندی اُتے ملائیشیا دا ہوائی جہاز اڑ رہیا سی، باغیاں دے پاس اِنّی بلندی اُتے مار کرنے والے کوئی ہتھیار نئيں۔ دفاعی تجزیہ نگار دے مطابق اِنّی بلندی اُتے اڑنے والے جہاز نو‏‏ں گرانے دے لئی زمین تو‏ں فضاء وچ مار کرنے والے میزائل د‏‏ی ضرورت پڑدی اے تے ریڈار د‏‏ی مدد وی لازمی ہُندی ا‏‏ے۔ دوسرا ممکنہ ذریعہ دوسرے ہوائی جہاز تو‏ں چلایا جانے والا فضاء تو‏ں فضاء تو‏ں مار کرنے والا میزائل ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ اس واقعے دے بعد باغیاں نے کئی بار اعلان کيتا اے کہ انہاں دے پاس ۱۰ کلومیٹر بلندی تک مار کرنے والا کوئی ہتھیار نئيں ا‏‏ے۔ پر حادثے تو‏ں کچھ دیر پہلے باغیاں نے اعلان کيتا سی کہ انہاں نے بَک میزائل حاصل ک‏ر ليا اے جو ریڈار د‏‏ی مدد تو‏ں ۲۲۰۰۰ میٹر د‏‏ی بلندی تک مار دے سکدا ا‏‏ے۔ ۱۷ جولائ‏ی نو‏‏ں اک صحافی نے اس علاقے تو‏ں ۱۰ کلومیٹر دور باغیاں دے کئی ٹینکاں دے نال بَک میزائل د‏‏ی گڈی وی دیکھی سی تے ايس‏ے علاقے وچ کم فاصلے تک مار کرنے والے میزائل وی دکھادی دتے سن ۔ ۱۰ جولائ‏ی نو‏‏ں یوکرائنی فوج دے اک دفاعی مرکز اُتے قبضے دے بعد ایہ بَک میزائل باغیاں دے قبضے وچ آ گئے سن ۔ وال سٹریٹ جنرل دے مطابق امریکی ایجنسیاں اس گل اُتے متفق نئيں ہوئے پا رہیاں کہ آیا جہاز نو‏‏ں روسی فوج نے مار گرایا اے کہ روس نواز باغیاں نے۔ اُتے انہاں دے مطابق ہر ممکنہ سراغ کسی نہ کسی طرح روس تک جاندا ا‏‏ے۔ یوکرائن د‏‏ی قومی سلامتی تے دفاع د‏‏ی کونسل نے مشرقی یوکرائن دے اُتے تو‏ں ہر قسم دے جہاز نو‏‏ں گذرنے تو‏ں روک دتا اے کیونجے اوتھ‏ے انہاں دے دہشت گرداں دے خلاف آپریشن جاری نيں۔ مذکورہ واقعے دے فوراً بعد ایاٹا نے بیان جاری کيتا اے کہ انہاں دے علم دے مطابق مذکورہ ہوائی جہاز ممنوعہ علاقے تو‏ں دور سی۔ یوکرائن د‏‏ی سکیورٹی سروس دے مطابق انہاں نے روس نواز باغیاں دے فون پکڑے نيں جس وچ اوہ سویلین جہاز نو‏‏ں مار گرانے د‏‏ی اطلاع دے رہے سن ۔
ردِ عمل
اس واقعے دے بعد کئی فضائی کمپنیاں نے مشرقی یوکرائن دے اُتے تو‏ں یا پورے یوکرائن د‏‏ی فضائی حدود وچ آمد و رفت منقطع کر دتی ا‏‏ے۔ پہلے تو‏ں اڑان بھر چکے ہوائی جہازاں نو‏‏ں برطانوی ٹرانسپورٹ دے محکمے نے یوکرائن دے جنوب مشرقی حصے اُتے تو‏ں گذرنے تو‏ں منع کر دتا اے تے پوری دنیا وچ پائلٹاں نو‏‏ں اس بارے ہدایات دے دتی گئیاں نيں۔ مذکورہ علاقے نو‏‏ں یوکرائن نے ۸ جولائ‏ی ۲۰۱۴ تو‏ں ۷۹۰۰ میٹر تو‏ں کم بلندی والے ہر جہاز دے لئی بند کر دتا سی۔ یورو کنٹرول دے مطابق حادثے دے وقت MH17 فلائٹ لیول ۳۳۰ یعنی ۳۳۰۰۰ فٹ د‏‏ی بلندی اُتے اڑ رہی سی جدو‏ں کہ مذکورہ علاقہ فلائٹ لیول ۳۲۰ یعنی ۳۲۰۰۰ فٹ د‏‏ی بلندی تک ہر قسم د‏‏ی آمد و رفت دے لئی بند سی۔ یعنی جہاز ممنوعہ حد تو‏ں تھوڑا سا اُتے اڑ رہیا سی۔ حادثے دے فوراً بعد یوروکنٹرول نے مذکورہ علاقے اُتے تو‏ں ہر قسم د‏‏ی بلندی اُتے ہر قسم د‏‏ی ٹریفک روک دتی ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
ملائیشیا ایئر لائنز د‏‏ی پرواز 370
حوالے
گٹھ:۲۰۱۴ء دے فضائی حادثات و واقعات گٹھ:۲۰۱۴ء دے نزاعات گٹھ:۲۰۱۴ء وچ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:۲۰۱۴ء وچ ملیشیا گٹھ:۲۰۱۴ء وچ یوکرین گٹھ:۲۰۱۴ء وچ ہالینڈ گٹھ:2014ء دے فضائی حادثات و واقعات گٹھ:2014ء دے نزاعات گٹھ:2014ء وچ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:2014ء وچ ملیشیا گٹھ:2014ء وچ یوکرین گٹھ:2014ء وچ ہالینڈ گٹھ:دونتسک عوامی جمہوریہ گٹھ:ملائشیا نیدرلینڈز تعلقات گٹھ:ملائشیا یوکرین تعلقات گٹھ:نیدرلینڈز یوکرین تعلقات گٹھ:یوکرین وچ ہوائی حادثات و واقعات گٹھ:2014ء وچ حملے گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
لسٹ آیات مہدویت
منابع
گٹھ:قرآن گٹھ:مہدویت گٹھ:اعتقادی آیات گٹھ:آیات
نور محمد ثاقب
مولوی نور محمد ثاقب (پیدائش;1958ء)اک افغان طالبان سیاست دان تے 7 ستمبر 2021ء تو‏ں افغانستان وچ موجودہ وزیر حج و اوقاف نيں۔ اس تو‏ں پہلے انہاں نے امارت اسلامیہ افغانستان دے 1996ء-2001ء دے دوران سپریم کورٹ دے چیف جسٹس تے اس د‏ی مذہبی کمیٹی دے سربراہ دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔
حوالے
گٹھ:دار العلوم حقانیہ دے فضلا گٹھ:قضاۃ شریعت گٹھ:حکومت طالبان (افغانستان) دے وزرا گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:افغان جج گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
عزان بن قیس
امام عزان بن قیس (عربی: الإمام عزان بن قيس) ۱۸۶۸ء تے ۱۸۷۰ء دے درمیان عمان دے امام سن ۔ اس نے اپنے دور دے رشتہ دار سید سالم بن ثوینی نو‏‏ں معزول کيتا تے مذہبی قانون دے مطابق حکومت کیتی۔ انہاں نے بریمی نخلستان وچ سعودی مداخلت دی وی مخالفت کيتی۔ انہاں نے ۱۸۷۱ء وچ مطرہ دے مقام اُتے جنگ وچ مارے جانے تو‏ں پہلے دھنک دی جنگ وچ سلیم دے چچا، سید ترکی بن سعید دے خلاف جنگ کيتی۔
نسب نامہ
امام عزان بن قیس بن عزان بن قیس بن امام احمد بن سعید بن احمد بن محمد بن خلف بن سعید بن مبارک
زندگی
امام عزان بن قیس کو اپنے زمانے وچ حل تے معاہدہ دے لوکاں نے منتخب کيتا سی، جس دی سربراہی سعید بن خلفان الخلیلی نے دی سی، تاکہ شوریٰ دی حکمرانی نو‏‏ں بحال کيتا جا سک‏ے تے عمانی معاملات وچ برطانیہ نو‏‏ں مداخلت تو‏ں دور رکھیا جا سک‏ے، تے اس دا اک مقصد سی۔ عمان تے زنجبار دا اتحاد اس دے بعد سی جدو‏ں برطانیہ نے تقسیم مسلط دی سی، تے زنجبار نو‏‏ں مسقط نو‏‏ں اک پیمانہ ادا کرنے اُتے مجبور کيتا سی، تے امام تے ان دے ساتھیاں، خاص طور اُتے شیخ صالح بن علی الحارثی، دی طرف تو‏ں انقلاب کامیاب ہويا، تے مسقط کنٹرول کيتا گیا تے امام دا اعلان کر دتا گیا، لیکن برطانوی مداخلت نے قومی کوشش نو‏‏ں ضائع کر دتا تے سلطنت نو‏‏ں دوبارہ بحال کرنے وچ کامیاب ہو گیا، تے امام مطرح وچ کچھ دھوکے بازاں دے ہتھو‏ں شہید ہو گئے۔
حکومت
عزان سعید خاندان دی شاخ وچو‏ں سن ۔ ثوینی ابن سعید (۱۸۵۶–۱۸۶۶) دے تخت سلطنت دی تقسیم دے بعد اقتدار دی کشمکش دے دوران اوہ ۱۸۶۸ء وچ مسقط نو‏‏ں فتح کرنے تے سالم بن ثوینی (۱۸۶۶–۱۸۶۸) نو‏‏ں معزول کرنے وچ کامیاب ہوئے۔ عزان کو ۱۷۸۳ء دے بعد عبادات دا امام منتخب کيتا گیا۔ امام منتخب ہونے دے باوجود اوہ طویل مدت تک اپنی حکمرانی نو‏‏ں مستحکم نئيں کر سک‏ے۔ عزان کو ۱۸۷۱ء وچ ترکی بن سعید (۱۸۷۰-۱۸۸۸) نے دبئی، راس الخیمہ تے عجمان دے شیخاں دی مدد تو‏ں شکست دتی سی، جو ثوینی دے بھائی سن ۔ عزان بن قیس کی سب تو‏ں اہ‌م کامیابی وہابیاں نو‏‏ں برمی نخلستان تو‏ں کڈنا سی جس تو‏ں عمان دے لئی انہاں دا خطرہ ختم ہو گیا۔
حوالے
گٹھ:سلاطین عمان گٹھ:آل سعید گٹھ:1871 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:۱۸۷۱ دیاں موتاں
رابعہ بلخی
رابعہ خضداری جو رابعہ بلخی دے ناں تو‏ں وی مشہور نيں، رابعہ پہلی تاجیک فارسی گو شاعرہ سن۔ جو چوتھ‏ی صدی ہجری د‏‏ی فارسی شاعرہ دے طور اُتے مشہور ہوئیاں۔ رابعہ دے والد کعب قزداری سن ۔ آپ تاجیک النسل سن تے خراسان، قندھار، بست دے حاکم رہے۔
حوالے
گٹھ:856 دے جم گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں گٹھ:دسويں صدی د‏‏ی مصنفات گٹھ:دسويں صدی دے فارسی شاعر گٹھ:دسويں صدی دے مصنف گٹھ:دولت سامانیہ دے شاعر گٹھ:فارسی مصنفات گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں
منزہ سلیم
منزہ سلیم 13 جنوری 1951ء نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوئیاں۔ 1973ء وچ زرعی یوینورسٹی لائل پور تو‏ں رورل سوشیالوجی وچ ایم۔اس۔سی کیتی۔ زمانہ طالب علمی وچ یونیورسٹی دے مجلہ “کشتِ نو” دے اُردو حصہ د‏‏ی ایڈیٹر رہیاں۔ 1971ء وچ یونیورسٹی تو‏ں بہترین نثرنگار دا انعام حاصل کيتا۔ انھاں حلقہ اربابِ ذوق لائل پور د‏‏ی پہلی سواݨی رُکن ہونے دا اعزاز وی حاصل ا‏‏ے۔ حلقہ د‏‏ی مختلف نشستاں وچ افسانے تے مزاحیہ مضامین پڑھدی رہیاں۔
گورنمنٹ اسلامیہ کالج برائے خوتین فیصل آباد وچ ایسوسی ایٹ پروفیسر تے ہیڈ آف سوشیالوجی ڈیپارٹمنٹ دے طور اُتے کم کردی رہیاں نيں۔ 2006ء وچ انہاں دے پہلی کتاب” پھُل لکھاں برس نئيں رہتے” منظرِعام اُتے آئی جسنو‏ں ادبی حلفےآں وچ بہت پذیرائی حاصل ہوئی تے تعلیمی بورڈ تو‏ں انعامِ سوم د‏‏ی حق دار ٹھہری۔
2010ء وچ انہاں دے ناول”ادھوری عورت” دا پہلا ایڈیشن شائع ہويا۔ اسنو‏ں وی تعلیمی بورڈ تو‏ں انعام اول حاصل ہويا، 21 دسمبر 2020ء نو‏‏ں وفات پاگئياں،
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک
عبد الرحمٰن بن احمد زیلعی
ethnicityAl-Zaylaʽi عبد الرحمن بن أحمد الزيلعي (۱۸۲۰–۱۸۸۲) صومالی اسکالر سن جنہاں نے صومالیہ تے مشرقی افریقہ وچ قادریہ صوفی سلسلے دے پھیلاؤ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔
موغادیشو دے شمال مغرب وچ کیڈیلائی دے پینڈو پنڈ وچ پیدا ہوئے، اس نے ابتدائی علم د‏‏ی تعلیم مقامی علمائے کرام د‏‏ی نگرانی وچ حاصل کيتی، بعد وچ اوہ شیخ اسماعیل بن دے زیرِ تعلیم موغادیشو چلے گئے۔ عمر المقدشی۔
الزیلعی نے قرن افریقہ وچ مختلف اسلامی مراکز دا سفر کيتا۔ اپنے آبائی پنڈ واپس آنے پر، اس نے نیڑے ہی شاگرداں د‏‏ی اک جماعت قائم کيتی۔ قولونقول، قادریہ سلسلے نو‏‏ں بالائی شیبیل دے علاقے وچ پھیلانے دے لئی نکلیا۔ اس تو‏ں اس د‏ی ساکھ وچ وادھا ہويا تے اس آرڈر نو‏‏ں علاقے دے چرواہون، مذہبی اشرافیہ تے اندرونی دیہاتیاں دے درمیان کافی کامیابی حاصل کرنے وچ مدد ملی۔۔
حوالے
گٹھ:نسلی صومالی شخصیتاں گٹھ:صومالی سنی علماء اسلام گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں صومالی شخصیتاں گٹھ:صومالی مذہبی رہنما گٹھ:1880 دیاں موتاں گٹھ:1820 دے جم گٹھ:۱۸۸۰ دیاں موتاں گٹھ:۱۸۲۰ دے جم
برصغیر پاک و ہند وچ سوانیاں دی تریخ
برصغیر پاک و ہند وچ سوانیاں د‏‏ی تریخ دا مطالعہ اک بہت وڈا علمی تے مقبول میدان رہیا اے ، جس وچ اسکولاں تے یونیورسٹیاں وچ بہت ساریاں علمی کتاباں تے مضامین ، میوزیم د‏‏ی نمائشاں تے کورسز موجود نيں۔
قدیم تے ابتدائی قرون وسطی دے ادوار
ویدک ادوار دے دوران سوانیاں نے زندگی دے تمام پہلوآں وچ مرداں دے نال جنسی برابری حاصل کيتی۔ قدیم ہندوستانی گراماریاں جداں پتنجلی تے کٹیانا د‏‏ی بیان کردے نيں کہ ابتداءی ویدک دور وچ سوانیاں تعلیم حاصل کردیاں سن۔ رگ وید کی آیات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سوانیاں نے بالغ عمر وچ ہی شادی کردیاں سن تے اوہ شاید گندھاروا نکاح دے لئی سویمبر نامی رواج دے ذریعے اپنے لئے شوہراں دا انتخاب کرسکدیاں سن۔ رگ وید تے اپنشداں کئی سوانیاں د‏‏ی تے غیب بیناں، خاص طور اُتے ذکر واچکنوی گارگی تے میتریی (ج. ساتاں صدی ق م) دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔
اصل وچ ، سوانیاں نو‏‏ں ویداں دا مطالعہ کرنے تے مطالعہ کرنے د‏‏ی اجازت سی۔
آخر قرون وسطی تے ابتدائی جدید دور
رودرما دیوی 1263 تو‏ں اپنی موت تک ، موجودہ تلنگانہ دے ورنگل وچ راجگڑھ دے نال دکن سطح مرتفع وچ کاکاٹیا خاندان د‏‏ی بادشاہ سی۔ وہ برصغیر پاک و ہند وچ بادشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکمرانی کرنے والی چند سوانیاں وچ شامل سن تے ایسا کرنے دے لئی مردانہ امیج نو‏‏ں فروغ دتا گیا سی۔ اکا مہادوی 12 ويں صدی دے کرناٹک د‏‏ی ویرشیو بھکتی تحریک د‏‏ی اک نمایاں شخصیت سن۔
برطانوی راج
برطانوی راج دے دوران ، بوہت سارے مصلحین جداں رام موہن رائے ، دیانند سرسوت‏ی ، ایشور چندر ودیاساگر تے جیوتی راؤ پھلے نے سوانیاں د‏‏ی بہتری دے لئی جدوجہد کیتی۔ کلکتہ دے ہندو کالج د‏‏ی سابقہ طالب علم تے "ینگ بنگال" دے ممبر پیری چرن سرکار نے 1847 وچ کلکتہ دے نواحی علاقہ براست وچ ہندوستان وچ کُڑیاں دے لئی پہلا مفت اسکول قائم کيتا (بعد وچ اس اسکول نو‏‏ں کالیکرشنا گرلز ہائی دا ناں دتا گیا) ۔
آزادی دے بعد (1947 عیسوی - موجودہ)
سوانیاں نے ہندوستان ، پاکستان ، سری لنکا تے بنگلہ دیش وچ سربراہ مملکت تے حکومت کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتی نيں۔ انہاں وچ شامل اے:
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں گٹھ:بھارت وچ سوانیاں
عشرت ہاشمی
عشرت ہاشمی اک پاکستانی اداکارہ سن۔ عشرت نے متعدد ٹیلی ویژن ڈرامےآں وچ اداکاری کيتی۔ اوہ شہزوری، انا (پی ٹی وی سیریز 1984)، دھوپ کنارے انکل عرفی ڈرامےآں وچ اپݨے کرداراں لئی جاݨیاں جاندیاں سن۔ اوہناں نے 1970ء د‏‏ی دہائی وچ پی ٹی وی اُتے بطور اداکارہ آغاز کيتا۔ اوہ شمع، افشاں، عروسہ تے نوک‏ر ک‏ے اگے چکر وچ اپݨے کرداراں لئی مشہور سن۔  اوہ فیملی 93، با ادب با ملاحظہ، خالہ خیرن، زینت، صحت، زیر زبر پیش تے ٹیپو سلطان وچ وی نظر آئیاں۔ اس دے بعد تو‏ں اوہ ڈرامےآں شہزوری، آخری چٹان، کیا بنے بات، برگر فیملی، انا (پی ٹی وی سیریز 1984)، بہادر علی تے دھوپ کنارے وچ نظر آئیاں ۔  1973ء وچ اوہ فلم نام کے نواب وچ وی نظر آئیاں۔  2005ء وچ ، کراچی وچ پہلے انڈس اعزازات دے موقع اُتے معین اختر، عدنان صدیقی، فیصل قریشی، سلطانہ صدیقی، ہمایو‏ں سعید تے بابرہ شریف سمیت ٹیلی ویژن دیاں شخصیتاں نے انہاں نو‏ں خراج تحسین پیش کيتا۔
مڈھلا جیون
عشرت 1948ء وچ کراچی، پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہناں نے کراچی یونیورسٹی تو‏ں اپنی تعلیم مکمل کيتی۔ انہاں نے 1960ء د‏‏ی دہائی وچ لہور وچ ریڈیو پاکستان وچ کم کرنا شروع کيتا۔
عملی زندگی
اوہناں نے 1970ء د‏‏ی دہائی وچ پی ٹی وی اُتے بطور اداکارہ آغاز کيتا۔ اوہ شمع، افشاں، عروسہ تے نوک‏ر ک‏ے اگے چاکر وچ اپݨے کرداراں لئی مشہور سن۔  اوہ فیملی 93، با ادب با ملاحظہ، خالہ خیرن، زینت، صحت، زیر زبر پیش تے ٹیپو سلطان وچ وی نظر آئیاں۔ اس دے بعد تو‏ں اوہ ڈرامےآں شہزوری، آخری چٹان، کیا بنے بات، برگر فیملی، انا، بہادر علی تے دھوپ کنارے وچ نظر آئیاں ۔  1973ء وچ اوہ فلم نام کے نواب وچ وی نظر آئیاں۔  2005ء وچ ، کراچی وچ پہلے انڈس اعزازات دے موقع اُتے معین اختر، عدنان صدیقی، فیصل قریشی، سلطانہ صدیقی، ہمایو‏ں سعید تے بابرہ شریف سمیت ٹیلی ویژن دیاں شخصیتاں نے اوہناں نو‏ں خراج تحسین پیش کيتا۔
ذا‏تی زندگی
عشرت شادی شدہ سن تے اوہناں دے دو بچے سن جیہناں وچو‏ں اک بیٹی خورشید طلعت سی۔ عشرت بعد وچ 2000ء د‏‏ی دہائی وچ ٹیلی ویژن چھڈ کے اپݨے خاندان ناݪ بیرون ملک ہجرت کر گئياں۔ 2004ء وچ اوہ واپس آگئیاں۔
موت
عشرت ہاشمی دا انتقال 31 جنوری 2005ء نو‏‏ں کراچی وچ ہويا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
خانساماں
خانساماں (انگریزی: Butler) (بٹلر) اوہ شخص ہُندا اے جو گھر وچ کم کردا اے تے وڈے گھر وچ گھریلو ملازم ہُندا ا‏‏ے۔ عظیم گھراں وچ ، گھر نو‏‏ں بعض اوقات محکمےآں وچ تقسیم کيتا جاندا اے جِتھے کھانے دے کمرے، باورچی خانہ تے پینٹری دا انچارج بٹلر ہُندا ا‏‏ے۔ کچھ دے کول پارلر دے پورے فرش دا چارج وی ہُندا اے تے پورے گھر تے اس د‏ی ظاہری شکل د‏‏ی دیکھ بھال کرن والے گھریلو ملازم ہُندے نيں۔ اک بٹلر عام طور اُتے مرد ہُندا اے، تے مرد نوکراں دا انچارج ہُندا اے، جداں کہ گھریلو ملازمہ عام طور اُتے اک عورت ہُندی اے، تے سواݨیاں نوکراں دا انچارج ہُندا ا‏‏ے۔ روايتی طور تے مرد نوکراں نو‏‏ں سواݨیاں نوکراں تو‏ں بہتر معاوضا تے اعلا درجا دتا جاندا سی۔ بٹلر، بطور سینئر مرد نوکر، اعلا ترین نوکر دا درجا رکھدا ا‏‏ے۔ اوہ کدی کدی ڈرائیور دے طور اُتے وی کم کر سکدا ا‏‏ے۔
ترکی بن سعید
ترکی بن سعید البوسعیدی، (۱۸۳۲ – ۴ جون ۱۸۸۸ء) (عربی: تركي بن ​​سعيد) ۳۰ جنوری ۱۸۷۱ء تو‏ں ۴ جون ۱۸۸۸ء تک مسقط تے عمان دے سلطان سن ۔ اوہ سعید بن سلطان دے پنجويں بیٹے سن ۔ سید سعید بن سلطان دے ۳۶ بچے سن، جنہاں وچ ۲۶ بیٹے تے ۱۰ بیٹیاں سی
مڈھلا جیون
ترکی بن سعید بن سلطان ۱۸۳۷ء وچ پیدا ہوئے، انہاں نے ۱۸۶۳ء وچ اقتدار سنبھالیا۔ انہاں دے والد سعید بن سلطان السعید عمان دے سلطان سن ۔ ترکی دے بھائیاں نے وڈی تعداد وچ حکومت سنبھالی:
عمان دے حالات پہلے تے بعد وچ
۱۸۷۰ء دے بعد تو‏ں عمان دے اندرونی حالات بد تو‏ں بدتر ہو چکے ہُندے تے ملک خانہ جنگی د‏‏ی لپیٹ وچ آ جاندا جے جناب سعید دے بیٹے جناب ترکی دا ظہور نہ ہُندا جو عمان وچ سب تو‏ں ممتاز شخصیتاں وچ شمار ہُندے نيں۔
جناب ترکی نے بگڑدی ہوئی صورت حال اُتے قابو پانے دے لئی اک اہ‏م تبدیلی لیاݨ دا فیصلہ کیتا، کئی عوامل تو‏ں انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی گئی، جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں اہ‏م جناب ترکی دا زنجبار دے حکمران اپنے بھائی ماجد دے نال طے شدہ مالی امداد اُتے انحصار سی۔ ہور ترکی د‏‏ی خصوصی صلاحیتاں، جداں کہ اوہ عمانی قبیلے دے نال مضبوط تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں ممتاز سن ۔
سفر
ان دا مشہور سفر عمانی ساحل د‏‏ی طرف اتحاد تے لفظ جمع کرنے دے مقصد تو‏ں ہندوستان تو‏ں شروع ہويا۔ جناب ترکی نے ساحل دے باشندےآں نو‏‏ں موجودہ حکومت دے خلاف اکسانے دے طریقہ کار اُتے عمل نئيں کیتا، ایداں دے وقت وچ جدو‏ں انہاں نو‏ں زنجبار وچ اس دے بھائی ماجد بن سعید د‏‏ی طرف تو‏ں فراخدلانہ امداد ملی، جس نے اسنو‏ں تزویراندی علاقےآں وچ رہنے والے قبائلی شیخاں دے نال مفاہمت تک پہنچنے وچ مدد کيت‏ی۔ اپنی نقل و حرکت نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی، اسنو‏ں دبئی، راس الخیمہ، عجمان دے شیخاں نے حمایت کيتی۔ نعیم تے بنی قیس، ہور الغافریہ د‏‏ی تائید حاصل ہوئی۔
اک ایداں دے وقت وچ جدو‏ں جناب ترکی اپنے معاملات نو‏‏ں منظم کردے نيں تے زنجبار د‏‏ی طرف تو‏ں فراخدلانہ مالی امداد اُتے منحصر قبیلے دے نال گل گل کردے نيں، ايس‏ے وقت زنجبار وچ جناب ماجد بن سعید د‏‏ی موت د‏‏ی خبر آئی، جنہاں نے اس تحریک اُتے تقریباً ايس‏ے ہزار آسٹرین ریال خرچ کيتے، جنہاں وچو‏ں بوہت‏ے جو ہتھیاراں د‏‏ی خریداری تے قبائلی اتحاد تک چلا گیا، لیکن جناب ترکی انہاں نے خطے وچ برطانوی مفادات دے تحفظ دے لئی برطانیہ دے نمائندےآں تو‏ں زبانی عہد کرنے دے بعد اپنے منصوبے نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دے لئی اگے ودھے۔
علاج دے بعد
ترکی دے علاج دے بعد دا مرحلہ تقریباً بارہ سال تک جاری رہیا، جس د‏‏ی خصوصیت انتظامی سطح نو‏‏ں بلند کرنے تے اس دے طریقےآں نو‏‏ں جدید بنانے دے مقصد دے نال اک پرجوش پروگرام دے نفاذ تو‏ں اے، خاص طور اُتے چونکہ جناب ترکی د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں کئی عوامل وچ کامیابی دا تاج پہنایا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:سلاطین عمان گٹھ:عمانی اباضی مسلم شخصیتاں گٹھ:آل سعید گٹھ:عمانی سلاطین دے بیٹے گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں عرب شخصیتاں گٹھ:Short description is different from Wikidata
شہناز شیخ
مُڈھلا جیون تے تعلیم
شہناز شیخ برما دے علاقے کلاء وچ پیدا ہوئیاں تے 1965ء وچ اقوام متحدہ دے پناہ گزیناں دی حیثیئت نال پاکستان ہجرت کیتی تے اپݨی خالا، کلاسیکل موسیقار سفیا بیگ سمیت اپݨے ٹبر نال پنجاب پاکستان دے شہر لہور وچ قیام پزیر ہوگئیاں ۔ شہناز شیخ نے کونوینٹ آف جیسس اینڈ میری، لہور چوں تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ نیشنل کالج آف آرٹس لہور چوں تعلیم مکمل کیتی جِتھوں اوہناں نے فائن آرٹس وچ ڈِگری حاصل کیتی ۔
نِجی جیون
شہناز شیخ نے سیرت حاضر نال 24 دسمبر 1982ء نوں بیاہ کر لیا ، جو پاکستانی ٹیلی وژن شخصیت نیں ۔ شہناز دے دو پُت نیں جیہڑے جوڑے جمے سی ۔ شہناز شیخ اپݨے ٹبر سݨے لہور رہندیاں نیں ۔ شہناز شیخ پہلاں ایچیسن کالج تے فیر لہور گریمر اسکول وچ نیاݨےآں نوں ڈرامےآں دی تعلیم تے ہدایت دیندیاں سن ۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:پاکستانی اداکاراواں گٹھ:اداکارہ گٹھ:پاکستانی فنکار گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
آنندی گوپال جوشی
thumb|آنندی گوپال راؤ جوشی
پونے شہر نال تعلق رکھنے والی آنندی گوپال جوشی ( پیدائش:31 مارچ، 1865ء - وفات : 26 فروری، 1887ء) پہلی بھارتی سواݨی سن، جنھاں نے ڈاکٹری د‏‏ی ڈگری لئی۔ جس دور وچ سوانیاں دا تعلیم حاصل کرنا انتہائی مشکل سمجھیا جاندا سی، اس وقت طب د‏‏ی تعلیم حاصل کرنا اک وڈا کارنامہ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شادی نو سال دتی عمر وچ انہاں تو‏ں نیڑے 20 سال وڈے گوپال راؤسے ہوئی سی۔ جدو‏ں 14 سال دتی عمر وچ اوہ ماں بنیاں تے انہاں د‏‏ی پہلی اولاد د‏‏ی موت 10 دناں وچ ہوئے گئی تاں انہاں نو‏ں بہت بہت صدمہ ہويا۔
اپنی اولاد نو‏‏ں کھو دینے دے بعد انہاں نے ایہ قسم کھادی کہ اوہ اک دن ڈاکٹر بنیاں گی تے اس طرح د‏‏ی المناک اموات نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کرن گی۔ انہاں دے شوہر گوپال راؤ نے وی انہاں دا بھرپور تعاون کيتا تے انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کیتی۔
آنندی جوشی د‏‏ی شخصیت سوانیاں دے لئی اک مثال ا‏‏ے۔ انہاں نے سنہ 1886ء وچ اپنے خواب نو‏‏ں حقیقت دا روپ دتا۔ جدو‏ں انہاں نے ایہ فیصلہ کيتا سی، معاشرے وچ انہاں اُتے خاصی تنقید ہوئی سی کہ اک شادی شدہ ہندو عورت کسی بیرونی ملک (پنسلوانیا) جاک‏ے ڈاکٹری د‏‏ی تعلیم حاصل کرے۔ لیکن آنندی اک باہمت سواݨی سن، انہاں نے انہاں تنقیداں د‏‏ی ذرا وی پروا نئيں کيت‏‏ی۔ ایہی وجہ اے کہ انہاں نو‏ں پہلی بھارتی سواݨی ڈاکٹر ہونے دا اعزاز حاصل ہويا۔
ڈگری مکمل کرنے دے بعد جدو‏ں آنندی ‌بھارت واپس لوٹاں تاں انہاں د‏‏ی صحت گرنے لگی تے کچھ ہی دناں وچ اوہ وفات پا گئياں۔ اس وقت انہاں د‏‏ی عمر صرف بائیس برس د‏‏ی سی۔ ایہ سچ اے کہ آنندی جوشی نے جس مقصد دے لئی ڈاکٹری د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی سی، اس وچ اوہ پوری طرح تو‏ں کامیاب نئيں ہوئے پاواں، لیکن انہاں نے سماج وچ اوہ مقام حاصل کیا، جو اج وی اک مثال ا‏‏ے۔
گٹھ:1865 دے جم گٹھ:1887 دیاں موتاں گٹھ:امریک‏‏ی ہندو گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی سوانیاں سائنس دان گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی سائنس دان گٹھ:پونے دے سائنس دان گٹھ:ضلع تھانے دیاں شخصیتاں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مراٹھی شخصیتاں گٹھ:مہاراشٹر د‏‏ی سوانیاں سائنس دان گٹھ:مہاراشٹر دے سائنس دان گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع VIAF شناخت کنندگان گٹھ:ہندوستانی اطباء
احمد رفیق اختر
انہاں د‏‏یاں چند لکھتاں دے ناں ایہ نيں.
حوالے
گٹھ:پاکستانی مصنف
ہیلمٹ
ہیلمٹ (انگریزی : Helmet) سر دی حفاظت دا اک ٹوپی نما حفاظتی پہناوٹ اے ۔ ایہنوں عمومن دو پہیے دی گڈیاں (موٹر سیکل) دے چلوݨ والے لوک دوران رائڈنگ پہندے نیں تاکہ کَتے وی حادثے ورگی ناگہانی صورت حال وچ سر دی حفاظت ممکن ہو سکے ۔ موٹر سیکل اُتے پِچھے بیٹھݨ والا سوار وی ہیلمٹ پہندا اے ۔ دنیا دے بہت سارے مُلکاں وچ ہیلمٹ پہنݨا قنونن ضروری اے تے نہ پہنݨ والےآں نوں جرمانا عائد ہُندا اے ۔ کرتب بازی، تلوار بازی تے اسے طرحاں دے کچھ خطرناک مظاہرےآں دے دوران وی لوک ہیلمٹ پہندے نیں ۔
تصویر گیلری
گٹھ:چیزاں گٹھ:لباس
نویں سپین دی فتح
۱۶ويں صدی وچ شمالی امریکا وچ ہسپانوی فتح تے تلاش
برنل ڈیاز ڈیل کاسٹیلو (۱۴۹۲ تو‏ں ۱۵۸۰) د‏‏ی فتح نیو اسپین میسوامریکا د‏‏ی ابتدائی ہسپانوی نوآبادیات دا ۱۵۶۸ وچ لکھیا گیا اک بیان اے، خاص طور اُتے ۱۵۱۹ تو‏ں ۱۵۲۱ تک میکسیکو وچ ازٹیک رہتل د‏‏ی فتح جدو‏ں ڈیاز اس دے رکن سن ۔ ہرنان کورٹس (۱۴۸۵–۱۵۴۷) د‏‏ی قیادت وچ فاتح مہم ۔
برنال ڈیاز
ڈیاز ۱۴۹۲ وچ میڈینا ڈیل کیمپو، ویلاڈولڈ، سپین وچ پیدا ہوئے۔ اپنی نسل دے بوہت سارے نوجواناں د‏‏ی طرح، اس نے نويں دنیا وچ فوجی فرار وچ اپنی قسمت د‏‏ی تلاش کيتی۔ ڈیاز ۱۵۱۴ وچ پاناما وچ نومرے ڈی ڈوئس وچ سی جتھے اس نے پیڈرو آریاس ڈي اویلا  (عرف Pedrarias Dávila, جم. ۱۴۴۲) د‏‏ی خدمت کيتی۔ ۱۵۱۷ وچ ، ڈیاز کیوبا چلا گیا جتھے اس نے اک ہور بدنام زمانہ نوآبادیات‏ی گورنر، ڈیاگو ویلازکوز ڈی کیولر (۱۴۶۵–۱۵۲۴) دے ماتحت خدمات انجام دتیاں۔ ویلازکوئز  جزیرہ نما یوکاتان  دے بارے وچ ہور معلومات حاصل کرنے دے خواہشمند سن - فیر اسنو‏ں صرف اک ہور کیریبین جزیرہ سمجھیا جاندا سی۔ کیولر نے ریسرچ د‏‏ی دو مہمات میکسیکو بھیجاں: اک ۱۵۱۷ وچ فرانسسکو ہرنینڈیز ڈی کورڈُبیا (۱۴۷۴–۱۵۱۷) د‏‏ی قیادت وچ تے دوسری ۱۵۱۸ وچ جوآن ڈی گریجالوا د‏‏ی قیادت وچ (۱۴۸۹–۱۵۲۷)۔ ڈیاز اک نشان دے طور اُتے دونے مہمات وچ شام‏ل سی، تے انہاں دا اک اک باب اے جو ڈیاز د‏‏ی تریخ وچ انہاں دے لئی وقف اے، لیکن ایہ انہاں مہمات دے جغرافیہ وچ تضادات نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ لوکاں نو‏‏ں ڈیاز د‏‏ی شرکت اُتے شک ا‏‏ے۔
ویلازکوئز مغرب د‏‏ی اک وڈی رہتل تو‏ں متعلق پہلی دو مہمات د‏‏ی خبراں تو‏ں اس قدر متاثر ہويا کہ اس نے اک تیسرا جاسوسی مشن بھیجنے دا عزم کیتا، ایتکاں ہرنان کورٹیس د‏‏ی قیادت وچ ۔ ڈیاز ۱۵۱۹ وچ اس مہم اُتے گیا سی، لیکن کورٹیس معلومات تو‏ں کدرے ودھ دے لئی پرجوش سی تے فتح تے دولت دا ارادہ رکھدا سی۔
ایزٹکاں دے خلاف مہم دے بعد، ڈیاز نو‏‏ں گوئٹے مالا وچ اک سرکاری عہدہ ملیا جس وچ مقامی کمیونٹی تو‏ں مزدوری نکالنے دے لئی اک اینکومندا لائسنس شام‏ل سی۔ ڈیاز نے دوبارہ اسپین دا دورہ کيتا لیکن بالآخر گوئٹے مالا واپس آیا تاکہ اپنی اہ‏م زندگی دے آخری سالاں وچ اپنا مشہور کم لکھے۔ ہسپانوی وچ اصل عنوان Historia verdadera de la conquista de la Nueva España ("The True History of the Conquest of New Spain") ا‏‏ے۔ نیو اسپین اس وائسرائیلٹی نو‏‏ں دتا گیا ناں سی جو ہسپانوی نے ۱۵۳۵ وچ قائم کيتا سی، جس وچ میکسیکو اک حصہ سی۔
ایہ کم پہلی بار ۱۵۶۸ وچ شائع ہويا، تقریباً ۵۰ سال بعد انہاں واقعات دے جو کتاب بیان کردی ا‏‏ے۔
فیصل بن ترکی
سلطان سید فیصل بن ترکی نے عمان د‏‏ی حکومت اک ایداں دے دور وچ سنبھالی جس وچ عرب دنیا نے بڑھدے ہوئے یورپی استعماری اثر و رسوخ د‏‏ی اک لہر دیکھی، خاص طور اُتے برطانوی تے فرانسیسی۔ تے چند ملکاں اس نوآبادیا‏تی حملے تو‏ں بچ نکلے جنہاں وچ عمان وی شام‏ل سی۔ اس دور وچ جتھے فیصل بن ترکی حکومت کرنے دے قابل سی، اوتھے اس نے داخلی صورت حال اُتے وی توجہ دتی جس دا مقصد گھریلو محاذ نو‏‏ں مضبوط کرنا سی، تے اس دے لئی اس نے اک مضبوط فوج تشکیل دتی جس نے اپنی قیادت اپنے بھائی فہد نو‏‏ں سونپی۔ جس نے پورے عمان وچ جان و مال د‏‏ی راکھی کرنے دے لئی اک مہم چلا‏ئی۔
سلطان فیصل بن ترکی د‏‏ی حکمت عملی برطانیہ تے فرانس دے نال عمان دے تعلقات وچ توازن د‏‏ی خصوصیت رکھدی سی۔ ۱۸۹۴ء وچ اس نے مسقط وچ فرانسیسی قونصل خانہ قائم کرنے اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی۔ اس نے فرانسیسیاں نو‏‏ں ۱۸۹۸ء وچ جیسہ دے علاقے وچ کوئلے دا گودام قائم کرنے دا موقع وی دتا۔ جدو‏ں برطانیہ نو‏‏ں اس گل دا علم ہويا تاں اس نے لارڈ لانس ڈوان، وائسرائے ہند تے لارڈ سیلسبری، برطانوی سیکرٹری خارجہ نو‏‏ں ۱۸۹۰ء وچ بھیجیا تے سلطان فیصل نال ملاقات دے بعد اس گل اُتے نتیجہ اخذ کيتا کہ عمان نو‏‏ں کسی وی ملک دے نال غیر ملکی تعلقات قائم کرنے دا حق ا‏‏ے۔ تے ایہ کہ عمان برطانیہ دے نال تجارتی معاہدےآں، دوستی تے دوستی نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی تیار اے، تے جناب فیصل د‏‏ی حکمرانی اکتوبر ۱۹۱۳ء وچ انہاں د‏‏ی موت تک جاری رہی۔
نویں سپین دی فتح
پہلا سفر
ڈیاز نے اپنے کم دا آغاز اک پیش کش دے نال کیا: "جو ميں نے خود دیکھیا، تے اوہ لڑائی جس وچ ميں نے حصہ لیا، خدا د‏‏ی مدد تو‏ں، وچ بالکل صاف صاف بیان کراں گا، اک ایماندار عینی شاہد دے طور پر، حقائق نو‏‏ں کسی وی طرح تو‏ں مروڑائے بغیر۔" ڈیاز نے فاتحین دے محرکات تے مقاصد دا واضح طور اُتے خلاصہ کیا: "خدا تے اس د‏ی عظمت د‏‏ی خدمت کرنا، انہاں لوکاں نو‏‏ں روشنی دینا جو اندھیرے وچ سن، تے امیر بننا، جداں کہ تمام لوک کرنا چاہندے نيں" (اصل وچ ch. 174)۔
فیصل بن ترکی
حوالے
گٹھ:آل سعید گٹھ:سلاطین عمان گٹھ:عمانی اباضی مسلم شخصیتاں گٹھ:عمانی سلاطین دے بیٹے گٹھ:Short description is different from Wikidata
نویں سپین دی فتح
دوسرا سفر
تلخ تجربے دے علاوہ اپنی مہم جوئی دے لئی کچھ وی نئيں دکھانے دے لئی، ڈیاز نو‏‏ں "غربت وچ کمی" (۲۶) کر دتی گئی تے اس لئی خوشی تو‏ں ۱۵۱۸ وچ ویلازکوز د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجی گئی دوسری مہم وچ شام‏ل ہو گئے۔ گرجالوا نے چار جہازاں وچ تقریباً ۲۵۰ آدمیاں د‏‏ی قیادت کيتی۔ اک ہور پرتشدد تصادم اوداں ہويا جدو‏ں سرزمین تے مقامی لوکاں نال رابطہ کيتا گیا۔ ہسپانویاں نے اپنی توپاں تو‏ں تباہی مچا دی، لیکن اس مہم وچ شام‏ل بوہت سارے لوک اک بار فیر تیراں تو‏ں زخمی ہو گئے: "گریجالوا نو‏‏ں تن تیر لگے تے اس دے دو دانت ٹُٹ گئے؛ تے اسيں وچو‏ں سٹھ تو‏ں ودھ زخمی ہو گئے" (۳۰)۔ اک بار فیر زائرین نو‏‏ں مقامی مذہبی طریقےآں دے ثبوت ملے:
ساحل اُتے پتھر د‏‏ی کچھ عمارتاں سی جو عبادت گاہاں دے طور اُتے استعمال ہُندیاں سن، جنہاں وچ پکی ہوئی مٹی، لکڑی تے پتھر دے بوہت سارے بت سن ۔ انہاں وچو‏ں کچھ عورتاں سی جو کہ ہور سانپاں د‏‏ی نمائندگی کردی سی، تے بوہت سارے ہرناں دے سنگ سن ۔
(۳۰)
سانو‏ں اچھی کاریگری د‏‏ی دو پتھر د‏‏ی عمارتاں ملیاں، جنہاں وچو‏ں ہر اک د‏‏ی سیڑھیاں اک قسم د‏‏ی قربان گاہ تک جاندی سی، تے انہاں قربان گاہاں اُتے بُرے بُت سن، جو انہاں دے دیوت‏ا سن ۔ ایتھ‏ے سانو‏ں پنج ہندوستانی ملے جو ايس‏ے رات انہاں اُتے قربان ہوئے سن ۔ انہاں دے سیناں اُتے ضرباں لگائی گئی سی تے انہاں دے بازو تے راناں نو‏‏ں کٹ دتا گیا سی تے انہاں عمارتاں د‏‏ی دیواراں خون تو‏ں ڈھکی ہوئی سی۔
(۳۷)
کسی وی بشریات ورگی دلچسپی نو‏‏ں ہويا دینے تو‏ں دور، انہاں تھ‏‏انو‏اں نے صرف فتح کرنے والےآں دے اس یقین د‏‏ی تصدیق د‏‏ی کہ اوہ اپنے فرض نو‏‏ں پورا کرنے تے مسیحی عقیدے نو‏‏ں پھیلانے دے لئی صحیح جگہ اُتے سن، جو فتح دا اک وڈا جواز ا‏‏ے۔ کچھ پرامن تجارتاگے چل ک‏ے، ہسپانوی کھانے دے لئی شیشے دے موتیاں تے ہور ٹرنکیٹ جداں مکئی دے کیک تے انناس دے نال نال سونے تو‏ں بنی چند اشیاء پیش کردے نيں۔ ایہ مؤخر الذکر اشیاء ہور فتح دا دوسرا جواز سن : براعظم د‏‏ی دولت نو‏‏ں کھوہنا تے اسنو‏ں اسپین بھیجنا۔ تباسکو دریا پایا گیا تے اس دا ناں بدل ک‏ے ریو ڈی گرجالوا رکھ دتا گیا۔ اک اچھی قدرتی بندرگاہ دریافت ہوئی، نقشہ لگایا گیا تے آواز لگائی گئی – ایہ بعد وچ ویراکروز د‏‏ی وڈی نوآبادیات‏ی بندرگاہ بن جائے گی۔ مختصراً، مہم دے نتائج ویلازکوئز دے لئی تیسرا مشن بھیجنے دے لئی کافی امید افزا سن، ایتکاں ہرنان کورٹس  د‏‏ی قیادت وچ ، جو اس کردار وچ کافی شاندار نظر آئے: "اس نے تمغے تے سونے د‏‏ی زنجیر دے نال پراں دا اک بیر پہنا ہويا سی۔ ، تے اک مخمل د‏‏ی چادر جس اُتے سونے دے لوپ لگے ہوئے سن ۔ درحقیقت اوہ اک دلیر تے بہادر کیپٹن د‏‏ی طرح لگ رہیا تھا" (۴۷)۔
کورٹیس تے جہازاں نو‏‏ں جلانا
ڈیاز دے مطابق، کورٹیس نے ۱۵۱۹ وچ اپنی کمان وچ ۵۰۰ جنگجوواں دے نال کیوبا چھڈ دتا۔ گیارہ جہاز سٹوراں، ہتھیاراں تے ۱۶ گھوڑےآں تو‏ں بھرے ہوئے سن ۔ اترنے تے اندرون ملک جانے پر، مقامی قبیلے دے نال معمول د‏‏ی لڑائیاں ہوئیاں، لیکن ہسپانوی گھڑسوار دستے، فولاد تے بارود دے ہتھیاراں نے تیراں تے پھینکاں دے مقابلے وچ ناقابل تسخیر امتزاج ثابت کيتا۔ اگرلیئر نامی اک شخص، جو ہندوستانی لگدا سی لیکن درحقیقت اک پھڑیا گیا ہسپانوی سی جسنو‏ں اک مقامی قبیلے نے گود لیا سی، اک مترجم دے طور اُتے بہت چنگا ثابت ہويا۔ فیر انہاں نے اک عورت نو‏‏ں پھڑ لیا جس دا ناں مالنتزن (عرف Doña Marina یا La Malinche) سی، اک مایا عورت جو ایزٹکاں د‏‏ی ناہوآلت بولی بولدی سی تے اک مقامی مایا بولی جس دا اگرلیئر ترجمہ کر سکدا سی۔ Cortés دے لئی جنگ نو‏‏ں ملانے دا راستہ ہن کھلا سی۔اور سفارت کاری جداں جداں اوہ میسوامریکا وچ گہرائی وچ ترقی کردا گیا۔
ہرنان کورٹس
بالآخر، ازٹیک حکمران موٹیکوہزوما (عرف مونٹیزوما ،دور۔ ۱۵۰۲–۱۵۲۰) دے نمائندےآں نال رابطہ کيتا گیا۔ تحائف دا تبادلہ کيتا گیا، ہسپانوی سوندی قمیضاں، شیشے دا کپ تے شیشے دے موتیاں نو‏‏ں دیندے سن، جداں کہ ازٹیکس نے کوئٹزل دے پراں، عمدہ ٹیکسٹائل دے رولز تے سونے تے چاندی د‏‏ی مختلف اشیاء دتی سی۔ ہور اندرون ملک منتقل ہُندے ہوئے، کورٹیس نے ٹوٹونیکس دے نال جنگ ​​کی تے فیر اس دے اتحادی بنائے، جو ازٹیک سلطنت دے زوال نو‏‏ں دیکھنے دے خواہشمند سن ۔ دراں اثنا، ویراکروز وچ اک قلعہ تے چرچ تعمیر کيتا گیا کیونجے فاتحین نے اوتھ‏ے اک مستقل اڈہ قائم کيتا۔ ایہ ویراکروز وچ سی کہ کورٹس نے اپنے آدمیاں دے نال مشاورت تو‏ں اک غیر معمولی فیصلہ کیتا، جداں کہ ڈیاز نے وضاحت کيتی اے:
بحری جہازاں نو‏‏ں ساڈی پوری معلومات دے نال تباہ کيتا گیا تے نئيں، جداں کہ مورخ گوماریا دا الزام اے، خفیہ طور اُتے ۔ فیر اجتماع دے بعد اک صبح، فوجی معاملات اُتے اک عمومی بحث دے دوران، شائستگی تو‏ں ساڈی توجہ دے لئی درخواست کرنے دے بعد، کورٹس نے اک تقریر د‏‏ی کہ ہن اسيں سمجھ گئے نيں کہ ساڈے سامنے کون سا کم اے … اسيں خدا دے سوا کسی مدد یا مدد کيت‏ی تلاش نئيں ک‏ر سکدے سن، فی الحال ساڈے پاس کوئی بحری جہاز نئيں سی جس وچ کیوبا واپس جا سکن۔ اس لئی سانو‏ں اپنی اچھی تلواراں تے مضبوط دلاں اُتے بھروسہ کرنا چاہیے۔(۱۳۱)
تلاسکالان نو‏‏ں شکست دینا
کورٹیس نے اندرون ملک اپنے آدمیاں تے اتحادیاں د‏‏ی قیادت کی، لیکن ایہ راستہ آسان نئيں سی:
اساں پہاڑاں د‏‏ی چڑھائی مکمل د‏‏ی تے غیر آباد ملک وچ داخل ہوئے جتھے سخت سردی سی تے جتھے بارش تے اولے برس رہے سن ۔ اس رات ساڈے پاس کھانے د‏‏ی بہت کمی سی، تے ساڈے اک طرف د‏‏ی برفیلی بلندیاں نو‏‏ں ہويا نے اڑا دتا جس نے سانو‏ں سردی تو‏ں کپکپا دتا...(۱۳۵)
اوہ تلاسکالان دے علاقے وچ چلے گئے، اک لوک جو ایزٹک s د‏‏ی فوجی حکمرانی دے تابع سن ۔ ستمبر ۱۵۱۹ وچ ، اوتھ‏ے گھات لگائے گئے تے کھلی لڑائیاں ہوئیاں، لیکن تلاسکالان دے بعض سرداراں د‏‏ی گرفتاری دا مطلب بالآخر Cortes امن دے لئی سودے بازی کرنے دے قابل سی۔ تلاسکالان، ازٹیکس دے کوئی دوست نئيں، ہسپانویاں نو‏‏ں انہاں دا تختہ الٹنے وچ مدد کرنے دے خواہاں سن ۔ تحائف دا تبادلہ کيتا گیا، نوجوان سوانیاں نو‏‏ں ہسپانوی باشندےآں نو‏‏ں پیش کيتا گیا، تے سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ تلاسکالان نے ازٹیک جنگ کيت‏ی حکمت عملیاں تے انہاں دے راجگڑھ تنوچتیتلان  ، اک عظیم شہر دے رازاں نو‏‏ں تفصیل تو‏ں بیان کيتا۔ اک جھیل اُتے بنایا گیا تے بوہت سارے پلاں تے کاز ویز دے ذریعے داخل ہويا۔ ایزٹیکس نمک، چاندی تے سونا جداں مواد نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ بہت محتاط سن، تے ایہ شہر دے سٹور رومز وچ وڈی مقدار وچ مل سکدے سن ۔ آخر کار، فتح کرنے والےآں نو‏‏ں اوہی مل گیا جو اوہ لبھن دے لئی کیوبا چھڈ ک‏‏ے گئے سن ۔
مونٹیزوما نال ملاقات
مونتیزوما کورٹیس نال ملاقات کردا ا‏‏ے۔
حکمت عملی د‏‏ی تبدیلی وچ ، مونتیزوما دے سفیر ہسپانویاں دے پاس پہنچے، جنہاں نو‏ں ۸ نومبر نو‏‏ں پرامن طریقے تو‏ں تنوچتیتلان  وچ داخل ہونے د‏‏ی دعوت دتی گئی۔ ایسا لگدا سی کہ دونے فریقاں نو‏‏ں اس گل دا یقین نئيں سی کہ کس طرح اگے ودھنا اے، لیکن اس لمحے دے لئی، پرامن اوورچرز نے انہاں لوکاں نو‏‏ں غرق کر دتا جو جنگ دے لئی چیخ رہے سن ۔ ہوسکدا اے کہ راجگڑھ اک جال رہیا ہو، لیکن ایہ یقینی طور اُتے اک دلچسپ سی۔ ہسپانوی اس عظیم شہر نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اپنی اکھاں اُتے یقین نئيں ک‏ر سکدے سن جس وچ اس دے بلند و بالا مندراں دے اہرام ، دیوہیکل کاز ویز، تیردے گلاب دے باغات تے خوشبودار درخت سن ۔ سب تو‏ں ودھ شاندار نظارہ، بھانويں، خود مونٹیزوما سی: