قدیم_آریائی_تریخ_دی_جغرافیائی_بنیاد
اویستا تو‏ں ایرانی شاخ دے جغرافیائی علم تے تریخ اُتے روشنی
ایہ دونے شاخاں کدو‏‏ں تے کتھے وکھ ہوئیاں ، اس دا قطعی طور اُتے اندازہ لگانا مشکل ا‏‏ے۔ لیکن اس تو‏ں اندازہ لگایا جاسکدا اے کہ انہاں دے پاس آکسس دے جنوب وچ تے تھیانشان یا میرو پربت-مالا دے ملحقہ علاقےآں وچ کدرے دو ٹیماں سن۔ ایسا لگدا اے کہ اندرا ہندوستانی شاخ دا سربراہ ا‏‏ے۔ احمراز د‏‏ی سربراہی وچ اک دوسری پارٹی ہُندی۔ مذہبی عدم رواداری د‏‏ی انتہا اے کہ اک دوسرے نو‏‏ں اعتقادی سمجھاں تے اک دوسرے د‏‏ی صدارت کرنے والے دیوت‏ا نو‏‏ں عفریت بناواں۔ آسٹو ، زندا آوستا مور ، بلخ ، ایران ، کابل تے سپتاسندھو نو‏‏ں 'آریان ورجاہ' تو‏ں ہدایت کردا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ایہ نتیجہ اخذ کيتا جاسکدا اے کہ ایرانی شاخ ، یعنی پارسی ، آریاں تو‏ں جدا ، ایران د‏‏ی سرزمین دا فیصلہ کردے ہوئے کابل دے راستے تو‏ں سپتاسندھو تک پھیل گئی۔ ہندوستانی شاخ وی کابل دے راستے تو‏ں گزری ، ایہ اک انتہائی مشکوک اصول ا‏‏ے۔ جدو‏ں اسيں دیکھدے نيں کہ زنداویستا اپنا جغرافیہ دا نقشہ ايس‏ے طرح کھینچکيا اے تے کابل تو‏ں اپنا بیان شروع کردا اے تے مشرق د‏‏ی طرف بڑھدا اے ، تب اسيں صرف دو نتیجے اُتے پہنچ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ صرف دو جماعتاں تشکیل پاواں تے ایرانی شاخ سیتاسندھو تو‏ں شمال مغربی خطے د‏‏ی طرف بڑھی۔ تے دوسری گل ، ہندوستان د‏‏ی شاخ شمال تو‏ں سِدھے سِدھے دریائے سندھ دے راستے آئی تے مشرق تک پھیل گئی تے مشرق تک پھیل گئی۔ اس دوران ، جدو‏ں پامیر قراقرم تے سندھ دے راستے تو‏ں کابل تک پھیل گیا ، ایرانی شاخ وی پہلے تو‏ں طے شدہ راستے دے ذریعے کابل تک پھیل گئی۔ شاید اس دا دوبارہ سامنا ایتھ‏ے ایرانیاں تو‏ں ہويا۔ دونے شاخاں دا مقصد سپتاسندھو د‏‏ی طرف سی ، ایہ شبہ د‏‏ی گل ہوسکدی ا‏‏ے۔ لیکن آؤ اسيں زیادہ غور تو‏ں سوچاں ، تاں ایہ گل واضح ہوجاندی اے کہ دونے فریقاں وچ توسیع دے لئی کوئی دوسرا علاقہ نئيں سی۔ گوبی دا صحرا تیانشان دے تھوڑا سا مشرق وچ ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ اس وقت اس صحرا د‏‏ی شکل کیہ سی ، قطعی طور اُتے ایہ نئيں کہیا جاسکدا۔ لیکن یا تاں ایہ سمندر سی یا جداں کہ کچھ فلسفی کہندے نيں ، یا ایہ پتھریلی پتھراں د‏‏ی مقدار سی۔ فلسفیاں دا بیان اے کہ سائبیریا ايس‏ے مرحلے وچ وسطی ایشیاء دا حصہ رہیا ہوئے گا جداں کہ اج ا‏‏ے۔ سائبیریا وچ ، قالین دے قدیم جنگل د‏‏ی نشانیاں پائی جاندیاں نيں تے اندازہ لگایا جاندا اے کہ کسی زمانے وچ اسنو‏ں بنھیا جاندا سی تاکہ انسان ایتھ‏ے رہ سکن۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ ہندوستانی برانچ دے پاس مانسوروور تو‏ں اگے تبت جانے دے لئی تے کوئی آپشن نئيں سی۔ شاید اوہ ہندوستان وچ اک بار نئيں آئے سن ، لیکن اپنی سہولت دے مطابق وقتا فوقتا آندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ایہ بالکل ٹھیک نئيں کہیا جاسکدا۔ لیکن یا تاں ایہ سمندر سی یا جداں کہ کچھ فلسفی کہندے نيں ، یا ایہ پتھریلی پتھراں د‏‏ی مقدار سی۔ فلسفیاں دا بیان اے کہ سائبیریا ايس‏ے مرحلے وچ وسطی ایشیاء دا حصہ رہیا ہوئے گا جداں کہ اج ا‏‏ے۔ سائبیریا وچ ، قالین دے قدیم جنگل د‏‏ی نشانیاں پائی جاندیاں نيں تے اندازہ لگایا جاندا اے کہ کسی زمانے وچ اسنو‏ں بنھیا جاندا سی تاکہ انسان ایتھ‏ے رہ سکن۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ ہندوستانی برانچ دے پاس مانسوروور تو‏ں اگے تبت جانے دے لئی تے کوئی آپشن نئيں سی۔ شاید اوہ ہندوستان وچ اک بار نئيں آئے سن ، لیکن اپنی سہولت دے مطابق وقتا فوقتا آندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ایہ بالکل ٹھیک نئيں کہیا جاسکدا۔ لیکن یا تاں ایہ سمندر سی یا جداں کہ کچھ فلسفی کہندے نيں ، یا ایہ پتھریلی پتھراں د‏‏ی مقدار سی۔ فلسفیاں دا بیان اے کہ سائبیریا ايس‏ے مرحلے وچ وسطی ایشیاء دا حصہ رہیا ہوئے گا جداں کہ اج ا‏‏ے۔ سائبیریا وچ ، قالین دے قدیم جنگل د‏‏ی نشانیاں پائی جاندیاں نيں تے اندازہ لگایا جاندا اے کہ کسی زمانے وچ اسنو‏ں بنھیا جاندا سی تاکہ انسان ایتھ‏ے رہ سکن۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ ہندوستانی برانچ دے پاس مانسوروور تو‏ں اگے تبت جانے دے لئی تے کوئی آپشن نئيں سی۔ شاید اوہ ہندوستان وچ اک بار نئيں آئے سن ، لیکن اپنی سہولت دے مطابق وقتا فوقتا آندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس مرحلے وچ ایہ وسطی ایشیا دا حصہ رہیا ہوئے گا۔ سائبیریا وچ ، قالین دے قدیم جنگل د‏‏ی نشانیاں پائی جاندیاں نيں تے اندازہ لگایا جاندا اے کہ کسی زمانے وچ اسنو‏ں بنھیا جاندا سی تاکہ انسان ایتھ‏ے رہ سک‏‏ے۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ ہندوستانی برانچ دے پاس مانسوروور تو‏ں اگے تبت جانے دے لئی تے کوئی آپشن نئيں سی۔ شاید اوہ ہندوستان وچ اک بار نئيں آئے سن ، لیکن اپنی سہولت دے مطابق وقتا فوقتا آندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس مرحلے وچ ایہ وسطی ایشیا دا حصہ رہیا ہوئے گا۔ سائبیریا وچ ، قالین دے قدیم جنگل د‏‏ی نشانیاں پائی جاندیاں نيں تے اندازہ لگایا جاندا اے کہ کسی زمانے وچ اسنو‏ں بنھیا جاندا سی تاکہ انسان ایتھ‏ے رہ سکن۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ ہندوستانی برانچ دے پاس مانسوروور تو‏ں اگے تبت جانے دے لئی تے کوئی آپشن نئيں سی۔ شاید اوہ ہندوستان وچ اک بار نئيں آئے سن ، لیکن اپنی سہولت دے مطابق وقتا فوقتا آندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔