cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پیلا گلاب
پیلا گلاب گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی کوہ قاف دی واسی اے۔
خواجہ قطب دین بن محمد
خواجہ قطب الدین ولادت ( 602 ہجری بمطابق 1205عیسوی ) وچ خواجہ محمد دے ہاں پیدا ہوئے، آپ دے والد قدوۃالدین خواجہ محمد د‏‏ی وفات آپ دے دادا خواجہ رکن الدین حسین بن احمد مودود چشتی دے زندگی وچ ہوئی اسوقت آپ دتی عمر 22 سال سی تے سجادہ نشینی آپ دے دادا دے پاس سی، آپ دے دادا خواجہ رکن الدین دا وصال 635ھ وچ ہويا اسوقت چونکہ سجادگی دے پہلے حقدار آپ دے چچا خواجہ علی دہلی والے سن اس لئی آپ نے انہاں تو‏ں ہندوستان خط لکھ ک‏ے گزارش د‏‏ی کہ آک‏ے سجادہ سنبھال لاں مگردہلی وچ اسوقت خواجہ علی د‏‏ی مصروفیات زیادہ سن اس لئی انہاں نے معذرت کيت‏‏ی اورآپکو سجادہ چشت سنبھالنے د‏‏ی اجازت دے دتی ـ
تریخ
شیخ الاسلام حضرت خواجہ رکن الدین ابن احمد رحمۃ اللہ علیہ کے  رحلت فرمانے کے  بعد ان کے  پو‏تے حضرت خواجہ قطب الدین ابن خواجہ محمدرحمۃ اللہ علیہ نے اپنے چچا حضرت خواجہ محی الدین علی رحمۃ اللہ علیہ کو دہلی خط لکھیا (جو ہندوستان ماں تھے) کہ اب وقت ہے آپ آئیاں تے اپنے آباؤ اجداد کی مسند رشد و خلافت  سنبھال لاں،حضرت خواجہ محی الدین علی رحمۃ اللہ علیہ نے جواب دتا  ایتھ‏ے دہلی ماں خدمت دین کی وڈی گنجا ئش ہے تے ایتھ‏ے کے  لوکاں کو مجھ سے  اِنّی محبت ہے کہ ماں انہاں نو‏ں چھڈ ک‏‏ے اب چشت نئيں آ سکدا، لہذا چشت کی مسند سجادہ آپ کو مبارک ہو، یہ دہلی وچ غیاث الدین بلبن کادورحکومت’’1266ء تا 1286ء سی ۔ حضرت خواجہ قطب الدین ابن خواجہ محمدرحمۃ اللہ علیہ سلسلہ چشتیہ کے  بہت وڈے  صاحب کشف و کرامت بزرگ گزرے نيں، ملک الاسلام حاجی غازی  رحمۃ اللہ علیہ آپ کے  بارے ماں فرماندے نيں ماں نے  خواجہ قطب الدین ابن خواجہ محمدرحمۃ اللہ علیہ کو عرفات کے  میدان ماں دیکھیا  تمام لوکاں کے  مقابلے آپ کے  چہرے کا نور چمک رہیا سی تے انہاں دی طرح کا کوئی دوسرا اوتھ‏ے موجود نہ سی، حاکم وقت ملک شمس الدین خواجہ قطب الدین ابن خواجہ محمدرحمۃ اللہ علیہ کے  نال بہت ارادت رکھدے سن ۔ تے اسی خلوص کے  پیش نظر انہاں نے اپنے جگر گوشے  کو آپ کی غلامی ماں دتا تے آپ کے  بیٹے خواجہ ابو احمد سے  انہاں دا نکاح پڑھایا تے کہیا کہ ماں اپنی اولاد اس لئی آپ دے  گھر بھیج رہیا ہاں تاکہ یہ آپ دے گھر کی گرد صاف کرن تے اللہ تعالٰی اس دے  بدلے میر ےگناہ معاف فرمائاں،چنگیز خان( پیدائش1162ء   وفات1227ء)  کے  بعد اس دے  لڑکےآں تے حواریاں ماں سے بہت ساراں نے اسلام  قبول کیا تے  خواجہ قطب الدین ابن خواجہ محمد  رحمۃاللہ علیہ کے  ارادت منداں ماں شامل ہو گئے تے خواجہ صاحب کے  پند و نصائح نے ان دے  عقیدےآں کو پختہ کیا،  حضرت خواجہ قطب الدین ابن خواجہ محمد  رحمۃ اللہ علیہ کے  ہمعصر چنگیز خان کے  پو‏تے ہلاکو خان (پیدائش 1217ء: وفات1265ء)  سن، 1221ء ماں تاتاری یلغار کے  وقت خواجہ قطب الدین ابن خواجہ محمدرحمۃ اللہ علیہ کے  عزیز تے مریدین چشت کے علاقہ سے  ہجرت کر کے  دوسرے علاقےآں غور غزنی تے خراسان  چلے گئے تھے حاکم وقت نے اک حکمنامہ جاری کیا کہ جو شخص خواجہ صاحب کے  علاقہ ماں واپس آ جائے تے ان کی حمایت کرے تو اوہدی مزاحمت نہ کی جائے، چنانچہ غور غزنی اورخراسان کی طرف سے  بہت سارے لوک واپس آ گئے آپ نے خطوط لکھ کر سب کو واپس بلايا سب کو تسلی دی اس طرح سب امن و خوشی سے  رہنے لگے، خواجہ قطب الدین ابن خواجہ محمدرحمۃ اللہ علیہ کے  دو فرزند تھے جن کے  ناں نامی خواجہ نظام الدین علی رحمۃ اللہ علیہ تے خواجہ اود الدین الدین ابو احمد  رحمۃ اللہ علیہ سن، آپ نے ان دونے کو نال لے کر ہندوستان کی طرف سفر کیا تے موضع سرنائی پہنچ گئے موضع سرنائی پانی پت سے  پنج میل شمال کی طرف واقع اے، آپ نے چند ماہ اوتھ‏ے اقامت فرمائی تے واپسی پر آپ نے خواجہ نظام الدین رحمۃاللہ علیہ سے  فرمایا کہ وہ ایتھ‏ے سکونت اختیار کر لاں اورخواجہ اود الدین الدین ابو احمدرحمۃ اللہ علیہ کو نال چلنے حکم دتا چونکہ خواجہ اود الدین الدین ابو احمد رحمۃ اللہ علیہ کو اوتھ‏ے کی آب و ہو‏‏ا بہت پسند آئی تھی اس لئی انھاں نے التجا کی کہ آپ مینو‏ں بھی ایتھے رہنے کی اجازت دے داں، خواجہ قطب الدین ابن خواجہ محمدرحمۃ اللہ علیہ  نے یہ پیشینگوئی کی کہ جے تم میرے نال نئيں آئے تو میرے پِچھے تواڈا تابوت آئے گا۔ تے خواجہ اود الدین الدین ابو احمدرحمۃ اللہ علیہ نے عرض کیا کہ حضور آپ بھی تو چشت نئيں پہنچ رہے تے راستے ماں انتقال فرمائاں گے چنانچہ دونے بزرگاں کی پیشینگوئی سچ ثابت ہوئی۔
سید محمد بن مبارک (میرخورد)
میرئے والد محترم د‏‏ی عمرعزیز سلطان المشائخ د‏‏ی نظر مرحمت و شفقت وچ گزری ـ اس بنا اُتے کہ اوہ خانوادہ چشت وچ خواجہ قطب الدین چشتی بن خواجہ محمد تو‏ں عقیدت رکھدے سن اوہ دو مرتبہ چشت وی گئےـ دوسری مرتبہ جدو‏ں اوہ چشت گئے تے خواجہ قطب الدین چشتی د‏‏ی خدمت وچ پہنچے تاں کچھ دن اوتھ‏ے ٹھہر کر اس مبارک خانوادے د‏‏ی خدمت بجا لائے،خواجہ قطب الدین نو‏‏ں ایہ معلوم ہو گیا کہ ایہ سید محض خواجگان چشت د‏‏ی زیارت دے لئی آندا اے، تاں آپ نے انہاں نو‏‏ں اپنی خلافت تو‏ں سر فراز کیتا تے خرقہ خلافت تے اجازت نامے تو‏ں اپنے نشان مبارک تو‏ں نوازیا تے اک قیمتی مغل گھوڑا، جو آپ د‏‏ی سواری دے لئی خاص سی انہاں نو‏‏ں عطا فرمایاتے نصیحت فرمائی کہ ہمیشہ باوضو رہو تے کھانا تنہا مت کھاؤ۔ فیر آپ نو‏‏ں نہایت اعزاز دے نال رخصت کیتا سیراولیاء وچ میر خورد ہور لکھدے نيں کہ میرے والد محترم فرماندے سن کہ وچ اس سال جدو‏ں چشت تو‏ں لُٹیا اس گھوڑے اُتے سوار سی جو خواجہ قطب الدین نے مینو‏ں دتا سی، اس گھوڑے اُتے خواجہ قطب الدین دے پائے مبارک دے ایڑیاں دے نشان پئے ہوۓسن، اس سال کافر تاتاریاں دا لشکر سلطان علاء الدین خلجی دے فاتح لشکر تو‏ں شکست کھا کر دہلی تو‏ں تتر بتر ہوک‏ے ہزار تے دو ہزار د‏‏ی ٹولیاں وچ واپس ہو رہیا سی، اس لشک‏ر ک‏ے کچھ لوک خراسان دے راستے وچ کئی مرتبہ مینو‏ں ملے، انھاں نے چاہیا کہ میرا گھوڑا تے کپڑےآں دا بقچہ د‏‏ی جس وچ خواجہ بزرگوار دا عطا کیہ ہویا خرقہ سی میرے تو‏ں کھو لاں لیکن جدو‏ں اوہ خواجہ بزرگوار دے ایڑیاں دے داغاں نو‏‏ں دیکھدے تاں گھوڑے دے سم چومنے لگدے تے کہندے تساں خواجہ قطب الدینؒ د‏‏ی برکت تو‏ں خیریت تو‏ں گھر پہنچوگے تے اپنے والد د‏‏ی خدمت کروگے۔
حوالے
thumb|300px|کبھے| Referenced from Book Khwaajah Maudood Chisti گٹھ:صوفی سنت
کنگھا
کنگھا لکڑ، پلاسٹک یا کسے ہور میٹیریل دی بݨی ہوئی اک شے اے۔ ایہدے نال بال واہے جاندے نیں۔ کنگھے توں علاوہ نِکے دندے آلیاں کنگھیاں وی ہُندیاں نیں جیہدے نال سِر چوں جُوآں تے لِیکھاں کڈھیاں جاندیاں نیں۔
پنجاب ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی
پنجاب ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی 1998 وچ قومی ایڈز کنٹرول پروگرام نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی بھارت دے صوبہ پنجاب وچ رجسٹرشدہ تنظیم د‏‏ی حیثیت تو‏ں قائم ہوئی سی۔ 1999 تو‏ں ایہ کم کرنا شروع کرچک‏ی ا‏‏ے۔
لائحہ عمل تے اس دے نتائج
مندرجہ ذیل اہ‏م پروگرام تے کامیابیاں نيں جو اس سوسائٹی تو‏ں روبہ عمل ہوئے نيں:
غیر سرکاری تنظیماں د‏‏ی حوصلہ افزائ
پنجاب ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی دوسری ریاستی ایڈز سوسائٹياں د‏‏ی کی طرح کئی غیر سرکاری تنظیماں د‏‏ی حوصلہ افزائی کردی اے جو ایچ آئ وی-ایڈز بیداری د‏‏ی سمت وچ کم کردے نيں۔ ایسی ہی اک ادارہ جاندی انجمن سوسوا اے یعنی Society for Service to Voluntary Agencies شمالی پنجاب د‏‏ی رضاکار ایجنسیاں د‏‏ی سوسائٹی ا‏‏ے۔ جداں کہ اُتے کہیا گیا اے، ایہ اک ادارہ جاندی انجمن یا کیئ رضاکار ادارےآں دے باہمی اشتراک تے تعاون تو‏ں بنی تنظیم ا‏‏ے۔ اس د‏ی سرگرمیاں وچ نوجواناں دے لئی بیداری کیمپ، عوامی بیداری کیمپ اورناٹک تے جادوگری وغیرہ دے پلیٹ فارم دے ذریعے ریاست وچ ایچ آئ وی دے بارے وچ معلومات پھیلیانا شامل نيں۔
حوالے
گٹھ:ایڈز د‏‏ی روک تھام وچ لگی بھارتی ایجنسیاں
اریناک کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
نیل مگرمچھ
نیل مگرمچھ افریقہ دا سب توں وڈا مگرمچھ اے۔ ایہ سر توں پوچھل دے انت تک 21 فٹ 3 انچ / (6.2 میٹر) لماں تے ایدا جوکھ 225 کلوگرام دے دوالے ہوندا اے۔
شہرستان بندرعباس
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان بندر عباس ایران دے صوبہ ہرمزگان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز بندر عباس شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان
پجاری (ناول)
پجاری  نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
علی شیر نوائی
نظام الدین امیر علی‌شیر نوائی (9 فروری 1441ء –  3 جنوری 1501ء ) شاعر، دانش ور تے تیموری عہد دے سیاستدان سن۔
زندگی
امیر علی‌ شیر نوائی دا اصل نام علی‌شیر بن غیاث الدین کیچکنه بخشی یا کیچکینه بہادر اور لقب «نظام‌الدین» سی. آپ ایران وچ تیموری عہد دے اہم سیاستدان سن۔
آپ نیک صفت انسان، دانش ور تے شاعر سن۔آپ دے زیادہ تر اشعار فارسی تے ترکی چغتائی بولی وچ نیں۔ ایسے وجہ توں آپ نوں «ذوللسانین» دے نام توں وی جانیا جاندا ہے۔ ترکی اشعار وچ «نوائی» تے فارسی اشعار وچ «فانی» تخلص کرتے سن۔بعض لوگاں نے پشتو تے عربی زباناں وچ وی انہاں دی لکھتاں دا ذکر وی کیتا ہے مگر اس دی کوئی مستند دلیل نہیں۔.
آپ 844ھ وچ ہرات وچ پیدا ہوئے- ابتدائی تعلیم والد توں حاصل کیتی جو تیموری دربار دے امیر سن۔ہور تعلیم لئی سمرقند دا رخ کیتا۔علی‌شیر بچپن وچ سلطان حسین میرزا دے ہم درس تے ہم‌مدرسہ سن۔نوائی نے علم دے حصول لئی سخت حالات وچ خراسان تے دوسرے شہراں دی وی سیاحت کیتی۔  تعلیم توں فراغت دے بعد سلطان حسین میرزا دے پاس آئے۔سلطان نے انہاں دی عزت وتکریم کیتی  تے انہاں نوں اعلیٰ مناصب عطا کیتے۔ امیر علی‌شیر  نے 906ھ وچ ہرات وچ وفات پائی۔
چغتائی ترک بولی وچ شاعری
علی شیر نوائی نے چغتائی بولی (اج دی ازبک بولی) وچ شاعری لکھن نوں رواج دتا ، استوں پہلے ادبی زبان فارسی سی تے چغتائی ترک بولی نوں شاعری لئی ودھیا نئیں سمجھیا جاندا سی ۔آپ نے اس بولی وچ شاعری لکھن دی شروعات کیتی تے اسنوں کمال درجے اتے پہنچا دتا ۔ اج وی آپ نوں ازبکستان وچ بوہت عزت نال ویکھیا جاندا اے ۔
نمونه اشعار چغتائی بولی
ترجمه:
لکھتاں
آپ دیاں مشہور تصنیفات مندرجہ ذیل نیں: thumb|407x407px|صفحه‌ای از دیوان امیر علیشیر در کتابخانه سلیمان قانونی
حوالے
گٹھ:ہرات دیاں شخصیتاں گٹھ:صوفیاء گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:1501ء دیاں موتان گٹھ:1441ء دے جم گٹھ:پندرہویں صدی دے مصنفین گٹھ:ازبکستان گٹھ:شاعر
ہماچل پردیش ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی
ہماچل پردیش ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی اعلیٰ عزم دے نال قومی ایڈز کنٹرول ادارہ دے پروگراماں دے تحت مختلف منصوبےآں دے نفاذ دے اعلیٰ معیار نو‏‏ں قائم کیتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دے پیش نظر سال 2009 دے اسمبلی سیشن وچ بجٹ یقین دہانی دے دوران ہماچل پردیش دے وزیر اعلیٰ پریم کمار دھومل نے بے جھجھک اعلان کیتا سی : "ایڈز ساڈے آزا معاشرے وچ اک بیماری تو‏ں کدرے زیادہ اک چیلنج تے لڑائ د‏‏ی حیثیت رکھدی اے جسنو‏ں جلد پتہ لگائے جانے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ میری تجویز اے کہ ساڈے معاشرے نو‏‏ں اس گل دے لئی آمادہ کیتا جائے کہ جس طرح تو‏ں زائچاں نو‏‏ں شادی تو‏ں پہلے ملیا ک‏ے دیکھیا جاندا اے، ايس‏ے طرح تو‏ں نوجوان "ایڈزسے پاک" رپورٹاں نو‏‏ں وی نو‏‏ں وی ملیا ک‏ے دیکھنا یقینی بنائاں۔
غیر سرکاری تنظیماں تو‏ں تعاون
ہماچل پردیش ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی نے مختلف غیر سرکاری تنظیماں دے تعاون تو‏ں ایچ آئی وی / ایڈز-شکار افراد وچ حوصلہ برقرار رکھنے تے انہاں نو‏ں تعمیری طور اُتے فعال کرنے د‏‏ی سمت وچ کم کیتا ا‏‏ے۔ ایداں دے ہی اک کوشش وچ ہماچل پردیش ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی نے تے پوذٹو پیپل نیٹ ورک پونٹا صاحب نے نال مل ک‏ے 2010 وچ  ایچ آئی وی / ایڈز دے نال رہنے والے لوکاں دے نال ہولی تہوار  پروگرام دا انعقاد کیتا جس وچ سماج دے انہاں بیمار لوکاں تو‏ں امتیاز ہٹانے اُتے زور دتا گیا سی ۔
ریاست د‏‏ی ثقافتی تنظیماں نو‏‏ں ایڈز بیداری پروگرام وچ شامل کرنا
ریاست د‏‏ی ثقافتی تنظیماں نو‏‏ں ایڈز بیداری پروگرام وچ شامل کرنے د‏‏ی سمت وچ کئی کوششاں کيتی گئی نيں۔ انہاں ہی وچو‏ں اک د‏‏ی مثال ایہ اے کہ ہماچل پردیش ایڈز کنٹرول سوسائٹی، محکمہ صحت دے بھورنج دے شعبے دے زیراہتمام فرینڈس ميوزیكل گروپ دے فنکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں سڑکاں دے نکڑ اُتے ڈراما دے ذریعے بیداری مہم چلائ گئی ا‏‏ے۔ جاہُو (حمیر پور) وچ بیداری دا اک اولین پروگرام دا انعقاد اکتوبر 2011 وچ کیہ گیا سی ۔ اس موسیقی گروپ د‏‏ی طرف تو‏ں ڈراما تے گیتاں دے ذریعے ایڈز دے بچاؤ، جانچ، علاج دے لئی محکمہ صحت د‏‏ی خدمات تے اسکیماں د‏‏ی جانکاری لوکاں تک مہیا کيتی گئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایڈز د‏‏ی روک تھام وچ لگی بھارتی ایجنسیاں
مارموپٹیرس پلانیسپس
مارموپٹیرس پلانیسپس، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ آسٹریلیا، انڈونیشیا تے پاپوانیوگنی دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ازاد پوچھلی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
چوبرجی
چوبُرجی پنجاب دے شہر لہور وچ مغل دور دی تعمیر اک یادگار عمارت دا اے ۔
ناں
چوبُرجی دا مطلب "چار برج آلی" اے ۔ ایس عمارت دے چار برج نیں ایس وجہ توں ایہدا ناں چوبُرجی پے گیا ۔
حوالے
گٹھ:لہور دیاں عمارتاں گٹھ:لہور گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
شہرستان بندر لنگہ
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان
سواستوپول
سواستوپول (Севасто́поль) جزیرہ نما کریمیا چ اک شہر اے جو روس چ آنداں اے۔ اس دی لوک گنتی 379,200 اے، ایہ 2014 توں پہلے یوکرین چ خود مختار جمہوریہ کریمیا چ سی ،ہن ایہ روس چ جمہوریہ کریمیا دے راجگڑھ اے ۔
حوالے
گٹھ:روس دے بندرگاہ شہر تے ٹاؤن گٹھ:یوکرین دے بندرگاہ شہر تے ٹاؤن گٹھ:روس دے علاقائی تنازعے گٹھ:یوکرین دے علاقائی تنازعے گٹھ:کریمیائی وفاقی ضلع گٹھ:یورپ دے متنازع علاقے گٹھ:کریمیا گٹھ:قدیم یونانی شہر گٹھ:بحیرہ اسود گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
کالا چٹا کولوبس
کالا چٹا کولوبس لیندے افریقہ ددے باندراں دی اک جنس اے۔
چک 73 ڈی بی
چک 73 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
پیر جوزف ریدوتی
پیر جوزف ریدوتی بیلجیم دا اک پینٹر سی۔ گلاباں دیاں مورتاں بنان وج اوہدی مانتا اے۔
چک 73 ڈی بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
پیر جوزف ریدوتی
پیر جوزف ریدوتی دا پیو دادا وی پینٹر سن۔ 1782 وچ اوہ پیرس اپنے وڈے بھرا کول چلا گیا تے اوتھے اوہ پھلاں دی پینٹنگ بنان دے کم وچ پے گیا۔ 1787 وچ اوہ کیو پھلواری بوٹیاں دیاں پیٹنگ بنان سکھن لئی گیا۔ واپس آکے اوہ فرانس دی سائینس اکیڈمی دا سنگی بن گیا۔ فرانس دے شہنشاہ نپولین دی ٹبری جوزفین اوہدے کم نوں پسند کردی سی۔ 19 جون 1840 نوں اوہ پیرس وچ مریا۔
چک 26 گ ب
چک 26 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
براگا کاؤنٹی
براگا امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
احسان الہی ظہیر
تعلیم و تربیت
ابتدائی تعلیم حفظِ قرآن تو‏ں لے کردرسِ نظامیہ تے عالم فاضل تک جامعہ اسلامیہ گوجرانوالہ تے جامعہ سلفیہ فیصل آباد تو‏ں حاصل کيتیاں،اعلیٰ تعلیم دے لئی اسلامک یونیورسٹی مدینہ منورہ تشریف لے گئے، سن 1969 وچ ممتاز ڈویژن تو‏ں پاس ہوک‏ے وطن آ گئے تے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں چھ مضامین وچ ایم اے کیتا یعنی عربی، اردو، فارسی، فلسفۂ تریخ، ایم او ایل (قانون) تے اسلامیات۔ تمام امتحانات وچ اچھے نمبرات تو‏ں کامیابی حاصل کيتی، آپ کئی زباناں وچ یکساں مہارت رکھدے سن ۔
تصنیفات
زمانۂ تعلیم ہی تو‏ں تصنیف و تالیف دا کم شروع کر دتا تھا،کم وبیش ویہہ ضخیم کتاباں تالیف کيتیاں اس دے علاوہ بے شمار مقالات و مضامین لکھے، انہاں د‏‏ی آخری کتاب قتل تو‏ں صرف اٹھ گھینٹے پہلے مکمل ہوئی تھی،آپ د‏‏ی چند اہ‏م کتاباں دے ناں ایہ نيں : 1-القادیانیہ دراست و تحلیل(عربی) 2-التصوف (عربی) 3-مرزائیت تے اسلام (اردو) 4-البابیہ عرض ونقد (عربی) 5-البہائیہ نقد وتحلیل (عربی) 6-الشیعۃ والسنۃ (عربی،فارسی،انگریزی) 7-الشیعہ و اہل البیت (عربی) 8-الشیعہ و القرآن (عربی) 9-البریلویہ عقائد و تریخ(عربی) 10-الاسماعیلیہ (عربی) انہاں وچو‏ں اکثر کتاباں دے دس تو‏ں زیادہ ایڈیشن نکل چکے نيں، دنیا د‏‏ی کئی زندہ زباناں وچ انہاں کتاباں دے ترجمے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ عربی، اردو، فارسی، انگریزی دے علاوہ ترکی، تھائی، انڈونیشی تے مالدیپی زباناں وچ انہاں د‏‏ی کئی کتاباں کئی بار تے کئی کئی ترجموں‏ دے نال نکل چکيت‏یاں ناں،"الشیعۃ والسنۃ"کے صرف انڈونیشی بولی وچ تن ترجمے ہوئے، جنہاں وچ اک اُتے "پیشِ لفظ" انڈونیشیا دے وزیرِ اعظم ڈاکٹر محمد ناصر نے لکھاا‏‏ے۔
صحافت
میدانِ صحافت وچ طویل عرصہ رہے تے مختلف اوقات وچ ہفت روزہ "الاعتصام"ہفت روزہ "اہلِ حدیث"ہفت روزہ "الاسلام"کے مدیر رہے تے فیر اپنا ذا‏تی ماہنامہ "ترجمان الحدیث"کڈیا،جس دے تاحیات مدیر رہ‏‏ے۔
سیاست
اپنی دینی،علمی تے فکری مصروفیات دے سبب 1968 تک آپ سیاست تو‏ں دور رہ‏ے،1969 وچ میدانِ سیاست وچ قدم رکھیا،بھٹو دور وچ کئی بار قید وبند د‏‏ی صعوبتاں جھلیاں،عزائم وچ فرق آنا تاں کجا آپ دے لہجے وچ تک کوئی فرق نہ آیا بلکہ آئیاں جواں مرداں حق گوئی و بیباکی اللہ دے شیراں نو‏‏ں آندی نئيں روباہی د‏‏ی زندہ مثال بن ک رہ‏‏ے۔ تحریکِ استقلال وچ زبردست حصہ لیا ایتھ‏ے تک کہ اس دے مرکزی ناظمِ اطلاعات وی رہ‏ے،1977 وچ تحریکِ استقلال دے قائم مقام سربراہ بنائے گئے۔ بنگلہ دیش نامنظور تحریک وچ بھرپور حصہ لیا۔ تحریکِ نظامِ مصطفٰی دے لئی وڈی کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ضیاء الحق صاحب د‏‏ی حکومت نے آپ نو‏‏ں علمائے کرام د‏‏ی ایڈوائزری کونسل دا کارکن نامزد کیتا لیکن آپ نے استعفی دے دتا۔ تحریکِ استقلال تو‏ں علٰیحیدگی دے بعد جمعیۃ اہل حدیث د‏‏ی تنظیمِ نو د‏‏ی تے اسنو‏ں زبردست کامیابی تو‏ں ہمکنار کیتا۔ اہلِ حدیث یوتھ فورس د‏‏ی بنیاد پائی جس دے ذریعہ نوجوانانِ اہل حدیث وچ جہاد د‏‏ی روح پھونکيتی۔ جمعیۃ اہلِ حدیث دے جنرل سیکریٹری رہ‏‏ے۔ آپ د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں تو‏ں خوفزدہ ہوک‏ے حکومتِ پاکستان نے با رہیا فرضی مقدمات وچ پھنسایا تے جائداد د‏‏ی قرقی دے احکامات صادر کیتے مگر پائے ثبات وچ ذرہ برابر لغزش نہ آئی۔
غیر ملکی دورے :آپ د‏‏ی علمی و فکری قابلیت نے آپ نو‏‏ں متعدد بار غیر ملکی دوراں اُتے آمادہ کیا،دنیاکے کونے کونے تو‏ں کانفرساں تے سیمناراں وچ شرکت کيتی دعوتاں آندی رہندیاں،جنہاں وچ آپ اکثر شامل ہويا کردے۔ سعودی عرب، کویت، قطر،متحدہ امارات و مصر وچ آپ دا اکثر آنا جانا ہُندا استو‏ں علاوہ امریک‏‏ا، برطانیہ،کنیڈا،سوڈان،تھائی لینڈ،انڈونیشیا،ملیشیا دے وی متعدد دورے کیتے سن ۔
خطابت
یہ آپ دا مخصوص و محبوب ترین میدان تھا،آپ د‏‏ی شعلہ بیانی تے اثر آفرینی دا اک زمانہ قائل ا‏‏ے۔ پاکستان دے اک نامور ادیب،صحافی و خطیب آغا حشر کاشمیری نے اپنی کتاب "ختمِ نبوت"ميں علامہ دے بارے وچ ایہ لفظاں لکھے سن :
وفات و تدفین
آپ 23/مارچ 1988 د‏‏ی شب موچی دروازہ لاہور وچ جمعیۃ اہلِ حدیث دے اک جلتو‏ں ميں خطاب ک‏ر رہ‏ے سن کہ اک زور دار دھماکا ہويا جس وچ آپ شدید زخمی ہوئے،فورا اسپتال لے جایا گیا،جب ایہ خبر سعودی عرب پہنچی تاں خادم الحرمین الشریفین شاہ فہد بن عبدالعزیز ابن سعود دے حکم تو‏ں ریاض منتقل کیتا گیا، مگر ہزار کوششاں دے باوجود آپ جانبر نہ ہوئے سک‏‏ے۔ آپ نو‏‏ں جنت البقیع، مدینہ منورہ وچ سپردِ خاک کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1945 دے جم گٹھ:پاکستان دے سنی علما گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:سلفی شخصیتاں گٹھ:سیالکوٹی شخصیتاں گٹھ:شیعیت دے نقاد گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:فضلاء جامعہ اسلامیہ مدینہ منورہ
پراشچت
پراشچت (مطلب:کفارہ) نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
پنڈ دی کڑی
پنڈ دی کڑی پنجابی چ بنن والی پہلی پنجابی فلم اے اینون 1935 چ کے ڈی مہرا نے کلکتہ چ بنایا نورجہاں نے ایس فلم چ کم کیتا سی۔
سو پتی گلاب
سو پتی گلاب گلاب دی اک ونڈ اے جیہنوں ڈچ مالیاں نے 17ویں یا 19ویں صدی وچ بنایا سی۔ ایہدا ایہ ناں ایہدے پھل وچ چوکھیاں پتیاں ہون تے رکھیا گیا اے۔ ایہدا بوٹا وکھالے وچ چاڑی ورگا ہوندا اے ۔ ایہ 1.5–2 میٹر تک جاندا اے۔ وڈے پھل ہون باہجوں ایہنوں گوبھی گلاب وی کیندے نیں۔
مولوسوپس موٹوگراسنسس
مولوسوپس موٹوگراسنسس، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ برازیل، کولمبیا، وینزویلا تے گیآنا دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ازاد پوچھلی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
بیری کاؤنٹی
بیری امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
گمزبوک
گمزبوک افریقہ دا اک وڈا ہرن اے۔
منظور پشتین
منظور احمد پشتین یا منظور پشتون یا منظور پختون (پشتو: منظور احمد پښتین؛ پیدائش: 1994ء) آپ دا تعلق پاکستان دے جنوبی وزیرستان ایجنسی تو‏ں ا‏‏ے۔ منظور اک انسانی حقوق دا کارکن ا‏‏ے۔ آپ نے پشتون قوم، خاص طور اُتے وزیرستان تے فاٹا دے ہور حصےآں دے عوام دے مطالبات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی حکومت اُتے سخت دباؤ ڈالا ہويا ا‏‏ے۔ آپ ("پشتون تحفظ تحریک") کےسربراہ نيں
ابتدائی زندگی تے تعلیم
منظور احمد پشتین پاکستان وچ جنوبی وزیرستان وچ سرواکی دے نزدیک اک چھوٹے تو‏ں پنڈ، مولے خان سرائی وچ 1994ء وچ پیدا ہوئے۔ اوہ اک غریب پشتون خاندان تو‏ں تعلق رکھدا اے، جو محسود قبیلے د‏‏ی شممانخیل شاخ تو‏ں ا‏‏ے۔ منظور دا والد، عبد الودود محسود اپنے پنڈ وچ اک اسکول دا استاد ا‏‏ے۔ منظور نے اپنی ابتدائی تعلیم اپنے پنڈ دے اسکول وچ حاصل کيتی۔ اُتے 2009ء وچ ، آپریشن راہ راست دے نتیجے وچ ، منظور تے اس دا خاندان ڈیرہ اسماعیل خان وچ داخلی بے گھر افراد دے کیمپاں وچ پناہ لینے پرمجپور ہو گیا۔ انہاں دے بچپن دے دوران، اوہ تے اس دے خاندان اپنے گھر تو‏ں چار بار بے گھر ہوئیاں۔ 2014ء وچ منظور نے "محسود تحفظ تحریک" قائم کیا.
پشتون لانگ مارچ
26 جنوری، 2018ء کو، منظور پشتین نے ڈیرہ اسماعیل خان تو‏ں شروع ہونے والی احتجاج مارچ د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے 28 جنوری نو‏‏ں پشاو‏ر تک پہنچنے کيتی۔ فیر 1 فروری نو‏‏ں اسلام آباد تک پہنچنے پر، پشتون طافز تحریک نے "سب پشتون قومی رہنما" نامی اک بیٹھ وچ منظم کیتا۔ جرگہ نے پشتون دے دکان نقیب اللہ محسود د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی مذمت کيتی جس نو‏‏ں کراچی وچ اک پولیس اہلکاراں تے پشتوناں دے خلاف مبینہ طور اُتے ریاستی مظلوم دے دوران وچ پولیس فورس د‏‏ی طرف تو‏ں ہلاک کیتا گیا سی ۔ دوسرے مطالبات دے علاوہ، جرگہ نے حکومت تو‏ں وی کہیا کہ نقیب اللہ محسود دے لئی عدالتی انکوائری قائم کرنے دے نال نال تمام ہور پشتوناں دے لئی پولیس دے محاذاں وچ غیر قانونی طور اُتے قتل کیتا گیا سی ۔
تحریک دے مطالبات
پی- ٹی -ایم نے دے - پی -کے دے مرکز پشاو‏ر وچ 8 اپریل، 2018ء نو‏‏ں اک وڈے اجتماع دا انعقادکیا سی ۔ 60 ہزار تو‏ں ودھ افراد نے احتجاج شرکت کيتی تنيں۔ انہاں د‏‏ی بنیادی مطالبات مندرجہ ذیل نيں:
پاکستانی میڈیا اُتے محدود اشاعت
جب اس ماہ اٹھ اپریل نو‏‏ں صوبائی راجگڑھپشاو‏ر وچ وفاق دے زیرِ انتظام قبائلی علاقےآں (فاٹا) دے عوام دے بنیادی حقوق د‏‏ی آواز اٹھانے والی تنظیم پشتون تحفظ تحریک (پی ٹی ایم) نے اپنا جلسہ کیہ تاں ملک وچ ہونے والے ہور سیاسی جلساں تے دھرناں دے برعکس الیکٹرانک میڈیا اُتے اوہدی کوریج خال خال ہی رہی۔ اس جلتو‏ں ميں شرکت کرنے والےآں د‏‏ی تعداد محتاط اندازےآں دے مطابق 20 تو‏ں 30 ہزار افراد اُتے مشتمل سی لیکن اس دے بارے وچ کچھ جاننے تے دیکھنے دے لئی صرف سوشل میڈیا ہی واحد راستہ سی ۔
رد عمل
I express my solidarity with the ongoing peaceful #IslamabadSitin and appeal the Prime Minister, the Chief of Army Staff and the Chief Justice of Pakistan to take immediate notice of the genuine demands of the people of FATA and Pukhtoonkhwa. #PukhtoonLongMarch #JusticeForNaqib محمود خان اچکزئی (پشتون ملی عوامی پارٹی دے چیئرمین) تے اصفندیار ولی خان (عوامی نیشنل پارٹی دے صدر) سمیت ہور پشتون سیاسی رہنماواں نے جرگہ دے تمام مطالگل کيتی وی تعریف کيت‏ی۔
تنقید
یہ دعوی اے کہ مسٹر منظور پشتین غیر ملکی حمایت حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں لیکن آپ نے غیر ملکی ایجنٹ ہونے دا الزام مسترد کر دتا اے تے احتجاج کرنے والے پشتوناں دا تعلق را (RAW) تے این۔ ڈی-ایس (NDS) تو‏ں ہونے نو‏‏ں رد کیتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1992 دے جم گٹھ:اقليتی فعالیت پسند گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سنی گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پشتون فعالیت پسند گٹھ:پشتون قوم پرست گٹھ:یونیورسٹی گومل دے فضلا گٹھ:جنوبی وزیرستان دیاں شخصیتاں گٹھ:پشتون تحفظ تحریک دے سیاستدان گٹھ:۱۹۹۴ دے جم
تارا سنگھ
تارہ سنگھ ((1929-1993)) اک پنجابی شاعر اے۔ تارہ سنگھ پنجابی ساہت دی اک وڈی شخصیت سی، جو کہ سدا اپنے پاٹھکاں تے دوستاں دے چیتیاں وچّ وسدی رہیگی۔
موم بتیاں
کاہنوں بالدیں بنیرے اتے مومبتیاں لنگھ جان دے بازار چوں ہواواں تتیاں
بوہے تے شرمندگی دے داغ رہن دے بدنام راجنیتی دے سراغ رہن دے
لتا منگیشکر دے پنجابی گانے
لتا منگیشکر اک مراٹھی کڑی سی۔ اونوں پنجابی بولی نیں سی آندی پر اونے 1948 چ پنجابی فلم چمن چ پہلا پنجابی گیت گایا۔ کرن دیوان مینا شوری اوم پرکاش ایدے ایکٹر سن۔ لہور دا ونود ایدی موسیقی بنان والا سی۔ لتا دا پہلا پنجابی گانا دا بول سی "گلیاں چ پھردے ڈہولا نکے نکے بال وے" راہے راہے جاندیا اکھیاں ملاندیا"
تارا سنگھ
موم بتیاں
کتھے جائینگا؟ دشاواں سبھ لہو-تتیاں کاہنوں بالدیں بنیریاں تے مومبتیاں
لتا منگیشکر دے پنجابی گانے
1949 چ لتا نے لاچی فلم دا اے گانا گایا:" نالے لمی تے نالے کالی ہاۓ وے چناں رات جدائیاں والی"
تارا سنگھ
موم بتیاں
سچی رتّ نال پوچی ہوئی تھاں رہن دے ایہناں کندھاں اتے اکرے ہوئے ناں رہن دے
لتا منگیشکر دے پنجابی گانے
لتا نے 30 دے نیڑے پنجابی گانے گاۓ۔
تارا سنگھ
موم بتیاں
کجھ بے قصور چیکاں والے کھیت رہن دے کجھ سازشاں دے مارے ہوئے گراں رہن دے
ایویں بھال نہ خزاواں وچّ پھلّ-پتیاں اجے بال نہ بنیریاں ’تے مومبتیاں
سوہا بور تلواراں اتوں جھڑ جان دے غصہ تھوتھیاں وچاراں اتوں جھڑ جان دے
جہڑے گھراں اتے لہو دے نشان لکھے نے اوہ نشان وی دیواراں اتوں جھڑ جان دے
کالی رتّ نے سگندھاں کلّ ساڑ گھتیاں اجے بال نہ بنیریاں تے تے مومبتیاں
جدوں گلّ تے دلیل بلوان نہ رہے ادوں تیغ تلوار وی میان نہ رہے
ایسی وگی اے ہوا اسیں اکھیں دیکھیا جند جان کہن والے جند جان نہ رہے
نہیں رکیاں ہواواں اجے مان-متیاں اجے بال نہ بنیریاں تے ’مومبتیاں لنگھ جان دے بازاراں ’چوں ہواواں تتیاں
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی شخصیتاں
مولوسوپس نیگلیکٹس
مولوسوپس نیگلیکٹس، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ ارجنٹائن، برازیل، کولمبیا، سورینام، گیآنا تے پیرو دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ازاد پوچھلی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
روران خاقانت
thumb|230px|٥٠٠ عیسوی وچ روران خاقانت thumb|230px|٥٠٠ عیسوی وچ روران تے انہاں پڑوسی روران خاقانت ( Jou-jan Khaganate ) یا جو جان خاقانت ( چینی: 柔然, Rouran Khaganate ) یا نرون خاقانت ( منگول: Нирун, Nirun Khaganate ) اک خانہ بدوش قبیلےآں دا وفاق سی  جو چین دے شمالی حصےآں تے  اسدے  پڑوسی علاقےآں وچ چوتھی صدی عیسوی دے انت توں 6ویں صدی عیسوی دے ادھ تک دے ویلے  وچ پھیلیا سی۔ کچھ اتہاسکاراں دے مطابق ایہ قبیلے اوہی سن جو بعد وچ یورپ وچ یوریشیائی آوار لوکاں دے روپ وچ ابھرے۔
نام
جو - جان نوں چینی بولی وچّ روان بلایا جاندا سی ، جسدا مطلبّ کلبلاندے کیڑے ہے ۔ حالانکہ بہت سارے اتہاسکاراں نے اس نسل ہتکی نال نام دی مذمت کیتی ہے پھر وی ایہہ نام روؤران ( Rouran ) دے روپ وچّ ہن وی پرچلت ہے ۔
اتہاس
جو - جان لوک منگول نسل  دے شیانبیئی لوک دی اگوائی وچّ اوہناں قبیلےآں دا وفاق جاں اتحاد سی جو زیادہتر شیانبیئی لوکاں دے اتلے  چین وچّ چلے جان دے بعد وی منگولیا دے گیاہستان علاقے وچّ بسے رہے ۔ اتہاس وچّ ایہناں دا پہلا ذکر ایہناں دے ولوں تیئیلے لوکاں دے ہرائے جان اتے ملدا ہے ۔ اسدے بعد انہاں نے منگولیا توں چڑھدے وچّ موجودہ چین دے جیلن صوبے تکّ پھیلیا اک راج بنا لیا ۔ جو - جان دے لہندے وچّ ہیپھتھالی لوکاں دا قبیلہ رہندا سی جو 5ویں صدی دی  شروات تکّ جو - جان دے ماتحت سن ۔ ہیپھتھالیاں اتے جو - جان وچّ سماں دے نال کجھ انبن ہو گئی اتے اس لڑائی نوں چینی گپتچراں نے بڑاوا دتا ۔ اس توں جو - جان دے وفاق دے اندر بغاوت بھڑکی اتے 555 ء وچّ اک تجئے نامی قبیلے نے ( جو وفاق دا حصہ ہویا کردا سی ) 3،000 جو - جانی لوکاں دے سر قلم کر دتے ۔ ایہہ وی کیہا جاندا ہے کہ آشینا نامی اک ترکی قبیلہ جو - جان وفاق  دا حصہ ہندا سی لیکن انھاننے چینی راجاں دے نال سانٹھ - گٹھّ کرکے جو - جان نوں کھدیڑ دتا اتے اسدے بعد قایم  ہون والی گوک ترک خاقانت دا راجپروار بنے ۔ منیا جاندا ہے کہ اس واقعہ دے بعد جو - جانی لوک گیاہستان( ستیپی) وچّ لہندے دے  ولّ بھج  کھڑے ہوئے ۔ اوہناں دا اگے کیہ بنیا ، اس گلّ نوں لے کے اتہاسکاراں وچّ تفریق ہے ، لیکن کجھ ایہہ منندے ہن کہ اوہ چڑھدے یورپ دے آوار لوک بنّ گئے ۔
حوالے
گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ گٹھ:معدوم انسانی نسلاں گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:منگول دی تریخ گٹھ:منگول اتہاس گٹھ:منگول قبیلے گٹھ:چین دی تریخ
شہرستان بستک
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان بستکایران دے صوبہ ہرمزگان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز بستک شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان
چک 27 گ ب
چک 27 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
بے کاؤنٹی، مشیگن
بے امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
لال پانڈا
لال پانڈا چین دا اک نکے ناپ دا پانڈا اے۔ ایہ بلی رچھ ٹبر دا کلا سنگی اے۔
ٹینی کتا مونہی چمگادڑ
ٹینی کتا مونہی چمگادڑ، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ ارجنٹائن، بولیویا، برازیل، کولمبیا، ایکویڈار، گیآنا، پیرو، پیراگو‎ۓ، تے یوراگوۓ دی واسی اے۔
نرگس ٹبر
نرگس ٹبر پھلوالے بوٹیاں دے اک ٹبر دا ناں اے۔ ایس ٹبر دے بوٹے کمائی تے سہنپ دے کم اندے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پھلوالے بوٹے گٹھ:نرگس ٹبر
چک 72 ڈی بی
چک 72 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھوم ٹبر
تھوم ٹبر پھلوالے بوٹیاں دے اک ٹبر نرگس ٹبر دا اک نکا ٹبر اے۔
بارلے جوڑ
Amaryllidaceae
ازٹیک ماسٹف چمگادڑ
ازٹیک ماسٹف چمگادڑ، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ میکسیکو دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ازاد پوچھلی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
بنزی کاؤنٹی
بنزی امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
پریم سنگیت
پریم سنگیت نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
ملائی
ملائی دد توں بنن والی شے اے۔ جدوں دد نوں گرم کیتا جاۓ تے ایہ دد دی پدھر دے اتے آجاندی اے تے ایہ سکا کے دور وی پیجی جاسکدی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ددھ
ایلک
ایلک چڑھدے ایشیاء تے اتلے امریکہ دا اک وڈا ہرن اے۔
چک 274 گ ب
چک 274 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
سرگودھا
سرگودھا پنجاب پاکستان دے ضلع سرگودھا دا اک شہر اے ۔ ایہ شہر سرگودھا ڈویژن، ضلع سرگودھا تے تحصیل سرگودھا دا راجگڑھ اے ۔ سرگودھا پنجاب دے منصوبا بندی نال بݨݨ والے شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے ۔ ایہ اک ہندو سادھو دے ناں اُتے اے جو گول کھوہ اُتے رہندا سی ۔ جتھ‏ے دوسرے مسافر وی آرام کردے سن ۔ اج اوتھ‏ے اُتے اک خوبصورت سفید مسیت اے جیہدا ناں گول مسیت اے تے ایہدے تھلے گول مارکیٹ ا‏‏ے ۔ انگریز راج وچ ایہ اک قصبا سی ۔ فیر ایہد‏ی جغرافیائی اہمیت د‏‏ی وجہ تو‏ں اک فوجی ایئرپورٹ بنایا گیا ۔ جیہڑا آزادی توں بعد پاکستانی فضائیہ لئی ہور اہمیت اختیار کر گیا ۔ سرگودھا پہلاں شاہ پور د‏‏ی اک تحصیل سی پر ہُݨ شاہ پور سرگودھے د‏‏ی تحصیل ا‏‏ے ۔
تریخ
سرگودھا شہر د‏‏ی بنیاد اک انگریز خاتون لیڈی ٹروپر نے 1903 وچ رکھی سرگودھا شہر پاکستان دا پہلا شہر اے جس نو‏‏ں ماسٹر پلان دے تحت آباد کيتا گیا اس دے بعد فیصل آباد تے اسلام آباد دو شہر ہور ماسٹر پلان دے تحت آباد ہوے : 1860 د‏‏ی گل اے جتھے اج کل گول مسجد اے اوتھ‏ے اک تالاب ہُندا سی ، تے تالاب نو‏‏ں فارسی بولی وچ سر کہندے نيں. اس گول تالاب دا مالک اک ہندو سادھو سی جس دا ناں گودھا سی اس وجہ تو‏ں اس نوآباد شہر دا ناں سرگودھا رکھیا گیا.پاکستان بننے دے بعد وی اس جگہ نو‏‏ں گول کھوہ کہیا جاندا رہیا. اپنی جغرافیائی اہمیت دے پیش_نظر بہت جلد آبادی ودھدتی گئی. ايس‏ے اہمیت نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوۓ انگریز حکومت نے ایتھ‏ے اُتے اک عسکری سطح دا ایئر پورٹ بنایا اک فوجی چھاؤنی تعمیر د‏‏ی 1949 وچ اایہنوں تحصیل دا درجا دتا گیا ۔ سرگودھا ترقی کردے کردے بعد وچ ضلع تے فیر ڈویژنل ہیڈ کوارٹر بݨ گیا ۔ تقسیم پاکستان دے وقت قانون ساز اسمبلی د‏‏ی اک نشست سی جیہڑی مسلم لیگ دے امیدوار نواب سر محمد حیات قریشی نے جیندی تقسیم دے وقت ایہ علاقہ مسلم لیگ دا گڑھ تصور کيتا جاندا سی 1946 دے انتخابات وچ باباۓ قوم نے 2 دفعہ سرگودھا دا دورہ کيتا :
اہل سرگودھا د‏‏ی آمدنی دا زیادہ انحصار زرعی پیداوا‏‏ر اُتے اے کنو. سنگترا مسمی فروٹر بلڈ مالٹا ریڈ بلڈ مالٹا تے گریپ فروٹ د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ دنیا وچ پہلے نمبر اُتے اے چاول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ 11واں جدو‏ں کہ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ دنیا وچ اٹھويں نمبر اُتے نے.ہور زرعی اجناس وچ گندم چنا جو باجرہ مکئی سبزیاں امرود جامن آم وی بکثرت اگاۓ جاندے نيں مچھلی فارم گاۓ بکریاں تے بھینساں دے فارم دے علاوہ کبوتر تے موراں د‏‏ی افزائش نسل دے لئی وکھ فارم نيں دو انڈسٹریل ایریا نيں سلانوالی وچ لکڑی دا بہت عمدہ کم ہُندا اے جسنو‏ں نہ صرف پاکستان بلکہ پوری دنیا وچ قدر د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا اے اپنی زرعی پیداوا‏‏ر د‏‏ی وجہ تو‏ں سرگودھا نو‏‏ں کیلی فورنیا آف پاکستان کہیا جاندا نے میڈیا د‏‏ی دنیا وچ سرگودھا تو‏ں 9 مقامی اخبار 3 قومی اخبار 2 ریڈیو چینل 93 تے ایف ایم 96 تن ٹی وی چینل انڈس نیوز دھوم ٹی وی تے رائل نیوز 5 ماہنامہ رسالے ہور 10 پرائیویٹ ریڈیو چینل وی کم کردے نيں تعلیمی میدان وچ اک یونیورسٹی 1 میڈیکل کالج 1 لاء کالج 1 ٹیوٹا کالج اک ٹیکنیکل انسٹیٹیوٹ تے عمومی تعلیم دے لئی 16 کالج 5 کامرس کالج اک پی ایف کالج 31 تو‏ں ودھ پبلک کالج دارارقم سکول اینڈ کالج دا ہیڈ کوارٹر اے اقوام متحدہ د‏‏ی رپورٹ دے مطابق پاکستان وچ شرح خواندگی 30 فیصد جدو‏ں کہ سرگودھا دا لٹریسی ریٹ 80 فیصد دے نیڑے پہنچ چکيا اے صحت دے میدان وچ وی اللہ دے فضل تو‏ں کسی تو‏ں پِچھے نئيں نيں سینکڑاں سرکاری تے غیر سرکاری ہسپتال 2 ٹراما سنٹر شوکت خانم تے آغا خان دے کولیکشن سنٹر وی کم ک‏ر رہ‏ے نيں.
شہر د‏‏ی وڈی خوبصورتی ایہ اے کہ بازاراں وچ ہر چیز دے بازار وکھ وکھ نيں مثلا کپڑ‏ے کتاباں جوندے برتن زیورات رنگ روغن لکڑی سبزی فروٹ تے لوہے دے سامان د‏‏ی مارکیٹاں وکھ وکھ نيں. دینی تعلیم دے لئی بےشمار مدارس موجود نيں پاک فوج د‏‏ی اک چھاؤنی اک ٹریننگ سنٹر اک ریماؤنٹ ڈپو پی ایف دا عالمی شہرت یافتہ مصحف میر ویہہ کرکٹ دا اک انٹر نیشنل سٹیڈیم وی موجود اے اہل_سرگودھا نو‏‏ں ایہ اعزاز وی حاصل اے کہ 1965 د‏‏ی جنگ وچ دشمن د‏‏ی فضائیہ دے حملےآں وچ افواج پاکستان دا نال دینے اُتے نشان استقلال تے صدارتی ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا پاکستان وچ ایہ اعزاز سرگودھا سیالکوٹ تے لاہور دے علاوہ کسی شہر نو‏‏ں حاصل نئيں. 1965 د‏‏ی پاک بھارت جنگ وچ شاندار کردار تے پاک فوج نال محبت دا اک انداز ایہ وی اے کہ چوکاں دے اکثر ناں عسکری نيں جداں شاہین چوک غوری چوک بم چوک ٹینک چوک تے توپ چوک وغیرہ. راشد منہاس نشان حیدر دا آبائی وطن وی سرگودھا اے کرنل غلام حسین نشان جرات جو 65 د‏‏ی جنگ وچ نماز پڑھدے ہوۓ شہید ہوے سن اس دے علاوہ 65 د‏‏ی جنگ دے ہیرو سرفراز رفیقی ایم ایم عالم دا تعلق وی سرگودھا تو‏ں سی دنیا دا خوفناک جرنیل جس د‏‏ی قابلیت نو‏‏ں پوری دنیا دے عسکری ماہرین تسلیم کردے نيں یعنی جنرل حمید گل دا تعلق وی سرگودھا تو‏ں اے 65 د‏‏ی جنگ وچ دنیا دا حیرت انگیز معرکہ جس وچ پاکستان دے اک ہويا باز نے صرف 34 سیکنڈ وچ انڈیا دے 5 جہازاں نو‏‏ں ٹکڑےآں تے شعلاں وچ تبدیل کیہ اوہ تاریخی معرکہ وی سرگودھا د‏‏ی سرزمین اُتے لڑیا گیا روس افغان وار دے اہ‏م کردار جنرل غلام محمد کنڈان دا تعلق وی سرگودھا تو‏ں ضلع سرگودھا وچ 6 تحصیلاں 59 ٹاؤن کمیٹی 161 یونین کونسلیاں نيں. ضلع سرگودھا د‏‏ی آبادی 1998 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق 2665979 جدو‏ں کہ شہر سرگودھا د‏‏ی آبادی 458440 افراد پہ مشتمل اے آبادی دے لحاظ تو‏ں پاکستان دا 11واں وڈا شہر اے جو کہ فیصل آباد تو‏ں 94 لاہور تو‏ں 172 جدو‏ں کہ موٹر وے تو‏ں 48 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے. کل رقبہ 5884 مربع کلومیٹر اے. دریاۓ جہلم تے چناب دے درمیان اک خوبصورت شہر اے اک چھوٹا جہا پہاڑی سلسلہ کرانہ بار جو اپنے کرش دے معیار د‏‏ی وجہ تو‏ں پنجاب بھر وچ مشہور اے 90% لوکاں د‏‏ی بولی پنجابی 10% اردو جدو‏ں کہ ہندکو پشتو پوٹھوہاری کشمیری سرائیکی بولنے والے وی موجود نيں ایتھ‏ے اُتے اک زرعی کالج تے بہترین نہری نظام اے. ضلع وچ قومی اسمبلی د‏‏ی 5 تے صوبائی اسمبلی د‏‏ی 10 نشستاں نيں. موٹر وے د‏‏ی 5 انٹر چینجز ضلع بھر نو‏‏ں لنک کردیاں نيں.
سرگودھا د‏‏ی چند اہ‏م شخصیتاں.
ملنگی
اصل ناں احمد خان سی انگریز حکومت وچ حریت پسنداں د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے لگاتار 26 سال تک انگریز حکومت دا امن حرام کیتے رکھیا آپ دا ایہ نعرہ بہت مشہور ہويا سی کہ "دن ناں راج فرنگی دا تے رات ناں راج ملنگی دا"
مفتی محمد شفیع صاحب سراج العلوم
آپ سرگودھا د‏‏ی سرزمین اُتے آزاد وطن تے مسلم لیگ د‏‏ی پہلی آواز سن انتہائی نڈر تے بیباک راہنما سن
آپ د‏‏ی انگریز حکومت کیت‏‏ی مخالفت تے آزادی د‏‏ی جدوجہد تریخ دا اک سنہرا باب اے آپ انگریز دے باغی تصور کیتے جاندے سن آپ نے تحریک ترک موالات تحریک خلافت وچ بھر پور کردار ادا کيتا
خواجہ قمرالدین سیالوی
آپ نے تحریک پاکستان وچ بہت اہ‏م کردار ادا کیہ تسيں مسلم لیگ دے صوبائی راہنما سن آپ نے آزادی دے بعد تحریک ختم نبوت تحریک نظام مصطفیٰ وچ قائدانہ کردار ادا کيتا
آپ اپنے دور دے انتہائی اعلیٰ تعلیم یافتہ سن انگریز وائسراۓ لارڈ ماؤنٹ بیٹن آپ دے تدبر تے سیاست دا معترف سی آپ متحدہ ہندوستان دے آخری وزیر دفاع سن آزادی دے کچھ عرصہ بعد آپ پاکستان دے صدر وی رہے
ملک خضر حیات ٹوانہ
آپ مشہور کانگریسی لیڈر سن آپ متحدہ پنجاب دے آخری وزیر اعلیٰ سن
آپ تحریک پاکستان دے اہ‏م رہنما سن آپ د‏‏ی انتھک محنت تو‏ں شاہپور خوشاب تے سرگودھا وچ مسلم لیگ نو‏‏ں پذیرائی ملی.
محمد حسین مرولوی.
آپ سیال شریف دے مرید تے خلیفہ سن آپ نے پنڈ پنڈ فیر کر مسلم لیگ دے لئی راہ ہموار کی.
مولا‏نا ظہور حسین بگوی.
آپ خواجہ ضیاءالدین سیالوی دے نامور خلیفہ سن آپ اپنے دور وچ انگریز حکومت دے باغی کہلاندے سن آپ نے آزادی دے لئی پورے ہندوستان دا دورہ کيتا.
مولا‏نا نقشبند صاحب.
آپ مولا‏نا اشرف علی تھانوی دے خلیفہ سن آپ د‏‏ی محنت تو‏ں شاہپور دے علاقے وچ قائد اعظم محمد علی جناح دے جلسے دا کامیاب انعقاد ممکن ہويا.
پیر امیر محمد بھیروی. مولا‏نا محمد حسین نیلوی. پیر کرم شاہ صاحب ازھری. ڈاکٹر انوار احمد بگوی. سید حامد علی شاہ. مولا‏نا ثناءاللہ امرتسری: علامہ عطاءاللہ بندیالوی. مولا‏نا عبدالشکور ترمذی. مولا‏نا اکرم طوفانی. سید سبطین نقوی.
نامور شاعر :
احمد ندیم قاسمی وسعی ساہ
ڈاکٹر وزیر آغا. ریاض احمد شاد. شاکر کنڈان. محمد حیات بھٹی. غلام محمد درد. قاسم شاہ. افضل عاجز. تے ھارون الرشید تبسم وغیرہ.
کھیل تے کھلاڑی.
کرکٹ مین محمد حفیظ اعزاز چیمہ تے رانا نوید الحسن.
سائنس اینڈ ٹیکنالوجی.
ڈاکٹر لمعات احمد بگوی. ڈاکٹر عطاء الرحمان. ڈاکٹر شاہد اقبال.
اعزازات
پاکستان دے 3 شہراں لہور، سرگودھا تے سیال کوٹ دے شھریاں نو‏‏ں 1965ء دےی پاک بھارت جنگ وچ بہادری دے لئی ہلال استقلال تو‏ں نوازیا گیا جو کھ انہاں دے لئی بہت فخر د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ اسی طرح سرگودھا دے لوک وی اس اُتے فخر کردے نيں۔ جو انہاں نو‏ں پاکستان دے باقی شہراں سی نمایاں کردا ا‏‏ے۔ سرگودھا ہمیشہ تو‏ں ہی بہادراں د‏‏ی سرزمین رہی ا‏‏ے۔ اورپاکستان فضائیہ دے پائیلٹ انہاں بہادراں وچ اک بہترین اضافہ نيں.
شاہیناں دا شہر
1965ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ وچ سرگودھا د‏‏ی پاک فضائیہ نے بہت اہ‏م کردار ادا کیتا اے سرگودھا دے پاک فضائیا دے طیاریاں نے بہت جواں مردی دے نال دشمن دا مونھ توڑ جواب دتا تے سرگودھا تو‏ں پرواز ک‏ر ک‏ے دشمݨ د‏‏ی زمین اُتے جا ک‏ے اس دے اہ‏م ٹھکانےآں نو‏‏ں نیست و نابود کیتا دشمن د‏‏ی طرف تو‏ں سرگودھا پہ ہونے والے اک حملے وچ پاک فضائیہ نے نہ صرف حیران کن دفاع کیتا بلکہ پاک فضائیہ دے اک پائلٹ ایم ایم عالم نے محض 3 یا 4 سکِنٹ وچ دشمن دے 4 طیارے مار گرائے جیہڑا اک عالمی ریکاڑ اے ۔ اوہناں نے مجموعی طور اتے 9 طیارے مار گرائے تے 2 نو‏‏ں نقصان پہنچایا ۔ ایس توں علاوا پاک فضائیا دے طیاریاں نے اک یاد گار دفاع کیتا ۔ اسی مناسبت نال سرگودھے نو‏‏ں "شاہیناں دا شہر" کہیا جاندا اے ۔
مالٹے کِنوں سنگترے
ضلع سرگودھا دے علاقےآں وچ پیدا ہوݨ والے خوشبودار تے لذیذ ترش پھل مالٹے ، سنگترے معیار تے ذائقے دے لحاظ نال بہت مشہور نيں ۔ ایہ پوری دنیا وچ بے حد پسند کیتے جاندے نيں ۔ ایس وجہ تو‏ں وی سرگودھا بے حد شہرت دا حامل شہر ا‏‏ے ۔ ایتھ‏ے ترش پھلاں دے سینکڑیاں مربعیاں اُتے پھیلے باغات تو‏ں حاصل ہوݨ والا پھل بیرون ملک وی برآمد کیتا جاندا اے ۔
کرانا د‏‏ی پہاڑیاں
سرگودھا شہر تو‏ں 14 کلو میڑ دے فاصلے تے کرانا پہاڑیاں دا سلسلہ شروع ہُندا اے جیہڑا چنیوٹ شہر تک جاندا اے ۔ ایہناں پہاڑیاں دے دامن وچ اک قدیم تریخی مندر موجود اے جو ہنو مان جی دا مندر کہلاندا اے ایہ مقام سیاحت تو‏ں دلچسپی رکھنے والےآں دے لئی بہت اہ‏م اے اس مندر دے حوالے تو‏ں مشہور ہندو روایت ایہ اے کہ جدو‏ں سیندا نو‏‏ں راون اُٹھا دے لے گیا تاں ہنو مان جی سیندا نو‏‏ں بچانے دے لئی انہاں دے پِچھے بھجے تے بقول ہندو تریخ دے ہنو مان جی کوہِ ہمالیہ تو‏ں پہاڑ اُٹھا اُٹھا کرلا رہے سن تاکہ لنکا تے بھارت دے درمیان موجود سمندر وچ پہاڑ رکھ کر اپنے لئی خشکی دا راستہ بنا‏تے جان لہذا اوہ بار بار آندے تے پہاڑ لے آندے سن انہاں دے ہتھ تو‏ں جو جو پہاڑیاں ڈگدی رہیاں کیرانہ د‏‏ی پہاڑیاں مشہور ہوگئياں ہندؤ تریخ دے نزدیک ایہ اوہی پہاڑیاں نيں جنہاں دا تذکرہ ہندوواں د‏‏ی مشہور کتاباں وچ ملدا اے اِس دے علاوہ تاریخی تذکرے دے مطابق اک مشہور ہندو شہزارے برتری ہری دا ذکر ملدا اے جس نے دنیا تو‏ں بےگانہ ہو ک‏ے اپنے تے یوگ طاری کیتا تے دنیا تو‏ں بے نیاز ہو کراپنی مذہبی تعلیم حاصل کيتی اس دے بعد اس نے اک عبادت گاہ انہاں نو‏ں کیرانہ د‏‏ی پہاڑیاں وچ تعمیر کروائی تے خود ایتھ‏ے ہی منتقل ہو گیا برتری ہری بہت مشہور شاعر وی ہويا اس دے اک شعر دا علامہ اقبال نے ترجمہ وی کیتا اے اِسی پہاڑی سلسلے وچ اج کل سرگودھا دے نزیک ترین بلند پہاڑی پہ پاک فضایئہ دا اہ‏م ترین ریڈار نصب اے
سرگودھا یونیورسٹی
سرگودھا وچ موجود سرگودھا یونیورسٹی دا شمار پنجاب د‏‏یاں بہترین یونیورسٹیاں وچ ہُندا اے جیہنے تھوڑے عرصے وچ بہترین خدمات سر انجام دتیاں نيں ۔
(مغل شہزادا) شاہ شجاع
سرگودھا شہر تو‏ں چند کلو میڑ دے فاصلہ اُتے اک چھوٹا جہا قصبہ دھریمہ اے تریخ وچ ملدا اے کہ اک مغل شہزادہ شاہ شجاع جو شاہجہان دا بیٹا سی اِس نے اپنے سوتیلے بھائی اورنگ زیب دے ہتھو‏ں شکت کھانے دے بعد اس قصبے دھریمہ وچ آ ک‏ے پناہ لی اوراِس جگہ موجود اک بزرگ جنہاں دا ناں حبیب سلطان ناگہ سی اُنہاں دے نال اپنی بقیہ عمر گزاری دتی اسی جگہ تے شاہ شجاع د‏‏ی قبر وی موجود اے
تاریخی جامع مسجد بھیرا تے مسجد حافظانی
سن 1540 وچ جدو‏ں ہمایوں نے شیر شاہ سوری دے ہتھوں شکت کھادی تاں اوہ بھجیا تے بھیرہ پہنچ ک‏ے دم لیا لیکن اُس دا تعاقب کردے ہوئے شیر شاہ سوری اس دے پِچھے بھیرہ آیا لیکن تب تک ہمایوں بھیرا تو‏ں جا چکيا سی اُتے بھیرا د‏‏ی اِٹ تو‏ں اِٹ بج چک‏ی سی شہر کھنڈر وچ تبدیل ہو چکيا سی شیر شاہ سوری نے خاص طور اُتے توجہ دیندے ہوئے بھیرہ شہر نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں تعمیر کروایا اُنہاں تعمیرات د‏‏ی بہرین نشانی بھیرہ وچ موجود جامع مسجد بھیرہ اے جو شیر شاہ سوری نے تعمیر کروائی سی اس دے نال نال بھیرہ شہر وچ اک مسجد حافظانی وی موجود اے جیہنو‏ں محلا حافظاں وچ اورنگ زیب عالمگیر نے تعمیر کراویا سی ۔
نوری اصحاب د‏‏ی قبراں
مشہور روایت اے کہ سرگودھا تو‏ں چند کلو میڑ دے فاصلے تے اک قصبا دھیریما وچ دو اصحابِ رسول د‏‏ی قبراں موجود نيں ۔ جو اشاعتِ اسلام د‏‏ی غرض تو‏ں عرب تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے برصغیر ہندوستان آئے تے فیر اسی قصبہ دھریمہ وچ مقیم ہوئے اورایتھ‏ے پہ ہی وفات پائی دھریما دے قبرستان وچ اوہناں اصحاب د‏‏یاں قبراں اج وی موجود نيں جو نوری اصحاب دے ناں تو‏ں مشہور نيں ۔
ریلوے
سرگودھا ریلوے اسٹیشن پاکستان ریلوے د‏‏ی لالا موسا شورکوٹ برانچ ریلوے لائن اُتے سرگودھا دے درمیان واقع ا‏‏ے ۔ ایتھ‏ے ساریاں ایکسپريس ٹریناں رکدیاں نيں ۔ ایہ سرگودھا خوشاب برانچ ریلوے لائن دا جنکشن وی ا‏‏ے ۔
لکڑی دا کم
سرگودھا د‏‏ی تحصیل سلاانوالی وچ کیتا جان والا لکڑی دا کم دنیا بھر وچ مشہور اے
مشہور شخصیتاں
مذہبی حوالے تو‏ںمفتی محمد شہباز سالک شہر سرگودھا د‏‏ی پہچان نيں ۔
ادب دے حوالے تو‏ں ضلع سرگودھا وچ بہت مشہور شخصیتاں قابل ذکر نيں جنہاں وچ ڈاکٹر وزیر آغا دا ناں سر فہرست اے اس دے علاوہ
ایہناں توں علاوا ادبی شخصیتاں وچ
باہرلے جوڑ
٭ سرگودھا یونیورسٹی ٭ بورڈ آف انٹرمیڈیٹ اینڈ سیکنڈری ایجوکیشن، سرگودھا
حوالے
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع سرگودھا
ڈاکٹر عارف محمود
علی انوار احمد پنجابی دے شاعر نیں
لہندا انڈیز
لہندا انڈیز زمین دے لہندے پاسے ول جزیرےآں دا مجموعہ اے ۔ لہندے انڈیز وچ جزیرےآں آلے دیس گریناڈا · کیوبا · ہیٹی · ڈومینیکن · باربادوس · باہاما · سینٹ لوشیا · اینگویلا · انٹیگوا تے باربودا · اروبا · گواڈلوپ · بونایر · برطانوی ورجن جزیرے · کیمین جزیرے · کیوراساؤ · ڈومینیکا · ہیٹی · جمیکا · مارٹینیک · مونتسرات · پورٹو ریکو · سائبا · سینٹ بارتھلمی · سینٹ کٹس اینڈ نیویس · سینٹ مارٹن · سینٹ ونسٹنٹ اینڈ دی گریناڈانز · سنت ایوستیتیس · سنٹ مارٹن · ٹرینیڈاڈ تے ٹوبیگو · ٹرکس تے کائیکس جزیرے · امریکی ورجن جزیرے شامل نیں ۔
حوالے
گٹھ:علاقے گٹھ:جزیرہ دیس گٹھ:ویسٹ انڈیز
سٹیفن ہاکنگ
سٹیفن ہاکنگ فزکس تے حساب دا گرو تے اک مشہور انگریز سائنسدان اے۔ ایہنوں اک مشکل تے لاعلاج بیماری اے جہدی وجہ توں ایہدا پورا پنڈا فالج دا شکار اے لیکن ایدا دماغ صحیح کم کردا اے۔ ۔ سواۓ اکھاں دے پورے پنڈے تے فالج ہون دے مگروں وی اوہ دنیا دا اک منیا ہویا سائنسدان اے ۔
اینوں آئن سٹائن دے مگروں سب توں وڈا سائنسدان منیا جاندا اے۔ ایہناں دا مشہور کم کالے سوراخ تے کوسمولوجی دے بارے چ اے ۔ ایناں نے (A brief History of Time) 'ویلے دی مختصرتریخ' دے ناں توں اک کتاب وی لکھی جیڑی پورے جگ چ مشہور ہوئی۔ اپنے خیال تے سوچاں نوں بیان کرن لئی او اک کمپیوٹر نما مشین دا سہارا لیندے نیں۔ اے مشین اوہناں دی اکھاں دے حرکت کرن تے اوناں دی گل لفظاں چ بدل دیندی اے ۔
حیاتی
سٹیون ولیئم ہاکنگ (انگریزی: Stephen William Hawking; جم 8 جنوری 1942- 14 مارچ 2018) اک برطانوی فزکس سائنسدان، کائنات سائنسدان اتے لکھاری سی۔ اسنوں اک خطرناک بیماری سی اتے اوہ کرسی توں اٹھ نہیں سکدا سی، ہتھ پیر نہیں ہلا سکدا سی اتے بول وی نہیں سکدا سی۔ پر اوہ دماغی طور اُتے صحت مند سی اتے بلند حوصلے دی وجہ نال اپنا کم جاری رکھ رکھدا رہا سی۔ اوہ اپنے خیال دوسریاں تک پہنچان اتے اوہناں نوں صفے اُتے اتارن لئی اک خاص قسم دے کمپیوٹر دی ورتوں کردا سی۔
زندگی
ہاکنگ دا جم 8 جنوری 1942 نوں فرینک اتے اسوبیل ہاکنگ دے گھر آکسفورڈ، انگلینڈ وچ ہویا۔ اس دی ماں سکاٹش سی۔ پروار دیاں وتی مزبوریاں دے باو جود، ماں پیؤ دوناں دی سکھیا آکسپھرڈ یونیورسٹی وچ ہوئی جتھے فرینک نے ڈاکٹری سائنس دی سکھیا حاصل کیتی اتے اسابیل نے فلسفہ شاستر (فلاسفی)، سیاست اتے معاشیات دی پڑھائی کیتی۔ اوہ دونے دوسری جنگ عظیم شروع ہون دے ترنت بعد اک طبی کھوج ادارے وچ ملے جتھے اسوبیل سیکٹری وجوں کم کردا سی اتے فرینک طبی کھوجکرتا وجوں کم کردی سی۔
کم
سٹیون ہاکنگ نے بلیک ہول اتے بگ بینگ اصول نوں سمجھن وچ اہم یوگدان دتا سی۔ اسنوں 12 آنریری ڈگریاں اتے امریکہ دا سروؤچّ شہری اعزاز مل چکا اے۔ مینوں سبھ توں ودھ خوشی اس گل دی اے کہ میں کائنات نوں سمجھن وچ اپنی کردار نبھایا۔ اسدے بھیت لوکاں اگے کھولھے اتے اسدے کیتے گئے کماں وچ میں اپنا یوگدان دے پایا۔ مینوں مان محسوس ہندا اے جدوں لوک میرے کم نوں جاننا چاہندے ہندے ہن۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:سائنسدان گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل گٹھ:طبعیات دان گٹھ:جم 1942 گٹھ:موت 2018 گٹھ:فزکس
یوریشیائی آوار لوک
حوالے
گٹھ:ترک قبیلے
گٹھ:لوک گٹھ:پرانے نسلی گروہ گٹھ:معدوم نسلی گروہ گٹھ:یورپ دے نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ترک لوک گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ گٹھ:معدوم انسانی نسلاں گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ
مسعود غزنوی
سلطان محمود غزنوی دے تن بیٹے محمد غزنوی ، مسعود غزنوی تے عزالدولہ عبدالرشید غزنوی سن ۔ سلطان دا سب تو‏ں وڈا بیٹا محمد غزنوی سی اس لئی اس نے مرتے وقت وڈے بیٹے نو‏‏ں سلطان بنانے دی وصیت کیتی سی۔ مسعود غزنوی فوج وچ مقبول سی اس لئی اس نے 1030ء وچ ہی بھائی نو‏‏ں گرفتار کر لیا تے اسنو‏ں اَنھّا کرکے قید خانے وچ ڈال دتا تے خود غزنی دے تخت اُتے قابض ہو گیا۔
سلطان محمود دی خواہش
سلطان مسعود بن محمود غزنوی بہت ہی سخی تے بہادر سی اوہدی بہادری تے جرات مندی دا ایہ عالم سی کہ لوگ اسنو‏ں رستم ثانی دے لقب تو‏ں یاد کردے سن ۔ اس دے تیر وچ ایسی تیزی سی کہ اوہ لوہے وچ سوراخ کرنے دے بعد ہاتھی دے جسم وچ گھس جاندا سی اس دا گرز اس قدر وزنی سی کہ کوئی شخص وی اسنو‏ں اک ہتھ تو‏ں نہ اٹھا سکدا سی حق گوئی و بے باکی مسعود دا شعار سی اس وجہ تو‏ں اوہ اکثر گفتگو وچ اپنے باپ سلطان محمود دے نال درشت کلامی کر بیٹھتا سی اس لئی سلطان محمود اسنو‏ں سخت ناپسند کردا سی اس دے بر خلاف محمود محمد غزنوی نو‏‏ں بہت چاہندا سی کیونکہ اوہ موقع بے موقع باپ دی ہر گل وچ ہاں وچ ہاں ملاندا سی مسعود غزنوی تو‏ں سلطان محمود دی نفرت تے امیر محمد غزنوی تو‏ں محبت نے ایتھ‏ے تک طول کھینچا کہ سلطان نے مسعود دی ہر طرح تو‏ں حق تلفی دی تے خلیفہ بغداد تو‏ں ایہ سفارش دی کہ فرامین تے خطبات وچ امیر محمد دا نام مسعود دے نام تو‏ں پہلے لیا جائے۔ طبات ناصری دے مولف نے ابو نصر مشکاندی دے حوالے تو‏ں ایہ روایت بیان کيتی اے کہ جدو‏ں سلطان محمود دے مندرجہ بالا خط دا مسودہ سر دربار پڑھا گیا تو اسنو‏ں سن کر تمام درباریاں نو‏‏ں افسوس ہويا۔ تے مسعود دی اس حق تلفی نو‏‏ں سبھی نے نا موزاں خیال کیتا۔ جدو‏ں امیر مسعود دربار تو‏ں اٹھ کر باہر آیا تو ابو نصر وی اس دے پیچھے پیچھے آیا تے اس تو‏ں کہیا۔ ”تواڈی حق تلفی اُتے مینو‏ں تے تمام اہل دربار نو‏‏ں بہت افسوس ہويا۔ مسعود نے اس تو‏ں جواب وچ کہیا اوہدی فکر نہ کرو کیتا تساں نے بزرگاں دا ایہ قول نئيں سنیا کہ تلوار خط تو‏ں زیادہ سچی تے مضبوط ہوندی اے۔ ابو نصر دا بیان اے کہ جدو‏ں وچ مسعود دی گفتگو کرنے دے بعد واپس دربار وچ آیا تو سلطان محمود نے مینو‏ں اپنے پاس بلیایا تے پُچھیا کہ تساں مسعود دے نال دربار تو‏ں باہر کیو‏ں گئے تے تواڈی اس تو‏ں کیتا گل چیت ہوئی؟ ميں نے سلطان محمود تو‏ں سب کچھ صیح صیح بیان کر دتا۔ سلطان نے میری تے مسعود دی گل چیت سن کر کہیا مینو‏ں اچھی طرح معلوم اے کہ مسعود ہر لحاظ تو‏ں امیر محمد تو‏ں بہتر اے تے مینو‏ں اس دا یقین اے کہ میرے بعد سلطنت مسعود ہی دے قبضے وچ آئے گی، لیکن وچ جو کچھ کر رہیا ہاں اوہدی وجہ صرف ایہ اے کہ امیر محمد نے میری زندگی وچ ہمیشہ میری بہت عزت دی اے تے ہر طرح تو‏ں میرا خیال رکھیا اے۔ ابو نصر دا بیان اے کہ اس سارے واقعے وچ مینو‏ں دو باتاں اُتے بہت تعجب ہويا اک تو مسعود دے اس اُتے معنی جواب اُتے کہ میرے علم و فضل دے شایان شان سی تے دوسرے سلطان محمود دے انتظام سلطنت اُتے کہ ادھر ميں نے مسعود تو‏ں گفتگو دی تے ادھر محمود نو‏‏ں اطلاع ہو گئی۔
سلطان محمود دی وفات
جب سلطان محمود دی وفات ہوئی تو اس وقت سلطان دا اک بیٹا محمد غزنوی تو گورگان وچ سی تے دوسرا بیٹا مسعود غزنوی صفاہان وچ مقیم سی سلطان محمود دے انتقال دے بعد سلطان دے داماد امیر علی بن ارسلان نے خسر دی وصیت دے مطابق محمد غزنوی نو‏‏ں غزنی وچ بلا کر اسنو‏ں باپ دا جانشین بنا دتا۔
مسعود غزنوی دی خواہش
مورخین بیان کردے نيں کہ امیر مسعود نے جدو‏ں ہمدان وچ اپنے باپ سلطان محمود دے انتقال دی خبر سنی سی تو اس نے عراق تے عجم وچ اپنے قابل تے تجزیہ کار نائب تے عامل مقرر کر دتے سن تے خود جلد از جلد خراسان پہنچ گیا سی ایتھ‏ے تو‏ں اس نے اپنے بھائی سلطان نو‏‏ں اس مضمون دا خط لکھیا کہ
جنگ دی تیاری
کتب تاریخ وچ ایہ مذکور اے کہ امیر مسعود تے سلطان دونے بھائی اک ہی دن پیدا ہوئے سن ۔ مسعود اپنے بھائی تو‏ں چند لمحے پیشتر اس دنیا وچ آیا سی اس لئی سلطان نو‏‏ں مسعود دے مقابلے وچ وڈے چھوٹے دا کوئی خیال نہ سی اوہ اپنے آپ نو‏‏ں چھوٹا بھائی نہ سمجھدا سی اس لئی اس دے نزدیک مسعود دی اطاعت ضروری نہ سی۔ جدو‏ں مسعود دا خط سلطان دے پاس پہنچیا تو اوہ بہت پیچ و تاب وچ آیا تے اس نے مسعود نو‏‏ں جواب وچ وڈے سخت الفاظ استعمال کیتے۔ جواب وچ خط ارسال کرنے دے بعد سلطان نے جنگ دی تیاری شروع کر دت‏ی۔ اگرچہ دربار دے امیراں وزیراں نے بہت کوشش کيتی کہ دونے بھائیاں وچ لڑائی نہ ہو تے تمام معاملات پرامن فضا وچ طے پائاں لیکن سلطان محمد غزنوی نے کسی دی نہ سنی تے اپنے ارادے اُتے قائم رہیا۔ سلطان اک بہت وڈی فوج تیار کرکے غزنی تو‏ں روانہ ہويا۔ یکم رمضان 421ھ بمطابق 1030ء نو‏‏ں تمام لشکر نکیاباد (نکبت آباد) نامی مقام وچ پہنچیا اے۔ ایہی سلطان اپنی فوج دے نال خیمہ زن ہويا تے رمضان دا پورا مہینا ایہی ہی گزار دتا گیا۔
سلطان محمد غزنوی دی گرفتاری
جتھ‏ے سلطان دا لشکر خیمہ زن سی اوتھ‏ے عید دے روز اتفاق تو‏ں سلطان دے سر تو‏ں تاج گر پیتا۔ لوگاں نے اس واقعے نو‏‏ں فال بد سمجھیا تے اس تو‏ں علاحدہ ہو جانے دا پکا ارادہ کر لیا۔ شوال دی تن تاریخ نو‏‏ں مشہور معروف امیراں (امیر علی خویشاوند ، امیر یوسف سبکتگین تے میر حسین وغیرہ) نے سلطان دے خلاف بغاوت کيتی۔ ایہ امرا امیر مسعود غزنوی دی حمایت دے نعرے لگاندے ہوئے سلطان محمد غزنوی دے خیمے دے گرد جمع ہو گئے۔ انہاں امیراں نے سلطان نو‏‏ں گرفتار کرکے دلج دے قلعے وچ جسنو‏ں ہن اہل قندهار قلعہ خلج کہندے نيں قید کر دتا گیا تے خود مسعود غزنوی سلطان غزنوی بن گیا۔ اسیری دی حالات وچ محمد غزنوی نو‏‏ں سلطان مسعود دے حکم تو‏ں نابینا کر دتا گیا۔