cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اہل قرآن شیعہ
جعلی حدیث کسا تے جعلی حدیث غدیر
اہل قرآن شیعہ اگرچہ اس حدیث غدیر تے حدیث کسا نو‏‏ں تسلیم کردے تے بالکل درست سمجھدے نيں جو شیعہ سنی مستند کتاباں وچ متفق علیہ اے۔ لیکن اثناعشری دے ہاں جو دوسری حدیث کساء تے غدیر اے اسنو‏ں من گھڑت تے غیر مستند قرار دیندے نيں اوراہل قرآن شیعہ علما نے اس دوسری جعلی حدیث کسا و حدیث غدیر دے رد اُتے کتاباں لکھی نيں۔خصوصا الامینی دی الغدیر دا وقتا فوقتا رد کردے رہندے نيں.
کلمہ طیبہ
اہل قرآن شیعہ چونکہ اثناعشری دے ہاں رائج امامت دے تصور تے علی ع دی امامت کیلے نص دے موجود ہونے دا قائل نئيں۔ اس لئی انہاں دے نزدیک امام دین دا جزو نئيں بلکہ تابع دین اے تے خود علی ع جو کلمہ پڑھ کر مسلما‏ن کہلیائے یا مومن کہلیائے اوہ کلمہ "لا الہ الا اللہ محمد رسول اللہ" اے اس وچ اضافہ اک جسارت و بدعت تے علی ع دے نہج البلاغہ دے فرامین و ارشادات تے مناجات علی ع دے خلاف وی نيں کیونکہ آپ ع صرف شھادتین نو‏‏ں ہی نجات دا ذریعہ قرار دیندے سن.
خمس، عوام دی بیچارگی
اہل قرآن شیعہ دے افکار دے حامل حیدر علی قلمداران، نے اس اُتے مستقل کتاب لکھی کہ خمس جنگی غنائم تک محدود اے تے عوام دے مکاسب تے کمائی تو‏ں اسنو‏ں لینا اک ظلم اے۔ اسی نظریہ نو‏‏ں آغا موسی الموسوی، احمد الکاتب، آیت اللہ برقعی،آیت اللہ شریعت سنگلجی آغا مصطفیٰ حسینی طباطبائی وغیرہ اہل قرآن شیعہ دے مبلغین نے جابجا اپنی تحریراں وچ بیان کیتا۔
وحی دے نزول دا اختتام تے حجت وی ختم
اہل قرآن شیعہ رسول ص دے بعد نزول وحی دے ہر دعوی نو‏‏ں اسلام تو‏ں متصادم تے قرآن دے خلاف سمجھدے نيں۔اس دے علاوہ رسول ص دے بعد کسی نو‏‏ں حجت نئيں سمجھدے یعنی محمد ص دی آمد تے آپ اُتے قرآن دے نزول دے بعد پیغام الہی نو‏‏ں رسول نے مکمل پہنچیا کر دنیا تو‏ں چلے گئے تو ہن " تمت بنبینا الحجۃ" جو علی ع دا قول وی اے کسی تے دی حجت دے قائل نئيں .تے رسول ص تے قرآن مجید نو‏‏ں ہر زمنے دا تاقیامت امام و راہنما(امام زمان) سمجھدے نيں.
صوفی ازم
تصوف تے صوفی ازم دے اہل قرآن شیعہ سخت خلاف نيں۔تے تصوف نو‏‏ں اک غیر اسلامی پودا سمجھدے نيں جس نو‏‏ں اسلام دی زمین وچ لگایا گیا۔ صوفیاں نو‏‏ں ہی تمام گمراہیاں تے بدعات دا محور گرداندے نيں جداں کہ آیت اللہ برقعی نے التفتیش در مسلک صوفی وچ اپنا ایہ نظریہ بیان کیتا اے۔ مستقل کتب صوفی ازم دے خلاف "صوفی گری" دے نام تو‏ں ایرانی اہل قرآن شیعہ نے لکھی نيں.
اولی الامر،راسخون فی العلم تے اھل الذکر
ان اصطلاحات نو‏‏ں عام اثناعشری پنجتن پاک ع تو‏ں متعلق قرار دے کر تاویلاں کردے نيں۔جب کہ اہل قرآن شیعہ انہاں تاویلاں نو‏‏ں مسترد کردے نيں۔تے اولوالامر تو‏ں متعلق انہاں دا نظریہ اے کہ لشکراں دے امیر یا جنہاں نو‏ں رسول ص امیر و قائد بنا کر بھیجدے اوہ مراد نيں۔اہل قرآن شیعہ دے بانی شریعت سنگلجی دے استاد آیت اللہ اسداللہ موسوی میراسلامی نے مستقل کتاب"اولوالامر دے معنی " اُتے لکھی جس وچ حضرت ابوبکر و عمرو عثمان و علی چاراں نو‏‏ں اولوالامر قرار دتا۔ جدو‏ں کہ آیت اللہ برقعی نے تفسیر تابشی قرآن وچ کئی صفحات اُتے بحث وچ اسی موقف نو‏‏ں دہرایا اے۔ تے شاھراہ اتحاد بررسی نصوص امامت وچ حیدر علی قلمداران نے تے التشیع سیاسی والتشیع دینی وچ احمد الکاتب نے وی اسی طرز فکر نو‏‏ں اپنایا اے۔
آیت تطہیر تے آیت مودۃ قربی
جداں کہ اثناعشری انہاں دو آیات نو‏‏ں پنجتن ع تک محدود کردے نيں۔ جدو‏ں کہ شان نزول تے سیاق و سباق نو‏‏ں نظرانداز کرکے آیات دے باہمی ربط نو‏‏ں خاطر وچ نئيں لاندے .جب کہ اہل قرآن شیعہ اہل بیت دے اصل مصداق آیت دی رو تو‏ں ازواج رسول تے بعد وچ بیت علی ع نو‏‏ں دعائے رسول دی بدولت اس آیت وچ داخل کردے نيں۔تے نہج البلاغہ دی روشنی وچ آل جعفر،آل عقیل،آل حارث و حمزہ نو‏‏ں وی اہل بیت قرار دیندے نيں۔ اس دے علاوہ آیت مودت نو‏‏ں مکی سورت قرار دے کر اثناعشری تاویلات نو‏‏ں رد کردے نيں.
انصارومھاجرین و شوری
اہل قرآن شیعہ نہج البلاغہ دی روشنی وچ انصار و مہاجرین دی حق شوری نو‏‏ں درست تے انتخاب خلافت نو‏‏ں صحیح قرار دیندے نيں اگرچہ اہلبیت علی ع دے پاس سی لیکن علی ع نے نص جلی اپنی خلافت اُتے ہونے دا ذکر نئيں کیتا بلکہ اپنی صلاحیت و فضیلت نو‏‏ں خلافت دے اہل دے طور اُتے پیش کیتا۔ اہل قرآن شیعہ اصحاب رسول ص نو‏‏ں مرتد قرار نئيں دیندے بلکہ ورایت الناس یدخلون فی دین اللہ افواجا دے مصداق اصحاب رسول نو‏‏ں 3 یا 9 نفر قرار نئيں دیندے.
سب وشتم تے لعنت
اہل قرآن شیعہ سب ولعن تے شتم نو‏‏ں خلاف تعلیمات اہل بیت ع قرار دیندے نيں۔ تے اس طرز عمل نو‏‏ں شیعان معاویہ دا کرار قرار دیندے نيں کہ کسی نو‏‏ں سب وشتم تے لعنت کیتا جائے. اسنو‏ں نہج البلاغہ وچ علی ع دے حکم کہ جدو‏ں آپ دے شیعہ معاویہ تے اس دے شیعہ اُتے سب و شتم کر رہے سن فرمایا کہ تساں سب کرنے والے مت بنو تے امام جعفر صادق ع دا قول جس نے کسی انسان کوکہیا اے خنزیر، تو اوہ ساڈا شیعہ نئيں .تے ہور حکم ائمہ ہدی ع دے خلاف سمجھدے نيں۔تے تبراء دے نام اُتے دوسرےآں دے مقدست دی تاوتھے نو‏‏ں برا خیال کردے نيں۔تے دعائے صنمی قریش تے زیارات عاشوراء جتھ‏ے خلفائے ثلاثہ اُتے لعنت وارد اے، اہل بیت ع دے خلاف اک جعل کردہ سازش سمجھ کر انہاں نو‏‏ں رد کردے نيں.
حدیث قرطاس تے حسبنا کتاب اللہ
حدیث قرطاسنو‏ں اکثر اہل قرآن شیعہ مسترد کردے نيں۔کہ جدو‏ں رسول ص بار بار صرف قرآن یا قرآن وسنت یا پھر قرآن و عترت نو‏‏ں ہدایت دا منبع دے طور اُتے چھڈ دے جانے دی روایات موجود سن پھر آخری وقت لکھنے دی ضرورت کیتا سی کہ کچھ لکھ کر جااں تاکہ تساں گمراہ نہ ہاں .اسی لئی آیت اللہ برقعی حدیث قرطاسنو‏ں جعلی من گھڑت قرار دے کر اسنو‏ں خلاف عقل وقرآن تے حضرت عمر نو‏‏ں بدنام کرنے کیلے مجوسی سازش قرار دیندے سن تے کہندے نيں کہ نبی امی ص دا ایہ فرمنیا کہ وچ کچھ لکھدا ہاں حالانکہ آپ ص کچھ لکھ نئيں سکدے سن بلکہ لاو وچ املیا کراندا ہاں یا لکھواندا ہاں ہونا چاہیے سی جو اس من گھڑت روایت وچ نئيں .تے جدو‏ں علی ع نے صرف قرآن(نہ کہ قرآن و سنت یا قرآن وعترت) نو‏‏ں نہج البلاغہ وچ گمراہی دے زمانہ وچ ہدایت دا امام "کانھم ائمۃ الکتاب ولیس الکتاب امامھم" قرار دے رہے نيں تے حضرت فاطمہ ع اپنی مناجات وچ قرآن نو‏‏ں کافی قرار دے کر "تے خدا نے جو کتاب نازل دی اوہ جملہ کافی اے ہدایت کیلے " مہر ثبت و تصدیق کيتی۔ تے خود قرآن وچ "کیتا انہاں لوگاں کیلے کافی نئيں جو کتاب اسيں نے آپ اُتے نازل کی"؟ فرمایا گیا اے۔ پھر کیتا حسبنا کتاب اللہ سیاق و سباق دے حوالے تو‏ں غلط اے۔ انہاں تن مواقع اُتے۔ بہرحال ڈاکٹر مصطفیٰ حسینی طباطبائی تے کچھ ہور اہل قرآن شیعہ کسی حد تک "اہل قرآن" نيں تے "کیتا قرآن نو‏‏ں حدیث دے بغیر سمجھیا جا سکدا اے " اُتے انہاں دی آڈیو درس تے مقالے موجود نيں۔تے"نہضت ربانی" جو ایران دے اہل قرآن وی سمینو‏ں جاندے نيں ڈاکٹر کلہر وی حسبنا کتاب اللہ نو‏‏ں عین حق تے درست قرار دیندے نيں۔لیکن اکثر و بیشتر اہل قرآن شیعہ قرآن و متواتر احادیث جو خلاف قرآن و عقل نا ہاں اوہدی حجیت دے قایل نيں۔تے قرطاوہدی حدیث نو‏‏ں مسترد کردے نيں آیت اللہ برقعی دی اس موضوع اُتے بہت زیادہ تحقیق اے.
بارہ خلیفہ/امیر/امام والی روایت
اہل قرآن شیعہ بارہ امام والی لوح جابر اثناعشری کتب دی روایت تے شیعہ سنی دی بارہ خلفا دی روایت نو‏‏ں رد کردے نيں۔ان دے خیال وچ خلفاء والی روایت تے خلافت 30 سال تک رہے گی پھر ملوکیت ایہ روایت متصادم اے، 30 سال وچ بارہ خلیفہ امام کون کون سن .؟ اس دے علاوہ بارہ خلیفہ والی روایت دے بعض روایت وچ انہاں بارہ دی بیعت اُتے امت اتفاق کرے گی پھر اتفاق/اجماع امت دی ایہ سعادت تے بیعت اثناعشری دے جو گیارہ امام گزرے اس وچو‏ں کتنے نو‏‏ں ایہ سعادت ملی خلافت ملی؟ تے یا روایت اے کہ ایہ سب قریش تو‏ں ہون گے تو حسن ع یا حسین ع دی اولاد تو‏ں ہونا یا معصوم ہونے دا ذکر نئيں اورنہ واجب الاطاعت مفترض الطاعۃ ہونے کا۔ ہور انہاں دے نام بتائے نئيں گئے پھر اسنو‏ں پیشن گوئی تو‏ں زیادہ اہمیت نئيں دے سکدے جداں کہ 30 جھوٹے کذاب دجال مدعیان نبوت ہونے یا پھر شیعہ اثناعشری کتب وچ امام مہدی فرزند حسن عسکری ع دے بعد بارہ ہور مہدی آنے دی پیشن گوئی اے کیتا انہاں 30 مدعیان نبوت تے بارہ مہدیاں دے نام وی رسول ص نے بتائے یا انہاں دے نام اُتے مورخین تے محدثین اختلاف دے شکار نيں َ؟اس موضوع اُتے حیدر علی قلمداران نے مفصل بحث لکھی اے " کتاب شاھراہ اتحاد بررسی نصوص امامت" تے کتاب "بت شکن(الکافی عقل و قرآن دے خلاف روایات)" آیت اللہ برقعی نے وی مدلل گفتگو دی اے۔
اوقات نماز
اہل قرآن شیعہ نمازاں دے الگ الگ پڑھنے دے قایل نيں تے علی ع نے نہج البلاغہ تے وقعہ صفین تے الغارات وچ جو اوقات الگ الگ بتائے نيں۔اسی نو‏‏ں درست قرار دیندے نيں تے علی اصغر بنابی تے آیت اللہ برقعی دی مساجد وچ پنج وقت الگ الگ وقت وچ اذان و نماز باجماعت دا اہتمام ہوندا سی اہل قرآن شیعہ اذان وچ علی ع دی ولایت دی گواہی جس نیت تو‏ں خواہ قصد رجا وی ہو بدعت سمجھدے نيں البتہ ایہ باقی الفاظ اذان اثناعشری دے مطابق ہی دیندے نيں۔آغا سید مصطفیٰ حسینی طباطبایی دو نمازاں نو‏‏ں اکھٹا کرکے پڑھنے نو‏‏ں بدعت قرار دیندے نيں انہاں دے نزدیک رسول ص نے غدیر خم دے روز باوجود سفر دی حالت وچ ہونے دے نمازاں نو‏‏ں الگ الگ انہاں دے اوقات وچ پڑھی،جب کہ انہاں دا کہنا اے کہ امام حسین ع نے وی کربلا وچ روز عاشور(باوجود سفر وچ ہونے دے ) نماز ظہر نو‏‏ں اس دے افضل وقت وچ الگ کرکے پڑھی جمع کرکے عصر دی نماز نو‏‏ں نال ظہر دے نئيں پڑھی۔ پس آغا مصطفیٰ تے ہور اہل قرآن شیعہ ف کرکے حامل علما جمع صلاتین نو‏‏ں بدعت سمجھدے نيں تے انہاں دے نزدیک ایہ جمع بین صلاتین خلاف قرآن اے۔
نکاح ام کلثوم تے اسمائے فرزندان و دختران ائمہ ع
اہل قرآن شیعہ وچ نکاح ام کلثوم اُتے کچھ اختلاف اے کچھ اسنو‏ں قبول کردے نيں بعض نو‏‏ں اشکال اے۔ لیکن اکثریت ام کلثوم حقیقی بیٹی زہرا ع و علی ع دے عمر بن خطاب دے نال نکاح دے قایل نيں۔آیت اللہ برقعی کھتے نيں کہ عمر داماد علی ع سن جنہاں تاں ام کلثوم بنت فاطمہ دا نکاح ہويا تے عمر دے دو اولاد انہاں تو‏ں ہوئیاں .ایہی حیدر علی قلمداران دا نظریہ وی نيں۔آیمہ نے اپنے فرزنداں دے نام ابوبکروعمر عثمان تے بیٹیاں دے نام عائشہ رکہے. تے برقعی اسنو‏ں خلفا وعلی ع دے درمیان عدم رقابت تے دوستی و محبت دا ثبوت قرار دیندے نيں.
غلو ازم تے غلات
اہل قرآن شیعہ غلو تے غالیاں دے سخت خلاف تے انہاں دے ہتھ دا بناکھانا تے انہاں تو‏ں میل ملاپ نو‏‏ں درست نئيں سمجھدے .ان دے نزدیک غالی کائنات دے تمام مشرکین تو‏ں بدتر مشرک نيں تے انہاں لوگاں نے اہل بیت ع دے نال ایسا سلوک تے انہاں دی شان وچ غلو کیتا جداں عیسی عکے نال عیسائیاں نے کیتا۔ اہل بیت ع انہاں تو‏ں بری نيں تے روز قیامت انہاں غالیاں نو‏‏ں اپنا دشمن قرار دے کر انہاں تو‏ں برات دا اظہار کرن گے .اس موضوع اُتے حیدر علی قلمداران قمی نے "راہ نجات از شر غلات" دے نام تو‏ں بہترین کتاب لکھی.
صفات الھی
اہل قرآن شیعہ صفات خدائی ید،ساق،نظر وغیرہ دے حوالے تو‏ں اثناعشری،زیدی تے معتزلۂ تو‏ں متفق نيں انہاں الفاظ تو‏ں اوہ خدا دا ہتھ،ساق تے اللہ نو‏‏ں دیکھنا مراد نئيں لیندے اسی طرح استوی دے معنی وچ وی ایہ اثناعشری تے معتزلہ وزیدی شیعاں دا اسيں فکر نيں۔ان دے نزدیک اللہ نو‏‏ں دیکھنا ایہ اک ناممکن تے خلاف قرآن وسنت نظریہ اے۔
روضہ خوانی
روضہ خوانی دے نام اُتے اہل بیت ع تے ائمہ ہدی نو‏‏ں الوہیت دے مقام اُتے بٹھانا تے غلو مبالغہ آرائی اُتے مشتمل محافل عزاداری نو‏‏ں اہل قرآن شیعہ حرام جاندے نيں۔بقول انہاں دے انہاں مجالس وچ جھوٹ اُتے مبنی قصے کہانیاں سنائی جاندی نيں اس دے اوہ سخت خلاف نيں۔بلکہ ایسے جھوٹے مصائب دے انبار لگانا انہاں دے نزدیک اھل بیت ع تے امام حسین ع اُتے۔ سب تو‏ں وڈا ظلم اے۔
سنیاں دے پیچھے نماز
اہل قرآن شیعہ چونکہ تقیہ نو‏‏ں رد کردے نيں تے علی ع دا خلفاء دے پیچھے انہاں دی اقتدا وچ 25 سال نماز پڑھنا بطور تقیہ نئيں سی کہ علی ع 25 سال منفرد تے بغیر جماعت دے نماز پڑنيں .بلکہ مسلماناں دے نال جماعت وچ شریک ہوئے تے خلفا دے پیچھے نماز پڑھی بغیر تقیہ و انفرادی نیت دے .اس لئی اہل قرآن شیعہ سنیاں دے پیچھے بغیر تقیہ تے انفرادی نیت دے بغیر نماز پڑھنے نو‏‏ں درست سمجھدے نيں.
ولایت تکوینی تے تفویض
اہل قرآن شیعہ دے افراد ولایت تکوینی تے تفویض دا عقیدہ نئيں رکھدے تے اسنو‏ں شرک قرار دیندے نيں۔خطبہ بیان تے ہور دعاآں تے خطبات نو‏‏ں شرک و غلو آمیز کلام تے ائمہ ھدی نو‏‏ں مبری قرار دیندے نيں۔درسی از ولایت آیت اللہ برقعی تے راہ نجات از شر غلاۃ-ولایت اس موضوع اُتے اعلیٰ کتب نيں.
حوالے
گٹھ:اصلاح شیعیت گٹھ:شیعیت گٹھ:شیعہ مکاتب فکر گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
اوٹ کونگزبورگ
اوٹ کونگزبورگ السائس، فرانس وچ اک قلعہ اے
گٹھ:فرانس دے قلعے گٹھ:فرانس
تاریورگے
تاریورگے پھلوالے بوٹیاں دی اک پتی اے جیدے وچ 10 ٹبر آندے نیں۔ تارہ پھل ایہدا سب توں وڈا ٹبر اے تے اوس باہجوں ای پتی دا ناں تاریورگے پیا اے۔
اپٹیسیکس ہوٹنٹوٹس
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
پنجابی پڑبولیاں
گھیبی
گھیبی پنجابی پنجاب دے اُبھے پاسے ضلع اٹک دے تھاواں پنڈی گھیب فتح جنگ بسال جنڈ تے دھراب دے کھیرے دے پاسے چ بولی جاندی اے۔
ڈیری
پنجابی پورے پنجاب دی زبان اے جو مختلف مقامات اتے لہجے دے معمولی فرق نال بولی جاندی اے اک پنجابی بولن والا انہاں سارے آں نوں آسانی نالسمجھ سکدا اے
پنجابی اپ بولیاں یاپنجابی اپ-بولیاں''' سانجھے پنجاب اتے اس دے نال نال پاکستان بھارت دے ہور علاقیاں وچ بولیاں جاندیاں پنجابی دیاں اپبولیاں نوں کیہا جاندا اے۔
پنجابی یونیورسٹی دی درجہ بندی
پنجابی یونیورسٹی پٹیالا نے پنجابی دے لہجےآں دی اک فہرست شائع کیتی اے جس دے مطابق پنجابی دے تھلویں لکھے لہجے نیں۔
ونڈ
بھاشا-سائنس ڈیپارٹمنٹ پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ دے مطابق پنجابی دیاں ہیٹھلیاں 28 اپبولیاں ہن :
ایہناں وچوں کجھ دا ویروا ہیٹھ مطابق اے:
ماجھی
'ماجھا' شبد دا مول مطلب اے مدھ، مطلب مرکز، وچکارلا جاں درمیانہ اے۔ پنجاب پنج دریاواں دی دھرتی دا ناں اے۔ ایہناں پنج دریاواں وچّ دو دریاواں دا ناں راوی اتے بیاس اے۔ ایہناں دوہاں دریاواں دے وچکارلے علاقے نوں ماجھا کیہا جان لگّ پیا۔ اس مجھلے کھیتر وچّ بولی جان والی بولی دا ناں ماجھی پے گیا۔
کھیتر
ماجھی ہن بھارتی پنجاب اتے پاکستانی پنجاب دے آرپار دیاں سرحداں اتے بولی جاندی اے۔ بھارتی پنجاب وچّ ماجھی پورے ضلع امرتسر، گرداس پور دیاں دو تحصیلاں-گرداس پور اتے بٹالا وچّ بولی جاندی اے۔ اس توں علاوہ فروزپور ضلعے دے کجھ کھیتراں وچّ وی ماجھی بولی جاندی اے۔ بیاس دریا دے دوآبے والے پاسے لگدے کھیتراں وچّ ماجھی بولی جاندی اے۔
دھنی ویونت
دھنی ویونت دے پکھ توں سر (tone) ماجھی دی اگھی خاصیت اے۔ ماجھی وچّ تنّ سراں - اچی، نیویں اتے پدھری اچاریاں جاندیاں ہن۔ سرایں دی ہوند نادی-مہانپران دھنیاں /گھ،جھ،ڈھ،دھ،بھ/ اتے سرینتری دھنی /ہ/ وغیرہ وکھ وکھ ستھتیاں اتے نربھر کردا اے۔ ماجھی دے شبد دیاں تنے ستھتیاں وچّ /ہ/ دھنی سر وچّ بدل جاندی اے۔ مثال وجوں 'ہور' دا ماجھی اچارن'اورھ'، تہاڈا دا 'تئھا ڈاکٹر' اتے 'جاہ' دا 'جائھ' اے۔ اس دے مقابلے ملوئی وچّ /ہ/ دا وئنجنی سروپ کئی تھاواں اتے قایم رہندا اے۔
ماجھی وچّ دوویں /ل/ دھنیاں پھنیمک پکھوں سارتھک ہن۔ ماجھی وچّ سوراں دا 'نرسندھی' جھکا وی جاری اے مطلب ماجھے وچّ عامَ طور اتے /ؤ/ دھنی نوں /آؤ/ ہی اچاردے ہن۔ جویں کراؤنا، سناؤنا وغیرہ نرسندھی اچارن ماجھی اے، پر اس دے مقابلے تے ملوئی وچّ کرونا، سنونا سندھییکت اچارن ملدا اے۔ انج لکھت وچّ بھاویں ملوئی وی ماجھی وانگ ہی لکھی جاندی اے۔ عامَ پنجابی وچّ ناسکی وئنجن تنّ (ن، ن، م) ہی اچارے جاندے ہن، پر ماجھی وچّ کتے کتے /ن/ تے /نج/ دی ہوند وی اے۔
ماجھی گرائمر
گرائمر پکھوں وی بہتی وکھرتا نہیں اے، بہت بھید اچارن اتے ووکیبولری دا ہی ہندا اے۔ جویں ماجھی دا بلارا 'تہاڈا' پڑنانو نوں دھیاڈا، دھیاڈے اتے تہانوں دی تھاں دھیانوں جاں تیانوں اچاردے ہن۔ اسیتراں ماجھی دے کجھ شبد بالکل نویکلے ہن۔ جویں: وانڈھے، سلونا، رمان، کھڑنا، بھاؤ، بھا، چھاہویلا، لوڈھا ویلا (ترکالاں)، گاڑی (اگے)، جھبدے (چھیتی)، کونا (کہنا)، بڈھی (گھروالی)، یاراں (گیاراں)، حویلی (پشواں دا واڑا) اتے ٹلی (لیر) وغیرہ کئی شبد ہن، جہڑیاں دوجیاں اپبولیاں اتے سٹینڈرڈ پنجابی وچّ نہیں ورتے جاندے۔ گرائمر دے پکھ توں ماجھی دی ولکھنتا ایہہ ضرور اے کہ ماجھی بولی ملوئی دے مقابلے سنجوگاتمک رچیاں دی دھارنی اے۔ ماجھی وچّ 'نے' سنبندھک بہت گھٹّ اے۔ ماجھی وچّ /اس کیہا، کن کیہا، ان کیہا، ہتھیں کیتا، اکھیں ڈٹھا، گڈیؤ لتھا/ وغیرہ سنجوگاتمک بنتراں بولن دی رچی اے۔ اسیتراں ماجھی دے بھوتکالی کردنت روپ وی دوجیاں اپبولیاں نالوں فرق والے ہن۔ /-ایا/ انتک کردنتی روپ عامَ پنجابی لچھن ہن۔ جویں 'پڑھ' توں 'پڑھیا، 'کر' توں 'کریا وغیرہ پر ایہناں دا نکٹ-تتسمی روپ /کیتا، سیتا/وی ورتوں وچّ آؤدا اے۔ ماجھی وچّ عامَ نالوں ودھ اجیاے روپ پرچلت ہن، جویں کہ ڈٹھا، ردھا، دھوتا، گدھا وغیرہ۔ ماجھی وچّ کجھ ہور نویکلے تتّ کریا دے اخیر وچّ جڑویں بولے جاندے ہن۔ جویں کہ آکھیا سو، کی کیتا سو وغیرہ۔
پوٹھوہاری/پہاڑی
پوٹھوہاری پاکستان وچّ پوٹھوہار دے علاقے وچّ بولی جاندی اے۔ اس دا کھیتر ضلع جہلم راولپنڈی اے۔ مگھی (مینوں)،تگھی(تینوں)،مارا(میرا)،ساڑا(ساڈا)۔ پوٹھوہاری وچّ ادھک دی بہت ورتی جاندی اے۔ رتا نوں رتا، پتہ نوں پتہ کیہا جاندا اے۔ اس وچّ شبداں دے شروع وچّ "ہ" جوڑن دی رچی اے۔ جویں ہک(اک)،ہتھے(اتھے)،ہنجھ(انجھ)،ہس(اس)،ہسّ(اس)۔ پوٹھوہاری وچّ کنوڑا نہیں ورتیا جاندا۔ اس وچّ کولی نوں کولی، چول نوں چول، پوڑی نوں پوڑی اتے توڑی نوں توڑی کہندے ہن۔
جنڈالی
جنڈالی بولی پاکستانی پنجاب وچّ بولی جاندی پنجابی دی اک اپبولی اے۔ ایہہ پوٹھوہاری، چھاچھی (ہندکو دی اپ بولی) اتے تھالوچی پنجابی بولیاں دا ملگوبھا اے۔ اسنوں آوانکاری وی کہندے ہن۔
کھیتر
ضلع بٹھنڈہ، سنگرور، فریدکوٹ، مکتسر، موگا، لدھیانہ اتے فروزپور دا کجھ حصہ شامل اے۔ پٹیالے ضلعے دی پچھمی حصہ وچّ ملوئی بولی جاندی اے۔ پھازلکا والے گٹھّ توں پار پاکستان والے پاسے دی کجھ سکھ-ہندو وسوں ملوئی بولدی اے۔ ملوئی وڈے کھیتر وچّ پھیلی ہون کر کے اس دیاں اگانھ کجھ لگھو-بولیاں ہن۔ بٹھنڈے توں اتلے پاسے دی بولی نوں 'اتاڑ' کیہا جاندا اے اتے فریدکوٹ دے ہیٹھلے والے پاسے دی بولی نوں 'ہٹھاڑ' کہندے ہن۔
ملوئی دیاں بھاشائی خاصیتاں
اتھے نادی مہانپران دھنیاں دی بجائے دی تھاں سر اچاری جاندی اے۔ پر سر ینتری وئنجن /ہ/ گوڑھ ملوئی وچّ اپنے وئنجنی سروپ وچّ قایم رہندا اے۔ ملوئی وچ /ن/ تے /نج/ ناسکی وئنجن کتے وی نہیں بولے جاندے ہن۔ فارسی دھنیاں /ف/، /خ/، /غ/، /ز/ وغیرہ دا وکھریواں ملوئی بلاریاں دے ذہن وچّ سارتھک نہیں ہندا۔ ملوئی وچّ الٹ جیبھی دھنیاں ولّ ماجھی دے مقابلے جھکا ودھ اے۔ جویں کہ تور نوں ٹور، ہیٹھاں نوں ڈھاہاں ملوئی وچّ بولے جاندے ہن۔ ملوئی وچّ مڈھلا سور لوپ کرن دا رجھان ودھیرے اے۔ جویں کہ: اناج نوں ناز، اکھنڈ نوں کھنڈ، عدالتاں نوں دالتاں، انند نوں نند، علاج نوں لاج اتے اک ویراں نوں کیراں وغیرہ بولیا جاندا اے۔ ملوئی وچّ وئنجن-دھنیاں دا انتر-وٹاندرا کرنا وی عامَ اے۔ جویں کہ شیر نوں چھیر، چھاتی نوں شاتی، سائیکل نوں شیکل، شتان نوں چھتان، سردی نوں شردی، چھاں نوں ساں، سڑک نوں شڑک، چھتر نوں شتر عامَ بولیا جاندا اے۔ 'بانجھ عورت' وچّ بانجھ شبد وی 'باج' (بناں) دا ملوئیکرن ہی اے۔ ناسکتا سمیت /و/ نوں /م/ اچارن دا رجھان اے۔ جویں: تیویں نوں تیمیں، اویں نوں امے، کویں نوں کمے، جاواںگا نوں جاماگا جاں کھاوانگا نوں کھامانگا وغیرہ۔ ملوئی وچّ انتم اکھر نوں /اے/ لاؤن دی بہت رچی اے۔ جویں: کیتٔے، گیئے، آکھیئے وغیرہ۔ /و/ نوں /ب/ عام بولیا جاندا اے ، جویں: بٹا، بیر، بیہ، باہگرو، بڈھ وغیرہ۔
گرائمر دے پکھ توں ملوئی دا سبھ توں نیاراپن اس دے نرالے پڑناو ہن۔ جویں کہ توں دی تھاں تیں، تہاڈا دی تھاں تھوڈا/سوڈا، تہانوں دی تھاں تھونوں/سونوں وغیرہ کئی رپانتر بولے جاندے ہن۔ 'اپنا' نوں 'آودا' ورتیا جاندا اے۔ سبندھک کا-کی-کے وی صرف ملوئی وچ ای بولے جاندے ہن۔ جویں: جیلے کا کھیت، جیتو کے منڈے، جیت کی بڑی۔ 'بڑی' شبد وی خالص ملوئی اے، جو کہ عورتاں لئی ورتیا جا رہا اے۔
ملوئی ووکیبولری
حاضری روٹی، تکھڑ دپیہرا، آتھن-اگن، وڈے تڑکے، نیں جانیئے، بلانئی، جما ای، کھبنی، کیراں، ایمے، اونئی، ایرکی جاں توکی (اس سال)، بگ گیئے، کاس نوں جانیگا، موہرے، ضدن، کدن، لونے، لوے، تھائیں، کھولا، جانے کھانیاں، ویراں وڈھیئے، ڈبڑیئے، دوجک جانیاں،ککن وغیرہ۔
دوابی
پنجاب دے دوآبے دے علاقے دی بولی نوں دوابی کیہا جاندا اے۔ دواب جاں دوابا شبد پنج+آب دی طرز اتے ہی بنیا اے۔ دوآبا (دو-آبا) دو دریاواں دے وچلے کھیتر نوں کیہا جاندا اے۔ ایوں دوابی ستلج اتے بیاس دے وچلے علاقے دی بولی لئی روڑھ ہویا شبد اے۔
کھیتر
ہشیارپور، جالندھر اتے کپورتھلہ ضلعیاں وچّ بولی جاندی اے۔
دوابی بھاشائی خاصیتاں
دوابی وچّ تنے سر - اچی، نیویں اتے پدھری کم شیل ہن۔ پر ملوئی وانگ دوابی وچّ ناسکی دھنیاں /ن/ اتے /نج/ دا اچارن نہیں ہندا اے۔ دنتی /ل/ اتے الٹ جیبھی /ل/ دوویں وئنجن دھنیاں دھنیاتمک پکھوں سارتھک اتے نکھیڑو ہن۔ دوابی وچّ /و/ اتے /ب/ دھنیاں انتر-وٹاندرا کردیاں ہن، مطلب 'وچّ' اتے 'بچّ' دووے بولیدے ہن۔ پر ودھیرے رجھان /ب/ دی اے۔ شبداں دے مدھ جاں انت اتے ناسکتا-سمیت /و/ نوں جتھے ملوئی وچّ /م/ بولیا جاندا اے، جویں امیں، کمیں، تمیں وغیرہ، اتھے دوابی وچّ وکھرے شبد ہی پرچلت ہن۔ جویں: اداں، کداں، اتے جداں وغیرہ۔ ماجھی دے الٹ پر ملوئی وانگ دوابی وچّ وی شبداں وچّ مدھورتی جاں انتر /ر/ نوں لوپ کرن دا رجھان اے۔ جویں پوتا، دھوتا، داتی، پتّ، سوت وغیرہ ماجھی وچّ پوترا، دوتھرا، داتری، پتر، سوتر ہن۔
دوابی گرائمر بنتر ملوئی نال کافی ملدی اے۔ بھوتکالی کریا سوچک /سی/ نوں ملوئی وانگ ہی دوابی وچّ صیغہ، سیگے، سیگی اتے سیگیاں وانگ ورتیا جاندا اے۔ کرمنیواچی اتے بھاووایچی بنتراں دوابی دیاں وکھریاں ہن۔ جویں کہ "میتھوں کم کر نہیں ہندا، فون کٹّ نہیں ہندا، جاں کھا نہیں ہندا" وغیرہ پنجابی دی کسے اپبولی وچّ نہیں ہن۔
اوہ گئے اوئے آ -	اوہ گئے ہوئے ہن اوہ گئے ائی آ- 	اوہ گئی ہوئی اے۔ ساریاں آئیاں آں - ساریاں آئیاں ہوئیاں ہن۔
دوابی نویکلی ووکیبولری
گبھے (درمیان)، گھے-پے (گھیؤ، پیو)، جنیت (جنّ)، پھیرے (انند کم)، بیبی (ماں)، بھاجی (بھرا)، بھاپا، بھائیا (پیؤ) وغیرہ
پوادھی اپبولی
پوادھ دی جڑ سنسکرت شبد "پوروَ اردھ" توں ممکن اے، جس دا مطلب اے 'چڑھدے والے پاسے دا ادھا حصہ' مطلب کہ پنجاب دا ادھ۔ پوادھ دے لوکاں نوں 'پوادھیئے' اتے پوادھ دی بولی نوں پوادھی کیہا جاندا اے۔
کھیتر
ضلع روپڑ، پٹیالے دا پوربی حصہ، ضلع سنگرور دے ملیرکوٹلا دا کھیتر، ستلج دے نال لگدی ضلع لدھیانے دی گٹھّ، امبالے دا تھانا صدر والا پاسہ اتے ضلع جیند دے کجھ پنڈ۔
بھاشائی خاصیتاں
پنجابی دیاں باقی اپ-بولیاں وانگ پوادھی وچّ وی سر موجود اے۔ پوادھی دی نیویں سر دی ورتوں ماجھی دی طرحاں اے اتے اچی سر دی ورتوں ملوئی دی طرحاں اے۔ پدھری جاں سانویں سر تناں وچّ اکو جہی اے۔ پوادھی وچّ انتلا /ہ/ نہیں اچاریا جاندا اے اتے ناسکی وئنجن /ن/ اتے /نج/ دی ورتوں وی نہیں ہندی اے۔ تالوی سنگھرشی شبد /ش/ وی نہیں اے، صرف دنتی /س/ اے۔ /و/ توں /ب/ اتے /م/ وچّ روپانترن ملوئی نالوں ودھ اے۔ دو سوراں وچلا /و/ اکثر /م/ وچّ بدلدا اے۔ جویں: سبیرا (سویرا)، سمبار کے (سنوار کے)، کاما رولی، کیماں (کنواں)، جامانگا، ایمے، سمگا (سگواں)، سرناما، جمائی، اتے تیمی وغیرہ۔ پوادھی وچّ بانگرو (ہریانوی) دے اثر ہیٹھ کجھ شبداں دے مڈھ وچّ ہرسو سوراں دی دیرگھتا ملدی اے۔ جویں: کھونوں (کھنو)، جھول (جھلّ)، اوسارُ، اوہاں، ایہاں (اوتھے، اتھے) وغیرہ۔ پوادھی دے اک پاسے ملوئی اتے دوجے پاسے بانگرو ہندی اے۔ پوادھی وچّ ہمانوں/مھانوں پڑنانو اے۔ اسطراں 'بچما' پوادھی دا سبندھک اے۔ "وچ" اتے "ماں (مے)" توں بنیا اے۔
ہم/ہمیں (اسیں، تھم/تھمے (توں، تسیں)، مھارے/تھارے (ساڈے، تہاڈے)، تھانوں (تینوں)، ایو (ایہہ)، ساتوں (ساتھوں) وغیرہ پڑنانو شامل ہن۔ پوادھی دے سبندھک وی خاص ہن، جو کہ ہور پنجابی اپ-بولیاں توں وکھرے ہن۔ جویں کہ: گیل (نال)، لوے (نیڑے)، کنیؤ (پاسیو)، اوڑی (طرف)۔ کجھ کارکی سبندھک وی ویکھن یوگ ہن۔ جویں کہ: کاس ماں (کس وچّ)، کاتے (کس کر کے)، ککا (کس کا)، جاس نوں (جس نوں)، پر (اتے)، کنوں (کس نوں)، کھینوں (کنھاں نوں) وغیرہ۔
٭کریا وشیشن: اب (ہن)، ابکے (ایتکاں)، اکن، ایکن، اوگل (ادوں) کوگل (کدوں)، جوگل (جدوں)، توگل (تدوں) وغیرہ۔ بھوتکالی معاون کریاواں بالکل وکھریویں والیاں ہن۔
جویں: گیا تی، گئے تے، گیا تا، گئیاں تیاں وغیرہ۔ کئی پوادھی اکاکیاں وچّ تھی، تھا، تھیاں، اتے تھے وی بولدے ہن۔ جاہا (جاندا اے)، کھاہا (کھاندا اے)، دیہا (دندا اے)۔
پوادھی وچّ بھوکھدور لئی دو پچھیتر /-گ/ اتے /-ایں/ ورتے جاندے ہن۔ "جیلا کھیت باہیگا" جاں "جیلا کھیت نہ بااے" وغیرہ۔
وارتالاپ ونگی
رے بنتا توں کتھے جاہاں؟ کتے بی نی۔ توں جھوٹھ کد تے بولن لگ گیا؟ کیوں اس ماں جھوٹھ کی کیڑھی بات اے۔
پوادھی وچ نویکلی وکیبلری
گورو (ڈنگر)، چتولیاں (نواں جمیا بچہ)، سنگھ جی (سہرا)، گنٹھ/گٹھ (گنڈھ)، چھوکڑی (کڑی)، مھیس (مجھ)، گھرڑ (ادھرڑکی لسی)، چاسنی (کڑاہی)، گیں (گاؤ)، اگن-آتھن (سویر-شام)، کچرا (خربوزہ)، بانسن (بھانڈا)، بھت (چول)، بیائی (سوئی مجھ)، تے تھوڑ (تھاں)
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی بولی گٹھ:پنجابی
ضلع سون بھدر
گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
سکاٹ کاؤنٹی، کینٹکی
سکاٹ امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
اپٹیسیکس اناوکسیس
اپٹیسیکس اناوکسیس پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
دیگ و تیغ و فتح
شاعری
دیگ و تیغ و فتج بیدرنگ یافت از گرو نانک گوبند سنگھ
(کھان پین، زور تے جت رکے بغیر نانک تے گوبند سنگھ دے تحفے نیں)
راج کریگا خالصہ اک رہے نان کوئی خوار ہوے سبھ ملینگے بچے شرن جو ہوۓ
پائی ڈی ڈوم
thumbnail پائی ڈی ڈوم فرانس دے صوبے اوورن دے ضلع پائی ڈی ڈوم وچ اک وڈا لاوے نال بنیا گمبد اے۔ ایہ1.465 میٹر اچا اے۔
سینٹ شیپل
سینٹ شیپل پیرس فرانس وچ اک گرجا اے۔
شیلبی کاؤنٹی
شیلبی  امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
اپٹیسیکس جاپوننسس
اپٹیسیکس جاپوننسس پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
سٹی ڈی کارکسن
سٹی ڈی کارکسن فرانس دے صوبے لانگدوک-روسیون دے ضلع اود وچ اک پرانا تریخی قلعہ شہر اے۔
نووسیبیرسک اوبلاست
روس اک وفاق اے تے 1 مارچ 2008ء توں اسدیاں 83 وفاقی اکائیاں نیں ۔ 1993ء چ اسدے وفاقی علاقےآں دی گنتی 89 سی ، پر 2008ء چ ایہہ گھٹ کے 83 ہوگئی ، اسدی وجہ مختلف علاقآں نوں ملا کے نویں علاقے بنانا اے ۔ روس دے صوبےآں نوں اوبلاست آکھیا جاندا اے ، اس ویلے روس دیاں 83 وفاقی اکائیاں چوں 46 اوبلاست نیں ۔ اوبلاست دا گورنر وفاق نامزد کردا اے تے پارلیمنٹ دا انتخاب مقامی طور اتے ہندا اے نووسیبیرسک اوبلاست روس دے 46 اوبلاستاں چوں اک اوبلاست اے ، اسدا راجگڑھ نووسیبیرسک شہر اے ۔
سٹی ڈی کارکسن
گٹھ:فرانس
ضلع سنت روی داس نگر
ضلع سنت روی داس نگر پعارت دے صوبے اتر پردیش دا اک ضلع اے۔
سمپسن کاؤنٹی
سمپسن امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
چک 133 سولاں ایل
چک 133 سولاں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
تاسوعہ
تاسوعہ 9 محرم الحرام دا دن تے اس تو‏ں مراد واقعۂ کربلا د‏‏ی تاسوعہ (٩محرم سنہ 61ھ قمری) ا‏‏ے۔ ايس‏ے دن سنہ 61ھ وچ شمر، عبید اللہ بن زیاد دا خط لے ک‏ے کربلا وچ داخل ہويا جس وچ عمر بن سعد بن ابی وقاص نو‏‏ں حکم دتا گیا سی کہ یا تاں اوہ امام حسین(ع) دے نال سخت رویہ اپنائے یا فیر لشکر د‏‏ی قیادت شمر دے سپرد کر دے۔ عمر بن سعد نے لشکر د‏‏ی کمان شمر نو‏‏ں سپرد کرنے تو‏ں اجتناب کيتا تے امام حسین(ع) دے خلاف جنگ دے لئی تیار ہويا۔ اس دن عمر بن سعد دے لشکر نے خیام حسینی د‏‏ی طرف یلغار کرنے دا ارادہ کيتا تاں امام حسین(ع) نے اپنے بھائی حضرت عباس علیہ السلام نو‏‏ں ابن سعد د‏‏ی طرف بھیجیا کہ اوہ انہاں نو‏ں اک رات د‏‏ی مہلت دے۔
ہور ايس‏ے دن شمر حضرت عباس علیہ السلام(ع) تے ام البنین دے دوسرے بیٹےآں دے لئی امان نامہ لے ک‏ے آیا لیکن عباس بن علی(ع) نے امان نامہ قبول نئيں کيتا۔ ايس‏ے بنا اُتے ایہ دن شیعیان اہل بیت(ع) دے نزدیک بہت زیادہ مذہبی اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ شیعیان اہل بیت(ع) تاسوعہ نو‏‏ں یوم عباس بن علی(ع) دے طور اُتے منا‏ندے نيں تے اسنو‏ں روز عاشورہ د‏‏ی مانند تعظیم تے تکریم تے احترام تے عقیدت تو‏ں منا‏ندے نيں تے اس دن عباس علمدار(ع) دے فضائل بیان کردے نيں تے انہاں د‏‏ی عزاداری کردے نيں۔ اس دن ایران وچ ، عاشورہ د‏‏ی مانند سرکاری چھٹی ہُندی ا‏‏ے۔
تاسوعہ دے معنی
محرم الحرام دے نويں دن نو‏‏ں "تاسوعہ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تاسوعہ عربی دے لفظ "تسع" ـ بمعنی 9 یا نويں تو‏ں ماخوذ اے لیکن اس د‏ی شہرت دا سب واقعات نيں جو محرم الحرام سنہ 61 ھ نو‏‏ں کربلا د‏‏ی زمین اُتے رونما ہوئے نيں۔
واقعات
تاسوعہ دا دن اوہ آخری دن اے جس دن د‏‏ی امام حسین(ع) تے آپ(ع) دے اصحاب نے رات وی دیکھی تے ایہ دن واقعہ کربلا د‏‏ی شب تو‏ں منسلک اے جسنو‏ں شب عاشور کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عاشور د‏‏ی شب دے بوہت سارے واقعات نيں جو اک مستقل مضمون دے متقاضی نيں۔
کربلا وچ شمر د‏‏ی آمد
9 محرم ـ تاسوعہ ـ دے دن دوپہر تو‏ں پہلے شمر بن ذی الجوشن چار ہزار سپاہی لے ک‏ے کربلا وچ داخل ہويا۔، اوہ عمر بن سعد دے لئی عبیداللہ بن زیاد دا خط لے ک‏ے آیا سی چنانچہ کربلا پہنچدے ہی اس نے خط ابن سعد دے سپرد کيتا۔ اس خط وچ ابن زياد نے ابن سعد نو‏‏ں حکم دتا سی کہ یا تاں امام حسین(ع) نو‏‏ں بیعت اُتے مجبور کرے یا فیر آپ(ع) دے خلاف لڑائی چھیڑ دے۔
عبید اللہ نے اس خط دے ضمن وچ عمر بن سعد نو‏‏ں دھمکی آمیز انداز تو‏ں لکھیا سی کہ جے اوہ اس دے احکامات د‏‏ی مکمل تعمیل نہ کرے تاں اسنو‏ں لشکر تو‏ں کنارہ کشی کرکے اس د‏ی سربراہی دا عہدہ شمر دے سپرد کرنا پئے گا۔. ..
لیکن ابن سعد نے شمر تو‏ں کہیا: "ميں لشکر د‏‏ی امارت تواڈے حوالے نئيں کراں گا تے وچ تیرے وجود وچ اس کم د‏‏ی اہلیت نئيں دیکھ رہیا ہاں چنانچہ وچ اس کم نو‏‏ں خود ہی انجام تک پہنچیا داں گا؛ تسيں صرف پیدل دستےآں دے سالار رہو"۔. ..
ام البنین دے بیٹےآں دا امان نامہ
(کوفہ وچ ) شمر نے عمر سعد دے لئی عبید اللہ دا خط لینا چاہیا تاں اس نے ام البنین(س) دے بھتیجے عبداللہ بن ابی المحل دے نال مل ک‏ے اپنے بھانجاں دے لئی امان نامہ دینے د‏‏ی درخواست کيتی۔ عبید اللہ نے اس تجویز نو‏‏ں پسند کيتا۔.
عبد اللہ بن ابی المحل نے مذکورہ امان نامہ اپنے غلام "کزمان یا عرفان" دے ہتھو‏ں کربلا ارسال کيتا تے کربلا پہنچنے دے بعد امان نامے دا متن ام البنین(س) دے فرزنداں دے لئی پڑھیا۔ لیکن انھاں نے امان نامہ مسترد کر دتا۔. .
دوسری روایت دے مطابق شمر خود ہی امان نامہ لے ک‏ے کربلا وچ عباس بن علی(ع) تے انہاں دے بھائیاں عبداللہ، جعفر تے عثمان نو‏‏ں پہنچایا۔.
عباس(ع) تے انہاں دے بھائی ابا عبداللہ الحسین(ع) دے پاس بیٹھے سن تے شمر دا جواب دے رہے سن ۔ امام(ع) نے بھائی عباس(ع) تو‏ں فرمایا: "گو کہ اوہ فاسق اے لیکن اس دا جواب دے دو، بے شک اوہ تواڈے مامؤاں وچو‏ں اے ". عباس، عبداللہ، جعفر تے عثمان علیہم السلام باہر آئے تے شمر تو‏ں کہیا: "کیہ چاہندے ہو؟" شمر نے انہاں تو‏ں کہیا: "اے میرے بھانجو! تسيں امان وچ ہو؛ ميں نے تواڈے لئی عبید اللہ بن زیاد تو‏ں امان نامہ حاصل کيتا اے ". لیکن عباس تے انہاں دے بھائیاں نے مل ک‏ے کہیا: "خدا تسيں اُتے تے تواڈے امان نامے اُتے لعنت کرے؛ ایہ کِداں ہوئے سکدا اے کہ اسيں امان وچ ہاں تے بنت پیغمبر د‏‏ی اولاد (ص) امان وچ نہ ہاں"۔. .
ام البنین سلام اللہ علیہا(س) دے بیٹےآں د‏‏ی طرف تو‏ں ابن زیاد دا امان نامہ مسترد ہونے دے بعد عمر بن سعد نے لشکر نو‏‏ں حکم دتا گیا کہ جنگ کيت‏ی تیاری کرن؛ چنانچہ سب سوار ہوئے تے جمعرات 9 محرم بوقت عصر امام حسین(ع) تے آپ(ع) دے اصحاب تے خاندان دے خلاف جنگ دے لئی تیار ہوئے۔. .
جنگ کيت‏ی تیاری
9 محرم بوقت عصر صحرائے کربلا وچ عمر بن سعد د‏‏ی سپاہ د‏‏ی نقل تے حرکت ودھ گئی تے عمر سعد امام حسین(ع) دے خلاف جنگ دے لئی تیار ہويا تے اپنی سپاہ نو‏‏ں وی جنگ دے لئی تیار ہونے دا حکم دتا۔ اس نے اپنی سپاہ وچ منادی کرا دتی کہ
کوفی سب سوار ہوئے تے جنگ دے لئی تیار۔. .
لشکر وچ شور تے ہنگامہ بپا ہويا، امام(ع) اپنے خیمے دے سامنے اپنی تلوار اُتے ٹیک لگائے بیٹھے سن ۔ انہاں د‏‏ی بہن حضرت زینب(س) کوفیاں دے لشکر دا شور تے غل سن کر بھائی دے نیڑے آئیاں تے کہیا: "بھائی جان! کیہ تسيں نیڑے تر آنے والی صسجے سن رہے نيں؟"۔ امام حسین(ع) نے سر اٹھا ک‏ے فرمایا: "ميں نے نانا رسول اللہ نو‏‏ں خواب وچ دیکھیا تے آپ  نے میرے تو‏ں مخاطب ہوک‏ے فرمایا: "بہت جلد ساڈے پاس آؤگے"۔ امام حسین(ع) نے عباس بن علی(ع) نو‏‏ں فرمایا: "اے عباس! میری جان فدا ہوئے تسيں پر، اپنے گھوڑے اُتے سوار ہوجاؤ تے انہاں دے پاس جاؤ تے پُچھو کہ اوہ کیہ چاہندے نيں تے کس لئی اگے ودھ آئے نيں؟"۔
حضرت عباس(ع) زہیر بن قین تے حبیب بن مظاہر سمیت 20 سواراں دے ہمراہ دشمن د‏‏ی طرف گئے تے اور انہاں تو‏ں پُچھیا: "کیہ ہویا اے ؟ تے تسيں چاہندے کيتا ہو؟" انہاں نے کہیا: "امیر دا حکم اے کہ اسيں آپ تو‏ں کہہ داں کہ یا بیعت کرو یا جنگ دے لئی تیار ہوجاؤ"۔ حضرت عباس علیہ السلام نے کہیا: "اپنی جگہ تو‏ں نہ بڑھو جدو‏ں تک وچ ابا عبداللہ (ع) دے پاس جا ک‏ے تواڈا جواب نہ لے آؤں"۔ اوہ مان گئے چنانچہ حضرت عباس(ع) اکیلے امام حسین(ع) د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تو‏ں کہ انہاں نو‏ں پیش آمدہ صورت حال تو‏ں آگاہ کرن۔. ..
امام حسین(ع) نے حضرت عباس(ع) تو‏ں فرمایا: "اگر تواڈے لئی ممکن ہوئے تاں انہاں نو‏ں راضی کرو کہ جنگ نو‏‏ں کل تک ملتوی کرن تے اج رات نو‏‏ں سانو‏ں مہلت داں تو‏ں کہ اپنے پروردگار دے نال راز تے نیاز کرن تے اس د‏ی درگاہ وچ نماز بجا لاواں؛ خدا جاندا اے کہ وچ اس د‏ی بارگاہ وچ نماز تے اس د‏ی کتاب د‏‏ی تلاوت نو‏‏ں بہت زیادہ دوست رکھدا ہون۔.
جب تک عباس(ع) امام حسین(ع) دے نال گفتگو ک‏ر رہ‏ے سن، انہاں دے ساتھیاں حبیب بن مظاہر تے زہیر بن قین نے وی موقع تو‏ں فائدہ اٹھا ک‏ے ابن سعد د‏‏ی سپاہ دے نال گفتگو د‏‏ی تے انہاں نو‏ں امام حسین(ع) دے نال جنگ تو‏ں باز رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی جدو‏ں کہ ايس‏ے حال وچ اوہ ابن سعد دے سپاہیاں نو‏‏ں پیشقدمی تو‏ں وی روکے ہوئے سن ۔. .
ابوالفضل العباس(ع) دشمن دے سپاہیاں د‏‏ی طرف واپس آئے تے امام حسین(ع) د‏‏ی جانب تو‏ں اک رات د‏‏ی مہلت دا مطالبہ انہاں تک پہنچایا تے ايس‏ے رات تاسوعہ د‏‏ی انہاں تو‏ں مہلت منگی۔ ابن سعد نے امام حسین(ع) تے آپ(ع) دے اصحاب نو‏‏ں اک رات د‏‏ی مہلت د‏‏ی دے دی۔. اس دن امام حسین(ع) تے آپ(ع) دے خاندان تے اصحاب تے انصار دے خیام دا محاصرہ کيتا گیا۔
امام صادق(ع) د‏‏ی حدیث
امام جعفر صادق علیہ السلام نے اک حدیث دے ضمن وچ اس روز د‏‏ی توصیف کردے ہوئے فرمایا:
اہل تشیع دے ہاں اس دن د‏‏ی اہمیت
اس دن رونما ہونے والے واقعات د‏‏ی بنا اُتے ایہ دن شیعاں دے نزدیک بہت زیادہ اہمیت رکھدا ا‏‏ے۔ شیعیان اہل بیت(ع) تاسوعہ نو‏‏ں قمر بنی ہاشم عباس(ع) تو‏ں منسوب کردے نيں؛ تے اسنو‏ں روز عاشورہ د‏‏ی مانند احترام تے عقیدت تو‏ں منا‏ندے نيں تے اس دن عباس علمدار(ع) دے فضائل تے مصائب بیان کردے نيں تے انہاں د‏‏ی عزاداری کردے نيں۔
اس دن ایران تے بعض شیعہ اکثریت‏ی ملکاں وچ عاشورہ د‏‏ی مانند سرکاری چھٹی ہُندی اے ؛ اس دن وی عزاداری دے عظیم اجتماعات کیتے جاندے نيں تے عزادارےآں دے دستے تے جلوس کڈے جاندے نيں تے لوک زنجیر زنی تے ماتم کردے نيں۔
بیرونی ربط
یوم تاسوعہ دے واقعات
گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:اسلامی مقدس ایام گٹھ:اسماعیلیت گٹھ:اہل بیت گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:خانہ معلومات تعطیل مع غیر موجود فیلڈ گٹھ:کربلا گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
آرام جان بیگم
آرام جان بیگم، مغل شہنشاہ نور الدین محمد جہانگیر کی پانچویں بیگم تھی۔آرام جان بیگم سوائے حسن وجمال ظاہری کے عقل و دانش اور عیش و نشاط کا کافی سرمایہ رکھتی تھی۔ اگرچہ جہانگیر کی اور بیگمات بھی خوش سلیقہ اور جدت طبع میں طاق تھیں لیکن اس کی ذکاوت کو نہیں پہنچ سکتی تھیں۔ وہ شاعرہ بھی تھی۔ اس کے فارسی کے اشعار اور قصائد کی تعداد کافی تھی لیکن وہ طبع نہیں ہو سکے۔
اس کی حاضردماغی اور برجستہ گوئی درج ذیل واقعہ سے منسوب اے۔
تو بادشاه جهانی جهان ز دست مده
کہ بادشاہ جہان را جهان بکار آید
جہانگیر یہاں سے مایوس ہوکر اپنی ایک اور بیوی حیات النساء بیگم کے پاس پہنچا۔ ان نے بھی واقعہ سن کر مندرجہ زیل شعر پڑھا۔ ،
انا منی
اننا منی (23 اگست 1918 - 16 اگست 2001) اک بھارتی طبعیات (فزکس) اتے میٹیؤرولوجسٹ (موسمیاتی سائنسدان) سی۔ ایہہ بھارتی محکمہ موسمیات دی ڈپٹی ڈائریکٹر جنرل رہی اے۔ اسنے موسم جانکاری نال تعلق رکھر آلے آلات دی ترقی چ بھرپور حصہ پایا ۔ اسنے شمسی توانائی ،اوزون اتے ہوائی توانائی دے بارے تحقیقی کم کیتے اتے کئی سائنسی تحقیقی مقالے لکھے۔
آرام جان بیگم
جہاں خوش است ولیکن نجات می باید
انا منی
انھا منی (23 اگست 1918 – 16 اگست 2001) اکّ بھارتی طبیعات دان اتے موسم سائنسدان سی۔ ایہہ بھارتی موسم سائنس ڈیپارٹمنٹ دی ڈپٹی ڈائریکٹر جنرل رہی ہن۔ ایہناں نے موسم جانکاری نال متعلق ینتراں دے ترقی وچ اہم یوگدان پایا۔ ایہناں نے سورجی کرناں، اوجون اتے ہوا توانائی دے بارے کھوج کم کتے اتے کئی سائنسی کھوج پتر لکھے۔
آرام جان بیگم
اگر حیات بناشد جہاں چہ کار آید
انا منی
مڈھلا جیون
اننا منی پیرمیدھ، ٹراونکور وچّ پیدا ہوئی۔ اسدے پیؤ اک سول انجنئر سی۔ اوہ اپنے ماں پیؤ دی اٹھویں اولاد سی۔ بچپن دوران اسنوں پڑھن دا بہت زیادہ شوق سی۔ اوہ وائیکوم ستیاگرہ دوران مہاتما گاندھی دے کماں توں کافی متاثر ہوئی۔ قومی لہر تو متاثر ہو کہ اسنے صرف کھڈی کپڑیاں دا استعمال شروع کیتا۔ اسدا طب وچّ کم کرن دا من سی پر فزکس وچّ شوق دی وجہ کرکے اسنے اس دی پڑھائی کیتی۔ 1939 وچّ، ایہہ پریزیڈینسی کالج، مدراس توں فزکس اتے کیمسٹری چ بی. ایس. سی. دی ڈگری حاصل کرکے گریجوئیشن کیتی۔
سکھیا
اوہ ناچ نوں اگے ودھاؤنا چاہندی سی، پر اس نے فزکس دے حق وچ فیصلہ لیا، کیونکہ اس نوں ایہہ موضوع پسند سی۔ 1939 وچ، اس نے مدراس دے پچییاپسّ کالج توں، فزکس اتے کیمیا سائنس وچ بی۔ایسّ۔سی۔ آنرز دی ڈگری حاصل کیتی۔ 1940 وچ، اس نے بینگلرو دے انڈین انسٹیچیوٹ آف سائنس وچ کھوج لئی سکالرشپ حاصل کیتی۔ 1945 وچ، اوہ فزکس وچ گریجوئیٹ دی پڑھائی کرن لئی لنڈن دے امپیریئل کالج چلی گئی۔ حالانکہ، اس نے موسم سائنس دے ینتراں وچ مہارت حاصل کیتی۔
کیریئر
پچائی کالج توں گریجوئیٹ ہون توں بعد، اس نے پرو: سلیمان پپئیا دے ماتحت کم کیتا، روبی اتے ہیرے دیاں آپٹیکل خاصیتاں دی کھوج کیتی۔ اس نے پنج کھوج پتراں نوں لکھوایا اتے اپنا پی۔ ایچ۔ڈی۔ کھوج پربندھ پیش کیتا، پر اس نوں پی۔ ایچ۔ڈی۔ دی ڈگری نہیں دتی گئی کیونکہ اس کول فزکس وچ ماسٹر دی ڈگری نہیں سی۔ 1948 وچ بھارت پرتن توں بعد، اوہ پنے وچ موسم ڈیپارٹمنٹ وچ شامل ہوئی۔ اس نے موسم سائنس دے اپکرناں اتے کئی کھوج پتر شائع کیتے۔ اوہ زیادہ تر برٹین توں آیات کیتے موسم سائنس دے ینتراں دا پربندھ کرن لئی ذمہ وار سی۔ 1953 تک، اوہ اس لئی کم کرن والے 121 آدمیاں نال ڈویزن دی مکھی بن گئی سی۔
آرام جان بیگم
جہان و حیات ہمہ بے وفا است
فنا را نگاہ دار کہ آخر فنا است
سب کی طرت سے مایوس ہو کر جہانگیر نے آرام جان بیگم کو بلایا اس نے شہنشاہ کی بات سن کر کہا کہ آپ میرے سامنے کھیل و بازی کا وہ نقشہ رکھیں ، تو است دیکھ کر شاید میرے ذہن میں کوئی چال آجائے ۔ جہانگیر نے شطرنج کی وہ بازی اس وقت جس نہج پر تھی اپنی ملکہ کو دکھانے کا انتظام کیا، ملکہ نے شاید جھروکے سے جا کر اس بساط کو دیکھا تھا۔ جب آرام جان بیگم نے شطرنج کی بساط پر سجی وہ بازی دیکھ لی تو کہا ، جہاں پناہ ؛
شاہا دو رخ بدہ و دلا م را مدہ
انا منی
کیریئر
اپنے کم نوں ڈونگھائی نال وقف، انھا منی نے ویاہ نہیں کروایا۔ اوہ کئی سائنسی ادارےآں جویں کہ انڈین نیشنل سائنس اکیڈمی، امریکی موسم سائنس سوسائٹی، قومانتری سولر توانائی سوسائٹی، عالمی موسم سائنس ادارہ (ڈبلیو۔ایم۔او۔)، انٹرنیشنل ایسوسی ایشن فار موسم سائنس اتے وایومنڈل پھجکس، آدی نال جڑی ہوئی سی، 1987 وچ، اوہ انسا کیار رمناتھن میڈل وصول کنندہ سی۔
آرام جان بیگم
پیل و پیادہ پیش کن اسپ کشت مات
انا منی
کیریئر
اس نوں 1969 وچ ڈپٹی ڈائریکٹر جنرل دے طور اُتے دلی تبدیل کر دتا گیا سی۔ 1975 وچ، اس نے مصر وچ ڈبلیو۔ایم۔او۔ صلاح کار وجوں سیوا کیتی۔ اوہ 1976 وچ بھارتی موسم ڈیپارٹمنٹ دے ڈپٹی ڈائریکٹر جنرل دے عہدے توں سیوامکت ہوئی۔
آرام جان بیگم
جهانگیر اس شعر کوسن کر پڑھک گیا اور بے اختیارآرام جان کا ماتھا چوم لیا اوراس کی روشن دماغی پر عش عش کرتا ہوا گیا اور اس شہزادے سے بازی جیت لی۔ اس واقعے سے آرام جان کی طباعی اور ذہانت کا بخوبی اندزه ہوتااے۔
حوالے
گٹھ:مغل راج دیاں عورتاں
انا منی
کیریئر
1994 وچ اوہ سٹروک توں پیڑت سی اتے 16 اگست 2001 نوں ترووننتپرم وچ اس دی موت ہو گئی۔
عالمی موسم سائنس تنظیم نے اس نوں 100 جم دن اُتے یاد کیتا اتے انھا دی انٹرویو دے نال-نال اس دی جیون پروفائیل شائع کیتی۔
حوالے
== باہرلے جوڑ ==
گٹھ:بھارت گٹھ:بھارتی سائنسدان گٹھ:سائنسدان گٹھ:1918 دے جم گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
اپٹیسیکس کوبیاشی
اپٹیسیکس کوبیاشی پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
چک 134 سولاں ایل
چک 134 سولاں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ضلع الور
ضلع الور بھارت ، راجستھان دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:راجستھان دے ضلعے
بنولا
کپا دے بی نوں بنولا کیندے نے۔ بنولے چوں تیل کڈ کے اونہوں بڑے کماں چ استعمال کیتا جاندا اے تے ایدے چھلکے نال کھاد بنائی جاندی اے۔
کمل رندیوے
کمل رندیوے، (کمل سمرتھ،1917–2001) بھارتی زنانی سائنسدان سی، جو کینسراں اتے وائرساں درمیان تعلقاں بارے اپنے کیتے کم لئی جانی جاندی اے۔ اوہ انڈین وومین سائنٹسٹس ایسوسی ایشن دے بانیاں وچوں اک سی۔ اسنوں 1982 وچّ جذام دے روگیاں لئی اپنے کم لئی پدم بھوشن ملیا سی۔
اسنے 1960ویاں وچّ، ممبئی دے انڈین کینسر ریسرچ سینٹر وچّ بھارت دی پہلی ٹشو کلچر ریسرچ لبارٹری قائم کیتی سی۔
شنگھائی ورلڈ فائنینشیل سنٹر
بارلے جوڑ
گٹھ:چین گٹھ:چین دیاں عمارتاں
اپٹیسیکس ناسوٹس
اپٹیسیکس ناسوٹس پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
نووگورد اوبلاست
روس اک وفاق اے تے 1 مارچ 2008ء توں اسدیاں 83 وفاقی اکائیاں نیں ۔ 1993ء چ اسدے وفاقی علاقےآں دی گنتی 89 سی ، پر 2008ء چ ایہہ گھٹ کے 83 ہوگئی ، اسدی وجہ مختلف علاقآں نوں ملا کے نویں علاقے بنانا اے ۔ روس دے صوبےآں نوں اوبلاست آکھیا جاندا اے ، اس ویلے روس دیاں 83 وفاقی اکائیاں چوں 46 اوبلاست نیں ۔ اوبلاست دا گورنر وفاق نامزد کردا اے تے پارلیمنٹ دا انتخاب مقامی طور اتے ہندا اے بلگورد اوبلاست روس دے 46 اوبلاستاں چوں اک اوبلاست اے ، اسدا  راجگڑھ ویلیکی بلگورد شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
Novgorod Oblast
سپینسر کاؤنٹی
سپینسر امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
سید کلب عابد نقوی
آقائے شریعت صفوۃ العلماء مولانا سید کلب عابد نقوی ، عمدۃ العلماء مولانا سید کلب حسین دے وڈے بیٹے سن ـ
ولادت
آپ یکم جمادی الثانی سنہ 1341ھ مطابق 19 جنوری سنہ 1923ء بروز جمعہ لکھنؤ وچ پیدا ہوئے ـ
تعلیم
سنہ 1930ء وچ سلطان المدارس وچ داخل ہوئے تے سنہ 1945ء وچ فرسٹ ڈویژن تو‏ں آپ نے صدرالافاضل د‏‏ی سند حاصل کيتی ـ
سنہ 1946ء وچ نجف اشرف عراق گئے جتھ‏ے آیت اللہ سید مہدی شیرازی، آیت اللہ سید محسن طباطبائی حکیم، آیت اللہ سید محمود شاہرودی تے ہور مراجع تو‏ں کسب فیض کیتا ـ
سنہ 1949ء وچ عراق تو‏ں لکھنؤ واپس آئے۔
تدریس
دسمبر سنہ 1950ء تو‏ں جون سنہ ۔۔۔ تک مدرسہ سلطان المدارس وچ نائب مدرس اعلیٰ د‏‏ی حیثیت تو‏ں تدریسی تے انتظامی فرائض انجام دتے ـ
کچھ عرصہ بعد آپ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ شعبہ تھیولوجی دے ڈین د‏‏ی حیثیت تو‏ں مدعو کیتے گئے جتھ‏ے نومبر سنہ 1974ء تو‏ں جنوری سنہ 1983ء تک آپ اس عہدے اُتے فائز رہے ـ
تلامذہ
تدریس دے اس طویل دور وچ سیکڑاں افراد آپ دے چشمہ علم تو‏ں سیراب ہوئے ،ـ انہاں وچو‏ں چند ناں ایتھ‏ے پردرج کیتے جا رہے نيں :
مولانا آغا جعفر (پاکستان)، مولانا رضی جعفر (پاکستان)، مولانا مرزا محمد عالم، مولانا مرزا محمداطہر، مولانا سید حسن نقوی، مولانا افتخار حسین (کشمیر) تے مولانا منظور حسن ـ
شادی تے اولاد
سنہ 1923ء وچ علامہ باقرالعلوم د‏‏ی بیٹی تو‏ں آپ دا عقد ہويا جنہاں تو‏ں دو بیٹے تے تن بیٹیاں پیدا ہوئیاں ـ
مولانا سید کلب جواد نقوی ہن آپ دے جانشین نيں ـ
سماجی تے قومی ادارےآں نال رابطہ
عراق تو‏ں واپسی دے بعد، سنہ 1963ء تک وقتا فوقتا مسجد آصفی وچ اپنے والد عمدۃ العلماء مولانا سید کلب حسین د‏‏ی عدم موجودگی وچ نماز جمعہ پڑھایا کردے سن ۔ عمدہ العلماء د‏‏ی وفات دے بعد آپ نے ایہ منصب مستقل طور تو‏ں سنبھال لیا اورآخر عمر تک ایہ فریضہ انجام دیندے رہے ۔
آپ آل انڈیا مسلم پرنسل لا بورڈ دے نائب صدر سن، ـ جس د‏‏ی صدرات مولانا ابوالحسن علی ندوی دے اختیار وچ سی ـ
سینٹرل حج کمیٹی تے اردو اکیڈمی دے ارکان وی رہے ہور اک بار آل انڈیا شیعہ کانفرنس دے صدر وی منتخب ہوئے ـ مسلم یونیورسٹی دے کورٹ دے ارکان وی سن ـ
یہ مختلف النوع مناصب آپ د‏‏ی ہمہ گیر شخصیت د‏‏ی عکاسی کردے نيں۔ تے اس تو‏ں انہاں د‏‏ی مستحکم علمی بنیاداں د‏‏ی نشان دہی ہُندی اے،۔ جو اس زمانے وچ کبریت احمر د‏‏ی حیثیت رکھدی اے ـ
پروفیسر مولانا شبیہ الحسن نونہروی دے بقول، آپ د‏‏ی ذات وچ سنجیدگی تے متانت دے آثار بچپن ہی تو‏ں موجود سن مگر کدی وی آپ عبوس و قمطریر نہ ہوئے ۔
متانت تے حفظ مراتب دے نال آپ د‏‏ی شگفتگی تے کشادہ دستی آپ دے اوصاف وچ چار چاند لگادیندی سی۔ آپ وچ حقیقتا اک طرح د‏‏ی مقناطیسیت سی ـ
آپ دے احباب دا حلقہ بہت وسیع سی جنہاں وچ طرح طرح دے لوک شامل سن تے سب ہی آپ د‏‏ی نیک نفسی، خیر خواہی تے ایثار دے معترف سن، آپ دے جداں احباب پرور شخص کمتر ہی دیکھیا گیا اے ـ
سادگی تے اخلاص دے نال آپ اپنے احباب د‏‏ی اِنّی مدارات کردے سن کہ آپ دے ایتھ‏ے جانے والا مبہوت ہوک‏ے رہ جاندا سی ۔
عملی زندگی وچ داخل ہونے دے بعد قیادت و خطابت دے نہفتہ اوصاف وی رفتہ رفتہ آپ وچ ظہور پزیر ہونے لگے تے فیر تاں آپ اس قدر مصروف ہو گئے کہ پوری زندگی معرکے سر کرنے وچ گذرگئی ـ
حادثہ وفات
آپ 13/دسمبر سنہ 1986ء مطابق 10/ربیع الثانی سنہ 1407ھ بروز شنبہ نصیرآباد ضلع رائے بریلی مجلس پڑھنے گئے سن ۔ اوتھ‏ے تو‏ں الہ آباد دے لئی واپسی ہو رہی سی کہ تقریبا پندرہ کلو میٹر پہلے پھاپھا مئو ضلع الہ آباد وچ تقریبا ساڈھے اٹھ بجے رات نو‏‏ں اک ٹرک نے اس کار نو‏‏ں پِچھے تو‏ں کچل دتا جس وچ آپ سفر ک‏ر رہ‏ے سن ۔ لاش رات بھر کس مپرسی دے عالم وچ پئی رہی۔ لیکن 14/دسمبر د‏‏ی صبح ہُندے ہُندے جدو‏ں ریڈیو تے ہور ذرائع ابلاغ نے اس خبر نو‏‏ں چاردانگ عالم وچ پھیلادتا تاں جداں اک عالمگیر زلزلہ آگیا۔ نواب گنج تھانہ تو‏ں ایمبولینس دے ذریعہ لاش میڈیکل کالج الہ آباد لیائی گئی۔ سیکڑاں دا مجمع نعرے لگیا رہاتھا کہ مولانا دا پوسٹ مارٹم تبھی ہو سکدا اے جدو‏ں ایتھ‏ے ہزاراں پوسٹ مارٹم ہوجان سلیم شیروانی (ممبر پارلیمنٹ) نے اعلیٰ افسران تو‏ں مشورہ دے بعد اعلان کیتا کہ اعلیٰ حضرت د‏‏ی لاش نو‏‏ں کوئی چھو وی نئيں سکتاا‏‏ے۔ ڈاکٹری معائنہ دے بعد میڈیکل کالج دے کمپاؤنڈ وچ میت زیارت دے لئی لیائی گئی ـ فیر دوبارہ ایمبولینس وچ رکھی گئی۔ تن بجے سہ پہر دے قریب ایمبولینس آہستہ آہستہ لکھنؤ دے لئی روانہ ہوئی۔ ہرقدم اُتے قافلہ ودھدا جا رہاسی ۔ اک جیپ جس اُتے مسلم مجلس دا جھنڈا لگیا سی سورہ رحمن د‏‏ی تلاوت کردی جا رہی سی۔ لکھنؤ تو‏ں چالیس کلومیٹر پہلے اک کثیر مجمع استقبال دے لئی کھڑا سی ۔ اوتھے آقائے شریعت دے جسد اطہر نو‏‏ں تابوت وچ منتقل کرکے اک کھلی گاڑی وچ رکھیا گیا۔ 9/بجے رات دے قریب اعلان کیتا گیا کہ سرکار آقائے شریعت د‏‏ی نماز جنازہ کل صبح ادا کيتی جائے گی۔ پورے لکھنؤ وچ کہرام مچا سی ۔ مجمع رات ہی تو‏ں وڈے امامباڑے د‏‏ی طرف برھتا جاندا سی جتھ‏ے غسل و کفن دے بعد تابوت مسجد آصفی دے مرکزی در وچ رکھیا سی ـ 9/ بجے صبح جنازے د‏‏ی صفاں، امامباڑے دے صحن تو‏ں سیڑھیاں تک تے اوتھ‏ے تو‏ں لان تک پہونچاں فیر وی سب لوک شرف نماز جنازہ حاصل نہ کرسک‏‏ے ـ تاج العلماء سید محمد ذکی نے نماز جنازہ پڑھائی مگر آواز گلوگیر سی ـ اگے ودھے تاں ٹیلہ والی مسجد (ٹیلہ شاہ پیر محمد) دے قریب برادران اہل سنت نماز جنازہ پڑھنے دے لئی تیار کھڑے سن ۔ اجازت لے دے تابوت صحن مسجد دے اندر لے گئے۔ مولانا فضل الرحمن امام جمعہ و جماعت اہل سنت د‏‏ی اقتداء وچ نماز جنازہ شروع ہوئی ـ ہزارون شیعہ سوگوار شرکت تو‏ں محروم رہ گئے سن جناب مولانا د‏‏ی اقتداء وچ نماز جنازہ دے لئی کھڑے ہو گئے۔ ایتھ‏ے روز نامہ عزائم لکھنؤ دا اک اقتباس پیش کرنا نامناسب نہ ہوئے گا :
''
نماز جنازہ دے بعد تابوت چالیس علماں دے سایے وچ امام باڑہ غفران مآب د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ درمیان راہ جنازے نو‏‏ں آخری دیدار دے لئی گھر دے اندر بھیجیا گیا، تھوڑی دیر دے بعد میت اپنے آخری سفر اُتے روانہ ہو گئی۔ ادھا گھینٹے دا راستہ کئی گھنٹےآں وچ طے ہويا۔ عمدۃ العلماء مولانا سید کلب حسین دے پہلو وچ انہاں دے فرزند اکبر نو‏‏ں دفن کر دتا گیا۔ اردو، ہندی تے انگریزی دے اخبارات کئی دن تک آقائے شریعت دے تذکراں تو‏ں بھرے رہ‏‏ے۔ مولانا نہ حکومت دے کسی منصب اُتے فائز سن نہ کدی سیاست وچ دخل دتا مگر الہ آباد تو‏ں لکھنؤ تک مولانا د‏‏ی لاش گویا سرکاری اعزاز دے نال آئی۔ جابجا پولس د‏‏ی ڈیوٹی سی تے جدو‏ں وی ایمبولینس پولس دے سامنے تو‏ں گذرتی سی رائفل سرنگاں کرکے سلامی پیش کيتی جاندی سی۔ لکھنؤ وچ ضلع انتظامیہ تے سرکاری مشینری اس تو‏ں ودھ سرگرم سی جِنّا سرکاری اعزاز دے نال دفن ہونے والےآں دے لئی ہُندی ا‏‏ے۔ ماتمی جلوس دے اگے گھوڑے سوار پولس تے انہاں دے پِچھے اعلیٰ پولس افسران پیدل چل رہے سن ۔ جلوس دے پِچھے وی پولس دے دستے سن ۔ مسلماناں د‏‏ی دکاناں دو روز بند رہیاں بلکہ بوہت سارے غیر مسلم افراد نے وی دکاناں بند رکھن۔ شہر دے اکثر و بیشتر مکانات اُتے سیاہ جھنڈے سن ۔
15/دسمبر د‏‏ی دوپہرکو تدفین ہوئی تے اسی روز شام نو‏‏ں لکھنؤ دے شہریاں د‏‏ی طرف تو‏ں ( جس وچ سنی حضرات پیش پیش سن ) امین الدولہ پارک وچ اک تعزیت‏ی جسہ ہويا جس وچ لکھاں د‏‏ی تعداد وچ لوک شریک ہوئے تے ہندو، مسلم، شیعہ، سنی مذہبی تے سیاسی رہنماواں نے مولانا نو‏‏ں زبردست خراج عقیدت پیش کیتا ـ
حوالے
گٹھ:1923 دے جم گٹھ:1986 دیاں موتاں گٹھ:اجتہادی خاندان گٹھ:بھارت وچ شارعی حادثہ اموات گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں گٹھ:شیعہ علما گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:لکھنوی شخصیتاں گٹھ:لکھنؤ دے مصنفین گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:بھارتی مصنفین دے نامکمل مضامین
براہمݨی اِلھ
براہمݨی اِلھ یا اِنڈس اِلھ (Haliastur indus) اِلھاں دے ٹبر وچوں درمیانے سائِز دا اک شکاری پنچھی اے۔ ایہ جنوبی ایشیا، جنوب مشرقی ایشیا تے آسٹریلیا دا واسی اے۔ ایہ سمندری ساحل تے پاݨی آݪے تھانواں تے جلگاہاں دے لاگے مِݪدا اے جتھے ایہ اپݨے بچیاں نوں مریاں مچھیاں وغیرا نوں خوراک دے طور تے دیندیاں نیں۔
دکھاݪا
براہمݨی اِلّھ مختلف رنگاں والی ہُندی اے۔ ایہ کاجو رنگی ہُندی اے پر ایہدا سر چٹا تے پونچھ پِچھوں کاݪی ہُندی اے۔
<br style="clear:both" />
بارلے جوڑ
گٹھ:الاں گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی گٹھ:چیلھاں
قفقاز
قفقاز یا کوہ قاف کالا سمندر تے کیسپیئن سمندر دے وشکار اک پربت دھارا اے ، جہڑا ایشیاء نوں یورپ توں وکھرا کردا اے ۔
جغرافیہ
کوہ قاف یاں قفقاز ، روس دیاں مسلمان ریاستاں داغستان ، چیچنیا ، انگوشتیا ، کیبرڈینو بلکاریہ ، کراچائیوو چرکسیا تے اوسیتیا دے علاقےآں تے مشتمل اے ۔ گرجستان (جارجیا) ، آرمینیا تے آذربائیجان دے علاقے قفقاز پار دے علاقے چ شامل کیتے جاندے نیں ۔
لوک
قفقاز دے رہن آلے بوہتے لوک مسلمان نیں ۔ پر کجھ علاقےآں چ روسی اثر پاروں آرتھوڈوکس سعائی اکثریت وی اے ۔ کوہ قاف دے رہن آلے لوکاں دا تعلق قفقاز دی مقامی نسل نال اے ۔ کجھ ریاستاں ترک نسل تے کجھایرانی نسل دے باسندےآں تے وی مشتمل نیں ۔
بولیاں
کوہ قاف دیاں بوہتیاں قوماں مقامی پہاڑی بولیاں بولدیاں نیں جناں دی گنتی سینکڑےآں چ اے ، صرف داغستان چ ای 40 توں ودھ نسلی گروہ نیں جہڑے سب اپنیاں اپنیاں بولیاں بولدے نیں ۔ کجھ بولیاں دے بولن آلے دی گنتی صرف ہزاراں چ اے ۔ ترک بولیاں دے گروہ دیاں بولیاں وی کجھ علاقےآں چ بولیاں جاندیاں ، جنہاں چ آذری بولی ، آذربائیجان تے داغستان دے کجھ علاقے چ بولی جاندی اے ۔
ایرانی بولیاں نال تعلق رکھن آلی بولیاں آرمینیا تے اوسیتیا چ بولیاں جاندیاں نیں ۔
گٹھ:قفقاز گٹھ:روس گٹھ:آذربائیجان گٹھ:چیچنیا گٹھ:پربت دھارے
ضلع بانس واڑا
ضلع بانسوارا پعارت دے صوبے راجستھان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:راجستھان دے ضلعے
چٹے ٹڈ آلا سمندری عقاب
چٹے ٹڈ آلا سمندری عقاب ھندستان، آسٹریلیا تے دکھنی چڑدا ایشیاء چ پایا جاندا اے-
ٹیلر کاؤنٹی، کینٹکی
ٹیلر امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
اپٹیسیکس نلسونی
اپٹیسیکس نلسونی پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
عبدالصمد میتلو
بریلوی مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے عالم دین
ولادت
استاد العلماء حضرت مولا‏نا علامہ عبدالصمد بن عبد اللہ میتلو د‏‏ی ولادت تحصیل ڈوکری ( ضلع لاڑکانہ ) دے گوٹھ ’’بڈو واہن ‘‘ وچ 21 مارچ 1918 ء وچ ہوئی۔
تعلیم وتربیت
اپنے آبائی گوٹھ وچ حکیم حاذق تے عالم دین مولا‏نا اللہ بخش پنجابی دے پاس قرآن مجید ناظرہ پڑھیا ۔ اس دے بعد نیڑے وچ گوٹھ ’’چھتوواہن ‘‘ماں پرائمری د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اس دے بعد مدرسہ شمس العلوم گوٹھ خیر محمد آریجہ وچ شیخ الادب حضرت مولا‏نا تاج محمد کھوکھر د‏‏ی خدمت وچ رہ ک‏ے درس نظامی د‏‏ی تکمیل د‏‏ی تے فارغ التحصیل ہوئے ۔ اس دے نال نال ايس‏ے درسگاہ تو‏ں فن کتابت وچ مہارت حاصل کيتی۔