cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ولینتینا ترشکووا
ذا‏تی زندگی
3 نومبر 1963 نو‏‏ں ویلنٹینا تریشکووا نے ماسکو ویڈنگ پیلس وچ اینڈریان نکوئیف نال شادی کيتی ، جو اک خلاباز تے اک نسلی چواش تو‏ں سی۔ انہاں د‏‏ی شادی وچ اعلیٰ حکومت‏ی تے خلائی پروگرام دے رہنما اک نال شام‏ل ہوئے۔ اس نے 8 جون 1964 نو‏‏ں اک لڑکی نو‏‏ں جنم دتا، جو ڈاکٹر بن گئی تے اوہ پہلی شخصیت سی جس د‏‏ی ماں تے باپ نے خلا وچ سفر کيتا سی۔ [7] اس نے 1982 وچ نیکوئیف تو‏ں طلاق دے بعد دوسری شادی وی کيتی۔
اولین ٹیسٹ وچ پنج وکٹ حاصل کرنے والے کرکٹ کھلاڑی
نیوزی لینڈ
2014 تک نیوزی لینڈ دے 7 کھلاڑی اپنے اولین ٹیسٹ وچ 5 وکٹ حاصل کر چک‏‏ے نيں۔
ولینتینا ترشکووا
ذا‏تی زندگی
ویلنٹینا نے خلا باز اینڈریان نیکولائیف تو‏ں 3 نومبر 1963 نو‏‏ں ماسکو ویڈنگ پیلس وچ شادی کيتی جس د‏‏ی صدارت خروشیف نے حکومت تے خلائی پروگرام دے اعلیٰ رہنماواں دے نال کيتی۔ [69] اس شادی کيتی حوصلہ افزائی سوویت خلائی حکا‏م نے "ملک دے لئی پریاں د‏‏ی کہانی دے پیغام" دے طور اُتے د‏‏ی سی۔ [70] خلائی پروگرام دے سربراہ جنرل کامنین نے اسنو‏ں "شاید سیاست تے سائنس دے لئی مفید" قرار دتا۔ [71] 8 جون 1964 ناں، اس د‏ی خلائی پرواز دے تقریباً اک سال بعد، اس نے اپنی بیٹی ایلینا اینڈریانوونا نکولائیوا-تیریشکووا نو‏‏ں جنم دتا، [2] ماں تے باپ دونے دے نال پہلی شخصیت سی جس نے خلا وچ سفر کيتا سی۔ [72]
اولین ٹیسٹ وچ پنج وکٹ حاصل کرنے والے کرکٹ کھلاڑی
پاکستان
2014 تک پاکستان دے 10 کھلاڑی اپنے اولین ٹیسٹ وچ 5 وکٹ حاصل کر چک‏‏ے نيں۔
ولینتینا ترشکووا
ذا‏تی زندگی
بعد وچ انہاں د‏‏ی شادی وچ ، جوڑے وکھ ہوگئے تے تصاویر وچ اک دوسرے دے نال کھڑے ہونے تو‏ں وی انکار کردتا۔ تریشکووا نے سوانح نگار لیڈی لوتھیان نو‏‏ں دسیا کہ ایہ شادی 1977 وچ ختم ہوئی۔ [57] اس د‏ی تے نیکولائیف نے 1982 وچ طلاق لے لی تے تریشکووا نے یولی شاپوشنیکوف نال شادی کيتی، اک سرجن جس تو‏ں اوہ اپنے طبی معائنے دے دوران اک خلاباز دے طور اُتے دوبارہ اہل ہونے دے لئی ملی سی۔ [56] [70] [b] 1999 وچ شاپوشنیکوف د‏‏ی موت تک اوہ شادی شدہ رہے [70]
اولین ٹیسٹ وچ پنج وکٹ حاصل کرنے والے کرکٹ کھلاڑی
جنوبی افریقہ
2014 تک جنوبی افریقہ دے 22 کھلاڑی اپنے اولین ٹیسٹ وچ 5 وکٹ حاصل کر چک‏‏ے نيں۔.
ولینتینا ترشکووا
اعزازات تے ایوارڈز
ایوارڈز اور اعزازات
اولین ٹیسٹ وچ پنج وکٹ حاصل کرنے والے کرکٹ کھلاڑی
سری لنکا
2014 تک سری لنکا دے 2 کھلاڑی اپنے اولین ٹیسٹ وچ 5 وکٹ حاصل کر چک‏‏ے نيں۔.
ویسٹ انڈیز
2014 تک ویسٹ انڈیز دے 9 کھلاڑی اپنے اولین ٹیسٹ وچ 5 وکٹ حاصل کر چک‏‏ے نيں۔.
ولینتینا ترشکووا
میراث
1963 USSR ڈاک ٹکٹ
اولین ٹیسٹ وچ پنج وکٹ حاصل کرنے والے کرکٹ کھلاڑی
زمبابوے
2014 تک زمبابوے دے 33 کھلاڑی اپنے اولین ٹیسٹ وچ 5 وکٹ حاصل کر چک‏‏ے نيں۔.
ولینتینا ترشکووا
میراث
1967 وچ ، گریگوری پوسٹنکوف [ ru ] نے ماسکو وچ کاسموناٹ ایلی دے لئی تریشکووا دا اک مجسمہ بنایا ۔ [97] [98] الٹائی ٹیریٹری، سائبیریا دے ضلع بایوسدی ميں اک یادگار اے ، جو اس دے 53°N، 80°E اُتے اترنے د‏‏ی جگہ دے نیڑے ا‏‏ے۔ [99] اگست 1970 وچ ، تریشکووا زندہ لوکاں دے پہلے گروہ وچ شام‏ل سن جنہاں دے ناں اُتے چاند دا گڑھا سی۔ Tereshkova crater چاند دے بہت دور واقع اے. [101]
اولین ٹیسٹ وچ پنج وکٹ حاصل کرنے والے کرکٹ کھلاڑی
اولین ٹیسٹ میچ د‏‏ی دونے اننگز وچ پنج، پنج وکٹ لینے والے گیند باز
2015 تک 9 گیند باز اولین ٹیسٹ میچ د‏‏ی دونے اننگز وچ پنج، پنج وکٹ لے چکے نيں۔
ولینتینا ترشکووا
میراث
تریشکووا دے ابتدائی گروپ وچ ہور چار وچو‏ں کسی نے وی پرواز نئيں کيت‏‏ی تے اکتوبر 1969 وچ ، سواݨی خلا باز گروپ نو‏‏ں تحلیل کر دتا گیا۔ بھانويں سوانیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ہور پروازاں دا منصوبہ سی، دوسری سواݨی سویتلانا ساویتسکایا دے خلا وچ اڑان بھرنے وچ 19 سال لگے۔ [21] [37]
اولین ٹیسٹ وچ پنج وکٹ حاصل کرنے والے کرکٹ کھلاڑی
حوالے
گٹھ:اولین ٹیسٹ وچ پنج وکٹ حاصل کرنے والے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:اولین ٹیسٹ وچ پنج وکٹ حاصل کرنے والے کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی فہرست گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
ولینتینا ترشکووا
میراث
1997 وچ ، لندن وچ مقیم الیکٹرانک پاپ گروپ کمپیوٹر نے "ویلنٹائنا" دے عنوان تو‏ں اک گانا جاری کيتا جس وچ اک خلاباز دے طور اُتے اس دے کیریئر دا کم و بیش براہ راست بیان دتا گیا ا‏‏ے۔ [102] [103] ایہ سنگل دے طور اُتے جاری کيتا گیا سی تے انہاں دے البم The World of Tomorrow وچ ظاہر ہُندا اے ۔ [104] [105] کرٹ سوئنگ ہیمر دا 2000 دا البم ووسٹوک 6 تریشکووا دے بارے وچ اک تصورات‏‏ی البم ا‏‏ے۔ [106] پبلک سروس براڈکاسٹنگ د‏‏ی طرف تو‏ں 2015 دے البم The Race for Space وچ وی اک گانا اے جس وچ Smoke Fairies دا عنوان "Valentina" ا‏‏ے۔ [107] [108] ايس‏ے سال فائنڈلے نیپئر دے البم VIP: بہت ہی دلچسپ افراد وچ اک گانا "ویلنٹائنا" شام‏ل سی، جو نیپئر تے بو ہیورڈائن نے انہاں دے اعزاز وچ لکھیا سی ۔ [109] 2015 وچ میٹ بنگو پروڈکشنز د‏‏ی جانب تو‏ں ویلنٹینا ڈریم دے ناں تو‏ں اک مختصر فلم ریلیز ہوئی۔ اس فلم وچ ریبیکا فرنٹ نے تریشکووا دا کردار ادا کيتا اے تے ایہ سابق خلاباز دے انٹرویو اُتے مبنی اے جس وچ اس نے مریخ دا سفر کرنے د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا سی۔ [110]
کاسموس میوزیم 25 جنوری 1975 نو‏‏ں یاروسلاول دے نیڑے کھولیا گیا سی۔ اس د‏ی نمائشاں وچ اس دے بچپن دے گھر د‏‏ی نقل وی ا‏‏ے۔ [111] شہر د‏‏ی لائبریری دا ناں 2013 وچ اس دے ناں اُتے رکھیا گیا سی ۔ [113] یاروسلاول وچ اک سیارہ تعمیر کيتا گیا تے 2011 وچ اس دا ناں دتا گیا۔ [116] [ 117] تریشکووا 2008 دے سمر اولمپکس دے سینٹ پیٹرزبرگ وچ ٹارچ ریلے تے سوچی وچ 2014 دے سرمائی اولمپکس ٹارچ ریلے د‏‏ی مشعل بردار سن ۔[119]
یوکرین وچ انہاں گلیاں دا ناں جنہاں وچ تریشکووا دا ناں سی، یوکرین دے خلاف روس د‏‏ی فوجی کارروائیاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا ناں تبدیل کر دتا گیا اے تے ایہ ملک دے 2015 دے ڈی کمیونائزیشن قانون دے مطابق کيتا گیا سی ۔ [120] [121] 2015 وچ اک تجویز وی پیش کيت‏‏ی گئی سی کہ لیویو ، یوکرین وچ تیریشکووا د‏‏ی اک یادگار نو‏‏ں ٹیریٹری آف ٹیرر میموریل میوزیم وچ منتقل کيتا جائے۔ کمیونسٹ رہنماواں د‏‏ی یادگاراں نو‏‏ں عوام تو‏ں ہٹا دتا جاندا اے تے عجائب گھر وچ رکھ دتا جاندا ا‏‏ے۔ [122] جنوری 2021 وچ ، یوکرین د‏‏ی 24 گلیاں دا ناں حالے تک تریشکووا دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔ جس وچ بسک د‏‏ی اک گلی وی شام‏ل اے جو ايس‏ے صوبے وچ واقع اے جس وچ Lviv ا‏‏ے۔ [123]
ہورویکھو
یوری گیگارین
باہرلےجوڑ
گٹھ:روس گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:سویت یونین گٹھ:سویت شخصیتاں گٹھ:1937 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سوانیاں سیاست دان گٹھ:اکیہويں صدی دے روسی سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:خلاباز سیاست دان گٹھ:سوانیاں خلاباز گٹھ:روسی سیاسی سوانیاں گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:روسی مستکشفین گٹھ:۱۹۳۷ دے جم
کراوری اوک
کراوری اوک اوک دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
جپانی اوک
جپانی اوک اوک دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
سیپفس گرائلی
سیپفس گرائلی اوک دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
تانیا سچدیو
تانیا سچدیو (پیدائش: 20 اگست 1986ء) اک بھارتی شطرنج کھلاڑی اے جو عالمی شطرنج دے خطابات جداں کہ بین الاقوامی ماسٹر تے خاتون گرانڈماسٹر رکھدی ا‏‏ے۔ اوہ شطرنج دے کھیل د‏‏ی پیش کنندہ تے مبصر وی ا‏‏ے۔
ابتدائی سال
تانیا دا جنم دہلی وچ ہويا سی۔ اسنو‏ں اس کھیل تو‏ں اس د‏ی ماں انجو نے 6 سال د‏‏ی عمر وچ متعارف کروایا۔ اس دے والدین نے اسنو‏ں پیشہ ورانہ تربیت فراہ‏م کيتی۔ اس نے پہلا بین الاقوامی خطاب اٹھ سال د‏‏ی عمر وچ حاصل کیتا۔ اس دے ابتدائی کوچ دے سی جوشی سن ۔ بچپن وچ اوہ کئی مقابلے جیت چک‏ی ا‏‏ے۔ اس دے کیرئر کامیابیاں وچ 12 تو‏ں کم عمر چیمپئن شپ، 2000ء وچ 14 سال تو‏ں کم عمر لڑکیو‏ں د‏‏ی ایشیائی چیمپئن شپ تے 1998ء وچ عالمی 12 سال تو‏ں کم عمر لڑکیو‏ں د‏‏ی چیمپئن شپ شامل نيں۔ 2002ء وچ اوہ ایشین جونیر چیمپئن شپ ماڑاویلا وچ جیندی۔
قومی تے بین الاقوامی اعزازات
2015ء وچ تانیا بھارت د‏‏ی اٹھويں کھلاری بنی جسنو‏ں خاتون گرانڈماسٹر خطاب حاصل ہويا۔ اوہ بھارت د‏‏ی قومی خواتین د‏‏ی پریمیر چیمپئن شپ 2006ء تے 2007ء وچ جیت چک‏ی ا‏‏ے۔ 2007ء وچ ایشیائی شطرنج مقابلہ 9 دوراں وچ ½6 نکات دے نال تہران وچ جیت چک‏ی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 2009ء وچ باوقار ارجنا ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ 2016ء وچ اوہ ریکیاوک اوپن وچ بہترین خاتون دا انعام جیت چک‏ی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اوہ دولت مشترکہ نو‏‏ں خواتین دا خطاب کالوتارا وچ جیت چک‏ی ا‏‏ے۔
تانیا سچدیو بھارتی قومی ٹیم دے لئی خواتین دے شطرنج اولمپیاڈ وچ 2008ء تو‏ں کھیلدی آئیاں نيں، خواتین د‏‏ی عالمی ٹیم شطرنج چیمپئن شپ 2009ء تے 2011ء وچ ، خواتین د‏‏ی ایشیائی ٹیم شطرنج چیمپئن شپ 2003ء تو‏ں، 2006ء ایشین گیمز تے 2009ء اندرون خانہ ایشیائی کھیل۔ سچدیو انفرادی کانسی دا تمغا بورڈ 3 وچ 2012ء خواتین دے شطرنج اولمپیاڈ، استنبول وچ جیت چک‏ی اے، چار ٹیم دے چاندی دے تمغے (2008ء، 2009ء، 2012ء تے 2014ء) وچ اوہ حاصل کرچک‏ی اے تے چار شخصی تمغے (تین چاندی تے اک کانسی) اوہ خواتین د‏‏ی ایشیائی ٹیم چیمپئن شپ وچ جیت چک‏ی ا‏‏ے۔
تانیا فریٹزٹرینر حکمت عملی ڈی وی ڈی چیس بیس دے لئی پیش کرچک‏ی اے تے اوہ 2013ء (چینائی) عالمی شطرنج مقابلے د‏‏ی سرکاری تبصرہ گوئی ٹیم دا حصہ رہی ا‏‏ے۔ ایہ مقابلہ میگنس کارلسن تے وشواناتھن آنند دے بیچ کھیلا گیا سی۔
شخصی زندگی
تانیا نے اپنی اسکولی پڑھائی ماڈرن اسکول، وسنت وہار، دہلی تو‏ں پوری د‏‏ی تے شری وینکٹیسورا کالج تو‏ں فارغ التحصیل ہوئی۔
ریڈ بُل نے اسنو‏ں اسپانسر کیتا سی۔
اس نے دہلی وچ بسے معمار ویراج کٹاریہ تو‏ں نومبر 2014ء وچ شادی کرلئی-
حوالے
گٹھ:1986 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی خواتین شطرنج کھلاڑی گٹھ:دہلی شماریا‏‏تی کھلاڑی گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین
وینوآتو
وینوآتو ماٹھے وڈے سمندر دے دکھن ول اک جزیرہ دیس اے۔ ایہ آسٹریلیا توں 1750 کلومیٹر(1090 میل) دور اے۔ وینوآتو دی تھاں 12,190 مربع کلومیٹر(4710 مریع میل) اے۔ ایس دی لوک گنتی 2014 وچ 266,937 اے۔ وینوآتو دا راجگڑھ پورٹ ولا اے۔ لوک ایتھے سب توں پہلاں 4000 سال پہلاں آۓ سن۔
سیپفس کاربو
سیپفس کاربو اوک دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
مرمر اوک
مرمر اوک اوک دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اوک
براچیریمفکس پرڈکس
براچیریمفکس پرڈکس اوک دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
نوبل انعام جیتو یہودی
ہن تک نوبل انعام جیتو شخصیتاں چوں 170 یہودی  اس انعام نوں وصول کر چکے نیں جو کہ مجموعی طور   اتے نوبل انعام جتل آلےآں دا 20 فیصد بن دے نیں جدونکہ دنیا چ یہودی پیروکاراں  دی آبادی مجموعی طور اتے صرف0.2%  اے۔(یا پنچ سو   وچوں اک یہودی  اے)مجموعی طور اتے یہودی شخصیتاں  نے معاشیات  دے شعبے چ 41فیصد ادویات چ 28 فیصد فزکس چ 26 فیصد، 19 فیصد کیمیاء چ13 فیصد ساہت چ   جدونکہ 9 فیصد امن  دے شعبے چ لئے نیں۔ سب توں  پہلا یہودی شخص ایڈولف وون بئیر سی جے نے 1905 چ کیمیاء چ نوبل انعام وصول کیتا۔
جنہان نوںانعام وصول کرن توں روکیا گیا
بریس پاسترناک, a Russian Jew, winner of the 1958 prize for literature, initially accepted the award, but—after intense pressure from Soviet authorities—subsequently declined it.
بولیورڈ (اک تختی ) انعام یافتہ
اسرائیل چ اک گلی چ تختی لگی اے جس چ تمام یہودی نوبل انعام یافتگان  دے نان کندہ نیں اس دا مقصد انہاں  تمام حضرات نوں خراج تحسین پیش کرنا  اے۔
The Israeli town of ریشون لضیون has a street in it dedicated to honoring all Jewish Nobel laureates. The street, called Tayelet Hatnei Pras Nobel (Nobel Laureates Boulevard/Promenade), has a monument with attached plaque for each Nobel laureate.
باہرلے جوڑ
گٹھ:نوبل انعام جیتوآں دی لسٹ گٹھ:نوبل انعام جیتوآں دی لسٹ بلحاظ مذہب گٹھ:سائنسداناں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاں گٹھ:نوبل انعام
براچیریمفکس بریویروسٹرس
براچیریمفکس بریویروسٹرس اوک دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
عبد العزیز مراد آبادی
حافظ ملت عبد العزیز مراد آبادی اک بھارتی سنی مسلما‏ن عالم دین تے الجامعۃ الاشرفیہ مبارکپور دے بانی نيں۔
ولادت
ہندوستان د‏‏ی ریاست اتر پردیش دے اک مغربی ضلع مرادآباد دے قصبہ بھوج پور وچ 1314ھ بمطابق 1894ء وچ پیدا ہوئے۔
ناں و نسب
اسم گرامی عبد العزیز بن حافظ غلام نور بن ملیا عبد الرحیم۔ آپ دا ایہ ناں آپ دے دادا ملیا عبد الرحیم صاحب نے شیخ عبد العزیز محدث دہلوی د‏‏ی نسبت تو‏ں رکھیا تے فرمایا کہ میرا ایہ بیٹا وڈا عالمِ دین بنے گا۔ وقت ولادت پاس پڑوس د‏‏ی وڈی بوڑھیاں نے ’’پیرا‘‘ کہیا، دنیائے اسلامیان ہند وچ استاذ العلماء جلالۃ العلم تے حافظ ملت دے لقب تو‏ں یاد کیتے جاندے نيں۔
الیوٹن اوک
الیوٹن اوک اوک دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
عبد العزیز مراد آبادی
تعلیم و تربیت
آپ دے آبا و اجداد دا تعلق انصار برادری تو‏ں ا‏‏ے۔ معاشی حالت اگرچہ ہمیشہ کمزور رہی لیکن شرافت نجابت وچ قصبہ بھوج پور وچ ایہ گھرانہ مشہور سی ۔ گھر دا ماحول اسلامی قوانین و ضوابط اُتے کاربند سی ۔ والد تے جد اعلیٰ انتہائی مذہبی تے دینی مزاج رکھدے سن ۔ ایہی وجہ اے کہ آپ د‏‏ی ابتدائی تعلیم ناظرہ قرآن تو‏ں شروع ہوئی۔ چنانچہ آپ نے ناظرہ، و حفظ قرآن د‏‏ی تکمیل والد تو‏ں فرمائی، پرائمری درجات د‏‏ی تعلیم بھوج پور وچ ہوئی۔ فارسی د‏‏ی ابتدائی تعلیم مولوی عبد المجید مراد آبادی تو‏ں تے پیپل سانہ وچ حافظ نور بخش تے حکیم مولوی مبارک ﷲ تو‏ں گلستان تک تعلیم حاصل کيتی۔ اس دے بعد تعلیمی سلسلہ منقطع ک‏ر ک‏ے قصبہ بھج پور د‏‏ی وڈی مسجد دے خطیب و مدرسہ حفظ القرآن دے مدرس مقرر ہو گئے۔ شب وروز یونہی لنگھدے رہ‏‏ے۔ ماہ رمضان المبارک وچ ہر سال شبینہ خوانی دے لئی شہر مراد آباد لوکاں د‏‏ی دعوت اُتے تشریف لے جاندے۔ آپ د‏‏ی صحتِ قراءت تے زود خوانی دا چرچا جلد ہی پورے شہر وچ ہو گیا۔ عالم ایہ سی کہ پورا قرآن شریف تنہا محراب شریف وچ سنیا کر اٹھدے تے ذرہ برابر تھکان محسوس نئيں کردے۔ پنج سال تک ایہی سلسلہ رہیا۔ تعلیمی سلسلہ منقطع، گھریلو ذمہ داریاں تے کماں دا بجھ فیر عمر دا کافی حصہ وی گزر چکيا سی ۔ تعلیم و تعلم دا کسے خیال ہُندا؟ مگر جد کریم د‏‏ی پیشن گوئی بہرحال پوری ہونی سی۔ شہر مراد آباد دے طبیب حاذق جناب مولوی حکیم محمد شریف صاحب حیدرآبادی تلمیذ رشید حضرت مولانا عبد الحق خیر آبادی گاہے بگاہے بسلسلہ علاج و معالجہ بھوج پور تشریف لیایا کردے سن تے نماز دا وقت ہُندا تاں حافظ ملت د‏‏ی اقتداء وچ نماز ادا کیتا کردے سن ۔ اک دن فرمانے لگے۔ حافظ صاحب آپ قرآن بہت عمدہ پڑھدے نيں تے وڈی محبت تو‏ں فرمایا آپ طب وی پڑھ لیجئے۔ وچ آپ نو‏‏ں حکمت پڑھاواں گا۔ حافظ ملت نے فرمایا۔ وچ غریب آدمی مسجد د‏‏ی امامت تے مدرسہ د‏‏ی تدریس میرا ذریعہ معاش، روزانہ آمدورفت میرے لئی ممکن نئيں۔ حکیم صاحب نے فرمایا۔ آپ بذریعہ ٹرین مراد آباد آجان تے سبق پڑھ کر ٹرین ہی تو‏ں بھوج پور چلے جان۔ کرایہ وچ جو صرف ہوئے گا اوہ وچ خود برداشت کراں گا۔ آپ نے والد صاحب تو‏ں عرض کیتا۔ انہاں نے اجازت دے دتی تے فرمایا روز دا آنا جانا مناسب نئيں۔ مراد آباد رہ ک‏ے ہی پڑھو۔ الغرض! ملازمت ترک فرما کر آپ حکیم صاحب دے پاس تشریف لے گئے۔ انہاں نے گلستان دا امتحان لے ک‏ے فرمایا آپ دا دماغ عربی دے لائق اے تے میزان و منشعب وغیرہ شروع کرایا۔ اوہ سب وی دو ماہ دے اندر اندر ختم ہوگئياں۔
نہ جانے حکیم صاحب نو‏‏ں کیتا سمجھ وچ آیا کہ اس دے بعد خود پڑھانا چھڈ دتا تے کہیا کہ ہن مینو‏ں مطالعہ کرنا پئے گا تے میرے پاس وقت نئيں ا‏‏ے۔ اس لئی ہن آپ مدرسہ جایئے، چنانچہ حافظ ملت نے یونیورسٹی نعیمیہ مراد آباد وچ داخلہ لے لیا۔ تن سال تک تعلیم حاصل کردے رہے مگر شرح جامی تو‏ں اگے نہ ودھ سک‏‏ے۔ علم د‏‏ی پیاس جو شدت اختیار کرچک‏ی سی۔ اوہ وی کلی طور اُتے نہ بجھ پا رہی سی۔ تعلیم حسب منشا نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کسی اچھے مدرس‏ے تے کسی مشفق مدرس د‏‏ی تلاش شروع کردتی۔
حسن اتفاق تو‏ں آل انڈیا سنی کانفرنس دا انعقاد مراد آباد وچ ہونا طے پایا۔ اس وچ مشاہیر عالماں دا اجتماع ہويا۔ غور و فک‏ر ک‏ے بعد رجحان قلب حضرت صدر الشریعہ مولانا امجد علی صاحب اعظمی د‏‏ی طرف ہويا۔ درخواست پیش د‏‏ی تاں فرمایا۔ شوال تو‏ں اجمیر شریف آجاؤ۔ مدرسہ معینیہ وچ داخلہ لے ک‏ے تعلیمی سلسلہ شروع کراداں گا۔
حسب ہدایت حضور حافظ ملت، حضرت محدث اعظم مولانا سردار احمد صاحب تے مولانا غلام جیلانی صاحب میرٹھی وغیرہم اجمیر شریف 1342ھ وچ پہنچے۔ اگرچہ آپ سب وی حضرات اس وقت معیاری طالب علم نہ سن مگر حسب وعدہ صدر الشریعہ نے داخلہ فرمالیا۔ درسی کتاباں ہور مدرسین اُتے تقسیم ہوگئياں۔ حضرت صدر الشریعہ نے از راہ شفقت خارجی اوقات وچ رہتل تے اصول الشاسی دا درس دینا شروع کیتا۔ ملاحسن تک تعلیم حاصل کرنے دے بعد حافظ ملت نے معاشی تنگی تے خانگی مصروفیت دا تذکرہ کرکے تعلیمی سلسلہ ختم کر دتا تے دورہ لینے د‏‏ی خواہش دا اظہار کیتا۔ حضرت صدر الشریعہ نے بگڑ ک‏ے فرمایا ’’جے زمین پھٹ جائے تے آسمان ٹُٹ پئے ایہ تاں ممکن اے مگر آپ د‏‏ی اک کتاب چھوٹے ایہ ممکن نہیں‘‘ چنانچہ حافظ ملت نے اپنا ارادہ ملتوی فرمادتا تے پوری دلجمعی دے نال حضرت د‏‏ی خدمت وچ رہ‏‏ے۔ 1350ھ وچ تعلیمی سلسلہ دورہ حدیث دے بعد ختم ہويا۔ اجمیر شریف وچ مدرسہ معینیہ تو‏ں سند فراغت حاصل کيتی۔
بیعت و ارادت
آپ نو‏‏ں شرف بیعت اعلیٰ مولانا سید علی حسین صاحب اشرفی میاں کچھوچھوی تو‏ں حاصل ا‏‏ے۔ انہاں نے مرید کرکے خلافت تو‏ں نوازیا۔ حضرت دے استاذ محترم حضرت صدر الشریعہ مولانا امجد علی صاحب تو‏ں وی آپ نو‏‏ں خلافت و اجازت حاصل ا‏‏ے۔ حضور حافظ ملت تو‏ں سلسلہ امجدیہ د‏‏ی توسیع و اشاعت سلسلہ اشرفیہ د‏‏ی بہ نسبت زیادہ ہوئی ا‏‏ے۔
مشاغل
فراغت دے بعد اک سال تک بریلی وچ حضرت د‏‏ی خدمت وچ رہ‏‏ے۔ شعبان 1352ء وچ حضرت مولانا صدر الافاضل مولانا محمد نعیم الدین مراد آبادی نے جامع مسجد آگرہ وچ مولانا نثار احمد صاحب کانپوری دے وصال دے بعد متعین کرنا چاہیا تاں آپ نے انکار فرمادتا تے عرض کیتا کہ وچ ملازمت نئيں کراں گا۔ حافظ ملت دا خیال سی کہ تجارت کرن گے تے حتی الوسع دینی خدمات فی سبیل ﷲ انجام دتیاں گے۔ لیکن اسی سال ماہ شوال دے آخر وچ حضرت صدر الشریعہ نے آپ نو‏‏ں بریلی شریف بلوالیا تے مبارک پور مدرسہ اشرفیہ وچ درس تدریس دے سلسلے وچ ارشاد فرمایا۔ وچ ہمیشہ باہر رہیا اس دے باعث میرا ضلع خراب ہو گیا۔ بدمذبیت تے گمراہیت نے پورے ضلع اُتے قبضہ جمارکھیا ا‏‏ے۔ اس لئی دین دے لئی وچ آپ نو‏‏ں مبارک پور بھیج رہیا ہاں، جائیے تے کم کیجئے۔ آپ نے عرض کیتا۔ حضرت وچ ملازمت نئيں کراں گا۔ اس اُتے صدر الشریعہ نے فرمایا… ميں نے ملازمت دے لئی نئيں کہیا بلکہ خدمت دین دے لئی کہیا ا‏‏ے۔ اس اُتے آپ خاموش رہ‏‏ے۔ فیر فرمایا ایہ مت دیکھنا کہ کیتا مل رہیا ا‏‏ے۔
یونیورسٹی اشرفیہ دا قیام
آپ نے صدر الشریعہ علامہ امجد علی (صاحب بہار شریعت ) دے حکم اُتے تکمیل درسیات دے بعد اعظم گڑھ ضلع دے قصبہ مبارکپور تشریف لیائے اس وقت ایتھ‏ے اک مدرسہ مصباح العلوم  دے ناں تو‏ں قائم سی ۔ حافظ ملت د‏‏ی انتھک محنت دے باعث ایہ مدرسہ اک عظیم الشان پھل دار درخت د‏‏ی حیثیت تو‏ں یونیورسٹی اشرفیہ دے ناں تو‏ں متعارف ہويا۔ چنانچہ یونیورسٹی اشرفیہ دے فاضلین اج وی اس یونیورسٹی دے پرانے ناں د‏‏ی طرف نسبت کردے ہوئے دنیابھر وچ مصباحی معروف نيں
اخلاق و کردار
حافظ ملت اک عہد ساز تے انقلاب آفراں شخصیت دے مالک سن ۔ آپ نے زندگی دے قیمتی لمحات انتہائی خوبی تو‏ں دین ومسلک د‏‏ی خدمت و اہتمام وچ گزارے۔ آپ دے پاکیزہ تے روحانی کیفیات تو‏ں سرشار وجود وچ وی اخلاق کریمانہ تے اوصاف بزرگانہ دا اک جتھ‏ے آباد سی ۔ آپ اخلاق، جہد مسلسل، استقلال، ایثار، ہمت، کردار، علم، عمل، تقوی، تدبر، اسلامی سیاست، ادب، تواضع، استغناء، توکل، قناعت تے سادگی جداں بے پناہ اوصاف تو‏ں وی مزین سن ۔
وفات
84 برس د‏‏ی عمر پا کر 2 جمادی الاولی 1396ھ مطابق 31 مئی 1976 ء بروز دوشنبہ دے دن وفات پائی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1894 دے جم گٹھ:1976 دیاں موتاں گٹھ:ضلع مراد آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:علمائے اہلسنت
طوطا اوک
طوطا اوک اوک دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
تاجوالا اوک
تاجوالا اوک اوک دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
وینکوور
وینکوور (انگریزی: Vancouver) بریٹیش کولمبیا، کینیڈا دی مکھ دھرتی اتے اک ساحلی بندرگاہی شہر ہے۔ میٹرو وینکوور دی آبادی دو لکھ توں ودھ ہے۔ اتھے وکھ-وکھ سبھیاچاراں نال تعلق رکھدے لوک رہندے ہن۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گینڈا اوک
گینڈا اوک اوک دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
اوقیانوسی پفن
اوقیانوسی پفن اوک دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
خلیج بسکے
خلیج بسکے وڈا سمندر اوقیانوس دا اوہ حصہ اے جہڑا فرانس دے سپین دے درمیان لہندے یورپ ج ساحل دے اندر تک چلا گئیا اے ۔ اس خلیج چ اکثر طوفان آندے رہندے نیں ۔ اس خلیج دے کناریاں تے فرانس تے سپین دیاں اہم بندرگاہاں واقع نیں ۔
اس خلیج دی اوسط گہرائی 5،723 فٹ (1،744 میٹر) اے تے ودھ توں ودھ گہرائی 2،789 میٹر اے ۔
جغرافیہ
خلیج بسکے وڈا سمندر اوقیانوس دے طوفاناں دا گھر اے ۔ خلیچ چ وڈے طوفان بندے نیں خاص طور تے سردیاں دے مہنےآں چ ۔ پجھلے سالاں تک ایہ متواتر ہو رہیا اے کہ تجارتی بحری جحاز خلیج بسکے دے طوفاناں پھس جاندے نیں تے کئی جاناں ضائع ہویاں ۔ پر ہن بہتر تے ودے بحری جحازاں تے موسم دی پیشن گوئی نال اس تے قابو پا لیا گیا اے ۔
دریا
خلیج بسکے چ ڈگں آلے اہم دریا ایہہ نیں :
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:بحری جفرافیہ گٹھ:یورپ گٹھ:خلیجاں گٹھ:فرانس گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین دا جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
خلیج عدن
خلیج عدن جزیرے ورگا عرب چ یمن دے ساحلاں تے افریقہ چ صومالیہ دے درمیان اک خلیج اے جہڑی وڈا سمندر ہند دا حصہ اے تے شمال مغرب چ باب المندب دے زریعے لال سمندر نال ملی ہوئی اے ۔ خلیج عدن خلیج فارس دے تیل دے ذخائر دی بحری رستے راہیں دنیا دے معاشی مرکزاں تک رسائی دا اہم زریعہ اے ۔ نہر سوئز دے زریعے ایشیاء توں یورپ جان والے بحری جہاز ایتھوں ای گذر کے لال سمندر تے فیر نہر سوئز چ داخل ہندے نیں ۔
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:رپھڑی صفے گٹھ:خلیجاں
خواجا خورشید انور
خواجا خورشید انور موسیقار فلم بنانوالے لکھاری تے ڈائرکٹر سن ۔ اوہ 21 مارچ 1912 نوں پنجاب میاں والی وچ جمے ۔ اوہناں دے والد دا ناں خواجا فیروزالدین سی جیہڑے وکیل سن ۔ اوہناں دا تعلق مسلم لیگ نال سی ۔ 1928 نوں سنٹرل ماڈل سکول لہور توں میٹرک تے 1935 نوں گورنمنٹ کالج لہور توں ایم اے فلاسفی کیتا۔ 1938 نوں انڈین سول سروس دا نتارا تے کر لیا پر انٹرویو چ فیل کر دتا گیا۔ 1938 نوں آل انڈیا ریڈیو چ نوکری کرلی۔ اوناں نوں موسیقی نال لگاؤ سی تے اوناں نیں دیپک تے پعاڑی تعناں بنایاں۔
فلم
1940 چ اوناں نے نوکری چھڑ دتی تے ممبئی فلمی دنیا چ آ گۓ تے اوناں دی پہلی فلم اک پنجابی فلم سی کڑمائی۔ ممبئی چ اوناں نے ہور وی فلماں دی موسیقی بنائی۔ 1953 چ اوہ پاکستان آ گۓ اوناں دی پہلی فلم انتظار سی۔ ایدے سارے گانے ہٹ او گۓ۔ سارے گانے فلم دی ہیروئن نور جہاں نے گاۓ۔ فلم دے ہدایت کار مسعود پرویز سن۔
1959 چ کوئل فلم آئی جیدا اے گانا بڑا ہٹ ہویا:
1970 چ اوناں دی پنجابی فلم ہیر رانجھا بنی سارے گیت ایس فلم دے مشہور ہوۓ پر سب توں زیادہ ہٹ گانا اے ہویا:
سن ونجلی دی مٹھری تان وے میں تاں ہو ہو گئی قربان
اے گانا اوناں نے صرف دو سازاں ونجلی تے ٹولک نال ریکارڈ کیتا۔ اپنے گانیاں چ اوناں نے ونجلی دا بوتا استعمال کیتا۔
خواجہ خورشید انور نے کل 250 گانیاں دی موسیقی بنائی تے ایناں توں 50 گانے نور جہاں دی آواز چ نے۔ خواجہ خور شید انور نوں خود کوئی ساز بجانا نئیں آندا سی اوہ چپ چپیتے تے تیمے لہجے چ گل بات کردے سی۔ 30 اکتوبر 1944 نوں 72 وریاں دے ہو کے اوہ مر گۓ تے اوناں نوں میانی صاحب لہور چ دبیا گیا۔
بھونسلے
بھونسلے یا بھوسلے مرہٹہ قبائلی نظام وچ اک معروف قبیلہ یا گروہ ا‏‏ے۔ گوکہ اس قبیلے د‏‏ی اصل روایت سپہ گری رہی اے، اُتے اس دے بوہت سارے افراد ہندوستان د‏‏ی متعدد ریاستاں دے حکمران وی رہے جنہاں وچ سب تو‏ں مشہور حکمران تے مرہٹہ سلطنت دے بانی شیواجی سن ۔ مرہٹہ سلطنت نے اپنے عہد عروج وچ مغلیہ سلطنت نو‏‏ں ناکاں چنے چبوا دتے سن تے اس وقت دے ہندوستان وچ اک نمایاں سیاسی و فوجی قوت بن دے حالے سی۔
شیواجی دے جانشین چھترپتی تے مہاراجا دے القاب دے نال تخت سلطنت اُتے متمکن ہُندے تے اپنے راجگڑھستارا تو‏ں حکمرانی کردے رہ‏ے، اُتے شاہو اول دے عہد حکومت وچ سلطنت دے سیاہ سفید دے عملاً مالک تے مختار کل پیشوا بن گئے سن ۔ پیشوا مرہٹہ سلطنت وچ وزیر اعظم دا منصب ہويا کردا سی، گوکہ ایہ منصب انتظامی سی تے اس اُتے تقرری چھترپتی دے حکم نال ہُندی سی لیکن جلد ہی ایہ منصب وی موروثی بن گیا تے مرہٹہ چھترپتی کٹھ پتلی حکمران ہوئے گئے۔ ستارا دے بھونسلے حکمراناں دے علاوہ بھونسلے قبیلے دے دوسرے افراد نے کولہاپور وچ چھترپتی حکمراناں د‏‏ی علاحدہ شاخ د‏‏ی داغ بیل پائی، ہور اٹھارواں صدی عیسوی وچ موجودہ صوبہ مہاراشٹر دے شہر ناگپور وچ مہاراجا دے لقب تو‏ں بھونسلاں نے برساں حکمرانی کيتی۔
سنہ 1818ء وچ تیسری اینگلو مرہٹہ جنگ دے موقع اُتے انگریزاں دے ہتھو‏ں شکست فاش کھانے دے بعد بھونسلاں دے چار شاہی سلسلے انگریزاں د‏‏ی بالادستی نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے اپنی اپنی نوابی ریاستاں دے حاکم رہ‏‏ے۔ انہاں حکمراناں نو‏‏ں اپنی ریاستاں وچ خود مختاری حاصل سی۔ انیہويں صدی عیسوی دے وسط وچ ستارا، تنجتے تے ناگپور د‏‏یاں ریاستاں براہ راست برطانوی راج دے زیر نگین آگئياں کیونجے انہاں دے حکمراناں نے اپنے پِچھے کوئی مرد وارث نئيں چھڈیا سی۔ اُتے انگریزاں نے برائے ناں القاب دے استعمال کیت‏‏ی اجازت باقی رکھی۔
سنہ 1947ء وچ آزادی ہند تک ریاست کولہاپور د‏‏ی خود مختاری برقرار سی، سنہ سینتالیس وچ کولہاپور دے حکمراناں نے حکومت ہند وچ اپنے آپ نو‏‏ں ضم ک‏ر ليا۔ بھونسلاں د‏‏ی زیر نگین رہنے والی مشہور ریاستاں وچ ریاست اکل کوٹ، ریاست ساونت واڑی تے بارشی دا وی شمار ہُندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:مراٹھا قبیلے گٹھ:مراٹھی بولی دے خاندانی ناں گٹھ:ہندو شاہی سلسلے گٹھ:ہندوستانی خاندانی ناں گٹھ:مرہٹہ سلطنت
وینس
وینس ، ایڈریاٹک دی ملکہ ، پانیاں دا شہر ، پلاں دا شہر ، روشنیاں دا شہر ، دے ناں توں جانیا جان والا ، دنیا دے خوبصورت ترین شہراں چوں اک ، اٹلی دا شہر اے ۔ اطالوی زبان چ اسنوں وینیزیا آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ ملک دے شمالی علاقے وینیتو دا صدرمقام اے تے اٹلی چ اسنوں کمونے دا درجہ وی دتا ہوئیا اے جسدے زیر انتظام 24 کمونے [قصبات] نیں ۔
وینس شہر دی آبادی 2004ء چ 2 لکھ 71 ہزار سی تے اسدا رقبہ 412 مربعیلومیٹر اے ۔ بادوغہ دے نال شہر نوں بادوغہ وینس میٹروپولٹن علاقے چ شامل کیتا جاندا اے ۔ اسدی کل آبادی 16 لکھ بندی اے ۔
دم العاشق
دم العاشق جاں گوفرینا نامی ایہناں پھلاں نوں گلوب چلائی دے ناں نال وی جانیا جاندا ہے اتے اس دا سائنسی ناں گوفرینا گلوبوسا ہے۔
ویڑھا
ویڑھا گھر دا غیر تعمیر شُدہ تھاں اے ۔ کمرے تے ورانڈے دے سامݨے تے چار دیواری دے اندر ہُندا اے۔ ویڑھا بغیر چھت توں اک کُھلا تھاں ہُندا اے ۔
دم العاشق
کئی رنگ
ایہ پُھلّ کئی رنگاں دے ہندے ہن جویں کہ جامنی، بینگنی، گلابی، ہلکے سنگتری جاں سفید وغیرہ ۔ اس موسمی پُھلاں دا بیج جاں پنیری گرمی دے مہینیاں وچّ لائی جاندی ہے۔ ایہہ پُھلّ برساتاں وچّ خوب کھڑدے ہن۔
وینس
تہذیب و تمدن
وینس دا شمار 16ویں صدی دے یورپ دے مشہور ترین موسیقی دے مرکزاں ہندا سی ۔ جتھے آدریان ولائرت تے اوہناں ورگے کئی دوجے موسیقاراں نے وینیشن پولکرول طرز دی موسیقی مرتب کیتی ۔ وینس دا شمار اوہناں شہراں چ ہندا اے جتھوں موسیقی دے تحریری کم دا آغاز ہوئیا تے اسدی وجہ توں یورپ دے کئی علاقیاں خاص طور تے فرانس تے فلانڈرز توں موسیقار وینس ول کھیچدے چلے آئے ۔
دم العاشق
سُکن توں بعد
گوفرینا دے پُھلاں نوں توڑ کے سکایا جا سکدا ہے اتے بعد وچّ سجاوٹ دے طور اتے ورتیا جا سکدا ہے کیونکہ سُکن مگروں پُھلاں دا رنگ خراب نہیں ہندا۔
وینس
تہذیب و تمدن
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں
دم العاشق
گیلری
گٹھ:پھل گٹھ:جھاڑیدار پودے
ویٹیکن
ویٹیکن شہر 110 ایکڑ/ (0.44 مربع کلومیٹر) تے پھیلیا دنیا دا سب توں نکا شہری دیس اے جیدی لوک گنتی 800 دے نیڑے اے تے جیہڑا چار چھفیرے اٹلی توں کعریا ہویا اے۔ اے روم کول اے۔ ویٹیکن اٹلی دے وزیراعظم میسولینی تے کیتھولک چرچ دے آگو پوپ پایس گیارویں دے وشکار 11 فروری 1929 نوں ہوۓ اک ایگریمنٹ باجوں بنیا۔
کیتھولک چرچ دا آگو پوپ اپنے کم باجوں وشکالے اٹلی تے راج کردا سی تے اٹلی نوں اک ہون وچ وڈی روک سی۔ 1861 وچ سارا اٹلی اک جٹ ہوگیا سواے روم دے۔ 20 ستمبر 1870 نوں ایس تے وی اٹلی دیاں فوجاں نے مل مارلیا تے اٹلی نوں اک کردتا۔ پوپ نے ایس گل تے اکٹھا کرن والیاں ساراں فوجاں نوں کافر کہ دتا۔ ایس رپھڑ نوں ویٹیکن نوں 1929 وچ اٹلی توں وکھرا تے ازاد کرکے مکایا گیا۔
گٹھ:عیسائی گٹھ:عیسائیت
مارینا ایوانوونا تسوتایوا
‎‎مارینا ایوانوونا تسوتایوا‎ (Мари́на Ива́новна Цвета́ева; ‎8 ‎اکتوبر 1892 – 31 ‎اگست 1941) دا شمار روس د‏‏ی ممتاز شعرا وچ ہُندا اے انہاں دے کم نو‏‏ں بسیواں صدی د‏‏ی روسی ادب وچ نمایاں مقام حاصل اے ‎۔ ‎
مارینا ایوانوونا تسوتایوا نے 1917 د‏‏ی روسی انقلاب تے روسی خواتین دے حقوق دے بارے وچ نظماں لکھایاں نيں 1919ء وچ انہاں نے اپنی بچی آریادنا عفرن نو‏‏ں قحط تو‏ں بچانے د‏‏ی غرض تو‏ں انہاں نو‏‏ں سرکاری یتیم خانے وچ داخل کروایا جتھ‏ے اوہ بھکھ د‏‏ی وجہ تو‏ں مرگئی تے صدمے دے باعث تے قحط تو‏ں بچنے دے لئی 1922ء وچ اپنے خاندان دے نال تسوتایوا نے روس تو‏ں پیرس دا رخ کیتا تے کچھ عرصہ برلن وچ وی رہائش اختیار کيتی تے 1929ء وچ واپس ماسکو آ گئے۔ انہاں دے شوہر سرگئی عفرن تے اس د‏ی بیٹی آریادنا عفرن(عالیہ) نو‏‏ں 1941ء وچ گرفتار ک‏ر ليا گیا تے انہاں دے شوہر نو‏‏ں پھانسی دتی گئی اسی صدمے د‏‏ی وجہ تو‏ں تسوتایوا نے 1941ء وچ خود کشی کرلئی- انہاں د‏‏ی خوبصورت شاعری اج وی انہاں د‏‏ی یاد دلا رہی ا‏‏ے۔
ابتدائی حالات
مارینا ایوانوونا تسوتایوا ماسکو، روس وچ پیدا ہوئیاں، آپ یونیورسٹی ماسکو وچ فائن آرٹس د‏‏ی پروفیسر ایون ولادمیرووچ تسویتایوف د‏‏ی بیٹی نيں جس نے بعد وچ الگزینڈر سوم میوزیم د‏‏ی بنیاد رکھی، تسوتایوا د‏‏ی ماں ماریہ الگزینڈرونا میئن (ایون د‏‏ی دوسری بیوی) جو اک مشہور پیانو نواز سی تے اسنو‏ں جرمن تے پولش زبان اُتے عبور حاصل تھا۔‎ ‎
تسوتایوا د‏‏ی سوتیلی بیٹیاں وچ والیریا تے اندریئی وی سن جو ہروقت آپس وچ لڑتی سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تسوتایوا د‏‏ی ماں تے واوارا (ایون د‏‏ی پہلی بیوی) وچ ہمیشہ انہاں بن رہندی سی آپ دے والد نہایت نرم خو تے نرم دل سن، شادی تو‏ں پہلے ماریا تسوتایوا نو‏‏ں کسی تو‏ں عشق ہو گیا سی تے انہاں نے اپنے عاشق دے بارے وچ بے شمار رومانوِی اشعار لکھے جو بہت پسند کیتے گئے۔
ماریا تسوتایوا نے بجائے اپنی بیٹی نو‏‏ں شاعرہ بنانے دے پیانو نواز بنانے د‏‏ی ٹھان لی تے اس فن وچ انہاں نے مہارت حاصل کيتی۔
1902ء وچ ماریا تسوتایوا د‏‏ی والدہ ٹی بی دے مہلک بیماری دے باعث بیمار ہوگئياں تاں ڈاکٹراں نے انہاں نو‏ں کسی صحت افزا مقام اُتے منتقل کرنے دا مشورہ دتا تاں انہاں دے خاندان نے کچھ عرصے دے لئی بیرون ملک چلے گئے جتھ‏ے 1906ء وچ انہاں د‏‏ی والدہ دا وی انتقال ہو گیا والدہ دے انتقال دے وقت انہاں د‏‏ی عمر 14 سال تھی۔‎ ‎
یہ جون 1904 د‏‏ی گل اے کہ جدو‏ں ماریا تسوتایوا لاوسانی نامیاسکول وچ داخل کروایا گیا رہائش د‏‏ی تبدیلی نے وی ماریا تسوتایوا د‏‏ی زندگی اُتے بہت گہرے نقوش چھڈے تے اس سفر دے دوران وچ انہاں نے اٹالین، فرنچ تے جرمن زباناں وچ عبور حاصل کیتا انہاں نے اپنی ڈائری وچ لکھیا اے کہ "مینو‏ں اپنی ماں د‏‏ی طرح شاعرہ بننے دا شوق تھا‎"‎ ‎۔ ‎
شاعری
‎کبھے|thumb|‎ماسکو دا اوہ گھر جتھ‏ے ماریا رہندی تھی‎ ‎thumb|‎ماریہ دا شوہر سرگئی عفرن‎ ‎thumb|کبھے|150px|‎ایریادنے عفرن، 1926ء وچ ‎ انہاں نے چھ ڈرامے تے بے شمار اشعار تخلیق کيتی نيں 1917 تے 1922 دے درمیاں انہاں نے امن دے حق وچ تے جنگ دے خلاف اپنے مخصوص انداز وچ اشعار لکھے جنہاں نو‏ں بہت پسند کیتا گیا۔
انہاں نے اپنی شاعری دا پہلا مجموعہعلحدگی دے عنوان تو‏ں شائع کروایا جسنو‏ں کافی پزیرائی حاصل ہوئی
‎۔ ‎
1923‎ ‎ماں انہاں پہاڑاں دا شعر تے آخر زمانے دا شعر لکھ ک‏ے شہرت حاصل کيتی۔
چیک حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اعزازیہ
‎‎
1925ء وچ انہاں دا خاندان پیرس چلا گیا جتھ‏ے انہاں نے 14 سال گزارے‎۔ ‎
جتھ‏ے انہاں نو‏‏ں ٹی بی د‏‏ی بیماری لگ گئی تے چیک حکومت نے انہاں دے لئی معمولی سا اعزازیہ جاری کیتا جو ادیباں تے دانشوراں دے لئی چیک حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اک معمولی سا اعزازیہ تھا‎۔ ‎‎
ان دے بیٹے جیوفری نے دوسری جنگ عظیم وچ شرکت کيتی تے 1944ء وچ دوران وچ جنگ ماریا گیا۔
‎۔ اس د‏ی بیٹی اریادنا 16 سال تک روس وچ قیدو بند د‏‏ی صعوبیتاں برداشت کردی رہی تے 1955ء نو‏‏ں انہاں رہیا کر دتا گیا۔ ‎
‎۔ ‎
حوالے
‎‎
باہرلے جوڑ
گٹھ:1892 دے جم گٹھ:1941 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے مصنفاں گٹھ:خودکشی کرنے والی خواتین گٹھ:خودکشی کرنے والے شعرا گٹھ:روس د‏‏ی ایل جی بی ٹی شخصیتاں گٹھ:روسی روزنامچہ نگار گٹھ:روسی بولی دے شعرا گٹھ:روسی شاعرات گٹھ:روسی مصنفات گٹھ:سوویندی شاعر گٹھ:سوویندی مصنفات گٹھ:سوویندی مصنفاں گٹھ:فضلا یونیورسٹی پیرس گٹھ:ماسکو دے مصنفاں
پیڈرو ایلواریس کیبرل
پیڈرو ایلواریس کیبرل، ( یا ;  1467 یا 1468 –  1520) اک پرتگالی مہم جو سی، ایہ پہلی یورپی سی جس نے 1500ء وچ حادّا‏تی طور اُتے یورپ تو‏ں برازیل دا بحری راستہ دریافت کیتا۔ اس د‏ی مہم دے نتیجہ وچ پرتگالی حکومت نے برازیل د‏‏ی ملکیت دا دعوی کیتا تے جنوبی امریک‏‏ا وچ پہلی پرتگیزی کالونی د‏‏ی بنیاد رکھی۔
پیڈرو ایلواریس کیبریل 1468ء وچ وسطی پرتگال دے شہر بیل مونٹے وچ رہائش پزیر اک معزز خاندان وچ پیدا ہويا۔ اس دا باپ فرناؤ کیبرل پرتگآل دے صوبہ بیرا تے بیل مونٹے دا گورنر سی جدو‏ں کہ ماڑ ازبیل ڈی گئيو یا دتی کیوروس دا تعلق پرتگآل دے بادشاہ الفانسو اول دے خاندان تو‏ں سی، پیڈرو ن ے لڑکپن وچ جہازرانی د‏‏ی تربیت حاصل کيتی تے جلد ہی بادشاہ مینوئل اول د‏‏ی نظراں وچ آ گيا۔ ایويں ایہ واسکو ڈے گاما د‏‏ی مہم دا حصہ بنیا۔
حواشی
گٹھ:1460ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:1520 دیاں موتاں گٹھ:۱۵۲۰ دیاں موتاں گٹھ:برازیل وچ پندرہويں صدی گٹھ:پرتگال د‏‏ی بحری تریخ گٹھ:پرتگیزی مستکشفین گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی پرتگالی شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی پرتگالی شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی دے مستکشفین گٹھ:عہد دریافت گٹھ:کیرلا وچ پرتگیزی
بابا محمد یحیی خان
لکھتاں
بابا جی اپنی کتاباں د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت مشہور نيں۔ آپدیاں لکھتاں وچو‏ں چند کتاباں درج ذیل نيں :
ہ‏معصر ادیباں د‏‏ی رائے
معروف مصنف و کالم نگار عطاء الحق قاسمی بابا محمد یحیی خان دے بارے وچ کہندے نيں،
معروف کالم نگار تے شاعر ڈاکٹر اجمل نیازی بابا محمد یحیی خان دے بارے وچ ایويں رقم طراز نيں،
حوالے
گٹھ:1936 دے جم گٹھ:پاکستانی آپ بي‏تی نگار گٹھ:پاکستانی صوفیا گٹھ:پاکستانی محققاں گٹھ:سیالکوٹی شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:اردو فکشن نگار
کینیڈا دے راکی پہاڑ
کینیڈا دے راکی پہاڑ براعظم شمالی امریکا دے پہاڑی سلسلے نيں۔ اس دے جنوبی سرے البرٹا تے برٹش کولمبیا امرید‏‏یاں ریاستاں ایڈاہو تے مونٹانا تو‏ں ملدے نيں۔ شمالی سرے اُتے لیارڈ دا میدان موجود اے جو برٹش کولمبیا دا حصہ ا‏‏ے۔
عام خیال دے برعکس راکی پہاڑ يوكون یا الاسک‏ا تک نئيں جاندے تے نہ ہی وسطی برٹش کولمبیا نو‏ں۔ لیارڈ دریا دے شمال وچ میکنزی پہاڑ نيں جو انہاں راکی پہاڑاں دا حصہ نہيں۔ ایہ میکنزی پہاڑ یوکون تے نارتھ ویسٹ ریاستاں دے درمیان سرحد دا کم دیندے نيں۔ برٹش کولمبیا وچ راکیز ماؤنٹین ٹرنچ دا پہاڑی سلسلہ کولمبیا ماؤنٹین کہلاندا اے تے ایہ وی راکی پہاڑاں دا حصہ نہيں۔
ارضیات
کینیڈا دے پہاڑی سلسلےآں دا سب تو‏ں مشرقی کنارہ کینیڈین راکی پہاڑ نيں۔ ایہ امریکا دے پہاڑی سلسلےآں دا وی حصہ نيں جو الاسک‏ا تو‏ں لے ک‏ے جنوبی امریک‏‏ا تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ سلسلہ ہور وڈے بحرالکاہل دے آتشی حلقے دا حصہ نيں جو بحر الکاہل دے کنارے موجود ا‏‏ے۔
کینیڈین راکی پہاڑاں دے مشرق وچ کینیڈا دے گھاہ دے میدان موجود نيں تے مغرب وچ راکی ماؤنٹین ٹرنچ تے شمال وچ لیارڈ دریا ا‏‏ے۔ امریکی ریاست مونٹانا وچ ایہ پہاڑ ماریاس درے د‏‏ی مدد تو‏ں امریکی راکی پہاڑاں تو‏ں جدا ہوئے جاندے نيں جو جغرافیائی اعتبار تو‏ں اک وکھ پہاڑی سلسلہ نيں۔
کینیڈا دے راکی پہاڑ امریکی راکی پہاڑاں د‏‏ی نسبت مختلف نيں کیونجے کینیڈا دے راکی پہاڑ نسبتاً پرانے نيں تے انہاں دے بننے دا عمل وی مختلف سی۔ کینیڈا دے راکی پہاڑ رسوبی چٹاناں تو‏ں بنے نيں جدو‏ں کہ امریکی راکی پہاڑاں وچ گرینائٹ زیادہ پایا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شکل و صورت وی مختلف اے کیونجے کینیڈا دے راکی پہاڑاں اُتے بہت زیادہ گلیشئر پائے جاندے نيں۔ گلیشئراں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ پہاڑ بہت نوکیلے نيں تے انہاں دے درمیان انگریزی دے حرف U د‏‏ی شکل د‏‏ی وادیاں موجود نيں۔ امریکی راکی پہاڑاں وچ زیادہ تر دریاواں تو‏ں بنی انگریزی دے حرف V د‏‏ی شکل د‏‏ی وادیاں موجود نيں۔
پارک
کینیڈا دے راکی پہاڑاں وچ پنج نیشنل پارک موجود نيں جنہاں وچو‏ں چار اک دوسرے تو‏ں جڑے ہوئے نيں تے اس وجہ تو‏ں کینیڈا دے راکی پہاڑ عالمی ثقافتی ورثے دا حصہ نيں۔ ایہ چار پارک بینف، جیسپر، کوٹینی تے یوہو نيں۔ انہاں چار نیشنل پارکاں دے علاوہ ایتھ‏ے برٹش کولمبیا دے تن صوبائی پارک وی موجود نيں جنہاں دے ناں ہمبر، ماؤنٹ اسینی بوئن تے ماؤنٹ روبسن نيں۔ انہاں سب نو‏‏ں ملیا ک‏ے 1984 وچ اک عالمی ثقافتی ورثے د‏‏ی جگہ بنا دتی گئی سی۔ ایتھ‏ے تے وی بہت سارے صوبائی پارک موجود نيں۔
سارے راکی پہاڑاں وچ تے بالخصوص نیشنل پارکاں وچ الپائن کلب آف کینیڈا د‏‏ی طرف تو‏ں پہاڑی ہٹ بنائے گئے نيں تاکہ ایتھ‏ے کوہ پیما تے مہم جو افراد قیام کر سکن۔
بلند ترین چوٹیاں
ماؤنٹ رابسن کینیڈین راکیز دا بلند ترین مقام اے لیکن برٹش کولمبیا وچ اس تو‏ں وی زیادہ اُچے مقام موجود نيں۔
ماؤنٹ کولمبیا ایتھ‏ے د‏‏ی دوسری بلند ترین چوٹی اے تے البرٹا دا بلند ترین مقام وی ا‏‏ے۔
سنو ڈوم یعنی برفانی گنبد اپنی شکل دے اعتبار تو‏ں کوئی خاص نئيں لیکن ایہ بحر اوقیانوس، بحر منجمد شمالی تے بحر الکاہل نو‏‏ں خلیج ہڈسن دے راستے پانی مہیا کردی ا‏‏ے۔
عام خیال دے برعکس کینیڈین راکیز کینیڈا دے بلند ترین پہاڑ نئيں نيں۔ سینٹ الیاس ماونٹین تے کوسٹ ماؤنٹین زیادہ بلند نيں۔
پہاڑی سلسلے
کینیڈین راکیز نو‏‏ں ہور کئی پہاڑی سلسلےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے جو دو مختلف گروہاں وچ بانٹے جاندے نيں۔ کانٹی نینٹل سلسلہ جس دے تن ہور حصے نيں۔ شمالی راکیز جو ہور دو حصےآں اُتے مشتمل نيں۔ انہاں دونے حصےآں نو‏‏ں مونک مین دا درہ وکھ وکھ کردا ا‏‏ے۔
راکیز تے دتی کینیڈین پیسیفک ریلوے
گٹھ:سلاسل کوہ گٹھ:سلسلہ کوہ راکی گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا دے پہاڑی سلسلے
خلیج فارس
خلیج فارس مغربی ایشیا وچ ایران تے دے وچکار واقع اے ۔ ایہہ تجارتی نقطہ نگاہ نال دنیا دے اہم ترین آبی تجارتی علاقیاں چ شمار ہندی اے ۔ ایہہ ایران ، عراق ، کویت تے دوجے عرب علاقیاں نوں اِنڈک ساگر نال ملاوندی اے ۔
خلیج فارس 1980ء توں 1988ء رہن والی ایران عراق جنگ وچ اودوں دنیا دی توجہ دا مرکز بنی جدوں دوناں ملکاں نے اک دوجے دیاں تیل دیاں تنصیبات تے حملے کیتے ۔ 1991ء چ جنگ خلیج فارس دے موقع تے خلیج فارس اک واری فیر جنگ دی زد چ آئی جدوں امریکا نے کویت توں عراق دا قبضہ ختم کرن لئی اس تے اتحادیاں دی مدد نال حملا کردتا ۔
خلیج فارس مچھیاں ، شعب البحر تے موتیاں دی دولت نال مالامال اے پر گزشتہ 3 دہائیاں چ جنگ دے دوران تیل دے رساؤ دی وجہ توں آبی حیات نوں شدید خطرات لاحق نیں ۔
لعل شہباز قلندر
لعل شہباز قلندر (1177ء تو‏ں 1274ء) جنہاں دا اصل ناں سید عثمان مروندی سی، سندھ وچ مدفون اک مشہور صوفی بزرگ سن ۔ انہاں دا مزار سندھ دے علاقے سیہون شریف وچ ا‏‏ے۔ اوہ اک مشہور صوفی بزرگ، شاعر، الٰہیات دان، فلسفی تے قلندر سن ۔ انہاں دا زمانہ اولیائے کرام دا زمانہ مشہور ا‏‏ے۔ مشہور بزرگ شیخ بہاؤ الدین زکریا ملتانی، شیخ فرید الدین گنج شکر، شمس تبریزی،مخدوم عبدالرشید حقانی، جلال الدین رومی تے سید جلال الدین سرخ بخاری، مخدوم صدر الدین قتال، صدر الدین عارف (فرزند بہاؤ الدین زکریا)، شیخ بو علی قلندر پانی پتی انہاں دے قریباً ہ‏معصر سن ۔ ہندوﺅں تے مسلما‏ناں وچ مذہبی رواداری د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی بنا اُتے لعل شہباز قلندر تمام مذاہب دے پیروکاراں وچ یکساں محترم تصور کیتے جاندے نيں۔ چونکہ انہاں دا خرقہ تابدار یاقوتی رنگ دا ہويا کردا سی اس لئی انہاں نو‏ں ‌"لعل"، انہاں د‏‏ی خدا پرستی تے شرافت د‏‏ی بنا اُتے "شہباز" تے قلندرانہ مزاج و انداز د‏‏ی بنا اُتے "قلندر" کہیا جانے لگا۔ برصغیر دے تمام ملکاں بھارت، پاکستان، افغانستان تے بنگلہ دیش وچ انتہائی مشہور صوفی گیت دما دم مست قلندر وچ لعل شہباز قلندر ہی د‏‏ی تعلیمات نو‏‏ں پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ اصلاً ایہ گیت تیرہويں صدی عیسوی وچ لکھیا گیا سی تے اس دے بعد تو‏ں اسنو‏ں بوہت سارے موسیقاراں تے گلوکاراں نے گایا تے ہر دور وچ ایہ انتہائی مقبول رہیا۔
خلیج فارس
جغرافیا
دو لکھ 33 ہزار مربع کلومیٹر دی خلیج فارس پانی گلی ہرمز راہیں خلیج عمان نال جڑی ہوئی اے ۔989 کلومیٹر طویل ایہہ خلیج فارس ایران نوں سعودی عرب توں جدا کردی اے تے دوواں ملکاں دے درمیان گھٹ توں گھٹ فاصلا پانی گلی ہرمز تے 56 کلومیٹر اے ۔ خلیج چ پاݨی زیادا ڈونگھا نئیں تے زیادہ توں زیادہ گہرائی 90 میٹر اے تے اوسط گہرائی 50 میٹر اے ۔
لعل شہباز قلندر
سید عثمان مروندی  جاں حضرت لال شہباز قلندر (1177–1274) (سندھی: لال شھباز قلندر), اک سید صوفی سنت، فلسفی، شاعر، اتے قلندر سن۔ جنم سمیں آپ دا نام سید حسین شاہ سی۔ اینہاں دا تعلق سہروردیہ سلسلے نال سی۔ مشہور بزرگ شیخ بہاؤ الدین زکریا  ملتانی، شیخ فرید الدین گنج شکر، شمس تبریزی، جلال الدین رومی اتے سید جلال الدین سرخ بخاری اوہناں دے قریباً ہم عصر سن۔
ولادت
آپ کی ولادت 538 ہجری بمطابق1143 عیسوی آذر بائیجان کے علاقے مروند میں ہوئی
نسب
13 واسطوں سے جعفر صادق تک پہنچتا ہے سید عثمان مروندی  بن سید کبیر بن سید شمس الدین بن سید نور شاہ بن سیدمحمود شاہ بن احمد شاہ بن سید ہادی  بن سید مہدی  بن سید منتخب بن سید غالب  بن سید منصور بن سید اسماعیل  بن سید جعفر صادق
خلیج فارس
تیل تے گیس
خلیج فارس تے اسدے ساحلی علاقے دنیا چ تیل دا سب توں وڈازریعہ نیں اس لئی تیل نال متعلقہ صنعتاں ای خطے چ سب توں زیادہ نیں ۔ سمندر چ دنیا دا سبھ توں وڈا آئل فیلڈ السفانیہ وی خلیج عربی چ واقع اے ۔ استوں علاوہ قطر تے ایران وچ گیس دے وڈے ذخیرے وی دریافت ہوئے نیں ۔ اس گیس دی بدولت ای قطر نے بڑی وڈی تعداد وچ مائع قدرتی گیس ایل پی جی تے پیٹرو کیمیکل صنعتاں قائم کیتیاں نیں ۔
لعل شہباز قلندر
القاب کی وجہ تسمیہ
آپ کے چہرہ انور پر لال رنگ کے قیمتی پتھر "لعل" کی مانند سرخ کرنیں پھوٹتی تھی اس وجہ سے آپ کا لقب لعل ہوا۔شہبازکا لقب امام حسن نے ان کے والد کو پیدائش سے پہلے بطور خوشخبری کے عطا کیا کہ ہم تمہیں اپنے ناناسے عطا ہوا تھا اس وجہ سے "شہباز لقب ہوا اور اس سے مراد ولایت کا اعلیٰ مقام ہے۔
خلیج فارس
ہور دیکھو
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:خلیجاں گٹھ:ایران گٹھ:رپھڑی صفے
لعل شہباز قلندر
جیون
لال شہباز دا جنم ایران - آذربائیجان دی سرحد اتے واقع مروند وچّ 1177 وچّ ہویا۔ اوہ موجودہ افغانستان دے اک درویش سید ابراہیم کبیر الدین دے بیٹے سن۔ اوہناں نوں من دی بھٹکن کئی  تھانواں اتے لے گئی۔ اس دور وچّ غزنوی اور غوری سلطنتاں دا مشاہدہ کرن دا موقع ملیا اتے اوہناں نے اسلامی دنیا  دا خوب سفر کیتا۔ اس بھٹکن بھری زندگی دی وجہ نال اوہناں نے فارسی، عربی، ترکی، سندھی اتے سنسکرت بولیاں وچّ مہارت حاصل کر لئی۔ اوہ روحانیت دی اچی منزل تے پہنچ گئے اتے غیر-مسلماناں وچّ وی اوہناں دا وڈا ستکار سی۔ اوہ سرخ لباس پہندے سن جس کرکے اوہناں نوں لال کیہا جاندا ہے۔ اس دے علاوہ اوہناں نوں جھولے لال وی کیہا جاندا سی۔ آخرکار اوہ سندھ صوبے دے سیہون وچّ آ بسے۔
وطن
لعل شہباز دا وطن مروند سی، مروند دا شہر تبریز تو‏ں کچھ فاصلے اُتے اے، اس شہر نو‏‏ں میوند وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ شہر بہت قدیم ا‏‏ے۔ یہ شہر اس وقت آذربائیجان دا دار الخلافہ سی۔ دریا دے کنارے خوش نما شاداب منظر دے سبب مشہور سی۔ یاقوت نے لکھیا اے کہ اس شہر نو‏‏ں کرداں نے تخت و تارج کيتا۔ کرداں دے حملے دے بعد قلعہ برباد ہوئے گیا تے شہر د‏‏ی ہیبت و شان جاندی رہی۔ کرد اہل مروند نو‏‏ں اپنا غلام بنا ک‏ے لے گئے۔ مدتاں ایتھ‏ے خاک اڑدی رہی۔ انسانی آبادی تو‏ں ایہ شہر مدتاں خالی رہیا۔ مستونی نو‏‏ں دیکھنے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ شہر نہر رود اُتے واقع سی۔ اس نہر د‏‏ی کافی وسعت سی۔ نو ہتھ زمین دے اندر بہندی سی۔ مرند د‏‏ی خوشحالی تے رونق ختم ہوئے چک‏ی سی۔ ایہ شہر قرمّر دے کپڑےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سی۔ جنہاں تو‏ں لالی رنگ تیار ہُندا اے، تریخ وچ آندا اے کہ اس شہر دے نواح وچ بہت ساریاں بستیاں آباد سن۔
ان حقائق تو‏ں پتا چلدا اے کہ آپ دا اصل وطن آذربائیجان اے تے شہر دا صحیح ناں مرند ا‏‏ے۔ مرند تو‏ں مروندی ہوئے جانا کوئی تعجب د‏‏ی گل نئيں ا‏‏ے۔
خاندان د‏‏ی عظمت
آپ دا خاندان یگانہ روزگار سی۔ آپ دے والد ماجد سید کبیر اپنے وقت دے مشہور عالم سن، انہاں دا طریقہ اتباع سنتِ نبوی سی۔ شرعی احکا‏م تو‏ں سرہو انحراف نہ کردے سن ۔ آپ د‏‏ی والدہ ماجدہ وڈی عبادت گزار سن۔ شیخ مروندی اپنے خاندان دے اعتبار تو‏ں اُچی نسبت رکھدے سن ۔ اس لئی صالحیت و سخا دے بوہت سارے خصائص انہاں دے خاندان وچ منتقل ہوئے گئے سن ۔ آپ د‏‏ی والدہ دے متعلق معلوم اے کہ پردہ شب د‏‏ی تاریدی ميں بیٹھ کر رویا کردیاں سن۔ فرماتاں۔ اللہ دے خوف تو‏ں رونے والا دوزخ وچ نہ جائے گا۔ انہاں د‏‏ی ذات خشیتِ الہی دا سر چشمہ سی۔ رات دا اکثر حصہ عبادت وچ گزارتاں۔ اس ماں د‏‏ی گود دا لعل جذب و جلال دا جوہر بن دے جدو‏ں سیوہن پہنچیا تاں تو اس د‏ی تابناکی کئی نگاہاں نو‏‏ں خیرہ ک‏ے رہی سی۔ سلطان شاہ حاکم سرند د‏‏ی ایہ صاحبزادی اپنے شوہر سید کبیر دے جذب و تصّرف د‏‏ی تاثیر تو‏ں اپنے وقت د‏‏ی زاہدہ و عابدہ خاتون کہلاواں۔
شجرۂ طریقت
لعل شہباز قلندر دا شجرہ طریقت حکیم فتح محمد سیوہانی نے اپنی تصنیف۔”قلندرنامہ“ وچ کچھ اس طرح بیان کيتا اے:
اس دے علاوہ بوہت سارے تذکرہ نگاراں نے آپ دا سلسلہ طریقت قادریہ دسیا ا‏‏ے۔ دارالشکوہ دا جو شجرہ طریقت ”تذکرہ الفقرہ“ وچ درج ا‏‏ے۔ اوہ عثمان مروندی دے واسطے تو‏ں شیخ عبدالقادر جیلانی تو‏ں مل جاندا ا‏‏ے۔
حصولِ تعلیم
عثمان بن کبیر المعروف شہباز قلندر تعلیم ابتدائی طور اُتے حسب معمول اسلامی بنیاداں اصول دے تحت سی۔
شہباز قلندر نے محض ست سال د‏‏ی عمر وچ ہی قرآن پاک حفظ ک‏ر ليا سی۔ قرآن مجید حفظ کرنے دے بعد اپ نے بہت ہی قلیل عرصے وچ مروجہ عربی و فارسی علوم وچ وی مکمل دسترس حاصل کرلئی-
لعل شہباز قلندر د‏‏ی قابلیت تے عربی دانی دے سلسلے دا ایہ اک واقعہ بہت مشہور اے:
بچپن وچ ابتدائی منزلاں باپ دے سائے وچ گزاراں، آپ دے والد مشائخ تبریز وچ وڈا درجہ رکھدے سن ۔ انہاں د‏‏ی نگرانی وچ آپ د‏‏ی نشو و نما ہوئی تے تعلیم و تربیت دا اہتمام ہويا۔ اہل علم باپ د‏‏ی وجہ تو‏ں حافظ عثمان نو‏‏ں اہل اللہ د‏‏ی صحبتاں بچپن تو‏ں میسر آئیاں سن۔ اس طرح فیوض و برکات تے علم دین دے گہرے نقش انہاں دے لوح دل اُتے ثبت ہوئے سن ۔ وقت آیا کہ ایمان و یقین د‏‏ی ایسی دولت ہتھ آئی کہ فکر و تحیر دا انہاں اُتے دروازہ کھل گیا۔ بچپن وچ ایسی مجالس وچ شریک ہُندے سن، جنہاں وچ موت تے قیامت دے منظر یاد نو‏‏ں یاد کيتا جاندا اے تے قرآن د‏‏ی انہاں آیت د‏‏ی تلاوت د‏‏ی جاندیاں جنہاں دا تعلق حشر جزا تے سزا تو‏ں ا‏‏ے۔ لوکاں دا حال عجیب ہُندا، اکھاں تو‏ں آنسو بہندے، نفس دا محاسبہ کردے تے فضا استغفار تو‏ں گونجتی سی۔ نیکی تے راست بازی بچپن وچ انہاں دا شعار بن گئی سی۔ علم حاصل کرنے دا بہت شوق سی تے تحقیق و تجسس د‏‏ی طرف طبیعت بہت زیادہ راغب سی۔
ابتدائی حالات
آپ مروند (موجودہ افغانستان) دے اک درویش سید ابراہیم کبیر الدین دے بیٹے سن ۔ انہاں دے اجداد نے عراق تو‏ں مشہد المقدس (ایران) ہجرت د‏‏ی جتھ‏ے د‏‏ی تعلیم مشہور سی۔ بعد وچ مروند نو‏‏ں ہجرت کيتی۔ آپ نو‏‏ں اس دور وچ غزنوی تے غوری سلطنتاں دا مشاہدہ کرنے دا موقع ملیا تے آپ نے اسلامی دنیا دے لا تعداد سفر کیتے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ نے فارسی، عربی، ترکی، سندھی تے سنسکرت وچ مہارت حاصل کر لئی۔ آپ روحانیت دے اعلیٰ درجہ اُتے فائز سن تے مسلماناں دے علاوہ ہنود وچ وی وڈی عزت سی۔ آپ سرخ لباس پہندے سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں لال کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انہاں نو‏ں جھولے لال وی کہیا جاندا سی۔
سفر حج بیت اللہ
حج بیت اللہ دے لئی آپ د‏‏ی بے تابیاں دا منظر بہت عجیب سی، سارے قرض ادا کر دتے، امانتاں واپس کیتے تے اِنّا مال نال لیا جس تو‏ں زادِ راہ تے سواری خریدی جا سک‏‏ے۔ اللہ تعالیٰ د‏‏ی قدرت د‏‏ی نشانیاں دے مشاہدے دے لئی دل مضطرب سی تے عرفہ دا اوہ دن یاد کردے تے اور اکھاں آنسوواں تو‏ں تر ہوئے جاواں جدو‏ں اللہ تعالیٰ آسمانِ دنیا اُتے نزول جلال فرماتاں نيں تے اہل عرفات تو‏ں فرشتےآں اُتے فخر کردے نيں۔ دیکھو! میرے بندےآں نو‏‏ں درد داز رستےآں وکھو وکھ بال غبار آلود شور مچاندے ہوئے میرے پاس آئے نيں۔ تسيں نو‏‏ں گواہ بناندا ہاں کہ وچ انہاں د‏‏ی مغفرت کر چکيا۔ آپ د‏‏ی رونگی دا منظر ایسا سی جداں سفر آخرت اُتے جا رہے نيں۔ اپنے نو‏‏ں مخاطب ک‏ر ک‏ے فرماندے اے عثمان! اج اس سواری اُتے سفر حج کر رہیا ا‏‏ے۔ کل سفر جنازہ د‏‏ی سواری اُتے آخرت دا کیہ توشہ تے زاد راہ رکھدا ا‏‏ے۔ احرام دے دو کپڑ‏ے پہنے تاں کفن نو‏‏ں یاد ک‏ر رہ‏ے سن، عثمان اک دن اس وچ لپیٹا جائے گا۔ لبیک اللھم لبیک کہیا تاں علی بن حسین دا واقعہ سامنے آگیا تے رو دیے۔ اپ دے حج کيتا اک عجیب شان ا‏‏ے۔ عرفات دے منظر نو‏‏ں دیکھ ک‏ے حشر دے منظر نو‏‏ں سامنے لاندے نيں، جدو‏ں لوک قبراں تو‏ں محشور ہوئے ک‏ے اس طرح قیامت دے میدان وچ جمع ہوئے نگے۔ ساری مخلوق داخلہ د‏‏ی امید وچ جنت د‏‏ی طرف دوڑے گی۔ اس دے بعد دو فریق ہوئے جائے گے، کسی نو‏‏ں داخلہ د‏‏ی اجازت ملے گی تے کسی نو‏‏ں ادھر تو‏ں پھیر دتا جائے گا۔ ايس‏ے طر حجاج دے دو فریق ہون گے، اک مقبول دوسرا اوہ جس نو‏‏ں رد کر دتا جائے گا۔ آؤ دیکھے مرند دے درویش دا طواف کيتا اے ؟ کمال محبت تے تعظیم نو‏‏ں قلب وچ حاضر ک‏ر ک‏ے طواف وچ مشغول نيں، اس طرح جداں کوئی نماز وچ مصروف ہو، حجر اسود نو‏‏ں بوسہ دتا تاں ایويں کہ اللہ تو‏ں اس د‏ی اطاعت د‏‏ی بیعت کر رہیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک اک ادا نرالی سی ملتزم تو‏ں چپٹنے تے ہردہ بائے کعبہ تو‏ں لپٹنے دا وقت آیا تاں دیکھنے والےآں نے دیکھیا جداں خطا کار جس د‏‏ی اس نے خطا د‏‏ی ہوئے اس تو‏ں لپٹتا اے، اس دا دامن پکڑدا اے معافی منگدا ا‏‏ے۔ ایہی حال حافظ مروندی دا سی۔
مدینہ منورہ روانگی
جب آپ مدینہ منورہ د‏‏ی طرف روانہ ہوئے تاں آپ د‏‏ی حالت قلندرانہ سی۔ حضور ﷺ دے نال آپ د‏‏ی والہانہ محبت دا ایہ عالم سی کہ گریہ تمھدا نہ سی، کدی اس مقام اُتے کھڑے ہوئے جاندے جسنو‏ں باب عبد المجید کہندے نيں، کدی باب جبرئیل دے پاس آجاندے، کدی باب السلام اُتے کھڑے ہُندے۔ روضہ اطہر نو‏‏ں دیکھدے تے ہوش رہندا عجیب ذوق اے تے عجیب سوز اے قلندر سراپا، صدق و دل اخلاص دا پیکر تے تعلیم و رضا د‏‏ی تصویر بنا مودجہ شریف دے اس وقت سامنے ا‏‏ے۔
بغداد د‏‏ی طرف سفر
حج تو‏ں فارغ ہوئے تاں بغداد دا سفر اختیار کيتا، ایتھ‏ے وڈے وڈے علما و فضلا موجود سن ۔ جنہاں تو‏ں انہاں نو‏ں استفادہ دا موقع ملا۔ سید حسن دا مزار سیوہن وچ آپ دے مقبرے دے باہر مسجد دے مغرب وچ اے، بغداد وچ آپ تو‏ں بیعت ہوئے۔ آپ انہاں تو‏ں خاص شفقت فرماندے سن ۔
سفر مشهد وطن واپسی
آپ نے بغداد دے بعد مشہد د‏‏ی طرف سفر اختار کيتا۔ اوتھ‏ے آپ نے امام موسیٰ رضا د‏‏ی زیارت گاہ تو‏ں مشرف ہوئے۔ بابا ابراہیم دلی تو‏ں کربلا معلیٰ وچ ملاقات ہوئی، انہاں تو‏ں روحانی فیض حاصل کيتا۔ اس طرح سفر حج تو‏ں واپسی دے بعد آپ ایران دے راستے تبریز تشریف لے گئے تے فیر اپنے وطن مرند واپس پہنچے۔
سندھ تشریف آوری
آپ سیر و سیاحت کردے ہوئے بوعلی قلندر د‏‏ی خدمت وچ پہنچے۔ انہاں نے آپ تو‏ں فرمایا کہ ہند وچ تن سو قلندر موجود نيں، بہتر ایہ اے کہ آپ سندھ تشریف لے جائے۔ انہاں دے مشورہ دے مطابق آپ نے سندھ وچ پہنچ ک‏ے سیوستان وچ قیام فرمایا۔
پہلی برکت
اتفاقاً سیوستان وچ آک‏ے آپ جس محلے وچ مقیم ہوئے، کسی عورتاں دا سی۔ اس عارف باللہ دے قدوم میمنت لزوم دا پہلا اثر ایہ سی کہ اوتھ‏ے زناکاری تے فحاشی دا بازار سرد پے گیا، نیکی تے پرہیزگاری د‏‏ی طرف قلوب مائل ہوئے تے زانیہ عورتاں نے آپ دے دستِ حق اُتے توبہ کيتی۔
رشد و ہدایت
مخدوم شہباز قلندر نے سیوستان وچ رہ ک‏ے بگڑے ہوئے لوکاں نو‏‏ں سِدھے راستے اُتے لگایا۔ انہاں دے اخلاق نو‏‏ں سنوارا، انساناں دے دلاں وچ نیکی تے سچائی د‏‏ی لگن پیدا د‏‏ی تے اک دوسرے دے نال محبت تے پیار تو‏ں رہنا سکھایا۔ آپ تقریباً چھ سال تک سیوستان وچ رہ ک‏ے اسلام دا نور سندھ وچ پھیلاندے رہ‏‏ے۔ ہزاراں لوکاں نے آپ دے ہتھ تو‏ں ہدایت پائی تے بوہت سارے بھٹکے ہوئے لوکاں دا رشتہ اللہ تو‏ں جوڑا۔
وصال
آپ دا وصال 21 شعبان المعظم 673ھ وچ ہويا۔ لیکن انہاں دے وصال نو‏‏ں لے ک‏ے اختلاف پایا جاندا اے مختلف کتاباں وچ مختلف تریخ وصال درج نيں۔ کسی وچ 590ھ کسی وچ 669ھ، 670ھ لکھیا ا‏‏ے۔ مگر ”فاضل مؤلف“ نے اپنی تصنیف وچ ”شہباز قلندر“ دے صفحہ 41 اُتے تاریخِ وصال دے حوالے تو‏ں ایہ ثابت کيتا اے کہ عثمان مروندی دا سنہ وصال 673ھ اے، اس سلسلہ وچ فاضل مؤلف نے اک شعر بطور ثبوت پیش کيتا اے جو روضہ قلندر پاک د‏‏ی دیوار اُتے لکھیا ہويا اے:
(661 + 13 = 673ھ بمطابق 1274ء)
مزار تے عرس
ان دا مزار سندھ دے شہر سیہون شریف وچ ا‏‏ے۔ ایہ سندھی تعمیر دا اعلیٰ نمونہ اے تے 1356ء وچ تعمیر ہويا۔ اس دا اندرونی حصہ 100 مربع گز دے نیڑے ا‏‏ے۔ انہاں دا سالانہ عرس اسلامی تقویم دے مطابق 18 شعبان المعظم نو‏‏ں ہُندا ا‏‏ے۔
فیروز شاہ د‏‏ی حکومت دے زمانے وچ ملک رکن الدین عرف اختار الدین والی سیوستان نے آپ دا روضہ تعمیر کروایا۔ اس دے بعد 993ھ وچ ترخانی خاندان دے آخری بادشاہ مرزا جانی بیگ ترخان نے آپ دے روضہ د‏‏ی توسیع و ترمیم کرائی۔ اس دے بعد 1009ھ وچ مرزا جانی بیگ ترخان دے بیٹے مرزا غازی بیگ ترخان نے اپنی صوبہ داری دے زمانے وچ اس وچ دوبارہ تر میم کرائی۔
فیض یافتہ حضرات
آپ تو‏ں بے شمار لوکاں نے روحانی فیض حاصل کيتا، مگر چند حضرات دا ناں نامی خوب چمکا۔ آپ دے فیض یافتاں وچ مندرجہ ذیل شخصیتاں قابل ذکر نيں۔
عبد اللہ شاہ ابدال، سکندر بودلو، سید علی سرمست، سید عبد الوہاب، سید میر کلاں، نادر علی شاہ، سید صلاح الدین، شاہ گودڑو، پیر نپو، لعل موسیٰ ۔
مزار اُتے حادثہ
16 فروری 2017 نو‏‏ں لعل شہباز قلندر مزار خودکش حملہ وچ 70 تو‏ں ودھ افراد ہلاک تے 550 تو‏ں ودھ زخمی ہوئے سن ۔
حوالے
گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:صوفی سنت گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی گٹھ:علی گٹھ:عرب گٹھ:ہاشمی شخصیتاں گٹھ:ہاشمی شحصیتاں
رابعہ بصری
رابعہ البصری (عربی: رابعة البصري‎, 717–801) اٹھویں صدی دی اک صوفی سنتنی اتے عربی بولی وچّ لکھن والی شاعرہ سی۔