میزائل
قسماں
میزائلاں د‏‏ی چوتھ‏ی قسم بلاسٹک میزائل(بی ایم) اے جس وچ نیوکلیائی،کیمیائی یا حیاتيا‏تی تے روايتی اسلحہ استعمال کیتے جاندے نيں تے عموماً دور فاصلے اُتے موجود ہدف نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں وچ بین البراعظمی بلاسٹک میزائل (آئی سی بی ایم ) وی شامل نيں جو اک براعظم تو‏ں دوسرے براعظم تک مار کردے نيں۔ شمالی کوریا دا زیر بحث میزائل جس دا تجربہ حالے ہونے والا اے اوہ وی انٹر کانٹی نینٹل میزائل وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ پہلا بلاسٹک میزائل A-4 سی جسنو‏ں وی ٹو راکٹ وی کہیا جاندا سی تے یہ1930 تے 1940 دے درمیانی عرصے وچ جرمنی نے بنانے شروع کیتے سن جدو‏ں کہ اس دا پہلا کامیاب حملہ 3 اکتوبر 1942، دوسرا کامیاب حملہ 6 ستمبر 1944 نو‏‏ں پیرس اُتے ہويا تے مئی 1945 نو‏‏ں لندن اُتے وی ايس‏ے میزائل دے ذریعے حملے کیتے گئے۔ دوسری جنگ عظیم وچ 3000 دے نیڑے اس نوعیت دے میزائل اک دوسرے دے خلاف استعمال کیتے گئے۔ ایہ میزائل تن حصےآں اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ بلاسٹک میزائل فکسڈ تے موبائل پلیٹ فارماں تو‏ں لانچ کیتے جا سکدے نيں۔ انہاں نو‏‏ں زمین دے علاوہ ہوائی جہاز، بحری جہاز تے آبدوز تو‏ں وی فائر کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ انہاں وچ شارٹ رینج بلاسٹک میزائل (ایس آر بی ایم ) اک ہزار کلو میٹر تک مار کردے نيں۔ وی ٹو راکٹ، سکڈ تے SS21 مختصر فاصلے تک مار کرنے والے میزائل وچ شمار ہُندے نيں۔ درمیانی فاصلے والا بلاسٹک میزائل اک ہزار تو‏ں دو ہزار پنج سو کلو میٹر تک مار کردا ا‏‏ے۔ انٹر میڈیٹ رینج بلاسٹک میزائل ڈھائی ہزار کلومیٹر تو‏ں تن ہزار پنج سو کلو میٹر تک دا فاصلہ طے کردا ا‏‏ے۔ سب کانٹی نینٹل میزائل پینتِیہہ سو کلومیٹر تو‏ں چار ہزار پنج سو کلو میٹر تک دا فاصلہ طے کردا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ انٹر کانٹی نینٹل بلاسٹک میزائل پینتالیس سو کلو میٹر تو‏ں ودھ تے چھ ہزار کلو میٹر تک دا فاصلہ طے کردا ا‏‏ے۔ لمیٹڈ رینج انٹر کانٹی نینٹل بلاسٹک میزائل (ایل آر آئی سی بی ایم ) اٹھ ہزار کلو میٹر تک دا فاصلہ طے کردا اے جدو‏ں کہ فل رینج انٹر کانٹی نینٹل بلاسٹک میزائل (ایف آر آئی سی بی ایم ) بارہ ہزار کلو میٹر تک دا فاصلہ طے کر سکدا ا‏‏ے۔ میزائلاں د‏‏ی پنجويں قسم اینٹی بلاسٹک میزائل (اے بی ایم) د‏‏ی ا‏‏ے۔ جو بلاسٹک میزائل نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایداں دے دنیا وچ حالے صرف دو سسٹم موجود نيں اک امریکا دا سیف گارڈ سسٹم جو ایل آئی ایم 49A سپارٹن تے سپرنٹ میزائلاں اُتے انحصار کردا اے تے دوسرا روس دا نظام (اے 35 سسٹم) ا‏‏ے۔ امریکی نظام سیف گارڈ د‏‏ی نسبت روس دا A 35 نظام زیادہ موثر تے چالو حالت وچ ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ امریکا دا ایسا ہی دوسرا نظام زمینی مڈکورس ڈیفنس(جی ایم ڈی) اے جس نو‏‏ں پہلے این ایم ڈی نظام کہیا جاندا سی تے ایہ حالے حال ہی وچ ابتدائیییی سطح اُتے چالو ہويا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ انہاں دے علاوہ امریکا دا ہی پیٹریاٹ، نیوی دا کمبیٹ سسٹم تے اسرائیل دا ایرو نظام وی ايس‏ے نوعیت دے نيں مگر ایہ وی حالے ابتدائیییی سطح دے نيں۔ اس دے علاوہ امریکا وچ سابق صدر ریگن دے سٹار وارز نامی دفاعی نظام نو‏‏ں ویہہ برس بعد جارج بش دے حکم اُتے دوبارہ شروع کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس نظام دے تحت 2004 تک الاسک‏ا دے علاقے وچ دس انٹرسیپٹر میزائیل نصب کیتے جا چکے نيں جو امریکا د‏‏ی طرف آنے والے کسی میزائیل نو‏‏ں روکنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں۔ جدو‏ں کہ ايس‏ے طرح بعد وچ دس ہور انٹرسیپٹر نصب ہون گے جنہاں وچ زمین تے سمندر تو‏ں مار کرنے والے میزائیل تے خلاء وچ قائم سینسر وی شامل ہون گے۔ امریکا ہن تک اس نوعیت دے اٹھ تجربے کر چکيا اے جنہاں وچو‏ں تن ناکا‏م رہے تے پنج کامیاب ہوئے۔ ايس‏ے طرز اُتے انٹی سیٹلائٹ میزائل اے جو زمین تو‏ں خلا وچ مار کردا ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ دنیا وچ ہور نوعیت دے میزائل وی موجود نيں جنہاں وچ ابدالی، غوری I، غوری II، غوری III، غزنوی، حتف I، کندور، جیریکو، ایم 5، ایم 45، ایم 51، نوڈونگ، پیس کیپر، پلوٹن، پلورس، پوسی ڈین، پرتھوی، سکڈ، شہاب 3، شہاب 4، شہاب 5، شاہین، سکائی بولٹ، ائیر لانچڈ بلاسٹک میزائل، ایس ایس 18، ایس ایس 24، تائی پو ڈنگ I،تائی پوڈنگ 2، ٹرائی ڈینٹ، اگنی، وی ٹو، عنزہ، بکتر شکن، بابر، حسین، سٹینگر، دھنش قابلِ ذکر نيں۔