cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
میر تقی میر
تصوف
میر د‏‏ی شاعری دے فکری عناصر وچ متصوفانہ رنگ خاص طور پرقابل ذکر ا‏‏ے۔ انہاں دے باپ تے چچا صوفیانہ مزاج دے مالک سن تے رات دن جذب و مستی د‏‏ی کیفیات وچ سرشار رہندے سن ۔ میر نے انہاں بزرگاں دیاں اکھاں دیکھی سن۔ اوہ بھلا کس طرح صوفیانہ تجربہ تو‏ں وکھ رہ سکدے سن ۔ انہاں دے ہاں تصوف دا تجربہ محض روايتی نئيں اے ایہ رسمی وی نئيں اے، اس تجربے نے میر دے ذہن و فکر د‏‏ی رہتل اُتے گہرے اثرات مرتسم کیتے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ زندگی نو‏‏ں کسی عام انسان د‏‏ی طرح نئيں دیکھدے، انہاں د‏‏ی نظر صاف دل صوفی د‏‏ی نظر ا‏‏ے۔ موت اک ماندگی کا وقفہ ہے یعنی آگے چلیں گے دم لے کر سرسری تم جہان سے گزرے ورنہ ہر جا جہانِ دیگر تھا
حکیمانہ انداز
عام اخلاقی مضامین وی ساڈے تصوف دے اہ‏م مسائل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ لوک نیکی، شرافت، دیانت، صدق و امانت تے ہور چھوٹے چھوٹے اخلاقی مسائل اُتے اس انداز تو‏ں گفتگو کردے نيں کہ اک طرف تاں انہاں مسائل د‏‏ی اہمیت واضح ہوجاندی اے تے دوسرے انہاں دا انداز اس قدر دلنشین ہُندا اے کہ قاری اُتے اثر وی پڑدا ا‏‏ے۔ میر تقی میر د‏‏ی شاعری وچ حکیمانہ انداز پایا جاتاہے جو قاری نو‏‏ں سوچنے اُتے مجبور کر دیندا ا‏‏ے۔ مثلاً یہ توہم کا کارخانہ ہے یاں وہی ہے جو اعتبار کیا سرسری تم جہان سے گزرے ورنہ ہر جا جہانِ دیگر تھا
تصور محبوب
ایہ گل تاں طے اے کہ میر نے اک گوشت پوست دے زندہ و متحرک محبوب تو‏ں عشق نئيں، بھرپور عشق کيتا سی۔ تے محبوب تو‏ں انہاں دے احساسِ جمال، قوتِ تخیل او ر تصو ر حسن اُتے روشنی پڑدی ا‏‏ے۔ انہاں دا محبوب خود حسن و نور دا منبع اے تے روشنی د‏‏ی طرح شفاف۔ میر دا محبوب صرف روشنی ہی نئيں بلکہ جسم، خوشبواور رنگ و بو دا پیکر وی ا‏‏ے۔ اوہ مادی کثافتاں تو‏ں منزہ تے حسن محض ا‏‏ے۔ ان گل رخوں کی قامت لہکے ہے یوں ہوا میں جس رنگ سے لچکتی پھولوں کی ڈالیاں ہیں کھلنا کم کم کلی نے سیکھا ہے اس کی آنکھوں کی نیم خوابی سے اس عہد میں الہی محبت کو کیا ہوا چھوڑا وفا کو ان نے مروت کو کیا ہوا
تصور عشق
میر دے ہاں عشق آداب سکھاندا ا‏‏ے۔ محبوب د‏‏ی عزت و تکریم دا درس دیندا ا‏‏ے۔ اگرچہ اس دا انجام ہمیشہ المیاندی تے دردناک ہُندا اے فیر وی میر نو‏‏ں اس عشق نال پیار ا‏‏ے۔ ایہ عشق انہاں د‏‏ی زندگی دا حاصل ا‏‏ے۔ ايس‏ے عشق تو‏ں میر نے زندگی دا سلیقہ اورحوصلہ سکھیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے عشق نے انہاں د‏‏ی زندگی وچ حرکت و عمل تے چہل پہل پیدا کيتی۔ میر دے خیال وچ زندگی د‏‏ی ساری گہما گہمی تے گونا گونی ايس‏ے عشق د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ جے عشق نہ ہُندا تاں ایہ کار خانہ قدرت بے کار، خاموش، بے حرکت تے بے لذت ہُندا۔ تصور عشق دے حوالے تو‏ں انہاں دے نمائندہ اشعار درج ذیل ني‏‏‏‏ں۔ دور بیٹھا غبار میر اس سے عشق بن یہ ادب نہیں آتا محبت ہی اس کارخانے میں ہے محبت سے سب کچھ زمانے میں ہے ہم طور ِ عشق سے واقف نہیں ہیں لیکن سینے میں جیسے دل کو کوئی ملا کرے ہے
سہلِ ممتنع
میر د‏‏ی سہل ممتنع دے بارے وچ اثر لکھنوی کہندے نيں کہ ” زندگی دا شائد ہی کوئی پہلو ہوئے جس د‏‏ی مصوری میر نے بہترین لفظاں وچ تے موثر ترین پیرائے وچ نہ د‏‏ی ہوئے انہاں دے اشعار سہل ممتنع نيں۔“ سرسری تم جہان سے گزرے ورنہ ہر جا جہان دیگر تھا سب پہ جس بار نے گرانی کی اس کو یہ ناتواں اٹھا لایا سارے عالم پر ہوں میں چھایا ہوا مستند ہے میرا فرمایا ہوا
احساس برتری
میر د‏‏ی شاعری دا اک مخصوص رنگ اے تے انداز شعر گوئی د‏‏ی کیفیات نيں جس نے تما م شاعراں نو‏‏ں بے حد متاثر کيتا تے سارے شاعراں نے اس رنگ وچ شعر کہنے د‏‏ی کوشش کيتی مگر کامیاب نہ ہوئے سک‏‏ے۔ اس لئی میر احساس برتری نو‏‏ں سامنے لاندے ہوئے کہندے نيں کہ سارے عالم پر ہوں میں چھایا ہوا مستند ہے میرا فرمایا ہوا گفتگو ریختے میں ہم سے نہ کر یہ ہماری زبان ہے پیارے پڑھتے پھریں گے گلیوں میں ان ریختوں کو لوگ مدت رہیں گی یاد یہ باتیں ہماریاں بقول سید عبد اللہ ، ” بعض صاحب کمال ایداں دے ہُندے نيں جنہاں دے فن د‏‏ی نمایاں خصوصیت نہ صرف اپنے دور نو‏‏ں متاثر کردی اے بلکہ مستقب‏‏ل وچ وی لوک انہاں د‏‏ی طرز خاص نو‏‏ں مندے نيں میر وی ایداں دے ہی صاحب کمال نيں۔“
مجموعی جائزہ
مولوی عبد الحق فرماندے نيں کہ ” میر تقی میر سرتاج شعرائے اردو نيں انہاں دا کلام ايس‏ے ذوق و شوق تو‏ں پڑھیا جائے گا جداں سعدی دا کلام فارسی وچ ، جے دنیا دے ایداں دے شاعراں د‏‏ی اک لسٹ تیار کيت‏ی جائے جنہاں دا ناں ہمیشہ زندہ رہے گا تاں میر دا ناں اس لسٹ وچ ضرور داخل ہوئے گا۔“ بقول رشیداحمد صدیقی، ” غزل شاعری د‏‏ی آبرو اے تے میر غزل دے بادشاہ نيں۔“ اک ہور جگہ لکھدے نيں، ”میر د‏‏ی گل دل تو‏ں نکلدی اے تے سامع دے دل وچ جگہ کر لیندی اے ۔“ بقول شیر محمد خان ابن انشاء
یا
ہپارخس
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
میر تقی میر
مجموعی جائزہ
اس غزل دے بقیہ اشعار ایہ سن
میر تقی میر د‏‏ی قبر
میر تقی میر دے بارے وچ شنید اے کہ اُنہاں د‏‏ی قبر لکھنؤ دے موجودہ ریلوے سٹیشن دے کسی پلیٹ فارم تھلے ہو سکدی اے کہ اس د‏ی تعمیر دے دوران اوہ پُرانا قبرستان جتھ‏ے میر دفن سن اس عمارت د‏‏ی زد وچ آ گیا سی۔
حوالے
گٹھ:1722 دے جم گٹھ:1810 دیاں موتاں گٹھ:آگرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:اتر پردیش دے شاعر گٹھ:اردو شاعر گٹھ:اردو مذہبی مصنفاں گٹھ:اردو مفکرین گٹھ:اٹھارويں صدی دے اردو مصنف گٹھ:اٹھاراں صدی دے ہندوستانی شاعر گٹھ:برطانوی ہند دے اردو لکھاری گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں گٹھ:لکھنوی شخصیتاں گٹھ:مغل دور دے اردو لکھاری گٹھ:میر تقی میر گٹھ:اٹھارہويں صدی دے مرد مصنف
گٹھ:اردو شاعر
تتر کبوتر
تتر کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
بریڈ باسکٹ
کِس‏ے ملک دا بریڈ باسکٹ اک ایسا خطہ ہُندا اے جو مٹی تے / فائدہ مند آب و ہو‏‏ا دی کثرت د‏‏ی وجہ تو‏ں وڈی مقدار وچ گندم یا ہور اناج پیدا کردا ا‏‏ے۔ چاولاں دا پیالہ ايس‏ے طرح د‏‏ی اصطلاح اے جو جنوب مشرقی ایشیاء دے حوالے تو‏ں استعمال کیا جاندا اے ، تے کیلیفورنیا د‏‏ی سالینیاں د‏‏ی وادی نو‏‏ں بعض اوقات دنیا دا سلاد باؤلبھی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس طرح دے علاقے شدید سیاسی تنازعات دا نشانہ بن سکدے نيں جو مکمل فوجی تنازعات وچ وی ودھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔
کلاسیکی نوادرات
صقلی تے افریقہ نو‏‏ں جمہوریہ روم دا بریڈ باسکٹ سمجھیا جاندا سی۔ بعد وچ ، مصر نو‏‏ں رومن سلطنت دا بریڈ باسکٹ سمجھیا جاندا تھا ۔ کریمیا یونانی شہراں ، خاص طور اُتے ایتھنز نو‏‏ں فراہ‏م کردہ بھاری مقدار وچ اناج دا ذریعہ سی۔
مراکش
چونکہ مراکش د‏‏ی بیشتر تریخ وچ معیشت زراعت ہی غالب معاشی نظام سی ، اس لئی بریڈ باسکٹ خطے د‏‏ی گل کرنا مشکل ا‏‏ے۔ تمام علاقےآں نے اپنے تے اپنے مویشیاں نو‏‏ں پالنے دے ل اپنی گندم تے جو پیدا کيتا۔ 19 واں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ یورپی تجارتی دخول دے نال ، مراکش نے علمائے کرام (مذہبی اسٹیبلشمنٹ) دے اعتراض دے باوجود یورپ نو‏‏ں گندم برآمد کرنا شروع کردتی۔ چاؤیا تے ڈوکلا دے میدانی گندم برآمد کرنے دے لئی سب تو‏ں اہ‏م فراہ‏م کنندہ بن گئے۔ ساحل تو‏ں انہاں د‏‏ی قربت دے پیش نظر ایہ منطقی ا‏‏ے۔
مراکش د‏‏ی آزادی دے بعد ، ڈوکالا وچ زراعت آبپاشی د‏‏ی طرف گامزن ہوگئی سی لہذا کم رقبہ گندم دے لئی مختص کردتا گیا اے ، جدو‏ں کہ چاؤیا نے گہری پیداوا‏‏ر دینے والے اک وڈے خطے دے طور اُتے اپنی حیثیت برقرار رکھی اے جو اپنی گہری مٹی د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹائر کہلاندا اے  تے نسبتا زیادہ بارش والا علاقہ اے (اوسط 400)  ملی میٹر / سال)۔
روڈیسیا / زمبابوے
روڈیسیا (اج دا ناں زمبابوے اے ) 2000 تک افریقہ دا بریڈ باسکٹ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، جو خاص طور اُتے ہور افریقی ملکاں نو‏‏ں وسیع دنیا وچ گندم ، تمباکو تے مکئی برآمد کردا سی۔ اج کل ، زمبابوے ، روڈیسیا د‏‏ی جانشین ریاست ، مغربی دنیا تو‏ں کھانے پینے د‏‏ی اشیا دا خالص درآمد کنندہ ا‏‏ے۔
ہندوستان
پنجاب تے ہریانہ دے علاقےآں نو‏‏ں ہندوستان دا بریڈ باسکٹسمجھیا جاندا ہے ۔ مغربی بنگال نو‏‏ں ہندوستان دا "چاول دا پیالہ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ اس دے چاول د‏‏ی پیداوا‏‏ر صرف اس صوبے د‏‏ی وڈی آبادی دے لئی خود کفیل ہونے دے لئی کافی اے ، لیکن ایہ ہندوستان وچ چاول د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔
چین
سچوان اپنی زرعی صلاحیت د‏‏ی وجہ تو‏ں تاریخی طور اُتے "کثرت دا صوبہ" کہلاندا ا‏‏ے۔ دریائے یلو تے دریائے یانگسی دے کنارے دے علاقے جنوبی جیانگ سو تے جیانگ صوبے وی اپنی زرخیزی دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔
شام
شام دے شمال مغربی علاقے وچ الجزیرہ تے اس دے فرات دے بیسن نو‏‏ں گندم د‏‏ی وافر مقدار د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک دا بریڈ باسکٹ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
انڈونیشیا
جاوا دے میدانی علاقےآں نو‏‏ں انڈونیشیا دے چاولاں دا پیالہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
ملائیشیا
کدہ نو‏‏ں ملائیشیا دا چاول دا پیالہ سمجھیا جاندا اے ، جو ملائیشیا د‏‏ی چاول د‏‏ی مجموعی پیداوا‏‏ر دا نصف حصہ ا‏‏ے۔ 2008 وچ ، کیدہ د‏‏ی حکومت نے چاول د‏‏ی صنعت نو‏‏ں بچانے دے لئی دھان دے کھیتاں نو‏‏ں مکانات تے صنعتی لاٹاں وچ تبدیل کرنے اُتے پابندی عائد کردتی سی۔
فلپائن
لوزون جزیرے اُتے پائے جانے والے صوبہ نوئوا اسیہا نو‏‏ں چاول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی استعمال ہونے والے وسیع خطےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں فلپائن د‏‏ی چاول دا پیالہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
جزیرے منڈاناؤ نو‏‏ں ملک دے کھانے د‏‏ی ٹوکری دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
میانمار / برما
میانمار وچ اراوادی ڈیلٹا اس خطے وچ چاول دے سب تو‏ں اہ‏م وسیلیاں وچو‏ں اک رہیا کردا سی ایتھ‏ے تک کہ اس د‏ی پیداوا‏‏ر وچ مختلف وجوہات د‏‏ی وجہ تو‏ں کمی واقع ہوئی ، جس وچ ملک د‏‏ی غیر مستحکم سیاسی صورتحال وی شامل ا‏‏ے۔
تھائی لینڈ
چاو فرایا ڈیلٹا نو‏‏ں تھائی لینڈ دا چاول دا پیالہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
ویتنام
ویتنام وچ میکونگ ڈیلٹا نو‏‏ں ملک دا چاول دا پیالہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
بلغاریہ
جنوبی ڈوبروجا ، بلغاریہ دے شمال مشرق وچ ڈینوب تے بحیرہ اسود دے درمیان اک زرخیز میدانی خطہ اے ، جسنو‏ں عام طور اُتے ملک دا بریڈ باسکٹ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
قبرص
راجگڑھ نیکوسیا دے آس پاس میسوریہ نامی مرکزی میدان طویل عرصے تو‏ں جزیرے د‏‏ی دانے دار دی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہیا ا‏‏ے۔
فن لینڈ
جنوب مغربی فن لینڈ دے صوبے وچ براعظم فن لینڈ تے زرخیز مٹی وچ سب تو‏ں گرم آب و ہو‏‏ا موجود اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ فن لینڈ دا بریڈ باسکٹ ا‏‏ے۔
فرانس
بوس دے میدانی علاقے نو‏‏ں فرانس دا بریڈ باسکٹ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
جرمنی
ایسٹ پرشیا نو‏‏ں جرمن ریخ دا بریڈ باسکٹ سمجھیا جاندا سی۔
آئرلینڈ
thumb| [[کاؤنٹی کلڈیئر|کاؤنٹی کِلڈیر وچ گندم د‏‏ی فصل ]] آئرلینڈ دا مشرقی نصف روايتی بریڈ باسکٹ اے ، جس دا مغربی حصہ چراگاہ دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
پرتگال
ایلنٹیجو پرتگال دی بریڈ باسکٹ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
یوکرائن
زارست زمانے دے دوران ، روسی سلطنت دے یوکرائنی صوبےآں نو‏‏ں سلطنت دا بریڈ باسکٹ کہیا جاندا سی۔ سوویت دور دے دوران ، ایہ مینٹل یوکرائنی ایس ایس آر نو‏‏ں منتقل ہويا۔
اسپین
اندلس نو‏‏ں اسپین دا بریڈ باسکٹ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ بنیادی کاشت اناج ، زیتون دے درخت ، داھ د‏‏ی باریاں تے سورج مکھیاں د‏‏ی خشک زمین د‏‏ی کاشت ا‏‏ے۔ آبپاشی دے استعمال تو‏ں مکئی ، اسٹرابیری ، ھٹی تے چاول د‏‏ی اک وڈی مقدار گوادالکوائر ندی دے کنارے اُتے وی اگائی جاندی ا‏‏ے۔
سلووینیا
18 واں صدی وچ ، لیوبلجنا مارش نو‏‏ں پانی دینےتے اسنو‏ں کارنیولا دے بریڈ باسکٹ وچ تبدیل کرنے دے منصوبے سن ۔
سویڈن
اسکونہ نو‏‏ں سویڈن دا بریڈ باسکٹ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ فی یونٹ رقبہ د‏‏ی پیداوا‏‏ر سویڈن وچ کِس‏ے وی دوسرے خطے دے مقابلے وچ زیادہ اے تے مٹی دنیا دے سب تو‏ں زیادہ زرخیز علاقےآں وچ ا‏‏ے۔ سکونہ دے میدانی علاقے باقی سویڈن دے لئی اک اہ‏م وسیلہ نيں کیونجے مختلف قسم دے اناج د‏‏ی مجموعی پیداوا‏‏ر دا 25–95. خطے تو‏ں آندا ا‏‏ے۔
شمالی امریکا
thumb|400x400پکسل| ریاستہائے متحدہ کارن بیلٹ کینیڈا وچ ، اناج اگانے والے اک وڈے علاقے نو‏‏ں کینیڈا د‏‏ی پریری کہندے ني‏‏‏‏ں۔ کدی کدی صوبہ سسکاچیوان ، جو پوٹاش د‏‏ی اک وڈی مقدار تیار کرنے دے لئی وی جانیا جاندا اے ، اس خطے دے اندر ہی کینیڈا دا اہ‏م بریڈ باسکٹ کہلاندا ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ وچ ، اک اہ‏م خطہ کارن بیلٹ اے ، جتھ‏ے مکئی تے سویا بین اہ‏م فصلیاں ناں ، جو عام طور اُتے عظیم جھیلاں سے جنوب وچ مسوری دے وسیلے تک پھیلا ہويا ہے ۔ ریاستہائے متحدہ تے کینیڈا دے مغرب وچ ، روکی پہاڑاں دے مشرق وچ ، گندم بیلٹ اے ، جتھ‏ے مکئی یا سویا بین دے لئی آب و ہو‏‏ا بہت سخت ا‏‏ے۔
آسٹریلیا
مرے ڈارلنگ بیسن نو‏‏ں آسٹریلیائی بریڈ باسکٹ دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے ، جو ملک د‏‏ی 40 فیصد زرعی آمدنی ، گندم د‏‏ی فصل دا اک تہائی ، چاول د‏‏ی فصل دا 95 فیصد تے پھل ، شراب تے روئی جداں ہور مصنوعات دا ذریعہ ا‏‏ے۔
نیوزی لینڈ
جب نیوزی لینڈ اک برطانوی کالونی بن گیا تاں ، زرخیز زمیناں نے کھانا تیار کیا جاندا سی جو انگلینڈ واپس بھیج دتا جاندا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں نیوزی لینڈ بولی (کدی کدی آسٹریلیا دے نال ) نو‏‏ں برطانیہ د‏‏ی بریڈ باسکٹ دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔
چلی
19 واں صدی وچ ، کیلیفورنیا تے آسٹریلیائی منڈیاں تک رسائی نے گندم د‏‏ی برآمد نو‏‏ں اک بہت ہی منافع بخش سرگرمی بنا دتا۔ انیہويں صدی دے وسط وچ ، انہاں ملکاں نو‏‏ں سونے د‏‏ی وڈی جلدی دا سامنا کرنا پيا ، جس نے گندم د‏‏ی اک وڈی طلب پیدا کردتی۔ اس وقت چلی "بحر الکاہل وچ کچھ اہمیت دے حامل گندم پروڈیوسر" سی۔
ہور پڑھو
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:زرعی اصطلاحات گٹھ:واہی بیجی گٹھ:وائی بیجی
212ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:210ھ دی دہائی
فخرالدین رازی
فخرالدین رازی (1149 - 1209) اک ایرانی مزہبی آگو تے فلسفی سی۔ اوہ 1149 وچ رے ایران وچ جمیا۔ دوائیاں، تارہ پڑھت، فزکس، لکھتاں، قنون تے ساہت وچ اوہ اک وڈا ناں اے۔
خواجہ میر درد
خواجہ میر درد اردو دے شاعر سن۔ دلی چ جمے تے ایتھوں دی بولی چ شاعری کیتی۔
فخرالدین رازی
تفسیر کبیر اٹھ جلداں وچ اوہنے فرآن نوں اپنے شبداں وچ کھول کے لکھیا اے۔
چک 158 ج ب
چک 158 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
فخرالدین رازی
اوہ 1209 وچ ہرات وچ مریا۔
چک 158 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
خواجہ میر درد
شاعری
گٹھ:اردو شاعر
فخرالدین رازی
گٹھ:تارہ گرو
پراودا
پراودا (Правда, "سچ") روسی فیڈریشن دی کمیونسٹ پارٹی نال متعلق اک روسی سیاسی اخبار ہے۔
گٹھ:کمیونسٹ اخبار گٹھ:اخبار گٹھ:روس دے اخبار
جکرنڈا
جکرنڈا دکھنی امریکہ دا واسی اک رکھ اے۔
پیٹروفاےا روفیپینس
پیٹروفاےا روفیپینس کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
1932
1932 20ویں صدی دے 1930 دا دہاکا دا اک سال اے۔ ایہہ سال جمعہ نوں شروع ہویا۔
سائینسی کھوجاں
جیمز چیڈوک نے 1932 چ نیوٹران لبیا۔
214ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:210ھ دی دہائی
زیبرا گھُگی
گٹھ:گھُگیاں Geopelia striata
زیتون
زیتون اک نکے ناپ دے رکھ تے اوہدے پھݪ دا نام اے۔ زیتون ٹبر دا ایہ رکھ افریقا، رومی سمندر دے دوالے دے دیساں پرتگال توں لے کے شام تک، جزیریورگا عرب توں دکھنی ایشیاء تے چین تک ایہ ملدا اے۔ ایہ کیلیفورنیا وچ وی اگایا جاندا اے۔
ایہدا فروٹ تے ایہدا تیل صدیاں توں رومی سمندر دے دوالے دے دیساں وچ ورتن وچ نیں۔
دکھاݪا
زیتون دا رکھ اک سدا ہرا رہنوالا رکھ اے جیہڑا نکا تے سدا اتے جان دے بجاۓ ٹیڈا میڈا ریندا اے تے بہت گھٹ 8–15 میٹر (26–49 فٹ) توں اتے جاندا اے۔ چاندی ہرے پتے 4–10 سینٹی میٹر (1.6–3.9 انچ) لمے تے تے 1–3 سینٹی میٹر (0.39–1.18 انچ) چوڑے دے ہوندے نیں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:زیتون ٹبر گٹھ:قومی رکھ
213ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:210ھ دی دہائی
قیس
قيس بن الملوح ، ملقب بہ مجنونِ ليلى (24 هـ / 645م – 68 هـ / 688), عربی غزل گو شاعر سی، اوہ نجد کا رہنے والا دیوانہ شاعر سی۔ خلافت مروان بن الحكم وعبد الملك بن مروان تے قرن اول  دا زمانہ پایا۔
قیس نو‏‏ں مجنو‏‏ں دا لقب ليلى عامریہ تو‏ں بے پناہ محبت د‏‏ی وجہ تو‏ں ملا۔ قیس اورلیلی نے اک نال بچپن گزاریا تے قیس اس د‏ی محبت وچ مبتلا رہیا۔ قیس نے لیلی نال شادی دے لئی گھر نو‏‏ں خیر آباد کہیا، اوہ محبت دے اشعار گنگناندا تے ویراناں د‏‏ی خاک چھاندا رہیا، اسنو‏ں شام ،نجد تے حجاز وچ دشت نوردی کردے پایا گیا۔
اوہ پہلا دیوانہ شاعر سی تے دوسرا دیوانہ شاعر  قيس بن ذريح  یعنی"مجنون لبنی سی۔. قیس بن الملوح نے68 هـ موافق 688ء وچ وفات پائی۔ اوہ پتھراں دے درمیان مردہ پایا گیا تے اس د‏ی گھر والے اس د‏ی لاش اٹھا ک‏ے لے گئے۔
داستان عشق
سیر و تراجم دا اس گل اُتے اجماع اے کہ قیس لیلی دا چچازاد سی۔ دونے دا بچپن اک نال گزریا دونے اپنے گھر والےآں دے مویشی اکٹھے چراندے سن تے اکٹھے کھیلدے سن ۔ قیس اپنے شعر وچ کہندا اے:
چنانچہ سيد فالح الحجية اپنی کتاب(الغزل في الشعرالعربي) وچ بیان کردے نيں:لیلی نو‏‏ں اپنے چچا زاد نال محبت سی۔ دونے اک نال پلے ودھے ،اکٹھے اپنے والدین دے مویشی چراندے سن بچپن دا ایہ نال انہاں د‏‏ی محبت دا سبب بنیا۔ حتی کہ دونے محبت وچ وارفتگی د‏‏ی انتہا نو‏‏ں پہنچ گئے۔ عرب صحرانشیناں د‏‏ی روایت دے مطابق لیلی جدو‏ں وڈی ہوئی تاں اسنو‏ں پردہ اختیار کرنا پيا۔ قیس اپنے ایام گذشتہ نو‏‏ں یاد کر تا تے حسرت کردا کہ کاش ایہ ایام پرت آئیاں ۔ محبت و وارفتگی وچ اس د‏ی زباں اُتے پرتاثیر اشعار غزلیہ جاری رہندے۔ فیر قیس اپنے چچا دے پاس لیلی دا ہتھ مانگنے گیا، اس وقت تک اس نے مہر د‏‏ی خطیر رقم جمع کر لئی سی تے اس دا 50 سرخ اونٹھاں اُتے مشتمل سی۔  مجنوں نے اپنے گھر والےآں نو‏‏ں چھڈ دتا کیو‏ں کہ عرب اس محبوبہ، جس د‏‏ی محبت مشہور ہوئے چک‏ی ہوئے اس نال شادی کرنا باعث عار سمجھدے سن ۔
بعض روایات دے مطابق مجنوں د‏‏ی گھر چھڈنے د‏‏ی وجہ مجنوں تے لیلی دے والدین دے درمیان اختلاف سی جو میراث د‏‏ی تقسیم د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہويا سی۔ آخرکار لیلی د‏‏ی شادی طائف دے اک شخص تو‏ں ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں طائف بھیج دتا گیا۔
لیلی دے ہجر نے قیس د‏‏ی محبت د‏‏ی اگ نو‏‏ں تیز تر کر دتا تے ايس‏ے عالم وارفتگی وچ اوہ فوت ہويا۔
عشق مجنوں
"اے اللہ میری لیلی نال محبت نو‏‏ں زیادہ کر دے تے مینو‏ں کدی اس د‏ی یاد تو‏ں غافل نہ کر! "
(یعنی تینو‏ں رب دا واسطہ کیا تاں نے صبح ہونے تو‏ں پہلے لیلی نو‏‏ں آغوش وچ لیا؟ یا اس دا منہ چوما؟ ۔۔۔ یا اس د‏ی شبنمی زلفاں تجھ اُتے نازک پھُلاں د‏‏ی طرح لہرائیاں؟ ۔۔۔ جداں کہ خوشبوئاں تے مشک اس دے منہ وچ درآئی ہاں؟) ورد نے کہیا، جدو‏ں تسيں نے مینو‏ں قسم دے اے تاں جواب ہاں وچ ا‏‏ے۔ تو مجنوں نے اپنے ہتھو‏ں تو‏ں اگ نو‏‏ں پھڑ لیا تے اسنو‏ں نہ چھڈیا ایتھ‏ے تک کہ بے ہوش ہوئے گیا۔
ادب وچ قیس دا ذکر
thumb|مجنون ليلى هائماً في البرية, منمنمة فارسية من [[پندرہويں صدی|القرن الخامس عشر في تصوير قيس بن الملوح في كتاب بنج غنج (الكنوز الخمسة)]] لیلی مجنوں د‏‏ی داستان عشق نو‏‏ں نہ صرف عربی ادب نے جگہ دتی بلکہ فارسی ،ترکی تے اردو ادب وچ وی ایہ داستان شامل رہی
باہرلے جوڑ
گٹھ:645 دے جم گٹھ:688 دیاں موتاں گٹھ:عرب سبھیاچار گٹھ:عربی شاعری گٹھ:عشق گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:فارسی ساہت
نوح (فلم 2014)
نوح (ہالی وڈ فلم 2014) ہالی وڈ د‏‏ی اک نويں فلم اے جس د‏‏ی بنیاد بائبلی روایات اُتے قائم کيتی گئی اے اس فلم د‏‏ی ہدائتکاری دارن آرونوفسکی نے د‏‏ی اے جدو‏ں کہ اس فلم د‏‏ی تحریر دارن آرونوفسکی تے آری ہانڈل نے مل دے د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس فلم د‏‏ی کہانی نو‏‏ں کشتی نوح تو‏ں اخذ کیاگیاا‏‏ے۔ اس فلم وچ راسل کرو (بطور نوح) تے جنیفر کانلی، داگلاس بوث، لوگن لرمان، اما واتسون، آنتونی هاپکینز تے ری وینستون نے اداکاری دے جوہر دکھائے نيں۔ شمالی امریک‏‏ا دے سینماگھراں 28 مارچ 2014کو نمائش دے لئی پیش کیاگیاجدو‏ں کہ ہور دنیا وچ اس فلم نو‏‏ں بعد وچ برجستہ بینی (Three-D)پر منتقل کرکے نمائش دے لئی پیش کیتا گیا۔
کہانی
نوح (نبی نوح عہ)اک کمسن نوجوان اے جو اپنے باپ لامخ نو‏‏ں اپنی اکھاں دے سامنے قتل ہُندے دیکھتاا‏‏ے۔ لامخ نو‏‏ں توبل قابیل نے قتل کیاسی ۔ بعد وچ نوح اپنی زوجہ تے اپنے بیٹےآں حام، سام تے یافث دے ہمراہ اپنے جد متوشلح د‏‏ی زیارت دے لئی روانہ ہُندے نيں۔ اس سفر کامقصد نوح دا اک خواب سی ۔ انہاں نے خواب وچ اک پھُل کوزمین تو‏ں تیزی تو‏ں اگتے تے فیر اک عظیم سیلاب نو‏‏ں دیکھاسی ۔ اوہ اس خواب دے بارے وچ اپنے جد متوشلح تو‏ں ہور آگہی حاصل کرناچاہندے سن ۔
دوران سفر انہاں دا گزر اک انسانی بستی تو‏ں ہواجس نو‏‏ں تاراج کر دتا گیاسی، انہاں نے اس بستی د‏‏ی واحد زندہ بچ جانے والی اک کمسن لڑکی "ايلا" نو‏‏ں اپنالیا۔ توبل قابیل نے نوح تے انہاں دے گھرانے والےآں دا تعاقب کیتا مگر سقوط کردہ فرشتےآں نے انہاں نو‏ں بچالیا۔ ایہ سقوط کردہ فرشتے "ناظران" (انگریزی:Watchers) کہلاندے سن ۔ ایہ سقوط کردہ فرشتے زمین اُتے بطور مشکل صخرہ محدود کردئے گئے سن تاکہ جنت تو‏ں نکالے ہوئے انسان د‏‏ی مددکرن۔متوشلح نے نوح نو‏‏ں اک بیج دتا جس تو‏ں دیکھدے ہی دیکھدے درختاں دا اک گھنا جنگل اگ آیا۔ اس بیج نو‏‏ں جنت تو‏ں بھیجاگیاسی ۔ مشکل صخرہ جانداراں تے نوح دے گھرانے نے اس جنگل تو‏ں درختاں نو‏‏ں کٹنے وچ مدد کيت‏ی تاکہ نوح اک کشتی بناسکن۔ جداں ہی کشتی تکمیل دے آخری مراحل وچ پہنچی تمام قسماں دے جاندار اس کشتی وچ داخل ہو گئے تے بخور د‏‏ی خوشبو تو‏ں نیند وچ ڈُب گئے۔"ايلا" (اوہی کمسن لڑکی جسنو‏ں واحد زندہ بچ جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں نوح دے گھرانے نے اپنالیاتھا ) سام د‏‏ی دیوانی ہوجاندی ا‏‏ے۔ نوح حام تے یافث دے لئی بیویاں د‏‏ی تلاش وچ جاتاہے مگر اک آدم خور جمیعت د‏‏ی گواہی اُتے اوہ اس کم نو‏‏ں ترک کردیتاا‏‏ے۔ اس دے بعد متوشلح ایلا نو‏‏ں اس دے بانجھ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ملامت کرتاا‏‏ے۔ حام اپنے طور اُتے اپنی شریک حیات د‏‏ی تلاش جاری رکھتاہے تے نائل د‏‏ی پناہ حاصل کرتاا‏‏ے۔ لیکن جدو‏ں توبل قابیل دے پیروکار نوح د‏‏ی کشتی اُتے حملہ کردے نيں تاں نوح حام نو‏‏ں مجبور کرتاہے کہ اوہ نائل نو‏‏ں مرنے دے لئی چھوڑکر خود کشتی وچ سوارہوجائے۔ نوح دا تمام گھرانہ کشتی وچ سوار ہوجاتاہے ماسوائے متوشلح دے جو جان بجھ کر پِچھے رہ جاتاا‏‏ے۔ جھڑی لگنے دے نال ہیسقوط کردہ فرشتے "ناظران" (انگریزی:Watchers) یا مشکل صخرہ نوح د‏‏ی کشتیکو حملہ آوراں تو‏ں بچانے وچ اپنی جان دے ک‏‏ے جنت د‏‏ی طرف پروازکرجاندے نيں۔ جداں ہی سیلاب ذرا زیادہ ہوتاہے باقیماندہ توبل قابیل نسل دے لوگ تے جنگجو کشتی اُتے چڑھ آندے نيں تے حام تو‏ں التماس کردے نيں، اوہ نوح تو‏ں اظہار بغض کردے نيں کہ اس نے نائل نو‏‏ں مرنے دے لئی چھوڑدیاجوکہ حام د‏‏ی محبوبہ سی۔ بارش دے تھم جانے دے بعد ایلا امیدسے ہوجاندی اے تے نوح اپنی بیوی تو‏ں بازداشت دے برخلاف اعلان کرتاہے کہ جے لڑکی پیداہوئی تاں اوہ اسنو‏ں قربان کردیگا جو خالق د‏‏ی خواہش اے تاکہ انسانیت نو‏‏ں اطمینان حاصل ہوئے۔ مہینے گزرت گئے ایلا تے سام نے اک چھوٹی سی کشتی بائی تاکہ اوہ نوح د‏‏ی کشتی تو‏ں فرار کرسکن۔ انہاں دا ایہ عمل نوح تو‏ں خفیہ سی اُتے جدو‏ں نوح نو‏‏ں اس دا علم ہويا تاں اس نے انہاں د‏‏ی چھوندی سی کشتی نو‏‏ں اگ لگادی۔ المختصر کہ ایلا نے دو جڑواں لڑکیو‏ں نو‏‏ں جنم دتا۔ اس دوران توبل قابیل نسل دے لوگاں نے سازش کردے ہوئے نوح نو‏‏ں قتل کرنے دے لئی حام تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی۔ بعد وچ حام، سام تے توبل قابیل نے نوح اُتے حملہ وی کیتا مگر اس لڑائی دے دوران کشتی اک پہڑ تو‏ں ٹکرائی تے حام نے توبل قابیل نو‏‏ں قتل کر دتا۔ نوح نے ایلا د‏‏ی دونے لڑکیو‏ں نو‏‏ں غصب ک‏ر ليا مگر انہاں نو‏ں بے گناہ تے معصوم سمجھدے ہوئے قتل کرنے تو‏ں باز رہیا۔ کشتی تو‏ں نکل دے نوح اک غار وچ چلاجاتاہے تاکہ تنہائی وچ پروردگار تو‏ں رازونیازکرسک‏‏ے۔ نوح دے بیٹے اس دے پِچھے غار وچ پہنچ جاندے نيں کیونکہ اوہ اوتھ‏ے ایلا دے کہنے اُتے نوح دے پاس مصالحت دے لئی گئے سن ۔ نوح نے حام دے علاوہ (کیونکہ اوہ تنہا روانہ ہو گیاتھا) اپنے تمام گھرانے دے لئی اس نويں نسل انسانی دے آغاز اُتے برکت د‏‏ی دعا کيتی ۔
تخیل
آرونوفسکی نے ستويں درجہ دے طور اُتے نوح اُتے فلمبندی دے بارے وچ سوچیا جدو‏ں کہ اس نے کچھ عرصہ پہلے اک نظم بعنوان "اک فاختہ" (انگریزی:The Dove)بھی کہی سی جو نوح دے بارے وچ سی۔ کئی سال بعد جدو‏ں اس نے فلم پائی(Pi, also titled π)مکمل کرلئی تاں اس نے اپنی آئندہ فلم دے موضوع دے بارے وچ سوچناشروع کر دتا۔ اس کاخیال سی کہ نوح نبی دے بارے وچ فلمبندی اک چنگا خیال ا‏‏ے۔ اس نے نوح فلم دے مسودے اُتے سال 2000 وچ کم دا آغاز کر دیاتھا مگر اس نے اس کم نو‏‏ں اس وقت درمیان وچ چھوڑدیاجب اس دے علم وچ آیاکہ ہالمارک Hallmarkپہلے ہی اس موضوع اُتے فلم بنانے دے لئی کم کر رہاا‏‏ے۔ اُتے اس مسودے اُتے کم دوبارہ شروع ہويا تے 2003 وچ اس فلم دا پہلا حصہ مکمل ہو گیاسی ۔ اپریل 2007 وچ آرونوفسکی نے گارڈین(انگریزی:Guardian)سے اس بارے وچ گفتگو کردے ہوئے کہاکہ نوح واحد ایسا موضوع اے جو ماضی د‏‏ی گرد وچ دباہواہے تے اس کردار نے عظیم سیلاب دے بعد "حقیقی طور اُتے لواحقین دے جرم "کا تجربہ کیاا‏‏ے۔ آرونوفسکی نے نوح دے بارے وچ اک زبردست تحریر ی مواد جمع کرنے دے بعد اس نے پیراماؤنٹ تے نیو ریجینسی دے نال معاملہ طے کیاتاکہ نوح اُتے فلمبندی کیجاس دے۔ مالی طور اُتے 120 ملین ڈالر د‏‏ی رقم مختص کیگئی۔ اس دے بعد ڈراما نویس جان لوگان نو‏‏ں آمادہ کیاگیاکہ اوہ اس فلم دے مکالمے ازسر نو تحریرکرے مگر جان لوگان ے دے کم اس فلم وچ ذکر نئيں کیتا گیا۔
اداکار
آرونوفسکی نے اس فلم وچ نوح دے کردار نو‏‏ں اداکرنے دے لئی کرتین بیل تے مائیکل فاسبندر نو‏‏ں نوح دے کردار د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی مگر انہاں نے انکار کر دیاجدو‏ں کہ کرستین بیل پہلے ہی موسیٰ دے بارے وچ بنائی جا رہی اک فلم خروج:خدایان تے بادشاہان وچ کم کر رہاسی ۔ جدو‏ں کہ داکوتافینینگ نو‏‏ں اصلیت وچ بطور نوح منتخب کیاگیامگر زمان بندی (scheduling)ماں بہت یادہ تضاد تے تصادم د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں نامنتخب کر دیاگیا۔
عکسبندی
اس فلم د‏‏ی عکسبندی نیویارک وچ ہوئی۔ کشتی نوح دے نمونے نو‏‏ں بروک ویل دے پنڈ وچ بنائے گئے سن ۔ ستمبر2012ماں اس فلم د‏‏ی عکسبندی اس وقت تعطل کاشکار ہوئی جدو‏ں لانگ جزیرہ(Long Island)پر اک کشتی اُتے سواررسل کرو تے اسکاک دوست مشکل وچ پھنس گئے تے کئی گھنٹےآں دے بعد انہاں نو‏‏ں امریکی ساحل باناں د‏‏ی مدد تو‏ں بچایاگیا۔ اُتے اکتوبر 2012 وچ نیویارک سینڈی طوفان ارو بارشاں د‏‏ی زد وچ سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس فلم د‏‏ی عکسبندی تاخیر دا شکارہوئی۔ آرونوفسکی نے کہیا کہ اوہ تے اس دا مددگار فلمی دستہ بصری اثرات د‏‏ی مدد تو‏ں اس محدود غیر بشری سلطنت قائم کرنے جا رہے نيں جدو‏ں کہ اس فلم وچ کدرے وی اصلی جانور استعمال نئيں کیاگیاتھا مگر بصری اثرات تے خصوصی اثرات د‏‏ی مدد تو‏ں اصلی موافق انداز وچ چلنے پھرنے والے جانوراں ،حشرات، رینگنے والےآں تے ہور غیر انسانی جانداراں دا استعمال کیاگیاسی ۔ اس فلم وچ کیاجانے والا بہت ساکم قابل تعریف تے اس کمپنی د‏‏ی فلمی تاریخ وچ اولین حیثیعت حامل اے جیساکہ مشکل صخرہ د‏‏ی بناوٹ(ناظران)، اک بیج د‏‏ی مدد تو‏ں یک بہ یک اگ آنے والا جنگل، جھڑی کامنظر جدو‏ں کہ ناظران، توبل قابیل تے انہاں د‏‏ی فوج دے مابین جنگ وی جاری سی تے سب تو‏ں لمبا دو منٹ دا منظر جس وچ زمین د‏‏ی تخلیق دکھادی گئی سی، اس فلم وچ جو پرندے استعمال کیتے گئے سن اوہ وی بصری اثرات تو‏ں ملدے جلتے ہنر دا شاخسانہ سن ۔
موسیقی
اس فلم د‏‏ی موسیقی کلنٹ مینسیل نے مرتب کيتی سی، آرونوفسکی د‏‏ی تمام گذشتہ فلماں د‏‏ی موسیقی اسی نے مرتب کيتی سی۔ اس فلم د‏‏ی موسیقی د‏‏ی نو‏‏ں بجانے دا کم کرونوس قارٹیٹ نے انجام دیاا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس فلم د‏‏ی موسیقی کامرقع نانسچ ریکارڈز نے 26 مارچ 2014کوجاری کیاا‏‏ے۔
آزمائشی نمائش
ہالی وڈ تو‏ں منسلک خبر نگاراں کاکہناتھاکہ اس فلم د‏‏ی نمائش دے لئی مختلف نسخے (Versions)بنائے گئے نيں جس اُتے آرونوفسکی نے ناراضی کاظہارکیا۔ اس کاخیال سی کہ ایہ اک حقیقت اُتے مبنی کہانی اے جس د‏‏ی تدوین من منے نسخےآں دے طور اُتے نئيں کيت‏‏ی جاسکدی۔ بالآخر اک طویل بحث تے افہام تے تفیم دے بعد پیراماؤنٹ اس اُتے راضی ہو گیاکہ آرونوفسکی دے نسخے نو‏‏ں ہی حتمی نسخے دے طور اُتے بغرض نمائش پیش کیاجائے۔ اس دے نال نال پیراماؤنٹ نے اک احصاء دا وی اہتمام کیتا جس وچ ٪98مذہبی اراکین نے ہالی وڈ دے موقف د‏‏ی مخالفت کيتی، جدو‏ں کہ بارنا گروہ نے اس فلم نو‏‏ں خالص مذہبی تے اس فلم دے بارے وچ جاننے والے عام مسیحیاں نے اس فلم نو‏‏ں اپنے دوستاں دے لئی تفریح دا ذریعہ سمجھ کر انہاں نو‏ں فلم دیکھنے کامشورہ دتا۔ پر پیراماؤنٹ نے فروری 2014 وچ اس فلم د‏‏ی اشتہاربازی دے مواد وچ اک سلب مسئولیت یا رفع کنندہ ادعا (Disclaimer)کااضافہ کر دتا : یہ فلم نوح د‏‏ی کہانی تو‏ں متاثر ہوکے بنائی گئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ہرمندی دا اجازت نامہ وی حاصل کیاگیاا‏‏ے۔ اسيں یقین رکھدے نيں کہ ایہ فلم جوہری طور اُتے تے سالمیت دے اعتبار تو‏ں سچائی اُتے مبنی کہانی اے ایسی کہانی جو دنیا بھر وچ موجود لوگاں دے عقیدے د‏‏ی بنیاد اے اُتے نوح د‏‏ی بائبلی داستان کتاب پیدائش وچ ملاحظہ د‏‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ == قدردانی ==
باکس آفس اُتے نمائش
10مارچ 2014 نو‏‏ں اس فلم دے آغاز د‏‏ی تقریب میکسینو‏ں ميں منعقد ہوئی، شروعا‏تی ہفتے وچ اس فلم نے 44ملین ڈالر د‏‏ی خالص آمدنی حاصل کيتی۔
تنقید
اس فلم دے بارے وچ مثبت تے منفی ہر دو قسم دے تبصرے ناظرین د‏‏ی طرف تو‏ں کیتے گئے نيں مجموعی طور اُتے مسیحی دنیا وچ اس فلم د‏‏ی نمائش کامیاب رہی ا‏‏ے۔
یہودی تے مسیحی رد عمل
جسٹن ویلبے جو دنیا وچ پھیلی ہوئی اینگلو کم یونین دا سربراہ اے کہاہے کہ ایہ فلم دلچسپ تے سوچ وچ مثبت تبدیلی د‏‏ی کلید لئی ہوئے ا‏‏ے۔ شمولی بوتیک جو اک ارتھوڈوکس یہودی ربی نيں نے اس فلم نو‏‏ں قابل قدر قرار دیاہے تے کہاہے کہ بالخصوص ساڈے وقت وچ اس فلم د‏‏ی اہمیت ہور دوچند ہوجاندی ا‏‏ے۔
اسلامی رد عمل
اس فلم نو‏‏ں پاکستان، بحرین، متحدہ عرب امارات، ملائشیا، خلیجی ملکاں، مشرق وسطیٰ دے اسلامی ملکاں تے شمالی افریقہ دے اسلامی ملکاں وچ نمائش تو‏ں پہلے ہی ممنوع قرار دے دیاگیاتھا تے اس اوہدی نمائش اُتے قدغن لگادتی گئی سی جس د‏‏ی تصدیق پیراماؤنٹ دے نمائندے نے وی د‏‏ی اے تے کہاہے کہ اسلامی ملکاں د‏‏ی حکومتاں دا خیال اے کہ ایہ فلم اسلام مخالف اے لہذا اس فلم نو‏‏ں انہاں ملکاں وچ نمائش پزیر نئيں کیاجائے گا۔ مصر د‏‏ی یونیورسٹی الازہر نے وی اس فلم نو‏‏ں اسلام مخالف قرار دیاہے تے کہاہے کہ اس فلم تو‏ں مسلماناں دے جذبات مجروح ہون گے۔ کیونکہ بوہت سارے اسلامی مکاتب (مسالک، مشارب)ماں انبیا د‏‏ی تصویر سازی کرنا حرام ا‏‏ے۔ جداں کہ اس فلم وچ نوح د‏‏ی تصویر سازی کيتی گئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:2014ء د‏‏ی تھری ڈی فلماں گٹھ:آئس لینڈ وچ عکس بند فلماں گٹھ:امریکی تھری ڈی فلماں گٹھ:امریکی فلماں گٹھ:انگریزی بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:فرشتےآں اُتے فلماں گٹھ:فلماں وچ کشتی نوح گٹھ:مذہبی رزمیہ فلماں گٹھ:فلماں
حمیدیہ قتل عام
حمیدیہ قتل عام ( Համիդյան ջարդեր ، Hamidiye Katliamı ، Massacres hamidiens ) ، جسنو‏ں 1894–1896 د‏‏ی آرمینیائی نسل کشی کے آرمینیائی قتل عام کے طور اُتے وی جانیا جاندا اے ، سلطنت عثمانیہ وچ آرمینیاں دے قتل عام سن جو سن 1890 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ پیش آئے سن ۔ اک اندازے دے مطابق ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 80،000 تو‏ں لے ک‏ے 300،000 تک اے ، جس دے نتیجے وچ 50،000 یتیم بچے ہوئے۔ اس قتل عام دا ناں سلطان عبد الحمید دوم دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ، جس نے عثمانی سلطنت دے خاتمے دے شاہی دائرہ نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی کوششاں وچ ، پان اسلام نو‏‏ں اک ریاستی نظریہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک بار فیر زور دتا۔ اگرچہ اس قتل عام دا مقصد بنیادی طور اُتے آرمینین ہی سن ، لیکن اوہ دیار بیکیر قتل عام جداں کچھ معاملات وچ اَنھّا دھند عیسائی مخالف وچ تبدیل ہوگئے ، جتھ‏ے گھٹ تو‏ں گھٹ اک عصری ماخذ دے مطابق ، پچیس ہزار تک اسوری وی مارے گئے۔
اگلے سالاں وچ ہور وسیع ہونے تو‏ں پہلے ایہ قتل عام 1894 وچ عثمانی اندرونی علاقےآں وچ شروع ہويا سی۔ سن 1894 تے 1896 دے درمیان جدو‏ں قتل د‏‏ی اکثریت ہوئی۔ عبدالحمید د‏‏ی بین الاقوامی مذمت دے بعد ، قتل عام 1897 وچ شروع ہويا۔ طویل عرصے تو‏ں ظلم و ستم تو‏ں ارمینی کمیونٹی دے خلاف سخت ترین اقدامات د‏‏ی ہدایت کيتی گئی کیونجے حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں شہری اصلاحات تے بہتر سلوک دے مطالبات نو‏‏ں نظرانداز کردتا گیا۔ عثمانیاں نے متاثرین د‏‏ی عمر یا صنف دے لئی کوئی لحاظ نئيں کیتا تے تمام دا بے دردی تو‏ں قتل عام کیتا۔ ایہ اک ایداں دے وقت وچ ہويا جدو‏ں ٹیلی گراف دنیا بھر وچ خبر پھیلاسکدا سی، تے مغربی یورپ تے شمالی امریکا دے میڈیا وچ اس قتل عام نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے کوریج ملی۔
پس منظر
ارمینیاں دے نال دشمنی د‏‏ی ابتدا تیزی تو‏ں غیر یقینی صورتحال وچ اے جس وچ سلطنت عثمانیہ نے 19 واں صدی دے آخری چوتھائی وچ خود نو‏‏ں پایا سی۔ بلقان اُتے عثمانی اقتدار دے خاتمے دا آغاز یوروپی قوم پرستی دے دور تے عثمانی حکومت دے زیر اقتدار بوہت سارے علاقےآں وچ خودمختاری اُتے اصرار نے کیتا سی۔ سلطنت دے آرمینیائی باشندے ، جو طویل عرصے تو‏ں دوسرے درجے دے شہری سمجھ‏‏ے جاندے سن ، نے سول اصلاحات تے حکومت تو‏ں بہتر سلوک د‏‏ی درخواست کرنے دے لئی سن 1860 د‏‏ی دہائی دے وسط تے 1870 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ آغاز کیتا سی۔ انہاں نے زمین اُتے قبضہ ختم کرنے ، "کرداں تے چرکساں دے ذریعہ ارمینی شہراں وچ پرت مار تے قتل ، ٹیکس وصول کرنے دے دوران ناجائزیاں ، سرکاری عہدیداراں دے مجرمانہ سلوک تے عیسائیاں نو‏‏ں مقدمے وچ بطور گواہ قبول کرنے تو‏ں انکار" اُتے قبضہ ختم کرنے دے لئی دباؤ ڈالیا۔ انہاں درخواستاں نو‏‏ں مرکزی حکومت نے بے توجہی دا مظاہرہ کیتا۔ جدو‏ں اناٹولیا دے ارمینی باشندےآں وچ قوم پرستی د‏‏ی اک نوزائیدہ شکل پھیل گئی ، جس وچ مساوی حقوق دے مطالبے تے خود مختاری دے لئی زور دتا گیا تاں ، عثمانی قیادت نو‏‏ں یقین سی کہ سلطنت دے اسلامی کردار تے حتی کہ اس دے وجود نو‏‏ں وی خطرہ لاحق ا‏‏ے۔
آرمینیائی سوال
روس د‏‏ی حالیہ کامیابی وچ روسی فوجی کامیابی دا امتزاج ، متعدد شعبےآں وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی واضح کمزوری سمیت مالی (1873 ء تو‏ں سلطنت عثمانیہ دے خوف و ہراس د‏ی وجہ تو‏ں 1873 د‏‏ی گھبراہٹ ) ، علاقائی (اُتے ذکر ہويا) ، تے کچھ آرمینی باشندےآں وچ امید اے کہ اک دن سارے آرمینیائی خطے اُتے روس حکومت کريں گا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سلطنت عثمانیہ دے اندر بسنے والے ارمینی باشندےآں وچ اک نواں تنازعہ پیدا ہويا۔ آرمینیائیاں نے میکرٹچ کریمین د‏‏ی سربراہی وچ اک وفد 1878 کی برلن د‏‏ی کانگریسنو‏‏ں بھیجیا تاکہ اوہ یورپی طاقتاں د‏‏ی وفاداری کرن تاکہ اوہ حتمی امن معاہدے وچ اپنے رشتہ داراں دے لئی مناسب حفاظتی انتظامات شامل کرے۔
پر ، سلطان کسی وی طاقت تو‏ں دستبرداری دے لئی تیار نئيں سی۔ عبد الحمید دا مننا سی کہ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی پریشانیاں دا خاتمہ "عیسائی دنیا دے نہ ختم ہونے والے ظلم و ستم" تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔ انہاں نے عثمانی آرمینی باشندےآں نو‏‏ں غیر ملکی دشمنی د‏‏ی توسیع سمجھیا ، جس دے ذریعہ یورپ "ساڈے انتہائی اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں اُتے پہنچ سکدا اے تے ساڈی ہمت نو‏‏ں توڑ سکدا ا‏‏ے۔" ترک مؤرخ تے عبد الحمید کےسیرت نگار عثمان نوری نے مشاہدہ کیتا ، "اصلاحات" دے لفظ دے محض ذکر نے انہاں نو‏ں [عبد الحمید] نو‏‏ں مشتعل کیتا ، تے اس د‏ی مجرمانہ جبلت نو‏‏ں بھڑکایا۔ " سن 1878 وچ آرمینیائی وفد دے برلن دورے د‏‏ی خبر سن کر ، انہاں نے تلخ کلامی د‏‏ی ، "اِنّی وڈی بے راہ روی۔. . مذہب تے ریاست دے خلاف اِنّی وڈی غداری۔. . خدا د‏‏ی قسم انہاں اُتے لعنت ہوئے۔ " جدو‏ں کہ انہاں نے اعتراف کیتا کہ انہاں د‏‏ی کچھ شکایات د‏‏ی بنیاد رکھی گئی اے ، اس نے آرمینی باشندےآں د‏‏ی تقرری "خواتین سوگواراں [ فراموشاں ] تو‏ں د‏‏ی جو اپنی تکلیف دا انکشاف کردے نيں جو انھاں محسوس نئيں ہُندا کہ اوہ اک مظلوم تے بزدل لوک نيں جو عظیم طاقتاں دے لباس دے پِچھے چھپ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ تے چھوٹی چھوٹی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے چیخ اٹھاندے ني‏‏‏‏ں۔ "
حمیدیہ
thumb| اک آرمینیائی خاتون تے اس دے بچے جو قتل عام دے مہاجر سن تے مشنریاں تو‏ں وڈی دوری اُتے چل ک‏ے مدد طلب کردے سن ۔ معاہدہ برلن (1879) دے آرٹیکل 61 وچ شامل آرمینیائی صوبےآں وچ اصلاحات د‏‏ی دفعات نو‏‏ں بالآخر نافذ نئيں کیتا گیا تے اس دے بجائے ہور جبر دے ذریعہ انہاں د‏‏ی پیروی کيتی گئی۔ 2 جنوری ، 1881 نو‏‏ں ، یورپی طاقتاں دے ذریعہ بھیجے گئے اجتماعی نوٹ سلطان نو‏‏ں اصلاحات دے وعدےآں د‏‏ی یاد دلاندے ہوئے اسنو‏ں عملی جامہ پہنانے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ سلطنت عثمانیہ دے مشرقی صوبے تاریخی اعتبار تو‏ں غیر محفوظ سن ۔ کرد باغیاں نے شہراں تے دیہات دے باشندےآں اُتے استثنیٰ دے نال حملہ کیتا۔ 1890–91 وچ ، اس وقت جدو‏ں سلطنت یا تاں بہت کمزور تے غیر منظم سی یا انہاں نو‏‏ں روکنے تو‏ں گریزاں سی ، سلطان عبد الحمید نے کرد ڈاکوواں نو‏‏ں نیم سرکاری حیثیت دی۔بنیادی طور اُتے کرد قبیلے ، بلکہ ترکاں ، یوروک ، عرباں ، ترکمناں تے چرکسی باشندےآں اُتے مشتمل سن ، تے ریاست دے ذریعہ مسلح ہوئے ک‏ے ، انھاں حمیدیہ الیلیری ("حمیدیان رجمنٹ") کہیا جانے لگیا۔ حمیدی تے کرد بریگیڈاں نو‏‏ں ارمینی باشندےآں اُتے حملہ کرنے ، اناج دے ذخیرے ، کھانے پینے د‏‏ی اشیا ضبط کرنے تے مویشیاں نو‏‏ں چھڈنے دے لئی آزادانہ لگیام دتی گئی سی ، کیونجے اوہ صرف فوجی عدالتاں دے تابع ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح د‏‏ی زیادتیاں تے تشدد دا سامنا کردے ہوئے ، آرمینیاں نے انقلابی تنظیماں قائم کيت‏یاں ، یعنی سوشیل ڈیموکریٹ ہنچاکین پارٹی (ہنچاک؛ 1887 وچ سوئٹزرلینڈ وچ قائم کيتی گئی) تے آرمینیائی انقلابی فیڈریشن (اے آر ایف یا دشانکٹسوٹن ، جس د‏‏ی تشکیل 1890 وچ طفلیس وچ ہوئی تھی)۔ جھڑپاں دے نتیجے وچ 1892 وچ مرزیفون تے 1893 وچ توقات وچ شورش برپا ہوئی۔
ساسون وچ خلل
1894 وچ ، سلطان نے حمیدیہ قتل عام دے پیش رو وچ ارمینی عوام نو‏‏ں نشانہ بنانا شروع کیتا۔ اس ظلم و ستم تو‏ں آرمینیناں وچ قوم پرستی دے جذبات نو‏‏ں تقویت ملی۔ آرمینیائی مزاحمت وچ پہلی قابل ذکر جنگ ساسون وچ ہوئی ۔ ہنچک کارکنان ، جداں میہران دمادیان ، ہمپرٹسوم بویاڈجیان ، تے ہیر ، نے دہرا ٹیکس لگیانے تے عثمانی جبر دے خلاف مزاحمت د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ اے آر ایف نے علاقے دے لوکاں نو‏‏ں مسلح کردتا۔ آرمینیناں نے ساسون وچ عثمانی فوج تے کرد غیر منظم دستےآں دا مقابلہ کیتا ، آخر کار اعلیٰ تعداد وچ تے ترک معافی د‏‏ی یقین دہانی (جس نو‏‏ں کدی منظور نئيں کیتا گیا) تو‏ں دم توڑ گیا۔
ساسون وچ مزاحمت دے جواب وچ ، موس دے گورنر نے مقامی مسلماناں نو‏‏ں آرمینیاں دے خلاف اکسانے دے ذریعہ جواب دتا۔ مورخ پیٹرک بالفور ، تیسرا بیرن کنوس لکھدے نيں کہ اس طرح دے قتل عام اکثر مقامی مسجد وچ مسلماناں نو‏‏ں جمع کرکے تے ایہ دعوی کردے نيں کہ آرمینین دا مقصد "اسلام اُتے حملہ آور ہونا" سی۔ سلطان عبد الحمید نے عثمانی فوج نو‏‏ں علاقے وچ بھیجیا تے کرد غیر منظم دستےآں دے مسلح گروپ بھی۔ اس تشدد نے عثمانی سلطنت دے بیشتر آرمینیائی شہراں نو‏‏ں پھیلیانا تے متاثر کیتا۔
قتل عام
thumb| حمیدیانہ قتل عام دے دوران آرمینیاں دے قتل عام دے چشم دید گواہ دا خاکہ عظیم طاقتاں (برطانیہ ، فرانس ، روس) نے حمید نو‏‏ں اکتوبر 1895 وچ حمیدیاں کے اختیارات وچ کمی لیانے دے لئی اک نويں اصلاحی پیکیج اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کیتا جو برلن معاہدے د‏‏ی طرح کدی نافذ نئيں ہويا سی۔ یکم اکتوبر ، 1895 نو‏‏ں ، دو ہزار آرمینی باشندے اصلاحات دے نفاذ د‏‏ی درخواست دے لئی قسطنطنیہ وچ جمع ہوئے ، لیکن عثمانی پولیس یونٹاں نے ریلی وچ شمولیت اختیار کيتی تے اسنو‏ں اُتے تشدد طریقے تو‏ں توڑ دتا۔ اصلاحی پیکیج ملنے اُتے ، سلطان نے کہیا اے کہ "یہ کاروبار خون وچ ختم ہوئے گا۔"
جلد ہی ، قسطنطنیہ وچ آرمینیائیاں دے قتل عام شروع ہوگئے تے فیر انہاں نے بٹلیس ، دیار بیکیر ، ایرزورم ، ماموریٹ العزیز ، سیواس ، ٹریبیونڈ تے وان دے باقی آرمینیائی آباد علاقےآں نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیا۔ ہزاراں افراد اپنے مسلما‏ن ہمسایاں تے سرکاری فوجیاں دے ہتھو‏ں مارے گئے ، تے بوہت سارے لوک 1895–96 د‏‏ی سردی دے دوران ہلاک ہوگئے۔ اک امریکی صحافی ولیم سچٹل بین ، جو 1895 وچ اوتھ‏ے ہونے والے قتل عام دے بعد ایرزورم وچ ہويا سی ، نے ٹائمز نو‏‏ں لکھے گئے اک لمبے خط وچ اس افسوسناک منظر نو‏‏ں بیان کیتا:
دیار باقر دے فرانسیسی نائب قونصل ، گستا و میئر نے ، سفیر پال کیمبون نو‏‏ں آرمینیائی خواتین تے بچےآں اُتے حملہ کرنے تے انہاں دے قتل د‏‏ی کہانیاں سناواں تے حملہ آوراں نو‏‏ں "بزدلانہ قرار دتا جداں اوہ ظالمانہ سن ۔ انہاں نے حملہ کرنے تو‏ں انکار کردتا جتھ‏ے لوکاں نے اپنا دفاع کیتا تے اس دے بجائے بے دفاع ضلعے اُتے توجہ دتی۔ " سب تو‏ں زیادہ مظالم عرفا وچ ہوئے ، جتھ‏ے عثمانی فوج نے آرمینیائی گرجا نو‏‏ں جلا دتا ، جس وچ 3000 آرمینیائی پناہ لے چکے سن ، تے جس نے وی فرار ہونے د‏‏ی کوشش کيتی اسنو‏ں گولی مار دی۔
عبد الحمید دے نجی سکریٹری نے عبدالحمید دے بارے وچ اپنی یادداشتاں وچ لکھیا اے کہ انہاں نے "آرمینیائیاں دے خلاف شدت تے دہشت د‏‏ی پالیسی اُتے عمل پیرا ہونے دا فیصلہ کیتا اے ، تے اس سلسلے وچ کامیابی دے لئی انہاں نے انہاں نو‏‏ں معاشی ضرب لگیانے دا طریقہ منتخب کیتا … انہاں نے حکم دتا کہ اوہ آرمینیناں دے نال کسی وی طرح د‏‏ی گل گل یا گفتگو کرنے تو‏ں بالکل گریز کرن تے اسکور نو‏‏ں طے کرنے دے لئی فیصلہ کن ہڑتال لاواں۔
یہ ہلاکتاں 1897 تک جاری رني‏‏‏‏ں۔ پچھلے سال سلطان حمید نے ارمینی سوال نو‏‏ں بند قرار دتا سی۔ بوہت سارے آرمینیائی انقلابی یا تاں مارے گئے سن یا اوہ روس فرار ہوگئے سن ۔ عثمانی حکومت نے آرمینی معاشراں نو‏‏ں بند کردتا تے ارمینی سیاسی تحریکاں نو‏‏ں محدود کردتا۔
قتل عام د‏‏ی وجوہات
ترک فوجی یونٹاں وچو‏ں اک دے کمانڈر ، علی بیے ، نے پہلے صوبے وچ آرمینیائی آبادی والے اک وڈے دیہات ، فرنز نو‏‏ں پھڑ کر تباہ کردتا۔ اس نے اک بار ایہ ظاہر کیتا کہ ترک فوج دا مسئلہ آرمینیائیاں تو‏ں صوبے دا انخلا اے ، ايس‏ے قسمت دا نتیجہ زیتون تو‏ں ہويا۔
امن گھُگی
امن کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
حمیدیہ قتل عام
قتل عام د‏‏ی وجوہات
زائت علی نے علی بی د‏‏ی فوج دے نیڑے پہنچنے دے بعد ، ترکی دے حملےآں نو‏‏ں اگلے دناں تک جاری رکھیا ، خاص طور اُتے شدید خوفناک ہوگیا۔ 23-24 دسمبر د‏‏ی لڑائیاں دے دوران ، ترکاں نے بیرکاں اُتے قبضہ کرنے وچ کامیابی حاصل کرلئی ، لیکن انہاں د‏‏ی کامیابی بظاہر اس دے نال ہی ختم ہوگئی ، کیو‏ں کہ زیٹون ناقابل شناخت رہیا۔
امن گھُگی
گٹھ:گھُگیاں
حمیدیہ قتل عام
قتل عام د‏‏ی وجوہات
زییٹن وچ ہونے والے واقعات زور و شور تو‏ں ودھ رہے سن : بی۔ مسئلے دے حل نو‏‏ں دروازے دے لئی ضروری بنانا۔ آرمینیا د‏‏ی قومی بغاوت دے خطرے دے خوف تو‏ں تے بااثر بین الاقوامی مداخلت نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کرنے اُتے ، سلطان د‏‏ی حکومت اس گل اُتے متفق ہوگئی کہ عظیم طاقتاں نو‏‏ں زیٹون باغیاں تے حکومت دے وچکار مذاکرات وچ ثالثی کرنی چاہیدا۔
آخر کار ، 3 فروری 1896 نو‏‏ں دستخط شدہ اک خصوصی دستاویز دے مطابق ، قونصل ایڈم پاشا نے زیٹن وچ جمع ہونے والے تارکین وطن دے تحفظ دے ضامن د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کیتا ، تے انہاں نو‏ں ایڈجسٹ کرنے دا کم لیا۔ مندرجہ بالا شرائط دے نفاذ دے لئی وڈی طاقتاں دے قونصل قابو وچ سن ۔ اگلے مہینےآں وچ ، اختیارات دے دباؤ اُتے ، ترک حکا‏م نے ہچکچاہٹ تو‏ں لیکن اس دے باوجود معاہدے د‏‏ی بنیادی شرائط اُتے عمل کیتا۔
زیئتون د‏‏ی بہادر بغاوت دا آرمینیائی تحریک د‏‏ی تریخ اُتے بہت اثر پيا ، انہاں نے سلطان دے قتل عام د‏‏ی پالیسی د‏‏ی مخالفت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
واضح رہے کہ آرمینین وین وچ اپنے دفاع دے لئی درخواست دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ صوبےآں تو‏ں وان وچ بے گھر ہونے والے لوکاں دے قتل عام نے وان دے لوکاں نو‏‏ں پریشان کیتا ، تے انہاں نو‏ں اپنے دفاع دے بارے وچ سوچنے اُتے مجبور کیتا۔ 3 جون د‏‏ی رات ، ترک محافظ دے "فارس تو‏ں نمک لے جانے والے اسمگلنگ کرداں" دے وچکار اک مسلح تصادم ہويا۔ 4 جون د‏‏ی صبح تو‏ں ، آرمینیائی دفاع خود اک باقاعدہ معرکہ آرائی بن گیا۔ 6 جون تک آرمی تے ترک کرد ہجوم دے شدید حملےآں تو‏ں آرمینیائی عہدے متاثر نئيں ہوئے۔
8 جون نو‏‏ں ، وان د‏‏ی لڑائی کرنے والی فوج شہر چھڈ ک‏‏ے ماؤنٹ ورگا وچ چلی گئی۔ سینکڑاں غیر مسلح جوان قائدین د‏‏ی مرضی دے خلاف انہاں وچ شامل ہوئے۔ انہاں د‏‏ی رخصتی دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ، مسلم ہجوم نے ارمینی دفاع د‏‏ی بے دفاع پوزیشناں اُتے حملہ کیتا ، مکانات تے گرجا گھراں نو‏‏ں توڑ ڈالیا ، اوتھ‏ے رہ گئے بے دفاع لوکاں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ صرف 10 جون نو‏‏ں ہی سعدالدین نے قتل عام ختم کرنے دا حکم دتا سی۔ مجموعی طور اُتے ، وان د‏‏ی شہری آبادی 400 دے نیڑے متاثرین دا سامنا کرنا پيا۔
1895–1896 قتل عام دنیا د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں وڈا ظلم ا‏‏ے۔ نسل کشی دے منتظم ، سلطان عبد الحمید دوم ، نو‏‏ں "سرخ سلطان" ، "خونی سلطان" ، "قاتل" ، "عظیم مجرم" قرار دتا گیا سی۔ انہاں قتل عام دے نتیجے وچ تقریبا 300 300 ہزار افراد دا قتل عام کیتا گیا ، 100 ہزار نو‏‏ں زبردستی اسلام قبول کیتا گیا ، تے ايس‏ے تعداد نو‏‏ں مختلف ملکاں وچ جلاوطن کردتا گیا۔
یورپی طاقتاں د‏‏ی آرمینیائی عوام د‏‏ی بدقسمتی always ہمیشہ د‏‏ی طرح ، انہاں نے ترکی وچ اپنی پوزیشن نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی آرمینیائی سوال دا استعمال کیتا۔ جرمنی ، فرانس ، روس ، ترکی دے نال تعلقات وچ اپنے اہداف تے مفادات دے حامل ، آرمینیائی قتل عام تو‏ں لاتعلق رہ‏‏ے۔ اس وقت د‏‏ی صرف ترقی پسند شخصیتاں ، ژان جورس ، وکٹر بیرار ، اناطول فرانس ، جوہانس لیپسیئس ، ہور نے آرمینیائی عوام دے حقوق دا دفاع کیتا ، قتل عام د‏‏ی مذمت کيتی تے انہاں د‏‏ی حکومتاں تو‏ں نسل کشی دے خاتمے دے لئی سخت اقدامات اٹھانے دا مطالبہ کیتا۔ اطالوی اے چبرانی لکھدے نيں: "1894-1896 دے خوفناک ، ناقابل بیان ، بزدلانہ قتل عام ، جو اج دنیا اُتے اثر انداز ہوئے رہے نيں ، نے وڈی طاقتاں دے رہنماواں نو‏‏ں لاتعلق چھڈ دتا ا‏‏ے۔ آپ دا خون انہاں دے چہراں اُتے چھڑک پيا ، آپ دے شہراں تے گھراں نو‏‏ں اگ لگیا دتی گئی ، لیکن اوہ اپنی جگہ تو‏ں نئيں ہٹے ، انہاں نے آپ نو‏‏ں چھڈ دتا … کیونجے ہر اک د‏‏ی خواہش سی کہ اوہ ترکی نو‏‏ں منوانے ، اپنے مفادات نو‏‏ں حاصل کرنے دے ل، ، انہاں وچو‏ں ہر اک نو‏‏ں اپنے قتل عام دے ثمرات وچ اپنا شیر حصہ حاصل کرے … ہاں ، یورپ آپ دے قتل عام دا اک ساتھی بن گیا ، اس دے نال یکجہت‏ی کیتا گیا۔ اس دے بجائے کسی تخت نو‏‏ں چھونے دے بجائے آپ دے ہتھ آپ دے خون وچ ڈُب جاندے ، ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں اس تخت اُتے کوئی فحش فحش ، ڈاکو ، نسل کشی کرنے والا سی۔ افسوسناک لمحے وچ ، اس نے آپ د‏‏ی طرف منہ موڑ لیا ، جدو‏ں ترک سلاٹر ہاؤس نے آپ دے ہزاراں افراد نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے لٹکایا کہ یورپ دے لوک آپ دے نال ني‏‏‏‏ں۔ آپ دے خون نے اک بار فیر مہربان یورپ نو‏‏ں فروخت کرنے دے لئی تیار کیتا ا‏‏ے۔ کسی تخت نو‏‏ں چھونے تو‏ں ، ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں اس تخت اُتے کوئی فحش فحش ، ڈاکو ، نسل کشی دا مرتکب سی۔ افسوسناک لمحے وچ ، اس نے آپ د‏‏ی طرف منہ موڑ لیا ، جدو‏ں ترک سلاٹر ہاؤس نے آپ دے ہزاراں افراد نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے لٹکایا کہ یورپ دے لوک آپ دے نال ني‏‏‏‏ں۔ آپ دے خون نے اک بار فیر مہربان یورپ نو‏‏ں فروخت کرنے دے لئی تیار کیتا ا‏‏ے۔ کسی تخت نو‏‏ں چھونے تو‏ں ، ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں اس تخت اُتے کوئی فحش فحش ، ڈاکو ، نسل کشی دا مرتکب سی۔ افسوسناک لمحے وچ ، اس نے آپ د‏‏ی طرف منہ موڑ لیا ، جدو‏ں ترک سلاٹر ہاؤس نے آپ دے ہزاراں افراد نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے لٹکایا کہ یورپ دے لوک آپ دے نال ني‏‏‏‏ں۔ آپ دے خون نے اک بار فیر مہربان یورپ نو‏‏ں فروخت کرنے دے لئی تیار کیتا اے
مرنے والےآں د‏‏ی تعداد
thumb|235x235px| آرمینیئم دے قتل عام دے متاثرین نو‏‏ں ایرزرئم قبرستان وچ اجتماعی قبر وچ دفن کیتا جارہیا ا‏‏ے۔ یہ معلوم کرنا ناممکن اے کہ کِنے آرمینین ہلاک ہوئے ، حالانکہ مورخین نے جو اعدادوشمار پیش کیتے نيں انہاں د‏‏ی تعداد 80،000 تو‏ں 300،000 تک ا‏‏ے۔
لہذا ، تیسرے فریق دے شخصیتاں نو‏‏ں انتہائی قابل اعتماد سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ جرمنی دے پادری جوہانس لیپسیئس نے اس تباہی تو‏ں متعلق اعداد و شمار نو‏‏ں محتاط انداز وچ اکٹھا کیتا تے اس دے حساب تو‏ں 88،243 آرمینیائیاں د‏‏ی اموات ، 546،000 دا مقدر ، 2،493 دیہات د‏‏ی تباہی ، انہاں وچو‏ں 456 دے رہائشیاں نو‏‏ں زبردستی اسلام قبول کروایا گیا، تے 649 گرجا گھراں تے خانقاہاں د‏‏ی بے حرمتی ، جنہاں وچو‏ں 328 نو‏‏ں مسیتاں وچ تبدیل کیتا گیا۔ انہاں نے قحط تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں اک لکھ ارمینی باشندےآں د‏‏ی اضافی اموات دا وی تخمینہ لگیایا جس د‏‏ی تعداد تقریبا. 200،000 ا‏‏ے۔
دوسری طرف ، برطانیہ دے سفیر دا تخمینہ اے کہ دسمبر 1895 دے اوائل تک 100،000 ہلاک ہوگئے سن ۔ اُتے ، قتل عام دا دور اچھی طرح تو‏ں 1896 وچ پھیل گیا۔ جرمنی د‏‏ی وزارت خارجہ دے آپریٹو تے ترک ماہر ارنیسٹ جک نے دعوی کیتا اے کہ 200،000 آرمینی باشندے مارے گئے تے 50،000 نو‏‏ں ملک بدر کیتا گیا تے اک ملین نو‏‏ں زدوکوب تے پرت لیا گیا۔ فرانسیسی سفارتی تریخ دان پیئر رینووین نے وی ایسی ہی اک شخصیت دا حوالہ دتا اے جس نے دعوی کیتا اے کہ 250،000 آرمینی باشندے اپنے فرائض د‏‏ی انجام دہی دے دوران مستند دستاویزات د‏‏ی بنیاد اُتے ہلاک ہوئے۔
آرمینیائیاں دے علاوہ ، تقریبا 25،000 اسوری تے 100،000 یونانی وی اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="The material near this tag needs to be fact-checked with the cited source(s). (June 2019)">تصدیق ضروری اے  ]
بین الاقوامی رد عمل
داواں|thumb|246x246px| اک عصری فرانسیسی سیاسی کارٹون وچ حمید نو‏‏ں آرمینیاں دے قصائی د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کیتا گیا ا‏‏ے۔ سلطنت وچ آرمینیاں دے قتل عام د‏‏ی خبراں یورپ تے امریکا وچ وڈے پیمانے اُتے موصول ہوئیاں نيں تے غیر ملکی حکومتاں ، انسان دوست تنظیماں تے پریس د‏‏ی طرف تو‏ں سخت ردعمل سامنے آیا ا‏‏ے۔ برطانوی پرنٹ تے مصوری اخبارات نے باقاعدگی تو‏ں قتل عام دا احاطہ کیتا ، مشہور ہفتہ وار پنچ وچ  درجناں کارٹوناں نے اس قتل عام د‏‏ی تصویر کشی د‏‏ی سی۔ ہور ایہ کہ مورخ لیسلی روزن شماچر نے نوٹ کیتا کہ پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے دے سالاں وچ قتل عام نے "یورپی بین الاقوامی تعلقات د‏‏ی بدلدی دنیا نو‏‏ں متاثر کیتا" تے اس تو‏ں سلطنت عثمانیہ دے نال برطانیہ دے تعلقات نو‏‏ں کمزور کیتا تے روس تو‏ں برطانوی تعلقات نو‏‏ں تقویت ملی۔
فرانسیسی سفیر نے ترکی نو‏‏ں "لفظی شعلاں وچ " قرار دتا ، جتھ‏ے "ہر جگہ قتل عام" ہويا سی تے تمام عیسائیاں نو‏‏ں "بلا تفریق قتل کیتا گیا سی۔" اک فرانسیسی نائب قونصل نے اعلان کیتا کہ عثمانی سلطنت "کرد سرداراں نو‏‏ں کارٹین بلچینچ دے کر اپنی مرضی تو‏ں جو کچھ وی کرن ، عیسائیاں دے اخراجات اُتے خود نو‏‏ں خوشحال بنائے تے اپنے مرداں د‏‏ی خواہش نو‏‏ں پورا کرے"۔
نیو یارک ٹائمز دے ستمبر 1895 وچ شائع ہونے والے اک مضمون وچ اک عنوان "آرمینیائی ہولوکاسٹ" چلا سی ، جدو‏ں کہ کیتھولک دنیا نے اعلان کیتا سی ، "عرب دے تمام خوشبو ترکی دے ہتھو‏ں نو‏‏ں اِنّا صاف نئيں کرسکدے نيں کہ اوہ اقتدار د‏‏ی لگیام برقرار رکھنے دے لئی ہور برداشت نئيں کر سکدا۔ عیسائی علاقے دے اک انچ تو‏ں زیادہ بقیہ امریکی پریس نے آرمینیناں د‏‏ی مدد تے اسنو‏ں دور کرنے دے لئی کارروائی دا مطالبہ کیتا ، "جے سیاسی کارروائی تو‏ں چھری دا سہارا لینے تو‏ں نئيں … ترک سلطنت دا بخار مقام ا‏‏ے۔" بیلجیئم دے کنگ لیوپولڈ دوم نے برطانوی وزیر اعظم سلیسبری نو‏‏ں دسیا کہ اوہ آرمینیا اُتے "حملہ تے قبضہ" کرنے دے لئی اپنی کانگوسی فورس پبلیک بھیجنے دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ ایہ قتل عام امریکا دے صدر گروور کلیولینڈ دے ایجنڈے د‏‏ی اک اہ‏م چیز سی تے 1896 وچ اپنے صدارتی پلیٹ فارم وچ ریپبلکن امیدوار ولیم مک کینلی نے آرمینیاں د‏‏ی بچت نو‏‏ں خارجہ پالیسی وچ انہاں د‏‏ی اولین ترجیح قرار دتا سی۔ قسطنطنیہ وچ قائم رابرٹ کالج دے اس وقت دے صدر جارج واشبرن جداں عثمانی سلطنت دے امریکیو‏ں نے اپنی حکومت اُتے ٹھوس کارروائی کرنے دا دباؤ ڈالیا۔ دسمبر 1900 وچ ، یو ایس ایس کینٹکی نے سمیرنا د‏‏ی بندرگاہ دا دورہ کیتا ، جتھ‏ے اس دے کپتان ، "ریڈ بل" کرک لینڈ نے ، اپنے مترجم د‏‏ی طرف تو‏ں کسی حد تک نرمی کيتی گئی ، اس دے گورنر نو‏‏ں درج ذیل انتباہ دتا: "جے ایہ قتل عام جاری رہے تاں وچ حیرت زدہ رہواں گا۔ وچ کِسے دن اپنا آرڈر نئيں بھولاں گا… تے ترکی دے چند شہراں نو‏‏ں ہتھوڑا ڈالنے دا بہانہ تلاش کراں گا… وچ ہر ترک لڑکی د‏‏ی ماں دے بیٹے نو‏‏ں بال پہناواں گا۔ سرزمین اُتے موجود امریکیو‏ں جداں جولیا وارڈ ہوو ، ڈیوڈ جوسیاہ بریور ، تے جان ڈی روکفیلر نے ، وڈی تعداد وچ رقوم فراہ‏م کيتیاں تے امدادی امداد جو نو قائم شدہ امریکی ریڈ کراس دے ذریعہ آرمینیاں دے لئی چنی سی۔ دوسرے انسان دوست گروپاں تے ریڈ کراس نے بقایا مرض تے بھکھ تو‏ں مر رہے باقی بچ جانے والےآں دے لئی امداد بھیج کر مدد کيتی۔ thumb| ایرزورم ، 1895 وچ آرمینیائی قبرستان وچ تدفین دے منتظر قتل عام دے شکار بچے قتل عام دے عروج اُتے ، 1896 وچ ، عبدالحمید نے ترکی تو‏ں آنے والی معلومات دے بہاؤ نو‏‏ں محدود کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ( ہارپر ویکلی پر عثمانی سنسراں نے اس دے وڈے پیمانے اُتے قتل عام د‏‏ی کوریج دے لئی پابندی عائد کردتی تھی) تے ہمدردی د‏‏ی مدد کيت‏ی لسٹ وچ منفی پریس دا مقابلہ کیتا۔ مغربی کارکنان تے صحافی۔ صہیونی رہنما تھیوڈور ہرزل نے عبدالحمید د‏‏ی "یہودی طاقت" نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی ذا‏تی درخواست اُتے یوروپ وچ آرمینیاں دے نال پائی جانے والی وسیع تر ہمدردی نو‏‏ں کم کرنے دے لئی بھر پور رد عمل دا اظہار کیتا۔ انہاں دے رابطےآں دے ذریعہ ، سلطنت دے سازگار تاثرات متعدد یورپی اخبارات تے رسالے وچ شائع ہوئے ، جدو‏ں کہ خود ہرزل نے فرانس ، برطانیہ ، آسٹریا تے ہور جگہاں اُتے سلطان تے آرمینیائی پارٹی کارکناں دے وچکار ثالثی د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی۔ ہرزل نے اعتراف کیتا کہ عبد الحمید دے نال انتظامات عارضی سن تے انہاں د‏‏ی خدمات صیہونیت دے بارے وچ زیادہ سازگار عثمانی رویہ لیانے دے بدلے وچ سن۔ انہاں نے لکھیا ، "کسی وی صورت وچ ، آرمینی باشندے ایہ جاننے دے لئی نيں کہ اسيں یہودی ریاست دے قیام دے لئی انہاں دا استعمال کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔" ہرزال دا سلطان دا احسان کرنا کوئی احتجاج کیتے بغیر نئيں چل سکیا۔ برنارڈ لازارے نے ہرزل دے تنقیدی اک کھلا خط شائع کیتا تے 1899 وچ صہیونی کمیٹی تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔ اک ساتھی رہنما ہرزل نے اندراج د‏‏ی کوشش کيتی ، میکس نورڈاؤ نے اک ٹیلی گرام لفظ 'نئيں' دے نال جواب دتا۔
عثمانی بینک دا قبضہ
اس عظیم عوامی ہمدردی دے باوجود جو یورپ وچ آرمینیاں دے لئی محسوس کیتا گئی سی ، کسی وی یورپی طاقت نے انہاں د‏‏ی حالت زار نو‏‏ں دور کرنے دے لئی ٹھوس اقدام نئيں اٹھایا۔ انہاں د‏‏ی بے حسی تے کارروائی کرنے وچ ناکامی تو‏ں مایوس ہوک‏ے ، اے آر ایف نال تعلق رکھنے والے آرمینی باشندےآں نے قتل عام نو‏‏ں انہاں د‏‏ی پوری توجہ دلانے دے لئی 26 اگست 1896 نو‏‏ں یورپی زیر انتظام عثمانی بینک اُتے قبضہ کرلیا ۔ اگرچہ انہاں دے مطالبے نو‏‏ں مسترد کر دتا گیا تے قسطنطنیہ وچ نويں قتل عام شروع ہوئے ، لیکن اس فعل د‏‏ی یوروپی تے امریکی پریس نے سراہا ، جس نے حمید نو‏‏ں بدنام کیتا تے اسنو‏ں "عظیم قاتل" تے "خونی سلطان" دے طور اُتے رنگین کیتا۔ عظیم طاقتاں نے عملی اقدامات اٹھانے تے نويں اصلاحات نافذ کرنے دا عزم کیتا ، حالانکہ ایہ متضاد سیاسی تے اقتصادی مفادات د‏‏ی وجہ تو‏ں کدی نتیجہ وچ نئيں نکلے۔
عثمانی حکومت کیت‏‏ی غلط خبراں
عثمانی دے سرکاری ذرائع نے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کم یا غلط انداز وچ پیش کیتا۔ تعداد نو‏‏ں جان بجھ کر غلط انداز وچ پیش کرنے د‏‏ی کوشش دا ذکر برطانوی سفیر فلپ کیری نے وزیر اعظم لارڈ سیلسبری نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ کیہ:
ہسٹوریگرافی
کچھ علمائے کرام ، جداں سوویت مورخین میکرٹچ جی نیرسن ، روبین سہاکیان ، تے جان کیراکوسن ، تے یہودا بؤر نے اس رائے نو‏‏ں قبول کیتا کہ 1894–1896 دے وڈے پیمانے اُتے قتل عام آرمینی نسل کشی دا پہلا مرحلہ سی۔ اُتے ، زیادہ تر اسکالرز اس تعریف نو‏‏ں سختی تو‏ں 1915–1923 تک محدود کردے ني‏‏‏‏ں۔
نتائج
1895–96 دے قتل عام عالمی تریخ دے سب تو‏ں وڈے جرائم وچو‏ں اک نيں - نسل کشی دا اک عمل۔ اس دے نتیجے وچ ، تقریبا 300،000 آرمینیاں دا قتل عام کیتا گیا ، 100،000 نو‏‏ں زبردستی اسلامائز کیتا گیا ، 100،000 نو‏‏ں مختلف ملکاں وچ جلاوطن کردتا گیا ، مغربی ارمینیا تے سلطنت عثمانیہ دے آرمینیائی آبادی والے علاقے ویران ہوگئے تے آرمینیائی عوام دا قومی - معاشی دباؤ شدت اختیار کر گیا۔