cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کرنسی
بریٹن وڈز دا معاہدہ
بریٹن ووڈز دا معاہدہ ٹوٹنے دے بعد ہر ملک نوں اپنی مرضی دے مطابق کاغذی کرنسی چھاپندا اختیار مل گیا ۔ اس طرح 1971 دے بعد ہارڈ کرنسی یا زر کثیف دا دور ختم ہو گیا تے زر فرمان (Fiat currency) نے مستقل جگہ بنا لی ۔  لیکن ان 27 سالوں وچ امریکا دا کاغذی ڈالر بین الاقوامی کرنسی بن چکیا سی ۔  امریکی بینکار 1944 وچ بریٹن ووڈز دے معاہدے وچ جو کچھ حاصل نہیں کر سکے سن اوہ اب وڈی حد تک اننیں حاصل ہو گیا ۔  سوئزر لینڈ اوہ آخری ملک سی جیس نے سنہ 2000 وچ اپنی کاغذی کرنسی دا سونے توں ناطہ توڑا ۔
جدوں تک کرنسی دا سونے توں تعلق برقرار سی اس وقت تک حکومتی قرضیاں (ٹریژری بونڈز) اُتے سٹے بازی (speculation) بالکل نہیں ہویا کردی سی ۔ کرنسی دا سونے توں تعلق ٹوٹنے دے بعد بونڈز وچ سٹے بازی بے انتہا بڑھ گئی جیس دا خمیازہ محنت کشوں نوں برداشت کرنا پڑ رہیا اے ۔ ڈیری ویٹو مارکیٹ بونڈز اُتے سٹے بازی دی بنیاداُتے قائم اے ۔
بریٹن ووڈز اُتے ہور دیکھو:
آقا کرنسی تے غلام کرنسی
بریٹن اوڈز دا معاہدہ درحقیقت اُس وقت دے ہندوستانی کرنسی نظام دی عین نقل سی ۔ فرق صرف اتنا سی کہ پاونڈ دی جگہ ڈالر نے لے لی سی تے اب صرف ہندوستان دی بجائے پوری دنیا دا استحصال ہونا سی ۔ چونکہ برطانیا اپنی کرنسی دی برتری (monetary hegemony) کھون اُتے خوش نہیں سی اس لئی اس معاہدے وچ پاونڈ نوں مارکیٹ ریٹ توں زیادہ ریٹ عطا کیتا گیا ۔ دوسری جنگ عظیم دے نتیجے وچ برطانیا تے امریکا دا اِنا مقروض ہو چکیا سی کہ اوہنوں امریکی ہدایات مننیاں پیاں ۔
بریٹن اوڈز دے معاہدے دے بعد ڈالر آقا کرنسی بن گیا سی تے ساری دنیا دی کرنسیاں اسدی غلام بن کر رہ گئی سن ۔ 1960 دی دھا ئی وچ فرانس دے فائیننس منسٹر گسکارڈنے اتوں حد توں زیادہ مراعت“exorbitant privilege” کہہ کر تنقید کری  جبکہ امریکا دی ٹریژری دے سیکریٹری جوہن کونالی دا کہنا سی کہ ‘the dollar is our currency and your problem’  ۔
بین الاقوامی تجارت وچ آقا کرنسی نوں ہمیشہ واضح برتری حاصل ہُندی اے ۔ آقا کرنسی نوں ہی ریزرو کرنسی دا درجہ حاصل ہُندا اے تے اتوں جاری کرنے والا ملک تجارتی خسارے دے باوجود وی درآمدات جاری رکھ سکتا اے ۔
Generating currency out of thin air and trading it for tangible goods is the definition of hegemony. Is there is any greater magic power than that?
1966 وچ ایلن گرین اسپان (جو 1887 توں 2006 تک فیڈرل ریزرو دا چیرمین رہیا سی) نے کہیا سی کہ “تجارتی خسارے دے باوجود اخراجات وچ اضافہ ہونا دراصل دوسروں دی دولت اُتے قبضہ کرنا اے ۔ سونا اس خفایہ طریقہ کار دے آڑے آندا ہے“ ۔ یورپی ممالک نے اپنی اس مشکل دا حل ایہ نکالا کہ ڈالر توں سونا خریدنا شروع کر دتا جیس اُتے امریکا نوں آخیر کار گھٹنے ٹیک دینے پڑے ۔
1971وچ جدوں امریکا نے اپنے تیزی توں سکڑتے ہوئے سونے دے ذخیرے نوں بچاون لئی آپ ای بریٹن اوڈز دا ایہ سسٹم توڑیا تے اتوں چند دوسریاں وڈیاں کرنسیاں نوں وی اپنی حکمرانی وچ شریک کرنا پیا ۔ ایس طرحاں SDR وجود وچ آیا جیہنے کرنسی دے ذریعے ہون والی عالمی لُٹ مار وچ وڈے کھلاڑیاں دا حصا طے کر دتا ۔  ایس توں بعد ایہناں مُلکاں نے حکومتی سطح اُتے سونا خریدنا بند کر دتا ۔ ایس ڈی آر ڈالر دی مدد توں آج دی آقا کرنسی اے تے حکومتاں دی سطح اُتے استعمال ہُندی اے پر عوام دی سطح پربالکل استعمال نہیں ہُندی ۔  دو ڈھائی سو سال پہلے یورپ وچ کاغذی کرنسی وی حکومتاں دی سطح اُتے استعمال ہُندی سی جبکہ عوام ہارڈ کرنسی استعمال کردے سن ۔
بریٹن ووڈز دا معاہدہ توڑنے توں پہلے امریکا نے چھ وڈے صنعتی مُلکاںتوں ایہ وعدہ لیا سی کہ ایہ ممالک بیرونی ممالک توں سونا نہیں خریدیں گے تاکہ سونے دی قیمتوں نوں بڑھنے توں رودا جا سکے ۔ سعودی عرب نوں وی ہدایت دی سی کہ تیل صرف ڈالر دے عوض فروخت ہو گا تے حکومتی اخراجات دے بعد بچنے والے ڈالر صرف امریکی حکومت دے کول سرمائایہ کاری کیئے جائیں گے تاکہ سعودی عرب وی سونا نہ خریدے ۔
اس طرح گولڈ اسٹینڈرڈ دی جگہ عملی طور اُتے بلیک گولڈ اسٹینڈرڈ یعنی کروڈ آئیل اسٹینڈرڈ اپنایا گیا ۔
آئی ایم ایف، ورلڈ بینک تے ڈبلو ٹی او (WTO) جیتوں عالمی مالیاتی ادارے بریٹن اوڈز سسٹم نوں چلانے لئی بنائے گئے سن ۔ ہونا تو ایہ چاہیے سی کہ بریٹن اوڈز سسٹم ٹوٹنے دے بعد ان اداروں نوں وی ختم کر دتا جاندا ۔ پر تیسری دنیا دا خون چوسنے والے ایہ نجی ادارےکرنسی چھاپ چھاپ کر روزبروز طاقتور ہُندے چلے گئے ۔
ایس ڈی آر یعنی Special drawing rights وچ چار کرنسیاں شامل سن ۔ امریکی ڈالر دا حصہ 41.9 فیصد، یورو دا حصہ 37.4 فیصد، پاونڈ اسٹرلنگ دا حصہ 11.3 فیصد تے جاپانی ین دا حصہ 9.4 فیصد سی ۔  آخری تینوں کرنسیاں بہت وڈی حد تک ڈالردی دوست کرنسیاں نیں ۔  بین الاقوامی تجارت وچ چین دا بہت وڈا حصہ اے پر پھروی چینی یوان دا ایس ڈی آر وچ کوئی حصہ نہیں سی ۔ لیکن جدوں چین نے وی وڈی مقدار وچ سونا خریدنا شروع کر دتا تو 30 نومبر 2015 نوں آئی ایم ایف نے یوان نوں ایس ڈی آر وچ شامل کرنے دا اعلان کر دتا جیس اُتے عمل درآمد یکم اکتوبر 2016 توں ہو گا ۔  یوان دا حصہ 10.92 فیصد ہو گا یعنی اتوں پاونڈ اسٹرلنگ تے جاپانی ین توں وڈی کرنسی مانا جائے گا ۔
روس دی کرنسی روبل “ڈالر دشمن“ کرنسی اے تے ایس ڈی آر دا حصہ نہیں بن سکتی ۔
ڈالر دا شاعر سونے چاندی توں تعلق ہویا کردا سی ۔ جدوں 1969 وچ ایس ڈی آر پہلی دفعہ متعارف کیتا گیا تو ایہ وی 0.888671 گرام سونے دے برابر سی جو اسوقت اک ڈالر دا ہُندا سی ۔  1974 وچ ایس ڈی آر دا تعلق سونے توں ختم کر دے 16 کرنسیوں دی باسکٹ توں کر دتا گیا ۔  1981 وچ اس باسکٹ توں 11 کرنسیاں ندور دی گئیں تے صرف پنج باقی بچیں ۔ 1999 وچ یورو بننے دے بعد جرمن مارک تے فرانسیسی فرانک دی جگہ یورو نوں مل گئی ۔  اب ایس ڈی آر صرف آئی ایم ایف دے ممبر ممالک دے “اعتبار“ اُتے انحصار رکھدا اے ۔ ڈالر اُتے تھوڑا بہت امریکی حکومت دا عمل دخل اے ۔ لیکن ایس ڈی آر مکمل طور اُتے نجی ادارے دی جاری کردہ بین الاقوامی کرنسی اے ۔
آئی ایم ایف نے 1981 تک صرف 21.4 ارب ایس ڈی آر جاری کیئے سن ۔ 2008 دے وڈے مالی بحران دے بعد 182.7 ارب ایس ڈی آر تخلیق کر دے مالی بحران نوں سنبھالیا دتا ۔
چار ممالک (امریکہ، جرمنی، فرانس، اٹالی) تے آئی ایم ایف مل کر دنیا بھر دے بینکاں دے دوتہائی سونے دے مالک نیں ۔ انگریزی کہاوت اے کہ جو سونے دا مالک ہُندا اے وہی قانون بناتا اے ۔  (he who owns the gold make the rules) تے جو قانون بناتا اے وہی اصل حکمران ہُندا اے ۔
اگر یونان دے لوگ اس بات توں واقف ہُندے کہ “کرنسی یونین“ دراصل اک پھندا اے تے یورو وچ شریک نہ ہوئے ہُندے تو آج اتنی ابتر حالت وچ نہ ہُندے ۔ جو کچھ آج یونان وچ ہویا اوہ کل بہت توں دوسرے مُلکاںوچ وی ہونے والا اے
دولت
thumb|امریکی حکومت نے 1933 تک 15 ٹن سونے توں 20 ڈالر دے ایہ سکے بناے پر جاری نہیں کیتے تے ایہناں نوں دوبارہ پگھلا کے سونے دیاں اٹاں وچ تبدیل کر دتا
بلا شُبہ سونا تخلیق نہیں کیتا جا سکتا نہ چاندی تانبہ پیتل تے کانسی ۔ پر محنت کر کے چنگی فصل حاصل کیتی جا سکدی اے جیہنوں دھاتی کرنسی وچ تبدیل کیتا جا سکدا اے ۔ ایس ای طرحاں محنت کر دے طرزیات وچ ترقی کر دے ایہجیاں چیزاں بنایاں جا سکدیاں نیں جیہڑیاںمنڈی وچ اچھی قیمت دے جائیں ۔ محنت کر دے سونے چاندی وغیرہ دی کانوں توں دولت حاصل دی جا سکتی اے ۔  یعنی دولت محنت توں تخلیق ہُندی اے تے محنت کرنے والے مزدور ہی ہمیشہ توں دولت دے تخلیق کرنے والے راے سن کیونکہ اندی محنت توں ہی خام مال قابل استعمال چیز دی شکل پاوندا اے تے استعمال دی جگہ تک پہنچدا اے ۔ دولت توں جو وی چیز خریدی جاندی اے اس اُتے کوئی محنت کر چکیا ہُندا اے ۔ مزدور کےلئے دولت خون پسینے دی کمائ یا خون جگر دی کمائی اے ۔  پر ڈالر چھاپنوچ کوئی خاص محنت صرف نہیں ہُندی تے چھاپنوالوں نوں ایہ دولت بغیر محنت دے مل جاندی اے ۔  یعنی ہویا وچ توں دولت تخلیق دی جا سکتی اے ۔ محنت کر دے دولت حاصل کرنا دولت کمانا کہلاوندا اے تے ایہ حق ہر اک نوں حاصل اے ۔ پر بغیر محنت دے دولت تخلیق کرن دی نا جائز مراعات محض چند لوکاں نوں حاصل اے جیہڑے بے حدامیر ہو چکے نیں ۔ ایہ لوگ مرکزی بینکاں دے مالکان نیں ۔
اگر دنیا دی تریخ اُتے نظر ڈالی جائے تو پتہ چلتا اے کہ پچھلے دو ہزار سالوں وچ اٹھارہ سو سالوں تک دنیا دا سب توں امیر ملک ہندوستان رہیا اے اس دے بعد چین دا نمبر آندا سی ۔ ان ممالک وچ محنت کرنے دے بھر پور مواقع موجود سن تے خطیر مقدار وچ پیداوار ہُندی سن ۔  ان ممالک دا تجارتی سامان دنیا دے دور دراز علاقوں تک پہنچتا سی ۔  لیکن ایہ اس وقت دی بات اے جدوں کرنسی دھاتی ہُندی سی تے مرکزی بینکاںدا عالمی گراوہ موجود نہیں سی ۔  کاغذی کرنسی دے نظام نے محنت کرنے والوں نوں افراط زر تے شرح تبادلہ دی شعبدہ بازی دی وجہ توں نہایت غریب کر دتا اے ۔
1997 وچ اک سازش دے تحت ملیشیا دی کرنسی رنگٹ دی قدر اچانک گر کے تقریبن ادھی رہ گئی ۔ اوہدے اُتے ملیشیا دے وزیراعظم مہاتیر محمد نے ایہ تجویز پیش دی سی کہ سارے اسلامی ممالک سونے دا دینار خود بنائیں تے آپس دی لین دین دے لئے امریکی ڈالر دی بجائے سونے دا دینار استعمال کرو ۔ مہاتیر محمد نے اعلان کیتا سی کہ 2003 دے وسط تک اوہ ایہ دینار جاری کر دیں گے ۔  ظاہر اے کہ جے ایسی سونے دی کرنسی وچ لین دین دا رواج آ گیا تو شرح تبادلہ دی ضرورت ختم ہو جائے گی جیس اُتے مغربی ممالک دی ثروت دا انحصار اے ۔  اس لئے 2003 وچ مہاتیر محمد نوں 22 سالہ وزارتِ اعظمی توں ہٹا کر عبداللہ احمد بداوی نوں وزیر اعظم بنایا گیا جیس نے ملدی سطح اُتے دینار جاری ہونے رکوا دیے ۔  ملیشیا دی اک اسٹیٹ کیلانتن نے پھر وی 20 ستمبر 2006 نوں سونے دے دینار جاری کیتے جندا وزن 4.25 گرام اے تے ایہ 22 قیراط سونے توں بنے ہوئے نیں ۔
صدام حسین نے وی ایسی ہی جیسارت دی سی ۔ اس نے ایہ کوشش دی سی کہ عراق نوں تیل دا معاوضہ امریکی ڈالر دی بجائے کسی تے کرنسی وچ دتا جائے ۔  ایہ امریکی ڈالر دی مقبولیت اُتے براہ راست وار سی ۔  اسدا ایہ ناقابل معافی جرم آخر کار اتوں لے ڈوبا ۔
لیبیا دے معمر قذافی نے صدام حسین دے انجام توں کوئی سبق نہیں سیکھا تے افریقہ وچ تجارت دے لئے سونے دا دینار نافذ کرنے دا ارادہ کیتا اس لئے اسدا وی وہی حشر کرنا پڑا ۔ 2007 توں ایران نے وی اپنے تیل دی قیمت امریکی ڈالر وچ وصول کرنا بند کر دی اے ایران ایہ واضح کر چکیا اے کہ ہم اُتے حملہ ہونے دی صورت وچ اسرائیل وی میدان جنگ بن جائے گا ۔
اگر آج وی کاغذی کرنسی دی جگہ سونے چاندی نوں خرید و فروخت دے لئی کرنسی دی طرح استعمال کیتا جاوے تاں ہندوستان، چین تے تیل پیدا کرن والے ممالک شاید امیر ترین ممالک بن جاݨ ۔ ایس لئی بین الاقوامی مالیاتی فنڈ ایس گَل دا سبھ توں وڈا مخالف اے ۔  خیال رہوے کہ آئی-ایم-ایف (بین الاقوامی مالیاتی فنڈ) اک نجی ادارہ اے تے کسے حکومت دے ماتحت نہیں ۔
پاکستان دے کول لگ بھگ 65 ٹن سونا اے تے پاکستان اُتے آئی-ایم-ایف دا شدید دباو اے کہ ایہ سونا بیچ کر کاغذی فورین ریزرو وچ اضافہ کیتا جائے جبکہ اسوقت زیادہ تر ممالک اپنے سونے دے ذخیرے وچ اضافہ کرنے وچ مصروف نیں ۔ اب تک پاکستان اپنا سونا بیچنے اُتے آمادہ نہیں ہویا اے ۔
ہٹلر نے وڈے واضح الفاظ وچ کہیا سی کہ (جے کرنسی آزاد ہووے تاں)کسی ملک دی دولت اوہ سونا چاندی یا فارن ریزرو نہیں ہُندا جو مرکزی بینکاں دی تجوریاں وچ بند پڑا ہُندا اے یا مرکزی بینکاںدی ضمانت توں جاری ہُندا اے ۔ کسی ملک دی اصل دولت اس ملک دی پیداواری صلاحیت اے ۔ ملکی کرنسی دی قوت خرید اس وقت ودھدیاے جدوں تک پیداوار وچ اضافہ ہُندا رہندا اے تے اس وقت ِگردی اے جدوں پیداوار وچ کمی آوندی اے ۔
بریٹن اوڈز سسٹم بنا کر ڈالر نے دوسری کرنسیوں دی آزادی کھوہ لئی ۔
گروس ورلڈ پروڈکٹ
اتوں دنیا بھر دی پیداوار دے برابر منیا جاندا اے کیونکہ تمام مُلکاںدی کل ایکسپورٹ دوسرے تمام مُلکاںدی کل امپورٹ دے عین برابر ہُندی اے ۔ اتوں گلوبل جی ڈی پی یا ورلڈ جی ڈی پی وی کہندے نیں ۔ ان اعداد توں پتہ چلتا اے کہ صرف امریکا دی ڈیری ویٹو مارکیٹ پوری دنیا دی مجموعی پیداوار دا تن گنا ہو چکی اے ۔
کاغذی کرنسی تے جنگیں
1913 وچ امریکا وچ فیڈرل ریزرو دے قیام توں اٹھ بینکار خاندانوں دا امریکی حکومت توں گٹھ جوڑ ہو گیا ۔ اب ایہ بینکار اپنے غیر ملدی نادہندگان دے خلاف امریکی افواج استعمال کرنے دی پوزیشن وچ آ چکے سن ۔  مورگن، چیز تے سٹی بینک اب بین الاقوامی قرض جاری کرنے والے ادارے وچ تبدیل ہو گئے ۔ اب ایہ بالکل واضح ہو چکیا اے کہ دونے وڈی عالمی جنگوں دا مقصد برٹش پاونڈ نوں بین الاقوامی ریزرو کرنسی دے درجے توں اکھاڑ پھینکنا سی ۔ پہلی جنگ عظیم دے دوران ڈالر بین الاقوامی کرنسی دے میدان وچ پاونڈ دا حریف بن کر اترا تے پاونڈ کمزور ہُندا چلا گیا جبکہ ڈالر مضبوط ہُندا رہیا ۔  دوسری جنگ عظیم دے بعد ڈالر نے پاونڈ نوں پوری طرح برطرف کر دتا ۔
جرمنی وچ جدوں 1933 وچ نازی پارٹی الیکشن جیت کر حکومت وچ آئی تو جرمنی دی معیشت بالکل تباہ و برباد ہو چکی سی ۔ 60 لکھ لوگ بے روزگار سن ۔  پہلی جنگ عظیم وچ شکست دے بعد جرمنی نوں بھاری تاوان جنگ ادا کرنا پڑ رہیا سی ۔  بیرونی سرمائایہ کاری دے امکانات بالکل صفر سن ۔  جرمنی دی ساری نو آبادیاں اس توں چھین لی گئیں سن ۔  صرف چند سالوں وچ سوا دو لکھ افراد خودکشی کر چکے سن ۔  صورتحال کچھ ایسی سی کہ ہر جرمن فرد اُتے 6000 مارک دا قرضہ سی جبکہ اسدی جیب وچ 14 مارک وی نہیں سن ۔ لیکن صرف چار سال وچ ہٹلر نے جرمنی نوں دوبارہ یورپ دی مضبوط ترین معیشت بنا دتا ۔  اس وقت تک جرمنی نے وڈے پیمانے اُتے اسلحہ سازی وی شروع نہیں دی سی ۔  1935 توں ہٹلر نے پرائیوٹ بینکاںتوں قرض لین دی بجائے حکومت دی جانب توں خود کرنسی چھاپنی شروع کر دی جو MEFO bill کہلاتی سی  ۔  1945 تک جرمنی ایہ کرنسی چھاپیؤ رہیا جیس دی پشت اُتے نہ کوئی سونا سی نہ کوئی قرض ۔  جیس وقت امریکہ تے دوسرے یورپی ممالک وچ لاکھوں لوگ بے روزگار سن، جرمنی وچ بے روزگاری ختم ہو چکی سی ۔  معیشت مضبوط ہو چکی سی ۔  عالمی بینکاراں ول توں لگائی جانے والی معاشی پابندیوں تے بائیکاٹ دے باوجود جرمنی بارٹر سسٹم دی مدد توں دوسرے ممالک توں تجارت بحال کرنے وچ کامیاب ہو چکیا سی ۔
اک طرف جرمنی وچ کرنسی چھاپندا اختیار حکومت نے پرائیوٹ بینکاںتوں چھین لیا سی دوسری طرف جاپان وچ وی کرنسی حکومت چھاپ رہی سی ۔ تے ان دونے ممالک وچ ترقی دی رفتار نہایت تیز سی ۔  ایہ صورتحال مرکزی بینکاراں دی برداشت توں باہر سی ۔  جے دوسرے ممالک دے عوام وی حکومتی کرنسی چھاپن دا مطالبہ کر دیندے تاں بینکاراں دا صدیاں پرانا کھیل ہمیشہ دے لئے ختم ہو جاندا ۔  اس لئےجرمنی تے جاپان دے خلاف دوسری جنگ عظیم شروع کیتی گئی ۔
1945 وچ جنگ عظیم دوم وچ جاپان نوں ایٹمی ہتھیاروں توں شکست دینے دے بعد اوتھے سب توں پہلا کام کاغذی کرنسی دی تخلیق دے بلا سودی بینکاری نظام نوں "درست" کیتا گیا سی تے امریکا برطانیا روس تے فرانس دی طرح پرائیوٹ سنٹرل بینک قائم کیتا گیا سی ۔ اس جنگ توں پہلے جاپان دا سینٹرل بینک حکومتی ملکیت وچ سی تے نوٹ چھپنے اُتے حکومت نوں نہ قرض لینا پیندا سی نہ سود دینا پیندا سی ۔ 1940 وچ اک ڈالر 4.27 جاپانی ین دے برابر سی ۔ 1950 وچ اک ڈالر 361.1 ین دے برابر ہو چکیا سی ۔
آج جاپان اُتے قرضے 23,000 ارب ڈالر توں تجاوز کر چکے نیں جو جی ڈی پی دا 245 فیصد نیں ۔
اسی طرح دوسری جنگ عظیم وچ جرمنی نوں شکست دینے دے بعد امریکا اوتھے اپنا کرنسی دا نظام لانا چاہندا سی پر روس آڑے آگیا ۔ اس لئے امریکا برطانیا تے فرانس دے زیر کنٹرول جرمن علاقوں وچ فیڈرل ریزرو دی طرز اُتے اک نیا سنٹرل بینک Bank deutscher Länder بنایا گیا تے نئی کرنسی ڈوئچے مارک نافذ کیتی گئی جبکہ روس نے اپنے زیر کنٹرول جرمن علاقے وچ اپنی کرنسی نافذ دی ۔ اگر روس امریکا دا کرنسی پلان مان لیندا تاں شاید نہ جرمنی دو حصیاں وچ تقسیم ہُندا نہ سرد جنگ شروع ہُندی ۔ thumb|سوئیزرلینڈ دے سونے دا ذخیرہ ۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران سوئیزرلینڈ دے اک طرف جرمنی تے اسدے حامی سن تے دوسرے پاسے اتحادی افواج ۔  اس لحاظ نال سوئیزرلینڈ نوں تو محاذ جنگ ہونا چاہیے سی ۔  پر جدوں سارا یورپ جنگ دی اگ وچ پانی رہیا سی اس وقت سوئیزرلینڈ وچ نہ صرف کوئی جنگ نہ ہوئی بلکہ اوہ دونے متحارب فوجوں نوں سامان جنگ وی فروخت کردا رہیا ۔  جنگ دے دوران امریکہ، برطانیا، کینیڈا، جرمنی، اٹلی تے فرانس نے سوئیس نیشنل بینک نوں 3.8 ارب سوئیس فرانک دا سونا بیچا یعنی لگ بھگ 784.4 ٹن ۔ بیسل، سوئیزرلینڈ وچ بینک فار انٹرنیشنل سیٹلمنٹ دا مرکزی دفتر سی جو سارے وڈے مرکزی بینکاںدا محور سی تے ایہ بینک ہی دونے طرف دی فوجوں نوں سامان جنگ دی خریداری دے لئے کاغذی سرماایہ سود اُتے فراہم کر راے سن ۔ 1940 توں 1950 دے دوران امریکا تے فرانس اُتے قرضے 600 گنا بڑھے جبکہ جاپان اُتے 1348 گنا بڑھے ۔ اس طرح مرکزی بینکاںدا منافع وی خوب بڑھا  اسی طرح پہلی جنگ عظیم دے نتیجے وچ امریکہ، جو اک مقروض ملک سی، اوہ 1919 تک نوٹ چھاپ چھاپ کر قرضہ دینے والا سب توں وڈا ملک بن چکیا سی ۔  پہلی جنگ عظیم شروع ہونے دے بعد اک سال دے اندر امریکی ایکسپورٹ وچ تن گنا اضافہ ہو چکیا سی تے امریکی تجارتی منافع تریخ وچ پہلی بار اک ارب ڈالر توں تجاوز کر چکیا سی ۔
جنگ تے کاغذی کرنسی دا ایہ رشتہ بہت پرانا اے ۔ اگلا ہدف ایران تے شمالی کوریا ہون گے تاکہ اوتھے وی کرنسی اُتے مغربی بینکار اپنا تسلط قائم کر سکیتیاں ۔
چین دا سنٹرل بینک (پیپلز بینک آف چائنا) پرائیوٹ نہیں بلکہ حکومتی ملکیت وچ اے تے چین نوں کرنسی چھپنے اُتے نہ قرض لینا پیندا اے تے نہ سود دینا پیندا اے ۔ اسی وجہ توں چین اُتے آج کوئی قرضہ نہیں اے تے اسدی معیشت ترقی کر رہی اے ۔  جے چین آئی ایم ایف دا مقروض ہُندا تو اتوں وی کئی ناجاِئز شرائط قبول کرنی پیندیاں  ۔  چین اپنی کرنسی نوں float کرنے دا وی شدت توں مخالف اے کیونکہ بہت توں ممالک ایہ غلطی کر دے کنگال ہو چکے نیں ۔ اگر چین دے کول جوہری ہتھیار نہ ہُندے تو عالمی بینکار چین نوں وی کسی تیسری عالمگیر جنگ برپا کر دے اسی طرح تہس نہس کر دیندے جیس طرح کرنسی چھاپندے جرم وچ دوسری جنگ عظیم وچ جرمنی تے جاپان نوں کیتا گیا سی ۔
امریکی بحرایہ دے اعلیٰ ترین میجر جنرل اسمیڈلے بٹلر نوں بحرایہ دی تریخ وچ سب توں زیادہ اعزازات ملے ۔ اس نے 1935 وچ اک کتاب لکھی جیسدا عنوان سیWar Is a Racket ۔  اوہ لکھدا اے "جنگ صرف اک ریکٹ ہُندی اے ۔  ریکٹ توں مراد ایسی چیز ہُندی ہےجو ویسا نہیں ہُندی جیسا کہ اکثریت سمجھ رہی ہُندی اے ۔  صرف اندر دے چند لوکاں نوں پتہ ہُندا اے کہ دراصل کیتا ہو رہیا اے ۔ ایہ صرف اس لیئے دی جاندی اے تاکہ اُنہاں چند لوکاں نوں فائدہ پہنچے جےچہ کہ اس وچ لاکھوں لوکاں دا نقصان ہُندا اے ۔
کاغذی کرنسی تے غربت
امریکہ دے تیسرے صدر تھامس جیفرسن نے1788 وچ کاغذی کرنسی دے بارے وچ کہیا سی کہ ایہ محض غربت اے، ایہ صرف رقم دا بھوت اے رقم نہیں اے ۔ "Paper is poverty. ۔ . it is only the ghost of money, and not money itself"
- تھامس جیفرسن
امریکہ دے ساتویں صدر اینڈریو جیکسن نے فروری 1834 وچ اک تقریر دے دوران کہیا سی "وچ وڈے غور توں مشاہدہ کر رہیا ہوں کہ بنکِ ریاستہائے متحدہ کیتا کر رہیا اے ۔ میرے آدمی کافی عرصے توں تیرے اُتے نظر رکھے ہوئے نیں تے اب وچ قائل ہو چکیا ہوں کہ تم لوکاں نے بینک وچ جمع شدہ رقم توں اشیاء خوردونوش اُتے سٹہ کھیلا ۔  جدوں تم جیتے تو تم نے منافع آپس وچ بانٹ لیا ۔  تے جدوں تمنیں نقصان ہویا تو تم نے اتوں بینک دے کھاتے وچ ڈال دتا ۔  تم مینوں دسدے ہو کہ جے وچ تمہارے بینک دا سرکاری اجازت نامہ منسوخ کر دوں تو دس ہزار گھرانے برباد ہو جائینگے ۔  معززین، ہو سکتا اے ایہ درست ہو لیکن ایہ تمہارا گناہ اے ۔  تے جے وچ نے تمنیں اسی طرح کام کرنے دتا تو تم لوگ پچاس ہزار خاندان تباہ کر دو گے تے ایہ میرا گناہ ہو گا ۔  تم لوگ زہریلے سانپوں تے چوروں دا گراوہ ہو تے وچ تمنیں ہر حال وچ ختم کر دے رہوں گا" اگرچہ کانگریس نے بینکِ ریاستہائے متحدہ دی دوبارہ بحالی دا بل منظور کر لیا سی پر بعد وچ اینڈریو جیکسن نے اتوں ویٹو کر دتا سی ۔ 30 جنوری 1835 نوں اینڈریو جیکسن اُتے قاتلانہ حملہ ہویا لیکن اس اُتے چلائی گئی دونے گولیاں اتوں نہیں لگیں ۔
امریکہ دے بیسویں صدر جیمز گارفیلڈ نے کہیا سی کہ جو کوئی وی کسی ملک وچ کرنسی نوں کنٹرول کردا اے اوہ دراصل ساری معیشت تے ساری صنعت دا مالک ہُندا اے ۔ اس صدر نوں صدارت دے ساتویں مہینے وچ 2 جولائی 1881 نوں گولی مار دی گئی سی ۔  کوئی وی حکومت زرِ کثیف نوں پوری طرح کنٹرول نہیں کر سکتی جبکہ کاغذی کرنسی نوں کنٹرول کرنا نہایت آسان ہُندا اے ۔
کاغذی کرنسی نے تقسیم دولت دا توازن انتہائ حد تک بگاڑ کر غربت نوں تیزی توں دنیا بھر وچ پھیلا دتا اے ۔ دولت وڈی سرعت توں محض چند لوکاں دے ہتھوں وچ مرتکز ہُندی جا رہی اے تے طبقۂ وسطی سکڑتا جا رہیا اے ۔  امریکا دے سولہویں صدر ابراھم لنکن نے 21 نومبر 1864 نوں اپنے اک خط وچ عین اسی بات دی واضح پیشنگوئ دی سی ۔ ""وچ دیکھ رہیا ہوں کہ عنقریب اک وڈا بحران آنے والا اے جو مینوں پریشان کر دیتا اے تے وچ اپنے ملک دی حفاظت دے خیال توں لرزنے لگتا ہوں ۔ ۔ ۔  ۔  کارپوریشنوں نوں بادشاہت مل گئی اے تے اعلیٰ سطح اُتے کرپشن آنے والی اے ۔  تے دولت دی طاقت (رشوت) لوکاں دی سوچ پرحاوی ہو کر اپنا راج جاری رکھنے دی پوری کوشش کرے گی ایتھے تک کہ ساری دولت چند ہتھوں وچ سمٹ جائے اورجمہوریت تباہ ہو جائے ۔  " چند ہی مہینوں بعد 1865 وچ ابراھم لنکن نوں گولی مار دی گئی ۔"
- لنکن
""I see in the near future a crisis approaching that unnerves me, and causes me to tremble for the safety of our country. Corporations have been enthroned, an era of corruption will follow, and the money power of the country will endeavor to prolong its reign by working upon the prejudices of the people, until the wealth is aggregated in a few hands, and the republic is destroyed."
مارنوں پولو نے کاغذی کرنسی دے بارے وچ لکھیا سی کہ چین دی سلطنت دے بہترین خاندان تباہ و برباد ہو گئے تے عوام دے معاملات کنٹرول کرنے والے نئے لوگ آ گئے تے ملک قتل و غارت گری، جنگ تے انتشار دا شکار ہو گیا ۔
فائل:GoldasPercent.jpg
امریکی ڈالر تے فیڈرل ریزرو
1694 توں پہلے انگلستان وچ اپنے کول جمع شدہ سونے توں زیادہ دی رسیدیں ( نوٹ ) چھاپنا (یعنی فریکشنل ریزرو بینکنگ) قانوناً جرم سی ۔ فرانس توں جنگ دی وجہ توں بادشاہ ولیم آف آرینج شدید مالی مشکلات دا شکار سی ۔  چند امیر سناروں نے بادشاہ نوں 12 لکھ پاونڈ دی خطیر رقم سونے چاندی دی شکل وچ 8 فیصد سود اُتے اس شرط دے نال قرض دینے دا وعدہ کیتا کہ اننیں اپنے کول جمع شدہ سونے توں زیادہ مالیت دی رسیدیں ( نوٹ ) چھاپندا حق دتا جائے ۔  اس طرح 1694 وچ ولیم پیٹرسن نوں بینکِ انگلستان بناون دی اجازت ملی ۔  ایہ حکومت ول توں جعلی نوٹ چھاپندا پہلا اجازت نامہ سی ۔  اسی طرز پہ مئی 1716وچ فرانس وچ جنرل بینک تے دسمبر 1913 وچ امریکا وچ فیڈرل ریزرو (سینٹرل بینک) بنایا گیا ۔
دنیا دے تقریباًًً ہر چھوٹے ملک وچ اوتھے دی کاغذی کرنسی ونیں دی حکومت جاری کردی اے تا کہ حکومتی آمدنی وچ اضافہ ہو پر حیرت دی بات اے کہ دنیا دی سب توں وڈی کاغذی کرنسی یعنی امریکی ڈالر امریکی حکومت جاری نہیں کردی بلکہ ایہ اک نجی ادارے ول توں جاری ہُندا اے ۔ فیڈرل ریزرو نوں عام طور اُتے حکومتی ادارہ سمجھا جاندا اے جبکہ حقیقتاً ایہ اک نجی ادارہ اے جو ڈالر چھاپ کر حکومت امریکا نوں نہ صرف قرض دیتا اے بلکہ اس اُتے سود وی وصول کردا اے ۔ اپنی بے تحاشہ دولت دے باعث یہودیوں دا ایہ ادارہ امریکی حکومت اُتے حکومت کردا اے ۔
اس ادارے دے پس پردہ روتھشیلڈ خاندان دی دولت دا اندازہ پنج ہزار بیلین ڈالر اے جبکہ دنیا دے امیر ترین سمینوں جانے والے شخص بل گیٹس دی دولت صرف چالیس بیلین ڈالر اے ۔ اپنے ناں فیڈرل ریزرو دے برعکس ایہ ادارہ نہ تو فیڈرل اے تے نہ ہی ریزرو ۔
thumb|400px|left|مرکزی بینک جمہوری حکومت دی مدد توں عوام نوں لوٹتے نیں ۔ بادشاہ مرکزی بینکاںنوں کاغذی کرنسی چھاپننہیں دیتا اس لئے مرکزی بینک بادشاہت دے سخت دشمن ہُندے نیں ۔ thumb|360px|left|اک مضحکہ خیز کارٹون جو 1797 وچ جیمز گلرے نے کاغذی کرنسی دے خلاف بنایا سی ۔ نوٹوں دے کپڑے پہنے خزانے اُتے بیٹھی خاتون توں مراد [[بینک آف انگلینڈ اے جبکہ مرد ولیم پٹ اے جو اسوقت برطانایہ دا وزیر اعظم سی ۔  ]]
امریکی صدر تھامس جیفرسن نے کہیا سی کہ "میرے خیال وچ بینکاری دے ادارے ہماری آزادی دے لئے زیادہ خطرناک نیں بہ نسبت سر پہ کھڑی (دشمن دی) فوج دے"
صدر کینیڈی نے فیڈرل ریزرو دی اس اجارہ داری نوں محسوس کر دے اس دے خلاف اقدام اٹھانے دی کوشش دی سی ۔ اس نے 4 جون 1963 نوں اک فرمان جاری کیتا سی جیس دے مطابق امریکی حکومت اپنے کول موجود چاندی دے عوض خود امریکی ڈالر چھاپہ کرے گی ۔ امریکا دے ڈالر چھاپنوالے نجی ادارے دے کردا دھرتاوں نے فوراً خطرہ بھانپ لیا تے 22 نومبر 1963 نوں صدر کینڈی نوں اس جیسارت اُتے قتل کروا دتا گیا ۔ قتل توں صرف چھ دن پہلے صدر کینیڈی نے محکمہ خزانہ نوں امریکی ڈالر چھاپنکاحکم دتا سی ۔ اسوقت پاکستانی نوٹوں دی طرح امریکی ڈالر اُتے وی ادائیگی دا وعدہ لکھیا ہُندا سی ۔ صدر کینیڈی دے قتل دے صرف چار دن بعد فیڈرل ریزرو نے جو نوٹ جاری کیتے ان اُتے ایسا کوئی وعدہ نہ سی ۔  صدر کینیڈی دے قاتل لی ہاروے اوسوالڈ نوں جیک روبی نے سرعام قتل کر دتا تے بعد وچ خود جیل وچ بیمار ہو کر مرگیا ۔ ( یا شائید زہر دے دتا گیا)
صدر کینیڈی دا اوہ فرمان 9 ستمبر 1987 تک قانون دا حصہ رہیا پر اس اُتے عمل نہ ہویا ۔ اسدے بعد صدر رونالڈ ریگن نے اتوں منسوخ کر دتا ۔ صدر کینیڈی دے قتل توں لگ بھگ سو سال پہلے مقبول امریکی صدر ابراھم لنکن نوں 14 اپریل 1865 نوں وی اسی وجہ توں گولی مار دی گئی سی کہ اس نے کاغذی نوٹ چھاپندا اختیار نجی بینکاںتوں لیکر حکومت دے محکمہ خزانہ نوں دے دتا سی ۔
ماضی وچ لوگ کاغذی کرنسی نوں کئی بار ڈوبتا دیکھ چکے سن تے اس اُتے اتنا اعتبار نہیں کردے سن ۔ لوکاں نوں کاغذی کرنسی ول راغب کرنے دے لئے با قاعدہ قوانین بنائے گئے جنہاں دے مطابق کاغذی نوٹ وصول کرنے توں انکار کرنا یعنی دھاتی سکے طلب کرنا جرم قرار دتا گیا سی ۔ لگ بھگ ساڑھے ست سو سال پہلے قبلائی خان نے وی چین وچ اپنی کاغذی کرنسی نافذ کرنے دے لئے ایسا ہی قانون بنایا سی کہ جو کوئی وی اسدے ملک وچ ایہ کرنسی قبول کرنے توں انکار کرے گا اتوں قتل کر دتا جائے گا ۔ امریکہ دے اس متنازع قانون نوں اٹھ سال بعد ہی 1870 وچ چیف جیسٹس سالمن چیز نے امریکی آئین دے خلاف قرار دتا ۔ امریکی صدر الیسیز گرانٹ نے اسی دن دو نئے جج بھرتی کیتے جنہاں نے مخالفت وچ ووٹ دے کر چیف جیسٹس دے فیصلے نوں پلٹ دتا ۔
1930 وچ امریکی معیشت سخت کساد بازاری دا شکار سی ۔ فیڈرل ریزرو نے کرنسی دی فراہمی بڑھانے دی بجائے کم کر دی سی ۔  ڈالر دی گرتی ہوئی قیمت دیکھدے ہوئے بینکاںتوں کاغذی کرنسی دے بدلے اپنا سونا چاندی واپس لینے دا رجحان آہستہ آہستہ بڑھتا جا رہیا سی ۔  امریکی صدر روزویلٹ، جو اک بینکار خاندان توں تعلق رکھدا سی، نے 4 مارچ 1933 نوں امریکا وچ اپنی صدارت دا آغاز کیتا تے دوسرے ہی دن توں 9 دنوں دے لئے بینک دی تعطیلات دا اعلان کیتا تا کہ لوگ فیڈرل ریزرو توں اپنا سونا نہ نکلوا سکیتیاں ۔  صدر روزویلٹ سونے دی قیمت بڑھانا چاہندا سی لیکن اس طرح سارا منافع عوام دی جیب وچ چلا جاندا تے حکومت نوں کچھ نہ ملدا ۔  اس لیئے 5 اپریل 1933 نوں، یعنی صرف اک مہینے بعد روزویلٹ نے اک صدارتی فرمان جاری کیتا جیسدے تحت امریکی شہریوں نوں 100 ڈالر توں زیادہ مالیت دا سونا رکھنے اُتے پابندی عائید ہو گئی تے اوہ اپنا زائد سونا فیڈرل ریزرو (جو اک پرائیوٹ ادارہ اے) نوں اک مہینے دے اندر اندر بحساب 20.67 ڈالر فی ٹرائے اونس بیچنے اُتے مجبور ہو گئے ۔ خلاف ورزی دی سزا دس ہزار ڈالر جرمانہ یا / تے دس سال قید سی ۔  اس زمانے دے دس ہزار ڈالر مئی ء2011 دے حساب توں سوا ست لکھ ڈالر دے برابر سن (بلحاظ سونے دی قیمت) ۔  اس زمانے وچ امریکا وچ سونے دے سکّے چلتے سن جننیں لوکاں توں لے کر فیڈرل ریزرو نے کاغذ دے نوٹ تھما دیے ۔  جدوں لوکاں دا سونا ہتھیا لیا گیا تو اگلے سال سونے دی سرکاری قیمت 20.67 توں بڑھا کر 35 ڈالر فی اونس کر دی گئی ۔  اک اندازہ دے مطابق اسطرح 8000 ٹن سونا لوکاں توں چھن گیا ۔ اسدے چند دن بعد 23 مئی 1933 نوں کانگرس دے اک رکن مک فیڈن نے فیڈرل ریزرو تے محکمہ خزانہ دے کئی اعلیٰ عہدیداران دے خلاف اربوں ڈالر دے غبن دے الزامات عائد کیتے لیکن معاملہ دبا دتا گیا تے ان الزامات دا آج تک جواب نہیں دتا گیا اے ۔ میک فیڈن اُتے دو بار قاتلانہ حملہ ہویا پر اوہ بچ نکلا ۔ 1936 وچ اوہ پراسرار موت مارا گیا ۔
8 نومبر 2002 نوں فیڈرل ریزرو دے گورنر بن برناندے نے جامعہ شکاگو وچ اک تقریر دے دوران ایہ تسلیم کیتا کہ 1930 دے کساد عظیم دی اصل وجہ فیڈرل ریزرو سی ۔
چلی پڑی چوآ
چلی پڑی چوآ اٹھ دندے ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
کرنسی
امریکی ڈالر تے فیڈرل ریزرو
ایہ وی واضح نہیں اے کہ اس سونے دے مالکان کون کون نیں ۔ جرمنی دا 1500 ٹن سونا فیڈرل ریزرو دے کول بطور امانت رکھیا ہویا اے جتوں اب فیڈرل ریزرو واپس کرنے اُتے آمادہ نہیں ۔ اعداد و شمار دسدے نیں کہ چین دا وی گھٹ توں گھٹ 600 ٹن سونا فیڈرل ریزرو دے کول محفوظ اے ۔ 1981 وچ امریکی صدر رونالڈ ریگن نے اک گولڈ کمیشن تشکیل دتا تاکہ معلوم ہو سکے کہ امریکی حکومت دے کول کتنا سونا موجود اے ۔ اس کمیشن نے تحقیقات کر دے دسیا کہ امریکی حکومت دے کول کوئی سونا نہیں اے ۔  فورٹ نوکس وچ محفوظ سونا تو فیڈرل ریزرو دے کول رہن رکھیا گیا اے جو قرضہ واپس کرنے اُتے ہی ملے گا ۔ شبہ کیتا جاندا اے کہ مرکزی بینکاں دے کول اب اتنا سونا نہیں بچا اے جتنا کہ اوہ دعویٰ کردے نیں ۔ فیڈرل ریزرو پہلے تو ہر سال ایتوں اعداد و شمار جاری کردا سی جیس توں پتہ چل سکے کہ اس نے کتنے ڈالر چھاپے نیں ۔ جےچہ کہ ایہ اعداد و شمار شاعر وی شک و شبہ توں بالاتر نہیں راے لیکن اب اس ادارے نے اعداد و شمار جاری کرنے توں ہی صاف انکار کر دتا اے ۔  دوسرے الفاظ وچ ہماری مرضی ہم جتنے چانیں ڈالر چھاپیں ۔  تم کون ہُندے ہو پوچھنے والے؟
فیڈرل ریزرو دے کول موجود 8133.5 ٹن سونے دی کل مالیت 291.3 ارب ڈالر اے (30 ستمبر 2015 دی قیمت) جبکہ صرف چین دے عوام دے کول 1850 ارب ڈالر دے مساوی رقم بینکاں دے سیونگ اکاونٹ وچ جمع ہو چکی اے ۔ کاغذی کرنسی دی گرتی ہوئی قوت خرید تے بڑھتے ہوئے عدم اعتماد دی وجہ توں جے چینی عوام اپنی بچت دا صرف پانچواں حصہ سونے دی شکل وچ محفوظ کرنے دا فیصلہ کرو تو امریکا تے برطانیا دے سینٹرل بینک بالکل کنگال ہو جائیں گے ۔
امریکی حکومت اُتے قرضے 19,000 ارب ڈالر توں زیادہ ہو چکے نیں ۔ صاف ظاہر اے کہ امریکی حکومت شاعر وی ایہ قرض ادا نہیں کر سکتی (قرض شاعر مزید قرض توں ادا نہیں ہُندا) ۔  تے نہ ہی فیڈرل ریزرو شاعر اتنی رقم دا مالک رہیا سی جو اس نے قرض دی اے ۔  فیڈرل ریزرو نے ایہ ساری رقم چھاپ کر قرض دی اے ۔  سوال ایہ پیدا ہُندا اے کہ جے فیڈرل ریزرو ایہ ساری رقم چھاپ سکتا اے تو امریکی حکومت خود کیوں نہیں چھاپ لیتی؟ جے حکومت خود چھاپے تو نہ قرض ادا کرنا پڑے گا نہ سود دینا پڑے گا ۔  اسدی وجہ سو سال پرانا تے دھودے توں بنایا گیا اک غلط قانون اے جیس دے مطابق صرف فیڈرل ریزرو نوں کرنسی چھاپندا اختیار دتا گیا اے(دیکھیئے جزیرہ جیکل دا عفریت) تے جو کوئی وی اس قانون دی منسوخی دی بات کردا اے اتوں ہمیشہ دے لئے خاموش کرا دتا جاندا اے ۔  ایتوں ہی کالے قوانین برطانیا فرانس تے جرمنی وچ وی پہلے ہی توں موجود نیں جو صرف پرائیوٹ سینٹرل بینکاںنوں نوٹ چھاپندا حق دیندے نیں ۔
فیڈرل ریزرو دا کہنا اے کہ اب اس دے کول جمع شدہ سونے دی مالیت دے اعتبار توں ڈالر چھاپندی ضرورت نہیں رہی اے بلکہ اوہ اقتصادی سرگرمی دے لحاظ توں ڈالر چھاپ رہیا اے ۔
ڈالر چھاپ چھاپ کر ہُندی ایہ عیاشی دیکھ کر یورپ والوں نوں وی مزے لوٹنے دا خیال آیا ۔ چونکہ یورپ دا کوئی ملک اتنا مضبوط نہیں سی کہ اکیلا امریکی ڈالر دا مقابلہ کر سکے اس لئے انہاں نے مل کر یورو جاری کیتا جیسدے بعد ڈالر دی اجارہ داری وچ قدرے زوال آیا ۔  یورو نوں اصل سہارا جرمنی دے مضبوط مارک توں ملا اے ۔  یورپ دے صرف دو ممالک (ناروے تے برطانایہ) خاطر خواہ مقدار وچ خام تیل دی پیداوار رکھدے نیں تے ان دونے ممالک نے یورو کرنسی نہیں اپنائی ۔
left|thumb|300px|عالمی کرنسی دی فیصدی
مقداری تسہیل (Quantitative Easing)
2007 توں شروع ہونے والے زبردست مالی بحران نے امریکا تے یورپ نوں ہلا کر رکھ دتا اے تے ان ممالک دی معیشتوں دے بالکل بیٹھ جانے دا خطرہ ہو گیا اے ۔ ڈر اس بات دا وی اے کہ لوکاں دا کاغذی کرنسی توں اعتبار ہی نہ اٹھ جائے جیسا کہ سونے دی ودھدیہوئی قیمتوں توں اندازہ ہو رہیا اے ۔  ستمبر 2008 دے وسط وچ امریکا دے 13 وڈے مالیاتی اداروں وچ توں 12ادارے صرف دو ہفتوں وچ ڈوبنے دے نزدیک پہنچ چکے سن ۔ امریکا وچ فیڈرل ریزرو ، انگلستان وچ بینک آف انگلینڈ ، یورپ وچ یورپی مرکزی بینک تے جاپان وچ بینک آف جاپان نے کاغذی کرنسی وڈی مقدار وچ چھاپ کر دوسرے بینکاںتوں مال خریدنا شروع کر دتا اے تا کہ زیر گردش نوٹوں دی تعداد وچ اضافہ ہو تے معیشت رواں راے ۔  اس حکمت عملی نوں "مقداری تسہیل" دا ناں دتا گیا اے ۔ امریکہ وچ پہلی مقداری تسہیل نومبر 2008 توں مئی 2010 تک جاری رہی ۔ دوسری مقداری تسہیل نومبر 2010 توں جون 2011 تک جاری رہی ۔  تیسری مقداری تسہیل 13 ستمبر 2012 توں شروع کیتی گئی اے جیس وچ شروع وچ ہر ماہ 40 ارب ڈالر چھاپے گئے لیکن بعد وچ ہر ماہ 85 ارب ڈالر چھاپے جانے لگے ۔ یعنی ہر گھنٹے وچ ساڑھے گیارہ کروڑ ڈالر ۔ ایہ مقدار دنیا بھر وچ ہر گھنٹے وچ بازیاب ہونے والے سونے دی مالیت توں دس گنا زیادہ اے ۔  دنیا دی دوسری کاغذی کرنسیاں اس دے علااوہ نیں ۔  دسمبر 2008 توں دسمبر 2013 تک دے پنج سالوں وچ دنیا بھر وچ کاغذی کرنسی وچ ہونے والا اضافہ 35 فیصد توں زیادہ اے ۔ امریکا وچ تیسری مقداری تسہیل 29 اکتوبر 2014 تک جاری رہی  ۔
ایہ مرکزی بینک اپنے صوابدیدی اختیارات استعمال کردے ہوئے وفاقی ذخائر دی شرح سود (Federal Fund Rate) وچ اضافہ نہیں ہونے دے راے جو ٹیلر دے اصول دے مطابق نوٹ زیادہ چھاپندا قدرتی نتیجہ ہُندا اے ۔  اندازہ اے کہ امریکا وچ 5 ٹریلین ڈالر اس عرصہ وچ مقداری تسہیل دے ناں اُتے چھاپے گئے ۔  ایہ اتنی وڈی مقدار اے کہ بچے بوڑھے سمیت ہر امریکی نوں 17000 ڈالر دیے جا سکدے سن ۔  85 ارب ڈالر ماہانہ دی رقم توں دو کروڑ لوکاں نوں سالانہ 50,000 ڈالرتنخواہ دے کر کوئی ملازمت دی جا سکتی اے تے بے روزگاری وڈی آسانی توں ختم دی جا سکتی اے پر امریکا وچ بے روزگاری وچ پھر وی اضافہ ہو رہیا اے ۔  اتنی رقم توں امریکا دا ہر طالب علم چار سال یونیورسٹی وچ پڑھ سکتا اے یا دنیا توں بھوک 30 دفعہ ختم دی جا سکتی اے ۔  پر ایہ ساری رقم عوام تک نہیں پہنچ رہی بلکہ بینکاراں نوں مزید امیر بنا رہی اے ۔ مرکزی بینکاںدا تخلیق کردہ ایہ سرمائایہ صرف اسٹاک مارکیٹ وچ تیزی لا رہیا اے ۔
اگر جی ڈی پی دی بجائے وصول ہونے والے ٹیکس توں موازنہ کیتا جائے تو جاپان دے قرضے 900 فیصد،یونان دے 500 فیصد تے امریکا دے 400 فیصد ہو چکے نیں ۔
منطتقی بات ایہ اے کہ جے زبوں حال معیشت دے لئے مقداری تسہیل اتنی ہی کارآمد چیز اے تو اتوں مستقل بنیادوں اُتے کیوں نہیں اپنا لیا جاندا ؟ صرف برے وقت وچ ہی کیوں اس توں استفادہ کیتا جاندا اے؟ وجہ صاف اے کہ مقداری تسہیل توں ملنے والا سہارا عارضی ہُندا اے تے بعد وچ اسدی قیمت زبردست افراط زر ( مہنگائ ) دی شکل وچ چکانی پیندی اے ۔ نجی شعبے دے قرض نہ لینے دے باوجود امریکا قانونی ضرورت توں 15 گنا زیادہ تے جاپان 26 گنا زیادہ ریزرو بنا چکیا اے ۔  دنیا دے وڈے وڈے مرکزی بینکاں دے مالکان حکومتاں دی مدد توں عوام نوں نچوڑ راے نیں ۔
نوبل انعام یافتہ امریکی ماہر معاشیات ملٹن فریڈمین دا کہنا سی کہ آج دا ناقابل حل معاشی مسئلہ ایہ اے کہ فیڈرل ریزرو توں کیتوں جان چھڑائ جائے ۔
مقداری تسہیل دے موجد پروفیسر رچرڈ ورنر دا بیان اے کہ سینٹرل بینک جان بوجھ کر اپنے ملک وچ غربت بڑھاتے نیں تاکہ اُنہاں قانونی تے معاشی تبدیلیوں دا جواز بن سکے جو غیر ملکیوں نوں ملک لوٹنے دیں ۔ central banks intentionally impoverish their host countries to justify economic and legal changes which allow looting by foreign interests.
کاغذی کرنسی دا انجام
سن 2008 وچ آئس لینڈ دا سینٹرل بینک فیل ہو گیا جیس دے نتیجے وچ امریکا تے یورپ وچ اک وڈا مالیاتی بحران آیا ۔ بحران توں محض چند دن پہلے امریکی ٹریژری دے سیکریٹری پالسن نے یقین دہانی کرائی سی کہ ہماری معیشت دی بنیاد بہت مضبوط اے ۔  2010 وچ آئرلینڈ تے 2013 وچ قبرص دے سینٹرل بینک فیل ہو گئے ۔  فیل ہونے توں کچھ ہی دن پہلے حکام نے stress tests دے بعد اننیں محفوظ قرار دتا سی ۔
دسمبر 2014 دے وسط وچ روس دے سینٹرل بینک نے اچانک اپنی شرح سود 10.5 توں بڑھا کر 17 فیصد کر دی ۔ سوئزرلینڈ دے سینٹرل بینک نے کئی یقین دہانیوں دے باوجود کہ اوہ کرنسی peg نہیں ٹوٹنے دے گا، اچانک کرنسی پیگ توڑ دتا جیس توں فرانک دی قیمت یکدم بڑھ گئی جیسدی وجہ توں ہنگری تے آسٹریا دے بہت توں لوگ اپنے گھر دا قرضہ چُکانے دے قابل نہ راے کیونکہ ان دا قرض سوئس فرانک وچ لیا گیا سی ۔  چین دے سینٹرل بینک نے 2015 وچ اپنی کرنسی دی قیمت غیر متوقع طور اُتے 3 فیصد گرا دی ۔ فیڈرل ریزرو نے 9 سالوں دے بعد آخر کار 16 دسمبر، 2015ء نوں شرح سود وچ اضافہ کیتا پر صرف 0.25 فیصد ۔ جون 2014توں یورپیئن سینٹرل بینک نے شرح سود منفی کر رکھی اے ۔  ڈنمارک تے سوئزرلینڈ وچ وی شرح سود منفی ہو چکی اے ۔ سوئیڈن نے 12 فروری 2015 نوں شرح سود منفی کر دی تے 18 مارچ 2015 نوں شرح سود منفی 0.1 توں گرا کر منفی 0.25 فیصد کر دی ۔ جنوبی افریقہ دے سینٹرل بینک نے تسلیم کر لیا اے کہ اوہ کرنسیوں دی جنگ (currency war) وچ بے بس ہو چکیا اے ۔  وینیزویلا وچ آئی ایم ایف دے مطابق صرف 2015 وچ 159 فیصد افراط زر ہویا ۔  17 فروری 2016 نوں وینیزویلا وچ پٹرول دی قیمت وچ 60 گنا اضافہ کر دتا گیا ۔  اوتھے پٹرول دی سابقہ قیمت پچھلے 20 سال توں برقرار سی ۔  جرمنی دے ڈوئیچے بینک دے کول 55 ارب یورو دے derivatives جمع ہو چکے نیں جو جرمنی دی جی ڈی پی توں وی 20 گنا زیادہ نیں ۔  جے ایہ بینک فیل ہُندا اے تو حکومت لئی اتوں بیل آوٹ کرنا ناممکن اے ۔
ایہ صورتحال ظاہر کردی اے کہ اب کنٹرول مرکزی بینکاں دے ہتھ توں نکلتا جا رہیا اے ۔
29 جنوری، 2016ء نوں جاپان دے مرکزی بینک نے وی شرح سود گرا کر منفی 0.1 فیصد کر دی اے حالانکہ صرف اٹھ دن پہلے اس نےپارلیمنٹ وچ بیان دتا سی کہ ایسا کوئی ارادہ نہیں اے ۔ اس طرح دنیا دی 20 فیصد جی ڈی پی اب ایتوں سینٹرل بینکاں دے کنٹرول وچ اے جتھے شرح سود منفی ہو چکی اے ۔ سنہ 2008 وچ ڈوبنے توں پہلے بیئر اسٹرن، مورگن اسٹنلے تے لہیمن بردارز جیتوں عظیم بینک وی اسی طرح جھوٹ بولتے راے سن ۔
پچھلے دو سالوں وچ کینیڈا، قبرص، نیوزی لینڈ، امریکا تے برطانیا نے ایتوں قوانین بنائے نیں جو بینکاںنوں ایہ اختیار دیندے نیں کہ اوہ اپنے کھاتے داروں دی جمع شدہ رقم منجمد کر دیں تے پھر ضبط کر لیں ۔ حال ہی وچ جرمنی نے وی ایتوں قوانین منظور کر لیئے نیں ۔
10 اپریل 2016 نوں آسٹریا دے اک بینک Heta Asset Resolution AG نے اپنے سینیئر کھاتے داروں دے اکاونٹ توں 54 فیصد کٹوتی (bail in) دا اعلان کیتا اے تا کہ بینک نوں درپیش 8.5 ارب ڈالر دے خسارے دا ازالہ کیتا جا سکے ۔
کرنسی بطور ہتھیار
قابل تخلیق کرنسی صرف استحصال دا بہترین اوزار ہی نہیں بلکہ اک مہلک ہتھیار وی ثابت ہو سکتی اے ۔ اس بات دا امکان بڑھتا جا رہیا اے کہ "Soroi" دا اب سعودی عرب،عمان تے بحرین دی کرنسی اُتے حملہ ہو گا تاکہ ان دا ڈالر توں پیگ ٹٹ جائے ۔
عین صحیح وقت اُتے کرنسی دا حملہ کسی ملک نوں تباہی ول دھکیل سکتا اے یا پہلے توں نرغے وچ آئے دشمن نوں مزید کمزور کر سکتا اے ۔ جےچہ کرنسی دا کوئی وی حملہ انتشار پیدا کر سکتا اے لیکن ایہ کسی کمزور تے ترقی پذیر معیشت والے ملک دی بقا دا مسئلہ وی بن سکتا اے ۔ "
A state may be compromised, destabilized, weakened, or even politically devastated by economic hardship, and an attack on its currency is one means of creating such turmoil. ۔ . ۔ Currency is not like guns and bombs, but it can be an extremely useful weapon in certain circumstances. It is efficient and comparatively inexpensive, and it can weaken or cripple a targeted state in its ability to function, much less to maintain its own security. A currency attack at the precisely right (or wrong) moment may help push a state in a destructive direction, or may weaken an opponent already besieged. While any currency attack might be disruptive, in a vulnerable, emerging economy one could threaten a country's security.
سبق
مشہور ماہر معاشیات جان مینارڈ کینز دا کہنا سی کہ کاغذی کرنسی وچ پوشیدا عیاری تے مکاری نوں دس لکھ لوکاں وچ اک آدمی وی سمجھ نہیں سکدا ۔
“There is no subtler, no surer means of overturning the existing basis of society than to debauch the currency. The process engages all the hidden forces of economic law on the side of destruction, and does it in a manner which not one man in a million is able to diagnose.
Indeed, the world is ruled by little else. Practical men, ۔. ۔ . ۔ .، are usually slaves of some defunct economist.
– John Maynard Keynes
مشہور جرمن فلسفی گوئٹے دا کہنا سی کہ “بد ترین غلامی اوہ اے جیس وچ غلاماں نوں خوش فہمی ہووے کہ اوہ آزاد نیں“ ۔
حوالے
گٹھ:غربت گٹھ:تحریری ابلاغیات گٹھ:زر مبادلہ گٹھ:کرنسی گٹھ:مالیات گٹھ:بین الاقوامی معاشیات گٹھ:عالمی معیشت گٹھ:اقتصادی نظام گٹھ:دولت گٹھ:بینکاری گٹھ:عالمی ادارے گٹھ:استعماریت
گٹھ:انجان
بانسکا بیستریچا کرائی
سلواکیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا چڑھدے یورپ چ واقع اے ۔ سلواکیہ پہلے دیس چیکوسلواکیہ چ شامل سی تے اس دے ٹنن مگروں ایہہ یورپ دا اک نواں دیس بنیا ۔سلواکیا دے لوک سلاو نسل نال تعلق رکھدے نیں ۔ اس دا راجگھر براٹیسلاوا شہر اے ۔ سلواکیا انتظامی طور اتے 8 علاقے (ریجناں) چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں مقامی طور اتے کرائی آکھیا جاندا اے ۔
بانسکا بیستریچا کرائی سلواکیا دیاں 8 کرائیاں چوں اک اے اسدا راجگھر بانسکا بیستریچا شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سلواکیہ گٹھ:سلواکیہ دیاں کرائیاں گٹھ:سلوواکیا دا جغرافیہ گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ
Banská Bystrica Region
بخش مرکزی شهرستان فیروزآباد
ایہہ ایران دے صوبہ فارس دے  شہرستان فیروزآباد  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
محمد جواد بلاغی
مُحَمد جَواد بَلاغی نَجَفی (۱۲۸۲۔۱۳۵۲ ھ)، شیعہ علماء وچو‏ں نيں۔ انہاں نے یہودیاں، عیسائیاں، بہائیاں تے وہابیاں دے مقابلہ وچ اسلام و تشیع دے دفاع وچ بہت ساریاں کتاباں تالیف کيتیاں نيں۔ انہاں نے تفسیر قرآن و فقہ دے موضوعات اُتے وی کتاباں تصنیف کيتیاں نيں۔ بلاغی میرزا محمد تقی شیرازی و آخوند خراسانی دے شاگرد نيں۔
انہاں نے عیسائی مبلغین نال مقابلہ وچ علمی کاوشاں دے علاوہ، انگریزاں دی استعماری حکومت دے خلاف عراقی عوام دی تحریک آزادی وچ وی حصہ لیا۔
پیدائش
وہ 1282 وچ نجف دے براق محلے وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد شیخ حسن بولاغی اک عالم سن ۔ بولاغی خاندان فضل تے سائنس دے مشہور خانداناں وچو‏ں اک اے، تے اس دے آباؤ اجداد سائنس تے ادب دے تمام معروف آدمی نيں، جنہاں وچ مشہور کتاب "تنقیح المقال" دے مصنف وی شام‏ل نيں۔
مطالعہ
آپ نے نجف دے مدرسہ وچ بنیادی علوم د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ 24 سال د‏‏ی عمر وچ ( ۱۳۰۶ ) اوہ کاظمین گئے تے اوتھ‏ے 6 سال ( 1312 تک) رہ‏‏ے۔ اس دوران مختلف مذاہب، فرقےآں تے مکاتب فک‏ر ک‏ے مننے والےآں تو‏ں انہاں دے روابط د‏‏ی وجہ تو‏ں واقفیت ہوئی۔ 1312ء وچ اوہ حلقہ نجف وچ واپس آئے۔ نجف وچ انہاں دا قیام 14 سال رہیا۔ فیر سامرہ گئے تے مرزا شیرازی دے درس وچ شرکت کيتی۔ اوہ سامرا وچ دس سال تک رہ‏ے، اس دوران انہاں نے شہر وچ برطانوی افواج دے قبضے تک اپنی کچھ تخلیقات اُتے تحقیق د‏‏ی تے لکھیا تے لکھیا۔ چنانچہ اوہ دوبارہ کاظمین دے پاس گیا۔ دو سال دے بعد اوہ نجف واپس آئے تے اپنی زندگی دے آخر تک علمی جہاد جاری رکھیا۔
سوانح حیات
محمد حسن بن جواد بن طالب بلاغی سنہ ۱۳۸۲ ہجری وچ نجف وچ پیدا ہوئے۔ بلاغی خاندان، نجف دے قدیمی ترین شیعہ علمی خانداناں وچ اے تے کتاب تنقیح المقال دے مولف عبد اللہ مامقانی اس خاندان دے مشہور افراد وچو‏ں نيں۔
بلاغی نے سید موسی کاظمی جزایری دی بیٹی نال شادی کيتی۔ پیر دی رات ۲۲ شعبان سنہ ۱۳۵۲ ہجری وچ نجف وچ انہاں دی وفات ہوئی تے انہاں نو‏ں روضہ امیرالمومنینؑ وچ دفن کیتا گیا۔
تعلیم و کارنامے
ان دا شمار وچ نجف وچ جدید علم کلام دی بناء رکھنے والےآں وچ کیتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے عیسائیاں دی تبشیری و تبلیغی فعالیتاں تے اسی طرح تو‏ں دین مخالفین دی تبلیغات دے مقابلہ وچ فعالیتاں انجام دتیاں اوہ فارسی، عربی، انگریزی و عبرانی زباناں تو‏ں آشنائی رکھدے سن ۔ سید محمد ہادی میلانی تے اسی طرح تو‏ں نجف و قم دے ہور مراجع تقلید جداں سید ابو القاسم خوئی دا شمار انہاں دے کلامی مکتب دے شاگرداں دے طور اُتے کیتا گیا ا‏‏ے۔
بلاغی دا شمار سامرا وچ قیام دے دوران انہاں علماء وچو‏ں ہُندا سی جنہاں نے انگریزی استعمار دے خلاف عراقی عوام دی تحریک آزادی دی جد و جہد وچ فعال کردار ادا کیتا۔ تحریک آزادی دی انہاں فعالیتاں دا آغاز میرزا محمد تقی شیرازی دے فتوی دے بعد ہويا۔ محمد جواد بلاغی نو‏‏ں مجاہد دا لقب وی دتا گیا ا‏‏ے۔
آثار و تالیفات
thumb|مجموعہ آثار علامہ بلاغی فقہ، اصول، تفسیر، تریخ، الہیات و عقائد، مذاہب تے فرقےآں دے میداناں وچ علامہ بلاغی د‏‏ی بقایا تصنیفات نيں، جنہاں د‏‏ی تعداد سٹھ تو‏ں زیادہ کتاباں تے مقالات تک پہنچک‏ی ا‏‏ے۔
بلاغی نے مختلف موضوعات اُتے بہت سی کتاباں تالیف کيتیاں نيں، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر علم کلام، اسلام و قرآن تو‏ں دفاع تے یہودیت، عیسائیت، بہائیت و وہابیت دے عقائد دے رد جداں موضوعات اُتے مشتمل نيں۔ کتاب آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن انہاں دی مشہور ترین تالیف ا‏‏ے۔ انہاں دی تالیفات و آثار دا مجموعہ موسوعۃ العلامۃ البلاغی دے نام تو‏ں مرکز احیائے تراث اسلامی دے بعض محققین دی سعی و کوشش تو‏ں ۹ جلداں وچ شائع ہو چکيا ا‏‏ے۔ رضا استادی نے انہاں دی تالیفات وچ ۶۰ کتاباں دی فہرست ذکر کيتی اے جنہاں وچو‏ں فقط ۲۲ کتاباں شائع ہوئیاں نيں۔ بعض مطبوعہ کتب دا ذکر ذیل وچ کیتا جا رہیا اے:
ثقافتی تے سماجی سرگرمیاں
اس نے اس دور وچ مغرب د‏‏ی یلغار تے ثقافتی سیاسی گھات دے خلاف تھلے لکھے اقدامات کیتے:
ااس مطالعہ وچ ، اس نے اس دور وچ اسلام دے دشمناں ناں، تن اہ‏م گروہاں نو‏‏ں پایا: عیسائیت تے یہودیت ؛ عالم اسلام دے اندر استعمار د‏‏ی مدد تو‏ں ابھرنے والے مادیت پرست تے منحرف فرقے جو ایہ سن : بابی تے بہائی ، قادیانی تے وہابی ۔
چنانچہ اک مضبوط دلیل نال علمی جدوجہد دے میدان وچ اترنے دے لئی اس نے اپنی مادری بولی (عربی) دے علاوہ عبرانی، انگریزی تے فارسی وڈی محنت تو‏ں سکھی تے عبرانی بولی سیکھنے دے لئی بغداد دے متعدد یہودیاں نال رابطہ کيتا۔ تے دوست بنائے۔
مآخذ
گٹھ:حرم امام علی وچ مدفون افراد گٹھ:چودھویں صدی ہجری دے شیعہ مفسرین گٹھ:علمائےعراق گٹھ:آخوند خراسانی دے شاگرد گٹھ:غیر حائز اہمیت مقالات گٹھ:شیعہ شخصیتاں گٹھ:عراقی شاعر
پریشوو کرائی
سلواکیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا چڑھدے یورپ چ واقع اے  ۔ سلواکیہ  پہلے  دیس چیکوسلواکیہ چ شامل سی تے اس دے ٹنن مگروں  ایہہ یورپ دا اک نواں دیس بنیا ۔سلواکیا دے لوک سلاو نسل نال تعلق رکھدے نیں ۔ اس دا  راجگھر براتسلاوا شہر اے ۔ سلواکیا انتظامی طور اتے 8 علاقے (ریجناں) چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں مقامی طور اتے  کرائی آکھیا جاندا اے ۔
پریشیوو کرائی سلواکیا دیاں 8 کرائیاں چوں اک اے اسدا راجگھر پریشوف شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سلواکیہ دیاں کرائیاں گٹھ:سلواکیا گٹھ:سلوواکیا دا جغرافیہ
کوبرا ہیلیکاپٹر
کوبرا ہیلیکاپٹر امریکہ دا بنایا اک ٹینکاں دے خلاف ورتیا جان والا ہیلی کاپٹر اے۔ ایہ ہیلیکاپٹر اپنی ودیا کم باہجوں امریکہ دے نال پاکستان، اسرائیل تے دس دوجے دیساں دے کول اے۔
پورٹر پڑی چوآ
پورٹر پڑی چوآ اٹھ دندے ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
وے کمباس نیشنل پارک
وے کمباس نیشنل پارک انڈونیشیا دا اک نیشنل پارک اے۔
ٹسو نیلو نیشنل پارک
ٹسو نیلو نیشنل پارک انڈونیشیا دا اک نیشنل پارک اے۔
اسمیرالڈا کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:نیواڈا دیاں کاؤنٹیاں
یوریکا کاؤنٹی
یوریکا امریکی صوبے نیواڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 440 ٹی ڈی اے
440 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
سیج پڑی چوآ
سیج پڑی چوآ اٹھ دندے ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ملک محمد جائیسی
ملک محمد جائسی (ہندی: मलिक मोहम्मद जायसी) (1477–1542) اک بھارتی شاعر سی جسنے ہندی دی پڑبولی اودھی وچ رچناواں کیتیاں۔
گٹھ:بھارتی شاعر گٹھ:بھارتی لکھاری گٹھ:ہندی لکھاری گٹھ:برصغیر
گورا اتے بادل
گورا اتے بادل (دیوناگری: गोरा और बादल) چتوڑگڑھ میواڑ دے راجا رتن سنگھ دے بہادر جنگجو سن۔ ملک محمد جائیسی نے اپنی رچنا پدماوت وچ اہناں دی بہادری دا ذکر کیتا اے۔ 1298 وچ (کپٹی ڈھنگ نال) چھل نال علاء الدین خلجی نے چتوڑگڑ میواڑ دے راجہ راول رتن سنگھ نوں قیدی بنا لیا سی۔ پھروتی وچ خلجی نے، چتوڑگڑھ میواڑ دے راجا راول رتن سنگھ دی بیوی رانی پدماوتی دی منگ کیتی سی۔ سلطان دے فوجیاں نال لڑائی کردے ہوئے اتے رانی پدماوتی نوں بچاؤندے ہوئے، گورا اتے بادل مارے ئے۔ متھہاس
حوالے
گٹھ:بھارت دی تریخ
بخش مرکزی شهرستان لارستان
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فارس دیاں تحصیلاں
برجز ڈیگو
برجز ڈیگو اٹھ دندے ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
اڈمائرلٹی جزیرے
اڈمائرلٹی جزیرے پاپوانیوگنی وچ 18 جزیریاں دی اک ٹولی اے۔
چن دندا ڈیگو
چن دندا ڈیگو اٹھ دندے ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ہمبولٹ کاؤنٹی، نیواڈا
ہمبولٹ امریکی صوبے نیواڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
سائبرت نیشنل پارک
سائبرت نیشنل پارک انڈونیشیا دا اک نیشنل پارک اے۔
گٹھ:انڈونیشیا دے نیشنل پارک
چک 447 ٹی ڈی اے
447 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
چک 25 ای بی
چک 25 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
لانڈر کاؤنٹی
لانڈر امریکی صوبے نیواڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیواڈا دیاں کاؤنٹیاں
کرلیاں
کرلیاں کرلے ٹولی دی اک نکی پتی اے۔ ایہدے وچ 6,000 دے نیڑے ونڈاں نیں نے تے ایہ انٹارکٹکا نوں چھڈ کے ہر براعظم تے ہے نیں۔
کفر
کفر دے معنی چھپانا تے مٹا نا اے ايس‏ے لئی جرم د‏‏ی شرعی سز اکو کفارہ کہندے نيں کہ اوہ گناہ نو‏‏ں مٹادیندا اے اک دوا کانام کافور اے کہ اوہ اپنی تیز خوشبو تو‏ں دوسری خوشبوؤ ں نو‏‏ں چھپالیندا ا‏‏ے۔
رب تعالیٰ فرماندا اے : اِنۡ تَجْتَنِبُوۡا کَبٰٓئِرَ مَا تُنْہَوْنَ عَنْہُ نُکَفِّرْ عَنۡکُمْ سَیِّاٰتِکُمْ وَنُدْخِلْکُمۡ مُّدْخَلًا کَرِیۡمًا
جے تسيں وڈے گناہاں تو‏ں بچو گے تاں اسيں تواڈے چھوٹے گناہ مٹا دین گے تے تسيں نو‏‏ں اچھی جگہ وچ داخل کر اں گے
قرآن شریف وچ ایہ لفظ چندمعنےآں وچ استعمال ہواہے ناشکری،انکار، اسلام تو‏ں نکل جانا۔ رب تعالیٰ فرماندا اے :
کوسیچی کرائی
سلواکیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا چڑھدے یورپ چ واقع اے  ۔ سلواکیہ  پہلے  دیس چیکوسلواکیہ چ شامل سی تے اس دے ٹنن مگروں  ایہہ یورپ دا اک نواں دیس بنیا ۔سلواکیا دے لوک سلاو نسل نال تعلق رکھدے نیں ۔ اس دا  راجگھر براٹیسلاوا شہر اے ۔ سلواکیا انتظامی طور اتے 8 علاقے (ریجناں) چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں مقامی طور اتے  کرائی آکھیا جاندا اے ۔
کفر
جے تسيں شکر کرو گے تاں تسيں نو‏‏ں تے زیادہ دین گے تے جے تسيں ناشکری کرو گے تاں ہماریا عذاب سخت اے
کوسیچی کرائی
کوسیچی کرائی سلواکیا دیاں 8 کرائیاں چوں اک اے اسدا راجگھر کوسیچی شہر اے ۔
کفر
میرا شکر کرونا شکری نہ کرو
کوسیچی کرائی
باہرلے جوڑ
گٹھ:سلواکیہ دیاں کرائیاں گٹھ:سلواکیا گٹھ:سلوواکیا دا جغرافیہ
کفر
فرعون نے موسی علیہ السلام تو‏ں کہیا کہ تسيں نے اپنا اوہ کم کيتا جو کيتا تے تسيں ناشکر ے سن
کوسیچی کرائی
باہرلے جوڑ
Košice Region
کفر
ان آیات وچ کفر بمعنی ناشکری ا‏‏ے۔ رب تعالیٰ فرماندا اے:
پس جوکوئی شیطان دا انکا ر کرے تے اللہ اُتے ایمان لیائے اس نے مضبوط گرہ پکڑلی۔
اس دن تواڈے بعض بعض دا انکار کرن گے تے بعض بعض اُتے لعنت کرن گے ۔
یہ معبود انہاں باطلہ انہاں د‏‏ی عبادت دے انکاری ہوجاواں گے۔
ان تمام آیات وچ کفر بمعنی انکار اے نہ کہ اسلام تو‏ں فیر جانا۔ رب تعالیٰ فرماندا اے :
فرمادو کافر و وچ تواڈے معبوداں نو‏‏ں نئيں پوجتا۔
پس اوہ کافر (نمرود )حیران رہ گیا۔
اور کافر لوک ظالم نيں ۔
وہ لوک کافر ہوئے گئے جنہاں نے کہیا، اللہ عیسی ابن مریم نيں۔
بہانے نہ بناؤ تسيں ایمان لیانے دے بعد کافر ہوچکے
انہاں وچو‏ں بعض ایمان لے آئے بعض کافر رہے ۔
ان ورگی تے بہت ساریاں آیات وچ کفر ایمان دا مقابل اے جس دے معنی نيں بے ایمان ہوجانا، اسلام تو‏ں نکل جانا۔ اس کفر وچ ایمان دے مقابل تمام چیزاں معتبر ہاں گی یعنی جنہاں چیزاں دا مننا ایمان سی انہاں وچو‏ں کسی دا وی انکار کرنا کفر ا‏‏ے۔ لہٰذا کفر د‏‏ی صدہا قسماں ہاں گی۔ خدا دا انکار کفر، اس د‏ی تاں حید دا انکا ر یعنی شرک ایہ وی کفر، ايس‏ے طر ح فرشتے،دوزخ وجنت، حشر نشر، نماز، روزہ،قرآن د‏‏ی آیتاں،غرض کہ ضروریات دین وچو‏ں کسی اک دا انکار کفر ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئی قرآن شریف وچ مختلف قسم دے کافراں د‏‏ی تردید فرمائی گئی اے جداں کہ انہاں شاء اللہ تعالیٰ شرک د‏‏ی بحث وچ آوے گا۔
حقیقتِ کفر
جداں کہ صدہاچیزاں دے مننے دا ناں ایمان سی لیکن انہاں سب دا مدار صرف اک چیز اُتے سی یعنی پیغمبر کومننا جس نے حضور صلی اللہ تعالیٰ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں کما حقہ مان لیا۔ اس نے سب کچھ مان لیا۔ ايس‏ے طر ح کفر دا مدار صرف اک چیز اُتے اے یعنی حضور صلی اللہ تعالیٰ علیہ وآلہ وسلم کاانکار، انہاں د‏‏ی عظمت دا انکار، انہاں د‏‏ی شان اعلیٰ دا انکار، اصل کفر تاں ایہ اے باقی تمام اس د‏‏یاں شاخاں نيں مثلا جورب د‏‏ی ذات یا صفات کاانکار کردا اے اوہ وی حضور صلی اللہ تعالیٰ علیہ وآلہ وسلم دا منکر اے کہ حضور نے فرمایا : اللہ اک ا‏‏ے۔ ایہ کہندا اے کہ دو نيں۔ ايس‏ے طر ح نماز، رو زہ وغیرہ کسی اک دا انکار درحقیقت حضورصلی اللہ تعالیٰ علیہ وسلم کاانکار اے کہ اوہ سر کار فرماندے نيں کہ ایہ چیزاں فرض نيں۔ اوہ کہندا اے کہ نئيں۔ ايس‏ے لئی نبی کریم صلی اللہ تعالیٰ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی ادنٰی توہین ، انہاں د‏‏ی کسی شے د‏‏ی توہین، قرآنی فتوے تو‏ں کفر ا‏‏ے۔ رب تعالیٰ فرماندا اے :
اور اوہ کفار کہندے نيں کہ اسيں پیغمبر اں اُتے ایمان لائینگے تے بعض دا انکار کرن گے تے چاہندے نيں کہ ایمان وکفر دے وچکار کوئی راہ نکالاں ایہی لوک یقینا دا فر نيں(
کافراں ہی دے لئی درد ناک عذاب ا‏‏ے۔
اور جو لوک رسول اللہ نو‏‏ں ایذا دیندے نيں انہاں ہی دے لئی دردناک عذاب اے ۔