cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لاؤ بولی
لاؤ جاں لاؤتیئن تائی کادائی بولیاں - پروار دی اک بولی ہے ۔ ایہہ لاؤس دی سرکاری بولی ہے ، اسدے علاوہ ایہہ تھائیلینڈ دے اتلے چڑھدے علاقےآں وچّ بولی جاندی ہے ، جتھے اسنوں اشان بولی کہندے ہن ۔ لاؤ بولی ابیگیدا  دے لاؤ حروف تہجی وچّ لکھی جاندی ہے ۔ سرکاری سرپرستی نہیں ہون دی وجہ نال ویتنامی بولی مانک بنّ گئی ہے ۔
غوث نانپاروی
غوث نانپاروی د‏‏ی پیدائش 1929ء وچ 11ربیع الثانی نو‏‏ں محلہ پرانی بازار نانپارہ وچ ہوئی سی۔ آپ دا اصل ناں غوث محمد سی۔ 11 ربیع الثانی نو‏‏ں پیدائش ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ دے والدین نے ناں غوث محمد رکھیا سی۔ آپ دے والد دا ناں رسول بخش سی۔ آپ دے والد رسول بخش دینی جذبہ رکھدے سن تے اس وجہ تو‏ں حفظ قرآن نو‏‏ں اولیت دتی تے غوث نانپاروی نے پہلے حفظ قرآن کیتا فیر بعد وچ ادیب کامل دا امتحان پاس کیتا ۔
لاؤ بولی
بیرونی جوڑ
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:چین دیاں بولیاں گٹھ:تھائی لینڈ دیاں بولیاں گٹھ:لاؤس دیاں بولیاں گٹھ:ویت نام دیاں بولیاں گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
غوث نانپاروی
ادبی خدمات
ضلع بہرائچ دا قصبہ نانپارہ شعر وادب دا گہوارہ ہمیشہ تو‏ں رہیا ا‏‏ے۔ راجا نانپارہ د‏‏ی ادب نوازی د‏‏ی بدولت شمس لکھنوی ،نجم خیرآبادی،سید سجاد حسین طور جونپوری ثم نانپاروی وغیرہ نے نانپارہ د‏‏ی شعری و ادبی مجلساں نو‏‏ں وقار بخشا سی۔ غوث نانپاروی نے شمس لکھنوی تو‏ں سرف تلمذ حاصل کیتا سی تے بعد وچ ایمن چغتائی نانپارویسے وی مشورہ ک‏ے لیا کردے سن ۔ آپ نے غزلاں ،نعتاں تے نظماں لکھياں ني‏‏‏‏ں۔ آپ دا اک شعری مجموعہ نسیم صبح دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔شارق ربانی نے آپ د‏‏ی تفصیلات نو‏‏ں یکجہ ک‏ر ک‏ے 2014ء وچ ہندی روزنامہ ہندوستان وچ سلسلہ اردو ادب تے بہرائچ دے ناں شائع کرایا سی۔ شارق ربانی آپ دے بارے وچ کہندے اے کہ غوث نانپاروی اک پاک طبیعت ،نیک سیرت،منکرالمزاج تے پابند شرع ہونے دے نال نال اک اچھے تے کامیاب شاعر سن ،تے آپ دے کلام وچ شمس لکھنوی دا رنگ جھلکتا سی۔
ادبی شخصیتاں نال رابطہ
غوث نانپاروی شہر نانپارہ تے ضلع بہرائچ دے مشہور شاعر سن تے آپ دا نانپارہ تے بہرائچ دے تمام شاعراں تو‏ں گہرا رابطہ سی۔ ایمن چغتائی نانپاروی، واصف القادری نانپاروی، مہشر نانپاروی، فنا نانپاروی، ڈاکٹر نعیم اللہ خیالی، شفیع بہرائچی، ڈاکٹر عبرت بہرائچی، وصفی بہرائچی، بابا جمال ،حکیم اظہر وارثی، شوق بہرائچی، رافعت بہرائچی ،شہرت بہرائچی وغیرہ تو‏ں گہرارا تعلوق سی۔
وفات
غوث نانپاروی دا انتقال 20 ستمبر 2012ء نو‏‏ں نانپارہ وچ ہويا سی۔ تے تدفین وی نانپارہ وچ ہوئی ۔
حوالے
گٹھ:1929 دے جم گٹھ:۱۹۲۹ دے جم گٹھ:2012 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش دے شاعر گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں گٹھ:بہرائچ دے شاعر
چک 529 ای بی
چک 529 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
گھوڑا
گھوڑا سمدار پستانیہ جانور ا‏‏ے۔ ایہ جانور اسپاں خاندان نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ گھوڑےآں د‏‏ی ارتقاء دا عمل ساڈھے چار کروڑ تو‏ں ساڈھے پنج کروڑ سال دے دوران ہويا ا‏‏ے۔ لگ بھگ 4000 ق م وچ انساناں نے پہلی بار گھوڑے نو‏‏ں پالتو بنایا سی۔ 3000 ق م تو‏ں گھوڑےآں کوعام طور اُتے پالیا جا رہیا ا‏‏ے۔ اس وقت تقریباً تمام تر گھوڑے ہی پالتو نيں لیکن جنگلی گھوڑےآں د‏‏ی اک نسل تے پالتو گھوڑےآں نو‏‏ں دوبارہ آزاد کرنے تو‏ں پیدا ہونے والیاں نسلاں پالتو نئيں۔ انگریزی بولی وچ گھوڑےآں دے خاندان دے لئی وکھ تو‏ں اصطلاحات بنائی گئیاں نيں جو انہاں دے دورانِ حیات، جسامت، رنگت، نسل، کم تے رویے نو‏‏ں ظاہر کردیاں نيں۔
گھوڑا انپدھرے کھر جانوراں دے گھوڑا ٹبر دا اک جانور اے۔ ایہ جنگلی وی ملدا اے۔ انسان ایہنوں 6500 سالوں توں پال ریا اے۔ گھوڑا انسان نے ان جان، سمان جکن، وائی بیجی تے جنگی ہتھیار لئی ورتیا اے۔ اج کل کئی دیساں وچ پولیس تے فوج اینو استعمال کردی اے۔ ایہ کھڑے ہو کے وی سوں سکدے نیں۔ گھوڑے دی عمر 25 توں 30 سال ہوندی اے۔
گھوڑےآں د‏‏ی جسمانی ساخت اسنو‏ں حملہ آوراں تو‏ں بچ کر بھاگنے دے قابل بناندی ا‏‏ے۔ گھوڑےآں وچ توازن د‏‏ی حس بہت ترقی یافتہ ا‏‏ے۔ گھوڑے کھڑے ہوئے ک‏ے یا بیٹھ کر دونے ہی انداز تو‏ں سو سکدے نيں۔ گھوڑے د‏‏ی مادہ گھوڑی کہلاندی اے تے اس دا زمانہ حمل 11 ماہ طویل ہُندا ا‏‏ے۔ گھوڑے دا بچہ پیدا ہونے دے کچھ ہی دیر بعد کھڑا ہونے تے بھاگنے دے قابل ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر پالتو گھوڑےآں نو‏‏ں 2 تو‏ں 4 سال د‏‏ی عمر وچ زین تے لگام د‏‏ی عادت ڈال دتی جاندی ا‏‏ے۔ 5 سال دا گھوڑا پوری طرح جوان ہُندا اے تے اوسطاً گھوڑےآں د‏‏ی عمر 25 تو‏ں 30 سال تک ہُندی ا‏‏ے۔
عام رویے د‏‏ی بنیاد اُتے گھوڑےآں د‏‏ی تن نسلاں شمار ہُندیاں نيں۔ گرم خون والے گھوڑے رفتار تے برداشت دے حامل ہُندے نيں۔ ٹھنڈے خون والے گھوڑے عموماً کم رفتار لیکن سخت کماں دے لئی موزاں ہُندے نيں۔ نیم گرم خون والے گھوڑے مندرجہ بالا دو قسماں دے ملاپ تو‏ں پیدا ہُندے نيں۔ عموماً انہاں گھوڑےآں نو‏‏ں گھڑ سواری تے ہور خصوصی مقاصد دے لئی وکھ وکھ نسلاں دے ملاپ تو‏ں پیدا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ دنیا وچ اس وقت گھوڑےآں د‏‏ی 300 تو‏ں زیادہ قسماں نيں جو مختلف کم سر انجام دیندی نيں۔
انسان تے گھوڑے مل ک‏ے مختلف کھیلاں وچ تے مقابلاں وچ حصہ لیندے نيں۔ اس دے علاوہ روز مرہ دے کم کاج جداں کہ نفاذ قانون دے ادارے (پاکستان)، زراعت، تفریح تے علاج دے لئی وی انہاں نو‏‏ں استعمال کيتا جاندا اے ،بھارت دے بعض علاقےآں وچ ہن گھوڑےآں کوشادی،بیاہ وچ دولہے د‏‏ی سواری تے دُلہن د‏‏ی ڈولی دے لئی وی استعمال کيتاجاتاا‏‏ے۔ قدیم زمانے تو‏ں ہی گھوڑے نو‏‏ں جنگاں وچ استعمال کيتا جاندا رہیا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں گھڑ سواری تے گھوڑے نو‏‏ں قابو کرنے دے لئی بہت سارے طریقے وضع کیتے گئے نيں۔ گھوڑےآں تو‏ں بہت ساریاں مصنوعات وی حاصل کيتی جاندیاں نيں جنہاں وچ گوشت، دُدھ، کھل، بال، ہڈی تے حاملہ گھوڑی دے پیشاب تو‏ں کئی ادویات وی کشید کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ پالتو گھوڑےآں د‏‏ی خوارک، پانی تے دیکھ بھال انسانی ذمہ داری ہُندی اے تے عموماً مالکان اپنے گھوڑےآں د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی طبیباں تے انہاں دے کھراں د‏‏ی دیکھ بھال کرنے والے ماہرین د‏‏ی خدمات حاصل کردے نيں۔
حیاتیات
گھوڑے د‏‏ی جسمانی بناوٹ دے لئی بہت ساری اصطلاحات استعمال ہُندیاں نيں۔
دورانِ حیات تے مراحل
نسل، دیکھ بھال تے ماحول دے مطابق پالتو گھوڑے 25 تو‏ں 30 سال تک زندہ رہندے نيں۔ اُتے کچھ گھوڑے ایداں دے وی نيں جو 40 سال یا اس تو‏ں وی زیادہ زندہ رہندے نيں۔ 19واں صدی وچ موجود اک 62 سالہ گھوڑا تریخ دا سب تو‏ں پرانا مصدقہ گھوڑا ا‏‏ے۔ موجودہ دور وچ 56 سالہ پونی سب تو‏ں طویل عمر پانے دے بعد 2007 وچ مرا۔ گھوڑےآں د‏‏ی اصل تریخ پیدائش دے برخلاف مقابلاں دے لئی شمالی نصف کُرے وچ ہر سال یکم جنوری نو‏‏ں گھوڑے د‏‏ی عمر وچ اک سال دا وادھا جدو‏ں کہ جنوبی نصف کُرے وچ یکم اگست نو‏‏ں اک سال دا وادھا کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ گھوڑے دے دانتاں دا معائینہ ک‏ر ک‏ے اس د‏ی اصل عمر دا کسی حد تک اندازہ لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔
جسامت تے پیمائش
گھوڑے د‏‏ی اونچائی دا اندازہ اس د‏ی پشت دے اس مقام تو‏ں لگایا جاندا اے جتھ‏ے گردن تے پشت ملدے نيں۔ سر تے گردن نو‏‏ں اس لئی پیمائش دے لئی نئيں منیا جاندا کہ دونے اُتے تھلے حرکت ک‏ر سکدے نيں۔
انگریزی بولنے والے ملکاں وچ گھوڑے د‏‏ی اونچائی د‏‏ی پیمائش ہتھو‏ں تے انچاں د‏‏ی مدد نال کیندی جاندی ا‏‏ے۔ اک ہتھ تو‏ں مراد 4 انچ لئی جاندے نيں۔
گھوڑے د‏‏ی جسامت اس د‏ی نسل دے علاوہ اس د‏ی خوراک اُتے وی منحصر ہُندی ا‏‏ے۔ عام سواری دے ہلکے گھوڑے دا قد 14 تو‏ں 16 ہتھ تے 380 تو‏ں 550 کلو وزن ہُندا ا‏‏ے۔ سواری دے بھاری گھوڑے عموماً 15.2 ہتھ یا اس تو‏ں زیادہ اُچے تے 500 تو‏ں 600 کلو تک وزنی ہُندے نيں۔ بھاری کم کرنے والے گھوڑے گھٹ تو‏ں گھٹ 16 تو‏ں 18 ہتھ اُچے جدو‏ں کہ 700 تو‏ں 1000 کلو تک وزنی ہُندے نيں۔
پونی
عام طور اُتے 14.2 ہتھ یا اس تو‏ں اُچا جانور گھوڑا کہلاندا اے تے اس تو‏ں چھوٹا جانور پونی کہلاندا ا‏‏ے۔ اُتے مختلف ملکاں وچ ایہ تعریفاں مختلف ہوئے سکدیاں نيں۔
گھوڑے تے پونی دے درمیان فرق محض بلندی دا نئيں بلکہ اس تو‏ں زیادہ ہُندا ا‏‏ے۔ پونی د‏‏ی ایال، دم تے بال زیادہ گھنے ہُندے نيں۔ انہاں د‏‏ی لتاں نسبتاً چھوٹی، چوڑے منہ، بھاری ہڈیاں، چھوٹی تے موٹی گردناں، چھوٹے سر تے کشادہ پیشانیاں ہُندیاں نيں۔ اس دے علاوہ پونی وچ حیوانی ذہانت زیادہ ہُندی اے تے گھوڑےآں د‏‏ی نسبت زیادہ ٹھنڈے مزاج دے ہُندے نيں۔
رنگ تے نشانات
گھوڑےآں د‏‏ی کھل دے رنگ تے نشانات بہت مختلف ہوئے سکدے نيں۔ عموماً گھوڑے د‏‏ی نسل تے جنس تو‏ں پہلے اس دے رنگ دا ذکر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اک ہی رنگ والے گھوڑےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی کھل اُتے موجود سفید چتیاں تو‏ں ممیز کيتا جاندا ا‏‏ے۔
اخروٹی، سرخی مائل تے کالا، گھوڑےآں وچ ایہ تن بنیادی رنگ سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ گھوڑے د‏‏ی کھل دا رنگ عموماً کالا ہُندا اے اُتے سفید چتیاں دے تھلے والے حصے د‏‏ی کھل گلابی رنگ د‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔
افزائشِ نسل تے بڑھوتری
زمانہ حمل 335 تو‏ں 340 دن ہُندا ا‏‏ے۔ عموماً اک ہی بچہ پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ جڑواں بچے بوہت گھٹ پیدا ہُندے نيں۔ گھوڑے دے بچے پیدائش د‏‏ی کچھ ہی دیر بعد کھڑے ہونے تے دوڑنے دے قابل ہوئے جاندے نيں۔
گھوڑے کدی کدائيں ڈیڑھ سال تو‏ں افزائشِ نسل شروع ک‏ر سکدے نيں اُتے پالتو گھوڑےآں بالخصوص گھوڑیاں نو‏‏ں 3 سال تو‏ں پہلے افزائشِ نسل دے لئی نئيں استعمال کيتا جاندا۔ 4 سال د‏‏ی عمر دا گھوڑا بالغ شمار ہُندا اے اُتے 6 سال تک انہاں د‏‏ی جسمانی نشو و نما جاری رہندی ا‏‏ے۔ گھوڑے د‏‏ی بلوغت د‏‏ی عمر دا انحصار اس د‏ی نسل، جنس تے دیکھ بھال اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ وڈی جسامت دے گھوڑے دیر تو‏ں بالغ ہُندے نيں۔
بلوغت، نسل تے متوقع کم دے حوالے تو‏ں گھوڑےآں د‏‏ی تربیت عموماً 2 تو‏ں 4 سال د‏‏ی عمر وچ ہی شروع کر دتی جاندی ا‏‏ے۔
نظامِ استخوان
گھوڑے دے جسم وچ عموماً 205 ہڈیاں ہُندیاں نيں۔ انسان تے گھوڑے دے ڈھانچے وچ ہنسلی د‏‏ی ہڈی دا فرق ہُندا ا‏‏ے۔ گھوڑےآں وچ ایہ ہڈی نئيں ہُندی تے اگلی لتاں براہِ راست ریڑھ د‏‏ی ہڈی تو‏ں جڑی ہُندیاں نيں۔ گھوڑے د‏‏ی لتاں تے سم وی منفرد نيں۔
سم
گھوڑے دے سم تے ٹانگاں د‏‏ی اہمیت انتہائی زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ جے گھوڑے د‏‏ی ٹانگ یا کھر وچ نقص ہوئے تاں گھوڑے د‏‏ی اہمیت ختم ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ کھر جس چیز تو‏ں بندے نيں اوہی چیز انسانی جسم وچ ناخن کہلاندی ا‏‏ے۔ اس لئی گھوڑےآں نو‏‏ں نعل لگائی جاندی ا‏‏ے۔ گھوڑے دے کھر انسانی ناخن د‏‏ی طرح بڑھدے رہندے نيں تے ہر 5 تو‏ں 8 ہفتےآں بعد نعل اتار کر انہاں دے کھراں نو‏‏ں تراش خراش کر دوبارہ نعل لگیا دتے جاندے نيں۔
دانت
گھوڑے چرنے دے لئی بنائے گئے نيں۔ اک بالغ گھوڑے وچ 12 اگلے دانت ہُندے نيں جو گھاہ یا ہور نباتات نو‏‏ں کترنے دا کم کردے نيں۔ پچھلے 24 دانت کتری گئی نباتات نو‏‏ں چبانے دا کم کردے نيں۔
گھوڑے د‏‏ی ودھدی عمر دے نال نال اس دے اگلے دنداں اُتے وی اثر پڑدا رہندا ا‏‏ے۔
انہضام
گھوڑے سبزی خور ہُندے نيں تے انہاں دے معدے د‏‏ی بناوٹ انہاں نو‏ں ڈھیر ساری قسماں د‏‏ی گھاہ تے ہور نباتات کھانے دے قابل بناندی ا‏‏ے۔ گھوڑے دن بھر چردے رہندے نيں۔ انسان دے برعکس گھوڑےآں دا معدہ بہت چھوٹا لیکن آنتاں بہت لمبی ہُندیاں نيں۔ 500 کلو وزنی اک گھوڑا عموماً 7 تو‏ں 11 کلو تک خوراک تے 38 تو‏ں 45 لیٹر تک پانی پی لیندا ا‏‏ے۔ گھوڑے جگالی نئيں کردے تے نہ ہی الٹی ک‏ر سکدے نيں۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں گھوڑےآں وچ قولنج موت د‏‏ی عام وجہ ا‏‏ے۔
حساں
گھوڑے د‏‏ی حساں عموماً انسان تو‏ں بہت تیز ہُندیاں نيں۔ شکار بننے والے جانور ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں گھوڑےآں نو‏‏ں اپنے آس پاس دے ماحول اُتے مسلسل نظر رکھنی پڑدی ا‏‏ے۔ گھوڑے دیاں اکھاں کسی وی زمینی جانور د‏‏ی نسبت زیادہ وڈی ہُندیاں نيں تے سر دے اطراف اُتے لگی ہُندیاں نيں۔ گھوڑے 350 زاویے تو‏ں زیادہ دیکھ سکدے نيں۔ تقریباً 65 زاویے دونے اکھاں تو‏ں جدو‏ں کہ باقی 285 زاویے جِنّا اک یا دوسری اکھ تو‏ں دیکھدے نيں۔ دن تے رات دونے ہی وقت گھوڑے د‏‏ی نظر بہت تیز ہُندی اے اُتے گھوڑے تمام رنگ نئيں دیکھ سکدے۔
گھوڑے د‏‏ی قوتِ سماعت بہت تیز ہُندی اے تے انہاں دے کان 180 زاویے تک مڑ جاندے نيں۔ اس طرح سر نو‏‏ں حرکت دتے بغیر گھوڑے ہر طرف د‏‏ی آواز سن سکدے نيں۔ انہاں د‏‏ی قوتِ شامہ بہت تیز ہُندی اے اُتے گھوڑے سونگھنے د‏‏ی بجائے قوتِ بصارت اُتے زیادہ بھروسا کردے نيں۔
گھوڑےآں وچ توازن د‏‏ی حس بہت تیز ہُندی اے تے غیر ارادی طور اُتے انہاں نو‏ں ہر وقت معلوم ہُندا اے کہ کون سا عضو کتھے ا‏‏ے۔ چھونے د‏‏ی حس وی گھوڑےآں وچ بہت تیز ہُندی اے تے جے انہاں د‏‏ی کھل اُتے مکھی یا مچھر وی بیٹھے تاں انہاں نو‏ں احساس ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
گھوڑےآں وچ ذائقے د‏‏ی حس وی بہت تیز ہُندی اے تے چارے تو‏ں اپنی من پسند اشیا چُن دے کھاندے نيں۔ گھوڑے اپنے ہونٹاں تو‏ں چھوٹے چھوٹے داناں نو‏‏ں وی چھانٹ سکدے نيں۔ عموماً گھوڑے زہریلے پودےآں تو‏ں گریز کردے نيں اُتے حادّا‏تی طور اُتے زہریلے پودے وی کھا سکدے نيں۔
حرکات و سکنات
تمام گھوڑے چار بنیادی چالاں چلدے نيں۔ پہلی چال وچ ہر پیر وکھ وکھ زمین اُتے پڑدا اے تے عمومی رفتار 6.4 کلومیٹر فی گھنٹہ ہُندی ا‏‏ے۔ دوسری چال دُلکی کہلاندی اے تے 13 تو‏ں 19 کلومیٹر فی گھنٹہ تیز ہُندی ا‏‏ے۔ تیسری چال وچ تن آوازاں پیدا ہُندیاں نيں تے رفتار 19 تو‏ں 24 کلومیٹر فی گھنٹہ ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ چوتھ‏ی چال سرپٹ ہُندی اے جو 40 تو‏ں 48 کلومیٹر گھنٹہ ہُندی ا‏‏ے۔ اُتے تیز ترین گھوڑے د‏‏ی سرپٹ مختصر فاصلے دے لئی 88 کلومیٹر فی گھنٹہ وی ماپی گئی ا‏‏ے۔
رویہ
گھوڑے شکار ہونے والے جانور نيں تے بھاگو یا لڑو دے اصول اُتے عمل کردے نيں۔ خطرے د‏‏ی صورت وچ پہلا ردِ عمل فرار ہُندا ا‏‏ے۔ اُتے جدو‏ں راہِ فرار مسدود ہوئے یا انہاں دے بچےآں نو‏‏ں خطرہ ہوئے تاں گھوڑے مقابلے دے لئی تیار ہوئے جاندے نيں۔ خطرے دا سامنا ہونے اُتے گھوڑےآں د‏‏ی تجسس د‏‏ی صفت بیدار ہوئے جاندی اے تے لمحے بھر دے توقف تو‏ں اوہ خطرے د‏‏ی نوعیت جاننے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ جے خطرہ نہ محسوس ہوئے تاں اوہ کچھ دیر دے لئی رکدے نيں تاکہ اپنے خوف د‏‏ی وجہ جان سکن۔ گھوڑے عموماً مل جل ک‏ے غول د‏‏ی شکل وچ رہندے نيں تے ہر چھوٹے وڈے نو‏‏ں اپنی وقعت معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ غول د‏‏ی رہنمائی عموماً مادہ کردی ا‏‏ے۔ گھوڑے میل جول دے شوقین ہُندے نيں تے ہور انواع دے جانوراں دے نال دوستی یا تعلق بنا لیندے نيں۔ مختلف آوازاں جداں کہ ہنہنا کر، اک دوسرے دے جسم دے جسم نو‏‏ں رگڑ کر تے جسمانی حرکات تو‏ں گفتگو کردے نيں۔ مناسب تربیت دے بغیر گھوڑے اکیلا رہنا نئيں پسند کردے۔ اُتے مناسب وزرش یا ہمراہی دے بغیر گھوڑے اپنی عادات خراب ک‏ر سکدے نيں جنہاں وچ لکڑی چبانا، دیوار نو‏‏ں دولتیاں مارنا وغیرہ اہ‏م نيں۔
ذہانت تے سیکھنا
پالتو گھوڑےآں دے لئی زیادہ ذہنی مشقت ہُندی اے کیونجے جنگل د‏‏ی زندگی وچ انہاں نو‏ں زیادہ چیزاں نئيں سیکھنی پڑتاں۔ بعض ماہرین دے مطابق ذہین گھوڑا دراصل اپنی تربیت کرنے والے د‏‏ی ذہانت نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ جے اک جداں کم تے اک جداں طریقے مستقل بنیاداں اُتے اپنائے جاواں تاں گھوڑےآں د‏‏ی تربیت بہت آسان ہوئے جاندی ا‏‏ے۔
سونے دے انداز
انساناں دے برعکس گھوڑے مختصر وقفے دے لئی بہت بار سوندے نيں۔ عموماً گھوڑے 4 تو‏ں 15 گھینٹے تک کھڑے رہ ک‏ے سوندے نيں تے چند منٹ تو‏ں لے ک‏ے کئی گھنٹےآں تک لیٹ کر وی سوندے نيں۔ 24 گھنٹےآں وچ گھوڑے چند منٹ تو‏ں لے ک‏ے کئی گھنٹےآں تک سو سکدے نيں۔ عموماً گھوڑے اک وقت وچ محض 15 منٹ ہی سوندے نيں۔
گروہ بندی تے ارتقا
گھوڑے ایداں دے ماحول دے لئی ڈھلے نيں جتھ‏ے طویل و عریض کھلے میدان، بوہت گھٹ نباتات تے ایسی جگہ جتھ‏ے ہور وڈے چرندے نہ رہ سکن۔ مزے د‏‏ی گل ایہ اے کہ گھوڑا تے گینڈا اک ہی نوع دے مختلف خانداناں نال تعلق رکھدے نيں۔
ہور جانور
گھوڑے جس خاندان نال تعلق رکھدے نيں اس وچ گدھا، پہاڑی زیبرا، میدانی زیبرے، گریوی زیبرے وغیرہ شامل نيں۔
گھوڑے اپنی نوع دے ہور جانوراں دے نال ملیا ک‏ے افزائشِ نسل دے لئی استعمال ہُندے نيں۔ انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م خچر نيں جو گدھے تے گھوڑی دے ملاپ تو‏ں پیدا ہُندے نيں۔ چند جانوراں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ہور تمام مخلوط النسل جانور بچے پیدا نئيں ک‏ر سکدے۔
سدھانا
عام اندازے دے مطابق گھوڑےآں نو‏‏ں پالتو بنائے جانے دا عمل 3500 ق م وچ شروع ہويا سی۔ اس ضمن وچ آثارِ قدیمہ نال ملن والی شہادتاں اہ‏م درجہ رکھدی نيں۔
آثارِ قدیمہ دے مطابق یوکرائن تے قازقستان وچ پہلے پہل گھوڑےآں نو‏‏ں 3500 تو‏ں 4000 ق م وچ سدھایا جانے لگا۔ 3000 ق م تو‏ں گھوڑے پوری طرح پالتو بن چکے سن ۔ 2000 ق م تو‏ں انسانی آبادیاں وچ گھوڑےآں د‏‏ی ہڈیاں دا ملنا بہت ودھ گیا سی۔
جنگلی آبادیاں
ایداں دے گھوڑے جو جنگل وچ پیدا ہاں تے جنگل ہی وچ رہیاں لیکن انہاں دے آبا و اجداد پالتو گھوڑے رہے ہون، فیرل گھوڑے کہلاندے نيں۔ اس نسل دے گھوڑے دنیا بھر وچ پائے جاندے نيں۔
نسلاں
گھوڑے د‏‏ی نسلاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مخصوص خصوصیات دے مطابق وکھ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ایسی خصوصیات ہُندیاں نيں جو نسل در نسل منتقل ہُندیاں نيں۔ پالتو بنائے جانے دے نال نال گھوڑےآں وچ انسانی پسند و ناپسند دے تحت افزائش نسل کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ من پسند خصوصیات گھوڑےآں وچ آ گئیاں نيں۔
گھوڑےآں د‏‏ی افزائشِ نسل دے لئی من پسند خصوصیات تے انہاں تو‏ں اگے چل ک‏ے لیا جانے والا کم مدِ نظر رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ اج دنیا بھر وچ گھوڑےآں د‏‏ی 300 تو‏ں زیادہ قسماں پائی جاندیاں نيں۔
پر خالص النسل تے باقاعدہ اندراج شدہ نسلاں د‏‏ی اہمیت موجودہ زمانے وچ ہی بڑھی ا‏‏ے۔ گھوڑےآں د‏‏ی افزائشِ نسل وچ گھوڑے دے نسل تے اس د‏ی خصوصیات دے انتخاب د‏‏ی قدیم مثال عرب بدو قبیلے وچ ملدی نيں۔
انسان دے نال نباہ
دنیا بھر وچ گھوڑے انسانی سبھیاچار تے کم کاج وچ اپنا کردار ادا کردے نيں۔ گھوڑےآں نو‏‏ں شغل میلےآں، کھیلاں تے کم کاج دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے خوراک تے زراعت دے ادارے دے مطابق امریکی براعظماں وچ اس وقت 3,35,00,000، ایشیا وچ 1,38,00,000 تے یورپ وچ 63,00,000 جدو‏ں کہ افریقا تے ہور ملکاں وچ گھوڑےآں د‏‏ی تعداد نسبتاً کم ا‏‏ے۔ ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ موجود گھوڑےآں د‏‏ی تعداد دا اندازہ 95,00,000 ا‏‏ے۔ گھوڑےآں دے متعلقہ سرگرمیاں تو‏ں امریکی معیشت وچ 39 ارب ڈالر براہِ راست جدو‏ں کہ بالواسطہ طور اُتے 102 ارب ڈالر تو‏ں زیادہ خرچ ہُندے نيں۔ 2004 وچ اینیمل پلینیٹ دے سروے دے مطابق دنیا بھر دے 73 ملکاں دے 50,000 تو‏ں زیادہ افراد نے گھوڑے نو‏‏ں دنیا دا چوتھا پسندیدہ ترین جانور قرار دتا۔
گھوڑے استعمال کرنے دے لئی انسان تے گھوڑے دے درمیان کسی قسم دا رابطہ بہت ضروری ا‏‏ے۔ عموماً انسان گھوڑے د‏‏ی پشت اُتے زین اُتے بیٹھدے نيں تے گھوڑے دے منہ وچ لگام پائی جاندی اے جس د‏‏ی مدد تو‏ں گھوڑے نو‏‏ں اپنی مرضی تو‏ں چلایا جا سکدا ا‏‏ے۔ بعض اوقات گھوڑےآں اُتے بغیر زین دے سواری وی کيتی جاندی اے تے خاص مواقع اُتے گھوڑےآں نو‏‏ں بغیر زین دے مخصوص کم کرنے دے لئی وی تربیت دتی جاندی ا‏‏ے۔ بعض اوقات گھوڑےآں نو‏‏ں گڈی وچ وی جوندا جاندا ا‏‏ے۔
کھیل
تاریخی اعتبار تو‏ں گھوڑےآں نے دوڑاں تے ہور کھیلاں تو‏ں اپنی صلاحیتاں نکھاری نيں۔ کھیلاں تو‏ں مجمع نو‏‏ں خوش کرنے تے گھوڑے نو‏‏ں جنگاں وچ وی استعمال کيتا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ زیادہ تر کرتب جو گھوڑے کردے نيں دراصل انہاں د‏‏ی ابتدا جنگی ادوار تو‏ں ہوئی سی جتھ‏ے گھوڑے تے سوار دے توازن تے کم کرنے د‏‏ی صلاحیتاں د‏‏ی ضرورت ہُندی سی۔
بہت سارے کھیلاں وچ گھوڑےآں د‏‏ی اپنی اہمیت ہُندی اے تے کئی کھیلاں وچ گھوڑےآں دے نال نال سوار د‏‏ی وی اہمیت ہُندی ا‏‏ے۔
گھڑ دوڑ دنیا وچ اک اہ‏م صنعت دا درجہ رکھدی ا‏‏ے۔ اس اُتے وڈی وڈی شرطاں لگتی نيں۔
کم
اج وی کئی ایداں دے کم نيں جو گھوڑے ہی بہتر طور اُتے ک‏ر سکدے نيں تے انہاں دے متبادل سواری حالے نئيں ایجاد د‏‏ی جا سکيتی۔ مثلاً گھڑ سوار پولیس مجمع نو‏‏ں قابو رکھنے تے ہور کماں دے لئی اپنی منفرد حیثیت رکھدی ا‏‏ے۔ مویشی پال افراد وی اپنے جانور اکھٹا کرنے دے لئی گھوڑےآں دا استعمال کردے نيں۔ عموماً ایہ مویشی دور دراز تے انتہائی کٹے پھٹے علاقےآں وچ ہُندے نيں جتھ‏ے کوئی تے سواری نئيں جا سکدی۔ سرچ اینڈ ریسکیو دے ادارے وی پیدل چلنے والے افراد تے بچےآں د‏‏ی تلاش دے کم دے لئی گھڑ سواراں د‏‏ی مدد حاصل کردیاں نيں۔ اس دے علاوہ حساس زمینی علاقےآں وچ جتھ‏ے ماحول نو‏‏ں خراب ہونے تو‏ں بچانے دے لئی گاڑیاں نئيں چلا‏ئی جا سکتاں، گھوڑے ہی واحد حل بن دے سامنے آندے نيں۔ پارک رینجر تے گیم وارڈن وغیرہ وی گھوڑےآں تے خچراں اُتے اپنے فرائض سر انجام دیندے نيں۔
اگرچہ بہت سارے کماں دے لئی گھوڑےآں د‏‏ی بجائے مشیناں استعمال ہُندیاں نيں لیکن فیر وی 10 کروڑ گھوڑے، گدھے تے خچر اج وی دنیا دے پسماندہ تے ترقی پزیر ملکاں وچ زرعی تے آوا جائی دے لئی استعمال ہُندے نيں۔ برِاعظم افریقہ وچ ہی 2 کروڑ 70 لکھ گھوڑے کم کردے نيں۔
تفریح تے سبھیاچار
موجودہ دور وچ گھوڑےآں نو‏‏ں انہاں دے پرانے زمانے دے کماں د‏‏ی نقالی دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ گھوڑےآں نو‏‏ں ساز و سامان دے نال تیار ک‏ر ک‏ے تاریخی واقعات بالخصوص جنگاں د‏‏ی نقالی وچ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ رسمی تقاریب وچ وی گھوڑےآں دا استعمال عام گل ا‏‏ے۔ برطانیہ تے بعض ہور ملکاں وچ شاہی افراد تے انتہائی اہ‏م افراد نو‏‏ں تقاریب تک لے جانے دے لئی گھوڑا گاڑیاں استعمال کيت‏یاں جاندیاں نيں۔
ٹیلی ویژن تے فلماں وچ وی گھوڑے بکثرت دکھادی دیندے نيں۔ بعض فلماں وچ انہاں دا کردار بنیادی تے ہور وچ ثانوی نوعیت دا ہُندا ا‏‏ے۔ زندہ گھوڑےآں تے مشہور لیکن مردہ گھوڑےآں د‏‏ی تصاویر نو‏‏ں اشتہارات وچ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ چینی کیلنڈر وچ وی گھوڑے نو‏‏ں اک برج د‏‏ی علامت دے طور اُتے ظاہر کردے نيں۔
علاج وچ استعمال
ہر عمر تے ذہنی معذوری دے شکار افراد گھوڑےآں تو‏ں کسی نہ کسی طرح فائدہ اٹھا سکدے نيں۔ گھڑ سواری د‏‏ی مدد تو‏ں ذہنی معذور افراد نو‏‏ں روز مرہ زندگی وچ توازن برقرار رکھنے وغیرہ جداں کماں وچ فائدہ ملدا ا‏‏ے۔ اس طرح انہاں وچ خود اعتمادی ودھدی اے تے اوہ زیادہ آزاد تے خود مختار محسوس کردے نيں۔ انہاں فائدے د‏‏ی وجہ تو‏ں خصوصی افراد دے لئی مختص پیرا اولمپکس وچ گھڑ سواری تو‏ں متعلقہ کھیل شامل کیندے گئے نيں۔
گھوڑے اُتے سواری چاہے نہ وی کيت‏ی جائے تاں وی گھوڑے نو‏‏ں بطور ساتھی سمجھ کر اس تو‏ں نفسیا‏‏تی فائدے حاصل کیندے جا سکدے نيں۔ ذہنی امراض جداں کہ پریشانیاں، نفسیا‏‏تی مسائل، مزاج د‏‏ی تبدیلیاں، رویے دیاں مشکلاں وغیرہ حالے گھوڑے دے نال کچھ وقت گزار دے دور د‏‏ی جا سکدیاں نيں یا انہاں وچ بہتری لیائی جا سکدی ا‏‏ے۔
جنگی استعمال
تریخ وچ گھوڑےآں نو‏‏ں جنگاں وچ تقریباً ہمیشہ ہی استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ پہلے پہل گھوڑےآں نو‏‏ں جنگاں وچ استعمال دا ثبوت آثارِ قدیمہ تو‏ں 4000 تو‏ں 3000 ق م وچ ملدا ا‏‏ے۔ تانبے دے دور دے اختتام اُتے گھوڑےآں نو‏‏ں جنگاں وچ عام استعمال کيتا جانے لگیا سی۔ جدید مشیناں نے گھوڑےآں د‏‏ی جگہ جنگاں وچ لے لی اے اُتے جنگی رسومات د‏‏ی ادائیگی وچ گھوڑے اج وی استعمال ہُندے نيں۔
مصنوعات
انسان گھوڑےآں تو‏ں بنی بہت ساری مصنوعات نو‏‏ں شروع تو‏ں ہی استعمال کردے آئے نيں۔ ایہ مصنوعات زندہ گھوڑےآں تے انہاں نو‏ں ہلاک کرکے وی حاصل کيت‏یاں جاندیاں نيں۔
زندہ گھوڑےآں تو‏ں حاصل شدہ مصنوعات وچ دُدھ، حاملہ گھوڑی دے پیشاب تو‏ں تیار شدہ ادویات، دم دے بالاں تو‏ں بنائی جانے والی کماناں تے آلاتِ موسیقی اہ‏م نيں۔ منگول اپنے گھوڑے دا خون وی پیندے سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ لمبے فاصلے تک خوراک دے لئی رکے بغیر سفر کردے سن ۔
گھوڑے دے گوشت نو‏‏ں انسانی تے حیوانی خوراک دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ گھوڑے د‏‏ی کھل تو‏ں تیار ہونے والے جوندے، دستانے، جیکٹاں، ویہہ بال د‏‏ی گینداں تے دستانے وغیرہ شامل نيں۔
دیکھ بھال
گھوڑے سبزی خور جانور نيں تے گھاہ یا پتےآں تو‏ں اپنا پیٹ بھردے نيں۔ عموماً گھوڑے اپنے وزن دے 2 تو‏ں 2.5 فیصد تک خشک شدہ خوراک کھا جاندے نيں۔ یعنی 450 کلو وزنی گھوڑا تقریباً 11 کلو گھاہ روزانہ کھاندا ا‏‏ے۔ بعض اوقات چارے وچ غلہ ملیا ک‏ے وی دتا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے غلے دے نال نال خوراک دا نصف حصہ فیر وی پتےآں تے گھاہ پھونس اُتے مشتمل ہونا چاہیے۔
گھوڑے بہت زیادہ پانی پیندے نيں۔ عموماً گھوڑے اک دن وچ 38 تو‏ں 45 لیٹر تک پانی پی جاندے نيں۔ اگرچہ جنگل وچ گھوڑے سائبان دے بغیر رہنے دے عادی ہُندے نيں فیر وی انہاں نو‏ں بارش تے ہويا تو‏ں بچاؤ دے لئی کچھ سائبان چاہیے ہُندا ا‏‏ے۔ گھوڑےآں دے سماں د‏‏ی باقاعدہ دیکھ بھال ہُندی رہنے چاہیے۔ اس دے علاوہ مختلف بیماریاں تو‏ں بچاؤ دے لئی وی انہاں نو‏ں ادویات وغیرہ درکار ہُندیاں نيں۔ اس دے علاوہ گھوڑےآں دے لئی کھریرا وی بہت چنگا رہندا ا‏‏ے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:برکینا فاسو د‏‏یاں قومی علامات گٹھ:پالتو جانور گٹھ:ترکمانستان د‏‏یاں قومی علامات گٹھ:سبزی خور حیوان گٹھ:گھوڑے گٹھ:لیسوتھو د‏‏یاں قومی علامات گٹھ:مال مویشی گٹھ:منگولیا د‏‏یاں قومی علامات گٹھ:نائجیریا د‏‏یاں قومی علامات گٹھ:نیو جرسی د‏‏یاں علامات
مولا علی پہاڑی
جائزہ
thumb| 1793 وچ مولا علی ہل دا نظارہ thumb| شام دے وقت پہاڑی دا اک نظارہ مولا علی پہاڑی تقریبا اُچی اس د‏ی درگاہ تو‏ں پہاڑی دے تھلے تک 484 قدم نيں تے اس دے چاراں طرف 600 مقبرے ني‏‏‏‏ں۔
تریخ
پہاڑی دے نیڑے دا علاقہ انسان نو آبادیات‏ی زمانے تو‏ں آباد ا‏‏ے۔ کھدائی وچ اس جگہ دے نیڑے برتن ، لوہے دے اوزار تے انسانی ککڈ دے ٹکڑے ملے ني‏‏‏‏ں۔
1578 وچ ، قطب شاہی دربار دا اک خواجہ سرا یاقوت بیمار سی۔ اس نے خواب دیکھیا کہ سبز لباس وچ اک شخص نے اس تو‏ں کہیا کہ اوہ مولا علی پہاڑی دا دورہ کرے کیونجے علی پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے اس دا انتظار کر رہیا ا‏‏ے۔ اس دے خواب وچ یاقوت اس شخص دے نال پہاڑی اُتے گیا تے اس نے دیکھیا کہ علی پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے بیٹھیا ہويا اے تے اس نے اپنا ہتھ اک پتھر اُتے رکھیا ہويا ا‏‏ے۔ اگلی صبح ، یاقوت د‏‏ی بیماری ٹھیک ہوگئی تے پہاڑی اُتے اک پتھر ملیا ، جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اس اُتے علی دے ہتھ دے نشان سن ۔ اس واقعے دے بارے وچ سننے دے بعد ، سلطان نے پہاڑی دا دورہ کيت‏‏ا تے اک درگاہ نو‏‏ں پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے تعمیر کرنے دا حکم دتا۔ جو پتھر ملیا سی اوہ پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے واقع مزار وچ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ کبھے|thumb|220x220px| پس منظر وچ مولا علی ہل دے نال بازار دا نظارہ۔ ، حلقہ 1902 اس پہاڑی دا ناں 'مولا علی' رکھیا گیا سی ، جس دا مطلب اے 'مائی لارڈ علی' ، اس واقعے دے بعد۔ ایہ پتھر صوفیاں ، سنجیدہاں تے عرفانیاں دے لئی اس اعتقاد د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ہويا اے کہ اس پتھر وچ شفا بخش قوتاں ني‏‏‏‏ں۔ کبھے|thumb|220x220px| مولا علی کمان دے اک جلوس وچ ہاتھی اُتے سوار نظام ششم ، 1895 وچ ، مولا علی کمان دے نال ، پس منظر وچ قطب شاہی سلطاناں نے 17 رجب نو‏‏ں گولکنڈہ تو‏ں پہاڑی تک سالانہ یاترا دا آغاز کيت‏‏ا سی ، لیکن سن 16ی مسلماناں نے 1687 وچ حیدرآباد نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد ، تہوار عارضی طور اُتے رک گیا سی۔ وچ نظام حکمرانی، اس فیسٹیول وچ دو اہ‏م قومی تہواراں وچو‏ں اک بن گیا.
مولا علی درگاہ
thumb| درگاہ د‏‏ی طرف جانے والی پہاڑی دے آخر وچ آخری محراب thumb| سرپینٹائن روڈ گڈیاں دے لئی رکھی پہاڑی تک۔ thumb| ایہ پہاڑی جداں کہ نیڑے ہی اک پہاڑی تو‏ں دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ مولا علی درگاہ پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ سلطان ابراہیم قطب شاہ د‏‏ی طرف تو‏ں بنایا گیا سی تے مولا علی ، بداماد نبی محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے لئی وقف صرف درگاہ اے. اس دا داخلہ ہزاراں آئینہاں تو‏ں سجایا گیا اے تے ایہ حیدرآباد دے 11 میراثی تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک اے ، جس د‏‏ی نشاندہی ہڈا د‏‏ی "ہیریٹیج کنزرویشن کمیٹی" نے د‏‏ی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ سیاحتی تھ‏‏اں گٹھ:جغرافیہ حیدرآباد، بھارت گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:بھارت
زاخو
زاخو كوردستان دا اک شہر اے.
مگرمچھ چکمار کھچوپڑا
مگرمچھ چکمار کھچوپڑا سجرے پانی دا کھچوپڑا اے۔
گٹھ:کھچوپڑا
کولندا گرابار کیتاروویچ
کولندا گرابار کیتاروویچ (Kolinda Grabar-Kitarović) ایک کرویئشائی سیاست دان اے جو 19 فروری 2015ء توں کروشیا دے صدر دے فرائض سر انجام دے رہی اے۔ اوہ جمہوریہ دے صدر دے طور تے منتخب ہون والی پہلی خاتون تے اس دے نال نال سب توں کم عمر (46 سال) صدر وی اے۔
بیرونی رابطے
گٹھ:جم 1968 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:خواتین سربراہ ریاست گٹھ:خواتین وزرائے خارجہ گٹھ:کروشیا کے صدر گٹھ:کرویئشا دے وزیر خارجہ گٹھ:کروشیائی سفارتکار گٹھ:کروشیائی سیاسی خواتین گٹھ:کروشیا
حیات بخشی مسجد
حیات بخشی مسجد حیات بخشی بیگم مسجد یا حیات نگر گرینڈ مسجد ہندوستان دے شہر حیدرآباد دے نیڑے واقع حیات نگر وچ واقع اک مسجد ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر 1672 عبداللہ قطب شاہ گولکنڈہ دے پنجويں سلطان دے دور وچ کيتی گئی سی۔
ساخت تے فن تعمیر
مسجد عام قطب شاہی فن تعمیر وچ تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔ نال سرائے ، تکی مسافراں دے لئی اک ریسٹ ہاؤس۔ اس شبیہہ وچ پنج محراباں ، دو مینار تے نال ہی اک فریج تے پیراپیٹ شامل نيں جو کونے دے میناراں تو‏ں پھیلا ہويا بارہ رخا آرکیڈ گیلریاں دے آس پاس چلدا ا‏‏ے۔ نماز ہال اک اٹھائے ہوئے پلیٹ فارم اُتے قائم ا‏‏ے۔ پلیٹ فارم دے مشرقی طرف تے مسجد دے تھلے اک وضو ٹینک اے ۔ وڈے کمپلیکس وچ تقریباً 5 ایکڑ رقبے اُتے قبضہ ا‏‏ے۔ کارواں سرائے (ریسٹ ہاؤس) 150 میٹر بذریعہ 130 میٹر صحن ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ اس گیسٹ ہاؤس وچ 130 کمرے ني‏‏‏‏ں۔ ہتھی باولی (جس دا مطلب ہاتھی دا اچھی طرح اے ) ، مسجد دے شمال مشرق وچ اک بہت ہی وڈا کنواں ا‏‏ے۔
تنازعہ
مئی 2009 وچ ، محکمہ آثار قدیمہ تے عجائب گھر نے گریٹر حیدرآباد میونسپل کارپوریشن (جی ایچ ایم سی) تو‏ں اجازت حاصل کيتی کہ اوہ 1960 دے قدیم یادگاراں تے آثار قدیمہ د‏‏ی سائٹس تے باقی رہ جانے والے ایکٹ د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے حیات بخشی بیگم مسجد نو‏‏ں ختم کرنے والے 20 ڈھانچے نو‏‏ں توڑ ڈالے۔
حوالے
گٹھ:حیدرآباد، بھارت د‏‏ی عمارتاں و ساخات گٹھ:قطب شاہی طرز تعمیر گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ یادگار عمارتاں گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ سیاحتی تھ‏‏اں گٹھ:حیدرآباد، دکن د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:مسیتاں
صوبہ بوشہر
ایران براعظم ایشیاء دا اک دیس اے ، اس دیاں سرحداں پاکستان ، افغانستان ، ترکمانستان ، آذربائیجان ، آرمینیا ، ترکی ، عراق نال لگدیاں نیں ، آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان وی اس دی سرحد نال لگدی اے ، خلیج فارس تے بحیرہ قزوین (کیسپیئن) وی ایران سرحداں نال لگدے نیں ۔
ایران دے کل 31 صوبے نیں تے اس دے صوبےآں نوں شہرستاناں (ضلع)دی انتظامی ونڈ چ ونڈیا گیا اے ۔
صوبہ بوشہر ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اس دا راجگہڑ بوشہر شہر اے ۔
صوبہ بوشہر دے 9 شہرستان نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا گٹھ:صوبہ بوشہر
ولاسی کاؤنٹی
ولاسی امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
صوبہ کوریئنتس
ارجنٹائن براعظم دکھنی امریکہ دا اک دیس اے اس دے 24 انتظامی علاقے نین ۔ صوبہ کوریئنتس ارجنٹائن دے 24 علاقےآں چوں اک صوبہ اے اسدا انتظامی مرکز کوریئنتس شہر اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
الزبير
الزبير عراق دا اک شہر اے.
ولیمسن کاؤنٹی، ٹیکساس
ولیمسن امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
نیرو
نیرو (15 دسمبر، 37 – 9 جون، 68) روم دا بادشاہ سی۔ اس دی ماں روم دے پہلے بادشاہ اگسٹس دے پڑپوتی سی۔ اک بہت ہی ابھلاشی سی۔ اس نے اپنے ماما بادشاہ کلاؤڈیئس نال ویاہ کر لیا اتے اپنے نویں شوہر نوں اس گل تے راضی کر لیا کہ اوہ نیرو نوں اپنا جانشین اعلان کر دے۔ نیرو نوں چھیتی گدی دا وارث بناؤن دے لالچ وچ اس نے کلاؤڈیئس نوں زہر دے کے مار دتا ।
بادشاہ
روم دے واسیاں نے نیرو دا استقبال اتے حمایت کیتی اتے اس نے اپنے گرو دی مدد نال ودھیا ترھیکے نال راج کیتا پر چھیتی ہی اس وچ اوگن پیدا ہو گئے۔ نیرو نے بہت سارے قتل اپنے لالچ جاں ویاہ دے کارن کر دتیاں جس نال لوکاں وچ اس متعلق نفرت ودھ گئی۔ سال 64 وچ روم شہر وچ بھینکر اگّ پھیل گئی جس دیاں لاٹاں نال سارا شہر سڑ کے سواہ ہو گیا۔ جدوں اگّ پھیل رہی سی تاں نیرو اس دا سرنگی وجا کے نظارہ دیکھ رہا سی۔ کجھ لوکاں دا یقین سی کہ ایہہ اگّ نیرو نے آپ لگائی اے۔ جدوں اگّ بجھ گئی تاں نیرو نے اپنے واسطے اک بہت ہی خوبصورت محل بنایا۔ بہت سارے ٹیکس، برائییاں اتے ہور کرتوتاں دے کارن لوکاں وچ بغاوت پھیلن لگی ۔
سپین نے روم تے حملہ کر دتا اس حملے وچ نیرو دے سپاہی وی رل گئے تے نیرو نے دیس چھڈنا پیا۔ گرفتاری توں بچن لئی اس نے خودکشی کر لئی۔
حوالے
گٹھ:روم گٹھ:رومی سلطنت گٹھ:بادشاہ
ماٹا ماٹا
ماٹا ماٹا اک سمندری کھچوپڑا اے۔
ہوچی منہ شہر
ہو چی منہ شہر ویتنام دا سبتوں وڈا شہر اے ، اسدا پرانا ناں سائیگون سی ۔1887ء توں 1901ء تک - فرانسیسی ہندچینی دا راجگڑھ ۔ 1955ء توں 1975ء تک - دکھنی ویتنام دا راجگڑھ ۔
17ویں صدی عیسوی چ ویتنام دے مل توں پہلاں ایہ شہر پرےنوکور نال کھیمر (کمبوڈیا) دی اہم بندرگاہ سی ۔ سائیگون دے ناں نال ایہہ شہر  فرانسیسی ہندچینی  چ فرانسیسی کالونی کوچن چین دا راجگڑھ رہیا تے بعد چ 1955 توں 1975 تک دکھنی ویتنام لوکراج دا راجگڑھ رہیا ۔  2 جولائی 1976ء چ  سائیگون نوں نالدے صوبہ گیا دینہ نال رلا دتا گیا تے اسدا سرکاری ناں ہو چی منہ دے ناں اتے ہوچی منہ شہر رکھ دتا گیا ۔ پر ہجے وی سائیگون ناں بوہت ورتیا جاندا اے ۔
میٹروپولیٹن علاقہ ، جہڑا ہوچی منہ شہر میٹروپولیٹن علاقہ، تھو ڈاؤ موٹ ، ڈائی آن ، بیئن ہوآ تے نالدے فصبےآں اتے مشتمل اے ،اسدی لوک گنتی 90،00،000 توں ودھ اے ایداں ایہ ویتنام چ سبتوں سنگھنی لوک گنتی علاقہ بن دا اے ۔2025 چ شہر دی لوک گنتی دا آنکڑا 1،39،00،000 اے ۔
ناں
ہوچی منہ شہر دے تریخ چ وکھرے ویلےآں چ وکھرے ناں سن ، جہڑے ایتھے  وسن آلیاں وکھریاں نسلی ، رہتلی تے سیاسی ٹولیاں دسدے نیں ۔ 1690ء دے دہاکے چ  ہوئی دے نگویین راجہ نے اک ویتنامی نواب نگویین ہوئی کانہہ نوں دریائے میکانگ دے طاس تے دوالے دے علاقےآں ویتنامی انتظامی ڈھانچہ بنان لئی  گھلیا ۔شہر تے علاقے دا کنٹرول ویتنامیاں کول آگیا ، جنہاں نے شہر دا ناں گیا ڈنہہ( Gia Định (嘉定)  رکھیا ۔ ایہ ناں 1860ء دے دہاکے چ فرانسیسی مل ماری تک رہیا ،  فرانسیسی مل ماراں نے شہر دا ناں سائیگون رکھیا ۔ 1975ء چ کیمونسٹاں دے دکھنی ویتنام اتے مل مگروں چھیتی ای شہر دا ناں ہوچی منہ کر دتا گیا ، جہڑا اتلے ویتنامی آگو ہو چی منہ دے ناں اتے رکھیا گیا سی ۔ اج وی سائیگون ناں دیس چ تے دیس دے باہر ورتیا جاندا اے ۔
جغرافیہ
ہوچی منہ شہر چڑھدے دکھن ویتنام چ ، راجگڑھ ہنوئی توں 1760 کلومیٹر دکھن چ اے ۔ اسدی دی سمندر تدھر توں اوسط اچائی 19 میٹر اے ۔ اسدیاں ولگناں اتلے چ صوبہ بنہہ ڈوآنگ تے صوبہ ٹے نینہہ ، چڑھدے چ صوبہ ڈونگ نائی تے صوبہ با رئیاوونگ ٹاؤ نال ، لہندے چ صوبہ لونگ آن تے دکھن چین سمندر (15 کلومیٹر لمبا ساحل) نال لگدیاں نیں ۔  شہر دا رقبہ 2،095 مربع کلومیٹر اے ، جہڑا ویتنام دی کل تھاں دا 0.63% بندا اے ۔
موسم
شہر دا موسم ٹراپکی اے ،خاص کر ٹراپکی سوانا (گلّا تے سکا موسم) موسم ، 78-82% اوسط نمی نال. سال دو  جدے موسماں چ ونڈیا ہویا اے ، مینہہ دا موسم ، جس چ اوسط سالانہ مینہہ 1800 ملی میٹر وردا اے تے سال چ  150 دے نیڑے مینہہ دے دن ہندے نیں ، عام طور اتے مینہہ مئی توں اکتوبر دے اخیر تک وردا اے ۔ سکا موسم دسمبر توں اپریل تک ہندا اے ۔  اوسط درجہ حرارت  28 ڈگری سینٹی گریڈ رہندا اے ، جس چ سال تھوڑا جہا اتار چڑھا ہندا اے ۔ ودھ توں ودھ ریکارڈ درجہ حرارت  اپریل چ 40 ڈگری سینٹی گریڈ تے گھٹ توں گھٹ جنوری چ 13.8 ڈگری سینٹی گریڈ سی ۔ شہر چ سورج دی دھپ سال چ  2،400 توں 2،700 گھینٹے چمکدی اے ۔
سیاسی تے انتظامی سسٹم
ہوچی منہ شہر ویت نام دے صوبے برابر میونسپلٹی اے ۔2003ء توں شہر 24 انتظامی حصےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں چوں 5 (رقبہ 1،601 مربع کلومیٹر) دیہی (huyện) نیں ۔ دیہی ضلعے نہا بی ، کان گیو ، ہوک مون ، کو چی تے بنہہ چانہہ نیں ۔ اک دیہی ضلع کومون (Xã) تے ٹاؤن شپ (Thị trấn) اتے مشتمل ہندا اے ۔ باقی ضلعے (رقبہ 494 مربع کلرمیٹر) شہری تے مضافاتی نیں ۔ اینہاں چ ضلع 1 توں ضلع 12 تک تے ٹان بنہہ ، بنہہ تھانہہ ،پھو نہوآن ، تھو ڈوک ، بنہہ ٹان ، ٹان پھو  تے گو واپ نیں ۔دسمبر 2006 توں شہر دے 259 وارڈ ، 58 کومون تے 5 قصبے (ٹاؤن شپ) نیں ۔
لوک کمیٹی
ہو چی منہ شہر پیپلز کمیٹی ،شہر دی اک 13 رکنی ایگزیکٹو کونسل اے ۔ اسدا ہن دا چیئرمین  لی ہوآنگ چوآن اے ۔ اس کمیٹی چ کئی وائس چیئرمین تے چیئر وومین ہندیاں نیں ، جہڑے شہر دے مختلف محکمےآں دے ذمہ دار ہندے نیں ۔ شہری حکومت دی لیجسلیٹیو یاں قنّون ساز شاخ نوں پیپلز کونسل آکھیا جاندا اے جس چ 95 ڈیپوٹی یاں رکن ہندے نیں ۔دونے پیپلز کمیٹی تے پیپلز کونسل ، شہر دے کیمونسٹ پارٹی دے ہیٹھ ہندے نیں ، جسدا ہن دا  سیکٹری لی تھانہہ ہائی اے ۔ پیپلز کمیٹی دا چیئرمین  شہر دی حکومت چ دوجی پوزیشن اتے تے پیپلز کونسل دا چیئرمین تیجی پوزیشن اتے ہندا اے ۔
ڈیموگرافی
شہد دے واسیاں نوں عام طور اتے  سائیگونی انگریزی چ  "Saigonese" فرانسیسی چ "Saigonnais" تے ویتنامی چ"dân Sài Gòn"  آکھیا جاندا اے ۔ چینی ہوآ گھٹ گنتی دے لوک  چینی بولی دے مختلف لہجے (ہاکا ، کنٹونی وغیرہ) بولدے نیں  تے مندارین چینی کجھ لوک ای بولدے نیں ۔ انگریزی وی کافی بولی جاندی اے خاص کر سیاحتی تے کاروباری سیکٹر چ  غیرملکیاں نال ، اینج انگریزی ایتھے دی دوجی وڈی بولی بن گئی اے ۔ ہوچی منہ شہر دے تن وڈے مذہب ماہایانا بدھ مت ، تاؤازم تے کنفیوشیئن ازم نیں ، جہڑےکہ اکثر اک ای مندر چ اکٹھے منا لئے جاندے نیں ، ویتنامی تے چینی اینہاں روایتی مذہبی رسماں نوں بوہت مندے نیں ۔ شہر چ رومن کیتھولک سعائی وی کافی گنتی چ (شہر دی لوک گنتی دا 10% دے نیڑے) نیں ۔ دوجیاں مذہبی گھٹ گنتیاں چ ہوا ہوا، کاؤ دائی ، پروٹسٹینٹ ، مسلمان ، ہندو تے بہائی نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
چار کمان
کبھے|thumb| چار کمان [[چار مینار (حیدر آباد)|چار مینار تو‏ں ]] چار کمان (یعنی چار دروازے) ہندوستان دے شہر حیدرآباد وچ چار تاریخی ڈھانچے نيں ۔ ایہ چار مینار دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ چارمینار د‏‏ی تکمیل دے بعد ، اس دے شمال وچ تقریبا 75 75 میٹر دے فاصلے اُتے ، چارکمان دے ناں تو‏ں مشہور چار بلند محراباں 1592 وچ تعمیر کيتیاں گئیاں۔
چاراں محراباں دے ناں چارمینار کمان ، ماچلی کمان ، کلی کمان تے شیرِ بتل د‏‏ی کمان نيں ۔ Charkaman is notified as a heritage structure by INTACH
حوالے
گٹھ:قطب شاہی طرز تعمیر گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ یادگار عمارتاں گٹھ:بھارت
ضلع اسلام آباد
ضلع اسلام آباد وفاقی حکومت پاکستان دے تھلے اک ضلع اے ۔ ایس ضلعے وچ پاکستان دا راجگڑھ اے ۔ ایس ضلعے دا رقبا 1165.5 مربع کلومیٹر تے لوک 955,627 توں ودھ نیں ۔ ضلع اسلام آباد پنجاب دے ضلع راولپنڈی دے رقبے وچ بݨایا گیا اے ۔
آلا دوالا
ضلع اسلام آباد دے لمے پاسے ضلع راولپنڈی، چڑھدے پاسے کشمیر، اتلے پاسے ہزارا دا ضلع ایبٹ آباد اے ۔ ٹلہ چرونی ضلع اسلام آباد دی سبھ توں اچی تھاں اے ۔
تریخ
ضلع اسلام آباد ٹیکسلا رہتل دیاں تھاواں وچ سی ۔
بولی
ضلع اسلام آباد وچ پنجابی تے اردو زباناں بولیاں جاندیاں نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ضلع اسلام آباد گٹھ:پاکستان دے ضلعے
چک 423 ای بی
چک 423 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
بچےآں دی قربانی
بچےآں د‏‏ی قربانی دے پس پردہ تصورات
بچےآں د‏‏ی قربانی چاں کہ عالمی سطح اُتے انجام پائی اے، اس لئی اس دے پس پردہ تفصیلات دے حساب تو‏ں مختلف رہے ني‏‏‏‏ں۔ اہ‏م عناصر عقائد تے مذہبی فریضے د‏‏ی انجام دہی رہے ني‏‏‏‏ں۔ بھارت جداں ملک وچ جتھ‏ے اج وی کم ہی سہی مگر قانونی روک ٹوک دے باوجود بچےآں د‏‏ی قربانی رائج اے، اس دے پس پردہ چند تصورات اس طرح رہے نيں:
بچےآں د‏‏ی قربانی د‏‏ی تریخ
بچےآں د‏‏ی قربانی د‏‏ی تریخ ہزاراں سالاں تو‏ں چلدی آئی ا‏‏ے۔ ایہ کئی ملکاں نو‏‏ں تہذیباں وچ رائج رہی ا‏‏ے۔ چاں کہ بچے عمومًا اپنا دفاع خود نئيں کردے، اس لئی بالغاں دے مقابلے ایہ عمل انہاں بچےآں دے لئی سہل ا‏‏ے۔ اُتے اس رسم و رواج وچ ماں باپ د‏‏ی کئی بار مرضی شامل رہی وی تے کدی کدی ایہ عمل جبری طور اُتے وی انجام پایا اے جس وچ ماں باپ د‏‏ی مرضی دا کچھ عمل دخل نئيں سی۔ حالاں کہ بیشتر ملکاں وچ ایہ رسم ہن مفقود اے، اُتے بھارت جداں کچھ ملکاں وچ ایہ رسم اج وی پنڈ دیہاتاں تے قبیلے وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بچےآں د‏‏ی قربان گاہ د‏‏ی دریافت 2011ء وچ پیرو وچ ہوئی۔ اس مقام اُتے شاید 140 بچےآں نو‏‏ں قربان کیتا گیا سی۔ ماہرین دے مطابق قربان کیتے جانے والے انہاں بچےآں د‏‏ی عمر پنج تو‏ں 14 برس دے درمیان سی۔ ايس‏ے طرح دے شواہد قدیم میکسیکو وچ ملے۔
حوالے
گٹھ:بچےآں د‏‏ی قربانی گٹھ:مذہب تے تشدد گٹھ:رہتل
بیوفورٹ پیمانہ
کبھے|300px|thumb|Force 12 at sea
تریخ
پہلے ایہ پیمانہ بنیادی طور اُتے سمندر وچ استعمال کیتا جاندا سی، لیکن اس وچ تبدیلی د‏‏ی جا چک‏ی اے تے ہن ایہ پیمانہ سمندر دے نال نال خشکی اُتے وی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اس پیمانے د‏‏ی مدد تو‏ں کوئی شخص جھکڑاں دے اثرات د‏‏ی خبر رکھدے ہوئے اک چارٹ د‏‏ی مدد تو‏ں انہاں د‏‏ی خاصی حد تک درست رفتار معلوم کر سکدا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ہويا جو درخت د‏‏ی شاخاں توڑ ڈالتی ا‏‏ے۔ بیوفورٹ پیمانے اُتے اس دا نمبر 8 ا‏‏ے۔ تیز ہواواں یا جھکڑاں د‏‏ی رفتار د‏‏ی زیادہ درست پیمائش دے لئی ہور جدید آلات استعمال کیتے جاندے نيں۔
پائیتھن
پائیتھن سپاں دا اک ٹبر اے جنہاں دا زہر نہیں ہوندا۔ ایہ افریقہ، ایشیاء تے اسٹریلیا دے واسی نیں تے دنیا کج وڈے سپ ایہناں دے ٹبر چوں نیں۔
بیوفورٹ پیمانہ
باہرلے جوڑ
گٹھ:خطرےآں دے پیمانے
گٹھ:بحری موسمیات تے جہاز رانی
گٹھ:پیمانے گٹھ:ہوا
صوبہ کاردوبا
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
صوفیہ بیدار
صوفیہ بیداراک پنجابی شاعرہ تے کالم نگار نیں ۔ گٹھ:پنجابی شاعر
ضلع ال بوریکہ
ال بوریکہ یمن دا اک ضلع اے۔
ولسن کاؤنٹی، ٹیکساس
ولسن  امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
کین دا سپ تؤن والا کھچوپڑا
کین دا سپ تؤن والا کھچوپڑا اک عام کھچوپڑا اے۔
گٹھ:کھچوپڑا
سلێمانی
گٹھ:عراق دے شہر گٹھ:عراق دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
چڑیاں
چڑیاں پنچھیاں دی اک وڈی پتی اے جیدے وچ ادھ توں ود پنچھی آندے نیں۔ ایہناں نوں گانوالے پنچھی وی کیا جاندا اے۔ ایدے وج 5000 توں ود پنچھی نیں تے ایہدے وچ 110 دے نیڑے ٹبر آندے نیں تے ایہ سارے پنچھیاں دا ادھ بندے نیں۔ چڑیاں نوں اگے تن نکیاں پتیاں وچ ونڈیا گیا اے۔
ناں
چڑیاں گھر والی چڑی توں تے عام نکے پنچھی نوں وی چڑی کیندے نیں۔
وکھالہ
ایس پتی دے پنچھی دوسریاں پتیاں نالوں نکے ہوندے نیں۔ موٹی چنجوالا کاں چڑیاں پتی دا سب توں وڈا پنچھی اے جیہڑا 1.5 کلو تے 70 سینٹی میٹر دا اے تے سب توں نکا نکی پوچھلوالا ڈاڈا 4.2 گرام تے 6.5 سینٹی میٹر دا اے۔
ٹروپیڈولامس ہٹونی
ٹروپیڈولامس ہٹونی وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
زنجان
ایران براعظم ایشیاء دا اک دیس اے ، اس دیاں سرحداں پاکستان ، افغانستان ، ترکمانستان ، آذربائیجان ، آرمینیا ، ترکی ، عراق نال لگدیاں نیں ، آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان وی اس دی سرحد نال لگدی اے ، خلیج فارس تے بحیرہ قزوین (کیسپیئن) وی ایران سرحداں نال لگدے نیں ۔
ایران دے کل 31 صوبے نیں تے اس دے صوبےآں نوں شہرستاناں (ضلع)دی انتظامی ونڈ چ ونڈیا گیا اے ۔
صوبہ زنجان ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اس دا راجگہڑ زنجان شہر اے ۔
صوبہ زنجان دے 7 شہرستان نیں ۔
ونکلر کاؤنٹی
ونکلر امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
صوبہ چوبوت
ارجنٹائن براعظم دکھنی امریکہ دا اک دیس اے اس دے 24 انتظامی علاقے نین ۔ صوبہ چوبوت ارجنٹائن دے 24 علاقےآں چوں اک صوبہ اے اسدا انتظامی مرکز راوسون شہر اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
کتاب الاصنام
کتاب الاصنام ابن الکلبی دی مشہور تصنیف اے جو خطہ عرب دے قدیمی پرستش دے بتاں دی تفصیل و حالات اُتے لکھی گئی اے۔
متن
اِس کتاب وچ خطہ عرب دے پرستش دے قدیمی بتاں تو‏ں متعلق مفصل واقعات تے تاریخ موجود اے۔ کعبہ وچ زمانہ جاہلیت وچ موجود 360 بتاں دی تفصیل وی ملدی اے۔ زمانہ جاہلیت وچ کثرت پرستی تے شرک دا ثبوت وی ملدا اے۔
خطہ عرب دے قدیمی اصنام
قرآن مجید وچ مذکور خطہ عرب دے قدیمی بت لات، العزیٰ، ہبل، ود، سواع، یعوق، نسر، یغوث دے متعلق وی کتاب الاصنام وچ تفصیل موجود نيں۔
اشاعت
مصری لغت شناس احمد زکی پاشا نے دمشق دے اک قدیمی کتب خانہ وچ کتاب الاصنام دا قلمی مخطوطہ تلاش کیتا جو پہلی بار 1924ء وچ تے تیسری بار 1995ء وچ قاہرہ دے دارالکتب المصریہ نے 131 صفحات اُتے شائع ہوئی۔
حوالے
گٹھ:اسلامی ادب گٹھ:بارہویں صدی دے مخطوطات گٹھ:سعودی عرب وچ مذہب گٹھ:عربی علم الاساطیر گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب گٹھ:کتاباں
بمر لوک
بمر لوک جاں برمی لوک، برما دا سبھ توں وڈا نسلی گروہ ہے۔ برما دے دو-تہائی لوک اس گروہ دے ہی میمبر ہن۔ برمی لوک زیادہتر اراودی دریا دے جلسمبھر(نکاسی طاس) علاقے وچّ رہندے ہن اتے اوہ برمی بولی بولدے ہن۔ عالمی پدھر اتے جیکر ویکھیا جاوے تاں 2010 وچّ برمی لوکاں دی گنتی 3 کروڑ سی۔
وجود
منیا جاندا ہے کہ برمی لوکاں دا مول تھاں چڑھدا ایشیا ہے۔ ممکن ہے کہ اسدی شروعات موجودہ دکھنی چین دے یونان صوبے وچّ ہوئی ہووے، جتھے اج توں 1200-1400 سال پہلاں ایہناں دے پوروج اتلے برما وچّ اراوتی دریا دی وادی وچّ آ وسے۔ ہولی-ہولی ایہہ پورے اراودی دریا دے علاقے وچّ پھیل گئے۔ اتھے پہلاں توں ہی کجھ قبیلے رہندے سن، جویں کہ مون لوک اتے پیو لوک، جو جاں تاں اتھوں کڈ  دتے گئے تے جاں اوہ برمی لوکاں وچّ ہی مل گئے۔
بولی
برمی بولی (မြန်မာဘာသာ MY မြန်မာMY ဗမာ,  میانمار دے لوکاں دی قومی بولی ہے۔ ایہہ مکھ طور تے 'برہمدیش' (برما دا سنسکرت نام) وچّ بولی جاندی ہے۔ میانمار توں علاوہ اس دی حد نال لگدے بھارتی صوبیاں آسام، منی پور اتے انڈیمان اتے نکوبار جزیرےآں وچّ وی کجھ لوک اس بولی دی ورتوں کردے ہن۔ برمی بولی تبتی بولی نال تعلق رکھدی ہے اتے چینی تبتی بولیاں -پروار دا حصہ ہے۔ برمی وچّ اجیہے کئی دھرم متلق شبد ہن جو سنسکرت جاں پالی بولی توں آئے ہن۔
پہراوا
برمی زنانیاں اتے مرد دوویں سریر دے ہیٹھلے حصے تے لونگئی ناں دی لونگی پہندے ہن۔ اہم موقعیاں 'تے تینویاں سونے دے گہنے، ریشم دے رومال-دپٹے اتے جیکٹ پہندیاں ہن۔ مرد اکثر 'گاؤنگ باؤنگ' نام دیاں پگاں اتے 'تائکپون' نانمک بند گلے والی جیکٹ پہندے ہن۔ عورتاں اتے مرد دوویں 'ہنیات فنت' نام دی مخملی جتی پہندے ہن۔ جدیدیت کرکے ہن 'جاپانی جتی' ورتی جان لگّ پئی ہے۔
باہری جوڑ
گٹھ:میانمار گٹھ:لوک گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:میانمار دے نسلی گروہ گٹھ:میانمار دی تریخ گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016 گٹھ:لوک گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ: ایشیا دے نسلی گروہ
ڈرونگو
ڈرونگو چڑیاں دے اک ٹبر دا ناں اے جیدے وچ 24 ونڈاں نیں۔
ڈگلس ایڈمس
ڈگلس نوئل ایڈمز (11 مارچ 1952 – 11 مئی 2001) اک انگریزی لکھاری، سکرپٹ لکھاری اتے ناٹک کار سن۔
ایڈمز نے "دا ہائیچائکرس گائیڈ ٹو د گلیکسی" کتاب لکھی، جسدی شروعات 1978 وچ بیبیسی ریڈیو کامیڈی دے طور تے پنج بکس دی "ترکونی" وچ ترقی یافتہ ہون توں پہلاں کیتی گئی سی، جو اپنے جیون دور وچ 15 ملیان توں ودھ کاپیاں ویچن اتے اک ٹیلیوژن لڑی، کئی سٹیج دے ناٹک، کامکس، اک کمپیوٹر گیم، اتے 2005 وچ اک فیچر فلم بنی۔ یونائیٹڈ ریڈیو وچ ایڈمز دا یوگدان نوں ریڈیو اکادمی دے ہال آف فیم وچ منایا جاندا اے۔
ایڈمز نے Dirk Gently's Holistic Detective Agency (1987) اتے The Long Dark Tea-Time of the Soul (1988)، اتے The Meaning of Liff (1983) دی تریخ دا سہِ-لیکھ، The Deeper Meaning of Liff (1990)، Last Chance to See (1990)، اتے ٹیلیوژن لڑی دے Doctor Who لئی تن کہانیاں لکھیاں؛ اسنے 1979 وچ شو دے ستارویں سیزن لئی سکرپٹ ایڈیٹر دے طور تے وی کم کیتا۔ اسدی اک ادھوری ناول، جس وچ ادھورے ناول شامل ہن،نوں 2002 وچThe Salmon of Doubt وجوں شائع کیتا گیا۔
ایڈمز ماحول اتے سنبھال لئی اک ایڈووکیٹ سی، فاسٹ کاراں، کیمرے، تکنیکی نوینتا اتے ایپل میکنتوش، اتے اک "عقیدت مند ناستک" دے اک پریمی۔
دھرم تے ناستکتا اپر وچار
ایڈمز نے اپنے آپ نوں "کرانتک ناستک" کیہا اتے زور دین لئی "انقلابی" کیہا اتے اس لئی اس توں ایہہ نہیں کیہا جاویگا کہ اس نوں ناستک سی اسنے امریکی ناستکاں نوں دسیا کہ اس نے اس حقیقت نوں ظاہر کیتا کہ اوہ اصل وچ اسدا مطلب سی۔ اس نے اک سنویدنشیل چکڑ دی سوچ کیتی جو اک سویر اٹھدا اے اتے سوچدا اے، "ایہہ اک دلچسپ دنیا اے جو میں اپنے آپ نوں لبھّ لیندا ہاں - میرے لئی اک دلچسپ موہ اے - میرے لئی ایہہ چنگی نہیں اے، اے نہ؟ اصل وچ ایہہ مینوں بہت ودھیا ڈھنگ نال فٹ کردا اے، اس وچ میرے کول ہونا ضروری اے! " اپنے نظریہ نوں درساؤن لئی کہ پرماتما لئی ودھیا ترکیب دلیل اک بھرم سی۔
اوہ انسانی معاملیاں اُتے اس دے اثر کارن دھرم ولوں موہیا رہا۔ "میں اس تے پکڑ اتے پریشان رکھنا پسند کردا ہاں۔ میں سالاں دوران اس بارے بہت سوچیا اے کہ ایہہ موہ میرے لکھائی وچ پھیلن لئی تیار اے۔"
نجی زندگی
ایڈمز 1981 دے درمیان اپر سٹریٹ، آئسنگٹن، اتے کجھ سکنٹاں وچ ڈنکن ٹیریس چلے گئے، 1980 دے اخیر وچ۔۔
ایڈمز اتے بیلسن دی اک لڑکی، پولی جین روکیٹ ایڈمز، 22 جون 1994 نوں پیدا ہوئے، تھوڑھی دیر بعد ایڈمس 42 بن گئے۔ 1999 وچ پروار لندن توں کیلیفورنیا دے سانٹا باربرا تک رہن چلے گئے جتھے اوہ اپنی موت تک جیؤندے رہے۔ انتم-سنسکار توں بعد جین بیلسن اتے پولی ایڈمز لندن پرط آئے۔ جین دی موت 7 ستمبر 2011 نوں کینسر دی سی، جو 59 سال دی سی۔
موت
کیلیفورنیا دے مونٹیٹیٹو وچ اک پرائیویٹ جم وچ اپنی ریگولر کسرت توں آرام کرن توں بعد ایڈمز دی بیماری 11 مئی 2001 نوں 49 سال دی عمر وچ دل دا دورہ پین کارن موت ہو گئی سی۔ اس نے انجانے نال کارونری ناڑیاں دی سنکچت کمی دا ساہمنا کیتا، جس نال مائیوکارڈیئل انفارکشن اتے گھاتک کارڈیاک ایریتھمیا پیدا ہو گیا۔ ایڈمز 13 مئی نوں ہاروے موڈ کالج وکھے شروع ہون والے پڑائ اُتے پہنچن دے کارن سن۔ اس دا سسکار 16 مئی نوں سانٹا باربرا وچ ہویا سی جون 2002 وچ اتری لنڈن دے ہائیگیٹ قبرستان وچ اس دیاں استھیاں رکھیاں گئیاں سن۔ اک یادگار دی سیوا 17 ستمبر 2001 نوں سینٹ مارٹن-ان-د-پھیلڈز چرچ، ٹرپھللاگ سورور، لنڈن وچ ہوئی سی۔ ایہہ بیبیسی ولوں ویب اُتے براڈکاسٹ پہلی چرچ سیوا اے۔ سیوا دی ویڈیو کلپ ڈاؤنلوڈ لئی بیبیسی دی ویبسائیٹ اُتے اجے وی مہیا ہن۔
2011 وچ، اللنگٹن وچ پیپلز پلیکز دے موضوعاں دی چون کرن لئی 3،000 توں ودھ لوکاں نے اک عوامی ووٹ وچ حصہ لیا؛ ایڈمز نوں 489 ووٹاں ملیاں۔
11 مارچ 2013 نوں ایڈمز دے 61 ویں جم دن نوں اک گوگل ڈوڈل نال منایا گیا۔
2018 وچ، جوہن لوئڈ نے بی ایسّ بی ایسّ ریڈیو چار ڈوکومینٹری آرچیو 4 دے اک گھنٹہ-لمبے ایپیسوڈ پیش کیتا، جس وچ ایڈمس دے پرائیویٹ پتراں دی چرچہ کیتی گئی، جو کہ سینٹ جانز کالج، کیمبرج وچ منعقد کیتی گئی۔ ایہہ ایپیسوڈ آنلائین مہیا اے۔
برازیل وچ اک گلی ایڈمس دے اعزاز وچ رکھیا گیا اے۔
چک 187 ای بی
چک 187 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
ضلع المولا
المولا قازقستان دا اک ضلع اے۔
ٹروپیڈولامس واگلری
ٹروپیڈولامس واگلری وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
وانگا
وانگا چڑیاں دے اک ٹبر دا ناں اے جیدے وچ 22 ونڈاں نیں۔ ایہ نکے توں مدھرے ناپ دے پنچھی نیں جیہڑے مڈغاسکر تے کومورو وچ ای ہوندے نیں۔
نیوگنی دا سپ تؤن والا کھچوپڑا
نیوگنی دا سپ تؤن والا کھچوپڑا اک کھچوپڑا اے۔
سلفیہ
سَلَفیہ یا سلفی‌، اہل سنت وچ پیدا ہونے والے اس مذہبی تے سماجی تفکر نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو مسلماناں دیاں مشکلاں دا حل سَلَف (قدیم مسلماناں) د‏‏ی پیروی وچ لبھدے نيں۔ سلفیہ پیغمبر اسلامؐ تو‏ں منسوب اک حدیث تو‏ں استناد کردے ہوئے اسلامی دور حکومت کیت‏‏ی پہلی تن صدیاں نو‏‏ں اسلامی رہتل دا نمونہ قرار دیندے نيں تے اس دور وچ زندگی گزارنے والےآں نو‏‏ں دینی امور وچ قابل تقلید قرار دیندے نيں۔
سلفیاں دے مطابق قرآن تے سنت د‏‏ی تفسیر وچ صرف تے صرف صحابہ، تابعین تے انہاں د‏‏ی پیروی کرنے والےآں د‏‏ی تفسیر معتبر ا‏‏ے۔ سلفی عقل نو‏‏ں حجت نئيں سمجھدے۔ اس بنا اُتے دینی تعلیمات نو‏‏ں سمجھنے وچ صرف تے صرف قرآنی آیات تے پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی احادیث اُتے تکیہ کردے نيں۔
توحید اُتے سلفیاں دے اعتقاد دے مطابق بہت سارے مسلما‏ن مشرک‌ نيں۔ ابن ‌تیمیہ، ابن‌ قیم جوزیہ، محمد بن عبد الوہاب، محمد شوکانی تے رشید رضا اس فرقے دے اہ‏م ترین نظریہ ‌پردازاں وچ شمار ہُندے نيں۔ دور حاضر دے مشہور ترین سلفی فرقےآں وچ وہابیت، اِخوان‌المسلمین تے دیُوبندیہ دا ناں لیا جا سکدا ا‏‏ے۔
دور حاضر دے تکفیری گروه من جملہ طالبان، القاعدہ تے داعش سلفیاں دے انہاں اعتقادات دے پیداوا‏‏ر نيں جو اپنے علاوہ تمام مسلماناں نو‏‏ں کافر سمجھدے ہوئے انہاں دے نال جہاد کرنے نو‏‏ں اپنا وظیفہ سمجھدے نيں۔
تعریف
سَلَف لغت وچ قدماء نو‏‏ں کہندے نيں۔ سَلَفیّہ اک ایسا گروہ اے جنہاں دا دعوا اے کہ اوہ "صدر اسلام دے مسلماناں" دے پیروکار نيں۔ ایتھ‏ے اُتے سلف تو‏ں مراد کونسے لوک نيں، انہاں دے درمیان اختلاف پایا جاندا اے، لیکن انہاں د‏‏ی اکثریت "سلف صالح" تو‏ں اسلامی دور دے پہلے تن صدیاں وچ زندگی بسر کرنے والے یعنی پیغمبر اسلامؐ، صحابہ، تابعین تے تابع تابعین) مراد لیندے نيں۔ اس سلسلے وچ اوہ پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی اک حدیث تو‏ں استناد کردے نيں جس وچ آپ نے فرمایا: "لوکاں وچ سب تو‏ں بہتر لوک میرے ہ‏معصر نيں، فیر انہاں دے بعد آنے والے تے فیر انہاں دے بعد آنے والے نيں"۔
سلفیہ ہر اس چیز نو‏‏ں بدعت سمجھدے نيں جو پیغمبر اکرمؐ دے کسی صحابی دے گفتار دے مخالف ہوئے۔
فکری تے اعتقادی خصوصیات
سلفیاں دے بعد فکری تے اعتقادی خصوصیات درج ذیل نيں:
قرآن تے حدیث اُتے تاکید تے عقل د‏‏ی تضعیف
سلفی قرآن تے حدیث نو‏‏ں عقل اُتے ترجیح دیندے نيں۔ ابن‌ تیمیہ جو انہاں دے پیشواؤاں وچو‏ں نيں، دا نظریہ ایہ اے کہ دینی تعلیمات من جملہ اصول دین تے فروع دین نو‏‏ں سمجھنے دے لئی قرآن تے سنت دے علاوہ کوئی تے راستہ نئيں ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق عقلی دلائل مستقل طور اُتے انہاں د‏‏ی کوئی حیثیت نئيں اے تے عقل دا کم صرف دینی متون د‏‏ی تصدیق، اعتراف تے انہاں د‏‏ی تقویت کرنا ا‏‏ے۔
ظاہر گرایی
سلفی صرف قرآن دے ظاہر تو‏ں استناد کردے نيں تے آیات وچ کِسے قسم د‏‏ی تأویل تے تفسیر نو‏‏ں صحیح نئيں سمجھدے نيں۔ مثال دے طور اُتے آیت "" دا ظاہری معنا ایہ اے کہ خدا کسی تخت اُتے تکیہ لگائے ہوئے اے، دے بارے وچ کہندے نيں کہ واقعاً خدا دے لئی اک عرش اے جس اُتے آپ بیٹھدے نيں۔ ايس‏ے طرح قرآن د‏‏ی تعبیر "یداللہ" تو‏ں خدا دے لئی ہتھ اثبات کردے نيں۔
تاریخی پس منظر
سلفی‌ گری د‏‏ی ابتداء اصحاب حدیث نال ہُندی اے اگرچہ ایہ گروہ اس عنوان تو‏ں جانا نئيں جاندا سی، فیر رفتہ رفتہ سلف د‏‏ی اصطلاح انہاں دے درمیان عام ہونا شروع ہويا۔ احمد بن حنبل (متوفی 241ھ) اپنے پیروکاراں نو‏‏ں پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی سنت د‏‏ی پیروی دے نال نال، آپ دے اصحاب یا اصحاب تے تابعین وچو‏ں ہدایت یافتگان د‏‏ی پیروی د‏‏ی وی دعوت دیندے سن ۔