cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ستراشنی
مالدووا چڑھدےیورپ دا اک دیس اے جہڑا پہلے سویت یونین دی اک ریاست سی تے 1991ء چ سویت یونین دے ٹٹن مگروں آزاد دیس بنیا ، اسدا راجگھر کشینیف شہر اے ۔
ستراشنی شہر مالدووا دا شہر اے تے مالدووا دے ضلع ستراشنی دا انتظامی مرکز اے ۔
جگن ناتھ آزاد
جگن ناتھ آزاد  (5 دسمبر 1918–24 جولائی 2004) اگھا اردو شاعر، لکھاری اتے ودوان سی۔ اوہناں نے 70 توں ودھ کتاباں دی رچنا کیتی۔
محمد اقبال دے جیون، فلسفے اتے کم بارے اوہ اک منی پرمنی اتھارٹی سی۔ علامہ اقبال بارے (اردو اتے انگریزی وچ) آزاد دیاں کتاباں اردو بولن والے دنیا وچ حوالہ کتاباں دے طور تے سٹیک منیاں جاندیاں ہن۔ اوہ پنج سال (1981–85) لئی اقبال میموریال ٹرسٹ دے پردھان رہے۔
جیونی
اوہناں نوں اپنے پیؤ، تِلوک چند محرُوم کولوں اردو ساہت نال پیار ورثے وچ مل گیا – اوہ آپ اک مشہوری حاصل شاعر سن اتے اوہناں نے دیوان غالب ولوں پتر دا اردو شاعری نال توارف کرایا۔ اوہ ایہناں نوں مشاعریاں وچ نال لے جایا کردے سن۔ نوجوان آزاد دی زندگی وچ پہلا وڈا واقعہ حفیظ جالندھری نال ہوئی ملاقات سی اتے اوہناں ولوں ہندوستان ہمارا دی کاپی بھیٹ کرنا سی، جسنوں آزاد نے آؤن والے جیون وچ وار وار پڑھیا۔
حوالے
گٹھ:اردو شاعر گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
ضلع چمیشلیا
مالدووا چڑھدےیورپ دا اک دیس اے جہڑا پہلے سویت یونین دی اک ریاست سی تے 1991ء چ سویت یونین دے ٹٹن مگروں آزاد دیس بنیا ، اسدا راجگھر کشینیف شہر اے ۔
مالدووا انتظامی طور اتے 32 ضلعےآں ، 3 شہری میونسپلٹیاں تے 2 علاقائی اکائیاں گاگاؤزیا تے ٹرانسنسٹریا اے مشتمل اے ۔
ضلع چمیشلیا مالدووا دے 32 ضلعےآں چوں اک ضلع اے اسدا راجگڑھ چمیشلیا شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مالدووا دے ضلعے گٹھ:مالدووا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
دولج کاؤنٹی
رومانیہ یورپ دا اک دیس اے ، اسدا راجگڑھ, بخارسٹ شہر اے ۔ رومانیہ انتظامی طور اتے 41 کاؤنٹیاں تے 1 بخارسٹ میونسپلٹی چ ونڈیا ہو یا اے ۔
دولج کاؤنٹی رومانیہ دیاں 41 کاؤنٹیاں چوں اک کاؤنٹی اے اسدا صدرمقام کرائیؤوا شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومانیہ دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:رومانیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ گٹھ:جغرافیہ
شیخ محمد حسن نجفی
محمد حسن نجفی (1202۔1266 ھ)، صاحب جواہر دے ناں تو‏ں مشہور، تیرہويں صدی دے نجفی شیعہ اصولی، فقہا وچو‏ں سن ۔ آپ د‏‏ی تالیفات وچ سب تو‏ں اہ‏م جواہر الکلام نامی کتاب ا‏‏ے۔ ايس‏ے کتاب د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ شیعہ فقہا دے درمیان صاحب جواہر دے ناں تو‏ں مشہور ہوگئے۔ آپ سید محمد جواد عاملی (صاحب مفتاح الکرامہ) تے شیخ جعفر کاشف الغطاء دے شاگرد سن ۔ شریف العلماء مازندرانی دے بعد آپ دا درس حوزہ علمیہ نجف دے اہ‏م دروس وچو‏ں شمار ہُندا سی۔ بہت سارے علما اس وچ شرکت کردے سن ۔ آپ دے کہنے اُتے شیخ انصاری نے زعامت تے شیعاں د‏‏ی مرجعیت نو‏‏ں سنبھال لیا۔
ولادت تے وفات
آپ د‏‏ی جم تریخ دا علم نئيں اے ؛ لیکن بعض قرائن تے شواہد دے مطابق تقریبا 1202 ھ نجف وچ متولد ہوئے نيں تے بروز بدھ 1 شعبان 1266 ھ نو‏‏ں نجف اشرف وچ وفات پائی تے آپ د‏‏ی قبر نجف دے محلہ عمارہ وچ واقع ا‏‏ے۔
حسب تے نسب
صاحب جواہر دے اجداد اصفہان وچ رہندے سن ۔ آپ دے تیسرے جد شیخ عبد الرحیم شریف اصفہان تو‏ں نجف چلے گئے تے اوتھے سکونت اختیار کيتی۔ آپ دے والد محمد باقر نجفی تے آپ د‏‏ی والدہ شیخ ابو الحسن فتونی عاملی د‏‏ی نسل تو‏ں سن۔ عذاری سادات جو آل حجاب تو‏ں مشہور نيں، انہاں تو‏ں منسوب نيں۔ آپ دا پورا خاندان اہل علم سی۔
زوجہ تے اولاد
شیخ محمد حسن نجفی نے اپنی عمر دے آخری ایام وچ سید رضا بحر العلوم د‏‏ی بیٹی نال شادی کيتی۔ آپ د‏‏ی اولاد وی باپ دے نقش قدم اُتے چلی۔ انہاں وچو‏ں شیخ محمد جو شیخ حُمید دے ناں تو‏ں مشہور نيں؛ شیخ عبد الحسین جو علامہ دے ناں تو‏ں مشہور نيں؛ شیخ حسین ادیب تے شیخ حسن معروف نيں۔
حصول علم
محمد حسن نجفی نے مندرجہ ذیل استاداں تو‏ں کسب فیض کيتا: ان دے بعد اس دور دے نجف دے بزرگ علما دے شاگرد رہے تے اجتہاد دے درجے اُتے فائز ہوئے تے جواہر الکلام لکھنے لگے۔ آپ دے استاداں وچ انہاں بزرگاں نو‏‏ں ذکر کيتا جا سکدا اے:
شاگرد
محمد شریف مازندرانی د‏‏ی وفات اُتے حوزہ علمیہ کربلا د‏‏ی رونق ختم ہوئی تے شیخ محمد حسن نجفی دے درس د‏‏ی شہرت نے شریف العلماء دے شاگرداں نو‏‏ں اپنی طرف کھچ لیا۔ اس وجہ تو‏ں حوزہ علمیہ نجف وچ اک بار فیر تو‏ں رونق آگئی۔ سید حسن صدر کہندے نيں کہ آپ دے انداز بیان تے درس دینے دا اسلوب اِنّا چنگا سی کہ 400 تو‏ں زیادہ علما آپ دے درس وچ حاضر ہونے لگے۔ اور انہاں شاگرداں وچو‏ں بعض آپ دے بعد مرجعیت تک پہنچے تے مسند فتوی اُتے بیٹھ گئے۔ انہاں وچو‏ں بعض اہ‏م شخصیتاں دے ناں مندرجہ ذیل نيں:
حالات زندگی
منقول اے کہ آپ مرفہ زندگی گزاردے سن تے بعض لوکاں دے لئی ایہی سوال دا باعث بنا سی۔ ايس‏ے لئے شیخ انصاری تو‏ں سوال ہويا کہ آپ کیو‏ں زاہدانہ زندگی بسر کردے نيں جدو‏ں کہ آپ دے استاد، صاحب جواہر وڈی شان تے شوکت د‏‏ی زندگی بسر کردے نيں؟ شیخ انصاری نے جواب وچ کہیا:
شیخ محمد رضا مظفر کہندے نيں کہ جو چیز شیخ د‏‏ی حقیقی زندگی نو‏‏ں آشکار کردی اے اوہ عثمانی حکومت دے سامنے الہی افراد د‏‏ی عظمت دکھانا اے جس حکومت نے عراق اُتے اپنا کنٹرول کيتا سی۔ جدو‏ں عثمانی حکومت نے ایران تو‏ں شکست کھادی، تاں شیخ جعفر کاشف الغطاء د‏‏ی وساطت تھوڑا بہت ایران دا دباؤ کم ہويا۔ اس وجہ تو‏ں عثمانی حکومت وچ شیعہ علماء د‏‏ی اِنّی عظمت بڑھی کہ اوہ شیعہ علماء دے نال زیادہ تو‏ں زیادہ رابطے وچ رہنے د‏‏ی کوشش کردے سن ۔
ان تمام اوصاف دے باوجود شیخ محمد حسن دا شیعاں دے نال برتاؤ مختلف سی۔ تاریخی حوالے تو‏ں معلوم ہُندا اے آپ ہر عام تے خاص دے نال خوش اخلاقی تے نیک رفتار تو‏ں پیش آندے سن ۔ محمد رضا مظفر اس بارے وچ لکھدے نيں کہ لوکاں دے نال مہربان باپ د‏‏ی طرح، شاگرداں دے سامنے تواضع تے انکساری تے بزرگاں دے سامنے شکستہ نفسی دے نال پیش آنا آپ دا وطیرہ سی۔ منقول اے کہ ہمیشہ کہیا کردے سن کہ جے کتاب کشف اللثام نہ ہُندی تاں وچ جواہر الکلام نئيں لکھ پاندا، یا آرزو کيتا کردے سن کہ جواہر دے بدلے ازریہ دے مشہور قصیدے قصیدۂ ہاییہ دا ثواب انہاں دے نامۂ اعمال وچ لکھ دتا جاندا۔
سماجی خدمات
صاحب جواہر اپنی پوری عمر فقیر تے نادار لوکاں د‏‏ی مدد کردے تے لوکاں وچ گھل مل ک‏ے رہندے سن تے عام المنفعت کماں وچ پیش پیش ہُندے سن ۔ انہاں د‏‏ی خدمات وچو‏ں بعض درج ذیل نيں:
تالیفات
thumb|۳۲۰px|مجموعہ [[جواہر الکلام فی شرح شرائع الاسلام|جواہر الکلام]] جواہر الکلام آپ د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م تے موثر تالیف ا‏‏ے۔ ایہ کتاب فقہ دے استنباط وچ سب تو‏ں اہ‏م مآخذ تے منبع سمجھی جاندی اے جس د‏‏ی نظیر ہن تک کوئی کتاب نئيں لکھی گئی ا‏‏ے۔ فقہا دے اقوال تے نظریات نو‏‏ں بیان کرنا تے اہ‏م نکات تو‏ں استدلال کرنا کتاب جواہر د‏‏ی خصوصیات وچو‏ں ا‏‏ے۔ یہ کتاب فقہ دے تمام فروعات بیان کرنے دے حوالے تو‏ں علامہ مجلسی د‏‏ی کتاب بحار الانوار د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ شیخ محمد حسن نے 25 سال د‏‏ی عمر تو‏ں لکھنا شروع کيتا تے تقریبا 30 سال اس کتاب نو‏‏ں لکھنے وچ لگایا تے ايس‏ے وسیع تالیف کيتی وجہ تو‏ں آپ شیخ الفقہاء دے ناں تو‏ں ملقب ہوئے۔ اور آخرکار سنہ ۱۲۵٧ ھ وچ کتاب مکمل ہوئی۔
thumb|200px|صاحب جواہر دے مقبرے دا اندرونی منظر
صاحب جواہر دے بعد مرجعیت
رجب ۱۲۶۶ ھ وچ صاحب جواہر د‏‏ی بیماری شدید ہوگئی، نجف دے بزرگ علماء، صاحب جواہر د‏‏ی دعوت اُتے انہاں دے گھر اُتے جمع ہوئے۔ صاحب جواہر ملیا مرتضی نو‏‏ں وی بلانے دا حکم کردے نيں تے اس مجلس وچ صاحب جواہر ملیا مرتضی د‏‏ی طرف دیکھدے ہوئے وصیت کردے نيں: محمدرضا مظفر اس مرجعیت دے منتقل کرنے دے بارے وچ لکھدے نيں کہ« جدو‏ں مجلس وچ داخل ہويا تاں اس وقت ملیا مرتضی سن تے مجلس تو‏ں نکلدے ہوئے شیخ مرتضی انصاری بن دے نکلے» تے انہاں دا گمان سی کہ صاحب جواہر نے شیخ مرتضی انصاری نو‏‏ں اگرچہ بعض سرشناس افراد د‏‏ی نسبت ناشناختہ سن لیکن اعلمیت تے تقوی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں مرجعیت تک پہنچادتا۔»
ولايت فقيہ
صاحب جواہر نے جواہر الکلام دے مختلف ابواب وچ فقیہ دے اختیارات تے ذمہ داریاں دے بارے وچ خامہ فرسائی د‏‏ی اے تے اس ولایت دے بارے وچ انہاں دا کہنا اے:
صاحب جواہر انہاں لوکاں د‏‏ی مذمت کردے نيں جو ولایت فقیہ دے بارے وچ تذبذب دے شکار نيں تے لکھدے نيں:
مآخذ
گٹھ:نجف وچ مدفون افراد گٹھ:تیرہويں صدی ہجری دے شیعہ فقہا گٹھ:نجف وچ مقیم مراجع تقلید گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
مینڈرل
مینڈرل پرانی دنیا دے باندراں دا اک آگومانس اے۔ بیبون تے ڈرل دا تے ایدا نیڑے دا ساک اے۔ مینڈرل گیبون، کیمرون، استوائی گنی تے لوکراج کانگو دے بارشی جنگلاں تے جنگلاں نال رلدے کھلے ویہڑیاں دے واسی نیں تے ٹولیاں وچ ریندے نیں. ایہ کیڑے تے فروٹاں وچ ہر شے کھاجاندے نیں۔ مینڈرل دنیا دے سب توں وڈے باندر نیں۔ چارلس ڈارون 1857 وچ اپنی کتاب ( The Descent of Man) وچ لکھدا اے:" ددپلانیاں دی پوری ٹولی دا کوئی وی ہور سنگی اینے ودھیا ول نال نہیں رنگیا ہویا جنا کے وڈے مینڈرل "۔
ناں
مینڈرل دا مطلب اے وڈا بیبون۔ مین + ڈرل۔ ڈرل مطلب بیبون، یعنی وڈا بیبون۔ اہ شبد انگریزی وچ 1774 نوں کسے افریقی بولی توں آیا۔
وکھالہ
مینڈرل سارے آگومانساں وچوں سب توں چوکھا رنگلا اے۔ ایدھی کھل زیتونی ہرے رنگ دی اے جیدے تے کالیاں پیلیاں پٹیاں تے چٹے رنگ دا ٹڈ ہوندا اے۔ ایدی لمی تھوتھنی اے جیدے وشکاروں لال پٹی تھلے ول ناساں تک آندی اے تے اوہدے دوالے نیلیاں اگھڑیاں پٹیاں آندیاں نیں۔ ایدے لال بل تے ناساں نیں تے پیلیاں مچھاں تے ککی داڑھی اے۔ جنسی انگاں دے دوالے وی کئی رنگ لال گلابی جامنی نیلے ہوندے نیں تے پچھا گلابی ہوندا اے۔ نر دا لن لال تے ٹٹے ہلکے جامنی رنگ دے ہوندے نیں۔ جوان نر مینڈرل وچ ایہ رنگ ہور وی گوڑے ہوجاندے نیں۔ نر مادھ دیاں چھاتیاں تے مشکوالے غدود ہوندے نیں۔ نراں دے دند وی وڈے ہوندے نیں۔
نر مینڈرل دا جوکھ 25–37 کلو (55-82 پاؤنڈ) تے مادہ دا (11–14 کلو, یا 24.5-31 پاؤنڈ) ہوندا اے۔ کج نر 54 کلو (119 پاؤنڈ) تک وی اپڑ دے نیں ۔ نر مینڈرل دا مدرا ناپ 81–90 سینٹی میٹر (32–36 انچ) تے مادہ دا 56–66 سینٹی میٹر (22–26 انچ) تے پوچھل ایس توں وکھری 5–9 سینٹی میٹر (2–3.5 انچ) ہوندی اے  ۔ مینڈرل سب توں چوکھے جوکھ دا باندر اے۔ نکی پوچھل باجوں ایہ ایڈا لماں نئیں۔ایہدے اجویاں بانہواں تے اکے ودھواں ویس تے مہاندرا تے پنڈے دی بنتر نال ایہدا آڈا اگر دوجے بیبوناں نال لایا جاوے تے ایہ گوریلے ورگا لگدا اے۔ ایہ راکھی وچ 31 ورے تک جی سکدا اے ایدی مادھ ساڈے تن وریاں مگروں بچے جمن جوگی ہوجاندی اے۔
کھان پین
ایہ ہر شے کھا جاندے نیں۔ عام ول نال ایہ بوٹے کھاندے نیں تے بوٹیاں دیاں 100 دے نیڑے ونڈاں ایہدے کھان وج آندیاں نیں۔ ایہ فروٹ، پتے، سک، ٹانی، تنا، ویل کھاجاندے نیں۔ کیڑے، کھمبیاں سیونکھ، ٹڈے مکڑیاں، سپیاں تے بچھو لبن تے اوہ وی کھاجاندے نیں۔ آنڈے، ڈڈو، کھچوپڑے، چوۓ تے چکوندراں تک ایہ رگڑ جاندے نیں۔ نکا ہرن ٹاۓ چڑھ جاۓ تے ایدے ہتھوں نئیں بچدا۔ اک کھوج وچ ایہناں دے کھان پین وچ فروٹ (50.7%)، بی (26%)، پتے (8.2%)، تنا (6.8%)، پھل (2.7%) تے جانور (4.1%) تے ریندے (1.4%) وج ہور کھانے آندے نیں۔
تھاں
مینڈرل دکھنی کیمرون، گیبون، استوائی گنی تے لوکراج کانگو وچ ہوندا اے۔ اتر وچ ساناگا دریا تک چڑھدے ول اوگوی تے نارتھ دریا دے وشکارلے تھاں ایدا دیس نیں۔ بارشی جنگل تے وچ کھلے علاقے ایدے پسند دی تھاں نیں۔ ایہ ہے تے زمین تے رہن والے پر بیبون نالوں زیادہ چر رکھاں تے لنگھاندے تے نیں۔ ٹردیاں چارے ہتھ پیر ورتدے نیں۔ اگر رکھاں تے ہون تے چھالان مار کے چلدے نیں۔ ایناں دا ٹرنا پھرنا دن ویلے ای ہوندا اے تے سون لئی روز رکھاں تے تھاں بدلدے نیں۔ تیندوے، سبا پائیتھن تے تاجوالا عقاب ایہدے شکاری نیں۔
رہتل
مینڈرل وڈیاں ٹولیان بنا کے ریندے نیں۔ اک ٹولی 520 توں 845 تک دی ہوسکدی اے ۔ لوپے نیشنل پارک وچ اک 1300 دی ٹولی ویکھی گئی تے ایہ انساناں نوں چھڈ کے آگومانساں دا سب تو وڈا اکٹھ سی ۔ ایہ ٹولیاں مادہ مینڈرل تے اوہناں دے نیانیاں دیاں ہوندیاں نیں ۔ نر مینڈرل کلی زندگی لنگھاندے نیں ۔ مادہ نال میل ویلے سال وچ تن مہینے نر مادہ نال ریندے نیں۔ 50 تک دی نکی ٹولی وی ویکھی گئی اے.۔ کلے یا چھڑے نر مینڈرل دی ٹولی کدے نئیں دسی۔
جون تو اکتوبر تک نر مادہ ملدے نیں تے فروری توں مئی تک بچے ہوندے نیں ۔ مادھ ہر دو ورے مگروں بچے دیندی اے۔ گبن رہن دا ویلہ 175 دن تک اے۔ مادہ ای بچے نوں سامبدی اے۔ 6 ورے دا نر مینڈرل ٹولی نوں چھڈ کے وکھرا ہوجاندا اے ۔ نر جموان دے حق لئی آپس وچ بھڑ دے وی نیں تے کدے کدے ایہ لڑائی ایہناں نون پھٹڑ وی کردیندی اے۔ ماداواں وچ چوکھے بچے جمنوالیاں اپنے آپ نوں اتلی پدھر وچ سمجھدیاں نیں۔
بچاؤ
رکھاں دے کٹن باجوں ایدے رہن دی تھان مک رئی اے تے اینج ایدا بچنا اوکھا ہوندا جاریا اے ۔ ایدے گوشت لئی ایدا شکار کرنا وی اک وڈا مسلہ اے ۔ کانگو وچ ایناں تے برے دن نیں۔ پر ایہنان نوں راکھی وچ رکھ کے ودایا جاسکدا اے تے فیر جنگل وچ چھڈیا جاسکدا اے ۔
اتہ پتہ
گٹھ:باندر
لیپٹوٹائفلوپس گسٹری
لیپٹوٹائفلوپس گسٹری تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
لسٹ اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ دے پاکستانی ریکارڈ
حوالے
گٹھ:پاکستانی کرکٹ د‏‏ی فہرستاں گٹھ:پاکستانی کرکٹ دے ریکارڈ تے شماریات
ضلع جلندھر
ضلع جلندھر چڑھدے پنجاب دا اک ضلع اے ۔ ایہدا راجگڑھ جلندھر شہر اے ۔
نام دا مول سروت
اتہاس اتے سبھیاچارپرانے کالپرانے ویلے دوران جالندھر ضلع جاں سلطنت راوی توں ستلج تک دے سمچے چڑدے دوآبا علاقے نال مل کے بنیا ہویا سی| پدما پران مطابق، جنرل کوننگھم دے کہے مطابق اس دیس دا ناں ساگر توں پیدا ہوئے گنگا دے پتر مہان راکھش راجا جالندھر توں پیا| سمچا پنجاب اتے موجودہ جالندھر ضلع سندھو گھاٹی رہتل دا اک حصہ سی| سندھو گھاٹی رہتل دے اخاص کافی مقدار وچ ہڑپا اتے موہنجودارو وکھے ملے ہن| ہال ہی دے سالاں دوران پراتتو کھوج ہڑپا اودھی دی جالندھر ضلعے دی پراتنتا تے زور دتا اے| ستہی کھوج دی بنیاد تے ہیٹھ درج نویں تھاں بھارت دے پراتتو نقشے تے لیاندے گئے ہن اتے ہیٹھ درج تھاواں تے ہڑپا اتے موہنجودارو واں ہی جالندھر ضلعے وکھے وی اوہو جہے لوکاں دے پائے جان دے ثبوت ملے ہن:-
لڑی نمبر۔	پنڈ دا ناں	تحصیل دا ناں 1.	اپرا	فلور 2.	آساپر	فلور 3.	بڑا پنڈ	فلور 4.	بسیاں	فلور 5.	کٹپالوں	فلور 6.	للیاں	فلور 7.	نگر	فلور 8.	ڈھولیٹا	فلور 9.	تیہانگ	فلور 10.	بیڑ بنسیاں	فلور 11.	بھگوانپر	جالندھر 12.	بسیاں	جالندھر 13.	ڈھوگری	جالندھر 14.	ڈھنڈوری	جالندھر 15.	ڈگری	جالندھر 16.	ہریپر	جالندھر 17.	خیرا	جالندھر 18.	کرتارپور (ر)	جالندھر 19.	کالا بہینا	جالندھر 20.	کوٹلہ نہنگ	جالندھر 21.	دولتپر	جالندھر 22.	مادھوپر	جالندھر 23.	ملیاں	جالندھر 24.	نولی	جالندھر 25.	اچا لٹیرا	جالندھر 26.	ہریپر	نکودر 27.	دولتپر	نکودر 28.	ڈھیریاں	نکودر 29.	ملیوالا	نکودر 30.	ملسیاں	نکودر 31.	نورپور	نکودر 32.	نکودر	نکودر 33.	سنگھپر	نکودر 34.	ٹٹ	نکودر 35.	تلونڈی مادھو	نکودر اکت درسائے ثبوت توں ایہہ سدھ ہندا اے کہ سمچا جالندھر ضلع اتہاس دےشروعاتی دور وچ سندھو گھاٹی رہتل دے ماتحت پیندے وڈا علاقے دا اک حصہ سی| اس علاقے وچ آرئن رہتل توں پہلال ایہہ رہتل ترقی یافتہ ہوئی| خدائی کیتی گئی اتے ضلع جالندھر وکھے اکت درسائیاں تھاواں تے پوربی پنجاب وچ ہڑپا رہتل دے نشان ملے، پوربلے دو اہم تھاں مطلب (ہڑپا اتے موہنجودارو) پاکستان وچ ہن| جالندھر ضلعے وچ نگر (تحصیل فلور) وکھے ورلے اتے ولکھن پراتتوی سامان ملے ہن| بھارت دے سبھ توں پرانے شہر سندھو ندی دی گھاٹی وچ سن| پراتتو سائنسداناں ولوں کئی وکھ وکھ ابادیاں دے نشان لبھے گئے ہن| ایہہ ہزاراں میل لمے علاقے وچ فیلے ہوئے ہن| ایہہ شہر 2300 توں 1700 ق م تک وسدے رہے|شروعاتی اتہاسکار اتر بھارت دے راجا کشن دے کنشکا راج دوران جالندھر دے ذکر دی گل کردے ہن جس دے دور وچ بودھیاں دیاں پوتر لکھتاں نوں اکتر اتے ووواقع کرن لئی اتے اس دے وکھ وکھ طبقےآں نوں مڑ متحد کرن ہتّ لگبھگ 100 ایڈی وچ بودھی دھرمشعورتاں دی اک سبھا جڑی سی| 7ویں صدی وچ، مشہور چینی یاتری اتے عقیدت مند ہیون سانگ راجا اتیتو (جس نوں الیگزینڈر کننگھم راجپوت راجا عطر چند نال جوڑدا اے) دے راج دور دوران ہرش وردھن دی سلتن ویلے جالندھر جاں ترگرت آیا| اس ویلے کیہا جاندا سی کہ اس دا پھلار مشرق توں پچھم ول 167 میل (لگبھگ 268 کہ۔می۔) اتے اتر توں دکھن ول 133 میل (لگبھگ 213 کہ۔می) سی، جس وچ چمبا، منڈی اتے سکیت (ہماچل پردیش) اتے میداناں وچ ستادرو اتے سرہند دے صوبے شامل سن| راجا اتیتو ہرش وردھن دا ہی اک شراکت دار سی| منیا جاندا اے کہ دیس اتے راجپوت راجیاں دا راج 12ویں صدی تک رہا، جس وچ کدے کدے اڑچن آؤندی رہی، پر اوہناں راجگڑھ جالندھر سی اتے کانگڑا مضبوطی اتے طاقت دا گڑ سی|چینی تیرتھ یاتری فیمین دے مطابق، جس نے ستویں صدی ایڈی وچ بھارت دا سفر کیتا، بھارت وچ بودھیاں دے وہار اتے مٹھ وڈی گنتی وچ سن| جالندھر ضلعے وچ 50 تک وہار اتے مٹھ سن| وڈی گنتی وچ لوکاں نے بودھ دھرم نوں اپنایا ہویا سی|دسویں صدی دے مدھ توں بعد 1019 ایڈی تک ضلع پنجاب دی شاہی حکومت وچ گنیا جاندا سی اتے جالندھر نوں علاقے دا اک اہم شہر منیا جاندا سی|مدھکالی کال1296-1316 ای۔ – الاؤالدین خلجی دی بادشاہت دوران بہت سارے مغل حملے ہوئے، دعا دے ماتحت حملہ آور جالندھر دے نیڑے الگ خان اتے جعفر خان ولوں 1297 عیسوی وچ ہرائے گئے۔
1398 ای۔ – تیمور ولوں دلی چھڈن دے نتیجے وچ تغلق گھرانہ ختم ہو گیا۔
1416 ای۔ – ملک تگان نے سرحد دے گورنر نوں موت دے گھاٹ اتاریا۔ پر اس نوں ملک دودھ اتے زیرک خان ولوں پہاڑیاں وچ بھجا دتا گیا۔
1417 ای۔ – ملک تگان بھاری گنتی وچ فوج لے کے واپس مڑیا اتے سرہند دے قبضہ کر لیا، دلی دے خضر خان (1414–1421 ای۔) نے زیرک خان نوں اس دے مگر بھیجیا اتے اس دے پہنچن تے اوہ واپس پہاڑاں وچ چلا گیا۔ کیہا جاندا اے کہ اس توں بعد اس نوں جالندھر سونپ دتا گیا۔
1419 ای۔ – تاریکھے مبارک شاہی وچ ذکر اے کہ تگان جو جالندھر دے ترک-بچرا دا راجا سی اس نے سلطان شاہ لودھی، سرہند دے گورنر اتے بحلول لودھی دی اک بہروپیئے دے خلاف مدد کیتی جس نے اپنا ناں سارنگ خان رکھیا ہویا سی اتے اس نے ہشیارپور دے نیڑے بجواڑا دے پہاڑاں وچ ودروہ کیتا جو اس ویلے جالندھر تے انحصار سی۔
1420 ای۔ – تگان نے اک وار پھر کھزیر خان خلاف بغاوت کیتی اتے سرہند اتے قبضہ کر لیا اتے اس دا وستار منسرپر اتے پائل تک کر دتا۔ اک وار پھر دلی توں ملک خیر-ادین نوں بھیجیا گیا اتے لدھیانہ وکھے ستلج پار کرکے تگان واپس چلا گیا۔ پر دریا دا پانی نیواں ہون کارن شاہی فوجاں نے اس دا پچھا کیتا اتے اوہ جسرتھ کھوکھر دیس وچ بھجّ گیا اتے اس دی بیوی نوں زیرک خان دے حوالے کر دتا گیا۔
1421 ای۔ – جالندھر دے تتکالی گورنر زیرک خان نے جسرت کھوکھر دے کہن تے جالندھر دا قلعہ خوشی نال چھڈّ دتا جس نے اک سال بعد دریا پار کرکے اس تے دھاوا بولیا۔ پھر اس نے سرہند وکھے سلطان شاہ لودھی نوں بندی بنایا پر نویں بادشاہ مبارک شاہ دے کہن تے سرہند نوں چھڈّ دتا اتے زیرک خان نوں لدھیانہ وکھے مکت کر دتا۔
1431.31 ای۔ جالندھر نیڑے بیء وکھے جسرتھ نے ملک سکندر نوں ہرایا، اس نوں بندی بنایا اتے اس مگروں لاہور-ایاہور تے قبضہ کریا، اوہ پچھے ہٹّ گیا اتے نسرت خان نوں لاہور-ایاہور اتے جالندھر دا انچارج بنا دتا گیا۔ اگست 1432 وچ جسرت نے واپسی کیتی اتے اس اتے حملہ کر دتا پر اس دی ہار ہوئی۔ ستمبر 1432 دی محرم وچ ملک اﷲ داد لودھی جس نوں نسرت خان دی تھاں سنبھالن لئی بھیجیا گیا سی، اس اتے جالندھر نیڑے جسرتھ نے حملہ کر دتا۔
1441 ای۔ – محمد شاہ نے لاہور-ایاہور اتے دیپالپر دے گورنر وجوں سرہند دے بحلول لودھی دے ناں دی تائید کیتی اتے اس نوں جسرتھ دا مقابلہ کرن لئی بھیجیا۔ پر بحلول لودھی نے کھوکھر مکھی نال سمجھوتہ کیتا، ودروہ کیتا اتے آزاد رہا اتے انت وچ 1450 ای۔ وچ دلی دا سلطان بنیا۔
1445–51 ای۔ – الاہؤدین عالم شاہ دے ویلے دوران بھارت کئی آزاد صوبیاں وچ ونڈیاں ہویا سی۔ سیداں دے آؤن توں بہت پہلاں دلی دی سلطنت دا اکار اتے طاقت کافی گھٹ ہو گئی سی۔ اس ویلے بسط جالندھر دواب دے علاقے وچ سارنگ خان دیاں سرگرمیاں ودھ گئیاں جنہاں نوں سلطان دی نجی نگرانی وچ ختم کیتا جانا سی۔
1524 ای۔ – اک سال وچ بابر دے بھارت اتے چوتھے حملے تے اس نے جالندھر اتے سلطان پور نوں اک جگیر دے روپ وچ دولت خان لودھی نوں دے دتا جس دے بھڑکاؤن تے اس نے حملے کیتے سن۔
1540 ای۔ – شیر شاہ ولوں ہمایوں نوں کڈھ دتا گیا۔ واپسی تے اس نوں جالندھر وکھے اس دے بھرا مرزا ہندال دا ساتھ ملیا جو سلطان پور وکھے بیاس پار کرن والے افغاناں دا دھنوادی سی۔
1555 ای۔ – اس سال دوران ہمایوں دی واپسی تے بیرم خان نوں ضلع ہشیارپور وچ ہریانہ وکھے افغاناں دے اک دستے نوں ختم کرن لئی بھیجیا گیا اتے اس نوں بھجاؤن مگروں واپسی تے اوہ جالندھر ول ودھیا اتے آلے-دوآلے دے علاقے تے قبضہ کر لیا۔
1605 ای۔ – جہانگیر دے گدی سنبھالن توں کجھ ہی دیر بعد اس دے پتر خسرو نے ودروہ کر دتا اتے آگرے نوں چھڈّ کے دلی ہندا ہویا لاہور ول ودھیا۔اوہ اس ویلے لاہور دی گدی تے سی جدوں اس نوں سلطان پور وکھے بادشاہ دیاں فوجاں بارے پتہ لگیا اتے اوہ ترنت بیاس ول کوچ کر گیا۔ جدوں بھیرووال پہنچیا تاں ندی نوں شاہی فوجاں پہلاں ہی پار کر چکیاں سن تے اتھے لڑائی ہویا جس وچ اس دی ہار ہوئی۔ جہانگیر دی بادشاہت (1605–27) دوران جالندھر دواب تے خاص دھیان دتا گیا کیوں جو نور محل نور جہاں دی کھچّ دی مرکز سی۔ اس دا پالن-پوشن اتھے ہویا اتے ہور چیزاں دے نال-نال اس نے اتھے اک بہت وڈی سراں بنوائی۔
1632 ای۔ – گرو تیغ بہادر جی دا ویاہ 15 اسو 1689 بکرم نوں کرتارپور دے لال چند کھتری دی پتری ماں گزری جی نال ہویا۔
1634 ای۔ – کرتارپور دا لڑائی مغل فوجاں اتے گرو ہرگوبند جی وچکار ہویا۔ شاہی فوجاں دی ہار ہوئی اتے پیندا خان اتے کالا خان دوویں ہی مارے گئے۔ باقی بچدی 17ویں صدی دوران جالندھر مضبوطی نال دلی نال جڑیا رہا۔ 1707 وچ اورنگزیب دی موت مگروں مغل سلطنت دا پتن شروع ہو گیا۔
1710 ای۔ – بندہ بہادر توں جالندھر دے مغل فوجدار سمس خان خلاف جالندھر دواب دے کساناں نے مدد دی گہار کیتی۔ بندہ بہادر دی واپسی نال ہی سکھاں دے حوصلے بلند ہو گئے اتے اوہ مغلاں دے ظلم خلاف اٹھ کھڑے ہوئے۔ راہوں وکھے سمس خان دی ہار ہوئی۔
1716 ای۔ – سال 1716 وچ بندہ بہادر اتے اس دے ساتھیاں دی گرفتاری اتے شہیدی اتے اس مگروں سکھاں تے ہوئے ظلماں نے اوہناں نوں پوری طرحاں توڑ کے رکھ دتا۔ پر سکھ کجھ ویلے لئی شانت ہو گئے۔
1738–39 ای۔ – نادر شاہ دے حملے توں بعد، جس وچ اس نے نور محل نوں پھروکھتی لئی بندی بنا لیا اتے سکھاں نے اک وار پھر ہتھیار چکّ لئے۔ پر کجھ چر دی اسپھلتا توں بعد ادنیہ بیگ نے اوہناں نوں ہرا دتا جو جالندھر دواب دا گورنر (فوجدار) سی۔
1748 ای۔ – ادنیہ بیگ اتے کجھ اگھے سکھ سنگٹھناں دے آگوُ وی نادر شاہ دا خلاف کردے سن جس دی تقریباً 1748 وچ آخر سرہند نیڑے مہاں وزیر دے پتر معین-ال-ملکھ (بنام میر منو) دے ہتھیں ہار ہوئی۔
1748–1752 ای۔ – میر منو پنجاب دا گورنر بن گیا اتے 1748 توں 1752 تک راج کیتا جس دوران جالندھر دواب وچ اس دا ڈپٹی ادنیہ بیگ رہا۔ 1752 وچ جسا سنگھ رامگڑھیا نے ادنیہ بیگ نال کم کیتا اتے سنگٹھناں دے گروہ آگوآں، تارہ سنگھ نوں چھڈّ کے، مکھووال وکھے آہلووالیا، گھنئیا اتے شکرچکیاں نوں ہراؤن وچ اس دی مدد کیتی۔ایہہ وی کیہا جاندا اے کہ ادنیہ بیگ نوں جالندھر دواب دے اک وڈے علاقے دا ذمہ سونپ دتا گیا جس دا انت وچ اوہ مالک بن گیا۔
1755 ای۔ – 1752 وچ میر منو دی موت توں بعد لاہور دی گورنری 1755 تک افغان بادشاہ دی بیواہ مراد بیگم نے سمبھالی، پھر اس نوں دھوکھے نال دلی دے وزیر اتے اس دے جوائی ولوں قید کر لیا گیا۔ اس مگروں احمد شاہ دا چوتھا حملہ ہویا جس وچ اس نے نور محل نوں برباد کر دتا اتے اس وچ رہن والیاں نوں قتل کر دتا۔
1756 ای۔ – جسا سنگھ آہلووالیا دی مدد نال ادنیہ بیگ نے جالندھر تے قبضہ کر لیا اتے افغان جنرل سربلند خان نوں ہرا دتا۔ قابل واپسی کردیاں احمد شاہ نے کرتارپور نوں لٹیا اتے اس نوں اگّ دے حوالے کر دتا۔
1757 ای۔- اس سال دوران سکھاں نے وڈحصہ سنگھ دی رہنمائی اتے ادنیہ بیگ دی ملیبھگت نال مالیئے دے تعلق وچ جالندھر نال سامان ووہار کیتا۔ حالانکہ سکھاں دے ساتھ دے باو جود ادنیہ بیگ نوں اپنی حالت امقررہ لگی اتے اس نے مراٹھا آگوُ ریگوبا توں مدد منگی۔ مراٹھیاں نے افغاناں نوں بھجا کے سمچے پنجاب تے قبضہ کر لیا۔ 1758 وچ ادنیہ بیگ نوں پنجاب دا گورنر بنایا گیا اتے سال دے انت تک وارث دے روپ وچ اپنے پتر نوں چھڈّ کے اس دی موت ہو گئی۔
1759 ای۔ – ادنیہ بیگ دی موت طور ترنت بعد اس سال دواب وچ غیرملکی دبدبے توں بعد سکھ مسلاں دا یگ آیا۔ اس ویلے 12 مسلاں سن مطلب (1) نکئیّ (2) نشانوالیا (3) گھنئیا (4) سکرچکیا (5) شہید (6) بھنگی (7) پھلکیا (8) آہلووالیا (9) رامگڑھیا (10) پھیزلپریاں جاں سنگھپریا (11) کروڑا سنگھیا اتے (12) ڈلیوالیا۔ کافی ویلے تک چڑھدے دواب وچ گھنئیا کافی وڈے کھیتر تے قابض رہے جتھوں اوہناں نوں رامگڑھیاں ولوں ہٹایا گیا۔ رنجیت سنگھ دی اگوائی ماتحت سکرچکیا پورے چڑھدے دواب دے مالک بن گئے۔ جالندھر نال بھنگی مثل دا تعلق وی لگبھگ ایہو جیہا سی اس مثل دی اک شاخاں دا پرمکھ آگوُ لہنا سنگھ مستپھاپر دا رہن والا سی جو جالندھر ضلعے وچ کرتارپور دے نیڑے اک پنڈ اے۔
1760 ای۔ – اس سال وچ تارہ سنگھ گھیبا نے جالندھر دے اک افغان شرپھؤدین توں دکھنی نوں اپنے قبضے وچ لے لیا۔ اس مگروں اس نے جالندھر دے مشرق ول کوچ کیتا اتے اپنا ٹھکانہ اتھے بنا لیا۔
1761 ای۔ – احمد شاہ نے بھارت تے پنجویں وار حملہ کیتا، مراٹھیاں نوں بھجایا اتے پانیپت دے لڑائی وچ پنجاب وچ اوہناں دی سلطنت دے کسے وی موقعے نوں ہمیشہ لئی ختم کر دتا۔ بلند خان نوں لاہور دا گورنر اتے زین خان نوں سرہند دا گورنر بنا کے اوہ قابل واپس چلا گیا۔ اس دوران سکھ اینے طاقتور ہو چکے سن کہ اوہناں نے دیس بھر وچ قلعے بناؤنے شروع کر دتے۔ اوہناں نے خواجہ عبید نوں ہرایا جو اس ویلے لاہور دا حکمران سی۔
1764–67 ای۔ حالانکہ 1764 وچ احمد شاہ نے واپسی کیتی اتے مڑ 1767 وچ جدوں اس نے کٹوچ راجپوت مکھی، گھمنڈ چند نوں جالندھر دا گورنر بنایا، اس نوں کوئی خاص طاقت حاصل نہیں ہوئی اتے جتھوں تک جالندھر دوآبا دا تعلق اے، آؤن والے سال وچ افغان حاکمیت دا انت ہو گیا، اتھوں تک کہ اس دا نامونشان ہی مٹ گیا|
1772 ای۔ ڈلیوالیا سردار دے پٹیالہ دے فلکیاں گھرانے نال نزدیکی تعلق سن کیوں جو اس صوبے دا راجا امر سنگھ دی دھیء بابی چند کور دا ویاہ اس دے پتر دسوندھا سنگھ نال ہویا سی| راجا امر سنگھ دے متئے بھرا ہمت سنگھ دے بغاوت کرن تے ہور سرداراں نوں نال لے کے ڈلیوالیا سردار راجا امر سنگھ دی مدد لئی آیا|
1776 ای۔ آہلووالیا، گھنئیا اتے شکرچکیاں نے رامگڑیاں تے حملہ کیتا، پورے علاقے تے قبضہ کر لیا اتے جسا سنگھ نوں ستلج دے پار کھدیڑ دتا جتھے اوہ ستّ سال تک رہا|
1781 ای۔ راجا امر سنگھ دی موت مگروں ڈلیوائیا سردار نے راجا صاحب سنگھ کھلا سردار مہان سنگھ دی بغاوت وچ اس دا ساتھ دتا جو تارہ سنگھ دی نونہہ بیبی چند کور دا بھرا سی| پر چھیتی ہی اس نے بغاوتی سردار دا ساتھ چھڈّ دتا جو ہتھیار سٹنا چاہندا سی|
1783 ای۔ شکرچاریاں اتے اپنے پرانے علاقے تے لڑائی مگروں مڑ کابج ہون والے ساتھی جسا سنگھ نوں خوش کردیاں گھنئیاں دی طاقت بہت ودھ گئی سی|
1803 ای۔ 1803 وچ جسا سنگھ دی موت ہو گئی اتے اس دی گدی اس دے پتر جودھ سنگھ نے سمبھالی| 1805 وچ جودھ سنگھ نے جسونت راؤ ہولکر، جس نے پنجاہ رامگڑیا پنڈاں نوں اجاڑیا سی، دی تلاش وچ دوآب آؤن تے لارڈ لیک دی مدد کیتی|
1807 ای۔ رنجیت سنگھ نے ستلج پار کیتا اتے ضلع انبالہ وکھے نرائنگڑھ دے راجپوت قلعے تے حملہ کر دتا| اس دا ساتھ دین والا تارہ سنگھ گھیبھا بیمار پے گیا اتے قبضے دوران گھر مڑدیاں اس دی موت ہو گئی| اس دی موت دی خبر نوں خفیہ رکھیا گیا جدوں کہ اس دی مرت دیہہ نوں اس دے تھاں راہوں بھیج دتا گیا| جے۔ ڈی۔ کنننگھم دے مطابق، تارہ سنگھ گھیبھا دی بیواہ رانی رتن کور پٹیالے دے راجے دی دھرم بھین سی اتے کیہا جاندا اے کہ اس نے لڑائی دی تیاری کرکے اک ہتھ وچ تلوار چکّ کے جالندھر دوآبا وکھے مقابلہ کیتا جس نوں رنجیت سنگھ دے ساشن ماتحت لے لیا گیا اتے دیوان موہکم چند نوں سونپ دتا گیا| شیرگڑھ اتے ہریانہ دے نال نال تلوان نوں کروڑا سنگھیا رنجیت سنگھ کول ہار بیٹھے| فیزلپریا مثل مہاراجہ رنجیت سنگھ دے راج ماتحت آ گئی| ستمبر 1811 وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ ولوں دیوان موہکم چند نے رامگڑیا اتے آہلووالیا سرداراں دی مدد نال جالندھر دے اتر ول لگبھگ 5 کلومیٹر اتے ضلع ہوشیارپر وکھے پٹی نیڑے جالندھر اتے بلندپر دے ہور قلعیاں تے جت حاصل کیتی اتے سردار بدھ سنگھ نوں بچاو لئی لدھیانہ بھجّ جان دا موقع دتا|
1814–1819 ای۔ اکتوبر 1814 وچ دیوان موہکم چند دی موت ہو گئی اتے موتی رام اس دا جانشین بنیا| 1816 وچ جودھ سنگھ دی موت مگروں اس دے پروار وچ جھگڑا شروع ہو گیا اتے رنجیت سنگھ نوں سمجھوتہ کرواؤن لئی کیہا گیا، جس نے رامگڑیا مثل تے قبضہ کر لیا| کشمیر دا گورنر بنن تک موتی رام اپنے عہدے تے کابج ریا اتے پھر جالندھر وچ اس دا عہدہ اس دے پتر کرپا رام نے سنبھال لیا|
1839 ای۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دی موت
1845–46 ای۔ پہلے اینگلو سکھ لڑائی (1845–46) دوران جالندھر دوآب وکھے فوج دی کوئی مہتوپرن کاروائی نہیں ہوئی| دوآب وچوں ہو کے لنگھ رہی سردار رنجودھ سنگھ مجیٹھیا دی فوج نال سردار آہلووالیا دے دستے آ رلے| 17 جنوری 1846 نوں اوہناں نے ستلج دریا نوں پار کیتا اتے بدووال وکھے معمولی جہی کامیابی مگروں گیاراں دناں بعد الیوال وکھے سر ہینری سمتھ ولوں ہار توں بعد تلوان دے 3 کلومیٹر دکھن ول چگ وکھے ستلج دریا توں پار بھجا دتا گیا| سکھ واپس فلور چلے گئے اتے لاپتا ہو گئے| لڑائی توں بعد، انگریزی فوج دی مکھ ٹکڑی سوبراؤں لئی تکنیک جدوں کہ برگیڈیئر وھیلر تلوان نیڑے موجود سکھاں دا پچھا کردیاں دریا پار کیتا اتے قلعے تے قبضہ کر لیا جس دیاں چابیاں چودھری قطب-اد-دینب ولوں تلوان نوں سونپ دتیاں گئیاں سن، جس نوں اس دی خدمت صدقہ پینشن اتے بعد وچ بنجر زمین دی اک وڈی ملکھیئت ملی جتھے اج پنڈ کتبیوال وسیا ہویا اے| فلور توں انگریز جالندھر ول ودھے| ستلج اتے بیاس وچلا علاقہ انگریزاں دے سپرد کر دتا گیا|
جدید دور
1846 ای۔ میل ہون تے جالندھر دوآبا دا کمیشنر جانّ لائرینس نوں نامزد کیتا گیا| جالندھر، فلور، نکودر اتے کرتارپور وکھے چھاؤنیاں بنائیاں گئیاں|
1869 ای۔ 1869 وچ بیاس توں جالندھر تک ریلوے لائن کھولھ دتی گئی اتے اگلے سال دوران اس نوں فلور تک مکمل کر دتا گیا| 1869 وچ بیاس اتے اتے 1870 وچ ستلج اتے اسارے گئے ریلوے پلاں راہیں دوآب نوں باقی دے پنجاب نال جوڑ دتا گیا|
1900 ای۔ دسمبر 1900 وچ لاہور وکھے انڈئن نیشنل کانگرس دا سولواں اجلاس ہویا| اس اجلاس وچ جالندھر توں آئے نمائندےآں نے وی شرکت کیتی| پنجاب ایلینیشن لینڈ ایکٹ، 1900 نے کاشت یوگ زمین نوں ساہوکاروں دے ہتھاں وچ پین توں بچا لیا پر اس نال دہاتی علاقیاں اتے چڑھے قرضیاں دی مسئلہ حل نہ ہوئی|
1913–15 ای۔ سان فرینسسکو (یوئیسئے) وکھے واقع ہیڈّ کارٹر توں بھارت نوں طاقت دے زور تے آزاد کرواؤن ہتّ غدر پارٹی دا گٹھن کیتا گیا| کاماگاٹا مارو جہاز توں اترے گدریاں وچوں (جو 21 ستمبر، 1914 نوں بج بج پہنچے) 32 ضلع جالندھر دے سن| ایہناں وچوں 14 نوں بندی بنا لیا گیا اتے 3 نوں پولیس فائرنگ وچ مار دتا گیا| ایہناں وچ پنڈ سدھو جاں سدھوپر دا اندر سنگھ، پنڈ ڈھاڈا (تحصیل جالندھر) دا ارجن سنگھ اتے لچھمن سنگھ (پنڈ پتہ نہیں) شامل سن| 19 اکتوبر، 1914 نوں توسا مارو جہاز راہیں کلکتہ پہنچن والے یاتریاں وچ شامل نکودر دے دیوان چند نوں نظربند کر لیا گیا| پنڈ اپرا، تحصیل فلور دے برکت علی اتے جلال خان اتے جالندھر دے رحمت علی نوں وی نظربند کر لیا گیا| 7 مارچ، 1915 نوں ایجویئر جہاز راہیں پہنچن والے پنڈ چمیارا (تحصیل جالندھر) دے حصہ سنگھ نوں نظربند کر لیا گیا| 9 مارچ، 1915 نوں آسٹرلے جہاز راہیں پہنچن والے ستّ یاتریاں وچوں پنڈ فلپوٹا (تحصیل فلور) دے بھگوان سنگھ، پنڈ جمشیر (تحصیل جالندھر) دے دلیپا، پنڈ رائیپر دے جگتا، پنڈ بروا (تحصیل نوانشہر) دے لبھو اتے پنڈ شرکپر دوآبا (تحصیل نکودر) دے میراں بخش نوں ترنت گرفتار کر لیا گیا| سرکار دیاں ساودھانیاں اتے نزربندیاں دے باو جود کئی غدری پنجاب پہنچن وچ کامیاب رہے| اوہناں نے لوکاں نوں آواز بلند کرن لئی متاثر کیتا پر بہتی کامیابی نہ ملی| گدریاں نوں بڑی سختی نال دبا دتا گیا| وڈی گنتی وچ اوہناں دیاں گرفتاریاں ہوئیاں اتے ڈفینس آفّ انڈیا ایکٹ، 1915 ماتحت گٹھت عدالتاں وچ اوہناں تے مقدمے چلا ئے گئے|
1917–19 ای۔ -سیاسی سرگرمی نوں مُتحرک کرن لئی 1917 وچ ضلع کانگرس کمیٹی دا گٹھن کیتا گیا۔ ایہہ پنجاب پروونشیئل کانگرس کمیٹی نال سمبدھّ سی۔ ضلع کانگرس کمیٹی جالندھر دے نمائندےآں نے 1917 وچ لاہور وکھے ہوئی پروونشیئل سیاسی کانفرنس وچ شرکت کیتی۔ مارچ 1919 وچ رولیٹ ایکٹ پاس کیتا گیا پر پبلک نے ایکٹ دی خلافت کیتی۔ اس دی خلافت وجوں گاندھی جی نے 30 مارچ نوں عام ہڑتال دا اعلان کیتا جس دی متی بعد وچ بدل کے 6 اپریل کر دتی گئی۔ گاندھی جی ولوں ایجیٹیشن دی اپیل نوں پورے پنجاب وچ بھرواں ہنگارا ملیا اتے خلافت بیٹھکاں جالندھر اتے ہور ضلعیاں وچ ہوئیاں جتھے اس دمنکاری ایکٹ خلاف تجویز پاس کیتے گئے۔ 2 اپریل، 1919 نوں پنجاب پروونشیئل کانفرنس دے سالانہ اجلاس وچ انڈین نیشنل کانگرس دا سندیش صوبے دے ہر کونے وچ پہنچ گیا۔
1920–22 ای۔ – ترکیستان متعلق اپنیاں پالیسیاں نوں بدلن ہت انگریزاں تے دباء پاؤن لئی 1920 دے شروع وچ خلافت لہر شروع کیتی گئی۔ اس لہر نوں گاندھی جی دی ہمدردی اتے مدد حاصل سی۔ بھارتی سیاست وچ قدم رکھن توں بعد گاندھی جی نوں انگریز سرکار دی سوے اعلان سدبھاونا اتے یقین سی۔ پر رولٹ ایکٹ اتے جلھیا والے باغ دے ساکے نے اوہناں دا بھروسہ توڑ کے رکھ دتا۔ خلافت آگوآں نال مل کے اوہناں نے اتعاون تحریک شروع کیتا۔ نومبر 1920 وچ گروہ گوردواریاں اتے سکھاں دے ہور مذہبی اداریاں تے پربندھن ہت شرومنی گرودوارہ پربندھک کمیٹی دا گٹھن ہویا۔ 23 فروری 1921 نوں ننکانہ صاحب نوں نقصان پہنچاؤن دے تعلق وچ اک عام جلسہ کیتا گیا جس وچ 20 فروری نوں اس حادثہ دی نکھیدھی کیتی گئی۔ فروری 1921 وچ کرنل سی ایچ بکھّ دے ضلع جالندھر دے ڈپٹی کمیشنر نامزد ہون توں کجھ دیر بعد ہی بغاوتی میٹنگ ایکٹ لاگوُ کر دتا گیا۔ میونسپل کمیٹی جالندھر ولوں اس ایکٹ نوں لاگوُ کرن دے خلاف اک تجویز پاس کیتا گیا۔ بغاوتی میٹنگ ایکٹ دے تحت جالندھر نوں ‘اعلان کھیتر` اعلان کر دتا گیا۔ ایہہ کاروائی سرکار ولوں بھارت سرکار ایکٹ، 1921 ماتحت نامزد کیتے گئے پتونتے منتریاں نال بنا صلاحَ کیتیاں کیتی گئی۔
6 فروری نوں جالندھر وکھے اک کانفرنس دا انعقاد کیتا گیا جس وچ جالندھر وکھے نیشنل یونیورسٹی فار ومین قائم کرن دا فیصلہ لیا گیا۔ اس فیصلے ماتحت مارچ 1921 وچ عورتاں واسطے اک کالج کنیا مہانودیالا قائم کیتا گیا۔ 1921 وچ جالندھر وکھے ٹمٹم اکا ادارہ بنائی گئی اتے اس دے میمبراں نے اکا سٹینڈ توں روانہ ہندے ویلے پولیس والیاں نوں 2 پیسے دے بھگتان دی پرتھا نوں ختم کر دتا اتے کسے وی پولیس والے نوں مفت سواری نہ دین دی قسم کھادھی۔
8 مارچ، 1921 نوں گاندھی جی جالندھر دے دورے تے آئے۔ اپریل 1921 دے مدھ وچ جالندھر وکھے اک چرکھا کلبّ قائم کیتا گیا جس وچ میمبر وجوں 25 کڑیاں اتے عورتاں سن۔ 17 اگست، 1921 نوں لالا لاجپت رائے جالندھر آئے اتے اسے سال 17 نومبر نوں اوہناں نے جالندھر دا دورہ کیتا۔ خلافت کمیٹی جالندھر کی اگوائی ماتحت 18 ستمبر، 1921 نوں جالندھر وکھے اک میٹنگ دا انعقاد کیتا گیا جس وچ لوکاں نوں اتعاون تحریک وچ تیبرتا لیاؤن لئی مُتحرک کیتا گیا۔
1930–31 ای۔- دسمبر 1929 وچ لاہور اجلاس دوران انڈین نیشنل کانگرس ولوں مکمل آزادی نوں اپنا ٹیچا ایلانے جان اتے دیس وچ سول النگھنا تحریک شروع ہویا۔
نمک دا قانون توڑن لئی گاندھی جی نے 12 مارچ، 1930 نوں ڈانڈی مارچ شروع کیتا۔ سرکار ولوں اس تحریک نوں دباؤن لئی کئی یتن کیتے گئے۔ کانگرس نوں اک غیر قانونی ادارہ قرار دتا گیا اتے ضلع جالندھر دے کئی لوکاں نوں جیلھاں وچ سٹّ دتا گیا۔
گاندھی جی نے متی 5 مارچ، 1931 دے ارون سمجھوتے ماتحت گاندھی جی نوں ہور سارے سیاسی قیدیاں دے نال رہاء کر دتا گیا اتے سول النگھنا تحریک واپس لے لیا گیا۔ بھگت سنگھ اتے اوہناں دے دو کامریڈ، راجگرو اتے سکھدیو نوں لاہور سازش کیس وچ قصوروار قرار دتا گیا اتے 23 مارچ، 1931 نوں اوہناں نوں پھانسی دے دتی گئی۔ اوہناں دے مرت سریراں دا آخری سنسکار ستلج دریا دے سجے کنڈھے حسینی والا دے نیڑے (نیڑے فروزپور) پولیس ولوں خفیہ ڈھنگ نال کیتا گیا۔
1942 ای۔ – کانگرس ایگزیکٹیو کمیٹی ولوں اک تجویز پاس کیتا گیا جس وچ اوہناں نے انگریزاں توں ترنت، پوری طرحاں اتے بنا کسے شرط دے بھارت چھڈن لئی منگ کیتی۔ اسے سال کانگرس ولوں بھارت چھڈو تحریک شروع کیتا گیا۔ 9 اگست، 1942 نوں گاندھی جی اتے کانگرس ایگزیکٹیو دے گروہ میمبراں دے نال-نال وڈی گنتی وچ لوکاں نوں گرفتار کیتا گیا۔
1947 ای۔- جولائی 1947 وچ بریٹیش پارلیمینٹ نے انڈین انڈیپیڈینس ایکٹ پاس کیتا اتے 15 اگست 1947 نوں بھارت آزاد ہو گیا۔ باقی دے دیس وانگ ہی ضلعے وچ وی آزادی حصول دی خوشی بڑے اتشاہ نال منائی گئی پر اس وچ گھٹ گنتی سمدایاں اتے سمپردائک دنگیاں دے داغ وی سن۔
دهستان یکانات
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان مرند دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان مرند ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
تابش دہلوی
مسعود الحسن تابش دہلوی  (جم 11 ستمبر 1911–23 ستمبر 2004 ))، اردو غزل گو شاعر، دانشور اتے براڈکاسٹر سن۔ پاکستان سرکار نے اسنوں تمغہ امتیاز نال نوازیا گیا سی۔
تابش دہلوی دا جم 9 نومبر 1910 نویں دلی وچ ہویا سی۔ اس نے پہلا شعر؎ تیرا برس دی عمر وچ کیہا سی اتے پہلی نظم جاں غزل 1931 وچ دلی دے مشہور رسالے ساقی وچ شائع ہوئی۔ اوہناں دیاں چار بیٹیاں اتے اک پتر سی۔
حوالے
گٹھ:اردو شاعر گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں
لٹل راک
گٹھ:امریکی صوبیاں دے راجگڑھ
لیپٹوٹائفلوپس گوڈوٹی
لیپٹوٹائفلوپس گوڈوٹی تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
آراؤکانیا ریجن
چلی براعظم دکھنی امریکہ دا اک دیس اے اس دے 12 انتظامی علاقے تے اک میٹروپولیٹن شہر اے ۔ آراؤکانیا ریجن چلی دے 12 علاقےآں چوں اک ریجن اے اسدا انتظامی مرکز تیموکو شہر اے ۔
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
چک 160 ای بی
چک 160 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دی اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
بہروز ایدُلجی
بہروز ایدُلجی  (جنم 13 اپریل 1950 نوں بمبئی وچّ) اک سابقہ بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری ہے۔ اوہ بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم ولوں انٹرنیشنل کرکٹ کھیڈدی رہی ہے۔ بہروز کھبے ہتھ دی بلیباز اتے گیندباز سی۔ اسدی بھین ڈائنا ایدُلجی وی سابقہ بھارتی ٹیسٹ کرکٹ کھڈارن ہے۔
حوالے
گٹھ:جم 1950 گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاریگٹھ:کرکٹ دے کھیڈاریگٹھ:بھارتی عورتاں
گبن
گبن آگو مانس دا اک ٹبر اے۔ ایہ دکھنی چڑھدے ایشیاء دے واسی نیں۔ ہندستان توں انڈونیشیا تے اتلے چین توں دکھنی چین تے ایدے نال بورنیو، سماٹرا تے جاوا دے جزیریاں تے ایہ ہوندے نیں۔ گبن دیاں 16 ونڈاں نیں تے سیامانگ سب توں وڈا گبن اے۔ ایناں نوں نکے بن مانس وی کیندے نیں۔ ایناں تے وڈے بن مانساں (چمپینزی، گوریلا، اورینگوٹان تے انسان) وچ ایہ فرق اے جے ایہناں وچ نر مادھ دا فرق تھوڑا دسدا اے، ایہ رہن دی تھاں نئیں بناندے تے ایناں دے ٹانچا باندراں نال چوکھا رلدا۔ بیہناں دے جوڑیاں دا آپسی رشتہ تکڑا ہوندا اے
گبن ٹرن دے اپنے ول اک ٹانی تون دوجی ٹانی تے چھال مار کے جانا دے گرو نیں۔ ایہ 15 میٹر (50 فٹ) تک ٹانی نال لمک کے 56 کلومیٹر/کینٹہ دی دوڑ نال نال چل سکدے نیں۔ ایہ 8 میٹر (26 فٹ) لمی چھال مارسکدے نیں۔ دوپیراں تے چل سکدے نین پر ہتھ چکے کے برابر رکھن ل‏ئی تاں جے ڈک ناں سکن۔
ایناں دا رنگ کالا، چٹا بورا تے گوڑا بورا ہوسکدا اے۔
اورادیا
رومانیہ یورپ دا اک [دیس]]اے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ [شہر]] اے ۔
اورادیا شہر رومانیہ دا اک شہر اے تے رومانیہ دی بیہور کاؤنٹی دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومانیہ دے شہر گٹھ:رومانیہ دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ضلع ریشکانی
مالدووا چڑھدےیورپ دا اک دیس اے جہڑا پہلے سویت یونین دی اک ریاست سی تے 1991ء چ سویت یونین دے ٹٹن مگروں آزاد دیس بنیا ، اسدا راجگھر کشینیف شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مالدووا دے ضلعے گٹھ:مالدووا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
بیٹری چارجر
چارجنگ پروٹوکول (اداہرن لئی چارجنگ پوری ہون اُتے کنی دیر اے، اتے کنی دیر لئی وولٹیج موجودہ کرنا اے) بیٹری دے سائز اتے قسم اُتے انحصار کردا اے جو چارج کیتا جا رہا اے۔ بیٹری دی قسم اُتے انحصار کردے ہوئے، زیادہ تر بیٹری دیئاں قسماں نوں اوورچارنگ (لوڑ توں جئادا چارج) کرن لئی اچّ سہنشیلتا (مطلب، بیٹری پوری طرحاں چارج ہون توں بعد لگاتار چارجنگ) اتے اک لگاتار وولٹیج سروت جاں اک لگاتار موجودہ سروت نال کنیکشن ولوں ریچارج کیتا جا سکدا اے۔ کجھ بیٹری قسم بالکل لوڑیندا سماں چارج کیتے جاندے ہن، جاں ٹائیمر دی ورتوں کر کردے ہن ، کجھ مستقل ویلے چارجنگ نوں کٹن لئی، جدوں چارجنگ مکمل ہو جاندی اے۔ ہور بیٹری دیاں قسماں خراب ہون (گھٹ گنجائش)، گرم کرن جاں پھٹن توں بچان لی لوڑ توں ودھ چارج نہیں کر سکدے۔ چارجر وچ تاپمان جاں وولٹیج سوچک سرکٹ اتے اک مائیکروپروسیسر کنٹرولر ہو سکدا اے جس نال چارجنگ موجودہ تاپمان اتے وولٹیج نوں صحیح ڈھنگ نال اڈجسٹ کرن۔
کجھ بیٹری دیاں قسماں کسے قسم دی ٹرکل چارجنگ برداشت نہیں کر سکدیاں؛ اجیہا کرن دیاں کوششاں دے نتیجے وجوں نقصان ہو سکدا اے۔ لیتھئم آؤن بیٹری سیل اک کیمیا نظام دی ورتوں کردے ہن جو غیرمقررہ ٹرکل چارجنگ دی اجازت نہیں دندا۔
حوالے
گٹھ:بیٹری چارجر گٹھ:الیکٹرکل انجنیرنگ گٹھ:سائنس گٹھ:الیکٹریکل انجنیئرنگ
کوکوئمبو ریجن
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
مِنٹو گُروسریا
مِنٹو گُروسریا اک پنجابی صحافی اتے لکھاری اے، جسدی سویجیونی(سوانح عمری) ڈاکواں دا منڈا اتے اس اتے بنی فلم کارن چرچہ اے۔
زندگی
منٹو ملوٹ دے نیڑے گروسر یودھا پنڈ نال متعلق اے۔ اسدا دستاویزی نام بلجندر سنگھ اے اتے منٹو گروسریا اسدا قلمی ناں اے ۔
اوہ 7 سالاں دا سی جدوں اس نے سگرٹ پینی شروع کر دتی سی۔ اس دا دادا بھارت اتے پاکستان وچالے تسکری دا دھندا کردا سی۔ اس دا پیؤ کبڈی کھڈاری ہون دے باو جود وی نشیڑی سی۔منٹو آپ وی کبڈی دا بہت ودھیا کھڈاری سی، اس ماحول وچ اوہ نشیکھوری، چوری چکاری اتے گنڈاگردی وچ وی پے گیا سی اتے جیل وی گیا۔ منٹو 16 سالاں دی سی جدوں اس نے ہیروئن لینی شروع کر دتی سی اتے اپرادھ دی دنیا وچ پھس گیا سی۔ اک ویلے اوہ 12 فوجداری کیساں دا ساہمنا کر رہا سی، جس وچ قتل اتے ڈکیتی دی کوشش وی شامل سی۔ اس دے پیؤ نے اس نوں بے دخل کر دتا سی۔ پر اوہ اس دلدل وچوں نکلن وچ کامیاب ہو گیا تے نویں نروئی لیہ تے پرط آیا۔ اس ویلے اوہ پنجابی پترکاری وچ سوہنا کم کر رہا اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی صحافی
لاس ریؤس ریجن
چلی براعظم دکھنی امریکہ دا اک دیس اے اس دے 12 انتظامی علاقے تے اک میٹروپولیٹن شہر اے ۔ لاس ریشس ریجن چلی دے 12 علاقےآں چوں اک ریجن اے اسدا انتظامی مرکز والدیویا شہر اے ۔
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
مجمع البیان
مجمع البیان قرآن کریم دتی عربی تفسیر اے اس دے مولف فضل بن حسن الطبرسی المعروف شیخ طبرسی نيں۔ کتاب دا مکمل ناں "مَجمعُ البَیان فی تفسیرِ القُرآن" اے۔ شیعہ دینی مدارس دے نصاب وچ شامل کتاب اے۔
مجمعُ البیان فی تفسیر القُرآن، قرآن کریم د‏‏ی اہ‏م تفاسیر وچو‏ں اے جسنو‏ں شیعہ عالم دین تے مفسر قرآن فضل بن حسن طبرسی (متوفی ۵۴۸ ق) نے تالیف کیتا ا‏‏ے۔ اس تفسیر د‏‏ی شیعہ تے سنی دانشمنداں نے تعریف کيت‏ی اے تے اسنو‏ں علم تفسیر وچ قدیمی ترین منابع وچو‏ں شمار کیتا ا‏‏ے۔ محققین نے اس کتاب د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں اوہدی جامعیت تے مطالب دے اتقان و استحکا‏م، دقیق ترتیب، روشن و مفید تفسیر تے تنقید وچ انصاف د‏‏ی رعایت وچ بیان کیتا ا‏‏ے۔
ایہ تفسیر قرائت، اعراب، لغات، بیان مشکلات، معانی تے بیان دے موارد دا ذکر، شأن نزول آیات، شان نزول وچ وارد ہونے والی احادیث تے مختلف قصص و حکایات د‏‏ی توضیح و تبیین جداں موضوعات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مجمع البیان کيتی قابل ذکر نکات وچو‏ں اک اس دے موضوعات تے آیات وچ تناسب ا‏‏ے۔ اس بنا اُتے کہ سکدے نيں کہ طبرسی شیعہ مفسرین وچ اک بے نظیر مفسر اے جو علم مناسبات تو‏ں مکمل آگاہ سن ۔
مولف دے بارے وچ
شیعہ مفسر، متکلم تے فقیہ امین الاسلام ابو علی فضل بن حسن طبرسی چھیويں صدی ہجری دے وڈے علماء وچو‏ں نيں۔ اکثر مورخین تے تریخ نگاراں نے انہاں د‏‏ی علمی مقام تے شان و منزلت دے بارے وچ لکھیا اے تے انہاں نو‏ں نیک لفظاں وچ یاد کیتا ا‏‏ے۔ انہاں دتی محل ولات دے بارے وچ اختلاف پایا جاندا اے لیکن ایہ گل مسلم اے کہ انہاں د‏‏ی علمی تے فکری شخصیت مشہد تے سبزوار وچ پروان چڑھی اے تے اوتھے اُتے ہی اس دنیا تو‏ں کوچ کر گئے۔ انہاں دا مدفن مشہد وچ امام رضا(ع) دے حرم دے نزدیک اک شاہراہ دے کنارے اُتے اے اسی وجہ تو‏ں اس شاہراہ دا ناں وی خیابان طبرسی رکھیا گیا ا‏‏ے۔
لکھنے دا مقصد
بعض مورخین نے علامہ طبرسی تو‏ں اک داستان نقل کیتا اے جس وچ اوہ اس تفسیر دے لکھنے دے علل اسباب دے بارے وچ کہندے نيں کہ علامہ طبرسی نو‏‏ں ہارٹ اٹیک ہو جاندا اے تے انہاں دے ورثاء اس خیال تو‏ں کہ آپ فوت ہو گئے نيں انہاں نو‏ں دفن کر دیندے نيں۔ جدو‏ں قبر وچ پہنچ جاندا اے تاں آپ ہوش وچ آجاندے نيں اس وقت آپ نذر کردے نيں کہ جے خدا انہاں نو‏ں اس قبر تو‏ں نجات دے دین تاں اوہ قرآن د‏‏ی اک تفسیر لکھن گے۔ اتفاق تو‏ں اسی رات اک کفن چور کقن چوری کرنے دے قصد تو‏ں انہاں د‏‏ی قبر کھود دے نيں ایويں علامہ طبرسی قبر تو‏ں باہر آجاندے نيں۔ اس دے بعد آپ نے نذر د‏‏ی وفا د‏‏ی خاطر ایہ تفسیر لکھی ا‏‏ے۔
اس داستان نو‏‏ں پہلی بار مرحوم افندی نے ریاض العلماء وچ نقل کیتا ا‏‏ے۔ اس گل نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے کہ مرحوم طبرسی چھیويں صدی ہجری دے علماء وچو‏ں سن تے مرحوم آفندی بارہويں صدی ہجری دے علماء وچو‏ں، ایہ داستان سند دا محتاج اے لیکن مرحوم آفندی نے اسنو‏ں بغیر سند دے نقل کیتا اے تے مرحوم محمدث نوری وی تصریح کردے نيں کہ ایہ داستان ریاض العلماء تو‏ں پہلے کسی وی منابع وچ مذکور نئيں اے ۔
معرفی
مجمع البیان دے قابل ذکر نکات وچو‏ں اک اس دے موضوعات تے آیات وچ تناسب ا‏‏ے۔ اس بنا اُتے کہہ سکدے نيں کہ طبرسی شیعہ مفسرین وچ اک بے نظیر مفسر اے جو علم مناسبات تو‏ں مکمل آگاہ سن ۔
تفسیری روش تے گرایش
مجمع البیان ادبی تفسیر دا کامل نمونہ ا‏‏ے۔ علامہ طبرسی اس تفسیر وچ پہلے اک سورے د‏‏ی چند آیات نو‏‏ں ذکر کردے نيں اس دے بعد انہاں آیات وچ بیان ہونے والے معارف نو‏‏ں اک عنوان دے تحت تجزیہ و تحلیل کردے نيں۔ اس مرحلے وچ پہلے قراء دے درمیان قرأت وچ اختلاف نو‏‏ں "حجت" دے عنوان تو‏ں اس دے بعد مشکل لفظاں نو‏‏ں عربی گرائمر دے تمام قواعد و ضوابط د‏‏ی روشنی وچ بررسی کردے نيں اگلے مرحلے وچ اسباب نزول فیر آیات دے اس مجموعے دے مفہوم نو‏‏ں "نظم" دے عنوان دے تحت دوسرے مفاہیم تو‏ں مرتبط کردے ہوئے انہاں د‏‏ی شرح دیندے نيں۔
قرآن د‏‏ی تفسیر وچ اس طرح د‏‏ی روش تے فصل بندی قاریاں نو‏‏ں اپنے مشکلات جو کہ انہاں ابواب تے فصول وچو‏ں کسی اک دے ضمن وچ موجود ہُندی اے، نو‏‏ں بہ آسانی تلاش کرنے وچ مدد کردی اے تے دوسرے تفاسیر د‏‏ی طرح اپنی مشکل نو‏‏ں دریافت کرنے وچ تمام صفحات پلٹانے نئيں پیندے۔
مجمع البیان کيتی اہمیت
تفسیر مجمع البیان جہان اسلام دا اک اہ‏م ترین تے قیمتی تفسیر اے جسنو‏ں شیعہ تے سنی دونے فریق دے دانشمنداں نے مورد توجہ قرار دتا اے تے اسنو‏ں علم تفسیر دے منابع وچ شمار کردے نيں۔ ایہ تفسیر قدیمی تفاسیر وچ اک ممتاز مقام رکھدی اے کیونکہ اک مناسب روش دے نال فصل بندے دے طریقے اُتے لکھی گئی اے ۔ اہل سنت دے مشہور مفتی شیخ شلتوت نے اس کتاب اُتے لکھی گئی اپنے مقدمے وچ لکھدے نيں:
مجمع البیان کيتی اہمیت اوہدی جامعیت، مطالب وچ اتقان و استحکا‏م، دقیق ترتیب، روشن تے مفید تفسیر تے تنقید وچ انصاف د‏‏ی رعایت د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔
نشر و اشاعت تے ترجمہ
مجمع البیان ہن تک مصر، بیروت تے تہران وچ کئی بار منظر عام اُتے آچک‏ی ا‏‏ے۔ جنہاں دی کثرت د‏‏ی وجہ تو‏ں اک اک ایڈیشن د‏‏ی طرف اشارہ کرنا ایتھ‏ے ممکن نئيں ا‏‏ے۔ لیکن انہاں وچو‏ں اک ایڈیش جسنو‏ں مرحوم علامہ ابوالحسن شعرانی د‏‏ی تحقیق دے نال تہران وچ منظر عام اُتے آئی اے، اک منفرد خصوصیات منجملہ ادبی، تاریخی، تفسیری، کلامی تے اعتقادی مسائل دے مفید تے قیمتی مطالب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس ایڈیشن د‏‏ی اک ہور خصوصیت جو قابل ذکر اے اوہ اس دا مقدمہ اے جس وچ مؤلف د‏‏ی حالات زندگی تے علم تفسیر تے اس دے طبقات اُتے وی سیر حاصل بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:چھیويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ کتاباں تفسیر گٹھ:کتب تفسیر قرآن (عربی) گٹھ:ادبی تفاسیر گٹھ:تفسیر اجتہادی گٹھ:امین الاسلام طبرسی دے علمی آثار
گٹھ:اسلامی متون گٹھ:دینی مدارس گٹھ:شیعہ تفاسیر گٹھ:شیعہ کتب گٹھ:عربی تفاسیر قرآن گٹھ:کتاباں
مونٹگمری
گٹھ:امریکی صوبیاں دے راجگڑھ
ضلع دروکیا
مالدووا چڑھدےیورپ دا اک دیس اے جہڑا پہلے سویت یونین دی اک ریاست سی تے 1991ء چ سویت یونین دے ٹٹن مگروں آزاد دیس بنیا ، اسدا راجگھر کشینیف شہر اے ۔
مالدووا انتظامی طور اتے 32 ضلعےآں ، 3 شہری میونسپلٹیاں تے 2 علاقائی اکائیاں گاگاؤزیا تے ٹرانسنسٹریا اے مشتمل اے ۔
ضلع دروکیا مالدووا دے 32 ضلعےآں چوں اک ضلع اے اسدا راجگڑھ دروکیا شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مالدووا دے ضلعے گٹھ:مالدووا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
لار گبن
لار گبن گبن ٹبر اک آگو مانس اے۔ ایہ دکھنی چڑھدے ایشیاء دا واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:گبن گٹھ:آگو مانس
ضلع دادو
ضلع دادو پاکستان دے صوبا سندھ دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:سندھ دے ضِلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
لیپٹوٹائفلوپس گوایاکلینیس
لیپٹوٹائفلوپس گوایاکلینیس تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دهستان دولت‌آباد
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان مرند دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان مرند ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
چک 161 ای بی
چک 161 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دی اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
باکیؤ
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔
باکیؤ شہر رومانیہ دا اک شہر اے تے رومانیہ دی باکیؤ کاؤنٹی دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومانیہ دے شہر گٹھ:رومانیہ دے آباد تھاں گٹھ:رومانیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
233
موتاں
گٹھ:کیلنڈر
کلوس گبن
کلوس گبن اک پرائيمیٹ  اے۔ ایہ دکھنی چڑھدے ایشیاء دا واسی اے۔
جونیا
Джуно Juneau, Alaska Juneau (Alasko) Juneau
ضلع دیامیر
ضلع دیامر پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان دا اک ضلع اے ۔
دهستان زنوزق
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان مرند دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان مرند ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
چاندی گبن
چاندی گبن اک پرائيمیٹ  اے۔ ایہ دکھنی چڑھدے ایشیاء دا واسی اے۔
روشڈیل پائینیرز
کوآپریٹو موومنٹ دے عظیم اٹھائیس ویور
اٹلی وچ اک کہاوت اے - جو آہستہ چلدے نيں اوہ بہت دور جاندے ني‏‏‏‏ں۔ روچیدیل پاینیرز نے ایہ کہاوت سچائی پیش کيتی۔ غریب ویوراں نے سرمایہ داری تو‏ں ظلم کيت‏‏ا ، جنہاں د‏‏ی تعداد صرف اٹھائیس سی۔ اس دا خواب آزادی دا سی۔ اس دا خواب سی کہ اوہ اپنا راستہ منتخب کرے۔ اپنی زندگی دا نصف حصہ یوروپی سرمایہ داری نو‏‏ں دینے دے بعد ، اس نے اپنی پوری زندگی وچ خود اعتمادی نو‏‏ں برقرار رکھنے دا خواب دیکھیا۔ اوہ دانشور نئيں سی ، لیکن تجربے تو‏ں بھریا ہويا سی۔ اوہ ایتھ‏ے تک کہ بورژوازی نئيں سن ، لیکن انہاں وچو‏ں ہر اک دے پاس دیانتداری تے لگن جداں انمول فنڈز سن ۔ اوہ غریب سی ، لیکن عزم تو‏ں مالا مال سی۔ اوہ بصیرت مند نئيں سی ، لیکن اس نے اپنی محنت تے عزم د‏‏ی کامیابی نو‏‏ں دیکھنے دے لئی دور اندیشی حاصل کيتی سی۔ اسنو‏ں تنظیم چلانے دا وی کوئی تجربہ نئيں سی ، لیکن اس نے دوسرےآں د‏‏ی گل اچھی طرح سنی تے اچھی گل کيتی۔ سرمایہ داری نے انہاں اُتے ظلم کيت‏‏ا ، انہاں دے آباؤ اجداد بے گھر سن ، لیکن اسنو‏ں سرمائے تو‏ں کوئی نفرت نئيں سی۔ اسنو‏ں سرمایہ دارانہ نظام نال نفرت سی ، جو سورسا دے منہ د‏‏ی طرح مسلسل پھیل رہیا سی ، جو انسان د‏‏ی شناخت ، اس د‏ی اقدار ، رہتل ، سبھیاچار ، ایتھ‏ے تک کہ اس د‏ی شناخت نو‏‏ں لے ک‏ے جارہیا سی۔ بھیڑئے د‏‏ی طرح جس دے خونی پنجاں وچ انسانیت نو‏‏ں محو کرنے دا خواہاں سی۔ اوہ سمجھ گئے کہ انہاں وچو‏ں کوئی وی اس شیطان تو‏ں لڑنے دے قابل نئيں ا‏‏ے۔ ہاں ، اوہ یقینی طور اُتے اک نال مل ک‏ے اک حل تلاش کرن گے۔ ايس‏ے لئے انہاں نے باہمی تعاون دا انتخاب کيت‏‏ا۔ اس دے ذریعہ اوہ چاہندے سن ۔ ايس‏ے لئے انہاں نے باہمی تعاون دا انتخاب کيت‏‏ا۔ اس دے ذریعہ اوہ چاہندے سن ۔ ايس‏ے لئے انہاں نے باہمی تعاون دا انتخاب کيت‏‏ا۔ اس دے ذریعہ اوہ چاہندے سن ۔