cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آدی دھرمی
ہور جانکاری
زکریوگ گل ایہہ وی اے کہ اپنے پنڈ دے جس پرائمری سکول وچ بابو منگو رام مگووالیا جی پڑاؤندے سن اس دا ناں وی آدی-دھرم سکول رکھیا گیا۔ 11 اتے 12 جون 1926 نوں بابو منگو رام مگووالیا جی نے اک میٹنگ بلائی جس وچ رویلے طور تے آدی-دھرم لہر دی شوروآت کیتی گئی۔ اس دے پہلے پردھان دے طور تے بابو جی نوں ہی چنیا گیا سی۔ نومبر 1926 وچ اس دا اک دفتر جالندھر وچ وی کھولھیا گیا۔ کجھ سماں بابو جی اتھے اپنا نواس تھاں بنایا تے کجھ سماں سیاست وچ وی سرگرم رہے۔ پھر اوہ ہشیار واپس چلے گئے۔
اس آدی-دھرم تحریک تحت اپنی آدی-دھرم دی پچھان باقی سارے دھرماں توں الگ بناؤن تے زور پایا گیا۔ اپنے دھرم دی اک الگ پہچان بناؤن دے مقصد دی تکمیل دے لئی اس دھرم نوں رجِ۔ کراؤن دی عمل وی کیتی گئی۔ بہتا سماں نہ لیندے ہوئے اس تحریک نے جلدی ہی اپنی پہچان دلتّ پنج جدوجہد دے طور تے بنا لئی سی۔ کمیونٹی دے سارے طبقےآں دے سرگرم حمایت صدقہ 1931 دی جن-گننا وچ اس نوں آدی-دھرم دے طور تے رجسٹرڈ کرا لیا گیا۔ بھائیچارے دے پنج لکھ دے قریب لوک آدی-دھرم دے میمبر دے طور تے رجسٹرڈ ہوئے۔ ایہہ بھارت دے اتہاس وچ پہلی وار ہویا سی کہ پنجاب دیاں شیڈولڈ جاتاں نے مل کے اک غیر-آریئن دھرم دی ستھاپتی کر لئی۔ اوہ بڑی دکھ بھری گھڑی سی جدوں بھارت دا ایہہ آزادی شینانی سپوت 22 اپریل 1980 نوں 94 سال دی عمر بھوگ کے قوم نوں الوداع کہہ کے مانوتا دے چلن لئی اپنی پیڑ چھڈّ گئے۔
اج اسیں اس جگتگرو رویداس مہاراج جی دے تریخی استھان چرن چھوہ گنگا (کھرالگڑ، ضلع ہشیارپور) تے آدی دھرم مشن دا ستھاپنا دن منا رہے ہاں۔ جتھے کہ دور-دور توں سنگتاں آ کے اس پاون دھرتی دے فلسفہ کردیاں ہن اتے ستگرو رویداس جی مہاراج جی دے چرن-چھوہ پاون دھرتی دے فلسفہ کرکے اپنے-اپنے نوں حصےآں والا محسوس کردیاں ہن۔ بھاویں جگتگرو رویداس مہاراج جی دی کرپا صدقہ ساڈا سماج کافی ترقی کر گیا اے پر حالے وی اسیں پورے طرحاں نال اکٹھے نہیں ہو سکے۔ ساڈا سماج حالے وی بکھریا پھر رہا اے جس دا فائدہ مخالف طاقتاں باخوبی اٹھا رہیاں ہن۔ اج لوڑ اے سانوں سبھ نوں اک سٹیج تے اکٹھے ہون دی۔ اسیں ساریاں نے اک ‘ایکتا وچ بل اے’ والی کہاوت تاں سنی ہی اے۔ جیکر اسیں اک اکلی لکڑی وانگ الگّ-الگ ہو گئے تاں مخالف تے دشمناں نوں سانوں توڑن وچ دیر نہیں لگیگی تے جیکر اسیں اکٹھے گچھے دا روپ دھار لئیے تاں پھر ساڈا کوئی وی کجھ نہیں وگاڑ سکدا۔ باقی ستگرو رویداس جی مہاراج جی نے وی اپنی بانی وچ ایہہ سمجھایا اے – ست سگتِی مل رہیئے مادھؤ جیسے مدھپُ مکھیرا۔
1931 دی مردمشماری توں پہلاں 26 فروری، 1930 نوں جدوں پنجاب وچ آدی دھرم ‘نویں دھرم’ وجوں رجسٹرڈ (ویروے لئی دیکھو: سینسز آف انڈیا 1931, جلد XVII, پنجاب، پارٹ-1, چیپٹر- XI, پنہ 289, اشاعت سال 1933) ہویا تاں ہندو-سکھاں ولوں آکھے جاندے اچھوت بھائیچاریاں اتے ظلم دا جتھیبندک روپ دیکھن نوں ملیا۔ اس نویں دھرم نوں بھاویں اپریل، 1932 وچ مانتا ملی جدوں لارڈ لوتھیئن کمیٹی، لاہور وکھے آئی (ویروے لئی دیکھو: انڈین فرینچائیز کمیٹی، جلد-V)। مکھ وجہ: ہندواں-سکھانں نے اپنی ہیٹھی سمجھی، صدیاں توں جنہاں توں پیڑھی-در-پیڑھی غلام کروائی جاندی سی، اوہ برابر دے شریک بن کے کھڑ گئے سن۔ غدری بابا منگو رام دی اگوائی ہیٹھ آدی دھرم لہر نے 1925-26 توں بیڑا چکیا سی کہ اچھوت، بھاوَ ہندوستان دے باشندیاں دیاں اولاداں، آدواسی، مول-نواسی ہندو-سکھ، عیسائی تے مسلمان نہیں سگوں وکھرے (اے سیپریٹ ایلیمینٹ) ہن۔ باہروں آئے حملہ آوراں نے اوہناں دی دھرتی، دھن اتے دھرم کھوہ لیا ہے۔ نتیجے وجوں، مہاں پنجاب دے اچھوتاں دیاں دربندیاں، ناکابندیاں کیتیاں گئیاں؛ گھراں اگے چھاپے گڈے گئے۔ اوہناں نوں گھراں اندر تے گھراں دیاں چھتاں اتے ٹٹی-پیشاب کرن لئی مجبور کیتا گیا۔
آدی دھرم دی چڑھت اتے سرگرمیاں بارے چانن لال مانک نے پنجابی وچ (رویداس پترکا، جالندھر) لڑیوار لیکھ لکھے۔ مگروں پروفیسر مارک جئیرگنز میئر نے اپنی پستک ‘ریلیجیئس ریبلز ان پنجاب’ وچ حوالے دتے ہن۔ مانک انوسار، ‘ساڈیاں ماواں، بھیناں تے بہو-بیٹیاں دی عزت نوں پیراں وچ رولیا گیا۔ تھاں تھاں ساڈے اتے حملے کیتے گئے۔’ حوالے ملدے ہن کہ مردمشماری دے پرچار مگروں ضلع لائلپر دے پنڈ اٹی وچ اک معصوم بچی نوں اس کڑھ وچ ماریا گیا کہ اس دے پریوار نے اپنے-اپنے نوں آدی دھرمی لکھوایا ہے۔ ضلع شیخوپور دے پنڈ کرمانوالی دے اک موہتبر جٹّ نے شان نال گھوڑے اتے سوار ہو کے آلے-دوآلے دے پنڈاں وچ دربندیاں کروائیاں۔ ننکانہ صاحب وچلی دل-کمباؤُ گھٹنا نے اچھوتاں دے مناں وچ پکی چھاؤنی پائی ہوئی ہے۔ دراصل، آدی دھرم دے آگوآ نے اتھے 1931 وچ میٹنگ رکھی سی۔ اتھے کجھ تتھا-کتھت اچی جاتاں والے لوکاں نے دلتاں دی کٹّ-مارٹ کیتی اتے چولاں دے ابل رہے دیگیاں تے کڑاہیاں وچ مٹی تے سواہ پائی۔ اوہناں لاگلے پنڈاں وچ جا کے اچھوتاں، آدی دھرمیاں دیاں ناکابندیاں کروائیاں۔
پنجاب ’چ اچھوتاں ’تے بے کرک ظلماں دے بے شمار ساکے ہن۔ انگریزاں دے راج توں پہلاں جدوں جاگیرداری سکھراں اتے سی تاں اچھوتاں توں زبردستی، مفت بیگار کروائی گئی۔ بیگار کرن لئی لجائے گئے کئی اچھوت کالے افریقی غلاماں وانگ کدی گھراں نوں پرط کے نہ آ سکے۔ اوہناں توں پشواں وانگ کم لیا گیا۔
ہشیارپور تے کانگڑا، پنجاب وچ جات-پات تے چھوت-چھات دے گڑھ سن۔ حقیقت سانجھی کرنی واجب ہوویگی کہ آدی دھرم نے کانگڑا ضلعے دی تحصیل نورپور وچ پیندے پنڈ گھنڈراواں وچ جلسہ رکھیا اتے درکھتاں تے دیواراں اتے اشتہار چپکائے۔ رجواڑیاں اتے جات ابھیمانیاں نے اس نوں روکن لئی دھمکیاں دتیاں۔ رام سنگھ رجواڑے نے جلسے دے پربندھک ملو نوں کیہا کہ جلسہ نہ ہووے، نہیں تاں پنڈوں اجاڑ دیانگے۔ تے پھر پانی بھرن گئیاں اچھوت عورتاں دے گھڑے بھنے گئے، چھپڑاں وچوں وی پانی نہ بھرن دتا گیا تے تنّ تنّ میل توں پین لئی پانی ڈھون توں روکیا گیا۔ آخر اوہناں نوں پنڈ چھڈنا پیا اتے پٹھان کوٹ جا کے وسنا پیا۔ ایہہ وکھری گلّ ہے کہ جدوں منگو رام شکایت لے کے کمیشنر پنجاب نوں لاہور جا کے ملیا تاں اچھوتاں نوں مڑ گھنڈراواں پنڈ لیا کے وسایا گیا۔
غدری بابا منگو رام اتے پنڈت بخشی رام دیاں سوے-جیونیاں وچلے دل-ونھویں ویروے سماج نوں جھنجوڑن والے ہن۔
جے پچھلجھات ماریئے تاں 17ویں توں 19ویں صدی دوران سنت مت جو سادھ مت وجوں پرچلت ہے، نے جات-پات اتے چھوآ-چھات خلاف تے سماجک برابری لئی انیکاں شہادتاں دتیاں؛ جویں ادے داس (وستھار لئی دیکھو: انپھلوئینس آف اسلام آن انڈین کلچر - تارہ چند ہسٹوریئن) نوں شہید کیتا گیا۔ اس دے اگلیرے تے پتر جوگیداس سنچالک ستنامی لہر نوں شہید کیتا گیا اتے اوہدے 2000 سمرتھک وی موت دے گھاٹ اتارے گئے۔ مگروں ایہہ لہر بکھر گئی۔ لہر دے دو آگوُ جگجیون رام بارابانکی اتے گورو گھاسی داس چھتیسگڑھ وچ جا ٹکے۔ گورو گھاسی داس نوں مارن مگروں اوہدے پتر بالک داس نوں سماجک برابری دے پرچار تے پرسار کرن خاطر ماریا گیا۔ سنت پلٹو داس جنہاں نوں اپنے ریڈیکل وچاراں کر کے دوجے کبیر دا درجہ حاصل ہے، نوں ستے پئے نوں ایودھیا وچ قتل کر دتا گیا۔ (ویروے لئی دیکھو: آر ہینری پھشر، ولیئم ٹراٹ تے ڈبلیوئیل ایلیسن دیاں کھوج پستکاں)۔ مدھکال دی بھگتی لہر دے سنچالکاں دیاں قربانیاں نوں جگّ جاندا ہے۔ سنت رامانند ڈیرہ بلاں دی شہادت 21ویں صدی دی نہ بھلن والی گھٹنا ہے۔
‘دلت دے داعوے اتے جد وجہد دی امکّ کہانی’-لکھاری راجا شیکھر وندرو دا 12 ستمبر نوں ‘نظریہ’ تحت لیکھ پڑھیا۔ ایہہ وچارن دی لوڑ اے۔ لیکھ مطابق، ‘سال 1931 دی مردمشماری ہون والی سی کہ سنکھیاکاراں ساہمنے اچھوت منیاں جاندیاں برادریاں وچلیاں نویاں جاتاں دا مصلیٰ آن کھڑھیا۔ پنجاب وچ جدوں ایہناں لوکاں (جنہاں نوں مگروں دلت کیہا جان لگا) توں اوہناں دی جات پچھی گئی تاں اچنچیت اوہ اپنے آپ نوں آدی دھرمی اکھواؤن لگے۔ آدی دھرمی لہر، جس دی شروعات آریہ سماج توں وکھ ہوئے منگو رام نے کیتی سی، نے اچھوتاں نوں نواں نام دتا۔.۔۔’ تریخی حقیقت بولدے ہن کہ 1931 دی مردمشماری توں پہلاں اچھوت برادریاں جاتاں وچ ہی موجود سن۔ ‘نویاں جاتاں دا مصلیٰ آن کھڑھا ہویا۔’ اس گل دا کی مطلب اے سچ تاں ایہہ اے کہ اس دے پچھوکڑ وچ جدوجہد دا لما تے دکھ بھریا اتہاس اے۔ غدری بابا منگو رام دے 1925 دے انت وچ ہندوستان آئے تاں اوہناں اپنے پڑھے-لکھے دوستاں، رشتے داراں تے دور-دور وسدے اچھوتاں نال رابطہ کیتا۔ امریکہ رہندیاں اوہناں نوں ‘آزادی’ تے ‘غلامی’ وچالے فرق تے معنےآں بارے پتہ لگ چکا سی۔ کہندے سن کہ اسیں تیہری غلامی کردے ہاں، بریٹیش سرکار دی، ہندو راجیاں دی تے ہندو سماج دی۔ اس توں چھٹکارا پاؤن لئی اوہناں اپنے پنڈ مگووال، ضلع ہشیارپور وچ اتری بھارت دے اچھوتاں دے پرتیندھاں دا بھاری اکٹھ کرکے 11-12 جون، 1926 نوں ‘آدی دھرم منڈل’ دا قیام کیتا۔ منڈل نے 1927 تے 1928 وچ ترتیب وار پنجابی تے اردو وچ ‘عادی ڈنکا’ ہفتہ واری اخبار کڈھی، جس وچ سرکار توں منگ کیتی کہ 1921 دی مردمشماری وچ اچھوتاں دی پنجاب وچ گنتی 40 لکھ دے قریب اے، پر اوہناں دا دعوہ اے کہ 1931 دی مردشماری وچ اوہناں دی گنتی کتے ودھ ہوویگی۔ تھاں-تھاں جلسے-جلوس کرکے منگ کیتی کہ اوہناں نوں دسیا جاوے کہ ہندوستان وچ اوہناں دی اصل آبادی کنی اے؟۔.۔آدی دھرم منڈل نے 1928 وچ لاہور وکھے سائمن کمیشن نوں انسانی حقاں دی برابری لئی یاد-پتر دتا۔ 12 اکتوبر، 1929 نوں آدی دھرم منڈل نے اس ویلے دے پنجاب دے گورنر سر زافری اتزرے مونٹمورینسی نوں یاد-پتر دتا تے انسانی حقاں دی برابری دے نال-نال پنجاب وچ بے آباد تے وادھو زمین اچھوتاں درمیان ونڈن، ودیساں نوں جان، پڑھائی لئی وظیفیاں سمیت کئی منگاں پیش کیتیاں۔ ورننیوگ حقیقت اے کہ آدی دھرم وچ نمن آکھیاں جاندیاں 36 اچھوت جاتاں شامل ہوئیاں۔ ایہناں دا اک طبقہ بنیا، جس نوں ‘آدی دھرمی’ آکھیا گیا۔ کہن توں مطلب کہ ‘اچنچیت’ کجھ نہیں ہویا۔ آدی دھرمیاں دی مول-نواسی دی اپنی وکھری پچھان دے مصلے نوں لے کے لدھیانہ، فروزپور تے لائلپر وچ شہادتاں ہوئیاں۔ سینسز آف انڈیا-1931, وولیوم XV99, پنجاب، پارٹ-1, رپورٹ، اشاعتاں نال 1933, لاہور دے چیپٹر-X9 دے پنہ 289 اتے ‘اے’ ‘نیو’’ رلیزن’ وجوں ‘آدی دھرم’ دا پھلار تے وکھریاں نمن آکھیاں جاندیاں جاتاں دا ذکر اے۔ آدی دھرم منڈل دی پٹیشن اتے پنجاب سرکار نے مردمشماری توں پہلاں 1930 وچ ایہہ سلسلہ سینسز اوپریشن ویلے شروع کر دتا سی۔ کہن توں مطلب کہ 26 فروری، 1930 نوں ‘آدی دھرم’ دی ‘دھرم’ وجوں رجسٹریشن ہوئی۔ انڈین پھرینچائیز کمیٹی (وولیوم-V) جس نوں لارڈ لوتھیئن کمیٹی وجوں وی جانیا جاندا اے، جدوں اپریل 1932 وچ لاہور آئی تاں اس نوں مانتا ملی، جس وچ ڈاکٹر۔ بی۔آر۔ امبیڈکر شامل سن۔ اس ملاقات وچ آدی دھرم منڈل دا 18 میمبری ڈیلیگیشن پردھان منگو رام دی اگوائی ہیٹھ حاضر ہویا سی۔ آدی دھرم دیس دے کئی قبائلی علاقیاں وچ مڈھ-قدیم وانگ اج وی پرچلت اے۔
ہن سوال پیدا ہندا ہے کہ نمن آکھیاں جاندیاں ذاتیاں کی اپنی سماجک برابری لئی سنگھرش کر کے شہادتاں دندیاں رہنگیاں؟ سکھ-آرام بھوگدے اچّ-کل ورگ وچوں چارواک جیہا چنتک کدوں پیدا ہووےگا؟ وچار اتے ہتھیار صدیاں توں ٹکراء رہے ہن، ایہناں دا حلّ کدوں ہووےگا؟ دیش دے بدھیجیوی، پرگتیوادی اتے کرانتی دے داعویدار گوڑھی نیند توں اٹھ کے سماجک کرانتی دا بگل کدوں وجاؤنگے؟ جاں ایوں ہی موک درشک بن کے اس ‘سانجھے مورچے’ دا سمرتھن کردے رہنگے؟ گرمتِ وچاردھارا دے کیندر گردوارے وچوں دلتاں خلاف درمتے پاس نہیں ہونے چاہیدے۔ اوہناں دیاں قربانیاں نال اتہاس بھریا پیا ہے۔
اس دے نال ہی گلّ کرنی بندی ہے کہ جورج پھلائڈ دی دھون اتے گوڈا رکھ کے مارن اتے اک ہور شخص نوں پولیس گولی نال اڈاؤن مگروں کالے لوکاں دے حق تے ہتّ وچ، بھاوَ نسل واد ورودھ پچھمی اتے یوروپیئن دیشاں وچ روس اتے تلخ پردرشن ہو رہے ہن۔ گورے خود وڈی گنتی وچ موہری ہن۔ جوہن پال پوپ-2 نے سنّ 1985 وچ کالے افریقی لوکاں توں غلامگری دی پرتھا بدلے معافی منگی اتے اوہناں اتے ہندے اتیاچار بند کرن لئی آکھیا۔ بھارت وچ اچّ-کل اتے پروہتوادی، بہجناں جنہاں دی گنتی پچاسی فیصدی ہے، توں کدوں خما منگنگے؟
ہورویکھو
ادی دھرم
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب، بھارت
دریائے پاراماتا
دریائے پاراماتا (انگریزی: Parramatta River) آسٹریلیا دا اک دریا جو نیو ساؤتھ ویلز وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سڈنی دے دریا گٹھ:دریائے پاراماتا
جوت-جگت کی بارتا
جوت-جگت کی بارتا جوگندر سنگھ راہی ولوں لکھی اک تنقیدی کتاب اے۔ ایہہ اوہناں دی آخری کتاب اے۔ اس وچ جدید پنجابی ساہت-سنویدنا نوں ساہت-اتہاس دی روایت توں اگے پراچینتم بھارتی روایت دے حوالہ وچ انتر-انشاسنی نظر توں سمجھن دی کوشس کیتی گئی اے۔
گٹھ:کتاباں گٹھ:پنجابی کتاباں
ڈاکٹر جوگندر سنگھ راہی
جونگندر سنگھ راہی (18 فروری 1937 – 17 جنوری 2010 ) پنجابی، لکھاری، ساہت الوچک، اڈیٹر، مترجم اتے استاد سن۔ اوہناں نوں پنجابی توں علاوہ اردو، فارسی، ہندی اتے انگریزی بولیاں دا وی چنگا علم سی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ساہت نقاد گٹھ:پنجابی لوک
یوکرائن دا سنیما
دوسرے اہ‏م ہدایت کاراں وچ کیرا موراتووا ، لاریسا شیپٹکو ، سیرھی بونڈرچوک ، لیونڈ بائکوف ، یوری الیانکو ، لیونڈ اوسیکا ، ویاسلاو کرسٹوفویچ ، رومن بالیان ، سیرگی ماسلوبیچیکو ، ایہور پوڈولچاک تے مرینہ وروڈا شامل نيں۔ متعدد یوکرائنی اداکاراں نے بین الاقوامی شہرت تے تنقیدی کامیابی حاصل کيتی اے ، جنہاں وچ ورا خولوڈنا ، بوہدان اسٹوپکا ، سرگئی ماکوسٹسکی ، مائک مزورکی ، نٹالی ووڈ ، ڈینی د‏‏ی ، جیک توازن ، میلا جووویچ ، اولگا کوریلینکو تے میلا کونس شامل نيں۔ یوکرین تو‏ں آنے والے تارکین وطن سرج گینس برگ ، لیونارڈ نیموئے ، ویرا فارمیگا تے تیسا فارماگا ، دادا دادی - اسٹیون اسپیلبرگ ، ڈسٹن ہافمین ، سلویسٹر اسٹالون ، کرک ڈگلس ، لیونارڈو ڈیکریو ، ونونا رائڈر ، ہووپی گولڈبرگ ، لینارڈو کریتزوک تے لینارٹو کِریٹوزک ، ، وہم پرست ڈیوڈ کاپر فیلڈ ، متحرک بل ٹائٹلہ۔
اہ‏م تے کامیاب پروڈکشناں د‏‏ی تریخ دے باوجود ، صنعت نو‏‏ں اپنی شناخت تے روسی تے یورپی اثر و رسوخ د‏‏ی سطح دے بارے وچ اکثر بحث و مباحثہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ []] یوکرائنی پروڈیوسر بین الاقوامی شریک پروڈکشن وچ سرگرم نيں ، جدو‏ں کہ یوکرائنی اداکار ، ہدایتکار تے عملہ باقاعدگی تو‏ں روسی (اور سابق سوویت) فلماں وچ پیش ہُندا ا‏‏ے۔ کامیاب فلماں یوکرائنی لوکاں ، کہانیاں یا واقعات اُتے مبنی نيں ، جنہاں وچ بیٹلسپ پوٹمکن ، مین وِ مووی کیمرہ ، تے سب کچھ روشن ا‏‏ے۔
یوکرائنی اسٹیٹ فلم ایجنسی نیشنل اولیکسینڈر دوزینکو فلم سنٹر د‏‏ی ملکیت رکھدی اے ، فلم د‏‏ی کاپی کرنے والی لیبارٹری تے محفوظ شدہ دستاویز ، تے اوڈیسا بین الاقوامی فلمی میلے د‏‏ی میزبانی وچ حصہ لے رہی ا‏‏ے۔ اک ہور تہوار ، کیوڈ وچ مولودسٹ ، یوکرین وچ منعقد ہونے والا واحد ایف آئی اے پی ایف د‏‏ی منظوری حاصل بین الاقوامی فلمی میلہ ا‏‏ے۔ مسابقتی پروگرام وچ پوری دنیا تو‏ں طلباء د‏‏ی فلماں ، پہلی شارٹ فلم ، تے پہلی مکمل خصوصیت فلماں دے حصے نيں۔ ایہ اکتوبر وچ ہر سال ہُندا ا‏‏ے۔
یوکرائن وچ سنیما د‏‏ی تریخ
اوڈیشہ فلمی اسٹوڈیو دے علاقے وچ ، سینیما دا اک میوزیم اے ، جس وچ آپ عام طور اُتے سنیما د‏‏ی تریخ تے یوکرائنی سنیما د‏‏ی تریخ دے اک بوہت سارے دلچسپ حقائق دے بارے وچ معلومات حاصل کرسکدے نيں۔ ایتھ‏ے آپ سینما د‏‏ی ایجاد تو‏ں لے ک‏ے پوسٹ ماڈرن ، ڈیجیٹل تے ایوینٹ گارڈ تک تاریخی مواد تلاش کرسکدے نيں۔
حکومت تے سول ادارےآں دا تعلق
یوکرائن وچ سینما گھراں د‏‏ی مرکزی انتظامیہ یوکرائن د‏‏ی اسٹیٹ فلم ایجنسی ا‏‏ے۔ یوکرائن کلچرل فاؤنڈیشن دے نال مل ک‏ے ، ایہ یوکرائنی سنیما وچ سب تو‏ں وڈا سرمایہ کار اے تے سنہ 2019 تک انہاں وچو‏ں ہر ادارہ یوکرائنی فلماں د‏‏ی تیاری وچ تقریبا 500 ملین امریک‏‏ی ڈالر د‏‏ی سرمایہ کاری کر رہیا ا‏‏ے۔
فلمی اسٹوڈیوز
thumb | right | 250px | [[دوزینکو فلمی اسٹوڈیوز دا مرکزی دروازہ۔]]
فلم د‏‏ی تقسیم
بی اینڈ ایچ فلم ڈسٹری بیوشن کمپنی یوکرائنی فلم ڈسٹری بیوٹر ا‏‏ے۔ ایہ والٹ ڈزنی پکچرز ، عالمگیر تصاویر ، پیراماؤنٹ پکچرز ، سونی پکچرز تفریح] (کولمبیا پکچرز) د‏‏ی فلماں دا مقامی تقسیم کار ا‏‏ے۔
یوکرائنی فلم ڈسٹری بیوشن (پہلے جیمنی یوکرین) 20 واں صدی دے فاکس (فاکس سرچ لائٹ پکچرز] ، بلیو اسکائی اسٹوڈیوز) د‏‏ی مقامی تقسیم کار ا‏‏ے۔
کنیومینیا وارنر برادرز (نويں لائن سنیما) دے ذریعہ فلماں د‏‏ی مقامی تقسیم کار نيں۔
شارٹ فلماں ، میلہ جیتنے والے تے آرٹ ہاؤس زیادہ تر آرتھوس ٹریفک دے ذریعہ تقسیم کیتے جاندے نيں۔ آرٹ ہاؤس ٹریفک دے بارے وچ
فنکاراں دے لئی جدید ترین ویب سائٹ دا ڈیٹا ویہہ سسٹم اے یوکرائن فلم انڈسٹری فاؤنڈیشن
موجودہ ایوارڈز
پرفارمنگ آرٹس دے لئی * شیچینکو قومی انعام 1987 وچ یوکرائنی انجینئر تے انیمیٹر یوجین ماموت نے تن ساتھیاں دے نال مل ک‏ے آر جی اے / آکسیبیری کومپو کواڈ دے خصوصی اثرات آپٹیکل پرنٹر دے ڈیزائن تے ترقی دے لئی "آسٹر" (سائنسی تے انجینئرنگ ایوارڈ) جِتیا۔
2006 وچ یوکرائنی انجینئر تے موجد اناطولی کوکوش نو‏‏ں یوکرائن دے آرم گائرو اسٹیبلائزڈ کیمرا کرین تے فلائٹ ہیڈ دے تصور تے ترقی اُتے دو آسکر ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:یوکرین
سمعیہ خان
مڈھلا جیون
خان فریسنو وچ پیدا ہوئیاں سن کیلیفورنیا انہاں د‏‏ی پا والدہ پاکستانی تے والد اک ہندوستانی سن ۔ اس نے فریسنو دے ایڈیسن ہائی اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے یونیورسٹی آف سدرن کیلیفورنیا تو‏ں براڈکاسٹ جرنلزم د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
کیریئر
2013 وچ ، انہاں نے انسٹا کیورٹی د‏‏ی بنیاد رکھی ، طنزیہ ویب سیریز جس وچ سوشل میڈیا اُتے اپنی شخصیت نو‏‏ں بہتر تے شاندار دکھانے دے معاشرتی جنون نو‏‏ں دکھانے دے لئی طنز و مزاح دا سہارا لیا گیا۔ سمعیہ نے اک درجنہاں تو‏ں زیادہ مزاحیہ ویڈیو بناواں جنہاں وچو‏ں اکثر وچ خود وی جلوہ گر ہوئیاں۔
2014 وچ ، اس نے فینکس ، اریزونا وچ ،فاکس نیوز ناؤ دے لئی میزبان د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنا شروع کيتا۔
2018 وچ سمعیہ خان نے اعلان کيتا کہ اس نے فاکس ادارے وچ ملازمت چھڈ دتی اے تے ہن تخلیقی منصوبےآں اُتے کم کر رہیاں نيں۔ آئی ایم ڈی بی دے مطابق ، سمعیہ خان خان فلکٹڈ نامی اک شو اُتے کم کر رہیاں نيں۔ اوہ غیر افسانوی کتاب اُتے وی کم کر رہیاں نيں۔
ذا‏تی زندگی
2016 وچ ، سمعیہ نے ٹرمپ دے حامیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ہراساں کیتے جانے دے بارے فیس بک پوسٹ دے ذریعے دسیا ۔ 2018 وچ سمعیہ خان نے فیس بک اُتے اپنی ذہنی صحت اُتے سوشل میڈیا دے اثرات تے انہاں تو‏ں نمٹنے د‏‏ی جدوجہد دا انکشاف کيتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:امریک‏‏ی بلاگرز گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1986 دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
احمد علی کوہزاد
کھبے|thumb|357x357px| احمد علی کوہزاد کھبے|thumb|304x304px| احمد علی کوہزاد احمد علی کوہزاد (١٣٦٢ ہجری شمسی) اک افغان تریخ دان تے مصنف سی۔
بدقسمتی تو‏ں ، اسيں اس صورت حال وچ جی رہے نيں جتھ‏ے اک طرف اسيں کوہزاد جداں قومی تریخ دان تے محقق تو‏ں محروم نيں تے دوسری طرف سانو‏ں بہت سارے لوکاں تو‏ں قلم تے کاغذ ملیا اے جو قومی مفاد د‏‏ی پروا نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ بچاندا نئيں ا‏‏ے۔ اس دے علاقائی ، لسانی تے گراوہی مفادات نے اس اُتے سیاہ سایہ ڈال دتا اے تے تاریخی تحریراں د‏‏ی سرخی دے تحت اوہ اس طرح دے شیطانی پروپیگنڈے پھیلا رہے نيں جو نہ صرف تاریخی اصولاں تو‏ں متصادم اے ، بلکہ ملک دے اشرافیہ وچ منافقت تے برائی وی ا‏‏ے۔ بختیار نے زہر چھڑک دتا۔ مینو‏ں امید اے کہ ميں نے انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی 23ويں برسی دے موقع اُتے (افغان علمائے کرام دے نقطہ نظر سے) اپنے عظیم تے مقدس روح دے ذریعہ استاد کوہزاد دے پیروکار تے مددگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنا فرض ادا کيتا ا‏‏ے۔ وچ اک مختصر مضمون شائع کرنے د‏‏ی تیاری کر رہیا ہون۔
مرحوم امیدوار دے مطابق ، ماہر تعلیم محمد ابراہیم عطائی ، اک مشہور تریخ دان ہونے دے علاوہ ، استاد کوہزاد وی اک مشہور ماہر افسانہ نگار ني‏‏‏‏ں۔ کوہزاد مرحوم دے سب تو‏ں اہ‏م علمی تے قابل قدر کم وچو‏ں اک افغانستان دی قدیم تریخ تے اس وچ آریاں د‏‏ی معاشرتی زندگی تے قبائلی ڈھانچے اُتے اک وسیع بحث اے ، جو اس وقت قابل قدر سی تے ہن ودھ چک‏ی ا‏‏ے۔ تے فیر لکھدا اے : مرحوم کوہزاد افغانستان د‏‏ی قدیم تریخ وچ بہت سارے دلچسپ سائنسی مواد رکھدے نيں تے انہاں دا لکھنے دا انداز قارئین نو‏‏ں تریخ وچ پِچھے رہنے والے سنہری دور تے رہتل د‏‏ی یاد دلاندا ا‏‏ے۔
پروفیسر ڈاکٹر جلال الدین صدیقی مرحوم دے مطابق ، تریخ کوہستان دے میدان وچ دستاویزات د‏‏ی طرف استاد کوہزاد د‏‏ی توجہ اک قابل قدر خصوصیت ا‏‏ے۔ مرحوم کوہزاد ملک وچ تریخ نگاری دے شعبے دے سب تو‏ں زیادہ متاثر کن محقق ني‏‏‏‏ں۔ : (ہر قوم د‏‏ی معاصر تریخ د‏‏ی تریخ تے قومی لکیری خاندانی دستاویزات نو‏‏ں لکھنا جو یورپی باشندے (خاندانی دستاویزات) کہندے نيں زیادہ اہ‏م اے تے عصری تریخ د‏‏ی اساس زیادہ ترقی یافتہ اے ، لیکن جتھ‏ے تک انہاں دستاویزات دا وجود ضروری اے
مرحوم سر محقق دوست شنوائی استاد کوہزاد دے بارے وچ لکھدے نيں : جدو‏ں سال ١٣٢٥ وچ استاد کوہزاد (ابتدائی افغانستان د‏‏ی تریخ) دو جلداں وچ شائع ہويا تاں واقعتا ایہ اک بہت وڈا کم سی۔ وقت تے قدیم تریخ د‏‏ی دھول تو‏ں قیمتی معلومات حاصل کيتیاں تے اپنے ہ‏م وطناں دے سامنے رکھ داں جس نو‏‏ں اسيں وڈی عزت تو‏ں دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔
استاد مایل ہروی دے مطابق ، استاد کوہزاد اک تریخ دان نيں جنھاں نے اپنیاں تحریراں وچ قارئین نو‏‏ں ملک د‏‏ی قدیم تریخ دے بارے وچ روشنی پائی ا‏‏ے۔ : جس طرح اک مؤرخ قدیم یادگاراں تے یادگاراں ، گہری پتھر د‏‏یاں گولیاں تے خوبصورت قدیم تے قدیم تصنیفات تے مینگارڈ دے ہور تاریخی مظاہر تے اس د‏ی امنگاں تو‏ں برآمد ہونے والے نمونے دے گہرے تے دلچسپ نظارے دے حامل ، ايس‏ے وچ کوئی شک نئيں کہ کوہزاد اک مورخ د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ شیشے تے فہما وچ بنیش خش را تے ایمن نگریش بولی جاندی ا‏‏ے۔
ملک دے اک مشہور مصنف محمد اکبر شورماچ دے مطابق ، استاد کوہزاد نورستان دے اک عظیم اسکالر منے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ : استاد کوہزاد ، اپنے خصوصی ہتھ تو‏ں ، عوام ، وطن تے تریخ دے نال اپنی خصوصی دلچسپی تے پیتار تو‏ں ، تاریخی وطن تے لوکاں د‏‏ی شناخت ، جدوجہد کرنے دے قابل سن ، افغانستان نو‏‏ں ایشیا دے وسط وچ واقع قدیم تے قدیم ترین توپاں وچو‏ں اک دے طور اُتے متعارف کروانا تے ثابت کرنا۔. . . استاد کوہزاد پیرامان نورستان جداں ملک دے مصنفاں تے محققاں نے لکھیا ، تحقیق نئيں کيت‏‏ی یا اس د‏ی پیروی نئيں کيتی۔ ساڈے ملک دے اسکالر تے مؤرخ ، اپنی گہری تے خصوصی ماخذات ، خونی ، تاریخی اعزازات تے نورستان دے عوام د‏‏ی زندگی دے ہور پہلوآں دے نال ، انہاں دے حوالے وچ ، اک رخ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، تقابلی تے آزادانہ طور اُتے ، بہت تاریخی تے معاشرتی اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔
رسول باوری استاد کوہزاد نو‏‏ں ملک دے اک مشہور ماہر آثار قدیمہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہچاندے تے لکھدے نيں : استاد کوہزاد تے افغانستان وچ آثار قدیمہ دے تحقیقی عمل دا کوہزاد دے ناں دے بغیر افغانستان وچ آثار قدیمہ د‏‏ی تحقیق دے آغاز دے درمیان اس طرح دا تعلق ا‏‏ے۔
کابل یونیورسٹی دے پروفیسر شاہ محمود محمود دے مطابق ، کوہزاد مشہور تاریخی جغرافیہ نگار تے نوجوان محققاں دے لئی اک بہترین رہنما ني‏‏‏‏ں۔ : استاد کوہزاد پیرا مون دے بوہت سارے مضامین تے مضامین جغرافیائی اعتبار تو‏ں تاریخی نيں جو انتہائی قابل قدر ني‏‏‏‏ں۔. . استاد کوہزاد نے مختلف خطےآں وچ مختلف خطوط دے استعمال نو‏‏ں ظاہر کيتا ا‏‏ے۔ پہلے باب وچ ، حصہ سوم نے جغرافیہ دے موضوع اُتے تبادلہ خیال کيتا اے تے اس وچ زمین دے سولہ پلاٹاں اُتے بحث کيتی اے جو تریخ ، جغرافیہ ، آریائی ہجرت ، رہتل یا اس د‏ی اہمیت دے نقطہ نظر تو‏ں انتہائی اہمیت دے حامل ني‏‏‏‏ں۔ تے استاد کوہزاد اینرا نے ضروری وضاحت کيتی ا‏‏ے۔
اکیڈمی آف سائنسز آف افغانستان دے ارکان ، محقق میر احمد گربیز نے استاد کوہزاد نو‏‏ں قدیم آریائیاں د‏‏ی لوک داستاناں اُتے اک عظیم محقق کہیا۔ : موجودہ تے افغانستان دے قومی تے علاقائی مسائل دے حل تلاش کرنے دے لئی جرگہ اک اہ‏م ادارہ وی ا‏‏ے۔ طاقتور مورخ کوہزاد نے اپنی صلاحیت دے مطابق آریائی دور دے جرگاں دا مطالعہ کيتا اے تے ایہ ظاہر کيتا اے کہ انہاں نے انہاں نو‏‏ں مختلف مسائل حل کرنے دے لئی استعمال کيتا۔ تاریخی تحریراں نو‏‏ں تاریخی تحریر دا اک بہت وڈا ذریعہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ استاد کوہزاد نے افغانستان د‏‏ی قدیم تریخ تے خاص طور اُتے آریاں تے انہاں د‏‏ی رہتل دے بارے وچ تمام ماداں د‏‏ی نشان دہی انہاں تہذیباں تو‏ں چھوٹی تحریراں د‏‏ی بنا اُتے د‏‏ی ا‏‏ے۔
پروفیسر ڈاکٹر خالق رشید ، کابل یونیورسٹی دے سابق لیکچرر ، استاد کوہزاد مرحوم نو‏‏ں پشتو بولی د‏‏ی اصل دے حوالے تو‏ں اک مشہور تے معزز اسکالر مندے ني‏‏‏‏ں۔ : ساڈے ملک وچ مٹھی بھر افراد تے مورخین موجود نيں ، لیکن جے اسيں فیر وی انگلیاں د‏‏ی تعداد وچ اپنے ملک تے تریخ دا انتخاب کردے نيں تاں ، وچ سمجھدا ہاں کہ استاد کوہزاد دے ناں تے یاد نو‏‏ں ترجیح دتی جانی چاہیے۔ وصول کردا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ انہاں نے اپنے تاریخی مضامین وچ قومی تریخ لکھنے دے تمام عناصر اُتے غور کيتا ا‏‏ے۔ واقعات تے واقعات نو‏‏ں اک حقیقی مورخ سمجھیا جاندا اے تے خطوط وچ اوہ اپنے قومی کردار نو‏‏ں نظرانداز نئيں کردا ا‏‏ے۔ کوہزاد کسی قوم دا نئيں ، اک قوم دا مورخ ا‏‏ے۔ کوہزاد دا قومی کردار تریخ نگاری دے میدان وچ اس قدر دلچسپ اے کہ ایہ واقعتا قوم دا حقیقی عکس ا‏‏ے۔
حوالے
افغانستان د‏‏ی قدیم تریخ وچ کچھ نسلی گرافک تے افسانوی اصطلاحات دے ڈھانچے دے بارے وچ اک مختصر تعبیراندی مطالعہ۔ ياد نامہ کوہزاد. ١٣٦٧.
3- استاد کوہزاد د‏‏ی تخلیقات وچ گرام لفظ د‏‏ی جڑاں تے معنی۔ چیف محقق دوست شنواری۔ ياد نامہ کوہزاد. ١٣٦٧.
2- پیرامون نثر تحریر استاد کوہزاد۔ مایل ہروی ياد نامہ کوہزاد. ١٣٦٧.
3- نورستان دے بارے وچ کوہزاد دا مطالعہ۔ محمد اکبر شورماچ۔ ياد نامہ کوہزاد. ١٣٦٧.
3- کوہزاد تے آثار قدیمہ۔ رسول باوري۔ياد نامہ کوہزاد. ١٣٦٧.
3- کوہزاد دے کماں وچ جغرافیائی تے تاریخی گفتگو۔ شامحمود محمود۔ ياد نامہ کوہزاد. ١٣٦٧ ..
کوہزاد د‏‏یاں تحریراں وچ آریائی لوک داستاناں۔ محقق نور احمد گوربز۔ ياد نامہ کوہزاد. ١٣٦٧ ..
2- پشتو بولی د‏‏ی اصل تے کوہزاد د‏‏ی تحقیق۔ خالق رشید۔ياد نامہ کوہزاد. ١٣٦٧ ..
گٹھ:افغان مصنف گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
اسلام آباد ہائی کورٹ
عدالت عالیہ اسلام آباد اسلام آباد وچ واقع ملک د‏‏ی اک اعلٰی عدالت ا‏‏ے۔ ایہ عدالت 14 دسمبر 2007ء نو‏‏ں اک صدارتی فرمان دے تحت قائم کيتی گئی سی۔ گو صدارتی فرمان جاری ہونے دے بعد اس اُتے عمل ہونے وچ تاخیر واقعی ہوئی، کیونجے لاہور د‏‏ی عدالت عالیہ نے اس صدارتی فرمان اُتے روک لگیا دتی سی، لیکن بعد وچ پاکستان د‏‏ی عدالت عظمٰی نے عدالت عالیہ دا فیصلہ معطل کردے ہوئے اس عدالت عالیہ نو‏‏ں قائم کرنے دا حکم جاری کيت‏‏ا۔ عدالت عظمٰی دا فیصلہ آنے دے بعد اس عدالت نے باقاعدہ طور اُتے فروری 2008ء وچ کم شروع کيت‏‏ا۔ اس وقت دے صدر پرویز مشرف نے 7 فروری 2008ء نو‏‏ں اس عدالت عالیہ دے پہلے منصف اعظم سردار محمد اسلم تو‏ں حلف لیا۔
31 جولائ‏ی 2009ء نو‏‏ں اک آئینی درخواست کيتی سماعت کردے ہوئے پاکستان د‏‏ی عدالت عظمٰی نے اسلام آباد د‏‏ی عدالت عالیہ نو‏‏ں کم کرنے تو‏ں روک دتا تے پاکستان دا عدالدی نظام 2 نومبر 2007ء د‏‏ی سطح اُتے بحال کر دتا۔ اوہ تمام منصفین جو 2 نومبر نو‏‏ں جس عدالت وچ ، جس عہدے اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن واپس بھیج دتا گیا تے تمام منصفین جو 2 نومبر 2007ء دے بعد مقرر کیتے گئے سن نو‏‏ں معطل کر دتا گیا۔ منصفین دے علاوہ وی تمام انتظامی و آئینی ملازمین نو‏‏ں وی سابقہ عہدےآں اُتے واپس مقرر کر دتا گیا۔
منصفین
اسلام آباد د‏‏ی عدالت عالیہ دا سربراہ منصف اعظم ہُندا سی۔ منصف اعظم دے علاوہ جسٹس تے اضافی منصفین اس عدالت دا حصہ سن ۔ منصف اعظم سمیت تمام منصفین د‏‏ی ریٹائرمنٹ د‏‏ی عمر 62 سال مقرر کيتی گئی سی۔ اضافی منصفین اک سال د‏‏ی مدت دے لئی مقرر کیتے جاندے سن ۔ اک سال د‏‏ی مدت پوری ہونے اُتے یا تاں توسیع دتی جاندی سی یا فیر ریٹائر کر دتے جاندے سن ۔
منصفین د‏‏ی تفصیل
30 جولائ‏ی 2009ء نو‏‏ں عدلیہ بارے فیصلہ آنے تک اس عدالت د‏‏ی ساخت کچھ اس طرح تو‏ں سی۔
باہرلے جوڑ
عدالت عالیہ اسلام آباد دا ویب سائٹ
گٹھ:پاکستان دا عدالتی نظام گٹھ:پاکستان د‏‏ی عدالت عالیہ گٹھ:عدلیہ گٹھ:پاکستان د‏‏یاں عدالتاں گٹھ:پاکستان
کراچی زیبراز
کراچی زیبراز پاکستان سپر لیگ د‏‏ی اک کرکٹ ٹیم اے، اس ٹیم دا تعلق کراچی، سندھ، پاکستان تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ ٹیم 2006 وچ قائم ہوئی تے اس دا گھر میدان نیشنل اسٹیڈیم، کراچی ا‏‏ے۔ اس ٹیم دے منتظم سعید جبار نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2004ء وچ قائم ہونے والے کھیلاں دے کلب گٹھ:2006ء وچ قائم ہونے والے کھیلاں دے کلب گٹھ:پاکستان سپر لیگ گٹھ:پاکستان د‏‏یاں کرکٹ ٹیماں گٹھ:پاکستان وچ 2004ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ 2006ء دیاں تاسیساں گٹھ:کراچی وچ کرکٹ زیبراز
پاراماتا دریا فیری سروسز
پاراماتا دریا فیری سروسز (انگریزی: Parramatta River ferry services) آسٹریلیا د‏‏ی اک فیری سروس ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سڈنی وچ فیری آوا جائی گٹھ:دریائے پاراماتا
ڈھیبر جھیل
ڈھیبر جھیل (جس نوں جیسمند جھیل وی کیہا جاندا اے) بھارت دی پہلی اتے دنیا دی سبھ توں پرانی تریخی اتے بھارت دی دوجی سبھ توں وڈی انساناں ولوں بنائی گئی تازے پانی دی جھیل اے۔ ایہہ مغربی بھارت وچ راجستھان راج دے ادےپور  ضلعے وچ اے۔ اسدا رقبہ 87 km2 اے   جدوں بھریا ہویا سی، اتے 17ویں صدی وچ ناملا ٹھکانہ (راٹھور-پٹویر) وکھے بنایا گیا سی، جدوں ادےپور   دے رانا جےَ سنگھ نے گومتی ندی دے پار اکّ سنگمرمر دا بنھ بنایا سی۔ ایہہ لگبھگ 45.0 km اے ادےپور   دے ضلع ہیڈکوارٹر توں۔ جدوں پہلی وار بنایا گیا سی، ایہہ دنیا دی سبھ توں وڈی نقلی جھیل سی۔ ڈھیبر جھیل دے آلے-دوآلے دے جیسمند جنگلی جیو سینکچوری نوں راج رستہ راہیں ادےپور   توں بانسواڑا تک پہنچایا جا سکدا اے۔ ایہہ لگبھگ 17.0 km اے سلمبر (راج رستہ نمبر 32 'تے اپ-زلھا ہیڈکوارٹر) توں۔ جیسمند وائیلڈلائیف سینچری لگبھگ 162.0 km2   دی رکھیا کردا اے، زیادہتر ٹیک جنگل، ڈھیبر جھیل دے کنڈھے اتے۔ جھیل 10 to 40 acre تن جزیرہ ہن۔   ہریک۔ ڈھیبر جھیل ماربل ڈیم 300.0 m اے لمبا اے اتے "بھارت دے وراثتی سمارکاں" دا حصہ اے۔ ڈیم وچ ہوا محل پیلیس وی اے، جو میواڑ دے پرانے مہاراناں دی سردیاں دا راجگڑھ سی۔ 1687 توں 1691 ای
ڈھیبر جھیل، جو کہ مہارانا جےَ سنگھ ولوں 1685 وچ بنائی گئی سی، 36 sqmi دے کھیتر نوں کور کردی اے۔  1902 وچ انگریزاں ولوں مصر وچ اسوان ڈیم دے اساری تک ایہہ جھیل دنیا دی سبھ توں وڈی نقلی جھیل رہی، جسدا پنر اساری 1960-1970 دے وچکار کیتا گیا سی۔مہارانا جےَ سنگھ (1680-1698  دوران میواڑ دے دکھن-پوربی کونے وچ کھیتی لئی پانی دی بہت لوڑ سی۔ مہارانا نے اپنے پیؤ (مہارانا راج سنگھ پہلے جسنے راجسمند جھیل بنائی سی) دی نقل کیتی، اکّ چھوٹی ندی، گومتی نوں بنھ کے اتے اکّ وڈا بنھ بنا کے؛ ڈیم دی اچائی 36.6 اے میٹر جےَ سنگھ نے نتیجے وجوں جھیل دا نام جیسمند رکھیا - اسدا اکثر ورتیا جان والا اپنام 'جت دا سمندر' ('سمند' دا مطلب اے 'سمندر') اے۔ اس دے افتتاح دے دن، 2 جون 1691, مہارانا جےَ سنگھ نے اپنے بھار دے برابر سونا ونڈدے ہوئے ڈیم دے آلے-دوآلے گھمیا۔ جھیل دے انکڑے اصل وچ حیرانی جنک ہن - 9 mi چوڑائی وچ، 102 ft اس دے سبھ توں ڈونگھے سرے 'تے ڈونگھی، 30 mi, سنگمرمر دیاں پوڑیاں پانی وچ جان والیاں ہن۔ ادےپور   دیاں رانیاں دے گرمیاں دے محل ڈھیبر جھیل نوں چارے پاسیوں گھیردے ہن۔ مہارانا نے ناملا ٹھکانہ دا خاص زمینی یوگدان لئی خاص دھنواد کیتا۔ alt=Jaisamand Lake's view|center|900x900px| جیسمند جھیل دا نظارہ
حوالے
گٹھ:جھیلاں گٹھ:راجستھان دیاں جھیلاں
اداین
ادین، (دیوناگری: उदयन) جس نوں ادیناچاریا ( ادیاناچاریا، جاں ماسٹر ادین) (لگبھگ ۹۷۵- ۱۰۵۰ ای۔) دے ناں نال وی جانیا جاندا اے۔ ایہہ نیا سکول دی دسویں صدی دا اکّ بھارتی فلسفی اتے ترک کلاسیکل سی جسنے اکّ عقلیت پسند دھرم شاستر نوں ثابت کرن دی کوشش کیتی سی۔ اسنے پرماتما دی ہوند اتے بودھی دارشنکاں جویں کہ دھرمکرتی، گیانشری اتے بھارتی مادییت (چارواک) دے خلاف پرماتما دی ہوند اُتے حملے دا مقابلہ کرن دے ترک دی ورتوں کیتی ۔ اسنوں نیا روایت دا سبھ توں اہم فلسفی منیا جاندا اے۔
ادیان نے ترک دے دو پرمکھ سکولاں (نیایا اتے ویشیشکا ) ولوں رکھے گئے وچاراں نوں سلجھاؤن لئی کم کیتا۔ ایہہ تیرھویں صدی دے نویا-نیائے ("نواں نیایا") سکول دی جڑھ بن گیا، "صحیح" ترک دے گنگیشا اپباب سکول ولوں قائم کیتا گیا سی، جس دی اج وی بھارت دے کجھ کھیتراں وچ مانتا اتے پالنا کیتی جاندی اے۔ اوہ اجوکے دربھنگا، بہار راج، بھارت دے نیڑے متھلا دے کریان پنڈ وچ رہندا سی۔
ادیان نے واچسپتی مشرا دی رچنا اُتے اپ-گلاس لکھیا جس نوں نیا-ورتکا-تاتپری-ٹکا-پرشدھی کیہا جاندا اے۔ اسنے کئی ہور رچناواں لکھیاں جویں کہ کسمانجلی، آتما-تتّ-وویکا، کرناولی اتے نیا-پرششٹ (جس نوں بودھا سدھی جاں بودھا شدھی وی کیہا جاندا اے)۔
نیائکاں ولوں ادیان نوں بودھی ترککاراں دے داعویاں نوں آخری روپ وچ ڈھاہ دین دا سہرا دتا جاندا اے۔ اسدیاں ساریاں جانیاں-پچھانیا رچناواں نوں بھارتی فلسفہ وچ دتے گئے اہمیت دی تائید کردے ہوئے سرکھیت رکھیا گیا منیا جاندا اے۔
شروع دا جیون
ایہہ ہن بہتے مفکراں ولوں قبول کیتا گیا اے کہ اوہ متھلا، بہار دا رہن والا سی۔ بھارتی دارشنکاں وچوں ادیان نوں مہان اعلان کرن وچ مفکر لگبھگ اکمت رکھدے ہن۔ نیای-ویشیسک سکول وچ ہی جس نال اوہ متعلق اے، اوہ حق اتے مشہوری دی اکّ خاص حالت رکھدا اے۔ اوہ پرانے نیائے توں نویں ( نویا-نیائے) وچ تبدیلی دے ویلے وچ ودھدا-پھلدا، پہلاں دے اکّ بے مثال ماسٹر اتے بعد دے اکّ پریرنادائک پرانے وجوں چمکدا اے۔ اداہرن لئی، گنگیش اپباب، ۱۴ویں صدی دے بھارتی فلسفی اتے گنت-کلاسیکل، جیہناں نے نویا-نیای سکول دا قیام کیتا سی، ادیان نوں "آچاریاہ" (لٹ۔ ماسٹر/استاد) وجوں درساؤندا اے۔ ڈی۔سی بھٹاچاریا نے "۱۲ویں صدی توں بعد اوہ [= اداین] نوں نیای-ویشیسک نظریات دے سبھ توں وڈے ترجمان وجوں دیکھیا سی اتے اوہ مخالف کینپاں دے سارے مفکراں دا سبھ توں وڈا نشانہ سی"۔
۱۴ویں صدی دے اکّ بھارتی لکھاری، مادھواچاریا، سرودرسنسمگرہ دے لکھاری، اوہناں نوں نہ صرف "اکّ جس دی مشہوری ہر تھاں پھیل گئی سی" (وشووکھیاتکیرتہ) دے طور اُتے بولدا اے، سگوں "اکّ اجیہے انسان وجوں وی بولدا اے جس نے سمندر دے الٹ کنڈھے دیکھے ہن۔ ترک دے اصول" (نیانیپراوراپرادرک)، دی اکّ خاصیت جو اکّ ترک سائنسدان وجوں اسدی مشہوری نوں درساؤندی اے۔
ادیان دے جیون دور بارے اختلاف لکشناولی دی کھوج ولوں سلجھ گیا جاپدا اے، جس دی احتتام آیت دسدی اے کہ ایہہ ساکہ یگ ۹۰۶ (۹۸۴-۹۸۵ عیسوی) وچ لکھیا گیا سی۔ اس لئی، اوہ ۱۰ویں صدی دے اخیر توں ۱۱ویں صدی دے شروع تک اکّ فلسفی وجوں سرگرم سی۔
نیاکسمانجلی اتے پرماتما دی ہوند
ادیان دی نیاکسمانجلی نے تعمیری پرماتما دی ہوند نوں ثابت کرن لئی ہیٹھاں نوں دلیلاں دتیاں ہن۔
ادین دے ہور کم
ادین نوں ستّ رچناواں دتیاں گئیاں ہن۔ کالکرمک کرم وچ رچناواں دے سرلیکھ ہیٹھاں دتے گئے ہن جس وچ منیا جاندا اے کہ اوہ رچے گئے ہن۔
لاہور ایگلز
لاہور ایگلز لاہور، پنجاب، پاکستان نال تعلق رکھنے والی اک کرکٹ ٹیم ا‏‏ے۔ ایہ ٹیم فیصل بینک ٹی/20 کپ وچ شرکت کردی ا‏‏ے۔ اس ٹیم نے کھیل دا آغاز 2006 وچ کیہ تے اس دا گھر میدان قذافی اسٹیڈیم لاہور ا‏‏ے۔ اس ٹیم دے منتظم نواب منصور حیات خان نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2006ء وچ قائم ہونے والے کھیلاں دے کلب گٹھ:پاکستان د‏‏یاں کرکٹ ٹیماں گٹھ:پاکستان وچ 2006ء دیاں تاسیساں ایگلز گٹھ:چھوٹے پیغام خاناں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گیانی مہاں سنگھ
گیانی مہاں سنگھ نے بھائی ویر سنگھ جی نال لگبھگ تن دہاکیاں توں ودھ سما گزاریا۔ آپ نے ہمیشہ گرمتِ نظریات نوں زندگی وچ عملی رنگ دین دی وکالت کیتی۔ سکھ اتہاس قوماں، مانتاواں تے وچاردھارواں آدی نوں پرکھن تے خالص وچارن تے نتارن لئی گربانی تے گر اتہاس نوں ہی کسوٹی بنایا جو گرمتِ سدھاتاں مطابق نہیں اس نوں تیاگن دی وکالت کیتی اتے ڈٹ کے اوہناں خلاف آواز بلند کیتی۔ گروڈمّ خلاف آپ نے بہت سارے لیکھ لکھے۔ سکھاں دے سنہرے ماضی نوں پیش کرکے گمراہ ہوئے سکھاں نوں مڑ گرو گھر نال جوڑن دا نگر اپرالا کیتا۔ اس دے نال نال اوہناں آدرشاں دا پرچار کیتا جو سنگھ سبھا نے اپنائے سن اتے نال ہی بھائی ویر سنگھ دا اثر وی قبول کیتا۔ آپ نے سکھ سمسیاواں بارے وستار سمیت لکھیا تے سکھاں وچ آ رہی مذہبی گراوٹ، سماجی برائییاں، نشیاں آدی دے سیون خلاف ڈٹ کے آواز بلند کیتی۔ خالصہ خبراں اک صدی توں سکھاں دا بلارا رہا۔ اس دی ادارتی کردیاں گیانی مہاں سنگھ نے سکھی دے ترقی تے وگاس لئی بہت وڈا یوگدان پایا۔
مڈھلا جیون تے پروار
مہاں سنگھ، گیانی: پنجابی دے اس مشہور صحافی دا جم ۸ اگست، ۱۹۰۸ ای۔ نوں س۔ ارجن سنگھ دے گھر پنڈ ساندے ہاشم ضلع فروزپور وچ ہویا۔آپ نے اپنے پنڈ توں مڈھلی تعلیم حاصل کرن مگروں فروزپور توں دسویں پاس کیتی۔ مذہبی رچیاں دا دھارنی ہون کارن اس نے بھائی ویر سنگھ دیاں رچناواں دا ڈونگھا مطالعہ کیتا اتے اوہناں دی لیکھنی دا اثر گرہن کیتا۔ سماں پا کے آپ امرتسر وکھے آ گے تے بھائی ویر سنگھ نے رابطہ وچ آؤن مگروں اوہناں کول نوکری کر لئی۔ لما سماں آپ خالصہ خبراں دا منیجر تے اڈیٹر رہے۔ اس نے پنتھک مثلیاں بارے، ہور دھرماں والیاں جاں قوم والے سادھو سنتاں ولوں چھیڑے وواداں بارے جاری خالصہ خبراں وچ لکھیا۔ اس دے انگنت لیکھ اتے سمپادکیاں یادگاری تے سامبھنیوگ ہن۔
گیانی مہاں سنگھ دے لیکھاں وچ مکھ روپ وچ فلسفی، وضاحتی تے وویچناتمک سٹائل پردھان اے، بھاویں اس نے کھنڈن منڈن والی ترک پردھان سٹائل وی اپنائی اے جہڑی کہ بڑی روچک اے۔ وچاراں نوں بڑی کامیابی نال پرستت کیتا اے۔ بولی ٹھیٹھ، آسان تے بول چال والی سندر پنجابی اے۔‘آدی بیڑ دا سنکلن کال’؛ ‘پیو دادے کا خول ڈٹھا خزانہ’؛ ‘بھائی صاحب بھائی ویر سنگھ’؛ ‘دسم گر گرا’؛ ‘سردار ترلوچن سنگھ دا کامیاب جیون’؛ ‘پنتھک نظارے’؛ ‘ہیمکنٹ سپت شرنگ’؛ ‘بھگت بانی پرتھائِ گرو صاحبان دی بانی’؛ ‘اکال استتِ سٹیک’؛ ‘۳۳ سوییے سٹیک’؛ ‘جوتِ وگاس (سہِ مترجم)’؛ ‘توصیف ثناء تے گویا (انوواد/ٹیکا)’؛ ‘گنجناما (انوواد/سٹیک)’؛ زندگیناما (انوواد/سٹیک)’؛ آدی اس دیاں پرمکھ رچناواں ہن ۔ ایہناں توں علاوہ بھائی ویر سنگھ دے انتقال مگروں اس نے اوہناں دیاں وکولتریاں رچناواں دا اڈیٹنگ وی کیتا۔ ایہہ مکھ روپ وچ صحافی سی۔ سن ۱۹۸۵ وچ بولی ڈیپارٹمنٹ، پنجاب نے اس نوں شرومنی صحافی وجوں سنمانیا۔ ۶ ستمبر، ۱۹۸۸ نوں اس دا انتقال امرتسر وکھے ہویا۔
سیواواں
مذہبی رچیاں دا دھارنی ہون کارن اس نے بھائی ویر سنگھ دیاں رچناواں دا ڈونگھا مطالعہ کیتا اتے اوہناں دی لیکھنی دا اثر گرہن کیتا۔ سماں پا کے ایہہ امرتسر وکھے آ گیا تے بھائی ویر سنگھ نے رابطہ وچ آؤن مگروں اوہناں کول نوکری کر لئی۔ لما سماں ایہہ خالصہ خبراں دا منیجر تے اڈیٹر رہا۔ اس نے پنتھک مثلیاں بارے، ہور دھرماں والیاں جاں قوم والے سادھو سنتاں ولوں چھیڑے وواداں بارے جاری خالصہ خبراں وچ لکھیا۔ اس دے انگنت لیکھ اتے سمپادکیاں یادگاری تے سامبھنیوگ ہن۔ نامدھاریاں نال اہنا قلمی لڑائی لما سماں چلیا۔ سنگھ سبھا لہر دے سکھر دور ویلے اس نے لکھنا آرنبھیا اتے بیمار سنسکاراں توں کنارہ کرن لئی جنتا نوں راغب کیتا۔
رچناواں
گیانی جی دیاں بہت ساریاں رچناواں ملدیاں ہن، جیہناں وچوں پرمکھ دا ویروا ایوں اے:-
مولک رچناواں
۱. آدی بیڑ دا سنکلن دور (۱۹۵۲)
۲. پیؤُ دادے کا کھولِ ڈٹھا خزانہ (۱۹۵۸)
۳. دسم گر گرا سرویکھن (۱۹۷۷)
جیونیاں
۱. بھائی ویر سنگھ جی دا مختصر جیون (۱۹۵۸)
۲. بھائی صاحب بھائی ویر سنگھ دا گرمکھ جیون (۱۹۶۹)
۳. سردار ترلوچن سنگھ دا کامیاب جیون (۱۹۷۶)
اڈیٹنگ
۱. تسنیپھاتے گوئیا (۱۹۶۳) فارسی اکھراں وچ
۲. دربار صاحب دی اہمیت (۱۹۶۳)
۳. امر لیکھ (۱۹۶۳) آدی۔
اعزاز
ایہہ مکھ روپ وچ صحافی سن۔ سن ۱۹۸۵ وچ بولی ڈیپارٹمنٹ، پنجاب نے اس نوں شرومنی صحافی وجوں سنمانیا۔
باہری لنک
https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%AE%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%82+%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98+%E0%A8%97%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%A8%E0%A9%80
گٹھ:سکھ صحافی گٹھ:سکھ
لسٹ چین دے شہر
چین دی انتظامی ونڈ دے مطابق بشمول ہانگ کانگ تے مکاؤ شہراں دیاں تن پدھراں نیں۔ جنہان چ صوبائی سطح شہر (بلدیات تے خصوصی انتظامی علاقے)، پریفیکچر سطح شہر تے کاؤنٹی سطح شہر شامل نیں۔ فروری 2012 دے مطابق چین دے 656 شہر نیں: 4 بلدیات، 2 خصوصی انتظامی علاقے، 284 پریفیکچر سطح شہر تے 365 کاؤنٹی سطح شہر نیں۔ اس لسٹ چ دعوی صوبہ تائیوان دے شہر شامل نہیں نیں۔
لسٹ
thumb|چونگکینگ thumb|شنگھائی thumb|تیانجن thumb|ہانگ کانگ thumb|مکاؤ
thumb|فوژو thumb|لانژو thumb|گوانگژو
thumb|ہائکو thumb|شیجیاژوانگ thumb|ہاربن thumb|ژینگژو thumb|ووہان thumb|چانگشا thumb|نانجنگ
حوالے
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:چین دے میٹروپولیٹن علاقے گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:لسٹاں گٹھ:ایشیا دے شہراں دیاں لسٹاں
اردو صحافت دی تریخ
اردو صحافت دے آغاز تو‏ں متعلق کئی متضاد دعوے کیتے گئے نيں۔ کسی نے مولوی محمد باقر دہلوی دے سر اس دا سہرا بنھیا اے جو تحریک آزادی دے لئی شہید ہونے والے پہلے صحافی سن جنہاں نو‏ں انگریزاں نے توپ تو‏ں بنھ کر اُڑا دتا سی۔ مولوی محمد باقر دا اردو اخبار دہلی تو‏ں 1836سے 1857ء تک جاری رہیا۔ بعض دا ایہ دعوی اے کہ اردو دا پہلا اخبار ’’آگرہ اخبار‘‘ اے جو اکبرآباد تو‏ں 1831ء وچ جاری کيتا گیا۔ مورخین لکھدے نيں کہ اردو دا سب تو‏ں پہلا اخبار ’’جام جتھ‏ے نما‘‘ دا ضمیمہ سی جو27؍مارچ 1823ء نو‏‏ں جاری ہويا تے 1824تک نکلدا رہیا تے فیر بند ہوک‏ے دوبارہ 1825ماں جاری ہويا۔ جناب یوسف کاظم عارف دا دعویٰ اے کہ ’’مراۃ الاخبار‘‘ اردو دا پہلا اخبار اے جو 1821 وچ کلکتہ تو‏ں جاری ہويا۔ جس دے روح رواں راجا رام موہن رائے سن ۔ اک ہور دعویٰ ایہ وی اے کہ 1810ء وچ کلکتہ تو‏ں کاظم علی نے ’’اردو اخبار‘‘ دے ناں تو‏ں اردو صحافت دا آغاز کيتا۔ مگر ایہ وی اک حقیقت اے کہ اردو اخبار دا آغاز ہندوستان دے پہلے مجاہد تے شہید آزادی ٹیپو سلطان شہید نے کيتا سی۔ جنہاں نے 1794ء وچ اک حکم صادر کيتا کہ اک سرکاری پریس جاری کيتا جائے جس وچ عربی حروف وچ ٹائپ د‏‏ی چھپائی ہوئے۔ انہاں دے حکم د‏‏ی تعمیل ہوئی۔ ٹیپو سلطان نے ارشاد فرمایا کہ اس پریس تو‏ں اردو بولی دا اخبار جاری کيتا جائے جس دا ناں ’’فوجی اخبار‘‘ رکھیا جائے۔ ایہ اخبار شاہی سرپرستی تے سرکاری نگرانی وچ جاری ہويا جو اردو بولی دا پہلا اخبار سی اگرچہ کہ عوام تک اس د‏ی رسائی نئيں سی بلکہ صرف شاہی فوج دے افسر تے سپائیاں وچ تقسیم کيتا جاندا سی۔ ایہ اوہ دور سی جدو‏ں سرکاری بولی فارسی سی۔ اردو د‏‏ی ابتدائی حالت سی۔ مگر ٹیپو سلطان شہید د‏‏ی دور بین نظراں نے ایہ بھانپ لیا سیکہ آنے والا دور اردو دا ہوئے گا۔ اس فوجی اخبار وچ جو تقطیع اُتے ہفتہ وار شائع ہُندا سی اس وچ فوج د‏‏ی نقل و حرکت، افسراں دے تعین تے تبادلے د‏‏ی اطلاعات درج ہودیاں سن۔ فوج دے متعلق احکامات وی شائع کیتے جاندے سن ۔ ایہ پنج سال تک پابندی دے نال شائع ہُندا رہیا۔ ٹیپو سلطان د‏‏ی شہادت دے بعد انگریزاں نے پریس تے فوجی اخبار د‏‏ی تمام فائلاں نو‏‏ں ضبط ک‏ر ليا تے اسنو‏ں اگ لگادی۔
پہلا عوامی اخبار
جتھ‏ے تک عوامی اخبار دا تعلق اے ‘ ’’جام جہاں نما‘‘ نو‏‏ں اردو دے اولین اخبار د‏‏ی سند دتی جاسکدی اے جس دے ناشر ہری دت تے ایڈیٹر سدا سکھ لعل سن ۔ ’جام جتھ‏ے نما‘ د‏‏ی مقبولیت تے اس دے مضامین تو‏ں پیدا ہونے والے جوش تے ولولہ دے پیش نظر برطانوی حکومت دے اس وقت دے چیف سکریٹری ولیم ورلڈ وتھ بیلے نے اک خفیہ فائل تیار کيت‏ی سی جس وچ ’’جام جہاں نما‘‘ اُتے کنٹرول تے سینسرشپ د‏‏ی ہدایت سی۔ ’’جام جتھ‏ے نما‘‘ ہی د‏‏ی وجہ تو‏ں 1823ء وچ پہلا پریس ایکٹ رائج ہويا۔
جتھ‏ے تک مولوی محمد باقر دے دہلی اردو اخبار دا تعلق اے ایہ وی اک ہفت روزہ سی جس نے انگریزی سامراج دے خلاف قلمی جہاد کيتا اوتھے ہندو مسلم اتحاد دا محرک وی بنیا۔ مولوی محمد باقر نے جدو‏ں اخبار کڈیا تاں انہاں د‏‏ی عمر 57 برس سی۔ ایہ اردو دا لیتھو اساس اولین مطبوعہ اخبار ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے وقت دا اک عجوبہ عظیم سی۔
ایہ اخبار دلچسپ تے دلفریب سی جس وچ شیخ ابراہیم ذوق، بہادر شاہ ظفر، مرزا غالب، حافظ غلام سول، مرزا محمد علی بخت مرزا، حیدر شکوہ، مرزا نور الدین دے کلام شائع ہُندے۔ ذوق تے غالب د‏‏ی نوک جھونک د‏‏ی خبراں وی اس وچ شامل ہُندیاں۔ مگر اس دا اصل مقصد انگریزاں د‏‏ی غلامی تو‏ں ہندوستان نو‏‏ں آزاد کروانا سی۔
ہور اخبار
انہاں دے ہمعصر ساتھیاں وچ ماسٹر رام چندر مدیر ’’قوائد الناظرین‘‘، ’’خیر خواہ ہند‘‘ تے محب ہند‘‘۔ پربھو دیال ایڈیٹر ’’فائدے الشائقین‘‘ سن جنہاں دے اخبارات وی مولوی باقر دے پریس ہی وچ چھپدے سن ۔ ماسٹر رام چندر نے 1845ء وچ ’’خیرخواہِ ہند‘‘ وی شائع کيتا۔
اردو دا پہلا صحافی
مولوی محمد باقر نے 1857ء د‏‏ی بغاوت دے روز ازل تو‏ں رپورٹنگ د‏‏ی جو دراصل اکھاں دیکھیا حال سی‘ ایہ 17مئی 1857ء نو‏‏ں شائع ہويا۔ ہندوستان د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں انگریز حکمراناں نے غدر قرار دے ک‏ے اک تنقیح آمیز اشتہار چھاپا اسنو‏ں جامع مسجد دہلی دے دروازےآں تے کئی نمایاں تھ‏‏اںو‏اں اُتے چسپاں کيتا۔ مولوی باقر نے اس اشتہار نو‏‏ں اپنے اخبار وچ وی شائع کيتا۔ جس وچ اسلام تے مسلماناں تو‏ں متعلق اہانت آمیز لفظاں استعمال کیتے گئے سن ۔ مولوی محمد باقر نے اس اشتہار دا دندان شکن جواب دتا۔ اس طرح اوہ حاکم انگریزاں د‏‏ی نگاہاں وچ کھٹکنے لگے۔مولوی محمد باقر نے قلمی ناں تو‏ں وی ایداں دے مضامین اپنے اخبار وچ شائع کیتے جس نے ہندوستانیاں دے حوصلے بلند کیتے تے فرنگیاں نو‏‏ں بوکھلاہٹ دا شکار کيتا۔ مولوی محمد باقر نو‏‏ں ستمبرء وچ گرفتار کيتا گیا تے فرنگی جاسوسی محکمہ دے انچارج کیپٹن ہڈسن دے سامنے پیش کيتا گیا جس دے حکم تو‏ں انہاں نو‏ں 16؍ستمبر 1857ء نو‏‏ں دہلی دروازہ دے باہر خونی دروازہ دے سامنے میدان وچ توپ دے گولے تو‏ں شہید کر دتا گیا۔ جس وقت مولوی محمد باقر نو‏‏ں سزائے موت دتی جانے والی سی انہاں دے فرزند محمد حسین آزاد بھیس بدل ک‏ے انہاں دے آخری دیدار دے لئی گئے اس وقت مولوی محمد باقر نماز پڑھ رہے سن ۔ دونے دیاں اکھاں چار ہوئیاں۔ تے مولوی محمد باقر نے دعا دے لئی ہتھ اٹھادتے جو اس گل دا اشارہ سی کہ آخری ملاقات ہوئے گئی تسيں جاسکدے ہوئے۔ کچھ دیر بعد 77سالہ مولوی محمد باقر نو‏‏ں توپ دے گولے تو‏ں اڑا دتا گیا اس طرح اردو دے پہلے صحافی نے جام شہادت نوش کيتا۔
دوسرا دور
عبدالسلام خورشید دے مطابق 1857کے بعد اردو روزناواں دا دور شروع ہويا۔ اردو دا روزنامہ اخبار کلکتہ دا ’’اردو گائیڈ‘‘ سی جسنو‏ں مولوی قدیرالدین احمد خان نے 1858ء وچ شروع کيتا۔ اس دے بعد اردو دا دوسرا روزنامہ 1875ء وچ لاہور تو‏ں شروع ہويا جس دا ناں روزنامہ پنجاب سی۔ ايس‏ے دور وچ لاہور تو‏ں اک اخبار ’’رہبر ہند‘‘ وی شروع ہويا۔
جنوبی ہند وچ اردو اخبار
اردو اخبارات د‏‏ی اشاعت دے سلسلے جاری رہے ۔ اُتے ڈاکٹر محمد افضل الدین اقبال (مرحوم) نے جنوب ہند د‏‏ی اردو صحافت وچ لکھیا اے کہ 1857سے پہلے ہی مدراس(چینائی) وچ اک درجنہاں تو‏ں زیادہ (مطابع) پرنٹنگ پریس قائم ہوچکے سن ۔ لیتھو گرافی اگرچہ کہ کلکتہ دے بعد مدراس وچ شروع ہوئی مگر دہلی تے لکھنؤ جداں شمالی ہند دے مراکز تو‏ں پہلے ایتھ‏ے شروع ہوچکيت‏ی سی اس لئی اس امکان نو‏‏ں نظر انداز نئيں کيتا جاسکدا اے کہ اردو دا پہلا اخبار مدراس ہی تو‏ں شائع ہويا ہوئے گا اگرچہ کہ ایسی کوئی سند نئيں ملی۔ البتہ مدراس وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دے قیام تے اس تو‏ں پیدا ہونے والے حالات دا بغور جائزہ لاں تاں اردو اخبار دے اجرا دے لئی ناگزیر ماحول 1841ء تو‏ں بہت پہلے پیدا ہوچکيا سی۔
ڈاکٹر علیم صبا نویدی نے تاملناڈو وچ اردو وچ صحافتی خدمات دے زیر عنوان اردو صحافت دے معماراں دا ذکر کيتا اے انہاں وچ جنوب دے پہلے اردو اخبار ’’جامع الاخبار‘‘ دے ایڈیٹر سید رحمت اللہ، ’’اعظم الاخبار‘‘ دے ایڈیٹر سید محمد اعظم، ’’شمس الاخبار‘‘ تے ’’عزیز الاخبار‘‘ دے بانی تے ایڈیٹر شاہ عزیز الدین گھٹالا، سید عبدالستار سنین، مولوی نصیرالدین تے گھٹالہ، ’’صبح صادق تے طلسم حیرت‘‘ دے نگران حضرت صادق الحسینی شریف مدراسی، مولا‏نا عبدالمجید شرر آلندوری ایڈیٹر ’’قومی رپورٹ‘‘، علامہ شاکر نائطی ایڈیٹر ’’مصحف‘‘، مولا‏نا ابوالجلال ندوی ایڈیٹر ’’سہیل‘‘، مولا‏نا سید سلطان محی الدین بہمنی مدیر’’ حیات و امام‘‘،مولا‏نا سید عبداللطیف فاروقی ایڈیٹر ’’آزاد ہند تے مسلمان‘‘ دے ناں قابل ذکر نيں۔
افضل الدین اقبال دے حوالہ تو‏ں علیم صبا نویدی نے 1841ء تو‏ں 1856ء تک مدراس تو‏ں شائع ہونے والے جنہاں اردو اخبارات، جریدے اورر سائل دا ذکر کيتا اے انہاں وچ :
خواتین دا پہلا جریدہ
1873ء وچ مولوی ناصر علی نے نصرت الاخبار، ’’نصرت الاسلام‘‘ تے ’’مہر درخشاں‘‘ د‏‏ی اشاعت دا آغاز کيتا۔ اودھ پنچ منشی سجاد حسین د‏‏ی ادارت وچ نکلنے والا پہلا طنز و مزاح دا جریدہ سی جدو‏ں کہ خواتین دا پہلا جریدہ ’’اخبار النساء‘‘ سی۔
جنگ آزادی وچ اردو صحافت دا کردار
اپنے دور دے ممتاز صحافی، ادیب جمنا داس اختر نے اپنے اک تحقیقی مقالے وچ جو ماہنامہ ’’اج کل دہلی‘‘ دے ’اردو صحافت نمبر‘ وچ شائع ہوا‘ وچ لکھیا اے کہ جنگ آزادی وچ اردو صحافت دا رول وڈا اہ‏م رہیا۔ اس دور دے جید صحافیاں وچ جنہاں نے جنگ آزادی د‏‏ی حمایت د‏‏ی انہاں دا ذکر کردے ہوئے اوہ لکھدے نيں ’’مولوی محمد باقر تاں جنگ آزادی دے پہلے شہید صحافی رہے انہاں دے فرزند مولوی محمد حسین آزاد جو خود وی اخبار نویس سن انہاں نو‏ں انگریزاں نے اشتہاری مفرور قرار دے ک‏ے گرفتاری دے لئی پنج سو روپئے دے انعام دا اعلان کيتا سی‘‘۔ ’’صادق الاخبار‘‘ دے ایڈیٹر مولوی جمیل الدین، اودھ اخبار‘‘ دے ایڈیٹر منشی نول کشور، تریخ بغاوت ہند دے مدیر مکند لال، ہفت روزہ ’’خیر خدا خلق‘‘ دے منشی ایودھیا پرشاد، ’’جلوۂ طور میرٹھ‘‘ دے روح رواں سید ظہیرالدین طور، ’’سائنٹیفک سوسائٹی‘‘ علیگڑھ دے ادارتی رکن مولا‏نا محمد اسماعیل علیگڑھی، ’’منشور محمدی‘‘ دے ایڈیٹر محمد شریف، ’’اردو معلی‘‘ دے مدیر محمد حسرت موہانی، ’’خم خانہ ہند‘‘ دے مولوی احمد حسن شوکت، ایڈیٹر ’’پیسہ‘‘ منشی محبوب عالم، ’’شیرپنجاب‘‘ دے ایڈیٹر سردار امر سنگھ، مولا‏نا آزاد، محمد علی جوہر، مولا‏نا ظفر علی خان تے سید حبیب، سوامی پرکاشآنند، پنڈت میلارام وفا، مولا‏نا امیر احمد امان (ایڈیٹر ترجمان صحت)، لالہ راج پت رائے، پنڈت کشن چندر موہ(شاندی)، سوامی شردھا نند، لالہ دیش بندو گپتا، رنبیر سنگھ، ڈاکٹرستیہ پال تے ڈاکٹرعالم، شورش کاشمیری ایڈیٹر چٹان، مولا‏نا امداد صابری، منشی گوپی ناتھ امر تے رام لال (سنسار تے روزنامہ ہند دے ایڈیٹر)، عبدالرزاق ملیح آبادی، صوفی انبا پرشاد، بلال احمد زبیری، پنڈت بانہاں دے دیال شرما، مہاشہ کرشن، ویریندر تے نریندر نے اپنے قلم تے صحافتی صلاحیتاں نو‏‏ں تحریک آزادی دے لئی وقف کر دتا اس دے لئی ہر قسم د‏‏ی مصیبتاں برداشت کيتياں۔ ایہ کہنا غلط نہ ہوئے گا کہ آزادی د‏‏ی تریخ جے لکھی گئی اے تاں اس وچ انہاں دا خون وی شامل ا‏‏ے۔
تقسیم ہند دے وقت اردو اخبار
میرنال چٹرجی (میڈیا ہائیو) دے اک مقالہ دے مطابق ہندوستان د‏‏ی تقسیم دے وقت کل 415اردو اخبارات جنہاں وچ روزنامے، ہفتہ وار ماہنامے شائع ہُندے سن تقسیم دے بعد انہاں وچو‏ں 345 ہندوستان وچ رہ گئے۔ 70اخبارات دے مالکین تے مدیران پاکستان نو‏‏ں ہجرت کرگئے۔ آر این آئی د‏‏ی رپورٹ 1957ء دے مطابق اس وقت 513 اردو اخبارات سن جنہاں وچ مجموعی تعداد اشاعت 7.84لکھ سی۔ 2012ء وچ ایہ تعداد 710اردو روزنامے تے کل تعداد اشاعت دو کروڑ 20لکھ دے لگ بھگ سی۔ آزادی دے بعد کئی نويں اخبارات وجود وچ آئے جنہاں وچ ’’دعوت‘‘، ’’نويں دنیا‘‘، ’’سیاست‘‘، روزنامہ’’ منصف‘‘، روزنامہ ’’اعتماد‘‘، ’’روزنامہ راشٹریہ سہارا‘‘، آزاد ہند‘‘، ’’ہندسماچار‘‘، ’’اخبار مشرق‘‘، ’’آبشار‘‘، ’’عکاس‘‘، ’’انقلاب‘‘، ’’اردو ٹائمز،‘‘ سالار‘‘، ’’قومی آواز‘‘، قابل ذکر نيں۔ روزنامہ رہنمائے دکن سب تو‏ں قدیم اخبار اے جو تقسیم تو‏ں پہلے رہبر دکن دے ناں تو‏ں شائع ہُندا سی۔ آزادی دے بعد دے کچھ تے اردو اخبارات، جریدے تے رسالے دے ناں ایہ نيں ’’اورنگ آباد ٹائمز، ڈیلی آفتاب(سرینگر)، ڈیلی روشنی (سری نگر)، امروز ہند (پٹنہ)، ساحل (بنگلور)، وادی د‏‏ی آواز (جموں‏ اینڈ کشمیر)، لشکر (لکھنؤ)، ہندوستان ایکسپریس (دہلی)، ہماریا سماج دہلی، انقلاب ہند دہلی)، صحافت (ڈیلی)، کشمیر ٹائمز، قومی رابطہ، جدید خبر( دہلی، مردآباد)، اوصاف (پاکستان)، خبردار جدید دہلی، گواہ (حیدرآباد)، ساز دکن (حیدرآباد)، صدائے حسینی (حیدرآباد)، مسلما‏ن (مدراس) قابل ذکر نيں۔ علیم صبا نویدی دے بموجب آزادی 1947ء دے بعدمدراس تو‏ں کئی اخبارات، جریدے تے رسالے شائع ہوئے اُتے اس وقت ’’مسلمان‘‘ واحد اردو اخبار رہ گیا اے جس دے ایڈیٹر محمد عظمت اللہ نيں۔ ایہ اخبار اپنی صدی د‏‏ی تکمیل دے نیڑے ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انہاں د‏‏ی اپنی ادارت وچ ’’نور جنوب‘‘ ماہنامہ شائع ہُندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اردو اخبارات گٹھ:اردو
دیس لسٹ بلحاظ متعلقہ مضامین
ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ ابواب ا‏‏ے۔
Z
گٹھ:فہرستاں د‏‏ی لسٹ گٹھ:فہرستاں بلحاظ ملک
ایووکاڈو چٹنی
ایووکاڈو چٹنی اک ایسی چٹݨی اے جیہدے وچ ایووکاڈو دا استعمال مرکزی جزو دے طور تے کيتا جاندا اے ۔
تجارتی پیمانے اُتے تیاری
تجارتی مقصد تو‏ں جدو‏ں اس چٹنی نو‏‏ں تیار کيتا جاندا اے تاں ایہ چٹݨی عام طور تے پتلی ہُندی اے تاکہ ایہنو‏ں کھاݨ، اُتے انڈیلݨ وچ آسانی ہووے ۔
تجارتی تیاری وچ تیز رفتار بلینڈراں دا استعمال کردے ہوئے ایڡوکاڈو نو‏‏ں بلینڈر وچ شامل کيتا جاندا اے جو ایوکاڈو دے گودےکو توڑ دیندا اے ۔
مسالا جات ، پاݨی تے ہور اجزا شامل کیتے جاندے نيں جس دے نتیجے وچ ایووکاڈو چٹنی مصنوعات نو‏‏ں عام طور اُتے بھورے رنگ وچ تبدیل ہونے تو‏ں روکنے دے لئی منجمد کر دتا جاندا ا‏‏ے۔
اجزا و ترکیب
ایڡوکاڈو چٹنی وچ اضافی اجزاء وچ ٹماٹر ، پیاز ، مرچ ، لال مرچ تے لہسن شامل ہوسکدے نيں ۔
گھریلو ایووکاڈو چٹنی د‏‏ی ممکنا تیاری وچ دہیں ، ایووکاڈو ، نیمبو دا رس ، سبزیاں دا تیل ، پیسیا ہويا لسݨ ، چینی ، زیرا، مصالحا، نمک تے کالی مرچ مݪا ک‏ے چٹݨی تیار کيتی جا سکدی ا‏‏ے۔
استعمال تے مقبولیت
مقبول برانڈز وچ کمنیا تے ہارڈیز شامل نيں
ہور دیکھو
ایووکاڈو سوپ د‏‏ی لسٹ
سوپ د‏‏ی لسٹ
ایووکاڈو کیک
حوالے
گٹھ:کھان پین
بیلہ مترا
بیلا مترا، نی بوس (1920–31 جولائ‏ی 1952) اک بنگالی انقلابی سی جو جھانسی رانی رجمنٹ، آزاد ہند فوج د‏‏یاں سوانیاں د‏‏ی رجمنٹ تے اک سماجی کارکن سی۔
خاندان
مترا د‏‏ی پیدائش امیندا یا بیلا بوس دے طور اُتے ہوئی سی کوڈالیہ، غیر منقسم 24 پرگنہ برطانوی ہندوستان وچ ۔ انہاں دے والد سریش چندر بوس سن ۔ اوہ سبھاش چندر بوس د‏‏ی بھانجی سن۔ اس نے آزادی دے جنگجو ہری داس مترا تو‏ں 1936 وچ شادی کيتی۔ ہری داس بعد وچ مغربی بنگال اسمبلی دے ڈپٹی اسپیکر بن گئے۔ انہاں دا بیٹا امیت مترا اک ماہر اقتصادیات تے ریاست مغربی بنگال دے موجودہ وزیر خزانہ نيں۔