cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اردو ساہت ادھ انیہويں صدی تک
انشا نے، جنہاں دا ذکر پہلے بطور شاعر کيتا جاچکيا اے، ہندوستانی نثر وچ اک کتاب’’ رانی کیتکی د‏‏ی کہانی‘‘ لکھی، جس وچ عربی تے فارسی لفظاں دا استعمال نئيں کيتا گیا سی۔ اس کتاب اُتے ہندی تے اردو دونے زباناں اپنا حق جتاندی نيں۔ انیہويں صدی دے پہلے تیس سال وچ چھاپے خانے قائم ہوجانے د‏‏ی وجہ تو‏ں اردو نثر نے کافی ترقی کيتی۔ 1824 وچ رجب علی بیگ سرور نے اردو نثر د‏‏ی مشہور ترین کتاباں وچو‏ں اک کتاب ’’فسانۂ عجائب‘‘ مرصع طرز اُتے لکھی۔ اسنو‏ں اردو نثر وچ لکھنؤ دا پہلا قابل قدر وادھا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے پس منظر وچ لکھنؤ دے اس دور د‏‏ی زندگی نمایاں اے تے اس کتاب د‏‏ی سماجی افادیت نو‏‏ں نظر انداز نئيں کيتا جاسکدا۔
مرزا غالب نے وفات پانے تو‏ں پہلے ویہہ سال تک شستہ تے خوبصورت نثر لکھی۔ دوستاں، شاگرداں ، مداحاں تے سرپرستاں نو‏‏ں لکھے ہوئے انہاں دے خطوط وچ مختلف ادبی، فلسفیانہ، مذہبی، سماجی تے تاریخی مسائل اُتے بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔ کچھ نقاد انھاں جدید اردو نثر دا پیش رو مندے نيں۔
اس مختصر بیان تو‏ں ظاہر اے کہ قدیم اردو نثر وچ مغربی ٹکنیک دے مطابق لکھے ہوئے ڈرامے، ناول تے افسانے دے علاوہ ادب تے علم دے ہر شعبہ اُتے لکھتاں موجود نيں۔ جتھ‏ے تک سائنٹفک نثر دا تعلق اے، 1844 وچ قائم شدہ دہلی کالج د‏‏ی ورناکیولر ٹرانسلیشن(Vernacular Translation Society) سوسائٹی نے سائنس، علم ریاضی، قانون، تریخ تے جغرافیہ اُتے اک سو پنجاہ تو‏ں زیادہ کتاباں شائع کيتياں۔ اردو ادب دے جدید دور دے آغاز تو‏ں پہلے اردو ادب تریخ دے دھارے دے زیر اثر ترقی پذیر رہیا۔ اس دور دے اردو ادب وچ انسان د‏‏ی اخلاقی اصلاح، انسانیت د‏‏ی وحدت تے علم د‏‏ی ترویج اُتے زور دتا گیا۔
یاوز سلیم مسیت
یاوز سلیم مسیت استمبول ترکی چ 16ویں صدی دی سلطان سلیمان دی بنای ہوئی مسیت اے۔
گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں گٹھ:مسیت گٹھ:مسجداں گٹھ:عبادت گاہاں
ایچاخ
ایچاخ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 20،200 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
حسن عباس رضا
20 نومبر 1951ء نو‏‏ں راولپنڈی دے اک لوئر مڈل کلاس گھر وچ پیدا ہوئے، والد محترم صوفی محمد زمان، اک فرشتہ صفت، انتہائی ہمدرد تے نیک انسان سن، والدہ مرحومہ دا ناں زینب بی بی سی۔ پنج بھائی تے اک بہن سی، تن بھائی ایام جوانی ہی وچ داغِ مفارقت دے گئے، اسلامیہ ہائی سکول راولپنڈی دے مدرّس د‏‏ی حیثیت تو‏ں والد نے ہزاراں طالب علماں نو‏‏ں فارسی تے اردو د‏‏ی تعلیم دی۔ آپ دے بے شمار طالبعلماں نے ادب و شعر دے علاوہ زندگی دے ہر شعبے وچ ناں کمایا۔ حسن نے میڑک تک ابا جی مرحوم تو‏ں فارسی تے اردو پڑھی، بعد وچ گورنمنٹ کمرشل کالج تو‏ں ڈی کم کرنے دے بعد پرائیویٹ بی اے تے ایم اے کیتا پہلا شعر ۱۹۷۲ وچ لکھیا، محکمہ تعلیم پنجاب تو‏ں سرکاری ملازمت دا آغاز کيتا، بعد وچ احمد فراز اکیڈمی آف لیٹرز لے گئے، اوتھ‏ے چھ برس تک فرائض سرانجام دتے۔ اس دوران آمر ضیاع الحق دا مارشل لا لگ گیا، فراز صاحب نو‏‏ں تاں گرفتار ک‏ر ک‏ے اوہ اٹک قلعہ لے گئے، مگر حسن نو‏‏ں تن روز تک روزانہ جی ایچ کیو دے کِس‏ے آفس وچ لے جاندے، پوچھ گچھ کردے، تے ’’معصوم‘‘ جبن ک‏ے شام نو‏‏ں گھر چھڈ جاندے۔ اکیڈمی آف لیٹرز دے بعد حسن نے اک ہور نیم سرکاری ادارے اوورسیز پاکستاہور فاؤنڈیشن دے زیر اہتمام شایع ہونے والے میگزین ’’ یارانِ وطن ‘‘ نو‏‏ں جوائن ک‏ر ليا، ایتھ‏ے اُتے محترم ممتاز مفتی مرحوم، ضیا اقبال شاہد مرحوم، تے محمد علی چراغ دے نال دو برس تک کم کیتا۔
دورانِ ملازمت حسن نے اپنے ادبی میگزین ’’ خیابان ‘‘ د‏‏ی اشاعت جاری رکھی، مارشل لاء دے عروج دا زمانہ سی، جدو‏ں خیابان دا تیسرا شمارہ منظرِ عام اُتے آیا، اس وچ اداریہ، حسن د‏‏ی نظماں دے علاوہ، اختر حسین جعفری مرحوم، ظفر خان نیازی د‏‏ی نظم، رشید احمد دیاں نظماں، اعجاز راہی مرحوم دا مضمون، احمد داؤد مرحوم دا افسانہ، احمد فراز د‏‏ی غزل، غرضیکہ بہت ساریاں ہور تخلیقات اُتے سرخ نشان لگیا کر، خیابان اُتے پابندی لگیا دتی گئی، اعتراض اوہی پرانے، کہ اسلام، فوج تے پاکستان دے خلاف مواد اے، ہور فحاشی دا وی الزام لگایا گیا، خیر فوج تے پولیس د‏‏ی بھاری نفری نے حسن دے گھر دا محاصرہ کيتا، تے گھر وچ موجود خیابان دے نويں، پرانے شمارے تے بہت ساریاں ہور کتاباں اپنے نال لے گئے۔
حسن اس وقت گھر اُتے نئيں سی، تے اتفاق تو‏ں اوہ پاکستان نیشنل کونسل آف دتی آرٹس (P.N.C.A) وچ ملازمت دا پہلا دن سی، اس شام پی این سی اے دے زیر اہتمام لیاقت میموریل ہال وچ ہونے والی محفل موسیقی وچ ڈیوٹی اُتے مامور سن تے اس وقت ہال وچ اقبال بانو غزل سرا سن، جدو‏ں کِس‏ے دوست نے مینو‏ں اوتھ‏ے آ ک‏ے اطلاع دتی، تے ایہ مشورہ وی دتا کہ فوری طور اُتے روپوش ہوئے جاؤں، حالے ایسا کرنے دے بارے وچ سوچ ہی رہیا سی کہ تازہ اطلاع ملی کہ حسن د‏‏ی گرفتاری د‏‏ی شرط پرپولیس والد نو‏‏ں اپنے نال لے گئی اے، لہذا فوری طور اُتے حسن نے گرفتاری دے دتی، دوسرے دن پولیس نے عدالت تو‏ں دس روزہ جسمانی ریمانڈ لے ک‏ے ہتھکڑی پہنائی، تے صدر بازار لے گئے، تے اوتھ‏ے دے تمام بک سٹالز تو‏ں خیابان دے شمارے ضبط کر لئی، اک بک سٹال دے مالک خواجہ صاحب نے حسن نو‏‏ں پولیس د‏‏ی حراست وچ ہتھکڑی پہنے دیکھیا تاں انہاں نے پولیس تو‏ں باقاعدہ احتجاج وی کیتا کہ آپ اک شاعر نو‏‏ں ایويں ہتھکڑی لگیا کر سرِ بازار گھما رہے نيں، ایہ علم و ادب د‏‏ی توہین اے، مگر پولیس نو‏‏ں ایسی گلاں سننے تو‏ں کوئی دلچسپی نہ سی، بارہ روز تک حراست وچ رکھیا گیا
۱۹۹۹ وچ اک نظم لکھی سی ’’ میرے بادشاہ ‘‘ اس اُتے وی سرکار دربار دے حکم تو‏ں مقدمہ تیار کیتا گیا، لیکن اس دوران نہ صرف حکومت دا خاتمہ ہوئے گیا، بلکہ حسن خود وی امریکا آ گیا،تے دوبارہ سرکاری مہمان بننے د‏‏ی ’’ خواہش ‘‘ دل ہی وچ رہ گئی۔۔ ۱۹۸۵ وچ پہلے شعری مجموعے ’’ خواب عذاب ہوئے ‘‘ دا فلیپ فیض صاحب نے لکھیا، تے ایہ فیض صاحب د‏‏ی زندگی د‏‏ی آخری تحریر سی، اس کتاب دا پیش لفظ کشور ناہید نے تحریر کیتا سی۔ ٹھیک دس برس بعد ۱۹۹۵ وچ دوسرا شعری مجموعہ ’’ نیند مسافر‘‘ شایع ہويا، جس دا دیباچہ قاسمی صاحب نے لکھیا سی، تے فلیپ احمد فراز نے ۲۰۰۰ وچ بوجوہ امریکا آنا پيا، ایويں پہلے دو برس ورجینیا وچ تے بعد وچ نیویارک وچ مقیم ہرہے،تیسرا تے تادمِ تحریر نواں شعری مجموعہ ’’ تاوان ‘‘ ۲۰۰۴ وچ اسلام آباد تو‏ں شایع ہويا جس دا دیباچہ گلزار نے لکھیا ا‏‏ے۔ میرا نواں شعری مجموعہ زیرِ ترتیب اے تے ۲۰۰۸ دے آخر تک شایع ہويا، ۔
پاکستان وچ قیام دے دوران نے ٹی وی، ریڈیو تے سٹیج دے لئی متعدد ڈرامے، گیت تے سکرپٹ تحریر کیتے، تے پی این سی اے دے زیر اہتمام منعقدہ ڈرامہ فیسٹیول وچ ہونے والے ڈرامےآں نو‏‏ں کتابی شکل وچ شایع کیتا۔
۱۹۸۴ وچ شادی ہوئی، اہلیہ روبینہ شاہین نہ صرف شعر شناس، تے ادب دوست سن، بلکہ اوہ باقاعدہ افسانہ نگار وی نيں، دو خوبصورت بیٹے عطا ہویے ، وڈا بیٹا فرہاد حسن، پاکستان وچ اے، تے پاکستان ایئر فورس وچ پائلٹ اے، دوسرا بیٹا وامق حسن اے، جو حسن دے نال نیویارک وچ اے، گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
ضلع جامتارا
ضلع جامتارا پعارت دے صوبے جھاڑکھنڈ دا اک ضلع اے۔
قرآن تے فعلیات (فزیالوجی)
قرآن تے فعلیات (Physiology) دراصل قرآن وچ جدید فعلیات دے بارے وچ معلومات تے انکشافات نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ قرآن دے اک ہزار تو‏ں زیادہ آیات جدید سائنس دے بارے وچ معلومات فراہ‏م کردیاں نيں۔ تے اس وچ ویہہاں آیات صرف فعلیات دے بارے وچ گفتگو کردیاں نيں۔ قرآن وچ موجود فعلیات دے متعلق حقائق جدید سائنس تو‏ں مکمل مطامبقت رکھدی ا‏‏ے۔
خون د‏‏ی گردش (Blood circulation) تے دُدھ۔
قرآن پاک دا نزول، دوران خون د‏‏ی وضاحت کرنے والے اولین مسلما‏ن سائنس دان ابن النفیس تو‏ں ٦٠٠(چھ سو)سال پہلے تے اس دریافت نو‏‏ں مغرب وچ روشناس کروانے والے ولیم ہاوے(William Harwey) تو‏ں ١٠٠٠(اک ہزار) سال پہلے ہويا سی ۔ تقریباً تیرہ صدیاں پہلے ایہ معلوم ہويا کہ آنتاں دے اندر ایسا کیتا کچھ ہُندا ا‏‏ے۔ جو نظام۔ ہاضمہ(Digestive System) وچ انجام پانے والے افعال دے ذریعے ہور جسمانی اعضاء د‏‏ی نشود نما د‏‏ی ضمانت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ قرآن پاک د‏‏ی اک آیت مبارکہ، جو دُدھ دے اجزاء دے ماخذ د‏‏ی وضاحت کردی اے اس تصور د‏‏ی عین مطابقت وچ ا‏‏ے۔
مذکورہ بالا تصور دے حوالے تو‏ں آیت قرآنی نو‏‏ں سمجھنے دے لئی ایہ جاننا اہ‏م اے کہ آنتاں وچ کیمیائی تعاملات (chemical reaction) واقع ہُندے نيں تے ایہ کہ آنتاں ہی تو‏ں ہضم کردہ غذا تو‏ں اخذ کیتے ہوئے مادے اک پیچیدہ نظام تو‏ں گزر کر دوران خون وچ شامل ہُندے نيں۔ کھبی اوہ (ماداں )کو تمام اعضاء تک پہنچاندا اے جنہاں وچ دُدھ پیدا کرنے والے (چھاتیاں دے ) غدود وی شامل نيں۔
وَ اِ نَّ لَکُمْ فِی الْاَ نْعَا مِ لَعِبْرَ ةً ط نُسْقِیْکُمْ مِّمَّا فِیْ بُطُوْ نِہ مِنْ م بََیْنَ فَرْ ثٍ وَّ دَ مٍٍ لَّبَنًا خَا لِصًا سَآ ئِغًا لِّلشّّٰرِ بِیْنَ ہ
ترجمہ:اورتواڈے لئی مویشیاں وچ وی اک سبق موجود ا‏‏ے۔ انہاں دے پیٹ تو‏ں گوبر اورخون دے درمیان تو‏ں اسيں تواناں اک چیز پلاندے نيں، یعنی خالص دُدھ، جو پینے والےآں دے لئی نہایت خوشگوا رہ‏‏ے۔
وَ اِ نَّ لَکُمْ فِی الْاَ نْعَا مِ لَعِبْرَ ةً نُسْقِیْکُمْ مِّمَّا فِیْ بُطُوْ نِہَا وَ لَکُمْ فِیْھَا مَنَا فِعُ کَثِیْرَ ةُ وَّ مِنْھَا تَا کُلُوْ نَ ہ
ترجمہ:۔ تے حقیقت ایہ اے کہ تواڈے لئی مویشیاں وچ وی اک سبق ا‏‏ے۔ انہاں دے پیٹاں وچ جو کچھ اے اسی وچ اک چیز (یعنی دُدھ )ہم تواناں پلاندے نيں تے تواڈے لئی انہاں وچ بہت فائدہ وی نيں۔ انہاں وچو‏ں بعض نو‏‏ں تساں کھاندے ہوئے۔
١٤٠٠ سال پہلے، قرآن پاک د‏‏ی فراہ‏م کردہ ایہ وضاحت جوگائے وچ دُدھ دے پیدا ہونے دے حوالے تو‏ں اے، حیرت انگیز طور اُتے جدید فعلیات (physiology) تو‏ں بھر پور انداز وچ ہ‏‏م آہنگ اے جس نے اس حقیقت نو‏‏ں حال ہی وچ دریافت کیتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:قرآن
اینڈیمانی کبوتر
گٹھ:گھُگیاں
چک 115 دس آر
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
شتو روشےشوارٹ
شتو روشےشوارٹ فرانس دے صوبے لیموزین دے ضلعے اوٹ وجیں وچ اک شتو اے۔
بلوچ لوک
بلوچ لوک ایشیا وچ آباد لوکاں دا اک اہ‏م نسلی گروہ اے جو عربی خاندانِ نسل نال تعلق رکھدے نيں ۔ بلوچ لوک ایران، پاکستان تے افغانستان وچ بکثرت پائے جاندے نيں ۔ پاکستان دا صوبا بلوچستان، ایران دا صوبہ سیستان و بلوچستان تے افغانستان دے صوبہ نیمروز، صوبہ ہلمند تے صوبہ قندھار وچ ایہناں دی آبادی موجود اے ۔ بلو
بلوچ لوک بلوچی زبان نو‏‏ں بطور مادری بولی بولدے نيں  ۔ بلوچ قوم نو‏‏ں وکھ وکھ علاقےآن وچ وکھ وکھ ناواں تو‏ں پکاریا جاندا ا ے جداں کہ  ورگے ناواں توں ۔
ہور دیکھو
بلوچ لوک
گٹھ:بلوچ شخصیتاں گٹھ:بلوچ قبیلے
ہم ٹی وی
ہم ٹیوی اک پاکستانی ٹیوی چینل اے۔ اس دا نشریہ 24 گھنٹے ہندا اے اتے اسدے مرکز کراچی  اتے لاہور، (پاکستان) وچ ہن۔ 21 جنوری 2011 توں پہلاں ہم نیٹورک لمیٹڈ آئی ٹیلیوژن نیٹورک لمیٹڈ دے نام نال جانیا جاندا سی۔ ہم ٹیوی دی نشریات 17 جنوری 2005 وچ شروع ہوئی۔ 2011 وچ پورے نیٹورک وجوں قائم ہون توں بعد ہم نیٹورک نے ہور کئی ہم چینل شروع کیتے۔ ہم ٹیوی ہن ہم نیٹورک لمیٹڈ دے ہی ماتحت اے۔ 2013 وچ ہم ٹیوی نے اپنے پہلے ہم اوارڈز شروع کیتے۔
حوالے
گٹھ:ٹی وی چینل گٹھ:پاکستانی ٹی وی چینل گٹھ:اردو ٹیوی چینل
آلتدورف بای نورنبرگ
آلتدورف بای نورنبرگ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 15000 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
اشناک پکھڑوں
بارلے جوڑ
گٹھ:اشناک پکھڑوں
تاریخ شیر شاہی
تاریخ شیر شاہی تریخ تے لخی ہوئی اک کتاب اے۔ اے 1580 چ مغل بادشاہ اکبر دے کین تے اودے اک لکھاری عباس خان سروانی نے ہندستان دے اک بادشاہ شیر شاہ سوری دے ویلے تے لخی۔ ایس کتاب چ شیر شاہ سوری دے کم کاج نوں لماں کر کے لخیا اے۔
ایس کتاب چ بول پنجاب پہلی واری لخن چ ورتیا گیا۔
گٹھ:کتاباں
ضلع صاحبجنگ
ضلع صاحبجنگ پعارت دے صوبے جھاڑکھنڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:جھاڑکھنڈ دے ضلعے
گرو کاشی یونیورسٹی
گورو کانشی یونیورسٹی تلونڈی صابو (بٹھنڈہ) وکھے واقع یو جی سی نال ایفلیئیٹڈ اک یونیورسٹی اے۔جی۔کے۔یو۔پنجاب دی صوبائی اسمبلی دے ایکٹ ولوں قائم کیتی گئی اے۔ اس وچّ اس ویلے 7,000 توں ودھ طالب علم ہن۔ گورو کاشی یونیورسٹی اچّ پدھر دے سارے موضوعاں وچ سکھیا حاصل کرن لئی اک رہائشی یونیورسٹی اے جس وچّ لڑکیاں اتے لڑکیاں لئی وکھرے ہوسٹل ہن۔ یونیورسٹی سکھیا دے سارے پدھراں اُتے وکھ-وکھ طرحاں دے موضوعاں راہیں سکھیا مہیا کرواؤندی اے جویں- ڈاکٹریٹ، پوسٹ گریجوئیٹ، گریجوئیٹ اتے ڈپلوما پروگرام وغیرہ۔
اتہاس
گورو کاشی یونیورسٹی پنجاب،(بھارت) وچ واقع اے۔ اس دا قیام بالاجی سکھیا ٹرسٹ تلونڈی صابو نے کیتا سی جو 1997 وچ قائم کیتا گیا سی اتے اس کھیتر وچ سکھیا لئی نیہہ پتھر بن گیا۔ سکول 1998 وچ ہوند وچّ آیا سی جس'چ جی جی ایس پالیٹیکنک کالج، گریجوئیٹ اتے پوسٹ گریجوئیٹ کورس شامل کیتے گئے سن، اتے 2001 وچ جیجیئیس کالج آف انجینیئرنگ اتے تکنالوجی دا قیام کیتا گیا سی،2005 وچ جیجیئیس کالج آف ایجوکیشن، 2006 وچّ GGS انسٹیچیوٹ آف آئی ٹی اینڈ ریسرچ ، 2009 وچ جیجیئیس کالج آف نرسنگ اینڈ جیجیئیس کالجیئیٹ سکول قائم کیتا گیا سی۔ اخیر وچّ یونیورسٹی 2011 وچّ قائم کیتی گئی سی۔ گورو کاشی یونیورسٹی دا قیام پنجاب ایکٹ نمبر۔ 37 دی 2011 وچّ ہوئی سی۔
لوگو
یونیورسٹی دا لوگو نے نوجواناں نوں علم حاصل کرن اتے طاقت حاصل کرن دے مشن نوں ظاہر کردا اے جویں کہ سورج دیاں کرناں دھرتی نوں روشن کردیاں ہن اتے دنیا نوں طاقت دندیاں ہن۔ ایہہ صاف، ہرا اتے ٹکاؤ واتاورن نوں بنائے رکھن دے حلّ دا پرگٹاوا کردا اے۔
انتظامیہ
بورڈ آف گورنرز اتے اکادمک کونسل یونیورسٹی دے اہل کار ہن۔
اکادمک کونسل یونیورسٹی دی اچتم اکادمک ارارہ اے اتے یونیورسٹی دے اندر پڑھائی، سکھیا اتے امتحان دے میاراں دی سانبھ-سنبھال لئی ذمہ وار اے۔
ظل محمود پاشا مسیت
ظل محمود پاشا مسیت ایوپ استمبول ترکی چ 16ویں صدی دی بنی ہوئی مسیت اے۔ اینوں ظل محمود پاشا نے مستری سنان کولوں بنوایا۔
گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں گٹھ:مسیت گٹھ:مسجداں گٹھ:عبادت گاہاں
خلیج بنگال
خلیج بنگال دنیا دی سب توں وڈی خلیج اے ۔ اے وڈا سمندر ہند دے اتر چڑھدے پاسے چ اے۔ اے بنگلہ دیش دے دکھن چ ہندستان دے چڑھدے پاے دے برما دے لیندے پاسے چ اے۔
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:خلیجاں
ضلع پچین
البانیا انتظامی طور اتے 12 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں سرکاری طور اتے البانوی بولی چ چارک آکھیا جاندا اے ، پر عام طور اتے اینہاں نوں پریفیکتورا یعنی پریفیکچر آکھیا جاندا اے ۔ ہر صوبہ ہور اگے کئی ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ ہر صوبے ج 2 توں 4 ضلعے نیں ۔
البانیا دی ایہہ موجودہ انتظامی ونڈ 1938ء ج کیتی گئی تے ہن تک ایہہ برقرار اے ۔ ضلع پچین البانیا دے صوبہ الباسان دا ضلع اے اسدا راجگڑھ پچین شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے ضلعے گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
ایلٹوٹنگ
ایلٹوٹنگ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 20،600 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
شتو سینٹ جرمین بیوپرے
شتو ایمبوئس فرانس دے صوبے لیموزین دے ضلعے کروز وچ اک شتو اے۔
ہندستان دا نشان
ہندستان دا سرکاری نشان اشوک دے ویلے دے اک تھم تے بیٹھے ہوۓ چار شیر نیں۔ اے چار شیر اک پتھر دے گول ٹوٹے تے بیٹھے نین تے ایس ٹوٹے دے دوالے کعوڑا ہاتھی بلد شیر بنے نیں تے ایناں دے وشکار چکر بنیا ہویا اے۔ اے چکر اشوک چکر اخواندا اے اے چکر ہندستان دے چنڈے تے وی ہیگا اے۔
کلا سچ جتدا اے۔ اے بول ایدے تھلے لخے ہوۓ نیں۔ 26 جنوری 1950 نوں ایے ہندستان دا نشان منیا گیا۔
چک 116 دس آر
چک 116 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
چٹی پکھڑوں
چٹی پکھڑوں پکھڑوواں دا اک ٹبر اے جیدے وچ 1100 دے نیڑے پکھڑوں نیں۔ ایہدے وچ لامت پکھڑوں چٹیاں نیں۔ کھٹیاں وی ہے نیں۔
شہریار (شاعر)
اخلاق محمد خان "شہریار" (16 جون 1936ء – 13 فروری 2012ء) اک بھارتی ماہرتعلیم تے اردو شاعری د‏‏ی مشہور شخصیت دے طور اُتے مقبول ہوئے سن ۔ بالی وڈ دے اک نغمہ نگار دے طور اُتے اوہ گمان (1978ء) تے امراؤ جان (1981ء وچ بنی فلم) دے نغمےآں دے لئی یاد کیتے جاندے نيں۔ انہاں فلماں د‏‏ی ہدایت مظفر علی نے د‏‏ی سی۔ اوہ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے شعبہ اردو دے صدر دے طور اُتے وظیفہ یاب ہوئے تے اس دے بعد مشاعراں د‏‏ی اک پسندیدہ شخصیت بن گئے۔ اوہ مغنی تبسم د‏‏ی معیت وچ شعروحکمت (ششماہی) د‏‏ی ادارت کردے سن ۔ اس دے علاوہ اوہ علی گڑھ میگزین ،خیروخبر تے فکرونظر دے مدیر سن ۔ اوہ ساڈی زبان دے شریک مدیر وی رہے سن ۔
شہریار نو‏‏ں ساہتیہ اکیڈمی د‏‏ی جانب تو‏ں خواب تے در بند اے  (1987ء) دے لئی اردو وچ ایوارڈ ملیا سی ۔ 2008ء وچ انہاں نو‏ں گیان پیٹھ ایوارڈ دتا گیا جو بھارت وچ اعلٰی ترین ادبی انعام اے شہریار اسنو‏ں حاصل کرنے والے چوتھے اردو شاعر سن ۔
ابتدائی زندگی تے تعلیم
شہریار اونالا، اتر پردیش وچ اک مسلم راجپوت خاندان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد ابو محمد خان اک پولیس افسر دے طور اُتے متعین سن، حالانکہ ایہ خاندان بلندشہر ضلع دے چودیرا پنڈ تو‏ں تعلق رکھدا سی ۔ بچپن دے زمانے وچ شہریار اک ایتھلیٹ بننا چاہندے سن، اُتے انہاں دے والد پولیس د‏‏ی ملازمت وچ شامل کروانا چاہندے سن ۔ تبھی اوہ شاعر خلیل الرحمن اعظمی د‏‏ی رہنمائی وچ گھر تو‏ں بھج گئے۔ فکر معاش د‏‏ی تکمیل دے لئی اوہ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ اردو فکشن پڑھانے لگے جتھ‏ے انہاں نے بعد وچ پی ایچ ڈی مکمل کیتا۔ اس طرح تعملیمی مناہج دے حساب تو‏ں انہاں ںے ابتدائی تعلیم بلند شہر وچ حاصل کيتی جدو‏ں کہ اگے تعلیم علی گڑھ وچ مکمل کيتی۔
علیگڑھ وچ رہائش
وہ علیگڑھ وچ قیصر ولا کمپاؤنڈ تو‏ں ملحق فیصل ولا دے اک حصے وچ شہریار تے دوسرے وچ مرزا خلیل احمد بیگ رہندے سن ۔
قدوقال
معاصرین د‏‏ی رائے وچ شہریار بلند قد، بھراہؤا بدن گیہواں رنگ، گول چہرہ، چوڑی پیشانی تے کھڑی ناک د‏‏ی حامل شخصیت سن ۔
کھیل تو‏ں دلچسپی
شہریار نو‏‏ں کھیلاں وچ ہاکی تو‏ں جنون د‏‏ی حد تک دلچسپی سی۔
ملازمت و پیشہ
شہریار نے اپنی پیشہ ورانہ زندگی دا آغاز انجمن ترقی اردو دے ادبی معاون دے حیثیت تو‏ں کيتی۔ اس دے بعد اوہ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ اردو دے لیکچرار دے طور اُتے شامل ہوئے۔ 1986ء وچ اوہ پروفیسر بنے۔ 1996ء وچ اوہ شعبہ اردو دے صدرنشین دے طور اُتے مستعفی ہوئے۔
ادبی ذوق
شہریار دا پہلا مجموعہ کلام اسم اعظم 1965ء وچ چھپا۔ انہاں دا دوسرا مجموعہ ساتواں در 1969ء وچ منظرعام اُتے آیا۔ اس دے بعد تیسرا مجموعہ ہجر دے موسم 1978ء وچ جاری ہويا۔ انہاں دا شاہ کار خواب دے در بند نيں 1987ء وچ شائع ہويا جسنو‏ں ساہتیہ اکیڈمی دا اعزاز حاصل ہويا۔ انہاں دے علاوہ انہاں پنج تے مجموعات کلام شائع کیتے۔ 2008ء وچ اوہ چوتھے اردو ادیب بنے جنہاں نو‏ں گیان پیٹھ ایوارڈ حاصل ہويا۔ اس تو‏ں ایہ اعزاز فراق گورکھپوری، علی سردار جعفری تے قرۃالعین حیدر نو‏‏ں حاصل ہويا سی ۔
اک انٹرویو وچ شہریار نے کہیا سی کہ 1965ء وچ جدو‏ں اوہ کافی کلام جمع کر چک‏‏ے سن، انہاں نے شمس الرحمٰن فاروقی نو‏‏ں لکھیا کہ اوہ یا تاں اپنے پیسےآں تو‏ں اس مجموعے نو‏‏ں چھاپ سکدے نيں یا شادی کرسکدے نيں۔ اس اُتے فاروقی دا جواب ایہ سی کہ اوہ اسنو‏ں مجموعے نو‏‏ں چھپوائاں گے، جدو‏ں کہ شہریار شادی ک‏ر سکدے نيں۔
نغمہ نگاری
شہریار نے چند فلماں دے لئی علی گڑھ ہی وچ رہ کرنغمے لکھے سن ۔ مظفر علی تے شہریار زمانہ طالب علمی تو‏ں دوست سن ۔ شہریار اپنی غزلاں نو‏‏ں انہاں نو‏ں سنایا کردے۔ جدو‏ں علی نے گمن فلم تو‏ں ہدای‏تي سفر دا آغاز کیہ تاں انہاں نے انہاں د‏‏ی دو غزلاں سینے وچ جلن اکھاں وچ طوفان سا کیو‏ں اے  تے عجیب سانحہ مجھ اُتے گزر گیا یاراں نو‏‏ں اس فلم وچ نغمےآں دے طور اُتے استعمال کیتا۔ انہاں د‏‏ی تمام غزلاں جو فلم امراؤجان ادا وچ شامل نيں بالی وڈ دے بہترین نغمے منے جاندے نيں۔ انہاں نے یش چوپڑا دے فاصلے دے لئی 1985ء وچ لکھیا سی ۔ اس دے بعد یش نے تن تے فلماں وچ نغمےآں د‏‏ی گزارش د‏‏ی مگر شہریار ایہ کہندے ہوئے منع کر دتے کہ اوہ "نغمےآں د‏‏ی دکان" نئيں بننا چاہندے۔ حالانکہ اس دے بعد اوہ مظفر علی د‏‏ی انجمن (1986ء) دے لئی لکھے۔ انہاں دا آخری فلمی نغمہ میرا نایر د‏‏ی فلم دی نیم سیک (2006ء) سی۔ انہاں دے ادھورے کماں وچ علی د‏‏ی فلم زونی تے دامن سن ۔
نمونۂ کلام
غزل
حوالے
گٹھ:1936 دے جم گٹھ:2012 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش دے شعرا گٹھ:اساتذہ بھارتی تعلیم گاہاں گٹھ:اموات بسبب سرطان پھیپھڑا گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شعرا گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفین گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفین گٹھ:بھارتی اردو شعرا گٹھ:بھارتی مرد شعرا گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے اردو ادب گٹھ:ضلع بریلی دیاں شخصیتاں گٹھ:علی گڑھ دیاں شخصیتاں گٹھ:گیان پیٹھ انعام وصول کنندگان گٹھ:ہندوستانی غنائی شعرا
ماؤنٹ کازبک
گٹھ:انجان
براہوی لوک
براہوی بلوچستان، پاکستان دے پرانے واسی نیں۔ ایناں دی چوکھی گنتی قلات چ ایہ پر ایہ پاکستان توں باہر افغانستان تے ایران چ وی ہندے نیں۔ ایناں دی گنتی 22 لکھ دے نیڑے اے تے براہوی ایناں دی بولی اے۔ ایہ اردو تے بلوچی وی جاندے نیں۔ ایناں دی بولی براہوی دا جوڑ دراوڑی بولیاں دے ٹبر نال اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:براہوئی لوک
ناراین وامن تلک
ناراین وامن تِلک (6 دسمبر 1861 – 9 مئی 1919) برطانوی ہندوستان وچ بمبئی پریزیڈنسی دے علاقے کوکن دے اک مراٹھی شاعر سن ۔ اوہ ہندو مت چھڈ ک‏‏ے پروٹسٹنٹ مسیحیت قبول کرنے دے لئی مشہور نيں۔
زندگی
ناراین وامن تلک د‏‏ی پیدائش بمبئی پریزیڈینسی دے رتناگری ضلع دے کرج پنڈ وچ سنہ 1861ء نو‏‏ں ہوئی۔
1869ء–1873ء دے دوران وچ انھاں نے ممبئی دے نیڑے دے قصبے کلیان تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے ناسک دے قصبے وچ اگلے چار سالاں دے دوران وچ سنسکرت ادب دا علم حاصل کیتا۔ 1877ء–1889ء دے دوران وچ انگریزی تے دوسرے مضامین سیکھنے دے بعد انھاں اپنا تعلیمی سلسلہ ختم کر دتا تے اک ٹیچر د‏‏ی نوکری کرنا شروع کر دتی تاکہ خود تے اپنی بیوی منکرنیکا گھوکلے (मनकर्णिका गोखले) نو‏‏ں سہارا دے سک‏‏ے۔ منکرنیکا گھوکلے تو‏ں انھاں نے سنہ 1880ء وچ شادی کيتی سی، شاید خاندان تے اس وقت د‏‏ی سماجی رسم دے مطابق ہوئی سی۔ شادی دے بعد منکرنیا نو‏‏ں لکشمی بائی دا ناں دتا گیا۔ اوہ کدی اسکول نئيں گئی تھی؛ پر، ناراین وامن تلک دے زور دینے اُتے اوہ مراٹھی پڑھنا تے لکھنا سیکھ گئی، منکرنیکا نے بولی اُتے مہارت حاصل کر لئی تے بعد وچ خود د‏‏ی آپ بي‏تی ”سمرتی چترے“ (स्मृतिचित्रे) وی تحریر کيتی جو مراٹھی وچ اک شاہکار آپ بي‏تی ثابت ہوئی۔
ناراین وامن تلک نے اپنی زندگی وچ کئی اتار چڑاؤ دیکھے تے انھاں نے اپنی زندگی وچ مہاراشٹر دے مختلف قصبات وچ مختلف قسماں د‏‏ی نوکریاں کيتیاں جنہاں وچ ٹیچر، پنڈت تے پرنٹنگ پریس کمپوزیٹر د‏‏ی نوکری شامل ا‏‏ے۔
سنہ 1891ء وچ انہاں نو‏‏ں ناگپور وچ سنسکرت ادب دے مترجم دے طور اُتے نوکری ملی (اسی سال انھاں نے سنسکرت وچ خود ہی کچھ نظماں لکھياں)۔ اپا صاحب بھوندی د‏‏ی سرپرستی وچ انھاں نے مراٹھی زبان دے جریدہ ”رشی“ (ऋषि) وچ ایڈیٹنگ کی، اس جریدے وچ ہندو مذہبی معاملات اُتے گل کرنے اُتے زور دتا گیا سی ۔
سنہ 1893ء وچ ملازمت کيت‏‏ی تلاش دے لئی ناراین وامن تلک نے ٹرین دے ذریعے راج نان پنڈ دا سفر طے کیتا۔ راج نان پنڈ اُتے اس زمانے وچ اک نوابی ریاست سی جس دا حکمران اک ہندو پنڈت سی تے جو ہندوستان دے وسطی ضلعے وچ واقع سی ۔ سفر دے دوران وچ انہاں د‏‏ی ملاقات اک پروٹسٹنٹ مبلع فری میتھوڈسٹ چرچ دے ارنسٹ ورڈ تو‏ں ہوئی، جو جوش تو‏ں مسیحیت د‏‏ی گل کردا سی ۔ اس مبلغ نے بائبل د‏‏ی اک نقل انھاں پیش د‏‏ی تے انہاں مشورہ دتا کہ انہاں نو‏‏ں دو سالاں وچ مسیحی بن جانا چاہیے۔ انہاں دا ہندومت ترک ک‏ر ک‏ے مسیحیت قبول کرنے تک دا سفر درد ناک سی ۔ انھاں نے اک مسیحی تبلیغی جریدے وچ نامعلوم مصنف دے طور اُتے کم کیتا تے اس بیچ انھاں نے کئی دفعہ سوندے ہوئے خواب دیکھے جس وچ کوئی غیبی قوت انہاں نو‏‏ں مسیحیت قبول کرنے دا کہہ رہی سی جس دے بعد انھاں نے بپتسمہ لینے دا فیصلہ کیتا۔ 10 فروری 1895ء نو‏‏ں ممبئی وچ انہاں نو‏‏ں بپتسمہ دتا جس تو‏ں علم انہاں دے رشتے دار تے بیوی لاعلم سن ۔ اس د‏ی بیوی لکشمی بائی د‏‏ی آزمائش اک قابل ذکر کہانی ا‏‏ے۔ اوہ اپنے شوہر تو‏ں وکھ ہوئے گئی سی تے چار سالاں تک طویل کشمکش رہنے دے بعد دوبارہ اپنے شوہر تو‏ں مل گئی تے مسیحیت وی قبول کر لئی۔
اس دے فوری بعد سنہ 1094ء وچ ناراین وامن تلک نے احمد نگر د‏‏ی سیمینری (تربیت گاہ) وچ پڑھانا شروع کیتا تے کانگریگشنل چرچ وچ اک خادم دین دے طور اُتے انہاں دا نفاذ فرمان ہويا۔ اوہ 1912ء وچ مسیحی تبلیغی جریدے ”گیان ادے“ (ज्ञानोदय) دے ایڈیٹر تے معاون بنے تے اپنی وفات تک ايس‏ے منصب فائز رہ‏‏ے۔ مسیحی ہونے دے تقریباً دس سالاں بعد انھاں نے مراٹھی بولی دے مہاوراں، خاص کر مہاراشٹر دے وارکری ہندو سمپردائے دے شاعرانہ انداز وچ اپنے عقیدے نو‏‏ں بیان کرنا شروع کیتا۔ انہاں دے بنائے کئی گانے مراٹھی بولنے والے مسیحیاں وچ ہن تک انتہائی مقبول نيں۔ اوہ روايتی مسیحیت دے نقاد سن تے اپنی وفات تو‏ں دو سال پہلے اوہ چرچ دے نیڑے ہوئے گئے تاکہ یسوع دے بپتسمہ یافتہ تے غیر بپتسمہ یافتہ شاگرداں نو‏‏ں اکھٹا ک‏ر ک‏ے اک جماعت بنا سکن۔ انہاں دا ایہ مقصد کامیاب نہ ہوئے سکیا تے اوہ 9 مئی 1919ء نو‏‏ں ممبئی وچ وفات پا گئے۔
ناراین وامن تلک دے بیٹے دیو دت ناراین تلک رزمی نظم ”کرست یان“ دے مدیر تے ناشر سن ۔ انہاں دے پو‏تے اشوک دیو دت تلک اک مؤرخ سن جنھاں نے ”سمرتی چترے“ (स्मृतिचित्रे) د‏‏ی ایڈیٹنگ د‏‏ی تے ناراین وامن تلک دے بارے وچ اک سوانحی ناول ”چلدا بولدا چمتکار“ (चालता बोलता चमत्कार) لکھیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارتی مسیحی گٹھ:ضلع رتناگری دیاں شخصیتاں گٹھ:کوکن گٹھ:کونکنی شخصیتاں گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں گٹھ:ہندومت تو‏ں پروٹسٹنٹ قبول کرنے والی شخصیتاں
ضلع پاکوڑ
ضلع پاکوڑ بھارت دے صوبے جھاڑکھنڈ دا اک ضلع اے۔ اس ضلعے دا راجگڑھ پاکوڑ شہر اے ۔
لوک گنتی
ضلع پاکوڑ دی آبادی 7،01،616 لوک اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 686.21 مربع کلومیٹر اے ۔
گٹھ:جھاڑکھنڈ دے ضلعے گٹھ:بھارت دے ضلعے
وڈیاں جھیلاں(افریقہ)
افریقہ دیاں عظیم جھیلاں عظیم وادی شق دے دوالے پھیلئیا ہوئیا جھیلاں دا اک وڈا سلسلہ اے اینہآں جھیلاں چ جھیل وکٹوریہ تے جھیل ٹانگانیکا ورگیاں وڈیاں جھیلاں دے علاوہ جھیل البرٹ ، جھیل ایڈورڈ ، جھیل کیوو تے جھیل ملاوی شامل نیں ۔
کجھ لوک صرف جھیل وکٹوریہ ، جھیل البرٹ تے جھیل ایڈورڈ نوں افریقہ دیاں عظیم جھیلاں مندے نیں کیونجے اینہاں تناں جھیلاں دا پانی نیل ایبض چ ڈگدا اے ۔ جھیل کیوگا اس نظام دا حصہ تے اے پر عظیم جھیل نئیں منی جاندی ۔
جھیل ٹانگانیکا تے جھیل کیوو دوویں دریائے کانگو چ ڈگدی آں نیں۔ جد کہ جھیل ملاوی دریا شائر دے رائیں دریا زمبیزی چ ڈگدی اے۔ جھیل ٹرکانا دا کوئی بار نکلن دا تھاں نئیں ھیگا اے۔
افریقہ دیاں مشعور جھیلاں چ اے شامل نیں۔
ہور ویکھو
گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
الزیناؤ
الزیناؤ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 18800 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
شتو ونسن
شتو ونسن فرانس دے صوبے ال ڈ فغاس دے ضلعے وال ڈی ماغنے وچ اک شتو اے۔
کشمیری لوک
کشمیری لوک کشمیر وادی دے لوکاں نوں کیندے نیں جیہڑے کشمیری بولی بولدے نیں۔ اوہ لوک وی اپنے آپ نوں کشمیری اخواندے نیں جیہڑے پاکستانی کشمیر ج ریندے نیں پر جناں دی بولی پنجابی اے ۔ کشمیر توں آکے پنجاب چ وسن والے تے کشمیر توں برطانیہ جاکے وسن والے لوک جناں دی ماں بولی کشمیری نئیں پنجابی اے کشمیری اخواندے نیں۔
نقش رستم
نقش رستم ایران چ اک پرانی تھاں اے اے ایران دے صوبے فارس دی تھاں پرسیپولس توں 12 کیلومیٹر چ اتلے لیندے پاسے چ اے۔ اے نقش رجب توں کج پینڈے تے۔
احمد رضا پوردستان
احمد رضا پوردستان (فارسی=احمد رضا پوردستان) ایران دی بری فوج دے حاضر سروس جرنيل تے اس دے موجودہ سربراہ نیں۔
حوالے
گٹھ:1956 دے جم گٹھ:۱۹۵۶ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:
2006 اسرائیل لبنان لڑائی
اسرائیل - لبنان لڑائی 2006 ؛(انگریزی Israel Lebanon War 2006 ) ایہہ لڑائی اسرائیل اتے  لبنان  دے وچکار لڈی  گئی سی ۔ لڑائی دے ترنت بعد دوناں دیساں نے اپنے آپ نوں فاتح دسیا سی پر بعد وچ اسرائیلی پکھ نے ہار قبول کر لئی سی ۔
اس لڑائی وچ اسرائیل نوں حزب اللہ نے اپنی فوجی گنجائش دا چنگیرے نمائش کردے ہوئے اسرائیل نوں پہلی وار ہار دا سواد چکھایا سی ۔ اسدے بعد ولوں ہی اسرائیل حزب اللہ نوں ایران دے بعد اپنا سبھتوں بہت دشمن مانتا اے ۔ جدوں کہ حزب اللہ اج مشرق وسطی دی سبھتوں مضبوط اتے ناشکشت فوجاں وچوں اک اے ۔ اس لڑائی دے بعد حسن نصراللہ  مشرق وسطی دے ہیرو بنّ گئے سن ۔
فوجی اگواہ
2004 وچ ہوئے فوجیاں دی ادلی - بدلی وچ اپنے دو ساتھیاں نوں نہیں چھڈو جان دے بعد 2006 وچ حزب اللہ نے 2 اسرائیلی فوجیاں نوں اٹھا لیا اتے استوں بدلے وچ اپنے 3 ساتھیاں نوں رہا کرن دی منگ کیتی ۔ اس منگ نوں اسرائیل نے اپنی بے عزتی منیا ۔ جسدے بعد اسرائیل نے لیبنان وچ ہوائی حملے کیتے اتے لیبنان دے خلاف لڑائی چھیڑ دتا اتے رہائشی اتے ہجبلاہ دے ٹھکانیاں اتے ہوائی حملے کیتے ۔ اسرائیلی ہوائی ہملیاں وچ بہت سارے لیبنانی شہری مارے گئے ۔ اسدے بعد ہجبلاہ نے اسرائیلی فوجیاں ، الاکیاں نوں اپنی مسائلاں ولوں نشانہ بنایا جنہاں نوں اسرائیلی ڈپھینس سسٹم ڈٹیکٹ کرن وچ ااہل سی ۔ اس لڑائی دے دوران اسرائیل ارباں ڈالر خرچ کرن دے بعد وی کوئی سفلتا حاصل نہیں کر سکیا ۔ دنیا دی سبھتوں مضبوط ٹینک کہی جان والی ٹینک نوں نوں ہجبلاہ نے نشٹ کر دتا ۔ اتے 8 ہیلکاپٹروں 20 ٹینکاں اتے 3 لڑاکو پوتریاں نوں پھوڑ دتا ۔ حزب اللہ دے کول کوئی جہاز اتادِ نہیں ہون دے کارن اسنوں کسے اکوپمینٹ دا نقصان نہیں ہویا ۔
نقصان
لڑائی دے شروع وچ اسرائیل نے لیبنان وچوں حزب اللہ نوں ختم کرن لئی 1 جاں 2 دن دا وقت منگیا سی ۔ پر 33 دناں لڑائی وچ ہار دا سامنا کرنا پیا سی ۔ اس دوران لگبھگ 200 ولوں 250 اسرائیلی فوجی ، 20ٹینک ، 8 ہیلیکاپٹر ، 1 پوت ، 3 جہاز ، لگبھگ 550 اسرائیلی شہری اتے 150 ولوں 200 حزب اللہ لڑاکے ، لگبھگ 600 لیبنانی شہری مارے گئے ۔ اس لڑائی دے بعد ہجبلاہ نویں وچکار مشرقی طاقت دے روپ وچ مشہور ہویا ۔
اس لڑائی وچ ایہہ گل سدھ ہوئی دے لڑائی نوں ہتھیاراں دے زور اتے نہیں سگوں رنپالیسی دے دے زور اتے ہی جتیا جا سکدا اے ۔ اسرائل اتے اس لڑائی دے دوران ہجبلاہ نے تقریباً تن ہزار مسائلاں داغی سی ۔ جسدے کارن اسرائیل نوں کئی سو عرب ڈالر دا نقصان ہویا سی ۔ جدوں کہ ہجبلاہ دے خلاف کاروائی کرن وچ وی اسدے کئی سو عرب ڈالر دا نقصان ہویا سی ۔ اس لڑائی وچ ہجبلاہ دے دوارے ہائپھا سٹی اتے سبھتوں مضبوط کہی جان والی ٹینکاں نوں مسائلاں ولوں نشانہ بناؤن دے کارن ہجبلاہ نے کافی سرخیاں بٹوری اتے دنیا نوں حیران کیتا سی ۔
ضلع لیبراژد
البانیا براعظم یورپ دے تناں مسلمان دیساں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
2006 اسرائیل لبنان لڑائی
حوالہ
اس لڑائی وچ ہجبلاہ دے گھٹ فوجیاں دے ہون دے باو جود ملی جت دے بعد ایہہ لڑائی اس گل نوں پھر ولوں سدھ کردا اے کہ صرف زیادہ فوجیاں اتے ہتھیاراں ولوں لڑائی نہیں جتیا جاندا اے سگوں لڑائی جتن لئی اک چنگی رنپالیسی اتے فوجی کشلتا دی لوڑ ہندی اے ۔ اس کارن ایہہ لڑائی ہمیشہ یاد رکھیا جاویگا ۔ اس لڑائی دے بعد ایران دی فوجی کشلتا دا دنیا نوں پتہ لگ گیا ۔ جو ہجبلاہ دی مدد کر رہا سی جدوں کہ امریکہ اتے یوروپ دے دیساں نے اسرائیل دی مدد کیتی سی ۔
ضلع لیبراژد
البانیا انتظامی طور اتے 12 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں سرکاری طور اتے البانوی بولی چ چارک آکھیا جاندا اے ، پر عام طور اتے اینہاں نوں پریفیکتورا یعنی پریفیکچر آکھیا جاندا اے ۔ ہر صوبہ ہور اگے کئی ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ ہر صوبے ج 2 توں 4 ضلعے نیں ۔
2006 اسرائیل لبنان لڑائی
باہرلے جوڑ
گٹھ:لبنان دی تریخ گٹھ:اسرائیل دی تریخ گٹھ:لڑائیاں
ضلع لیبراژد
البانیا دی ایہہ موجودہ انتظامی ونڈ 1938ء ج کیتی گئی تے ہن تک ایہہ برقرار اے ۔ ضلع لیبراژد البانیا دے صوبہ الباسان دا ضلع اے اسدا راجگڑھ لیبراژد شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
ایمبرگ
ایمبرگ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 44000 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
گورِ امیر
گورِ امیر سمرقند ازبکستان چ امیر تیمور دے مقبرے دا ناں اے۔ اے 15ویں صدی چ بنایا گیا ایہنوں ایرانی آرکیٹیکچر دا ودھیا نمونہ سمجیا جاندا اے۔
چک 117 دس آر
چک 117 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
سائرس سلنڈر
سائرس سلنڈر اک پرانا مٹی دا بنیا سلنڈر اے جیدے تے اکادی بولی چ ایرانی بادشاہ سائیرس ولوں سنیعہ لکھیا اے۔ اے سلنڈر عیسا توں 6 صدیاں پہلے دا اے تے اینوں 1879 چ بابل دے کھنڈراں چ اک برطانوی ٹولی نے لبیا سی۔
شتو لا برے
شتو ایمبوئس فرانس دے صوبے رون-الپ دے ضلعے عین وچ اک شتو اے۔
چانے پر
چانے پر کیڑیاں دی اک وڈی پتی اے جیدے وچ پکھڑوں تے پتنگے آندے نیں۔ ایہ دنیا وچ سب توں چوکھی پھیلی تے پچھانی جانوالی پتی اے۔ 1735 وچ کارل لنیاس نے ایس پتی دا مڈھ رکھیا سی تے ایہدا لاطینی ناں (Lepidoptera) اے۔ پنجابی ناں چانے پر ایہدے پراں تے چانے (Scale) ہون باہجوں رکھیا گیا اے۔ ایہدے وچ 174,250 ونڈاں نیں تے 126 ٹبر نیں۔
ایہ چانے ایہناں دے پدھرے کیتے وال ہوندے نیں تے ایہناں دے پراں تے پروبسکس تے ہوندے نیں۔
ضلع گوڈا
ضلع گوڈا پعارت دے صوبے جھاڑکھنڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:جھاڑکھنڈ دے ضلعے
ایمورباخ
ایمورباخ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 3988 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
وکٹوریہ چھمبر
وکٹوریہ چھمبر زمبابوے چ دنیا دی وڈیاں چھمبراں چوں اک اے جہڑی دریاۓ زیمبزی تے اے ۔ جدوں دریاۓ زیمبزی، زیمبیا توں زمبابوے چ وڑدا اے تے ایسے تھاں تے اوہ 420 فٹ دی ا ک پہاڑی توں تھلے ڈگدا اے تے اینی اچائی توں ڈگن دی وجہ توں اس دے پانی دیاں پھواراں 1600 فٹ تک جا اپڑدیاں نیں ۔ اس چھمبر توں پیدا ہون آلا شور 25 میل دور توں سنئیا جا سکدااے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
کولوپس روبنسنی
کولوپس روبنسنی گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
اینزباچ
اینزباچ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 40454 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
ضلع ہزاریباگھ
ضلع ہزاریباگھ پعارت دے صوبے جھاڑکھنڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:جھاڑکھنڈ دے ضلعے
شتو کرسول
شتو کرسول فرانس دے صوبے رون-الپ دے ضلعے ارڈیش وچ اک شتو اے۔
گلبدن بیگم
گلبدن بیگم (پیدائش: ۱۵۲۳– وفات: ۷ فروری ۱۶۲۳ء) ظہیر الدین بابر د‏‏ی بیٹی، نصیرالدین ہمایو‏ں د‏‏ی بہن تے شہنشاہ جلال الدین محمد اکبر د‏‏ی پھُپھی سن۔
وہ ہمایو‏ں نامہ د‏‏ی مصنف دے ناں تو‏ں مشہور نيں ، جو اپنے سوتیلے بھائی ، شہنشاہ ہمایو‏ں د‏‏ی زندگی دا بیان اے ، جو انہاں نے اپنے بھتیجے ، شہنشاہ اکبر د‏‏ی درخواست اُتے لکھی سی ۔ [۲] گلبدن د‏‏ی بابر نو‏‏ں یاد کرنا مختصر اے لیکن اوہ ہمایو‏ں دے گھر والے دا تازہ دم بیان کردی اے تے اپنے سوتیلے بھائی کامران مرزا دے نال اس دے تصادم تو‏ں متعلق اک نایاب مواد مہیا کردی اے ۔ اوہ غم دے احساس دے نال اپنے بھائیاں دے وچکار عیاں تنازع نو‏‏ں ریکارڈ کردی نيں۔
۱۵۳۰ وچ اپنے والد د‏‏ی وفات دے وقت گلبدن بیگم [۳] اٹھ سال کيت‏یاں سن تے انہاں د‏‏ی پرورش اس دے وڈے سوتیلے بھائی ہمایو‏ں نے کيتی۔ اس د‏ی شادی چغتائی بزرگ تو‏ں ہوئی ، اس د‏ی کزن خضر خواجہ خان ، ایمن خواجہ سلطان دے بیٹے ، مشرقی مغلستان []] دے بیٹے خان احمد علق []] ستاراں سال د‏‏ی عمر وچ ۔
اس نے اپنی زندگی دا بیشتر حصہ کابل وچ گزاریا ۔ ۱۵۵۷ وچ ، اسنو‏ں اپنے بھتیجے اکبر نے آگرہ دے شاہی گھرانے وچ شامل ہونے دے لئی مدعو کیتا سی ۔ اوہ شاہی گھرانے وچ بہت اثر و رسوخ تے احترام دے مالک سن تے انہاں نو‏ں اکبر تے اس د‏ی والدہ حمیدہ دونے بہت پسند کردے سن ۔ گلبدن بیگم نو‏‏ں ابو الفضل دے لکھے ہوئے اکبرنما ("کتاب اکبر") دے حوالے تو‏ں حوالہ مل گیا اے تے اس د‏ی سوانح عمری دا زیادہ تر کم کم دے ذریعہ قابل رسائی ا‏‏ے۔
کئی ہور شاہی خواتین دے نال ، گلبدن بیگم نے مکہ مکرمہ کیتا تے ست سال بعد ۱۵۸۲ وچ ہندوستان لوٹی۔ ۱۶۰۳ وچ انہاں دا انتقال ہوئے گیا
حالات زندگی
گلبدن بیگم ۱۵۲۳ء وچ کابل وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں د‏‏ی ماں دا ناں دلدار بیگم سی ۔ الور مرزا تے ہندال مرزا سگے بھائی سن ۔ تے گلرنگ بیگم تے گل چہرہ بیگم سگی بہناں سن۔ ہمایو‏ں، کامران تے عسکری د‏‏ی مائاں دوسری سن۔ اس طرح ایہ تِناں گلبدن بیگم دے سوتیلے بھائی سن ۔ لیکن گلبدن بیگم نو‏‏ں ہمایو‏ں تو‏ں تے ہمایو‏ں نو‏‏ں گلبدن بیگم تو‏ں بے حد محبت سی۔
گلبدن بیگم (c. 1523 – 7 فروری ۱۶۰۳) اکّ مغل شہزادی اتے مغل سامراج دے بانی بادشاہ بابر دی دھی سی۔
گلبدن بیگم ۱۵۳۰ وچ اپنے پیؤ دی موت دے ویلے لگبھگ اٹھ سال دی سی اتے اس دے وڈے سوتیلے بھرا، ہمایوں ولوں پالیا گیا سی۔ اسدا ویاہ اکّ چگتائی رئیس، اس دے چچیرے بھرا، خضر خواجہ خان نال ہویا سی، جو کہ پوربی مگلستان دے خان احمد الک دے پتر آئمان خواجہ سلطان دا پتر سی۔
اسنے اپنی زندگی دا زیادہ تر سماں قابل وچ بتایا۔ ۱۵۵۷ وچ، اسنوں اس دے بھتیجے، اکبر نے آگرہ وچ شاہی گھرانے وچ شامل ہون لئی سدا دتا۔ اسنے شاہی گھرانے وچ بہت اثر اتے ستکار حاصل کیتا اتے اکبر اتے اسدی ماں، حمیدا دوواں ولوں بہت پیار کیتا گیا سی۔ ابول فضل ولوں لکھے گئے پورے اکبرنامے ("اکبر دی کتاب") وچ گلبدن بیگم دا حوالہ ملدا اے، اتے اسدی جیونی دے بہت سارے ویروے کم ولوں پہنچیوگ ہن۔
کئی ہور شاہی عورتاں دے نال، گلبدن بیگم نے مکہ دی تیرتھ سفر کیتی، اتے ستّ سال بعد ۱۵۸۲ وچ بھارت واپس آئی۔ ۱۶۰۳ وچ اسدی موت ہو گئی۔
نام
گلبدن بیگم دے نام دا مطلب فارسی بولی وچ "گلاب دے پھلّ ورگا سریر" جاں "گلاب سریر" اے۔
شروع دا جیون
جدوں شہزادی گلبدن دا جم دلدار بیگم نوں c. 1523 ای۔ اس دے پتا، بابر، ۱۹ سالاں توں قابل وچ سوآمی رہے سن؛ اوہ کندز اتے بدکھشان وچ وی ماسٹر سی، اسنے ۱۵۱۹ توں بجور اتے سوات اتے اکّ سال لئی قندھار نوں اپنے قبضے وچ رکھیا سی۔ اوہناں ۱۹ سالاں وچوں ۱۰ دے دوران، اسنوں تیمور دے گھرانے دی سرداری اتے اسدی آزاد پربھوستا دے پرتیک وجوں، پادشاہ سٹائیل دتا گیا سی۔ دو سال بعد بابر بھارت وچ اکّ سامراج نوں جتن لئی سندھ دے پار اپنی آخری مہم اُتے نکلیا۔ گلبدن دے بھین-بھرا وچ اس دے وڈے بھرا، ہندل مرزا، اتے دو ہور بھیناں، گلرنگ بیگم اتے گلچیہرا بیگم شامل سن، جدوں کہ اس دے چھوٹے بھرا الور مرزا دی بچپن وچ موت ہو گئی سی۔ اپنے بھیناں-بھراواں وچوں، گلبدن اپنے بھرا ہندل مرزا دے بہت نیڑے سی۔
ستاراں سال دی عمر وچ، گلبدن دا ویاہ اکّ چگتائی رئیس، اس دے چچیرے بھرا، خضر خواجہ خان نال ہویا سی، جو کہ مگلستان دے خان احمد الک دے پتر آئمان خواجہ سلطان دا پتر سی۔
۱۵۴۰ وچ، ہمایوں نے اس راج نوں گوا دتا جو اس دے پیؤ بابر نے بھارت وچ قائم کیتا سی، بہار دے اکّ پشتون سپاہی شیر شاہ سوری توں۔ صرف اپنی حاملہ بیوی حمیدا بانو بیگم، اکّ عورت سیوادار اتے کجھ وفادار سپوٹراں دے نال، ہمایوں پہلاں لاہور بھجّ گیا اتے پھر بعد وچ قابل۔ اوہ اگلے پندراں سالاں لئی موجودہ افغانستان اتے پرشیا وچ جلاوطنی وچ رہا۔ گلبدن بیگم پھر قابل رہن چلی گئی۔ اسدا جیون، حرم دیاں ہور مغل عورتاں وانگ، تن مغل راجیاں - اس دے پیؤ بابر، بھرا ہمایوں اتے بھتیجے اکبر نال گنجھل دار؉ ڈھنگ نال جڑیا ہویا سی۔ ہمایوں دے دلی سامراج دی مڑ ستھاپنا توں دو سال بعد، اوہ اکبر دے کہن اُتے حرم دیاں ہور مغل عورتاں دے نال آگرہ واپس چلی گئی، جیہناں نے اپنا راج شروع کیتا سی۔
ہمایوں نامہ دی لکھت
اکبر نے گلبدن بیگم نوں اپنے پیؤ ہمایوں دی کہانی لکھن دا کم سونپیا۔ اوہ اپنی ماسی دا شوقین سی اتے اسدی کہانی سناؤن دے ہنر نوں جاندا سی۔ مغلاں لئی ایہہ پھیشنیوگ سی کہ اوہ لکھاریاں نوں اپنے راج دور نوں دستاویز بناؤن لئی شامل کرن (اکبر دا اپنا اتہاس، اکبرناما، مشہور فارسی مفکر ابل فضل ولوں لکھیا گیا سی)۔ اکبر نے اپنی ماسی نوں کیہا کہ اوہ اپنے بھرا دے جیون بارے جو کجھ وی اس نوں یاد اے اوہ لکھن۔ گلبدن بیگم نے اس چیلنج نوں لیا اتے احوال ہمایوں پادشاہ جماہ کردم گلبدن بیگم بنت بابر پادشاہ اماں اکبر پادشاہ سرلیکھ والا اکّ دستاویز تیار کیتا۔ ایہہ ہمایوں-ناماوں وجوں جانیا جان لگا۔
ایہہ شکّ اے کہ گلبدن نے ہمایوں-ناماوں نوں فارسی دی بجائے ترکی دی اپنی مول بولی وچ لکھیا سی، اتے ایہہ کہ اج مہیا کتاب دا ترجمہ اے۔
اکبر ولوں کھرڑے نوں لکھن لئی نردیش دتے جان توں بعد، گلبدن بیگم اس طرحاں شروع ہندی اے:"حکم جاری کیتا گیا سی، 'پھردوس-مکانی (بابر) اتے جنت-اشیانی (ہمایوں) دے کماں بارے جو کجھ وی تہانوں پتہ اے، لکھو۔ اس ویلے جدوں مہاراج پھردوس-مکانی اس ناشوان دنیا توں سدیوی گھر نوں چلے گئے، میں، ایہہ نیچ، اٹھ سال دا سی، اس لئی شاید مینوں بہتا یاد نہیں اے۔ حالانکہ شاہی حکم دی پالنا کردے ہوئے، میں جو کجھ وی سنیا اتے یاد کیتا اے، میں ہیٹھاں رکھیا اے۔"
اس دے کھاتے توں، اسیں جاندے ہاں کہ گلبدن دا ویاہ ۱۷ سال دی عمر وچ اس دے چچیرے بھرا، خضر خواجہ، اکّ چگتائی شہزادہ نال ہویا سی، جو اس دے پیؤ دے چچیرے بھرا، آئمن خواجہ سلطان دا پتر سی۔ اس دا گھٹو-گھٹ اکّ پتر سی۔ اوہ ۱۵۲۸ وچ قابل توں اپنی اکّ متریئی ماں نال بھارت آ گئی سی، جس نوں اس دے پتا، بادشاہ دے حکم اُتے اسنوں اپناؤن دی اجازت دتی گئی سی۔ ۱۵۴۰ وچ ہمایوں دی ہار توں بعد، اوہ اپنے سوتیلے بھراواں وچوں اکّ نال رہن لئی واپس قابل چلی گئی۔ ہمایوں نے اپنا راج واپس جتن توں ترنت بعد اوہ آگرہ واپس نہیں متعلق۔ اس دی بجائے، اوہ قابل وچ ادوں تک پچھے رہی جدوں تک اسنوں اکبر ولوں واپس آگرہ نہیں لیاندا گیا، ۱۵۵۶ وچ ہمایوں دی اکّ دکھدائی حادثہ وچ موت دے دو سال بعد۔ گلبدن بیگم آگرہ وچ اتے پھر سیکری وچ تھوڑھے ویلے لئی رہی، پر زیادہتر لاہور جاں اس دے نال اپنی باقی دی زندگی لئی عدالت، ستّ سالاں دی معیاد نوں چھڈّ کے جدوں اسنے مکہ دی تیرتھ سفر کیتی۔ شاہ جہاں دے راج دے شروعاتی سالاں تک مغل دربار کدے وی محدود چیز نہیں سی، بلکہ اکّ سفر کرن والا وڈا ڈیرا سی اتے اس وچ کوئی شکّ نہیں اے کہ گلبدن بانو بیگم، زیادہ تر مغل عورتاں وانگ، عمارتاں وچ رہن والیاں سیماواں نوں نفرت کردی سی اتے بناں شکّ، پورے دل نال۔ شاہ جہاں دی دھی جہانرا بیگم دیاں تکاں نال سہمت سی کہ جدوں مغلاں نے اپنے آپ نوں بند گھراں تک محدود کر لیا سی تاں سامراج دی سڑن شروع ہو جاوے گی۔
اوہ رائلٹی دی اکّ پڑھی-لکھی، پوتر اتے سنسکرت عورت جاپدی اے۔ اسنوں پڑھن دا شوق سی اتے اسنے اپنے بھرا، ہمایوں اتے بھتیجے، اکبر دوواں دے یعقین دا آنند مانیا سی۔ اس دے ذکر توں ایہہ وی واضع ہندا اے کہ اوہ اکّ چتر درشک سی، لڑائی دیاں پیچیدگیاں اتے شاہی سودے بناؤن دیاں سازشاں توں چنگی طرحاں جانوُ سی۔ اسدی کہانی دا پہلا حصہ اس دے پیؤ دی موت توں بعد ہمایوں دی حکمرانی اتے اسدی ہار توں بعد ہمایوں دے دکھاں نال متعلق اے۔ اسنے اپنے پیؤ بابر بارے بہت گھٹ لکھیا سی، کیونکہ اوہ صرف اٹھ سال دی سی جدوں اسدی موت ہو گئی سی۔ حالانکہ، اس بارے قصے اتے کہانیاں ہن جو اسنے محل (حرم) وچ اپنے ساتھیاں توں سنیاں سن جو اسنے اپنے کھاتے وچ شامل کیتیاں سن۔ پچھلا حصہ وی مغل حرم وچ جیون نال متعلق اے۔
اسنے بابر بارے اکّ ہلکی جہی حادثہ درج کیتی۔ اسنے بھارت وچ اپنا راج قائم کرن توں بعد، اکّ وڈا سونے دا سکہ بنایا سی، جویں کہ اوہ کرن دا شوقین سی۔ ایہہ بھاری سونے دا سکہ قابل وچ پچھے رہِ چکے درباری جیسٹر آسس اتے عملی مذاق چلاؤن لئی خاص ہدایتاں دے نال قابل بھیجیا گیا سی۔ آسا نوں اکھاں اُتے پٹی بنھنی سی اتے سکہ اس دے گلے وچ ٹنگیا جانا سی۔ آسس اپنی گردن دوآلے بھاری بھار بارے دلچسپ اتے فکرمند سی، ایہہ نہیں جاندا کہ ایہہ کی سی۔ حالانکہ، جدوں اسنے محسوس کیتا کہ ایہہ اکّ سونے دا سکہ سی، تاں آسا خوشی نال اچھلیا اتے کمرے دے آلے دوآلے گھمدا رہا، وار-وار ایہہ کہندا رہا کہ کوئی وی اسنوں کدے نہیں لویگا۔
گلبدن بیگم اپنے پیؤ دی موت دا ذکر کردی اے جدوں اسدا بھرا ۲۲ سال دی عمر وچ بیمار ہو گیا سی۔ اوہ دسدی اے کہ بابر اپنے پتر نوں گمبھیر روپ وچ بیمار اتے مردا دیکھ کے اداس سی۔ چار دناں تک اسنے اپنے پتر دے بسترے دی وار-وار پرکرما کیتی، اﷲ اگے ارداس کیتی، اپنے پتر دے تھاں اُتے سدیوی دنیا وچ لجان دی بینتی کیتی۔ جویں کہ چمتکار ولوں، اس دیاں پرارتھناواں دا جواب دتا گیا سی۔ بیٹا ٹھیک ہو گیا اتے ۴۷ سالا پیؤ دی جلدی ہی موت ہو گئی۔
اپنی جلاوطنی توں ترنت بعد، ہمایوں نے شاہ حسین مرزا دی بھتیجی حمیدا بانو نام دی ۱۳ سال دی لڑکی نال پیار کیتا سی اتے اسنوں پیار ہو گیا سی۔ پہلاں تاں اسنے بادشاہ نوں ملن توں انکار کر دتا، جو اس توں بہت وڈا سی۔ انت وچ اسنوں حرم دیاں ہور عورتاں ولوں مڑ وچار کرن دی صلاح دتی گئی، اتے اسنے بادشاہ نال ویاہ کرن لئی رضا مندی دتی۔ دو سال بعد، ۱۵۴۲ وچ، اسنے ہمایوں دے اکّ پتر نوں جم دتا، جسدا نام اکبر سی، جو مغل حکمراناں وچوں سبھ توں مہان سی۔ گلبدن بیگم نے اس حادثہ دے ویروے اتے ہمایوں اتے حمیدا بانو دے ویاہ نوں خوشی نال بیان کیتا اے، اتے اپنی کھرڑے وچ شرارت دا اشارہ دتا اے۔
گلبدن نے مغل عورتاں دی خانہ بالزام جیون سٹائل نوں وی درج کیتا اے۔ اس دے چھوٹے دن قابل، آگرہ اتے لاہور دے وچکار بھٹکدے ہوئے مغل پروار دی خاص سٹائل وچ بتائے سن۔ ہمایوں دے جلاوطنی دوران مسئلہ نوں ہور ودھا دتا گیا سی۔ اس نوں اپنے اک متریئے بھرا نال قابل وچ رہنا پیا، جس نے بعد وچ اس دے شوہر نوں ہمایوں دے خلاف بھرتی کرن دی کوشش کیتی۔ گلبدن بیگم نے اپنے شوہر نوں اجیہا نہ کرن لئی منا لیا۔ حالانکہ، اسنے اپنے بھتیجے دے راج دوران اجیہا کیتا اتے، اس دے پتر دے نال، ہار گیا اتے اسنوں عدالت اتے اسدی باقی دی زندگی لئی اسدی موجودگی توں باہر کڈھ دتا گیا۔ اس نوں اس دے کول دفناؤن دی وی اجازت نہیں سی۔ اسدی قبر مکھ مستطیل دے اکّ کونے وچ اے جس وچ اسنوں دفنایا گیا اے۔
یاداں کئی صدیاں توں گمّ ہو گئیاں سن اتے جو لبھیا گیا اے اوہ چنگی طرحاں سرکھیت نہیں اے، بہت سارے پنیاں دے گمّ ہون دے نال ماڑی طرحاں نال بنھیا ہویا اے۔ ایہہ وی ادھورا جاپدا اے، جس وچ آخری باب گمّ ہن۔ کھرڑے دیاں بہت گھٹ کاپیاں ہونیاں چاہیدیاں ہن، اتے اس کارن اس نوں اوہ مانتا نہیں ملی جسدی ایہہ حقدار سی۔
ہتھ-لکھت دی اکّ کھنڈت کاپی بریٹیش لائبریری وچ رکھی گئی اے۔ اصل وچ اکّ انگریز، کرنل جی ڈبلیو ہیملٹن ولوں لبھیا گیا۔ اسنوں ۱۸۶۸ وچ اسدی بیواہ ولوں بریٹیش میوزیم نوں ویچ دتا گیا سی۔ اسدی ہوند ۱۹۰۱ تک بہت گھٹ جانی جاندی سی، جدوں اینیٹ ایس۔ بیورج نے اسدا انگریزی وچ ترجمہ کیتا سی (بیورج نے اسنوں پیار نال 'پرنسیس روزباڈی' کیہا سی)۔
اتہاسکار ڈاکٹر۔ رییو نے اس نوں کرنل ہیملٹن (جس نے ۱٬۰۰۰ توں ودھ ہتھ-لکھتاں اکٹھیاں کیتیاں سن) دے مجموعہ وچ سبھ توں کمال دیاں کھرڑیاں وچوں اکّ کیہا۔ بیورج دے انگریزی ترجمہ دا پیپربیک ایڈیشن ۲۰۰۱ وچ بھارت وچ شائع ہویا سی۔
پرالزام چٹوپباب نے ۲۰۰۶ وچ ہمایوں نامہ دا بنگالی وچ ترجمہ کیتا اتے چریتا اشاعتاں نے کتاب شائع کیتی۔
مکہ دی تیرتھ سفر
گلبدن بیگم نے اپنی یاد وچ اکّ تیرتھ سفر دا ذکر کیتا اے جو اسنے سلیمہ سلطان بیگم دے نال ۳٬۰۰۰ میل دی دوری اُتے، دھوکھے باز پہاڑاں اتے دشمن ریگستاناں نوں پار کردے ہوئے مکہ لئی گئی سی۔ حالانکہ اوہ شاہی جم دے سن، حرم دیاں عورتاں سخت سن اتے مشکلاں دا سامہنا کرن لئی تیار سن، خاص طور اُتے کیونکہ اوہناں دیاں زندگیاں مرداں اتے اوہناں دی قسمت نال بہت گوڑھے طور اُتے جڑیاں ہوئیاں سن۔ گلبدن بیگم لگبھگ چار سال مکہ وچ رہی اتے واپسی دوران عدن وچ اکّ جہاز دے ٹٹن نے اسنوں کئی مہینیاں تک آگرہ واپس جان توں روک دتا۔ اوہ انت وچ ۱۵۸۲ وچ واپس آ گئی، ستّ سال بعد جدوں اسنے اپنی سفر شروع کیتی سی۔
اکبر نے اپنی ماسی نوں اس دے حج اُتے سرکھیت لنگھن دی انتظام کیتی سی اتے حاضری وچ کئی عورتاں دے نال اکّ نیک نوں ایسکارٹ وجوں بھیجیا سی۔ شاندار تحفے اس دے گروہ نال بھرے ہوئے سن جو دان وجوں ورتے جا سکدے سن۔ مکہ وچ اس دے آؤن نال کافی ہل چل پیدا ہو گئی اتے شام اتے ایشیا مائینر تک دے لوک انعام دا حصہ لین لئی مکہ ول آئے۔
بعد دی زندگی
جدوں اوہ ۷۰ سالاں دی سی، تاں اسدا نام محمد-یار، اسدی دھی دے اکّ پتر دے نال ذکر کیتا گیا اے، جس نے عدالت نوں بے عزت کیتا سی۔ اسنے حمیدا دے نال، اکبر ولوں نویں سال دے موقعے اُتے پیسے اتے گہنیاں دے شاہی تحفے حاصل کیتے۔
اس دے دان وڈے سن، اتے اس دے بارے کیہا جاندا اے کہ اسنے ربّ نوں خوش کرن دی کوشش وچ دن متعلق دن جوڑیا، اتے ایہہ غریباں اتے لوڑونداں دی مدد کرکے۔
جدوں اوہ ۸۰ سالاں دی سی، فروری ۱۶۰۳ وچ، اس دے جان دا اعلان کجھ دناں دے بخار نے کیتا سی۔ حمیدا انت تک اس دے نال سی اتے اس نوں آخری گھنٹے دیکھدی سی۔ جدوں اوہ بند اکھاں نال لیٹ گئی، حمیدا بانو بیگم نے اس نوں پیار دے لمبے ویلے توں ورتے گئے نام نال گل کیتی، "جیؤ!" (جیو جاں تسیں جیو) کوئی جواب نہیں آیا۔ پھر "گل-بدن!" مرن والی عورت نے اپنیاں اکھاں کھولھیاں، آیت دا حوالہ دتا، "میں مر جاواں - تسیں جؤندے رہو!" اتے مر گیا۔
اکبر نے اس دی بیئر نوں کجھ دوری اُتے لجان وچ مدد کیتی، اتے اس دی روح دی امن لئی شاندار تحفے دتے اتے چنگے کم کیتے۔ اوہ دھرتی اتے اس دے سریر نوں سونپن توں پہلاں اسدی روح لئی چپّ دعا وچ شامل ہوئےگا، اتے جیکر کوئی پتر نہیں سی، تاں اسنے، اکّ نزدیکی رشتے دار وجوں، امام دے استعفے دے حکم دا جواب دتا ہووےگا: "ایہہ ربّ دی اچھا اے۔ ۔"
ایہہ کیہا جاندا اے کہ اسدی موت توں بعد دو سالاں تک، اکبر نے لگاتار اس گل دا افسوس کیتا کہ اسنے اپنی من پسند ماسی نوں یاد کیتا، جدوں تک اسدی ۱۶۰۵ وچ موت ہو گئی۔
گلبدن نوں اکّ شاعر وی کیہا جاندا اے، جو فارسی اتے ترکی دوواں وچ پرواہ سی۔ اس دی کوئی وی شاعری نہیں بچی۔ حالانکہ، بادشاہ بہادر شاہ ظفر ولوں اس دیاں کویتاواں دے مجموعہ وچ دو آئتاں اتے اکّ قصیدہ دے حوالے دے نال-نال میر تقی میر ولوں وی کجھ حوالے دتے گئے ہن۔ بدقسمتی نال، شاہی مغل پرالیکھ سامان دا اکّ وڈا بھنڈار جو لکھنؤ تک پہنچ گیا سی، نوں فرنگیاں نے نبے سالاں دی بجائے ہندوستان اتے صدیاں دے غیرملکی راج دے متھّ نوں لاگوُ کرن اتے ادھار دین لئی نشٹ کر دتا سی۔
حوالے
گٹھ:تیموری تے بابری شخصیتاں گٹھ:۱۵۲۰ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:۱۵۳۲ دے جم گٹھ:۱۶۰۳ دیاں موتاں گٹھ:1520ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:1532 دے جم گٹھ:1603 دیاں موتاں گٹھ:آگرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:اتر پردیش د‏‏ی مصنفات گٹھ:اتر پردیش د‏‏ی معلمات گٹھ:اتر پردیش دے معلمین گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:بھارتی خواتین مؤرخین گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی مصنفات گٹھ:بھارتی مصنف گٹھ:بھارتی مصنف گٹھ:تیموری شاہزادیاں گٹھ:چنگیز خان د‏‏ی اولاد گٹھ:خاندان تیموری گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی مؤرخین گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی مصنفاں گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی مؤرخین گٹھ:فارسی بولی دے مصنف گٹھ:مغل اشرافیہ گٹھ:مغل شاہزادیاں گٹھ:مغلیہ خاندان گٹھ:مغلیہ دور دے مؤرخین گٹھ:مغلیہ سلطنت شماریا‏‏تی
فارسی ویکیپیڈیا
فارسی ویکیپیڈیا آن لائن انسائیکلوپیڈیا ویکیپیڈیا دا فارسی نسخہ ا‏‏ے۔ اس دا آغاز دسمبر 2003ء وچ ہويا سی۔ فارسی ویکیپیڈیا نے 1000 مضامین دا سنگ میل 16 دسمبر 2004ء وچ عبور کیتا تے 10 جولائ‏ی 2016ء نو‏‏ں 200,000 مضامین مکمل کیتے۔ روزبہ پورنادر فارسی ویکیپیدتا پروجیکٹ دے پہلے منتظم، ڈویلپر تے مامور اداری ني‏‏‏‏ں۔
خط زمانی
آغاز- 19 دسمبر 2003ء
50,000 مضامین- 30 اکتوبر 2008ء
100,000 مضامین- 25 اگست 2012ء
200,000 مضامین- 9 جولائ‏ی 2012
300,000 مضامین- 19 فروری 2013ء
400,000 مضامین- 18 جولائ‏ی 2014ء
500,000 مضامین-27 جولائ‏ی 2016ء
590,000 مضامین-31 جنوری 2018ء
مضامین د‏‏ی گہرائی
فارسی ویکیپیدتا دے مضامین د‏‏ی گہرائی دا سکور 176 اے تے اس حساب تو‏ں ایہ ویکیپیڈیا دے تمام نسخےآں وچ 7 واں وڈا نسخہ اے ۔
سنسرشب
نومبر 2013ء وچ یونیورسٹی آف پینسلوینیا دے ادارہ مرکز برائے عالمی مواصلا‏تی مطالعہ نے اک رپورٹ شائع کی، جس دے مطابق کولن اینڈرسن تے نیما نزیری نے فارسی ویکیپیڈیا دے 800,000 صفحات دا معائنہ کیتا تے پایا کہ ایرانی حکومت نے انہاں وچو‏ں 963 مضامین نو‏‏ں بلاک کر رکھیا ا‏‏ے۔ فارسی ویکیپیدتا دے صارفین دا کہنا اے کہ “حکومت‏ی حریف، اقلیتاں دے مذہبی عقائد، صوبہ جات د‏‏ی تنقید، حکومت تے پولس دے متعلق صفحات تے مضامین نو‏‏ں برابر سنسر کیتا جاندا ا‏‏ے۔ بلاک شدہ مضامین وچو‏ں تقریباً نصف سوانح عمریاں نيں تے انہاں لوکاں اُتے مضامین نيں جنہاں نو‏ں حکومت نے مار دیا“۔ اینڈرسن دا کہنا اے کہ فارسی ویکیپیڈیا ایرانی انٹرنیٹ دا کائنات اصغر ا‏‏ے۔ ممنوع متون نو‏‏ں بے نقاب کرنے د‏‏ی سب تو‏ں اچھی جگہ فارسی ویکیپیڈیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:فارسی انسائیکلوپیڈیا گٹھ:فارسی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:ویکیپیڈیا بلحاظ زبان گٹھ:فارسی
چک 118 دس آر
چک 118 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
ہپوسڈروس ابا
ہپوسڈروس ابا گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
چک 118 دس آر
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
فرہنگ اصطلاحات حیاتیات
A
گلوکوز+آکسیجن= کاربن ڈائی آکسائیڈ +پانی+توانائی
C
مختلف نوع دے جانداراں وچ خلوی دیوار مختف مواد تو‏ں بنا ہُندا ا‏‏ے۔ نباتات وچ خلوی دیوار دا مضبوط تیرین حصہ اک کثیر ترکیبی کاربو ہائیڈریٹ اے جسنو‏ں سیلیولوز کہندے نيں۔ بیکٹیریا وچ خلوی دیوار پیپٹیڈوگلائیکان تو‏ں بنی ہُندی اے.
M
•بالواسطہ تقسیمی آلہ(mitotic apparatus):اس دے ذریعے خلئی د‏‏ی تقسیم دے دوران تکلہ نما ساخت وجود وچ آندی ا‏‏ے۔ •حلقوی یا قطعاندی تقسیم(metameric segmentation): جسم د‏‏ی بیرونی تے اندرونی طور اُتے قطعاں وچ تقسیم۔ •یک دالہ در تخمی پودے (monocot angiosperm):ایداں دے پودے جنہاں دا بیج اک دالہ ہوئے تے بیج پھل دے اندر بنے جداں سیب وغیرہ۔
حوالے
گٹھ:حیاتیات دے فرہنگ گٹھ:سائنس دے فرہنگ گٹھ:فرہنگ گٹھ:فرہنگ اصطلاحات گٹھ:فرہنگ اصطلاحات سائنس
آرنسٹین
آرنسٹین باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 8209 دے نیڑے لوک وسدے نیں۔
مہاراجا شیر سنگھ
مہاراجہ شیر سنگھ
15 ستمبر، 1843 نوں سندھاوالیا سردار اجیت سنگھ سندھاوالیا تے اس دے ساتھی نے مہاراجہ شیر سنگھ اتے اس دے پتر کنور پرتاپ سنگھ دا شاہ بلاول لہور وچ قتل کر دتا۔
شیر پنجاب مہاراجہ رنجیت سنگھ دی رانی مہارانی مہتاب کور دی ککھوں 4 دسمبر 1807 نوں پیدا ہوئے شاہزادہ شیر سنگھ نوں مہاراجے نے اپنے باقی شہزادیاں توں ودھیرے سنمان تے جگیراں نال نوازیا۔