cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رڑے بھمبیری بولے
سٹھنیاں اتے پنجابی قصہ-کاو دھارا
پنجابی سبھیاچار دے انترگت، ویاہ دی سنستھا نال سبندھت اس گیت-روپ -سٹھنی -دی پرمپرا کافی پرانی ہے۔ اس گیت-روپ دی پراچینتا دا اندازہ ہیٹھ لکھے پماناں توں لگّ جاندا ہے :- ) اس دا ویاہ دیاں وشیش ریتاں اتے لوک-وشواساں نال سبندھت ہونا۔ ا) اس وچ قبیلہ/گوت/خاندان مولک بھاوناواں دا ہونا۔ ) اس دے وشیاں دا مدھکالی نیتکتا اتے سبھیاچارک پتیماناں (خاص کرکے جات،گوت،پنڈ بارے) نال سبندھت ہونا۔ س) اس گیت-روپ دے پیشکاری دے پسنگاں اتے گائن ودھیاں دے پکھوں مدھکالی لوکدھارک پرمپراواں نال سبندھت ہونا۔ ہ) اس دے پنجاب دے سارے اپبھاشائی خطیاں وچ پچلت ہونا۔ ک) مدھکالی کاوَ وچ سٹھنیاں دین دے انیکاں حوالیاں دا ملنا۔ کھ)اس دے رچنا-نیماں دا پراچینتم لوک-روڑیاں اتے اسریا ہونا آدی۔
ہن کدھر گئیاں سٹھنیاں
سٹھنیاں دین دی ایہہ بلوان پرمپرا مالوے وچ ہرے انقلاب توں بعد تیزی نال الوپ ہندی چلی گئی ہے۔ویہویں صدی وچ اس پرمپرا نوں جاری رکھن وچ، ہورناں انیکاں کارناں توں علاوہ اس پرنرپا نوں جاری رکھن وچ، ہورناں انیکاں کارناں توں علاوہ اس پرمپرا دے چار پریرک پتکھّ روپ وچ نظر آؤندے ہن :اس نویں ماحول وچ سٹھنیکاراں نوں کھڑکویاں، کراریاں اتے ٹھوکویاں سٹھنیاں دین وچ سنگ لگن لگّ پئی۔ہن بہت تھاواں اتے پڑے لکھے لاڑیاں اگے سدھیاں سادیاں ملویناں سٹھنیاں دوارا 'پینڈوپنا' وکھاؤن وچ جھجکن لگیاں ۔
سٹھنیاں سبھیاچارک پرتیماناں توں پار
(سٹھنیاں دا سانسکرتک مہتو) پنجابی لوک- کاوَ وچ بہت سارے روپ ساڈے سبھیاچار دے ستھاپت پرتیماناں نوںN آدرش وجوں دہراؤندے ہن پر سٹھنیاں دا وشا سبھیاچار دے اس پکھ نوں پیش کرنا ہے جو اپروانت ہے۔جس توں ساڈے 'سیانے' بھجدے ہن، سٹھنی اج نوں کھلو کے پھڑدی ہے اتے سنیاں اگے 'پروسدی' ہے۔ ایہہ وینگ جاں ٹھٹھا تنّ پدھراں اتے سبھیاچارک ملاں دے الٹاؤ دوارا اتپن کیتا جاندا ہے،ایہہ ہن:- 1 ویکتی دا الٹاؤو 2 اسدی آرتھک حیثیت دا الٹاؤ 3 ستھاپت نیتک ودھان دا الٹاؤ۔
سٹھنی:- روپ رچنا
سٹھنی دے نبھاؤ سندربھ دی واقفی ڈاکٹر ونجارا بیدی اس طرحاں کراؤندا ہے کہ،"جنجھ دے ڈھکاؤ ویلے، کنیا پکھ والے سٹھنیاں بولدے ہن۔ایہناں گیتاں وچّ ہاس- رس تے وینگ ہندا ہے اتے لاڑے، اس دے انگاں ساکاں تے براتیاں دا ہاسہ ٹھٹھا اڈایا جاندا ہے،پر  سئنھاں گیتاں دا کوئی برا نہیں مناؤندا۔" روپ دے باہری پکھ توں ویکھیاں سٹھنی وی ٹپے، بولی، ہیئرے جاں لمے گیت ورگی ہندی ہے، پر پھیر وی اس دا مول سبھاء ایہناں سارے گیت - روپاں توں وکھرا ہے۔سٹھنیکار دا دھیان اسچرجتا بھرے سماجک ورتارے نوں چتر کے، سمبودھت دھر دا ٹھٹھا اڈاؤنا ہندا ہے:- مندیا ڈھولکی بنا لے وے بجوگی ساری رات اتے بے بے نوں نچا لے وے نچوگی ساری رات
سٹھنی دی تشریح
سٹھنی، وینگ ویلے دھی والی دھر ولوں پتّ والی دھر نوں سدھا سمبودھت کاٹویں وینگ اتے مشکری بھریا اجیہا پرکارج-مولکرج گیت روپ ہے جس وچ اسادھارن بمب سرج کے، نیتک جیون ملاں نوں انیتک بنا کے، پتّ والی دھر نال سبندھت کر کے چوٹ ماری جاندی ہے اتے دوجی دھر نوں نیتک پدھر تے ٹھٹھّ کرکے ہسیا جاندا ہے۔اس کرکے سٹھنی انتم روپ وچّ بھاوَ-وریچک گیت-روپ ہے۔
•سٹھنیاں:-ورگونڈ اتے سمپادن:-
اپنی پستک ' لوک-کاو دی سرجن - پرکریا ' وچ میں لوک - کاوَ نوں اسدی سرجن پرکریا دے آدھار تے دو شرینیاں وچ ونڈیا ہے:-(1)بند روپ - رچنا دے کاوَ - روپ اتے (2)کھلھی روپ-رچنا والے کاوَ - روپ۔اس ونڈ دے انترگت سٹھنیاں نوں کھلھے رچنا ودھان والے کاوَ - روپاں وچ شمار کیتا ہے: کؤنکِ سٹھنی دی رچنا سمیں تٹّ پھٹّ سرجن دی اتیئنت لوڑ ہندی ہے۔سٹھنی اگلی دھر نوں سدھی سمبودھت ہندی ہے۔
•سٹھنیاں نوں پرمکھ طور تے ہیٹھ لکھے آدھاراں اتے ورگیکرت کیتا جا سکدا ہے:-
(1)نبھاؤ-سندربھاں انوسار
(2)اچارن-ودھین انوسار
(3)سمبودھک- سمبودھت رشتیاں انوسار
(4)وشیاں انوسار
•ہیئرا:روپ رچنا:-
'ہیئرا' ملوئی لوک -گیتا روپاں وچ اک نویکلا گیت - روپ ہے جہڑا وئاہ نال سبندھت وکھو وکھرے موقعیاں اتے سوانیاں ولوں اچاریاں جاندا ہے۔جویں:-
"گڈی وی ویرا تیری رن جھنی وے کوئی بیل کلیہری وے مور،
باغاں دی کوئل کوکدی ویرن میریا-ویریا کوئی-مہلی کوکن-ویکن انتوں پیاریا وے مور"
ملوئی دوہے (ہیئرے) نوں روپ-رچنا پکھوں دو گٹاں وچ ونڈ سکدے ہاں:-(او) تناؤ-یکت
(ا) تناؤ-مکت
•ہیئرا :نبھاؤ سندربھ،گائن شیلی اتے پرکارجل- ملویناں اس گیت نوں 'ہیئرا' جاں 'دوہا' کہہ کے گاؤندیاں ہن۔جویں کہ:-
•سوال:- "کتھوں دوہاں اگیا اڑیئے
نی کوئی کتھوں لیا نی بنا
کون دوہے دا پتا ہے
کون ج ایہدی
نی سکھیئے پیاریئے نی - ماں"
دھرتی دوہے دی
وے سمجھ گیانیاں وے -ماں" لوک-کاو دے باقی روپاں وانگ ہیئریاں نوں وی ہیٹھ لکھے آدھاراں اتے ورگیکرت کیتا جا سکدا ہے:- پرمکھ وشیاں انوسار
•ہیئرے:سبھیاچار دیاں 'مہاجنی ' مانتاواں دا گان:-
1 سنپادنا ویونت:-اس سنگریہہ وچ اسیں ہیئریاں دی ورگ ونڈ لئی سمبودھک-سمبودھت دھراں دے رشتیاں نوں پرمکھ آدھار بنایا ہے۔اس دا سنکیت ایہناں کانڈاں دے سرلیکھاں دے سنبودھنی رشتیاں اتے سمبودھت دھراں توں ملدا ہے۔
2پنجابی لاڑے دی مہما دا گان:-ایہہ ہیئرے بھیناں ولوں ویر دے پیار نوں سمرپت ہن۔ایہہ ہیئرے بھیناں ولوں ویر دے شگناں سمیں موقعے انوسار گائے جاندے ہن۔جویں:-
پنجے بھائی وے ٹھانیدار
مار پلاکی بیٹھدے
وے کوئی اٹھدے پباں دے
وے انتوں پیاریا وے-بھار"
3 لاڈے دیور نوں جھہیڈاں:جویں:-
"تینوں وی دیورا میں بلانمدی
وے کوئی میرا بلایا بول
تیرے تے میں ایں گھماں
وے سمجھ سیانیاں وے-ڈور"
"چلا وی جیجا میرا چکماں
کوئی گن-گن دیماں وے وار
بھین جو میری نوں ایں رکھی
جیوں رکھیا پھلاں دا
وے جیجا پیاریا وے-ہار"
5 لاڑی -دھی نوں دلاسے اتے اسیماں:جویں:-
"نہ رو بیبی نہ رو نی
نی کوئی گجھڑے رونے رو
نی توں بڈھّ سہاگن
نی بیبی لاڈ لیئے نی-ہو"
6 پنجابن لاڑی دے حسن دی مہما:جویں:-
" اکھاں وی تیریاں موٹیاں بھابو
ساڈا چتّ دیکھ کے کھپ گیا
کوئی اتری عرش دی
ہیئریاں دے اس سنگریہہ وچلے پاٹھ وچ رشتیاں دی لڑی جو 'جدیں ویرا وے توں جرمیاں' توں شروع ہوئی سی اتھے آ کے اسدی پتنی جو سجے ویر دے بار دے آؤن اپرنت آ کے سمپورن ہو جاندی ہے۔
تھلواں الپس
تھلواں الپس نیوزی لینڈ دا اک پربت دھارا اے جیہڑا اودے تھلویں جزیرے تے اے۔ ایہ ایہ اتر توں دکھن ول 450 کلومیٹر لماں اے تے 3754 میٹر اچا آوراکی ایدا سب توں اچا پہاڑ اے۔
رڑے بھمبیری بولے
•سٹھنیاں:-ورگونڈ اتے سمپادن:-
گٹھ:کتاباںگٹھ:پنجابی کتاباںگٹھ:لوکدھاراگٹھ:پنجابی رہتل
شہرستان رے
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان رے ایران دے صوبہ تہران دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز رے شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ تہران
گردوارا
گردوارا جیہدا پنجابی وچ مطلب گرو دا راہ یا بوا اے ۔ سکھاں یا سکھ مت دے منݨ والیاں دی پوجا کرن دا تھاں اے ۔ گردوارا مسافراں تے یاتریاں دے ارام تے کھاݨ دا تھاں وی اے ۔ گردوارے وچ اک وڈا ہال ہُندا اے جیہنوں دربار صاحب کہیا جاندا اے ۔ ہال دے وچکار اچی تھاں تے گرنتھ صاحب ہُندی اے ۔ گردوارے وچ آوݨ والے اپݨیاں جُتیاں لوندے نیں ، سر تے رمال بنھدے نیں ۔ دربار صاحب دے اندر جاندے نیں تے چوکڑی مار کے بیٹھ کے گرنتھ صاحب سُݨدے نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سکھ
شہرستان تہران
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان تہرانایران دے صوبہ تہران دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز تہران شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ تہران
سوچاوا
سوچاوا شہر رومانیہ دا شہر اے تے رومانیہ دی سوچاوا کاؤنٹی دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومانیہ دے شہر گٹھ:رومانیہ دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
وفد بنو المنتفق
بنو المنتفق دا وفد بارگا رسالت وچ حاضر ہويا ایہ عامر بن صعصعہ د‏‏ی قبیلے د‏‏ی شاخ اے بنو عامر دے بانی دا ناں المنتفق سی
عاصم بن لقیط بن صبرہ، لقلیط بن صبرہ فرماندے نيں کہ وچ بنی منتفق د‏‏ی طرف تو‏ں یا بنی منتفق دے وفد وچ حضور اکرم دے پاس آیا سی فیر پوری حدیث بیان کيتی
حوالے
گٹھ:وفود عرب
گرو ارجن دیو
گرو ارجن دیو سکھاں دے پنجویں گرو سن۔ اوناں نوں 1 ستمبر 1581 چ گرو بنایا گیا۔ اوہ 15 اپریل 1560 چ کوندوال چ جمیا۔ اوہ گرو رام داس تے بی بی بھانی دے سب تون نکے پتر سن۔ بی بی بھانی گرو امر داس دی تعی سی۔
گرو ارجن دیو نے دے ویلے امرتسر دا بننا پورا ہویا۔ اونے ترن تارن تے کرتارپور وی وساۓ۔ ادی گرنتھ نون کٹہا کرنا گرو ارجن دیو دا وڈا کم سی۔ گرو نے سکھ مت دا پرچار کرن ليی مسند بناۓ۔ لنگر چلاں تے گردواریاں نون سمبالن ليی سکھاں تے دسواں ٹیکس لایا۔ 30 ميی 1606 نوں گرو لھور چ جہانگیر دے کہن تے مار دتا گیا۔
جیون
شری گورو ارجن دیوَ جی دا جنم چوتھے گورو گورو رام داس دے گھر ماتا بیبی بھانی جی دی ککھوں 19 ویساکھ، سمت 1620 (15 اپریل، 1563 ای.) نوں گوئندوال وکھے ہویا۔ بچپن دے مڈھلے 11 سال آپ جی نے اپنے نانا سری گورو امرداس جی دی دیکھ-ریکھ ہیٹھ گزارن دے نال-نال آپ جی نے نانا گورو توں گورمکھی دی ودیا دی مہارت حاصل کیتی، دیوناگری پنڈ دی دھرم شالہ توں سکھی، سنسکرت دا گیان پنڈت بینی کولوں، گنت ودیا ماما موہری جی توں حاصل کیتی اتے آپ جی نوں دھیان لگاؤن دی ودیا آپ جی دے ماما جی، بابا موہن جی نے سکھائی۔
سری گورو امرداس جی دا سچکھنڈ واپسی دا سماں نیڑے آ جان کرکے تیجے گورو صاحب جی نے 1 ستمبر، 1574 چوتھے گورو رام داس جی نوں گرگدی بخشش کیتی، بابا بڈھا جی نے گریائی تلک دی رسم ادا کیتی، اسے دن ہی سری گورو امرداس جی جوتی جوتِ سمائے، اس توں بعد سال 1574 وچ ہی سری گورو رام داس، سری گورو امرداس جی دے عاشِ نوں پورا کرن لئی اپنے تنوں پتراں پرتھی چند، سری مہاں دیوَ اتے سری (گورو) گرو ارجن دیو جی نوں نال لے کے گورو کے چکّ (امرتسر) آ گئے؛ سبھ توں پہلی سیوا جو سری گورو امرداس جی دے سمیں سنتوکھسر دی چل رہی سی، اس نوں ارمبھیا اتے جس ٹاہلی ہیٹھ بیٹھ کے آپ جی سیوا کروایا کردے سن، اجکل اتھے گرودوارہ ٹاہلی صاحب سشوبھت ہے۔
پھر سری گورو رام داس جی نے سنّ 1577 وچ پنڈ تنگ دے زمینداراں نوں 700 اکبری موہراں دے کے پنج سو وگھے زمین گورو کے چکّ والی تھاں پراپت کیتی سی، جس دا نام بعد وچ چکّ رام داس پے گیا۔ اسے سال سری گورو رام داس جی نے دکھبھنجنی بیری والے تھاں اک سروور دی کھدوائی آرمبھی، جس نوں بعد وچ سری گورو ارجن دیوَ جی نے سمپورن کیتا۔ اس سروور دا نام اپنی دورئندیشی نال امرت سر رکھیا۔ اس توں ہی اس نگر دا نام امرتسر پیا۔
ویاہ،پتر دی دات تے گریائی
سری گورو ارجن دیوَ جی دا ویاہ 23 ہاڑ سمت 1636 نوں مو پنڈ (تحصیل پھلور) دے وسنیک سری کشن چند جی دی سپتری ماتا گنگا جی نال ہویا، اس ویلے آپ جی دی عمر 16 سال دی سی۔جد ماتا گنگا جی من وچ پتر پراپتی دی اچھا لے بابا بڈھا جی لئی ہتھیں پرشادا تیار کرکے ،بیڑ صاحب پجے تاں پرشاد چھکن لگیاں پرسنّ چت مدرا وچ ہوئے بابا جی دے وردان نال ماتا گنگا جی دی ککھوں 21 ہاڑ سمت 1652 (19 جون 1595) نوں چھویں گورو، سری گورو ہرگوبند صاحب یودھا پتر دا جنم ہویا۔
ادھر سری گورو رام داس جی نے اپنے نکے سپتر سری گورو ارجن دیوَ جی دی دھرم پرتی لگن، پیار، ستکار، سبھاء وچ نمرتا آدی دے گناں نوں دیکھدے ہوئے 1 ستمبر 1581 نوں جوتی جوتِ سماؤن ویلے سری گوئندوال صاحب وکھے، بابا بڈھا صاحب جی ہتھوں گریائی دا تلک بخشش کیتا اتے آپ چوتھے گورو اسے دن ہی جوتی جوتِ سما گئے۔ اس وقت سری گورو ارجن دیوَ جی دی عمر 18 سال دی سی۔ دستاربندی دی رسم توں بعد آپ جی اکتوبر مہینے سری امرتسر آ گئے۔
ہرمندر صاحب تے ہور گوردواریاں دی ستھاپنا
گرگدی تے براجمان ہو کے آپ جی نے دھرم پرچار دے نال-نال گورو رام داس جی ولوں ارمبھے کارجاں نوں نیپرے چاڑھنا شروع کیتا۔ سنگتاں دے نال-نال بابا بڈھا جی اتے بھائی سالھو جی نوں ایہناں کماں لئی جتھیدار تھاپیا اتے نال ہی آپ جی نے دور-دور تک گرسکھی نوں پرچاریا۔ آگرے توں چل کے گورو صاحب دے درشناں ہت بھائی گرداس جی امرتسر وکھے 1583 دے آرنبھ وچ گورو صاحب نوں ملے۔ سری گورو ارجن دیوَ جی ولوں آرمبھی سنّ 1586 ای. وچ سنتوکھسر گرودوارہ صاحب دی سیوا وچ بھائی گرداس جی نے اہم یوگدان پایا، سکھی نوں مضبوط کرن لئی گورو صاحب جی نے 3 جنوری، 1588 (ماگھی والے دن) سری گورو ارجن دیوَ جی نے سری ہرمندر صاحب دی نیہہ رکھن دا پوتر کم مسلمان فقیر سائیں میاں میر (پورا نام مئیین-ال-اسلام) توں کروایا۔ سری ہرمندر صاحب دے چارے پاسے دروازے رکھواؤن دا گورو صاحب دا منتوَ سارے دھرماں نوں برابر دا ستکار دینا سی۔ سروور وچ براجمان سری ہرمندر صاحب دی مورت اتے دن-رات ہندا گربانی دا کیرتن سن کے اتے اچرج نظارے تکّ کے دیکھن والے دے من وچ اجیہا سوال پیدا ہے کہ کی اس توں اگے وی کوئی سچکھنڈ ہے؟
1590 تک گورو صاحب سری ہرمندر صاحب دی سیوا وچ رجھے رہے اتے اسے ہی سال گورو صاحب نے 15 اپریل 1590 ای. بابا بڈھا جی دے ارداسا سودھن اپرنت ترن تارن سروور دی نیہہ رکھی، کیونکہ سکھی دے اصول ہن، آپ ترنا اتے دوجیاں نوں تارنا اتے گورو صاحب دا منورتھ گورو نانک صاحب دی سکھی نوں پرچارنا سی اتے خاص کرکے اس علاقے دے حاکم نوردین اتے اس دے پتر امیر دین اتے سخی سروراں دے ودھ رہے مسلمانی پربھاو نوں روکنا سی، اس لئی آپ جی خود پرچار ہتّ کھڈور صاحب اتے ہور علاقیاں وچ گئے۔ ترن تارن وچ کوہڑی گھر بنواؤن اپرنت سروور دے پانی نوں امرت روپ وچ بدل کے کوہڑیاں دا کوہڑ ہمیشہ لئی ختم کیتا۔
1593 وچ آپ جی نے جالندھر کول (دوآبے وچ) دھرم پرچار کیندر ہت کرتارپور وسایا اتے ماتا گنگا جی دے نام ’تے کھوہ لگوایا۔ 1594 ای. نوں آپ جی نے گورو کی وڈالی نوں دھرم پرچار ہت پکا ٹکانا بنایا، اتھے ہی چھویں گورو صاحب دا جنم ہویا۔ ایہناں ہی سالاں وچ سوکا پے جان کارن جنتا دی لوڑ نوں مکھ رکھ کے آپ جی نے دو-ہرٹے، چار-ہرٹے کھوہ لگوائے۔ گورو کی وڈالی دے پچھم ولّ چھ-ہرٹا کھوہ (جتھے گرودوارہ چھیہرٹا صاحب ہے) لگوایا۔
لہور وچ کال تے سمراٹ اکبر نال ملاپ
لاہور وچ بھکھمری اتے کال پے جان کارن سنّ 1597 وچ گورو جی نے لاہور پجّ کے چونا منڈی وکھے نتھاویاں نوں تھاں دین لئی عمارت اتے پانی دی ضرورت لئی ڈبی بازار وچ باؤلی بنوائی۔ لنگر لگوائے، دوا دارو دا انتظام کیتا۔ ٭1598 وچ ہی اکبر بادشاہ گوئندوال وکھے گورو ارجن دیوَ جی دے دربار وچ حاضر ہویا ۔اس نے گورو جی ولوں لاہور کال سمیں پیڑت لوکاں دی سیوا لئی شکرانہ کیتا ۔گورو جی دی عظیم شخصیت تے لنگر پرتھا توں پربھاوت ہو کے لنگر دے ناں جگیر لاؤن دی پیش کش کیتی ۔ پر گورو جی نے جگیر توں انکار کر دتا لیکن بادشاہ نوں اس علاقے وچوں شاہی فوجاں دے رہن تے کوچ کرن کرکے ہوئے نقصان کارن لگان معاف کرن لئی اکبر بادشاہ نوں راضی کر لیتا۔سنّ 1599 ای. وچ لوکاں نوں وہماں-بھرمانں ’چوں کڈھن لئی دھرم پرچار ہت آپ جی، ڈیرہ بابا نانک، کرتارپور (راوی والے) کلانور دے پرچار دورے توں بارٹھ وکھے بابا سری چند جی نوں ملے۔ اک سال دے پرچار دورے توں بعد آپ جی امرتسر پہنچے۔
گورو گرنتھ صاحب دا سمپادن
گورو صاحب جی نے اپنے گرگدی کال وچ، سبھ توں مہان کم الٰہی بانی رچن اتے پہلے گورو صاحباں دی، سنتاں، بھگتاں دی بانی نوں اکتر کرن دا کیتا۔ اس مہان کم نوں کرن لئی گورو صاحب نے اکانت واس جگہ سری رامسر (گردوارے ششوبھت) امرتسر چنی۔ آپ جی نے سنّ 1601 توں لے کے اگست 1604 دے لمے عرصے دوران ایہہ کم سمپورن کیتا اتے اک مہان گرنتھ تیار کیتا جس وچ 36 مہانپرشاں دی بانی انکت کیتی جنہاں وچ پنج گورو صاحبان دی بانی، 15 بھگتاں دی بانی دا سنگریہہ تیار کیتا۔ اس سیوا لئی بھائی گرداس جی نے اپنی لیکھنی دوارا مہان یوگدان پایا۔ گورو صاحب جی نے  اپنی  دیکھ ریکھ ہیٹھ جلد ساز کیتی اتے 30 اگست 1604 نوں اس الٰہی گرنتھ دا پہلی وار دربار صاحب اندر پرکاش کیتا گیا، بابا بڈھا جی نے پرتھم گرنتھی دے طور ’تے پہلا حکم نامہ لیا۔
گورو صاحب دی شہادت
سری گورو گرنتھ صاحب جی دے ادتی اپدیشاں دا اثر مسلمان علماواں اتے قاضیاں نے قبولیا کیونکہ مسلمان کٹڑپنتھی اپنے دھرم دی برابری برداشت نہیں کر سکدے سن۔ اکبر دا پتر جہانگیر جدوں تخت ’تے بیٹھا تاں ورودھیاں نے گورو صاحب ورودھ اس دے کنّ بھرنے شروع کیتے۔ اس کم وچ چندو دی ایرکھا نے وی بہت زیادہ رول ادا کیتا۔ جہانگیر نے مرتضیٰ خان نوں کیہا کہ گورو صاحب دا مال اسباب ضبط کرکے اوہناں نوں اس دے ساہمنے پیش کیتا جاوے۔ جہانگیر نے گورو صاحب نوں سری گورو گرنتھ صاحب وچ حضرت محمد دی خوشامد دے شبد درج کرن لئی کیہا، جس ’تے گورو صاحب نے صاف انکار کر دتا۔ اک پاسے چندو دی ایرکھا سی کہ اس دی لڑکی دا رشتہ گورو ہرگوبند صاحب نوں کرن توں گورو صاحب نے انکار کر دتا سی، اخیر گورو صاحب نوں شہید کرن دا حکم دے دتا گیا، اس کم لئی خاص طور ’تے نردئی چندو نوں لگایا گیا۔ گورو صاحب نوں تتی توی ’تے بٹھا کے سیس ’تے تتی ریت پائی گئی اتے بعد وچ ابلدے پانی دی دیگ وچ پایا گیا۔ پر گورو صاحب نے ‘تیرے بھانے وچ امرت وسے’ دی دھنی جاری رکھی انت 30 مئی، 1606 نوں چھویں دن گورو صاحب دے پاون سریر نوں راوی دریا دے کنارے لجایا گیا اتے راوی دریا وچ روڑھیا گیا۔ اجکل اوہ جگہ گرودوارہ ڈیہرا صاحب دے نام نال جانی جاندی ہے جو کہ پاکستان وچ ہے-
عمدة تواریخ دا لکھاری لکھدا ہے کہ شہادت نوں لکھن لگیاں قلم لہو دے ہنجھو کیردی ہے، اکھاں روندیاں ہن، دل پاٹدا ہے اتے جان حیران ہندی ہے۔ <B>ڈھاڈی گردیال سنگھ لکھپر دے دھنوادسہت گرمت پرکاش وچوں </B>
ٹاکاہی
ٹاکاہی نیوزی لینڈ دا ناں اڈنوالا پنچھی اے۔
راگل
راگل، آسٹریا دے صوبے وورےرلبرگ دا اک پنڈ اے۔
کولباخ
کولباخ، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
شہرستان شیراز
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان شیرازایران دے صوبہ فارس دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز شیراز شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فارس
لٹرنز
لٹرنز، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
سادھو سندر سنگھ
سادھو سندر سنگھ، 3 ستمبر 1889 نوں پٹیالہ وچ جمیا سی۔ اوہ اک عیسائی بھارتی سی۔ اوہ شاید ہمالیا دے ہیٹھلے علاقے وچ 1929 وچ مویا سی۔
مڈھلا جیون
سادھو سندر سنگھ دا جم اک سکھ پروار وچ پٹیالہ راج وچ ہویا سی۔ سادھو سندر سنگھ دی ماں اس نوں سدو سادھوئمّ دی سنگت وچ رہن لے جاندی سی، جو وناں جنگلاں وچ رہندے سن۔ اوہ سندر سنگھ نوں لدھیانہ دے عیسائی سکول وچ انگریزی سکھن بھیجیا اس نے اک بائیبل خریدی اتے اسدا اک اک پنہ اپنے متر دے ساہمنے ساڑ دتا۔ تن راتاں دے بعد، ریل پٹری اتے خودکشی کرن توں پہلاں اس نے اشنان کیتا، جدوں اوہ اشنان کر رہا سی، سادھو نے زور نال کیہا کون اے سچا ربّ۔ جیکر ربّ نے اپنا اصل اس نوں اس رات نہ دسیا ہندا تاں اوہ خودکشی کردا۔ کہندے ہن سویرا ہون توں پہلاں ہی سادھو سنگھ نوں عیسیٰ مسیح دا اسدے چھدے ہوئے ہتھاں سمیت زیارت ہوئی (پر حضرت عیسی علیہ سلام دے نا تے ہتھ چھدے نا سولی ہوئی)۔
گٹھ:عیسائی دھرم گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ گٹھ:عیسائیت گٹھ:عیسائی
کولما گلوبیفر
کولما گلوبیفر گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
میگلانی پینگوئن
میگلانی پینگوئن جنوبی امریکہ دا اک پینگوئن اے۔
دهستان چورس
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان چایپارہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان چایپارہ ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
چک 377 ڈبلیو بی
چک 377 ڈبلیو بی ضلع لودھراں دی تصیل دنیاپور دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لودھراں چ تصیل دنیاپور چ وس رہیا اے ۔
مائیننگن
مائیننگن، آسٹریا دے صوبے وورےرلبرگ دا اک پنڈ اے۔
اکال تخت
اکال تخت اک کوٹھے یا عمارت دا ناں اے جیڑی امرتسر پنجاب ہندستان چ سکھاں دے گردوارے ہرمندر صاحب دے اندر اے۔ اکال تخت دا مطلب اے خدا دا تخت۔ سکھاں دے چھیویں گرو ہرگوبند نے ایدی نیو رکھی تے اے سکھاں دی سیاسی طاقت تے اپنے آپ تے کھلون دا نشان اے۔
18ویں صدی چ احمد شاہ ابدالی نے اکال تخت تے ہرمندر صاحب تے حملے کیتے۔ 1984 چ پعارتی فوج نے ویا اینوں چوکھا تباہ کیتا۔
ایف-15E سٹرائک ایگل
ایف-15E سٹرائک ایگل امریکہ 2 سیٹاں آلا لڑاکا بمبار جعاز اے، جیڑا ایف-15 جعاز توں بنایا گیا اے۔ اینوں 1980 دی دہائی چ دور دشمن دی تھاں چ بمباری کر کے دوجے جعازاں تے زمین تے لگے میزائلاں نال لڑ لڑ کے واپس آن لئی ڈیزائن کیتا گیا سی۔ ایناں جعازاں نوں زیادہ سخت بنایا سی تا کہ بوتا وزن چک سکن تے ایناں دے پراں دے تھلے باڈی نال مزید بالن رکھن دیاں ٹینکیاں نیں اس توں اوہ پراں تھلے ہور بمب چک کے بوتا دور جا سکدا اے۔ امریکی ہوائی فوج وچ ایناں نوں کالا رنگ کیتا جاندا اے۔ خیال کیتا جاندا اے کہ اے جعاز امریکی ہوائی فوج چ 2030 دی دہائی تک رۓ گا۔
سٹرائک ایگل 1991 دی عراق جنگ، افغانستان تے 2003 دی عراق جنگ چ ورتے گۓ جیناں چ ایناں توں خاص نشانیاں تے بمباری زمینی فوج نوں مدد تے ہور ریڑار وغیرہ تے بمباری کرن چ ورتیا گیا۔
2010 وچ اس توں وی چنگا ماڈل ایدے ڈیزائن تے ای بنایا گیا: سائلنٹ ایگل۔ اے جعاز کافی حد تک سٹیلتھ اے مطلب اے ریڑار تے نئی دسدا۔ مگر ہلے تک اینوں کسے فوج نے نئیں خریدیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لڑاکہ جعاز گٹھ:لڑاکا جہاز
فائزہ ظفر
فائزہ ظفر (پیدائش 4 مارچ 1996ء سیالکوٹ) اک پاکستانی خاتون پیشہ ور اسکوائش کھلاڑی ا‏‏ے۔ نومبر 2018ء وچ پی ایس اے د‏‏ی عالمی اسکوائش درجہ بندی وچ اوہ 78 درجے اُتے سن، جو انہاں د‏‏ی ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی درجہ بندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس وقت نومبر 2020ء دے مطابق انہاں د‏‏ی درجہ بندی 109 ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی چھوٹی بہن مدینہ ظفر اسکواش د‏‏ی ساتھی کھلاڑی نيں جو بین الاقوامی سطح اُتے پاکستان دے لئی کھیلدی نيں۔
کھیل
مدینہ ظفر تے فائزہ ظفر دے اک مشترکہ انٹرویو وچ انہاں دونے بہناں دا کہنا سی کہ انھاں نے بچپن ہی تو‏ں اسکوائش شروع کر دتی سی، اس د‏ی وجہ جہانگیر خان سن، جنہاں تو‏ں اک ملاقات دے بعد فائزہ ظفر دے والد نے اپنی بیٹیاں نو‏‏ں اسکوائش د‏‏ی طرف مائل کيتا۔ فائزہ ظفر نو‏‏ں اپنی بہن دے ہمراہ 2018ء دولت مشترکہ کھیلاں وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی دے لئی منتخب کيتا گیا سی جتھے انہاں دونے نے دولت مشترکہ کھیلاں وچ پہلی بار حصہ لیا سی۔ فائزہ د‏‏ی شراکت وچ مدینہ ظفر نے خواتین ڈبل مقابلے وچ 2018ء دولت مشترکہ کھیلاں وچ حصہ لیا، تے گروپ مرحلے وچ ہی باہر ہوئے گیئں۔
فائزہ ظفر نے 2018ء پی ایس اے عالمی دورہ دے حصے پی ایس ایف پاکستان اسکوائش سرکٹ دے فائنل وچ اپنی بہن مدینہ ظفر تو‏ں شکست کھادی
2017ء وچ فائزہ نے فائنل وچ پاکستان د‏‏ی نمبر اک کھلاڑی سعدیہ گل نو‏‏ں دو دے مقابلے تو‏ں تن سیٹ تو‏ں ہرا کر، پشاو‏ر دے پی اے ایف ہاشم خان سکواش کمپلیکس وچ اٹھويں آئی سی ایم ایس قومی خواتین سکواش چیمپین شپ جیندی۔ 2019ء وچ نیپال وچ جنوب ایشیائی کھیلاں وچ اسکوائش دے ٹیم مقابلاں وچ چاندی دا تے سنگل مقابلاں مین کانسی دا تمغا جِتیا۔ مارچ 2020ء وچ سندھ رینجرز جہانگیرخان اسکواش کمپلیکس وچ کھیلے گئے سندھ اوپن اسکواش چیمپئن شپ سرکٹ تھری دے ویمنز ایونٹ دے فائنل وچ فائزہ ظفر نے آمنہ فیاض نو‏‏ں کسی مزاحمت دے بغیر تین، صفر تو‏ں مات دے ک‏ے چیمپئن شپ جِت لی۔ اکتوبر2020ء وچ پاکستان آرمی د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلدے ہوئے، فائزہ ظفر نے اپنی بہن مدینہ ظفر نو‏‏ں شکست دے ک‏ے قومی وویمن سکواش چمپئن شپ جیندی۔
ان د‏‏ی ہور اوہ بہناں وچ ، وڈی بہن پاکستان قومی کرکٹ ٹیم وچ تے چھوٹی بہن وی اسکوائش کھیلدی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1996 دے جم گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ شریک پاکستانی کھلاڑی گٹھ:ایشیائی کھیل، 2018ء وچ شریک اسکوائش کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی خواتین اسکواش کھلاڑی گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں دے پاکستانی تمغا یافتگان گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں وچ اسکوائش دے تمغا یافتگان گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں وچ پاکستانی کانسی تمغا یافتگان گٹھ:دولت مشترکہ کھیلاں وچ شریک پاکستانی کھلاڑی گٹھ:دولت مشترکہ کھیل، 2018ء وچ شریک اسکوائش کھلاڑی گٹھ:سیالکوٹ دے کھلاڑی
نظریۂ اطلاعات
نظریۂ اطلاعات (information theory) شاخ اے اطلاقی ریاضیات تے برقی ہندسیہ کی، جو اطلاعات دے مقداری تعین تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ تاریخی طور پر، نظریہ اطلاعات نو‏‏ں کلاڈ شانن نے ترقیا، معطیات نو‏‏ں ابلاغنے تے متعبر تخزین دے لئی دابنے د‏‏ی بنیادی حدود جاننے دے لئی۔ اپنے آغاز تو‏ں، اس دا دائرہ دوسرے علاقےآں وچ وسیع ہو گیا اے، جس وچ شامل نيں احصائی اِستنتاج، قدرتی بولی عملیات، اخفی‌اشفی تے جامعاً، ابلاغی نیٹ ورکاں دے علاوہ دوسرے نیٹ ورک — جداں کہ عصبیات، سالماندی رموز دا ارتقا، تے فنکشن بيئيات وچ مثیل دا انتخاب، حرارتی فزکس، مقداریہ شمارندگی، علمی سرقہ دا انکشاف، تے معطیاندی تحلیل د‏‏ی دوسری اقسام۔
نظریہ اطلاعات وچ اک کلیدی ناپ درمائلت کہلاندا اے، جو عام طور اُتے ابلاغیت یا تخزین دے لئی درکار تثمات د‏‏ی اوسط تعداد اظہار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ وجدانی طور پر، درمائلت کسی تصادفی متغیر تو‏ں مٹھ بھیڑ اُتے لاتیقن د‏‏ی مقدار بتاندا ا‏‏ے۔ مثلاً، اک کھرے سکہ دے اُچھالنے (دو برابر امکانی نتائج) اُتے درمائلت طاس دے لڑکھانے (چھ برابر امکانی نتائج) تو‏ں کم ہوئے گی۔
نظریہ اطلاعات د‏‏ی اطلاقیات دے بنیادی موضوعات وچ شامل نيں بغیر خسارہ معطیاندی دابیت (مثال، ZIP تصویر)، خساری معطیاندی دابیت (مثال MP3) تے رودبار رمزیہ (مثال: DSL لکیراں)۔ ایہ شعبہ ریاضیات، احصاء، فزکس، شمارندی سائنس، عصبیات تے برقی ہندسیہ دے قاطع اُتے ا‏‏ے۔ اس دا اثر گہری فضاء دے وائجر سفارت د‏‏ی کامیابی، قرص د‏‏ی ایجاد، محمول دا ممکن ہونے، جالکار د‏‏ی ترقی، لسانیات تے انسانی آگاہی، ثقب اسود د‏‏ی سمجھ بوجھ تے بوہت سارے دوسرے میداناں وچ ، اُتے ہويا۔ نظریہ اطلاعات دے اہ‏م ذیلی میدان نيں، منبع ترمیز، رودبار ترمیز، نظریہ الخوارزمی پچیدگی تے اطلاعات دے ناپ۔
جائزہ
خیال رہے کہ انہاں معاملات دا پیغامات د‏‏ی اہمیت تو‏ں کوئی تعلق نئيں۔ مثال دے طور پر، رسمی فقرہ " شکریہ؛ دوبارہ آئیے گا" نو‏‏ں لکھنے وچ تقریباً اِنّا ہی وقت درکار ہُندا اے جِنّا کہو کہ اک فوری درخواست کيتی صدا، "ہسپتال لے چلو!"، جدو‏ں کہ صاف طور اُتے آخرالذکر کيتی اہمیت زیادہ اے تے زیادہ با معنی ا‏‏ے۔ نظریہ اطلاعات وچ پیغام دا مطلب یا اہمیت اُتے توجہ نئيں دتی جاندی، چونکہ ایہ معاملات ڈیٹا د‏‏ی کیفیت تو‏ں متعلق نيں نہ کہ مقدار یا ڈیٹا دے قابل پڑھ تو‏ں ؛ آخر الذکر صرف احتمالات تو‏ں جبر ہُندی ا‏‏ے۔
نظریہ اطلاعات د‏‏ی بنیاد کلاڈ شانن نے 1948ء وچ اپنے تخمی کم ابلاغیات دا ریاضیا‏تی نظریہ تو‏ں رکھی۔ اس نظریہ دا نمونہ ہندسیہ وچ شوریلی رودبار اُتے اطلاعات د‏‏ی ترسیل ا‏‏ے۔ اس نظریہ دا سب تو‏ں بنیادی نتیجہ شانن دا منبع ترمیز قضیہ اے، جو قائم کردا اے کہ کسی لاتیقن واقعہ نو‏‏ں نمائندہ کرنے دے لئی تثمات د‏‏ی اوسط تعداد اس واقعہ د‏‏ی درمائلت دے برابر اے ؛ تے شانن دا شوریلی-رودبار ترمیز قضیہ، جو بیان کردا اے کہ شوریلی رودبار اُتے متعبر ابلاغ ممکن اے بشرط کہ ابلاغیات د‏‏ی شرح اک خاص عتبہ تو‏ں کم رکھی جائے، جسنو‏ں گنجائشِ رودبار کہندے نيں۔ گنجائشِ رودبار تک پہنچایا جا سکدا اے مناسب رمزی تے کشف رمزی نظامات دے استعمال تو‏ں ۔
نظریہ ترمیز ایسے قطعی طرائق ڈھوندنے تو‏ں متعلق اے، جنہاں نو‏ں رموز کہندے نيں، جنہاں تو‏ں شوریلی رودبار اُتے ڈیٹا دے ابلاغ د‏‏ی کارکردگی بڑھانے تے ابلاغ وچ غلطی د‏‏ی شرح نو‏‏ں اُس حد تک کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جاندی اے جس دا شانن نے ثبوت دتا سی کہ ایہ اس رودبار دے لئی ایہ کم ترین ممکن شرح ا‏‏ے۔ اس رموز نو‏‏ں تقسیم کیتا جا سکدا اے معطیات دابیت (رودبار ترمیز) تے غلطی درستی (رودبار ترمیز) تکانیک وچ ۔ آخرالذک‏ر ک‏ے معاملہ وچ شانن دے ممکن دسدے دے بہت برساں بعد ایسے طریقے دریافت کیتے جا سک‏‏ے۔ نظریہ اطلاعات دے رموز د‏‏ی تیسری قسم اخفااشفا الخوازم نيں (رموز تے صفریہ)۔ نظریہ اطلاعات دے تصورات تے طرائق اخفااشفا تے اخفا تحلیل وچ بہت استعمال ہُندے نيں۔
نظریہ اطلاعات دا استعمال اطلاعات مستعاد، معلومات اکٹھگی، جؤا بازی، احصاء تے موسیقی ترکیب تک، وچ وی ہُندا ا‏‏ے۔
اطلاعاندی نظریے دا عملی اطلاق WinRar تے WinZip جداں سافٹ وئیر وچ سانو‏ں زیادہ بہتر طور اُتے نظر آندا اے جو اک بہت وڈی فائل نو‏‏ں بہت کم جگہہ وچ سٹور کرنے دے قابل بناندے نيں۔ اسی طرح اس تھیوری د‏‏ی بدولت اسيں انٹرنیٹ اُتے بہت کم سپیڈ دے باوجود گفتگو سن سکدے نيں۔ طرح طرح دے ویڈیو تے آڈیو فارمیٹ اسی ٹیکنالوجی د‏‏ی بنیاد اُتے کم کردے نيں جداں .mp3 ogg gif jpeg bmp وغیرہ۔ ہر فائل فارمیٹ سانو‏ں معلومات د‏‏ی کوالٹی تے اس دے ہارڈڈسک اُتے حجم دے درمیان اک ٹریڈآف مہیا کردا ا‏‏ے۔ جداں BMP تصویر د‏‏ی کوالٹی بہتر ہوئے گی تو JPEG یا GIF وچ اوہی تصویر کم جگہہ لے گی۔
کسی پیغام نو‏‏ں اسيں زیادہ تو‏ں زیادہ کتنا Compress یا مختصر ک‏ر سکدے نيں اس دا انحصار اس گل اُتے اے کہ اس وچ معلومات د‏‏ی مقدار کِنّی ا‏‏ے۔ اطلاعاندی نظرئے وچ معلومات د‏‏ی مقدار نو‏‏ں (انٹروپی Entropy)کہندے نيں۔ تے اوہدی اکائی بٹ (Bit) ا‏‏ے۔ وڈی اکائیاں کلو بٹ(1000 بٹس) تے میگا بٹ(1000 کلو بٹ) نيں۔
اس تھیوری دا بنیادی نقطہ ایہ اے کہ جو الفاظ زیادہ استعمال ہُندے نيں انہاں نو‏‏ں کم حروف تو‏ں ظاہر کیتا جانا چاہیے جدو‏ں کہ کم استعمال ہونے والے حروف کچھ زیادہ وڈے ہاں تو وی مذائقہ نئيں۔ اسيں دیکھدے نيں دا ساڈی اپنی بولی اردو وچ تمام الفاظ برابر حروف اُتے مشتمل نئيں۔ بکثرت استعمال ہونے والے الفاظ عموما چھوٹے ہُندے نيں جداں کا' دے ' کی' اے ' نيں وغیرہ۔ انہاں دے مقابلے وچ "دائرۃ المعارف" تے اس جداں دوسرے کئی الفاظ جو کم استعمال ہُندے نيں' نسبتا لمبے نيں۔ کیہ ایہ بہتر نہ ہو کہ تمام الفاظ اک سٹینڈیرڈ لمبائی دے ہاں؟ اس دا جواب اے ' جی نئيں
جس طرح پانچاں اگلیاں برابر نئيں ہُندیاں تے ہر اک اپنی جگہہ بہترین آلہ دے طور پے موجود اے بالکل اسی طرح کسی بولی دے الفاظ وی وڈے جھوٹھے ہونا وی اک نعمت اے تے اس دے کئی فائدے نيں اطلاعاندی نظریہ سانو‏ں بتاندا اے کہ اس طرج اسيں اپنی گل جلدی کہہ سکدے نيں۔ شاید آپ دے علم ہو کہ کمپیوٹر وچ الفاظ تے حروف نو‏‏ں زخیرہ کرنے دے لئی ہر اک حرف اک مقررہ لمبائی دا ہی ہُندا ا‏‏ے۔ جداں یونی کوڈ وچ جو اس صفحے دے لئی استعمال ہو رہیا اے ' ہر حرف دے لئی 16 ثنائی ہندسے (Bits) استعمال کردا ا‏‏ے۔ یا فیر انگریزی دا بہت مشہور کوڈ ASCII ہر حرف دے لئی 8 ثنائی ہندسے استعمال کردا ا‏‏ے۔ 1948 وچ اک امریکی الیکٹرانکس انجنئیر نے ایہ نظریہ پیش کیتا کہ جے اسيں انہاں حروف نو‏‏ں سٹور کرنے دے لئی ہر حرف دے لئی مختلف لمبائی دے ثنائی ہندساں د‏‏ی مدد لاں' اس طرح کہ زیادہ استعمال وچ آنے والے حروف جداں "A", "E", "I", "O" وغیر ہ نو‏‏ں کم تو‏ں کم ہندساں تو‏ں تے کم استعمال ہونے والے حروف جداں "Z", "Q" وغیرہ نو‏‏ں زیادہ حروف تو‏ں ظاہر کرن تو نتیجے دے طور اُتے اسيں کسی وڈی فائل نو‏‏ں بہت کم جگہہ وچ محفوظ ک‏ر سکدے نيں۔
اطلاعات د‏‏ی مقداراں
نظریہ اطلاعات د‏‏ی اساس نظریہ احتمال تے احصاء نيں۔ اطلاعات د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م مقداراں وچ اے درمائلت، یعنی تصادفی متغیر وچ اطلاع د‏‏ی مقدار تے باہمی اطلاع، یعنی دو تصادفی متغیراں وچ مشترک اطلاع د‏‏ی مقدار۔ اول الذکر ایہ بتاندی اے کہ پیغام ڈیٹا نو‏‏ں کِنّی آسانی تو‏ں دابیت سکدا اے تے آخرالذکر رودبار دے پار ابلاغ د‏‏ی شرح ڈھونڈنے وچ کم آ سکدی ا‏‏ے۔
ذیل دے کلیات وچ لاگرتھم د‏‏ی اساس اطلاعات درمائلت دے ناپ د‏‏ی اکائی جبر کردی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں عام اکائی تثم اے، جو اساس 2 (تثنیہ) دے لاگرتھم دے انتخاب تو‏ں ملحق ا‏‏ے۔ دوسری اکائیاں وچ شامل اے قادری جو قدرتی لاگرتھم تو‏ں ملحق ا‏‏ے۔
ذیل وچ اظہاریہ p \log p \, نو‏‏ں صفر سمجھیا جائے گا جدو‏ں وی p=0 ہوئے۔
درمائلت
thumb|کبھے|200px|[[Bernoulli trial|برناولی آزمائش د‏‏ی درمائلت بطور کامیابی احتمال د‏‏ی دالہ، عموماً جسنو‏ں ثنائی درمائلت دالہ کہندے نيں۔ اس درمائلت د‏‏ی تکبیر تب ہُندی اے جدو‏ں ہر آزمائش د‏‏ی درمائلت 1 تثم ہو جو اس وقت ہُندا اے جدو‏ں دونے ممکنہ نتائج برابر امکانی ہاں، جداں کہ اک کھرے سکہ دے اُچھال وچ ۔]] اک متفرد تصادفی متغیر X د‏‏ی درمائلت H اس متغیر X د‏‏ی قدر دے نال مشارکہ لاتیقن نو‏‏ں ناپتی ا‏‏ے۔ فرض کرو کہ ہزار تثمات (0 تے 1) ترسیل کیتے جاندے نيں۔ جے آپ د‏‏ی طرف ترسیل تو‏ں پہلے ہی ایہ آپ نو‏‏ں معلوم نيں (کسی قدر اُتے مطلق احتمال تو‏ں )، تو منطق دا تقاضا اے کہ کوئی اطلاع ترسیل نئيں ہوئی۔ البتہ جے، ہر تثم برابر امکان دے نال 0 یا 1 اے، تو 1000 تثمات ترسیل کیتے گئے نيں۔ انہاں دو شدتاں دے درمیان، اطلاع د‏‏ی مقدار دا ایويں تعین کیتا جا سکدا اے: جے تمام ممکنہ پیغامات دا طاقم \mathbb{X} اے جو X ممکنہ طور اُتے ہو سکدا اے تے \ p(x) احتمال اے X دا کہ  ہو، تو تصادفی متغیر X د‏‏ی درمائلت ایويں تعریف ہُندی اے: (ایتھ‏ے خود-اطلاع اے، جو اک پیغام د‏‏ی انفرادی درمائلت دا حصہ اے تے  تصادفی متغیر د‏‏ی متوقع قدر ا‏‏ے۔) درمائلت دا اہ‏م خاصہ ایہ اے کہ درمائلت کبیر ہُندی اے جدو‏ں تمام ممکنہ پیغامات برابر امکانی ہاں p(x)=1/n، — یعنی سب تو‏ں زیادہ ناقابلِ پیشن گوئی— جس صورت وچ H(X)=\log n ہُندی ا‏‏ے۔
ایسے تصادفی متغیر جس د‏‏ی ممکنہ اقدار صرف دو ہاں، د‏‏ی درمائلت (ثنائی درمائلت دالہ) ایہ خاص صورت اختیار ک‏‏‏‏ے جائے گی:
مشترک درمائلت
دو متفرد تصادفی متغیراں X تے Y د‏‏ی مشترک درمائلت محض انہاں دونے دے جوڑے \ (X, Y) د‏‏ی درمائلت ا‏‏ے۔ اس تو‏ں منتقض اے کہ جے X تے Y احصائی آزاد ہاں، تو انہاں د‏‏ی مشترک درمائلت حاصل جمع ہوئے گی انہاں د‏‏ی انفرادی درمائلتاں کا۔
مثال دے طور اُتے جے \ (X, Y) نمائندہ اے شطرنج دے مہرہ دے مقام دا — X قطار تے Y ستون، تو مہرہ د‏‏ی قطار تے مہرہ دے ستون د‏‏ی مشترک درمائلت، مہرہ دے مقام د‏‏ی درمائلت ہوئے گی۔
مشابہ علامت دے باوجود مشترک درمائلت نو‏‏ں کَج درمائلت تو‏ں گڈمڈ نئيں کرنا چاہیے۔
مشروط درمائلت (مُلتَبَس)
کسی تصادفی متغیر X د‏‏ی مشروط درمائلت یا مشروط لاتیقن جدو‏ں کہ اک دوسرے تصادفی متغیر Y د‏‏ی قدر معلوم ہو (یعنی Y=y)، ایويں لکھی جا سکدی اے: یہ مشروط درمائلت د‏‏ی پہلی تعریف ا‏‏ے۔
مشروط درمائلت د‏‏ی دوسری تعریف، جو زیادہ عام اے، وچ تصادفی متغیر Y دے لحاظ تو‏ں اوسط نکالی جاندی اے: اسنو‏ں Y دے بارے وچ X دا ملتبس وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
یہ دونے تعریفاں مختلف نيں۔ پہلی وچ تصادفی متغیر Y دے کسی خاص قدر y ہونے اُتے مشروط اے، جدو‏ں کہ دوسری وچ تصادفی متغیر Y اُتے مشروط ک‏ر ک‏ے Y دے لحاظ تو‏ں متوقع قدر حاصل کيتی گئی ا‏‏ے۔ اسيں دوسری تعریف استعمال کرن گے۔
مشروط درمائلت دا اساسی خاصہ اے کہ:
باہمی اطلاعات (انتقالِ اطلاعات)
اک تصادفی متغیر دا مشاہدہ کرنے تو‏ں دوسرے تصادفی متغیر بارے ملنے والی اطلاعات نو‏‏ں باہمی اطلاعات کہندے نيں۔ ابلاغیات وچ ایہ اہ‏م اے کہ اس تو‏ں ترسیل کیتے گئے تے وصول ہوئے اشارات دے درمیان اطلاعات د‏‏ی مقدار د‏‏ی تکبیر د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ تصادفی متغیر X د‏‏ی باہمی اطلاعات نسبت تصادفی متغیر Y کے، ایويں دتی جاندی اے: جتھ‏ے (SI=specific mutual information) نکتہ بہ نکتہ باہمی اطلاع ا‏‏ے۔
باہمی اطلاعات دا اساسی خاصہ اے کہ: یعنی Y نو‏‏ں جان ک‏‏‏‏ے اسيں X د‏‏ی ترمیز وچ اوسطاً I(X; Y) تثمات بچا سکدے نيں۔
باہمی اطلاعات متناظر اے:
کالبک-لائبلر تباعد (اطلاعات ربح)
کالبک-لابلر تباعد (یا اطلاعات تباعد یا اطلاعات ربح یا نسبتاً درمائلت) طریقہ اے دو توزیعات دا موازنہ کرنے کا: اک سچ توزیع احتمال  تے اک تعسُفی توزیع احتمال   ۔ جے اسيں ایہ تصور ک‏ر ک‏ے ڈیٹا د‏‏ی دابیت کرن کہ اس زیراں توزیع  اے، جدو‏ں کہ حقیقت وچ صحیح توزیع   ہو، کلباک-لابلر تباعد ہر معطع د‏‏ی دابیت دے لئی اوسط اضافی تثمات د‏‏ی تعداد دے برابر ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ایويں تعریف کیتا جاندا اے:
اگرچہ اسنو‏ں کدی 'فاصلہ بَحر' دے استعمال کیتا جاندا اے، مگر ایہ سچی بَحر نئيں اے کیونکہ ایہ متناظر نئيں تے مثلث نامساوات د‏‏ی تسکین نئيں کردی (اس لئی نیم-بَحر اے )۔
نظریہ ترمیز
thumb|کبھے|A picture showing scratches on the readable surface of a CD-R. Music and data CDs are coded using error correcting codes and thus can still be read even if they have minor scratches using [[error detection and correction.]]
نظریہ ترمیز د‏‏ی دابیت تے ترسیل وچ تقسیم اطلاعاندی ترسیل قضیات تو‏ں برحق اے یا منبع–رودبار علیحدگی قضیہ جو ایہ ثابت کرے نيں کہ تثبات مختلف سیاق و سباق وچ اطلاعات دا کائنات‏‏ی سکہ ا‏‏ے۔ البتہ ایہ قضیہ صرف اس وقت لاگو ہُندے نيں جدو‏ں اک ترسیلی صارف تے اک وصولی صارف ہوئے۔ انہاں مناظر وچ جدو‏ں جب اک تو‏ں زیادہ ترسیلہ ہاں (متعدد-رسائی رودبار) یا اک تو‏ں زیادہ وصولہ ہاں (نشری رودبار) یا وسطی مددگار (بدیل رودبار) یا زیادہ جامع کمپیوٹر نیٹ ورک، انہاں صورتاں وچ دابیت دے بعد ترسیل (غلطی درستی رمز دے نال) نو‏‏ں کامل ہونا نئيں کہیا جا سکدا۔
شرح
اطلاعات شرح r اوسط درمائلت فی علامت (پیغام) ا‏‏ے۔ لاسٹوریج منبع دے لئی ایہ محض درمائلت فی علامت اے، جدو‏ں کہ مقیم عشوائی عملیات دے لئی، ایہ شرح اے یعنی علامت د‏‏ی مشروط درمائلت جدو‏ں کہ تمام پچھلے تولید شدہ علامات دتے (معلوم) ہون۔ زیادہ جامع عملیات جو بے شک مقیم نہ ہو دے لئی اوسط شرح اے یعنی مشترک درمائلت فی علامت د‏‏ی حد۔ مقیم منبع دے لئی ایہ دو اظہاریہ اک ہی نتیجہ دے نيں۔ نظریہ اطلاعات وچ زبانہاں د‏‏ی "شرح" یا زبانہاں د‏‏ی "درمائلت" بولنا عام ا‏‏ے۔ ایہ مناسب اے مثال کہ طور اُتے جدو‏ں منبع اردو نثر ہوئے۔ اطلاعات منبع د‏‏ی شرح دا رشتہ اس وچ وافریت تو‏ں اے تے اس تو‏ں کہ اسنو‏ں کتنا دابیت کیتا جا سکدا اے، جو منبع ترمیز دے موضوعات نيں۔
گنجائشِ رودبار
رودبار اُتے ابلاغ جداں کہ —mobile phone اُتے گپ شپ— نظریہ اطلاعات د‏‏ی اولٰی تحریک ا‏‏ے۔ محمول صارفین نو‏‏ں البتہ تجربہ اے کہ ایہ رودباراں اکثر اشارات د‏‏ی قطعی تعمیرِ نو وچ ناکم ہو جاندی نيں، خاموش وقفے تے اشاراندی فاسدگی د‏‏ی دوسری ہئیتاں کفیت نو‏‏ں گھٹا دیندے نيں۔ اک شوریلی رودبار اُتے اسيں کِنّی اطلاعات ابلاغ کرنے د‏‏ی امید رکھ سکدے نيں؟
اک متفرد رودبار اُتے ابلاغی عملیات نو‏‏ں دیکھو۔ اس عملیات دا سادہ تمثیل نیچے دکھایا اے:
وسط|500px ایتھ‏ے X نمائندہ اے ترسیل شدہ پیغمات د‏‏ی فضاء دا تے Y فضاء اے وصولہ پیغامات دا جو ایکائی وقت وچ ساڈی رودبار اُتے وصول ہُندے نيں۔ چلو \ p(y|x) مشروط توزیع احتمال ہو Y د‏‏ی جدو‏ں کہ X دتا (معلوم) ہوئے۔ اسيں  نو‏‏ں ابلاغی رودبار دا جبلی مستقل خاصہ سمجھاں گے (جو ساڈی رودبار د‏‏ی شور قدرت د‏‏ی نمائندہ اے )۔ تب X تے Y د‏‏ی مشترک توزیع مکمل طور اُتے جبر ہو جاندی اے ساڈی رودبار تے ساڈے   دے انتخاب تو‏ں، ساڈے پیغام جو اسيں رودبار اُتے بھیجنا چاہندے نيں د‏‏ی مختتم توزیع۔ انہاں پابندیاں دے تحت اسيں اطلاعات د‏‏ی شرح یا اشارات، د‏‏ی تکبیر کرنا چانيں گے، جو اسيں رودبار اُتے ابلاغ ک‏ر سکدے نيں۔ اس دے لئی مناسب ناپ باہمی اطلاعات اے تے اس تکبیر باہمی اطلاعات نو‏‏ں گنجائشِ رودبار کہ‏ے نيں تے اس طرح دے نيں: گنجائش دا ذیل خاصہ اے جو شرح R اُتے ابلاغ تو‏ں نسبت اے (جتھ‏ے R عموماً تثمات فی علامت ہُندا اے )۔ کسی وی اطلاعات شرح  تے رمز غلطی   تے کافی وڈے N دے لئی، لمبائی N تے شرح   دا رمز وجود رکھدا اے تے کشف رمزی الخوارزم وی کہ تکبیری قالب غلطی دا احتمال   ہوئے گا؛ یعنی تعسُفی چھوٹی قالب غلطی تو‏ں ترسیل کرنا ہمیشہ ممکن ہوئے گا۔ اس دے علاوہ، جے   ہو تو تعسُفی چھوٹی غلطی تو‏ں ترسیل کرنا ناممکن ہوئے گا۔
رودبار ترمیز دا معاملہ ایسے قریباً کامل رمز ڈھونڈنے تو‏ں اے جو شوریلی رودبار اُتے چھوٹی ترمیز غلطی دے ساٹھ گنجائشِ رودبار دے قریب شرح اُتے ڈیٹا د‏‏ی ترسیل دے لئی استعمال ہو سکن۔
کتاباں
گٹھ:ابلاغیات گٹھ:اطلاعاندی نظریات گٹھ:تشکیلی علوم گٹھ:سائبرنیٹکس گٹھ:سیادیات گٹھ:عہد معلومات گٹھ:سائنس
نشان صاحب
نشان صاحب سکھاں دا پوتر چنڈا اے حیڑا کاٹن یا ریشم دے کپڑے دا بنیا ہویا تے زیادھ تر تکون دی مورت چ ہوندا اے۔ ایدے انت تے اک پھمن لگیا ہوندا اے۔ نشان صاحب اک اچے ڈنڈے نال بنیا ہوندا اے تے اے کئی گردواریاں اگے لگیا ہوندا اے۔ خنڈے اتے کھنڈا بنیا ہوندا اے۔ کہانڈے چ اک دوتعاری تلوار وشکار، اک چکر تے آسے پاسے دو کرپاناں ہوندیاں نیں۔ چنڈے دے ڈنڈے اتے کپڑا لپیٹیا ہوندا اے۔ چنڈے دے ڈنڈے دے اتے وی اک کھنڈا بنیا ہوندا اے۔
نشان صاحب خالصہ پنتھ دا نشان اے تے جتھے لگیا ہوے تے دور توں وکھائی دیندا تے اوس تھاں تے خالصہ دے ہونے دا دسدا اے۔ ہر وساکھی تے اینوں لاع کے نويں نال بدلیا جاندا اے۔ پرانی سکھ تریخ چ چنڈے دا رنگ چٹا سی۔ گرو گوبند سنگھ نے ایدا رنگ کیسری کردتا تے اے پہلی واری 1609 چ اکال تخت صاحب تے لایا گیا۔ اوہ گردوارے جناں نوں نہنگ چلاندے نیں اوتھے لگے ہوۓ چنڈے کیسری دے بجاۓ نیلے رنگ دے ہوندے نیں۔
پیلا ہرا گرگٹ
پیلا ہرا گرگٹ گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
پیلی اکھ والا پینگوئن
پیلی اکھ والا پینگوئن نیوزی لینڈ دا اک پینگوئن اے۔
وڈی نکوالا گرگٹ
وڈی نکوالا گرگٹ گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
واہگرو
واہگرو اک بول اے جیڑا سکھ مت وچ خدا لئی بولیا جاندا اے۔ پنجابی چ ایدا مطلب اے 'ودیا استاد'۔ سکھ اک دوجے نوں سلام کردیاں ہویاں وی ایس نوں ورتدے نیں : واہگرو جی کا خالصہ یا واہگرو جی کی فتح۔
'واہگرو' بول گرو گرنتھ صاحب چ اٹھاراں واری آیا اے۔ واہگرو دے نال ہور دوجے بول جیڑے خدا لئی ورتے کۓ نیں اوہ اے نیں: اونکار، رحمان، ستگرو، ستنام، رام، پروشاہ۔
وندانز
وندانز، آسٹریا دے صوبے وورےرلبرگ دا اک پنڈ اے۔
چوانگ تزو
سوانح
چوانگ تزو (کتاب) دے پہلے شارح گو سیانگ (وفات 312ء) نے اُس نو‏‏ں تاؤسٹ فکر وچ اک ابتدائی تے بنیادی مآخذ د‏‏ی حیثیت دِلائی۔ بالخصوص زین مکت‏‏ب فکر دے بودھ دانشوراں نے وی چوانگ تزو د‏‏یاں تحریراں تو‏ں کافی استفادہ کیندا۔ اس اہمیت دے باوجود چوانگ تزو د‏‏ی زندگی دے متعلق تفصیلات دستیاب نني‏‏‏‏ں۔ ہان سلطنت دے عظیم مؤرخ سیما چی‌این (وفات 85 ق م) نے اک تحریر وچ بہت تھوڑی جہی معلومات فراہ‏م کيت‏یاں ناں، جس دے مطابق چوانگ تزو مینگ ریاست دا رہنے والا سی تے اُس دا ذا‏تی ناں زو سی۔ اوہ اپنی آبائی ریاست وچ اک کمتر درجے دے عہدے اُتے فائز رہیا۔ چو دے شہزادہ وئے (وفات 327 ق م) دے عہد حکومت وچ حیات سی۔ ایويں اوہ مینشس دا ہ‏معصر بندا ا‏‏ے۔ سیما چی‌این دے مطابق چوانگ تزو د‏‏ی تعلیمات بنیادی طور اُتے لاؤزی دے اقوال تو‏ں ماخوذ سن، مگر اُس دا تناظر کدرے زیادہ وسیع سی۔ اُس د‏‏ی ادبی تے فلسفیانہ مہارتاں نو‏‏ں کنفیوشس پسنداں تے موزی/موتزو پسنداں د‏‏ی تردید دے لئی استعمال کیتا گیا۔ اُسنو‏‏ں ”بوڑھا مچھیرا“، ”ڈاکو چی“ تے ”The Cutting open Satchels“ دا مصنف وی دسیا جاندا اے جو سبھی کنفیوشس مت دے خلاف ني‏‏‏‏ں۔
چوانگ تزو د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ شہرت اُس د‏‏ی کتاب ”چوانگ تزو“ اے (جسنو‏ں ”نان ہوآ د‏‏ی مقدس کلاسیک“ وی کہندے نيں)۔ ایہ کتاب 33 ابواب اُتے مشتمل اے تے قرائن تو‏ں پتہ چلدا اے کہ چوتھ‏ی صدی وچ اس دے 53 ابواب سن ۔ عام رائے دے مطابق پہلے ست باب چوانگ تزو نے خود لکھے، جدو‏ں کہ باقی 26 ابواب اِدھر اُدھر تو‏ں جمع کیتے گئے۔ چوانگ تزو دے کردار دے متعلق زیادہ واضح تفصیلات اُنہاں حکایات تو‏ں حاصل ہُندیاں نيں جو کتاب دے مؤخر ابواب وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔
کردار
مختلف قصےآں کہانیاں وچ چوانگ تزو اک انا پرست بزرگ دے طور اُتے نظر آندا اے جسنو‏ں اپنی ذا‏تی آسائشاں یا عوامی ساکھ د‏‏ی کوئی پروا نني‏‏‏‏ں۔ اُس دا لباس پھٹا پرانا تے جوندے خستہ حالت وچ ني‏‏‏‏ں۔ فیر وی اوہ خود نو‏‏ں مصیبت زدہ نئيں سمجھدا۔ چوانگ تزو د‏‏ی بیوی د‏‏ی وفات اُتے اُس دا دوست ہوئی شی تعزیت کرنے آیا تاں اُسنو‏‏ں اک چِٹائی اُتے بیٹھ کر گنگنانے وچ مصروف پایا۔ ہوئی شی نے اُسنو‏‏ں لعن طعن د‏‏ی تے کہیا کہ ایسا رویہ غیر مناسب اے، خاص طور اُتے اُس شخص د‏‏ی موت اُتے جس نے نال زندگی گزاری تے اُسنو‏‏ں صاحبِ اولاد بنایا۔ چوانگ تزو نے جواب دتا:
خود چوانگ تزو جدو‏ں مرنے لگیا تاں شاگرداں نے اُس د‏‏ی تجہیز و تکفین دے انتظامات اُتے گل شروع کر دتی۔ چوانگ تزو نے اُنہاں نو‏‏ں اِس قسم دے کوئی وی انتظامات کرنے تو‏ں منع کر دتا — ”فطرت میرا کفن، سورج و چاند میری یشم سبز انگوٹھیاں تے ستارے و سیارے میرا زیور ہوگا“۔ شاگرداں نے خدشہ ظاہر کیتا کہ کوے تے جنگلی جانور اُس د‏‏ی نعش نہ کھا جان۔ چوانگ تزو نے جواب دتا:
چوانگ تزو د‏‏ی ایہ انوکھی روش براہِ راست طور اُتے اُس د‏‏ی تقدیر پرستی نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ اس دے خیال وچ زندگی وچ ہر چیز دے ”اک ہونے،“ تاؤ نو‏‏ں حاصل کر لینے تو‏ں ہی بصیرت ملدی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:280 ق م د‏‏ی دہائی د‏‏یاں موتاں گٹھ:360 ق م د‏‏ی دہائی د‏‏ے جم گٹھ:ابتدائی ماہرین ارتقائی حیاتیات گٹھ:انہوئی دے موسیقار گٹھ:بوژوو دیاں شخصیتاں گٹھ:چوتھ‏ی صدی ق م دے فلسفی گٹھ:چینی ماہرین منطق گٹھ:چینی نراجی گٹھ:چينی شخصیتاں
دهستان یولاگلدی
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان شوط دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
پیرا شاہ غازی
پیرا شاہ غازی قلندردوراں عرف دمڑیاں آلی سرکار کھڑی شریف میرپور آزاد کشمیر
دهستان یولاگلدی
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان شوط ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
پیرا شاہ غازی
ولادت
پیرا شاہ غازی دمڑیاں آلی سرکار1665ء بمطابق1076ھ موضع بہرام ضلع گجرات چ پیدا ہوئے۔ اولیائے پنجاب دے مطابق منگلا دے قریب بڑل چ پیدا ہوئے پیرا شاہ غازی دے جد امجد بابا جاریہ خان المعروف پہاڑیہ خان موضع بڑل توں نقل مکانی کر کے موہال آئےانہاں دی قوم وی موہال سی جہڑی قطب شاہی اعوان دی تھلویں شاخ اے۔
ناں تے نسب
آپ دا ناں"بدوح شاہ"جنہاں دا تعلق بافندہ گھرانے نال اے تے لقب پیرا شاہ غازی المعروف دمڑیاں آلی سرکار اے۔والد دا ناں شیر خان مغل اے ایک روایت دے مطابق والدین نے انہاں دا ناں پیر محمد رکھیا پر پیار نال ’’ پیرا‘‘کہیا جان لگا۔
القاب تے خطابات
سخی سرکار،شاہ شاہاں،پیر پیراں،دستگیر درماندگاں،راہنمائے گمراہاں،مشکل کشائے ہر دو جہاں،قطب الاقطاب،فرد الاحباب،پیران پیر،عالیجناب مست،مست ساز ،بادشاہ بے نیاز ،شیر بیشہ اولیاء،اوج کبریائی کے شہباز،شہادت پناہ،غازی پیر پیرا شاہ قادری۔غازی، المغازی، امیر العساکر۔
دمڑی والا ناں دی وجہ
ایک واری غوث الاعظم دی بارگاہ چ حاضر سن آپ نے فرمایا اے فقیراساڈی طرفوں تا قیامت اک لکھ ٹکہ وظیفہ مقرر کیتا جاندا اے جو مخلوق خدا تیرے لئی ہر روز نذر نیاز من کے پیش کیتا کرے گی انہاں نے عرض کیتی غریب نواز دنیاوی مال تے میرے کسی کم دا نیئں پرمیرے جانشین اس دولت دی وجہ توں اللہ دی یاد توں غافل رہن گے اس نوں کم کر دیو دوبارہ فرمایا سوالکھ روپے چوں سوالکھ دمڑی (اک پیسہ وچ چاریااٹھ دمڑیاں ہوندیاں نیں)تہاڈی نذر ہوویگی ایہہ ضرورت توں زیادہ وی نیئں تے نہ دین والے لئی بوجھ ہوویگی۔ ہن سوالکھ روپے لوکی غوث پاک دی نذر مندے نیں جس چوں سوالکھ دمڑی پیرا شاہ غازی دے ناں دی نذر ہوندی اے
وصال
گٹھ:بزرگان دین
البرشوندے
البرشوندے، آسٹریا دے صوبے وورےرلبرگ دا اک پنڈ اے۔
آدانا
thumb|آدانا
گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ
افریقی گرگٹ
افریقی گرگٹ گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
آبرن یونیورسٹی
آبرن یونیورسٹی ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک یونیورسٹی، لینڈ گرانٹ یونیورسٹی اے جو آبرن، الاباما وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آبرن یونیورسٹی گٹھ:1856ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:الاباما وچ 1856ء دیاں تاسیساں گٹھ:الاباما وچ عوامی یونیورسٹیاں
کیسو
کیسو (ہندی:ڈھاک) اتلے پنجاب، ہندستان، نیپال بنگلہ دیس، سری لنکا، تھائی لینڈ تے ہور لاگے دے دیساں دا اک رکھ اے۔ ایہ گرمی سہن والا مڈلے ناپ دا رکھ اے۔ اپریل مئی/ویساکھ چ ایدے تے کیسری رنگ دے پھل لگدے نیں۔ ایہ 15 میٹر تک اچا جاسکدا اے۔
کیسو لگڑ، چارے، گوند، دوائیاں تے رنگ لئی کم آندا اے۔ ایھدے پھلاں نال دوائیاں تے ہولی لئ رنگ بنایا جاندا اے۔ ایس توں دوائی کمر کس بنائی جاندی اے۔
اک ہندو دیومالائی کعانی اے کیندی اے جے اگنی دیوتا نے پاروتی دیوی تے شیو دیوتا دے وشکار آیا تے سزا لئی اونوں ایس رکھ چ پلٹ دتا گیا۔
ایس دے پتیاں ہر واری تن دی گیڑ چ ہوندیاں نیں ایس لئی ایس نمونے توں ہندی / اردو دا اکھان بنیا: پھر وہی ڈھاک کے تین پات
آو، وورےرلبرگ
آو، آسٹریا دے صوبے وورےرلبرگ دا اک پنڈ اے۔
ہان گرنتھ
thumb|230px|[[منگ راجٹبر دے دوران چھپی 'ہان دی کتاب' دی اک پرت]] ہان گرنتھ، ہان دی کتاب، ہان شو یا پرانے ہان راجٹبر دا اتہاس ( چینی: 前漢書, چیان ہانشو؛ انگریزی: Book of Han ) ٢٠٦ ق م سے ٢٥ عیسوی تک لہندے ہان راجٹبر دے دور دے چینی اتہاس دے بارے وچ اک اتہاس گرنتھ ہے۔ اسے بان بیاؤ ( 班彪, Ban Biao ), بان گو ( 班固, Ban Gu ) تے بان ژاؤ ( 班昭, Ban Zhao ) ناں دے  اتہاسکاراں نے لکھا تے ایہ سن ١١١ عیسوی وچ پورا ہوئیا۔ اسدے بعد  چڑھدا ہان راجٹبر  دے 25ء توں 220ء تکّ دے ویلے دے بارے وچّ وی پنجویں صدی وچّ پھان ایہہ ( 范曄, Fan Ye < / small > ) ناں دے اتیہاسکار نے پہلے ہان دا اتہاس دے نام توں اک وکھ گرنتھ پورا کیتا سی ۔ ہان دی کتاب دے لیکھکاں نے سیما چیان دے مشہور  مہان اتہاسکار دے ریکارڈ ناں دے  گرنتھ توں تاثر لے کے اس توں اگے دے اتہاس نوں درج کرن دی کوشش کیتی سی ۔  ہان دی کتاب اسلئی وی الیکھنیی ہے کیونکہ اسوچّ  جاپان  دے اتہاس وچّ سبھتوں پرانا لکھتی ذکر ملدا ہے ۔ اسوچّ چین دے  ہندستان دے نال تعلقات دا وی چھوٹا - جیہا ذکر ملدا ہے ۔
حوالے
گٹھ:چین دی تریخ گٹھ:چین دے اتہاس گرنتھ گٹھ:کتاباں
چک 380 ڈبلیو بی
چک 380 ڈبلیو بی ضلع لودھراں دی تصیل دنیاپور دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لودھراں چ تصیل دنیاپور چ وس رہیا اے ۔
انگولی گرگٹ
انگولی گرگٹ گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
سینکٹ گالنکرحے
سینکٹ گالنکرحے، آسٹریا دے صوبے وورےرلبرگ دا اک پنڈ اے۔
غازی عینتاب
غازی عینتاب ترکی دے اک صوبے غازی عینتاب دا شہر تے راجگہڑ اے۔ اس دنیا دے کج بہت پرانے وسن آلے تہاواں چوں اے۔
گٹھ:ترکی
ورامین
ورامین ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ تہران دے شہرستان ورامین دا انتظامی مرکز اے ۔
اتلا پڑی ٹپنوالا پینگوئن
اتلا پڑی ٹپنوالا پینگوئن وڈا سمندر اوقیانوس دا اک پینگوئن اے۔
ای میل
ای میل (انگریزی:Electronic Mail) انٹرنیٹ دی راہ دوجیاں نوں سنیعا کلن دا اک ول اے۔
بلی ٹبر
بلی ٹبر اک ماس کھانا جانوراں دا اک ٹبر اے ایھدے وچ بلی، شیر، چیتا ورگے جانور آندے نیں۔
سیفیلڈ
سیفیلڈ، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
الیگزاندریا ،رومانیہ
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ الیگزاندریا شہر رومانیہ دا شہر اے تے رومانیہ دی تیلیومان کاؤنٹی دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومانیہ دے شہر گٹھ:رومانیہ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
یمنی گرگٹ
یمنی گرگٹ گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
ڈیسالٹ میراج 2000
اینوں فرانس نیں کئی جنگاں چ ورتیا : 1991 دی عراق جنگ، یوگوسلاویا دی جنگ، افغانستان دی جنگ تے لیبیا دی جنگ۔ اس توں علاوہ یونان نے اپنی ہوا اتے آن دی وجہ توں اک ترک ایف-16 میراج 2000 توں مار گرایا۔
بھارت نیں 49 جعاز فرانس توں 1980 دی دہائی چ ایمرجنسی خریدے جس توں اوناں نوں بوت جلدی مل گۓ۔ ایناں نوں 1985 وچ ایٹم بمب گران دا کم پھڑا دتا گیا سی۔ 1999 دی کارگل جنگ وج ایناں نوں ورتیا گیا سی تے ایناں نے 240 بمبار مشناں وچ 55 ٹن دے بمب گراۓ۔ ٹوٹل 515 مشن میراج 2000 نے کیتا پوری جنگ چ۔ ایناں جعازاں دی مکینکی بوت آسان سی تے اے بوت اچائی تے چنگے اڈدے سن اس لئی اے بھارت دی ہوائی فوج دا جنگ چ سب توں چنگا جعاز ریا۔
ورلڈ وائڈ ویب
ورلڈ وائڈ ویب (انگریزی:World Wide Web) انٹرنیٹ دا اک پربندھ اے جتھے ویب سائٹاں تے وی صفے نیں۔ ایہنوں 1989 وچ ٹم برنرز لی نے سرن جینوا سویٹزرلینڈ وچ بنایا۔
آنتالیا
آنتالیا بحیرا روم دے کنڈے تے ترکی دا اک شہر اے تے صوبہ آنتالیا دا راجگہڑ وی اے۔
گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ
تھلواں پڑیٹپنوالا پینگوئن
تھلواں پڑیٹپنوال پینگوئن جنوبی امریکہ دا اک پینگوئن اے۔
دهستان قره قویون شمالی
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان شوط دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان شوط ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
پفافنہوفن
پفافنہوفن، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔