cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبد الحمید عدم
شاعری
عدم بہت پرگو اور زود گو شاعر سن۔ کہیا جاندا اے کہ جب انہاں دے کول شراب خریدنے دے پیسے ختم ہو جایا کردے سن تاں اوہ جلدی جلدی غزلاں لکھ کے اپنے پبلشر نوں دے کے اس توں ایڈوانس معاوضہ لے آندے سن۔ انہاں دی اکثر شاعری اسی طرح لکھیاں گئیاں اے۔ تاہم جو غزلاں عدم نے اپنے لئی لکھیاں نیں انہاں وچ انہاں  دا مخصوص انداز جھلکدا اے، جس وچ ہلکا ہلکا سوز بھی تے عشق و محبت دی دھیمی دھیمی آنچ اے۔ انہاں نے روایتی موضوعات، خم و گیسو، گل و بلبل، شمع و پروانہ، شیشہ وسنگ دا استعمال کیتا اے۔ کوئی نیا پن نہ ہونے دے باوجود ایہ سامع نوں نیا ذائقہ ضرور دے جاندی نیں تے ایک طرح نال انہاں نے روایتی غزل نوں مزید آبدار کیتا اے۔
مجموعہ کلام
انہاں دے درجناں شعری مجموعے شائع ہو چکے نیں، جنہاں وچوں
نمونہ کلام
جہاں ہم ہیں وہاں ربط و کشش سے کام چلتا ہے
سمجھنے اور سمجھانے کی گنجائش بہت کم ہے
محبت ہو گئی ہے زندگی سے اتنی بے پایاں
کہ اب گھبرا کے مر جانے کی گنجائش بہت کم ہے
گل و غنچہ کو ہے ان سے عقیدت اس لئی گہری
تیری زلفوں میں مرجھانے کی گنجائش بہت کم ہے
زمانہ ہنستا ہے ہم بے نوا فقیروں پر
یہ غفلتیں تو مناسب نہیں غریب نواز
وہ زلف ویسے تو آتش ہے ہے عدم یکسر
مگر اثر کی رعایت سے ہے نسیم حجاز
ہے زیست کی تلخی کے شاکی صرف ایک نصیحت ہے میری
آنکھوں کی شرابیں پیتا جا زلفوں کی پناہیں لیتا جا
ہے موسم گل جاتا ہے اگر پھر اتنا تکلف کیامعنی
غنچوں کے گریباں لیتا جا پھولوں کی کلاہیں لیتا جا
ہنس کے آپ جھوٹ بولتے ہیں
دل میں کتنی مٹھاس گھولتے ہیں
دنیا کتنی حسین لرفتار ہے
آپ جب مسکرا کر بولتے ہیں
یہ سمجھ کے سچ جانا ہم نے تیری باتوں کو
اتنے خوب صورت لب جھوٹ کیسے بولیں گے
سیاسی شعور
عدم بعض اوقات اشعار دے پردے وچ سماجی تے سیاسی معاملات تے بھی طنز کر جاندے نیں۔ انہاں دا ایہ شعر اپنے دور وچ بے حد مشہور ہویا سی:
کس قدر بوجھ تھا گناہوں گا
حاجیوں کا جہاز ڈوب گیا
شخصیت
عدم بھاری تن و توش کے مالک تھے۔ ایک بار بھارت سے مجاز لکھنوی تشریف لائے۔ انھوں نے پہلے عدم کو نہیں دیکھا تھا، لیکن ان کی شاعری کے مداح تھے۔ جب ان کا تعارف کروایا گیا تو بے اختیار ان کے منھ سے نکلا:اگر یہی اے عدم تو وجود کیا ہو گا؟
تراجم
عدم نے 1960ء میں عمر خیام کی رباعیات کا اردو زبان میں ترجمہ کیا تھا جسے خاصی مقبولیت حاصل ہوئی۔ غالباً اس کی وجہ یہ تھی کہ خیام اور عدم کا فلسفہٴ زندگی اور شاعری کا انداز ملتا جلتا تھا۔ اس مجموعے سے چند رباعیاں پیشِ خدمت ہیں:
سلسلہ تیری میری باتوں کا
پسِ پردہ اے جو بھی جاری ہے
پردہ اٹھا تو آگہی ہو گی
نوجوانی کے عہدِ رنگیں میں
جز مے ِ ناب اور کیا پینا
ایک ہی خاصیت ہے دونوں کی
تلخ اے جام، تلخ ہے جینا
بیرونی لنک
عدم دی جائے پیدائش ،تلونڈی دی ویب سائیٹ
گٹھ:1910 دے جم گٹھ:1981 دیاں موتاں گٹھ:اردو شاعر گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہویں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:ویہویں صدی دے شاعر گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات گٹھ:پاکستانی مصنفین گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:ضلع گوجرانوالہ دیاں شخصیتاں گٹھ:گوجرانوالہ دیاں شخصیتاں
انزائم
انزائم یا خامرہ ایسی پروٹین ہوندی اے جیہڑی کیمیائی کماں نوں وداندی اے۔
گٹھ:سائنس گٹھ:علم گٹھ:سائنسی علم
ضلع بٹگرام
بٹ گرام ہزارا پاکستان دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:ہزارا گٹھ:پاکستان دے ضلعے
سنگاپوری رنگرتی
سنگاپوری رنگرتی سنگاپور دا قومی پھل تے رنگرتی ٹبر دی جنس وانڈا وجوں اے۔
سنن دارقطنی
سنن دارِقطنی امام دارقطنی وفات 385ھ دی تصنیف اے جواپنے زمانے دے علم حدیث، علل حدیث تے علم اسماء الرجال الحدیث دے ماہر سن ۔ سنن الدارقطنی موقع وزارة الاوقاف المصريۃ تو‏ں طبع ہو چک‏ی اے
حوالے
گٹھ:کتب حدیث گٹھ:کتاباں
ونڈرمیئر
ونڈرمیئر (Windermere) لیک ڈسٹرکٹ، انگلینڈ چ اک جھیل اے۔
وپرا اموڈائٹس
وپرا اموڈائٹس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
پروٹین
پروٹین وڈے مالیکیول ہوندے نیں جیہڑے چھوٹے چھوٹے امینو ایسڈ نال رل کے بندے نیں۔ اے پیپٹک جوڑ نال اک دوجے نال جڑے ہوندے نیں اے اپنی شکل دے سعاب نال وکھرے کم کردے نیں۔ پروٹین گوشت تے ریشیاں چ لبدی لے۔ اے وڈے ہون، مرمت تے ہڈیاں لئی کم آندے نیں۔ ایناں نال ریشے تے ولگن بندے نیں۔
کوویر دا نکا مگرمچھ
کوویر دا نکا مگرمچھ وینزویلا ،سورینام ،پیرو ،پیراگوۓ ،گیآنا ،ایکویڈار ،کولمبیا ،برازیل ،بولیویا تے جنوبی امریکہ دا اک مگرمچھ اے۔ ایہ سر توں پوچھل دے انت تک 5.2 فٹ / (1.6 میٹر) لماں ہوندا اے۔
کارلسٹاڈ
کارلسٹاڈ سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
فوجی درجہ بندی پدھر اتے دیساں دی لسٹ
ایہ فوجی درجہ بندی پدھر اتے دیساں دی لسٹ اے۔ عسکری قوت دا اندازہ دیساں دے دفاعی بجٹ دی رقم دے موازنے تے عسکری آلات دی تعداد دے موازنے نال کیتا جاندا اے۔
عسکری تربیت
ایہ جدول دنیا چ عسکری تربیت تے کمانڈو دی خدمات دی فہرست اے.
خصوصی اکائیاں
بہترین پنچ عسکری اکائیاں.
حوالے
گٹھ:اسلحہ ضابطہ گٹھ:فوجی سازوسامان گٹھ:فوجی لسٹاں گٹھ:لسٹاں گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
روپ متی
روپ متی پھلوالے بوٹیاں دے اک وڈے ٹبر دا ناں اے۔ ایہدے وچ 80 جنساں تے1600 تک ونڈاں نیں۔ ایھ دکھنی ادھے زمینی حصے دے بوٹے نیں۔ بوٹیاں دی سہنپ تے ایہ ناں دتا گیا اے۔
حسنہ بیگم
حسنہ بیگم (جم 24 فروری، 1935) اک ہم عصر بنگلادیشی فلسفی اتے فیمینسٹ اے۔ اوہ ڈھاکا یونیورسٹی وچ دسمبر 2000 وچ ریٹائرڈ ہون تک رہی۔
بیگم ڈھاکا یونیورسٹی دے فلاسفی ڈیپارٹمنٹ دی 1991 توں 1994 تک مکھی رہی۔ 2010 وچ بنگلہ دیش دی رقیہ چیئر دے یونیورسٹی گرانٹ کمیشن دی اک میمبر تعینات کیتا۔ اوہ 1997 توں 2005 تک انٹرنیشنل ایسوسی ایشن آف باؤئیتھکس (آئییبی) دی بورڈ میمبر رہی سی۔ اتے باؤئیتھکس دے اڈیٹری بورڈ دی میمبر سی اتے اؤباؤس جرنل آف ایشیئن اینڈ انٹرنیشنل باؤئیتھکس (EJAIB) دی اک سمپادکی میمبر اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1935 گٹھ:20ویں صدی دے فلسفی گٹھ:فیمینسٹ لکھاری گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بنگالی لوک گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
چک 403 ای بی
چک 403 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
سنوڈونیا
بارلے جوڑ
گٹھ:برطانیہ دے نیشنل پارک گٹھ:لیک ڈسٹرکٹ
دهستان مهران‌رود جنوبی
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان بستان آباد دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان بستان آباد ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
وپرا اسپس
وپرا اسپس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ہالمسٹاڈ
ہالمسٹاڈ سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
ضلع بٹھنڈا
گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے گٹھ:بھارتی پنجاب گٹھ:چڑھدا پنجاب گٹھ:پنجاب
شنائیدر دا نکا مگرمچھ
شنائیدر دا نک مگرمچھ وینزویلا ،سورینام ،پیرو ،پیراگوۓ ،گیآنا ،ایکویڈار ،کولمبیا ،برازیل ،بولیویا تے جنوبی امریکہ وچ پایا جاندا اے۔ ایہ سر توں پوچھل دے انت تک 7.5 فٹ / (2.3 میٹر) لماں ہوندا اے۔
باٹنی
بوٹیاں دی جانکاری باٹنی اخواندی اے۔
بارلے جوڑ
<div class="NavHead" style="background-color:;">فزکس·کیمسٹری·باٹنی·زوالوجی·جیون پڑھت·مائکروبیالوجی·نینوٹیکنالوجی·فزیالوجی· میتھمیٹکس·'''
سندسوال
سندسوال سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
دهستان مهران‌رود مرکزی
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان بستان آباد دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان بستان آباد ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
وپرا بارانی
وپرا بارانی وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
یارکشائر ڈیلز
یارکشائر ڈیلز اتلے انگلینڈ دی تریخی کاؤنٹی یارکشائر دا تھاں اے۔ ایدے جوکھے سارے تھاں نوں 1954 چ نیشنل پارک بنا دتا گیا سی۔
بول پرکھ
ڈیلز (dale) پرانی جرمن بولی دا بول اے تے وادی لئی ورتیا جاندا اے۔
چک 405 ای بی
چک 405 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
مکری
مکری رنگ رتی ٹبر دی اک جنس اے جیدے وچ 115 توں 300 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ ایس جنس دے کئی پھل کیڑیاں نوں اپنے ول کھچن لئی اپنا آپ اوس کیڑے ورگا بنا لیندے نیں۔ ایہناں دی ایس چلاکی تے مکر باہجوں جنس دا پنجابی نان مکری رکھیا گیا اے ایہ ایہناں دی سیانف اے۔ ایہ پھل سیانف تے سہنپ وچ بہت اگے نیں جے اڈدے کیڑیاں نوں وی پھسا لیندے نیں تے فطرت دے نویکلے بوٹے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگرتی
یاکار مگرمچھ
یاکار مگرمچھ یوراگوۓ ،پیراگوۓ ،برازیل ،بولیویا تے ارجنٹاین دا اک مگرمچھ اے۔ ایہ سر توں پوچھل دے انت تک 6.6 یا 8.2 فٹ / (2 یا 2.5 میٹر) لماں ہوندا اے۔
بشیر بدر
بشیر بدر (اردو: بشیر بدر)، جم سید محمد بشیر (سید محمد بشیر‎) بھارت دا اک مشہور اردو شاعر اے۔
جیون
اس دا جم بھارت دے ایودھیا شہر وچ ہویا۔ اسنے 1949 وچ اسلامیہ کالج، اٹاوا توں ہائی سکول دی پڑھائی مکمل کیتی۔ اسنے علیگڑھ مسلم یونیورسٹی توں ایمّ۔ اے۔، بی۔ اے۔، پی۔ایچ۔ ڈی۔ دی سکھیا حاصل کیتی اتے بعد وچ علیگڑھ مسلم یونیورسٹی وچ ہی لیکچرار دے طور تے کم کیتا۔ پھر 17 سال تک میرٹ دے میرٹ کالج وچ ڈیپارٹمنٹ دے مکھی دا عہدہ سمبھالیا۔ اوہ شادیسدا اے اتے اس دے دو پتر ہن اتے اک دھی اے۔
کیریئر
بشیر بدر نے بہت ساریاں اردو غزلاں لکھیاں ہن اتے اسنے اردو اکادمی دے پردھان دے طور تے وی کم کیتا اے۔
شاعری-نمونہ
اجالے اپنی یادوں کے ہمارے ساتھ رہنے دو نہ جانے کس گلی میں زندگی کی شام ہو جائے
باہرلےجوڑ
گٹھ:1935 دے جم گٹھ:اردو شاعر گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
وپرا بیرس
وپرا بیرس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ابخازی بولی
ابخاز بولی (Abkhaz language) (تلفظ: ) زیادہ تر ابخازیا وچ بولی جاݨ والی اتلی لہندی قفقازی بولی اے، جو زیادہ تر ابخاز لوکاں ولوں بولی جاندی اے۔ ایہ ابخازیا دی سرکاری بولی اے جِتھے ایہدے 10 لکھ بلارے نیں۔ اس دے نال ہی ایہ بولی ترکی، جارجیا، شام، اردن وغیرہ ملکاں وچّ ابخاز تارکین وطن ولوں بولی جاندی ہے۔ 2010 دی روسی جنگننا مطابق روس وچّ ابخاز دے 6,786 بلارے نیں۔
جغرافیائی ونڈ
ابخاز خاص طور تے ابخازیا وچّ بولی جاندی اے۔ اس توں علاوا ابخاز تارکین وطن ولوں خاص طور تے ترکی، جارجیا، شام، اردن تے ہور ملکاں وچّ وی بولی جاندی اے۔
فونیٹک ویونت
ابخاز وچ وئنجناں (صحیح حروف) دی گݨتی بہت زیادہ اے۔ معیاری آبخاز وچّ 58 وئنجن نیں۔
لپی
ابخاز بولی نوں لکھن لئی 1862 وچّ سریلک لپی اتے آدھارت لپی ورتی جان لگی۔ 1909 وچّ اک 55 اکھری سریلک لپی دی ورتوں کیتی جان لگی۔
لہجے
آبخاز دیاں مول روپ وچّ تنّ لہجے منے جاندے نیں:
ادبی ابخاز بولی آبزیوا تے آدھارت اے۔
حوالے
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:ابخازیا دیاں بولیاں گٹھ:ابخازیا
للیہ
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
جمُورا
جمُورا  (जमूरा جاں جمورا) اک پردرشک کلاکار ہندا اے جو (خاص طور اُتے بھارت اتے پاکستان) وچ بھنڈ، نوٹنکی تماشہ ورگے لوک ناٹک کماں وچ معاون دے طور تے کم کردا ہندا اے۔ جمورے نال اسدا مالک ہندا اے، جس نوں اکثر استاد جاں مداری کیہا جاندا اے۔ ویسے تاں جمورے دا کم اپنے استاد دی ہریک گل مننا ہندا اے پر اوہ اکثر ہی جان بجھّ کے کجھ حرکتاں کردا ہندا اے، جس نال  دیکھن والیاں لئی وینگ جاں ہاس ماحول پیدا ہووے۔ استاد-جمورے  دے تماشے نوں مداری-جمورا، استاد-بچہ اتے مداری چیلا وغیرہ نانواں نال وی جانیا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی رہتل
انگلبرا
انگلبرا یارکشائر ڈیلز دا دوجا سب توں اچا پعاڑ اے۔ اے 723 میٹر/2372 فٹ اچا اے۔
کائنات
کائنات د‏‏ی تعریف سادہ لفظاں وچ تاں ایويں کيت‏ی جاسکدی اے کہ اوہ سب کچھ جو موجود اے اوہی کائنات ا‏‏ے۔ تے بنیادی طور اُتے دو ہی چیزاں نيں جو موجود دے دائرے وچ آندیاں نيں 1- مادہ تے 2- توانائی، لہذا کائنات نو‏‏ں ایويں وی کہہ سکدے نيں کہ تمام مادے تے توانائی نو‏‏ں ملیا ک‏ے مشترکہ طور اُتے کائنات کہیا جاندا ا‏‏ے۔ گو عموما کائنات تو‏ں مراد اجرام فلکی تے انہاں دے وچکار موجود فضاواں تے انہاں دے مربوط نظام لی جاندی اے جو قدرت د‏‏ی طرف تو‏ں بنائے گئے نيں مگر درحقیقت کائنات وچ اوہ سب کچھ ہی شامل اے جو موجود ا‏‏ے۔ بعض اوقات اس لفظ دا استعمال انسانی حیات تے اس تو‏ں متعلقہ چیزاں دے لئی وی کيتا جاندا اے تے ایتھ‏ے وی اس تو‏ں مراد ہر موجود شے د‏‏ی ہُندی اے، ایتھ‏ے تک کہ انسانی تجربات تے خود انسان وی اس دائرے وچ آجاندے نيں۔
کائنات ہرچیز جیہڑی موجود اے اوہنوں رلا کے بندی اے۔ ایدے وچ تارے، پاندھی کہکشاں، ساڈی دنیا، نیچر سب کج آندا اے۔ سائینسی کھوج نے کائینات دا قطر 93 ارب چانن ورے دسیا اے۔ ایہناں کھوجاں تے کاہڈاں توں ایہ پتہ چلیا اے جے ایس کائنات  وچ ایدھی  پوری  تریخ  وچ اوہناں ای سائینسی فنوناں دا راج ریا اے جیہڑے اسیں جاننے آں۔
علم الکائنات د‏‏ی تعریف دے مطابق کائنات د‏‏ی تعریف ایويں وی کيتی جاندی اے کہ : کائنات؛ ذرات (particles) تے توانائی د‏‏ی تمام موجودہ قسماں تے زمان تے مکاں (space time) دا اوہ مجموعہ جس وچ تمام عوامل تے واقعات رونما ہُندے نيں۔ کائنات دے قابل مشاہدہ حصےآں دے مطالعے تو‏ں حاصل ہونے والے شواہد د‏‏ی مدد تو‏ں فزکس داں اس کل زمان تے مکاں تے اس وچ موجود مادے تے توانائی تے اس وچ رونما واقعات دے کل مجموعے نو‏‏ں اک واحد نظام دے تحت تصور کردے ہوئے اس د‏ی تشریح دے لئی ریاضیا‏تی مثیل (mathematical model) نو‏‏ں استعمال کردے نيں۔
ہمہ کائنات‏‏ی نظریہ
thumb|225px|Depiction of a [[متعدد کائناتاں of seven "bubble" universes, which are separate زمان تے مکاں continua, each having different physical laws, physical constants, and perhaps even different numbers of بُعدs or وضعیت.]]
چند نظریات ایداں دے وی نيں جو ایہ انکشاف کردے نيں کہ ساڈی کائنات صرف اک کائنات نئيں اے بلکہ ست کائناتاں دا اک دستہ اے جس نو‏‏ں ہمہ کائنات یا کثیر کائنات کہیا گیا۔ اس دستہ (سیٹ) وچ ہر کائنات اک بلبہ (آبگینہ) د‏‏ی طرح اے تے ہر بلبہ اک اپنی ہیئت تے نوعیت رکھدا اے تے اک دوسرے تو‏ں جداگانہ طور اُتے وجود رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ نطریہ موجودہ نظریہ تو‏ں مختلف تے چلینج کرنے والا اے.
آغاز
آغاز کائنات دے بارے وچ دنیا وچ ہر زمانے مختلف تے متضاد نظریے نيں۔ اس دنیا وچ لا تعداد مذاہب دے نظریات وی شامل نيں تے فلسفیاں دے نظریات وی شامل نيں۔ اس دے علاوہ سائنسی نظریات وی شامل نيں۔ اس وچ کوئی شک نئيں اے ایہ سب کائنات د‏‏ی تخلیق اُتے یقین رکھدے نيں۔ یعنی ایہ کائنات عدم تو‏ں وجود وچ آئی تے پہلے کچھ نئيں سی۔ خدا نے چاہیا کہ اوہ جانا جائے، چنانچہ اس نے کائنات د‏‏ی تخلیق کيتی۔ اس نے کہیا ہوجا تے کائنات وجود وچ آگئی۔ زمین تے آسمان ست دن وچ تخلیق ہوئے۔ ایداں دے بوہت سارے نظریات نيں جنہاں دا ماحاصل ایہ اے کائنات عدم تو‏ں وجود وچ آئی ا‏‏ے۔ اس وچ ایہ بحثاں وی شامل نيں کہ کائنات وچ خدا جاری تے ساری اے، اوہ روح کائنات اے یا اس تو‏ں ماورا۔ اسلامی تصورات دے مطابق خدا کائنات تو‏ں وراہ الورا ا‏‏ے۔ لیکن فلسفہ وحدت الوجود نے اس دوئی نو‏‏ں مٹانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔
بعض دیو مالاواں وچ زمین نو‏‏ں ازل تو‏ں تسلیم کيتا گیا اے، گو زندگی د‏‏ی تخلیق دا تصور وی اس دے نال پایا جاندا ا‏‏ے۔ سائنس وی حالے تک کائنات دے کسی وی حتمی نظریے دا مادی ثبوت پیش نئيں کر سک‏‏ی ا‏‏ے۔ ابتدا سائنس دے لے ے حالے تک حتمی طور اُتے ایہ کہنا ممکن نئيں اے کہ کائنات عدم تو‏ں وجود وچ آئی ا‏‏ے۔ ماضی د‏‏ی جستجو جتھے تک وی انسانی تحقیق ممکنہ طور اُتے پہنچی اے بہر کائنات موجود ا‏‏ے۔
سائنسی نظریہ
عظیم دھماکے ’ بگ بین ‘ دا نظریہ سب تو‏ں پہلے 1930ماں پیش کيتا گیا سی۔ ہن تک اس اُتے دنیا بھر وچ تحقیق ہوچک‏ی اے تے انہاں تحیقات تو‏ں وی اس نظریہ اُتے کوئی اعتراض وارد نئيں ہويا۔ لیکن اس اُتے جو اعترض کیتے گئے۔ انہاں دے ہر اعتراض دے جواب وچ ہور تحقیات د‏‏ی ایسی سچائیاں تو‏ں پردہ اٹھایا کہ تو‏ں ایہ نظریہ ہور مستحکم ہوتاگیا۔ جے ایہ نظریہ سائنسی طور اُتے یکسر غلط ہُندا تاں ہن تک د‏‏ی ہزار پہلو تحقیق تو‏ں اس د‏ی بے شمار حماقتاں سامنے آجانی چاا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس دے برعکس ہويا ایہ کہ اس دے مقدمات نو‏‏ں درست مان کر ہونے والی تحقیقات نے فلکی طبعی علوم دے مختلف شعبےآں نے وچ نويں حقیقتاں نو‏‏ں دریافت کيتا اے تے اس د‏ی تعائید ہور د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے آغاز کائنات دے بارے وچ ہن تک ایہی نظریہ سب تو‏ں بہتر تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ کائنات د‏‏ی عمر دے بارے وچ تازہ ترین تحقیقات وچ 90 ارب سال د‏‏ی قیاس آرائی کيتی گئی ا‏‏ے۔ اُتے اس سلسلے وچ حالے تک کوئی گل حروف آخر د‏‏ی حثیت نئيں رکھدی ا‏‏ے۔ کائنات دے عناصر ترکیبی وچ وڈی چیزاں یہ، کہکشاں، ستارےآں ے وسیع تے عریض سلسلے، ستارےآں دے گروہ تے نیبولے ( ستارےآں دے درمیان گرد تے گیس دے بادل جو بارے ک مادی ذرات اُتے مشتمل نيں ) ایہ عناصر ترکیبی کروڑاں د‏‏ی تعداد وچ نيں تے انہاں عناصر تو‏ں بدرجہا چھوٹے عناصر ترکیبی وچ شامل نيں۔ نظام شمسی، سیارےآں دے گروہ، سیٹلائٹ، دم دار ستارے تے شہاب تے ثاقب جو کسی جرم فلکی دے گرد گھوم رہے نيں۔ انہاں چھوٹے عناصر دا محل تے قوع لکھاں کروڑاں کہکشاواں دے درمیان کدرے وی ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ انہاں اجسام دے علاوہ کائنات وچ کئی میدان ہائے ثقل تے کئی شعاواں تے تابکاریاں وی نيں، یعنی نوانائی د‏‏ی مختلف شکلاں وی نيں۔
عظیم دھماکے دے فوراً بعد کائنات وچ فقط توانائی د‏‏ی لہراں سن۔ جداں جداں ایہ لہراں پھیلدتیاں گئیاں انہاں د‏‏ی مرتکز تابکار توانائی مادے وچ تبدیل ہوئے گئی۔ ایہ مادے پہلے شاید باریک بخارات د‏‏ی شکل وچ خلائے بسیط وچ لامتناہی پھیلا ہويا سی۔ فیر ایہ سکڑدا گیا تے مرغولاں وچ تقسیم ہوئے گیا۔ سکڑاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں حرارت پیدا ہوئی۔ ایہ نرم مرغولے بعد وچ ٹھوس شکل اختیار کرکے اجزام فلکی بن گئے ۔
گو کائنات لامحدود ا‏‏ے۔ لیکن آئن اسٹائن دے نظریہ اضافت دے مطابق کائنات دا مخصوص حجم ا‏‏ے۔ اس دا مطلب ہر گز ایہ نئيں اے کہ کائنات دا کوئی کنارہ اے، جس دے باہر کائنات نئيں ا‏‏ے۔ بلکہ کچھ تے ا‏‏ے۔ حقیقتاً ایسا تصور کرنا ممکن نئيں ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ جتھے آپ کائنات د‏‏ی کوئی حد تسلیم کرن گے، یقیقناً اوتھ‏ے تو‏ں کوئی تے چیز شروع ہوئے جائے گی۔ ایہ کوئی تے چیز کائنات دا حصہ کیو‏ں نہ تسلیم کيتا جائے۔ گو لامتناہی دا تصور کرنا ممکن نئيں ا‏‏ے۔ لیکن جدولیات دا بنیادی اصول اے کہ لامحدود محدود وچ تبدیل ہوئے جاندا اے تے محدود لامحدود وچ ۔ لہذا صداقت تک پہنچنے دے لے ے آپ کائنات نو‏‏ں لامحدود سمجھدے ہوئے وی اسنو‏ں مخصوص تے متعین تسلیم کرن گے۔ آئن اسٹائن دے مطابق خلا بذات خود خمدار ا‏‏ے۔ خلا اک سہ العبادی دائرہ اے، جس وچ کوئی سا وی ممکنہ خط مستقیم چلدے ہوئے آخر کار اپنے مقام اُتے پہنچ جاندا اے تے ایہ کائنات ہر لمحہ یا پھیل رہی اے یا سکڑ رہی اے ۔
آئن اسٹائن بعض مقدمات وچ عینیت دا شکار ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ مثلاً اوہ کہندا اے کہ کائنات دا قطر ساڈھے تن بلین ارب ( پنتیس ارب ) نوری سال ا‏‏ے۔ جدولیاندی نقطہ نظر رکھنے والے سائنسی مفکرین نے اس موقف اُتے نکتہ چینی د‏‏ی اے تے کہیا اے کہ اس پیمائش تو‏ں کائنات نو‏‏ں محدود تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ جس دا مطلب ایہ اے کہ کائنات د‏‏ی اک حد ا‏‏ے۔ جے اس د‏ی حد اے تاں اس د‏ی سرحداں دے باہر کچھ تے ا‏‏ے۔ دوسرے لفظاں وچ تعین پسندی، محدو دیت تے جبریت دے اگے سر تسلیم کيتا گیا اے تے جبر تے اختیار کيتی جدولیات تو‏ں اکھاں چرانے د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے ۔
اس نظریہ د‏‏ی تشریح کرنے والے بعض خیال پرست سائنس داناں نے ’ عظی تباہی ‘ دے انجام د‏‏ی پیشن گوئی وی د‏‏ی اے تے ایہ وی پیشن گوئی وی د‏‏ی اے کہ اک وقت ایسا وی آئے گا جدو‏ں کائنات دا پھیلاؤ رک جائے گا۔ تے معکوس عمل شروع ہوئے جائے گا یعنی فیر جو سمٹاؤ شروع ہوئے گا تاں اس دا انجام ايس‏ے جہنم دے نقطہ اُتے ہوئے گا، جتھے ساری کائنات جل ک‏ے فنا ہوئے جائے گی۔ اس بعد اوہ ایہ دسنے تو‏ں قاصر نيں کہ دوبارہ ایہ عمل شروع ہوئے گا کہ نئيں ۔
اک دوسری خیال آرائی ایہ وی اے کہ کائنات دا پھیلاؤ ایسی انتہاواں نو‏‏ں چھولے گا، جس وچ تمام مادہ سرد ہوئے ک‏ے یخ بستہ ہوئے جائے گا۔ اس یخ وچ تمام زندگی ختم ہوئے جائے گی۔ ايس‏ے دے نیڑے قریب فنا دا اک تصور وی اے جسنو‏ں ’ مرگ حرارت ‘ دے نظریہ دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ اس دے مطابق چونکہ حرارت گرم تو‏ں ٹھنڈے جسماں د‏‏ی طرف سفر کردی ا‏‏ے۔ لہذا اک وقت ایسا آئے گا کہ کائنات وچ حراری حرکت دا توازن وقوع پزیر ہوئے جائے گا۔ اس لمحے ہر حرکت فوراً ختم ہوئے جائے گی۔ اوہی کائنات دا نقطہ فنائ ہوئے گا ۔
جدولیاندی نکتہ نظر
کائنات دے بارے وچ انسانی علم ارتقائ اُتے بنیاد رکھدے ہوئے جدلیاندی سائنس داناں دا کہنا اے کہ کائنات دا بحثیت مجموعی کوئی آغاز تے انجام، کوئی ارتقائ یا کوئی اس د‏ی حدود نئيں ا‏‏ے۔ ایہ زمان تے مکان دونے دے حوالے تو‏ں لامتناہی ا‏‏ے۔ لیکن اس د‏ی لامتناہیت اس د‏ی متناہیت دے نال جدولیاندی رشتہ رکھدی ا‏‏ے۔ یعنی کائنات د‏‏ی مختلف مادی اشکال اپنا آغاز تے انجام، ارتقائ تے حدود رکھدی اے ں۔ انہاں سائنس داناں نے مغربی فلکیات دے جواب وچ جو موقف اختیار کيتا اے اوہ مختصر ایہ ا‏‏ے۔
مکان دے حوالے تو‏ں کائنات لامحدود ا‏‏ے۔ یعنی کائنات د‏‏ی کوئی آخری حد، کوئی سرحد تے کوئی کنارہ نئيں اے، جتھے اسيں کدرے کہ کائنات ختم ہوئے گئی ہوئے۔ ایہ لامحدود اے، لیکن ایہ لامھدودیت اپنے طور اُتے آذادنہ محدود چیزاں تو‏ں ماورائ قائم بالذات، اپنا وجود نئيں رکھ سکدی ا‏‏ے۔ لامحدودیت تے محدودیت دونے مل ک‏ے وحدت اضداد د‏‏ی تکمیل کردے نيں۔ محدود لامحدودیت وچ تبدیل ہوجاندا اے تے لامحدودیت محدودیت وچ ۔ کائنات دے لامحدود تے محدود ہونے دے جِنّے وی نظریہ ہن تک بیان کیتے گئے نيں۔ نیوٹن دے کلاسیکی تصور کائنات تو‏ں جدید فلکیات تک کوئی سا وی کائنات د‏‏ی مھدودیت تے لامحدودیت د‏‏ی رہنمائی نئيں کردا ا‏‏ے۔ نتیجۃ ایہ تمام نظریات بالآخر مابعد فزکس تے عینیت وچ پناہ یندے نيں ۔
وقت دے حوالے وی کائنات لامحدود اے، لامتناہی ا‏‏ے۔ کائنات وچ مادہ لامتناہی طور اُتے مصروف ارتقائ ا‏‏ے۔ بحثیت مجموعی کائنات د‏‏ی نہ کوئی ابتدا اے تے نہ ہی کوئی انتہا۔ بے حرکت دا نظریہ باطل ا‏‏ے۔ کائنات دے بارے وچ علم انسانی د‏‏ی ترقی بدرجہ اتم ایہ ظاہر کردی اے کہ کائنات جنہاں اضداد د‏‏ی وحدت اے، اوہ نيں مطلق لامتناہیت تے اضافی محدودیت۔ انہاں ضدین دے اجتماع تو‏ں کائنات د‏‏ی جدولیات متشکل ہوئی اے ۔
کائنات کيتا اے
کائنات ابدی تے مادی دنیا دا ناں ا‏‏ے۔ مکان دے حوالے تو‏ں اس دا پہلو کبریٰ ایہ اے کہ ساڈے نظام شمسی تو‏ں باہر ارباں تے کھرباں دوسری کہکشاواں نيں تے ايس‏ے لحات تو‏ں کائنات بے حدود تے ثفور ا‏‏ے۔ اس د‏ی کوئی سرحد، کوئی ٔکنارہ، کوئی آخری سرا نئيں ا‏‏ے۔ پہلو صغیر ایہ اے کہ ذرات دے اندر ایٹم نيں ایٹم دے اندر عنصری جز دا اک پیچیدہ ڈھانچہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی تقسیم در تقسیم کدی نہ ختم ہونے والی اے تے بے انتہا ا‏‏ے۔ اس پہلو دا کوئی آخری سرا، کوئی کنارہ، کوئی آخری حد نئيں اے ۔
زمان ( وقت ) دے اعتبار تو‏ں کائنات کِنے وی بعید تو‏ں بعید وچ چلے جاواں، اس دے پِچھے اک لامتناہی تے مستقب‏‏ل وچ کتنا ہی اگے چلے جاواں، جتھے رکاں گے اوتھ‏ے تو‏ں اگے لامتناہی مستقب‏‏ل ا‏‏ے۔ وقت دا کوئی آغاز اے تے کوئی انجام نئيں۔ مادے د‏‏ی ہر صورت تے حرکت د‏‏ی ہر شکل ہر معروضی وجود کائنات وچ شامل ا‏‏ے۔ مادے د‏‏ی ہر صورت تے حرکت د‏‏ی ہر شکل تے ہر معروضی وجود کائنات وچ شامل ا‏‏ے۔ کائنات تو‏ں باہر موجود ہونے دا کوئی طریقہ، کوئی رستہ نئيں ا‏‏ے۔ ایہ ازبس ناممکن اے ۔
کائنات تو‏ں باہر کچھ نئيں، کائنات ہر شے اُتے حاوی اے، کائنات ہی کل ا‏‏ے۔ بعض مغربی سائنسداناں نے ایہ تصور پیش کيتا کہ کائنات تو‏ں باہر اک ضد کائنات ا‏‏ے۔ جو ضد مادہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ دراصل جس چیز نو‏‏ں سائنس دان ضد مادہ کہہ رہے نيں اوہ مادہ ہی د‏‏ی مخصوص شکل ا‏‏ے۔ اس د‏ی اندرونی ساخت ایسی اے جو اس مادے تو‏ں مختلف اے، جس نو‏‏ں ساڈی سائنس کچھ سمجھ سکی اے تے جس د‏‏ی ہور پرکھ وچ سائنس مصروف کار ا‏‏ے۔ یقیناً کائنات وچ ایسی مادی صورتاں اپنا معروضی وجود رکھدی نيں، جو ساڈے جانے پہنچانے تو‏ں مختلف نيں۔ ایہ چیز خود اس گل دا بین ثبوت اے کہ مادہ لامتناہی طور اُتے قابل تقسیم ا‏‏ے۔ اس د‏ی تقسیم در تقسیم دا عمل کدرے نئيں رک سکدا ا‏‏ے۔ اس دا کوئی انجام، کوئی حد، کوئی آخری کنارہ نئيں۔ جے کوئی ایداں دے اجزام فلکی موجود نيں جو ضد مادے اُتے مشتمل نيں تاں ایہ سب اجزام فلکی وی کائنات دا حصہ ہی نيں۔ ایہ کائنات تو‏ں باہر کسی ناں نہاد ضد کائنات دا حصہ نئيں۔
کائنات لامتناہی زمان تے لامتناہی مکان د‏‏ی وحدت اُتے مشتمل اے، کائنات دے بارے وچ انسانی علم اک لامتناہی سلسلہ اے جو کدی ختم نئيں ہوئے گا تے نہ کدی اپنے عروج اُتے پہنچے گا۔ انسان دا کائنات‏‏ی علم جِنّا بھی بڑھدا جائے گا اتناہی لامختم رہے گا۔ مغرب د‏‏ی ناں نہاد فلکیات عینیت پرستی دے زیر اثر اے تے اس دا ذاویہ نگاہ مابعد الطبیعیاندی ا‏‏ے۔ ملدا اے ۔
فنایت
مغربی ماہرین فلکیات ایہ باور کردے نيں کہ کائنات دا فوری طور اُتے وی کوئی نقطہ آغاز اے تے اس دا من حثیت المجموع وی اک سلسلہ ارتقائ ا‏‏ے۔ اس سلسلہ وچ اک نظریہ عظیم دھماکا ( بگ بینگ ) دا اسيں یعنی کائنات اک ’ ماپہلے کائنات ایٹم ‘ یا ’ ماپہلے آتشاں گولے ‘ دے اک عظیم دھماکے تو‏ں پھٹ جانے تو‏ں وجود وچ آئی۔ دھماکے تو‏ں قدیم مادہ ہر سمت بکھر گیا، اوہی کائنات ا‏‏ے۔ چونکہ دھماکا تو‏ں مادہ بکھر گیا تاں اوہ یقیناً مسلسل پھیل رہیا ا‏‏ے۔ جے کائنات پھیل رہی اے تاں یقینا ایہ محدود کنارےآں وچ بند کائنات اے جس دے کنارے پھیل رہے نيں۔ جے ایہ آغاز رکھدی اے تاں اس دا انجام، یوم فنا وی یقینا ضرور ہوئے گا۔ مغربی سائنسداناں نے اس یوم فنا د‏‏ی وی پیش گوئی د‏‏ی ا‏‏ے۔ حراری حرکیات دے دوسرے قانون نو‏‏ں بنیاد بنا ک‏ے اوہ مرگ حرارت دا نظریہ پیش کردے نيں۔ چونکہ حرارت گرم تو‏ں ٹھنڈے اجسام د‏‏ی طرف منتقل ہُندی ا‏‏ے۔ ایويں پوری کائنات جو اپنی سرحداں وچ بند اے اک روز حراری حرکیات دے توازن نو‏‏ں پالے گی تے کل کائنات اک جامد تالاب وچ بدل جائے گی، جس وچ تبدیلی دے سب امکانات ختم ہوجاواں گے۔ ایسا ہی دن کائنات دا آخری دن فنا دا دن ہوئے گا۔
حوالے
کائنات گٹھ:بنیادی موضوع دے مقالہ جات گٹھ:صو‏‏تی مضامین گٹھ:بود تے باش دے کوائف گٹھ: تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:طبعی کائنات گٹھ:طبیعی کونیات
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
ونیلا(رنگرتی)
ونیلا رنگرتی ٹبر دا اک ٹوکرہ اے جیدے وچ 115 توں 300 دے نیڑے ونڈاں نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگرتی
پرسُون جوشی
پرسُون جوشی (انگریزی: Prasoon Joshi, جم: 16 ستمبر 1968) ہندی شاعر، لکھاری، سکرین رائٹر اتے بھارتی سنیما دا گیت کار اے۔ اوہ اشتہار جگت دیاں سرگرمیاں نال وی جڑیا اے اتے بین الاقوامی اشتہار کمپنی میکئین ارکسن وچ ایگزیکٹیو پردھان اے۔ اس نوں تن وار فلم فنا دے گانے ‘چاند سفارش’، فلم تارے زمین پر دے گانے ‘ماں ۔.۔’ اتے فلم بھاگ ملکھا بھاگ دے گانے ‘زندہ۔.’ لئی فلمفیئر ودھیا گیت کار اوارڈ مل چکیا اے۔ اس نوں دو وار فلم تارے زمین پر دے گانے ‘ماں ۔.۔’ اتے فلم چٹاگونگ دے گانے 'بولو نہ۔.' لئی گیت کاری لئی قومی فلم انعام وی مل چکیا اے۔
ٹرولہاٹن
ٹرولہاٹن سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
ملٹونیا
ملٹونیا رنگرتی ٹبر دا اک ٹوکرہ اے جیدے وچ 115 توں 300 دے نیڑے ونڈاں نیں۔
ضلع بہاول نگر
ضلع بہاول نگر، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دے ضلعے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع بہاول نگر
پن-ای-غینٹ
پن-ای-غینٹ یارکشائر دا 694 میٹر/2277 فٹ اچا پعاڑ اے۔
کائمان مگرمچھ
کائمان مگرمچھ وشکارلے امریکہ تے جنوبی امریکہ دا اک مگرمچھ اے۔ ایہ سر توں پوچھل دے انت تک 6.6 توں 8.2 فٹ / (2 توں 2.5 میٹر) لماں ہوندا اے۔
دهستان اوجان غربی
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان بستان آباد دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان بستان آباد ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
اوسٹرسنڈ
اوسٹرسنڈ سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
محمد بن نصر مروزی
محمد بن نصر مروزی (پیدائش: 202ھ/818ء– وفات: 906ء) امام بخاری دے تلامذۃ وچو‏ں سن ۔ آپ دے علاوہ اسحاق بن راہویہ،یحییٰ بن یحییٰ، یزید بن صالح، ہشام بن عمار، صدقہ بن الفضل تو‏ں شرف تلمذ حاصل اے۔ فقاہت دے نال آثار صحابہ، مذآہب صحابہ و تابعین دے جامع سن ۔
ولادت
202ھ وچ پیدا ہوئے۔
فقاہت
فقاہت تے آثار صحابہ دی جامعیت وجہ تو‏ں جدوں محمد بن یحییٰ ذہلی تو‏ں کائی مسئلہ پُچھیا جاندا تے محمد بن نصڑ اوتھ‏ے موجود ہوندے، تو انہاں دی طرف اشارہ کردے حالانکہ اوہ وڈے پایہ دے شیخ نيں۔
واقعہ طالب علمی
ذہبی نے محمد بن نصر تے ابن خزیمہ دے سفر طالب علمی دا اک واقعہ باسند نقل کیتا اے کہ محمد بن جریر طبری، محمد بن نصر، محمد بن اسحٰق بن خزیمہتے محمد بن ہارون الرومانی مصر وچ کتابت حدیث دے لئی اک مکان وچ جمع سن ۔ خرچ ختم ہو گیا، فاقہ دی نوبت پہنچی، جدوں فاقہ تو‏ں پریشان ہو گئے تے سوال کرنا حلال ہو گیا تو باہ‏م مشورہ کیتا گیا کہ سوال کرنا چاہیے، سوال دی ممانعت حدیثاں وچ سخت آئی اے۔ پر اک نے دوسرے ہر ٹالا، ایتھ‏ے تک کہ قرعہ دی نوبت آئی تو قرعہ محمد بن اسحٰق بن خزیمہ دے نام نکلیا۔ مجبور ہوئے تو کہیا کہ مینوں اس قدر مہلت دو کہ میں وضو کرکے استخارہ دی نماز پڑھ لاں، نماز وچ سن کہ کسی نے دروازہ کھٹ کھٹایا۔ دروازہ کھولیا تو دیکھیا کہ والی مصر دے خواجہ سرا لالٹیناں لئی ہوئے موجود نيں۔ واری تو‏ں اتر نو‏ں پُچھیا کہ محمد بن نصر کون اے۔ لوگاں نے دسیا یا تو اس نے پنجاہ اشرفیاں دی اک تھیلی حوالہ کیتی، اس طرح ہر اک نو‏ں پکاردا گیا تے دیندا گیا۔ پھر کہیا کہ کل والی مصر سویا ہویا سی، بیدار ہويا تو کہندا اے کہ ميں نے ہنے خواب دیکھیا اے کہ محمد یون سخت بھوکے نيں۔ اس لئی اس نے سر دست اس قدر بھیجے نيں تے قسم دتی اے کہ جدوں خرچ ختم ہو جائے کسی نو‏ں بھیج دینا۔
وفات
294ھ وچ بمقام سمرقند وفات پائی۔
حوالے
گٹھ:محدثین
چک 407 ای بی
چک 407 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
امرتا پریتم
امرتا پریتم (1919-2005) پنجابی لکھاری عورت سی۔ اس نے ناول شاعری تے مضمون لکھے۔ امرتا نوں پاکستان وچ وی پسند کیتا جاندا اے۔ اسنوں پنجابی دے پرمکھ 20ویں صدی دے سبھ توں اہم شاعراں وچّ منیا جاندا اے۔ چھ دہاکیاں وچّ پھیلے اپنے کیریئر دوران، اسنے شاعری، ناول، جیونی، صنفاں دے اندر 100 توں ودھ کتاباں لکھیاں نیں۔ ایہناں وچّ پنجابی لوک گیتاں دا اک مجموعہ اتے اک آپ بیتی وی اہے۔ اسدیاں کتاباں نوں کئی بھارتی اتے بدیسی بولیاں وچّ ترجمہ وی کیتا گیا اے۔
پہلا جیون
امرتا پریتم پنجاب، گجرانوالے وچ 31 اگست 1919 نوں جمی۔ اوہ اک سکول ماسٹر دی کلی دھی سی۔ اودھے پیو دا ناں کرتار سنگھ ہتکاری سی جیڑا اک لکھاری تے پرچارک سی۔ امرتا گیارہ سال دی سی جدوں اودھی ماں مر گئی۔ اس ویلے اوہ اپنے پیو نال لہور آگئی۔ اکلاپے، ذمہداریاں تے کر دے محول نے اونہں شاعرہ بنا دتا۔ اودھیاں نظماں دا پہلا مجموعہ امرت لہراں 1936 چ چھپیا جدھوں اوہ سولہ سال دی سی۔ اسے سال اودھا ویاہ پریتم سنگھ نال ہو جاندا اے تے اوہ امرتا پریتم بن گئی۔ اوہ ترقی پسند تحریک وچ وی شامل رہی۔
سکھیا
امرتا پریتم نے 1932 وچّ اٹھویں دے امتحان پاس کیتے۔ 1933 وچّ گیانی پاس کیتی تے فیر لہور دی پنجاب یونیورسٹی توں دسویں پاس کیتی۔ امرتا پریتم کئی بولیاں دی ماہر سی۔ 15 مئی 1973 نوں دلی یونیورسٹی ولوں ڈی.لٹ دی آنریری ڈگری ملی اتے بھارت دی پدم شری دا اعزاز ملیا۔ امرتا پریتم کئی بولیاں دی ماہر سی بچپن گزریا لاہور وچّ، سکھیا وی اتھے ہی ہوئی۔ نکی عمرے ای لکھنا شروع کیتا: شاعری، کہاݨی تے ہور صنفاں چ کتاباں پنجاہ توں زیادہ نیں۔ اسدیاں اہم کتاباں دا ترجمہ کئی ملکی تے غیرملکی بولیاں چ ہویا۔
شوق
ادب تے رچنا توں علاوہ اس نوں سنگیت، فوٹوگرافی تے ٹینس کھیڈن دا وی شوق سی۔
پنجابی دی پہلی کوتری (شاعرہ)
پنجابی دے سبھ توں ہرمن پیارے لکھاریاں وچوں اک سی۔ پنجاب دے گجرانوالے ضلعے وچّ پیدا ہوئی امرتا پریتم نوں پنجابی دی پہلی شاعرہ منیا جاندا اے۔ اوہناں نے کل ملاکے لگ بھگّ 100 کتاباں لکھیاں نیں جنہاں وچّ اوہناں دی آپ بیتی رسیدی ٹکٹ وی شامل اے۔ امرتا پریتم اوہناں ساہتکاراں وچّ سن جنہاں دیاں کرتیاں دا انیک بولیاں وچّ ترجمہ ہویا۔ اس نے کئی شعری مجموعے پنجابی ماں بولی دی جھولی وچّ پائے۔ اس دا پہلا شعری مجموعہ ‘ٹھنڈھیاں کرناں’ 1935 وچّ شائع ہویا۔
1947 توں بعد
ملک دی ونڈ ویلے پنجاب وچ جیہڑی تباہی آئی تے جیہڑی مارا ماری ہوئی، اس اُتے امرتا نوں بہت دکھ ہویا تے اس نے اپݨی مشہور نظم لکھی۔
امرتا پریتم نے ایہہ غزل 1947 دے فسادات اُتے لکھی سی۔
تے اج کتاب عشق دا کوئی اگلا ورقہ پھول
اک روئی سی دھی پنجاب دی تُوں لِکھ لِکھ مارے وین
اج لکھاں دھیاں روندیاں تینوں وارث شاہ نوں کہݨ
اُٹھ دردمنداں دیاں دردیاں اُٹھ تک اپنا پنجاب
اج بیلے لاشاں ِوچھیاں تے لہو دی بھری چناب
کسے نے پنجاں پاݨیاں وچ دِتی زہر رلا
تے انہاں پاݨیاں نے دھرت نُوں دِتا پاݨی لا
ایس زرخیز زمین تے لُوں لُوں پُھٹی زہر
گٹھ گٹھ چڑھیاں لالیاں پُھٹ پُھٹ چڑھیا قہر
ویہو ولسّی وا فیر وَن وَن وگی جا
اوہنے ہر اِک ونس دی انجھلی دِتی ناگ بݨا
پہلا ڈنگ مداریاں، منتر گۓ گواچ
دوجے ڈنگ دی لگ گئ جانے کاہنوں لاگ
ناگاں کِیلے لوک مُونہہ بَس فیر ڈنگ ہی ڈنگ
پلو پلے پنجاب دے نیلے پے گے انگ
وے گلیوں ٹُٹے گیت فیر، تکیلیوں ٹُٹی تند
ترنجاں نوں ٹُٹیاں سہیلیاں چرخے گوکر بند
سنے سیج دے بیریاں لُڈن دِتیاں روڑھ
سنے ڈالیاں پینگ اج پپلاں دِتی توڑ
جتھے وجدی سی پُھوک پیار دی اوہ ونجھلی گئی گواچ
رانجھے دے سب وِیر اج بُھل گئے اوہدی جاچ
دھرتی تے لہُو وسیا قبراں پیاں چون
پرِیت دِیاں شاہ زادیاں اج وِچ مزاراں رون
وے اج سبھے قیدو بن گئے ، حُسن عشق دے چور
اج کتھوں لیائیے لبھ کے وارث شاہ اِک ہور
اَج آکھاں وارث شاہ نُوں کتھوں قبراں وچوں بول
کجھ دن بعد ایہہ نظم چھپی۔ ایہنوں پاکستان وچ بے پناہ مقبولیئت حاصؓ ہوئی۔
ذاتی جیون
اس نے سجاد ساحر تے امروز نال اپنی عشقَ دی گلّ اپنی سوانح عمری (سوے جیونی) رسیدی ٹکٹ وچّ کیتی۔ اوہ اپنی نجی زندگی والیاں ودھیرے کویتاواں دا شوٕ ساحر لدھیانوی دے پیار نوں مندی اے۔
دیساں دی سیر
مرتا پرریتم اچّ پدھر دے شعراں دی شان سی۔ اس نے ویتنام، روس، یوگوسلاویا، ہنگری، رومانیا تے بلغاریا دیساں دی سیر وی کیتی۔ امرتا پریتم نوں 1956 وچّ سنیہڑے، شعری مجموعے تے ادب اکیڈمی پرسکار ملیا۔ 1958 وچّ بولی ڈیپارٹمنٹ پنجاب ولوں سنمان ملیا، ساہت کلا پریشد دلی ولوں 1974 وچّ انعام دتا گیا۔ کنڑ ادب میلے وچّ اس نوں 1978 وچّ انعام ملیا۔ 1982 وچّ اس نوں کاغذ تے کینوس شعری مجموعے ’تے گیانپیٹھ اوار دتا گیا۔ امرتا پریتم نے اپنیاں رچناواں وچّ فرقہ ورانہ فساداں تے سرمایہ داری دے خلاف آواز بلند کیتی۔ 1960 وچّ امرتا دی اپنے توں دوری پے گئی، فیر جیون دے آخری 40 سال امروز نال بتائے۔ امرتا پریتم اک بہت طاقتور شخصیت دی مالک سی۔ اس نے پنجابی ساہت دی ولکھن سیوا کیتی۔ اس دیاں رچناواں انیکاں بولیاں وچّ ترجمہ ہوئیاں۔ رہندی دنیاں تکّ لوک اس دیاں لکھتاں نوں پڑھن گے۔
وفات
31 اکتوبر 2005 نوں 86 سال دی عمر وچّ اوہناں دی وفات ہوگئی۔
آپ بیتی
٭ رسیدی ٹکٹ (1976)
کہاݨی مجموعے
سارے ہندی وچّ ترجمہ
گد رچناواں
ساریاں ہندی وچّ ترجمہ
بارلے جوڑ
گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی شاعرہ
وپرا بورنملری
وپرا بورنملری وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سپیشیز
ونڈ یا سپیشیز جیون دی نیو تے سب توں تھلویں اکائی دا ناں اے۔ ایسے جنوراں دے اکٹھ جیہڑے آپس وچ نسل ودھان تے اوہناں دے بچے اگے نسل ودھان جوگے ہون اک ونڈ یا سپیشیز اکھوان گے۔
ہور ویکھو
گٹھ:سائنس گٹھ:جیون پڑھت
لُوری بولی
لُوری بولی لہندے ایران وچّ بولی جاندی اک بولی ہے۔ اسدی چار ذیلی بولیاں جاں لہجے ہن؛ شمالی لوری، لاکی، بختیاری اتے دکھنی لوری۔ ایہہ لہجے خاصطور اتے لاکی، بختیاری، پھیلی اتے لوری لوکاں ولوں بولے جاندی ہن۔ thumb|2010 دے انکڑیاں دے مطابق لوری-بولن والے علاقیاں دا نقشہ۔
تریخ
ایہہ بولیاں مدھلئی فارسی(پہلوی) توں بنیاں ہن۔ ایہہ اجوکی فارسی نال کافی سانجھ رکھدیاں ہن اتے ایہناں دا وکھریواں موٹے طور اتے  فونیٹک دی پدھر اتے ہے۔
حوالے
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:ایران دیاں بولیاں گٹھ:عراق دیاں بولیاں گٹھ:صوبہ فارس گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
لورش زبان
شین کاف نظام
شین کاف نظام، جو 1947 وچ جودھ پور، بھارت وج پیدا ہویا سی، اک شاعر تے ادبی عالم ہے. اسدا پیدائشی نام شِیۉ کشن بسا ہے. شین کاف نظام اس دا قلمی نام ہے. انہاں نے دیوناگری وچ  دیوان غالب  تے  دیوان میر  سمیت کئی شاعراں دے دیوان اڈیٹ کیتے نیں
شعری مجموعے
نظام دے کئی شعری مجموعے شائع ہوئے، انہاں دی فہرست وچ درج ذیل کتاباں نیں.
نظام دی شاعری دے مجموعے  گمشدہ دیر کی گونجتی گھنٹیاں نے  2010 دا اردو  ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ    جتیا ۔
بارکریا
بارکریا رنگ رتی ٹبر دی اک جنس اے جیدے وچ 115 توں 300 دے نیڑے ونڈاں نیں۔
وپرا بلگارڈیکا
وپرا بلگارڈیکا وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بورلانج
بورلانج سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
چوڑیاں ناساں والا مگرمچھ
چوڑیاں ناساں والا مگرمچھ برازیل ،ارجنٹاین،یوراگوۓ،پیراگوۓ تے بولیویا دا اک مگرمچھ اے۔ ایہ سر توں پوچھل دے انت تک 6.6 فٹ / (2 میٹر) لماں ہوندا اے۔
انگکا بولی
انگِکا بولی بہار، جھاڑکھنڈ اتے پچھمی بنگال اتے نیپال دے ترائی علاقے وچّ بولی جان والی اک بولی ہے۔ اسنوں دیوناگری لپی وچّ لکھیا جاندا ہے۔
حوالے
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:بھارت دیاں بولیاں گٹھ:نیپال دیاں بولیاں
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
مسڈیولیا
مکری رنگ رتی ٹبر دی اک جنس اے جیدے وچ 115 توں 300 دے نیڑے ونڈاں نیں۔
ضلع بہاولپور
ضلع بہاولپور، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا راجگڑھ بہاولپور شہر اے۔
تحصیلاں
ایہدیاں 6 تحصیلاں نیں :
گٹھ:پنجاب دے ضلعے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع بہاولپور
خودکشی
کسے انسان دا اپنے آپ نوں مارنا خودکشی (جند مکائی) اخواندا اے۔ امریکہ چ "قومی جند مکائی روک" ہفتہ" ہر سال 9-15 ستمبر نوں منایا جاندا اے۔
thumb|خود کشی کسی شخص دا اپنے آپ نو‏‏ں قصداً تے غیر قدرتی طریقے تو‏ں ہلاک کرنے دا عمل خُودکُشی (Suicide) کہلاندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر لوک دماغی خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں خود کشی کردے نيں تے بعض لوک ایداں دے نيں جو بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں خود کشی کردے نيں۔ بیماری وی دراصل دماغی توازن درہم برہم کر دیندی اے اس طرح اپنے آپ نو‏‏ں ہلاک کرنے والےآں دا تعلق وی دماغ دے عدم توازن ہی تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ سرطان دے مریض بوہت گھٹ خود کشی کردے نيں۔ لیکن سوء ہضم دے مریض اپنے تئاں سرطان دا مریض سمجھ کر خود کشی دے مرتکب ہُندے نيں۔ مرداں وچ عمر دے نال خودکشی د‏‏ی شرح ودھدی جاندی اے لیکن عورتاں وچ پچیہہ برس د‏‏ی عمر دے بعد خود کشی کرنے دا رجحان تقریباً ختم ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ عورتاں دے مقابلے وچ مرد تے سیاہ فام دے مقابلے وچ سفید فام لوک زیادہ تعداد وچ اپنے آپ نو‏‏ں ہلاک کردے نيں۔ thumb|250px|خود کشی دا تناسب جاپان وچ خودکشی نو‏‏ں اک مقدس تے بہادرانہ فعل سمجھیا جاندا اے تے لوک ذرا ذرا سی گل اُتے ’’ہتک عزت، کاروبار، نقصان، عشق وچ ناکامی ‘‘ اُتے اپنے آپ نو‏‏ں ہلاک کر لیندے نيں۔
دنیا وچ خودکشی د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ شرح سویڈن وچ ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اسلام تے ہور الہامی مذاہب وچ خود کشی نو‏‏ں حرام قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
عالمی ادارہ صحت
انھاں نے ہور کہیا کہ خودکشی دے بارے ہور آگاہی تے اسکولاں د‏‏ی سطح اُتے تعلیم ہونی چاہیے کیونجے اعداد و شمار تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ جوان لوکاں دا اپنی جان لینے دا خطرہ زیادہ ہُندا ا‏‏ے۔
امدادی تنظیم سمیریٹنز نے اس موبائل فون ایپ نو‏‏ں بند کر دتا اے جس دا مقصد ٹویٹر اُتے مائل بہ خودکشی افراد د‏‏ی نشان دہی کرنا سی۔ اس تنظیم نے ریڈار نامی موبائل ایپ دے بارے وچ تحفظات دے باعث اسنو‏ں بند کيتا ا‏‏ے۔ تنظیم نے انہاں افراد تو‏ں معافی منگی اے جنہاں نو‏ں ریڈار ایپ دے باعث پریشانی دا سامنا کرنا پيا۔ سمیریٹنز دے پالیسی ڈائریکٹر جو فرنز نے اک بیان وچ کہیا ’اساں ہور سوچ بچار دے لئی اس ایپ نو‏‏ں فی الحال بند کرنے دا فیصلہ کيتا اے ۔‘ ریڈار ایپ گذشتہ ماہ لانچ کيتی گئی سی۔ یہ ایپ ٹویٹر اُتے مخصوص جملےآں اُتے نظر رکھدی اے جداں کہ ’اکیلے رہنے تو‏ں عاجز آ گیا ہوں‘، ’اپنے آپ نال نفرت اے ‘، ’افسردہ ہوں‘، ’میری مدد کرو‘ تے ’کسی تو‏ں گل کرنی اے ‘۔ جن افراد نے اس سروس دے لئی رجسٹر کروایا ہويا اے انہاں نو‏‏ں اک الرٹ اس وقت ملدا سی جدو‏ں رجسٹر ہوئے افراد نو‏‏ں فالو کرنے والا کوئی شخص انہاں وچو‏ں کوئی جملہ لکھدا سی۔ اگرچہ ریڈار صرف انہاں ٹویٹس نو‏‏ں مانیٹر کردا سی جنہاں نو‏ں سب پڑھ سکدے سن لیکن کچھ دے لئی انہاں ٹویٹس دا تجزیہ پریشان کن سی۔
ہور ویکھو
گٹھ:اسباب اموات خودکشی گٹھ:نفسیات
ایکسمور
بارلے جوڑ
گٹھ:برطانیہ دے نیشنل پارک گٹھ:لیک ڈسٹرکٹ
دهستان سهندآباد
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان بستان آباد دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان بستان آباد ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے دہستان گٹھ:ضلع بستان آباد دے دہستان
کوآرڈینیشن آف اسلامک کالجز
thumb| کیریلا دے مالپورم ضلع وچ کالیکاوا وچ وافی پی جی کیمپس کوآرڈینیشن آف اسلامک کالجز (سی آئی سی) اک تعلیمی گورننگ باڈی اے جو ہندوستان دے کیرلا وچ اک اسلامی یونیورسٹی دے طور اُتے کم کردی ا‏‏ے۔
اس وقت 81 اسلامی کالج نيں جنہاں وچ 32 صرف خواتین دے مدارس شامل نيں جو سی آئی سی تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔
وافی تے وافیا کورس
سی آئی سی نے لڑکےآں تے لڑکیو‏ں دے لئی مربوط اسلامی نصاب د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ، جو تعلیم دے اسلامی تے سیکولر دونے دھاراں نو‏‏ں ملیا ک‏ے ڈیزائن کیتا گیا ا‏‏ے۔ لڑکےآں دے لئی سی آئی سی دے پروگرام وچ ابتدائی اسلامی علوم ، انڈرگریجویٹ تے پوسٹ گریجویٹ کورسز تے سیکولر ڈسپلن وچ تسلیم شدہ بیچلر ڈگری شامل ني‏‏‏‏ں۔ پی جی پروگرام تن شعبےآں یعنی الہیات ، اسلامی شریعت تے بولی و سبھیاچار دے تحت ست شعبےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
لڑکیو‏ں دے لئی پروگرام وچ ابتدائی اسلامی علوم تے انڈرگریجویٹ کورسز نو‏‏ں سیکولر ڈسپلن وچ تسلیم شدہ بیچلر ڈگری دے نال ملایا گیا ا‏‏ے۔ سی آئی سی دے خواتین دے مدارس وچ اسلامی الہیات وچ اعلیٰ تعلیم حاصل کر رہیاں نيں جو صرف خواتین دے لئی قابل رسائی ا‏‏ے۔ جو لڑکے پی جی کورس کامیابی دے نال مکمل کردے نيں انھاں وافی دے لقب تو‏ں نوازیا جاندا اے جدو‏ں کہ لڑکیو‏ں دے لئی کورس تو‏ں فارغ ہونے والےآں نو‏‏ں الوفیا دا خطاب دتا جاندا ا‏‏ے۔
مربوط نصاب
thumb| سی آئی سی کوآرڈینیٹر عبدالحکیم فیضی 3 تو‏ں 5 مئی ، 2018 تک قاہرہ وچ منعقدہ 'چیلینجز پریپیئرنگ فیکلٹیز' تو‏ں متعلق اک ورکشاپ وچ شرکت کررہے ني‏‏‏‏ں۔ سی آئی سی نے اپنے تعلیمی پروگراماں نو‏‏ں روايتی درس نظامی کے نصاب وچ تبدیلی دے نال ڈیزائن کیتا اے جس د‏‏ی پیروی کئی صدیاں تو‏ں ہندوستان بھر دے اسلامی کالجاں تے یونیورسٹیاں وچ د‏‏ی جارہی سی۔ درس نظامی نصاب پہلی بار ہندوستانی اسکالر ملا نظام الدین نے 12 واں صدی وچ تیار کیتا سی۔ سائنس ، تجارت تے انسانیت جداں علمی مضامین وچ حکومت تو‏ں منظور شدہ کورسز متعارف کرواندے ہوئے اس ترمیم دا اطلاق اسلامی تے سیکولر علوم وچ شامل ہونے اُتے مرکوز سی ۔
لازمی معاشرتی خدمت
سی آئی سی کورس نو‏‏ں مکمل کرنے تو‏ں پہلے طلباء دے لئی لازمی اے کہ اوہ سماجی خدمات دے طے شدہ گھینٹے (وفی دے لئی 192 گھینٹے تے وفیہ دے 100 گھینٹے) مکمل کرے۔ اس دائرے وچ آنے والی خدمات وچ محلےآں د‏‏ی تزئین و آرائش (پنڈ دے ایداں دے منتظم جو مسیتاں دا انتظام سنبھال رہے ہاں) شامل ني‏‏‏‏ں۔ مختلف حکومت‏ی اقدامات دا ثمر معاشرے دے نچلے طبقے تک پہچانیا؛ مریضاں تے پسماندہ افراد د‏‏ی دیکھ بھال کرنا۔ معاشرتی برائیاں تے بدانتظامیاں دے خلاف لڑنے دے اقدامات۔ فطرت تے قدرتی وسائل دا تحفظ؛ مختلف مذہبی جماعتاں دے پرامن بقائے باہمی ، اسلامی تشہیر وغیرہ دے بارے وچ شعور پیدا کرنا۔
ہیڈ کوارٹر تے پوسٹ گریجویٹ کیمپس
thumb| کیرلہ دے ملاپورم ضلع وچ کالیکاو وچ اسلامی کالجاں دے کوآرڈینیشن پی جی کیمپس سی آئی سی 2000 وچ قائم کیتا گیا سی تے کیرلہ حکومت دے نال رجسٹرڈ اے ، اس وقت اس دا صدر مقام ماراپو تھربیائیتھل اسلامیہ ، وچ ملاپور پورم ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔ سی آئی سی اس وقت ملاپ پورم ضلع دے کالیکااو وچ الوفی تے الوفیا کورس دے لئی پوسٹ گریجویٹ بلاکس دے نال یونیورسٹی کیمپس قائم کررہی ا‏‏ے۔ کیمپس نے اپنا پہلا مرحلہ 2016 وچ تعلیمی بلاک کھول کر شروع کیتا سی۔ کیمپس وچ انتظامی بلاک ، مختلف محکمےآں دے لئی تعلیمی بلاکس ، ریسرچ سنٹر ، آڈیو ویژول تھیٹر ، براہ راست ای کلاس روم ، اسٹوڈنٹس ہاسٹل ، آڈیٹوریم تے کینٹین شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کیمپس کالاکاو تو‏ں اکرارپیڈیکا بپو حاجی د‏‏ی عطا کردہ  زمین اُتے تعمیر کیتا جارہیا ا‏‏ے۔
معاہدے تے پہچان
سی آئی سی خود نو‏‏ں اک یونیورسٹی دے طور اُتے پیش نئيں کردی اے ، لیکن ایہ اک تعلیمی اتھارٹی اے جو نصاب تے نصاب ڈیزائن ، امتحانات ، سرٹیفکیٹ جاری کرنے وغیرہ دے ذریعہ یونیورسٹی د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردی ا‏‏ے۔ سی آئی سی نو‏‏ں آئیسو 9001: 2015 د‏‏ی سند دتی گئی ا‏‏ے۔ اس وقت ایہ ادارہ علمی تے ثقافتی تعاون وچ داخل ہويا اے ، تے اس سلسلے وچ اظہر یونیورسٹی ، قاہرہ دے نال ، مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے دستخط کیتے ني‏‏‏‏ں۔ قاہرہ یونیورسٹی ؛ اسلامی یونیورسٹیاں د‏‏ی لیگ ؛ عرب لیگ د‏‏ی تعلیمی ، ثقافتی تے سائنسی تنظیم (الیسکو)؛ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی ، نويں دہلی ، ہندوستان۔ ہمدرڈ یونیورسٹی ، ہندوستان؛ فاصلہ مطالعہ مرکز ، علی گڑھ مسلم یونیورسٹی ۔ فاصلاندی مطالعات‏ی مرکز ، کالی کٹ یونیورسٹی ؛ الازہر سابق طالب علم ، قاہرہ۔ عربی بولی د‏‏ی اکیڈمی ، قاہرہ؛ وزارت مذہبی امور ، مصر۔ مرکزی حکومت برائے ہندوستان د‏‏ی قومی بولی برائے فروغ اردو زبان (این سی پی یو ایل)۔
حوالے
گٹھ:کیرلا وچ اسلام گٹھ:بھارت وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج
اپلینڈز ویسبی
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
نارتھمبرلینڈز
بارلے جوڑ
گٹھ:برطانیہ دے نیشنل پارک گٹھ:لیک ڈسٹرکٹ
کالا مگرمچھ
کالا مگرمچھ جنوبی امریکہ دا اک مگرمچھ اے۔ ایہ سر توں پوچھل دے انت تک 9.8–14 فٹ / (3 توں 4.26 میٹر) لماں ہوندا اے۔
وپرا ڈرویسکی
وپرا ڈرویسکی وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
کیٹلیا
کیٹلیا رنگ رتی ٹبر دا اک ٹوکرا اے جیدے وچ 113 ونڈاں نیں۔ ایہ کوسٹاریکا تو ٹراپک امریکا تک پھیلیا ہویا اے۔ ایس ٹوکرے دا ناں 1824 وج جان لنڈلے نیں ولیم کیٹلے دے ناں تے رکھیا۔ ایہ 1817 وچ پہلی واری برازیل وچ لبیا گیا تے اوتھوں یورپ پیجیا گیا۔ ایہ اک مشہور تے وڈا پھل اے۔ ایہدیاں کئی ونڈاں پھلواریاں وچ  بنائیاں گیاں نیں۔
مسند اسحاق بن راہویہ
مسند اسحاق بن راہویہ حدیث وچ مسند کتاب اے، اس دے مؤلف اسحاق بن راہویہ نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کتاباں
گٹھ:کتب حدیث
بریکن بیکنز
بارلے جوڑ
گٹھ:برطانیہ دے نیشنل پارک گٹھ:لیک ڈسٹرکٹ
ساہت اکیڈمی انعام
ساہت اکادمی سن 1954 وچ اپنے قیام دے ویلے توں ہی ہر سال بھارت دیاں مانتا حاصل پرمکھ بولیاں وچوں ہر اک وچ شائع شرومنی ساہتی رچنا نوں انعام حاصل کردی اے۔ پہلی وار ایہہ انعام سن 1955 وچ دتے گئے ۔
انعام دے قیام دے ویلے انعام رقم پنج ہزار روپئے سی، جو 1983 وچ ودھا کے دس ہزار روپئے کر دتی گئی اتے 1988 وچ اسنوں ودھا کے پنجھی ہزار روپئے کر دتا گیا۔ 2001 توں ایہہ رقم چالی ہزار روپئے کیتی گئی سی۔ سن 2003 توں ایہہ رقم پنجاہ ہزار روپئے کر دتی اتے 2009 وچ ایہہ رقم اک لکھ روپئے کر دتی گئی۔
حوالے
گٹھ:ساہت گٹھ:بھارتی ساہتی انعام گٹھ:ساہت اکادمی
آئی ای ایل ٹی ایس
زیادہ تر آسٹریلیائی، بریٹیش، کینیڈیئن اتے نیوزیلینڈ اکادمک ادارےآں ولوں یو۔ایس۔اے۔ وچ 3,000 توں ودھ اکادمک ادارےآں ولوں، اتے دنیا بھر وچ وکھ-وکھ پیشہ ور ادارےآں ولوں آئیلیٹس نوں قبول کیتا جاندا اے۔
دهستان عباس شرقی
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان بستان آباد دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
آئی ای ایل ٹی ایس
IELTS یوکے دے ویزا اتے امیگریشن (یو۔کے۔وی۔آئی) ولوں یوکے دے باہر اتے باہر دوواں نوں لاگوُ کرن والے ویزا گاہکاں ولوں منزورشدا سرکھات انگلش بولی دا ٹیسٹ اے۔ ایہہ آسٹریلیا لئی امیگریشن دیاں ضرورتاں نوں پورا کردا اے، جتھے TOEFL اتے انگریزی اکادمک دا پیئرسن ٹیسٹ وی قبول کیتا جاندا اے۔
دهستان عباس شرقی
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان بستان آباد ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
آئی ای ایل ٹی ایس
کینیڈا وچ، آئی۔ای۔ایل۔ٹی۔ایس۔، ٹی۔ای۔ایف۔، جاں سی۔ای۔ایل۔پی۔آئی۔پی نوں امیگریشن اتھورٹی ولوں قبول کیتا جاندا اے۔
امتحان نوں پاس کرن لئی گھٹو گھٹ سکور دی لوڑ نہیں اے۔ اک آئیلیٹس نتیجہ جاں ٹیسٹ رپورٹ فارم "1 بینڈ" ("غیر-صارف") توں "9 بینڈ" ("ماہر صارف") دے انکاں نال سارے ٹیسٹ لین والیاں نوں جاری کیتا جاندا اے اتے ہریک ادارہ وکھرے تھریشہولڈ سیٹ کردی اے۔ اوہناں لئی "بینڈ 0" سکور وی اے، جو ٹیسٹ نہیں دندے۔ ادارےآں نوں صلاحَ دتی گئی اے کہ اوہ پرمانت آئیلٹس لئی دو سال توں پرانے دی رپورٹ نہ منن، جدوں تک کہ اپیوگکرتا ایہہ ثابت نہیں کردا کہ اوہناں نے اپنے اس پدھرنوں قایم رکھن لئی کم کیتا اے۔
2017 وچ، 140 توں ودھ دیساں وچ 3 ملیان توں ودھ آئیلٹس دے پریکھن ہوئے، 2012 وچ 2 ملیان توں ودھ، 2011 وچ 1.7 ملیان اتے 2009 وچ 1.4 ملیان پریکھیاواں ہوئیاں۔ 2007 وچ، آئیلٹس نے 12 مہینیاں دے کسے وی کالم وچ پہلی واری دس لکھ توں ودھ پریکھن کیتے سن، جس نال ایہہ اچیری سکھیا اتے امیگریشن لئی دنیا دا سبھ توں ودھ پرچلت انگریزی بولی دی امتحان بن گئی سی۔
سوئس الپس
سوئس الپس الپس دے پربت دھارے دا اوہ حصہ اے جیہڑا سویٹزرلینڈ وچ اے۔ ایہدا سب توں اچا پہاڑ مونٹے روزا اے۔ ایہ سویٹزرلینڈ دے 65% حصے تے اے۔ ایہدے اتر وچ سوئس اچی نیویں تھاں اے۔
گٹھ:سویٹزرلینڈ
چک 419 ای بی
چک 419 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
کلمار
کلمار سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
985
985 جولین کلنڈر دا اک آم سال سی۔
اودھ اخبار
اودھ اخبار 1859ء وچ منشی نول کشور نے لکھنؤ تو‏ں جاری کیتا پہلے ہفت روزہ سی ۔ 1874ء وچ روزنامہ بن گیا۔ مولوی غلام محمد خان تپش ،پنڈت رتن ناتھ سرشار، مولوی احمد حسن شوکت، عبدالحلیم شرر، سید امجد علی، اشیری، مرزا حیرت دہلوی، ادارہ تحریر تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ منشی غلام محمد خاں تپش تے رتن ناتھ سرشار دے عہد ادارت وچ اخبار نے وڈی مقبولیت حاصل کيتی۔ اودھ پنچ اس دا ہمعصر سی ۔ دونے وچ ‌ظریفانہ چشمکاں ہُندیاں رہندیاں سن۔ پنڈت رتن ناتھ سرشار نے اسی اخبار وچ فسانہ آزاد دا آغاز کیتا جو بالاقساط چھپدا رہیا۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے اخبارات گٹھ:ہندوستان وچ 1859ء دیاں تاسیساں گٹھ:اخبار
سائبیرین روٹ
thumb|300x300px| 18 ويں صدی ( سبز ) تے 19 ويں صدی دے اوائل ( سرخ ) وچ سائبیرین راستے دا نقشہ۔
سائبیرین راستے یا سائبیرین روٹ (انگریزی:Siberian Route) ( Сибирский тракт ؛ Sibirsky trakt)، جس نو‏‏ں ماسکو ہائی وے تے عظیم شاہراہ دے وی ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، ایہ اک تاریخی راستہ سی جو یورپی روس نو‏‏ں سائبیریا تے چین تو‏ں جوڑدا سی ۔