cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چک 518 ج ب
چک 518 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
دیس لسٹ بلحاظ آمدرفت توں متعلقہ شرح اموات
ایہ دیس لسٹ بلحاظ آمدرفت تو‏ں متعلقہ شرح اموات اے جس دے اعداد تے شمار عالمی ادارہ صحت تو‏ں لئی گئے نيں۔
[[تصویر:Traffic related deaths – Road fatalities per vehicle-km.svg|300px|thumb|اموات سڑک فی گڈی فی کلومیٹر (موت فی 1 ارب گڈی فی کلومیٹر)
]] [[تصویر:Traffic related deaths – Road fatalities per capita (2009).svg|300px|thumb|فی کس سڑک اموات (سالنہ 100،000 باشندےآں دے مطابق اموات)
]]
حوالے
گٹھ:سیار سلامتی گٹھ:سڑک سلامتی گٹھ:شارعی آوا جائی گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:موٹرسائیکل سلامتی
ارنگا
ارنگا تنزانیہ دا اک صوبہ اے۔
گٹھ:تنزانیہ
کالا شکرخورا
لیپٹوکوما زیلونیکا جاں کالا شکرخورا رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
کالا شکرخورا  نوں پھلاں دا رس چوسن دی عادت اتے کالے رنگ کرکے کیہا جاندا اے۔اس دا سائنسی نام:نیکٹیرینیا ایسیاٹکا اے۔ ایہناں دیاں سو توں ودھ ذاتیاں دے پروار اے۔ ایہہ پنچھی برصغیر دے اچائی والے علاقیاں وچلے باغاں، کھیتاں، جنگلاں گل کی سبھ تھاواں تے رہندے ہن۔ ایہناں دا کھانا پھلاں دے رس ، کیڑے-مکوڑے اتے مکڑیاں ہن۔ ایہناں دی آواز چویٹ-چویٹ-چویٹ دی ہندی اے۔
حلیہ
اس دی لمبائی 10 سینٹیمیٹر ہندی اے۔ اس پتلی لمی اتے ہولی-ہولی تھلے نوں مڑی ہوئی چنجھ پھلاں دے اندروں رس چوسدی دی مدد کردی اے۔ اس دی جیبھ لمی، پتلی اتے پائیپ ورگی ہندی اے۔ نر دا رنگ رنگ گوڑہا-زیتونی بھورا اتے مادہ دا رنگ پھکا-زیتونی ہندا اے۔ نر دے موڈھیاں ہیٹھ اک چمکدار پیلا-لالا چٹاک ہندا اے جہڑا صرف اڈن ویلے ہی جھاتیاں ماردا اے۔
اگلی پیڑھی
ایہناں تے بہار مارچ توں مئی وچ آؤندی اے۔ بہار وچ نر دا رنگ گوڑھی-نیلا جامنی بھاہ والا کالا ہو جاندا اے۔ اس دا چھوٹی جہی تھیلی ورگا آلھنا زمین توں 2 توں 3 میٹر دی اچائی تے کسے کنڈیالی جھاڑی جاں کندھاں اتے چڑھیاں پھلاں دی ویلاں وچ ہندا اے۔ مادہ جڑھاں، لیراں، تیلیاں اتے ہور گند-مند نوں مکڑیاں دے جالے وچ بن کے بناؤندیاں ہن۔ مادہ دے 2 توں 3 بھوسلے فکی ہری بھاہ والے چٹے انڈے ہندے ہن۔
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:بھارت دے پنچھی
ضلع ماسا تے کرارا
ماسا تے کرارا اٹلی دا اک ضلع اے۔
پولش-عثمانی جنگ (1683–1699)
پولش – عثمانی جنگ (1683–1699) یا ہولی لیگ د‏‏ی جنگ تو‏ں مراد اس تنازعہ دا پولینڈ د‏‏ی طرف تو‏ں ناں اے جو دوسری صورت وچ عظیم ترک جنگ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ تنازعہ 1683 وچ ویانا د‏‏ی لڑائی وچ پولینڈ د‏‏ی اک زبردست فتح تو‏ں شروع ہويا ، تے معاہدہ کارلوٹز دے نال ہی ختم ہويا ، پولینڈ-لتھوانیائی دولت مشترکہ د‏‏ی پچھلی پولش-عثمانی جنگ ( پولش – عثمانی جنگ (1672–76) وچ کھو جانے والی سرزمین نو‏‏ں بحال کیتا گیا سی) ) )۔ پولش - لیتھوانیائی دولت مشترکہ تے عثمانی سلطنت دے وچکار ایہ آخری تنازعہ سی ، تے پولش د‏‏ی فتح دے باوجود اس نے نہ صرف سلطنت عثمانیہ بلکہ دولت مشترکہ دے اقتدار دے زوال دا وی نشان لگیا دتا ، جس نے اس دے بعد کدی وی بیرونی امور وچ مداخلت نئيں کيت‏‏ی ۔
جنگ
چند سال دے امن دے بعد ، سلطنت عثمانیہ نے ہیبسبرگ سلطنت پر اک بار فیر حملہ کیتا۔ عثمانیاں نے تقریبا ویانا پر قبضہ کرلیا ، لیکن پولینڈ دے بادشاہ جان سوم سوبیسکی نے اک عیسائی اتحاد د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس نے انہاں نو‏ں ویانا د‏‏ی لڑائی وچ شکست دتی جس نے جنوب مشرقی یوروپ وچ سلطنت عثمانیہ دا تسلط ہلیا ک‏ے رکھ دتا۔
پوپ انوسنٹ گیارہويں دے ذریعہ اک نويں ہولی لیگ دا آغاز کیتا گیا تے اس نے مقدس رومی سلطنت ( ہبسبرگ آسٹریا د‏‏ی سربراہی وچ ) ، وینیشین ریپبلک تے پولینڈ نو‏‏ں گھیرے وچ رکھی گئی ، 1684 وچ سارسٹ روس نے شمولیت اختیار کيتی۔ عثمانیاں نو‏‏ں مقدس رومن سلطنت دے خلاف دو فیصلہ کن شکستاں دا سامنا کرنا پيا: سن 1687 وچ موہاچ د‏‏ی دوسری جنگ تے دوسری اک دہائی بعد، 1697 وچ ، زینٹا د‏‏ی جنگ ۔
چھوٹے پولش محاذ اُتے ، 1683 (ویانا تے پارکنی) د‏‏ی لڑائیاں دے بعد ، سوبیسکی نے ، لیگ د‏‏ی طرف تو‏ں اک وڈے مربوط جارحانہ بیان کيتی تجاویز دے بعد ، 1686 وچ مولڈویا وچ اک ناکا‏م کارروائی کيت‏‏ی ، عثمانیاں نے اک وڈی مصروفیت تو‏ں انکار کردتا تے فوج نو‏‏ں ہراساں کرنا۔ آئندہ چار سال تک پولینڈ کامنیٹس دے کلیدی قلعے اُتے ناکہ بندی کريں گا ، تے عثمانی تاتار سرحدی علاقےآں اُتے چھاپے ماراں گے۔ 1691 وچ ، سوبیسکی نے مولڈویا دے لئی اک ہور مہم چلا‏ئی ، جس دے نتیجے وچ قدرے بہتر نتائج برآمد ہوئے ، لیکن اس دے باوجود فیصلہ کن کامیابی نئيں ملی۔
اس مہم د‏‏ی آخری جنگ 1698 وچ پوڈھاجس د‏‏ی لڑائی سی ، جتھ‏ے پولینڈ دے ہیٹ مین فیلکس کاظمیر پوٹوکی نے دولت مشترکہ وچ عثمانیاں دے حملے نو‏‏ں شکست دتی سی۔ لیگ نے 1699 وچ جنگ جیت لی تے سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں کارلوٹز دے معاہدے اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کیتا۔ عثمانیاں نے اپنا بیشتر یورپی اثاثہ کھو دتا ، پوڈولیا (کیمینٹس سمیت) آسٹریا دے مسلط دے نال پولینڈ پرت گیا۔.
باہرلے جوڑ
گٹھ:ترکی د‏‏ی جنگ عظیم گٹھ:یوکرین د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:ستارہويں صدی دے تنازعات
دهستان آستانه (شازند)
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان شازند دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان شازند چ اے ۔
نکا رس پنچھی
نکا رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
پیراگوۓ
پیراگوۓ دکھنی امریکہ دا اک دیس اے۔ ایدے دکھن تے لیندے دکھن ول ارجنٹائن، چڑھدے ول تے چڑھدے اتر ول برازیل، تو ایدے لیندے اتر ول بولیویا اے۔ ایدی تھاں 406،752 مربع کلومیٹر اے تے ایدی لوک گنتی 6،460،000 اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:دکھنی امریکہ دے دیس گٹھ:جنوبی امریکہ دے دیس
بھوپال میڈیکل اپیل
بھوپال میڈیکل اپیل
تعارف
بھوپال میڈیکل اپیل،1984 وچ ہونے والے سانحۂ بھوپال(دنیا دا سب تو‏ں وڈا صنعتی حادثہ) تو‏ں بچ جانے والے لوکاں د‏‏ی مفت طبی مدد دے لئی فنڈز جمع کردی اے تے دو طبی مراکز وی چلاندی اے ۔ایہ اک برطانوی این جی او ا‏‏ے۔
مدد دے طریقے
ایہ این جی او کئی طرح تو‏ں سانحۂ بھوپال تو‏ں متاثر لوگون د‏‏ی مدد کردی ا‏‏ے۔ 1۔ اُنہاں ہزاراں لوکاں نو‏‏ں طبی امداد مہیا کردی اے جو حالے وی کیمیائی مرکبات ملیا پانی پینے پہ مجبور نيں جو سانحہ دے بعد حالے تک صاف نئيں کیتا جا سکیا۔ 2۔ اوہ لوک جو مہلک گیس تو‏ں شدید متاثر ہوئے تے حالے تک حیات ني‏‏‏‏ں۔ انہاں لوکاں نو‏‏ں طبی سہولیات فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ 3۔ ایہ این جی او چِنگری ٹرسٹ د‏‏ی مددگار وی اے جو زہریلی گیس تے آلودہ پانی تو‏ں متاثرہ 250 بچےآں کوروزانہ د‏‏ی بنیاداں پہ تھیراپیز تے تعلیم د‏‏ی سہولت دیندی ا‏‏ے۔
طبی مراکز
بھوپال میڈیکل اپیل نے انہاں 32000 متاثرہ لوکاں د‏‏ی تکالیف نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی بھرپور کوشش کيتی اے تے کر رہ‏ی اے کہ جنہاں د‏‏ی کِس‏ے تے طرف تو‏ں یا تاں بالکل وی مدد نئيں کيت‏‏ی گئی یا فیر بوہت گھٹ مدد کيت‏ی گئی۔ایہ این جی او انہاں لوکاں د‏‏ی بہت ساریاں بیماریاں دا موثر علاج تے مقامی لوکاں د‏‏ی صحت نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی کم کردی اے ۔اس مقصد دے لئی انھاں نے دو طبی مراکز قائم کیتے نيں جتھ‏ے صحت دے معاملات تو‏ں متعلق تعلیمی پراگرامز وی ہُندے نيں۔اس دے علاوہ ضروری ٹیسٹ، علاج تے ہور طبی سہولیات فراہ‏م کيت‏یاں جاندیاں نيں۔
سانحۂ بھوپال
دو تے تن دسمبر انیس سو چوراسی د‏‏ی درمیانی رات سی کہ اچانک کھاد بنانے والی اس فیکٹری تو‏ں زہریلی گیس رسنیا شروع ہوئے گئی۔ رات دے تقریباً بارہ بج رہے سن، کڑا دے د‏‏ی سردی سی تے لوک اپنے گھراں وچ سوئے ہوئے سن ۔ دیکھدے ہی دیکھدے ایہ انتہائی زیریلی (میتھائل اسوسائنیٹ) گیس چاراں طرف پھیل گئی۔ وڈی تعداد وچ لوک نیند تو‏ں اٹھے ہی نئيں، جو اٹھیا سک‏‏ے انہاں دے پاس بھج کر جانے دے لئی کوئی جگہ نئيں سی۔ سب تو‏ں زیادہ متاثر فیکٹری دے آلے دوالے وچ کچی بسیتاں وچ رہنے والے لوک ہوئے لیکن بھوپال شہر وی محفوظ نئيں رہیا۔ وڈی تعداد وچ لوک، جس حال وچ وی سن، جان بچانے دے لئی شہر چھڈ ک‏‏ے بھج گئے۔ یونین کار بائیڈ دے بھوپال کار خانے وچ کیمیاوی کھاد بنائی جاندی تھی۔اس کار خانے وچ جدید حفاظتی اقدامات نہ ہونے دے برابر سن ۔ جس زہریلی گیس میتھائل آیسوسائنائٹ (Mic) دے ٹینک تو‏ں رسائو ہويا سی اس وچ مقررہ ضابطاں د‏‏ی پاسداری کامکمل فقدان سی۔ یونین کاربائیڈ دے دوسرے کاخارناں وچ ایہ زہریلی گیس کِس‏ے اک وڈے ٹینک وچ رکھنے د‏‏ی بجائے چھوٹے چھوٹے سلنڈراں وچ رکھی جاندی اے تاکہ انہاں دے حفاظتی اقدامات وچ دقت نہ ہوئے۔ بھوپال وچ محض لاگت کم کرنے تے کمپنی دا منافع ودھانے دے لئی اس روایت کيتی خلاف ورزی کيتی گئی۔ دوسرے غیر ملکی کارخانےآں وچ اس گیس د‏‏ی کم زہریلی قسم استعمال کیت‏‏ی جاندی اے لیکن اس اُتے خرچ زیادہ آندا ا‏‏ے۔ ایم آئی سی گیس دے سلنڈر اں نو‏‏ں مستقلاً ٹھنڈا رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ بھوپال وچ اس دا کوئی انتظام نئيں سی۔ اس گیس وچ جے پانی ملادتا جائے تاں خطرنا‏‏ک کیمیاوی رد عمل (Reaction) ہوتاا‏‏ے۔ بھوپال دے پلانٹ وچ اس سلسلے وچ جو احتیاطی اقدامات لازمی نيں اوہ نئيں کیتے گئے سن ۔ گیس دا رسائو صرف ايس‏ے لئی ہويا کہ ایئر کنڈیشننگ دا نظام بند سی یا ناقص سی تے گیس دے ٹینک وچ پانی چلا گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں گیس گرم ہوئے ک‏ے ٹینک دے ناقص سیفٹی والو نو‏‏ں توڑ کر باہر آگئی تے ہويا وچ شامل ہوئے ک‏ے اُسنو‏‏ں نہ صرف انساناں دے لئی سانس لینے لائق نئيں رہنے دتا بلکہ 'باد سموم' (زہریلی ہويا) بن دے انہاں د‏‏ی فوری تے تکلیف دہ موت کاسبب بن گئی۔ لاشاں نو‏‏ں اجتماعی قبراں وچ دفنایا گیا لیکن گیس د‏‏ی زد وچ آنے والےآں د‏‏ی تعداد اِنّی زیادہ سی کہ زندہ بچ جانے والےآں نو‏‏ں فوری طبی امداد فراہ‏م نئيں کيت‏‏ی جاسکيتی۔ تے اوہ اج تک اس دا خمیازہ بھگت رہے ني‏‏‏‏ں۔
ماہرین دعوی کردے نيں کہ بہت ساریاں متاثرہ عورتاں دے بچے اج وی جسمانی تے ذہنی معذوریاں دے نال پیدا ہُندے نيں تے اس فیکٹری د‏‏ی وجہ تو‏ں آلودہ ہوجانے والا آس پاس دا زیر زمین پانی اج وی ’سلو پائزن‘ (آہستہ آہستہ کم کرنے والے زہر) دا کم کردا ا‏‏ے۔
لیکن اس دے باجود متاثرین د‏‏ی داد رسائی اج تک ممکن نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ یونین کاربائڈ اک انہتائی بااثر کثیر قومی کمپنی اے جس دے خلاف متاثرین نےاگرچہ لمبی قانونی جنگ لڑی لیکن معاوضے دے ناں اُتے کچھ خاص انہاں دے حصے وچ نئيں آیا۔
انیس سو نواسی وچ سپریم کورٹ دے ثالثی دے بعد یونین کاربائڈ چار سو ستر ملین ڈالر بطور معاوضہ ادا کرنے اُتے تیار ہوئی لیکن اس رقم دا تعین کردے وقت متاثرین د‏‏ی تعداد اک لکھ تے مرنے والےآں د‏‏ی صرف تن ہزار منی گئی سی۔
حوالے
1۔ https://www.bbc.co.uk/programmes/b07pd79gاخذ شدہ بتریخ 30 ن1مبر 2018
2۔ https://www.punjnud.com/ViewPage.aspx?BookID=13072&BookPageID=303015&BookTitle=Ghulami%20Ka%20Almia-chapter303015اخذ شدہ بتریخ 30 ن1مبر 2018
3۔ https://www.bbc.com/urdu/india/2010/06/100606_bhopal_gas_what_happenedاخذ شدہ بتریخ 30 ن1مبر 2018
4۔ https://www.dw.com/ur/%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AD%DB%81-%D8%A8%DA%BE%D9%88%D9%BE%D8%A7%D9%84-%DA%A9%DB%92-%D8%AA%DB%8C%D8%B3-%D8%A8%D8%B1%D8%B3-%D9%85%DA%A9%D9%85%D9%84-%D9%BE%DA%BE%D8%B1-%D8%A8%DA%BE%DB%8C-%D8%B2%D8%AE%D9%85-%D9%85%D9%86%D8%AF%D9%85%D9%84-%D9%86%DB%81-%DB%81%D9%88%D8%A6%DB%92/a-18104999اخذ شدہ بتریخ 30 ن1مبر 2018
5۔ en:Bhopal disasterاخذ شدہ بتریخ 30 ن1مبر 2018
6۔ https://www.punjnud.com/ViewPage.aspx?BookID=13072&BookPageID=303015&BookTitle=Ghulami%20Ka%20Almia-chapter303015اخذ شدہ بتریخ 30 ن1مبر 2018
7۔ https://www.youtube.com/user/BhopalMedicalAppeal?reload=9اخذ شدہ بتریخ 30 ن1مبر 2018
9۔ https://twitter.com/BhopalMedAppeal?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Eauthorاخذ شدہ بتریخ 30 ن1مبر 2018
10۔ https://www.bhopal.org/اخذ شدہ بتریخ 30 ن1مبر 2018 گٹھ:بھارت
کاگیرا
کاگیرا تنزانیہ دا اک صوبہ اے۔
چارلس آگسٹین ڈی کولمب
بارلے جوڑ
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
مانڈوی دریا
مانڈوی دریا / مہادیئی دریا ، (en:Mandovi, pronounced ), بھارت دے گوا ریاست دی شاہرگ وجوں جانی جاندی ہے ۔ اسدی 77 کلومیٹر لمبائی کرناٹکا  صوبے ، جتھوں ایہہ نکلدی ہے ، وچ پیندی ہے اتے 52 کلومیٹر لمبائی  گوا  وچ ہے ۔ ایہہ دریا کرناٹکا دے بیلگوم ضلعے  وچ پیدی  بھیمگڑھجنگلی جیو رکھ کولوں 30 چشمےآں دے ملاپ توں بندی ہے ۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے دریا گٹھ:بھارت دا جغرافیہ گٹھ:ایشیا دے دریا گٹھ:ایشیا دا آبی جغرافیہ گٹھ:دریا
آیا صوفیا
آیا صوفیہ اک پرانا آرتھوڈکس گرجا اے جہڑا کہ ہن آیا صوفیہ میوزیم اے۔ اسنوں 1453ء چ فتح قسطنطنیہ دے بعد سلطنت عثمانیہ دے ترکآں نے مسجد چ بدل دتا سی ۔ 1935ء چ اتاترک نے اس دی مسجد دی حثیت ختم کرکے اسنوں عجائب گھر چ تبدیل کردا سی ۔
لاطینی بولی چ اسنوں " سانکتا صوفیہ " تے ترک بولی چ آیا صوفیہ کہیا جاندا اے ۔ انگریزی چ اسنوں کدی کدی سینٹ صوفیہ وی آکھیا جاندا اے ۔
تریخ
چوتھی صدی عیسوی چ ایتھے تعمیر ہون والے گرجے دے کوئی آثار ہن موجود نئیں ۔ پہلے گرجے دی تباہی دے بعد قسطنطین اول دے پتر قسطنطین ثانی نے تعمیر کیتا تاہم 532ء چ ایہہ گرجا وی فسادات تے ہنگامیاں دی نذر ہوگئیا ۔ اسنوں جسٹینین اول نے اسنوں دوبارہ تعمیر کروائیا تے 537ء چ ایہہ مکمل ہوئیا ۔
آیا صوفیہ بلاشبہ بازنطینی طرز تعمیر دا اک شاہکار اے ، جس توں عثمانی طرز تعمیر نے جنم لئيا۔ عثمانیاں دی تعمیر کردہ دوجیاں مسجداں شہزادہ مسجد ، سلیمان مسجد رستم پاشا مسجد ، آیا صوفیہ دی طرز تعمیر توں متاثر نین ۔ عثمانی دور چ مسجد چ کئی تعمیراتی کم کیتے گئے ، جس چ سب توں مشہور 16ویں صدی دے مشہور ماہر تعمیرات معمار سنان پاشا دی تعمیر اے جس چ نویں میناراں دی تنصیب وی شامل سی ، جہڑے اج تک قائم نیں ۔ 19ویں صدی چ منبر تعمیر کیتا گئیا تے وسط چ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے چاراں خلفائے راشدین دے ناواں دیاں تختیاں نصب کیتیاں گئیاں ۔
ایا صوفیہ تردی دے شہر استنبول وچ واقع اے تے بلاشک و شبہ دنیا د‏‏ی تریخ د‏‏ی عظیم ترین عمارتاں وچ شمار کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔
لاطینی بولی وچ اسنو‏ں Sancta Sophia تے ترک بولی وچ Ayasofya کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انگریزی وچ کدی کدائيں اسنو‏ں سینٹ صوفیہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
تاریخی پس منظر
thumb|ایاصوفیہ دا اک اندرونی منظر
ایا صوفیہ، سلطان محمد فاتح دے ہتھو‏ں فتح قسطنطنیہ ہونے تک مسیحیاں دا دوسرا وڈا مذہبی مرکز بنا رہیا اے، تقریباً پنجويں صدی عیسوی تو‏ں مسیحی دنیا دو وڈی سلطنتاں وچ تقسیم ہوئے گئی سی، اک سلطنت مشرق وچ سی جس دا پایہ تخت قسطنطنیہ سی، تے اس وچ بلقان، یونان، ایشیائے کوچک، شام، مصر تے حبشہ وغیرہ دے علاقے شامل سن، تے اوتھ‏ے دا سب تو‏ں وڈا مذہبی پیشوا بطریرک (Patriarch) کہلاندا سی۔ تے دوسری وڈی سلطنت مغرب وچ سی جس دا مرکز روم (اٹلی) سی۔ یورپ دا بیشتر علاقہ ايس‏ے دے زیر نگيں سی، تے ایتھ‏ے دا مذہبی پیشوا پوپ یا پاپا کہلاندا سی۔ انہاں دونے سلطنتاں وچ ہمیشہ سیاسی اختلافات دے علاوہ مذہبی تے فرقہ وارانہ اختلافات جاری رہ‏‏ے۔ مغربی سلطنت جس دا مرکز روم سی اوہ رومن کیتھولک کلیسیا فرقے د‏‏ی سی۔ تے مشرقی سلطنت، آرتھوڈوکس کلیسیا فرقے د‏‏ی سی۔ ایا صوفیہ دا چرچ ایہ آرتھوڈوکس کلیسیا دا عالمی مرکز سی۔
مسیحی اہمیت
ایا صوفیہ مسیحیاں دے گروہ آرتھوڈوکس کلیسیا دا عالمی مرکز سی، اس چرچ دا سربراہ جو بطریرک یا "پیٹریارک" کہلاندا سی، ايس‏ے وچ مقیم سی، لہذا نصف مسیحی دنیا اسنو‏ں کلیسا نو‏‏ں اپنی مقدس ترین عبادتگاہ سمجھیا کردی سی۔
تعمیر
thumb|300پک|قسطنطین نہم د‏‏ی جانب تو‏ں لگایا گیا [[یسوع مسیح دا اک خاکہ]] قسطنطین نے اس جگہ 360ء وچ اک لکڑی دا بنیا ہویا کلیسا تعمیر کيت‏‏ا سی۔ چھیويں صدی وچ ایہ کلیسا جل گیا تاں ايس‏ے جگہ قیصر جسٹینین اول نے 532ء وچ اسنو‏ں پختہ تعمیر کرنا شروع کيت‏‏ا تے اس د‏ی تعمیر پنج سال دس مہینے وچ مکمل ہوئی۔ دس ہزار معمار اس د‏ی تعمیر وچ مصروف رہے تے اس اُتے دس لکھ پاؤنڈ خرچ آیا۔ اس د‏ی تعمیر وچ قیصر نے دنیا دے متنوع سنگ مرمر استعمال کیتے، تعمیر وچ دنیا دے خاص مسالے استعمال کیتے گئے۔ دنیا بھر دے کلیساواں نے اس د‏ی تعمیر وچ بوہت سارے نوادر نذرانے دے طور اُتے پیش کیتے۔ تے روایت اے کہ جدو‏ں جسٹینین اول اس د‏ی تکمیل دے بعد پہلی بار اس وچ داخل ہويا تاں اس نے کہیا: "سلیمان وچ تسيں اُتے سبقت لے گیا"۔ (نبی سلیمان علیہ السلام دے ذریعہ بیت المقدس د‏‏ی تعمیر اُتے تکبرانہ تے گستاخانہ جملہ تھا)۔
اسلامی فتح
جب 1453ء نے عثمانی سلطان محمد فاتح نے قسطنطنیہ نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا، تے بازنطینیاں نو‏‏ں شکست ہوئے گئی تاں اس شہر دے مذہبی رہنماواں تے راسخ العقیدہ عیسائیاں نے ايس‏ے کلیسا وچ اس خیال تو‏ں پناہ لے لی سی کہ گھٹ تو‏ں گھٹ اس عمارت اُتے دشمن دا قبضہ نئيں ہوئے سک‏‏ے گا۔ مشہور انگریز مؤرخ ایڈورڈ گبن منظر کشی کردے ہوئے لکھدا اے:
لیکن ترک عثمانی فوج اس ستون تو‏ں وی اگے ودھ ک‏ے صوفیہ کلیسا دے دروازے تک پہنچ گئے، نہ کوئی فرشتہ آسمان تو‏ں نازل ہويا تے نہ رومیاں د‏‏ی شکست فتح وچ تبدیل ہوئی۔ کلیسا وچ جمع عیسائیاں دا ہجوم آخر وقت تک کِس‏ے غیبی امداد دا منتظر رہیا۔ بالآخر سلطان محمد فاتح اندر داخل ہوگئے، تے سب دے جان مال تے مذہبی آزادی د‏‏ی ضمانت دی۔
فتح دے دن فجر د‏‏ی نماز دے بعد سلطان محمد فاتح نے ایہ اعلان کيت‏‏ا سی کہ "ان شاءاللہ اسيں ظہر د‏‏ی نماز ایا صوفیہ وچ ادا کرن گے"۔ چنانچہ ايس‏ے دن فتح ہويا تے اس سر زمین اُتے پہلی نماز ظہر ادا کيتی گئی، اس دے بعد پہلا جمعہ وی ايس‏ے وچ پڑھیا گیا۔
ایا صوفیہ مسجد
قسطنطنیہ چونکہ سلطان د‏‏ی طرف تو‏ں صلح کيت‏‏‏ی پیشکش دے بعد بزور شمشیر فتح ہويا سی، اس لئی مسلما‏ن انہاں کلیساواں نو‏‏ں باقی رکھنے دے پابند تے مشروط نہ سن، تے اس وڈے چرچ دے نال جو توہمات تے باطل عقیدے وابستہ سن انھاں وی ختم کرنا سی۔ اس لئی سلطان محمد فاتح نے اس چرچ نو‏‏ں مسجد وچ تبدیل کرنے دا ارادہ کيت‏‏ا، چنانچہ اسنو‏ں مال دے ذریعہ خریدتا گیا، اس وچ موجود رسماں تے تصاویر نو‏‏ں مٹا دتا گیا یا چھپا دتا گیا تے محراب قبلہ رخ کر دتی گئی، سلطان نے اس دے میناراں وچ وی اضافہ کر دتا سی۔ اس دے بعد ایہ مسجد "جامع ایا صوفیہ" دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے گئی تے سلطنت عثمانیہ دے خاتمہ تک تقریباً پنج سو سال تک پنجوقتہ نماز ہُندی رہی۔
عمارت
ایا صوفیہ دے سامنے اک خوبصورت چمن اے، اس دے بعد اس دا مرکزی دروازہ اے، دورازے دے دونے طرف اوہ پتھر نصب نيں جتھ‏ے پہرہ دار کھڑے ہُندے سن ۔ اندر وسیع ہال اے جو مربع شکل دا اے، اس د‏ی وسعت غلام گردش تے محراب نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے جنوباً شمالاً 235 فٹ اے، بیچ دے گنبد دا قطر 107 فٹ تے چھت د‏‏ی اونچائی 185 فٹ ا‏‏ے۔ پوری عمارت وچ 170 ستون ني‏‏‏‏ں۔ چاراں کونےآں اُتے مسلماناں نے چھ ڈھالاں اُتے اللہ، محمد، ابو بکر، عمر، عثمان تے علی نہایت خوشخط لکھ ک‏ے لگایا ہويا ا‏‏ے۔ اُتے چھت د‏‏ی طرف وڈے وڈے خوبصورت روشندان بنے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ عمارت وچ سنگ مرمر استعمال کيت‏‏ا گیا اے، بیشمار تختیاں لگی ہوئیاں نيں جنہاں اُتے عربی خط وچ لکھیا تے نقش ونگار کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
ایا صوفیہ میوزیم
ایا صوفیہ د‏‏ی عمارت فتح قسطنطنیہ دے بعد تو‏ں 481 سال تک تک مسجد تے مسلماناں د‏‏ی عبادت گاہ رہی۔ لیکن سلطنت عثمانیہ دا خاتمہ دے بعد جدو‏ں مصطفیٰ کمال اتاترک تردی دا سربراہ بنا، تاں اس نے اس مسجد وچ نماز بند ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں میوزیم (عجائب گھر، نمائش گاہ) بنا دتا۔ تے تا حال ایہ نمائش گاہ ا‏‏ے۔
مسجد بحالی دا مطالبہ
31 مئی 2014ء نو‏‏ں ترکی د‏‏ی "نوجوانان اناطولیہ" نامی اک تنظیم نے مسجد دے میدان وچ فجر د‏‏ی نماز د‏‏ی مہم چلا‏ئی جو ایا صوفیہ نو‏‏ں مسجد بحالی دے مطالبے اُتے مبنی سی۔ اس تنظیم دا کہنا سی کہ انھاں نے دیڑھ کروڑ لوکاں د‏‏ی تائیدی دستخطےآں نو‏‏ں جمع کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ لیکن اس وقت دے وزیر اعظم دے مشیر نے بیان دتا کہ ہن ایا صوفیہ نو‏‏ں مسجد وچ بحال کرنے دا کوئی ارادہ نئيں ا‏‏ے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:537ء گٹھ:537ء دیاں تاسیساں گٹھ:استنبول د‏‏ی مسیتاں گٹھ:استنبول دے عجائب گھر گٹھ:استنبول وچ گرجا گھر گٹھ:ترک معماری گٹھ:تردی گٹھ:ترکی د‏‏ی مسیتاں گٹھ:ترکی دے تاریخی تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:ترکی وچ امتیازی نشانات گٹھ:ترکی وچ بازنطینی عجائب گھر گٹھ:ترکی وچ سابقہ کیتھیڈرل گٹھ:ترکی وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ:سابقہ مسیتاں گٹھ:ضلع فاتح گٹھ:عظیم منصوبہ جات گٹھ:قسطنطنیہ گٹھ:قسطنطنیہ وچ گرجا گھر تے خانقانيں گٹھ:گنبد گٹھ:گنبد والی گرجا گھر عمارتاں گٹھ:مسیحی اصطلاحات گٹھ:یونان ترکی تعلقات
مورت نگری
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:مسیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:معماری گٹھ:رپھڑی صفے گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:ترک تریخ
ضلع پسٹوئیا
پسٹوئیا اٹلی دا اک ضلع اے۔
ہولی لیگ (1684)
ہولی لیگ ( لاطینی : Sacra Ligua ) 1684 دا اک ایسا اتحاد سی جو پوپ انوسنٹ گیارہويں نے عظیم ترک جنگ وچ سلطنت عثمانیہ دی مخالفت دے لئی منظم کیتا سی۔ لیگ دے ابتدائی رکن پاپائی ریاستاں ، مقدس رومی سلطنت ہیبسبرگ شہنشاہ لیوپولڈ اول دے تحت ، پولش لتھواینین دولت مشترکہ دا جان III سوبیئسکی ، تے وینس جمہوریہ سن ؛ روس دے سارسڈم نے 1686 وچ لیگ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ ایہ اتحاد اس وقت تک جاری رہیا جدو‏ں تک کہ معاہدہ کارلوٹز نے 1699 نے جنگ دا خاتمہ نئيں کیتا۔
لیگ دے قیام دے دوران پوپ انوسنٹ دا تعاون کاپچن فرئیر مارکو ڈی ایوینو نے کیتا سی تے ویانا دا دفاع کرنے وچ فراری نمایاں سن ۔ لیگ د‏‏ی تخلیق تے ویانا دی 1683 د‏‏ی لڑائی دے واقعات نو‏‏ں فلم دی ڈے آف سیج: ستمبر گیارہ 1683 وچ غیر حقیقی قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1684ء گٹھ:یورپ وچ 1684ء گٹھ:1684ء وچ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:1699ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:یورپ وچ 1684ء دیاں تاسیساں گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی فوج
چک 90 ج ب
چک 90 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
طرابلس
ہور ویکھو
گٹھ:افریقہ گٹھ:لبیا گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
تانبی گلا رس پنچھی
تانبی گلا رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
کیگوما
کیگوما تنزانیہ دا اک صوبہ اے۔
گٹھ:تنزانیا دا جغرافیہ
مینا (بوٹی)
مینا پھلیاں ٹبر دی اک بوٹی اے۔ ایہ رومی سمندر دے دوالے دی واسی اے پر ہن ساری دنیا وچ ملدی اے۔
وکھالہ
ایہ ہر سال ہونوالی چوڑے پتیانوالی بوٹی اے۔ ایہ اوئی بیجی والے تھانواں، سڑکاں دے کنڈیاں تے پٹیاں تھانواں تے ہوندا اے۔ پورا اگیا بوٹا 2 فٹ (60 سینٹی میٹر) لما ہوندا اے تے زمین تے بچھیا ہوندا اے۔ پھل (3-6 ملی میٹر لمے) نکے، پیلے تے گچھے وچ ہوندے نیں۔ ٹاہنی دے انت تے 2 توں 10 تک ہوندے نیں۔ بی پھلی وانگوں ہوندا اے تے گول چکر بنیا ہوندا اے جیدے کنڈیاں تے کنڈے بنے ہوندے نیں۔ بی پہلے ہرا تے نرم ہوندا پر فیر پؤرا تے پینڈا ہوجاندا ے۔
پھلی تے لگے کنڈے جانوراں دی کھل نال چمڑدے نیں تے اینج بی اک تھاں توں دوجی تھاں اپڑدا اے۔
ہورویکھو
گٹھ:پھلیاں
محمد بن عبدالوہاب
محمد بن عبد الوہاب (پیدائش: 1703ء— وفات: 21 مئی 1792ء) عرب دے علاقے نجد دے اک قصبہ العيينہ وچ 1703ء وچ پیدا ہوئے اسی سال دہلی وچ شاہ ولی اللہ وی پیدا ہوئے ۔ دس سال د‏‏ی عمر وچ قرآن حفظ ک‏ر ليا۔ ابتدائی تعلیم حاصل کرنے دے بعد انہاں نے مکہ معظمہ تے مدینہ منورہ جاک‏ے قرآن و حدیث د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
1158ھ وچ نجد دے اک شہر درعیہ دے امیر محمد بن سعود (متوفی:1765ء) نے انہاں دے ہتھ اُتے بیعت کرلئی، امر بالمعروف تے نہی عن المنکر اُتے عمل کرنے دا عہد کیتا تے کتاب و سنت دے دسے ہوئے طریقےآں اُتے چلنے اُتے آمادگی ظاہر کیت‏‏ی۔ امیر محمد بن سعود د‏‏ی مدد تو‏ں انہاں د‏‏ی تحریک سارے نجد وچ پھیل گئی تے امیر د‏‏ی حکومت وی شہر درعیہ تو‏ں ودھ ک‏ے سارے نجد وچ قائم ہو گئی۔
محمد بن عبد الوہاب نے پنجاہ سال تبلیغ دا کم انجام دینے دے بعد وفات پائی۔ اوہ کئی کتاباں دے مصنف سن جنہاں وچ کتاب التوحید مشہور ا‏‏ے۔ محمد بن عبد الوہاب د‏‏ی تحریک نے اسلامی دنیا اُتے گہرا اثر ڈالا۔
محمد بن عبدالوہاب عرب دے علافے نجد چ 1703ء چ جمئیا ایسے ای سال دلی چ شاہ ولی اللہ پیدا ہوئے ۔ اوہ بوہت ذہین تے حافظے دا قوی سی ۔ اسنے دس سال دی عمر چ قرآن مجید حفظ کر لئیا ۔ شروع دی تعلیم حاصل کرن دے بعد اسنے مکہ معظمہ تے مدینہ منورہ جا کے قرآن تے حدیث دی تعلیم حاصل کیتی ۔
حوالے
گٹھ:1703 دے جم گٹھ:1792 دیاں موتاں گٹھ:اٹھارواں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:تریخ عرب گٹھ:حنابلہ گٹھ:سعودی شخصیتاں گٹھ:سلفی شخصیتاں گٹھ:شیعیت دے نقاد گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:مسلم علماء گٹھ:مسلما‏ن مصلحین گٹھ:وہابیت
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:عرب شخصیتاں
دهستان نهرمیان
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان شازند دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان شازند چ اے ۔
جامنی گلیوالا رس پنچھی
جامنی گلیوالا رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ضلع پراٹو
پراٹو اٹلی دا اک ضلع اے۔
سی حرفی
سی حرفی پنجابی شاعری دی اک صنف اے ۔
ناں
سی حرفی سی دا مطلب ہے تیہہ (30) اتے حرف دا بھاوَ ہے اکھر۔ سی حرفی فارسی توں اردو دے ذریعے پنجابی وچّ آئی اک شعری صنف ہے جس وچّ فارسی دے اکھراں (جس نوں اوہ ابجد آکھدے ہن) دے اکلے اکلے حرف نوں لے کے ترتیب وار بند رچے جاندے ہن۔ اردو وی اسے ابجد نال لکھیا جاندا ہے۔ اس ورنمالا(ابجد) وچّ الف توں ی تکّ اک-اک حرف نال شروع کر کے اک- اک شعری بند لکھیا جاندا ہے۔ پنجابی وچّ اس شعری-روپ دی پرت اودوں پئی جدوں مسلمان کویاں (شاعراں) نے پنجابی وچّ کویتا(شاعری) لکھنی شروع کیتی۔ اننج پنجابی تے ہندی وچّ آپو-اپنی ورنمالا(ابجد) مطابق پٹی تے باون اکھری لکھن دی وی پرمپرا(روایت) ہے۔ سی حرفی نرول شعری-روپ ہے۔
سی حرفی
فارسی ابجد دے حرف تاں اٹھائی ہن۔ اسلامی آستھا کارن اٹھائی دی تھاں تیہہ بنداں والی سی حرفی دی روایت ہے۔ اصل وچّ قرآن دے سپارےآں دی گنتی تیہہ(30) ہے۔ رمضان وچّ وی تیہہ روزےآں دا ہی ودھان ہے۔ اسے لئی تیہہ دا انک اسلامی روایتاں وچّ پوتر منیا جاندا ہے۔ تیہہ دی گنتی پوری کرن واسطے کوی الف نال ہی رچنا دا شروعاتی شعر لکھدے ہن اتے الف نال ہی انتم بند مکاندے ہن۔ اک ہور بند لام تے الف دے جوڑ نال لا بنا کے سرجیا جاندا ہے۔ اس طرحاں دو بند اﷲ دے بودھک بن جاندے ہن تے سی حرفی پوری ہو جاندی ہے۔
اسلامی روایتاں نال جڑے ہون کر کے صوفی شاعراں نے سی حرفی دی ورتوں کافی گنتی وچّ کیتی ہے۔ اوہناں دیاں سی حرفیاں وچّ اسلامی شرع دی چرچہ ودھیرے ہے تے سنساری جیون دا چترن گھٹّ۔ اس طرحاں اوہناں نے سی حرفی نوں اسلام دے پرچار لئی ودھیرے ورتیا ہے۔ اس دے باو جود صوفیاں دیاں سی حرفیاں وچّ کرم-کانڈ دی تھاں اندرلی روحانیت اتے ودھ زور ہے۔ صوفیاں نے دوہڑے تے دوییئے وچّ وی سی حرفیاں رچیاں ہن۔ سلطان باہو نے تاٹنک چھند وچّ وی سی حرفی لکھی ہے۔ انج صوفیاں وچّ ہی نہیں، سی حرفی شاعری لکھن والے بہتے کویاں وچّ بینت سبھ توں ودھ لوک-پریا چھند رہا ہے۔
سلطان باہو دی سی حرفی
بھاویں اج موجود شاعری وچّ سی حرفی دا سبھ توں پرانا نمونہ سلطان باہو دی رچنا ہی ہے، پر سی حرفی لکھن دی روایت خاصی پرانی ہے۔ موہن سنگھ دیوانہ مطابق پنجاب وچّ پہلی سی حرفی گرو نانک دے ہم ویلہ شاعر میراں شاہ نے لکھی۔ ایہہ سی حرفی ہن موجود نہیں۔ سلطان باہو (1629-90) دی سی حرفی وچوں اک اداہرن ویکھو :
الف اﷲ چمبے دی بوٹی، میرے مرشد من وچّ لائی ہو۔ نفی اثبات دا پانی ملیا، ہر غلے ہر جائی ہو۔
علی حیدر دی سی حرفی
علی حیدر (1690-1785) نے پنج سی حرفیاں رچیاں۔ ایہہ معرفت دا خزانہ تاں ہن ہی، ایہناں وچّ دیس دی ماڑی حالت اتے وی افسوس ظاہر کیتا گیا ہے :
بے-بی زہر نہیں جو کھا مرن کجھ شرم نہ ہندوستانیاں نوں۔ کیا ہویا اوہناں راجیاں نوں، کجھ لجّ نہیں ترانیاں نوں۔
ہندو سکھ سی حرفی شاعر
انھیویں صدی دی روائتی شاعری دے سکھر دے ویلے وچّ سی حرفی نوں وراگ، تیاگ، پریم تے اتہاسک برتانت دے بیان لئی بہت زیادہ ورتیا گیا۔ بھاویں اس روپاکار(صنف) دا ارمبھ(شروع) مسلماناں نے کیتا پر ہندو تے سکھ شاعراں نے وی اس دی بھرپور ورتوں کیتی ہے۔ سنترین، سنت گوپال سنگھ، سائیں داس، صاحب سنگھ، دیال سنگھ، حاکم سنگھ درویش، نہال سنگھ، گنگا رام، ملکھی رام، سدا نند وغیرہ کنے ہی ناں اس پرمپرا وچّ گنے جا سکدے ہن۔ پورن بھگت دے قصے وچلی سی حرفی اس شاعری دی برتانت سرجن دی سمرتھا دا پرمان ہے :
رے-رنگ محل تے چڑھ رانی رو رو آکھدی پورنا لٹّ گیوں۔ باغ شوق دے پکّ تیار ہوئے، نیہں لا کے پورنا پٹّ گیوں۔ گھڑی بیٹھ نہ کیتیاں رجّ گلاں، جھوٹھی پریت لگا کے اٹھ گیوں۔ قادر یار میاں سسی وانگ مینوں، تھلاں وچّ کلاؤندی سٹّ گیوں۔
قادریار دی سی حرفی
ہری سنگھ نلوے دا برتانت (واقعہ ،کہانی)قادریار دے تخلص نال لکھن والے اک پرانے شاعر دیاں سی حرفیاں وچّ وی موجود ہے۔ اس وچوں اک بند ویکھو :
انگریزی راج بارے بردے دی سی حرفی
انگریزی راج ویلے بردے نے انگریزی دھکیشاہی دا ذکر اک سی حرفی وچّ کیتا جس دا اک بند اس پرکار ہے :
جیم-جیل خانا راولپنڈی والا، جدیاں کوٹھیاں گنو تاں ہین چالی۔ پنج ستّ قیدی روز آن وڑدے، کدے دن نہ جانودا کوئی خالی۔ باراں سیر چھولے دندے پیسنے نوں، منہ `تے آئے جردی اکھاں وچّ لالی۔ بردا آکھدا یارو انگریز ڈاڈھے، ایہناں سیاں جواناں دی جند گالی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ادب گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:پنجابی شعری صنفاں گٹھ:پنجابی شاعری
کلیمنجارو(صوبہ)
کلیمنجارو تنزانیہ دا اک صوبہ اے۔
سینجی
سینجی پھلیاں ٹبر دی اک ونڈ اے۔ ایس دے پھلاں توں ماکھیو بندا اے تے زمین دی نائیٹروجن ٹھیک ریندی اے۔
ریؤکیؤ بادشاہت
ریؤکیؤ بادشاہت 15ویں صدی عسوی توں 19ویں صدی عیسوی تک جپان دے ریؤکیؤ جزیرےآں تے قائم رہن آلی اک بادشاہت سی ۔ ریؤکیؤ دے بادشاہ نے اوکیناوا جزيرے نال اتحاد کیتا تے بادشاہت نوں امامی جزیرےآں (اج دے جپان دے کاگوشیما پریفیکچر چ) تے ساکی شیما جزيرےآں (تائیوان لاگے) تک ودھا لئیا ۔ اپنے چھوٹے رقبے دے باوجود ، گھبلے زمانےآں(قرون وسطی) چ چڑھدے تے چڑھدے دکھنی ایشیاء وچکار بحری تجارت دے نیٹ ورک چ اسدا مرکزی کردار سی ۔
اس بادشاہت دا راجگھر شوری شہر سی تے اسدا کل رقبہ 2،271 مربعکلومیٹر سی ۔
تریخ
بادشاہت دی ابتدا
14ویں صدی عیسوی چ اوکیناوا جزیرے تے بکھرے نکے نکے علاقے تن راجواڑے: ہوکوزان ، چوزان تے نانزان چ متحد ہوئے ۔ اینہاں نوں سانزان دیاں تن بادشاہتاں آکھئیا جاندا سی ۔ اینہاں نوں تن بادشاہتاں یاں سانزآن دور آکھئیا جاندا سی ۔ ہوکوزان ، جہڑا کہ جزیرے دے اتلے حصے دے بوہتے علاقے تے مشتمل سی ، رقبے ، فوجی لحاظ نال اینہاں تناں نالوں مڈا سی پر اقتصادی طور تے اینہاں تناں چوں کمزور سی ۔ نانزان اوکیناوا جزیرے دے دکھنی علاقے تے مشتمل سی ۔ چوزآن جزيرے دے مرکز چ واقع سی تے اقتصادی طور تے مضبوط سی ۔ اسدا سیاسی مرکز شوری سی جہڑا وڈی تجارتی بندگاہ ناہا تے چین دی روایتی تعلیم دے مرکز کومیمورا دے گواندھ چ سی ۔ شوری تے پورا چوزان ، ریئؤکیؤ بادشاہت دے خاتمے تک اسدا مرکز رہئیا ۔
ایہہ تنوں راجواڑے یاں قبائلی وفاق ، جہڑے وڈے قبائلی سرداراں دی حکمرانی تھلے سن ، نے جنگ کیتی تے چوزان فاتح بنئیا تے چوزان دے سرداراں نوں نانزان تے ہاکوزآن تے چین نے قنونی بادشاہ تسلیم کر لئیا ۔
چوزان دے حکمران نے اپنا تخت بادشاہ ہاشی نوں دے دتا ۔ ہاشی نے ہوکوزان 1416ء چ ، نانزآن 1429ء چ فتح کر کے پہلی وار اوکیناوا جزیرےنوں متحد کیتا تے پہلے شاؤ ٹبر دی نیہہ رکھی ۔ ہاشی نے " شاؤ " دا لقب 1421ء چ منگ سلطنت دے شہنشاہ توں حاصل کیتا تے شاؤ ہاسی بن گئیا ۔
شاؤ ہاسی نے چینی مذہبی دربار دا نظام اپنائیا ۔ اسنے شوری دا قلعہ تعمیر کروائیا تے اسنوں اپنا راجگھر بنا لئیا تے ناہا دی بندرگاہ تعمیر کروائی ۔ کجھ نسلاں بعد 1469ء چ بادشاہ شاؤ توکی مرد وارث دے بغیر مر گئیا ۔ تے اک محل دے نوکر نے دعمی کیتا کہ اوہ بادشاہ توکی دا گود لئیا پتر اے تے چینی حمایت وی حاصل کر لئی ۔ ایس جھوٹھے دعویدار ، شاؤ این ، نے دوجے شاؤ ٹبر دی شروعات کیتی ۔ ریؤکیؤ دا سنہری ویلا شاؤ شن دے عہد چ آئیا ، جہڑا ایس ٹبر دا دوجا بادشاہ سی جس نے 1478ء توں 1526ء تک حکومت کیتی ۔
بادشاہت دی ریؤکیؤ مجمع الجزائر دے سبتوں دکھنی جزيرےآں تے 15ویں صدی عیسوی دے آخیر تک اقتدار قائم ہو گئیا تے 1571ء چ اتلے چ کیؤشو دے لاگے امامی اوشیما جزیرے وی بادشاہت چ شامل کر لئے گئے ۔
لنڈی
لنڈی تنزانیہ دا اک صوبہ اے۔
ضلع سینا
سینا اٹلی دا اک ضلع اے۔
کالا شاہ رس پنچھی
کالا شاہ رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے انڈونیشیا تے پاپوا نیوگنی دا واےی اے۔
ضلع پیروگیا
پیروگیا اٹلی دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اٹلی دے ضلعے
پال کارر
پال کارر (21 اپریل 1889 - 18 جون 1971) اک سوس آرگینک کیمسٹری گرو سی جنے وٹامناں تے کم کیتا۔ اونہوں 1937 اچ والٹر ہاورتھ دے نال کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چک 91 ج ب
چک 91 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
البرٹ سینٹ جیورجیائی
البرٹ سینٹ جیورجیائی (16 ستمبر 1893 - 22 اکتوبر 1986) اک ہنگرین فزیالوجی گرو سی جنے وٹامن سی تے سٹرک تیزاب چکر تے کم کیتا۔ اونہوں 1937 اچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
منیارا
منیارا تنزانیہ دا اک صوبہ اے۔
گٹھ:تنزانیہ
دهستان رستاق (شہرستان خمین)
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان خمین دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان خمین چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:دهستان رستاق
بوکیج رس پنچھی
بوکیج رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے افریقہ دا واسی اے۔
گٹھ:رس پنچھی
چھوٹا ناگپور پٹھار
چھوٹا ناگپور پٹھار چڑھدے بھارت دا اک پٹھار (سطح مرتفع) اے جیہدے وچ جھاڑکھنڈ دا بوہتا حصا تے اڑویسا ، لہندا بنگال ، بِیہار تے چھتیس گڑھ دے نال لگدے حصے شامل نیں ۔ ایہدے اُبھے تے چڑھدے پاسے انڈس گنگا میدان تے لمے پاسے مہاندی دریا دا بیٹ واقع آ ۔ ایہدا کل رقبا لگ بھگ 65,000 مربع کلومیٹر اے۔
راجر مارٹن دو گارڈ
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
چھوٹا ناگپور پٹھار
حوالے
گٹھ:بھارت دا جغرافیہ گٹھ:پٹھار گٹھ:ایشیا دا جغرافیا
بہرام سقا بردوانی
بہرام سقا بردوانی (وفات: 1562ء)  بنگال دے مشہور صوفیا وچوں اک نیں  ۔بہرام سقا صاحبِ دِل صوفی تے فارسی زبان دے شاعر سن۔
جیون ویروے
’’اوہ اپنے چند مریدین تے شاگرداں دے نال اکبرآباد وچ مفت پانی پلایا کردے سن تے نال نال شعر کہندے جاندے سن۔ اکبر دے ابتدائی عہدِ حکومت وچ اُنہاں اُتے رفض دا اِلزام لایا گیا، اُنہاں نے اپنے اَشعار وچ اِس دی تردید کیتی۔ تریخ نگاراں دا بیان اے کہ اوہ اِسے توں بددِل ہوکے اکبرآباد چھڈ کے چلے گئے۔‘‘
وفات
970ھ مطابق 1562ء وچ بہرام بردوان   پہنچے تے اوتھے پہنچنے دے تیسرے روز وفات پائی۔ بہرام سقا دا مقبرہ  بردوان   وچ اے تے اِس مقبرے دے احاطہ وچ ملکہ نورجہاں دے پہلے شوہر شیرافگن دی قبر وی موجود اے۔ دوسری قبر قطب الدین دی اے جسنوں   شیرافگن نے قتل کیتا سی۔
حوالے
گٹھ:بنگلہ دیش وچ اسلام گٹھ:بنگلہ دیش وچ تصوف گٹھ:تریخ پیدائش نامعلوم گٹھ:صوفی سنت گٹھ:صوفی شاعر
ضلع بیلونو
بیلونو اٹلی دا اک ضلع اے۔
ضلع ٹرنی
ٹرنی اٹلی دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اٹلی دے ضلعے
مارا
مارا تنزانیہ دا اک صوبہ اے۔
گٹھ:تنزانیہ
تکلا
تکلا بوٹی بسنت وچ ہونوالی عام بوٹی اے۔
چک 94 ج ب
چک 94 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
ضلع پاڈووا
پاڈووا اٹلی دا اک ضلع اے۔
شپرا دریا
حوالے
گٹھ:بھارت دے دریا گٹھ:ایشیا دے دریا گٹھ:بھارت دا جغرافیہ
رابرٹ سیسل
رابرٹ سیسل (14 ستمبر 1864 - 18 جون 1971) اک انگریز وکیل تے سیاسی گرو سی۔ اونہوں 1937 اچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
دهستان آشناخور
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان خمین دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان خمین چ اے ۔
مبیا
مبیا تنزانیہ دا اک صوبہ اے۔
موروگورو
موروگورو تنزانیہ دا اک صوبہ اے۔
گٹھ:تنزانیہ
جنگلی پالک
جنگلی پالک (انگریزی وچ نام: Rumex dentatus) گنڈھاں والے پروار وچ پھلدار پودے دی اکّ پرجاتی اے، جس نوں عام ناواں ٹوتھڈ ڈوک اتے ایجیئن ڈوک نال جانیا جاندا اے۔ ایہہ یوریشیا اتے اتری افریقہ دے کجھ حصیاں دا جدی اے، اتے ایہہ مکمل طور 'تے ندین وجوں جانیا جاندا اے۔ ایہہ پریشان نواس ستھاناں وچ اگدا اے، اکثر نمی والے کھیتراں وچ، جویں کہ جھیلاں دے کناریاں اتے کاشت کیتے کھیتاں دے کناریاں وچ۔ ایہہ اکّ سلانہ جاں دو-سالا جڑی بوٹی اے جو ودھ توں ودھ اچائی وچ 70 جاں 80 سینٹیمیٹر تک اکّ پتلی، کھڑی ڈنڈی پیدا کردی اے۔ پتے 12 سینٹیمیٹر دے آلے-دوآلے ودھ توں ودھ لمبائی تک ودھدے ہوئے، تھوڑھے جہے لہردار کناریاں دے نال انڈاکار توں لینس دے سائز دے ہندے ہن۔ پھلّ پھلاں دے گچھیاں دی اکّ رکاوٹی لڑی اے، جس وچ متعلق گچھے 10 توں 20 پھلّ ہندے ہن اتے ہر اکّ پھلّ اکّ پیڈیسل اتے لٹکدا اے۔ ہریک پھلّ وچ عام طور 'تے چھ ٹیپل ہندے ہن، جیہناں دے 3 اندرلے حصے ریڑھ دی ہڈی مربعے دنداں نال بنے ہندے ہن اتے اوہناں دے مرکزاں وچ ٹیوبرکل ہندے ہن۔
اس پودے وچ ایلیلوپیتھک سرگرمی اے۔ center|thumb|جنگلی پالک
باہرلے جوڑ
گٹھ:کݨک گٹھ:بوٹے
ارال سمندر
ارال سمندر وشکارلے ایشیاء وچ اک جھیل اے۔ ایہدا اتری حصہ قازقستان تے دکھنی ازبکستان وچ اے۔ 1960 دے دھاکے توں ایہ نکی ہورئی اے تے ایہدا کارن ایہدے وچ ڈکن والے دریاsاں دے پانی نوں روک کے وائی بیجی لئی ورتنا اے۔
گٹھ:سمندر گٹھ:پانی
ضلع روویگو
روویگو اٹلی دا اک ضلع اے۔
ٹاکیز رس پنچھی
ٹاکیز رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے افریقہ دا واسی اے۔
آنند وردھن
آنندوردھن(آنندوردھن 820-890) بھارت دے سبھ توں وڈے دارشنکاں، رشیاں اتے سہج-ساشتریاں وچوں اک سی۔ بھرت منی توں بعد سبھ توں ودھ باصلاحیت اتے مولک ساہت مفکر نوویں صدی دے شروع وچ دھونیکار آنندوردھن ہوئے۔ اوہ شعری شاستر وچ دھنی قوم سوتربدھّ کرن والے آچاریہ وجوں مشہور ہن۔ ایہناں نے نمن گرنتھاں دی رچنا کیتی اے -
٭تتوالوک <references group="نیویگیشن" />
انفرادی جیون اتے سماں
اوہ لکھدے ہن -
دھنی اصول دا ستھاپک اتے سنچالک
آنندوردھن دھنی اصولی دے ستھاپک اتے سنچالک ہن۔ اسدا کہنا اے کہ "جتھے شبد اتے مطلب اپنے عامَ کھیتر توں اتانہ اٹھکے شبد طاقت دے راہیں کسے انوکھے وینگ مطلب نوں ظاہر کردے ہن اوہ شعری دھنی شعری اے۔" بھارتی شعری شاستر دے اتہاس وچ آنندوردھن دا 'دھنیالوک' اک یگ پرورتک کاوشعورت گرنتھ منیا جاندا اے، جسدی رچنا ولوں دھنی-اصول دی ادبھاونا اتے قیام کرکے آنندورتن بھارتی کاو-شاستر دے کھیتر وچ سرووچ ستھان تے وراجمان ہن۔ آچاریہ جگن ناتھ دا ایہہ کتھن بالکل ٹھیک ہی جاپدا اے کہ، "دھنیکار نے النکارکاں دا مارک ووواقع اتے پرتشٹھت کیتا اے۔"
آنند وردھن نوں بھارتی شعری شاستر دے اتہاس وچ اوہی ستھان اتے مان حاصل اے جہڑا سنسکرت ویاکرنشاستر دے کھیتر وچ 'پاننِ منی' نوں اتے ویدانت (درشنشاستر) دے کھیتر وچ اچاریہ شنکر نوں۔
دھونیالوک
بھارتی شعری شاستر دیاں چھ قوماں وچ دھونِ قوم دا خاص مہتوّ اے۔ دھونیالوک اس قوم دا ادھار بھوت گرنتھ اے۔ اس دے دو نامانتر وی ہن- سہردیالوک،کاویالوک۔ اس وچ دھونِ دے سارے پکھاں اتے جھات پائی گئی اے۔اس وچ چار ادیوت ہن جہناں وچو پہلے وچ 19،دجے وچ 33،تیجے وچ 48، چوتھے وچ 17، کل 117 کارکاواں ہن۔ کارکاواں توں علاوہ اس گرنتھ دے ہور حصے ہن - ورتی اتے اداہرن۔
اس گرنتھ دے رچنتا دا تعلقات آچاریہ آنندوردھن نال جوڑیا جاندا اے۔ آنندوردھن نے دھونیالوک وچ دھونِ اصول دی قیام کر کے شعری دے ہورناں تتاں اتے اس دی حاکمیت درسائی اے اتے دھنی نوں ہی شعری دی روح منیا اے۔ 'دھون' دھاتُ وچ 'اِ' پرتیی لگن نال 'دھونِ' شبد نسمپن ہندا اے۔ اس دا عامَ مطلب کناں وچ پین والی آواز اے، پر شعری شاستر وچ اس شبد نوں خاص معنےآں وچ ورتیا جاندا اے۔ پرانے شاسرترکاراں ولوں ایہہ پنج معنےآں وچ ورتیا ویکھیا جا سکدا اے -- وئنجک شبد، وئنجک مطلب، وینگ وئنجنا، ویاپار، وینگ پردھان شعری۔ آنندوردھن نے وینگ مطلب دی پردھانتا والے شعری نوں دھنی منیا اے۔
آنندوردھن دے کتھن مطابق،" جدوں شبد اتے مطلب خود اپنے آ آپ نوں گنیبھوت جاں گون کرکے خاص مطلب نوں ظاہر کرے تاں اوہ پرتییمان مطلب اے۔ آنندوردھن دے اس اصول نوں لے کے تنقید ودواناں نے اس دے پکھ اتے وپکھّ وچ وستار سمیت وچار ظاہر کیتے، جس دے فلسروپ دھنی نوں شعری دی روح منن والا اک آزاد قوم دا ترقی ہویا۔
حوالے
گٹھ:سنسکرت ساہتکار گٹھ:بھارتی کاو-شاستر گٹھ:کشمیری لوک گٹھ:کشمیری شخصیتاں
ضلع ٹریویسو
ٹریویسو اٹلی دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اٹلی دے ضلعے
مٹوارا
مٹوارا تنزانیہ دا اک صوبہ اے۔
گٹھ:تنزانیہ
چک 95 ج ب
چک 95 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
فیفا ورلڈ کپ 2014
thumb|450px| {{legend|#000cff|عالمی کپ وچ پہنچ گئے}} {{legend|#ffb400|ہار گئے}}{{legend|black|شریک نئيں ہوئے}} {{legend|#ababab|یہ فیفا دے رکن نہیں}}
فیفا ورلڈ کپ 2014, ویواں فیفا ورلڈ کپ اے۔ ایہ برازیل دیاں کئی تھانواں تے کھیڈیا گیا تے جرمنی نے ارجنٹائن نوں 1-0 نال ہرا کے جت لیا۔ ایہدا پہلا میچ 13 جون نوں تے فائنل 13 جولائی نوں کھیڈیا گیا۔
اختراعات تے سہولیات
thumb|380px| 2014 فیفا عالمی کپ د‏‏ی افتتاحی تقریب
2014 فیفا عالمی کپ دا سرکاری گیند ایڈیڈاس برازوکا ا‏‏ے۔ یہ فیفا عالمی کپ دا پہلا گیند اے جسنو‏ں پرستارےآں نے ناں دتا ا‏‏ے۔ گیند ایڈیڈاس نامی ادارے نے تیار کيتا اے جو فیفا دا شررکت دار اے تے 1970ء دے بعد تو‏ں فیفا عالمی کپ دا سرکاری میچ گیند فراہ‏م کنندہ ا‏‏ے۔ میچ دے سرکاری گیند سیالکوٹ، پاکستان وچ تیار کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
تیسرا مقام میچ
تیسرے مقام دے لئی نیدرلینڈز نے برازیل نو‏‏ں 0-3 تو‏ں ہرا دتا۔ برازیل نے پورے عالمی کپ وچ 14 گول کھائے، ایہ کسی میزبان ملک دے خلاف اج تک دے سب تو‏ں زیادہ گول ني‏‏‏‏ں۔
ملاحظے
گٹھ:2014 فیفا عالمی کپ گٹھ:2014 وچ کھیلاں دے عالمی مقابلے گٹھ:2014ء وچ کھیل گٹھ:ایسوسی ایشن فٹ بال وچ 2014ء گٹھ:برازیلی فٹ بال وچ 2014ء گٹھ:فیفا عالمی کپ گٹھ:فیفا عالمی کپ ٹورنامنٹ
گٹھ:کھیڈاں گٹھ:فٹ بال گٹھ:فیفا ورلڈ کپ
تانبی رس پنچھی
تانبی رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے افریقہ دا واسی اے۔
گراؤسپٹز
گراؤسپٹز لیختنشٹاین دا سب توں اچا پہاڑ اے۔
ست رنگی
ست رنگی سدا رہنوالے ستاوری پتی دے پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہ ساری دنیا تے پھیلے ہوۓ نیں۔
ناں
ایہدا پنجابی ناں ست رنگی ایہدے 1757 دے سویڈنی بوٹا گرو کارل لنیاس دے بناۓ گۓ ناں توں بنایا گیا اے۔ ایہدا لاطینی ناں اوہنے اک یونانی دیوی تے رکھیا جیہڑی اولمپس توں زمین تے سنیہے رنگلی پینگ اتے لے کے آندی سی تے لنیاس نوں اسمانی پینگ دے ست رنگ ایس ٹبر دے کئی پھلاں وچ وی دسے۔
وکھالہ
ست رنگی دے پتے تلوار ورکے لمے سدھے تے تکھے ہوندے نیں۔ کئی بوٹیاں دے اندر نوں بند ہوندے نیں۔ ایہ بوٹے سدا اگے رہنوالے تے کوئی کوئی سلانہ اگدا اے۔ ایہدی موٹی گول جڑ زمین وچ ٹردی اے. سترنگی دے پھل ناپ، رنگ تے وکھالے وچ وکھرے ہوندے نیں۔ پھل اکو ای ہوندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پھلوالے بوٹے گٹھ:ست رنگی
میکو
میکو شرمائی ٹبر دی اک ونڈ اے۔ ایہ یوریشیا دا واسی اے تے امریکہ، اسٹریلیا تے دکھنی افریقہ تک پھیل چکیا اے۔ ایہدے کجھ انگ ڈنگراں تے انساناں لئی زریلے نیں۔ ایس نوں پکان تے دوائیاں وچ ورتیا جاندا اے۔ ایہ پرانے ویلیاں توں بنسان دے ورتن وچ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شرمائی
بنگلہ دیش وچ روہنگیا مہاجرین
روہنگیا دے مسلما‏ن
میانمار د‏‏ی آبادی د‏‏ی اکثریت بدھ مت نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ اعداد و شمار دے مطابق روہنگیا مسلماناں د‏‏ی بنگلہ دیش د‏‏ی طرف حالیہ ہجرت تو‏ں پہلے میانمار(برما) دے مغربی صوبہ راکھین وچ روہنگیا مسلماناں د‏‏ی آبادی تقریباََ دس لکھ سی لیکن انہاں د‏‏ی زندگیاں تشدد، امتیازی سلوک، بے بسی تے مفلسی تو‏ں زیادہ کچھ نني‏‏‏‏ں۔ میانمار وچ انھاں غیر قانونی بنگلی دیشی مہاجرمنیا جاندا ا‏‏ے۔ حکومت نے انھاں شہریت دینے تو‏ں ہمیشہ انکار کیاپر ایہ یہ ميانمار وچ نسلاں تو‏ں رہ رہے ني‏‏‏‏ں۔ ریاست رخائن وچ 2012 تو‏ں فرقہ وارانہ تشدد جاری ا‏‏ے۔ اس تشدد وچ وڈی تعداد وچ لوک ہلاک ہوئے نيں تے اک لکھ تو‏ں زیادہ لوک بےگھر ہوئے نيں۔میانمار د‏‏ی راکھین ریاست وچ جنسی حملےآں دا نشانہ بننے والے روہنگیا بچے بنگلہ دیش پہنچنے دے بعد ایہ لرزہ خیز داستاناں سنا‏تے نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔
بنگلہ دیش نو‏‏ں ہجرت
اقوامِ متحدہ دے مطابق 25اگست 2017 وچ میانمار دے صوبہ رکائن وچ ہونے والے پرتشدد فسادات تے بدترین مظالم دے سبب پنج لکھ چھتیس ہزار روہنگیا اقليتی مسلماناں نے بنگلہ دیش وچ پناہ لی اے جدو‏ں کہ بنگلہ دیش وچ پہلے ہی روہنگیا پناہ گزیناں د‏‏ی وڈی تعداد موجود ا‏‏ے۔ لکھاں د‏‏ی تعداد وچ بغیر دستاویزات والے روہنگیا بنگلہ دیش وچ رہ رہے نيں جو دہائیاں پہلے میانمار چھڈ ک‏‏ے اوتھ‏ے آئے سن ۔ اقوام متحدہ د‏‏ی طرف تو‏ں راکھین وچ میانمار د‏‏ی سکیورٹی فورسز د‏‏ی روہنگیا مسلم برادری دے خلاف انہاں خونریز کارروائیاں نو‏‏ں ’نسلی تطہیر‘ دا ناں دتا جا چکيا ا‏‏ے۔ اقوامِ متحدہ دا کہنا اے کہ مہاجرین د‏‏ی تعداد تے ضروریات دے تناظر وچ بین الاقوامی برادری د‏‏ی جانب تو‏ں بھاری امداد د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ادھر اس تشدد تو‏ں فرار د‏‏ی کوشش وچ انیس روہنگیا باشندے بنگلہ دیش د‏‏ی سمندری حدود وچ ڈُب کر ہلاک ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔
مہاجرین دے مسائل
مہاجرین نو‏‏ں خوراک د‏‏ی قلت تے ہور مسائل دا سامنا اے تے بنگلہ دیشی حکومت نے میانمار نو‏‏ں اپنے لوک واپس لینے دا مطالبہ وی کیتا اے جدو‏ں کہ مہاجرین واپس جانے دے لئی تیار نئيں ني‏‏‏‏ں۔ جنوبی بنگلہ دیش دے اک نیم جنگلاندی علاقہ وچ اپنی اک جھونپئی بنانے وچ مصروف چار روہنگیا مہاجرین ہاتھیاں دے پیر تلے کچلے گئے جنہاں وچ تن بچے وی سن ۔
بنگلہ دیشی حکومت دے اقدامات
اقوامِ متحدہ دے مطابق مہاجرین نے ابتدا وچ خالی جگہاں تے سڑکاں اُتے رہائش دے لئی خیمے لگائے۔ بنگلہ دیش وچ حکا‏م نے پناہ گزیناں د‏‏ی رہائش دے لئی زمین دا اک برا خطہ خالی کرا دے انھاں دتا جتھ‏ے 80،000 خانداناں نو‏‏ں رہائش دتی گئی۔ امدادی ادارےآں نے فوج دے تعاون تو‏ں نويں کیمپ بنائے جنہاں وچ 14 ہزار عارضی پناہ گاہاں تعمیر کيتیاں گئیاں۔روہنگیا اقلیت دے پرانے کیمپ دے نال بننے والے اس نويں کیمپ وچ 14،000 رہائش گاہاں وچو‏ں ہر یونٹ وچ چھ خانداناں د‏‏ی گنجائش تھی۔نیا کیمپ اٹھ کلومیٹر دے رقبہ پہ بنایا گیا جو روہنگیا اقلیت دے پہلے تو‏ں آباد کیمپ دے نیڑے اے ۔اس وچ 8500 عارضی بیت الخلا تے عارضی مکان بنائے گئے۔ اس کیمپ وچ طار لکھ افراد د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ بنگلہ دیشی حکومت نے 2014 تو‏ں بنگلہ دیشی شہریاں تے روہنگیا مہاجرین دے درمیان شادیاں پہ پابندی لگائی ہوئی ا‏‏ے۔ دو مہاجرین کیمپ کوتوپلونگ تے نیاپرا د‏‏ی 2017 وچ رجسٹرڈ آبادی 34،000 سی جدو‏ں کہ اقوامِ متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین نے اندازہ لگایا کہ ایہ ابادی 77،000 تو‏ں ودھ گئی تے 14 جنوری 2018 وچ کیمپ د‏‏ی ودھنے والی سائٹ وچ آبادی 547،616 سی۔ کوتوپلونگ کیمپ نو‏‏ں دنیا دا سب تو‏ں وڈا مہاجرین کیمپ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جو کینیا دادآب کیمپ تو‏ں وی برا اے جتھ‏ے د‏‏ی آبادی اپریل 2917 وچ 245،126 سی۔
دو مہاجرین کیمپ کوتوپلونگ تے نیاپرا د‏‏ی 2017 وچ رجسٹرڈ آبادی 34،000 تھی۔جدو‏ں کہ اقوامِ متحدہ ہائی کمشنر برائے مہاجرین نے اندازہ لگایا کہ ایہ آبادی 77،000 تو‏ں ودھ گئی۔ تے 14 جنوری 2018 وچ کیمپ د‏‏ی ودھنے والی سائٹ وچ آبادی 547،616 سی۔ کوتوپلونگ کیمپ نو‏‏ں دنیا دا سب تو‏ں وڈا کیمپ کہیا جاندا اے جو کینیا دادآب کیمپ تو‏ں وی وڈا اے جتھ‏ے د‏‏ی آبادی اپریل 2017 وچ 245،126 سی۔
حوالے
1۔ en:Kutupalong refugee camp
2۔ ur:روہنگیا
4۔ https://www.dw.com/ur/روہنگیا-مہاجرین-دنیا-کے-کون-کون-سے-ممالک-میں-ہیں/g-40692629
5۔ https://waqtnews.tv/16-Nov-2018/103246
6۔ https://waqtnews.tv/27-Oct-2018/101919
7۔ https://waqtnews.tv/16-Nov-2018/103246
8۔ https://www.aljazeera.com/news/2018/06/rohingyas-surviving-the-worlds-largest-refugee-camp-180620140117850.html
گٹھ:بنگلہ دیش دے خارجہ تعلقات گٹھ:بنگلہ دیش وچ 2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:کاکس بازار ضلع گٹھ:بنگلہ دیش
حسن بن علی عسکری
حسن عسکری (پیدائش: 3 دسمبر 846ء— وفات: یکم جنوری 874ء) علی نقی دے فرزند تے اہلِ تشیع دے گیارہواں امام نیں ۔
ناں تے لقب
ابو محمد کنیت حسن  نام ھور سامرہ دے محلہ عسکر وچ قیام دی وجہ تے عسکری  مشہور لقب اے والد بزرگوار حضرت امام علی نقی   تے والدہ سلیل(حدیثیہ)خاتون سن جو عبادت, ریاضت عفت ھور سخاوت دے صفات وچ وڈے طبقے دے لیے مثال دی حیثیت رکھدی سیںگی.
ولادت
آپ د‏‏ی ولادت بروز جمعہ 10 ربیع الثانی 232ھ مطابق 3 دسمبر 846ء نو‏‏ں مدینہ منورہ وچ ہوئی۔
نشو و نما تے تربیت
بچپن دے گیارہ سال تقریباً اپنے والد بزرگوار دے نال وطن وچ رہے جس دے لئی کہیا جاسکدا اے کہ زمانہ اطمینان نال گزریا۔ اس دے بعد امام علی نقی علیہ السّلام نو‏‏ں سفر عراق درپیش ہو گیا تے تمام متعلقین دے نال نال امام حسن عسکری علیہ السّلام اسی کم سنی دے عالم وچ سفر د‏‏ی زحمتاں نو‏‏ں اٹھا ک‏‏‏‏ے سامرا پہنچے۔ ایتھ‏ے کدی قید کدی آزادی, مختلف دور تو‏ں گزرنا پيا مگر ہر حال وچ آپ اپنے بزرگ مرتبہ باپ دے نال ہی رہ‏‏ے۔ اس طرح باطنی تے ظاہری طور اُتے ہر حیثیت تو‏ں آپ علیہ السّلام نو‏‏ں اپنے والد بزرگوار د‏‏ی تربیت وتعلیم تو‏ں پورا پورا فائدہ اٹھانے دا موقع مل سکیا۔
زمانہ امامت
254ھجری وچ آپ د‏‏ی عمر بائیس برس د‏‏ی سی جدو‏ں آپ دے والد بزرگوار حضرت امام علی نقی علیہ السّلام د‏‏ی وفات ہوئی حضرت علیہ السّلام نے اپنی وفات تو‏ں چار مہینہ قبل آپ دے متعلق اپنے وصی وجانشین ہونے دا اظہار فر ما ک‏‏‏‏ے اپنے اصحاب د‏‏یاں گواہیاں لے لیاں سن۔ ہن امامت د‏‏ی ذمہ داریاں امام حسن عسکری علیہ السّلام دے متعلق جنھاں آپ باوجود شدیدمشکلات تے سخت ترین ماحول دے ادا فرماندے رہ‏‏ے۔
سلاطین وقت تے انہاں دا رویہ
جداں کہ ا س تو‏ں پہلے ضمناً بیان ہويا امام حسن عسکری علیہ السّلام د‏‏ی ایہ خصوصیت اے کہ آپ انہاں تمام تکالیف تے مصائب وچ وی شریک رہے جو آپ دے والد بزرگوار نو‏‏ں حراست تے نظر بندی دے ذیل وچ وی متعدد بار برداشت کرنا پئے۔ ا س دے بعد جدو‏ں آپ دا دور ُ امامت شروع ہويا اے تو سلطنت بنی عباس دے تخت اُتے معتز بالله عباسی دا قیام سی ۔ معتز د‏‏ی معزولی دے بعد مہدی د‏‏ی سطنت ہوئی۔ گیارہ مہینے چند روز حکومت کرنے دے بعد اس دا خاتمہ ہويا تے معتمد د‏‏ی حکومت قائم ہوئی, انہاں وچو‏ں کوئی اک بادشاہ وی ایسا نہ سی جس دے زمانہ وچ امام حسن عسکری علیہ السّلام نو‏‏ں ارام وسکون ملدا , باوجود ایہ کہ اس وقت بنی عباس وڈی سخت الجھناں تے پیچیدگیاں وچ گرفتار سی مگر انہاں تمام سیاسی مسائل تے مشکلات دے نال ہر حکومت نے امام حسن عسکری علیہ السّلام نو‏‏ں قید وبند وچ رکھنا سب تو‏ں زیادہ ضروری سمجھیا۔ اس دا خاص سبب رسول خدا د‏‏ی ایہ حدیث سی کہ میرے بعد بارہ جانشین ہون گے تے انہاں وچو‏ں اخری مہدی اخر الزمان تے قائمِ الِ محمد ہوئے گا۔ ایہ حدیث برابر متواتر طریقہ تو‏ں عالم ُ اسلام وچ گردش کردی رہی سی۔
خلفائے بنی عباس خوب جاندے سن کہ سلسلہ الِ محمد دے اوہ افراد جو رسول د‏‏ی صحیح جانشینی دے مصداق ہوسکدے نيں اوہ ایہی افراد نيں جنہاں وچو‏ں گیارہویں ہستی امام حسن عسکری علیہ السّلام د‏‏ی اے اس لئی انہاں ہی دا فرزند اوہ ہو سکدا اے جس دے بارے وچ رسول خدا د‏‏ی پشین گوئی صحیح قرارپاسک‏‏ے۔ لٰہذا کوشش ایہ سی کہ انہاں د‏‏ی زندگی دا دنیا تو‏ں خاتمہ ہو جائے اس طرح کہ انہاں دا کوئی جانشین دنیا وچ موجود نہ ہوئے۔ ایہ سبب سی کہ امام حسن عسکری علیہ السّلام دے لئی اس نظر بندی اُتے اکتفا نئيں کيت‏‏ا گئیا جو امام علی نقی علیہ السّلام دے لئی ضروری سمجھی گئی سی بلکہ آپ دے لئی اپنے گھربار تو‏ں الگ قید تنہائی نو‏‏ں ضروری سمجھیا گیا۔ ایہ ہور گل اے کہ قدرتی انتظام دے تحت درمیان وچ انقلاب سلطنت دے وقفے آپ د‏‏ی قید مسلسل دے وچکار قہری رہائی دے سامان پیدا کردیندے سن مگر پھر وی جو بادشاہ تخت سلطنت اُتے بیٹھدا سی اوہ اپنے پیش رو دے نظریہ دے مطابق آپ نو‏‏ں دوبارہ قید کرنے اُتے تیار ہوجاندا سی ۔ اس طرح آپ د‏‏ی مختصر زندگی جو دور ُ امامت دے بعد اس دا بیشتر حصہ قید وبند ہی وچ گزریا۔
دهستان حمزه لو
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان خمین دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان خمین چ اے ۔
حسن بن علی عسکری
سلاطین وقت تے انہاں دا رویہ
اس قید د‏‏ی سختی معتمد دے زمانے وچ بہت ودھ گئی سی, اگر چہ اوہ ہور سلاطین دے وانگ آپ دے مرتبہ تے حقانیت تو‏ں خوب واقف سی چنانچہ جدو‏ں قحط دے موقع اُتے اک مسیحی راہب دے دعوے دے نال پانی برسانے د‏‏ی وجہ تو‏ں مسلماناں وچ ارتداد دا فتنہ برپا ہويا تے لوگ عیسائت د‏‏ی طرف دوڑنے لگے تو مسلماناں نو‏‏ں گمراہی تو‏ں بچانے دے لئی اوہ امام حسن عسکری علیہ السّلام ہی سن جو قید خانے تو‏ں باہر لیائے گئے ،آپ نے مسلماناں دے شکوک نو‏‏ں دور کرکے انھاں اسلام دے جادہ اُتے قائم رکھیا۔ اس واقعہ دا اثر اِنّا ہويا کہ ہن معتمد نو‏‏ں آپ دے پھر اسی نو‏‏ں قید خانے وچ واپس کرنے وچ خجالت دامنگیر ہوئی۔ اس لئی آپ د‏‏ی قید نو‏‏ں آپ دے گھر وچ نظر بندی دے نال تبدیل ک‏‏‏‏ر دتا گیا مگر آزادی پھر وی نصیب نہ ہو سکی۔