cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ادائیگی دا وعدہ
بینکنگ د‏‏ی ترقی
ساڈا اصل بینکار ہن پریشانیاں تو‏ں آزاد سی۔ اس نے سوچیا کہ کیو‏ں نہ اس دے شہر دے گرد ریلوے لائن بچھانے دے لئی قرضے جاری کیتے جاواں۔ جدو‏ں اس نے وڈی مقدار وچ قرضے جاری کیتے تاں اس دے شہر وچ اچانک خوشحالی آ گئی۔ اشیاء د‏‏ی قیمتاں ودھنے لگياں لیکن اس تو‏ں ایکسپوٹ گرنے لگی تے تجارتی توازن بگڑنے د‏‏ی وجہ تو‏ں امپورٹ کرنے والے تاجراں اُتے دباو ودھنے لگیا کہ اوہ سونے وچ ادائیگی کرن۔ امپورٹرز نے بین الاقوامی بینکر تو‏ں سونے دا تقاضا شروع کر دتا جو اس دے پاس پورا نہ سی۔ نتیجتاً اس نے اپنے قرض داراں تو‏ں رقم د‏‏ی واپسی دا مطالبہ کر دتا تے نويں قرضے جاری کرنا بالکل بند ک‏‏‏‏ر دتے۔ اس دے نتیجے وچ امپورٹ ایکسپورٹ بالکل ختم ہوئے گئی۔
کساد بازاری
جو مال تجارت ایکسپورٹ دے لئی بنایا گیا سی ہن اوہ ملکی منڈی وچ بھیج دتا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قیمتاں بہت گر گئياں۔ ساڈے ملکی بینکر نے جو جائداداں بطور رہن رکھی سن انہاں د‏‏ی قیمت وی بہت گر چک‏ی سی۔ زیر گردش رقم د‏‏ی فراہمی کم کرنے دے لئی ملک بھر وچ بینکر لوکاں تو‏ں اپنے قرضے پہلے از وقت طلب ک‏ر رہ‏ے سن ۔ تاجراں اُتے اک خوف طاری ہوئے چکيا سی۔ زیادہ لوکاں نے IOU د‏‏ی بجائے سونا طلب کرنا شروع کر دتا سی۔ ساڈے بینکار دے پاس سونا ختم ہوئے چکيا سی تے اسنو‏ں اپنا مستقب‏‏ل برباد ہُندا صاف نظر آ رہیا سی۔
لیکن تباہی دے اس دہانے اُتے اچانک حکومت نے قرضےآں اُتے موراٹوریئم (قانونی مہلت) جاری کر دتی کہ نیشنل بینک ہن ایداں دے نوٹ جاری کريں گا جو سونے دے مساوی ہون گے۔ اس تو‏ں نہ صرف ملکی بینکراں نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی پشت پناہی حاصل ہوئی بلکہ قیمتاں بہت گرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں بین الاقوامی بینکر وی فائیدے وچ رہیا کیونجے ایکسپورٹ ودھنے لگی تے اس د‏ی آمدنی بھی۔ لیکن اوہ اک بدترین صورت حال تو‏ں بال بال بچا سی۔ اس لئی اس نے سارے بینکراں د‏‏ی اک میٹنگ بلوائی تے بالکل صاف لفظاں وچ دسیا کہ ملکی بینکراں دا ریلوے دے لئی اس طرح حد تو‏ں زیادہ قرضہ دینا اسيں سارے بینکراں دے لئی انتہائی خطرنا‏‏ک صورت حال پیدا کرنے والا سی۔ اس نے کہیا کہ جے ایسا دوبارہ ہويا تاں حکومت اسيں تو‏ں قرضے جاری کرنے دا حق واپس لے ک‏ے خود قرضے جاری کرنا شروع کر دے گی تے اسيں تباہ ہوئے جائینگے۔ سانو‏ں اک ایداں دے نظام د‏‏ی ضرورت اے کہ ملکی معیشت وچ کدی اِنّی ترقی نہ آئے کہ ایکسپورٹ تباہ ہوئے جائے۔ کوئی ایسا خود کار نظام ہونا چاہیے جو ایسی صورت حال نو‏‏ں دوبارہ آنے تو‏ں روکے۔ تے وچ ایہ تجویز کردا ہاں کہ آیندہ جدو‏ں وی سونا اس ملک تو‏ں باہر جائے تاں ايس‏ے مالیت دے برابر نیشنل بینک دے نوٹ گردش تو‏ں کڈ لئی جاواں۔ اس طرح ملک وچ قوت خرید وی ايس‏ے حد تک کم ہوئے جائے گی تے قیمتاں کم ہونے تو‏ں تیز بازاری قابو وچ آئےگی۔
اس تجویز اُتے ملکی بینکر پریشان ہوئے گیا۔ اس نے اعتراض کيتا کہ اس طرح تاں اسيں بالکل تواڈے رحم وکرم اُتے رہ جائینگے۔ سانو‏ں اپنے ملک وچ قیمتاں انتہائی حد تک گرانی پڑاں گی۔ بین الاقوامی بینکر نے وضاحت کری کہ جے قیمتاں تے تنخواہاں وچ مسلسل کمی بیشی نہ ہُندی رہے تاں لوک اپنے پااں اُتے خود کھڑے ہوئے جائینگے تے ساڈا قرض دینے دا بزنس ٹھپ ہوئے جائیگا۔ ساڈی بقا دے لئی ضروری اے کہ اسيں بار بار اچھے تے برے حالات پیدا کردے رہیاں تاکہ قرض خواہ ساڈے پاس آندے رہیاں۔ جے حالات بہت خراب ہوئے جاندے نيں تاں حکومت یقیناً مداخلت کرے گی تے قیمتاں تے تنخواہاں مربوط کر دے گی۔ اس طرح اسيں تباہ ہوئے جائینگے۔ سانو‏ں ہر حال وچ حکومت نو‏‏ں ایسا کرنے تو‏ں روکنا اے
بین الاقوامی کنٹرول
اساں دیکھیا کہ کس طرح بین الاقوامی بینکر نے قرضےآں د‏‏ی فراہمی کنٹرول ک‏ر ک‏ے ملک د‏‏ی معیشت دا کنٹرول اپنے ہتھ وچ لے لیا۔ جے حکومت اپنی کرنسی د‏‏ی فراہمی دا مکمل کنٹرول اپنے ہتھ وچ رکھے تاں انہاں بینکراں دا بزنس بالکل ٹھپ ہوئے جائے۔ بینکر سیاست داناں نو‏‏ں ہمیشہ ڈریا کر رکھدے نيں کہ ساڈے بغیر غیر ملکاں تو‏ں تجارت ممکن نئيں۔
بینکر اچھی طرح جاندے سن کہ قرضےآں د‏‏ی فراہمی ودھیا کر اوہ قیمتاں تے تنخواہاں ودھیا سکدے نيں تے قرضےآں د‏‏ی فراہمی گٹھا کر اوہ قیمتاں تے تنخواہاں کم سکدے نيں۔ اس طرح جدو‏ں اوہ کساد بازاری (depression/ slumps) نافذ کردے نيں تاں قرض داراں د‏‏ی رہن شدہ جائداد اُتے قبضہ کردے نيں جسنو‏ں اوہ اگلی تیز بازاری (boom) وچ فروخت ک‏ر ک‏ے بہت منافع کما سکدے نيں۔
بین الاقوامی بینکر کسی ملک نو‏‏ں کسی وڈے منصوبے (مثلاً ریلوے) دے لئی وڈی رقم قرض دیندے سن جس تو‏ں ملک وچ وڈی خوشحالی آ جاندی سی۔ ملکی صنعتاں وی ترقی کردیاں سن تے رفتہ رفتہ قیمتاں ودھنے لگدیاں سن۔ بین الاقوامی بینکر جاندے نيں کہ ہن اس ملک د‏‏ی ایکسپورٹ گرنے والی اے کیونجے قیمتاں کافی ودھ چکيت‏یاں نيں۔ اس موقع اُتے اوہ قرض کم کرنے دے لئی شرح سود ودھیا دیندے سن ۔ ایہ ملکی بینکاراں دے لئی اک سگنل ہُندا سی کہ ہن تسيں وی قرضے دینا بند کرو تے شرح سود بڑھاو ورنہ جلد ہی توانو‏‏ں پہلے د‏‏ی طرح سونے د‏‏ی شدید کمی دا سامنا کرنا پئے گا۔ اس طرح اُس ملک وچ وی قیمتاں کم ہونا شروع ہوئے جادیاں سن۔
اگرچہ تاثر ایہی دتا جاندا سی کہ جدید بینکاری نظام انسانیت د‏‏ی بہتری کر رہیا اے لیکن درحقیقت ایہ صرف بینکراں د‏‏ی بہتری کر رہیا ا‏‏ے۔ دنیا وچ جتھ‏ے وی بینکار پہنچے اوتھ‏ے غربت تے قرض وچ وادھا ہويا۔
بیرونی ربط
گٹھ:بینکاری گٹھ:مالیات گٹھ:فریب کاری
فلپائن پتر پنچھی
فلپائن پتر پنچھی پتر پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
Chloropsis flavipennis
چک 464 ج ب مہران والا
چک 464 ج ب مہران والا  ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
ہشت بہشت (مثنوی)
ہشت بہشت فارسی زبان د‏‏ی اک مشہور مثنوی اے جسنو‏ں امیر خسرو نے سنہ 1302ء دے آس پاس قلم بند کیتا۔ ایہ مثنوی وی خسرو د‏‏ی خمسہ وچ شامل اے تے اپنی پیشرو نظماں د‏‏ی طرح اسنو‏ں وی علاء الدین خلجی دے ناں مُعَنوَن کیتا گیا ا‏‏ے۔ درحقیقت اس مثنوی د‏‏ی بنیاد نظامی گنجوی د‏‏ی ہفت پیکر اے جو سنہ 1197ء دے آس پاس معرض وجود وچ آئی سی تے خود ہفت پیکر وی فارسی بولی دے شاہ کار رزمیہ شاہ نامۂ فردوسی دے خطوط اُتے مبنی ا‏‏ے۔ فردوسی نے اپنے اس شاہ کار نو‏‏ں سنہ 1010ء دے نیڑے تصنیف کیتا سی۔ نظامی د‏‏ی ہفت پیکر د‏‏ی تقلید وچ خسرو نے وی اپنی اس مثنوی وچ بہرام گور پنجم د‏‏ی افسانوی داستان نو‏‏ں موضوع بنایا اے تے الف لیلہ دے اسلوب وچ ست شہزادیاں د‏‏ی بولی تو‏ں متعدد لوک کہانیاں پیش کيت‏یاں ناں۔ مثنوی ہشت بہشت دے بہشت دوم وچ جو کہانی مذکور اے اس دا ترجمہ مغربی زباناں وچ وی ہويا تے اس دے متعلق مشہور اے کہ امیر خسرو پہلے مصنف نيں جنہاں نے سراندیپ دے تن شہزادےآں دے کردار متعارف کروائے تے اونٹھ د‏‏ی مبینہ چوری تے بازیابی د‏‏ی کہانی لکھی۔
اس مثنوی وچ اٹھ بہشت دا جو تخیل پیش کیتا گیا اے اوہ جنت دے اسلامی تصور دے عین مطابق اے، جس دے اٹھ دروازے نيں تے ہر دروازے اُتے انتہائی بیش قیمت پتھر جڑے ہوئے نيں۔ انہاں اٹھ وچو‏ں ست بہشت تفریحی عمارتوں/گنبداں اُتے مشتمل نيں جو بہرام دے علاجِ قصہ گوئی دے لئی تعمیر کیتے گئے ہیٱ۔ ہور مثنوی وچ خسرو نے آٹھاں بہشت دے طرز تعمیر تے نقشاں دا وی ذکر کیتا ا‏‏ے۔
مثنوی دا بیانیہ
بہرام گور تے دلرام د‏‏ی کہانی تو‏ں مثنوی د‏‏ی داستان دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔ اس داستان دے مطابق بہرام دے پاس ست رنگ برنگے گنبد نيں جو اس دے اپنے محل سرا دے میداناں وچ تعمیر کیتے گئے نيں۔ انہاں گنبداں وچ ست شہزادیاں رہندیاں نيں جنہاں دا تعلق دنیا دے مختلف خطےآں تو‏ں ا‏‏ے۔ بہرام گور روزانہ اک شہزادی تو‏ں ملدا اے تے انہاں وچو‏ں ہر شہزادی اسنو‏ں اس ملاقات اُتے اک کہانی سناندی ا‏‏ے۔
والٹرز آرٹ میوزیم مخطوطہ نمبر W623
مثنوی ہشت بہشت دا اک مصور تے رنگین نسخہ ایران دے عہد صفوی وچ تیار ہويا۔ مخطوطہ دا متن سیاہ روشنائی تو‏ں نستعلیق رسم الخط وچ تحریر کیتا گیا اے تے سرخیاں سرخ رنگ وچ لکھی گئی نيں۔
والٹرز آرٹ میوزیم مخطوطہ نمبر W624
غالباً ایہ مخطوطہ اکبر (حکمرانی: 1556ء – 1605ء) د‏‏ی سرپرستی وچ سولہويں صدی عیسوی دے اواخر وچ لاہور وچ تیار کیتا گیا ا‏‏ے۔
یہ مخطوطہ مغل نقاش خانہ دے عظیم خطاط محمد حسین کشمیری دے دست فن پرست دا نتیجہ ا‏‏ے۔ ہور اس مخطوطے وچ ہور متعدد نقاشاں دے ناں درج نيں: لال، منوہر، فرخ، علی قلی، دھرم داس، جگن ناتھ، مسکینہ، مکند تے سور داس گجرا‏تی، جدو‏ں کہ مصوراں وچ حسین نقاش، منصور نقاش، خواجہ جان شیرازی تے لطف اللہ مُذَہِب شامل نيں۔
حوالے
گٹھ:بھارتی فن گٹھ:بھارتی لوک کہانیاں گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:منقش و منور ادبی مخطوطات گٹھ:بھارتی ادب گٹھ:منقش و منور اسلامی مخطوطات
گیبارا دا برج محل
گیبارا دا برج محل  (سپینی بولی: Torre-palacio de Guevara) بارندیا، سپین وچّ واقع اک محل ٹاور ہے۔ اسنوں 1984 وچّ بئین دے انتریس کلتورل دی لسٹ وچّ شامل کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین دے محل گٹھ:تریخی عمارتاں گٹھ:سپین دیاں عمارتاں
بنوں وچ مغلاں تے درانیاں دا دور
ویسے زمانہ قدیم تو‏ں ہی افغانستان تے ہندوستان د‏‏ی سرحد اُتے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں بنوں اُتے مسلما‏ن جرنیلاں تے سلاطین دے نقشِ پا پائے جاندے نيں۔ مثلا 44ھ وچ عسکری جرنیل بو صغرٰی آئے تے بنوں نو‏‏ں فتح کیتا۔ اس طرح محمود غزنوی تے سلطان محمود غوری آئے بعد وچ مغل بادشاہ بابر بنوں آئے جس دا ذکر تزکِ بابری وچ موجود ا‏‏ے۔ مگر پہلی بار اورنگزیب دے دور وچ مغلاں نے بنوں اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے شہزادہ بہادر شاہ خود بنوں آئے تے جھنڈو خیل دے قریب شاہ کوٹ دا قلعہ فتح کیتا۔
اصالت خان گھکڑ نو‏‏ں بنوں دے انتظام دے لئی چھڈیا۔ جس نو‏‏ں مروت تے بنویان نے مل ک‏ے بنوں تو‏ں کڈ باہر کیتا۔ اس دے بعد شہزادہ بہادر نے جلال آباد تو‏ں افواج روانہ ک‏‏يتی‏‏اں ۔ لیکن راستے وچ ہی وزیر قبیلے دے ہتھو‏ں اُنہاں نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ اس دے بعد شہزادے نے ناصرخان نو‏‏ں بھیجیا جس نے وزیر قبیلے دے نال تدبر تو‏ں کم لیا تے راستہ صاف کرکے بنوں پہنچے۔ بنوں دے لوک کچھ فرار ہوئے تے کچھ نے اطاعت قبول کر لئی۔ اس دے بعد مباذر خان نو‏‏ں بنوں دا فوجدار مقرر کیتا گیا۔ لیکن فیر وی ایہ مغل بنوں نو‏‏ں زیر نہ کر سک‏‏ے تے فیر تو‏ں مروت تے بنوں قبیلے خود سر ہو گئے۔ فیر اس دے بعد ایہ معمول ہو گیا کہ مغل سردار سال بسال یا جدو‏ں وی موقع ملیا کابل د‏‏ی طرف تو‏ں بنوں اُتے عام شورش کردے پرت مار دا بازار گرم ہو جاندا۔ تباہی تے بربادی مچاندے قلنگ وصول کردے وصولی دے مقابلے فوج دا خرچ زیادہ پیندا۔
نادر شاہ وی بنوں اُتے حملہ آور ہويا بنوں دے علاقےآں تو‏ں لنگھدے ہوئے اسنو‏ں کچھ مزاحمت دا سامنا کر پيا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے ایتھ‏ے قتل عام کیتا تے بے شمار لوگاں نو‏‏ں قتل کیتا۔
اس دے بعد جدو‏ں احمد شاہ ابدالی تخت نشین ہوئے تاں سردار احمد خان نورزئی سپہ سالار افغانستان تو‏ں براستہ ڈاوڑ بنوں آیا۔ چونکہ ظلم نادری د‏‏ی یاداں حالے تازہ سن بنوں دے لوگاں نے فورا اطاعت قبول کر لئی تے مقرہ لگان ادا کیتا۔ اس دے بعد احمد شاہ ابدالی بذات خود دوبارہ بنوں آئے تے احمد شاہ ابدالی نو‏‏ں بنوں دے باسی اچھے ناں تو‏ں یاد کردے نيں۔ اوہ وڈے رعایا پرور سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ انھاں بابائے افغان وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انھاں نے ایتھ‏ے اُتے مردم شماری کروائی۔ اسی نسبت تو‏ں لگان دا حصہ مقرر کیتا۔ اس دے بعد 1771ء وچ تیمور شاہ بنوں آئے تے چند سادات خانداناں دا لگان معاف کیتا۔ شاہ زمان پسر تیمور شاہ دے دور وچ متعدد سردار بنوں آئے تے لگان وصول کیتا۔ محمود شاہ درانی وی قلنگ د‏‏ی وصولی دے آئے لیکن اس دے بعد کوئی درانی حاکم بنوں نئيں آیا۔ کیونکہ افغانستان د‏‏ی حکومت کمزور پڑ چک‏ی سی۔
گٹھ:بنوں
نیلپرا پتر پنچھی
نیلپرا پتر پنچھی پتر پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ہرش
ہرشوردھن (590ء–647ء) جسنوں ہرش دے ناں نال نال وی جانیا جاندا ہے، بھارتی راجہ سی۔ اسنے پورے اتلے بھارت اتے 606 توں 647 ای. تک راج کیتا۔ ایہہ سولاں ورھے دی عمر وچ 606 وچّ گدی تے بیٹھا۔ اوہ پربھاکروردھن دا پتر سی۔ ہرش نے اپنی راجدھانی قنوج بنائی۔ اس دی موت سن 647 وچّ ہوئی سی۔
اسدے دربار دے اتم شاعر بان بھٹ نے ہرش چرت نظم لکھی ہے۔ اس وچّ راجہ ہرشوردھن دے جیون دا ذکر ہے۔
گٹھ:برصغیر گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:بادشاہ
جرڈن پتر پنچھی
جرڈن پتر پنچھی پتر پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
چک 464 ج ب جاؤری والا
چک 464 ج ب جاؤری والا  ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
ورنر ہائسنبرگ
ورنر ہائسنبرگ (5 دسمبر 1901-1 فروری 1976) اک جرمن نظریاتی فزکس گرو سی جنے کوانٹم مکینکس وچ بہت کم کیتا۔ اونہوں 1932  اچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
پنجاب دیاں پینڈو کھیڈاں
کھیڈاں دا مکھ مقصد منپرچاوا ہندا ہے۔ من پرچاوے لئی بہت ساریاں کھیڈاں دی سرجنا کیتی جاندی ہے۔ ایہناں وچوں کجھ کھیڈاں کسے خاص جغرافیائی خطے لئی محدود ہو جاندیاں ہن۔ کجھ وڈا گھیرا حاصل کر لیندیاں ہن اتے کجھ گھٹّ لوکپریتا کارن الوپ ہو جاندیاں ہن۔ماجھے، مالوے، دوآبے دے علاقےآں وچّ شبداولی جاں کارج دی وکھرتا کارن ایہہ کھیڈاں کجھ کو اختلاف نال کھیڈیاں جاندیاں ہن۔ ایہہ کھیڈاں بچیاں دے جسمانی اتے  دماغی ترقی وچّ حصہ پاؤندیاں ہن اتے پنجابی سبھیاچار دے وکھ وکھ پکھاں نوں وی پیش کردیاں ہن۔
پنجاب دیاں پینڈو کھیڈاں جہڑیاں پنجابی لوکدھارا وچّ پنجابی لوک کھیڈاں وجوں جانیاں جاندیاں ہن ایہہ کھیڈاں پنڈاں وچّ بچیاں توں لے کے بزرگاں تکّ  کھیڈیاں جاندیاں ہن۔ کھیڈاں کھیڈن لئی زیادہ اتشاہ اتے شوق بچپن وچ ہندا ہے۔ چھوٹی عمر دے منڈے تے کڑیاں اکٹھے کھیڈدے ہن۔ کھیڈاں بچے دے عقلی پدھر نوں ودھاؤندیاں ہن۔  تنّ چار سال دے بچیاں دی کوئی مقرر کھیڈ نہیں ہندی۔ عمر ودھن دے نال نال منڈے کڑیاں دیاں رچیاں وچّ فرق آؤن نال اہناں دیاں کھیڈاں وچّ وی وکھرتا آؤندی جاندی ہے۔ ایہناں کھیڈاں نوں منورنجن لئی کھیڈیا جاندا ہے۔ منڈیاں دیاں کھیڈاں ودھیرے زور والیاں ہندیاں ہن جدکہ کڑیاں دیاں کھیڈاں کومل بھاوناواں والیاں ہندیاں ہندیاں ہن۔ کھیڈ سمگری وچّ سوٹی،پتھر، رسا، ڈنڈا، پلاسٹک، لکڑ دا کوئی ٹکڑا، گول آکار دی کوئی چیز کاغذ وغیرہ چیزاں دا استعمال کیتا جاندا ہے । ایہہ کھیڈاں ہن:-
کڑیاں دیاں کھیڈاں
حوالے
گٹھ:پنجاب دیاں کھیڈاں گٹھ:کھیڈاں گٹھ:ایشیائی کھیڈاں
وندھیا
وندھیا ھندستان دے وشکار چ اک پربت دھارا اے۔ اے ہندستان نوں دو حصیاں اتر تے دکھن چ ونڈ دندا اے۔
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
وڈا ہرا پتر پنچھی
وڈا ہرا پتر پنچھی پتر پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
نکا ہرا پتر پنچھی
نکا ہرا پتر پنچھی پتر پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
اجمیر
اجمیر جسنوں احترام نال اجمیر شریف آکھئيا جاندا اے ۔ ہندستان دی ریاست راجستھان دا شہر تے ضلع اجمیر دا صدرمقام اے ۔ سن 2000ء دے آنکڑے موجب اسدی آبادی 5 لکھ سی ۔ بھارت دی آزادی توں پہلی نومبر 1956ء تک ایہہ ریاست اجمیر دا حصہ سی پر بعد چ صوبہ راجستھان چ شامل کر دتا گئیا ۔ اجمیر اک اہم ریلوے جنکشن اے تے کپڑے دی صنعت دا اک اہم مرکز اے ۔ تے اس شہر دی سبتوں وڈی مشہوری دی وجہ حضرت خواجہ معین الدین چشتی اجمیری نیں جنہاں دا مزار ایتھے واقع اے تے مراجع خلائق اے ۔
تریخ
اجمیر دی نیہہ دسویں صدی عیسوی چ راجہ اجےپال چوہان نے رکھی ۔ 1193ء چ شہاب الدین غوری نے نے اجمیر فتح کیتا تے سلطنت دلی دی بنیاد رکھی ۔ محمد غوری نے تاوان دی ادائیگی تے اجمیر دے اندرونی معاملات مڑ چوہان حکمراناں دے سپرد کر دتے ۔ 1365ہ تک ایہہ سلطنت دلی دا حصہ رہئیا جدوں اسنوں میوار دے حکمراناں نے فتح کر لئیا ۔ 1509ء چ ایہہعلاقہ میوار دے مرہٹےآں تے میوار دے حکمراناں وچکار کشیدگی دی وجہ رہئیا تے آخرکار میوار دے حکمراناں نے 1532ء چ اسدا مڑ مکمل کنٹرول لے لئیا ۔ 1559ء چ شہنشاہ اکبر نے ایہہ علاقہ فتح کر لئیا تے 1770ء چ مرہٹےآں نے فیر اسنوں قابو کر لئیا ۔ 1818ء چ مرہٹےآں نے 50 ہزار روپئےآں چ اجمیر نوں برطانوی حکومت نوں ویچ دتا تے ایہہ برطانوی ہند دا حصہ بن گئیا ۔
گٹھ:ایشیا گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
بان بھٹ
بان بھٹّ  اک سنسکرت ساہتکار اتے ہرشوردھن دا درباری شاعر سی۔ اس دا ویلہ ستویں صدی عیسوی ہے۔ اس ویلے سنسکرت ساہت دی بہت انتی ہوئی۔ اس دے دو پرمکھ گرنتھ ہن: ہرش چرت اتے کادمبری۔
کادمبری دنیاں دا پہلا ناول منیا جاندا ہے۔
گٹھ:بھارتی لکھاری گٹھ:ہندی لکھاری گٹھ:سنسکرت ساہتکار گٹھ:سنسکرت گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:ہندو شخصیتاں
بورنی پتر پنچھی
بورنی پتر پنچھی پتر پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
سنہری اگا پتر پنچھی
سنہری اگا پتر پنچھی پتر پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ورھا
ورھا (Year) ویلے دا اک ناپ اے ۔ جیہڑا زمین دے سورج دے دوالے اک چکر کٹن وچ لگدا اے ۔ گریگوری کیلنڈر وچ اک ورھا 365.2425 دناں دے برابر اے ۔ اک اسلامی ہجری یا چند دے کلنڈر وچ اک ورھا 355 دناں دے برابر اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:ویلا گٹھ:وقت گٹھ:ناپ
اراولی
اراولی بھارت دے لہندے پاسے اک پربت دھارا اے ۔ ایہ 800 کلومیٹر لمبا اے تے دو بھارتی ریاستاں راجستھان تے گجرات دے درمیان اے۔
سلسلہ کوہ اراولی بھارت دا اک سلسلہ کوہ جو راجستھان وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
سلسلہ کوہ اراولی د‏‏ی مجموعی آبادی 1,722 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
سماٹری پتر پنچھی
سماٹری پتر پنچھی پتر پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
سونے دیاں منڈیاں
سونے دی منڈی (گولڈ مارکیٹ) توں مراد اوہ بازار اے جتھے وڈے پیمانے اُتے ایسے سونے دی خرید و فروخت ہُندی اے جو زیور دی شکل وچ نئی‏‏ں ہُندا (اسنوں کچا سونا وی کہندے نیں)۔ ایوی‏‏ں‏ تے ہر شہر وچ سونے دی منڈی ہُندی اے لیکن دنیا وچ پنج ایسے شہر نیں جتھے عالمی پیمانے اُتے سونا خریدیا تے ویچیا جاندا اے کیونجے ایتھے وڈے گولڈ ایکسچینج قائم نیں۔ thumb|380px|بائیں| سونے دیاں اٹاں۔ ہر اٹ دا وزن 400 اونس ہوتا اے یعنی لگ بھگ ساڈھے بارہ کلو۔
thumb|سونے دے پانسے
نیویارک
thumb|بائیں|امریکی ٹکسال کدا جاری کردہ سکہ گولڈ ایگل جو 22 قیراط سونے تے مشتمل اے۔ اس دا وزن 33.93 گرام اے۔ اس وچ خالص سونے دی مقدار ایک اونس (31.1 گرام) اے۔
امریکا دی ایہ مارکیٹ 1970ء دی دہائی وچ قائم کیتی گئی سی جدو‏‏ں بریٹن اوڈز دا معاہدہ ٹٹنے دے بعد کاغذی ڈالر دا سونے توں ربط ختم ہو چکیا سی۔ اگست 2008ء توں ایہ سی ایم ای گروپ آف شکاگو دی ملکیت وچ اے۔ نیویارک وچ واقع کومکس (comex) دنیا دی سب توں وڈی سونے دی مارکیٹ اے تے پوری دنیا وچ سونے دی قیمت اُتے اثر انداز ہُندی اے۔ لیکن ایتھے خرید و فروخت ہونے والا 99.999 فیصد سونا اصلی نئی‏‏ں بلکہ کاغذی ہُندا اے۔۔ اصلی سونا فزیکل گولڈ (حقیقی سونا) کہلاندا اے جدونکہ گولڈ فیوچر، گولڈ آپشن، گولڈ فنڈز، مِنی آپشن وغیرہ کاغذی سونے دی چند مثالاں نیں اک فیوچر کونٹریکٹ دا مطلب 100 اونس (3110 گرام) سونا ہُندا اے۔ (جدونکہ چاندی دا اک فیوچر کونٹریکٹ 5,000 اونس دا ہُندا اے) فیوچر کونٹریکٹ دی میعاد پوری ہونے اُتے حقیقی سونے چاندی دی وصولیابی اک پیچیدہ تے مہنگا سودا اے جدونکہ "کیش سیٹلمنٹ" بوہت آسان تے منافع بخش رہندا اے اس لئی بیشتر گاہک کیش سیٹلمنٹ نوں ای ترجیح دیندے نیں تے کدی اپنا اصلی سونا طلب نئی‏‏ں کر دے۔ اس طرح سونے دا اک ای ٹکڑا کئی گاہکاں نوں ویچیا جاندا اے۔ ہر گاہک دے کول صرف سونے دے کلیم دی کاغذی رسید ہُندی اے۔
کہیا جاندا اے کہ کومکس وچ لیوریج دو سو گنا توں وی زیادہ ودھ چکیا اے۔ یعنی ہر اونس حقیقی سونے نوں دو سو توں زیادہ گاہکاں نوں ویچیا جا چکیا اے۔
اعداد و شمار بتاندے نیں کہ 2001ءسے 2017ء دے دوران سونے دی قیمت گرانے دے لئی امریکا نوں اپنے سونے وچوں 2340 ٹن سونا ایکسپورٹ کرنا پیتا۔ اسی مدت وچ 3490 ٹن سونا برطانیہ توں سوئزرلینڈ ایکسپورٹ ہویا جتھے توں اوہ ایشیائی ملکاں چلا گیا۔
لندن
لندن دی گولڈ مارکیٹ نوں لندن بلین مارکیٹ وی کہندے نیں۔1804ء توں پہلے ایمسٹرڈیم دنیا دی سب توں وڈی گولڈ مارکیٹ سی جولندن توں لگ بھگ 500 کلومیٹر دے فاصلے اُتے نیدرلینڈ وچ واقع سی۔ لیکن 1804ء وچ اس دی جگہ لندن نے نمایاں حیثیت لے لی۔1919ء وچ لندن بلین مارکیٹ نوں سرکاری درجہ دے دتا گیا جتھے دن وچ دو دفعہ سونے دی قیمت فکس دی جاندی سی۔ جنوری 1980ء وچ سونے دی قیمت اچانک تیزی توں ودھنے لگی سی جسنوں وڈی مشکل توں قابو کیتا گیا ورنہ کاغذی کرنسی تے بینکنگ دا سارا نظام زمین بوس ہو جاندا۔ اپریل 1982ء توں لندن بلین مارکیٹ وچ کاغذی سونے (گولڈ فیوچر کونٹریکٹ) دی خرید و فروخت شروع کیتی گئی جس توں سونے دی قیمت قابو کرنا آسان ہو گیا۔ thumb|400 اونس وزنی 99.99% خالص سونے کی اینٹیں جو Good Delivery کہلاتی ہیں۔
کومکس دے برخلاف لندن بُلین مارکیٹ اک ایکسچینج نئی‏‏ں اے بلکہ سونے دے وڈے وڈے ڈیلراں تے بینکاں دا اک گروپ اے جو آپس وچ تجارت کردا اے جاں اپنے گاہکاں ول توں خرید و فروخت کردا اے۔ ایتھے ہر کاروباری دن وچ لگ بھگ 1000 ٹن سونا خریدیا تے ویچیا جاندا اے جو کومکس دے مقابلے وچ ست جاں اٹھ گنا زیادہ اے۔ اس ہزار ٹن سونے دا 99 فیصد کاغذی سونا ہُندا اے تے اک فیصد یعنی دس ٹن حقیقی سونا ہُندا اے۔ کومکس وچ کم توں کم تن کلو سونے دا کاروبار ہُندا اے جدونکہ لندن بلین مارکیٹ وچ وڈے خریدار سونا ٹناں وچ خریدتے ویچدے نیں۔
خالصیت دے لحاظ توں ایتھے تن طرح دا سونا ویچیا جاندا اے جو 995، 9995 تے 9999 ہُندا اے۔
زیورخ
سوئیزرلینڈ وچ واقع ایہ مارکیٹ دوسری جنگ عظیم دے بعد قائم ہوئی۔ لندن بلین مارکیٹ دے برخلاف زیورخ دی گولڈ مارکیٹ وچ سونے دی قیمت فکس نئی‏‏ں دی جاندی بلکہ ہر سودا طلب و رسد دے لحاظ توں طے کیتا جاندا اے۔ سونے دی قیمت سارا دن اُتے تھلے ہُندی رہتی اے۔ دنیا دی وڈی وڈی سونے دی ریفائنریاں سوئیزرلینڈ وچ واقع نیں۔ ایہی وجہ اے کہ دنیا بھر دی کاناں توں نکلنے والا زیادہ تر سونا سوئیزرلینڈ پہنچتا اے تے ایتھے توں گولڈ بار تے سونے دی اینٹاں دی شکل پا کر دوسری منڈیاں وچ جاندا اے۔ ایتھے سونا ذخیرہ کرنے دے لئی نجی سہولیات وی میسر نیں۔ thumb|[[سوئیزرلینڈ دا بنا اک ٹرائے اونس وزنی (یعنی 31.1 گرام دا) سونے دا بسکٹ۔ سیریل نمبر دی عدم موجودگی اس دی اصلیت نوں مشکوک بنا دیتی اے۔]]
ہانگ کانگ
ہانگ کانگ دی گولڈ مارکیٹ ایشیا دی وڈی اہم سونے دی منڈی اے جتھے حقیقی تے کاغذی دوناں طرح دے سونے دی خرید و فروخت ہُندی اے۔ مغربی ملکاں وچ عرصہ دراز توں معیشت دان لوگاں نوں ایہ پڑھانے وچ مصروف رہے نیں کہ بچت محفوظ رکھنے دے لئی سونا بالکل مناسب نئی‏‏ں اے کیونجے اس اُتے سود نئی‏‏ں ملدا۔ اس لئی مغربی ملکاں وچ لوک کاغذی سونے اُتے اعتبار کر لیندے نیں۔ لیکن مشرقی ملکاں دے لوک کاغذی سونے اُتے بوہت کم اعتبار رکھدے نیں تے حقیقی سونا خریدتے نیں۔
ہانگ کانگ ایکسچینج نے حال ای وچ اعلان کیتا اے کہ سرمائیہ دار عنقریب سونے دے کونٹریکٹ دی خرید و فروخت ڈالر دی بجائے چین دی کرنسی یوان وچ کر سکے گا۔ اگر واقعی ایسا ہو جاندا اے تو ایہ ڈالر دے لئی وڈا دھچکا ہوۓ گا۔
شنگھائی
سن 2002ء توں پہلے چین وچ صرف پیپلز بینک آف چائنا نوں سونے چاندی دی تجارت اُتے اجارہ داری حاصل سی۔ لوگاں نوں صرف سونے دے زیورات خریدنے دی اجازت سی۔ 2002ء وچ شنگھائی گولڈ ایکسچینج دا افتتاح ہویا تے 2004ءسے عام لوگاں نوں سونے وچ سرمائیہ کاری دی اجازت مل گئی۔ دس سال بعد ستمبر 2014ء وچ شنگھائی انٹرنیشنل گولڈ ایکسچینج دا وی افتتاح کر دتا گیا۔ چین وچ واقع شنگھائی گولڈ ایکسچینج (SGE) دنیا دی سب توں وڈی حقیقی سونے دی مارکیٹ اے جسنوں سرکاری حیثیت وی حاصل اے۔چین پچھلے دس گیارہ سالاں توں نہ صرف سرکاری سطح اُتے سونا خرید رہیا اے بلکہ چینی حکومت عوام نوں وی سونا خریدنے دی ترغیب دے رہی اے۔ چین دے اکثر شہراں وچ بینک وی سونے دے سکہ دی خرید و فروخت کر دے نیں۔ اس دے برعکس ہندوستان وچ حکومت نے بینکاں اُتے سونے دا سکہ بیچنے دی پابندی لگیا رکھی اے۔
2014ء وچ شنگھائی گولڈ ایکسچینج وچ 9,243 ٹن سونے دی خرید و فروخت ہوئی جدونکہ 2015ء وچ ایہ 84 فیصد اضافے دے نال 17,033 ٹن تک پہنچ گئی۔ اس وچوں 2582 ٹن سونا وصول کر لیا گیا۔ چین دے عوام کاغذی سونے نوں اہمیت نئی‏‏ں دیندے۔ چین وچ سونے دی اک کلو دی اِٹ (Bar) زیادہ مقبول اے۔ 2013 وچ شنگھائی گولڈ ایکسچینج نے 2181 ٹن حقیقی سونا ادا کیتا۔ 2014ء وچ ایہ مقدار 2102 ٹن سی۔ 2009 ءسے جون 2015ء تک چین دے عوام 8370 ٹن سونا شنگھائی گولڈ ایکسچینج توں وصول کر چکے نیں۔
چین اجازت نئی‏‏ں دیتا کہ سونا اس دے ملک توں باہر جائے لیکن شنگھائی انٹرنیشنل گولڈ ایکسچینج "شنگھائی فری ٹریڈ زون" (SFTZ) وچ واقع اے تے ایتھے توں سونا ملک توں باہر لے جانے دی اجازت اے۔
Now that the Chinese have pricing power in gold, they quite literally have the ability to completely screw and hammer the Comex and London Banks.
انگریزی کہاوت اے کہ جو کوئی وی سونے دی قیمت اپنی کرنسی وچ کنٹرول کردا اے اوہ سونے دی قیمت باقی کرنسیاں وچ وی کنٹرول کر لیندا اے۔ Whoever controls the price of gold against their own currency controls the price of gold against any other currency شنگھائی فیوچر ایکسچینج وچ چاندی دی تجارت دا حجم اِنی تیزی توں ودھ رہیا اے کہ امکان اے کہ ہن جے پی مورگن دی چاندی اُتے اجارہ داری ختم ہونے والی اے۔ مغربی ملکاں دا شنگھائی گولڈ ایکسچینج توں نفرت دا ایہ عالم اے کہ انگریزی وکیپیڈیا اُتے شنگھائی گولڈ ایکسچینج دے عنوان توں کوئی مضمون نئی‏‏ں اے۔ اسی طرح چین دے سونے دے سکاں دی وی کوئی تصویر وکیپیڈیا اُتے دستیاب نئی‏‏ں۔
بھارت
2013ء توں بھارت دی حکومت تجارتی خسارہ کم کرنے دے بہانے ملک وچ سونے دی درآمد کم کرنے دی کوشش وچ مصروف اے۔ حکومت دی انہاں کوششاں دے پیچھے ریزرو بینک آف انڈیا دا ہاتھ اے جو برائے ناں حکومتی بینک اے لیکن اسنوں آئی ایم ایف کنٹرول کردا اے۔ 2015ء وچ بھارت وچ سونے دے زیورات دی تجارت دا حجم 25 ارب امریکی ڈالر دی مالیت دے برابر سی۔ اس دے برعکس اسی سال پوری دنیا دے چاندی دے زیورات دی تجارت دا حجم صرف ساڑھے تن ارب ڈالر سی۔
جاپان
2014ء وچ جاپان نے سونے دی مانگ کم کرنے دی خاطر سونے دی درآمد اُتے ٹیکس 5 فیصد توں ودھیا کر 8 فیصد کر دتا۔ 2017ء وچ 1,347 افراد جاپان وچ سونا اسمگل کر دے ہوئے پکڑے گئے تے انہاں دا 6,236 کلوگرام سونا حکومت نے ضبط کر لیا۔
روس
روس کے سینٹرل بینک نے اکتوبر 2016ء وچ 48 ٹن سونا خریدیا۔ پچھلے 18 سالاں وچ روس دی سونے دی ایہ سب توں وڈی ماہانہ خریداری اے۔
دبئی
2003ء وچ دبئی نے 6 ارب امریکی ڈالر دا سونا ویچیا سی۔2012ء تک ایہ مقدار 70 ارب ڈالر تک پہنچ گئی تے 2013ء وچ 75 ارب ڈالر ہو گئی جو دنیا بھر دے حقیقی سونے دی فروخت دا 40 فیصد بنتی اے۔ انہاں اعداد و شمار توں پریشان ہو کے یہودی بینکار اس کوشش وچ مصروف نیں کہ اسلامی ملکاں وچ وی کاغذی سونے نوں متعارف کیتا جائے۔
کاغذی سونا
کاغذی سونا (گولڈ فیوچر) خریدنا اصل وچ سونے دے شیئر (اسٹاک) خریدنا اے تے جس طرح اسٹاک مارکیٹ وچ نفع نقصان ہو سکدا اے اسی طرح کاغذی سونے وچ وی ہو سکدا اے۔ کاغذی سونے دا خریدار اس وہم وچ مبتلا رہندا اے کہ اوہ اپنے خریدے ہوئے سونے دا مالک اے جو میعاد پوری ہونے اُتے اسنوں مل جائے گا ۔ ورلڈ گولڈ کونسل دا کہنا اے کہ اگر معاہدے دی میعاد اک ای دن وچ مکمل ہو جائے تو سونے اُتے سٹہ لانا غیر اسلامی نئی‏‏ں اے۔ لیکن اکثر مسلمان ایہ سمجھتے نیں کہ حقیقی سونے دی ملکیت حاصل کیتے بغیر صرف رسیداں جاں قول اُتے نفع نقصان شریعت وچ جائز نئی‏‏ں۔
کاغذی سونا بیچنے دی چند وڈی کمپنی ایہ نیں۔
ہور شہر
مندرجہ بالا شہراں دے علاوہ ٹوکیو، سڈنی، سنگاپور، ممبئی تے ریو ڈی جنیرو وچ وی سونے دی وڈی مارکیٹاں موجود نیں۔ امکان اے کہ بھارت وی 2016ء وچ حقیقی سونے دا ایکسچینج قائم کر لوے گا۔ اطلاعات نیں کہ چین گوادر (پاکستان) وچ دس تولے سونے دے بسکٹ دی خرید و فروخت وچ دلچسپی رکھدا اے۔
ورلڈ گولڈ کونسل
ورلڈ گولڈ کونسل (World Gold Council) دنیا دی وڈی وڈی سونے دی کن کن کمپنیاں دی اک تنظیم اے جس دا صدر دفتر برطانیہ وچ اے۔ اس دے 18 ممبر نیں۔ اس دا دعویٰ اے کہ ایہ سونے دی مانگ تے فراہمی نوں ودھانے دی کوشش کردتی اے جدونکہ ناقدین دے خیال وچ ایہ اس دے عین برعکس کم کردتی اے۔ اگرچہ ایہ وڈی تفصیل توں دنیا بھر وچ سونے دی پیداوار تے کھپت دے اعداد و شمار پیش کردتی اے لیکن اس دے بیان کردہ اعداد و شمار وچ بے شمار عیب ہُندے نیں تے ایہ بر وقت میسر وی نئی‏‏ں ہُندے۔ سونے دے اعداد و شمار وچ "ڈبل کاونٹننگ" اک عام سی بات اے جس دا جوابدہ کوئی نئی‏‏ں۔
اقتباس
"Gold is a barometer of U.S.، and world, economic health. Down is good, up is bad. Way up is terrible. Thus the gold price is suppressed over and over again thanks to the elitist/establishment world." the gold price is essentially the reciprocal of confidence in global central bankers. there is no fever like gold fever.....Human beings are momentum chasers by nature “Confidence will be lost very quickly,” he said. And like a coiled spring, “You will have your inflation—all at once.”.....So my advice to people interested in gold is—get it now while you still can. What are you waiting for? James G. Rickards The UK is a net importer on a rising price and net exporters on declining price.۔.۔ Effectively, GFMS is hiding the most important part of global physical gold flows. What you need to know is that most of this is just a massive scam. Rarely is any actual, physical metal exchanged. Instead, the bi-monthly Comex delivery process is primarily a shuffle of paper warehouse receipts and warrants. Additionally, the parties to these exchanges of paper are usuallly The Banks themselves, acting in one seemingly endless circle jerk where one month Scotia "delivers" to HSBC and, the next month, HSBC turns around and "delivers" metals back to Scotia. It's been this way for years and it continues to this day.
حوالے
گٹھ:آیزو 4217 گٹھ:استعماریت گٹھ:اقتصادی نظام گٹھ:بین الاقوامی معاشیات گٹھ:بینکاری گٹھ:بھارت میں سونا گٹھ:دولت گٹھ:زر مبادلہ گٹھ:سرمایہ کاری گٹھ:سلامتی گٹھ:عالمی ادارے گٹھ:عالمی معیشت گٹھ:قیمتی معدنیات گٹھ:کرنسی گٹھ:مالیات گٹھ:مالیاتی نظام
وِزکایا پل
وِِزکایا پل (باسک بولی وچّ: Bizkaiko Zubia, سپینی بولی  وچّ: Puente Colgante) اک آواجائی والا پلّ ہے جہڑا پرتگالیت شہر اتے لاس ارینس (ایہہ شہر سپین وچّ بسکے صوبے دے شہر ہن) نوں آپس وچّ ملاؤندا ہے۔ ایہہ پل ابیزابیل دریا اتے بنیا ہویا ہے۔ اسنوں 13 جولائی 2006 وچّ یونیسکو ولوں عالمی وراثت ٹکانیاں وچّ شامل کیتا گیا۔
اتہاس
وِزکایا پلّ نیرویو دریا دے دہانے تے واقع ہے۔ ایہہ دنیا دے پرانے آواجائی والے پلاں وچوں اک ہے۔ اس دی اساری 1893 وچّ ہوئی۔ اسنوں البرٹ پالاکیؤ نے ڈزائن کیتا سی۔ انجینیئر فیردیند جوسپ ارنودین اس دا انچارج سی۔ اس پروجیکٹ وچّ مالی امداد سانتوس لوپیز دے لیتونا نے دتی۔ اس پلّ دی آواجائی چار سالاں لئی سپینی خانہ جنگی دے دوران بند کیتی گئی۔ اس دا اپرلا حصہ بارود نال اڈا دتا گیا سی۔
باہری لنک
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین دے پل
کھٹے ٹڈ والا پتر پنچھی
کھٹے ٹڈ والا پتر پنچھی پتر پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
کین اپنشد
کین اپنشد رگوید دے ‘تلوکار براہمن’ وچ شامل ہے۔ تلوکار نوں ضمنی اپنشد وی آکھدے ہن۔ ‘تلوکار براہمن’ دی ہوند متعلق کجھ لہندے ودواناں نوں شکّ سی پر ڈاکٹر. برنلے نوں کدھروں اک قدیم پرتلپی مل گئی تے اوہ شکّ جاندا رہا۔ اس اپنشد وچ سبھ توں پہلاں کین شبد آیا ہے جس توں اس دا ناں کین اپنشد پے گیا۔ اس نوں تلوار اپنشد تے براہمن، اپنشد وی کہندے حل۔ تلوکار براہمن دا ایہہ نوواں باب ہے۔ اس اپنشد دا وشا ہے کہ اندرآ دا پریرک کون ہے ؟ پرماتما نوں پریرک منیا گیا ہے۔ جیواتما پرماتما دا انش ہے تے سمپورن اندریا وچ جو طاقت ہے اوہ وی برہم دا ہی ہے۔ اس جنم وچ ہی برہم تتّ نوں جانا لینا ضروری ہے۔ پرماتما دی مہما نہ جانن کارن دیوتیاں نوں ابھیمان ہویا تے اوہناں نے ناش لئی یکش پیدا ہویا۔ اس نے اوہناں دیوتیاں دے ابھیمان دا ناش کیتا۔ یکش مگروں اومادیوی پرگٹ ہوئی تے اس نے یکش دے روپ پاربرہم دے تتّ دا اپدیش دتا جس توں اندر نوں برہم-گیان ہویا۔ اس مگروں اگنی، وایو اتے اندر دی سریشٹتا تے ایہناں وچوں اندر دی سرب سریشٹتا بارے نروپن ہویا ہے۔ برہم-نروپن مگروں اس پرماتما دی اپاسنا تے اس دے پھل بارے دسیا گیا ہے۔
ایہہ سمچا اپنشد گورو-شش سنواد دے روپ وچ ہے۔ شش دے سوالاں دا جواب گورو نے دتا ہے تے شنکا نورتی کیتی ہے۔
حوالے
گٹھ:سنسکرت گٹھ:ہندو مذہبی کتاباں گٹھ:ہندو دھرم
پوئنتے رومانو
پوئنتے رومانو سپین وچّ میریدا شہر وچّ گوادیانا دریا بنیا اک پلّ ہے۔ پوئنتے رومانو سپینی بولی وچّ رومن پل نوں کیہا جاندا ہے۔ ایہہ پرانے ویلے دا سبھ توں لمبے سمیں تکّ رہن والا پلّ ہے۔ اس دی لمبائی لگبھگ 755 میٹر ہے اتے اس وچّ 62 کھڈے ہن۔ پلّ دے نال دی 835   وچّ عرباں ولوں کیتی قلعہ بندی ہے۔ ایہہ پلّ تراجان دے سمیں وچّ پورا بنیا۔ لوس ملاگروس اکئڈیکٹ پلّ دی رہند کھوہند دے نال میریدا وچّ اک ہور رومن پلّ واقع ہے، جسدا ناں چھوٹا پوئنتے دے الباریگاس ہے۔
حوالے
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین دے پل
پھل ٹھونگا
پھل ٹھونگا چڑیاں ورکے پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہناں دیاں 44 ونڈاں نیں۔ ایہ ٹبر ہندستان توں لے کے چڑھددے ول فلپائن تے اسٹریلیا تک وکھریا ہویا اے۔
پھل ٹھونگا پینڈے پنچھی نیں۔ نکی جنج تے نکیاں لتاں۔ لامت رنگ پھکے نیں پر کج تیز رنگے وی نیں۔ 10 سینٹی میٹر توں لے کے 18 سینٹی میٹر تک ہوندے نیں۔ جوکھ 5 توں 12 گرام تک ہوسکدا اے۔
کادمبری
کادمبری اک رومانوی سنسکرت ناول ہے۔ اس دے رچناکار بان بھٹ ہن۔ ایہہ دنیا دا پہلا ناول منیا جاندا ہے۔ اس دی کہانی شاید گناڈھ ولوں لکھے بڈکہا (ورہدکتھا) دے راجے سمانس دی کتھا توں لیا گیا ہے۔ ایہہ ناول بان بھٹّ دے جیون ویلے وچّ پورا نہیں ہو سکیا۔ اوہناں دی موت دے بعد اوہناں دے پتر بھوشن بھٹّ (جاں پلندبھٹّ) نے اسنوں پورا کیتا اتے پیؤ دے لکھے حصے دا نام سابق حصہ اتے آپ لکھے حصے دا نام اعلی حصہ رکھیا۔
بنوں وچ سکھا شاہی دور
شاہ شجاع درانی نے بنوں نو‏‏ں رنجیت سنگھ دے حوالے کیتا۔ رنجیت سنگھ 1824ء وچ لاہور تو‏ں عیسیٰ خیل دے راستے بنوں آئے۔ مروت قوم تو‏ں کچھ لگان وصول کیتا تے کنور شیر سنگھ نو‏‏ں بنوں بھیجیا مگر بنوں دے لوگاں نے برائے ناں لگان دتا۔ جنہاں وچ کھوٹ تے جست دے زیور شامل سن مگر سکھا شاہی اس گل اُتے خوش ہوئی کہ گھٹ تو‏ں گھٹ انہاں لوگاں نے اطاعت تاں قبول کر لئی۔ دوسری مرتبہ کنور کھڑک سنگھ تے فتح سنگھ بنوں آئے تے اس بار انھاں نے پرانی کسر کڈ لئی۔ خوب قتل عام کیتا۔ سکھا شاہی د‏‏ی زیادتیاں دے خلاف دلاسہ خان داود شاہ باغی ہويا تے غازی بنیا۔ آمندی دے مقام اُتے سکھاں دے نال معرکہ ہو لیکن غازیاں نو‏‏ں شکست ہوئی ایويں غازی دلاسہ خان علاقہ داوڑ چلے گئے۔
تیسری بار 1830ء وچ کنور کڑک سنگھ تے فتح سنگھ دونے بنوں آئے تے لگان د‏‏ی وصولی وچ دوبارہ مزاحمت دا سامنا کرنا پيا ایويں اوہ ناکا‏م ہو ک‏ے پشاو‏ر چلے گئے۔ چوتھ‏ی دفعہ تارا سنگھ 1833ء وچ بنوں آیا۔ علاقہ مروت نو‏‏ں خوب لُٹیا تے غازی دلاسہ خان د‏‏ی سرکوبی دے لئی علاقہ ممش خیل آیا اوتھ‏ے تو‏ں دلاسہ خان دے پنڈ دا محاصرہ کیہ انہاں د‏‏ی گااں د‏‏ی فصیل اُتے گولہ باری د‏‏ی لیکن اُس دے سارے توپچی غازیاں دے ہتھو‏ں مارے گئے فیر سکھ سپاہیاں تے غازیاں وچ دست بدست تے دو بدو لڑائی ہوئی اس طرح سکھ سپاہی مغلوب تے ناکا‏م ہوئے۔
کٹھ اپنشد
کٹھ اپنشد (سنسکرت: کٹھ اپند) جاں کٹھوپنشد (کٹھوپند) اوہناں مکھ اپنشداں وچّ اک ہے جہناں دا شنکر نے ٹیکا کیتا ہے۔ ایہہ کرشن یجرویدی شاکھا دے انترگت سنسکرت بولی وچّ لکھیا اک اپنشد ہے۔ اس دے رچئتا ویدک ویلے دے رِشیاں نوں منیا جاندا ہے پر مکھ طور تے ویدویاس جی نوں کئی اپنشداں دا لیکھک منیا جاندا ہے۔
بنوں وچ سکھا شاہی دور
فیر تارا سنگھ واپس لاہور پہنچیا تے رنجیت سنگھ نو‏‏ں دسیا کہ سارا بنوں باغی ہو گیا ا‏‏ے۔ رنجیت سنگھ نے بنوں دے د‏‏ی ملکاں نو‏‏ں بلايا جو انہاں تو‏ں ملے تے اطاعت دا یقین دلیایا۔ تے سارا قصور وار تار سنگھ نو‏‏ں قرار دتا۔ اس دے بعد سردار کنور نونہال سنگھ تے راجا سوچیت سنگھ نو‏‏ں بنوں بھیجیا گیا۔ انہاں نے ایتھ‏ے خوب ظلم ڈھائے انہاں د‏‏ی ظلم د‏‏ی داستاناں اج وی مشہور نيں۔ گوشت کھانے اُتے پابندی سی، بنوں والےآں نو‏‏ں ہراساں کرنے دے لئی سراں دا مینار تعمیر کیتا گیا۔ اس نے دلاسہ خان نو‏‏ں اپنے گااں دے قلعے وچ محصور کیہ انہاں دا کسی دوسرے نے نال نئيں دتا۔ محاصرے نے جدو‏ں طول کیھنچا تاں دلاسہ خان نو‏‏ں مجبورا پہاڑاں د‏‏ی طرف فرار ہونا پيا۔ سکھ سپاہ برابر ظلم ڈھاندے رہے مگر فیر وی انھاں لگان د‏‏ی وصولی وچ برابر مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ آخر کار خالصہ دربار نے انگریز جنرل ایڈورڈز نو‏‏ں سکھ فوج تے بنوں دا نگران مقرر کیتا۔ تاکہ واجب الدتا لگان وصول کیتا جاس دے۔
کٹھ اپنشد
حوالے
گٹھ:اپنشد گٹھ:ہندو مذہبی کتاباں گٹھ:سنسکرت گٹھ:ہندو دھرم گٹھ:ہندو مت گٹھ:ہندو اساطیر
بنوں وچ سکھا شاہی دور
گٹھ:بنوں
ایڈورڈز تے بنوں
ایڈورڈز دا ناں لئی بغیر بنوں د‏‏ی تریخ کدی مکمل نئيں ہو سکدی۔ پروفیسر شمشیر علی دے مطابق جے ایڈورڈز بنوں نہ آندے تاں بنوں د‏‏ی جدید تریخ دا تعین کرنا مشکل ہو جاندا۔ بنوں نو‏‏ں پہلے ایڈورڈ آباد وی کہیا جاندا سی ۔ کیونکہ بنوں دا موجودہ شہر ایڈورڈ نے ہی آباد کیتا۔ انہاں سرکش بنویان نو‏‏ں اپنی عقل تے تدبر تو‏ں زیر کرنے دا سہرا وی اسی شخص دے سر ا‏‏ے۔
ایڈورڈ 1847ء وچ بنوں پہنچے۔ اُنہاں دا مقصد بنوں دے لوگاں نو‏‏ں سکھ دربار د‏‏ی اطاعت اُتے مجبور کرنا سی ۔ اس نے دلاسہ خان نال ملاقات کيت‏ی تے انھاں راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اوہ بوڑھے ہونے دے باوجود اطاعت دے لئی تیار نہ ہوئے۔ ایويں اوہ علاقہ داوڑ د‏‏ی طرف چلے گئے تے بعد وچ کوشش کردے رہے کہ بنوں اُتے لشکر کشی کرن لیکن کسی نے وی انہاں دا نال نئيں دتا۔
ایڈورڈز نے ایتھ‏ے آنے دے بعد ایتھ‏ے دے حالات دا خوب مطالعہ کیتا تے اس نتیجے اُتے پہنچیا کہ بنوں دا ہر گااں اپنی اک پناہ گاہ رکھدا اے کیونکہ ہر گااں دے گرد اک فصیل موجود ہُندی سی۔ اس لئی اوہدی تسخیر بہت مشکل ہُندی سی۔ اس طرح مقامی ملکاں دے نال مل ک‏ے اس نے سب تو‏ں پہلے انہاں قلعےآں نو‏‏ں گرا دتا۔ اس طرح بنوں والےآں نے اپنی پناہ گاہاں نو‏‏ں خود اپنے ہتھو‏ں تو‏ں ختم کر دتا۔
بعد وچ اس نے ایتھ‏ے اُتے پیمائش عرضی کروائی تے سروے کیا، سروے دے بعد موجود قلعہ تے چھاونی تعمیر کرایا۔ اس دے لئی کوٹکہ بریڑا دے قریب جگہ پسند کيتی گئی تے فیر اسی دے نزدیک موجودہ شہر د‏‏ی بنیادی رکھی تے اسنو‏ں ضلعی صدر مقام بنایا۔ اس تو‏ں پہلے بازار احمد خان نو‏‏ں مرکزی حیثیت حاصل سی۔ اس نے زیادہ تر مقامی ہندواں نو‏‏ں ایتھ‏ے اُتے آباد کیتا۔ شہر دے گرد فصیل بنائی تاکہ جے بنوں دے لوک حملہ کرن تاں تو شہر محفوظ رہ‏‏ے۔ اس طرح تو‏ں بنویان نو‏‏ں سماجی انصاف تاں ملیا لیکن اس دے بدلے اوہ اپنی آزادی مکمل طور اُتے کھو بیٹھے۔ سکھاں د‏‏ی دوسری لڑائی دے بعد 1849ء وچ تمام پنجاب معہ مصافات ضبط ہو ک‏ے انگریز سرکار د‏‏ی تحویل وچ چلے گئے۔ اس طرح تو‏ں بنوں وی براہ راست انگریز د‏‏ی تحویل وچ چلا گیا۔ 1901ء وچ نويں حد بندی دے ذریعے بنوں نو‏‏ں صوبہ سرحد وچ شامل ک‏ے دتا گیا۔
گٹھ:بنوں
وزیر آباد
وزیر آباد پنجاب پاکستان دے ضلع وزیر آباد دی تحصیل وزیر آباد وچ اک شہر اے تے ضلع وزیر آباد تے تحصیل وزیر آباد دا راجگڑھ اے ۔
یلدز محل
یلدز محل یا یلدز سرائے (Yıldız Sarayı, ) انیہويں صدی دے اواخر تو‏ں ویہويں صدی دے اوائل وچ تیار ہونے والا اک عثمانی شاہی محل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:استنبول وچ سیاحت گٹھ:بیشکتاش گٹھ:یلدز محل
چالکوپاریا سنگالینسس
چالکوپاریا سنگالینسس رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
سانولسرا رس پنچھی
سانولسرا رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
فریزر رس پنچھی
فریزر رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
کارلوس فوینتیس
کارلوس فوینتیس (پیدائش : 11 نومبر 1928ء - وفات: 15 مئی 2012ء) لاطینی امریکا دے ملک میکسیکو نال تعلق رکھنے والے ہسپانوی بولی دے ناول نگار، مضمون نگار تے سفارت کار سن ۔ اخبار دی گارجین دے مطابق میکسیکو دے مشہور ترین ناول نگار نيں۔ آرتیمیوز د‏‏ی موت 1962ء، تیرانوسترا 1975ء، بوڑھا گرینگو 1985ء ورگے لازوال ناولاں دے مصنف، ہسپانوی بولی دا سب تو‏ں وڈا ادبی انعام سروانتیس ادبی انعام یافتہ مصنف نيں۔
حالات زندگی
کارلوس فوینتیس 11 نومبر 1928ء نو‏‏ں لاطینی امریکا وچ واقع پاناما شہر، پاناما وچ پیدا ہوئے۔ جتھ‏ے انہاں دے والد سفارت کار سن ۔ اس دا بچپن سانتیاگو، بیونس آئرس تے واشنگٹن وچ گزریا۔ واشنگٹن وچ اسنو‏ں اپنے ملک د‏‏ی تقدیر تے اس وابستگی دا احساس جس طریقے تو‏ں ہويا، اس دا پُرلطف حال اس نے اک مضمون وچ لکھیا اے کہ سنیما وچ اک فلم دیکھدے ہوئے جدو‏ں نو عمر کارلوس نے میکسیکو دے قومی ہیرو نو‏‏ں پردۂ سیمیں اُتے امریکیا‏ں دے ہتھ زچ ہُندے ہوئے دیکھیا تاں اوہ اپنی نشست تو‏ں کھڑا ہوک‏ے نعرے لگانے لگیا۔ دنیا قوم پرستی دے ایداں دے عالی شان مظاہرے پسند نئيں کردی۔ اسنو‏ں فوراً سنیما ہال تو‏ں باہر کڈ دتا گیا۔ فوینتیس نے جنیوا تو‏ں قانون وچ ڈگری حاصل کيتی
ملازمت
50ء د‏‏ی دہائی وچ اپنے ملک واپس آ گیا۔ تے محکمہ خارجہ وچ ملازمت کرلئی- وزارت خارجہ وچ ثقافتی امور دے شعبے دا سربراہ وی رہیا تے کچھ عرصے فرانس وچ میکسیکو دے سفیر دے طور اُتے خدمات وی انجام دتیاں فوینتیس د‏‏ی ادبی شہرت نے اسنو‏ں اک عالم گیر شخصیت بنا دتا۔ اوہ کئی اک بین الاقوامی فلمی میلےآں وچ منصف رہیا۔ اس نے لاطینی امریکا د‏‏ی سبھیاچار اُتے تعلیمی ٹیلی وژن دے پروگراماں وچ شرکت کيتی تے مختلف اخبارات و رسالے دے لئی لکھدا رہیا۔ فوینتیس نے مختلف امریکی یونیورسٹیاں وچ تریخ تے ادبیات اُتے لیکچرز وی دتے نيں۔ آخری برساں وچ اوہ ہارورڈ یونیورسٹی وچ "لاطینی امریکی دراست" دا رابرٹ ایف کینیڈی پروفیسر رہے ۔
ادبی خدمات
فوینتیس نے ادبی زندگی دا آغاز افسانہ نگاری تے صحافت تو‏ں کیتا۔ 1954ء وچ اس دے افسانےآں دا پہلا مجموعہ نقاب پوش ایام دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔ کافکا تو‏ں گہرا اثر قبول کرنے والی انہاں کہانیاں وچ میکسیکو د‏‏ی شناخت دے اس مسئلے نو‏‏ں افسانوی واردات دے اندر تلاش تے دریافت دے مرحلےآں تو‏ں گزاریا گیا اے، جنہاں د‏‏ی نشان دہی اوکٹاویو پاز نے اپنے طویل مضمون تنہائی د‏‏یاں بھُل بھلیاں وچ د‏‏ی سی۔ فوینتیس دا پہلا ناول جتھ‏ے ہويا صاف شفاف اے  1958ء وچ شائع ہويا۔ جدید اسالیب تے سنیما د‏‏ی تکنیک تو‏ں کم لئتے ہوئے مصنف نے میکسیکو دے اس ماضی قدیم تک رسائی حاصل ی اے جو جدید انقلاب، کولبس د‏‏ی دریافت او نو آبادیات‏ی زمانےآں تو‏ں پہلے موجود سی ۔ وقت دا ایہ سفر، شدید پیکار تے بے پناہ تشدد وچ ڈُبیا ہويا ا‏‏ے۔ اس ناول نو‏‏ں ایسا مکاشفاتی فریسکو قرار دتا گیا اے جس وچ جینس دیوت‏ا د‏‏ی طرح میکسیکو شہر دے وی دو چہرے نيں، اک چہرہ معاصر جدید شہر دا اے جس د‏‏ی چمک دمک وچ تباہی دے آثار نيں تے دوسرا چہرہ اس خطرنا‏‏ک ماضی دا اے کہ جسنو‏ں پوری طرح سمجھیا گیا اے نہ جس د‏‏ی تکالیف دا ازالہ ہويا ا‏‏ے۔ 1962ء وچ فوینتیس دا اک اہ‏م ناول آرتیمیو کروز د‏‏ی موت شائع ہويا۔ قریب المرگ فاتح دے منتشر شعور تو‏ں میکسیکو دے انقلاب دا احوال تے دوسرے پوشیدہ 'خزانے' ایويں حاصل ہُندے نيں جداں زیر زمین کان د‏‏ی کھدائی دے دوران نکل ک‏ے سامنے آ رہے ہون۔ ناول دا تند و تلخ سیاسی مواد، انتہائی ہنر مندانہ فنی تکنیک دے نال اس طرح وابستہ و پیوستہ اے کہ انہاں دونے عناصر نو‏‏ں وکھ نئيں کیتا جا سکدا۔ 1962ء وچ ہی فیونتیس دا مختصر ناول Aura اورا شائع ہويا جسنو‏ں ہنری جیمز نو‏‏ں خراجِ تحسین سمجھیا جا سکدا اے کہ اس دے افسانوی تانے بانے وچ ہنری جیمز دے "دی ایسپن پیپرز" تے بعض دوسری طویل کہانیاں دے اتباع وچ ایسا مرصع افسانہ تخلیق کیتا گیا اے جس دے باطن وچ محکم جنسیت دا نا آسودہ آسیب گھوم رہیا اے، فوینتیس دے طلسم کدے دا ایہ آسیب میکسیکو د‏‏ی تریخ تو‏ں نکل ک‏ے آیا ا‏‏ے۔ اس مختصر ناول نو‏‏ں سراہندے ہوئے اک ناقد نے اسنو‏ں زہر وچ ڈُبیا ہويا جواہرپارہ قرار دتا۔ لاطینی امریکا دے نقاداں اس کتاب نو‏‏ں "مغربی نصف کرے وچ لکھی جانے والی حسین ترین تے توانا کہانیاں وچو‏ں اک" قرار دتا۔ انگریزی وچ پہلی بار اس کتاب دا ترجمہ ہويا تاں اک مبصر نے لکھیا کہ اسنو‏ں ختم کرلینے دے بعد اندازہ ہُندا اے کہ آپ اک مکمل تجربے تو‏ں گزرے نيں، اک خوب صورت ڈراؤنی کہانی، حسن د‏‏ی ڈراؤنی کہانی، جو ایڈگرایلن پو، بودیلیئر تے ایزاک ڈینیس دا امتزاج اے ۔
فوینتیس دے افسانےآں دا اک مجموعہ نابیناواں دے گیت 1964ء وچ شائع ہويا تے اک طویل افسانہ سالگرہ 1969ء وچ ، جو بعض معنےآں وچ ہالہ تو‏ں اک گونہ قربت رکھدا اے کہ اس وچ وقت تے انفرادی شناخت دے جاں گداز مرحلے سامنے آندے نيں۔ اس تو‏ں پہلے 1967ء وچ دو ناول کھل د‏‏ی تبدیلی تے مقامِ مقدس شائع ہوئے جنہاں اُتے بعض نقاداں نے اعتراض کیتا کہ ابتدائی دور د‏‏یاں کتاباں وچ جدید اسالیب دے استعمال کیت‏‏ی بجائے واقعیت پسندی ناولاں د‏‏ی بنیاد سی لیکن انہاں کتاباں وچ اک خود مکتفی رویائی اسلوب حاوی ہو گیا ا‏‏ے۔ فوینتیس د‏‏ی ادبی زندگی وچ اک سنگِ میل د‏‏ی حیثیت اس دے طویل ترین ناول تیرا نوسترا (Terra Nostra) نو‏‏ں حاصل اے جو 1975ء وچ شائع ہويا۔ رزمیے دے تو‏ں شکوہ تے حجم والا ایہ ناول لاطینی امریکا د‏‏ی تقدیر دے بارے وچ مصنف د‏‏ی فکر دا مفصل افسانوی اظہار وی ا‏‏ے۔ زندگی دے حجم تو‏ں وڈا نظر آنے والا، تہ دار، آئینہ بکف تے آتش بداماں، کرداراں د‏‏ی اوہ ریل پیل کہ کھوے تو‏ں کھوا چھلتا اے تے کردار صفحے اُتے تو‏ں چھلکے پڑتے نيں، بھُل بھلیاں د‏‏ی طرح چکر دار تے بحرِزخار د‏‏ی طرح مواج ایہ ناول، جس د‏‏ی جڑاں تریخ تے دیومالا تک اُتری ہوئیاں نيں، لاطینی امریکی ادب دا نمائندہ سمجھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ جس طرح دوستوفسکی تے ٹالسٹائی دے ناول انیہويں صدی دے افسانوی ادب د‏‏ی پیش رفت د‏‏ی مثال سن تے مغربی رہتل د‏‏ی سرحد تو‏ں اُبھر کر اس طرح شامنے آئے سن کہ مرکزی دھارے دا رخ پلٹ دتا سی ۔ ایداں ضخیم تے حجیم ناول دے بعد فوینتیس نے تن برس دے بعد اک جاسوسی ناول لکھ کراپنے نقاداں نو‏‏ں حیرت وچ ڈال دتا۔ 1981ء وچ افسانےآں دا مجموعہ آبِ سوختہ سامنے آیا جس وچ بیش تر افسانےآں دا موضوع میکسیکو د‏‏ی پُر تشدد سیاست دے پیش منظر مین خاندانی تعلقات تے میراث ا‏‏ے۔ اس مجموعے دے مختصر دیباچے وچ فوینتیس نے لکھیا اے:
1985ء وچ ناول بوڑھا گرینگوشائع ہويا جس وچ امریکی ادیب ایمبروس پیئرس نو‏‏ں میکسیکو دے انقلاب تو‏ں برد آزما ہُندے ہوئے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ دراصل انہاں دو ملکاں دے تعلقات د‏‏ی تمثیل وی ا‏‏ے۔ فوینتیس د‏‏ی فنی زندگی دا دوسرا وڈا سنگِ میل اس دا ضخیم ناول نازائیدہ کرسٹوفر اے جو بولی اُتے اوہدی حیرت انگیز قات، تاریخی شعور، تخیل د‏‏ی وسعتِ پرواز تے قوتِ ایجاد دا شاہکار ا‏‏ے۔ 1990ء وچ طویل افسانےآں دا مجموعہ کونستینسیا تے کنواریاں دے لئی دوسری کہانیاں شائع ہويا۔ مختلف شہراں دے پس منظر وچ لکھی جانے والی انہاں کہانیاں دے کرداراں نو‏‏ں ایسی عجیب و غریب صورتِ حال دا سامنا کرنا پیندا اے جو انہاں د‏‏ی زندگیاں دے روزمرہ طریقے نو‏‏ں تلپٹ کرکے رکھ دیندی ا‏‏ے۔
ناولاں، افسانےآں دے علاوہ فوینتیس نے ڈرامے وی لکھے نيں۔ اس دے مضامین دے وی کئی مجموعے شایع ہوچکے نيں جو ادبی ناقد دے طور اُتے اوہدی صلاحیت تے سیاسی سماجی مبصر دے طور اُتے اوہدی بصیرت دے آئینہ دار نيں۔ لاطینی امیریکی ناول دا اک طویل جائزہ وی کتابی شکل وچ شائع ہوچکيا ا‏‏ے۔ مضامین دے مجموعے My Self With Others وچ اک دلچسپ مضمون شامل اے جس وچ فوینتیس نے ہالہ د‏‏ی تخلیق دا ذکر اپنے ادبی و فکری پس منظر دے حوالے تو‏ں کیتا ا‏‏ے۔ ایہ مضمون روايتی معنی وچ قاری نو‏‏ں ہالہ د‏‏ی گتھی سلجھانے دا طریقہ تق نئيں فراہ‏م کردا لیکن فوینتیس د‏‏ی ذہنی وارست تو‏ں مس ہونے تے اس دے تخیل د‏‏ی پراسرار تے دل کش دنیا وچ داخل ہونے دے لئی چور دروازہ سا کھول دیندا ا‏‏ے۔
فویتیس دیاں لکھتاں د‏‏ی خاصیت انہاں د‏‏ی علمیت اے جو کئی متنوع صورتاں وچ اجاگ‏ر ا‏‏ے۔ فوینتیس دے ناولاں دا دوسرا موضوع لاطینی امریکا دا تریخ اے، کرسٹوفر کولبس دے زمانے تو‏ں وی پہلے تو‏ں جاری تریخ جو سرابِ خیال (Phantasmagoria) بن کے بار بار پلٹدی ا‏‏ے۔ کھل د‏‏ی تبدیلی، آرتیمیوز د‏‏ی موت تے تیرانوسترا تو‏ں ناولاں وچ ہر آنے والا عہد تے سماجی اعمال د‏‏ی ہر نويں ترتیب آخر وچ جاک‏ے ٹیڑھے آئیناں دا عکس ثابت ہُندی ا‏‏ے۔ جس وچ مذہب، محبت تے اقتدار دے اوہی جرائم دہرائے۔ جاندے نيں جو اس تو‏ں پہلے دے زمانےآں وچ سامنے آندے رہے نيں۔ فوینتیس نے اپنے اک مضمون وچ ميں نے لکھنا کِداں شروع کیتا وچ بیان کیتا اے:
وفات
کارلوس فوینتیس 83 سال د‏‏ی عمر وچ 15 مئی 2012ء نو‏‏ں میکسیکو شہر، میکسیکو وچ وفات پا گئے تے پیرس وچ مدفون ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1928 دے جم گٹھ:2012 دیاں موتاں گٹھ:اکیہویں صدی دے افسانہ نگار گٹھ:اکیہویں صدی دے مرد مصنفین گٹھ:اکیہویں صدی دے مضمون نگار گٹھ:اکیہویں صدی دے ناول نگار گٹھ:ویہويں صدی دے افسانہ نگار گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفین گٹھ:ویہويں صدی دے مضمون نگار گٹھ:ویہويں صدی دے میکسیکی مصنفین گٹھ:ویہويں صدی دے ناول نگار گٹھ:پاناما شہر دیاں شخصیتاں گٹھ:مرد مضمون نگار گٹھ:میکسیکو دیاں شخصیتاں گٹھ:میکسیکی افسانچہ نگار گٹھ:میکسیکی سفارتکار گٹھ:میکسیکی مرد ناول نگار گٹھ:میکسیکی مضمون نگار گٹھ:میکسیکی ناول نگار گٹھ:میکسیکی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دا عملہ گٹھ:ہسپانوی مصنفین
تقوی
تقویٰ دا مطلب اے پی رہی ز گاری، نیکی تے ہدایت د‏‏ی راہ۔ تقویٰ دل د‏‏ی اس کیفیت دا ناں اے جس دے حاصل ہو جانے دے بعد دل نو‏‏ں گناہاں تو‏ں جھجک معلوم ہونے لگتی اے تے نیک کماں د‏‏ی طرف اسنو‏ں بے تاہانہ تڑپ ہُندی ا‏‏ے۔۔ خدا نو‏‏ں تقوی پسند ا‏‏ے۔ ذات پات یا قومیت وغیرہ د‏‏ی اس د‏ی نگاہ وچ کوئی وقعت نئيں۔ ترجمہ: خدا دے حضور وچ سب تو‏ں قابل عزت و احترام اوہ شخص اے جو سب تو‏ں زیادہ متقی ا‏‏ے۔ ایہ قرآن پاک دا ارشاد ا‏‏ے۔ تقوی دینداری تے راہ ہدایت اُتے چلنے تو‏ں پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ بزرگان دین دا وصف اولین تقوی رہیا ا‏‏ے۔ قرآن پاک متقی لوکاں د‏‏ی ہدایت دے لئی ا‏‏ے۔ افعال و اقوال دے عواقب اُتے غوروخوص کرنا تقوی نو‏‏ں فروغ دیندا ا‏‏ے۔
قرآنی حوالہ
قرآن کریم وچ ایہ لفظ بہت استعمال ہويا اے بلکہ ایمان دے نال تقویٰ دا اکثر حکم آندا ا‏‏ے۔ تقویٰ دے معنی ڈرنا وی نيں تے بچنا وی جے اس دا تعلق اللہ تعالیٰ یا قیامت دے دن تو‏ں ہو تاں اس تو‏ں ڈرنا مراد ہُندا اے کیونکہ رب تو‏ں تے قیامت تو‏ں کوئی نئيں بچ سکدا جداں
(1) یٰۤاَیُّہَا الَّذِیۡنَ اٰمَنُوا اتَّقُوا اللہَ
'''اے ایما ن والو! اللہ تو‏ں ڈرو!(پ3،البقرۃ:278)'''
(2) وَاتَّقُوۡا یَوْمًا لَّا تَجْزِیۡ نَفْسٌ عَنۡ نَّفْسٍ شَیْـًٔا
تے اس دن تو‏ں ڈرو جس دن نو‏‏ں ئی نفس کسی نفس د‏‏ی طر ف تو‏ں نہ بدلا دے گا ۔(پ1،البقرۃ:48)
تے جے تقویٰ دے نال اگ یا گناہ دا ذکر ہو تاں اوتھ‏ے تقویٰ تو‏ں بچنا مراد ہوئے گا جداں
(3)فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِیۡ وَقُوۡدُہَا النَّاسُ وَالْحِجَارَۃُ
تے اس اگ تو‏ں بچو جس دا ایندھن لوک تے پتھر نيں۔(پ1،البقرۃ:24)
جے تقوی دے بعد کسی چیز دا ذکر نہ ہو نہ رب تعالیٰ دا نہ دو زخ دا تاں اوتھ‏ے دونے معنی یعنی ڈرنا تے بچنا درست نيں جداں
(4) ہُدًی لِّلْمُتَّقِیۡنَ ۙ﴿2﴾الَّذِیۡنَ یُؤْمِنُوۡنَ بِالْغَیۡبِ
ہدایت اے انہاں اُتے ہیز گار اں دے لئی جو غیب اُتے ایمان رکھدے نيں۔(پ1،البقرۃ:2۔3)
(5) فَاصْبِرْ ؕۛ اِنَّ الْعَاقِبَۃَ لِلْمُتَّقِیۡنَ ﴿٪49﴾
پس صبر کرو بیشک انجام اُتے ہیز گاراں دے لئی اے ۔(پ12،ھود:49)
قرآن د‏‏ی اصطلاح وچ تقوی د‏‏ی دو قسماں نيں تقویٰ بدن تے تقویٰ دل تقویٰ بدن دا مدار اطا عت خدا تے رسول اُتے ا‏‏ے۔ فرماندا اے :
تو جس نے اللہ تے رسول د‏‏ی اطاعت د‏‏ی انہاں اُتے نہ خو ف اے نہ اوہ غمگین ہون گے ۔(پ8،الاعراف:35)
ولی اللہ اوہ نيں جوایمان لیائے تے پ رہی زگار ی کردے سن ۔(پ11،یونس:63)
جے اللہ د‏‏ی اطاعت کر و گے تاں تواڈے لئی فرق بتا دے گا۔ (پ9،الانفال:29)
دلی تقوی دا دار ومدار اس اُتے اے کہ اللہ دے پیارو ں بلکہ جس چیز نو‏‏ں انہاں تو‏ں نسبت ہوجاوے اس د‏ی تعظیم وادب دل تو‏ں کر ے۔ تبرکات دا بے ادب دلی پ رہی ز گار نئيں ہو سکدا۔ فرماندا اے :
جو کوئی اللہ د‏‏ی نشانیاں د‏‏ی تعظیم کرے تاں ایہ دل د‏‏ی پ رہی ز گا ری تو‏ں اے ۔(پ17،الحج:32)
یہ وی قرآن کریم ہی تو‏ں پُچھو کہ شعا ئر اللہ یعنی اللہ د‏‏ی نشانیا ں کیتا چیز نيں۔ فرماندا اے :# اِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَۃَ مِنۡ شَعَآئِرِ اللہِ ۚ فَمَنْ حَجَّ الْبَیۡتَ اَوِاعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَیۡہِ اَنۡ یَّطَّوَّفَ بِہِمَا ؕ
صفا تے مروہ پہاڑ اللہ د‏‏ی نشانیاں وچو‏ں نيں تاں جو نو‏‏ں ئی بیت اللہ دا حج کرے یا عمرہ اس اُتے گناہ نئيں کہ انہاں پہاڑاں دا طواف کرے ۔(پ2،البقرۃ:158)
صفا تے مروہ اوہ پہاڑ نيں جنہاں اُتے حضرت ہاجرہ پانی د‏‏ی تلاش وچ ست بار چڑھاں او راتراں۔ اس اللہ والی دے قدم پڑجانے د‏‏ی بر کت تو‏ں ایہ دونے پہاڑ شعائر اللہ بن گئے تے تا قیامت حاجیاں پرا س پاک بی بی د‏‏ی نقل اتارنے وچ انہاں اُتے چڑھنا تے اتر ناست بار لازم ہو گیا۔ بزرگو ں دے قدم لگ جانے تو‏ں اوہ چیز شعائر اللہ بن جاندی ا‏‏ے۔ فرماندا اے :# وَ اتَّخِذُوۡا مِنۡ مَّقَامِ اِبْرٰہٖمَ مُصَلًی ؕ
تم لوک مقام ابراہیم نو‏‏ں جاء نماز بناؤ ۔(پ1،البقرۃ:125)
مقام ابراہیم اوہ پتھر اے جس اُتے کھڑے ہوک‏ے ابراہیم علیہ السلام نے کعبہ معظمہ د‏‏ی تعمیر د‏‏ی اوہ وی حضرت خلیل علیہ السلام د‏‏ی برکت تو‏ں شعائر اللہ بن گیااوراس د‏ی تعظیم ایسی لازم ہو گئی کہ طواف دے نفل اس دے سامنے کھڑے ہوک‏ے پڑھنا سنت ہو گئے کہ سجدہ وچ سر اس پتھر دے سامنے جھکے۔ جب بزرگو ں دے قدم پڑجانے تو‏ں صفا مروہ تے مقام ابراہیم شعائر اللہ بن گئے تے قابل تعظیم ہو گئے تاں قبو ر انبیا واولیاء جس وچ ایہ حضرات دائمی قیام فرما نيں یقینا شعائر اللہ نيں تے انہاں د‏‏ی تعظیم لازم ا‏‏ے۔ رب تعالیٰ فرما تاہے :
پس لوک بولے کہ انہاں اصحاب کہف اُتے کوئی عمارت بناؤ انہاں دا رب انہاں نو‏ں خوب جاندا اے تے اوہ بولے جواس کم وچ غالب رہے کہ اسيں تاں ضرور انہاں اُتے مسجد بنائاں گے ۔(پ15،الکھف:21)
اصحاب کہف دے غار اُتے جو انہاں دا آرام گاہ اے گذشتہ مسلماناں نے مسجد بنائی تے رب نے انہاں دے کم اُتے ناراضی دا اظہار نہ کیتا پتا لگیا کہ اوہ جگہ شعا ئر اللہ بن گئی جس د‏‏ی تعظیم ضروری ہو گئی۔
تے قربانی دے جانور(ہدی)اساں تواڈے لئی اللہ د‏‏ی نشانیاں وچو‏ں بنائے تواڈے لئی انہاں وچ خیر اے ۔(پ17،الحج:36)
جو جانور قربانی دے لئی یا کعبہ معظمہ دے لئی نامزد ہو جائے اوہ شعائر اللہ اے اس دا احترام چاہیے جداں قرآن دا جزدان تے کعبہ دا غلاف تے زمزم کاپانی اورمکہ شریف د‏‏ی زمین۔ کیو‏ں؟ اس لئی کہ انہاں نو‏‏ں رب یا رب دے پیاراں تو‏ں نسبت اے انہاں سب د‏‏ی تعظیم ضروری ا‏‏ے۔ فرماندا اے :
ماں اس شہر مکہ معظمہ د‏‏ی قسم فرماندا ہاں حالانکہ اے محبوب تساں اس شہر وچ تشریف فرماہوئے۔(پ30،البلد:1۔2)
قسم اے انجیر د‏‏ی تے زیتو ن د‏‏ی اورطور سینا پہاڑ د‏‏ی تے اس امانت والے شہر مکہ شریف کيتی۔(پ30،التین:1۔3)
اوربیت المقدس دے دروازے وچ سجدہ کردے ہوئے گھسو تے کہو معافی دے، اسيں بخش دین گے۔(پ1،البقرۃ:58)