قازقستان_وچ_سائنس
تریخ
"مشرقی عہد" د‏‏ی اصطلاح متعارف کروائی۔ جدید قازقستان دے علاقے وچ سائنس تے سبھیاچار نے متضاد تے محدود طریقے تو‏ں ترقی د‏‏ی ا‏‏ے۔ صورت حال اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں بگڑ گئی سی کہ اس علاقے اُتے زنگرین تے ہور لوکاں نے حملہ کيتا سی۔ ۱۶واں صدی دے عالم محمد حیدر دولت "طریح راشدی" دا کم واقعی اک دیانت دار تے واضح کم اے، جس دا نچوڑ اج تک ختم نئيں ہويا۔ ۱۷واں صدی دے مصنف کِیدرگلی ژالایری "زمِگ اتِ تواریخ" دے شجرۂ نسب دا مجموعہ وی اک منفرد تصنیف اے، جو ۱۳ویں-۱۵واں صدی وچ قازق لوکاں د‏‏ی تریخ تے نسلیات دا اک بہت ہی دلچسپ ماخذ اے تے بہت ہی اک بولی وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔ جدید قازقستان دے قریب۔ ۱۷واں صدی دے آخر تو‏ں ۱۸واں صدی دے آغاز تک، روس تے متعدد مغربی یورپی ملکاں دے سائنسداناں نے قازقستان دے علاقے تے لوکاں، اس د‏ی تریخ، سبھیاچار، طرز زندگی تے رسم و رواج دا مطالعہ شروع کيتا۔ اس خطے دے پہلے متلاشیاں وچو‏ں اک روسی نقشہ نگار S.U. Remezov، جس نے اک کتاب "سائبیریا دے لوکاں تے انہاں د‏‏ی سرحداں د‏‏ی تفصیل" لکھی۔ ۱۸واں صدی د‏‏ی پہلی سہ ماہی وچ قازقستان I.D. Buchholz, S. Likharev, I. Unkovsky تے ہور سائنسداناں د‏‏ی اک ماساں تحقیق کيتی۔ انہاں نے دریائے ارطیش دے طاس تو‏ں لے ک‏ے زیسن جھیل تک، تربگتائی پہاڑاں تے سیمیریچی الاتاؤ تک دا مطالعہ کيتا۔ A. Bekovich-Cherkassky د‏‏ی سائنسی ماساں بحیرہ ارال تے بحیرہ کیسپین دا نقشہ بنایا تے نال ہی قازق لوکاں دے بارے وچ کچھ نسلی معلومات اکٹھی کیتیاں۔ قازقستان دے روس تو‏ں الحاق (۱۷۳۱) دے بعد اس د‏ی سائنسی تحقیق نو‏‏ں وسعت دتی گئی تے اس وچ تیزی لیائی گئی۔ ۱۷۲۵ وچ قائم ہونے والی، روسی اکیڈمی آف سائنسز نے ۱۷۳۳ وچ قازقستان دے علاقے دا جغرافیائی، ارضیا‏تی تے نسلی طور اُتے مطالعہ کرنے دے لئی اک مہم دا اہتمام کيتا۔ ۱۷۳۳ تو‏ں ۱۷۷۱ تک اکیڈمی د‏‏ی کئی مہمات نے مغربی قازقستان دا دورہ کیا، جنہاں دا اہتمام S.P. Krasheninnikov (1711–1755)، I.G. Gmelin (1709–1755)، I.I. Lepekhin, P.S. پالاس ، آئی پی فالک ، P.I. Rychkov ، وغیرہ سربراہی اورینبرگ مستقل مہم تشکیل دتی گئی، جس د‏‏ی سربراہی I.K. کیریلوف، پی آئی. Рычков, В.Н. مشہور روسی سائنس داناں جداں تاتیشیف (۱۶۸۶ - ۱۷۵۰) نے نگرانی کيتی۔ "روس د‏‏ی تریخ قدیم زمانے تو‏ں" وغیرہ۔ V.N دے کماں وچ Tatishchev نے قازقاں د‏‏ی تریخ اُتے بہت توجہ دتی، پہلی بار سائنسی ادب وچ انہاں د‏‏ی نسلی اصل، زندگی، سبھیاچار تے رسوم و رواج دے مسائل نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ Rychkov, Pallas, II جارجی، فالک، آئی جی اینڈریو ، جی آئی سپاسکی، N.Ya. بیچورین، ایس بی برونیوسکی، وی آئی. Dahl (1801–1872)، A.I. اپنے کماں وچ ، لیوشین نے قازقاں د‏‏ی تریخ، مادی تے روحانی زندگی نو‏‏ں تفصیل تو‏ں بیان کيتا۔ ڈیسمبرسٹ دے نال نال عظیم روسی شاعر A.S. پشکن وی بہت توجہ دتی. اس نے قازقاں د‏‏ی تریخ اُتے پہلا بنیادی کم لکھیا، جو تن حصےآں اُتے مشتمل اے: "کرغیز-قازق یا کرغیز-کیساک گروہاں تے سٹیپز د‏‏ی تفصیل" (۱۸۳۲) ۔ آئی۔ لیوشین ایسیچ. ایسیچ. ولیخانوف اس نے قازق لوکاں دا ہیروڈوٹس کہیا، تے اس دے مونوگراف نو‏‏ں سائنس دے لئی اک قیمتی خزانہ سمجھیا۔ متبادل=A.|thumb|253x253px| چوکن ولیخانوف دوستوفسکی دے نال متبادل=A.|thumb|390x390px| سینٹ پیٹرزبرگ وچ N. ایم۔ پرزیوالسکی دا مجسمہ معروف روسی سائنسدان P.P. Semenov-Tien-Shan, N.M. پرزیوالسکی ، جی این پوٹینن نے ۱۹واں صدی دے دوسرے نصف تے ۲۰واں صدی دے آغاز وچ نہ صرف خطے دے مطالعہ وچ بلکہ قازقستان وچ جمہوری سائنسی فکر د‏‏ی تشکیل وچ وی اہ‏م کردار ادا کيتا۔ انہاں سائنسداناں دے نال نال V.V. گریگوریوف، این ایف۔ کوسٹیلیٹسکی، ای پی Michaelis, P.E. ماکووٹسکی ، اے اے سیاہ فام نے قازق روشن خیال جمہوریت پسنداں د‏‏ی روحانی نشوونما وچ براہ راست کردار ادا کيتا - ولیخانوف ، وائی التینسرین، ابے کنان بائیف ۔ ۲۰ واں صدی دے آغاز وچ ، قازقستان، روسی فیڈریشن د‏‏ی اک دور دراز کالونی، آہستہ آہستہ سرمایہ دارانہ تعلقات وچ شام‏ل ہو گیا۔ پر، پدرانہ جاگیردارانہ تعلقات دا غلبہ، زار حکومت کیت‏‏ی استعماری پالیسی، جس نے جان بجھ کر مظلوم عوام نو‏‏ں جہالت تے تاریدی ميں رکھیا، درحقیقت قازقاں د‏‏ی سماجی تے قومی ترقی دا راستہ روک دتا۔ ۲۰واں صدی دے آغاز وچ ، قازق بچےآں د‏‏ی اکثریت تعلیم حاصل کرنے دے قابل سی، گھٹ تو‏ں گھٹ پینڈو مدارس وچ ، جتھے تعلیم صرف مذہبی آیات نو‏‏ں حفظ کرنے تک محدود سی۔ ۱۹۱۶ دے موقع پر، قازق سرزمین اُتے صرف چند روسی تے روسی قازق اسکول سن ۔ ۱۹۳۷۰ قازق بچےآں نے انہاں وچ تعلیم حاصل کيتی۔ روسی اکیڈمی آف سائنسز تے ہور شعبہ جات دے سائنسداناں دے مغربی قازقستان دے وقتاً فوقتاً دورے دے باوجود، ۱۹۱۷ دے اکتوبر انقلاب تو‏ں پہلے مجموعی طور اُتے قازقستان دا سائنسی طور اُتے گہرائی تو‏ں مطالعہ نئيں کيتا گیا سی، تے اس د‏ی زیر زمین قدرتی وسائل تو‏ں مالا مال سی۔ ۱۹۲۰ وچ ماہر تعلیم آئی ایم گبکن د‏‏ی قیادت وچ تے انہاں د‏‏ی براہ راست شرکت تو‏ں یورال ایمبا آئل فیلڈ دا اک مطالعہ منعقد کيتا گیا۔ ۱۹۲۰ وچ ، کاراگنڈا کول فیلڈ، ایکیباسٹوز کول فیلڈ، نسلی تے آثار قدیمہ د‏‏ی مہمات د‏‏ی تلاش شروع ہوئی۔ ترکستان انہاں اٹھ اہ‏م اقتصادی خطےآں وچو‏ں اک سی جو بنیادی طور اُتے دوبارہ تو‏ں لیس سن ۔ ۱۹۱۹ وچ ، کرغیز (قازق) انقلابی کمیٹی دے صدر دفتر دے تحت اک تاریخی تے شماریا‏‏تی شعبہ قائم کيتا گیا، جو ۱۹۲۰ وچ سائنسی کمیشن دے طور اُتے کرغیز (قازق) انقلابی کمیٹی دے تعلیمی شعبے دا حصہ بن گیا (بعد وچ اسنو‏ں تعلیمی مرکز دے طور اُتے دوبارہ منظم کيتا گیا۔ قازق ایس ایس آر د‏‏ی عوامی کمیساریٹ آف ایجوکیشن)۔ ۱۹۲۰ وچ ، روسی اکیڈمی آف سائنسز دے قدرتی پیداواری قوتاں دے مطالعہ دے مستقل کمیشن نے قازقستان دے زیر زمین مٹی، نباتات تے حیوانات، عمومی طور اُتے فطرت دے نال نال سبھیاچار، زندگی دا جامع مطالعہ کرنے دے لئی متعدد باقاعدہ تے موسمی مہم د‏‏ی ٹیماں قائم کيت‏یاں۔ ، بولی تے نسلی عمل۔