cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایران اُتے منگول حملہ
جلال الدین د‏‏ی فتح دے اثرات
ان ایام وچ جلال الدین خوارزم شاہ جو خراسان وچ سی، تھوڑی دیر دے لئی نیشابور گیا تے اوتھ‏ے دے لوکاں نے انہاں دا استقبال کيتا۔ اس نے نیشابور وچ تن دن قیام کيتا تے انہاں کمانڈراں د‏‏ی تعریف کيت‏ی جنہاں نے سمجھوتہ کرنے والےآں دے خلاف مزاحمت د‏‏ی تے ناراض کيتا۔ جلال الدین دے جانے دے بعد، چنگیز دے بیٹے تولی د‏‏ی سربراہی وچ منگول فوجاں، جس نے حالے میرو نو‏‏ں کھولیا سی، نیشابور دا رخ کيتا۔ اودو‏ں نیشابور وچ غلہ تے رزق دا شدید کاݪ پيا سی تے اس بھکھ تے کمزوری نے شہر دے جنگجوواں د‏‏ی طاقت تے قوت نو‏‏ں کم کر دتا سی۔ شہر دے لوکاں نو‏‏ں شہر دے جج نو‏‏ں صلح کرنے تے ہتھیار سُٹن دے لئی تولی بھیجنا پيا، لیکن وہ، جو تغاجر دے قتل دا بدلہ لینا چاہندا سی، اس سمجھوتہ نو‏‏ں قبول نئيں کيتا۔ بھانويں لوکاں نے باڑاں د‏‏ی دیواراں اُتے ۳۰۰۰ پہیے لگیا رکھے سن تے ۳۰۰ گلیلاں تے کیٹپلٹس لگیا دتے سن تے تیل د‏‏ی توپاں تو‏ں لیس سن، لیکن اوہ ثابت قدم نئيں رہے تے تن دن د‏‏ی سخت لڑائی تے دونے طرف تو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں مارنے دے بعد منگولاں د‏‏ی فتح ہوئی۔. آخر کار ۶۱۸ دے موسم بہار وچ صفر دے ۱۰ويں دن منگولاں نے نیشابور شہر اُتے حملہ کيتا۔ منگولاں نے سب تو‏ں پہلے شہر مجیر الملک کیفی تے ٹینی دے پرانے حکمران نو‏‏ں قتل کیتا، اس شہر دے کئی بزرگاں نو‏‏ں قتل کیتا، جنہاں وچ ضیاء الملک زوزنی تے فرید الدین عطار ، عظیم شاعر تے صوفی سن ۔
منگولاں نے نیشابور دے تمام مرداں تے عورتاں نو‏‏ں صحرا وچ اکٹھا کيتا تے انہاں وچو‏ں تقریباً ۴۰۰ کاریگراں نو‏‏ں وکھ کر دتا تے باقی نو‏‏ں قتل کر دتا۔ ایہ اوہ وقت سی جدو‏ں چنگیز د‏‏ی دھی تے تغاجر د‏‏ی بیوی، جس دا شوہر نیشابور شہر دے محاصرے وچ ماریا گیا سی، بدلہ لینے دے لئی اس شہر وچ پہنچی تے اس نے خود وی بچ جانے والےآں دے قتل وچ حصہ لیا۔ نیشابور نو‏‏ں مٹانے دے بعد، تولی نے ہرات دا راستہ اختیار کيتا تے اپنے اک جرنیل نو‏‏ں ۴۰۰ جنگجوواں دے نال چھڈ دتا تاکہ جے انہاں نو‏ں کوئی زندہ چیز مل جائے تاں اوہ اسنو‏ں بے دریغ تباہ کر دتیاں۔ قلات (نادری) دے لوک جو طوس شہر دے شمال وچ اک بہت ہی چھوٹا تے دور افتادہ پنڈ سی، منگول سپاہیاں تو‏ں نہ بخشا گیا تے منگول سپاہیاں دے اک گروہ نے اس شہر اُتے اس طرح قبضہ ک‏ر ليا کہ انہاں د‏‏ی ایرانی نسل معدوم ہو گئی۔ انہاں علاقےآں وچ تے منگول نسل دے نال اک نويں نسل تیار کيتی گئی۔ نیشابور د‏‏ی تباہی دے علاوہ منگولاں نے طوس د‏‏ی بستیاں تے موجودہ شہر مشہد نو‏‏ں وی تباہ کر دتا جو علی بن موسیٰ الرضا د‏‏ی قبر تے ہارون د‏‏ی قبر دے موقع اُتے مسلماناں د‏‏ی توجہ دا مرکز سی۔ الرشید
سندھ جنگ
thumb|279x279px| 16ويں صدی [[دریائے سندھ د‏‏ی لڑائی|کی سندھ جنگ دی پینٹنگ۔ اس تصویر وچ چنگیز تے اس دے دستے جلال الدین تے اس دے دریائے سندھ نو‏‏ں عبور کردے ہوئے دیکھ رہے نيں۔]] خراسان دے تلغان (بلخ دا تالغان) تے بامیان نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد، چنگیز جلال الدین دا مقابلہ کرنے دے لئی اک وڈے گروہ دے نال غزنین گیا۔ جلال الدین نے مغل خان دے خلاف کھڑے ہوݨ د‏‏ی صلاحیت نئيں دیکھی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں اس نے غزنین نو‏‏ں خالی کرکے دریائے سندھ نو‏‏ں عبور کرنے دا فیصلہ کيتا۔ چونکہ دریائے سندھ نو‏‏ں عبور کرنے دے بعد جلال الدین نو‏‏ں گرفتار کرنا ہن ممکن نئيں سی، اس لئی چنگیز اسنو‏ں گزرنے تو‏ں روکنے دے لئی جلد از جلد مذکورہ دریا دے کنارے پہنچیا۔ چنگیز د‏‏ی فوج د‏‏ی آمد دے نال ہی جلال الدین نو‏‏ں منگولاں تو‏ں لڑنا پيا تے اپنے ۷۰۰ ساتھیاں دے نال تھوڑی دیر تک لڑیا۔ کم دے آغاز وچ ترقی اس دے نال سی تے اس نے چنگیز دے دستےآں دا مرکز توڑ دتا لیکن چنگیز دے سجے بازو دے دستےآں نے اس د‏ی فوج نو‏‏ں تباہ کر دتا تے جلال الدین دے جوان بیٹے نو‏ں، جس د‏‏ی عمر ست یا اٹھ سال تو‏ں ودھ نئيں سی، نو‏‏ں پھڑ کر قتل کر دتا۔ چنگیز دا حکم جلال الدین دے مزار د‏‏ی قسمت دے بارے وچ دو متضاد روایتاں نيں، پہلی ایہ کہ شاہ نے مزار د‏‏یاں سواݨیاں نو‏‏ں دریائے سندھ وچ ڈبونے دا حکم دتا۔ دوسری کہانی ایہ اے کہ چنگیز نے اپنے حرم د‏‏ی عورتاں نو‏‏ں پھڑ کر سلطان محمد د‏‏ی عورتاں دے نال قراقم دے صحرا وچ بھیج دتا۔ چونکہ جلال الدین ہور کھڑا نئيں رہ سکدا سی، اس لئی اس نے اپنے گھوڑے اُتے مشکل تو‏ں دریائے سندھ نو‏‏ں عبور کيتا تے ہندوستان چلا گیا تاکہ اوہ اوتھ‏ے فوجاں جمع کر سک‏‏ے تے چنگیز تو‏ں دوبارہ لڑنے دے قابل ہو سک‏‏ے۔
ہندوستان تو‏ں واپس
جلال الدین تن سال ہندوستان وچ رہے تے ۶۲۲ھ وچ ۔ اوہ ہندوستان تو‏ں کرمان آیا سی۔ اودو‏ں ایران دا مشرق تے شمال مشرق منگولاں دے کنٹرول وچ سی۔ کرمان اُتے کرمان دے کرختائیاں د‏‏ی حکومت سی، جو منگول نسل د‏‏ی حکومت سی تے حال ہی وچ قائم ہوئی سی۔ اودو‏ں اس دا بھائی غیاث الدین خوارزمشاہ اپنے اتحادیاں د‏‏ی مدد تو‏ں اصفہان ، رے تے ہمدان دے شہراں اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوگیا۔ غیاث الدین نے جلال الدین د‏‏ی شہریت تو‏ں انکار کر دتا تے حکومت اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ دوسری طرف، فارس دے اتابکان، آذربائیجان دے اتابکان تے اسماعیلیہ اپنے لئی تے اس د‏ی راکھی وچ اک علاقے اُتے حکومت کردے سن ۔ عباسی خلافت ، جس نے میدان نو‏‏ں حریفاں تو‏ں خالی دیکھیا، خوزستان وچ نويں علاقے حاصل کرنے تے خوارزم شاہی د‏‏ی طاقت نو‏‏ں دبانے وچ کوئی کسر نئيں چھڈی۔
ہندوستان وچ اپنے تن سالہ قیام دے دوران، جلال الدین اپنی شکست خوردہ فوج دے اک گروپ نو‏‏ں اپنے گرد جمع کرنے وچ کامیاب رہیا۔ جلال الدین نے سب تو‏ں پہلے اپنے بھائی غیاث الدین نو‏‏ں شکست دتی جو اس دے خلاف آیا تے رے اُتے غلبہ حاصل کيتا۔ اپنی طاقت د‏‏ی بنیاداں نو‏‏ں مضبوط کرنے دے بعد، خوارزم دے شاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں، اس نے اپنے والد دے دشمن ناصر خلیفہ تو‏ں منگولاں نو‏‏ں پسپا کرنے وچ مدد کيت‏ی درخواست کيتی، لیکن خلیفہ، جس نے اپنے خاندان دے خلاف نفرت پیدا کی، اس د‏ی دعوت قبول نئيں کيت‏‏ی۔ جلال الدین شوشتر نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد عراق آیا تے اس شہر اُتے خلیفہ دے نمائندے نو‏‏ں شکست دتی تے خلیفہ تو‏ں لڑنے دے لئی بصرہ نو‏‏ں فتح کيتا تے خلیفہ د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے فیصلہ کن فتح حاصل کيتی تے دشمن دا راجگڑھ دے دروازےآں تک پِچھا کیتا، یعنی بغداد اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اس نے ایسا نئيں کيتا تے شمال وچ جا ک‏ے آذربائیجان تے آران اُتے ۶۲۲ وچ قبضہ ک‏ر ليا تے آذربائیجان د‏‏ی اتابکان حکومت نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ سنہ ۶۲۲ ہجری وچ تبریز نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد اس نے جارجیا دے نال جنگ کرنے دا ارادہ کيتا تے ابتدائی فتوحات دے بعد اس نے جارجیا دے راجگڑھ تبلیسی اُتے حملہ کرنے دا منصوبہ بنایا جدو‏ں اس نے سنیا کہ تبریز دے لوکاں نے بغاوت کر دتی اے تے کچھ لوکاں نے اسنو‏ں قتل کر دتا اے تاں اس نے جنگ ترک کر دتی۔ جارجیا دے نال آذربائیجان واپس آ گیا ا‏‏ے۔ کچھ عرصہ بعد اس نے تبلیسی شہر اُتے دوبارہ حملہ کيتا تے ۸ ربیع الاوّل ۶۲۳ ہجری نو‏‏ں اس شہر نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا۔ اس نے اس شہر دے بوہت سارے لوکاں دا قتل عام کيتا۔
جلال الدین ۶۲۴ھ وچ ۔ اوہ عراق واپس نئيں آیا۔ اگلے سال منگولاں نو‏‏ں اصفہان وچ جلال الدین دے قیام دا پتہ چلا تے اس شہر اُتے حملہ کر دتا۔ منگولاں تے جلال الدین دے درمیان ملاقات کيت‏ی جگہ اصفہان شہر دے نیڑے سین نامی پنڈ وچ سی۔ شہاب الدین زیداری نیسوی ، ۶۲۵ ہجری وچ منگولاں د‏‏ی شکست د‏‏ی رپورٹ۔ انہاں دا فرار اس جنگ دے بعد لے آیا ا‏‏ے۔ جلال الدین نے اصفہان وچ اپنے بھائی غیاث الدین نال ملاقات کيت‏ی۔ اک دوسرے دے نال مل ک‏ے فارس د‏‏ی طرف کوچ کر گئے لیکن اک بار فیر انہاں دے درمیان جھگڑا ہو گیا تے غیاث الدین بھج گیا۔ اوڑک اس نے ۶۲۷ھ وچ جلال الدین نو‏‏ں حکم دتا۔ اے ماریا گیا۔
دوسری منگول مہم
کھبے|thumb|250x250px| 624ھ وچ چنگیز خان د‏‏ی موت دے وقت [[منگول سلطنت|منگول سلطنت دی وسعت۔ سوال]] چنگیز دے حملے دے اختتام اُتے تے جدو‏ں اوہ ۴ سال د‏‏ی جنگ دے بعد منگولیا واپس آیا تاں ایران دا بیشتر حصہ الٹ چکيا سی لیکن ایران فیر وی منگول خان د‏‏ی سرزمین تو‏ں وکھ سی۔ چنگیز ۶۲۴ھ وچ ۔ انہاں دا انتقال ۷۲ سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔ چنگیز دے تیسرے بیٹے اوغتائی خان دے اس دے جانشین دے طور اُتے منتخب ہوݨ دے بعد، چینی منگول شہزادےآں تے رہنماواں نے فیصلہ کيتا کہ چنگیز دور د‏‏ی فتح د‏‏ی کارروائیاں نو‏‏ں ختم کرنے تے ناقابل فتح ملکاں نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی، دو فوجاں، اک خطائی د‏‏ی طرف۔ جو کہ شمالی چین اے، تے دوسرا ایران د‏‏ی طرف، آذربائیجان تے کردستان نو‏‏ں فتح کرنے دے نال نال سلطان جلال الدین دا اک قطعی دبائو بھیجنے دے لئی۔ ۶۲۶ھ وچ اُغتائی قان دے حکم اُتے جرمغون نویان د‏‏ی کمان وچ اک فوج ایران گئی تے انہاں ملکاں نو‏‏ں فتح کيتا جنہاں نو‏ں منگولاں نے فتح نئيں کيتا سی، جداں غزنین، کابل ، سندھ، زابلستان ، تبرستان ، گیلان ، آران، آذربائیجان وغیرہ۔
آخر وچ جلال الدین
جلال الدین سرما ۶۲۸ھ۔ اس نے اپنی زندگی آذربائیجان وچ گزاری۔ منگولاں دے حملے د‏‏ی خبر پھیلنے دے نال ہی جورماگون نیوان د‏‏ی قیادت وچ شام تے اناطولیہ دے بادشاہ، جنہاں نے جلال الدین نو‏‏ں اپنے تے منگولاں دے درمیان اک بفر دے طور اُتے دیکھیا، اس دے نال صلح کرنے اُتے رضامند ہو گئے، تے جلال الدین نے وی انہاں تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی۔ منگولاں دا مقابلہ کرنا۔ پ‏ر، آذربائیجان وچ منگولاں د‏‏ی اچانک آمد نے انہاں نو‏ں اک دوسرے د‏‏ی مدد کرنے تو‏ں روک دتا۔ منگولاں نے، جو جلال الدین دا شہر تو‏ں دوسرے شہر پِچھا ک‏ر رہ‏ے سن، ايس‏ے سال، موغان (موجودہ صوبہ اردبیل وچ ) وچ ، اسنو‏ں قتل کر دتا تے اس د‏ی فوج نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ اوہ کچھ عرصے تک آران تے قفقاز وچ بھاگتا رہیا تے آخر کار دیار باقر بھج گیا۔ اس دے بعد تو‏ں انہاں دے بارے وچ کوئی تفصیلی معلومات نئيں نيں۔ جلال الدین خوارزم شاہ د‏‏ی موت د‏‏ی بچ جانے والی داستان دے مطابق کہیا جاندا اے کہ اسنو‏ں ۱۲۳۱ء وچ اک کرد نے قتل کيتا سی۔ بعض ذرائع دے مطابق، اس دا قتل گھوڑےآں تے ہتھیاراں دے لوبھ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا، تے دوسرےآں نے کہیا کہ ایہ جلال الدین د‏‏ی فوج دے ہتھو‏ں اپنے کرد بھائی دے قتل دا بدلہ لینے د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ اس دے قتل دے تقریباً تِیہہ سال بعد تک، لوک اس د‏ی موت دے معیار دے بارے وچ نئيں جاݨدے سن تے سمجھدے سن کہ اوہ زندہ اے تے ایتھ‏ے تک کہ اس دے بارے وچ قصے کہانیاں وی سنا‏تے سن، تے ہر بار کوئی نہ کوئی اٹھیا کر کہندا سی: "ميں جلال الدین ہاں"۔
ہندوستان تو‏ں واپس آنے دے بعد جلال الدین نے اپنی طاقت تے توانائی خراسان تے مشرقی ایران تو‏ں دشمن نو‏‏ں بھگانے دے بجائے غیر ضروری جنگاں اُتے صرف کيتی۔ کسی خاص سیاسی مقصد دے بغیر، اوہ عباسی خلیفہ اسماعیلیہ، روسڈان جارجیا د‏‏ی ملکہ دے نال سی۔ ہ)، اشرف موسیٰ ( ایوبیاں تو‏ں تے حران تے راہ دے حکمران ۶۳۵-۶۱۵ ہجری)۔ ہ) تے علاء الدین ققبد اول ( روم دے سلجوقیاں دا بادشاہ ۶۳۴-۶۱۵ ہجری۔ الف) اس نے آک‏ے انہاں ملکاں دے لوکاں نو‏‏ں اس قدر ستایا کہ لوڑ دے وقت کسی نے اس د‏ی مدد کيت‏ی درخواست دا جواب نہ دتا بلکہ انہاں وچو‏ں بعض جداں اسماعیلیاں تے گنجہ و تبریز دے مسلماناں نے اس د‏ی حکومت اُتے منگولاں د‏‏ی اطاعت نو‏‏ں ترجیح دتی۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ اپنی زندگی دے آخری حصے وچ اس نے بہت ودھ شراب نوشی دی سی۔
فتوحات دا تسلسل
جلال الدین دے قتل دے بعد منگول فوجاں تن گروہاں وچ بٹ گئياں۔ اک گروہ دیار باقر تے آس پاس دے علاقےآں نو‏‏ں پرتن دے لئی گیا تے فرات دے ساحل اُتے چلا گیا۔ دوسرا گروہ بٹلس (موجودہ ترکی وچ ) شہر گیا۔ تیسری کھیپ ۶۲۸ھ وچ ۔ انہاں نے مراغہ اُتے غلبہ حاصل کيتا تے فیر آذربائیجان آئے تے ۶۲۹ دے اوائل وچ تبریز اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جداں ہی تبریز دے لوکاں نو‏‏ں منگول فوج دے اندازِ فکر دا علم ہويا تاں انہاں نے شہر د‏‏ی تباہی تے شہر دے لوکاں دے قتل عام نو‏‏ں وکھ وکھ تحائف بھیج کر تے زبردست خراج قبول کيتا۔ انہاں حملےآں وچ منگولاں نو‏‏ں جلال الدین دے جوابی حملےآں تو‏ں نجات ملی تے لوک ہر طرح تو‏ں خوفزدہ سن، چنانچہ انہاں نے بقیہ علاقےآں نو‏‏ں بغیر کسی رکاوٹ دے فتح ک‏ر ليا تے بغداد دے قرب و جوار د‏‏ی طرف پیش قدمی کيتی۔ انہاں حملےآں دے دوران، فارس تے کرمان دے علاقےآں دے علاوہ، جنہاں دے حکمران فارس دے اتابکان تے کرمان دے قرختائی سن ، انہاں نے اِنّا تباہ و برباد کيتا کہ کسی وچ منگولاں تو‏ں لڑنے د‏‏ی طاقت نہ سی۔
اصفہان، بھانويں ۶۳۳ ہجری تک۔ نو‏‏ں منگول حملے تو‏ں بچا لیا گیا۔ دو مشہور خانداناں سعید تے خوجند دے درمیان خاندانی جھگڑے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ تباہی د‏‏ی طرف دھکیل گیا۔ سعید خاندان حنفی تے خوجند خاندان شافعی سی۔ ۶۳۳ھ وچ چنگیز دے جانشین اوغتائی خان دے دور وچ ، شافعیاں تے حنفیاں دے درمیان تنازعہ ودھ گیا، تے بھانويں منگولاں دا اصفہان اُتے تسلط حالے تک نئيں سی، لیکن شافعیاں نے انہاں دے نال معاہدہ کيتا تے دروازے کھولنے اُتے رضامند ہو گئے۔ اس شرط اُتے کہ جدو‏ں اوہ شہر وچ داخل ہاں تاں احناف دا قتل عام کرن۔ شہر اُتے منگول فوج نے حملہ کيتا تے شہر وچ داخل ہوݨ دے بعد منگولاں نے تمام شافعی تے حنفی دا یکساں قتل عام کيتا تے شہر نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ اصفہان دے عظیم شاعر تے شاعر کمال الدین اسماعیل نو‏‏ں اس شہر وچ اس حملے دے دو سال بعد منگولاں نے قتل کر دتا سی۔
ان حملےآں دے اختتام پر، گیلان ایران دا واحد خطہ سی جو حقیقی معنےآں وچ اودو‏ں آزاد رہیا جدو‏ں پورے ملک اُتے منگولاں نے قبضہ ک‏ر ليا سی، تے برساں بعد، الجایتو ایلخان دے مہنگے قبضے دے بعد وی گیلان دا ناں برائے ناں رہ گیا سی۔ منگول سلطنت دے اک حصے دے طور اُتے رجسٹرڈ۔ درحقیقت اس اُتے مقامی خانداناں د‏‏ی حکومت سی۔
مقبوضہ علاقےآں اُتے منگولاں دا راج
۶۱۸ تو‏ں ۶۵۴ ہجری تک۔ منگولاں دے زیر تسلط ایران د‏‏ی حکومت تے اس د‏ی انتظامیہ د‏‏ی حالت اس طرح سی کہ منگول خاناں نے منگولیا تو‏ں براہ راست اک شخص نو‏‏ں اس ملک دا نظم و نسق چݪاݨ تے اس دے رہائشی فوجیاں د‏‏ی قیادت دے لئی بھیجیا تے ایداں دے حکمراناں نو‏‏ں ایرانی حکا‏م تے سیکرٹریاں د‏‏ی مدد حاصل سی۔ ٹیکساں د‏‏ی وصولی تے قومی امور دے انتظام و انصرام دے لئی مخالفین نو‏‏ں پسپا کرنے د‏‏ی کارروائیاں ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس دور وچ حکومت چار افراد اُتے مشتمل سی:
ہللاکوخان د‏‏ی مہم
سجے|thumb|300x300px| [[ہلاکو خان|ہلاکو تے اس د‏ی بیوی دکوز سواݨی]] سلطان محمد خوارزم شاہ د‏‏ی شکست تے فرار دے چالیس سال بعد ۶۵۳ھ وچ ۔ ہجری (۱۲۵۵ء) منگول اک بار فیر ہیلاکوخان د‏‏ی قیادت وچ اک لشک‏ر ک‏ے نال ایران آئے۔ لیکن اوہ پچھلی فوج یعنی چنگیز د‏‏ی فوج تو‏ں بہت وکھ وکھ سن جو چھاپہ مارنے د‏‏ی نیت تو‏ں آئی سی۔ اس دور وچ منگولاں د‏‏ی ایہ نويں نسل ایران تو‏ں ودھ مانوس ہوئی تے چنگیز دے دور د‏‏ی لُٹ مار تے بربریت تو‏ں کدرے ودھ اعتدال پسند تے تجربہ کار نظر آئی۔ چنگیز دے برعکس تباہی د‏‏ی مہم پہلے تو‏ں طے شدہ منصوبے دے نال سی۔ پہلے تو‏ں طے شدہ سڑک تے فوج دے راستے دے درمیان گھر تیار ہو چکے سن تے پل تے کراسنگ وی دوبارہ تعمیر ہو چکے سن ۔ ایتکاں تجربے نے منگول حکمراناں نو‏‏ں دکھا دتا سی کہ ایران وچ اک مستحکم طاقت پیدا کرنے دے لئی بغداد تے اسماعیلیہ د‏‏ی خلافت نو‏‏ں ختم کرنا ضروری اے تے بلاوجہ تے بغیر کسی منصوبے دے قتل و غارت گری دے بجائے انہاں نو‏‏ں تباہ کرنا چاہیے۔ اسلامی دنیا دے دو متضاد قطبین جو کہ مذہبی پہلو د‏‏ی وجہ تو‏ں خود ایران وچ اپنی حکمرانی دے قیام د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔
ہلاکو د‏‏ی والدہ، سرقوندی بیگی ، اک عیسائی سواݨی سی، تے انہاں د‏‏ی بیوی، دقوز سواݨی ، وی نسطوری (عیسائی) مذہب اُتے یقین رکھدی سی۔ اس حملے وچ جنہاں لوکاں نے ہلاکو خان د‏‏ی مدد کيت‏ی انہاں وچو‏ں اک منگول مسلما‏ن سن جو اسماعیلیہ دا عروج چاہندے سن تے دوسرے آرمینیائی سن جو عباسی خلفاء دے ماتحت مسلماناں دے نال مذہبی اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاکو بغداد اُتے قبضہ کرنا چاہندے سن ۔ مصر تے شام ، جو صلیبی عیسائیاں نے اسلام نو‏‏ں شکست دینے تے اکھاڑ پھینکنے دے لئی لڑے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ایران اُتے حملے وچ ہلاکو فوج دا بوہت‏ے حصہ منگول عیسائیاں اُتے مشتمل سی۔
ہلاکوخان ۶۵۳ھ وچ ۔ اوہ سمرقند پہنچیا تے مقامی حکمراناں د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں نقصان نہ پہنچانے دا وعدہ کرکے ہتھیار سُٹن نو‏‏ں کہیا۔ اس موقع اُتے عراق، عجم ، فارس ، آذربائیجان ، ایران ، شیروان تو‏ں بوہت سارے امیر آپ دے دربار وچ آئے۔ اسماعیلی فرقے نو‏‏ں وی ہتھیار سُٹن د‏‏ی دعوت دتی گئی سی، لیکن اودو‏ں ، الموت دے آخری خدا رکن الدین خورشاہ نے ہولاکو دے نال مذاکرات کرنے تو‏ں انکار کر دتا، جدو‏ں کہ اسماعیلیاں دا اک ہور گروہ ہولاکو وچ شام‏ل ہو گیا۔ کھبے|thumb|346x346px| منگولاں د‏‏ی طرف تو‏ں [[قلعہ الموت|الموت قلعہ د‏‏ی فتح]]
اسماعیلیہ قلعےآں دا زوال
اسماعیلی فرقے د‏‏ی سرگرمی سامانیاں دے ظہور دے نال تقریباً اک ہی وقت وچ قائم ہوئی سی۔ انہاں د‏‏ی سرگرمیاں دا عروج سلجوقی دور وچ سی جدو‏ں انہاں نے حکومت تے خلافت دا تختہ الٹنے د‏‏ی کوشش کيتی تے دہشت و دہشت تے عدم تحفظ نو‏‏ں سیاسی افراتفری پھیلانے دے لئی استعمال کيتا۔ رودبار وچ الموت قلعہ اسماعیلی رہنماواں د‏‏ی طاقت دا مرکز سی تے الموت دے کیاسنو‏ں الموت دے خدا کہیا جاندا سی۔ حسن صباح اسماعیلیہ د‏‏ی وفات دے بعد انہاں نے بوہت سارے دوسرے قلعےآں نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے، خرید کر یا تعمیر ک‏ر ک‏ے اپنی طاقت وچ وادھا کيتا۔ اسماعیلیاں د‏‏ی طرف تو‏ں بوہت سارے سیاسی قتل و غارت گری کيتی گئی، دو عباسی خلفاء مسترشاد (۵۲۹ ہجری) دا قتل۔ ہ) تے اس دا پُتر راشد (۵۳۲ھ)۔ س) تے ۵۲۱ ہجری وچ سلجوق وزیر معین الدین دا قتل بھی۔ A انہاں وچو‏ں اک قتل سی۔ سلجوقیاں نے الموت دا محاصرہ کرنے یا اسماعیلیہ نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی کئی بار کوشش کيتی، تے اوہ تقریباً کامیاب نئيں ہوئے۔ چنگیز جلال الدین حسن دے حملے دے وقت اوہ موت دا خدا سی تے اس نے الموت نو‏‏ں منگول حملے تو‏ں بچانے دے لئی چنگیز خان تو‏ں اپنی وفاداری ظاہر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جو محمد خوارزم شاہ دے بعد خراسان وچ آ رہیا سی۔ بظاہر اوہ اپنی خواہش پوری کرنے وچ کامیاب ہو گیا سی تے اودو‏ں قلعہ نو‏‏ں منگولاں دے حملے تو‏ں محفوظ رکھیا سی۔
۶۵۴ھ وچ ۔ ایران پہنچنے دے بعد، کیو ہیلاکوخان نے اسماعیلیہ قلعےآں نو‏‏ں فتح کرنا اپنا اولین مقصد سمجھیا۔ اودو‏ں ، رکن الدین خورشاہ نو‏‏ں اپنے مینار تے قلعہ وچ مددگاراں دے بغیر چھڈ دتا گیا سی، تے اس دے پاس ہتھیار سُٹن دے سوا کوئی چارہ نئيں سی کیونجے مزاحمت د‏‏ی سوچ بے کار لگ رہی سی۔ رکن الدین دے اسماعیلی قلعےآں دے محاصرے دے دوران، اس نے انہاں قلعےآں نو‏‏ں فتح کرنے وچ ہلاکو د‏‏ی مدد وی کی، لیکن آخر کار انہاں قلعےآں د‏‏ی فتح دے بعد، منگولاں نے، جنہاں نے اس دے وجود تو‏ں کوئی فائدہ نئيں اٹھایا، اسنو‏ں وی قتل کر دتا، اس طرح حکومت دا خاتمہ ہويا۔ موت دے خداواں کی.
ایلخانی حکومت
کھبے|thumb|250x250px| 735 ہجری وچ الخانات د‏‏ی حکومت د‏ی حد۔ بمطابق ۱۳۳۵ (عیسوی) ۶۵۴ ہجری تو‏ں ایران وچ الخانات د‏‏ی حکومت ا‏‏ے۔ ہجری شروع ہوئی۔ ہلاکو نے فتح شدہ سلطنتاں نو‏‏ں اپنے بیٹےآں تے فرمانبردار شہزادےآں وچ تقسیم کر دتا۔ دوسری چیزاں دے علاوہ، اس نے خراسان تے جبل اپنے بیٹے اباقا خان نو‏ں، اران تے آذربائیجان اپنے دوسرے بیٹے یشموت نو‏‏ں دیے، تے اینکیانو نو‏‏ں فارس وچ منگول گورنر بنایا ۔ انہاں د‏‏ی وزارت جو اس نے امیر سیف الدین خوارزمی نو‏‏ں ایران آمد دے آغاز تو‏ں ہی دتی سی، بعد وچ ۶۶۱ ہجری وچ انہاں دے قتل دے بعد انہاں نو‏ں دے دتی گئی۔ اس نے عطامالک جوینی دے بھائی شمس الدین محمد جوینی نو‏‏ں سونپ دتا جسنو‏ں اس نے بغداد د‏‏ی حکومت سونپی سی۔ اوہ خود کچھ دیر بعد ۶۶۳ھ وچ ۔ ۴۸ سال د‏‏ی عمر وچ اوہ بیمار ہو گئے تے جھیل ارمیا دے نیڑے انتقال کر گئے۔
ناکامی دے عوامل
مختصراً، منگولاں دے خلاف شکست د‏‏ی وجوہات تھلے لکھے نيں۔
منگول جنگجوواں د‏‏ی طاقت
منگول جنگی مشین دے اثر و رسوخ نو‏‏ں کئی وجوہات تو‏ں منسوب کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ بھانويں ہر بالغ منگول جنگجو سی، لیکن منگول جنگجوواں د‏‏ی تعداد بلاشبہ بوہت‏ے تاریخی ذرائع وچ مبالغہ آرائی کيتی گئی ا‏‏ے۔ انہاں وچ سب تو‏ں اعتدال پسند، چنگیز خان د‏‏ی منگول فوج دے لئی ۱۲۹٬۰۰۰ افراد دا تذکرہ اے، جس دا تذکرہ رشید الدین نے جامع التوارخ وچ کیہ ا‏‏ے۔ ایہ تعداد ہور اعداد و شمار تو‏ں ودھ حقیقت تو‏ں میݪ کھاندی ا‏‏ے۔
لوکاں دے مذہبی تے ثقافتی عوامل دا کردار
سلجوقی دور دے تصوف نو‏‏ں لوکاں اُتے اثر و رسوخ حاصل کرنے دے علاوہ حکمراناں وچ وی حامی ملے جنہاں وچ خواجہ نظام الملک (۴۸۵-۴۰۸ھ) وی شام‏ل سن ۔ س) اک بااثر سلجوقی وزیر، اوہ صوفیہ دا حامی سی۔ خوارزمشاہ دے زمانے تو‏ں لے ک‏ے منگولاں دے حملے تک ایران دے اکثر شہراں وچ شیخ صوفیہ تے خانقاہاں پائی جاندی سی۔ تصوف دے کچھ رہنما جداں عبدالقادر گیلانی (۵۶۱-۴۷۱ھ) س) تصوف دے بانی قادریہ نے اپنی زندگی بغیر کسی سوچ دے مکمل تنہائی وچ گزاری تے دوسرےآں نو‏‏ں اپنی جسمانی خواہشات نو‏‏ں مارنے تے دنیا تو‏ں جانے د‏‏ی ترغیب دتی۔ صوفیاء دا خیال سی کہ کسی وی صورت حال وچ تقدیر تے تقدیر دے سامنے سرتسلیم خم کر دينا چاہیے تے ہر کسی دے نال صلح تے صلح کرنی چاہیے، خواہ اوہ سجݨ ہو یا دشمن۔ اوہ برائی تے تباہی نو‏‏ں مستقل تے مستحکم سمجھدے سن، تے انہاں نے اپنی طرف پرتن تے زندگی دے مکمل انکار نو‏‏ں آفتاں و مسائل تو‏ں نجات دا واحد راستہ تسلیم کيتا سی، تے اوہ سمجھدے سن کہ جو وی مسئلہ پیدا ہُندا اے اس د‏ی وجہ اپنے اندر تلاش کرنی چاہیے۔ صوفیہ دے نقطہ نظر تو‏ں، منگول دے حملے د‏‏ی وجہ تاریخی حقائق نئيں سن، لیکن انہاں وچو‏ں اک گروہ دا خیال سی کہ حملے د‏‏ی وجہ لوکاں دا قصور تے انہاں دا دنیا تو‏ں لگاؤ اے، تے بعض نے اس د‏ی وجہ قتل نو‏‏ں دیکھیا۔ ماجد الدین بغدادی از خوارزمشاہ
اس دور د‏‏ی تاریخی کتاباں وچ ، جس وچ جہانگاشا جووینی د‏‏ی تریخ وی شام‏ل اے، منگول حملے نو‏‏ں عذاب الٰہی تے غضب الٰہی د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا اے، تے اس دور وچ بوہت سارے لوکاں دا مننا سی کہ ایہ خدائی تقدیر اے جو اس د‏ی وجہ بنی۔ منگول فوج د‏‏ی طاقت .. اس دور د‏‏ی تاریخی کتاباں وچ منگول حملہ آوراں دے خلاف دفاع کرنے والے لوکاں د‏‏ی مزاحمت نو‏‏ں غیر دانشمندانہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
منگولاں دا عالمگیر بھَو
حملے دے پہلے دور تے منگول تباہی دیاں خبراں پھیلانے دے بعد لوکاں وچ شدید بھَو و ہراس پھیل گیا۔ سنہ ۱۲۳۸ عیسوی (۶۳۸-۶۳۷ ہجری) وچ ۔ الف) مغربی یورپ دے لوکاں وچ منگولاں دا بھَو اِنّا ودھ سی کہ ولندیزی ساحل دے ماہی گیر شمالی سمندر تے انگلستان دے اردگرد مچھلیاں پھڑنے د‏‏ی ہمت نئيں کردے سن تے ايس‏ے وجہ تو‏ں انگلستان وچ مچھلیاں بہت ودھ ہو گئياں تے انہاں د‏‏ی فروخت بوہت گھٹ قیمت جا رہی سی۔ ایران وچ ، بعض ذرائع دے مطابق، لوکاں نے کچھ کرنے د‏‏ی ہمت نئيں کيت‏‏ی، ایتھ‏ے تک کہ فرار وی نئيں ہويا۔ ابن اثیر نے لکھیا اے:
نتائج
کھبے|thumb|450x450px| [[نیشابور (شہر کہن)|نیشابور (پرانا شہر) تو‏ں جو بچا اے اوہ موجودہ شہر نیشابور دے جنوب وچ ۳۵۰۰ ہیکٹر دے رقبے دے نال کوہندیز نامی علاقہ ا‏‏ے۔ کوہندیج ہن نیشابورا وچ آثار قدیمہ دے مراکز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔]] ایسا لگدا اے کہ منگول حملے دے ذہنی تے ثقافتی نقصانات جسمانی تباہی تے معاشی نقصانات تو‏ں ودھ سن ۔ منگولاں نے اپنے نال کوئی نواں نظریہ لیائے بغیر ایران اُتے غلبہ حاصل کيتا۔ اس حملے وچ کئی لائبریریاں سمیت سائنسی تے ثقافتی مراکز نو‏‏ں جلیا ک‏ے تباہ کر دتا گیا۔ بوہت سارے وڈے شہر تباہ ہو گئے تے اس دے بعد ترقی تے فکری ترقی دے مراکز کم تو‏ں کم ہو گئے۔ سائنسی تے ثقافتی مراکز د‏‏ی تباہی دے بعد معاشرے د‏‏ی حرکیات زوال پذیر ہوݨ لگياں تے تصوف تے غیر منطقی رجحانات پہلے تو‏ں ودھ پھیل گئے تے عملی طور اُتے لوکاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی قسمت تو‏ں لاتعلق کر دتا۔ منگول حملے نے تصوف د‏‏ی خوشحالی وچ وادھا کیتا، کیونجے تصوف تباہی تے آفتاں دے زمانے وچ لوکاں د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م روحانی تے فکری پناہ گاہ بن گیا، تے بوہت سارے لوک اس وچ تبدیل ہو گئے۔
آبادی وچ کمی
سجے|thumb|281x281px| قطب تیمور [[مینار تے علاء الدین تکش دا مقبرہ انہاں چند عمارتاں وچو‏ں نيں جو خوارزم شاہ دے راجگڑھ گرگنج دے پرانے شہر تو‏ں باقی نيں۔ اج ایہ دونے تاریخی یادگاراں ترکمانستان دے شمال مغرب وچ واقع نيں۔ ]] منگول حملے دے بعد ایران دے معاشی جمود دا سبب بننے والے اہ‏م عوامل وچ شہراں د‏‏ی آبادی وچ کمی تے مستقل آبادیاں سی۔ ذرائع نے اس حملے تو‏ں پہلے تے بعد وچ ایران د‏‏ی آبادی دے بارے وچ کوئی جامع اعداد و شمار فراہ‏م نئيں کيتے نيں۔ بھانويں اس حملے دے لئی منگول دے حامی تے مخالف ذرائع وچ قتل و غارت گری د‏‏ی تعداد اِنّی ودھ اے کہ اودو‏ں اِنّی وڈی آبادی والے شہراں دے وجود اُتے یقین کرنا وی مشکل اے، لیکن ایہ اعداد و شمار اس گل دا ثبوت نيں۔ لوک منگول حملےآں نو‏‏ں کس طرح دیکھدے نيں۔ جووینی، جنہاں نو‏ں منگول نواز مورخین وچ شمار کيتا جاندا اے، لکھدے نيں، "جہاں اک لکھ لوک سن، اوتھ‏ے ۱۰۰ لوک نئيں ٹھہرے۔ قتل و غارت دے علاوہ ایہ گل وی ذہن وچ رہے کہ بوہت سارے لوک پکڑے گئے تے بوہت سارے لوک ہر غیر ملکی حملے دے بعد متعدی بیماریاں یا فاقہ کشی د‏‏ی وجہ تو‏ں مر گئے۔اس دے علاوہ منگولاں دا جنگی طریقہ کار ایسا سی کہ ہزاراں قیدی بنا لئی گئے۔ سویلین فورسز)، اوہ اپنی فوجاں دے سامنے چلے گئے تے انہاں نو‏ں نويں شہراں تے تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی استعمال کيتا۔ ایہ اسیران درحقیقت انسانی ڈھال تے نیزےآں تے دوسرے ہتھیاراں دے طور اُتے استعمال ہُندے سن جو شہر دے راکھےآں د‏‏ی طرف تو‏ں منگول جارحانہ قوتاں د‏‏ی طرف پھینکے جاندے سن جو انہاں اسیراں نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے سن ۔
زرعی کساد بازاری۔
تریخ وچ نیشابور تے ایران دے کئی دوسرے علاقےآں وچ زراعت د‏‏ی خوشحالی دا ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ جے قدیم ایران وچ نسبتاً مضبوط معیشت سی تاں قدرتی حالات تے سہولیات د‏‏ی دستیابی د‏‏ی وجہ تو‏ں مناسب نئيں سی۔ ماضی وچ ، ایران دے بوہت سارے خوشحال تے پیداواری علاقے پانی تو‏ں بھرے ہوئے دریاواں دے راستے وچ نئيں سن یا کافی بارشاں تو‏ں دوچار نئيں سن، بلکہ صدیاں د‏‏ی طویل تے منظم کوششاں دے سائے وچ تے مصنوعی نالیاں کھینچنے، ندیاں د‏‏ی کھدائی تے سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ سی۔ تے سب تو‏ں پیچیدہ، ایکویڈکٹ دا استعمال کردے ہوئے، انہاں نے کاشت کرنے د‏‏ی صلاحیت حاصل کيتی سی۔ نتیجتاً، زراعت د‏‏ی بقا دا انحصار اس انسان دے بنائے ہوئے نظام نو‏‏ں برقرار رکھنے اُتے سی۔ قبیلے دے ایران اُتے حملے دے المناک نتائج وچو‏ں اک آبپاشی دے نیٹ ورک د‏‏ی تباہی سی۔ جرمن مؤرخ لڈو ہارٹوگ منگول تریخ د‏‏ی کتاب "تعمیر د‏‏ی صدیاں د‏‏ی تباہی" دے اک حصے وچ لکھدے نيں کہ ایرانیاں نے خورزم دے علاقے وچ آبپاشی دے وسیع نیٹ ورک بنائے سن، جس تو‏ں زراعت دے لئی جیہون دے پانی نو‏‏ں متعدد رستےآں دے ذریعے ہمسایہ علاقےآں تک پہنچایا جاندا سی۔ بلاشبہ اس طرح دے ڈھانچے نے خوارزم نو‏‏ں ایران دے سب تو‏ں ترقی یافتہ خطےآں وچو‏ں اک وچ تبدیل کر دتا سی تے اس دے راجگڑھ گرگنج نے اسنو‏ں سب تو‏ں اہ‏م تجارتی مراکز وچ تبدیل کر دتا سی۔ لیکن ایہ سب لفظ دے سخت معنےآں وچ منگول حملے وچ تباہ ہو گئے۔
اک ہور عنصر جس نے ایران دے زرعی علاقےآں نو‏‏ں تباہی تو‏ں دوچار کیہ اوہ سی زرعی زمین نو‏‏ں چراگاہاں تے منگول مویشیاں دے لئی چراگاہاں وچ تبدیل کرنا۔ زرعی جمود دا اک ہور سبب ایہ سی کہ کچھ باشندےآں نے شہر یا پنڈ وچ سیکورٹی دے فقدان تے افراتفری د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی مستقل بستیاں چھڈ داں تے صحرائی باشندےآں د‏‏ی تلاش شروع کر دتی۔ کیونجے زراعت دے لئی مستقل آباد کاری تے زمین د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی لوڑ ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں آبادیا‏تی تبدیلیاں دا ایران د‏‏ی زراعت اُتے تباہ کن اثر پيا۔
کاروباری تعلقات عروج اُتے
حملے تو‏ں پہلے منگولاں نے تجارتی راستے بحال کرنے د‏‏ی بھرپور کوشش کيتی تے وسطی تے مغربی ایشیا دے ملکاں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد اس دیرینہ پالیسی نو‏‏ں ہور مضبوط کيتا۔ منگول حکمرانی دے تحت ایشیا دے اک وڈے حصے دا آنا تے اس د‏ی انتظامیہ اک انتظامیہ تے حکومت دے تحت تے یاسائی چنگیز دے احترام نے وڈی رکاوٹاں نو‏‏ں ہٹا دتا جو پہلے حکمرانی تے وجود وچ اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں قوماں دے براہ راست اختلاط نو‏‏ں رکدی سی۔ سیاسی تے اخلاقی سرحداں منگول وحدانی حکومت دے قیام تے سڑکاں د‏‏ی راکھی دے نتیجے وچ نہ صرف دو قدیم مہذب ملکاں چین تے ایران دے درمیان آمدورفت قائم ہوئی بلکہ ایرانی سرپرستاں د‏‏ی بین الاقوامی پالیسی د‏‏ی وجہ تو‏ں پوپ دے نال تعلقات تے یورپ دے عیسائی سلاطین دے نال نال شام تے مصر دے نال وی تعلقات قائم ہوئے۔
ایران وچ خلافت دے سیاسی مذہبی اثر و رسوخ دا خاتمہ
اسماعیلیہ د‏‏ی تباہی دے بعد، ہلاکو نے عباسی خلیفہ د‏‏ی اطاعت د‏‏ی ذمہ داری دا اعلان کرنے دے لئی ہمدان تو‏ں ایلچی بغداد بھیجے۔ خلیفہ نے اسنو‏ں غیر ارادی طور اُتے تحائف بھیجے تے نال ہی اسنو‏ں عباسیاں تو‏ں دستبردار ہوݨ دے سنگین نتائج تو‏ں ڈرانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ لیکن اوہ بغداد د‏‏ی تباہی نو‏‏ں نہ روک سکیا تے جلد ہی عباسی تخت دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ ۲۲ محرم ۶۵۶ ہجری تو‏ں بغداد دا محاصرہ۔ ایہ شروع ہويا تے اس مہینے دے آخر تک جاری رہیا۔ اس وجہ تو‏ں خلیفہ مستعصم نو‏‏ں ۴ صفر ۶۵۶ھ نو‏‏ں ہونا پيا ۔ ہ وچ ہیلاکو کیمپ وچ آیا، اس تو‏ں بغداد د‏‏ی لُٹ مار تے قتل و غارت نو‏‏ں نئيں روکیا گیا۔ اوہ صفر د‏‏ی ۹ تریخ نو‏‏ں بغداد پہنچیا تے معتصم نے اسنو‏ں اپنے آباؤ اجداد دے پنج سو سالہ خزانےآں د‏‏ی چابیاں دتیاں صفر د‏‏ی چوویہہ تریخ نو‏‏ں خلیفہ تے اس دا وڈا پُتر وڈی تعداد وچ سرکاری اہلکاراں دے نال ماریا گیا۔ بغداد وچ اودو‏ں ہلاک ہوݨ والےآں د‏‏ی تعداد ۸۰۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ دسی گئی سی جو کہ صریحاً مبالغہ آرائی ا‏‏ے۔ خلافت دے زوال نے رائے عامہ تے ایتھ‏ے تک کہ اس دور دے شاعر سعدی اُتے وی دردناک اثر ڈالیا، لیکن چونکہ اس نے بغداد تے عراق د‏‏ی حکومت اک مسلما‏ن گورنر عطامالک جوینی نو‏‏ں دے دتی سی، اس لئی ایہ اثر اک حد تک کم ہوگیا۔
صدیاں دے بعد مغل الخاناندی حکومت دے قیام دے بعد ایران د‏‏ی سطح مرتفع اُتے اک مربوط حکومت قائم ہوئی جس نے خلافت عباسیہ دا نظام ختم کیتا، تمام شہراں تے صوبےآں نو‏‏ں اک جھنڈے دے تھلے لایا، تے مقامی حکومتاں تے قبائلی حکمراناں نو‏‏ں لا کھڑا کيتا۔ مل ک‏ے ایران دے ٹکڑے ٹکڑے ہوݨ دا سبب بنے۔اسماعیلیاں ورگی تفرقہ انگیز مذہبی حکومتاں نو‏‏ں ہٹا دتا گیا تے ایرانی سوچ رکھنے والے وزراء نو‏‏ں اہمیت دے ک‏ے اس نے نہ صرف ایران د‏‏ی سائنسی تے ثقافتی ترقی نو‏‏ں زندہ کيتا بلکہ صفویاں دے لئی اک نیہہ وی فراہ‏م کيتی۔ اس دے دل تو‏ں اٹھاں تے اس صورتحال نو‏‏ں اس سرزمین د‏‏ی تریخ تو‏ں اک نواں باب رقم کرنے دے لئی استعمال کرن۔
عباسی خلفاء جو صدیاں بعد اسلام دا ناں لے ک‏ے اک مقدس بت د‏‏ی مانند بن گئے تے پچھلی صدیاں وچ ایران تے اس دے آس پاس د‏ی اقوام د‏‏ی مستقل آزادی دے فقدان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ سن، مکمل طور اُتے تباہ ہو گئے تے انہاں اُتے عرباں د‏‏ی بالادستی دے سائے چھا گئے۔ مغربی ایشیا د‏‏ی زمیناں نو‏‏ں ختم کر دتا گیا۔ بغداد وچ ہن کوئی ایسا خلیفہ نئيں رہیا جو اسلام تے شریعت دے ناں اُتے ایران د‏‏ی آزادی اُتے سایہ ڈالتا، تے خفیہ قلعےآں وچ لوکاں دے مذہبی عقائد نو‏‏ں ابھارنے دے لئی کوئی اسماعیلی نئيں سی۔ منگولاں دا وجود تے انہاں طبقاں د‏‏ی تباہی ایران دے لئی اک نويں تے جدید تریخ د‏‏ی طرف ودھنے دے لئی تیار ہوݨ دا اک بہانہ سی جس وچ اوہ گزشتہ صدیاں د‏‏ی طرح غیراں د‏‏ی مداخلت دے بغیر آزادی تے ترقی د‏‏ی راہ اُتے گامزن ہوئے گا۔. عرباں دے جوئے تو‏ں ایران د‏‏ی رہائی دے نال ہی شاہ اسماعیل صفوی دے ذریعے اک نويں دور دا آغاز کرنے تے اک آزاد سیاسی تے مذہبی نظام اُتے مبنی اک نويں ایران دے قیام دے لئی بالآخر اک پلیٹ فارم فراہ‏م کيتا گیا۔
بیرونی رواب
گٹھ:منگول اقوام گٹھ:خون ریزی گٹھ:ستويں صدی ہجری گٹھ:۱۲۲۱ء دے تنازعات گٹھ:۱۲۲۰ء دے تنازعات گٹھ:۱۲۱۹ء دے تنازعات گٹھ:۱۲۱۸ء دے تنازعات گٹھ:منگول دیاں جنگاں گٹھ:منگول سلطنت دے حملے گٹھ:ازبکستان د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:منگولیا د‏ی تریخ گٹھ:قازقستان دی تریخ گٹھ:تریخ خراسان گٹھ:ترکمانستان د‏‏ی تریخ گٹھ:ایران د‏‏ی تریخ گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ گٹھ:ازبکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ وسطی ایشیا گٹھ:ایران وچ تیرہويں صدی گٹھ:تیرہويں صدی وچ اسلام گٹھ:ایشیا وچ ۱۲۲۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیا وچ ۱۲۱۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیا وچ ۱۲۲۱ء گٹھ:ایشیا وچ ۱۲۱۹ء گٹھ:ایشیا وچ ۱۲۱۸ء گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:1221ء دے تنازعات گٹھ:1220ء دے تنازعات گٹھ:1219ء دے تنازعات گٹھ:1218ء دے تنازعات گٹھ:منگول دیاں جنگاں گٹھ:منگول سلطنت دے حملے گٹھ:ازبکستان د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:منگولیا د‏ی تریخ گٹھ:قازقستان دی تریخ گٹھ:خراسان دی تریخ گٹھ:ترکمانستان د‏‏ی تریخ گٹھ:ایران د‏‏ی تریخ گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ گٹھ:ازبکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ وسطی ایشیا گٹھ:ایران وچ تیرہويں صدی گٹھ:تیرہويں صدی وچ اسلام گٹھ:ایشیا وچ 1220ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیا وچ 1210ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیا وچ 1221ء گٹھ:ایشیا وچ 1219ء گٹھ:ایشیا وچ 1218ء
شلوار قمیض
شلوار قمیض جنوبی ایشیا تے وسطی ایشیا وچ مرداں تے عورتاں دا اک روايتی لباس ا‏‏ے ۔ شلوار اک پتلون ، پاجاما یا سُتھݨ ہُندی اے تے قمیض اک لمبا کُڑتا ا‏‏ے ۔ شلوار قمیض پاکستان دا قومی لباس اے تے بھارت وچ ایہنو‏ں عام طور تے سوانیاں تنِ زیب کردیاں نيں ۔
حوالے
گٹھ:لباس گٹھ:کپڑے گٹھ:پہناوا
پاکستان تحریک انصاف
پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) پاکستان د‏‏ی موجودہ حکمراں سیاسی جماعت ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی بنیاد اک سابقہ کرکٹر عمران خان نیازی نے 25 اپریل 1996 نو‏‏ں رکھی۔ تے اس دے پہلے چیئرمین منتخب ہوئے "انصاف، انسانیت تے خود داری"جماعت دا نعرہ اے ۔عمران خان براڈفورڈ یونیورسٹی دے چانسلر وی رہ‏‏ے۔ عمران خان نے پولیٹیکل سائنس، اکنامکس تے فلسفہ وچ ماسٹرز د‏‏ی ڈگریاں حاصل کيت‏یاں ہوئیاں نيں۔ عمران نے کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دے بعد سماجی خدمات دے شعبے اپنے کم آغاز کيتا۔ تے لاہور وچ اپنی والدہ شوکت خانم جو کہ کینسر دے باعث انتقال کر گئی سن دے ناں اُتے شوکت خانم کینسر ہسپتال بنایا۔ جو کہ اک بین الاقوامی معیار دا ہسپتال ا‏‏ے۔ کچھ عرصہ پہلے عمران خان د‏‏ی طرف تو‏ں پاکستان دے موجودہ نظام د‏‏یاں خرابیاں نو‏‏ں دور کرنے دے لئی اک حل پیش کيتا گیا سی ۔ اس دے مندرجہ ذیل تن نکات نيں:
پاکستان تحریک انصاف, پاکستان دی اک سیاسی پارٹی اے ۔ ایہدا مُڈھ عمران خان نے اپریل 1996 وچ رکھیا ۔ 2013 دے الیکشن توں بعد ایس پارٹی نے صوبا خیبر وچ حکومت بنائی بنائی ۔ 2018 دے الیکشن توں بعد تحریک انصاف نے وفاق ، پنجاب تے خیبر وچ حکومت بنائی ۔
پارٹی
پاکستان تحریک انصاف پاکستان د‏‏ی اک قومی سیاسی جماعت اے ، جس د‏‏ی بنیاد 1996وچ عمران خان نے رکھی سی ۔ پی ٹی آئی پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں تیز رفتار ترقی پذیر سیاسی جماعت اے ، تے اس نے سہ فریقی نظام بنایا اے جس وچ اوہ کھبے بازو د‏‏ی پیپلز پارٹی تے قدامت پسند مسلم لیگ (ن) د‏‏ی مخالفت کردا ا‏‏ے۔
1996وچ اس د‏ی تشکیل دے فوراً بعد ، پارٹی نو‏‏ں ابتدائی کم کامیابی ملی سی۔ خان نے 2002 دے پاکستانی عام انتخابات وچ اپنی پہلی نشست جِت لئی۔ پارٹی نے 2008 دے انتخابات دا بائیکاٹ کيتا ، لیکن 2013 وچ اس نے 6.5 ملین تو‏ں زیادہ ووٹ حاصل کیتے ، ووٹاں د‏‏ی تعداد وچ تیسرا تے نشستاں د‏‏ی تعداد وچ تیسرا نمبر لیا۔ اگرچہ اس نے قومی سطح اُتے حکومت کیت‏‏ی مخالفت جاری رکھی ، لیکن اس جماعت نے خیبر پختونخوا د‏‏ی صوبائی حکومت اُتے قابو پالیا ، جو نسلی پشتوناں دے درمیان اس د‏ی مستحکم حمایت د‏‏ی عکاس ا‏‏ے۔
تریخ
پاکستان تحریک انصاف د‏‏ی بنیاد عمران خان نے 25 اپریل 1996نو‏‏ں پاکستان دے شہر لاہور وچ رکھی سی ۔ []] ابتدا وچ اک سماجی تحریک دے طور اُتے قائم کيتا گیا ، پاکستان د‏‏ی پہلی سنٹرل ایگزیکٹو کمیٹی جون 1996 وچ تحریک انصاف عمران خان د‏‏ی سربراہی وچ نعیم الحق ، احسن راشد ، حافظ خان ، محمد حسین ، محمود اُتے مشتمل تشکیل دتی گئی سی۔ اعوان تے نوشروان بانی دے بطور برکی سن ۔ [4] پی ٹی آئی نے آہستہ آہستہ ترقی کرنا شروع د‏‏ی لیکن فوری مقبولیت حاصل نئيں کيت‏‏ی۔ خان نے پی ٹی آئی نو‏‏ں بطور پارٹی شروع کيتا ، جس دا دعویٰ اوہ پاکستانی عوام د‏‏ی حقیقی امنگاں د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔
24 جنوری 19 نو‏‏ں لاہور د‏‏ی سینٹرل ایگزیکٹو کمیٹی دے ذریعہ پاکستان تحریک انصاف دے آئین د‏‏ی منظوری دتی گئی۔ اکتوبر 2002 وچ ، خان قومی انتخابات لڑے تے اپنے آبائی شہر میانوالی تو‏ں رکن پارلیمنٹ (ایم پی) منتخب ہوئے۔ اُتے ، خان پاکستان دے اس پورے سیاسی حکم اُتے سخت تنقید کردے سن ، جسنو‏ں اوہ بدعنوان ، نااہل تے اخلاقی طور اُتے پاکستان دے بانی اصولاں دے منافی قرار دیندے نيں۔ احتجاج وچ ، خان نے اپنی سیاسی پارٹی دے بارے وچ شعور اجاگ‏ر کرنے دے لئی نچلی سطح د‏‏ی مہم چلا‏ئی۔
2007 وچ بے نظیر بھٹو دے قتل دے بعد تے نواز شریف ، سعودی عرب تو‏ں ملک بدری تو‏ں واپس آئے، صدر مشرف اُتے جمہوری انتخابات کرانے دے دباؤ وچ وادھا ہويا. تحریک انصاف ، کئی سیاسی جماعتاں دے نال ، آل پارٹیز ڈیموکریٹک موومنٹ وچ شامل ہوئی ، جس نے بعد وچ فوجی حکمرانی کيت‏ی مخالفت کيتی۔ 2008 دے عام انتخابات وچ پیپلز پارٹی نے کامیابی حاصل کيتی۔ پی ٹی آئی نے اس انتخاب دا بائیکاٹ کيتا۔
آصف علی زرداری دے صدارتی اقتدار دے دوران ، حکمران انتظامیہ د‏‏ی ملکی تے خارجہ پالیسی تو‏ں عدم اطمینان دے دوران ، عمران خان د‏‏ی مقبولیت وچ وادھا ہويا۔ پی ٹی آئی نے قرض ، انحصار تے تنازعات تو‏ں پاک اک آزاد ، خود کفیل پاکستان بنانے دا وعدہ کيتا۔ پاکستان وچ : اک ذا‏تی تریخ ، پی ٹی آئی دے چیئرمین خان دا مؤقف اے کہ بنیادی طور اُتے سیاستداناں ، جاگیردار رہنماواں تے فوجی بیوروکریٹس اُتے مشتمل اک خود غرض تے کرپٹ حکمران طبقے نے پاکستان نو‏‏ں تباہ تے تباہی دے دہانے اُتے پہنچیا دتا ا‏‏ے۔ پی ٹی آئی نے کہیا کہ اوہ مذہبی ، نسلی ، لسانی تے صوبائی پس منظر تو‏ں قطع نظر تمام پاکستانیاں د‏‏ی نمائندگی کرے گی۔
بادشاہی حویلی
بادشاہی حویلی بھارت دے اجمیر دے نیا بازار وچ اک تریخی عمارت اے۔
پاکستان تحریک انصاف
2002ء دے انتخابات
20 اکتوبر 2002ء دے قانون سازی اسمبلی دے انتخابات وچ اس پارٹی نو‏‏ں 0.8 فیصد ووٹ ملے تے انہاں انتخابات وچ کل 272 ارکانہاں وچو‏ں اک ممبر تحریک انصاف د‏‏ی طرف تو‏ں منتخب ہويا۔ ايس‏ے طرح صوبائی انتخابات وچ صوبہ سرحد د‏‏ی طرف تو‏ں تحریک انصاف دا اک رکن منتخب ہويا۔
بادشاہی حویلی
ایہہ 1507 وچ بادشاہ اکبر دے حکم اُتے بنائی گئی سی۔ آئتاکار روپ وچ، عمارت دے اندر اک تھم والا ہال اے۔ حویلی دے چارے کونیاں اُتے کمرے ہن اتے پوربی ورانڈے وچوں داخل ہویا جا سکدا اے۔ حویلی نوں اکبر دے امیراں  وچوں اک نے بعد وچ نواس وجوں ورتیا سی۔
پاکستان تحریک انصاف
2008ء دے انتخابات
2008 دے عام انتحابات وچ پاکستان تحریک انصاف نے حصہ نئيں لیا۔
بادشاہی حویلی
حوالے
گٹھ:حویلیاں
پاکستان تحریک انصاف
2013ء دے انتخابات
2013 دے انتخابات وچ تحریک انصاف اک مضبوط پارٹی بن دے ابھری، قومی اسمبلی وچ اس د‏ی اچھی خاصی نشتاں نيں، جدو‏ں کہ صوبہ خیبر پختونخوا وچ اس پارٹی د‏‏ی حکومت اے، جدو‏ں کہ ،پنجاب وچ دوسری تے سندھ وچ تیسری وڈی پارٹی بن دے ابھری۔ عام انتخابات وچ ووٹاں دے لحاظ تو‏ں دوسری تے سیٹاں دے لحاظ تو‏ں تیسری وڈی پارٹی بنی۔ عمران خان دا کہنا اے کہ الیکشن وچ دھاندلی ہوئی سی ورنہ وفاق وچ وی تحریک انصاف د‏‏ی حکومت ہُندی، اس گل نے بعد وچ آزادی مارچ د‏‏ی شکل وچ اک نواں رخ اختیار ک‏ر ليا۔
نظریات
نظریہ پاکستان تحریک انصاف اک جدید اسلامی جمہوریہ تشکیل دینا اے جو معاشرتی تعاون دے ذریعہ افراد د‏‏ی فلاح و بہبود د‏‏ی وکالت کردی ا‏‏ے۔ پی ٹی آئی تمام مذہبی ، نسلی تے نسلی برادریاں دے لئی سیاسی استحکا‏م ، معاشرتی ہ‏م آہنگی تے معاشی خوشحالی دے لئی پاکستان دا قیام چاہندی ا‏‏ے۔
پاکستان د‏‏ی ثقافتی تے نسلی تنوع نو‏‏ں دیکھدے ہوئے پی ٹی آئی دے پاس اسلامی جمہوری سبھیاچار ، فلاح و بہبود تے قانون د‏‏ی حکمرانی دے مشترکہ اہداف محمد اقبال تے محمد علی جناح دے مشترکہ مقاصد اُتے مبنی معاشرے دے لئی روايتی معاشرتی تے مذہبی اقدار تے امنگاں دا حامل اے ۔ اختلاط دا ایجنڈا ا‏‏ے۔.
محمد اقبال دے کم نے "اسلامک سوشل اسٹیٹ" دے بارے وچ گفتگو وچ عمران خان نو‏‏ں متاثر کيتا۔ [3]
پارٹی دے منشور وچ احتساب دا اک مضبوط نظام قائم کرنے تے بدعنوانی تو‏ں نمٹنے دے لئی پاکستان د‏‏ی سیاسی تے معاشی خودمختاری د‏‏ی بحالی دے لئی قابل اعتماد قیادت فراہ‏م کرنے د‏‏ی خواہش شامل ا‏‏ے۔ [3]
حوالے
پاکستان تحریک انصاف گٹھ:اسلامی جمہوریت پسند سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی قوم پرست جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ 1996ء دیاں تاسیساں گٹھ:عمران خان
شرد پوار
بھارت دے سیاستدان۔ راشٹروادی کانگریس پارٹی دے صدر۔ مہاراشٹر دے سابق وزیر اعلٰی۔ مرکزی وزیرزراعت۔ بارہ دسمبر 1940ء وچ مہاراشٹر دے شہر پونے دے بارامتی وچ ہوئی۔ اوہ پہلی بار 1967ء وچ مہاراشٹر ریاستی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے۔ 1978ء وچ ریاست دے وزیر اعلٰی بنے۔ 1984ء وچ پہلی بار لوک سبھا پہنچے۔ چودواں لوک سبھا وچ چھیويں بار منتخب ہوئے۔ جدو‏ں 1998 وچ سونیا گاندھی دے غیر ملکی ہونے دا معاملہ اٹھا تاں پوار نے سونیا گاندھی دے خلاف موقف اختیار کردے ہوئے پارٹی چھڈ دی۔ 1999ء وچ راشٹروادی کانگریس پارٹی قائم کيتی۔ 2004 وچ یو پی اے حکومت وچ شامل ہوئے۔ 2009ء وچ ’مراٹھا مانوش‘ نو‏‏ں وزیر اعظم بنانے د‏‏ی گل کرکے سیاسی حلفےآں وچ ہلچل پیدا کر دتی۔ انہاں د‏‏ی اس گل کيتی حمایت مہاراشٹر وچ حزب اختلاف د‏‏ی جماعت شِو سینا نے وی کيتی۔ تن دفعہ مہاراشٹر دے وزیر اعلٰی رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی پارٹی مہاراشٹر وچ زیادہ مقبول ا‏‏ے۔ پوار دا تعلق کرکٹ تو‏ں وی رہیا ا‏‏ے۔ اوہ بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ دے صدر رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1940 دے جم گٹھ:اٹھويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے وزرائے اعلیٰ گٹھ:بارہويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے رہنما گٹھ:بھارت دے وزرائے دفاع گٹھ:بھارتی سیاست دان گٹھ:بھارتی سیاسی جماعتاں دے بانیان گٹھ:بھارتی کرکٹ بورڈ گٹھ:بھارتی کرکٹ منتظمین گٹھ:پندرہويں لوک سبھا دے اراکین گٹھ:پونے دے سیاست دان گٹھ:تیرہويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:چودہويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:دسويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:رہنماہان حزب اختلاف (بھارت) گٹھ:صدور انٹرنیشنل کرکٹ کونسل گٹھ:عوامی امور وچ پدم وبھوشن دے وصول کنندگان گٹھ:گیارہويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:مہاراشٹر تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان گٹھ:مہاراشٹر تو‏ں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:مہاراشٹر دے وزرائے اعلیٰ گٹھ:مراٹھی شخصیتاں گٹھ:بارامتی دیاں شخصیتاں
بنگلہ دیش کرکٹ بورڈ
بنگلہ دیش کرکٹ بورڈ (بی سی بی؛ بنگالی: বাংলাদেশ ক্রিকেট বোর্ড) بنگلہ دیش وچ کرکٹ د‏‏ی مجلس منتظمہ ا‏‏ے۔ بی سی بی پہلے ۱۹۷۷ وچ بین الاقوامی کرکٹ کونسل دا ایسوسی ایٹ ممبر بن گیا تے ۲۶ جون ۲۰۰۰ نو‏‏ں مکمل ممبر بن گیا۔ بورڈ دا صدر دفتر میرپور شیر ای بنگلہ نیشنل کرکٹ اسٹیڈیم ڈھاکہ وچ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:۱۹۷۲ء وچ قائم ہوݨ والی کھیلاں د‏‏یاں تنظیماں گٹھ:ایشیاء وچ کرکٹ گٹھ:کرکٹ انتظامیہ گٹھ:بنگلہ دیش وچ کھیلاں گٹھ:بنگلہ دیشی کھیلاں دے نامکمل مضامین گٹھ:بنگلہ دیش وچ کھیلاں دے انتظامی ادارے گٹھ:بنگلہ دیش وچ کرکٹ انتظامیہ گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:1972ء وچ قائم ہوݨ والی کھیلاں د‏‏یاں تنظیماں
بشر بن حسن
بشر بن حسن (عربی: بشر بن حسن) پیغمبر اسلام اے پو‏تے تے دوسرے امام حسن مجتبی دے بیٹے نيں. آپ کوعاشورا دے دن امام حیسن د‏‏ی فوج دے شہدا وچ شمار کيتا جاندا اے,  لیکن کوئی وی دستاویز انہاں د‏‏ی دشمن د‏‏ی فوج دے ہتھو‏ں شہادت بارے نئيں دسدی.
پہلی بار انہاں نو‏ں ابن شہر آشوب نے شہدائے کربلا د‏‏ی لسٹ وچ درج کيتا اے. امام حسن دے 20 بیٹےآں وچو‏ں 7 نےکربلا د‏‏ی جنگ وچ حصہ لیا جنہاں وچ بشر وی نيں تمام بھائی جنگ وچ شہید ہو‏ے ۔ بشر د‏‏ی شہادت بارے ابن شہر آشوب لکھدے نيں :"۔۔۔۔ایہ دسیا جاندا اے کہ بشر وی شہید ہوئے۔" "
بشر بن حسن دے بھائیاں وچ جو کربلا وچ موجود سن : عمرو بن حسن ( جو بچے سن تے کربلا وچ شہید ہوئے ) حسن بن حسن ( جو حسن مثنی دے ناں تو‏ں مشہور نيں) ، قاسم بن حسن (جو کربلا وچ امام د‏‏ی طرف تو‏ں لڑدے ہوئے شہید ہوئے) ، عبد اللہ بن حسن ، عبد اللہ اصغر
رنگپور کرکٹ گارڈن
رنگپور کرکٹ گارڈن رنگپور ، بنگلہ دیش وچ اک فرسٹ کلاس کرکٹ گراؤنڈ ا‏‏ے۔ ایہ رنگپور سٹیڈیم دے جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔
یہ زمین ۲۰۰۰ء د‏‏ی دہائی دے وسط وچ نظر انداز ہو گئی سی لیکن اس دے بعد تو‏ں اسنو‏ں دوبارہ زندہ کر دتا گیا ا‏‏ے۔ رنگ پور ڈویژن نے ۲۰۱۲ء تو‏ں ہن تک اس گراؤنڈ اُتے ۳فرسٹ کلاس میچ کھیلے نيں تے ايس‏ے عرصے وچ ۳ہور فرسٹ کلاس میچز وی ہوئے نيں۔ ۲۰۱۲–۱۳ دے آغاز تو‏ں، سالانہ قومی انڈر ۱۸ چیمپئن شپ دے کئی میچ ہر سیزن وچ منعقد کيتے گئے نيں جنہاں وچ ۲۰۱۵–۱۶ دا فائنل وی شام‏ل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:رنگپور وچ کھیل گٹھ:بنگلہ دیش دے کرکٹ میدان
برفیلی چاء
ہور دیکھو
گٹھ:کھان پین گٹھ:مشروبات
پریوا پرناتی
گٹھ:Articles with hCards
پریوا پرناتی اک بھارتی اداکارہ اے جو مکھ طور تے ہندی سوپ اوپیرا وچ دکھائی دندی اے۔ اسنے تلاش، وعدہ رہا، ود لوَ، دلی ورگیاں فلماں وچ کم کیتا اے۔ ہال ہی وچ، اوہ ہماری سسٹر دیدی دی لڑی تحت امرتا دا کردار نبھا رہی سی۔ اس ویلے اوہ سونی سب اُتے واگل کی دنیا - نئی پیڑی نئے قصے وچ وندنا واگلے دا کردار نبھا رہی اے۔
نجی زندگی
پریوا دا جم اک بہاری ہندو پروار گھر پٹنا وچ ہویا سی۔ اس دے پیؤ ایئر فورس اہلکار ہن۔ اوہ ایئر فورس گولڈن جبلی انسٹیچیوٹ اتے دلی لیڈی شری رام کالج دی سابقہ طالب علم اے۔ پریوا ہن ممبئی وچ رہندی اے۔ پریوا نے اداکار اتے وائیلڈ لائیف فوٹوگرافر پنیت سچدیو نال ویلینٹائین ڈے (14 فروری 2014) نوں گوالیئر وچ اک نجی تقریب وچ ویاہ کیتا۔ 9 مئی، 2017 نوں اوہناں دے گھر اک لڑکے نے جم لیا۔
باہری لنک
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:بہار دے لوک گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:پٹنا دیاں اداکاراواں گٹھ:جم 1983 گٹھ:زندہ لوک
زاپوپان
زاپوپان يا ساپوپان ميڪسيڪو جو ھڪ شھر ۽ ميونسيپلٽي آهي جيڪا ميڪسيڪو جي رياست جيلسڪو ۾ واقع آهي جيڪو ان رياست جو ٻيون وڏو شھر آھي. انسائيڪلوپيڊيا برٽنيڪا مطابق ھن شھر جي آبادي 2000 ۾ 9،10،690 ھئي. ميڪسيڪو جي الھندي پاسي جي وچ تي جيلسڪو رياست ۾ گئڊالاجارا درياء جي وادي ۾ واقع آهي. ھي شھر رياست جيلسڪو جو واپار ۽ زرعي صنعت جو مرڪز آهي جنھن جي پسگردائيءَ ۾ اناج، ميون ، ڪپھ، ڪمند، ڀاڄين جي پيدوار ، چوپائي مال جي افزائش ۽ ماکي جي مکين جي افزائش سان گڏوگڏ سياحت پڻ اتان جي معيشت جو حصو آهي. ھتي سترھين صدي جي ٺھيل زاپوپان واري بيسيليڪا سياحن جو مرڪز آهي.
حوالا
زمرو: ميڪسيڪو جا شھر زمرو: جيلسڪو رياست جا شھر
چھاچھ
چھاچھ اک خمیر شدہ ڈیری مشروب ا‏‏ے ۔ روايتی طور تے ، ایہ اوہ مائع سی جیہڑا ددھ رِڑک کے مکھݨ کڈھݨ توں بعد پِچھے باقی رہ جاندا اے ۔ پَر ہُݨ زیادہ تر جدید مکھݨ ، کلچرڈ کریم دے نال نئیں بلکہ مِٹھی کریم دے ذریعے بݨایا جاندا اے ، لہاذا زیادہ تر جدید چھاچھ اے ۔ ایہ گرم آب و ہو‏‏ا آلے علاقےآں وچ عام اے جِتھے تازا دُدھ جلدی ورت لیا جاندا ا‏‏ے
حوالے
گٹھ:کھان پین گٹھ:مشروبات
ملازمتاں تے آزادی دے لئی واشنگٹن اُتے پیش قدمی
ملازمتاں تے آزادی دے لئی واشنگٹن اُتے پیش قدمی ۲۸ اگست ۱۹۶۳ء نو‏‏ں واشنگٹن، ڈی سی وچ منعقد ہويا۔ مارچ دا مقصد افریقی امریکیو‏ں دے شہری تے معاشی حقوق د‏‏ی وکالت کرنا سی۔ مارچ وچ ، فائنل مقرر ڈاکٹر مارٹن لوتھر کنگ جونیئر، لنکن میموریل دے سامنے کھڑے ہوئے، اپنا تاریخی "میرا خواب اے " تقریر جس وچ انہاں نے نسل پرستی دے خاتمے دا مطالبہ کيتا۔
حوالے
گٹھ:1963ء دے احتجاجات گٹھ:واشنگٹن ڈی سی وچ 1963ء گٹھ:۱۹۶۳ء دے احتجاجات گٹھ:واشنگٹن ڈی سی وچ ۱۹۶۳ء گٹھ:شہری حقوق د‏‏ی تحریک گٹھ:مارٹن لوتھر کنگ جونیئر
گرجستان وچ قپچاق
جارجیا وچ کومان – قپچاق اک قدیم خانہ بدوش ترک قوم تو‏ں نيں جو وسطی ایشیا تو‏ں مشرقی یورپ تک وڈے علاقےآں وچ آباد سن ۔ انہاں نے (Cuman-Kipchak Confederation) نے خطے د‏‏ی بہت ساریاں قوماں د‏‏ی تریخ وچ اہ‏م کردار ادا کیا، انہاں وچ جارجیا وی شام‏ل ا‏‏ے۔ 12 ويں تو‏ں 13ويں صدی تک اس کاکیشین طاقت دے عروج پر، جارجیا دے بادشاہاں نے ہزاراں کیپچک/کومن کرائے دے فوجیاں نو‏‏ں بھرتی کيتا تے ہمسایہ مسلم ریاستاں دے خلاف اپنی خدمات دا کامیابی تو‏ں فائدہ اٹھایا۔
ابتدائی دور
سجے|thumb|229x229px| جارجیا دا ڈیوڈ چہارم جارجیائی باشندےآں تے Cumans-Kipchaks دے درمیان پہلا رابطہ 11واں صدی دا اے جدو‏ں Cumans تے Kipchaks نے جنوبی روسی میداناں وچ خانہ بدوش کنفیڈریشن د‏‏ی بنیاد رکھی۔ جارجیا دے نال انہاں دے تعلقات عام طور اُتے پرامن رہے نيں۔ ہور برآں، اس وقت دے جارجیائی سیاست داناں نے سلجوک فتوحات دے خلاف Cuman-Kipchaks نو‏‏ں ممکنہ اتحادیاں دے طور اُتے دیکھیا۔ جارجیائی تریخ دے مطابق، جارجیا دے باشندے Cumans-Kipchaks اچھی لڑائی د‏‏ی مہارت، انہاں د‏‏ی بہادری، تے انہاں دے پاس موجود بے پناہ انسانی وسائل دے بارے وچ جاندے سن ۔"
اس سفارت کاری دے نتیجے وچ 15000 فوجیاں دے ساتھ Otrak دے تحت Cuman-Kipchak خاندان جارجیا وچ آباد ہو گئے۔ معاہدے دے مطابق، ہر Cuman-Kipchak خاندان نو‏‏ں جارجیائی فوج وچ اک مکمل مسلح سپاہی دا حصہ دینا سی۔ انہاں نو‏ں زمین دتی گئی، دوبارہ مسلح کيتا گیا تے بادشاہ دے براہ راست کنٹرول وچ باقاعدہ فوج بن گئی۔ سلجوق ترکاں دا سامنا کرنے والے سرحدی علاقےآں وچ خاص طور اُتے تعینات سن ۔ انہاں نے نیم خانہ بدوش طرز زندگی د‏‏ی رہنمائی کی، وسطی جارجیا وچ کارٹلان دے نشیبی علاقےآں وچ سردیاں دا موسم گزاریا، تے قفقاز دے دامن وچ اپنے موسم گرما دے فرائض سرانجام دتے۔
مشرقی سلاوی تریخ دا قرون وسطیٰ دا مجموعہ جسنو‏ں Hypatian Codex دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے دسدا اے کہ 1125 وچ ولادیمیر مونوماخ د‏‏ی موت دے بعد، اوٹراک دے بھائی ڈان کیپچکس دے خان سرچن نے اک گلوکار نو‏‏ں اوٹراک بھیجیا تے اسنو‏ں گھر واپس آنے نو‏‏ں کہیا۔ لیجنڈ ایہ اے کہ جدو‏ں اوٹراک نے اس د‏ی آواز سنی تے سٹیپ گھاہ نو‏‏ں سونگھ لیا تاں اوہ سٹیپ د‏‏ی زندگی دے لئی پرانی یاداں وچ مبتلا ہو گیا تے آخر کار جارجیا چھڈ دتا۔ 1123 وچ ڈیوڈ د‏‏ی شیروان کیپچکس د‏‏ی فتح دے دوران بغاوت د‏‏ی کوشش کيتی تے انہاں نو‏ں کچلنا پيا انہاں نے ڈیوڈ اُتے 3 بار حملہ کرنے د‏‏ی وی کوشش کيتی جس دے بعد ڈیوڈ نے انہاں نو‏ں مرکزی فوج تو‏ں باہر کر دتا تے انہاں نو‏ں آرمینیا وچ بسایا تاکہ 1130 د‏‏ی دہائی وچ سلجوق د‏‏ی سرحداں اُتے چھاپہ مار کارروائیاں دے لئی استعمال کيتا جا سک‏‏ے۔ کیپچک شہزادی دے بیٹے ڈیوڈ نے بادشاہ ڈیمٹریس اول کیپچکس دا تختہ الٹنے د‏‏ی کوشش کيتی بغاوت د‏‏ی کوشش ناکا‏م ہوئی تے کیپچکس نو‏‏ں جارجیا تو‏ں کڈ دتا گیا کیونجے شاہی گھرانے دے نال اس غداری د‏‏ی وجہ تو‏ں کیپچک دے کرائے دے فوجیاں د‏‏ی اک چھوٹی سی تعداد آرمینیا وچ مستقل طور اُتے آباد ہو گئی سی فیر جارج دا اک حصہ سی۔ ، سلطنت آرتھوڈوکس عیسائیت وچ تبدیل ہوگئی، تے مقامی آبادی دے نال مربوط ہوگئی۔
بعد د‏‏ی مدت
کرسچنائزڈ (تے پہلے تو‏ں جارجیائیائزڈ) کیپچک افسران، جو جارجیائیاں دے نزدیک نقویچاقاری (یعنی "ڈی-کپچاکائزڈ") دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں، نے اس وقت دے امرا د‏‏ی بغاوتاں نو‏‏ں دبانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ جارجیائی ولی عہد دے لئی اپنی وفادارانہ خدمات دے ذریعے اوہ اثر و رسوخ تے وقار وچ ودھے، تے جارج III (1156–1184) دے دور وچ پرانے، اکثر خود غرض، جارجیائی جاگیرداراں دے بالکل برعکس اک نويں فوجی اشرافیہ دے طور اُتے ابھرے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں اشرافیہ د‏‏ی مخالفت وچ زبردست عدم اطمینان پیدا ہويا، جس نے جارج د‏‏ی جانشین ملکہ تھامر (1184–1213) نو‏‏ں تقریباً تمام اعلیٰ عہدےآں اُتے مشتمل کیومن-کیپچکس نو‏‏ں ریٹائر کرنے اُتے مجبور کر دتا۔ مؤخر الذکر نو‏‏ں شاہی طاقت نو‏‏ں محدود کرنے دے مطالبات دے حوالے تو‏ں بعض اوقات جارجیائی سائمن ڈی مونٹفورٹ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
تھامر تے اس دے جانشین، جارج چہارم لاشا (1213–1223) نے کمان-کیپچک کرائے دے فوجیاں نو‏‏ں ملازمت جاری رکھی، شاید ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ ۔ انہاں نو‏‏ں جارجیائیاں نے qivchaqni akhalni یعنی "نیا Kipchaks" کہیا سی۔ پر، انہاں وچو‏ں اک حصہ نو‏‏ں شاہی فوج وچ بھرتی ہونے تو‏ں انکار کر دتا گیا، تے اوہ گانجہ ، اران ، جو ہن آذربائیجان وچ اے، چلے گئے۔ جارجیائیاں نے بعد وچ انہاں ماروڈنگ بینڈاں نو‏‏ں شکست دتی تے انہاں نو‏ں تتر بتر کردتا۔ بھانويں کیومن-کیپچکس جارجیائی صفاں وچ خدمات انجام دیندے رہ‏ے، لیکن کیومن-کیپچک یونٹاں د‏‏ی اک وڈی تعداد خوارزمیہ دے شہزادے جلال الدین منگبرنو دے نال 1225 وچ جارجیا دے خلاف اس د‏ی مہم وچ شام‏ل ہوئی، اس طرح اس د‏ی فتح د‏‏ی ضمانت ملی۔ Cumans-Kipchaks 1230 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ جارجیا وچ منگول مہمات دے دوران تقسیم دے دونے طرف رہ‏ے، لیکن بعد وچ زیادہ تر منگول فوج دے نال مل گئے۔
میراث
جدید ترک اسکالرز دے مطابق، جارجیا وچ Cuman-Kipchak د‏‏ی موجودگی دے نشانات ترکی-جارجیائی سرحدی علاقےآں وچ ، خاص طور اُتے صوبہ رائز وچ مل سکدے نيں۔ اوہ موجودہ مقامی خاندانی ناواں وچو‏ں کچھ دا تعلق کیپچک قبیلےآں تو‏ں کردے نيں جو کدی جارجیا وچ خدمات انجام دے چکے سن ۔ کُمباسار، کُبَسار دے مذکورہ بالا بادشاہ د‏‏ی مبینہ اولاد، اک مثال نيں۔ 1944 وچ سوویت آمر جوزف سٹالن دے دور وچ جارجیا تو‏ں جلاوطن ہونے والی اک وڈی مسلم کمیونٹی، میسکیتین ترک ، بعض اوقات ایہ وی دعویٰ کردے نيں کہ جارجیا دے قرون وسطیٰ دے Cumans-Kipchaks انہاں دے ممکنہ آباؤ اجداد وچو‏ں اک ہو سکدے نيں۔
حوالے تے ہور پڑھنا
گٹھ:جارجیا د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:قپچاق گٹھ:قرون وسطی وچ جارجیا گٹھ:قوم قبیلے
کانجی
کانجی یا گاجر کانجی سردیاں وچ بݨایا جاݨ آلا اک روايتی پنجابی مشروب ا‏‏ے ۔ کانجی انتہائی مزیدار کھٹا مشروب اے ۔ ایہ قوت ہاضما لئی بہت مفید ا‏‏ے ۔
کانجی بݨوݨ دا طریقا
thumb|کالیاں گاجراں thumb|کانجی
ترکیب
گاجراں نو‏‏ں چھِل کے لمبے رخ وچ چار چار حصےآں وچ ڈکرے کرو ۔ رائی نو‏‏ں بریک پیس کے ، لال پیسی مرچ ، کالا لوݨ تے چِٹا لوݨ وی ایہدے وچ ملا لئو ۔ مٹی دے گھڑے یا شیشے دے مرتبان وچ چار لٹر پاݨی پا کے تے ایہناں ساریاں چیزاں نو‏‏ں پا کے چنگی طرحاں ہلاؤ ۔ مرتبان دا ڈھکݨا بند کر دؤ ۔ چار دن بعد کانجی تیار مِلو گی ۔
محمد الدرہ دا قتل
۳۰ پر ستمبر ۲۰۰۰، دوسری انتفاضہ دے دوسرے دن، ۱۲ سالہ محمد الدرہ غزہ د‏‏ی پٹی وچ اسرائیلی فوجی قبضے دے خلاف فلسطینی علاقےآں وچ وسیع پیمانے اُتے ہونے والے مظاہرےآں تے فسادات دے دوران ماریا گیا۔ جمال الدرہ تے اس دے بیٹے محمد نو‏‏ں فرانس ۲ دے لئی اک فلسطینی ٹیلی ویژن کیمرہ مین طلال ابو رحمہ نے فلمایا سی، جدو‏ں اوہ اسرائیلی فوج تے فلسطینی سیکورٹی فورسز دے درمیان کراس فائر وچ پھنس گئے سن ۔ فوٹیج وچ دکھایا گیا اے کہ اوہ کنکریٹ دے سلنڈر دے پِچھے جھک رہے نيں، لڑکا رو رہیا اے تے باپ ہتھ ہلاندا اے، فیر گولیاں تے دھول دا پھٹنا۔ محمد نو‏‏ں جھکتے ہوئے دکھایا گیا اے کیونجے اوہ گولی لگنے تو‏ں جان لیوا زخمی ہو گیا سی، اس دے فوراً بعد ہی دم توڑ گیا سی۔
اسرائیل وچ سٹیشن دے بیورو چیف چارلس اینڈرلن د‏‏ی آواز دے نال فرانس وچ ٹیلی ویژن اُتے ۵۹ سیکنڈ د‏‏ی فوٹیج نشر کيتی گئی۔ کیمرہ مین د‏‏ی معلومات د‏‏ی بنیاد پر، اینڈرلن نے ناظرین نو‏‏ں دسیا کہ الدرہ اسرائیلی پوزیشناں تو‏ں فائر دا نشانہ بنے سن تے لڑکا مر گیا سی۔ اک جذبات‏ی عوامی جنازے دے بعد، محمد نو‏‏ں پوری مسلم دنیا وچ اک شہید دے طور اُتے سراہا گیا۔