cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ویانا کانگرس
دوسری تبدیلیاں
thumb|324x324px| روس دا سکندر اول خود نو‏‏ں یوروپی سیکیورٹی دا ضامن سمجھیا۔ کانگریس دے اصل نتائج ، اس دے تصدیق دے علاوہ فرانس دے 1795–1810 دے درمیان منسلک علاقےآں دے ضائع ہونے د‏‏ی تصدیق دے علاوہ ، جو معاہدہ پیرس نے پہلے ہی طے کرلیا سی ، روس د‏‏ی توسیع سی ، (جس نے وارسا دے بیشتر ڈچی نو‏‏ں حاصل کيت‏‏ا سی) تے پرشیا ، جس نے پوزنان ، سویڈش پومرانیا ، ویسٹ فیلیا تے شمالی رائن لینڈ دا ضلع حاصل کيت‏‏ا۔ مقدس رومن سلطنت دی تقریبا 300 ریاستاں تو‏ں جرمنی دے استحکا‏م (1806 وچ تحلیل) انتیس ریاستاں (جنہاں وچو‏ں 4 آزاد شہر سن ) دے اک بہت ہی کم پیچیدہ نظام وچ شامل ہونے د‏‏ی تصدیق ہوگئی۔ انہاں ریاستاں نے آسٹریا د‏‏ی قیادت وچ اک ڈھیلی جرمن کنفیڈریشن تشکیل دی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="For all the facts in the paragraph (January 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] کانگریس دے نمائندےآں نے متعدد ہور علاقائی تبدیلیاں اُتے اتفاق کيت‏‏ا۔ معاہدہ کیئل دے ذریعہ ، ناروے نو‏‏ں ڈنمارک-ناروے دے بادشاہ نے سویڈن دے بادشاہ دے حوالے کيت‏‏ا سی ۔ اس نے قوم پرست تحریک نو‏‏ں جنم دتا جس دے نتیجے وچ 17 مئی 1814 نو‏‏ں ناروے د‏‏ی بادشاہت دا قیام عمل وچ آیا تے اس دے بعد سویڈن دے نال اس د‏ی ذا‏تی یونین قائم ہوگئی۔ آسٹریا نے شمالی اٹلی وچ لمبارڈی-وینٹیا حاصل کيت‏‏ا ، جدو‏ں کہ شمالی وسطی اٹلی دے باقی حصے( ٹسکانی د‏‏ی گرینڈ ڈچی ، موڈینا د‏‏ی ڈچی ، تے پیرما د‏‏ی ڈچی ) ہیبسبرگ خانداناں وچ گئے ۔
پاپائی ریاستاں نو‏‏ں پوپ اُتے بحال کردتا گیا۔ پیڈمونٹ - سارڈینیہ د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں اس د‏ی سرزمین دے ملکیت وچ بحال کردتا گیا ، تے جمہوریہ جینوا دا کنٹرول وی حاصل ک‏ر ليا۔ جنوبی اٹلی، نپولین دے بھائی وچ قانون وچ جوواچم مرات ، اصل وچ انہاں نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی نیپلز د‏‏ی بادشاہی اے، لیکن وچ نپولین دے انہاں د‏‏ی حمایت سو دن بوربان د‏‏ی بحالی د‏‏ی وجہ تو‏ں فرڈیننڈ چہارم تخت پر.
اورلنج پرنس دے لئی نیدرلینڈ د‏‏ی اک وڈی بادشاہت تشکیل دتی گئی سی ، جس وچ دونے پرانے متحدہ صوبے تے جنوبی ہالینڈ وچ سابق آسٹریا تو‏ں چلنے والے علاقے شامل سن ۔ ہور ، کم اہ‏م ، علاقائی ایڈجسٹمنٹ وچ ہنور د‏‏ی جرمن ریاستاں (جس نے مشرقی فرانسیا تو‏ں شمال مشرقی جرمنی وچ مشرقی لسیہ حاصل کيت‏‏ا تے شمال مغربی جرمنی وچ مختلف ہور علاقےآں) تے باویریا (جس نے رینیش پیلیٹینیٹ تے فرانکونیا دے علاقےآں نو‏‏ں حاصل کيت‏‏ا) دے لئی اہ‏م علاقائی فائدے شامل سن ۔ ڈوچ آف لاؤن برگ نو‏‏ں ہنوور تو‏ں ڈنمارک منتقل کر دتا گیا ، تے پرشیا نے سویڈش پولینیا نو‏‏ں الحاق کرلیا ۔ سوئٹزرلینڈ وچ توسیع کيتی گئی ، تے سوئس غیرجانبداری قائم ہوئی۔ سوئس فوجیاں نے سو تو‏ں دو سال تک یورپی جنگاں وچ نمایاں کردار ادا کيت‏‏ا سی: کانگریس نے انہاں سرگرمیاں نو‏‏ں مستقل طور اُتے روکنے دا ارادہ کيت‏‏ا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="For all the facts in the paragraph (January 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] جنگاں دے دوران ، پرتگال اپنا اویلیونزا قصبہ اسپین تو‏ں ہار گیا سی تے اسنو‏ں بحال کرنے دے لئی چلا گیا سی۔ پرتگال تاریخی اعتبار تو‏ں برطانیہ دا سب تو‏ں قدیم حلیف اے ، تے برطانوی حمایت دے نال اویلیونزا دے معاہدے نو‏‏ں حتمی ایکٹ دے جنرل معاہدے دے آرٹیکل CV وچ دوبارہ شامل کرنے وچ کامیاب ہويا ، جس وچ کہیا گیا اے کہ "طاقتور ، دے دعوےآں دے انصاف نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے … پرتگال تے بریزیل ، اولیونزا شہر اُتے ، تے دوسرے علاقےآں نو‏‏ں 1801 وچ بڈازوز دے معاہدے دے ذریعہ اسپین دے حوالے کيت‏‏ا گیا "۔ پرتگال نے 1815 وچ فائنل ایکٹ د‏‏ی توثیق کيت‏ی سی لیکن اسپین اس اُتے دستخط نئيں کريں گا ، تے ایہ ویانا د‏‏ی کانگریس دے خلاف سب تو‏ں اہ‏م انعقاد بن گیا۔ آخر وچ ایہ فیصلہ کردے ہوئے کہ اکیلے کھڑے ہونے د‏‏ی بجائے یورپ دا حصہ بننا بہتر اے ، اسپین نے بالآخر 7 مئی 1817 نو‏‏ں معاہدہ قبول کرلیا۔ اُتے ، اولیوینزا تے اس دے گردونواح کدی پرتگالی کنٹرول وچ واپس نئيں آئے تے ایہ مسئلہ حل نئيں ہويا۔
برطانیہ نے نیدرلینڈز تے اسپین دے خرچ اُتے ویسٹ انڈیز دے کچھ حصے حاصل کیتے تے انہاں نے سابقہ ڈچ نوآبادیات سیلون تے کیپ کالونی ہور مالٹا تے ہیلیگو لینڈ نو‏‏ں اپنے پاس رکھے۔ معاہدہ پیرس (1814) دے تحت آرٹیکل VIII فرانس نے برطانیہ نو‏‏ں " ٹوباگو تے سینٹ لوسیا ، تے جزیرے فرانس تے اس دے انحصار ، خاص طور اُتے روڈریگس تے لیس سیچلس " دے جزیرے دے حوالے کيت‏‏ا ، تے اس معاہدے دے تحت برطانیہ تے آسٹریا ، پرشیا تے روس دے وچکار ، جزیرے آئونیاں دا احترام کردے ہوئے (پیرس وچ 5 نومبر 1815 نو‏‏ں دستخط کیتے گئے ) ، امن معاہدہ پیرس (1815) دے دوران دستخط کیتے جانے والے معاہداں وچو‏ں اک دے طور اُتے ، برطانیہ نے ریاستہائے متحدہ ایؤنیئن جزیرے دا پروٹیکوریٹ حاصل کيت‏‏ا ۔
بعد وچ تنقید
پر ، 20 واں صدی وچ ، بوہت سارے مورخین کانگریس وچ ریاست دے ماہرین د‏‏ی تعریف کرنے آئے ، جنہاں دے کم نے تقریبا 100 سالاں (1815–1914) تک اک ہور وسیع پیمانے اُتے یورپی جنگ نو‏‏ں روک دتا۔ انہاں وچ ہینری کسنجر وی نيں ، جنہاں نے 1954 وچ اس اُتے اپنا ڈاکٹریٹیل مقالہ ، A World Restored لکھیا سی۔ مورخ مارک جریٹ نے استدلال کيت‏‏ا کہ ویانا کانگریس تے کانگریس سسٹم نے "ساڈے جدید عہد د‏‏ی حقیقی شروعات" د‏‏ی نشان دہی کيتی۔ انہاں دا کہنا اے کہ کانگریس دا نظام دانستہ طور اُتے تنازعات دا انتظام سی ، تے تنازعہ د‏‏ی بجائے اتفاق رائے د‏‏ی بنیاد اُتے بین الاقوامی آرڈر بنانے د‏‏ی پہلی حقیقی کوشش سی۔ "یوروپ تیار سی ،" فرانسیسی انقلاب دے ردعمل وچ بین الاقوامی تعاون د‏‏ی بے مثال حد نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی ، "یوروپ تیار سی۔" مورخ پال شروئڈر نے استدلال کيت‏‏ا کہ " طاقت دا توازن " دے پرانے فارمولے در حقیقت انتہائی غیر مستحکم تے شکاری سن ۔ انہاں دا کہنا اے کہ ویانا د‏‏ی کانگریس نے انہاں تو‏ں گریز کيت‏‏ا تے اس دے بجائے ایداں دے اصول وضع کیتے جو مستحکم تے سومی توازن پیدا کردے ني‏‏‏‏ں۔ ویانا د‏‏ی کانگریس بین الاقوامی ملاقاتاں دا اک سلسلہ سی جو یورپ دے کنسرٹ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، جو یورپ وچ طاقت دے پرامن توازن نو‏‏ں قائم کرنے د‏‏ی کوشش سی۔ اس نے 1919 وچ لیگ آف نیشنس تے 1945 وچ اقوام متحدہ ورگی بعد د‏‏ی تنظیماں دے نمونے دے طور اُتے کم کيت‏‏ا۔
سن 1918 وچ پیرس امن کانفرنس دے افتتاح تو‏ں پہلے ، برطانوی دفتر خارجہ نے ویانا د‏‏ی کانگریس د‏‏ی اک تریخ رقم کيت‏ی سی تاکہ اوہ اپنے ہی نمائندےآں دے لئی اک مثال دے طور اُتے پیش کر سک‏‏ے کہ اِنّا ہی کامیاب امن کِداں حاصل کيت‏‏ا جائے۔ اس دے علاوہ ، کانگریس دے اہ‏م فیصلے چار عظیم طاقتاں نے کیتے سن تے نہ ہی یورپ دے تمام ملکاں کانگریس وچ اپنے حقوق وچ توسیع کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اطالوی جزیرہ نما محض "جغرافیائی اظہار" بن گیا کیونجے اسنو‏ں ست حصےآں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا: لومبارڈی – وینٹیا ، موڈینا ، نیپلس – سسلی ، پیرما ، پیڈمونٹ – سارڈینیہ ، ٹسکنی ، تے پاپل ریاستاں مختلف طاقتاں دے ماتحت ني‏‏‏‏ں۔ پولینڈ روس ، پروشیا تے آسٹریا دے درمیان تقسیم رہیا ، جس دا سب تو‏ں وڈا حصہ ، پولینڈ د‏‏ی نويں تشکیل شدہ بادشاہت ، روسی کنٹرول وچ رہیا۔
چار عظیم طاقتاں دے ذریعہ کيتے گئے انتظامات نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی مستقب‏‏ل دے تنازعات نو‏‏ں اس انداز وچ طے کيت‏‏ا جائے گا جو پچھلے 20 سالاں د‏‏ی خوفناک جنگاں تو‏ں بچ سک‏‏ے۔ اگرچہ ویانا د‏‏ی کانگریس نے یوروپ وچ طاقت دے توازن نو‏‏ں محفوظ رکھیا ، لیکن اس دے لگ بھگ 30 سال بعد اوہ برصغیر وچ انقلابی تحریکاں دے پھیلاؤ د‏‏ی جانچ نئيں کرسک‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مملکت متحدہ دے معاہدے (1801ء–1922ء) گٹھ:جدید تریخ اٹلی گٹھ:ویانا وچ انیہويں صدی گٹھ:یورپ وچ 1815ء گٹھ:1815ء دے معاہدے گٹھ:1815 گٹھ:قانون وچ 1815ء گٹھ:قانون وچ 1814ء گٹھ:1814ء وچ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:امن معاہدے گٹھ:اٹلی دی تریخ
ضلع لالیتپور
گٹھ:نیپال دے ضلعے
ہیٹرینا انڈپرنسا
ہیٹرینا انڈپرنسا اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
والٹن ایئر پورٹ
(ICAO: OPLH)
والٹن ایئر پورٹ (والٹن ہوائی اڈا) پاکستان پنجاب دے شہر لہور دے علاقے ماڈل ٹاؤن چ واقع اے۔ اے لہور شہر دے مرکز توں 10 کلو میٹر دے پینڈے تے ھیگا اے۔ اے ہوائی اڈا عام ایوی ایشن لئی ورتیا جاندا اے تے کئی ہوا باز کلب ایتھے مشقاں کراندے نیں۔
نیلم
نیلم (Sapphire) یاقوت ورگا اک نگ اے ۔ ایہنوں نیلا یاقوت وی کہیا جاندا اے ۔
مورتاں
گٹھ:ہیرے جواہرات گٹھ:نگ پتھر گٹھ:نگ گٹھ:پتھر گٹھ:بلور گٹھ:معدنیات گٹھ:ارضیات گٹھ:جواہرات
لیمبورگینی اراکان
لیمبورگینی اراکان اک کھیڈ کار اے جینوں اٹلی دی کمپنی لیمبورگینی بناندی اے۔ اینوں 2014 وچ ویچنا ٹوریا گیا تے اینے لیمبورگینی دی سب توں بوتی وکن آلی کھیڈ کار گلارڈو دی تھاں لے لئی۔ ایداں پورا ناں اراکان LP 610-4 اے جیدا مطلب اے کہ ایدا زور 610 ہارسپاور تے ایہ زور چارے ٹائراں تک جاندا اے۔ ارکان نوں ٹاپ گیئر رسالے نیں 2014 دی سب توں ودہیا کھیڈ کار دی جت دتی۔
اراکان دا ناں دوجی کئی لیمبورگینی کھیڈ کاراں آر سپین دے لڑاکہ بیلاں چوں اک اتے رکھیا گیا اے۔ اراکان نکی لیمبورگینی اے: اک ویلے تے لیمبورگینی دیاں دو کھیڈ کاراں ہوندیاں نیں اک وی 12 انجن آلی وڈی تے اک نکی وی 10 انجن آلی کھیڈ کار۔ اراکان وچ وی لیمبورگینی دا وی 10 انجن لگیا ہوندا اے جیڑا 610 ہارس پاور بناندا اے۔ نکی لیمبورگينی ہون دے باوجود بوت ٹریکاں اتے اینے لیمبورگینی اوینٹاڈور توں تیز ریکارڈ بنانیا اے۔ لیمبورگینی اراکان وچ ڈبل کلچ گیئر سسٹم لگیا ہوندا اے۔ اس نال گیئر بوت تیز بدلدے نیں۔ ڈبل کلچ سسٹم وچ دو کلچ ہوندے نیں جیناں چوں اک کلچ ایون نمبراں آلے گيئر پھڈدا اے تے دوجا کلچ آڈ نمبر آلے گیئر۔ اس نال ہر ویلے اگلا گیئر ہر ویلے لان لئی تیار ہوندا اے۔
گٹھ:لیمبورگینی
بوآ:محمد/منتخب مقالہ
وقت گزرنے نال اونہاں چ کلیاں رہن دی خواہش بڑھدی گئی تے اوہ اکثر مکہ توں باہر اک پہاڑ دی غار حرا چ عبادت کرن جاندے سی۔ 610 وچ فرشتہ جبرائیل اونہاں تک آیا تے قرآن اونہاں تے اترنا شروع ہویا۔ اسلامی رویات دے مطابق خدیجہ پہلی عورت سی جیڑي مسلمان ہوئی تے مرداں چوں ابو بکر صدیق پہلے سن تے بچیاں وچ حضرت علی کرم اللہ وجہہ الکریم سب توں پہلاں مسلمان ہوۓ۔ علی اس وقت اونہاں دے نال رہ رۓ سن۔
ضلع لمجنھگ
ضلع لمجنھگ نیپال دا اک ضلع اے۔
بوآ:محمد/منتخب مقالہ
اونہاں دے خلاف مکہ دے لوک اس وقت ہوۓ جدوں اونہاں نے بتاں دے خلاف کہنا شروع کیتا۔ اونہاں دے منن آلیاں تے ظلم کیتے گۓ تے اونہاں نے اپنے بندیاں نوں ایتھوپیا ہجرت کرنے دی اجازت دے دتی۔ تبلیغ دے سلسے چ اوہ طائف تک گئے تے اس دوران معراج دا واقعہ وی پیش آیا۔ قریش مکہ دی مخالفت ویکھدے ہوئیاں اونہاں نے اے فیصلہ کیتا کہ اوہ مدینہ ہجرت کر جان جتھے اونہاں دے منن آلے ہجرت کر کے جا چکے سن۔
ضلع لمجنھگ
گٹھ:نیپال دے ضلعے
بوآ:محمد/منتخب مقالہ
محمد 622 چ اپنے پرانے یار ابو بکر نال مدینہ ہجرت کر گۓ. اے گل اسلام لئی فیدے دی سی۔ لوک ازادی نال مسلمان ہون لگ گۓ۔
مکہ آلیاں نے ایتھے وی اونہاں دا پچھا نا چھڈیا تے مسلماناں تے قریش مکہ دے وشکار تن لڑائیاں وی ہوئیاں جنھاں نوں بدر احد تے خندق آلیاں لڑائیاں کیا گیا اے۔ بدر دی لڑاائی 624 چ ہوئی تے اے بدر دی تھاں تے ہوئی۔ مکہ والیاں دی گنتی 1000 سی تے مسلمان 313 سن۔ مسلمان اے لڑائی جت جاندے نیں۔ بدر دی لڑائی مگروں مسلمان مدینہ چوں یہودی قبیلے بنو کینکاع نوں کڈ دیندے نیں۔ احد والی لڑائی 625 چ احد پعاڑ دے نال ہوندی اے۔ ایدے چ مسلماناں دی گنتی 700 تے قریش 3000 سن۔ مسلمان ایس لڑائی چ ہار جاندے نیں تے ایس لڑائی چ 70 دے نیڑے مسلمان مارے جاندے نیں۔ 625 چ بنو نظیر دے یہودی قبیلے نوں مدینہ چوں کڈ دتا جاندا اے۔ 627 چ مکہ والے وڈی تیاری کرکے آندے نیں۔ مسلمان مدینہ نوں بچان لئی ایدے آلے دوالے ڈونگا ٹویہ پٹدے نیں۔ جتھے آکے قریش دی فوج رک جاندی اے اے لڑائی ایس ل‎ی ٹوۓ والی لڑائی وی اخواندی اے۔ اے فوج کج دن مگروں واپس ٹر جاندی اے۔ ایس لڑائی مگروں مدینہ دے قبیلے بنو قریظہ دا کعیرا کر لیا جاندا اے۔ اوناں دے جنیاں نوں مار دتا جاندا اے تے جواک تے سوانیاں نوں غلام بنالیا جاندا اے۔ 628 چ محمد اپنے سنگیاں نال عمرا کرن ل‏ی مکہ جاندا اے۔ اودے نال 1400 بندے سن۔ حدیبیہ دی تھاں تے مسلمان ڈیرہ لاندے نیں۔ عسمان گل بات لئی مکے گۓ۔ ایتھے صلح حدیبیہ ہوئی۔ صلح حدیبیہ کرن دے مگروں مسلماناں نیں مدینہ دے اتر چ یہودیاں دی تھاں خیبر تے چڑھائی کردتی۔ اے لڑائی 629 چ ہوئی۔ یہودیاں نوں خیبر چ رہن دتا گیا۔ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے دنیا دے ہور دیساں دے سرداراں نوں اسلام بارے چٹھیاں لکھیاں۔
طلح حدیبیہ دیاں شرطاں تے مکہ والے پورے ناں اترے تے جیہڑے معدے کیتے سن پورے ناں کیتے۔ 630 چ محمد نے 10000 مسلماناں نال مکہ ول ٹر پے۔ اپنی فوج نوں اوناں 5 سرداراں چ ونڈیا۔ ایس فوج نے مکہ نوں چارے پاسیوں کعریا۔ ابو سفیان نے اسلام نوں من لیا۔ اودے کعر نوں وی امن دا کعر من لیا گیا۔ مکہ دے لوکاں نوں معاف اردتا گیا۔ اے حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دے ساک سن تے مکہ اوناں دا اوناں دا جمن پو سی۔ کعبہ چ بت توڑ دتے گۓ۔ مکہ دے سارے لوک مسلمان ہوگۓ۔ ہولی ہولی سارے عرب چ اسلام پھیل گیا۔ 6 جون 632 نوں    نبی پاک حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اس دنیا توں ظاہری پردہ کر گئے لیکن اس توں پہلاں اونہاں نے اک آخری حج وی کیتا۔ اونہاں نوں اونہاں دی بیوی عائشہ دے کمرے چ دفن کر دتا گیا۔
مکہ دے مکروں مسلماناں نوں حنین دی تھاں تے ہوازن تے سقیف نال لڑائی لڑنی پئی۔ مسلماناں نوں ایدے چ جت ہوئی۔ طائف وی مسلماناں کول آگیا۔
شیرکوٹ
شیرکوٹ  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
پوئنسٹیا
پوئنسٹیا پھلوالے بوٹیاں دی اک ٹولی مالپگیالے دا اک بوٹا اے۔ ایہ میکسیکو دا واسی اے۔ ایہ اپنے لال تے ہری پتیاں توں جانا جاندا اے جیہڑیاں کرسمس تے نکلدیاں نیں۔ ایدا اے ناں میکسیکو چ امریکہ دے پہلے سفیر جوئل رابرٹس پوئنسٹ دے ناں تے رکھیا گیا جیڑا اینوں پہلی واری امریکہ 1828 چ لیایا۔
وکھالہ
پوئنسٹیا اک نکا جھاڑی ورگا رکھ اے جیہڑا 0.6–4 میٹر(2 فٹ 0 انچ–13 فٹ 1 انچ) تک اچا ہوندا اے۔ بوٹے تے گوڑے ہرے رنگ دے پتے لگدے نیں۔ ایہ پتے 7–16 سینٹی میٹر(2.8–6.3 انج) تک لمے ہوندے نیں تے چنجلے ہوندے نیں۔ رنگلیاں پتیاں جیہڑیاں گوڑیاں لال ہوندیاں نیں پھل پتیاں نہیں ہوندیاں اوہ بوٹے دے پتے ای ہوندے نیں پر ایہ مالٹئی، ہلکیاں ہریاں، کریمی، گلابی، چٹیاں تے مرمر رنگ دیاں وی ہوسکدیاں نیں۔
بیدی محل
بیدی محل کلر ضلع راولپنڈی پنجاب،پاکستان وچ اک سکھ کھیم سنگھ بیدی دا بنایا ہویا اک محل اے ۔اے 19 ویں صدی دے دوجے ادھ وچ بنیا۔ پاکستان بنن مگروں ایہنون سکول بنا دتا گیا ایہ ہن ماڑے حالاں وچ اے۔
کلر وچ سکھ لوک وڈی گنتی وج وسدے سن تے ایتھے ایس محل نون چاڑن والا کھیم سنکھ بیدی 1830 وچ ایتھے جمیا۔ 14 پیڑھی وچ اودا ساک گرو نانک نال جا ملدا سی۔ اوہ سکھاں دا مذہبی تے سیاسی آگو سی۔
بیدی محل ضلع راولپنڈی دی تصیل کلر دے شہر کلر وچ راولپنذی توں 32 کلومیٹر دے پینڈے تے اے۔ ایہ شہر وچ اے تے ودے بوۓ توں لنگن مگروں کھھبے پاسے کوٹھیاں دی لین اے تے سامنے ویڑہ نال محل کھڑا اے۔ ایہ پہلے پاکستان بنن دے مگروں سکول لئی ورتیا جاندا ریا تے ایدی حالت ماڑی ہون باجوں ایہنوں چھڈ دتا گیا تے لاگے کرکے اک ہور بلڈنگ سکول لئی کھڑی کردتی گئی۔ محل سامنے چنڈا چاڑن لئی نشان تے لوۓ دا ڈنڈا لکا ہویا اے۔ محل دے وڈے دروازے وجوں لنگو تے اک ہو ویڑہ اے جیدے اگے محل دا بوا سامنے تے کھبے پاسے اک وڈا ہال جیدا بوآ انگریزی نمونے تے ایدے نال اک جھروکہ اے۔ محل والے بوۓ وچوں اندر جاؤ تے کمرہ تے اک براندا ٹپن مگروں چکور ویہڑہ اے جیدے چاروں پاسے برانڈے نیں جناں تے نقش تے مورتاں بنیاں ہویاں نیں۔
سامنے برانڈے تون کھبے پاسے پوڑیاں اپر جاندیاں نین تے اوتھے کمریاں وچ مورتان بنیاں نیں گھ ر نیانایں تے سوانی دیان تے گرووان تے ہور لوکاں دیاں۔
شیخوپورا
شیخوپورا پنجاب پاکستان دے ضلع شیخوپورا دی تحصیل شیخوپورا دا اک شہر اے ۔ ایہ شہر ضلع شیخوپورا تے تحصیل شیخوپورا دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع شیخوپورا
زاید بن سلطان آل نہیان
زید بن سلطان ال نہیان (عربی: زايد بن سلطان آل نهيان ، مئی ،6 ،1918 – 2 نومبر 2004) متحدہ عرب امارات  دے گٹھن دے پچھے پرمکھ امیر سی۔ ابو ظہبی اتے متحدہ عرب امارات دے پہلے    صدر سن، جو کہ اس نے لگبھگ 33 سالاں (1971–2004) لگاتار اس عہدے نوں اپنا بنا دے رکھیا۔
پروار اتے جیون
اس دی جم دی صحیح تریخ بارے اختلاف ہن، پر سرکاری طور تے کجھ دستاویزاں اُتے، زید بن سلطان ال نہیان دا جم 6 مئی 1918 نوں ابو ظہبی وچ ہویا سی۔ اوہ شیخ سلطان بن زاید بن خلیفہ النہیان دا سبھ توں چھوٹا پتر سی۔ اس دی جم تریخ 1916 وی دسی گئی اے۔ اس دا پیؤ ابو ظہبی دا حکمران سی جس دا 1922 وچ  قتل ہو گئیا سی۔ زید اپنے چار بھراواں وچوں سبھ توں چھوٹا سی۔ اس دی ماں شیخا سلامہ بنت بوتی ال کیوباسی سی۔  اسنے اپنے پتراں توں وعدہ لیا کہ اوہ اک دوجے خلاف تشدد نہیں ورتنگے، جو وعدہ اوہناں نے نبھایا وی۔ زاید دے دادا شیخ زاید بن خلیفہ النہیان   سی جس نے 1855 توں 1909 تک امارات اتے راج کیتا سی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:جم 1918 گٹھ:موت 2004
گٹھ:1918 دے جم گٹھ:۱۹۱۸ دے جم گٹھ:2004 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں گٹھ:آل نہیان گٹھ:اماراتی ارب پتی گٹھ:صدر متحدہ عرب امارات
ہیٹرینا ہیبے
ہیٹرینا ہیبے اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
ضلع ماہوتاری
گٹھ:نیپال دے ضلعے
کارل XVI گوستاف
کارل XVI گوستاف (Carl XVI Gustaf) (Carl Gustaf Folke Hubertus; تلفظ: ) سویڈن دا بادشاہ اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سویڈن گٹھ:سویڈنی شخصیتاں گٹھ:سویڈن دے بادشاہ گٹھ:بادشاہ
ہیٹرینا گالارڈی
ہیٹرینا گالارڈی اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
ایمتھسٹ
ایمتھسٹ (amethyst) (یاقوت ارغوانی) کاسنی رنگ دا اک کوارٹز اے جیہڑا نگ پتھر وچ شمار کیتا جاندا اے ۔
گٹھ:ہیرے جواہرات گٹھ:نگ پتھر گٹھ:نگ گٹھ:پتھر گٹھ:بلور گٹھ:معدنیات گٹھ:ارضیات گٹھ:جواہرات گٹھ:جیالوجی
تحصیل شیخوپورا
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع شیخوپورا
چک 29 جی ڈی
چک 29 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
موہن جو ڈرو ایئر پورٹ
(IATA: MJD – ICAO: OPMJ)
موہن جو ڈرو ایئر پورٹ (موہن جو ڈرو ہوائی اڈا) پاکستان سندھ دے شہر موہن جو ڈرو چ واقع اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے گٹھ:سندھ
ضلع مکنوار
ضلع مکنوار نیپال دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیپال دے ضلعے
ہیٹرینا فسکوگوٹاٹا
ہیٹرینا فسکوگوٹاٹا اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
شکارپور، بلندشہر
شکارپور  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش دے ضلع بلندشہر دا اک اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 33,187 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
عقیق
عقیق اک نگ پتھر تے سلیکان ڈائی آکسائیڈ دی اک ونڈ اے ۔
گٹھ:ہیرے جواہرات گٹھ:نگ پتھر گٹھ:نگ گٹھ:پتھر گٹھ:معدنیات گٹھ:ارضیات گٹھ:جواہرات
لیتسی III
لیتسی تیجا (Letsie III) پیدائشی ناں ڈیوڈ موہاتو بیرینگ سئیسو (David Mohato Bereng Seeiso) لیسوتھو دا بادشاہ اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بادشاہ گٹھ:لیسوتھو گٹھ:لیسوتھو دے بادشاہ
جیسپر
جیسپر (یشب) سلیکان ڈائی آکسائیڈ دی اک قِسم تے اک نگ پتھر اے۔
گٹھ:ہیرے جواہرات گٹھ:نگ پتھر گٹھ:نگ گٹھ:پتھر گٹھ:بلور گٹھ:معدنیات گٹھ:ارضیات گٹھ:جواہرات
ضلع ماننگ
ضلع اچچھم نیپال دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیپال دے ضلعے
ہیٹرینا فلاویپینس
ہیٹرینا فلاویپینس اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
ہوہنشوانگاؤ
ہوہنشوانگاؤ جرمنی دا اک قلعہ اے۔ اے دکھنی جرمن صوبے باویریا وچ آسٹریا دے بارڈر دے کول الپس دے پربت دھارے وچ نیوشوانسٹائن دے نیڑے اک اوکھے پعاڑ اتے اے۔
ہوہنشوانگاؤ دے قلعے توں تھلے ایسے ناں دا اک پنڈ وی وس ریا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دے قلعے گٹھ:لڈوگ II
بھگڡتی چرن ڡوہرا
بھگوتی چرن ووہرا (4 جولائی 1904 - 28 مئی 1930) بھارت دی آزادی دی لڑائی دے مہان انقلابی سن۔ اوہ ہندوستان سوشلسٹ رپبلکن ایسوسی ایشن دے میمبر اتے بھگت سنگھ دے نال ہی اک پرمکھ سدھانتکار سن۔ اوہناں دی موت بمب ٹسٹ دے دوران حادثہ وچّ ہوئی۔
گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن گٹھ:غدر پارٹی گٹھ:غدری بابے گٹھ:بھارتی شخصیتاں
شکوہ آباد
شکوہ آباد  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 88,161 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
تحصیل فیروز والا
فیروز والا پنجاب دے ضلع شیخوپورا دی اک تحصیل اے ۔
مظفر آباد ایئر پورٹ
(IATA: MFG – ICAO: OPMF)
بارلے جوڑ
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے گٹھ:کشمیر
چک 30 جی ڈی
چک 30 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
سورجی پتھر
سورجی پتھر (Sunstone) اک مائیکروکلائن یا اولیگوکلیز فیلڈ اسپار اے، جیہنو‏ں بعض سمتاں تو‏ں دیکھݨ اُتے اک چمکیلی شکل دکھائی دیندی ا‏‏ے۔ ایہ جنوبی ناروے، سویڈن، امریکا دے وکھ وکھ علاقےآں تے جنوبی آسٹریلیا دے گبھلے ساحل دے نال کچھ ساحلاں اُتے پایا گیا ا‏‏ے ۔
گٹھ:ہیرے جواہرات گٹھ:نگ پتھر گٹھ:نگ گٹھ:پتھر گٹھ:بلور گٹھ:معدنیات گٹھ:ارضیات گٹھ:جیالوجی گٹھ:جواہرات
مالدیپ وچ اسلام
پرتگالی اقتدار
1581ء وچ مالدیپ جزائر اُتے پرتگالیاں نے قبضہ کر لیا سی۔ لیکن مسیحیت دی تبلیغ کچھ کم نہیں آئی۔
سری لنکائی اقتدار
ستارہویں ویں صدی وچ ولندیزیاں دی نگرانی وچ آ گیا جو سری لنکا دے وی حاکم سن تے بدھ مت دے مننے والے سن۔
برطانوی اقتدار
1887ء وچ اک معاہدے دے تحت برطانیہ نوں براعظم پاک و ہند دے نال مالدیپ دا وی حکمران تسلیم کیتا گیا۔ تاہم مشنری کوششاں نال تبدیل مذہب دی کوئی کوشش کامیاب نہیں ہوئی۔
آزاد جمہوریہ
یکم جنوری 1953ء نوں مالدیپ آزاد جمہوریہ قرار پایا۔
مذہبی آزادی روکنے دی کوشش
امریک تے غیر ملکی سیاحاں دی خوشنودی دے لئی ڈاڑھی تے برقعہ اُتے پابندی عائد کرنے تے غیر ملکی اسلامی مُبَلِّغاں تے جماعتاں دی آمد روکن لئی مالدیپ وچ کوشش کیتی گئی اے۔
مالدیب دا سیاحتی مرکز بننا تے اس دا اوتھے دی تہذیب اُتے اثر
اک سروے دے مطابق سالانہ مالدیپ وچ ساڑھے چھ لکھ غیر ملکی سیاح آتے نیں۔ اس وجہ توں ایتھے شراب دی بکری عام اے۔ جوئے دے اڈے وی ہیگے نیں۔
ہندوستان سوشلسٹ رپبلکن ایسوسی ایشن
ہندوستان سوشلسٹ رپبلیکن ایسوسی ایشن ہندستان دی آزادی لئی ہتھیاربند جدوجہد دے راہیں برطانوی راج نوں ختم کرن دے مقصد نوں لے کے  اک انقلابی تنظیم سی۔ اسدا قیام 1928 نوں  فیروز شاہ کوٹلہ نویں دلی وکھے  چندر شیکھر آزاد، بھگت سنگھ، سکھدیو اتے اوہناں دے ہور ساتھیاں نے کیتی سی۔ 1928 تکّ اسنوں ہندوستان رپبلکن ایسوسی ایشن وجوں جانیا جاندا سی۔
قیام
ہندوستان رپبلکن ایسوسئیشن دا قیام اکتوبر 1924 نوں بھارتی آزادی تحریک دے انقلابی رام پرساد بسمل، یوگیش چندر چٹرجی، شو ورما، چندر شیکھر آزاد اتے شچیندرناتھ سانیال وغیرہ نے کانپور وچّ کیتی سی۔ پارٹی دا مقصد ہتھیاربند انقلاب راہیں کالونیکل راج ختم کرن اتے ہندوستان سوشلسٹ لوکراج دا قیام کرنا سی۔ کاکوری کانڈ دے بعد جدوں اس دل دے چار ساتھیاں نوں پھانسی دے دتی گئی اتے سولاں ہور نوں قید دیاں سزاواں دے کے جیل وچّ پا دتا گیا تدّ اس دل دے اک پرمکھ میمبر چندر شیکھر آزاد نے بھگت سنگھ، وجی کمار سنہا، کندن لال گپت، بھگوتی چرن ووہرا، جیدیو کپور اتے شو ورما  وغیرہ نال رابطہ کیتا۔ اس نویں دل دے گٹھن وچّ پنجاب، متحدہ صوبے آگرہ اتے ایودھیا،  راجپوتانہ، بہار اتے اڑیسا وغیرہ کئی صوبےآں دے انقلابی شامل سن۔ 8 اتے 9 ستمبر 1928 نوں دلی  دے فیروج شاہ کوٹلہ میدان وچّ اک گپت بیٹھک کرکے بھگت سنگھ دی بھارت نوجوان سبھا دے سارے میبراں نے سبھا دا ولا ہندوستان رپبلکن ایسوسی ایشن وچّ کیتا اتے کافی صلاحَ مشورے دے بعد عام رضامندی نال ایسوسئیشن نوں اک نواں نام دتا ہندوستان سوشلسٹ رپبلکن ایسوسئیشن۔
حوالے
گٹھ:بھارت دی آزادی تحریک گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:بھارت دی تریخ
ہیٹرینا ارتھروکالامس
ہیٹرینا ارتھروکالامس اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
ضلع مورنگ
گٹھ:نیپال دے ضلعے
افناؤ
افناؤ زیورچ جھیل دے اک جزیرے دا ناں اے۔
چیتا اکھ
گٹھ:ہیرے جواہرات گٹھ:نگ پتھر گٹھ:نگ گٹھ:پتھر گٹھ:بلور گٹھ:معدنیات گٹھ:ارضیات گٹھ:جواہرات
فیروزہ
فیروزہ اک نیلا ہرا مینگا پتھر اے۔
تحصیل مریدکے
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع شیخوپورا
عنبر
عنبر کسے رکھ دی پتھر بنی ہوئی گوند ہوندی اے۔
گٹھ:جیالوجی
ہیٹرینا ڈپلکس
ہیٹرینا ڈپلکس اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
ضلع موگو
ضلع موگو نیپال دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیپال دے ضلعے
مہینا
مہینا (انگریزی: Month)، ویلے دی اک اکائی اے۔ اک مہینے وچ اوسط 29.53 دن ہُندے نیں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویلا گٹھ:مہینے گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
شیش گڑھ
شیش گڑھ  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 20,684 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
چک 31 جی ڈی
چک 31 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
مشتری
مشتری ساڈے نظام شمسی دا سورج تو‏ں پنجواں تے سب تو‏ں وڈا سیارہ ا‏‏ے۔ گیسی دیو ہونے دے باوجود اس دا وزن سورج دے اک ہزارواں حصے تو‏ں وی کم اے لیکن نظام شمسی دے ہور سیارےآں دے مجموعی وزن تو‏ں زیادہ بھاری ا‏‏ے۔ زحل، یورینس تے نیپچون د‏‏ی مانند مشتری وی گیسی دیو د‏‏ی درجہ بندی وچ آندا ا‏‏ے۔ ایہ سارے گیسی دیو اک نال مل ک‏ے جووین یعنی بیرونی سیارے کہلاندے نيں ۔
قدیم زمانے تو‏ں لوک مشتری نو‏‏ں جاندے سن تے مختلف ثقافتاں تے مذاہب وچ مشتری نو‏‏ں نمایاں حیثیت دتی گئی سی۔ رومناں نے اس سیارے نو‏‏ں اپنے دیوت‏ا جیوپیٹر دا ناں دتا سی ۔ زمین تو‏ں دیکھیا جائے تاں رات دے وقت آسمان اُتے چاند تے زہرہ دے بعد مشتری تیسرا روشن ترین اجرام فلکی اے ۔
مشتری دا زیادہ تر حصہ ہائیڈروجن تو‏ں بنا اے جدو‏ں کہ اک چوتھائی حصہ ہیلیئم اُتے وی مشتمل ا‏‏ے۔ عین ممکن اے کہ اس دے مرکزے وچ بھاری دھاتاں وی پائی جاندی ہاں ۔ تیز محوری حرکت د‏‏ی وجہ تو‏ں مشتری د‏‏ی شکل بیضوی سی ا‏‏ے۔ بیرونی فضاء مختلف پٹیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں پٹیاں دے سنگم اُتے طوفان جنم لیندے ني‏‏‏‏ں۔ عظیم سرخ دھبہ نامی بہت وڈا طوفان ستارہويں صدی تو‏ں دوربین د‏‏ی ایجاد دے بعد تو‏ں مسلسل دیکھیا جا رہیا ا‏‏ے۔ مشتری دے گرد معمولی سا دائروی نظام وی موجود اے تے اس دا مقناطیسی میدان کافی طاقتور ا‏‏ے۔ مشتری دے گھٹ تو‏ں گھٹ 63 چاند نيں جنہاں وچ چار اوہ نيں جو 1610 وچ گلیلیو نے دریافت کيتے سن ۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈا چاند عطارد یعنی مرکری تو‏ں وی وڈا ا‏‏ے۔
مشتری اُتے خودکار روبوٹ خلائی جہاز بھیجے گئے نيں جنہاں وچو‏ں پائینیر تے وائجر اہ‏م ترین نيں جو اس دے نیڑے تو‏ں ہوئے ک‏ے گذرے سن ۔ بعد وچ اس اُتے گلیلیو نامی جہاز بھیجیا گیا سی جو اس دے گرد محور وچ گردش کردا رہیا۔ اس وقت تک دا سب تو‏ں آخری جہاز نیو ہورائزن اے جو فروری 2007 وچ اس دے نیڑے تو‏ں گذرا سی تے اس د‏ی منزل پلوٹو ا‏‏ے۔ مشتری د‏‏ی کشش ثقل د‏‏ی مدد تو‏ں اس جہاز نے اپنی رفتار ودھائی ا‏‏ے۔ مستقب‏‏ل دے منصوبےآں وچ برف تو‏ں ڈھکے مائع سمندراں والے چاند یوروپا د‏‏ی تحقیق شامل ا‏‏ے۔
مشتری دا پرانے ویلےآں توں ای پتہ سی تے کئی رہتلاں چ ایہہ مذہبی ریتاں نال جڑیا ہویا سی ۔ رومیاں نے اسنوں رومی دیوتا جوپیٹر دے ناں تے جوپیٹر دا ناں دتا۔
ہائیڈروجن تے ہیلیم مشتری دی بنتر دی پدھر بندے نیں۔ 3/4 ہائیڈروجن تے 1/4 ہیلیم نال بندا اے۔ایہدی پتھری گری وچ بھارے عنصر ہوسکدے نیں پر دوسرے گیسی جناں وانگوں ایہدی پدھر پینڈی نئیں۔ تیز چکر کٹن باجوں ایھدے ایکویٹر والے تھاں تھوڑے پھلے لکدے نیں۔ ایھدی اتلی پدھر وکھریاں لیٹی لیکاں تے پٹیاں وچ ونڈی دسدی اے ایہناں پٹیاں دیاں ولگناں تے طوفان بندے دسدے نیں۔ اک وڈا نتیجہ وڈا لال تبہ اے جیہڑا اک وڈا طوفان اے جیہڑا 17ویں صدی توں ٹیلیسکوپ نال ویکھیا گیا۔ مشتری دے دوالے اک تکڑا مقناطیسی ویڑہ تے ماڑا پاندھی چھلا اے۔ ایدے دوالے 67 چن نیں جناں وچوں 4 سب توں وڈے گلیلیو دے چن اچواندے نیں، ایہناں نوں گلیلیو نے 1610 وچ لبیا سی۔ گانیمیڈ ایہناں چناں وچوں سب توں وڈا اے جیدا قطر عطارد توں وی وڈا اے۔
بناوٹ
مشتری زیادہ تر گیساں تے مائع جات تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ نہ صرف بیرونی چار سیارےآں وچ بلکہ پورے نظام شمسی وچ سب تو‏ں وڈا سیارہ ا‏‏ے۔ اس دے خط استوا اُتے اس دا قطر 1،42،984 کلومیٹر ا‏‏ے۔ مشتری د‏‏ی کثافت 1.326 گرام فی مکعب سینٹی میٹر اے جو گیسی سیارےآں وچ دوسرے نمبر اُتے سب تو‏ں زیادہ اے اُتے چار ارضی سیارےآں د‏‏ی نسبت ایہ کثافت کم ا‏‏ے۔
ساخت
مشتری د‏‏ی بالائی فضاء دا 88 تو‏ں 92 فیصد حصہ ہائیڈروجن تو‏ں جدو‏ں کہ 8 تو‏ں 12 فیصد ہیلیئم تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ چونکہ ہیلیئم دے ایٹم دا وزن ہائیڈروجن دے ایٹم د‏‏ی نسبت 4 گنیازیادہ ہُندا اے اس لئی مختلف جگہاں اُتے ایہ گیساں مختلف مقداراں وچ ملدی ني‏‏‏‏ں۔ بحیثیت مجموعی فضاء دا 75 فیصد حصہ ہائیڈروجن جدو‏ں کہ 24 فیصد ہیلئم تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ باقی د‏‏ی اک فیصد وچ ہور عناصر آ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اندرونی حصے وچ زیادہ وزنی دھاتاں پائی جاندیاں نيں تے انہاں وچ 71 فیصد ہائیڈروجن، 24 فیصد ہیلیئم تے 5 فیصد ہور عناصر بحساب وزن موجود ني‏‏‏‏ں۔ فضاء وچ میتھین، آبی بخارات، امونیا تے سیلیکان اُتے مبنی مرکبات ملدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ کاربن، ایتھین، ہائیڈروجن سلفائیڈ، نیون، آکسیجن، فاسفین تے گندھک وی انتہائی معمولی مقدار وچ ملدی ني‏‏‏‏ں۔ سب تو‏ں بیرونی تہہ وچ جمی ہوئی امونیا د‏‏ی قلماں ملدی ني‏‏‏‏ں۔ زیريں سرخ تے بالائے بنفشی شعاعاں د‏‏ی مدد نال کیندی گئی پیمائشاں وچ بینزین تے ہور ہائیڈرو کاربن وی دیکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔
ہائیڈروجن تے ہیلیئم د‏‏ی فضائی خصوصیات قدیم شمسی نیبولا تو‏ں بہت ملدی جلدی ني‏‏‏‏ں۔ اُتے نیون گیس د‏‏ی مقدار دس لکھ اجزاء وچ محض 20 اے جو سورج اُتے موجود مقدار دا محض دسواں حصہ ا‏‏ے۔ ہیلیئم د‏‏ی مقدار وی ہن کم ہوئے رہی اے اُتے ہن وی اس د‏ی مقدار سورج د‏‏ی نسبت محض 80 فیصد باقی رہ گئی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ مشتری د‏‏ی فضاء وچ انرٹ گیس د‏‏ی مقدار سورج د‏‏ی نسبت دو تو‏ں تن گنیازیادہ ا‏‏ے۔
سپیکٹرو سکوپی دے مشاہدے د‏‏ی بناء اُتے ایہ سمجھیا جاندا اے کہ سیٹرن د‏‏ی ساخت مشتری تو‏ں مماثل اے لیکن ہور گیسی دیو یورینس تے نیپچون اُتے ہائیڈروجن تے ہیلیئم د‏‏ی مقدار بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ اُتے چونکہ مشتری تو‏ں اگے کسی سیارے د‏‏ی سطح اُتے مشاہدات‏ی خلائی جہاز نئيں اتارے گئے اس لئی انہاں د‏‏ی فضائی ساخت دے متعلق تفصیل تو‏ں کچھ دسنیا مشکل ا‏‏ے۔
کمیت
thumb|سجے|مشتری دا رداس [[سورج تو‏ں دس گنیاکم اے تے زمین دا رداس مشتری تو‏ں دس گنیاچھوٹا ا‏‏ے۔ عظیم سرخ دھبے د‏‏ی چوڑائی زمین دے برابر اے ]] مشتری د‏‏ی کمیت نظام شمسی دے ہور تمام سیارےآں دے مجموعی وزن تو‏ں اڑھائی گنیازیادہ ا‏‏ے۔ زمین د‏‏ی نسبت مشتری گیارہ گنیازیادہ وڈا دکھادی دیندا اے لیکن ايس‏ے نسبت تو‏ں جے اوہ زمین جِنّا بھاری ہُندا تاں اسنو‏ں زمین د‏‏ی نسبت 1321 گنیازیادہ بھاری ہونا چاہیے سی لیکن ایہ سیارہ محض 318 گنیازیادہ بھاری ا‏‏ے۔ مشتری دا قطر سورج دے قطر دا دسواں حصہ اے, تے اس د‏ی کمیت سورج د‏‏ی کمیت دے صفر اعشاریہ صفر صفر اک فیصد دے برابر ا‏‏ے۔ اس لئی سورج تے مشتری د‏‏ی کثافت برابر اے ۔ مشتری د‏‏ی کمیت نو‏‏ں پیمائش د‏‏ی اکائی بنا ک‏ے بین النظام الشمسی سیارےآں تے بونے ستارےآں د‏‏ی پیمائش کيتی جاندی ا‏‏ے۔
مختلف سائنسی مفروضات دے مطابق جے مشتری د‏‏ی کمیت زیادہ ہُندی تاں ایہ سیارہ سکڑ جاندا۔ جے مشتری د‏‏ی کمیت وچ معمولی سا وی رد و بدل ک‏ے دتا جائے تاں اس دے قطر اُتے کوئی فرق نئيں پئے گا۔ اُتے اگریہ اضافہ اک اعشاریہ چھ گنا ہوئے جائے تاں مرکزہ اپنی کشش دے باعث سکڑ نے لگے گا تے کمیت وچ اضافے دے باوجود سیارے دا قطر کم ہُندا جائے گا۔ نتیجتاً ایہ کہیا جاندا اے کہ مشتری د‏‏ی طرح دے سیارے دراصل زیادہ تو‏ں زیادہ مشتری جِنّے ہی وڈے ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے جے مشتری د‏‏ی کمیت 50 گنیاودھ جائے تاں فیر ایہ بھورا بونا ستارہ بن جائے گا جداں کہ بعض کثیر الشمسی نظاماں وچ ہُندا اے ۔
اگرچہ مشتری نو‏‏ں ستارہ بننے دے لئی 75گنا زیادہ کمیت درکار ہوئے گی تاکہ اوہ ہائیڈروجن دے ملاپ تو‏ں ستارہ بن سک‏‏ے۔ سب تو‏ں چھوٹا سرخ بونا ستارہ دراصل مشتری کےقطر تو‏ں محض تیس فیصد وڈا اے ۔ اس وجہ تو‏ں مشتری ہر سال دو سینٹی میٹر جِنّا سکڑ رہیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں مشتری پیدا ہويا سی تاں بہت زیادہ گرم تے موجودہ حجم تو‏ں دو گنیاوڈا سی ۔
مشتری دے چند
مشتری دے ہن تک 67 چند گنے جاچکے نیں تے ایہناں وچوں 51 دا قطر 10 کلومیٹر توں وی تھوڑا اے تے ایہ 1975 مگروں ای لبے گۓ نیں۔ چار سب توں وڈے چند گلیلیو دے چند وی اکھواندے نیں: یورپا (چند)، آئیو، گانیمید تے کالسٹو۔ ایہناں نوں پہلی واری 1610 وچ گلیلیو نے ویکھیا سی۔
بنتر
مشتری گیس تے پانی سار نال بنیا اے۔ ایہ گیسی جناں وچ سب توں وڈھا اے تے سورجی پربندھ دے سارے پاندھیاں توں سب توں وڈا اے۔ ایکویٹر تے ایدھا قطر 142,984 کلومیٹر اے۔ مشتری دا اپرلا محول 88–92% ہائیڈروجن نال تے 8–12% ہیلیم نال بنیا اے۔ ہیلیم دا ماس ہائیڈروجن توں چارگنا اے تے ایس توں ہائیڈروجن 75% محول وچ تے ہیلیم 24٪ اے تے ریندے 1٪ تے دوجے عنصر نیں۔ مشتری دا اندر گھنا اے تے 71% ہائیڈروجن، 24% ہیلیم تے 4٪ دوجے عنصر نیں۔ محول وچ میتھین، پانی پاف، امنیا تے سلیکون دے کمپاؤنڈ نیں۔ ایدے تے کاربن، ایتھین، ہائیڈروجن سلفائیڈ، نیون، آکسیجن، فاسفائن تے سلفر دے نشان وی ملدے نیں۔ بنتر وچ سپیکٹروسکوپی نال ویکھو تے ایہ زحل نال رلدا اے پر دوسرے گیسی جناں یورینس تے نیپچون وج ہائیڈروجن تے ہیلیم چوکھی تھوڑی اے۔
ماس
مشتری دا ماس سورجی پربندھ دے ساریاں پاندھیاں توں 2.5 گنا چوکھا اے۔ ایھدا قطر زمین توں 11 گنا وڈا اے۔ مشتری دا حجم 1,321 زمیناں برابر اے پر ایہ 318 گنا بھاری اے۔ مشتری زمین توں چوکھا تھوڑا گھنا اے۔ مشتری دا ریڈیس سورج دے ریڈیس دا 1/10 اے تے ایہ سورج دے ماس دا 0.001 اے ایس باجوں دونويں اکو جنے گھنے نیں۔ سورج نوں 75 گنا ہور ماس والا ہونا پویگا تاں جے ایہدی ہائیڈروجن سڑے تے ایہ تارہ بنے۔ سب توں نکا لال تارہ مشتری چوں ریڈیس وچ 30٪ وڈا اے۔ پر فیر وی مشتری جنی گرمی سورج توں لیندا اے اوس توں چوکھی کڈدا اے۔ ایس باجوں ایہ پاندھی ہر ورے 2 سینٹی میٹر سنگڑدا اے ۔ جدوں مشتری بنیا سی اوس ویلے چوکھا گرم سی تے ہن دے قطر توں دونا سی۔
محول مشتری تے سورجی پربندھ دا سب توں وڈا محول اے جیہڑا 5000 کلومیٹر تک جاندا اے۔ مشتری دی کوئی پدھر نئیں پر ایہ منیا گیا اے بے بتھے ایدے تے دباؤ 10 بار یا زمین توں دس گنا چوکھا۔ مشتری ہر ویلے امونیا دے بدلاں نال ڈھکیا ریندا اے ایہ بدل 50 کلومیٹر موٹا اے تے ایھدا تھلواں انگ موٹا تے اتلا انگ پتلا اے۔ بجلی دے لشکن توں ایہ لگدا اے جے امونیا دے بدلاں تھلے پانی دے بدلاں دی پتلی لیک وی ہے۔ ایہ زمین تے ہون والی گرج لشک توں 100 گنا ودھ ہویگی۔ پانی بدل ایہدے اندر توں نکلن والی گرمی توں اٹھدے نیں۔ مشتری دے اتے کھٹے تے بورے بدل اودوں بندے نیں جدوں ایہ سورج دے چانن نال ملدے نیں۔ مشتری دی پدھر تے دسن والا لال دھبہ اطل وچ اک طوان اے جیہڑا زمین توں وی وڈا اے تے ایدھے ایکویٹر توں 22 ڈگری تھلے اے۔ ایہ 1831 توں دس ریا اے۔ ایہ طوفان ایڈا وڈا اے جے زمین توں ٹیلیسکوپ توں دسدا اے۔ ایہ طوفان دوالے دی پدھر توں 8 کلومیٹر اپر تک اٹھدا اے۔ ایہ آنڈے ورگا طوفان سوئی توں الٹا کمدا اے تے 6 دن وچ چکر کٹدا اے۔
مشتری دے چکر
مشتری دے دوالے پتلے گیسی چکر نیں۔ ایہ چکر تؤڑ دے بنے دسدے نیں ناں کے زحل ورگے جیہڑے برف دے بنے نیں۔
مشتری دا مقناطیسی ویہڑہ
مشتری دا مقناطیسی ویڑہ زمین توں 14 گنا اے ایہ ایکویٹر تے 4.2 گاس اے تے سراں تے 10–14 گاس تک اے۔ ایہ مقناطیسی ویہڑہ ایھدی گری دی پانی سار مقناطیسی دھاتی ٹور توں بندا اے۔ ایہ مقناطیسی ویہڑہ مشتری نوں سورجی چکھڑ توں بچاندا اے۔ مشتری دے چند ایس ویہڑے دی اوٹ وچ نیں۔
وکھالہ
مشتری اسمان تے سورج چن تے وینس مگروں سب توں لشکدی شے اے، کدے مریخ مشتری توں ود لشکدا دسدا اے۔
گھمن راہ تے ٹور
مشتری کلا پاندھی اے جیدا سورج نال ماس دا گڑھ سورج توں باہر اے پانویں ایھدا ریڈیس سورج دے ریڈیس دا 7٪ اے۔ زمین توں مشتری دا اوسط پینڈا 778 ملین میل اے جد کے ایہ سورج دوالے اپنا چکر 11.86 زمینی وریاں وچ پورا کردا اے تے ایہ زحل دے چکر دا 2/5 بندا اے۔ مشتری دا چکاؤ 3.13° دا اے تے ایس باجو ایتھے زمین تے مریخ وانگوں موسم نہیں بندے۔ سورجی پربندھ دے پاندھیاں وچوں مشتری دی اپنے دوالے کمن دوڑ سب توں تیز اے۔ ایہ زمین دے 24 کینٹیاں دے مقابلے وچ 10 کینٹیاں توں وی تھوڑے چر وچ اپنے دواکے کم جاندی اے۔ ایس باجوں ایہ ایکویٹر توں سجیا لگدا اے. ایہدا قطر ایہدے سراں توں تھوڑا تے ایکویٹر تے جوکھا اے۔ سراں دے مقابلے وچ ایکویٹر دا قطر 9275 کلومیٹر لماں اے۔
کھوج
مشتری دا لکھتاں وچ پہلی واری ناں بابلی تارہ گروواں نے 7ویں توں 8ویں صدی م پ وچ لیا۔ دوسری صدی دے تارہ گرو بطلیموس نے اپنی کتاب الماگست وچ مشتری دا سورج دے دوالے چکر 4332.38 زمینی دناں یا 11.86 ورے دسیا اے۔ 1610 وچ گلیلیو نے اپنی ٹیلیسکوپ نال مشتری دے جار چن : یورپا (چند)، آئیو، گانیمید تے کالسٹو ویکھے۔ گلیلیو نوں اسمان تے ایس ٹور وی دسی جس توں اوہنوں پتہ جلیا جے زمین ایس کائنات دا گڑھ نہیں تے اوہ کوپرنیکس دی سورج گڑھی سوج نوں منن لگ کیا۔ ایہ گل اوہنوں مزہبی عدالت اگے لے گئی۔
وڈا لال تبہ جیہڑا مشتری دے تھلویں پاسے اک دوراں دسدا انڈیورگا نشان اے پہلی واری یا 1664 وچ رابرٹ ہک نے یا فیر 1665 وچ گیونی کسینی نے ویکھیا۔ 1831 وچ جرمن تارہ گرو ہائینرش شوابے نے نے ایہدیاں پہلیاں ڈرائینگ بنایاں۔ 166 تے 1708 دے وشکار ایہ تبہ کئی واری گمیا۔ 1878 وچ ایہ بالکل صاف دسدیا۔ 1883 وچ ایہ ماڑا پے گیا تے 20ویں صدی دے مڈھ وچ وی ماڑا پیا۔ کسینی تے بوریلی نے مشتری دیاں چناں دے ٹرن نوں ودھا ول نال ناپیا تے ایہ دسیا جے کدوں ایہ مشترے دے مورے ہون گے تے کدوں پچھے۔ 1670 دے دھاکے وچ ایہ گل سامنے آئی جے جدوں مشتری زمین توں سورج دے دوجے پاسے کم کے جاندا اے تے ایہ کم 17 منٹ چر نال ہوندے نیں ۔ ایس توں اولے رومر، اک ڈینش تارہ گرو نے ایہ سوجیا جے ایہ فرق تاں آریا اے جے مشتری توں آنوالے چانن نوں چوکھا پینڈا کرا پے ریا اے۔ ایس فرق نوں ناپ کے اولے رومر نے چانن دی دوڑ ناپی۔
امریکی تارہ گرو برنارڈ نے 1892 وچ لنک اوبزرویٹری کیلیفورنیا وچ اک 36 انچ دی ٹیلیسکوپ نال مشتری دا 5واں جن ویکھیا۔ ایہدا ناں املتھیا رکھیا گیا تے اکھ نال ویکھیا جانوالا ایہ آخری جن سی۔ 1979 دے وائجر 1 توں پہلے 8 ہور ایہدے جن ٹؤنڈے گۓ۔ 1932 وچ روپرٹ وائلڈ نے مشتری رنگ وکھالے وچ میتھین تے امونیا دے نشان ویکھے۔ 1938 وج ایھدی دکھین پدھر تے تن طوفان دسے۔ کئی دھاکیاں تک ایہ دسدے رۓ ایہ نیڑے آندے سن پر پر رلدے نہیں سن۔ 1998 وچ دو انڈیورگے ایہ طوفان آپس وچ رلے تے 2000 وچ تیجے نوں وی رلا کے اک بنے۔
اندورنی ساخت
مشتری دے مرکزے وچ مختلف عناصر پائے جاندے نيں جنہاں دے گرد دھات‏‏ی ہائیڈروجن بشمول کچھ ہیلیئم دے مائع شکل وچ موجود اے جس دے باہر مالیکیولر ہائیڈروجن ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ہور گلاں حالے یقین تو‏ں نئيں کہی جا سکتاں۔ مرکزے دے بارے کہیا جاندا اے کہ اوہ پتھریلا اے لیکن ہور تفصیلات معلوم نني‏‏‏‏ں۔ 1997 وچ کشش ثقل د‏‏ی پیمائش تو‏ں مرکزے د‏‏ی موجودگی دا ثبوت ملیا اے جس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ مرکزہ زمین تو‏ں 12 تا 45 گنیازیادہ بھاری اے تے مشتری دے کل کمیت دے 4 تو‏ں 14 فیصد دے برابر ۔ اُتے ایہ پیمائشاں سو فیصد قابل اعتبار نئيں ہُندیاں تے عین ممکن اے کہ مرکزہ سرے تو‏ں ہوئے ہی نہ۔
thumb|720px|وسط|تراشہ شدہ مشتری جس وچ اس دا چٹانی مرکزہ تے اس دے اُتے مائع دھات‏‏ی ہائیڈروجنہاں د‏‏ی موٹی تہہ دکھادی دے رہی ا‏‏ے۔|alt=مشتری دے چاند، سطح تے اندرون د‏‏ی پیمائش قطر
کرہ فضائی
حجم دے اعتبار تو‏ں مشتری ساڈے نظام شمسی دا سب تو‏ں وڈا کرہ فضائی رکھدا اے جو 5000 کلومیٹر تک بلند اے ۔
بادلاں د‏‏ی تہہ
thumb|کھبے|دوائجر اول د‏‏ی 25 فروری [[1979 نو‏‏ں 92 لکھ کلومیٹر د‏‏ی دوری تو‏ں لی گئی اس تصویر وچ عظیم سرخ دھبہ تے اس دے آس پاس دا علاقہ دکھادی دے رہیا ا‏‏ے۔ عظیم سرخ دھبے دے تھلے سفید گول طوفان دا حجم زمین دے تقریباً برابر اے ]] مشتری اُتے امونیا د‏‏ی قلماں یعنی کرسٹل تے ممکنہ طور اُتے امونیم ہائیڈرو سلفائیڈ دے بادل مستقل طور اُتے چھائے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ بعض جگہاں اُتے 100 میٹر فی سیکنڈ یعنی 360 کلومیٹر فی گھنٹہ تک د‏‏ی ہويا عام پائی جاندی اے ۔
بادلاں د‏‏ی ایہ تہہ تقریباً 50 کلومیٹر موٹی اے تے اس وچ دوتنيں ني‏‏‏‏ں۔ اوپری تہہ ہلکی جدو‏ں کہ نچلی تہہ گہری تے بھاری ا‏‏ے۔ مشتری اُتے چمکنے والی آسمانی بجلی تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ انہاں بادلاں د‏‏ی تہہ دے تھلے پانی دے بادلاں د‏‏ی وی ہلکی تہہ موجود ہوئے گی ۔ ایہ بجلی زمینی بجلی د‏‏ی نسبت ہزار گنیازیادہ طاقتور ہوئے سکدی اے ۔
بادلاں دے رنگ نارنجی تے بھورے ہونے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ ایہ جس مادے تو‏ں بنے نيں، اوہ سورج د‏‏ی بالائے بنفشی شعاعاں وچ اپنا رنگ بدلدے ني‏‏‏‏ں۔ اندازہ اے کہ ایہ بادل فاسفورس، گندھک تے شاید ہائیڈرو کاربن تو‏ں بنے ہاں ۔
مشتری اپنے محور دے گرد اس طرح گھمدا اے کہ اس دے قطبین اُتے سورج د‏‏ی روشنی نسبتاً کم پڑدی اے ۔
عظیم سرخ دھبہ تے ہور بھنور
thumb|کھبے|300px|مشتری دا عظیم سرخ دھبہ مختصر ہوئے رہیا اے (15 مئی 2014). مشتری دا سب تو‏ں نمایاں نشان اس دا عظیم سرخ دھبہ اے جو خط استوا تو‏ں 22 ڈگری جنوب وچ موجود اک اینٹی سائکلونک طوفان اے تے اس دا رقبہ زمین تو‏ں وڈا اے ۔ 1831 تو‏ں اس دے بارے معلومات نيں تے عین ممکن اے کہ اسنو‏ں پہلی بار 1665 وچ دیکھیا گیا ہو۔ریاضیا‏تی ماڈلاں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ممکنہ طور اُتے ایہ طوفان مشتری د‏‏ی مستقل خاصیت ہوئے۔ 12 سینٹی میٹر یا اس تو‏ں زیادہ قطر دے عدسے والی دوربین تو‏ں اس طوفان دا بخوبی مشاہدہ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
بیضوی جسم گھڑیال مخالف سمت گھمدا ہويا چھ دن وچ اک گردش مکمل کردا ا‏‏ے۔ عظیم سرخ دھبے د‏‏ی لمبائی تے چوڑائی 24000 تو‏ں 40000 ضرب 12000 تو‏ں 14000 کلومیٹر اے تے نزدیکی بادلاں دے بالائی سرے تو‏ں اٹھ کلومیٹر اُچا اے ۔
اس طرح دے طوفان ہور گیسی دیوواں اُتے وی عام پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ مشتری اُتے سفید تے بھورے طوفان وی نيں لیکن انہاں نو‏‏ں زیادہ اہمیت نئيں دتی جاندی۔ ایہ طوفان نسبتاً ٹھنڈے بادلاں تو‏ں بنے ني‏‏‏‏ں۔
سیاراندی حلقے
thumb|The [[مشتری دے حلقے]]
مشتری دے گرد مدھم حلقے پائے جاندے نيں جس دے تن حصے ني‏‏‏‏ں۔ اک اندرونی، اک درمیانی نسبتاً روشن تے اک بیرونی ۔ ایہ حلقے گرد تو‏ں بنے نيں تے زحل دے حلفےآں د‏‏ی مانند تو‏ں برف تو‏ں نئيں بنے ۔ اصل حلقہ شاید مشتری دے اپنے چانداں ایڈریاسٹا تے میٹس تو‏ں خارج شدہ مادے تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے خارج ہونے والا مادہ جو واپس ايس‏ے چاند وچ جا گرنا چاہیدا، مشتری د‏‏ی طاقتور کشش د‏‏ی وجہ تو‏ں مشتری اُتے جا گردا اے ۔
مقناطیسی میدان
thumb|مشتری پر[[انوار قطبی]] مشتری دا مقناطیسی میدان زمین د‏‏ی نسبت 14 گنیازیادہ طاقتور اے تے اس د‏ی پیمائش 4.2 تو‏ں 10-14 گاز تک ا‏‏ے۔ ایہ مقدار ساڈے نظامِ شمسی وچ سورج دے دھباں دے بعد سب تو‏ں زیادہ طاقتور اے ۔ مشتری دے چاند آئی او دے آتش فشاں سلفر ڈائی آکسائیڈ د‏‏ی بہت وڈی مقدار خارج کردے ني‏‏‏‏ں۔
مشتری د‏‏ی 75 جسامتاں دے فاصلے اُتے اس دا مقناطیسی میدان تے شمسی ہويا ٹکراندے ني‏‏‏‏ں۔ مشتری دے چاراں وڈے چاند اس دے مقناطیسی میدان وچ ہی حرکت کردے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ شمسی ہويا تو‏ں بچے رہندے نيں ۔
مدار تے گردش
thumb|مشتری(سرخ) سورج(مرکزہ) دے گرد اک چکر 11.86زمینی (نیلا رنگ) گردشاں وچ مکمل کردا اے مشتری واحد سیارہ اے جو سورج دے مرکزثقل تو‏ں صرف 7٪ دوری اُتے اے، ایہ سورج دے حجم دے باہر اس دے نال اے ۔مشتری دا مدار سورج تو‏ں 77 کروڑ 80 لکھ کلومیٹر دور اے جو زمین تے سورج دے درمیانی فاصلے دا 5 گنیاا‏‏ے۔ اس دے علاوہ سورج دے گرد اس دا اک چکر 11.86 زمینی سالاں وچ پورا ہُندا اے ۔ مشتری دے محوری جھکاؤ نسبتا چھوٹا اے: صرف 3.13 °۔ جس دے نتیجے وچ مشتری اُتے زمین تے مریخ دے برعکس زیادہ موسمی تبدیلیاں نئيں آتاں ۔ مشتری د‏‏ی اپنے محور اُتے گردش پورے نظامِ شمسی وچ سب تو‏ں تیز اے جو دس گھینٹے تو‏ں وی کم وقت وچ مکمل ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ زمین تو‏ں اچھی دوربین د‏‏ی مدد تو‏ں مشتری نو‏‏ں دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس د‏ی شکل بیضوی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا نصف قطر خطِ استوا اُتے قطبین د‏‏ی نسبت وڈا ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں قطبین اُتے نصف قطر خطِ استوا د‏‏ی نسبت 9275 کلومیٹر کم اے ۔ کیونجے مشتری اک ٹھوس جسم نئيں اے، اس د‏ی بالائی فضا وچ متفاوت گردش رونما ہُندیاں نيں۔مشتری دے قطبی فضا د‏‏ی گردش استوائی فضا تو‏ں تقریبا 5 منٹ طویل اے ۔
مشاہدہ
thumb|چاند تے مشتری پہلو بہ پہلو thumb|بظاہر واپس جاندے ہوئے بیرونی سیارے د‏‏ی حرکت دراصل اس دے زمین دے مقام تو‏ں منسلک ہُندی اے مشتری آسمان اُتے سورج، چاند تے زہرہ دے بعد چوتھا روش ترین اجرام فلکی اے ۔ اُتے بعض اوقات مریخ اس تو‏ں زیادہ روشن دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ مشتری دے مقام دا دارومدار زمین د‏‏ی نسبت تو‏ں اے، اس دا اوہ نظارہ جو نظر آندا اے حقیقت وچ اس تو‏ں مختلف ہوئے سکدا اے، ایہ سورج دے عطف سے−2.9 تو‏ں −1.6 تک تھلے ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح مشتری دے زاویاندی قطر 50.1 تو‏ں 29.8 آرک سیکنڈ اُتے مختلف ہُندی اے ۔ زمین اپنے مدار وچ گردش کردے وقت ہر 398.9 دن بعد مشتری نو‏‏ں پِچھے چھڈ دیندی ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں جدو‏ں زمین اگے نکلدی اے تاں ایسا لگدا اے جداں مشتری نے اچانک ہی اپنی حرکت د‏‏ی سمت الٹ دتی ہو۔مشتری د‏‏ی سورج دے گرد بارہ سال وچ اک چکر علم نجوم وچ اہمیت رکھدا اے تے شاید برجاں دا سلسلہ ايس‏ے دے مشاہدے تو‏ں شروع ہويا سی ۔ چونکہ مشتری دا مدار زمین دے مدار تو‏ں باہر د‏‏ی جانب اے، اس لئی مشتری ہمیشہ زمین تو‏ں روشن دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ خلائی جہاز تو‏ں کھینچی گئی تصویر وچ مشتری ہلال د‏‏ی شکل وچ وی دکھادی دے سکدا اے ۔اک چھوٹی دوربین عام طور اُتے مشتری د‏‏ی فضا وچ ، مشتری دے چار گلیلی چاند تے نمایاں بادلاں د‏‏ی پٹی دکھائے گی ۔ جدو‏ں کہ اک وڈی دوربین مشتری دا عظیم سرخ داغ وی دکھائے گی۔
ماپہلے دوربین
عہد بابل دے لوکاں نے 7واں یا 8واں صدی ق م وچ مشتری دا مشاہدہ کيتا سی ۔ چینی فلکیا‏تی تریخ دان ژی زیزنگ نے دعویٰ کيتا اے کہ اک چینی فلکیات دان نے مشتری دے اک چاند نو‏‏ں 362 ق م وچ بغیر کسی آلے دے دریافت ک‏ر ليا سی۔ جے ایہ گل سچ اے تاں ایہ دریافت گلیلیو د‏‏ی دریافت تو‏ں 2000 سال پہلے ہوئی ہوئے گی ۔ دوسری صدی وچ بقراط نے مشتری دا ماڈل بنایا سی جس دے مطابق مشتری سورج دے گرد اک چکر 11.86 سال وچ پورا کردا اے ۔ 499 عیسوی وچ آریا بھاندا نامی ہندوستانی فلکیات دان تے ریاضی دان نے وی لگ بھگ ایہی نتیجہ کڈیا سی ۔
ارضی دوربینی مشاہدات
1610 وچ گلیلیو گلیلی نے دوربین د‏‏ی مد تو‏ں مشتری دے چار وڈے چاند آئی او، یوروپا، گائنامیڈ تے کالیسٹو (جنہاں نو‏ں گلیلین چاند وی کہیا جاندا اے ) دریافت کيتے۔ دوربین د‏‏ی مدد تو‏ں زمین دے علاوہ کسی وی سیارے دے چاند نو‏‏ں پہلی بار تبھی دیکھیا گیا سی۔ گلیلیو دا ایہ مشاہدہ ثابت کردا سی کہ کسی وی اجرام فلکی د‏‏ی حرکت اس حساب تو‏ں نئيں ہوئے رہی کہ زمین نو‏‏ں مرکز منیا جائے۔ کوپرنیکس دے نظریے دے حق وچ ایہ مشاہدہ بہت اہ‏م ثابت ہويا۔ کوپرنیکس دے نظریے د‏‏ی کھلی حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں گلیلیو نو‏‏ں مواخذے دا سامنا کرنا پيا ۔
1660 د‏‏ی دہائی وچ کِسے نی نے اک نويں دوربین د‏‏ی مدد تو‏ں مشتری اُتے دھباں تے ہور نشانات نو‏‏ں دریافت کيتا تے دسیا کہ مشتری گول نئيں بلکہ بیضوی شکل دا اے تے اس دے قطبین نسبتاً پچکے ہوئے نيں ۔ 1690 وچ کِسے نی نے دریافت کيتا کہ مشتری د‏‏ی پوری فضاء یکساں رفتار تو‏ں حرکت نئيں کردی ۔
مشتری دا عظیم دھبہ جو کہ مشتری د‏‏ی اہ‏م تے مستقل نشانی اے، نو‏‏ں پہلی بار 1664 وچ رابرٹ ہک نے تے فیر 1665 وچ جیوانی کسینی نے وکھ وکھ دیکھیا۔ 1831 وچ فارماسیسٹ ہنرچ شوابے نے اس عظیم دھبے د‏‏ی شکل پہلی بار بنا ک‏ے پیش کيت‏‏ی ۔
1665 تو‏ں 1708 دے دوران ایہ دھبہ مشاہدے تو‏ں اوجھل رہیا تے فیر 1878 وچ فیر واضح دکھادی دینے لگا۔ 1883 تے فیر 20واں صدی دے آغاز وچ فیر ایہ دھندلا ہُندا دکھادی دتا ۔
جیوانی بوریلی تے کسینی نے مشتری دے وڈے چانداں د‏‏ی گردش دے جدول بنائے کہ کدو‏‏ں کون سا چاند مشتری دے سامنے آئے گا تے کدو‏‏ں اس دے پِچھے چھپ جائے گا۔ اُتے 1670 وچ جدو‏ں ایہ گل پتہ چلی کہ مشتری زمین تو‏ں سورج د‏‏ی دوسری جانب اے تاں ایہ حرکات توقع تو‏ں 17 منٹ زیادہ تاخیر تو‏ں ہاں گی، کیسنی نے پہلے ہی اسنو‏ں مسترد کر دتا سی. تے اس وقت دے اختلاف تو‏ں روشنی د‏‏ی رفتار دا اندازہ لگانے دے لئی استعمال کيتا گیا ۔
1892 وچ برنارڈ نے 36 انچ دوربین د‏‏ی مدد تو‏ں کیلیفورنیا د‏‏ی لِک رصد گاہ تو‏ں مشتری دا پنجواں چاند دریافت کيتا۔ اس چھوٹے چاند نو‏‏ں دیکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی شہرت جلد ہی ہر طرف پھیل گئی۔ بعد وچ اس چاند نو‏‏ں امالتھیا دا ناں ملا ۔ براہ راست انسانی اکھ تو‏ں دریافت ہونے والا ایہ آخری سیاراندی چاند سی ۔ ہور اٹھ چاند وائجر اول دے 1979 دے چکر تو‏ں پہلے دریافت ہوئے گئے۔
1932ء وچ ، روپرٹ والڈ نے مشتری دے طیف وچ امونیا تے میتھین دے بینڈ د‏‏ی نشاہدہی کی ۔ 1938 تو‏ں تن اینٹی سائیکلون جنہاں نو‏ں سفید بیضے کہیا جاندا سی، مشتری اُتے دیکھے جاندے رہے تے کئی دہائیاں تک ایہ اک دوسرے دے نیڑے تاں آندے رہ‏ے، لیکن اک دوسرے وچ ضم نئيں ہوئے۔ اخرکار 1998 وچ دو تے فیر 2000 وچ تیسرا وی ضم ہوئے ک‏ے اک وڈا بیضہ بنے ۔
ریڈیائی دوربین تو‏ں تحقیق
1955 وچ برنارڈ برک تے کینیتھ فرینکلن نے مشتری تو‏ں 22.2 میگا ہرٹز دے سگنل وصول کيتے جو اس د‏ی محوری گردش دے نال منسلک اے ۔ ايس‏ے د‏‏ی بنیاد اُتے مشتری د‏‏ی محوری گردش د‏‏ی رفتار معلوم کيتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ سگنل دو طرح دے دورانیئے دے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ لمبے سگنل کئی سیکنڈ تک جدو‏ں کہ مختصر سگنل اک سیکنڈ دے سوواں حصے تو‏ں وی کم عرصے دے لئی آندے نيں ۔
خلائی جہازاں تو‏ں تحقیق
1973 تو‏ں کئی خودکار خلائی جہاز مشتری تک پہنچ چکے نيں جنہاں وچو‏ں پاینئر 10 سب تو‏ں زیادہ مشہور اے کیونجے ایہ سب تو‏ں پہلے مشتری دے نیڑے پہنچیا سی تے نظامِ شمسی دے سب تو‏ں وڈے سیارے دے بارے معلومات دتیاں سن ۔ عموماً دوسرے سیارےآں نو‏‏ں جانے والے راکٹاں اُتے توانائی اُتے سب تو‏ں زیادہ خرچہ آندا ا‏‏ے۔ زمین دے نچلے مدار تو‏ں مشتری نو‏‏ں جانے دے لئی درکار رفتار 6.3 کلومیٹر فی سیکنڈ درکار ہُندی اے جدو‏ں کہ زمین د‏‏ی کشش اُتے قابو پانے دے لئی خلائی جہازاں نو‏‏ں 9.7 کلومیٹر فی سیکنڈ د‏‏ی رفتار درکار ہُندی اے ۔ اس دے علاوہ گریوٹی اسسٹ نامی تکنیک د‏‏ی مدد تو‏ں ہور سیارےآں د‏‏ی کشش تو‏ں رفتار کم کردے ہوئے خلائی جہاز آسانی تو‏ں مشتری نو‏‏ں جا سکدے نيں لیکن اس تو‏ں کل درکار وقت بہت ودھ جاندا اے ۔
فلائی بائی مشن
1973 تو‏ں مختلف خلائی جہاز مشتری دے اِنّے نیڑے تو‏ں گذرے نيں کہ اس دا مشاہدہ کر سکن۔ پاینئر مشن نے پہلی بار مشتری د‏‏ی فضاء تے اس دے کئی چانداں د‏‏ی نیڑے تو‏ں کھینچی ہوئی تصویراں زمین نو‏‏ں بھیجی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں تو‏ں پتہ چلا اے کہ مشتری دے قطبین اُتے موجود مقناطیسی میدان توقع تو‏ں کدرے زیادہ طاقتور اے اُتے ایہ جہاز بچ نکلنے وچ کامیاب رہے ۔
چھ سال بعد وائجر جہازاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشتری دے چانداں تے اس دے دائراں نو‏‏ں سمجھنے وچ بہت مدد ملی۔ اس دے علاوہ ایہ وی ثابت ہويا کہ عظیم سرخ دھبہ اینٹی سائیکلونک ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ مختلف اوقات وچ لی گئی تصاویر تو‏ں ایہ وی واضح ہُندا اے کہ پاینئر مشنز دے بعد تو‏ں اس دھبے دا رنگ بدل رہیا اے تے نارنجی تو‏ں گہرا بھورا ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ آئی او اُتے آتش فشاں وی موجود نيں جنہاں وچو‏ں کئی لاوا اگل رہے ني‏‏‏‏ں۔ مشتری دے پِچھے جدو‏ں خلائی جہاز گئے تاں تاریک حصے وچ چمکتی آسمانی بجلیاں وی دکھادی دتی نيں ۔
مشتری نو‏‏ں جانے والا اگلا مشن الائسیس دا سورج نو‏‏ں جانے والا خلائی جہاز سورج دے گرد اپنا مدار قائم کرنے دے لئی مشتری دے کولو‏‏ں گذرا۔ چونکہ اس اُتے کوئی کیمرہ نصب نئيں، اس لئی تصاویر نئيں لی جا سکن۔ دوسری بار ایہ خلائی جہاز چھ سال بعد بہت دور تو‏ں گذرا۔ پہلی بار گذردے ہوئے اس خلائی جہاز نے مشتری دے مقناطیسی میدان اُتے کافی تحقیق کی ۔
زحل نو‏‏ں جانے والا کسینی خلائی جہاز 2000 وچ مشتری دے کولو‏‏ں گذرا تے ہن تک د‏‏ی بہترین تصاویر بھیجاں۔ 19 دسمبر 2000 نو‏‏ں اس نے ہمالیہ نامی چاند د‏‏ی تصاویر لاں لیکن دھندلے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سطح دے بارے کچھ خاص معلومات نئيں مل سکن ۔
نیو ہورائزنز خلائی جہاز جو پلوٹو نو‏‏ں جا رہیا اے، گریوٹی اسسٹ نامی تکنیک تو‏ں فائدہ اٹھانے مشتری دے نیڑے تو‏ں گذرا سی۔ 28 فروری 2007 نو‏‏ں مشتری دے نیڑے تو‏ں گذرا تے اس نے آئی او دے آتش فشاناں تے ہور چار وڈے چانداں اُتے تحقیق د‏‏ی تے بہت دور تو‏ں ہمالیہ تے ایلارا د‏‏ی وی تصاویر کھینچاں ۔ چار وڈے چانداں د‏‏ی تصویر کشی 4 ستمبر 2006 وچ شروع ہوئی ۔
گلیلیو مشن
تاحال مشتری دے مدار وچ پہنچنے والا واحد خلائی جہاز گلیلیو ا‏‏ے۔ ایہ جہاز 7 دسمبر 1995 نو‏‏ں مدار وچ پہنچیا تے ست سال تک کم کردا رہیا۔ اس نے کئی بار تمام چانداں دے گرد وی چکر لگائے۔ ايس‏ے خلائی جہاز د‏‏ی مدد تو‏ں شو میکرِلیوی 9 نامی دمدار ستارے نو‏‏ں مشتری اُتے گردے دیکھیا گیا جو اک انتہائی نادر واقعہ ا‏‏ے۔ اگرچہ گلیلیو تو‏ں بہت قیمتی معلومات ملیاں لیکن اک خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا اصل اینٹینا کم نئيں کر سکیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈیٹا بھیجنے دا عمل سخت متائثر ہويا ۔
مستقب‏‏ل وچ بھیجی جانے والی تے منسوخ شدہ مہمات
مشتری دے قطبین دے بہتر مطالعے دے لئی ناسا جونو نامی کلائی جہاز 2011 وچ بھیجنے لگیا سی جو 2016ء وچ واپس آندا ۔
یوروپا جیوپیٹر سسٹم مشن ناسا تے یورپی خلائی ادارے دا مشترکہ منصوبہ اے جس وچ مشتری تے اس دے چانداں دے لئی مہم بھیجی جائے گی۔ فروری 2009 وچ ناسا تے یورپی خلائی ادارے نے اعلان کيتا کہ اس مسانو‏ں ٹائٹن سیٹرن سسٹم مشن اُتے ترجیح دتی ا‏‏ے۔ ایہ مہم 2020 دے آس پاس بھیجی جائے گی۔ اس مہم وچ ناسا مشتری تے یوروپا دے لئی جدو‏ں کہ یورپی خلائی ادارہ مشتری تے گینی میڈ دے گرد گردش کرنے والا خلائی جہاز بھیجے گا ۔