cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسلامی آزاد بازار
سوق المفتوحہ (آزاد بازار)
‘‘سوق’’عربی وچ بازار نو‏‏ں کہندے ني‏‏‏‏ں۔ سوق المفتوحہ دے لفظی معنی اے 'آزاد بازار' یعنی اوہ بازار جس دے لئی جگہ حکومت فراہ‏م کرے تے اس وچ معاملات سود تے قمار وغیرہ تو‏ں پاک ہوئے تے جس وچ ‘‘زر’’شرعی زر استعمال ہُندی ہوئے یعنی دینار و درہم۔ حکومت اس جگہ د‏‏ی فراہمی دے لئی کِس‏ے وی قسم دا محصول (Tax)، کرایہ وغیرہ نئيں لے گی۔ ہر اوہ بندہ جو پہلے آئے گا اوہ اپنے لئی جگہ مخصوص کرکے اپنی اشیاء بیچے گا۔ تے جو ہی اوتھ‏ے تو‏ں اُٹھ گیا تاں جگہ دوسرے دے لئی خالی ہوئے جائے گی۔ اس لئی اوتھ‏ے کوئی شخص اپنا مستقل دُکان قائم نئيں کر سکدا کیونجے اوہ جگہ اک شخص د‏‏ی نئيں بلکہ سارے عوام د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ موجودہ دور وچ سستے بازاران د‏‏ی بہترین مثال ني‏‏‏‏ں۔ مغربی معاشی نظام وچ ملک د‏‏ی ساری خور و نوش د‏‏ی اشیاء د‏‏ی خرید و فروخت اُتے چند سرمایہ داراں دا قبضہ ہُندا اے مثلاً برطانیہ وچ تقریباً ستّرفیصد(70%) اشیاء خور و نوش دا قبضہ صرف پنج وڈیاں کمپنیاں دے پاس نيں جو ہر چیز اُتے اجارہ داری قائم کرکے اشیاء د‏‏ی قیمتاں وچ آسانی تو‏ں اضافہ کر سکدی ني‏‏‏‏ں۔ لہٰذا مغربی نظام معیشت سانو‏ں سُپر سٹورز، ہائیپر سٹورز تے وڈے وڈے مالز(Malls) فراہ‏م کردا اے جدو‏ں کہ اسلام سانو‏ں آزاد بازار فراہ‏م کردا اے جتھ‏ے ہر چھوٹا وڈا تاجر اپنے سامان د‏‏ی تجارت کر سکدا ا‏‏ے۔
الخان المفتوحہ (مال تقسیم کرنے دے آزاد مراکز)
بازار وچ مال آنے تو‏ں پہلے ایہ گوداماں تے تھوک فروشی دے مراکز وچ آندا ا‏‏ے۔ خلافتِ عثمانی وچ مال تقسیم کرنے دے لئی وکھ مراکز قائم کیتے گئے ،جتھ‏ے اُتے مقامی تے بین الاقوامی مال آندا سی تے اوتھ‏ے تو‏ں فیر بازاراں وچ تقسیم ہُندا سی۔ انہاں مراکز نو‏‏ں عربی وچ ‘‘خان’’کہیا جاندا سی۔ ترکی زبان وچ اُسنو‏‏ں ‘‘حان’’، فارسی زبان وچ اُسنو‏‏ں ' کاروان سرائے ' کہیا جاندا سی۔ آزاد بازار د‏‏ی طرح انہاں مراکز دے لئی وی جگہ حکومت فراہ‏م کردیاں سن تے ضروریات د‏‏ی دوسری اشیاء وی سب مل ک‏ے استعمال کردے سن ۔ اوتھ‏ے اُتے تجارت زیادہ تر قرض د‏‏ی بنیاد اُتے ہوتاتھا لیکن مغربی نظام دے آنے دے بعد انہاں نو‏‏ں صفحہ ہستی تو‏ں اس طرح مٹایا گیا جداں کہ اوہ سن ہی نني‏‏‏‏ں۔
حرفۃ المفتوحہ (صنعت و پیداوارکے آزادمراکز)
حرفۃ المفتوحہ، صنعت و پیداورا دے آزاد مراکز نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے لئی وی جگہ تے دوسرے ضروریات دے وسائل حکومت فراہ‏م کرے گی جتھ‏ے ہر شخص اپنی چھوٹی یا وڈی صنعت بنائے گا۔ جس اُتے حکومت اس تو‏ں کوئی محصول(Tax)، کرایہ وغیرہ وصول نئيں کريں گا۔ حرفت وچ اکثر کاروبار شراکت د‏‏ی بنیادپر ہُندا ا‏‏ے۔ لہٰذا اوقاف د‏‏ی وجہ تو‏ں ہر چھوٹے تو‏ں چھوٹے تاجر و صنعت کار دے لئی پیداواری مراکز، تھوک فروشی تے بازار تک براہِ راست رسائی ہوئے گی جدو‏ں کہ مغربی نظام معیشت وچ صنعت، تھوک فروشی تے بازار اُتے چند سرمایہ داراں دا قبضہ ہوتاني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:اسلامی بینکاری گٹھ:اسلامی معاشیات گٹھ:زر مبادلہ
کھیترانی
کھیترانی زبان ایک ہند آریائی زبان اے جسے شمال مشرقی بلوچستان میں کھیتران ایک بلوچ قبیلے کے لوگ بولتے ہیں جو سلسلہ کوہ سلیمان، ضلع بارخان، ضلع کوہلو کے کچھ حصوں اور شمالی ضلع موسیٰ خیل میں آباد ہیں۔
کھیترانی اک بولی دا ناں اے جیہڑی بلوچستان دے ضلع برکھان چ بولی جاندی اے۔ کھیترانی پنجابی نال رلدی بولی اے تے پنجابی بولیاں دے ٹبر دی اک بولی اے۔ ایدے بولن والیاں دی گنتی چار ہزار دے نیڑے اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بلوچستان دیاں بولیاں گٹھ:شمال مغربی ہند آریائی بولیاں گٹھ:ہند آریائی بولیاں گٹھ:پاکستانی بولیاں
شرف الدین علی یزدی
شرف الدین علی یزدی (پیدائش: یزد، ایران-وفات 1454ء، یزد) پیندرہواں صدی دے فارسی بولی دے مؤرخ نيں۔ انہاں دے ابتدائی حالات بوہت گھٹ معلوم نيں۔ ایام جوانی وچ اوہ اپنے علاقہ یزد وچ اک معلم سن تے تیموری خاندان دے حکمران شاہ رخ تیموری (1405ء-47ء)کے قریبی سن ۔ بعد وچ اس دے بیٹے ابراہیم سلطان دے وی قریبی رہ‏‏ے۔ 1442/43ء وچ اوہ عراق دے گورنر مرزا سلطان محمد دے مشیر خاص بن گئے سن ۔ مرزا سلطان محمد قم وچ رہندے سن ۔ شرف الدین علی یزدی دا کارنامہ انہاں د‏‏ی کتاب ظفر نامہ (یزدی) اے جسنو‏ں انہاں نے ابراہیم سلطان د‏‏ی نگرانی وچ لکھیا سی۔ ایہ کتاب امیر تیمور د‏‏ی حالات زندگی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1454 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی سوانح نگار گٹھ:ایرانی مورخین گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:پندرہويں صدی دے مؤرخین
ايرانی فضائیہ
اسلامی جمہوریہ ایران دی فضائیہ (' ' آئی آر آئی اے ايف' ') (نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران) اسلامی جمہوریہ ایران دی افواج دی فضائی شاخ اے۔ ایران دی فضائیہ 1980ء دی دہائی دے اوائل وچ سابق شاہی ایرانی فضائیہ دا ناں بدلے جانے اُتے وجود وچ آئی۔ فضائیہ نے شاہ دی حکومت دے دوران خریدے گئے وڈی تعداد وچ امریکی طيارے کچھ کامیابی دے نال قابلِ استعمال رکھنے دی کوشش کیتی اے۔ فضائیہ نے توجہ سوویت تے چینی طياریاں دی خريداری اُتے مرکوز رکھی اس دے علاوہ سابق عراقی تے مقامی طور اُتے بنائے گئے طياریاں نوں استعمال وچ لیايا گيا تاکہ ايرانی فضائیہ نوں ايک قابل فضائی قوت دے طور اُتے قائم رکھیا جائے ۔
تاريخ
اسلامی جمہوریہ ایران دی فضائیہ 1979ء وچ ایران وچ اسلامی انقلاب دے بعد سابق شاہی ایرانی فضائیہ نوں نواں ناں ديے جانے دے بعد معرض وجود وچ آئی۔ برطانوی پبلشنگ کمپنی اوربس وار پلان پآرٹ وورک میگزین دے مطابق ایران – عراق جنگ شروع ہونے تک ناں تبديل نہيں کيا گيا سی۔
اس "نویں" ایرانی فضائیہ نے زیادہ تر ساز و سامان شاہی ایرانی فضائیہ توں ورثہ وچ پايا ایتھے تک کہ بعد از انقلاب دی افراتفری دے دوران اپنے بوہت توں ممتاز افسراں نوں امریکا تے شاہ دے وفادار سمجھیا جانے دی وجہ توں کھو دتے۔
مغرب دے نال کشیدہ تعلقات دی وجہ توں ایران نے برازیل، روس تے عوامی جمہوریہ چین توں نيا سامان خريدنا شروع کيا۔ انقلاب دے بعد توں آئی آر آئی اے ايف دی عین مطابق ساخت دا تعین کرنا مشکل اے، لیکن اندازے موجود نیں۔ عراقی فضائیہ توں تعلق رکھنے والے بوہت توں ہوائی جہازاں نے 1991ء وچ خلیج فارس دی جنگ دے دوران ایران وچ پناہ لی تے بوہت توں ایرانی فضائیہ نے اپنی سروس وچ شامل کرليے جاں اسپیئر پارٹس الگ کرنے دے لئی رکھ لئی۔
فضائیہ ول توں درپیش مسلسل اسپیئر پارٹس دی قلت دی وجہ توں، ایران نے 1980ء دی دہائی دے اواخر وچ فضائیہ دی مدد کرنے دے لئی مقامی ہوائی و فضائی صنعت نوں ترقی دینے دا فیصلہ کيا۔ 2002ء وچ یوکرائن دے تعاون توں ایران نے کامیابی توں انٹوناوو-140 ٹرانسپورٹ طیارے دے لائسنس اُتے ایران-140 دی تیاری شروع کر دی۔ بیک وقت، ایران نے F-14 ٹام کیٹ تے F-5 ٹائيگر 11 توں ٹیکنالوجی دا استعمال کر دے ہوئے مقامی سطح اُتے دو لڑاکا طياریاں دی تیاری شروع دی جنہيں ازراکہش تے شافاق دا ناں دتا گیا۔
تد توں ملک ہیلی کاپٹر دی تیاری وچ وی خود کفیل ہو چکیا اے۔ ایران دا دعوی اے کہ ایہ پرانے امریکی ايچ -1 کوبرا گن شپ ہیلی کاپٹر دی پیداوار دی صلاحیت رکھتا اے۔ اس دے علاوہ ایران بیل 212 ہیلی کاپٹر تے بیل 206 ہیلی کاپٹراں دی سیریل پروڈکشن کردا اے۔ ایہ بالترتیب شاباویز 2-75 تے شاباویز 206 دے طور اُتے جانے جاندے ہيں۔
ایران عراق جنگ
thumb|1988 وچ ايرانی فضائیہ کا ايک سی-130ايچ طيارہ thumb|ايرانی فضائیہ کا آبدوز شکن لاک ہيڈ پی3-سی اورين طيارہ فروری 1979ء تے جولائی 1980ء دے درمیان جبری ریٹاریمنٹاں دے سلسلے دی وجہ توں فضائیہ دی افرادی قوت ادھی ہو گئی۔ جس دی وجہ توں فضائیہ ایران عراق جنگ ("پہلی خلیج فارس جنگ" وی کہیا جاندا اے) دے لئی بالکل تیار نہ سی۔ 22 ستمبر 1980ء دی سہ پہر اٹھ وڈے ایرانی ہوائی اڈاں تے چار ہور فوجی تنصیبات اُتے اچانک عراقی فضائی حملاں نے ایرانی فضائیہ نوں بالکل جھنجھوڑ دے رکھ ديا سی۔ ایران نے جوابی حملہ 206 ايف-4، ايف-5 تے ايف-14 ہوائی جہازاں توں آپریشن کمان-99 شروع کرکے کیتا۔ آپریشن کمان-99 شروع ہونے دے نال ای مارک 82، مارک 83 تے مارک 84 بماں تے اے جی ایم-65 ميورک میزائلاں دے نال مسلح 40 ايف-4 فينٹم لڑاکا طياریاں نے ہامدان ہوائی اڈے توں 23 ستمبر 1980ء نوں اڑان بھری۔ راستے وچ دورانِ پرواز ايندھن بھر کر يہ فينٹم عراقی دار الحکومت بغداد پہنچے، جتھے انہاں نے الراشد، الحببانییہ تے ال کوت دے ہوائی اڈاں اُتے حملہ کيا۔ دراں اثناء، اٹھ مزید ايف-4 طياریاں نے تہران توں اڑ کر الراشد ہوائى اڈے اُتے دوسرا حملہ کیتا۔
ایرانی فضائیہ نے آپریشن تبریزII دا آغاز 58 ايف-5ايی ٹائیگر طياریاں توں موصل ایئر بیس اُتے حملہ کر دے کيا۔ موصل ایئر بیس اُتے حملے دے بعد 50 ايف-5ايی طياریاں توں نصیریہ ائربیس اُتے حملہ کر دے بوہت نقصان پہنچايا۔
تمام 146 ایرانی ايف-4 تے ايف-5 لڑاکا طياریاں نوں عراق اُتے چھاپہ مار کارروائی دے لئی بھیجیا گیا جدونکے 60 ايف-14 ٹام کیٹس عراقی حملاں دے خلاف ایرانی فضائی حدود دی حفاظت دے لئی مامور سن۔ ایرانی ايف-14 دو عراقی مگ-(1 مگ-21آر ايف تے 1 مگ-21ايم ايف) تے 3 عراقی مگ-23 (مگ-23يم ايس) مار گرانے وچ کامياب ہوئے, اک ایرانی ايف-5ايی وی اک عراقی سُو-20 گرانے وچ کامياب ہویا۔ عراقی مگ-23 طيارے نے وی 2 ایرانی ايف-5ايی طياریاں نوں مارگِرایا جدونکے عراقی مگ-21 طيارہ وی دو ایرانی ايف-5ايی طيارے مار گرانے وچ کامیاب رہیا۔ عراقی ائير ڈيفينس نے اک زمين توں فضاء وچ مار کرنے والے ايس اے 3 ميزائل دے زريعے غلطی توں اپنا ای آئی ايل 76ايم ڈی سٹریٹجک کارگو طيارہ مار گرايا۔
عراقی پر اس حملے دے لئی چنگی طرح تیار سن تے انہاں دی فضائیہ دا زیادہ تر حصہ ہور عرب ملکاں مثلاً سعودی عرب وغيرہ بھجوا دتا اس طرح زیادہ تر عراقی فضائیہ جنگ وچ دشمن دی کارروائی توں محفوظ رہی۔
صدام حسین تے عراقی فوج نوں بھاری دھچکا تد لگیا جدو‏‏ں عراقی فضائیہ ایرانی فضائیہ دی کمزورياں توں فائدہ اٹھانے وچ ناکام ہو گئی۔ ایران دے قریب قریب دے سارے عراقی ہوائی اڈے ہفتیاں توں ناقابلِ استعمال سن تے ایران دے مطابق، عراق دی فضائی کارکردگی 55 فیصد تک کم کر دتی گئی سی۔ اس طرح ایرانیاں نوں عراق اُتے حملے دے لئی تیاری کرنے دا وقت مل گيا۔ اگرچہ ایرانی فضائیہ دی تیاری دی شرح مہینیاں وچ نمایاں طور اُتے ودھ گئی مگر اس دا مجموعی کردار تے اثر و رسوخ کم ہوگيا، کيونکے مذہبی حکومت مسلح ملیشیا يعنی اسلامی انقلابی گارڈز کور (سپاہ پاسدارانِ انقلاب) نوں وسائل وچ ترجيح دينے لگی تے بیک وقت اس دا اک علاحدہ ہوائی بازو تیار کرنے دی کوشش دی سی۔
1982ء دی پہلی ششماہی وچ زیادہ تر ایرانی علاقاں دی عراقی قبضے توں آزادی دے بعد، ایرانی فضائیہ دی صورت حال مکمل طور اُتے تبدیل ہو گئی۔ جارحانہ کردار دی حامل فضائیہ توں يہ ايک دفائی قوت بن گئی، ایہ زیادہ تر فضائی دفاع دے فرائض تے عراق دے اندر نسبتا کم صنعتی تے فوجی اہمیت دے حامل اہداف دے خلاف حملے کرنے لگی۔ بیک وقت، ایرانی فضائیہ نوں امریکی پابندیاں دی وجہ توں بیرونی مدد دے بغیر خود نوں برقرار رکھنے تے اپنے جہازاں تے ہیلی کاپٹراں دے بیڑے نوں آپریشنل رکھنے دا طریقہ سیکھنے نوں ملیا۔ 1970ء دے عشرے وچ امریکا توں خریدے متروک سامان اُتے انحصار رہیا، ایرانیاں نے اپنی ہوائی و فضائی صنعت قائم دی۔ انہاں دی کوشش زیادہ تر غیر معروف رہی تے اس نے حال ای وچ کچھ کاميابی حاصل ہوئی۔
1984 تے 1985ء دے دوران، ایرانی فضائیہ نے خود نوں بہتر طور اُتے منظم تے لیس مخالف عراقی فضائیہ دے مدمقابل پایا —عراقی فضائیہ نے فرانس تے سوویت یونین ول توں اعلی لڑاکا بمبار طياریاں دی فراہمی دے بعد ایرانی آبادی دے مراکز، صنعتی ڈھانچے، پاورپلانٹس تے تیل دے برآمدی اڈاں تابڑ توڑ حملاں دا آغاز کیتا۔ يہ "ٹینکر جنگ" تے "شہراں دی جنگ" کہلائی۔ عراقی فضائی حملاں دی ودھدی ہوئی تعداد دے خلاف اپنا دفاع کرنے دے لئی، ایرانی فضائیہ نے بھاری گرومن ايف-14 ٹام کیٹ فضائی برتری والے لڑاکا طيارے استعمال کيے۔ ٹام کیٹس بنیادی طور اُتے تزويراندی اہميت دے حامل اہم کہآرک جزیرے (ایرانی تیل دی برآمدات دے اہم مرکز) تے تہران دے دفاع وچ تعینات کیتے گئے سن۔ 1980ء تے 1988ء دے درمیان انہاں علاقاں وچ عراقی فضائیہ توں 300 توں زائد فضائی جھڑپيں ہوئيں۔
حقیقت ایہ اے کہ ایرانی فضائیہ متبادل اسپیئر پارٹس حاصل نہ کر سکنے دی وجہ توں عراق دے خلاف جنگ وچ دفاعی حالت وچ رہی تے دفاعی اثاثاں دا تحفظ کردتی رہی۔ 1987 دے وسط وچ ایرانی فضائیہ خلیج فارس اُتے امریکی بحریہ دے لڑاکا طياریاں دے مدمقابل آئی۔ جولائی 1987ء تے اگست 1988ء دے درمیان عراقی فضائیہ توں وڈی تعداد وچ جھڑپاں دے باعث ایرانی فضائیہ دی صلاحیت بری طرح کم تے خراب ہو گئی۔ سب توں زیادہ نمایاں ایرانی لڑاکا پائلٹ جلیل زاندی سن۔ انہاں دی شہرت اک ايف-14 ٹام کیٹ پائلٹ دے طور اُتے سی۔ اوہ 11 عراقی ہوائی جہازاں نوں مار گرانے وچ کامياب ہوئے۔
ایران عراق جنگ دے بعد
thumb|2010 وچ ايرانی فضائیہ کا سی-130ايچ طيارہ فوری طور اُتے ایران عراق جنگ دے بعد، ایرانی فضائیہ نوں جزوی طور اُتے سوویت یونین دے مگ-29لڑاکا تے سُو-24 بمبار طياریاں توں تے چینی ايف-7 تے ايف ٹی-7 لڑاکا طياریاں توں دوبارہ منظم کیتا گیا سی۔ ایرانی فضائیہ دے لئی درکار کمک فراہم کر دے ہوئے انہاں اقسام دے طياریاں نے پرانے امریکی ايف-4 فينٹم، ايف-14s (ہن دنیا وچ صرف ایرانی فضائیہ استعمال کردتی اے) جاں ايف-5s نوں نہيں بدلا۔ اس دی بجائے، ایرانی فضائیہ نے انہاں اقسام نوں قابلِ استعمال رکھنے دے لئی اپنی کوششاں جاری رکھن تے متعدد اپ گریڈ کرنے دے منصوبے شروع کر دتے.
1990ء
thumb|ایرانی فضائیہ کا گرومن ايف-14 ٹام کیٹ لڑاکا طيارہ 1991 دی خلیج فارس دی جنگ دے دوران متعدد عراقی پائلٹ اتحادی فوجاں دے ہاتھاں تباہی توں بچنے دے لئی عراقی فضائیہ دے طیارے اڑا دے ایران لے آئے۔ ایرانیاں نے ایہ طیارے واپس کرنے دی بجائے ایران – عراق جنگ دے ہرجانے دے طور اُتے اپنے استعمال وچ ڈالے۔ طیارے میراج ايف1، مگ-23s، مگ-29s، سُو-20، سُو 22ايم، سُو 24، سُو 25 تے کئی آئی ايل-76 تے خفیہ،"عدنان 1" اے -اواکس آئی ايل-76 سمیت طياریاں دی اک وڈی تعداد شامل سی۔
جنگ بندی دے بعد وی ایرانی فضائیہ نے شمالی عراق وچ کرد علیحدگی پسند تنظیم دے اڈاں دے خلاف کئی فضائی حملے کیتے۔ اس طرح دی پہلی کارروائی 6 اپریل 1992ء نوں اٹھ راکٹاں تے کلسٹر بماں دے نال مسلح ايف-4 فينٹم طياریاں پیپلز مجاہدان ایران دے کیمپ اشرف دے خلاف دی۔ اس کارروائی دے دوران اک ايف-4 باغی جاں عراقی طيارہ شکن توپ دے ذريعے مار گرايا گيا تے دوناں پائلٹ(لیفٹیننٹ کرنل امينی تے کيپٹن شریفی) تے نوں گرفتار کرليا گيا تے 1998 تک رہیا نہيں کيا گيا۔ جواب دی دھمکیاں دے باوجود عراق کُرد علیحدگی پسند گوریلاں دے خلاف اپنی جنگ تے نہ پرواز زون دی مغربی پابندی دے باعث فضائی آپریشنز محدود ہوجانے دی وجہ توں بدلہ لینے دے قابل نئی‏‏ں سی ۔
2000ء
2006 وچ ایرانی میڈیا نے خبراں دا اک سلسلہ شائع کيا کہ وینزویلا ایران نوں اپنے 21 ايف-16 طیارے فروخت کرنے وچ دلچسپی لے رہیا اے،صدر ہوگو چاويز دے ايک مشير نے اس بات دی تصدیق دی کہ وینزویلا دی فوج اپنے ايف-16 بیڑے نوں کسے دوسرے ملک ممکنہ طور اُتے ایران نوں امریکا دے صدر ہوگو چاويز اُتے پابندیياں دے جواب وچ فروخت اُتے غور کر رہی اے۔ اس دے جواب وچ اک امریکی محکمہ خارجہ دے ترجمان ں ﻮﻧود مکارماک،نے وینزویلا نوں خبردار کیتا کہ وینزویلا "ریاست ہائے متحدہ امریکا دی تحریری رضامندی دے بغیر ايف-16 طیارے کسے تیسرے ملک نوں فروخت يا منتقل نئی‏‏ں کر سکدا۔
ماسکو دفاعی بريف دے مطابق روس نے 2000ء تے 2006ء دے درمیان ایران نوں 6 سُو 25يو بی زمینی حملے دی تربیت والے لڑاکا طیارے، 12 ایم آئی-17ايس ايچ ملٹری ہیلی کاپٹر، 21 ایم آئی-17 ٹرانسپورٹ ہیلی کاپٹراں تے 3 ایم آئی-17بی-5 طبی ہیلی کاپٹر فروخت کيے۔ 700 ملین ڈالر دی لاگت توں مگ-29 تے ایس یو-24 لڑاکا طياریاں دی مرمت دا کم ببھی مکمل کيا گيا۔
22 ستمبر 2009ء نوں تہران وچ اک سالانہ پریڈ دے بعد ايرانی فضائیہ دا اک آئی ايل 76 سٹریٹجک کارگو طيارہ تے اک ايف-5ايی ٹائیگر لڑاکا طيارہ آپس وچ ٹکرا گئے وآرامان تے دے قریب گر کر تباہ ہوئے،طياریاں اُتے سوار تمام ست افراد جاں بحق ہو گئے۔
2010ء
thumb|اسلامی جمہوریہ ایران کی فضائیہ کا مگ-29 لڑاکا طيارہ 2014ء دے اختتام اُتے ايرانی فضائیہ دے عراق تے شام وچ داعش دے خلاف فوجی کارروائی وچ ملوث ہونے دے بعض شواہد ملے سن۔ الجزیرا ول توں جاری ہونے والی اک ویڈیو وچ ایرانی ايف-4 فينٹم II لڑاکا طيارہ دیالہ وچ داعش دی کچھ عمارتاں اُتے بمباری کر رہیا اے۔
موجودہ بناوٹ
سخوئی thumb|شيراز شہر کے شاہد دستغيب بين الاقوامی ہوائی اڈے پر مہو پرواز ايرانی فضائیہ کاسخوئی سُو-24 ايم کے لڑاکا طيارہ 1979ء دے بعد توں ايرانی فضائیہ دی ساخت بوہت کم تبدیل ہوئی اے۔ سب توں پہلے بوہت محدود پيمانے اُتے، کئی یونٹس دی دوبارہ تعيناندی سمیت بعض نویں سکواڈرن دا قیام 1980ء دی خزاں وچ عمل وچ لايا گيا جدو‏‏ں ايف-4 ڈی-طياریاں دا بیڑا شیراز وچ تعينات سی، تد ايف-4ايی طياریاں دے دو سکواڈرن شیراز توں ہامی دان وچ تعينات کرديئے گئے تے ايف-14 ٹام کیٹ لڑاکا طياریاں دا اک اسکوارڈن مہرآباد وچ تعینات کیتا گيا۔ عراق دے نال جنگ دے دوران زيادہ تر تعیناتیياں عارضی نوعيت دی سن. موجودہ فضائی دفاعی اثاثاں دی یونٹس دی اک اہم تنظیم نو 1985ء وچ کیتی گئی۔ 1990 دی دہائی دے دوران دوبارہ کوئی وڈی تنظیم نو نہيں کیتی گئی۔
ايرانی فضائیہ دی صلاحیتاں،ساز و سامان تے کارکردگی نے 1990 دی دہائی وچ عراقی فضائیہ تے اماراندی فضائیہ دی تنظیم نو دے عمل نوں متاثر کیتا ۔
سُو-30
یروشلم پوسٹ دی رپورٹ دے مطابق ایران نے 250 سُو-30ايم دے ايم جنگی طیارے تے 20 آئی ايل-78 فضائی ٹینکر طیاریاں نوں خریدنے دے لئی روسی روسوبورون ايکسپورٹ اسلحہ گروپ دے نال اک اسلحہ دے معاہدے اُتے دستخط کیتے نیں۔ اس نے اطلاع دی اے کہ اسرائیلی دفاعی حکام ممکنہ ایران – روس معاہدے جس وچ ایران اک 1 ارب ڈالر مالیت دے اک درجن سکواڈرن جیٹ طیاراں دی ادائیگی کرے گا دی تحقیقات کر رہے ہيں۔ ایران تے روس دوناں نے انہاں دعواں نوں پروپیگنڈہ قرار دے کر مسترد کر دتا اے۔ 16 ستمبر 2008 وچ ایران دی "مہر نیوز ایجنسی" دی اک حالیہ براڈ کاسٹ دے مطابق نامہ نگار نے ایران دی فضائیہ نوں اک درجن سُو 30 طیاراں تے مقامی سطح اُتے روس تے چین دے اشتراک توں بنائے گئے نظام نوں ٹيسٹ کر دے ديکھا اے۔ اسرائیل دے سخت انتباہ دے اوہ ایران اُتے کسے وی وقت حملہ کر سکدا اے تے جارجیا اُتے روس امریکا تنازعے دے بعد روس ولوں ایران نوں اسلحہ فروخت کرنے دی تفصیلاں آ رہیاں نيں.
جے -10
روسی خبر رساں ادارے ريانووستی دے مطابق ایران نے چین دے نال روسی ساختہ اے ايل-31ايف اين انجناں دے نال دو سکواڈرن جے -10 لڑاکا طیارے خریدنے دے اک سودے اُتے دستخط کيے ہيں۔ طیاراں دی کل لاگت 1 ارب ڈالر اے تے فراہمی 2008 تے 2010 دے درمیان متوقع اے۔ جدونکے چینی وزارت خارجہ نے چینی لڑاکا طیارے ایران نوں فروخت کرنے دے کسے سودے توں صاف انکار کيا۔ وزارت خارجہ دے ترجمان لیو جیانچاؤ نے صحافیاں نوں دسیا: 'ایہ سچ نئی‏‏ں اے، ایہ اک غیر ذمہ دارانہ رپورٹ اے، چین جے -10 جیٹ طیاراں اُتے ایران دے نال مذاکرات نہيں کر رہیا۔
جے ايف-17 تھنڈر
گلوبل سيکيورٹی دی ويب سائٹ دے مطابق جولائی 2003ء وچ چین تے پاکستان دے اشتراک توں بنائے گئے نویں 'سپر-7' جاں جے ايف-17 تھنڈر لڑاکا طیارے خریدنے اُتے چین ایران بات چيت ہوئی۔ پر 2014 تک ایران توں کسے وی ایسے جہاز دے آرڈرموصول نئی‏‏ں ہوئے.
موجودہ طيارے
thumb|اترتا ہوا ميراج ايف 1 کيو thumb|ديزفل ہوائی اڈے پر کھڑا مگ-29 لڑاکا طيارہ thumb|ايرانی سی-130 ايی
تنصيبات
پچھلے کئی سالاں وچ مشرقی تے وسطی ایران وچ کئی نویں ہوائی اڈے تعمیر کیتے گئے۔ انہاں تنصيبات وچوں کچھ نے ايرانی فضائیہ یونٹس دی بھرپور تعیناتی دیکھی اے تے انہاں وچوں گھٹ توں گھٹ دو ہن مستقل "ٹیکٹکل لڑاکا اڈے بن گئے ہيں ایہ 1979ء توں ہن تک قائم پہلے اس طرح دے اڈے نیں۔ چین دی حمایت دے نال نویں ہوائی اڈیاں دے علاوہ ايرانی فضائیہ نے ملک بھر وچ پيشگی اطلاع ریڈار دی سائٹس دی وی اک وڈی تعداد تعمیر کیتی۔ بہر حال ناہموار علاقے تے فضائی پيشگی اطلاع دے اثاثیاں دی کمی دی وجہ اس دی ملکی فضائی حدود نوں کنٹرول کرنے دی صلاحیت محدود اے۔ 14 تنزويراندی ہوائی اڈاں نوں برقرار رکھنے دے علاوہ ايرانی فضائیہ ملک بھر وچ کئی چھوٹی ہوائی پٹياں اُتے متعدد عارضی ڈیٹیچمنٹ برقرار رکھنے دی پالیسی اُتے وی عمل پیرا اے۔ مشہد دے قریب تنزويراتی ہوائی اڈے نمبر 14 اُتے موجود سابق عراقی میراج ايف1 2005ء تے 2006ء وچ اکثر خلیج فارس دے اُتے پرواز کر کے دیکھے گئے ۔
نشانات
thumb ايرانی فضائیہ دے نشانات شاہی ایرانی فضائیہ توں صرف معمولی مختلف نیں۔ اگرچہ بنیادی فرق سفيد وچ سرخ رنگ پے سبز دے درميان لکھیا لفظ "اللہ"اے۔
ميزائل تے راکٹ
8 مارچ 2009 نوں ایران نے لڑاکا طیاراں نوں جو مقامی سطح اُتے تیار فضائ توں زمین وچ مار کرنے والے میزائلاں توں مسلح کردتا گيا جو سمندر وچ 110 کلومیٹر تک اہداف نوں نشانہ بنا سکدے ہيں.
حوالے
گٹھ:ايرانی فضائیہ گٹھ:1979 وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں گٹھ:ایران وچ 1979 دیاں تاسیساں گٹھ:ایرانی فوج
الیکساندر کوپرن
الیکساندر ایوانووچ کوپرن Алекса́ндр Ива́нович Купри́н(پیدائش: 7 ستمبر 1870ء - وفات: 25 اگست 1938ء) انیہويں صدی دے روسی مصنف، ناول وافسانہ نگار، صحافی، پائلٹ تے مہم جو نيں جو اپنے مشہور ترین ناول دی ڈوئیل دی وجہ تو‏ں مشہور و معروف نيں۔
حالات زندگی و فن
الیکساندر کوپرن 7 ستمبر 1870ء وچ روسی سلطنت دے صوبے پینزا وچ غریب منشی خاندان وچ پیدا ہوئے۔
بچپن یتیمی تے عسرت وچ گزریا۔ دس سال دی عمر وچ فوجی اسکول وچ تربیت پائی تے سخت و کرخت زندگی دے انہاں دس برساں نو‏‏ں فنکارانہ خوبی دے نال خودنوشت سوانحی ناول دے دو حصےآں وچ بیان کیتا۔ یونکر ناول جو کوپرن نے انقلاب 1917ء دے بعد ترکِ وطن دے زمانے (1928ء – 1932ء ) وچ لکھیا، اپنی حقیقت پسندی تے نفسیاتی کیفیتاں دے اُتار چڑھاؤ دے سبب کافی مقبول ہويا۔
کوپرن نے فوجی ملازمت ترک کرکے کیف وچ ادب دی پروفیسری اختیار کيتی۔ بعد وچ (1897ء) اوہ وی ترک کيتی۔ معمولی کاشت کار بن کے رہیا۔ ہر دور وچ برابر افسانے تے ناول لکھدا تے شائع کراندا رہیا۔ 1905ء تو‏ں ذرا پہلے تے بعد دی روسی زندگی تے آپ بیتی اُتے مبنی انہاں دے افسانیاں تے ناولاں نے ٹالسٹائی تے چیخوف تک نو‏‏ں متاثر کیتا۔ شروع وچ انقلاب دا حامی سی، دو سال دے بعد "تہذیب دی بدحالی" نے اسنو‏ں بدگمان کر دتا تے اوہ یورپ چلا گیا۔ ستاراں سال بے وطنی دی زندگی زیادہ تر پیرس وچ گزارنے تے اوتھ‏ے دی دکھی آتماواں دی سوانح وی اپنے خاص دلکش تے فکرانگیز انداز وچ لکھی۔ اوہدی کثیر تصانیف وچ یاما (طوائف دی زندگی)، چاندی رات، نائٹ شفٹ، سرکس وچ  تےالے سیا نے عالمی شہرت پائی۔ 1937ء وچ روس واپس آیا۔
نائکٹالس لیسیوپٹیرس
نائکٹالس لیسیوپٹیرس پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
الیکساندر کوپرن
وفات
کوپرن دی وفات 68 سال دی عمر وچ کینسر دے مرض وچ مبتلا ہوکے 25 اگست 1938ء نو‏‏ں لینن گراڈ, سوویت یونین وچ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1870 دے جم گٹھ:1938 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دے روسی مرد مصنفین گٹھ:انیہويں صدی دے روسی مصنفین گٹھ:انیہويں صدی دے روسی ناول نگار گٹھ:انیہويں صدی دے شعرا گٹھ:انیہويں صدی دے مرد مصنفین گٹھ:ویہويں صدی دے روسی مصنفین گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفین گٹھ:ویہويں صدی دے ناول نگار گٹھ:روسی افسانچہ نگار گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:روسی شعراء گٹھ:روسی صحافی گٹھ:روسی مرد افسانہ نگار گٹھ:روسی مرد ناول نگار گٹھ:روسی ناول نگار گٹھ:روسی نثر نگار
نائکٹالس لیسیوپٹیرس
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
چینگدو جے-10
چینگدو جے-10 (آسان چینی حروف: 歼-10; روايتی چینی حروف: 殲-10; نیٹو رپورٹنگ ناں: آتشیں پرندہ(Firebird) ، پرجوش ڈریگن وی کہیا جاندا اے ، اک ہلکے وزن دا کثیر المقاصد لڑاکا طیارہ اے جو ہر موسم وچ اڑنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا اے، جسنو‏ں ڈیلٹا ونگ تے کنرڈ ڈیزائن دے نال ترتیب دتا گیا ا‏‏ے۔ تے چینگدو ہوائی جہاز کارپوریشن نے پیپلز لبریشن آرمی د‏‏ی فضائیہ دے لئی تیار کیتا ا‏‏ے۔
تیاری تریخ
دنگ شاوپنگ نے پروگرام نو‏‏ں شروع کرنے د‏‏ی اجازت دتی تے اس دے لئی 0.5 بلین رینمنبی نو‏‏ں بجٹ مختص کیتا تا کہ اک مقامی طیارہ تیار کیتا جا سک‏‏ے۔ پراجیکٹ # 10 اُتے کم دا آغاز کئی سال بعد جنوری 1988ء وچ شروع ہويا۔ یہ منصوبہ مگ-29، سخوئی سو-27 جو سوویت اتحاد وچ بنائے گئے تے ایف-16 جو ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ پہلے تو‏ں فعال سی دے اک جواب دے طور اُتے بنایا گیا۔ ہوائی جہاز ابتدائی طور اُتے اک مخصوص لڑاکا طیارے دے طور اُتے ڈیزائن کیتا گیا سی، لیکن بعد وچ اسنو‏ں ہويا تو‏ں ہويا لڑائی تے زمین اُتے حملے دے مشن دونے دے قابل ہونے والا اک کثیر المقاصد لڑاکا طیارہ بنایا گیا۔
10 جنوری، 2007ء نو‏‏ں چینی حکومت نے جے-10 د‏‏ی سرکاری طور اُتے نمائش کی، جدو‏ں اس د‏ی تصاویر شینہوا نیوز ایجنسی وچ شائع کيتیاں گئیاں۔ طیارے د‏‏ی موجودگی دے بارے وچ اس دے اعلان تو‏ں کافی عرصہ پہلے وی اس دے بارے وچ معلومات سن اُتے رازداری د‏‏ی وجہ تو‏ں صحیح تفصیلات کِس‏ے نو‏‏ں معلوم نئيں سن۔ پرواز د‏‏ی جانچ دے دوران حادثات د‏‏ی افوانيں اصل وچ اے ایل-31 انجنہاں تو‏ں منسلک سن۔
پہلا پروٹوٹائپ "جے-10 01" نومبر 1997 وچ مکمل ہويا تے 23 مارچ 1998ء وچ اس نے اپنی پہلی انتیس منٹ د‏‏ی پرواز کيتی۔
چین
پہلا طیارہ نو‏‏ں تیرہويں ٹیسٹ ریجمیںٹ نو‏‏ں 23 فروری 2003ء نو‏‏ں دتا گیا۔ ايس‏ے سال دسمبر وچ اس دے "فعال" ہونے دا اعلان کیتا گیا۔
جے-10سی اپریل 2018ء نو‏‏ں لڑائی د‏‏ی خدمت وچ داخل ہويا۔
پاکستان
فروری 2006ء چین دے دورے اُتے اس وقت دے صدر پاکستان پرویز مشرف جے-10 تے جے ایف-17 د‏‏ی تصنیف جگہ دا دورہ وی کیتا۔ نومبر 2009ء وچ پاکستان نے عوامی جمہوریہ چین دے نال اک معاہدے اُتے دستخط کیتے جس وچ 36 جے-10بی لڑاکا طیاریاں دے تقریباً 1.4 بلین ڈالر دے معاہدے اُتے دستخط کیتے گئے۔
ہور ویکھو
چینگدو جے-9
موازنہ کردار، ترتیب تے دور دا ہوائی جہاز
ایف-16
داسو رافال
باہرلے جوڑ
گٹھ:1998ء وچ اولین پرواز کرنے والے طیارے گٹھ:اک-انجن والا جیٹ طیارہ گٹھ:چینگدو ہوائی جہاز گٹھ:چینی لڑاکا طیارہ 2000ء–2009ء گٹھ:کنرڈ طیارہ گٹھ:جہاز گٹھ:ہوائی جہاز
ضلع سونیتپور
ضلع سونیتپور پعارت دے صوبے آسام دا اک ضلع اے۔
گٹھ:آسام دے ضلعے
چک 33 دس آر
چک 33 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
جندالی
جندالی پنجابی دی اک بولی اے جیہڑی اتلے پنجاب دے ضلع اٹک چ بولی جاندی اے ۔ ایدے بولن والے فتح جنگ ناڑہ جنڈ بسال دے رلے ہوۓ تھان ج بولی جاندی اے۔ اے پنجابی دیاں نال والی بولیان چھاچھی، پوٹھوہاری تے گھیبی نال رلدی اے۔
ہور پڑھو
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
بابا حیدر زمان
بابا حیدر زمان ہزارہ نوں اک وکھرہ صوبہ بنان والی تحریک، صوبہ ہزارہ ایکشن کمیٹی دے سردار نیں۔ بابا حیدر زمان ضلع ایبٹ آباد دے رہن والے نیں تے 75 وریاں دے نیں۔
نائکٹالس لیسلیری
نائکٹالس لیسلیری پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
ظفر نامہ (یزدی)
thumb|کھبے|تیمور دا بغداد اُتے قبضہ۔ [[میٹروپولیٹن میوزیم آف آرٹ]] ظفر نامہ ایرانی مؤرخ شرف الدین الیزدی د‏‏ی تصنیف اے جو امیر تیمور دے حالات اُتے مشتمل اے ۔مصنف نے اس کتاب نو‏‏ں 1424 تو‏ں 28 عیسوی دے درمیان وچ تیمور دے پو‏تے ابراہیم سلطان د‏‏ی نگرانی وچ تصنیف کيتا ا‏‏ے۔ یزدی نے ابراہیم سلطان دے علاوہ 1404ء وچ تصنیف کردہ نظام الدین شامی د‏‏ی ظفرنامہ تو‏ں وی استفادہ کيتا ا‏‏ے۔ 1722ء وچ اس کتاب دا فرانسیسی زبان وچ ترجمہ تے اس دے اگلے سال انگریزی زبان وچ ترجمہ ہويا۔
حوالے
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی تاریخی کتاباں گٹھ:تیمور لنگ گٹھ:خاندان تیموری گٹھ:سوانح عمریاں (کتب) گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:منقش تے منور تواریخ
فاکلینڈ جزیرے
فاکلینڈ جزیرےجنوبی وڈا سمندر اوقیانوس وچّ پاتاگونیا شیلف اتے واقع اک جزیرےآں دا مجوعہ اے۔ ایہہ جزیرے پاتاگونیائی ساحل توں لگبھگ 500 کلومیٹر چڑھدے ولّ واقع نیں۔ اسدا رقبہ 12،713 مربع کلومیٹر اے ۔ جس وچّ چڑھدا فاکلینڈ، لہندا فاکلینڈ اتے 776 ہور چھوٹے جزیرے شامل نیں۔ اسدا راجگڑھ سٹینلے اے جو چڑھدے فاکلینڈ اتے واقع اے۔
حوالے
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دے سمندر پار علاقے گٹھ:جزیرے
ضلع کربی انگلونگ
ضلع کربی انگلونگ پعارت دے صوبے آسام دا اک ضلع اے۔
گٹھ:آسام دے ضلعے
بائبل دی اصاغر شخصیتاں دی لسٹ، ا توں ڈ
یہ لسٹ بائبل دے مذکورہ ناں د‏‏ی اوہ لسٹ تو‏ں جو چھوٹے (عموماً اکابر دے با لمقابل) نامور شخصیات نيں جنہاں دا ناں بائبل وچ بوہت گھٹ آیا اے یا ایہ بائبل د‏‏ی کسی مشہور شخصیت دے رشتہ دار ني‏‏‏‏ں۔
ابینداب
ابینداب یا ابی نداب تے عبرانی متن وچ ”اعونداؤ“ تے سپتواینہ د‏‏ی یونانی تحریر وچ ”عمیندب“ یا ”ابین“ درج ا‏‏ے۔
ابیاسف
ابیاسف قورح(قارون) دا بیٹا سی۔ جس دا ذکر کتاب خروج 6:24 وچ ایويں آیا اے : ”اور بنی قورح[ قارون ] اسیر تے القنہ تے <font color="#009900"> ابیاسف سن تے ایہ قورحیاں[ قارونیاں ] دے گھرانے سن ۔ “ ابیاسف مصر وچ پیدا ہويا سی۔
ابی ایل
ابی ایل اے “۔) دو مختلف بائبل وچ مذکورہ افراد دا ناں ا‏‏ے۔
ابی مائیل
ابی مائیل یقطان ابن عبر دے تیرہ بچےآں وچو‏ں اک سی۔ ابی مائیل یقطان د‏‏ی نويں اولاد سی۔ یقطان سام د‏‏ی اولاد وچو‏ں سی۔ اس دا ذکر کتاب پیدائش 10:28 تے کتاب تواریخ اول 1:22 وچ آیا ا‏‏ے۔
ابیطوب
ابیطوب یا ابی تُوب دا ذکر صرف عبرانی بائبل د‏‏ی کتاب تواریخ اول 8:11 وچ بنیامین دے شجرہ نسب وچ آیا اے : ”اور حُوسِیم تو‏ں <font color="#009900"> ابیطوب تے الفعل پیدا ہوئے۔ “
ادلیاہ
ادلیاہ دا ذکر صرف کتاب آستر 11-9:7 وچ آیا ا‏‏ے۔ جس دے مطابق: ”اور پرشندات‏ا تے دلفُون تے اسپاندا۔ تے پوراندا تے <font color="#009900"> ادلیاہ تے ارِدتا۔ تے پرمشتا تے ارِیسیَ تے ارِدَی تے وَیزاندا۔ یعنی یہُودیاں دے دشمن ہامان بن ہمدات‏ا دے دساں بیٹےآں نو‏‏ں اُنہاں نے قتل کيت‏‏ا اُتے لُوٹ اُتے اُنہاں نے ہتھ نہ ودھایا۔ “۔۔ ادلیاہ ہامان دے دس بیٹےآں وچو‏ں اک سی۔ جس نو‏‏ں یہودیاں نے اس دے 9 بہن بھائیاں سمیت سوسن وچ قتل کر دتا سی۔ سپتواینہ وچ ادلیاہ دے مختلف ناں ”بارسا“، ”بیرل“ تے ”بیریا“ مذکور ني‏‏‏‏ں۔
ادبئیل
ادبئیل یا ندبیل یا ادیبائلو دا ذکر کتاب پیدائش 25:13 وچ آیا اے: ”اور اسماعیل دے بیٹےآں دے ناں ایہ ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ناں ترتیب وار اُنہاں د‏‏ی پَیدایش دے مُطابِق ني‏‏‏‏ں۔ اسماعیل دا پہلوٹھا نبایوت سی۔ پھِر قِیدار تے <font color="#009900"> ادبئیل تے مِبسام۔“ ادبئیل اسماعیل دے بارہ بیٹےآں وچو‏ں اک سی۔
ادمین
ادمین دے ناں نو‏‏ں لے ک‏ے اختلاف پایا جاتاہے کیونجے اس دا ذکر لوقا باب سوم د‏‏ی آیت 33 وچ کچھ ترجموں‏ وچ درج اے جداں ”New Living Translation“ دے مطابق ادمین یسوع دے شجرہ نسب وچ شامل اے : ”اور اوہ عِمّینداب دا تے اوہ <font color="#009900"> ادمین دا تے اوہ ارنی دا تے اوہ حصرُون دا تے اوہ فارص دا تے اوہ یہُوداہ کا۔ “ لیکن لوقا 3:33 د‏‏ی اصلی آیت وچ ادمین دا ناں موجود نئيں مندرجہ بالا ناں لوقا دے کچھ ترجموں‏ وچ موجود اے اصلی آیت ایہ اے : ”اور اوہ عِمّینداب دا تے اوہ ارنی دا تے اوہ حصرُون دا تے اوہ فارص دا تے اوہ یہُوداہ کا۔ “
ادياس
ادياس دا ذکر کتاب ایسدرس تے عزرا وچ مختلف ناواں دے نال آیا اے جس وچ ادیاس نے اجنبی عورتاں نال شادی کری تھی: 1 ایسدرس 9:27 : ”عِیلام دے بیٹے : متّنیاس تے زکریاس تے احیزیلیاس تے عبد یاس اِیرموت تے <font color="#009900"> ادياس ۔“کتاب عزرا وچ ادیاس د‏ی بجائے ”الیاہ“ مذکور اے مؤرخین نے اس گل نو‏‏ں ثابت کيت‏‏ا اے کہ ایہ دونے اک ہی شخص نيں کیو‏ں دونے دا تعلق بنی عیلام تو‏ں اے تے دونے نے قبیلہ غیر دیاں عورتاں نال شادی کيتی: کتاب عزرا 10:26 : ”اور بنی عیلام وچو‏ں متّنیا تے زکریاہ تے یحی ایل تے عبد ی تے یرِیموت تے <font color="#009900"> الیاہ [ادیاس]۔“
اجی
اجی (انگريزی: Agee؛ عبرانی: אָגֵא؛ مطلب: ”گہرائی“ یا ”وادی“) سمہ دا باپ سی سمہ داؤُد د‏‏ی فوج وچ اک سورما سی۔ آیت تواریخ اول 11:34 دے مطابق: ”بنی ہشیم جزُونی۔ ہراری <font color="#009900"> شجی(اجی) دا بَیٹا یُونتن“ اور آیت سموئیل دوم 33-23:32 دے مطابق:”سعلبونی الیحبہ بنی یسِین یُونتن۔ ہراری سَمّہ۔ اخی آم بِن سرار ہراری۔ “ یعنی جے اسيں ”یونتن (بن) سمہ“ پڑھیاں تاں اجی فیر یونتن دا دادا اے جے تواریخ 11:34 درست اے تاں سمہ تے یونتن بھائی ني‏‏‏‏ں۔
اخی ہن
اخی اب بائبل وچ مذکور تن شخصیتاں دا ناں اے :
اخسی
اخسی اوہ کاہن سی جو یروشلم چلے گیا سی تے جس دا ذکر کتاب نحمیاہ وچ آیا اے :”اور اُس دے بھائی آبائی خانداناں دے رئِیس دو سَو بیالِیس اورامشَی بِن عزرایل بِن <font color="#009900"> اخسی بِن مسِلّیمو ت بِن اِمّیر۔ “ لیکن کنگ جمیس دے نسخہ وچ اخسی د‏‏ی بجائے اخسنی درج اے لیکن دونے اک ہی شخصیت نيں : ”کاہن لوک جو يروشلم چلے گئے سن تے 242 آدمی ملکيت‏‏ا دے بھائی سن ( ایہ آدمی انہاں دے خاندان دے قائدین سن ۔ )امشی عزرایل دا بیٹا سی۔ (عزرایل <font color="#009900"> اخسنی دا بیٹا جو مسیلموت دا بیٹا تے اوہ اِمّیر دا بیٹا سی )،“ ايس‏ے طرح دا اک ذکر کتاب تواریخ 9:12 وچ اخسی دے ناں د‏‏ی بجائے ”یحزیراہ“ دے ناں تو‏ں آیا۔
ایاہ
ایاہ دو شخصیتاں دا ناں اے جو عبرانی بائبل وچ مذکور اے :
احسبی
احسبی داؤد دے سورماؤں وچو‏ں اک سی جس دا ذکر کتاب سموئیل دوم 23:34 وچ کیہ گیا اے : ”الیفلط بِن <font color="#009900"> احسبی معکاندی دا بَیٹا الی عام بِن اخِیُتفل جلونی۔ “
اخی
اخی عبرانی بائبل وچ مذکور دو شخصیتاں نيں جنہاں دا ذکر تواریخ اول وچ کیہ گیا اے :
اخیان
اخیان دا تعلق قبیلہ منسی (یا مناسی) تو‏ں سی جس دا ذکر صرف کتاب تواریخ اول وچ کیہ گیا اے : ”بنی منسّی ایہ ني‏‏‏‏ں۔ ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ تے سمیدع دے بیٹے ایہ سن ۔ <font color="#009900"> اخیان تے سکم تے لقحی تے انِیعام۔ “
اخیعزر
اخیعزر عبرانی بائبل وچ مذکور دو مختلف شخصیتاں دا ناں اے جنہاں دا ذکر کتاب تواریخ اول تے کتاب گنت‏ی وچ کیہ گیا اے :
اخیلود
اخیلود عبرانی بائبل وچ مذکور دو شخصیتاں دا ناں اے جنہاں دا ذکر اول تواریخ، کتاب سموئیل۔2 تے کتاب سلاطین وچ کیہ گیا اے : 1.اخیلود دا بیٹا داؤد (بادشاہ) تے سلیمان (بادشاہ) دے دور وچ اک تریخ دان سی۔ جس دا ذکر 4 جگہ آیا اے : 2.اس اخیلود دا ذکر کتاب سلاطین اول وچ کیہ گیا اے : ”<font color="#009900"> اخیلود دا بیٹا بعنہ تعناک، مجدد تے سارے بیت شان جو ضرتان دے نیڑے سی اس دا گورنر سی۔ ایہ یزرعیل دے تھلے بیت شان تو‏ں ابیل محولہ تک یُقمعام دے پار تک تھا“۔
اخیموت
اخیموت دا ذکر اوّل تواریخ وچ اک جگہ آیا اے :
اخینداب
اخینداب دا ذکر عبرانی بائبل وچ آیا ا‏‏ے۔ اسرائیل اُس زمانے وچ بارہ علاقےآں وچ تقسیم سی جو ضلع کہلاندے سن ۔ سلیمان نے ہر ضلع اُتے حکومت کرنے دے لئی گورنراں نو‏‏ں منتخب کيت‏‏ا سی۔ انہاں گورنراں نو‏‏ں حکم دتا گیا سی کہ انہاں دے ضلعاں تو‏ں غذا جمع کرن تے اسنو‏ں بادشاہ تے اس دے محل وچ رہنے والےآں دے لئی بھیجاں۔ بارہ گورنراں وچو‏ں ہر اک گورنر سال دے تمام مہینےآں وچو‏ں اک مہینہ د‏‏ی غذا بادشاہ نو‏‏ں پہنچانے دا ذمّہ دار ہُندا سی۔ انہاں بارہ گورنراں وچو‏ں اک اخینداب وی سی۔ جس دا ذکر کتاب سلاطین اول وچ کیہ گیا اے :
اخیسامک
اخیسامک یا اخیسمک دا تعلق قبیلہ دان تو‏ں سی تے اوہ اہلیاب دا باپ سی بمطابق خروج 31:6، خروج 35:34 تے خروج 38:24۔
اخی سیر
اخی سحر یا اخی سیر بنیامین د‏‏ی تیسری نسل سی (اور قبیلہ بنیامین دا ناں نہاد آباؤ اجداد سی۔ )
اخیطوب
اخیطوب
اخلی
اخلی بائبل د‏‏ی کتاب تواریخ وچ مذکور دو مختلف شخصیتاں دا ناں اے :
اخوسام
اخوسام دا صرف اک ذکر کتاب تواریخ اول وچ آیا ا‏‏ے۔ اخوسام دا ذکر قبیلہ یہودہ دے نسب نامہ وچ آیا اے جس دے باپ دا ناں اشور سی تے ماں دا نعراہ سی۔
اخوزت
اخُوزت جرار دے بادشاہ ابی ملک دا مشیر یا دوست سی۔ کتاب پیدائش 26:26 دے مطابق اخوزت ابی ملک دے نال اضحاق (اسحاق) تو‏ں معاہدہ کرنے گیا سی۔
اسکندر
اسکندریہ یا سکندر بائبل وچ مذکور مختلف شخصیتاں دا ناں اے جنہاں وچو‏ں کچھ اہ‏م مندرجہ ذیل نيں :
الون
الون یدائیا دا بیٹا سی۔ جس دا تعلق شمعون دے خاندان تو‏ں سی۔ جنہاں نے حامی تے معونی دے لوکاں نو‏‏ں وادی جدور تو‏ں کڈ باہر کيت‏‏ا سی۔ (تواریخ اول 4:37)
آخرخیل
آخرخیل دا ذکر کتاب تواریخ اول 8-4:1 وچ قبیلہ یہودہ دے نسب نامہ وچ آیا اے : ”بنی یہُوداہ ایہ ني‏‏‏‏ں۔ فارص حصرون تے کرمی تے حُور اورسوبل۔ ۔۔۔۔۔۔۔۔۔ تے قُوض تو‏ں عنُوب تے ضوبیبہ تے حرُوم دے بیٹے <font color="#009900"> آخرخَیل دے گھرانے پَیدا ہُوئے۔ “
آیہ
آیہ یا ایاہ صبعون دا بیٹا تھ۔ ا جس دا تعلق قبیلہ ادوم تو‏ں سی۔ متبادل ہجے : ”ایاہ“۔
حجابہ
حجابہ دا ذکر کتاب عزرا 45-2:1 وچ آیا اے :”مُلک دے جِن لوکاں نو‏‏ں شاہِ بابل نبُوکد نضر بابل نو‏‏ں لے گیا سی اُنہاں اسِیراں د‏‏ی اسِیری وچو‏ں اوہ جو نِکل آئے تے یروشلیِم تے یہُوداہ وچ اپنے اپنے شہر کوواپس آئے ایہ ني‏‏‏‏ں۔ ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ بنی لِبانہ۔ بنی <font color="#009900"> حجابہ ۔ بنی عقُّوب“۔ دوسرا ذکر کتاب نحمیاہ 48-7:6 وچ آیا اے :”مُلک دے جِن لوکاں نو‏‏ں شاہِ بابل نبُوکد نضر بابل نو‏‏ں لے گیا سی اُنہاں اسِیراں د‏‏ی اسِیری وچو‏ں اوہ جو نِکل آئے تے یروشلیِم تے یہُوداہ وچ اپنے اپنے شہر کوگئے ایہ ني‏‏‏‏ں۔ ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ بنی لِبانہ بنی <font color="#009900"> حجابہ بنی شلمی“ تیسرا ذکر 1 ایسدرس 5:29 وچ حجابہ ناں د‏‏ی بجائے ”اجابہ“ دے ناں تو‏ں آیا جو ابرام(ابراہیم علیہ السلام) د‏‏ی اولاد وچو‏ں سی تے زرُبّابل ہیکل وچ نوکر سی تے یروشلم تو‏ں واپس آیا سی۔
حوالے
گٹھ:شخصیتاں بائبل گٹھ:شخصیتاں عبرانی بائبل گٹھ:شخصیتاں عہد قدیم
۱۹۴۸ دی عرب اسرائیلی جنگ
۱۹۴۸ء وچ ریاست اسرائیل دے قیام دے ساتھ ہی عرب تے اسرائیلی وچ پہلی بار اک دوسرے نال ٹکرائے تے اس ٹکراؤ نوں عرب اسرائیل جنگ ۱۹۴۸ء دا نام دتا گیا جبکہ اسرائیلی اسنوں "جنگ آزادی" کہندے نیں۔ اسرائیل نے فلسطین تے قابض ہندے ہی علاقے دی عرب اقلیت تے ظلم دے پہاڑ توڑ ڈالے جس دی وجہ نال عرباں نوں مجبوراً اپنا وطن چھوڑنا پڑا۔ بے خانماں عرباں دی تعداد جلد ہی ۱۰ لکھ تک پہنچ گئی۔ عرب پوری طرح مسلح یہودی دستیاں دا مقابلہ نہ کرسکے تے ۱۵ مئی ۱۹۴۸ء تک اندرون فلسطین عرباں دی مزاحمت ختم ہو گئی۔ ۱۴ تے ۱۵ مئی دی درمیانی شب ۱۲ بجے یہودیاں نے تل ابیب وچ ریاست اسرائیل دے قیام دا اعلان کر دتا۔
عرباں نے اس ریاست نوں تسلیم کرن توں انکار کر دتا تے مصر، شام، اردن، لبنان تے عراق دی افواج نے اسرائیل تے حملہ کر دتا۔ ایہ جنگ ۱۹۴۹ء دے امن معاہدیاں دے تحت ختم ہو گئی۔
پس منظر
پہلی جنگ عظیم وچ سلطنت عثمانیہ دی شکست دے بعد جمعیت الاقوام نے موجودہ ترکی دے جنوب دے اضلاع فرانس تے برطانیہ دے قبضے وچ دے دتے۔ دونوں قوتاں نے انہاں علاقیاں نوں سرحداں وچ تقسیم کرتے ہوئے عراق، شام تے لبنان تشدیل دتے جو آج وی قائم نیں۔ چوتھا علاقہ فلسطین دا سی تے دریائے اردن دے اک پاسے فلسطین تے دوسرے پاسے اردن سی۔
مصر وچ برطانیہ دے ہائی کمشنر ہنری میک موہن نے ۱۹۱۶ء وچ وعدہ دتا کہ عرباں دے اوہ علاقے جو سلطنت عثمانیہ وچ شامل سن آزاد کر دتے جان گے مگر برطانیہ نے عیّاری برتدے ہوئے اک خفیہ معاہدہ "سائیکس پِیکاٹ" کیتا جس دی رو نال برطانیہ تے فرانس نے عرباں دے علاقہ نوں اپنے مشترکہ اِنتظام دے تحت تقسیم کر لیا
واقعات جنگ
چنانچہ مصر نال بدعہدی کردے ہوئے انگریزاں نے پہلی جنگ عظیم دے اختتام تے ۱۹۱۸ء وچ فلسطین تے قبضہ کر لیا۔ جمعیت الاقوام (لیگ آف نیشنز) نے ۲۵ اپریل ۱۹۲۰ نوں فلسطین تے انگریزاں دے قبضہ نوں جائز قرار دے دتا۔ برطانیہ نے مزید عیّاری ایہ کیتی کہ ۱۹۱۷ء وچ برطانیہ دے وزیر خارجہ آرتھر بیلفور نے برطانیہ دی طرفوں لارڈ راتھ شِلڈ نامی صیہونی لیڈر نوں ایک خط لکھیا جس وچ فلسطین وچ یہودی ریاست بنانے دی یقین دہانی کرائی۔ اس طرح ۱۴ مئی نوں ریاست اسرائیل دے قیام دا اعلان کر دتا۔ کیونکہ عرباں دی مزاحمت ختم ہوچکی سی اس لئی ۱۵ مئی دی صبح مصر، اردن تے عراق دیاں فوجاں عرباں دے مفاد دے تحفظ وچ فلسطین وچ داخل ہونا شروع ہوگئاں۔ بعد وچ سعودی عرب دا اک دستہ بھی مصری فوج نال آن ملا لیکن عرباں دی اس متحدہ فوج نوں وی کوئی وڈی دامیابی حاصل نہ ہو سکی۔ شام تے لبنان جو اک سال قبل آزاد ہوئے سن انہاں دے حملے وی قطعی بے اثر رہے۔ مصری فوج غزہ شہر تے اس نال متصل مختصر علاقے دے علاوہ تے کسی علاقے تے قبضہ ننیں کرسکی۔ تاہم اردن دے عرب لیجن نے وسطی فلسطین دے بیشتر حصے تے بیت المقدس دے قدیم شہر نوں یہودیاں دے قبضے وچ جان توں بچالیا۔ اس جنگ وچ پاکستان دی پاک فضائیہ (پاکستان ائیر فورس) نے وی حصہ لیا۔ ۶ روزہ جنگ وچ پاک فضائیہ دے ہوا بازاں (پائلٹاں) نے وی حصہ لیا۔ پاکستانی ہوا باز اردن، مصر تے عراق دی فضائیہ ولوں لڑے تے اسرائیلی فضائیہ دے ۳ جہازاں نوں مار گرایا جبکہ انہاں دا کوئی نقصان نہیں ہویا اسرائیلی پیش قدمی رکنے دی سب توں وڈی وجہ قرار پائے۔
اس دے علاوہ جنگ یوم کپور دے موقع تے اس جنگ دے دوران پاکستان نے مصر تے شام دی مدد دے لئی ۱۶ ہوا باز مشرق وسطی بھیجے لیکن انہاں دے پہنچنے تک مصر نے پہلے ہی جنگ بندی کردتی تاہم شام حالے وی اسرائیل نال حالت جنگ وچ سی۔ اس لیے ۸ پاکستانی ہوا بازاں نے شام ولوں جنگ وچ حصہ لیا تے مگ-۲۱ طیاریاں وچ پروازاں کیتیاں۔ پاکستان دے فلائٹ لیفٹیننٹ اے ستار علوی یوم کپور جنگ وچ پاکستان دے پہلے ہوا باز سن جنہاں نے اسرائیل دے اک میراج طیارے نوں مار گرایا۔ انہاں نوں شامی حکومت ولوں اعزاز نال وی نوازیا گیا۔ ان دے علاوہ پاکستانی ہوا بازاں نے ۴ ایف ۴ فینٹم طیارے تباہ کیتے جبکہ پاکستان دا کوئی جانی یا مالی نقصان نہیں ہویا۔ ایہ پاکستانی ہوا باز ۱۹۷۶ء تک شام وچ موجود رہے تے شام دے ہوا بازاں نوں جنگی تربیت دیندے رہے ۔
اس دوران سلامتی کونسل دے حکم تے ۱۱ جون ۱۹۴۸ء نوں طرفین نے جنگ بندی کردتی۔ اس دے بعد جنگ شروع تے بند ہوندی رہی ایتھوں تک کہ ۱۹۴۹ء وچ عرب ملکاں نوں اسرائیل نال علاحدہ علاحدہ جنگ بندی دے معاہدے کرنا پئے تے اسرائیل دے وجود نوں عملا تسلیم کرنے تے مجبور ہونا پیا۔ ۱۱ مئی ۱۹۴۹ء نوں اسرائیل اقوام متحدہ دا رکن بنالیا گیا۔
اس جنگ وچ اسرائیل دے ۶ ہزار ۳۷۳ باشندے مارے گئے جنہاں وچ ۴ ہزار فوجی تے باقی شہری سن۔ عرباں دے جانی نقصان دے حتمی اعداد و شمار اج تک معلوم نہیں ہو سکے تاہم ایہ تعداد ۵ توں ۱۵ ہزار دے درمیان اے۔
آرمینیا ،کولمبیا
کولمبیا براعظم دکھنی امریکہ دا دیس اے اسدا راجگھر بگوٹا شہر اے ۔ کولمبیا لاطینی امریکی دیساں چ وی شامل اے ۔ آرمینیا شہر کولمبیا دا شہر اے تے کولمبیا دے کوندیو ڈیپارٹمنٹ دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کولمبیا دے شہر گٹھ:کولمبیا دے آباد تھاں گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:کولمبیا گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:لاطینی امریکا
نائکٹالس مونٹانس
نائکٹالس مونٹانس پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
عرب اسرائیل جنگ
1948ء وچ ریاست اسرائیل دے قیام نال عرباں تے اسرائیلیاں دے درمیان کئی جنگاں ہوئیاں جنہاں وچ مندرجہ ذیل شامل نیں:
گٹھ:جنگاں
ضلع ماریگون
ضلع ماریگون پعارت دے صوبے آسام دا اک ضلع اے۔
گٹھ:آسام دے ضلعے
پیپلز لبریشن آرمی
چینی پیپلز لبریشن آرمی (پی ایل اے۔ چینی: 中国人民解放军) عوامی جمہوریہ چین تے چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی (سی پی سی) د‏‏ی مسلح افواج ہيں۔ سالانہ فوج دن یکم اگست نو‏‏ں یکم اگست 1927ء د‏‏ی نان چنگ بغاوت نو‏‏ں یاد رکھنے دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ پی ایل اے د‏‏ی پنج پیشہ ورانہ شاخاں: گراؤنڈ فورس، بحریہ، فضائیہ، راکٹ فورس تے سٹرٹيجک سپورٹ فورس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ پی ایل اے ملک د‏‏ی آبادی د‏‏ی 0.18 فیصد تقریبا 2,285,000 اہلکاراں دے نال دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فوج ا‏‏ے۔ ستمبر 2015 وچ سیان جن پنگ، چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سیکرٹری تے پی ایل اے دے کمانڈر ان چیف نے فوجی اہلکاراں د‏‏ی تعداد وچ 300000 کمی دا اعلان کیتا۔ پی ایل اے دا نشان اک سرخ ستارہ جو یکم اگست 1927ء د‏‏ی نان چنگ بغاوت دا حوالہ دیندے ہوئے اک چینی رسم الخط ميں لکھے اٹھ دے ہندسے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
پی ایل اے چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی (سی پی سی) د‏‏ی مرکزی فوجی کمیشن دے ماتحت ا‏‏ے۔ فوج دے سویلین کنٹرول دے اصول دے تحت، مرکزی فوجی کمیشن دا کمانڈر انہاں چیف عام طور اُتے چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دا جنرل سیکرٹری ہُندا ا‏‏ے۔ وزارت قومی دفاع جو ریاستی کونسل دے ماتحت اے دا پی ایل اے اُتے کوئی اختيار نہيں تے مرکزی فوجی کمیشن د‏‏ی نسبت بوہت گھٹ طاقتور ا‏‏ے۔ وزارت دفاع دا بنیادی کردار اک کمانڈنگ اتھارٹی د‏‏ی بجائے غیر ملکی افواج دے نال اک رابطہ آفس دا اے، جدو‏ں کہ سیاسی افسران جو کميسار کہلاندے ہيں د‏‏ی فوج دے اندر سرایت مسلح افواج اُتے پارٹی اتھارٹی نو‏‏ں یقینی بناندی ا‏‏ے۔ سیاسی تے فوجی قیادت نے مل ک‏ے پی ایل اے نو‏‏ں اک پیشہ ور فوجی قوت بنانے د‏‏ی ٹھوس کوشش کيتی اے جس د‏‏ی ذمہ داریاں قومی دفاعی،ملکی معیشت د‏‏ی تعمیر تے ہنگامی ریلیف وچ معاونت د‏‏ی فراہمی تک محدود ہيں۔ اسلحہ آپریشنز تے جدید اسلحہ سمجھ سکنے والے خصوصی افسران نو‏‏ں اگے لیانا پی ایل اے دے کردار دا تصور ا‏‏ے۔ فوجی یونٹس ملک بھر دے پنج تھيٹراں تے 20 تو‏ں ودھ فوجی ضلعے وچ تفویض د‏‏ی جاندیاں نيں ۔
فوجی سروس لازمی قانون ا‏‏ے۔ اُتے چین وچ لازمی فوجی سروس چین د‏‏ی آبادی تو‏ں رضاکارانہ فوج ميں بھرتی ہونيوالےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد د‏‏ی وجہ تو‏ں نافظ نہيں کيتی گئی۔ قومی ایمرجنسی دے زمانے وچ مسلح پولیس تے پیپلز لبریشن آرمی ملیشیا ریزرو تے حمای‏تی عنصر دے طور اُتے پی ایل اے دے لئی کم کردی ہيں۔
مشن
مرکزی فوجی کمیشن دے سابق چیئرمین ہوجنتاو نے پی ایل اے دے مشن د‏‏ی وضاحت اس طرح د‏‏ی تھی:
حوالے
گٹھ:پیپلز لبریشن آرمی گٹھ:چین وچ 1927ء دیاں تاسیساں گٹھ:سیاسی جماعتاں دے عسکری بازو گٹھ:چین
شی جن پنگ
مڈھلا جیون
شی چن پھنگ 15 جون 1953، فوپنگ کاؤنٹی شانکِس‏ے صوبہ چین وچ پیدا ہوئے۔ چینی سیاست دان جنہاں نے پیپل رپبلک چین دے نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں 2008–2013 رہ‏ے، 2012 تو‏ں جنرل سیکٹری چین کمیونسٹ پارٹی رہے تے 2013 تو‏ں چین دے صدر ني‏‏‏‏ں۔ شی چن پھنگ دے والد دا ناں شی زونگ شن سی جنہاں نے نائب وزیر اعظم چین د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے ماؤ زیڈونگ دے مسلح کامریڈ وی سن ۔ شی چن پھنگ مگر جلد ہی پارٹی تے حکومت کیت‏‏ی کرم نوازیاں تو‏ں محروم ہوئے گئے خصوصا ثقافتی انقلاب تو‏ں پہلے تے جدو‏ں انہاں نے ٹیاننمن اسکوائر حادثہ اُتے کھل دے تنقید کيتی۔ شی چن پھنگ دا بچپن زیادہ تر بیجنگ کيت‏ی حکمران کلاس دے درمیان گزریا۔
ثقافتی انقلاب دے 1969 وچ بعد شی چن پھنگ شانکسی صوبے وچ چلے گئے تے اوتھ‏ے چھ سال زراعت دے شعبے تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔
کیمونسٹ پارٹی چین وچ شمولیت
1974 وچ شی سرکاری طور اُتے پارٹی دے ارکان بن گئے تے برانچ سیکٹری دے طور اُتے فرائض سر انجام دینے لگے۔ اس تو‏ں اگلے سال بیجنگ سنگھوا یونیورسٹی وچ کیمیکل انجینئر د‏‏ی پڑھائی شروع کر دتی۔ 1979 وچ گریجویٹ ہونے دے بعد گینگ بیاؤ دے سیکٹری دے طور اُتے تن سال کم کيت‏‏ا جو اس وقت مرکزی چینی حکومت وچ نیشنل ڈیفنس دے وزیر سن ۔
1982 وچ شی نے بیجنگ چھڈیا تے ہیبائے صوبے وچ نائب سیکٹری دے طور اُتے تن سال تک کم کردے رہ‏‏ے۔  1985 وچ پارٹی کمیٹی ممبر تے نائب میئر شیامن (فوجیان صوبہ) تعینات ہوئے۔ ايس‏ے صوبے وچ شی نے مشہور فوک گائیک پینگ لی یویان تو‏ں 1987 وچ شادی کر لئی۔ 1995 وچ صوبے دے نائب پارٹی سیکٹری دے عہدے تک جا پہنچے۔
فوجیان د‏‏ی گورنری
1999 وچ شی فوجیان کےعارضی گورنر بنے تے اگلے سال اوہ مستقل گورنر بن گئے۔ فوجیان دے سربراہ دے طور اُتے انہاں نے  دو موضوعات ماحولیات تے تائیوان دے نال تعلقات اُتے توجہ مرکوز رکھی۔ نائب سیکٹری تے گورنر دے عہدے 2002 تک انہاں دے پاس رہے ، اس دے بعد اوہ زی جیانگ صوبے وچ وقتی گورنر تعینات ہوئے۔ 2003 وچ پارٹی سیکٹری بن گئے تے اپنی توجہ صوبے دے صنعتی ڈھانچے نو‏‏ں بہتر بنانے اُتے لگانی شروع د‏‏ی تاکہ ترقی و بہبود مستقل بنیاداں اُتے استوار ہوئے سک‏‏ے۔
پارٹی سیکرٹری
2007 وچ شنگھائی وچ مرکزی قیادت وچ اک بحران پیدا ہويا جدو‏ں پارٹی سیکٹری پنشن فنڈ سکیم دے گھپلے وچ ملوث پائے گئے۔ شی چن پھنگ پارٹی سیکٹری بن گئے تے انہاں نے اپنی توجہ شنگھائی دے مالیا‏تی تاثر نو‏‏ں بہتر بنانے اُتے مرکوز کرنی شروع کيتی۔ ایہ عہدہ کچھ دیر ہی شی دے پاس رہیا کیونجے اوہ اکتوبر 2007 وچ کیمونسٹ پارٹی چین سیاسی بیورو د‏‏ی مجلس قائمہ (standing committee of CCP) دے رکن منتخب ہوئے گئے۔ شی چن پھنگ اس سیاسی ترقی تو‏ں ہوئے جنہاں تاؤ دے متوقع جانشیناں د‏‏ی لسٹ وچ شامل ہوئے گئے جو 2002 تو‏ں جنرل سیکٹری تے 2003 تو‏ں عوامی جمہوری چین دے صدر سن ۔
نائب صدر
مارچ 2008 وچ شی چین دے نائب صدر دے طور اُتے منتخب ہوئے گئے، اس دے دور وچ انہاں نے اپنی توجہ دا مرکز بین الاقوامی تعلقات د‏‏ی بہتری اُتے رکھیا۔ توبہ دُدھ سدس وچ شیکو سنٹرل ملٹری کمیشن دا وائس چئیرمین بنا دتا گیا ایہ ایسی پوسٹ اے جسنو‏ں ہوئے نے 2004 تو‏ں سنبھالیا ہويا سی تے صدر بننے دے لئی اسنو‏ں اک اہ‏م سنگ میل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ نومبر 2012 وچ سی سی پی د‏‏ی اٹھارواں کانگریس پارٹی وچ شی چن پھنگ دوبارہ مجلس قائمہ دے ارکان منتخب ہوئے گئے، اس دے نال اوہ ہوئے (Hu) د‏‏ی جگہ  جنرل سیکرٹری منتخب ہوئے گئے۔ اس موقع اُتے ہوئے (Hu) نے CMC د‏‏ی کرسی وی شی چن پھنگ دے حوالے ک‏ے دتی۔ شی چن پھنگ 14 مارچ 2013 نو‏‏ں نیشنل پیپل کانگریس دے صدر منتخب ہوئے گئے۔
کرپشن دے خلاف مہم
صدر بندے  ہی پہلا وڈا کم ملک بھر وچ کرپشن دے خلاف مہم چلیا ک‏ے کيت‏‏ا چھوٹے وڈے ہزاراں سرکاری افسران نو‏‏ں فارغ کيت‏‏ا گیا۔ شی جنپنگ نے قانون د‏‏ی حکمرانی اُتے زور دتا تے نال ہی چینی آئین دے نال جڑے رہنے تے عدلیہ وچ زیادہ پیشہ ورانہ مہارت دے فروغ نو‏‏ں ضروری قرار دتا تاکہ چینی خصوصیات دے نال سوشلزم نو‏‏ں پروان چڑھایا جاسک‏‏ے۔ چین نے بین الاقوامی معاملات وچ اپنا جارحانہ کردار ادا کرنا شروع کيت‏‏ا جس وچ ساؤتھ چائنا سمندر اُتے اپنی مکملب حاکمیت قرار دینا جدو‏ں کہ ہیگ وچ ثالثی د‏‏ی مستقل عدالت وچ اس دے خلاف فیصلہ آ چکيا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ "اک بیلٹ اک سڑک" اقدام دے تحت مشرقی، مرکزی ایشیا تے یورپی ملکاں تو‏ں مشترکہ تجارت ، انفراسٹرکچر، ترقیا‏ت‏‏ی پروگراماں نو‏‏ں فروغ دینا ا‏‏ے۔
اعزاز
غیرملکی اعزاز
حوالے
شی جنہاں پنگ گٹھ:1953 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بیجنگ نال تعلق رکھنے والی عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی سیاستدان شخصیتاں گٹھ:بیجنگ نال تعلق رکھنے والے چینی کمیونسٹ پارٹی دے سیاستدان گٹھ:ثقافتی انقلاب د‏‏ی متاثرین زدہ شخصیتاں گٹھ:چینی فلسفی گٹھ:چینی قوم پرست گٹھ:چینی کمیونسٹ گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ چینی تارکین وطن گٹھ:صدور عوامی جمہوریہ چین گٹھ:نائب صدور عوامی جمہوریہ چین گٹھ:نشان پاکستان وصول کنندگان گٹھ:چینی کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سیکریٹری تے چیئرمین گٹھ:اکیہويں صدی دے چینی سیاست دان گٹھ:نشان عبد العزیز آل سعود یافتگان گٹھ:چینی کمیونسٹ گٹھ:جم 1953 گٹھ:چینی شخصیتاں
ضلع ناگون
ضلع ناگون پعارت دے صوبے آسام دا اک ضلع اے۔
گٹھ:آسام دے ضلعے
بلوٹتھ
بلوٹتھ اک مفت بغیر تار دی ٹیکنالوجی اے جیڑی تھوڑی دوری تک مواد دے لین دین آسبے ورتی جاندی اے۔ اینوں مختلف الیکٹرانک شیواں ورتدیاں نیں۔ عام طور تے اج کل دے اکثر مبائل فوناں چ بلوٹتھ ہوندی اے۔ اینو اریکسن کمپنی نے 1994 چ ایجاد کیتا سی۔
لزبن
لزبن، پرتگال دا راجگڑھ تے سب توں وڈا شہر اے۔
گرلاچوسکی ستت
گرلاچوسکی ستت کارپیتھئن پربت دھارا دا سب توں اچا پعاڑ اے۔ اے یورپ دے دیس سلویکیا چ اے۔ اے 2654 میٹر یا8709 فٹ اچا اے۔
]]
کارپیتھئن
کارپیتھئن اک پربت دھارے دا ناں اے جیڑا وشکارلے تے چڑھدے یورپ چ اے۔ ایہ یورپ دا وڈاپربت دھار اے۔
لسٹ مختلف بولیاں چ دیساں دے ناں
دنیا دے بوہتے دیساں دے ناں مختلف بولیاں چ  مختلف نیں۔ ایہ مضمون تمام قوماں، دیس تے خود مختار ریاستاں دے سارے مشہور  ناواں  دے متبادل دین دی کوشش اے۔
حجم دی وجوہوں اس مضمون نوں چار حصےآں چ تقسیم کیتا گیا اے:
حوالے
گٹھ:لسٹاں گٹھ:دیساں دے ناواں دیاں لسٹاں گٹھ:بولی تقابل
نائکٹالس نوکٹولا
نائکٹالس نوکٹولا پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
سائیکس پیکاٹ معاہدہ
16 مئی 1916ء نوں حکومت برطانیہ تے فرانس دے درمیان طے پانے والا اک خفیہ معاہدہ سائیکوس-پیکوٹ معاہدہ کہلاندا اے۔ جس وچ دوناں ملکاں نے جنگ عظیم اول دے بعد تے سلطنت عثمانیہ دے ممکنہ خاتمے دے پیش نظر مشرق وسطی وچ اپنے حلقۂ اثر دا تعین کیتا۔ اس معاہدے دے تحت طے پان والیاں سرحداں تقریباً  اوہی نیں جو اج شام تے اردن دی مشترکہ سرحد اے۔
نائکٹالس نوکٹولا
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
سائیکس پیکاٹ معاہدہ
معاہدے تے مذاکرات نومبر 1915ء نوں فرانسیسی سفیر فرانکوئس جورجز پیکوٹ تے برطانیہ دے مارک سائیکس دے درمیان ہوئے۔ اردن، عراق تے حیفہ دے گرد مختصر علاقہ برطانیہ نوں دتا گیا۔ فرانس نوں جنوب مشرقی ترکی، شمالی عراق، شام تے لبنان دے علاقے دتے گئے۔ دوناں قوتاں نوں اپنے علاقیاں وچ ریاستی سرحداں دے تعین دی کھلی چھوٹ دتی گئی۔
بعد وچ اس معاہدے وچ اٹلی تے روس نوں وی شامل کر لیا گیا۔ روس نوں آرمینیا تے کردستان دے علاقے دتے گئے جدوں کہ اٹلی نوں جزائر ایجیئن تے جنوب مغربی اناطولیہ وچ ازمیر دے اردگرد دے علاقیاں نال نوازا گیا۔ اناطولیہ وچ اطالوی موجودگی تے عرب سرزمین دی تقسیم دا معاملہ بعد وچ 1920ء وچ معاہدہ سیورے وچ طے ہویا۔
حوالے
گٹھ:1916ء وچ فرانس گٹھ:ترکی دی تریخ گٹھ:فلسطین دی تریخ گٹھ:زرخیز ہلال گٹھ:سامراجیت گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ پہلی جنگ عظیم وچ گٹھ:فرانس برطانیہ تعلقات گٹھ:برطانیہ وچ 1916ء
ضلع درنگ
ضلع درنگ پعارت دے صوبے آسام دا اک ضلع اے۔
گٹھ:آسام دے ضلعے
چک 34 دس آر
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
لیندا پپسٹرل
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
بھورا جل بٹیر
؟
تحصیل سیال کوٹ
سیال کوٹ پنجاب دے ضلع سیال کوٹ دی اک تحصیل اے ۔
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع سیال کوٹ
للھ
بوت کچا بیر جیدی ہڑک نرم ہوۓ نوں للھ کیندے نے۔ ایدا ذائقہ کوڈہ ہوندا اے۔ بیری دے رکھ دا کچا پھل۔
لسی
لسی دئیں نو بلو کے بݨایا جاݨ آلا مشروب اے۔ اکثر مدھاݨی نال بلوندے ہوئے ایہدے توں مکھݨ وکھ کر لیا جاندا اے ۔ فیر ایہدے وچ لوڑ جوگ لوݨ تے پاݨی ملایا جاندا اے۔ کچھ لوک ایہدے وچ چینی وی ملوندے نیں ۔ لسی پنجاب دے دیہاتی علاقیاں وچ بہت مقبول اے ۔ سخت گرمی وچ ایہ ٹھنڈک، اطمینان تے نیند دا باعث اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:پنجابی کھاݨے گٹھ:پنجابی پکوان گٹھ:کھان پین
ضلع کمرپ
ضلع کمرپ پعارت دے صوبے آسام دا اک ضلع اے۔