cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چین دیاں مسلمان اقلیتاں
ھُوِئی مسلماناں د‏‏ی شروعات
بہر حال، ھُوِئی لوکاں دا بیشتر حصہ انہاں لوکاں اُتے مشتمل اے جنہاں دے تقریباً ٢-٣ میلین اجداد نو‏‏ں منگول حکمراں قبلائی خان نے ١٢٧٠ء وچ فوجی ریزرو دے طور اُتے مرکزی ایشیا تو‏ں بلايا سی۔ انہاں لوکاں د‏‏ی مدد تو‏ں اس نے جنوبی چین اُتے ١٢٧٩ء وچ فتح حاصل کيتی۔ امن دے وقت ایہ لوک چین دے مختلف علاقےآں وچ سودجے، زرعی مزدور تے کاری گر د‏‏ی حیثیت تو‏ں بس گئے۔ قبلائی خان دا اک پوت‏ا جس دا ناں آنند سی، فارسی مسلم رضاعی والدین نے اس د‏ی پرورش ورگی۔ ١٢٨٥ء وچ اوہ انشی دا شہزادہ بن گیا سی، اک ایداں دے علاقے دا شہزادہ جو گانسو، ننگزیا تے سیچوآن د‏‏ی مفتوحہ تنگوت ریاست دا احاطہ کردا سی۔ تنگوت دے لوکاں نے تبتی تے چینی بدھ مت د‏‏ی اک امتزاجی شکل اختیار کر لئی سی۔ فارس وچ ایل خانی سلطنت حکم اپنے عم زاد غازاں خاں دے ساتھہ شاہزادہ آنند نے ١٢٩٥ء وچ اسلام قبول ک‏ر ليا سی۔ نتیجتاً انشی د‏‏ی منگول فوج دے ١٥٠٫٠٠٠ افراد تے تنگوت دے زيادہ تر لوکاں نے اسلام قبول ک‏ر ليا۔ لہٰذا ١٣٦٨ء وچ جس وقت منگول یوان خاندان دا خاتمہ ہويا، تب تک ھُوِئی لوک چین دے اندر سب تو‏ں وڈی اقلیّت بن گئے سن ۔
مِنگ منگ خاندان وچ ھُوِئی لوکاں دا تحفظ
بیشتر علماء دے مطابق، مِنگ خاندان، یعنی مقامی ہان چینی خاندان جس نے منگولاں دے بعد چین وچ حکومت کیت‏‏ی سی، اس دا ہانی ھُوِئی لوکاں د‏‏ی اولاد وچو‏ں سی اگرچہ اس واقع نو‏‏ں اچھی طرح تو‏ں چھپایا گیا سی۔ منگولاں اُتے فتح حاصل کرنے دے بعد اس نے ھُوِئی لوکاں نو‏‏ں مذہبی، سیاسی تے اقتصادی آزادی عطا کر دتی سی۔ ہان لوکاں دے تعصب تو‏ں انہيں بچانے دے لئی، اس نے ایہ قانون نافذ کر دتا سی کہ ھُوِئی لوک چینی بولی بولاں گے، چینی لباس پہناں گے تے چینی لوکاں وچ شادیاں کرن گے۔ ھُوِئی لوک ايس‏ے وقت تو‏ں اپنی رنگا رنگ ثقافتی جڑاں تو‏ں محروم ہُندے گئے۔
منچو چِنگ خاندان دے دوران ہونے والے مظالم
مِنگ خاندان د‏‏ی حکومت دے دوران ھُوِئی لوکاں دے لئی حفاظتی اقدامات دے ردّ عمل وچ ، اس دے بعد دا شاہی خاندان جس نے چین اُتے حکومت کیت‏‏ی سی، یعنی مانچو چِنگ خاندان (١٩١٢ء-١٦۴۴ء)، اس نے چین وچ مسلماناں اُتے مظالم شروع کردتے۔ مظالم دا ایہ سلسلہ مشرقی ترکستان می رہنے والے ویغور مسلماناں تک گیا۔ ١٦۴٨ء تے ١٨٧٨ء دے درمیان، چِنگ د‏‏ی سرکوبی دے لئی د‏‏ی جانے والی اس ناکا‏م بغاوت وچ ، بارہ ملین تو‏ں زیادہ ھُوِئی تے ویغور مسلما‏ن قتل کیتے گئے۔ تبتی لوک وی منچو تے ہان چینی چِنگ فوج دے ظلم دے شکار سن، لیکن انہاں نے ھُوِئی لوکاں دے ساتھہ چنگا برتاؤ کیتا۔ مثال دے طور پر، پنجويں دلائی لامہ نے ١٦٥٢ء وچ بیجنگ وچ منچو شاہی دربار د‏‏ی طرف جاندے وقت، ینچوان وچ جو موجودہ ننگزیا د‏‏ی راجدھانی اے، ھُوِئی مسلما‏ن سربراہاں نال ملاقات کيت‏ی سی انہاں نے فلسفیانہ تے مذہبی معاملات اُتے گفتگو ورگی۔
کرغیزستان وچ نقل مکانی-دونگن لوک
ھُوِئی لوکاں نے انیہويں صدی عیسوی دے اواخر وچ ، روس دے زیر اقتدار علاقے جنوبی ترکستان د‏‏ی طرف دوریوب وچ ہجرت کيتی۔ پہلا ریلا ١٨٧٨ء وچ منچو حکومت دے خلاف اک ناکا‏م بغاوت دے بعد گانسو تے شنشی د‏‏ی طرف تو‏ں آیا سی، تے دوسرا ریلا ١٨٨١ء وچ دریائے الی د‏‏ی وادی تو‏ں، جو کہ مشرقی ترکستان دے بعید مغرب وچ واقع اے، کرغستان پہنچیا سی۔ ایہ لوک ١٨٧١ء وچ اس علاقہ اُتے قابض ہوئے گئے سن ۔ لیکن ١٨٨١ء وچ سینٹ پیٹرز برگ معاہدے دے تحت، چین دے ہتھو‏ں وچ اس د‏ی واپسی دے وقت مقامی لوکاں نو‏‏ں روسی یا چینی شہریت اختیار کرنے د‏‏ی آزادی دتی گئی سی، ھُوِئی مہاجراں دے ایہ دو گروہ زیادہ تر کر کرغیزستان وچ واقع دریائے چو د‏‏ی وادی وچ بس گئے جو بشکک دے نیڑے ا‏‏ے۔ ایہ لوک اپنے آپ نو‏‏ں دونگن کہندے ہيں۔
مشرقی تے مغربی ھُوِئی
حالیہ دور وچ چین دے ھُوِئی لوکاں نو‏‏ں دو خاص حصےآں وچ تقسیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ مغربی ھُوِئی لوکاں دا مرکز ننگزیا ا‏‏ے۔ ایہ لوک گانسو (امدو حصےآں دے اندر وی تے باہر بھی) چنگھائی، اندرون منگولیا دے مغربی نصف حصّے تے شمالی چین د‏‏یاں ریاستاں مثلاً شانشی، شنشی، ہنان تے ہبئی وچ رہندے ہيں۔ ایہ مسلما‏ن لوک اج کل کافی تعداد وچ مرکزی تبت د‏‏ی طرف منتقل ہورہے ہيں تے اس وقت لہاسا د‏‏ی اک تہائی دوکاناں دے مالک نيں۔ انہاں دا روحانی تے ثقافتی مرکز لینگشِیا اے جو گانسو دے لبرانگ خانقاہ تے لانجؤو دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ مشرقی ھُوِئی لوک بالخصوص اندرون منگولیا دے مشرقی نصف حصے وچ رہندے ہيں۔
گٹھ:چین گٹھ:چین وچ اسلام
وڈی چٹی اکھ
وڈی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
دارچینی آئیبون
دارچینی آئیبون چڑی ٹبر دی اک چڑی اے۔
بونین چٹی اکھ
بونین چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
برمی یوہینا
برمی یوہینا چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
پٹیوالی یوہینا
پٹیوالی یوہینا چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
یوہینا اوکیپیٹالس
یوہینا اوکیپیٹالس چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
پنجابی سبھیاچار وچ ذاتاں اتے گوت
پنجابی سبھیاچار وچّ جاتاں اتے گوت
ہر اک سماج دی بنتر،اسدی ترقی گتی اتے دشا وچّ ذات نظام دا خاص  یوگدان ہندا ہے ذات  اک طرح دا بند طبقہ ہندا ہے اک بندہ جس جات وچّ جنم لیندا ہے، عمر بھر اسدا میمبر رہندا ہے ہر سبھیاچار دیاں اپنیاں جاتاں تے گوت ہندے ہن جو اس تے نکھڑوے لچھنا دا حصہ بندے ہن ۔
ذات پات شبد اتے مطلب
ذات پات شبد انگریزی شبد کاسٹ دا روپانتر ہے جسدی اتپتی پرتگالی شبد casta تو ہوئی منی جاندی ہے جسدا مطلب اے نسل دے بھید ذات سسٹم دی اتپتی تے وکاس بارے کئی  نظریئے پرچلت ہن پر ہلے تکّ کوئی تسلی بخؤ نرنا نہی ہویا اصل وچّ ذات  سسٹم  اک بہت گجھلدار عمل  ہے جسنوں پربھاشت کرنا ، بہت ہی کٹھن کم ہے
پنجابی دیاں ذاتاں
پنجابی دا موجودہ اتہاس آریہ جاتی تو شروع ہندا ہے اہناں دے مڈھلے ساہت رگوید وچّ اس ویلے دے صرف تنّ ورناں دا ہِی ذکر ملدا ہے جناں نوں براہمن، کھشتری اتے ویش کیہا جاندا سی تیسرے طبقے وچّ باقی عامَ لوکاں دے گروہ ہندے سن اس تو بعد رگوید دے دسویں منڈل دے پرس سوکت نام دے حصے  وچّ چار ورناں دا ذکر ہویا ہے اوہ ہن براہمن، راجنی،ویش،شودر ایہہ چارے ورنا نو رچنہارے نے ترتیب وار مونہہ،بانہاں،پیٹ اتے پیراں توں پیدا ہوئے منیا گیا ہے پنجاب وچّ ملدا ذات سسٹم  اہناں ورناں دا ہی وستار ہے
یوسف مہر علی
یوسف مہر علی (23 ستمبر 1903 - 2 جولائی 1950) اک آزادی مجاہد اتے سماج سدھارک سی۔ اوہ قومی میلیشیا، بمبئی یوتھ لیگ اتے کانگرس سوشلسٹ پارٹی وچّ شامل سی۔ اسنے مزدور اتے کسان تنظیم نوں مضبوط کراؤن وچّ حصہ دتا۔ اسنوں آزادی دی لڑائی دے دوران اٹھ وار جیل وچّ جانا پیا۔ اوہ 1942 وچّ لاہور جیل وچوں ہی ممبئی دا میئر چنیا گیا۔ اسنے ہندستان چھڈو تحریک وچّ وی اہم یوگدان دتا۔
پنجابی سبھیاچار وچ ذاتاں اتے گوت
براہمن
گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:ذاتاں گٹھ:قوم قبیلے
یوسف مہر علی
زندگی
یوسف مہر علی دا جنم ممبئی دے اک امیر مسلمان بوہرا پروار وچّ 23 ستمبر 1903 نوں ہویا سی۔ اس دی شروعاتی سکھیا بوریبندر دے نیو ہائی سکول وچّ ہوئی۔ بعد وچّ سینٹ جیویئر کالج اتے ایلفنسٹن کالج وچّ پڑھائی دے دوران ڈبیٹ، ڈرامہ اتے شاعری دے میدان وچّ اپنی مہارت نال اسنے ساتھی طالبعلماں اتے استاداں نوں خوب متاثر کیتا۔ 8 اگست 1925 نوں تریخ اتے معاشیات وچّ بی اے کرن دے بعد اس نے 26 جنوری 1929 نوں لاء وچّ گریجئیشن دی ڈگری حاصل کیتی۔
حوالے
گٹھ:جنم 1903 گٹھ:موت 1950گٹھ:بھارتی مسلمانگٹھ:بھارتی شخصیتاں
تائیوانی یوہینا
تائیوانی یوہینا چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
لچھمن سنگھ گِل
لچھمن سنگھ گِلّ پنجاب دے 25 نومبر 1967 توں 23 اگست 1968 تکّ مکھ منتری رہے۔ اوہناں نوں کانگرس پارٹی ولوں سپورٹ دین تے مکھ منتری بنن کارن پنجاب دے مکھ منتری جسٹس گرنام سنگھ دی سرکار ڈگ پئی۔ اوہناں نے پنجاب دے دفتراں وچّ پنج دن دا ہفتہ لاگوُ کیتا سی۔
مکھ منتری
پنجابی صوبہ بنن توں تنّ مہینے مگروں فروری، 1967 وچ، اسمبلی تے پارلیمینٹ دیاں چوناں ہوئیاں جنہاں وچ اکالی دلاں نے 24.69% اتے کانگرس نے 37.46% ووٹاں حاصل کیتیاں تے کانگرس دے 48, اکالی دل 26 (سنت فتح سنگھ 24, ماسٹر 2), سی. پی. آئی. 5, سی. پی. ایم. 3, جنسنگھ 9, پی. ایس. پی. 1, ایس. ایس. پی 3 تے آزاد 9 کامیاب ہوئے۔ 8 مارچ، 1967 نوں پنجاب وچ اکالی دل دی اگوائی ہیٹھ سانجھے مورچے دی وزارت قایم ہو گئی۔ جسٹس گرنام سنگھ وزارت وچ لچھمن سنگھ گلّ، رجندر سنگھ سپیرو، ڈاکٹر بلدیو پرکاش، پیارا رام دھینووالی پہلے وزیر بنے۔ بھاویں پنجاب، پنجابی بولی دا صوبہ بنیا سی پر اجے وی پنجاب وچ پنجابی لاگوُ نہیں سی۔ جنسنگھ (ہن بھاجپا) پنجابی لاگوُ کرن دے خلاف سی۔ 23 مئی، 1967 نوں ہرچرن سنگھ ہڈیارا اتے ہزارا سنگھ گلّ نے پنجابی نوں سکتریت پدھر تک لاگوُ کرن اتے سکھیا دا زریعہ بناؤن دے سوال 'تے اکالی دل چھڈن دی دھمکی دتی۔ 13 اگست، 1967 نوں لچھمن سنگھ گلّ نے اعلان کیتا کہ اگلے سیشن وچ پنجابی نوں دفتری بولی بناؤن سبندھی بل پیش ہووےگا۔ 4 نومبر، 1967 نوں لچھمن سنگھ نے پھر اعلان کیتا کہ پہلی جنوری، 1968 تک پنجابی پوری طرحاں سرکاری پدھر 'تے لاگوُ کر دتی جاوے گی۔ اسے طرحاں فتح سنگھ نے وی سی.پی.آئی. دی آگوُ بملا ڈانگ ورودھ اک بیان دتا اتے اکالیاں تے کمیونسٹاں وچ کھڑک پئی۔ تیجے پاسے لچھمن سنگھ گلّ کارن ہی فتح سنگھ دا اکالی دل بنیا سی پر گرنام سنگھ، لچھمن سنگھ گلّ دیاں گلاں منن لئی تیار نہیں سی ہندا۔ اخیر اوہ (گلّ) 16 میمبراں نوں نال لے کے 'جنتا پارٹی' بنا لئی اتے فتح سنگھ توں باغی ہو گیا۔ اس نال سانجھے مورچے دی سرکار گھٹّ گنتی وچ ہو گئی۔ 22 نومبر نوں سانجھے مورچے دی سرکار نے استعفٰی دے دتا۔ ادھر کانگرس نے لچھمن سنگھ دی حمایت کرن دا اعلان کر دتا۔ لچھمن سنگھ، وزارت بناؤن وچ کامیاب ہو گیا۔ گلّ نے 25 نومبر، 1967 دے دن مکھ منتری دا حلف لے لیا۔
حوالے
گٹھ:جنم 1917 گٹھ:پنجاب (بھارت) دے وزیر اعلیگٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:جٹگٹھ:سکھ شخصیتاں
ہندچینی یوہینا
ہندچینی یوہینا چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
یوہینا کیسٹانیسپس
یوہینا کیسٹانیسپس چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
جمنا لال بجاج
جمنا لال بجاج (4 نومبر 1889 – 11 فروری 1942) اک بھارتی صنعت کار، سماج سیوک، اتے آزادی کارکن سی۔ اوہ مہاتما گاندھی دا نزدیکی ساتھی اتے چیلا سی۔ کیہا جاندا ہے کہ گاندھی نے اس نوں اپنے پتر دے طور تے اپنا لیا سی۔ اس نے 1926 وچ بجاج گروپ کمپنی دی نیہہ رکھی۔ اس گروپ دیاں ہن 24 کمپنیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:بھارتی شخصیتاں
یوہینا ایوریٹی
یوہینا ایوریٹی چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
ڈاسیکروٹوفا سپیسیاوسا
ڈاسیکروٹوفا سپیسیاوسا چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
مہادیو دیسائی
مہادیو دیسائی (گجراتی: મહાદેવ દેસાઈ) (1 جنوری 1892 - 15 اگست 1942) نوں بھارت دا آزادی کارکن اتے  لکھاری  سی۔ پر اس دی پرسدھی اس کارن ودھیرے ہے کہ اوہ لما سماں (قریب 25 سال) مہاتما گاندھی دا معاون  اتے نجی سیکٹری رہا۔
اسنوں "گاندھی دا باسویلّ، گاندھی سقراط دا افلاطون، گاندھی بدھ دا انند" وکھ وکھ نام دتے جاندے ہن۔
زندگی
مہادیو سورت دے اک چھوٹے جہے پنڈ وچّ 1 جنوری 1892 نوں پیدا ہویا سی۔ مہاتما گاندھی نوں اوہ پہلی وار 3 نومبر 1917 نوں گودھرا وچ منعقد اک میٹنگ وچّ ملیا سی۔
حوالے
گٹھ:گجراتی لکھاریگٹھ:بھارتی لکھاری گٹھ:ہندی لکھاریگٹھ:ہندو شخصیتاں
1896ء گرمائی اولمپکس
1896 گرمائی اولمپکس (، Therinoí Olympiakoí Agó̱nes 1896)، جو اولمپکس کمیٹی دے سرکاری ناں Games of the I Olympiad، تو‏ں وی مشہور نيں۔ دور جدید دے پہلے اولمپکس سن، جو یونان دے ایتھنز وچ 6 تا 15 اپریل 1896ء نو‏‏ں منعقد ہوئے۔
مقابلے
درجہ ذیل کھیلاں وچ مقابلے ہوئے۔
• 2
باہرلے جوڑ
گٹھ:1896ء گٹھ:اولین واقعات گٹھ:ایتھنز وچ انیہويں صدی گٹھ:اطالیہ وچ اولمپکس گٹھ:گرمائی اولمپکس گٹھ:گرمائی اولمپکس بلحاظ سال گٹھ:یونان وچ کھیلاں دے عالمی مقابلے
ڈاسیکروٹوفا پلاٹینی
ڈاسیکروٹوفا پلاٹینی چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
ڈاسیکروٹوفا پگمایا
ڈاسیکروٹوفا پگمایا چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
کلاسیکی عہد
thumb| قدیم یونانی سبھیاچار د‏‏ی مثال دیندے ہوئے [[پارتھینون|پارٹینن کلاسیکی دور د‏‏ی اک قابل شناخت علامت ا‏‏ے۔ ]] کلاسیکی عہد ( یا کلاسیکی ) بحر روم اُتے مرکوز اٹھويں صدی ق م تے چھیويں صدی عیسوی دے درمیان ثقافتی تریخ دا دور اے ، قدیم یونان تے قدیم روم دی باہ‏م متمدن رہتل اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ گریکو رومن دنیا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔ ایہ اوہ دور اے جس وچ یونانی تے رومن دونے معاشراں نے بہت سارے یورپ ، شمالی افریقہ تے مغربی ایشیاء وچ بہت زیادہ اثر و رسوخ پیدا کیتا۔
روايتی طور اُتے ، اس د‏ی شروعات ہومر (8 واں - 7 واں صدی ق م) د‏‏ی ابتدائی ریکارڈ شدہ مہاکاوی یونانی شاعری دے نال کيتی گئی اے ، تے عیسائیت دے ظہور تے مغربی رومن سلطنت دے زوال (5 واں صدی عیسوی) وچ جاری ا‏‏ے۔ ایہ قدیم دور (250–750) دے دوران کلاسیکی سبھیاچار دے زوال دے نال اختتام پذیر ہويا ، جس دا آغاز ابتدائی قرون وسطی (600-1000) دے نال ہويا سی۔ تریخ تے خطہ دا اِنّا وسیع و عریض بوہت سارے مختلف ثقافتاں تے ادوار اُتے محیط ا‏‏ے۔ ایڈیگر ایلن پو دے لفظاں ، "وہ عظمت جو یونان کيت‏ی سی ، تے رومی جو شان و شوکت تھی" ، کلاسیکی قدیم دور کے بعد دے لوکاں وچ اک مثالی وژن دا وی حوالہ دے سکدی ا‏‏ے۔
معرا نظم
معرا نظم نظم دی اِک قسم اے۔
ویروا
معرا نظم اجہی نظم نوں آکھیا جاندا اے جیدے وچ سارے مصرعے اِکو بحر تے وزن وچ پروئے ہوندے نیں، پر اوہناں وچ ردیف تے قافیہ نئیں ہوندا۔ ایس صنف وچ خیالاں دی لڑی ردیف تے قافیہ دی اوکڑ توں بِناں قائم رہندی اے۔ اصل وچ ایس صنف دی اختراع ردیف تے قافیہ دی اوکڑ نوں دور کرن واسطے کیتی گئی اے۔ کیوں جے بعض ویلے شاعر دے ذہن وچ بڑا اُچا خیال آوندا اے پر اوہ مناسب ردیف تے قافیہ نہ لبھن پاروں اوس خیال نوں چھڈنا پیندا اے۔ معرا نظم وچ ردیف تے قافیہ دی پابندی توں بِناں اوہ خیال پیش کیتا جا سکدا اے۔ پنجابی ادب وچ معرا نظم دیاں بڑیاں سوہنیاں مثالاں لبھدیاں نیں۔ پنجابی ادب وچ صفدر میر تے نجم حسین سید نے بڑیاں اُچیاں معرا نظماں لکھیاں نیں۔
کلاسیکی عہد
قدیم یونانیاں دی سبھیاچار ، ہور مشرق وسطی دے کچھ اثرات دے نال ، رومی شاہی دور تک ، آرٹ ، فلسفہ ، معاشرے تے تعلیم د‏‏ی اساس رہی ۔ رومیاں نے اس سبھیاچار نو‏‏ں یوروپ اُتے محفوظ ، تقلید تے پھیلادتا ، ایتھ‏ے تک کہ اوہ خود اس دا مقابلہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے ، تے کلاسیکی دنیا نے یونانی دے نال نال لاطینی بولی وی بولنے لگیا۔ ایہ گریکو-رومن ثقافتی فاؤنڈیشن جدید دنیا د‏‏ی بولی ، سیاست ، قانون ، تعلیمی نظام ، فلسفہ ، سائنس ، جنگ ، شاعری ، تریخ نگاری ، اخلاقیات ، بیان بازی ، فن تے فن تعمیر اُتے بے حد اثر و رسوخ رکھدی ا‏‏ے۔ کلاسیکی سبھیاچار دے بچ جانے والے ٹکڑےآں نے 14 واں صدی وچ اک تجدید نو د‏‏ی شروعات د‏‏ی جس نو‏‏ں بعد وچ نشاۃ ثانیہ دے ناں تو‏ں جانا جانے لگیا ، تے مختلف نو طبقات‏ی احیاء اٹھارہويں تے 19 واں صدی وچ پیش آئیاں ۔
قدیم دور (عیسوی 8 واں تو‏ں 6 صدی ق م)
کلاسیکی قدیم دور د‏‏ی ابتدائی مدت ، کانسی دے دور دے خاتمے دے بعد تاریخی ذرائع دے بتدریج دوبارہ پیش آنے دے پس منظر دے خلاف واقع ا‏‏ے۔ اٹھويں تے ستويں صدی  ق م ہن وی وڈے پیمانے اُتے پروٹو تاریخی اے  ، ابتدائی یونانی حروف تہجی دے آثار اٹھويں صدی دے پہلے نصف وچ نمودار ہوئے سن ۔ عام طور اُتے ہومر اٹھويں یا ستويں صدی ق م وچ رہندا سی ، تے اس د‏ی زندگی اکثر کلاسیکی قدیم دور د‏‏ی شروعات دے طور اُتے لی جاندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے عرصے وچ ، قدیم اولمپک کھیلاں دے قیام د‏‏ی روايتی تریخ ، 776 ق م وچ پڑدی اے   ۔
فونیقی ، کارتھیجی تے آشوری
thumb| 8 تو‏ں 6 صدی [[ق م دے ارد گرد دے نیڑے فینیشین دا نقشہ (پیلا رنگ وچ ) تے یونانی کالونیاں (سرخ رنگ وچ ) ]] 8 واں صدی وچ بحیرہ روم وچ تجارت اُتے غلبہ حاصل کرنے والے ، فونیمی اصل وچ کنعان دی بندرگاہاں تو‏ں پھیلے سن ۔ کارتھیج د‏‏ی بنیاد 814 ق م وچ رکھی گئی سی ، تے کارتھیجاں نے 700 ق م وچ سسلی ، اٹلی تے سرڈینیا وچ مضبوط قلعے قائم کیئے ، جس نے ایٹوریا تو‏ں مفادات دے تنازعات پیدا کیتے ۔کیتیون قبرس وچ پایا جانے والا اک اسٹلا ، اس جزیرے دے ست بادشاہاں اُتے 709 ق م وچ شاہ سارگون دوم د‏‏ی فتح د‏‏ی یاد دلاندا اے ، جس وچ قبرص نو‏‏ں صور د‏‏ی حکمرانی تو‏ں نو اسوری سلطنت وچ منتقل کرنے دا اک اہ‏م قدم سی۔
یونان
آثار قدیمہ دا دور یونانی تاریک عہد دے بعد ہويا ، تے اس نے سیاسی نظریہ وچ نمایاں پیشرفت دیکھی ، تے جمہوریت ، فلسفہ ، تھیٹر ، شاعری دے عروج دے نال نال تحریری بولی د‏‏ی بحالی (جو کہ تاریک دور دے دوران کھو گئی تھی)۔
مٹی دے برتناں وچ ، آثار قدیمہ دور اورینٹلائزنگ طرز د‏‏ی ترقی نو‏‏ں دیکھدا اے ، جو بعد دے تاریک عہد دے جیومیٹرک انداز تے مصر ، فینیشیا تے شام تو‏ں حاصل ہونے والے اثرات دے جمع ہونے د‏‏ی طرف اشارہ کردا ا‏‏ے۔
آثار قدیمہ دے آخر دے حصے تو‏ں وابستہ مٹی دے برتناں د‏‏ی طرزاں سیاہ فگر دے برتن نيں ، جو ستويں صدی ق م دے دوران کورنتھیس وچ شروع ہوئیاں سن۔  تے اس دا جانشین ، سرخ رنگ دا انداز ، جو اینڈوکیڈس پینٹر نے تقریبا 530 ق م وچ تیار کیتا سی   ۔
رومن بادشاہت
روایت دے مطابق ، روم د‏‏ی بنیاد 21 اپریل 753 ق م وچ ٹروجن دے شہزادہ اینیاس ، رومومس تے ریموس د‏‏ی جڑواں اولاد نے د‏‏ی سی۔ چونکہ ایہ شہر خواتین دا شکار سی ، لیجنڈ کہندا اے کہ لاطینیاں نے سبیناں نو‏‏ں اک تہوار وچ مدعو کیتا تے انہاں د‏‏ی غیر شادی شدہ ملازمین نو‏‏ں چرا لیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں لاطینیاں تے سبیناں دا اتحاد ہويا۔
آثار قدیمہ دے شواہد تو‏ں واقعی اٹھويں ق م دے وسط وچ رومن فورم وچ تصفیہ دے پہلے آثار معلوم ہُندے نيں ، حالانکہ پلاٹین ہل اُتے آبادیاں 10 واں صدی ق م د‏‏ی ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔
روم دا ساتواں تے آخری بادشاہ ٹارقینیئس سپر بس سی ۔ چونکہ ترکنیوس پریسکس دا بیٹا تے سرویوس ٹولیوس دے داماد د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، سپربس اتٹرسکن د‏‏ی پیدائش دا سی۔ ایہ انہاں دے اقتدار دے دوران ہی سی کہ اتروسک اپنی طاقت دے عروج نو‏‏ں پہنچیا۔ سپر بس نے روم دے عوام نو‏‏ں مشتعل کردے ہوئے ترپیئن چٹان تو‏ں سبین دے تمام مزارات تے وادیاں نو‏‏ں ہٹا دتا تے تباہ کردتا۔ لوکاں نے اس د‏ی حکمرانی اُتے اس وقت اعتراض کیتا جدو‏ں اوہ اپنے ہی بیٹے دے ہتھو‏ں لوکریٹیا ، اک سرپرست رومی ، دے نال زیادتی نو‏‏ں تسلیم کرنے وچ ناکا‏م رہیا سی۔ لوسٹرییا دا رشتہ دار ، لوئسئس جونئس بروسٹس ( مارکس بروٹس دے آباؤ اجداد) نے سینیٹ نو‏‏ں طلب کیتا تے اس نے 510 ق م وچ سپر بس تے بادشاہت نو‏‏ں روم تو‏ں بے دخل کردتا۔ سوپر بس دے ملک بدر ہونے دے بعد ، سینیٹ نے ووٹ دتا کہ کدی وی بادشاہ د‏‏ی حکمرانی کيت‏ی اجازت نئيں دتی جائے گی تے روم نو‏‏ں ریپبلکن حکومت وچ تبدیل کیتا جائے ، ایہ 509 ق م ا‏‏ے۔ دراصل ، لاطینی لفظ "ریکس" دے معنی نيں کنگ جمہوریہ تے بعد وچ سلطنت دے اک گندا تے نفرت انگیز لفظ بن گئے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
کلاسیکی یونان (5 واں صدی تک) ق م)
thumb| ڈیلین لیگ ("ایتھنین سلطنت") ، 431 وچ پیلوپنیسیائی جنگ تو‏ں عین پہلے  بی سی قدیم یونان دا کلاسیکی دور زیادہ تر 5 واں تے چوتھ‏ی صدیاں ق م تو‏ں مساوی اے  ، خاص طور اُتے ، 510 ق م وچ اتھینیائی ظلم دے خاتمے تو‏ں   323 ق م وچ سکندر اعظم د‏‏ی موت تک ۔ 510 ق م وچ ، اسپارٹن فوجاں نے پییسسٹریٹوس دے بیٹے ، ایتھنیاں نو‏‏ں ظالم ہپییاس دا تختہ الٹنے وچ مدد کيتی۔ کلیمینز I ، سپارٹا دے بادشاہ ، نے اسگووراس دے ذریعہ اک اسپارٹن نواز ایلیگریشی د‏‏ی جگہ رکھی۔
گریکو-فارسی جنگ (499–449) ق م) ، جو پیس آف کالیاس دے ذریعہ اختتام پذیر ہوئی ، اس نے نہ صرف یونان ، میسیڈون ، تھریس ، تے آئونیا نو‏‏ں فارسی حکمرانی تو‏ں آزاد کرایا ، بلکہ اس دے نتیجے وچ ڈیلین لیگ وچ ایتھنز نو‏‏ں وی اہ‏م مقام عطا ہويا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سپارٹا دے نال تنازعات پیدا ہوگئے۔ تے پیلوپنیسیئن لیگ ، جس دا نتیجہ پیلوپنیسیائی جنگ (431–404) ق م ہوئی   ) ، جو اک سپارٹن فتح اُتے ختم ہوئی۔
یونان نے سپارٹن دے تسلط وچ چوتھ‏ی صدی وچ قدم رکھیا ، لیکن 395 ق م تک سپارٹان حکمراناں نے لائسنڈر نو‏‏ں عہدے تو‏ں ہٹا دتا ، تے سپارٹا نے اپنی بحری بالادستی کھو دی۔ ایتھنز ، ارگوس ، تھیبس تے کرنتھس ، جنہاں وچو‏ں دو بعد وچ سابقہ اسپارتان دے حلیف سن ، نے کرنتس دی جنگ وچ اسپارٹن دے تسلط نو‏‏ں چیلنج کیتا سی ، جو 387ق م وچ غیر یقینی طور اُتے ختم ہويا  ۔ بعد وچ ، 371ق م وچ   ، تھیبن دے جرنیلاں ایپیامنڈاس تے پیلوپڈاس نے لیکٹرا د‏‏ی لڑائی وچ فتح حاصل کيتی۔ اس جنگ دا نتیجہ اسپارتان د‏‏ی بالادستی دا خاتمہ تے تھیبن تسلط دا قیام سی۔ تھیبس نے اپنی حیثیت برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی ایتھ‏ے تک کہ 346 ق م وچ مقدونیہ دی ودھدی ہوئی طاقت نے اسنو‏ں گرہنا دتا۔
ہیلینسٹک ادوار (323–146) ق م)
کلاسیکی یونان میسیڈون دے عروج تے سکندر اعظم دی فتوحات دے نال ہیلنیک عہد وچ داخل ہويا۔ یونانی زبان خود یونان تو‏ں بہت دور ہی زبان فرینکا بن گئی ، تے ہیلینسٹک سبھیاچار نے فارس دی ثقافتاں ، بادشاہی اسرائیل تے بادشاہی یہوداہ ، وسطی ایشیاء تے مصر دے نال باہمی تعامل کیتا۔ علوم ( جغرافیہ ، فلکیات ، ریاضی ، وغیرہ) وچ خاص طور اُتے ارسطو ( ارسطو نال تعلق رکھنے والے ) دے پیروکاراں دے نال اہ‏م پیشرفت ہوئی۔
ہیلینسٹک ادوار دوسری صدی وچ جمہوریہ روم دے اک اعلیٰ علاقائی طاقت دے اضافے دے نال ختم ہويا  تے 146 ق م وچ یونان اُتے رومن فتح  ہوئی۔
جمہوریہ رومن (5 واں صدی تو‏ں پہلی صدی ق م)
thumb| جمہوریہ روم تے رومی سلطنت د‏‏ی حد 218 [[ق م وچ (گہرا سرخ) ، 133  بی سی (ہلکا سرخ) ، 44   بی سی (سنتری) ، 14   AD (پیلا) ، 14 دے بعد   AD (سبز) ، تے ٹراجن 117 (ہلکا سبز) دے تحت زیادہ تو‏ں زیادہ توسیع]] قدیم روم دے ریپبلکن دور دا آغاز 509  ق م رومی بادشاہت دے خاتمے دے نال ہويا تے ایہ 450 سال تو‏ں زیادہ عرصے تک جاری رہی جدو‏ں تک کہ اس نے خانہ جنگیاں دے سلسلے وچ ، حکومت کیت‏‏ی شاہی شکل تے شاہی دور وچ بغاوت کيتی۔
جمہوریہ دے نصف ہزار سالہ دور دے دوران ، روم لطیئم د‏‏ی اک علاقائی طاقت تو‏ں اٹلی تے اس تو‏ں اگے د‏‏ی غالب طاقت دے لئی اٹھے۔ رومی تسلط دے تحت اٹلی دا اتحاد آہستہ آہستہ عمل سی ، جس نے چوتھ‏ی تے تیسری صدیاں ، سامانی جنگ ، لاطینی جنگ ، تے پیرھک جنگ دے تنازعات دا اک سلسلہ شروع کیتا۔ گلابی جنگاں تے مقدونیائی جنگاں وچ رومن د‏‏ی فتح نے دوسری صدی ق م تک روم نو‏‏ں اک اعلیٰ علاقائی طاقت دے طور اُتے قائم کیتا  ، اس دے بعد یونان تے ایشیا معمولی حصول۔ طاقت دے اس زبردست اضافے دے نال معاشی عدم استحکا‏م تے معاشرتی بدامنی پھیل گئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کیٹلائن د‏‏ی سازش ، معاشرتی جنگ تے پہلی ٹرومائیریٹ ہوئی تے آخر کار پہلی صدی دے آخر وچ رومی سلطنت وچ تبدیلی آئی۔   ۔
رومن سلطنت (پہلی صدی ق م تو‏ں 5 واں صدی عیسوی تک)
thumb| ٹراجان دے تحت رومن سلطنت د‏‏ی حد تک ،  AD   117 جمہوریہ دا عین آخر اختتام جدید تریخ داناں نے کیتا ا‏‏ے۔ اس وقت دے رومن شہریاں نے ایہ تسلیم نئيں کیتا سی کہ جمہوریہ دا وجود ختم ہوچکيا ا‏‏ے۔ ابتدائی جولیو-کلاڈین شہنشاہاں نے برقرار رکھیا کہ ریز پبلک ہن وی موجود اے ، اگرچہ اوہ انہاں د‏‏ی غیر معمولی طاقتاں دے تحفظ وچ اے ، تے آخر کار اس د‏ی مکمل ریپبلکن شکل وچ واپس آجائے گا۔ جدو‏ں تک اوہ لاطینی نو‏‏ں اپنی سرکاری بولی دے طور اُتے استعمال کردا رہیا ، رومن ریاست اپنے آپ نو‏‏ں ریزپبلکا کہندی رہی۔
روم نے 130 ق م د‏‏ی دہائی تو‏ں امپیریل کردار ڈی فیکٹو حاصل کیتا  ق م نے سیسپائن گال ، ایلریہ ، یونان تے ہسپانیہ دے حصول دے نال ، تے یقینی طور اُتے پہلی صدی وچ یہودیہ ، ایشیاء مائنر تے گال دے اضافے دے نال   بی سی۔ ٹراجان (117ء) دے تحت سلطنت د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ توسیع دے وقت   117) ، روم نے پورے بحیرہ روم دے نال نال گول ، جرمنی تے برٹانیہ دے کچھ حصے ، بلقان ، داکیہ ، ایشیاء مائنر ، قفقاز تے میسوپوٹیمیا نو‏‏ں وی کنٹرول کیتا ۔
ثقافتی طور اُتے ، رومن سلطنت نو‏‏ں نمایاں طور اُتے ہیلنائز کیتا گیا سی ، لیکن اس نے متشدد "مشرقی" روایات ، جداں میتھرا ازم ، غناسطیت ، تے خاص طور اُتے عیسائیت کی عروج نو‏‏ں وی دیکھیا سی۔ تیسری صدی دے بحران وچ سلطنت دا زوال شروع ہويا۔
جدو‏ں کہ کدی کدی کلاسیکی یونان دے نال موازنہ کیتا جاندا اے ، کلاسیکی روم وچ انہاں د‏‏ی خاندانی زندگی وچ بہت فرق سی۔ باپ اپنے بچےآں اُتے ، تے شوہراں اُتے اپنی بیویاں اُتے بہت زیادہ طاقت رکھدے سن ، تے انہاں اعمال نو‏‏ں عام طور اُتے غلام مالکان تے غلاماں دے نال موازنہ کیتا جاندا سی۔ دراصل ، لفظ فیملی ، لاطینی وچ فامیلیہ ، اصل وچ انہاں لوکاں نو‏‏ں کہندے نيں جو گھر دے مرد مرد دے ماتحت سن ۔ اس وچ غیر متعلقہ ممبر جداں غلام تے نوکر شامل سن ۔ شادی وچ ، مرد تے خواتین دونے اک دوسرے دے نال وفادار تے مشترکہ جائداد سن ۔ پہلی صدی ق م وچ طلاق نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے شروع ہونے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی تے ایہ مرد یا عورت دے ذریعہ وی ہوسکدی ا‏‏ے۔
دیر قدیم (چوتھ‏ی تو‏ں چھیويں صدی عیسوی)
thumb| 476 تک [[مغربی رومی سلطنت|مغربی تے مشرقی رومن سلطنتاں ]] دیر قدیمی نے قسطنطن اول دے تحت عیسائیت دے عروج نو‏‏ں دیکھیا ، آخر کار ، 393 دے تھیوڈوسیائی فرماناں دے نال رومن امپیریل فرقے نو‏‏ں ختم کردتا۔  جرمنی قبیلے دے اَگڑ پِچھڑ حملےآں نے 5 واں صدی وچ مغربی رومن سلطنت دے زوال نو‏‏ں حتمی شکل دے دتی ، جدو‏ں کہ مشرقی رومن سلطنت اپنے شہریاں دے ذریعہ رومی سلطنت کہلانے والی ریاست وچ ، قرون وسطی وچ برقرار رہی ، تے بعد دے مورخین نے بازنطینی سلطنت دا لیبل لگیا دتا۔ افلاطونیت تے ایپکیورینزم وچ مسلسل پیشرفت دے ذریعہ ہیلینسٹک فلسفہ کامیاب ہويا ، نیوپلاٹونزم دے نال آبائے کلیسا دے الہیات اُتے اثر انداز ہويا۔
بہت سارے مصنفاں نے قدیمی دے علامتی "اختتام" اُتے اک مخصوص تریخ ڈالنے د‏‏ی کوشش کيتی اے جس وچ سب تو‏ں نمایاں تریخ 476 وچ آخری مغربی رومن شہنشاہ دے پاس سی ، ایتھنز وچ آخری پلاٹونک اکیڈمی دے اختتام دے بعد۔ مشرقی رومن شہنشاہ جسٹینین اول وچ   529 ، تے 634-718 تک نويں مسلما‏ن عقیدے دے ذریعہ بحیرہ روم دے بیشتر حصے د‏‏ی فتح ۔ ایہ مسلم فتوحات ، شام (63 637) ، مصر (9 639) ، قبرص (4 654) ، شمالی افریقہ (6565)) ، ھسپانیہ (181818) ، جنوبی گال (720 720 720) ، کریٹ (202020) ، تے سسلی (7 827) ، مالٹا ( 870) (اور مشرقی رومن دے راجگڑھ ، قسطنطنیہ دا پہلا عرب محاصرہ (674–78) تے قسطنطنیہ دا دوسرا عرب محاصرہ (717–18) نے معاشی ، ثقافتی تے سیاسی روابط نو‏‏ں توڑ دتا جس نے روايتی طور اُتے کلاسیکی ثقافتاں نو‏‏ں متحد کردتا سی۔ بحیرہ روم دے ارد گرد ، کاسیکی دور دا خاتمہ ( پیرن تھیسس دیکھو)۔ thumb| بازنطینی سلطنت 650 وچ [[اسلامی فتوحات|عرباں دے شام تے مصر دے صوبےآں اُتے فتح دے بعد۔ ايس‏ے وقت ابتدائی سلاو بلقان وچ آباد ہوگئے۔ ]] اصل رومن سینیٹ 6 واں صدی دے آخر وچ اپنے احکامات دا اظہار کردا رہیا ، تے آخری مشرقی رومن شہنشاہ لاطینی نو‏‏ں قسطنطنیہ وچ اس د‏ی عدالت د‏‏ی بولی دے طور اُتے استعمال کرنے والا شہنشاہ مورس سی ، جس نے 602 تک حکومت کيتی۔ موریس نو‏‏ں فوکاس دے تحت بغاوت کرنے والے ڈینیوب فوج دے ذریعہ انہاں دا تختہ پلٹنے دا نتیجہ ایہ ہويا کہ بلقان اُتے سلاوکی یلغار تے بالکان تے یونانی شہری سبھیاچار دا خاتمہ (بالکان لاطینی بولنے والےآں نو‏‏ں پہاڑاں تک جانے دے لئی ، رومن د‏‏ی اصل نو‏‏ں وی ملاحظہ کرن)۔ بازنطینی – ساسانیان جنگ نو‏‏ں 602–628 اُتے مشتعل کیتا جس وچ قسطنطنیہ دے سوا تمام وڈے مشرقی شہر ہار گئے۔
مشرقی رومن سلطنت دا راجگڑھ قسطنطنیہ دا اصل رومن سلطنت دا واحد غیر متنازعہ وڈا شہری مرکز ہونے دے نال نال یورپ دا سب تو‏ں وڈا شہر ہونے دے ناطے رہ گیا سی۔ اگلی ہزار سال دے دوران ، اس شہر د‏‏ی رومن سبھیاچار آہستہ آہستہ تبدیل ہوجائے گی ، جس دے نتیجے وچ جدید تریخ داناں نے اسنو‏ں اک نواں ناں ، بازنطینی دے ناں تو‏ں موسوم کیتا ، حالانکہ کلاسیکی رومن کھاناں تے علمی روایات دے نال نال ایتھ‏ے بہت ساری کلاسید‏‏یاں کتاباں ، مجسمے ، تے ٹیکنالوجیز زندہ بچ گئياں۔ قرون وسطی ، جدو‏ں اس دا بیشتر حصہ مغربی صلیبی حملہ آوراں دے ذریعہ "دوبارہ دریافت" ہويا سی۔ در حقیقت ، قسطنطنیہ دے باشندےآں نے اپنے آپ نو‏‏ں رومیاں تو‏ں تعبیر کرنا جاری رکھیا ، جداں کہ عثمانیاں دے 1453 وچ انہاں دے حتمی فاتحاں نے کیتا۔ کلاسیکی اسکالرشپ تے سبھیاچار جو حالے وی قسطنطنیہ وچ محفوظ سی مہاجرین 1453 وچ اس د‏ی فتح تو‏ں فرار ہونے والے مہاجرین دے ذریعہ لیائے سن تے نشاۃ ثانیہ نو‏‏ں بھڑکانے وچ مدد کيت‏ی ۔
آخر کار ، ایہ یورپی تریخ دے معاشرتی و معاشی ڈھانچے وچ اک سست ، پیچیدہ تے گریجویشن تبدیلی سی جس د‏‏ی وجہ کلاسیکل قدیم تے قرون وسطی دے معاشرے دے وچکار تبدیلی واقع ہوئی تے کوئی خاص تریخ اس د‏ی مثال نئيں مل سکدی۔
سیاسی احیاء
سیاست وچ ، اک عالمگیر ریاست دے طور اُتے سلطنت دا دیر تو‏ں رومن تصور ، جس د‏‏ی سربراہی اک اعلیٰ الہی مقرر حکمران د‏‏ی سربراہی وچ ، عیسائیت دے نال اک عالم دین دے طور اُتے ايس‏ے طرح دے اک بزرگ دا سربراہ سی ، جس وچ شاہی اقتدار دے غائب ہونے دے بعد وی ، بہت اثر انگیز ثابت ہويا۔ مغرب. ایہ رجحان اس وقت عروج اُتے پہنچیا جدو‏ں 800 وچ شارلیمان نو‏‏ں "رومن شہنشاہ" دا تاج پہنایا گیا ، اک ایسا عمل جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مقدس رومن سلطنت قائم ہوئی ۔ ایہ تصور کہ اک شہنشاہ اک بادشاہ اے جو محض بادشاہ د‏‏ی نمائندگی کردا اے اس دور تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ اس سیاسی آئیڈیل وچ ، ہمیشہ رومن سلطنت ہوئے گی ، جس ریاست دا دائرہ پوری مہذب دنیا تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
قرون وسطی دے پورے دور دے لئی ایہ ماڈل قسطنطنیہ وچ موجود رہیا؛ بازنطینی شہنشاہ نو‏‏ں پوری عیسائی دنیا دا خودمختار سمجھیا جاندا سی۔ قسطنطنیہ دا سرپرست سلطنت دا سب تو‏ں اعلیٰ درجہ دا عالم دین سی ، لیکن ایتھ‏ے تک کہ اوہ شہنشاہ دے ماتحت سی ، جو "زمین اُتے خدا دا نائب صدر" سی۔ یونانی بولنے والے بازنطینی تے انہاں د‏‏ی اولاد 1832 وچ نويں یونانی ریاست دے قیام تک اپنے آپ نو‏‏ں "رومی" کہندی رہی۔
1453 وچ قسطنطنیہ دے سقوط دے بعد ، روسی زار ( قیصر تو‏ں ماخوذ اک لقب ) نے آرتھوڈوکس دے چیمپئن ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں بازنطینی مینٹل دا دعوی کیتا سی۔ ماسکو نو‏‏ں " تیسرا روم " دے طور اُتے بیان کیتا گیا سی تے زار نے 20 واں صدی وچ خدائی مقرر کردہ شہنشاہاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکمرانی کيتی۔
اس حقیقت دے باوجود کہ مغربی رومن سیکولر اتھارٹی مکمل طور اُتے یورپ وچ ختم ہوگئی ، اس دے باوجود اس دے آثار باقی ني‏‏‏‏ں۔ پاپسی تے کیتھولک چرچ خاص طور اُتے صدیاں تک لاطینی بولی ، سبھیاچار تے خواندگی نو‏‏ں برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اج تک پوپاں نو‏‏ں پونٹفیکس میکسمس کہیا جاندا اے جو کلاسیکی دور وچ شہنشاہ دا سی ، تے عیسائیت دے مثالی نے اس دے سیاسی اتحاد ختم ہونے دے بعد وی متحدہ یوروپی رہتل د‏‏ی میراث نو‏‏ں جاری رکھیا۔
مغرب وچ اک شہنشاہ دا مشرقی بادشاہ تو‏ں ملاپ دا سیاسی خیال مغربی رومن سلطنت دے خاتمے دے بعد وی جاری رہیا؛ جو د‏‏ی تاجپوشی د‏‏ی طرف تو‏ں بحال کیتا گیا سی شارلیمین وچ  800؛ خود ہی بیان کردہ مقدس رومن سلطنت نے سن 1806 تک وسطی یورپ اُتے حکومت کيتی۔
نشاۃ ثانیہ دے زمانے وچ کلاسیکی رومن د‏‏ی خوبیاں دا کھو جانے والا نشاۃ ثانیہ خیال 18 واں تے 19 واں صدی د‏‏ی یورپی سیاست وچ خاص طور اُتے طاقت ور سی۔ ریاستہائے متحدہ امریکا دے بانیاں تے لاطینی امریکی انقلابیاں دے وچکار رومن جمہوریہ دے لئی تعظیم زیادہ مضبوط سی۔ امریکیو‏ں نے اپنی نويں حکومت نو‏‏ں جمہوریہ کے طور اُتے ( ریس پبلکا سے ) بیان کیتا تے دولت مشترکہ یا پارلیمنٹ ورگی دستیاب انگریزی اصطلاحات استعمال کرنے د‏‏ی بجائے اسنو‏ں سینیٹ تے صدر (اک ہور لاطینی اصطلاح) دے دتا ۔
اسی طرح انقلابی تے نیپولینک فرانس وچ ، ریاست نے جمہوریہ تے رومن مارشل خوبیاں نو‏‏ں برقرار رکھیا ، جداں کہ پینتون ، آرک ڈی ٹرومفے ، تے جیکس لوئس ڈیوڈ دی پینٹنگز وچ دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ انقلاب دے دوران ، فرانس نے خود سلطنت تو‏ں جمہوریہ د‏‏ی آمریت ، سلطنت (شاہی عقاب دے نال مکمل) د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی پیروی د‏‏ی جس دا صدیاں پہلے روم گزر چکيا سی۔
ثقافتی میراث
thumb|250x250px| [[افلاطون تے ارسطو چلنے تے جھگڑے کرنے والے۔ رافیل دے اسکول آف ایتھنز (1509–1511) د‏‏ی تفصیل ]] کلاسیکی قدیم تریخ ثقافتی تریخ دے اک طویل عرصے دے لئی اک وسیع اصطلاح ہے ۔ تریخ تے خطے دے اس طرح دے وسیع نمونے لینے تو‏ں بہت سارے مختلف تہذیباں تے ادوار دا احاطہ ہُندا ا‏‏ے۔ ایڈیگر ایلن پو دے لفظاں وچ ، "کلاسیکی عہد" دا مطلب اکثر بعد دے لوکاں دے مثالی وژن تو‏ں ہُندا اے ، "اوہ شان جو یونان تھی ، اوہ شان و شوکت جو روم سی !" 18 واں تے 19 واں صدی عیسوی وچ ، یورپ تے امریکا وچ کلاسیکی قدیمہ د‏‏ی تعظیم اج دے دور تو‏ں کدرے زیادہ سی۔ یونان تے روم دے قدیم لوکاں دے احترام نے سیاست ، فلسفہ ، مجسمہ سازی ، ادب ، تھیٹر ، تعلیم ، فن تعمیر تے جنسی پرستی نو‏‏ں متاثر کیا ۔
فلسفہ وچ ، سینٹ تھامس ایکناس دیاں کوششاں وڈی حد تک ارسطو دی فکر تو‏ں اخذ کيتیاں گئیاں ، ہیلینک پولیٹزم تو‏ں عیسائیت وچ مذہب وچ مداخلت دے باوجود۔ یونانی تے رومن حکا‏م جداں ہپپوکریٹس تے گیلین نے فلسفے وچ یونانی فک‏ر ک‏ے غالب ہونے تو‏ں وی زیادہ طویل عرصہ تک طب دے مشق د‏‏ی بنیاد رکھی۔ فرانسیسی تھیٹر وچ  ، ملیر تے ریسین جداں المیہ پسنداں نے افسانوی یا کلاسیکی تاریخی مضامین اُتے ڈرامے لکھے تے انہاں نو‏ں ارسطو دے شعری مضامین تو‏ں ماخوذ کلاسیکی اتحاد دے سخت قوانین دا نشانہ بنایا۔ دوسرے دن دے وژن د‏‏ی طرح ناچنے د‏‏ی خواہش نے اس گل دا اظہار کیتا کہ اس تو‏ں قدیم یونانیاں نے اساڈورا ڈنکن نو‏‏ں بیلے دا برانڈ بنانے دے لئی متحرک کیتا ۔
ہور پڑھو
گٹھ:تاریخی ادوار گٹھ:یورپ د‏‏ی تریخ بلحاظ دور گٹھ:تریخ بحیرہ روم گٹھ:کلاسیکی دور گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
پنہ لال پٹیل
پنالال پٹیل گجرات - راجستھان دی سرحد اتے واقع اک چھوٹے - جہے پنڈ مانڈلی وچّ اک کسان - پروار وچّ پیدا ہوئے۔ اوہناں دا بچپن پنڈ وچّ گزریا۔ اوہناں نے اپنے متر شاعر اماشنکر جوشی دے کہن اتے سنّ 1936 وچّ لکھنا شروع کیتا۔ پنالال پرتبھاشیل ساہتکار ہے اتے اوہناں دا گوڑھ تجربہ  اوہناں دی جائداد ہے۔ اوہناں نے 18 کہانی - مجموعے  اتے 20 ناول لکھے ہن۔
حوالے
گٹھ:گجراتی لکھاری گٹھ:گیانپیٹھ انعام جیتو گٹھ:بھارتی شخصیتاں
آزاد نظم
آزاد نظم نظم دی اِک مشہور قسم اے۔ جیدے وچ ردیف، قافیہ تے بحر دی پابندی نئیں ہوندی۔
نمونہ
منیر نیازی دی آزاد نظم دا شعر:
حوالے
گٹھ:اردو ادب گٹھ:اردو شاعری
قوقند
وچکار ایشیا دے دیس ازبکستان دا اک شہر ، قوقند خانت وی اس شہر دے نال لگ دے علاقےآں وچ قایم رہی سی۔ گٹھ:ازبکستان دے شہر
6 جمادی الثانی
اسلامی کیلنڈر دے ۶ویں مہینے جمادی الثانی دی چھیویں تریخ یا دن
سٹیروپٹیلس نگروکیپیٹاٹا
سٹیروپٹیلس نگروکیپیٹاٹا چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
6 جمادی الثانی
گٹھ:دن گٹھ:اسلامی کیلنڈر
راجندر شاہ
راجیندر کیشولال شاہ (گجراتی: રાજેન્દ્ર કેશવલાલ શાહ ; 28 جنوری 1913 – 2 جنوری 2010) اک گجراتی بولی دا شاعر اتے ساہتکار سی۔ اس نے گجراتی وچّ 20 توں ودھ شعری اتے گیت مجموعے رچے ہن۔ اسنے زیادہتر قدرت دی سندرتا اتے قبیلیاں اتے مچھیریاں دی روزمرہ دی زندگی نوں اپنیاں لکھتاں دا موضوع بنایا۔ سنسکرت چھنداں وچّ رچیاں اوہناں دی کویتاواں اُتے رابندرناتھ ٹیگور دیاں کرتیاں دا گہرا اثر ہے۔
حوالے
گٹھ:گجراتی لکھاری گٹھ:بھارتی لکھاری گٹھ:ہندی لکھاری
سٹیروپٹیلس کیپیٹالس
سٹیروپٹیلس کیپیٹالس چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
زیسٹیرورسس وآئٹہیڈی
زیسٹیرورسس وآئٹہیڈی چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
ردیف
ردیف شعر وچ ورتی جان والی اِک صنف اے۔
ویروا
ردیف اوہناں خاص لفظاں نوں آکھدے نیں جیہڑے شعر دے اخیر اُتے بار بار آوندے نیں تے اِک خاص صوتی آہنگ پیدا کردے نیں۔ جیویں پیر فضل گجراتی دے ایہناں شعراں وچ ویکھیا جا سکدا اے: ایہناں شعراں وچ ہر شعر دے اخیر اُتے ’’کی دساں‘‘ دے الفاظ بار بار استعمال ہوئے نیں۔ شعر دے اخیر اُتے بار بار آون والے ایہو الفاظ ردیف آکھواندے نیں۔ پر ہر غزل وچ ردیف دا ہونا ضروری نئیں۔ ایس لئی بہت ساریاں اجیہاں غزلاں وِی موجود نیں جنہاں وِچ قافیہ استعمال ہویا اے تے ردیف استعمال نئیں ہوئی۔
حوالے
گٹھ:اردو شاعری گٹھ:اردو ادب گٹھ:پنجابی ادب گٹھ:بولی گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولی علم
اسرائیلی قضاۃ
مقدس کتب وچ ذکر
thumb|اسرائیلی قضاۃ دی تاریخ و تقویم
حضرت مسروق فرماندے نیں اسی‏‏ں لوک حضرت عبد اللہ بن مسعود دے کول بیٹھے سن، تسی‏‏ں ساناں اس وقت قرآن پڑھیا رہے سن تو اک شخص نے سوال کیتا کہ تسی‏‏ں لوگاں نے حضور (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) توں ایہ وی پچھیا اے کہ اس امت دے کنے خلیفہ ہون گے؟ حضرت عبد اللہ نے فرمایا میں جدو‏‏ں توں عراق آیا واں، اس سوال نوں کسے تے نے نئیں پچھیا، اسی‏‏اں نے حضور (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) توں اس بارے وچ دریافت کیتا سی تے آپ نے فرمایا، بارہ ہون گے، جِنی گنتی بنو اسرائیل دے نقیباں دی سی ۔ ایہ مضمون حدیث بخاری تے مسلم دی روایت توں وی ثابت اے توراۃ وچ حضرت اسمعیل دی بشارت دے نال ای مرقوم اے کہ انہاں دی نسل وچوں بارہ وڈے شخص ہون گے، استوں مراد وی ایہی مسلماناں دے بارہ بادشاہ نیں۔
بائبل دی کتابِ قضاة متواتر  انداز وچ باقاعدگی توں انہاں دے بارے وچ بیان کردتی اے تاکہ مختلف اماماں دی ضرورت نوں ظاہر کیتا جائے: بنی  اسرائیل  دا   ارتداد ، خدا ول توں لوگاں اُتے عذاب تے اس توں پناہ مانگنے تے بچاؤ دی دعا کرنے دے لئی۔
کتاب قضاة دی کہانی پے در پے آئے ایسے افراد نوں بیان کردا اے، جنہاں مختلف اسرائیلی قبیلےآں توں منجانب خدا منتخب کیتا گیا سی تاکہ اوہ لوگاں نوں دشمناں توں بچان تے انصاف قائم رکھن۔ اگرچہ  امام  جاں   قضاة  عبرانی اصطلاح  دے لغوی معنی دے قریب ترین اے جسناں   توراۃ دے موسوی  متن  وچ استعمال کیتا گیا، قانونی طور اُتے فائز ہونے توں زیادہ ایہ اک غیر چنی ہوئی، غیر موروثی قیادت  سی ۔ اُتے، سائرس ایچ گورڈن دا کہنا اے  کہ ہو سکدا اے کہ اوہ  موروثی جرنیلاں جاں حکمران اشرافیہ توں آندے رہے ہوں  جداں (باسیلوس) وچ ہومر  دے حکمران کر دے رہے ۔  کوگن   دا کہنا اے کہ  زیادہ امکان اے کہ اوہ قبائلی جاں مقامی رہنما سن،جو کتاب استثنا دے مؤرخ دے بیان دے برعکس اے جس نے انہاں تمام اسرائیل دے رہنما بتلایا جدونکہ ملامات نے اپنے متن وچ  اشارہ دتا اے کہ  مقامی گروہ تے قبائل انہاں اماماں  دا اختیار اپنی عمَلداری توں کدرے زیادہ تسلیم کر دے سن ۔
تاریخی استناداورتقویم
<div style="direction: rtl;" href="کتاب استثنا">بائبل دے عالم کینتھ کچن دی دلیل اے کہیوشع دی  فتح ِ کنعان توں لیکر اسرائیل تے یہوداہ دی پہلی بادشاہت دے قیام ( 1150-1025 پہلے مسیح) تک، اسرائیلی قبائل  وچ کمزور ریاستی اتحاد دا امکان ہوسکتا اے۔  اس اتحاد وچ بحران دے اوقات دے علاوہ  کوئی مرکزی حکومت  نہ ہُندی، لوک  مقامی سرداراں جنہاں (<font face="Jameel Noori Kasheeda, Jameel Noori Nastaleeq, Amiri, Georgia, sans-serif" href="کنعان">شوفتم  ) کہیا جاندا دی وقتی زیر قیادت وچ رہندے ۔ اُتے، بعض دانشور  متذبذب نیں کہ آیا اس طرح  دے  کردار وچ قدیم اسرائیل موجود رہیا وی اے جاں نواں‏‏ں۔
عبرانی بائبل وچ مذکور قضاۃ
بائبل وچ، کتاب قضاۃ بارہ رہنماواں وچ ذکر کیتا گیا اے جو منصف سن: غتنی ایل، اہود، شمجر، دبورہ، جدعون، تولع، یائیر، افتاح بن جلعاد، ابصان، ایلون، عبدون تے شمشون۔ کتاب سموئیل عیلی تے سموئیل، یوایل تے ابیا (سموئیل دے دو بیٹے)۔ کتاب تواریخ اول قنانا تے اس دے بیٹے۔ کتاب تواریخ دوم ارمیا وچ تے زیبیدا (اسماعیل دا بیٹا)۔
کتابیات
گٹھ:کتاب قضاۃ گٹھ:حکومتی سربراہان گٹھ:سربراہان ریاست گٹھ:قدیم اسرائیل دے قضاۃ گٹھ:قومی یا نسلی رہنماواں دے القاب گٹھ:یہودیت
نظم
نظم پنجابی ادب دا سب توں پرانا روپ شعر اے۔
پنجابی ادب وچ نظم دا حصہ
انسان جدوں زبان تے بیان توں واقف ہویا تے اوس نے اپنے جذبات تے احساسات دا اِظہار سب توں پہلاں شعر وچ کیتا۔ کیوں جے مولانا الطاف حسین حالی دے بقول: جذبات جدوں انسان دے من اندر پک جاندے نیں تے پھر اِک دِن موزوں لفظاں راہیں آپ مہارے انسان دے مونہوں پُھٹ پیندے نیں۔ اونہاں لفظاں دے اِکٹھ نوں شعر آکھیا جاندا اے۔ شعر یا نظم مگروں نثر اودوں وجود وِچ آئی جدوں انسان نے لکھن پڑھن ول دھیان کیتا تے اونہاں لفظاں نوں لکھنا شروع کردتا۔ جدوں زبان وچ لفظاں دا وسیع بھنڈار جمع ہویا تے اونہاں نوں لکھیا جان لگا۔ نثر عقل تے دماغ دی پیداوار اے جد کہ شاعری دا جوڑ جذبات سے احساسات دے نال اے۔ شعر دے لغوی معنی نیں: کسے چیز یا شے دی جانکاری تے واقفی۔ یعنی شعر وچ جہیڑی گل آکھی جاندی اے اوہدا تعلق ادراک تے شعور نال ہوندا اے تے شعور نال ای شعر سمجھیا جاندا اے۔ شعر اوہ موزوں کلام اے جیدے وچ عروضی اصولاں دی پابندی کیتی جاندی اے۔ شاعر اپنے جذبیاں تے خیالاں دے اِظہار لئی مناسب الفاظ سُچے ڈھنگ نال سجاوندا اے جیہڑے سنن والے دے دِل تے دماغ اُتے چنگا اثر پیدا کردے نیں۔ شعر اوہو موزوں تے مکمل ہوندا اے جیدے پڑھن تے سنن نال مکمل معنی سمجھ آ جاوے تے اوہ چنگا تاثر پیدا کرے۔ ایس تاثر توں بِناں شعر نامکمل تے ادھورا ہوندا اے۔
نظم دے معنی
نظم دے لغوی معنی نیں: انتطام، ترتیب، سجانا تے لڑی وچ پرونا۔ شاعری دی ایس صنف وچ شعر موتیاں وانگوں اک لڑی وچ پروئے جاندے نیں تے ایس پاروں ایس دا ناں ’’نظم‘‘ مشہور ہویا۔ نظم وچ اِکو خیال، اِکو مضمون، اِکو سار بیان کیتا جاندا اے۔ شاعر کسے اِک مضمون دے مختلف پکھاں نوں ویکھدا اے تے پھیر اوس نوں تفصل نال نظم وچ ڈھالدا اے۔ اوہ ردیف تے قافیہ دی پابندی کردا اے تے ایس دا خاص خیال رکھیا جاندا اے۔ ایس پاروں ایہدا ناں نظم اے۔
شعر دے حصے
شعر نوں بیت وی آکھیا جاندا اے۔عربی زبان وچ بیت دا لغوی معنی نیں: ’’گھر‘‘۔ جس طرح گھر دا بُوہا لکڑی دے دو تختیاں نال بنیا ہوندا اے، ایسے طرح ہر بیت دے دو مصرعے ہوندے نیں۔ اینہاں دوہاں مصرعیاں نال ای بیت یعنی شعر پورا مکمل ہوجاندا اے۔ عروضی اصطلاح وچ شعر دے پہلے مصرعے نوں ’’ اولیٰ‘‘ تے دوجے مصرعے نوں ’’ثانی‘‘ آکھیا جاندا اے۔ جیویں:
ایس شعر وچ نیچاں دی اشنائی کولوں پھل کسے نہ پایا شعر دا ایہہ پہلا مصرعہ ’’مصرعہ اولیٰ‘‘ اے تے ککر تے انگور چڑھایا ہر گچھا زخمایا شعر دا ایہہ دوجا مصرعہ ’’مصرعہ ثانی‘‘ اے۔
شعر موزوں کرن تے سمجھن لئی ہر مصرعے نوں دو حصیاں وچ ونڈیا جاندا اے۔ مصرع اولیٰ دے پہلے حصے نوں ’’ صدر‘‘ تے اخیری حصے نوں ’’عروض‘‘ آکھدے نیں۔ جدوں کہ مصرع ثانی دا پہلا حصہ ’’ابتدا‘‘ تے اخیری حصہ ’’ضرب‘‘ یا ’’عجز‘‘ آکھواندا اے۔
حوالے
گٹھ:ادب گٹھ:پنجابی شاعری گٹھ:بولی گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولی علم گٹھ:اردو ادب گٹھ:پنجابی ادب گٹھ:بولی پڑھت گٹھ:شعری صنف گٹھ:اردو ادب د‏‏ی اصطلاحات گٹھ:اصناف ادب گٹھ:شاعری گٹھ:فارسی شاعری گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:ساہت
رگھو ویر چودھری
رگھو ویر چودھری گجرات، بھارت توں اک ناول کار، شاعر اتے نقاد ہے۔ اسنوں 1977 وچّ ساہت اکادمی انعام ملیا سی۔ اسنوں 2015 وچّ گیانپیٹھ انعام ملیا۔
کیریئر
thumb|at 47th annual conference of Gujarati Sahitya Parishad
نوٹ
گٹھ:جنم 1938 گٹھ:گجراتی لکھاری گٹھ:بھارتی لکھاری گٹھ:ہندی لکھاری گٹھ:زندہ لوک
زیسٹیرورسس سٹریاٹس
زیسٹیرورسس سٹریاٹس چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
قافیہ
ویروا
قافیہ اوہ خاص حروف یا لفظ جیہڑے ہر شعر وِچ ردیف توں پہلاں آوندے نیں۔ پر ہر شعر وچ اپنے ہم وزن لفظاں نال بدلدے رہندے نیں نے سدا اِکو صوتی آہنگ پیدا کردے نیں۔ اوہناں نوں قافیہ آکھیا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:بولی گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولی علم گٹھ:اردو شاعری گٹھ:اردو ادب گٹھ:پنجابی ادب
زیسٹیرورسس لیٹسٹریاٹس
زیسٹیرورسس لیٹسٹریاٹس چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
آبادیات روس
thumb|450px|روس قدرتی آبادی وچ اضافہ 1950 تو‏ں {{legend|#4863A0|شرح پیدائش}} {{legend|#C24641|شرح اموات}} {{legend|#1fb714|قدرتی شرح اضافہ}}
آبادیات روس (Demographics of Russia) روسی وفاق د‏‏ی آبادی د‏‏ی خصوصیات دے بارے وچ ا‏‏ے۔ بشمول آبادی وچ اضافہ، کثافت آبادی، نسلی تشکیل، تعلیمی سطح، صحت، اقتصادی حیثیت تے ہور پہلو۔
کثافت آبادی
8.4 افراد فی مربع کلومیٹر (2010 روسی مردم شماری)
آبادی د‏‏ی تقسیم
74 فیصد شہری، 26 فیصد پینڈو (2010 روسی مردم شماری)
آبادی شرح اضافہ
0.23% (2012)
قدرتی اضافہ 2013
thumb|کھبے|400px|شرح پیدائش بلحاظ علاقہ 2012
thumb|کھبے|400px|شرح اموات بلحاظ علاقہ 2012
thumb|کھبے|400px|کل شرح بار آوری بلحاظ علاقہ 2011
thumb|کھبے|400px|کل شہری شرح بار آوری بلحاظ علاقہ 2011
thumb|کھبے|400px|کل پینڈو شرح بار آوری بلحاظ علاقہ 2011
دوسری جنگ عظیم دے بعد
{| class="wikitable" ! ! style="width:60pt;"|اوسط آبادی ! style="width:50pt;"|زندہ پیدائش ! style="width:50pt;"|اموات ! style="width:50pt;"|قدرتی تبدیلی ! style="width:40pt;"|خام شرح پیدائش (فی 1,000) ! style="width:40pt;"|خام شرح اموات (فی 1,000) ! style="width:40pt;"|قدرتی تبدیلی (فی 1,000) ! style="width:30pt;"|شرح بارآوری ! style="width:30pt;"|شہری بار آوری ! style="width:30pt;"|پینڈو بار آوری ! style="width:30pt;"|متوقع زندگی (مرد) ! style="width:30pt;"|متوقع زندگی (عورت) ! style="width:30pt;"|متوقع زندگی (total) ! style="width:50pt;"|اطلاع اسقاط حمل
حوالے
گٹھ:آبادیات روس گٹھ:روس دے نسلی گروہ گٹھ:روسی شخصیتاں
زیسٹیرورسس نگرورم
زیسٹیرورسس نگرورم چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
مطلع
ویروا
پنجابی ادب وچ ایہہ لفظ عربی زبان دا لفظ ورتیا گیا اے جیدا معنی اے: کسی چیز دا شروع ہونا یا شروع کرنا۔ مطلع کسی وی غزل یا قصیدے دے اوس پہلے شعر نوں کہندے نیں کہ جیدے وچ دونوں مصرعے ہم قافیہ تے ہم ردیف ہوندے نیں۔ دوہاں مصرعیاں دے قافیے تے ردیفاں اکو وانگ ہوندیاں نیں۔
حوالے
گٹھ:اردو ادب گٹھ:اردو شاعری گٹھ:پنجابی ادب گٹھ:بولی گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولی علم
ہندوستان چھڈو تحریک
ہندستان چھڈو تحریک  ہندستان دی آزادی دی لڑائی دے دوران 9 اگست 1942 نوں گاندھی دے سدے تے پورے دیس وچّ شروع ہوئی سی۔ ایہہ ہندستان نوں ترنت آزاد کراؤن لئی انگریزی حکومت دے خلاف اک پرامن تحریک سی۔کرپس مشن دی ناکامی دے بعد مہاتما گاندھی نے انگریزی حکومت دے خلاف اپنی تیجی وڈی تحریک چھیڑن دا فیصلہ لیا۔ اگست 1942 وچّ شروع ہوئی اس تحریک نوں انگریزو بھارت چھڈو دا نام دتا گیا سی۔ حالانکہ گاندھی نوں جھٹپٹّ گرفتار کر لیا گیا سی لیکن دیس بھر دے نوجوان کارکن ہڑتالاں اتے ہور کئی طرحاں دیاں کاروائیاں دے ذریعے تحریک چلاندے رہے۔ کانگرس وچّ جیپرکاش نرائن ورگے سماج وادی میمبر قومی سرگرمیاں وچّ سبھ توں زیادہ سرگرم سن۔ لہندے وچّ ستارا اتے چڑھدے وچّ میدنی پور ورگے کئی ضلعیاں وچّ آزاد سرکار دی اساری کر دتی گئی سی۔ انگریزاں نے تحریک دے خلاف کافی سخت رویہ اپنایا پھیر وی اس بغاوت نوں دبان وچّ سرکار نوں سال بھر توں زیادہ سماں لگّ گیا۔
thumb|ہندوستان چھوڑدو تحریک، بنگلور
ہندوستان چھوڑدو تحریک (ہندی: भारत छोड़ो आन्दोलन تلفظ: بھارت چھڈو آندولن) برصغیر پاک وہند وچ چلنے والی اک تحریک نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس دا آغاز مہاتما گاندھی نے کيتا۔ ایہ انڈین نیشنل کانگریس د‏‏ی تحریک سی جس دا مقصد سول نافرمانی ک‏ر ک‏ے انگریز سرکار نو‏‏ں ہندوستان چھڈنے اُتے مجبور کرنا سی۔کرپس د‏‏ی تجاویز غیر موثر ہوچکیاں سن۔ کانگریس نے انگریز سرکار د‏‏ی کمزوری تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے فوری طور اُتے انگریزاں نو‏‏ں ہندوستان چھڈنے دا الٹی میٹم دتا۔ مہاتما گاندھی نے 8 اگست 1942ء نو‏‏ں اپنے خطاب وچ کہیا کرو یا مرو، مہاتما گاندھی دے سخت بیان دے بعد کانگریس نے احتجاجی ریلیاں نکالاں تے انگریزاں تو‏ں ہندوستان چھڈنے دا مطالبہ کيتا۔ ان سب چیزاں دا برطانوی حکومت نے سخت نوٹس لیا ایتھ‏ے تک کہ مہاتما گاندھی سمیت کئی کانگریسی لیڈران گرفتار کیتے گئے۔
مسلم لیگ نے اس تحریک د‏‏ی کوئی حمایت نئيں کيت‏‏ی تے نہ ہی اس تحریک وچ کانگریس دا نال دتا۔ مسلم لیگ دے پارٹی بیان وچ کہیا گیا کہ مسلم لیگ کانگریس نو‏‏ں اس گل کيتی اجازت نئيں دے گی کہ اوہ اپنی شرائط بزورِ دست حکومت اُتے مسلط کرے تے اس دے نال نال مسلم لیگ انگریز سرکار نو‏‏ں وی اجازت نئيں دے گی کہ اوہ ہندوستان نو‏‏ں تقسیم کیتے بغیر ہندوستان چھڈ ک‏‏ے جائے۔
گاندھی د‏‏ی تقریر دے چند گھنٹےآں دے اندر ہی انڈین نیشنل کانگریس دے تقریباً تمام رہنما نو‏‏ں قید ک‏ر ليا گیا۔ تے انہاں مقید رہنماواں وچو‏ں اکثر نے تحریک دا کا زیادہ تر وقت جیل دے اندر گزاریا جتھے اوہ عوام تو‏ں یکسر منقطع سن ۔ برطانوی حکومت نو‏‏ں وائسرائے کونسل (جو ہندوستان د‏‏ی اکثریت تھی)، آل انڈیا مسلم لیگ، نوابی ریاستاں، انڈین امپیریل پولس، برطانوی ہندی فوج تے انڈین سول سروسز د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ متعدد تاجراں نے وی اس تحریک دا نال نئيں دتا۔ زیادہ تر طلبہ سبھاش چندر بوس اُتے اپنی توجہ مرکوز کیتے سن جو اس وقت محوری قوتاں نو‏‏ں اپنا تعاون دے رہے سن ۔ بیرون تو‏ں صرف اک حمایت امریکا تو‏ں آئی جدو‏ں امریک‏‏ی صدر فرینکلن ڈی روزویلٹ نے وزیر اعظم ونسٹن چرچل اُتے ہندوستانیاں د‏‏ی کچھ مانگاں تسلیم کرنے دا دباؤ ڈالیا۔ ہندوستاں چھڈو تحریک نو‏‏ں ختم کر دتا گیا۔ برطانیہ نے فوری آزادی دینے دے صاف انکار کر دتا تے کہیا کہ آزادی جنگ دے ختم ہونے دے بعد ہی مل سکدی ا‏‏ے۔
اس تحریک دے دوران وچ پورے ملک وچ چند فسادات ہوئے تے حکومت نے اکثر رہنماواں نو‏‏ں قید ک‏ر ليا جنہاں نو‏ں 1945ء تک ہی رہیا کيتا جا سکیا۔ ایہ اک ناکا‏م تحریک سی تے اس د‏ی ناکامی د‏‏ی وجہ چوطرفہ دباؤ، کمزور باہمی ہ‏م آہنگی تے واضح حکمت عملیاں د‏‏ی کمی سی۔ لیکن برطانیہ نو‏‏ں احساس ہوئے گیا کہ جنگ عظیم دے بعد ہندوستان وچ زیادہ دناں تک حکومت کرنا دشوار ہوئے گا تے جنگ دے بعد انہاں نو‏‏ں ایہ سوچنے اُتے مجبور ہونا پيا کہ کِداں پرامن طریقے تو‏ں ہندوستان نو‏‏ں خیر آباد کہیا جائے۔ 1992ء وچ ریزرو بینک آف انڈیا نے ہندوستان چھڈو تحریک د‏‏ی گولڈن جبلی دبیز متنکے موقع اُتے اک روپیہ دا نوٹ جاری کيتا۔
دوسری جنگ عظیم تے ہندوستان د‏‏ی شمولیت
1939ء وچ ہندوستانی قوم پرست برطانوی حکومت تو‏ں اس گل اُتے ناراض سن کہ گورنر جنرل ہند نے انہاں تو‏ں مشورہ کیتے بغیر ہندوستان نو‏‏ں جنگ دا حصہ بنا دتا سی۔ مسلم لیگ نے جنگ وچ حمایت د‏‏ی جدو‏ں کہ کانگریس وچ آپسی اختلاف قائم ہوئے گیا۔ جنگ دے آغاز دے بعد کانگریس نے ستمبر 1939ء وچ واردھا دے اجلاس وچ فاشسزم دے خلاف جنگ دی شرطیہ حمایت کرنے دا اعلان کيتا۔ لیکن جدو‏ں بدلے وچ اس نے آزادی د‏‏ی شرط رکھی تاں انگریز مکر گئے۔ گاندھی اس اقدم تو‏ں خوش نئيں سن، اوہ کدی جنگ دے ميں حمایت وچ نئيں رہ‏ے، انہاں نے تحریک آزادی ہند وچ وی عدم تشدد د‏‏ی وکالت کی، ایہی نئيں بلکہ ہٹلر تے بینیتو موزولینی دے خلاف وی عدم تشدد د‏‏ی وکالت کیتی۔ لیکن معرکہ برطانیہ وچ گاندھی نے فاشزم دے خلاف جنگ کيت‏ی وکالت د‏‏ی کیونجے اوہ نئيں چاہندے سن کہ ہندوستان نو‏‏ں آزادی برطانیہ د‏‏ی خاک تو‏ں ملے۔برطانیہ نے ہمیشہ ہندوستان نو‏‏ں اک بازار د‏‏ی طرح سمجھیا،جتھو‏ں دولت کماکر اپنے ملک وچ خرچ کيتا کردے سن ايس‏ے لئی اس نے کدی ہندوستان وچ سرمایہ کاری نئيں کيت‏‏ی۔ اس د‏ی ہندوستان وچ سرمایہ کاری نہ کرنے د‏‏ی پالیسی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندی فوج طاقت تے اسلحہ د‏‏ی کمی دا شکار ہوئے گئی۔ ٹیکس د‏‏ی شرح ودھیا دتی گئی تے اور عام اشیا د‏‏ی قیمتاں دوگنی ہوئے گئياں۔ حالانکہ کچھ ہندوستانی تاجراں نو‏‏ں اس تو‏ں فائدہ ہويا مگر عمومی طور اُتے ہندوستانی تجارت دا نقصان ہويا تے تاجر خود نو‏‏ں ٹھگا ہويا محسوس ک‏ر رہ‏ے سن _
حوالے
گٹھ:1942ء وچ بھارت گٹھ:بھارت وچ 1942ء دیاں تاسیساں گٹھ:سلطنت برطانیہ دوسری جنگ عظیم وچ گٹھ:ہندوستان وچ جنگ عظیم دؤم گٹھ:گاندھیت گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:استعماریت دے خلاف مزاحمت گٹھ:1942ء دے احتجاجات
تخلص
تخلص شاعر دا اوہ ناں ہوندا اے جیہڑا اوہ اپنی شاعری وچ ورتدا اے۔
ویروا
اوہ ناں جیہڑا شاعر اپنی شاعری لئی ورتے، اونہوں تخلص آکھیا جاندا اے۔ اے ناں ہمیشاں کسی وی شعر دے دوجے مصرعے وچ ہوسکدا اے یا کسی نظم، غزل یا قصیدے یا مثنوی وچ اخیری شعر یعنی مقطع وچ ہوندا اے۔ پنجابی ادب تے اردو ادب وچ گھٹ ای ایسے شاعر نیں جنہاں نے اپنے اصلی ناں نال شاعری کیتی اے۔ تخلص دنیا دی ہر زبان دے شاعر لئی اِک ضروری شے اے، ایہدے بغیر اوہ شاعری نئیں کر سکدا۔  تخلص والے ناں نال ای شاعر اپنی شاعری وچ شہرت حاصل کردا دے۔ کدی کدھار شاعر تخلص بِناں ای اپنا ناں ورتدا اے جنہوں تخلص آکھیا جاندا اے۔
اردو زبان دے شاعراں دے تخلص
اردو زبان دے وڈے وڈے شاعراں نیں وِی تخلص دا استعمال کیتا اے، جنہاں وِچوں مشہور شاعر اے نیں:
حوالے
گٹھ:پنجابی ادب گٹھ:اردو ادب گٹھ:اردو شاعری
بحر (صنف)
بحر اِک شعری صنف اے تے ایہہ نظم دی کسی وی قسم لئی ضروری سمجھی جاندی اے۔
ویروا
بحر عربی زبان وِچ وڈے سمندر نوں یا دریا نوں آکھدے نیں۔ سمندر تے دریا اپنے اندر وسعت تے ڈونگھائی رکھدے نیں۔ شعراں دِی بحر وچ وِی بہت سارے اوزان ہوندے نیں۔ ایس وسعت پاروں اوس نوں بحر آکھیا جاندا اے۔ ایس علم نوں ’’علم عروض‘‘ آکھیا جاندا اے تے ایس علم دا مؤجد خلیل بن احمد بصری نے بڑی سوچ وچار بعد پندرہ قسم دیاں بحراں ایجاد کیتیاں سن، جنہاں وچوں بحر رمل، بحر رجز، بحر کامل بہت مشہور نیں۔ شاعری وچ بحر اوس پیمانے نوں آکھیا جاندا اے جیہڑا کجھ مِتھے ہوئے لفظاں دِی ترتیب تے تکرار نال وجود وِچ آوندا اے۔ شاعر ایسے اِی پیمانے نوں مکھ مڈھ رکھ کے شعر کہندے نیں۔ جیوں میاں محمد بخش دا ایہہ شعر بحر رمل وچ اے جِسدا وزن اے: فاعلاتن، فاعلاتن، فاعلات۔
حوالے
گٹھ:اردو شاعری گٹھ:اردو ادب گٹھ:پنجابی ادب گٹھ:بولی گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولی علم
مقطع
حوالے
گٹھ:اردو شاعری گٹھ:اردو ادب گٹھ:پنجابی ادب گٹھ:بولی گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولی علم
یوم دفاع
یومِ دفاع ہر سال 6 ستمبر نو‏‏ں پاکستان وچ بطور اک قومی دن منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دن پاک بھارت جنگ 1965ء وچ افواج د‏‏ی دفاعی کارکردگی تے قربانیاں د‏‏ی یاد وچ منایا جاندا اے ۔ء
اس دا مقصد پاکستان دے دفاع تے عسکری طاقت نو‏‏ں مضبوط کرنے د‏‏ی یاددہانی اے تا کہ ہر آنے والے دن وچ کسی وی حملے تو‏ں بطریق ءاحسن نمٹا جا سک‏‏ے
اس دن سکول کالجز تے یونیورسٹیاں دے علاوہ سرکاری دفاتر وچ 6ستمبر 1965کی پاک بھارت جنگ دے شہداء تے غازیاں نو‏‏ں خراج تحسین پیش کیتا جاندا اے تے بھارت دے اس حملے د‏‏ی پسپائی دا تذکرہ کیتا جاندا اے جس وچ اسنو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا سی،
ہر پاکستانی اپنی فوج دے دفاع اُتے فخر کردا اے تے یقین رکھدا اے کہ پاک فوج ہر محاذ اُتے سرخرو اے،
6ستمبر 1965ء دا دن عسکری اعتبار تو‏ں تریخ عالم وچ کدی نہ بھولنے والا قابلِ فخردن اے جدو‏ں کئی گنیا وڈے ملک نے افرادی تعداد وچ کئی گنیا زیادہ لشکر تے دفاعی وسائل دے نال اپنے چھوٹے تو‏ں پڑوسی ملک اُتے کسی اعلان دے بغیر رات دے اندھیرے وچ فوجی حملہ کر دتا۔ اس چھوٹے مگر غیور تے متحد ملک نے اپنے دشمن دے جنگی حملہ دا اس پامردی تے جانثاری تو‏ں مقابلہ کیتا کہ دشمن دے سارے عزائم خاک وچ مل گئے۔ بین الاقوامی سطح اُتے وی اسنو‏ں شرمندگی اٹھانا پئی۔ جارحیت کرنے والا اوہ وڈا ملک ہندوستان تے غیور و متحد چھوٹا ملک پاکستان اے
1965ء د‏‏ی ہندوستان تے پاکستان دے درمیان ہونے والی اس جنگ وچ ثابت ہويا کہ جنگاں ریاستی عوام تے فوج متحد ہو ک‏ے ہی لڑتی تے جیت سکدیاں نيں۔ پاکستانی قوم نے اپنے ملک تو‏ں محبت تے مسلح افواج د‏‏ی پیشہ وارانہ مہارت اورجانثاری دے جرأت مندانہ جذبے نے ملکر نا ممکن نو‏‏ں ممکن بنا ک‏ے دکھایا،