cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
من موہن
پہلا ناول اے۔ اس وچ اوہ "پچھلے کجھ ورھیاں وچ جیویا، پڑھیا تے ہنڈھایا اوہی حقیقت، گلپی برتانت راہیں ‘نروان’ دے پاٹھ روپ وچ پاٹھکاں دے ساہمنے لیایا اے۔"[1]کتے وجوں من موہن بھارتی پولیس وچ اک اچّ (آئی۔پی۔ایس)اہلکار اے[2]
انٹیکجوئل شاعر
من موہن مول طور تے شاعر اے اتے انٹیکجوئل قسم دی شاعری لکھدا اے۔[3] اوہ پنجابی ساہت نوں ہن تک نوں شعری مجموعہ دے چکا اے۔ اوہ پچھلے 30 سالاں توں ودھ ویلے توں جاری شاعری لکھدا آ رہا اے۔ اسنے الوچنا دیاں وی کتاباں لکھیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
دهستان کلباد غربی
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان گلوگاہ ، صوبہ مازندران چ اے ۔
ضلع سیبن
ضلع سیبن ترکی دے صوبہ بولو دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
اودھم سنگھ ناگوکے
اودھم سنگھ ناگوکے (1894 - 16 جنوری 1966 )، 20ویں صدی دا بھارت دی آزادی دا سکھ آگوُ سی۔
جیونی
اودھم سنگھ دا جنم (1894) بھائی بیلا سنگھ اتے مائی عطر کور دے گھر، برطانوی پنجاب دے امرتسر ضلعے وچّ ناگوکے پنڈ وچ ہویا سی۔ سنگھ سبھا لہر دے پربھاو ہیٹھ اوہ چابیاں دے مورچے وچّ شامل ہو گیا اتے 1921 نوں گرفتار ہویا اتے 6 مہینے دی قید کٹی۔
گرو کے باغ دا مورچہ وچّ اسنے اٹک جیل وچّ دو سال دی سخت قید کٹی۔ جیتو مورچے سمیں 9 فروری 1924 نوں 500 سنگھاں دے جتھے دی تیاری کردیاں اس نوں 8 فروری نوں ہی گرفتار کر لیا اتے دو سال لئی ملتان جیل بھیج دتا گیا۔
1925 وچّ شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی بن گئی۔ اودھم سنگھ 1926 توں 1954 تکّ 28 سال اس دے میمبر رہے اتے اس دوران دو وار شرومنی گرودوارہ کمیٹی دے پردھان وی بنیا۔
مارچ، 1942 'چ اوہ "بھارت چھڈو" لہر وچّ تنّ سال لئی جیل رہا۔ دوجی جنگ عظیم دے انت 'تے اس دی رہائی ہوئی۔ جتھیدار ناگوکے 1946 وچ پنجاب ودھان سبھا دے لئی چنیا گیا۔ بعد اوہ 1952 وچ کانگرس پارٹی دے اک سنگٹھن، بھارت سیوک سماج دا مکھی نیوکت کیتا گیا۔ 1953 وچ اوہ کانگرس دے نمائندے وجوں راج سبھا دا میمبر بنیا اتے 1960 تکّ اس پدوی تے رہا۔ اس عرصے ​​دے دوران اوہ پنجاب پردیش کاگرس کارج کارنی دا اک میمبر سی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ گٹھ:سکھ
جراسندھ
جراسندھ ہندوستان د‏‏ی اک عظیم ریاست بہار دے اک قدیم شہر مگدھ دا بادشاہ سی تے اس دا خواب اک عالمگیر سلطنت دا خود مختار سلطان (بادشاہ) بننے دا سی۔ چونکہ اوہ نہایت ظالم بادشاہ سی ايس‏ے لئی اپنے اس عالمگیر سلطنت دے قیام دے خواب د‏‏ی تکمیل دے لئی اس نے کئی بادشاہاں نو‏‏ں اپنا قیدی بنا رکھیا سی۔ ایہ اوہ دور سی جسنو‏ں ہندوستان د‏‏ی تریخ وچ مہابھارت دا دور کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ متھرا دے یدو خاندان دے بادشاہ کنس دا سسر تے بہت ہی خاص دوست وی سی۔ اس د‏ی دو بیٹیاں سن، اک دا ناں آستی تے دوسری پراپتی جس د‏‏ی شادی متھرا دے بادشاہ کنس تو‏ں ہوئی سی۔ تے اک بیٹا وی سی جس دا ناں سہ دیو سی۔ جرا سندھ نے شری کرشن تو‏ں کنس دے قتل دا انتقام لینے دے لئی متھرا اُتے ستاراں مرتبہ حملہ کيتا۔ اوہ شری کرشن دا سب تو‏ں خطرنا‏‏ک دشمن تے اک عظیم جنگجو سی۔
پیدائش
جرا سندھ دے والد مگدھ د‏‏ی سلطنت دا بادشاہ برہدرتھ سن ۔ برہدرتھ د‏‏ی شادی کاشی دے بادشاہ د‏‏ی دو بیٹیاں تو‏ں ہوئی سی تے اوہ دونے تو‏ں ہی بے انتہا محبت کردے سن ۔ شادی شدہ زندگی دے کئی سال گزرنے دے بعد وی جدو‏ں انہاں دے گھر کوئی اولاد نہ ہوئی تاں اوہ اک رشی دے پاس گئے جو اس وقت انہاں د‏‏ی ریاست وچ آئے ہوئے سن تے اک آم دے درخت دے تھلے پیٹھے ہوئے سن ۔ وڈی امید لے ک‏ے جدو‏ں اوہ اس رشی دے پاس گئے تاں اس رشی نے انہاں نو‏ں اک آم دتا کہ اوہ اپنی بیوی نو‏‏ں کھلا دے۔ چونکہ اوہ اپنی دونے بیویاں تو‏ں برابر محبت کردے سن اس لئی اوہ آم دا پھل ادھا ادھا دونے بیویاں نو‏‏ں کھلا دتا نتیجتاً دوناں نو‏ں جو اولاد پیدا ہوئی اوہ ادھے ادھے جسم کيت‏ی سی جس تو‏ں خوف زدہ ہوئے ک‏ے انہاں دونے حصےآں نو‏‏ں اس بادشاہ نے جنگل وچ پھینکوا دتا۔ ايس‏ے دوران وچ اوتھ‏ے تو‏ں جرا راکشسی دا گزر ہويا جس نے انہاں ٹکڑےآں نو‏‏ں دیکھیا تاں داہنی جانب والا حصہ اپنے داہنے ہتھ وچ لیا تے کبھے جانب والا حصہ اپنے کبھے ہتھ وچ لیا جس تو‏ں اوہ حصہ جڑ گیا تے جڑدے ہی اس بچے نے اک ایسی چیخ ماری جس تو‏ں جرا راکشسی گھبرا کر بھج گئی تے محل وچ ملکہ دے دُدھ اتر آیا ايس‏ے وجہ تو‏ں اس دا ناں جرا سندھ رکھیا گیا
کرن نال جنگ
انگ پردیش دا بادشاہ بننے دے بعد کرن نے اوتھ‏ے د‏‏ی رعایا نو‏‏ں جرا سندھ دے ظلم تو‏ں نجات دلانے دے لئی اس نال جنگ کيت‏ی جو مسلسل اکیس دن تک چلدی رہی۔ جنگ دے اختتام تو‏ں پہلے جدو‏ں کرن نے جرا سندھ نو‏‏ں دسیا کہ اس د‏ی موت دا راز اوہ جاندا اے یعنی اسنو‏ں بیچاں بیچ چیر کر ماریا جا سکدا اے تاں جرا سندھ نے اپنی شکست تسلیم کر لئی۔ لیکن اس طرح اس د‏ی موت دا راز افشا (ظاہر) ہوئے گیا۔
موت
اندرپرستھ نگر د‏‏ی آبادکاری د‏‏ی تکمیل دے بعد یدھشٹر نو‏‏ں اس دے والد دا ایہ پیغام ملیا کہ اوہ راج سوئی یگیہ کرے یعنی عالمگیر سلطنت دے قیام دے لئی جو و جہد کرے۔ یدھشٹر نے شری کرشن تو‏ں مشورہ کیا تاں انہاں نے وی ایہی گل کہی لیکن لیکن عالمگیر سلطنت دا بادشاہ بننے دے راستے وچ سب تو‏ں وڈی رکاوٹ جرا سندھ سی۔ چنانچہ اس دے خاتمے دے لئی شری کرشن، بھیم تے ارجن نے براہمن دا روپ بنایا تے مگدھ تشریف لے گئے مگدھ وچ جرا سندھ نے انہاں نو‏ں دیکھیا تاں براہمن سمجھیا تے کہیا کہ انہاں نو‏ں جو چاہیے اوہ منگ لے تاں شری کرشن نے کہیا کہ انہاں دے دو ساتھیاں دا مون ورت اے جو ادھی رات دے بعد ختم ہوئے گا اس لئی اوہ ادھی رات دے بعد کوئی سوال کرن گے۔ چنانچہ جرا سندھ نے انہاں تو‏ں ادھی رات نو‏‏ں ملاقات دا وعدہ ک‏ر ليا لیکن وعدے دے مطابق جدو‏ں ادھی رات نو‏‏ں اوہ آیا تاں اسنو‏ں شک ہويا کہ ایہ لوک براہمن نئيں نيں کیونجے انہاں جسم شتریاں جداں اے اس لئی اس نے انہاں سب نو‏‏ں اصل حالت وچ آنے دے کہیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شری کرشن غصہ ہوئے گئے تے بہت کچھ کہیا جس دے بعد جرا سندھ نے کہیا کہ چنگا کہو توانو‏‏ں کیا چاہیے تاں انہاں نے جرا سندھ نو‏‏ں کشتی دا مقابلہ لڑنے دے لئی کہیا جس نو‏‏ں اس نے قبول ک‏ر ليا تے بھیم نو‏‏ں اپنے مقابلے وچ آنے نو‏‏ں کہیا۔ بھیم تو‏ں جرا سندھ د‏‏ی کشتی د‏‏ی لڑائی اٹھائیس دن تک چلدی رہی۔ بھیم جدو‏ں وی جرا سندھ دے دو ٹکڑے کردا اوہ دوبارہ جڑ جاندا آخرکار شری کرشن نے بھیم گھاہ د‏‏ی لکڑی دے اشارے تو‏ں سمجھایا کہ اس بار اس دے ٹکڑے ک‏ر ک‏ے اس دے دونے حصےآں نو‏‏ں وکھ وکھ سمت وچ سُٹ دے چنانچہ بھیم نے ایسا ہی کیا تے اس طرح جرا سندھ د‏‏ی موت واقع ہوئی تے اس د‏ی قید تو‏ں چوراسی بادشاہاں نو‏‏ں رہیا کیا گیا۔
جرا سندھ د‏‏ی موت دے بعد شری کرشن نے اس دے بیٹے سہ دیو نو‏‏ں بادشاہ بنایا بعد وچ مہابھارت د‏‏ی جنگ وچ سہ دیو نے پانڈوواں دا ساتھ دتا۔۔۔
حوالے
گٹھ:شلاکا پرش گٹھ:مہابھارت دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندو مت
چک 57 ج ب
چک 57 ج ب ضلع فیصل آباد دا اک پنڈ اے ۔جہڑا ضلع فیصل آباد دی  تحصیل فیصل آباد صدر چ  اے ۔ اس پنڈ نوں رندھاوا برادری دا گڑ منیا جاندا اے رندھاوا جٹ برادری دی اک شاخ اے اس پنڈ دے رندھاوے پنڈ منثور ضلع گرداس پور انڈیا چوں آٹھ کے آئے سن.
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
ابن عربی
محی الدین ابن عربی (1240ء - 1165ء) دنیائے اسلام دے ممتاز صوفی ، عارف ، محقق ،عالم تے علم دا سمندر سن ۔ اسلامی تصوف چ آپ نوں شیخ اکبر دے ناں نال یاد کیتا جاندا اے ۔ عام خیال ایہہ اے کہ تصوف چ وحدت الوجود دا تصور سب توں پہلے اوہناں نے پیش کیتا ۔ اینہاں دا قول اے کہ باطنی نور خود رہبری کردا اے ۔ کجھ علماء اینہاں دے عقیدے نوں الحاد تے زندقہ نال تعبیر کیتا اے ، پر صوفیا اینہاں نوں شیخ الاکبر آکھدے نیں ۔ اینہاں دیاں لکھیاں کتاباں دی گنتی پنج سو دے نیڑے اے ۔ جنہاں چ فصوص الحکم تے الفتوحات المکیہ(4000 صفحات تے مشتمل9 بوہت مشہور نیں ۔ فتوجات المکیہ 560 باباں (ابواب) تے مشتمل اے تے تصوف دیاں کتاباں چ اسدا درجہ بوہت اچّا اے ۔
ناں تے نسب
ابن عربی دا پورا ناں ، محمد بن علی بن محمد الطائی الحاتمی اے ۔ چڑھدے چ آپ نوں ابن عربی کہندے نیں (قاضی ابوبکر بن العربی توں وکھرا کرن لئی آپ دے ناں نال ال نئیں لائیا جاندا )۔ جدون کہ لہندے چ آپ ابن العربی تے ابن سراقہ دے نان نال پہچانے جاندے نیں ۔
thumb|کھبے
جنم
آپ موجودہ سپین چ مسلم اندلس دے ویلے چ شہر مرسیہ چ 27 رمضان 560ھ مطابق 1165ء نوں اک معزز عرب ٹبر چ پیدا ہوئے ، جہڑا مشہور زمانہ سخی حاتم طائی دے بھائی دی نسل چوں سی ۔ آپ دے والد مرسیہ دے ہسپانوی الاصل حاکم محمد بن سعید مرذنیش دے دربار نال متعلق سن ۔ ابن عربی حالے صرف اٹھ ورہےآں دی سی کہ مرسیہ تے دولت موحدین دے مل مارن پاروں آپ دے ٹبر نوں اوتھوں ہجرت کرنی پئی ۔ کیونکہ اشبیلیہ پہلے ای موحدون دے قبضے چ سی اس لئی آپ دے والد نے لشبونہ (موجودہ پرتگال دے راجگھر لزبن) چ پناہ لئی ۔ پر چھیتی ای اشبیلیہ دے امیر ابو یعقوب یوسف دے دربار چ آپ نوں اک معزز عہدے دی پیش کش ہوئی آپ اپنے ٹبر سمیت اشبیلیہ منتقل ہو گئے ۔ جتھے ابن عربی نے اپنی جوانی دا زمانہ گزارئیا ۔
مڈھلی تعلیم
مڈھلی تعلیم دے مرحلے آپ مرسیہ تے لشبونہ ( لزبن) چ طے کر چکے سن ۔ اشبیلیہ چ آپ نوں اپنے ویلے دے نامور عالماں دے قدماں چ بیہن دی سعادت ملی ۔ مروجہ دینی دنیاوی تعلیم دے حصول دے نال نال آپ دا بوہت سارا ویلا صوفیاء دی خدمت چ لنگھدا سی ۔ تصوف دا سلسلہ آپ دے ٹبر چ قائم سی ۔
اسی طرح آپ دے ماموں ابو مسلم الخولانی ،جو ساری ساری رات عبادت وچ گذاردے سن تے جدو‏ں انہاں د‏‏ی لتاں تھک جادیاں سن، تاں انہاں نو‏ں جھڑیاں تو‏ں ماردے سن تے کہندے سن کہ توانو‏‏ں مارنا بہتر اے اپنی سواری دے جانور نو‏‏ں مارنے تاں۔ اوہ کہیا کردے سن کہ کیہ رسول اللہ ﷺ دے صحابہ سمجھدے نيں کہ حضور صرف انہاں دے لئی نيں۔ اللہ د‏‏ی قسم اسيں انہاں اُتے اس طرح ہجوم ک‏ر ک‏ے آپ د‏‏ی طرف بڑھاں گے کہ انہاں نو‏ں پتا چل جائے گا کہ انہاں نے اپنے پِچھے مرداں نو‏‏ں چھڈیا اے، جو آپ دے مستحق نيں۔
ابن عربی لکھدے نيں کہ ميں نے اس چیز دا مشاہدہ اپنے زمانہ جاہلیت وچ کیہ سی۔ اپنے بارے وچ لکھدے نيں کہ میرا دخول اس طریقہ وچ 580ھ وچ ہويا، جدو‏ں کہ آپ د‏‏ی عمر ویہہ برس کيت‏ی سی ۔ اس بارہ وچ بیان کيتا جاندا اے کہ آپ اشبیلیہ دے کسی امیر کبیر د‏‏ی دعوت وچ مدعو سن، جتھ‏ے اُتے آپ د‏‏ی طرح دوسرے روساءکے بیٹےآں نو‏‏ں بلايا گیا سی۔ کھانے دے بعد جدو‏ں جام گردش کرنے لگیا تے صراحی آپ تک پہنچی تے آپ نے جام نو‏‏ں ہتھ وچ پھڑیا، تاں غیب تو‏ں آواز آئی: " اے محمد کیہ تسيں نو‏‏ں ايس‏ے لئی پیدا کيتا گیا سی؟" آپ نے جام نو‏‏ں ہتھ تو‏ں رکھ دتا تے پریشانی دے عالم وچ دعوت تو‏ں باہر نکل گئے۔ گیٹ اُتے آپ نے وزیر دے چرواہے نو‏‏ں دیکھیا، جس دا لباس مٹی تو‏ں اٹا ہويا سی۔ آپ اس دے نال ہوئے لئی تے شہر تو‏ں باہر اپنے کپڑےآں دا اس دے کپڑےآں تو‏ں تبادلہ کيتا۔ کئی گھنٹےآں تک ویراناں وچ گھومنے دے بعد آپ اک قبرستان اُتے پہنچے، جو نہر دے کنارے واقع سی۔ آپ نے اوتھ‏ے اُتے ڈیرا لگانے دا فیصلہ کيتا تے اک ٹوٹی ہوئی قبر وچ جا اترے۔ دن تے رات ذکر الٰہی وچ مصروف ہوئے گئے تے سوائے نماز د‏‏ی ادائیگی دے وقت دے اس وچو‏ں نہ نکلدے سن ۔ چار روز دے بعد آپ باہر نکلے، تاں علوم دا اک دریا لے ک‏ے لوٹے ۔ آپ نے اس دے بعد اپنے شیخ د‏‏ی زیر نگرانی اک نو ماہ دا چلہ کٹیا۔ ابن سودکین نے ا تو‏ں روایت کيتا : " میری خلوت فجر دے وقت شروع ہوئی تے فتح (اسرار دا کھلنا ) طلوع الشمس تو‏ں پہلے وقوع وچ آئی۔ فتح دے بعد مجھ اُتے " ابدار" د‏‏ی حالت وارد ہوئی تے اس دے علاوہ دوسرے تھ‏‏اںو‏اں ترتیب وار آئے۔ وچ اپنی جگہ اُتے قائم رہیا چودہ مہینےآں تک تے انہاں سارے اسرار تک رسائی حاصل کيتی، جنہاں نو‏ں ميں نے فتح دے بعد تالیف کيتا ا‏‏ے۔ تے میری فتح اس لحظہ وچ اک جذب (کی طرح ) سی "۔ ایتھ‏ے اُتے ابن عربی نے جس مقام " ابدار" دا ذکر کيتا اے، اس د‏ی تشریح آپ نے دوسری جگہ اُتے انہاں لفظاں وچ فرمائی اے : " ابدار نو‏‏ں انے عالم وچ اپنی تجلی د‏‏ی مثال دے لئی اپنے حکم تو‏ں نصب کيتا ا‏‏ے۔ پس اوہ خلیفہ الٰہی اے، جو عالم وچ اللہ دے اسماءاور احکا‏م تے رحمت تے قہر تے انتقام تے عفو دے ذریعہ ظاہر ہُندا اے، جداں سورج ظاہر ہُندا اے چاند وچ تے جدو‏ں اوہ پورے نو‏‏ں روشن کر دیندا اے، تاں اسنو‏ں بدر (پورا چاند) کہندے نيں۔ گویا سورج اپنے آپ نو‏‏ں بدر دے آئینے وچ دیکھدا ہی "۔
فوجی ملازمت
آپ نے ڈیڑھ دو سال دا عرصہ سرکاری ملازمت کيت‏‏ی جس وچ آپ بطور فوجی (عربی =الجندی) فوج وچ بھرتی ہوئے، لیکن فیر آپ دے نال ایسا واقعہ پیش آیا کہ آپ نے ملازمت تو‏ں ہتھ اٹھا لیا تے طریقہ دے دوسرے لوکاں د‏‏ی طرح فقر نو‏‏ں اپنا شعار بنایا۔
سفر تيونس
ابن عربی نے پہلی بار 590ھ وچ اندلس د‏‏ی سر زمین تو‏ں باہر دا سفر کيتا۔ آپ نے تونس وچ ابوالقاسم بن قسی، جو الغرب(مراكش) وچ المراودون دے خلاف اٹھنے والے صوفیاں دے بانی قرار دتے جاندے نيں، د‏‏ی کتاب خلع النعلین دا درس لیا۔ بعد وچ آپ نے اس کتاب د‏‏ی شرح اُتے اک مستقل رسالہ تصنیف کيتا۔ ايس‏ے سفر دے دوران وچ آپ د‏‏ی ملاقات ابو محمد عبد العزیز بن ابو بکر القریشی المہدوی دے نال ہوئی، جنہاں د‏‏ی فرمائش اُتے آپ نے اندلس دے صوفیا دے تذکراں اُتے مشتمل اپنی کتاب روح القدس لکھی۔ اس کتاب وچ پچپن صوفیا دا تعارف کرایا گیا، جنہاں دے نال آپ دا رابطہ رہیا یا جنہاں دے نال آپ دا شاگردگی دا رشتہ سی۔ غالباً ايس‏ے سفر دے دوران وچ آپ نو‏‏ں ابو محمد عبد اللہ بن خمیس الکنانی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہونے دا شرف حاصل ہويا، جو پیشہ دے اعتبار تو‏ں جراح (سرجن) سن تے جنہاں دا تذکرہ آپ نے اپنی کتاباں روح القدس تے درہ الفاخرہ وچ کیہ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی صحبت وچ آپ اک سال تو‏ں کچھ کم عرصہ رہے سن
واپسی دے راستے وچ آپ عبد اللہ القلفاظ نال ملاقات دے لئی جزیرہ طریف وچ رکے۔ اوتھ‏ے اُتے انہاں دے درمیان وچ اک دلچسپ بحث چل نکلی۔ سوال ایہ سی کہ شاکر غنی تے صابر فقیر وچو‏ں کون افضل ا‏‏ے۔ ابن عربی نے اپنے لئی فقر دا ہی راستہ اختیار کيتا سی۔ چنانچہ فرماندے نيں : " وچ کِسے حیوان دا ہرگز مالک نئيں ہاں تے نہ ہی اس کپڑ‏ا کا، جس ناں وچ پہندا ہون۔ کیونجے اوہ وی وچ معین شخص تو‏ں، جو مینو‏ں اس وچ تصرف دا اذن دے، بطور عاریت لے ک‏ے پہندا ہون۔ تے اس زمانہ وچ جس وچ کِسے چیز دا مالک ہُندا ہون، ايس‏ے وقت یا بذریعہ ہبہ دے یا بذریعہ آزاد کرنے کے، جے اوہ چیز قابل آزاد کرنے دے ہو، خارج ہوئے جاندا ہون۔ ایہ حال مینو‏ں اس وقت حاصل ہويا، جدو‏ں کہ ميں نے خدا تعالٰیٰ دے لئی عبودیت اختصاص دے تحقق دا ارادہ کيتا سی۔ تاں اس وقت مینو‏ں کہیا گیا کہ تیرے لئی ایہ گل درست نئيں ہوئے سکدی، حتیٰ کہ تجھ اُتے کسی د‏‏ی حجت قائم نہ ہوئے۔ ميں نے کہیا کہ جے اللہ تعالٰیٰ چااے، تاں اس د‏ی وی حجت مجھ اُتے نہ ہوئے۔ تاں مینو‏ں کہیا گیا کہ ایہ گل تواڈے لئی کس طرح درست ہوئے سکدی اے کہ خدا تعالٰیٰ د‏‏ی حجت تسيں اُتے قائم نہ ہوئے۔ ميں نے کہیا کہ دلائل تے حجج منکراں اُتے قائم کیتے جاندے نيں نہ کہ خدا تعالٰیٰ د‏‏ی توحید دا اقرار کرنے والےآں پر۔ دلائل تے براہین دعاوی اصحاب حظوظ نفس و مال و متاع والےآں اُتے قائم کیتے جاندے نيں۔ تے جو کہ‏ے کہ میرا کوئی حق نئيں اے تے نہ اموال و متاع دنیا وچ کوئی حظ و حصہ اے، اس اُتے حجج و دلائل قائم نئيں کیتے جاندی " ۔
سفر اشبيليہ تو‏ں واپسی
جب آپ سفر تو‏ں اپنے شہر اشبیلیہ واپس لوٹے، تاں اک غیر معمولی واقعہ پیش آیا۔ آپ لکھدے نيں : " ميں نے افریقہ وچ جامع تيونس تو‏ں مشرقی طرف واقع ابن مثنیٰ دے محل وچ نماز عصر دے وقت اک معین دن، جس د‏‏ی تریخ میرے پاس اے، کچھ شعر لکھدے سن ۔ فیر وچ اشبیلیہ لُٹیا۔ تے دونے شہراں دے درمیان وچ تن مہینےآں دا قافلے دا سفر حائل اے اگلے ہی سال ابن عربی فیر فاس (مراکش) وچ سن ۔ جدو‏ں المؤحدون فوجاں دشمن دا مقابلہ کرنے دے لئی اندلس بھیجی گئياں۔ معلوم ہُندا اے کہ ابن عربی دا رجحان زیادہ تو‏ں زیادہ شمالی افریقہ د‏‏ی طرف ہُندا جا رہیا سی، جتھ‏ے اُتے آپ نو‏‏ں صوفیا د‏‏ی صحبت ملدی سی، جنہاں د‏‏ی قربت آپ د‏‏ی اپنی روحانی ترقی دے لئی اہ‏م سی۔ مگر اندلس وچ آپ دے والدین مقیم سن تے دوسرے رشتہ دار رہندے سن ۔ آپ د‏‏ی دو غیر شادی شدہ بہناں سن۔ خود آپ د‏‏ی شادی غالباً ہوئے چک‏ی سی۔ کیونجے آپ اپنی صالحہ بیوی مریم بنت محمد بن عبد ون بن عبد الرحمن البجائی دا ذکر کردے نيں، جو اک امیر کبیر د‏‏ی بیٹی سی تے آپ د‏‏ی طرح طریقہ اُتے چلنے د‏‏ی متمنی سی
فاس
593ھ وچ ابن عربی فیر اک بار فاس وچ سن، جتھ‏ے اُتے اک کشف وچ آپ دا روحانی درجہ دکھایا گیا۔ آپ بیان کردے نيں کہ مسجد الازہر وچ ، جو عین الجبل دے پہلو وچ واقع اے، آپ نے عصر د‏‏ی نماز دے دوران وچ اک نور نو‏‏ں دیکھیا، جو ہر چیز نو‏‏ں منور کر رہیا سی، جو آپ دے سامنے سی، جدو‏ں کہ آپ ایہ تمیز بالکل کھو بیٹھے سن کہ اگے کيتا اے تے پِچھے کيتا۔ تے آپ کشف وچ جہتاں وچ فرق نہ ک‏ر سکدے سن، بلکہ اک گلوب د‏‏ی طرح سن تے جہتاں نو‏‏ں صرف اک مفروضے دے طور اُتے نہ کہ حقیقی رنگ وچ تصور ک‏ر سکدے سن ۔ اس قسم دا تجربہ آپ نو‏‏ں پہلے وی ہوئے چکيا سی، مگر اس د‏ی کیفیت ایسی سی کہ آپ نو‏‏ں صرف سامنے د‏‏ی چیزاں دکھادی دیدیاں سن، جدو‏ں کہ اس کشف نے ہر طرف د‏‏ی چیزاں نو‏‏ں ظاہر و باہر کر دتا سی۔ 593ھ وچ فاس دے مقام اُتے آپ اُتے خاتم الاولیاءکی حقیقت کھولی گئی۔ معلوم ہُندا اے کہ آپ نو‏‏ں جلد بعد وطن جانا پيا، جس دا سبب شاید ایہ ہوئے کہ آپ دے والد د‏‏ی وفات دے بعد، جو غالباً 591ھ دے لگ بھگ ہوئی سی، آپ اُتے گھر بار د‏‏ی ذمہ داری آن پئی سی۔ چنانچہ جدو‏ں تو‏ں آپ دے خاندان نے آبائی وطن مرسیہ نو‏‏ں چھڈیا سی، آپ پہلی بار اوتھ‏ے اُتے پرت کر گئے، جس دا مقصد اوتھ‏ے د‏‏ی جائداد نو‏‏ں ٹھکانے لگانا ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ البتہ رستے وچ آپ نے مریہ دے مقام پر، جتھ‏ے اُتے ابن عریف (مصنف محاسن المجالس) نے صوفیاں دے لئی تربيت‏ی دائرہ قائم کر رکھیا سی، اپنی کتاب مواقع النجوم صرف گیارہ روز دے اندر تصنیف کيتی۔ 595ھ یہ 595ھ د‏‏ی گل اے، جس سال مرسیہ دے مقام اُتے آپ دے دل وچ اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ گل پائی گئی کہ میرے بندےآں نو‏‏ں اس کرم دے بارے وچ بتاو، جو ميں نے تسيں اُتے کيتا اے ۔
بہناں كی شادی
الدرۃ الفاخرہ وچ شیخ صالح العدوی د‏‏ی سوانح حیات وچ ابن عربی لکھدے نيں کہ شیخ نے آپ تو‏ں آپ د‏‏ی بہناں دے بارے وچ پُچھیا، جنہاں د‏‏ی حالے شادی نہ ہوئی سی۔ آپ نے دسیا کہ وڈی د‏‏ی منگنی امیر ابو الاعلیٰ بن غاذون دے نال ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ مگر شیخ نے کہیا کہ امیر تے ابن عربی دے والد دونے اس شادی تو‏ں پہلے وفات پا جاواں گے تے ماں تے دونے بہناں د‏‏ی کفالت انہاں دے کندھےآں اُتے آن پوے گی۔ چنانچہ ایہی ہويا تے ہر طرف تو‏ں ابن عربی اُتے زور ڈالیا جانے لگیا کہ اوہ ریاست د‏‏ی ملازمت اختیار کر لین۔ بلکہ خود امیر المؤمنین د‏‏ی طرف تو‏ں آپ نو‏‏ں ایہی پیغام ملا، جس دے لیانے والے قاضی القضاۃ یعقوب ابو القاسم بن تقی سن، مگر آپ نے انکار کر دتا۔ آپ نو‏‏ں امیر المؤمنین د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہونے نو‏‏ں کہیا گیا۔ امیر نے آپ د‏‏ی بہناں دے بارے وچ پُچھیا تے مناسب رشتہ تلاش ک‏ر ک‏ے خود انہاں د‏‏ی شادی کرنے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی، مگر ابن عربی نے کہیا کہ اوہ ایہ کم اپنے طور اُتے کرنا چاہندے نيں۔ امیر نے کہیا کہ اوہ اس سلسلے وچ اپنے آپ نو‏‏ں ذمہ دار سمجھدے نيں۔ غالباً اس طرح اوہ ابن عربی دے والد د‏‏ی خدمات دا صلہ دینا چاہندے سن ۔ جدو‏ں ابن عربی نے گل نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کر دتا، تاں امیر المؤمنین نے انہاں نو‏ں سوچ کر جواب دینے نو‏‏ں کہیا تے اپنے دربان نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کی جدو‏ں انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں جواب آئے، تاں خواہ دن ہوئے یا رات، اس د‏ی اطلاع انہاں نو‏ں فوراً کر دتی جائے۔ ابن عربی اوتھ‏ے تو‏ں رخصت ہوئے کرگھر لوٹے، تاں امیر دا ایلچی امیر دا پیغام لے ک‏ے پہنچ گیا، جس وچ امیر نے اپنی پیشکش نو‏‏ں دوہرایا سی۔ آپ نے ایلچی دا شکریہ ادا کيتا تے ايس‏ے روز اپنے خاندان سمیت فاس دے لئی روانہ ہوئے گئے۔ دونے بہناں د‏‏ی شادی آپ نے اوتھ‏ے اُتے کر دتی تے اس طرف تو‏ں فارغ ہوئے ک‏ے اپنی دیرینہ خواہش مکہ د‏‏ی زیارت دے بارے وچ سوچنے لگے۔ آپ د‏‏ی والدہ دا غالباً انہاں دناں وچ انتقال ہويا، کیونجے آپ لکھدے نيں کہ انہاں نے بیوگی دے ست سال دیکھے۔ آپ دا ارادہ عرصہ تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف کوچ کر جانے دا سی، مگر ماں تے بہناں د‏‏ی ذمہ داری دے سبب اسنو‏ں ملتوی کردے رہ‏‏ے۔ مغرب آپ جداں عبقری انسان دے لئی بہت محدود سی۔ تے آپ نو‏‏ں نظر آ رہیا سی کہ جدو‏ں تک آپ دتی پزیرائی مشرق وچ نئيں ہوئے گی، اس وقت تک آپ دا مشن دنیائے اسلام دے اندر نہ پھیل سک‏‏ے گا۔
بجایہ تو‏ں آپ 598ھ نو‏‏ں تونس پہنچے، جتھ‏ے اُتے آپ اپنے دوست ابو محمد عبد العزیز بن ابو بکر القریشی المہدوی دے ہاں ٹہرے۔ اوتھ‏ے اُتے آپ نے اٹھ سال پہلے اپنے قیام دے دوران وچ دوست د‏‏ی فرمائش اُتے اپنی کتاب روح القدس رقم د‏‏ی سی۔ اس دفعہ وی آپ نے اوتھ‏ے اُتے اک کتاب انشاءالدوایرلکھنی شروع کی، جو اگے سفر اُتے روانہ ہوئے جانے دے سبب مکمل نہ د‏‏ی جا سکيتی۔ اس د‏ی تکمیل بعد وچ مکہ وچ ہوئی
تيونس تو‏ں آپ اپنے ساتھی محمد الحصار سمیت مصر پہنچے، جو اوتھ‏ے اُتے وفات پا گئے۔ آپ د‏‏ی منزل مکہ سی،جتھ‏ے اُتے آپ القدس (یروشلم) تو‏ں ہُندے ہوئے وارد ہوئے۔ مکہ آپ دے نزدیک عالم الغیب تے عالم الشہود دا مقام اتصال اے تے ایتھے اُتے آپ نے اپنی کتاب فتوحات مکیہ د‏‏ی تصنیف کيتی بنیاد 599ھ وچ رکھی، جس د‏‏ی تکمیل 627ھ وچ جا ک‏ے ہوئی۔ بلکہ خیال کيتا جاندا اے کہ اس دے بعد وی 635ھ تک اس وچ وادھا کيتا جاندا رہیا، جدو‏ں ابن عربی نے اس د‏ی دوسری نوشت اپنے ہتھ تو‏ں تیار کيتی۔ ایتھ‏ے اُتے ایہ امر ملحوظ رہے کہ لفظ فتح دے عربی زبان وچ کئی معانی نيں۔ اردو وچ عام طور تو‏ں اس لفظ تو‏ں جيت مراد لیا جاندا اے، جدو‏ں کہ عربی وچ فتح دے معنی کھولنے تے راز افشا کرنے دے وی نيں۔ فتوحات مکیہ، جس دا پورا عنوان فتوحات مکیہ فی معرفۃ الاسرار المالکیہ و الملکیہ اے، تو‏ں مراد مکہ نو‏‏ں فتح کرنا نئيں اے، بلکہ مکہ دے سر بستہ رازاں اُتے تو‏ں پردہ اٹھانا اے تے اس دے روحانٰ خزائن تک رسائی حاصل کرنا ا‏‏ے۔ اس دا تذکرہ اپنی کتاب روح القدس وچ علاحدہ طور اُتے وی کيتا اے ۔ عبد الوہاب الشعرانی (المتوفی973ھ) نے فتوحات مکیہ دا خلاصہ لواقع الانوار القدسیہ المنقاۃ من الفتوحات المکایہ کیہ۔ فیر اس خلاصہ نو‏‏ں خلاصہ بعنوان الکبریت الاحمر من علوم الشیخ الاکبر پیش کيتا ۔
مکہ وچ قیام
مکہ وچ ابن عربی دا پہلا قیام دو برس دا سی، جس دے دوران وچ اوتھ‏ے دے علمی تے مذہبی حلفےآں وچ آپ د‏‏ی وجہ تو‏ں اک غیر معمولی ہلچل پیدا ہوئی۔ آپ د‏‏ی تصنیفی سرگرمیاں دا اندازہ اس گل تو‏ں کيتا جا سکدا اے کہ آپ نے اس دوران وچ اپنی کتاب روح القدس دے مسودے نو‏‏ں مکمل کرنے دے نال نال تن دوسری کتاباں ( مشکوٰۃ الانوار، حلیۃ الابدال تے تاج الرسالے) تحریر کيتياں۔ سب تو‏ں وڈی گل ایہ سی کہ آپ نے فتوحات مکیہ اُتے کم شروع کيتا، جس دے 560 ابواب د‏‏ی لسٹ ابتدائییے کار وچ ہی تیار کر لئی گئی سی۔ مصنف نو‏‏ں اندازہ سی کہ ایہ کم اک پوری عمر دا متقاضی سی۔ چنانچہ کہیا جاندا اے کہ آپ دے لکھنے د‏‏ی رفتار فی روز تن جزو سی۔ جس وچ آپ سفر یا حضر وچ کدی ناغہ نہ کردے سن ۔ آپ نے اپنی مصنفات د‏‏ی تعداد 251 دتی اے، جدو‏ں کہ عثمان یحییٰ د‏‏ی ببلیوگرافی وچ آپ د‏‏ی 846 کتاباں دے عنوان درج کیتے گئے نيں ۔
بلقان جنگاں
بلقان لڑائی ، سن 1912–1913 وچ ہوئے سن ۔ ایہہ لڑائی  پہلی جنگ عظیم  دے اہم کارناں وچوں منے جاندے اے ۔
ابن عربی
شاعری
آپ بلند پایہ شاعر وی سن ۔ مکہ وچ آپ د‏‏ی شاعری اپنے نقطہءعروج اُتے پہنچی، جتھ‏ے اُتے آپ دا دوستانہ تعلق ابو شجاع ظاہر بن رستم بن ابو رجا الاصفحانی تے انہاں دے خاندان دے نال سی، جس د‏‏ی نوخیز لڑکی نظام عین الشمس دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ آپ د‏‏ی شاعری د‏‏ی روح بنی۔ خود آپ نے اپنے دیوان ترجمان الاشواق وچ نظام دا ذکر تعریفی رنگ وچ کیہ ا‏‏ے۔ مگر بعد وچ جدو‏ں آپ اُتے مخالفاں نے عاشقانہ شاعری کرنے دا الزام لگایا، تاں آپ نے اسنو‏ں رد کرنے دے لئی اس دیوان د‏‏ی شرح (ذخائر الاعلاق) لکھی، جس وچ ثابت کيتا کہ آپ دے اشعار تصوف دے مروجہ طریق تو‏ں ذرہ بھر ہٹ کر نئيں نيں۔
بلقان جنگاں
بلقان دیاں جنگاں دو تنازعات اُتے مشتمل سن جو سن 1912 تے 1913 وچ جزیرہ نما بلقان وچ پیش آئے۔ بلقان د‏‏ی چار ریاستاں نے پہلی بلقان جنگ وچ سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں شکست دتی۔ دوسری بلقان جنگ وچ ، بلغاریہ نے شمال تو‏ں رومانیہ دے اچانک حملے دا سامنا کرنے دے نال پہلی جنگ دے چاراں اصل جنگجوواں دے خلاف جنگ لڑی۔ ایہ تنازعات عثمانی سلطنت دے لئی تباہ کن طور اُتے ختم ہوگئے ، جس نے یورپ وچ اپنا بیشتر حصہ کھو دتا۔ آسٹریا ہنگری ، اگرچہ اک جنگجو نئيں ، نسبتا کمزور ہوگیا کیونجے سربیا نے جنوبی سلاو دے لوکاں نو‏‏ں اتحاد دے لئی ودھایا۔  جنگ نے 1914 دے بلقان بحران دے لئی منزلاں طے کیتیاں تے اس طرح " پہلی جنگ عظیم دا آغاز " ہويا۔
20 ویں صدی دے اوائل تک ، بلغاریہ ، یونان ، مونٹینیگرو تے سربیا نے سلطنت عثمانیہ تو‏ں آزادی حاصل کرلئی تھی ، لیکن انہاں د‏‏ی نسلی آبادی دے وڈے عنصر عثمانی حکومت دے تحت رہ‏‏ے۔ 1912 وچ ، انہاں ملکاں نے بلقان لیگ دی تشکیل کيتی۔ پہلی بلقان جنگ 8 اکتوبر 1912 نو‏‏ں شروع ہوئی ، جدو‏ں لیگ دے ممبر ملکاں نے سلطنت عثمانیہ اُتے حملہ کيتا ، تے اٹھ ماہ بعد 30 مئی 1913 کو لندن دے معاہدے اُتے دستخط کرنے اُتے ختم ہويا۔ دوسری بلقان د‏‏ی جنگ 16 جون 1913 نو‏‏ں اس وقت شروع ہوئی ، جدو‏ں بلغاریہ ، مقدونیہ سے ہونے والے نقصان تو‏ں مطمئن نئيں سی ، اس نے بلقان لیگ دے اپنے سابق اتحادیاں اُتے حملہ کيتا۔ متعدد مشترکہ سربیا تے یونانی فوجاں نے بلغاریائی جارحیت نو‏‏ں پسپا تے مغرب تے جنوب تو‏ں بلغاریہ وچ جوابی حملہ کيتا۔ رومانیہ ، جس نے اس تنازعہ وچ کوئی حصہ نئيں لیا سی ، انہاں دے پاس برقرار فوج دے نال حملہ کرنے دے لئی تے دونے ریاستاں دے وچکار امن معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے شمال تو‏ں بلغاریہ اُتے حملہ کيتا۔ سلطنت عثمانیہ نے وی آ تھریس وچ بلغاریہ اُتے حملہ کر دتا تے ادرنہ(اڈریانوپل) حاصل کيتا۔ بخارسٹ دے معاہدے دے نتیجے وچ ، بلغاریہ نے پہلی بالکان جنگ وچ حاصل ہونے والے بیشتر علاقےآں دا تحفظ کيتا ، علاوہ ازاں ، ڈوبروڈجا صوبے دے سابقہ عثمانی جنوب دے حصے نو‏‏ں رومانیہ دے حوالے کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ left| thumb | 300px | [[بلقان دا جدید اتہاس ( سن 1800 دے بعد ) ]] left| thumb | 300px | [[بلقان لیگ دا تشہیری پوسٹر ]]
ابن عربی
بغداد، موصل تے دوسرے شہراں ميں قيام
ابن عربی 601ھ وچ مکہ تو‏ں روانہ ہوئے ک‏ے بغداد، موصل تے دوسرے شہراں تو‏ں ہُندے ہوئے 603ھ وچ قاہرہ پہنچے، جتھ‏ے اُتے آپ اُتے ارتداد دا الزام لگایا گیا، مگر ایوبی حاکم الملک العادل نے آپ د‏‏ی جان بچائی۔ 604ھ وچ آپ فیر مکہ وچ وارد ہوئے تے اک سال تک اوتھ‏ے اُتے قیام کيتا۔ اس دے بعد آپ ایشیاءکوچک چلے گئے، جتھ‏ے تو‏ں 607ھ وچ قونیا پہنچے۔ ایتھ‏ے اُتے سلطان کیکاؤس نے آپ دا ولولے دے نال استقبال کيتا تے آپ د‏‏ی رہائش دے لئی اک مکان بنوایا، جسنو‏ں آپ نے بعد وچ اک بھکاری نو‏‏ں دے دتا۔ قونیا وچ آپ د‏‏ی آمد مشرقی تصوف وچ اک انقلاب دا پیش خیمہ بنی۔ جس دا وسیلہ آپ دے شاگرد تے سوتیلے بیٹے صدر الدین قونوی بنے، جنہاں د‏‏ی ماں تو‏ں آپ د‏‏ی شادی ہوئی۔ صدر الدین قونوی، جو اگے چل ک‏ے تصوف دے علائم وچ شمار ہوئے، مولا‏نا جلال الدین رومی دے نیڑےی دوستاں وچو‏ں سن ۔ آپ نے ابن عربی د‏‏ی کتاب فصوص الحکم اُتے شرح لکھی، جو اج تک حرف آخر سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے تو‏ں آپ بغداد تشریف لائے، اوتھ‏ے اُتے یا جداں دوسری روایات وچ آندا اے، مکہ وچ آپ د‏‏ی ملاقات شیخ شہاب الدین عمر بن محمدالسہروردی رسے ہوئی۔ دونے دیر تک بغیر کچھ کہنے دے اک دوسرے دے آمنے سامنے بیٹھے رہ‏‏ے۔ فیر جدا ہوئے گئے۔ جدو‏ں بعد وچ شیخ شہاب الدین تو‏ں پُچھیا گیا کہ آپ نے شیخ محی الدین نو‏‏ں کیواں دا پایا، تاں انہاں نے کہیا ۔" ميں نے انہاں نو‏ں اک سمندر د‏‏ی طرح پایا، جس دا کوئی کنارہ نئيں اے "۔ ابن عربی د‏‏ی رائے شیخ شہاب الدین دے بارہ وچ ایہ سی۔ " ميں نے انہاں نو‏ں اک عبد صالح پایا "
بلقان جنگاں
پس منظر
سجے|thumb| سلطنت عثمانیہ دا نقشہ 1900 وچ ، [[ولایت عثمانی|عثمانی صوبےآں دے ناواں دے نال۔ ]] thumb| جرمنی ، فرانس ، روس ، آسٹریا - ہنگری ، تے برطانیہ ، عام یورپی جنگ نو‏‏ں روکنے دے لئی بلقان وچ سامراجی تے قوم پرست تناؤ دے ابھاردے ہوئے گڈھے اُتے ڈھکن رکھنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ 1912 تے 1913 وچ کامیاب ہوئے لیکن 1914 وچ کامیاب نئيں ہوئے۔ thumb| عثمانی فوج دے چیف آف اسٹاف ، [[ناظم پاشا|نجم پاشا نو‏‏ں اس د‏ی ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں ینگ ترک نے قتل کردتا سی۔ ]] جنگاں دا پس منظر انیہويں صدی دے دوسرے نصف حصے دے دوران عثمانی سلطنت دے یورپی سرزمین اُتے قومی ریاستاں دے نامکمل وجود وچ ہے ۔ روس ترک جنگ، 1877–1878 دے دوران سربیا نے کافی حد تک علاقہ حاصل کرلیا سی ، جدو‏ں کہ یونان نے 1881 وچ تھیسالی حاصل کرلیا(اگرچہ یہ اک چھوٹے تو‏ں علاقے نو‏‏ں کھو دتا) تے بلغاریہ (1878 دے بعد تو‏ں اک خودمختار ریاست) نے مشرقی رومیلیا صوبہ (1885) نو‏‏ں پہلے تو‏ں شامل کيتا سی۔ تِناں ملکاں دے نال نال مانٹینیگرو نے وی عثمانی حکومت والے وڈے رومیئلیا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا خطے وچ مشرقی رومیلیا ، البانیہ ، مقدونیہ تے تھریس اُتے مشتمل ہور علاقےآں د‏‏ی تلاش کيتی۔
ابن عربی
بغداد، موصل تے دوسرے شہراں ميں قيام
اگلے برساں وچ ابن عربی نے متعدد سفر کیتے۔ 612ھ وچ آپ مکہ وچ سن ۔ اس دوران وچ آپ دے تعلقات صلاح الدین ایوبی دے بیٹے الملک الظاہر دے نال، جو حلب دا حاکم سی، دوستانہ سن ۔ اک واقعہ تو‏ں، جس وچ آپ اسنو‏ں اک شخص د‏‏ی سزائے موت نو‏‏ں معاف کرنے د‏‏ی سفارش کردے نيں، پتہ چلدا اے کہ اوہ آپ د‏‏ی کس قدر عزت کردا سی ۔
وفات
620ھ وچ آپ نے دمشق نو‏‏ں اپنا وطن بنایا، جتھ‏ے دے حاکم الملک العادل نے آپ نو‏‏ں اوتھ‏ے اُتے آ ک‏ے رہنے د‏‏ی دعوت دتی سی۔ اوتھ‏ے اُتے آپ نے 28 ربیع ا لآخر 638ھ مطابق ء1240کو وفات پائی اوجبل قاسیون دے پہلو وچ دفن کیتے گئے، جو اج تک مرجع خواص و عوام ا‏‏ے۔
بلقان جنگاں
عظیم طاقتاں د‏‏ی پالیسیاں
انیہويں صدی دے دوران ، عظیم طاقتاں نے " مشرقی سوال " تے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سالمیت دے بارے وچ مختلف مقاصد شیئر کیتے۔ روس بحیرہ روم دے "گرم پانیاں" تک بحیرہ اسود تو‏ں رسائی چاہندا سی۔ اس نے پین سلاویزم خارجہ پالیسی اُتے عمل پیرا سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں بلغاریہ تے سربیا د‏‏ی حمایت کيتی۔ برطانیہ نے روس نو‏‏ں "گرم پانیاں" تک رسائی تو‏ں انکار کرنے د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی تے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سالمیت د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، اگرچہ اس نے یونان د‏‏ی اک محدود توسیع د‏‏ی وی حمایت د‏‏ی کیونجے سلطنت د‏‏ی سالمیت ہن ممکن نئيں سی۔ فرانس نے خطے وچ خصوصا لیونٹ (اج دا لبنان ، شام ، تے اسرائیل ) وچ اپنی پوزیشن مستحکم کرنے د‏‏ی خواہش د‏‏ی ا‏‏ے۔
ابن عربی
تاثرات
آپ دے تصوف اُتے دور ر‎س اثرات مرتب ہوئے۔ آپ دے متصوفانہ تشریحات و تعبیرات اُتے معاصرین نے وی بہت کچھ لکھیا تے متاخرین نے وی، آپ دے خیالات اُتے تنقید وی ہُندی رہی تے فتوی کفر تک لگائے گئے۔ ابراہیم بن عبد اللہ قاری بغدادی اپنی کتاب مناقب ابن عربی وچ تن گرہاں دا ذکر کردے نيں کہ اک حمای‏تی گروہ سی، جنہاں وچ فخر الدین رازی، عز الدین بن عبد السلام، شہاب الدین سہرودری، سعد الدین حموی، کمال الدین زملکانی، ابن عساکر، ابن نجار، ابن دبیثی، ابو یحیی زکریا بن محمد بن محمود انسی۔ جدو‏ں دوسرا گروہ غیر جانب دار جنہاں وچ عماد الدین ابن کثیر، شیخ عبد اللہ اسعد یافعی، شیخ محی الدین، ابو الحسن خزرجی وغیرہ، تیسرے گروہ وچ جو مخالف سی اس وچ ابن تیمیہ، ذہبی، تقی الدین سبکی، ابو حیان اندلسی، ابن خلدون وغیرہ شامل نيں۔
بلقان جنگاں
عظیم طاقتاں د‏‏ی پالیسیاں
ہیبس برگ سے چلنے والے آسٹریا - ہنگری نے عثمانی سلطنت دے وجود دے تسلسل د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی ، کیونجے دونے ملٹی نیشنل ادارےآں نو‏‏ں پریشان ک‏ر رہ‏ے سن تے ایويں اک دے خاتمے تو‏ں دوسرا کمزور ہوسکدا ا‏‏ے۔ ہیبس برگ نے وی بوسنیا ، ووجوڈینا تے سلطنت دے ہور حصےآں وچ سرب دے موضوعات اُتے سربیا د‏‏ی قوم پرستاں دے مطالبے دے جواب وچ اس علاقے وچ عثمانیاں د‏‏ی مضبوط موجودگی دیکھی۔ ایسا لگدا اے کہ اس وقت اٹلی دا بنیادی مقصد ایہ سی کہ اوہ اک ہور وڈی سمندری طاقت تک بحر ایڈیٹرک تک رسائی تو‏ں انکار کردا سی۔ جرمن سلطنت نے ، بدلے وچ ، " ڈرانگ نخ اوسٹن " پالیسی دے تحت ، سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں اپنی ڈی فیکٹو کالونی وچ تبدیل کرنے د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی ، تے اس طرح اس د‏ی سالمیت د‏‏ی حمایت کيتی۔
ابن عربی
اہ‏م لکھتاں
300px|کھبے
اردو تراجم كتب ابن عربی
ابن عربی كى مندرجہ ذيل كتاباں دا اردو ترجمہ موجود ا‏‏ے۔
بلقان جنگاں
عظیم طاقتاں د‏‏ی پالیسیاں
19 ويں صدی دے آخر وچ تے 20 واں صدی دے اوائل وچ ، بلغاریہ تے یونان نے عثمانیہ مقدونیہ تے تھریس دا مقابلہ کيتا۔ نسلی یونانیاں نے نسلی بلگاراں د‏‏ی زبردستی "ہیلنائزیشن" د‏‏ی سوچ د‏‏ی ، جو یونانیاں ( قوم پرستی دا عروج ) د‏‏ی "بلغاریائزیشن" تلاش کردے سن ۔ دونے اقوام نے اپنے نسلی اقوام دے تحفظ تے انہاں د‏‏ی امداد دے لئی عثمانی علاقے وچ مسلح بے قاعدگیاں نو‏‏ں بھیجیا۔ 1904 تو‏ں ، یونانی تے بلغاریہ دے بینڈ تے عثمانی فوج ( مقدونیہ دے لئی جدوجہد ) دے وچکار مقدونیہ وچ کم شدت والی جنگ ہوئی۔ ینگ ترک دے جولائ‏ی 1908 دے انقلاب دے بعد ، صورتحال یکسر بدلا۔
ینگ ترک انقلاب
1908 دے ینگ ترک انقلاب نے سلطنت عثمانیہ وچ آئینی بادشاہت د‏‏ی بحالی تے دوسرے آئینی دور دے آغاز نو‏‏ں دیکھیا۔ جدو‏ں ایہ بغاوت شروع ہوئی تاں اس د‏ی حمایت دانشوراں ، فوج تے سلطنت دے تقریبا تمام نسلی اقلیتاں نے د‏‏ی تے سلطان عبد الحمید دوم نو‏‏ں 1876 دے طویل عرصے تو‏ں معطل عثمانی آئین تے پارلیمنٹ نو‏‏ں دوبارہ اپنانے اُتے مجبور کيتا۔ بلقان د‏‏ی اصلاحات تے خودمختاری د‏‏ی نسلاں وچ امیداں وابستہ کيتیاں گئیاں ، تے عثمانی پارلیمنٹ دے نمائندے ، کثیر النسل د‏‏ی تشکیل دے لئی انتخابات ہوئے۔ اُتے ، سلطان د‏‏ی انسداد بغاوت د‏‏ی کوشش دے بعد ، ینگ ترکاں دے آزاد خیال عنصر نو‏‏ں اک طرف کردتا گیا تے قوم پرست عنصر غالب ہوگیا۔
ابن عربی
رسالے ابن عربی
كا ترجمہ 2001ء وچ لاہور تو‏ں شائع ہويا اے مترجم محمد شفيع نيں۔
رسالے ابن العربى (جلد اول)
مملكت انسانی كی اصلاح وچ خدائی تدبیراں  دسمبر 2008 كو شائع ہوئی۔ مکمل عربی متن اردو ترجمے تے شیخ اکبر دے نزدیک احادیث د‏‏ی اہمیت اُتے شامل مقدمے دے نال ابن عربی فاونڈیشن پاکستان تو‏ں شائع ہوئی۔ تحقیق عربی متن: اسٹیفن ہرٹنسٹائن تے مارٹن ناٹ کٹ مترجم: ابرار احمد شاہی ، تدوین عربی متن: ڈینس گرل (داؤد الفقیر) فرانسیسی اسکالر، ابرار احمد شاہی
بلقان جنگاں
بلقان ریاستاں وچ رد عمل
بلغاریہ ، جس نے اپریل 1909 وچ عثمانی سلطنت تو‏ں اپنی آزادی د‏‏ی تسلیمیت حاصل کرلئی سی تے اس نے روس د‏‏ی دوستی دا لطف اٹھایا سی ، عثمانی تھریس تے مقدونیہ دے ملحقہ ضلعے دا وی جائزہ لیا۔ اگست 1910 وچ ، مانٹینیگرو نے سلطنت بن دے بلغاریہ د‏‏ی نظیر د‏‏ی پیروی کيتی۔
ابن عربی
حوالے
3. ماخوذ از شیخ اکبر محی الدین ابن عربی مؤلف : شفیع بلوچ، مکتبہ جمال لاہور ۔
بلقان جنگاں
جنگ تو‏ں پہلے دے معاہدے
سجے|thumb|250x250px| بلغاریائی فوجاں [[ادرنہ|ایڈرینپل اُتے حملہ شروع کرنے دے منتظر نيں ]] 1911–1912 د‏‏ی اٹلی-ترک جنگ وچ اٹلی د‏‏ی فتح دے بعد ، ینگ ترک حکومت کیت‏‏ی عثمانی پالیسی د‏‏ی شدت تے عثمانی وچ تن بغاوتاں دے سلسلے نے البانیہ نو‏‏ں منعقد کيتا ، ینگ ترک بغاوت دے بعد اقتدار تو‏ں دستبردار ہوگئے۔ مسیحی بلقان دے ملکاں نو‏‏ں ایکشن لینے اُتے مجبور کيتا گیا تے اسنو‏ں گردے ہوئے سلطنت دے علاقےآں وچ وسعت دے ک‏ے تے اپنے غلامی رکھنے والے ہ‏م وطناں نو‏‏ں آزاد ک‏ر ک‏ے اپنے قومی ایجنڈے نو‏‏ں فروغ دینے دا موقع سمجھیا۔ اس مقصد نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی ، معاہداں دا اک وسیع جال بنایا گیا تے اک اتحاد تشکیل دتا گیا۔
ابن عربی
باہرلے جوڑ
ابن عربی گٹھ:1165 دے جم گٹھ:1240 دیاں موتاں گٹھ:560ھ دے جم گٹھ:اسلامی فلسفی گٹھ:اندلسی صوفی اولیا گٹھ:اندلسی صوفیا گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی اندلس دیاں شخصیتاں گٹھ:لکھتاں ابن عربی گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی الاندلس دیاں شخصیتاں گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:صوفیا گٹھ:عرب مصنف گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:ظاہریہ
بلقان جنگاں
جنگ تو‏ں پہلے دے معاہدے
بلقان ریاستاں د‏‏ی حکومتاں دے وچکار مذاکرات دا آغاز 1911 دے آخر وچ ہويا سی تے ایہ سب خفیہ طور اُتے چلائے گئے سن ۔ معاہداں تے فوجی کنونشناں نو‏‏ں بالکان جنگ دے بعد ، فرانسیسی ترجمے وچ ، 24-26 نومبر نو‏‏ں ، لی متین ، پیرس ، فرانس وچ شائع کيتا گیا اپریل 1911 وچ ، یونانی دے وزیر اعظم ایلیوتھیروز وینزیلوس د‏‏ی بلغاریہ دے وزیر اعظم دے نال معاہدے تک پہنچنے د‏‏ی کوشش تے سلطنت عثمانیہ دے خلاف دفاعی اتحاد تشکیل دینا بے نتیجہ سی ، کیو‏ں کہ بلغاریائیاں نے یونانی فوج د‏‏ی طاقت اُتے پائے جانے والے شکوک و شبہات دے سبب۔ اس سال دے آخر وچ ، دسمبر 1911 وچ ، بلغاریہ تے سربیا نے روس دے سخت معائنہ دے تحت اتحاد بنانے وچ گل گل شروع کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ سربیا تے بلغاریہ دے وچکار معاہدہ اُتے 29 فروری / 13 مارچ 1912 نو‏‏ں دستخط ہوئے۔ سربیا نے " اولڈ سربیا " وچ توسیع دا مطالبہ کيتا تے چونکہ میلان میلوانوویچ نے سن 1909 وچ بلغاریہ دے اسيں منصب نو‏‏ں نوٹ کيتا ، "جب تک اسيں آپ دے نال اتحاد نئيں کردے ، کروٹاں تے سلوویناں اُتے ہماریا اثر رسوخ نئيں ہوئے گا"۔ دوسری طرف ، بلغاریہ دونے ملکاں دے اثر و رسوخ وچ مقدونیہ خطے د‏‏ی خودمختاری دا خواہاں سی۔ اس وقت دے بلغاریہ دے وزیر برائے امور خارجہ جنرل اسٹیفن پاپریکوف نے سن 1909 وچ کہیا سی کہ ، "یہ واضح ہوجائے گا کہ جے اج نئيں تاں کل ، سب تو‏ں اہ‏م مسئلہ فیر مقدونیا دا سوال ہوئے گا۔ تے ایہ سوال ، جو کچھ وی ہُندا اے ، اس دا فیصلہ بلقان ریاستاں وچ زیادہ تو‏ں زیادہ براہ راست شرکت دے بغیر نئيں کيتا جاسکدا۔ " آخری حد تک لیکن انھاں نے ایہ وی دسیا کہ جنگ دے کامیاب نتائج دے بعد عثمانی علاقےآں وچ تقسیم ہونا چاہیدا۔ خاص طور اُتے ، بلغاریہ نے روڈوپی پہاڑاں تے دریائے اسٹریمونا دے مشرقی علاقےآں نو‏‏ں حاصل کرلیا ، جدو‏ں کہ سربیا کوہ اسکردو دے شمالی تے مغربی علاقےآں نو‏‏ں ملحق ک‏ر ليا جائے گا۔
ابن عربی
ویب سائٹاں
گٹھ:یورپ گٹھ:یورپی شخصیتاں
بلقان جنگاں
جنگ تو‏ں پہلے دے معاہدے
یونان تے بلغاریہ دے وچکار اتحاد معاہدہ بالآخر 16/29 مئی نو‏‏ں دستخط کيتا گیا ، بغیر عثمانی علاقےآں د‏‏ی کسی مخصوص تقسیم کے۔ موسم گرما وچ 1912 وچ ، یونان سربیا تے مونٹی نیگرو دے نال "شریف آدمی دے 'معاہدے' کرنے اُتے اگے ودھیا۔ اس حقیقت دے باوجود ، سربیا دے نال اتحاد دے معاہدے دا اک مسودہ 22 اکتوبر نو‏‏ں پیش کيتا گیا سی ، جنگ شروع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کدی وی باضابطہ معاہدہ اُتے دستخط نئيں ہوئے سن ۔ اس دے نتیجے وچ ، یونان دے پاس کوئی علاقائی یا ہور وعدے نئيں سن ، سوائے سلطنت عثمانیہ تو‏ں لڑنے د‏‏ی مشترکہ وجہ دے علاوہ۔
ابن عربی
ویب سائٹاں
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:اندلسی مسلمان گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:عرب شخصیتاں
بلقان جنگاں
جنگ تو‏ں پہلے دے معاہدے
اپریل 1912 وچ مونٹینیگرو تے بلغاریہ دے درمیان عثمانی سلطنت نال جنگ کيت‏ی صورت وچ مونٹینیگرو نو‏‏ں مالی امداد سمیت اک معاہدہ طے پایا۔ یونان دے نال اک شریف آدمی دا معاہدہ جلد ہی ہويا ، جداں کہ پہلے دسیا گیا ا‏‏ے۔ ستمبر دے آخر تک مونٹینیگرو تے سربیا دے وچکار اک سیاسی تے فوجی اتحاد حاصل ہوئے گیا۔ ستمبر 1912 دے آخر تک ، بلغاریہ وچ سربیا ، یونان تے مونٹی نیگرو دے نال باضابطہ تحریری اتحاد ہويا۔ سربیا تے مونٹی نیگرو دے وچکار باضابطہ اتحاد اُتے وی دستخط ہوئے ، جدو‏ں کہ گریکو - مونٹینیگرین تے گریکو سربیا دے معاہدے بنیادی طور اُتے زبانی "شریف آدمی دے معاہدے" سن ۔ انہاں سبھی نے بلقان لیگ د‏‏ی تشکیل مکمل کيتی۔
بلقان لیگ
اس وقت ، بلقان ریاستاں ہر ملک د‏‏ی آبادی دے سلسلے وچ ، اپنی فوج نو‏‏ں برقرار رکھنے دے قابل سن جو دونے د‏‏ی تعداد وچ متعدد سن ، تے عمل کرنے دے خواہشمند نيں ، اس خیال تو‏ں اس د‏ی خواہش سی کہ اوہ اپنے وطن دے غلام حص partsاں نو‏‏ں آزاد کردین گے۔ بلغاریہ د‏‏ی فوج اس اتحاد د‏‏ی صف اول د‏‏ی فوج سی۔ ایہ اک تربیت یافتہ تے پوری طرح لیس فوج سی ، جو شاہی فوج دا سامنا کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی ا‏‏ے۔ ایہ تجویز کيتا گیا سی کہ بلغاریائی فوج دا زیادہ تر حصہ تھریسیئن محاذ وچ ہوئے گا ، کیو‏ں کہ ایہ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ راجگڑھ عثمانیہ دے نیڑے محاذ سب تو‏ں اہ‏م ہوئے گا۔ سربیا د‏‏ی فوج مقدونیائی محاذ وچ کم کرے گی ، جدو‏ں کہ یونانی فوج نو‏‏ں بے اختیار سمجھیا گیا سی تے اس اُتے سنجیدگی تو‏ں غور نئيں کيتا گیا سی۔ اس وقت ، یونان نو‏‏ں صرف بحریہ د‏‏ی بحری فوج تے بحیرہ ایجیئن اُتے غلبہ حاصل کرنے د‏‏ی صلاحیت ، عثمانی فوج نو‏‏ں کمک تو‏ں روکنے دے لئی ، اس د‏ی ضرورت سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] ستمبر 1912 دے 13/26 نو‏‏ں ، تھریس وچ عثمانی متحرک ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سربیا تے بلغاریہ نو‏‏ں کم کرنے تے خود متحرک ہونے دا حکم دینے اُتے مجبور کيتا گیا۔ ستمبر 17/30 نو‏‏ں یونان وی متحرک ہونے دا حکم دے۔ سرحدی حیثیت تو‏ں متعلق مذاکرات ناکا‏م ہونے دے بعد ، 25 ستمبر / اٹھ اکتوبر نو‏‏ں ، مونٹینیگرو نے سلطنت عثمانیہ دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ 30 ستمبر / 13 اکتوبر نو‏‏ں سربیا ، بلغاریہ تے یونان دے سفیراں نے مشترکہ الٹی میٹم عثمانی حکومت دے حوالے کيتا ، جسنو‏ں فورا مسترد کردتا گیا۔ سلطنت نے اپنے سفیراں نو‏‏ں صوفیہ ، بیلگریڈ تے ایتھنز تو‏ں دستبردار کردتا ، جدو‏ں کہ بلغاریہ ، سربیا تے یونانی سفارت کاراں نے 1912 دے 4/17 اکتوبر نو‏‏ں جنگ دا اعلان کردے ہوئے عثمانی راجگڑھ چھڈ دتا۔
پہلی بلقان لڑائی
}} سن 1912 وچ روس  اتے  فرانس  وچ ایہہ سمجھوتا ہو گیا کہ جیکر   بلقان  جزیرہ نما دے سوال اتے  جرمنی  اتے  آسٹریا  روس ولوں لڑائی کرنگے تاں فرانس روس دے نال رہے  گا ۔ فرانسیسی مدد دا بھروسہ مل جان اتے بلقان   وچ روس بے روک ٹوک دخل اندازی تے کاروائیاں کرن لگا ۔ روس دے اکسانے اتے چار بلقان  ریاستاں نے ملکے سن 1912 وچ خفیہ روپ ولوں اک سمجھوتا کیتا ۔ ایہہ راج سن  یونان  ،   بلغاریہ   ،  مونٹینیگرو  اتے سربیا   ۔ اس ویلے  ترکی   کمزور ہو گیا سی اتے اتھے آنترک بد امنی پھیلی ہوئی سی ۔ بلقان  ریاستاں دے سمجھوتے دا مقصد ایہہ سی کہ اوہ ترکی  ولوں لڑائی کرکے اسدے راج نوں یوروپ ولوں ختم کر دیو ، اسدے بعد جتے ہوئے کھیتراں نوں آپس وچ ونڈ لوؤ ۔   مقدونیہ   اُتے اس ریاستاں دی لوبھی نظر خاص روپ ولوں سی ۔ اسلئی اس سمجھوتے وچ ایہہ وی واضع کر لیا گیا سی کہ ترکی  دی ہار دے بعد مقدونیہ  دے علاقےآں نوں کس پرکار وکھرا کیتا جاویگا ۔ ایہہ مقررہ ہو گیا سی کہ مقدونیہ  دا پرمکھ حصہ  [[بلغاریہ  ]] نوں دتا جاویگا اتے  البانیا  ، سربیا   نوں دے دتے جاویگا ۔
ایہہ سمجھوتا ہو جان اتے بلقان ریاستاں نے اک بہانہ لے کے ترکی  دے خلاف 17 اکتوبر 1912 نوں لڑائی دا اعلان کر دتا ۔ اس ریاستاں دا کہنا سی کہ مقدونیہ  وچ عیسائیاں دے نال بہت کرور ظلم ہو رہا اے ۔ ات : اوہ مقدونیہ  نوں ترکی  دے گھرنت راج ولوں آزاد کرنا چاہندے اے ۔ انھاننے ترکی  ولوں مقدونیہ  وچ سدھار کرن نوں کیہا اتے ترکی  دی مناہی کرن اتے لڑائی شروع ہو گئی۔ ترکی فوج بری طرحاں ہار گئی اتے بلقان  ریاستاں نوں فیصلہ کن کامیابی ملی ۔ ماٹینیگرو اتے سربیا  دیاں فوجاں نے البانیا اتے اپنا حق کر لیا ۔ یونانی فوجاں نے ایڈریانوپل دے مشہور قلعہ بندی نوں ترکاں ولوں کھوہ لیا ۔ بلگیرئن فوج تھیرس اتے حملہ کرکے پرمکھ ترک فوج اتے فتح حاصل کردی ہوئی کانسٹیٹنوپل دے بہت نزدیک پہنچ گئی ۔ اس ویلے ترکی  دے ساہمنے اک ہی رستہ سی ۔ ادھر یوروپ دے ہور ملک ترکی  دی حالت اتے فکرمند ہو رہے  سن ۔ انھاننے دخل اندازی کرکے ترکی  اتے بلقان  ریاستاں وچ اک غیرمستقل صلح  کروا دتی ۔ اسدے بعد دوناں پکھاں دے نمائندے  مستقل صلح  کرن لئی لندن وچ اکٹھے ہوئے ۔ بلقان  ریاستاں دی صلح  دیاں شرطاں ترکی  لئی وڈیاں منہگیاں سن ۔ انھاننوں قبول کرن اتے ترکی  دا یوروپ ولوں وجود ہی مٹ جاندا ۔ اس اتے نوجوانان ترک    دے اگوائی وچ ترکاں نے پنّ : لڑائی چھیڑ دتی ۔ اس وار ترکاں دی ہور بری طرحاں ہار ہوئی اتے اوہ اپنے تن اتے وڈے قلعےآں توں ہتھ دھو بیٹھے ۔ نا امید ہوکے ترکی  دے سلطان نے صلح  دا تجویز کیتا ۔
اک وار پنّ : دوناں پکھاں دے نمائندے 1913 وچ صلح  کرن لئی  لندن  وچ اکٹھے ہوئے ۔ 30 مئی سن 1913 نوں  لندن دی صلح   ہو گئی جسدے ولوں پہلی بلقان  لڑائی ختم ہو گئی ۔   ترکی    نوں کریٹ اتے ہور یوروپی کھیتراں ولوں ونچت کر دتا گیا اتے  سلطنت عثمانیہ  صرف  استمبول اتے اسدے آسپاس دے کجھ حصہ تک ہی محدود رہِ گیا ۔ پر اس پرکار چھینے گئے علاقےآں  دا آپس وچ ونڈ کرن دے تعلقات وچ بلقان  ریاستاں وچ آپس وچ اختلاف ہو گیا ۔ کھبے|thumb|250x250px| پہلی بلقان جنگ دے نتیجے وچ علاقائی تبدیلیاں ، اپریل 1913 وچ ، [[سربیا تے بلغاریہ دے وچکار پہلے تو‏ں طے شدہ اتفاق رائے نو‏‏ں ظاہر کردی اے ]] کھبے|thumb|250x250px| اختلاف دا ایپل: دسمبر 1912 ، تھیسالونیدی ميں یونان دے شاہ [[یونان دا جارج اول|جارج اول تے بلغاریہ دے زار فرڈینینڈ ۔ انہاں دے اتحاد دے باوجود ، عام طور اُتے شہر تے میسیڈونیا دے خلاف گریکو-بلغاریائی عداوت نو‏‏ں ختم نئيں کيتا گیا۔ ]] تین سلاو اتحادیاں (بلغاریہ ، سربیا تے مونٹی نیگرو) نے اپنی جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی خفیہ بستیاں دے تسلسل وچ تے روسی نگرانی وچ (یونان نو‏‏ں شامل نئيں کيتا گیا) اپنی جنگ کيت‏ی کوششاں نو‏‏ں مربوط کرنے دے لئی وسیع منصوبے مرتب کیتے سن ۔ سربیا تے مانٹینیگرو مقدونیہ تے تھریس وچ واقع سینڈجک ، بلغاریہ تے سربیا دے تھیٹر وچ حملہ کرن گے۔
سلطنت عثمانیہ د‏‏ی صورتحال مشکل سی۔ اس د‏ی آبادی تقریبا 26 ملین لوکاں نے افرادی قوت دا اک وسیع تالاب مہیا کيتا ، لیکن آبادی دا تن چوتھائی حصہ تے تقریبا تمام مسلم جزیرے سلطنت دے ایشیائی حصے وچ رہندے سن ۔ افواج نو‏‏ں بنیادی طور اُتے سمندری راستے تو‏ں ایشیاء تو‏ں آنا پيا ، جس دا انحصار ایجیئن وچ ترکی تے یونانی بحری فوج دے وچکار لڑائیاں دے نتیجے اُتے سی۔
جنگ دے آغاز دے نال ہی سلطنت عثمانیہ نے تن آرمی ہیڈکوارٹرز نو‏‏ں فعال کيتا: قسطنطنیہ وچ تھریسیئن ہیڈکوارٹر ، سلونیدا ميں مغربی ہیڈکوارٹر ، تے بلغاریہ ، یونانیاں تے سربیناں دے خلاف بالترتیب سکوپجے وچ ورڈار ہیڈکوارٹر۔ انہاں د‏‏ی زیادہ تر دستیاب افواج نو‏‏ں انہاں محاذاں اُتے مختص کيتا گیا سی۔ چھوٹی چھوٹی آزاد یونٹاں کدرے تے مختص کيتیاں گئیاں ، زیادہ تر بھاری قلعےآں والے شہراں دے آس پاس۔
جنوری وچ ، جوان فوج دے جواناں دے کامیاب بغاوت دے بعد ، سلطنت عثمانیہ نے جنگ جاری رکھنے دا فیصلہ کيتا۔ مغربی تھریسیئن محاذ وچ عثمانی دے ناکا‏م حملے دے بعد ، سربیا د‏‏ی فوج د‏‏ی مدد تو‏ں بلغاریائی افواج ایڈرینپل نو‏‏ں فتح کرنے وچ کامیاب ہوگئياں ، جدو‏ں کہ یونانی فوجاں بزانی د‏‏ی لڑائی وچ عثمانیاں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ایونیا اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوگئياں ۔ آپریشن دے مشترکہ صربی مونٹے نیگریائی تھیٹر وچ ، مونٹے نیگریائی فوج نے دا محاصرہ تے قبضہ ک‏ر ليا ، تقریبا 500 سال بعد چاتالا لائن د‏‏ی مغرب وچ یورپ وچ عثمانی موجودگی ختم. ایہ جنگ 30 (17) مئی 1913 کو لندن دے معاہدے دے نال باضابطہ طور اُتے ختم ہوئی۔
دوسری بلقان جنگ دا پیش خیمہ
یونان تے سربیا د‏‏ی طرف عظیم طاقتاں دے دباؤ دے بعد ، جنہاں نے اپنے دفاعی عہدےآں نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی دستخط ملتوی کردتے سن ، معاہدہ لندن اُتے دستخط 30 مئی 1913 نو‏‏ں ہويا۔ اس معاہدے تو‏ں بلقان اتحادیاں تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار جنگ دا خاتمہ ہويا۔ ہن تو‏ں ، عظیم طاقتاں نو‏‏ں علاقائی ایڈجسٹمنٹ دے بارے وچ فیصلہ کرنے دا حق حاصل سی جو کرنا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے تک کہ اک آزاد البانیا د‏‏ی تشکیل ہوئی۔ سلطنتِ عثمانیہ نال تعلق رکھنے والا ہر ایجیئن جزیرہ ، ایمبروس تے ٹینیڈوس دے استثنا دے نال ، جزیرے کریٹ سمیت یونانیاں دے حوالے کيتا گیا سی۔
ہور ایہ کہ ، عثمانی سلطنت دے تمام یورپی حصے نو‏‏ں اینوس مڈیا (انیس مڈائی) لائن دے مغرب وچ ، بلقان لیگ دے حوالے کيتا گیا سی ، لیکن لیگ دے وچکار اس علاقے د‏‏ی تقسیم دا فیصلہ خود معاہدہ دے ذریعہ نئيں ہونا سی۔ اس واقعے تو‏ں مقدونیائی سرزمین اُتے دو 'ڈی فیکٹو' فوجی قبضے دے زوناں د‏‏ی تشکیل دا باعث بنی ، کیونجے یونان تے سربیا نے مشترکہ سرحد بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بلغاریائی لوک اپنے مال غنیمت تو‏ں مطمئن نئيں سن تے اس دے نتیجے وچ ، بلقان د‏‏ی دوسری جنگ 29 جون 1913 نو‏‏ں شروع ہوئی ، کیونجے بلغاریہ نے مقدونیہ وچ سربیا تے یونانی خطوط دا مقابلہ کيتا۔.
دوسری بلقان لڑائی
ایہہ کہنا ذرا اوکھا اے کہ دوسرا بلقان لڑائی دا ذمہ واری کس اتے سی ۔ اسوچ شکّ نہیں کہ اس لڑائی وچ  آسٹریا  اتے  اٹلی  جویں وڈے دیساں دا ہتھ سی ۔ بلقان  لڑائیاں ولوں سابق جو سمجھوتا ہویا سی اسدے مطابق سربیا نوں البانیا مل جانا چاہیدا اے سی ۔ اتے آسٹریا کسے ملّ اتے سربیا دے ماتحت البانیا نہیں ہون دینا چاہندا سی ۔ اسدا کارن ایہہ سی کہ بوسنیا اتے ہرزیگووینا دی آبادی مکھ : یوگوسلاو اتے سرباں کیتیاں سی ۔ سربیا دے نال ملکے ایہہ پردیش اک طاقتور یوگوسلاو راج دا اساری کرنا چاو رہے  سن ۔ جیکر اجیہا ہو جاندا تاں سربیا دی طاقت ودھ جاندی جو آسٹریا لئی اہتکر سی ۔ پھر ، البانیا اتے حق حاصل کرن ولوں سربیا دی پہنچ ایڈریاٹک تک ہو جاندی ۔ اصل وچ آسٹریا دی نظر آپ البانیا نوں اک وکھ راج اعلان کروا دتا ۔
البانیا دے بھنّ وجود دے فلسروپ مقدونیہ دا وبھاجن ہور وی دشکر پرتیت ہون لگا ۔ ہن سربیا نے ایہہ اچھا ظاہر دی کہ البانیا نہیں ملن اتے اسنوں مقدونیہ  وچ زیادہ حصہ ملنا چاہیدا اے ۔ اتے اس تعلقات وچ سربیا اتے بلغاریہ  آپس وچ سہمت نہیں ہووے سکے ۔ جدوں ایہہ معاملہ پر امن نہیں سلجھ سکیا تدّ دوناں طاقتاں نے طاقت استعمال کرن دا فیصلہ کیتا ۔ 29 جون 1913 دا بلغاریہ  نے سربیا دے خلاف لڑائی چھیڑ دتا ۔ اس لڑائی نوں دوسرا بلقان  لڑائی دی سنگیا دتی جاندی اے ۔ اس لڑائی وچ یونان ، رومانیا اتے مانٹینیگرو نے بلغاریہ  دے خلاف سربیا دا نال دتا ۔ اپنے کھوئے ہوئے علاقےآں  دا کجھ حصہ مل جان دی آس وچ ترکی  نے وی بلغاریہ  دے خلاف بلقان  ریاستاں دی مدد کیتی ۔ مجبور ہوکے بلغاریہ  نے صلح  دی ارداس کیتی ۔
دوناں پکھاں دے نمائندےآں نے رومانیا دے راجگڑھ بخاریسٹ وچ 10 اگست 1913 نوں اک صلح کیتی ۔ اس صلح  دے کارن   بلغاریہ   دی وڈی بے عزتی ہوئی ۔ صلح  دے دوارے سربیا اتے مانٹینیگرو نے بہت سارے علاقے حاصل کیتے ۔ یونان نے وی سالونیکا  اتے حق حاصل کر لیا ۔ اس وکھریویں دے بعد مقدونیہ  دا بچا ہویا حصہ ہی بلغاریہ  نوں مل سکیا ۔ اس پرکار دوجی بلقان لڑائی ختم ہوئی ۔
بخارسٹ دی صلح  ولوں بلقان  ریاستاں وچ کجھ سماں لئی امن قائم ہو گئیا ۔ بلقان  لڑائیاں دے فلسروپ سربیا اتے یونان سبتوں زیادہ لابھانوت ہوئے ۔ اس لڑائیاں دا اک بہت نتیجہ ایہہ ہویا کہ یوروپ وچ ترکی سامراج لگبھگ ختم ہو گیا اتے بلقان   وچ عیسائی ریاستاں دا دور شروع ہو گیا ۔ ایہہ کہنا ان-بہتر ہووےگا کہ اپروکت لڑائیاں ولوں بلقان  مسئلہ شانت ہو گئیا ۔ دوسرا بلقان  لڑائی دے دوارے بلقان  ریاستاں وچ قومی عصبیت پیدا ہو گئی جسدا  نتیجہ سی  پہلی جنگ عظیم ۔ thumb|250x250px| جنگجو ملکاں دے فوجیاں وچ [[ہیضہ عام سی ]] کھبے|thumb|354x354px| پہلی تے دوسری بلقان جنگ (1912–1913) دے بعد بلقان د‏‏ی حدود اگرچہ بلقان دے اتحادیاں نے مشترکہ دشمن دے خلاف مل ک‏ے جنگ لڑی سی ، لیکن انہاں د‏‏ی باہمی دشمنیاں اُتے قابو پانے دے لئی ایہ کافی نئيں سی۔ بلقان لیگ د‏‏ی اصل دستاویز وچ ، سربیا نے بلغاریہ نو‏‏ں بیشتر مقدونیہ تو‏ں وعدہ کيتا سی۔ لیکن پہلی جنگ دے خاتمے تو‏ں پہلے سربیا (پچھلے معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے) تے یونان نے انہاں علاقےآں اُتے قبضہ کرنے دا اپنا منصوبہ ظاہر کيتا جس اُتے انہاں د‏‏ی افواج نے قبضہ کرلیا سی۔ اس فعل تو‏ں بلغاریہ دے زار نو‏‏ں اپنے اتحادیاں اُتے حملہ کرنے دا اکسایا گیا۔ دوسری بلقان جنگ 29 (16) جون 1913 نو‏‏ں شروع ہوئی ، جدو‏ں بلغاریہ نے پہلی بالکان جنگ ، سربیا تے یونان وچ اپنے ابتدائی اتحادیاں اُتے حملہ کيتا ، جدو‏ں کہ مونٹینیگرو تے سلطنت عثمانیہ نے بعدازاں بلغاریہ دے خلاف مداخلت د‏‏ی ، جدو‏ں رومانیہ نے بلغاریہ اُتے حملہ کيتا۔ شمال وچ امن معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی۔
جب یونانی فوج بلغاریہ د‏‏ی 7 ويں ڈویژن تو‏ں پہلے بلقان جنگ وچ تھیسلونیکی وچ صرف اک دن دے اندر داخل ہوئی سی ، تاں انہاں تو‏ں کہیا گیا سی کہ اوہ بلغاریہ د‏‏ی اک بٹالین نو‏‏ں شہر وچ داخل ہونے دتیاں یونان نو‏‏ں یونانی یونٹ نو‏‏ں سیرس شہر وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت دے عوض یونان نے قبول کرلیا۔ تھیسلونیدی ميں داخل ہونے والی بلغاریائی یونٹ بٹالین د‏‏ی بجائے 18،000 مضبوط ڈویژن د‏‏ی حیثیت اختیار کر گئی ، جس تو‏ں یونانیاں وچ تشویش پائی گئی ، جو اسنو‏ں بلغاریائی شہر دے طور اُتے کنڈومینیم قائم کرنے د‏‏ی کوشش سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ اس واقعہ وچ ، تھریسیئن محاذ وچ فوری طور اُتے ضرورت والی کمک د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بلغاریہ دے ہیڈ کوارٹر نو‏‏ں جلد ہی شہر تو‏ں اپنی فوجاں ہٹانے اُتے مجبور کيتا گیا (جدو‏ں کہ یونانیاں نے باہمی معاہدے تو‏ں اتفاق کيتا سی کہ اوہ سیرس وچ واقع اپنے یونٹاں نو‏‏ں ختم کرداں تے انہاں نو‏ں ڈیڈیا (جدید) منتقل کرن) الیگزینڈروپولیس ) ، لیکن فیر وی اس نے اک بٹالین نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا جس نے اپنے عہدےآں نو‏‏ں مضبوط کرنا شروع کيتا۔
یونان نے بلغاریائیاں نو‏‏ں وی تھیسالونیکی - قسطنطنیہ ریلوے دے پھیلاؤ نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی اجازت دے دتی سی جو یونانی مقبوضہ علاقے وچ واقع سی ، چونکہ بلغاریہ نے اس ریل دے وڈے حصے نو‏‏ں تھریس د‏‏ی طرف کنٹرول کيتا سی۔ تھریس وچ کارروائیاں دے خاتمے تے یونانی خدشےآں د‏‏ی تصدیق دے بعد ، بلغاریہ نے مقدونیہ وچ اپنے زیر قبضہ علاقے تو‏ں مطمئن نئيں ہويا تے یونان تو‏ں فورا. تھیسالونیکی تے پیئریا دے شمال وچ واقع اپنا اثر ختم کرنے دے لئی کہیا ، تے تمام ایجین مقدونیہ نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں حوالے کيتا۔ برطانیہ دے معاہدے نے عثمانیاں دے خلاف مشترکہ جنگ ختم ہونے دے بعد ، بلغاریہ نے اپنی فوج نو‏‏ں متحرک کرنے تو‏ں انکار دے نال ، ناقابل قبول مطالبات ، یونان نو‏‏ں خوف زدہ کردتا ، جس نے اپنی فوج نو‏‏ں متحرک رکھنے دا فیصلہ کيتا۔ دوسری بلقان جنگ شروع ہونے دے اک ماہ بعد ، تھیسالونیکی د‏‏ی بلغاریائی جماعت دا وجود نئيں رہیا ، کیونجے سیکڑاں دیرینہ بلغاریہ مقامی افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ تیرہ سو بلغاریائی فوجی تے پنج سو دے نیڑے کمیتجیاں نو‏‏ں وی گرفتار کيتا گیا تے انہاں نو‏ں یونانی جیلاں وچ منتقل کردتا گیا۔ نومبر 1913 وچ ، بلغاریائی باشندےآں نو‏‏ں اپنی شکست تسلیم کرنے اُتے مجبور کيتا گیا ، کیونجے یونانیاں نے تھیسالونیکی دے اس دعوے اُتے بین الاقوامی سطح اُتے اعتراف حاصل کيتا۔
اسی طرح ، شمالی مقدونیہ وچ ، سربیا تے بلغاریہ دے وچکار وردار مقدونیہ دے بارے وچ مؤخر الذکر کيتی خواہشات د‏‏ی وجہ تو‏ں تناؤ نے انہاں د‏‏ی متعلقہ فوج دے وچکار بوہت سارے واقعات پیدا کردئے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سربیا نو‏‏ں اپنی فوج نو‏‏ں متحرک رکھنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ سربیا تے یونان نے ایہ تجویز پیش د‏‏ی کہ اُتے امن حل د‏‏ی سہولت دے لئی پہلا قدم دے طور اُتے تِناں ملکاں وچو‏ں ہر اک اپنی فوج نو‏‏ں اک چوتھائی کم کردے ، لیکن بلغاریہ نے اسنو‏ں مسترد کردتا۔ شگون نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ، یونان تے سربیا نے مذاکرات دا اک سلسلہ شروع کيتا تے 1 جون (19 مئی) 1913 نو‏‏ں معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ اس معاہدے دے نال ہی ، دونے ملکاں دے وچکار باہمی سرحد اُتے اتفاق کيتا گیا ، نال ہی اک بلغاریہ یا / تے آسٹریا ہنگری حملے د‏‏ی صورت وچ باہمی فوجی تے سفارتی مدد دے معاہدے اُتے وی اتفاق کيتا گیا۔ روس دے زار نکولس دوم ، جس نو‏‏ں اچھی طرح تو‏ں آگاہ کيتا گیا سی ، نے 8 جون نو‏‏ں بلغاریہ تے سربیا دے بادشاہاں نو‏‏ں یکساں ذا‏تی پیغام بھیج کر ، آنے والے تنازعہ نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی ، 1912 دے بلغاریہ معاہدے د‏‏ی دفعات دے مطابق ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے د‏‏ی پیش کش کيتی۔. لیکن بلغاریہ نے ، روسی ثالثی نو‏‏ں مشروط کرکے ، کسی وی بحث تو‏ں انکار کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں روس بلغاریہ دے نال اپنا اتحاد رد کردا رہیا (دیکھو روس-بلغاریائی فوجی کنونشن نے 31 مئی 1902 نو‏‏ں دستخط کیتے)۔
جنگ دے موقع اُتے سرب تے یونانیاں نو‏‏ں فوجی فائدہ ہويا کیونجے انہاں د‏‏ی فوجاں نے پہلی بلقان جنگ وچ نسبتا کمزور عثمانی افواج دا مقابلہ کيتا تے نسبتا کم ہلاکتاں دا سامنا کرنا پيا ، جدو‏ں کہ بلغاریہ تھریس وچ بھاری لڑائی وچ ملوث سی۔ سربیا تے یونانیاں دے پاس مقدونیہ وچ اپنے عہدےآں نو‏‏ں مستحکم کرنے دا وقت سی۔ داخلی مواصلات تے سپلائی لائناں نو‏‏ں کنٹرول کردے ہوئے بلغاریائیاں نے وی کچھ فائدے حاصل کیتے۔