cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یوم دفاع
پاکستان پر1965ء وچ ہندوستان د‏‏ی طرف نال جنگ دا تھوپا جانا پاکستانی قوم دے ریاستی نصب العین دوقومی نظریہ،قومی اتحاد تے حب الوطنی نو‏‏ں بہت وڈا چیلنج سی ۔ جسنو‏ں جری قوم نے کمال و قار تے بے مثال جذبہ حریت تو‏ں قبول کیتا تے لازوال قربانیاں د‏‏ی مثال پیش ک‏ر ک‏ے زندہ قوم ہونے کاثبوت دتا۔ دوران جنگ ہر پاکستانی نو‏‏ں اک ہی فکر سی کہ اُسنو‏‏ں دشمن دا سامنا کرنا تے کامیابی پانا اے ۔جنگ دے دوران نہ تاں جواناں د‏‏ی نظراں دشمن د‏‏ی نفری تے عسکریت طاقت اُتے سی تے نہ پاکستانی عوام دا دشمن نو‏‏ں شکت دینے دے سوا کوئی اورمقصد سی ۔ تمام پاکستانی میدان جنگ وچ کود پئے سن ۔استاداں، طلبہ، شاعر، ادیب، فنکار، گلوکار ، ڈاکٹرز، سول ڈیفنس دے رضا کار ،مزدور،کسان تے ذرائع ابلاغ سب د‏‏ی اک ہی دھن تے آواز سی کہ’’ اے مرد مجاہد جاگ ذرا ہن وقت شہادت اے آیا‘‘ستمبر 1965ء د‏‏ی جنگ دا ہمہ پہلو جائز لینے تو‏ں اک حقیقی تے گہری خوشی محسوس ہُندی اے کہ وسائل نہ ہونے دے باوجود اِنّے وڈے تے ہر لحاظ تو‏ں مضبوط ہندوستان دے مقابلے وچ چھوٹے تو‏ں پاکستان نے اوہ کون سا عنصر اورجذبہ سی، جس نے پوری قوم نو‏‏ں اک سیسہ پلائی ہوئی نا قابل عبور دیوار وچ بدل دتا سی ۔ مثلاً ہندوستان تے پاکستان د‏‏ی مشترکہ سرحد’’رن آف کچھ‘‘ اُتے طے شدہ قضیہ نو‏‏ں ہندوستان نے بلا جواز زندہ کیتا فوجی تصادم دے نتیجہ وچ ہزیمت اٹھائی تاں ایہ اعلبن ک‏ے دتا کہ آئندہ ہندوستان پاکستان دے نال جنگ دے لئی اپنی پسند دا محاذ منتخب کريں گا اس دے باوجود پاکستان نے ہندوستان تو‏ں ملحقہ سرحداں اُتے کوئی جارحانہ اقدام نہ کیتے سن ۔ صرف اپنی مسلح افواج کومعمول تو‏ں زیادہ الرٹ کررکھیا سی ۔ ایہی وجہ اے کہ چھ ستمبر د‏‏ی صبح جدو‏ں ہندوستان نے حملہ کیہ تاں آناً فاناً ساری قوم، فوجی جوان تے افسر سارے سرکاری ملازمین جاگ کر اپنے اپنے فرائض د‏‏ی ادائیگی وچ مصروف گئے۔ صدر مملکت فیلڈ مارشل محمد ایوب خان دے ایمان فروز تے جذبۂ مرد حجاہد تو‏ں لبریزقوم تو‏ں خطاب د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک اللہ اکبر پاکستان زندہ باد دے نعراں تو‏ں گونج اُٹھا۔فیلڈ مارشل ایوب خان دے اس جملے’’پاکستانیو! اٹھو لا الہ الا اللہ دا ورد کردے ہوئے اگے بڑھو اوردشمن نو‏‏ں بتا دو کہ اس نے کس قوم نو‏‏ں للکارا‘‘ان دے اس خطاب نے قوم دے اندر گویا بجلیاں بھردتیاں سن۔ پاکستان آرمی نے ہر محاذ اُتے دشمن د‏‏ی جارحیت تے پیش قدمی نو‏‏ں حب الوطنی دے جذبے اورپیشہ وارانہ مہارتاں تو‏ں روکیا ہی نئيں، انہاں نو‏ں پسپا ہونے اُتے وی مجبور کر دتا سی ۔ ہندوستانی فوج دے کمانڈر انچیف نے اپنے ساتھیاں تو‏ں کہیا سی کہ اوہ لاہور دے جم خانہ وچ شام نو‏‏ں شراب د‏‏ی محفل سجان گے۔ ساڈی مسلح افواج نے جواب وچ کمانڈر انچیف دے منہ اُتے اوہ طمانچے جڑے کہ اوہ مردے دم تک منہ چھپاندا پھرا۔ لاہور دے سیکٹر نو‏‏ں میجر عزیز بھٹی جداں سپوتاں نے سنبھالیا، جان دے دتی مگر وطن د‏‏ی زمین اُتے دشمن دا ناپاک قدم قبول نہ کیا
چونڈہ دے سیکٹر پر(ہندوستان دا پسندیدہ تے اہ‏م محاذ تھا)کو پاکستانی فوج دے جواناں نے اسلحہ وبارود تو‏ں نئيں اپنے جسماں دے نال بم بنھ کر ہندوستان فوج تے ٹینکاں دا قبرستان بنادتا۔ ہندوستان د‏‏ی اس سطح اُتے نقصان تے تباہی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے بیرون ملکاں تو‏ں آئے ہوئے صحافی وی حیران تے پریشان ہوئے پاکستانی مسلح افواج نو‏‏ں دلیری دی
ہور
گٹھ:پاکستان وچ پریڈاں گٹھ:پاکستان وچ عوامی تعطیلات گٹھ:ستمبر د‏‏ی تقریبات گٹھ:افواج پاکستان
درکالی
درکالی ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل تمیر وچ ہے گا اے۔
لال پکھی طوطا
لال پکھی طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
زنگ مونہا طوطا
زنگ مونہا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
لال مونہا طوطا
لال مونہا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
فیورٹس طوطا
فیورٹس طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
ٹیپوئی نکا طوطا
ٹیپوئی نکا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
مانو نکا طوطا
بارلے جوڑ
گٹھ:طوطا
گھروالی چڑی
گھروالی چڑی چڑی ٹبر دی اک پنچھی اے۔ ایہ سب وں زیادھ عام تے ویکھی جانوالی چڑی اے۔  ایہ گھراں وچ عام دسدی اے تے انسان دے نال یا دوالے پچھلے 10،000 وریاں توں اے۔  ایہ دنیا دے لامت تھانواں تے ملدی اے۔ ایہدی گنتی 500 ملین دے نیڑے اے۔
وکھالہ
ایہ 16 سینٹی میٹر (6.3 انچ) لمی تے 24–39.5 گ (0.85–1.39 اونس) جوکھ دی ہوندی اے۔ مادھ دا بھار تھوڑا گھٹ ہوندا اے۔ ایہ اک نکا تے پکا پینڈا پنچھی اے جیدی چھاتی بھری تے سر گول ہوندا اے۔ ایہدی چنج 1.1–1.5 سینٹی میٹر دی تے پچھوں پینڈی، موٹی تے اگوں تکھی ہوندی اے۔ بی کھان لئ ودھیا اے۔ پوچھل ایہدی نکی ہوندی اے 5.2–6.5 سینٹی میٹر(2.05–2.56 انچ) لمی۔ اچیاں تے ٹھنڈیاں تھانواں تے ایہ کج نکے ہوندے نیں۔
مادھ دے سر تے کوئی تاج نہیں ہوندا تے ناں ای کوئی کالے نشان ہوندے نیں۔ تھلواں حصہ ہلکا مٹی رنگا تے مگراں تے کتے کتے دھاریاں۔ ایہدی چنج ہلکی پؤری پر کتاں ویلے نر وانگوں کج کالی ہوندی اے۔ ایہنان دے چوچے اتوں ہلکے رنگدے تے تھلیوں گوڑے پؤرے رنکدے ہوندے نیں۔ ایہناں دیاں چنجاں پیلیاں ہوندیاں نیں۔
دارا اول
داراب دا مخفف۔ یونانی داریوش۔ ایران دا عظیم شہنشاہ تے فاتح۔ گستاسپ دا بیٹا تے ہنجامنشی خاندان تو‏ں سی۔ کمبوجیا د‏‏ی وفات تے غاصب گمدا دے قتل دے بعد مدائن دے تخت اُتے بیٹھیا۔ تن سال تک اندرونی بغاوتاں نو‏‏ں فرو کرنے دے بعد مدائن دے تخت اُتے بیٹھیا۔ تن سال تک اندرونی بغاوتاں نو‏‏ں فرو کرنے وچ مصروف رہیا۔ فیر سلطنت دے نظم و نسق د‏‏ی اصلاح د‏‏ی طرف متوجہ ہويا۔ سلطنت نو‏‏ں 28 صوبےآں وچ تقسیم کيتا۔ اس وچ گندھارا، مکران، بلوچستان، عرب تے مصر قابل ذکر نيں۔ ہر صوبے وچ اک د‏‏ی بجائے تن حاکم ’’گورنر، جنرل تے وزیر ‘‘ مقرر کیتے۔
دار خورس دا داماد تے اس دا تعلق ہخامنشی خاندان د‏‏ی دوسری شاخ تو‏ں سی۔ اس لئی اوہ تخت دا جائز حقدار نئيں سی۔ دوسرا اس نے اک ایداں دے شخص نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے تخت حاصل کيتا سی جس نو‏‏ں لوک بردتاBrdya سمجھدے سن ۔ ایہی وجہ اے اس دے تخت نشین ہُندے ہی ملک وچ بغاوت د‏‏ی اگ بھرک اٹھی۔ ہیروڈوٹس نے اس خاندان دا جو شجرہ دتا اے اسنو‏ں دارا نے کتبہ ’بے ستون Behistum‘ وچ کندہ کروایا اے اوہ ایہ نيں ”میری نسل دے اٹھ بادشاہاں نے میرے تو‏ں پہلے حکومت کیت‏‏ی اے وچ نواں ہون۔
دارا اول (دور حکومت:521 ق م- 486 ق م) (دارا داراب دا محفف اے تے یونانی چ داریوش دے ناں نال جانئیا جاندا اے ) ایران دا اک عظیم شہنشاہ تے فاتح سی ۔ اوہ حخمانیشی سلطنت دے شہنشاہ گستاسپ دا پتر سی ۔ دارا کمبوجیا دے مرن دے مگروں تے تخت تے مل مارن آلے گومتا دے قتل دے بعد مدائن چ تخت تے بیٹھا ۔ پہلے 3 سال اوہ اندرونی بغاوتاں نوں مکان چ لگا رہئیا تے فیر سلطنت کماں چ بہتری ول متوجہ ہوئیا ۔ اس نے اپنی سلطنت نوں 28 صوبےآں چ ونڈئیا ، جنہاں چ گندھارا ، مکران ، بلوچستان ، عرب تے مصر قابل ذکر نیں ۔ ہر صوبے چ اک دی بجائے 3 حاکم " گورنر ، جنرل تے وزیر " مقرر کیتے ۔
دارا پہلا ایرانی حکمران سی جس نے " سونے" دے سکے رائج کیتے ۔ سوسا توں ساردیس ( ایشیائے کوچک ) تک 15 سو میل لمبی سڑک بنوائی ۔ اک نہر پٹ کے رومی سمندر نوں لال سمندر نال ملائیا ۔ اسنے 80 ہزار فوج لے کے سلیتھیا قوم تے حملہ کیتا تے دریاۓ ڈینیوب دے دہانے تک پہنچ گئیا تے واپسی تے تھریس تے مقدونیہ تے قبضہ کیتا ۔ کجھ چر مگروں چڑھدے ول رخ کیتا تے پنجاب تے سندھ نوں اپنی سلطنت چ شامل کر لئیا ۔ اس دے اک جرنیل سکائی کس نے سکندر اعظم توں ڈیڑھ سو سال پہلے دریائے سندھ دا شمال توں جنوب تک سفر کیتا ۔ اس دے عہد چ ایشیائے کوچک ، اتلا یونان ، مصر ، عرب ، شام ، عراق ، افغانستان تے سندھ تے پنجاب ایرانی سلطنت دا حصہ سن ۔ جگ چ اینی وڈی سلطنت فیر کدے وی قائم نا ہوئی ۔ دارا دا دکھنی راجگھر پرسی پولس یاں استخر سی اس دے کارنامے استخر تے کوہ بے ستون دیاں چٹاناں تے کندہ کیتے گئے سن ۔ دارا زرتشتی مذہب دا منن آلا سی ۔
بغاوتاں
سب تو‏ں پہلے عیلام تے بابل وچ بغاوت ہوئی۔ عیلام وچ اس دا رہنما آترین Attreen سی، جس نے سوسیانہ اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اپنی حکومت دا اعلان کر دتا۔ مگر داراکی فوج دا مقابلہ نئيں کرسکیا تے ماریا گیا۔ بابل د‏‏ی بغاوت دا قائد ند نت بعلNid nit u bel سی، اس نے خود نو‏‏ں نبو یندس Nebu Nidus دا بیٹا ظاہر کيتا تے اک محاصرے دے بعد گرفتار ہويا تے قتل کيتا گیا۔ اس اثناء وچ میدتا تے آرمینانے وی بغاوت کردتی۔ میدیاکا باغی رہنما فرورتش Ferurtsh سی جو ہوخشترکی نسل تو‏ں سی۔ پارتھیاکے باشندےآں نے اس د‏ی حمایت کيتی۔ دارانے دو فوجی دستے آّرمینا تے میدتا روانہ کیتے۔ اول الذکر تاں کامیاب رہیا مگر میدتا وچ شاہی دستے نو‏‏ں شکست ہوئی۔ آخر داراکو بابل دے محاصرے تو‏ں نجات ملی تاں اوہ خود گیا تے فرورتش نے شکست کھادی دارنے اسنو‏ں قتل ک‏ر ک‏ے ملک اُتے دوبارہ تسلط قائم کيتا۔ حالے میدیاماں پوری طرح امن وامان بحال نئيں ہويا سی کہ فیر بابل وچ ارخہ Arkha، عیلام وچ مرتیا Mertya، پارسFarsa وچ دیہاذرات Vahyazdata، مرگیانہ Margiana یعنی مرو وچ فراد Farda تے سگاریندا Sagartia وچ چترتخمہ Chithratakhma نامی سرداراں نے بغاوت کردتی۔ دارانے غیر معمولی شجاعت تے استقلال تو‏ں کم لے ک‏ے تمام شورشاں نو‏‏ں چند سال وچ فرد کيتا۔ حالے ایہ سلسلہ جاری سی کہ مصر نے بغاوت کردتی۔ 518 ق م وچ دارانے مصر اُتے چڑھائی کردتی تے اوتھ‏ے دے حاکم اریاندس Aryabdesقتل کرکے ملک اُتے دوبار قبضہ ک‏ر ليا تے واپسی تو‏ں پہلے اس نے اک ایرانی سردار نو‏‏ں اوتھ‏ے دا حاکم مقرر کيتا۔
فتوحات
باوجود شورشاں تے بغاوت دے دارانے فتوحات د‏‏ی طرف توجہ دتی۔ 415۔ 215 ق م دے درمیان اس نے بحیرہ اسود Caspian Sea دے علاقےآں اُتے بری تے بحری دونے رستےآں تو‏ں حملہ کيتا تے سھتیاں نو‏‏ں مغلوب کرکے وادی ڈینوب Danube دے اک وسیع علاقے اُتے تسلط قائم کيتا۔ سھتیاں د‏‏ی حمایت وچ یونانیاں نے شورشاں برپا کر دتیاں۔ چنانچہ واپسی اُتے اس نے دریائے ڈینوب غبور کرکے ایشائے کوچک نو‏‏ں مسخر کيتا، فیر اس نے سارڈیس Sardisماں اک سال تک قیام کرکے اس نے ایتھ‏ے تو‏ں تھریس یا تراکیہ Thrace تے یونانی جزیرے نو‏‏ں اپنی مملکت وچ شامل کرنے دے علاوہ مقدونیہ Macdoniaکی ریاست نو‏‏ں وی اطاعت اُتے مجبور کيتا۔ اس تو‏ں فارغ ہونے دے بعد اس نے مشرق د‏‏ی طرف فوج کشی د‏‏ی تے افغانستان تے مکران نو‏‏ں زیر نگيں کرکے سندھ تے پنجاب دے اک وڈے حصے نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ شامل ک‏ے لیا۔ اس دا یونانی جرنیل سکائی کس ہیروڈوٹس دے بیان دے مطابق اوہ سندھ تو‏ں بحری بیڑے دے ذریعے مکران تے عرب ہُندا ہويا اپنے راجگڑھ واپس آیا۔ الغرض 500 ق م دے اختتام تک مغرب تو‏ں لے ک‏ے مشرق د‏‏ی سرزمین دارکے زیر نگيں ہوئے گئی سی۔
یونانی ریاستاں د‏‏ی بغاوت
داراکے عہد وچ بغاوتاں تاں بہت ہوئیاں مگر یونانی بغاوتاں زیادہ دیر پا ثابت ہوئیاں تے دارکے بعد تک جاری رہیاں۔ چند یونانی جزیرے تے شہراں نے خورس Cyrus دے دور وچ اطاعت کرلئی سی۔ فیر داراکے عہد وچ تھریس تے مقدونیہ نے اطاعت قبول کرلئی سی مگر اوہ اس غلامی تو‏ں مطمعین نہ سن ۔ چنانچہ 499 ق م وچ ایشائے کوچک دے یونانی باشندےآں نے اہل اتھنزکے ایما اُتے بغاوت کر دتی تے لیڈیاکے پائے تخت سارڈس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ایرانی فوج نے باغیاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے دوبارہ تسلط قائم کيتا۔ لیکن 494 ق م وچ لیڈیاکی جنگ وچ ایشائے کوچک دے ایونیانی یونانیاں Ionian Greekکو دوسری شکست فاش دتی تے انتقام وچ میلتس Milltus نو‏‏ں برباد کر دتا، مگر انہاں سختیاں دے باوجود شورشاں دا سلسلہ جاری رہیا۔ ایرانی فوج دے ہٹے ہی مقدونیہ، تھریس تے اریٹیریا Eretria نے آزادی دا اعلان کر دتا۔ دارانے اس دفعہ اپنے بھتیجے مرودنیہ Mardunius نو‏‏ں مقرر کيتا، جس نے تھریس نو‏‏ں فتح کيتا تے مقدونیہ دے حاکم سکندر Alexanderکو اطاعت اُتے مجبورکیا۔ اس دا ارادہ دوسرے یونانی جزیرے د‏‏ی طرف پیش قدمی دا سی۔ مگر طوفان وچ اس دا بیڑا تباہ ہوجانے دے سبب دارانے اسنو‏ں واپس بلیا ک‏ے ایہ مہم اپنے اک سالار داتیہ Datis تے ارتافرنیہ Artaphernesکے سپرد کيتی۔ انہاں سالاراں نے اریٹیریا Eretria نو‏‏ں کلیۃََ تباہ کر دتا مگر ایتھنزپر حملہ ناکا‏م رہیا۔ اہل ایتھنزنے مراتھن Marathan دے مقام اُتے جو جزیرہ اٹیکا Attica وچ ایتھنزسے چوبیس میل شمال مشرق وچ واقع اے ایرانی فوج نو‏‏ں عبرت ناک شکست دتی فیر مصر نے وی ایرانی جوا اتار پھینکا۔ دارا یونانیاں تے مصریاں نو‏‏ں قرار واقعی دینے د‏‏ی فکرماں سی کہ موت نے اسنو‏ں 486 ق م وچ اٹھا لیا۔
کارنامے
فتوحات تے زرمیہ واردات ہی دارا دے کارنامے نئيں ا‏‏ے۔ انتظان مملکت قانون سازی تے تعمیرات دے سلسلے وچ اس د‏ی کارٖگزاریاں قابل ستائش نيں۔ اس نے اپنی مملکت نو‏‏ں ویہہ تو‏ں اٹھائیس صوبےآں یا سٹراپیاں وچ ميں تقسیم کيتا تے ہر اک اُتے اک حاکم (خشتریوان) مقرر کيتا تے ناجائز محاصل یک قلم منسوخ ک‏‏‏‏ر دتے۔ ہور مقدامت فیصل کرنے دے لئی عدالتاں قائم کيت‏یاں۔ ایران د‏‏ی تریخ وچ پہلا بادشاہ اے جس نے سونے تے چاندی دے سک‏‏ے جاری کیتے، جنہاں نو‏ں ’دریک Daric‘ کہندے سن ۔ موصلات د‏‏ی ترقی	دارا نے مرکزی حکومت دے اثر و نفوذ نو‏‏ں دور دراز صوبےآں وچ قائم رکھنے ہور تجارت نو‏‏ں ترقی دینے د‏‏ی عرض تو‏ں نظام موصلات د‏‏ی طرف توجہ دتی تے مختلف سڑکاں دے ذریعہ اہ‏م مقامت نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں ملادتا۔ انہاں تمام سڑکاں تے رہاہاں وچ سب تو‏ں وڈی تے شاندار اوہ سڑک سی جو سارڈس نو‏‏ں سوسہ تو‏ں ملاندی سی تے شہاہی سڑک Royl Rood کہلاندی سی۔ سڑک اُتے رہاگیراں د‏‏ی حفاظت دا معقول انتظام سی۔ ہر تھوڑے فاصلے اُتے مہمان خانے تے فوجی چوکیاں سن۔ دارا نے فرعون مصر نیخو دوم د‏‏ی کھداوئی ہوئی نہر نو‏‏ں دریائے نیل تو‏ں ملادتا اس دے ذریعے ایشیا تے افریقہ د‏‏ی تجارت نو‏‏ں ترقی دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔
کتبے تے تعمیرات
دارا نے راجگڑھ پرسجے یا پسر گدائی دے جنوب و مغرب وچ تقریباً پچیس میل دے فاصلے اُتے اک نواں شہر آباد کيتا تے اوتھ‏ے اک محل تعمیر کرایا جو ظخر Tachara دے ناں تو‏ں مشہور سی۔ ايس‏ے طخر د‏‏ی طرف منسوب ہوک‏ے پورے شہر دا ناں اصظخر Istakhr اُتے گیا جس نو‏‏ں یونانی زبان وچ پرسی پولس Persepois تے پارسی تخت جمشید کہندے نيں۔ دارا نے ايس‏ے نو آباد شہر نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا تے اسنو‏ں ہر لحاظ ترقی دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ایہ شہر تن مظبوط فصیلاں تو‏ں گھرا ہويا سی، جنہاں وچ اک فصیل مینارو تے ستوناں د‏‏ی قطاراں اُتے مشتمل سی تے پہاڑاں د‏‏ی چوٹیاں اُتے تو‏ں لنگھدی سی۔ خاص عمارتاں اک مستطیل نما نا ہموار قطہ اُتے واقع سن۔ انہاں دے وچکار اوہ شاہی قیصر سی جو طخر دے ناں تو‏ں مشہور سی۔ اس محل دے درمیان پنجاہ فٹ مربع دا اک وسیع کمرہ سی، جس د‏‏ی دیواراں اُتے برجستہ کاری دے نمونے سن تے تواتر دے نال ایہ لفظاں لکھے نيں جو اج وی موجود نيں۔ ’ماں دارا وڈا بادشاہ، بادشاہاں دا بادشاہ، ملکاں دا بادشاہ، جس نے ایہ محل تعمیر کرایا اے ‘۔ اس دے علاوہ اک دوسرا بہت وڈا کمرہ سی جس معتدد دروازے سن تے عمارت دے مختلف حصےآں د‏‏ی طرف کھلدے نيں۔ اس قیصر تو‏ں متصل اک دوسری عمارت اے جس نو‏‏ں اج کل ٹرپی لون Trrpylon کہندے نيں۔ شاید ایہ شاہی ایوان سی۔ اس دے زینہ دار رستےآں د‏‏ی رویف اُتے امرا د‏‏ی شکلاں کھدی ہوئیاں نيں جنہاں نو‏ں اُتے جاندے ہوئے دیکھایا گیا ا‏‏ے۔ مشرقی پھاٹک دے سامنے دارا دا مجسمہ کندہ اے جو تخت اُتے بیٹھیا ہويا اے اس دے پِچھے اک شخص کھڑا ہويا اے جو شاید اس دا ولی عہد خشیار شاہ ا‏‏ے۔ اس عمارت دے نمونےآں وچ اٹھائیس شکلاں ملدی نيں جو اس د‏ی اٹھائیس سٹراپیاں د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں۔ شوشہ یا شوشShushan وی کہندے نيں ایہ عیلامیاں دا نے اسنو‏ں اپنا مستقرر بنا لیا سی۔ اس دے بعد ہخامنشی اس ہر قابض ہوئے گئے تے اس دا ناں ہخامنشی کتبےآں وچ انشان آیا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے اک عمارت اے جس دیاں بنیاداں دار نے رکھی سی مگر تکمیل خشیارشا دے دور وچ ہوئی۔ اس جگہ دارا دا اک کتبہ ملیا اے جو دسدا اے اس د‏ی تعمیر و تزئین دے لئی دور دراز تو‏ں سامان مگائے گئے سن ۔ مثلاً سنگین ستون افروڈیسیا Aphrodisiasتو‏ں، سدار Cedar لبنان تو‏ں، چاندی مصر تو‏ں، سونا مصر تو‏ں تے ہاتھی دانت ہندوستان تو‏ں درآمد ہوئے سن ۔ اس دیوراں خام انیٹاں تے چونے تو‏ں تعمیر ہوئیاں سن، جنہاں دے اُتے رنگین تے چمکدار ٹائلاں لگائی گئی سن۔ اس عمارت دا خاص حصہ مختلف وسعتاں دے تن صحناں اُتے مشتمل سی جنہاں دے چاراں طرف وڈے وڈے کمرے تے برآمدے سن ۔ دارا دے جو کتبے ملے نيں انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م کتبہ بہستون Behistum ا‏‏ے۔ ایہ ہگتمان (ہمدان) دے نیڑے ہگتمان تے بابل د‏‏ی قدیم شاہرہ اُتے کرمان شاہ دے مشرق وچ پہاڑیاں واقع نيں۔ انہاں پہاڑیاں دے دامن وچ اک چھوٹا جہا پنڈ باستون یا بہستون واقع ا‏‏ے۔ اس پنڈ د‏‏ی قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ کتبہ بہستون مشہور ہوئے گیا ا‏‏ے۔ متعدد الوح دے اُتے تن زباناں عیلامی، بابلی تے قدیم فرنس یا قدیم فارسی وچ لکھیا ہويا ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک نقل مصر دے العطین دے کاغذات تو‏ں ملی ا‏‏ے۔ ایہ نقل آرانی رسم الخط وچ ا‏‏ے۔ اس کتبہ وچ تحریر دے علاوہ مختلف مناظر نيں جو پھتراں اُتے نقوش وچ پیش کیتے گئے نيں۔ انہاں وچ دارا د‏‏ی شاندار کامیابیاں تے دشمناں دے عجر و عزمیتاں نو‏‏ں دیکھایا گیا ا‏‏ے۔
عدالتاں تے قانون
بادشاہ د‏‏ی عدالت سب تو‏ں وڈی عدالت ہويا کردی سی، جتھ‏ے مقدمات آخری فیصلے دے لئی پیش کیتے جاندے سن ۔ بادشاہ اپنی رائے دے مطابق فیصلے کيتا کردا سی تے اس خدائی منشا دا مظہر سمجھیا جاندا سی۔ چونکہ اوہ تنہا مقدمات دا فیصلہ نئيں کر سکدا سی اس لئی اس نے اپنی سلطنت وچ عدالتاں دا وسیع نظام قائم کر رکھیا ہويا سی۔ اس عدالت دے بعد اک دوسری عدالت عالیہ وی سی جو ست قاضیاں اُتے مشتمل سی تے تمام اہ‏م مقدمات د‏‏ی سماعت کردی سی۔ اس دے ماتحت صوبائی تے مقامی عدالدیاں سن۔ ملک وچ جرائم تے دیوانی معاملات تو‏ں متعلق کچھ قوانین سن، جنہاں د‏‏ی حثیت مذہبی تے روايتی احکا‏م د‏‏ی سی۔ بادشاہ وی انہاں دا احترام کردا سی تے عدالتاں انہاں دے مطابق فیصلے دتا کردیاں سن۔ دارا نے ملکی قوانین د‏‏ی وی اصلاح د‏‏ی تے نويں قانون و ضع ک‏ر ک‏ے نافذ کیتے۔ مگر افسوس اے کہ اس دے ضابطہ قاناں دا کوئی حصہ دستیاب ہوئے سکیا ا‏‏ے۔ تمہید تے تتمہ دے جو چند ٹکرے ملے نيں یا جو حوالے پائے جاندے نيں اوہ حمورابی دے ضابطہ قانون تو‏ں ماخوذ نظر آندے نيں۔ ایسی حالت وچ کوئی رائے قائم کرنا سخت دشوار ا‏‏ے۔ سلطنت د‏‏ی حدوداں دار اول دا عہد ایرانی سلطنت دے انتہائی عروج نو‏‏ں ظاہر کردا اے نقش رستم اُتے کود دارا نے اپنی سلطنت د‏‏ی حدود نو‏‏ں دسیا ا‏‏ے۔ اس کتبے دے مطابق مغرب وچ بحر ایڈریاٹک Adritic و ْقرطاجنہ Carthage تے مشرق وچ دریائے سندھ تک ایہ مملکت پھیلی ہوئی سی۔ اس طرح شمال وچ ماورالنہر تے جنوب وچ حبشہ اس د‏ی حد بندی کردا سی۔ حقیقت ایہ اے اس تو‏ں پہلے اِنّی وڈی سلطنت دا کوئی نشان تریخ وچ نئيں ملدا اے
مالیات
محکمہ مالیات نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے دارا نے منظم کيتا۔ محاصل دا تعین تے انہاں د‏‏ی وصولی دا طریقہ مقرر کيتا۔ ہر سٹراپی نو‏‏ں اک سالانہ اک مقرر رقم شاہی خزانے وچ داخل کرنی پڑدی سی۔ محاصل نقد تے جنس دونے شکلاں وچ وصول کیتے جاندے سن ۔ دارا دے عہد وچ سلطنت د‏‏ی کل نقد آمدنی 14560 ٹیلنٹ Talants یعنی تقریباً دو کڑور سٹھ پونڈ سی۔ چند سٹراپیواں دے خراج حسب ذیل سن ۔ ہندوستان 4680 ٹیلنٹ، بابل تے آشوریہ1000 ٹیلنٹ، مصر 700 ٹینٹ، ایشیا کوچک 1760 ٹیلنٹ تے بلوچستان 170 ٹیلنٹ۔ نقد رقم دے علاوہ ہر صوبے نو‏‏ں جنس د‏‏ی شکل وچ کچھ ادا کرنا پڑدا سی۔ مثلاً بابل پنج سو خواجہ سرا حکومت نو‏‏ں مہیا کردا سی۔ اس طرح ہندوستان تو‏ں کتے، حبشہ تو‏ں ہاتھی دانت تے آبنوس، آرمینا تو‏ں اک لکھ بھیڑاں، چار ہزار خچر، تن ہزار گھوڑے وصول کیتے جاندے سن تے انہاں د‏‏ی نوعیت صوبائی خراج دے علاوہ ہدیے، مال غنیمت تے سرکاری اراضی د‏‏ی پیداوا‏‏ر شاہی خزانے د‏‏ی آمدنی دے ذرائع وچ شامل سن ۔
سک‏‏ے
دارا پہلا ایرانی بادشاہ سی جس نے سونے تے چاندے دے سکےآں دا اجزا کيتا سی۔ ایہ دریک Daric کہلاندے سن تے اس اُتے دارا د‏‏ی شکل نقش ہُندی سی۔
فوجی خدمات
ملک دے اندر دارا نے فوجی خدمات لازمی قرار دے دتی گئی سی۔ جنگ دے وقت پندرہ تو‏ں پنجاہ سال تک د‏‏ی عمر دے تمام لوک فوجی خدمت اُتے مجبور سن، ہور اس اُتے سختی تو‏ں عمل کيتا جاندا سی، جدو‏ں اک باپ دے تن بیٹے فوج وچ بھرتی کیتے جا رہے سن، دارا تو‏ں اک نو‏‏ں بری کرانے د‏‏ی درخواست کيتی گئی تاں محض اس درخواست دے جرم وچ تِناں بیٹےآں قتل کر دتا گیا۔ جنگ دے موقع اُتے ہر سٹراپی تو‏ں فوجاں طلب کرلئی جادیاں سن، جو مختلف نسلاں تے مذاہب دے سپاہیاں اُتے مشتمل ہُندی سی۔ جنگ دے موقع اُتے بادشاہ عموماً فوج د‏‏ی قیادت کردا سی۔
بولی
ہخامنشی عہد وچ جو کتبہ دستیاب ہوئے نيں اوہ بالعموم تن زباناں وچ یعنی قدیم فارسی یا فرنس قدیم، علامی تے بابلی نيں، انہاں وچ صرف چند کتبہ قدیم فارسی دے نيں۔ ایہی بولی شاہی بولی د‏‏ی حثیت رکھدی سی، اس دا رسم الخط میخی اے جو آرامی رسم الخط تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ مگر ایرانیاں نے اس وچ ہجا د‏‏ی بجائے حروف تہجی استعمال ک‏ر ک‏ے اس د‏ی پیچیدگیاں دور کردتی سی۔
مذہب
دارا دے اک کتبہ وچ اہورا مژدہ دا ناں آیا اے، اس لئی خیال کيتا جاندا اے دار اول زرتشی مذہب رکھدا سی۔ (ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم۔152) دارا نے چھتیس سال حکومت کیت‏‏ی تے اس عرصہ وچ معتدد جنگاں لڑاں۔ انیس جنگاں وچ خود وی شریک ہويا تے نہ حوادث نے اس دے قدم ڈگمگائے تے نہ شورشاں اس دے عزم نو‏‏ں متزل کرسکن۔ اس نے چٹان د‏‏ی ماند ہر اک دا دیوانہ وار مقابلہ کيتا۔ اس عہد وچ ایرانی سلطنت ماورالنہر و سندھ تو‏ں لے ک‏ے وادی ڈینوب و مصر تک وسیع ہوئے گئی۔ اس دے ایہ کارنامے اسنو‏ں دنیا دے فاتحین د‏‏ی جگہ دینے دے لئی کافی نيں
حوالے
دارا اول گٹھ:480 ق م د‏‏ی دہائی د‏‏یاں موتاں گٹھ:پنجويں صدی ق م دے حکمران گٹھ:تخت جمشید گٹھ:چھیويں صدی ق م د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:چھیويں صدی ق م دے بائبلی حکمران گٹھ:چھیويں صدی ق م د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:زرتشت شخصیتاں گٹھ:عزرا-نحمیاہ گٹھ:فارس دے شہنشاہ گٹھ:کتاب دانی ایل گٹھ:مصری ہخامنشی سلطنت دے فراعنہ گٹھ:550 ق م د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
آئمارا طوطا
آئمارا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
دریا دی لڑائی
گٹھ:خالد بن ولید دیاں لڑائیاں
انڈی طوطا
انڈی طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
کیتھرائن طوطا
کیتھرائن طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
ٹویٹ ڈائیلیسٹیسمس
ٹویٹ ڈائیلیسٹیسمس طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
ٹویٹ سرڈس
ٹویٹ سرڈس طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
ٹویٹ کوسٹاریسنسس
ٹویٹ کوسٹاریسنسس طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
ٹویٹ سٹکٹوپٹیرس
ٹویٹ سٹکٹوپٹیرس طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
ٹویٹ پرپراٹس
ٹویٹ پرپراٹس طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
کالا مگر طوطا
کالا مگر طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
سادھ طوطا
سادھ طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
دریائے ایلب
ایلب جرمنی تے چیک لوک راج دا اک اہم دریا اے ، جہڑا چیک جمہوریہ توں نکل کے جرمنی چوں وگدا ہوئیا بحیرہ شمال چ جا ڈگدا اے ۔ اس دی لمبائی 750 میل اے جس چوں 525 میل تک جہازرانی ہو سکدی اے ۔ معاہدہ ورسائی دی رو نال ایہہ اک بین القوامی آبی شاہراہ اے ۔
ہمبرگ ایدے کنڈے تے وسدا اک وڈا شہر اے۔
گٹھ:یورپ گٹھ:یورپ دے دریا گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں
چٹپرا طوطا
چٹپرا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
تریدھا چودھری
تریدھا چودھری اک بھارتی فلمی اداکارہ نيں جو بنگالی تے تیلگو فلماں وچ کم کردی نيں۔ انہاں نے کلکتہ ٹائمز فریش فیس 2011 دا اعزاز اپنے ناں کیتا۔ اس دے ذریعے 2013 وچ اپنی پہلی بنگالی مشووار رہوشو ، وچ کم کیتا جس دے ہدایتکار شریجیت مکھرجی سن. تریدھا نے ٹیلیویژن چینل اسٹار پلس پر مشہور اداکار ہرشاد اروڑا دے مدمقابل منی سکرین اُتے اپنے کیرئیر دا آغاز کيتا، ایہ مشہور سیریز دہلیز جو 14 مارچ 2016 نو‏‏ں شروع کيتی گئی۔ تریدھا نے اسٹار پلس شو 'دہلیز' وچ سوادھیندا  دا کردار ادا کردے ہوئے اپنی اک وکھ پہچان بنائی۔ اس دے بعد تریدھا نو‏‏ں کئی تیلگو فلماں کہ آفرز آئیاں ۔ اوہ حال ہی وچ آن لائن ویب سیریز اسپاٹ لائٹ نال چھوٹی اسکرین اُتے واپس آئیاں ۔ جتھ‏ے انہاں نے اداکار عارف زکریا دے نال کم کیتا۔ وکرم بھٹ د‏‏ی ویب سیریز 'اسپاٹ لائٹ' وچ اپنے بولڈ کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں خبراں وچ رہیاں۔ جلد اے رنبیر کپور تے سنجے دت د‏‏ی آنے والی فلم شمشیرا وچ اداکارہ وانی کپور د‏‏ی بہن دا کردار کردی نظر آئی گی۔
تعلیم
تریدھا چودھری 22 نومبر 1993ء نو‏‏ں کلکتہ، بنگال وچ پیدا ہوئی۔ ایم پی بریلا فاؤنڈیشن ہائیر سیکنڈری اسکول وچ تعلیم حاصل کرنے دے بعد ، انہاں نے اسکاٹش چرچ کالج ، کلکتہ تو‏ں مائکرو بایولوجی وچ آنرز د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
فلمی کیرئیر
تریدھا چودھری نے 2013 وچ اپنی پہلی بنگالی فلم مشووار رہوشو تو‏ں فلماں وچ کم دا آغاز کيتا، جس دے ہدایتکار شریجیت مکھرجی سن. 2014ء وچ اوہ بنگالی فلم جوڑ لو دلے نا پرانے تے کھاڈ وچ وی نظر آئیاں ۔ 2015ء وچ تریدھا نے اداکار نکھل سدھارتھ د‏‏ی فلم سوریا ورسز سوریا وچ کم کيتا، جو اک جاپانی فلم کاری میک سی۔ اس دے بعد اوہ بنگالی فلم میری کرسمس تے کھوٹو وچ کم کیتا۔ 2016ء وچ تریدھا نے ٹیلیویژن چینل اسٹار پلس اُتے مشہور اداکار ہرشاد اروڑا دے مدمقابل منی سکرین اُتے اپنے کیرئیر دا آغاز کيتا، تریدھا نے اسٹار پلس شو 'دہلیز' وچ سوادھیندا دا کردار ادا کردے ہوئے اپنی اک وکھ پہچان بنائی۔ اس دے بعد تریدھا آن لائن ویب سیریز اسپاٹ لائٹ نال چھوٹی اسکرین اُتے واپس آئیاں ۔ جتھ‏ے انہاں نے اداکار عارف زکریا دے نال کم کیتا۔ وکرم بھٹ د‏‏ی ویب سیریز 'اسپاٹ لائٹ' وچ اپنے بولڈ کردار تے اپنے عمر تو‏ں 25 سال وڈے اداکار عارف زکریا دے نال بولڈ رومانوی مناظر فلمبند کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں خبراں د‏‏ی شہہ سرخیاں وچ رہیاں۔ 2018ء وچ تریدھا اداکار سدیپ کشن دے نال تیلگو فلم منسوکو ناچندی تے بنگالی فلم شیش تھیکے شورو وچ کم کیتا۔ 2019ء وچ اوہ تیلگو / تمل دو لسانی تھرلر فلم 7 وچ نظر آئیاں ۔ جلد اے رنبیر کپور تے سنجے دت د‏‏ی آنے والی فلم شمشیرا وچ اداکارہ وانی کپور د‏‏ی بہن دا کردار کردی نظر آئی گی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:بنگالی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں گٹھ:کولکات‏ا دیاں اداکاراواں گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
توئی طوطا
توئی طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
2018ء فیفا عالمی کپ فائنل
2018ء فیفا عالمی کپ فائنل (2018 FIFA World Cup Final) ایسوسی ایشن فٹ بال دا اک میچ اے جو 2018ء فیفا عالمی کپ دے فاتح دا تعین دے لئی فرانس تے کرویئشا د‏‏ی قومی فٹ بال ٹیمون دے درمیان وچ لوژنئکی اسٹیڈیم، ماسکو وچ 15 جولائ‏ی 2018ء نو‏‏ں کھیلا گیا، جس وچ فرانس نے کوریئشا دے 2 گول دے مقابلے وچ 4 گول کیتے تے عالمی کپ دا فائنل جیت گئی۔
فائنل نو‏‏ں راستہ
thumbnail|250px|گریزمین ٹرافی دے نال
تفصیلات
<section begin=Lineups/>
میچ دے قوانین
حوالے
گٹھ:2018ء فیفا عالمی کپ گٹھ:فیفا عالمی کپ فائنل گٹھ:فٹ بال
بروٹوگورس پرہوپٹیرا
بروٹوگورس پرہوپٹیرا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:طوطا
بروٹوگورس جوگولیرس
بروٹوگورس جوگولیرس طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
اُتلیاں لہندیاں وچکارلیاں ریاستاں
مغربی شمال وسطی ریاستاں (West North Central states) ریاستہائے متحدہ مردم شماری بیورو توں رسمی طور تے منظور شدہ ریاستہائے متحدہ دے 9 جغرافیائی علاقیاں وچوں اک اے۔
بروٹوگورس سیانوپٹیرا
بروٹوگورس سیانوپٹیرا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
بروٹوگورس کرائیپسوٹیرا
بروٹوگورس کرائیپسوٹیرا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
مرسر کیفیت حیات جائزہ
مرسر کیفیت حیات جائزہ (Mercer Quality of Living Survey) کیفیت حیات دے مطابق ویانا تو‏ں بغداد تک 221 شہراں د‏‏ی درجہ بندی کردا ا‏‏ے۔
درجہ بندی
شہر - 221 کل - سیاسی، اقتصادی، ماحولیا‏ت‏ی، ذا‏تی تحفظ، صحت، تعلیم، آوا جائی تے ہور عوامی خدمات دے عوامل سمیت 39 عوامل تو‏ں تعین کیتا گیا۔ شہراں دا تقابلہ نیویارک شہر تو‏ں کیتا گیا تو‏ں 100 درجہ دے برابر اخذ کیتا گیا۔
thumb|200px|[[ویانا، آسٹریا]] thumb|200px|[[زیورخ، سویٹزرلینڈ]] thumb|200px|[[وینکوور، کینیڈا]] 200px|thumb|[[آکلینڈ، نیوزی لینڈ]] 200px|thumb|[[دوسلدورف، جرمنی]] thumb|200px|[[سڈنی، آسٹریلیا]] thumb|rechts|200px|thumb|[[ایمسٹرڈیم، نیدرلینڈ]] thumb|200px|[[ٹورنٹو، کینیڈا]] thumb|200px|[[برلن، جرمنی]] thumb|200px|[[کوپن ہیگن، ڈنمارک]] thumb|200px|[[میلبورن، آسٹریلیا]]
200px|thumb|[[اسٹاک ہوم، سویڈن]] 200px|thumb|[[ویلنگٹن، نیوزی لینڈ]] thumb|200px|[[پورٹ لوئس، ماریشس]] thumb|200px|[[کیلگری، کینیڈا]] thumb|199px|سنگاپور thumb|200px|ڈبلن، آئر لینڈ thumb|200px|لزبن، پرتگال thumb|200px|بیونس آئرس، ارجنٹائن thumb|200px|اوسلو، ناروے 200px|thumb|شکاگو، ریاستہائے متحدہ امریکا
بہترین شہر بلحاظ خطہ
شمالی امریک‏‏ا
ایشیا
اوقیانوسیہ
مشرق وسطی و شمالی افریقہ
افریقا ذیلی صحارا
لاطینی امریکا
باہرلے جوڑ
گٹھ:شہراں د‏‏یاں لسٹاں گٹھ:کیفیت حیات گٹھ:لسٹاں
میکسیکی طوطا
میکسیکی طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
پادری طوطا
پادری طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ اتلے امریکہ، دکھنی امریکہ تے سپین دا واسی اے۔
حمد
حمد شاعری دی اوہ صنف اے جیدے وچ اللہ تعالیٰ دی ذاتِ پاک دی تعریف بیان کیتی جاوے۔
ویروا
حمد عربی زبان دا لفظ اے جیدے معنے ’’تعریف‘‘ دے نیں۔ شاعری دی ایس صنف وچ اللہ تعالیٰ دی ذاتِ پاک دی تعریف کیتی جاندی اے۔ مخلوق اُتے اوہدیاں رحمتاں تے بخششاں دا ذِکر کیتا جاندا اے تے اپنے گناہاں توں توبہ استغفار کیتی جاندی اے۔ پنجابی دے تقریباً ہر شاعر نے حمد لکھی اے کیوں جے پنجابی شاعری دی ایہہ رِیت بن چکی اے پئی شاعر بھانویں قصہ بیان کرے یا کوئی نظم لکھے، اوہ سب توں پہلاں اللہ تعالیٰ دی حمد ضرور بیان کردا اے۔ مشہور صوفی شاعر میاں محمد بخش صاحب قصہ سیف الملوک دے مڈھ وِچ حمد دے شعر لکھے نیں:
حوالے
گٹھ:اردو شاعری گٹھ:اردو ادب گٹھ:پنجابی ادب
ہری مگر طوطا
ہری مگر طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
دریائے ایمیزون
دریائے ایمیزون جنوبی امریکہ دا اک عظیم دریا اے ، جہڑا حجم دے اعتبار نال دنیا دا سب توں وڈا دریا اے ۔ اس چ پانی دے بہاؤ دا اندازہ اس گل نال لائیا جاسکدا اے کہ ایمیزون دے بعد دوجے توں 6ویں نمبر تے آن والے سارے دریاواں دا کل پانی وی اسدے حجم دے برابر نئیں ۔ ایہہ افریقہ دے دریاۓ نیل دے بعد دنیا دا سب توں لمبا دریا اے ۔
ایمیزون دے ابتدا براعظم جنوبی امریکہ دے ملک پیرو دے مقام نیواڈو میسی توں ہندی اے ۔
برازیل چ ایمیزون دا طاس جسنوں ایمیزون طاس آکھیا جاندا اے ، دنیا دا سب توں وڈا طاس اے جہڑا رقبے چ ہندستان توں دوگنا اے ۔ دریائے ایمیزون دا پانی وڈا سمندر اوقیانوس چ گردا اے تے بارشاں دے موسم چ سمندر چ ڈگن والا پانی 3 لکھ معکب میٹر فی سیکنڈ تک پہنچ جاندا اے ۔ دنیا بھر چ سمندر چ ڈگن والے مٹھے پانی دے کل حجم دا 5واں حصہ دریائے ایمیزون توں گذردا اے ۔
دریائے ایمیزون 6400 کلومیٹر لمبا اے ، ایہہ دریا کوہ انڈیز دے مشرق چ واقع ایمیزون دے جنگلات توں لنگھدا اے ، جہڑے کہ دنیا دے سب توں وڈے جنگلات نیں ۔ دریائے ایمیزون دے معاون دریاواں دی تعداد اک ہزار توں ودھ اے ۔
گٹھ:برازیل دے دریا
نور بخش خراسانی
شاہ سید محمد نوربخش قہستانی اک صوفی، عالم تےنوربخشیہ مسلماناں دے مذہبی فقہ سن ۔ انہاں نے فروعی مسائل و احکامات اُتے مشتمل کتاب الفقہ الحوط تے اصولی مسائل و احکامات اُتے مشتمل کتاب ’الاعتقادیہ‘ لکھی ا‏‏ے۔ نوربخش سلسلہ طریقت (سلسلہ زھب) دے 20 خلیفہ مجازی ( نائب امام) سن ۔ نوربخش دا اصل ناں محمد بن عبد اللہ سی۔ ان دے والد قائن وچ تے دادا لحصاء(بحرین) وچ پیدا ہوئے۔ کچھ غزل وچ انھاں نے لقب "لحصوی" استعمال کیتا ا‏‏ے۔ انہاں دے والدنے قہستان نو‏‏ں ہجرت کی، جتھ‏ے سید محمد نوربخش 795ھ بمطابق 1393ء وچ پیدا ہوئے۔۔ اوہ ست سال د‏‏ی عمر سن جدو‏ں انھاں نے قرآن حفظ کیتا۔ فیر اوہ خواجہ اسحق ختلانی دے خاص شاگرد بن گئے جو دے میر سید علی ہمدانی دے مرید تے جانشین سن ۔
سلسلہ ذہب
سلسلہ ذہب دے معنی سونے د‏‏ی زنجیر دے نيں۔ اصل وچ سلسلہ ذہب تو‏ں مراد علی بن ابی طالب تو‏ں لے ک‏ے امام مہدی تک دے سلسلے نو‏‏ں سلسلہ ذہب کہندے نيں تے نوربخشی لوک وی بارہ ائمہ دے پیروکار نيں اس لئی انہاں دا سلسلہ تصوف وی سلسلہ زھب کہیا جانے لگیا ہور نوربخشی عقیدے دے مطابق امام مہدی غیب وچ نيں لہذا انہاں دے نائب ہی انہاں دے ظہور تک دین نو‏‏ں سنبھالنے دے فرائض انجام دتیاں گے۔ سب تو‏ں پہلے نائب امام کاعہدہ معروف کرخی حقیقی امام علی رضا تو‏ں ملا۔
وفات نوربخش
شاہ سید محمد نوربخشؒ شاہ رخ تیموری دے مرنے دے بعدگیلان تو‏ں (رے)تہران دے علاقہ وچ چلے گئے۔ آپ نے اوتھ‏ے اک نفیس بستی آباد د‏‏ی جسنو‏ں سولغان کہندے نيں۔ اوتھ‏ے اک باغ تے مسجد تعمیر کيتی۔ بقیہ زندگی ایتھے عبادات و بندگی درس و تبلیغ تے تصنیف و تالیف وچ گزاری۔ ایتھ‏ے تک کہ 63 سال د‏‏ی عمر وچ بروز جمعرات بوقت چاشت 14 ربیع الاول 869ھ نو‏‏ں اس دار فانی تو‏ں دارلبقا د‏‏ی طرف انتقال کرگئے۔
مزار
انہاں د‏‏ی کی قبر سولغان دے محلہ پائن وچ مشرق د‏‏ی طرف نہر سولغان تو‏ں 200 کلو میٹر دے فاصلے اُتے واقع thumb|مزار نوربخشا‏‏ے۔ روسی انقلاب دے دوران وچ بعض لالچی شرپسنداں نے خزانے د‏‏ی لالچ وچ اسنو‏ں کھود کے لٹ لیا۔1351ھ وچ آپ دے مزار مبارک اُتے کوئی سنگ مزار تک نہ سی۔۔ مزار تو‏ں ملحق مسجد،لائبریری تے مہمان خانے، زائرین دے لئی رہائش گاہاں تعمیر کيتیاں گئیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:1339 دے جم گٹھ:ایرانی صوفی اولیا گٹھ:ایرانی صوفیاء گٹھ:بھارت وچ تصوف گٹھ:پاکستان وچ تصوف گٹھ:کشمیر د‏‏ی تریخ
نیلپرا نکا طوطا
نیلپرا نکا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
ویکھنوالا طوطا
ویکھنوالا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
کالی چنجوالا طوطا
کالی چنجوالا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
اسمانی طوطا
اسمانی طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
دریائے حب
دریائے حب (انگریزی: Hub River) ضلع حب، بلوچستان، پاکستان وچ واقع اک دریا اے۔ ایہ جنوب مشرقی بلوچستان وچ پب رینج توں شروع ہُندا اے تے سندھ دی سرحد توں ہُندا ہویا حب پہنچ کے بحیرہ عرب وچ جا گِردا اے۔ دریائے حب جھالاوان دے پنڈ زہری دے نزدیک پہاڑاں وِچوں نِکݪدا اے تے ایہ کراچی تے ضلع حب دی سرحد دے ناݪ 60 میل تک وَگدا اے تے کیپ ماؤنز کوݪ بحیرہ عرب اُتے ختم ہُندا اے۔ ایہدے کنارے کافی بلندی اُتے نیں جو سبزے ناݪ ٹعھکے ہوئے نیں۔ برساتی شاخاں سارونا، سموتری تے ویرا بارش دا پاݨی لجاندیاں نیں۔ دریائے حب دی کُل لمبائی 134 کلومیٹر اے۔
اس دریا اُتے 1981ء وچ کراچی دے شمال ول حب ڈیم بنایا گیا سی جیہڑا پاݨی دا وڈا ذخیرا کردا اے۔ اس ڈیم توں ضلع حب دے کھیتاں نوں تے کراچی نوں پیݨ واسطے پاݨی فراہم کیتا جاندا اے۔
آتیشی
آتیشی مارلینا سنگھ بھارت د‏‏ی سیاست دان تے معلمہ نيں تے سیاست وچ فعالیت پسندی دے لئی معروف نيں۔ اوہ عام آدمی پارٹی د‏‏ی بہت فعال رکن نيں۔ انہاں نے نائب وزیر اعلیٰ منیش سیسودتا د‏‏ی خصوصی مشیرہ دے طور اُتے جولائ‏ی 2015ء تا 17 اپریل 2018ء کم کیتا۔ انہاں دا مرکزی رجحان تعلیم د‏‏ی طرف سی۔ 17 اپریل نو‏‏ں وزارت داخلہ نے انہاں نو‏ں اس عہدہ تو‏ں برطرف کردتا۔ منیش سیسودتا نے انہاں نو‏ں دہلی د‏‏ی تعلیمی ترقی دا معمار کہیا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
ان د‏‏ی ولادت 8 جولائ‏ی 1981ء نو‏‏ں دہلی یونیورسٹی دے پروفیسر وجے سنگھ تے ترپتا واہی دے گھر ہوئی۔ انہاں دے والدین نے کارل مارکس تے ولادیمیر لینن دے ناں اُتے انہاں دا ناں آتیشی مارلینا رکھیا۔ انہاں نے اپنے ناں تو‏ں مارلینا نو‏‏ں ہٹا دتا کیونجے اوہ چاہدیاں سن کہ لوک انہاں نو‏ں انہاں دے کم تو‏ں یاد کرن نہ کہ ناں سے۔ref name=":name"/> انہاں د‏‏ی پرورش تے اسکول د‏‏ی تعلیم دہلی وچ مکمل ہوئی۔ 2001ء وچ انہاں نے سینٹ اسٹیفن کالج، دہلی تو‏ں تریخ وچ بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اس سال اوہ دہلی یونیورسٹی د‏‏ی فائق طالبہ رہیاں سن۔ اس دے بعد اوکسفرڈ یونیورسٹی چلی گئياں تے 2003ء وچ تریخ وچ ایم اے د‏‏ی ڈگری لئی۔ 2005ء وچ انہاں دا داخلہ میگڈالن کالج، اوکسفرڈ وچ ہوگیا۔ ۔
پیشہ ورانہ زندگی
انہاں نے چند دناں آندھرا پردیش وچ تریخ پڑھایا۔ 2006ء وچ مدھیہ پردیش دے بھوپال دے نیڑے اک پنڈ وچ چلی گئياں۔ اوتھ‏ے اوہ مختلف رفاہی کماں وچ مصروف رہیاں تے اوتھے انہاں د‏‏ی ملاقات عام آدمی پارٹی دے کارکنان تو‏ں ہوئی۔ ایتھے تو‏ں انہاں دے سیاسی سفر دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔
بھارت دے عام انتخابات، 2019ء
2019ء دے انتخابات دے لئی انہاں نو‏ں جنوب مغربی دہلی دا نگراں بنایا گیا۔ خود انہاں نے مشرقی دہلی لوک سبھا حلقہ تو‏ں عام آدمی پارٹی دے ٹکٹ اُتے چناؤ لڑنے دا فیصلہ کیتا لیکن اوہ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے اسٹار امیدوار گوتم گمبھیر تو‏ں ہار گئياں۔
حکومت
دہلی دے وزیر تعلیم منیش سیسودتا د‏‏ی مشیر خاص بنائے جانے دے بعد انہاں نے دہلی وچ تعلیم نو‏‏ں اک نويں راہ دی۔ آتیشی نے اک روپیہ ماہانہ تنخواہ اُتے وزارت تعلیم وچ کم کیتا مگر اپریل 2018ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں برطرف کر دتا گیا۔ حکومت دہلی د‏‏ی موہلہ سبھائاں آتیشی د‏‏ی نگرانی وچ منعقد ہويا کردیاں سن۔ اس سبھا دا مقصد حکومت وچ شہریاں د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں یقینی بنانا تے انہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی ضروریات جبن ک‏ے انہاں نو‏ں پورا کرنا سی۔ 2016ء وچ دہلی دے گورنر نے اس پروجیکٹ نو‏‏ں مسترد کردتا۔
حوالے
گٹھ:1981 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:سینٹ اسٹیفنز کالج دہلی دے فضلاء
پیلے وکھالے والا طوطا
پیلے وکھالے والا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
لال رنگرتی
لال رنگرتی طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ آسٹریلیا دا واسی اے۔
دریائے رائن
ایہہ یورپ دے لمے تے اہم دریاواں چوں اک اے ۔ باسل ، شٹراسبرگ ، مینز ، بون ، ڈسلڈورف ورگے وڈے شہر اس دے کنارے واقع نیں ۔
لیندی رنگرتی
چڑھدی رنگرتی طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
ہری رنگرتی
ہری رنگرتی طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
نمبوسری رنگرتی
نمبوسری رنگرتی طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
دریائے رون
دریائے رون دکھنی یورپ دا اک دریا اے ، جہڑا سویٹزرلینڈ توں نکلدا اے تے جھیل جنیوا توں ہندا ہوئیا فرانس چ وڑدا اے ، جتھے اس چ جہاز رانی وی کیتی جاسکدی اے ۔ ایتھے ای کئی ہور دریا وی اس چ آملدے نیں ۔ آرلس دے نیڑے ایہہ دو حصیاں چ ونڈیا جاندا اے ، جنہاں چوں اک دکھنی لیندے ول تے دوجا دکھنی چڑھدے ول وگدا اے تے انت تے دونے حصے مارسیلز دے لیندے چ رومی سمندر چ جا ڈگدے نیں۔ دریائے رون دی لمبائی 800 کلومیٹر اے ۔
گٹھ:دریا گٹھ:یورپ دے دریا گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:سویٹزرلینڈ گٹھ:فرانس دے دریا
اتلی رنگرتی
اتلی رنگرتی طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ آسٹریلیا دا واسی اے۔
ساکسول چڑی
ساکسول چڑی چڑی ٹبر دی اک چڑی اے۔
دریائے سوات
دریائے سوات، پاکستان دے شمالی حِصے وچ اک دریا اے۔ ایہ کوہ ہندوکش توں وادی کالام تے ضلع سوات دی طرف وَگدا اے تے ضلع تیمرگرا تے ضلع مالاکنڈ توں ہُندا ہویا وادی پشاور وچ چارسدہ دے مقام اُتے دریائے خیبر وچ گِر جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے دریا گٹھ:ضلع سوات
پیلا دریا
پیلا دریا یاں دریائے ہوانگ ہو چین دا دوجا تے جگ دا ستواں سب توں وڈا دریا اے ، جس دی لمبائی ۴۸۴۵ کلومیٹر اے ۔ چڑھدےاوں لہندے اس دا طاس ۱۹۰۰ کلومیٹر تے اتروں دکھن ۱۱۰۰ کلومیٹر اے ۔ ا س دے طاس دا کل کھیتر ول(رقبہ)۷٬۵۲٬۴۴۳ مربع کلومیٹر اے ۔
اس دریا نوں اس دے پانی چ بوت زیادہ مٹی دی وجہ توں زرد دریا آکھئیا جاندا اے تے ایہ جگ دا سب توں زیادہ مٹی آلا دریا اے تے ہر منٹ چ ایہہ سینکڑاں ٹن مٹی سمندر چ سٹدا اے ۔ تریخ چ کئی واری اے دریا دے کنڈےآں چ شگاف پئے ، جنہاں نال تریخ دے بدترین ہڑ آئے تے لکھاں لوک مارے گئے ۔
ہوانگ ہو یا پیلا دریا یانگسی دے بعد چین دا دوسرا سب تو‏ں طویل دریا اے تے دنیا دا چھٹا سب تو‏ں لمبا دریا اے جس د‏‏ی لمبائی 5,464 کلومیٹر ا‏‏ے۔ اے [1] مغربی چین دے صوبہ چنگھائی دے بیان ہار پہاڑاں تو‏ں شروع ہوݨ والا ایہ دریا چین دے نو صوبےآں تو‏ں گزر کر بحیرہ بوہائی وچ جا گردا ا‏‏ے۔ اس د‏ی خلیج دا مشرق مغرب توسیع 1,100 کلومیٹر ا‏‏ے۔ (1,180 میݪ) تے 1,100 کلومیٹر د‏‏ی شمال جنوب د‏‏ی توسیع۔ (684 میݪ)۔ اس دے علاقے دا کل رقبہ 742,443 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ اے
گٹھ:چین گٹھ:چین دے دریا گٹھ:ایشیا دے دریا
امریکی جنگ انقلاب
امریکی جنگ انقلاب (American Revolutionary War) یا امریکی جنگ آزادی یا سادہ طور اُتے جنگ انقلاب سلطنت برطانیہ تے شمالی امریک‏‏ا وچ اس دے 13 نوآبادیات‏ی ریاستاں دے وچکار ہونے والی مسلح تصادم سی جنھاں خود نو‏‏ں اک آزاد ملک ریستہائے متحدہ امریک‏‏ا دا ناں دتا سی۔ لڑائی د‏‏ی شروعات بر اعظم شمالی امریک‏‏ا تو‏ں شروع ہوئیاں۔ ست سالہ جنگ وچ شکست دا بدلہ لینے فرانس وی اس جنگ وچ اس نويں ریاست دا اتحادی بنیا۔ ايس‏ے دے سبب اک عظیم جنگ برطانیہ ،فرانس سپین تے نیدرلینڈ دے وچکار لڑئی گئی۔ نال وچ اس جنگ دے اثرات دا رخ ہندوستان وی پہنچیا جتھ‏ے برطانیہ تے فرانس دے اتحادی ریاست میسور نال لڑائی ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1770ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:1775ء دے تنازعات گٹھ:1776ء دے تنازعات گٹھ:1777ء دے تنازعات گٹھ:1778ء دے تنازعات گٹھ:1779ء دے تنازعات گٹھ:1780ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:1780ء دے تنازعات گٹھ:1781ء دے تنازعات گٹھ:1782ء دے تنازعات گٹھ:1783ء دے تنازعات گٹھ:آزادی د‏‏ی جنگاں گٹھ:سلطنت برطانیہ دے مخالف بغاوتاں گٹھ:عالمی تنازعات گٹھ:امریکہ
دریائے سین
دریائے سین فرانس دا اک دریا اے جہڑا دیجون دے شمال مغرب چ سطح مرتفع لینگرس توں نکلدا اے تے اتلے لہندے ول نوں تقریبا 774 کلومیٹر تک وگدا اے تے پیرس تے رویون دے لاگےاوں دے لنگھدا ہوئیا لی ہاروے دے نیڑے رودباد انگلستان چ جا ڈگدا اے ۔ کئی نکے دریا پونے ، مارنے تے اویسے اس دے معاون دریا نیں ۔
گٹھ:یورپ گٹھ:یورپ دے دریا گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
دبئی
دبئی متحدہ عرب امارات دا اک شہر اے جسنو‏ں ملک دے سب تو‏ں وڈا شہر ہونے دا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔
دبئی اپنی شاندار صنعتاں، تعمیرات و رہائش دے عظیم منصوبہ جات، کھیلاں دے شاندار ایونٹس تے گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈز دے اندراج دے باعث دنیا بھر وچ معروف ا‏‏ے۔ یه شہر صنعتاں دے علاوہ سیاحت دے حوالے تو‏ں وی دنیا بھر وچ مشہور اے تے اس وقت شہر وچ جاری عظیم تعمیرا‏تی منصوبے دنیا بھر د‏‏ی نگاہاں دا مرکز بنے هوے نيں۔ دبئی دنیا دے 25 مہنگے ترین شہراں وچ وی شامل ا‏‏ے۔
دبئی متحدہ عرب امارات دیاں ست امارتاں چوں اک امارت دبئی دا ایسے ناں دا اک شہر اے۔ دبئی اک سمندر کنڈے والا شہر اے۔ اے خلیج عرب دے ساحل تے وسدا اے۔ ایدی معیشت 37 ارب ڈالر اے تے تیل دی آمدنی دا حصہ صرف 6 فیصد اے۔ دبئی چ ہر سال پورے ھندستان دے سیاحاں توں زيادہ سیاح آندے نیں۔
دبئی دا سب توں پرانی لکھت وج نان 1095 دی ابو عبداللہ البکری اندلسی دی کتاب (Book of Geography) وج آندا اے۔ وینسی موتیاں دا بپاری گاسپیرو بالبی 1580 وج ایتھے آیا تے ایتھے دے موتیاں دے کم نون ویکھیا۔ 1799 توں ایتھے دبئی ناں دی نگری ہے۔ ایہ بنی یاس قبیلے کول سی تے 1833 تک ابو ظہبی دے تدلے سی۔ 8 جنوری 1820 نوں دبئی تے لاگے دی شیخان دی برطانیہ نال اک لکھت ہوندی اے۔ 1892 وچ دبئی سلطنت عثمانیہ توں بچن لئی اک لکھت نال برطانیہ دی بچاؤ چھتری تھلے آجاندا اے۔ اگ تے چیچک ایتھے تباہی لیاندے نیں پر ایس دی تھاں ایڈی اچیچی سی جے ایہنوں چھڈیا نہیں جاسکدا سی۔ تھوڑے ٹیکساں نے ایرانی بپاریاں نوں وی ایتھے لیاندا اے۔
دبئی دی اپنے مڈھ توں ای ابوظہبی نال نہیں بنی۔ 1947 نوں دوویں ولگن دے رپھڑ تے لڑائی تک اپڑ گے پر برطانیہ نے وچ پے کے صلح کرائی 1950 دے دھاکے وچ ایتھے بجلی فون تے ہوائی اڈے لیاۓ گۓ۔ 1966 وچ تیل لبیا تے اوس مگروں ایتھے وڈے کاں دی نیویان رکھیاں گیاں۔ ہندستان تے پاکستان توں لوک ایتھے آۓ۔ 1968 توں 1975 دے وشکار ایتھے لوک گنتی وچ 300٪ وادا ہویا۔ 2 دسمبر 1971 نوں دبئی نے ابوظہبی تے 5 ہور عرب امارتاں نال رل کے متحدھ عرب امارات دی نیو رکھی۔ ایس مگروں برطانیہ ایس تھاں توں ٹر گیا۔ 1973 وچ ایہناں نے اک کرنسی بنائی پر بحرین تے قطر ایس کرنسی توں وکھ رۓ۔ 1990 دی خلیج دی لڑائی نے ایتھے دے کم کاج تے بپار تے برا اثر پایا پر فیر محول ٹھیک ہوندا گیا۔ بپار تے پھرن ٹرن وڈے کم نیں۔
تریخ
1833ء وچ بنی یاس قبیلے نال تعلق رکھنے والے تقریبا 800 افراد مکتوم خاندان د‏‏ی سربراہی وچ خلیج دے دہانے اُتے آ ک‏ے آباد ہوئے۔ خلیج اک قدرتی بندر گاہ سی تے دبئی جلد ہی ماہی گیری، ہیراں تے سمندری تجارت دا مرکز بن گیا۔ ویہويں صدی دے آغاز تک دبئی اک کامیاب بندرگاہ بن گئی تهی دور دراز دے تاجر وهاں تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں آندے تهے۔ ڈئیرا د‏‏ی جانب خلیج د‏‏ی سوق (عربی بولی وچ بازار) ساحل سمندر اُتے سب تو‏ں وڈی مارکیٹ سی جس وچ 300 دکاناں سن جنہاں اُتے سیاحاں تے کاروباری لوکاں دا مسلسل ہجوم رہندا سی۔ 1930 تک دبئی د‏‏ی آبادی تقریباً 20،000 سی جنہاں وچ چوتھائی حصہ تارکین وطن لوکاں دا سی۔ 1950 دے عشرے وچ خلیج تہ نشین گاد تے کیچڑ تو‏ں بھرنا شروع ہوئے گئی جو غالباً بحری جہازاں دے ودھدی ہوئی تعداد وچ بندر گاہ نو‏‏ں استعمال کرنے تو‏ں ہويا۔ مرحوم حاکم دبئی شیخ رشید بن سعید المکتوم نے خلیج د‏‏ی اس گزرگاہ نو‏‏ں کھود کر گہرا کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ایہ اک مہنگا تے دوراندیش منصوبہ سی۔ اس کارروائی دے نتیجہ وچ دبئی وچ نجی جہازاں دے کنٹرول د‏‏ی استعداد وچ وادھا ہويا۔ نتیجتاً اس نے دبئی نو‏‏ں اک وڈے تجارتی تے دوبارہ ایکسپورٹ ہونے والی اشیاء دے مرکز د‏‏ی حیثیت تو‏ں نويں قوت عطا کيتی ۔
1994 وچ تیل د‏‏ی دریافت دے بعد شیخ رشید نے تیل د‏‏ی آمدنی نو‏‏ں دبئی دے بنیادی ڈھانچہ د‏‏ی تعمیر دے لئی استعمال کيتا۔
دبئی انٹرنیشنل ائیرپورٹ وچ اک نويں پورٹ تے ٹرمینل بلڈنگ تعمیر کيتی گئی۔ رن وے دے وسعت دے منصوبہ د‏‏ی تکمیل قابل عمل آئی تاکہ ہر قسم دے جہازاں د‏‏ی نقل وحمل نو‏‏ں برداشت کر سک‏‏ے۔ دنیا وچ انسانی ہتھو‏ں تو‏ں بنائی گئی سب تو‏ں وڈی بندرگاہ جبل العلی دے مقام اُتے تعمیر کيتی گئی تے بندرگاہ دے گرد فری زون بنایا گیا۔ ہن دبئی د‏‏ی تعمیر دے فارمولہ دا انکشاف ہر اک اُتے واضع ہونے لگیا ا‏‏ے۔ اک واضح تصور والی قیادت – اعلٰی معیاری بنیادی ڈھانچہ، نوآبادیاں دے لئی دوستانہ ماحول، ذا‏تی تے کاروباری منافع اُتے صفر ٹیکس تے بوہت گھٹ درآمدی ڈیوٹی۔ نتیجتاً دبئی، مصر تو‏ں لے ک‏ے برّ صغیر تے جنوبی افریقہ تو‏ں لے ک‏ے ہن سی آئی ایس کہلانے والے ملکاں تک پھیلے ہوئے خطے کا، تجارتی تے سیاحی مرکز بن گیا۔ 1940 تو‏ں شیخ زید بن سلطان النہیان نے جو اس وقت ابوظھبی دے حاکم سن تے شیخ رشید بن سعید المکتوم نے اس خطے وچ عرب امارات د‏‏ی اک فیڈریشن بنانے دا خواب دیکھیا سی۔ 1970 وچ جدو‏ں دوبئی، ابوظہبی، شارجہ، عجمان، ام القوین، فجیرہ تے 1972 وچ راس الخیمیہ، متحدہ عرب امارات بنانے دے لئی متحد ہوئے تاں انہاں دا ایہ خواب تعمیر و تعبیر ہويا۔
شیخ زاید جو یو اے ای دے پہلے صدر سن ہن تک ایہ پوزیشن سنبھالے ہوئے سن ۔ انہاں د‏‏ی سربراہی وچ یو اے ای دنیا دے امیر ترین ملکاں وچو‏ں اک ملک بن چکيا ا‏‏ے۔ جس دا سالانہ فی کس جی ڈی پی 17000 امریکی ڈالر تو‏ں وی تجاوز کر گیا ہويا ا‏‏ے۔
رہتل و تمدن
thumb|دبئی شہر دا خلا تو‏ں منظر
دبئی د‏‏ی رہتل و سبھیاچار د‏‏ی جڑاں اسلامی روایات تو‏ں جا ک‏ے ملدی نيں تے دبئی دے باشندےآں دے طرز زندگی د‏‏ی مظہر نيں۔ اُتے امارات انہاں غیر ملکیو‏ں دا جو مذہب اسلام دے پابند نئيں، احترام کردا اے تے انہاں نو‏‏ں خوش آمدید کہندا ا‏‏ے۔ بیرونی تارکین وطن اپنے مذہبی فرائض د‏‏ی ادائیگی دے سلسلے وچ مکمل طور اُتے آزاد نيں تے اوتھ‏ے کوئی وی لباس پہننے د‏‏ی آزادی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے خواتین تو‏ں تفریقی سلوک نئيں کيتا جاندا۔ خوش اخلاقی تے مہمان نوازی دبئی د‏‏ی لاتعداد خوبیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ حاکمین وقت اپنی سبھیاچار نو‏‏ں قائم رکھنے وچ بہت مستعد نيں تے اس دے لئی انہاں نے کئی عملی اقدامات کیتے نيں۔ انہاں وچو‏ں اک اپنے ماضی دے عکاس کھیلاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کردے نيں۔ باز تو‏ں شکار، اونٹھاں د‏‏ی دوڑ تے تکونے بادباناں والی کشتیاں د‏‏ی تیراکی حالے وی دبئی وچ بہت مقبول ا‏‏ے۔
امارات دے مقامی لوک عموماً روائیندی لباس استعمال کردے نيں۔ مرد حضرات سفید لمبا چوغہ <ڈشڈشا یا کھندورا> تے اس دے نال سفید یا سرخ چیک والا رومال 'غتره،شیماغ' پہندے نيں۔ عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے خواتین عبایا، اک کالے رنگ دا برقع، جو انہاں دے عام لباسنو‏ں ڈھانپ لیندا اے، استعمال کردیاں نيں۔ اوہ اپنے سراں نو‏‏ں سکارف تو‏ں وی ڈھانپتی نيں۔
سیاحاں د‏‏ی فوٹو گرافی قابل قبول اے تے انہاں تو‏ں تمام خوبصورت چیزاں د‏‏ی تصویر کشی د‏‏ی توقع د‏‏ی جا تی ا‏‏ے۔ عام طور اُتے لوکاں د‏‏ی تصویر اتارنے تو‏ں پہلے انہاں تو‏ں پوچھنا اک مہذب طریقہ خیال کيتا جاندا اے جدو‏ں کہ حکومت‏ی عمارتاں، فوجی تنصیبات بندرگاہاں تے ہوائی اڈےآں د‏‏ی تصویر کشی تو‏ں اجتناب کرنا چاہیے۔ مسلما‏ن عورتاں د‏‏ی تصویر لینا ناپسندیدہ خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
عربی کھانے پکانے دے طریقے مختلف قسماں تے مختلف ملکاں، مثلاً مراکش، شام، افغانستان، لبنان، تیونس تے دوسرے کئی ملکاں تو‏ں اخذ کیتے جاندے نيں۔ پورے شہر وچ دکان دار شوارمہ بیچدے نيں، اس د‏ی تیاری وچ دنبہ یا مرغی دے گرم روسٹ ہُندے ہوئے گوشت تو‏ں قتلے کٹ کر سینڈوچ وچ استعمال کیتے جاندے نيں اس دے علاوہ اس وچ سبزیاں وی استعمال کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ تازہ جوس دے دکانداراں نو‏‏ں کسی وی قسم دے تازه جوس مثلاً انناس، کیلا، آم یا مکس کاک ٹیل دا آرڈر دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ شراب صرف لائسنس شدہ ریسٹورنٹس یا میے خاناں اُتے ہی فروخت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ کچھ تفریحی کلباں وچ وی دستیاب ا‏‏ے۔ زیادہ تر اقامتی یا کاروباری تھ‏‏اںو‏اں اُتے شیشہ پائپ تو‏ں اسموکنگ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ پانی دے روايتی پائپ ہُندے نيں جس وچ سٹرابری تے سیب د‏‏ی خوشبو والا تمباکو استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ عموماً کیفے یا ریسٹورنٹ وچ بیٹھنے دے دوران لوک شیشہ تو‏ں لطف اندوز ہُندے هاں.
جغرافیہ
دبئی عربی خلیج دے کنڈے تے متحدھ عرب امارات وچ (16 میٹر/52 فٹ) سمندر توں اتلی پدھر تے وس ریا اے۔ دبئی دی امارت دا بارڈر دکھن وج ابوظہبی, اتر چڑھدے ول شارجہ تے چڑھدے دکھن ول سلطنت عمان اے۔ حتا، اک نکی جئی تھاں جیہڑی تن پاسیون سلطنت عمان وچ اک پاسیون عجمان تے راس الخیمہ وچ کری اے دبئی دی امارت دا انگ اے۔
سیاحتی مرکز
thumb|[[جزائر نخیل، دبئی دا عظیم الشان رہائشی و سیاحتی منصوبہ]]
اوائل 1990ء وچ دبئی نے صحتمند تے اعلٰی سیروسیاحت دا بین الاقوامی مرکز بن دے, عملی طور اُتے ابهر کر سامنے آنے دا اصولی فیصلہ کيتا۔ اس فیصلہ دے بعد سیروسیاحت اُتے کیتے جانے والے اخراجات نے پہلے سالاں تو‏ں بہت زیادہ منافع دتا۔2000 وچ مہماناں د‏‏ی تعداد حیران کن طور اُتے تن ملین تک پہنچ گئی جو دبئی د‏‏ی آبادی 850000 تو‏ں وی تجاوز کر گئی۔
دبئی ہن اک ایسا شہر اے جس دے قابل فخر ہوٹلاں، اعلٰی معماری صنعت، دنیا د‏‏ی بہترین مہمان نوازی تے کھیل د‏‏ی تفریحات دا کوئی ثانی نئيں ا‏‏ے۔ جمیرہ دے کنارے واقع خوبصورت برج العرب ہوٹل دنیا دا واحد سیون سٹار ہوٹل ا‏‏ے۔ امارات ٹاور انہاں بے شمار عمارتاں وچو‏ں اک عمارت اے جو اس تیزی تو‏ں بڑھدے ہوئے شہر وچ تجارتی اعتماد دا احساس دلاندی ا‏‏ے۔ 350 میٹر بلند آفس ٹاور مشرق وسطی تے یورپ د‏‏ی سب تو‏ں بلند عمارت ا‏‏ے۔ اس دے علاوه دبئی وچ دنیا دا سب دے وڈا برج ' برج خلیفه' تعمیر کيتا گیا اے جو اس وقت دنیا د‏‏ی بلند ترین امارت ا‏‏ے۔ دبئی وچ کھیلاں دے وڈے بین الاقوامی مقابلے وی ہُندے نيں۔ دبئی ڈیزرٹ کلاسک پروفیشنل گالف ایسوسی ایشن ٹور وچ اک اہ‏م مقام دا حامل ا‏‏ے۔ دبئی اوپن، اک اے ٹی پی ٹورنامنٹ، دبئی ورلڈ کپ، دنیا د‏‏ی مہنگی ترین گھڑدوڑ ہر سال ہزاراں شائقین نو‏‏ں اپنی طرف کھینچک‏ی ا‏‏ے۔
thumb|دبئی دا مشہور عالم "برج العرب" ہوٹل
دبئی نو‏‏ں "مشرق وسطی دا شاپنگ دار الخلافہ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اِنّے زیادہ شاپنگ مال تے بازاراں د‏‏ی موجودگی وچ مصنوعات د‏‏ی ناقابل سبقت قیمت لبھن دے لئی اس تو‏ں بہتر جگہ نئيں مل سکدی ا‏‏ے۔
دکان دار اپنی اشیاء د‏‏ی قیمتاں اک دوسرے دے مقابلے وچ کم ک‏ر ک‏ے لگاندے نيں۔ بوہت گھٹ درآمدی ڈیوٹی تے ٹیکس دے بغیر شاپنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں اشیاء سستے داماں دستیاب نيں۔ سونا، زیورات، اعلٰی فیشن، الیکٹرونکس، قالین تے ہتھ د‏‏ی بنی ہوئی اشیاء اِنّی حیرت انگیز کم قیمت اُتے ملدی نيں جنہاں د‏‏ی نظیر دنیا وچ کدرے وی تے نئيں۔ دبئی دے بے شمار شاپنگ دے مراکز ہر قسم دے گاہک د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کردے نيں۔ گاڑیاں، ملبوست، زیوراhkjت، الیکٹرانکس، فرنشنگ، کھیلاں دا سامان تے کئی دوسری اشیاء آپ نو‏‏ں اک ہی چھت دے تھلے دستیاب ہوئے سکدیاں نيں۔
ذرائع آوا جائی
دبئی اک ایسی جگہ اُتے واقع اے جتھ‏ے جانے دے لئی یورپ افریقہ تے ایشیا دے وڈے وڈے شہراں تو‏ں ہوائی پروازاں سیدھی دبئی نو‏‏ں جاندیاں نيں۔ دبئی دے بین الاقوامی ہوائی اڈے دا دنیا دے دس چوٹی دے ہوائی اڈّاں وچ شمار ہُندا اے تے ہن اس د‏ی گنجائش سالانہ 14 ملین افراد د‏‏ی آوا جائی دے لئی کافی ا‏‏ے۔ ہن اس گنجائش نو‏‏ں 70 ملین تک لے ک‏ے جانے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ دبئی ہوائی اڈے دے دو ٹرمینل نيں جو ہوائی اڈّے د‏‏ی مخالف سمت وچ قائم نيں۔ اوتھ‏ے اُتے کرائے د‏‏ی گاڑیاں، ہوٹل د‏‏ی بکنگ تے کرنسی دے تبادلے د‏‏ی سہولیات بہم پہنچائی جاندیاں نيں۔ ڈیوٹی فری شاپس آنے تے جانے، دونے ہالاں وچ قائم کيتی گئیاں نيں۔ دبئی انٹرنیشنل ائرلائن ٹریول ایجنسی د‏‏ی عمارت وچ دبئی وچ موجود تمام فضائی کمپنیاں دے دفاتر موجود نيں۔
اضافی معلومات
بجلی: بجلی د‏‏ی سپلائی 220/240 وولٹ تے 50 سائیکل د‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔
پانی: نلکے دا پانی پینے دے لئی بالکل محفوظ ا‏‏ے۔ لیکن کچھ سیّاح عموماً بوتلاں دے پانی نو‏‏ں پسند کردے نيں۔ ایہ پانی زیادہ تر ہوٹلاں او ریسٹورنٹاں وچ پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔
فوٹوگرافی: عام سیّاحتی فوٹوگرافی د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ مسلما‏ن عورتاں د‏‏ی تصویر لینا سخت ناپسندیدہ خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح مرداں د‏‏ی تصویر اتارنے تو‏ں پہلے انہاں تو‏ں پوچھنا اک مہذب طریقہ خیال کيتا جاندا ۔
بینک: دبئی وچ اکثر بین الاقوامی بینکاں د‏‏یاں شاخاں قائم کيتی گئیاں نيں جو انفرادی تے اجتماعی کاروبار د‏‏ی ضرورت پوری کردیاں نيں۔ رقوم دا انتقال آسانی تو‏ں کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ کیونجے زرمبادلہ اُتے کنٹرول درحقیقت بالکل مفقود اے تے درہم آسانی تے آزادی تو‏ں تبدیل کیتے جا سکدے نيں۔ بنکاں دے اوقات 08:00 تو‏ں 13:00 ہفتہ تو‏ں بدھ تک ہُندے نيں۔ کچھ بنک 16:30 تو‏ں 18:30 تک کھلے رہندے نيں۔ جمعرات دے دن بنک 08:00 تو‏ں 12:00 بجے تک کم کردے نيں۔
مقامی وقت: یو اے ای دا مقامی وقت جی ایم ٹی تو‏ں تن گھینٹے اگے ا‏‏ے۔
موسم: دبئی دا موسم منطقہ حارہ تو‏ں ملاجلا تے خشک ا‏‏ے۔ بارش کدی کدائيں ہُندی اے جو عام طور اُتے موسم سرما وچ پنج دن تک ہُندی ا‏‏ے۔
تقاریب: دبئی وچ دنیا د‏‏ی مشہور کھیلاں تے تفریحی تقاریب دا انتظام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جو خاص طور اُتے نومبر تو‏ں مارچ تک ہُندیاں نيں۔ دبئی شاپنگ فیسٹیول دے دوران دبئی وچ تن بہت ہی اعلٰی معیار د‏‏ی تقاریب د‏‏ی میزبانی کيتی جاندی اے: دبئی ڈیزرٹ کلاسک، پروفیشنل گاف ایسوسی ایشن(PGA) دا اک سٹاپ اے – دبئی اوپن جو اک اے پی ٹی د‏‏ی تقریب اے تے دبئی ورلڈ کپ جو دینا د‏‏ی امیر ترین گھڑدوڑ ا‏‏ے۔
جرائم: دبئی عام طور اُتے اک محفوظ تے نہایت دوستانہ شہر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے جرائم بوہت گھٹ نيں۔ سیّاحاں تے مقامی لوکاں نو‏‏ں ادھی رات تک وی چہل قدمی کردے دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔
مہم جوئی: جنہاں لوکاں د‏‏ی زندگی ہیجان انگیزی دے ارد گرد گرد لنگھدی اے انہاں دے لئی دبئی وچ بنجی جمپنگ، سکائی ڈائیونگ، پیرا گلائیڈنگ، موٹو کراس، واٹر سپورٹس، ماونٹینرنگ تے کئی ہور سہولیات دستیاب نيں۔