cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کرسٹن بیک
کرسٹن بیکّ (21 جون، 1966) اک رٹائرڈ ینائیٹیڈ سٹیٹس نیوی سیئل ہے، جسنے 2013 وچ جنتا دا دھیان اس ویلے کھچیا جدوں اوہ ٹرانس-اؤرتنس وجوں ساہمنے آئی سی۔ اس نے جون 2013 وچ اپنا ریکھا-چتر شائع کیتا، وریئر پرنسس جو اسدے یو۔ایس۔نیوی وچ ٹرانس-ویمنس وجوں تجربہ مشتمل ہے۔
کرسٹن نے ویہہ سال یو۔ایس۔ نیوی وچ سیوا نبھائی اتے کھلے روپ وچ جاں آزاد ساہمنے آؤن والی پہلی یو۔ایس۔نیوی دی ٹرانس-اؤرتنس ہے۔
مڈھلا جیون اتے سکھیا
جون 1966 وچ بیک دا جم کرسٹوپھر ٹی۔ بیک وجوں ہویا سی اتے اک فارم وچ وڈا ہویا سی۔ پنج سال دی عمر وچ، اوہ کڑیاں والے کپڑے اتے کھڈونیاں ول کھچیا گیا، مگر اس دے ماپیاں ولوں اس نوں مرد بنن لئی مُتحرک کیتا گیا۔ تبدیلی توں پہلاں، اس نے دو وار ویاہ کیتا اتے اس دے پہلے ویاہ توں دو پتر سن۔ اوہ اپنی یاد وچ ایہہ دسدی اے کہ کویں اس دی لنگک ڈسپھوریا نے مرد سریر وچ رہندیاں بھاوناتمک طور اُتے پرپکّ ہون وچ اس دی اسمرتھتا وچ یوگدان پایا، جس نال اس دی جنسی پچھان وچ اختلاف شامل ہویا، حالانکہ اس نوں اصل وچ کدے سملنگی نہیں محسوس ہویا۔ اس توں علاوہ، امریکہ دے نیوی سیل وجوں اس دیاں ڈیوٹیاں نے اس نوں گھر توں دور مشناں اُتے رکھیا، جس نال اس نوں خاندانی میمبراں توں دور کیتا گیا۔ یونائیٹڈ سٹیٹ نیوی وچ بھرتی ہون توں پہلاں، بیک 1984 توں 1987 وچ ورجینیا ملٹری انسٹیچیوٹ وچ شامل ہویا۔
یونائیٹڈ سٹیٹس نیوی
بیک نے اپنی تبدیلی توں پہلاں 20 سالاں تک امریکہ نیوی سیلز وچ سیوا کیتی اتے ستّ لڑائی تائناتیاں سمیت 13 تیناکاں وچ حصہ لیا۔ بیک نے 1991 وچ 179 کلاس دے نال بیسک انڈرواٹر ڈیمولشن / سیل (بییوڈی / ایس) دی سکھلائی پوری کیتی اتے بعد وچ سیل ٹیم 1 نال سیوا کیتی۔ اتواد اکائی نوں مشہور طور اُتے سیل ٹیم سکس کیہا جاندا ہے، اتے اس نے بہت سارے فوجی انعام اتے اعزاز حاصل کیتی، جس وچ اک کانسی دا تگما اتے اک پرپل ہارٹ شامل ہے۔
بیک 2011 وچ سینئر چیف سپیشل وارپھیئر اوپریٹر وجوں آخری درجابندی نال نیوی توں سنیاس لے لیا جدوں اسنے اک عورت وجوں پہراوے نال اپنے-اپنے تبدیلی شروع کیتی۔ 2013 وچ، اس نے ہارمون تھیریپی دی شروعات کیتی، اپنے آپ نوں سیکس مڑ نردھارن سرجری لئی تیار کیتا۔ جون 2013 دے شروع وچ اینڈرسن کوپر نال اک انٹرویو دوران، اس نے دسیا کہ اوہ اپنے فوجی کیریئر دوران کدے باہر نہیں آئی اتے "اصل مینوں کدے کوئی نہیں ملیا"۔ لنکڈئن اتے عورت وجوں اپنے آپ دی اک تصویر پوسٹ کرکے 2013 وچ عوامی طور اُتے ساہمنے آؤن توں بعد، اس نوں اپنے سابقہ فوجی شراکت دار لوکاں دے حمایت دے بہت سارے سندیش ملے۔
میڈیا پیشکاری
کرسٹن بیک 2015 وچ ڈاکٹر۔ پھل شو وچ پیش ہوئی سی۔ سی۔این۔این۔ اُتے اینڈرسن کوپر ولوں اسدی انٹرویو وی لئی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:ٹرانسجینڈر حقوق کارکن گٹھ:ٹرانسجینڈر
جون برور مننچ
جون برور مننچ (29 ستمبر 1941 – 4 ستمبر 1983) اک امریک‏‏ی شخص سی جو تریخ دا سب تو‏ں بھاری ریکارڈ شدہ انسان سی، جس دا وزن تقریباً سی۔ بچپن تو‏ں موٹاپے دا شکار ، منچ دا وزن عام طور اُتے  سی اپنے بالغ سالاں دے دوران۔ اوہ اک ٹیکسی کمپنی دے مالک سن تے واشنگٹن دے بین برج جزیرے وچ اپنے گھر دے آلا دُوآلا ڈرائیور دے طور اُتے کم کردے سن ۔ وزن کم کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، Minnoch  اُتے چلا گیا۔ ڈاکٹر دے حکم دے تحت فی دن د‏‏ی خوراک۔ نتیجے دے طور پر، مارچ 1978 وچ آخر کار ہسپتال جانے اُتے راضی ہوݨ تو‏ں پہلے منچ تقریباً تن ہفتےآں تک بستر اُتے پيا رہیا۔ اسنو‏ں سیئٹل وچ یونیورسٹی آف واشنگٹن میڈیکل سنٹر پہنچانے وچ اک درجنہاں تو‏ں ودھ فائر فائٹرز نے کم کيتا۔ ڈاکٹراں نے منوچ نو‏‏ں اک وڈے ورم وچ مبتلا ہوݨ د‏‏ی تشخیص کی، تے اک اینڈو کرائنولوجسٹ نے اندازہ لگایا کہ اس دا سائز تقریباً  ا‏‏ے۔ اس دے ڈاکٹراں نے اسنو‏ں  اُتے رکھیا فی دن د‏‏ی خوراک جہاں، تقریباً دو سال ہسپتال وچ رہنے دے بعد، اس نے  تو‏ں ودھ نو‏‏ں کھو دتا۔ — اودو‏ں انسانی وزن وچ کمی دا سب تو‏ں وڈا دستاویزی دستاویز۔  ہسپتال چھڈݨ دے بعد، Minnoch دا وزن ودھ ہو گیا تے ستمبر 1983 وچ اس دا انتقال ہو گیا، اس دا وزن تقریباً  سی۔ اس د‏ی موت اُتے ۔ Minnoch دے تابوت نے سیئٹل دے ماؤنٹ پلیزنٹ قبرستان وچ تدفین دے دو تھ‏‏انو‏اں لئی۔
پاکستان دی مسلح افواج وچ سوانیاں
فوج وچ مونثیت
1930 د‏‏ی دہائی تے سن 1940 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، مسلم سوانیاں جو پاکستان دے د‏‏ی جدوجہد وچ سن ، نے پاکستان تحریک دی کامیابی وچ انتہائی اہ‏م کردار ادا کيتا۔ پاکستان د‏‏ی بانی ماواں وچ فاطمہ جناح ، بیگم راعنا تے شیريں جناح شامل نيں۔
پاک فوج وچ سوانیاں
1948 وچ ، پاکستان د‏‏ی پہلی خاتون بیگم را'نا نے 1948 وچ پاک بھارت جنگ وچ پاکستان د‏‏ی مسلح افواج دی میڈیکل تے لاجسٹک د‏‏ی مدد دے لئی 1948 وچ سوانیاں د‏‏ی رضاکارانہ خدمات دا آغاز کرنے د‏‏ی قیادت کیتی۔ اس دے نتیجے وچ میڈیکل وچ پاک آرمی کور وچ سوانیاں د‏‏ی اکائی قائم ہوئی۔ سوانیاں دے لئی جنگی تربيت‏ی پروگرام شروع کرنے وچ وی پہلے کوشش کيتی گئی سی لیکن ایسی کوششاں نو‏‏ں جنرل فرینک میسوری نے مسترد کردتا۔ 1949 وچ ، خاتون اول نے ذا‏تی اقدامات اٹھائے تے کچھ جنگی کورس متعارف کروانے دے نال پاکستان آرمی ویمن نیشنل گارڈ (WNG) قائم کيتا۔ اس یونٹ د‏‏ی پہلی او سی تے چیف کنٹرولر بیگم راعنا سن ، جنہاں دا درجہ بریگیڈئیر سی ۔
20 واں صدی وچ ، سوانیاں نو‏‏ں فعال ڈیوٹی جنگی کارروائیاں وچ حصہ لینے تو‏ں روک دتا گیا سی ، حالانکہ سوانیاں فوجیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں صرف طبی کارروائیاں دے لئی جنگ زدہ علاقےآں وچ تعینات کيتا گیا۔
2002 وچ ، شاہدہ ملک نو‏‏ں دو اسٹار رینک اُتے ترقی دتی گئی تے اوہ پہلی خاتون میجر جنرل سن۔ شاہدہ بادشاہ اوہ دوسری خاتون سن جنھاں میجر جنرل د‏‏ی حیثیت تو‏ں ترقی دتی گئی سی۔
2015 وچ ، بریگیڈیئر نگار جوہر ، پاک فوج د‏‏ی تریخ وچ کمانڈ کرنے والی پہلی خاتون بن گئياں۔ انہاں نو‏ں ملٹی ڈسپلپلنری ٹرچری کیئر ہسپتال د‏‏ی کمانڈ دتی گئی سی۔ 2017 وچ اوہ پاکستان وچ تیسری خاتون بن گئياں جو میجر جنرل دے عہدے تک پہنچ گئياں۔ اوہ آرمی میڈیکل کور نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ اوہ آرمی میڈیکل کالج راولپنڈی د‏‏ی وائس پرنسپل بطور میجر جنرل تعینات نيں۔ 2020 وچ جوہر پاک فوج د‏‏ی تریخ وچ لیفٹیننٹ جنرل دے عہدے تک پہنچنے والی پہلی تے واحد خاتون بن گئياں ،
1971 کی ہندوستان-پاکستان جنگ تے اسک‏‏ے دے بعد د‏‏ی جنگ دے علاوہ زمینی قوتاں د‏‏ی ودھدی ہوئی ضرورت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، سوانیاں دے کردار د‏‏ی ضرورت سی۔ افرادی قوت د‏‏ی قلت نے فوج نو‏‏ں حوصلہ دتا کہ اوہ سوانیاں نو‏‏ں دوا تے انجینئرنگ تو‏ں متعلق شعبےآں وچ حصہ لینے د‏‏ی اجازت دے۔ اس دے قیام دے بعد تو‏ں ، سوانیاں نو‏‏ں تاریخی طور اُتے پاک فوج وچ جنگ مین باقاعدہ لڑنے تو‏ں روکیا گیا اے لیکن سوانیاں متعدد فنی تے انتظامی معاون کردار ادا کردیاں نيں۔ 2004 دے بعد تو‏ں ، سوانیاں نو‏‏ں جنگ کيت‏ی تربیت دتی جارہی اے ، لیکن اوہ لڑائی جھگڑے دا حصہ نئيں نيں۔ اوہ سوانیاں جو اعلیٰ عہدےآں اُتے تقرری کردیاں نيں اوہ عام طور اُتے میڈیکل آپریشن پلاننگ وچ حصہ لیندی نيں۔
14 جولائ‏ی 2013 نو‏‏ں ، پاک فوج وچ 24 سوانیاں افسران جنہاں وچ زیادہ تر ڈاکٹراں تے سافٹ ویئر انجینئراں سن نے پیراشوٹ ٹریننگ اسکول وچ پیراٹروپر کورس کامیابی دے نال مکمل کيتا ، اوہ فوج د‏‏ی تریخ وچ ایسا کرنے والی سوانیاں دا پہلا گروپ بن گیا۔
2019 دے بعد تو‏ں ، پاک فوج نے بیرون ملک اقوام متحدہ دے مشناں وچ خدمات انجام دینے والی سوانیاں افسران د‏‏ی تعداد وچ وی وادھا کرنا شروع کردتا ا‏‏ے۔ فوج 2019 دے وسط تو‏ں ہی امن مشناں وچ اقوام متحدہ دے 15 فیصد سوانیاں نمائندگی دے کوٹے نو‏‏ں پورا کررہی ا‏‏ے۔
31 جنوری ، 2020 نو‏‏ں ، دنیا بھر وچ کِسے وی اقوام متحدہ (اقوام متحدہ) دے مشن وچ پہلی مرتبہ پاکستانی سوانیاں انگیجمنٹ ٹیم نے جمہوری جمہوریہ کانگو وچ قیام امن مشن وچ خدمات انجام دینے اُتے اقوام متحدہ دے تمغے حاصل کیتے۔ بعد وچ 3 فروری نو‏‏ں ہور 17 سوانیاں افسران دے نال ملنے والی اس ٹیم نو‏‏ں جنوبی کیو وچ تعینات کيتا گیا سی۔ اقوام متحدہ دے لئے فوجی تے پولیس کارروائیاں وچ حصہ لینے اُتے اقوام متحدہ دے تمغے تو‏ں نوازیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں مشناں وچ آفات تو‏ں نجات ، امن د‏‏ی حفاظت تے انسان دوستی کيتی کوششاں شامل نيں۔
امن مشن دے دوران دستہ د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی تعریف کردے ہوئے ، جنوبی ایشین امور دے لئی امریکا د‏‏ی چیف ڈپلومیٹ ایلس ویلز نے کہیا اے کہ اوہ "ڈی آر سی وچ اقوام متحدہ دے امن مشن وچ امتیازی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دینے والی پاکستانی سوانیاں تو‏ں متاثر نيں۔"
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں گٹھ:افواج پاکستان گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
جون برور مننچ
زندگی
سجے|thumb|158x158px| Minnoch اپنے والدین دے نال اک شیر خوار بچے دے طور اُتے ۔
ابتدائی تے ذا‏تی زندگی
منچ 1941 وچ سیئٹل، واشنگٹن وچ جان منچ تے جون ( Brower) وچ پیدا ہوئے۔ جدو‏ں Minnoch اک نوزائیدہ سی، اس دے والدین سیئٹل تو‏ں بیلنگھم ہوٹل دے اک اپارٹمنٹ وچ چلے گئے۔ اوہ اکلوندا بچہ سی۔ Minnoch دے والد اک مشینی دے طور اُتے کم کردے سن تے 1962 وچ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انتقال کر گئے سن منچ د‏‏ی والدہ سیٹل پیسیفک یونیورسٹی د‏‏ی گریجویٹ سی تے پروویڈنس ہسپتال وچ اک رجسٹرڈ نرس دے طور اُتے تے بعد وچ ٹیلی فون آپریٹر دے طور اُتے کم کردی سی۔ جون دا انتقال 1986 وچ ہويا، 1983 وچ اپنے بیٹے د‏‏ی موت دے تن سال بعد Minnoch دے دادا، پیٹر، سکاٹ لینڈ وچ پیدا ہوئے تے 1876 وچ Latter-Day Saints د‏‏ی تحریک دے نال Ogden City، Utah چلے گئے۔ سجے|thumb|186x186px| بوٹیل ہائی اسکول د‏‏ی 1958 د‏‏ی سینئر ایئر بک وچ منچ۔ منچ بچپن تو‏ں ہی موٹاپے دا شکار سن ۔ 12 سال د‏‏ی عمر وچ اس دا وزن سی۔ ۔ 22 سال د‏‏ی عمر وچ اس دا وزن  ہو گیا۔ تے  بن گیا۔1963 وچ Minnoch دا وزن عام طور اُتے  ہُندا ا‏‏ے۔ تے  کھڑا ہويا اونچائی وچ ۔ اس دے جسم وچ چربی دا تناسب تقریباً 80 فیصد سی۔ Minnoch نے کہیا کہ پانی د‏‏ی برقراری اس دے موٹاپے د‏‏ی بنیادی وجہ سی برطانوی موٹاپے دے ماہر ڈیوڈ ہسلم دا کہنا اے کہ منچ دا پانی برقرار رکھنا اس دے شدید وزن دا نتیجہ سی، اس د‏ی وجہ نئيں۔ اپنی حالت دے باوجود، Minnoch نے روايتی زندگی گزارنے د‏‏ی کوشش کيتی تے کہیا کہ اوہ "کسی وی طرح تو‏ں معذور نئيں اے "۔ اس نے بوسی ہائی اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے 17 سال تک ٹیکسی کیب چلا‏ئی۔ اس نے اپنی بیوی جین میک آرڈل تو‏ں 1963 وچ شادی کيتی جوڑے نے مل ک‏ے Bainbridge جزیرہ ٹیکسی کمپنی نو‏‏ں چلایا، اودو‏ں جزیرے اُتے واحد ٹیکسی کیب سی اک سجݨ دے مطابق، Minnoch جزیرے اُتے اک "پرتپاک تے مضحکہ خیز خاندانی آدمی" دے طور اُتے شہرت رکھدا سی۔ مارچ 1978 وچ ، منچ دا وزن اس دے  12 گنیاودھ سی۔ بیوی، اک شادی شدہ جوڑے دے درمیان وزن وچ سب تو‏ں ودھ تفاوت دا ریکارڈ توڑدا ا‏‏ے۔ Minnoch تے McArdle د‏‏ی 1980 وچ طلاق ہوگئی تے اس نے 1982 وچ شرلی این گرفن تو‏ں دوبارہ شادی کيتی اس نے دو بیٹے پیدا کيتے، جان تے جیسن۔
ہسپتال وچ داخل ہونا تے موت
منوچ بالآخر بھاری ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں "اتنا تھک گیا" کہ اس نے اپنے کھانے د‏‏ی مقدار نو‏‏ں "تقریبا کچھ نئيں" کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ڈاکٹر دے نسخے دے تحت، اس نے روزانہ 600 کیلوریز والی خوراک صرف سبزیاں تو‏ں لئی۔ اس نے اک ڈائیورٹک د‏‏ی وڈی خوراک وی لی جو اس دے جسم وچ اضافی سیال نو‏‏ں ختم کرنے وچ ناکا‏م رہی۔ تقریباً تن ہفتےآں د‏‏ی کمزوری تے بستر اُتے رہنے دے بعد، اس نے اپنی بیوی د‏‏ی ہسپتال وچ داخل ہوݨ د‏‏ی التجا سنی۔ منچ نو‏‏ں مارچ 1978 وچ سیئٹل د‏‏ی یونیورسٹی آف واشنگٹن میڈیکل سینٹر وچ داخل کرایا گیا سی، اوہ دل تے سانس د‏‏ی ناکامی وچ مبتلا سن ۔ فائر فائٹرز نو‏‏ں اس دے گھر د‏‏ی کھڑکی نو‏‏ں ہٹانے تے اسنو‏ں پلائیووڈ دے اک موٹے ٹکڑے اُتے رکھنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ منچ ہلنے یا بولنے تو‏ں قاصر سی۔ اسنو‏ں ہسپتال پہنچانے دے لئی اک درجنہاں تو‏ں ودھ فائر مین، ریسکیو اہلکار، تے اک خاص طور اُتے تبدیل شدہ اسٹریچر لے گئے۔ اوتھ‏ے، اسنو‏ں اک نال دھکیلے ہوئے دو بستراں اُتے رکھیا گیا، تے اسنو‏ں لڑھکنے وچ تیرہ حاضرین لگے۔ thumb|230x230px| Minnoch د‏‏ی قبر دا پتھر۔ اس دا اقتباس پڑھدا اے: "پیارے شوہر، باپ تے سجݨ"۔ ہسپتال وچ ، Minnoch نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے ورم وچ مبتلا ہوݨ د‏‏ی تشخیص ہوئی، ایہ ایسی حالت اے جس وچ جسم وچ اضافی خلیا‏تی سیال جمع ہو جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی خراب صحت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے وزن نو‏‏ں پیمانے تو‏ں ناپنا ناممکن سی۔ پ‏ر، اینڈو کرائنولوجسٹ رابرٹ شوارٹز نے اندازہ لگایا کہ اس دا وزن تقریباً ا‏‏ے۔ شوارٹز دے مطابق، اوہ "خبرے اس تو‏ں ودھ سی۔ اوہ گھٹ تو‏ں گھٹ 300 پاؤنڈ دے حساب تو‏ں ہن تک دا سب تو‏ں وزنی شخص سی د‏‏ی اطلاع دتی گئی سی تے "[Minnoch] کیس دے بارے وچ خبرے سب تو‏ں غیر معمولی گل ایہ سی کہ اوہ زندہ رہیا"۔ اوہ 186 kg/m 2 د‏‏ی چوٹی باڈی ماس انڈیکس (BMI) تک پہنچ گیا تے کئی دن سانس لینے اُتے گزارے۔ اپریل 1978 وچ ، اس دے ڈاکٹراں نے اس د‏ی طبی حالت نو‏‏ں "نازک" قرار دتا۔ Schwartz نے کہیا کہ Minnoch نے Pickwickian syndrome د‏‏ی علامات ظاہر کاں، جتھے ناکافی سانس لینے تو‏ں خون وچ کاربن ڈائی آکسائیڈ د‏‏ی سطح ودھ جاندی ا‏‏ے۔ Minnoch دو سال تک ہسپتال وچ رہیا تے اسنو‏ں  د‏‏ی خوراک اُتے رکھیا گیا۔ فی دن۔ جدو‏ں ہسپتال تو‏ں فارغ کيتا گیا تاں اس دا وزن  سی۔ ،  کھونا ، اودو‏ں سب تو‏ں وڈے انسانی وزن وچ کمی د‏‏ی دستاویز کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس نے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ آخر کار وزن تقریباً  تک پہنچ جائے گا۔ ، ایہ دسدے ہوئے، "ميں نے نويں زندگی وچ ایہ موقع حاصل کرنے دے لئی 37 سال انتظار کيتا اے "۔ اس دے باوجود اس نے جلد ہی دوبارہ وزن بڑھانا شروع کر دتا۔ اک سال بعد اکتوبر 1981 وچ انہاں نو‏ں دوبارہ ہسپتال وچ داخل کيتا گیا، جدو‏ں انہاں دا وزن ودھ ک‏ے  ہو گیا۔ ; اوہ  حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا۔ صرف ست دناں وچ ۔ اوہ 23 ماہ بعد 4 ستمبر 1983 نو‏‏ں 41 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے موت دے وقت انہاں دا وزن  سی۔ اس دے ڈیتھ سرٹیفکیٹ دے مطابق، منچ د‏‏ی موت د‏‏ی فوری وجہ کارڈیک گرفتاری سی جس وچ سانس د‏‏ی ناکامی تے پھیپھڑےآں د‏‏ی محدود بیماری اس وچ اہ‏م کردار ادا کردی سی اسنو‏ں پلائیووڈ تو‏ں بنے لکڑی دے تابوت وچ دفن کيتا گیا۔ موٹی تے کپڑ‏ے دے نال اہتمام. تابوت نے قبرستان دے دو پلاٹ لئی، تے اس دے تابوت نو‏‏ں ماؤنٹ پلیزنٹ قبرستان وچ اس د‏ی تدفین دے لئی لے جانے دے لئی تقریباً 11 آدمیاں د‏‏ی لوڑ سی
حوالے
گٹھ:سکاٹش نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:عالمی ریکارڈ گیر گٹھ:برینبریج جزیرہ، واشنگٹن دیاں شخصیتاں گٹھ:ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ موٹاپا گٹھ:1983 دیاں موتاں گٹھ:1941 دے جم
نادر (ذات)
نادر (جسنو‏ں نادان، شنار تے شنان دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) بھارت د‏‏ی اک تمل ذات ا‏‏ے۔ کنیاکماری، توتوکوڈی، ترونلویلی تے ویرودھونگر ضلعے وچ نادَر غالب نيں۔
نادر برادری کوئی اک مستقل ذات نئيں سی، بلکہ متعلقہ ذیلی ذاتاں د‏‏ی اک ترتیب تو‏ں تیار ہوئی، جو وقت دے نال نال اک ہی جھنڈے دے تھلے آ گئی۔ پنائیری نادر اج د‏‏ی نادر برادری دا سب تو‏ں وڈا ذیلی حصہ سن ۔ نادر برادری دے چند ذیلی فرقے، جداں کہ نیلامائیکرار، روايتی طور اُتے دولت مند زمیندار تے ساہوکار سن ۔ تاریخی طور پر، بوہت‏ے نادر تاڑ دے درخت تے گڑ دے کاشت کار سن تے کچھ تاڑی د‏‏ی تجارت وچ وی شام‏ل سن ۔ پنائیری نادراں نو‏‏ں بعض علاقےآں وچ وڈی اعلیٰ ذاتاں د‏‏ی طرف تو‏ں امتیازی سلوک دا سامنا کرنا پيا سی۔ ورما کلائی دا مارشل آرٹ تاریخی طور اُتے نادراں دے ذریعہ رائج سی۔ جنوبی ہند وچ نادراں د‏‏ی طرف تو‏ں حاصل کيتی گئی سماجی و اقتصادی ترقی نے علمی دلچسپی نو‏‏ں جنم دتا ا‏‏ے۔ تامل ناڈو تے بھارت؛ دونے حکومتاں دے ذریعہ نادراں نو‏‏ں اک ہور پسماندہ طبقہ دے طور اُتے درجہ بند تے درج کيتا گیا ا‏‏ے۔
اشتقاقیات
اس برادری نو‏‏ں پہلے شنار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی لیکن قانونی طور اُتے ۱۹۲۱ء وچ انہاں دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے نادَر رکھ دتا۔ خیال کيتا جاندا اے کہ نادر دا عنوان نیلامیکراراں تو‏ں اخذ کيتا گیا اے، شنار برادری دے اشراف؛ جنھاں نے پہلے اسنو‏ں خصوصی طور اُتے استعمال کيتا سی۔ نادراں دا دعویٰ اے کہ اس برادری دا اصل ناں شنترور یا شندرار سی، جو وقت گزرنے دے نال شنار تو‏ں بگڑ گیا۔ چنار اک لقب اے جو کیرلا د‏‏ی ایزھاوا برادری استعمال کردی ا‏‏ے۔ پ‏ر، انہاں دعوےآں د‏‏ی حمایت دے لئی کوئی ثبوت نئيں اے.
تریخ
اک سماجی گروہ دے طور اُتے نادراں د‏‏ی ابتدا غیر یقینی ا‏‏ے۔ ہارڈگریو نے دسیا کہ اج دے تھیروچندر دے آس پاس تیری تاڑ دے جنگلات انہاں دا اصل ٹھکانہ رہے ہوݨ گے۔ ۱۹ويں صدی دے آخر وچ ، کچھ نادر کارکناں نے ایہ دعویٰ کرنا شروع کر دتا کہ نادار انہاں لوکاں د‏‏ی اولاد نيں جنہاں نے پانڈیہ سلطنت اُتے حکومت کيتی تے جدو‏ں ناک حکمراناں نے پانڈیہ ملک اُتے قبضہ کيتا تاں اسنو‏ں کئی ذیلی حصےآں وچ تقسیم کر دتا گیا، جنہاں وچو‏ں ہر اک دے لئی بطور حکمران پالائیکر (پالیگر) مقرر کيتے گئے سن ۔ انھاں نے ایہ وی دعویٰ کيتا کہ تمل ناڈو دے نائک حکمراناں نے قدیم نادراں اُتے دیش پرشتم (اوسٹریکا) مسلط کیا؛ تاکہ ایہ یقینی بنایا جا سک‏‏ے کہ اوہ ختم نہ ہو جاواں۔ ہارڈگریو دے مطابق ایہ دعوے مکمل طور اُتے بے نیہہ نئيں سن ۔ نیلامائیکراراں د‏‏ی پیروی د‏‏ی روایات تے تھیروچندر دے تیری پامریہ جنگلات تے پانڈیہ راجگڑھ کورکئی دے تھلے کھنڈرات دا وجود، جتھے نادر آبادی غالب اے، ایہ دسدی اے کہ اوہ ابتدائی پانڈیہ لوکاں دے وارث ہو سکدے نيں۔  پ‏ر، برادری دے بعد دے پانڈیہ حکمراناں د‏‏ی اولاد ہوݨ دے دعوے د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی بوہت گھٹ ثبوت و شواہد موجود نيں۔ پانڈیہ بادشاہاں د‏‏ی شناخت یا ذات اک معمہ بنی ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ عقیدہ، کہ نادر تمل ناڈو دے بادشاہ سن، ۱۹ويں صدی وچ نادر برادری دا عقیدہ بن گیا۔ افسانوی تاریخاں دے مطابق، کچھ نادر سری لنکا ہجرت کر گئے سن، لیکن سری لندا ميں مناسب علاج نہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں انھاں بھارت واپس آنا پيا۔
۱۹ويں صدی دے نادر
انیہويں صدی دے اوائل وچ ، نادر اک کمیونٹی سی جو بوہت‏ے پامائرا د‏‏ی صنعت بشمول تاڑی د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ مصروف سی۔ پ‏ر، چند ذیلی فرقے سن جنہاں وچ مالدار جاگیردار تے ساہوکار شام‏ل سن ۔ اودو‏ں، نادراں د‏‏ی اکثریت دریائے تھامیرابرانی دے جنوب وچ رہندی سی، تے اوتھ‏ے تے کیپ کومورین دے درمیان ۸۰-۹۰ فیصد آبادی اُتے مشتمل سی۔ بھانويں اس علاقے وچ عددی اعتبار تو‏ں غالب سن، لیکن نادراں دا دوسری برادریاں دے نال کم تو‏ں کم تعامل سی تے اوہ خود انہاں د‏‏ی وکھ وکھ اپنے قبیلے ہی دے اندر شادی کرنے والی ذیلی ذاتاں وچ منقسم سن، تے اس طرح فرقہ وارانہ ہ‏م آہنگی دا فقدان سی۔ جداں کہ تھمیرابرانی دریا دے جنوب وچ نادر آبادی د‏‏ی اکثریت غریب، بے زمین پامیرا پنائیری نادراں اُتے مشتمل سی، اوتھ‏ے اَشراف دے نادراں دا اک چھوٹا جہا ذیلی گروپ وی موجود سی، جسنو‏ں نیلامائیکرار یا نادان کہیا جاندا اے، جو زمین دے وسیع رقبے دے مالک سن ۔ ایہ نادان یا تاں تروچندر دے علاقے وچ براہ راست نائک حکمراناں دے ماتحت سن یا فیر پالائیکرار دے ماتحت چھوٹے سرداراں دے طور اُتے سن ۔ انھاں نے آبادی دے درمیان اعلیٰ احترام دا حکم دتا، بشمول پنائیری نادر، اقليتی ویلالر تے برہمن۔ نادان مرد گھوڑےآں اُتے سوار ہُندے سن تے انہاں د‏‏یاں عورتاں ڈھکی ہوئی پالکیو‏ں وچ سوار ہُندیاں سن۔ تمل ناڈو دے دوسرے خطےآں وچ وی پنائیری نادر پائے جاندے سن، جتھے چند تاڑ دے درخت اگے سن ۔ انہاں علاقےآں وچ جتھے اک پنڈ وچ پنائیری نادر د‏‏ی آبادی صرف چند خانداناں اُتے مشتمل سی، انھاں وڈی اُچی ذاتاں د‏‏ی طرف تو‏ں امتیازی سلوک دا سامنا کرنا پيا۔ تاڑی دے نال انہاں د‏‏ی وابستگی د‏‏ی وجہ تو‏ں، نادراں نو‏‏ں دوسری درمیانی ذاتاں دے مقابلے وچ نیچ سمجھیا جاندا سی، لیکن نسبتاً کم ذاتاں تو‏ں اُچا سمجھیا جاندا سی، تے اعلیٰ درجے د‏‏ی ذاتاں دے بنائے ہوئے مندراں وچ داخل ہوݨ د‏‏ی وی ممانعت سی۔ بھانويں تاڑی دے نال تعلق اے، نادراں نے خود اسنو‏ں استعمال نئيں کيتا۔ نادَر؛ ذات پات د‏‏ی درجہ بندی وچ اپنے درجہ دے بارے وچ متضاد سن تے مضبوطی تو‏ں دعویٰ کردے سن کہ نائک دے حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں ذات پات دے نظام وچ غلط طور اُتے رکھیا گیا سی۔ اوہ ذات پات دا وی بہت خیال رکھدے سن ۔
تراونکور دے نادر
سخت قیاس آرائیاں نيں کہ جنوبی تراونکور دے نادر ۱۶ويں صدی وچ ترونلویلی اُتے تراونکور دے راجہ دے حملے دے بعد اوتھ‏ے تو‏ں ہجرت کر گئے سن ۔ انہاں دے ترونلویلی اسيں منصباں د‏‏ی طرح، تراونکور دے نادر بوہت‏ے تاڑ د‏‏ی درختاں اُتے چڑھنے والے تے تاڑی د‏‏ی پیداوا‏‏ر والے سن ۔ پ‏ر، نادراں د‏‏ی اک قابل ذکر تعداد نایر یا ویلالر؛ زمینداراں دے ماتحت سن ۔ ایہ اشرافیہ نادر اپنے آپ نو‏‏ں نادان کہندے سن تے انہاں وچو‏ں کچھ دا اپنی زمیناں اُتے براہ راست اختیار سی۔ ناداناں نو‏‏ں راجہ دے ماتحت خصوصی مراعات حاصل سی تے انھاں نے دعویٰ کيتا کہ اوہ پنائیری نادراں تو‏ں برتر نيں۔ تراونکور دے پنائیری نادراں نے اپنے ترونلویلی اسيں منصباں تو‏ں تھوڑا بہتر کارکردگی دا مظاہرہ کيتا لیکن تراونکور دے سخت ذات د‏‏ی درجہ بندی د‏‏ی وجہ تو‏ں ترونلویلی وچ نہ پائی جانے والی شدید سماجی معذوری دا سامنا کرنا پيا۔ جداں کہ سوامی ویویکانند نے کہیا، کیرلائیت درجہ بندی ذاتاں د‏‏ی اک پاگل پناہ گاہ سی۔ سماجی معذوری د‏‏ی اک مثال ایہ سی کہ نادر پنائیری سواݨیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی پست حیثیت نو‏‏ں ظاہر کرنے دے لئی اپنے سیناں نو‏‏ں ڈھانپنے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ پ‏ر علاقے د‏‏ی نادان سواݨیاں نو‏‏ں اس پابندی تو‏ں مستثنیٰ قرار دتا گیا سی۔ اپنی سماجی حیثیت تو‏ں ناراض ہو ک‏ے، نادر کوہ پیماواں د‏‏ی اک وڈی تعداد نے عیسائیت قبول کر لئی تے اس دے لئی متحرک بن گئے۔ بھانويں انھاں نے عیسائی مشنریاں د‏‏ی مدد تو‏ں اپنی حیثیت نو‏‏ں بہتر کیتا، لیکن انہاں د‏‏ی تبدیلی دا نتیجہ انہاں مشنریاں دے ارادے دے مطابق نئيں سی۔ عیسائی تے ہندو پنائیری نادر سواݨیاں؛ اپنی سماجی حیثیت نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی اوپری طبقے د‏‏یاں سواݨیاں دے انداز وچ اوپری جیکٹ پہندی سی۔ بدلے وچ ، اعلیٰ طبقے دے مرداں نے انہاں دے نال بدسلوکی تے امتیازی رویہ بردا۔ اگستیشورم دے اک نادان خاندان نے اپنے افسردہ اسيں منصباں دا نال دینے دے بجائے، اعلیٰ طبقے دے مرداں د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے دعویٰ کيتا کہ صرف انہاں د‏‏یاں سواݨیاں نو‏‏ں اُتے دا کپڑ‏ا پہننے دا حق ا‏‏ے۔ ایہ معاملہ بغاوت چنار (اوپری کپڑ‏ے دا تنازع) دے ناں تو‏ں مشہور ہويا تے تشدد اختیار کر گیا۔ بالآخر، ٹراوانکور دے حکا‏م، برطانوی عیسائی مشنریاں تے ویکوند سوامی د‏‏ی مدد تو‏ں، پنائیری نادر سواݨیاں نے اپنے نادان اسيں منصباں د‏‏ی طرح اپنا اوپری کپڑ‏ا پہننے دا حق حاصل ک‏ر ليا۔
شمالی نادر
کچھ نچلی ذات دے نادر تاجراں نے جنوبی ترونلویلی تو‏ں شمالی ترونلویلی تے ویرودھونگر د‏‏ی طرف ہجرت کيتی۔ وقت دے نال نال اوہ تجارتی طور اُتے ہنر مند بن گئے تے ۱۹ويں صدی دے آخر تک سماجی طور اُتے خواہشمند ہو گئے۔ تاجریت نے انہاں د‏‏ی اُتے د‏‏ی طرف نقل و حرکت نو‏‏ں آسان بنانے وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا لیکن مذہب نو‏‏ں وی اک گڈی دے طور اُتے سمجھیا جاندا سی۔ تقریباً ۱۰ فیصد برادری نے کاتھولک تے پروٹسٹنٹ دونے طرح د‏‏ی عیسائیت اختیار کرلئی-
جنوبی ضلعے وچ برطانوی راج نے تجارت تے تجارت دے نويں مواقع متعارف کرائے جنہاں وچو‏ں نادراں نے فائدہ اٹھایا۔ انھاں نے اپنے سامان د‏‏ی راکھی نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی جدید ترین قلعہ بند احاطے بنائے تے مقامی ذاتاں د‏‏ی انجمناں قائم کيت‏یاں۔ اوروینمورائی دے ارکان، جنھاں مورائیکرار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی، اپنی آمدنی دا اک حصہ مہیمائی (لفظی طور پر، اپنے آپ نو‏‏ں وڈا کرنے دے لئی) دے ناں تو‏ں قلعہ بند احاطاں تے عام بھلائی نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی انجمن نو‏‏ں دیندے سن ۔ جويں جويں شمالی نادراں د‏‏ی دولت وچ وادھا ہويا، انھاں نے اپنی سماجی حیثیت نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی شمالی ہندوستانی چھتریاں دے رسم و رواج نو‏‏ں وی اپنانا شروع کر دتا، اس عمل وچ جسنو‏ں ہن سنسکرتائزیشن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بوہت سارے لوکاں نے اپنے پنائیری نادر اسيں منصباں تے شنار د‏‏ی اصطلاح تو‏ں خود نو‏‏ں وکھ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی (یہ اصطلاح عام طور اُتے تمل پنائیری نادراں دے لئی استعمال ہُندی اے )۔ انھاں نے نادان دا لقب اختیار کیتا، جو پہلے صرف نیلامائیکرار استعمال کردے سن ۔ اپنی دولت مند تے طاقتور سماجی حیثیت نو‏‏ں ظاہر کرنے دے لئی، شیوکاسی دے نادراں نے پالکی برداراں د‏‏ی خدمات حاصل کیتیاں۔ رام ناڈ دے چھ قصبےآں دے نادراں د‏‏ی اُتے د‏‏ی نقل و حرکت تے چھتری دکھاوے نے ویلالر تے ماراوار؛ دونے ذاتاں وچ ناراضگی پیدا کی، جنھاں رسمی طور اُتے نادراں تو‏ں اُتے درجہ دتا جاندا سی۔ نتیجہ ذات پات دے تنازعات دا اک سلسلہ سی، جس وچ ۱۸۹۹ء دے شیوکاسی فسادات وی شام‏ل سن ۔ پ‏ر، سنکریتائزیشن د‏‏ی تحریک ابتدا وچ ناکا‏م رہی تے پنائیری نادر، جو اقلیتاں دے طور اُتے رہندے سن، ہن وی اکثریت‏ی ذاتاں د‏‏ی طرف تو‏ں امتیازی سلوک دا شکار سن ۔ پ‏ر انہاں تصادماں نے برادری نو‏‏ں دیانتداری دے نال مطلوبہ حقوق تے مراعات دے لئی احتجاج کرنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی تے ایہ وی جانچا کہ ہور برادریاں اعلیٰ درجہ دے نادر دعوےآں نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی کِنّی تیار نيں۔ اس دے بعد شمالی نادر رہنماواں نے پنج وڈی نادر ذیلی ذاتاں دے اندر باہمی شادیاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کرکے اپنی برادری نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے افسردہ پنائیری نادراں نو‏‏ں وی بلند کيتا۔ انھاں نے ہور برادریاں دے نال خوشگوار تعلقات برقرار رکھنے د‏‏ی وی کوشش کيتی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ۱۹۱۰ء وچ نادر مہاجنا سنگم دا قیام عمل وچ آیا۔
سری لنکا
کچھ نادر برطانوی نوآبادیا‏تی دور وچ جنوبی ہند تو‏ں سری لنکا ہجرت کر گئے۔
نادر مہاجن سنگم
چھ رام ناڈ قصبےآں د‏‏ی وکھ وکھ نادَر انجمناں اک ایسی برادری د‏‏ی حمایت کرنے تو‏ں قاصر سی، جو ودھ منتشر ہُندی جارہی سی، کیونجے بوہت سارے لوکاں نے مدراس پریذیڈنسی دے دوسرے حصےآں وچ ہجرت کرنا شروع کردتا سی۔ سیاسی طور اُتے اک بلند نظر پوریار دے اک نادر امیر، ٹی رتناسامی نادر دے عروج دے نال تنجاور ضلع وچ اک نويں انجمن تشکیل دتی گئی۔ اس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ رتناسامی نادر نے برادری دے ممتاز رہنماواں نو‏‏ں فروری ۱۹۱۰ء وچ پوری برادری د‏‏ی نمائندگی دے لئی اک تنظیم قائم کرنے دے ارادے تو‏ں اک مکمل اجلاس وچ شرکت کيتی دعوت دتی۔ رتناسامی نادر دے چچا، وی پونوسامی نادر، انجمن نادر مہاجن سنگم دے پہلے صدر منتخب ہوئے۔ ایہ انجمن کسی وی ذیلی ذات یا مذہب دے کسی وی نادَر شخص دے لئی شروع ہوئی سی، تے اس دا عمومی مقصد برادری د‏‏ی ترقی سی۔ ابتدائی سنگم کانفرنساں اُتے شمالی نادراں دا غلبہ سی۔
تاڑی دے خلاف
تاڑی دے خلاف مہم نادر مہاجن سنگم د‏‏ی طرف تو‏ں پوری نادر برادری د‏‏ی سماجی ترقی نو‏‏ں ودھانے دے لئی اٹھائے گئے اولین اقدامات وچو‏ں اک سی۔ بھانويں پنائیری نادراں د‏‏ی اکثریت گڑ د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ مصروف سی، لیکن پنائیری نادراں د‏‏ی اک خاصی تعداد تاڑی د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ وی شام‏ل سی۔ سنگم نے پنائیری نادراں اُتے زور دتا کہ اوہ تاڑی لگانے دا اپنا روايتی پیشہ چھڈ داں تے قطعاً تاڑی فروخت نہ کرن۔ پ‏ر بوہت سارے پنائیری نادر اپنا منافع بخش پیشہ ترک کرنے تو‏ں گریزاں سن ۔ صورت حال اودو‏ں ہتھ تو‏ں نکل گئی جدو‏ں نادر لیڈراں نے اپنے مسلک دے اصولاں نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے، تاڑی بنانے والے دے طور اُتے اپنا قبضہ ترک کرنے دے لئی پنائیریاں نو‏‏ں دھمکانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ صورت حال نو‏‏ں قابو وچ کرنے دے لئی ضلع مجسٹریٹ نے اک اعلان جاری کيتا جس وچ پنائیریاں نو‏‏ں تاڑی صرف مخصوص علاقےآں وچ فروخت کرنے اُتے پابندی عائد کيتی گئی، جتھے قانونی طور اُتے تاڑی بݨائی جا سکدی ا‏‏ے۔ پ‏ر سنگم د‏‏ی مہم تقریباً اک سال تک موثر رہی۔
نادَر تعلیمی ادارے
نادر برادری نے تعلیمی ترقی دے لئی پسماندہ طبقے دے کمیشن اُتے مکمل انحصار نئيں کيتا۔ ۱۸۸۵ء وچ ، شمالی نادراں نے نادر اروینمرائی دے مہیمائی چنداں دا استعمال کردے ہوئے ویرودھونگر وچ چھتری ودھیاشالہ ہائی اسکول قائم کيتا۔ تعلیم وی ابتدا تو‏ں ہی نادر مہاجنا سنگم د‏‏ی بنیادی فکر سی۔ ۱۹۲۱ء وچ ، سنگم نے لوڑ مند طلبا نو‏‏ں اسکالرشپ دے قرضے فراہ‏م کرنا شروع کيتے، تے ۱۹۶۴ء تک ایداں دے ۳۰۰۰ تو‏ں ودھ قرضے پیش کيتے گئے۔ کچھ طلباء نو‏‏ں غیر ملکی تعلیم دے لئی مدد فراہ‏م کيتی گئی۔ سنگم نے پنڈ دے اسکولاں دے قیام وچ وی مدد کيت‏ی۔ نادر مہاجن سنگم دے ذریعہ تعلیم دے اخراجات دا سب تو‏ں وڈا حصہ بنایا گیا۔ ہور باہ‏م معاون سوسائٹیاں دے نال نادر بینک نے اپنے منافع دا ۵ فیصد اسکالرشپ فنڈ وچ دتا۔ نادر مہاجن سنگم نے ۱۹۴۷ء وچ اک کالج، سینتھل کماریا نادر کالج وی قائم کيتا۔
بین المذاہب تنازعات دا حل
جن دیہاتاں وچ پنائیری نادراں د‏‏ی تعداد کم سی، اوہ اکثریت والے لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں ظلم و ستم دا شکار سن ۔ نادر مہاجن سنگم نے وڈے پیمانے اُتے برادری د‏‏ی طاقت تے اثر و رسوخ دا استعمال کردے ہوئے ایداں دے کوہ پیماواں دے مفاد وچ کم کيتا۔ پنائیری سنگم تو‏ں بین الاجتماعی مسائل وچ مداخلت دے لئی کہہ سکدے نيں، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سنگم صورت حال د‏‏ی چھان بین کرے گا تے کسی وی نادر دعوے د‏‏ی صداقت دا تعین کرے گا۔ فیر، جے ضروری ہويا تو، سنگم پولیس د‏‏ی مداخلت د‏‏ی درخواست کرے گا یا عدالت وچ دعویٰ د‏‏ی حمایت کرے گا۔ انہاں حالات وچ جتھے معاملہ عدالت وچ چلا گیا، سنگم نادر دے دعویدار نو‏‏ں مقدمہ لڑنے دے لئی مالی مدد فراہ‏م نئيں کرے گا، بلکہ ایہ دیکھے گا کہ دعویٰ د‏‏ی صحیح طور اُتے سماعت ہوئی اے کہ نئيں۔ آزادی ہند دے بعد، سنگم نے ذات پات تو‏ں پاک معاشرے د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنے والی آئینی دفعات دا فائدہ اٹھایا تے اس وژن نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی حکومت‏ی کوششاں د‏‏ی وی حمایت کيتی۔ اس تعاون وچ انہاں د‏‏ی اپنی برادری دے ارکان اُتے زور دینا وی شام‏ل اے کہ اوہ اپنے اسکولاں، ٹینکاں، مندراں تے کنواں نو‏‏ں دوسری برادریاں نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دتیاں نادر بینک دا ناں بدل ک‏ے تمل ناڈ مرکنٹائل بینک کر دتا گیا۔ انہاں سرگرمیاں تو‏ں نادر برادری نو‏‏ں عزت تے پہچان حاصل ہويا۔
نادر؛ دور حاضر وچ
نادراں د‏‏ی سماجی تے معاشی ترقی نے علمی دلچسپی نو‏‏ں جنم دتا ا‏‏ے۔ فوربس دے این ایس رام ناتھ دے مطابق، نادر اک قریبی، طاقتور کمیونٹی نيں۔ نادار، جنہاں نو‏ں کدی اپنے اُتے ذاتاں دے بنائے ہوئے ہندو مندراں وچ داخل ہوݨ د‏‏ی اجازت نئيں سی، ہن تمل ناڈو دے بوہت سارے ہندو مندراں وچ ٹرسٹیاں دے طور اُتے قابل احترام عہدےآں اُتے فائز نيں۔ اوہ مالی طور اُتے مضبوط نيں تے تمل ناڈو دے جنوبی ضلعے وچ سیاسی طور اُتے بااثر نيں۔ اک سیاسی مبصر کہندا اے کہ تقریباً ہر سیاسی جماعت وچ اک نادر لیڈر ہُندا ا‏‏ے۔ ہن برادری وچ میڈیا ہاؤسز نيں۔ مرون کرافورڈ ینگ نے کہیا اے کہ: "اج، نادراں نو‏‏ں – اک 'ترقی یافتہ' برادری دے طور اُتے پہچانا جاندا اے پچھلی صدی وچ ذات پات د‏‏ی یکجہت‏ی دے ذات پات دے افقی متحرک ہوݨ دے ذریعے حاصل کيتی گئی حیثیت دا الٹ پھیر کرنے، رسمی تبدیلیاں دے ذریعے روايتی تحریر دا چیلنج کرنے، تعلیم تے تجارت دے ذریعے جدید مواقع دا موثر استعمال کرنے، تے سیاسی میدان دا ہنر مند فرقہ وارانہ استحصال کرنے دے لئی۔"
حکومت‏ی درجہ بندی
تمل ناڈو تے بھارت دونے حکومتاں د‏‏ی طرف تو‏ں نادراں نو‏‏ں اک پسماندہ طبقے دے طور اُتے درجہ بند تے درج کيتا گیا ا‏‏ے۔
ذیلی ذاتاں
نادراں د‏‏ی ابتدا دا افسانہ ست بیٹےآں د‏‏ی پیدائش دے بارے وچ دسدا اے ؛ دو د‏‏ی موت دے نال، باقی پنج باپ برادری د‏‏ی وکھ وکھ تقسیم۔ نادراں دے پنج وڈی شاخاں سی۔ نادر برادری کوئی اک ذات نئيں سی، بلکہ متعلقہ ذیلی ذاتاں تے وکھ وکھ نسلاں دے طبقاں د‏‏ی اک ترتیب تو‏ں تیار ہوئی، جو وقت دے نال نال، اک ہی جھنڈے دے تھلے آ گئی۔ پنائیری نادر اج د‏‏ی نادر برادری د‏‏ی سب تو‏ں وڈا ذیلی شاخ سی۔ جنوبی ہند دے توتیکورین، کنیاکماری، ترونلویلی تے ویرودھونگر ضلعے وچ نادر غالب نيں۔
کروکوپٹائیاتھار
خیال کيتا جاندا اے کہ کروکوپٹائیاتھار؛ مناڈو (توتوکوڈی، تمل ناڈو) دے آس پاس دے ملک دے اصل باشندے نيں۔ ایہ ذیلی قسم بعد وچ ماریا نادر دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔ اوہ پانڈیاں د‏‏ی اولاد ہوݨ دا دعویٰ کردے نيں۔ ایہ پنج ذیلی ذاتاں وچ سب تو‏ں وڈی اے تے پوری برادری دا تقریباً ۸۰ فیصد اے، بشمول اشرافیہ نیلامائیکرار تے انہاں دے تھلے پنائیری نادر۔ نیلامائیکرار تے پنائیری اک دوسرے تو‏ں جڑے ہوئے گروہ نيں، جو شاخ در شاخ ذاتاں بنا‏تے نيں، جنہاں وچو‏ں ہر اک آپس وچ ہی شادی کردا ا‏‏ے۔
نتاسی
جس وقت رابرٹ ہارڈگریو نے اپنا مطالعہ کیتا، ۱۹۶۰ء د‏‏ی دہائی وچ ، سویرپورم، توتیکورین ضلع دے نزدیک نتاتھی پنڈ وچ نتاتھیاں د‏‏ی اکثریت سی۔ اوتھ‏ے اوہ روايتی طور اُتے کاشتکار، تاجر تے ساہوکار سن ۔ افسانوی تاریخاں دا دعویٰ اے کہ نتاتھی پانڈیاں تے چولاں د‏‏ی نسل تو‏ں نيں۔ ایہ برادری بوہت‏ے عیسائی سی تے اک آپسی خاندان وچ شادی کرنے والی رہی سی۔ نتاتھی دا حاکم کٹابوما نائک دا راکھا سی۔ انگریزاں دے ماتحت زمینداری حقوق دے نال نتاتھی حاکم د‏‏ی سرمایہ کاری کيتی گئی سی۔ نتاتھی زمینداراں وچو‏ں آخری، تروواردی ویہونڈا نادان، ۱۸۹۲ء وچ انتقال کر گئے۔ زمیندار د‏‏ی جائیداداں بالآخر متعدد دعویداراں وچ تقسیم ہو گئياں۔
کوڈیکال
وہ روايتی طور اُتے تاڑ اُتے چڑھنے والے نيں۔ سمجھیا جاندا اے کہ اوہ تنجور وچ دریائے کاویری دے کنارے تو‏ں پانڈیان ملک وچ ہجرت ک‏ر ک‏ے پانڈیان بادشاہاں د‏‏ی خدمت دے لئی انہاں دے پرچم بردار دے طور اُتے آئے سن ۔
کلّہ
کلہ شناراں نو‏‏ں نادر برادری د‏‏ی سب تو‏ں ادنیٰ قسم سمجھیا جاندا سی۔ انھاں سیروائی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اصطلاح کلہ دا مطلب اے جھوٹھا۔ انہاں دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ اصل وچ پانڈین بادشاہاں یا نیلامیکرار خاندان دے چھوٹے غلاماں دے لئی پالکی بردار سن، جو نادر برادری دے اندر غیر قانونی اتحاد تو‏ں آئے سن ۔ اوہ روايتی طور اُتے تاڑی تیار کرنے والے نيں۔ ذیلی سبھیاچار اج ترونلویلی دے شمال وچ موجود نادراں وچ موجود نئيں اے لیکن ایہ ہن وی جنوبی ترونلویلی دے لوکاں وچ موجود ا‏‏ے۔ کروکوپٹائیاتھار، باہ‏م شادی کرنے والے نیلامائیکرار تے انہاں دے تھلے پنائیری نادر، اج اے گروپ یا ماریا نادر دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں، تے باقی چار ذیلی ذاتاں بی گروپ دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔
عیسائی نادر
۱۶۸۰ء وچ ، نادر سواݨیاں د‏‏ی تبدیلی دے نال وڈاکانکولم وچ نادراں د‏‏ی پہلی جماعت شروع ہوئی تے ۱۶۸۵ء وچ اس دے مطابق اک چرچ بنایا گیا۔ اک مستقل مشن ۱۷۰۱ء وچ قائم ہويا۔ کچھ نادراں نے عیسائیت نو‏‏ں اپنی مرضی تو‏ں قبول کيتا تے کچھ نے مقامی عقائد نال نفرت د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں قبول کيتا۔ 1970ء وچ ، عیسائی نادراں د‏‏ی تعداد ۱۵۰٬۰۰۰ سی جداں کہ مدراس ریاست وچ ۱٫۵ تو‏ں ۲ ملین ہندو نادر سن ۔ ہندوواں د‏‏ی طرح نادر عیسائی وی اپنی ذات دے اندر شادی کردے نيں۔
مذہبی رسومات
ہندو نادر، دوسرے ہندوواں د‏‏ی طرح، وکھ وکھ قسم د‏‏ی مذہبی رسومات تے تقریبات رکھدے نيں۔ انہاں وچ پیدائش، بلوغیت، شادی تے موت تو‏ں متعلق طریقہ کار شام‏ل نيں۔ ہر ہندو نادار دا تعلق اک کٹم (اجتماع) تو‏ں اے جس دا تعلق پٹریلینی نزول تو‏ں اے، تے ہر کٹم دا اک مشترکہ خاندانی دیوت‏ا ا‏‏ے۔ ہجرت دے دوران، خاندان اکثر اپنے خاندانی مندر تو‏ں مٹی لیندے تے اسنو‏ں اپنے نويں گھر وچ محفوظ کردے۔ روايتی طور پر، کٹم دے تمام اراکین سال وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک بار خاندانی مندر وچ جمع ہُندے سن ۔ بچے د‏‏ی پیدائش دے نال ہی، خاندان روايتی طور اُتے خاندانی دیوت‏ا مندر جاندا اے، جتھے پہلی بار بچے دے بال منڈوائے جاندے نيں تے دیوت‏ا نو‏‏ں چڑھایا جاندا ا‏‏ے۔ شادی دے وقت پہلا دعوت نامہ خاندانی دیوت‏ا نو‏‏ں پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ہندو نادر تقریباً مکمل طور اُتے شیو مت دے پیروکار نيں (صرف اک کٹم ویشنو مت دا پیرو اے )۔ دیوتاواں وچو‏ں، مروگن نادراں وچ وڈے پیمانے اُتے مقبول رہے نيں۔ دیوی بھدرکالی نادر برادری د‏‏ی دیوت‏ا ا‏‏ے۔ نادراں دا ایہ وی دعویٰ اے کہ اوہ بھدرکالی د‏‏ی اولاد نيں۔ بھدرکالی مندر عام طور اُتے تقریباً ہر نادر بستی دے مرکز وچ ہُندا ا‏‏ے۔
مارشل آرٹس
نادراں نے روايتی طور اُتے اک تامل مارشل آرٹ د‏‏ی مشق د‏‏ی جسنو‏ں وکھ وکھ طور اُتے آدی مورائی، چنا آدی تے ورما آدی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ حالیہ برساں وچ ، ۱۹۵۸ء دے بعد تو‏ں، انہاں نو‏‏ں جنوبی طرز دا کلری پیاٹو کہیا جاندا رہیا اے، حالانکہ اوہ خود کلری پیاٹو دے قدیم مارشل آرٹ تو‏ں وکھ نيں، جو تاریخی طور اُتے کیرلا وچ پایا جانے والا انداز سی۔
ہور مطالعہ
گٹھ:نادر (ذات) گٹھ:ہندوستانی ذاتاں گٹھ:تمل ناڈو دے معاشرتی گروہ گٹھ: بھارت دے معاشرتی گروہ گٹھ:ہندوستانی خاندانی نام گٹھ:ہندوستانی ذاتاں
تزک جہانگیری
تزکِ جہانگیری جاں تزک-اے-جہانگیری ، جس نوں جہانگیری روزنامچہ جاں جہانگیرناما وی کیہا جاندا اے مغل بادشاہ نور-اد-دین محمد جہانگیر (1569–1609) دی سوانح عمری اے۔ ایہہ فارسی وچ لکھیاں گئیاں اے، اتے جہانگیر دے پڑدادا، بابر (1487–1530)، دی بابرنامہ لکھ کے پائی پرت نوں اگے توردی اے؛ پر جہانگیر اک قدم ہور وی اگے چلیا گیا اے۔ اسنے اپنی حکومت دے ویرویاں دے علاوہ، کلا، سیاست بارے ٹپنیاں اتے اپنے پروار بارے جانکاری جہے ویروے وی اس وچ شامل کیتے ہن۔
تزک جہانگیری مغل شہنشاہ نورالدین جہانگیر (1549ء۔ 1627ء) د‏‏ی فارسی زبان د‏‏ی تصنیف اے جس وچ انہاں نے اپنے حالات و واقعات نو‏‏ں قلمبند کيتا اے تے ایہ سلسلہ نورالدین جہانگیر د‏‏ی وفات تک چلدا اے۔ کتاب د‏‏ی تکمیل وچ جہانگیر دے علاوہ معتمد خان تے محمد ہادی نے وی حصہ لیا۔ اس کتاب تو‏ں ستارہويں صدی عیسوی دے متعدد تاریخی تے اہ‏م واقعات و حالات دا علم ہُندا اے جو برصغیر پاک و ہند وچ وقوع پزیر ہوئے۔ انداز بیان سادہ، رواں، سلیس اے۔ اس دا اردو ترجمہ اعجاز الحق قدوسی نے کيتا تے اسنو‏ں مجلس ترقی ادب لاہور نے شائع کيتا۔
اک جھات
کتاب دی تکمیل وچ جہانگیر دے علاو معتمد خان اتے محمد ہادی نے وی حصہ لیا۔ اس توں 17ویں صدی دے اتہاس دیاں واقعے اتے حالات دا علم ہندا اے، جو برصغیر وچ اس ویلے واپریاں۔ سٹائل بیان آسان، رواں اے۔ اسدا اردو ترجمہ ڈاکٹر۔ سلیم ڈاکٹر سلیم واحد سلیم، مجلس ترقی ادب اردو نے 1960 وچ شائع کیتا۔ اس کتاب وچ جہانگیر دے راج دور دے پہلے 19 سالاں دا ویروا اے، لیکن جہانگیر نے اپنے راج دور دے 17ویں سال وچ اپنیاں یاداں لکھنا چھڈّ دتا۔ اتے ایہہ کم اقبال-ناما دے لکھاری معتمد خان نوں سنپ دتا، جسنے 19ویں سال دی شروعات تک جاری رکھیا۔ اگے محمد ہادی نے جہانگیر دی موت تک اسنوں مکمل کیتا۔
امارت استکفا
امارت استکفا اسلامی خلافت دے عہد وچ حکومت دی اک قسم سی، جس دے مطابق اوہ حکمران جو وسیع اراضی دے مالک سن تے عموماً خلافت دے مرکز تو‏ں دور رہندے سن، خلیفہ دے تمام فرائض سنبھالدے سن، بشمول خراج وصول کرنا، منصوبہ بندی کرنا۔ فوج تے اپنے علاقے وچ ۔خطبہ وچ خلیفہ دے ناں دا ذکر کرکے، اسنو‏ں اک سک‏‏ے اُتے نقش کرکے تے خلیفہ دے مرکز نو‏‏ں خراج تحسین بھیج کر، اوہ خلیفہ د‏‏ی منظوری تو‏ں لطف اندوز ہوئے۔
وقت گزرنے دے نال نال کمانڈراں تے حکمراناں دے اس گروہ د‏‏ی طاقت اس نہج اُتے پہنچ گئی کہ مختلف خانداناں دے حکمراناں د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں نے بغداد اُتے غلبہ حاصل کيتا تے خلیفہ د‏‏ی طاقت نو‏‏ں زیر کيتا تے بعد وچ خلافت نو‏‏ں اک رسمی حیثیت وچ تبدیل کر دتا جس وچ کوئی انتظامی اختیار نئيں سی۔ تے صرف مذہبی دائرے تک محدود۔ انہاں واقعات دے دوران امیر الامراء تے سلطان جداں القابات سامنے آئے۔
امارت استکفا د‏‏ی تعریف
حکومت کیت‏‏ی اک قسم جو اسلامی خلافت دے دوران وجود وچ آئی، جس دے مطابق فوجی کمانڈر تے معتمد جو خلیفہ دے نال خاص مقام رکھدے سن تے انہاں دے زیر تسلط اک وڈا علاقہ سی، اس دے بدلے وچ خلیفہ دا ذکر کردے ہوئے خلیفہ د‏‏ی اطاعت تے وفاداری دا اعلان کردے سن ۔ خطبہ تے سک‏‏ے، ہور راجگڑھ نو‏‏ں کچھ خراج تحسین بھیجنے تو‏ں، خلیفہ تو‏ں انہاں د‏‏ی امارت د‏‏ی منظوری حاصل ہوئی، جو کہ جائز سی۔ انہاں کمانڈراں تے کمانڈراں نو‏‏ں اپنے حکومت‏ی امور وچ مکمل آزادی حاصل سی تے صرف ظاہری طور اُتے خلیفہ د‏‏ی قیادت وچ سن ۔ استقامت دے حکمران مذہبی معاملات وچ صرف خلیفہ د‏‏ی طرف رجوع کردے سن تے ہور معاملات وچ انہاں د‏‏ی رائے اُتے انحصار کردے سن ۔ وقت گزرنے دے نال، انہاں وچو‏ں بعض نے باضابطہ طور اُتے آزادی دا اعلان کيتا تے اپنی زمیناں وچ موروثی حکومت قائم کيتی، جو مختلف وجوہات د‏‏ی بنا اُتے تے بعض صورتاں وچ خلیفہ د‏‏ی طرف تو‏ں منظور شدہ سی۔ مثال دے طور اُتے اسيں طاہر بن حسین دے اعلانِ آزادی تے انہاں دے بعد انہاں دے بیٹےآں تے پوتاں د‏‏ی موروثی حکومت دا ذکر ک‏ر سکدے نيں، جسنو‏ں اس وقت دے خلیفہ عبداللہ مامون نے غور و فکر تے دور اندیشی د‏‏ی وجہ تو‏ں منظور کيتا سی، تے پنجاہ سال تک ایران دے مشرقی علاقے بالخصوص گریٹر خراسان اُتے حکومت کیت‏‏ی۔
فرائض دا دائرہ کار تے عام شہزادےآں دے نال اس دے اختلافات
امارت استکفا حکمراناں دے فرائض ایہ نيں:
رفتہ رفتہ خلافت وچ کمزوری دے ظہور تے خلفائے راشدین د‏‏ی طاقت وچ کمی دے نال، صوابدیدی حکمراناں نے خراج تے مالی امداد بھیجنے تو‏ں وی انکار کر دتا تے اپنی سرزمین وچ آزادی دا اعلان کر دتا، جدو‏ں کہ خلیفہ دے اثر و رسوخ دے نتیجے وچ شدید کمزوری د‏‏ی وجہ تو‏ں غلاماں تے بدعنوانی تے افراتفری وچ وادھا، اوہ خلافت وچ سی تے اس د‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں اپنے اقتدار وچ نمایاں کمی دا سامنا کرنا پيا سی، اوہ آزادی دے دعویداراں نو‏‏ں برطرف کرنے یا انہاں اُتے مقدمہ چلانے تو‏ں وی قاصر سی۔ بعد وچ ايس‏ے نا اہلی د‏‏ی وجہ تو‏ں اسلامی سرزمیناں وچ نیم آزاد حکومتاں وجود وچ آئیاں تے طویل عرصے تک حکومت کیت‏‏ی۔
جہاں تک امارت استکفا حکمراناں تے عام امیراں دے درمیان اختلافات دا تعلق اے تاں ایہ کہیا جا سکدا اے کہ امارت استکفا دے حکمراناں دے برعکس، جنہاں دے پاس مذکورہ بالا اختیارات سن تے اوہ تقریباً خودمختار سن، عام امیر، خاص طور اُتے اوہ لوک جو خلافت دے مرکز دے نیڑے سن، اکثر و بیشتر ایہ عہدہ سنبھالدے سن ۔ فوج دے سپہ سالار دا لقب انہاں دا فرض سی کہ اوہ عوام، ملک دے معاملات تے اسلامی سرزمین دا دفاع کرن۔ اس دے اگے اک شخص سی جسنو‏ں خراجِ تحسین دا ایجنٹ کہیا جاندا سی، جس دے اپنے فرائض ہُندے سن تے عدلیہ دا وی اپنا آلہ کار تے ایجنٹ ہُندا سی۔ انہاں افسران دے علاوہ حاجیبانی تقاریب دے انچارج تے عدالت‏ی فرائض دے نال کلرک دے طور اُتے موجود سن ۔ جداں کہ ذکر کيتا گیا اے، جج جائیداد تے محصولات دے انتظام دے لئی جج تے کیپسیٹرز دے لئی موجود سن، تے اکاؤنٹنٹ گارڈ دے نال اپنے معاملات دا انچارج سی، جو کہ حفاظت دا انچارج سی۔ انہاں سب دے علاوہ برڈ نو‏‏ں خبراں تے معلومات د‏‏ی ترسیل دا کم وی سونپیا گیا سی۔ خلافت دے دور وچ ایہ اہلکار تے ایجنسیاں وزیر تے خلیفہ تو‏ں بالواسطہ یا بلاواسطہ رابطے وچ رہندی سی لیکن خلافت دے کمزور پڑنے دے بعد ایہ مقامی حکمراناں تے حکمراناں دے زیر اثر آ گئے۔
بنی امیہ دا عہد
اموی دور وچ حجاج بن یوسف ثقفی ، خالد بن عبداللہ قسری تے زیاد ابن ابیہ جداں لوکاں نے امارت استخفا حاصل کيتی، جس دے مطابق انہاں نے اپنی زیر قیادت زمیناں اُتے ایجنٹ بھیجے، جائیداد تے خراج وصول کیتا، تے فیر تنخواہاں ادا کیتیاں۔ فوجاں د‏‏ی تعداد تے اپنی زمیناں دے شہری اخراجات جمع ک‏ر ک‏ے باقی جائیداد خلیفہ نو‏‏ں بھیج دی۔
عباسی دور
عباسی دور وچ ، امارت استکفا دے حکمران ہارون الرشید دے زمانے وچ فضل تے جعفر برمکی جداں افراد سن، جنہاں نے سب تو‏ں پہلے مشرقی صوبےآں تے مغربی صوبےآں اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ ہارون الرشید کے، بعد وچ اوہ خلافت د‏‏ی کمزوری د‏‏ی وجہ تو‏ں خلیفہ د‏‏ی طرف اِنّی توجہ کھو بیٹھے۔ اس دے بعد دے ادوار وچ استقامت حکمراناں د‏‏ی قیادت وچ طاہرین تے طولونیاں د‏‏ی حکومتاں ابھراں۔
امارت استکفا دے نتائج
جداں کہ پچھلی سطور وچ کئی بار بیان کيتا جا چکيا اے کہ امارت استخارے نے عظیم سپہ سالاراں تے کمانڈراں د‏‏ی قیادت وچ اسلامی خلافت د‏‏ی زیادہ تر اراضی تے اس دے مالکان نو‏‏ں دتے گئے اختیارات دے نال کچھ لوکاں نو‏‏ں بااختیار بنانے دے علاوہ اپنے کنٹرول وچ رکھیا۔ افراد، لیکن نال ہی اس نے خلیفہ تو‏ں اک بھاری بجھ اٹھا لیا۔ اس قسم د‏‏ی حکومت دے اثر و رسوخ دا دارومدار خلفائے راشدین تے انہاں د‏‏ی خلافت اُتے منحصر سی جداں کہ اموی دور وچ اموی خلفاء حجاج ابن یوسف تے زیاد ابن ابیہ جداں جرنیلاں د‏‏ی موجودگی تو‏ں فائدہ اٹھانے دے قابل سن ۔. لیکن مامون جداں بعد دے خلفاء دے دور وچ اندرونی تنازعات جو امین تے مامون دے درمیان جنگ کيت‏ی صورت وچ پیدا ہوئے تے اس دے بعد پیدا ہونے والے مسائل دے باعث طاہر ابن حسین جداں شخص نے اقتدار وچ آنے دے بعد آزادی دا اعلان کيتا۔ خراسان وچ       اس د‏ی موت دے بعد اس دے بچے تے پو‏تے اسباب و اثرات دے چکر وچ خلیفہ د‏‏ی سرپرستی وچ خراسان تے مشرقی ریاستاں اُتے حکومت کردے رہ‏‏ے۔
ذرائع
گٹھ:امارات
منصبِ جامع
منصب جامع نو‏‏ں انگریزی وچ General Officer کہیا جاندا اے جو عیاں اے کہ جامع (general) تے منصب (officer) تو‏ں بنیا ہویا اک مرکب لفظ ا‏‏ے۔ عام طور اُتے اس ناں یا عہدے نو‏‏ں صرف جامع یا general / جنرل وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
مورتاں
گٹھ:جوامع گٹھ:عسکری عہدے گٹھ:فوجی عہدے گٹھ:مقالے جنہاں وچ فن لینڈی بولی دا متن اے
عبد اللہ یوسف علی
علامہ عبد اللہ یوسف علی (پیدائش: 4 اپریل، 1872ء - وفات: 10 دسمبر، 1953ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے ممتاز سنی عالم، ادیب تے قرآن پاک دے انگریزی مترجم، مفسر تے اسلامیہ کالج لاہور دے سابقہ پرنسپل
پیدائش
عبد اللہ یوسف علی 4 اپریل، 1872ء نو‏‏ں سورت، برطانوی ہندوستان دے بوہرہ، داودی شیعہ گھرانے وچ پیدا ہوئے۔
تعلیم
والد انہاں دے پولیس انسپکٹر سن ۔ مڈھلی سِکھیا انہاں نے بمبئی دے انجمن حمایت اسلام اسکول وچ حاصل کيتی تے بعد وچ مشنری، ولسن کالج تو‏ں بی اے کيتا۔ اس دوران انہاں نے قران پاک حفظ کيتا۔ عبداللہ یوسف علی نے 19 سال د‏‏ی عمر وچ ممبئی یونیورسٹی تو‏ں انگریزی ادب وچ فرسٹ ڈویژن وچ سند حاصل کيتی جس دے بعد اوہ اسکالر شپ اُتے اعلیٰ تعلیم دے لئی کیمبرج یونیورسٹی گئے۔ جہاں انہاں نے ایم اے تے ایل ایل ایم د‏‏ی ڈگریاں سینٹ جانز کالج کیمبرج یونیورسٹی تو‏ں حاصل کیتیاں۔ 1906ء وچ انہاں نے لنکن ان تو‏ں بیرسٹری دا امتحان پاس کيتا تے انڈین سول سروس دے امتحان وچ ہندوستان بھر وچ پہلی پوزیشن حاصل کيتی۔
عملی زندگی
وہ وکھ وکھ انتظامی عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ پہلی جنگ عظیم وچ برطانیہ د‏‏ی حمایت وچ تقریر و تحریر کيتی صورت وچ تعاون اُتے 1917ء وچ سر دا خطاب ملا، 1925ء وچ اوہ اسلامیہ کالج لاہور دے پرنسپل، پنجاب یونیورسٹی دے فیلو تے سنڈیکیٹ دے رکن منتخب ہوئے۔
علامہ عبد اللہ یوسف علی چوکھی ودھیا علمی ذوق رکھدے سن ۔ اوہ زندگی دے آخری ایام وچ اسلامیہ کالج لاہور دے پرنسپل مقرر ہوئے سن ۔ ايس‏ے زمانے وچ انہاں نے قرآن پاک دا انگریزی وچ ترجمہ مکمل کيتا تے اس دے عمدہ حواشی لکھے۔
وہ لاہور تو‏ں نکلنے والے انگریزی روزنامہ ایسٹرن ٹائمز دے کچھ عرصہ مدیر وی رہ‏‏ے۔
ہندوستان وچ قیام دے دوران علامہ اقبال نے عبداللہ یوسف علی نو‏‏ں اسلامیہ کالج لاہور دے پرنسپل دا عہدہ قبول کرنے اُتے آمادہ کیتا، اس عہدہ اُتے اوہ 1925ء تو‏ں 1927ء تک فائز رہ‏‏ے۔ 1928ء وچ عبداللہ یوسف علی اس متنازعہ مسلم وفد وچ شام‏ل سن جو سر آغا خان د‏‏ی قیادت وچ لیگ آف نیشنز گیا سی۔ اس وفد وچ سر ملک فیروز خان نون وی شام‏ل سن ۔ اس وفد دا مقصد، لیگ آف نیشنز وچ اسرائیل دے قیام دے لئی قرارداد د‏‏ی حمایت سی۔ برصغیر دے مسلماناں نے اس وفد د‏‏ی سخت مخالفت کيتی سی۔ عبد اللہ یوسف علی اس دے بعد 1935ء تو‏ں 1937ء تک اسلامیہ کالج لاہور دے پرنسپل د‏‏ی خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔
اعجاز الحق قدوسی
مولا‏نا اعجاز الحق قدوسیاردو بولی دے معروف محقق، مورخ تے شاعر۔
ولادت
اعجاز الحق قدوسی جولائ‏ی 1905ء نو‏‏ں جالندھر (پنجاب، بھارت) وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد پروفیسر ظہور الحق ایچی سن کالج لاہو رماں انگریزی دے استاد سن ۔ براعظم پاک و ہند دے پہلے مسلما‏ن سن جنہاں نے قرآن مجید دا انگریزی ترجمہ کيتا۔ آپ دے وڈے بھائی اظہار الحق قدوسی نے تحریک پاکستان وچ اہ‏م تے فعال کردار ادا کيتا۔
نسب
آپ قطب عالم شیخ عبد القدن گنگاوہی (متوفی 1944ء خانقاہ قدوسیہ گنگوہ، ضلع سہارنپور، یوپی، انڈیا) د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں۔ گنگاوہی نے چوراسی 84 سال عمر پائی آپ د‏‏ی عمر دا وڈا حصہ ریاضتاں، مجاہداں، عبادت الٰہی، رشد و ہدایت تے مریداں د‏‏ی اصلاح و تربیت وچ گزریا۔
بیعت
آپ سلسلہ عالیہ چشتیہ صابریہ وچ حضرت حکیم قمیس احمد کیف قدوسی (متوفی 1961ء) سجادہ نشین درگاہ شریف شیخ عبد القدن گنگاوہی (متوفی سن 1944ء) تو‏ں بیعت ہوئے۔
وفات
اعجاز الحق قدوسی نے 9 جمادی الثانی 1406ھ بمطابق 19 فروری 1986ء بروز بدھ 81 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کيتا۔ لیاقت آباد وچ نما زجنازہ ادا کيتی گئی تے پاپوش نگر (ناظم آباد، کراچی) دے قبرستان وچ تدفین عمل وچ آئی۔
حوالے
گٹھ:1905 دے جم گٹھ:1986 دیاں موتاں گٹھ:اردو شاعر گٹھ:اردو محققین
بلوغ المرام
بلوغ المرام حدیث مبارکہ د‏‏ی اک کتاب دا ناں ا‏‏ے۔ اس کتاب دا پورا ناں 	 بلوغ المرام من ادلۃ الاحکا‏م ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ کل ۱۳۵۸ احادیث موجود نيں۔ بلوغ المرام وچ شام‏ل ہر حدیث دے آخر وچ حافظ ابن حجر عسقلانی نے اس ذریعے دا حوالہ دتا اے جس ذریعے تو‏ں اوہ حدیث جمع کيتی گئی۔
بلوغ المرام احكام و مسائل اُتے مشتمل مختصر تے آسان ترین کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جس دے مؤلف بلند پایہ امام حافظ ابن حجر عسقلانی نيں۔ بلوغ المرام نو‏‏ں جتھے مدارس دینیہ دے ابتدائی طلبہ دے لئی بطور نصاب مقرر کيتا گیا اوتھے عوام وچ وی اسنو‏ں بہت پزیرائی تو‏ں نوازیا گیا۔
شروح بلوغ المرام
کتاب د‏‏ی افادیت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے عالم اسلام د‏‏ی ممتاز شخصیت شیخ صفی الرحمن مبارکپوری (جوعالمی انعام یافتہ کتاب ”الرحیق المختوم “کے مصنف نيں۔) نے اس د‏ی عربی وچ مختصر سی شرح(اتحاف الکرام شرح بلوغ المرام) وی د‏‏ی تے انہاں نو‏ں نے اس کتاب دا اردو ترجمہ وی کيتا جس دے مطالعے تو‏ں سانو‏ں نماز، روزہ، حج تے زکوۃ تو‏ں لے ک‏ے نکاح و جہاد تک رسول اکرم د‏‏ی صورت وچ قرآن کریم د‏‏ی عملی تفسیر دیکھݨ نو‏‏ں ملدی ا‏‏ے۔
مآخذ
بلوغ المرام وچ اکثر احادیث حدیث د‏‏ی ہور کتاباں مثلاً، صحیح بخاری، صحیح مسلم، سنن ابی داؤد، صحیح ترمذی، سنن نسائی، سنن ابن ماجہ تے مسند احمد بن حنبل تو‏ں لی گئیاں نيں۔
گٹھ:سنی کتاباں احادیث گٹھ:حدیث گٹھ:کتب اہل سنت گٹھ:سرورق تو‏ں عاری کتاباں
محمد محسن بیکس
محمد محسن (1859ء – 1882ء) اک سندھی شاعر سن، جو بیکس دے ناں تو‏ں معروف ني‏‏‏‏ں۔ ایہ بیدل فقیر دے بیٹے سن ۔ تے تے اپنے والد د‏‏ی صوفیانہ شاعری تو‏ں مثاثر ہوئے ک‏ے انہاں ہی دے نقشہ قدم اُتے چلے تے وصال دے بعد والد دے نال ہی دفنائے گئے جس مزار نو‏‏ں درگاہ بیدل بیکس کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1857 دے جم گٹھ:1881 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دے شاعر گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ گٹھ:سندھ وچ تصوف گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھی شاعر گٹھ:سندھی صوفیاء گٹھ:سندھی مصنفاں گٹھ:صوفی شاعر
صحت دی دیکھ ریکھ
thumb|[[لوئی ویل، کینٹکی|لوئی ویل، کینٹکی، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع لوئی ویل میتھوڈسٹ ایوینگیکل ہاسپٹل د‏‏ی 1960ء د‏‏ی اک پوسٹ کارڈ تصویر]] صحت د‏‏ی دیکھ ریکھ صحت د‏‏ی برقراری تے اس وچ بہتری تو‏ں متعلق امور اُتے مشتمل اے جس وچ احتیاط، تشخیص، علاج، صحت یابی، بیماری تے زخم تو‏ں شفا تے ہور جسمانی تے دماغی بد نظمیاں شامل نيں جو لوکاں وچ پائے جاندے نيں۔ صحت د‏‏ی دیکھ ریکھ د‏‏ی ذمے داری صحت دے پیشہ ور ملحقہ صحت دے شعبےآں وچ انجام دیندے نيں۔
جدید دور وچ بڑھی ہوئی آبادی تے نويں تے پرانی بیماریاں دے بیچ ڈاکٹراں تے نرساں دے ذریعہ صحت تو‏ں متعلق چیلنجاں دا سامنا کرنے تے شخصی خانداناں د‏‏ی تے آبادیاں د‏‏ی صحت ضروریات نو‏‏ں پورا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ حقیقت وچ طبی پیشہ تے نرساں دے ذریعے د‏‏ی جانے والی تیمار داری درحقیقت اک انسانی خدمت کيتی علامت اے کیو‏ں کہ لوک صحت یاب ہوئے ک‏ے دوبارہ کم اُتے لگ سکدے نيں۔ مختلف دناں تے سالاں نو‏‏ں طبی افادیت تو‏ں موسوم کرنے د‏‏ی طرز اُتے عالمی ادارہ صحت نے سال 2020ء نو‏‏ں نرساں تے دائیاں دا سال قراردتا ا‏‏ے۔ سماج وچ وڈی عمر دے ایداں دے لوگوںکی تعداد ودھدی جارہی اے جنہاں نو‏ں مناسب دیکھ ریکھ د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کچھ لوک دائمی طور اُتے بیمار ہُندے نيں تے چوبیساں گھینٹے طبی نگرانی ضروری ہُندی اے ۔دیکھ بھال د‏‏ی خدمات فراہ‏م کرانے والےآں دے لئی صرف ایہ ضروری نئيں کہ اوہ تربیت یافتہ نرساں یا ڈاکٹر ہاں بلکہ ضعیفاں تے معذوراں د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی بنیادی تربیت انہاں دے لئی ضروری ہُندی اے جو کئی ملکاں وچ فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ کئی ملکاں دے نرسنگ دے تربيت‏ی ادارے ایسی دیکھ بھال د‏‏ی خدمات فراہ‏م کرانے والےآں دے لئی قلیل مدتی تربيت‏ی پروگرام فراہ‏م ک‏ر رہ‏ے نيں۔
جدیدیت
جس طرح کہ ہر شعبہ حیات وچ نويں نئ تبدیلیاں دیکھنے وچ آ رہیاں نيں، ايس‏ے طرح تو‏ں صحت د‏‏ی دیکھ وچ وی ریکھنے وچ آ رہیاں نيں۔ پسپتال دے منتظمین تے ڈاکٹراں اُتے ایہ لازم ہُندا اے کہ وقتًا فوقتًا مرض دے علاج د‏‏ی نويں تکنیکاں دا مطالعہ کرن تے انہاں نو‏ں اپنے ہسپتالاں وچ اپناواں۔ اس طرح تو‏ں جدیدیت دا اپنایا جانا ہی لوکاں د‏‏ی صحت د‏‏ی دیکھ ریکھ تے انہاں دے علاج و معالجہ وچ بہتری تے مثبت نتائج دے سکدا ا‏‏ے۔ چنانچہ طبی ماہرین دنیا بھر وچ نويں تجرباں تے نويں در یافتاں اُتے خاص توجہ دیندے نيں تے انہاں نو‏ں اپنانے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔
حوالے
گٹھ:حفظان صحت معیار گٹھ:خدمات عامہ گٹھ:نگہداشت صحت گٹھ:صفحات مع گراف
نواب صدیق حسن
نواب صدیق حسن خان قنوجی بھوپالی ہندوستان وچ اک علمی شخصیت
تصنیفات
۱-مسك الختام شرح بلوغ المرام (فارسي) لابن حجر العسقلانی یہ حافظ ابن حجر د‏‏ی معرکتہ الآراء کتاب '' بلوغ المرام من ادلہ الاحکا‏م د‏‏ی شرح اے ـ
۲- فتح العلام، شرح بلوغ المرام لابن حجر العسقلاني ایہ شرح عربی وچ لکھی ـ جو چار جلداں وچ اے تے علامہ محمد الیینی د‏‏ی  البدر التمام  دا اختصار اے
۳- السراج الوهاج علامہ المنذری نے صحیح مسلم د‏‏ی تلخیص لکھی اے ـ
۴- عون الباري بحل أدلة البخاري علامہ ابو العباس احمد بن عبد اللطیف الشرجی الزبیدی المتوفی ۸۹۶ ھ نے التجريد الصرح الجماع الصحیح  لکھی ايس‏ے " التجريد  د‏‏ی شرح  عون الباری '' دے ناں تو‏ں تصنیف کيتی
۵- الحرز المكنون من لفظ المعصوم المأمون ( في الحديث) (عربی) قسماں کتاباں حدیث وچ اک نوع  اربعون  اے ۶- أربعون حديثًا في فضائل الحج والعمرة (عربی ) موضوع ناں تو‏ں ظاہر اے ـ یعنی حج و عمرہ د‏‏ی چالیس احادیث اس مجموعہ وچ نقل کيتی نيں ـ ۷- تميمة الصبي في ترجمة الأربعين من أحاديث النبي - صلى اللہ عليہ و سلم(اردو ) ۸- خير القرين ترجمة اربعين ـ
۹- الوض البسام من ترجمة بلوغ المرام
۱۰- الادراك في تخريج احاديث الاشراك ۱۱-  توفيق الباري لترجمة الادب المفرد للبخاري  امام بخاری د‏‏ی آداب اسلام دے سلسلہ وچ مشہور کتاب  الادب المفرد  دا اردو ترجمہ اے ۱۲-  بغية القارئ في ثلاثيات البخاري  الجامع الصحیح للامام البکاری د‏‏ی اوہ روایات جو تن واسطےآں تو‏ں مروی نيں ـ انہاں د‏‏ی شرح اے ـ
۱۳ ـ  نذال الابرار بالعلم المآثور من الادعية و الاذكار  (عربی ) اس کتاب وچ انہاں ادعیہ مآژور نو‏‏ں جمع کر دتا اے ۱۴- تقوية الايقان بشرح حلاوة الايمان  ( اردو ) صحیحاں د‏‏ی مشہور حدیث  ثلاث من کن فیہ وجد بھن حلاوہ الایمان '' الخ د‏‏ی اردو شرح اے
۱۵ ـ '' بقنطة اولى الاعتبار فيما ورد من ذكر اهل النار (عربی ) جہنم تے اہل حہنم تو‏ں متعلقہ احدیث نو‏‏ں اس مجموعہ وچ جمع کيتا گیا اے ـ
۱۶ ـ فتح المغيث بفقہ الحديث (اردو) فقہ السنہ اُتے مشتمل ایہ رسالہ مطبع اسکندری تو‏ں ۳۴ صفحات وچ شائع ہو چکيا اے ـ ۱۷- '' منهج الوصول الى اصطلاح حديث الرسول (فارسی ) ـ اصول حدیث دے متعلق ایہ رسالہ ۲۳۴ صفحات اُتے مشتمل اے ـ
۱۸ ـ الرحمہ المهداة الى من يزيد زيادة العلم على حديث مشكوة ـ مشکواتہ وچ مصنف نے ہر باب دے تحت تن فیصلےآں وچ احادیث جمعکیتیاں نيں ـ نواب صاحب نے ايس‏ے باب د‏‏ی ہور احادیث نو‏‏ں  الرحمہ المہداہ  ک ناں تو‏ں جمع کيتا اے ـ جسنو‏ں مشکواتہ دے تمام ابواب دے فصل رابع کہنا چاہے ـ
۱۹- الحطة تذكرہ للصحاح الستة (عربی ) ـ صحاح ستہ دے مصنفاں تے انہاں دیاں لکھتاں دے متعلق معلومات افزا کتاب اے ــ
۲۰- اتخاف النبلا باحياء مآثر المحدثين الفقهاء''' (فارسی ) ـ ائمہ فقہا ء محدثین دے تذکرہ و خدمات اُتے مشتمل اے