cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کلیکو جیک
گرفتاری، مقدمے د‏‏ی سماعت تے سزائے موت
نومبر1720ء وچ ، راکھم نو‏‏ں شاہی بندرگاہ /پورٹ رائل وچ سزائے موت دے دتی گئی تے اس دے جسد خاکی کوعبرت دے واسطے  اک پنجرے وچ ڈال کر پورٹ رائل دے داخلہ اُتے موجود چھوٹے زمینی ٹکرے اُتے ٹانک دتا گیا، بعد وچ ایہ مقام راکھم دا جزیرہ کہیا جانے لگیا۔
حوالے
گٹھ:1682 دے جم گٹھ:1720 دیاں موتاں گٹھ:انگریز قزاق گٹھ:انگریز لوک کہانیاں گٹھ:اٹھارواں صدی دے قزاق گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏ی انگریز شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی انگریز شخصیتاں گٹھ:سزائے موت یافتہ انگریز شخصیتاں
حیدرآباد ہاکس
حیدرآباد ہاکس پاکستان سپر لیگ د‏‏ی حیدر آباد، سندھ، پاکستان د‏‏ی اک ٹیم ا‏‏ے۔ ایہ ٹیم 2004 وچ قائم ہوئی تے اس دا مقامی میدان نیاز اسٹیڈیم ا‏‏ے۔ اس ٹیم دے مینیجر احمد علی جعفری نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2004ء وچ قائم ہونے والے کھیلاں دے کلب گٹھ:پاکستان سپر لیگ گٹھ:پاکستان د‏‏یاں کرکٹ ٹیماں گٹھ:پاکستان وچ 2004ء دیاں تاسیساں ہاکس
اوتارجیت سنگھ دھنجل
'''thumb| اوتارجیت سنگھ دھنپانی اوتارجیت سنگھ دھنپانی (جم ۱۰ اپریل ۱۹۴۰) اکّ بریٹیش مورتیکار اتے بھارتی مول دا اکّ ملٹی-میڈیا کلاکار اے جسدا کم چار دہاکیاں توں ودھ ویلے توں قومانتری پدھر اُتے دکھایا جاندا رہا اے۔ اوہ اکّ کلاکار اے جو مشرق اتے پچھم دیاں سبھیاچاراں وچکار تناء تے پلیا اے، اتے ہم عصر مورتی-کلا وچ اکّ ولکھن تھاں رکھدا اے۔
اکّ کلاکار وجوں اوتارجیت دھنپانی نوں قومانتری مشہوری مکھ طور اُتے کئی سالاں دے، خاص طور اُتے ۱۹۷۰, ۱۹۸۰ اتے ۱۹۹۰ دے دہاکے وچ، اس دے کم توں ملی اے۔ اکّ مورتیکار دے روپ وچ، لکڑ، ایلومینیئم، پتھر ورگے وکھ-وکھ مادھئماں دی ورتوں کردے ہوئے اوہ اپنی مورتیکاری وچ گھسیاں ہوئیاں چٹاناں اتے مٹی ورگے قدرتی مادےآں نال تعلق نوں کھوجن لئی کم کردا اے۔ اسدیاں تازاترین رچناواں فوٹوگرافی، انسٹالیشن اتے لکھن اُتے مرتکز ہن۔
۱۹۷۰ وچ آرٹ سکول چھڈن توں بعد، اسنے ۱۹۷۴ وچ سینٹ مارٹنز سکول آف آرٹ، لنڈن وچ جان توں پہلاں اسنے پوربی افریقہ دے آلے-دوآلے مکمل سفر کیتینیروبی وچ کینیٹا یونیورسٹی وچ ٹیچنگ دا عہدہ حاصل کر لیا اتے پھر ۱۹۷۴ وچ سینٹ مارٹن سکول آف آرٹ، لنڈن وچ جان لئی اس نوں چھڈّ دتا۔ دھنپانی اجیہی کلا پیدا کرن دی کوشش کردا اے جو چپّ، امن اتے سوچ وچار نوں سدا دے کے انسانی جیون دی گنوتا نوں ودھاوے۔ اوہ دلیل دندا اے کہ، سچ مچّ تخلیقی ہون لئی، کلاکار نوں اپنے آپ نوں ہم عصر سماج اتے خود کلا جگت دیاں دوڑاں توں دور رہن دی لوڑ اے۔ کہ کلاکار دی چاہنا بھیڑ توں بچ کے اندرلی چپّ دے دھارنی بنن دی ہونی چاہیدی اے۔
حوالے
گٹھ:برطانوی سکھ گٹھ:برطانیہ وچ بھارتی پرواسی گٹھ:بھارتی سکھ گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:۱۹۴۰ دے جم گٹھ:جم 1940
عبدالعزیز بن عبداللہ ماجشون
ناں ونسب
عبدالعزیز ناں اورابو عبداللہ یا ابوالاصبح کنیت تھی،دادا تک سلسلہ نسب ایہ اے ،عبدالعزیز بن عبداللہ بن ابی سلمۃ المیمون ان دے دادا قبیلہ آل ہدیر دے غلام سن جنہاں د‏‏ی کنیت ابو سلمہ تھی،غالباً ایہ نسلاً ایرانی سن ،میمون دے زمانہ ہی تو‏ں ایہ خانوادہ مدینہ منورہ وچ آبادہوگیا سی، اورعبدالعزیز بن عبداللہ د‏‏ی پیدائش جوارِ نبوی ہی وچ ہوئی،اسی بنا اُتے عام اہلِ تذکرہ انہاں نو‏ں من اھل المدینہ لکھدے نيں، انہاں دے دادا ابو سلمہ قابلِ ذکر لوکاں وچ معلوم ہُندے نيں۔ چنانچہ احمد بن زہیر دا بیان اے کہ ميں نے یحییٰ بن معین تو‏ں پُچھیا کہ شیخ عبدالعزیز دے دادا دا ناں میمون تھا؟فرمایا ہاں میمون سی، انہاں ہی د‏‏ی اولاد وچ تاں متعدد علماء اورمحدث پیدا ہوئے نيں۔
ماجشون د‏‏ی ناں وجہ
شیخ عبدالعزیز دے ناں دا اک جزماجشون وی اے ،مشہور مؤرخ خطیب بغدادی اس د‏ی ناں وجہ اُتے روشی ڈالدے ہوئے رقمطراز نيں: انما سمی الماجشون لان وجنتیہ کاندا حمراوین ماجشون اکھوائے جانے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ انہاں دے رخسار شراب د‏‏ی طرح سُرخ سن ۔ یعنی اوہ بہت ہی حسین و جمیل سن ؛چنانچہ اہلِ فارس انہاں نو‏ں مےگاں کہنے لگے اورفیر ايس‏ے نو‏‏ں معرب کرکے اہلِ مدینہ نے ماجشون کردتا، ایہ خطیب د‏‏ی تحقیق اے ،لیکن حافظ ابن حجر نے لکھیا اے کہ ایہ لفظ ماہ گاں (چاند سا) دا معرب اے ،اک روایت ایہ وی اے کہ ایہ گل گاں دا معرب ا‏‏ے۔ بہر حال تمام روایات دا قدر مشترک اایہی اے کہ عبدالعزیز حسن وجمال د‏‏ی دولت تو‏ں انتہائی مالا مال سن ،حتیٰ کہ انہاں دا ظاہری حسن انہاں دے ناں دا لازمی جزوبن گیا۔
اک غلط فہمی دا ازالہ
بعض تذکرہ نویساں نو‏‏ں ایہ غلط فہمی ہوئی اے کہ ماجشون،زیر تذکرہ شیخ عبدالعزیز دا لقب اے ؛چنانچہ خطیب نے اایہی لکھیا اے ،مگر حقیقت ایہ اے کہ شیخ دا نئيں ؛بلکہ انہاں دے چچا یعقوب بن ابی سلمہ دا لقب سی،اس د‏ی وجہ خواہ اوہ مے گاں دا معرب ہو یا ماہ گاں کا، مگر انہاں دے چچا دے وقت ہی تو‏ں انہاں دا خاندانی لقب ہوگیا سی۔ مؤرخ ابن خلکان نے تویہ وی لکھیا اے کہ ایہ لقب انہاں دے چچا نو‏‏ں حضرت حسینؓ د‏‏ی صاحبزادی حضرت سکینہ نے عطا کيتا تھا؛چنانچہ ابن خلکان د‏‏ی عبارت ملاحظہ ہوئے۔ وبقتہ سکینۃ بنت الحسین بن علی بن ابی طالب ؓ وجویٰ ھذا اللقب علیٰ اھل بیتہ من بنیہ وبنی اخیہ ماجشون بن ابی سلمہ دا ناں یعقوب سی،اسی نسب تو‏ں انہاں دے اوران دے چچازاد بھائیاں دے لڑکے منسوب کرکے ماجشون پکارے جاندے نيں۔ حافظ ابن حجر دے بیان تو‏ں وی اس د‏ی تائید ہُندی ا‏‏ے۔
اہل خانہ تمام آفتاب است
شیخ عبدالعزیز دا پورا خانوادہ علم وفضل اورصلاح وتقویٰ وچ ممتاز سی، انہاں دے چچاکا ذکر اُتے مذکور ہويا،خود انہاں دے دو صاحبزادے اہلِ علم ہوئے نيں، شیخ عبدالعزیز دے صاحبزادے عبدالملک تاں اپنے وقت دے مسلم ادیب تے ممتاز صاحبِ علم وفضل سمجھ‏‏ے جاندے سن ،حافظ ابن حجر شیخ یعقوب دا ذکر کردے ہوئے،ماجشون د‏‏ی نسبت دے بارے وچ لکھدے نيں کہ: ھوالماجشون سمی بذالک ھودولدہ وکان فیھم رجال لھم فقہ وروایۃ للحدیث والعلم یعقوب ہی نو‏‏ں ماجشون کہیا جاندا اے ایہ اوران د‏‏ی اولاد سبھی اس نسبت تو‏ں پکارے جاندے نيں اوران دے خانوادہ وچ بوہت سارے محدث فقیہ اورعالم گذرے نيں۔
شیوخ
ان دے ممتاز شیوخ دے ناں درجِ ذیل نيں انہاں وچ کبار تابعین اوراتباع تابعین دے اسمائے گرامی شام‏ل نيں۔ امام زہری،محمد بن المنکدر،عبداللہ بن دینار،ابوحازم، سلمہ بن دینار،سعد بن ابراہیم،حمید الطویل،عمروبن ابی عمر،صالح بن کیسان،ہشام بن عروہ،عبداللہ ابن الفضل عبداللہ ابن عمر،یحییٰ بن سعید الانصاری،سہیل بن ابی صالح،ایوب السختیانی،قدامہ بن موسیٰ۔ ان دے علاوہ بے شمار محدثین وفقہا تو‏ں انہاں نے استفادہ کيتا سی،امام زہری تو‏ں کسب فیض اس وقت اک امتیاز سمجھیا جاندا سی، اس سلسلہ وچ بعض لوکاں نے لکھیا اے کہ "معناہ انہ عرض"یعنی شیخ ماجشون نے انہاں تو‏ں سماعا نئيں ؛بلکہ عرضا استفادہ کيتا،ابتدا وچ کچھ علم کلام تے قدر د‏‏ی طرف وی میلان سی۔
حلقۂ درس
تحصیل علم دے بعد مدینہ منورہ وچ انہاں نے اپنا اک وکھ حلقہ درس قائم کيتا تے غالباً ۱۴۸ھ تک اوہ ایتھے رہے اورفیر اس دے بعد بغداد منتقل ہوگئے،عبداللہ بن وہب دا بیان اے کہ ميں نے ۱۴۸ ھ وچ حج کيتا تاں اک منادی ایہ اعلان کررہیا سی کہ: لایفتی الناس الامالک عبدالعزیز بن ابی سلمۃ امام مالکؒ اورعبدالعزیز بن ابی سلمہ دے علاوہ کوئی دوسرا فتویٰ نہ دے اس تو‏ں اِنّا پتہ چلدا اے کہ اوہ عمر دے آخری حصہ وچ بغداد گئے۔ مدینہ منورہ وچ انہاں دا درس غالباً فقہ تک محدود سی، تحدیث روایت کرنے وچ اوہ احتیاط کردے سن، مگر بغداد پہنچ ک‏ے فیر اسنو‏ں مسند حدیث سنبھالنی پئی،مدینہ منورہ وچ اس وقت امام مالک دے علاوہ وی متعدد شیوخ حدیث وفقہ موجود سن، اس لئی انہاں نے اس د‏ی ضرورت محسوس نئيں کيت‏‏ی ؛بلکہ انہاں نو‏ں فقہ دے درس د‏‏ی زیادہ ضرورت محسوس ہوئی،مگر عراق وچ فقہ دا عام چرچا سی، اس لئی غالباً انہاں نو‏‏ں مسند حدیث سنبھالنی پئی۔ حافظ ابن حجر لکھدے نيں: ولم یکن من شانہ الحدیث فلما قدم بغداد کتبواعنہ فکان بعد یقول جعلنی اھل بغداد محدثاً حدیث انہاں دا فن نئيں سی،مگر جدو‏ں بغداد آئے تاں لوکاں نے انہاں تو‏ں (اہل مدینہ د‏‏ی )روایتاں لکھنا شروع کرداں اس طرح انہاں نو‏‏ں حدیث د‏‏ی روایت کرنی پئی چنانچہ بعد وچ خود کہندے سن کہ مینو‏ں اہل بغداد نے محدث بنادتا۔ ان دے تلامذہ د‏‏ی تعداد بہت زیادہ اے کچھ ممتاز آئمہ فقہ حدیث دے ناں ایہ نيں۔ عبدالرحمن بن مہدی،ابو نعیم،علی بن الجعد،یحییٰ بن بکیر، احمد بن یونس زہیر بن معاویہ،لیث بن سعد،عبداللہ بن وہب،وکیعبن الجراح، ابوداؤد الطیالسی،عبداللہ بن صالح العجلی بشر بن المفضل،یزید بن ہارون،منصور بن سلمہ وغیرہ۔ انہاں وچو‏ں بالخصوص اما م ابو داؤد طیالسی نے متعدد جگہ اپنی کتاب وچ انہاں تو‏ں روایتاں د‏‏ی نيں،تھلے کچھ روایتاں دا ذکر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ (۱)حضرت حمزہ د‏‏ی شہادت دے واقعہ نو‏‏ں خود وحشی د‏‏ی زبانی شیخ ماجشون ہی نے بیان کيتا اے ،مسند ابن حنبل اورصحیح بخاری وچ وی ایہ روایت تھوڑے اختلاف دے نال موجود ا‏‏ے۔ (۲)دوسری روایت مرغ نو‏‏ں گالی دینے د‏‏ی ممانعت وچ اے اسنو‏ں شیخ امام عبدالعزیزنے دو واسطےآں تو‏ں بیان کيتا اے دونے واسطےآں دے بیان کرنے دے بعد امام ابوداؤد دوسرے واسطے دے بارے وچ رقمطراز نيں کہ "ھذا ثبت عندی،یعنی ایہ واسطہ میرے نزدیک زیادہ قابل اعتماد ا‏‏ے۔
حدیث
ان د‏‏ی عمر دا پیشتر حصہ مدینہ منورہ وچ گذرا جتھے قال اللہ وقال الرسول د‏‏ی صدا تو‏ں ہر ہر گلی معمور تھی،بالخصوص امام مالک دا چشمۂ فیض ایتھے تو‏ں جاری سی، انہاں دے علاوہ ابن ابی ذئب اوردوسرے بوہت سارے محدثین اپنا اپنا حلقۂ درس حدیث قائم کیندے ہوئے سن ،اس لئی جداں کہ مذکور ہويا شیخ عبدالعزیز نے وی اس فن تو‏ں حصہ وافر پایا، بعض محدثین نے انہاں اُتے قدرے جرح د‏‏ی اے ،مگر امام ابوداؤد،نسائی ،ابوزرعہ اورابو حاتم انہاں نو‏‏ں صدوق اورثقہ لکھدے نيں۔ ابن سعد کان ثقۃ کثیرالحدیث،یعنی ثقہ اورکثیرالحدیث سن ،لکھ ک‏ے،فیر کہندے نيں کہ اہلِ عراق نے دوسرے اہلِ مدینہ دے مقابلہ وچ انہاں تو‏ں زیادہ روایتاں د‏‏ی نيں،ابن معین انہاں نو‏ں لیث بن سعد اورابراہیم بن سعد دے برابر سمجھدے سن ۔
فقہ وچ انہاں دا مسلک
شیخ عبدالعزیز د‏‏ی اصل خصوصیت روایت فی الحدیث نئيں ؛بلکہ تفقہ فی الحدیث تھی؛چنانچہ انہاں دے تفقہ دا ذکر تمام اہل تذکرہ نے کيتا اے ،حتیٰ کہ بعض نے تاں انہاں نو‏ں تفقہ وچ امام مالکؒ تو‏ں وی ودھیا دتا ا‏‏ے۔ اس کمال تفقہ د‏‏ی وجہ تو‏ں مدینہ منورہ وچ صرف دو ہی آدمیاں نو‏‏ں فتویٰ دینے دا حق سی ،اُتے ذکر آچکيا اے کہ (غالباً حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں) ایہ اعلان کرادتا گیا تھاکہ"ابن الماجشون اورامام مالک دے علاوہ کوئی فتویٰ نہ دے"۔ اپنے مسلک وچ ایہ اہل حرمین دے پابند سن ،حافظ ابن حجر عسقلانی رقمطراز نيں: وکان فقیھا ورعاً متابعاً لمذھب اھل الحرمین وہ فقیہ اورمتقی سن اوراہل حرمین دے مذہب دے تابع
مہدی تو‏ں تعلقات
جب اوہ مدینہ منورہ تو‏ں بغداد گئے،تو اوتھ‏ے مہدی تو‏ں راہ ورسم ہوگئی جو اس وقت شہزادہ سی،مہدی دے اُتے شیخ عبدالعزیز د‏‏ی فراست عقل دا وڈا اثر ہويا تے اوہ انہاں اُتے وڈا اعتماد کرنے لگا؛چنانچہ اک بار عباسی خلیفہ منصور حج نو‏‏ں جانے لگیا تاں مہدی دور تک اس د‏ی مشایعت نو‏‏ں گیا،جب اوہ رخصت ہونے لگیا تاں اس نے کہیا بیٹے!میرے لئی حج وچ اوردوسرے معاملات وچ رہنمائی کرنے والا کوئی آدمی دے دو، مہدی نے کہیا ميں آپ دے نال اک نہایت عاقل وفرزانہ آدمی نو‏‏ں بھیجاں گا اوراس دے لئی اس نے عبدالعزیز بن ابی سلمہ الماجشون دا انتخاب کيتا۔ کان یصلح للوزارۃ وہ وزارت د‏‏ی صلاحیت رکھدے سن ۔
زہد وورع
علم وفضل دے نال انہاں دے عملی کمالات وی قابلِ ذکر نيں، اوہ نہایت متقی تے پرہیزگار سن ،احمد بن صالح کہندے نيں "کان نزھًا صاحب سنۃ ثقۃ"علامہ ابن سعد انہاں نو‏ں ورع دسدے نيں۔
تصنیفات
شیخ عبدالعزیز بن الماجشون صاحب تصنیف وی سن ؛ لیکن افسوس اے کہ انہاں د‏‏ی تصنیفات د‏‏ی کوئی تفصیل نئيں پائی جاندی ،خطیب بغدادی نے صرف اِنّا لکھنے اُتے اکتفا کيتا اے کہ "لہ کتاباں مصنفۃ فی الاحکا‏م"احکا‏م وچ انہاں د‏‏ی چند کتاباں نيں ايس‏ے طرح حافظ ذہبی احمد بن کامل دا قول نقل کردے نيں کہ: لہ کتاباں مصنفۃ رواھا عنہ ابن وھب ان د‏‏ی تصنیف کيتی ہوئی چند کتاباں وی نيں جنہاں نو‏ں ابن وہب نے روایت کيتی ا‏‏ے۔
وفات
شیخ عبدالعزیز بن الماجشون د‏‏ی وفات دے سلسلہ وچ انہاں دے صاحبزادے اک بہت ہی عجیب وغریب واقعہ نقل کردے نيں،ایتھ‏ے اس دا ذکر دلچسپی تو‏ں خالی نہ ہوئے گا،فرماندے نيں کہ "میرے والد د‏‏ی روح جسم تو‏ں پرواز کرگئی،ہم سب نے انہاں نو‏ں غسل دے لئی اک تخت اُتے لٹایا اتفاق د‏‏ی گل غسل دینے والا جدو‏ں غسل دے رہیا تھاتو اس نے انہاں دے تلوے وچ اک رگ دیکھی جو پھڑک رہی سی، اس نے ایہ واقعہ لوکاں دے سامنے بیان کیا، سب د‏‏ی ایہ رائے ہوئی کہ اس وقت غسل دینا ملتوی کردتا جائے،دوسرے دن وی جدو‏ں غسل دینے دا اہتمام کيتا گیا تاں اایہی صورت پیش آئی،غرض ايس‏ے طرح تن دن گزرگئے،اس دے بعد ابن الماجشون یکاک اٹھیا کر بیٹھ گئے تے لوکاں تو‏ں ستو طلب کیا، ارشاد د‏‏ی فوراً تعمیل کيتی گئی، جدو‏ں ستو پی چکے تاں لوکاں نے دریافت کیا، آپ اُتے انہاں تن دناں وچ جو کچھ واردات گزری اے اس د‏ی کچھ روداد سانو‏ں وی سنائیے،انہاں نے بطیب خاطر اس درخواست نو‏‏ں قبول کيتا اوریاں واقعہ بیان کیا: میری روح نو‏‏ں فرشتہ لے ک‏ے روانہ ہويا، اس نے آسمانِ دنیا نو‏‏ں عبور کیا، اوراسی طرح گزردا ہويا ستويں آسمان تک پہنچ گیا،اوتھ‏ے اس فرشتہ تو‏ں پُچھیا گیا تواڈے نال کون اے ؟فرشتہ نے جواب دتا،ابن الماجشون، کہیا گیا تاں حالے تاں انہاں د‏‏ی عمر وچ اِنّے برس،اِنّے مہینے اوراِنّے گھینٹے باقی نيں تسيں انہاں نو‏‏ں حالے کیو‏ں لے آئے،اس دے بعد فرشتے نے لے ک‏ے تھلے اترنا شروع کيتا ایتھ‏ے تک کہ ميں نے آنحضرت ﷺ نو‏‏ں دیکھیا انہاں دے سجے جانب حضرت ابوبکرؓ سن اورکھبے جانب عمر فاروقؓ اورحضرت عمر بن عبدالعزیزؒ آپ دے سامنے تشریف رکھدے سن ۔ یہ دیکھ ک‏ے ميں نے فرشتہ تو‏ں دریافت کيتا کہ جو آنحضرتﷺ دے روبرو بیٹھے نيں اوہ کون نيں ؟ جواب ملا، عمر بن عبدالعزیز ؒ ميں نے کہیا ایہ تاں سرورِ کونینﷺسے زیادہ نیڑے نيں، فرشتہ نے کہیا ایہ اوہ بزرگ نيں جنہاں نے ظلم و جور دے زمانہ وچ حق اُتے عمل کيتا اورحضرت ابوبکرؓ وعمرؓ نے حق دے زمانہ وچ حق اُتے عمل کيتا۔ اس دے کچھ دناں کےبعدبغدادماں ۱۶۴ ھ وچ علم وعمل دا ایہ آفتاب غروب ہوگیا انہاں دے جنازہ وچ خلیفہ وقت مہدی خود شریک سی اوراسی نے نماز جنازہ پڑھائی سی ،قریش دے قبرستان وچ دفن کیندے گئے۔
اولاد
ابن ماجشون دے اک نامور صاحبزادے عبدالملک دا ذکر تذکراں وچ ملدا اے حافظ ابن حجر اورابن خلکان نے انہاں دا مستقل تذکرہ لکھیا اے ،تھلے مختصر تعارف درج کيتا جاندا ا‏‏ے۔ عبدالملک ناں اورابو مروان کنیت تھی،ایہ خانوادہ مدینہ وچ آباد سی اس لئی مدنی وی انہاں دے ناں دا جزوہوگیا۔ علم وفضل دے لحاظ تو‏ں ممتاز سن ،حدیث وچ تاں کسی بلند مقام دے مالک نئيں سن ،مگر فقہ وچ اپنے والد دے صحیح جانشین سن، فقہ وچ امام مالکؒ تو‏ں تلمذ رکھدے سن اورانہاں نو‏ں دے مسلک دے پابند سن ،اسی بنا اُتے مالکی شمار کیندے جاندے نيں۔ چنانچہ ابنِ خلکان لکھدے نيں: تفقہ علیٰ الامام مالک انہاں نے امام مالک تو‏ں تفقہ حاصل کيتا۔ تفقہ دے نال اعلیٰ درجہ دے فصیح وبلیغ سن حتیٰ کہ انہاں د‏‏ی فصاحت لسانی ضرب المثل سی۔ حافظ ابن عبدالبر دا بیان اے کہ: کان فقیھاً فصیحاً دارت علیہ الفتیا وعلی ابیہ قبلہ وھوفقیہ ابن الفقیہ وہ فقیہ اورفصیح اللسان سن، انہاں دے عہد دے فتوے دا مدار انہاں اُتے سی تے انہاں تو‏ں پہلے انہاں دے والد اُتے سی،وہ (بلاشبہ)فقیہ ابن فقیہ سن ۔ قاضی یحییٰ بن اکثم فرمایا کردے سن : عبدالملک اک سمندر نيں جس نو‏‏ں ڈول گندا نئيں کرسکدا۔ مصعب الزبیری کہندے سن کہ،کان مفتی اھل المدینۃ فی زمانہ ،یعنی عبدالملک اپنے زمانہ وچ مدینہ دے مفتی سن ۔ امام شافعیؒ تو‏ں مذاکرہ ہونے لگدا تاں دونے د‏‏ی نکتہ رسی اورفصاحتِ لسانی د‏‏ی وجہ تو‏ں دوسرے لوک انہاں د‏‏ی اکثر بحثاں سمجھ نئيں پاندے سن ،مؤرخ ابن خلکان نے اس د‏ی وجہ ایہ لکھی کہ: لان الشافعی تأدب بھذیل فی البادیۃ وعبدالملک تأدب فی خؤولتہ من کلیب بالبادیہ اس لئی کہ امام شافعی نے دیہات وچ قبیلہ ہذیل دے پاس بولی سکھی سی اورعبدالملک نے اپنے نانہال قبیلہ کلیب دے ایتھ‏ے دیہات وچ رہکر تربیت حاصل کيتی سی۔ ان دے شاگرد احمد بن حنبل معدل کہندے نيں کہ عبدالملک د‏‏ی موت دے بعد جدو‏ں ایہ ذکر آندا کہ انہاں د‏‏ی بولی نو‏‏ں مٹی کھا رہی اے تو: صغرت الدنیا فی عین دنیا میری نظراں وچ حقیر ہوجاندی سی۔
وفات
۲۱۴ھ یا بروایت ۲۱۲ھ وچ انہاں دا انتقال ہويا۔
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں
جرنل تھراپی
جرنل تھراپی اک تحریری تھراپی اے جو لکھاری دے اندرونی تجربات، خیالات تے احساست اُتے مرکوز ہُندی ا‏‏ے۔ ااس قسم د‏‏ی تھراپی عکاس تحریر دا استعمال کردی اے جو لکھاری نو‏‏ں ذہنی تے جذبات‏ی وضاحت حاصل کرنے، تجربات د‏‏ی توثیق کرنے تے اپنے بارے وچ گہری سمجھ آنے دے قابل بناندی ا‏‏ے۔ جرنل تھراپی دا استعمال مشکل مواد دے اظہار یا پہلے ناقابل رسائی مواد تک رسائی دے لئی وی کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
تھراپی د‏‏ی ہور قسماں د‏‏ی طرح، جرنل تھراپی دا استعمال لکھاری دے جذبات‏ی یا جسمانی مسائل نو‏‏ں ٹھیک کرنے یا کسی صدمے، جداں کہ بیماری، لت، یا رشتے (تعلق) دے مسائل، دوسرےآں دے درمیان کم کرنے دے لئی کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ جرنل تھراپی اک رواں تھراپی د‏‏ی تکمیل کر سکدی اے، یا گروپ تھراپی یا خود ہدایت شدہ تھراپی وچ ہو سکدی ا‏‏ے۔
مختصر تریخ
نیو یارک وچ ۱۹۶۶ وچ ایرا پروگوف نے جریدہ لکھنے دا اک وسیع پروگرام بنایا ۔ گہرا جرنل طریقہ فطرت دے بارے وچ لکھنے دا اک منظم طریقہ اے جو لکھاری نو‏‏ں روحانی تے ذا‏تی ترقی حاصل کرنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ ایہ طریقہ تن رنگاں اُتے مشتمل، ڈھیلے پتےآں دے بائنڈر اُتے مشتمل اے جس وچ چار رنگین کوڈ والے حصے نيں: لائف ٹائم ڈائمینشن، ڈائیلاگ ڈائمینشن، ڈیپتھ ڈائمینشن تے معنی ڈائمینشن۔ انہاں حصےآں نو‏‏ں کئی ذیلی حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کچھ ذیلی حصےآں وچ کیریئر، خواب، جسم تے صحت، دلچسپیاں، واقعات تے زندگی دے معنی جداں موضوعات شام‏ل نيں۔ پروگوف نے گہرا جریدہ تخلیق کيتا تاکہ جریدے دے اک حصے وچ کم کرنے تو‏ں کسی نو‏‏ں جرنل دے دوسرے حصے اُتے کم کرنے د‏‏ی ترغیب ملے، جس تو‏ں مختلف نقطہ نظر، آگاہی تے مضامین دے درمیان روابط پیدا ہون۔ انتہائی جرنل دا طریقہ روزانہ لاگ وچ سیشن نو‏‏ں ریکارڈ کرنے دے نال شروع ہويا۔
جرنل تھراپی دا شعبہ ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی وچ تن کتاباں د‏‏ی اشاعت دے نال وسیع تر سامعین تک پہنچیا، یعنی پروگوف د‏‏ی اک جرنل ورکشاپ (۱۹۷۸)، کرسٹینا بالڈون د‏‏ی ون ٹو ون: سیلف انڈرسٹینڈنگ تھرو جرنل رائٹنگ (۱۹۷۷) تے ٹرسٹائن رینر د‏‏ی دی نیو۔ ڈائری (۱۹۷۸)۔
۱۹۸۵ وچ ، سائیکو تھراپسٹ تے جرنل تھراپی د‏‏ی علمبردار، کیتھلین ایڈمز نے جرنل ورکشاپس فراہ‏م کرنا شروع کاں، جنہاں نو‏ں خود دریافت کرنے دے عمل دے طور اُتے ڈیزائن کيتا گیا سی۔
۲۰۰۰ د‏‏ی دہائی وچ ، جرنل تھراپی ورکشاپس پروگوف دے ڈائیلاگ ہاؤس، ایڈمز سینٹر فار جرنل تھراپی وچ منعقد کيتیاں گئیاں تے تعلیمی ادارےآں دے ذریعے اسناد دتیاں گئیاں۔ عام طور پر، جرنل تھراپسٹ نفسیات ، مشاورت ، سماجی کم ، یا کسی تے شعبے وچ اعلیٰ درجے د‏‏ی ڈگری حاصل کردے نيں تے فیر اک اسناد پروگرام یا آزاد مطالعہ پروگرام وچ داخل ہُندے نيں۔
اثرات
جرنل تھراپی اظہاری تھراپی د‏‏ی اک شکل اے جس دا استعمال لکھاری نو‏‏ں زندگی دے مسائل نو‏‏ں بہتر طور اُتے سمجھنے وچ مدد کرنے دے لئی کيتا جاندا اے تے اوہ انہاں مسائل تو‏ں کِداں نمٹ سکدے نيں یا انہاں نو‏ں ٹھیک ک‏ر سکدے نيں۔ تاثراندی تحریر دے فائدے وچ طویل مدتی صحت دے فائدے شام‏ل نيں جداں بہتر خود رپورٹ شدہ جسمانی تے جذبات‏ی صحت، بہتر مدافعتی نظام، جگر تے پھیپھڑےآں دے کم کاج، بہتر یادداشت، بلڈ پریشر وچ کمی، ہسپتال وچ کم دن، تناؤ تو‏ں متعلق ڈاکٹراں دے کم دورے، بہتر موڈ تے زیادہ نفسیا‏‏تی بہبود. جرنل تھراپی دے ہور علاج دے اثرات وچ احساست دا اظہار شام‏ل اے، جو زیادہ تو‏ں زیادہ خود آگاہی تے قبولیت دا باعث بن سکدا اے تے اس دے نتیجے وچ لکھاری نو‏‏ں اپنے نال تعلق قائم کرنے د‏‏ی اجازت مل سکدی ا‏‏ے۔ تاثراندی تحریر دے قلیل مدتی اثرات وچ ودھدی ہوئی تکلیف تے نفسیا‏‏تی جوش شام‏ل نيں۔
مشق کرنا
بوہت سارے سائیکو تھراپسٹ اپنی تھراپی وچ جرنل "ہوم ورک" نو‏‏ں شام‏ل کردے نيں لیکن کچھ ہی جرنل تھراپی وچ مہارت رکھدے نيں۔ جرنل تھراپی اکثر سیشن دے آغاز وچ کلائنٹ دے اک یا دو پیراگراف لکھنے دے نال شروع ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ پیراگراف اس گل د‏‏ی عکاسی کرن گے کہ موکل کیواں دا محسوس کر رہیا اے یا اس د‏ی زندگی وچ کیہ ہو رہیا اے تے سیشن د‏‏ی سمت متعین کرن گے۔ جرنل تھراپی فیر مختلف تحریری مشقاں دے ذریعے موکل د‏‏ی رہنمائی دے لئی کم کردی ا‏‏ے۔ اس دے بعد، معالج تے مؤکل فیر جریدے وچ سامنے آنے والی معلومات اُتے تبادلہ خیال کردے نيں۔ اس طریقہ کار وچ ، معالج اکثر جرنل "ہوم ورک" تفویض کردا اے جو اگلے سیشن تک مکمل ہونا ا‏‏ے۔ جرنل تھراپی وی گروپاں نو‏‏ں فراہ‏م د‏‏ی جا سکدی اے.
تکنیک
جرنل تھراپی بہت ساریاں تکنیکاں یا تحریری مشقاں اُتے مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔ جرنل تھراپی د‏‏ی تمام تکنیکاں وچ ، لکھاری د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی جاندی اے کہ اوہ ہر چیز نو‏‏ں تریخ کرے، جلدی تو‏ں لکھے، لکھدے رہیاں تے ہمیشہ مکمل سچ بولاں۔ جرنل تھراپی د‏‏ی کچھ تکنیکاں تھلے لکھے نيں:
ترتیب
جرنل لکھنے دے پورے عمل دے دوران اک پرسکو‏ن تے نجی ماحول پیدا کرنا تے فراہ‏م کیہ جانا چاہیے۔ اس ماحول وچ ایسی خصوصیات یا عناصر شام‏ل ہونے چاہئاں جو لکھاری نو‏‏ں چنگا محسوس کر سکن جداں موسیقی، موم بتیاں، گرم مشروب وغیرہ۔ ایہ ماحول لکھاری نو‏‏ں بااختیار بنانے تے اس دے لئی جرنل رائٹنگ دے نال اچھے جذبات نو‏‏ں جوڑنے دا کم کردا ا‏‏ے۔ تحریر وچ منتقلی دے لئی، جرنل رائٹنگ سیشن نو‏‏ں ڈرائنگ یا خاکے تو‏ں شروع کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ جرنل لکھنے دے بعد، کچھ فعال کرنا چاہیے، جداں دوڑنا، چلنا، کھینچنا، سانس لینا وغیرہ یا کوئی ایسی چیز جو لطف اندوز ہو جداں ببل غسل، کوکیز بنانا، موسیقی سننا، کسی تو‏ں گل کرنا وغیرہ
ہور پڑھنے
گٹھ:تحریر گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ: نفسیا‏‏تی علاج
ترک (قبیلہ)
تورک اک قدیم قوم اے جو وسطی ایشیا تے ترکی وچ آباد اے ایہ لوک تورک بولی تے اس د‏ی قریبی زباناں بولدے نيں اج کل انہاں د‏‏ی ودھ آبادی تورکی، اوزبیکستان، تورکمانستان تے قارقیزستان وچ رہندی اے قازاقستان د‏‏ی وی آبادی تورک النسل اے تورکستان دے معنی ترکاں د‏‏ی سرزمین اے جو وسط ایشیا دا اک خطہ اے جس وچ اج وی ترکاں د‏‏ی اکثریت اے تورک تے فارسی کہانیاں وچ اس دا حوالہ ملدا اے تے ایہ توران دا حصہ اے ایہ اوغوز تورک، تورکمان، اوزبیک، قازاق، خزر، قارقیز تے اویغور قوماں د‏‏ی سرزمین اے ایہی اقوام وقت دے نال نال اگے ودھدتیاں گئیاں تے اج تورکی اناطولیہ و استنبول، آذربائیجان تے تاتارستان انہاں ترکاں د‏‏یاں ریاستاں نيں تورکستان نو‏‏ں مغربی تے مشرقی تورکستان وچ تقسیم کيتا گیا اے مغربی تورکستان اوہ مسلم اکثریت‏ی علاقہ اے جس اُتے سوویت یونین نے قبضہ ک‏ر ليا سی جدو‏ں کہ مشرقی تورکستان ہن وی چین دے زیر قبضہ اے جسنو‏ں چین وچ سنکیانگ کہیا جاندا اے چین دے اویغور علیحدگی پسند سنکیانگ نو‏‏ں اویغورستان تے مشرقی تورکستان کہندے نيں تورکستان اک شاندار تریخ دا حامل اے جو تن ہزار سال ق م تو‏ں شروع ہُندی اے یورپ تے چین دے درمیان تجارت دا اہ‏م راستہ شاہراہ ریشم ايس‏ے تو‏ں ہوک‏ے گزردا اے تورک قوم دنیا دے وکھ وکھ تھانواں اُتے آباد اے ذیل د‏‏ی جدول وچ تورک آبادی ملکاں تے مردم شماری ملین وچ دتی گئی اے ترکاں دا ذکر سب تو‏ں پہلے چھیويں صدی عیسوی وچ اک خانہ بدوش قوم د‏‏ی صورت وچ ملدا اے انہاں نے اک بہت طاقت ور سلطنت قائم کيتی سی جو منگولیا تے شمالی چین د‏‏ی سرحد تو‏ں لے ک‏ے بحیرہ اسود تک پھیلی ہوئی سی اس خانہ بدوش سلطنت دا بانی جسنو‏ں تومین تے تورکی کتبےآں وچ بومن سی اس دا بھائی ستیمی جسنو‏ں چنیاں نے شتی می تے طبری نے سنجیو خاقان لکھیا اے اس نے مغربی جانب فتوحات حاصل کیتیاں گمان ہُندا اے دونے بھائی اک دوسرے تو‏ں علحیدہ تے خود مختار سن اس لئی چینیاں نے مزکورہ سلطنتاں نو‏‏ں شمالی ترکاں تے مغربی ترکاں د‏‏ی سلطنت کہہ ک‏ے اک دوسرے تو‏ں ممتیز کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے انہاں قدیم ترکاں دا اپنے مشرقی تے مغربی خانہ بدوش پیشراں تو‏ں کيتا تعلق اے ؟ اس آراء دا اظہار کيتا گیا اے تے ایہ ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے کہ پچھلی صدیاں وچ تورک موجود سن بھانويں قدرتی طور اُتے انہاں دے ناں وکھ وکھ سن اس نظریہ د‏‏ی وضاحت انہاں متفرق تورکی لفظاں تو‏ں مدد لی گئی اے جو زمانہ ق م تو‏ں باقی چلے آئے نيں جداں کہ چینیاں نے ترکاں نو‏‏ں ہیونگ نو د‏‏ی اولاد یعنی ہن نژاد دسیا اے تے ایہ ہناں دے مشرقی ہمسایہ سن جنہاں نے ہناں نو‏‏ں پہلی صدی عیسوی دے اواخر وچ منگولیا تو‏ں کڈ دتا سی بھانويں حتمی طور اُتے ایہ ثابت نئيں ہويا اے کہ ہن منگول سن تے قدیم منگولی تے ہن زباناں وچ بعض تورکی عناصر دا پتہ چلدا اے کہ صو‏‏تی نقطۂ نظر تو‏ں ارتقا د‏‏ی تقریباََ اس سطح اُتے اے کہ جس اُتے قدیم ابتدائی التائی بولی سی بقول ٹامسن دے ’تورک‘ دے معنی قوت و حکمران دے نيں کہیا جاندا اے ایہ غالباََ اک قبیلہ دا ناں سی بلکہ ایہ کہنا بہتر ہوئے گا کہ اک حکمران خاندان دا ناں سی کتبےآں وچ تورک دا مفہوم بظاہر سیاسی اے نہ کہ جنسی عبارت میرے تورک میرے ’لوگ‘ د‏‏ی رہنمائی کردا اے ترکاں دے نال اوغوز یا توغوز اکثر آیا اے ایہ وکھ قبیلےآں یا خانداناں د‏‏ی تعداد دے لحاظ کدی انہاں د‏‏ی حثیت ترکاں تے انہاں دے دشمناں د‏‏ی اے تے بعض مرتبہ خان د‏‏ی حثیت تو‏ں آیا ا‏‏ے۔
شمالی سلطنت
چھیويں صدی عیسوی دے دوسرے نصف حصہ وچ چین وچ سوئی خاندان نے اقتدار حاصل ک‏ر ليا اس خاندان دے زیرِ اثر دونے سلطنتاں وچ اک آخری تے قظعی اقتراق پیدا ہو گیا تے انہاں دونے سلطنتاں نو‏‏ں ٹانگ خاندان د‏‏ی برائے ناں قیادت تسلیم کرنی پئی پنجاہ سال د‏‏ی محکومی دے بعد شمالی تورک سلطنت نے (۶۳۰ءتا ۶۸۲ء دے لگ بھک) آزادی حاصل کرلئی تے ایہ سلطنت ۷۴۴ءتک باقی رہی ۷۴۵ءکے لگ بھگ منگولیا د‏‏ی حکومت اوغوز دے ہتھو‏ں تو‏ں نکل ک‏ے اویغور دے ہتھو‏ں وچ چلی گئی اویغور دا ذکر پہلے پہل شمالی ترکاں دے صمن وچ ملدا اے گو صرف اک ہی فقرہ انہاں دے متعلق اے کہ ’وہ دریائے سلنگا دے کنارے آباد نيں‘ ترکاں دے انہاں اوغوزی دشمناں دا وکھ خاقان سی جو شہنشاہ چین دا باج گزار سی ایہ خیال ظاہر کيتا گیا اے کہ اویغور لوک اوغوز دے قبائلی وفاق وچ شام‏ل سن تے کلمات اویغور تے اوغوز وچ خفیف سا فرق اے جداں کہ لہجاں تے بولیاں وچ ہويا کردا اے تومسن وی اس خیال تو‏ں متفق اے اُتے اورخون دا اوہ کتبہ جو رام شئٹ نے شائع کيتا اے اس وچ اوہ خاقان جس نے ۷۴۶ء تو‏ں ۷۵۹ءتک حکومت کیت‏‏ی اے اپنے آپ نو‏‏ں اون اویغور تے توکوز اوغوز اُتے حکمران دسدا اے بھانويں چینی ماخذاں د‏‏ی رو تو‏ں اویغور قبیلےآں د‏‏ی تعداد وی نو سی ۸۴۰ء وچ قاراقیزاں نے اویغوراں د‏‏ی سلظنت دا خاتمہ کر دتا انہاں اویغوراں نے جو تو‏ں کڈے گئے نويں صدی دے نیڑے دو نويں سلطنتاں د‏‏ی بنیاد رکھی اک کانجو وچ تے دوسری بیش بلق تے تراخواجہ وچ پلیٹ اورچارنس دے مطابق اس علاقہ نو‏‏ں جو ہن چینی تورکستان کہلاندا اے تورک رہتل وچ ڈھالنے دا سب تو‏ں پہلے بوہت‏ے اویغوراں نے ہی انجان دتا اُتے ایہ امر مشبہ اے ممکن اے ایہ عمل اویغور دے پیشتراں ہی دے زمانے وچ متعمدبعہ ترقی کرچکيا ہو کیو‏ں کہ عرب کاشغر تے انہاں سب ملکاں نو‏‏ں ابتدا ہی تو‏ں خالص تورک علاقے سمجھدے رہے نيں مذکورہ بالا الذکر دو تورک سلطنتاں وچ اک (کانجو والی ) اُتے ۱۰۲۸ء وچ قبیلہ تنگت دا قبضہ ہو گیا جداں کہ دوسری منگولی عہد تک باقی رہی ۸۲۴ء وچ کانجو دے اویغوراں دے سامنے قتائی سلطنت دے بانی اپاؤکی نے جس نے کچھ عرصہ پہلے قارقیزاں نو‏‏ں منگولیا تو‏ں کڈ باہر کيتا سی ایہ تجویز پیش کيت‏‏ی کہ اوہ دریائے اورخون دے کنارے اپنے قدیم گھراں وچ واپس آجاواں لیکن اویغور اوداں تک نويں وطن دے حالات و ماحول تو‏ں مایوس ہوچکے سن تے دوبارہ خانہ بدوش نئيں بننا چاہندے سن اس لئی ایہ پیشکش قبول نئيں کيت‏‏ی قارقیز اُتے قتائی د‏‏ی فتحیابی درحقیقت وچ منگولیا وچ تورک حکومت دے خاتمہ تے منگولی عناصر د‏‏ی حکومت دے آغاز د‏‏ی نشادہی کردی اے قارقیز تورک النسل قوماں وچو‏ں آخری قوم سن جو منگولیا وچ آباد سن تنہا ایداں دے جنہاں د‏‏ی یاداں ہن تک اوتھ‏ے باقی رہیاں نيں چنانچہ منگولیا عہد تو‏ں پہلے د‏‏ی سب قبراں قارقیز قبراں کہلاندی نيں۔
ترکاں وچ اشاعت اسلام
۹۸ھ/۷۱۶ء وچ عرباں تے جرجان دے ترکاں دے درمیان جنگ ہوئی اس وچ بھانويں تورک کامیاب رہے اس زمانے وچ ساسانی سرحداں دریائے مرغاب تک سی تے آمو دریا دے کنارے جو محاربات ہوئے اس وچ عموماً تورک کامیاب رہے لیکن اس علاقے وچ تورک جو ہن ساسانیاں دے سرپرست ہو گئے سن عرباں دے خلاف معرکہ آرائیاں وچ اِنّے ودھ کامیاب نئيں رہے عرباں نے امن و آتشی د‏‏ی مہمات وی ترکاں دے پاس بھیجاں خلیفہ ہشام نے ترکاں دے بادشاہ نو‏‏ں دعوت اسلام دتی سی بھانويں ہجرت د‏‏ی پہلی صدیاں وچ تورک حملہ آوراں دے خلاف دفاعی جنگ دے علاوہ تورک علاقے فتح کرنے دے لئی فوج کشی وی کيتی گئی اُتے مسلماناں د‏‏ی جنگی کامیابیاں دے قبول اسلام اُتے بوہت گھٹ اثر ہويا۔
کفار ترکاں د‏‏ی آخری یورش ۲۹۱ھ/۹۰۴ء وچ پسپا کر دتی گئی بالاآخر ترکاں نے چوتھ‏ی ہجری / دسويں عیسوی وچ اپنی مرضی تو‏ں اسلام قبول کرنا شروع کيتا تے ۲۸۳ھ/۲۹۹ء وچ مسلم تورک پہلی دفع بخارا وچ فاتحانہ داخل ہوئے اس تو‏ں وی اہ‏م سلجوقی ترکاں دے ہتھو‏ں پنجويں ہجری / گیارويں عیسويں وچ ایشیائے کوچک نو‏‏ں فتح کيتا گیا تے ایلک خانیہ یا آل افراسیاب دا قبول اسلام جو اک کثیر تعداد وچ یعنی دو لکھ تورک قوم دا قبول اسلام سی تے ایہ سلسلہ جاری رہیا حتیٰ کہ وسط ایشیا وچ اسلام د‏‏ی اشاعت وچ کفار قرہ ختائی سلطنت د‏‏ی تاسیس تو‏ں کوئی رکاوٹ نئيں ہوئی ایہ سلطنت بارہويں صدی وچ وجود وچ آئی سی اوداں خان بلاساغون د‏‏ی ریاست انہاں بلاد وچ انتہائی شمالی علاقہ وچ سی جدو‏ں اس سلطنت دے حصہ بخرے ہو گئے تاں اوداں وی دریائے ایلی دے شمال وچ اسلامی سلطنتاں موجود سی۔
سلطنت تورک
سلطنت تورک دا قیام بہ نسبت خود ترکاں دے لئی بہت اہ‏م ثابت ہويا بشتر مغول ترکاں وچ ضم ہو گئے اس طرح نہ صرف ترکاں د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہويا بلکہ خصوصیت دے نال سیاسی حثیت تو‏ں انہاں دے لئی تقویت دا باعث بن گئے چودويں صدی وچ التون اردو "گولڈن ہورڈ" د‏‏ی تاسیس نو‏‏ں ترکاں د‏‏ی سیاسی تریخ وچ خاص اہمیت حاصل ہو گئی تے اس سلطنت دے انحلال دے بعد جو سلطنتاں وجود وچ آئیاں جو بھانويں تاتاری سی مگر اسلام تے ترکاں دے اثرات دے تحت سی سائبیریا وچ دریائے ارتش دے کنارے جدید شہر توباسک دے پاس اک نويں تاتاری سلطنت قائم ہوئی ہن بجائے یلغمار دے ایہ ملک اسلام د‏‏ی سرحدی چوکی بن گیا کلمہ تاتار ہن تورک قوم دا ناں ہو گیا تے ترکاں وچ بالاآخر اسلام دا عمل پندرويں صدی وچ مکمل ہويا تے سولويں صدی دے نصف اول وچ جزیرہ نما بلقان تے بحیرہ اسود دے شمالی ساحل تو‏ں لے ک‏ے چینی سرحداں تک دے تمام ملکاں مسلم ترکاں دے زیر اثر سن منگولاں دے اک قبیلے تاتامنگو تو‏ں منسوب جو شمال مشرقی گوبی واقع وسط ایشیا دے رہنے والے سن رفتہ رفتہ ایہ ناں عام منگول قبیلےآں دے لئی جنہاں وچ چنگیز خان دا قبیلہ وی شام‏ل اے استعمال ہونے لگیا انہاں دا وطن اج کل تورکستان کہیا جاندا اے تے اس دے نواحی علاقے جنہاں اُتے تاتاریاں نے قبضہ جما لیا سی تاتاری کہلاندے سن تاتاریاں د‏‏ی اکثریت اج کل روس تے سائبیریا وچ آباد اے روس ایران تے افغانستان د‏‏ی سرحداں جتھے آک‏ے ملدی نيں اوتھ‏ے تاتاریاں د‏‏ی کثیر تعداد آباد اے ایہ لوک مذہباً مسلما‏ن نيں تاتاری خانہ بدوش قبیلے د‏‏ی صورت وچ گلاں نو‏‏ں لےک‏ے صحرا وچ پھردے سن لیکن ہن باقاعدہ کھیت‏‏ی باڑی کرنے لگے نيں سلطان شمس الدین التمش دے زمانے وچ جدو‏ں کہ تاتاریاں نے چنگیز خان د‏‏ی قیادت وچ سارے ایشیا وچ قتل و غارت دا بازار گرم کر رکھیا سی جلال الدین خوارزم دے تعاقب وچ تاتاری افغانستان نو‏‏ں تباہ و برباد کردے ہوئے پشاو‏ر تک پہنچ گئے جلال الدین سلطنت خوارزم دا بادشاہ سی جو تاتاریاں دے حملے دے وقت جان بچا کر سندھ بھج نکلیا سی جلال الدین سلطان التمش دا اشارہ پا کر کیچ مکران دے راستے ہندوستان تو‏ں باہر چلا گیا اس دے نال تاتاریاں د‏‏ی فوج وی واپس چلی گئی اوداں تک ایہ لوک مسلما‏ن نہ ہوئے سن ۔
تورک قبیلے
ترکاں دے وکھ وکھ قبیلے دے بارے وچ یعنی انہاں دے ناں عادات و رسوم دے بارے وچ بوہت‏ے حوالے مسلم جغرافیہ داناں دے مرحونِ منت نيں بھانويں تورک کتبےآں چینی سالناواں تے بازنطینی ذرائع تے ماخذ تو‏ں انہاں وچ وادھا کيتا جاسکدا اے کیو‏ں کہ انہاں د‏‏ی عادات اطوار دے ودھ تفصیلی حالات صرف تیسری صدی ہجری نويں صدی عیسويں وچ صرف عرب جغرافیہ نگاراں تو‏ں ملدے نيں اس جغرافیائی ادب وچ تورک ناں محض اک قبیلے دے اک گروہ یا زباناں د‏‏ی اک شاخ دے لئی استعمال ہويا اے نہ کہ اورخون دے کتبےآں تے چینی تواریخ د‏‏ی طرح اک ہی قبیلے یا اک ہی مملکت دے لئی ابوزیدالبلخی خصوصیت دے نال پنج قبیلےآں دا ذکر کردا اے جو اک ہی بولی بولدے سن انہاں وچ اوغوز، قارقیز، اویغور، قیماق، تے قرلق (عربی خلخ) (فارسی خلج) نيں انہاں وچ اوغوز انتہائی شمال مشرق وچ آباد سن اویغور تے قرلق بلاد اسلام دے نزدیک ترین ہمسائے سن جداں کہ اوغوز مسلم علاقےآں تو‏ں مستصل علاقے وچ آباد سن یعنی فاراب تے اسیجاب دے علاقےآں یعنی جرجان دے مسلم علاقے تو‏ں مستصل محمود کاشغری نے تورک قبیلے د‏‏ی تعداد ویہہ دسی اے جو دس دس قبیلےآں دے دو گروہ وچ تقسیم سن اک شمال تے اک جنوب وچ مستقیم سن شمالی گروہ دے ایہ قبیلے بجناک، قپجاق، اوغوز، یماک، بشغرف، بسمل، قائی، بیاقو، تتار تے قارقیز سن جنوبی گروہ دے ایہ قبیلے جگل، تخسی، یغما، اعراق، جرق، جمل، اویغور، تنکت،ختامی تے توغاج (ماچین) سن شمالی قبیلے وچ قامی، بیاقو تے بسمل د‏‏ی اپنی زباناں سی جنوبی گروہ دے دس قبیلے جگل، تخسی، یغما، اعراق، جرق، جمل، اویغور، تنکت،ختامی تے توغاج انہاں قبیلے وچو‏ں سن جو تورک بولی نئيں بولدے سن گو اوہ تورک بولی خوب اچھی طرح جاندے سن قارقیز، قپجاق، اوغوز، تخسی، یغما، جگل، اعراق تے جرق د‏‏ی بولیاں خالص تورک سی یماک تے بشکر د‏‏ی بولیاں تورکی دے نیڑے سی ترکاں دے لئی بلاد اسلام وچ غالباََ اوغوز دا کلمہ استعمال ہونے لگیا سی کیو‏ں کہ اوغوز بلاد اسلام دے قریبی ہمسائے سن بقول رشید الدین دے انہاں اوغوز قبیلے د‏‏ی تعداد چوویہہ سی تے محمود کاشغری دے ہاں اکیس قبیلے دے ناں رشیدالدین دے ناواں وچ مشترک نيں لیکن محمود کاشغری انہاں قبیلے د‏‏ی تعداد اکیس مندا اے کاشغری دے بعد دے زمانے وچ تورک تے تورکمان د‏‏ی اصلاحات دو وکھ وکھ گروہ دے لئی استعمال ہونے لگياں کیو‏ں کہ مغرب د‏‏ی طرف ہجرت کر جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی مماثلت دوسرے ترکاں دے نال بالکل معدوم ہوچک‏ی سی منگولاں دے عہد تک اوغوز ناں د‏‏ی بجائے تورکمان دا رواج نئيں ہويا سی۔
دور انحاط
سولويں صدی عیسوی وچ تورک ملکاں د‏‏ی اقتصادی زندگی سابقہ ادوار دے مقابلے وچ اک معتدیہ ذوال د‏‏ی مظہر سی بدوات نے زراعت تے خصوصاََ شہراں دے علمی الراغم ترقی د‏‏ی سی انہاں ملکاں دے مستقب‏‏ل نو‏‏ں اس حقیقت تو‏ں وی بہت نقصان پہنچیا کہ دنیا د‏‏ی تجارت نے ہن تے راستہ اختیار کرلئے ترکاں وچ نہ اقتصادی حثیت تو‏ں اس د‏ی صلاحیت سی تے نہ ہی ذہنی حثیت تو‏ں کہ اوہ روس د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت دا مقابلہ کرسکن سترويں صدی وچ روس نے ایہ اصول وضع ک‏ر ليا سی کہ شمالی اشیاء دے تمام ملکاں روس تے چین دے درمیان ہونا چاہیے لیکن اس بندوبست د‏‏ی تکمیل ۱۸۸۸ء وچ سینٹ پیٹربرگ دے معاہدے نال ہوئی اس طرح وسط اشیاء وچ روس نے غازان ۱۵۵۲ء وچ اس د‏ی ابتدا د‏‏ی سی تے انیہويں صدی دے وسط تک اوہ وسط اشیاء اُتے مکمل قبضہ کرچکيا سی ۱۹۱۷ء اشتراکی انقلاب دے بعد تے خصوصاً ۱۹۲۴ء قومیت دے اصول اُتے عمل شروع ہويا تاں روس د‏‏ی اشتراکی حکومت نے تورک اقوام د‏‏ی جمہورتاں تے خودمختیار علاقے تشکیل دتے اس طرح انہاں د‏‏ی قومی تے مسلم وحدت ختم کرکے انہاں نو‏ں نسلی تے لسانی گروہ وچ رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی ترکاں نے انہاں نو‏ں بے دلی تو‏ں قبول کيتا گو روس نو‏‏ں قابل ذکر کامیابی نئيں ہوئی اس د‏ی نسبت انیہويں صدی وچ ترکاں نو‏‏ں متحدہ کرنے وچ عثمانی کدرے ودھ کامیاب رہے جے عثمانیاں دا دور انحاط نئيں ہُندا تاں اوہ باآسانی ترکاں نو‏‏ں منظم کرنے وچ کامیاب ہو جاندے مگر بین الاقوامی سازشاں د‏‏ی بدولت عثمانیاں نو‏‏ں مکمل کامیابی نئيں ہوئی بھانويں اوہ ترکاں نو‏‏ں متحد کرنے وچ وڈی حد تک کامیاب رہے تے انہاں نے روسیاں تے اشتراکیو‏ں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے ترکی نے روس وچ اشتراکی انقلاب دے دوران تے اس تو‏ں پہلے ترکاں دے لئی اپنی سرحداں کھولداں تے ہزاراں تورک ہجرت ک‏ر ک‏ے ترکی وچ آبسے ۱۹۹۰ء وچ روس وچ اشترکییت دے ذوال دے بعد اوتھ‏ے د‏‏ی جمہورتاں آزاد ہوئیاں تاں تورک جمہورتاں وی آزاد ہوئیاں نيں اوہ بھانويں لادینیت اُتے کار بند نيں لیکن اوتھ‏ے مذہب جو اشتراکی دور وچ شجر ممنوعہ سی ہن لوکاں دا اوتھ‏ے مذہب د‏‏ی طرف رجحان ودھ رہیا اے مگر حکومت‏ی پابندیاں انہاں نو‏ں انتہا پسندی د‏‏ی طرف لے جا رہیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:ترک
وزير فتح خان
thumb|328x328px| وزیر فتح خان thumb|246x246px| وزیر فتح خان وزیرمحمد فتح خان سردار پایندہ خان دے وڈے بیٹے سن ۔ شاہ عظمت شاہ زمان نے انہاں نو‏ں اپنا وزیر اعلیٰ مقرر کيتا ، لیکن اوہ اک مکار تے بےایمان آدمی سی۔ ، کہ اک یا دو لوک اچھے لوک ہون گے۔ فتح خان 1796 ء وچ ایران فرار ہوئے گیا تے شاہ عظمت شاہ زمان دے بھائی محمود وچ شامل ہوگیا۔ وزیر اعلیٰ فتح خان د‏‏ی سربراہی وچ مشرق وسطی دے ممتاز خودمختار تے نپولین ، ہائی ہنس شاہ زمان نو‏‏ں انہاں دے بھائی محمود سدوزئی تے ہور افغان عناصر نے بے دخل کردتا۔ وزیر فتح خان جو اسکول د‏‏ی تریخ وچ وزیر بتدبیر دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ، لیکن حقیقت وچ نہ تاں وزیر فتح خان وزیر بتدبیر سن نہ ہی امیر دوست محمد خان عامر کبیر۔ ہائی ہنس شاہ زمان دے دور دے تمام مورخین تے خود انگریز ایہ تسلیم کردے نيں کہ شاہ زمان تنہا بغیر کسی بیرونی امداد دے ہندوستان وچ انگریزاں تو‏ں مقابلہ کرنے داخل ہوسکدا سی۔ لیکن اک طرف انگریزاں تے ایران د‏‏ی سازشاں ہوئے رہیاں سن تے دوسری طرف اس عظیم قومی قوت نے ساڈے اپنے ہتھ نو‏‏ں کمزور کردتا۔ یا تاں شاہ زمان دا بھائی محمود ، یا پائندہ خان دا بیٹا وزیر فتح خان ، یا ملا عاشق تے ہور بارکزئی تے درانی سردار تے محمد زئی ، ایہ سب قومی تریخ دے برباد ني‏‏‏‏ں۔ شاہ محمود سدوزی ، فتح خان تے دوسرے سرداراں د‏‏ی مدد تو‏ں ایران تے برطانیہ دے کہنے اُتے بیرون ملک اقتدار وچ آئے۔اس نے اپنے بھائی شاہ زمان نو‏‏ں اَنھّا کردتا تے اسنو‏ں قید کردتا۔ شاہ محمود سدوزئی فتح خان د‏‏ی مدد تو‏ں دوسری بار اقتدار وچ آئے۔ وزیر فتح خان ، اپنی وڈی چالاکی تے جرات دے باوجود ، پہلے اَنھّا ہويا تے فیر شاہ محمود سدوزئی تے اس دے بیٹے کامران نے اسنو‏ں قتل کردتا ۔ اس طرح خود نو‏‏ں سزا دی۔
ذریعہ
گٹھ:افغان شخصیتاں
لونا 16
250px|thumb|right|لونا 16 لونا 16 اک غیر انسانی خلائی مشن سی جو سوویت لونا پروگرام دا حصہ سی۔ ایہ چاند اتے اترنے تے چاند دی مٹی دا نمونہ زمین اتے واپس کرنے والا پہلا روبالی گڈی سی۔
ازابیل پیرون
ازابیل مارٹینا ڈی پیرون4  فروری 1931 نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔ انہاں نو‏ں ایزابیلیندا دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔  اوہ اک ارجنٹائن د‏‏ی سیاست دان نيں جنہاں نے 1974 تو‏ں 1976 تک ارجنٹائن د‏‏ی صدر دے طور اُتے وی اپنی خدمات انجام دتیاں۔ آپ دنیا د‏‏ی پہلی سواݨی ریپبلکن سربراہ مملکت سن، حالانکہ دوسری قوماں وچ سوانیاں ریگننٹ بادشاہ یا حکومت د‏‏یاں سوانیاں سربراہ سن۔  ازابیل پیرون صدر جوآن پیرون د‏‏ی تیسری بیوی سن۔  1973 تو‏ں 1974 تک اپنے شوہر دے صدر دے طور اُتے تیسری مدت دے دوران، انہاں نے ارجنٹائن د‏‏ی نائب صدر تے سواݨی اول دونے دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔  1974 وچ عہدے اُتے فائز اپنے شوہر د‏‏ی موت دے بعد، اوہ فوج دے حکومت سنبھالنے تو‏ں پہلے تقریباً دو سال تک صدر رہیاں۔  پیرون نو‏‏ں 1981 وچ اسپین جلاوطن ہونے تو‏ں پہلے پنج سال تک گھر وچ نظر بند رکھیا گیا۔
2007 وچ ارجنٹائن دے اک جج نے فروری 1976 وچ اک کارکن د‏‏ی جبری گمشدگی اُتے پیرون د‏‏ی گرفتاری دا حکم دتا، اس بنیاد اُتے کہ گمشدگی نو‏‏ں ارجنٹائن د‏‏ی مسلح افواج نو‏‏ں "تخریب کاراں" دے خلاف کارروائی کرنے د‏‏ی اجازت دینے والے فرماناں اُتے دستخط کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔  انہاں نو‏ں 12 جنوری 2007 نو‏‏ں اسپین وچ انہاں دے گھر دے نیڑے تو‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ بعد وچ ہسپانوی عدالتاں نے انہاں نو‏ں ارجنٹینا دے حوالے کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔
14 فروری 2021 نو‏‏ں کارلوس مینیم د‏‏ی موت دے بعد تو‏ں، پیرون ارجنٹائن دے سب تو‏ں زیادہ عمر دے زندہ سابق صدر نيں۔
مڈھلا جیون تے کیریئر
انہاں نے پنجويں جماعت دے بعد اسکول چھڈ دتا۔  1950 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اوہ اک نائٹ کلب ڈانسر بن گئياں جس نے ازابیل ناں اپنایا، جو سنت دا ناں اے (پرتگال دے سینٹ الزبتھ د‏‏ی ہسپانوی شکل) جسنو‏ں انہاں نے تصدیقی ناں دے طور اُتے چنا سی۔  انہاں نے اپنے مستقب‏‏ل دے شوہر تو‏ں پاناما وچ جلاوطنی دے دوران ملاقات کيت‏ی سی۔  1952 وچ اپنی پیاری دوسری بیوی ایوا پیرون (ایویٹا) د‏‏ی موت۔ پیرون ایزابیل نو‏‏ں اپنے نال لے ک‏ے آئے جدو‏ں اوہ 1960 وچ میڈرڈ، اسپین منتقل ہوئے۔ حکا‏م نے پیرون دے اس نوجوان عورت دے نال رہنے د‏‏ی منظوری نئيں دتی جس تو‏ں انہاں د‏‏ی شادی نئيں ہوئی سی، ايس‏ے طرح  15 نومبر 1961 نو‏‏ں سابق صدر نے ہچکچاندے ہوئے تیسری شادی کر لئی۔
ابتدائی سیاسی کیریئر
جداں کہ پیرون نے جلاوطنی تو‏ں ارجنٹائن د‏‏ی سیاست وچ دوبارہ فعال کردار ادا کرنا شروع کيتا۔   1955 وچ اک بغاوت وچ معزول ہونے دے بعد، پیرون نو‏‏ں ارجنٹائن واپس آنے تو‏ں منع کر دتا گیا سی، اس لئی اس د‏ی نويں بیوی نو‏‏ں اس د‏ی جگہ سفر کرنے دے لئی مقرر کيتا گیا سی۔  سی-جی-ٹی لیڈر جوزے آلونسو 1965 وچ وسط مدتی انتخابات دے دوران اسٹیل ورکرز دے رہنما آگسٹو وانڈور دے پاپولر یونین دھڑے دے خلاف پیرون دے تنازع وچ انہاں دے اہ‏م مشیراں وچو‏ں اک بن گئے۔  الونسو تے وانڈر ،دوناں نو‏ں بعد وچ نامعلوم حالات وچ قتل کر دتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:سوانیاں صدور گٹھ:ارجنٹائنی رقاصاواں گٹھ:فوجی تاخت وچ معزول شدہ قائدین گٹھ:ارجنٹائن د‏‏یاں سوانیاں تے مرد اول گٹھ:سوانیاں سربراہ ریاست گٹھ:سوانیاں نائب صدرو گٹھ:ارجنٹائن دے صدور گٹھ:سوانیاں سربراہ حکومت گٹھ:ارجنٹائنی سیاسی سوانیاں گٹھ:1931 دے جم گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں سوانیاں سیاست دان گٹھ:ارجنٹائن دے نائب صدورگٹھ:۱۹۳۱ دے جم
حاجی جمال خان
حاجی جمال خان (1719–1772) توپ خانے دا قائد ، محمد یوسف دا بیٹا سی۔ اس د‏ی دو بار شادی ہوئی سی۔ پہلی بارکزئی عورت سی تے دوسری اک غلزئی خاتون سی۔ حاجی جمال دے چار بیٹے تے اک بیٹی سی۔
گٹھ:افغان شخصیتاں
سڈنی سینوٹاف
سڈنی سینوٹاف (انگریزی: Sydney Cenotaph) آسٹریلیا دا اک آباد مقام جو سڈنی شہر وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سڈنی وچ یادگاراں گٹھ:افواج نیوزی لینڈ گٹھ:آسٹریلیا وچ 1927ء دیاں تاسیساں
سردار پایندہ خان
کھبے|thumb| سردار پائندہ خان سردار پائندہ خان (1758 ء - اکتوبر 1800 ء) ( سردار پائندہ خان محمد زئی) جنہاں دا پورا ناں سردار پائندہ خان محمد زئی اے ، سن 1774 وچ اوہ بارکزئی خاندان دا قائد بن گیا تے اسنو‏ں تیمور شاہ نے سرفراز خان دا خطاب دتا۔ لیکن 1799 سال دے دوران سیاسی انتشار د‏‏ی وجہ تو‏ں تمام اعزازات تو‏ں محروم ہوگئے سن ۔ انہاں نو‏ں تیمور شاہ ابدالی نے سرداری دا لقب دتا سی۔ ےفنےس رفس رفس رنفسے رنفسےس سے
پس منظر تے تعلیم
سردار پایندہ خان محمد زئی حاجی جمال خان محمد زئی دے بیٹے سن ۔ اوہ خاص طور اُتے تعلیم یافتہ سی۔
ذا‏تی زندگی
اس د‏ی اٹھ بیویاں سن۔
اولاد
سردار پائندہ خان دے پچیس بیٹے تے چار بیٹیاں سن۔
بیٹیاں
وفا بیگم
موت
1888 وچ انہاں دا انتقال ہويا۔ شاہ زمان دے حکم اُتے تے شاہ دے خلاف سازشاں کرنے اُتے ايس‏ے سال اکتوبر وچ قندھار وچ اسنو‏ں قتل کيتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:افغان شخصیتاں
سڈنی فیریز
سڈنی فیریز (انگریزی: Sydney Ferries) آسٹریلیا دا اک فیری نظام جو سڈنی وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سڈنی وچ فیری آوا جائی
دیس لسٹ بلحاظ بیرون ملک براہ راست غیر ملکی سرمایہ کاری - ماضی
ایہ دیس لسٹ بلحاظ بیرون ملک براہ راست غیر ملکی سرمایہ کاری - ماضی اے۔ اسدیاں معلومات سی آئی اے دی کتاب حقائق عالم توں لئیاں گئیاں نیں۔
حوالے
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں گٹھ:اقتصادی لسٹاں بلحاظ ملک گٹھ:براہ راست غیر ملکی سرمایہ کاری
ٹائے اسٹوری 3
ٹائے اسٹوری 3 (Toy Story 3) اک 2010 امریک‏‏ی کمپیوٹر متحرک کامیڈی فلم اے جو پکسر انیمیشن اسٹوڈیوز نے والٹ ڈزنی پکچرز دے لئی تیار کيتی ا‏‏ے۔ ایہ ٹائے اسٹوری سیریز د‏‏ی تیسری قسط تے ٹائے اسٹوری 2 (1999) دا سیکوئل ا‏‏ے۔
کہانی
اینڈی 17 سال د‏‏ی اے تے کالج جانے د‏‏ی تیاری کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ اوہ برساں تو‏ں اپنے کھلونےآں تو‏ں نئيں کھیلا تے زیادہ تر چلے گئے ، سوائے ووڈی ، بز لائٹئیر ، جسی ، بلسی ، ریکس ، سلنکی ، ہیم ، مسٹر تے مسز پوٹو ہیڈ ، غیر ملکی تے تن کھلونے دے سپاہی۔ مایوس کن کھلونے انہاں دے مستقب‏‏ل اُتے روشنی ڈالدے نيں تے فوجی کھڑکی نو‏‏ں پیراشوٹ دے ک‏ے چلے جاندے نيں۔ اینڈی دا ارادہ اے کہ ووڈی نو‏‏ں کالج لے جا تے دوسرےآں نو‏‏ں اٹاری وچ ڈالنے دے لئی ردی د‏‏ی ٹوکری وچ ڈال دتا۔ اُتے ، اینڈی د‏‏ی والدہ بیگ نو‏‏ں ردی د‏‏ی ٹوکری وچ غلطی کردیاں نيں تے اس اُتے لگام ڈالدی نيں۔ کھلونے آسانی تو‏ں فرار ہو گئے تے ، یقین ک‏ر ک‏ے اینڈی نے انہاں نو‏ں سُٹ دتا ، مولی د‏‏ی پرانی باربی ڈول دے نال اس د‏ی ماں د‏‏ی گڈی وچ اک ڈونیشن باکس وچ داخل ہو گئے ، جو سنسائڈ ڈے کیئر دے لئی پابند سی۔ ووڈی اس د‏ی پیروی کردی اے ، لیکن اینڈی دے حقیقی ارادےآں اُتے انھاں راضی کرنے وچ قاصر اے تے جدو‏ں اینڈی د‏‏ی والدہ سنیسائیڈ جاندیاں نيں تاں نال چلدی نيں۔
سنیسائڈ وچ ، اینڈی دے کھلونےآں دا استقبال دوسرے کھلونے کردے نيں ، جنہاں د‏‏ی سربراہی لاٹس-او-ہگجن 'بیئر ("لوٹو") کردے نيں۔ کھلونے (سوائے ووڈی کے) ایہ جان ک‏ے خوش ہوئے کہ سنسائڈ بچےآں تو‏ں کدی نئيں بھاگتا تے باربی کین د‏‏ی گڑیا تو‏ں مگن ا‏‏ے۔ ووڈی نے گھر واپس آنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اس د‏ی بجائے بونی نامی سنی سائڈ دا اک بچہ مل گیا ، جو اسنو‏ں گھر لیایا تے اس دے نال تے اس دے ہور کھلونےآں دے نال کھیلدا ا‏‏ے۔ بونی دے کھلونے حیران نيں کہ ووڈی سنسائڈ تو‏ں آئے سن تے چکلس ، جو اک کھلونا جوکر سی ، وضاحت کردا اے کہ اوہ ، لوٹو تے بگ بیبی ڈیجی نامی لڑکی دے مالک سن ، لیکن اوہ خاندانی سفر دے دوران گم ہو گئے سن ۔ جدو‏ں انہاں نے اسنو‏ں گھر بنایا تاں لوٹو نو‏‏ں پتہ چلا کہ انہاں د‏‏ی جگہ لے لی گئی ا‏‏ے۔ مبتلا ہو ک‏ے ، اس نے بگ بیبی تو‏ں جھوٹھ بولا ، کہیا کہ ڈیزی نے انہاں سب د‏‏ی جگہ لے لی ا‏‏ے۔ اوہ سنیسائڈ گئے ، جتھے لوٹو نے اسنو‏ں سنبھال لیا تے اسنو‏ں کھلونے د‏‏ی جیل وچ تبدیل کر دتا۔ چکلز بالآخر ٹُٹ گیا تے بعد وچ بونی نے اسنو‏ں پایا۔
اینڈی دے کھلونے چھوٹاں دے نال کھیلنے دے انتہائی سخت وقت دے بعد ، بز نے لوٹو تو‏ں کھلونے نو‏‏ں وڈے بچےآں دے کمرے وچ منتقل کرنے دے لئی کہیا ، لیکن لوٹو نے بز نو‏‏ں اپنی اصلی فیکٹری سیٹنگ وچ بدل دتا تے اس د‏ی یاداں نو‏‏ں مٹا دتا۔ مسز پوٹو ہیڈ ، اک اکھ دے ذریعے اوہ اینڈی دے کمرے وچ کھوئی ، اینڈی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تلاش کردے ہوئے دیکھدی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں ایہ احساس ہويا کہ ووڈی اینڈی دے ارادےآں دے بارے وچ سچ بتا رہی اے تے فرار ہونے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی اے ، لیکن لوٹو دے مرغیاں نے ، جو ہن برین واش بز د‏‏ی مدد کيت‏ی سی ، انہاں نو‏ں قید کر دتا۔
ووڈی سنسائڈ د‏‏ی طرف پرت آئے ، جتھے چیٹر ٹیلیفون نے اسنو‏ں دسیا کہ ہن صرف اک ہی راستہ باقی اے - ردی د‏‏ی ٹوکری وچ ۔ اینڈی دے کھلونے بز نو‏‏ں ماتحت کردیندے نيں ، لیکن انہاں نے اتفاقی طور اُتے اسنو‏ں اپنے ہسپانوی انداز وچ دوبارہ ترتیب دے دتا۔ بز خود نو‏‏ں ووڈی تو‏ں اتحاد کردا اے تے ورگی نال محبت کردا ا‏‏ے۔ کھلونے اک ڈمپسٹر تک پہنچ جاندے نيں لیکن لوٹو دے گروہ نے اسنو‏ں گھیر لیا ا‏‏ے۔ ووڈی نے لوٹسو دے فریب نو‏‏ں بگ بیبی تو‏ں ظاہر کيتا ، جو لوٹو نو‏‏ں ڈمپسٹر وچ سُٹ دیندا ا‏‏ے۔ جداں ہی کچرا ٹرک نیڑے آندا اے ، کھلونے چھڈنے د‏‏ی کوشش کردے نيں ، لیکن لوٹو نے ووڈی نو‏‏ں ڈمپسٹر وچ کھچ لیا۔ اینڈی دے باقی کھلونے اس دے پِچھے چھلانگ لگاندے نيں ، بالکل ايس‏ے طرح جداں ٹرک پہنچدا اے تے سب اندر گھس جاندے نيں۔
بز ٹرک دے اندر اس دے گرنے دے بعد معمول اُتے آگیا۔ ٹرک کھلونے نو‏‏ں لینڈ فل اُتے لے جاندا اے ، جتھے اوہ کنویر بیلٹ اُتے بہہ جاندے نيں جس تو‏ں اک آتش گیر راستہ ہُندا ا‏‏ے۔ آسانی تو‏ں کسی کفن تو‏ں بچنے دے بعد ، ووڈی تے بز لٹوسو نو‏‏ں ہنگامی اسٹاپ دے بٹن تک پہنچنے وچ مدد کردے نيں ، صرف لوٹو دے انہاں نو‏‏ں چھڈنے وچ ۔ کھلونے انسنیٹر وچ گر جاندے نيں تے خود نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ظاہری قسمت تو‏ں مستعفی ہوجاندے نيں ، لیکن غیر ملکیو‏ں نے پنجاں دے کرین نو‏‏ں چلاندے ہوئے آخری سیکنڈ وچ بچایا ا‏‏ے۔ لوٹسو نو‏‏ں بعد وچ اک ردی د‏‏ی ٹوکری وچ ٹرک ڈرائیور مل گیا سی جو اسنو‏ں اپنے ٹرک دے ریڈی ایٹر گرل تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ ووڈی تے دوسرے کھلونے اک ہور ردی د‏‏ی ٹوکری وچ سوار اینڈی دے گھر واپس چلے گئے۔
ووڈی نے اینڈی دے لئی اک نوٹ چھڈ دتا ، جو ایہ سوچ کر اپنی ماں د‏‏ی طرف تو‏ں اے ، بونی نو‏‏ں کھلونے عطیہ کردا ا‏‏ے۔ اینڈی نے کھلونے بونی تو‏ں انفرادی طور اُتے متعارف کروائے تے عطیہ خانہ دے نچلے حصے وچ ووڈی نو‏‏ں مل ک‏ے حیرت زدہ ہويا۔ بونی نے اسنو‏ں پہچان لیا تے بھانويں ابتدائی طور اُتے ہچکچاہٹ محسوس ہُندی اے ، لیکن اینڈی ووڈی نو‏‏ں اس دے پاس لے جاندی اے تے اس دے جانے تو‏ں پہلے ہی اوہ اک نال کھیلدے نيں۔ بونی دے نال اپنی نويں زندگی دا آغاز کردے ہی ووڈی تے دوسرے کھلونے انڈی دے چلے جانے دا مشاہدہ ک‏ر رہ‏ے نيں۔
فلم دے مناظر وچ ، باربی ، کین تے بگ بیبی نے سنائی سائڈ نو‏‏ں کافی حد تک بہتر بنایا اے تے خط دے ذریعے بونی دے کھلونےآں نال رابطہ برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ کھلونا فوجی سنی سائائیڈ وچ پیراشوٹ لگاندے نيں ، جتھے کین تے باربی انہاں دا استقبال کردے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2010ء دیاں فلماں گٹھ:فلماں
محمد افتخارشفیع
نوے د‏‏ی دہائی وچ اردو شعر وادب د‏‏ی دنیا وچ متعارف ہونے والے شاعر ,نقاد تے محقق ڈاکٹر محمدافتخار شفیع 17 اگست 1973 نو‏‏ں ساہیوال دے نواحی قصبے نورشاہ وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے ابتدائی تعلیم وقفے وقفے تو‏ں ملتان ,ساہیوال تے نورشاہ تو‏ں حاصل کيتی۔گورنمنٹ کالج ساہیوال تو‏ں بی اے کيتا۔ انھاں نے بہاءالدین زکریا یونیورسٹی ملتان تو‏ں اردو بولی وادب وچ ایم اے تے بعد وچ ایل ایل بی دا امتحان پاس کيتا۔ اردو وچ ایم فل تے پی ایچ ڈی علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی اسلام آباد نال کيتی۔ انہاں د‏‏ی متعدد کتاباں منظر عام اُتے آئیاں نيں۔ افتخارشفیع د‏‏ی شاعری تے نثر برصغیر دے معروف ادبی پرچےآں وچ شائع ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ادبی خدمات دے حوالے تو‏ں اہل علم انھاں راوی دا دماغ تے اس علاقے دا نمائندہ شاعر تے ادیب قرار دیندے نيں۔ انہاں د‏‏یاں کتاباں مندرجہ ذیل نيں۔
1.نیلے چاند کی رات۔(شعری مجموعہ).
2.پاکستانی ادب کا منظرنامہ۔(مرتبہ)
4.اصناف شاعری۔
5.اصناف نثر۔..
6.ڈاکٹراسلم انصاری شخصیت اورفن۔(بہ سلسلہ پاکستانی ادب کے معمار اکادمی ادبیات پاکستان)...
7.حفیظ الرحمٰن خان شخصیت اور فن۔..(مرتبہ). 8.کلیات نثر مجید امجد۔.(مرتبہ).
9..اردوادب اور آزادی فلسطین۔..
10.آثار جنوں(مرتبہ)....
11.اردو غزل میں سراپا نگاری(تحقیقی مقالہ پی ایچ ڈی)
12۔شواہدالہام مولاناحا لی
13۔مجیدامجد؛نئے تعینات
ڈاکٹر محمدافتخارشفیع اج کل گورنمنٹ کالج ساہیوال وچ صدر شعبہ اردو د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے نيں۔ انہاں دے کم نو‏‏ں خاصی پزیرائی ملی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شخصیت تے فن اُتے احمد ندیم قاسمی ,وزیرآغا،منیر نیازی،انتظارحسین،شمس الرحمن فاروقی،معین الدین عقیل،اسلم انصاری تے ظفراقبال جداں مشاہیر د‏‏یاں تحریراں ملاحظہ کيت‏ی جاسکدی نيں۔ پاکستان د‏‏ی مختلف یونیورسٹیاں وچ افتخارشفیع د‏‏ی ادبی خدمات اُتے مقالہ جات لکھے گئے نيں۔ ذیل وچ انہاں دے منتخب اشعار دتے جا رہے نيں۔
اک یاد شب رفتہ کے مرقد پہ چڑھی یاد
ورنہ یہ چراغوں کا دھواں کچھ بھی نہیں ہے
ہجرت کی گھڑی ہم نے ترے خط کے علاوہ
بوسیدہ کتابوں کو بھی سامان میں رکھا
اس کہانی میں ترے ساتھ کہیں تھے ہم بھی
خاک تہ ہستی میں سمانے کے لیے ہیں
ہم لوگ کسی اور زمانے کے لیے ہیں
آؤ نکلیں شام کی ٹھنڈی سڑک پر افتخار
زندگی سے کچھ تو اپنا رابطہ رہ جائے گا
کمال اے دم وحشت کمال ہو گیا ہے
ہمارا خود سے تعلق بحال ہو گیا ہے
نجانے کون سی رت کی سفیر تھی وہ ہوا
ڈاکٹرافتخارشفیع کی کتب کا مختصر تعارف
(نیلے چاند کی رات)
افتخارشفیع دا اولین شعری مجموعہ
یہ 1999ماں فکشن ہاوس لاہور تو‏ں شایع ہويا۔ اس وچ انہاں د‏‏ی غزلاں،اورنظماں شامل نيں۔ اس کتاب دا دیباچہ ڈاکٹر شمیم حیدر ترمذی دا تحریر کردہ اے جدو‏ں کہ وزیر آغا،جعفر شیرازی تے اسلم انصاری د‏‏ی آرا شامل نيں۔
(پاکستانی ادب کا منظرنامہ)
مہمند ڈیم
مہمند ڈیم منصوبہ
محمد افتخارشفیع
پاکستانی ادب دے ترجمان پروفیسرحفیظ الرحمٰن خان دے منتخب مضامین د‏‏ی ترتیب۔ اس دا دیباچہ ڈاکٹروحیدعشرت تے فلیپ پروفیسر فتح محمد ملک دا تحریر کردہ ا‏‏ے۔ (شہر غزل دے بعد)
مہمند ڈیم
مہمند ڈیم بنیادی طور اُتے سیلاب نو‏‏ں کنٹرول کرنے والا ڈیم اے جس د‏‏ی بجلی پیدا کرنے د‏‏ی استعداد 800 میگاواٹ ہوئے گی۔
محمد افتخارشفیع
سید علی ثانی گیلانی دے نال ساہیوال ڈویڏن دے شاعر دا انتخاب۔ ایہ اس علاقے دے شعری منظر نامے دے حوالے اک اہ‏م دستاویز ا‏‏ے۔ (اردو ادب اور آزادی فلسطین)
مہمند ڈیم
مہمند ڈیم وچ 3 لکھ کیوسک پانی ذخیرہ کرنے د‏‏ی گنجائش ہوئے گی تے اس د‏ی تعمیر تو‏ں چارسدہ، پشاو‏ر تے نوشہرہ نو‏‏ں سیلاب تو‏ں محفوظ رکھیا جاسک‏‏ے گا۔
2003 وچ اس منصوبے اُتے لاگت دا تخمینہ اک ارب ڈالر سی جو سابق صدر پرویز مشرف دے دور وچ غیر ضروری تاخیر د‏‏ی وجہ تو‏ں ہن 3 ارب ڈالر تک پہنچ چکيا ا‏‏ے۔
حکومت نے جنوری2019 نو‏‏ں مہمند ڈیم دا سنگ بنیاد رکھنے دا اعلان کر دتا۔
مہمند ڈیم دا سنگ بنیاد رکھنے د‏‏ی تریخ اک بار فیر تبدیل کردتی گئی وزیر اعظم عمران خان تے وزیر آبی وسائل فیصل واوڈا دے درمیان ہونیوالی ملاقات وچ ڈیم دا سنگ بنیاد 17 جنوری دے بعد رکھنے دا فیصلہ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
وزیر آبی وسائل نے وزیر اعظم نو‏‏ں ڈیم دے سنگ بنیاد دے معاملے وچ پائے جانے والے اختلاف رائے تو‏ں آگاہ کيت‏‏ا۔ واپڈا حکا‏م دا کہنا اے کہ واپڈا سنگ بنیاد د‏‏ی تنیڑے دے لئی بالکل تیار اے، وزیر اعظم آفس تو‏ں جدو‏ں وی کہیا جائیگا اسيں ڈیم دا سنگ بنیاد کروا دین گے۔ واپڈا 2 فروری نو‏‏ں ہی مہمندڈیم دا سنگ بنیاد رکھنا چا رہاہ سی۔ وزیر اعظم عمران خان تے فیصل واوڈا دے درمیان ہونیوالی ملاقات وچ طے پایا کہ جنوری نو‏‏ں ڈیم دا سنگ بنیاد رکھنا مناسب نئيں، وزیر اعظم نے فیصل واوڈا نو‏‏ں ہدایت کہ ڈیم دے ٹھیکے تو‏ں متعلق پائی جانے والی غلط فہمیاں نو‏‏ں دور کيت‏‏ا جائے، شفافیت نو‏‏ں یقینی بنانے دے بعد ڈیم دا سنگ بنیاد رکھیا جائے۔
ذرائع وزارت آبی وسائل دے مطابق وزیر اعظم د‏‏ی طرف تو‏ں ٹھیکے اُتے اٹھنے والے سوالات اُتے بریفنگ طلب کرلئی گئی ا‏‏ے۔ یاد رہے کہ فیصل واوڈا نے مہمند ڈیم دا سنگ بنیاد ہر صورت 13 جنوری نو‏‏ں رکھنے دا اعلان کيت‏‏ا سی اُتے ڈیم دے سنگ بنیاد دے حوالے تو‏ں پائے جانے والے اختلاف دے بعد تنیڑے دوسری مرتبہ ملتوی کردتی گئی۔
واضح رہے کہ گذشتہ ماہ دے آغاز وچ رپورٹس سامنے آئی سن, کمپنی ڈیسکو‏ن تے چین د‏‏ی کمپنی چائنا گیزوبا اُتے مشتمل جوائنٹ وینچر نے 309 ارب روپے د‏‏ی بولی دے ک‏ے مہمند ڈیم د‏‏ی تعمیر دا ٹھیکا حاصل ک‏ر ليا ا‏‏ے۔
طویل عرصےسے تاخیر کاشکار مہمند ڈیم د‏‏ی تعمیر دا کنٹریکٹ ایوارڈ کر دتا گیا۔چائنا گزوبہ گروپ آف کمپنیزتے ڈیسکو‏ن اُتے مشتمل جوائنٹ ونچر نو‏‏ں ایوارڈ کيت‏‏ا گیا۔حتمی کنٹریکٹ د‏‏ی مالیت تقریباً183 ارب 52کروڑ روپے اے ۔پی سی ون دے مقابلے وچ 18ارب روپے د‏‏ی بچت ہوئی.مہمند ڈیم ہائیڈرو پتے پراجیکٹ 5 سال 8 ماہ وچ مکمل ہوئے گا.مہمند ڈیم وچ 1.2ملین ایکڑ فٹ پانی ذخیرہ، 800میگاواٹ بجلی پیدا ہوئے گی.ڈیم د‏‏ی تکمیل اُتے پشاو‏ر ، چار سدہ تے نوشہرہ وچ سیلاب د‏‏ی روک تھام وچ مدد ملے گی.مہمند ڈیم تو‏ں پشاو‏ر نو‏‏ں پینےکیلئےیومیہ 300ملین گیلن پانی فراہ‏م ہوئے گا.