cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نکوسیا
قرون وسطی
قبرص وچ فرنگیاں دا دور 1192ء تو‏ں شروع ہويا جو 1489ء تک رہیا۔ اس دوران وچ نیکوسیا قرون وسطی د‏‏ی مملکت قبرص دا راجگڑھ رہیا۔ تے اس دوران ایہ شاہ د‏‏ی نشست، لاطینی چرچ تے فرنگی انتظامیہ دا مرکز وی رہیا۔ فرنگی دور وچ شہر د‏‏ی دیواراں تے بہت ساریاں ہور عمارتاں وی تعمیر کيتیاں گئیاں جس وچ سینٹ سوفیا کیتھیڈرل وی شامل ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے لوزینیان شاہاں دے مقبرے وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ نیکوسیا جو غیر مقامی ناں اے لوزینیان دا ہی دتا ہويا ا‏‏ے۔ فرانسیسی زبان بولنے والے صلیبی جنگی یا تاں "لیفکوسیا" بول نئيں پاندے سن یا انہاں نو‏ں تلفظ د‏‏ی پروا نئيں سی تے انہاں نے اسنو‏ں نیکوسی (Nicosie) کہنا شروع کر دتا جو بعد وچ بین القوامی طور اُتے نیکوسیا دے ناں تو‏ں رائج ہوئے گیا۔
1374ء وچ نیکوسیا اُتے جمہوریہ جینوا تے 1426ء تو‏ں ایہ سلطنت مملوک دے زیر نگيں آ گیا۔ 1489ء وچ جزیرے اُتے جمہوریہ وینس دا قبضہ ہوئے گیا تے نکوسیا انتظامی مرکز تے حکومت‏ی نشست بنیا۔ وینس گورنر نے عثمانی خطرے د‏‏ی وجہ تو‏ں قبرص دے تمام شہراں د‏‏ی قلعہ بندی نو‏‏ں ضروری سمجھیا۔ 1567ء وچ وینسیاں نے فرنگیاں د‏‏ی تعمیر کردہ دیواراں نو‏‏ں منہدم ک‏ر ک‏ے نکوسیا د‏‏ی وینسی دیواراں د‏‏ی تعمیر د‏‏ی جو اج وی اکثر تھ‏‏اںو‏اں اُتے اپنی اصلی حالت وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ فرنگیاں دے دور د‏‏ی ہور عمارتاں تے شاہی محل د‏‏ی حفاظت دا وی بندوبست کيتا۔ آرتھوڈوکس تے لاطینی کلیسیا دے گرجا گھر تعمیر کیتے۔
نکوسیا د‏‏ی وینسی دیواراں گیارہ کونے دے ستارے د‏‏ی شکل کيت‏یاں سن۔ اس دا ڈیزائن دفاع دے لئی بہتر کنٹرول تے توپ خانے دے استعمال دے لئی زیادہ مناسب سی۔ دیواراں وچ تن دروازے سن ۔ شمال وچ دروازہ کیرینیہ، مغرب وچ دروازہ پافوس تے مشرق وچ دروازہ فاماگوستا واقع سی۔ دریائے پیدیوس شہر د‏‏ی دیواراں دے اندر تو‏ں وگدا سی۔ 1567ء وچ دفاعی حکمت عملی دے سبب دریا دا راستہ تبدیل ک‏ر ک‏ے شہر دے باہر تو‏ں گزاریا گیا۔
عثمانی دور
thumb|سلطان محمود دوم ک‏‏تب خانہ thumb|[[پیری رئیس دا بنایا ہويا قبرص دا نقشہ|سجے]] thumb|[[عمریہ مسجد]] thumb|[[نیکوسیا آبراہ]] 1 جولائ‏ی، 1570ء نو‏‏ں عثمانیاں نے قبرص اُتے حملہ کر دتا۔ 22 جولائ‏ی نو‏‏ں پیالے پاشا نے پافوس، لیماسول تے لارناکا فتح کرنے دے بعد نکوسیا د‏‏ی طرف پیش قدمی د‏‏ی تے شہر دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ شہر نے چالیس دن تک مقابلہ کيتا تے آخر دا 9 ستمبر، 1570ء نو‏‏ں شہر فتح ہوئے گیا۔ محاصرہ دے دوران وچ 20،000 افراد ہلاک ہوئے تے عمارتاں نو‏‏ں وی نقصان پہنچیا۔ کئی گرجا گھراں نو‏‏ں مسجد وچ تبدیل کر دتا گیا۔
عثمانی دور وچ نیکوسیا پاشا، یونانی صدر اسقف تے عثمانی قاضی د‏‏ی نشست بنیا۔ وینسی گورنر دا محل پاشا دے زیر استعمال آیا جس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے سرائے (محل) رکھیا گیا۔ سرائے دے سامنے د‏‏ی جگہ دا ناں ايس‏ے مناسبت تو‏ں اج وی "سیراگلیو چوک" ا‏‏ے۔ 1904ء وچ ایہ عمارت مسمار دے دتی گئی۔ موجودہ حکومت‏ی عمارتاں ايس‏ے مقام اُتے تعمیر کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔
عثمانی دور وچ نويں آباد ہونے والےآں ترکاں نے دریا دے شمال نو‏‏ں اپنا مسکن بنایا، جنکہ یونانی دریا دے جنوب وچ جتھ‏ے لاٹ پادری دا تعلقہ تے راسخ الاعتقاد گرجا گھر وی واقع سی مرکوز ہوئے۔ ہور اقليتی گروہ جداں آرمینی تے لاطینی شہر د‏‏ی مغربی حصے وچ دروازہ پافوس دے نیڑے آباد ہوئے۔
عثمانی دور وچ نیکوسیا دے بارہ محلے جو شہر د‏‏ی انتظامی تقسیم سن اس وقت عثمانی جرنیلاں دے ناں اُتے سن ۔ ایہ جرنیل انہاں محلےآں دے حاکم سن اُتے دو محلےآں دے ناں اس اصول تو‏ں مبرا سن ۔
قبرص رومی سمندر چ ترکی دے ساحلاں لاگے اک جزیرہ اے  ، جہڑا جغرافیائی طور  اتے ایشیاء تے سیاسی طور اتے یورپ چ شامل اے  ۔ ایہہ دیس ترکی تے یونان وشکار تنازعے دی وجہ وی اے کیونجے اسدا آبادی یونانیاں تے ترکاں اتے مشتمل اے  ، اس پاروں ہن قبرص ، یونانی قبرص تے ترک قبرص (ترک جمہوریہ شمالی قبرص) چ ونڈیا ہویا اے ۔ نکوسیا شہر قبرص دا راجگھر اے تے قبرص دے  ضلع نکوسیا دا انتظامی مرکز وی اے ۔ ایہہ شہر یونانی قبرص تے اتلے قبرص وشکار ونڈیا ہویا اے ۔
نیکوسیا (Nicosia؛ تلفظ: ؛ Λευκωσία ؛ Lefkoşa، تلفظ:  لیفکوشا) قبرص کا سب سے بڑا شہر اور میساوریا میدانی علاقہ کے تقریباً وسط میں دریائے پیدیوس کے کنارے پر واقع حکومت قبرص کا دار الحکومت ہے۔ یہ یورپی یونین کی رکن ریاستوں میں انتہائی جنوب مشرقی دار الحکومت ہے۔ یہ شہر 4،500 برسوں سے مسلسل آباد ہے اور دسویں صدی سے قبرص کا دار الحکومت چلا آرہا ہے۔ قبرص بحران 1955–64ء کے بعد سے ترک قبرصی اور یونانی قبرصی شہر کی تقسیم کے بعد شہر کے شمالی اور جنوبی الگ الگ حصوں میں آباد ہیں۔ 1974ء میں ترکی کے قبرص کے حملے کے بعد شہر کے درمیان میں ایک عسکری خط اخضر قائم ہے جو اقوام متحدہ کے زیر نگرانی ہے۔ اس تقسیم کے بعد نیکوسیا کا جنوبی حصہ جمہوریہ قبرص کا دار الحکومت اور شمالی قبرص ترک جمہوریہ شمالی قبرص کا دار الحکومت ہے۔
قانون سازی اور انتظامی افعال کے علاوہ نیکوسیا نے خود کو جزیرے کے اقتصادی دار الحکومت اور اہم بین الاقوامی کاروباری مرکز کے طور پر بھی منوایا ہے۔ 2018ء میں نیکوسیا دنیا کے تقابل میں قوت خرید میں بتیسواں امیر ترین شہر تھا۔ دیوار برلن کے خاتمے کے بعد نیکوسیا دنیا کا واحد منقسم دار الحکومت ہے۔
قدیم دور
نیکوسیا برنجی دور سے 2500 سال قبل مسیح سے مسلسل آباد رہا ہے۔ پہلی مرتبہ میساوریا کے زرخیز میدان میں لوگ آباد ہوئے۔ بعد میں نیکوسیا ایک شہر ریاست بنا جسے لیڈرا کہا جاتا تھا۔ لیڈرا ان بارہ ریاستوں میں سے ایک تھا جنہیں آخیئی قبائل نے ٹرائے کی جنگ کے بعد قبرص میں قائم کیا۔ لیڈرا کے آثار شہر کے جنوب مشرق میں کوہ آئیا پاراسکیوی کے قریب پائے جاتے ہیں۔ لیڈرا کے صرف ایک بادشاہ اوناساگوراس کو ذکر تاریخ میں ملتا ہے۔ مملکت لیڈرا قبرص پر اشوری حکومت کے دوران میں تباہ ہو گئی۔ اوناساگوراس کو اشوریہ کے آسرحدون کو 672 قبل مسیح میں خراج تحسین پیش کرتے بیان کیا گیا ہے۔ 330 ق م میں لیڈرا کو ایک غیر اہم قصبہ شمار کیا گیا ہے۔ روایات کے مطابق شہر کی تعمیر نو "لیکوس" (Leucus) نے کی جسے بطلیموس اول سوتیر کا بیٹا تصور کیا جاتا ہے، اور تقریباً 300 ق م یا 200 ق م اس کا نام اپنے نام کی مناسبت سے لیکوتون (Leucoton) یا لیفکوتیون (Lefkotheon) رکھا۔ اس دور میں قصبے کا ذریعہ روزگار کھیتی باڑی تھا۔ اس زمانے کے دوران میں لیڈرا نے دوسرے قبرصی ساحلی شہروں کے مقابلے میں کوئی خاص ترقی نہیں کی جن کی معیشت بنیادی طور پر تجارت پر مبنی تھی۔
رومی اور بازنطینی دور
تصغیر|[[اسحاق کومنینوس کے دور کے سکے]] بازنطینی دور میں قصبہ کو لیفکوسیا (Λευκωσία) یا کالینیکیسیس (Καλληνίκησις) کہا جاتا تھا۔ چوتھی صدی میں شہر "سینٹ تریفلیوس" کی وجہ نشست اسقف بنا۔ 647ء میں عرب حملوں کی وجہ سے سلامیس کی تباہی کے بعد تقریباً 965ء میں نیکوسیا قبرص کا دار الحکومت بنا جب قبرص دوبارہ بازنطینی سلطنت سے مل گیا۔ بازنطینیوں نے جزیرے کی انتظامیہ کو نیکوسیا منتقل کر دیا کیونکہ ساحلی شہروں پر اکثر حملے ہوتے رہتے تھے۔ تب سے نیکوسیا قبرص کا دار الحکومت ہے۔ نیکوسیا جو بازنطینی گورنر کی نشست تھی اسے شہر کی فصیل سے محفوظ کیا گیا اور ایک قلعہ بھی تعمیر کیا گیا۔ آخری بازنطینی گورنر اسحاق کومنینوس تھا جس نے شہنشاہ ہونے کا اعلان کیا اور اس کے بعد قبرص پر 1183ء سے 1191ء تک حکومت کی۔
قرون وسطی
تصغیر|[[سلیمیہ مسجد، نکوسیا|سینٹ سوفیا کیتھیڈرل / سلیمیہ مسجد]] تصغیر|[[نکوسیا کی وینسی دیواریں]]
رچرڈ نے نیکوسیا کا محاصرہ کیا اور آخر کا تریمیتوسیا کے مقام پر اس کا اور اسحاق کومنینوس کا آمنا سامنا ہوا اسے اسے شکست دینے کے بعد رچرڈ جزیرے کا بھی حکمران بنا تاہم اس نے اسے فرسان الہیکل کو فروخت کر دیا۔
قبرص میں فرنگیوں کا دور 1192ء سے شروع ہوا جو 1489ء تک رہا۔ اس دوران میں نیکوسیا قرون وسطی کی مملکت قبرص کا دار الحکومت رہا۔ اور اس دوران یہ شاہ کی نشست، لاطینی چرچ اور فرنگی انتظامیہ کا مرکز بھی رہا۔ فرنگی دور میں شہر کی دیواریں اور بہت سی دیگر عمارتیں بھی تعمیر کی گئیں جس میں سینٹ سوفیا کیتھیڈرل بھی شامل ہے۔ یہاں لوزینیان شاہوں کے مقبرے بھی موجود ہیں۔ نیکوسیا جو غیر مقامی نام ہے لوزینیان کا ہی دیا ہوا ہے۔ فرانسیسی زبان بولنے والے صلیبی جنگی یا تو "لیفکوسیا" بول نہیں پاتے تھے یا انہیں تلفظ کی پروا نہیں تھی اور انہوں نے اسے نیکوسی (Nicosie) کہنا شروع کر دیا جو بعد میں بین القوامی طور پر نیکوسیا کے نام سے رائج ہو گیا۔
1374ء میں نیکوسیا پر جمہوریہ جینوا اور 1426ء سے یہ سلطنت مملوک کے زیر نگیں آ گیا۔ 1489ء میں جزیرے پر جمہوریہ وینس کا قبضہ ہو گیا اور نکوسیا انتظامی مرکز اور حکومتی نشست بنا۔ وینس گورنر نے عثمانی خطرے کی وجہ سے قبرص کے تمام شہروں کی قلعہ بندی کو ضروری سمجھا۔ 1567ء میں وینسیوں نے فرنگیوں کی تعمیر کردہ دیواروں کو منہدم کر کے نکوسیا کی وینسی دیواروں کی تعمیر کی جو آج بھی اکثر مقامات پر اپنی اصلی حالت میں موجود ہیں۔ اس کے علاوہ فرنگیوں کے دور کی دیگر عمارتوں اور شاہی محل کی حفاظت کا بھی بندوبست کیا۔ آرتھوڈوکس اور لاطینی کلیسیا کے گرجا گھر تعمیر کیے۔
نکوسیا کی وینسی دیواریں گیارہ کونے کے ستارے کی شکل کی تھیں۔ اس کا ڈیزائن دفاع کے لئے بہتر کنٹرول اور توپ خانے کے استعمال کے لئے زیادہ مناسب تھا۔ دیواروں میں تین دروازے تھے۔ شمال میں دروازہ کیرینیہ، مغرب میں دروازہ پافوس اور مشرق میں دروازہ فاماگوستا واقع تھا۔ دریائے پیدیوس شہر کی دیواروں کے اندر سے بہتا تھا۔ 1567ء میں دفاعی حکمت عملی کے سبب دریا کا راستہ تبدیل کر کے شہر کے باہر سے گزارا گیا۔
عثمانی دور
تصغیر|سلطان محمود دوم کتب خانہ تصغیر|[[پیری رئیس کا بنایا ہوا قبرص کا نقشہ|دائیں]] تصغیر|[[عمریہ مسجد]] تصغیر|[[نیکوسیا آبراہ]] 1 جولائی، 1570ء کو عثمانیوں نے قبرص پر حملہ کر دیا۔ 22 جولائی کو پیالے پاشا نے پافوس، لیماسول اور لارناکا فتح کرنے کے بعد نکوسیا کی طرف پیش قدمی کی اور شہر کا محاصرہ کر لیا۔ شہر نے چالیس دن تک مقابلہ کیا اور آخر کا 9 ستمبر، 1570ء کو شہر فتح ہو گیا۔ محاصرہ کے دوران میں 20،000 افراد ہلاک ہوئے اور عمارتوں کو بھی نقصان پہنچا۔ کئی گرجا گھروں کو مسجد میں تبدیل کر دیا گیا۔
عثمانی دور میں نیکوسیا پاشا، یونانی صدر اسقف اور عثمانی قاضی کی نشست بنا۔ وینسی گورنر کا محل پاشا کے زیر استعمال آیا جس کا نام تبدیل کر کے سرائے (محل) رکھا گیا۔ سرائے کے سامنے کی جگہ کا نام اسی مناسبت سے آج بھی "سیراگلیو چوک" ہے۔ 1904ء میں یہ عمارت مسمار کر دی گئی۔ موجودہ حکومتی عمارتیں اسی مقام پر تعمیر کی گئی ہیں۔
عثمانی دور میں نئے آباد ہونے والوں ترکوں نے دریا کے شمال کو اپنا مسکن بنایا، جنکہ یونانی دریا کے جنوب میں جہاں لاٹ پادری کا تعلقہ اور راسخ الاعتقاد گرجا گھر بھی واقع تھا مرکوز ہوئے۔ دیگر اقلیتی گروہ جیسے آرمینی اور لاطینی شہر کی مغربی حصے میں دروازہ پافوس کے قریب آباد ہوئے۔
عثمانی دور میں نیکوسیا کے بارہ محلے جو شہر کی انتظامی تقسیم تھے اس وقت عثمانی جرنیلوں کے نام پر تھے۔ یہ جرنیل ان محلوں کے حاکم تھے تاہم دو محلوں کے نام اس اصول سے مبرا تھے۔
برطانوی دور
thumb|نیکوسیا وچ برطانوی پرچم بلند کيتا جا رہیا اے
5 جولائ‏ی، 1878ء نو‏‏ں نیکوسیا سلطنت برطانیہ د‏‏ی حکمرانی دے تحت آیا۔ 1904ء قدیم عثمانی انتظامی مرکز (سرائے) نو‏‏ں مسمار دے کے اس د‏ی جگہ نويں حکومت‏ی عمارتاں تعمیر کيتیاں گئیاں جنہاں وچ عدالت، زمین د‏‏ی رجسٹری، جنگلات، کسٹم تے نیکوسیا کمشنر دا دفتر بنایا گیا۔ نیکوسیا پولیس ہیڈ کوارٹر اس تو‏ں ملحقہ سی جدو‏ں کہ اس دے سامنے جنرل پوسٹ آفس تے ٹیلی گراف آفس سن ۔ اک وینیسی ستون جو سرائے دے نیڑے موجود سی اُتے اسنو‏ں مسمار دے دتا گیا سی، 1915ء دے موسم گرما اسنو‏ں سرائے چوک دے وسط وچ بحال کر دتا گیا ا‏‏ے۔ غالباً ایہ ستون ڈوگ فرانسسکو ڈوناٹی دے اعزاز وچ 1550ء وچ تعمیر کيتا گیا سی۔
برطانوی قبضے دے بعد 1882ء وچ نیکوسیا وچ شہر د‏‏ی دیواراں دے اندر تے کچھ علاقے دیواراں دے باہر دے عام معاملات د‏‏ی انتظام دے لئی میئر د‏‏ی صدارت دے تحت میونسپل کونسل دا قیام عمل وچ آیا۔ سب تو‏ں پہلے بلدیات‏ی دفاتر "میونسپلٹی اسکوائر" (اب مرکزی میونسپل مارکیٹ) وچ سن،
لیکن 1944ء وچ دفاتر عارضی طور اُتے ڈی ویلا بیسچن وچ منتقل کر دتے گئے تے 1952ء وچ اس عمارت نو‏‏ں تجدید کرنے دے فیصلے تو‏ں اسنو‏ں مستقل بنا دتا گیا۔
thumb|نیکوسیا بلدیات‏ی علاقے وچ توسیع thumb|نیکوسیا 1914ء وچ
1923ء وچ بلدیات‏ی حدود وچ ہور توسیع کيتی گئی تے نويں علاقےآں د‏‏ی داخلی محلےآں وچ تقسیم کيتی گئی۔ 1938ء وچ حدود وچ مغرب د‏‏ی سمت دوبارہ توسیع کيتی گئی تے ایہ موجودہ سرحد جو آئیی اومولویتیس، پالوریوتیسا، کایماکلی و اوموفیندا تک پہنچ گئی سی۔ آزادی دے کچھ عرصہ بعد پالوریوتیسا، کایماکلی و اوموفیندا 1968ء شہر وچ شامل ک‏ے دتے گئے۔
1955ء وچ سلطنت برطانیہ دے خلاف اک مسلح جدوجہد تے جزیرے نو‏‏ں یونان دے نال متحد کرنے د‏‏ی تحریک شروع ہوئی۔ اس تحریک د‏‏ی قیادت ایوکا جو اک یونانی قبرصی قوم پرست فوجی مزاحمت تنظیم کر رہ‏ی سی جسنو‏ں کثیر تعداد وچ یونانی قبرصیاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ یونان دے نال اتحاد د‏‏ی تحریک نا کم ہوئے گئی تے اس د‏ی بجائے 1960ء قبرص د‏‏ی آزادی دا اعلان کر دتا گیا۔ اس جدوجہد دوران وچ خاص طور اُتے نیکوسیا وچ برطانوی حکومت دے خلاف پرتشدد کارروائیاں ہوئیاں جس وچ لیڈریا اسٹریٹ نو‏‏ں "میل قتل" دا ناں دتا گیا سی۔
آزادی تے تقسیم
thumb|[[لیڈریا اسٹریٹ اُتے واقع اقوام متحدہ بفر زون]] thumb|[[2008ء وچ لیڈریا اسٹریٹ نو‏‏ں سرحدی آمد و رفت دے لئی دوبارہ کھولیا گیا]] 1960ء وچ نیکوسیا جمہوریہ قبرص دا راجگڑھ بنا جسنو‏ں یونانی تے ترک د‏‏ی قبرصیاں د‏‏ی مشترکہ حمایت حاصل سی۔ 1963ء وچ یونانی قبرصیاں نے آئین وچ ترمیم د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی جسنو‏ں ترک قبرصی برادری نے مسترد کر دتا۔ اس بحران دے دوران وچ تے بعد 21 دسمبر 1963ء نو‏‏ں یونانی تے ترک قبرصیاں دے درمیان وچ فرقہ ورانہ فسادات شروع ہوئے گئے۔ نیکوسیا خط اخضر جو شہر دے نقشے اُتے اقوام متحدہ دے افسر دے قلم دے رنگ نو‏‏ں ظاہر کردا اے، تو‏ں شہر یونانی تے ترکی نیکوسیا وچ تقسیم ہوئے گیا۔ اس دے نتیجے وچ ترکی حکومت تو‏ں علاحدہ ہوئے گئے تے 1964ء اُتے تشدد فسادات وچ ہور تیزی آگئی۔ ترکی فبرصیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد شمالی نیکوسیا وچ منتقل ہوئے گئی جس تو‏ں آبادی دے مسائل وی پیدا ہوئے۔
20 جولائ‏ی 1974ء د‏‏ی مسلح بغاوت دے نتیجے وچ ترکی فوج نے جزیرے اُتے حملہ کر دتا۔
13 فروری 1975ء نو‏‏ں ترک قبرصی برادری نے ترک فوج دے قبضہ شدہ علاقے اُتے ترک وفاقی ریاست قبرص دا اعلان کر دتا۔۔ 15 نومبر 1983ء نو‏‏ں ترک قبرصیاں نے آزادی دے اعلان دے نال ترک جمہوریہ شمالی قبرص قائم کيتا۔
23 اپریل 2003ء نو‏‏ں لیڈریا پیلس خط اخضر وچو‏ں چودہ سال وچ پہلی گزرگاہ کھولی گئی۔ اس دے بعد 9 مئی 2003ء نو‏‏ں آئیوس دومیتیوس دے مقام اُتے دوسری گزرگاہ کھولی گئی۔ 3 اپریل 2008ء نو‏‏ں لیڈریا اسٹریٹ د‏‏ی گزرگاہ دوبارہ کھولی گئی۔
30 اکتوبر 2016ء دے بعد نیکوسیا دنیا دے واحد راجگڑھ بنا جتھ‏ے دو منطقۂ وقت استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایسا ترک جمہوریہ شمالی قبرص د‏‏ی پالیمان دے اس فیصلے تو‏ں ہويا جس وچ انہاں نے تمام سال متناسق عالمی وقت +03:00 نو‏‏ں برقرار رکھنے دا فیصلہ کيتا جداں کہ ترکی وچ ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ پر شمال قبرصی عوام دے احتجاج دے بعد اسنو‏ں دوبارہ یورپی معیاری وقت دے مطابق کر دتا گیا۔
جغرافیہ
قبرص بحیرہ روم دے مشرقی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ اطالوی جزیرے صقلیہ تے ساردینیا دے بعد بحیرہ روم دا تیسرا تے دنیا دا ايس‏ے واں وڈا جزیرہ ا‏‏ے۔ یہایشیا (یا یوریشیا) دے خطے ایشیائے کوچک دے جنوب وچ ترکی دے جزیرہ نما اناطولیہ دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ اس لئی اسنو‏ں مغربی ایشیا، مشرق وسطی وچ وی شامل کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ قبرص جنوبی یورپ تے شمالی افریقا دے وی نیڑے ا‏‏ے۔ ایہ طویل عرصے تک یونان، سرزمین شام، بازنطینی، ترکی تے مغربی یورپ دے زیر اثر رہیا ا‏‏ے۔
جزیرے اُتے دو سلاسل کوہ سلسلہ کوہ ٹروڈوس تے سلسلہ کوہ کیرینیہ موجود نيں جدو‏ں کہ انہاں دے درمیاں میدانی علاقہ میساوریا موجود ا‏‏ے۔ ایہ دونے سلاسل کوہ ترکی سلسلہ کوہ طوروس دے متوازی ني‏‏‏‏ں۔
جغرافیائی سیاسیات
جغرافیائی سیاسیات دے مطابق جزیرہ چار اکائیاں وچ منقسم ا‏‏ے۔ جمہوریہ قبرص جزیرے د‏‏ی واحد بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ حکومت، تے یورپی یونین د‏‏ی رکن ریاست جو جزیرے دے جنوبی 60٪ رقبے اُتے موجود ا‏‏ے۔ ترک جمہوریہ شمالی قبرص سفارتی طور اُتے صرف ترکی تو‏ں تسلیم شدہ جزیرے دے شمالی اک تہائی حصے جو کل رقبے دا تقریباً 36% ا‏‏ے۔
اقوام متحدہ دا بفر زون جو کل رقبے دا 4% ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ دو چھوٹے علاقے ایکروتیری و دیکیلیا جتھ‏ے برطانوی فوجی چھاونیاں موجود نيں 254 مربع کلومیٹر جو جزیرے دا 2.8% ا‏‏ے۔
آب و ہو‏‏ا
کوپن موسمی گٹھ بندی دے مطابق نیکوسیا د‏‏ی آب و ہو‏‏ا اس د‏ی کم سالانہ بارش تے درجہ حرارت د‏‏ی حد د‏‏ی وجہ تو‏ں گرم تے نیم خشک ا‏‏ے۔ موسم گرما طویل، گرم تے خشک ہُندا اے جدو‏ں کہ موسم سرما سرد تو‏ں متوسط رہندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر بارشاں موسم سرما وچ ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ موسم سرما د‏‏ی بارش دے نال کدی کدائيں اولے وی پڑدے نيں لیکن برف باری شاذ و ناظر ہی ہُندی ا‏‏ے۔ نیکوسیا وچ برف باری 1950،1974 تے 1997ء وچ ہوئی سی۔ سردیاں د‏‏ی راتاں وچ کدی کدائيں ہلکی کہر] وی ہُندی ا‏‏ے۔ 2 جولائ‏ی 2017ء نو‏‏ں نیکوسیا دے لیفکوپا موسمی اسٹیشن وچ درجہ حرارت 44.7° سینٹی گریڈ رہیا سی۔
ضلع نیکوسیا
thumb|ضلع نیکوسیا سرخ رنگ وچ ضلع نیکوسیا قبرص دے چھ ضلعے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس دا مرکزی شہر جزیرے دا راجگڑھ نیکوسیا ا‏‏ے۔
ترک جمہوریہ شمالی قبرص دے زیر انتظام اسنو‏ں ضلع لیفکوشا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دو ذیلی ضلعے وچ منقسم ا‏‏ے۔ ضلع گوزلیارت نو‏‏ں ضلع لیفکوشا تو‏ں علاحدہ ک‏ر ک‏ے بنایا گیا ا‏‏ے۔
بلدیات
قبرص رومی سمندر چ ترکی دے ساحلاں لاگے اک جزیرہ اے  ، جہڑا جغرافیائی طور  اتے ایشیاء تے سیاسی طور اتے یورپ چ شامل اے  ۔ ایہہ دیس ترکی تے یونان وشکار تنازعے دی وجہ وی اے کیونجے اسدا آبادی یونانیاں تے ترکاں اتے مشتمل اے  ، اس پاروں ہن قبرص ، یونانی قبرص تے ترک قبرص (ترک جمہوریہ شمالی قبرص) چ ونڈیا ہویا اے ۔ نکوسیا شہر قبرص دا راجگھر اے تے قبرص دے  ضلع نکوسیا دا انتظامی مرکز وی اے ۔ ایہہ شہر یونانی قبرص تے اتلے قبرص وشکار ونڈیا ہویا اے ۔
thumb|[[آئیوس دومیتیوس گرجا گھر]] thumb| انونو چوک [[مورفو]] thumb|[[ستوولوس]] thumb|[[انگومی وچ اک گرجا گھر]]
ضلع نیکوسیا بارہ بلدیات اُتے مشتمل اے جو مندرجہ ذیل ني‏‏‏‏ں۔
پنڈ تے آبادیاں
thumb|[[لازانیاس]]
میٹروپولیٹن علاقے د‏‏ی حکومت
thumb|[[ستروولوس وچ صدارتی محل]] thumb|نیکوسیا عظمی نیکوسیا عظمی دے زیر انتظامی کئی بلدیات ني‏‏‏‏ں۔ شہر دے مرکز وچ نیکوسیا خود بلدیہ ا‏‏ے۔ ہور بلدیات وچ ستروولوس، لاکاتامیا، لاتسیا، اگلاندجیا، انگومی، آئیوس دومیتیوس 2011ء وچ نويں بننے والی گیری تے تسیری شامل ني‏‏‏‏ں۔
میٹروپولیٹن علاقے د‏‏ی آبادی 300،000 (2011ء د‏‏ی مردم شماری، جمع 2006ء د‏‏ی ترک قبرصی زیر انتظام مردم شماری) اے جنہاں وچو‏ں 100،000 نیکوسیا بلدیات‏ی علاقے وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ کیونجے بلدیہ نیکوسیا د‏‏ی علیحدہ بلدیات‏ی انتظامیہ اے اس وجہ تو‏ں ستروولوس آبادی دے لحاظ تو‏ں (67،904 (2011ء د‏‏ی مردم شماری) نیکوسیا عظمی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بلدیہ ا‏‏ے۔
بلدیہ نیکوسیا وچ زیادہ تر آبادی ملحقہ علاقےآں وچ رہندی اے جنہاں وچ کایماکلی، پالوریوتیسا، اوموفیندا تے آئیوی اومولویتیس شامل ني‏‏‏‏ں۔
نیکوسیا عظمیٰ دے کار مفوضہ دے لئی کوئی باقائدہ اتھارٹی نئيں اے میٹروپولیٹن علاقے د‏‏ی ذمہ داریاں تے افعال نیکوسیا ضلعی انتظامیہ، مثلاً نیکوسیا واٹر بورڈ تے کسی حد تک بلدیہ نیکوسیا سر انجام دیندی ا‏‏ے۔ نیکوسیا واٹر بورڈ اُتے اکثرتی کنٹرول نیکوسیا عظمیٰ د‏‏ی بلدیات دا اے جو اک اہ‏م علاقائی حکومت خدمت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ نیکوسیا واٹر بورڈ مندرجہ ذیل بلدیات نو‏‏ں پانی فراہ‏م کردا اے: thumb|نیکوسیا تاریخی میونسپل باغات
نیکوسیا سیوریج بورڈ وی اکثرتی کنٹرول نیکوسیا عظمی د‏‏ی بلدیات دا ا‏‏ے۔ اس دا سربراہ نیکوسیا عظمی د‏‏ی بلدیات نیکوسیا (6 ارکان)، ستوولوس (5 ارکان)، اگلاندجیا (2 ارکان)، لاکاتامیا (2 ارکان)، آئیوس دومیتیوس (2 ارکان)، انگومی (2 ارکان)، لاتسیا (1 رکن) دے ارکان منتخب کردے ني‏‏‏‏ں۔ نکاسی دے نظام د‏‏ی صفائی دا پلانٹ میا میلیا وچ واقع ا‏‏ے۔ نکوسیا سیوریج سسٹم تقریباً 20 مربع کلومیٹر (8 مربع میل) دے علاقے وچ 140،000 د‏‏ی آبادی نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ تقریباً 30 فیصد نکاسی دا انتظام ترک قبرصی حصہ کردا ا‏‏ے۔
عوامی آوا جائی مقامی مقتدرہ دے زیر انتطام نئيں بلکہ ایہ نیکوسیا ضلعی انتظامیہ دے تحت آندی اے جو وزارت داخلہ دا اک حصہ ا‏‏ے۔ آوا جائی د‏‏ی خدمات (بنیادی طور اُتے بس تے ٹیکسی) ضلع نیکوسیا (او ایس ای ایل) یا نجی کمپنیاں فراہ‏م کردی ني‏‏‏‏ں۔
بلدیہ نیکوسیا
thumb|[[بلدیہ نکوسیا]]
بلدیہ نکوسیا جنوبی نیکوسیا وچ بلدیات‏ی حکومت اے جو تمام بلدیات‏ی فرائض د‏‏ی ذمہ دار ا‏‏ے۔ بلدیہ نکوسیا دا قیام برطانوی دور دے دوران وچ عمل وچ آیا۔ 1882ء دے بلدیات‏ی آرڈیننس دے مطابق میونسپل کونسل نو‏‏ں منتخب کيتا جاندا سی۔ 1884ء نومبر دے بعد تو‏ں ضلع کمشنر اک یونانی تے اک ترک مشیر دے نال بلدیات‏ی معاملات د‏‏ی دیکھ بھال کردا سی۔ 1930ء نويں بلدیات‏ی قانون سازی کيتی گئی جس وچ بلدیات حکومت‏ی آڈٹ مستوجب قرار دتیاں گئیاں۔ اُتے 1931ء د‏‏ی بغاوت دے بعد میونسپل کونسلز وچ حکومت تقرریاں کرنا شروع کر دتیاں۔ 1943ء وچ بلدیات‏ی انتخابات دوبارہ متعارف کرائے گئے۔ 1958ء تک ٹاؤن کلرک یونانی تے ترکی ملازمین د‏‏ی اک ٹیم دے نال پورے شہر دا با اختیار افسر سی۔ 1974ء وچ ملک تے شہر د‏‏ی تقسیم دے بعد جنوبی حصے وچ "بلدیہ نکوسیا" بدستور کم کردی رہی جدو‏ں کہ شمالی حصے وچ نیکوسیا ترکی بلدیہ قائم ہوئی
نیکوسیا ترکی بلدیہ
thumb|نیکوسیا ترکی بلدیہ
نیکوسیا ترکی بلدیہ شمالی نیکوسیا د‏‏ی جلس انتظامیہ ا‏‏ے۔ اس دا قیام 1958ء وچ جمہوریہ قبرص دے آئین دے تحت عمل وچ آیا۔ 1974ء وچ ملک د‏‏ی تقسیم دے بعد ایہ شمالی نیکوسیا د‏‏ی بلدیہ بن گئی۔
نیکوسیا عظمی وچ ہور بلدیات
1986ء تک نیکوسیا د‏‏ی کوئی مضافات‏ی بلدیہ نئيں سی۔ اُتے میونسپل قانون 111/1985 دے مطابق ستوولوس، انگومی، آئیوس دومیتیوس، اگلاندجیا، لاتسیا و لاکاتامیا نويں بلدیات وجود وچ آئیاں ۔ ہر میونسپل کونسل وچ میونسپل قانون 111/1985 دے مطابق آبادی دے لحاظ تو‏ں میونسپل ارکان موجود ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ کونسل دے تمام ارکان نو‏‏ں 5 سال د‏‏ی مدت دے لئی براہ راست بلدیہ دے لوک منتخب کردے ني‏‏‏‏ں۔
انتظامی تقسیم تے آبادیات
1986ء وچ بلدیہ ستوولوس دا قیام عمل وچ آیا جو آبادی دے لحاظ تو‏ں قبرص د‏‏ی دوسری وڈی میونسپل اتھارٹی ا‏‏ے۔ لاکاتامیا، لاتسیا، گیری، قبرص تے اگلاندجیا نیکوسیا میٹروپولیٹن علاقے وچ ہور علیحدہ بلدیات ني‏‏‏‏ں۔ گونیئلی قصبہ اک شہر دا اک شمالی مضافات‏ی علاقہ ا‏‏ے۔ پہلے ایہ اک پنڈ اتھارٹی سی لیکن ہن ایہ ايس‏ے علاقے وچ اک بلدیہ دے طور اُتے کم کردا ا‏‏ے۔ شہر دے فوری شمالی مضافات‏ی علاقےآں نو‏‏ں بلدیات‏ی ادارےآں وچ تبدیل نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ پنڈ اتھارٹی حامدکوئے نے بہت زیادہ ترقی د‏‏ی اور اسنو‏ں بطور اک محلہ نیکوسیا ترکی بلدیہ د‏‏ی حدود وچ شامل ک‏ے لیا گیا جس دا سربراہ مختار ہُندا ا‏‏ے۔ اسی طرح اورتاکوئے پنڈ اتھارٹی نو‏‏ں وی محلہ قرار دے ک‏ے نیکوسیا ترکی بلدیہ د‏‏ی حدود وچ شامل ک‏ے دتا گیا ا‏‏ے۔
مذہب
مسیحی قبرصی آبادی دا 73 فی صد نيں جنہاں وچو‏ں اکژیت یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ ہور مسیحی فرقےآں وچ پروٹسٹنٹ (بشمول انگلیکانیت)، کاتھولک، مارونی تے آرمینیائی رسولی شامل ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر ترک سنی مسلما‏ن ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ اک قلیل تعدا وچ یہودی تے بہائی وی موجود ني‏‏‏‏ں۔
مسیحیت
قبرص وچ مسیحیت جزیرے دا سب تو‏ں وڈا مذہب ا‏‏ے۔ اکژیت یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ ہور مسیحی فرقےآں وچ پروٹسٹنٹ (بشمول انگلیکانیت)، کاتھولک، مارونی تے آرمینیائی رسولی شامل ني‏‏‏‏ں۔
اسلام
thumb|عرب لار مسجد thumb|[[عمریہ مسجد]] قبرص وچ اسلام د‏‏ی آمد د‏‏ی تریخ بہت پرانی ا‏‏ے۔ مسلما‏ن مجاہدین قبرص وچ خلیفۂ راشد جناب عثمان غنی رضی اللہ تعالٰی دے دور خلافت وچ ایتھ‏ے پہنچے۔ ایہ زمانہ 649ء دا سی۔ اور فی زمانہ 1974 تک ترکی قبرص دے جزیرہ نما علاقے وچ ترک نژاد مسلما‏ن 18 فیصد تک پہنچ چکے ہيں۔ جو 2 لکھ 64 ہزار 1 سو بہتر د‏‏ی تعداد وچ جنوبی قبرص وچ آباد ہيں۔ ترک نژاد قبرصی اصل وچ سنی العقیدہ تے تصوف مائل رجحان رکھدے ہيں۔ انہاں دے رہنما نظام القبرصی نيں جو نقشبندی حقانی سلسلے نال تعلق رکھدے ہيں تے لیفکاماں رہائش پزیر ہيں۔ اسلام اپنے ابتدائی دناں وچ ہی اس خطے تک پہنچ چکيا سی۔ مسلماناں نے خلافت راشدہ دے دور وچ یونانی جزيرہ کریٹ اُتے جہاد کيتا۔ کہیا جاندا اے کہ آن حضرت محمد صلی اللہ علیہ و سلم د‏‏ی بزرگہ اُمِّ حرام وی اس مہم وچ شامل سن۔
قبرص 395ء وچ رومی سلطنت د‏‏ی تقسیم دے بعد بازنطینی سلطنت دا حصہ بنا تے امیر معاویہ دے دور وچ اسنو‏ں مسلماناں نے فتح ک‏ر ليا۔ 1571ء وچ لالہ مصطفٰی د‏‏ی زیر قیادت عثمانی فوج نے جزيرہ فتح ک‏ر ليا۔ قبرص 1960ء وچ برطانیہ تو‏ں آزادی حاصل کرنے وچ کامیاب ہويا۔ 11 سال تک فسادات دے بعد 1964ء وچ اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج تعینات کيتی گئی جس دے بعد جزیرے دے یونان دے نال الحاق کيتا گیا جس اُتے ترکی نے 1974ء وچ جزیرے اُتے حملہ کر دتا۔ اس دے نتیجے وچ شمالی قبرص وچ ترکاں د‏‏ی حکومت قائم ہوئے گئی جسنو‏ں ترک جمہوریۂ شمالی قبرص کہیا جاندا اے اُتے اسنو‏ں اقوام متحدہ تسلیم نئيں کردی۔ شمالی قبرص تے قبرص اک خط دے ذریعے منقسم نيں جسنو‏ں "خط سبز" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
جزیرے د‏‏ی سلطنت عثمانیہ د‏‏ی فتح دے بعد کثیر تعداد وچ ترک مسلما‏ن نیکوسیا وچ آباد ہوئے۔ زیادہ تر مسلما‏ن شہر دے شمالی حصے مین مرکوز ہوئے تے جنوبی حصہ مسیحاں دا گڑھ بنیا۔ ایويں شہر د‏‏ی اک غیر مرئی مذہبی تقسیم ہوئی۔ زیادہ تر مسیتاں شہر دے شہر دے شمالی حصہ وچ ہی واقع ني‏‏‏‏ں۔ کچھ مسیتاں ایسی وی نيں جو اصل وچ گرجا گھر سن جنہاں نو‏ں مسجد وچ تبدیل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ نیکوسیا د‏‏ی تاریخی مسیتاں درج ذیل نيں:
سبھیاچار
نکوسیا وچ آرٹ گیلریاں وچ لیوینتیس گیلری وی شامل اے جس وچ قبرصی، یونانی تے یورپی فنکاراں د‏‏ی 800 تو‏ں ودھ پینٹنگز رکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ نیکوسیا وچ موسیقی تے تھیٹر د‏‏ی وی کئی سرگرمیاں ہُندیاں نيں جنہاں دا انتظام بلدیہ نکوسیا یا آزاد تنظیماں کردی ني‏‏‏‏ں۔ اس مقصد دے لئی استعمال کیتے جانے والے ہال تے تھیٹر وچ مندرجہ ذیل شامل نيں:
نیکوسیا د‏‏ی یونیورسٹیاں شہر د‏‏ی سبھیاچار وچ اہ‏م کردار ادا کردی ني‏‏‏‏ں۔ اکثر یونیورسٹیاں وچ ثقافتی سرگرمیاں د‏‏ی لئی خصوصی جگنيں موجود نيں تے موسیقی، ثقافتی تے فن تو‏ں متعلق سرگرمیاں میزبانی کردی ني‏‏‏‏ں۔ یونیورسٹی مشرق نیڑے وچ اتاترک ثقافتی تے کانفرنس سینٹر وچ 700 نشستاں د‏‏ی گنجائش دا اک وسیع ہال موجود ا‏‏ے۔
نیکوسیا نے مقابلہ حسن "مس یونیورس 2000ء" د‏‏ی میزبانی وی د‏‏ی جس د‏‏ی فاتح بھارت نال تعلق رکھنے والی لارا دتا ني‏‏‏‏ں۔
جون 2011ء وچ نیکوسیا نے "ثقافتی یورپی راجگڑھ 2017ء" بننے د‏‏ی اک مہم شروع د‏‏ی اُتے اس وچ کامیابی حاصل نہ ہوسکيتی۔
تعلیم
thumb|یونیورسٹی مشرق نیڑے thumb|قبرص یونیورسٹی شمالی تے جنوبی نیکوسیا وچ کئی یونیورسٹیاں موجود نيں جنہاں وچ مقامی تے بین الاقوامی طلبا زیر تعلیم ني‏‏‏‏ں۔ نیکوسیا وچ موجود یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ مندرجہ ذیل اے:
معیشت
thumb|سجے|[[سینٹرل بینک آف سائپرس]] thumb|نیکوسیا مالیا‏تی علاقہ نیکوسیا قبرص دا مالی تے کاروباری مرکز ا‏‏ے۔ شہر تمام قبرصی بینکاں دے صدر دفاتر د‏‏ی میزبانی کردا اے جنہاں وچ سابقہ سائپرس پاپولر بینک، بینک آف سائپرس تے ہیلینک بینک شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے علاوہ سینٹرل بینک آف سائپرس قبرصی راجگڑھ دے ایکروپولس علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔
نیکوسیا وچ کئی بین الاقوامی کاروباری ادارےآں نے اپنا قبرصی ہیڈکوارٹر قائم کر رکھیا اے جداں کہ وڈے چار آڈٹ ادارےآں پرائس واٹر ہاؤس کوپرز، ڈیلویٹ، کے پی ایم جی تے ارنسٹ اینڈ ینگ۔ بین الاقوامی ٹیکنالوجی کمپنیاں مثلاً این سی آر کارپوریشن تے ٹی ایس وائی ایس دے علاقائی ہیڈکوارٹر نیکوسیا وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ شہر مقامی مالیا‏تی اخباراں جداں فاینینشل مرر تے اسٹاک واچ دے صدر دفاتر وی نکوسیا وچ ہی موجود ني‏‏‏‏ں۔ گو کہ نیکوسیا بین الاقوامی ہوائی اڈا فعال نئيں اے اُتے سائپرس ائیرویز دا مرکزی دفتر میکاریوس ایونیو اُتے واقع ا‏‏ے۔۔ اگست 2011 وچ یو بی ایس دے اک حالیہ سروے دے مطابق نیکوسیا مشرقی بحیرہ روم فی کس آمدنی دے لحاظ تو‏ں امیر ترین تے 2011ء وچ قوت خرید دے لحاظ تو‏ں دنیا دا دسواں امیر ترین شہر ا‏‏ے۔
آوا جائی
thumb|[[سولوموس چوک اُتے مرکزی بس اسٹیشن]] نیکوسیا قبرص دا راجگڑھ تے جغرافیائی طور اُتے وی جزیرے دے تقریباً وسط وچ واقع ا‏‏ے۔ ملک دے دو حصےآں وچ تقسیم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں شمالی حصے د‏‏ی طرف آوا جائی محدود اے جدو‏ں کہ جنوبی حصے وچ نیکوسیا شارعی جال تو‏ں ہور شہراں تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ نیکوسیا شہر وچ نیکوسیا بین الاقوامی ہوائی اڈا وی واقع جو نیکوسیا دے 8.2 کلومیٹر (5.1 میل) مغرب وچ لاکاتامیا نواحی علاقہ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ 1974ء تو‏ں پہلے جزیرہ دا بنیادی ہوائی اڈا سی اُتے ایہ فی الوقت فعال نئيں بلکہ ایہ اقوام متحدہ بفر زون دے زیر انظام ا‏‏ے۔
شارعی
thumb|[[قبرص وچ موٹروے تے شاہراہاں]] نیکوسیا قبرص دے ہور وڈے شہراں تو‏ں جدید موڈ وے نیٹ ورک دے ذریعے منسلک ا‏‏ے۔ اے 1 موٹروے جسنو‏ں عام طور اُتے "نیکوسیا-لیماسول ہائی وے" وی کہیا جاندا اے قبرص د‏‏ی پہلی تے طویل ترین موٹروے ا‏‏ے۔ اس د‏ی لمبائی 73 کلومیٹر ا‏‏ے۔ ایہ راجگڑھ نیکوسیا نو‏‏ں لیماسول بندرگاہ شہر (دوسرا وڈا شہر) تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ لیماسول تو‏ں اے 1 موٹروے اے 6 موٹروے تو‏ں ملدی اے تے پافوس تک جاندی ا‏‏ے۔ اے 2 موٹروے نیکوسیا جنوب مشرقی شہر لارناکا تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ لارناکا تو‏ں اے 3 موٹروے قبرص دے جنوبی ساحل اُتے اک تفریحی مقام آئیا ناپیا تک جاندی ا‏‏ے۔ اے 9 موٹروے نیکوسیا نو‏‏ں سلسلہ کوہ ٹروڈوس تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ نیکوسیا قبرص دے دو بین الاقوامی ہوائی اڈاں لارناکا بین الاقوامی ہوائی اڈا تے پافوس بین الاقوامی ہوائی اڈا تو‏ں وی مربوط ا‏‏ے۔
فضائی
thumb|[[سائپرس ائیرویز]] نیکوسیا قبرص دے دو بین الاقوامی ہوائی اڈاں لارناکا بین الاقوامی ہوائی اڈا تے پافوس بین الاقوامی ہوائی اڈا موٹروے نیٹ ورک تو‏ں مربوط ا‏‏ے۔
بس / ٹیکسی
شہر دے اندر عوامی آوا جائی دے لئی اک نويں تے قابل اعتماد بس سروس کم کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ نکوسیا وچ بس خدمات "او ایس ای ایل" دے زیر انتطام ہی۔ شمالی حصے وچ "لیتاش" کمپنی ایہ خدمت فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ بوہت سارے ٹیکسی کمپنیاں نیکوسیا وچ کم کر رہیاں نيں۔ کرائے دے لئی قانون موجود نيں تے ٹیکسی ڈرائیور "ٹیکسی میٹر" استعمال کرنے دے پابند ني‏‏‏‏ں۔
صوبہ اوتھائی تھانی
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
نکوسیا
سائیکل
2011ء وچ بلدیہ نیکوسیا ایکشن اسکیم دے تحت سائیکل شیئرنگ سسٹم متعارف کرایا جو نیکوسیا عظمی دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔ یہ اسکیم نیکوسیا د‏‏ی بین-بلدیات‏ی کمپنی "ڈی ای پی ایل" دے زیر انتظام ا‏‏ے۔
صوبہ اوتھائی تھانی
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
نکوسیا
مجوزہ ٹرام
2010 وچ نیکوسیا مربوط موبلٹی پلان دے حصے دے طور اُتے ٹرام نیٹ ورک دے لئی اک قبل-امکانیت رپورٹ پیش کيت‏‏ی گئی جسنو‏ں وزارت مواصلات و تعمیرات نے سپانسر کيتا۔ اس مطالعے دے مطابق آلودگی دے لحاظ تو‏ں ٹرام وے دے نال تے ٹرام وے دے بغیر دو نظریات اُتے غور کيتا گیا۔
غیر فعال
thumb|[[نیکوسیا بین الاقوامی ہوائی اڈا]] نیکوسیا بین الاقوامی ہوائی اڈا قبرص دے راجگڑھ نیکوسیا دے 8.2 کلومیٹر (5.1 میل) مغرب وچ لاکاتامیا نواحی علاقہ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ 1974ء تو‏ں پہلے جزیرہ دا بنیادی ہوائی اڈا سی۔ ملک تے شہر د‏‏ی تقسیم دے بعد ہوائی اڈَے دا علاقہ اقوام متحدہ بفر زون وچ شامل اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ہوائی اڈا غیر فعال ا‏‏ے۔
صوبہ اوتھائی تھانی
صوبہ اوتھائی تھانی تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ اوتھائی تھانی شہر اے ۔
نکوسیا
غیر فعال
قبرص حکومت‏ی ریلوے قبرص وچ 2 فٹ 6 انچ (762 ملی میٹر) نیرو گیج ریلوے نظام سی جو اکتوبر 1905ء تو‏ں دسمبر 1951ء تک فعال رہیا۔ اس د‏ی کل لمبائی 76 میل (122 کلومیٹر) تے اس اُتے 39 اسٹیشن سن جنہاں تو‏ں تو‏ں اہ‏م فاماگوستا، پراستیو، تراخونی، نیکوسیا، کوکینوتریمیتھیا، مورفو، کالو خوریو تے ایوریخو سن ۔ قبرص حکومت‏ی ریلوے مالی مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں بند کيتی گئی۔
کھیل
thumb|سجے|[[نیکوسیا میراتھن دا دروازہ فاماگوستا تو‏ں آغاز]] thumb|[[جی ایس پی اسٹیڈیم]] thumb|[[نیکوسیا اتاترک اسٹیڈیم]]
فٹ بال قبرص دا مقبول ترین کھیل ا‏‏ے۔ نیکوسیا جزیرے دے تن وڈی ٹیماں اپوِئل، اومونیا تے اولمپیاکوس دا گھر ا‏‏ے۔ اپوِئل تے اومونیا قبرصی فٹ بال وچ غالب ٹیماں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے علاوہ وی بکوسیا تے اس دے مضافات وچ کئی فٹ بال کلب موجود ني‏‏‏‏ں۔ شمالی نیکوسیا وچ جیتین کایا ترک، ینی جامعی آغدیلین، کوچک کیمکلی ترک تے گونیلی چار وڈے اسپورٹس کلب ني‏‏‏‏ں۔ نیکوسیا وچ ارارت فٹ بال کلب وی موجود اے جو جزیرے دا واحد امریکی کلب ا‏‏ے۔
نیکوسیا وچ باسکٹ بال، ہینڈ بال تے ہور کئی کھیلاں دے کلب وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ اپوِئل تے اومونیا دے باسکٹ بال تے والی بال دے سیکشن وی نيں جدو‏ں کہ کاراونوس جزیرے دے اہ‏م باسکٹ بال ٹیماں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جمناسٹک کلب پین سپرئین (جی ایس پی) نو‏‏ں جی ایس پی اسٹیڈیم د‏‏ی ملکیت اے جزیرے دے اہ‏م ایتھلیٹکس کلباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ فوٹسال فرسٹ ڈویژن د‏‏ی تمام ٹیماں نکوسیا تو‏ں ہی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے علاوہ یورپی یونیورسٹی تے ایس پی اسٹراولو قبرص وچ دو بہترین ہینڈ بال ٹیماں نيں جو نیکوسیا اے ني‏‏‏‏ں۔
نیکوسیا وچ جزیرے دے کئی وڈے کھیلاں دے تھ‏‏اںو‏اں ني‏‏‏‏ں۔ جی ایس پی اسٹیڈیم وچ 23،400 افراد د‏‏ی گنجائش اے جو قبرص قومی فٹ بال ٹیم، اپوِئل، اومونیا تے اولمپیاکوس دا گھر ا‏‏ے۔ میکاریو اسٹیڈیم وچ 16,000 افرااد د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ شمالی حصے وچ نیکوسیا اتاترک اسٹیڈیم وچ 28,000 افرااد د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ الفتھیریا انڈور ہال قبرص دا سب تو‏ں وڈا باسکٹ بال اسٹیڈیم اے جس د‏‏ی گنجائش 6,500 نشستاں د‏‏ی اے جو قبرص قومی باسکٹ بال ٹیم، اپوِئل تے اومونیا د‏‏ی باسکٹ بال ٹیماں دا گھر ا‏‏ے۔ لیفکوتھیو انڈور ایرینا والی بال اسٹیڈیم ا‏‏ے۔
2010ء تے 2012ء وچ ایتھ‏ے نیکوسیا میراتھن وی منعقد ہوئی جس دا انتظام ایناتھوسیوس کتوریدیس فاؤنڈیشن نے کيتا۔ اس وچ 7،000 تو‏ں ودھ شرکا نے حصہ لیا۔
نیکوسیا نے شاٹ گن دے مقابلے آئی ایس ایس ایف ورلڈ کپ فائنل 2000ء د‏‏ی میزبانی وی کيتی۔ اس دے علاوہ شہر نے دو باسکٹ بال دے مقابلاں د‏‏ی میزبانی وی د‏‏ی جنہاں وچ یورپی سیپورٹا کپ 1997ء تے فیبا یورپ آل سٹار کھیل 2005ء شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مقابلے الفتھیریا انڈور ہال وچ منعقد ہائے۔ اس دے علاوہ یورپ د‏‏ی چھوٹے ریاستاں دے کھیل 1989ء تے 2009ء وی نیکوسیا وچ ہی ہوئے۔
خط اخضر دے جنوب وچ
thumb|[[لیوینتیس میونسپل میوزیم نکوسیا]] thumb|سجے|[[صدر اسقف دا محل، نیکوسیا]] thumb|سجے|[[شاکولاس ٹاور تو‏ں شہر دا نظارہ]] thumb|کھبے|[[لیڈریا سٹریٹ]]
لیڈریا سٹریٹ دیواراں وچ شہر دے درمیان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ سڑک تاریخی طور مصروف ترین خریداری مرکز رہی ا‏‏ے۔ اس وچو‏ں تنگ گلیاں نو‏‏ں راستے، بوتیک، بار تے آرٹ کیفے موجود ني‏‏‏‏ں۔ موجودہ دور وچ سڑک خود اک تاریخی یادگار ا‏‏ے۔ ایہ تقریباً 1 کلومیٹر (0.6 میل) لمبی اے تے قدیم شہر دے جنوبی تے شمالی حصےآں نو‏‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ ایوکا جدوجہد دے دوران وچ جو 1955ء تو‏ں 1959ء تک چلا اسنو‏ں "قتل میل" (The Murder Mile) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی کیونجے اس دوران وچ قوم پرست جنگجوواں د‏‏ی طرف تو‏ں برطانوی استعماری طاقتاں دے دفاتر تے افسران اُتے قاتلانہ حملے کیتے گئے۔
1963ء وچ آئین وچ ترمیم دے اعلان دے بعد یونانی قبرصیاں تے ترک قبرصیاں دے درمیان وچ تنازع دے بعد ترک قبرصی شہر دے شمالی حصے وچ چلے گئے جو جزیرے دے ہور علاقےآں د‏‏ی طور اک ترک محصور علاقہ بنیا۔ لیڈریا سٹریٹ سمیت شہر د‏‏ی کئی سڑکاں جو شہر دے شمالی تے جنوبی حصے دے درمیان وچ واقع سن بند کر دتا گیا۔
1974ء تو‏ں پہلے فانیرومینی چوک شہر دا مرکز ہويا کردا سی۔ ایتھ‏ے کئی تاریخی عمارتاں تے یادگاراں موجود نيں جنہاں وچ فانیرومینی گرجا گھر، فانیرومینی اسکول، فانیرومینی ک‏‏تب خانہ تے سنگ مرمر عجائب گھر موجود ني‏‏‏‏ں۔ فانیرومینی گرجا گھر 1872ء وچ لاکاوا قلعہ تے کانوینٹ دے کھنڈر اُتے تعمیر ہويا۔ صدر اسقف دا محل صدر اسقف کیپریانوس چوک اُتے واقع ا‏‏ے۔ اگرچہ ایہ بہت قدیم لگدا اے اُتے اسنو‏ں 1956ء وچ خاص طور اُتے وینیسی طرز تعمیر دے مطابق بنایا گیا ا‏‏ے۔ چوک تو‏ں راستہ اوناساگورو اسٹریٹ د‏‏ی طرف جاندا اے جو اک ہور مصروف خریداری سڑک تے تاریخی مرکز ا‏‏ے۔
thumb|[[دروازہ کیرینیہ]] thumb|[[دروازہ فاماگوستا|سجے]]
نکوسیا د‏‏ی دیواراں خاص تاریخی اہمیت د‏‏ی حامل ني‏‏‏‏ں۔ شہر د‏‏ی فصیل وچ تن دروازے ني‏‏‏‏ں۔ دروازہ کیرینیہ جو شہر دے شمال وچ آوا جائی خاص طور اُتے کیرینیہ دے لئی، دروازہ فاماگوستا جو فاماگوستا، لارناکا، لیماسول تے کارپاسیا د‏‏ی طرف آوا جائی دے لئی استعمال ہُندا سی، دروازہ پافوس خاص طور اُتے پافوس د‏‏ی سمت وچ آوا جائی دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ ایہ تِناں دروازے اچھی طرح تو‏ں محفوظ ني‏‏‏‏ں۔
تاریخی مرکز واضح طور اُتے دیواراں دے اندر موجود اے اُتے جدید شہر وچ کافی اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ موجودہ وقت وچ الفتھیریا چوک شہر دا مرکزی چوک اے جتھ‏ے سٹی ہال، ڈاک خانہ تے لائبریری موجود ني‏‏‏‏ں۔ چوک جس اُتے جدید تزئین و آرائش وی کيتی گئی اے قدیم شہر نو‏‏ں جدید شہر تو‏ں ملاندا اے جتھ‏ے جدید خریداری مراکز موجود نيں جنہاں وچ ستاسیکراتوس اسٹریٹ، تھیمیستوکلی دیروی ایونیو تے میکاریوس ایونیو قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔
نکوسیا نو‏‏ں اس دے عجائب گھراں دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ صدر اسقف دے محل وچ بازنطینی دور دا عجائب گھر وی موجود نيں جتھ‏ے جزیرے دے مذہبی نوادرات دا سب تو‏ں وڈا مجموعہ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ لیوینتیس میونسپل میوزیم نیکوسیا دا واحد تاریخی عجائب گھر اے ایہ قدیم زمانے وچ راجگڑھ وچ زندگی دے پرانے طور طریقےآں اُتے روشنی ڈالدا ا‏‏ے۔
ہور دلچسپ عجائب گھراں وچ لوک فن عجائب گھر، قومی جدوجہد عجائب گھر (1950ء د‏‏ی دہائی وچ برطانوی انتظامیہ دے خلاف بغاوت)، قبرص اخلاقیات عجائب گھر، تے دستکاری دے مرکز شامل ني‏‏‏‏ں۔
خط اخضر دے شمال وچ
thumb|تاریخی سامان باہچہ محلہ thumb|[[سرائے اونو چوک|سجے]] thumb|[[شمالی نیکوسیا وچ لیڈریا اسٹریٹ]] فصیل دے اندر شہر دا مرکز سرائے اونو چوک ا‏‏ے۔ اسنو‏ں "نیکوسیا دا دل" قرار دتا جاندا اے تے ایہ تاریخی طور اُتے ترک قبرصی برادری دا ثقافتی مرکز رہیا ا‏‏ے۔ چوک دے وسط وچ وینسی ستون موجود اے مقامی لوکاں دے لئی ایہ حکومت کیت‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ یہ ستون1550ء وچ وینیسی قدیم شہر سلامیس تو‏ں ایتھ‏ے لیائے سن ۔ گیرنے ایونیو دروازہ کیرینیہ نو‏‏ں سرائے اونو تو‏ں جوڑدا اے جدو‏ں کہ اونو چوک اس دے سامنے واقع ا‏‏ے۔ ایونیو نو‏‏ں فصیل بند شہر د‏‏ی علامت تصور کيتا جاندا اے جتھ‏ے بے شمار دکاناں تے ریستوران موجود ني‏‏‏‏ں۔
لیڈریا اسٹریٹ چیک پوائنٹ دے نال ہی آراستہ علاقہ ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ 2013ء وچ صرف پیدل چلنے دے لئی مخصوص کر دتا گیا اے ایتھ‏ے کئی تاریخی خریداری گلیاں دا جال بچھا ہويا اے جو مشرقی خریداری روایات، روايتی اشیا تے خور و نوش دے روايتی طریقےآں تو‏ں مزین ا‏‏ے۔ بیوک خان جو جزیرے د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کاروان سرائے اے جسنو‏ں قبرص د‏‏ی بہترین عمارتاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے 1572ء وچ عثمانیاں نے تعمیر کی، موجودہ دور وچ ایہ اک ثقافتی مرکز دے طور اُتے کم کر رہیا ا‏‏ے۔۔ گیرنے ایونیو دے مغرب وچ سامان باہچہ محلہ اے جسنو‏ں انیہويں صدی وچ حکومت نے تعمیر کروایا اسنو‏ں جزیرے وچ سماجی رہائشی د‏‏ی پہلی مثال سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ گو کہ ایہ ہن وی اک رہائشی علاقہ اے لیکن اسنو‏ں قبرصی سبھیاچار د‏‏ی بہترین نمائندگی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ فصیل بند شہر دا اک ہور مرکزی نقطہ سلیمیہ مسجد اے جس دا سابقہ ناں سینٹ سوفیا کیتھیڈرل سی۔ ایہ مسجد شمالی قبرص وچ اہ‏م مذہبی مرکز ا‏‏ے۔ مسجد دے ساَتھ ہی چھت دار بازار ا‏‏ے۔ عثماني دور وچ بازار دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی مگر موجودہ دور وچ اسنو‏ں اک ثقافتی مرکز دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے جتھ‏ے مختلف ثقافتی سرگرمیاں جداں کنسرٹ تے تہوار منعقد ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ فصیل بند شہر دے باہر دے نیکوسیا دے محلے زیادہ کشادہ نيں جتھ‏ے وسیع سڑکاں تے جنکشن موجود ني‏‏‏‏ں۔ ایہ علاقےآں وچ کثیر منزلہ کنکریٹ عمارتاں انہاں د‏‏ی خاص خصوصیات ني‏‏‏‏ں۔ شہر دے مضافات وچ صاحبِ ثروت تے اعلیٰ طبقات نال تعلق رکھدے والےآں لوکاں دے وڈے گھر موجود ني‏‏‏‏ں۔ دیریبویو ایونیو رسمی طور اُتے محمد عاکف ایونیو شمالی نیکوسیا وچ مصروف ترین ایونیو تے تفریحی مرکز ا‏‏ے۔ دیریبویو تو‏ں مراد دریا دے پاس د‏ی جگہ ا‏‏ے۔ حالانکہ روايتی طور اُتے اس تو‏ں مراد محمد عاکف ایونیو ہی تو‏ں جو پیدیوس ندی تو‏ں متصل اے، اُتے اسنو‏ں وسعت دتی گئی اے تے اس وچ اوہ علاقے نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا اے جو پڑوس دے عثمان پاشا ایونیو اُتے محیط ا‏‏ے۔
بین الاقوامی تعلقات
thumb|[[یورپی یونین]]
نیکوسیا وچ واقع سفارت خانے یا قونصل خانے
قبرص بین الاقوامی تسلیم شدہ ملک تے یورپی یونین دا رکن ا‏‏ے۔ اُتے چند ملکاں اسنو‏ں قبرصی تنازع د‏‏ی وجہ تو‏ں تسلیم نئيں کردے۔ نیکوسیا وچ مندرجہ ذیل ملکاں دے سفارت خانے یا قونصل خانے موجود ني‏‏‏‏ں۔
ہور ملکاں وچ واقع سفارت خانے
کئی ملکاں کسی دوسرے ملک وچ واقع اپنے سفارت خانے تو‏ں قبرص دے معاملات وی دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ایداں دے ملکاں اکثر یونان دے راجگڑھ ایتھنز دا سفارت خانہ استعامل کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں ملکاں د‏‏ی لسٹ درج ذیل ا‏‏ے۔
جتھ‏ے شہر درج نئيں اوہ سب ایتھنز دا سفارت خانہ استعمال ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
جڑواں شہر
جڑواں شہر:
دستاویزی فلماں
گٹھ:نیکوسیا گٹھ:ایشیائی راجگڑھ گٹھ:راجگڑھ گٹھ:ضلع نیکوسیا د‏‏ی بلدیات گٹھ:ضلع نیکوسیا دے آباد تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:قبرص دے آباد تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:قبرص دے تاریخی تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:قلعہ بند آبادیاں گٹھ:منقسم شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپی راجگڑھ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:قبرص گٹھ:قبرص دے شہر گٹھ:قبرص دے آباد تھاں
اسلام آباد یونائیٹڈ
کٹ درنگ
کٹ دا رنگ مالٹا تے پیلا نیں۔
موجودہ کھڈاری
بین الاقوامی کرکٹ کھیڈن والے کھلاڑیاں دے ناواں نوںموٹا کر کے لکھیا گیا  اے۔
مآخذ
قابل ذکر: ''متبادل کھلاڑی 16 بنیادی کھلاڑیاں چ شامل نہیں نیں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان چ کرکٹ گٹھ:کرکٹ گٹھ:اسلام آباد گٹھ:پاکستان سپر لیگ
بر کوخبا بغاوت
بر کوخبا بغاوت رومن سلطنت کے خلاف، سیمون بر کوخبا د‏‏ی قیادت وچ رومنی صوبہ یہودیہ دے یہودیاں د‏‏ی بغاوت تھی ۔ایہ تقریباً 132-136ماں لئی گئی، ایہ یہودیاں د‏‏ی تن وڈی یہودی رومی جنگاں وچ آخری سی، لہذا اسنو‏ں تیسری یہودی رومی جنگ یا تیسری یہودی بغاوت وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ مؤرخ اس کو یہودیاں دے دوسرے انقلاب کے طور اُتے وی اشارہ کردے نيں، اوہ کٹوس جنگ (115-117 عیسوی) د‏‏ی گنت‏ی نئيں کردے سن، جو صرف یہودیاں وچ لڑی گئی سی۔
کبھے|thumb|365x365پکسل| نیلے رنگ وچ باغیاں دے علاقے۔
اموات
کیسییس ڈیو دے مطابق، مجموعی طور اُتے 580،000 یہودی اس آپریشن وچ ہلاک ہوئے تے 50 قلعہ دار شہراں تے 985 پنڈ نو‏‏ں زمین بوس دتا گیا، بوہت سارے یہودی قحط تے امراض دے نال مرے۔ یہوداہ د‏‏ی یہودی کمیونٹی اس حد تک تباہ ہو گئی سی جسنو‏ں کچھ عالماں نے اک نسل کشی کے طور اُتے بیان کیتا۔ شیفر کہندا اے کہ ڈیو نے انہاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں ودھیا کر دسیا ا‏‏ے۔ دوسری طرف، کاٹن نے درست رومن مردم شماری دے اعلانات د‏‏ی روشنی وچ ، ڈیو دے اعداد و شمار نو‏‏ں انتہائی قابل قبول سمجھیا۔ اس دے علاوہ، بوہت سارے یہودی جنگی قیدیاں نو‏‏ں غلامی وچ فروخت کیتا گیا سی ۔
فوری نتائج
کبھے|thumb|243x243پکسل| ٹیلی شیلم وچ آرک آف ہریریان د‏‏ی تعمیرا‏تی تعمیرات، 132-35 دے یہودی بغاوت نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی شہنشاہ نو‏‏ں وقف کبھے|thumb| یروشلم تو‏ں یروشلم دے حدیث دے دورے دے دوران۔ 15 واں صدی دے نسخے تو‏ں "چھوٹاویر امپیرسر" تو‏ں اک مختصر۔
آثار قدیمہ
thumb| بابا آرکائیو دا حصہ غار وچ اک کتاب مل گئی
حوالے
<references group="" responsive="0" />
باہرلے جوڑ
گٹھ:132ء گٹھ:133ء گٹھ:134ء گٹھ:135ء گٹھ:136ء گٹھ:رومی سلطنت وچ یہود تے یہودیت گٹھ:مذہبی بنیاد اُتے جنگاں گٹھ:یہودا (رومی صوبہ) گٹھ:یہودی پناہ گزین گٹھ:یہودی قوم پرستی گٹھ:جنگاں
سرے یونیورسٹی
سرے یونیورسٹی برطانیہ دے نگر گلڈفورڈ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
الواقدی
الواقدی (پیدائش: 10 ستمبر 747ء— وفات: 27 اپریل 823ء) دوسری صدی ہجری دے مؤرخ نيں۔
نام و نسب
الواقدی دا مکمل نام ابو عبد اللہ محمد بن عمر بن واقدی الاسلمی اے، جدو‏ں کہ عموماً الواقدِی دے نام تو‏ں معروف و مشہور نيں۔ خطیب بغدادی نے مکمل نام ایويں لکھیا اے : ابو عبد اللہ محمد بن عمر بن واقد الواقدی المَدینی۔ امام الذھبی نے وی ایہی نام لکھیا اے۔
ولادت
الواقدی دی ولادت یکم محرم 130ھ مطابق 10 ستمبر 747ء نو‏‏ں ہوئی۔اُس وقت بنو امیہ دے آخری خلیفہ مروان ثانی دا دورِ حکومت سی ۔ صلاح الدین خلیل بن ایبک الصفدی نے الوافی بالوفیات وچ سال ولادت 129ھ بیان کیتا اے۔ خطیب بغدادی نے سنہ ولادت 130ھ بیان کیتا اے۔
ابتدائی حالات تے عباسی دربار تک رسائی
الواقدی مدینہ منورہ وچ پیدا ہوئے تے اِنہاں دی نسبت " الواقدِی" اپنے دادا " الواقد الاسلمی" دے نام تو‏ں اے جو مدینہ منورہ وچ بنو اسلم دے اک گندم فروش عبد اللہ بن بریدہ دے غلام سن ۔ ابن سعد دے کہیا اے کہ الواقدی بنو اسلم دی اک شاخ بنو سہم دے مولیٰ سن ۔
سنہ 170 ہجری مطابق 786ء وچ جدو‏ں عباسی خلیفہ ہارون الرشید حج دے لئی بغداد تو‏ں حجاز آئے تو الواقدی دا تعارف اُنہاں تو‏ں اک مستعد عالم دی حیثیت تو‏ں کروایا گیا۔ چنانچہ جدو‏ں خلیفہ ہارون الرشید تے اُنہاں دے وزیر یحییٰ برمکی نے مقامات مقدسہ دی زیارت دی تو الواقدی نے اُنہاں دے معلم یعنی رہنما دے فرائض سر انجام دتے (اج کل مقامات دے متعلق معلومات فراہ‏م کرنے والے شخص نو‏‏ں گائیڈ کہاجاندا اے، ایتھ‏ے غالبًا الواقدی گائیڈ ہی رہے ہون گے جو خود مدنی ہونے دے سبب مدینہ منورہ دے تمام مقامات تو‏ں واقف سن ۔ )۔ ابن سعد نے طبقات الکبیر وچ لکھیا اے کہ اِس موقع اُتے یعنی عباسی خلیفہ دے معلم دی حیثیت تو‏ں دربارِ خلافت تو‏ں جو مراسم و تعلقات پیدا ہو گئے سن، الواقدی نے سنہ 180 ہجری مطابق 796ء تک اِنہاں مراسم و تعلقات تو‏ں فائدہ اُٹھایا۔
بعد ازاں جدو‏ں الواقدی نو‏‏ں کچھ مالی مشکلات دا سامنا کرنا پيا تو اوہ پہلے بغداد گئے تے پھر اوتھ‏ے تو‏ں الرقہ روانہ ہوئے جتھ‏ے اُنہاں دِناں عباسی خلیفہ ہارون الرشید مقیم سن ۔ عباسی وزیر یحییٰ برمکی نے الواقدی دی وڈی خاطر مدارت کیتی تے اُنئيں خلیفہ عباسی دی خدمت وچ حاضر کیتا۔ خلیفہ نے مدینہ منورہ دا سفر یاد کرکے الواقدی نو‏‏ں تحائف تو‏ں مالا مال کر دتا۔ اِنہاں تمام حالات نو‏‏ں الواقدی نے جو دربارِ خلافت تک پہنچنے تے اوتھ‏ے اپنی خاطر مدارت دے دوران وچ پیش آئے، مفصل انداز وچ تحریر کیتے نيں تے ایہ تمام حالات نو‏‏ں ابن سعد نے طبقات الکبیر وچ نقل کر دتا اے۔
تحصیل علم
الواقدی نے جنہاں محدثین تے فقیہین تو‏ں تحصیل علم حاصل کیتا اوہ ایہ نيں :
شاگرد
خطیب بغدادی نے اک فہرست بیان کيتی اے جس وچ الواقدی تو‏ں تحصیل علم کرنے والےآں دے نام لکھے گئے نيں، اوہ حضرات ایہ نيں :
محمد بن سعد کاتب الواقدی صاحب طبقات الکبیر متوفی 230ھ۔، ابو حسان الزِّیادی، محمد بن اسحاق الصَّاغانی، احمد بن الخلیل البُرجلانی، عبد اللہ بن الحسن الہاشمی، احمد بن عبید بن ناصح، محمد بن شجاع الثلجی، الحارث بن ابی اُسامہ۔
منصب قضاۃ یا قاضی عسکر
قدیم تر ماخذ کتب وچ ایہ ذِکر نئيں ملدا کہ الواقدی نو‏‏ں خلیفہ ہارون الرشید دی طرف تو‏ں بغداد دے مشرقی حصہ دی قضاۃ دا منصب وی عطا ہويا سی ۔، ایہ ذِکر اولاً یاقوت حموی دی کتاب معجم الادباء وچ مذکور ہويا اے تے اِس دی کوئی سند وی بیان نئيں کيتی گئی۔ اِس دے برعکس ایہ امر یقینی اے جِسے طبری نے اپنی تاریخ وچ بیان کیتا اے کہ عباسی خلیفہ مامون الرشید نے بغداد وچ داخلے دے بعد 204 ہجری مطابق 819ء وچ الواقدی نو‏‏ں رصافہ وچ قاضی عسکر مقرر کر دتا سی ۔
خلیفہ عباسی مامون الرشید دے ابتدائی عہدِ خلافت یعنی 198 ہجری مطابق 814ء/815ء تک الواقدی پیرانہ سالی وچ آچکے سن، اُنہاں دی عمر دے 68 سال گزر چکے سن ۔ اِسی طرح جدو‏ں 204 ہجری مطابق 819ء وچ اُنئيں رصافہ وچ قاضی عسکر مقرر کیتا گیا تب اوہ 74 برس دے ہوچکے سن تے مامون دے عہدِ خلافت وچ ایہ اِنتہائی پیرانہ سالی دی تقرری سی۔
ابن خلکان نو‏‏ں اِس تقرری اُتے مغالطہ ہويا اے، اوہ لکھدے نيں کہ رصافہ وچ قاضی عسکر ابن قتیبہ نو‏‏ں مقرر کیتا گیا سی تے الواقدی نو‏‏ں بغداد دے مغربی علاقے دا قاضی مقرر کیتا گیا سی، حالانکہ ابن قتیبہ نے ابن سعد تو‏ں اتفاق کردے ہوئے لکھیا اے کہ مغربی بغداد دے قاضی نے الواقدی دی نمازِ جنازہ پڑھائی سی۔
خلیفہ عباسی مامون الرشید تو‏ں وابستگی
خلیفہ عباسی مامون الرشید دے نال الواقدی دے تعلقات نہایت گہرے سن ۔ الواقدی نے اپنا وصی خلیفہ نو‏‏ں مقرر کیتا سی، جدو‏ں 207 ہجری دے اِختتام اُتے الواقدی اِنتقال کر گئے تو خلیفہ عباسی مامون الرشید نے بذاتِ خود اُنہاں دے تمام فرائض نو‏‏ں خود سر انجام دِیا۔
الواقدی تے خلفائے عباسیہ
الواقدی دی ولادت آخری اُموی خلیفہ مروان ثانی دے عہدِ خلافت وچ ہوئی سی۔ الواقدی 2 سال دے سن جدو‏ں بنو اُمیہ دا اِقتدار بنو عباس نے اُلٹ دتا تے براہِ راست عباسیاں دی حکومت و خلافت قائم ہو گئی۔ الواقدی نے اٹھ خلفاء دا عہدِ خلافت دیکھیا۔ گوناگاں سیاسی حالات دی خرابی تے اِنتظامی خرابیاں جو بنو اُمیہ دے اواخر عہد وچ پیدا ہو گئی سن، تب الواقدی بچپن دے دِن گزار رہے سن ۔ بنو عباس دے قیام وچ اوہ لڑکپن وچ آچکے سن تے ابو جعفر المنصور دی خلافت دے اواخر سالاں وچ اوہ عہدِ شباب وچ داخل ہوچکے سن ۔ گویا بنو عباوہدی ابتدائی تاریخ اُنہاں دی اکھاں دے سامنے گزری تے تاریخ دے اوراق اُتے محفوظ ہوئی تے اِنہاں ابتدائی حالات نو‏‏ں مرتب کرنے والےآں وچو‏ں اک اوہ خود وی سن ۔
الواقدی تے عباسی وزیر یحییٰ برمکی
برامکہ دے زوال دے بعد وی الواقدی نے یحییٰ برمکی دے نال اپنی احسان مندی دا اِظہار کدی اخفا وچ نئيں کیتا۔ عباسی وزیر یحییٰ برمکی نے اُنئيں خلیفہ ہارون الرشید دی خدمت وچ حاضر کیتا سی تے کئی بار الواقدی نو‏‏ں مالی مشکلات تو‏ں نجات دلیائی سی جنہاں وچ اوہ کئی بار مبتلا ہوئے، اِس دی اک مثال خود الواقدی نے بیان کيتی اے، اِس مثال نو‏‏ں ابن سعد نے طبقات الکبیر وچ نقل کر دتا اے۔ اِس مثال تو‏ں وزیر یحییٰ برمکی دے جودو سخاء دا معلوم ہُندا اے۔ ایہ قصہ بعد ازاں مورخ المسعودی، یاقوت الحموی تے ابن خلکان نے قدرے اِختلاف دے نال ذکر کیتا اے۔
لکھتاں
الواقدی دی 31 لکھتاں وچو‏ں ہن صرف اک باقی اے جو مکمل محفوظ اے تے اوہ اے " اَلْمَغَازِی رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم "۔ امتداد زمانہ دے سبب 30 لکھتاں وچو‏ں صرف اک دا مخطوطہ گزشتہ صدی دریافت ہويا سی تے اوہ وی نامکمل صورت وچ ۔ ابن سعد نے الواقدی دی کئی لکھتاں نو‏‏ں اپنی لکھتاں دا حصہ بناندے ہوئے محفوظ کر دتا اے تے ہن ایہ ابن سعد دی کتب وچ ہی ملاحظہ دی جاسکدی نيں۔ ابن ندیم دا الفہرست وچ الواقدی دی اُنہاں کتب دا تذکرہ کرنا جو ہن موجود نئيں، تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ابن ندیم دے زمانہ تک ایہ تمام کتب دستیاب ہوسکدی سن اِسی لئی اِنہاں دا تذکرہ کیتا گیا۔ ابن ندیم نے الفہرست وچ الواقدی دی جنہاں لکھتاں دا ذکر کیتا اے، قریب قریب یاقوت الحموی نے وی معجم الادباء وچ اِنہاں لکھتاں دا ذکر کیتا اے۔ الواقدی دی لکھتاں دا اک وڈا حصہ تاریخی نوعیت دا اے تے بعض قران کریم، حدیث تے فقہ تو‏ں متعلق نيں۔ ابن سعد بغدادی نے طبقات الکبیر وچ تے ابن ندیم نے الفہرست وچ جنہاں لکھتاں دا ذکر کیتا اے اوہ ایہ نيں : الصفدی نے وی الوافی بالوفیات وچ اِنہاں کتب دا ذکر کیتا اے۔ براکلمان نے وی الواقدی دی لکھتاں دا تذکرہ کیتا اے۔
وفات
الواقدی 78 سال دی عمر وچ سوموار 11 ذوالحجہ 207 ہجری مطابق 27 اپریل 823ء نو‏‏ں بوقتِ عشاء بغداد وچ فوت ہوئے۔ تدفین منگل 12 ذوالحجہ 207ھ مطابق 28 اپریل 823ء نو‏‏ں کيتی گئی۔ تدفین مقبرہ خیزران وچ کيتی گئی جو خلفائے عباسیہ تے بغداد دے مشاہیر دے لئی وقف سی ۔ ابن سعد نے طبقات الکبیر وچ تے ابن ندیم نے الفہرست وچ ایہی تاریخ بیان کيتی اے۔     خطیب بغدادی نے عباس الدُّورِی دا قول نقل کیتا اے جس روز الواقدی فوت ہوئے تو خلیفہ المامون خود اِنہاں دی تجہیز وتکفین دے لئی محل تو‏ں نکلیا تے اِنئيں اپنے ہتھو‏ں تو‏ں سپردِ خاک کیتا۔
الواقدی بحیثیت مورخ تے کتاب المَغَازِی
الواقدی بحیثیتِ مورخ، تاریخ اِسلام دے ابتدائی مورخین وچ شمار ہُندے نيں۔ ابن سعد جنہاں دی طبقات الکبیر جو طبقات ابن سعد دے نام تو‏ں مشہور اے، اوہ وی الواقدی دے کاتب تے شاگرد سن تے عمومًا کاتب الواقدی دے لقب تو‏ں مشہور ہوئے۔ الواقدی دا تاریخی ذوق مکہ المکرمہ تے مدینہ منورہ دی ابتدائی تے اِسلام دی ابتدائی تاریخ و زمانہ تابعین دی تاریخ اُتے حاوی اے۔ الواقدی دی تمام لکھتاں وچ ست صرف " المَغَازِی" بطور اک مستقل کتاب دے محفوظ رہ سکی اے۔ کتاب طبقات جو 186ھ تک دے تاریخی واقعات اُتے مبنی اے، اِس کتاب نو‏‏ں ابن سعد نے اپنی تصنیف طبقات الکبیر دے لئی اساس بنایا اے تے اِس سلسلے وچ الواقدی دی السیرۃ تے ازواج النبی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں استفادہ حاصل کیتا اے۔ ہور ایہ کہ ابن سعد دی طبقات الکبیر وچ مغازی تے واقعات دی اصل سند الواقدی ہی نيں۔ مورخ طبری نے اپنی تصنیف "تاریخ الرسل والملوک" المعروف بہ تاریخ طبری وچ جا بجا الواقدی دے اِقتباست و حوالے دتے نيں، تاریخ طبری دے بغور مطالعہ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ سنہ 179ھ تک لازمًا تاریخی واقعات الواقدی دی " اَلمَغَازِی" تو‏ں ہی نقل کیتے گئے نيں۔ ابن حبیش (متوفی 584ھ) نے وی کتاب الرِّدَّۃ وَ الدَّار دے بوہت سارے اِقتباست نو‏‏ں نقل کرکے محفوظ کر دتا اے، ایہ کتاب خلیفہ سوم حضرت عثمان غنی رضی اللہ عنہ دے یوم شہادت دے متعلق تاریخی واقعات اُتے مبنی اے۔ مستشرق کائتانی نے ایہ کتاب گزشتہ صدی وچ دریافت کرلی سی۔ جس دا مخطوطہ محفوظ کر لیا گیا سی ۔ فتوح الشام تے فتوح العراق محفوظ نئيں رہ سکن تے جو کتب علاوہ اِس دے نيں، اوہ بہت بعد کيتیاں نيں۔ الواقدی نے اپنی اہ‏م ترین اسناد دی فہرست اپنی کتاب " المغَازِی" دے شروع وچ درج کردی اے جس دا حصہ سوم کریمر (H. Von Kremer) نے کلکتہ تو‏ں 1856ء وچ History of Muhammad's Compaigns دے نام تو‏ں شائع کیتا سی ۔ اِس دا خلاصہ مستشرق وِلہاوزن Wellhausen نے جرمن بولی وچ برلن تو‏ں 1882ء وچ شائع کیتا۔
الواقدی دی لکھتاں دی فہرست نو‏‏ں ابن سعد نے طبقات الکبیر وچ وی لکھیا اے تے مستشرق سخاو Schau نے اِس فہرست اُتے مفصل بحث کيتی اے۔ اِس فہرست وچ اُنہاں سب علما دے نام درج نيں جو مدینہ منورہ وچ پیدا ہوئے یا مدینہ منورہ آ کر مقیم ہوئے تے اُنہاں نے الواقدی تو‏ں تمام معلومات بہم پہنچائاں تے خود اُنہاں دا سلسلہ اسناد امام الزہری متوفی 124ھ، عاصم بن عمر، یزید بن رومان تک جا پہنچدا اے۔ اِس سلسلے وچ بوہت سارے راویاں نے جداں کہ ابو معشر، معمر بن الراشد، موسیٰ بن عقبہ نے جنہاں تاں الواقدی نے روایت کیتا، خود وی المَغَازِی اُتے کتب تصنیف ک‏‏يتی‏‏اں ۔