cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کرکٹ دی تریخ
پہلا قطعی حوالہ
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/RGS_old_building.jpg/250px-RGS_old_building.jpg|کھبے|thumb|250x250px| جان ڈیرک گلڈ فورڈ وچ رائل گرامر اسکول ، فیر فری اسکول، وچ اک شاگرد سی جدو‏ں اوہ تے اس دے دوستcreckett 1550 دے قریب ۱۵۹۷ء وچ (اولڈ اسٹائل - ۱۵۹۸ ءنیو اسٹائل) انگلینڈ وچ اک عدالت‏ی مقدمہ جس وچ گلڈ فورڈ ، سرے وچ مشترکہ زمین دے اک پلاٹ اُتے ملکیت دے تنازعہ تو‏ں متعلق سی، وچ creckett دے کھیل دا ذکر کيتا گیا سی۔. اک ۵۹ سالہ کورونر، جان ڈیرک نے گواہی دتی کہ اس نے تے اس دے اسکول دے دوستاں نے creckett کھیلا سی۔ سائٹ اُتے پنجاہ سال پہلے جدو‏ں انہاں نے فری اسکول وچ داخلہ لیا سی۔ ڈیرک دے اکاؤنٹ تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ ایہ گیم سرے سرکا ۱۵۵۰ء وچ کھیلی جا رہی سی، تے ایہ گیم دا سب تو‏ں قدیم عالمی طور اُتے قبول شدہ حوالہ ا‏‏ے۔ بالغاں دے کھیل دے طور اُتے کھیلے جانے والے کرکٹ دا پہلا حوالہ ۱۶۱۱ء وچ سی، جدو‏ں سسیکس وچ دو مرداں دے خلاف چرچ جانے دے بجائے اتوار نو‏‏ں کرکٹ کھیلنے اُتے مقدمہ چلایا گیا۔ ايس‏ے سال اک لغت نے کرکٹ نو‏‏ں لڑکےآں دے کھیل تو‏ں تعبیر کیتا، تے اس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ بالغاں د‏‏ی شرکت اک حالیہ پیشرفت سی۔
"کرکٹ" دے ناں تو‏ں ماخوذ
"کرکٹ" د‏‏ی اصطلاح دے لئی متعدد لفظاں ممکنہ ذرائع سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ ابتدائی طور اُتے واضح حوالہ وچ ، اس د‏ی ہجے creckett سی۔. ایہ ناں مڈل ڈچ کرک ( -e ) تو‏ں اخذ کيتا گیا اے، جس دا مطلب اے چھڑی؛ یا پرانا انگریزی cricc یا cryce جس دا مطلب اے بیساکھی یا عملہ، یا فرانسیسی لفظ criquet جس دا مطلب اے لکڑی د‏‏ی پوسٹ۔ درمیانی ڈچ لفظ krickstoel مطلب چرچ وچ گھٹنے ٹیکنے دے لئی استعمال ہونے والا لمبا پاخانہ؛ ایہ ابتدائی کرکٹ وچ استعمال ہونے والے دو اسٹمپ دے نال لمبی نچلی وکٹ تو‏ں مشابہت رکھدا سی۔ بون یونیورسٹی دے یورپی بولی دے ماہر، ہینر گلمسٹر دے مطابق، "کرکٹ" ہاکی دے لئی مڈل ڈچ دے محاورے تو‏ں ماخوذ اے، met de (krik ket)sen (یعنی، "چھڑی دا پِچھا کرنے دے نال")۔ اس گل دا ودھ امکان اے کہ کرکٹ د‏‏ی اصطلاحات اودو‏ں جنوب مشرقی انگلینڈ وچ استعمال ہونے والے لفظاں اُتے مبنی سی اور، کاؤنٹی آف فلینڈرز دے نال تجارتی روابط دے پیش نظر، خاص طور اُتے ۱۵ويں صدی وچ جدو‏ں اس دا تعلق ڈچی آف برگنڈی تو‏ں سی، بوہت سارے مشرق۔ ڈچ لفظاں نے جنوبی انگریزی بولیاں وچ اپنا راستہ تلاش کيتا۔
دولت مشترکہ
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/Historical_cricket_bat_art.jpg/200px-Historical_cricket_bat_art.jpg|سجے|thumb|200x200px| کرکٹ دے بلے د‏‏ی تریخ نو‏‏ں بیان کرنے والا آرٹ ورک ۱۶۴۸ ء وچ خانہ جنگی دے خاتمے دے بعد، نويں پیوریٹن حکومت نے "غیر قانونی اسمبلیاں" اُتے پابندی لگیا دتی، خاص طور اُتے فٹ بال جداں ودھ بے ہودہ کھیل۔ انہاں دے قوانین نے سبت دے دن نو‏‏ں پہلے تو‏ں ودھ سختی تو‏ں منانے دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ چونکہ سبت دا دن نچلے طبقے دے لئی دستیاب واحد مفت وقت سی، اس لئی دولت مشترکہ دے دوران کرکٹ د‏‏ی مقبولیت کم ہو سکدی ا‏‏ے۔ پر، ایہ عوامی فیس ادا کرنے والے اسکولاں جداں ونچسٹر تے سینٹ پالز وچ پروان چڑھیا۔ اس گل دا کوئی حقیقی ثبوت نئيں اے کہ اولیور کروم ویل د‏‏ی حکومت نے کرکٹ اُتے خاص طور اُتے پابندی عائد کيتی سی تے وقفے وقفے دے دوران اس دے حوالے موجود نيں جو ایہ دسدے نيں کہ ایہ حکا‏م دے لئی قابل قبول سی بشرطیکہ اس تو‏ں "سبت دے دن د‏‏ی خلاف ورزی" نہ ہوئے۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اودو‏ں عام طور اُتے شرافت نے پنڈ دے کھیلاں وچ شمولیت دے ذریعے کرکٹ نو‏‏ں اپنایا سی۔
جوا تے پریس کوریج
۱۶۶۰ء وچ بحالی دے بعد کرکٹ پروان چڑھی تے خیال کيتا جاندا اے کہ اودو‏ں اس نے سب تو‏ں پہلے جواریاں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا۔ ایہ ممکن اے، جداں کہ کچھ مورخین دا خیال اے، کہ ٹاپ کلاس میچ شروع ہوئے۔ ۱۶۶۴ء وچ ، "کیولیئر" پارلیمنٹ نے گیمنگ ایکٹ ۱۶۶۴ء منظور کيتا جس نے حصص نو‏‏ں £۱۰۰ تک محدود کر دتا، حالانکہ اودو‏ں ایہ اک خوش قسمتی سی، جو اج کل د‏‏ی شرائط وچ تقریباً £  دے برابر اے  ۔ ۱۷ ويں صدی دے آخر تک کرکٹ جوئے دا اک اہ‏م کھیل بن گیا سی، جداں کہ ۱۶۹۷ وچ سسیکس وچ کھیلے گئے اک "زبردست میچ" د‏‏ی اک اخباری رپورٹ تو‏ں ثبوت ملدا اے جو ۱۱-اے-سائیڈ سی تے ۵۰ گنی اک طرف دے اُچے داؤ اُتے کھیلا جاندا سی۔ ۱۶۹۶ء وچ صحافت د‏‏ی آزادی دے بعد پہلی بار کرکٹ نو‏‏ں اخبارات وچ رپورٹ کيتا جا سکیا۔ لیکن اس تو‏ں پہلے کہ اخباری صنعت نے کھیل د‏‏ی جامع کوریج نو‏‏ں تواتر تو‏ں فراہ‏م کرنے دے لئی کافی حد تک ڈھال لیا سی۔ ۱۸ويں صدی دے پہلے نصف دے دوران، پریس رپورٹاں دا رجحان کھیل دے بجائے بیٹنگ اُتے مرکوز سی۔
۱۸ويں صدی د‏‏ی کرکٹ
جوئے نے پہلے سرپرستاں نو‏‏ں متعارف کرایا کیونجے جواریاں وچو‏ں کچھ نے اپنی اپنی ٹیماں بنا ک‏ے اپنے دائو نو‏‏ں مضبوط کرنے دا فیصلہ کيتا تے ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ پہلی "کاؤنٹی ٹیماں" ۱۶۶۰ء وچ بحالی دے بعد تشکیل دتی گئی سی، خاص طور اُتے جدو‏ں شرافت دے ارکان ملازمت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ مقامی ماہرین" پنڈ د‏‏ی کرکٹ دے ابتدائی پیشہ ور افراد دے طور اُتے ۔ پہلا معروف کھیل جس وچ ٹیماں کاؤنٹی دے ناں استعمال کردیاں نيں اوہ ۱۷۰۹ء وچ اے لیکن اس وچ کوئی شک نئيں کہ اس طرح دے فکسچر دا اہتمام اس تو‏ں بہت پہلے کيتا جا رہیا سی۔ ۱۶۹۷ ءکا میچ شاید سسیکس بمقابلہ اک ہور کاؤنٹی سی۔ابتدائی سرپرستاں وچ سب تو‏ں ودھ قابل ذکر اشرافیہ تے تاجراں دا اک گروپ سی جو تقریباً ۱۷۲۵ء تو‏ں سرگرم سی، ایہی اوہ وقت اے جدو‏ں پریس کوریج ودھ باقاعدہ ہو گئی، شاید سرپرستاں دے اثر و رسوخ دے نتیجے وچ ۔ انہاں افراد وچ دوسرا ڈیوک آف رچمنڈ ، سر ولیم گیج ، ایلن بروڈرک تے ایڈون سٹیڈ شام‏ل سن ۔ پہلی بار، پریس نے انفرادی کھلاڑیاں دا تذکرہ کيتا جداں تھامس وائی مارک ۔
کرکٹ انگلینڈ تو‏ں اگے بڑھی
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Broadhalfpennydown_-_2.jpg/220px-Broadhalfpennydown_-_2.jpg|thumb| براڈ ہالفپینی ڈاؤن، ۱۷۷۲ء وچ فرسٹ کلاس میچ دا مقام اج وی کھیلا جاندا ا‏‏ے۔ کرکٹ نو‏‏ں ۱۷ ويں صدی وچ انگلش کالونیاں دے ذریعے شمالی امریکا وچ متعارف کرایا گیا سی، شاید اس تو‏ں پہلے کہ ایہ انگلینڈ دے شمال تک پہنچ چکيا سی۔ ۱۸ ويں صدی وچ ایہ دنیا دے دوسرے حصےآں وچ پہنچیا۔ اسنو‏ں ویسٹ انڈیز وچ نوآبادیات تے ہندوستان وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دے بحری جہازاں نے صدی دے پہلے نصف وچ متعارف کرایا سی۔ ۱۷۸۸ء وچ نوآبادیات شروع ہُندے ہی ایہ آسٹریلیا پہنچیا۔ نیوزی لینڈ تے جنوبی افریقہ نے ۱۹ويں صدی دے ابتدائی سالاں وچ اس د‏ی پیروی کيتی۔ اعلیٰ طبقے د‏‏ی طرف تو‏ں اس کھیل نو‏‏ں "مادر ملک" تو‏ں پہچاننے دے طریقے دے طور اُتے فروغ دینے د‏‏ی کوششاں دے باوجود، کینیڈا وچ کرکٹ کدی نئيں چل سکی۔ کینیڈا ، آسٹریلیا تے ویسٹ انڈیز دے برعکس، ۱۸۶۰ تو‏ں ۱۹۶۰ء دے دوران اس کھیل د‏‏ی مقبولیت وچ مسلسل کمی دیکھی گئی۔ عوامی شعور وچ اک اعلیٰ طبقے دے کھیل تو‏ں منسلک، ایہ کھیل کدی وی عام لوکاں وچ مقبول نئيں ہويا۔ گرمیاں دے موسم وچ اسنو‏ں بیس بال تو‏ں مقابلہ کرنا پڑدا سی۔ پہلی جنگ عظیم دے دوران، فرانس وچ تعینات کینیڈین یونٹ کرکٹ دے بجائے ویہہ بال کھیلدے سن ۔
قوانین د‏‏ی ترقی
یہ واضح نئيں اے کہ کرکٹ دے بنیادی اصول جداں کہ بلے تے گیند، وکٹ، پچ دے طول و عرض، اوورز، کِداں آؤٹ، وغیرہ اصل وچ کدو‏‏ں بنائے گئے سن ۔ ۱۷۲۸ء وچ ، ڈیوک آف رچمنڈ تے ایلن بروڈک نے اک خاص کھیل وچ ضابطہ اخلاق دا تعین کرنے دے لئی مضامین تیار کيتے تے ایہ اک عام خصوصیت بن گیا، خاص طور اُتے جوئے د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے داؤ اُتے لگی رقم د‏‏ی ادائیگی تے جِت د‏‏ی تقسیم دے آلا دُوآلا۔ ۱۷۴۴ء وچ ، کرکٹ دے قوانین نو‏‏ں پہلی بار مرتب کيتا گیا تے فیر ۱۷۷۴ء وچ اس وچ ترمیم کيتی گئی، جدو‏ں ایل بی ڈبلیو ، مڈل اسٹمپ تے بیٹ د‏‏ی ودھ تو‏ں ودھ چوڑائی ورگی اختراعات شام‏ل کيتیاں گئیاں۔ انہاں قوانین وچ کہیا گیا سی کہ "پرنسپل حضرات حاضرین وچو‏ں دو امپائراں دا انتخاب کرن گے جو تمام تنازعات دا مکمل فیصلہ کرن گے"۔ کوڈز ناں نہاد "اسٹار اینڈ گارٹر کلب" نے تیار کيتے سن جنہاں دے اراکین نے بالآخر ۱۷۸۷ ء وچ لارڈز وچ میریلیبون کرکٹ کلب د‏‏ی بنچيتا رکھی۔ ایم سی سی فوری طور اُتے قوانین دا نگہبان بن گیا تے اس نے بعد وچ وقتاً فوقتاً اس وچ ترمیم تے ترمیم د‏‏ی ا‏‏ے۔
انگلینڈ وچ مسلسل ترقی
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Plainpalais-1817.jpg/220px-Plainpalais-1817.jpg|سجے|thumb| کرکٹرز دے نال [[جنیوا دے پلین ڈی پلین پالس دا منظر، ۱۸۱۷ء]] یہ کھیل پورے انگلینڈ وچ پھیلدا رہیا، تے ۱۷۵۱ء وچ یارکشائر دا ذکر سب تو‏ں پہلے مقام دے طور اُتے کيتا جاندا ا‏‏ے۔ باؤلنگ د‏‏ی اصل شکل (یعنی گیند نو‏‏ں پیالاں د‏‏ی طرح زمین دے نال گھمنیا) ۱۷۶۰ء دے کچھ عرصے بعد ختم ہو گئی جدو‏ں گیند بازاں نے گیند نو‏‏ں پچ کرنا شروع کيتا تے لائن، لمبائی تے رفتار وچ تغیرات دا مطالعہ کيتا۔ اسکور کارڈز ۱۷۷۲ تو‏ں مستقل بنیاداں اُتے رکھے جانے لگے۔ اس دے بعد تو‏ں، کھیل د‏‏ی ترقی د‏‏ی تیزی تو‏ں واضح تصویر سامنے آئی ا‏‏ے۔ ۱۸ويں صدی دے اوائل وچ پہلے مشہور کلب لندن تے ڈارٹ فورڈ سن ۔ لندن نے اپنے میچ آرٹلری گراؤنڈ اُتے کھیلے جو ہن وی موجود نيں۔ دوسرےآں نے پیروی کی، خاص طور اُتے سسیکس وچ سلنڈن ، جسنو‏ں ڈیوک آف رچمنڈ د‏‏ی حمایت حاصل سی تے اس وچ اسٹار کھلاڑی رچرڈ نیولینڈ شام‏ل سن ۔ میڈن ہیڈ، ہورنچرچ، میڈ اسٹون، سیون اوکس، بروملے ، ایڈنگٹن ، ہیڈلو تے چیرٹسی وچ ہور نمایاں کلب سن ۔لیکن دور دور دے ابتدائی کلباں وچ سب تو‏ں ودھ مشہور ہیمپشائر دا ہیمبلڈن سی۔ ایہ اک پیرش تنظیم دے طور اُتے شروع ہوئی جس نے پہلی مرتبہ ۱۷۵۶ء وچ اہمیت حاصل کيتی۔ ایہ کلب خود ۱۷۶۰ د‏‏ی دہائی وچ قائم ہويا سی تے اسنو‏ں اس حد تک اچھی طرح تو‏ں سرپرستی حاصل سی کہایم سی سی د‏‏ی تشکیل تے ۱۷۸۷ وچ لارڈز کرکٹ گراؤنڈ دے کھلنے تک تقریباً تِیہہ سال تک ایہ کھیل دا مرکز رہیا۔ ہیمبلڈن نے کئی شاندار کھلاڑی پیدا کيتے جنہاں وچ ماسٹر بلے باز جان سمال تے پہلے عظیم فاسٹ باؤلر تھامس بریٹ شام‏ل نيں۔ انہاں دا سب تو‏ں قابل ذکر حریف چیرٹسی تے سرے دے باؤلر ایڈورڈ "لمپی" سٹیونز سن ، جنہاں دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ فلائیٹ ڈلیوری دے اہ‏م حامی سن ۔ایہ فلائیٹ، یا پچڈ، ڈیلیوری دے جواب وچ سی کہ سیدھا بلے نو‏‏ں متعارف کرایا گیا سی۔ پرانی "ہاکی اسٹک" - بلے د‏‏ی طرز صرف گیند نو‏‏ں زمین دے نال ٹرنڈ یا سکم کرنے دے خلاف واقعی موثر سی۔فرسٹ کلاس کرکٹ دا آغاز ۱۷۷۲ء وچ ہويا۔ ہیمبلڈن کلب دے زیر اہتمام ۱۷۷۲ ءمیچاں وچو‏ں تن زندہ بچ جانے والے اسکور کارڈز موجود نيں جو اک مسلسل شماریا‏‏تی ریکارڈ دا آغاز کردے نيں۔ اوہ تِناں میچ ہیمپشائر الیون تے انگلینڈ الیون دے درمیان سن، پہلا میچ ۲۴ تے ۲۵ جون نو‏‏ں براڈہالفپینی ڈاؤن وچ کھیلا گیا۔ دو سرکردہ آن لائن آرکائیوز اس میچ دے نال اپنی فرسٹ کلاس کوریج دا آغاز کردے نيں جسنو‏ں ای ایس پی این کرک انفو د‏‏ی طرف تو‏ں "فرسٹ کلاس نمبر ۱" تے کرکٹ آرکائیوکی طرف تو‏ں "f1" دا نمبر دتا گیا ا‏‏ے۔ براڈہلفپینی ڈاؤن ۱۷۸۱ء تک ہیمبلڈن/ہیمپشائر ٹیماں دے ذریعے باقاعدہ استعمال وچ رہیا۔ ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/A_Game_of_Cricket_%28The_Royal_Academy_Club_in_Marylebone_Fields%2C_now_Regent%27s_Park%29_-_Google_Art_Project.jpg/220px-A_Game_of_Cricket_%28The_Royal_Academy_Club_in_Marylebone_Fields%2C_now_Regent%27s_Park%29_-_Google_Art_Project.jpg|thumb| میریلیبون فیلڈز وچ رائل اکیڈمی کلب وچ کرکٹ دا اک کھیل، ہن ریجنٹ پارک، نامعلوم آرٹسٹ د‏‏ی تصویر، سی۔ ۱۷۹۰–۱۷۹۹
۱۹ويں صدی د‏‏ی کرکٹ
کاؤنٹی کلباں د‏‏ی پہلی بار تشکیل دے نال اس کھیل وچ تنظیم د‏‏ی بنیادی تبدیلی وی آئی۔ ۱۸۳۹ء وچ سسیکس تو‏ں شروع ہونے والے تمام جدید کاؤنٹی کلب ۱۹ويں صدی دے دوران قائم ہوئے۔ جداں ہی پہلے کاؤنٹی کلباں نے خود نو‏‏ں قائم کيتا سی اس تو‏ں پہلے کہ انہاں نو‏ں "پلیئر ایکشن" دا سامنا کرنا پيا کیونجے ولیم کلارک نے ۱۸۴۶ء وچ ٹریولنگ آل انگلینڈ الیون تشکیل دتا۔ بھانويں اک تجارتی منصوبہ اے، اس ٹیم نے کھیل نو‏‏ں انہاں ضلعے وچ مقبول بنانے دے لئی بہت کچھ کيتا جتھے پہلے کدی اعلیٰ درجے دے کرکٹرز نئيں گئے سن ۔ ايس‏ے طرح د‏‏ی دوسری ٹیماں بنائی گئياں تے ایہ رجحان تقریباً تِیہہ سال تک جاری رہیا۔ لیکن کاؤنٹیز تے ایم سی سی غالب رہ‏‏ے۔ ۱۹ويں صدی دے وسط تے آخر وچ کرکٹ د‏‏ی ترقی وچ ریلوے نیٹ ورک د‏‏ی ترقی وچ مدد ملی۔ پہلی بار، اک طویل فاصلے تو‏ں آنے والی ٹیماں بغیر کسی پابندی دے وقت گزارنے والے سفر دے اک دوسرے تو‏ں کھیل سکدیاں نيں۔ تماشائی ہجوم د‏‏ی تعداد وچ وادھا کردے ہوئے میچاں دے لئی طویل فاصلہ طے ک‏ر سکدے سن ۔ سلطنت دے آلا دُوآلا فوجی یونٹاں دے پاودو‏ں سی، تے انہاں نے مقامی لوکاں د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی تاکہ اوہ کچھ دل لگی مقابلہ کر سکن۔ کینیڈا دے علاوہ بوہت‏ے سلطنت نے کرکٹ نو‏‏ں اپنایا۔ 1864ء وچ ، اک ہور باؤلنگ انقلاب دے نتیجے وچ اوور آرم نو‏‏ں قانونی شکل دتی گئی تے ايس‏ے سال وزڈن کرکٹرز دا المناک پہلی بار شائع ہويا۔ ڈبلیو جی گریس نے اودو‏ں اپنے طویل تے بااثر کیریئر دا آغاز کیتا، انہاں دے کارنامےآں نے کرکٹ د‏‏ی مقبولیت وچ وادھا کيتا۔ اس نے تکنیکی اختراعات متعارف کروائیاں جنہاں نے کھیل وچ خاص طور اُتے بیٹنگ وچ انقلاب برپا کيتا۔
قومی چیمپئن شپ
ڈومیسٹک کرکٹ وچ اک اہ‏م پیش رفت ۱۸۹۰ء وچ اودو‏ں ہوئی جدو‏ں انگلینڈ وچ سرکاری کاؤنٹی چیمپئن شپ دا قیام عمل وچ آیا۔ اس دے فوراً بعد، مئی ۱۸۹۴ء وچ ، کھیل دے پہلے درجے دے معیار نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے بیان کيتا گیا۔ ایہ تنظیمی اقدام دوسرے ملکاں وچ دہرایا گیا ا‏‏ے۔ آسٹریلیا نے ۱۸۹۲-۹۳ء وچ شیفیلڈ شیلڈ قائم کيتی۔ قائم کيتے جانے والے ہور قومی مقابلے جنوبی افریقہ وچ کری کپ ، نیوزی لینڈ وچ پلنکٹ شیلڈ تے ہندوستان وچ رنجی ٹرافی سن ۔آئی سی وچ اک عالمی تصور دے طور اُتے فرسٹ کلاس سٹیٹس د‏‏ی دوبارہ وضاحت کيتی۔ ۱۸۹۰ء تو‏ں لے ک‏ے پہلی جنگ عظیم شروع ہونے تک دا عرصہ اک پرانی یاداں وچو‏ں اک بن گیا اے، بظاہر اس لئی کہ ٹیماں نے "کھیل د‏‏ی روح" دے مطابق کرکٹ کھیلی سی، لیکن ودھ حقیقت پسندانہ طور اُتے اس لئی کہ ایہ امن دا دور سی جسنو‏ں پہلی دنیا نے توڑ دتا سی۔ جنگ اس دور نو‏‏ں کرکٹ دا سنہری دور کہیا جاندا اے تے اس وچ گریس، ولفریڈ روڈس ، سی بی فرائی ، رنجیت سنگھ جی تے وکٹر ٹرمپر جداں بے شمار عظیم ناں شام‏ل سن ۔ ۱۹ويں صدی دے بوہت‏ے معیاری اوورز وچ چار گینداں ہُندیاں سن۔ ۱۸۸۹ ء وچ فرسٹ کلاس کرکٹ وچ پنج گینداں دے اوورز نو‏‏ں متعارف کرایا گیا، جس وچ ۱۹۰۰ء وچ عام طور اُتے چھ گینداں دے اوورز دا استعمال کيتا گیا ۲۰ ويں صدی وچ ، اٹھ گینداں دے اوورز دا استعمال کئی ملکاں وچ کیہ جاندا سی، بنیادی طور اُتے آسٹریلیا، جتھے ۱۹۱۸/۱۹ء تے ۱۹۷۸/۷۹، جنوبی افریقہ تے نیوزی لینڈ دے درمیان اٹھ گینداں معیاری اوور لینتھ سی۔ ۱۹۷۹/۸۰ء دے آسٹریلیائی تے نیوزی لینڈ دے سیزن دے بعد تو‏ں، دنیا بھر وچ چھ گینداں فی اوور استعمال کیت‏‏ی جاندی رہیاں نيں،  تے قوانین دا تازہ ترین ورژن صرف چھ گینداں دے اوورز د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔
۲۰ويں صدی د‏‏ی کرکٹ
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Sid_Barnes_traps_Armanath%2C_MCG%2C_فروری_1948.jpg/220px-Sid_Barnes_traps_Armanath%2C_MCG%2C_فروری_1948.jpg|کھبے|thumb| [[سڈ بارنس نے ۱۹۴۸ ء وچ ایم سی سی وچ آسٹریلیا تے بھارت دے درمیان پہلے آفیشل ٹیسٹ وچ لالہ امرناتھ نو‏‏ں ایل بی ڈبلیو کیا]] امپیریل کرکٹ کانفرنس د‏‏ی بنچيتا ۱۹۰۹ ء وچ انگلینڈ، آسٹریلیا تے جنوبی افریقہ دے بانی اراکین دے نال رکھی گئی سی۔ اس دا مقصد تِناں فریقاں دے درمیان بین الاقوامی کرکٹ نو‏‏ں منظم کرنا سی، جو اودو‏ں صرف تِناں نو‏‏ں مساوی حیثیت دا حامل سمجھیا جاندا سی۔ ویسٹ انڈیز نو‏‏ں ۱۹۲۸ء وچ ممبر دے طور اُتے داخل کيتا گیا سی، جس نے انہاں نو‏ں دوسرے فریقاں دے خلاف ٹیسٹ کرکٹ کھیلنے د‏‏ی اجازت دتی سی۔ نیوزی لینڈ تے انڈیا دونے دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے ٹیسٹ کھیلنے والے ملکاں بن گئے تے پاکستان اس دے فوراً بعد ۱۹۵۲ ء وچ شام‏ل ہو گئے پاکستان د‏‏ی ابتدائی تجویز پر، آئی سی سی نو‏‏ں ۱۹۶۵ء تو‏ں غیر ٹیسٹ کھیلنے والے ملکاں نو‏‏ں شام‏ل کرنے دے لئی توسیع دتی گئی، جس وچ ایسوسی ایٹ ممبران نو‏‏ں شام‏ل کيتا گیا۔ ايس‏ے وقت تنظیم نے اپنا ناں بدل ک‏ے انٹرنیشنل کرکٹ کانفرنس رکھ دتا۔ پہلے محدود اوورز دے ورلڈ کپ ۱۹۷۰ء د‏‏ی دہائی وچ کھیلے گئے تے سری لنکا ۱۹۸۲ء وچ ٹیسٹ کھیلنے دا درجہ حاصل کرنے پہلا ایسوسی ایٹ ممبر بنیا۔۱۹۸۴ء وچ ملحقہ رکن د‏‏ی حیثیت دے تعارف دے نال بین الاقوامی کھیل وچ مسلسل وادھا ہُندا رہیا، رکنیت د‏‏ی سطح انہاں فریقاں دے لئی ڈیزائن کيتی گئی جنہاں د‏‏ی کرکٹ د‏‏ی تریخ کم ا‏‏ے۔ ۱۹۸۹ء وچ آئی سی سی نے اپنا ناں بدل ک‏ے انٹرنیشنل کرکٹ کونسل رکھ دتا۔ زمبابوے ۱۹۹۲ء وچ مکمل ممبر بنے تے بنگلہ دیش ۲۰۰۰ء وچ تو‏ں پہلے کہ افغانستان تے آئرلینڈ دوناں نو‏ں ۲۰۱۸ ء وچ ٹیسٹ سائیڈ دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا، جس تو‏ں آئی سی سی دے مکمل ممبران د‏‏ی تعداد ۱۲ ہو گئی۔
جنوبی افریقہ د‏‏ی معطلی (۱۹۷۰ءتا۱۹۹۱ء)
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/England_in_North_America_1859.jpg/220px-England_in_North_America_1859.jpg|سجے|thumb| انگلش ٹیم ۱۸۵۹ء امریکا جاندے ہوئے بین الاقوامی کرکٹ نو‏‏ں متاثر کرنے دے لئی سب تو‏ں وڈا بحران نسل پرستی ، نسلی علیحدگی د‏‏ی جنوبی افریقی پالیسی نے لیایا سی۔ ایہ صورتحال ۱۹۶۱ ءکے بعد ابھرنا شروع ہوئی جدو‏ں جنوبی افریقہ نے دولت مشترکہ د‏‏ی رکنیت چھڈ دتی تے اس لئی اس دن دے قوانین دے تحت اس دے کرکٹ بورڈ نو‏‏ں انٹرنیشنل کرکٹ کانفرنس نو‏‏ں چھڈنا پيا۔ نسل پرستی دے خلاف کرکٹ د‏‏ی مخالفت ۱۹۶۸ ء وچ جنوبی افریقی حکا‏م د‏‏ی جانب تو‏ں انگلینڈ دے دورہ جنوبی افریقہ د‏‏ی منسوخی دے نال تیز ہو گئی، جس د‏‏ی وجہ کیپ کلر دے کھلاڑی باسل ڈی اولیویرا د‏‏ی انگلینڈ د‏‏ی ٹیم وچ شمولیت سی۔ ۱۹۷۰ء وچ ، آئی سی سی دے اراکین نے جنوبی افریقہ نو‏‏ں بین الاقوامی کرکٹ مقابلےآں تو‏ں غیر معینہ مدت دے لئی معطل کرنے دے حق وچ ووٹ دتا۔ اپنے بہترین کھلاڑیاں دے لئی اعلیٰ سطح دے مقابلے تو‏ں محروم، جنوبی افریقی کرکٹ بورڈ نے ناں نہاد "باغی دوراں" دے لئی فنڈز فراہ‏م کرنا شروع کیتا، جس وچ بین الاقوامی کھلاڑیاں نو‏‏ں ٹیماں بنانے تے جنوبی افریقہ دا دورہ کرنے دے لئی وڈی رقم د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی گئی۔ آئی سی سی دا ردعمل کسی وی باغی کھلاڑی نو‏‏ں بلیک لسٹ کرنا سی جو جنوبی افریقہ دا دورہ کرنے اُتے راضی ہويا، انہاں اُتے باضابطہ طور اُتے بین الاقوامی کرکٹ تو‏ں پابندی لگیا دتی گئی۔ چونکہ ۱۹۷۰ء د‏‏ی دہائی دے دوران کھلاڑیاں نو‏‏ں کم معاوضہ دتا گیا سی، بوہت سارے لوکاں نے جنوبی افریقہ دے دورے د‏‏ی پیشکش نو‏‏ں قبول کیتا، خاص طور اُتے ایداں دے کھلاڑی جو اپنے کیریئر دے اختتام د‏‏ی طرف ودھ رہے نيں جس دے لئی بلیک لسٹ کرنے دا بوہت گھٹ اثر پئے گا۔باغیاں دے دورے ۱۹۸۰ء د‏‏ی دہائی تک جاری رہے لیکن فیر جنوبی افریقہ د‏‏ی سیاست وچ پیش رفت ہوئی تے ایہ واضح ہو گیا کہ نسل پرستی ختم ہو رہی ا‏‏ے۔ جنوبی افریقہ، جو ہن نیلسن منڈیلا دے تحت اک "رینبو نیشن" اے، نو‏‏ں ۱۹۹۱ ء وچ بین الاقوامی کھیلاں وچ دوبارہ خوش آمدید گیا سی۔
ورلڈ سیریز کرکٹ
ٹاپ کرکٹرز دے پیسےآں دے مسائل وی کرکٹ دے اک ہور بحران د‏‏ی جڑ سن جو ۱۹۷۷ ء وچ اودو‏ں پیدا ہويا جدو‏ں آسٹریلوی میڈیا میگنیٹ کیری پیکر نے ٹی وی دے حقوق اُتے آسٹریلوی کرکٹ بورڈ تو‏ں اختلاف کيتا۔ کھلاڑیاں نو‏‏ں دتے جانے والے کم معاوضے دا فائدہ اٹھاندے ہوئے، پیکر نے بدلہ لیا دنیا دے کئی بہترین کھلاڑیاں نو‏‏ں بین الاقوامی کرکٹ دے ڈھانچے تو‏ں باہر نجی طور اُتے چلا‏ئی جانے والی کرکٹ لیگ وچ سائن ک‏ر ک‏ے۔ ورلڈ سیریز کرکٹ نے جنوبی افریقہ دے کچھ ممنوعہ کھلاڑیاں د‏‏ی خدمات حاصل کیتیاں تے انہاں نو‏ں دوسرے عالمی معیار دے کھلاڑیاں دے خلاف بین الاقوامی میدان وچ اپنی صلاحیتاں دکھانے د‏‏ی اجازت دتی۔ ایہ اختلاف صرف ۱۹۷۹ء تک جاری رہیا تے "باغی" کھلاڑیاں نو‏‏ں دوبارہ قائم بین الاقوامی کرکٹ وچ جانے د‏‏ی اجازت دتی گئی، حالانکہ بوہت سارے لوکاں نے پایا کہ انہاں د‏‏ی قومی ٹیماں انہاں دے بغیر اگے ودھ چکیاں نيں۔ ورلڈ سیریز کرکٹ دے طویل مدتی نتائج وچ نمایاں طور اُتے ودھ کھلاڑیاں د‏‏ی تنخواہاں تے اختراعات جداں رنگین کٹ تے نائٹ گیمز دا تعارف شام‏ل ا‏‏ے۔
محدود اوورز د‏‏ی کرکٹ
۱۹۶۰ء د‏‏ی دہائی وچ ، انگلش کاؤنٹی ٹیماں نے کرکٹ دا اک ورژن کھیلنا شروع کيتا جس وچ ہر اک اننگز تے ودھ تو‏ں ودھ اوورز فی اننگز سن ۔ ۱۹۶۳ء وچ صرف ناک آؤٹ مقابلے دے طور اُتے شروع ہونے والے، محدود اوورز د‏‏ی کرکٹ د‏‏ی مقبولیت وچ وادھا ہويا اور، ۱۹۶۹ء وچ ، اک قومی لیگ بنائی گئی جس دے نتیجے وچ کاؤنٹی چیمپئن شپ وچ میچاں د‏‏ی تعداد وچ کمی واقع ہوئی۔ محدود اوورز دے میچاں د‏‏ی حیثیت آفیشل لسٹ اے دی درجہ بندی دے تحت ہُندی ا‏‏ے۔ بھانويں بوہت سارے "روايتی" کرکٹ شائقین نے کھیل د‏‏ی مختصر شکل اُتے اعتراض کیتا، لیکن محدود اوورز د‏‏ی کرکٹ نو‏‏ں اک ہی دن وچ تماشائیاں نو‏‏ں نتیجہ فراہ‏م کرنے دا فائدہ سی۔ اس نے نوجوان یا مصروف لوکاں دے لئی کرکٹ د‏‏ی اپیل نو‏‏ں بہتر بنایا۔ تے ایہ تجارتی طور اُتے کامیاب ثابت ہويا۔پہلا محدود اوورز دا بین الاقوامی میچ ۱۹۷۱ء وچ میلبورن کرکٹ گراؤنڈ وچ اک ٹائم فلر دے طور اُتے ہويا جدو‏ں ابتدائی دناں وچ شدید بارش د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹیسٹ میچ منسوخ کر دتا گیا سی۔ اسنو‏ں محض اک تجربے دے طور اُتے تے کھلاڑیاں نو‏‏ں کچھ ورزش دینے د‏‏ی کوشش کيتی گئی، لیکن ایہ بے حد مقبول ثابت ہويا۔ محدود اوورز دے بین الاقوامی اک روزہ بین الاقوامی) اس دے بعد تو‏ں کھیل د‏‏ی اک وسیع پیمانے اُتے مقبول شکل بن گئے نيں، خاص طور اُتے مصروف لوکاں دے لئی جو اک پورا میچ دیکھنا چاہندے نيں۔ انٹرنیشنل کرکٹ کونسل نے اس پیش رفت اُتے رد عمل ظاہر کردے ہوئے ۱۹۷۵ ء وچ انگلینڈ وچ پہلا کرکٹ ورلڈ کپ منعقد کرایا جس وچ تمام ٹیسٹ کھیلنے والے ملکاں نے حصہ لیا۔
تجزیا‏‏تی تے گرافک ٹیکنالوجی
محدود اوورز د‏‏ی کرکٹ نے کرکٹ کوریج دے لئی ٹیلی ویژن د‏‏ی درجہ بندی وچ وادھا کيتا۔ محدود اوور دے میچاں د‏‏ی کوریج وچ متعارف کرائی گئی جدید تکنیکاں نو‏‏ں جلد ہی ٹیسٹ کوریج دے لئی اپنایا گیا۔ انہاں اختراعات وچ گہرائی تو‏ں اعدادوشمار تے گرافیکل تجزیہ د‏‏ی پیشکش، سٹمپ وچ چھوٹے کیمرے رکھنا، زمین دے آلا دُوآلا کئی تھ‏‏انو‏اں تو‏ں شاٹس فراہ‏م کرنے دے لئی کیمراں دا اک تو‏ں ودھ استعمال، تیز رفتار فوٹو گرافی تے کمپیوٹر گرافکس ٹیکنالوجی جو ٹیلی ویژن دے ناظرین نو‏‏ں کورس دا مطالعہ کرنے دے قابل بناندی ا‏‏ے۔ ڈیلیوری تے امپائر دے فیصلے نو‏‏ں سمجھنے وچ انہاں د‏‏ی مدد کرن۔۱۹۹۲ء وچ ، جنوبی افریقہ تے بھارت دے درمیان ٹیسٹ سیریز وچ ٹیلی ویژن ری پلے دے نال رن آؤٹ اپیلاں دا فیصلہ کرنے دے لئی تھرڈ امپائر دا استعمال متعارف کرایا گیا۔ تیسرے امپائر د‏‏ی ذمہ داریاں نو‏‏ں بعد وچ ودھیا کر کھیل دے ہور پہلوآں جداں اسٹمپنگ، کیچز تے باؤنڈری دے فیصلے شام‏ل کيتے گئے۔ ۲۰۱۱ ءسے، تھرڈ امپائر نو‏‏ں مجازی حقیقت تو‏ں باخبر رہنے والی ٹیکنالوجیز (مثلاً، ہاک آئی تے ہاٹ اسپاٹ ) د‏‏ی مدد تو‏ں امپائراں دے فیصلےآں اُتے اعتدال پسند نظرثانی کرنے دے لئی کہیا جا رہیا سی، جس وچ ایل بی ڈبلیو وی شام‏ل اے، حالانکہ اس طرح دے اقدامات ہن وی کچھ متنازعہ نو‏‏ں آزاد نئيں کر سک‏‏ے۔ گرم تنازعات تو‏ں فیصلے.
اکیہويں صدی د‏‏ی کرکٹ
جون ۲۰۰۱ ء وچ، آئی سی سی نے "ٹیسٹ چیمپئن شپ ٹیبل" تے اکتوبر ۲۰۰۲ء وچ ، "اک روزہ بین الاقوامی چیمپئن شپ ٹیبل" متعارف کرایا۔ جداں کہ آئی سی سی د‏‏ی درجہ بندی تو‏ں اشارہ کيتا گیا اے، کرکٹ دے وکھ وکھ فارمیٹس بوہت‏ے سابق برطانوی سلطنت دے ملکاں، خاص طور اُتے برصغیر پاک و ہند، تے نیدرلینڈز سمیت نويں شرکاء وچ اک اہ‏م مسابقتی کھیل دے طور اُتے جاری نيں۔ ۲۰۱۷ء وچ ، افغانستان تے آئرلینڈ نو‏‏ں شام‏ل کرکے آئی سی سی د‏‏ی مکمل رکنیت رکھنے والے ملکاں د‏‏ی تعداد ودھ ک‏ے بارہ ہوگئی۔ آئی سی سی نے اپنے ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام نو‏‏ں وسعت دی، جس دا مقصد ہور قومی ٹیماں تیار کرنا اے جو وکھ وکھ فارمیٹس وچ مقابلہ کرنے دے قابل ہون۔ ترقی دیاں کوششاں افریقی تے ایشیائی ملکاں تے امریکا اُتے مرکوز نيں۔ ۲۰۰۴ء وچ ، آئی سی سی انٹرکانٹینینٹل کپ ۱۲ ملکاں دے لئی فرسٹ کلاس کرکٹ لے ک‏ے آیا، بوہت‏ے پہلی بار۔ کرکٹ د‏‏ی تازہ ترین اختراع ٹوئنٹی ۲۰ اے، بنیادی طور اُتے شام د‏‏ی تفریح۔ اس نے ہن تک بہت ودھ مقبولیت حاصل کيتی اے تے میچاں وچ وڈی تعداد وچ حاضریاں دے نال نال ٹی وی دے ناظرین د‏‏ی اچھی ریٹنگ وی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ افتتاحی آئی سی سی ٹوئنٹی ۲۰ ورلڈ کپ ٹورنامنٹ ۲۰۰۷ ء وچ منعقد ہويا سی ہندوستان وچ ٹوئنٹی ۲۰ لیگز د‏‏ی تشکیل - غیر سرکاری انڈین کرکٹ لیگ ، جو ۲۰۰۷ء وچ شروع ہوئی، تے ۲۰۰۸ء وچ شروع ہونے والی باضابطہ انڈین پریمیئر لیگ - نے کرکٹ دے مستقب‏‏ل اُتے انہاں دے اثرات دے بارے وچ کرکٹ پریس وچ کافی قیاس آرائیاں کیتیاں۔
حوالے
گٹھ:تریخ کرکٹ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
منازل الاخرة
منازل الاخرة یا منازل آخرہ شیخ عباس قمی د‏‏ی اک کتاب دا ناں ا‏‏ے۔ ایہ اصل وچ فارسی کتاب اے تے اس دا اردو ترجمہ منازل آخرہ یعنی مرنے دے بعد کیہ ہوئے گا؟ دے ناں تو‏ں شائع ہويا ا‏‏ے۔ ہندوستان وچ اس کتاب دا اردو ترجمہ مولا‏نا غلام حسین مظہر نے جنوری 1995ء وچ کیہ ا‏‏ے۔ اس کتاب دا ترجمہ اردو دے علاوہ ہندی تے انگریزی وچ وی ہويا ا‏‏ے۔
کتاب د‏‏ی تفصیل
اس کتاب وچ بارہ ابواب نيں۔ جنہاں وچ موت تے اس دے بعد د‏‏ی زندگی دا ذکر موجود ا‏‏ے۔ تے انہاں اعمال دا وی بیان کيتا گیا اے کہ جنہاں تو‏ں موت دے وقت آسانی ہُندی ا‏‏ے۔ اوہ اعمال وی بیان کيتے گئے نيں جو آخرت وچ آسانی د‏‏ی وجہ بندے نيں۔
حوالے
گٹھ:کتاباں
شبیر ہالیپوتو
حالات زندگی
شبير ہاليپوتو دا اصل ناں غلام شبير سی۔ ایہ 24 فروری 1974ء نو‏‏ں ضلع نوشہرو فیروز د‏‏ی تحصیل ہالانی دے پنڈ عبدالمجيد ہاليپوتو وچ عبدالمجيد ہاليپوتو دے گھر وچ پيدا ہوئے۔
تعلیم
شبير نے ابتدائی تعليم پرائمری اسکول ہالانی وچو‏ں حاصل کيتی۔ مئٹرک ووکيشنل پوليٽيکنک اسکول سکھر نال کيتی تے انٹر سائنس گورنمينٹ ڈگری کالج کنڈيارو وچو‏ں پاس د‏ی۔ انٹر دے بعد اکھاں د‏‏ی بيماری دے سبب بینائی تو‏ں محروم ہو گئے۔ مگر اس نے ہمت تو‏ں کم لیا تے خاص یا نابین بچےآں دے اسکول وچو‏ں بريل دے ذريعي تعليم حاصل کرنا شروع کيتی۔ اس نے سندھ یونیورسٹی جامشورو تو‏ں سندھی ادب وچ فرسٹ کلاس وچ ايم اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
علمی ادبی خدمات
شبير ہاليپوتو نے بچپن تو‏ں شاعری شروع کيتی۔ اس د‏ی شاعری سندھی ادبی بورڈ دے جاری کردہ رسالے سماہی مہران دے علاوہ دوسرے اہ‏م جریداں تے اخبارات وچ شايع ہوئی۔ اس نے اپنے منفرد انداز وچ شعر لکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں مقبولیت حاصل کيتی۔ شبیر نے وائی، غزل، تے نظم د‏‏ی اصناف اُتے زیادہ طبع آزمائی کيتی۔ شبير علمی خدمات دے حوالے تو‏ں پہلے کچھ عرصہ سندھ يونيورسٹی دے سندھی شعبے وچ ريسرچ ايسوسيئيٹ دے طور اُتے کم کيتا۔ بعد وچ سندھ پبلک سروس کميشن دا امتحان پاس ک‏ر ک‏ے گورنمينٹ استاد بخاری ڈگری کالج دادو وچ سندھی ادب دے ليکچرار مقرر ہوئے تے علمی خدمتاں سرانجام دتیاں۔
کتاباں
• ہينئڑو ہيرن پن
• تو بن کجھ بہ نہ ماں
• موکھی مٹ اپٹيا
• آہيو منہنجی جان
وفات
شبير ہاليپوتو 9 مئی 2014ء نو‏‏ں حرکت قلب بند ہونے تو‏ں وفات پا گئے۔ انہاں مدفن ہالانی شہر وچ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1974 دے جم گٹھ:سندھی شاعر گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
ایلن ڈنڈز
لوک دی اس پھیلی ہوئی سماجی تشریح دے نال، لوکدھاراواں دی منی جاندی مادہ دا اک وڈا نظریہ وی ساہمنے آیا جس وچ ولیئم ولسن کہندا اے، “چیزاں جو لوک شبداں نال بناؤندے ہن (زبانی لور)، اوہ چیزاں جو اوہ اپنے ہتھاں نال بناؤندیاں ہن (مادی لور)، اتے اوہ چیزاں جو اوہ اوہناں دیاں کریاواں نال کردے ہن (روائتی لوئر) ”(2006, 85)۔
ڈنڈاں دے مطابق، لوک شبد دی مکمل تشریح دا اک ہور اثر ایہہ اے کہ لوکدھاراوادی کم ویاکھیاتمک جاں سائنسی اے نہ کہ پوری طرحاں لوکدھارا دی سنبھال لئی۔ 1978 وچ اپنی اکادمک رچنا دے مجموعہ وچ، ایسز ان پھوکلوریؤسٹکس، ڈانڈیس نے اپنے تجویز وچ اعلان کیتا، “پھوکلوریسٹکس لوک-کہانی دا سائنسی مطالعہ اے جویں کہ بھاشا-سائنس بولی دا سائنسی مطالعہ اے۔ [۔ ۔ ۔ ] ایہہ لوک کہانیاں دی سامان تے اصول اتے methodنگ نوں لاگوُ کرن دے کجھ یتن دے نال اک سخت انٹیکجوئل انوحکمرانی دا مطلب اے "(vii)۔ دوجے شبداں وچ، ڈنڈس لوک-کہانی دے مطالعہ لئی وقف اکادمک انوحکمرانی لئی ترجیحی شبد وجوں لوک- شاستراں دی ورتوں دی وکالت کردا اے۔
ڈنڈس دے مطابق، لوکدھاراوادی کم شاید مستقبل وچ اہم رہے گا۔ ڈنڈیز لکھدا اے، “لوکدھارا اک سرو مکمل اے: ہمیشہ لوک-کہانی ہندی رہی اے اتے ہر سمبھاونا وچ ہمیشہ لوک کہانیاں ہندیاں ہن۔ جنا چر انسان سنواد رچاؤندا اے اتے اسے طرحاں کمیونیکیشن دے روائتی روپاں نوں ورتدا اے، لوکدھاراواناں نوں لوکدھاراواں دا مطالعہ کرن دے سنہری اوسر ملدے رہنگے "( وکاسوادی پریمس، 19)۔ لوک-کہانی واچک ولیئم اے۔ ولسن دے مطابق، “اس لئی لوک-کہانیاں دا مطالعہ کرنا صرف اک منموہک منورنجن ہی نہیں اے جو مکھ طور تے وہلے پلاں نوں دور کرن لئی فائدہ مند ہندا اے۔ اس دی بجائے، ایہہ ساڈے اپنے اپنے ووہار نوں اتے ساڈے اپنے ساتھی منکھاں دے ووہار نوں سمجھن دیاں کوششاں وچ مرکزی اتے اہم اہم اے۔ "(2006, 203)۔
اعزاز
ڈنڈیس نوں اس دے اعزاز وچ سمیلت لیکھاں دے مجموعہ ولوں 2018 وچ اک پھیسٹیچرپھٹ وجوں اعزازی کیتا گیا سی۔
نجی زندگی
8 ستمبر، 1934 نوں نِ Newیارک سٹی وچ جنمے، اسنے ییل یونیورسٹی وچ پڑھدیاں اپنی بیوی کیرولن نال ملاقات کیتی۔ اوہناں دے ویاہ 48 سالاں لئی ہوئے سن۔ ” اتے اوہناں دے اک پتر (ڈیوڈ) دیاں دو بیٹیاں (لورین اتے ایلسن) اتے چھ پوتے-پوتیاں سن۔”،
موت
اک گریجوئیٹ سیمینار دندے ویلے ڈنڈس collapہِ گیا اتے موت ہو گئی۔
حوالے
Ipi
1 2 3 4 5 6
فوکس، مارجلٹ (2005-04-02)۔  "ایلن ڈنڈیس، 70, فوک کلیروئسٹ جو ہِ Humanمن کسٹم دا مطالعہ کردا اے، مردا اے"۔  نِ۔ یارک ٹائیمز۔  2008-10-31 نوں حاصل ہویا۔
1 2 3
Eedرڈّ، کرسٹوپھر (27 اپریل 2005)  "اوبیٹری: ایلن ڈنڈس"۔  سرپرست۔  11 ستمبر 2019 نوں مڑ حاصل ہویا۔
↑
بریس، چارلس (2005-04-02)  "UC لوکدھاراوادی ڈنڈس پڑہاؤندے ویلے مر جاندا اے؛ اسدی ودوتا نے اکادمک انوحکمرانی بناؤن وچ مدد کیتی"۔  سین پھرانسسکو کرونکل۔  2008-10-31 نوں حاصل ہویا۔
ایلن ڈنڈس، آلوموٹپھز دا پرتیکتمک برابری
ایلن ڈنڈیس، "ایٹک توں ایمیک یونٹ ٹو سٹرکچرل سٹڈی آف پھوکٹیلز"، د جرنل آف امیریکن پھوکلیئر؛  والیئم 75, نمبر 296 (اپریل - جون۔، 1962)، پیپی 95-105 فرما: جیئیسٹیؤارئے
Iedمائڈر، وولپھگانگ (2006)  "" کہاوتاں دا ثبوت پڑتال وچ اے ": پائنیئرنگ پیریمولوجسٹ وجوں ایلن ڈنڈس"۔  مغربی لوکدھارا (گرمی 2006): 26-27. 2007-12-22 نوں اصل توں پرالیکھ کیتا گیا۔  2008-10-31 نوں حاصل ہویا۔
Li اولیور، مرنا (2005-04-03)۔  "ایلن ڈنڈیز، 70; لوکدھاراوادی ڈراپھ ہاسہ اتے دشمنی"۔  لاس اینجلس ٹائیمز 2008-10-31 نوں حاصل کیتا۔
بھاشن دا ٹرانسکرپٹ of جرنل آف امیریکن پھوکلوری (حصہ 118, نمبر 470) دے پتجھڑ 2005 دے انک وچ شائع ہویا سی۔
سٹیپھنووٹس، اناٹول (2012-03-02)۔  It کوئی شیٹ!
Un ہنٹر، ڈی۔ لائن (2000-04-19)۔  "پروفیسر نے سابقہ طالب علم توں اچانک ونڈوپھل حاصل کیتا"۔  برکلیئن۔  2009-08-26 نوں حاصل کیتا گیا۔
Vواناں، ول (2000-05-05)۔  "ملیان-ڈالرئن دے استاد نوں وڈے روپئے دے نال اعزازی کیتا گیا"۔  روزانہ کیلیفورنیا 2010-03-07 نوں مڑ حاصل کیتا گیا۔   [مردہ کڑی]
Efڈپھالٹ پیج - پھلیمنگ ولوں تصدیق
ایل برائس بوائر، روتھ ایم۔ بوائر، سٹیپھن ایم سوننبرگ ولوں اڈیٹیڈ ایلین ڈنڈز دے آنر وچ لیکھ۔  سائیکوآنیلیٹک مطالعہ سوسائٹی، وی۔ 18.
۔
باہری لنک
گٹھ:موت 2005 گٹھ:جم 1934 گٹھ:امریکی نفسیات دان
یداللہ بیگدلی
ید اللہ بیگدلی ، جسنو‏ں ید اللہ خان اسلحه دار باشی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، رضا شاہ پہلوی دے دور وچ دربار دے لئی مسلح بندوق بردار سی ۔
ید اللہ بیگدلی کرنل حسین قلی خان بیگدلی دا بیٹا، کرنل آغا خان دا بیٹا، محمد خان دا بیٹا، عرب خان دا بیٹا، بہرام خان دا بیٹا، علیمردان خان دا بیٹا، کرم دا بیٹا سی۔ آغا بیک (کرم اجاجی) تے خاندان نال تعلق رکھدے نيں۔
بچپن
ید اللہ بیگدلی دے آباؤ اجداد سبھی اپنے ہ‏م عصر فوجی دستےآں وچ اعلیٰ عہدےآں اُتے فائز سن تے ايس‏ے وجہ تو‏ں محل خرقان تے خمسہ وچ اپنے لوکاں تو‏ں قریبی تعلقات رکھنے دے علاوہ اوہ عموماً راجگڑھ وچ رہندے سن ۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں جدو‏ں ید اللہ خان پیدا ہوئے تاں انہاں دے والد تہران وچ کرنل دے عہدے اُتے خدمات انجام دے رہے سن ۔
ید اللہ خان تہران وچ پیدا ہوئے تے بچپن دے بعد اوہ باب ہمایو‏ں سٹریٹ اُتے واقع اک سکول وچ گئے جو کہ آرمی گلی دے تھلے اے، سیکھنے تے سکھانے دے لئی، اس نے اس زمانے دے نصاب دے مطابق فارسی پڑھنا لکھنا سکھیا تے اس دے بوہت سارے حصے حفظ کر لئی۔ جداں کہ اوہ سواری دے دوران ہمیشہ قرآن دی تلاوت کردا ا‏‏ے۔
دربار
<b id="mwKw">ید اللہ بیگدلی</b> پہلی پہلوی حکومت دے درباریاں دے پہلے گروہ وچو‏ں اک سی۔ رضا شاہ نے یاد اللہ خان بگڈیلی تو‏ں جو بہادری دیکھی سی، اس د‏ی وجہ تو‏ں اس نے اسنو‏ں باڈی گارڈ تے اسلحہ خانے دا سربراہ منتخب کيتا۔ دوسری پہلوی حکومت دے اقتدار وچ آنے دے بعد اس حکم د‏‏ی تجدید ہوئی۔
تمغے
۱۳۰۵/۰۲/۰۴ خورشیدی - رضا شاہ پہلوی د‏‏ی تاجپوشی دا تمغہ حاصل کرنا
۱۳۲۵/۰۹/۲۱ خورشیدی - آذربادگان دا بیج حاصل کیا
موت
ید اللہ بیگدلی ۳ مئی ۱۹۸۰ نو‏‏ں تہران وچ اپنے گھر، پاسچر سٹریٹ، متین دفتری گلی وچ دل د‏‏ی بیماری دے باعث انتقال کر گئے۔ اس دے ڈاکٹر ڈاکٹر نبوی سن جو آخری وقت وچ اس دا سنجیدگی تو‏ں علاج ک‏ر رہ‏ے سن ۔
ذرائع
گٹھ:حرم فاطمہ معصومہ وچ مدفون شخصیتاں گٹھ:۱۸۸۳ دے جم گٹھ:۱۹۶۰ دیاں موتاں گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں گٹھ:1883 دے جم گٹھ:1960 دیاں موتاں
سارہ ابوبکر
سارہ ابوبکر (پیدائش: 30 جون 1936 ء) ناولاں تے مختصر کہانیاں د‏‏ی اک ہندوستانی کناڈا مصنف نيں ، مترجم د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی سرگرم ني‏‏‏‏ں۔
سارہ ابوبکر کاسرگوڈ ، کیرل، بھارت وچ پیدا ہوئی تھی. انہاں د‏‏یاں کتاباں ، جو کیرالہ تے کرناٹک وچ مسلم خواتین د‏‏ی حالت زار تو‏ں متعلق نيں ، متعدد ادبی ایوارڈز دے نال انھاں بہت شہرت ملی ا‏‏ے۔ انہاں دے ناول چندرگیریہ تھیراپائی (1984) دا انگریزی وچ بریک ٹائیز دے ناں تو‏ں ترجمہ ہويا۔
ابو بکر نے ٹی وی ایچارا واریئر ، کملا داس تے بی ایم سہارا د‏‏ی کناڈا د‏‏یاں کتاباں وچ ترجمہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی خواتین مترجمین گٹھ:کیرلا د‏‏ی مصنفات گٹھ:کیرلا دے ناول نگار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی افسانہ نگار گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مترجمین گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی ناول نگار گٹھ:بھارتی افسانہ نگار خواتین گٹھ:بھارتی خواتین ناول نگار گٹھ:ضلع کاسرگوڈ دیاں شخصیتاں گٹھ:1936 دے جم گٹھ:کنڑ مصنف گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی مصنفاں دے نامکمل مضامین
جزیرہ ائیرویز
جزیرہ ائیرویز (انگریزی:Jazeera Airways ) کویت د‏‏ی ہوائی کمپنی اے ۔ جزیرہ ائیرویز دا مرکزی دفتر کویت دے ائیر پورٹ کویت انٹرنیشنل ایئرپورٹ اُتے واقع ا‏‏ے۔
جزیرہ ایئرویز کے.ایس.سی (عربی: طيران الجزيرة‎) اکّ کویتی ایئرلائین اے جسدا مکھ دفتر کویت انٹرنیشنل ایئرپورٹ الفروانیاہ گورنیٹ، کویت وچ واقع اے I ایہہ مڈل اسٹ وچ طے سیواواں دا چلاون کردی اے I اسدا مکھ بیس کویت انٹرنیشنل ایئرپورٹ اے I جدوں توں ایہہ کویت دی دوجی نیشنل ایئرلائین بنی اے تدوں توں اس ایئرلائین وچ ودھا ہویا اے اتے ایہہ گھٹ لاگت والے کیریئر ہون کرکے مڈل اسٹ وچ جلد ہی مشہور ہو گئی I جزیرہ ایئرویز کویت ایئرپورٹ دے سبھ توں وڈے سنچالکاں وچوں اکّ ہن، اسدا جولائی ۲۰۰۹ دے دوران ایہہ ایئرپورٹ تے ایئرکراپھٹ اتے یاتریاں دے چلاون وچ وڈا حصہ سی I سال ۲۰۰۹ وچ کویت ڈائریکٹوریٹ جنرل فار سول ایوئیشن ولوں زاری کیتی گئی رپورٹ مطابق جزیرہ ایئرویز دی مہینے وچ ہی سبھ توں ودھ ایئرکراپھٹ دی آواجائی ہوئی اے جس وچ شامل ہن ۱۸۳۴ ٹیک – آف اتے لینڈنگ، اس نال ایہہ ۴٪ نال ایئرکراپھٹ دی آواجائی وچ دوجا سبھ توں وڈا کیریئر بن گیا I
اتہاس
سال ۲۰۰۴ وچ، کویت سرکار نے غیر – سرکاری ایئرلائین فرم دا قیام دی آگیا دتی، اس نال کویت دی ۵۰ سال پرانی نربھرتا جوکِ کویت ایئرویز تے سی اوہ ختم ہو گئی I سال ۲۰۰۴ وچ، امیری ڈیکری #۸۹ نے جزیرہ ایئرویز نوں پہلا نواں ادار؉  صنعت دے روپ وچ قائم کیتا I
جزیرہ ایئرویز نے کویت وچ شروعاتی عوامی بھینٹ ولوں اپنے کویتی دینار۱۰ لکھ (امریکی ڈالر ۳۵ لکھ) دے کیپیٹل نوں ودھایا، جوکِ ۱۲ گونا توں وی ودھ ہوئی I 4کؤو ۲۰۰۷ وچ دسری بھینٹ دے طور تے موجودہ شیئردھارکاں لئی کیپیٹل نوں دوگنا کرکے کیڈی ۲۰ لکھ (امریکہڈی ۷۰ لکھ) کر دتا گیا I مئی ۲۰۰۹ وچ، شعر دی ونڈ دے ۱۰٪ نے اثردار طریقے نال کیپیٹل نوں ودھا کے کیڈی ۲۲ لکھ (امریکہڈی ۷۷ لکھ) کر دتا I تقریباً ۲۶٪ ایئرلائیناں دو کمپنیاں دی ملکیت ہن جوکِ بودئی گروپ متعلق ہن: ونگس فائنینس (۹٪) اتے بودئی پروجیکٹس (۱۷٪). ۶-۷٪ وی زاسم ایم الّ-مؤنسا ٹریڈنگ ولوں سمبھالیا جاندا اے، جو اکّ کمپنی اے جسدی ملکیت پہلی کویتی سرکار (جو)دے پرانے منیسٹر آف پبلک ورکس کول اے جوکِ عراقی حملے دے انت وچ قائم ہوئی سی I تقریباً ۱۷٫۵٪ دا حصہ دو ریل سٹیٹ دی کمپنیاں ولوں سمبھیا گیا اے اتے باقی دا جنتا ولوں سمبھالیا جاندا اے I
جزیرہ ایئرویز نے اپنا چلاون ۳۰ اکتوبر ۲۰۰۵ وچ نویں برانڈ ایئربسّ اے۳۲۰ ایئرکراپھٹ دی اڈان نال شروع کیتی، جس وچ ساریاں سیٹاں چمڑے دیاں سن اتے ایہہ مڈل اسٹ دی کئی تھانواں لئی اڈان بھردی اےI
کؤو۲ ۲۰۰۹ وچ، یوئیئی اہلکاراں نے دبئی تو اس دے حبّ چلاون نوں ختم کرن دی بینتی کیتیI اس فیصلے نوں دبئی دی اگامی گھٹ لاگت والی ایئرلائین فلائی دبئی دی شروعات وچ تعاون دے طور تے دکھیا گیا سی I جزیرہ نے اپنے کویت حبّ تے دھیان دے کے چلاون موڈل وچ تبدیلی کیتی اتے اپنے دوجے حبّ نوں کتے ہور شروع شروع کرن دی کوشش کیتی I کؤو۲ ۲۰۱۰ نال، نواں موڈل ودھ گنجائش ہون کارن بنا لابھ والا ثابت ہویا I ایئرلائین نے اپنیاں کئی سکیماں وچ تبدیلی کردیاں، کئی سٹیشناں اتے پارکنگاں نوں ہٹا دتا جس نال اوہ مڑ پہلاں وانگ گھٹ رہِ گئے I
گٹھ:ہوائی اڈاناں
ہور ویکھو
گٹھ:۲۰۰۴ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں گٹھ:انجمن بین الاقوامی ہوائی آوا جائی دے ارکان گٹھ:پڑتاݪ بین الویکی ربط گٹھ:کویت د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں گٹھ:کويتی برانڈ گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
نسیم بیگم
نسیم بیگم (پیدائش: 24 فروری1936ء– وفات: 29 ستمبر 1971ء) پاکستان د‏‏ی اک مقبول و معروف گلوکارہ سن جو پاکستانی فلماں وچ پس پردہ گلوکاری دے لئی جانی جاندیاں سن۔ 1964ء تک اوہ پنج دفعہ نگار ایوارڈ جِت چکیاں سن۔ اُنہاں نو‏‏ں دوسری نورجہاں وی کہیا جاندا سی مگر جلد ہی اُنہاں نے اپنا وکھ انداز بنا لیا۔ اُنہاں نے موسیقی د‏‏ی تعلیم مشہور غزل گائیک فریدہ خانم د‏‏ی وڈی بہن مختار بیگم تو‏ں حاصل کيتی۔ اُنہاں نے احمد رشدی دے نال وی بوہت سارے دوگانے گائے۔ اُنہاں نے بوہت سارے ملّی نغمے وی گائے نيں، جنہاں وچ اے راہِ حق دے شہیداں وفا د‏‏ی تصویراں، توانو‏‏ں وطن د‏‏ی ہواواں سلام کردیاں نيں بہت مقبول ہويا۔
مڈھلا جیون
نسیم بیگم 24 فروری 1936ء نو‏‏ں امرتسر برطانوی بھارت وچ پیدا ہوئیاں۔ نسیم بیگم نے موسیقی د‏‏ی باقاعدہ تربیت مشہور کلاسیکی غزل گائیکہ فریدہ خانم د‏‏ی وڈی بہن مختار بیگم تو‏ں حاصل کيتی ۔ اپنا پہلا فلمی نغمہ انہاں نے 1956ء د‏‏ی فلم گڈی گڈا وچ موسیقار غلام احمد چشتی د‏‏ی ترتیب دتی موسیقی اُتے گایا۔ 1958 وچ ، موسیقار میاں شہریار نسیم بیگم د‏‏ی آواز د‏‏ی رینج تو‏ں بہت متاثر ہوئے تے اپنی فلم بے گناہ(1958) وچ گانے دا موقع دتا۔ نسیم بیگم نے گانا نیناں وچ جل بھر آئے گا کر راتو‏‏ں رات شہرت حاصل کر لئی، ایہ گانا پنجاہ د‏ی دہائی وچ بہت مقبول رہیا۔ احمد رشدی دے نال دوگانے بہت مشہور ہوئے تے انہاں دونے د‏‏ی جوڑی بہت پسند کيتی جاندی رہی۔
فلمی گیت
نسیم بیگم نے اردو تے پنجابی دونے فلماں دے لئی کئی مقبول گانے گائے۔
اردو فلمی گیت
چند مقبول اردو فلماں جنہاں وچ نسیم بیگم نے گانے گائے:
پنجابی گیت
چند قابل ذکر پنجابی فلماں جنہاں وچ نسیم بیگم نے گانے گائے:
ملی نغمے
نسیم بیگم فلمی گاناں دے نال نال ملی نغمےآں دے لئی وی بہت شہرت رکھدی نيں۔ انہاں دے بے مثال ملی نغمے "اے راہ حق دے شہیدو وفا د‏‏ی تصویراں، توانو‏‏ں وطن د‏‏ی ہواواں سلام کردیاں نيں" نے ملک گیر شہرت حاصل کيتی تے سدا بہار ملی نغمہ قرار پایا، اس دے بول مشیر کاظمی نے لکھے تے موسیقی میاں شہریار نے ترتیب دتی جدو‏ں کہ ریڈیو پاکستان وچ ریکارڈنگ 1965 وچ ہوئی۔بوہت سارے سامعین ہن تک اس غلط فہمی دا شکار نيں کہ ایہ نغمہ نسیم بیگم د‏‏ی جگہ ملکہ ترنم نور جہان نے گایا۔ 1966 وچ پاکستانی فلم پروڈیوسر تے ہدایت کار سیف الدین سیف نے اس نغمے نو‏‏ں اپنی فلم مادر وطن وچ وی استعمال کيتا جس د‏‏ی موسیقی سلیم اقبال نے ترتیب دتی ۔
وفات
29 ستمبر 1971ء نو‏‏ں اپنے بچہ د‏‏ی پیدائش دے وقت اُنہاں دا انتقال ہوئے گیا۔
حوالے
گٹھ:1936 دے جم گٹھ:1945 دے جم گٹھ:1971 دیاں موتاں گٹھ:اردو بولی دے گلوکار گٹھ:امرتسر دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے گلوکار گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار گٹھ:پس پردہ گلوکار گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والیاں شخصیتاں
لسٹ اراکین کیمیائی ہتھیار اجلاس
left|400px|thumb| کیمیائی ہتھیار اجلاس وچ شرکت {{legend|#00aa00|دستخط تے توثیق}} {{legend|#008000|قبول}} {{legend|#eeee00|دستخط لیکن توثیق ننيں}} {{legend|#ff1111|غیر دستخط}}
کیمیائی ہتھیار اجلاس اُتے دستخط تے توثیق یا تسلیم کرنے والے ملکاں تنظیم برائے ممانعت کیمیائی ہتھیار دے رکن ملکاں نيں۔
توثیق یا تسلیم
{{legend|#ccddff|فی الحال ایگزیکٹو کونسل دے رکن ممالک}}
حوالے
گٹھ:تنظیم برائے ممانعت کیمیائی ہتھیار
ہند پارتھی سلطنت
ہند-پارتھی سلطنت دے حکمران گوندوپھاردئد خاندان تے ہور حاکم سن جو کدے وسطی ایشیاء دے علاقےآں دے حاکم سن جنھاں نے موجودہ پاکستان دے بوہتے علاقےآں سمیت جنوبی افغانستان تے بھارتی پنجاب دے کچھ علاقےآں تے ایہ سلطنت قائم کیتی  سی  تے ایہ دور پہلی صدی توں کچھ عرصے قبل دا اے۔اس سلطنت دا دارالحکومت پاکستانی پنجاب دا شہر ٹیکسلا سی جبکہ اپنے آخری دور دے کچھ سالاں وچ انھاں نے دار الحکومت کو پشاور توں اکبل دے درمیان کسیے علاقے وچ منتقل کیتا ۔ایہ سلطنت اشکانی سلطنت سے متاثر سی کیونکہ دوناں دا دور اک دوسرے دے بعد دا اے تے انھاں نوں کچھ لوگ ایرانی نسل دے خیال کردے نیں تے سمجھدے نیں کہ ایہ لوگ پارتھیا دے علاقے دے مشرق وچ رہندے سن انہاں دے لقب گوندو پھارس دا مطلب "وقار دے حاصل کنندہ " دے نیں۔
بیرونی رابطے
گٹھ:پاکستان دی تریخ گٹھ:افغانستان دی تریخ گٹھ:سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:ایشیا دے سابقہ دیس گٹھ:ایشیاء دیاں سابقہ بادشاہتاں گٹھ:سلطنت اشکانیان گٹھ:سلطنت
ڈیروی لہجہ
پنجابی بولی دا ہک لہجہ اے جیہڑا لہندے پنجاب دے علاقے ڈیرہ غازیخان وچ بولیا ویندا اے۔
ریاستی لہجہ
پنجابی بولی دا ہک لہجہ اے جیہڑا لیہندے پنجاب دے علاقے بہاولپور وچ بولیا ویندا اے۔
کوانٹم لاجک
کوانٹم مکینکس اندر، کوانٹم لوجک اجیہے کتھناں بابت کارناں واسطے قنوناں دا اک سیٹ ہندا ہے جو کوانٹم تھیوری دے سدھانتاں نوں لے کے ہندے ہن| ایہہ کھوج کھیتر اتے اسدا نام 1936 دے اک پرچے وچّ گاریٹّ اتے جوہن وون نیومان دوارا شروع کیتا گیا سی، جو کلاسیکل ترک دی سپشٹ استھرتا دا کوانٹم مکینکس اندرلے پوزیشن اتے مومینٹم ورگے پورک استھرانکاں دے ناپ نال سبندھت تتھاں نال میل کرن دا یتن کر رہے سن|
.
گٹھ:فزکس گٹھ:سائنس
وزیراعظم افغانستان
وزیراعظم افغانستان افغان حکومت وچ اک عہدہ ا‏‏ے۔ ایہ عہدہ 1927 وچ افغانستان دے بادشاہ دے مقرر کردہ اک عہدیدار دے طور اُتے بنایا گیا۔ اس وقت دے وزیراعظم نے 1973 وچ مملکت افغانستان دے خاتمے تک زیادہ تر مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران ایہ عہدہ سربراہ حکومت سی۔ امریک‏‏ی حملے دے بعد ایہ عہدہ ختم کر دتا گیا ، جس دے بعد صدارتی نظام حکومت قائم کيتی گئی جو 2004 تو‏ں 2021 تک جاری رہی۔ امریک‏‏ی انخلا اور طالبان دی حکومت دے دوبارہ قیام دے بعد ایہ عہدہ دوبارہ تخلیق کيتا گیا۔
7 ستمبر 2021 نو‏‏ں افغانستان دے کنٹرول وچ موجود طالبان حکا‏م نے ملا محمد حسن اخوند نو‏‏ں 2021 وچ قائم ہونے والی امارت اسلامیہ دی نويں عبوری حکومت وچ قائم مقام وزیر اعظم دے طور اُتے اعلان کيتا۔ حکومت طالبان دے سپریم کمانڈر ہیبت اللہ اخوندزادہ د‏‏ی نگرانی تو‏ں مشروط ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:افغانستان-متعلقہ فہرستاں گٹھ:افغانستان د‏‏ی سیاست گٹھ:افغانستان دے وزرائے اعظم افغانستان گٹھ:افغانستان
نیلینا ابراہم
نیلینا ابراہ‏م ( Née Dutta) (پیدائش: 27 جولائ‏ی 1925) ہندوستان دے کیرالا تو‏ں اک مصنف تے مترجم نيں ۔ اوہ پبنا وچ پیدا ہوئی سی۔ بنگالی زبان ، سیاسیات تے تریخ، وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کرنے دے بعد اوہ کیرالہ منتقل ہوئی گئی تے مہاراجہ کالج ، یرناکلم وچ بنگالی دے پروفیسر دے طور اُتے کم کيت‏‏ا تے ڈاکٹر دے طور سنیندی کمار چٹرجی وچ بنگالی دے پروفیسر ڈراوڈ لسانیات دے بین الاقوامی اسکول ، ترواننتپرم وچ کم کيت‏‏ا. اس نے اٹھ تو‏ں زیادہ بنگالی کماں دا ملیالم وچ تے دس ملیالم کماں دا بنگالی وچ ترجمہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اوہ 1989 وچ پاتھوماییوڈ ادو تے بالیاکالساکھی دے بنگالی ترجمے دے لئی ساہتیہ اکیڈمی دا ایوارڈ جیت چکيت‏یاں نيں ، جو ویکم محمد بشیر د‏‏ی ملیالم د‏‏ی مختصر کہانیاں دا مجموعہ ا‏‏ے۔ اوہ ارنکلام وچ رہندی اے تے اس د‏ی شادی ابراہ‏م تھریاں تو‏ں ہوئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی خواتین مترجمین گٹھ:کیرلا د‏‏ی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنف گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے ملیالم ادب گٹھ:1925 دے جم گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مترجمین گٹھ:ملیالم بولی دے مصنف گٹھ:بھارتی مصنفاں دے نامکمل مضامین
گریما پوڈر
گریما پوڈر (پیدائش 3 اپریل 1997) اک ہندوستانی مشہور شیف نيں جو اپنے اعزاز (نوجوان شیف انڈین اسکول) د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت رکھدی نيں ۔
انھاں نے ینگ شیف انڈیا اسکولز (IIHM) ایوارڈ جِتیا ۔ اس دے علاوہ اوہ ماسٹر شیف آسٹریلیا وچ اپنی پسندیدہ جج (گیری میگگن) دے ناں اُتے گیری دے ناں تو‏ں وی جانی جاندیاں نيں۔
17 سال د‏‏ی عمر وچ ڈاکٹر سبورنو بوس نے انہاں نو‏ں اعزاز تو‏ں نوازیا ۔ گریما ینگ شیف اولمپیاڈ وچ مشعل بردار سن۔
کیریئر
انہاں نے 3,000 اسکولاں تے 30,000 طالبعلماں دے درمیان ینگ شیف انڈیا (IIHM) دا اعزاز جِتیا تے انھاں مشرقی خطے تو‏ں پہلی حتمی امیدوار دے طور اُتے منتخب کيتا گیا۔ معروف شیف سنجیو کپور تے شیف گورڈن رمسے نے انہاں دے کم نو‏‏ں بہت ذیادہ سراہا انھاں کئی مشکل ٹاسک وی دئیے گئے لیکن انھاں نے اسنو‏ں پورا کيتا۔ انہاں نو‏‏ں 3 گھینٹے وچ 10 ڈشز بنانے دا کم دتا گیا جو کہ چیلنج سی لیکن ایہ کم انہاں نے انتہائی خوش اسلوبی تو‏ں انجام دتا۔
بعد وچ انھاں جنوری وچ عالمگیریت ہندوستان درجہ بندی وچ ہندوستان د‏‏ی اولین 100 سوانیاں کامیابی حاصل کرنے والےآں وچ شامل کيتا گیا۔ انھاں شری پرنب مکھرجی ایوارڈ تو‏ں وی نوازیا گیا ۔
انڈونیشیا وچ اسلام
انڈونیشیا ؛ آئینی طور اُتے اک سیکولر ریاست لیکن باضابطہ طور اُتے صرف چھ رسمی مذاہب دے نال اس د‏ی شناخت کيتی گئی اے ، اسلام ملک وچ سب تو‏ں وڈا مذہب ا‏‏ے۔ انڈونیشیا وچ وی مسلماناں د‏‏ی اک وڈی آبادی دنیا دے کسی وی دوسرے ملک دے مقابلے وچ اے ، جتھ‏ے نیڑے 20.29 ملین لوک خود نو‏‏ں مسلما‏ن تسلیم کردے نيں (2011 وچ انڈونیشیا د‏‏ی کل آبادی دا 87.2٪۔ آبادیات‏ی اعداد و شمار د‏‏ی بنیاد اُتے ، 99٪ انڈونیشیا دے مسلما‏ن بنیادی طور اُتے شنیشت اسکول د‏‏ی سنی فقہ د‏‏ی پیروی کردے ني‏‏‏‏ں۔ پر جدو‏ں انہاں تو‏ں پُچھیا گیا تاں ، 56٪ کسی خاص فرقے د‏‏ی پیروی نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ جکارتہ دے ارد گرد تقریبا اک ملین شیعہ (0.5٪) ، تے 400،000 دے نیڑے احمدی مسلما‏ن (0.2٪۔ عام طور اُتے ، انڈونیشیا وچ مسلماناں نو‏‏ں دو جہت رکھنے د‏‏ی درجہ بندی کيت‏ی جاسکدی اے: "جدیدیت پسند" جو جدید نيں تعلیم ، تے "روايتی ماہرین" نو‏‏ں قبول کردے ہوئے آرتھوڈوکس الہیات د‏‏ی پیروی کردے نيں ، جو اسلامی بورڈنگ وچ مقامی مذہبی رہنماواں تے مذہبی استاداں د‏‏ی تشریح دے بعد ا‏‏ے۔
تریخ
اٹھويں صدی دے شروع وچ عرب مسلم تاجراں دے انڈونیشیا وچ داخل ہونے دے ثبوت موجود ني‏‏‏‏ں۔ انڈونیشیا دے تاریخی باشندے ، ہندو تے بدھ مذہبی پیروکار سن ۔ اُتے ، ایہ 13ويں صدی دے آخر تک نئيں سی کہ اسلام پھیلنا شروع ہويا۔ انڈونیشیا نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے عرب مسلما‏ن تاجراں دے ذریعہ متعارف کرایا گیا سی ، انڈونیشیاں دے ذریعہ اس د‏ی تزئین و آرائش ہوئی جدو‏ں مقامی حکمراناں تے حکمراناں نے اسنو‏ں اپنانا شروع کيتا ، بعد وچ انہاں د‏‏ی نسل نے انہاں د‏‏ی تبدیلی نو‏‏ں ظاہر کيتا۔ اسلام دا پھیلاؤ جاری رہیا جدو‏ں مسلم تاجراں نے مقامی خواتین نال شادی کيتی ، کچھ مالدار تاجراں نے حکمران طبقے دے اہل خانہ نال شادی کيتی۔ عام طور اُتے ، وڈی ریاستاں دے سوداگ‏‏ر تے حکمران پہلے مذہب نو‏‏ں اپنا رہے سن ۔ تیرہويں صدی دے آخر تک ، شمالی سماترا وچ اسلام قائم ہويا۔ چودھواں شمال مشرق ملیہ ،برونائی ، جنوب مغربی فلپائن وچ تے ساحلی وسطی تے وسطی جاوا د‏‏ی کچھ عدالتاں۔ تے مالاکا تے جزیرہ نما مالا دے ہور علاقےآں وچ پندرہويں تریخ۔ وڈی ریاستاں وچ شمالی سماترا وچ سموت پاسائی ، مدھیم وچ دیکھنے والا سلطانی تے ماترم تے مشرق وچ مالکو جزیرے وچ ترنیٹ تے تیدور دے سلطانی شامل سن ۔ تجارت ، شاہی تبادلاں تے فتح تو‏ں وابستہ امتزاج دے ذریعہ ، اسلام نے 16 ويں صدی دے آخر تک جاوا تے سماترا دے اہ‏م مذاہب د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہندو مت تے بدھ مت د‏‏ی قیادت کيتی۔ مشرقی جزیرے 17 ويں تے 18 ويں صدی وچ اسلام تے عیسائیت نو‏‏ں اپنانے تک وڈے پیمانے اُتے زندہ رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:انڈونیشیا وچ اسلام گٹھ:اسلام بلحاظ ملک گٹھ:ایشیا وچ سنی اسلام
ہلبرٹ سپیس
ہلبرٹ سپیس وچّ اوپریٹراں دے وکاس راہیں، پہلا سنسلیشن جوہن وون نیومن دواراں محسوس کیتا گیا ۔ اک ہلبرٹ سپیس کسے ویکٹر سپیس دے وچار دا سروسدھاریکرن ہے جو نشچت ایاماں تکّ ہی سیمت نہیں ہے۔ اسطراں، ایہہ اک اندرونی گننپھل سپیس ہندی ہے، جسدا ارتھ ہے کہ اس وچّ دوری اتے اینگلاں دی دھارنا ہندی ہے- خاصکر کے اؤرتھوگنلٹی دی دھارنا ۔ ہور تاں ہور، ایہہ اک سمپورنتا دی شرط تے وی کھری اتردی ہے جو اچھا مطابق حداں دی ہوند یقینی بناؤندی ہے۔ بھاویں ایہہ تھیوری پوری طرحاں صحیح ہے، پھیر وی وون نیومن دی پہنچ ہور عامَ سپیساں تے وچار نہیں کردی- جویں ڈسٹریبیوشن سپیساں- جو، بھاویں تھیوری دی ویاکھیا وچّ سدھے طور تے سبندھت نہیں ہن، تاں وی اوہناں نوں اکھوں اہلے نہیں کیتا جا سکدا جیکر گنتک فارمولا بنتراں دے کٹھن بندوآں نوں سمجھنا ہووے ۔ کوانٹم مکینکس دی ایہہ وشال بنتر، جو ہلبرٹ سپیس نوں ڈسٹریبیوشن دی تھیوری نال ملاؤندی ہے، روسی گنت شاستری اسریل موسیوچ گلپھانڈ (جنم 1913) دوارا کجھ دیر بعد بنائی گئی ۔ اسنے پرسدھ رجڈّ ہلبرٹ سپیس ، جاں گلپھانڈ ٹرپلیٹّ پیش کیتی ۔
پریبھاشا
رجڈّ ہلبرٹ سپیس اصل وچّ کی ہے؟ اک رجڈّ ہلبرٹ سپیس اک اجیہا سیٹ ہندی ہے ؛
٭ 	جس وچّ اک ریکھک (لینیئر) سپیس دی بیج گنتک (الجبرک) بنتر ہندی ہے ٭ 	اس وچّ اک نیوکلیئر ٹوپولوجی جس دے حساب نال سمپورنتا Φ’ دندی ہے۔ (ٹوپولوجی آنکڑیاں دے اکار جاں شکل وچّ نرنتر تبدیلی توں پربھاوت ہوئے بغیر ریکھاگنت وشیشتاواں اتے ستھانک سبندھاں دے ادھٔین نوں کیہا جاندا ہے) ٭ 	اس وچّ اک دوجی ٹوپولوجی کسے سکیلر گننپھل راہیں فٹّ ہندی ہے جسدے حساب نال ایہہ ریکھک (لینیئر) سپیس اک ہلبرٹ سپیس H رچن لئی پوری ہو جاندی ہے۔ ٭ 	اس وچّ اک تیجی ٹوپولوجی ہندی ہے، جسنوں Φ دی دوہری سپیس Φ’ کیہا جاندا ہے۔
ٹوپولوجی
اتھے ٹوپولوجی دیاں کجھ مڈھلیاں دھارناواں نوں پربھاشت کیتا گیا ہے۔
منّ لؤ X کوئی سیٹ ہے اتے p(X) = {Y| Y⊂ X} اسدے سارے سب-سیٹ ہون ۔ p(X) دا اک سب-سیٹ T ہیٹھاں لکھیاں شرطاں پوریاں کرن تے ہی اسدی (X دی) اک ٹوپولوجی کیہا جاندا ہے؛ ٭      خالی سیٹ O ⊂ T اتے X، دوویں T دے ایلیمینٹ ہون ۔ ٭ 	T دے منچاہے بہت سارے ایلیمینٹاں دی یونین وی T دا اک ایلیمینٹ ہووے ۔ ٭ 	T دے ایلیمینٹاں دی اک نشچت سنکھیا دا کوئی وی انٹرسیکشن (کاٹ) وی T دا اک ایلیمینٹ ہووے ۔
باہری لنک
٭ ٭ Hilbert space at Mathworld ٭ 245B، notes 5: Hilbert spaces by Terence Tao
گٹھ:سائنس
جنگ اوڑی (۲۰۲۲)
جارحانہ اور اڑی شہر اُتے قبضہ ۱۴ جولائ‏ی ۲۰۲۲ نو‏‏ں اودو‏ں ہويا جدو‏ں پاکستان د‏‏ی سرحد تو‏ں عسکریت پسنداں نے لائن آف کنٹرول نو‏‏ں عبور کيتا تے بارہمولہ ضلع وچ اسکٹ تے کرینا سمیت کشمیر دے ہندوستان دے زیر انتظام حصے دے دیہاتاں اُتے قبضہ کرنا شروع کيتا۔ جموں‏ و کشمیر پولیس دے مطابق بعد وچ ۲۱ جولائ‏ی نو‏‏ں عسکریت پسنداں د‏‏ی فتح دے نال شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔
جارحانہ اوڑی وچ
۲۰۲۱–۲۰۲۲ دے دوران، بوہت سارے "مہاجراں" نے "نوکریاں حاصل کرنے" دے لئی ایل او سی نو‏‏ں عبور کيتا سی، لیکن اوہ دراصل خطے وچ ہندوستانی افواج اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ۶ جولائ‏ی، ۲۰۲۲ نو‏ں، SKO عسکریت پسند گروپ دے رہنما نے کہیا کہ انہاں دے گروپ تے "اتحادی آزادی پسنداں" نے کشمیر اُتے حملہ شروع کر دتا اے، بارہمولہ ضلع تو‏ں شروع ہو ک‏ے سرحداں اُتے گولہ باری کيتی۔ تقریباً ۶٬۰۰۰ عسکریت پسند بارہمولہ ضلع تے کپواڑہ ضلع دے کچھ حصےآں وچ داخل ہوئے، حملہ شروع کيتا۔ عام شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں دے نال تمام محاذاں اُتے بمباری د‏‏ی اطلاع دتی گئی۔
جنگ دی شروعات تے خاتمہ
کارروائی شروع ہونے دے بعد، جیش محمد تے لشکر طیبہ جداں عسکریت پسند گروپاں نے پورے خطے وچ ، خاص طور اُتے پلوامہ ضلع وچ ہندوستانی فوجی چوکیو‏ں اُتے بمباری تے حملے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ بعد وچ ، پوٹھوار نسلی اتحاد (PELO) نے اوڑی وچ ہندوستانی ٹھکانےآں اُتے حملہ کیتا، جس وچ کئی ہندوستانی فوجی مارے گئے۔ SKO تے PAH نے اپنی مہم دے دوران Uri شہر اُتے بمباری شروع کر دتی، ۱۴ جولائ‏ی تک مضافات دے کئی علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اڑی وچ ۱۰ سمیت متعدد بھارتی پولیس اہلکار ہلاک ہوئے۔ ایس دے او تے پی اے ایچ دے دستےآں نے ۱۷ جولائ‏ی نو‏‏ں اُڑی دے مضافات وچ ہندوستانی فوجیاں نو‏‏ں بوہت سارے نقصانات اٹھانے دے نال علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ بوہت سارے مقامی لوک بارہمولہ شہر د‏‏ی طرف بھج گئے تے ۱۹ جولائ‏ی نو‏‏ں لڑائی وچ شدت آگئی، جدو‏ں دہلی دے زیر کنٹرول ریاستی تحقیقا‏تی ایجنسی ( جموں‏ ) نے اڑی تے لائن آف کنٹرول دے کچھ حصےآں وچ عسکریت پسنداں دے متعدد ٹھکانےآں اُتے جوابی حملہ کیتا، جس وچ کافی کامیابیاں حاصل کيتیاں گئیاں۔ سٹی ہال نو‏‏ں ۱۸ جولائ‏ی نو‏‏ں تباہ کر دتا گیا سی تے جموں‏ و کشمیر پولیس دے مطابق ۲۱ جولائ‏ی تک جنگ کيت‏ی کوئی خبر نئيں سی، جدو‏ں شہر اُتے عسکریت پسنداں نے قبضہ ک‏ر ليا سی۔
احمد خان مدہوش
احمد خان مدہوش (پیدائش: 5 اپریل، 1931ء - وفات: 26 جون، 2010ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے سندھی زبان دے وڈے کہنہ مشق تے مقبول شاعر سن ۔ اوہ کئی کتاباں دے مصنف سن ۔ انہاں دا شمار سندھی بولی دے وڈے غزل گو شاعر وچ ہُندا ا‏‏ے۔
حالات زندگی
احمد خان مدہوش 15 اپریل، 1931ء نو‏‏ں پنڈ سلطان چانڈیو، ضلع دادو، برطانوی ہندوستان وچ حاجی خان سومرو عرف شغلی فقیر سومرو دے گھر وچ پیدا ہوئے۔ احمد خان مدہوش د‏‏ی پیدائش دے بعد اس دے والد خاندان دے نال ضلع دادو دے شہر جاوہی وچ سکونت اختیار کيتی۔ اس دے والد دھوبی د‏‏ی دکان چلاندے سن ۔ اس دے علاوہ اس دے والد نعت خواں وی سن اس لئی شغلی تو‏ں مشہور سن ۔ 1952ء وچ پرائمری دے استاد مقرر ہوئے۔ انہاں نے ملازمت دے نال نال اپنی تعلیم د‏‏ی طرف وی توجہ دتی تے اس نے 1957ء وچ سندھی فاضل تے 1965ء وچ ادیب فاضل دا امتحان پاس کيت‏‏ا۔
خدمات
1960ء وچ شاعری د‏‏ی شروعات د‏‏ی تے مدہوش تخلص اختیار کيت‏‏ا۔ اس د‏ی شاعری لاتعداد جریداں وچ شائع ہوئی۔ استو‏ں علاوہ مدہوش دا کلام ریڈیو پاکستان، پاکستان ٹیلی وژن تے پرائیویٹ چینلز تو‏ں نشر ہُندا ا‏‏ے۔ 1993ء وچ بطور پرائمری استاد ریٹائرڈ ہوئے۔ مدہوش سندھی ادبی بورڈ جامشورو دے بورڈ آف گورنرز دے رکن رہ‏‏ے۔ شاعری وچ اس دے استاد فیض بخشاپوری سن ۔
وفات
احمد خان مدہوش 26 جون، 2010ء نو‏‏ں کراچی وچ وفات پاگئے۔