cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آنس معین
محبسِ ذات سے طاہرِ روح نالاں ہے۔اس لیے ‘خوف’سے بھی امید کشیدکرلیتی ہے۔کم ازکم تنہائی کے عذاب سے چھوٹے۔اب اس کاہم نشیں اک خوف بھی ہے۔آنس کی شاعری میں بارہا، زندگی کی ہماہمی کی طرف لوٹنے کاذک رہے۔اب یاس سے آس کا پیداہونا کوئی آسان عمل نہیں،نہ ہی مذاق ہے۔ شاعر اس پربھی راضی ہے،فیصلہ چاہے درست ہویا غلط لیکن”عالمِ اضطراب سے نکلے”یہ روز کی کش مکش، گومگو،’ہے ،نہیں ہے’ کی تلوار،کم سے کم اس سے تونجات ملی۔ آنس پھر ہمکتی زندگی کی طرف لپکتاہے۔ممکن ہے، اس دوران میں احتسابِ ذات کے عمل سے ،ایک دوسراآنس،سامنے آئے۔ایسے مثبت رویے رکھنے والاشاعر قنوطی یا موجودیت(Existentialismعام طورپراسے وجودیت لکھاجاتاہے) پرست نہیں ہوسکتا۔آنس میں سادیت نام کونہیں ہے۔وہ اس دنیاکو ایک ایسی کائنات کے تناظر میں دریافت کرنا چاہتاہے۔
ہے میرے اندر بسی ہوئی ہے اک اور دنیا
مگر تم نے کبھی اتنا لمبا سفر کیا ہے؟
یہ” تو” کوئی اورنہیں ہے۔یہ ‘میں’اور’تو’ہیں۔یہ معاشرہ ہے۔جواقداروروایات،آداب واخلاق سے خالی ہوتاجارہاہے۔جہاں نفس پرستی ہی زندگی ہے۔جہاں خودپرستی ہی روشنی ہے۔جہاں خودنمائی ہی سب خوشی ہے۔ایسے میں آنس کیوں نہ کہے کہ کیاتم نے کسی حضرت انسان کوسمجھنے کی کوشش کی ہے۔خبثِ ذات سے نکلنے سےخوف،اور تعفن کے پھیلنے کے احساس نے،ہرکسی کو دھوکے میں مبتلاکررکھاہے۔اورکوئی بھی تو نہیں بولتاکہ:”بادشاہ سلامت آپ کےجسم پر لباس نہیں ہے۔جو بولے،وہ ولدالحرام ٹھہرے یاپھرگردن زدنی ہو۔تاوقتِ کہ ایک بچہ بول پڑتاہے۔بس پھر کیا تھا، سرگوشیان، چہ مگوئیاں جنم لیتی ہیں۔بادشاہ سلامت سوچنے پر مجبورہوجاتاہے۔بچہ جھوٹ کیوں بولےگا؟
ع کبھی تو بچہ صلیب جتنا بڑا بھی ہوگا
اب آنس کو شدید قحط الرجال کاسامنا ہے۔وہ بچہ کہاں سے لائے؟لیکن اسے اس بات کااحساس ہے اس لیے توکہہ اٹھتاہے” کبھی توبچہ صلیب جتنابڑابھی ہوگا”۔
لیکن مایوس اب بھی نہیں ہے۔
اک سردشام آئے گی تپتی سحرکے بعد
لاحاصلی کادکھ بھی ہے لمبے سفرکے بعد
اک دائرے میں گھومتی رہتی ہیں سب رتیں
رہتاہوں جس زمیں پہ وہی اوڑھ لوں گامیں
جائے اماں اک اوربھی ہوتی ہے گھرکے بعد
اسے امیدہے کہ اب بھی ظلم تادیر طلم نہیں رہ سکتا۔یہ جھلسادینے والی دھوپ،یہ جلادینے والی “تپتی سحر”زیادہ دیررہنے والی نہیں ہے۔اس کی سانسیں اکھڑ چکی ہیں۔اگرچہ لوگ ایک طویل جدوجہدکے بعد تھک چکے ہیں،’لاحاصلی کے سنپولیے بھی لپٹے ہوئے ہیں۔لیکن اسے پھر بھی امید ہے۔کرہ اپنادائروی چکر مکمل کرنے والاہے۔اب درختوں پر شجر آئے گا۔اس کے بعد ویرانیوں کی باری ہوسکتی ہے۔لیکن میں مایوس نہیں ہوں اورنہ ہی گھر کے ہونے نہ ہونے کاغم ہے۔ کیوں کہ” جائے اماں اک اوربھی ہوتی ہے گھرکے بعد”۔دل کی گہرائیوں سے پھر ایک کرن پھوٹتی ہے۔
تھامے ہوئے گرتی ہوئی دیوارکواب تک
شایدمرے ہاتھوں کے سوااوربھی کچھ ہے
میں اکیلانہیں ہوں یہ’گرتی ہوئی دیوار’ صرف میرے تھامنے سے نہیں رکی،کوئی اوربھی ہے۔جو مرے ساتھ ہے۔عرفانِ ذات آنس کو الہامی طورپر مدد کرتا ہے۔اسے نچلانہیں بیٹھنے دیتا۔اندرکی روشنی اسے زعمِ ذات میں مبتلانہیں ہونے دیتی۔اسے اپنی کم زوریوں کابھی علم ہے۔اوراپنی انتہاؤں کوبھی جانتا ہے۔وہ صرف معاشرے کے رِستے ناسوروں پرنشترنہیں چلاتا بل کہ اپنامحاسب بھی آپ ہے۔اس لیے خوش فہمی میں مبتلاہونے کی بجائے یا نمائشِ ذات کی بجائے ،وہ واضح کرتاہے”کوئی او رہے،جس نے دیوارکوبھی تھاماہواہے اورمجھے حوصلہ بھی دے رکھاہے۔
یہ کوئی اور ہی دستک ہے اب ہوا کب ہے
اسے ملے ہو مگر جانتے کہاں ہو تم
خود اپنے آپ پہ آنس ابھی کھلا کب ہے
آنِؔس زمیں کی دھڑکن کومحسوس کرنےوالاحساس فن کا رہے۔فسق فساد نےاوربغض ونفاق نےبدامنی کے طوفاں برپاکررکھے ہیں۔اعتمادویقیں کی دیواریں ڈھے چکی ہیں۔لوگ اپنی اپنی جگہ دبکےہوئے ہیں۔آنس اچانک ایک آوازسنتا ہے۔وہ کہہ اٹھتاہے کہ ابیہ تیزہوایاطوفان باد وباراں نہیں ہے۔یہ کوئی اورآوازہے۔ “دستک”کی آواز شایدیہ کوئی پیم برہو؟کوئی خوش خبری لایاہو؟لوگ اس قدروحش زدہ تھے کہ آنس کی بات پرکان نہیں دھرے۔اسے سقراط توکہامگر”کم سن” کے سابقے کے ساتھ،اسے رومی توکہامگر”ننھا”لگادیا۔اسے ارسطوتوسمجھامگر”نئی سوچوں کا”،اے کاش کہ کوئی اسے آنس سمجھ کراس کایقیں کرلیتا۔۔۔!؟اس لیے آنس آخر کار بول اٹھا” اسے ملے ہومگرجانتے کہاں ہوتم”۔اور دلیل بھی ساتھ تھی کہ آنس توابھی اپنے آپ پرنہیں کھلا،تم کیسے دعویٰ کرسکتے ہو؟اورساتھ ہی ایک ادق سوال داغ دیا:
دلا سکے گی کوئی صبح کیا یقین مجھے؟
کہ اس زمیں پہ نہ اترے گی رات آج کے بعد
آنے والے دورکی خبریں دینے والو!کیاتم نجھے یقیں دلاسکتے ہوکہآج کے بعد،یہ رات،یہ ظلمت، یہ اندھیرا، یہ جبر، یہ انسانیت کاماتم کرنے والے انسانیت کے دشمن ختم ہوجائیں گے۔یاپھران کی کایاکلپ ہوجائے گی۔یہ آج کے بعد نسلِ انساں کو کچھ نہ کہیں گے۔کوئی صبح،کوئی روشنی،کوئی امید کی کرن ،کوئی گیانی مجھے اس گومگو کی کیفیت سے چھٹکارہ دلاسکتاہے۔
دریا کے اس پار بھی گہرا سناٹاہے
جواب میں ایک مجرم خاموشی اور سناٹا۔آنس جوچندلمحے پہلے ایک جمِ غفیرسے گفت گوکرتاہوامحسوس ہورہاتھا۔اپنی ذات کے خول میں سمٹ جاتا ہے۔اپنے آپ سےخود کلامی کرنے لگتاہے۔
اکثرصبحیں وقت سے پہلے آتی ہیں
اس لیے ہرخواب ادھورارہتاہے
شب کے باطن سے وہ اجالانہیں پھوٹا۔جس اجالے کودیکھ کت لوگ صبح سمجھ بیٹھے تھے۔وہ صبح نہیں تھی۔لوگوں نے شورمچادیا۔مری آنکھ کھل گئی اورمیراخواب ادھورارہ گیا۔
میں دیدہ ور ہوں نظر میں ہوں کائنات لیے
وہ کم نظر ہے جوخود منظروں کی زد میں ہے
آنس پھرکہتا ہے۔عمروں کے بھیدمت کھولو۔میری آوازپرکان دھرو۔کیوں کہ زمین وزماں کی وسعتوں نے اپنے رازوں کے درمجھ پرکھول دیے ہیں۔اس لیے جوکچھ میں کہتاہوں اس پرکان دھرو۔لیکن وہاں کیاتھا؟
اک دھوکا سا کیوں ہوتا ہےاب بھی کچھ آوازوں پر
دستک کون دیاکرتا ہے کھلے ہوئے دروازوں پر
کھلے دروازوں پردستک ایک سوال بن جاتاہے؟آنس نے توباہا کہاکہ:” میں دیدہ ورہوں نظرمیں ہوں کائنات لیے”اورجس نے اپنے آپ کومنظرمیں سجالیا ہے۔ جواس تماشاگہہِ عالم میں خود تماشابن چکاہے۔وہ کم نظر ہے۔وہ دیدۂ بینانہیں رکھتا۔اس کی بات کااعتبارمت کرنا۔لیکن دورِ جاہلیت کی طرح لوگوں نے اپنے دیوتاؤں کے بتوں کوتوڑنا اپنی ہتک اورناکا مسئلہ بنالیا۔نتیجہ سامنے کی بات تھی۔
گرد ہٹی تو آئینے میں اپناچہرہ دیکھو گے
اک موہوم ساپردہ لوگو ! رہنے دو ان رازوں پر
آنس اس پربھی لوگ کے رازظاہرنہیں کرناچاہتا۔وہ مشورہ دیتاہے کہ آئینوں کے سامنے نہ آؤ!اگرتیز ہوایابارش نے آئینے سے گردہٹادی تواس میں ‘اپناہی چہرہ نظر آئے گا’۔جواک پردہ ہے،اٹھ جائے گا۔
میرے سرکودیکھ کے میرے شانوں پر
شاخ نے گل کابوجھ اٹھاناسیکھاہے
شاعریہ سب کچھ یونہی نہیں کہہ رہاہے۔وہ باربارحوالے دیتاہے۔مثالوں سے ثابت کرنے کی کوشش کرتاہے۔ظلم یہ ہے کہ کوئی بھی “رازدارِدرونِ مے خانہ” نہیں ہے۔اس لیے فطرت سے مثالیں لاتاہے۔
یادہے آنس پہلے تم خود بکھرے تھے
آئینے نے تم سے بکھرانا سیکھا ہے
آئینے کاکام ہے،منعکس کرنا،بکھرنانہیں۔لیکن آنس جو اس بے دل دنیاکے ایسے ہجوم میں گھرچکاہے جوجدیدعلوم وفنون کی روشنی سے چکا چوندتوہے۔لیکن عام حالات کوسمجھنے سے عاری ہے۔
ع ساحل کی آرزومیں بہت سے بھنورملے
اس لیے وہ باربار تجربات سے گزرتاہے۔اپنے آپ کومشکل میں ڈالتاہے۔طوفانوںسے نبردآزماہوتاہے۔ساحل ،ساحل رہتاہے۔بھنوردربھنوراک سلسلۂ ہے جوختم نہیں ہوتا۔لیکن یہ بات ذہن میں رہے شاعر ان تمام کیفات سے اپنی “ذات کے معبد”میں دست وگریباں ہے۔اسے پھرایک راستہ سُوجتاہے۔
جونقشِ پاسے نہ ہوں شناسا،کچھ ایسے رستے تلاش کرنا
اس باروہ “یادکےان بے نشاں جزیروں”تک جاناچاہتاہے جونقشِ پاسے شناسانہ ہوں۔اور’محبتوں کے نئے جزیرے’تلاش کرنے کی لگن ہے۔مگر’میں پاپم ایسی جلی کوئلہ بھیو نہ راکھ’۔
دیکھ رہاہوں خالی ہاتھ کی تنہائی
“کعبہ میرے پیچھے ہے،کلیسامیرے آگے”ایسی صورت میں ہاتھخالی رہ جاتے ہیں۔اورحاصل ،کفِ افسوس’کے سوکچھ اورنہیں ہوتا۔سب سے خوب صورت بات یہ ہے۔شاعرکوشعوروادراک کی ایسی نعمت عطاہوئی ہے۔جواسے بتاتی رہتی ہے۔” دوراہوں پراکثر ایسے ہوتاہے”۔لیکن کہیں کہیں آنس خودبھی رک جاتاہے۔شکستوں کے جال نے اس کے وجودکوگھیررکھاہے۔کبھی کبھی وہ خودبھی چونک اٹھتاہے۔اپنے آپ سے ڈرجاتاہے۔
گونجتاہے بدن میں سناٹا
کوئی خالی مکان ہو جیسے
انبیاؑ تلمیذالرحمٰن ہوتے ہیں۔یاپھرچنیدہ اولیا اللہ طاہری تعلیم نہ ہونے کے باوجودباطنی علم سے اس قدرمزین ہوتے ہیں کہ عقل دنگ رہ جاتے ہے۔اس کے لیے “حضرت بایزیدبسطامی” کی زندگی اور پانچ سو عیسائی راہبوں سے ن کا مناظرہ دیکھاجاسکتاہے۔یاپھر”الابریز”کامطالہ کیاجاسکتاہے۔آنس کو فرت سے حیران کن صلاحیتیں عطاہوئیں لیکن نہ ماحول ساز گارملا نہ کوئی ایساراہبر(مرشد)ملاجو”تھل ماڑوداساراپینڈا” اک نگاسے طے کرادیتا۔بقول اقبال “عشق کی اک جست نے طے کردیاقصہ تمام”یہ مرحلہ نہیں آسکا۔لہذا بعض اوقات اندرکی روشنی ڈرکاسبب بنی۔اب انہدمرلی نے گنبدِروح میں جب”سرِکن فکاں”تان چھیڑی توآنس اسے سناٹے کی گونج سمجھ بیٹھا۔اوراسے مادی دنیاکے معاملات میں شامل کر دیا۔کیوں کہ معاشرہ اورٹوٹتی ہوئی معاشرے کی تنابیں،اس کے سامنے تھیں۔اورکبھی کہہ اٹھتاہے۔ڈرناہوتوانجانی آواز سے ڈرنا”۔آنساپنے آپ میں واضح نہیں ہے۔وجہ سامنے ہے،باطنی عطاکے ساتھ ساتھ،ظاہری راہنماکی ضرورت بھی پڑتی ہے۔وہ صرف نبی ہواکرتاہے جودنیاوی علل سے بے نیازہوتاہے۔اب سناٹے کی گونج سے ڈر پیداہواہے۔اورظاہری تنہائی کو”وہ خالی مکاں”سمجھ رہاہے۔یہاں سے آنس کی شخصیت میں شک سرابھارناشروع کرتاہے۔
عجیب شورسااک جسم وجاں میں رہتاہے
ہواکازوربھی خالی مکاں میں رہتاہے
آنِؔس کو’وہ سِر’شورمحسوس ہوتاہے۔اورآنس کے سامنے ایساکوئی نمونہ موجودنہیں ہے۔جسے وہ پیشوا یا راہبر مان لے۔اس کی تربیت اس انداز سے نہیں ہوئی۔وہ نازونعم میں پلاہے۔وہ سادات گھرانے کاچشم وچراغ ہے۔اس نے آنکھ کھولی تودورکے اہم ترین لوگوں نے اسے’کم سن سقراط’ اور’چھوٹی عمرکابزرگ دانش ور’ کہا۔اسے تومعلوم ہی نہیں ہوا کہ ابھی تو ابتدائے عشق تھی۔یہ دنیا نہ تھی کسی اور دنیا کے راز تھے جو آنِؔس معین عالمِ ناسوت میں تلاش کرتارہا۔نتیجہ یہ نکلا کہ بدن اورروح میں فاصلے بڑھنے لگے۔
کہ روزنِ دیوار سے اندر نہیں دیکھا
دستکیں دینے سے پہلے سوچ لو
بنددروازے کے پیچھے کون ہے؟
اس طرح اب دیکھتاہوں آئینہ
جیسے کوئی خود سے پوچھے۔ کون ہے؟
دستک تودے رہے ہو؟لیکن تم ایک ایسی جگہ پر ہو جو بالکل نئی ہے۔مکاں کس کا ہے؟ مکیں کون ہے؟ جواب کیا مل سکتا ہے؟ اتنی ساری باتوں کاجواب کہاں سے ملے گا؟ آپ نے دیکھا جب روح اور بدن میں بعد کی کیفیت اجگرہونے لگی۔جب طائرِ روح کو جسد ایک بند پنجرے سے زیادہ کچھ بھی نہ لگا۔تو پہلے یہ احساس پیدا ہواکہ دستک دے کے دیکھ لیاجائے۔اب شاعراس خوف میں مبتلاہے کہ:”تیرگی من میں نہ درآئے کہیں”اسے اپنے جسم کے مکاں کے خالی ہونے کاپتاہی نہیں چلا۔اوردوسرے شعرمیں وہ یقیں بھی کھو چکا ہے۔اور کہتا ہے پہلے سوچ لو بند دروازے کے پیچھے کون ہے؟اپنی ذات کی اک روشن جہاں تھا؟ اب اس کے لیے نادیدہ جزیرہ یا ایک ان جانی دنیابن گیاہے۔یہ اس لیے ہوا کہ باہر کواندرکی طاقت نہیں ملی۔من وتوایک نہیں ہو سکے۔اوربات ایں جارسید:”آئینہ دیکھتاہوں اور خود سے سوال
کرتاہوں”جیسے کوئی خودسے پوچھے کون ہے؟”۔
چپ رہنے کی ہرشخص قسم کھائے ہوئے ہے
ہم زہربھراجام بھلادیں توکسے دیں؟
اب بات حقیقت تک پنچ چکی ہے۔وہ بے رنگ حقیقت جوکائنات کی اصل ہے۔لیکن اہلِ دنیاظاہری چمک دمک اورریاوتصنع کے دل دادہ ہیں۔اورمیرے پاس ہیں توپھول مگربے رنگ ہیں۔ان کون ان بے رنگ پھولوں کو دیکھگا، خریدنے کامرحلہ توبعدکی بات ہے؟منافقت کے معاشرے کی جڑیں کھوکھلی کردی ہیں۔طلب کی دلدل نے ہربوالہوس کو جکڑ لیاہے۔اب ہرطرف بے دست پاابدان پڑے ہیں۔جونہ یہ اعتراف کرتے ہیں کہ ہم مجبورہیں(جھوٹی انا)،نہ کسی کوبلاتے ہیں کہ چھٹکارے کی کوئی صورت ہو(منافقت)،اب بےرنگ پھولوں کوکوں خریدے؟چوں کہ حرص وہوس،لالچ وخودپردتی نے بدحال کررکھاہے۔خود دلدل میں ہیں لیکن بتاتے نہیں کہ ہم دلدل میں ہیں۔دوسرے بچ جائیں یابچاؤکاکوئی طریقہ سوچیں!معلوم اس وقت ہوتاہے جب ایک آوازکے ساتھ کوئی اور بھی ان میں آن شامل ہوتاہے۔ہرشخص نے مجرم خاموشی اختیارکرکھی ہے۔اب سچ کازہرکون پیئے؟
شورتو یوں اٹھاتھا جیسے اک طوفاں ہو
سناٹے میں جانے کیسے ڈوب گیاہے
آخری خواہش پوری کرکے جینا کیسا؟
آنِؔس بھی ساحل تک آکے ڈوب گیاہے
‘ہرنئے حاثے پہ حیرانی،پہلے ہوتی تھی اب نہیں ہوتی’عموماً شورکاپیداہوناایک ان ہونی کے ہونے کی خبرہوتاہے۔اوریہ شورتاکسی طوفاں کے اٹھنے کامحسوس ہوت اتھا۔لیکن یہ کیاہواکہ سناٹے کے طلسم نے اسے بھی نگل لیا۔اوراب یوں خاموشی ہے کہ جیسے کچھ ہواہی نہیں۔وہ لاشعورجوآنس کو انتہائے مایوس میں بھی نئی منزلوں کی طرف لے جاتاہے۔وہ کسی نہ کسی تبدیلی کے ذریعے سے اپنااظارکرتاہے۔لیکن ہربارناکامیابی اسے ایک ایسی حالت کی طرف دھکیل دیتی ہے۔جہاں حوصلے ٹوٹ جاتے ہیں۔
اب اس شکستہ کشتی میں ساحل کی تمناکون کرے؟
ساحل کی تمناکسے نہیں ہوتی ؟لیکن آخری خواہش کے طور،اگرتمام کوشِ پیہم کاحاصل ‘کفِ افسوس’ہوتوساحل کوقبول کرنا،بھی ‘اک اناکی بات بن جاتی ہے’۔ اس لیے آنس نے بھی ساحل سے پہلے پتوار ڈال دیے۔’اب لیے پھرتاہے دریاہم کو’۔امیدتواب بھی تھی کہ ہواؤں کا رخ ابھی اتنا بے یقیں نہیں ہواتھا۔موسم نے شدت اختیارنہیں کی تھی۔
اناکی دیوارٹوٹنے میں ہے دیرآنِؔس
وجودمیرا ابھی میرے اختیار میں ہے
حوصلے ابھی جواں ہیں۔اپنی ذات پراب بھی بھروسا ہے۔وجودپر اختیاربھی باقی ہے۔حالات نہیں بگڑے۔لیکن” ایک اوردریاکاسامناتھامنیرمجھ کو”
سلجھی تھیں گھتیاں مری دانست میں مگر
حاصل یہ ہے کہ زخموں کے ٹانکے اکھڑ گئے
نروان کیا،بس اب تواماں کی تلاش ہے
اس بند گھرمیں کیسے کہوں کیاطلسم ہے
کھولے تھے جتنے قفل،وہ ہونٹوں پہ پڑ گئے
آنس کے وجودکے اندرایک اعصاب شکن جنگ جاری رہی۔اورہمیشہ آخری لمحوں میں کوئی سوارپیادے کوبچالیتاتھا۔یہ ایسی کمک تھی،جو آنس کو واضح طورپرسمجھ نہ آسکی۔لیکن وہ لاشعوری طورپر اس کی روشنی میں چلتابھی رہا۔اورایک کش مکش مسلسل اس حاصل کامقدربھی رہی۔لیکن محبتوں (ظاہری)کے تمام رشتے ایک ایسے معاشرتی دائرے میں قیدتھے جواسے کوئی بھی لائحۂ عمل طےکرنے کی مکمل آزادی نہ دے سکے۔نتیجہ یہ نکلا کہ کوئی بھی عمل مکمل تقین سے نہیں ہوپایا۔ آنس سمجھتارہاکہ ‘گتھیاں سلجھ رہی ہیں’،لیکن ہواکیا؟وہ وجود جو پہلے ہی زخم زخم (روحانی کرب) تھا۔ دکھ کی شدت میں اوراضافہ ہو گیا۔شکتیوں کی تلاش یاگیان کی منزل توخواب وخیال ہونے لگی اب ‘اماں’کے لالے پڑ گئے۔تہذیب نے ہریالی کونگل لیا۔
جن کی سانس کا ہرجھونکا تھا ایک عجیب طلسم
قاتل تیشے چیرگئے ان ساونتوں کے جسم
(مجیدامجد)
اورجگہ پھربھی تنگ رہی ،ایسے بندگھربنائے گئے کہ ان میں عجب سحرتھا،ایک عجیب طلسماتی فضاتھی۔گھرکےجتنے تالے کھولے تھے۔وہ سب کے سب ہونٹوں پہ لگ گئے۔کوئی کچھ نہیں بولے گا۔کمرے بڑھ گئے،تعلق کٹ گئے۔ہرفرداپنی ذات میں انجمن بن گیا۔کسی کوکسی کی حاجت نہ رہی۔آنس نے اپنی شاعری میں اس وقت بے چہرگی کے کرب کوبیان کیاجب کہ یہ لہرابھی مشرق میں پہنچی ہی نہیں تھی۔ابھی یورپ کے مے خانےاپنی شناخت ڈھونڈ رہے تھے۔اب زباں چپ،کسی کے معاملات میں نہیں بولنا،سچ کوسچ اورجھوٹ کوجھوٹ نہیں کہہسکتے!اک عجیب معاشرتی تبدیلی واقع ہوئی۔یوں اظہار ،اظہارنہ رہا۔بل کہ جھاگ کوہی دودھ سمجھ کرقبول کرنے کی تربیت ہونے لگی۔اندر کاانساں اپنے “اوراندر”سمٹ گیا۔ اب یقیں کی رفعتوں کو شکوک کی آندھیوں نے گھیرناشروع کیا۔
توجستجوئے سحرمیں نکلے تواس قدراحتیاط رکھنا
کہ تیری پرچھائیں تک بھی تجھ کوقدم بڑھاتےہوئےنہ دیکھے
کسی سے بات کرتے ہوئے اندیشوں نے سراٹھانے شروع کیے۔یہاں تک کہ اپنے آپ سے بھی اس رازداری سے بات کرنے کی ضرورت محسوس ہونے لگی کہ ‘دیواروں کے بھی کان ہوتے ہیں’۔اب رازداری کی زمانے لدگئے۔اپنے آپ کوسرکوشی کے انداز میں نصیحت ہونے لگی”جسجوئے سحرمیں نکلےتو۔۔۔۔۔۔تیری پرچھائیں بھی تجھ کوقدم بڑھاتے ہوئے نہ دیکھے”یہ کیفیت اس بات کابین ثبوت ہے کہ شاعر ایک ایسی منزل پرآگیاہے۔کہ اب کسی کوآزمانہ یاامتحان میں ڈالنا، ممکن نہیں رہا۔اعتماد ویقیں کے سارے رشتے اپنابھرم کھوچکے ہیں۔اب جوکچھ بھی کرناہے۔اپنے بھروسے اوراپنے بازوؤں کی طاقت سے کرناہے۔رازکی حفاظت کرنی ہے۔پھرشاعرپر زندگی کاایک اورزاویہ ظاہر ہوتاہے۔
ہزارقمقموں سے جگ مگااٹھاہے گھرلیکن
جومن میں جھانک کردیکھوں توروشنی کم ہے
جگ مگ جمگ مگ،نیروتاباں،روشنی ہی روشنی،لیکن “کاں حرامی چھڑنڑ نہ ڈیندا۔۔۔اوڈھاپیچھاجات مریندا۔۔۔کیتاکم خراب کریندا۔۔۔،آنس نے ایک اورجگہ کہہ رکھاہے۔
تیرگی من میں نہ درآئے کہیں
باہرکی چکاچوندنے من کی ظلمت کودورنہیں کیا؟شکیب جلالی کاایک شعربے طرح یادآرہاہے۔آپ بھی سن لیجیے:
وہاں کی روشنیوں نے بھی ظلم ڈھائے بہت
میں اس گلی میں اکیلاتھا،اورسائے بہت
لیکن ایک بات دھیان میں رہے۔شاعرنے سادیت کااظہاراب بھی نہیں کیا۔روشنی توہے مگرکم ہے۔’دھندلے دھندلے ہیں ابھی ترے پیکرکے خطوط’۔
توبھی کیامری طرح سےجاگتاہے رات بھر
تیرے گھرمیں بھی کہیں اک آدھ کھلادرتونہیں
قفل توکھل گئے،مگرانھیں لگانے کارواج نہ رہا۔چوں کہ وہ ہونٹوں پہ پڑ گئے تھے۔وہاں سے کھلتے توکہیں اوربھی پڑتے۔اس جبرنے شاعرکوبے خوابی کے عذاب میں مبتلاکردیا۔ایک بارپھرایک”تو”کاذکرہوتاہے،”شایدابھی کچھ لوگ باقی ہیں جہاں میں’۔خدشات ایک جسے ہیں۔انھیں ایک فردپر،گھرپر،معاشرے پر یاقوم پر چسپاں کردیجیے۔کیاتمھیں بھی نیندنہیں آتی؟کیامیری طرح تمھارے گھرکابھی کوئی دروازہ ایساتونہیں جو”در” (کھلا) ہو؟یہ عمربھرکارت جگاکس وجہ سے لگ گیاہے۔پہلے مسائل کیاکم تھے؟کہ اب اک نیاستم۔بہرحال اب شاعر بیک وقت کئی محاذوں پربرسرِ پیکا رہے۔اس کے اندرایک خوف ناک جنگ جاری ہے؟اسے اندیشہ ہائے من وتو اورکون ومکاں نے گھیررکھاہے؟اسے معاشرتی جبر،اورروحانی کرب کابھی سامناہے۔اب گھراوررت جگابھی اس میں شامل ہوگیاہے۔لیکن وقی ناکامیابی شاعرکو مضمحل نہیں کرتی، شاعراس سے بھی امیدکی کرن کشیدکرلیتاہے۔اورایک نئی مہم پرجانے کے لیے کمربند ہوجاتاہے۔
دل کے اندرتوشب نہیں ہوتی
ایک سورج کے ڈوب جانے سے
شب فطرت کاایک مظہر(Phenomenon
) ہے۔سورج کاڈوبنابھی کوئی اچنبے کی بات نہیں۔روزڈوبتاہے۔اوراس سے یہ ظاہر نہیں ہوتاکہ اب سورج دوبارا نہیں نکلے گا؟یااب صرف تیرگی کاراج ہوجائے گا؟اوراگرماتاب دوب بھی گیاہے توکیاہوا؟”دل کے اندرتوشب نہیں ہوتی”کیوں کہ :
ہے میرے اندر بسی ہوئی ہے ایک دنیا
مگرتم نے کبھی اتنا لمبا سفر کیا ہے
یہ مرحلہ بھی شاعرکے لیے مہمیزکاکام کرتاہے اورشاعرخودکوایک اورمنزل کی طرف لے جاتاہے۔
باہر کھلنے والی کھڑکی بندپڑی ہے
اگرچہ پہلے بھی شاعرکوباہرسے کوئی امدادنہیں ملتی تھی۔لیکن اب تو وہ’کھڑکی’ (ربط کازریعہ) بندپڑی ہے۔اس لیے اپنے من کی دنیاسے تعلق مضبوط کرو۔
یہ بوجھ اک صلیب کا میں کس طرح اٹھاؤں گا
اس آگہی کے کرب کو میں کیسے جھیل پاؤں گا
فرہاد خان
thumb|250x250px| [[مغلیہ سلطنت|مغل – 1666 وچ دریائے کرنافولی اُتے اراکانیاں د‏‏ی لڑائی]] فرہاد خان ( ফরহাদ খাঁ )، جسنو‏ں نظامِ زمانہ ( নিজাম-ই-জমানা ) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ یا نظام زمان ، اک مغل فوجی حکمت عملی ساز سی جس نے اپنی زندگی بھر کئی عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اوہ سلہٹ سرکار دے سب تو‏ں مشہور فوجیدار سن، جنہاں نے 17واں صدی دے آخر وچ مغل بادشاہ اورنگزیب دے دور حکومت وچ حکومت کیت‏‏ی۔ اوہ علاقے وچ متعدد پلاں تے عبادت گاہاں د‏‏ی تعمیر دے لئی مشہور سن ۔
آنس معین
اب شاعر نے آکراپنے ہاتھ کھڑے کردیے ہیں۔میں صلیب کابوجھ نہیں اٹھاسکتا؟(یعنییہ علم ہونے کے باوجودکہ میں سچاہوں۔لوگ مری بات نہیں مانتے۔ اور پھر بھی صلیب پر لٹکنا، شاعر کہتا ہے۔شایدیہ مجھ سے نہیں ہو سکے گا۔اوراس رازکو”آگہی کے کرب”سے تشبیہ دی ہے۔کہ شاید میں اسے برداشت نہیں کرپاؤں گا۔
آنس نے اب تک(جوغزلیات،اشعراورفردیات جومرے پاس ہیں)میں خالصتاً! تصوف کی کوئی اصطلاح استعمال نہیں کی۔یہ شعوری کوشش ہے یا لاشعوری،تمام کلام سامنے آنے کے بعداس پرکچھ کہاجاسکتاہے۔یا پھر سید فخرالدین بلے (والد گرامی)،ظفرمعین بلے(بھائی) اورآمنہ (بہن) کاکوئی انٹرویو (مصاحبہ)کہیں شائع ہوا ہو،یاان سے کیاجائے۔توکچھ باتیں سامنے آسکتی ہیں۔لیکن آنِؔس اب تھک چکاہے۔اپنی ذات سے جنگ، معاشرتی اقدار کو کھو کھلا کرتی ہے۔
فرہاد خان
کیریئر
کھبے|thumb| خان د‏‏ی سلہٹ شاہی عیدگاہ ، بعد وچ 1782 دے محرم بغاوت دا میدان جنگ بن جائے گی۔ فرہاد بھلوا (نوکھالی) دا تھانیدار سی۔ 1665 وچ چٹاگانگ د‏‏ی فتح وچ ، کیپٹن مور د‏‏ی قیادت وچ فائرنگیاں نے اراکانی بحری بیڑاں نو‏‏ں اگ لگیا دتی تے بھلوا (نوکھالی) د‏‏ی طرف بھج گئے جتھے فرہاد نے انہاں نو‏ں پناہ دی۔ فرہاد نے بعد وچ انہاں نو‏ں جہانگیر نگر وچ بنگال دے صوبیدار شائستہ خان دے پاس بھیج دتا۔ جواب وچ ، صوبیدار نے اپنے بیٹے بزرگ عمید خان د‏‏ی قیادت وچ دسمبر وچ اک مہم شروع د‏‏ی تے فرہاد نو‏‏ں ابن حسین تے زمیندار منور خان دے بیڑے وچ شام‏ل ہونے دا حکم دتا۔ شائستہ خان نے آرٹلری دے سپرنٹنڈنٹ میر مرتضیٰ نو‏‏ں وی فرہاد دے نال شام‏ل ہونے تے حفاظت کرنے دا حکم دتا۔ 2 جنوری نو‏ں، فرہاد تے مرتضیٰ دے نال بحری بیڑے نے راستے وکھ کر لئی تے دوسرے لیڈراں دے نال دریا تو‏ں گزر رہے سن ۔ کامیاب فتح دے بعد، فرہاد نو‏‏ں ہزار او پنصدی دے منصب دار دے عہدے تو‏ں نوازیا گیا (اس د‏ی کمان وچ 1500 سپاہی) تے 350 گھوڑے۔
1670 وچ ، فرہاد مہافتا خان دے بعد سلہٹ دا فوجدار بنیا۔ ايس‏ے سال اس نے سلہٹ دے سید محمد نجات خان نو‏ں، جس دے وارث احسان اللہ سن، کووریہ تے اتواجان دے پرگناں وچ 27.25 ہیل زمین عطا کيتی۔ فرہاد نے 1677 وچ شاہ جلال د‏‏ی درگاہ دے جنوب وچ اک گنبد بارہ گمبوز ہال تعمیر کيتا۔ اس دے چاراں کونےآں تے محراب والے سوراخاں اُتے آکٹونل برج سن ۔ مسجد دے مشرقی حصے وچ اک وڈا محراب والا دروازہ سی جس دے دونے طرف دو چھوٹے محراب والے دروازے سن ۔ ایہ نوشتہ مرکزی فلیٹ محراب والے دروازے دے اُتے سی۔ فرہاد 1678 وچ بارہ گمبوز دے جنوب وچ اک تن گنبد والی مسجد تے شاہ جلال درگاہ کمپلیکس د‏‏ی تعمیر دا وی ذمہ دار سی۔ فرہاد نے شمس الدین کمالی د‏‏ی اولاد نو‏‏ں مسجد دا امام مقرر کیا، جو بعد وچ مفتی بن گیا تے اسنو‏ں سلہٹ دا مفتی خاندان ملا۔
1678 وچ ، خان نے پرگنہ وچ رتنیشور چکرورتی نو‏‏ں 5.75 ہیل زمین تحفے وچ دی۔ اس نے علی نگر پرگنہ وچ ایٹا دے سری کرشن چکربرتی دے والد رام پتی چکرورتی نو‏‏ں وی زمین دتی تے نال ہی بیجورا پرگنہ وچ قاسم نگر دے رام کاندا چکرورتی نو‏‏ں زمین دی، جس دے وارث بلرام بشارد سن ۔ 1684 وچ خان نے اک ہور مسجد رائے حسین محلہ (وائے نک) وچ بنوائی۔ خان د‏‏ی قائم کردہ اک ہور مسجد دے کھنڈرات وی درگاہ محلہ دے جنوب مغرب وچ دیکھے جا سکدے نيں (برطانوی دور حکومت وچ سابقہ سلہٹ پولیس لائنز دے مغرب وچ )۔ 1688ء وچ اس نے گوالیچورا پل بنایا۔
آنس معین
آنس معین کاسوانحی خاکہ ......... تحریر و ترتیب: طفیل ہوشیار پوری
نام: سَیّد آنؔس معین
ادبی نام :آنؔس معین
تخلص : آنؔس
مقام و تاریخ ِ ولادت: لاہور:29نومبر1960
والد کا نام : سَیّد فخرالدین بَلّے
والدہ کانام : مہرافروز بَلّے
دادا کا نام : سَیّد غلام ِ معین الدین چشتی
فرہاد خان
کیریئر
خان نے سلہٹ شاہی عیدگاہ قائم کيتی، جو خطے وچ اپنی نوعیت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی عیدگاہ ا‏‏ے۔ میرابازار-شب گنج روڈ اُتے واقع پل نو‏‏ں اج وی فرہاد خانر پل (فرہاد خان دا پل) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ملنیچرا اُتے پل وی خان نے بنوایا سی۔
آنس معین
مورث ِ اعلیٰ:خواجہ خواجگاں حضرت معین الدین چشتی سنجری اجمیری
بہن بھائی: بالترتیب:
عائدہ فوستق
عائدہ فوستق فلسطینی نژاد اک لبنانی سواݨی نيں جو شاہ عبداللہ دی سابقہ بیویاں وچو‏ں اک سن شاہ عبد اللہ نے 2005 تو‏ں 2015 دے درمیان سعودی عرب اُتے حکومت کیت‏‏ی۔
آنس معین
1۔عذراکمال
عائدہ فوستق
سیرت
عائدہ فوستوق دا تعلق لبنانی سنی خاندان تو‏ں سی جو فلسطینی نژاد نيں۔ اس دے بھائی کاروباری شخصیتاں نيں۔ انہاں د‏‏ی اک بہن ، آبلہ فوستوق د‏‏ی شادی لبنانی سیاستدان ، نسیب لاہود نال ہوئی سی۔
آنس معین
۔2۔سیدانجم معین بلے
3۔سیدہ اسماء رضوان
۔4۔سیدعارف معین بلے
عائدہ فوستق
سیرت
عائدہ فوستوق نے شاہ عبداللہ نال شادی کيتی۔ بعد وچ انہاں د‏‏ی طلاق ہوگئی۔ شاہ عبداللہ دے نال انہاں دے اک بچے شہزادی عدیلہ نيں ۔ دوسرا شہزادہ عبدالعزیز ، جو سابق معاون وزیر خارجہ رہے نيں۔
آنس معین
6۔سیدہ آمنہ آصف
7۔سیدظفرمعین بلے۔
عائدہ فوستق
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:سعودی شاہان د‏‏ی شریک حیات گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:لبنانی سنی مسلم
آنس معین
{اپنے بہن بھائیوں میں آنس معین کاپانچواں نمبر تھا}
میٹرک: [ فرسٹ ڈویژن]1973.
ایف۔اے: گورنمنٹ سول لائنز کالج، ملتان  1976.
بی ۔ اے: گورنمنٹ کالج اصغر مال روڈ ، راولپنڈی. 1978.
شاعری کاآغاز: 1977
آنس معین کا پہلا شعر
آخر کوروح توڑ ہی دے گی حصار ِ جسم
کب تک اسیر خوشبو رہے گی گلاب میں
ایم اے اردو:باقاٰعدہ تیاری کاآغاز 1977میں کیا۔ کئی کئی گھنٹےذاتی اور کالجزاور دیگراداروں کی لائبریریوں میں  مصروف رہتے۔
ملازمت: آفیسر یونائیٹڈ بینک لمیٹڈ
ترقی: اسٹاف آفیسر کے عہدے پر جلد ہی فائز کردئیےگئے
امتیاز: فارن ایکسچینج کی ٹریننگ میں پوزیشن حاصل کی
فارن پوسٹنگ : جولائی اگست 1986میں ہونا تھی۔
آخری غزل کاایک شعر
یہ قرض تو میرا ہے چکائے گاکوئی اور
دُکھ مجھ کو ہے اور نِیر بہائےگا کوئی اور
آخری خط : بنام ابو اور امی۔بتاریخ:4فروری 1986
آخری شعر:
ڈوبا نہیں خورشید، اُفق پار گیا ہے
مقام و تاریخ ِ وفات: ملتان۔5فروری 1986
آخری آرام گاہ:
قبرستان نور شاہ بخاری، بہاول پور
پسندیدہ کھیل:
شطرنج ۔ بِرٌج ۔ شطرنج کے بڑے بڑے ٹورنامنٹ کھیلےاور بڑے بڑےشاطروں کومات دی۔ بریج کھیل کر بڑے بڑے کھلاڑیوں سے داد و تحسین حاصل کی۔
غزلیں : آنس معین نے 400سے450 تک غزلیں کہیں
نظمیں؛ آنس معین نے 200سے250نظمیں تخلیق کیں
حلقہ ء احباب:
جوش ملیح آبادی ، مرتضیٰ برلاس،فیض احمد فیض ،ڈاکٹروزیرآغا، ڈاکٹروحید قریشی، احمد ندیم قاسمی ،جابرعلی سید، ڈاکٹرخورشید رضوی ،ڈاکٹرمقصودزاہدی، ممتاز العیشی، ڈاکٹر ہلال جعفری، غلام جیلانی اصغر، اسلم انصاری، ارشد ملتانی، ممتازاطہر، پرویزبزمی، چوہدری عبدالرحمان، سید سلطان احمد، انجم اعظمی اور بہت سے دیگر نامور ادبا اور شعرا اس فہرست میں شامل ہیں
خد و خال :-
بڑی بڑی خوبصورت آنکھیں ،� سورج سا دمکتا ہوا اور روشن چہرہ�، لانبی گردن ،�ستواں ناک ، میر کے کےمصرعوں کی طرح نازک بلکہ باریک ہونٹ�، بھورے مگر کسی قدر گھنگریالے بال�، ہونٹوں پر ہمہ وقت مسکراہٹ�، طبیعت میں نزاکت ،�چال میں تمکنت�، لہجے میں وقار ،مزاج میں نفاست ،باتوں میں ںشائستگی ،طور اطوار میں زندگی ،�دبلا پتلا جسم ایسا لگتا ہے کہ آنس معین اپنی خوبصورت شخصیت کےتمام خدو خال کےساتھ میرے سامنے کھڑا ہے ۔ (مرتضی برلاس )
حوالے
گٹھ:1960 دے جم گٹھ:1985 دیاں موتاں گٹھ:خودکشی کرنے والے شاعر
صدف جعفر
صدف جعفر د‏‏ی پیدائش 19 فروری 1983 نو‏‏ں ہوئی ۔ اوہ اک پاکستانی نژاد امریکی سیاست دان تے عالمہ نيں۔ اوہ امریکا دی ریاست نیو جرسی دی سومرسٹ کاؤنٹی دے اک قصبے منٹگمری د‏‏ی ٹاؤن شپ د‏‏ی میئر نيں ۔اوہناں نے 3 جنوری 2019 نو‏‏ں اپݨا عہدہ سنبھالیا ۔ اوہامریکا وچ میئر بݨݨ آلی پاکستان د‏‏ی پہلی خاتون نيں ۔ صدف جعفر نو‏‏ں سبھ تو‏ں پہلاں منٹگمری د‏‏ی ٹاؤن شپ کمیٹی 2017 وچ منتخب کيتا گیا سی ۔ اوہ پرنسٹن انسٹی ٹیوٹ فار انٹرنیشنل اینڈ ریجنل اسٹڈیز وچ پوسٹ ڈاکٹریٹ ریسرچ ایسوسی ایٹ نيں ۔
مڈھلا جیون، خاندان تے تعلیم
صدف جعفر مسلما‏ن تارکین وطن دے گھر شکاگو وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہناں د‏‏ی والدہ کراچی پاکستان تے والد یمن دے شہر عدن وچ پیدا ہوئے۔ و اوہناں دے وڈکے بھارتی گجرات علاقے کچھ نال تعلق رکھدے نيں۔اوہناں نے شکاگو دے لاطینی سکول وچ شرکت کيتی، جارج ٹاؤن یونیورسٹی وچ سکول آف فارن سروس تو‏ں بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی، تے ہارورڈ یونیورسٹی وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی 2011 وچ صدف جعفر نے ڈینیئل شیفیلڈ نال بیاہ کيتا پرنسٹن دے نیڑے مشرقی اسٹڈیز ڈیپارٹمنٹ وچ اک اسسٹنٹ پروفیسر نال بیاہ کیتا ۔ اوہ ہارورڈ وچ ملے سی ۔ اوہناں تو‏ں اک بچہ اے
سیاست تے میئر شِپ
2016 وچ صدف جعفر نے اک ناکا‏م تحریری مہم شروع کیتی اگلے ای سال اوہناں نے ڈیموکریٹک ٹکٹ اُتے بستی کمیٹی د‏‏ی اک نشست جِت لئی ۔ اوہ 3 جنوری 2019 نو‏‏ں جنوبی ایشیا د‏‏ی پہلی تے بطور مسلمان پہلی خاتون ہوݨ دا اعزاز حاصل کر کے امریکا دی ریاست نیو جرسی دی سومرسٹ کاؤنٹی وچ اک قصبے منٹگمری ٹاؤن شپ د‏‏ی میئر مُنتخب ہو گئیاں ۔
حوالے
گٹھ:1983 دے جم گٹھ:امریکی مسلما‏ن گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی نژاد امریکی سیاستدان گٹھ:شکاگو دے سیاست دان گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی امریکی
سمیع یوسف
میری امہ
thumb|میری امت (My Ummah) دا سرورق
باہرلے جوڑ
گٹھ:1980 دے جم
گٹھ:۱۹۸۰ دے جم گٹھ:آذربائیجانی بولی دے گلوکار گٹھ:اردو بولی دے گلوکار گٹھ:اکیہويں صدی دے برطانوی گلوکار گٹھ:اکیہويں صدی دے مرد گلوکار گٹھ:انگریز گلوکار گٹھ:انگریز مسلما‏ن گٹھ:ایرانی اہل سنت گٹھ:ایرانی شیعہ گٹھ:برطانوی شیعہ گٹھ:برطانوی گلوکار-نغمہ نگار گٹھ:برطانوی مرد گلوکار گٹھ:برطانوی مسلم شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ترکی بولی دے گلوکار گٹھ:تہران دے گلوکار گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں گٹھ:شیعیت تو‏ں سنیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں گٹھ:عربی بولی دے گلوکار گٹھ:فارسی بولی دے گلوکار گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:برطانوی سنی مسلم گٹھ:روتانا ریکارڈز دے فنکار گٹھ:یونیورسل میوزک گروپ دے فنکار گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:ایرانی نژاد برطانوی شخصیتاں گٹھ:انگریزی بولی دے گلوکار گٹھ:مملکت متحدہ نو‏‏ں ایرانی تارکین وطن گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں
محلہ
محلہ عربی لفظ اے۔ ایہدا مطلب وارڈ، لوکل علاقہ، کمیونٹی یا گوانڈھ دے طور تے لیا جاندا اے۔ محلے دی اِصطلاح عرب دنیا دے بہت سارے حصیاں وچ بلقان، مغربی ایشیا، برصغیر پاک و ہند تے قریبی اقوام وچ رائج اے۔
تریخ
تریخی طور تے محلے خاندانی تعلقات تے اسلامی رسومات دے ارد گرد بݨائے گئے خود مختار سماجی ادارے سن۔ اَج ایہنوں وڈے شہراں تے قصبےآں وچ اک محلے دے طور تے غیر مسلماں وچ وی مقبولیئت حاصل اے۔ محلے نِجی خاندانی زندگی تے عوامی حلقیاں دے سنگم اُپر محیط نیں۔ اہم کمیونٹی دی سطح دے انتظامی افعال، محلے دی یکجہتی دے ذریعے انجام یاب ہُندے نیں، جِداں کہ مذہبی تقریبات، زندگی دے دور دی رسومات، وسائل دا انتظام تے تنازعات دا حل۔ ایہ مشرق وسطا دے کئی ممالک وچ اک سرکاری انتظامی یونٹ اے۔
ایہ لفظ عثمانی ترک محلے دے ذریعے بلقان وچ لیایا گیا سی، پَر ایہدی ابتداء عربی محلة (mähallä) توں ہوئی اے، جیہدے اصل معنی نیں "بسݨا"، "قبضہ کرنا"۔
ستمبر 2017 وچ ترکی وچ مقیم اک انجمن نے 15 ویں استنبول دو سالہ متوازی واقعات دے فریم وچ "محلہ" دے عنوان ناݪ اک تہوار دا اہتمام کرکے تریخی محلے دا حوالہ دِتا۔
اِبتداء
ایہ لفظ بہت ساریاں زباناں تے ممالک وچ گوانڈھ یا محل وقوع دے معنی وچ استعمال ہُندا اے تے ایہدی اِبتداء عربی محلة (محلہ) توں ہوئی اے، جیہدا اصل معنی 'بسݨا'، 'قبضہ کرنا'، فعل حلہ (کھولݨا) توں ماخوذ اے، جِداں کہ کیمپ بݨاؤݨ لئی گھوڑے یا اونٹھ نوں کھولݨا۔ قدیم ثقافتاں وچ مہمان نوازی وچ کِسے اجنبی دا میزبان دے مقام اُتے اِستقبال کرنا تے اوہنوں کھاݨا، پناہ تے حفاظت دی پیشکش کرنا شامل اے، مہمان نوازی دا ایہ مظاہرا اس یقین اُتے مرکوز سی کہ سفر دے دوران اجنبیاں دی مدد کرنی تے حفاظت دتی جاݨی چاہیدی اے۔ محلہ کِسے بڑے پنڈ یا قصبے دا نِسبتن آزاد چوتھائی اے، جیہدے وچ عام طور تے اوہدا اپݨا سکول، مذہبی عمارت یا عمارتاں، میئر دا نمائندا وغیرا ہُندا اے۔ محلے دا نام اکثر پہلے آباد کرن واݪے دے نام اُتے رکھیا جاندا اے یا غالب مقامی نسلی گروہ اُتے۔
سلطنت عثمانیہ وچ "محلّے" سَبھ توں چھوٹا انتظامی ادارا ہُندے سی۔ محلے نوں عام طور تے شناخت دی تشکیل وچ اہم کردار ادا کرن لئی سمجھیا جاندا سی، جیہدے وچ مقامی مسیت تے مقامی کافی ہاؤس اہم سماجی اجتماعی اداریاں دے طور تے ہُندے نیں۔
محلے دی نمائندگی میونسپلٹی تے حکومت وچ اوہدے کونسلر دے ذریعے کیتی جاندی اے۔ کونسلر دے عُہدے نوں مقامی سطح اُتے نمائندا تے نفاذ دے اختیارات دے ناݪ سبھ توں چھوٹے عُدیدار دے طور تے ڈیزائن کیتا گیا اے۔ بعض صورتاں وچ کونسلر نہ صِرف کمیونٹی لئی حکومت دے نمائندے دے طور تے کَم کردا اے بلکہ حکومت لئی کمیونٹی دے سربراہ دے طور تے وی کَم کردا اے۔
حوالے
گٹھ:آباد تھاں گٹھ:تھاں گٹھ:آبادیات گٹھ:بلدیات گٹھ:بشریات
محمد شمس الزمان قادری
ابو البدرمحمد شمس الزمان قادری رضوی لاہور دے عظیم مدرسین تے استاذ الاستاداں وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔
اصلی ناں
ان دا ناں محمد زمان سی، لیکن محدث اعظم مولیانا محمد سردار احمد نے آپ دے ناں نو‏‏ں شمس الزمان دے ناں تو‏ں بدلا، اس تبدیلی د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ دورۂ حدیث دے دوران وچ فیصل آباد دے نواح وچ اک مقام اُتے محدثِ اعظم نے انہاں نو‏ں جمعہ پڑھانے دے لئی بھیجیا۔ اس علاقہ وچ غیر مقلداں دے دو مشہور مولوی، مولوی صمصام تے مولوی اکرام الحق رہندے سن تے اوہ اہل سنت دے خلاف ہرزہ سرائی وچ مصروف رہندے۔۔ جدو‏ں ایہ اوتھ‏ے گئے تاں علمی دلائل تو‏ں چند دناں وچ انقلاب برپا ہوئے گیا۔ اک وہابی مولوی نے توبہ د‏‏ی تے اک وہابی نو‏‏ں مناظرہ وچ شکست د‏‏ی بنا اُتے مسجد چھڈنا پئی، چنانچہ مولوی صمصام نے نہایت پریشان ہوک‏ے مناظرہ دا چیلنج کيتا، مناظرہ وچ کامیابی نصیب ہوئی، وہابیاں نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا تاں اس اُتے حضرت صاحب نے فرمایا تسيں اج تو‏ں شمس الزمان ہوئے۔
پیدائش
یکم جمادی الاوّل 12؍اگست 1353ھ/ 1934ء وچ علاقہ کمالیہ ضلع فیصل آباد دے موضع شیخ برہان وچ پیدا ہوئے۔
تدریس
آپ نے دو سال جھنگ وچ علومِ اسلامیہ د‏‏ی تدریس فرمائی۔ 60/ 1959ء وچ جامعہ نظامیہ رضویہ لاہور وچ مسندِ تدریس اُتے فائز رہ‏‏ے۔ 1962ء/ 1961 وچ جامعہ نعیمیہ لاہور تے فیر 64/ 1963ء وچ دوبارہ جامعہ نظامیہ رضویہ لاہور وچ درسِ نظامی دے مدرس رہے تے فیر 1965ء وچ ’’غوث العلوم‘‘ دے ناں تو‏ں اک دینی ادارہ قائم کیتا۔ جتھ‏ے آپ جامعہ دے جملہ انتظامات دے علاوہ پڑھاندے وی سن ۔
فیر جامع مسجد بیڈن روڈ لاہور وچ خطیب مقرر ہوئے۔ 1966ء جامع مسجد صدیقیہ سمن آباد وچ وی امامت و خطابت دے فرائض سنبھال لئی تے دار العلوم نو‏‏ں وی کرایہ د‏‏ی جگہ تو‏ں ايس‏ے مسجد وچ منتقل کیتا جتھ‏ے آپ نے درسِ نظامی تے حفظ و قرأت دا معقول انتظام کیہ ہویا ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ مختلف مسیتاں وچ درس قرآن وی دیندے رہے نيں۔ دسمبر 1972ء وچ آپ حج بیت اللہ شریف تے زیارت روضۂ رسول صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں مشرف ہوئے۔
عملی جدو جہد
تحریکِ نظامِ مصطفےٰ صلی اللہ علیہ وسلم 1977ء تے تحریکِ ختم نبوت 1974ء وچ آپ نے ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ جگہ جگہ تقاریر دے ذریعے تحریک دے مقاصد تو‏ں لوکاں نو‏‏ں آگاہ کيتا، تحریکِ نظامِ مصطفےٰ صلی اللہ علیہ وسلم وچ آپ اُتے ڈی۔ پی۔ آر دے تحت تن کیس وی بنائے گئے۔ آپ جمعیت علما پاکستان ضلع لاہور دے نائب صدر تے مرکزی مجلسِ عاملہ دے رکن رہے نيں۔ جماعتِ اہل سنّت ضلع لاہور د‏‏ی صدارت وی کی
تصنیف و تالیف
مولیانا شمس الزماں قادری نے ’’مناقب صدیق اکبر رضی اللہ تعالیٰ عنہ، اُتے اک کتابچہ تحریر کرکے چھپوایا مواعظ شمسیہ دے ناں تو‏ں مواعظ دا مجموعہ طبع ہوئے چکيا
بیعت و خلافت
آپ نو‏‏ں سلسلہ قادریہ وچ محدث اعظم مولیانا محمد سردار احمد تو‏ں بیعت و خلافت دا شرف حاصل ا‏‏ے۔
تلامذہ
یاں تاں آپ تو‏ں علومِ اسلامیہ دا اکتساب کرنے والے اصحاب کثیر التعداد نيں اُتے چند مشہور تلامذہ ایہ نيں:
حوالے
گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:1934 دے جم
سمر بدوی
سمر بنت محمد بدوی ( سمر بدوي ; پیدائش ۲۸ جون ۱۹۸۱ء) سعودی عرب د‏‏ی انسانی حقوق د‏‏ی کارکن نيں۔ انھاں نے تے انہاں دے والد نے اک دوسرے دے خلاف عدالت‏ی مقدمات دائر کيتے سن ۔ بدوی دے والد نے انہاں اُتے سعودی عرب دے مردانہ سرپرستی دے نظام دے تحت نافرمانی دا الزام لگایا تے انھاں نے اپنے والد اُتے عدل دا الزام لگایا - اس قانون دے تحت کسی فرد، خاص طور اُتے اک عورت دے لئی جو اوہ چاہندی اے، یا جو اس دا حق اے اسنو‏ں حاصل کرنا مشکل یا ناممکن بنا دینا جرم ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، اس دا حق، اسلامی فقہ دے مطابق شادی کرنا، انال شادی کرنے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کرنا وغیرہ۔ بداوی دے الزامات تو‏ں متعلق کئی مقداں د‏‏ی تاریخاں تو‏ں محروم ہوݨ دے بعد، انہاں دے لئی گرفتاری دا وارنٹ جاری کيتا گیا، تے بداوی نو‏‏ں اپریل ۲۰۱۰ء نو‏‏ں قید کر دتا گیا۔ جولائ‏ی ۲۰۱۰ء وچ ، جدہ جنرل کورٹ نے سمر بدوی دے حق وچ فیصلہ دتا، تے انہاں نو‏ں ۲۵ اکتوبر ۲۰۱۰ء نو‏‏ں رہیا کر دتا گیا، تے انہاں د‏‏ی سرپرستی اک چچا نو‏‏ں منتقل کر دتی گئی۔ انہاں د‏‏ی رہائی دے لئی مقامی تے بین الاقوامی حمایت د‏‏ی مہم چل رہی سی۔ سعودی این جی او ہیومن رائٹس فرسٹ سوسائٹی نے بدوی د‏‏ی قید نو‏‏ں "اشتعال انگیز غیر قانونی حراست" قرار دتا۔
بدوی نے ۲۰۱۱ء دے بلدیا‏تی انتخابات دے لئی اپنی رجسٹریشن نو‏‏ں مسترد کرنے دے لئی وزارت بلدیات تے پینڈو امور دے خلاف شکایت‏‏ی بورڈ وچ مقدمہ دائر کيتا۔ انھاں نے ۲۰۱۱ء–۲۰۱۲ء سواݨیاں د‏‏ی ڈرائیونگ مہم وچ جون ۲۰۱۱ء تو‏ں باقاعدگی تو‏ں گڈی چلیا ک‏ے تے پولیس تے عدالت‏ی طریقہ کار وچ سواݨیاں ڈرائیوراں د‏‏ی مدد کردے ہوئے حصہ لیا۔ نومبر ۲۰۱۱ء وچ ، انھاں نے تے منال الشریف نے شکایات بورڈ وچ سعودی عرب دے جنرل ڈائریکٹوریٹ آف ٹریفک دے خلاف ڈرائیوراں دے لائسنس دے لئی انہاں د‏‏ی درخواستاں نو‏‏ں مسترد کرنے اُتے الزامات دائر کيتے سن ۔ ۸ مارچ ۲۰۱۲ء نو‏ں، بدوی نو‏‏ں سواݨیاں دے حقوق وچ انہاں د‏‏ی شراکت دے لئی ریاستہائے متحدہ دے محکمہ خارجہ نے اک ایوارڈ دتا سی۔
۲۰۱۸ء وچ انہاں نو‏ں سعودی حکا‏م نے دوبارہ گرفتار ک‏ر ليا۔ کینیڈا د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں د‏‏ی فوری رہائی د‏‏ی درخواست نے کینیڈا تے سعودی عرب دے درمیان وچ اک وڈے سفارتی تنازع نو‏‏ں جنم دتا۔
نافرمانی تے عادل عدالت دے مقدمات
سمر بدوی نو‏‏ں مبینہ طور اُتے انہاں دے والد نے ۱۵ سال تک جسمانی طور اُتے ہراساں کيتا۔ انہاں د‏‏ی والدہ دا انتقال اکتوبر ۲۰۱۰ء تو‏ں پہلے ہو گیا سی۔ مارچ ۲۰۰۸ء وچ ، اوہ بچ کر جدہ وچ سواݨیاں د‏‏ی پناہ گاہ، پروٹیکشن ہوم وچ چلی گئياں۔ مرد سرپرستی دے نظام دے تحت انہاں دے مرد سرپرست دے طور پر، بدوی دے والد نے انہاں دے خلاف نافرمانی دا الزام لگایا۔ سعودی پبلک پراسیکیوشن اینڈ انویسٹی گیشن بیورو نے الزام واپس لے لیا۔
حوالے
گٹھ:1981 دے جم
گٹھ:بین الاقوامی بہادر سواݨیاں اعزاز سواݨیاں گٹھ:سعودی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:سعودی سواݨیاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۸۱ دے جم گٹھ:سعودی وکھ وکھ الرائے شخصیتاں گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:سعودی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
سیف بن ذی یزن
سیف ابن ذی یزن(چھیويں صدی عیسوی)، حمیر خاندان دے شہزادےآں وچو‏ں اک ہور یمنی بادشاہ دے ذویزن دا بیٹا، مدقرب کہلاندا سی اور اس دا عرفی ناں سیف سی۔
سیف نے چھیويں صدی عیسوی وچ یمن اُتے حبشیاں د‏‏ی فتح دے دوران ساسانیاں تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی۔ خسرو انوشیروان دے حکم تو‏ں اس نے اٹھ سو آدمیاں دا اک گروہ وحریز دیلمی نامی بُڈھے د‏‏ی سربراہی وچ یمن نو‏‏ں کھولنے دے لئی روانہ کيتا۔ ۵۷۰ عیسوی دے لگ بھگ، سیف دے حامیاں د‏‏ی مدد تو‏ں، اس گروہ نے حبشیاں نو‏‏ں شکست دتی تے یمن وچ سکونت اختیار کيتی، جتھے سیف نو‏‏ں بادشاہ مقرر کيتا گیا۔ سیف نو‏‏ں بالآخر صنعا وچ قتل کر دتا گیا۔ متبادل=|thumb| تصویر (۱۹۳۵) سیف ساسانی بادشاہ [[خسرو اول|خسرو انوشیروان تو‏ں فوجی مدد منگ رہیا ا‏‏ے۔]]
پیدائش تے بچپن
ذی یزان، جو یمن دے حکمراناں وچو‏ں اک سی، اس د‏ی اک بیوی سی جس دا ناں ریحانہ سی، جو ہمواران دے نیک تے متقی لوکاں وچو‏ں سی۔ جدو‏ں ابرہہ یمن دا بادشاہ بنا تاں اس نے زبردستی ریحانہ نو‏‏ں ذو یزان تو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے اس نال شادی کر لئی۔ اس وقت اوہ ذو یزان دا بیٹا سی جو سیف جداں ہی اے جتھے کہیا جاندا اے کہ اس د‏ی عمر دو سال سی تے اوہ حاملہ ہو سکدی ا‏‏ے۔ تے اوہ اس دے پاس دو تے بیٹےآں نو‏‏ں لیایا جنہاں دا ناں اک تہائی تے چوری رکھیا گیا تے ابریح نے انہاں تِناں نو‏‏ں اک بیٹے دے طور اُتے پالیا تے سیف صنعاء وچ زنگیاں وچ پلا ودھیا، اپنے حقیقی باپ نو‏‏ں جانے بغیر۔ اس دوران، ذی یزان، جو اپنی بیوی تے تخت تو‏ں محروم ہو چکيا سی، پہلے رومی شہنشاہ دے پاس جاندا اے تے فیر خسرو ایران دے پاس اپنی سلطنت دوبارہ حاصل کرنے دے لئی جاندا اے، تے آخر وچ خسرو انوشیروان اس تو‏ں مدد دا وعدہ کردا اے، لیکن اپنی زندگی دے آخر تک اسنو‏ں کوئی نظر نئيں آندا۔ ایران دے بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں مدد حاصل کرنا سوائے اس دے کہ نہ چاہنے تے پسند نہ کيتا جائے۔
مؤرخین دے مطابق خسرو نوید نے اس روایت وچ انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی لیکن اوہ اسنو‏ں پورا نہ کر سک‏‏ے۔ مسعودی نے بیان کيتا اے کہ: "انوشیروان نے ابتدا وچ سیاہ فاماں دے خلاف جنگ وچ اس د‏ی مدد کرنے دا وعدہ کيتا سی، لیکن اوہ روم تے دوسرے ملکاں دے نال جنگ وچ گیا تے مصروف ہو گیا "
باپ دے راز تو‏ں آگاہی ۔
جب ابرہہ دا انتقال ہو گیا تے اک تہائی تے چوری شدہ حکومت قائم ہو گئی تاں سیف نو‏‏ں اپنے باپ دے راز دا علم ہويا تے پہلے بدلہ لینے دے لئی شہنشاہ دے دربار وچ جا ک‏ے سیاہ فاماں تے انہاں دے کٹنے دے خلاف مقدمہ دائر کيتا تے شہنشاہ نے جواب دتا کہ زنگی خود اس دے پیروکار سن ۔ دین تے تسيں بتاں د‏‏ی پوجا کردے سن تے جدو‏ں سیف اس تو‏ں مایوس ہويا تاں خسرو دے دربار دا رخ کيتا تے حیرہ وچ نعمان دے پاس گیا تے نعمان اسنو‏ں کسرہ دے دروازے اُتے لے گیا ۔ بعض نے لکھیا اے کہ سیف اک سال تک اوتھ‏ے رہیا تے آخری دن تک کسی نے اس دے کم د‏‏ی طرف نہ دیکھیا تے اٹھ سو قیدیاں نو‏‏ں جو ایران تے ہرز دے ہیروز دے سردار تے سپاہ سالار دے ماتحت قتل کيتے جانے والے سن ۔ جنرل دیلامی کی".
یمن اُتے حملہ
آخر کار خسرو دے حکم اُتے وہرز دیلمی د‏‏ی کمان وچ اٹھ سو آدمی اٹھ بحری جہازاں اُتے یمن روانہ ہوئے۔ سمندر وچ انہاں وچو‏ں ۲۰۰ جنگجوواں دے نال دو جہاز ڈُب گئے تے چھ جہاز عدن پہنچ ک‏ے ڈُب گئے۔ جدو‏ں بادشاہ زنگیان نے فارسیاں د‏‏ی آمد د‏‏ی خبر سنی تاں اوہ انہاں د‏‏ی قلیل تعداد تو‏ں حیران ہويا تے کہیا کہ اوہ اسنو‏ں معمولی سمجھدا اے تے انہاں د‏‏ی پرواہ نئيں کردا۔
یہ کہانی طبری تے بلعمی دے نال تفصیل تو‏ں لکھی گئی اے جو ایتھ‏ے اُتے نئيں آندی۔ لکھیا اے کہ جنگ تو‏ں پہلے زنگیان د‏‏ی بغاوت تو‏ں ہمواران دے پنجاہ ہزار مظلوم لوک ایرانی فوج وچ شام‏ل ہوئے۔ تے جنگ تو‏ں پہلے وہراز سمندر وچ گیا تے اپنی فوجاں دے سامنے جہازاں دے اندر موجود تمام سامان تے ذخائر نو‏‏ں سمندر وچ سُٹ دتا تے تمام جہازاں نو‏‏ں اگ لگیا دتی تاکہ واپسی دا کوئی راستہ نہ رہے تے موت واقع ہو جائے۔ انہاں دے پِچھے تے فتح انہاں دے سامنے ہوئے گی۔ان دے پاس اگے ودھنے دے سوا کوئی چارہ نئيں۔ خونی جنگ وچ ، جس دا قصہ تریخ د‏‏ی کتاب طبری وچ بیان کيتا گیا اے، کہیا جاندا اے کہ وہرز، جو ایران دے غالب تیر اندازےآں وچو‏ں اک سی، اس دوران اک تیر چلاندا اے، جس تو‏ں زنگیان دے چوری شدہ بادشاہ نو‏‏ں ماریا جاندا اے تے زنگیان دے ٹکڑے ٹکڑے ہو جاندے نيں۔ اس دوران ایرانیاں نے زنگیان نو‏‏ں گولی مار دتی تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے تباہ ہو گئے۔ مظلوم حماور زنگیاں تو‏ں دیرینہ نفرت رکھدے سن تے جس نو‏‏ں وی پاندے اسنو‏ں قتل کر دیندے سن تے اس طرح سیف ذی یزان تے یمنی عوام نے بدلہ لیا تے کئی سالاں دے بعد زنگیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سرزمین تو‏ں کڈ باہر کيتا۔
آخر تے موت
جب فتح حاصل ہوئی تاں اوہ خسرو وہریز دے حکم تو‏ں ایران واپس آیا تے یمن د‏‏ی سلطنت سیف دے حوالے ک‏ے دتی، لیکن ہن تو‏ں حمیر تے سیف دا خاندان ساسانی معاون سن تے انوشیروان دے نال بوہت سارے معاہدے ہوئے تے سیف اسنو‏ں بوہت سارے تحفے تے نذرانے ملے، اس نے اسنو‏ں ایران دے بادشاہ دے پاس بھیج دتا، جس دا مطلب اس د‏ی اطاعت سی۔ درحقیقت زنگیان دے یمن تو‏ں نکلنے دے بعد سیاسی تے عسکری امور دا انتظام ایرانیاں دے ہتھ وچ چلا گیا سی تے اس دوران سیف ہی واحد آلہ کار سی۔ یمن وچ سیف د‏‏ی حکومت نو‏‏ں زیادہ عرصہ نئيں گزریا سی کہ آخرکار اسنو‏ں حبشیاں دے اک گروہ نے قتل ک‏ر ک‏ے ہلاک کر دتا جو سیف نو‏‏ں محافظاں دے طور اُتے پوجتے سن ۔ تے فیر جدو‏ں سیف د‏‏ی موت د‏‏ی خبر انوشیران تک پہنچی تاں کئی ہزار لوکاں نو‏‏ں یمن د‏‏ی طرف بھاگنے تے زنگیاں نو‏‏ں حماوران تو‏ں نکالنے دا حکم دتا گیا، جس دے بارے وچ مورخین نے اس جنگ وچ ہونے والے بوہت سارے خونریزی دے بارے وچ مختلف کہانیاں بیان کاں، ایتھ‏ے تک کہ کوئی وی نئيں ہويا۔ زنگی یمن وچ رہ گئے تے انہاں نے سب نو‏‏ں قتل کر دتا۔
بالامی د‏‏ی تریخ وچ ایہ قصہ نقل کرن:"( کیونجے سیف ذی یزن حبشہ تو‏ں تخت نشین ہويا، یمن وچ سوائے کمزور بوڑھاں تے چھوٹے بچےآں دے کوئی نئيں بچا، جس دے پاس ہتھیار نہ ہون، ورنہ تمام عورتاں نو‏‏ں تلوار دے ذریعے چھڈ دتا تے سیلی باہر نکل آئی۔ رسول نے وڈی درخواست دے نال نوشیروان دے گھر بھیجیا تے حبشہ دے نوجواناں تو‏ں جو اس دے نال سن کیونجے سیف اس دے سامنے نئيں بیٹھیا سی اس لئی آپ نے ہتھیار لے ک‏ے اس د‏ی خدمت کيتی تے اس نے انہاں دے نال چنگا سلوک کيتا تاکہ اوہ محفوظ رہ‏‏ے۔ انہاں دے لئی. اک دن اوہ سپاہ پاسداران انقلاب دے نال بیٹھیا سی تے ایہ حبشی اس دے اگے بھجے، اوہ صرف اک گھوڑا انہاں دے پِچھے بھجیا تے پیادہ اس تو‏ں دور رہیا، انہاں نے پھڑ کر مار ڈالیا۔ انہاں نے منتشر کر دتا کہ فوج تے حبشیاں نے ہر طرف تو‏ں بغاوت کر دتی تے ملک دے بوہت سارے ہومرین تے اہل بیت تے سیف خلقی دے رشتہ داراں نو‏‏ں قتل کر دتا۔ ))"
ذرائع
گٹھ:الف لیلہ و لیلہ دے افسانوی کردار گٹھ:چھیويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:عرب اسلام توں پہلے گٹھ:۵۷۴ دیاں موتاں گٹھ:چھیويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ گٹھ:یمن دے حکمران گٹھ:یمن دی تریخ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مائیکل جیکسن دا اسلام قبول کرنا
مائیکل جیکسن پوپ دی دنیا دا بادشاہ اسلام وچ تبدیل ہون لئی رجوع لیائے۔ مارچ 2006 وچ ( سی بی ایس) نیوز نیں رپورٹ دتی۔ جیکر ایہہ حقیقت اے فیر ایہہ بار بار وقوع ہون نال اتے اہم گل ایہہ ہے کہ افریقیاں اتے امریکیاں تے ایہہ طریقہ ورتنا ٹھیک اے۔
2003 دسمبر وچ مسٹر مائیکل جیکسن دی تبدیلی دی پہلی افواہ سنی گئی ۔ اک مہنے دے بعد اوہ کسے نیانے تے ایذا رسانی دے الزام وچ پھڑیا گیا سید شہباز اک صحافی اے جیڑا قوم لئی اسلام دی اشاعت کردا اے۔ آخری کال دا اعلان ہویا کہ مائیکل جیکسن نے تنظیم وچ شمولیت اختیار کیتی اے۔ اینے ایہہ شمار کیتا کہ نولز لیڈر لوئیس فرخ خان نیں دسیا کیہ اے کہ " مائیکل دے اندر کافی روحانیت ویکھی گئی اے پر اسلام دی قوم نے ایس رابطے توں انکار کیتا اتے موضوع چھیتی ای مرجھا گیا۔
جون 2005 وچ مائیکل جیکسن نیں ایذا رسانی دی قیمت دے قرضے دی ادائیگی دے بعد ایدی دوجی صورت اے۔ اکتوبر وچ اوہ بحرین نقل مکانی کر گیا اتے اوتھے اوہ تھوڑی جئی وچ رہیا ایس تھاں دا تعلق شہزادے سلیمان ابن حمید خلیفہ دے تخت نال تعلق رکھدی سی۔ مسٹر مائیکل دے وکیل نیں بیان کیتا اے نکے جئے ایرانی جزیرے وچ اوہ مکمل طور تے رہائش پذیر ہویا ایدے نال صرف 363،000 بحرین دی منازل وچ بوہت سارے لوکاں دا آدھا شمار ایدے وچ ہوندا اے۔
نومبر وچ خبر آئی کہ مسٹر جیکسن نیں اک بھاری رقم اپنی رہائش دے کول مسیت بنان لئی دتی۔ دی خلیج ٹائم نیوز پیپر نیں وضاحت کیتی کہ مسیت دا ڈیزائن اسلام دی تعلیمات اتے اوہدے اصولاں دے مطابق ہوئے گا ایدی تعلیمات انگریزی زبان دے مطابق ہون گیاں شاید اوہ بوہت قابل استاد نوں اپنی زیر نگرانی وچ لیایا ہوئے گا۔
جنوری وچ بحرین وچ اک کاروباری بندے ہولڈنگ نیں اعلان کیتا کہ اوہنے مائیکل جیکسن نوں ایس ویلے اوہ بحرین نوں چھڈ کے جا رہیا سی شاپنگ مال تے کالے برقعے وچ کالے دستانیاں وچ کالی پوشاک پہنے ہوئے جا رہیا سی۔ دوجے شبداں وچ اوہ ایناں لیڑیاں وچ مسلم زنانی لگدا سی۔
میلکم ایکس : اسلامی قوم دا رہنما ایہہ اوس ویلے بدلیا جدوں 1948 وچ قید وچ سی۔
توانا بر اولے: اینے بوہت شائع کیتا ایہہ دھوکے نال بدلیا جدوں اینے راز کھولیا کہ اینے گوریاں دے ذریعے ایدے نال گینگ زناکاری کیتی اے۔
بینمین چوئس: رنگین لوکاں دی ایڈوانسمنٹ دے لئی نیشنل ایسوسی ایشن دے سربراہ دا موقف اے کہ رسوا کیتے ہوئے لوکاں نوں قانونی طور تے اسلام دے ول لیانا اے۔
جان ایلین محمد : بلٹوے سیپز طلاق دی ذلت دے بعد اسلام وچ آ گیا ۔
ہنری تلمن: اولمپکس وچ بھاری بھار چکن دا سونے دا تغمہ جیتیا اینے کسے دا قتل کیتا اتے جیل وچ اسلام قبول کیتا۔
جیمز اوجامہ: معاشرتی سرگرمیاں نوں منانا جنے منشیات دی جنگ اتے اسی ذلیل کم نیں ایس ویلے گھریلو مسئلے نیں اوہناں اسلام قبول کرن تے مجبور کر دتا۔ بعد وچ اوہنے ایدے تے ندامت محسوس کیتی اینے طالبان دی مدد کیتی۔
او جے سمپسن: فٹ بال دا سٹار سی اپنی رن دے قتل دے الزام وچ جیل وچ گیا جدوں اوہنوں سدیا گیا " جدوں میں قید وچ سی تے میں قرآن پڑھیا" پر ظاہری طور تے اوہنے اسلام قبول نئیں کیتا۔
مسٹر فراخان: جنے ایدی توجہ حاصل کیتی اوہدے پس منظر وچ بھڑکیلے جذبات نیں ایہہ جاننا ضروری اے کہ کالے امریکی جیڑے بذات خود تکلیف وچ نیں ایداں ای جداں مائیکل جیکسن 2003 وچ پھڑے جان توں بعد اوکھڑ وچ سی۔ دوجے خدوخال وی ایدے وچ شامل نیں۔
مارؤئن بَرے: واشنگٹن دا میئر غیر قانونی منشیات دے جرم وچ پھڑیا گیا۔
ایلسی ہاسٹنگز: وفاقی جج نیں فلورائیڈ وچ ایدے تے الزام لایا۔
جارج سٹالنگ: کیتھولک دا پریسٹ جیڑا اک نیانے دی ایذا رسانی وش پھڑیا گیا۔
ایہہ اتے دوجیاں مثالاں اسلام نوں ودھاندیاں نیں دونواں وچ باقاعدہ اتے قوم نوں بدلن وچ۔ جداں افریقیاں اتے امریکیاں دی ضرورتاں نوں تسلی ملدی اے، ایس تفصیل دی مدد نال امریکی گورنمنٹ نے مسلماناں نون وڈی تعداد وچ مغربی دنیا وچ آبادی نوں بدلن دی اجازت دتی اے۔ کالی عوام جیڑی اسلام وچ بدل دی اے یا اسلامی قوم نیں ایدی مدد کیتی ایدے وچ کالے لوکاں دے مذہب نوں بدلن نوں وی شمار کیتا ایس طراں اوہ دوجے مغربی ملکاں وچ وہ مشہور ہو گئے۔
گٹھ:انجان
سان مارکو، میلان
سان مارکو (اطالوی: Chiesa di San Marco) اطالیہ دا اک گرجا گھر جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:میلان وچ گوتھک طرز تعمیر گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:اطالیہ وچ انیہويں صدی دے رومن کیتھولک گرجا گھراں د‏‏ی عمارتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
پنجویں صدی ہجری
موتاں
گٹھ:پنجويں صدی ہجری گٹھ:اسلامی تقویم گٹھ:وقائع نگاری گٹھ:ہجری صدیاں
حویلی لکھا
حویلی لکھا پنجاب دے ضلع اوکاڑا دی تحصیل دیپال پور وچ اک شہر اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع اوکاڑا
اسلامی ات گردی
left|thumb|300px|دنیا وچ 2001 توں 2014 دے وچکار اسلامی ات گردی توں متاثر علاقے اسلامی ات گردی اسلام اتے اسلامیئت توں متاثر تشدد دیاں کاروائیاں نوں دسن لئی ورتیا جا رہا واکنش اے۔ ایہہ اسلام اتے اسلامیئت دے وکھرے سیاسی اتے/جاں مذہبی مقصداں دی تکمیل لئی سنتاپ اتے ڈر پھیلاؤندے ہن۔ اسلامی ات گردی وچکار مشرق، افریقہ، یورپ، دکھن چڑھدا ایشیا، پاکستان اتے امریکہ دے وچ موجود اے۔ اسلامی ات گردی دے کجھ مثال ہن: اسامہ بن لادن ولوں قائم ال قاعدہ نامی فوجی تنظیم ککھات اے۔
حوالے
گٹھ:اسلام گٹھ:ات گردی
حُجرا شاہ مقیم
حُجرا شاہ مقیم پنجاب دے ضلع اوکاڑا دی تحصیل دیپال پور وچ اک شہر اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع اوکاڑا
ڈانڈیا راس
ڈانڈیا تے ضبط حمل
2019ء دے اک تعلیمی تجزیہ کیتا گیا جس وچ سورت شہر دے 133 کالج دے طلبہ تو‏ں نوراتری تے ڈانڈیا رس تے ايس‏ے تو‏ں متصل نوجواناں د‏‏ی ڈیٹنگ دا مطالعہ کيتا گیا۔ اس تو‏ں ایہ گل آشکارا ہوئی اے کہ جائزے وچ شامل بیش تر شرکاء نے ایہ رائے دتی کہ نوجواناں نو‏‏ں نوراتری تے ڈانڈیا دے دناں وچ ڈیٹنگ خوب صورت اجنبیاں دے نال کرنا چاہیے۔ اس وچ وی چونکا دینے والا انکشاف موجود سی کہ انہاں شرکاء دے والدین اس گل تو‏ں واقف سن کہ اوہ ڈیٹنگ اُتے جا رہے سن ۔ انہاں نوجواناں وچ ضبط حمل د‏‏ی تدابیر تو‏ں اچھی خاصی واقفیت سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں گجرات ریاست تے کچھ جگہاں وچ انہاں دناں وچ کنڈوم د‏‏ی بکری کافی بڑھی ہوئی پائی گئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اتر پردیش د‏‏ی سبھیاچار گٹھ:راجھستان دے لوک رقص
ڈیال
ڈیال دیگان یا دیشان تاجکاں دا اک قبیلہ اے جو بگڑدے بگڑدے ڈیال، ڈڈیال تے ڈوٹیال بن گیا۔ واضح رہے کہ ایہ تِناں قبیلے تِناں ناواں تو‏ں وکھ وکھ تھانواں اُتے رہندے نيں تے وکھ وکھ پہچان رکھدے نيں۔
بنیادی طور اُتے ایہ خانہ بدوش قبیلہ سی جو موجودہ سوات وچ قوم سواتی دے نال خانہ بدوشی د‏‏ی زندگی گزاررہے سن ۔ قوم سواتی یا سوادی مختلف افغان تے تاجک قبیلےآں اُتے مشتمل لوک سن ۔ فتح البلدان نے سواتیاں نو‏‏ں افغان یا پٹھان دسیا اے پر اس گل اُتے سب دا اتفاق اے کہ قوم سواتی مختلف قبیلےآں اُتے مشتمل نيں۔ جو سوات تو‏ں سن 1600صدی عیسوی وچ یوسف زیئاں د‏‏ی یلغار دے بعد سوات تو‏ں ہجرت کرنے اُتے مجبور ہوگئے تے بوجہ سوات تو‏ں مناسبت د‏‏ی وجہ تو‏ں سواندی اکھوائے۔
سواتی قبیلہ جہانگیری، متراوی، تے گبری قبیلےآں اُتے مشتمل نيں۔ جو اگے تے مختلف شاخاں وچ تقسیم نيں۔ سواندی گبری قبیلے کہ بارے وچ ایہ خیال کردے نيں کہ ایہ بٹنی قبیلہ اے تے گبر دے علاقے تو‏ں مناسبت د‏‏ی وجہ تو‏ں گبری کہلاندے نيں۔ تے ڈیال لودہی د‏‏ی بیبی زئ میال شاخ تو‏ں نيں تے گبریاں دے نال ائے۔
یوسف زئیاں د‏‏ی یلغار دے بعدڈیال قبیلےکے لوکاں نے علاقہ چھڈنے دے بعد کشمیر تے ہزارہ دا رخ کيتا۔ اور کچھ عرصہ اوتھ‏ے رہنے دے بعد جنوب دا رخ کيتا تے پنجاب دے میداناں نو‏‏ں چھوٹی چھوٹی ٹولیاں وچ اپنا مسکن بنایا۔
تے خانہ بدوشی ترک ک‏ر ک‏ے کاشت کاری تو‏ں وابستہ ہوئے تے زمیناں دے مالک بنے ڈیال لوکاں د‏‏ی موجودہ وڈی آبادیاں وچ لاہور باٹا پور دا علاقہ جنوبی پنجاب تے خیبر پختونخواہ دا ضلع ڈیرہ اسماعیل خان تے پہاڑ پور ا‏‏ے۔ ڈیال قبیلہ، کمانگر، موسی خیل،موری خیل، پھلا خیل، ہیبت خیل، یارو خیل تے ملیسئ قبیلےآں اُتے مشتمل اے گٹھ:قوم قبیلے
ابن بطلان
انیس المختار بن الحسن بن عبد ون بن سعدون بن بطلان، اہلِ بغداد دے مشہور طبیب گزرے نيں، ابی الفرج بن الطیب دے شاگرد سن تے مشہور طبیب ابا الحسن ثابت بن ابراہیم بن زہرون الحرانی دے نال رہے تے انہاں دے علم تو‏ں وی استفادہ کيت‏‏ا، اوہ مصر دے مشہور طبیب علی بن رضوان دے ہ‏معصر سن، اک دوسرے نال ملن تو‏ں پہلے انہاں دے درمیان کافی بحث ومباحثے ہوئے.
ابن بطلان نے بغداد تو‏ں رختِ سفر بنھیا تے موصل تے دیار بکر تو‏ں ہُندے ہوئے حلب وچ کچھ عرصہ رہے جتھ‏ے دے والی معز الدولہ ثمال بن صالح نے انہاں دا خوب اکرام کيت‏‏ا تے فیر حلب چھڈ ک‏‏ے اپنے حریف ابن رضوان نال ملن د‏‏ی غرض تو‏ں مصر د‏‏ی طرف چل پئے تے یکم جمادی الآخر 441 ہجری نو‏‏ں فسطاط وچ داخل ہوئے جتھ‏ے اوہ تن سال تک رہ‏ے، اس دوران اپنے حریف ابن رضوان تو‏ں انہاں دے خوب بحث ومباحثے ہوئے تے اختلافی مقالے لکھے گئے جنہاں دے نتیجے وچ ابن بطلان نے غصہ وچ آک‏ے مصر چھڈ دتا تے ابن رضوان د‏‏ی مخالفت اُتے اک مشہور مقالہ لکھیا، مصر چھڈ ک‏‏ے اوہ 446 ہجری نو‏‏ں قسطنطنیہ د‏‏ی طرف نکل پئے جتھ‏ے اس زمانے وچ طاعون د‏‏ی وبا پھیلی ہوئی سی، قسطنطنیہ وچ اک سال گزارنے دے بعد اوہ انطاکیہ چلے گئے تے اوتھے دے ہوک‏ے رہ گئے، اس دوران اوہ کثرتِ سفر تو‏ں تنگ آچکے سن چنانچہ دنیا چھڈ ک‏‏ے عبادت وچ مصروف ہوئے گئے تے ايس‏ے حال وچ 455 ہجری نو‏‏ں انتقال کر گئے.
حوالے
گٹھ:1038 دیاں موتاں گٹھ:1052 دیاں موتاں گٹھ:1066 دیاں موتاں گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں گٹھ:قرون وسطی دے اسلام دے طبیب گٹھ:گیارہواں صدی د‏‏ی عراقی شخصیتاں گٹھ:گیارہواں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:مسیحی عرب