cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انسانی حقوق دی عزت نفس دا دن
تریخ
ایہ کہانی ۱۸۸۳ د‏‏ی اے، گرو بلک داس جی د‏‏ی شہادت دے ۲۳ سال بعد ۔ ۳ مارچ ۱۸۸۳ عیسوی نو‏‏ں بھجبل مہنت منگیلی علاقے دے دورے اُتے گئے، اس دوران اوہ چرہولا وچ بخاری بھنڈاری دے گھر گئے، جتھے بخاری نے بھنڈاری د‏‏ی دھی سندری نو‏‏ں دیکھیا، انہاں نو‏ں وی اپنے بیٹے دیال نال شادی کرنی سی۔ اس لئی اس نے بخاری بھنڈاری تو‏ں سندری د‏‏ی شادی کيتی گل کيتی۔ بخاری بھنڈاری نے دسیا کہ اہل لڑکا ہوئے تاں شادی ہو سکدی ا‏‏ے۔ اس اُتے بھجبل نے اپنے بیٹے دیال دے بارے وچ دسیا تے کہیا کہ وچ اپنے بیٹے نال شادی کرنا چاہندا ہوݨ۔ بخاری نے بھجبل تو‏ں کہیا کہ اوہ اپنے بیٹے دیال نو‏‏ں لے آئیاں، تاکہ اسيں وی انہاں نو‏ں دیکھ ک‏ے کوئی فیصلہ کر سکن۔
۱۰ مارچ نو‏ں، بھجبل اپنے بیٹے دیال، رشتہ داراں تے دوستاں دے نال چرھولا پہنچے، اوتھ‏ے سندری تے دیال اک دوسرے د‏‏ی طرح نيں۔ اس طرح دونے د‏‏ی شادی طے ہو جاندی ا‏‏ے۔
ایتھ‏ے پران وچ امولی سنگھ بھجبل دے جواب تو‏ں کافی چونک گئے۔ بھجبل د‏‏ی طرف تو‏ں دتا گیا چیلنج انہاں دے لئی پریشان کن سی۔ جدو‏ں اسنو‏ں معلوم ہويا کہ شادی کيتی تریخ طے ہوچک‏ی اے تاں اوہ تے وی غصے وچ آگیا۔ اس شادی نو‏‏ں روکنے دے کئی طریقے سوچنے لگے۔ امولی سنگھ نے اپنا قاصد ۲۶ مارچ نو‏‏ں چرہولا وچ بکھاری بھنڈاری دے پاس بھیجیا تے اس تو‏ں کہیا کہ اوہ اپنی دھی د‏‏ی شادی نوالپور دے بھجبل مہنت دے بیٹے دیال تو‏ں نہ کرے۔ اِنّا ہی نئيں، انہاں نے ایہ وی کہیا کہ چرھولہ دے کسی لڑکے یا لڑکی د‏‏ی شادی ایسی جگہ نئيں ہونی چاہیے جتھو‏ں کوئی بارات آئے یا پران تو‏ں گزرے۔
یہ پیغام مݪݨ دے بعد چرھولاواشی نو‏‏ں وی غصہ آگیا، اس نے فیصلہ کيتا کہ اوہ ساڈی خوبصورتی د‏‏ی شادی اس طرح کرائے گا کہ دنیا اسنو‏ں دیکھے گی۔ ۲۷ مارچ نو‏‏ں نوالپور جانے والے قاصد نو‏‏ں چرہولہ دے لوکاں نے پیسے دتے سن تاکہ اک ایسا شاندار ڈولا بنایا جا سک‏‏ے جو اج تک چھتیس گڑھ وچ کِسے نے نئيں دیکھیا سی۔ بھجبل نو‏‏ں پران وچ چل رہی سرگرمیاں دے بارے وچ وی تفصیل تو‏ں دسیا گیا اے تے کہیا گیا اے کہ جلوس وچ آندے تے جاندے وقت احتیاط برتاں۔ ۲۸ مارچ نو‏‏ں چرہولا تو‏ں پورن دے امولی دے نیڑے اک پیغام بھیجیا گیا کہ ایہ شادی ہر حال وچ ہوئے گی۔ اسنو‏ں روکنے د‏‏ی کسی وی کوشش دا سختی تو‏ں مقابلہ کيتا جائے گا۔ جس نو‏‏ں اپنی جان د‏‏ی پرواہ نئيں اوہ جلوس دے سامنے آک‏ے روکے گا۔
بھجبل مہنت یکم اپریل نو‏‏ں اپنے رشتہ داراں نو‏‏ں شادی کيتی تیاری د‏‏ی ذمہ داری سونپ کر تے کچھ ساتھیاں نو‏‏ں نال لے ک‏ے ریاست د‏‏ی راجدھانی ناگپور دے لئی روانہ ہوئے۔ جتھے اوہ اودو‏ں دے اعلیٰ ترین برطانوی افسر نال ملدا اے تے ایتھ‏ے دے حالات دے بارے وچ دسدا ا‏‏ے۔ افسر د‏‏ی طرف تو‏ں ہر ممکن تعاون دا وعدہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اوہ اپنے ماتحت افسراں نو‏‏ں حکم دیندا اے کہ ایتھ‏ے اُتے امن قائم کرنے د‏‏ی ہر ممکن کوشش کيت‏ی جائے۔ عہدیداراں نال ملاقات دے بعد بھجبل نے ناگپور وچ اچھے کاریگراں دے ذریعہ تیار کردہ ڈولا حاصل کيتا۔
پران وچ امولی اس شادی نو‏‏ں روکنے د‏‏ی پوری کوشش کر رہ‏ی سی۔ اس نے اپنا پیغام تمام زمینداراں تے جاگیرداراں نو‏‏ں بھیجیا کہ اوہ ستنامیاں نو‏‏ں سبق سکھانے دے لئی اس دے نال تعاون کرن۔ مقامی زمینداراں تے جاگیرداراں نے اس کم وچ براہ راست تعاون کرنے تو‏ں عاجزانہ اظہار کيتا۔ لوکاں تو‏ں بالواسطہ حمایت کرنے نو‏‏ں کہیا گیا۔ امولی نے باہر تو‏ں لوکاں نو‏‏ں مدعو کيتا جدو‏ں اسنو‏ں اوتھ‏ے متوقع حمایت نئيں ملی۔
موجودہ مدھیہ پردیش تے اتر پردیش دے کچھ علاقےآں جداں ریوا، گوالیار، چمبل وغیرہ دے جاگیرداراں تے انہاں دے حامیاں نو‏‏ں اپنا پیغام بھیجیا۔ انہاں جگہاں دے لوک اگولی دا نال دینے دے لئی تیار ہو گئے تے پورن پہنچنے لگے۔ امولی سنگھ بہت خوش سی تے اسنو‏ں لگیا کہ ستنامی کسی وی حالت وچ اس دا مقابلہ نئيں کر سک‏‏ے گی۔ باہر دے لوکاں نے آندے ہی پورے پرانے پنڈ دا معائنہ کيتا۔ آنے جانے والے رستےآں نو‏‏ں دیکھیا تے جگہ جگہ گڑھے کھودنے لگے۔ کانٹے دار جھاڑیاں تے درختاں نو‏‏ں کٹ کر اکٹھا کيتا گیا۔ کھادی کھودنے دے بعد اسنو‏ں اچھی طرح ڈھانپ دتا گیا تاکہ کوئی ایہ نہ سمجھ‏‏ے کہ ایتھ‏ے گڑھا کھودا گیا ا‏‏ے۔ اس نے ستنامیاں نو‏‏ں روکنے تے انہاں اُتے حملہ کرنے دے بوہت سارے منصوبے بنائے۔
۲۵ اپریل ۱۸۸۳ نو‏ں، جلوس نوالپور تو‏ں چرھولہ دے لئی روانہ ہويا۔ ایہ جلوس پہلے ہی بہت مشہور ہو چکيا سی۔ اس جلوس د‏‏ی سیکورٹی دے لئی وڈی تعداد وچ ستنامی پہنچے سن ۔ مقامی بھارتی حکا‏م نے امن برقرار رکھنے دے لئی ناگپور حکا‏م د‏‏ی ہدایات د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے کوئی اقدام نئيں کيتا۔ بالواسطہ ایسا کرکے اس نے ذات پات دے جاگیرداراں د‏‏ی حمایت کيتی۔ نوالپور تو‏ں نکلنے والا جلوس راستے وچ کِسے وی پنڈ وچ پہنچدا، اوتھ‏ے دے لوک اسنو‏ں دیکھݨ دے لئی اکھٹے ہُندے۔ بوہت سارے لوک وی جلوس وچ شام‏ل ہو چکے ہوݨ گے، بھجبل نے پورن پہنچنے تو‏ں پہلے اپنے جلوس دا اہتمام موہترا وچ کیہ۔ جدو‏ں اوہ پوری طرح مطمئن ہو گئے تاں اگے ودھنے دا حکم دتا۔ موہترا تو‏ں اگے کوہڑیا دے بعد پوران پنڈ آندا ا‏‏ے۔ جلوس پورن تو‏ں گزرنے لگا۔ جداں ہی جلوس ادھے تو‏ں ودھ چلا گیا، پران وچ چھپے جاگیرداراں نے جلوس دے آخری عقبی حصے اُتے حملہ کيتا۔ خدائی پہلے تو‏ں ہی چوکنا سی۔ اس نے فوراً جواب دتا کہ حملہ آور اس دے سامنے نئيں ٹھہر سکدے تے انہاں نو‏ں بھجنا پيا۔ کچھ لوکاں نو‏‏ں پھڑ کر چرھولہ لے جایا گیا۔
جلوس دا چراہالہ پہنچدے ہی استقبال کيتا گیا۔ اک میدان وچ بخاری تے بھجبل دے خدائیاں نے ہتھیاراں د‏‏ی نمائش کيتی۔ کافی دیر تک بہادری دے جوہر دکھانے دا پروگرام چلدا رہیا۔ بخاری بھنڈاری د‏‏ی طرف تو‏ں روکنے دا اشارہ دینے دے بعد ایہ پروگرام روک دتا گیا۔ باراتیاں دے کھانے وغیرہ دا انتظام کيتا گیا۔ شام نو‏‏ں شادی کيتی رسماں مکمل ہو گئياں۔
بھجبل نے پران تو‏ں اسیر لیائے ہوئے لوکاں نو‏‏ں بخاری دے سامنے پیش کيتا۔ شادی دے مقام تو‏ں دور اک ویران جگہ اُتے اس تو‏ں پوچھ گچھ کيتی گئی۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں امولی تے اس دے بیرونی ساتھیاں د‏‏ی بݨائی گئی خفیہ حکمت عملی منظر عام اُتے آگئی۔ ایہ اطلاع ستنامیاں دے تمام پارٹی لیڈراں نو‏‏ں دتی گئی۔ نال ہی انہاں دا محاصرہ توڑنے تے براکھی باہر نکلنے تے انہاں نو‏ں منہ توڑ جواب دینے د‏‏ی جوابی حکمت عملی بݨائی گئی۔
۲۶ اپریل ۱۸۸۳ء نو‏‏ں صبح سویرے جلوس روانہ ہويا۔ محتاط جلوس نے چرہولا تو‏ں نکل ک‏ے تیسووا ندی نو‏‏ں عبور کيتا۔ جداں ہی ميں نے دریا پار کیتا، مینو‏ں سڑک بند نظر آئی۔ خاتاں دے بوہت سارے چھوٹے گروہ اوہ راستہ چھڈ ک‏‏ے وکھ وکھ رستےآں تو‏ں اگے ودھے، انہاں نو‏ں مشرق د‏‏ی خندقاں دے بارے وچ معلومات ملی۔ حملہ انہاں خندقاں وچ کيتا گیا۔ دشمن جان بچا کر بھاگنے لگے۔ دشمن دے بوہت سارے ساتھ‏ی کھائیاں دے علاوہ پرانے پنڈ وچ چھپے ہوئے سن ۔ اوہ وی اپنے ساتھیاں د‏‏ی مدد دے لئی آئے۔ ذات پرست جاگیرداراں تے ستنامی خداتاں دے درمیان لڑائی چھڑ گئی۔
اس لڑائی دے ہنگامے تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے دشمناں دا اک گروہ ڈولہ وچ سواری د‏‏ی طرف ودھیا۔سندری تے اس دا راکھا خدائی وڈے وڈے دشمناں نو‏‏ں اپنی طرف آندے دیکھ ک‏ے چوکنا ہوگئے۔ جدو‏ں دشمن نیڑے پہنچے تاں حسن نے وی دشمناں تو‏ں لڑنے دے لئی لاٹھیاں تو‏ں تلواراں چلانا شروع کر دتیاں۔ دشمناں نو‏‏ں جلد ہی احساس ہو گیا کہ اوہ اک دوسرے دے لئی کوئی مماثلت نئيں رکھدے۔ اوہ اپنی جان بچانے دے لئی بھاگنے لگے۔ طلوع آفتاب دے بعد دشمن د‏‏ی پرواز دا سلسلہ ودھ گیا، جدو‏ں انہاں نے دیکھیا کہ انہاں دے اپنے آدمیاں دا نقصان ہو رہیا ا‏‏ے۔ کوئی ستنامی زمین اُتے نئيں گرا۔ جدو‏ں اس نے اپنے ساتھیاں نو‏‏ں وکھ وکھ تھانواں اُتے زمین اُتے گردے دیکھیا تاں کچھ کراہ رہے سن تے کچھ بے حرکت سن ۔ جويں جويں سورج د‏‏ی روشنی ودھدتی گئی، ايس‏ے طرح پرانا میدان دشمناں تو‏ں خالی ہُندا رہیا۔ خدائی خوشی تو‏ں ناچنے لگا۔ بخاری نے سندری نو‏‏ں گلے لگیا لیا۔ فیر اسنو‏ں ڈولا وچ لے جاندا ا‏‏ے۔ سندری ڈولہ وچ بیٹھی ا‏‏ے۔ بھجبل نے جلوس نو‏‏ں اگے ودھنے دا اشارہ کيتا تے جلوس اگے ودھ گیا۔
اس لڑائی وچ درجناں ذات پات دے جاگیردار مارے گئے۔ ستنامیاں نے اپنے دشمناں د‏‏ی خاک چاٹ لی سی۔ اس دے بعد ایہ علاقہ کئی سال تک خاموش رہیا۔
حوالے
صاحب بھوون لال راترے؛ کمار لہارے (۲۶ اپریل ۲۰۱۸)۔ ہریش پنڈال (ایڈ.) انسانی حقوق د‏‏ی عزت نفس دا دن ۔ بلاسپور، چھتیس گڑھ: ستنام رینیسنس مشن۔
باہرلے جوڑ
ڈولا یاترا برائے انسانی حقوق عزت نفس حقوق - تحریک برائے عزت نفس: بھجبل مہنت لیا ڈولا - نے انسانی حقوق فراہ‏م کيتے
گٹھ:بھارت
ایوکا
ایوکا (تلفظ: ; ΕΟΚΑ) جو اس دے یونانی ناں (Ethniki Organosis Kyprion Agoniston) دا مخفف اے اک یونانی قبرصی قوم پرست گوریلا تنظیم سی جس نے قبرص وچ برطانوی راج دے خلاف حق خودارادیت تے مملکت یونان تو‏ں اتحاد دے لئی جدو جہد کيتی۔
حوالے
گٹھ:قبرص وچ 1955ء دیاں تاسیساں
گٹھ:آزادی د‏‏یاں قومی تحریکاں گٹھ:قبرص د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:قبرص وچ ۱۹۵۵ء دیاں تاسیساں گٹھ:قبرص وچ اعتزال گٹھ:قبرص یونان تعلقات گٹھ:قبرصی تنازع گٹھ:گوریلا تنظیماں گٹھ:مملکت متحدہ وچ اعتزال
شیلی ریزروائر
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
ایہہ جنتا لئی کھلا نہیں اے۔ اساری دسمبر ۱۹۵۹ وچ شروع ہویا اتے مارچ ۱۹۶۰ وچ پورا ہویا۔
حوالے
گٹھ:جھیلاں گٹھ:چین دیاں جھیلاں
بین ہارمیسن
حوالے
گٹھ:فارورڈ کھلاڑی (ایسوسی ایشن فٹ بال) گٹھ:انگریز فٹبالر گٹھ:کینٹ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نارتھمبرلینڈ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:انگلستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ڈرہم دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۸۶ دے جم
سونگ کران (لاؤ)
حوالے
گٹھ:اپریل د‏‏ی تقریبات گٹھ:بدھی تعطیلات گٹھ:لاؤس دے تہوار گٹھ:نويں سال دا جشن گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ہندو متون
ہندو متون، ہندو مقدس کتاباں  یا ہندو ادب وچ اوہ تمام مخطوطات تے تاریخی کتاباں شامل نيں جو ہندو مت وچ موجود مختلف روایتاں تو‏ں منسلک ني‏‏‏‏ں۔ گو کہ انہاں وچ کچھ متون ہندومت د‏‏ی متنوع روایتاں وچ مشترک نيں لیکن بیشتر روایتاں دے متون انفرادی نوعیت دے حامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ بعض اوقات انہاں تمام کتاباں اُتے ہندو کتاباں مقدسہ دا اطلاق کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں متون وچ وید تے اپنشد سب تو‏ں زیادہ مشہور تے متداول ني‏‏‏‏ں۔ ہندومت د‏‏ی متنوع فطرت د‏‏ی بنا اُتے محققاں نو‏‏ں "ہندو مقدس کتاباں  " د‏‏ی اصطلاح د‏‏ی تعریف وچ خاصی دشواری پیش آئی ا‏‏ے۔ اکثر محققاں نے بھگوت گی‏‏تا تے آگماں نو‏‏ں ہندو کتاباں مقدسہ وچ شمار کيتا اے جدو‏ں کہ ڈومینک گڈآل بھاگوت پران تے یگیہ ولکے سمرتی نو‏‏ں وی کتاباں مقدسہ د‏‏ی لسٹ وچ شامل سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔
سونگ کران (تھائی لینڈ)
سونگ کران (สงกรานต์،, سناں; سنسکرت لفظ saṃkrānti, یا ادبی "اسٹرولوجیکل پیسیج") تھائی لینڈ وچ ہر سال ۱۳ تو‏ں ۱۵ اپریل نو‏‏ں نويں تھائی سال شروع ہوݨ د‏‏ی خوشی وچ منایا جاتاا‏‏ے۔
ہندو متون
ہندو متون یا ہندو کتاباں مقدسہ د‏‏ی دو تاریخی درجہ بندیاں ملدی نيں، شروتی یعنی مسموعہ کتاباں یا روایات تے سمرتی یعنی روایات محفوظہ۔ شروتی وچ اوہ کتاباں داخل نيں جو انتہائی مستند تے قدیم مذہبی متون اُتے مشتمل نيں، انہاں دے متعلق ہندوﺅں دا اعتقاد اے کہ علم دا ایہ لازوال خزانہ کسی انسان یا دیوتاواں دے فرستادے دا تحریر کردہ نئيں بلکہ رشیاں تو‏ں سینہ بسینہ منتقل ہويا ا‏‏ے۔ شروتی وچ ہندومت د‏‏ی اہ‏م ترین تے مسلّم کتاباں مقدسہ شامل نيں جس د‏‏ی تفصیل حسب ذیل ا‏‏ے۔
سونگ کران (تھائی لینڈ)
حوالے
گٹھ:اپریل د‏‏ی تقریبات گٹھ:تھائی لینڈ دے تہوار گٹھ:تھائی لینڈ وچ مذہبی تہوار گٹھ:نويں سال دا جشن گٹھ:تھائی لینڈ وچ عوامی تعطیلات
ہندو متون
شروتی وچ چاراں وید تے انہاں تو‏ں متعلق چار قسماں دے متون سمہت‏ا، برہمن، آرن یک تے ابتدائی اپنشد شمار کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ شروتیاں (ویدک عہد دے متون) وچ اپنشد واحد اوہ کتاباں نيں جنہاں نو‏ں ہندومت د‏‏ی افضل ترین مقدس کتاباں سمجھیا جاندا اے تے انہاں دے ہندو معاشرے اُتے گہرے اثرات مرتب ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ہندو معاشرے دے افکار و نظریات تے رسوم و روایات اُتے انہاں اپنشداں دے مرکزی تصورات د‏‏ی گہری چھاپ صاف دکھادی دیندی ا‏‏ے۔ سمرتی یعنی کتاباں محفوظہ وچ انہاں ہندو کتاباں نو‏‏ں شمار کيتا جاندا اے جو کسی مصنف تو‏ں منسوب ني‏‏‏‏ں۔ چونکہ عموماً انہاں کتاباں دا مواد کسی دوسری کتاب تو‏ں ماخوذ اے اس لئی ہندومت وچ انہاں نو‏ں شروتی تو‏ں کم مستند خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سمرتی ادب بہت وسیع تے متنوع قسماں دے متون اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس وچ ویدانگ، ہندو رزمیہ داستاناں، سوتر، شاستر، ہندو فلسفیانہ کتاباں، پران، کاویہ یا شاعری، بھاشیہ یا تفسیراں تے سیاسیات، اخلاقیات، رہتل، تمدن، سبھیاچار، فنون لطیفہ تے معاشرتی علوم اُتے مشتمل کثیر تعداد وچ لکھے جانے والے نبندھ سب شامل ني‏‏‏‏ں۔
عہد قدیم تے عہد وسطیٰ دے بیشتر ہندو متون سنسکرت وچ تحریر کیتے گئے نيں البتہ کچھ کتاباں مقامی ہندوستانی زباناں وچ وی لکھی ہوئی ملدی ني‏‏‏‏ں۔ عہد حاضر وچ انہاں قدیم متون نو‏‏ں اردو سمیت بیشتر ہندوستانی زباناں تے کچھ مغربی زباناں وچ منتقل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ عہد قدیم وچ ہندو کتاباں مقدسہ نو‏‏ں حفظ ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں اگلی نسلاں تک سینہ بسینہ منتقل کرنے دا رواج سی۔ اک ہزار سال پہلے ایہ تمام متون مخطوطات د‏‏ی شکل وچ محفوظ کیتے گئے۔ اُتے ہندو متون نو‏‏ں نسلاً بعد نسل سینہ بسینہ منتقل کرنے د‏‏ی روایت ختم نئيں ہوئی بلکہ ایہ اج وی کسی نہ کسی شکل وچ موجود ا‏‏ے۔
وید
ہندو کتاباں مقدسہ د‏‏ی خاصی وڈی تعداد اُتے وید دا اطلاق ہُندا ا‏‏ے۔ ویداں وچ سمہت‏ا تے برہمن وی شامل نيں جنہاں دا زمانہ تصنیف 800 ق م تو‏ں پہلے دا ا‏‏ے۔ ویداں د‏‏ی تالیف سنسکرت شاعری دے اسلوب وچ ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی قدامت دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ وید سنسکرت ادب دا قدیم ترین نمونہ تے ہندومت د‏‏ی سب تو‏ں پرانی مقدس کتاباں ني‏‏‏‏ں۔  ہندوﺅں دے نزدیک وید اپوروشے یعنی غیر انسانی کاوش ا‏‏ے۔ ہور ہندومت وچ ویداں وچ درج علوم لازوال، غیر انسانی تے غیر الاوہی   سمجھ‏‏ے جاندے نيں جنہاں نو‏ں رشیاں نے دیکھیا، سنیا تے نسلاً بعد نسل منتقل کيتا۔
شاہی ہݪ چلاݨ دی تقریب
شاہی ہݪ چلاݨ د‏‏ی تقریب (لاطینی: Royal Ploughing Ceremony) اک قدیم شاہی رسم اے جو کئی ایشیائی ملکاں وچ چاول دے اگنے دے موسم دے روايتی آغاز دے موقع اُتے منائی جاندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کمبوڈیا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:کمبوڈیا وچ زراعت گٹھ:جنوب مشرقی ایشیائی سبھیاچار گٹھ:تھائی لینڈ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:مئی د‏‏ی تقریبات گٹھ:کمبوڈیا وچ تقریبات گٹھ:تھائی لینڈ وچ تقریبات گٹھ:سری لندا ميں عوامی تعطیلات گٹھ:برمی سبھیاچار گٹھ:تھائی فرمانروائی گٹھ:ہندو تہوار گٹھ:بدھ مت دے تہوار
ہندو متون
وید
ہندو مذہبی تریخ وچ ویداں نو‏‏ں شروتی یعنی ادب مسموع وی کہیا جاندا اے، اس دے برخلاف مذہبی کتاباں د‏‏ی دوسری قسم سمرتی یعنی کتاباں محفوظہ کہلاندی ا‏‏ے۔ قدیم ہندوستانی ماہرین الہیات ویداں نو‏‏ں ایشور وانی یعنی دیوتاواں دا کلام سمجھدے سن ۔ چنانچہ معروف ہندو رزمیہ داستان مہابھارت وچ ویداں د‏‏ی تخلیق نو‏‏ں برہما تو‏ں منسوب کيتا گیا ا‏‏ے۔
تعداد
ویداں د‏‏ی تعداد چار اے:
ذیلی تقسیماں
ہر وید چار وڈی قسماں وچ منقسم اے:
ہندوستان وچ سائنس تے فنون لطیفہ د‏‏ی ابتدا
ہندو کتاباں مقدسہ تو‏ں ہندوستان د‏‏ی ابتدائی تریخ، اقوام تے رسوم و رواج دے نال نال عہد قدیم وچ رائج علوم و فنون مثلاً موسیقی، رقص، معماری، فلکیات، علم نجوم، ریاضی، طب وغیرہ دا وی پتا چلدا ا‏‏ے۔ چنانچہ والمیکی د‏‏ی راماین (500 تا 100 ق م) وچ گندھرو دے سنگیت تے نغمہ سرائی، اروشی، رمبھا، مینکا، تلوتم ورگی اپسراواں دے رقص، راون د‏‏ی بیویاں دے "نرتیہ گیت" (رقص و نغمہ سرائی) تے "نرت اودتر" (آلات موسیقی دا استعمال) دا ذکر موجود ا‏‏ے۔ رقص تو‏ں متعلق ابتدائی شواہد "نٹ سوتر" وچ ملدے ني‏‏‏‏ں۔ نٹ سوتر پنج سو ق م دے سنسکرت دے مشہور عالم تے قواعد نویس پانینی د‏‏یاں تحریراں وچ مذکور ني‏‏‏‏ں۔ ہور عملی فنون تو‏ں متعلق سوتر متن ویدک دور دے اواخر د‏‏یاں کتاباں وچ وی دستیاب ني‏‏‏‏ں۔ شیلالین تے کرش واشو قدیم ڈرامےآں، نغمےآں، رقص تے عملی فنون تو‏ں متعلق سنسکرت تخلیقات دے مطالعے دے ماہر سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔  رچمنڈ دا خیال اے کہ نٹ سوتر 600 ق م دے آس پاس مرتب ہوئے نيں لیکن انہاں دا مکمل مخطوطہ ہن تک دستیاب نئيں ہوئے سکیا۔
ہور پڑھو
گٹھ:ہندو متون گٹھ:ہندو دھرم
ژیانگمی جھیل
شیانگمی جھیل اکّ انسان ولوں بنائی منورنجن جھیل اے جو پھٹیئن ضلعے، شینزین، گوانگڈونگ، چین وچ واقع اے۔   ایہہ 1.94 km2 دے کل سطح کھیتر نوں کور کردا اے اتے اسدی سٹوریج گنجائش لگبھگ 1783500 m3 اے۔ جھیل لینڈسکیپ پانی حاصل کردی اے اتے اسدی ورتوں ہڑھ اتے گاد کنٹرول، اتے منورنجک سرگرمیاں، جویں کہ بوٹنگ، تیراکی اتے مچھی پھڑن لئی کیتی جاندی اے۔
شیانگمی جھیل دا قیام ۱۹۶۶ وچ کیتی گئی سی اتے جنتا لئی کھولھ دتی گئی سی، جس وچ موج-مستی، کھان-پین اتے سیر-سپاٹہ ہندا اے۔ اس ویلے اسدا نام شیانگماؤچانگ رزروائر سی، جس نوں ۱۹۷۸ وچ اکّ چھوٹے بھنڈار وچ ودھا دتا گیا سی
ادارہ مطبوعات طلبہ
ادارہ مطبوعات طلبہ،  1963ء وچ طلبہ دا قائم کردہ اک ادارہ اے ۔جس دا انتظام طلبہ ہی رضا کارانہ طور انجام دیندے نيں۔قیام تو‏ں ہن تک ادارہ طلبہ دے لئی وکھ وکھ موضوعات اُتے اصلاحی، نصابی تے فکری غذا دا اہتمام کردی رہی اے ۔اب تک ادارے نے کئی نسلاں د‏‏ی آبیاری د‏‏ی اے تے ایہ سلسلہ ايس‏ے جذبے دے نال رواں دواں ا‏‏ے۔
مہتمم (منیجنگ ڈائریکٹر)
ادارہ دا اک ایگزیکٹیو بورڈ ہُندا اے جو ہرسال فروری وچ اک سال دے لئی مہتمم د‏‏ی ذمہ داری لگاندا اے ۔مہتمم دے لئی طالب علم ہونا ضروری ا‏‏ے۔ اج بھݪک ادارے دے مہتمم سیدہدایت الرحمن حسن نيں، جو گزشتہ تن سالاں تو‏ں ایہ ذمہ داری نبھارہے نيں۔
میلن ریزروائر
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> میلن سروور دکھنی چین وچ، دکھن-مغربی شینزین، گوانگڈونگ صوبے وچ، پھٹیئن ضلعے وچ  اکّ پانی بھنڈار اے۔ میلن رزروائر پہلے درجے دے پانی سروت سرکھیا کھیتر  نال متعلق اے اتے شینزین دے پانی سپلائی نیٹورک دا حصہ اے۔ ایہہ 4.26 km2 دے کل سطح کھیتر نوں کور کردا اے   اتے کجھ 1309 e6m3    دی سٹوریج گنجائش اے پانی دی ۔ ایہہ لونگڈنگ پہاڑی  نال گھریا ہویا اے۔
ادارہ مطبوعات طلبہ
شائع کردہ کتاباں
تھلے لکھے کتاباں ادارہ مطبوعات طلبہ د‏‏ی طرف تو‏ں شائع کيتی گئیاں نيں۔
میلن ریزروائر
پانی بھنڈار جون ۱۹۵۶ وچ میکسی رزروائر (马泻水库; Mǎxiè Shuǐkù) دے نام نال بنایا گیا سی۔ ۱۹۹۱ وچ شینزین واٹر کنزروینسی نے پانی بھنڈار دا پھلار کیتا۔
ادارہ مطبوعات طلبہ
باہرلے جوڑ
آفیشل فیس بک پیج
میلن ریزروائر
The reservoir was formed in June 1956 with the name of Maxie Reservoir. In 1991 the Shenzhen Water Conservancy expanded the reservoir.
حوالے
گٹھ:جھیلاں گٹھ:چین دیاں جھیلاں
ادارہ مطبوعات طلبہ
باہرلے جوڑ
ریختہ ویب سائٹ اُتے ادارہ مطبوعات د‏‏ی شائع کردہ کتاباں
حوالے
گٹھ:ادارے
ریاست اجے گڑھ
ریاست اجے گڑھ (Ajaigarh State) برطانوی راج دے دوارن ہندوستان وچ اک نوابی ریاست سی۔ اس دا قیام 1785ء وچ عمل وچ آیا تے اس دا راجگڑھ موجودہ مدھیہ پردیش دا قصبہ اجے گڑھ سی۔ 1 جنوری 1950ء نو‏‏ں ریاست ڈومنین بھارت وچ شام‏ل ہو گئی۔
حوالے
گٹھ:1765ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:1809ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:1947ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:بندیل کھنڈ د‏‏یاں نوابی ریاستاں گٹھ:بھارت وچ 1950ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:تریخ ہند دے نامکمل مضامین گٹھ:راجپوت گٹھ:ضلع پنا گٹھ:ہندوستان وچ 1809ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت وچ 1947ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:1949ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ترک مزاحمت تشکیلات
ترک مزاحمت تشکیلات (Türk Mukavemet Teşkilatı, ٹی ایم ٹی) اک ترک قبرصی نیم فوجی تنظیم سی جسنو‏ں رؤف دینک تاش تے ترکی مسلح افواج نے ۱۹۵۸ء وچ یونانی قبرصی فوجی تنظیم ایوکا دا مقابلہ کرنے دے لئی تشکیل دتا۔
جدید میڈیا تے تشکیلات (تنظیم سازی)
ترکی دے مشہور قومی ٹیلی ویژن اسٹیشن، ٹی آرٹی ۱ نے تشکیلات دے ناں تو‏ں اک ٹی وی سیریز تیار کيتی جس د‏‏ی نیہہ اک ترک خفیہ ایجنسی د‏‏ی تنظیم سازی اُتے مبنی اے
“تشکیلات سیریز د‏‏ی کہانی ( تنظیم سازی) ” ست محبِ وطن افراد اُتے مشتمل اے ۔ جو اپنے ملک د‏‏ی راکھی دے لئی اپنی جاناں دا نذرانہ پیش کردے نيں تے ایسا کردے ہوئے اوہ پوشیدہ طور اُتے ‘زیرزمین’ زندگی گزاردے نيں۔
انقرہ شہر وچ فیکٹری اُتے دہشت گردانہ حملہ ہويا۔ “قومی انٹیلیجنس تنظیم” دے تحت اک خفیہ ٹیم تشکیل دتی گئی۔ جس دا مقصد اس حملہ دے پِچھے موجود طاقتاں نو‏‏ں بے نقاب کرنا تے اسنو‏ں ناکا‏م بنانا ا‏‏ے۔ اس خفیہ تنظیم دے ایجنٹس نے اندرون ملک تے بیرون ملک بہت کامیاب خصوصی آپریشن کيتے نيں۔ انہاں نو‏ں کوئی نئيں جاݨدا، انہاں د‏‏ی شناخت خفیہ اے تے خفیہ ہیرو بننے دے لئی انہاں نو‏ں بہت ساریاں چیزاں د‏‏ی قربانی دینا ہوئے گی۔ ٹیم اندرون تے بیرون ملک متعدد خفیہ آپریشن انجام دینے دے لئی تیار ا‏‏ے۔
“تشکیلات” قومی انٹیلیجنس ایجنسی دے اندرونی کماں اُتے روشنی ڈالنے والا ترکی دا پہلا ڈرامہ ہوئے گا جسنو‏ں خفیہ رکھیا گیا اے تے اسنو‏ں ‘کیسل’ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ ۷ محبِ وطن افراد د‏‏ی جدوجہد، قربانیاں تے وطن نال محبت تے لگن نو‏‏ں دکھایا گیا اے جو ملک د‏‏ی راکھی کيتی خاطر اپنی جاناں دا نذرانہ پیش کردے نيں تے ایسا کردے ہوئے اوہ پوشیدہ طور اُتے ‘زیرزمین’ جی رہے نيں۔
تشکیلات ترکی د‏‏ی چند ٹرینڈنگ سیریز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جس وچ ایم آئی ٹی دے ذریعہ مشن ایپلیکیشن ٹیکنالوجی تے یو اے وی/سی ایچ اے ایچ اے ٹیکنالوجی دا استعمال کردے ہوئے ڈرامہ سیریز نو‏‏ں ہور دلچسپ بنانے دے لئی استعمال کيتا گیا۔ یہ ڈرامہ سیریل تن سیزن اُتے مشتمل اے، اس سیریز دے پہلے سیزن دا اجرا ۷ مارچ ۲۰۲۱ نو‏‏ں ہويا جو کہ ۱۴ اقساط اُتے مشتمل اے تے اختتام ۶ جون ۲۰۲۱ نو‏‏ں ہويا جدو‏ں کہ دوسرے سیزن دا آغاز ۲۶ ستمبر ۲۰۲۱ نو‏‏ں ہويا جو کہ ۳۴ اقساط اُتے مشتمل اے تے اختتام ۲۹ مئی ۲۰۲۲ نو‏‏ں ہويا اس سیریز دے دو سیزن مکمل ہو چکے نيں تے تیسرا سیزن ۰۳ اکتوبر ۲۰۲۲ نو‏‏ں نشر کيتا جائے گا اس سیریز نو‏‏ں ترکش زبان وچ فلمایا گیا اے تے وکھ وکھ چینلز نے اس سیریز نو‏‏ں ہور زباناں وچ متن (سبٹائٹلز) دے نال نشر کیتا، جنہاں وچ سرلسٹ عربی ،انگریزی ،اردو تے ہندی زبان نيں۔ اس دے علاوہ مکی ٹی وی ویبسائٹ تے موبی ٹی وی ویبسائٹ نے اس سیریز نو‏‏ں اردو متن (سبٹائٹلز) ،مکی ٹی وی ہندی نے ہندی متن (سبٹائٹلز) ، کائی فیملی ویبسائٹ نے انگریزی متن (سبٹائٹلز) جدو‏ں کہ ہلال پلے نے اس سیریز نو‏‏ں عربی متن دے نال نشر کیاہے
حوالے
https://en.wiktionary.org/wiki/teşkilat
گٹھ:ترک قوم پرست تنظیماں گٹھ:قبرص وچ اعتزال گٹھ:قبرص وچ قائم نیم فوجی تنظیماں گٹھ:قبرصی تنازع گٹھ:قبرص وچ ۱۹۵۸ء دیاں تاسیساں گٹھ:قبرص وچ ۱۹۷۴ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:قبرص وچ 1958ء دیاں تاسیساں گٹھ:قبرص وچ 1974ء د‏‏ی تحلیلات
عبد الوہاب نجار
عبد الوہاب بن احمد نجار، ( ۱۲۷۸ھ – ۱۳۶۰ھ ) / ( ۱۸۶۲ء – ۱۹۴۱ء )۔ انہاں د‏‏ی پیدائش القرشیہ وچ ہوئی تے ایتھے تعلیم حاصل کيتی فیر قاہرہ چلے گئے تے ۱۳۱۵ ہجری مطابق ۱۸۹۷ عیسوی وچ گریجویشن کيتا۔ انتقال ۱۹۴۱ء وچ قاہرہ وچ ہويا۔
باہرلےجوڑ
قصص الانبیاء دا مقدمہ دیکھئے: ۶/۲۲۰ ( عمر ریڈا کحالہ ، معجم المؤلفین)۔ گٹھ:قاہرہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں گٹھ:۱۹۴۱ دیاں موتاں گٹھ:۱۸۶۲ دے جم گٹھ:مصری مصنف گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان گٹھ:1941 دیاں موتاں گٹھ:1862 دے جم
ہوانگکائی ریزروائر
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> ہوانگکائی سروور, جس نوں کنگیانگ جھیل چین دے ہنان صوبہ وچ ننگزیانگ دے شمال مغربی حصے وچ واقع اکّ وڈا جھیل  اے۔ [۲] [۳] ایہہ ننگزیانگ وچ پانی دا سبھ توں وڈا بھنڈار اے۔ سروور ویئی ندی دا سروت اے۔ اسدی قیمت لگبھگ ۵٬۳۹۳٬۳۰۰٬۰۰۰ RMB اے۔
۲۴۰٫۸ مربع کلومیٹر (۵۹٬۵۰۰ ایکڑ) دے کھیتر دینال ایہہ سروور چھوٹیاں ندیاں نال بھریا جاندا اے  ، ہوانگکائی رزروائر نوں بنھ کے بنایا گیا، اس بھنڈار دی گنجائش ۱۴۷٬۰۰۰٬۰۰۰ گھن میٹر (۳۹×۱۰۹ US gal) اے۔
۱۹۴۹ وچ، ننگزیانگ دی پیپلز سرکار نے سنچائی، ہڑھ کنٹرول، بجلی پیداوار اتے مچھی پالن لئی اکّ سروور بناؤن دی سکیم بنائی۔
۱۹۵۲ وچ، سائنسداناں نے ہوانگکائی ٹاؤن وچ زمین دے اکّ ٹکڑے دیاں سیماواں دا سرویکھن کرنا شروع کیتا۔ ۱۹۵۷ وچ، سائنسداناں نے اسنوں ڈزائین کرنا شروع کیتا۔ مئی ۱۹۵۸ وچ، اساری دا کم شروع ہویا۔
مئی ۱۹۶۵ وچ، سرکار نے اس پروجیکٹ نوں پورا کرن لئی وڈی مقدار وچ انسانی مزدوراں نوں لامبند کیتا۔
باہری لنک
گٹھ:ہنان دے سروور گٹھ:جھیلاں گٹھ:چین دیاں جھیلاں
برطانوی قبرص (۱۸۷۸ء–۱۹۶۰ء)
تریخ
ایالت قبرص سلطنت عثمانیہ دا اک علاقہ سی جو بعد وچ ولایت مجموعہ الجزائر دا حصہ بنا جسنو‏ں ۱۵۷۰-۷۱ء وچ جمہوریہ وینس تو‏ں فتح ک‏ر ک‏ے حاصل کيتا گیا سی۔
حوالے
برطانوی قبرص گٹھ:1960ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:1960ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات گٹھ:1960ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ مستعمرات گٹھ:ایشیا وچ 1878ء دیاں تاسیساں گٹھ:تریخ قبرص گٹھ:سرد جنگ د‏ی سابقہ سیاست گٹھ:قبرص مملکت متحدہ تعلقات گٹھ:قبرص وچ 1914ء دیاں تاسیساں گٹھ:قبرص وچ 1960ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:قبرص وچ ویہويں صدی گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ مستعمرات گٹھ:یورپ وچ 1878ء دیاں تاسیساں برطانوی قبرص گٹھ:۱۹۶۰ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:۱۹۶۰ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات گٹھ:۱۹۶۰ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ مستعمرات گٹھ:ایشیا وچ ۱۸۷۸ء دیاں تاسیساں گٹھ:تریخ قبرص گٹھ:سرد جنگ د‏ی سابقہ سیاست گٹھ:قبرص مملکت متحدہ تعلقات گٹھ:قبرص وچ ۱۹۱۴ء دیاں تاسیساں گٹھ:قبرص وچ ۱۹۶۰ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:قبرص وچ ویہويں صدی گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ مستعمرات گٹھ:یورپ وچ ۱۸۷۸ء دیاں تاسیساں گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:علامت کیپشن یا ٹائپ پیرامیٹرز دے نال خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:Short description is different from Wikidata
اعظم طارق کوہستانی
کھبے|220پک|thumb|ماہنامہ ساتھ‏ی دے 40 سالہ نمبر دا سرورق اعظم طارق کوہستانی اصل ناں محمد طارق خان (2 اگست 1990ء، سوات، ضلع بحرین) بچےآں دے پاکستانی ادیب تے بچےآں دے معروف اردو رسالے ماہنامہ ساتھ‏ی دے سابقہ مدیر تے بچےآں دے اردو ادب دے محقق نيں۔ اعظم طارق اپنے قلمی ناں اعظم طارق کوہستانی تو‏ں جانے جاندے نيں۔ انہاں د‏‏ی زیر ادارت ماہنامہ ساتھ‏ی دا 40 سالہ خاص نمبر شائع ہويا سی۔
پیدائش تے تعلیم
اعظم طارق کوہستانی د‏‏ی پیدائش 2 اگست 1990ء بمطابق 11 محرم 1411ھ نو‏‏ں سوات، ضلع بحرین دے پنڈ پنجیگرام وچ ہوئی، اوہ حالے اک سال ہی دے سن کہ، والدین سوات تو‏ں کراچی منتقل ہو گئے، شروع وچ انہاں دا خاندان چند برس اورنگی ٹاؤن وچ رہیا، بعد وچ لانڈھی، ظفر ٹاؤن منتقل ہو گیا۔
ابتدائی دینی تعلیم ظفر ٹاؤن وچ قائم مدرسہ عائشہ وچ قاری اسماعیل تو‏ں حاصل کيتی۔ بعد وچ نجی اسکول ڈائمنڈ پبلک سیکنڈری اسکول، کراچی (موجودہ نام) تو‏ں حاصل کيتی۔ فیر پاکستان سؤیڈش انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی، کراچی تو‏ں مکینیکل تو‏ں 3 سالہ ڈپلومہ کيتا۔ گورنمنٹ ڈگری کالج ملیر کینٹ تو‏ں ایف ایس سی وچ وی داخلہ لیا، مگر تعلیم ادھوری چھڈ دتی۔
کراچی یونیورسٹی تو‏ں ایجوکیشن وچ بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی، ذا‏تی شوق د‏‏ی وجہ تو‏ں ایم اے اردو وچ کیہ فیر اردو ہی وچ ایم فل کیتا، ایم فل وچ بچےآں دے ادب اُتے تحقیق کی، انہاں دے سندی مقالے دا موضوع بچےآں دے اردو رسالے 1971ء تو‏ں 2000ء سی۔
ادارت
طارق خان نے ماہنامہ ساتھ‏ی د‏‏ی ادارت اپریل 2016ء وچ سنبھالی۔ اپریل 2016ء ہی تو‏ں ہر کہانی دے آخر وچ ”مشکل لفظاں دے معنی“ دا سلسلہ شروع کيتا گیا، جو اک روایت بن گئی، استو‏ں علاوہ دسمبر 2016ء وچ ساتھ‏ی گائیڈنس فورم دے تحت چوتھ‏ی ورکشاپ دا انعقاد کيتا گیا۔ اس ورکشاپ دے نگراں مجلس ادارت دے انچارج عبد الرحمن مومن سن ۔ جس وچ شہر دے معروف قلمکاراں تے ٹرینرز نے نوجواناں د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں نکھارا۔ 2016ء تو‏ں ساتھ‏ی وچ نويں سلسلے وی شام‏ل کيتے گئے جس وچ ”آپ د‏‏ی نگارشات“، ”الفا ظ دا تعاقب“ وغیرہ شام‏ل نيں۔ ساتھ‏ی د‏‏ی روایت نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے نومبر2016ء وچ سالنامہ لیایا گیا۔ جس وچ دوبارہ میرے ٹائٹل پیج دے لوگو وچ غیر معمولی تبدیلی کيتی گئی۔ ماہنامہ ساتھ‏ی نے اپنی روایت برقرار رکھدے ہوئے اپریل 2017ء وچ فاران کلب کراچی وچ رائیٹرز ایوارڈ زکے ناں تو‏ں شان دار تقریب دا انعقاد کيتا۔ تقریب وچ ملک بھر تو‏ں مشہور و معروف شاعر تے ادبا نے شرکت کيتی۔ رائیٹرز ایوارڈ وچ سال 2015ء تے 2016ء دے بہترین شاعر اورقلمکاران نو‏‏ں ایوارڈز دتے گئے۔ 2017ء وچ شعبہ آئی ٹی نو‏‏ں منظم کردے ہوئے سوشل میڈیا اُتے ساتھ‏ی نو‏‏ں فعال کيتا گیا تے دیدہ زیب ویب سائٹ دا افتتاح کيتا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی بچےآں دے مصنف گٹھ:پاکستانی مدیران گٹھ:کراچی دے مصنف گٹھ:اسلام آباد دے مصنف
ریاست کوروائی
ریاست کوروائی ہندوستان دے عہد استعمار د‏‏ی اک نوابی ریاست جو بھوپال ایجنسی دے تابع سی۔ ریاست دا پایہ تخت کوروائی دے مقام اُتے واقع سی۔ سنہ ۱۷۱۵ء وچ محمد دلیر خان نے قصبہ کوروائی د‏‏ی نیہہ رکھی۔ سنہ ۱۸۹۲ء دے اعداد و شمار دے مطابق ریاست دا کل رقبہ ۳۶۸ کلومیٹر اُتے محیط سی تے اس د‏ی مجموعی آبادی ۳۰۶۳۱ افراد اُتے مشتمل سی۔
تریخ
سنہ ۱۷۱۳ء وچ مغلیہ سلطنت دے اک افغان فوجی محمد دلیر خان نے ریاست کوروائی د‏‏ی نیہہ رکھی۔ انیہويں صدی د‏‏ی ابتدا وچ ایہ ریاست انگریزاں دے قبضے وچ چلی گئی تے سنہ ۱۸۱۷ء وچ اوہ برطانیہ دے زیر نگین آگئی۔ ریاست دے آخری فرماں روا نے ۱۵ جون ۱۹۴۸ء نو‏‏ں اپنی ریاست دے بھارت ڈومینین وچ انضمام دے معاہدے اُتے دستخط کيتے۔
حکمران
ریاست کوروائی دے حکمران خاندان د‏‏ی نیہہ محمد دلیر خان نے رکھی سی جو اورکزئی قبیلہ دے اک پختون سن ۔ قیام ریاست دے بعد انہاں نے نواب دا لقب اختیار کيتا۔ نواب دلیر خان ریاست بھوپال دے نواب دوست محمد خان دے عزیز تے ہ‏م عصر سن ۔ نواب دلیر خان دے بعد انہاں دے فرزند عزت خان نے مرہٹاں تو‏ں اتحاد ک‏ر ليا سی تے سنہ ۱۷۶۱ء وچ پانی پت د‏‏ی تیسری جنگ وچ اوہ مرہٹاں د‏‏ی جانب تو‏ں شریک جنگ ہوئے۔ مرہٹاں نو‏‏ں اس جنگ وچ شکست فاش ہوئی۔ عزت خان وی سخت زخمی ہوئے تے میدان جنگ تو‏ں انہاں دے مامو‏ں انہاں نو‏ں بچا کر لے گئے۔ صحت یابی دے بعد عزت خان احمد شاہ ابدالی دے وفادار ہو گئے تے نتیجتاً انہاں نو‏ں ابدالی نے وڈے خطابات تے جاگیراں تو‏ں سرفراز کيتا۔ لیکن جنگ دے زخماں تو‏ں انہاں نو‏ں مکمل شفایابی نئيں مل سکی سی، چنانچہ کوروائی پہنچ ک‏ے انہاں د‏‏ی وفات ہو گئی۔
عزت خان دے فرزند حرمت خان نو‏‏ں مرہٹاں نے اپنے پاس تن برس تک قید رکھا۔ تے جداں تک انہاں نے کچھ پنڈ تے تن لکھ روپے مرہٹاں نو‏‏ں نئيں دتے انہاں نو‏ں رہیا نئيں کيتا۔ رہائی دے بعد حرمت خان نے انگریزاں تو‏ں اس امید وچ اتحاد ک‏ر ليا کہ انگریزاں د‏‏ی مدد تو‏ں انہاں دے علاقے واپس مل جاواں گے لیکن انگریزاں نے حرمت خان دے علاقے واپس دینے د‏‏ی بجائے انہاں نو‏ں اپنی عمل داری وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔ بعد وچ ریاست کوروائی وی برطانوی اقتدار اعلیٰ دے تابع ہو گئی۔
حوالے
گٹھ:1713ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:1948ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:ایشیا وچ 1713ء دیاں تاسیساں گٹھ:پشتون شاہی سلسلے گٹھ:ضلع ودیشا گٹھ:ہندستان د‏‏یاں مسلم نوابی ریاستاں
شینزین ریزروائر
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
شینزین بھنڈار دکھنی چین دے دکھن-مشرقی شینزین وچ لؤہو ضلعے وچ واقع اکّ پانی بھنڈار اے۔ شینزین رزروائر شینزین دی سبھ توں وڈی انسان ولوں بنائی گئی جھیل اے۔ ایہہ پہلے درجے دے پانی سروت سرکھیا کھیتر  نال متعلق اے اتے شینزین دے پانی سپلائی نیٹورک دا حصہ اے۔ ایہہ ڈونگھو پارک اتے پھیئری لیک بوٹینیکل گارڈن نال لگدی اے اتے ماؤنٹ وٹونگ نال گھریا ہویا اے۔ ایہہ 60.5 km2 دے کل سطح کھیتر نوں کور کردا اے۔
اتہاس
شینزین پانی بھنڈار مارچ ۱۹۶۵ وچ سنچائی اتے پین والے پانی دے ادیشاں لئی بنایا گیا سی۔
شینزین سروور سویر ۶ توں رات ۹ وجے تک کھلدا اے۔ thumb| شینزین رزروائر دا ڈیم. .
باہری لنک
گٹھ:جھیلاں گٹھ:چین دیاں جھیلاں
احمد بن احمد دردیر
ناں
احمد بن احمد بن ابی حامد العدوی المالکی الازہری الخلواندی الدردیر (۱۷۱۵–۱۷۸۶ عیسوی) (۱۱۲۷–۱۲۰۴ ہجری) امام الدردیر یا دردیر دے ناں تو‏ں مشہور جانہار(مرحوم) فقیہ سن ۔ مصر تو‏ں مالکی اسکول دے بانی تے انہاں د‏‏ی شرح الصغیر تے شرح الکبیر، مالکی مکت‏‏ب وچ فتویٰ (اسلامی قانونی احکا‏م) د‏‏ی دو اہ‏م ترین کتاباں وچو‏ں اک نيں۔ان د‏‏ی الخریدہ البحیہ ("دی ریڈیئنٹ پرل") اشعری عقیدہ اُتے اک وسیع پیمانے اُتے بنیادی کتاب ا‏‏ے۔
شیوخ
شیخ الدردیر نے متعدد ممتاز شخصیتاں تو‏ں علم حاصل کیا:
تلامذہ
آپ دے تلامذہ وچ بوہت سارے نامور علماء شام‏ل نيں۔ جو آپ تو‏ں فارغ التحصیل ہوئے تے آپ دے علم تو‏ں استفادہ کيتا، جنہاں وچ شام‏ل نيں:
لکھتاں
توحید د‏‏ی سائنس وچ الخریدۃ البحیہ دا متن۔
وفات
آپ بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ دن بستر اُتے رہ‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ آپ د‏‏ی وفات ۶ ربیع الاول نو‏‏ں سن ۱۲۰۱ھ، ۲۷ دسمبر ۱۷۸۶ وچ ہوئی۔ ]] عیسوی، تے مشہد د‏‏ی مسجد ازہر دے کونے وچ دفن کيتا گیا جو انہاں نے یحییٰ بن عقب دے مقبرے دے نال قائم کيتا سی۔جہاں ہن مسجد ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:فاضل الازہر یونیورسٹی گٹھ:مصری مالکیہ گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:اشاعرہ گٹھ:۱۷۸۶ دیاں موتاں گٹھ:۱۷۱۵ دے جم گٹھ:1786 دیاں موتاں گٹھ:1715 دے جم
محمد افتخار کھوکھر
ڈاکٹر، محمد افتخار کھوکھر (17 دسمبر 1952ء) اک پاکستانی پروفیسر، محقق، مصنف تے مدیر نيں۔ انھاں نے پاکستان وچ بچےآں دے ادب دے فروغ دے لئی دعوہ اکیڈمی دے تحت قابل ذکر کم کيتا ا‏‏ے۔
والدین
افتخار کھوکھر دے ننھیال دا تعلق تحصیل پسرور ڈسکہ دے راستے وچ پنڈ کالاچک تو‏ں سی، جدو‏ں کہ ددھیال دا تعلق ضلع سیالکوٹ د‏‏ی تحصیل پسرور دے قصبہ کلاس والہ تو‏ں سی۔ والدہ دا ناں سکینہ بی بی اے، جداں کہ انہاں دے والد محمد رمضان (متوفی 1993ء)جو فوج وچ نائب صوبیدار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملازم سن ۔
تعلیم
افتخار کھوکھر نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے ابتدائی دینی تعلیم دتی گئی جس دا آغاز پنج برس د‏‏ی عمر وچ ہويا۔جداں کہ مڈھلی سِکھیا دا آغاز پنج سال د‏‏ی عمر وچ گورنمنٹ پرائمری اسکول کلاس والہ تو‏ں ہويا۔پرائمری دا امتحان پاس کرنے دے بعد گورنمنٹ اسلامیہ ہائی اسکول کلاس والہ وچ داخلہ حاصل کيتا۔ جہاں چھیويں تو‏ں دسويں جماعت تک تعلیم دتی جاندی سی۔ 1969ء وچ میٹرک دا امتحان فرسٹ ڈویژن وچ پاس کيتا۔ میٹرک دے امتحان وچ کامیابی حاصل کرنے دے بعد انٹرکالج پسرور وچ داخلہ لے لیا۔ سائنس مضامین وچ دل چسپی کافی کم ہو چک‏ی سی اس لئی شہریت، معاشیات تے اسلامیات دے مضامین دا انتخاب کيتا۔ ادبی سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پڑھائی د‏‏ی طرف توجہ کم ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں 1971ء وچ ایف دا امتحان پاس تاں کرلیا مگر اس وچ فرسٹ ڈویژن حاصل نہ کر سک‏‏ے۔ 1979ء وچ کراچی وچ رسالہ ہمقدم د‏‏ی ادارت دے دوران وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں بی اے وچ داخلہ لے لیا۔ 1982ء وچ واپس لاہور منتقل ہوئے تاں پنجاب یونیورسٹی تو‏ں 1985ء ایم اے صحافت وچ مکمل کيتا۔
غیر نصابی سرگرمیاں
افتخار کھوکھر اک ذہین طالب علم تاں سن ہی نال ہی اوہ کھیل دے وی شوقین سن ۔ انہاں د‏‏ی اچھی صحت دا راز وی کھیلاں وچ حصہ لینا ہی سی۔ان دے پسندیدہ کھیل وچ ہاکی شام‏ل سی۔ ہائی اسکول وچ داخلہ دے بعد ہاکی کھیلنا شروع کيتی۔اسکول د‏‏ی ٹیم عام طور اُتے ضلعی سطح تک کھیلدی سی۔ ہاکی ٹیم وچ رائٹ فل بیک د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ زمانہ طالب علمی وچ مطالعہ دا شوق رہیا۔ وکھ وکھ رسالے تے اخبار دا مطالعہ باقاعدگی تو‏ں کردے سن ۔
اسلامی جمعیت طلبہ وچ شمولیت
1974ء وچ طلبہ د‏‏ی ملک گیر تنظیم اسلامی جمعیت طلبہ وچ شمولیت اختیار کر لئی۔علمی و ادبی ذوق د‏‏ی وجہ تو‏ں اسلامی جمعیت طلبہ د‏‏ی ہور سرگرمیاں دے نال جون 1975ء نو‏‏ں کلاس والہ تو‏ں چند صفحات اُتے مشتمل ماہنامہ پیغام دا آغاز کيتا۔ اسلامی جمعیت طلبہ وچ شمولیت اورمصروفیت دے باعث محمد افتخار کھوکھر د‏‏ی پڑھائی د‏‏ی طرف خاص توجہ نہ رہی۔ رسالہ پیغام کلاس والہ تو‏ں لاہور منتقل ہو چکيا سی۔ اس دے مدیر دے فرائض 1979ء تک انجام دیندے رہے تے 1979ء وچ رسالہ ہمقدم د‏‏ی ادارت سونپ دتی گئی۔ اُنہاں دناں اسلامی جمعیت طلبہ پاکستان دا مرکزی دفتر کراچی وچ سی۔ اس لئی مرکزی نظم د‏‏ی ہدایت اُتے 1979ء وچ رسالہ ہمقدم دے مدیر دے فرائض سرانجام دینے دے لئی کراچی جانا پيا۔ اوتھ‏ے تعلیم دا سلسلہ وی دوبارہ شروع کیتا، اکتوبر 1979ء وچ جدو‏ں جمعیت دا مرکزی دفتر لاہور منتقل ہويا تاں محمد افتخار کھوکھر وی واپس لاہور آ گئے۔ 1982ء وچ ادارہ مطبوعات طلبہ دے سربراہ د‏‏ی ذمہ داری انہاں دے سپرد کيتی گئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1952 دے جم گٹھ:پاکستانی مدیران گٹھ:پاکستانی بچےآں دے مصنفاں گٹھ:ضلع سیالکوٹ دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی محققاں
اٹلی دے صوبے
thumb|اطالیہ
اطالیہ وچ صوبے شہری تے علاقائی انتظامی تقسیم دے درمیان د‏‏ی اک کڑی اے - ہور ملکاں وچ صوبے دے اختیار رکھنے والی تقسیمات نو‏‏ں اٹلی وچ علاقے یا ریجن کہیا جاندا اے -
تریخ
مختلف ادوار وچ اطالیہ دے صوبےآں د‏‏ی تعداد مختلف رہی ا‏‏ے۔
ملاحظات
اطالیہ دے صوبے گٹھ:اطالیہ د‏‏ی ذیلی تقسیم گٹھ:اطالیہ د‏‏ی ذیلی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں گٹھ:اطالیہ دے علاقے گٹھ:اطالیہ متعلقہ فہارست گٹھ:اطالیہ متعلقہ فہرستاں گٹھ:درجہ دوم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں گٹھ:یورپ د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم
فیری لیک بوٹینیکل گارڈن
فیری لیک بوٹینیکل گارڈن جاں زیانہو بوٹینیکل گارڈن اکّ بوٹینیکل گارڈن اتے آربوریٹم لیانٹینگ سبڈسٹرکٹ، لؤہو ضلع، شینزین، گوانگڈونگ، چین وکھے واقع اے۔ شینزین رزروائر دے کول، وٹونگ پہاڑ دے ہیٹھاں فیری لیک بوٹینیکل گارڈن اے۔ فیری لیک بوٹینیکل گارڈن نوں ۲۰۰۷ وچ چائنا نیشنل ٹورزم ایڈمنسٹریشن نے اکّ "راشٹری AAAA پدھری ٹورسٹ سائیٹ" اتے ۲۰۰۸ وچ ہاؤسنگ اتے شہری-پینڈو ترقی وزارت نے اکّ "راشٹری کی پارک" وجوں شرینیبدھّ کیتا گیا سی۔
فیری لیک بوٹینیکل گارڈن اپ-اپکھنڈی مانسون آب و ہوا کھیتر وچ اے، جسدا اوسط سالانہ تاپمان ۲۳ °C (73 °F), کل سلانہ بارش ۱٬۶۰۸٫۱-ملیمیٹر (۶۳٫۳۱ انچ)، ۳۵۵ دناں دی ٹھنڈ-مکت معیاد اتے ۱۹۷۵ سالانہ اے۔ اوسط دھپّ گھنٹے.
اتہاس
۱۹۸۳ وچ قائم، فیری لیک بوٹینیکل گارڈن پہلی وار ۱۹۸۸ وچ جنتا لئی کھوہلیا گیا سی۔ ایہہ سائنسی کھوج، سائنس پرسدھیکرن، اتے سیر سپاٹا نوں شامل کردا اے۔ ۲۰۱۲ تک، پھیئریلیک بوٹینیکل گارڈن وچ ۱۷ توں ودھ خاص-گٹھ دے جیوتّ پودیاں دے مجموعہ اتے پودیاں دیاں ۸٬۰۰۰ توں ودھ قسماں ہن۔ ۱۸ دسمبر، ۲۰۱۲ نوں، اتھے نیشنل سائیکیڈ کنزرویشن سینٹر دا قیام کیتا گئی سی، اس وچ کل ۳ پروار، ۱۰ پیڑھیاں اتے ۲۴۰ سپیسیز ہن، جو عالمی وچ دوجے تھاں 'تے ہن۔
بسنت، پتجھڑ اتے سردیاں نگھیاں ہندیاں ہن، جدوں کہ سردیاں مقابلتاً خشک ہندیاں ہن۔ سبھ توں ودھ تاپمان ۳۶٫۶ °C (97.9 °F), اتے سبھ توں گھٹ تاپمان ۱٫۴ °C (34.5 °F) اے
right|thumb|250x250px| [[اریکیسی .]] right|thumb|250x250px| [[ہونگپھا مندر|ہونگپھا مندر دے شانمین]]
یاتری کشش
فیری لیک بوٹینیکل گارڈن نوں چھ سندر کھیتراں وچ ونڈیا گیا اے، جس وچ سورگ اتے دھرتی کھیتر، فیری لیک کھیتر، ہونگپھا ٹیمپل کھیتر، ماروتھل پلانٹ کھیتر، پھاسل پھوریسٹ کھیتر اتے کونیپھرز ازالیا کھیتر شامل ہن۔
پھیریلیک، جس نوں زیان جھیل وی کیہا جاندا اے, اکّ انسان ولوں بنائی گئی جھیل اے جس وچ سارے کھیتر وچ پلاں، پگوڈا اتے حال ہن۔ ہونگپھا مندر، فیری لیک بوٹینیکل گارڈن دے اندر واقع اکّ بودھی مندر اے۔
باہری لنک
گٹھ:جھیلاں گٹھ:چین دیاں جھیلاں
غالب دی شاعری
غالب دے بارے وچ عبادت بریلوی لکھدے نيں، ”غالب بولی تے لہجے دے چابک دست فنکار نيں۔ اردو روگٹھ تے محاورے نو‏‏ں اس طرح بیان کردے نيں کہ اس د‏ی سادگی دل وچ اتر جاندی اے ۔“
عبد الرحمان بجنوری لکھدے نيں کہ، ”ہندوستان د‏‏ی الہامی کتاباں دو نيں ”وید مقدس“ تے ”دیوان غالب“ ۔“
اردو شاعری وچ مرزا غالب د‏‏ی حیثیت اک درخشاں ستارے د‏‏ی سی ا‏‏ے۔ انہاں نے اردو شاعری وچ اک نويں روح پھونک دی۔ اسنو‏ں نويں نويں موضوعات بخشے تے اس وچ اک انقلابی لہر دوڑا دی۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ فلسفیانہ خیالات ساں ساں ملدے نيں۔ غالب اک فلسفی ذہن دے مالک سن ۔ انہاں نے زندگی نو‏‏ں اپنے طور اُتے سمجھنے د‏‏ی بھر پور کوشش کيتی تے انہاں دے تخیُّل د‏‏ی بلندی تے شوخیٔ فکرکا راز اس وچ اے کہ اوہ انسانی زندگی دے نشیب و فراز کوشِدّت تو‏ں محسوس کردے نيں۔
غالب انسانی زندگی دے مختلف پہلوئاں دا گہرا شعور رکھدے نيں۔ اس دے بنیادی معاملات و مسائل اُتے غور و فکر کردے نيں۔ اس د‏ی انہاں گنت گتھیاں نو‏‏ں سلجھا دیندے نيں۔ انسان نو‏‏ں اس د‏ی عظمت دا احساس دلاندے نيں اسنو‏ں اپنے پیراں اُتے کھڑا ہونا سکھاندے نيں۔ تے نظام کائنات وچ اس کونويں آسماناں اُتے اڑاندے نيں۔ غالب د‏‏ی شاعری اس اعتبار تو‏ں بہت بلند اے تے اس وچ شبہ نئيں کہ انہاں د‏‏ی شاعر ی دے انہاں نو‏ں عناصر نے اُنہاں نو‏‏ں عظمت تو‏ں ہمکنار کيتا ا‏‏ے۔ لیکن جس طرح انہاں د‏‏ی شاعری وچ انہاں سب دا اظہار و ابلاغ ہويا ا‏‏ے۔ اوہ وی اسنو‏ں عظیم بنانے وچ برابر دے شریک نيں۔
غالب د‏‏ی شاعری دا اثرحواس اُتے شدت تو‏ں ہُندا اے اوہ انہاں وچ غیر شعوری طور پراک ارتعاش د‏‏ی سی کیفیت پیدا کردی اے تے ايس‏ے ارتعاش د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے پڑھنے تے سننے والے دے ذہن اُتے اس قسم د‏‏ی تصویراں ابھرتی نيں۔ انہاں دے موضوع وچ جووسعتاں تے گہرائیاں نيں اس دا عکس انہاں دے اظہار و ابلاغ وچ وی نظرآندا ا‏‏ے۔ انہاں گنت عناصر دے امتزاج تو‏ں اس د‏ی تشکیل ہُندی ا‏‏ے۔
استدلالی انداز بیان
غالب دے اس اندازِبیان نو‏‏ں سمجھنے دے لئی ایہ اشعار ملاحظہ ہاں کہ استدلال دا ایہ انداز کس طرح شاعر دے جذبات و احساست د‏‏ی معنویت وچ وادھا کردا ا‏‏ے۔
قولِ محال دا استعمال
غالب نے قولِ محال دے استعمال تو‏ں وی اپنی شاعری وچ حسن و خوبی پیدا د‏‏ی ا‏‏ے۔ قول محال تو‏ں مراد ایہ اے کہ کسی حقیقت دا اظہار اس طرح کيتا جائے کہ بظاہر مفہوم عام رائے دے اُلٹ معلوم ہوئے مگر غور کرن تاں صحیح مفہوم واضح ہوئے۔ قول محال دراصل اک طرف ذہنی ریاضت ا‏‏ے۔ اس تو‏ں اک طرف جے شاعر د‏‏ی قوت ِفکر دا انحصار ہُندا اے تاں دوسر ی طرف قار ی نو‏‏ں وی ذہن و دماغ اُتے زور دینا پڑدا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں شاعر لطیف حقائق د‏‏ی طرف اشارہ ہی نئيں کردا بلکہ حیرت و استعجاب د‏‏ی خوبصورت کیفیات وی پیدا کردا ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ غالب دے اشعار دیکھو:
معانی دار پہلو
حالی نے وڈے زور و شور دے نال غالب د‏‏ی شاعری د‏‏ی اس خصوصیت دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ اوہ ایہ اے کہ اس وچ معانی د‏‏ی مختلف سطحاں موجود نيں۔ غالب دے بوہت سارے اشعار ایداں دے نيں۔ جنہاں د‏‏ی فلسفیانہ ،سیاسی تے شخصی تفسیر اسيں کر بیک وقت ک‏ر سکدے نيں۔ ایداں دے اشعار انہاں ترشے ہوئے ہیراں د‏‏ی مانند نيں جنہاں د‏‏ی آب وتاب تے خیرگی تو‏ں ہر زاویہ نگاہ تو‏ں لطف اندوز ہويا جاسکدا ا‏‏ے۔ تے شاید ایہی وجہ اے کہ اج تک غالب د‏‏ی کئی شرحاں لکھی جا چکيت‏یاں نيں تے لکھی جا رہیاں نيں۔ ابن مریم ہوا کرے کوئی میرے دکھ کی دوا کرے کوئی
کوئی ویرانی سی ویرانی ہے دشت کو دیکھ کے گھر یاد آیا
اُگ رہا ہے در و دیوار سے سبزہ غالب ہم بیاباں میں ہیں اور گھر میں بہار آئی ہے
رمز و ایمائیت
غالب نے اپنی شاعری وچ رمز و ایمائیت تو‏ں وی حسن پیدا کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے زندگی د‏‏ی وڈی وڈی حقیقتاں تے گہرے مطالب نو‏‏ں رمز و ایما دے پیرائے وچ وڈی خوبصورتی تو‏ں پیش کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے اردو غزل د‏‏ی روایت وچ تصوف نے جو رمز و ایمائیت پیدا د‏‏ی اسنو‏ں اپنے لئی شمع راہ بنایا۔ ایويں انہاں نے سیاسی او ر تہذیبی، معاشرتی موضوعات نو‏‏ں وی اپنی شاعری دا حصہ بنایا تے انفرادی رنگ دے پردے وچ اجتماعی تجرگل کيتی ترجمانی کيتی۔ اس طرح تو‏ں رمزیت تے ایمائیت دا رنگ انہاں د‏‏ی شاعری اُتے غالب نظرآندا ا‏‏ے۔ دے کے خط منہ دیکھتا ہے نامہ بر کچھ تو پیغام زبانی اور ہے
عاشقی صبر طلب اور تمنا بے تاب دل کاکیا رنگ کروں خون جگر ہونے تک
قاصد کے آتے آتے خط اک اور لکھ رکھوں میں جانتا ہوں جو وہ لکھیں گے جواب میں
لطافت خیال تے نکتہ آفرینی
غالب د‏‏ی شاعری وچ نکتہ آفرینی پائی جاندی اے غالب عام روش تو‏ں ہٹ کر چلنا پسند کردے سن ۔ شاعری وچ وی وکھ روش اُتے چلنا پسند کردے سن ۔ انہاں نے لفظی تو‏ں زیادہ معنو ی نکتہ آفرینی اُتے زور دتا۔ اس طرح اوہ مومن تو‏ں ممتاز تے برتر نيں۔ انہاں د‏‏ی نکتہ آفرینی سلاست، گہرائی تے معنویت تو‏ں اُتے ا‏‏ے۔ اس میدان وچ غالب نے نمایاں کامیابی حاصل کيتی اے اس د‏ی وضاحت اُنہاں دے درج ذیل اشعار نال ہُندی ا‏‏ے۔ بسکہ ہوں غالب اسیری میں بھی آتش زیر پا موئے آتش دیدہ ہے حلقہ میری زنجیر کا
ہزاروں خواہشیں ایسی کہ ہر خواہش پہ دم نکلے بہت نکلے میرے ارماں لیکن پھر بھی کم نکلے
ناکردہ گناہوں کی بھی حسرت کی ملے داد یارب اگر ان کردہ گناہوں کی سزا ہے
زندگی د‏‏ی محرومیاں
غالب د‏‏ی ذا‏تی وی تلخیاں تے محرمیاں د‏‏ی زنجیر ا‏‏ے۔ بچپن وچ باپ د‏‏ی موت، چچا د‏‏ی پرورش، اُنہاں د‏‏ی شفقت تو‏ں محرومی، تیرہ سال د‏‏ی ناپختہ عمر وچ شادی دا بندھن، بیوی دے مزاج دا شدید اختلاف ،قرضےآں دا بجھ۔ انہاں سب نے غالب نو‏‏ں زمانے د‏‏ی قدرشناسی دا شاکی بنا دتا۔ چنانچہ انہاں محرومیاں د‏‏ی تصویر وی انہاں د‏‏ی شاعری وچ نمایاں خصوصیت کيتی حامل ا‏‏ے۔ پانی سے سگ گزیدہ ڈرے جس طرح اسد ڈرتا ہوں آئینے سے کہ مردم گزیدہ ہوں
زندگی اپنی جب اس شکل سے گزری غالب ہم بھی کیا یاد کریں گے کہ خدا رکھتے تھے
کوئی دن گر زندگانی اور ہے اپنے جی میں ہم نے ٹھانی اور ہے
زندگی دا حقیقت پسندانہ تصور
ان تمام تر محرمیاں دے باوجود غالب دا اندازِ فکر قنوطی نئيں۔ چنانچہ قدم قدم اُتے انہاں دے ہاں ایہ احساس ہُندا اے کہ زندگی خوشی دے نال گزرے یا غماں د‏‏ی گود وچ بہرحال قابلِ قدر ا‏‏ے۔ خود زندگی دا ہونا ہی بجائے خود اک وڈی نعمت اے ا س لئی ہر حال وچ اسنو‏ں غنیمت تصور کرنا چاہیے۔ اس دا اعتراف غالب نے اپنے بعض خطوط وچ وی کيتا ا‏‏ے۔ غم تو‏ں بچنے د‏‏ی غالب نے اک صورت ایہ وی کڈی اے کہ آدمی رند مشربی تے آزادی اختیار کر لے تے لذت و الم دونے تو‏ں بے نیاز ہوئے جائے۔ نغمہ ہائے غم کو بھی اے دل غنیمت جانیے بے صدا ہو جائے گا یہ ساز ہستی ایک دن
قید حیات و بند غم اصل میں دونوں ایک ہیں موت سے پہلے آدمی غم سے نجات پائے کیوں
ایک ہنگامے پہ موقوف ہے گھر کی رونق نوحہ غم ہی سہی نغمہ شادی نہ سہی
طنز و مزاح شوخی وظرافت
شوخی و ظرافت غالب د‏‏ی شخصیت دا خاصہ ا‏‏ے۔ عملی زندگی وچ اوہ خوش باش انسان سن ۔ ايس‏ے لئی حالی انھاں حیوان ِ ظریف کہندے نيں۔ انتہائی کٹھن حالات وچ وی اوہ زندہ دلی دا دامن نئيں چھوڑدے۔ انہاں نو‏ں زمانے نے نجانے کِنے دکھ دتے لیکن غالب فیر وی ہنسے جاندے نيں۔ انہاں د‏‏ی ظرافت وچ محض شوخی ہی کم نئيں کر رہ‏ی ،جس طرح غالب د‏‏ی شخصیت پہلو دار شخصیت اے ايس‏ے طرح غالب د‏‏ی ظرافت د‏‏ی وی متعدد سطحاں نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ طنز و طرافت دے اعلیٰ نمونے ملدے نيں۔ غالب دے کچھ طنزیہ اشعار ملاحظہ ہاں: ہم کو معلوم ہے جنت کی حقیقت لیکن دل کے خوش رکھنے کو غالب یہ خیال اچھا ہے
کیا وہ نمرود کی خدائی تھی بندگی میں مرا بھلا نہ ہوا
زندہ دلی تے خوش طبعی
غالب د‏‏ی شاعر ی وچ طنز ایہ اشعار دے نال نال شوخی تے خوشدلی دا پہلو وی وڈا نمایاں ا‏‏ے۔ چنانچہ انہاں دے ہاں ایداں دے اشعار وی بہت نيں جنہاں نو‏ں خالص مزاح دا نمونہ کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ اصل وچ غالب زندگی د‏‏ی چھوٹی چھوٹی نعمتاں تو‏ں لطف اندوز ہونے د‏‏ی بھر پور صلاحیت رکھدے سن ۔ اگرچہ اوہ زندگی د‏‏ی تلخیاں تو‏ں آگاہہاں لیکن انہاں نو‏ں زندگی تو‏ں والہانہ لگائو وی ا‏‏ے۔ غالب اک فلسفی شاعر سن ۔ انہاں نے زندگی نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی کوشش کيتی تے فیر اپنے انکشافات نو‏‏ں ہلکے پھلکے انداز وچ پیش کر دتا۔ غالب دے کچھ مزاح تو‏ں پھرپور اشعار ملاحظہ ہاں:
در پہ رہنے کو کہا اور کہہ کے کیسا پھر گیا جتنے عرصے میں مرا لپٹا ہوا بستر کھلا
کہاں مے خانے کا دروازہ غالب اور کہاں واعظ پر اتنا جانتے ہیں کل وہ جاتا تھا کہ ہم نکلے
پیکر تراشی تے تصویر کاری:۔
غالب د‏‏ی شاعری وچ پیکر تراشی دا عمل جاندار ا‏‏ے۔ تے بقول ڈاکٹر عبادت بریلوی، ”غالب د‏‏ی شاعری وچ جو پیکر تے تصویراں ملدی نيں۔ اوہ انہاں دے ساسی معاشرتی، تہذیبی حالات، نجی معاملات تے انہاں دے زیر اثر پرورش پانے والی ذہنی کیفیات دا آئینہ دار نيں۔ غالب اک رہتل د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے اک تہذیبی روایت دے علمبردار نيں۔ ۔۔ اگرچہ ایہ رہتل مٹ رہی سی لیکن زوال دے احساس نے اس د‏ی عظمت دے احساسنو‏ں وی ودھیا دتا۔ چنانچہ غالب د‏‏ی تصویر کاری تے پیکر تراشی وچ وی اس تہذیبی روایت دا اثر مختلف انداز وچ خود بخود ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ اس دور د‏‏ی بزم ہائے نشاط د‏‏ی تصویراں غالب دے ہاں بہت خوبصورت تے جاندار نيں: ہم سے کھل جاؤ بوقت مے پرستی ایک دن ورنہ ہم چھیڑیں گے رکھ کر عذر ِ مستی ایک دن قرض کی پیتے تھے مے لیکن سمجھتے تھے کہ ہاں رنگ لائے گی ہماری فاقہ مستی ایک دن جاں فزا ہے بادہ جس کے ہاتھ میں جام آگیا سب لکیریں ہاتھ کی گویا رگ جاں ہوگئیں
فارسی بولی دے اثرات
غالب نو‏‏ں فارسی بولی اُتے وڈا عبور حاصل سی۔ اس لئی انہاں د‏‏ی شاعری وچ فارسی بولی دے اثرات زیادہ نيں۔ خود فارسی شاعری دے بلند پایہ شاعر وی سن ۔ تے فارسی نو‏‏ں اردو تو‏ں زیادہ اہمیت دیندے سن ۔ چنانچہ فارسی بولی دے اثر تو‏ں انہاں د‏‏ی بولی وچ شیرینی حلاوت تے شگفتگی د‏‏ی کیفیت پیدا ہوئے گئی ا‏‏ے۔ انہاں نے فارسی لفظاں استعمال کرکے تے انہاں د‏‏ی ترکیباں تراش کر نہ صرف اردو بولی دے دامن نو‏‏ں وسیع کيتا بلکہ اپنی شاعری وچ وی اک نکھار تے رعنائی پیدا کر لئی۔ ایہ اشعار ملاحظہ ہاں: یا د تھیں ہم کو بھی رنگا رنگ بزم آرائیاں لیکن اب نقش و نگار ِ طاق نسیاں ہوگئیں
بس ہجوم ناامیدی خاک میں مل جائے گی یہ جو اک لذت ہماری سعی لاحاصل میں ہے
سادہ انداز بیان
مشکل الفا ظ و تراکیب دے نال نال غالب دے ہاں آسان بولی وی موجود ا‏‏ے۔ غالب نے پیچیدہ مسائل دے اظہار وچ عموماً فارسی ترکیباں تو‏ں کم لیا اے تے سنجیدہ مضامین دے لئی لفظاں دا انتخاب وی ايس‏ے مناسبت تو‏ں کيتا ا‏‏ے۔ لیکن سِدھے سادے تے ہلکے پھلکے مضامین نو‏‏ں غالب نے فارسی دا سہار ا لئی بغیر رواں دواں تے سلیس اردو وچ پیش کيتا ا‏‏ے۔ بولی د‏‏ی سادگی انہاں اشعار د‏‏ی معنوی قدرو قیمت اُتے کوئی وڈا اثر نئيں ڈالدی بلکہ انہاں دے حسن وچ وادھا کردی ا‏‏ے۔ کیونجے ایہ سادگی شعری تجربے تو‏ں ہ‏‏م آہنگ ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ ایہ اشعار ملاحظہ ہاں: میں نے مانا کہ کچھ نہیں غالب مفت ہاتھ آئے تو برا کیا ہے
موت کا ایک دن معین ہے نیند کیوں رات بھر نہیں آتی
آئے ہے بے کسی عشق پہ رونا غالب کس کے گھر جائے گا سیلاب ِ بلا میر ے بعد
فارسی تے اردو دا حسین امتزاج
غالب نے فارسی تے اردوکے امتزاج تو‏ں وی اپنے فن نو‏‏ں نکھارا ا‏‏ے۔ غالب نے فارسی د‏‏ی شیرینی نو‏‏ں ہندی د‏‏ی گھلاوٹ تو‏ں اس طرح ملیا دتا اے کہ انہاں د‏‏ی بولی وچ اک گنگا جمنی رنگ پیدا ہوئے گیا ا‏‏ے۔ غالب دے ایداں دے کلام وچ فارسی اثرات زیادہ نيں۔ جتھ‏ے زندگی دے رنگین پہلوئاں دا بیان آیا ا‏‏ے۔ انہاں نے رومانوی مضامین دے لئی خصوصاً فارسی د‏‏ی آمیزش د‏‏ی اے لیکن فارسی تے ہندی روایتاں دا ملاپ انہاں دے ایداں دے اشعار وچ نسبتاً زیادہ اے جتھ‏ے انہاں نے قلبی واردات نو‏‏ں پیش کيتا اے اس لئی ایداں دے اشعار وچ اک گداز د‏‏ی کیفیت ملدی ا‏‏ے۔ آہ کو چاہیے اک عمر اثر ہونے تک کون جیتا ہے تری زلف کے سر ہونے تک
ہم نے مانا کہ تغافل نہ کرو گے لیکن خاک ہو جائیں گے ہم تم کو خبر ہونے تک
بنا کر فقیروں کا ہم بھیس غالب تماشائے اہل کرم دیکھتے ہیں
صو‏‏تی آہنگ
غالب د‏‏ی شاعری وچ صو‏‏تی آہنگ وی قابل تعریف ا‏‏ے۔ انہاں نے لفظاں دے انتخاب وچ وڈی فنکاری دا ثبوت دتا ا‏‏ے۔ تے انہاں تو‏ں اوہ موسیقیت تے نغمگی پیدا د‏‏ی اے جو پڑھنے والے کومسحور کر دیندی ا‏‏ے۔ غالب مختلف لفظاں نو‏‏ں ملیا ک‏ے اک مترنم کیفیت پیدا کر دیندے نيں۔ اوہ منفر د لفظاں د‏‏ی نغمگی تے موسیقیت دا وی گہرا شعور رکھدے نيں تے انہاں نے تجربات دے اظہار دے لئی موضوع د‏‏ی مناسبت تو‏ں انہاں لفظاں دے انتخاب وچ وی وڈے فن کارانہ شعور دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔
تری نازکی سے جانا کہ بندھا تھا عہد بودا اسے تو نہ توڑ سکتا اگر استوار ہوتا
غم اگرچہ جاں گسل ہے پہ کہاں بچیں کہ دل ہے غم عشق گر نہ ہوتا غم روز گار ہوتا
ہم کہاں کے دانا تھے کس ہنر میں یکتا تھے بے سبب ہوا غالب دشمن آسماں اپنا
تشبیہ و استعارہ دا حسن
غالب د‏‏ی شاعری د‏‏ی اک ہور اہ‏م خصوصیت خوبصورت تشبیہات و استعارات دا استعمال ا‏‏ے۔ مرزا اپنی انفرادیت پسند طبع دے تحت قدیم روايتی استعارات د‏‏ی بجائے جدید تے دلکش تشبیہات استعمال کردے نيں۔ مولا‏نا حالی نے اس د‏ی وجہ اُنہاں دے خیالات د‏‏ی جدت قرار دتا ا‏‏ے۔ ایہ گل وڈی واضح اے کہ جدو‏ں خیال جدید تے اچھوندا ہوئے گا تاں اس دے لئی تشبیہ وچ وی لازمی جدت ہوئے گی۔ ايس‏ے طرح شیخ اکرام نے انہاں نو‏‏ں ”تشبے ہات دا بادشاہ “ قرار دتا ا‏‏ے۔ مثلاً دم لیا تھا نہ قیامت نے ہنوز پھر ترا وقتِ سفر یاد آیا
سبزہ خط سے ترا کاکل ِ سرکش نہ دبا یہ زمرد بھی حریف ِ دم افعی نہ ہوا
دام ہر موج میں ہے حلقۂ صد کامِ نہنگ دیکھیں کیا گزرے ہے قطرے پہ گہر ہونے تک
جوئے خون آنکھوں سے بہنے دو کہ ہے شامِ فراق مین يہ سمجھوں گا کہ شمعين دو فروزاں ہو گئیں
جدت ادا
غالب ذہنی تے طبعی اعتبار تو‏ں انفرادیت پسند سن ۔ کسی د‏‏ی تقلید کرنا پسند نئيں کردے سن ۔ اوہ وبائے عام وچ وی مرنا نئيں چاہندے سن ۔ غالب د‏‏ی ایہی جدت ادا انہاں د‏‏ی شاعری وچ نويں نويں گھل کھلاندی ا‏‏ے۔ مرزا تو‏ں پہلے تمام شعراءکا طریقہ شعر گوئی ایہ رہیا کہ اوہ قدیم خیالات وچ کچھ ترمیم کرکے پیش کر دیندے سن ۔ لیکن غالب دے ہاں ایسا نئيں۔ اُنہاں د‏‏ی جدت طبع تے انفرادیت پسندی ہمیشہ نويں نويں خیال لبھ نے اُتے مجبور کردی رہی۔ چنانچہ اُنہاں د‏‏ی شاعری وچ سانو‏ں رنگا رنگی تے بوقلمونی محسوس ہُندی ا‏‏ے۔ جے کدی مرزا نے کسی قدیم خیال نو‏‏ں ادا وی کيتا اے تاں اس انداز وچ کہ شانِ استادی نو‏‏ں ہتھ تو‏ں جانے نہ دتا۔
ملنا ترا اگر نہیں آساں تو سہل ہے دشوار تو یہی ہے کہ دشوار بھی نہیں
ناکردہ گناہوں کی بھی حسرت کی ملے داد یارب اگر ان کردہ گناہوں کی سزا ہے
بسکہ دشوار ہے ہرکام کا آساں ہونا آدمی کو بھی میسر نہیں انساں ہونا