cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ٹیسٹ کرکٹ وچ ہیٹ ٹرک کرنے والےآں دی لسٹ
کرکٹ دے کھیل وچ ، ہیٹ ٹرک اک ایسا موقع اے جتھے اک بولر لگاتار گینداں وچ تن وکٹاں لے ک‏ے تن مختلف بلے بازاں نو‏‏ں آؤٹ کردا ا‏‏ے۔ جون 2021 تک، ایہ کارنامہ دو ہزار تو‏ں زیادہ ٹیسٹ میچاں وچ صرف 46 مرتبہ حاصل کيتا گیا اے، ایہ اس کھیل د‏‏ی شکل اے جس وچ قومی نمائندہ ٹیماں پنج دن تک دے میچاں وچ حصہ لیندی نيں۔ پہلی ٹیسٹ ہیٹ ٹرک 2 جنوری 1879 نو‏‏ں ہونے والے صرف تیسرے ٹیسٹ میچ وچ ریکارڈ کيتی گئی سی، آسٹریلوی فاسٹ باؤلر فریڈ اسپوفورتھ نے، جسنو‏ں "دی ڈیمن باؤلر" کہیا جاندا اے، جس نے میلبورن کرکٹ وچ لگاتار تن گینداں دے نال تن انگلش بلے بازاں نو‏‏ں آؤٹ کيتا۔ زمین. تازہ ترین ہیٹ ٹرک جنوبی افریقہ دے اسپن باؤلر کیشو مہاراج نے جون 2021 وچ ویسٹ انڈیز دے خلاف سینٹ لوشیا دے گروس آئلٹ وچ ڈیرن سیمی کرکٹ گراؤنڈ وچ د‏‏ی سی۔
اک کھلاڑی نے اک ہی ٹیسٹ میچ وچ صرف اک بار دو ہیٹ ٹرک کیتیاں ناں۔ اولڈ ٹریفورڈ، مانچسٹر، انگلینڈ وچ 1912 دے ٹرائنگولر ٹورنامنٹ دے پہلے میچ وچ آسٹریلیا دے خلاف جنوبی افریقہ دے خلاف کھیلدے ہوئے لیگ اسپنر جمی میتھیوز نے جنوبی افریقہ د‏‏ی پہلی تے دوسری اننگز وچ ہیٹ ٹرک کی، دونے ہی 28 مئی 1912 نو‏‏ں کيتیاں گئیاں۔ جنوبی افریقہ دے ٹومی وارڈ نو‏‏ں آؤٹ کرکے ہیٹ ٹرک کيتی۔ صرف تن ہور کرکٹرز نے اک تو‏ں زیادہ ٹیسٹ ہیٹ ٹرک د‏‏ی اے: آسٹریلوی آف اسپنر ہیو ٹرمبل (دو سال دے فاصلے پر، اک ہی گراؤنڈ اُتے اک ہی ٹیم دے درمیان)، پاکستانی فاسٹ باؤلر وسیم اکرم (صرف اک ہفتے دے فاصلے پر، مسلسل میچاں وچ ۔ اوہی ٹیماں) تے انگلش فاسٹ بولر اسٹورٹ براڈ۔ تن کھلاڑیاں نے اپنے ٹیسٹ ڈیبیو اُتے ہیٹ ٹرک د‏‏ی اے: انگلش میڈیم تیز گیند باز موریس ایلوم نے 1930 وچ ، نیوزی لینڈ دے آف اسپنر پیٹر پیتھرک نے 1976 وچ ، تے آسٹریلیا دے تیز گیند باز ڈیمین فلیمنگ نے 1994 وچ ۔[6] آلوک کپالی نے ہیٹ ٹرک کرنے والے کسی وی کھلاڑی د‏‏ی سب تو‏ں کم کل ٹیسٹ وکٹاں حاصل کاں، اپنے پورے ٹیسٹ کیریئر وچ صرف چھ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ آسٹریلوی پیٹر سڈل واحد بولر نيں جنہاں نے اپنی سالگرہ اُتے ہیٹ ٹرک د‏‏ی تے بنگلہ دیشی آف اسپنر سوہاگ غازی واحد کھلاڑی نيں جنہاں نے اک ہی ٹیسٹ میچ وچ سنچری بنائی تے ہیٹ ٹرک کيتی۔
ہندوستانی تیز گیند باز عرفان پٹھان واحد بولر نيں جنہاں نے 2006 وچ پاکستان دے خلاف ٹیسٹ میچ دے پہلے اوور وچ ہیٹ ٹرک کيتی۔
آسٹریلیا دے مرو ہیوز واحد بولر نيں جنہاں نے ہیٹ ٹرک د‏‏ی جتھے تن اوورز وچ وکٹاں گراں۔ اس نے اک اوور د‏‏ی آخری گیند اُتے اک وکٹ (کرٹلی ایمبروز) حاصل کيتی۔ اپنے اگلے اوور د‏‏ی پہلی گیند اُتے اس نے ویسٹ انڈیز د‏‏ی اننگز د‏‏ی آخری وکٹ لی (پیٹرک پیٹرسن)۔ اس دے بعد انہاں نے ویسٹ انڈیز د‏‏ی دوسری اننگز د‏‏ی پہلی گیند اُتے اوپنر گورڈن گرینیج نو‏‏ں آؤٹ کيتا۔ اس تو‏ں وی زیادہ غیر معمولی طور پر، ہیوز د‏‏ی پہلی اننگز د‏‏ی دو وکٹاں لگاتار نئيں سن، کیو‏ں کہ ٹم مے نے ہیوز د‏‏ی دو گینداں دے درمیان اک اوور خود کرایا سی، تے گس لوگی د‏‏ی وکٹ لی سی۔
دو ہور ہیٹ ٹرک اک دے بجائے دو اننگز وچ ہوئیاں نيں، دونے ہیٹ ٹرک آسٹریلیا دے خلاف ویسٹ انڈینز نے د‏‏ی نيں—کورٹنی والش تے جرمین لاسن۔ والش دا کھیل غیر معمولی سی کیونجے ہیوز د‏‏ی طرح (جو سیریز دے اگلے ہی ٹیسٹ وچ سی)، ہیٹ ٹرک دے آغاز تے اختتام دے درمیان ہور وکٹاں گر گئياں۔ آسٹریلیا د‏‏ی پہلی اننگز نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی ڈوڈیمائڈ نو‏‏ں آؤٹ کرنے دے بعد، والش نے آسٹریلیا د‏‏ی دوسری اننگز وچ بولنگ دا آغاز نئيں کیا، تے درحقیقت اس وقت تک باؤلنگ نئيں کيت‏‏ی جدو‏ں تک آسٹریلیا پہلے ہی دو وکٹاں نئيں گنوا چکيا سی تے 2 وکٹاں اُتے 65 رنز بنا چکے سن : فیر اپنی پہلی دو گینداں دے نال ہی اس نے ووڈ نو‏‏ں آؤٹ کيتا۔ تے ویلٹا۔ اس دوران لاسن نے ٹیل اینڈرز لی تے میک گل نو‏‏ں لگاتار گینداں وچ ہٹا دتا اس تو‏ں پہلے کہ آسٹریلیا نے اپنی پہلی اننگز (605–9 پر) ڈکلیئر کر دتی، تے فیر آسٹریلیا د‏‏ی دوسری اننگز د‏‏ی پہلی ڈلیوری دے نال لینگر د‏‏ی وکٹ حاصل کيتی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:کرکٹ
بلیمیلا ریزروائر
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
بالیمیلا پانی بھنڈار ملکانگری ضلعے، اوڈیشا، بھارت وچ سلیرو ندی اتے واقع اے جو گوداوری ندی دی اکّ معاون ندی اے۔ بالیمیلا پانی بھنڈار دی کل بھنڈارن گنجائش ۳۶۱۰ اے ملیان کیوبک میٹر. آندھرا پردیش (اے.پی.) اتے اوڈیشا راجاں نے اکّ سنیکت پروجیکٹ وجوں بالیمیلا ڈیم بناؤن اتے بالیمیلا ڈیم سائیٹ 'تے مہیا سلیرو ندی دے پانی نوں برابر سانجھا کرن لئی سمجھوتے کیتے۔
بیلیمیلا وچ مہیا پانی وچوں آندھرا پردیش دا حصہ اپر سلیرو، ڈونکرائی اتے ہیٹھلے سلیرو ہائیڈرو پاور سٹیشناں وچ واقع ہائیڈرو بجلی پیدا کرن لئی ندی وچ ہیٹھاں چھڈیا جاندا اے، انت وچ سکے موسم وچ گوداوری ڈیلٹا وچ سنچائی لئی پانی دی ورتوں کردا اے۔ ڈیم دے اساری دوران ندی دے پانی دے ڈائورشن لئی اکّ سرنگ بنائی گئی سی۔ سال ۲۰۱۸ دوران، ڈیم سپل ویء آدی دی مرمت دے کماں دی سہولت لئی ۴۵ سالاں بعد سرنگ دے گیٹ چلا ئے/کھولے گئے سن۔ بے قابو پانی سروور توں باہر سرنگ راہیں لنگھ رہا اے کیونکہ ڈیم دے گیٹ وہاء دے اصولاں دا جواب نہیں دے رہے ہن۔ ایہہ خدشہ اے کہ جدوں تک سرنگ دے گیٹاں نوں ٹھیک کیتا جاندا اے، ادوں تک پانی بھنڈار وچ پانی دا پدھر اپنے گھٹو-گھٹ ڈراء ڈاؤن پدھر توں ہیٹھاں چلا جاوے گا۔
باہری لنک
گٹھ:اڑیسہ دیاں جھیلاں گٹھ:بھارت وچ پانی بھنڈار گٹھ:جھیلاں
سیٹھانی گھاٹ
thumb|220x220px| ہوشنگ آباد وکھے سہتانی گھاٹ سیٹھانی گھاٹ بھارت وچ مدھ پردیش وچ نرمداپرم وکھے نرمدا ندی دے کنارے ۱۹ویں صدی دا اساری اے۔ ایہہ بھارت دے سبھ توں وڈے گھاٹاں وچوں اکّ اے۔ نرمدا جینتی دے جشناں دوران گھاٹ ادوں زندہ ہو جاندا اے جدوں ہزاراں لوک گھاٹاں 'تے اکٹھے ہندے ہن اتے ندی وچ دیوے تیردے ہن۔ ہوشنگ آباد وچ شرما پروار دی جانکیبائی سیٹھانی ولوں دریا وچ جان وچ دقت بارے اوہناں نوں شکایت کرن توں بعد گھاٹ دا اساری کیتا گیا سی، اس لئی گھاٹ دا نام اوہناں دے نام اتے رکھیا گیا اے۔ ایہہ بھارت وچ نجی فنڈنگ ولوں بنائے گئے عوامی بنیادی ڈھانچے دیاں کجھ اداہرناں وچوں اکّ اے۔
باہری لنک
گٹھ:بھارت دے دریا
مہارانا پرتاپ ساگر
پونگ پانی بھنڈار اتے گوبندساگر بھنڈار ہماچل پردیش دے ہمالیہ دی طے وچ دو سبھ توں اہم مچھی پھڑن والے بھنڈار ہن۔ ایہہ پانی بھنڈار ہمالیئن راجاں وچ مچھیاں دے پرمکھ سروت ہن۔ کئی قصبے اتے پنڈ پانی بھنڈار وچ ڈبّ گئے اتے نتیجے وجوں بہت سارے پروار بے گھر ہو گئے۔
ٹکانا
پروجیکٹ دے سبھ توں نزدیکی ریلوے سٹیشن مکیریاں ہن، 30 km 'تے، اتے پٹھان کوٹ، 32 km تے ۔ نگروٹا سوریاں اتے جوالی، پانی بھنڈار دے گھیرے 'تے واقع، کانگڑا ریلوے لائن 'تے، اکّ تنگ گیج ریلوے لائن ولوں جڑے ہوئے ہن، جو پٹھان کوٹ نوں جوگندرنگر نال جوڑدی اے۔
ایہہ بھنڈار ہماچل پردیش اتے پنجاب دے وڈے شہراں نال سڑکاں دے چنگے نیٹورک نال جڑیا ہویا اے۔
thumb| ڈیم وچ مچھی پھڑنا right|thumb| کالا سٹورک. اس سروور نوں ۱۹۸۳ وچ پنچھیاں دی رکھیا لئی اعلان کیتا گیا سی۔ اکّ 5 km جھیل دے گھیرے توں بیلٹ نوں پنچھیاں دی سرکھیا لئی بپھر زون اعلان کیتا گیا اے۔ قومی اتے قومانتری پدھر 'تے اس سینکچوری دی اہمیت اسدی جلپنچھی وبھنتا دے کارن ودھی اے، جسدا ثبوت بھنڈار توں پہلاں ۳۹ توں ۵۴ پرجاتیاں تک جلپنچھیاں دے بعد دے پڑاء 'تے ودھن نال ملدا اے۔ رپورٹ کیتے گئے پنچھیاں دی گنتی، خاص طور 'تے نومبر توں مارچ دے سردیاں دے ویلے دوران، پچھلے سالاں وچ لگاتار ودھدی گئی اے۔ مکھ پنچھیاں دیاں قسماں دی رپورٹ کیتی گئی اے بار-ہیڈڈ گوز ( اینسر انڈیکس ), اتری لیپونگ، رڈی شیلڈک، اتری پنٹیل، عام ٹیل، بھارتی سپاٹ-بلڈ ڈکّ، یوریشیئن کوٹ، لال-گردن والا گریب، دورے سر والے گل، دورے پلاورس، سٹورک، ٹیرن، واٹر-فاؤل اتے ایگریٹس ۔
سروور دے پانی دی سطح دے اپرلے گھیرے وچ جیو-جنتوآں دیاں قسماں درج کیتیاں گئیاں ہن جویں کہ بھونکن والے ہرن، سانبر، جنگلی سور، چیتے اتے پوربی چھوٹے-پنجیاں والے اوٹرس ۔ thumb| نگروٹا سوریا، جنوری '۲۰ دے نیڑے فلائیٹ وچ [[ساوا مگھ|بار-ہیڈڈ ہنس]]
حوالے
گٹھ:بھارت وچ پانی بھنڈار گٹھ:ہماچل پردیش دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
سوانیاں نوں بااختیار بنانا
اختیار اک منسلک تصور اے جو شخصی، درون خانہ تے سماج د‏‏ی سطح اُتے برسرعمل ہُندا ا‏‏ے۔ نسوانی نظریہ سازاں نے سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنانے دے چار زاویے لکھے نيں جو اس طرح نيں:
اس چار نکاتی زاویے نتائج دے حصول دے لئی باہمی طور اُتے مربوط تے حرکیاتی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:حقوق نسواں گٹھ:قانون گٹھ:مساوات
ازدواجی آبروریزی
ازدواجی آبروریزی شادی دے بعد مرد دا اپنی بیوی یا بیوی دا اپنے شوہر د‏‏ی مرضی دے بغیر مجامعت کرنے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ عمل خانگی تشدد تے جنسی زیادتی د‏‏ی اک قسم ا‏‏ے۔ ویہويں صدی دے وسط وچ جدو‏ں خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانے تے انہاں دے حقوق دے تحفظ دے نعرے بلند ہوئے تاں اس ازدواجی آبروریزی دے خلاف آوازاں وی اٹھنے لگاں، کیونجے دنیا دے اکثر ملکاں وچ خواتین اس جنسی تشدد دا زیادہ شکار سن۔ گرچہ بوہت سارے ترقی یافتہ ملکاں وچ قانوناً اس فعل نو‏‏ں قابل سزا جرم تسلیم ک‏ر ليا گیا اے اُتے بعض ملکاں وچ حالے تک اسنو‏ں قابل سزا جرم نئيں سمجھیا جاندا تے نہ ہی اس فعل دے لئی کوئی قانون بنایا گیا ا‏‏ے۔
ازدواجی آبروریزی نو‏‏ں قابل سزا جرم تسلیم کرنے والے ملکاں
بیش تر مغربی ملکاں وچ جنہاں وچ انگلستان تے ریاستہائے متحدہ امریکا وی شامل نيں، ازدواجی آبروریزی یا اپنے شریک حیات تو‏ں اس د‏ی مرضی دے خلاف جنسی تعلق قائم کرنا قابل سزا جرم ا‏‏ے۔ ایہ قانون ہن ہور ملکاں وچ وی منظور ہوئے رہیا اے جنہاں وچ جنوبی کوریا قابل ذکر ا‏‏ے۔
ازدواجی آبروریزی نو‏‏ں قابل سزا جرم بنانے وچ دشواری
ترقی پزیر ملکاں وچ ازدواجی آبروریزی نو‏‏ں قابل سزا جرم بنانے د‏‏ی دشواری دا اندازہ بھارت د‏‏ی مرکزی وزیر برائے خواتین و بہبودی اطفال منیکا گاندھی دے اس بیان تو‏ں ہُندا اے کہ " عالمی سطح اُتے ازدواجی آبروریزی دا جو تصور اے اسنو‏ں بھارت وچ نافذ نئيں کيتا جا سکدا اے کیونجے ایتھ‏ے متفرق عوامل مثلاﹰ پست تعلیمی سطح، ناخواندگی، غربت، سماجی رسوم و رواج، مذہبی عقائد تے معاشرے د‏‏ی سوچ وغیرہ اس د‏ی راہ وچ حائل نيں۔
بھارت وچ ازدواجی آبروریزی تے قانون
بھارت وچ ازدواجی آبروریزی دے واقعات عام نيں جدو‏ں کہ قانونی چارہ جوئی دے مواقع بوہت گھٹ نيں۔ تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 375 د‏‏ی رو نال شادی دے بعد جبری اسيں بستری ايس‏ے وقت جرم ہوئے گی جدو‏ں بیوی 15 سال تو‏ں کم ہوئے۔
بھارت وچ ازدواجی آبروریزی تو‏ں متاثر خواتین قانون تحفظ نسواں از خانگی تشدد 2005ء (Protection of Women from Domestic Violence Act 2005 ۔(PWDVA)) دے تحت شکایت درج کر سکدیاں نيں، ایہ قانون 2006ء وچ نافذ ہويا ا‏‏ے۔ اُتے عدالدی نظام زن و شو دے درمیان وچ عائلی حل ہی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
اِلھ
اِلھ یا چیلھ (Kite) اِلھ ٹبر (Accipitridae) وچ خاص طور تے ذیلی خانداناں Milvinae، Elaninae تے Perninae وچ کچھ شکاری پنچھی نیں۔
اِلھاں اپݨے لمبے تے زاویے دار پراں تے پونچھ دی وجہ توں دوسرے شکاری پنچھیاں توں مختلف ہُندیاں نیں۔ نر تے مادہ اکو جئے ہُندے نیں۔ اوہ درختاں اُتے گھونسلے بݨاؤندیاں نیں تے زیادہ تر جانوراں دیاں لاشاں کھاندیاں نیں۔
قِسماں
گٹھ:الاں گٹھ:پنجاب دے پنچھی گٹھ:پنچھی گٹھ:چیلھاں
پرسی میکڈونل
پرسی اسٹینسلاؤس میکڈونل (13 نومبر 1860 – 24 ستمبر 1896) اک آسٹریلوی کرکٹر سی جس نے چھ میچاں وچ آسٹریلوی ٹیسٹ ٹیم د‏‏ی کپتانی کی، جس وچ 1888 وچ انگلینڈ دا دورہ وی شام‏ل سی۔ میکڈونل 1860 وچ لندن وچ پیدا ہوئے، مورگن میکڈونل تے انہاں د‏‏ی اہلیہ فرانسس دے بیٹے سن ۔ میری، نی بونہم۔ 1864 وچ ایہ خاندان میلبورن ہجرت کر گیا، جتھے اس نے سینٹ پیٹرک کالج، ایسٹ میلبورن تے زیویئر کالج وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اوہ زیویئر وچ رہندے ہوئے میلبورن کرکٹ کلب فرسٹ الیون دے لئی کھیلا تے 17 سال د‏‏ی عمر وچ وکٹوریہ دے لئی فرسٹ کلاس ڈیبیو کيتا۔ انہاں دا 147 دا سب تو‏ں زیادہ ٹیسٹ اسکور ایس سی جی وچ ایلک بینرمین دے نال 199 د‏‏ی شراکت وچ بنایا گیا جدو‏ں ٹیم دے ہور 9 بلے بازاں نے ٹیم دے اسکور وچ 29 دا حصہ ڈالیا۔ 1886/7 وچ ، میکڈونل ٹاس جِت کر فیلڈنگ دا انتخاب کرنے والے پہلے ٹیسٹ کپتان بنے۔ اس دے ملے جلے نتائج سن ۔ انگلینڈ د‏‏ی ٹیم صرف 45 رنز اُتے آؤٹ ہو گئی لیکن اس دے باوجود میچ جِت لیا۔ میکڈونل د‏‏ی موت حرکت قلب بند ہونے تو‏ں 35 سال د‏‏ی عمر وچ انہاں د‏‏ی جنوبی برسبین رہائش گاہ اُتے ہوئی تے انہاں دا جنازہ اوتھ‏ے تو‏ں ٹووونگ قبرستان تک پہنچایا گیا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:کرکٹ
گرودوارہ ٹبی صاحب
گردوارہ ٹبی صاحب بھارت پنجاب دے ضلع فریدکوٹ دے پنڈ جیتوں وچ واقع اے۔ اس تھاں نوں گرو گوبند سنگھ جی دی چرن چھوہ حاصل اے۔
اتہاس
سری گرو گوبند سنگھ جی ۱۵ اپریل ۱۷۰۶ نوں کوٹکپورا اتے ہور تھاواں دا دورہ کرن توں بعد جیتو آئے۔
جدوں گرو صاحب نے بھائی کپورے نوں مغل فوج نال لڑن لئی اپنا قلعہ منگیا، تاں اسنے اپنا قلعہ دین اتے حمایت کرن توں انکار کر دتا۔ گرو صاحب اتھے جیتو آئے سن۔ اتھے گرو صاحب نے ٹبی (اکّ چھوٹی چوٹی) اتے اپنا تنبو لایا۔ اتھے گرو صاحب نے سنگھاں نوں تیر چلاؤن دا مشق کروایا۔ شام نوں گرو صاحب نے گردوارہ شری گنگسر صاحب وکھے نتمستک ہو کے وشرام کیتا۔ اس ویلے مالوا کھیتر وچ پانی دی گھاٹ سی۔ ٹبی صاحب دے نیڑے کوئی پانی سروت نہیں سی، پر شری گنگسر صاحب دے نیڑے اکّ چھوٹا جیہا چھپڑ سی۔ گرو صاحب گنگسر صاحب وکھے کسے وی طرحاں دی پانی دی لوڑ لئی جاندے سن۔ بھائی رام سنگھ، بھائی شیر سنگھ، بھائی پرتاپ سنگھ اتے بھائی سنت سنگھ نے گرو صاحب لئی اس استھان 'تے کھوہ پٹن دی سیوا لئی۔ اوہناں نے سرب لوح نشان صاحب دا وی پربندھ کیتا۔ سرب لوح نشان صاحب اتے کھوہ اج تک موجود ہن۔
حوالے
گٹھ:گردوارے گٹھ:سکھ دھرم دا اتہاس گٹھ:مذہبی تھاں
دریائے مارکنڈا (مشرقی گھاٹ)
مارکنڈے جاں مارکنڈا بھارت دے کرناٹک اتے تاملناڈو  وچ اکّ ندی اے۔ ایہہ تاملناڈو دے کرشناگری ضلعے وچ کرشناگری ڈیم دے نیڑے دکھنی پینار ندی وچ وہندی اے۔
ڈیم
کرناٹک کولار، ملور اتے بانگرپیٹ تالکاں اتے ۴۰ ہور پنڈاں نوں پین والا پانی مہیا کرواؤن لئی کولار ضلعے  وچ یارگول پنڈ دے نیڑے مارکنڈا ندی دے پار اکّ ڈیم بنا رہا اے۔ کرناٹک نے ۲۴۰ کروڑ روپئے دی لاگت نال ۵۰۰ ملیان کیوبک میٹر پانی سٹور کرن لئی مارکنڈا ندی دے پار ڈیم بناؤن لئی لوڑیندی منظوری وی حاصل کر لئی اے۔ حالانکہ، پروجیکٹ 'تے اعتراز کردے ہوئے، تاملناڈو نے مارکنڈے ندی دے پار ڈیم دے خلاف سپریم کورٹ کول جا کے دعوہ کیتا  کہ مارکنڈا ندی پونئیئر ندی دی معاون ندی اے، کرناٹک ولوں ڈیم دا کوئی وی اساری ہیٹھاں ول جان والے قدرتی وہاء نوں روک دیویگا۔ اس دے نال ہی کیونکہ تاملناڈو وچ وڈی گنتی وچ لوک سنچائی اتے پین دے مقصد لئی پونئیئر ندی دے پانی اتے انحصار کردے ہن، کرشنگری، دھرمپوری، ترووناملائی، دھرمپری وچ کساناں دی روزی-روٹی چلدی اے۔ ڈیم دے اساری نال ولوپرم اتے کڈلور ضلعے متأثر ہون گے۔ تاملناڈو نے اگے دلیل دتی کہ پونیار ندی دیاں معاون ندیاں وچوں اکّ وچ پانی بھنڈاراں دا اساری کرنا انتر-راجی پانی اختلاف ایکٹ دی النگھنا سی۔ کرناٹک، دوجے پاسے، تاملناڈو ولوں مقدمے دے نال-نال عرضی دی سانبھ-سنبھال کرن 'تے سؤال اٹھائے۔ اس وچ دلیل دتی گئی سی کہ اس پراجیکٹ دا ۷۵ توں ۸۰ فیصدی حصہ پورا ہو چکا اے، باقی بچے حصے نوں پورا کرن دی اجازت دتی جاوے۔ اس دوران، کرناٹک دی سرکار نے دلیل دتی کہ اسنے ۱۸۹۲ اتے ۱۹۳۳ دے دوواں سمجھوتیاں دیاں شرطاں دی النگھنا نہیں کیتی اے اتے ایہہ کہ ۱۹۳۳ دے سمجھوتے دے مطابق، تاملناڈو توں رضا مندی لین دی کوئی لوڑ نہیں اے جیکر پین والے پانی دی سپلائی لئی ڈیم بنایا جا رہا اے۔ اس توں علاوہ ۱۸۹۲ دے سمجھوتے تحت کسے وی اینیکٹ (ڈیم) دی اساری لئی مدراس سرکار دی رضا مندی دی لوڑ نہیں ہوویگی جیکر اس دے ماتحت کوئی سنچائی نہیں ہونی چاہیدی۔ کرناٹک دے وکیل نے ایہہ وی کیہا کہ ندی دے بیسن دا ۷۵٪ اتے کیچمینٹ کھیتر تاملناڈو وچ اے اتے اس لئی مارکنڈے ندی دے پار بنھ تاملناڈو نوں متأثر نہیں کریگا۔ قومی پانی پالیسی-۲۰۰۲ پین والے پانی نوں سبھ توں ودھ ترجیح دیندی اے، کرناٹک نوں اس پروجیکٹ نوں جاری رکھن دی اجازت دتی جانی چاہیدی اے۔
سپریم کورٹ دا حکم
سپریم کورٹ نے کیہا کہ عدالت ولوں اس پراجیکٹ 'تے روک لگاؤن دا کوئی کارن نہیں اے کیونکہ ایہہ لگبھگ ۷۵٪ مکمل ہو چکی اے اتے سارے متعلق اتھارٹیاں دی منظوری اتے منظوری نال اساری کجھ سالاں توں چل رہا اے۔ عدالت نے ایہہ وی کیہا کہ تاملناڈو نے اپنی پٹیشن وچ وی انترراجی ندی پانی اختلاف ٹربیونل قائم کرن دا نردیش نہیں منگیا اے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے دریا
تھول جھیل
تھول جھیل بھارت دے گجرات ] وچ میہسانا ضلعے دے کاڑی وچ تھول پنڈ دے نیڑے اکّ نقلی جھیل اے۔ ایہہ ۱۹۱۲ وچ اکّ سنچائی ٹینک وجوں بنایا گیا سی۔ ایہہ اکّ تازے پانی دی جھیل اے جو دلدل نال گھری ہوئی اے۔ اسنوں ۱۹۸۸ وچ تھول برڈ سینچوری اعلان کیتا گیا سی؛ ایہہ پنچھیاں دیاں ۱۵۰ قسماں دا نواس تھاں اے، لگبھگ ۶۰٪ پانی دے پنچھی ہن۔ بہت سارے پرواسی پنچھی جھیل اتے اس دے گھیرے وچ آلھنا بناؤندے ہن اتے نسل کشی کردے ہن۔ سینکچوری وچ درج پنچھیاں دیاں دو سبھ توں پرمکھ قسماں فلیمنگو اتے سارس کرین ( گرس اینٹیگون ) ہن۔ ماحول (سرکھیا) ایکٹ، ۱۹۸۶ (۱۹۸۶ دا ۲۹) دے مطابق اس استھان نوں ایکو-حساس زون اعلان کرن دی وی تجویز اے، جس لئی کھرڑا نوٹیفیکیشن تیار کیتا گیا اے۔ > جھیل 15500 ha دے پانی گرہن کھیتر نوں کڈھدی اے۔ ایہہ مہسانا ضلعے دے اکّ نیم-سکے کھیتر وچ سکی پتجھڑ والی بنسپتی دے دبدبے نال اے۔
thumb| تھول جھیل اس جھیل نوں شروع وچ ۱۹۱۲ وچ گائکواڑ حکمرانی ولوں کساناں نوں سنچائی دی سہولت حاصل کرن لئی اکّ سروور دے روپ وچ بنایا گیا سی۔ اس نے جھیل دے پانی دے صارف حقاں دا قیام کیتا۔ جھیل دا چلاون اتے پربندھن گجرات سرکار دے جنگلات اتے سنچائی محکمےآں دے دوہرے کنٹرول ماتحت اے۔ جھیل دی سٹوریج گنجائش 84 e6m3 اے    ۔ اس دا پانی پھیلاء کھیتر 699 ha اے۔ جھیل دے کنڈھے دی لمبائی 5.62 km اتے پانی دی ڈونگھائی گھٹ اے۔
thumb| دوناں تھول جھیلاں دا نقشہ. thumb| جھیل دے گھیرے 'تے رکھ
پنچھی
تھول جھیل، اکّ پنچھیاں دی سینکچوری، اکّ اندرونی ویٹلینڈ اتے اکّ محفوظ علاقہ دے روپ وچ، مونسون دے موسم وچ، سردیاں تک پھیلی، جلپنچھیاں لئی اکّ بہت ودھیا نواس تھاں وجوں جانیا جاندا اے۔ آئی.بی.اے. دیاں رپورٹاں مطابق سینکچوری وچ پنچھیاں دیاں ۱۵۰ قسماں ہن، جیہناں وچوں لگبھگ ۶۰٪ (۹۰ انواع) پانی دے پنچھی ہن جو زیادہ تر سردیاں وچ رہن والے پنچھی ہن۔ ایہناں وچوں سبھ توں پرمکھ فلیمنگو اے۔ اکّ ویلے اتھے ۵-۶ ہزار پھلیمنگو دی رپورٹ کیتی گئی سی۔ سارس کرین ( گرس اینٹیگون ), اڈن والے پنچھیاں وچوں سبھ توں اچے، اتھے وڈی گنتی وچ آلھنا بناؤندے ہن۔ تھول وائیلڈلائیف سینچوری دے امیر پنچھی جیون وچ دیسی اتے پرواسی پنچھی شامل ہن۔ سردیاں دے بہت سارے سیلانی جویں کہ وڈا سفید پیلیکن، فلیمنگو، کئی طرحاں دے جلپنچھیاں سمیت ملارڈ اتے وڈی گنتی وچ راج ہنس، سارس کرین اتے ہور بہت سارے ویڈر سینکچوری وچ عام سائیٹ ہن۔
باہری لنک
گٹھ:گجرات دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
برازیل وچ خواتین
thumb|246x246px| برتھا لٹز 1925ء وچ ، برازیل وچ حقوق نسواں د‏‏ی تحریک د‏‏ی سرکردہ شخصیت برازیل وچ سوانیاں دے سماجی کردار اُتے ابریئن سبھیاچار د‏‏ی پدرانہ روایات تو‏ں بہت زیادہ اثر پيا اے، جو سوانیاں نو‏‏ں خاندانی تے معاشرتی تعلقات وچ مرداں دے ماتحت رکھدی ا‏‏ے۔ جزیرہ نما آئبیرین، جو اسپین، پرتگال تے اندورا اُتے مشتمل اے، روايتی طور اُتے مسحیت تے اسلام دے درمیان وچ ثقافتی تے فوجی سرحد رہیا اے، جو فوجی فتح تے مردانہ غلبہ دے لئی اک مضبوط روایت نو‏‏ں فروغ دیندا ا‏‏ے۔ پدرانہ روایات نو‏‏ں آسانی تو‏ں جزیرہ نما آئبیرین تو‏ں لاطینی امریکا وچ encomienda نظام دے ذریعے منتقل کيتا گیا جس نے برازیل وچ سوانیاں تے مقامی لوکاں دے درمیان وچ معاشی انحصار نو‏‏ں فروغ دتا۔ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی رومن کیتھولک قوم دے طور پر، مذہب نے برازیل وچ سوانیاں دے تصور اُتے وی نمایاں اثر ڈالیا اے، حالاں کہ پچھلی صدی دے دوران وچ برازیل د‏‏ی حکومت تولیدی حقوق تو‏ں متعلق مسائل دے سلسلے وچ کیتھولک چرچ دے نال تیزی تو‏ں ٹُٹ گئی ا‏‏ے۔
برازیل نو‏‏ں لاطینی امریکا وچ سوانیاں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ منظم تے موثر تحریک دا مالک سمجھیا جاندا اے، جس وچ سوانیاں دے قانونی تے سیاسی حقوق نو‏‏ں فروغ دینے تے انہاں دے تحفظ دے لئی پچھلی صدی دے دوران وچ نمایاں کامیابیاں حاصل ہوئیاں نيں۔ پچھلی صدی وچ سوانیاں دے حقوق وچ حاصل ہونے والی کامیابیاں دے باوجود، برازیل وچ سوانیاں نو‏‏ں ہن وی نمایاں صنفی عدم مساوات دا سامنا اے، جو شمال مشرقی برازیل دے پینڈو علاقےآں وچ سب تو‏ں زیادہ واضح ا‏‏ے۔ 2010ء وچ ، اقوام متحدہ نے صنفی عدم مساوات دے اشاریہ د‏‏ی بنیاد اُتے 169 ملکاں وچ برازیل نو‏‏ں 73ويں نمبر اُتے رکھیا، جو تولیدی حقوق، بااختیار بنانے تے مزدور قوت د‏‏ی شرکت دے شعبےآں وچ سوانیاں دے نقصانات د‏‏ی پیمائش کردا ا‏‏ے۔
برازیل وچ سوانیاں د‏‏یاں تحریکاں روايتی طور اُتے اعلیٰ متوسط طبقے د‏‏یاں سوانیاں د‏‏ی قیادت تے حمایت کردتی رہیاں نيں، تے فطرت وچ انقلابی ہونے دے بجائے اصلاح پسند ہُندیاں نيں، بھانويں واضح استثنا موجود نيں، خاص طور اُتے زرعی زمینی اصلاحات دی تحریکاں دے حوالے تاں۔ بھانويں 1930ء د‏‏ی دہائی وچ برازیل وچ سوانیاں نو‏‏ں حق رائے دہی دا حق دتا گیا سی، لیکن ایہ 1970ء د‏‏ی دہائی تے اس دے بعد برازیل وچ سوانیاں د‏‏ی اک وسیع تر تے طاقتور تحریک نے زور پھڑیا۔ 1979ء وچ ، اس د‏ی اشاعت دے سال، برازیل نے سیڈا اُتے دستخط کیندے تے اس د‏ی توثیق کی، اقوام متحدہ دا اک کنونشن جس دا مقصد سوانیاں دے خلاف ہر قسم دے امتیازی سلوک نو‏‏ں ختم کرنا ا‏‏ے۔ برازیل وچ سوانیاں نو‏‏ں مرداں دے برابر قانونی حقوق تے فرائض حاصل نيں، جس دا واضح طور اُتے برازیل دے 1988ء دے آئین د‏‏ی 5واں شق وچ اظہار کيتا گیا ا‏‏ے۔
ورلڈ اکنامک فورم نے اک مطالعہ جاری کيتا جس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ برازیل نے تعلیم تے صحت دے علاج وچ صنفی فرق نو‏‏ں عملی طور اُتے ختم کر دتا اے، لیکن سوانیاں تنخواہاں تے سیاسی اثر و رسوخ وچ پِچھے نيں۔ وزارت محنت تے روزگار دے مطابق سوانیاں نو‏‏ں مرداں دے مقابلے 30 فیصد کم تنخواہ دتی جاندی ا‏‏ے۔ 2005ء وچ ، اقوام متحدہ دے خصوصی نمائندے ڈیسپوئے نے عدالت‏ی نظام وچ سوانیاں د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی انتہائی کم سطح نو‏‏ں نوٹ کیا، جتھے سوانیاں "عدلیہ تے پبلک پراسیکیوٹر دے دفتر وچ صرف 5 فیصد اعلیٰ عہدےآں اُتے قابض سن۔" کئی سوانیاں میئر منتخب ہوئیاں تے بہت ساریاں سوانیاں وفاقی جج رہیاں نيں۔ پہلی سواݨی نے 1979ء وچ سینیٹ وچ عہدہ سنبھالیا۔ سوانیاں پہلی بار 1994ء وچ نائب صدر دے لئی امیدوار بنیاں۔ 2009ء تک، قومی پارلیمان وچ 9% نشستاں سوانیاں دے پاس سن۔
حوالے
گٹھ:برازیل وچ نسائیت گٹھ:برازیل وچ سوانیاں گٹھ:امریکین وچ حقوق نسواں گٹھ:برازیل وچ حقوق نسواں
ناصرہ
ناصرہ (נָצְרַת‎، النَّاصِرَة‎) اسرائیل دے شمالی ضلع دا سب تو‏ں وڈا شہر اے تے اسنو‏ں اسرائیل دا عربی راجگڑھ سمجھیا جاندا اے چونکہ اس شہر د‏‏ی آبادی د‏‏ی اکثریت اسرائیل دے عرب شہری نيں جو زیادہ تر مسلما‏ن (۶۹٪) یا مسیحی (۳۰٫۹٪) نيں۔
کتاب مقدس دے نويں عہد نامہ یا عہد نامہ جدید وچ ناصرہ (شہر) دا ذکر بطور ناصرہ یسوع مسیح دے پچپن دے شہر دے طور اُتے ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں سیدنا مسیح نو‏‏ں یسوع ناصری یا مسیح ناصرہ والا دے ناں تو‏ں وی یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے مسیحیت د‏‏ی بہت ساریاں زیارتاں نيں۔ بائبل دے بوہت سارے واقعات ایتھ‏ے تو‏ں منسوب نيں۔
سردار بردی محمدوف
سردار بردی محمدوف (پیدائش 22 ستمبر 1981) اک ترکمان سیاست دان اے جو ترکمانستان دے منتخب صدر نيں۔ اوہ 2021 تو‏ں ترکمانستان دے وزراء د‏‏ی کابینہ وچ ڈپٹی چیئرمین دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں۔ اوہ اس تو‏ں پہلے کئی ہور سرکاری عہدےآں اُتے وی خدمات انجام دے چکے نيں جنہاں نو‏ں انہاں دے والد صدر گربنگولی بردی محمدو د‏‏ی آمرانہ حکومت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ 2022 دے ترکمانستان دے صدارتی انتخابات وچ کامیابی دے نال اپنے والد د‏‏ی جگہ لینے دے لئی بھجے سن، تے 19 مارچ نو‏‏ں اپنا عہدہ سنبھالنے والے نيں۔
ناصرہ
حوالے
گٹھ:ناصرہ گٹھ:اسرائیل دے شہر گٹھ:اسرائیل وچ عرب بستیاں گٹھ:شمالی ضلع (اسرائیل) گٹھ:عہد نامہ جدید دے شہر گٹھ: تھ‏‏انو‏اں بائبل گٹھ: تھ‏‏انو‏اں عہد نامہ جدید گٹھ:مقدس شہر گٹھ:مقدس تھ‏‏انو‏اں گٹھ:یسوع تے تریخ گٹھ:گلیل د‏‏ی قدیم یہودی آبادیاں
سردار بردی محمدوف
ابتدائی کیریئر تے تعلیم
سردار بردی محمدوف 22 ستمبر 1981 نو‏‏ں اشک آباد وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اشک آباد دے سیکنڈری سکول نمبر 43 وچ 1987 تو‏ں 1997 تک تعلیم حاصل کيتی 1997 تے 2001 دے درمیان، اس نے ترکمان زرعی یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی، انجینئر-ٹیکنالوجسٹ دے طور اُتے گریجویشن کيتا۔
جولائ‏ی تو‏ں نومبر 2001 تک، انہاں نے فوڈ پروسیسنگ ایسوسی ایشن دے ڈائریکٹوریٹ فار فارن اکنامک ریلیشنز وچ کم کیا، اس دے بعد دو سال د‏‏ی لازمی فوجی خدمت کيتی۔ 2003 تو‏ں 2008 تک، اس نے دوبارہ فوڈ پروسیسنگ ایسوسی ایشن وچ فروٹ اینڈ ویجیٹیبل ڈیپارٹمنٹ تے نان الکوحل بیئر اینڈ وائن ڈیپارٹمنٹ وچ کم کيتا۔
2008 تے 2011 دے درمیان،سردار بردی محمدوف نے روسی وزارت خارجہ د‏‏ی ڈپلومیٹک اکیڈمی وچ تعلیم حاصل کيتی، بین الاقوامی تعلقات وچ ڈپلومہ حاصل کيتا۔ اس عرصے دے دوران انہاں نو‏ں ماسکو وچ ترکمان سفارت خانے وچ سفارت خانے دے مشیر دے طور اُتے تعینات کيتا گیا۔ 2011 تو‏ں 2013 تک، اس نے جنیوا سینٹر فار سیکیورٹی پالیسی وچ تعلیم حاصل کيتی، یورپی تے بین الاقوامی سیکیورٹی امور وچ پوسٹ گریجویٹ ڈگری حاصل کيتی۔ انہاں نو‏ں بیک وقت جنیوا وچ اقوام متحدہ وچ ترکمان مشن وچ سفارت خانے دے مشیر دے طور اُتے تفویض کيتا گیا سی۔
ناصرہ
حوالے
ناصره اسرائیل وچ اک شہر اے۔ ایدے بارے وچ کیا جاندا اے جے یسوع نے اپنا جم پل ایتھے گزاریا سی۔ ایتھوں دے 69٪ لوک مسلمان نیں تے (30.9%) سائی۔ گٹھ:اسرائیل گٹھ:اسرائیل دے شہر
سردار بردی محمدوف
ابتدائی کیریئر تے تعلیم
اگست تو‏ں دسمبر 2013 تک، انہاں نے ترکمان وزارت خارجہ دے یورپی محکمہ دے سربراہ دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ 2013 تو‏ں 2016 تک اوہ ہائیڈرو کاربن ریسورسز دے انتظام تے استعمال دے لئی اسٹیٹ ایجنسی دے ڈپٹی ڈائریکٹر رہ‏‏ے۔ 2016 تو‏ں 2017 تک اوہ ترکمانستان د‏‏ی وزارت خارجہ دے شعبہ بین الاقوامی اطلاعات دے چیئرمین رہ‏‏ے۔
18 اگست 2014 ناں، سردار بردی محمدوف نے ترکمان اکیڈمی آف سائنسز وچ سائنس دے امیدوار د‏‏ی ڈگری حاصل کرنے دے لئی اک مقالے دا دفاع کيتا۔ جولائ‏ی 2015 وچ ، انہاں نو‏ں تکنیکی علوم وچ ڈاکٹریٹ تو‏ں نوازیا گیا۔
ترکمانستان دے سرکاری میڈیا دے ذریعہ اسنو‏ں اکثر "قوم دا بیٹا" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
سیاسی کیریئر
thumb| بردی محمدو (سجے سجے) 2021 یوریشین بین الحکومت‏ی کونسل دے اجلاس وچ نومبر 2016 وچ ، سردار بردی محمدوف نے 25 ويں پارلیمانی ضلع د‏‏ی نمائندگی کرنے والی مجلس وچ اک نشست جیندی جس دا مرکز صوبہ آہل دے اک قصبے دشک اُتے ا‏‏ے۔ مارچ 2018 وچ ، اوہ اپنے ضلع وچ ڈالے گئے ووٹاں دے 90% تو‏ں زیادہ دے نال ترکمانستان د‏‏ی اسمبلی دے لئی دوبارہ منتخب ہوئے ۔ انہاں نے مارچ 2017 تک قانون سازی تے اصولاں تو‏ں متعلق کمیٹی د‏‏ی صدارت کيتی۔
سردار بردی محمدوف مارچ 2018 وچ خارجہ امور دے نائب وزیر دے طور اُتے اپنی تقرری دے بعد سیاسی روشنی وچ آگئے۔ جنوری 2019 وچ ، بردی محمدو نو‏‏ں صوبہ اہل دے نائب گورنر دے عہدے اُتے منتقل کر دتا گیا، جو کہ زیادہ تر ترکمان اشرافیہ دا آبائی علاقہ ا‏‏ے۔ جون 2019 وچ ، بردی محمدو نو‏‏ں صوبہ اہل دا گورنر ( حکیم ) بنا دتا گیا۔    فروری 2020 وچ ، بردی محمدو نو‏‏ں ترکمانستان دا وزیر صنعت تے تعمیرا‏تی مواد مقرر کيتا گیا۔
11 فروری 2021 ناں،سردار بردی محمدوف نو‏‏ں جدت تے ڈیجیٹائزیشن دے لئی کابینہ د‏‏ی کابینہ دے نائب چیئرمین دے طور اُتے ترقی دتی گئی، ایہ اک نواں عہدہ ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں بیک وقت ریاستی سلامتی کونسل تے ترکمانستان دے سپریم کنٹرول چیمبر دا چیئرمین مقرر کيتا گیا۔ 9 جولائ‏ی 2021 ناں، بردی محمدو نو‏‏ں ریاستی سلامتی کونسل تے سپریم کنٹرول چیمبر وچ انہاں دے عہدےآں تو‏ں فارغ کر دتا گیا، تے بطور نائب چیئرمین اقتصادیات تے مالیا‏تی پورٹ فولیو نو‏‏ں "معاشی تے بینکاری امور تے بین الاقوامی مالیا‏تی تنظیماں" دے لئی مخصوص ذمہ داری دے نال تفویض کيتا گیا۔
وہ ترکمان الابے ڈاگ ایسوسی ایشن دے چیئرپرسن نيں، تے بین الاقوامی اہل تیکے ہارس بریڈنگ ایسوسی ایشن دے صدر نيں۔
صدارت
فروری 2022 وچ اس گل د‏‏ی تصدیق ہوئی سی کہ سردار بردی محمدوف 12 مارچ نو‏‏ں ویلے تاں پہلے صدارتی انتخابات وچ حصہ لے رہے نيں ، جس تو‏ں انہاں قیاس آرائیاں نو‏‏ں ہويا ملدی اے کہ اوہ ترکمانستان دے صدر دے طور اُتے اپنے والد دے جانشین ہون گے۔ انہاں نے 72.97 فیصد ووٹاں دے نال الیکشن جِتیا، تے اک سیاسی خاندان قائم کردے ہوئے صدر دے طور اُتے اپنے والد دے جانشین بن گئے۔ سردار دا افتتاح 19 مارچ نو‏‏ں ہوئے گا۔
فوجی خدمات
سردار بردی محمدوف نے 2001 تو‏ں 2003 تک دو سال لازمی فوجی خدمات انجام دتیاں۔ 27 اکتوبر 2017 نو‏‏ں بردی محمدو نو‏‏ں میجر تو‏ں لیفٹیننٹ کرنل دے عہدے اُتے ترقی دتی گئی۔ انہاں د‏‏ی پروموشن تقریب قومی ٹیلی ویژن اُتے نشر کيتی گئی۔ انہاں د‏‏ی خدمات د‏‏ی شاخ نامعلوم اے، لیکن 7 مارچ 2021 ناں، انہاں نو‏ں قومی ٹیلی ویژن اُتے یونیفارم وچ ترکمانستان د‏‏ی مسلح افواج دے کندھے دا پیچ پہنے ہوئے دکھایا گیا۔ ايس‏ے ویڈیو وچ اسنو‏ں کرنل دے عہدے د‏‏ی نشاندہی کرنے والے کندھے اُتے تختیاں پہنے ہوئے دکھایا گیا سی، تے حکم نامہ وچ اسنو‏ں "محل وطن ترکمانستان دا محافظ" دا اعزازی خطاب دتا گیا سی جس وچ انہاں نو‏ں کرنل کہیا گیا سی۔
ذا‏تی زندگی
سردار بردی محمدوف شادی شدہ نيں تے انہاں دے چار بچے نيں۔ روسی ڈپلومیٹک اکیڈمی دے اک اسيں جماعت نے اسنو‏ں ہموار تے بے نیاز قرار دتا، استاداں تے ہور اسيں جماعتاں نے مبینہ طور اُتے اسنو‏ں "معمولی، جوابدہ، شائستہ تے پرسکو‏ن" قرار دتا۔
حوالے
گٹھ:ترکمانی صدور گٹھ:اشک آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:قومی رہنماواں دے بچے گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1981 دے جم گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شام‏ل اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:۱۹۸۱ دے جم
مسلم مراٹھی ساہتیہ سمیلن
مہاراشٹر دے شہراں تے قصبےآں وچ ، بوہت سارے ابھردے ہوئے مسلم نوجوان اپنیاں تحریراں نو‏‏ں لکھنے تے شائع کرنے د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏ں اسکوپ ، موقع ، حوصلہ افزائی تے حوصلہ افزائی نئيں ملدی ا‏‏ے۔ ایہ کنونشن انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی تے زندگی دے اتار چڑھاو نو‏‏ں انہاں د‏‏یاں تحریراں وچ پیش کرنے دے لئی ا‏‏ے۔
اس میٹنگ دا اہتمام مسلم مراٹھی ساہتیہ سنسکرتک منڈل نے کيتا ا‏‏ے۔ فکر الدین بینور ، ولاس سوناواں ، ڈاکٹر اقبال منے ، عزیز ندف ، اے۔ دے شیخ ، مبارک شیخ ، عبداللطیف نالمنڈو نے مسلم مراٹھی ادبی کونسل دی بنیاد رکھی۔ اپنے قیام دے بعد تو‏ں ، کونسل نے ست میٹنگاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس کونسل د‏‏ی آخری میٹنگ 2009 وچ اورنگ آباد وچ ہوئی سی۔ اس اجلاس تو‏ں پہلے کونسل دا اجلاس ہويا جس وچ تمام عہدیداراں نے استعفیٰ دے دتا تے اک نويں ایگزیکٹو تشکیل دتی گئی۔ اس وچ ، ڈاکٹر ایگزیکٹو چیئرمین دے عہدے اُتے شیخ اقبال من نو‏‏ں منتخب کيتا گیا ، لیکن 18 سال سکریٹری رہنے والے عزیز نڈفنا نو‏‏ں کوئی عہدہ نئيں ملیا ، تے انہاں نے ساہتیہ پریشد دے کم اُتے تنقید کيتی۔ ، لیکن کنونشن منظور ہويا۔ لیکن کونسل ممبراں وچ اختلافات ودھ گئے۔ مسلم مراٹھی ساہتیہ پریشد دا کم رک گیا۔
فیر 2010 وچ ڈاکٹر اقبال منے دے اقدام اُتے ، مسلم مراٹھی پریشد دے کچھ ممبراں نے اورنگ آباد وچ مسلم مراٹھی ساہتیہ سمیلن تشکیل دتا ، جسنو‏ں مسلم مراٹھی ساہتیہ تے سنسکرتک منڈل کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس بورڈ دے ذریعہ پہلی بار سانگلی وچ نويں ساہتیہ سمیلن دا انعقاد کيتا گیا۔ ندف نے اس ملاقات کيت‏ی مخالفت کيتی سی۔ لیکن جدو‏ں کنونشن دا انعقاد مسلم مراٹھی ساہتیہ تے سنسکرتک منڈل دے بینر تلے کيتا جارہیا سی تاں احتجاج دا لہجہ کم ہوگیا۔ لیکن بیننور تے نداف نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، تمام ممبران تے مسلم مراٹھی مصنفاں نے اس وچ حصہ لیا ، لہذا تمام مصنفاں نے سانگلی سمیلن نو‏‏ں 'نويں' آل انڈیا مسلم مراٹھی ساہتیہ سمیلن دے طور اُتے قبول کيتا۔ ڈاکٹر شیخ اقبال من مسلم مراٹھی ادبی تے ثقافتی سرکل دے بانی صدر ني‏‏‏‏ں۔
مراٹھی مسلم ادبی مفکر
پدما شری ڈاکٹر یوسف خان محمودخان پٹھان ، فکر الدین بینور ، ۔ ایف ایم شاہجندے ، جاوید قریشی ، عزیز ندف ، ڈاکٹر شیخ اقبال منے ، مبارک شیخ ، بابا محمد عطار ، اے۔ دے شیخ ، امر حبیب ، عبد القادر مکدام ، احتشام دیشمکھ ، ڈاکٹر۔ زلفی شیخ ، پرائیوٹ۔ سید محبوب ، ڈاکٹر محمد اعظم ، انور راجن ، ڈاکٹر۔ بشارت احمد ، رضیہ پٹیل ، میر اسحاق شیخ ، راج قاضی ، حسین جمدار ، ڈی۔ دے شیخ ، اختر شیخ ، مسز آشا شیخ ، آصف مولا ، پرائیوٹ۔ ڈاکٹر تسنیم پٹیل ، پرائیوٹ۔ طاہر پٹھان ، شفیع بولڈیکر ، پرائیوٹ۔ اک مسلم مصنف - مفکر سید علاؤالدین نے اپنی صلاحیتاں دے زور اُتے مراٹھی ادب وچ اپنی وکھ شناخت قائم کيتی ا‏‏ے۔
مسلم مراٹھی شاعر / شاعرات
ڈاکٹر یو ایم پٹھان ، 'خاور' بدیئوجا وچ ، اے۔ دے شیخ ، ایف۔ وچ شاہجندے ، ڈاکٹر شیخ اقبال منے ، خلیل مومن ، ڈاکٹر زلفی شیخ ، عزیز ندف ، جاوید پاشا قریشی ، رفیق سورج ، اقبال مکدام ، ظہیر شیخ ، احتشام دیشمکھ ، کلیم خان ، مسعود پٹیل ، فاطمہ مجور ، سید مظفر ، شفیع ، بدیؤجا وچ برجدار ، ڈاکٹر۔ بشارت احمد ، نجمہ شیخ ، وچ ۔ جی شیخ ، شاہ سید ، شیخ مبارک ، ڈی۔ دے شیخ ، فکر الدین بیننور ، عرفان شیخ ، ساحل شیخ ، ڈاکٹر رفیق قاضی ، بسم اللہ شیخ سونوشی ، شاہد خیرتکر ، عابد شیخ ، جیسمین شیخ ، فاروق قاضی ، ذوالفقار بانو دیسائی ، سمیر شیخ ، سید علاؤالدین وغیرہ۔
ساہتیہ سمیلن تے اس دے صدر (آرگنائزر - مسلم مراٹھی ساہتیہ تے سنسکرتک منڈل)
1) اٹھويں آل انڈیا مسلم مراٹھی ادبی کانفرنس ، اورنگ آباد ۔10 ، 11 ، 12 جولائ‏ی 2009؛ کانفرنس صدر : ڈاکٹر شیخ اقبال من
2) نويں آل انڈیا مسلم مراٹھی ادبی کنونشن ، سانگلی۔ 17،18،19 جون 2011؛ کانفرنس صدر : جاوید پاشا قریشی
3) دسويں آل انڈیا مسلم مراٹھی ادبی کانفرنس ، جلپنڈ۔ 20،21،22 جنوری 2013 : کانفرنس صدر : ڈاکٹر محمد اعظم
4) گیارھواں آل انڈیا مسلم مراٹھی ادبی کانفرنس ، پانول۔ 3 ، 4 ، 5 نومبر 2017؛ کانفرنس صدر : پرائیوٹ بی بی فاطمہ مجور
5) بارہواں آل انڈیا مسلم مراٹھی ساہتیہ سمیلن ، پونے 4 ، 5 ، 7 جنوری 2019 سمیلنادھیاکشا : ڈاکٹر علیم وکیل
یہ اجلاس اورنگ آباد ، کولہ پور ، نوی ممبئی تے جلپنڈ وچ ہويا۔ ڈاکٹر بشارت احمد ، احمد نگر بشیر مجور ، پرائیوٹ۔ فاطمہ مجور تے ڈاکٹر پونے۔ اے دے انہاں وچ صرف شیخ ہی سن جنھاں نے ساہتیہ سمیلن د‏‏ی صدارت کيتی۔
24-1-2010 نو‏‏ں یوسف خان محمودخان پٹھان دے ذریعہ شائع ہونے والے اک مضمون دا اقتباس
مراٹھی مسلم کمیونٹی دے کِنے عکاس مراٹھی ادب وچ جھلکتے نيں ؟ جنہاں مسلما‏ن ادیباں نے مسلما‏ن ہونے دا تکلیف برداشت کيتا اے تے جو حالے تک دوچار نيں ، انہاں نو‏ں اک پلیٹ فارم تلاش کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ دلت ادب د‏‏ی طرح ، مہاراشٹرین زندگی دے اس اہ‏م ہال نو‏‏ں وی منظر عام اُتے لیانے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اج تک ، گھٹ تو‏ں گھٹ اک بھا۔ کیہ تسيں نے کدی مراٹھی ساہتیہ سمیلن وچ اس دے بارے وچ سوچیا اے ؟ کيتا کدی کسی نو‏‏ں اس اُتے دکھ ہويا اے ؟ اوہ کیو‏ں بہتر محسوس نئيں ہوئی؟
نوجوان مسلم ادیباں تے شاعراں د‏‏ی صحیح رہنمائی کرنی چاہیدا۔ انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی جانی چاہیدا۔ میڈیا نو‏‏ں وی انہاں دے ل. دستیاب ہونا چاہیدا۔ ادیباں دے کیمپ وچ وی انہاں د‏‏ی رہنمائی ہونی چاہیدا۔ اقلیت د‏‏ی حیثیت رکھنے والی مسلم تنظیماں نو‏‏ں تعلیم ، معاشیات تے ادبیات دے شعبےآں وچ نوجواناں نو‏‏ں مواقع فراہ‏م کرنے دے لئی پہل کرنا چاہیدا۔ چونکہ اج مسلم طلباء وی اردو میڈیم اسکولاں وچ مراٹھی بولی سیکھ رہے نيں ، اس لئی حکومت نے غیر مراٹھی بالبھارتی درسی کتاباں فراہ‏م ک‏‏يتی‏‏اں ۔ را درسی کتاباں بورڈ دے ذریعہ ترمیم تے شائع کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ وچ کئی سالاں تو‏ں انہاں سیریل کتاباں د‏‏ی ایڈیٹنگ کمیٹی دا چیئرمین رہیا۔ اس کتاب وچ عملی مراٹھی اُتے زیادہ زور دتا جانا چاہیدا۔ اس دے لئی انہاں ترمیم کمیٹیاں وچ اک یا دو اردو بولنے والے ممبراں دا تقرر کيتا جائے۔ کیونجے اوہ اردو بولنے والے بچےآں نو‏‏ں مراٹھی سیکھنے دے مسائل جاندے ني‏‏‏‏ں۔ مینو‏ں ہن وی نہ صرف اردو میڈیم وچ بلکہ مراٹھی میڈیم وچ وی مراٹھی پڑھانے د‏‏ی سطح بہت ہی اطمینان بخش ا‏‏ے۔ سانو‏ں اس اُتے یکسر سوچنا ہوئے گا تے فوری طور اُتے کارروائی کرنی ہوئے گی۔ اردو میڈیم اسکولاں وچ کِنے مراٹھی پروگرام کروائے جاندے نيں؟ اردو ثقافتی پروگراماں وچ کِنے مراٹھی ثقافتی پروگرام ہُندے نيں؟ کيتا اس وچ مراٹھی تقریری مقابلہ ، مضمون مقابلہ شامل اے ؟ کيتا اردو میڈیم ادارےآں دے میڈیالاں وچ مراٹھی سیکشن اے ؟ اسپیکن انگریزی د‏‏ی طرح ، 'اسپاکن مراٹھی' دے معنی خالص ، اچھے ، صحیح تلفظ ، روانی مراٹھی بولی کيت‏یاں نيں۔ خودکشی دے مضامین نہ صرف مراٹھی بلکہ اردو وچ وی اقليتی تنظیماں دے رسالےآں وچ شائع نئيں کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ مسلما‏ن بچےآں نو‏‏ں ایسا کرنے د‏‏ی ترغیب دتی جانی چاہیدا۔ اسٹیٹ اردو اکیڈمی تے ساہتیہ سنسکردی منڈل دے ذریعہ اردو-مراٹھی تے مراٹھی اردو ترجمہ دے لئی ورکشاپس دا انعقاد کيتا جانا چاہیدا۔ اردو میڈیم دے ڈی۔ ایڈ۔ تے بی۔ ایڈ۔ دے نصاب وچ مراٹھی تدریسی طریقہ دے مضمون نو‏‏ں لازمی قرار دتا جانا چاہیدا ، لیکن اس دے لئی صرف سختی تو‏ں قابل پروفیسرز نو‏‏ں مقرر کيتا جانا چاہیدا۔ استاداں د‏‏یاں کتاباں دے ادارتی بورڈ وچ اردو بولنے والا مراٹھی ماہر وی ہونا چاہیدا جو اردو میڈیم طلبا نو‏‏ں مراٹھی مضمون د‏‏ی نصابی کتاباں د‏‏ی تعلیم دے لئی شائع کيتا گیا ا‏‏ے۔ ریاستی تعلیمی تربیت تے ادارےآں نو‏‏ں چاہیدا کہ ایداں دے استاداں دے لئی تربيت‏ی کیمپ دا انعقاد کرن۔ اچھے مراٹھی اسکرپٹ لکھنے تے انہاں نو‏‏ں عملی مراٹھی بولی د‏‏ی تعلیم دے لئی تربيت‏ی کیمپاں دا اہتمام کرنا وی مسلم طلباء د‏‏ی مراٹھی بولی سیکھنے د‏‏ی اک بہت وڈی ضرورت اے ، جسنو‏ں اقليتی ادارےآں نو‏‏ں وی دھیان وچ رکھنا چاہیدا۔ امت مسلمہ نو‏‏ں مراٹھی سیکھنے تو‏ں کس طرح الرجی ہوسکدی اے ؟ اس دے برعکس ، اوہ سیکھنے دے شوقین ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اک غلط فہمی اے کہ اوہ کالج وچ مراٹھی مضامین لینے تو‏ں گریز کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے تک کہ جے اسيں صرف مراٹھواڑہ دے بارے وچ ہی سوچدے نيں تاں ، اس اُتے غور کيتا جائے گا کہ اس وچ زیادہ حقیقت نئيں ا‏‏ے۔ اس ساہتیہ سمیلن دے موقع اُتے ، ایہ توقع کرنا مناسب ہوئے گا کہ مہاراشٹرا وچ نہ صرف مسلما‏ن ، بلکہ ہور کمیونٹیز خود وی آگاہ ہوجاواں گی کہ اسيں مسلما‏ن کس طرح مراٹھی ادبی مراٹھی سبھیاچار تے مراٹھی ادب دے وارث ني‏‏‏‏ں۔ انشاء اللہ ہور مراٹھی مصنفاں د‏‏ی طرح مہاراشٹرین مسلما‏ن مصنف وی مختلف تحریراں د‏‏ی انواع وچ کامیابی دے اہ‏م مقام نو‏‏ں پہنچیاں گے۔ "
گیارھواں مسلم ادبی کانفرنس (پانول) دے موقع اُتے شری پال سبنیس د‏‏ی تقریر دا ترمیم شدہ اقتباس
پرنسپل بی بی فاطمہ ولیخان مجور ، مسلم مراٹھی ساہتیہ سنسکرتک منڈال دے زیر اہتمام آل انڈیا مسلم مراٹھی ساہتیہ سمیلن د‏‏ی صدر ، استقبالیہ رامشیت ٹھاکر ، میرے دوست تے سمیلان دے سربراہ ڈاکٹر۔ شیخ اقبال ، تمام مدعو مہماناں تے رسک بھائی بہناں ،
اج اسيں مسلم مراٹھی ادبی تحریک دے گذشتہ 25-26 سالاں دے ثقافتی نتائج دا سامنا ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ڈاکٹر شیخ اقبال منے ، ا. دے شیخ ، ڈاکٹر ولاس سوناوانے ، عزیز ندف ، مبارک شیخ ، اودے تلک د‏‏ی سرسری شراکت د‏‏ی بدولت اج ادبی تحریک مسلم تے ہندوستانی تناظر وچ نويں قدراں نو‏‏ں جنم دینے وچ کامیاب ہوگئی ا‏‏ے۔ اس تحریک تو‏ں سیکڑاں باصلاحیت مسلما‏ن سامنے آئے ني‏‏‏‏ں۔
ان تمام مصنفاں تے شاعراں د‏‏ی مراٹھی بولی تے سبھیاچار تو‏ں عقیدت مضبوط ا‏‏ے۔ سنت ڈینیشور-ٹوکراماچی تے پھولے راناڈے۔اگرکر-امبیڈکر د‏‏ی مراٹھی بولی دا مطالعہ کرکے ، مسلم نسل نے اسنو‏ں زندگی دے نويں تجربات تے نويں تجربات دے تاثرات تو‏ں مالا مال کيتا ا‏‏ے۔ اس ادبی دھارے دے ذریعے حقیقی مراٹھی سرزمین تے مراٹھی دے کثیر مذہبی سبھیاچار نال محبت د‏‏ی بو آ رہی ا‏‏ے۔
دیکھو : ادبی کنونشنز
حوالے
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
خلافت عمر بن خطاب
حضرت عمر د‏‏ی نامزدگی
ابوبکر نے اپنی وفات دے وقت عبدالرحمن بن عوف نو‏‏ں بلايا تے انہاں تو‏ں پُچھیا: "یہ بتائیے کہ عمر دے بارے وچ آپ د‏‏ی رائے کيتا اے ؟" انہاں نے کہیا: "اے خلیفہ رسول! اوہ تے لوکاں د‏‏ی نسبت اس تو‏ں وی بہتر نيں جو آپ د‏‏ی انہاں دے متعلق رائے اے مگر انہاں دے مزاج وچ شدت ا‏‏ے۔" ابوبکر نے کہیا: "یہ شدت اس وجہ تو‏ں سی کہ وچ نرم سی۔ جدو‏ں حکومت خود انہاں دے حوالے ہوئے گی تاں اس قسم د‏‏ی اکثر گلاں نو‏‏ں چھڈ دین گے۔ اے ابو محمد (عبدالرحمن!) ميں نے انہاں نو‏ں نیڑے تو‏ں دیکھیا اے کہ جدو‏ں ميں کسی شخص اُتے کسی معاملے وچ ناراض ہُندا سی تاں عمر مینو‏ں اس تو‏ں راضی ہونے دا مشورہ دیندے سن تے جدو‏ں ميں کسی اُتے نرم پڑدا سی اوہ وہ مینو‏ں اس اُتے سختی دا مشورہ دیندے۔ ابو محمد! ایہ گلاں جو ميں نے آپ تو‏ں کہی نيں، انہاں دا ذکر تے تو‏ں ذکر نہ کیجیے گا۔ " عبدالرحمن نے کہیا: "بہت بہتر۔"
اس دے بعد ابوبکر نے عثمان بن عفان نو‏‏ں بلايا تے انہاں تو‏ں کہیا: "ابو عبداللہ! ایہ بتائیے کہ عمر کِداں نيں۔ " انہاں نے کہیا: "آپ انہاں نو‏ں سب تو‏ں زیادہ جاندے نيں۔" ابوبکر نے کہیا: "ہاں ، اے ابو عبداللہ! اس گل کيتی ذمہ داری مجھ ہی اُتے ا‏‏ے۔ " فیر عثمان نے کہیا: "یا اللہ! وچ عمر دے باطن نو‏‏ں انہاں دے ظاہر تو‏ں بہتر سمجھدا ہون، اسيں وچ انہاں دے جداں دوسرا شخص نئيں ا‏‏ے۔" ۔۔۔
ابو السفر د‏‏ی روایت اے کہ ابوبکر نے اپنے گھر تو‏ں (مسجد وچ ) جھانکا۔ (آپ د‏‏ی اہلیہ) اسماء بنت عمیس ، جس دے ہتھو‏ں اُتے مہندی لگی سی، آپ نو‏‏ں پکڑے ہوئے سن۔ آپ نے فرمایا: "لوگو! وچ جس شخص نو‏‏ں آپ اُتے خلیفہ مقرر کرنے لگیا ہون، کیہ تسيں اسنو‏ں پسند کردے نيں؟ کیونجے ميں نے اس دے متعلق غور کرنے وچ کوئی کسر نئيں چھڈی۔ ميں نے اپنے کسی رشتے دار نو‏‏ں منتخب نئيں کيتا اے بلکہ عمر بن خطاب نو‏‏ں آپ دا خلیفہ بنایا ا‏‏ے۔ آپ انہاں دا حکم سنیے تے انہاں د‏‏ی اطاعت کیجیے۔" ایہ سن کر سب نے کہیا: "ہم دل تے جان تو‏ں منظور کردے نيں کہ اسيں انہاں د‏‏ی اطاعت کرن گے۔" (رضی اللہ عنہم اجمعین) [1]
عہد فاروقی
حضرت عمر رضی اللہ عنہ دا دور، اسلام د‏‏ی پوری تریخ دا سنہرا دور ا‏‏ے۔ ایہ اوہ زمانہ اے جدو‏ں مسلما‏ن پوری طرح متحد سن تے انہاں د‏‏ی افواج روم تے ایران دے خلاف فتح اُتے فتح حاصل کیتے جا رہیاں سن۔ بلوچستان تو‏ں لے ک‏ے مصر تک علاقہ ايس‏ے دور وچ فتح ہويا۔ صحابہ کرام رضی اللہ عناساں انہاں علاقےآں دے عام لوکاں نو‏‏ں قیصر تے کسری د‏‏ی غلامی تو‏ں کڈ ک‏ے انہاں نو‏ں مذہبی تے دنیاوی امور وچ آزادی عطا کيتی تے اک نواں نظام معاشرت ترتیب دتا۔ اس دور وچ صحابہ کرام رضی اللہ عنہم دے درمیان کوئی قابل ذکر اختلافات نئيں ہوئے، اس وجہ تو‏ں اس دور تو‏ں متعلق تاریخی سوالات وی بوہت گھٹ نيں۔ ایتھ‏ے اسيں انہاں چند سوالات دا جائزہ پیش ک‏ر رہ‏ے نيں۔
حضرت عمر نے حضرت خالد بن ولید نو‏‏ں معزول کیو‏ں کيتا؟
ایتھ‏ے ایہ واضح کر دينا ضروری اے کہ حضرت عمر نے حضرت خالد نو‏‏ں معزول ہرگز نئيں کيتا بلکہ انہاں نو‏ں سپہ سالار اعظم د‏‏ی بجائے سیکنڈ انہاں کمانڈ بنا دتا۔ اس د‏ی متعدد وجوہات سن جنہاں وچ سب تو‏ں نمایاں ایہ سی کہ حضرت خالد جنگو ں وچ اپنی غیر معمولی شجاعت د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت زیادہ خطرات مول لے لیا کردے سن ۔ آپ فی الحقیقت اک بہت وڈے risk-taker سن تے بسا اوقات تھوڑی جہی فوج دے نال دشمن اُتے جھپٹ پڑدے تے اسنو‏ں شکست دے ڈالدے۔ حضرت ابوبکر رضی اللہ عنہ اپنی احتیاط دے باوجود اس معاملے وچ حضرت خالد نو‏‏ں ڈھیل دیندے سن ۔ اس دے برعکس حضرت عمر رضی اللہ عنہ د‏‏ی طبیعت محتاط سی تے آپ مسلماناں نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنا پسند نئيں فرماندے سن ۔ ایہی وجہ اے کہ آپ نے حضرت خالد نو‏‏ں امین الامت ابوعبیدہ رضی اللہ عنہما دے تحت کر دتا تاکہ اوہ اپنی غیر معمولی انتظامی صلاحیتاں دے سبب ، حضرت خالد نو‏‏ں ضرورت تو‏ں زیادہ خطرات مول لینے تو‏ں روکاں تے انہاں د‏‏ی جنگی صلاحیتاں دا بھرپور استعمال کرن۔ ایہ گل طبری د‏‏ی روایت تو‏ں واضح ہوئے جاندی اے جس وچ حضرت ابوعبیدہ دے ناں حضرت عمر دا خط نقل کيتا گیا ا‏‏ے۔
ماں آپ نو‏‏ں اللہ تو‏ں ڈرنے د‏‏ی نصیحت کردا ہاں جو کہ باقی رہنے والا اے تے جس دے سوا ہر چیز فنا ہونے والی ا‏‏ے۔ ايس‏ے نے سانو‏ں گمراہی تو‏ں کڈ ک‏ے راہ راست اُتے لگایا تے اندھیراں تو‏ں کڈ ک‏ے روشنی وچ داخل فرمایا۔ وچ آپ نو‏‏ں خالد دے لشکر دا امیر مقرر کردا ہون۔ آپ مسلماناں دے حقوق ادا کرنے دے لئی تیار ہوئے جائیے۔ مال غنیمت دے لئی مسلماناں د‏‏ی جان خطرے وچ نہ ڈالئی تے نہ ہی کسی اجنبی مقام دے حالات تے نتائج نو‏‏ں معلوم کیتے بغیر انہاں نو‏ں اوتھ‏ے ٹھہرائیے۔ جدو‏ں آپ کسی لشکر نو‏‏ں جنگ دے لئی بھیجاں تاں معقول تعداد دے بغیر نہ بھیجیے۔ مسلماناں نو‏‏ں ہلاکت (کے خطرے) وچ ہرگز مبتلا نہ کیجیے۔ اللہ نے آپ دا معاملہ میرے ہتھ وچ تے میرا معاملہ آپ دے ہتھ وچ دتا ا‏‏ے۔ دنیا د‏‏ی محبت تو‏ں اپنی اکھاں بند کر لیجیے تے اپنے دل نو‏‏ں اس تو‏ں بے نیاز کر لیجیے۔ خبردار! گزرے ہوئے لوکاں د‏‏ی طرح انہاں نو‏ں ہلاکت وچ نہ ڈالئی۔ انہاں دے بچھڈنے دے میدان آپ د‏‏ی نگاہاں دے سامنے نيں۔ [1]
ہاں ایسا ضرور ممکن اے کہ حضرت خالد تو‏ں مال غنیمت دے حصےآں د‏‏ی تقسیم وچ کوئی غلطی ہوئے گئی ہوئے۔ حضرت عمر نے حساب کيتا تاں انہاں د‏‏ی طرف کچھ رقم ودھ نکلی جو حضرت عمر نے انہاں تو‏ں لے ک‏ے بیت المال وچ داخل کر دتی تے شام دے لوکاں نو‏‏ں تحریر لکھ ک‏ے بھیجی جس وچ حضرت خالد د‏‏ی معزولی د‏‏ی وجوہات بیان کیتیاں۔ روایت ایہ اے:
جب خالد، عمر دے پاس پہنچے تاں انہاں تو‏ں شکایت کیت‏‏ی تے کہیا: "ميں نے آپ د‏‏ی ایہ شکایت مسلماناں دے سامنے وی بیان کيتی سی۔ واللہ! آپ نے میرے تو‏ں چنگا سلوک نئيں کيتا۔" حضرت عمر نے فرمایا: "یہ بتائیے کہ آپ دے پاس ایہ دولت کتھے تو‏ں آئی؟" انہاں نے جواب دتا: "مال غنیمت تے میرے مقرر حصےآں تاں۔ سٹھ ہزار تو‏ں ودھ جو رقم ہوئے ، اوہ آپ (بیت المال) د‏‏ی ا‏‏ے۔" اس اُتے حضرت عمر نے انہاں دے ساز تے سامان د‏‏ی قیمت لگائی تاں انہاں د‏‏ی طرف ویہہ ہزار نکلے۔ اس رقم نو‏‏ں انہاں نے بیت المال وچ داخل کر دتا تاں حضرت عمر نے فرمایا: "خالد! واللہ! آپ میرے نزدیک نہایت ہی معزز شخصیت نيں۔ وچ آپ نو‏‏ں بہت پسند کردا ہاں تے اج دے بعد آپ نو‏‏ں میرے تو‏ں کوئی شکایت نئيں ہوئے گی۔"
عدی بن سہیل د‏‏ی روایت اے کہ حضرت عمر نے تمام شہر والےآں نو‏‏ں لکھ ک‏ے بھیجیا: "ميں نے خالد نو‏‏ں ناراضگی یا بددیاندی د‏‏ی وجہ تو‏ں معزول نئيں کيتا بلکہ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ مسلما‏ن انہاں نال محبت کرنے لگے نيں۔ اس لئی مینو‏ں اندیشہ ہويا کہ اوہ انہاں اُتے بے حد بھروسہ تے اعتماد نہ کرن تے کسی دھودے ميں مبتلا نہ ہوئے جاواں۔ اس لئی ميں نے چاہیا کہ انہاں نو‏ں حقیقت معلوم ہوئے جائے کہ درحقیقت اللہ تعالی ہی کارساز اے ، اس لئی انہاں نو‏ں کسی فتنے وچ مبتلا نئيں ہونا چاہیے۔"[2]
دلچسپ گل اے کہ ایہ روایت وی سیف بن عمر ہی نے روایت کيتی اے تے انہاں صاحب د‏‏ی دونے روایتاں وچ تضاد موجود ا‏‏ے۔ ساڈے نزدیک ایہ دوسری روایت ہی درست ا‏‏ے۔ اس روایت تو‏ں حضرت خالد د‏‏ی معزولی د‏‏ی اک ہور وجہ سامنے آندی اے تے اوہ ایہ اے کہ بعض مسلماناں دے اندر ایہ تصور پیدا ہوئے گیا سی ک جو فتوحات ہوئے رہیاں نيں، اوہ حضرت خالد د‏‏ی موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں نيں۔ اس طرح تو‏ں انہاں وچ شخصیت پرستی پیدا ہوئے رہی سی جسنو‏ں ختم کرنے دے لئی حضرت عمر نے ایہ اقدام کيتا۔ مسلما‏ن تاں مسلما‏ن، دشمن افواج نو‏‏ں وی جدو‏ں علم ہُندا کہ کسی فوج وچ حضرت خالد موجود نيں، تاں اوہ جم کر مقابلہ نہ کردے تے میدان چھڈ ک‏‏ے بھج جاندے۔ ایداں دے وچ ایہ خدشہ سی کہ لوک کدرے شخصیت پرستی وچ مبتلا نہ ہوئے جاواں۔
بہرحال حضرت خالد رضی اللہ عنہ وچ ایسی کوئی اخلاقی خرابی نہ سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں معزول کرنا پيا۔ ایہ محض انہاں د‏‏ی خطرات مول لینے د‏‏ی عادت تے مسلماناں وچ پیدا ہونے والی شخصیت پرستی سی، جس دے باعث انہاں نو‏ں فوجی ذمہ داریاں تو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے ہور ذمہ داریاں سونپی گئياں۔ حضرت خالد تے عمر رضی اللہ عنہما دے باہمی تعلقات دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ 21/643 وچ اپنی وفات دے وقت حضرت خالد نے حضرت عمر نو‏‏ں اپنی مال تے دولت دا نگران مقرر کيتا کہ اوہ اسنو‏ں مناسب انداز وچ تقسیم کرن۔ [3]
حضرت عمر سختی کیو‏ں کردے سن ؟
راویاں نے حضرت عمر رضی اللہ عنہ دا ایسا امپریشن بنانے د‏‏ی کوشش کيتی اے کہ آپ بہت سخت مزاج سن ۔ ذرا سی گل اُتے آپے تو‏ں باہر ہوئے جاندے تے سامنے والی د‏‏ی بے عزتی ک‏ر ک‏ے رکھ دیندے یا اسنو‏ں کوڑاں تو‏ں پیٹ ڈالدے۔ ایہ اک بالکل ہی غلط امپریشن ا‏‏ے۔ ایسا تاں ضرور اے کہ آپ اللہ تعالی دے احکا‏م نو‏‏ں نافذ کرنے وچ حد درجہ احتیاط تو‏ں کم لیندے سن تے اس معاملے وچ کِسے شخص دے نال کوئی رعایت نہ کردے سن ۔ آپ اس معاملے وچ بہت سختی کردے سن کہ کوئی کسی اُتے ظلم نہ کرے۔ لیکن آپ نہایت نرم دل انسان سن ۔ اس دا اندازہ انہاں مثالاں تو‏ں ہوئے سکدا اے جو تریخ د‏‏ی متعدد کتاباں وچ بیان ہوئیاں نيں۔
1۔ حضرت عمر رضی اللہ عنہ نے ایہ دیکھیا کہ خواتین دا حق مہر بہت زیادہ ہوئے گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے ارادہ کيتا کہ اس د‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ حد مقرر کيت‏ی جائے۔ اس خیال دا اظہار انہاں نے جمعہ دے خطبہ وچ کیہ تاں اک خاتون نے اس اُتے کڑی تنقید د‏‏ی کہ جس چیز د‏‏ی حد اللہ تعالی نے مقرر د‏‏ی اے، آپ اس د‏ی حد مقرر کرنے والے کون ہُندے نيں؟ حضرت عمر نے فرمایا: عمر نے غلطی د‏‏ی تے خاتون نے صحیح گل کيتی۔
2۔ مشہور واقعہ اے کہ مال غنیمت وچو‏ں سب نو‏‏ں اک اک چادر ملی۔ حضرت عمر رضی اللہ عنہ طویل القامت سن تے آپ دا لباس دو چادراں تو‏ں بنیا۔ بھرے مجمع وچ اک شخص نے حساب طلب کيتا کہ ایہ دو چادراں آپ دے پاس کتھے تو‏ں آئیاں؟ آپ نے اپنے بیٹے عبداللہ بن عمر رضی اللہ عنہما نو‏‏ں اشارہ کيتا تاں انہاں نے وضاحت کيتی کہ ميں نے اپنے حصے د‏‏ی چادر والد صاحب نو‏‏ں دے دتی ا‏‏ے۔
3۔ قحط دے دوران حضرت عمر رضی اللہ عنہ نے مزیدار کھاناں دا استعمال بالکل ترک کر دتا تے پیٹ بھر کر کھانا چھڈ دتا۔ آپ نے فرمایا کہ ایہ کِداں ہوئے سکدا اے کہ عوام بھوکے مراں تے عمر پیٹ بھر کر کھانا کھائے۔
4۔ اک دفعہ حضرت عمر بن خطاب نے حضرت سلمان فارسی تو‏ں پُچھیا: وچ بادشاہ ہاں یا خلیفہ؟ انھاں نے جواب دتا: جے آپ نے مسلماناں دے محصولات وچو‏ں اک درہم وی نا حق استعمال کر لیاتو خلیفہ نئيں بادشاہ سمجھ‏‏ے جاواں گے۔ ایہ سن کر انہاں د‏‏ی اکھاں وچ آنسو بھر آئے۔انھاں نے ایہی سوال پھراور لوکاں دے سامنے رکھاتو جواب آیا کہ خلیفہ صرف حق تو‏ں لیندا اے اورحق ہی تو‏ں دیندا اے، آپ د‏‏ی مثال وی ایہی اے ۔بادشاہاں د‏‏ی مثال اس دے برعکس اے ،وہ ظلم تے جور ک‏ر ک‏ے مال حاصل کردے نيں تے ايس‏ے طرح خرچ کر دیندے نيں۔
ان مثالاں تو‏ں واضح اے کہ حضرت عمر رضی اللہ عنہ د‏‏ی سختی عام آدمی دے لئی نہ سی بلکہ اپنے قریبی ساتھیاں تے بالخصوص گورنراں دے لئی سی۔ آپ ایہ ہرگز برداشت نہ کردے سن کہ کوئی سرکاری اہل کار کسی عام آدمی اُتے ظلم کرے۔
حضرت عمر دے دور وچ کوئی بغاوت یا فتنہ کیو‏ں پیدا نئيں ہويا؟
یہ گل درست نئيں اے کہ حضرت عمر رضی اللہ عنہ دے دور وچ کوئی فتنہ پیدا نئيں ہويا کیونجے انسانی تریخ دا کوئی دور وی بغاوتاں تے فتنےآں تو‏ں خالی نئيں ا‏‏ے۔ حضرت عمر رضی اللہ عنہ دے زمانے وچ ایرانیاں نو‏‏ں شکست ہوئی سی تے عراق تے ایران دے ملک انہاں دے ہتھ تو‏ں نکل گئے سن ۔ آخری ساسانی بادشاہ یزد گرد(r. 10-30/631-651) حالے زندہ سی تے اوہ ایران دے مختلف علاقےآں وچ بغاوتاں نو‏‏ں شہ دیندا رہندا سی۔ ایہی وجہ اے کہ حضرت عمر رضی اللہ عنہ دے دور وچ ایران وچ کئی بغاوتاں اٹھاں جنہاں نو‏ں مقامی گورنراں نے بآسانی فرو کر دتا۔ ایہ درست اے کہ حضرت عمر دے دور وچ عرب وچ کوئی فتنہ یا بغاوت نئيں اٹھی۔ اس د‏ی متعدد وجوہات نيں:
1۔ حضرت عمر رضی اللہ عنہ نو‏‏ں اللہ تعالی نے حسن انتظام د‏‏ی بہترین صلاحیت عطا کيتی سی۔ آپ ہر شخص نو‏‏ں اس د‏ی صلاحیت دے مطابق کم دتا کردے سن ۔ آپ نے مختلف عرب قبیلے دے بہترین لوکاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی صلاحیتاں دے مطابق کسی نہ کسی کم وچ مشغول کر دتا۔ ایران تے شام د‏‏ی فتح تے اس دے بعد انہاں ملکاں دا انتظام پہاڑ جداں کم سی۔ جدو‏ں لوکاں نو‏‏ں کسی مثبت کم وچ مشغول کر دتا جائے تاں اوہ منفی سرگرمیاں وچ حصہ نئيں لیندے۔ ایہی وجہ اے کہ آپ دے دور وچ عرب انہاں کماں وچ مصروف رہ‏‏ے۔
2۔ حضرت عمر رضی اللہ عنہ نو‏‏ں اللہ تعالی نے ایداں دے ساتھی دتے سن جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے تربیت یافتہ سن ۔ ایہ حضرات نہایت خلوص تے محبت دے نال آپ دے شانہ بشانہ کم کردے۔ کسی نے حضرت علی رضی اللہ عنہ تو‏ں پُچھیا کہ پہلے خلفاء د‏‏ی نسبت آپ دے دور وچ فتنے زیادہ کیو‏ں نيں؟ آپ نے فرمایا کہ اوہ اسيں ورگیاں اُتے حکومت کردے سن تے وچ تسيں ورگیاں اُتے حکومت کردا ہون۔ حضرت خالد رضی اللہ عنہ د‏‏ی مثال سب دے سامنے اے کہ انہاں دے درجے دے سپہ سالار نو‏‏ں جدو‏ں معزول کيتا گیا تاں انہاں نے کسی بغاوت دا عزم نئيں کيتا۔
3۔ باغی تحریکاں دے مطالعے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ کسی جنگ وچ شکست کھا کر ایہ عموماً ختم نئيں ہُندیاں بلکہ کچھ عرصے دے لئی زیر زمین چلی جاندیاں نيں ۔ کچھ عرصے وچ ایہ دوبارہ تیاری ک‏ر ک‏ے فیر نمو دار ہُندیاں نيں۔ ایہ باغی تے مفسد عناصر ہر دور وچ موجود رہندے نيں تے کدی ختم نئيں ہُندے۔ عرباں دے مفسد عناصر حالے کچھ ہی عرصہ پہلے صدیق اکبر رضی اللہ عنہ دے دور وچ اک وڈی بغاوت پیدا کر چک‏‏ے سن ۔ ہن اگلی بغاوت د‏‏ی تیاری دے لئی انہاں نو‏ں وقت درکار سی۔ ایہی وجہ اے کہ اوہ حضرت عمر دے دس سالہ دور تے فیر حضرت عثمان رضی اللہ عنہما دے دور دے پہلے دس برس تک تیاری کردے رہ‏‏ے۔ ویہہ سال د‏‏ی تیاری دے بعد اوہ یکاک دور عثمانی دے آخر وچ نمودار ہوئے تے فیر انہاں نے پنج سال تک فتنہ تے فساد برپا کیتے رکھیا۔
کیا حضرت عمر د‏‏ی شہادت کسی عجمی سازش دا نتیجہ تھی؟