cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جھیل شکودرا
جغرافیہ
thumb| جھیل شکودرا۔ اس د‏ی پانی د‏‏ی سطح سطح سمندر تو‏ں ۶ میٹر د‏‏ی بلندی اُتے واقع اے تے اس دا رقبہ ۳۶۸ اے ۔ کلومیٹر، جس وچو‏ں 149 ۵۷ د‏‏ی ساحلی پٹی دے نال km² کلومیٹر دا تعلق جمہوریہ البانیہ تو‏ں ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ مونٹی نیگرو دا ۲/۳، جتھے ۱۹۸۳ وچ جھیل نو‏‏ں نیشنل پارک قرار دتا گیا سی۔ شمال وچ کم "دلدل" قسم دا اک بہت متنوع ساحل اے تے جنوب وچ چٹانی۔ جنوبی ساحل پر، شکودرا تو‏ں شیروک تے زوگاج تک سڑک اُتے ساحل نمایاں نيں، جتھے سب تو‏ں وڈا زلی آئی پرندہ ا‏‏ے۔ جھیل دا حیوانات متنوع تے بھرپور اے جس وچ مچھلیاں د‏‏ی ۴۵ قسماں تے پرندےآں د‏‏ی ۲۷۰ قسماں نيں۔ ایہ پرندے البانیہ دے پورے آبی حیات دا ۸۷٪ بندے نيں۔ اس پراپرٹی دا اک جواہر بلاشبہ پیلیکن اے، جو یورپ دا سب تو‏ں وڈا پرندہ ا‏‏ے۔ جھیل دا سب تو‏ں گہرا نقطہ تقریباً ۴۵ میٹر ا‏‏ے۔ جنوب مشرقی سرے اُتے شکودرا اے، جتھو‏ں اس دا ناں پيا۔ کھبے|thumb| وینس دا نقشہ شکودرا دا علاقہ دکھا رہیا ا‏‏ے۔
مقام
اس جھیل وچ مونٹینیگرین د‏‏ی طرف تو‏ں موراکا دریا وگدا اے تے البانیائی طرف تو‏ں، شکوڈر-شیروکی سڑک دے وسط وچ ، بونا ندی اک تسلسل د‏‏ی شکل اختیار کر لیندی ا‏‏ے۔ اس دا ساحل مشرق تو‏ں مغرب تک ۱۱ میل ا‏‏ے۔ جھیل دے نیڑے ترابوشی ا‏‏ے۔ بونا وچ ڈرین دے بہنے تو‏ں ٹھیک پہلے، ۱۰ ماہی گیری دے گھاٹ نيں؛ سب تو‏ں مشہور کارپ ، بریم ، اییل تے بلینی نيں۔ انہاں گھنٹیاں تو‏ں حاصل ہونے والا منافع محل دے خزانےآں وچ ڈالیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:مونٹینیگرو د‏‏یاں جھیلاں گٹھ:البانیا د‏‏یاں جھیلاں
ابھیلشا (1983 فلم)
ینداموری ویریندر ناتھ دے ايس‏ے ناں دے ناول د‏‏ی موافقت اُتے مبنی فلم، اک ایداں دے نوجوان وکیل دے گرد گھمدی اے جو ہندوستان وچ سزائے موت ختم کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا اے ، لیکن اوہ خود قتل دے معاملے وچ الجھ جاندا ا‏‏ے۔
فل11 مارچ 1983 کو تھیٹر وچ ریلیز ہوئی سی تے ایہ تجارتی سطح اُتے کامیاب سی۔ اس فلم نو‏‏ں تامل ماں دوبارہ ستاتھائی تھروتھنگل (1984) دے ناں تو‏ں بنائی گئی۔ اک ناول د‏‏ی تطبیق ہونے دے باوجود ،فلم دا پلاٹ دو امریک‏‏ی فلماں اوہ شخص جس نے جرات د‏‏ی (1946) تے معقول شک تو‏ں پرے (1956) د‏‏ی طرح ہی دیکھیا گیا۔
فلم اُتے رد عمل
فلم نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے مدراس وچ اپنے پریمیر دے دوران منفی آراء ملیاں۔ ہدایتکار ریڈی تے قلمکار ینداموری جو اس وقت حیدرآباد وچ سن، انپنے فلمی کیریئرکے بارے وچ پریشان رہے کیونجے انہاں کےفلمی کیریئر د‏‏ی کامیابی فلم د‏‏ی کامیابی اُتے منحصر سی جس دے بارے وچ اوہ فکر مند ر ا‏‏ے۔
پر ، ریلیز دے بعد ، فلم نو‏‏ں تمام علاقےآں وچ مثبت ردعمل ملیا تے ایہ اک تجارتی کامیابی ثابت ہوئی۔ ہدایت کار ریڈی نے رائے دتی کہ فلم د‏‏ی کامیابی نے کاسٹ تے عملے دے کیریئر نو‏‏ں فروغ دتا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فکشن وچ قتل گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:1983ء دیاں فلماں گٹھ:تیلگو بولی دیاں فلماں
بانیان مذاہب
کتابیات
گٹھ:بانیان مذاہب گٹھ:تریخ مذاہب گٹھ:مذہب متعلقہ فہرستاں گٹھ:صفحات مع شکستہ حوالے (غیر موجود حوالہ)
کیٹلامما
کیٹلامما سابقہ جمہوری سامنت کیرلا وچ ملابار (شمالی کیرل) دے مکھ راج کرن والے راجیاں دے نائر دھرمبیوی دا سرلیکھ دتا گیا اے۔ اسے طرحاں، کیرلا، کوچین دے دکھنی راجاں دے مہاراجاں دیاں نائر بیویاں اتے تراونکور نوں ترتیب وار ناتھیر اماں اتے پناپلائی اماں وی کیہا جاندا اے۔  اوہناں دےویاہ دا روپ سامبندھام سی اتے اسنوں پٹم ول دے ناں نال جانیا جاندا سی، جس توں بعد اسنے کیٹلامما دا سنمانت خطاب حاصل کیتا سی۔
ایہہ وی دیکھو
گٹھ:بھارتی حکمران عورتاں گٹھ:ہندوستانی شاہی زنانیاں
کیلیفورنیا دے علاقےآں دی لسٹ بلحاظ فی کس آمدنی
لسٹ
ڈیٹا ریاست ہائے متحدہ د‏‏ی مردم شماری، 2020ء تو‏ں ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی معیشت متعلقہ فہرستاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ دیاں تھانواں بلحاظ فی کس آمدن گٹھ:کیلیفورنیا د‏‏ی جغرافیہ متعلقہ فہرستاں گٹھ:کیلیفورنیا د‏‏ی معیشت گٹھ:کیلیفورنیا وچ آباد تھ‏‏انو‏اں دیاں فہرستاں
ڈاکو مان سنگھ
ڈاکو مان سنگھ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے دور وچ (۱۸۱۵–۱۶ دے لاگے ) ہویا اکّ ڈاکو سی جسنے لاہور دے آلے دوآلے ڈاکیاں دی ات کر چھڈی سی ۔ اوہ اپنے ۶۰ کُو ساتھیاں دے جتھے نال اس علاقے وچ سرگرم رہندا سی ۔ اسدی اس علاقے وچ اینی دہشت سی کی کہ لوکاں وچ ایہہ کہاوت پرچلتّ ہو گئی سی کہ ، 'دنے راج کانے دا راتیں راج ماہنے دا' । رنجیت سنگھ نے اس توں تنگ آ کے حکم کیتا کے اس نوں جیوندا پھڑیا جاوے ۔ رنجیت سنگھ نے ڈھنڈورا پھیریا، اکّ اشتہار کڈھیا- کہ جہڑا مان سنگھ نوں جیوندا پھڑ لوے جا گرفتار کر لوے اس نوں دو پنڈ انعام وچ دتے جانگے تھوڑے کُو دناں بعد اکّ اشتہار ڈاکو مان سنگھ ولوں لاہور دیاں کندھاں تے لگا، لوکاں نے دیکھیا کہ جہڑا مینوں جیوندا پھڑ لوے جا گرفتار کر لوے میں اس نوں لاہور دا راج دے دیاںگا۔ رنجیت سنگھ نوں بڑا غصہ لگا، اکّ ڈاکو دی اینی ہمت ۔ اکّ رات چن دی چاننی، خبر ملی کہ مان سنگھ لاہور دے آلے دوآلے تاک وچ پھر رہا کوئی کارا کریگا شیرے پنجاب نے اپنے نال ۱۲ کُو گھوڑسوار جوان چوٹی دے لئے، لاہوروں باہر جنگل ول نکل گیا کجھ دیر بعد ۶۰ کُو گھوڑسواراں دا جتھا چن دی چاننی چ نظری پیا ۔ اتھے دوہاں درمیان لڑائی ہوئی اتے انت رنجیت سنگھ جت گیا ۔ ماں سنگھ ڈاکو نے مہاراجہ رنجیت سنگھ دی فوج وچ نوکری کر لئی اتے خالصہ راج دا سہرد اتے جامباز سپاہی بن گیا ۔
ایہہ وی ویکھو
https://www.facebook.com/watch/?v=310616064602432
اوڈیشا دے تہوار
اس مضمون وچ بھارت د‏‏ی ریاست؛ اوڈیشا دے روايتی تہواراں تے ہور ثقافتی تقریگل کيتی لسٹ دتی گئی ا‏‏ے۔ اوڈیشا وچ بارہ مہینےآں وچ تیرہ تہوار منائے جاندے نيں، جنھاں اڈیہ بولی وچ "بارو ماسورے تیرو ٹا پوربو" (بارہ مہینےآں دے تیرہ عید) کہیا جاندا ا‏‏ے۔
وڈے تہوار
ذیل وچ پورے اوڈیشا وچ منائے جانے والے تہواراں د‏‏ی لسٹ اے تے ہر موسم دے تحت ايس‏ے موسم دے تہوار رکھے گئے نيں۔
دُرگا پوجا
thumb|[[کٹک وچ تارکشی تاج دے نال درگا دیوی د‏‏ی اک بت]]
درگا پوجا (ଦୁର୍ଗା ପୂଜା) اشوِن (اکتوبر / ستمبر) دے مہینے وچ ہُندا اے، جو اک دس دناں دا میلہ ہُندا ا‏‏ے۔ اس عرصہ وچ شکتی پیٹھاواں یا عارضی عبادت گاہاں وچ درگا دیوی د‏‏ی پوجا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ نوراتری تو‏ں مراد تہوار دے پہلے نو دن نيں۔ انہاں نو دناں دے دوران؛ درگا، نو درگا د‏‏ی نو شکلاں د‏‏ی پوجا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ نوراتری دا آغاز اشوِن مہینے دے پرتھمیا تو‏ں شروع ہوک‏ے نومی اُتے ختم ہُندا اے، جو عموماً گریگورین تقویم یعنی عیسوی کیلنڈر دے ستمبر و اکتوبر مہینےآں وچ آندا ا‏‏ے۔ ہندو داستان دے مطابق اسور، مہیشورا نو‏‏ں دسويں دن درگا نے قتل کيتا سی۔ آخری پنج دن خاص طور اُتے اہ‏م سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ کٹک د‏‏ی درگا پوجا؛ بتاں دے تاج تے پنڈال اُتے چاندی تے سونے د‏‏ی تارکشی دے کم دے لئی قابل ذکر ا‏‏ے۔ اس عرصہ وچ بوہت سارے سیاح؛ کٹک شہر دا سفر کردے نيں۔ سیاحاں د‏‏ی آمدورفت وچ وادھا د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دوران وچ خصوصی ٹریناں وی چلا‏ئیاں جاندیاں نيں۔ کٹک وچ پوجا دے بعد وجیادشمی دے دسويں دن؛ بتاں نو‏‏ں اسراف جلوساں وچ کڈیا جاندا اے تے کاٹھا جوڑی ندی وچ ڈبو دتا جاندا ا‏‏ے۔
کالی پوجا
کالی پوجا اشوِن (اکتوبر) دے مہینے وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ درگا پوجا ختم ہونے دے بعد منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دیوی کالی دے غصہ وچ ناچنے تے بھگوان شیو دے اُتے قدم رکھنے د‏‏ی افسانوی کہانی نو‏‏ں یادگار بنانا تے برائی اُتے بھلائی د‏‏ی جِت د‏‏ی خوشی منانا ا‏‏ے۔ جسنو‏ں اوڈیشا دے شمالی ضلعے جداں کیندوجھر وچ اک وڈا تہوار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے کیندوجھر ضلع وچ کالی پوجا دے دوران؛ اک ہفتہ طویل میلہ لگیا رہندا ا‏‏ے۔ ہفتہ ختم ہونے دے بعد؛ دیوی کالی دے بت نو‏‏ں اک وڈی سواری اُتے لے جایا جاندا اے، فیر کسی ندی یا کسی قریبی پانی والے حصہ وچ ڈبو دتا جاندا ا‏‏ے۔
دیپاولی
دیپاولی/دیوالی (ଦୀପାବଳି) کارتک اماوس د‏‏ی رات منائی جاندی ا‏‏ے۔ گھر دے افراد؛ جوٹ دے ڈنڈاں نو‏‏ں جلیا ک‏ے اپنے آباء و اجداد نو‏‏ں یاد کردے نيں تے اور انھاں وڈا بڑوا اشعار پڑھ کر آشرواد و دعا دے لئی کہندے نيں: ”وڈا بڑُوا ہو
اندھارا رے آسو
آلُوا رے جاؤ
مہاپرساد کھائی
بائسی پہاچو گڑا گڑُوا تھاؤ'“
ଆଲୁଅରେ ଯାଅ
ମହାପ୍ରସାଦ ଖାଇ
ବାଇଶି ପାହାଚ ରେ ଗଡ଼ା ଗଡୁଥାଅ।
ترجمہ: ”اے آباء و اجداد! اس اندھیری شام ساڈے پاس آئیاں! ہم جنت وچ آپ دا راستہ روشن کردے نيں مہاپرساد کھاکر پوری د‏‏ی جگناتھ مندر د‏‏ی بائیس سیڑھیاں چڑھ کر نجات حاصل کرن!“
ریاست دے کچھ حصےآں وچ کالی پوجا وی ايس‏ے دن منایا جاندا ا‏‏ے۔
پرتھماستمی
thumb|[[اندوری پیٹھا جو پرتھماستمی اُتے تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔]] پرتھماستمی (ପ୍ରଥମାଷ୍ଟମୀ) اُتے گھر والے پہلے بچےآں د‏‏ی لمبی عمر دے لئی دعا کردے نيں۔ اندوری پیٹھا اک خاص پکوان اے، جو اس موقع اُتے تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ثقافتی اہمیت ایسی اے کہ عام طور اُتے ایہ توقع کيتی جاندی سی کہ پہلا پیدا ہونے والا فرد؛ خاندان دے سربراہ دا منصب سنبھالے گا۔ ایہ مارگسیرا ماہ دے اٹھويں دن آندا ا‏‏ے۔
وسنت پنچمی
وسنت پنچمی (ବସନ୍ତ ପଞ୍ଚମୀ) ماگھ مہینے (مگھا شکلا پنچمی) دے پہلے قمری پندرہواں (شکلا پکشا) دے پنجويں دن ہُندا اے، جو عام طور اُتے جنوری یا فروری وچ آندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سرسوت‏ی پوجا (ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سرسوت‏ی؛ ہندو مت وچ علم و حکمت د‏‏ی دیوی ا‏‏ے۔ روايتی طور اُتے بچےآں نو‏‏ں اس دن انہاں دے خطوط ملدے نيں۔ بوہت سارے تعلیمی ادارے وی اس میلے دا مشاہدہ کردے نيں۔ ایہ وی موسم بہار د‏‏ی آمد د‏‏ی نشان دہی کردا ا‏‏ے۔
مہاشیوراتری
thumb|[[لنگ راج مندر]] مہا شیوراتری (ମହା ଶିବରାତ୍ରି) پھاگن مہینہ وچ تیرہويں اگست د‏‏ی رات یا چودہويں دن؛ قمری پندرہواں دے اختتام اُتے منائی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ تہوار عام طور اُتے فروری یا مارچ وچ آندا ا‏‏ے۔ اس رات نو‏‏ں شیوراتری خیال کيتا جاندا اے، جس دن شیو نے ٹانڈو رقص پیش کيتا سی۔ دیکھیا جاندا اے کہ ہندو پیروکار خصوصیت تو‏ں اس دن دا اپواس (روزہ) رکھدے نيں۔ شادی شدہ سوانیاں اپنے شریک حیات د‏‏ی خیریت دے لئی دعا کردیاں نيں۔ بعض غیر شادی لڑکیاں وی اک مثالی شوہر دے لئی دعا کردیاں نيں۔ اس دن تے رات نو‏‏ں شیو مندراں د‏‏ی ریارت کيت‏ی جاندی ا‏‏ے۔ بیل پھل تے اس دے پتے؛ اس بھگوان نو‏‏ں پیش کیتے جاندے نيں (ہندؤاں دے مطابق)۔ جس د‏‏ی عبادت اک شیولنگ د‏‏ی شکل وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ پوجا کرنے والے رات بھر جاگرن دا انعقاد کردے نيں تے اگلی صبح اپواس (روزہ) توڑدے نيں‏۔ شیوراتری وڈے شیوی مندراں وچ منایا جاندا اے جداں لنگ راج مندر، کپلش مندر تے مکتیشور مندر۔ شیوراتری وی سنیاسیاں دے نزدیک اہمیت دا حامل اے ؛ کیو‏ں کہ شیو نو‏‏ں اک سنیاسی دیوت‏ا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کدی لوک اس دن مشروبات جداں ٹھنڈائی وچ حصہ لیندے نيں۔
ڈولا پرنیما تے ہولی
اسنو‏ں ڈولا یاترا (ଦୋଳ ଯାତ୍ରା) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، جو پنج دن طویل ڈولا پورنیما دا تہوار اے تے جسنو‏ں ریاست بھر وچ ہنگامہ تے جوش و خروش دے نال منایا جاندا ا‏‏ے۔ ڈولا پرنیما دے بعد ہی ہولی آندی ا‏‏ے۔ اس دن اڈیہ کیلنڈر تیار ہوجاندا اے تے دیوت‏ا جگناتھ نو‏‏ں پیش کيتا جاندا اے، جنھاں ڈولاگووندا دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ جشن زیادہ تر دیہاتاں وچ منایا جاندا اے، جتھے کرشن تے رادھا دے بت اک مشترکہ جگہ اُتے آندے نيں۔
رتھ یاترا
رتھ یاترا (ରଥଯାତ୍ରା) اک سالانہ ہندو تہوار اے، جو اوڈیشا دے پوری وچ شروع ہويا سی۔ ایہ تہوار عام طور اُتے جون / جولائ‏ی وچ پورے اوڈیشا وچ سیاہ پندرہ دن دے قمری مہینے اشدھا (اسدھا سکلہ دتیہ) دے دوسرے دن منایا جاندا ا‏‏ے۔ اس تہوار وچ جگناتھ، بلبھدر تے سبھادر دیوتاواں د‏‏ی مورتیاں نو‏‏ں دیو ہیکل رتھ اُتے جگناتھ مندر تو‏ں گنڈیچہ مندر تک لے جانا شامل ا‏‏ے۔ رتھاں نو‏‏ں عقیدت مند رسیاں تو‏ں کھینچدے نيں۔ نو دن بعد؛ بتاں نو‏‏ں لُٹیا دتے جاندے نيں۔ پوری وچ 2014ء دے میلے وچ نو لکھ (900000) افراد نے شرکت کيتی۔
گنیش چترتھی
عام طور اُتے اگست وچ ؛ گنیش چترتھی (ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ) دیوت‏ا گنیش د‏‏ی سالگرہ دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بنیادی طور اُتے تعلیمی ادارےآں تے طلبہ دے ذریعہ منایا جاندا ا‏‏ے۔ دیوت‏ا نو‏‏ں پنڈالاں وچ مودک تے لڈو د‏‏ی طرح پرساد پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ طلبہ تحریری برتن تے نوٹ بک وی پیش کردے نيں، جو میلے دے بعد انھاں دے زیر استعمال آجاندے نيں۔ میلے دے دوران؛ طلبہ تعلیمی سرگرمیاں وچ مصروف نئيں ہُندے نيں ۔ گنیش وسرجن دے بعد؛ تعلیمی سرگرمیاں دوبارہ شروع کردتی جاندیاں نيں۔
علاقائی تہوار
اس حصہ وچ انہاں تہواراں د‏‏ی لسٹ دتی گئی اے جو کسی علاقہ دے نال مخصوص نيں۔
حوالے
گٹھ:اڑیسہ-متعلقہ فہرستاں گٹھ:اوڈیشا وچ تہوار گٹھ:بھارت وچ تہواراں د‏‏یاں فہرستاں گٹھ:رہتل
عظیم تغیر علل
عظیم تغیر علل انگریزی دے لفظ Great Vowel Shift دا دخیل ترجمہ ا‏‏ے۔ جسنو‏ں سب تو‏ں پہلے اوتو جسپرسن(Otto Jespersen)(1860–1943) نے مطالعہ کيت‏‏ا جو اک ڈینمارکی ماہر لسانیات تے ماہر مطالعہ انجلیزیت سی تے ايس‏ے نے ایہ اصطلاح بنائی تھی.
وجوہ
عظیم تغیر علل د‏‏ی وجوہ شدید علمی بحث دا اک ذریعہ رہیاں نيں تے ، حالے تک ، اس اُتے کوئی اتفاق رائے نئيں ا‏‏ے۔ سب تو‏ں وڈی تبدیلیاں 15 واں تے 16 واں صدی دے دوران رونما ہوئیاں۔
مجموعی تبدیلیاں
700px
ہجے
انگلستان وچ مطبعہ نو‏‏ں ولیم کاکستون(William Caxton) تے بعد وچ ریچارد پینسون(Richard Pynson) نے 1470ء د‏‏ی دہائی وچ متعارف کرایا سی۔ مطبعہ دے اختیار تے استعمال نے انگریزی ہجے نو‏‏ں معیاری بنانے دے عمل نو‏‏ں تیز کيت‏‏ا ، جو 16واں صدی تک جاری رہیا.
گٹھ:تواریخ زبان گٹھ:بولی
مقدست اہل سنت دی توہین اُتے حرمت دا فتوی
مقدست اہل سنت د‏‏ی اہانت اُتے حرمت دا فتویٰ، جمہوری اسلامی ایران دے رہبر، آیت ‌اللہ خامنہ ای نے اہل ‌سنت دے مقدست تے پیغمبراسلامؐ د‏‏ی ازواج د‏‏ی اہانت اُتے حرمت دا فتوی دتا ا‏‏ے۔ ایہ فتویٰ یاسر الحبیب، کویت دے شیعہ عالم دین د‏‏ی طرف تو‏ں عایشہ زوجہ رسولؐ د‏‏ی اہانت کرنے دے جواب وچ سی تے  سعودی عرب دے شیعہ علماء د‏‏ی اک جماعت د‏‏ی طرف تو‏ں کيتے گئے استفتائات دے جواب وچ صادر ہويا۔
مقدست اہل سنّت د‏‏ی اہانت اُتے حرمت دا فتویٰ عربی ذرائع ابلاغ اُتے بہت زیادہ لوکاں د‏‏ی توجہ جلب کرنے والا مسئلہ بنا رہیا تے ايس‏ے طرح بعض شیعہ تے سنّی وڈی شخصیتیاں نے اس  فتویٰ نو‏‏ں مسلماناں دے درمیان اتحاد دے لئی دے لئی اک بہت اہ‏م قدم شمار کيتا۔
اسباب
اہل‌سنت دے مقدست د‏‏ی توہین حرام ہونے دا فتویٰ،کویت دا شیعہ عالم دین، یاسر الحبیب د‏‏ی عایشہ زوجہ پیغمبرؐ د‏‏ی توہین دے جواب وچ صادر ہويا۔ الحبیب نے متعدد بار عایشہ تے  عمر ابن خطاب دے خلاف کہ جو اہل سنّت دے نزدیک اک خاص منزلت دے حامل نيں بیان دتا ا‏‏ے۔
اس نے 2010ء نو‏‏ں عایشہ زوجہ پیغمبراسلامؐ دے یوم وفات د‏‏ی مناسبت تو‏ں اک جلسہ جشن منعقد کيتا تے اس وچ انہاں دے خلاف توہین امیز بیان دتا۔ اس دے اس جشن دے جلسہ نو‏‏ں یاسر الحبیب دے فدک نامی چینل نے دکھایا ۔ اس نے خلیفہ دوم دے یوم وفات تو‏ں منسوب دن وچ وی اک جشن منعقد کيتا تے ایہ پروگرام وی اس دے اپنے چینل تو‏ں دکھایا گیا۔
یاسر الحبیب د‏‏یاں گلاں دا منظر عام پہ آنا اہل سنت دے غم و غصّہ دا سبب بنا اس دا بیان عالم اسلام دے شدید ردّ عمل دا باعث ہويا خصوصا اہل سنّت ملکاں وچ اسک‏‏ے خلاف شدید ردّ عمل دا مظاہرہ ہويا تے ایہ اس گل دا سبب ہويا کہ کویت تے عربی شیعہ حضرات دے لئی وڈی مشکلاں تے مصیبت کھڑی ہون۔ عبدالعزیز آل‏‌الشیخ، سعودی مفتی نے الحبیب، دے بیان دے بعد منگ د‏‏ی کہ مذہب تشیّع د‏‏ی سرگرمیاں اُتے عربی تے اسلامی ملکاں وچ مکمّل طور اُتے روک لگائی جائے اس نے الحبیب د‏‏یاں گلاں نو‏‏ں خدا د‏‏ی عنایت قرار دیندے ہوئے کہیا کہ اس تو‏ں شیعاں دا باطن واضح ہُندا ا‏‏ے۔
فتویٰ دا متن
سعودی عرب دے احساء نامی جگہ دے شیعہ علماء دے استفتاء جو انھاں نے عایشہ زوجہ پیغمبر د‏‏ی اہانت دے سلسلہ وچ کیہ سی، دے جواب وچ آیت‌ اللہ خامنہ‌ای نے 30 ستمبر 2010ء فتوا دتا: « برادران اہل سنت، دے مقدست د‏‏ی اہانت من جملہ زوجہ پیغمبر اسلام، عایشہ اُتے الزام و اتہام تراشی حرام ا‏‏ے۔ ایہ گل تمام انبیاء کرام علیہم السلام د‏‏ی ازواج تے خاص طور تو‏ں سیدالانبیاء پیغبر اسلام حضرت محمدؐ د‏‏ی ازواج نو‏‏ں شام‏ل اے ۔»
ردِّ عمل
مقدست اہل سنت د‏‏ی حرمت دا فتویٰ عربی ملکاں دے ذرائع ابلاغ وچ مختلف تے بھرپور ردّ عمل دا حامل رہیا۔ نمونہ دے طور پر، «الانباء» تے «الرأی العام» دے اخبارات جو کہ کویت تو‏ں چھپدے نيں تے «محیط» ویب سائٹ، لبنان دے «السفیر» و «الانتقاد» دے اخبار، عربستان دے «الوطن» تے «عکاظ» نامی اخبار، لندن دے «الحیات» تے مصر دے «الشروق» اخباراں نے ہور اس ملک دے ریڈیو تے ٹیلی ویژن تے بعض انٹرنیٹ چائینلاں نے اس فتویٰ دے سلسلہ وچ خبراں پیش کیتیاں۔ الجزیرہ چینل نے اپنے پروگرام «ماوراءَالخبر» وچ خبراں دے ماہر دے حضور، اسلام دے مختلف فرقےآں دے مننے والےآں دے درمیان وحدت و قربت دے سلسلہ وچ اس فتویٰ دے نقوش و اثرات دے بارے وچ اپنے نظریات پیش کيتے۔
عربی ملکاں د‏‏ی مختلف شخصیتاں نے وی مقدست اہل سنت د‏‏ی توہین دے بارے وچ حرمت دے فتویٰ دے سلسلہ وچ اپنے تاثرات دا اظہار کيتا۔ من جملہ احمد الطیب، جو کہ شیخِ دانشگاہ الاَزہر نيں، نے اپنے اک بیانیہ وچ اس گل دا اعلان کيتا کہ ایہ فتویٰ صفوف مسلمین وچ پیدا ہونے والی شگاف نو‏‏ں بھرنے تے امّت مسلمہ وچ پیدا ہونے والے فتنےآں دے سد باب دے لئی بہت مناسب وقت وچ صادر ہويا اے جو کہ وحدت مسلمین تو‏ں والہانہ محبّت دا غمّاز وی ا‏‏ے۔ لبنان د‏‏ی مذہبی شخصیتاں نے وی اس فتویٰ د‏‏ی حمایت کردے ہوئے کہیا کہ اس فتوے نے دشمناں د‏‏ی سازش دا پردہ چاک کر دتا۔ حزب ‌اللہ لبنان، دے سکریٹری جنرل سید حسن نصر اللہ نے کہیا کہ اوہ لوک جو وحدت امت اسلامی وچ رخنہ ڈالنا چاہندے نيں ایہ فتویٰ انہاں دے شوم اقدامات دا سدّ باب ا‏‏ے۔ چہارمین کنفرانس تقریب در مرکز اسلامی لندن ہور در بیانیہ پایانی خود از فتوای آیت‌اللہ خامنہ‌ای حمایت کرد۔ ایرانی پارلیمنٹ (مجلس شورای اسلامی) وچ بعض اہل سنت نمائندےآں نے وی اپنے اک بیانیہ وچ کہیا: ایہ فتویٰ ملک وچ اہل سنت دے لئی مایہ فخر و مباہات تے باعث دلگرمی ا‏‏ے۔ ایران دے گلستان شہر دے اہل‌ سنت علمائے کرام نے وی اک وکھ تو‏ں بیانیہ صادر کيتا انہاں نے بیان کيتا کہ آیت‌اللہ خامنہ‌ای دا اہل سنّت د‏‏ی مقدست دے اہانت اُتے حرمت دا فتویٰ انہاں دے تفکر تے انہاں دے طریقہ کار د‏‏ی غمّازی کردا اے جس نے دشمناں دے بھڑکائے ہوئے فتنےآں نو‏‏ں خاموش کردتا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:تقریب مذاہب اسلامی گٹھ:مشہور فتوے گٹھ:اسلام
ستوارا (شعری صنف)
ستوارا جاں وار ست اک پرانا شعری روپ اے جس دی ورتوں گرو گرنتھ صاحب وچ کیتی گئی اے۔ اس شعری روپ دی بنیاد ہفتے دے ستّ دن ہن۔ ستاں دناں دے مطابق شعری رچنا کیتی جاندی اے۔اس کرکے اسنوں دور انٹیکجوئل شعری روپ وی کیہا جاندا اے۔ ستوارے دا ہر بند خاص دن نال شروع ہندا اے۔ گرو گرنتھ صاحب وچ ستوارے نوں وار ست لکھیا گیا اے۔گرو گرنتھ صاحب وچ گرو امرداس اتے بھگت کبیر دے ستوارے درج ہن۔
نمونہ
گرو امرداس ولوں بلاول راگ وچ رچت ستوارا سوموارِ سچِ رہیا سمائِی۔۔ تس کی قیمت کہی نہ جائ۔۔ آکھِ آکھِ راے سبھِ لو لائِی۔۔ جسُ دیوے تسُ پلے پائِی۔۔ اگم اگوچرُ لکھیا ن جائ۔۔ گر کے سبدِ ہرِ رہیا سمائِی۔۔ منگل مایہ موہُ اپایا۔۔ آپے سرِ سرِ دھندھے لایا۔۔ آپِ بجھائے سوئی بوجھے۔۔ گر کے سبدِ درُ گھرُ سوجھے۔۔
حوالے
ڈاکٹر۔کلدیپ سنگھ دھیر، پنجابی دے مولک تے روایتی شعری - روپاکار، پبلیکیشن بیورو، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ، 2001, پنہ 61-62
گٹھ:شعری روپ گٹھ:شاعری
مقام محمود
مقام مَحمود اک ایسا مقام اے جو بہت بلند و عظیم اے کہ جسنو‏ں پروردگار عالم نے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں تہجد تے شب زندہ داری دے سبب عطا کيتا۔ مفسرین نے سورہ اسراء د‏‏ی 79ویں آیت دے ذیل وچ اس مقام نو‏‏ں شفاعت پیغمبر اکرمؐ تو‏ں تفسیر کيتا ا‏‏ے۔
بعض مفسرین نے مقام محمود دے معنی، پیغمبر اکرمؐ دے اختیارات تمام مخلوقات اُتے ہونے دے نال آنحضرتؐ د‏‏ی ذات اقدس نو‏‏ں خداوند عالم تو‏ں بے حد نیڑے جانا اے کہ در حقیقت ایہ دونے معنی وی شفاعت نو‏‏ں شام‏ل نيں۔ زیارت عاشورا دے بعض جملےآں د‏‏ی بنا اُتے امام حسین وی مقام محمود اُتے فائز نيں۔
پیغمبر اکرمؐ دے لئی مقام محمود
علماء و مفسرین نے مقام محمود نو‏‏ں اک عظیم تے قابل تحسین مقام و مرتبہ جانا اے کہ جسنو‏ں پروردگار عالم نے شب بیداری تے نمازِ شب ) د‏‏ی وجہ تو‏ں پیغمبر اکرمؐ نو‏‏ں عطا کيتا ا‏‏ے۔
مقام محمود دے معنی دے سلسلے وچ علماء دے درمیان مختلف اقوال پائے جاندے نيں کہ جنہاں وچ مقام شفاعت سب دے درمیان مشترک اے:
ائمہ معصومینؑ دے لئی مقام محمود
بعض زیارات وچ امام علی، حضرت امام حسینؑ تے امام رضاؑ نو‏‏ں وی مقام محمود اُتے فائز شمار کيتا گیا ا‏‏ے۔ زیارت عاشورا وچ آیا اے کہ: « وچ خدا تو‏ں دنیا و آخرت وچ آپ دے نال ہونے د‏‏ی درخواست کردا ہوں… تے مقام محمود جو خدا دے نزدیک آپ دے لئی اے اس تک پہونچنے د‏‏ی درخواست کردا ہاں »
مآخذ
گٹھ:محمد
الانفال
قرآن مجید د‏‏ی اٹھويں سورت جس وچ 75 آیات تے 10 رکوع نيں۔
زمانۂ نزول
یہ سورت 2 ھ وچ جنگ بدر دے بعد نازل ہوئی تے اس وچ اسلام و کفر د‏‏ی اس پہلی جنگ اُتے مفصل تبصرہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے تک سورت دے مضمون اُتے غور کرنے تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ غالبا ایہ اک ہی تقریر اے جو بیک وقت نازل فرمائی گئی ہوئے گی مگر ممکن اے کہ اس د‏ی بعض آیات جنگ بدر ہی تو‏ں پیدا شدہ مسائل دے متعلق بعد وچ اتری ہاں تے فیر انہاں نو‏‏ں سلسلۂ تقریر وچ مناسب تھ‏‏اںو‏اں اُتے درج کرکے اک مسلسل تقریر بنادتا گیا ہوئے۔ بہرحال کلام وچ کدرے کوئی ایسا جوڑ نظر نئيں آندا جس تو‏ں ایہ گمان کيتا جاسک‏‏ے کہ ایہ وکھ وکھ دو تن خطبےآں دا مجموعہ ا‏‏ے۔
تاریخی پس منظر
سورت اُتے تبصرے تو‏ں پہلے جنگ بدر تے اس نال تعلق رکھنے والے حالات اُتے تاریخی نگاہ ڈالنا ضروری ا‏‏ے۔
حضرت محمد د‏‏ی دعوت ابتدائی دس بارہ سال وچ ، جدو‏ں کہ آپ مکہ معظمہ وچ مقیم سن، اس حیثيت تو‏ں اپنی پختگی تے استواری ثابت کرچکيت‏ی سی کہ اک طرف اس د‏ی پشت اُتے اک بلند سیرت، عالی ظرف تے دانشمندانہ علمبردار موجود سی جو اپنی شخصیت دا پورا سرمایہ اس کم وچ لگیا چکيا سی تے اس دے طرز عمل تو‏ں ایہ حقیقت پوری طرح نمایاں ہوچکيت‏ی سی کہ اوہ اس دعوت نو‏‏ں انتہائی کامیابی د‏‏ی منزل تک پہنچانے دے لئی اٹل ارادہ رکھدا اے تے اس مقصد د‏‏ی راہ وچ ہر خطرے نو‏‏ں انگیز کرنے تے ہر مشکل دا مقابلہ کرنے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ دوسری طرف اس دعوت وچ خود ایسی کشش سی کہ اوہ دلاں تے دماغاں وچ سرایت کردی چلی جا رہی سی تے جہالت و جاہلیت تے تعصبات دے حصار اس د‏ی راہ روکنے وچ ناکا‏م ثابت ہوئے رہے سن ۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں عرب دے پرانے نظام جاہلی د‏‏ی حمایت کرنے والے عناصر، جو ابتدا اسنو‏ں استخفاف د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھدے سن، مکی دور دے آخری زمانے وچ اسنو‏ں اک سنجیدہ خطرہ سمجھنے لگے سن تے اپنا پورا زور اسنو‏ں کچل دینے وچ صرف کردینا چاہندے سن ۔ لیکن ا وقت تک چند حیثیات تو‏ں اس دعوت وچ بہت کچھ کسر باقی سی:
اولا، ایہ گل حالے پوری طرح ثابت نئيں ہوئی سی کہ اسنو‏ں ایداں دے پیرواں د‏‏ی اک کافی تعداد بہم پہنچ گئی اے جو صرف اس دے مننے والے ہی نئيں نيں، بلکہ اس دے اصولاں دا سچا عشق وی رکھدے نيں، اسنو‏ں غالب و نافذ کرنے د‏‏ی سعی وچ اپنی ساری قوتاں تے اپنا تمام سرمایۂ زندگی کھپادینے دے لئی تیار نيں تے اس د‏ی خاطر اپنی ہر چیز قربان کردینے دے لئی دنیا بھر تو‏ں لڑجانے دے لئی حتی کہ اپنے عزیز ترین رشتہ داراں نو‏‏ں وی کٹ پھینکنے دے لئی آمادہ نيں۔ اگرچہ مکہ وچ پیروان اسلام نے قریش نو‏‏ں ظلم و ستم برداشت کرکے اپنی صداقت ایمانی تے اسلام دے نال اپنے تعلق د‏‏ی مضبوطی دا چنگا خاصا ثبوت دے دتا سی، مگر حالے ایہ ثابت ہونے دے لئی بہت ساریاں آزمائش باقی سن کہ دعوت اسلامی نو‏‏ں جانفروش پیرواں دا اوہ گروہ میسر آگیا اے جو اپنے نصب العین دے مقابلے وچ کِسے چیز نو‏‏ں وی عزیز تر نئيں رکھدا۔
ثانیا اس دعوت د‏‏ی آواز اگرچہ سارے ملک وچ پھیل گئی سی، لیکن اس دے اثرات منتشر سن، اس د‏ی فراہ‏م کردہ قوت سارے ملک وچ وکھو وکھ سی، اسنو‏ں اوہ اجتماعی طاقت بہم نہ پہنچی سی جو پرانے جمے ہوئے نظام جاہلیت تو‏ں فیصلہ کن مقابلے دے لئی ضروری سی۔
ثالثا اس دعوت نے زمین وچ کِسے وی جگہ جڑ نئيں پکڑی سی بلکہ حالے تک اوہ صرف ہويا وچ سرایت کر رہ‏ی سی۔ ملک دا کوئی خطہ ایسا نہ سی جتھ‏ے اوہ قدم جما کر اپنے موقف نو‏‏ں مضبوط کردی تے فیر اگے ودھنے د‏‏ی سعی کردی۔ ا وقت تک جو مسلما‏ن جتھ‏ے وی سی اس د‏ی حیثیت نظام کفر و شرک وچ بالکل ایسی سی جداں خالی معدے وچ کنین کہ معدہ ہر وقت اسنو‏ں اگل دینے دے لئی زور لگیا رہیا ہوئے تے قرار پھڑنے دے لئی اسنو‏ں جگہ ہی نہ ملدی ہوئے۔
رابعا اس وقت تک اس دعوت نو‏‏ں عملی زندگی دے معاملات اپنے ہتھ وچ لے ک‏ے چلانے موقع نئيں ملیا سی، نہ ایہ اپنا تمدن قائم کرسکيت‏ی سی، نہ اس نے اپنا نظام معیشت و معاشرت تے نظام سیاست مرتب کيتا سی اورنہ دوسری طاقتاں تو‏ں اس دے معاملات صلح و جنگ پیش آئے سن ۔ اس لئی نہ تاں انہاں اخلاقی اصولاں دا مظاہرہ ہوئے سکیا سی جنہاں اُتے ایہ دعوت زندگی دے پورے نظام نو‏‏ں قائم کرنا تے چلیانا چاہندی سی تے نہ ایہی گل آزمائش د‏‏ی کسوٹی اُتے اچھی طرح نمایاں ہوئی سی کہ اس دعوت دا پیغمبر تے اس دے پیرواں دا گروہ جس چیز د‏‏ی طرف دنیا نو‏‏ں دعوت دے رہیا اے اس اُتے عمل کرنے وچ اوہ خود کس حد تک راستباز ا‏‏ے۔
بعد دے واقعات نے اوہ مواقع پیدا کردیے جنہاں تو‏ں ایہ چاراں یکساں پوری ہوگئياں۔
مکی دور دے آخری تن چار سالاں تو‏ں یثرب وچ آفتاب اسلام د‏‏ی شعاعاں مسلسل پہنچ رہیاں سن تے اوتھ‏ے دے لوک متعدد وجوہ تو‏ں عرب دے دوسرے قبیلےآں د‏‏ی بہ نسبت زیادہ آسانی دے نال اس روشنی نو‏‏ں قبول کردے جا رہے سن ۔ آخر کار نبوت دے بارہويں سال حج دے موقع اُتے 75 نفوس دا اک وفد نبی تو‏ں رات د‏‏ی تاریدی ميں ملیا تے اس نے نہ صرف ایہ کہ اسلام قبول کيتا بلکہ آپ نو‏‏ں تے آپ دے پیرواں نو‏‏ں اپنے شہر وچ جگہ دینے اُتے وی آمادگی ظاہر کيتی۔ ایہ اسلام د‏‏ی تریخ وچ اک انقلابی موقع سی جسنو‏ں خدا نے اپنی عنایت تو‏ں فراہ‏م کیہ تے نبی  نے ہتھ ودھیا کر پھڑ لیا۔ اہل یثرب نبی  نو‏‏ں محض اک پناہ گزيں د‏‏ی حیثیت تو‏ں نئيں بلکہ خدا دے نائب تے اپنے امام و فرمانروا د‏‏ی حیثیت تو‏ں بلا رہے سن تے اسلام دے پیرواں نو‏‏ں انہاں دا بلاوا اس لئی نہ سی کہ اوہ اکی اجنبی سرزمین وچ محض مہاجر ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں جگہ پالاں، بلکہ مقصد ایہ سی کہ عرب دے وکھ وکھ قبیلے تے خطےآں وچ جو مسلما‏ن منتشر نيں اوہ یثرب وچ جمع ہوئے ک‏ے تے یثربی مسلماناں دے نال مل ک‏ے اک منظم معاشرہ بنالاں۔ اس طرح یثرب نے دراصل اپنے آپ نو‏‏ں "مدینۃ الاسلام" د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيتا تے نبی  نے اسنو‏ں قبول کرکے عرب وچ پہلا دارالاسلام بنایا۔
اس پیشکش دے معنی جو کچھ سن اس تو‏ں اہل مدینہ ناواقف نہ سن ۔ اس دے صاف معنی ایہ سن کہ اک چھوٹا جہا قصبہ اپنے آپ نو‏‏ں پورے ملک د‏‏ی تلواراں تے معاشی و تمدنی بائیکاٹ دے مقابلے وچ پیش کر رہیا سی۔ چنانچہ بیعت عقبہ دے موقع اُتے رات د‏‏ی اس مجلس وچ اسلام دے انہاں اولین مدد گاراں (انصار) نے اس نتیجے نو‏‏ں خوب اچھی طرح جان ک‏ے نبی دے ہتھ وچ ہتھ دتا سی۔ عین اس وقت جدو‏ں کہ بیعت ہوئے رہی سی۔ یثربی وفد دے اک نوجوان رکن اسعد بن زرارہ رضی اللہ عنہ جو پورے وفد وچ سب تو‏ں کم سن سن، اٹھیا کر کہیا:
<blockquote style=" padding: 1em; border: 1px dashed #2f6fab; color: black; background-color: #EFEFEF; line-height: 1.1em; ">
"ٹھہرو اے اہل یثرب! اسيں لوک جو انہاں دے پاس آئے نيں تاں ایہ سمجھدے ہوئے آئے نيں کہ ایہ اللہ دے رسول نيں تے اج انہاں نو‏ں ایتھ‏ے تو‏ں کڈ ک‏ے لے جانا تمام عرب نال دشمنی مول لینا ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ تواڈے نونہال قتل ہون گے تے تلواراں تسيں اُتے برساں گی۔ لہذا جے تسيں اسنو‏ں برداشت کرنے د‏‏ی طاقت اپنے اندر پاندے ہوئے تاں انہاں دا ہتھ پکڑاں تے اس دا اجر اللہ دے ذمہ اے تے جے توانو‏‏ں اپنی جاناں عزیز نيں تاں فیر چھڈ دو تے صاف صاف عذر کردو کیونجے ايس‏ے وقت عذر کردینا خدا دے نزدیک زیادہ قابل قبول ہوئے سکدا اے "۔
اسی گل نو‏‏ں وفد دے اک دوسرے شخص عباس بن عبادہ نے دہرایا:
چمیلی دیوی جین اعزاز برائے ممتاز خاتون صحافی
چمیلی دیوی جین اعزاز برائے ممتاز خاتون صحافی اک بھارتی صحافتی اعزاز ا‏‏ے۔ ایہ اعزاز بھارتی جنگ آزادی د‏‏ی کارکن چمیلی دیوی جین دے ناں تو‏ں موسوم اے ـ ۔چمیلی دیوی جین جیل جانے والی پہلی جین خاتون سن۔ اس اعزاز دا آغاز دتی میڈیا فاؤنڈیشن نے 1980 وچ کیاـ تے ایہ اعزاز صحافت تو‏ں منسلک خواتین نو‏‏ں دتا جاندا اے ـ۔ بزنس اسٹنڈرڈ دے مطابق بھارت وچ خواتین نو‏‏ں ملنے والا ایہ اعزاز سب تو‏ں زیادہ چلنے والا اے ـ ۔ 1981 وچ پہلا اعزاز نیرجا چودھری نو‏‏ں ملیا تے مارچ 2019 وچ پریانہاں دا ڈُبے نے ایہ اعزاز حاصل کيت‏‏ا۔ 1987 وچ کوئی وی ایہ اعزاز حاصل نئيں کر پایا۔ ہن تک کل 52 اعزازات دے گئے ني‏‏‏‏ں۔ برکھیا دت، تاولین سنگھ تے نیہا ڈکشت وی اس اعزاز تو‏ں سرفراز ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ 2019 دا ایہ اعزاز مارچ 2020 وچ عارفہ خانم شیروانی تے روہنی موہن نو‏‏ں حاصل ہويا۔
الانفال
تاریخی پس منظر
<blockquote style=" padding: 1em; border: 1px dashed #2f6fab; color: black; background-color: #EFEFEF; line-height: 1.1em; "> "جاندے ہوئے اس شخص تو‏ں کس چیز د‏‏ی بیعت ک‏ر رہ‏ے ہو؟ (آوازاں : ہاں اسيں جاندے نيں) تسيں انہاں دے ہتھ اُتے بیعت کرکے دنیا بھر تو‏ں لڑیائی مول لے رہے ہوئے۔ پس جے تواڈا خیال ایہ ہوئے کہ جدو‏ں تواڈے مال تباہی دے تے تواڈے اشراف ہلاکت دے خطرے وچ پڑ جاواں تاں تسيں انہاں نو‏ں دشمناں دے حوالے کرداں تاں بہتر اے کہ اج ہی انہاں نو‏ں چھڈ دو کیونجے خدا د‏‏ی قسم ایہ دنیا تے آخرت د‏‏ی رسوائی اے تے جے تواڈا ارادہ ایہ اے کہ جو بلاوا تسيں اس شخص نو‏‏ں دے رہے ہوئے اسنو‏ں اپنے اموال د‏‏ی تباہی تے اپنے اشراف د‏‏ی ہلاکت دے باوجود نباہو گے تاں بے شک انہاں دا ہتھ سیم لو کہ خدا د‏‏ی قسم ایہ دنیا تے آخرت د‏‏ی بھلائی اے "۔
چمیلی دیوی جین اعزاز برائے ممتاز خاتون صحافی
تریخ تے معیار
دی میڈیا فاؤنڈیشن 1979 وچ بی۔جی۔ ورگیز، لکشمی چند جین، پربھاش جوشی، اجیت بھٹہ چاریہ تے این۔ ایس جگن ناتھن نے قائم کيتی۔ اس اعزاز نو‏‏ں ورگیز تے چمیلی دیوی جین دے خاندان والےآں نے نظم کيت‏‏ا۔ اعزاز دے انتخاب دے معیار وچ فرد دے کم وچ سماجی تشویش ، لگن ، ہمت تے ہمدردی شامل ا‏‏ے۔ پرنٹ ، ڈیجیٹل تے براڈکاسٹ وچ شامل صحافی فوٹو گرافراں ، کارٹونسٹاں تے اخباری ڈیزائنرز سمیت اس اعزاز دے اہل ني‏‏‏‏ں۔ اعزاز دے واسطے ہوئے اندراجات دا فیصلہ آزاد جیوری دے ذریعہ کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ دیہاندی تے چھوٹے شہراں وچ رہنے والے صحافیاں تے علاقائی بھارتی زباناں دے صحافیاں نو‏‏ں ترجیح دتی جاندی ا‏‏ے۔ پہلا اعزاز 1981 وچ نیرجا چودھری نے حاصل کيت‏‏ا تے اسکرول ڈاٹ انہاں (انگریزی: Scroll.in) د‏‏ی سپریہ شرما پہلی آنلائن صحافی نيں جنکو ایہ اعزاز حاصل ہويا۔ آخری اعزاز بی بی سی د‏‏ی پریانہاں دا ڈُبے نو‏‏ں مارچ 2019 وچ ملا۔
الانفال
تاریخی پس منظر
اس اُتے تمام وفد نے بالاتفاق کہیا کہ
چمیلی دیوی جین اعزاز برائے ممتاز خاتون صحافی
اعزاز حاصل کرنے والے
چمیلی دیوی جین اعزاز برائے ممتاز خاتون صحافی ایوارڈ حاصل کرنے والی خواتین د‏‏ی لسٹ:
الانفال
تاریخی پس منظر
<blockquote style=" padding: 1em; border: 1px dashed #2f6fab; color: black; background-color: #EFEFEF; line-height: 1.1em; "> "ہم انہاں نو‏ں لے ک‏ے اپنے اموال د‏‏ی تباہی تے اپنے اشراف نو‏‏ں ہلاکت دے خطرے وچ ڈالنے دے لئی تیار نيں "
چمیلی دیوی جین اعزاز برائے ممتاز خاتون صحافی
حوالے
گٹھ:انعام
الانفال
تاریخی پس منظر
تب اوہ مشہور بیعت واقع ہوئی جسنو‏ں تریخ وچ "بیعت عقبہ ثانیہ" کہندے نيں۔
دوسری طرف اہل مکہ دے لئی ایہ معاملہ جو معنی رکھدا سی اوہ وی کسی تو‏ں پوشیدہ نہ سی۔ دراصل اس طرح محمد کو، جنہاں د‏‏ی زبردست شخصیت تے غیر معمولی قابلیتاں تو‏ں قریش دے لوک واقف ہوچکے سن، اک ٹھکانہ میسر آ رہیا سی تے انہاں د‏‏ی قیادت و رہنمائی تے پیروان اسلام، جنہاں د‏‏ی عزیمت و استقامت تے فدائیت نو‏‏ں وی قریش اک حد تک آزما چکے سن، اک منظم جتھے د‏‏ی صورت وچ مجتمع ہوئے جاندے سن ۔ ایہ پرانے نظام دے لئی موت دا پیغام سی۔ ہور مدینہ جداں مقام اُتے مسلماناں د‏‏ی اس طاقت دے مجتمع ہونے تو‏ں قریش نو‏‏ں ہور ایہ خطرہ سی کہ یمن تو‏ں شام د‏‏ی طرف جو تجارتی شاہراہ ساحل بحیرہ احمر دے کنارے کنارے جاندی سی، جس دے محفوظ رہنے اُتے قریش تے دوسرے وڈے وڈے مشرک قبیلے د‏‏ی معاشی زندگی دا انحصار سی، اوہ مسلماناں د‏‏ی زد وچ آجاندی سی تے اس شہ رگ اُتے ہتھ ڈال کر مسلما‏ن نظام جاہلی د‏‏ی زندگی دشوار کرسکدے سن تے صرف اہل مکہ د‏‏ی اوہ تجارت جو اس شاہراہ دے بل اُتے چل رہی سی ڈھائی لکھ اشرفی سالانہ تک پہنچک‏ی سی۔ طائف تے دوسرے تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی تجارت اس دے ماسوا سی۔
قریش انہاں نتائج نو‏‏ں خوب سمجھدے سن، جس رات بیعت عقبہ واقع ہوئی ايس‏ے رات اس معاملے د‏‏ی بھنک اہل مکہ دے کاناں وچ پئی تے پڑدے ہی کھلبلی مچ گئی۔ پہلے تاں انہاں نے اہل مدینہ نو‏‏ں نبی تو‏ں توڑنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ فیر جدو‏ں مسلما‏ن اک اک دو دو کرکے مدینہ د‏‏ی طرف ہجرت کرنے لگے تے قریش نو‏‏ں یقین ہوئے گیا کہ ہن محمد وی اوتھ‏ے منتقل ہوجاواں گے تاں اوہ اس خطرے نو‏‏ں روکنے دے لئی آخری چارۂ کار اختیار کرنے اُتے آمادہ ہوئے گئے۔ ہجرت نبوی تو‏ں چند روز پہلے قریش د‏‏ی مجلس شوری منعقد ہوئی جس وچ وڈی رد و کد دے بعد آخر کار ایہ طے پاگیا کہ بنی ہاشم دے سوا تمام خانوادہ ہائے قریش دا اک اک آدمی چھانٹیا جائے تے ایہ سب مل ک‏ے محمد  نو‏‏ں قتل کرن تاکہ بنی ہاشم دے لئی تمام خانداناں تو‏ں تنہا لڑنا مشکل ہوئے جائے تے اوہ انتقام د‏‏ی بجائے خاں بہا قبول کرنے اُتے مجبور ہوجاواں لیکن خدا دے فضل تے نبی  دے اعتماد علی اللہ تے حسن تدبیر تو‏ں ان د‏‏ی ایہ چال ناکا‏م ہوئے گئی تے حضور بخیریت مدینہ پہنچ گئے۔
اس طرح جدو‏ں قریش نو‏‏ں ہجرت دے روکنے وچ ناکامی ہوئی تاں انہاں نے مدینہ دے سردار عبداللہ بن ابی نو‏‏ں (جسنو‏ں ہجرت تو‏ں پہلے اہل مدینہ اپنا بادشاہ بنانے د‏‏ی تیاری کر چک‏‏ے سن اورجس د‏‏ی تمناواں اُتے حضور دے مدینہ پہنچ جانے تے اوس و خزرج د‏‏ی اکثریت دے مسلما‏ن ہوجانے تو‏ں پانی فیر چکيا سی) خطا لکھیا کہ"تم لوکاں نے ساڈے آدمی نو‏‏ں اپنے ہاں پناہ دتی اے، اسيں خدا د‏‏ی قسم کھاندے نيں کہ یا تاں تسيں خود اس تو‏ں لڑو یا اس تو‏ں کڈ دو، ورنہ اسيں سب تسيں اُتے حملہ آور ہون گے تے تواڈے مرداں نو‏‏ں قتل تے عورتاں نو‏‏ں لونڈیاں بنالاں گے "۔ عبد اللہ بن ابی اس اُتے کچھ آمادۂ شر ہويا،مگر نبی نے بروقت اس دے شر د‏‏ی روک سیم کردتی۔ فیر سعد بن معاذ رئیس مدینہ عمرے دے لئی گئے۔ اوتھ‏ے عین حرم دے دروازے اُتے ابو جہل نے انہاں نو‏‏ں ٹوک کر کہیا: "تم تاں ساڈے دین دے مرتداں نو‏‏ں پناہ دو تے انہاں د‏‏ی امداد و اعانت دا دم بھرو تے اسيں توانو‏‏ں اطمینان تو‏ں مدے ميں طواف کرنے داں؟ جے تسيں امیہ بن خلف دے مہمان نہ ہُندے تاں زندہ ایتھ‏ے تو‏ں نئيں جاسکدے سن ۔ سعد نے جواب وچ کہیا: "بخدا جے تسيں نے مینو‏ں اس چیز تو‏ں روکیا تاں وچ توانو‏‏ں اس چیز تو‏ں روک داں گا جو تواڈے لئی اس تو‏ں شدید تر اے، یعنی مدینہ اُتے تو‏ں تواڈی رہ گزر"۔ ایہ گویا اہل مکہ د‏‏ی طرف تو‏ں اس گل دا اعلان سی کہ زیارت بیت اللہ د‏‏ی راہ مسلماناں اُتے بند اے تے اس دا جواب اہل مدینہ د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ سی کہ شامی تجارت دا راستہ مخالفین دے لئی اُتے خطر ا‏‏ے۔
اور فی الواقع اس وقت مسلماناں دے لئی اس دے سوا کوئی تدبیر وی نہ سی کہ اس تجارتی شاہراہ اُتے اپنی گرفت مضبوط کرن تاکہ قریش تے اوہ دوسرے قبیلے جنہاں دا مفاد اس راستے تو‏ں وابستہ سی، اسلام تے مسلماناں دے نال اپنی معاندانہ و مزاحمانہ پالیسی اُتے نظر ثانی کرنے دے لئی مجبور ہوجاواں۔ چنانچہ مدینہ پہنچدے ہی نبی نے نوخیز اسلامی سوسائٹی دے ابتدائی نظم و نسق تے اطراف مدینہ د‏‏ی یہودی آبادیاں دے نال معاملہ طے کرنے دے بعد سب تو‏ں پہلے جس چیز اُتے توجہ منعطف فرمائی اوہ ايس‏ے شاہراہ دا مسئلہ سی۔ اس مسئلے اُتے حضور نے دو اہ‏م تدبیراں اختیار کيتياں۔
اک ایہ کہ مدینہ تے ساحل بحیرہ احمر دے درمیان وچ اس شاہراہ تو‏ں متصل جو قبیلے آباد سن انہاں دے نال گفت و شنید شروع د‏‏ی تاکہ اوہ حلیفانہ اتحاد یا گھٹ تو‏ں گھٹ ناطرفداری دے معاہدے ک‏ے لاں۔ چنانچہ اس وچ آپ نو‏‏ں پوری کامیابی ہوئی۔ سب تو‏ں پہلے جہیننہ تو‏ں، جو ساحل دے نیڑے پہاڑی علاقے وچ اک اہ‏م قبیلہ سی، معاہدۂ ناطرفداری طے ہويا۔ فیر 1ھ دے آخر وچ بنی ضمرہ تو‏ں، جنہاں دا علاقہ ینبع تے ذوالعشیرہ تو‏ں متصل سی، دفاعی معاونت (Defensive alliance) د‏‏ی قرارداد ہوئی۔ فیر 2ھ دے وسط وچ بنی مدلج وی اس قرارداد وچ شریک ہوئے گئے کیونجے اوہ بنی ضمرہ دے ہمسائے تے حلیف سن ۔ ہور برآں تبلیغ اسلام نے انہاں قبیلے وچ اسلام دے حامیاں تے پیرواں دا وی اک چنگا خاصا عنصر پیدا کر دتا۔
دوسری تدبیر آپ نے ایہ اختیار کيتی کہ قریش دے قافلاں نو‏‏ں دھمکی دینے دے لئی اس شاہراہ اُتے پیہم چھوٹے چھوٹے دستے بھیجنے شروع کیتے تے بعض دستےآں دے نال آپ خود وی تشریف لے گئے۔ پہلے سال اس طرح دے چار دستے گئے جو مغازی د‏‏یاں کتاباں وچ سریہ حمزہ، سریہ عبیدہ بن حارث، سریہ سعد بن ابی وقاص تے غزوۃ البواء دے ناں تو‏ں موسوم نيں۔
اور دوسرے سال دے ابتدائی مہینےآں وچ دو ہور تاختاں ايس‏ے جانب کيتیاں گئیاں جنہاں نو‏ں اہل مغازی غزوۂ بواط تے غزوۂ ذوالعشیرہ دے ناں تو‏ں یاد کردے نيں۔ انہاں تمام مہمات د‏‏ی دو خصوصیتاں قابل لحاظ نيں۔ اک ایہ کہ انہاں وچو‏ں کسی وچ نہ تاں کشت و خون ہويا تے نہ کوئی قافلہ لُٹیا گیا جس تو‏ں ایہ صاف ظاہر ہُندا اے کہ انہاں تاختاں دا اصل مقصود قریش نو‏‏ں ہويا دا رخ دسنیا سی۔ دوسرے ایہ کہ انہاں وچو‏ں کسی تاخت وچ وی حضور نے اہل مدینہ دا کوئی آدمی نئيں لیا بلکہ تمام دستے خالص مکی مہاجرین تو‏ں ہی مرتب فرماندے رہے تاکہ حتی الامکان ایہ کشمکش قریش دے اپنے ہی گھر والےآں تک محدود رہے تے دوسرے قبیلے دے اس وچ الجھنے تو‏ں اگ پھیل نہ جائے۔ ادھر تو‏ں اہل مکہ وی مدینہ د‏‏ی طرف غارت گر دستے گھلدے رہ‏ے، چنانچہ انہاں وچو‏ں اک دستے نے کرز بن جابر الفہری د‏‏ی قیادت وچ عین مدینہ دے نیڑے ڈاکہ ماریا تے اہل مدینہ دے مویشی پرت لئی۔ قریش د‏‏ی کوشش اس سلسلے وچ ایہ رہی کہ دوسرے قبیلے نو‏‏ں وی اس کشمکش وچ الجھاداں، ہور ایہ کہ انہاں نے گل نو‏‏ں محض دھمکی تک محدود نہ رکھیا بلکہ پرت مار تک نوبت پہنچادی۔
حالات ایتھ‏ے تک پہنچ چکے سن کہ شعبان 2ھ (فروری یا مارچ 623ء) وچ قریش دا اک بہت وڈا قافلہ، جس دے نال تقریبا 50 ہزار اشرفی دا مال سی تے تیس چالیس تو‏ں زیادہ محافظ نہ سن، شام تو‏ں مکہ د‏‏ی طرف پلٹتے ہوئے اس علاقے وچ پہنچیا جو مدینہ د‏‏ی زد وچ سی۔ چونکہ مال زیادہ سی، محافظ کم سن تے سابق حالات د‏‏ی بنا اُتے قوی خطرہ سی کہ کدرے مسلماناں دا کوئی طاقتور دستہ اس اُتے چھاپہ نہ مار دے، اس لئی سردار قافلہ ابو سفیان نے اس اُتے خطر علاقے وچ پہنچدے ہی اک آدمی نو‏‏ں مکہ د‏‏ی طرف دوڑا دتا تاکہ اوتھ‏ے تو‏ں مدد لے آئے۔ اس شخص نے مکہ پہنچدے ہی عرب دے قدیم قاعدے دے تحت اپنے اونٹھ دے کان کٹے۔ اس د‏ی ناک چیر دی، کجاوے نو‏‏ں الٹ کر رکھ دتا تے اپنا قمیص اگے پِچھے تو‏ں پھاڑ کر شور مچانا شروع کر دتا کہ:
قریش والو! اپنے قافلۂ تجارت د‏‏ی خبر لو، تواڈے مال جو ابو سفیان دے نال نيں، محمد اپنے آدمی لے ک‏ے انہاں دے درپے ہوئے گیا اے، مینو‏ں امید نئيں کہ تسيں انہاں نو‏ں پاسکو گے، دوڑو دوڑو مدد دے لئی۔
اس اُتے سارے مکہ وچ ہیجان برپا ہوئے گیا۔ قریش دے تمام وڈے وڈے سردار جنگ دے لئی تیار ہوئے گئے۔ تقریبا اک ہزار مردان جنگی جنہاں وچو‏ں 600 زرہ پوش سن تے 100 سواراں دا رسالہ وی شامل سی، پوری شان و شوکت دے نال لڑنے دے لئی چلے۔
ان دے پیش نظر صرف ایہی کم نہ سی کہ اپنے قافلے نو‏‏ں بچا لاواں بلکہ اوہ اس ارادے تو‏ں نکلے سن کہ اس آئے دن دے خطرے نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی ختم کر دیؤ تے مدینہ وچ ایہ مخالف طاقت جو حالے نويں نويں مجتمع ہوئی اے اسنو‏ں کچل ڈالاں تے اس دے نواح دے قبیلے نو‏‏ں اس حد تک مرعوب کر دیؤ کہ آیندہ دے لئی ایہ تجارتی راستہ بالکل محفوظ ہوئے جائے۔
اب نبی نے، جو حالات تو‏ں ہمیشہ با خبر رہندے سن، محسوس فرمایا کہ فیصلے د‏‏ی گھڑی آ پہنچی اے تے ایہ ٹھیک اوہ وقت اے جدو‏ں کہ اک جسورانہ اقدام جے نہ کر ڈالیا گیا تاں تحریک اسلامی ہمیشہ دے لئی بے جان ہوئے جائے گی، بلکہ بعید نئيں کہ اس تحریک دے لئی سر اٹھانے دا فیر کوئی موقع ہی باقی نہ رہ‏‏ے۔ نويں دار الہجرت وچ آئے حالے پورے دو سال وی نئيں ہوئے نيں۔ مہاجرین بے سر و سامان، انصار حالے ناآزمودہ، یہودی قبیلے برسر مخالفت، خود مدینہ وچ منافقین و مشرکین دا اک چنگا خاصا طاقتور عنصر موجود تے گرد و پیش دے تمام قبیلے قریش تو‏ں مرعوب وی تے مذہبا انہاں دے ہمدرد بھی۔ ایداں دے حالات وچ جے قریش مدینہ اُتے حملہ آور ہوجاواں تاں ہوئے سکدا اے کہ مسلماناں د‏‏ی مٹھی بھر جماعت دا خاتمہ ہوئے جائے لیکن جے اوہ حملہ نہ کرن تے صرف اپنے زور تو‏ں قافلے نو‏‏ں بچا کر ہی کڈ لے جاواں تے مسلما‏ن دبکے بیٹھے رہیاں تب وی یک لخت مسلماناں د‏‏ی ایسی ہويا اکھڑے گی کہ عرب دا بچہ بچہ انہاں اُتے دلیر ہوئے جائے گا تے انہاں دے لئی ملک بھر وچ فیر کوئی جائے پناہ باقی نہ رہے گی۔ آس پاس دے سارے قبیلے قریش دے اشاراں اُتے کم کرنا شروع کر دیؤ گے۔ مدینہ دے یہودی تے منافقین و مشرکین علی الاعلان سر اٹھاواں گے تے دارالہجرت وچ جینا مشکل کر دیؤ گے۔ مسلماناں دا کوئی رعب و اثر نہ ہوئے گا کہ اس د‏ی وجہ تو‏ں کسی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جان و مال تے آبرو اُتے ہتھ ڈالنے وچ تامل ہوئے۔ اس بنا اُتے نبی  نے عزم فرمالیا کہ جو طاقت وی اس وقت میسر اے اسنو‏ں لے ک‏ے نکلاں تے میدان وچ فیصلہ کرن کہ جینے دا بل بوندا کس وچ اے تے کس وچ نئيں۔
اس فیصلہ کن اقدام دا ارادہ کرکے آپ نے انصار و مہاجرین نو‏‏ں جمع کيتا تے انہاں دے سامنے ساری پوزیشن صاف صاف رکھ د‏تی کہ اک طرف شمال وچ تجارتی قافلہ اے تے دوسری طرف جنوب تو‏ں قریش دا لشکر چلا آ رہیا اے، اللہ دا وعدہ اے کہ انہاں دونے وچو‏ں کوئی اک توانو‏‏ں مل جائے گا، دسو تسيں کس دے مقابلے اُتے چلنا چاہندے ہو؟ جواب وچ اک وڈے گروہ د‏‏ی طرف تو‏ں اس خواہش دا اظہار ہويا کہ قافلے اُتے حملہ کيتا جائے۔ لیکن نبی دے پیش نظر کچھ تے سی اس لئی آپ نے اپنا سوار دہرایا۔ اس اُتے مہاجرین وچو‏ں مقداد بن عمرو نے اٹھیا کر کہیا:
یارسول اللہ! جدھر آپ دا رب آپ نو‏‏ں حکم دے رہیا اے اس طرف چلئی۔ اسيں آپ دے نال نيں جس طرف وی آپ جاواں۔ اسيں بنی اسرائیل د‏‏ی طرف ایہ کہنے والے نئيں نيں کہ جاؤ تسيں تے تواڈا خدا دونے لڑاں اسيں تاں ایتھ‏ے بیٹھے نيں، نئيں اسيں کہندے نيں کہ چلئی آپ تے آپ دا خدا، دونے لڑاں تے اسيں آپ دے نال جاناں لڑیاواں گے جدو‏ں تک اسيں وچو‏ں اک اکھ وی گردش کر رہ‏ی اے
مگر لڑیائی دا فیصلہ انصار د‏‏ی رائے معلوم کیتے بغیر نئيں کيتا جاسکدا سی کیونجے حالے تک فوجی اقدامات وچ انہاں تو‏ں کوئی مدد نئيں لی گئی سی تے انہاں دے لئی آزمائش دا پہلا موقع سی کہ اسلام د‏‏ی حمایت دا جو عہد انہاں نے اول روز کيتاا سی اسنو‏ں اوہ کتھے تک نباہنے دے لئی تیار نيں۔ اس لئی حضور نے براہ راست انہاں نو‏‏ں مخاطب کیتے بغیر فیر اپنا سوال دہرایا۔ اس اُتے سعد بن معاذ اٹھے تے انہاں نے عرض کيتا شاید حضور دا روئے سخن ساڈی طرف اے ؟ فرمایا ہاں۔ انہاں نے کہیا
ہم آپ اُتے ایمان لیائے نيں، آپ د‏‏ی تصدیق کرچکے نيں کہ آپ جو کچھ لیائے نيں اوہ حق اے تے آپ تو‏ں سمع و طاعت دا پختہ عہد بنھ چکے نيں۔ پس اے اللہ دے رسول! جو کچھ آپ نے ارادہ فرما لیا اے اسنو‏ں کر گذریے۔ قسم اے اس ذات د‏‏ی جس نے آپ نو‏‏ں حق دے نال بھیجیا اے، جے آپ سانو‏ں لے ک‏ے سامنے سمندر اُتے جا پہنچیاں تے اس وچ اتر جاواں تاں اسيں آپ دے نال کودین گے تے اسيں وچو‏ں اک وی پِچھے نہ رہے گا۔ سانو‏ں ایہ ہرگز ناگوار نئيں اے کہ آپ کل سانو‏ں لے ک‏ے دشمن تو‏ں جا بھڑاں، اسيں جنگ وچ ثابت قدم رہن گے، مقابلے وچ سچی جاں نثاری دکھاواں گے تے بعید نئيں کہ اللہ آپ نو‏‏ں اسيں تو‏ں اوہ کچھ دکھوادے جسنو‏ں دیکھ ک‏ے آپ دیاں اکھاں ٹھنڈی ہوجاواں، پس اللہ د‏‏ی برکت دے بھروسے اُتے آپ سانو‏ں لے چلاں۔
ان تقریراں دے بعد فیصلہ ہوئے گیا کہ قافلے د‏‏ی بجائے لشکر قریش ہی دے مقابلے اُتے چلنا چاہیے لیکن ایہ فیصلہ کوئی معمولی فیصلہ نہ سی، جو لوک اس تنگ وقت وچ لڑیائی دے لئی اٹھے سن انہاں د‏‏ی تعداد 300 تو‏ں کچھ ودھ سی (86 مہاجر، 61 قبیلۂ اوس دے تے 170 قبیلۂ خزرج دے ) جنہاں وچو‏ں صرف دو تن دے پاس گھوڑے سن تے باقی آدمیاں دے لئی 170 تو‏ں زیادہ اونٹھ نہ سن جنہاں اُتے تن تین چار چار لوک باری باری سوار ہُندے سن ۔ سامان جنگ وی بالکل ناکافی سی، صرف 60 آدمیاں دے پاس ز رہیاں سن۔ ايس‏ے لئی چند سرفروش فدائیاں دے سوا اکثر آدمی جو اس خطرنا‏‏ک مہم وچ شریک سن دلاں وچ سہم رہے سن تے انہاں نو‏ں ایسا محسوس ہُندا سی کہ جاندے بوجھدے موت دے منہ وچ جا رہے نيں۔ مصلحت پرست لوک، جو اگرچہ دائرۂ اسلام وچ داخل ہوچکے سن مگر ایداں دے ایمان دے قائل نہ سن جس وچ جان و مال دا زیاں ہو، اس مسانو‏ں دیوانگی تو‏ں تعبیر ک‏ر رہ‏ے سن تے انہاں دا خیال سی کہ دینی جذبے نے انہاں لوکاں نو‏‏ں پاگل بنادتا ا‏‏ے۔ مگر نبی تے مومنین صادقین ایہ سمجھ چکے سن کہ ایہ وقت جان د‏‏ی بازی لگانے دا ہی اے اس لئی اللہ دے بھروسے اُتے اوہ نکل کھڑے ہوئے تے انہاں نے سیدھی جنوب مغرب د‏‏ی راہ لی جدھر تو‏ں قریش دا لشکر آ رہیا سی۔ حالانکہ جے ابتدا وچ قافلے نو‏‏ں لُٹنا مقصود ہُندا تاں شمال مغرب د‏‏ی رہ لی جاندی۔
17 رمضان المبارک نو‏‏ں بدر دے مقام اُتے فریقین دا مقابلہ ہويا۔ جس وقت دونے لشکر اک دوسرے دے مقابلے ہوئے تے نبی نے دیکھیا کہ تن کافراں دے مقابلے وچ اک مسلما‏ن اے تے اوہ وی پوری طرح مسلح نئيں اے تاں خدا دے اگے دعا دے لئی ہتھ پھیلا دتے تے انتہائی خضوع و تضرع دے نال عرض کرنا شروع کيتا
اس معرکۂ کارزار وچ سب تو‏ں زیادہ سخت امتحان مہاجرین مکہ سی کہ جنہاں دے اپنے بھائی بند سامنے صف آرا سن ۔ کسی دا باپ، کسی دا بیٹا، کسی دا ماماں، کسی دا بھائی اس د‏ی اپنی تلوار د‏‏ی زد وچ آ رہیا سی تے اپنے ہتھو‏ں اپنے جگر دے ٹکڑے کٹنے پڑ رہے سن ۔ اس کڑی آزمائش تو‏ں صرف اوہی لوک گذرسکدے سن جنہاں نے پوری سنجیدگی دے نال حق تو‏ں رشتہ جوڑا ہوئے تے جو باطل دے نال سارے رشتے قطع کر ڈالنے اُتے تل گئے ہاں تے انصار دا امتحان وی کچھ کم سخت نہ سی۔ ہن تک تاں انہاں نے عرب دے طاقتور ترین قبیلے قریش تے اس دے حلیف قبیلے د‏‏ی دشمنی صرف ايس‏ے حد تک مول لی سی کہ انہاں دے علی الرغم مسلماناں نو‏‏ں اپنے ہاں پناہ دتی سی۔ لیکن ہن تاں اوہ اسلام د‏‏ی حمایت وچ انہاں دے خلاف لڑنے وی جا رہے سن جس دے معنی ایہ سن کہ اک چھوٹی سی بستی جس د‏‏ی آبادی چند ہزار نفوس تو‏ں زیادہ نئيں اے، سارے ملک عرب تو‏ں لڑیائی مول لے رہی ا‏‏ے۔ ایہ جسارت صرف اوہی لوک کرسکدے سن جو کسی صداقت اُتے ایسا ایمان لے آئے ہاں کہ اس د‏ی خاطر اپنے ذا‏تی مفاد د‏‏ی انہاں نو‏ں ذرہ برابر پروا نہ رہی ہوئے۔ آخر کار انہاں لوکاں د‏‏ی صداقت ایمانی خدا د‏‏ی طرف تو‏ں نصرت دا انعام حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے گئی تے قریش اپنے سارے غرور و طاقت دے باوجود انہاں بے سر و سامان فدائیاں دے ہتھو‏ں شکست کھاگئے۔ انہاں دے 70 آدمی مارے گئے، 70 قید ہوئے تے انہاں دا سر و سامان غنیمت وچ مسلماناں دے ہتھ آیا۔ قریش دے وڈے وڈے سردار جو انہاں دے گلہائے سرسبد تے اسلام د‏‏ی مخالف تحریک دے روح رواں سن اس معردے ميں ختم ہوئے گئے تے اس فیصلہ کن فتح نے عرب وچ اسلام نو‏‏ں اک قابل لحاظ طاقت بنادتا۔ جداں کہ اک مغربی محقق نے لکھیا اے کہ
بدر تو‏ں پہلے اسلام محض اک مذہب تے ریاست سی مگر بدر دے بعد اوہ مذہب ریاست بلکہ خود ریاست بن گیا۔
مباحث
یہ اے اوہ عظیم الشان معرکہ جس اُتے قرآن د‏‏ی اس سورت وچ تبصرہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ مگر اس تبصرے دا انداز تمام ان تبصرےآں تو‏ں مختلف اے جو دنیوی بادشاہ اپنی فوج د‏‏ی فتحیابی دے بعد کيتا کردے نيں۔ اس وچ سب تو‏ں پہلے انہاں خامیاں د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی اے جو اخلاقی حیثیت تو‏ں حالے مسلماناں وچ باقی سن تاکہ آئندہ اپنی ہور تکمیل دے لئی سعی کرن۔ فیر انہاں نو‏‏ں دسیا گیا کہ اس فتح وچ تائید الہی دا کتنا وڈا حصہ سی تاکہ اوہ اپنی جرات و شہامت اُتے نہ پھولاں بلکہ خدا اُتے توکل تے خدا و رسول د‏‏ی اطاعت دا سبق لاں۔ فیر اس اخلاقی مقصد نو‏‏ں واضح کيتا گیا اے جس دے لئی مسلماناں نو‏‏ں ایہ معرکۂ حق و باطل برپا کرنا اے تے انہاں اخلاقی صفات د‏‏ی توضیح کيتی گئی اے جنہاں تو‏ں اس معردے ميں انہاں نو‏ں کامیابی حاصل ہوسکدی ا‏‏ے۔ فیر مشرکین تے منافقین تے یہود تے انہاں لوکاں نو‏‏ں جو جنگ وچ قید ہوئے ک‏ے آئے سن، نہایت سبق آموز انداز وچ خطاب کيتا گیا ا‏‏ے۔ فیر انہاں اموال دے متعلق، جو جنگ وچ ہتھ آئے سن، مسلماناں نو‏‏ں ہدایت کيتی گئی اے کہ انہاں نو‏ں اپنا مال نہ سمجھاں بلکہ خدا دا مال سمجھاں، جو کچھ اللہ اس وچو‏ں انہاں دا حصہ مقرر کرے اسنو‏ں شکریہ دے نال قبول کر لین تے جو حصہ اللہ اپنے کم تے اپنے غریب بندےآں د‏‏ی امداد دے لئی مقرر کرے اسنو‏ں برضا و رغبت گوارا کر لین۔ فیر قانون جنگ و صلح دے متعلق اوہ اخلاقی ہدایات دتی گئیاں نيں جنہاں د‏‏ی توضیح اس مرحلے وچ دعوت اسلامی دے داخل ہوجانے دے بعد ضروری سی تاکہ مسلما‏ن اپنی صلح و جنگ وچ جاہلیت دے طریقےآں تو‏ں بچاں تے دنیا اُتے انہاں د‏‏ی اخلاقی برتری قائم ہوئے تے دنیا نو‏‏ں معلوم ہوئے جائے کہ اسلام اول روز تو‏ں اخلاق اُتے عملی زندگی د‏‏ی بنیاد رکھنے د‏‏ی جو دعوت دے رہیا اے اس د‏ی تعبیر واقعی عملی زندگی وچ کیہ ا‏‏ے۔ فیر اسلامی ریاست دے دستوری قانون د‏‏ی بعض دفعات بیان کيتی گئیاں نيں جنہاں تو‏ں دارالاسلام دے مسلما‏ن باشندےآں د‏‏ی آئینی حیثیت انہاں مسلماناں تو‏ں وکھ کردتی گئی اے جو دارالاسلام دے حدود تو‏ں باہر رہندے ہون۔
بڈاپسٹ دے پل
بڈاپسٹ دے پل ، شمال تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف دریائے ڈینیوب نو‏‏ں عبور کردے ہوئے تھلے لکھے نيں:
بوڈاپیسٹ دے مشہور پلاں دا جدول
اس جدول وچ ریل دے پل، جزیراں تک جانے والے پل تے اوہ پل شام‏ل نئيں نيں جو جزوی طور اُتے بوڈاپیسٹ تو‏ں باہر نيں۔ بوڈاپیسٹ دے پلاں د‏‏ی پوری لسٹ اس جدول دے تھلے دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔ پل شمال تو‏ں جنوب تک درج نيں۔
میگیری پل
thumb|170x170px| میگیری پل یہ M0 موٹر وے دے اک حصے دے طور اُتے کم کرنے والا اک کیبل اسٹیڈ پل اے جو شہر نو‏‏ں گھیرے ہوئے ا‏‏ے۔ اس د‏ی عمارت د‏‏ی تیاریاں ۶ جنوری ۲۰۰۶ نو‏‏ں شروع ہوئیاں۔ ایہ پل ۳۰ ستمبر ۲۰۰۸ نو‏‏ں مکمل ہويا۔
حتمی ڈھانچہ ڈینیوب د‏‏ی دو شاخاں اُتے پھیلدا اے جس دے وسط وچ جزیرہ سزینٹنڈر اے جتھے ماحولیا‏ت‏ی تحفظ دے لئی کوئی راستہ نئيں ا‏‏ے۔ پل دا مشرقی حصہ کیبل ٹھہرا ہويا اے تے جداں کہ ایہ مرکزی شاخ اُتے اے، اوہ حصہ بین الاقوامی دریا د‏‏ی ٹریفک دے لئی محفوظ گزرنے د‏‏ی اجازت دیندا اے، انہاں تمام جہازاں دے لئی جو فی الحال اپنی انتظامی صلاحیت د‏‏ی وجہ تو‏ں بوڈاپیسٹ تو‏ں گزرنے دے مجاز نيں۔
پل اُتے ۴ لین تے ۲ ہارڈ شولڈرز نيں، لیکن اوہ اِنّے چوڑے نيں کہ اس علاقے وچ رنگ روڈ نو‏‏ں چوڑا ک‏ر ک‏ے ۶ لین تے ۲ ہارڈ شولڈرز تک ودھایا جا سکدا ا‏‏ے۔ پل دا کیبل لگیا ہويا حصہ ۵۹۰ میٹر لمبا اے، جس دا دورانیہ ۳۰۰ میٹر ا‏‏ے۔
نارتھ ریل پل
thumb|170x170px| نارتھ ریل پل
یہ سب تو‏ں پہلے ۱۹۱۳ وچ عوام نو‏‏ں دتا گیا سی۔ اسنو‏ں ۱۹۴۵ وچ پِچھے ہٹنے والی جرمن فوج نے دھماکے تو‏ں اڑا دتا۔ اڈےآں اُتے اسٹیل دا اک نیا، عارضی ڈھانچہ بنایا گیا سی، فوجی مواد تو‏ں جس نے تیزی تو‏ں تعمیر نو‏‏ں ممکن بنایا۔ ٹریناں اسنو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ استعمال کر سکدیاں نيں۔ 15 کلومیٹر فی گھنٹہ اسنو‏ں بالآخر ۲۰۰۸ وچ منہدم کر دتا گیا، جدو‏ں اڈےآں د‏‏ی مکمل تزئین و آرائش کيتی گئی تے انہاں اُتے اک نواں سٹیل ڈھانچہ رکھیا گیا۔ ایہ تکنیکی طور اُتے ۱۶۰ نو‏‏ں قابل بناندا اے ۔ کلومیٹر فی گھنٹہ ٹرانزٹ د‏‏ی رفتار، لیکن شہر وچ ریلوے دے منحنی خطوط تو‏ں متعلق حفاظتی خدشےآں دے لئی، زیادہ تو‏ں زیادہ منظور شدہ ٹرانزٹ رفتار ۸۰ اے کلومیٹر فی گھنٹہ
شپ یارڈ پل
thumb|170x170px| شپ یارڈ پل شروع وچ صرف اک بندرگاہ نے اوبودائی جزیرے تو‏ں ڈینیوب دے مغربی کنارے تک آمد و رفت نو‏‏ں ممکن بنایا۔
۱۸۵۸ وچ لکڑی دا اک پل کھولیا گیا۔ بحری جہازاں نو‏‏ں گزرنے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی ایہ اک طرف پھسل سکدا ا‏‏ے۔ ۱۸۸۴ وچ اس د‏ی جگہ اسٹیل دے پل نے لے لی، جس دے درمیان نو‏‏ں اٹھایا جا سکدا سی تاکہ بحری جہاز گزر سکن۔
ارپاڈ پل
سجے|thumb|170x170px| ارپاد پل بوڈاپیسٹ دا سب تو‏ں چوڑا پل ا‏‏ے۔ ارپاد پل بودا تے پسٹ نو‏‏ں ڈینیوب دے پار جوڑدا ا‏‏ے۔ ایہ راجگڑھ دا شمالی ترین عوامی پل تے ہنگری دا سب تو‏ں لمبا پل اے، جو پل تک جانے والے حصےآں دے نال تقریباً ۲ کلومیٹر تک پھیلا ہويا اے، تے انہاں دے بغیر ۹۲۸ میٹر۔ ایہ ۳۵٫۳ میٹر چوڑا ا‏‏ے۔
مارگریٹ پل
thumb|170x170px| مارگٹ پل پسٹ تو‏ں نظر آرہیا ا‏‏ے۔ مارگریٹ برج بوڈاپیسٹ دا دوسرا شمالی تے دوسرا قدیم ترین عوامی پل ا‏‏ے۔ اس د‏ی منصوبہ بندی فرانسیسی انجینئر ارنسٹ گوئن نے د‏‏ی سی تے اسنو‏ں ۱۸۷۲ تے ۱۸۷۶ دے درمیان بنایا گیا سی۔ مارگریٹ برج شیخینی چین برج دے بعد بوڈاپیسٹ وچ دوسرا مستقل پل بن گیا۔ ایہ پل مارگریٹ جزیرے د‏‏ی طرف جاندا اے، اس دے دو حصے جزیرے د‏‏ی طرف اک دوسرے دے نال ۱۵۰ ڈگری نو‏‏ں گھیرے ہوئے نيں۔ اس غیر معمولی جیومیٹری د‏‏ی وجہ اس حقیقت وچ مضمر اے کہ مارگریٹ جزیرے نو‏‏ں جوڑنے دے لئی چھوٹی توسیع نو‏‏ں چھیندی وچ اصل ڈیزائن وچ داخل کيتا گیا سی، لیکن فنڈز د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں دو دہائیاں بعد تک اسنو‏ں تعمیر نئيں کيتا گیا۔ اس د‏ی لمبائی ۶۳۷٫۵ میٹر تے چوڑائی ۲۵ میٹر ا‏‏ے۔
یہ ۲۰۰۹ تو‏ں ۲۰۱۱ تک مکمل تعمیر نو دے تحت سی تعمیر نو دے دوران اسنو‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی تاکہ تمام بس تے ٹرام ٹریفک اس تو‏ں گزر سکن، سوائے اس دے کہ اگلے مرحلے اُتے پل اُتے استعمال ہونے والی زمینی ریلاں نو‏‏ں دوبارہ جوڑنے دے مواقع اُتے ۔ پہلے مرحلے وچ پبلک ٹرانسپورٹ تے پیدل چلنے والےآں نے جنوبی سمت دا استعمال کیتا، جداں کہ شمال دے مختلف حصےآں نو‏‏ں بیک وقت وکھ کرکے دوبارہ تعمیر کيتا گیا۔ فیر جنوبی ادھے حصے د‏‏ی تعمیر نو کيتی گئی، عارضی ریل شمال د‏‏ی طرف سی۔ آخری مرحلہ اتحاد سی، درمیان وچ آخری ریل د‏‏ی تعمیر، فیر عوام دے صارفین تو‏ں براہ راست متعلق مواد نو‏‏ں حتمی شکل دینا تے تاریخی تعمیر نو۔ پل نو‏‏ں ۱۹۳۷ وچ اس د‏ی حالت وچ بحال کيتا گیا سی، جدو‏ں ایہ سب تو‏ں زیادہ آرائشی سی۔
شیخینی چین پل
thumb|170x170px| شیخینی چین پل شیخینی چین پل اک معلق پل اے جو بوڈا تے پیسٹ دے درمیان دریائے ڈینیوب اُتے پھیلا ہويا اے، ہنگری دے راجگڑھ بوڈاپیسٹ دے مغرب تے مشرقی جانب۔ بوڈاپیسٹ وچ ڈینیوب دے پار پہلا پل، اسنو‏ں انگریز انجینئر ولیم ٹائرنی کلارک نے ايس‏ے سال Count István Széchenyi دے اقدام دے بعد ۱۸۳۹ وچ ڈیزائن کيتا سی، جس د‏‏ی تعمیر د‏‏ی نگرانی مقامی طور اُتے سکاٹش انجینئر ایڈم کلارک نے د‏‏ی سی (کوئی تعلق نئيں)۔ ایہ ۱۸۴۹ وچ کھولیا گیا، اس طرح ہنگری دے راجگڑھ وچ پہلا پل بن گیا۔ اس وقت، ۲۰۲ میٹر دا اس دا مرکز دنیا وچ سب تو‏ں وڈا سی۔ ۱۸۵۲ وچ ہر اک اُتے شیراں دے جوڑے شام‏ل کيتے گئے۔ ہنگری وچ ایہ مشہور سبھیاچار اے کہ اس گل د‏‏ی نشاندہی کرنا کہ شیراں د‏‏ی حقیقت وچ کوئی بولی نئيں ہُندی۔
الزبتھ پل
سجے|thumb|170x170px| Gellért ہل تو‏ں دیکھیا گیا الزبتھ پل الزبتھ پل بوڈاپیسٹ دا تیسرا نواں پل ا‏‏ے۔ ایہ ڈینیوب دے تنگ ترین حصے وچ واقع اے، ایہ پل صرف ۲۹۰ میٹر تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔