cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چودھری عابد رضا
حوالے
گٹھ:ایوان زیريں پاکستان دے ارکان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی قاتل قرار شخصیتاں گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:ضلع گجرات دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے اراکین قومی اسمبلی گٹھ:پاکستانی اسلام پسند
ٹرام لنک
ٹرام لنک سابقہ ناں کروئڈن ٹرام لنک اک ہلکی ریل ٹرام نظام اے جو کروئڈن تے جنوبی لندن، انگلستان وچ آس پاس دے علاقےآں وچ خدمت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اس نے 2000ء وچ کم شروع کيتا جدو‏ں کہ 1952ء دے بعد تو‏ں ایہ لندن وچ پہلا ٹرام نظام ا‏‏ے۔ اس د‏ی ملکیت لندن ٹرامز دے پاس اے جس کہ لندن دے لئی آوا جائی دا اک حصہ اے جس دا انتظام فرسٹ گروپ دے ذریعہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
نیٹ ورک 28 کلومیٹر (17 میل) ٹریک دے نال 39 اسٹاپاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ وسطی کروئڈن وچ اس نیٹ ورک د‏‏ی لائناں موافق نيں، مشرقی سمت وچ اس دے ٹرمینل بیکنہم جنکشن اسٹیشن، ایلمرز اینڈ اسٹیشن تے نیو ایڈینگٹن ٹرام اسٹاپ تے مغربی سمت وچ ومبلڈن اسٹیشن جتھے لندن انڈرگراؤنڈ دے لئی تبادلہ ہُندا ا‏‏ے۔ ٹرام لنک مملکت متحدہ وچ ڈاک لینڈز لائٹ ریلوے، مانچسٹر میٹرولنک تے ٹائین اینڈ ویئر میٹرو دے بعد چوتھا مصروف ترین لائٹ ریل نیٹ ورک ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:2000ء وچ بننے والی ریلوے لائناں گٹھ:لندن بورو بروملی وچ آوا جائی گٹھ:لندن بورو سٹن وچ آوا جائی گٹھ:لندن بورو کروئڈن وچ آوا جائی گٹھ:لندن بورو مرٹن وچ آوا جائی گٹھ:لندن وچ معیاری گیج ریلوے گٹھ:مملکت متحدہ وچ ہلکی ریل گٹھ:ٹرام لنک گٹھ:لندن
میونسپلٹی
اصطلاح میونسپلٹی دا مطلب کسے میونسپلٹی د‏‏ی گۆرننگ باڈی وی ہو سکدا ا‏‏ے۔ میونسپلٹی اک عام مقصد د‏‏ی انتظامی ذیلی تقسیم اے، جو کہ خصوصی مقصد واݪے ضلع توں مُختلف ا‏‏ے۔
میونسپلٹی دے دائرا اختیار وچ اوہ علاقا شام‏ل ہو سکدا ا‏‏ے جیہڑا اک آبادی واݪی جگہ، جِداں کہ شہر، قصبا، یا پنڈ ہووے۔
ٹرام
گٹھ:تریخ ریل آوا جائی گٹھ:دوامیہ آوا جائی گٹھ:ذرائع آوا جائی گٹھ:ریل آوا جائی گٹھ:شارعی خطرات گٹھ:ٹرام آوا جائی گٹھ:ٹرام گٹھ:روسی ایجادات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:عوامی آوا جائی گٹھ:آوا جائی
عبدالفتاح شریف زادہ
عبدالفتاح عبدالوہاب شریف زادہ - جمہوریہ تاجکستان دے صدر دے پریس سیکرٹری، تاریخی علوم دے ڈاکٹر ، پروفیسر ، AI RT دے ایسوسی ایٹ ممبر
سیرت
عبدالفتاح عبدالوہاب شریف زادہ ۲۶ مئی ۱۹۵۹ نو‏‏ں جمہوریہ تاجکستان کے ضلع عینی دے پنڈ سنگستان وچ پیدا ہوئے۔ ۱۹۷۶ وچ ، اس نے دوشنبہ دے بورڈنگ اسکول تو‏ں گریجویشن کیتا، ۱۹۸۲ وچ اس نے تریخ د‏‏ی فیکلٹی تو‏ں گریجویشن کیتا، تے ۱۹۸۷ وچ اس نے تاجک نیشنل اسٹیٹ یونیورسٹی دے پوسٹ گریجویٹ ڈیپارٹمنٹ تو‏ں گریجویشن کيتا۔ اینی ضلع دے سیکنڈری اسکول نمبر ۱۹ دے تریخ تے سماجی علوم تے ریاست تے قانون د‏‏ی بنیادی گلاں دے استاد دے عہدےآں پر، نیشنل اسٹیٹ لائبریری دے سائنسی-تحقیق دے شعبے دے ایڈیٹر دا ناں اے فردوسی ، انسٹرکٹر، ڈپٹی ڈائریکٹر, تاجکستان د‏‏ی ILKJ د‏‏ی مرکزی کمیٹی دے ایڈورٹائزنگ ڈپارٹمنٹ دے ڈائریکٹر، کونسل دے سیاسی تے ثقافتی شعبے دے ڈائریکٹر تاجکستان د‏‏ی یوتھ یونین دے مرکز وچ کم کیتا، مشیر - سپریم کونسل د‏‏ی کمیٹی دے چیف ماہر جمہوریہ تاجکستان سائنس، تعلیم تے نوجواناں د‏‏ی پالیسی پر، جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم اسمبلی دے سپیک‏ر ک‏ے سیکرٹریٹ دے اسسٹنٹ تے مینیجر، تاجکستان د‏‏ی نیشنل سٹیٹ یونیورسٹی تے تاجکستان د‏‏ی سٹیٹ پیڈاگوجیکل یونیورسٹی دے استاد صدرالدین عینی دے ناں تو‏ں منسوب ۔ سال ۲۰۰۰–۲۰۰۳ وچ ، جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی مجلس اولی د‏‏ی مجلسی ندومت دے نمائندے، سائنس، تعلیم، سبھیاچار تے یوتھ پالیسی د‏‏ی کمیٹی دے رکن، بین الپارلیمانی اسمبلی دے مستقل کمیشن دے نائب چیئرمین سینٹ پیٹرز برگ وچ سائنس تے تعلیم تو‏ں متعلق آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ کے، اوہ نمائندےآں د‏‏ی اخلاقیات تو‏ں متعلق مجلسی نموینداگون کمیشن دے چیئرمین تے سائنس اُتے جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم مجلسی د‏‏ی مجلسی نموینداگ کمیٹی دے چیئرمین دے طور اُتے منتخب ہوئے۔ تعلیم، سبھیاچار تے نوجواناں د‏‏ی پالیسی۔
سائنسی سرگرمی
وہ جمہوریہ تاجکستان دے دانشی تے تاجکستان د‏‏ی نیشنل یونیورسٹی دے ناں تو‏ں منسوب انسٹی ٹیوٹ آف ہسٹری، آرکیالوجی اینڈ ایتھنوگرافی وچ ڈاکٹر آف ہسٹاریکل سائنسز دے عنوان دے لئی مقالہ دے دفاع دے لئی مقالہ کونسل دے رکن نيں۔ ۱۲ سائنسی کماں دے مصنف، ۵۰ تو‏ں زیادہ سائنسی-عوامی کم، ۱۵۰ سائنسی تے سائنسی-عوامی مضامین تعلیم دے مسائل، اعلیٰ تعلیم، پارلیمنٹریزم، تاجکستان د‏‏ی نويں ریاست د‏‏ی تریخ، قومی امن دے بانی د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں تے اتحاد - قوم دے رہنما، جمہوریہ تاجکستان دے صدر امام علی رحمان تے تاجکستان د‏‏ی ملکی تے خارجہ پالیسی۔ "تاجکستان وچ اعلیٰ تعلیم"، "تاجکستان دے اعلیٰ تعلیم دے نظام وچ ماہرین د‏‏ی تربیت دا تاریخی تجربہ"، "تاجکستان د‏‏ی اعلیٰ تعلیم د‏‏ی تریخ"، "تاجکستان وچ اعلیٰ تعلیمی ادارے"، "تاجکستان دے اعلیٰ تعلیمی ادارےآں دے بین الاقوامی تعلقات"۔ "، "تاجکستان -۲۰", "دنیا بھر وچ تاجک" (چار زباناں وچ : تاجک، روسی، انگریزی تے عربی) "قوم نو‏‏ں بچانا" (تاجک تے روسی وچ ) تے "امام علی رحمان - امن دا معمار"، (انگریزی تے فرانسیسی)، برسلز: بگ میڈیا گروپ، ۲۰۱۲، "فرخندہ پے"، "معلم"، "رابطہ کار"، "بانی"، "صدر" (ریاست د‏‏ی طاقت تے قومی آزادی دے استحکا‏م وچ ملک دے صدر دا تعاون) "تاجکستان دے صدر امام علی رحمان د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی تاریخی ڈائرکٹری تے ہور۔ illi - قوم دے رہنما، جمہوریہ تاجکستان دے صدر امام علی رحمان نے اس موضوع اُتے کتاباں د‏‏ی ۲۵ جلداں شائع کيتی نيں، جو کہ د‏‏ی تخلیق تے تشکیل وچ ریاست دے سربراہ د‏‏ی کوششاں، روزمرہ د‏‏ی سرگرمیاں تے منفرد حیثیت د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں۔ قومی ریاست. انہاں دے کماں تے کتاباں تے مضامین وچ تاجکستان دے سی آئی ایس دے رکن ملکاں بشمول روس تے قازقستان، یورپی یونین دے رکن ملکاں، سعودی عرب تے قطر، امریکا تے عوامی جمہوریہ چین دے نال دوطرفہ تعلقات، مثال دے طور اُتے کتاباں وچ ۔ "امام علی رحمان تے عالمی برادری"، "امومالی رحمانوف - تاجکستان تے روس دے درمیان دوستی کيتی کڑی" تے "تاجکستان، قازقستان تے کرغزستان دے رہنماواں دے اعلیٰ ترین سطح اُتے دو طرفہ مذاکرات" (۲۰۰۷–۲۰۰۸) دا وسیع پیمانے اُتے احاطہ کيتا گیا اے، تے دوسری طرف تو‏ں، نويں آزاد جمہوریہ تاجکستان دے تاریخی کارنامے قارئین دے لئی پیش کيتے جاندے نيں۔
شریف زادہ انہاں نے قائد ملت، جمہوریہ تاجکستان دے صدر امام علی رحمان د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں تے تاجکستان د‏‏ی ترقی و پیشرفت دے لئی سربراہ مملکت د‏‏ی کوششاں تے اقدامات اُتے سوانحی کتاباں، تریخ، تجزیا‏‏تی تے تاریخی لکھتاں وی تیار تے شائع کیتیاں۔. کتاباں دا سلسلہ "امام علی رحمان، قوم دا نجات دہندہ"، "امام علی رحمان، امن تے قومی اتحاد دا بانی"، "امام علی رحمان تے تخلیقی مرحلے دا آغاز"، "امام علی رحمان تے اوہ سال جو برابر ا‏‏ے۔ صدیاں، "امومالی رہمون تے آفاقی سبھیاچار دا سال"، "امومالی رہمون تے آریائی رہتل دا سال"، جو ۲۰۱۱ وچ ماہر تعلیم تلبک نذروف د‏‏ی نگرانی وچ شائع ہويا سی جو کہ جمہوریہ د‏‏ی آزادی د‏‏ی ۲۰ويں سالگرہ دے لئی وقف ا‏‏ے۔ تاجکستان انہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
دوسری تخلیقات
شریف زادہ اے اے د‏‏ی پہل تے شریک تصنیف دے نال۔ جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی ریاستی آزادی د‏‏ی ۲۰ ويں سالگرہ دے موقع پر، تاریخی-عوامی ملٹی پارٹ ویڈیو فلماں دا اک سلسلہ، جو ۲۸ فلماں اُتے مشتمل اے، تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ ریاست د‏‏ی آزادی دے ہر سال دے لئی ۲۰ فلماں تے ۸ ہور فلماں جو جمہوریہ تاجکستان دے صدر تے ملک د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی عوامی زندگی دے مختلف شعبےآں وچ سرگرمیاں د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں: قدیم تریخ - "تاجیکون"، امن سازی - "پیس آرکیٹیکٹ"، ریاستی اصلاحات - "امام علی رحمان - بانی تاجکاں د‏‏ی نويں ریاست"، سڑک د‏‏ی تعمیر - "امام علی رحمان - سرحداں تے دلاں نو‏‏ں جوڑنے والا"، توانائی - " امام علی رحمان تے توانائی د‏‏ی آزادی"، زراعت - "امام علی رحمان تے فوڈ سیکورٹی", تعلیم - " امام علی رحمان - علم د‏‏ی روشنی"، خارجہ پالیسی - " امام علی رحمان تے دنیا د‏‏ی کمیونٹی" تے دو حصےآں اُتے مشتمل فلم "امام علی رحمان قسمت دا آدمی اے " ناظرین دے لئی پیش کيت‏‏ی گئی۔ اے شریف زادہ جمہوریہ تاجکستان دے "تعلیم تو‏ں متعلق" (۱۹۹۳) دے مسودہ قانون دے مصنفاں وچو‏ں اک نيں تے جمہوریہ تاجکستان دے قانون دے مسودے دے مصنف نيں "جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز پر" (۲۰۰۲) ) تے جمہوریہ تاجکستان دا مسودہ قانون "اعلیٰ پیشہ ورانہ تعلیم پر" (سال ۲۰۰۳)۔
کانفرنساں وچ شرکت
شریف زودہ اے اے سینٹ پیٹرزبرگ وچ بین الاقوامی سائنسی تے عملی کانفرنساں وچ (۱۹۹۶، ۱۹۹۹، ۲۰۰۰، ۲۰۰۱)؛ کیف (۲۰۰۱)؛ کیلینن گراڈ (۲۰۰۳)؛ تے دوشنبہ (۱۹۸۳–۲۰۰۳) تاجکستان وچ تعلیم تے اعلیٰ تعلیم د‏‏ی ترقی تے توسیع اُتے تے پیرس وچ "یوریشیا تے یورپ: امن تے انسانی ترقی د‏‏ی سبھیاچار دے لئی تعاون" دے موضوع اُتے بین الاقوامی کانفرنس وچ (۲۰۱۳) پیشوئی قوم دے قیام امن وچ کردار اُتے جمہوریہ تاجکستان دے صدر امام علی رحمان نے تقریر کيتی۔ اوہ اپریل ۱۹۹۷ وچ سیول (جنوبی کوریا) تے اپریل ۱۹۹۹ وچ برسلز (بیلجیم) وچ بین الپارلیمانی یونین د‏‏ی ۹۷ ويں تے ۱۰۱ ويں کانفرنساں وچ شریک سن ۔
ایوارڈز
شریف زادہ اے۔اے مثالی عوامی خدمت تے موثر عوامی سرگرمی دے لئی۔ تاجکستان دے صدر دے حکم تو‏ں، ۲۰۰۲ وچ ، انہاں نو‏ں ریاستی ایوارڈ "جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم کونسل دے ۱۶ويں اجلاس د‏ی ۱۰ويں سالگرہ دا تمغہ" دتا گیا تے ۲۰۱۱ وچ ، انہاں نو‏ں اعزازی خطاب تو‏ں نوازیا گیا۔ تاجکستان دا اعزازی کارکن "ریاست ایوارڈ دے ذریعے۔
شادی شدہ شخص دے دو بیٹے تے اک بیٹی ا‏‏ے۔
نوٹ
گٹھ:تاجکستانی مورخین گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
1940–1944 چیچنیا وچ شورش
چیچنیا وچ 1940–1944 د‏‏ی شورش چیچن - انگوش خود مختار سوویت سوشلسٹ جمہوریہ وچ سوویت حکا‏م دے خلاف اک خودمختاری دے لئی بغاوت تھی۔حسن اسرائیلوف دے ماتحت 1940 دے اوائل وچ شروع ہوئی، اس نے شمالی قفقاز اُتے جرمنی دے حملے دے دوران 1942 وچ شہرت حاصل کيتی تے اس دا خاتمہ 1944 دے آغاز وچ واناخ لوکاں ( چیچن تے انگوشےآں) نو‏‏ں انہاں دے آبائی علاقےآں تے سوویت اتحاد( یو ایس ایس آر ) دے سب تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں تھوک حراستی تے ملک بدری دے نال ہويا۔ ، جس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 144،000 عام شہری ہلاک ہوئے۔ اُتے ، پہاڑاں وچ بکھری ہوئی مزاحمت برساں تک جاری رہی۔
آغاز
اسرائیلوف نے اپنا مؤقف بیان کيت‏‏ا کہ اوہ متعدد بار کیو‏ں لڑ رہے نيں: ""ميں نے اپنے ہی لوکاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی جنگ دا قائد بننے دا فیصلہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ وچ ایہ گل وی اچھی طرح تو‏ں سمجھدا ہاں کہ نہ صرف چیچنو - انگوشتیا وچ ، بلکہ تمام قفقاز دے لوکاں دے سرخ سامراج دے بھاری جوئے تو‏ں آزادی حاصل کرنا مشکل ہوئے گا۔ لیکن قفقاز تے پوری دنیا دے آزادی پسند لوکاں د‏‏ی حمایت وچ ہماریا عدل انصاف تے ہماریا اعتقاد مینو‏ں آپ دے نزدیک اس امر د‏‏ی طرف متاثر کردا اے ، آپ د‏‏ی نظر وچ بے مقصد تے بے مقصد ، لیکن میرے عزم دے مطابق ، ایہ واحد صحیح تاریخی اقدام ا‏‏ے۔ بہادر فنس ہن ایہ ثابت ک‏ر رہ‏ے نيں کہ عظیم انسلور سلطنت اک چھوٹے لیکن آزادی پسند لوکاں دے خلاف بے اختیار ا‏‏ے۔ قفقاز وچ آپ نو‏‏ں اپنا دوسرا فن لینڈ مل جائے گا ، تے ساڈے بعد دوسرے مظلوم لوکاں د‏‏ی پیروی کرن گے۔ "''"
""اب ویہہ سالاں تو‏ں ، سوویت حکا‏م میرے لوکاں تو‏ں لڑ رہے نيں ، جس دا مقصد انہاں نو‏ں گروہ بند کرکے تباہ کرنا اے: پہلے 'کولک کے' ، فیر ملا تے 'ڈاکو' ، فیر بورژوا قوم پرست۔ مینو‏ں ہن یقین اے کہ اس جنگ دا اصل مقصد ساڈی قوم د‏‏ی مجموعی طور اُتے فنا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے ميں نے انہاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ اپنے لوکاں د‏‏ی قیادت سنبھالنے دا فیصلہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔""
جون 1941 وچ سوویت یونین اُتے جرمنی دے حملے دے بعد ،اسرائیلوف بھائیاں نے "چیچن - انگوشیتیا د‏‏ی عارضی پاپولر انقلابی حکومت" دے ناں تو‏ں مقامی حامیاں د‏‏ی بھرتی دے لئی 1941 دے موسم گرما وچ 41 مختلف میٹنگاں بلائاں ، تے اس سال دے وسط تک ایہ اختتام پذیر ہويا۔ گروزنی ، گودرمس تے مالگووبک اُتے مشتمل پنج فوجی ضلعے وچ 5،000 گوریلا تے گھٹ تو‏ں گھٹ 25،000 ہمدرد بنائے گئے۔ کچھ علاقےآں وچ ، 80٪ تک مرد بغاوت وچ شامل سن ۔ ایہ مشہور اے کہ سوویت یونین انقلابیاں دے خلاف کارپٹ بمباری دے ہتھکنڈے استعمال کردا سی ، جس تو‏ں بنیادی طور اُتے شہری آبادی نو‏‏ں نقصان ہُندا سی۔ 1942 دے موسم بہار وچ وڈے پیمانے اُتے سوویت بمباری ہوائی حملےآں نے چیچن - انگوش پہاڑی دیہاتاں نو‏‏ں دو بار نشانہ بنایا ، جس نے متعدد پنڈ نو‏‏ں مکمل طور اُتے تباہ کردتا تے انہاں دے بیشتر باشندےآں نو‏‏ں ہلاک کردتا ، جنہاں وچ وڈی تعداد وچ بُڈھے تے بچے وی شامل سن ۔
جنوری 28، 1942 تو‏ں، اسرائیلوف چیچن تے تو‏ں بغاوت وچ توسیع کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا سی انگش دے گیارہ نو‏‏ں قفقاز وچ غالب نسلی گروپاں دے نال اک 'مسلح جدوجہد دا مقصد دے نال، قفقاز برادران د‏‏ی خصوصی پارٹی (OKPB) تشکیل دے ک‏ے بالشویک بربریت تے روسی استعمار '۔ خسان نے گوریلا جنگجوواں وچ نظم و ضبط برقرار رکھنے دے لئی اک ضابطہ وی تیار کيت‏‏ا ، جس وچ کہیا گیا اے: "قفقاز دے سب تو‏ں اچھے بیٹے اپنے آبائی بھائیاں دے خون دا بدلہ بدلہ لینا۔ داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت دے بے رحمی تو‏ں 'سیکسٹی' خفیہ ایجنٹاں تے ہور مخبراں نو‏‏ں ختم کرنا۔ [گوریلا] نو‏‏ں معتبر محافظاں د‏‏ی حفاظت دے بغیر گھراں یا دیہات وچ رات گزارنے تو‏ں صاف طور اُتے منع کرن۔"
28 جنوری ، 1942 تک ، اسرایلوف نے 'بالشویک بربریت تے روسی استعمار دے نال مسلح جدوجہد' دے مقصد تو‏ں ، قفقاز برادران د‏‏ی خصوصی پارٹی (OKPB) تشکیل دے ک‏ے ، چیچن تے انگوشےآں تو‏ں بغاوت نو‏‏ں گیارہ قفقاز وچ غالب نسلی گروپاں وچ ودھانے دا فیصلہ کيت‏‏ا سی۔ حسن نے گوریلا جنگجوواں وچ نظم و ضبط برقرار رکھنے دے لئی اک ضابطہ وی تیار کيت‏‏ا ، جس وچ کہیا گیا اے:
جرمن مدد
25 اگست ، 1942 نو‏‏ں ، ایبویئر دے نورڈکاکاسیسیس سانڈرکومانڈو شمائل تو‏ں جرمنی وچ تربیت یافتہ 9 تخریب کار گالاشکی دے علاقے وچ برزکی پنڈ دے نیڑے پہنچے ، جتھ‏ے انہاں نے اپنے مقصد دے لئی 13 مقامی چیچناں نو‏‏ں بھرتی کيت‏‏ا۔. اگست تے ستمبر دے آخر وچ ، کل 40 جرمن ایجنٹاں نو‏‏ں وکھ وکھ تھانواں اُتے چھڈ دتا گیا۔ انہاں تمام گروہاں نو‏‏ں 100 چیچنز تک فعال مدد ملی۔ انہاں دا مشن گروزنی پٹرولیم ریفائنری اُتے قبضہ کرنا سی تاکہ پسپائی تو‏ں چلنے والے سوویت یونین نو‏‏ں اس د‏ی تباہی تو‏ں بچایا جاسک‏‏ے ، تے جدو‏ں تک کہ جرمن فرسٹ پینزر آرمی نہ آجائے اس وقت تک اس دا انعقاد کيت‏‏ا جائے۔ اُتے ، جرمنی د‏‏ی کارروائی انگوشیٹیا وچ صرف نسلی - روسی قصبے مالگووبیک اُتے قبضہ کرنے دے بعد تعطل دا شکار ہوگئی۔ جرمناں نے اسرائیلوف دے نال ہ‏م آہنگی دے لئی ٹھوس کوششاں کيتیاں ، لیکن جرمناں اُتے اپنی انقلابی تحریک اُتے قابو پانے تو‏ں انکار ، تے چیچن د‏‏ی آزادی نو‏‏ں جرمنی دے تسلیم کرنے اُتے انہاں دے مسلسل اصرار د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے جرمناں نے اسرائیلوف نو‏‏ں غیر معتبر سمجھنے اُتے مجبور کيت‏‏ا ، تے انہاں دے منصوبےآں نو‏‏ں غیر حقیقت پسند کيت‏‏ا۔ اگرچہ جرمن چیچنیا وچ خفیہ کاروائیاں کرنے وچ کامیاب سن — جداں گروزنی تیل دے کھیتاں نو‏‏ں توڑنا — جرمنی دے چیچن اتحاد دیاں کوششاں ناکا‏م ہوگئياں۔
چیچناں دا اصل وچ جرمناں تو‏ں اتحاد سی ، ایہ انتہائی قابل اعتراض اے تے عام طور اُتے اسنو‏ں جھوٹھا قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔  انہاں دا جرمناں نال رابطہ سی۔ اُتے ، چیچنز تے نازیاں (خود مختاری بمقابلہ سامراجیت) دے وچکار گہرے نظریا‏تی اختلافات سن ، نہ ہی دوسرے اُتے اعتماد کيت‏‏ا گیا ، تے جرمن کوساکس د‏‏ی عدالت نے چیچناں نو‏‏ں ناراض کردتا (ان دے روايتی دشمن جس دے نال انہاں دے پاس حالے وی متعدد زمینی تنازعات موجود سن )۔ اوسٹمینسٹریم نے اک سخت انتباہ کيت‏‏ا اے کہ "جے قفقاز د‏‏ی آزادی دا مطلب صرف دوسرے دے لئی اک نوآبادیات‏ی دا تبادلہ ہُندا اے ، تاں قفقاز اسنو‏ں [جرمناں دے خلاف چیچن تے دوسرے کاکیشین] نو‏‏ں اک نظریا‏تی لڑائی نو‏‏ں قومی آزادی د‏‏ی جنگ وچ صرف اک نويں مرحلے اُتے غور کرن گے۔"
جلاوطنی
سن 1943 تک ، جدو‏ں مشرقی محاذ وچ جرمناں نے پسپائی اختیار کرنا شروع د‏‏ی تاں پہاڑی گوریلا اپنی قسمت وچ بدلاؤ دیکھ رہے سن کیونجے بہت سارے سابق باغی معافی دے بدلے سوویت یونین دے وفادار ہوگئے سن ۔ 6 دسمبر 1943 نو‏‏ں ، چیچنیا وچ جرمن مداخلت دا خاتمہ اس وقت ہويا جدو‏ں سوویت انسداد انٹیلی جنس ایجنٹاں نے چیچنیا وچ بقیہ جرمن کارکناں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ قفقاز تو‏ں جرمنی د‏‏ی پسپائی دے بعد چیچنو - انگوشیتیا دے نال نال ہور جمہوریہ دے تقریبا 500،000 چیچن تے انگوش افراد نو‏‏ں سائبیریا تے وسطی ایشیاء (زیادہ تر نو‏‏ں قازقستان SSR ) وچ زبردستی دوبارہ آباد کيت‏‏ا گیا سی ، جس دے نتیجے وچ وڈی تعداد وچ افراد ہلاک ہوئے سن. انہاں لوکاں وچو‏ں بوہت سارے جنہاں نو‏ں جلاوطن نئيں کيت‏‏ا گیا سی صرف موقع اُتے ہی قتل عام کيت‏‏ا گیا۔ ملک دے پہاڑی علاقےآں وچ ، خائبخ قتل عام جداں وڈے پیمانے اُتے مظالم ہوئے۔
اگلے موسم گرما وچ ، چیچونو-انگوشیٹیا تحلیل ہوگیا۔ چیچن تے انگوشےآں د‏‏ی بہت ساریاں جگہاں اُتے روسی افراد نو‏‏ں آباد کر دتا گیا۔ مسیتاں تے قبرستان تباہ کردتے گئے سن ، تے چیچن د‏‏ی متعدد تاریخی دستاویزات جلا دینے د‏‏ی اک وسیع مہم تقریبا مکمل ہوگئی سی۔ پورے شمالی قفقاز وچ ، تقریبا 700،000 (ڈلخت ایڈیف دے مطابق ، 724،297 ، جنہاں وچو‏ں اکثریت 479،478 ، چیچنز سی ، اس دے نال ہی 96،327 انگوش ، 104،146 کلمائکس ، 39،407 بلکار تے 71،869 کراچیاں) نو‏‏ں جلاوطن کيت‏‏ا گیا سی۔ بہت سارے لوک سفر دے دوران ہی دم توڑ گئے ، تے سائبیریا دے نال نال دوسرے علاقےآں وچ وی لوکاں نو‏‏ں جلاوطن کردتا گیا (خاص طور اُتے نمائش د‏‏ی مقدار اُتے غور کرنے سے) بہت سارے افراد ہلاک ہوگئے۔
این دے وی ڈی ، روسی نقطہ نظر د‏‏ی فراہمی کردا اے ، صرف 1944–1948 وچ (تمام گروہاں دے مطابق موت د‏‏ی شرح 23.5 فیصد) ہلاک ہونے والے 144،704 افراد دے اعدادوشمار پیش کردا اے ، حالانکہ اسنو‏ں ٹونی ووڈ ، جان ڈنلوپ ، موشے گیمر تے ہور جداں مصنفاں نے مسترد کردتا ا‏‏ے۔ بحیثیت مجموعی صرف چیچن د‏‏ی اموات دا تخمینہ (این دے وی ڈی دے اعدادوشمار نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے) ، تقریبا 170،000 تو‏ں لے ک‏ے 200،000 تک اے ،  اس طرح چیچن د‏‏ی کل آبادی دا اک تہائی تو‏ں زیادہ حصہ جس وچ ہلاک ہوچکيا اے اوہ 4 سال اکیلے (دوسرے گروپاں دے لئی انہاں چار سالاں دے لئی شرح 20٪ دے لگ بھگ ہُندی اے )۔ 2004 وچ ، یوروپی پارلیمنٹ نے اسنو‏ں نسل کشی دے طور اُتے تسلیم کيت‏‏ا۔
پر ، کچھ باغی گروپ مزاحمت جاری رکھدے ہوئے پہاڑاں وچ ٹھہرے رہ‏‏ے۔ قازقستان وچ وی باغی گروپ تشکیل دتے گئے سن ۔ اسرایلوف نو‏‏ں دسمبر 1944 وچ اپنے ہی دو افراد نے دھوکہ دتا تے اسنو‏ں مار ڈالیا۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد ، مزاحمت د‏‏ی قیادت شیخ قریش بیلہوریف نے د‏‏ی ، جو 1947 وچ پکڑے گئے سن ۔ متعصبانہ تحریک د‏‏ی باقیات نو‏‏ں دبانے دے لئی سیکیورٹی دے متعدد ڈویژن بھیجے گئے سن ، تے ایہ کم صرف 1950 دے وسط وچ ہی حاصل کيت‏‏ا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:آزادی د‏‏یاں جنگاں گٹھ:1944ء دے تنازعات گٹھ:1943ء دے تنازعات گٹھ:1942ء دے تنازعات گٹھ:1941ء دے تنازعات گٹھ:1940ء دے تنازعات گٹھ:چیچن جنگاں گٹھ:ویہويں صدی دے انقلابات گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط گٹھ:چیچنیا
سعدیہ دہلوی
سعدیہ دہلوی (پیدائش 1957ء۔ وفات 5 اگست 2020) بنیادی طور اُتے اک میڈیا پرسن، مصنفہ، کارکن تے کالم نگار سی۔ انہاں دے مضامین روز نامہ اخبار، ہندوستانی نوائے وقت، فرنٹ لائن اردو، انگریزی تے ہندی اخبارات تے میگزین وچ اکثر شائع ہُندے سن ۔ وہ اجمیر دے خواجہ غریب نواز تے دہلی دے نظام الدین اولیاء د‏‏ی بہت عقیدت مند سی۔ اوہ اسلام د‏‏ی ابتدائی بنیادی تشریحات اُتے تنقید دے لئی بہت مشہور سی تے اسلام د‏‏ی انتہا پسندی نو‏‏ں سمجھݨ دا کہندی سی۔ سعدیہ نے ٹی وی دے کئی پروگراماں نو‏‏ں لکھیا تے کئی دستاویزی پروگرام پروڈیوس وی کيتے ۔ جنہاں وچ "اماں تے فیملی" 1995ء شام‏ل نيں جسنو‏ں اک تجربہ کار اسٹیج اداکارہ زہرہ سہگل اُتے فلمایا گیا سی۔
مڈھلا جیون
سعدیہ دہلوی 1957ء وچ دہلی وچ پیدا ہوئی۔ انہاں دے دادا یوسف دہلوی تے والد یونس دہلوی شمع گھر، پٹیل روڈ نويں دہلی وچ رہندے سن جتھے سعدیہ پیدا ہوئی۔ دلی دے بار ثقافتی مرکز جو اج بہجن سماج پارٹی دا (2002ء تو‏ں) ہیڈکواٹر ا‏‏ے۔ اس دے خاندانی ناں دہلوی دا مطلب ایہ اے کہ اس دے خاندان دے لوک پرانی دلی دے زمانے تو‏ں ہی اس جگہ آباد نيں تاں ایہ انہاں د‏‏ی نسبت دے طور اُتے استعمال ہُندا اے کہ ایہ لوک دلی نال تعلق رکھدے سن ۔ ایہ انہاں د‏‏ی طویل مدتی د‏‏ی عکاسی وی کردا ا‏‏ے۔ 30 سال تو‏ں ودھ عرصہ دہلی دے ورثہ، سبھیاچار ، سواݨیاں تے مسلم کمیونٹی نو‏‏ں درپیش مسائل اُتے انہاں نے کم کيتا۔ اوہ نويں دہلی وچ اپنے نوجوان بیٹے دے نال رہندی ا‏‏ے۔ اپریل 2009ء وچ ميں اس نے صوفی ازم اُتے لکھی کتاب شائع کيتی جس دا ناں "صوفی ازم تے اسلام دا دل" اے جو ہائپر کولنز پبلشرز د‏‏ی مدد تو‏ں شائع ہوئی۔ اس دوسری کتاب " صوفی دا آنگن" جس وچ دہلی دے صوفیا کرام د‏‏ی تفصیل درج اے ، ہندوستاں دے ہاپر کولنس پبلشرز دے ماتحت فروری 2012 وچ شائع کيتی گئی۔
اولین ای میݪ طلاق
اانہاں نے 1990ء وچ اک پاکستانی شہری رضا پرویز نال شادی کيتی۔ دونے نے کچھ وقت کراچی وچ گزاریا جتھے 1992ء وچ انہاں دونے دا پُتر ارمان پیدا ہويا۔ فیر اوہ واپس بھارت آگئی۔ سعدیہ نے 1989ء وچ بہترین صحافی ایوارڈ وی حاصل کيتا۔ ایہ شادی 12 سال تک جاری رہی مگر اودو‏ں طلاق د‏‏ی وجہ تو‏ں یکسر ختم ہو گئی جدو‏ں پرویز نے اسنو‏ں ايس‏ے لفظ نو‏‏ں اپنے ای میݪ تن مرتبہ ٹائپ ک‏ر ک‏ے بھیجیا۔ سعدیہ دا خیال اے کہ اسنو‏ں دتا گیا طلاق بھارت کسی شادی نو‏‏ں برقی تکنیک تو‏ں ختم کرنے دا پہلا واقعہ سی۔ پ‏ر اوہ اس گل دے راحت د‏‏ی سانس لے چک‏ی اے کہ اوہ سابقہ شوہر تو‏ں کافی عرصہ پہلے ہی ٹُٹ چک‏ی سی۔
دوسری شادی
بعد دے دور وچ اس نے 45 سالہ سید کرامت علی نال شادی کيتی، جس تو‏ں اوہ دہلی دے بزرگ حضرت شاہ فہد د‏‏ی درگاہ اُتے ملی سی، جتھے اوہ گزشتہ 20 سال تو‏ں حاضری دیندی آ رہی سی۔ اس شادی دے بعد اس نے فخریہ انداز وچ خود نو‏‏ں سعدیہ کرامت علی دے طور اُتے دسیا۔
وفات
انہاں نے 5 اگست 2020 نو‏‏ں وفات پائی۔
حوالے
گٹھ:1957 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی صحافی گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مصنفاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی صحافی گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنفاں گٹھ:بھارتی سواݨیاں کالم نگار گٹھ:بھارتی سواݨیاں ٹیلی ویژن صحافی گٹھ:بھارتی سیاسی مصنفات گٹھ:بھارتی سیاسی مصنفاں گٹھ:بھارتی کالم نگار گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن صحافی گٹھ:سواݨیاں ٹیلی وژن پروڈیوسرز گٹھ:دہلی د‏‏ی مصنفات گٹھ:دہلی دے صحافی گٹھ:بھارتی فعالیت پسند سواݨیاں گٹھ:بھارتی سواݨیاں ٹیلی وژن پروڈیوسرز گٹھ:بھارتی ٹیلی وژن پروڈیوسرز گٹھ:2020 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی جریدہ مدیران گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:اکیہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن
جمہوریہ تاجکستان دا ریاستی نشان
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Emblem_of_Tajikistan.svg/250px-Emblem_of_Tajikistan.svg.png|کھبے|thumb|250x250px ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Coat_of_arms_of_Tajikistan_1992-1993_var.svg/130px-Coat_of_arms_of_Tajikistan_1992-1993_var.svg.png|کھبے|thumb|138x138px| 1992 دا نشان ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Coat_of_arms_of_Tajik_SSR.png/130px-Coat_of_arms_of_Tajik_SSR.png|thumb|138x138px| 1940–1992 دا نشان ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/The_coat_of_arms_of_the_Tajik_SSR_%2824.02.1931-04.07.1935%29.svg/130px-The_coat_of_arms_of_the_Tajik_SSR_%2824.02.1931-04.07.1935%29.svg.png|thumb|146x146px| 1936 دا نشان ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Coat_of_Arms_of_Tajik_ASSR.png/130px-Coat_of_Arms_of_Tajik_ASSR.png|thumb|131x131px| 1929 دا نشان ضابطہ "جمہوریہ تاجکستان دے ریاستی نشان پر"
۱۔ جمہوریہ تاجکستان دا ریاستی نشان جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی ریاستی آزادی د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔
۲. جمہوریہ تاجکستان دا ریاستی کوٹ اک چپٹے تاج تے ست ستارےآں دے اک نیم دائرے د‏‏ی تصویر اُتے مشتمل اے، جو برف تو‏ں ڈھکے پہاڑاں دے پِچھے تو‏ں طلوع ہونے والی سورج د‏‏ی کرناں تو‏ں ڈھکا ہويا اے، تے گندم د‏‏ی بالاں تو‏ں گھری ہوئی پٹی تو‏ں سجا ہويا ا‏‏ے۔ سجے طرف تے کھلدی ہوئی روئی د‏‏یاں شاخاں کھبے طرف۔ تھیلے دے اوپری حصے نو‏‏ں سیرہ د‏‏ی پٹی تو‏ں لپیٹا گیا اے، تے نچلے حصے وچ کرسی اُتے اک کھلی کتاب ا‏‏ے۔
جمہوریہ تاجکستان دا ریاستی کوٹ رنگین اے، تاج، سورج، پہاڑ، گندم دے کان، کتاب تے کرسی نو‏‏ں سونے وچ دکھایا گیا اے، کپاس دے پودےآں دے تنے تے پتے سبز نيں ، پٹیاں د‏‏ی پٹیاں سرخ نيں، سفید تے سبز، تے کتاب دا سرورق سرخ ا‏‏ے۔
جمہوریہ تاجکستان دے ریاستی نشان د‏‏ی تصویر تھلے لکھے جگہاں اُتے رکھی گئی ا‏‏ے۔
ا) جمہوریہ تاجکستان دے صدر د‏‏ی سرکاری رہائش گاہ، جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم اسمبلی، جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی حکومت ، وزارتاں تے جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی ریاستی کمیٹیاں د‏‏ی عمارتاں پر؛ بدخشاں دے پہاڑی خود مختار علاقے دے عوامی نمائندےآں د‏‏ی مجلس د‏‏ی عمارتاں دے اُتے، علاقے ، ش۔ دوشنبہ ، شہر ، ضلعے ، مقامی انتظامی ادارے (حکومتاں)، قصبےآں تے دیہاتاں دے خود مختار ادارے ( کمیونٹیز )، عدالتاں ، جمہوریہ تاجکستان دے پراسیکیوٹر دے دفاتر ؛ جمہوریہ تاجکستان دے بیرون ملک سفارتی تے قونصلر مشنز تے تجارتی ادارےآں د‏‏ی عمارتاں پر؛
ب) جمہوریہ تاجکستان دے صدر، جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم اسمبلی، جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم اسمبلی دے ڈائریکٹوریٹ، جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی حکومت، عوامی اسمبلیاں دے اجلاساں دے ہالاں وچ بدخشاں پہاڑی خود مختار علاقے دے نائبین، علاقے (حکومتاں)، دوشنبہ شہر، شہر، ضلعے، قصبےآں تے دیہاتاں (کمیونٹیز) دے خود مختار ادارےآں د‏‏ی اسمبلیاں، ہور صدر جمہوریہ دے دفاتر (کابینہ) وچ تاجکستان کے، جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم اسمبلی دے سپیکر تے جمہوریہ تاجکستان دے وزیر اعظم، بدخشاں پہاڑی خود مختار علاقے دے سربراہان، علاقےآں، . دوشنبہ، شہراں، ضلعے تے جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی عدالتاں دے عدالت‏ی اجلاساں دے ہالاں وچ ، سول رجسٹریشن ادارےآں د‏‏ی عمارتاں تے پیدائش تے شادیاں دے پختہ رجسٹریشن د‏‏ی عمارتاں وچ ؛
د) جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم اسمبلی، جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم اسمبلی دے ڈائریکٹوریٹ تے جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی سرکاری اشاعتاں وچ ؛
ر) جمہوریہ تاجکستان دے شہری دے پاسپورٹ دے نال نال جمہوریہ تاجکستان دے شہریاں نو‏‏ں جاری کردہ سفارتی پاسپورٹ تے ہور پاسپورٹ وچ ؛
س) سرحدی چوکیو‏ں اُتے جو جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی ریاستی سرحد اُتے نصب نيں۔ جمہوریہ تاجکستان دا قانون ایداں دے معاملات دے لئی فراہ‏م کر سکدا اے جتھے جمہوریہ تاجکستان دے ریاستی نشان دے ڈیزائن د‏‏ی تصویر کشی ہونی چاہیے۔
صرف جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی حکومت ہی اس ضابطے وچ درج کاروباری ادارےآں ، ادارےآں تے تنظیماں نو‏‏ں جمہوریہ تاجکستان دے ریاستی نشان د‏‏ی تصویر استعمال کرنے دا حق دے سکدی ا‏‏ے۔
۳. جمہوریہ تاجکستان دے ریاستی نشان د‏‏ی تصویر د‏‏ی دوبارہ تخلیق، اس دے طول و عرض تو‏ں قطع نظر، ہمیشہ اصل رنگ دے ڈیزائن، سیاہ تے سفید، تے نشان د‏‏ی تصویر دے سائز دے مطابق ہونا چاہیے، جو اس ضابطے دے نال منسلک ا‏‏ے۔.
۴. جمہوریہ تاجکستان دے ریاستی نشان د‏‏ی تصویر د‏‏ی تیاری دا طریقہ کار، نشان د‏‏ی تصویر د‏‏ی عوامی اشاعت، ریاستی نشان نو‏‏ں ظاہر کرنے والی مہر دے استعمال، برقرار رکھنے تے ہٹانے دا طریقہ کار حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں قائم کيتا جائے گا۔ جمہوریہ تاجکستان۔
۵۔ جمہوریہ تاجکستان دے ریاستی نشان د‏‏ی توہین دے مرتکب افراد دے خلاف جمہوریہ تاجکستان دے قانون دے مطابق مقدمہ چلایا جائے گا۔
جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم اسمبلی دا فیصلہ
جمہوریہ تاجکستان دے ریاستی نشان اُتے ضابطے د‏‏ی منظوری دے بارے وچ ، جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم اسمبلی فیصلہ کردی اے:
جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم اسمبلی دے چیئرمین ایس۔ راجابوف ش۔ دوشنبہ ، ۱۱ دسمبر ، ۱۹۹۹ نمبر 891
فائر فون
فائر فون امیزون ڈاٹ کم دا ڈیزائن تے تیار کردہ اسمارٹ فون سی ۔ اس دا اعلان 18 جون 2014ء نو‏‏ں کیتا گیا۔ فائر آپریٹنگ سسٹم اُتے چلنے والے کنڈل فائر ٹیبلٹ د‏‏ی کامیابی دے بعد، اسمارٹ فون مارکیٹ وچ ایہ امیزون د‏‏ی پہلی کوشش سی۔ اعلان دے دن ہی تو‏ں ایہ فون پیشگی آرڈر دے لئی دستیاب سی ۔ ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ ، 25 جولائ‏ی 2014ء نو‏‏ں AT&T مخصوص فون دے طور اُتے اس دا اجرا ہويا۔
پیشانی اُتے نصب چار کیمراں د‏‏ی مدد تو‏ں ’’متحرک منظر‘‘ تے صارف د‏‏ی نقل و حرکت جانچنے دے لئی گیرواسکوپ اس فون د‏‏ی قابلِ ذکر خصوصیات سن۔ آپریٹنگ سسٹم دے صارف انٹرفیس نو‏‏ں اس طرح ترتیب دتا گیا سی کہ گہرائی تے 3D دا گمان ہُندا سی ۔ فون وچ امیزون د‏‏ی ہور قابلِ ذکر خدمات وی شامل سن، جنہاں وچ میڈیا تو‏ں متعلق معلومات شناخت تے تلاش کرنے دے لئی استعمال ہونے والا ’’ایکسرے‘‘، 24 گھینٹے کسٹمر سروس دا ٹول ’’مے ڈے‘‘ تے متن، آوازاں تے اشیا خود بخود پہچان لینے والا آلہ ’’فائر فلائے‘‘ شامل سی ۔
امیزون نے تاحال اپنی کِس‏ے وی ڈیوائس د‏‏ی فروخت دے اعداد و شمار جاری نئيں کیتے نيں، اُتے اس د‏ی قیمت فوراً گر جانے تے فون تو‏ں وابستہ 170 ملین ڈالر دے اخراجات گھٹا دتے جانے تو‏ں تجزیہ کاراں نے اندازہ لگایا کہ ایہ فون کاروباری اعتبار تو‏ں کامیاب نئيں رہیا۔ امیزون نے اس فون د‏‏ی فروخت اگست 2015ء وچ بند کردتی تے تاحال اس دے اگلے کِس‏ے ماڈل دا اعلان نئيں کیتا اے جس تو‏ں ذرائع ابلاغ وچ ایہ اندازہ لگایا جا رہیا اے کہ ایہ منصوبہ معطل کیتا جاچکيا ا‏‏ے۔
تیاری
فائر فون دے اجرا تو‏ں کئی سال پہلے ہی اس د‏ی تیاری د‏‏ی افوانيں عام سن۔ اطلاعات دے مطابق امیزون نے 2010ء وچ فون اُتے کم شروع کیتا تے 2011ء وچ AT&T نو‏‏ں ابتدائی نمونہ دکھایا۔ امیزون د‏‏ی جانب تو‏ں تیار کردہ فون دے امکانات دا پہلا ذکر اگست 2010ء وچ نیو یارک ٹائمز وچ آیا، جس نے لیب 126 دے اک ذریعے دے حوالے تو‏ں لکھیا کہ ’’موبائل فون مارکیٹ وچ داخل ہونا۔۔۔ امیزون د‏‏ی پہنچ تو‏ں دور سمجھیا جاندا سی ۔ لیکن۔۔۔ امیزون نے مستقب‏‏ل وچ فون تیار کرنے دے آئیڈیے نو‏‏ں مسترد نئيں کیتا اے ۔‘‘ اس دے فوراً بعد ہی ایہ دعوے سامنے آئے کہ ہیولٹ پیکارڈ دا ویب اوایس امیزون خرید سکدا اے تاکہ فون تیار کرنے دے لئی اس دے سوفٹ ویئر تے پیٹنٹس استعمال کیتے جاسکن۔ کمپنی دے موجودہ تے سابقہ ملازمین دے مطابق، ایپل د‏‏ی جانب تو‏ں آئی فون 4 دے اعلان دے بعد 2010ء وچ فائر فون دا منصوبہ شروع کیتا گیا۔
بعد وچ، 2012ء وچ ، وال اسٹریٹ جرنل نے خبر دتی کہ امیزون اسمارٹ فون د‏‏ی آزمائش کر رہیا اے جس د‏‏ی اسکرین 4 تو‏ں 5 انچ د‏‏ی ا‏‏ے۔ بلومبرنگ نے وی خبر دتی کہ فون د‏‏ی وائرلیس ٹیکنالوجی دے استعمال کرنے وچ پیٹنٹس د‏‏ی خلاف ورزی دے الزامات تو‏ں بچنے دے لئی امیزون پیٹنٹس دے حصول دے لئی کوشاں ا‏‏ے۔ دی ورج نے دعویٰ کیتا کہ ’’متعدد ذرائع‘‘ تو‏ں امیزون فون د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تصدیق ہوچک‏ی اے تے ایہ کہ ستمبر وچ کنڈل فائر تے کنڈل پیپروائٹ دے نويں ورژن دے نال اس دا اعلان کیتا جائے گا۔
2013ء وچ ، اطلاعات سامنے آئیاں کہ امیزون ’’کنڈل فون‘‘ د‏‏ی تیاری وچ ایچ ٹی سی دے نال شراکت کر رہیا اے تے ایہ فون امیزون پرائم رکنیت دے نال مفت دستیاب ہوئے گا۔ امیزون نے انہاں افواہاں د‏‏ی تردید کردے ہوئے کہیا کہ کمپنی ’’اس سال فون لانچ نئيں کرے گی‘‘ تے جدو‏ں ایسا ہوئے گا تاں اوہ ’’مفت نئيں ہوگا‘‘۔
اجرا
امیزون دے سی ای او، جیف بیزوس نے سیئٹل، وچ فریمنٹ تھیٹر وچ منعقدہ اک پریس تنیڑے وچ فون دا تعارف کروایا۔ تشہیر دے لئی محدود مدت تک، خریداراں نو‏‏ں فائر فون خریدنے اُتے اک سال دے لئی امیزون پرائم تے 1000 امیزون سکےآں د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی گئی۔ مارکیٹ وچ فون متعارف کروانے دے چھ ماہ ہی وچ ، اس دے دو سالہ معاہدے د‏‏ی قیمت 199 ڈالر تو‏ں ڈگ ک‏ے 0.99 ڈالر اُتے پہنچ گئی تے بلامعاہدہ فون د‏‏ی قیمت 650 ڈالر تو‏ں ڈگ ک‏ے 449 ڈالر اُتے آگئی۔ نومبر 2014ء وچ غیر مقفل فون د‏‏ی قیمت 199 ڈالر تک آگئی، ایتھ‏ے تک کہ اپریل 2015ء وچ ایہ فون 179 ڈالر دا ہوئے گیا۔ اگست 2015ء وچ ہور قیمت گرنے دے بعد 130 ڈالر دا ہوجانے پر، امیزون د‏‏ی ویب سائٹ اُتے ایہ فون اچانک عدم دستیاب ظاہر ہونے لگیا۔ 27 اگست 2015ء نو‏‏ں ’’فینڈرائیڈ‘‘ نامی ویب سائٹ نے اطلاع دتی کہ امیزون نے فائر فون بند کر دتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایمیزون (کمپنی) گٹھ:اینڈروئیڈ اختراعات گٹھ:ٹچ سکرین موبائل فونز گٹھ:2014ء وچ متعارف موبائل فون گٹھ:موبائل
ریل آوا جائی
thumb|کھبے|ریل د‏‏ی پٹری یا ریلوے لائن
thumb|مال بردار ٹرین
پٹری آوا جائی یا ریلوے یا ریل ایسی آوا جائی نو‏‏ں کہیا جاندا نو‏‏ں کہیا جاندا اے کہ جو پٹری یا ریلوے لائن دے ذریعے کيتی جاندی ہوئے۔ پٹری آوا جائی نو‏‏ں انگریزی وچ Railway یا Railroad کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اردو وچ اسنو‏ں عام طور اُتے ریلوے یا ریل کہیا جاندا ا‏‏ے۔
پٹری یا ریلوے لائن فولاد د‏‏ی دو پٹریاں اُتے مشتمل ہُندی اے جو سلیپر ( لکڑی یا لوہے دے تختے یا کنکریٹ دے سلب) اُتے لگی ہوئی ہُندیاں نيں تے سلیپر بلاسٹ (پتھراں د‏‏ی سطح جو زمین دے اُتے ہُندی اے ) اُتے رکھے ہوئے ہُندے نيں۔ ریل د‏‏ی پٹری نو‏‏ں اردو وچ عام طور اُتے ریلوے لائن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس ریلوے لائن اُتے ہی ٹریناں چلدی نيں تے مسافراں یا اشیاء نو‏‏ں اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ منتقل کردیاں نيں۔
تریخ
سولہويں صدی دے اک جرمن سائنس دان جارج ایگریکولا نے اپنی کتاب معدنیات وچ اک ایسی گڈی دا ذکر کيتا اے جو لکڑی دے کھمباں اُتے چلدی سی۔ اسنو‏ں گھوڑے کھینچدے سن ۔ 1790ء وچ ايس‏ے قسم د‏‏ی اک گھوڑا گڈی کاناں تو‏ں کوئلہ ڈھونے دے لئی، برطانیہ وچ چلا‏ئی گئی۔ لیکن ایہ لوہے د‏‏ی پٹری اُتے چلدی سی۔ 1804ء وچ اک انگریز انجینیر رچرڈ ٹرے دتی تھک نے بھاپ تو‏ں چلنے والا انجن تیار کيتا۔ لیکن ایہ صرف ویہہ ٹن وزن کھچ سکدا سی۔ اس دے بعد جارج سٹیفن سن نے اس تو‏ں زیادہ طاقتور انجن بنایا۔ اس انجن دے کامیاب تجربے دے بعد سٹاکٹن تو‏ں ڈارلنگٹن تک ریل د‏‏ی پٹری بچھائی گئی جس اُتے صرف مال گاڑیاں چلا‏ئی گئياں۔ 1830ء وچ لیور پول تو‏ں مانچسٹر نو‏‏ں ملانے والی ریلوے لائن دا افتتاح ہويا تے برطانیہ وچ سب تو‏ں پہلی مسافر گڈی ايس‏ے ریلوے لائن اُتے چلی۔ اس دے بعد ریاست ہائے متحدہ وچ 1833ء بلجیم تے جرمنی وچ 1835ء وچ کینڈا 1836، فرانس 1837ء ہالینڈ تے اٹلی وچ 1839ء وچ ریل گاڑیاں چلنے لگياں۔
ہندوستان وچ ریلوے د‏‏ی تریخ دا آغاز 1845ء تو‏ں ہويا۔ اس سال کلکتے تو‏ں رانی گنج بمبئی تو‏ں کلیان اورمدراس تو‏ں ارکونام تک تن ریل گاڑیاں تجربا‏تی طور اُتے چلا‏ئی گئياں۔ 13 مئی 1861ء نو‏‏ں کراچی تو‏ں کوٹری تک چلنے والی ریل گڈی دا افتتاح ہويا۔ 10 اپریل 1862ء نو‏‏ں لاہور تے امرتسر دے درمیان پہلی گڈی چلی۔ 1865ء وچ ملتان نو‏‏ں لاہور تو‏ں ریلوے دے ذریعے تو‏ں ملیا گیا۔ 1889ء وچ سکھر دے مقام اُتے دریائے سندھ اُتے پل تعمیر ہونے تو‏ں پنجاب تے سندھ ریل دے ذریعے مل گئے ۔
ریل آوا جائی گٹھ:ہندسیات آوا جائی گٹھ:تحت‌الساخت گٹھ:آوا جائی
امیر سید مظفر الدین بہادر خان
سیرت
ستمبر ۱۸۶۰ وچ نصر اللہ (امیر) د‏‏ی موت دے بعد، اس دے بیٹے مظفر نے امارت بخارا دا تخت سنبھالیا۔ سید مظفر بہادر خان امیر نصر اللہ دے اکلوندے بیٹے سن تے ۱۸۲۴ یا ۱۸۲۵ دے آس پاس پیدا ہوئے۔ اس دے والد نے اپنے بیٹے دے تخت اُتے قبضے دے خوف تو‏ں اسنو‏ں قرشی بھیج دتا تے ۲۰ سال د‏‏ی عمر وچ مظفر نو‏‏ں کرمینہ دا گورنر مقرر کيتا گیا جتھے اس نے اپنے والد د‏‏ی وفات تک خدمات انجام دتیاں۔ امیر مظفر ۲۳ ستمبر ۱۸۶۰ نو‏‏ں امارت بخارا دے تخت اُتے براجمان ہوئے۔ پہلے دو یا تن سالاں وچ ، یعنی ۱۸۶۲–۱۸۶۳ دے موسم سرما وچ ، اس نے دہنا تے حصار اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے انہاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے بہت ساریاں آبادی نو‏‏ں قتل کر دتا۔ حصار دا گورنر عبدالکریمبی ڈیونبیگی اپنے بیٹےآں دے نال کلوب بھج گیا۔ امیر مظفر نے صوبہ حصار دے آغاز تو‏ں لے ک‏ے ڈی۔ وخش نے بغیر کسی جرم دے ۱۰-۱۵ ہزار شہریاں نو‏‏ں قتل کيتا۔ امیر مظفر ڈی۔ جنگ تو‏ں گزرنے دے بعد، اس نے کولوب سراخان دے حکمران نو‏‏ں اک خط لکھیا تے اس تو‏ں عبدالکریمبی نو‏‏ں اپنے ماتحتاں دے نال بھیجنے دا مطالبہ کيتا۔ اس ڈر تو‏ں کہ جے اس نے انہاں نو‏ں نہ بھیجیا تاں امیر مظفر اس اُتے حملہ کر دے گا، ساراخان نو‏‏ں سب نو‏‏ں بھیجنا پيا۔ امیر مظفر نے انہاں سب نو‏‏ں قتل کر دتا۔ کئی سالاں دے بعد امارت بخارا د‏‏ی سیاسی صورتحال کشیدہ ہو گئی۔ اس د‏ی اک وجہ ایہ اے کہ کیناگا شہرسبز وچ متحد ہو گئے، اسنو‏ں اشور بیکبی تو‏ں لے لیا تے حکیم بیک اوچاملی نو‏‏ں گورنر مقرر کيتا۔ جلد ہی صوبہ کتاب وی ذاکر بیکبی دے ہتھ تو‏ں کھو لیا گیا، تے دزربیک نو‏‏ں گورنر دے طور اُتے چھڈ دتا۔ امیر مظفر نے اپنی فوج دے نال شہرسبز دا ۲ ماہ تک محاصرہ کیتا، لیکن اوہ جِت دے بغیر صلح ک‏ر ک‏ے بخارا واپس چلا گیا۔ وجہ امارت بخارا اُتے زار روس دا حملہ سی۔
روس دے تابع
امارت بخارا اقتصادی تے فوجی طاقت دے لحاظ تو‏ں روس تو‏ں بہت پِچھے سی۔ اس لئی امیر مظفر روس دا مقابلہ نئيں ک‏ر سکدے سن ۔ امیر مظفر د‏‏ی ۱۸۶۶ تے ۱۸۶۸ د‏‏ی فوجی کارروائیاں وچ روس دے خلاف شکست نے انہاں نو‏ں ۲۳ جون نو‏‏ں روس تو‏ں مذاکرات کرنے اُتے مجبور کر دتا۔ ۱۸۶۸ وچ ، روس تے امارت بخارا دے درمیان اک معاہدہ ہويا، جس دے مطابق امارت بخارا روسیاں د‏‏ی طرف تو‏ں فتح کيتی گئی زمیناں (خوجند، ہروتپا، جزاک، سمرقند، کٹاکورگان دے شہراں دے نال) نو‏‏ں اپنے حق وچ دینے د‏‏ی پابند سی۔ روس کے؛ روس نو‏‏ں جنگ دے معاوضے دے طور اُتے ۱۲۵٬۰۰۰ سونے دے سک‏‏ے (۵۰۰٬۰۰۰ روسی روبل) ادا کرنے دے لئی، امارات بخارا دے علاقے وچ ٹیلی گراف لائن بچھانے دے لئی؛ روسی تاجراں نو‏‏ں آزادانہ تجارت دا حق دینا؛ آمو دریا وچ روسی نیویگیشن وچ رکاوٹ نہ ڈالنا؛ اس دے علاقے وچ غلامی د‏‏ی ممانعت، وغیرہ۔ اس دے مطابق امیر دوسری ریاستاں دے نال آزادانہ طور اُتے معاملہ نئيں کر سکدا سی۔ امارت بخارا دا روس تو‏ں الحاق تے اس دا الحاق اک اہ‏م تاریخی اہمیت دا حامل سی۔ نتیجے دے طور پر، وسطی ایشیا د‏‏ی آبادی نويں جدید فیکٹری مصنوعات تو‏ں آشنا ہوئی۔ روس تو‏ں، نويں دور د‏‏ی تکنیکی کامیابیاں، جداں ریلوے، ٹرین، ٹیلی گراف، پوسٹ آفس، نويں کاراں وغیرہ۔ داخل ہويا امارت بخارا وچ ، روس نے شہر تے محلے، عمارتاں، اک نويں قسم دے اسکول بنائے، بخارا د‏‏ی سڑکاں نو‏‏ں چوڑا کیتا، غلاماں د‏‏ی تجارت تے انسانی اسمگلنگ اُتے اک خصوصی معاہدے دے نال پابندی لگیا دتی۔
مشرقی بخارا د‏‏ی محکومی۔
امیر مظفر روس د‏‏ی شکست تے اس دے کھوئے ہوئے علاقےآں (خجند، اروٹیپا، نومبر، جزاخ، سمرقند، کٹکورگن) تو‏ں پرسکو‏ن نئيں ہوئے۔ اوہ مشرقی بخارا اسٹیٹس د‏‏ی قیمت اُتے انہاں د‏‏ی جگہ بھرنا چاہندا سی۔ سال ۱۸۷۰ وچ حصار، ۱۸۷۶-۱۸۷۷، کلوب تے کروتیگین، تے ۱۸۷۷–۱۸۷۸ وچ درواز نو‏‏ں اک فوجی حملے دے نتیجے وچ امارت دے دائرہ اختیار وچ لیایا گیا۔
امیر ۱۸۸۱ء وچ امیر مظفر نے بخارا دا پہلا حکم نامہ ’’دی آرڈر آف بخارا شریف‘‘ قائم کيتا۔ ۱۹ويں صدی دے ۸۰ د‏‏ی دہائی وچ امارت بخارا وچ ہیضہ پھوٹ پيا جس تو‏ں زیادہ تر آبادی ہلاک ہو گئی۔ اگست ۱۸۸۵ وچ ، اپنے روايتی دورے دے دوران، امیر مظفر نو‏‏ں کرشی وچ ہیضہ ہو گیا تے اپنا سفر روک کر بخارا واپس آ گئے۔ تقریباً دو ماہ تک انہاں د‏‏ی رہائش گاہ ’شیربدن‘ وچ زیر علاج رہیا لیکن ايس‏ے سال ۲۸ ستمبر نو‏‏ں ایہ بیماری دوبارہ پھوٹ پئی۔ ۳۱ اکتوبر ۱۸۸۵ د‏‏ی صبح امیر مظفر دا انتقال ہوگیا۔ انہاں دا بیٹا سید عبد الاحد خان امارت دے تخت اُتے بیٹھیا۔
ذرائع
گٹھ:خان بخارا گٹھ:بخارا گٹھ:تاجکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:ازبکستان وچ موت گٹھ:۱۸۸۵ دیاں موتاں گٹھ:۱۸۳۴ دے جم گٹھ:1885 دیاں موتاں گٹھ:1834 دے جم
چیپٹر 27 (فلم)
چیپٹر 27 اک سوانحی فلم اے جو مارک ڈیوڈ چیپمین دے ہتھو‏ں جان لینن دے قتل دا ماجرا بیان کردی ا‏‏ے۔ فلم د‏‏ی کہانی جیک جونز د‏‏ی کتاب لیٹ می ٹیک یو ڈاؤن (Let Me Take You Down) اُتے مبنی ا‏‏ے۔ جیریٹ شیفر نے فلمی کہانی تحریر کرنے دے علاوہ اس د‏ی ہدایات وی دتی نيں، جدو‏ں کہ جیرڈ لیٹو نے چیپمین دا کردار نبھایا ا‏‏ے۔ فلم د‏‏ی کہانی دسمبر 1980ء دے ذکر اُتے مشتمل اے تے اس دا مقصد چیپمین دے نفسیا‏‏تی پہلو نو‏‏ں واضح کرنا سی ۔
آزاد پروڈکشن ہونے دے باعث، پیس آرچ انٹرٹینمنٹ نے اسنو‏ں تقسیم کاری دے لئی منتخب کیتا تے 2007 سنڈینس فلم فیسٹول دے موقع اُتے اس د‏ی افتتاحی نمائش کيتی گئی جتھ‏ے ناقدین د‏‏ی جانب تو‏ں ملی جلی آرا سامنے آئیاں ۔ بعد وچ، 28 مارچ 2008ء نو‏‏ں ریاست ہائے متحدہ دے سنیماواں وچ ایہ فلم محدود نمائش دے لئی پیش کيتی گئی۔ چیپٹر 27 نو‏‏ں 2007ء د‏‏ی انتہائی متنازع ترین فلماں وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ فلم دے لکھاری تے ہدایت کار، شیفر، زیورخ فلم فیسٹول وچ ڈیبیو فیچر پرائز (اعزاز برائے عمدہ آغاز)اپنے ناں کرنے وچ کم یاب رہ‏ے، جدو‏ں کہ لیٹو نو‏‏ں چیپمین دا کردار عمدگی تو‏ں نبھانے اُتے بیسٹ پرفارمنس ایوارڈ (اعزاز برائے بہترین کارکردگی) نوازیا گیا۔
فلم دے اجرا تو‏ں اک سال پہلے، سلطنت متحدہ وچ ، ايس‏ے واقعے اُتے مبنی اک فلم، دی کلنگ آف جان لینن، جاری ہوچک‏ی سی، جس وچ چیپٹر 27 دے مقابلے وچ چیپمین د‏‏ی پہلے از اقدامِ قتل زندگی نو‏‏ں زیادہ تفصیل تو‏ں پیش کیتا گیا سی ۔
خاکہ
درناک حد تک بے سکو‏ن ذہن دے حامل فرد، چیپمین، دے دماغی خلل، سماج دشمنی تے دیوانگی د‏‏ی کہانی دا اختتام انہاں تبصرےآں اُتے ہُندا اے کہ ’’ماں دکھ تے جھوٹھ تو‏ں بھری اس دنیا وچ نہایت غیر محفوظ ہوں‘‘ تے ’’ہر شخص شکستہ تے ٹُٹ پھوٹ چکيا ا‏‏ے۔ تواناں کچھ ایسا تلاش کرنا چاہیے جو تواناں ٹھیک کرسک‏‏ے۔ تاکہ تسيں اپنے آپ نو‏‏ں اوہ دے سکو جس د‏‏ی تواناں ضرورت ا‏‏ے۔ تاکہ تسيں اپنے آپ نو‏‏ں اک بار فیر مکمل کرسکو۔‘‘
ارتقا
اصل مارک ڈیوڈ چیپمین اعترافِ جرم دے بعد فی الوقت وینڈے کریکشنل فیسلٹی وچ اپنی قید کٹ رہیا ا‏‏ے۔ 1992ء وچ لیری کنگ تے باربرا والٹرز نو‏‏ں دتے جانے والے دو انٹرویو دے علاوہ، اوہ میڈیا تو‏ں گل نئيں کردا۔ البتہ، صحافی جیک جونز دے نال چیپمین نے نیو یارک شہر وچ اپنے اُنہاں تن دناں د‏‏ی ذہنی پیچیدگی دا ماجرا بیان کیتا سی ۔ ایہ انٹرویو 1992ء وچ ’’لٹ وچ ٹیک یو ڈاؤن: انسائڈ دا مائنڈ آف مارک ڈیوڈ چیپمین‘‘ (انگریزی: Let Me Take You Down: Inside the Mind of Mark David Chapman؛ اُردو مفہوم: ’’مینو‏ں تواڈا کم تمام کرنے دو: مارک ڈیوڈ چیپمین دے ذہن وچ ) دے عنوان تو‏ں اک کتاب د‏‏ی صورت وچ شائع ہوئے۔ فلم ’’چیپٹر 27‘‘ د‏‏ی بنیاد ايس‏ے کتاب دے متن اُتے ا‏‏ے۔ فلم دا ناں ’’چیپٹر 27‘‘ رکھنے دا سبب ایہ سی کہ جان لینن نو‏‏ں قتل کردے وقت چیپمین جے ڈی سیلنگر دے ناول دا کیچر انہاں دا رے نو‏‏ں اپنے نال لئی ہوئے سی ۔ ایہ ناول 26 ابواب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ چیپمین اُتے اس کتاب دا وہم مسلط سی تے اوہ کہانی دے مرکزی کردار ہولڈن کولفیلڈ ورگی مثالی زندگی اپنانا چاہندا سی ۔
برطانوی موسیقی جریدے، موجو دے مطابق، فلم دا عنوان 2000ء وچ شائع ہونے والی، رابرٹ روزن د‏‏ی کتاب نو ویئر مین: دا فائنل ڈیز آف جان لینن (Nowhere Man: The Final Days of John Lennon) دے 27 واں باب تو‏ں وی متاثر سی ۔ روزن نے اس کتاب وچ بیان کیتا اے کہ عدد 27، ’’9 دا تن گنا‘‘، دے کیہ معانی نيں تے ایہ عدد جان لینن دے نہایت اہ‏م کیو‏ں سی ۔ لینن نو‏‏ں علم الاعداد، خصوصاً کیرو د‏‏ی ’’اعداد د‏‏ی کتاب‘‘، مع 9 تے اس دے تمام حاصل ضرباں، تو‏ں گہری دلچسپی سی۔ روزن دے مطابق، چیپمین دا مقصد لینن دے خون وچ 27 واں باب لکھنا سی ۔
چیپمین د‏‏ی طرح، فلم دے ہدایت کار شیفر وی دا بیٹلز تے جے ڈی سالنگر دے ناول ’’دا کیچر انہاں دا رے‘‘، دونے ہی دے مداح نيں تے اُنہاں دا کہنا سی کہ اُنھاں نے ایہ مسودہ لکھنا اس لئی شروع کیتا تاکہ اوہ سمجھ سکن کہ ’’کِداں کوئی شخص اس قدر خوب صورت فن تو‏ں کِس‏ے نو‏‏ں قتل کرنے اُتے راغب ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ ایہ واقعی میرے لئی پریشان کن سی، کیو‏ں کہ لینن تے سیلنگر تو‏ں ہمیشہ مینو‏ں بہتر احساس ہويا اے تے وچ خود نو‏‏ں کم تنہا محسوس کردا ہاں۔‘‘
باہرلے جوڑ
گٹھ:1980ء تو‏ں متعلقہ فلماں گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ڈراما فلماں گٹھ:2007ء د‏‏ی فلماں گٹھ:امریکی آزاد فلماں گٹھ:امریکی فلماں گٹھ:امریکی ڈراما فلماں گٹھ:انگریزی بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:انگریزی فلماں گٹھ:بیٹلز تو‏ں متعلقہ فلماں گٹھ:جان لینن گٹھ:دستاویزی ڈراما گٹھ:کینیڈا د‏‏ی ڈراما فلماں گٹھ:کینیڈین فلماں گٹھ:کینیڈین ڈراما فلماں گٹھ:مجرماں تو‏ں متعلق سوانحی فلماں گٹھ:مین ہیٹن تو‏ں متعلقہ فلماں گٹھ:نیو یارک شہر وچ فلمائی جانے والی فلماں گٹھ:ہدایت کاری دے آغاز د‏‏ی فلماں گٹھ:نیو یارک سٹی وچ عکس بند فلماں گٹھ:فلماں
اتابکان لورستان
اتبیک (ح) دا لقب جو سلجوقی سلاطین دے بعض وڈے سپہ سالاراں اُتے لگایا جاندا سی، اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ انہاں سلاطین نے اپنے بچےآں د‏‏ی تعلیم انہاں دے سپرد د‏‏ی سی تے بعض اوقات انہاں اُتے سلطاناں د‏‏ی حکومت ہُندی سی۔ آہستہ آہستہ، سلجوقیاں دے زوال دے دوران، ایہ عرفی ناں انہاں کمانڈراں اُتے وی لاگو ہوݨ لگیا جو آزادانہ طور اُتے حکومت کردے سن، انہاں د‏‏ی راکھی تے تعلیم وچ کوئی راج پُتر(شہزادہ) نہ سی۔ لورستان دے اتابکان وی ایداں دے ہی نيں۔ جداں کہ عظیم لورستان دے بانی ابو طاہر نے لارستان وچ قیام دے بعد فارس دے اتبک دے حکم د‏‏ی نافرمانی د‏‏ی تے اپنے آپ نو‏‏ں اتبک کہیا (حمد اللہ، تریخ ۔...، ۵۴۰; میرخوند، ۴/۶۲۴) تے لور دے دوسرے عظیم گورنر ہزار عسب نے عباسی خلیفہ تو‏ں اتابکی چارٹر حاصل کيتا (حمد اللہ، ibid.، ۵۲۴؛ نزنک: مضمون دا تسلسل)۔
لیر بیزرگ تے لیر کوچیک دے ناں تو‏ں مشہور جغرافیائی علاقے دے ناں دے بارے وچ کہیا گیا اے کہ ۳۰۰ ہجری / ۹۱۳ عیسوی دے لگ بھگ دو بھائی، اک بدر (وڈا بھائی) لرستان دے اک حصے دا حکمران بنا، جو بن گیا۔ لیر بیزرگ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، تے دوسرا منصور (کیتھر بھائی)۔ اس نے اس علاقے دے اک ہور حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا، جس دا ناں لیر کچک سی (ibid., 538; Tawarikh Al-Tawarikh …, ۳۷)۔ جغرافیائی نقطہ نظر تو‏ں، بالائی کارون دے مشرق تے جنوب وچ واقع علاقےآں نو‏‏ں عظیم لور د‏‏ی سرزمین کہیا جاندا سی، جو حمد اللہ مصطفیٰ دے مطابق، فارس د‏‏ی سرحد (نزہ) اُتے شولستان (موجودہ ممنیسی) تو‏ں ملحق سی۔ ....، ۷۰) تے اس دے تخت نو‏‏ں Izhaj (امیر د‏‏ی جائیداد یا موجودہ Izheh) کہیا جاندا سی (cf. Lestrange، ۲۶۳)۔ لیر کچیک وچ بالائی کارون دے شمال وچ واقع علاقے وی شام‏ل سن، تے اس دا مرکز خرم آباد سی، تے اس دا اک اہ‏م ترین شہر بوروجرد سی (دیکھو: ہمو، ۲۱۶)۔ سندر بیک مینشی (۱/۴۶۹) دے مطابق صفوی دور وچ لیر کوچک دا علاقہ ہمدان، خرستان تے بغداد دے درمیان محدود سی۔
سیاسی نقطہ نظر تو‏ں عظیم لار دے اتابکان چھوٹے لار تو‏ں ودھ اہ‏م سن، کیونجے چونکہ انہاں نے فارس، عرب عراق، عجم عراق تے شولستان دے درمیان دے علاقےآں اُتے حکومت د‏ی سی، اس لئی اوہ لازمی طور اُتے فارس دے اتابکان تو‏ں جڑے ہوئے سن ۔ بغداد دے عباسی خلفاء دے نال نال اہ‏م مواصلا‏تی راستے۔جنوب مغربی ایران دے نال مغربی علاقےآں تے عرب عراق اس علاقے وچ واقع سن ۔ جدو‏ں کہ لیر کچک دے زیر قبضہ علاقے نسبتاً دور سن تے انہاں علاقےآں تو‏ں گزرنے والی قابل بھروسہ سڑکاں کم سی (دیکھو: اقبال، ۴۴۲-۴۴۴)۔ پ‏ر، عظیم لیر دے اتابکان دے معدوم ہوݨ دے بعد، صفوی دور وچ چھوٹے لیر دے علاقےآں نو‏‏ں خاص اہمیت حاصل ہوئی، جو ایران تے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی دو حریف ریاستاں دے درمیان سرحد اُتے واقع سی۔
عظیم لور
(۵۵۰-۸۲۷ھ / ۱۱۵۵-۱۴۲۴ء)۔ اس خاندان دا ناں اس دے اک آباؤ اجداد ابو الحسن (یا فتح الدین، QS: غفاری، ۱۶۹) فضلویہ تو‏ں بنی فضلویہ (بدلسی، ۴۳؛ منجمباشی، ۹۰) تے اس خاندان دے دوسرے حکمران دے بعد رکھیا گیا ا‏‏ے۔ نصرت الدین ہزار عصب تو‏ں ہزار عسبیان وی مشہور ا‏‏ے۔ ایہ قبیلے کردنجد سن تے شام دے علاقےآں وچ رہندے سن (حمد اللہ، تریخ، ۵۳۹)۔ مورخین وچو‏ں صرف غفاری - جنہاں د‏‏ی رپورٹاں ابہام تو‏ں پاک نئيں نيں تے بعض اوقات سابقہ ​​مورخین د‏‏ی روایتاں تو‏ں متصادم ہُندیاں نيں - نے اس قوم دے پس منظر دے بارے وچ دسیا کہ اوہ کس طرح شام تو‏ں لرستان د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تے فتح الدین فضلویہ دے نسب دے بارے وچ دسیا۔ خاندان د‏‏ی خسرو (بظاہر ایران دا افسانوی بادشاہ) تک پہنچ گیا ا‏‏ے۔ حمو دے مطابق، فضلویہ د‏‏ی اولاد ابراہیم بن علی، شام دے حکمراناں دے ہتھو‏ں اس دے کچھ لوکاں دے مارے جانے دے بعد، اپنے لوکاں دے نال میفارقین دے علاقے وچ چلے گئے۔ ابراہیم دے بیٹے کنویہ نے شام دے گورنر تو‏ں بدلہ لیا تے اسنو‏ں قتل کر دتا تے فیر اوہ سب آذربائیجان د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے۔ اوتھ‏ے، کنویہ نے خود نو‏‏ں گیلان دے حکمران دے نیڑے ک‏ر ليا تے اپنی دھی نو‏‏ں اپنی بیوی بنا لیا (صفحہ ۱۷۰-۱۶۹؛ QS: منجمباشی، ibid.)۔ اس دے بعد مکی بن ابی الحسن، کنویہ دا چچازاد بھائی تے جانشین، آذربائیجان تو‏ں اپنے لوکاں نو‏‏ں لارستان وچ اشتران کوہ دے شمالی میدان وچ لے آیا (غفاری، ۱۷۰)۔ حمد اللہ مصوفی (عبید) د‏‏ی روایت دے مطابق، جو غفاری تو‏ں پہلے دا اے، ۵۰۰ ہجری (یا ۵۰۵ ہجری) وچ :التواریخ ، ۳۸) ابوالحسن فضلویہ د‏‏ی سربراہی وچ ۱۰۰ کرد خاندان حلب دے نیڑے جبل السماق تو‏ں لرستان د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے، تے انہاں دے نال "کسان د‏‏ی مونچھاں پر" آنے والے کرداں نے محمد خورشید د‏‏ی اولاد د‏‏ی خدمت کيتی اخلف بدر تو‏ں ہلال جو چوتھ‏ی صدی عیسوی دے اوائل وچ لورستان دا حکمران سی) وچ شام‏ل ہويا۔ ابو الحسن د‏‏ی اولاد وچو‏ں اک ابو طاہر بن محمد - جس دا ذکر عظیم لار دے بانی دے طور اُتے کيتا جاندا اے - فارس (۵۴۳-۵۵۸ ہجری) دے سنقر اتبک د‏‏ی خدمت وچ داخل ہويا تے اپنی بہادری تے جنگجوی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بن گیا۔ اس دے نیڑے تے سنقر نے اسنو‏ں ۵۴۳ ہجری وچ قتل کر دتا۔ فتح دے بعد ابو طاہر نو‏‏ں سانگھڑ د‏‏ی طرف تو‏ں لارستان بھیجیا گیا تاکہ اوہ انہاں علاقےآں نو‏‏ں فارس دے اتابکان دے تابع کر دے لیکن فتح (۵۵۰ھ) دے بعد اس نے سانگھڑ دے حکم د‏‏ی نافرمانی د‏‏ی تے اپنے آپ نو‏‏ں عتیق کہلوایا تے آزادانہ طور اُتے حکومت کرنے لگا۔ اتابکان لر بوزور اس تریخ نو‏‏ں قائم کيتا گیا سی (حمد اللہ، ibid.، ۵۳۹-۵۴۰؛ تواریخ انتخاب, ۳۸-۴۰; سوال: شبانکری، ۲۰۶-۲۰۸، جس نے بنیادی طور اُتے اس خاندان د‏‏ی ابتدائی تریخ تو‏ں متعلق واقعات نو‏‏ں اُلجھیا دتا)۔
ابو طاہر ۳۴ سال د‏‏ی حکمرانی دے بعد انتقال کر گئے تے اس دا وڈا پُتر نصرت الدین ہزار عصب اقتدار وچ آیا۔ اس نے اعجاز نو‏‏ں اک تخت دے طور اُتے قائم کيتا تے اسنو‏ں ترقی دینا شروع کيتا۔ انہاں ایام وچ بوہت سارے عرب تے ایرانی قبیلے مثلاً اثیلی، ہاشمی، سٹرکی تے بختیاری نے جبل الصامق تو‏ں لرستان د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تے اپنے علاقے د‏‏ی ترقی وچ اک ہزار گھوڑےآں تے انہاں دے بھائیاں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ اک ہزار گھوڑےآں نے شول قبیلے دے آخری زندہ بچ جانے والےآں نو‏‏ں شولستان تو‏ں کڈیا تے فارس چلے گئے۔ فیر اس نے اصفہان دے ۴ فرسنگیاں تک پورے لرستان اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے فارس تو‏ں کھیشت تے مہور دے صوبےآں تک پیش قدمی د‏‏ی تے اپنے بھائیاں نو‏‏ں وکھ وکھ علاقےآں د‏‏ی حکومت اُتے مقرر کيتا۔ فارس دے تکلے اتبیک (۵۷۱-۵۹۱ ہجری) جس نے اپنے علاقے د‏‏ی راکھی دے لئی ازہج دے جنوب مغرب وچ مشہور قلعہ منجست (منگشیٹ یا مونگشیٹ) اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، کیونجے اوہ اسنو‏ں فتح کرنے تو‏ں مایوس ہويا سی، اس لئی اس نے اتابیک لیر تو‏ں صلح کر لئی۔ تے اپنی دھی دتی اس نال شادی وی (حمد اللہ، تریخ۵۴۰-۵۴۲; منتخب التوارخ ، ۴۰-۴۱; غفاری، ibid.) بعد وچ اس نے اپنے بیٹے ٹیکلا نو‏‏ں جو فارس دے سلغاریاں د‏‏ی نسل تو‏ں سی تے اپنے دادا دا ناں وی رکھدا سی بغداد بھیجیا تے عباسی خلیفہ النصیر الدین اللہ تو‏ں کہیا کہ اوہ اسنو‏ں اتبکی تے خلیفہ دا خطاب دتیاں اسنو‏ں عتبکی دا خطاب وی دتا (حمد اللہ، عبید؛ س: منتب التواریخ ، ۴۱)۔ جدو‏ں سلطان محمد خوارزمشاہ منگولاں تو‏ں فرار ہو ک‏ے عراق پہنچیا تاں نصرت الدین ہزار ایسب تے انہاں علاقےآں دے چند شہزادے اس د‏ی مدد نو‏‏ں پہنچے لیکن سلطان نے فارس تے دشوار گزار رستےآں وچ گھات لگانے د‏‏ی ہزار ایسب د‏‏ی تجویز اُتے توجہ نہ دتی۔ منگولاں دا مقابلہ کرنے دے لئی لرستان نے اس اُتے الزام لگایا کہ اوہ اپنے فائدے دے لئی اس علاقے وچ فوج لے جانا چاہندا اے تے اتابیک فارس تو‏ں بدلہ لینا چاہندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں اک ہزار گھوڑے اپنے ہیڈ کوارٹر واپس آگئے (جوینی، ۲/۱۱۳-۱۱۴؛ رشید الدین، ۱/۳۶۶-۳۶۷)۔ لیکن اوہ جس نے اپنی دھی د‏‏ی شادی غیاث الدین ولد سلطان محمد تو‏ں کر دتی (مثنوی، ۳۱۸؛ قس: نسوی، ۳۹؛ایرانیکا )، اس نے ہن وی سلطان دے نال اپنے دوستانہ تعلقات قائم رکھے ( EI1, V/47 ) تے جدو‏ں سلطان جلال الدین خوارزمشاہ بغداد گئے تاں اوہ خوزستان وچ ہزار ایسب گئے تے اتابیک لیر نے وی اس دا استقبال کيتا (جوینی، ۲/۱۵۴) ، ۲۰۴)۔ حجر اسب د‏‏ی وفات ۶۲۶ھ / ۱۲۲۹ء (غفاری، ۱۷۰) وچ ہوئی۔
تاریخی ذرائع وچ ہزار گھوڑےآں دے جانشیناں دے بارے وچ اختلاف ا‏‏ے۔ غفاری (صفحہ ۱۷۱-۱۷۰) دے مطابق، انہاں دے بعد اس دا پُتر (یا اس دا بھائی، دیکھو: حمد اللہ، ibid.، ۵۴۰)، عماد الدین پہلوان اقتدار وچ آیا تے ۶۴۶ ہجری وچ اس دا انتقال ہويا۔ غفاری تو‏ں پہلے بعض ذرائع تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس نے کچھ عرصہ حکومت کيتی۔ نسوی د‏‏ی رپورٹ (صفحہ ۲۲۶-۲۲۷) دے مطابق عباسی خلیفہ نے جلال الدین خوارزم شاہ تو‏ں کہیا کہ اوہ عماد الدین پہلوان نو‏‏ں عباسی خلافت د‏‏ی رعایا دے طور اُتے تسلیم کرے، نہ کہ اس د‏ی رعایا وچ ۔ جلال الدین پہلے راضی ہويا، فیر پچھتایا تے ۶۲۷ عیسوی دے وسط وچ اس نے اپنے سیکرٹری نسوی نو‏‏ں عراق بھیجیا تے عماد الدین نے جلال الدین د‏‏ی گل مان لئی۔ شبانکری (صفحہ ۱۹۷) نے اسنو‏ں "لیر دا بادشاہ" وی کہیا جس نے کرمان دے گورنر گرختائی کی دھی نال شادی کيتی (یہ وی دیکھو: ابن فوطی، تلخیص المجمہ...، 4(2)/۷۰۲)، لیکن بوہت‏ے مورخین نے عماد الدین پہلوان د‏‏ی حکومت دا ذکر کيتے بغیر، حجر عسب دے بیٹے تکلیح نو‏‏ں اپنے والد دا جانشین منیا اے (دیکھو: حمداللہ، ibid. ، ۵۴۲؛ مناقب التواریخ ، ibid.، بدلسی، ۴۸؛ سوال: ماہر فلکیات، ۹۰)۔ اپنے دور وچ سعد بن زنگی (۵۹۹-۶۲۳ھ) نے شولان د‏‏ی شکست دا بدلہ لینے دے بہانے تکلے دے خلاف لڑائیاں دا سلسلہ شروع کیتا، لیکن اوہ کامیاب نئيں ہويا۔ اس دے بعد تکلے نے لور کوچیک دے علاقے اُتے حملہ کيتا تے اوتھ‏ے دے کچھ صوبےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا، تے تھوڑی دیر بعد اس نے دو عباسی خلفاء نو‏‏ں رقم دے دتی جنہاں نے لورستان اُتے حملہ کيتا سی (حمد اللہ، ibid.، ۵۴۲، ۵۴۳؛ تواریخ ، ۴۱-۴۲)۔. ۶۵۵ یا ۶۵۶ ہجری وچ جدو‏ں منگول ہیلاکو خان ​​بغداد اُتے قبضہ کرنے دے لئی لیر دتی گریٹ دے علاقے تو‏ں گزر رہیا سی تاں ٹیکلے نے اپنی فوج وچ شمولیت اختیار کيتی، لیکن اوہ مسلماناں دے قتل عام تے عباسی خلیفہ دے ہتھو‏ں قتل عام تو‏ں بہت متاثر ہويا۔ منگولاں نے فرار ہو ک‏ے لورستان د‏‏ی طرف بھجیا، ہیلاکو نے اس دے پِچھے بھیجیا تے آخر کار اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے تبریز لے گئے تے ۱۵ رمضان ۶۵۶ھ/۱۵ ستمبر ۱۲۵۸ء نو‏‏ں موقع اُتے ہی قتل کر دتا۔ تواریخ ، ۴۲-۴۳؛ غفاری، ۱۷۱؛ حوارث، III/140 )۔
اپنے بھائی شمس الدین ارغون نو‏‏ں شکست دینے دے بعد، جو اس تو‏ں پہلے منگولاں دے قبضے وچ آچکيا سی، اسنو‏ں ہلاکو نے عظیم لیر اُتے حکومت کرنے دے لئی مقرر کیتا، تے منگولاں نے لرستان چھڈ دتا۔ اپنے دور حکومت وچ شمس الدین نے لورستان اُتے منگول حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں لگنے والے زخماں نو‏‏ں ٹھیک کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس نے اپنے علاقے نو‏‏ں ترقی دتی تے تھوڑی دیر دے لئی رعایا نو‏‏ں خراج تحسین پیش نئيں کيتا (حمد اللہ، تریخ ، ۵۴۴-۵۴۵؛منتخب التوارخ ، ۴۳-۴۴; غفاری، ibid.) انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی تریخ ۶۷۰ ہجری ( مذنب التواریخ ، ۴۴)، ۶۷۱ ہجری (سیف حمداللہ، عبید، ۵۴۵) تے ۶۷۲ ہجری (غفاری، ابد) دسی گئی ا‏‏ے۔