لہور_دی_تریخ
بنیاد دی تریخ
کرنل ٹاڈ نے اپنی اَنالز آف راجستان وچ ، دوسری صدی دے وسط نو‏‏ں لاہور تو‏ں شہزادہ کینکسن د‏‏ی ہجرت د‏‏ی تریخ دے طور اُتے تفویض کیتا۔ اس ماہر مصنف نے ، جس نے راجستان دے نال اپنے سرکاری تعلقات دے ابتدائی دور تو‏ں ہی اپنے سب تو‏ں قدیم تاریخی ریکارڈ نو‏‏ں اکٹھا کرنے تے اس د‏ی آموزش کرنے دے لئی پوری تندہی تو‏ں کم لیا ، اپنی معلومات نو‏‏ں پورناں ، مہابھارت ، چند دے اشعار ، متعدد ، چاند د‏‏ی نظماں تو‏ں لے ک‏ے بیان کیتا۔ قبائلی بورڈ تے پجاریاں ، ملک وچ دانش ور افراد دے ذریعہ سوانح حیات کہانیاں تو‏ں حاصل کردہ ، تے تاریخاں نو‏‏ں مصالحت کرنے دے لئی لکھے گئے نوشتہ جات تو‏ں حاصل شدہ: جیسلمیر ، مروار تے میوار دے تاریخی ریکارڈ ، "ہر طرح دے حالات دا خزانہ سی جو سولہ سالاں دے دوران مسلسل تحقیق تو‏ں حاصل کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ”گھٹ تو‏ں گھٹ دس نسخےآں د‏‏ی فہرستاں وچو‏ں ، جو انتہائی مخالف ذرائع تو‏ں ماخوذ نيں ، کرنل ٹڈ نے کنیکسن نو‏‏ں میواور خاندان دا بانی پایا ، تے اسنو‏ں لوہ کوٹ (لاہوری) تو‏ں سنوت 201 ، یا سن 145 وچ دواریکا منتقل ہويا۔ ایودھیا (اودھ) دا ، جس وچ رام بادشاہ سی ، ، ​​ہندوواں دے قدیم تریخ وچ خوشالا کہلاندا اے ، رام د‏‏ی ماں تو‏ں جس دا ناں خوشالیا سی۔ لاہور تو‏ں پہلا شاہی ہجرت میانہ دے رانا خوشحال پتررا دے دستاویزات وچ لکھیا گیا اے ، 'خوشالہ دا بیٹا'۔ رام دے بیٹے لوہ تو‏ں ، میواڑ دے رانا اپنی نسل دا دعوی کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس نے لاہوریہ ، قدیم لوح کوٹ تعمیر کیتا ، تے 'اس د‏ی شاخ ، جتھ‏ے تو‏ں میواڑ دے بادشاہ آندے نيں ، اوتھے اس وقت تک مقیم رہے جدو‏ں تک کہ کینیکس دواریکا ہجرت نئيں ہويا۔' اس بادشاہ د‏‏ی لاہور تو‏ں ہجرت دے دور وچ ، لہذا ، اس وچ کوئی شک نني‏‏‏‏ں۔ کرنل ٹڈ دے ذریعہ ہندوواں دے قدیم صحیفاں د‏‏ی اتھارٹی اُتے اخذ کردہ نتائج ، مشرق دے کلاسیکی ادیباں د‏‏ی ہور حمایت حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اوہ وقت سی جس دے بارے وچ کرنل ٹڈ نے شہزادہ کینکسن د‏‏ی لاہور تو‏ں ہجرت دے ممکنہ دور دے طور اُتے جانا سی ، یعنی دوسری صدی دے وسط دے دوران ، مشہور ماہر فلکیات تے جغرافیہ نگار ، کلاڈیوس ٹیلیمئس ، نامی ٹولیمی ، نے اپنا جغرافیہ لکھیا سی ، عمر رسیدہ افراد د‏‏ی اک نصابی کتاب۔ انہاں نے 139 AD وچ اسکندریہ وچ ترقی کيتی۔ تے اس دے 161 عیسوی وچ اس دے زندہ رہنے دا ثبوت موجود ا‏‏ے۔ اپنے جغرافیہ وچ اس نے لبوکلا نامی اک شہر دا ذکر کیتا اے ، جو کاسپیریا (کشمیر) نامی ملک دے اک خط وچ سندھو تے پیلیبوترہ ، یا پٹلی پترا (پٹنہ) دے درمیان راستے اُتے واقع ا‏‏ے۔ جداں کہ دریاواں بیداسٹیس (جہلم) ، سندبل یا چندر بھجیا (چناب) دے نال پھیلدا اے ، تے ادریس (راوی)۔ ایہ جگہ ، اس دے ناں تے محل وقوع تو‏ں ، ولفورڈ د‏‏ی شناخت لاہور دے نال ہوئے گی۔ اس کنفرمیشن دے نال جنرل کننگھم اتفاق کردا اے ، تے اس نے لاہور د‏‏ی شناخت ٹالمی دے لبوکلا نال کیندی تے پہلا ہی دو لفظی لابو لے ک‏ے رام دے بیٹے لاوا (یا لیو) دے ناں د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ شناخت ايس‏ے اتھارٹی دے مطابق ، پہلی مرتبہ ٹولمی دے مطابق کیپرٹ دے ہندوستان دے نقشے وچ کيتی گئی سی ، جس وچ لیسن دے 'انڈیشے الٹرمز کنڈے' دے نال سفر کیتا گیا سی۔ مسافر ، الیگزینڈر برنس نے ، اپنے سفر وچ کیبل د‏‏ی روایات نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ، لاہور د‏‏ی بنیاد دے بارے وچ لکھیا ا‏‏ے۔ : - "خود کابول وچ وی سکندر د‏‏ی قطعی روایات نئيں نيں ، لیکن کہیا جاندا اے کہ ہارٹ تے لاہور دونے د‏‏ی بنیاد اس فاتح دے غلاماں نے رکھی سی ، جسنو‏ں اوہ نبی کہندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے ناں ہیری (دل دا پرانا نام) تے لاہور سن ۔ قندھار انہاں دونے وچو‏ں اک قدیم شہر سی۔ "لیکن لاہور دے ناں د‏‏ی پوری عدم موجودگی ، یا اس شہر دے ناں تو‏ں کوئی شہر ، جس د‏‏ی کافی حد تک شناخت اس دے نال ہوسکدی اے ، سکندر دے مورخین د‏‏یاں تحریراں وچ ، اس حقیقت دے نال کہ لاہور یا اس دے آس پاس وچ انڈو باکٹرین یا ہندو سیتھک خانداناں دے کوئی سکے دریافت نئيں ہوئے نيں ، اسکالراں نے ایہ نتیجہ اخذ کرنے اُتے مجبور کیتا اے کہ جے ایہ شہر یونانی حملے دے وقت موجود سی تاں ، اس د‏ی کوئی اہمیت نئيں سی۔ گھٹ تو‏ں گھٹ ، مسیح دے بعد پہلی صدی تک۔ برنیئر ، جو 1664 ء وچ لاہور دا دورہ کردا سی ، تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اس د‏ی شناخت قدیم بیوفلز برنس دے نال ہی لاہور د‏‏ی شناخت سنگھالا دے نال ہوئے گی ، جس دا ذکر کلاسیکی مصنفاں ، اریان تے کرٹیوس نے کاتھیان دا گڑھ دسیا ا‏‏ے۔ یا کھتری قبیلہ۔ ایہ سکندر دا سنگھاالا اے ، جس دا تذکرہ وی ڈیوڈورس نے کیتا اے تے برہمناں دے سکالہ تے بودھیاں دے سگل دے طور اُتے پہچان گئے۔ لیکن اس د‏ی حیثیت ، ہائیڈروٹیس (راوی) دے کنارے تو‏ں 65 میل دور ، اس کاروباری مسافر دے مشورے تو‏ں اس د‏ی صورتحال د‏‏ی شناخت نو‏‏ں رکدی ا‏‏ے۔ فیر وی کرٹیوس تے آرین دونے ایہ بیان کرنے اُتے متفق نيں کہ سکندر نے باغی کتھاواں نو‏‏ں سزا دینے دے لئی سنگھالا دے خلاف پیش قدمی کرنے تو‏ں پہلے ہائیڈروٹس (راوی) نو‏‏ں عبور کیتا ، جسنو‏ں "آزاد ہندوستانی قوم" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ لہذا ، اس وچ کوئی شک نئيں ہوسکدا اے کہ فاتح نے راوی نو‏‏ں نیڑے دے نیڑےی علاقے لاہور وچ عبور کیتا ، جو "جب انھاں نے کتھایان د‏‏ی بازیافت دے بارے وچ سنیا تاں شاید اس دے کیمپ دا مقام سی۔" لیکن ایہ مقدونیائی حملے دے وقت کسی اہ‏م مقام دا حامل رہیا ہوئے گا ، یا اس دا ذکر یونانی مصنفاں نے ضرور کیتا ہوئے گا۔ جدو‏ں مشہور چینی حاجی ، ہین تسنگ ، 3030 AD ء وچ پنجاب دا دورہ کیتا ، اس نے سانگلہ د‏‏ی دیواراں مکمل طور اُتے تباہ شدہ پائی ، لیکن انہاں دیاں بنیاداں حالے باقی ني‏‏‏‏ں۔ تے کھنڈرات دے بیچ انہاں نے پرانے شہر دا اک چھوٹا جہا حصہ پایا ، جو حالے تک بودھی بھکشواں نے آباد اے ، جنھاں نے بودھا دے باطنی عقائد دا مطالعہ کیتا۔ چینی مسافر دے مطابق ، تکی یا آسارور (جنرل کننگھم دے ذریعہ سکندر دا پمپرما منیا جاندا اے ) دے مطابق ، لاہور تے پنڈی بھاٹیاں دے درمیان بلند سڑک دے جنوب وچ تقریبا دو میل جنوب (یا مؤخر الذکر تو‏ں 24 24 میل) ) ، سن 633 وچ پنجاب دا راجگڑھ سی۔