cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ذیلی صحارائی افریقا
تعلیم تک رسائی وچ وڈی پیشرفت
ملیریا سب صحارا افریقہ وچ اک مقامی بیماری اے ، جتھ‏ے ملیریا دے زیادہ تر واقعات تے اموات دنیا بھر وچ ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ [193] خسرہ د‏‏ی روک سیم دے لئی معمول دے حفاظتی ٹیکے لگائے گئے نيں ۔ [194] Onchocerciasis ( "ریور بلائنڈنیس")، د‏‏ی اک عام وجہ اَنھّا پن ، وی خطے دے بعض حصےآں اُتے ستانکماری اے. دنیا بھر وچ اس بیماری تو‏ں متاثرہ 99٪ تو‏ں زیادہ افراد اس دے 31 ملکاں وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ [195] اس دے جواب وچ ، بیماری اُتے قابو پانے دے مقصد تو‏ں افریقی پروگرام برائے آنکوسیریاسیز کنٹرول (اے پی او سی) 1995 وچ شروع کيتا گیا سی۔ [195] زچگی د‏‏ی شرح امواتاک ہور چیلنج اے ، دنیا وچ نصف تو‏ں زیادہ زچگیاں د‏‏ی اموات افریقہ وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ [196] اُتے ، ایتھ‏ے عام طور اُتے وی ترقی ہوئی اے ، کیونجے خطے دے متعدد ملکاں نے 1990 دے بعد تو‏ں زچگی د‏‏ی شرح اموات د‏‏ی سطح نو‏‏ں ادھا کردتا ا‏‏ے۔ [196] اضافی طور اُتے ، افریقی یونین نے جولائ‏ی 2003 وچ میپوٹو پروٹوکول د‏‏ی توثیق د‏‏ی ، جس وچ ایہ وعدہ کيتا گیا اے خواتین دے جننانگ تخفیف (FGM) اُتے پابندی لگانا۔ [197]
قومی صحت دے نظام ملکاں دے وچکار مختلف ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ وچ گھانا ، سب تو‏ں زیادہ صحت د‏‏ی دیکھ بھال حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں فراہ‏م کيتی جاندی اے تے وڈی حد تک زیر انتظام وزارت صحت تے گھانا ہیلتھ سروسز. ہیلتھ کیئر سسٹم وچ فراہ‏م کرنے والے د‏‏ی پنج سطحاں نيں: صحت د‏‏ی آسامیاں جو پینڈو علاقےآں ، صحت دے مراکز تے کلینک ، ضلعی اسپتالاں ، علاقائی اسپتالاں تے ترتیری اسپتالاں د‏‏ی پہلی سطح د‏‏ی بنیادی نگہداشت ني‏‏‏‏ں۔ انہاں پروگراماں نو‏‏ں حکومت گھانا ، مالی کریڈٹ ، اندرونی طور اُتے تیار کردہ فنڈ (آئی جی ایف) ، تے ڈونرز پولڈ ہیلتھ فنڈ نے مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ [198]
مذہب
پیو فورم ، 2012 دے عالمی مذہبی منظر نامے دے سروے دے مطابق سب صحارا افریقہ وچ مذہب [199]
صحارا تو‏ں تھلے افریقی ملکاں زیادہ تر عیسائی نيں ، جدو‏ں کہ شمالی افریقہ دے صحارا تو‏ں اُتے والے ملکاں بنیادی طور اُتے اسلامی نيں ۔ ہورن آف افریقہ ( جبوندی تے صومالیہ ) تے سہیل تے سوڈان دے علاقےآں ( گیمبیا ، سیرا لیون ، گیانا ، مالی ، نائجر تے سینیگال ) دے نال نال ایتھوپیا تے اریٹیریا د‏‏ی اہ‏م مسلم کمیونٹیز وچ وی مسلم اکثریت موجود ا‏‏ے۔ ، تے سواحلی کوسٹ ( تنزانیہ تے کینیا ) پر۔ [200] ماریشیس افریقہ دا واحد ملک اے جس وچ ہندو اکثریت ا‏‏ے۔
روايتی افریقی مذاہب نو‏‏ں مشترکہ موضوعات دے نال لسانی ثقافتی گروہاں وچ توڑیا جاسکدا ا‏‏ے۔ علاوہ نائیجر-کانگو -speakers پرکھیا اسپرٹ، علاقائی اسپرٹ، برائی بیمار انسانی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے دے نال نال، اک خالق خدا یا اس تو‏ں زیادہ الوہیت وچ اک عقیدہ اے گا تے نظر انداز کردتا پرکھیا اسپرٹ، تے علاقائی اسپرٹ دے پجاریاں. [201] [202] [203] [204] نويں دنیا دے مذاہب جداں سانٹیریا ، ووڈون ، تے کینڈومبی ، اس دنیا تو‏ں ماخوذ ہون گے۔ نیلو سہارن بولنے والےآں وچ الوہیت اُتے اعتقاد ا‏‏ے۔ بدی خدائی فیصلے تے بدلہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ الہامی تے انسان دے وچکار بطور نبی۔ علاوہ افریقی ایشیاٹک-speakers اے henotheism ، اک د‏‏ی اپنی خداواں اُتے ایمان لیکن دوسرے خداواں دے وجود نو‏‏ں قبول؛ شرارتاں بد روحاں د‏‏ی وجہ نال ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ یہودیت دے سامیٹک ابراہیمی مذہب دا بعد دے دنیا دے نظارے تو‏ں موازنہ ا‏‏ے۔ [205] [201] [206] سان مذہب غیر مذہبی اے لیکن روح یا وجود د‏‏ی طاقت اُتے یقین اے جسنو‏ں ٹرانس ڈانس وچ ٹیپ کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ٹرانس ہیلرز [207]
عام طور اُتے ، روايتی افریقی مذاہب اک قدیم پیچیدہ عداوت تے آباؤ اجداد د‏‏ی عبادت تو‏ں متحد ہُندے نيں ۔ [208]
سہارا افریقہ دے روايتی مذاہب اکثر پیچیدہ اونٹولوجی ، کائناتیات تے مابعدالطبیعات دا مظاہرہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ اساطیر مثال دے طور اُتے ، افراتفری تو‏ں نظم و ضبط پیدا کرنے وچ تخلیق دے باپ دادا نو‏‏ں جو مشکل پیش کردے نيں اس دا مظاہرہ کيتا۔ آرڈر اوہی اے جو صحیح تے قدرتی اے تے کوئی انحراف افراتفری ا‏‏ے۔ کاسمولوجی تے آنٹولوجی نہ تاں آسان اے یا لکیری۔ اس تو‏ں طلاق ، ماد dی تے غیر فطری ، مرد تے عورت ، جنت تے زمین د‏‏ی وضاحت ہُندی ا‏‏ے۔ کيتا جا رہیا اے تے بننے دے مشترکہ اصول وڈے پیمانے اُتے نيں: Dogon یا درمیان، دے اصول امما (ہونے) تے Nummo (بندا جا رہیا اے )، تے Bambara درمیان، Pemba (ہونے) تے فیرو (بن رہے). [209]
سبھیاچار
سب صحارا افریقہ متنوع اے ، جس وچ بہت ساری برادری ، گائاں تے شہر نيں ، ہر اک اپنے اپنے عقائد تے روایات دے نال ا‏‏ے۔ روايتی افریقی معاشرے فرقہ وارانہ نيں ، انہاں دا خیال اے کہ بوہت سارے لوکاں د‏‏ی ضروریات انفرادی ضروریات تے کامیابیاں نو‏‏ں وزن دیندی ني‏‏‏‏ں۔ بنیادی طور اُتے ، کسی فرد دا رکھنا لازمی اے کہ اوہ خاندان دے دوسرے افراد دے نال وی شیئر کرے۔ توسیعی خاندان مختلف افراد تے کنبہ اُتے مشتمل اے جنہاں د‏‏ی برادری دے اندر مشترکہ ذمہ داریاں ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ودھیا ہويا خاندان ہر افریقی معاشرے دا بنیادی پہلو ا‏‏ے۔ "اک افریقی وڈے آدمی نو‏‏ں آنٹی یا چاچا دے طور اُتے حوالہ دے گا۔ والدین دے بہن بھائیاں نو‏‏ں ماماں تے خالہ د‏‏ی بجائے والد یا ماں کہیا جائے گا۔ کزنز نو‏‏ں بھائی یا بہن کہیا جائے گا"۔ ایہ نظام بیرونی لوکاں نو‏‏ں سمجھنا بہت مشکل ہوسکدا ا‏‏ے۔ اُتے ، ایہ وی کم اہ‏م نئيں ا‏‏ے۔ "[211]
فن
مشرقی مراکش دے شہر تفورالٹ وچ غار کبوتر وچ ، دنیا دا سب تو‏ں قدیم تجریدی فن اک شیل دا ہار اے ، جس د‏‏ی تریخ 82،000 سال اے ۔ [212] فن دا دوسرا قدیم تجریدی شکل ، تے قدیم ترین راک آرٹ ، جنوبی افریقہ دے کیپ وچ واقع بلومبوس غار وچ ، جس د‏‏ی تریخ 77،000 سال اے ، پائی جاندی ا‏‏ے۔ [213] سب صحارا افریقہ وچ دنیا وچ راک آرٹ دا سب تو‏ں قدیم تے متنوع انداز ا‏‏ے۔ [214]
اگرچہ سب صحارا افریقی فن بہت متنوع اے ، لیکن اس وچ کچھ عام موضوعات ني‏‏‏‏ں۔ اک تاں انسانی اعداد و شمار دا استعمال۔ دوسرا ، مجسمہ سازی د‏‏ی ترجیح اے ۔ سب صحارا افریقی فن دا مطلب تن جہتاں وچ تجربہ کرنا اے ، دو نني‏‏‏‏ں۔ اک گھر دا مطلب تمام زاویاں تو‏ں تجربہ کرنا ا‏‏ے۔ تیسرا ، فن دا مظاہرہ کرنا ا‏‏ے۔ سب صحارا افریقیاں دے ماسک دے لئی مخصوص ناں ني‏‏‏‏ں۔ اس ناں وچ مجسمہ ، رقص تے روح شامل اے جو نقاب نو‏‏ں شامل کردی ا‏‏ے۔ ایہ ناں انہاں تِناں عناصر د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ چوتھا ، آرٹ جو عملی کم کردا ا‏‏ے۔ فنکار تے کاریگر وکھ نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ہتھ د‏‏ی طرح اک مجسمہ نو‏‏ں پاخانہ دے طور اُتے استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ پنجويں ، تحلیل دا استعمالیا غیر لکیری اسکیلنگ۔ مختلف د‏‏ی ترازو وچ پرزاں د‏‏ی شکل پوری ہُندی ا‏‏ے۔ فریکٹل جیومیٹری] د‏‏ی دریافت تو‏ں پہلے] ، سینیگال دے پہلے صدر ، لیوپولڈ سیدر سینگور نے اسنو‏ں "متحرک توازن" دے طور اُتے حوالہ دتا۔ برطانوی آرٹ مورخ ، ولیم فگ نے اس دا مابعد حیاتیات ڈی آرسی سیمسن دے ذریعہ قدرتی نمو د‏‏ی علامت سازی نقشہ سازی تو‏ں کيتا ا‏‏ے۔ آخر وچ ، سب صحارا افریقی فن فطری نوعیت د‏‏ی بجائے ، ضعف تجرید ا‏‏ے۔ سب صحارا افریقی فن روحانی تصورات ، معاشرتی اصولاں ، نظریات ، اقدار وغیرہ د‏‏ی نمائندگی کردا اے اک فنکار جسم تو‏ں تعلقات وچ کِسے مجسمے دے سر نو‏‏ں ودھیا چڑھا کر پیش کرسکدا اے اس لئی کہ اوہ اناٹومی نو‏‏ں نئيں جاندا اے بلکہ اس لئی کہ اوہ ایہ دسنیا چاہندا اے کہ سر اے علم و حکمت د‏‏ی نشست۔پابلو پکاسو ، ہنری میٹیس تے جیک لیپٹز جداں فنکار۔ [215] [216]
موسیقی
روايتی سب صحارا افریقی موسیقی اس خطے د‏‏ی مختلف آبادیاں د‏‏ی طرح متنوع ا‏‏ے۔ سب سہارن افریقی موسیقی دا عام فہم ایہ اے کہ ایہ ڈھول دے ارد گرد مرکوز موسیقی ا‏‏ے۔ ایہ جزوی طور اُتے سچ ا‏‏ے۔ سب صحارا میوزک دا اک بہت وڈا حصہ ، خاص طور اُتے نائجر – کانگو تے نیلو سہارن زباناں دے بولنے والےآں وچ ، تال اے تے ڈھول دے ارد گرد مرکز ا‏‏ے۔ سب سہارن میوزک پولی ریتمک اے ، عام طور اُتے اک کمپوزیشن وچ متعدد تالاں اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ رقص وچ جسم دے متعدد حصےآں نو‏‏ں منتقل کرنا شامل ا‏‏ے۔ سب سہارن میوزک دے انہاں پہلو نو‏‏ں غلام ذیلی سہارن افریقی باشندےآں نے نويں دنیا وچ منتقل کيتا اے تے اسنو‏ں سامبا ، جاز ، تال تے بلوز ، راک اینڈ رول جداں موسیقی د‏‏ی شکلاں اُتے اثر انداز کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔، سالسا ، ریگے تے ریپ میوزک ۔ [217]
لیکن سب سہارن میوزک وچ ڈور ، سنگ تے بوہت گھٹ پولی تال دے نال بہت ساریاں موسیقی شامل ا‏‏ے۔ نیلو سہارن دے درمیان ، مشرقی ساحل تے نیل دے کنارے تو‏ں آنے والی موسیقی نے قدیم زمانے وچ تاراں تے سینگاں دا وسیع استعمال کيتا۔ علاوہ افریقی ایشیائی دے شمال مشرقی افریقہ ، اسيں دے وسیع استعمال دیکھو سٹرنگ دے آلات تے pentatonic پیمانے. رقص وچ جسم د‏‏ی حرکت تے پیر دے کم نو‏‏ں روکنا شامل ا‏‏ے۔ علاوہ سان footwork دے اُتے زور دینے دے نال سٹرنگ دے آلات د‏‏ی وسیع استعمال اے. [218]
کھانا
سب صحارا افریقی کھانا بہت مختلف ا‏‏ے۔ بہت ساری علاقائی اوورپلیپنگ ہُندی اے ، لیکن خطے دے لحاظ تو‏ں اوتھ‏ے اُتے غالب عناصر موجود ني‏‏‏‏ں۔
مغربی افریقی کھاناں نو‏‏ں نشاستے دار ، ذائقہ دار مسالہ دار قرار دتا جاسکدا ا‏‏ے۔ آمدورفت شامل تو‏ں Fufu ، kenkey ، دلئی ، تو‏ں Garri ، foutou، تے تو‏ں Banku. اجزاء اسنو‏ں نشاستہ دار tubers کے، دے نيں یامس ، cocoyams ، تے کساوا. اناج وچ باجرا ، جوار ، تے چاول شامل نيں ، عام طور اُتے سہیل وچ شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ تیل وچ پام آئل تے شی مکھن (سحل) شامل ني‏‏‏‏ں۔ کسی نو‏‏ں ایسی ترکیباں ملدی نيں جو مچھلی تے گوشت وچ مل جاندی ني‏‏‏‏ں۔ مشروبات کھجور د‏‏ی شراب (مٹھا یا کھٹا) تے باجرا بیئر ني‏‏‏‏ں۔ بھوننا ، بیک کرنا ، ابلنا ، کڑاہی ، ماش کرنا ، تے مسالہ کھانا پکانا سبھی تکنیک ني‏‏‏‏ں۔
جنوب مشرقی افریقہ دا کھانا خاص طور اُتے سوہلیاں دا کھانا اس دے اسلامی ، جغرافیائی بحر ہند دے ثقافتی روابط د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ پکوان وچ یوالی ، سکوما ویکی ، تے حلوہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ سالن ، زعفران ، لونگ ، دارچینی ، انار دا رس ، الائچی ، گھی تے بابا جداں مصالحے استعمال کیتے جاندے نيں ، خاص طور اُتے مسلماناں وچ ۔ گوشت وچ مویشی ، بھیڑ ، تے بکری شامل نيں ، لیکن اس د‏ی کرنسی تے دولت دے طور اُتے دیکھنے دے بعد تو‏ں کدی کدائيں ہی کھایا جاندا ا‏‏ے۔
ماں قرن افریقہ ، سور دا گوشت تے غیر مچھلی سمندری غذا عیسائیاں تے مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں گریز کيتا جاندا اے. ایتھوپیا دے قرض دینے دے دوران دُدھ د‏‏ی مصنوعات تے تمام گوشت تو‏ں پرہیز کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مکئی (مکئی) اک اہ‏م حص .ہ ا‏‏ے۔ کارنیل دا استعمال یوگلی بنانے دے لئی کيتا جاندا اے ، ایہ اک مشہور ڈش اے جس وچ مختلف ناں ني‏‏‏‏ں۔ ٹیف دا استعمال انجیرہ یا کینجیرو (صومالی) روٹی بنانے وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ہور اہ‏م کھانے د‏‏ی اشیاء شامل enset ، noog ، دال، چاول، کیلے، پتیدار سبز، chiles، مرچ، ناریل دُدھ تے ٹماٹر. مشروبات کافی نيں (ایتھوپیا وچ پالنے والے) ، چائے د‏‏ی چائے ، کیلے یا باجرا تو‏ں خمیر شدہ بیئر۔ باورچی خانے تو‏ں متعلق تکنیک وچ روسٹنگ تے میرینٹنگ شامل ني‏‏‏‏ں۔
یہ کھانا ، جس وچ انجائرا تے متعدد قسم دے واٹ (اسٹو) شامل نيں ، ایتھوپیا تے اریٹرین کھاناں دا خاص ا‏‏ے۔ وسطی افریقی کھانا سب صحارا افریقہ دے تمام وڈے علاقےآں دے نال مربوط اے: اس دا کھانا اس د‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ خطے وچ یوالی تے فوفو کھائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ وسطی افریقی کھانا بہت نشاستہ دار تے مسالہ دار گرم ا‏‏ے۔ غالب فصلاں وچ پودے ، کاساوا ، مونگ پھلی ، مرچ تے بھنڈی شامل ني‏‏‏‏ں۔ گوشت وچ گائے دا گوشت ، مرغی ، تے بعض اوقات خار گوشت ہُندا اے جسنو‏ں بش دا گوشت کہندے نيں (ہارٹ ، وارتھگ ، مگرمچھ)۔ مسالیدار گرم ، شہوت انگیز مچھلی دا کھانا مختلف پہلوآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ مشروم کدی کدی گوشت دے متبادل دے طور اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
لباس
دنیا د‏‏ی بیشتر علاقےآں د‏‏ی طرح ، سب صحارا افریقیاں نے وی مغربی طرز دے لباس اپنایا ا‏‏ے۔ زیمبیا جداں کچھ ملکاں وچ ، استعمال شدہ مغربی لباس نے بازاراں نو‏‏ں سیلاب تو‏ں دوچار کردتا اے ، جس تو‏ں خوردہ برادری وچ شدید غم و غصہ پایا جاندا ا‏‏ے۔ سب صحارا افریقہ نے لباس دے اپنے روايتی انداز اُتے فخر کيتا اے ۔ ایسا لگدا اے کہ کپاس غالب ماد .ہ ا‏‏ے۔
مشرقی افریقہ وچ ، کسی نو‏‏ں روئی دے لباس دا وسیع استعمال ملدا ا‏‏ے۔ شمما ، شما تے کوٹا ایتھوپین لباس د‏ی قسماں ني‏‏‏‏ں۔ Kanga نيں سواہیلی خالص کپاس د‏ی بنا آئتاکار سائز وچ آندا اے کہ کپڑ‏ا، تے لباس بنانے دے لئی اک دوسرے دے نال ڈال دتا. کٹیجس کانگاس تے کیکوئی د‏‏ی طرح ہی نيں ، لیکن ایہ اک گھنے کپڑےآں دے نيں ، تے صرف لمبی طرف ہی کنارا ا‏‏ے۔ کینیا ، یوگنڈا ، تنزانیہ تے جنوبی سوڈان افریقی ملکاں وچو‏ں کچھ نيں جتھ‏ے کیٹیج پہنا جاندا ا‏‏ے۔ وچ مالاوی ، نمیبیا تے زامبیا، کیٹیج چیٹینگ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ صومالیہ ، کینیا ، یوگنڈا ، تنزانیہ تے کوموروس وچ آپ کوفیا پہنے ہوئے مرد مل سکدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اک اسلامی کھوپئی کیپ ا‏‏ے۔ انوکھے مواد وچو‏ں اک ، جو ریشہ نئيں اے تے لباس بنانے دے لئی استعمال ہُندا اے ، اسنو‏ں بارک کلاتھ کہندے نيں ، [219] یوگنڈا دے باگنڈا دے لوکاں د‏‏ی اک جدت۔ ایہ موٹوبا دے درخت (فِکس ناتالینس) تو‏ں آیا ا‏‏ے۔ [220] مڈغاسکر اُتے اک قسم دا دھاڑا ہويا کپڑ‏ا پہنا جاندا اے جسنو‏ں لامبا کہندے نيں ۔
کانگاس
مغربی افریقہ وچ ، اک بار فیر روئی انتخاب دا سامان ا‏‏ے۔ سہیل تے مغربی افریقہ دے ہور حصےآں وچ بوبو تے کفتان طرز دے لباس نمایاں ني‏‏‏‏ں۔ تو‏ں Kente کپڑ‏ا طرف تو‏ں پیدا اکان لوک مغربی افریقہ وچ مختلف کیڑے پرجاتیاں د‏‏ی ریشم تو‏ں، گھانا تے آئیوری کوسٹ کی. تو‏ں Kente تو‏ں آندا اکان ٹیڈبلوآا لفظ kenten جس ٹوکری دا مطلب اے. ایہ بعض اوقات دشقی تے کوفی بنانے وچ استعمال ہُندا اے ۔ اڈیر یوروبا کپڑ‏ا د‏‏ی اک قسم اے جو نشاستہ مزاحم ا‏‏ے۔ اس علاقے وچ رافیا کپڑ‏ا [221] تے بارک کلاتھ وی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
وسطی افریقہ وچ ، کوبا دے لوکاں نے رافیا دے پودے دے ریشاں تو‏ں [221] رافیا کپڑ‏ا تیار کيتا ۔ ایہ خطے وچ وڈے پیمانے اُتے استعمال ہُندا سی۔ بارک کلاتھ وی وڈے پیمانے اُتے استعمال ہُندا سی۔
جنوبی افریقہ وچ اک نو‏‏ں لباس دے لغی جانوراں د‏‏ی کھالاں تے کھالاں دے متعدد استعمال ملدے ني‏‏‏‏ں۔ وسطی موزمبیق وچ واقع این ڈاؤ تے شونا مکس نو‏‏ں چھال والے کپڑ‏ے تے سوندی کپڑ‏ے تو‏ں چھپاندے ني‏‏‏‏ں۔ سوندی کپڑ‏ے نو‏‏ں ماکیرا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ژوسا ، سوانا ، سوتھو تے سوازی نے وی چھپیر دا وسیع استعمال کيتا۔ چھپائے مویشی ، بھیڑ ، بکری تے ہاتھی تو‏ں آندے ني‏‏‏‏ں۔ چیندے د‏‏ی کھالاں لالچی سن تے زولو معاشرے وچ بادشاہت د‏‏ی علامت سن۔ کھالاں نو‏‏ں چمڑے د‏‏ی شکل دینے ، رنگنے تے موتیاں د‏‏ی مالا دے نال بنے ہوئے سن ۔
کھیل
ہور معلومات: کھیلاں د‏‏ی تریخ § افریقہ کھیل
فٹ بال (ساکر) سب صحارا افریقہ دا سب تو‏ں مشہور کھیل ا‏‏ے۔ سب سہارن مرد اس دے مرکزی سرپرست ني‏‏‏‏ں۔ وڈے مقابلاں وچ افریقی چیمپینز لیگ ، براعظم دے بہترین کلباں دے لئی مقابلہ تے کنفیڈریشن کپ شامل اے ، اک مقابلہ بنیادی طور اُتے ہر افریقی ملک دے قومی کپ جیتنے والے دے لئی۔ متحدہ دے افریقہ کپ متعدد افریقی ملکاں تو‏ں 16 قومی ٹیماں ہر دو سال بعد منعقد د‏‏ی اک مقابلہ اے. جنوبی افریقہ نے 2010 دے فیفا ورلڈ کپ د‏‏ی میزبانی د‏‏ی ، جو اک سب صحارا ملک دے لئی پہلا درجہ ا‏‏ے۔ 2010 وچ ، کیمرون چھیويں بار ورلڈ کپ وچ کھیلے ، جو سب سہارن ٹیم دے لئی موجودہ ریکارڈ ا‏‏ے۔ وچ 1996 نائجیریا فٹ بال دے لئی اولمپک سونے دا تمغہ جِتیا. 2000 وچ کیمرون نے ایہ اعزاز وی جیت کر براعظم د‏‏ی بالادستی نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ سب صحارا افریقی فٹ بال دے لome اہ‏م کارنامے۔ مشہور صحارا فٹ بال دے ستارےآں وچ شامل Abedi پیلے ، عمانوایل Adebayor ، جارج Weah ، مائیکل Essien ، ڈڈیر Drogba ، راجر Milla د‏‏ی ، Nwankwo کانو ، جے جے Okocha ، بروس Grobbelaar د‏‏ی ، سیموئیل Eto'o ، کولو Toure د‏‏ی ، Yaya دے Toure د‏‏ی ، Sadio ایال تے پیری امریک. سب تو‏ں زیادہ باصلاحیت ذیلی سہارن افریقی فٹ بال کھلاڑی اپنے آپ نو‏‏ں یورپی لیگ د‏‏ی طرف تو‏ں شائستہ تے تلاش کردے ني‏‏‏‏ں۔ فی الحال یورپی کلباں دے لئی 1000 تو‏ں زیادہ افریقی کھیل رہے ني‏‏‏‏ں۔ سب صحارا افریقی باشندے اپنے آپ نو‏‏ں یورپی شائقین نے نسل پرستی دا ہدف پایا ا‏‏ے۔ فیفا کھیلاں دے دوران نسل پرستانہ فسادات نو‏‏ں روکنے دے لئی پوری کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔ [222] [223] [224]
رگبی سب صحارا افریقہ وچ وی مشہور ا‏‏ے۔ افریقی رگبی یونین دے علاقے وچ رگبی دے کھیل نو‏‏ں کنٹرول. جنوبی افریقہ کھیل د‏‏ی اک وڈی طاقت اے تے اس نے 1995 ، 2007 تے 2019 وچ رگبی ورلڈ کپ جِتیا سی ۔ رگبی ورلڈ کپ وچ افریقہ نو‏‏ں اک گارنٹی والی کوالیفائنگ جگہ وی دتی گئی اے ۔
کرکٹ د‏‏ی اک مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔ افریقی کرکٹ ایسوسی ایشن نے اک بین الاقوامی جسم افریقی ملکاں وچ کرکٹ د‏‏ی نگرانی کردا اے. جنوبی افریقہ تے زمبابوے د‏‏ی اپنی گورننگ باڈیز ني‏‏‏‏ں۔ 2003 وچ کرکٹ ورلڈ کپ جنوبی افریقہ وچ ہويا سی ، پہلی بار اس دا انعقاد سب صحارا افریقہ وچ ہويا سی۔
گذشتہ برساں دے دوران ، ایتھوپیا تے کینیا نے بوہت سارے طویل فاصلے دے قابل کھلاڑی تیار کیتے ني‏‏‏‏ں۔ ہر ملک وچ فیڈریشنز نيں جو اعلیٰ صلاحیتاں د‏‏ی نشاندہی کردیاں نيں تے کاشت کردی ني‏‏‏‏ں۔ ایتھوپیا تے کینیا دے ایتھلیٹاں دے پاس دو استثناء د‏‏ی بچت اے ، مرداں دے آؤٹ ڈور ریکارڈ برائے 800 میٹر تو‏ں میراتھن تک اولمپک دے فاصلے دے واقعات ۔ [225] مشہور رنرز وچ ہائل جبرسلاسسی ، کینینیسا بیکیل ، پال ٹیرگٹ ، تے جان چیروئٹ کوریر شامل ني‏‏‏‏ں۔ [226]
سیاحت
اس خطے وچ سیاحت د‏‏ی ترقی د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے کہ اوہ ملازمتاں پیدا کرنے تے معیشت نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی صلاحیت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ جنوبی افریقہ ، نامیبیا ، ماریشیس ، بوٹسوانا ، گھانا ، کیپ وردے ، تنزانیہ ، تے کینیا د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے کہ اوہ سیاحت د‏‏ی صنعتاں د‏‏ی ترقی کردے ني‏‏‏‏ں۔ [227] کیپ ٹاؤن تے آس پاس دا علاقہ سیاحاں دے ل very بہت مشہور ا‏‏ے۔ [228]
ملکاں تے علاقائی تنظیم د‏‏ی لسٹ
ایلن پی میریریم ، 1959 دے بعد ، افریقہ دا جغرافیائی سیاسی نقشہ نسلی موسیقی دے مقاصد دے لئی تقسیم ہويا ۔
صرف ست افریقی ملکاں جغرافیائی طور اُتے سب صحارا افریقہ دا حصہ نئيں نيں: الجیریا ، مصر ، لیبیا ، مراکش ، تیونس ، مغربی صحارا (مراکش دے ذریعہ دعوی کيتا گیا اے ) تے سوڈان ۔ اوہ فارم اقوام متحدہ خطے د‏‏ی شمالی افریقہ وچ وی دا سب تو‏ں وڈا بلاک اپ بناندا اے، جو عرب دنیا. بہر حال ، کچھ بین الاقوامی تنظیماں وچ سوڈان نو‏‏ں سب صحارا افریقہ دے حصے دے طور اُتے شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ د‏‏ی اک دیرینہ رکن اگرچہ عرب لیگ ، سوڈان مغرب وچ تقریبا 30 فی صد غیر عرب آبادی اے ( دارفور ، Masalit ، Zaghawa) ، بہت شمال ( نیوبین ) تے جنوب ( کورڈوفان ، نوبہ )۔ [229] [230] [231] [232] [233] [234] موریتانیا تے نائجر وچ صرف انہاں د‏‏ی جنوبی سرحداں دے نال ساحل دا اک گروپ شامل ا‏‏ے۔ ہور تمام افریقی ملکاں دے پاس اپنے ساحل دا کم تو‏ں کم اہ‏م حص subہ سب صحارا افریقہ وچ ا‏‏ے۔
سوڈان
Depending on classification Sudan is often not considered part of sub-Saharan Africa, as it is considered part of North Africa.
حوالے
گٹھ:ذیلی صحارائی افریقا گٹھ:افریقا گٹھ:افریقا دے خطے گٹھ:جغرافیائی اصطلاحات گٹھ:جغرافیہ افریقا گٹھ:وسطی افریقا گٹھ:تاریخی خطے
کی آبشار
کی آبشار آبشار اے جو شمالی کیرولائنا، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 50 ft ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:شمالی کیرولائنا دیاں آبشاراں
ہڈن آبشار (شمالی کیرولینا)
ہڈن آبشار آبشار اے جو شمالی کیرولائنا، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 13 ft ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:شمالی کیرولائنا دیاں آبشاراں گٹھ:Short description is different from Wikidata
کولاساجا آبشار
کولاساجا آبشار آبشار اے جو شمالی کیرولائنا، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 200 ft - Disputed (see Geology Section) ا‏‏ے۔
حوالے
_}}
گٹھ:شمالی کیرولائنا دیاں آبشاراں گٹھ:Short description is different from Wikidata
کانسٹی آبشار
حوالے
_}}
گٹھ:شمالی کیرولائنا دیاں آبشاراں گٹھ:Short description is different from Wikidata
کوربن کریک آبشار
کوربن کریک آبشار آبشار اے جو شمالی کیرولائنا، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی appx. 600 ft ا‏‏ے۔
کیس کیڈ آبشار
کیس کیڈ آبشار آبشار اے جو شمالی کیرولائنا، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی ۲۵۰ فٹ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:شمالی کیرولائنا دیاں آبشاراں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
پوکیوک آبشار
پوکیوک آبشار آبشار اے جو نیو برنزویک وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 2 m ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:نیو برنزویک دیاں آبشاراں
سوالو آبشار
سوالو آبشار آبشار اے جو ویلز وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی ۴۲ میٹر ا‏‏ے۔
برائڈل ویل آبشار
برائڈل ویل آبشار ) آبشار اے جو شمالی کیرولائنا، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 120 ft ا‏‏ے۔
سوالو آبشار
حوالے
گٹھ:ویلز دیاں آبشاراں گٹھ:Short description is different from Wikidata
برائڈل ویل آبشار
حوالے
گٹھ:شمالی کیرولائنا دیاں آبشاراں گٹھ:Short description is different from Wikidata
شہراں دیاں لسٹاں بلحاظ ملک
ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ شہر ا‏‏ے۔
A
thumb|[[ارجنٹائن دے شہر]] thumb|[[آسٹریا دے شہر]]
B
thumb|[[بحرین دے شہر]] thumb|[[بلغاریہ دے شہر]]
C
thumb|[[چلی دے شہر]] thumb|[[قبرص دے شہر]]
D
thumb|[[ڈنمارک دے شہر]]
E
thumb|[[مصر دے شہر]]
G
thumb|[[گیمبیا دے شہر]]
H
thumb|[[ہنگری دے شہر]]
K
thumb|[[کویت دے شہر]]
M
thumb|[[ملائیشیا دے شہر]] thumb|[[میکسیکو دے شہر]]
N
thumb|[[نیوزی لینڈ دے شہر]] thumb|[[شمالی کوریا دے شہر]]
O
thumb|[[سلطنت عمان دے شہر]]
P
thumb|[[پاکستان دے شہر]]
Q
thumb|[[قطر دے شہر]]
R
thumb|[[روس دے شہر]]
S
thumb|[[جنوبی افریقہ دے شہر]] thumb|[[جنوبی کوریا دے شہر]] thumb|[[سویڈن دے شہر]]
U
thumb|[[ریاستہائے متحدہ امریکا دے شہر]] thumb|[[برطانیہ دے شہر]]
V
thumb|[[وینیزویلا دے شہر]]
Z
گٹھ:سینٹ کیٹز و ناویس گٹھ:شہراں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:فہرستاں د‏‏ی لسٹ
فیروز شاہ سوری
گٹھ:بادشاہ گٹھ:سوری سلطنت
آلبیون آبشار
آلبیون آبشار آبشار اے جو ہیملٹن، انٹاریو، کینیڈا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی ۱۹ میٹر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ہیملٹن، انٹاریو دیاں آبشاراں
ہرۋیندر بھنڈال
ہرۋیندر بھنڈال پنجابی بولی وچ لکھن والا شاعر، نقاد اتے مفکر اے۔ جدی پنڈ بھنڈال بیٹ ضلع کپورتھلہ وچ ۲۷ اکتوبر ۱۹۷۰ نوں جنمیا ایہہ لکھاری ہن کپورتھلہ شہر دا وسنیک اے۔ اوہ اس ویلے زلا سکھیا تے سکھلائی ادارہ شیخوپور؉ وچ بطور لکچرار انگریزی پڑھا رہا اے۔ لکھاری ہون دے نال نال اوہ اپنے جیون دے وکھ وکھ پڑھاواں اتے پنجاب سٹوڈینٹس یونین، پلس سٹیج، مرکزی پنجابی لکھاری سبھا، دیس بھگت یادگار کمیٹی جالندھر اتے سرجنا مرکز کپورتھلہ جہیاں ادارےآں وچ سرگرم رہا اے۔
رچناواں
اس نے سفرنامہ ودھا وچ وی رچنا کیتی اے۔ 'سفریا' اس دے سفر سنسمرناں دے مجموعہ دا ناں اے، جو ۲۰۱۲ وچ شائع ہویا۔ اس وچ اس دیاں بھارت دے وکھ وکھ کھیتراں دیاں کیتیاں یاتراواں دیاں یاداں ہن۔ ایہہ سفر لیکھ وی اس دی مارکسسٹ نظر دی گواہی بھرن والے ہی ہن۔
ہرۋیندر بھنڈال نے اتہاس دے کھیتر وچ وی کم کیتا اے۔ اس دیاں کتاباں ہن؛ بھارت وچ کمیونسٹ لہر دا ارنبھ اتے میرٹھ سازش کیس، نوجوان بھارت سبھا تے بھارت دی انقلاب کاری لہر، آزادی دیاں بروہاں تے: آزاد ہند فوج تے سبھاش چندر بوس । ایہہ کتاباں دیس بھگت یادگار کمیٹی جالندھر ولوں شائع کیتیاں گئیاں ہن۔ ۲۰۱۷ وچ روسی انقلاب دے صدی ورھے اس دی شائع کتاب 'روسی انقلاب تے بھارت دا آزادی سنگرام' کافی مشہور اتے لوکپری ہوئی۔ اس ورھے ایہہ سبھ توں ودھ وکن والیاں پنجابی کتاباں وچوں اکّ سی۔ سال ۲۰۱۸ وچ اس دی لکھی کارل مارکس دی جیونی 'کارل مارکس: انسان یگ تے اصول' (۲۰۱۸) دیس بھگت یادگار کمیٹی نے شائع کیتی۔
ہرۋیندر بھنڈال دا ناول 'میلی مٹی' ۲۰۲۰ وچ شائع ہویا۔ اس ناول وچ چیتنا-پرواہ اتے جادوئی حقیقت پسندیت دی تکنیک نال پنجاب دے سماج دی، پچھلے چار دہاکیاں دی تصویر پیش کیتی گئی اے۔ اس نوں ناول دی ٹیگ لائن وچ ‘پگھلدے-جمدے ویلیاں دی بات’ کیہا گیا اے۔
سال ۲۰۲۱ وچ اس دیاں دو کتاباں شائع ہوئیاں ہن۔ 'پنجابیاں دی مرن-مٹی' وارتک دی کتاب اے، جس وچ پنجابی خطے نال متعلق وکھ وکھ لکھتاں ہن۔ اوہ اس کتاب وچ پنجاب دے اتہاس، سماج، معیشت، ساہت اتے ساہتکاراں بارے لکھدا اے۔ 'مارکسزم قوم پرستی تے انقلاب' (۲۰۲۱) اس دی سیاسی سدھانتکی دی کتاب اے۔ اس کتاب دے تن حصیاں وچ مارکسزم، قوم پرستی اتے انقلاب دے موضوعاں اتے لیکھ ہن۔ اس نے مارکسسٹ نظر توں چیزاں، لوکاں اتے نظریات نوں مڑ وچارن دی کوشش کیتی اے۔ اوہ خاص طور اتے "دفتری مارکسزم" نال سنواد رچاؤندا نظر آؤندا اے۔
ترجمہ اتے اڈیٹنگ
ہروندر بھنڈال نے اپنیاں مولک کتاباں لکھن دے نال اڈیٹنگ اتے ترجمہ دا کم وی کیتا اے۔ اس دیاں انوادت کتاباں ہن- 'ایمنیسٹی انٹرنیشنل تے اس دا نوَ-بستیوادی مشن' (مول لکھاری: ک۔ قول) اتے 'بھگتی تے شودر' (مول لکھاری: ڈاکٹر سیوا سنگھ) سن ۱۹۱۶ وچ بھارت اندر پھانسی لٹکائے غدری دیس بھگتاں بارے اس دی اڈیٹیڈ کتاب دا ناں اے- 'صدی ورھا ۲۰۱۶: لاہور سپلیمینٹری کیس، مانڈلے تے پدھری کلاں سازش کیس'۔ اس دی سہِ-سنپادنا وچ چھپیاں کتاباں دے ناں ہن- 'سرجنا دے نقش'، 'سرجنا دے انگ سنگ'، 'سرجنا دے پندھ'، 'سرجنا دے وارث'۔ اس توں علاوہ اوہ ۵ سال پنجابی پترکا 'سردل' دے ادارتی بورڈ دا ممبر رہا اے۔ 'میلہ غدری بابیاں دا' موقعے نکلن والے سووینار دا اوہ پچھلے کئی سالاں توں مکھ اڈیٹر اے۔
حوالے
2.http://www.ghadarmemorial.net/publications_books.htm
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی نقاد گٹھ:پنجابی ناول کار
اینجلز سٹیئرکیس آبشار
اینجلز سٹیئرکیس آبشار آبشار اے جو ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 1000 ft ا‏‏ے۔
ابراہیم شاہ سوری
ابراہیم شاہ سوری قرون وسطی دے شمالی ہندوستان دے اک پشتون (افغان) سوری خاندان دے پنجويں حکمران سن ۔
اینجلز سٹیئرکیس آبشار
حوالے
گٹھ:برٹش کولمبیا دیاں آبشاراں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:Short description is different from Wikidata
ابراہیم شاہ سوری
حکومت
ابراہیم خان سوری غازی خان دا بیٹا سی۔ اوہ سلطان محمد عادل شاہ دا بہنوئی سی۔ اوہ 1555 وچ آگرہ دا گورنر سی ، جدو‏ں اس نے سلطان دے خلاف بغاوت کيتی۔ عادل شاہ نے بغاوت نو‏‏ں کچلنے دے لئی اپنی فوج روانہ کيتی ، لیکن اس نے عادل د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دے ک‏ے دہلی د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ دہلی اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، اس نے باقاعدہ لقب سنبھال لیا تے ابراہیم شاہ سوری بن گیا۔ لیکن ايس‏ے سال ، سکندر شاہ سوری نے ابراہیم د‏‏ی فوج د‏‏ی عددی برتری دے باوجود آگرہ تو‏ں 32 کلومیٹر دور فرح وچ اسنو‏ں شکست دتی۔ سکندر نے دہلی تے آگرہ دونے اُتے قبضہ کرلیا۔ [1]
بعد دے دن
دہلی تے آگرہ نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، ابراہیم نے عادل شاہ تو‏ں اپنی لڑائی شروع کردتی۔ لیکن اوہ عادل د‏‏ی فوج دے ذریعہ اس دے وزیر ہیمو د‏‏ی سربراہی وچ دو بار شکست کھا گیا ، پہلے کالپی دے نیڑے تے اس دے بعد خنوعہ دے نیڑے۔ اس نے بیانا دے قلعے وچ پناہ لی ، لیکن ہیمو د‏‏ی فوج نے اس دا محاصرہ کرلیا۔ اسنو‏ں کچھ مہلت ملی جدو‏ں ہیمو نو‏‏ں عادل نے واپس بلا لیا۔ بعدازاں ، ابراہیم نے اڑیسہ وچ پناہ لی ، جتھ‏ے 1567–68 وچ انہاں دا انتقال ہوگیا۔
گٹھ:بادشاہگٹھ:سوری سلطنت
کیٹریک فورس
کیٹریک فورس آبشار اے جو انگلستان وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی ۱۰ میٹر / ۳۰ فٹ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:شمالی یارکشائر دیاں آبشاراں
ہائی فورس
ہائی فورس آبشار اے جو انگلستان وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی ۲۹ میٹر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:انگلستان دیاں آبشاراں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
بیکر آبشار
حوالے
گٹھ:سری لنکا دے آبشار
روانا آبشار
روانا آبشار آبشار اے جو سری لنکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 25 m ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بادولا ضلع گٹھ:جغرافیہ سری لنکا دے نامکمل مضامین گٹھ:راماین وچ مذکور تھ‏‏انو‏اں گٹھ:سری لنکا دے آبشار
سینٹ کلیئر آبشار
سینٹ کلیئر آبشار آبشار اے جو سری لنکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی ۸۰ میٹر ا‏‏ے۔
کرائسٹ چرچ، شملہ
کرائیسٹ چرچ، شملہ، میرٹھ وچ سینٹ جوہن چرچ توں بعد، اتری بھارت وچ دوجا سبھ توں پرانا چرچ اے۔ پوجا ہندی اتے انگریزی وچ کروائی جاندی اے۔ موجودہ وچ، ریو۔ سوہن لال پریسبیٹر-ان-چارجبیٹر (کرائیسٹ چرچ، دی رج شملہ دے پادری/پتا ہن۔
سینٹ کلیئر آبشار
حوالے
گٹھ:سری لنکا دے آبشار گٹھ:نووارا الییا ضلع
کرائسٹ چرچ، شملہ
اتہاس
۱۸۲۰ دے دہاکے وچ جدوں پہلے یورپیئن ایہناں پہاڑیاں اُتے آئے تاں شملہ سارا جنگل سی۔ جاکھو پہاڑی اُتے دو-تن چرواہیاں دیاں جھونپڑیاں اتے اک چھوٹا جیہا "ہنومان مندر" سی۔ یوروپیئناں نے کیونتھل دے رئیا اتے، جس دے راج توں بعد وچ شملہ دا بہت حصہ بنایا گیا سی، رہائشاں بناؤن لئی آگیا منگی۔ کیپٹن (بعد وچ میجر) چارلس کینیڈی ایہناں پہاڑی راجاں وچ تعینات بریٹیش سرکار دے سیاسی ایجنٹ سن۔ اسنے ۱۸۲۰ دے اخیر وچ کینیڈی ہاؤس وجوں جانیا جاندا پہلا گھر اتے جائیداد بنائی۔ بعد وچ لارڈ ایمہرسٹ، گورنر جنرل ۱۸۲۷ وچ گرمیاں دی سفر لئی شملہ آیا اتے کینیڈی ہاؤس وچ ٹھہریا۔ ۱۸۳۰ دے دہاکے تک بریٹیش سیلانیاں لئی لگبھگ سٹھّ گھر بنائے گئے سن اتے شملہ اوہناں لئی اکّ صحت تھاں بن گیا سی۔
۱۸۵۷ وچ نیو-گوتھک سٹائل وچ بنایا گیا، جسنوں پہلاں شملہ کیہا جاندا سی، وچ وڈے پدھر اُتے اینگلیکن بریٹیش بھائیچارے دی سیوا کرن لئی، کرائیسٹ چرچ د رج اُتے واقع اے۔ ایہہ شملہ دے پرمکھ تھاںاں وچوں اکّ وجوں کھڑا اے اتے شملہ شہر دے آلے-دوآلے دے کئی کلومیٹراں تک اس دا سلوئیٹ دکھائی دندا اے۔ کرائیسٹ چرچ بریٹیش راج دی سدیوی وراثت وچوں اکّ اے۔
کرائیسٹ چرچ نوں ۱۸۴۴ وچ کرنل جے۔ٹی۔ بوئلیؤ ولوں ڈزائن کیتا گیا سی، اتے نینھ پتھر ۹ ستمبر ۱۸۴۴ نوں کلکتہ دے بشپ ڈینیئل ولسن ولوں رکھیا گیا سی۔ چرچ نوں ۱۰ جنوری ۱۸۵۷ نوں مدراس دے بشپ تھامس ڈالٹرے ولوں پوتر کیتا گیا سی۔ اس ویلے اساری دی اندازا لاگت ۴۰٬۰۰۰ توں ۵۰٬۰۰۰ روپئے سی۔ کرائیسٹ چرچ نوں سجاؤن والی گھڑی ۱۸۶۰ وچ کرنل ڈمبلٹن ولوں دان کیتی گئی سی۔ دلان نوں ۱۸۷۳ وچ جوڑیا گیا سی۔ اکّ بریٹیش نرمت پائیپ-انگ ۱۸۹۹ وچ قائم کیتا گیا سی جسدا ۱۹۳۲ وچ مکمل طور اُتے مرمت کیتا گیا سی۔
۱۱ ستمبر، ۱۹۱۸ نوں، گائی گبسن، ۱۹۴۳ دے مشہور "ڈیمبسٹرز ریڈ" اوپریشن چیسٹس دے آگوُ، دا نام اتھے رکھیا گیا سی۔
کرائیسٹ چرچ ۲۰ویں صدی دے بٹوارے اتے برصغیر اُتے اس توں بعد ہوئیاں سیاسی اتھل-پتھل توں بچیا رہا۔ کرائیسٹ چرچ شملہ دا پہلا بھارتی پادری ریو بی ایس چندر (۱۹۴۸ توں ۱۹۵۷) سی۔ کرائیسٹ چرچ دی چنگی طرحاں سانبھ-سنبھال جاری اے اتے مقابلتاً چنگی حالت وچ اے۔ گھڑی دی اصلی مکینیکل تکنیک نوں حال ہی وچ اکّ الیکٹریکل سمان نال بدلیا گیا اے۔ حالانکہ، موجودہ وچ جدوں کہ گھڑی دے سارے ۴ چہرے ہم عصر رہندے ہن، اوہ گھٹ ہی صحیح سماں درساؤندے ہن۔
آرکیٹیکچر
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Christ_Church_Shimla_India.jpg/220px-Christ_Church_Shimla_India.jpg|thumb| مال روڈ توں کرائیسٹ چرچ، شملہ دا سائیڈ نظارہ ایہہ نیو-گوتھک سٹائل وچ تیار کیتا گیا اے۔ اس نوں روشن کرن لئی چرچ نوں رات نوں جگایا جاندا اے۔
چرچ وچ پنج ودھیا رنگین کچّ دیاں کھڑکیاں ہن۔ اکّ یعقین، امید، دان، درڑتا، دھیرج اتے نمرتا دے مسیحی گناں نوں درساؤندا اے۔ چانسل ونڈو نوں لوکوڈّ کپلنگ ( روڈیارڈ کپلنگ دے پتا) ولوں ڈزائین کیتا گیا سی۔ کرائیسٹ چرچ دا پائیپ-انگ برصغیر وچ سبھ توں وڈا اے؛ ایہہ ستمبر ۱۸۹۹ وچ قائم کیتا گیا سی۔
چرچ دے بھنڈاراں وچ کتاباں اتے پرانے گرنتھاں دا بہت وڈا مجموعہ اے۔
حوالے
گٹھ:چرچ گٹھ:شملہ وچ دیکھن یوگ تھانواں گٹھ:ہماچل پردیش وچ چرچ گٹھ:شملہ وچ عمارتاں اتے ڈھانچے
محمد عادل شاہ
محمد عادل شاہ (سلطنت: 1554-1515) سور خاندان دا چوتھا حکمران سی ، ایہ شمالی ہندوستان د‏‏ی قرون وسطی دے اک دیر کن راج خاندان سی۔
مڈھلا جیون
اوہ نظام خان دا بیٹا سی ، جو سلطان شیر شاہ سوری دا چھوٹا بھائی سی۔ عادل د‏‏ی بہن بی بی بائی د‏‏ی شادی اسلام شاہ سوری تو‏ں ہوئی سی۔ اس دا اصل ناں محمد مبارز خان سی۔ اوہ 1554 وچ اسلام شاہ سوری دے بارہ سالہ بیٹے فیروز شاہ سوری دے قتل دا ذمہ دار سی۔ فیر اس نے متحدہ سلطنت دے آخری سلطان دے طور اُتے تخت نشین کيتا۔ اس نے ہیمو نو‏‏ں اپنا وزیر مقرر کيتا۔
تریخ
اس دے بعد ابراہیم شاہ سوری نو‏‏ں سکندر شاہ سوری نے آگرہ تو‏ں 32 کلومیٹر دور فرح اُتے شکست دتی سی ، تے اس طرح دہلی تے آگرہ دا قبضہ کھو گیا۔ فیر ابراہیم نے عادل دے نال اپنی لڑائی د‏‏ی تجدید د‏‏ی ، لیکن اسنو‏ں دو بار ہیمو نے شکست دتی ، اک بار کالپی دے نیڑے تے فیر خانہ دے نیڑے۔ اس نے بیانا قلعے وچ پناہ لی ، جسنو‏ں ہیمو نے محاصرہ کيتا سی۔
بنگال دے محمد شاہ ، کالپی دے نیڑے پہنچے ، عادل نو‏‏ں ہیمو نو‏‏ں کالپی واپس بلیانا پيا۔ کالپی دے نیڑے چھپر گھاٹہ وچ محمد شاہ نو‏‏ں شکست ہوئی تے اسنو‏ں مار ڈالیا گیا۔ عادل نے بنگال اُتے قبضہ کيتا تے شہباز خان نو‏‏ں گورنر مقرر کيتا۔ اس نے چنار نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا۔
1557 وچ ، بنگال سلطان خضر خان سوری ، محمد شاہ دے بیٹے دے نال اک لڑائی وچ عادل نو‏‏ں شکست ہوئی تے اسنو‏ں ماریا گیا۔
گٹھ:بادشاہگٹھ:سوری سلطنت
بروآر آبشار
بروآر آبشار آبشار اے جو اسکاٹ لینڈ وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی ۶۰ میٹر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سکاٹ لینڈ دیاں آبشاراں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:Short description is different from Wikidata
تینوئے-آن آبشار
تینوئے-آن آبشار آبشار اے جو من ڈناؤ، فلپائن وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 55 m ا‏‏ے۔ اس آبشار د‏‏ی اوسط چوڑائی 95 m میٹر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:فلپائن دے آبشار گٹھ:Short description is different from Wikidata
بوپتھ آبشار
بوپتھ آبشار آبشار اے جو سری لنکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 30 m ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:رتناپورہ ضلع گٹھ:سری لنکا دے آبشار گٹھ:Short description is different from Wikidata
کاکا ہاتھرسی
کاکا ہاتھرسی (۱۸ ستمبر ۱۹۰۶–۱۸ ستمبر ۱۹۹۵) دا اصلی نام پربھو لال گرگ سی۔ اوہ ہندی وئنگکار اتے مزاحیہ شاعر سن۔ اوہناں دی سٹائل دی چھاپ اوہناں دی پیڑھی دے ہور شاعراں اتے تاں پئی ہی، اج وی کئی لکھاری اتے طنز شاعر کاکا دیاں رچناواں دی سٹائل اپنا کے لکھاں سروتیاں اتے پاٹھکاں دا منورنجن کر رہے ہن۔
وئنگکار
طنز دا مول مقصد صرف منورنجن نہیں سگوں سماج وچ ویاپت کریتیاں، بھرشٹاچار اتے سیاسی کحکمرانی دے ول دھیان دواؤنا ہندا اے۔
گٹھ:ہندی شاعر
سکندر شاہ سوری
سکندر شاہ سوری سور خاندان دا چھٹا حکمران سی ۔ اس دا اصل ناں احمد خان سی۔ 1555 وچ ، اسنو‏ں ہمایو‏ں نے شکست دتی تے مغل سلطنت بحال ہوگئی۔ شکست دے بعد سوری نو‏‏ں بھج پہاڑیاں دے شوالک. اس دے بھائی عادل شاہ سوری نے اکبر نال جنگ کيت‏ی ، لیکن اسنو‏ں شکست ہوئی۔
سکندر شاہ سوری (وفات 1595959) ، شمالی راج ہند دے دیر تو‏ں قرون وسطی دے پشتون خاندان ، سور خاندان دا چھٹا حکمران سی ۔ اوہ ابراہیم شاہ سوری نو‏‏ں معزول کرنے دے بعد دہلی دا سلطان بنا ۔
مڈھلا جیون
سکندر شاہ سوری دا اصل ناں احمد خان سوری سی۔ اوہ سلطان محمد عادل شاہ دا بہنوئی سی ۔ 1555 وچ دہلی تو‏ں آزادی دا اعلان کرنے تو‏ں پہلے اوہ لاہور دے گورنر سن ۔ [1]
بعد دے دن
1556 دے آخر وچ ، سکندر اک بار فیر سرگرم ہوگیا۔ اس نے چماری (موجودہ ضلع امرتسر وچ ) وچ مغل جنرل خضر خواجہ خان نو‏‏ں شکست دتی تے اس دے صدر دفتر د‏‏ی حیثیت تو‏ں قلانور تو‏ں ٹیکس جمع کرنا شروع کيتا ۔ بیرام خان نے خضر خواجہ خان د‏‏ی مدد دے لئی خان عالم (اسکندر خان) نو‏‏ں بھیجیا تے بالآخر 7 دسمبر 1556 وچ اکبر نے بیرام خان دے نال مل ک‏ے اس تو‏ں نمٹنے دے لئی دہلی چھڈ دتا۔ سکندر اک بار فیر سیوالیکاں د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گیا تے قلعہ مانکوٹ وچ پناہ لے لی ۔ بیرام خان نے قلعے دا محاصرہ کيتا۔ مزاحمت دے چھ ماہ دے بعد، سکندر جولائ‏ی 1557. 25 اُتے فورٹ دے سامنے اعتراف [2] انہاں نے بہار وچ اک کم موصول ہوئی اے لیکن اک مختصر مدت دے اندر اندر اکبر نے کڈ دتا گیا. 1559 وچ اس دا بنگال وچ انتقال ہوگیا۔[1]
گٹھ:بادشاہگٹھ:سوری سلطنت
پنجاب پولیس بھرتی قوانین
پنجاب پولیس وچ بھرتی سرکاری اصولاں مطابق کیتی جاندی اے۔ بھرتی امیدوار دی فزکل اتے سکھیا اہلیت دے بنیاد اتے کیتی جاندی اے۔
پہلا پڑاء
پنجاب پولیس لئی اپلائی کرن والے سارے نوجواناں (صرف منڈے) نوں سبھ توں پہلاں ڈوپ ٹیسٹ دینا پویگا، جو کہ پہلی وار سرکار ولوں ضروری کیتا گیا اے۔ اس ٹیسٹ دا نتیجہ 5 منٹاں اندر آ جاوے گا۔ جیکر امیدوار ڈوپ ٹیسٹ 'چوں پاس ہو جاندا اے تاں پھر اگلی کاروائی شروع ہوویگی۔ لڑکیاں دا ڈوپ ٹیسٹ نہیں ہووےگا۔
دوسرا پڑاء
ڈوپ ٹیسٹ پاس کرن والے نوجواناں دا فزیکل ٹیسٹ کیڑا جاوے گا جس وچ جسمانی ماپ لیا جاویگ اتے اوہناں دی لمبائی ماپی جاوے گی۔
دوڑ
تیسرا پڑاء وچ نوجواناں نوں 1600 میٹر دی دوڑ 6.30 منٹاں وچ پوری کرن دا اکّ موقع ملیگا۔
ہائی جمپ
1.10 میٹر اچی چھال (ہائی جمپ) دے تنّ-تن موقعے دتے جانگے۔
سی۔ سی۔ ٹی۔ وی۔ کیمرے
بھرتی عمل دوران پولیس محکمے دی تیجی اکھ (سی۔ سی۔ ٹی۔ وی۔ کیمرے) دی نظر پورے گراؤنڈ اُتے رہیگی۔ بھرتی دی ہر حرکت دا ڈیپارٹمنٹ کول ریکارڈ رکھن لئی گراؤنڈاں وچ کیمریاں دا پربندھ کیتا گیا اے۔
ہور جانکاری
ہور جانکاری لئی لنک تے کلکّ کرو http://punjabpolicerecruitment.in/
حوالے
گٹھ:پنجاب، بھارت
لسٹ حکمران مملکت آصفیہ (حیدر آباد)
thumb|ریاست دا پرچم
دہلی د‏‏ی مغلیہ سلطنت دے زوال دے بعد مسلماناں د‏‏ی جو خود مختار ریاستيں بر صغیر وچ قائم ہوئیاں انہاں وچ سب تو‏ں وڈی تے پائیدار حیدر آباد دکن د‏‏ی مملکت آصفیہ سی۔ اس مملکت دے بانی نظام الملک آصف جاہ سن تے ايس‏ے ناں د‏‏ی نسبت تو‏ں اسنو‏ں مملکت آصفیہ یا آصف جاہی مملکت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ آصف جاہی مملکت دے حکمراناں نے بادشاہت دا کدی دعوی نئيں کيتا۔ اوہ خود نو‏‏ں نظام کہلاندے سن تے اوہ جدو‏ں تک آزاد رہے مغل بادشاہ د‏‏ی بالادستی تسلیم کردے رہے تے ايس‏ے دے ناں دا خطبہ تے سکہ جاری رکھیا تے مسند نشینی دے وقت اس تو‏ں فرمان حاصل کردے سن ۔ اس لحاظ تو‏ں دکن د‏‏ی مملکت آصفیہ دراصل مغلیہ سلطنت ہی سی جو دہلی دے زوال دے بعد دکن وچ منتقل ہوئے گئی سی۔ اس دے دور وچ مغلیہ نظام حکومت نے تے مغلیہ سلطنت دے تحت پرورش پانے والی رہتل نے دکن وچ رواج پایا۔
حکمران مملکت آصفیہ د‏‏ی لسٹ مندرجہ ذیل اے:
گٹھ:1947ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقےگٹھ:بھارت دی تریخ
کھون آبشار
کھون آبشار آبشار اے جو دریائے میکانگ، لاؤس وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 21 m ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:دریائے میکونگ گٹھ:لاؤس دے آبشار
چامپاساک صوبہ
چامپاساک صوبہ (انگریزی: Champasak Province) لاؤس دا اک رہائشی علاقہ ا‏‏ے۔
تفصیلات
چامپاساک صوبہ دا رقبہ ۱۵٬۴۱۵ مربع کیلومیٹر اے، تے اس د‏ی مجموعی آبادی ۶۰۷٬۳۳۳ افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:چامپاساک صوبہ گٹھ:لاؤس دے صوبے گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:Short description is different from Wikidata
رابرٹ وادلو
رابرٹ پرشنگ وادلو (۲۲ فروری، ۱۹۱۸ء – ۱۵ جولائ‏ی، ۱۹۴۰ء)، جسنو‏ں آلٹن جائنٹ تے دی جائنٹ آف الینوائے دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اک امریک‏‏ی شخص سی جو ریکارڈ شدہ تریخ دا سب تو‏ں لمبا شخص سی جس دے لئی ناقابل تردید ثبوت موجود نيں۔ اوہ آلٹن، الینوائے، سینٹ لوئس، مسوری دے نیڑے اک چھوٹے تو‏ں شہر وچ پیدا ہويا تے پرورش پائی۔
وادلو دا قد ۸ فٹ ۱۱٫۱ انچ (۲٫۷۲ میٹر) سی۔ جدو‏ں کہ اس دا وزن ۴۳۹ پونڈ (۱۹۹ کلوگرام) تک پہنچ گیا۔ ۲۲ سال د‏‏ی عمر وچ اس د‏ی موت اُتے ۔ اس دا وڈا سائز تے جوانی وچ اس د‏ی مسلسل نشوونما اس دے پٹیوٹری غدود د‏‏ی ہائپر ٹرافی د‏‏ی وجہ تو‏ں سی، جس دے نتیجے وچ انسانی نمو دے ہارمون (HGH) د‏‏ی غیر معمولی بلندی ہُندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ اس د‏ی موت دے وقت تک، اس گل دا کوئی اشارہ نئيں سی کہ اس د‏ی ترقی ختم ہوگئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:عالمی ریکارڈ گیر
محمد شاہ (سید خاندان)
محمد شاہ (وفات: جنوری 1446ء) سلطنت دہلی دے سید خاندان دا تیسرا سلطان سی جس نے 1434ء تو‏ں 1446ء تک حکومت کیت‏‏ی۔
محمد شاہ، سید دلی سلطنت دے سید خاندان دا تیجا حاکم سی۔ جہناں دی حکمرانی 1434–44 تک رہی۔ ایہناں دا حکمرانی دور اسلئی وی جانیا جاندا اے کہ اس دوران سرہند دے افغان صوبیدار بہلول لودھی نے پنجاب دے باہر اپنے اثر نوں ودھا لیا سی۔ اوہ لگبھگ آزاد ہو گیا سی۔ اس دوران محمد شاہ دا پت اتے اوہناں دا وارث علاء الدین عالم شاہ دلی دی حکمرانی دا بھار اپنے اک سالے اتے شہر پولیس پردھان دا بھار دوجے سالے اتے چھڈکے بدایوں چلا گیا سی۔ اس دے جان دے بعد دوناں ہی وکھ - تھلگ پے گئے اتے 1451 وچ بہلول لودھی نے تخت اتے قبضہ کر لیا۔
عہد حکومت
مبارک شاہ (سید خاندان) دے قتل دے بعد سرور الملک نے اُسی روز محمد شاہ نو‏‏ں سلطان سلنت دہلی مقرر کر دتا سی تے اُسی روز اُس د‏‏ی تخت نشینی عمل وچ آئی۔ سابقہ سلطان مبارک شاہ (سید خاندان) دا قاتل سرور الملک وزیر سی جس دا خیال سی کہ اوہ نوجوان محمد شاہ نو‏‏ں تخت نشاں کرنے دے بعد درپردہ خود حکومت کريں گا۔ چنانچہ سرور الملک نے خزانہ تے سارے اہ‏م محکمے اپنے قبضہ وچ کرلئی تاکہ اوہ سلطان نو‏‏ں اپنے اشاراں اُتے نچا سک‏‏ے۔ محمد شاہ د‏‏ی تخت نشینی دے بعد سرور الملک نے پرانے وزائے سلطنت د‏‏ی بیخ کنی شروع کردتی تے اُنہاں لوکاں نو‏‏ں خوب نوازیا۔ جنہاں نے مبارک شاہ (سید خاندان) دے قتل وچ اُس دا نال دتا سی یعنی سدھ پال تے سدارن کھتری، اُنہاں لوکاں تے اُنہاں دے قرابت داراں نو‏‏ں مبارک شاہ (سید خاندان) دے قتل دے صلے وچ بیانہ، کہرام، نارنول، امروہہ تے دوآبہ دے علاقے تفویض ہوئے۔ اِسی طرح میراں صدر تے سید السادات دے بیٹے جو مبارک شاہ (سید خاندان) دے قتل وچ معاون سن، اُنئيں خطابات تے جاگیراں عطاء ہوئیاں۔ اِس دے برخلاف جو لوک مقتول سلطان دہلی دے حامی سن، اُنہاں نو‏‏ں دھوکھا تو‏ں قتل کر دتا گیا یا قید ک‏ر ليا گیا۔ وفا شعار امرائے سلطنت کمال الملک، ملک اہار میاں، ملک اللہ داد کاکا، ملک جے من، ملک کہون راج، امیر علی گجرا‏تی ابتدا وچ تاں خاموشی تو‏ں باغی وزیر سردار الملک د‏‏ی حرکات دیکھدے رہ‏‏ے۔
آخر اُنہاں نے سرور الملک دے خلاف علم بغاوت بلند کر دتا تے کمال الملک نے اِس بغاوت وچ نمایاں حصہ لیندے ہوئے دوسرے تمام امرا د‏‏ی مدد تو‏ں اک وڈی فوج بلند شہر وچ جمع کرکے سرور الملک دے خلاف دہلی اُتے حملہ کر دتا۔ سرور الملک مقابلے د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے دہلی دے قلعہ سیری وچ محصور ہوئے گیا تے تن مہینے تک برابر لڑدا رہیا۔/ سرور الملک نو‏‏ں بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں وی اندیشہ سی چونکہ بادشاہ وی کمال الملک تے دوسرے امرا د‏‏ی جانب مائل سی۔ اِس لئی سرور الملک نے سوچیا کہ کیو‏ں نہ پہلے بادشاہ دا ہی خاتمہ کر دتا جائے، چنانچہ اوہ قلعہ سیری وچ اپنے آدمیاں دے ہمراہ بادشاہ دے قتل دا ارادہ کرکے محل سراء وچ داخل ہويا لیکن بادشاہ دے محافظ دستےآں نے سرور الملک دا مقابلہ کر دتا تے اِس مقابلہ وچ وزیر سرور الملک قتل ہويا۔ ایہ واقعہ 8 محرم الحرام 838ھ نو‏‏ں پیش آیا۔ سرور الملک دے قتل دے بعد بادشاہ نے کمال الملک نو‏‏ں کمال خان دا خطاب دتا تے وزارتِ عظمیٰ اُس دے سپرد کردتی۔ ملک جے من، ملک اللہ داد کاکا، ملک کہون راج، خانِ اعظم سید خان جداں وفا شعار امراءکو خطابات تے جاگیراں عطاء کيتیاں گئیاں۔ دہلی دے انتظامات تو‏ں فارغ ہُندے ہی بادشاہ بغرض تفریح ملتان گیا تے چند روز ملتان وچ گزارنے دے بعد واپس دہلی آگیا۔
وفات
1445ء دے اواخر تک بادشاہ علیل ہوئے گیا تے چند روز علالت وچ گزار دے ماہِ جنوری 1446ء وچ انتقال کرگیا۔ محمد شاہ نے 12 سال حکومت کيتی۔
حوالے
گٹھ:1446 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:سلاطین دہلی گٹھ:سلطنت دہلی گٹھ:سید خاندان گٹھ:1445 دیاں موتاں گٹھ:عرب نسل د‏‏ی بھارتی شخصیتاں
گٹھ:سید خاندانگٹھ:بادشاہگٹھ:دلی سلطنت
پنجاب پولیس (بھارت)
پنجاب پولیس پنجاب، بھارت دے وچ قانون نوں لاگوُ کرن لئی ذمہ وار اے۔ اسدا مشن جرم دی پچھان کرنا اتے بھارت دے آئین دے مطابق قاعدہ-قانون لاگوُ کرنا اے۔ اسدا مکھ دفتر جن رستہ، چنڈی گڑھ وکھے اے۔
ریپڈ رورل پولیس رسپانس سسٹم
پنجاب بھارت دا اجیہا پہلا صوبہ ہووےگا جس وچ ریپڈ رورل پولیس رسپانس سسٹم اے جو پینڈو کھیتراں وچ سٹی پیسیار ورگی پرتیکریا دی سیوا حاصل کردا اے۔ جویں کہ پنجاب پولیس نے ڈائل ۱۰۰ نظام لئی کمپیوٹر مدد حاصل ڈسپیچ (سی۔اے۔ڈی۔) سسٹم اپنایا اے، ۲۸۹ چار پہیہ واہن اتے ۷۲۴ جیپیئیس فٹ موٹرسائیکلاں دی ورتوں کیتی جا رہی اے۔
اپرادھ جانچ ایجنسی (سی۔آئی۔اے سٹاف)
کرائیم انویسٹیگیشن ایجنسی جاں سیائیے سٹاف پنجاب پولیس دی اکّ خاص شاخاں اے۔ اہم جاں انسلجھے مجرمانہ معاملیاں جویں سمگلنگ، اغوا، نشیلے مادہ، اتواد، قتل آدی اوہناں نوں سونپے جاندے ہن۔ پولیس دی ایہہ شاخاں اپرادھ کرن والے قصوروار توں پچھگچھّ کرن دے طریقیاں لئی جانی جاندی اے۔
پنجاب بیورو آف انویسٹیگیشن
پنجاب بیورو آف انویسٹیگیشن دا قیام ۲۰۱۹ وچ ۴۵۲۱ وقف نویاں آسامیاں نال کیتی گئی سی۔ پنجاب بھارت دا پہلا راج اے جس نے بیورو آف انویسٹیگیشن دا گٹھن کیتا اے اتے ۷٬۷۷۲ دے سارے جانچ عملے نوں اکجٹّ ونگ کمانڈ دے ماتحت لیا کے جانچ اتے کماں دے کرتوّ نوں وکھ کر دتا اے۔ بیورو آف انویسٹیگیشن وکھ-وکھ تھانیاں وچ درج سول اتے مجرمانہ معاملیاں دی جانچ کریگی اتے اس نال لیس اے:
نائیٹ پالسنگ سکیم
پنجاب دیس دا پہلا صوبہ اے جس نے رات دے ویلے اپرادھاں دی روکتھام لئی آزاد کیڈر، کمانڈ اتے ۴٬۰۰۰ سخت پولیس فورس دے نال نائیٹ پالسنگ سکیم دی شروعات کیتی۔
پنجاب ہائیوے گشت
پنجاب پولیس کول گلوبل پوجیشننگ سسٹم (جیپیئیس) ٹریکر اتے واہن رجسٹریشن سرچ ڈوائیساں نال لیس ہائیوے گشت واہن ہن۔
سکھلائی مرکز
پنجاب پولیس دا پٹیالہ دے بہادرگڑ وکھے کمانڈو سکھلائی مرکز اے۔
آرمڈ بٹالیئن
پنجاب آرمڈ پولیس دا مکھ دفتر جالندھر وکھے اے جدونکھ انڈیا ریزرو بٹالیئن سنگرور، امرتسر، پٹیالہ، لدھیانہ اتے جالندھر وکھے اتے پنجاب کمانڈو پولیس بہادرگڑ پٹیالہ وکھے اتے ایس۔اے۔ایس۔ نگر (موہالی) وکھے اے۔
لڑیوار
اہلکار ماتحت
ہتھیار اتے آلہ
پی۔پی ۔۳۰۳ رائیپھلاں، ۔۴۱۰ مسکٹس اتے ۵۶۱ سٹین گن نال لیس سی پر ہن ایڈوانسڈ ہتھیاراں نال آدھنکیکرن ہو رہا اے۔۔
واہن
پنجاب پولیس کول ۳۰۸۳ واہن اتے گشت کرن والیاں کاراں ہن جویں مہندرا سکارپیؤ گیٹویز [२१] [२२] اتے ماروتی جپسس۔ پی۔پی وچ موٹرسائیکل وی جی۔پی۔ایس اتے ملٹی یوٹلٹی واہناں نال لیس جی۔پی۔ایس اتے سیسیٹیوی کیمرے نال لیس ہن۔
سائیبر کرائیم سیل پنجاب
پنجاب پولیس نے راج وچ سائیبر کرائیم نال نجٹھن لئی اکّ وقف سائیبر کرائیم سیل قائم کیتا اے، جس دی پردھانگی آئی۔جی۔ درجابندی والے پولیس اہلکار، جو کہ ایس۔اے۔ایسّ۔، فیز ۴ وچ دفتر اے۔
یاد دن
ہر سال، ۲۱ اکتوبر نوں پنجاب پولیس ولوں یادگاری دن وجوں منایا جاندا اے۔
پرچلت سبھیاچار وچ پنجاب پولیس
پنجاب پولیس دی پیشکاری کئی فلماں وچ ہوئی اے۔ جویں:
جمال الدین ہانسوی
سید جمال الدین ہانسوی پیشوائے اہل تمکین ہیں آپ کا خطاب خطیب اور قطب تھا۔
ولادت
آپ غزنی (خراسان) میں پیدا ہوئے، جو موجودہ افغانستان میں ہے۔ 583 ھ میں جب آپ 5 سال کے تھے، آپ کے خاندان نے بھارت کے شہر ہریانہ کے مقام ہانسی کی طرف ہجرت کی۔
بیعت و طریقت
آپ 50 سال کی عمر میں بابا فرید الدین گنج شکر کے شاگرد اور خلیفہ خاص بنے۔ جہاں سے آپ نے طریقت کی تعلیم پائی۔ شیخ جمال الدین ہانسوی سے بابا فرید اس قدر محبت کرتے تھے کہ ان جذبات کو الفاظ میں ظاہر نہیں کیا جاسکتا۔ شیخ جمال کی خاطربابا فرید نے بارہ سال تک ہانسی میں قیام کیا تھا۔ اپنے محبوب مرید کے بارے میں آپ فرمایا کرتے تھے۔ ’’جمال، جمال ماست‘‘ (جمال، ہمارا جمال ہے) بابا فرید جب اپنے کسی مرید کو خلافت نامہ عطا کرتے تو اس شخص کو تاکید فرمادیتے کہ ہانسی جاکر شیخ جمال الدین سے مہر لگوالینا۔ اگر شیخ جمال ہانسوی خلافت پر مہر لگادیتے تو وہ مستند سمجھا جاتا… اور اگر شیخ جمال مہر نہ لگاتے تو بابا فرید بھی اس خلافت نامے کو قبول نہ فرماتے اور صاف صاف کہہ دیتے۔ ’’جمال کے چاک کیے ہوئے کو ہم سی نہیں سکتے‘‘ بابا فرید کے یہ الفاظ اس واقعہ کی طرف اشارہ کرتے ہیں۔ جب شیخ جمال نے آپ کے ایک مرید کا خلافت نامہ اس کی بے ادبی اور غرور کے سبب چاک کر دیا تھا اور پھر اس شخص نے بابا فرید کی خدمت میں حاضر ہوکر شیخ جمال کی شکایت کی تھی۔ جواباً بابا فرید نے تمام اہل مجلس کے سامنے فرمایا تھا ’’جسے ہمارا جمال چاک کر دے، ہم اسے نہیں سی سکتے‘‘
سیرت
آپ ایک اچھےخطیب تھے۔حضرت باباصاحب کی خدمت میں پیوست ہونےکےبعدخطابت چھوڑ دی تھی۔فقروفاقہ کوتاج وتخت پر فوقیت دیتےتھے۔علم ترک وتجرید آپ کاشعارتھا۔آپ کمالات ظاہری و باطنی میں بےنظیرتھے۔
تصانیف
شیخ جمال الدین کی تصانیف میں سے چند رسالے ملتے ہیں اُن میں سے ایک رسالہ بڑی خوبصورت عربی میں لکھا ہوا ہے اس کا نام ملحمات تھا، اس کی عبارت نہایت ہی مرغوب اور پسندیدہ تھی۔
وفات
حضرت جمال الدین چھ سو اُنسٹھ ہجری 659ھ میں فوت ہوئے آپ کا مزار گوہر بار ہانسی میں ہے
حوالہ جات
زمرہ:1180ء کی دہائی کی پیدائشیں زمرہ:1260ء کی دہائی کی وفیات زمرہ:ایرانی صوفیاء
زمرہ:فارسی شعرا زمرہ:چشتی شخصیات زمرہ:ہندوستان میں ایرانی مہاجرین زمرہ:فارسی زبان کے شعرا زمرہ:ضلع حصار کی شخصیات
اعلیٰ حضرت ایکسپریس
اعلیٰ حضرت ایکسپریس اک ضد ابہام صفحہ اے: اعلیٰ حضرت ایکسپریس دے ناں تو‏ں اس وقت بھارت وچ دو ایکسپریس ٹریناں چلدی ني‏‏‏‏ں۔
چندر ابہادر ڈانگی
چندرا بہادر ڈانگی (30 نومبر 1939 – 3 ستمبر 2015) ( चन्द्रबहादुर डाँगी, ، یا اک نیپالی آدمی سی جو ریکارڈ شدہ تریخ د‏‏ی پیمائش وچ سب تو‏ں چھوٹا آدمی سی۔   ڈانگی نے اس تو‏ں پہلے گل محمد (1957–1997) دا قائم کردہ ریکارڈ توڑ دتا، جس د‏‏ی اونچائی 57 سینٹی میٹر سی۔ ڈانگی اودو‏ں میڈیا د‏‏ی توجہ وچ آیا جدو‏ں اک لکڑی دے ٹھیکیدار نے اسنو‏ں نیپال دے ڈانگ ضلع وچ اپنے پنڈ وچ دیکھیا۔ فروری 2012ء وچ اس دا قد ناپیا جانے دے بعد اسنو‏ں ہن تک دے سب تو‏ں چھوٹے بالغ انسان دا خطاب دتا گیا سی۔ اس دے بعد اسنو‏ں گنيز ورلڈ ریکارڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اس دے پنج بھائیاں وچو‏ں تن دا قد 1.22 میٹر (چار فٹ) تو‏ں کم سی، جداں کہ اس د‏ی دو بہناں تے دو ہور بھائی اوسط قد دے نيں۔
حوالے
گٹھ:عالمی ریکارڈ گیر گٹھ:نیپالی معذور افراد گٹھ:سلیان ضلع دیاں شخصیتاں گٹھ:2015 دیاں موتاں گٹھ:1939 دے جم گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس
قادر خان دیاں فلماں
قادر خان د‏‏یاں فلماں کافی مقبول و معروف نيں۔ قادر خان بالی وڈ دے بہت وڈے اداکار تے فلم د‏‏ی کہانی دے مصنف وی سن
فلماں
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
اسیگڑھ قلعہ
اسیگڑھ قلعہ، جس نوں ہانسی قلعہ وی کیہا جاندا اے، بھارت دے ہریانہ دے ہانسی قصبے وچ امتی جھیل دے پوربی کنڈھے تے واقع اے۔ اس نوں پرتھوی راج چوہان دا قلعہ وی کیہا جاندا اے اتے ایئیسائی ولوں مرکزی سرکھیا یادگار اعلان کیتا گیا اے۔
30 ایکڑ وچ پھیلیا، اپنے پرمکھ دناں وچ ایہہ قلعہ اس دے آس پاس دے کھیتر وچ 80 قلعیاں دے کنٹرول وچ ہندا سی۔
ناں
قلعے لئی وکھ-وکھ قصیاں وچ کئی نام ورتے جاندے ہن، جویں کہ اسیدرگا، اسیگڑھ، اسیکا، اے-سکہ، انسی، ہانسی، آدی۔
اتہاس
ہانسی دا قلعہ جاں اسیگڑھ قلعہ دا لما اتہاس اے جسدی پچھلی معیاد بارے سپشٹتا تھوڑی اے۔ پرانے سکیاں دی خدائی بیسیئی پیریئڈ دے ویلے نال متعلق اے جو درساؤندی اے کہ جس اُتے قلعہ بنایا ہویا اے اس ٹلے اُتے بہت بستیاں دا اتہاس رہا اے۔
فروری 1982 وچ، گپتا دور دیاں مورتیاں سمیت جینا دے کانسے دے اکّ وڈے بھنڈارے دی کھوج کیتی گئی۔
یادگار اتے آرکیٹیکچر
اس قلعے نوں پرانے بھارت دا سبھ توں اپہنچن والا قلعہ منیا جاندا اے کیونکِ قلعے دیاں کندھاں 52 ft اچیاں اتے 37 ft موٹیاں ہن۔ قلعے دے دکھن سرے اُتے جارج تھامس ولوں بعد وچ جوڑیا گیا اکّ وڈا گیٹ اے۔ کندھاں اُتے اکری ہوئی تصویر اس نوں ہندو مول دا بناؤندی اے۔
مکھ گیٹ
مکھ گیٹ اتے پنچھیاں، جانوراں اتے ہندو دیوی دیوتیاں دیاں خوبصورت چتراں اکریاں ہن۔ کیہا جاندا اے کہ اس دی مرمت الاؤالدین خلجی نے 1304 وچ کیتی سی۔
برادری
اک سمتل چھت والا لما تھم والا ڈھانچہ ٹلے دے سکھر تے واقع اے اتے اسنوں برادری وجوں جانیا جاندا اے
چار قطب درگاہ
قلعے دے کمپلیکس دے اندر اکّ مسجد وی واقع اے جو پرتھوی راج چوہان دی ہار توں بعد جوڑی گئی سی۔
سنبھال
اس قلعے نوں 1937 وچ اکّ قومی یادگار اعلان کیتا گیا سی۔ دسمبر 2018 وچ بھارت سرکار نے “گھوڑا گھر” اتے مکھ گیٹ سمیت عمارتاں دی صفائی اتے سانبھ سنبھال لئی بچاء کم دی شروعات کیتی۔
نواب بھوپال
نواب بھوپال ہندوستان د‏‏ی وسطی ریاست بھوپال دے مسلما‏ن حکمراناں دا شاہی خطاب سی۔ ریاست بھوپال دا قیام 1707ء وچ عمل وچ آیا جدو‏ں نواب دوست محمد خان بہادر نے اِس د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ریاست بھوپال دے آخری مسلما‏ن حکمران نواب حمید اللہ خان سن ۔ یکم جون 1949ء نو‏‏ں ریاست بھوپال بھارت وچ ضم کرلئی گئی۔نواب دے دادا افغانستان دے صوبه هرات دے پشتون قوم د‏‏ی شاخ نورزئی نال تعلق رکھدے سن
نوابانِ بھوپال
thumb|[[نواب سکندر بیگم|328x328px]]
نواب بیگم بھوپال
ہور پڑھو: بیگم بھوپال
ممولہ بیگم برائے ناں بیگم بھوپال سن کیونجے اقتدار نواب فیض محمد خان بہادر دے ہتھو‏ں وچ سی مگر اوہ ریاست بھوپال د‏‏ی بااثر ترین سیاسی خاتون تصور د‏‏ی جادیاں سن۔ 1818ء وچ نواب قدسیہ بیگم پہلی مسلما‏ن خاتون حکمران سن جنہاں نے اقتدار سنبھالیا۔ اُنہاں نو‏ں بیگم بھوپال دے خطاب تو‏ں وی یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ نواب سکندر بیگم، سلطان شاہجہان، بیگم بھوپال، سلطان کیخسرو جتھ‏ے، بیگم بھوپال اِس عہدے اُتے فائز رني‏‏‏‏ں۔ بیگمات بھوپال نے وی نواب بھوپال دا شاہی خطاب اختیار کيتا تے سرکاری دستاویزات دے مطابق اُنہاں نو‏ں نواب بیگم بھوپال لکھیا جاندا سی۔ thumb|[[سلطان شاہجہان، بیگم بھوپال– 1872ء]]
ہور پڑھو
گٹھ:بھوپال د‏‏ی بیگمات گٹھ:بھوپال دیاں شخصیتاں گٹھ:بھوپال دے نواب گٹھ:تریخ بھوپال گٹھ:ریاست بھوپال گٹھ:مدھیہ پردیش گٹھ:ہندوستان دے نواب گٹھ:ہندوستان وچ 1707ء گٹھ:ہندوستان وچ 1707ء دیاں تاسیساں گٹھ:ہندوستان وچ 1949ء گٹھ:ویہويں واں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن
اولاکاروی
اولاکاروی آبشار اے جو ناگرسوئل، تمل ناڈو وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 54 میٹر ا‏‏ے۔