cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نچھتر چھتا
مڈھلا جیون تے گائیکی دا سفر
نچھتر چھتے دا جم 18 جون 1959 نوں بٹھنڈہ ضلعے دے پنڈ آدمپور دے بہت ہی غریب پروار وچّ ہویا۔ سدے پیؤ دا نام سداگر سنگھ تے ماں دا نام امر کور سی۔ بچپن توں ہی اسنوں گیت سنن تے گان دا شونق سی جس لئی اوہ کھیتاں وچّ کم کردے ویلے وی کلدیپ مانک دییاں کلیاں گاندا رہندا سی۔ اسے سلسلے وچّ اسنے پہلاں پہل سٹیج تے ہندے ڈرامئاں وچّ پورن بھگت دا کردار نبھاؤنا شروع کر دتا تے جدوں سٹیج تے کھڑن دا حونصلہ ودھ گیا تاں اسنے گاؤنا وی شروع کر دتا۔ سنے جدوں پنڈ برج راجگڑھ دے ٹورنامینٹ تے گیت گایا تاں لوکاں نے اسدی گائیکی نوں بہت پسند کیتا۔
نچھتر چھتہ زیادا شراب پین دی عادت نال لگی بیماری کارن 7 می 1992 نوں اس دنیا توں سدا لی رخصت ہو گیا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ گٹھ:پنجابی گائیک
ڈیزی
ڈیزی پھلوالے بوٹیاں دے تارہ پھل ٹبر  دا اک پھلوالا بوٹا اے۔  یورپ تے ایشیا دے گرم گلے تھانواں دا بوٹا اے۔
وکھالہ
ڈیزی اک فٹ توں 3 فٹ تک اچا تے اک فٹ دے کھیر وج پھیلیا بوٹا اے۔ ٹاہنی عام ول وچ اکلی ہوندی اے تے پھیلدی ہوئی جڑ توں نکلدی اے۔ پتے دونوں پاسیوں ہرے ہوندے نیں۔
چک 100 نو ایل
چک 100 نو ایل ضلع ساہیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ  نہر 9ایل اتے پیندا اے ۔
چک 83-6آر
چک 83-6آر  ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے جھیویں سوئے (لنڈو) 6آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 6آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال چ وس رہیا اے ۔
چک 99 نو ایل
چک 99 نو ایل ضلع ساہیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ  نہر 9ایل اتے پیندا اے ۔
واروارن
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
ہیمپٹن کاؤنٹی
ہیمپٹن امریکی صوبے ساؤتھ کیرولائنا دی اک کاؤنٹی اے۔
ابو موسی اشعری
ابو موسیٰ اشعری آپ دا نام عبد اﷲ ابن قیس اے مکہ معظمہ وچ ایمان لیائے پھر حبشہ ہجرت کر گئے پھر کشتی والےآں دے نال ہجرت کردے مدینہ منورہ پہنچے راہ وچ خیبر وچ حضور  نال ملاقات ہو گئی، حضرت عمر فاروق نے آپ نو‏‏ں ویہہ ہجری وچ بصرہ دا حاکم بنایا آپ نے اہواز دا علاقہ فتح کیتا شروع خلافت عثمانیہ تک آپ بصرہ دے حاکم رہے،پھر حضرت عثمان نے آپ نو‏‏ں معزول کردے کوفہ دا حاکم بنادتا،آپ حضرت عثمان دی شہادت تک کوفہ دے حاکم رہ‏ے، حضرت علی نے آپ نو‏‏ں امیر معاویہ دے مقابلہ وچ اپنا ثالث مقرر کیتا سی ،اس دے بعد آپ مکہ معظمہ چلے گئے اوتھ‏ے ہی (52) باون ہجری وچ آپ دی وفات ہوئی۔
نسب
اوہدی اصل یمن دے قبائل وچو‏ں اشعر تو‏ں سی جو خود قحطان قبیلے دا حصہ شمار ہُندا سی ۔ اوہدی ماں ظبیہ عدنان قبیلے تو‏ں سی جس نے بعد وچ اسلام قبول کیتا تے مدینہ وچ فوت ہوئی۔ ابوموسیٰ (کنیت) یمن دے رہنے والے سن ۔ مکہ آدے اسلام قبول کیتا تے متعدد غزوات تے جنگاں وچ حصہ لیا۔ حضرت عمر دے زمانے وچ بصرہ دے عامل مقرر ہوئے۔ تے اہواز، نہاوند تے اصفہان فتح کیتے۔ جنگ صفین دے موقع اُتے حضرت علی دی طرف تو‏ں ثالث مقرر ہوئے۔ لیکن جدو‏ں مصالحت دیاں کوششاں ناکم ہوگئياں تو گوشہ نشین ہوئے۔
اسلام لانا
تاریخ وچ اس دے مسلما‏ن ہونے دے ضد و نقیض واقعات بیان ہوئے نيں:
عہدیدار
ابو موسی اک مرتبہ لشکر دا جانشین سپہ سالار بنا جدو‏ں رسول اللہ  نے شوال سال 8 ہجری قمری وچ ہوازن قبائل دی سرکوبی دے لئی دوبارہ لشکر روانہ کیتا۔ سپہ سالار دی شہادت دے بعد اوہدی کمان وچ لشکر نے فتح حاصل کيتی۔ اسی سال اسنو‏ں تے معاذ بن جبل نو‏‏ں رسول اللہ نے مکیو‏ں دی تعلیم قرآن تے احکم دین دے لئی مامور کیتا۔ ابو موسی ۱۰واں ہجری قمری وچ حجۃ الوداع تو‏ں پہلے رسول اللہ  دی جانب تو‏ں یمن دے اک حصے دا والی مقرر ہويا۔
خلفا دا زمانہ
ابو موسی خلافت ابوبکر دے زمانے تک یمن دے اک حصہ دا والی رہیا تے یمن دے اطراف وچ مرتداں دے فتنے دا اس نے سامنا کیتا۔
ابو موسی عمر دی خلافت دے زمانے وچ سیاسی میدان وچ زیادہ نمایاں ہويا۔ حضرت عمر نے ۱۷ ق وچ مغیرہ بن شعبہ نو‏‏ں بصرہ دی حکومت تو‏ں واپس بلا لیا تے ابو موسی اشعری نو‏‏ں اوہدی جگہ اوتھ‏ے حاکم مقرر کیتا۔ اوہ عمر دی طرف بصرے دا چوتھا حاکم سی جو کچھ مدت دے وقفے دے ۱۲ سال تو‏ں زیادہ اوتھ‏ے حاکم رہیا۔
بصرہ دی حاکمیت دے دوران کچھ مدت دے لئی حضرت عمر نے اسنو‏ں عمار یاسر دی جگہ کوفہ دا حاکم بنایاتے پھر دوبارہ اسنو‏ں بصرہ دا حاکم بنا ک‏ے بھیج دتا۔ بصرے دی قضاوت دا عہدہ وی اسی دے پاس سی ۔ تاریخی متون وچ حضرت عمر دی جانب تو‏ں اوتھ‏ے دی قضاوت دی راہنمائی وچ لکھے گئے خطوط ملدے نيں۔ ابو موسی طویل مدت تک بہت سی لشکر کشیاں، خوزستان تے فارس دے محاصراں نو‏‏ں توڑنے ہور بلاد جزیرہ دی جنگاں وچ شریک رہیا۔
عثمان دے ابتدائی سالاں وچ بصرہ دی حکومت اُتے باقی رہیا جس دی وصیت عمر بن خطاب نے دی سی تے اوہ مدت ۴ سال یا اک تے روایت دے مطابق اک سال سی۔ ایہ گل خلیفۂ دوم دے اس اُتے اعتماد دی عکاسی کردی ا‏‏ے۔ عثمان نے اوتھ‏ے دی امارت تے قضاوت دا وی اس دے وظائف وچ اضافہ کر دتا۔
خلافت حضرت علی(ع)
علی(ع) خلیفہ منتخب ہوئے تو ابو موسی نے اک خط دے ذریعے کوفے دے لوگاں دی بیعت دا اعلان کیتا۔ حضرت علی(ع) عثمان دے مقرر کردہ تمام عمّال نو‏‏ں برطرف کیتا لیکن مالک اشتر دی درخواست اُتے نہ چاہندے ہوئے وی اسنو‏ں باقی رکھیا۔ اس دے بعد دے واقعات اس گل کيتی گواہی دیندے نيں کہ ابو موسی دی طرف تو‏ں حضرت علی دی بیعت رضائے و رغبت تو‏ں نہ سی جداں کہ طلحہ و زبیر دی طرف تو‏ں پیش آنے والے باغیانہ اقدام وچ کوفہ دی حاکمیت دے دوران ابو موسی نے کہیا سی کہ حکومت اسی دی اے جو حکم دے تے غلبہ حاصل کر لے۔
سب رس
ملا وجہی د‏‏ی سب رس
پروفیسر افتخار احمد شاہ اپنے مضمون ”دکن وچ اسالیب نثر “ وچ لکھدے نيں:
ابو موسی اشعری
جنگ جمل
جب حضرت علی(ع) طلحہ و زبیر دے فتنے تو‏ں نپٹنے دے لئی بصره جانے دے لئی مصمم ہوئے تو آپ نے کوفہ دے نزدیک ذی قار دے مقام تو‏ں محمد بن جعفر تے محمد بن ابی بکر نو‏‏ں کوفہ روانہ کیتا تا کہ کوفیاں نو‏‏ں اس غائلہ دے خاتمے دے لئی تیار کراں ابو موسی نے اس جنگی تیاری دے دوران ایہ کہہ: آخرت دا راستہ خانہ نشینی وچ تے جنگ دنیا طلبی اے ہور حالے تو عثمان بن عفان دی بیعت ساڈی گردن وچ اے جدو‏ں تک اس دے قاتلاں نو‏‏ں سزا نئيں دی جاندی اسيں کسی تو‏ں جنگ نئيں لڑاں گے، اپنے آپ نو‏‏ں جنگ تو‏ں علیحدہ کر لیا بلکہ حضرت علی دی جانب تو‏ں آنے والےآں نو‏‏ں قتل تے قید کرنے دی دھمکی دت‏ی۔ حضرت علی نے دوبارہ عبد اللہ بن عباس تے مالک اشتر نو‏‏ں کوفہ روانہ کیتا۔ ابو موسی اشعری نے خود رسول اللہ تو‏ں حدیث نقل کيتی کہ جس دے مطابق انہاں حالات نو‏‏ں ایسے فتنہ تو‏ں تشبیہ دی کہ جس وچ لوگاں نو‏‏ں حقیقت دے واضح ہونے تک بے جان جسداں دی مانند رہنا چاہئے۔ تیسری مرتبہ حضرت علی نے اپنے بیٹے حسن(ع) نو‏‏ں اسنو‏ں معزول کرنے حکم دتا تے انہاں دے نال عمار یاسر نو‏‏ں کوفہ بھیجیا۔ ابو موسی نے دوباره کوفیاں نو‏‏ں اک خطبے دے ذریعے اس جھگڑے وچ دخالت کرنے تو‏ں منع کیتا تے اسنو‏ں قریش دا اک داخلی معاملہ کہیا ہور کہیا انہاں نو‏ں ایہ خود حل کرنا چاہئے۔ آخر کار امام حسن نے اوہدی معزولی دا حکم نامہ سنایا، مالک اشتر نے اسنو‏ں حکومتی قصر تو‏ں باہر کڈ دتا تے لوگاں دی مدد تو‏ں اس دے اموال نو‏‏ں غارت گیری تو‏ں بچایا۔ اک تے روایت تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کچھ مدت تک پنہاں رہیا لیکن بعد وچ شاید جنگ جمل دے بعد امام علی نے اسنو‏ں امان دت‏ی۔
سب رس
ملا وجہی د‏‏ی سب رس
” سب رس “اپنے موضوع، بولی تے اسلوب دے اعتبار تو‏ں اک ایسی تصنیف اے کہ جسنو‏ں اس دور د‏‏یاں جملہ لکھتاں وچ سب تو‏ں زیادہ ادبی اہمیت د‏‏ی مالک ہونے دا مقام حاصل ا‏‏ے۔ جسنو‏ں موضوع د‏‏ی دلچسپی، جذبے د‏‏ی موجودگی، بولی د‏‏ی دلکشی تے اسلوب د‏‏ی انفرادیت اُتے خالص ادبی تحریر قرار دتا جاسکدا اے ۔“
ابو موسی اشعری
جنگ صفین
تاریخی منابع وچ ابو موسی اشعری دی شہرت دا سبب جنگ صفین وچ حکمیت دا کردار اے جس دی بنا اُتے اوہ بنی امیہ دے حوالے تخت خلافت کرنے دا سبب بنا۔ جدو‏ں عمروعاص دے دھودے، سپاہ عراق دی کوتاہ فکری تے دھڑے بندی دی وجہ تو‏ں معاملہ حکمیت تک جا پہنچیا تو ابو موسی نو‏‏ں اشعث بن قیس، زید بن حصین تے مسعر بن فدکی جداں یمنی سرداراں دے اصرار اُتے امام علی نے نہ چاہندے ہوئے حکم مقرر کیتا۔
حَکَم دے لئے ابو موسی دے انتخاب دی وجہ
واضح اے ابو موسی دے یمانی ہونے تے اوہدی جنگ تو‏ں علیحدگی تے لا تعلقی نو‏‏ں حکم منتخب ہونے دی علت سمجھنا چاہئے: شام دے رصافہ تے تدمر نامی علاقےآں دے درمیان جنگ عُرض ہو رہی سی۔ اوہ ہر اک نو‏‏ں اس فتنے تو‏ں دور رہنے دی ترغیب تے اہل قبلہ تو‏ں جنگ نو‏‏ں ناجائز کہہ رہیا سی ۔ اسی دوران جدو‏ں غلام نے آ کر خبر دتی کہ لوگاں نے صلح کر لی اے تواس وقت کہیا: خدا دا شکر اے کہ اس طرح ہويا۔ غلام نے ہور کہیا: لوگاں نے تینو‏ں حکم مقرر کیتا ا‏‏ے۔ اس نے اسنو‏ں قبول کیتا تے حضرت علی دے لشکر دی اقامت گاہ وچ آ گیا۔ امام علی نے اک خطبے وچ اوہدی متناقض رفتار دی جانب اشارہ کیتا ا‏‏ے۔
سب رس
سب رس اک تمثیل
سب رس نو‏‏ں عبد اللہ قطب شاہ د‏‏ی فرمائش اُتے وجہی نے لکھیا۔ اس کتاب نو‏‏ں اردو نثر د‏‏ی اولین کتاب ہونے دا شرف حاصل ا‏‏ے۔ ایہ وجہی کہ اپنی طبع ذاد نئيں اس کتاب وچ فتاحی نیشاپوری د‏‏ی مثنوی ”دستور العشاق“(نظم )تے ”قصہ حسن ودل “ (نثر) نو‏‏ں نثر دے پیرائے وچ تمثیل دے انداز وچ بیان کیتا گیا ا‏‏ے۔ تمثیل انشاءپردازی د‏‏ی اس طرز نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ کسی تشبیہ یا استعارہ نو‏‏ں یا انسان دے کسی جذبے مثلاً غصہ،نفرت، محبت وغیرہ نو‏‏ں مجسم کرکے یا دیوی دیوتائاں دے پردے وچ کوئی قصہ گھڑ لیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ قصہ صوفیانہ مسلک دا آئینہ دار ا‏‏ے۔ مگر اپنے اسلوب تے بیان وچ سب رس اک کامیاب تمثیل ا‏‏ے۔ اس وچ حسن و دل تے عقل و دل د‏‏ی جنگ نو‏‏ں وڈی خوبصورت تے کامیاب تمثیل دے رنگ وچ پیش کیتا گیا ا‏‏ے۔
ابو موسی اشعری
واقعۂ حکمیت
ابو موسی تے عمرو عاص دمشق دے نزدیک دومۃ الجندل وچ اکٹھے ہاں تے زیادہ تو‏ں زیادہ اک سال تک کتاب و سنت رسول خدا  دے مطابق اظہار نظر کراں تے اس اعلان دے بعد طرفین دی جانب تو‏ں ہمیشہ دی امنیت دی تضمین ہونا چاہئے۔ ابو موسی تے عمروعاص نے باہمی چند روز مسلسل گفتگو کيتی۔ ابو موسی اشعری نے بالآخر علی (ع) تے معاویہ دونے نو‏‏ں خلافت تو‏ں برطرف کرنے تے انہاں دی جگہ عبد اللہ بن عمر دا نام خلافت دے لئی پیش کیتا کہ جس دی عمرو بن عاص نے وی موافقت۔ لیکن اعلان دے موقع اُتے عمرو بن عاص نے ابو موسی نو‏‏ں اسلام وچ سبقت رکھنے دے حیلے دے ذریعے فریفتہ کیتا تے اسنو‏ں پیش کش دی کہ اوہ پہلے اعلان کرے۔ ابو موسی نے پہلے باہمی طے شدہ پروگرام دے مطابق علی نو‏‏ں خلافت تو‏ں خلع کرنے دا اعلان کیتا لیکن عمرو بن عاص نے بعد وچ کہیا: ابو موسی نے علی نو‏‏ں خلع کیتا تے معاویہ نو‏‏ں خلافت دے لئی منتخب کرنے دا اعلان کیتا۔ ابو موسی نے جدو‏ں دیکھیا کہ اوہ دھوکہ کھا گیا اے اس نے عمرو نو‏‏ں دشنام دی تے عمرو نے اسنو‏ں ناسزا کہیا۔ سر انجام ابو موسی نے مکہ دی راہ لی تے خانۂ خدا وچ پناہ لی۔
سب رس
سنگ میل
سب رس اردو نثر دا سب تو‏ں ممتاز تے ترقی یافتہ شاہکا رہ‏‏ے۔ اس وچ اسلوب بیان نے اک خاص انگڑائی لی اے تے زندگی د‏‏ی اکھ کھولی ا‏‏ے۔ سب رس تو‏ں پہلے جو نمونے اردو نثر وچ ملدے نيں۔ اسنو‏ں اردو نثر دا دور بدویت کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ یعنی اس دور وچ اوہ انداز بیان سی جس وچ لہجے دا دیہاتی پن، کہنے دا سادہ بے تکلف تے درست انداز تے آرائش د‏‏ی ہر کوشش تو‏ں آزاد سی ۔ جِنّے لوکاں نے اس زمانے وچ لکھیا، مذہبی مسائل اُتے لکھیا تے انہاں دے مخاطب عوام سن جنہاں تک گل پہچانیا مقصود سی ۔ اس لئی سادگی، سلاست و راست بیانی دے علاوہ شیرازہ بندی تے فقراں د‏‏ی ساخت تو‏ں بے پروائی دا رویہ عام سی ۔ مگر ”سب رس“ اردو نثر دا اک ایسا سنگ میل اے جس وچ اس گل کيتی کوشش نظر آندی اے کہ مصنف اپنی گل نو‏‏ں موثر بنانے دے لئی کوشاں ا‏‏ے۔
ابو موسی اشعری
واقعۂ حکمیت
حکمیت وچ ابو موسی دے کردار تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اوہ رای دے لحاظ سست رای رکھنے والا، کوتاہ فکر تے ہوشیار شخص نئيں سی ۔ امام علی(ع) نے وی اسنو‏ں لشکریاں دے مجبور کرنے اُتے اسنو‏ں حکمیت دے لئی انتخاب کیتا ورنہ ابن عباس دے مطابق اس وچ کوئی ایسی خصوصیت نئيں سی کہ جس دی بنا اُتے اسنو‏ں حکم دے معاملے وچ دوسرےآں اُتے فضیلت دی جاندت‏ی۔
معاویہ دا زمانہ
اوہدی زندگی دے آخری ایام دی خبر۴۰ قمری دے اس وقت دی طرف لوٹتی اے کہ جدو‏ں معاویہ دی طرف تو‏ں بسر بن ارطاة نو‏‏ں ایہ فریضہ سونپا گیا کہ اوہ حکمیت دے نہائی اعلان نو‏‏ں قبول نہ کرنے والےآں تو‏ں بیعت لے۔ ابو موسی معاویہ دے اس حکم تو‏ں مکہ وچ ہراساں ہويا لیکن بُسر نے اسنو‏ں امان دت‏ی۔ بعد وچ اس نے خلافت معاویہ دی بیعت کر لی تے اوہ شام وچ معاویہ دے پاس آندا جاندا رہندا لیکن معاویہ اس تو‏ں بے اعتنائی برتتا تے اس نے کدی اوہدی جانب کوئی توجہ نئيں دت‏ی۔
سب رس
اسلوب
سب رس د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خصوصیت اوہدی ترقی یافتہ بولی تے اس دا اسلوب بیان ا‏‏ے۔ سب رس وچ پہلی دفعہ بولی اردو د‏‏ی اک ترقی یافتہ صورت ساڈے سامنے آئی تے پہلی دفعہ بولی دے ایداں اسالیب تے بولی دے ایداں ایداں خصائص وجودماں آئے جنہاں د‏‏ی بنا اُتے ”سب رس“ د‏‏ی بولی اس تو‏ں پہلے دے مصنفاں د‏‏ی بولی تو‏ں تے اپنے معاصر اں د‏‏ی بولی و اسلوب تو‏ں علاحدہ ہو گئی۔ پروفیسر شیرانی لکھدے نيں:
ابو موسی اشعری
اشعری خاندان
اس دا بیٹا ابو بُرده حجاج بن یوسف دا کوفے وچ قاضی سی تے ابوبُرده دا بیٹا بلال ہور بصره وچ قضاوت دے مقام اُتے سی ۔ اس دے خاندان دا اہ‏م ترین شخص ابوالحسن اشعری سی جو اپنے زمانے دا مشہور متکلم سی تے اس دا نسب ۸ واسطےآں تو‏ں ابو موسی تک پہنچدا ا‏‏ے۔
خصوصیات
اہل سنت تے امامیہ دے تاریخی تے حدیثی مآخذاں وچ اوہدی شخصیت دے متعلق مختلف آرا پائی جاندی نيں :
سب رس
اسلوب
” جو چیز ”سب رس “ نو‏‏ں ساڈی نگاہ وچ سب تو‏ں زیادہ قیمتی بناندی ا‏‏ے۔ اوہ اس دے اسالیب نيں۔ جدو‏ں اسيں انہاں اسالیب دا موجودہ بولی تو‏ں مقابلہ کردے نيں تواج د‏‏ی بولی وچ تے اس بولی وچ خفیف سا فرق معلوم ہُندا اے ۔“ اسلوب د‏‏ی خصوصیات
ابو موسی اشعری
روایت حدیث
ابو موسی نے رسول اللہ تو‏ں کئی موضوعات وچ روایتاں نقل کيتیاں نيں۔ ذہبی ابو موسی نو‏‏ں محدثین تے انہاں چند افراد وچو‏ں سمجھدے نيں جنہاں نے رسول خدا دے سامنے قرآن دی قرات کيتی۔ ابو موسی تو‏ں بوہت سارے روات نے روایت نقل کيتی اے انہاں وچو‏ں انس بن مالک، ابو سعید خدری، ابو امامہ باہلی، بریدہ اسلمی، عبد الرحمان بن نافع، سعید بن مسیب، زید بن وہب تے ہور افراد دے نام لئے جا سکدے نيں۔
سب رس
قافیہ بندی
وجہی نے اپنے ترقی یافتہ اسلوب بیان وچ قافیہ بندی دا وڈا خیال رکھیا ا‏‏ے۔ وجہی د‏‏ی عبارتاں وچ دو دو تن تین جملے عام طور اُتے باہ‏م قافیہ دار ہُندے نيں۔ اسنو‏ں مسجع تے مقفٰی نثر دا وڈا شوق ا‏‏ے۔ ایہ شوق شاید قران پاک د‏‏ی تلاوت تو‏ں پیدا ہويا۔ فارسی دے تتبع وچ وی وجہی نے مقفٰی او ر مسجع عبارت لکھی ۔”سب رس“ وچ تقریباً ہر فقرہ دوسرے فقرے دے نال اسيں قافیہ نظرآندا ا‏‏ے۔ مثلاً
ابو موسی اشعری
بیرونی لنک
گٹھ:صحابہ گٹھ:حکومت علویہ دے کارگزار
سب رس
قافیہ بندی
” یو کتاب سب کتاباں دا سرتاج، سب باتاں دا راج، ہر گل وچ سو سو معراج، اس دا سواد سمجے نا کوئی عاشق باج، اس کتاب د‏‏ی لذت پانے عالم سب محتاج۔“
ابو موسی اشعری
بیرونی لنک
گٹھ:ستويں صدی دی وفیات گٹھ:صحابہ گٹھ:مہاجرین حبشہ
سب رس
نثر وچ شاعری
” قدرت دا دھنی سہی جو کردا سو سب اوہی۔ خدا وڈا، خداکی صفت کرے کوئی کدو‏‏ں تک، وحدہ لاشریک، ماں نہ باپ “
فارسی تے عربی دا اثر
وجہی د‏‏ی عبارتاں وچ عربی فارسی ضرب الامثال بکثرت موجود نيں بلکہ ا س نے عربی فارسی ترکیباں نو‏‏ں اردو وچ جذب کرکے بولی دا ڈھانچہ تیار کیتا تے فیر ہندوستان بھر د‏‏ی زباناں دے مطالعے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہر خطے د‏‏ی بولی اورخصوصاً شمالی ہند دے محاورے نو‏‏ں اپنے ہاں جگہ دتی تے اک وسیع تر بولی د‏‏ی بنیاد رکھی۔ وجہی نے اس تجربے تو‏ں ثابت کر دتا کہ اردو بولی دوسری زباناں دے الفاظ نو‏‏ں اپنے اندر سمو لینے د‏‏ی صلاحیت رکھدی ا‏‏ے۔ وجہی نے اردو بولی دے بارے وچ ایہ وی ثابت کر دکھایا کہ اک ہور آہنگ وی تیار ہو سکدا ا‏‏ے۔ وجہی د‏‏ی بولی اج کل د‏‏ی بولی دے بہت قریب ا‏‏ے۔ اس لئی اس وچ عربی فارسی دے الفاظ کثرت تو‏ں ملدے نيں۔
” دانایاں وچ ایويں چل اے بات، المعقل نصف الکرمات“
صرفی نحوی خصوصیات
”سب رس“ دے متن وچ صرفی نحوی نکات جس مہارت تو‏ں استعمال ہوئے نيں انہاں تو‏ں ”سب رس“ د‏‏ی صرفی و نحوی خصوصیات دا بخوبی پتہ چلدا ا‏‏ے۔ مثلا اک طرف جے عربی الفاظ دے املا نو‏‏ں سادہ کر دتا گیا اے تاں دوسری طرف فارسی وچ ”گی “کا لاحقہ استعمال کرکے بعض الفاظ بنائے گئے نيں۔ مثلاً بندہ تو‏ں بندگی وغیرہ۔ بقول حافظ محمود شیرانی :
اردو دے نقوش
”سب رس “ د‏‏ی بولی نو‏‏ں اس دا مصنف ہندی زبان دے ناں تو‏ں یاد کردا ا‏‏ے۔ جس دا مطلب ایہ ہويا کہ اس زمانے وچ ہندی بولی (شمالی ہند د‏‏ی زبان، دا دکن والےآں اُتے اِنّا اثر پڑ چکيا سی کہ دکن دا مصنف اس بولی نو‏‏ں گجری، گجرا‏تی یا دکنی بولی کہنے د‏‏ی بجائے ہندی بولی کہندا ا‏‏ے۔ بظاہر تاں ایہ معمولی گل اے لیکن دراصل ایہ اس حقیقت د‏‏ی داعی اے کہ ”اردویت “ نے سب تو‏ں پہلے نمایاں طور اُتے اس کتاب دے زمانے وچ تے اس دے زیر اثر ہی دکن وچ زور پھڑیا۔ شمالی ہندماں مغلاں تو‏ں پہلے دے سلاطین دے دور وچ جو بولی رائج سی۔ اس وچ عربی فارسی دے الفاظ تاں مل جاندے نيں لیکن اس دا نقش مسلمانی نئيں اے تے اردو بولی د‏‏ی روح تے اسپرٹ مسلمانی ا‏‏ے۔ وجہی نے اپنے زمانہ د‏‏ی بامحاورہ تے فصیح ترین بولی لکھی تے اس دا اسنو‏ں احساس وی سی ۔ اوہ خود لکھدا اے:
سب رس د‏‏ی بولی
سب رس د‏‏ی بولی تقریبا چار سو سال پرانی تے اوہ وی دکن د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس وچ بوہت سارے الفاظ ایداں وی نيں جو ہن بالکل متروک نيں تے خود اہل دکن وی نئيں بولدے۔ اس پرانی تے قدیم بولی دے بعض پرانے الفاظ خود اہل دکن وی نئيں بولدے تے پرانی تے قدیم بولی دے بعض پرانے الفاظ و محاورات اج کل سمجھ وچ نئيں آندے۔ لیکن ایہ حقیقت اے کہ وجہی نے اپنے زمانے د‏‏ی بامحاورہ تے فصیح ترین بولی لکھی تے اس گل دا خود اسنو‏ں وی احساس سی ۔ وجہی نے عربی فارسی الفاظ دے نال ہندی الفاظ بکثرت استعمال کیتے نيں۔ لطف د‏‏ی گل ایہ اے کہ چارسو سال پہلے وی بالکل اسی طرح استعمال کیتے جس طرح اج کل ہو رہے نيں۔
شان نہ گمان، خالہ دا گھر، کتھے گنگا تیلی کتھے راجا بھوج، شرم حضوری تے دیکھیا دیکھی، گھر دا بھیدی تے لنکا جائے، دھو دا جلیا چھاچھ پھونک پیندا وغیرہ وغیرہ
لسانی اہمیت
”سب رس“ تے وجہی دے معاصرین دے ذریعے ساڈی اردو نے جڑ پھڑي۔ سب رس دا لسانی دائرہ وی کافی وسیع ا‏‏ے۔ اس وچ شمالی ہند د‏‏ی زباناں برج بھاشا، گوالیاری، راجستھانی تے دوسری زباناں دے محاورے، ضرب الامثال تے اثرات وی پائے جاندے نيں۔ وجہی نے شمالی ہند تے جنوبی ہند د‏‏ی زباناں د‏‏ی خلیج مٹانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ اگرچہ میر تقی میر نے دکنی زباناں نو‏‏ں توجہ دے قابل نئيں سمجھیا تے اسنو‏ں ”نثر بے رتبہ “ کہہ ک‏ے نظرانداز کر دتا۔ لیکن ”سب رس“ د‏‏ی لسانی حیثیت مسلم ا‏‏ے۔ اس نے باب مراتب تے فرق مراتب ختم کرکے اک نويں بولی دتی ا‏‏ے۔ وجہی د‏‏ی نثر نو‏‏ں جے اج وی غور تو‏ں پڑھا جائے توہم تقریباً تمام د‏‏ی تمام بولی نو‏‏ں سمجھ سکدے نيں۔
کردار نگاری
کہانی وچ کل 76 کردار نيں جو غیر مجسم کیفیتِ انسانی نيں جنہاں نو‏ں مجسم کرکے پیش کیتا گیاا‏‏ے۔ ایويں ایہ کہانی انسانی زندگی دا روگٹھ تماشا اے تے اسی تماشے نو‏‏ں وجہی نے تمثیل دے روپ وچ پیش کیتا ا‏‏ے۔ کسی دیومالا دا سہارا لئی بغیر اپنی کیفیات نو‏‏ں کردار بنا ک‏ے پیش کرنے وچ ایہ خامی ضرور اے کہ کردار نو‏‏ں اسم بامسمٰی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اسيں اس دے کردار تے سیرت تو‏ں آگاہ ہو جاندے نيں تے کسی مختلف عمل د‏‏ی توقع نئيں رکھ سکدے۔ وجہی نے اس قصے نو‏‏ں جاندار بنانے د‏‏ی حتی الوسع کوشش کيتی اے تے اس وچ اوہ کدرے کدرے کامیاب وی نظر آندے نيں۔ جتھ‏ے کدرے اس نے اپنے کسی کردار د‏‏ی کردار نگاری د‏‏ی اے یا کدرے مکالمہ نگاری د‏‏ی اے اوہ اس دا اپنا کمال اے تے اس دا تخلیقی عمل ا‏‏ے۔ مثلاً حسن کاروپ اس طرح پیش کیتا اے:
”حسن ناز، اوتار، خوش گفتار، خوش رفتار، ویدیاں دا سنگار، دل دا آدھار، پھُل پائی تے خوب لٹکدی، چلنے وچ ہنس کاں ہٹ کئی،روااں تے میٹھی بولی بات، آواز تے قمری نو‏‏ں کر ے مات، کنول پھو ل دے پنکھڑیاں جداں ہات، چمن وچ پھُل شرم حضور، لاج تے آسمان اُتے چڑھے۔۔۔“
سیاسی حالات
وجہی عبد اللہ قلی قطب شاہ دا درباری شاعر تے ادیب ا‏‏ے۔ اوہ دربا ر تو‏ں وابستہ سی تے اس سیاسی عمل دا حصہ ا‏‏ے۔ اس لئی اوہدی نظر درباری معاملات اُتے وڈی گہری ا‏‏ے۔ اوہ قدیم ایشائی حکومتاں دے رنگ ڈھنگ تے انہاں د‏‏ی سیاسی حکمت عملی تو‏ں خوب آگاہ ا‏‏ے۔ اوہ انہاں قدیم مطلق العنان حکومتاں دے درباراں وچ ہر قسم د‏‏ی سیاسی سازشاں تے جوڑ توڑ تو‏ں واقف اے ایہی وجہ اے کہ جدو‏ں قصے وچ کدی دربار سجتا یا سیاسی مسائل پید ا ہُندے نيں تاں وجہی دا قلم اس تمثیل د‏‏ی آڑ وچ اپنے دربارکی تمام تر سیاسی حکمت عملیاں دا ذکر کرنے بیٹھ جاندا ا‏‏ے۔ اوہ شہزادے دے عام اخلاقی رویاں دا ذکر وی کردا اے تے شہزادی د‏‏ی شراب نوشی دا جواز وی تلاش کردا ا‏‏ے۔ اوہ دربار سرکار دے معاملات تو‏ں خوب واقف ا‏‏ے۔ اس واقفیت تو‏ں اس نے اپنی کتاب وچ خوب کم لیا ا‏‏ے۔
صوفیانہ خیالات، اخلاقی تعلیمات
وجہی نے اس فرضی داستان وچ جگہ جگہ صوفیانہ خیالات، موضوعات، مذہبی روایات تے اخلاقی تعلیمات د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی اے تے ایہی روش اس زمانے دے معاشرتی رجحانات دے مطابق سی۔ چنانچہ عشقیہ واردات دے بیان وچ وجہی نے نہایت حزم و احتیاط تو‏ں کم لیا ا‏‏ے۔ کدرے وی پست خیالات تے عریانی دا مرتکب نئيں ہويا۔ وجہی عالم دین صوفی سی تے مسلم معاشرے کافرد سی جس وچ نیکی او راخلاق دے مثبت پہلوئاں نو‏‏ں ہمیشہ قدر د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا اے تے منفی پہلوآں د‏‏ی حوصلہ شکنی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ چنانچہ وجہی نے اپنی کتاب وچ اخلاق دے اچھے پہلوآں د‏‏ی تعلیم و ترویج اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ تے اخلاق دے برے پہلوآں د‏‏ی برائی د‏‏ی ا‏‏ے۔
وجہی پہلا انشائیہ نگار
بھارت وچ ڈاکٹر جاوید شسٹ نے ”ملاوجہی نو‏‏ں ”اردو انشائیہ دا باوا آدم قرار دتا ا‏‏ے۔ تے اسنو‏ں مونتین دا اسيں پلہ ثبات کیتا ا‏‏ے۔ انہاں نے سب رس وچ ایداں 21 حصےآں د‏‏ی نشان دہی د‏‏ی ا‏‏ے۔ جنہاں د‏‏ی بنا اُتے انہاں نے ایہ لکھیا: ” وچ ملیا وجہی نو‏‏ں اردو انشائیہ دا موجد تے باوا آدم قرار دیندا ہاں تے اس دے انہاں اکسٹھ انشائیاں نو‏‏ں اردو دے پہلے انشائیے ۔۔۔ اردو دے ایہ پہلے ایداں انشائیے نيں جو عالمی انشائیہ دے معیار اُتے پورے اترتے نيں۔“
مجموعی جائزہ
زباناں مقام عروج تک پہنچنے وچ بہت زیادہ وقت لیندی نيں۔ اردو نثر نے تاں بہت تیزی تو‏ں ارتقائی مسافتاں نو‏‏ں طے کیتا ا‏‏ے۔ الغرض اس طویل ارتقائی سفر دا نقطہ آغاز”سب رس“ ا‏‏ے۔ اردو نثر دا خوش رنگ او ر خوش آہنگ نقشہ او ر ہیئت جو اج سانو‏ں نظر آ رہیا اے اس وچ ابتدائی رنگ بھرنے دا اعزاز وجہی نو‏‏ں حاصل اے تے اردو د‏‏ی نثری ادب وچ ”سب رس “ دا درجہ نہایت بلند و بالا تے وقیع ا‏‏ے۔ ”سب رس “ اگرچہ اولین کوشش اے مگر بہترین کوشش ا‏‏ے۔
گٹھ:اسالیب نثر گٹھ:ملا وجہی گٹھ:اردو داستان گٹھ:اردو
ایما مورینو
) }}
ایما مورینو (Emma Martina Luigia Morano جنم 29 نومبر 1899۔وفات 15 اپریل 2017) اک اطالوی  عورت سی۔
حوالے
گٹھ:اطالوی شخصیتاں گٹھ:اٹلی
فِضا علی
فضا علی (جنم : کراچی) اک پاکستانی ماڈل اتے اداکارا ہے۔ اسنے ااپنا ماڈلنگ کیریئر 1999 وچ شروع کیتا۔ سنے ااپنا اداکاری دا کیریئر ڈرامے مینہدی توں شروع کیتا جو پاکستان دے شاہکار ٹیوی ڈرامئاں وچ شمار ہے۔ اسدے ہور مشہورڈرامےلوَلاپھاورلاہور، چنری، وہ صبح کب آئے گیاتے موم ہن۔ 2007 وچ سدا ویاہ فواد فاروق نال ہویا۔ اس مگروں سدا دوجا نکاح وی ہویا۔ دوجے نکاح مگروں اوہ کراچی توں لاہور چلی گی۔ 2012 وچ اسنے اک شو ہوسٹ کرنا شروع کیتا۔ 2013 وچ سنوں ساحر  لودھی نال بدل دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاکستانی عورت ماڈلاں گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
انڈیپینڈنس ہال
انڈیپینڈنس ہال فلاڈیلفیا امریکہ وچ اک تھاں اے جتھے امریکہ دی ازادی دا ہوکا دتا گیا سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ
چک 101 نو ایل
چک 101 نو ایل ضلع ساہیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ  نہر 9ایل اتے پیندا اے ۔
چک 102 نو ایل
چک 102 نو ایل ضلع ساہیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ  نہر 9ایل اتے پیندا اے ۔
زیتارادا
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
علینہ
علینا (1986–2007) اک پاکستانی فلم اتے تھیٹر اداکار سی ۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جنم 1986 گٹھ:موت 2007 گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
اسرائیل میانمار تعلقات
اسرائیل میانمار تعلقات تو‏ں مراد دو طرفہ تعلقات نيں جو اسرائیل تے میانمار دے بیچ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دونے ملکاں نے 1953ء وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ اسرائیل دا سفارت خانہ یانگون وچ اے جدو‏ں کہ میانمار دا سفارت خانہ تل ابیب وچ ا‏‏ے۔ یہودی ریاست د‏‏ی میانمار تو‏ں دوستی کافی لمبے عرصے تو‏ں چلی آ رہی اے جو ایشیا دے اولین ملکاں وچو‏ں اک سی جس نے اسرائیل د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کیتا تے اک نو خیز ملک تو‏ں سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ انہاں دو ملکاں دے بیچ کافی تعاون جاری اے، نو‏‏ں زراعت، تعلیم تے دفاعی شعبےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
مملکتی دورے
thumb|[[او نو تے موشے دایان 1955ء وچ ۔]] میانمار دے وزیر اعظم |او نو پہلے وزیر خارجہ سن جنہاں نے 1955ء وچ اسرائیل دا دورہ کیتا سی۔ اسرائیل دے وزیر اعظم داوید بن گوریون نے 1961ء وچ یانگون دا دورہ کیتا سی۔
جنرل مین آنگ ہلانگ نے 2015ء وچ اسرائیل دا دورہ کیتا تا کہ انہاں دونے ملکاں دے بیچ تعلقات نو‏‏ں مضبوط کیتا جا سک‏‏ے۔
تریخ
اسرائیل نے میانمار دے نال سابقہ فوجی حکومت دے نال وی اچھے تعلقات رکھے سن ۔ اُتے فوجی حکومت تو‏ں نزدیکی دے باوجود اسرائیل نے جمہوریت حامی فعالیت پسند خاتون قائد آنگ سان سو چی دے لئی کئی مواقع اُتے تائید دا اظہار کر چکيا ا‏‏ے۔
2016ء وچ نو مامور شدہ میانمار دے سفیر ریووین ریولین نے اپنے متعلق دستاویزات نو‏‏ں اگست 2016ء وچ پیش کیتا سی۔ سفیر د‏‏ی دختر انٹر ڈسپلینری سنٹر ہرزلیا د‏‏ی طالبہ دسی گئی اے تے اوہ اوتھ‏ے پہلی برمی متعلمہ ا‏‏ے۔
ڈانیئیل زون شائن جو میانمار وچ اسرائیل دے سفیر بنائے گئے، 2016ء وچ اک مقامی میانماری اخبار دے انٹرویو وچ دونے ملکاں دے تعلقات نو‏‏ں "اچھے تے دوستانہ، جنہاں وچ ہور بہتری تے دوستی کيتی گنجائش اے " دسیا۔
اسرائیل میانمار د‏‏ی مسلح افواج دے لئی سب تو‏ں زیادہ ہتھیاراں دا فراہ‏م کنندہ رہیا ا‏‏ے۔ ستمبر 2017ء وچ روہینگیا مسلماناں دے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل دے سپریم کورٹ وچ ہتھیاراں د‏‏ی فروخت روکنے د‏‏ی درخواست کيتی گئی سی۔ عدالت دا فیصلہ عوامی عدم افشائے راز دے تحت رکھیا گیا ا‏‏ے۔
2018ء وچ اک تحریر شدہ معاہدے دے تحت دونے ملکاں اک دوسرے د‏‏ی تاریخی کتاباں دا جائزہ لے سکدے نيں تاکہ حقائق د‏‏ی تصدیق د‏‏ی جا سک‏‏ے۔
بھارت وچ ٹریکٹر
1947 وچ جدوں بھارت نے برطانوی راج توں آزادی حاصل کیتی، کھیتی مشینیکرن دا پدھر گھٹّ سی۔ سماج وادی نے 1950 اتے 60 دے پنج سالاں دیاں سکیماں نوں سانجھے ادماں اتے پینڈو صنعت کاراں اتے انٹرنیشنل ٹریکٹر سازاں دے وچکار تالمیل کرکے کھیتی آلات جاں کھیتی باڑی مشینری نوں زوردار ڈھنگ نال ترقی دتی۔ ایہناں یتناں دے باو جود، آزادی دے پہلے تنّ دہاکیاں توں 4-ویل ٹریکٹراں دی مقامی پیداوار ہولی ہولی ودھ گئے 1980 دے اخیر تکّ ٹریکٹر پیداوار فی سال لگبھگ 140,000 یونٹ سی اتے فی 1,000 کساناں لئی 2 توں گھٹّ دی پیداوار درسی۔
1991 دے معاشی سدھاراں توں بعد، تبدیلی دی رفتار وچّ وادھا ہویا اتے 1990 دے دہاکے دے نال پیداوار 270,000 فی سال تکّ پہنچ گیا۔ 2000 دے دہاکے دے شروع وچ، بھارت نے چار پہیہ ٹریکٹراں دی دنیا دا سبھ توں وڈا تیار کنندہ وجوں امریکہ نوں پچھے چھڈّ دتا۔ FAO دا اندازہ اے، 1999 وچّ، بھارت وچّ کلّ کھیتی باڑی علاقے وچّ، 50% توں گھٹّ مکینیٹڈ زمین دی تیاری دے تحت اے، ایہہ اشارہ کردا اے کہ کھیتی باڑی مشینیکرن لئی اجے وی وڈے موقعے موجود ہن۔
2013 وچّ، بھارت نے دنیا دے سبھ توں وڈے تیار کنندہ اتے ٹریکٹراں لئی مارکیٹ دے روپ وچّ، دنیا دے آؤٹپٹّ وچّ 29% دے 619000 ٹریکٹر لیکھا تیار کیتا۔ بھارت وچ موجودہ ویلے وچ 16 گھریلو اتے 4 کثیر قومی کارپوریشناں دے  ٹریکٹر ہن۔
1945 توں 1960
1940 دے دہاکے دے ادھ وچ جنگی مال اتے جنگلاں دی برآمد کرن لئی جنگی سرکل اتے ٹرکاں دی برآمد کیتی گئی۔ 1947 وچ کھیتی باڑی اتے 1960 تک دے ٹریکٹراں دی سپلائی اتے ورتوں نوں ترقی یافتہ کرن اتے وادھا کرن لئی مرکزی اتے صوبائی ٹریکٹر تنظیماں قائم کیتیان گئیاں سن، منگ پوری طرحاں درآمد راہیں پوری کیتی گئی سی۔ 1951 وچ 8,500 ٹریکٹر ورتوں سن، 1955 وچ 20,000 اتے 1960 وچ 37,000।
1961 توں 1970
1961 وچ مقامی پیداوار پنج پیداواراں (ایشر، گجرات ٹریکٹراں، ٹی ای ئیپھئی، ایسکورٹس، ایم & ایم) دے نال شروع ہویا جس نال پرتی سال 880 یونٹ پیدا ہوئے۔ 1965 تک اسدا پرتی سال 5000 توں ودھ یونٹ ودھیا اتے کلّ ورتوں وچّ 52,000 توں ودھ وادھا ہویا۔ 1970 ویاں وچ سالانہ پیداوار 20,000 یونٹاں توں ودھ گیا سی اتے دیس وچ کم کر رہیاں 146,000 توں ودھ یونٹاں سن۔
1971 توں 1980
اس ویلے دوران چھ نویں نرمانکرتاواں دی قیام کیتی گئی سی حالانکہ تنّ کمپنیاں (کرلوسکر ٹریکٹراں، ہرشا ٹریکٹراں اتے پیٹی ٹریکٹر) بچ نہیں رہیاں سن۔ عوامی کھیتر دی اک وڈی کمپنی ایچ ایمٹی نے 1972 وچ ایچئیمٹی برانڈ ناں دے تحت کھیتی باڑی ٹریکٹراں دی تیاری شروع کیتا سی اتے چیک رپبلک دے زیٹر توں حاصل کیتی تکنالوجی دے نال۔ ایسکورٹس لمٹڈ نے فورڈ، یوکے دے تعاون نال 1971 وچ پھورڈ ٹریکٹراں دی مقامی نرمان شروع کیتا اتے کلّ پیداوار 1975–76 وچ 33,000 تکّ ودھدے ہوئے۔
1981 توں 1990
اک ہور پنج پروڈیؤسر (آٹو ٹریکٹراں، ہریانہ ٹریکٹراں، یونائیٹڈ آٹو ٹریکٹراں، ایشیئن ٹرریٹرز، وی۔ایس۔ٹی۔ ٹلئرس) نے اس ویلے دوران پیداوار شروع کیتا مگر صرف آخری کھڈاری ودھدی مقابلے والی مارکیٹ وچّ بچیا۔ سال 1985 تکّ سالانہ پیداوار 75,000 یونٹاں توں ودھ گیا اتے 1990 وچّ 140,000 تکّ پہنچیا، جدوں کلّ ورتوں 12 لکھ سی۔ پھر بھارت - ساڈھے seventies دے اخیر تکّ اک خالص آیاتک - 1980 ویاں وچّ مکھ طور اُتے افریقہ دے دیساں وچّ اک برامدکار بن گیا۔
1991 توں 1997
1992 توں، بھارت وچ ٹریکٹر نرمان لئی اک صنعتی لائسینس حاصل کرنا ضروری نہیں اے۔ سال 1997 تکّ 255,000 یونٹاں توں ودھ اتے قومی ٹریکٹر آبادی نے دو ملیان دی گنتی نوں پار کیتا سی۔ بھارت ہن پہیئے دے ٹریکٹر پیداوار وچ عالمی دے نیتاواں وچوں اک وجوں ابھریا اے۔
1999 توں ہن تک
اتر پچھمی (پنجاب، ہریانہ، پچھمی اترپردیش) دے روائتی بازاراں وچ بازار سنترپیؤ دا ساہمنا کردیاں ٹریکٹراں دی وکری ہولی اتے معمولی گراوٹ شروع ہوئی۔ سال 2002 تک 200,000 دی وکری ہیٹھاں آئی پروڈیؤسر پوربی اتے دکھنی بھارت دے مارکیٹ وچّ پھیلن دی کوشش وچّ وادھا ہویا اے، اتے ودیشی بازاراں دی سمبھاونا دی تلاش کرنا شروع کر دتا اے۔
سال 2013 وچ، بھارت نے 619,000 ٹریکٹر تیار کیتے جو دنیا دی آبادی دا 29% بندا سی۔ ایہہ ٹریکٹراں لئی دنیا دا سبھ توں وڈا اتپادک اتے بازار اے۔ بھارت وچ موجودہ ویلے وچ 16 گھریلو اتے 4 بہقومی کارپوریشناں دے پیداوار والے ٹریکٹر ہن۔ 2014 وچ زیٹر بھارت وچ واپس آ گیا اتے مقامی ٹریکٹر نرمان کمپنیاں نال جڑے ہوئے تاں کہ زیٹر برانڈ نام اُتے 40 توں 75 ایچپی ٹریکٹر دوجے دیساں نوں سپلائی کرن۔
پرچلن اتے مارکیٹ شیئر
[[تصویر:Mahindra_tractor.JPG|thumb|240x240px|مہندرا ٹریکٹر دی بھارتی ٹریکٹر مارکیٹ دا سبھ توں وڈا حصہ اے۔
]] بھارت وچ ٹریکٹراں دی مکمل پروانگی مل رہی اے کوٹکج اتے آئیسیارئے رپورٹاں دا اندازہ لگایا گیا اے کہ قریب 4.3 ملیان ٹریکٹر کم کر راے سن اتے 2011 وچّ 20 وچوں 1 پینڈو گھرانے کول اک ٹریکٹر سی۔ اوہ اس پراجیکٹ نوں درساؤندے ہن کہ مارکیٹ ہر سال 7% توں 8% تکّ ودھیگی اتے صرف 19% بھارتی پینڈو کھیتی جنہاں پریواراں کول ٹریکٹر خریدن دی سمرتھا اے، اوہناں نے اجے تکّ یونٹ خریدے ہن۔ ڈزائین جو بہو-کم شیل ورتوں دی اجازت دندے ہن، مقامی لوڑاں اتے پینڈو رکاوٹاں دے مطابق، اچّ منگاں دا ساہمنا کر راے ہن پنج کمپنیاں دا مارکیٹ شعر 80% توں ودھ ہے- مہندرا اینڈ مہندرا (40% شعر تے سبھتوں زیادہ اے) اتے 24% نال TAFE دے بعد) اتے ایسکورٹس، آئیٹیئیل-سونالکا، اتے جون ڈیئر ولوں آرام کیتا گیا اے۔
ACE Tractors (اے سی ای ٹریکٹرس)
ایکشن کنسٹرکشن اپکرن لمٹیڈ (ایسیئی) نے 35/45 ایچپی شرینیاں وچ دو ماڈلاں دی شروعات کرکے 2009 وچ ٹریکٹراں دی تیاری شروع کیتا۔ حال وچّ ایہہ 2011 وچّ 55 ایچپی ماڈل پیش کرکے 3 ماڈلاں دی تیاری کر رہا اے۔ اتے اس وچّ سادھناں، ہارویسٹر آدی دی تیاری وی کیتا گیا اے۔
اکتوبر 2013 وچ ایس ٹریکٹس نے بھارت اتے نیپال وچ 2000 ٹریکٹر ویچن دا اک میلپتھر تک پہنچ کیتی۔
ایسیئی دے فریدآباد (ہریانہ)، کاشیپور / بازپور (اتراکھنڈ) وچ اسدے تیاری پلانٹ ہن۔
Agri-King Tractors and Equipments Pvt. Ltd. (ایگری-کنگ ٹریکٹر اینڈ ایکئپمینٹس پرائیویٹ لمیٹڈ )
مالی بھارت دے ہماچل پردیش دے مزولی وکھے 2010 وچّ قائم کیتا گیا، کھیتی کنگ ٹریکٹراں دے تنّ ماڈل بناؤندا اے۔ ایگری کنگ T44 40 ایچپی ماڈل، ایگری کنگ ٹی54 50 ایچپی ماڈل، اتے ایگری کنگ 20-55 50 ایچپی ماڈل دے نال بہتر 24 سپیڈ سنکرو-جیسرو ٹرانسمشن اتے سارے کلروسکر دے انجن نوں پیش کردے ہن۔
Balwan Tractors, Force Motors Ltd. (بلوان ٹریکٹر، فورس موٹرس لمٹیڈ)
فورس موٹرز پنے، مہاراشٹر وچّ مشتمل بالون ٹریکٹر لڑی دی پروڈیؤسر اے۔
Captain Tractors Pvt. Ltd (کیپٹن ٹریکٹرس پرا۔ لمٹیڈ)
مئی 1994 وچ قائم اے اتے راجکوٹ، بھارت وچ واقع اے، کیپٹن ٹریکٹار کیپٹن برانڈ دے تحت منی ٹریکٹراں دی اساری کردا اے۔
Eicher (آئیشر)
1949 وچ، آئیشر گڈیریٹ، بھارت وچ گیبر دے تکنیکی تعاون نال قائم کیتی گئی سی۔ جرمنی دے آئیشر، بھارت وچ لگپگ 1500 ٹریکٹراں نوں آیات اتے ویچیا۔ 24 اپریل 1959 نوں ایشر نے اپنی فریدآباد فیکٹری توں پہلے مقامی طور تے اکتر کیتے ٹریکٹر دے نال باہر آیا اتے 1965 توں 1974 دے ویلے وچ بھارت وچ پہلا پوری طرحاں نرمت (100% سوے-نربھرتا) ٹریکٹر بن گیا۔ دسمبر 1987 وچ آئیشر ٹریکٹراں نے عوامی کیتی اتے جون 2005 وچ آئیشر موٹرز لمٹڈ نے ٹائس دی اک معاون کمپنی ٹائیپھ موٹرس اینڈ ٹریکٹئر لمٹیڈ نوں اکائیٹر ٹریکٹ اینڈ انجن ویچے۔
آئیشر نے یورو پاور اتے آئیشر والٹرا برانڈ دے تحت ٹریکٹراں دا پیداوار وی کیتا، جو وولٹرا دے لائسینس دے تحت اے، اک ایئیکسیؤ دا برانڈ۔
Escorts (ایسکورٹس)
ایسکورٹس نے پھورڈ، یوکے دے تعاون نال 1971 وچ پھورڈ ٹریکٹراں دی مقامی نرمان شروع کیتا اتے کلّ پیداوار 1975 وچ 33,000 تکّ پہنچ گیا، 1980 وچ 71,000 تکّ پہنچ گیا۔ پھورڈ (پھورڈ - نیو ہولینڈ) نوں 1992 وچ ویچ دتا گیا۔ پھورڈ موٹر کمپنی نے ٹریکٹراں دا کاروبار چھڈیا مگر 2000 تک، جد تکّ ایسکورٹس نے ایسکارٹ برانڈ دے تحت اپنے فورڈ ماڈلاں نال متعلق ہون دے ناطے اقرارنامے مطابق نام جاری کرن دی اجازت دتی سی۔ ایسکورٹ نے 08-75 ایچپی رینج وچّ نرمان اتے کھیتی باڑی ٹریکٹراں دی تیاری کیتا اے اتے پہلاں ہی 600,000 ٹریکٹراں نوں ویچیا اے۔ اسدے ٹریکٹراں نوں تنّ برانڈ نعماں، ایسکورٹ، پاریراٹیک اتے فارٹریکّ دے تحت ویچیا جاندا اے۔
Farmer Tractor (فارمر ٹریکٹر)
راجکوٹ، گجرات دے راجکوٹ وچّ مشتمل اے، پھارمر ٹریکٹر اک گریوز چار سٹروک، سدھی انجیکشن، 12 ایچپی ڈیزل انجن دی ورتوں کردے ہوئے پھارمر ٹریکٹر ڈی آئی 1200 دے پیداوار تے کیندرت اے۔
HMT Tractors (ایچ۔ ایم۔ ٹی۔ ٹریکٹرس)
ایچ ایم ٹی اک وڈی عوامی کھیتر دی اکائی اے اتے 1972 وچّ ایچئیمٹی برانڈ نام ہیٹھ کھیتی باڑی ٹریکٹراں دی تیاری شروع کیتا سی اتے چیکّ گنراج دے زیٹر ولوں حاصل کیتی تکنالوجی دے نال۔ایہہ اک وڈی فیکٹری وچ پنجور، پنچکولا وچ اپنے ٹریکٹراں دی تیاری کردا اے جو مشین ٹولس دا پیداوار کردا اے اتے حیدرآباد وچ اسدی پرتی سال 20,000 ٹریکٹر دی سمرتھا اے۔ مشین-ٹولن کمپنی وچ اک وڈا پھوعورت اے ایہہ 25 ایچپی توں لے کے 75 ایچپی تکّ دی ریکھا وچّ ٹریکٹر بناؤندا اے۔ ایچ ایم ٹی نے زیبرا برانڈ دے تحت امریکہ نوں ٹریکٹراں دا نریات وی کیتا اے، جس نوں زیٹر وترک اتے ڈیلراں نے مارکیٹ کیتا سی۔ کمپنی نوں بھاری صنعت وزارت ولوں کنٹرول کیتا جاندا اے جو جنتا نوں اپنیاں مالی کارگزاری حاصل کردا اے۔
Indo Farm (انڈو فارم)
انڈو فارم اپکرن لمٹڈ ہماچل پردیس وچّ واقع اک آئی ایس او سرٹیپھائیڈ کمپنی اے اتے عالمی پدھری ٹریکٹراں، کریناں، انجناں، ڈیزل گینٹسیٹاں دے نرمان وچّ اے اتے ہن حالَ ہی وچّ واللینڈ دی جھونے دی واڈھی لئی ہارویسٹر کمپن ایرسکوم 1070 لانچ کیتی گئی اے۔ 1994 وچّ شامل کیتا گیا، اتے کئی انجینیئرنگ پیداواراں دے نرمان اتے منڈیکرن وچّ دو دہاکیاں توں ودھ دا تجربہ اے۔
انڈو فارم نے اکتوبر 2000 وچ ہماچل پردیس دے ضلع سولن وچ واقع بدی وکھے واقع پلانٹ دے وپاری پیداوار دی شروعات کیتی۔ 34 اےکڑ رقبے دے کھیتر وچّ پھیلن، پودا اک ماڈل دے پیداوار دے نال شروع ہویا۔ اک دہاکے دے کامیاب مہم دے اندر انڈو پھارمے 30 ایچپی، 38 ایچپی، 42 ایچپی، 48 ایچپی، 50 ایچپی، 52 ایچپی، 55 ایچپی، 60 ایچپی، 65 ایچپی، 75 ایچپی اتے 90 ایچپی دے ماڈلاں والے ماڈلاں والی کمپنی بن گئی۔ بہت سارے روپاں دے نال اپنے کارجاں دے اک سال دے اندر، کمپنی نے انجن کمپنیاں، نرمان اتے ودھان پرکریاواں نوں سپھلتاپوروک آدھنکیکرن کیتا اتے اسدے مطابق انجناں دا آیات روک دتا۔ 2008 وچّ، کمپنی نے 9 ٹن - 20 ٹن دی سمرتھا دے پک-این-کیری کریناں دے نرمان اتے منڈیکرن وچّ وبھنتا کیتی اتے حالَ ہی وچ موبائیل ٹاور کرین دا پیداوار شروع کیتا اے۔ انجناں دی کمپنی دی کور سمرتھا کھیتر اے، ہن اوہ جنریٹر سیٹاں لئی انجن بنا رہا اے جو ودیساں نوں برآمد کیتے جاندے ہن۔
John Deere (جوہن ڈیئر)
سنّ 2000 وچّ، جون ڈیئر نے پنے، مہاراشٹر نیڑے پینڈو کھیتر وچّ، سناسواڑی وچّ لارسن اینڈ ٹوبرو لمٹیڈ نال سانجھے ادم وچّ پیداوار دی قیام کیتی۔ اس نوں ایل اینڈ ٹی جون ڈیئر پرائیویٹ لمٹڈ دے ناں نال جانیا جاندا سی اتے بھارت وچّ وکری لئی ایل & ٹی - جوہن ڈیر دے نام ہیٹھ ٹریکٹر بنائے گئے سن اتے دنیاں بھر وچّ جوہن ڈیر دے نام ہیٹھویچن لئی۔
2005 وچ، ڈیئر اینڈ کمپنی نے اس سانجھے ادم وچ باقی رہندے سارے شیئراں دی حصول کیتی۔ نواں صنعت، نوں جون ڈیری اپکرن پرائیویٹ لمٹیڈ دے روپ وچّ جانیا جاندا اے۔ فیکٹری اس ویلے گھریلو مارکیٹاں لئی 35, 38, 40, 42,45, 50, 55, 65, 75 اتے 89 ایچپی دی سمرتھا والے ٹریٹراں دی پیداوار کردی اے اتے امریکہ، میکسیکو، ترکی، شمالی اتے دکھنی افریقہ اتے دکھنی پوربی دیساں لئی برآمد کردی اے۔ ایشیا پنے دی کارخانے نے 2008 وچ یورپیئن بازار لئی نویں 55 توں 75 ایچپی 5003 سیریز ٹریکٹر تیار کرنے شروع کر دتے۔
جون ڈیئر انڈیا پرائیویٹ لمٹڈ بھارت وچ ڈیری اینڈ کمپنی، یوئیسئے دی سبسڈری اے۔ سناسواڑی، پنے وچ واقع اس دی فیکٹری، 5000 سریز کھیتی باڑی ٹریکٹراں دی تیاری کردی اے۔ ڈیئیئر اینڈ کمپنی دے بھارتی اوپریشناں وچّ مگڑپٹا سٹی پنے اتے جون ڈیئر واٹر وڈودرا وکھے اک تکنالوجی مرکز شامل اے۔ تکنالوجی مرکز انفارمیشن تکنالوجی، انجینیئرنگ، سپلائی پربندھن، ایمبیڈڈ سسٹم اتے کمپنی دے اوپریشناں لئی تکنیکی آدھاریکرن دے کھیتراں وچ سنوجواناں حاصل کردا اے۔ پلاسٹرو سنچائی پرنالیاں، ٹی-سسٹم انٹرنیشنل اتے روبرٹس اریگیشن پروڈکٹس دے ایکزیشنس ولوں بنائے گئے جوہن ڈیئر واٹر پروڈکٹ۔
Mahindra Gujarat Tractor Limited ( مہندرا گجرات ٹریکٹر لمٹڈ) (MGTL)
کمپنی جو عامَ طور تے گجرات ٹریکٹراں وجوں جانی جاندی اے اتے اسدے 60 ہسپی پربل ہندوستان 60 دے روپ وچّ برلا گروپ دے ہندوستان موٹرس دا حصہ اے جو 1959 وچ ٹریکٹر اینڈ بولڈزراں پرائیویٹ لمٹڈ اتے آیات ٹریکٹراں وجوں قائم اے۔1963 وچ چیکوسولواکیا دے موتوکوو-پرہاوو (زیٹر) دے نرمان وچ پیداوار شروع کیتا گیا اتے اسنوں ہندوستان ٹریکٹ اینڈ بولوجرس لِ۔ وجوں جانیا جاندا سی۔ 1967 وچ ایہہ ہندوستان ٹریکٹر لمٹڈ بن گیا۔ ایہہ ٹریکٹر جاٹر ٹریکٹر ڈزائین تے مشتمل سن اتے ہندوستان برانڈ۔ 1978 وچ، گجرات، بھارتی سرکار نے بیمار کمپنی توں گجرات ٹریکٹر بنائے۔ 1999 وچ، مہندرا ٹریکٹس نے 60% کمپنی خریدی اتے 2001 وچ باقی کمپنی خریدن نال اسنوں [[مہندرا گجرات، مہندرا گجرات ٹرانسٹراں لمٹڈ] دا ناں بدل کے مہندرا گروپ دا حصہ بن گیا۔ کمپنی 30 توں 60 ایچپی وچّ ٹریکٹراں دے نرمان وچّ رجھی ہوئی اے، جو کہ پھارپلس اتے شکتیماناں دے برانڈ دے تحت مارکیٹنگ کیتی جاندی اے۔
مہندرا گجرات ٹریکٹر لمٹڈ (ایمجیٹیئیل) دا وڈیڈورا وکھے ہیڈ آفس اے۔ ایمّ جی ٹی ایلّ اک ISO 9001: 2008 اتے اوئیچئیسئیس 18001: 2007 پرمانت کمپنی اے۔ کمپنی دے کول 13 کھیتراں دے دفتر اتے لگپگ 225 ڈیلراں دے بہت سارے ودھیا مارکیٹنگ نیٹورک ہن۔
Mahindra Tractors (مہندرا ٹریکٹرس)
1963 وچّ، ایم ایم ایم ایم نے بھارتی مارکیٹ لئی مہندرا نامپٹی رکھن والے ٹریکٹراں نوں تیار کرن لئی انٹرنیشنل ہارویسٹر نال اک ستعینات ادم بنایا۔ مہندرا نے اپنے بریٹیش ڈزائینڈ انٹرنیشنل بی 275 ماڈل دی تیاری کرن لئی انترقومی ہاروریسر توں اختیار خریدے سن جو امریکہ وچ میککرمک انٹرنیشنل وجوں ویچے گئے سن۔ مہندرا ٹریکٹراں نے سالانہ لگبھگ 85,000 کاراں ویچیاں اتے ایہہ دنیاں وچّ سبھ توں وڈا ٹریکٹر پروڈیؤسر بن گئی۔ [5] چین وچ ودھ راے ٹریکٹر بازار وچ وستھار کرن لئی، مہندرا نے جیاننگ وچ بہو گنتی حصے دی ورتوں کیتی۔
گجرات وچ اس دی وکری مہندرا گجرات دے ناں ہیٹھ اے اتے پنجاب وچ اس دی وکری لیزر سوراج دے ماتحت اے۔ 1999 وچ، مہندرا نے گجرات سرکار توں 100% گجرات ٹریکٹر خرید لئے؟ [9] اتے مہندرا نے 2004 وچ سوراج وچ 64.6% دی حصیداری خریدی۔
مہندرا ٹریکٹراں نے 2011 وچّ راجکوٹ وچّ برانڈ نام یوراج دے ماتحت 15 ایچپی ٹریکٹر بناؤنا شروع کیتا۔ راجکوٹ دی ایہہ پلانٹ دیپک دی ڈیزل پرائیویٹ لمٹڈ اتے مہندرا اینڈ مہندرا ولوں سانجھے طور اُتے قائم کیتی گئی اے۔ پلانٹ دی پرتی سال 30000 ٹریکٹر دی ودھ توں ودھ سمرتھا اے۔
Mars Group (مارس گروپ)
اصل وچّ 1976 وچّ قائم کیتا گیا سی، مارس گروپ ڈمپ ٹرکّ، لوڈر، پھوگر اتے کھیتی باڑی ٹریکٹراں اتے اٹیچمینٹ دے نرمان / منڈیکرن وچّ رجھیا ہویا اے۔ لکھنؤ، یو۔اے۔پی۔ وچّ مشتمل، اسنے 2005 وچّ مارشل نام دے تحت دو منی ٹریکٹر ماڈلاں دی شروعات کیتی، 25 ایچپی دے کیپٹن ڈی 2600 اتے ٹرشل ایم ٹی ڈی 625 10 ایچ پی۔
Preet Tractors (پریت ٹریکٹرس)
ادیوگپتی شری ہری سنگھ اتے اوہناں دے بھرا سری گرچرن سنگھ نے 1980 وچّ پریت ایگرو انڈسٹری دی بنیاد رکھی سی جدوں اوہناں نے سٹراء رپورٹر، تھریشر اتے ہور کھیتی باڑی اؤزاراں دی شروعات کیتی سی۔ اک کامیاب لائن دے نال اوہ اپنے بیلٹ دے ہیٹھاں لکڑ دا اک جوڑا بناؤندے ہوئے اوہناں نے اک ٹریکٹر لئی کھوج اتے ترقی شروع کیتا جس نے اپنے پہلے اتے سبھ توں جانے جان والے ماڈل "987" دی اگوائی کیتی۔ شاندار بھروسیاہلیت اتے مظاہرہ دے نال پریت نہ صرف بھارتی کھیتی سماج اتے ہورناں دنیاں بھر دے ملکاں وچ پریت دی 50,000 طبقہ میٹر ونیت پٹیالہ، پنجاب، 35 ایچپی توں 90 ایچ پی دی رینج وچ پیش کیتی جا رہی گھٹّ لاگت والے جھونے، کنک، آدی سمیت وگیاپن گنوتا والے ٹریکٹراں دی پیداوار کر رہا اے۔
SAME Deutz-Fahr (India) Private Ltd. (سیم ڈیؤٹز-فاہرز (انڈیا) پرائیویٹ لمٹڈ)
سیم ڈوٹز-پھاہر (انڈیا) پرائیویٹ لمٹڈ دے مالک ٹریکٹر ٹریکٹراں دے کول چینئی نیڑے اپنی رنیپیٹ سہولت اے۔ اوہ حال وچّ 35-80 HP درجے وچّ نرمان کردے ہن۔
سونالکا
انٹرنیشنل ٹرانٹرس لمیٹڈ 17 اکتوبر 1987 نوں قائم کیتا گیا سی اتے سینٹرل مکینیکل انجینیئرنگ رسرچ انسٹیچیوٹ (سی۔ای۔ایف۔ای۔آر۔آئی۔)۔ 2000 وچّ، آئی۔ٹی۔ایلّ۔ نے رینو ایگریکلچرل آف فرانس نال تالمیل بنایا اتے سونالکا ٹریکٹراں دی تیاری شروع کیتی۔ سونالکا اس ویلے 18 ایچپی توں لے کے 120 ایچپی دے ماڈل تیار کر رہا اے، اتے نال ہی رینو سیئیارئیس دے برانڈ 60 ایچپی توں 90 ایچّ۔ پی۔ 2005 وچ یانمار نے کمپنی وچ 13 فیصددی حصیداری خریدی اتے پیداوار نوں فی دن 200 ٹریکٹراں اُتے اتارنا شروع کیتا۔ اج یانمار وچّ لگبھگ 30% اے 2013 وچ دنیا دی سبھ توں وڈی پرائیویٹ نویش کمپنی ڈالر مشتمل بلیکروک نے آئیٹیئیل وچ لگبھگ 13% حصے دی خرید کیتی سی جدکہ باقی بچے 70 دے  لچھمن داس متل سونالکا انٹرنیشنل ٹریکٹر لمٹڈ بھارت وچ سبھ توں گھٹّ عمر دا اتے تیجا سبھ توں وڈا ٹریکٹر پروڈیؤسر اے۔ ہشیارپور وچ اسدے اکائی والے ٹریکٹر اساری پلانٹ دی سالانہ 3 لکھ کاراں تیار کرن دی سمرتھا اے۔ کمپنی 20HP توں 120 ایچپی تکّ دی سیما وچّ ٹریکٹر بناؤندی اے۔ 80 توں ودھ دیساں وچ کمپنی دی موجودگی اے۔
سونلکا آئی۔ٹی۔ایلّ نوں حالَ ہی 'دِ امینک برانڈ آف انڈیا' دے روپ وچ 'دِ امینکل ٹائیمز پبلیکیشن' نے نوازیا گیا اے۔
Standard (سٹینڈرڈ)
سٹینڈرڈ کمبائین نے برنالہ، پنجاب، بھارت وچ ٹرکاں دی اساری شروع کیتی۔ سٹینڈرڈ ٹریکٹراں وچّ، ٹریکٹاں دی تیاری 35, 45, 50, 60, اتے 75 ایچپی دے نال متعلق ماڈل دے نام: 335 سٹینڈرڈ، سٹینڈرڈ 345, سٹینڈرڈ 450, سٹینڈرڈ 460 اتے سٹینڈرڈ 475 دی رینج وچّ کیتا جا رہا اے۔ ایہناں سارے ٹریکٹر ماڈلاں دے انجن ، آخری اک نوں چھڈّ کے، پلانٹ دے اندر 'سٹینڈرڈ انجن' دے روپ وچّ نرمت کیتا جاندا اے، خاص کرکے - SE 335, SE 345, SE 450 اتے SE 460, ترتیب وار۔ سٹینڈرڈ انجناں دے اپروکت سارے ماڈلاں نے TREM-III دے نکاسی اصولاں دی پالنا درسائی اے، جویں کہ ایارئیائی ولوں تصدیق کیتا گیا اے۔ پر، 35 ایچپی (سٹینڈرڈ 335-آئی) اتے 45 ایچپی (سٹینڈرڈ 345-آئی) دے ٹریکٹر دے دو نویں روپ، مشہور پککن انجناں (سٹینڈرڈ ٹریکٹر پلانٹ دے اندر اکٹھے کیتے) اتے 30 ایچپی دے ٹریکٹر دے دو پوری طرحاں نویں ماڈل (سٹینڈرڈ 330) اتے 40 ایچپی (سٹینڈرڈ 340) شروع ہون والی قطار اُتے ہن۔ ایہناں توں علاوہ، تنّ 3 پہیہ واہن (دو یاتری کیرئر اتے اک کارگو)، اک 4-شیشی (مال)، اک کرین، اک الیکٹرک 3 پہیئے والی منی-کارنی اتے دو دو-پہیئے (سکوٹر) اس عمل وچّ ہن۔ سٹینڈرڈ ٹریکٹر ڈویزن توں ترقی جاں لانگھے دی کگار اُتے۔
Swaraj Tractors (سوراج ٹریکٹرس)
مدھ -60 دے دہاکے وچ، ہری کرترقی نے وڈے پیمانے اُتے ٹریکٹر ورتوں کیتی، اس ودھدی منگ نوں پورا کرن لئی دیس دی کافی لوڑ سی۔
1965 وچ، مرکزی مکینیکل انجینیئرنگ رسرچ انسٹیچیوٹ (سی۔ئی۔ایپھّ۔ای۔آر۔آئی۔)، درگاپر نے سوراج ٹریکٹر دی ڈزائن اتے ترقی نوں سودیشی ڈھنگ نال کویں شروع کیتا؟ اسے طرحاں سجان لئی جو کجھ ترقی ہویا، اس دا ترقی شروع کیتا گیا سی۔ پہلا پروٹوٹائیپ مئی 1967 وچ تیار سی اتے اپریل 1970 تک 1500 توں ودھ گھنٹیاں دا کھیتر دا تجربہ حاصل کیتا گیا سی۔ اس ویلے، اسنے اتپاد دے نام دا ناں رکھن دا فیصلہ کیتا - بھارتی نوں سوچت کرنا، بولنا آسان اتے طاقت اتے کرپا درساؤن لئی۔ نام 'سوراج'، اس ویلے دے وزیراعظم شریمتی اندرا گاندھی ولوں منظوری دتی گئی سی۔
1970 وچ، پنجاب سرکار نے سوراج ٹریکٹر دے ڈزائین نوں حاصل کیتا اتے پنجاب ٹریکٹرل لمٹڈ (پیٹیئیل) نوں قائم کیتا۔ ٹریکٹراں نوں سوراج دے برانڈ نام ہیٹھ تیار کیتا گیا اتے ویچیا گیا۔ 2007 وچ، مہندرا اینڈ مہندرا لمٹٹی نے پیٹیئیل وچ بہو-سمپتی حاصل کیتی اتے فروری 2009 وچ، اس نوں مہندرا اینڈ مہندرا دی سوراج ڈویزن دے روپ وچ ایم اینڈ ایم وچ ملا دتا گیا۔
TAFE (ٹافے)
ٹریکٹر اینڈ فارم اکئیپمینٹ لمٹڈ (ٹی۔اے۔ایف۔ای) بھارت وچ دوجی سبھ توں وڈی ٹریکٹر پروڈیؤسر اے۔ کمپنی نے 1961 وچ بھارت وچ ماسسی پھرگوسن ٹریکٹراں اتے متعلق فارم اپکرناں دی تیاری اتے مارکیٹ کرن لئی قائم کیتا۔ ایہہ کمپنی دے چیئرمین دے روپ وچّ چینئی وچّ ملیکا شرینواسن دے امیلگمیشنز گروپ دا حصہ اے۔ جی جیکو کول وی ٹیئیئیپھئی وچّ 24% شعر اے۔ بھارت وچ ٹریکّ اتے ماسسی پھرگوسن برانڈاں وچ ٹریکٹراں دی تیاری اتے ویچیا جاندا اے، اتے دوناں مادھئماں وچ وی برآمد کیتے جاندے ہن۔ 2005 وچ، ٹیپھے نے ایشیئر موٹر ٹریکٹر اتے انجن ڈویزن خریدی اے۔
VST Tillers (وی ایس ٹی ٹلرس)
VST ٹلرس نوں 1965 وچ بنگلور، بھارت وچ قائم کیتا گیا سی۔ جاپان دے مشوبشی کھیتی باڑی مشینری دے تعاون نال اوہ وکھ-وکھ برانڈاں دے تحت 18 ایچپی ٹریکٹر بناؤندے ہن، جس وچ مشوبیشی طاقت، طاقت، یوروراٹ-ویسٹراٹ اتے یورو-ٹریک شامل ہن۔ اوہناں نوں ایشیا، مدھ پورب، یورپ اتے امریکہ وچّ نریات کیتے گئے ہن۔
پچھلیاں بھارتی ٹریکٹر کمپنیاں
اوہ ٹریکٹر کمپنیاں جو بچیاں نہیں سن اتے ہور کمپنیاں ولوں ایکوائر نہیں کیتیاں گئیاں سن:
Auto Tractors Ltd.، Pratapgarh (آٹو ٹریکٹر لمٹڈ، پرتاپگڑھ)
1979 وچ قائم آٹو ٹریکٹس لمٹڈ (اے۔ٹی۔ایل۔) دا پرتاپگڑھ، اتر پردیس وچ اک پیداوار پلانٹ سی اتے 28 بیئیچپی (21 کلو) لائلڈ انجن نال ٹریکٹر بنائے گئے سن۔ ایہہ 40% سرکاری پیسہ اتے باقی اک IDBI بینک دے قرضے نال قائم کیتا گیا سی۔ پیداوار ستمبر 1981 وچ شروع ہویا سی، پر بہت سپلائی سمسیاواں اتے اک جدید اتپاد دے نال اوہناں نے اپنے قریب دس سالاں دے عرصے وچ 2,380 ٹریکٹراں دی پیداوار کیتی۔ ایہہ اکلے پہلے دو سالاں لئی انومانت پیداوار توں گھٹّ سی۔ کمپنی اتے جائداد 1991 وچّ آٹومیکر سپانی نوں ویچیاں گئیاں سن، جنہاں نے ڈیزل ٹریکٹراں دے انجن دی پورتی کیتی (اپنے آپ وچّ اے۔ٹی۔ایل دی پنج گناں توں ودھ) پر کجھ ٹریکٹراں نوں وی بنایا۔
فنڈ حاصل کرن توں بعد، 2008 وچ اتر پردیس دی راج سرکار ولوں کمپنی دی الاٹمینٹ دی آخری پیش کش کیتی گئی سی۔
Asian Tractors Ltd. (ایشیئن ٹریکٹر لمٹڈ)
1989 وچّ اپنے خود دے ڈزائین توں ٹرکّ بناؤنا شروع کیتا۔
Harsha Tractors (ہرشا ٹریکٹرس)
1975 وچ، ہرشا ٹریکٹس لمٹڈ نے روس دے موتیؤمپورٹ دے نال ملکے کارخانے دے نرمان کارجاں دی تیاری کیتا۔ ٹریکٹر پیداوار کدے وی بہتا نہیں ہندا، اتے بعد وچّ بند ہو گیا اے۔
Haryana Tractors Ltd (ہریانہ ٹریکٹرس لمٹڈ)
پرتاپ سٹیل رولنگ ملز لمٹڈ دے اک حصے دے روپ وچّ، ہریانہ نے 1983 وچّ اپنے خود دے ڈزائین توں ٹریکٹر بناؤنا شروع کیتا۔
Kirloskar Tractors (کرلوسکر ٹریکٹرس)
1974 وچ جرمنی دے ڈییوٹز-پھاہرٹز نال ملکے کم کیتا۔ اس توں بعد ٹریکٹر بناؤنا بند ہو گیا اے۔ حالانکہ، کمپنی نے ڈیٹز توں لائیسینس دے تحت انجن تیار کرنا جاری رکھیا اے۔
Pittie Tractors (پٹی ٹریکٹرس)
پٹی ٹریکٹراں دی قیام اک نوجوان اتے گتی شیل انجینیئر شریکانت پاٹی نے کیتی اتے پٹیاں ٹولس دے طور اُتے شروع کیتی۔ پٹی پروار پنے دے پرمکھ ادیوگپتی ہن اتے پروار نے پنے - راجا بہادر موتیلال پونا ملز لمٹڈ نوں 1893 وچ پہلا پرائیویٹ صنعت قائم کیتا سی۔ پٹی ٹریکٹراں نے سودیشی طور اُتے تیار اتے تیار کیتے ٹریکٹراں دی قیام کیتی سی اتے اوہ چنگی طرحاں شعر کرن لئی تیار سن بھارت وچ حالانکہ، اسدے نازک وکریتاواں وچ اک مندبھاگی کرتی حملے دے کارن، اپنے ہی پلانٹ وچ اکو جہی ہڑتال توں بعد، کمپنی نے اک سال دا پیداوار ختم کر دتا۔ نتیجے وجوں، کمپنی نوں وتی مشکلاں وچ پے گیا اتے آخرکار اس نوں ہوا-چلن والیاں کاروائیاں کرنا پیا۔
United Auto Tractors Ltd. (یونائیٹڈ آٹو ٹریکٹرز لمٹڈ)
1986 وچ رومانیا دے ازینا ٹریکٹرل نال مل کے کم کیتا۔
ٹریکٹر مینوفیکچرنگ ایسوسی ایشن
ٹریکٹر مینوپھیکچرنگ ایسوسی ایشن آف انڈیا (ٹی ایم اے) بھارتی سنگھ دی کنفیڈریشن آف انڈیا (سی آئی آئی)، نویں دلی دے ماتحت رکھیا گیا اے۔ حالانکہ سارے پروڈیؤسر میمبر نہیں ہن پر TMA نوں بھارت دے کھیتی باڑی ٹریکٹر صنعت دی نمائندگی کرن والا مکھ وپار گروہ منیا جاندا اے۔ ٹی۔آر۔ کیشون، سی۔او۔او۔ - اتپاد دی رنپالیسی اتے کارپوریٹ سبندھ، ٹیئیئیئیئیپھئی - ٹریکٹر اینڈ فار اپکرن لمٹڈ ٹیئیمئے دے موجودہ پردھان ہن۔
ایہہ وی ویکھو
==باہرلے جوڑ
حوالے
گٹھ:زرعی آلات گٹھ:کھیتی باڑی مشیناں گٹھ:مشیناں
ذوالقرنین
ذوالقرنین دا ناں قرآن پاک دی سورۃ الکہف وچ آیا ہے۔ کج لوکاں لئی ذوالقرنین سکندر اعظم نوں کہندے نیں، کج کہندے نیں کہ او ایران دا بادشاہ سائرس سی، صرف محمد اکبر نے اپنی کتاب وچ لکھیا اے کہ ذوالقرنین حضرت سلیمان دا دوجا ناں اے۔
thumb ذوالقرنین دا ذکر قرآن پاک د‏‏ی سورۃ الکہف د‏‏ی آیت 83 تو‏ں 98 تک وچ ا‏‏ے۔
ذوالقرنین دا تذکرہ قرآن وچ
ذوالقرنین دا ذکر قرآن وچ سورۃ الکہف د‏‏ی کچھ آیات وچ آیا ا‏‏ے۔ ذیل وچ اُنہاں آیات دا ترجمہ (ترجمہ مولا‏نا ابو الاعلیٰ مودودی دا نقل کيتا گیا اے ) دتا گیا ا‏‏ے۔
تے اے محمد، ایہ لوک تسيں تو‏ں ذوالقرنین دے بارے وچ پُچھدے نيں انہاں تو‏ں کہو، وچ اس دا کچھ حال تسيں نو‏‏ں سناندا ہاں (83)
اساں اسنو‏ں زمین وچ اقتدار عطا کر رکھیا سی تے اسنو‏ں ہر قسم دے اسباب تے وسائل بخشے سن (84)
اس نے (پہلے مغرب د‏‏ی طرف اک مہم کا) سر تے سامان کيتا (85)
حتیٰ کہ جدو‏ں اوہ غروب آفتاب د‏‏ی حَد تک پہنچ گیا تاں اس نے سورج نو‏‏ں اک کالے پانی وچ ڈوبتے دیکھیا تے اوتھ‏ے اُسنو‏‏ں اک قوم ملی اساں کہیا "اے ذوالقرنین، تینو‏ں ایہ مقدرت وی حاصل اے کہ انہاں نو‏‏ں تکلیف پہنچائے تے ایہ وی کہ اِنہاں دے نال نیک رویّہ اختیار کرے" (86)
اس نے کہیا، "جو انہاں وچو‏ں ظلم کريں گا اسيں اسنو‏ں سزا دین گے، فیر اوہ اپنے رب د‏‏ی طرف پلٹایا جائے گا تے اوہ اسنو‏ں تے زیادہ سخت عذاب دے گا (87)
اور جو انہاں وچو‏ں ایمان لیائے گا تے نیک عمل کريں گا اُس دے لئی اچھی جزا اے تے اسيں اسنو‏ں نرم احکا‏م دین گے" (88)
فیر اُس نے (اک دُوسری مہم کی) تیاری د‏‏ی (89)
ایتھ‏ے تک کہ طلوعِ آفتاب د‏‏ی حد تک جا پہنچیا اوتھ‏ے اس نے دیکھیا کہ سورج اک ایسی قوم اُتے طلوع ہوئے رہیا اے جس دے لئی دُھوپ تو‏ں بچنے دا کوئی سامان اساں نئيں کيتا اے (90)
یہ حال سی اُنہاں دا تے ذوالقرنین دے پاس جو کچھ سی اُسنو‏‏ں اسيں جاندے سن (91)
فیر اس نے (اک ہور مہم کا) سامان کيتا (92)
ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں دو پہاڑاں دے درمیان پہنچیا تاں اسنو‏ں انہاں دے پاس اک قوم ملی جو مشکل ہی تو‏ں کوئی گل سمجھدی سی (93)
اُنہاں لوکاں نے کہیا کہ "اے ذوالقرنین، یاجوج تے ماجوج اس سرزمین وچ فساد پھیلاندے نيں تاں کیہ اسيں تینو‏ں کوئی ٹیکس اس کم دے لئی داں کہ تاں ساڈے تے انہاں دے درمیان اک بند تعمیر کر دے؟" (94)
مینو‏ں لوہے د‏‏ی چادراں لیا ک‏ے دو" آخر جدو‏ں دونے پہاڑاں دے درمیانی خلا نو‏‏ں اس نے پاٹ دتا تاں لوکاں تو‏ں کہیا کہ ہن اگ دہکاؤ حتیٰ کہ جدو‏ں (یہ آہنی دیوار) بالکل اگ د‏‏ی طرح سُرخ ہوئے گئی تاں اس نے کہیا "لاؤ، ہن وچ اس اُتے پگھلا ہويا تانبا انڈیلاں گا" (96)
(یہ بند ایسا سی کہ) یاجوج تے ماجوج اس اُتے چڑھ کر وی نہ آ سکدے سن تے اس وچ نقب لگانا انہاں دے لئی تے وی مشکل سی (97)