cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ساحر لدھیانوی
ترقی پسند سوچ
ساحر دے علاوہ وی کئی اچھے شاعراں نے فلمی دنیا وچ اپنے فن دا جادو جگایا، لیکن ساحر دے علاوہ کسی تے نو‏‏ں اِنّی مقبولیت حاصل نئيں ہوئی۔ تے اس د‏ی بنیادی وجہ اوہی اے جو انہاں د‏‏ی ادبی شاعری د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی اے، یعنی شاعری عوامی لیکن ادبی تقاضاں نو‏‏ں مدِنظر رکھدے ہوئے۔ اک زمانے وچ اردو ادب وچ وڈے لیکن ترقی پسند شاعر اس گل دے قائل نئيں سن بلکہ اوہ شاعری دے ذریعے معاشرے وچ انقلاب بپا کرنا چاہندے سن ۔ ترقی پسند شعرا د‏‏ی جوق در جوق فلمی دنیا تو‏ں وابستگی انہاں د‏‏ی عوام تک پہنچنے د‏‏ی اسی خواہش د‏‏ی آئینہ دار سی۔ ایہی وجہ سی کہ ساحر فلمی دنیا وچ اپنی آئیڈیالوجی نال لے ک‏ے آئے تے دوسرے ترقی پسندنغمہ نگاراں دے مقابلے وچ انھاں اپنی آئیڈیالوجی نو‏‏ں عوام تک پہنچانے دے مواقع وی زیادہ ملے، جس د‏‏ی اک وجہ تاں ایہ سی کہ انھاں نے جنہاں فلم سازاں دے نال زیادہ کم کیہ اوہ خود ترقی پسندانہ خیالات دے مالک سن ۔ اس سلسلے وچ گرودت، بی آر چوپيا تے یش راج چوپيا د‏‏ی مثالاں دتی جا سکدیاں نيں۔ وچ صرف اک مثال داں گا۔ framepx|thumb|کبھے|ساحر لدھیاݨوی
جذباتی عشق
ساحر دے سارے عشقَ جذباتی ای رہے۔ اس نے نہ ایہناں نوں جسمانی تعلقاں وچ تے نہ ای شادی دے رشتے وچ بدلیا۔ ایہناں توں صرف اپنی شاعری لئی ہی پریرنا لئی۔ ساحر نے کجھ غزلاں وی لکھیاں پر مکھ طور ’تے اوہ نظم دا شاعر سی۔ اس دیاں نظماں تھوڑہیاں ہن پر ایہناں دا پدھر بہت اچا ہے۔ بہہتیاں وچ رومانس رچیا ہویا اے ۔ کجھ وچّ انقلابی رنگ ہے۔ اس دی اکو- اک لمی نظم ‘پرچھائیاں’ امن بارے ہے۔ اس دے فلمی گیتاں دی گنتی سینکڑے ہے۔ اس نے فلمی گیتاں نوں تکبندی دے پدھر توں چکّ کے شاعری دی سطح تک لیاندا۔ اس طرحاں ان پڑھ فلم درشکاں وچ وی ادبی رچی پیدا کیتی۔ لوکاں نے اس نوں بے حد پیار دتا تے سرکار نے اس نوں پدم شری نال نوازیا ۔ ساحر دی ماں، جس نال اوہ ساری عمر رہیا، 1976 وچ چل بسی۔ ساحر بے حد اداس رہن لگا بھاویں اس دی مامی جائی بھین انور اس کول رہندی سی۔
اعزاز
لہور وچ چار اردو پترکاواں دا سمپادن ( 1948 تک) کیتا تے ممبئی (1949 دے بعد) اوہناں دی کرمبھومی رہی۔ اوہناں نے دو وار فلم فیئر ایوارڈ (1964 اتے 1977 وچّ ) حاصل کیتا اتے 1971 وچّ پدم شری نال اوہناں نوں سنمانیا گیا۔
آخری ویلا
میری نظروں میں تیرے دوست اک مندر ہے لدھیانہ یہ مندر اور تم اس کے صنم، ساحر کہاں ہو تم
ڈھکویں یادگار
جس شہر نوں اس نے مشہور کیتا اس وچّ اس دی کوئی ڈھکویں یادگار نہیں۔ ساحر کلچرل اکیڈمی دے پردھان ڈاکٹر. کیول دھیر دی ہمت ہے کہ اوہ ہر سال ساحر دی یاد وچ مشاعرہ کرواؤندے ہن اتے چوٹی دے شاعراں نوں ساحر اوارڈ دندے ہن۔ پی.اے.یو. دے باغبانی دے ماہر ڈاکٹر. اجے پال سنگھ گلّ نے گل اشرفی دی اک نویں قسم کڈھی جس دا ناں ‘گل ساحر’ رکھیا۔ ساحر دے پرانے کالج نے وی اپنے بوٹینیکل باغ دا ناں ‘گلش ساحر’ رکھیا۔
مقبول شاعر
ساحر کِنے بااثر فلمی شاعر سن، اس دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ انھاں نے گھٹ تو‏ں گھٹ دو ایسی انتہائی مشہور فلماں دے گانے لکھے جنہاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ انہاں د‏‏ی کہانی ساحر د‏‏ی اپنی زندگی تو‏ں ماخوذ سی۔ انہاں وچ گرودت د‏‏ی پیاسا تے یش راج د‏‏ی کدی کدی شامل نيں۔ پیاسا دے گانے تاں درجہ اول د‏‏ی شاعری دے زمرے وچ آندے نيں: یہ محلوں یہ تختوں یہ تاجوں کی دنیا یہ انساں کے دشمن سماجوں کی دنیا یہ دنیا اگر مل بھی جائے تو کیا ہے اور یہ گانا جانے وہ کیسے لوگ تھے جن کے پیار کو پیار ملا اسی طرح کدی کدی وچ "کدی کدی میرے دل وچ ایہ خیال آندا اے " دے علاوہ "ميں پل دو پل دا شاعر ہاں" ایداں گانے نيں جو صرف ساحر ہی لکھ سکدے سن ۔ ظاہر اے کہ کسی تے فلمی شاعر نو‏‏ں ایہ چھُٹ نئيں ملی کہ اوہ اپنے حالاتِ زندگی اُتے مبنی نغمے لکھے۔
بی گریڈ موسیقار
بعد وچ انہاں نے کئی بی گریڈ موسیقاراں دے نال کم کیا، جنہاں وچ ٰخیام دے علاوہ روی، این دتا تے جے دیو شامل نيں۔ تے انہاں درجہ دوم دے موسیقاراں دے نال وی ساحر نے کئی لافانی نغمے تخلیق کیتے، جداں روی دے نال "ملد‏ی اے زندگی وچ محبت کدی کدی"، "نیلے گگن دے تلے"، "چھو لینے دو نازک ہونٹاں کو"وغیرہ، این دتا دے نال "ميں نے چاند تے ستارےآں د‏‏ی تمنا د‏‏ی تھی"، "ميں جدو‏ں وی اکیلی ہُندی ہاں" تے "دامن وچ داغ لگیا بیٹھے"، وغیرہ تے جے دیو دے نال "حالے نہ جاؤ چھڈ ک‏‏ے کہ دل حالے بھریا نئيں"،"ميں زندگی دا نال نبھاندا چلا گیا"، "رات وی اے کچھ بھیگی بھیگی" وغیرہ شامل نيں۔
مجروح شکیل بدایونی تے ساحر
ساحر تے مجروح سلطان پوری دا ناں اکثر نال نال لیا جاندا اے، لیکن میرے خیال تو‏ں دونے شعرا دا پس منظر اک جداں ہونے دے باوجود ساحر مجروح تو‏ں کدرے بہتر فلمی شاعر سن ۔ مجروح د‏‏ی فلمی نغمہ نگاری اکثر کھوکھلی نظر آندی اے، اوہ شاعری دے ادبی پہلو تو‏ں مکمل انصاف نئيں کر پاندے۔ جو کم ساحر بہت سہولت تو‏ں کر لنگھدے نيں، اوتھ‏ے اکثر اکثر مجروح د‏‏ی سانس قدم اکھڑنے لگتی ا‏‏ے۔ مجروح د‏‏ی فلمی بولاں د‏‏ی اک نمایاں گل ایہ اے کہ اوہ سننے وچ بہت بھلے لگدے نيں لیکن جاں ہی کاغذ اُتے لکھے جان، انہاں وچ عیب نظر آنے لگدے نيں۔ اس دے مقابلے اُتے ساحر د‏‏ی فلمی شاعری د‏‏ی خصوصیت ایہ اے کہ ایہ نک سک تو‏ں درست تے عام طور اُتے ادبی لحاظ تو‏ں بے عیب ہُندی ا‏‏ے۔ حتیٰ کہ کاغذ اُتے لکھنے دے معیار اُتے وی پورا اترتی ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ کسی تے فلمی گیت نگار دے گیتاں دے اِنّے ایڈیشن نئيں چھپے جِنّے ساحر دے "گاندا جائے بنجارا" تے "گیت گاندا چل" دے ۔
اک ہور فلمی شاعر شکیل بدایونی نيں جنہاں دا ناں ساحر دے نال لیا جاندا ا‏‏ے۔ لیکن دونے دا کوئی مقابلہ نئيں۔ شکیل دے ہاں بعض جگہ عروض د‏‏ی غلطیاں وی نظر آندیاں نيں، مثال دے طور اُتے اوہ لفظ "نہ" نو‏‏ں بر وزنِ "نا" وی بنھ جاندے نيں، جو عروض دے اعتبار تو‏ں غلط ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ شکیل دے ہاں بولی و بیان کيتی کوئی تازگی نظر نئيں آندی، اوہی لگی بندھی تشبیہات، پامال استعارات تے استعمال شدہ ترکیباں د‏‏ی بھرمار شکیل دا خاصہ اے ۔
شاعری
‘ایک تصویر رنگیر’ وچّ اوہ کہندا ہے
زخم کھرتا ہے تخیئلّ کی اڑانے تیری تیرے گیتوں میں تیری روح کے غم پلتے ہیں سرمگیں آکھوں میں یوں ہمرتے لو دیتی ہے جیسے ویران مزاروں پے دیئے جلتے ہیں
نام میرا جہاں جہاں پہنچا ساتھ پہنچا ہے اس دیار کا نام
کھلوت-او-جلوت میں تم مجھ سے ملی ہو بارہا تم نے کیا دیکھا نہیں؛ میں مسکرا سکتا نہیں مجھ میں کیا دیکھا کہ تم الفت کا دم بھرنے لگیں میں تو خود بھی اپنے کوئی کام آ سکتا نہیں
گو تیرے راستے میں ہر اک سو ببول ہیں دامن میں تیرے اس کی جوانی کے پھول ہیں جو میری زندگی کی تمنا بنی رہی زوک-اے-نیاز روح کا کابا بنی رہی کیسر میں وہ دھلی ہوئی باہیں بھی جل گئیں جو دوکھتی تھیں مجھے وہ نگاہیں بھی جل گئیں اب میری آرزو کی جنت یہ راکھ ہے سرمایہ حصول-اے-محبت یہ راکھ ہے
تجھے اداس سا پاتا ہنو میں کئی دن سے نہ جانے کون سے صدمے اٹھا رہی ہو تم مجھے تماھری جدائی کا کوئی رنج نہیں میرے خیال کی دنیاں میں میرے پاس ہو تم یہ تم نے ٹھیک کہا ہے تمہیں ملا نہ کرنو مگر مجھے یہ بتا دو کہ کیوں اداس ہو تم
رات سنسان تھی بوجھل تھی فضا کی سانسیں روح پر چھائے تھے بے نام غموں کے سائے دل کو یہ ضد تھی کہ تو آئے تسلی دینے میری کوشش تھی کہ کمبخت کو نیند آئے تو بہت دور کسی انجمن ناز میں تھی پھر بھی محسوس کیا مینے کہ تو آئی ہے اور نغموں میں چھپا کر میرے کھوئے ہوئے خواب میری روٹھی ہوئی نیندوں کو منا لائی ہیں۔
رات کی ستہِ پر ابھرے تیرے چہرے کے نقوش ووہی چپ چاپ سی آنکھیں ووہی سادہ سی نظر وحی ڈھلکا ہوا آنچل ووہی رفتار کا خم ووہی رہ رہ کے لچکتا ہوا نازک پیکر
اب تیرا پیار ستائیگا تو میری ہستی تیری مستی بھری آواز مے ڈھل جائیگی اور یہ روح جو تیرے لیئے بے چین سی ہے گیت بن کر تیرے ہوٹھوں پے مچل جائیگی
چلو اک بار پھر سے اجنبی بن جائیں ہم دونوں تمیں بھی کوئی الجھن روکتی ہے پیشقد می سے مجھے بھی لوگ کہتے ہیں کہ یہ جلوے پرائے ہیں میرے ہم راہ بھی رسوائیاں ہیں میرے ماضی کی تمہارے ساتھ بھی گزری ہوئی راتوں کے سائے ہیں
توارپھ روگ ہو جائے تو اس کو بھولنا بیہتر تئلک بوجھ بن جائے اس کو توڑنا اچھا وہ افسانہ جسے انجام تک لانا نہ ہو ممکن اسے اک خوبصورت موڑ دیکر چھوڑنا اچھا چلو اک بار پھر سے اجنبی بن جائیں ہم دونوں
کیسل کوچ
کیسل کوچ ویلز برطانیہ چ اک قلعہ اے جیہڑا اک پرانے قلعے دیاں کھنڈراں تے بنیا اے۔
گالبولا لیوکوگاسٹرا
گالبولا لیوکوگاسٹرا جاکامار ٹبر دا اک پنچھی اے۔
بارلے جوڑ
Whiteearedacamar
دهستان بارز
ایہ ایران دے صوبہ چہارمحال و بختیاری دے ضلعے شہرستان لردگان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان لردگان ، صوبہ چہارمحال و بختیاری چ اے ۔
ڈیوٹ کاؤنٹی، ٹیکساس
ڈیوٹ کاؤنٹی امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
جنتی جاکامار
جنتی جاکامار جاکامار ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ٹائینٹسفیلڈ
ٹائینٹسفیلڈ سمرسیٹ انگلینڈ چ وکٹورین گوتھک نمونے تے بنیا اک کعر اے۔
امام موسیٰ کاظم
اسم مبارک موسیٰ, کنیت ابو الحسن علیہ السلام تے لقب کاظم علیہ السلام اے تے ایسے لئی الامام موسیٰ کاظم دے نام نال یاد کیتے جاندے نیں. آپ دے والد بزرگوار حضرت امام جعفر صادق علیہ السلام نیں جنہاں دا خاندانی سلسلہ حضرت امام حسین علیہ السلام شہید کربلا دے واسطہ نال پیغمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم تک پہنچدا اے۔ آپ دی والدہ ماجدہ حمیدہ خاتون ملک بر بر دی باشندہ سن ۔
ولادت
ست صفر 128ھ چ آپ دی ولادت ہوئی. اس وقت آپ دے والد بزرگوار حضرت امام جعفر صادق علیہ السلام مسند امامت پرمتمکن سن تے آپ دے فیوض علمی دا دھارا پوری طاقت دے نال بہہ رہیا سی .اگرچہ امام موسیٰ کاظم علیہ السلام توں پہلے آپ دے دو وڈے بھائی اسماعیل تے عبدالله پید اہوچکے سن مگر اس صاحبزادے دی ولادت نال روحانی امانت (جو رسول اکرم دے بعد اس سلسلہ دے افراد چ اک دوسرے دے بعد چلی آ رہی سی) دا لائق تے حامل ایہی پیدا ہون والا مبارک بچہ سی ۔
نشو ونما اور تربیت
آپ دی عمر دے 20 سال اپنے والد بزرگوار امام جعفر صادق علیہ السلام دے سایہ تربیت چ گزرے. اک طرف خدا دے دتے ہوئے فطری کمال دے جوہر تے دوسری طرف اس باپ دی تربیت جس نے پیغمبر اسلام دے دسے ہوئے مکارم اخلاق دی بھُلی ہوئی یاد نوں ایسا تازہ کر دتا کہ انہاں نوں اک طرح نال اپنا بنا لیا تے جس دی بناء اتے ملت جعفری نام ہوگیا. امام موسیٰ کاظم علیہ السلام نے بچپن تے جوانی دا کافی حصہ اسی مقدس آغوش تعلیم چ گزاریا. ایتھے تک کہ تمام دنیا دے سامنے آپ دے کمالات تے فضائل روشن ہوگئے تے امام جعفر صادق علیہ السلام نے اپنا جانشین مقرر فرمادتا. باوجود کہ آپ دے وڈے بھائی وی موجود سن مگر خدا دی طرف دا منصب میراث دا ترکہ نہیں اے بلکہ ذاتی کمال نوں ڈھونڈھدا اے. سلسلہ معصومین علیہم السلام چ امام حسن مجتبی علیہ السلام دے بعد بجائے انہاں دی اولاد دے امام حسین بن علی علیہ السلام دا امام ہونا تے اولاد امام جعفر صادق علیہ السلام چ بجائے فرزند اکبر دے امام موسیٰ کاظم علیہ السلام دی طرف امامت دا منتقل ہونا اس بات دا ثبوت اے کہ معیار امامت چ نسبتی وراثت نوں مدِنظر نہیں رکھیا گیا اے۔
امامت
148ھ امام جعفر صادق علیہ السلام کی شہادت ہوئی, اس وقت سے حضرت امام موسیٰ کاظم علیہ السلام بذاتِ خود فرائض امامت کے ذمہ دار ہوئے. اس وقت سلطنت عباسیہ کے تخت پر منصور دوانقی بادشاہ تھا. یہ وہی ظالم بادشاہ تھا جس کے ہاتھوں لاتعداد سادات مظالم کا نشانہ بن چکے تھے تلوار کے گھاٹ اتار دیے گئے. دیواروں میں چنوا دیے گئے یا قید رکھے گئے تھے. خود امام جعفر صادق علیہ السلام کے خلاف طرح طرح کی سازشیں کی جاچکی تھیں اور مختلف صورت سے تکلیفیں پہنچائی گئی تھیں یہاں تک کہ منصور ہی کا بھیجا ہوا زہر تھا جس سے اب آپ دنیا سے رخصت ہورہے تھے. ان حالات میں آپ کو اپنے جانشین کے متعلق یہ قطعی اندیشہ تھاکہ حکومتِ وقت اسے زندہ نہ رہنے دے گی اس لیے آپ نے ایک اخلاقی بوجھ حکومت کے کاندھوں پر رکھ دینے کے لیے یہ صورت اختیار فرمائی کہ اپنی جائیداد اور گھربار کے انتظام کے لیے پانچ اشخاص کی ایک جماعت مقرر فرمائی. جن میں پہلا شخص خود خلیفہ وقت منصور عباسی تھا. اس کے علاوہ محمد بن سلیمان حاکم مدینہ، اپنے بیٹے عبدالله فطح (جو امام موسیٰ کاظم علیہ السلام سے بڑے تھے)، چوتھے حضرت امام موسیٰ کاظم علیہ السلام اورپانچویں ان کی والدہ حمیدہ خاتون تھیں. امام کا اندیشہ بالکل صحیح تھا اور آپ کات حفظ بھی کامیاب ثابت ہوا. چنانچہ جب حضرت کی وفات کی اطلاع منصور کو پہنچی تو اس نے پہلے تو سیاسی مصلحت کے طور پر اظہار رنج کیا. تین مرتبہ انااللهِ و انا الیہ راجعون کہ اور کہا کہ اب بھلا جعفر صادق علیہ السلام کا مثل کون ہے ؟ اس کے بعد حاکم مدینہ کو لکھا کہ اگر جعفر صادق علیہ السلام نے کسی شخص کو اپنا وصی مقرر کیا ہو تو اس کا سر فوراً قلم کردو. حاکم مدینہ نے جواب لکھا کہ انہوں نے تو پانچ وصی مقرر کئے ہیں جن سے پہلے آپ خود ہیں. یہ جواب پڑھ کر منصور دیر تک خاموش رہا اور سوچنے کے بعد کہنے لگا تو اس صورت میں تو یہ لوگ قتل نہیں کیے جاسکتے. اس کے بعد دس برس تک منصور زندہ رہا لیکن امام موسیٰ کاظم علیہ السلام سے کوئی تعرض نہیں کیا اور آپ مذہبی فرائض امامت کی انجام دی میں امن وسکون کے ساتھ مصروف رہے. یہ بھی تھا کہ اس زمانے میں منصور شہر بغداد کی تعمیر میں مصروف تھا جس سے 751ھ میںیعنی اپنی موت سے صرف ایک سال پہلے اسے فراغت ہوئی. اس لئے وہ امام موسیٰ کاظم علیہ السّلامکے متعلق کسی ایذا رسانی کی طرف متوجہ نہیں ہوا.
دور ابتلا
851ھ کے آخر میں منصور دوانقی دنیا سے رخصت ہوا تو اس کا بیٹا مہدی تحت سلطنت پر بیٹھا. شروع میں تو اس نے بھی امام موسیٰ کاظم علیہ السلام کے عزت واحترام کے خلاف کوئی برتاؤ نہیں گیا مگر چند سال کے بعد پھر وہی بنی فاطمہ کی مخالفت کاجذبہ ابھرا اور 461ھئ میں جب وہ حج کے نام سے حجاز کی طرف ایاتو امام موسیٰ کاظم علیہ السلام کو اپنے ساتھ مکہ سے بغدادلے گیا اور قید کردیا. ایک سال تک حضرت اس کی قید میں رہے. پھر اس کو اپنی غلطی کا احساس ہوا اور حضرت علیہ السلام کو مدینہ کی طرف واپسی کاموقع دیا گیا, مہدی کے بعد اس کابھائی ہادی 921ھئ میں تخت سلطنت پر بیٹھا اور صرف ایک سال ایک مہینے تک اُس نے سلطنت کی. اس کے بعد ہارون رشید کازمانہ ایا جس میں پھر امام موسیٰ کاظم علیہ السلام کو آزادی کے ساتھ سانس لینا نصیب نہیں ہوا
اخلاق واوصاف
شہادت
سب سے آخر میں امام علیہ السلام سندی بن شاہک کے قید خانے میں رکھے گئے یہ شخص بہت ہی بے رحم اور سخت دل تھا- آخر اسی قید میں حضرت علیہ السلام کوانگور میں زہر دیا گیا- ~025رجب ~0183ئھ میں ~055سال کی عمر میں حضرت علیہ السلام کی وفات ہوئی بعد وفات آپ کی نعش کے ساتھ بھی کوئی اعزاز کی صورت اختیار نہیں کی گئی بلکہ حیرتناک طریقے پر توہین آمیز الفاظ کے ساتھ اعلان کرتے ہوئے آپ کی لاش کو قبرستان کی طرف روانہ کیا گیا- مگر اب ذرا عوام میں احساس پیدا ہو گیا تھا اس لئے کچھ اشخاص نے امام علیہ السلام کے جنازے کو لے لیا اور پھر عزت و احترام کے ساتھ مشایعت کر کے بغداد سے باہر اس مقام پر جواب کاظمین کے نام سے مشہور ہے دفن کیا-
گٹھ:799ء دیاں موتاں گٹھ:746ء دے جم گٹھ:ائمہ اثنا عشریہ گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علی گٹھ:عرب گٹھ:ہاشمی شخصیتاں گٹھ:شیعہ امام گٹھ:شہداء اسلام گٹھ:علماء گٹھ:خاندان محمد
وڈا جاکامار
چٹکناجاکامار جاکامار ٹبر دا اک پنچھی اے۔
فرینکفرٹ کتاب میلہ
فرینکفرٹ کتاب میلہ جرمنی دے شہر فرینکفرٹ چ دنیا چ لکن والا کتابں دا وڈا میلہ اے۔ گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی وچ تعلیم
چک 198 ج ب
چک 198 ج ب ضلع فیصل آباد دی تصیل چک جھمرہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  جھنگ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (G.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل چک جھمرہ چ وس رہیا اے ۔
دهستان میلاس
ایہ ایران دے صوبہ چہارمحال و بختیاری دے ضلعے شہرستان لردگان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان لردگان ، صوبہ چہارمحال و بختیاری چ اے ۔
سادھو سنگھ دھامی
ڈاکٹر: سادھو سنگھ دھامی پنجابی دے مشہور ناول "ملوکا" دے لکھاری سن۔ اس ناول وچّ 1920ویاں وچّ کینیڈا وچّ رہِ رہے پنجابیاں دے جیون نوں پیش کیتا گیا ہے۔
مڈھلا جیون
ڈاکٹر دھامی دا جم سنّ 1906 وچّ پنجاب دے ضلع ہشیارپور دے پنڈ پپلاں والاں وچّ ہویا۔ سنّ 1922 وچّ اوہ کینیڈا آ گئے۔ اس سمیں کینیڈا آئے دوسرے پنجابیاں وانگ پہلاں پہل اوہناں نے اک لکڑ دی ملّ وچّ کم کیتا۔ پھر اوہ پڑھن لگّ پئے۔ کنیڈا وچّ اپنی یونیورسٹی دی پڑھائی دی شروعات اوہناں یونیورسٹی آف بریٹیش کولمبیا توں کیتی۔ پھر اوہ اپنی پڑھائی لئی پہلاں البرٹا اتے پھر ٹرانٹو چلے گئے۔ سنّ 1937 وچّ اوہناں نے یونیورسٹی آف ٹرانٹو توں فلاسفی وچّ پی ایچّ ڈی دی ڈگری پراپت کیتی۔ اوہ کنیڈا وچّ ایہہ ڈگری لین والے پہلے پنجابی ویکتی سن۔ سنّ 1937-42 تکّ اوہ یونیورسٹی آف ٹرانٹو ادھین ورکرز ایجوکیشنل ایسوسی ایشن آف کنیڈا لئی فلاسفی دے لکچرار رہے۔ اس دے نال نال اس سمیں دوران اوہناں نے اک فری لانس لیکھک اتے ٹریڈ یونین آرگینائیزر وجوں وی کم کیتا۔
ناول ملوکا
انگریزی وچّ چھپیا ناول ملوکا بہتی چرچہ دا وشا نہ بنیا۔ سنّ 1988 وچّ سادھو بننگ، سکھونت ہندل اتے گورمیل رائے نے سانجھے طور 'تے ملوکا دا پنجابی وچّ ترجمہ کیتا۔ وینکوور ستھّ دے سہیوگ نال اس نوں پنجابی وچّ بھاجی گرشرن سنگھ نے 1988 وچّ بلراج ساہنی یادگر پرکاشن ولوں چھاپیا۔ ملوکا نوں کنیڈا وچّ رلیز کرن لئی وینکوور ستھّ نے ڈاکٹر: سادھو سنگھ دھامی نوں کنیڈا سدیا اتے کنیڈا دے وکھ وکھ شہراں وچّ ناول دے رلیز سماگم کرن دا پربندھ کیتا۔ thumbnail|left|ملوکا پہلا ایڈیشن کینیڈا دے پنجابیاں ولوں اس ناول نوں بہت بھرواں ہنگارا ملیا۔ ہر شہر دے رلیز سماگم وچّ لوک وڈی گنتی وچّ ڈاکٹر: دھامی نوں سنن لئی پہنچے اتے ناول نوں خریدیا۔ کنیڈا دے مکھ دھارا دے انگریزی میڈیئے نے ڈاکٹر: سادھو سنگھ دھامی اتے ناول ملوکا دا وڈا نوٹس لیا۔ وینکوور سنّ نے ڈاکٹر: دھامی بارے لکھیا اتے سی بی سی ریڈیو نے ڈاکٹر: دھامی نال انٹرویو براڈکاسٹ کیتی۔ کنیڈا وچّ اس ناول دی سفلتا دے نتیجے وجوں بھارت وچّ وی اس نوں بھرواں ہنگارا ملیا۔ کئی اخباراں اتے رسالیاں نے اس بارے رویو لکھے۔ اس طرحاں ایہہ ناول پنجابی ساہت جگت دا اک مہتوپورن انگ بن گیا۔ اس ناول نوں پنجابیاں ولوں ملے بھرویں ہنگارے نے ڈاکٹر: سادھو سنگھ دھامی نوں بہت اتشاہت کیتا اتے اوہناں نے فروری 1989 وچّ ناول ملوکا دا دوسرا حصہ انگریزی وچّ لکھیا۔ اس حصے دا ترجمہ ڈاکٹر. سادھو سنگھ (پی اے یو) نے کیتا اتے سنّ 1993 وچّ ناول ملوکا دے دوویں حصیاں نوں اکٹھیاں کر کے اک ناول دے روپ وچّ پنجابی آرٹ ایسوسی ایشن ایڈمنٹن نے انگد پبلیکیشنز دے سہیوگ نال پرکاشت کیتا۔ جویں پہلا دسیا گیا ہے کہ ناول ملوکا توں بناں ڈاکٹر: دھامی لگاتار فلاسفی نال سمبندھت آرٹیکل وی لکھدے رہے سن۔ اوہناں دی گرو نانک بارے انگریزی وچّ لکھی اک کتاب "گورو نانک پوئٹ اینڈ فلاسفر" تھرڈ آئی پبلیکیشن، لندن، انٹیریؤ دے نوتیج بھارتی ہوراں چھاپی۔
موت
سنّ 1997 وچّ ڈاکٹر: سادھو سنگھ دھامی دی جنیوا، سوٹزرلینڈ وچّ موت ہو گئی۔ اس سمیں اوہ اکننویں سالاں دے سن۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول کار گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لکھاری
قوئزلنگ
قوئزلنگ ناروے دا سیاستدان سی ، جدوں نازی جرمنی دیاں فوجاں نے دوجی جنگ عظیم دے دوران ناروے تے مل مار لئیا تے اوہ نازیاں دے نال مل گئیا تے نازیاں نے ا سنوں ناروے دا وزیراعظم بنا دتا ۔ جرمنی دی شکست دے بعد قوئزلنگ نوں سزائے موت دے دتی گئی ۔
گٹھ:یورپ گٹھ:یورپی شخصیتاں
انٹلی ترکھان پکھی
انٹلی ترکھان پکھی چڑی ترکھان دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ ہسپینیولہ دا واسی اے۔
ہانزا جٹ
ہانزا جٹ (Hanseatic League) اتلے یورپ دے شہراں دیاں کاروباری سنگتاں دا اک جٹ سی۔ ایہ شہر اتلے یورپ دے سمندراں دے کنڈیاں تے وس رۓ سن۔ بالٹک سمندر تے اتلا سمندر ایس جٹ دے سمندر سن تے ایہ جٹ 13ویں توں 17ویں صدی تک تکڑا ریا۔ ایس جٹ دے وڈے شہر ایہ نیں:
ہامبرگ لبک لونبرگ وسمار، روسٹا برلن ڈانزک کونگزبرگ، ریگا
سامٹ پراکان
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
سامٹ پراکان تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے تھائی لینڈ دے صوبہ سامٹ پراکان دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
چک 218 ج ب
چک 218 ج ب   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
ڈمٹ کاؤنٹی
ڈمٹ امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
ایربنڈورف
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی
دجانہ
ریاست دجانہ ۔ چڑھدے پنجاب دی اک چھوٹی جہی ریاست سی ، جہڑی دلی دے لہندے پاسے واقع سی ۔ آزادی مگروں ہندستان دے صوبے چڑھدے پنجاب چ شامل کر دتی گئی سی ۔ بعد چ جدوں پنجاب نوں کٹ کے 3 صوبے ہریانہ ، پنجاب تے ہماچل پردیش بنائے گئے ایہہ ریاست ہریانہ چ شامل ہوگئی ۔
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
دهستان ارمند
ایہ ایران دے صوبہ چہارمحال و بختیاری دے ضلعے شہرستان لردگان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
باب المندب
باب المندب ایشیاء تے افریقہ نوں وکھریاں کرن آلی اک پانی گلی اے ، جس دے ایشیائی پاسے یمن تے افریقی پاسے جبوتی نیں۔ ایہہ لال سمندر تے وڈا سمندر ہند نوں ملاندی اے۔ اپنے آلے دوالے دے حساب نال ایہ اک چوکھی ورتی جانوالی پانی گلی اے۔
جزیرے ورگا عرب تے راس منہلی تے راس سیان دے وچکار واقغ اس پانی گلی دی ودھ توں ودھ 30 کلومیٹر اے ۔ پیرم دا جزیرہ اس پانی گلینوں 2 حصیاں چ ونڈدا اے ، جس چ مشرقی پانی گلی باب سکندر کہلاندی اے ، جہڑی 2 میل چوڑی تے 30 میٹر ڈوہنگی اے جدوں کہ مغربی حصہ 16 میل چوڑا تے 310 میٹر ڈوہنگا اے ۔
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:آبنائے گٹھ:پانی گلی
سامٹ سکھون
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
سامٹ سکھون تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے تھائی لینڈ دے صوبہ سامٹ سکھون دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
تخلیۂ روح
تخلیۂ روح یا تخلیۃ الروح (spirit walking) سائنسی و فزکسی مشاہدات دے بالعکس مابعدالفزکس تے مذہب تو‏ں متعلقہ ادب وچ پایا جانے والا اک تصور اے جسنو‏ں خروج الروح، تظل الروح، پرواز روح تے مسقط الروح یا اسقاط النجمی (astral projection) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ علم نفسیات وچ اس د‏ی حیثیت تجربۂ بیرون جسم (OBE) د‏‏ی منی جاندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے پرواز روح د‏‏ی عبارت نو‏‏ں اردو وچ کہی جانے والی روح پرواز کرگئی د‏‏ی عبارت تو‏ں تفریق کرنا لازم اے جس دے معنی موت دے ہی لئی جاندے نيں جدو‏ں کہ اس مضمون وچ جے پرواز روح دا کلمہ آیا اے تاں اس دے معنی اس انسانی تجربے دے نيں جس وچ اسنو‏ں اپنی روح یا اپنا نفس اپنے مادی جسم تو‏ں وکھ پرواز کردا ہويا محسوس ہُندا اے یا نظر آندا اے، یعنی ایتھ‏ے پرواز روح دا کلمہ موت نو‏‏ں بیان نئيں کردا بلکہ اک مظہر یا تجربۂ ذا‏تی دے بارے وچ ا‏‏ے۔
دوران نیند
نیند دے دوران جدو‏ں انسان سوندا اے تاں بیشتر انسان خواب دیکھدے نيں تے انہاں خواباں وچ اوہ خود نو‏‏ں کسی تے جگہ گھُمدے	، پھردے دیکھدے نيں جدو‏ں کہ اس دا مادی جسم اپنی جگہ متمکن ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ وی تجربہء بیرون جسم د‏‏ی ہی اک صورت ا‏‏ے۔ خواب وچ نظر آنے والی یا گھومنے والی شبیہہ تو‏ں خواب دیکھنے والے نو‏‏ں ایہ گمان لنگھدا اے کہ اوہ خود اے جدو‏ں کہ اوہ انسان خود نئيں ہُندا بلکہ روحانیت یا تصوف دے نقطہء نظر تو‏ں ایہ انسانی نفس ہُندا اے جو نیند دے دوران شیطانی محافل وچ شریک ہُندا ا‏‏ے۔ نفس دا ذکر قرآن پاک وچ وی آیا اے، اس د‏ی وی مختلف قسماں ہُندیاں نيں جنہاں دا قرآن وچ ذکر اے:
نفس امارہ
یہ نفس د‏‏ی سب تو‏ں خراب قسم اے، اس طرح دے نفس دے حامل افراد گناہاں تو‏ں بھرپور زندگی گزارتے نيں تے ایداں افراد دے نفس نہایت طاقتور ہُندے نيں تے بعض اوقات نفس د‏‏ی ایہ شیطانی طاقتاں ایہ لوک استعمال وی کردے نيں، زیادہ تر ایداں لوک کافر و منافق، عامل، جوگی یا سادھو وغیرہ ہُندے نيں۔ جنہاں دا مقصد محض خلق خدا نو‏‏ں آزار پہچانیا ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏‏ں گناہ وچ لذت ملد‏ی ا‏‏ے۔
نفس لوامہ
یہ نفس امارہ د‏‏ی نسبت کچھ بہتر ہُندا اے، ایداں نفس دے حامل افراد تو‏ں وی گناہ سرزد ہُندے نيں، لیکن انہاں وچ خدا دا خوف وی ہُندا اے تے ایہ جان بجھ کر گناہ کرنے تو‏ں باز رہندے نيں۔ ایداں نفوس دے حامل افراد زیادہ تر عبادت گزار ہُندے نيں۔
نفس الہامہ
نفس ایہ د‏‏ی قسم مذکورہ بالا قسماں تو‏ں بہتر اے، ایہ نفس دنیا کثافتاں تے آلودگیاں تو‏ں بچنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ ایداں نفوس دے حامل افراد عموما سچے خواب یا رویائے صادقہ دیکھدے نيں۔ انہاں اُتے عموما آگہی وی ہُندی اے تے ایہ گناہاں تو‏ں بچنے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ ایداں نفوس اُنہاں لوکاں دے ہُندے نيں جو ظاہری عبادت دے نال نال اپنے نفس نو‏‏ں پاک کرنے دے لئی مجاہدات و ریاضتاں وی کردے نيں۔ خواب د‏‏ی صورت وچ وی ایہ اِدھر اُدھر بھٹکنے د‏‏ی بجائے پاک محفلاں وچ جاندے نيں۔
نفس مطمئنہ
یہ نفس د‏‏ی سب تو‏ں اچھی قسم اے جو ہر قسم دے گناہاں تو‏ں پاک ہوجاندی اے تے اللہ د‏‏ی نافرمانی اُتے مشتمل ہرقسم دے فعل تو‏ں بیزار ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ عبادت وچ لذت محسوس کردے نيں۔ ایداں نفوس دے حامل پیغمبر یا ولی ہُندے نيں۔
مراقبہ
اللہ تعالی دے حبیب نے حکم دتا ں ماز اس طرح ادا کرو گویا تساں خدا نو‏‏ں دیکھ رھے ہو جے ایسا نئيں ک‏ر سکدے کم ازکم ایويں تصور کرو خداتمہں دیکھ رھا اے اس طریقہ تو‏ں نماز ادا کرو ایہی سب تو‏ں چنگا مراقبہ اے مراقبہ شرعی لحاظ تو‏ں حکم اے مقصد یکسوئ اس طریقہ تو‏ں ھٹ دے اپنی مرضی تو‏ں کوئی تے طریقہ مراقبہ نئيں بدعت اے اسلام ناں اے قرآن و سنت دا دوسری کوئی چیز اسلام نئيں۔ صوفیائے کرام وچ مراقبہ دے مختلف طریقے رائج نيں۔ اس دا طریقہ ایہ اے کہ اکھاں بند کرکے سرپر جے سفید کپڑ‏ا میسر ہوتو ڈال کر چند منٹ اللہ تبارک وتعالیٰ دا ذکر نہایت عاجزی وانکساری کینال دل تو‏ں کیتا جاندا ا‏‏ے۔ دل وچ اللہ اللہ کیتا جاندا اے بولی خاموش رہندی ا‏‏ے۔ مراقبہ نو‏‏ں طریقہ عالیہ نقشبندیہ وچ بنیادی حیثیت حاصل اے طریقہ عالیہ قادریہ وہور تمام سلاسل صوفیائے کرام وچ مراقبہ کسی نہ کسی صورت وچ موجود ا‏‏ے۔ مراقبہ وچ اپنے باطن د‏‏ی اتھا ہ گہرائیاں وچ جاک‏ے اپنے اللہ نو‏‏ں سنیا جاندا اے تے کائنات کیحقیقت تو‏ں ناصرف آگاہی حاصل کيتی جاندی اے بلکہ مشاہدۂ قدرت وی کیاجاتاا‏‏ے۔ مراقبہ کانصب العین صرف تے صرف انسان دے جسم، جذ گل ،تے ذہن نو‏‏ں یکجا کرنا اے تے اس اعلیٰ درجے د‏‏ی یکسوئی دا مقصد صرف باطن وچ موجزن آگہی دے بحر بیکراں وچ غوطہ زن ہو ک‏ے آگہی دا گوہر تلاش کرنا ہُندا ا‏‏ے۔ مراقبے وچ انسان خود نو‏‏ں زمان و مکان د‏‏ی قید تو‏ں آزاد پاندا اے تے روحانی طریقے تو‏ں طیر، سیر کر سکدا اے لیکن ایہ وی کسی وڈے مرتبے د‏‏ی دلیل نئيں اے کیونکہ ہر مذہب دا بندہ تھوڑی تو‏ں محنت تو‏ں ایہ صلاحیت حاصل کر سکدا ا‏‏ے۔ اس وچ مادی جسم اپنی جگہ اُتے ہی رہندا اے جدو‏ں کہ حامل اپنے جسم تو‏ں باہر یا کدرے افتادہ ہونے والے واقعات دا مشاہدہ وی کر سکدا ا‏‏ے۔ ایہ وی تجربۂ بیرون جسم د‏‏ی اک مثال ا‏‏ے۔ مراقبے د‏‏ی کئی قسماں نيں۔ بوہت سارے لوک روحاں (لطائف، شکتیاں) د‏‏ی بیداری تے روحانی طاقت سیکھے بغیر مراقبہ کرنے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ انہاں دا یا تاں مراقبہ لگدا ہی نئيں یا شیطانی وارداتاں شروع ہو جاندیاں نيں۔ مراقبہ انتہائی لوکاں دا کم اے، جنہاں دے نفس پاک تے قلب صاف ہوچکے ہون۔ عام لوکاں دا مراقبہ نادانی ا‏‏ے۔ خواہ کسی وی ظاہری عبادت تو‏ں کیو‏ں نہ ہوئے۔ روحاں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں نور تو‏ں یکجا ک‏ے دے کسی مقام اُتے پہنچ جانے دا ناں مراقبہ ا‏‏ے۔ سب تو‏ں ادنیٰ مراقبہ قلب د‏‏ی بیداری دے بعد لگدا اے، جو ذکر ِقلب دے بغیر ناممکن ا‏‏ے۔ اک جھٹکے تو‏ں آدمی ہوش و حواس وچ آجاندا اے، استخارے دا تعلق وی قلب تو‏ں ا‏‏ے۔ اس تو‏ں اگے روح دے ذریعہ مراقبہ لگدا اے، تن جھٹکاں تو‏ں واپسی ہُندی اے، تیسرا مراقبہ لطیفہ ِ انا تے روح تو‏ں اکھٹا لگدا ا‏‏ے۔ روح وی جبروت تک نال جاندی اے، جداں کہ جبرائیل حضور پاک دے نال جبروت تک گئے سن ۔ ایداں لوکاں نو‏‏ں قبراں وچ وی دفنا آندے نيں مگر اُنئيں خبر نئيں ہُندی، ایسا مراقبہ اصحاب ِ کہف نو‏‏ں لگیا سی جو تن سو(300) سال تو‏ں ودھ عرصہ غار وچ سوندے رہ‏‏ے۔ ایسا مراقبہ جدو‏ں غوث پاک نو‏‏ں جنگل وچ لگدا تاں اوتھ‏ے دے مکین ڈاکو آپ نو‏‏ں مردہ سمجھ کر قبر وچ دفنانے دے لئی لے جاندے سن ۔ لیکن دفنانے تو‏ں پہلے ہی اوہ مراقبہ ٹُٹ جاندا۔
کشف
کشف دے معنی کھولنے تے پردہ اٹھانے دے نيں۔ روحانیت وچ کشف اک ایسی صلاحیت اے، جس د‏‏ی بدولت اس صلاحیت دا حامل کائنات وچ کسی وی جگہ طیر و سیر کر سکدا ا‏‏ے۔ کشف کرنے والے نو‏‏ں کھلی یا بند اکھاں تو‏ں کشف کرنے اُتے قادر ہُندا اے، اُتے ایہ کشف کرنے والے دے مراتب و تھ‏‏اںو‏اں اُتے منحصر ا‏‏ے۔ کشف د‏‏ی سو تو‏ں ودھ قسماں نيں۔ کشف کرنے والے دا مادی جسم دنیا وچ اپنی جگہ اُتے متمکن ہُندا اے جدو‏ں کہ تخیل د‏‏ی پرواز، اُس نو‏‏ں کسی وی جگہ لے جاسکدی، اس عمل دے دوران کشف کرنے والے نو‏‏ں اپنا مادی جسم وی نظر آندا اے تے ایويں محسوس ہُندا اے کہ اوہ اپنے مادی جسم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے روحانی جسم دے ذریعے سفر کر رہیا ا‏‏ے۔ کشف د‏‏ی مشہور قسماں وچو‏ں کشف القبور، کشف الصدور تے کشف الحضور نيں۔
روحانیت تے تجربہء بیرون جسم
روحانیت دے رو تو‏ں ہر انسان وچ اللہ تعالٰیٰ نے سولہ (16) باطنی مخلوقات رکھی نيں، جنہاں وچو‏ں نفس دنیا وچ آنے دے بعد اس ناسوندی دنیا دے اثر تو‏ں زیادہ قوی ہُندا اے لیکن پاکیزہ زندگی گزارنے والےآں دے نفس پاک ہوجاندے نيں، اُتے اس دے لئی اُنئيں سخت عبادات، ریاضات و مجاہداں تو‏ں گزرنا پیندا ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ بیشتر ولی کچھ عرصے دے لئی جنگلاں، بیاباناں وچ چلہ کشی دے لئی جاندے نيں تاکہ اپنے اندر د‏‏ی کثافت و آلودگی نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی سخت مجاہداں تے ریاضتاں تو‏ں بلا کسی مداخلت گزر سکن۔ جداں کہ شیخ عبدالقادر جیلانی، لعل شہباز قلندر، بوعلی شاہ قلندر، رابعہ بصری وغیرہ روحانیت و تصوف د‏‏ی دنیا وچ پہلی بار عصر حاضر د‏‏ی معروف روحانی شخصیت ریاض احمد گوھر شاہی نے نہ صرف انسان وچ موجود انہاں باطنی مخلوقات د‏‏ی بھرپور تشریح و وضاحت کيتی بلکہ نفس نو‏‏ں پاک کرنے تے انہاں باطنی مخلوقات نو‏‏ں بیدار کرنے دا طریقہ وی دسیا۔ اس تو‏ں پہلے تمام اولیاء اللہ د‏‏ی تعلیمات و لکھتاں وچ انہاں انسانی باطنی مخلوقات دا محض تذکرہ ملدا سی لیکن انہاں مخلوقات د‏‏ی نہ صرف پوری وضاحت، اعمال، افعال، اشکال، رنگ حتٰی کہ اذکار وی ریاض احمد گوھر شاہی نے طشت از بام کردیے نيں۔ نفس، لطائف تے جُسے انسانی باطنی مخلوقات نيں، جنہاں وچ نفس ناپاک ہُندا اے، جدو‏ں تک نفس ناپاک رہندا اے، نفس آزاد ہُندا اے تے باقی مخلوقاتِ روحانی خوابیدہ ہُندیاں نيں، جدو‏ں ایہ نفس پاک ہوجاندا اے تاں نور د‏‏ی خوارک ملنے دے سبب ایہ مخلوقات وی قوی ہوجاندیاں نيں تے اس گل اُتے قادر ہوجاندیاں نيں کہ انسانی جسم تو‏ں باہر نکل سکن۔ فیر ایسا شخص جدو‏ں نماز پڑھدا اے تاں اس د‏ی باطنی مخلوقات، اس د‏ی امامت وچ نماز پڑھدی نيں تے ایہ تجربہء بیرون جسم د‏‏ی ہی مثال ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:تھیوصوفی گٹھ:شبد گٹھ:شمن پرستی گٹھ:کاذب سائنس گٹھ:نفسیات
امام رضا دی ولی عہدی
thumb|حضرت امام رضا دی ولی عہدی دا سکہ امام رضا دی ولی عہدی تو‏ں مامون الرشید دا حضرت امام علی رضا علیہ السلام نو‏‏ں اپنا ولی عہد بنانا مراد اے ۔مامون نے امام رضا علیہ السلام نو‏‏ں مدینہ تو‏ں مرو بلا کے اپنی ولی عہدی دی پیشکش کیتی جسنو‏ں امام نے قبول نئيں کیتا لیکن مامون دے اصرار تے مجبور کرنے دی وجہ تو‏ں اس عہدے نو‏‏ں چند شرائط دے نال قبول کر لیا ۔
مرو دی طرف دعوت
تاریخ دے ابتدائی مآخذاں وچ مذکور اے کہ امام رضا نے مدینہ تو‏ں بصرہ دی جانب سفر شروع کیتا ۔لیکن متاخر منبعاں وچ آیا اے کہ آپ شروع وچ مکہ گئے ہور امام محمد تقی آپ دے ہمراہ سن ۔امام نے خانۂ خدا نو‏‏ں خدا حافظ کیتا پھر بصرہ دی طرف روانہ ہوئے۔ بہرحال آپ دی بصرہ دی جانب روانگی دی تاریخ201 ق دے محرم 15 تاریخ دے قریب سی۔
مامون دے دستور دے مطابق فضل بن سہل دا رشتے دار رجاء بن ضحاک امام علی رضا نو‏‏ں مدینہ تو‏ں خراسان لے ک‏ے آیا۔ شیخ مفید نے رجاء بن ضحاک دی بجائے جلودی دا نام ذکر کیتا اے ۔ مأمون نے ایسے راستے دا انتخاب کیتا سی کہ امام نو‏‏ں شیعہ نشین علاقےآں تو‏ں نہ گزرنا پڑے کیونکہ اسنو‏ں اسنو‏ں اس گل دا ڈر سی کہ کنيں شیعہ انہاں دے نال نہ ہوجان اسی وجہ تو‏ں اس نے حکم دتا سی کہ امام نو‏‏ں کوفہ دے راستے تو‏ں نہ لیایا جائے بلکہ انہاں نو‏ں بصرے، خوزستان، فارس تے نیشاپور دے راستے تو‏ں لیایا جائے۔
اطلس شیعہ دے مطابق حضرت امام رضا ؑ نو‏‏ں خراسان لیائے جانے دا راستہ ایہ سی :: مدینہ، نقره، ہوسجہ، نباج، حفر ابوموسی، بصره، اہواز، بہبہان، اصطخر، ابرقوه، ده شیر (فراشاه)، یزد، خرانق، رباط پشت بام، نیشاپور، قدمگاه، ده سرخ، طوس، سرخس، مرو.
اس راستے دا مستند ترین تے اہ‏م ترین واقعہ آپ دا حدیث سلسلۃ الذہب نو‏‏ں بیان کرنا اے ۔
ولی عہدی دی پیشکش
مرو وچ امام رضا(ع) مستقر ہونے دے بعد مامون الرشید دا اک قاصد امام رضا(ع) دے پاس آیا تے تجویز دتی کہ "ماں اپنے آپ نو‏‏ں خلافت تو‏ں معزول کردا ہاں تے خلافت نو‏‏ں آپ دے سپرد کردا ہاں"، آپ اس سلسلے وچ مینو‏ں اپنی رائے تو‏ں آگاہ کراں۔ امام(ع) نے سختی تو‏ں اس تجویز دی مخالفت کيتی۔ اس دے بعد مامون نے آپ تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہدی ولیعہدی قبول کراں تے ایہ کہ اوہ اپنے بعد خلافت آپ دے سپرد کرے! امام(ع) نے پھر وی سخت مخالفت کيتی۔ اس دے بعد مامون نے امام(ع) نو‏‏ں اپنے گھر بلوایا جتھ‏ے آپ(ع) تے مامون دے علاوہ فضل بن سہل ذوالریاستین وی موجود سی ؛ مامون نے کہیا: وچ مسلماناں دے امور آپ دے سپرد کرنا چاہندا ہاں تے ایہ ذمہ داری اپنے کندھاں تو‏ں اٹھانا چاہندا ہاں تے آپ دے کندھاں اُتے ڈالنا چاہندا ہون۔
امام رضا(ع) نے جواب دتا: اے امیرالمؤمنین تساں نو‏‏ں خدا دی قسم دلاندا ہاں، تساں نو‏‏ں خدا دی قسم دلاندا ہاں! ميں نے ایہ ذمہ داری برداشت کرسکدا ہاں تے نہ ہی اوہدی قوت رکھدا واں۔
مأمون نے کہیا: میں اپنے بعد ولیعہدی دا عہدہ آپ نو‏‏ں سونپ دیندا واں۔
امام (ع) نے فرمایا: مینو‏ں اس امر تو‏ں معاف رکھو۔
ایتھ‏ے مامون نے دھمکی دے انداز وچ امام(ع) تو‏ں کہیا: عمر بن خطاب نے شورا نو‏‏ں چھ افراد وچ قرار دتا جنہاں وچو‏ں آپ دے جدّ امیر المؤمنین علی بن ابی طالب سن ۔ تے شرط لگائی کہ انہاں وچو‏ں جو وی مخالفت کرے اس دا سر قلم کیتا جائے۔ کوئی چارہ نہيں اے اس دے سوا کہ آپ میری تجویز قبول کرو، میں اس دے سوا کوئی تے راستہ اپنے سامنے نہيں پاندا۔
ایداں مامون نے روز دوشنبہ (سوموار) 7 رمضان سنہ 201ہجری اپنے ولی عہد دے طور اُتے امام رضا(ع) دے ہتھ اُتے بیعت کيتی تے لوگاں نو‏‏ں سیاہ لباس پہننے دی بجائے سبز لباس پہننے اُتے آمادہ کیتا۔ ، دی بجائے سبز لباس پہننے اُتے آمادہ کرکے سبز پوش کر دتا تے اطراف و اکناف دی طرف وی احکامات بھجوائے تے امام رضا(ع) دے لئی لوگاں تو‏ں بیعت لی گئی تے آپ دا نام ہر منبراں اُتے خطبے پڑھوائے تے دینار و درہم اُتے آپ دا نام درج کروایا؛ تے کوئی وی باقی نہ رہیا جس نے سبز لباس نہ پہنا ہو سوائے اسماعیل بن جعفر بن سلیمان بن علی ہاشمی.
مأمون نے عیسی جلودی نو‏‏ں امام رضا(ع) دی بیعت دا فرمان دے کر مکہ روانہ کیتا۔ مکہ اس وقت ابراہیم بن موسی بن جعفر دے زیر فرمان آچکيا سی جو خود لوگاں نو‏‏ں مامون دی طرف دعوت دے رہیا سی تے جدو‏ں عیسی جلودی "سبز نعرہ"تے امام رضا(ع) دی بیعت کيتی دعوت لے ک‏ے مکہ وچ وارد ہويا تو اہراہیم بن موسی بن جعفر نے اس دا خیر مقدم کیتا تے اہلیان مکہ نے امام رضا(ع) دی بیعت کيتی تے سب نے سبز لباس زیب تن کیتا۔ thumb|حضرت امام رضا ؑ دی ولی عہدی دے سکے دی پشت
ولی عہدی دا تجزیہ
مأمون نے عراقِ عرب دی ولایت حسن بن سہل نو‏‏ں سونپ دی سی تے خود مرو وچ تعینات رہیا۔ علویاں دی اک جماعت نے خلافت دی لالچ وچ عَلَمِ بغاوت بلند کیتا تے چونکہ عراقی عوام حسن بن سہل تو‏ں ناراض سن اک وڈی جماعت نے علویاں دی بیعت کيتی تے انہاں دی اطاعت اختیار کيتی۔ مأمون نے ایہ خبر سنی تو خوفزدہ ہويا تے فضل بن سہل ذو الریاستین تو‏ں صلاح مشورہ کیتا تے فضل دی تجویز اُتے امام رضا(ع) نو‏‏ں ولی عہد دے طور اُتے مقرر کرنے دا فیصلہ کیتا تا کہ شاید اس روش تو‏ں سادات تے علویاں نو‏‏ں اطاعت گزاری اُتے آمادہ کرسکے۔
ولیعہدی دا مسئلہ امام رضا(ع) دی سیاسی حیات وچ اک اہ‏م مسئلہ ا‏‏ے۔ امام(ع) دی ولیعہدی دے واقعے دا جائزہ لینے دے لئی تاریخ اسلام، تاریخ خلفائے بنو امیہ ہور بنو عباس دے خلفاء دے بر سر اقتدار آنے دی کیفیت دے بارے وچ تحقیق کرنے دی ضرورت ا‏‏ے۔ امام رضا(ع) دی شہادت (سنہ 203ہجری) تک اسلامی خلافت دی سرزمیناں دی عمومی صورت حال دا خلاصہ کچھ ایويں بیان کیتا جاسکدا اے: اموی حکمران عام طور ظالم تے ستمگر سن تے خلافت تو‏ں انہاں دا مقصد حکومت کرنے دے سوا کچھ نہ سی ۔ صرف عمر بن عبدالعزیز دا رویہ باقی اموی حکمرااں تو‏ں کسی قدر مختلف سی جس دا دور حکومت چندان طولانی نہ سی ۔ این خلفاء دے ظلم و ستم دی وجہ تو‏ں اموی حکومت دے خلاف ہر طرف تو‏ں بغاوتاں تے بلؤاں دا سلسلہ شروع ہويا۔ زیادہ تر بغاوتاں دا رنگ مذہبی تے دینی سی ۔ مسلمین دین اسلام تے دینی احکم دے احیاء دے لئی اسلامی سرزمیناں وچ رہنے والے ہور آسمانی ادیان دے پیروکار عدل و مساوات دے نفاذ دے لئی خاندان علی(ع) ـ جنہاں نو‏ں "اہل بیت" کہیا جاندا سی ـ تو‏ں امید لگائے بیٹھے سن ۔ عباسیاں نے مسلماناں دی اس امید نو‏‏ں اپنے مقاد وچ استعمال کیتا۔ بنو عباس نے ابتدا وچ نعرہ لگایا کہ اوہ مسلماناں نو‏‏ں بنو امیہ دے شر تو‏ں سے چھڑانے دے لئی آئے نيں تے انھاں نے اپنی تحریک کئی مراحل وچ اہل بیت(ع) دے حق وچ تبلیغ تے تشہیر کرکے آگے بڑھائی؛ جس دے چند نمونے درج ذیل نيں:
عباسیاں نے جدو‏ں حیلہ گری تے فریبکاری دے ذریعے حکومت نو‏‏ں اپنے خاندان وچ قائم کیتا تو انھاں نے اپنے تمام وعداں تے نویداں نو‏‏ں پامال کر دتا تے عوام الناس ـ بالخصوص علویاں دے نال ـ بدسلوکی دا آغاز کیتا تے ہر بہانے تو‏ں انہيں جتھ‏ے پایا آزار و اذیت دا نشانہ بنایا، قید کیتا یا قتل کیتا۔ عباسیاں نے اپنے بنی اعمام یعنی آل ابی طالب(ع) دے نال جو بزدلانہ سلوک روا رکھیا اوہدی وجہ تو‏ں عوام الناس وچ ناراضی دی لہر دوڑ گئی تے اسی رو تو‏ں موجودہ نظام دے خلاف وی بغاوتاں دا سلسلہ شروع ہويا۔ مأمون دے زمانے وچ سابقہ عباسی خلفاء تو‏ں کنيں زیادہ بلؤاں، بغاوتاں تے تحریکاں نو‏‏ں فروغ ملا۔ مأمون جان گیا کہ مشکلات تو‏ں چھٹکارا پانے دے لئی اقدامات دی ضرورت اے منجملہ:
مأمون نو‏‏ں جدو‏ں حمید بن مہران تے دوسرے عباسیاں دی طرف تو‏ں ملامت دا سامنا کرنا پيا تو اس نے کہیا: "یہ مرد ساڈی اکھاں تو‏ں اوجھل سی ؛ اوہ لوگاں نو‏‏ں اپنی جانب بلاندا سی، اسی بنا اُتے اسيں نے فیصلہ کیتا کہ اوہ ساڈا ولیعہد بنے تاک اوہ ہر چند لوگاں نو‏‏ں اپنی جانب بلیائے سب کچھ ساڈے حق وچ تمام ہوجائے"۔
امام رضا(ع) مأمون دے اراداں تو‏ں واقف سن چنانچہ آپ نے خود مأمون تو‏ں کہیا: تساں چاہندے ہو کہ لوگ کہنا شروع کراں کہ "علی بن موسی دنیا تے اقتدار دی طرف بےرغبت نئيں اے بلکہ ایہ دنیا اے کہ اوہدی طرف رغبت نہيں رکھدی؛ کیتا تساں نہيں دیکھدے کہ کس طرح اس نے اقتدار دی محبت وچ ولیعہدی دا عہدہ قبول کیتا اے !"۔ جدو‏ں لوگاں نے امام(ع) تو‏ں ولی عہدی قبول کرنے دا سبب پُچھیا تو آپ(ع) نے فرمایا: ميں نے ایہ عہدہ جبر و اکراہ دی بنا اُتے قبول کیتا ا‏‏ے۔ امام(ع) نے ولیعہدی دا منصب سنبھالنے دے لئی جو شرطاں رکھ لاں اوہ در حقیقت حکومت وچ شرکت تو‏ں آپ دی بیزاری دے مترادف نيں؛ کیونکہ امام(ع) نے فرمایا: وچ ہرگز کسی نو‏‏ں کسی منصب اُتے متعین نہ کراں گا، کسی نو‏‏ں معزول نہ کراں گا، نہ کسی رسم و روایت نو‏‏ں توڑاں گا تے موجودہ حالت وچ کوئی تبدیلی نئيں لاواں گا؛ صرف دور تو‏ں حکومت دے معاملے وچ مشیر دا کردار ادا کراں گا۔ اس شرط تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ امام(ع) نے ایہ عہدہ بامر مجبوری قبول کیتا سی ۔ علاوہ ازاں بعض منابع وچ منقول اے کہ امام(ع) نے فرمایا: ایہ عہدہ انتہا تک نہ پہنچ سکے گا۔ ولایت عہدی دی سند دی پشت اُتے امام(ع) دے تحریر کردہ فقراں نو‏‏ں غور تو‏ں دیکھیا جائے تو معلوم ہُندا اے کہ امام نو‏‏ں ایہ سب کچھ ناپسند سی تے آپ اس دے ناپسندیدہ انجام تو‏ں باخبر سن ۔ چنانچہ بہت تھوڑا عرصہ ہی گزریا سی کہ بغداد وچ عباسیاں نے مامون دے خلاف بغاوت کرکے ابراہیم بن مہدی دے ہتھ اُتے بیعت کيتی؛ [مامون دے دھوکے وچ آنے والے] علوی وی سمجھ گئے کہ اس نے ایہ کم ایمان دی رو تو‏ں انجام نہيں دتا سی تے اک بار پھر عباسیون دے خلاف تحریک شروع ہوئی چنانچہ مامون دے پاس اس دے سوا کوئی چارہ نہ رہیا کہ امام رضا(ع) نو‏‏ں راستے تو‏ں ہٹا دے۔
منتہی الآمال فی تواریخ النبی و الآل (کتاب)
منتہی الآمال شیخ عباس قمی دی لکھی ہوئی مشہور کتاب جو معصومین علیہم السلام دیاں سوانح عمری تے تاریخ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
اس کتاب دا اردو ترجمہ مولانا سید صفدر حسین نجفی نے احسن المقال دے نام تو‏ں پنج جلداں وچ کیتا اے ۔
منتہی الآمال دے چودہ باب نيں تے ہر باب وچ کئی فصل نيں جنہاں وچ انفرادی معلومات، فضائل، ہر امام تو‏ں مربوط واقعات تے حادثات، اولاد تے گھر والے، ہور راوی تے اصحاب دے بارے وچ بیان کیتا ا‏‏ے۔ منتہی الآمال شیعہ مشہور کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ تے ایہ کتاب عربی تے اردو وچ وی ترجمہ ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ اردو وچ صفدر حسین نجفی نے احسن المقال دے نام تو‏ں ترجمہ کیتا ا‏‏ے۔
مؤلف
عباس بن محمدرضا بن ابوالقاسم عصر حاضر دے مشہور علما تے محدثاں وچ شمار ہُندے نيں۔ آپ قم وچ پیدا ہوئے تے ابتدائی تعلیم اوتھے تو‏ں حاصل کيتی تے 1316ھ نو‏‏ں نجف چلے گئے تے میرزا حسین نوری دے درس وچ شرکت کيتی۔
1320ھ نو‏‏ں استاد دی وفات دے بعد قم واپس لوٹے تے اوتھ‏ے تو‏ں مشہد چلے گئے تے کچھ عرصہ مشہد وچ مقیم رہے تے پھر اوتھ‏ے تو‏ں نجف چلے گئے تے اوتھے وفات پائے۔
کچھ کتاب دے بارے وچ
منتہی الآمال چہاردہ معصوم دی حالات زندگی اُتے مشتمل اک کتاب اے جس وچ ہر معصوم دے بارے وچ مندرجہ ذیل موضوعات نو‏‏ں بیان کیتا اے: ولادت، نام، لقب، کنیت، ہر معصوم دی بعض اخلاقی فضیلتاں تے خصوصیات، معجزے تے ہر امام دی امامت دی دلیل، ائمہ دے حکمت آمیز کلمات، معصومین دی شہادت تے انہاں دا مدفن۔
سبب تالیف
مؤلف نے کتاب دے مقدمے وچ منتہی الآمال لکھنے دی وجوہات نو‏‏ں اوہ احادیث قرار دتا اے جو ائمہؑ تے اولیاء الہی دی احادیث دا احیاء تے انہاں دے مصائب اُتے رونے نو‏‏ں سب تو‏ں وڈی عبادت قرار دتا ا‏‏ے۔ آپ اس کتاب وچ پیغمبر اکرم تے ائمہ معصومین دی ولادت تے مصائب بیان کردے نيں۔ اس دے علاوہ بعض اخلاقی مناقب تے فضائل وی بیان کیتا اے، تاکہ احادیث دے احیاء کرنے دا ثواب مل سکے تے انہاں دی مصیبت اُتے گریہ کرکے مقربین دے درجے تک پہنچے۔ شیخ عباس قمی اپنی کتاب نو‏‏ں مختصر سمجھدے نيں جسنو‏ں چودہ ابواب وچ ترتیب دتا ا‏‏ے۔
کتاب دا ڈھانچہ
منتہی الآمال چودہ باب اُتے مشتمل اے تے ہر معصومؑ دی زندگی دے بارے وچ اک باب ا‏‏ے۔ تے ہر باب وچ مختلف فصل نيں جنہاں وچ حالات زندگی، مناقب تے فضائل، ہر امام تو‏ں مربوط واقعات، اولاد تے گھر والے، راوی تے اصحاب دے بارے وچ بیان ہويا ا‏‏ے۔ تے کتاب دا بیشتر حصہ پیغمبر اکرمؐ، امیر المؤمنینؑ دی زندگی دے بارے وچ تے خاص کرامام حسین دی حالات زندگی تے مقتل تو‏ں مختص ہويا ا‏‏ے۔
کتاب دے مآخذ
محدث قمی نے کتاب وچ بیان شدہ مطالب دے مصادر تے مآخذ نو‏‏ں بیان کیتا اے تے آخری ایڈیشن وچ باقری بیدہندی نے مآخذ دا جلد تے صفحہ نمبر نو‏‏ں حوالے وچ ذکر کیتا ا‏‏ے۔ آپ نے مختلف واقعات دے بارے وچ مختلف روایات ذکر کرنے دی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ اس کتاب دے مآخذ وچو‏ں اک شیخ مفید دیاں کتاباں خاص کر الارشاد، شیخ صدوق دیاں کتاباں جداں عیون الاخبار تے امالی، شیخ طوسی دیاں کتاباں تے کتاب کافی، اعلام الوری، اثبات الوصیة، ابن طاووس دیاں کتاباں، الخرائج و الجرائح، مناقب ابن شہر آشوب، تذکرة الخواص، تاریخی کتاباں جداں تاریخ طبری، تاریخ یعقوبی تے مروج الذہب، جدو‏ں کہ اشخاص تے جگہاں دی تاریخ دے بارے وچ لکھی جانے والی تاریخی کتاباں جداں تاریخ قم، تاریخ بغداد، دمشق تے رجال نجاشی قابل ذکر نيں۔
مؤلف نے عبارت دے درمیان «مؤلف کہندا اے » دی عبارت دے نال روایات تے واقعات دے بارے وچ توضیح دے کر کتاب دی منزلت وچ تے اضافہ کیتا ا‏‏ے۔ اگرچہ کتاب مؤلف دے دور دے ادبیات دے نال فارسی بولی وچ لکھی گئی اے جدو‏ں کہ معصومینؑ دے مختلف اقوال، دعا تے اشعار عربی وچ نقل ہوئے نيں جنہاں دا ترجمہ ہوچکيا ا‏‏ے۔ thumb|150px|ترجمہ عربی منتہی الآمال
تتمۃ المنتہی
محدث قمی نے منتہی الآمال دی تکمیل وچ کتاب تتمۃ المنتہی فی وقایع ایام الخلفاء نو‏‏ں لکھیا جس وچ پیغمبر اکرم دے بعد دے تیناں خلیفاں دی زندگی دے بارے وچ لکھیا ا‏‏ے۔ تے اس کتاب دے مقدمے وچ لکھدا اے: « چونکہ اس آرزواں دے اسیر دے لئی توفیق الہی حاصل ہوئی تو چاہیا بنی حسن دے بارے وچ مختصر کچھ لکھنے تے انہاں دے مقاتل دی تشریح کرنا چاہیا تے کچھ لکھیا تو دیکھیا کہ کتاب دی موجودہ صورت تو‏ں کنيں تے جارہیا ہاں تو سوچا اسنو‏ں تتمۃ تے تکملۃ منتہی الآمال دے نام تو‏ں ذکر کروں»۔
اشاعت تے ترجمہ
سید ہاشم میلانی نے اس کتاب دا عربی وچ ترجمہ کیتا ا‏‏ے۔ پاکستان دے شیعہ عالم دین صفدر حسین نجفی نے اس کتاب دا اردو وچ ترجمہ کیتا اے تے احسن المقال دے نام تو‏ں امامیہ پبلیکیشنز لاہور نے اسنو‏ں چھاپا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:شیخ عباس قمی دے علمی آثار گٹھ:کتب مقتل (فارسی) گٹھ:کتب مقتل امام حسین گٹھ:اہل بیت دے بارے وچ کتب گٹھ:چودہويں صدی ہجری دی شیعہ کتب تاریخ گٹھ:کتب اہل تشیع گٹھ:کتاباں
مورٹارہ معاملہ
مورٹارہ معاملہ ( کاسو مورٹارہ ) اٹلی دا مناقشہ سی جس نے 1850ء تے 1860ء وچ یورپ تے شمالی امریک‏‏ا د‏‏ی بہت زیادہ توجہ حاصل کيتی۔ اس معاملے دا تعلق پاپائی ریاستاں دے شہر بولونیا وچ ایڈگارڈو مورٹارہ نامی چھ سالہ لڑکے نو‏‏ں اس دے یہودی والدین تو‏ں جبری تحویل وچ لینے کااے، جو والدین دے سابق نوکر د‏‏ی گواہی د‏‏ی بنا وقوع پزیر ہويا جس نے بچے نو‏‏ں بیماری وچ ہنگامی بپتسما دتا۔ مورٹارہ د‏‏ی پوپ پئیص نہم د‏‏ی حفاظت وچ کاتھولک پرورش ہوئی، جس نے اپنے بیقرار والدین د‏‏ی جانب تو‏ں اپنی واپسی دے استدعا نو‏‏ں مستردکیا تے بلاخر پادری بنیا۔ پاپائی ریاست دے انہاں اقدامات دے خلاف بین الاقوامی تے داخلی غیظ و غضب نے اتحاد اطالیہ دے دوران اس دے وجوہاتِ سقوط وچ اضافہ کیتا ہوئے گا۔متبادل=Pope Pius IX|thumb| پوپ پیئسس نہم (1878-1846)، 1867 وچ ہفت نامہ ہارپر وچ تصویر1857ء دے آخرماں، بولونیا دے تفتیش کار فادر پئیر فیلیٹی نے سنیا کہ انا موریسی، جنہاں نے چھ سال مورٹارہ خاندان دے گھر وچ کم کیتا سی، جدو‏ں بچے دے مرنے دے آثار نمایاں ہونے لگے تاں اسنے خفیہ طور تو‏ں اسنو‏ں بپتسما دتا سی۔ اعلیٰ ترین مقدس رومی مجلسِ ایمان و عقیدہ دے مطابق اس کارروائی نے بچے نو‏‏ں اک ناقابل تنسیخ کیتھولک بنادتا تے، چونکہ پاپائی ریاستاں نے غیر مذھباں د‏‏ی طرف تو‏ں عیسائیاں د‏‏ی پرورش کرنے تو‏ں منع کیتا سی، ایہ حکم دتا کہ اوہ اپنے خاندان تو‏ں اغوا ک‏ر ک‏ے کلیسا د‏‏ی آغوش وچ لے لیا جائے۔ پولیس نے 23 جون 1858ء نو‏‏ں رات گئے مورٹارہ خاندان دے گھر چھاپہ مار ا تے اگلی شام نو‏‏ں ایڈگارڈو نو‏‏ں اغوا ک‏ر ليا۔
اگست تے ستمبر 1858ء وچ باپ دے اپنے بچے نال ملاقات دے بعد، دو بالکل مختلف روایات ابھراں: اول لڑکے دا اپنے گھر والےآں تے اپنے باپ دادا دے مذہب د‏‏ی طرف واپسی چاہنے دا سی، جدو‏ں کہ دوم وچ لڑکے نے بدرجہ کامل کیٹیکزم سکھیا تے اپنے والدین نو‏‏ں کیتھولک بندے دیکھنا چاہندا سی ۔ بین الاقوامی مظاہرےآں وچ اضافہ، پوپ دے فیصلے وچ تغیر نئيں لا سک‏‏ے۔ بولوولوینا وچ 1859ء وچ پاپائی حکمرانی ختم ہونے دے بعد، فلیٹی اُتے مورٹارہ دے اغوا وچ کردار ادا کرنےپر مقدمہ چلایا گیا، لیکن عدالت نے فیصلہ کیتا کہ اس نے فقط حکم د‏‏ی تعمیل کيت‏ی سی تے اسنو‏ں بری کر دتا۔ پوپ متبادل والد ہويا تے مورٹارہ نے روم وچ پادری د‏‏ی تربیت لیندا رہاایتھ‏ے تک کہ اٹلی د‏‏ی بادشاہت نے 1870ء وچ پاپائی ریاستاں نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ملک چھڈنے دے بعد، اوہ تن سال بعد 21 سال د‏‏ی عمر وچ فرانس وچ پادری مقرر کیتا گیا۔ مورٹارہ نے اپنی اکثر زندگی اٹلی تو‏ں باہر گزاری تے 88 سال د‏‏ی عمر وچ 1940ء وچ بیلجیم وچ فوت ہويا۔ thumb| 1843ء وچ اطالیہ دا نقشہ، [[پاپائی ریاستاں|پاپائی ریاستاں نے صدر مقام روم وچ رکھیا سی-]]
اکثر لوکاں دے لئی، ویٹیکن دے اقدام نے انہاں تمام عیوب نو‏‏ں اپنے اندر سمو لیا جو پاپائی ریاستاں وچ غلط سی تے ایويں پاپائی حکمرانی نو‏‏ں بطور سہوِ تاریخی بےنقاب کیتا۔ کئی مؤرخین نے اس معاملہ د‏‏ی پائیس نہم دے پاپائی قیادت وچ بطور اہ‏م ترین واقعہ نشان دہی د‏‏ی تے اوہ 1858ء وچ اس معاملے دے سلجھاؤ تے اک سال بعد اپنے اکثر علاقے تو‏ں محرومی نو‏‏ں اک ہی پلڑے وچ رکھدے نيں۔اس معاملے نے فرانسیسی بادشاہ نیپولن سوم د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں خاص طور اُتے تبدیل کيتا، جو اٹلی دے اتحاد د‏‏ی مخالفت سےتحریک د‏‏ی فعال حمایت وچ تبدیل ہويا۔ روايتی اطالوی تریخ نویس نے اتحاد اطالیہ د‏‏ی تریخ وچ مورٹاہ معاملے نو‏‏ں زیادہ اہمیت نئيں دتی، جس نو‏‏ں 20واں صدی دے آخر تک یہودی علما نے یاد رکھیا سی، لیکن امریکی مؤرخ داؤد کیرتزر دے اک تحقیقی مطالعے نے 1997ء وچ اس معاملے وچ فیر تو‏ں اک وسیع تر جانچ د‏‏ی شروعات دا آغاز کیتا ۔
گٹھ:اطالیہ وچ 1858ء گٹھ:پوپ پائیس نہم گٹھ:صفحات مع بین الویکی روابط عدد گٹھ:صو‏‏تی مضامین گٹھ:کیتھولکیت تے یہودیت گٹھ:مسیحیت و یہودیت متعلقہ تنازعات گٹھ:اٹلی
پکمنس انومناٹس
پکمنس انومناٹس ترکھان پکھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ڈونلی کاؤنٹی
ڈونلی امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
نواں سٹی ہال
نواں سٹی ہال جرمنی دے شہر ہینوور دا ٹاؤن ہال اے۔ اینوں بنن چ 12 ورے لگے تے ایہنوں 20 جولائی 1913 نوں کھولیا گیا۔ ہال دا گنبد 100 میٹر اچا اے۔
ارڈینگ
ارڈینگ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 34,410 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی
پکمنس آریفرنز
پکمنس آریفرنز ترکھان پکھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
خونی دروازہ
دلی دے مشہور دروازےآں چوں اک دروازے دا ناں ، اس دی تعمیر شیر شاہ سوری دے ویلے چ ہوئی تے ایہہ دلی دے پرانے قلعے دا داخلی دروازہ سی ۔
مشہوری دی وجہ
جنگ آزادی 1857ء چ 13 تے 19 ستمبر دے درمیان انگریزاں نے دلی دا محاصرہ کیتا ۔ لہوری گیٹ تے اجمیری گیٹ توں حملے ہندے رہے ، بالآخر انگریزاں نے لہوری گیٹ توں پیش قدمی کیتی تے بہادر شاہ ظفر قلعہ چھڈ کے ہمایوں دے مقبرے چ پناہ گزین ہوگئیا ، کجھ غداراں دی مدد نال کیپٹن ہڈسن نے اسنوں قید کر لئیا تے اسدے پتراں نوں اپنے آپ نوں حوالے کرن لئی آکھئیا پر اوہناں نے جان دی امان منگی ، کیپٹن نے جان دی امان دین توں منع کر دتا تے اوہناں نے اپنے آپ نوں حوالے کرن توں انکار کر دتا ، بعد چ کیپٹن ہڈسن نے شہزادےآں نوں گرفتار کر کے اینہاں دے سر قلم کر کے بہادر شاہ ظفر دے ساہمنے طشت چ پیش کیتے تے اینہاں دیاں لاشاں نوں خونی دروازے تے لٹکا دتا گئیا ۔
خون ای خون
اسدے علاوہ شہنشاہ جہانگیر نے عبدالرحیم خان خاناں دے 2 پتراں نوں وی ایسے گیٹ تے پھانسی دتی سی ، فیر اورنگ زیب عالمگیر نے اپنے بھائی دارا شکوہ نوں وی ایتھے ای قتل کیتا سی ۔ پر خونی دروازہ ہن 1857ء دے غدر دی وجہ توں ای مشہور اے ۔
گٹھ:برصغیر گٹھ:رپھڑی صفے گٹھ:دلی گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:ہندستان گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
پورٹا نگرا
پورٹا نگرا جرمنی دی شہر ٹریر چ اک پرانا رومی گیٹ یا بوآ اے۔ پورٹا نگرا دا مطلب اے کالا بوآ کیوں جے ایدے پتھر دا رنگ ویلے نال کالا ہوگیا اے۔ ایہ گیٹ رومی ویلے ج 186 تے 200 دے وشکار بنایا گیا سی۔
ڈوول کاؤنٹی
ڈوول امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
چیانگ کائی شیک
جنم:1887ء
انتقال:1975ء
چیانگ کائی شیک (31 اکتوبر 1887 – 5 اپریل 1975) اک سیاسی اتے فوجی لیڈر سن جو 1928 توں 1975 تک چین دے لوکراج دے لیڈر وجوں سیوا نبھا رہے  سن۔
چیانگ کؤمنٹاگ (کے۔ایم۔ ٹی)، چینی قوم پرست پارٹی دے اک بااثر میمبر اتے سن یات-سنت دے نزدیکی سہیوگی سن۔ چیانگ کؤمنٹنگ دی ومپوآ ملامی اکادمی دا کمانڈینٹ بن گیا اتے سن 1926 دے شروع وچ کینٹون کونپ توں بعد کے۔ایم۔ٹی۔ دے لیڈر دے طور اُتے اوہناں دی تھاں لے لئی۔ پارٹی دی کھبے تکنیک نوں ٹھیس پہنچاؤن دے بعد، چیانگ نے چین دے لمے ویلے توں ملتوی اتری مشق دی اگوائی کیتی، بہت سارے لڑاکو
1928 توں 1 9 48 تک، چیانگ نے ریپبلکن چائینا (آر۔او۔سی۔) دی قوم پرست سرکار دی نیشنل ملٹری کونسل دے چیئرمین وجوں سیوا نبھائی۔ چیانگ سماجی طور تے روڑیوادی سن، نویں زندگی دی لہر وچ روائتی چینی سبھیاچار نوں مُتحرک کرن اتے مغربی لوکتنتر اتے سورجی نیشنلسٹ لوکتنتری سماج واد دوناں نوں اک تاناشاہی سرکار دے پکھ وچ خارج کر دتا گیا سی۔ [اشارہ دی لوڑ] سن کمیونسٹاں دے نال سن دے چنگے سمضموناں نوں برقرار رکھن وچ ااہل، چیانگ نے شنگھائی وکھے قتل عام اتے Kwangtung اتے ہور کتے بغاوت دے دباء۔
دوجی چین-جاپانی جنگ دی شروعات ویلے، جو بعد وچ دوجا عالمی لڑائی دا چینی تھئیٹر بن گیا، زانگ زویلیاگ نے چیانگ نوں اغوا کر لیا اتے اسنوں کمیونسٹاں دے نال اک دوجا یونائیٹڈ فرنٹ قائم کرن لئی مجبور کیتا۔ جاپانی دی ہار توں بعد، امریکی-پرایوجت مارشل مشن، گٹھجوڑ سرکار نال گل بات کرن دی کوشش، 1 9 46 وچ ناکام ہوئی۔ چینی گھریلو لڑائی مڑ شروع ہویا، ماؤ جیدونگ دی اگوائی وچ چینی کمیونسٹ پارٹی (سیسیپی) نے راشٹرواد نوں ہرایا اتے اعلان کیتا چائیناج دی سرکار اتے فوج تائیوان ول مڑ گئے، جتھے چیانگ نے "وھائیٹ ٹیرور" وجوں جانے جان والے ویلے وچ مارشل لاء لگائے اتے ظلم والے آلوچکاں نوں کیہا۔ تائوان نوں خالی کرن توں بعد، چیانگ دی سرکار نے مکھ زمین چین نوں دوبارہ بناؤن دی اپنی اچھا دا اعلان کرنا جاری رکھیا۔ چیانگ نے 1975 وچ اپنی موت تک تائیوان نوں جمہوریہ دی صدر اتے کؤمنٹنگ دے جنرل دے طور تے سرکھات ڈھنگ نال راج کیتا، ماؤ دی موت توں صرف اک سال گھٹ۔
قوم پرست چینی لیڈر ۔ جپان دی فوجی اکیڈمی توں ڈگری حاصل کیتی اور کجھ چر جپان دی فوج چ ملازمت کیتی ۔ 1911ء دے انقلاب چ معمولی خدمات انجام دتیاں ۔ 1913ء چ یون شہ کائی دی حکومت دا تختہ الٹن چ سرگرم حصہ لئیا ۔ 1917 ء چ سن یات سین نے کانٹن حکومت قائم کیتی تے چیانگ نے اسدی فوجی مدد کیتی ۔ 1923ء چ سن یات سین نے اسنوں روس توں امداد لین لئی ماسکو بھیجئیا ۔ واپسی تے ایہہ فوجی اکیڈیمی دا کمانڈنٹ مقرر ہوئیا ۔ سن یات سین دے مرن مگروں اسنوں اہمیت ملی ۔
1926ء چ اسدی فوج نے ہنکو ، شنگھائی تے نانکنگ تے مل مار لئیا ۔ اس نے سین دی پالیسی تے چل کے کیمونسٹاں نال تعاون کرکے روس تون امداد لئی ۔ 1927ء چ اسدی پالیسی چ ڈرامائی تبدیلی آ گئی تے کومنتاننگ تے کیمونسٹاں چ طویل خانہ جنگی شروع ہوگئی ۔