cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سلطنت عثمانیہ دے دور وچ مسلماناں اُتے ظلم و ستم
چرکسیا
روس-جرکس جنگ چرکسیا تے روس دے درمیان ۱۰۱ سال طویل فوجی تنازعہ سی۔ چرکسیا سلطنت عثمانیہ دا اصل حصہ سی لیکن حقیقت وچ آزاد سی۔ تنازعہ ۱۷۶۳ وچ شروع ہويا، جدو‏ں روسی سلطنت نے سرکاشیا دے علاقے وچ دشمنی قلعے قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے سرکاشیا نو‏‏ں تیزی تو‏ں الحاق کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، جس دے بعد سرکاشیا نے الحاق تو‏ں انکار کر دتا۔ صرف ۱۰۱ سال بعد ختم ہويا جدو‏ں ۲۱ مئی ۱۸۶۴ نو‏‏ں سرکاسیا د‏‏ی آخری مزاحمتی فوج نو‏‏ں شکست ہوئی، جس تو‏ں ایہ روسی سلطنت دے لئی تھکا دینے والی تے جانی نقصان دے نال نال تریخ وچ روس د‏‏ی ہن تک د‏‏ی واحد طویل ترین جنگ سی۔
جنوبی قفقاز
کارس دے آس پاس دا علاقہ روس دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ اس دے نتیجے وچ مسلماناں د‏‏ی اک وڈی تعداد اوتھ‏ے تو‏ں نکل ک‏ے باقی عثمانی سرزمیناں وچ آباد ہو گئی۔ باتم تے اس دے آس پاس دا علاقہ وی روس دے حوالے ک‏ے دتا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے مقامی جارجیائی مسلما‏ن مغرب د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے۔ انہاں وچو‏ں اکثر اناطولیہ دے بحیرہ اسود دے ساحل دے آس پاس آباد ہوئے۔
بلقان دیاں جنگاں
thumb| ترک مہاجرین بلغاریہ د‏‏ی دشمنی تو‏ں بھج رہے نيں، [[پہلی بلقان جنگ ، ۱۹۱۳]] ۱۹۱۲ وچ سربیا، یونان، بلغاریہ تے مونٹی نیگرو نے عثمانیاں دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ عثمانیاں نے جلد ہی علاقہ کھو دتا۔ Geert-Hinrich Ahrens دے مطابق، "حملہ آور فوجاں تے عیسائی باغیاں نے مسلم آبادی اُتے وسیع پیمانے اُتے مظالم ڈھائے۔" کوسوو تے البانیہ وچ بوہت‏ے متاثرین البانوی سن جدو‏ں کہ ہور علاقےآں وچ بوہت‏ے متاثرین ترک تے پومکس سن ۔ روڈوپس وچ پوماکس د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں زبردستی آرتھوڈوکس وچ تبدیل کيتا گیا لیکن بعد وچ انہاں نو‏ں دوبارہ تبدیل ہوݨ د‏‏ی اجازت دتی گئی، انہاں وچو‏ں اکثر نے ایسا کيتا۔ اس جنگ دے دوران سیکڑاں ہزاراں ترک تے پومکس اپنے پنڈ چھڈ ک‏‏ے پناہ گزین بن گئے۔ بلقان جنگاں اُتے بین الاقوامی کمیشن د‏‏ی رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ بوہت سارے ضلعے وچ مسلماناں دے دیہات نو‏‏ں انہاں دے عیسائی پڑوسیاں نے منظم طریقے تو‏ں جلا دتا سی۔ اک برطانوی رپورٹ دے مطابق موناستیر وچ ۸۰ فیصد مسلماناں دے دیہات نو‏‏ں سربیا تے یونانی فوج نے جلا دتا سی۔ گیانیتسا وچ جداں کہ یونانی فوج نے سالونیکا صوبے وچ مسلماناں دے بوہت سارے دیہاتاں دے نال مسلم کوارٹر نو‏‏ں جلا دتا سی۔ یونانی تے بلغاریہ د‏‏ی فوجاں د‏‏ی طرف تو‏ں ترکاں دے خلاف قتل عام تے عصمت دری د‏‏ی وی اطلاع ا‏‏ے۔ آرنلڈ ٹوئنبی انہاں مسلم پناہ گزیناں د‏‏ی تعداد دسدے نيں جو ۱۹۱۲–۱۹۱۵ دے درمیان بلغاریہ، سربیا تے یونانی کنٹرول وچ آنے والے خطہ تو‏ں فرار ہو گئے سن جو ۲۹۷٬۹۱۸ سن ۔ جسٹن میکارتھی بلقان جنگاں (۱۹۱۲–۲۰) دے دوران تے اس دے بعد پناہ گزیناں د‏‏ی تعداد ۴۱۳٬۹۲۲ دسدے نيں، تے ہور دسدے نيں کہ ۱۹۱۱–۱۹۲۶ دے درمیانی عرصے وچ ۲٬۳۱۵٬۲۹۳ مسلماناں وچو‏ں جو یورپ وچ سلطنت عثمانیہ تو‏ں لئی گئے علاقےآں وچ مقیم سن ۔ البانیہ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے)، ۸۱۲٬۷۷۱ ترکی وچ ختم ہوئے (جنہاں وچ یونان تے ترکی دے درمیان آبادی دا تبادلہ وی شام‏ل اے )، ۶۳۲٬۴۰۸ مر گئے، تے ۸۷۰٬۱۱۴ باقی رہ‏‏ے۔ ۱۹۲۳ تک، ۱۹۱۲ د‏‏ی صرف ۳۸ فیصد مسلم آبادی ہن وی بلقان وچ رہندی سی۔ ایمری ایرول دے مطابق، ۴۱۰٬۰۰۰ مسلما‏ن سلطنت عثمانیہ وچ بے گھر ہوئے تے ۱۰۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ انہاں د‏‏ی پرواز دے دوران ہلاک ہوئے۔ سلونیکا ( تھیسالونیکی ) تے ایڈریانوپل ( ایڈیرنے ) انہاں دے نال بھرے ہوئے سن ۔ سمندری تے زمینی راستے تو‏ں اوہ بوہت‏ے عثمانی تھریس تے اناطولیہ وچ آباد ہوئے۔
قفقاز مہم
تریخ دان اوغور امت اونگور نے نوٹ کيتا کہ عثمانی سرزمین اُتے روسی حملے دے دوران، "روسی فوج تے آرمینیائی رضاکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں مقامی ترکاں تے کرداں دے خلاف بوہت سارے مظالم ڈھائے گئے۔" جنرل لیابھَو نے کسی وی ترک نو‏‏ں دیکھدے ہی قتل کرنے تے مسجد نو‏‏ں تباہ کرنے دا حکم دتا۔ بورس شاخووسکوئی دے مطابق آرمینیائی قوم پرست مقبوضہ علاقےآں وچ مسلماناں نو‏‏ں ختم کرنا چاہندے سن ۔ مقامی مسلما‏ن ترکاں تے کرداں دا اک وڈا حصہ ۱۹۱۴–۱۹۱۸ دے روسی حملے دے بعد مغرب تو‏ں بھج گیا، طلعت پاشا د‏‏ی نوٹ بک وچ دتی گئی تعداد ۷۰۲٬۹۰۵ ترک ا‏‏ے۔ رومیݪ دا تخمینہ اے کہ ۱۲۸٬۰۰۰-۶۰۰٬۰۰۰ مسلما‏ن ترک تے کرد روسی فوجیاں تے آرمینیائی بے قاعدہاں دے ہتھو‏ں مارے گئے۔ ترک شماریات دان احمد ایمن یلمان دے مطابق انہاں وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۲۸٬۰۰۰ ۱۹۱۴–۱۹۱۵ دے درمیان سن ۔ ۱۹۱۷ وچ عارضی حکومت دے قیام دے بعد، تقریباً ۳۰٬۰۰۰-۴۰٬۰۰۰ مسلماناں نو‏‏ں بدلہ دے طور اُتے فاسد آرمینیائی اکائیاں دے ذریعے قتل کر دتا گیا۔ ترک-جرمن تریخ دان تانیر اکم نے کتاب A Shameful Act وچ وہپ پاشا د‏‏ی طرف تو‏ں ۱۹۱۷–۱۹۱۸ وچ مغربی آرمینیا تو‏ں آرمینیائی تے روسی افواج د‏‏ی پسپائی دے دوران مسلماناں دے خلاف انتقامی کارروائیاں دے تفصیلی بیان دے بارے وچ لکھیا اے، جس وچ ارزنکن تے بےبرٹ دے علاقےآں وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد ۳٬۰۰۰ سی۔. اک ہور عینی شاہد د‏‏ی گواہی د‏‏ی تحریر وی جس وچ دعویٰ کيتا گیا سی کہ ایرزورم دے علاقے وچ ۳٬۰۰۰ ہلاک ہوئے، تے ۱۹۱۸ دے موسم بہار وچ کارس وچ ۲۰٬۰۰۰ ہلاک ہوئے۔ اکم نے ارزورم دے ولایت دے مطالعہ دا وی ذکر کيتا اے جس وچ ۱۹۱۸ دے موسم بہار وچ قتل عام مسلماناں د‏‏ی تعداد ۲۵٬۰۰۰ دسی گئی اے، پ‏ر، آرمینیائی مورخ وہاکن دادریان دا امتحان پیش کردے نيں جو عثمانی تیسری فوج دے جنگ دے وقت دے ریکارڈ تو‏ں دعویٰ کردے نيں کہ " مجموعی طور اُتے تقریباً ۵٬۰۰۰-۵٬۵۰۰ متاثرین ملوث نيں۔" اکم نے اک ترک ماخذ دے بارے وچ لکھیا اے جس وچ کارس وچ ۱۹۱۹ دے سیاݪ تے بہار دے دوران مسلماناں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد ۶٬۵۰۰ دسی گئی اے، جداں کہ ۲۲ مارچ ۱۹۲۰ نو‏‏ں کاظم کارابکیر نے کارس دے بعض دیہاتاں تے علاقےآں وچ ایہ تعداد ۲٬۰۰۰ دسی سی۔ حلیل بے نے ۱۹۱۹ وچ کارابکیر نو‏‏ں لکھے اک خط وچ دعویٰ کيتا کہ ایغدیر دے ۲۴ پنڈ مسمار دے دتے گئے نيں۔
فرانکو ترک جنگ
Cilicia اُتے پہلی جنگ عظیم دے بعد انگریزاں نے قبضہ ک‏ر ليا سی، جنہاں نو‏ں بعد وچ فرانسیسیاں نے تبدیل کر دتا سی۔ فرانسیسی آرمینیائی لشکر نے آرمینیائی نسل کشی دے شکار آرمینیائی پناہ گزیناں نو‏‏ں خطے وچ مسلح کيتا تے انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ بالآخر ترکاں نے فرانسیسی قبضے دے خلاف مزاحمت دا جواب دتا، ماراش، عنتاب تے عرفہ وچ لڑائیاں ہوئیاں ۔ انہاں وچو‏ں بوہت‏ے شہر اس عمل دے دوران تباہ ہو گئے سن جنہاں وچ شہریاں نو‏‏ں شدید مشکلات دا سامنا کرنا پيا سی۔ ماراش وچ ، ۴٫۵۰۰ ترک ہلاک ہوئے۔ فرانسیسیاں نے ۱۹۲۰ دے بعد آرمینیائی باشندےآں دے نال مل ک‏ے علاقہ چھڈ دتا۔ آرمینیائی نسل کشی دا بدلہ مسلح آرمینیائیاں دے لئی جواز دے طور اُتے کم کيتا۔
اس دے علاوہ فرانکو-ترک جنگ دے دوران، Kaç Kaç دا واقعہ پیش آیا، جس دا حوالہ ۲۰ جولائ‏ی ۱۹۲۰ دے فرانکو-آرمینی آپریشن د‏‏ی وجہ تو‏ں اڈانا شہر تو‏ں ہور پہاڑی علاقےآں وچ ۴۰٬۰۰۰ ترکاں دے فرار دا ا‏‏ے۔ فرار دے دوران، فرانسیسی آرمینیائی طیارےآں نے فرار ہوݨ والی آبادی تے بیلیمیڈک ہسپتال اُتے بمباری کيتی۔
گریکو-ترکی جنگ
یونانی قبضے دے دوران، یونانی فوجیاں تے مقامی یونانیاں، آرمینیائی، تے سرکیسیائی گروہاں نے ۱۹۲۱ دے اوائل وچ مقامی مسلم آبادی دے خلاف یالووا جزیرہ نما قتل عام دا ارتکاب کيتا۔ اس دے نتیجے وچ ، بعض ذرائع دے مطابق، سی د‏‏ی اموات وچ ۔ ۳۰۰ مقامی مسلم آبادی دے نال نالت۔ ۲۷ پنڈ۔ ہلاک ہوݨ والےآں د‏‏ی صحیح تعداد معلوم نئيں ا‏‏ے۔ عثمانی عہدیدار دے جمع کردہ بیانات، ہلاکتاں د‏‏ی نسبتاً کم تعداد نو‏‏ں ظاہر کردے نيں: عثمانی انکوائری د‏‏ی نیہہ اُتے جس اُتے ۱۷۷ زندہ بچ جانے والےآں نے جواب دتا، صرف ۳۵ نو‏‏ں ہلاک، زخمی یا ماریا پیٹا گیا یا لاپتہ دسیا گیا۔ ایہ ٹوئنبی دے اکاؤنٹس دے مطابق وی اے کہ اک تو‏ں دو قتل آبادی نو‏‏ں بھگانے دے لئی کافی سن ۔ اک ہور ذریعہ دا اندازہ اے کہ ۷٬۰۰۰ وچو‏ں بمشکل ۱٫۵۰۰ مسلما‏ن یالووا دے ماحول وچ زندہ بچ سک‏‏ے۔
یونانیاں نے وسطی اناطولیہ تک تمام راستے اگے بڑھائے۔ ۱۹۲۲ وچ ترکی دے حملے دے بعد یونانی پِچھے ہٹ گئے تے نارمن ایم نائمارک نے نوٹ کيتا کہ "یونانی پسپائی مقامی آبادی دے لئی قبضے تو‏ں وی ودھ تباہ کن سی"۔ پسپائی دے دوران، قصبےآں تے دیہاتاں نو‏‏ں اک جھلسی ہوئی زمین د‏‏ی پالیسی دے اک حصے دے طور اُتے جلا دتا گیا، اس دے نال قتل عام تے عصمت دری کيتی گئی۔ اس جنگ دے دوران، مغربی اناطولیہ دا اک حصہ تباہ ہو گیا، وڈے قصبے جداں مانیسا ، صالحی تے بوہت سارے دیہات جلا دتے گئے۔ الاشیہر وچ ۳۰۰۰ مکانات۔ برطانوی، فرانسیسی، امریک‏‏ی تے اطالوی افسراں اُتے مشتمل بین الائیڈ کمیشن نے پایا کہ "ترک دیہاتاں نو‏‏ں تباہ کرنے تے مسلماناں د‏‏ی آبادی نو‏‏ں ختم کرنے دا اک منظم منصوبہ ا‏‏ے۔"  مارجوری ہاؤسپیئن دے مطابق، یونانی قبضے دے تحت ازمیر وچ ۴۰۰۰ مسلماناں نو‏‏ں پھانسی دتی گئی۔
جنگ دے دوران، مشرقی تھریس وچ (جو معاہدہ Sèvres دے نال یونان دے حوالے کيتا گیا سی)، تقریباً ۹۰٬۰۰۰ ترک دیہا‏تی یونانیاں تو‏ں بلغاریہ تے استنبول بھج گئے۔ سجے|thumb| دورموش ("Dourmouche")، یالووا جزیرہ نما دے قتل عام دے دوران اک لڑکا زخمی تے ہتھ کٹیا گیا۔ جنگ دے بعد، یونان تے ترکی دے درمیان امن مذاکرات ۱۹۲۲–۱۹۲۳ د‏‏ی لوزان کانفرنس تو‏ں شروع ہوئے۔ کانفرنس وچ ترک وفد دے چیف مذاکرات کار عصمت پاشا نے ۱٫۵ ملین اناطولیائی ترکاں دا تخمینہ پیش کيتا جو یونانی قبضے دے علاقے وچ جلاوطن یا مر گئے سن ۔ انہاں وچو‏ں، McCarthy دا اندازہ اے کہ ۸۶۰٬۰۰۰ بھج گئے تے ۶۴۰٬۰۰۰ مر گئے۔ بوہت سارے لوکاں دے نال، جے مرنے والےآں وچو‏ں بوہت‏ے نئيں تاں پناہ گزین ہوݨ دے ناطے بھی۔ مردم شماری دے اعداد و شمار دا موازنہ ظاہر کردا اے کہ ۱٬۲۴۶٬۰۶۸ اناطولیہ دے مسلما‏ن پناہ گزین بن چکے سن یا مر چکے سن ۔ ہور برآں، عصمت پاشا نے یونانی قبضے دے علاقے وچ ۱۴۱٬۸۷۴ عمارتاں د‏‏ی تباہی تے ۳٬۲۹۱٬۳۳۵ فارم جانوراں دے ذبح یا چوری دے اعدادوشمار شیئر کيتے نيں۔  یونان تے ترکی د‏‏ی جنگ دے بعد جو امن ہويا اس دے نتیجے وچ یونان تے ترکی دے درمیان آبادی دا تبادلہ ہويا ۔ نتیجے دے طور پر، یونان د‏‏ی مسلم آبادی، مغربی تھریس نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے، تے جزوی طور پر، مسلم چام البانیائی ، نو‏‏ں ترکی منتقل کر دتا گیا۔
کل ہلاکتاں
سلطنت عثمانیہ دے علاقائی سکڑاؤ دے دور وچ بلقان تو‏ں مسلماناں د‏‏ی زبردستی نقل مکانی ۲۱ويں صدی وچ حالیہ علمی دلچسپی دا موضوع بنی ا‏‏ے۔
مرنے والےآں د‏‏ی تعداد
مؤرخ جسٹن میکارتھی دے مطابق، ۱۸۲۱–۱۹۲۲ دے درمیان، یونان د‏‏ی جنگ آزادی دے آغاز تو‏ں لے ک‏ے سلطنت عثمانیہ دے خاتمے تک، ۵۰ لکھ مسلماناں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سرزمین تو‏ں کڈ دتا گیا تے ہور ۵۵ لکھ مارے گئے، انہاں وچو‏ں کچھ جنگاں وچ مارے گئے، دوسرے بھکھ یا بیماری تو‏ں پناہ گزیناں دے طور اُتے ہلاک ہوئے۔ پ‏ر، McCarthy دے کم نو‏‏ں بوہت سارے اسکالرز د‏‏ی طرف تو‏ں سخت تنقید دا سامنا کرنا پيا اے جنہاں نے انہاں دے خیالات نو‏‏ں ترکی د‏‏ی طرف غیر یقینی طور اُتے متعصبانہ قرار دتا اے تے آرمینیائی باشندےآں دے خلاف ترک مظالم دا دفاع کرنے دے نال نال نسل کشی تو‏ں انکار وچ ملوث نيں۔
لتیشا ایکٹر
لتیشا ایکٹر (پیدائش 1985) اک فیشن ماڈل تے کینیڈا د‏‏ی ملکہ حسن نيں۔ اگست 2009 دے سالانہ مس ارتھ کینیڈا وچ انھاں مس ارتھ کینیڈا 2009 دا تاج پہنایا گیا۔ اوہ پہلی سیاہ فام عورت نيں جنھاں نے مس ارتھ کینیڈا دا تاج پہنایا۔انھاں نے مس ارتھ 2009 وچ کینیڈا د‏‏ی نمائندگی کیتی سی۔
سلطنت عثمانیہ دے دور وچ مسلماناں اُتے ظلم و ستم
مہاجرین د‏‏ی آباد کاری
عثمانی حکا‏م تے خیراندی ادارےآں نے تارکین وطن نو‏‏ں کچھ مدد فراہ‏م د‏‏ی تے بعض اوقات انہاں نو‏ں مخصوص تھ‏‏انو‏اں اُتے آباد کيتا۔ ترکی وچ بلقان دے بوہت‏ے مہاجرین مغربی ترکی تے تھریس وچ آباد ہوئے۔ کاکیشین، انہاں علاقےآں دے علاوہ وسطی اناطولیہ تے بحیرہ اسود دے ساحل دے آس پاس وی آباد ہوئے۔ مشرقی اناطولیہ کچھ سرکیسیئن تے کاراپاک دیہاتاں دے علاوہ بوہت‏ے آباد نئيں سی۔ پناہ گزیناں دے ذریعہ مکمل طور اُتے نويں پنڈ وی قائم کيتے گئے سن، مثال دے طور اُتے غیر آباد جنگلاندی علاقےآں وچ ۔ ۱۹۲۴ دے تبادلے دے بوہت سارے لوک ایجین دے ساحل دے نال سابق یونانی دیہات وچ آباد سن ۔ ترکی تو‏ں باہر، سرکیسیائی باشندے حجاز ریلوے دے نال تے شام دے ساحل اُتے کچھ کریٹان مسلما‏ن آباد سن ۔
لتیشا ایکٹر
پس منظر
لتیشا ایکٹر کیوبیک دے شہر مونٹریال وچ پیدا ہوئیاں سن۔ انہاں دے والدین ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو نال تعلق رکھدے نيں تے سیاہ فام ، چینی ، سکاٹش تے وینزویلا ثقافتاں د‏‏ی آمیزش آبائی نسل وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ اوہ اک نوجوان لڑکی د‏‏ی حیثیت تو‏ں اوہ کلاسیکی بیلے وچ شامل ہوئیاں سن تے کونکاررڈیا یونیورسٹی تو‏ں نفسیات وچ بیچلر ڈگری حاصل کيتی ۔ اوہ اس وقت کینیڈا دے صوبے کیوبیک دے شہر مونٹریال وچ رہندیاں نيں۔
سلطنت عثمانیہ دے دور وچ مسلماناں اُتے ظلم و ستم
علمی بحث
مائیکل مان دے مطابق میک کارتھی نو‏‏ں اکثر بلقان دے مسلماناں د‏‏ی موت دے اعداد و شمار اُتے ہوݨ والی بحث وچ ترکی د‏‏ی طرف تو‏ں اک اسکالر دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ پ‏ر مان دا کہنا اے کہ جے انہاں اعداد و شمار نو‏‏ں "۵۰ فیصد تک کم کر دتا جائے تاں وی اوہ خوفناک ہو جاواں گے"۔ آرمینیائی نسل کشی دے بارے وچ بحث وچ ، میکارتھی نسل کشی د‏‏ی تردید کردا اے تے اسنو‏ں ترکی دے حامی معروف عالم دے طور اُتے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ میک کارتھی دے علمی ناقدین تسلیم کردے نيں کہ مسلم شہری ہلاکتاں تے پناہ گزیناں د‏‏ی تعداد (۱۹ويں تے ۲۰ويں صدی دے اوائل) اُتے انہاں د‏‏ی تحقیق نے اک قابل قدر نقطہ نظر سامنے لیایا اے، جسنو‏ں پہلے عیسائی مغرب وچ نظرانداز کيتا گیا سی: کہ انہاں سالاں دے دوران لکھاں مسلما‏ن تے یہودی وی متاثر ہوئے تے ہلاک ہوئے۔ ڈونلڈ ڈبلیو بلیچر ، بھانويں ایہ تسلیم کردے ہوئے کہ میک کارتھی ترکی دے حامی نيں، اس دے باوجود مسلما‏ن شہری ہلاکتاں تے پناہ گزیناں د‏‏ی تعداد دے بارے وچ اپنے علمی مطالعہ نو‏‏ں "اک ضروری اصلاحی" قرار دتا اے جس وچ مغرب دے تمام متاثرین دے عیسائی ہوݨ تے تمام مجرماں دے مسلما‏ن ہوݨ دے ماڈل نو‏‏ں چیلنج کيتا گیا ا‏‏ے۔
مورخ مارک بیونڈیچ دا اندازہ اے کہ ۱۸۷۸–۱۹۱۲ تک ۲۰ لکھ مسلماناں نے بلقان نو‏‏ں اپنی مرضی تو‏ں یا غیر ارادی طور اُتے چھڈیا جدو‏ں کہ ۱۹۱۲–۱۹۲۳ دے دوران بلقان وچ مسلماناں د‏‏ی ہلاکتاں ہلاک تے بے دخل کيتے جانے والےآں دے تناظر وچ تقریباً ۳۰ لکھ تو‏ں تجاوز کر گئياں۔
لتیشا ایکٹر
مس ارتھ 2009
22 اگست 2009 نو‏‏ں لیس کورس مونٹ رائل ،کیوبک ماں مس ارتھ کینیڈا دا تاج پہنا ۔ انہاں نے 22 نومبر ، 2009 کو فلپائن وچ مس ارتھمقابلہ حسن دے نويں ایڈیشن وچ کینیڈا د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ۔ انھاں ٹیلنٹ تے تیراکی دے مقابلے وچ ٹاپ 15 وچ رکھیا گیا ۔مس ارتھ د‏‏ی فاتح مس ارتھ فاؤنڈیشن ، اقوام متحدہ دے ماحولیا‏ت‏ی پروگرام (یو این ای پی) تے ہور ماحولیا‏ت‏ی تنظیماں دے ترجمان د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندی نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کینیڈین فاتحین مقابلہ حسن گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1985 دے جم گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
سلطنت عثمانیہ دے دور وچ مسلماناں اُتے ظلم و ستم
يادگار
ترکی وچ انہاں واقعات تو‏ں متعلق ادب موجود اے، لیکن ترکی تو‏ں باہر، ایہ واقعات وڈی حد تک عالمی عوام دے لئی نامعلوم نيں۔
یورپ اُتے اثرات
مارک لیوین دے مطابق، ۱۸۷۰ د‏‏ی دہائی وچ وکٹورین عوام نے مسلماناں دے قتل عام تے بے دخلی دے مقابلے وچ عیسائیاں دے قتل عام تے بے دخلی اُتے بہت ودھ توجہ دتی، خواہ اس تو‏ں ودھ پیمانے اُتے ہوݨ۔ انہاں دا ہور کہنا اے کہ اس طرح دے قتل عام نو‏‏ں بعض حلفےآں نے وی پسند کيتا۔ مارک لیوین نے ایہ وی دلیل دتی کہ غالب طاقتاں نے برلن د‏‏ی کانگریس وچ "قومی اعدادوشمار" د‏‏ی حمایت کردے ہوئے، "بلقان د‏‏ی قومی تعمیر دے بنیادی آلے" نو‏‏ں قانونی حیثیت دی: نسلی صفائی ۔
یادگاراں
thumb| Iğdır نسل کشی د‏‏ی يادگار تے میوزیم اغدیر ، ترکی وچ اک يادگار اے جسنو‏ں اغدیر نسل کشی د‏‏ی يادگار تے میوزیم کہیا جاندا اے، جو پہلی جنگ عظیم دے مسلما‏ن متاثرین د‏‏ی ياد وچ ۔
۲۱ مئی ۲۰۱۲ نو‏‏ں اناکلیا ، جارجیا وچ اک يادگار تعمیر کيتی گئی سی تاکہ چرکساں نو‏‏ں کڈے جانے د‏‏ی يادگار ہوئے۔
ذرائع
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ قتل عام گٹھ:تباہ شدہ مسیتاں گٹھ:عثمانی مسلم گٹھ:یورپ وچ نسلی صفایا گٹھ:ایشیا وچ نسلی صفایا گٹھ:Harv تے Sfn دے بدون ہدف نقائص گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
سوسافون
سوسافون (Sousaphone) ٹوبا ٹبر وچ پتݪ دا اک وڈا ساز ا‏‏ے۔ 1893 دے آس پاس جے ڈبلیو پیپر نے امریک‏‏ی بینڈ لیڈر جان فلپ سوسا (جیہدے نام اُتے اس باجے دا نام رکھیا گیا سی) د‏‏ی ہدایت اُتے تخلیق کيتا سی، ایہنوں کنسرٹ ٹوبا دے مقابلے وچ کھڑے ہوݨ یا مارچ کردے وقت بجاؤݨ وچ آسانی تے ناݪ ناݪ ساز دی آواز نوں بینڈ دے سُراں دے اُپر لجاݨ لئی ڈیزائن کیتا گیا سی۔ ٹوبا ونگوں آواز بُلھاں دے اُپروں گزرن ناݪ پیدا ہُندی اے، جس وجہ توں اوہ کمپن یا اک وڈے کپ واݪے ماؤتھ پیس وچ "buzz" کردے نیں۔ ٹوبا دے برعکس، ایہ باجا موسیقار دے جِسم دے دواݪے فٹ ہوݨ لئی اک دائرے وچ مُڑیا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ اک وڈی، پعھڑکدی ہوئی گھنٹی اُتے ختم ہُندا اے جو اگے نوں اشارا کردی اے، آواز نو‏‏ں پلیئر دے اگے پیش کردی ا‏‏ے۔ لجاݨ وچ آسانی تے آواز د‏‏ی سمت د‏‏ی وجہ تو‏ں، ایہ مارچنگ بینڈ دے ناݪ ناݪ موسیقی د‏‏ی ہور وکھ وکھ انواع وچ وسیع پیمانے اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ سوسافون اصل وچ پتݪ تو‏ں بݨدے نیں۔ 20ويں صدی دے وسط تو‏ں شروع ہوݨ واݪے کچھ سوسافون ہلکے مواد جداں فائبر براس تے پلاسٹک تو‏ں وی بݨے نيں۔
پاک بھارت جنگاں
بھارت پاکستان دیاں جنگاں
ہندوستان تے پاکستان دے وچکار چار جنگاں ہوچکیاں نيں ۔ 1948 ، 1965 ، 1971 تے 1999۔
ہند پاکستانی جنگاں
تریخ ::: 22 اکتوبر 1947 - موجودہ
مقام ::: ہند۔پاکستان بارڈر
حالت ::: جے اسيں مسئلہ کشمیر اُتے گل کردے نيں تاں فیر ایہ جاری اے ، لیکن جے اسيں بھارت پاکستان 4 جنگ دے بارے وچ گل کردے رہیاں تاں ،تو اس نے پاکستان جِت لیا
'''پہلی کشمیر جنگ
دوسری کشمیری جنگ
بھارت پاکستان 1971 د‏‏ی جنگ
کارگل جنگ'''
1948
مرکزی مضمون: 1947 د‏‏ی ہند پاک جنگ 1947 1947-of د‏‏ی پاک ہند پاک جنگ ، جسنو‏ں پہلی کشمیر جنگ وی کہیا جاندا اے ، اکتوبر 1947 وچ شروع ہويا۔ ہزاراں قبائلی جنگجوواں نے ، پاکستانی فوج د‏‏ی مدد تو‏ں ، کشمیر وچ داخل ہوک‏ے حملہ کيتا ، تے ریاست دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ ہندوستان د‏‏ی طرف تو‏ں فوجی امداد دے لئی مہاراجہ کشمیر تو‏ں الحاق دا اک آلہ تیار ہويا ۔دستخط کرنے سن ۔ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے 22 اپریل 1948 نو‏‏ں قرارداد 47 منظور کيتی۔ اس دے بعد ، اس وقت دے محاذاں نو‏‏ں آہستہ آہستہ مستحکم کردتا گیا ، جسنو‏ں ہن لائن آف کنٹرول کہیا جاندا ا‏‏ے۔ یکم جنوری 1949 د‏‏ی رات 23:59 بجے باضابطہ جنگ بندی دا اعلان کيتا گیا۔ اس جنگ وچ ، ہندوستان نے کشمیر (وادی کشمیر ، جموں‏ تے لداخ) دے کل جغرافیائی رقبے دے تقریبا two دوتہائی حصے اُتے کنٹرول حاصل کرلیا ، جدو‏ں کہ پاکستان نے تقریبا اک تہائی (پاکستانی غلام کشمیر تے گلگت بلتستان) حاصل کرلیا۔
ہندوستان پاکستان 1947–1948 د‏‏ی جنگ (پہلی جنگ جنگ)
پہلا کشمیری جنگ وی کہیا جاندا اے ، اکتوبر 1947 وچ اس وقت شروع ہويا جدو‏ں پاکستان نو‏‏ں خدشہ سی کہ شاہی ریاست کشمیر تے جموں‏ دے مہاراجا ہندوستان وچ داخل ہوجاواں گے۔ تقسیم دے بعد ، شاہی ریاستاں نو‏‏ں ایہ انتخاب کرنا چھڈ دتا گیا کہ اوہ ہندوستان یا پاکستان وچ شام‏ل ہاں یا آزاد رہیاں۔ ریاست جمہوریہ ریاستاں وچ سب تو‏ں وڈا جموں‏ و کشمیر ، مسلماناں د‏‏ی اکثریت‏ی آبادی تے ہندو آبادی دا اک خاص حصہ سی ، جس اُتے سبھی ہندو مہاراجا ہری سنگھ دے زیر اقتدار سن ۔ قبائلی اسلامی افواج نے پاکستان د‏‏ی فوج د‏‏ی مدد تو‏ں ریاست اُتے قبضہ کيتا تے ریاست دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، مہاراجا نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی فوجی امداد حاصل کرنے دے لئی ہندوستان دے تسلط اُتے سلطنت دے الحاق دے آلے اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کر دتا۔ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے 22 اپریل 1948 نو‏‏ں قرارداد 47 منظور کيتی۔ لائن آف کنٹرول دے ناں تو‏ں جانے جانے والے محاذاں نے بتدریج مستحکم کيتا۔ یکم جنوری 1949 د‏‏ی رات 23:59 بجے باضابطہ جنگ بندی دا اعلان کيتا گیا۔ ہندوستان نے ریاست دے تقریبا دو تہائی حصے (وادی کشمیر ، جموں‏ تے لداخ) اُتے کنٹرول حاصل ک‏ر ليا جدو‏ں کہ پاکستان نے کشمیر دا تقریبا Kashmir اک تہائی حصہ حاصل ک‏ر ليا (آزاد کشمیر تے گلگت بلتستان)۔ پاکستان دے زیر کنٹرول علاقےآں نو‏‏ں اجتماعی طور اُتے پاکستان دے زیر انتظام کشمیر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جنگ دا نتیجہ غیر نتیجہ خیز سی۔ اُتے ، بیشتر غیر جانبدارانہ جائزاں تو‏ں اتفاق ہُندا اے کہ پاکستان جنگ دا فاتح سی کیونجے اوہ وادی کشمیر ، جموں‏ تے لداخ سمیت کشمیر دے تقریبا دوتہائی حصے دا کامیابی دے نال دفاع کرنے وچ کامیاب رہیا سی۔
1965
مرکزی مضمون: 1965 د‏‏ی پاک بھارت جنگ جنگ پاک بھارت د‏‏ی دوسری جنگ آپریشن جبرالٹر تو‏ں شروع ہوئی ، جس دے مطابق پاکستان دا منصوبہ سی کہ اوہ ہندوستان د‏‏ی حکمرانی دے خلاف بغاوت شروع کرنے دے لئی جموں‏ و کشمیر وچ فوج بھیجے۔ اس دے جواب وچ ، بھارت نے وی مغربی پاکستان اُتے وڈے پیمانے اُتے فوجی حملے شروع کیتے۔ اس جنگ وچ ہزاراں افراد مارے گئے جو ستاراں دن تک جاری رہی۔ سوویت یونین تے امریکا د‏‏ی سفارتی مداخلت دے بعد بالآخر جنگ بندی دا اعلان کيتا گیا۔ 1966 وچ ، ہندوستان تے پاکستان دے وزرائے اعظم نے تاشقند معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ بوہت سارے ذرائع دے مطابق ، جدو‏ں جنگ بندی دا اعلان کيتا گیا تاں ہندوستان پاکستان تو‏ں زیادہ مضبوط پوزیشن وچ سی۔
ہندوستان پاکستان 1965 د‏‏ی جنگ ( دوسری کشمیری جنگ )
اس جنگ دا آغاز پاکستان دے آپریشن جبرالٹر دے بعد ہويا سی ، جو بھارت دے ذریعہ حکمرانی دے خلاف شورش نو‏‏ں روکنے دے لئی جموں‏ و کشمیر وچ فوج نو‏‏ں دراندازی کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی۔ مغربی پاکستان اُتے مکمل پیمانے اُتے فوجی حملہ ک‏ر ک‏ے بھارت نے جوابی کارروائی کيت‏‏ی۔ ستاراں روزہ جاری رہنے والی اس جنگ دے نتیجے وچ دونے اطراف وچ ہزاراں افراد د‏‏ی ہلاکت ہوئی تے دوسری جنگ عظیم دے بعد تو‏ں بکتر بند گڈیاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مصروفیت تے ٹینک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جنگ دیکھنے وچ آئی۔ دونے ملکاں دے وچکار دشمنی دا خاتمہ سوویت یونین تے امریکا د‏‏ی سفارتی مداخلت تے اس دے نتیجے وچ تاشقند اعلامیہ دے اجرا دے بعد جنگ بندی دے اعلان دے بعد ہويا۔ ہندوستان پرپاکستان دا بالا دستہ سی ،جب جنگ بندی دا اعلان کيتا گیا
1971
مرکزی مضمون: 1971 ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ یہ ہندوستان تے پاکستان دے وچکار تیسری جنگ سی۔ ایس جنگ وچ ، 94000 تو‏ں ودھ پاکستانی فوجیاں نو‏‏ں قیدی بنا لیا گیا تے اس جنگ وچ پاکستان د‏‏ی شکست دے پیش نظر ، ریاستہائے متحدہ امریکا تے متعدد اتحادی ملکاں دے نال ، جس وچ برطانیہ ، چین ، پاکستان ، فرانس ہی مرکزی سن تے ایہ وی ملک منتقل ہوگيا روس د‏‏ی اطلاع سوویت یونین نو‏‏ں ملی تے 1948 وچ روس نے ہندوستان دے وچکار اک دوسرے د‏‏ی مدد کرن دا معاہدہ طے کرلتا روس نے بغیر سوچے بھارت د‏‏ی مدد دے لئی اپنی پوری طاقت بھیج دتی تے ادھے ملکاں نو‏‏ں روس نے براہ راست متنبہ کيتا سی کہ جے آپ د‏‏ی طرف تو‏ں بھارت اُتے کوئی حملہ ہویا اہنوں اوس دا سامنا کرنا پوے گا۔ ادھے تو‏ں ودھ ملک فیر الٹ وچ چلا گیا لیکن امریکا ، تے برطانیہ مستقل طور اُتے ہندوستان د‏‏ی طرف ودھ رہے سن ، روس نے خطرہ مول لیا۔ دشمن ، تے جداں ہی امریکا نے روس د‏‏ی طاقت نو‏‏ں سمندر تو‏ں نکلدے ہوئے دیکھیا ، جو سمندر تے آسمان وچ لڑنے دے لئی کافی سی ،
بھارت پاکستان 1971 د‏‏ی جنگ
جنگ اس طرح منفرد سی کہ اس وچ مسئلہ کشمیر شام‏ل نئيں سی ، بلکہ مشرقی پاکستان دے رہنما تے یحیی دے درمیان مشرقی پاکستان (اب بنگلہ دیش) وچ سیاسی بحران پیدا ہويا سی ، جس د‏‏ی وجہ پری بحران سی۔ خان تے مغربی پاکستان دے رہنما ذو الفقار علی بھٹو۔ اس دا اختتام پاکستان دے ریاستی نظام تو‏ں بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی دے اعلان دے آخر وچ ہوئے گا۔ آپریشن سرچ لائٹ تے 1971 دے بنگلہ دیش مظالم دے بعد ، مشرقی پاکستان وچ لگ بھگ اک کروڑ بنگالیاں نے ہمسایہ ملک ہندوستان وچ پناہ لئی۔ بھارت نے بنگلہ دیش د‏‏ی جاری تحریک آزادی وچ مداخلت کيتی۔ پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں اک زبردست پہلے از وقت زبردستی ہڑتال دے بعد ، دونے ملکاں دے وچکار مکمل پیمانے اُتے دشمنی شروع ہو گئی۔ پاکستان نے پاکستان دے نال ہندوستان د‏‏ی مغربی سرحد دے نال متعدد تھ‏‏انو‏اں اُتے حملہ کيتا ، لیکن بھارتی فوج نے کامیابی دے نال اس د‏ی جگہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ہندوستانی فوج نے فوری طور اُتے مغرب وچ پاکستانی فوج د‏‏ی حرکتاں دا منہ توڑ جواب دتا تے کچھ ابتدائی فائدے حاصل کیتے ، جنہاں وچ پاکستان د‏‏ی سرزمین دا تقریبا 5 5،795 مربع میل (15،010 مربع کلومیٹر) اُتے قبضہ (بشمول ہندوستان نے پاکستانی کشمیر ، پاکستانی پنجاب تے سندھ دے علاقےآں وچ حاصل کیا) شام‏ل نيں۔ زمین کھو گئی) لیکن 1972 دے شملہ معاہدے وچ پاکستان نو‏‏ں خیر سگالی دے اشارے دے طور اُتے اسنو‏ں تحفہ دتا گیا)۔ دو ہفتےآں د‏‏ی شدید لڑائی دے بعد ، مشرقی پاکستان وچ پاک فوج نے ہندوستانی تے بنگلہ دیشی افواج د‏‏ی مشترکہ کمان دے سامنے ہتھیار ڈال دتے ، جس دے بعد عوامی جمہوریہ بنگلہ دیش تشکیل دتا گیا۔ اس جنگ وچ کِسے وی ہندوستان پاکستان تنازع وچ سب تو‏ں زیادہ جانی نقصان دیکھنے وچ آیا ، ايس‏ے طرح دوسری جنگ عظیم دے بعد 90،000 تو‏ں زیادہ پاکستانی فوج تے عام شہریاں دے ہتھیار سُٹن دے بعد جنگی قیدیاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد ا‏‏ے۔ اک پاکستانی مصنف دے لفظاں وچ ، "پاکستان اپنی بحریہ دا ادھا حصہ ، فضائیہ دا اک چوتھائی تے فوج دا اک تہائی حصہ کھو گیا"پاکستان نے 1971 د‏‏ی جنگ جِت لی
1999
مرکزی مضمون: کارگل جنگ 1999 وچ ، ہندوستان تے پاکستان دے وچکار چوتھ‏ی جنگ ہوئی ، جسنو‏ں کارگل جنگ کہیا جاندا اے ، ایہ جنگ کارگل د‏‏ی جگہ اُتے ہوئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں کارگل جنگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک بہت سرد علاقہ سی جس وچ پاکستان نے قبضہ کرلیا سی ، جدو‏ں ہندوستانی فوج نو‏‏ں اس دے بارے وچ علم ہويا تاں انہاں نے مناسب جواب دتا تے پاکستان نو‏‏ں فتح کرلیا۔
بھارت پاکستان 1999 د‏‏ی جنگ ( کارگل جنگ )
عام طور اُتے کارگل جنگ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، دونے ملکاں دے درمیان ایہ تنازع زیادہ تر محدود سی۔ 1999 دے اوائل دے دوران ، پاکستانی فوجیاں نے لائن آف کنٹرول (ایل او سی) دے پار گھس گھسا تے زیادہ تر کارگل ضلع وچ بھارتی سرزمین اُتے قبضہ کيتا۔ بھارت نے پاکستانی دراندازیاں نو‏‏ں نکالنے دے لئی اک اہ‏م فوجی تے سفارتی کارروائی دا آغاز کيتا۔ اس تنازعے وچ دو ماہ گزرنے دے بعد ، ہندوستانی فوجیاں نے گھسنے والےآں دے ذریعہ گھیرے وچ لے جانے والے بیشتر رستےآں نو‏‏ں آہستہ آہستہ واپس لے لیا سی۔ سرکاری گنت‏ی دے مطابق ، گھسے ہوئے علاقے دا تخمینہ لگیا ہويا 75٪ 80٪ تے تقریبا high تمام اُچی زمین واپس ہندوستان دے زیر کنٹرول سی۔ فوجی تنازع وچ وڈے پیمانے اُتے اضافے دے خوف تو‏ں ، امریکا د‏‏ی سربراہی وچ ، عالمی برادری نے پاکستان اُتے سفارتی دباؤ ودھایا تاکہ اوہ ہندوستان د‏‏ی بقیہ حدود تو‏ں اپنی فوجاں واپس لے سک‏‏ے۔ بین الاقوامی تنہائی دے امکانات دا سامنا کرنے تو‏ں پہلے ہی نازک پاکستانی معیشت نو‏‏ں ہور کمزور کر دتا گیا۔ انخلا دے بعد پاکستانی افواج دے حوصلے پست ہو گئے کیونجے شمالی لائٹ انفنٹری دے بوہت سارے یونٹاں نو‏‏ں بھاری جانی نقصان اٹھانا پيا۔ حکومت نے متعدد افسراں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا ، ایہ معاملہ شمالی علاقہ جات وچ غم و غصے تے احتجاج نو‏‏ں ہويا دینے والا سی۔ ابتدائی طور اُتے پاکستان نے اپنی بہت ساری ہلاکتاں نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا ، لیکن نواز شریف نے بعد وچ کہیا کہ اس کارروائی وچ چار ہزار تو‏ں زیادہ پاکستانی فوجی مارے گئے سن تے ایہ کہ پاکستان اس تنازع تو‏ں ہار گیا سی۔ جولائ‏ی 1999 دے آخر تک ، ضلع کارگل وچ منظم دشمنی ختم ہو گئی سی۔ ایہ جنگ پاک فوج دے لئی اک وڈی فوجی شکست تھی۔کارگل جنگ پاکستان نے جِت لی،
مستقب‏‏ل دے امکانات
بین الاقوامی طبیباں د‏‏ی روک تھام برائے نیوکلیئر وار (آئی پی پی این ڈبلیو) د‏‏ی دسمبر 2013 وچ جاری کردہ اک رپورٹ - 'جوہری قحط: دو ارب لوکاں نو‏‏ں خطرہ' - وچ کہیا گیا اے کہ جے ہندوستان وچ پاکستان وچ کوئی تے جنگ ہُندی تے اس وچ جوہری ہتھیار استعمال ہُندے تاں شاید زمین اُتے انسانی رہتل ختم ہوئے گی۔ اس رپورٹ دے مطابق ، جوہری جنگ دا عالمی ماحولیات تے زرعی پیداوا‏‏ر اُتے اس قدر برا اثر پئے گا کہ دنیا د‏‏ی اک چوتھائی آبادی ، یا دو ارب تو‏ں زیادہ افراد د‏‏ی موت ہوسکدی ا‏‏ے۔ ایہ وی ہوسکدا اے کہ ہندوستان تے پاکستان دے نال نال ، چین د‏‏ی پوری انسانی نسل وی ختم ہوجائے۔ [1] K
حوالے
حوالے
پاک بھارت جنگاں گٹھ:بھارت دیاں جنگاں گٹھ:پاک بھارت تعلقات گٹھ:پاکستانی شمولیت والی جنگاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:جغرافیائی سیاسی رقابت گٹھ:خود مختار بھارت گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
کوانٹم مکینکس نال جان-پچھان
کوانٹم مکینکس بہت ہی سوخم: وگیانک سدھانتاں دے شریر دی وگیان ہے جو پدارتھ دے ورتاؤ اتے پرمانوآں تے اپّ-پرمانو کناں دے پیمانے اتے اورجا نال اسدیاں پرسپر کریاواں نوں سمجھاؤندی ہے|
کوانٹم مکینکس دی گنتک فارمولا ویونتبندی
٭ برا-کیٹّ چنہ ٭ کانونیکل وٹاندراتمک سبندھ ٭ وٹاندرا نریکھنیوگاں دا سمپورن سیٹ ٭  ہیزنبرگ تصویر ٭ ہلبرٹ سپیس ٭  پرسپر کریا تصویر ٭  کوانٹم مکینکس وچّ ناپ ٭  کوانٹم پھیلڈ تھیوری ٭ کوانٹم لاجک ٭ کوانٹم اوپریشن ٭ شروڈنجر تصویر ٭ اردھ-کلاسیکل ٭  آنکڑاتمک اینسیمبل ٭ ویو فنکشن ٭ ترنگ-کن دوہراپن ٭  وائیٹمین سوے-سدھ سدھانت ٭ WKB سنکھیپتا انومان
شروڈنجر سمیکرن
٭ کوانٹم مکینکس، میٹرکس مکینکس، ہیملٹونیئن (کوانٹم مکینکس) ٭ اک ڈبے وچّ کن ٭ اک چھلے وچّ کن ٭ اک گول سمروپ پٹینشل وچّ کن ٭  کوانٹم ہارمونک اؤسیلیٹر ٭ ہائیڈروجن ایٹم ٭ رنگ ویو گائیڈ ٭ اک اک-ایامی لیٹس وچّ کن (نیمت پٹیشل)
سمٹری
٭ اکو جہے کن ٭ اینگلر مومینٹم ٭  اینگلر مومینٹم اوپریٹر ٭  روٹیشنل ستھرتا ٭ روٹیشنل سمٹری ٭  روٹیشنل اوپریٹر ٭  ٹرانسلیشنل سمٹری ٭ لورنٹز سمٹری ٭ پیئرٹی پرورتن ٭ نوئتھر دی تھیورم ٭ نوئتھر چارج ٭ سپنّ ٭ آئسوسپنّ ٭ پولی میٹرکس ٭ سکیل انویریئنس ٭ ترنت سمٹرا ٹٹنا ٭ سپرسمٹری ٹٹنا
کوانٹم اوستھاواں
٭ کوانٹم نمبر ٭ پولی ایکسکلوزن سدھانت ٭ کوانٹم غیر-نردھارتمکتا ٭ انشچتتا سدھانت ٭ ویو فنکشن کولیپس ٭ زیرو-بندو اورجا ٭ بنی ہوئی اوستھا ٭ کوہرنٹ اوستھا ٭٭دبائی ہوئی کوہرنٹ اوستھا ٭ ڈینسٹی اوستھا ٭ پھوک اوستھا، پھوک سپیس ٭ ویکمّ اوستھا ٭ کواسینورمل موڈ ٭ نو-کلوننگ تھیورم ٭ کوانٹم انٹینگلمینٹ
کوانٹم مکینکس دیاں ویاکھیاواں
٭ کوپنہیگن ویاکھیا ٭ ستھانکتا سدھانت ٭ بیلّ دی تھیورم ٭٭ بیلّ ٹیسٹ لوپہولاں ٭ CHSH اسمانتا ٭ اگنر-ڈی’ایسپگنٹ اسمانتا ٭ چھپے استھرانک تھیوری ٭ پاتھ انٹگرل فارمولا ویونتبندی، کوانٹم ایکشن ٭ بوہم ویاکھیا ٭ مینی-ورلڈ ویاکھیا ٭ سائرلسن باؤنڈ
کوانٹم پھیلڈ تھیوری
٭ پھینمین ڈایاگرام ٭٭اک-لوپ پھینمین ڈایاگرام ٭ شونگر دا کوانٹم ایکشن پرنسپل ٭ پرسارک ٭ اینہیلیشن اوپریٹر ٭ S-میٹرکس ٭ سٹینڈرڈ ماڈل ٭ لوکل کوانٹم بھوتک وگیان ٭ غیر-ستھانک ٭ پربھاوی پھیلڈ تھیوری ٭ سہسبندھ فنکشن (کوانٹم پھیلڈ تھیوری) ٭ پنر-مانکیکرن ٭ کٹؤپھ (بھوتک وگیان) ٭ انپھرا-ریڈّ ڈائورجنس، انپھرا-ریڈّ ستھر بندو ٭ الٹراوائلٹ ڈائورجنس ٭ پھرمی دی پرسپر کریا ٭ پاتھ-کرم ووستھا ٭ لانداؤ پول ٭ ہگز مکینزم ٭ ولسن لائن ٭ ولسن لوپ ٭ ٹیڈپول (بھوتک وگیان) ٭ لیٹس گیج تھیوری ٭ BRST چارج ٭ اینوملی (بھوتک وگیان) ٭ چیرل اینوملی ٭ بریڈ سٹیٹسٹکس ٭ پلیکٹن
کمپیوٹیشن
٭ کوانٹم کمپیوٹیشن ٭ کیوبٹ ٭ شدھ کیوبٹ اوستھا ٭ کوانٹم ڈوٹ ٭ کین کوانٹم کمپیوٹر ٭ کوانٹم کرپٹوگراپھی ٭ کوانٹم ڈیکوہرنس ٭ کوانٹم سرکٹ ٭ یونیورسل کوانٹم کمپیوٹر ٭ کوانٹم کمپیوٹنگ دی سماں-ریکھا
سپرسمٹری
٭ لائی سپرئلجبرا ٭ سپرگرپّ (بھوتک وگیان) ٭ سپرچارج ٭ سپرملٹیپلیٹّ ٭ سپرگریوٹی
کوانٹم گریوٹی
٭ تھیوری عوف ایوریتھنگ ٭ لوپ کوانٹم گریوٹی ٭ سپنّ نیٹورک ٭ بلیک ہول تھرموڈائنامکس
غیر-وٹاندراتمک ریکھاگنت
٭ کوانٹم گروپ ٭ Hopf الجبرا ٭ غیر-وٹاندراتمک کوانٹم پھیلڈ تھیوری
سٹرنگ تھیوری
گٹھ:فزکس گٹھ:سائنس
انسٹی ٹیوٹ آف انوائرمینٹل سائنسز اینڈ انجینئرنگ
گٹھ:Articles using infobox university انسٹی ٹیوٹ آف انوائرمینٹل سائنسز اینڈ انجینئرنگ راولپنڈی ، پنجاب، پاکستان وچ واقع اک ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ نیشنل یونیورسٹی آف سائنسز اینڈ ٹیکنالوجی تو‏ں الحاق شدہ ا‏‏ے۔ ایہ اک تدریسی تے تحقیقی ادارہ اے جو عوامی تے نجی شعبےآں دے لئی ماحولیا‏ت‏ی انجینئرنگ، مشاورت، تے جانچ د‏‏ی خدمات وچ ایم ایس تے پی ایچ ڈی پروگرام پیش کردا ا‏‏ے۔
سہولیات
اس ادارے د‏‏ی اک علیحدہ عمارت ایچ -12 سیکٹر اسلام آباد وچ واقع نسٹ کیمپس وچ واقع اے تے اس وچ اک آڈیٹوریم، کلاس رومز، ریسرچ لیبارٹریاں، کمپیوٹر لیبارٹریاں، کانفرنس روم، لائبریری تے فیکلٹی دے دفاتر شام‏ل نيں۔
آئی ٹی تے کمپیوٹنگ
ایچ -12 اسلام آباد دے نويں کیمپس وچ اک ٹرنک فائبر لنک اے جو مرکزی طور اُتے ہور تمام اسکولاں تے ایچ کیو-نسٹ تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔ تیز رفتار انٹرنیٹ تک رسائی دے لئی محفوظ لین (LAN)، وین (WAN) تے وائرلیس انفراسٹرکچر دستیاب ا‏‏ے۔
تحقیقی لیبارٹریاں
انسٹی ٹیوٹ وچ تحقیقی لیبارٹریاں وچ مائیکرو بیالوجی لیب، کیمسٹری لیب، انسٹرومینٹیشن لیب تے کمپیوٹر لیب شام‏ل نيں۔
لائبریری تے انفارمیشن ریسورس سینٹر (LIRC)
لائبریری وچ ایچ ای سی ڈیجیٹل لائبریری دے ذریعے کورس د‏‏یاں کتاباں، انسائیکلوپیڈیا، جریدے، اخبارات تے مکمل ٹیکسٹ ڈیٹا ویہہ موجود نيں۔
رانی (اداکارہ)
تھا یقین کہ آئیاں گی ایہ راتاں کبھی ورگے لازوال گیتاں نو‏‏ں اپنے رقص نال امر بنا دیݨ والی پاکستانی فلم انڈسٹری د‏‏ی معروف اداکارہ راݨی 8 دسمبر 1946ء نو‏‏ں ملک محمد شفیع تے اقبال بیگم دے گھر لہور وچ پیداہوئیاں۔ رانی دا اصل ناں ناصرہ تھا،ہدایتکار انور کمال پاشا نے ناصرہ نوں راݨی دے ناں نال 1962ء وچ اپݨی فلم محبوب وچ متعارف کرایا ۔ کہندے نيں ناکامی، کامیابی د‏‏ی طرف پہلی سیڑھی ہُندی اے تے ایہ کہاوت اداکارہ رانی اُتے صادق آندی ا‏‏ے۔ پاکستان د‏‏ی دلکش اداکارہ رانی نو‏‏ں وی پہلے پہل ناکامی دا منہ کئی بار دیکھنا پيا اَگڑ پِچھڑ انہاں د‏‏ی دس فلماں بری طرح ناکا‏م ہوئیاں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں رانی اُتے بدقسمت اداکارہ دا ٹھپا لگ گیا ۔ پَر وحید مراد اوہناں لئی خوش قسمت ثابت ہوئے تے 1967ء وچ ہدایتکار حسن طارق د‏‏ی فلم دیور بھابی د‏‏ی کامیابی دے بعد رانی د‏‏ی قسمت دا ستارہ چمک اٹھیا ۔ اس فلم دا گیت اے رات بتا کیا ان سے کہے بہت مقبول ہويا ۔ اس تو‏ں اگلے سال ہی انہاں د‏‏ی اک ہور سپر ہٹ فلم بہن بھائی ریلیز ہوئی جو سپرہٹ ثابت ہوئی ۔ اس دے گیت جداں ہیلو ہیلو مسٹر عبد الغنی، نے تاں مقبولیت د‏‏ی تمام حدود نو‏‏ں عبور ک‏ر ليا۔ پر رانی نو‏‏ں بام عروم اُتے پہنچاوݨ والی فلم 1970ء وچ ریلیز ہونے والی انجمن سی جس توں بعد اوہناں نے پِچھے موڑ کے نئيں دیکھیا ۔ اس فلم دے تمام گیت انتہائی معروف ہوئے ، مثلان : اظہار بھی مشکل ہے کچھ کہہ بھی نہیں سکتے یا آپ دل کی انجمن میں حسن بن کر آ گئے ہو وغیرہ ۔ اس دے بعد انہاں د‏‏ی فلم رہتل تے اوہناں د‏‏ی زندگی د‏‏ی سب تو‏ں ہٹ فلم امراؤ جان ادا ریلیز ہوئی۔ اس فلم دے گیتاں نے وی تہلکا مچایا، جداں جو بچا تھا وہ لٹانے کے لیے آئے ہیں، اس دے رانی د‏‏ی اَگڑ پِچھڑ انہاں د‏‏ی سپر ہٹ فلماں آندی چلی گئياں، جنہاں وچ اک گناہ تے سہی، بہارو پھول برساؤ، ناگ منی تے ثریا بھوپالی وغیرہ قابل ذکر نيں ۔ اردو دے نال نال رانی نے پنجابی فلماں وچ وی نمایاں کامیابی حاصل کيتی، جنہاں وچ چن مکھناں سب تو‏ں نمایاں سی، جس دا گیت چن میرے مکھݨاں اج تک مقبول ا‏‏ے۔ فلماں وچ بے انتہا کامیابی دے باوجود رانی ازدواجی زندگی دے سکو‏ن تو‏ں محروم رہی جیہدا اوہناں نو‏ں ہمیشا افسوس رہیا ۔ اوہناں نے تِن ویاہ کیتے ۔ اوہناں نو‏ں جان لیوا مرض کینسر لاحق سی ۔ جیہدے باعث اوہ 27 مئی 1993 نو‏‏ں انتقال کر گئياں ۔ حسن طارق چوں اوہناں دی اک دھی اے جیہدا ناں رابعہ حسن اے ۔
حوالے
گٹھ:1946 دے جم گٹھ:1993 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پنجابی سوانیاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں گٹھ:لاہوری شخصیتاں
لواش
لواش (آرمینیائی: лаваш؛ آذربائیجانی تے ترکی: lavaş) اک پتلی چپٹی روٹی اے جو عام طور تے خمیری ہُندی اے، روایتی طور تے تندور یا سج وچ پکائی جاندی اے، جنوبی قفقاز، مغربی ایشیا تے بحیرہ کیسپین دے آس پاس دے علاقیاں دے کھاݨیاں وچ عام اے۔ لواش آرمینیا، آذربائیجان، ایران تے ترکی وچ روٹی دی اک اہم قِسم اے۔ روایتی نسخے نوں تندور دی بجائے گرڈل یا کڑاہی دا استعمال کرکے جدید باورچی خانے وچ پکایا جاسکدا اے۔
لواش اک آرمینیائی لفظ اے تے اس روٹی دا ماخذ وی آرمینیا ناݪ تعلق رکھدا اے۔ آرمینیا نے یونیسکو وچ اپݨے ملک دے ثقافتی ورثے دے طور تے لواش دا اندراج کروایا سی تے ایران نے مشترکہ ورثے لئی درخواست دتی سی۔
لواش د‏‏ی روٹی ایران دے بیشتر حصےآں وچ لواش، لیواش تے لابش دے ناں تو‏ں مشہور اے تے پکائی جاندی اے، جو قدیم ایرانیاں د‏‏یاں روايتی روٹیاں وِچو‏ں اک اے تے آرمینیا ایرانی ثقافت دے اوہناں بااثر علاقےآں وچو‏ں اک رہیا اے جیہناں نے لواش کھاݨا پکاؤݨ د‏‏ی روایت نو‏‏ں مستعار لیا ا‏‏ے۔ ایران تو‏ں تحریری معلومات دے ذرائع دے مطابق ایران وچ ایہد‏ی مقبولیئت تے عام شہرت نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 800 سال گزر چکے نيں۔
ہور دیکھو
گٹھ:روٹیاں گٹھ:پکوان گٹھ:کھاݨ پیݨ
عبداللہ یوسف قطبی
عبداللہ بن معلم یوسف القطبیؒ (عربی: عبد الله يوسف قطبي) (د. ۱۸۷۹–۱۹۵۲)اک صومالی ماہر علم، ماہر الٰہیات تے فلسفی سن ۔ جو صومالیہ دے قلنقول (کولونکول) وچ رہندے سن ۔
سیرت
شیخ قطبیؒ اپنی المعجمۃ المبارکہ ("مبارک مجموعہ") دے لئی مشہور نيں، جو کہ قاہرہ سی اے وچ شائع ہونے والی پولیمکس دے پنج حصےآں اُتے مشتمل مجموعہ ا‏‏ے۔ ۱۹۱۹–۱۹۲0 (1338)۔ شیخ عبداللہ قطبی، شیخ عبدالرحمن الشاشی دے شاگرد تے قادریہ جماعت دے رکن سن ۔جو کہ طریقت اک اسلامی مکتبہ فکر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:صومالی سنی علماء اسلام گٹھ:صومالی مذہبی رہنما گٹھ:۱۹۵۲ دیاں موتاں گٹھ:۱۸۷۹ دے جم گٹھ:1952 دیاں موتاں گٹھ:1879 دے جم
آدولفو سواریس میدرد-باراخاص ہوائی اڈا
آدولفو سواریس میدرد-باراخاص ہوائی اڈا (Aeropuerto Adolfo Suárez Madrid-Barajas )  جسنو‏ں عام طور اُتے میدرد باراخاص ہوائی اڈا کہیا جاندا اے ہسپانیہ دے راجگڑھ میدرد دا بنیادی بین الاقوامی ہوائی اڈا ا‏‏ے۔ اس دا ناں ہسپانوی جمہوریہ دوم دے پہلے منتخب وزیر اعظم آدولفو سواریس دے ناں اُتے ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1931ء وچ قائم ہوݨ والے ہوائی اڈے گٹھ:سپین گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
استاد بخاری
استاد بخاری (پیدائش: 16 جنوری، 1930ء - وفات: 9 اکتوبر، 1992ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے سندھی زبان دے وڈے مقبول شاعر ني‏‏‏‏ں۔ ادبی خدمات اُتے حکومت پاکستان نے 2009ء وچ اسنو‏ں تمغائے حُسن کارکردگی دتا۔ اس وڈے شاعر دا اصل ناں سید احمد شاہ ولد حاجن شاہ بخاری ا‏‏ے۔
شجرہ
استاد بخاری دا شجرہ یا حسب نسب 19 واں نسب یا نسل وچ اچ شریف دے جلال الدین شیر شاہ سرخ پوش بخاری تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ استاد بخاری دا شجرہ سید جلال الدین سرخ پوش بخاری دے بیٹے بہاءالدین بخاری تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔
حالات زندگی
استاد بخاری 16 جنوری 1930ء نو‏‏ں پنڈ غلام چانڈیو ضلع دادو، برطانوی ہندوستان وچ اک غریب سید گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد بزرگوار دے ذریعۂ معاش دا انحصار مریداں دے خراج اُتے سی۔ استاد بخاری وڈے ہوئے ک‏ے پیری مریدی دا سلسلہ ختم ک‏ر ليا تے تعلیم اُتے دھیان دتا۔ اوہ پہلے پرائمری استاد بنے فیر پروفیسر بنے، 1980ء دے بعد پنڈ چھڈ ک‏‏ے دادو شہر وچ سکونت اختیار کيتی۔ عرصہ دراز تو‏ں کینسر وچ مبتلا رہے تے 9 اکتوبر 1992ء نو‏‏ں کراچی وچ رات نو‏‏ں دیر تو‏ں وفات پائی۔
تعلیم
استاد بخاری نے پرائمری تعلیم پنڈ غلام چانڈیو وچ 1941ء نو‏‏ں مکمل کيتی۔ سندھی فائنل (7 درجے تک) تک تعلیم دادو تو‏ں 1943 وچ حاصل کيتی۔ حالات د‏‏ی گردشاں وچ تعلیم حاصل کرنا چھڈ دی۔ فیر جدو‏ں پرائمری استاد بنے تاں تعلیم د‏‏ی طرف توجہ دتی۔ سندھ یونیورسٹی تو‏ں 1964ء وچ بی اے تے 1967ء وچ ایم اے (سندھی ادب) وچ پاس کيت‏‏ا۔ 1967ء وچ سندھ پبلک سروس کمیشن د‏‏ی سفارش پرسانگھڑ شہر وچ لیکچرار مقرر ہوئے۔ اوہ بطور لیکچرار نواب شاہ وچ وی رہ‏‏ے۔ 1971ء وچ انہاں دا تبادلہ دادو ڈگری کالج وچ ہويا۔ اوتھے بطور پروفیسر ترقی پائی، 1990ء وچ سروس تو‏ں رٹائر ہوئے۔ 1995ء وچ استاد بخاری نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے دے لئی ڈگری کالج دادو دا ناں بدل ک‏ے استاد بخاری دے ناں اُتے رکھ دتا گیا۔ <
حوالے
گٹھ:1930 دے جم گٹھ:1996 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھی شاعر
دوربین
thumb|نیوٹنی دوربین دا آریکھ
دوربین اک آلہ ہندا ہے جسدا پریوگ دور واقع شیواں اتے ودیوتچمبکی وکرن پنج نوں دیکھن لئی کیتا جاندا ہے۔ دوربین توں عامَ طور تے لوک پرکاشی دوردرشی دا ارتھ لیندے ہن، پر ایہہ ودیوتچمبکی ورنکرم دے ہور بھاگاں وچّ وی کم کردی ہے جویں X - نی دوردرشی جو کہ X - نی دے پرتی سنویدنشیل ہندا ہے، ریڈیو دوربین جو کہ زیادہ wavelength دی بجلئی چمبکی ترنگاں گرہن کردی ہے۔
گٹھ:دوربین گٹھ:آلے گٹھ:سائنس
محمد یوسف ٹینگ
محمد یوسف ٹینگ (پیدائش 1935 شوپیاں ، ہندوستان) ، جو ایم وائی ٹینگ کے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اک محقق ، اسکالر ، نقاد ، مصنف ، سیاست دان تے تریخ دان اے ۔ٹینگ اک ادبی مفکر اے جس نے تن ہندوستانی زباناں وچ وڈے پیمانے اُتے تحریر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ایم وائی تانگ اس وقت جموں‏ و کشمیر قانون ساز اسمبلی دے رکن ني‏‏‏‏ں۔ سابق گورنر جگ موہن دے اندرونی حلقے وچ موجود کِس‏ے نے محمد یوسف ٹینگ نو‏‏ں دسیا سی کہ جگ موہن نے ہندوواں د‏‏ی ہجرت کو ممکن بنایا ا‏‏ے۔
ابتدائی سال
ٹینگ 1935 وچ کشمیر دے شہر شوپیاں وچ پیدا ہويا سی۔ اس دے کنبے دا روايتی پیشہ پھلاں دا کاروبار سی۔ ابتدائی تعلیم اپنے آبائی شہر وچ حاصل کيتی تے بعد وچ جامعہ و کشمیر یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيت‏‏ا۔ اس دے بعد ، اوہ سری نگر تو‏ں شائع ہونے والے ہفتہ وار رسالہ 'جہان نو' وچ اس دے ایڈیٹر دے طور اُتے شامل ہوئے۔ ایہ انہاں دے صحافتی کیریئر دا آغاز سی۔ بعد وچ اوہ ہفتہ وار آئینہ دے ایڈیٹر دے طور اُتے اس دے ایڈیٹر شمیم احمد شمیم دے نال نیڑےی تعاون تو‏ں کم کرنے والے سن ۔ انہاں نے سری نگر دے ہور اخبارات جداں آفتاب ، زمیندر ، حقیت تے چٹان دے لئی وی کم کيت‏‏ا۔
کیریئر
ٹینگ نو‏‏ں ماہانہ اشاعت تعمیر دے لئی جموں‏ و کشمیر حکومت دے محکمہ اطلاعات دا اسسٹنٹ ایڈیٹر مقرر کيت‏‏ا گیا سی ، جتھ‏ے اوہ بعد وچ میگزین دا ایڈیٹر بنیا۔ 1958 تو‏ں 1960 دے درمیان تعمیر دے دور وچ ، اس نے کشمیری بولی تے ادب دے لئی وقف کردہ اک ادبی رسالہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک اہ‏م مقام حاصل کيت‏‏ا۔ 1962 وچ اوہ جموں‏ و کشمیر اکیڈمی آف آرٹس ، سبھیاچار تے زباناں کے، دو ماہی اردو رسالے شیرازہ دے ، ایڈیٹر سن ۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں اس تنظیم تو‏ں طویل رفاقت ہوئی جس وچو‏ں اوہ 1973 وچ سیکرٹری بنے۔ انہاں نے 1993 تک اس ادارے د‏‏ی سربراہی کيتی۔ اکیڈمی نے اپنے دور وچ ، ریسرچ دے فروغ دے نال نال ریاست د‏‏ی زباناں تے ادب دے فروغ دے لئی د‏‏ی خدمت کيتی۔ ٹائنگ نے جموں‏ و کشمیر حکومت دے لئی ڈائریکٹر انفارمیشن ، کلچرل ایڈوائزر ، سی ایم ، تے ڈائرکٹر جنرل کلچر دے طور اُتے وی کم کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
تخلیقات
انہاں نے کشمیری ، اردو تے انگریزی وچ چار تنقیدی تصنیفات شائع کيتیاں تے ادبی مضامین اُتے اک درجنہاں تو‏ں زیادہ کتاباں د‏‏ی تدوین کيتی۔ انہاں نے متعدد تحقیقی مقالے وی لکھے نيں ، تے ادبی تے ثقافتی معاہداں وچ وی حصہ لیا ا‏‏ے۔
ٹینگ دا کشمیری تحریراں دا مجموعہ 1988 وچ 'تلاش' دے عنوان تو‏ں شائع ہويا سی۔ اس دے بعد انہاں د‏‏ی اردو تحریراں دا مجموعہ 'شناخت' دے عنوان تو‏ں آیا۔ انہاں نے 1998 وچ اپنے کم 'مہجور شناسی' دے لئی ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ جِتیا سی۔ اس کم وچ کشمیری شاعری وچ جدیدیت دے علمبردار غلام احمد مہجور د‏‏ی زندگی تے انہاں دے کماں اُتے چودہ مضامین ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کم کشمیری شاعر د‏‏ی شاعری دا تفصیل تو‏ں جائزہ لیندا اے ، تاریخی تے سوانحی تنقید طریقےآں تے نظریات تو‏ں بھرپور فائدہ اٹھاندا اے ، تے مہجور د‏‏ی داخلی ادبی تشخیص دے نال نال عصری کشمیری شاعری اُتے اس دے اثرات اُتے وی گفتگو کردا ا‏‏ے۔
نصوص
گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:1935 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے کشمیری ادب گٹھ:ضلع شوپیاں دیاں شخصیتاں گٹھ:جموں‏ و کشمیر دیاں شخصیتاں گٹھ:کشمیری مصنف
اسحاق سمیجو
اسحاق سمیجو انگریزی (Ishaq Samejo) سندھ پاکستان وچ پیدا ہونے والے سندھی زبان دے مشہور ادیب، شاعر، نقاد تے جامعہ سندھ وچ سندھی ادب دے پروفیسر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ جامعہ سندھ وچ قائم مرزا قلیچ بیگ چیئر دے انچارج توں علاوہ انسٹی ٹیوٹ آف سندھولاجی دے ڈائریکٹر دے وی رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت سندھی لینگویج اتھارٹی دے چیئرپرسن دے عہدے اُتے فائز ني‏‏‏‏ں۔
زندگی تے تعلیم
ڈاکٹر اسحاق سمیجو 18 مارچ 1975ء نو‏‏ں ضلع دادو دے چھوٹے پنڈ فضل پور وچ جاڑو خان دے گھر وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم اپنے پنڈ وچ حاصل کيتی جدو‏ں کہ میٹرک دا امتحان گورنمنٹ طالب المولیٰ ہائی اسکول دادو تو‏ں پاس کيت‏‏ا۔ جدو‏ں کہ انٹرمیڈیٹ دا امتحان گورنمنٹ ڈگری کالج جاوہی تو‏ں پاس کيت‏‏ا۔ایم اے سندھی ادب د‏‏ی سند جامعہ سندھ جامشورو تو‏ں حاصل کيتی۔
ادبی خدمات
ڈاکٹر اسحاق سمیجو نے شاعری تے تنقید وچ شہرت حاصل کيتی ا‏‏ے۔ انہاں نے بہت ساریاں کتاباں لکھایاں نيں جو مختلف ادارےآں د‏‏ی جانب تو‏ں شائع ہوچکيت‏یاں ناں۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:جامعہ سندھ دیاں شخصیتاں گٹھ:سندھ گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھی شاعر گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
مکینکس
مکینکی (یونانی μηχανική) سائنس دی اوہ شاخ ہے جس وچّ فزکس پنڈاں دے وطیرے اتے اوہناں دے واتاورن اتے پیندے اثر دی پڑھائی کیتی جاندی ہے جدوں اوہناں اتے کوئی زور جاں ادل-بدل تھوپی جاندی ہے۔
ایس وگیانک گھوکھ دا مڈھ پرانے یونان وچّ ارسطو اتے ارشمیدس دیاں لکھتاں وچّ ہے۔  اگیتے اجوکے جگّ وچّ گلیلیؤ، کیپلر اتے خاص کر کے نیوٹن نے کلاسیکل مکینکس دی نیہہ رکھی۔
اگانھ پڑھو
٭ رابرٹ سٹویلّ بال (1871) Experimental Mechanics from Google books. ٭
باہرلے جوڑ
٭ iMechanica: the web of mechanics and mechanicians ٭ Mechanics Blog by a Purdue University Professor ٭ The Mechanics program at Virginia Tech ٭ Physclips: Mechanics with animations and video clips from the University of New South Wales ٭ U.S. National Committee on Theoretical and Applied Mechanics ٭ Interactive learning resources for teaching Mechanics ٭ The Archimedes Project
گٹھ:مکینکس گٹھ:فزکسگٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم
حمیرا عابد
حمیرا عابد اک ہ‏م عصر پاکستانی فنکار نيں جو ہن امریکا وچ مقیم نيں۔ اوہ لکڑی دے استعمال تو‏ں آرائشی کم د‏‏ی ماہر نيں۔ انہاں دا حالیہ کم لکڑی دے مجسمے دے نال روايتی باریک تے مختصر نقاشی دے ملاپ تو‏ں آرائش تے زیبائش ا‏‏ے۔ انہاں دا کم متنوع ثقافتاں وچ سوانیاں دے کردار، تعلقات تے ممنوعہ چیزاں دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔
پس منظر
حمیرا عابد امریکا د‏‏ی ریاست سیئٹل تو‏ں نيں البتہ اوہ پاکستان وچ پیدا ہوئیاں سن۔ اوہ 2008 وچ بحر الکاہل دے شمال مغربی ملک امریکا منتقل ہو گئياں۔ انہاں د‏‏ی منی ایچر پینٹنگز تے لکڑی دا کم مہاجر سوانیاں، عام سوانیاں تے انہاں د‏‏ی جدوجہد اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ اوہ پاکستان دے اک ایداں دے علاقے وچ پروان چڑھاں جتھے ماہواری، بلوغت تے سوانیاں دے جسماں د‏‏ی قدرتی نشوونما اُتے گفتگو کرنا نازیبا سمجھیا جاندا سی۔ انہاں دا مقصد سی کہ اوہ انہاں چیزاں نو‏‏ں قابل گفتگو تے معمول دیاں گلاں بناواں تاکہ سوانیاں خود تو‏ں شرم محسوس نہ کرن ایسی چیز اُتے جسنو‏ں اوہ جسمانی طور اُتے قابو نئيں کر سکدیاں۔
ایوارڈ تے نمائشاں
حمیرا عابد دے کم نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے متعدد نمائشاں دے لئی پیش کيتا گیا۔ سیئٹل ٹائمز ، دا سٹرینجر ، پبلک ریڈیو تے سیئٹل ویکلی دے ذریعہ انہاں دے کم دا جائزہ لیا گیا ا‏‏ے۔ انہاں دا کم دا سٹرینجر دے آرٹس اینڈ پرفارمنس سہ ماہی میگزین تے ہفنگٹن پوسٹ وچ شائع ہُندا رہندا ا‏‏ے۔
منتخب نمائشاں
چند منتخب نمائشاں مندرجہ ذیل نيں:
وتھّ
وتھّ کسے بندی P دے شروعاتی اتے اخیرلے ٹکانیاں وچکار سبھ توں چھوٹا پینڈا ہندا ہے۔ بھاوَ ایہہ اک خیالی سدھی پندھ دی لمبائی ہندی ہے جو P ولوں طے کیتے گئے اصل پینڈے توں وکھ ہندی ہے۔ 'وتھّ ویکٹر' اس خیالی سدھے راہ دی لمبائی اتے دشا دسدا ہے۔
حوالے
گٹھ:لمبائی گٹھ:سائنس
آئیبیریا (ایئر لائن)
ابیریا (انگریزی:Iberia ) سپین د‏‏ی ہوائی کمپنی اے ۔ ابیریا دا مرکزی دفتر سپین دے ائیر پورٹ آدولفو سواریس میدرد-باراخاص ہوائی اڈا اُتے واقع ا‏‏ے۔
آئیبیریا (/aɪbɪriːə/, eye-beer-ee-ə),قانونی طور 'تے شامل آئیبیریا، لانیاس ایریاس ڈے ایسپانا، ایس.اے. اوپیراڈورا، سوشیاڈیڈ یونیپرسنل، سال ۱۹۲۷ وچ ہوند وچ آئی سپین دی اکّ فلیگ کیریئر ایئرلائین اے I میڈرڈ وچ مشتمل، ایہہ اپنے مکھ بیساں، میڈرڈ-باراجیس ایئرپورٹ اتے بارسلونا ایائی پراٹ ایئرپورٹ توں اپنی سیواواں دے قومانتری نیٹورک دا چلاون کردی اے I آئیبیریا، آئیبیریا
کھیتر نال (اکّ آزاد کیریئر ایئر نوسٹرم ولوں سنچالت) اتے آئیبیریا ایکسپریس، آئیبیریا گروپ دا اکّ حصہ اے I یاتریاں اتے ہوائی سہولت دے نال نال، آئیبیریا گروہ ہور متعلق کماں وچ شامل سی، جویں کہ ایئرکراپھٹ دی مرمت، ایئرپورٹاں تے پربندھ، آئیٹی سسٹم اتے ہوائی اڈان ویلے کیتی جان والی کیٹرنگ Iآئیبیریا گروپ ایئرلائیناں ۳۹ دیساں وچ ۱۰۹ ستھاناں لئی اڈاناں بھردیاں ہن اتے ہور دوجیاں ایئرلائیناں نال کوڈ شیئرنگ ایگریمینٹ ولوں، اگے ۹۰ ستھاناں لئی اڈاناں بھردیاں ہن I
۸ اپریل ۲۰۱۰ نوں،ایہہ پکے طور 'تے دسیا گیاکِ بریٹیش ایئرویز اتے آئیبیریا وچکار رلن لئی سمجھوتہ ہویا اے، اس سمیل دے چلاون نال ایہہ مالی طور 'تے دنیا دی تیسری وڈی وپاری ایئرلائین بن گئی I دوہاں کیریئراں دے شیئردھارکاں نے اس سودے نوں ۲۹ نومبر ۲۰۱۰ نوں منظوری دتی I اس نویں سمیل کیتی کمپنی، جوکِ قومانتری ایئرلائینز گروہ (آئییجی) دے طور 'تے جانی گئی، جنوری ۲۰۱۱ نوں قائم ہوئی سی، جدکہ دوہے ایئرلائیناں نے اپنا چلاون اپنے موجودہ برانڈاں دے تحت ہی کرنا سی I
اتہاس
آئیبیریا، کمپنیا اریا ڈے ٹرانسپورٹس ۲۸ جون ۱۹۲۷ نوں، فائنینسر ہوریکیو ایکیویرائٹا اتے ڈچّ لفٹ تشدد ولوں کیتی گئی، ۱٫۱ لکھ پیسیٹاس دی پونجی سرمایہ کاری نال قانونی طور 'تے ہوند وچ آئی سی Iاڈاناں دے چلاون دی شروعات۱۴ دسمبر ۱۹۲۷ نوں ہوئی I سال بھر وچ ہی، سپینش سرکار نے میڈرڈ اتے بارسلونا وچکار پوسٹل سیوا پدان کرن لئی کمپنی نوں سپونسر کیتا I میؤگل پرائمو ڈے رویرا دی تاناشاہی دوران، سپین دی ایوئیشن کمپنیاں نوں ملا دتا گیا اتے ایہناں نوں، عام جنتا دی لوڑ دی پکھ دے طور 'تے، جوکِ شروعاتی ۱۹۲۸ توں لاگوُ ہو رہی سی، لئی راج نینترت کر دتا گیا I جس دے نتیجے وجو، آئیبیریا دا کمپنیا ڈے لنیاس اریاس سبوینسیوناڈاس ایس.اے. (سی.ایل.اے.ایس.ایس.اے) دے نال سمیل کر دتا گیا اتے اسطے آزاد ایئرلائین دے ہون تے ۲۹ میئی ۱۹۲۹ نوں، ایہدے کم نوں روک دتا گیا I “آئیبیریا” ناں ڈریکٹر جنرل ڈینئل ڈے ایراؤز وائِ ایریزولا ولوں ہی رجسٹر رکھیا گیا I کیونکہ ناں “آئیبیریا”رجسٹر رکھیا گیا سی، اس لئی اسدی ورتوں اس ولے کیتی گئی جدوں سپینش سول لڑائی دے انت توں بعد، قومی منعقد کھیتر وچ چلاون دی شروعات کیتی گئی Iسول لڑائی توں بعد آئیبیریا پورن روپ وچ گھریلو ایئرلائین بن گئی I 1930 دے دشک دے انت وچ، ایئرلائین جنکر جو ۵۲ ایئرکراپھٹ دی ورتوں نال سول – لاراچے- کیبو جوبی – لاس پالماس، بارسیلونا- ساراگوسا- برگوس- سیلامانکا- سول- ٹیٹوآن اتے پالما- بارسیلونا- وکٹوریا لئی سیوا پدان کردی سی I
۳۰ ستمبر ۱۹۴۴ نوں ایئرلائین دا قومیانہ کر دتا گیا اتے اہہ انسٹو نیسیونل ڈے انڈسٹریا دا حصہ بن گئی I سال ۱۹۴۶ وچ، آئیبیریا دسرے عالمی لڑائی توں بعد، ڈگلس ڈیسی ۴ دی ورتوں نال میڈرڈ اتے بیونس ایئرس وچکار سنچالت، یوروپ اتے دکھن امریکہ وچکار اڈن والی پہلی ایئرلائین بن گئی I
حوالے-
گٹھ:ہوائی اڈاناں
ہور ویکھو
گٹھ:۱۹۲۷ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:1927ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں گٹھ:انجمن بین الاقوامی ہوائی آوا جائی دے ارکان گٹھ:ہسپانوی برانڈ گٹھ:ہسپانیہ د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:Short description is different from Wikidata
سرفراز احمد رفیقی
سکواڈرن لیڈر سرفراز احمد احمد رفیقی پاکستان ایئر فورس وچ فائٹر پائلٹ سی جو پاک بھارت جنگ 1965 دے دوران دو فضائی ڈاگ فائٹ وچ اپݨے بہادرانہ اقدامات لئی جاݨے جاندے نیں تے ہلال جرات تے ستارا جرات دے وصول کنندہ نیں۔
مُڈھلا جیون
سرفراز احمد رفیقی 18 جولائی 1935 نوں راجشاہی، برٹش انڈیا (ہُݨ بنگلا دیش) وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دے تن بھائی تے اک بھیݨ سی۔ اوہناں نے اپݨی تعلیم سینٹ انتھونی ہائی سکول، لہور توں شروع کیتی، 1948 وچ گورنمنٹ ہائی سکول، ملتان توں میٹرک کیتا۔ اپݨے والد دی کراچی منتقلی توں بعد اوہناں نے ڈی جے سائنس کالج وچ داخلا لیا۔
فوجی کیریئر
اپݨے وڈے بھائی "اعجاز رفیق" توں متاثر ہو کے سرفراز نے پاکستان ایئر فورس دے 13ویں جی ڈی پی کورس وچ شمولیئت اختیار کیتی تے 1953 وچ رسالپور اکیڈمی توں گریجویشن کیتا۔
1962 وچ اوہناں نوں نمبر 14 سکواڈرن دا آفیسر کمانڈنگ مقرر کیتا گیا جو مشرقی پاکستان دے تیجگاؤں ہوائی اڈے اُتے سی۔ 1963 وچ اوہناں نوں پی اے ایف سرگودھا ایئر بیس وچ پی اے ایف دے نمبر 5 سکواڈرن دی قیادت لئی تعینات کیتا گیا جیہدی اوہ اپݨی شہادت تک کمانڈ کردے رہے۔
چھمب فضائی جنگ
1 ستمبر 1965 دی شام نوں بھارتی فضائیہ نے چھمب سیکٹر وچ مداخلت کردے ہوئے بھارتی فوج دے اک SOS دے جواب وچ اکھنور دے خلاف پاکستانی فوج دے XII ڈویژن دے حملے نوں کم کرن لئی 26 طیارے (12 ڈی ہیولینڈ ویمپائرز تے 14 Mystere IVs) پعھیجے، بھارتی فضائیہ دے 45 سکواڈرن نوں علاقے وچ بھارتی افواج نوں قریبی فضائی مدد فراہم کرن دا حکم دِتا گیا سی۔ فنگر فور فارمیشن وچ اُڈݨ واݪے ایہناں 26 طیاریاں نے پاکستانی پوزیشناں نوں کعھیر لیا تے پاکستانی ٹینکاں تے زمینی اہداف اُتے حملہ کیتا، پَر جد ایہناں بھارتی طیاریاں دی نظر پئی تاں پاک فضائیہ نے دو F-86 سبریاں نوں مار گرایا، جیہنوں S/L سرفراز رفیقی نے اڈایا، سرگودھے توں نمبر 5 Sqn تے F/L امتیاز بھٹی نمبر 15 Sqn ایہناں نوں روکݨ لئی۔ اگرچہ تعداد بہت زیادہ سی، دوناں پائلٹاں نے بھارتیاں نوں کعھیرلیا تے چھمب اُتے ہوݨ واݪی ڈاگ فائٹ وچ دوناں پائلٹاں نے دو ڈی ہیولینڈ ویمپائر نوں مار گرایا۔ رفیقی نے فلائٹ لیڈر تے ونگ مین دا مقابلہ کیتا تے بھٹی نے ایلیمنٹ لیڈر تے ایلیمنٹ ونگ مین دا مقابلہ کیتا سی۔ پی اے ایف دے دوناں پائلٹاں نوں دو ڈی ہیولینڈ ویمپائرز نوں تباہ کرن دا سہرا دتا گیا تے اوہناں نوں اس مشن لئی ستارا جرات ناݪ نوازیا گیا۔
اعزازات تے میراث
سرفراز رفیقی دی خدمات تے قربانیاں دے اعزاز وچ پاک فضائیہ دے تیسرے وڈے ائیر بیس، پی اے ایف بیس شورکوٹ ایئر بیس دا نام تبدیل کر کے رفیقی ایئر بیس رکھیا گیا۔ لہور کینٹ دی سبھ توں وڈیاں سڑکاں وِچوں اک دا نام سرفراز رفیقی روڈ رکھیا گیا۔ کراچی وچ رفیقی شہید روڈ وی اوہناں دے نام ناݪ منسوب اے۔ پی اے ایف بیس پشاور وچ، جس سڑک اُتے رئیر ایئر ہیڈ کوارٹر تے فضائیہ ڈگری سکول اینڈ کالج واقع اے، اوہدا نام جنگی ہیرو دے اعزاز وچ رفیقی لین رکھیا گیا۔