چہار_منار_یزد_(محلہ)
محلے دا مقام۔
چہار مینار دے پڑوس دے قیام دے بعد قائم کيتا گیا سی سید شمس الدین محمد بن رکن الدین یزدی مثلا اسکولاں،، خانقاہاں تے بازاراں. صدقہ د‏‏ی جامع اوقاف خط وچ اس محلے دے اک حصے دے کے طور اُتے تصور کيتا جاندا اے شہر د‏‏ی ظاہری شکل لیکن ایہ گلی باڑ تے شہر دے مرکز تو‏ں بہت دور سی۔ وڈے سولر کمپلیکس د‏‏ی تعمیر دے اک صدی بعد وی ، اس محلے وچ اک آزاد شہری تانے بانے سن ۔ چنانچہ تاریخی ماخذاں وچ مسجد میر خضر بادشاہ نو‏‏ں بطور مسجد ، یا نويں مسجد جمعہ دے چار میناراں دا حوالہ دتا گیا اے تے ایہ طے کيتا گیا اے کہ نماز جمعہ دے علاوہ یزد د‏‏ی مسجد وچ نماز جمعہ دے علاوہ ایہ کہیا گیا سی کہ اُتے ، ایہ محلہ اک سی شہر دے سب تو‏ں اہ‏م محلےآں وچ تاں۔ ایتھ‏ے تک کہ یزد دے حکمراناں د‏‏ی طرح کم کردیاں نيں، چہار مینار دے پڑوس دے لئی انہاں د‏‏ی حکومت سڑکاں تے باغات دے آخر تک پہنچنے د‏‏ی کوشش کيتی شاہ یحیی میر خضر شاہ تے دوسرےآں دے اعمال تو‏ں پہلے، پڑوس، فلا بھانويں جس شوز سید شمس د‏‏ی غیر معمولی کاوشاں۔الدین اس محلے وچ پروان چڑھ رہیا اے ۔   منگول پادریاں دے راجگڑھ تو‏ں چہار مینار سکول (شمسیہ) ، خانقاہ ، غسل خانہ ، بازار ، لائبریری تے دواخانہ (یعنی ضروری سامان دے نال یونیورسٹی کیمپس ) دا منصوبہ تبریز راشد الدین فضل اللہ تبیب ہمدانی دے حکم تو‏ں مشہور وزیر سلطان ابو سعید بہادر خان نے مقرر کيتا جو سید شمس الدین د‏‏ی بیوی دے والد سن تے انہاں نو‏ں جج چہاردیہ دے ذریعے یزد بھیجیا گیا جو کہ اک سید شمس الدین دے معتمدین ، تے معماراں تے معماراں نے حویلیاں تے عمارتاں د‏‏ی تعمیر کيتی۔   سید شمس الدین دے حکم تو‏ں دو اسکولاں نے اک دوسرے دے خلاف 4 مینار بنائے تے دونے سکولاں دے چاراں طرف خوبصورت ٹائل بنایا تے مارکیٹ وچ دو طریقہ کار د‏‏ی بنیاد رکھی کہ اک طرف پانی بھنا ہويا تے دوسری طرف پانی نرو آباد تے بولٹ ایف ۔ سید مرتضیٰ امیر جلال الدین خضر شاہ بن غیاث الدین علی یزدی دے حکم تو‏ں 849 ہجری وچ فاررمز واٹر راؤنڈ تعمیر کيتا گیا مسجد د‏‏ی "اور 30 دکاناں تے 4 ہواواں (سبط) بوہت سارے انہاں نے زیبا وچ تعمیر کيتا۔ پڑوس تے تمام ضروری اوزار تے سامان بشمول ماربل ، لکڑی تے ٹائلاں ، تے الخانیت سلطنت دے راجگڑھ تبریز تو‏ں یزد شہر نو‏‏ں بھیجیا ، تے انہاں عمارتاں دے لئی اوقاف وی رجسٹر کیتے ، بشمول نو گنبد د‏‏ی حویلی تے ہور عمارتاں۔ یزد ، ابارکوہ ، اصفہان تے تبریز وچ ۔     انہاں تمام عمارتاں تے حویلیاں د‏‏ی تعمیر 717 ھ وچ مکمل ہوئی تے 733 وچ سید شمس الدین تبریز وچ فوت ہوئے تے انہاں د‏‏ی میت یزد منتقل کيتی گئی تے شمسیہ سکول وچ دفن کيتا گیا۔     بعد وچ ، صفوی خاندان دے دوران تے افشاریہ تے زند تے قجر دے علاقے دے نال نال یزد شہر دے ہور حصےآں وچ توسیع ہوئی تاکہ زند خاندان د‏‏ی خوراک د‏‏ی مدت ، کریم خان زند نو‏‏ں حکم یزید محمد تقی خان بگھی بونی د‏‏ی اطاعت کرنے دے لئی باغ دولت آباد تے خان یزد ڈویژن دا بانی ایہ یزد شہر وچ چہار مینار دے دروازے تو‏ں داخل ہُندا اے یا ایہ کہ دولت آباد دا باغ خود چہار مینار دے دروازے تو‏ں جڑا ہويا سی ایہ پوزیشن اس گل د‏‏ی وی نشاندہی کردی اے کہ پڑوس چہار مینار یزد شہر دا آخری نقطہ سی (اہ‏م تے عجیب نقطہ ایہ اے کہ دولت آباد گارڈن د‏‏ی زیادہ تر جدید اوقاف اصل وچ نويں صدی ہجری د‏‏ی چار مسجدےآں د‏‏ی عظیم مسجد د‏‏ی   ). ہور ، پچھلے 300 سالاں تک ، بہت ساریاں زمیناں جتھے اج دولت آباد گارڈن واقع اے یا تاں زرعی زمین سی یا ریت دے کھیت جو محمد تغی خان بافغیا آباد د‏‏ی حکمرانی دے بعد دوبارہ تعمیر کیتے گئے سن ، یا تاں محمد طغی خان دے اقدامات دے بعد یا اس تو‏ں پہلے۔ یزد د‏‏ی تریخ وچ دولت آباد دا تذکرہ نئيں اے تے تریخ وچ کئی بار ذکر کيتا گیا اے کہ دولت آباد دا باغ چہار مینار دے دروازے تو‏ں جڑا ہويا اے جو کہ اج چہار مینار محلے دے اندر واقع ا‏‏ے۔