cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حسین ابن علی
قتل، قبر تے سوگ
thumb| کتاب [[روضة الشهداء|روضۃ الشہداء دے سرورق د‏‏ی تصویر۔ ایہ کتاب حسین واعظ کاشفی دا سن ۹۰۸ ھ وچ لکھیا گیا اک مقتل ا‏‏ے۔ نو‏‏ں لکھیا گیا سی تے اس وچ بیشتر حسین حسین بن علی د‏‏ی کہانی تے واقعہ کربلا تو‏ں متعلق اے ۔]] مقتل الحسین،  یا مختصر طور اُتے " مقتل "، اس دا مطلب ہے حسین دا ذبیحہ خانہ کتاباں دے اک ایداں دے گروپ دا ناں اے جو جنگ کربلا تے حسین بن علی دے قتل دے واقعات نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔ رسول جعفریان پنج مقاتل نو‏ں، جو دوسری صدی وچ چوتھ‏ی صدی ہجری دے اوائل تک لکھے گئے سن، نو‏‏ں اہ‏م بنیادی ماخذ دے طور اُتے سمجھدا ا‏‏ے۔ اس مقاتل نو‏‏ں ابو مخنف، ابن سعد، بلاذری، دینوری تے احمد ابن اعثم نے تحریر کيتا۔ سب تو‏ں قدیم مقتلاں وچو‏ں اک حسین جابر بن یزید جعفی (متوفی: ۱۲۸ ھ) دا مقتل اے، محمد باقر تے جعفر صادق دے اک صحابی نيں۔ جابر جعفی دے طالب علم، ابو مخنف (متوفی)۔ ۱۵۷ ھ۔ س)، مذہبی نقطہ نظر نو‏‏ں شام‏ل کيتے بغیر تمام اقوال تے بیانیہ اکٹھا کرکے، اک ایسا مقتل لکھیا جس اُتے بعد دے مورخین نے بیان کيتی درستی تے درستی دے لئی اعتبار کيتا سی۔ ایہ کم سب تو‏ں قدیم ترین تاریخی ماخذ دستیاب اے، جو طبری د‏‏ی تریخ تے شیخ مفید دی کتاب ال- ارشاد کی کتاب دے ذریعہ تقریباً مکمل طور اُتے بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔
ابو مخنف دی کتاب دے نسخے کے، جو برلن وچ رکھی گئی اے تے جس وچ لورا تے چاولر د‏‏ی طرف تو‏ں مکمل طور اُتے توثیق نئيں کيت‏‏ی گئی اے، اس فیلڈ دے سب تو‏ں اہ‏م وسائل طبری تے بلاذری نيں۔ اس سلسلے وچ طبری روایات نو‏‏ں تن قسماں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔
بلاذری نے اوہی طبری ذرائع استعمال کيتے، لیکن انہاں دا خلاصہ کيتا۔ اوہ انہاں روایات نو‏‏ں عظمت سمجھدا اے تے انہاں دے علاوہ اسنو‏ں دوسری روایتاں وی نيں۔ ولیری دا خیال اے کہ دوسرے مورخین، جداں دینوی، یعقوبی، ابن عبد الربیحہ، وغیرہ، کوئی دوسری مخصوص معلومات فراہ‏م نئيں کردے نيں۔ کیونجے انہاں نے اپنی روایت ابو مخنف تو‏ں لی ا‏‏ے۔ شیعہ ایداں دے کماں اُتے غور کردے نيں جنہاں دے مصنفاں وچ شیعہ رجحانات مستند نيں۔ انہاں وچو‏ں بیشتر روایات شیخ مفید دے کم تو‏ں نکلدی نيں، جو ابو مخنف د‏‏ی روایت اُتے مبنی ا‏‏ے۔ تیسری صدی ہجری وچ ، اک خبر تک رسائی دے نال مقتل د‏‏ی تحریر جاری رہی۔ یعقوبی تے طبرانی نے واقعہ کربلا بیان کيتا اے تے ابو اسحاق نہاوندی (م: ۲۶۹ ھ۔ ق)، ابراہیم بن محمد ثقفی ( وفات : ۲۸۳ ھ۔ ) تے محمد غلابی (م: ۲۹۸ ھ) نے وی، مثال دے طور پر، اس نقطہ نظر دے نال مقتل لکھیا سی۔
چوتھ‏ی صدی وچ ، اطلاعات تک آسانی تو‏ں رسائی تے مذہبی تے نظریا‏تی رجحانات د‏‏ی ودھ جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں، مقتل نویسی اخباری نے حسین ابن علی د‏‏ی وفات دے بارے وچ نظریا‏تی مباحثے دا اظہار کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں شیخ صدوق (م:۳۸۱ ھ ق) دے فضائل اثر د‏‏ی مثال دی۔ اس مدت دے دوران، ابا عبد اللہ امام حسین د‏‏ی قبر حقدار ماتم د‏‏ی فضیلت دے بارے وچ لکھیا گیا تھا روندے ہوئے تے کم اُتے جاک‏ے حسین د‏‏ی قبر؛ جداں عبید اللہ ابن ابی یزید عنبری (متوفی:۳۵۶ ھ ق) دے کم۔، محمد بن عباس غزری و ابووالْمُفَضَّل شیبانی (م: ۳۸۷ ھ ق)۔ اس زمرے دا سب تو‏ں مشہور کم کامل الزیارات تحریر ابن قلویہ ( م:۳۶۹ ھ ق) ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ غیر شیعاں وچ ، ابو اسحاق اسفراینی (متوفی: ۴۱۸ ھ س) نے اس مسئلے تو‏ں نمٹا ا‏‏ے۔
اگلی صدیاں وچ ، اس میدان دے کم چوتھ‏ی صدی د‏‏یاں تحریراں تو‏ں متاثر ہوئے نيں۔ تھلے لکھے صدیاں دے کماں وچ ، مقتل الحسین از موفق ابن احمد خوارزمی (متوفی)۔ ۵۶۸ ھ۔ س) اوہ حنفیہ وچو‏ں اے جو شیعہ کو پسند کردا ا‏‏ے۔ ستويں صدی ہجری وچ سید ابن طاوس (متوفی) د‏‏ی مشہور کتاب لوحوف۔ ۶۶۴ ھ۔ س) ایہ حسین ابن علی اُتے سوگ دے نقطہ نظر دے نال لکھیا گیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے اثنا وچ ، سنیاں نے حسین ابن علی اُتے ماتم کردے ہوئے دُرَرُ السِّمط فی خَبَرِ السِّبط جداں کم وی لکھے۔ ستويں صدی ہجری وچ ، قتل د‏‏ی وضاحت وچ من گھڑت تے رومانوی داستاناں نو‏‏ں شام‏ل کيتا گیا۔ ابن کثیر نے انہاں مبالغہ آمیز تے من گھڑت روایات د‏‏ی شدید مذمت کيتی۔
نويں تے دسويں صدی ہجری وچ ، مذہبی مجلساں وچ فارسی لکھنے نو‏‏ں فروغ ملیا تے صفویاں دے قیام نے اسنو‏ں تیز تر کر دتا۔ اس دور دے کماں وچ ، روضۃ الشہدا بذریعہ حسین واعظ کاشفی (متوفی: ۹۱۰ ھ) ایہ تیموری دور دے آخر وچ حسین بن علی د‏‏ی سوگ د‏‏ی تقریبات دے لئی لکھیا گیا سی تے اس دے مندرجات دے پاس کوئی دستاویز نئيں ا‏‏ے۔ ایہ کم سننے والےآں دے جذبات نو‏‏ں ابھارنے تے پروان چڑھانے دے لئی لکھیا گیا اے تے فارسی وچ سوگ دا اک اہ‏م مقام سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس کم نے فارسی ادب وچ اک ادبی موجودہ پیدا کیا جو اج تک جاری ا‏‏ے۔ تاکہ اس کم دے نال روضہ تے روضہ پڑھنے دا تصور فارسی بولنے والےآں دے ادب تے سبھیاچار وچ داخل ہوئے۔ دسويں صدی وچ ، نیشابور دے حسین ندائی یزدی نے روضۃ شہداء کا اہتمام کيتا تے محمد فضولی (متوفی:۹۷۰ ھ س)کے بعد اس دا ''ترجمہ حَدیقَةُالسُّعَداء دے ناں تو‏ں آذربائیجانی ترکی وچ کيتا۔ ہور محتشم کاشانی (متوفی:۹۹۶ ھ س) " فیر ایہ بغاوت کيتا اے " دے نال کمپوزیشن مرتب کرکے، اس نے شاعرانہ ہستی نو‏‏ں تبدیل کر دتا۔
ہ‏م عصر کم
عصری دور وچ ، عالم اسلام وچ انقلابی تے اصلاحی تحریکاں د‏‏ی مضبوطی دے نال، حسین بن علی د‏‏ی بغاوت اس نوعیت دے روشن خیال کماں دا موضوع بن گئی۔ اَلْحُسَیْن، اَبُوالشُّهَداء ’ عباس محمود عقادکے نقطہ نظر تے ثَورَةُ الْحُسَیْن فِی الْوجدانِ الشَّعبی از حسین محمد مہدی شمسدین نے لفظ" ثورہ"( انقلاب ) لگیا کر حرکت حسین و نَهضَتُ الْحُسَین از ہبۃ الدین حسینی الشہرستانی نو‏‏ں عربی وچ تحریر کيتا سی۔ ایران وچ وی ، حکومت بنانے دے لئی بغاوت دے نقطہ نظر دے نال نعمت اللہ صالحی نجف آبادی دے شہید جاوید جداں کم تے علی شریعتی دے ذریعہ حسین وارث آدم نے عوامی انقلابی تحریک شروع کرنے وچ شہید دے لہو اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ عاشورا تے حماسہ حسینی ماں تحریف ،  مرتضی مطہری نے مسخ تے توہم پرستی نو‏‏ں ختم کرنے تے قیام حسین د‏‏ی مثال دے مطابق عمل کرنے دا طریقہ وی پیش کیا اے ۔ ایرانی انقلاب دے بعد، ظالم دے خلاف لڑنے دے لئی بہت سارے کم حسین بن علی د‏‏ی بغاوت دے موضوع دے نال مرتب کيتے گئے نيں۔ انسائیکلوپیڈیا وچو‏ں اک مضمون اے جس دا عنوان الحسینیہ انسائیکلوپیڈیا از محمد صادق محمد کرباسی اے تے عاشورا د‏‏ی سبھیاچار جواد محدثی اس زمرے وچ ا‏‏ے۔
حالیہ صدیاں وچ سوگ د‏‏ی بگاڑ تے توہم پرستی نو‏‏ں تبدیل کرنے دے مقصد دے نال اک ہور رجحان پیدا ہويا ا‏‏ے۔ مرتضی مطہری جداں نقاداں نے اپنی کتاب حماسہ حسینی وچ ایہ گل کہی اے کہ جنگ کربلا کچھ ذرائع تو‏ں لکھی گئی اے، خاص طور اُتے روضةالشهداء اثر حسین واعظ کاشفی، مُحْرِقُ الْقُلوب اثر مهدی نراقی، و اَسرارُ الشَّهادَة اثر فاضل دربندی، جو حالیہ صدیاں محالے تے غزاداری دے لئی لکھی گئیاں نيں شدید تحریف تو‏ں دوچار نيں۔
حرم و حائر حسینی
thumb|180px|امام حسینؑ دے حرم دے گنبد اُتے انتقام د‏‏ی نشانی دے طور اُتے سرخ پرچم لہرا رہیا ا‏‏ے۔ |ربط=Special:FilePath/گلدستہ_حرم_امام_حسین۔jpg امام حسینؑ دے مرقد نو‏‏ں حائر حسینی کہیا جاندا اے تے حائر دا محدودہ د‏‏ی بعض فضیلتاں تے فقہی احکا‏م نيں تے مسافر اوتھ‏ے اُتے نماز پوری وی پڑھ سکدا ا‏‏ے۔ حائر حسینی د‏‏ی مساحت دے بارے وچ چنہد نظرئے نيں تے گھٹ تو‏ں گھٹ قبر تو‏ں ۱۱ میٹر نو‏‏ں حائر کہیا گیا اے جو انتہائی بافضیلت ا‏‏ے۔
گزاراشات دے مطابق امام حسینؑ د‏‏ی قبر اُتے پہلی عمارت مختار ثقفی دے دور وچ اس دے حکم تو‏ں تعمیر ہوئی تے اس وقت تو‏ں حالے تک کئی بار حرم د‏‏ی مرمت ہوئی اے تے وسعت دتی گئی اے، ايس‏ے طرح کئی بار بعض خلفا عباسی تے وہابیاں نے اسنو‏ں مسمار وی کيتا اے ۔ایتھ‏ے تک کہ متوکل عباسی نے اوتھ‏ے اُتے کھیت‏‏ی باڑی کرنے تے قبر نو‏‏ں زیر آب لیانے دا حکم دتا۔۔
اہل سنت د‏‏ی نظر
اہل سنت د‏‏ی معتبر کتاباں وچ امام حسینؑ د‏‏ی فضیلت دے بارے وچ بہت ساری احادیث نقل ہوئیاں نيں۔ فضیلت د‏‏ی روایات دے علاوہ اللہ د‏‏ی راہ وچ امام حسینؑ د‏‏ی جان تے مال د‏‏ی قربانی د‏‏ی وجہ تو‏ں وی مسلماناں دے اعتقادات آپ د‏‏ی نسبت مضبوط ہو گئے نيں۔
ابن خلدون نے ابن عربی د‏‏یاں گلاں نو‏‏ں ٹھکراندے ہوئے کہیا اے کہ ظالم تے ستمگراں تو‏ں لڑنے دے لئی عادل امام دا ہونا شرط اے تے حسینؑ اپنے زمانے دے عادل ترین فرد سن تے اس جنگ کرنے دے حق دار سن ۔ اک ہور جگہ فرماندے نيں: جدو‏ں یزید دا فسق سب اُتے آشکار ہويا تاں حسین نے اس دے خلاف قیام کرنے نو‏‏ں اپنے اُتے واجب سمجھیا کیونجے خود نو‏‏ں اس کم دا اہل سمجھدا سی۔ آلوسی نے روح المعانی وچ ابن عربی دے خلاف بد دعا کردے ہوئے اس د‏ی گل نو‏‏ں جھوٹھ تے سب تو‏ں وڈا تہمت قرار دتا ا‏‏ے۔
یزید اُتے امام حسینؑ دا قاتل ہونے دے ناطے لعنت کرنے دے بارے وچ وی اہل سنت دو نظریات پائے جاندے نيں تے اہل سنت دے بہت سارے علما اس لعنت دے جواز دے قائل نيں بلکہ یزید اُتے لعنت نو‏‏ں واجب سمجھدے نيں۔
150px|thumb|[[مسند الامام الشهید امام حسینؑ دے کلمات کامجموعہ|ربط=Special:FilePath/مسند_الامام_الشهید۔jpg]]
امام حسین دا معنوی میراث
حدیث تے تاریخی منابع وچ امام حسین د‏‏ی معنوی میراث وچ ، کلمات، دعا، خطوط، اشعار، خطبے تے آپ د‏‏ی وصیت نقل ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ تمام آثار مسند الامام الشہید بقلم عزیزاللہ عطاردی تے کتاب موسوعۃ کلمات الامام الحسین وچ جمع ہوئیاں نيں۔
کلمات
شیعاں دے تیسرے امام دے کلمات، توحید، قرآن، اہل بیت، احکا‏م تے اخلاق دے موضوع اُتے اسلامی منابع وچ ذکر ہوئے نيں۔ انہاں کلمات وچو‏ں اکثر آپ د‏‏ی عمر دے آخری مہینے تو‏ں مربوط نيں۔
دعاواں: مسند الامام الشہید نامی کتاب وچ تقریباً ۲۰ دعاواں تے مناجاندیاں نقل ہوئیاں نيں۔ انہاں وچو‏ں مشہور دعا، دعاے عرفہ اے کہ جسنو‏ں عرفہ دے دن صحرہ‏ے عرفات وچ پڑھ لیا ا‏‏ے۔
منسوب اشعار: امام حسینؑ تو‏ں بعض اشعار منسوب نيں۔ محمد صادق کرباسی، انہاں اشعار نو‏‏ں «دیوان الامام الحسین» نامی کتاب وچ جمع کيتا اے تے انہاں د‏‏ی سند تے ادبی لحاظ تو‏ں تحقیق د‏‏ی ا‏‏ے۔
خطبے تے وصیتاں: بعض منابع وچ ، منی وچ امام حسین دا خطبہ، عاشورا دے دن امام حسین دا خطبہ تے اپنے بھائی محمد حنفیہ دے ناں مکتوب وصیت نامہ جس وچ اپنے قیام دا ہدف بیان کيتا اے، ذکر ہوئے نيں
خطوط: مکاتیب الائمۃ نامی کتاب وچ امام حسینؑ دے ۲۷ خطوط جمع ہوئے نيں۔ انہاں وچو‏ں بعض خطوط معاویہ دے ناں تے بعض ہور خطوط دوسرے افراد دے ناں مختلف موضوعات دے بارے وچ لکھیا ا‏‏ے۔
140px|thumb| [[دانشنامہ امام حسین (کتاب)|دانشنامہ امام حسین امام حسینؑ د‏‏ی انفرادی تے اجتماعی زندگی دے بارے وچ پنج سو تو‏ں ودھ تاریخی، فقہی، تفسیری تے کلامی کتاباں د‏‏ی طرف رجوع کيتا گیا ا‏‏ے۔ |ربط=Special:FilePath/دانشنامہ_امام_حسین۔jpeg]]
یادگاری
thumb| [[ایران|ایران دے شہراں تے دیہاتاں وچ محرم دا سوگ]] شیعاں محرم دے دوران وچ سوگ منا‏ندے نيں کہ اوہ حسین نو‏‏ں یاد کردے نيں جنہاں د‏‏ی قربانیاں نے حقیقی اسلام نو‏‏ں زندہ رکھیا تے امامت تو‏ں اپنی وفاداری تے محبت دا اظہار کيتا۔ بہت سارے مسیحی تے سنی وی انہاں وچ شام‏ل ہُندے نيں۔
سبھیاچار وچ
مورخ ایڈورڈ گبون نے کربلا دے واقعات نو‏‏ں اک المیہ قرار دتا ۔ مورخ سید اکبر حیدر دے مطابق، مہاتما گاندھی نے اسلام د‏‏ی تاریخی پیشرفت نو‏‏ں فوجی قوت د‏‏ی بجائے "حسین جداں مسلم سنتاں د‏‏ی قربانیاں" تو‏ں منسوب کيتا۔
روايتی روایت "ہر روز عاشورہ اے تے ہر سرزمین کربلا اے !" شیعاں دے ذریعہ اپنی زندگی گزارنے دے لئی اک منتر دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے جداں کہ حسین نے عاشورا اُتے کيتا سی، یعنی خدا تے دوسرےآں دے لئی مکمل قربانی دے نال۔ اس قول دا ارادہ اس مقصد تو‏ں وی اے کہ کربلا وچ عاشورہ اُتے جو کچھ ہويا اسنو‏ں ہمیشہ ہر جگہ مصائب دے حصے دے طور اُتے یاد رکھنا چاہیے۔
جدید تحریکاں نو‏‏ں متاثر کرنے والا
حسین د‏‏ی کہانی شیعہ انقلابی تحریکاں دے لئی اک مستحکم ذریعہ رہی اے، جس نے غیر منصفانہ اقتدار دے خلاف اپنی ہی مزاحمت نو‏‏ں جواز پیش کيتا۔ پہلوی خاندان دے خلاف ایران وچ ۱۹۷۹ وچ ہونے والے اسلامی انقلاب دے دوران وچ ، شیعیانہ عقائد تے علامتاں حسین د‏‏ی کہانی نو‏‏ں پہلوی شاہ دے خلاف برائی دا ناں دینے تے اس دا رد عمل ظاہر کرنے دا اک فریم ورک فراہ‏م کرنے دے نال وسیع پیمانے اُتے عوامی مزاحمت نو‏‏ں فروغ دینے تے برقرار رکھنے وچ مددگار ثابت ہوئی سی۔
سانچے
<references group="یادداشت" />
حسین ابن علی گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:۴ھ دے جم گٹھ:۶۱ھ دیاں موتاں گٹھ:۶۲۵ دے جم گٹھ:۶۲۶ دے جم گٹھ:۶۸۰ دیاں موتاں گٹھ:ائمہ اثنا عشریہ گٹھ:اہل بیت گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:پنج تن پاک گٹھ:جنگ وچ شہید صحابہ گٹھ:جنگ وچ فوت ہونے والیاں شخصیتاں گٹھ:چودہ معصوم گٹھ:دوسرے فتنے دیاں شخصیتاں گٹھ:زیدی ائمہ گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:ستويں صدی دے ائمہ کرام گٹھ:سنی حکمران گٹھ:شیعیت گٹھ:شیعہ ائمہ گٹھ:شہداء صحابہ گٹھ:صفحات مع بغیر عنوان دے ویب حوالے گٹھ:عرب مسلم شخصیتاں گٹھ:علوی گٹھ:قرآن وچ مذکور شخصیتاں گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات گٹھ:مسلما‏ن شہدا گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے گٹھ:مقتول بادشاہ گٹھ:مقتول شیعہ ائمہ گٹھ:مقتولین کربلا گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے غیر موجود متناسقات گٹھ:ستويں صدی دے مسلما‏ن گٹھ:خلفائے راشدین د‏‏ی اولاد گٹھ:علی ابن ابی طالب د‏‏ی اولاد
پز پالو
پز پالو سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
ہپوسڈروس ربر
ہپوسڈروس ربر گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
فالکرک
مرے سکاٹلینڈ دے 32 کونسل ایریا چوں اک اے۔
لیزو
لیزو چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
گٹھ:چینی نسلی ٹولیاں
فجی بولی
فجی بولی اک بولی اے جیہڑی فجی چ بولی جاندی اے تے ایدے بولن والیاں دی کنتی 450,000 دے نیڑے اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
درانی سلطنت
درانی سلطنت (Durrani Empire) (پشتو: د واکمني درانیانو) جسنوں آخری افغان سلطنت وی آکھیا جاندا اے احمد شاہ درانی نے 1747 قائم کیتی اسدا راجگڑھ قندھار شہر سی۔
حوالے
گٹھ:سابق سلطنتاں گٹھ:افغانستان گٹھ:سابق دیس گٹھ:پاکستان دی تریخ گٹھ:افغانستان دی تریخ گٹھ:درانی سلطنت
چک 158 دس آر
چک 158 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ضلع میردیتہ
البانیا براعظم یورپ دے تناں مسلمان دیساں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
البانیا انتظامی طور اتے 12 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں سرکاری طور اتے البانوی بولی چ چارک آکھیا جاندا اے ، پر عام طور اتے اینہاں نوں پریفیکتورا یعنی پریفیکچر آکھیا جاندا اے ۔ ہر صوبہ ہور اگے کئی ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ ہر صوبے چ 2 توں 4 ضلعے نیں ۔ البانیا دی ایہہ موجودہ انتظامی ونڈ 1938ء ج کیتی گئی تے ہن تک ایہہ برقرار اے ۔ ضلع میردیتہ البانیا دے صوبہ لژہ دا ضلع اے اسدا صدرمقام میردیتہ شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے ضلعے گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
محاصرہ کوت
محاصرہ کوت 7 دسمبر 1915ء توں 29 اپریل 1916ء تک جاری رہن آلا پہلی جنگ عظیم دا اک اہم معرکہ سی جہڑا بین النہرین (موجودہ عراق) مہم دا حصہ سی ۔ اس معرکے چ سلطنت برطانیہ دی فوجاں نوں سلطنت عثمانیہ دیاں فوجاں دے ہتھوں شکست ہوئی سی ۔ اس مہم چ عثمانی فوج دی اگوائی خلیل پاشا نے کیتی تے برطانیہ دی فوج چارلس ٹاؤنشینڈ دے قیادت تھلے جنگ لڑ رہی سی ۔ معرکے دے مگروں ٹاؤنشینڈ گرفتار ہو گئیا سی ۔
اس معرکے چ برطانوی فوج دے 23 ہزار سپاہی مارے گئے جدوں کہ 8 ہزار قیدی بنا لئے گئے ، دوجے پاسے عثمانی فوج دے 10 مرے تے زخمی ہوئے ۔
کوت العمارہ دریاۓ دجلہ دے کنڈے واقع اک قصبہ اے جہڑا شط العرب تے دجلہ دے سنگم تے واقع اے ، ایہہ بصرہ توں 350 تے بغداد توں 170 کلومیٹر دے فاصلے تے واقع اے ۔ 1915ء چ اس دی آبادی ساڈھے 6 ہزار سی ۔
گٹھ:جنگاں گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:سلطنت برطانیہ گٹھ:برطانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:ترکی گٹھ:ترکی دیاں جنگاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں گٹھ:ترک تریخ گٹھ:عراق گٹھ:عراق دی تریخ گٹھ:عراق دیاں جنگاں گٹھ:لڑائیاں
مونپا
مونپا چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
گٹھ:چینی نسلی ٹولیاں
اگولے ڈی'ارجنٹائر
اگولے ڈی'ارجنٹائ سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
اینگس
اینگس سکاٹلینڈ دے 32 کونسل ایریا چوں اک اے۔
کومی بولی
کومی بولی اک بولی اے جیہڑی روس چ کومی لوک بولدے نیں تے ایس بولی دے بولن والیاں دی گنتی 293,000 اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
ہپوسڈروس سرمونی
ہپوسڈروس سرمونی گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
سٹونہنج
سٹونہنج انگلینڈ دی کاؤنٹی ولٹشائر چ سالسبری دے نیڑے اک پرانی یادگار اے۔ اے یادگار اک چکر چ کھڑے پتھراں نال بنی اے۔ اے سعاب لایا گیا جے اے یادگار 4 توں 5 ہزار ورے پرانی اے
بارلے جوڑ
۔
ناخی
گٹھ:چینی نسلی ٹولیاں
گوبا ڈی رولن
گوبا ڈی رولن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
ساترلینڈی
ساترلینڈی اک بولی دا ناں اے جیہڑی جرمنی چ بولی جاندی اے تے ایدے بولن والیان دی کنتی 200 اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
براڈوے ٹاور
براڈوے ٹاور وورسسٹرشائر انگلینڈ دے اک پنڈ چ اک ٹاور اے۔ اے 17 میٹر اچا اے تے ایدی پلنتھ سمندری پدر توں 312 میٹر اچی اے۔
سٹڈلی رائل پارک
سٹڈلی رائل پارک اتلے یارک شائر انگلینڈ چ اک پارک اے۔
ہپوسڈروس سورنسینی
ہپوسڈروس سورنسینی گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
نو
نو چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
گٹھ:چینی نسلی ٹولیاں
نواجو بولی
نواجو بولی امریکہ چ بولی جان والی اک بولی اے ایدے بولن والیان دی کنتی 168,438 اے۔ گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
بارتھی
بارتھی پنجاب دے ضلع ڈیرا غازی خاں دی تحصیل تونسا دا اک قصبا اے ۔
گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
لسٹ بھارت دیاں ریاستاں تے علاقےبلحاظ رقبہ
ملاحظات
گٹھ:ملکی ذیلی ونڈ درجہ بندی لسٹاں گٹھ:بھارت دا جغرافیہ گٹھ:بھارت دیاں ذیلی ونڈاں دیاں لسٹاں گٹھ:بھارت
بمبارا
بمبارا مالی چ بولی ان آلی اک بولی اے جسدے بولن آلےآں دی گنتی 60 لکھ دے لاگے اے ۔ مالی دے علاوہ بمبارا بولن آلےآں دی اک تھوڑی جہی گنتی برکینا فاسو تے آئیوری کوسٹ چ وی اے ۔ بنیادی طور تے بمبارا بولی بمبارا مذہبی گروہ دے لوک بولدے نیں جنہاں دی گنتی 27 لکھ دے نیڑے اے ۔ اس بولی دا تعلق منڈنگ بولیاں دے گروہ یاں منڈا بولیاں نال اے ۔ 70ء دی دہائی توں عام طور تے ایہہ بولی لاطینی حرفاں چ لکھی جا رہی اے ، پر کجھ وادھو حرف وی بنائے گئے نیں ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:افریقہ دیاں بولیاں
چک 159 دس آر
چک 159 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
ہوائی بولی
ہوائی بولی امریکہ دے جزیرے ہوائی دے پرانے لوکاں دی بولی اے ایدے بولن والیان دی گنتی 27,160 اے۔
چک 159 دس آر
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ہوائی بولی
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
محمد بن بختیار خلجی
اختیار الدین محمد بن بختیار خلجی جو ملک غازی اختیار اول، دین محمد بختیار خلجی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی جو عام طور اُتے بختیار خلجی ( وفات 1206) وی کہلاندا سی ۔ قطب الدین ابیک د‏‏ی فوج وچ جنرل وی سی ۔
مڈھلا جیون
بختیار ، خلجی قبیلہ دا فرد سی ۔ اک ترک قبیلہ جو عرصہ دراز تو‏ں جنوبی افغانستان وچ آباد سی ۔ اوہ عسکری قیادت دا سربراہ سی جس نے مشرقی بھارت نو‏‏ں حملہ ک‏ر ک‏ے بارہويں صدی دے اختتام تے تیرہويں صدی دے آغاز وچ فتح کیتا۔ خلجی ، موجودہ جنوبی افغانستان دے شہر گرمسر تو‏ں آئے سن ۔ اک روایت ایہ اے کہ 18 گھوڑےآں دے سربراہ د‏‏ی بنگال اُتے حملہ د‏‏ی پیش گوئی کيتی گئی سی۔ اوہ اک عام پیدائش تھا جس دے لمبے بازو اپنے گھٹناں دے گرد لپٹے ہوئے سن ۔ اک مختصر جسمانی قد تے اک ناقابل یقین غلبہ نظر آندا سی ۔ اوہ سب تو‏ں پہلے دیوان آرد دے طور اُتے گور وچ مقرر ہويا اس دے بعد اس د‏ی رسائی بھارت تک تقریباً 1193 وچ ہوئی۔ تے اس نے قطب ال دین د‏‏ی فوج وچ شمولیت اختیار کرنا چاہی مگر درجہ د‏‏ی وجہ تو‏ں انکار ہويا۔ فیر اوہ ہور مشرق د‏‏ی طرف چلا گیا تے مکلیک ہزبر ال دین دے ماتحت نوکری حاصل کيتی۔ فیر شمالی بھارت وچ بدھون وچ اک فوجی ٹکڑی د‏‏ی کمانداری کيتی۔ مختصر عرصے دے بعد اوہ اودھ واپس آیا جتھ‏ے ملک حسام ال دین نے اس د‏ی قابلیت نو‏‏ں پہچان لیا۔ حسام نے اسنو‏ں جنوب مشرقی کونے وچ کچھ زمین عنایت د‏‏ی جو اج جدید ضلع مرزا پور دا علاقہ ا‏‏ے۔ خلجی نے اپنے اثر رسوخ دے تحت زبردستی کچھ مسلماناں نو‏‏ں اپنی فوج وچ بھرتی ک‏ر ليا تے آس پاس دے علاقےآں اُتے حملے ک‏ے دے کامیابی حاصل کيتی تے اپنے قدم مضبوط کر لئی۔ ادب دا اک خاص حوالہ ایہ وی دسدا اے کہ خلجی نے شہر نلندا دا تاریخی کالج وکرم شیلا نو‏‏ں جلیا ک‏ے راکھ کروا دتا۔ اس نے 1203ء وچ بہار بنگال اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں وی اجاڑ دتا۔ اس وقت خلجی دے کیریئر نے اک نواں موڑ لیا۔ اس کوشش نے اسنو‏ں دہلی دربار وچ اک تشویش بنا دتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:خاندان مملوک (دہلی) گٹھ:تریخ بنگال گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:بنگال دے حکمران گٹھ:1206 دیاں موتاں گٹھ:بارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
ساسانی بادشاہ
اردشیر بابکان نے ایران وچ ایسی حکومت قائم کیتی جس وچ دین تے دنیا (حکومت) دونے اک ساتھ سن تے ایہ اس دی حکومت دی اک اہم خصوصیت سی، دوسری خصوصیت جو اس دی حکومت نوں اشکانیان دی حکومت توں زیادہ امتیاز بخشدی اے اوہ اس دا اتحاد تے حکومت وچ ذہنی تمرکز سی ، اسکندر دے حملہ دے بعد اردشیر بابکان دے ذریعہ ساسانی سلسلہ دی تاسیس توں سرزمین ایران اُتے دوبارہ اتحاد قائم ہو گیا۔
ساسانی خاندان
خاندان ساسانی نے دوسرے قرن دے اوایل توں ای آہستہ آہستہ، ولایت پارس وچ اپنی قدرت تے نفوذ نوں وسعت دینا شروع کر دتا سی، ساسانیاں دے جد بزرگ ساسان استخر وچ آتشکدہ آناہید دے پیشوا سن پارس وچ باز رنگیاں دی حکومت سی انہاں نے انہاں وچ شادی کرلی تے اس دا بیٹا بابک تقریبًا ۱۵۵م وچ جاں اس توں پہلے پیدا ہویا تے اس دے بعد اپنے باپ دی گدی اُتے بیٹھیا، بابک دا بیٹا اردشیر سپہ سالار بن گیا، تقریبًا ۲۱۱۔۲۱۲ء وچ اطراف دے شہراں اُتے حملے کیتے تے اپنے باپ نوں بازرنگی پارس دے حاکم گوچہر دے خلاف بھڑکایا، بابک نے وی تقریبًا ۲۲۰ء وچ گوچھر نوں قتل کر دتا تے اردشیر دے نال اپنی سرزمین نوں وسعت دتی، اردوان پنجم(جاں اک روایت دے مطابق اردوان چہارم)اشکانی بادشاہ نے (پارس دے واقعاں توں خطرہ دا احساس کر دے ہوئے) ساسانیاں نوں باغی قرار دے کے انہاں نال جنگ شروع کردتی، اس طرح اردشیربابکان نے تیسفون اُتے قبضہ کر لیا تے خود نوں بادشاہ کہلانے لگیا، اردشیر نے عہد اشکانی دے بادشاہاں دی حکومت نوں جڑ توں ختم کر دتا تے وڈے خانداناں دی طاقت وقدرت نوں وی کم کر دتا تے اک منظم فوج جمع کرکے اپنی سرزمین وچ اتحاد قائم کر دتا البتہ اردشیر نوں حقیقی حکومت اردوان اُتے غلبہ پانے دے کچھ دناں بعد حاصل ہوئی،اس دی تیسفون وچ تاچ پوشی تے بین النہرین دے شمال وچ لشکرکشی کرنے دے بعد حکومت روم توں ارمنستان دے اُتے جنگ ہو گئی تے اس دی بادشاہت دے آخری دور تک روم نال جنگ چلدی رہی، بہر حال اردشیر نوں اپنے جانشیناں دے نزدیک خاص اہمیت حاصل سی تے بعد وچ بوہت وڈے حکیم تے دانشمند دے عنوان توں اس نوں شہرت ملی۔
شاپور اول
اس دے جانشین، شاپور اول (ح۲۴۰۔۲۷۰)نے مشرق تے مغرب وچ کوشانیان تے رومیاں توں متعدد جنگاں لڑیاں،انہاں جنگاں وچ روم دا بادشاہ گردیانوس قتل ہویا (ح ۲۴۴)تے روم دا دوسرا بادشاہ والریانوس ۲۶۹۔۲۶۰ وچ اپنے فوجیاں سمیت گرفتار ہو گیا، شاپور اول دی وڈی حکومت نے ایران وچ ساسانیاں دی حکومتاں نوں اورمستحکم کر دتا، ساسانیاں دی سرزمین وچ منی دی تعلیمات نوں نشر کرنے دی اجازت وی شاپور اول نے ای دتی سی، ایہ اجازت زردشتی رہنماؤں دی ناراضی دا سبب بنی تے بھرام اول دے زمانے وچ کرتیر (جاں کردیر) دے اصرار اُتے مانیاں دے راہنماواں دا سردار گرفتار ہو گیا تے جیل ای وچ اس دا انتقال ہویا (ح۲۷۷م)اس دے بعد بزرگان حکومت دی حمایت وچ” نرسہ“ بادشاہ بنا،اوراس نے کرتیر دے اثرورسوخ کوختم کر دتا لیکن ۲۹۸م وچ ارمنستان نے رومیاں توں شکست کھادی جس دے نتیجہ وچ شمال بین النہرین تے ارمنستان رومیاں دے قبضے وچ چلا گیا، دجلہ نوں حکومت دی آخری سرحد دے طور پرقرار دتا اس دے بعد توں لیکر تقریبًا ۴۰ سال تک دوناں دشمناں دے درمیان کوئی جنگ نئی‏‏ں ہوئی، اس شکست نے ایران نوں اک حد تک ضعیف کر دتا تے بالآخر ملک دی وڈی پوسٹ دے عہدیداراں نے بادشاہت ہرمزد دوم دے کم عمر بیٹے شاپوردوم نوں سونپ دی تے حکومت دے دوسرے کم اپنے ہاتھاں وچ لے لئی لیکن جدو‏‏ں شاپور وڈا ہویا تواس نے اپنے تہاناں انہاں دے چنگل توں چھڑایا تے مستحکم عزم وارادہ دے نال ساسانیان دی حکومت نوں زوال توں بچا کر اس نوں بوہت طاقتور اورقدرتمند بنا دتا اس نے شروع وچ عرب حملہ آورں نوں سرکوب کیتا تے ایہ عرباں دے نزدیک ”ذوالاکتاف“ تے ایرانیاں دے نزدیک ”ھوبہ سنبا“(کندھاں وچ سوراخ کرنے والا) دے ناں توں ملقب ہویا، شاپوردوم نے رومیاں دے نال دوبارہ جنگ کرکے پہلی جنگ دی یاد تازہ کردتی، انہاں جنگاں وچوں اک جنگ وچ روم دا بادشاہ یولیانوس قتل کر دتا گیا (۳۶۳م) تے ساسانیان نے اک وسیع زمین اُتے قبضہ کر لیا۔
شاپور دوم
شاپور دوم دے جانشین کسے لایق نئی‏‏ں سن یزدگرد دے زمانے وچ روم اُتے غلبہ حاصل کرنے دے کئی موقع فراہم ہوئے لیکن اوہ بادشاہ صلح پسند تے جنگ توں پرہیز کردا سی اس دے بیٹے بہرام پنجم (۴۲۰۔۴۳۸)، معروف بہ بھرام گور، نے مشرق ومغرب وچ جنگاں کیتیاں،پیروز دے دورماں (حک ۴۵۹۔۴۸۴م) ایران ھیاطلہ مشرق دے حملاں توں پریشان سی جس توں ملک وچ ہرج ومرج اورناامنی ودھدی جارہی سی ملک دا نظام نجباء تے علما دے ہاتھاں وچ جا رہیا تھاجب قباد اول نوں حکومت ملی (۴۸۸م) تو اس نے انہاں حکومت دے انتظام توں نکالنے دے لئی مزدک (خداپرست) تے مزد دی تعلیم دی حمایت دی لیکن علما تے نجباء نے اس دی شدت توں مخالفت دی تے اس نوں کچھ دناں دے لئی حکومت توں خلع کرکے جیل وچ ڈالدیا (۴۹۶م)، جدو‏‏ں دوبارہ اس نوں حکومت ملی (۴۹۸م) تو میانہ روی اختیار کرنے لگیا تے اپنی حکومت نوں محفوظ کرنے دے لئی مزدک دے دشمناں دا نال دتا، ۵۲۸ جاں ۵۲۹م دے اوایل وچ مزدک نوں مناظرہ کرنے اُتے مجبور کیتا تے مناظرہ دے بعد اس نوں اس دے کچھ پیروکاراں دے نال قتل کر دتا گیا۔
خسرو اول
خسرو اول جاں خسرو انوشیروان(حک ۵۳۱۔۵۷۹ک)جس دے حکم توں مزدک تے اس دے ساتھیاں نوں قتل کیتا گیا سی اس نے مزدکیاں نوں قلع قمع کر دتا تے بیزانس دے نال وی جنگ دی(۵۴۰ء) روم دے بادشاہ نے اس دی لشکرکشی توں پریشان ہوکے ۵۶۱ء وچ دوناں حکومتاں دے درمیان ۵۰ سال تک دے لئی اک صلح نامہ لکھوایا خسرو نوشیروان نے ھیاطلہ دی حکومت نوں جڑ توں ختم کر دتا (۵۵۷م) تے اعراب یمن دے حبشیاں دی اوتھے توں نکلنے وچ مدد کیتی (ح۵۷۵۔۵۷۷) تے شبہ جزیرہ عرب اُتے اپنا اثرورسوخ قائم کر دتا، خسروانوشیروان دا ہدف عہدساسانی وچ فقط ملک تے لشکر نوں وسعت دینا نئی‏‏ں سی بلکہ اس دے زمانے وچ دفاتر تے اجتماعی امور دی وی اصلاح ہوئی اس نے مالیات (ٹیکس) حاصل کرنے دے طریق نوں وی بدل دتا، عدالت تے فوجی امور دی وی اصلاح کری، اس دے دور وچ جندی شاپورکے طب دے مدرسہ وچ یونانی تے ہندوستانی کتاباں دا سریانی تے پہلوی زباناں وچ ترجمہ تے فیر اوتھے اُتے انہاں دی تدریس ہوئی، ایرانی ا س دے زمانے وچ شطرنج تے کتاب کلیلہ ودمنہ توں آشنا ہوئے اس طرح اس دا ناں اک آرمانی حکمران تے حکیم حاکم دے عنوان توں لوگاں دے دلاں وچ باقی رہیا۔
ہرمزد جہارم
اس دے بعد اس دا بیٹا ھرمزد چہارم تخت پربیٹھا(۵۷۹م)اس دی حکومت دے زمانے دا اہم واقعہ بہرام چوبین دی سرکشی سی، جس نے ساسانی شہنشاہیت نوں ختم کرنے دے لئی تیسفون اُتے لشکرکشی دی، شرفاء تے علما وی ھرمزدسے ناراض سن اس نوں بادشاہت توں خلع کر دتا اوراس دے بیٹے خسرو دوم یاخسرو پرویز نوں تخت اُتے بٹھا دتا (۵۹۰م) لیکن نیا بادشاہ بہرام چوبین دی فوج دے سامنے توں بھج کر بیزانس دی پناہ وچ چلا گیا تے فیر اس نے بیزانس بادشاہ دی مدد توں بھرام اُتے غلبہ حاصل کر لیا (۵۹۱م) خسرو پرویز نے بیزانس دی مدد دے مقابلہ میںمعاہدہ (۵۹۱) دے تحت سرزمین ساسان توں کچھ حصہ بیزانس نوں دتا تاکہ دو بادشاہاں دے درمیان صلح برقرارہوجائے لیکن خسرو دے حامیاں نے بادشاہ روم دے خلع اورقتل کرنے وچ اس دا بوہت نال دتا، ایرانی دو سردار، شہربراز تے شاہین نے اس سرزمین وچ قابل توجہ فتوحات حاصل کیتیاں ایتھے تک کہ بیزانس دے ہاتھاں توں ایشیا دے اوہ تمام شہر جو اس دے قبضہ وچ سن چلے گئے حتی کہ قسطنطنہ وی حملہ دی زد وچ آ گیا،مصربھی ساسانی فوج دے قبضہ وچ چلا گیا (۶۱۹م) اس طرح توں خسرو پرویز دی حکومت، ھخامنشیان دی حکومت دے برابر ہو گئی لیکن جنگ بوہت لمبی ہو گئی اورجنگ نوں طول دینے دے لئی خسرو دی ضد نے بیزانس نوں تلافی دے لئی آمادہ کر دتا،۶۲۷م توں بیزانس نے دوسرے علاقاں اُتے حملہ کرنے شروع کیتے، آذربایجان نوں ویران کر دتا تے بیزانس دی فوج نے بین النہرین اُتے قبضہ کر لیا، خسرو پرویز نوں حکومت توں قلع کرکے جیل وچ ڈال دتا۔ اس دا بیٹا شیرویہ، معروف بہ قباد دوم تخت اُتے بیٹھا تے اس دے کچھ دناں بعد خسرو پرویز نوں جیل وچ قتل کر دتا گیا (۶۲۸م)، اس دی حکومت خودسری، غرور تے ہوس رانی دا شکار رہی اوراس دے زمانے وچ جو جنگاں ہوئاں انہاں توں ملک برباد اورفقیر ہو گیا۔
قباد دوم
قباد دوم نے بیزانس توں فورا صلح کرلی، ۳/سال تک مالیات(ٹیکس) نوں معاف کر دتا، اپنے باپ دے قیدیاں نوں آزاد کر دتا تے فوج دے سرداراں توں محبت توں پیش آیا لیکن اس دی حکومت نوں حالے اک سال وی نئی‏‏ں لنگھیا سی کہ خسرو پرویز دی جنگاں توں ایران وچ جو طاعون آ گیا سی اس نے قباد دوم دی زندگی نوں ختم کر دتا (۶۲۸م) اس دے مرنے توں ایران درہم وبرہم ہو گیا تے پستی دے آثارنمایاں ہو گئے، اس چارسال دی مدت وچ یعنی خسرو پرویز دی موت توں لیکر یزدگرد سوم (۶۲۸۔۶۳۲م) دے تخت نشین ہونے تک دس توں زیادہ بادشاہ ایران دے تخت اُتے بیٹھے۔انہاں وچوں اردشیر سوم بوہت کم عمر سی، خسروپرویز دی بیٹی بوران پہلی عورت سی جو ایران وچ بادشاہ بنی تے آذرمیدخت خسروپرویز دی دوسری بیٹی کچھ دناں دے لئی ساسانی حکومت دے تخت اُتے بیٹھی۔
یزدگرد سوم تے سلطنت دا خاتمہ
یزدگرد سوم نوں تخت پربیٹھے حالے دوسال ای گُزرے سن کہ ملک دی مغربی سرحد اُتے اس نوں مسلمان عرباں توں سامنا کرنا پیا۔ حجاز وچ اسلام نوں ظہور کیتے ہوئے حالے چند ای سال لنگھے سن لیکن انہاں نے ساسانیاں نوں سوچنے دا موقع نئی‏‏ں دتا، حیرہ(۱۲ق/۶۳۳م) اُتے مسلماناں دا قبضہ ہونے دے بعد،عرب دی فوج نے قادسیہ (حیرہ دے نزدیک) وچ پڑاؤ پایا، کئی مہینیاں تک دوناں دے درمیان مذاکرات ہُندے رہے لیکن کوئی نتیجہ نئی‏‏ں نکل سکیا تے جنگ شروع ہو گئی جس وچ ساسانی فوج دا سردار رستم فرخ ہرمزد قتل ہو گیا(۱۶ق/۶۳۷) اس دے بعد تیسفون ثابت قدمی دے باوجود مسلماناں دے ہتھاں وچ چلا گیا تے یزدگرد سوم ملک دے اندر بھج گیا تے آخری بار نھاوند وچ مغلوب ہو گیا(۲۱ق/۶۲۴م)مسلمان عرباں نے اس کامیابی دا ناں ”فتح الفتوح“ رکھیا چونکہ اس دے بعد فیر کسے منظم فوج جاں حکومت توں انہاں نوں سامنا نئی‏‏ں کرنا پیتا، یزدگرد سوم جو ملک دے دوردراز علاقہ وچ جا کے چھپ گیا سی کئی سال دربدر پھرنے دے بعد مرو دے علاقہ وچ قتل کر دتا گیا (۳۱ق/۶۵۱م) اس دے مرنے توں نہ صرف ساسانی سلسلہ ختم ہویا بلکہ ایران ”قدیمی دور“ توں منہ موڑ کر ”اسلامی دور“ وچ داخل ہو گیا۔
گٹھ:ایران دی تریخ گٹھ:ساسانی بادشاہ
اک نوعمر کُڑی دی ڈائری
اک نوعمر لڑکی د‏‏ی ڈائری جسنو‏ں این فرینک د‏‏ی ڈائری کہیا جاندا اے، این فرینک نامی لڑکی د‏‏ی ولندیزی زبان وچ لکھی ہوئی ڈائری د‏‏ی کتابی شکل ا‏‏ے۔ اس لڑکی نے نیدرلینڈز (موجودہ ہالینڈ) اُتے نازی قبضے دے بعد دو سال چھپ کر گزارے سن تے ایہ ڈائری لکھی سی۔ 1944 وچ اس دا پورا خاندان یہودیاں دے ہتھ لگ گیا تے برجن بیلسن اذیندی کیمپ وچ 1945 وچ اس بچی دا انتقال ہويا۔ ایہ ڈآئری میپ گیئس دے ہتھ لگی جس نے اسنو‏ں اس دے باپ اوٹو فرینک دے حوالے ک‏ے دتا۔ اس خاندان وچ واحد بچنے والا شخص این فرینک دا باپ ہی سی۔ تب تو‏ں ہن تک ایہ ڈائری 60 مختلف زباناں وچ چھپ چک‏ی ا‏‏ے۔
یہ کتاب پہلی بار Het Achterhuis. Dagboekbrieven 14 Juni 1942 – 1 Augustus 1944 (The Annex: Diary Notes 14 June 1942 – 1 August 1944) دے ناں تو‏ں چھپی۔ ایہ اشاعت ایمسٹرڈیم وچ کانٹیکٹ پبلشنگ وچ ہوئی۔ 1952 وچ اس دا انگریزی ترجمہ برطانیہ وچ شائع ہويا جو کافی پسند کیتا گیا۔ 1955 وچ اس اُتے ڈراما بنایا گیا جس د‏‏ی اگے چل ک‏ے 1959 وچ فلمی تشکیل وی بنائی گئی۔ اک نوعمر لڑکی د‏‏ی ڈائری 20واں صدی وچ سرِلسٹ رہنے والی کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
1947 وچ شائع ہونے والی ولندیزی بولی والی کتاب دے ملکيت‏ی حقوق یکم جنوری 2016 نو‏‏ں ختم ہوئے جو مصنفہ د‏‏ی موت دے ستر سال بعد د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔ یورپی یونین وچ ملکيت‏ی حقوق دا ایہ عمومی قانون ا‏‏ے۔ تب تو‏ں اس کتاب دا اصلی ولندیزی نمونہ آن لائن دستیاب ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1947ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:دائرہ عام د‏‏یاں کتاباں گٹھ:روزنامچے گٹھ:یہودی ادب گٹھ:ڈچ ادب گٹھ:این فرینک گٹھ:کتاباں
ڈیٹروئٹ
ڈیٹروئٹ امریکہ دی میشیگن ریاست دا سبھ توں ودھ آبادی والا شہر اے اتے امریکہ کینیڈا سرحد دا سبھ توں وڈا شہر اے۔ ایہہ ریاست دی سبھ توں ودھ آبادی والی وین کاؤنٹی دا ٹکانا اے۔
حوالے
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:میشیگن دے شہر گٹھ:امریکی شہر
پنسلوینیا جرمن بولی
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
ہپوسڈروس سپیوری
ہپوسڈروس سپیوری گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
جوراسک کوسٹ
جوراسک کوسٹ انگلینڈ دے سمندری کنڈے تے پرانے ویلیاں دی اک تھاں اے۔
گٹھ:انگلینڈ
مٹاگہارن
مٹاگہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
گوٹنگن یونیورسٹی
گوٹنگن یونیورسٹی گوٹنگن جرمنی دی سب توں پرانی یونیورسٹی اے۔
چک 160 دس آر
چک 160 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
فیچاپف
فیچاپف سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
ہپوسڈروس سٹینوٹس
ہپوسڈروس سٹینوٹس گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ازاد یونیورسٹی برلن
ازاد یونیورسٹی برلن جرمنی دی اک یونیورسٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی وچ تعلیم گٹھ:جرمن یونیورسٹیاں گٹھ:برلن دیاں یونیورسٹیاں
ضلع ہاس
البانیا انتظامی طور اتے 12 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں سرکاری طور اتے البانوی بولی چ چارک آکھیا جاندا اے ، پر عام طور اتے اینہاں نوں پریفیکتورا یعنی پریفیکچر آکھیا جاندا اے ۔ ہر صوبہ ہور اگے کئی ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ ہر صوبے چ 2 توں 4 ضلعے نیں ۔ البانیا دی ایہہ موجودہ انتظامی ونڈ 1938ء ج کیتی گئی تے ہن تک ایہہ برقرار اے ۔ ضلع ہاس البانیا دے صوبہ کوکس دا ضلع اے اسدا صدرمقام ہاس شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے ضلعے گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
کلائن میٹرہارن
کلائن میٹرہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
پیومی
پیومی چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
چیانگ
چیانگ چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
ہپوسڈروس سمبا
ہپوسڈروس سمبا گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
فشر گابلہارن
فشر گابلہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ
فرائیبرگ یونیورسٹی
فرائیبرگ یونیورسٹی فرائیبرگ جرمنی دی اک یونیورسٹی اے۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی وچ تعلیم گٹھ:جرمن یونیورسٹیاں
امید (سیارچہ)
امید ایران دا پہلا مقامی بنئیا مصنوعی سیارہ اے جس دی 2 فروری 2009ء نوں کامییابی نال لانچنگ کیتی گئی ۔ ایہہ ایران دا مدار چ دوجا مصنوعی سیارہ اے ۔ پہلا ایرانی مصنوعی سیارہ سینا اول روس نے ایران لئی بنائیا سی تے 2005ء چ مدار چ چھڈئیا گئیا سی۔
گٹھ:مصنوعی سیارہ گٹھ:ٹیکنالوجی گٹھ:ایران
چک 163 دس آر
چک 163 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
انھے گھوڑے دا دان
'انھے گھوڑے دا دان' (In English:Alms for blind horse) 2011) وچ رلیج ہوئی بھارتی پنجابی فلم اے،جسنے بھارت دے 59ویں قومی فلم اوارڈاں دی سرووتم نردیشن،سنیمیٹوگرافی اتے پنجابی دی سرووتم فلم کیٹیگری دا انعام جتیا۔ایہہ گردیال سنگھ دے ناول 'انھے گھوڑے دا دان' دی کہانی تے بنائی گئی اے۔
کہانی
ایہہ کہانی اوہناں لوکاں توں شروع ہندی اے،جہڑے وڈے زمینداراں دے کم کردے نے تے اپنی زندگی دیاں اوکڑاں نال پریشان نے۔زمیندار اپنی جگہ اک فیکٹری لاؤن والے نوں ویچ دیندا اے۔اس فیکٹری لاؤن والے نے اک مزدور دا گھر توڑ دتا سی۔ ایسے اک مزدور دا اک پتّ 'میلو' شہر وچّ رکشا چلاؤندا اے،جہڑا رکشا والیاں دی ہڑتال کارن بے کار ہو گیا اے۔اس طرحاں پیو پت اپنے بھوکھ/مستقبل دی فکر 'چ پے گئے نیں۔
اوارڈ،انعاماں دا جتنا
فلم دا پریمیئر 68ویں وینیس فلم فیسٹیول 'چ ہویا۔اسنے ابوظہبی فلم فیسٹیول 'چ خاص جیوری انعام اتے 50000 $ دی بلیک پرل ٹرافی جتی۔ایہہ فلم 59ویں بیئیفائی لنڈن فلم فیسٹیول اتے بسان فلم فیسٹیول وچّ وی وکھائی گئی۔
اے 10 تھنڈربولٹ
اے 10 تھندربولٹ زمینی فوجاں دی مدد لئی بنائیا جان آلا ہوائی جہاز اے ۔ اسدا ڈیزائن دلچسپ تے اسدیاں خوبیاں حیران کن نیں ۔ اسنوں فیئر چائلڈ امریکہ نے بنائیا اے ۔ خاص طور تے ایہہ ٹینکاں دے خلاف ورتیا جاندا اے ۔ اسدے اگلے بنھے اک توپ جی اے یو -8 ایوینجر لگی ہندی اے جسدیاں 6 گولیاں اک ٹینک نوں تباہ کرن لئی کافی ہندیاں نیں ۔
بکتر
اے_10 چ ٹٹانیم دا بنئیا ہوئیا اک بکتر لگا ہندا اے جہڑا اس دے وزن دا 6 فیصد ہندا اے ۔ ایہہ اسنوں 20 ملی میٹر دیاں گولیاں توں مکمل بچا سکدا اے ۔ ایہہ اک پر دے وڈے حصے تے اک انجن دے بغیر وی اڑ سکدا اے ۔ ایہہ گل 2003ء دے امریکہ دے عراق تے حملے دے بعد ثابت ہوئی جدوں اک اے-10 دا پر تے انجن تباہ ہو گئے تے اوہ اترن چ کامیاب ہو گئیا ۔
اسلحہ
ایہہ جہاز جی اے یو 8 ایوینجر گن ٹینکاں دے خلاف ورتدا اے ۔ اسدے علاوہ ایہہ اے جی ایم -65 مزائل وی لے جا سکدا اے ۔ ایہہ ای سی ایم پاڈ وی لے کے جاندا اے جہڑا ریڈار جام کرن لئی ورتئیا جاندا اے ۔ ایہہ اپنے دفاع لئی 2 عدد سائیڈ ونڈو میزائل وی لے کے جاندا اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جعاز گٹھ:جہاز گٹھ:ہوائی جہاز
انگوٹا
انگوٹا افریقہ چ اتھوپیا دی اک تقریبا نا پید بولی اے جہڑی ایفرو ایشیائی غیر درجہ بند بولیاں چ شامل کیتی جاندی اے یعنی اس دا تعلق ایفرو ایشیائی بولیاں نال ای اے پر حالے اینہاں نوں کسے درجہ بندی یاں ٹبر چ شامل نئیں کیتا گئیا ۔ اس سلسلے چ ہور تحقیق جاری اے ۔ اسنوں بائریل بولی وی آکھئیا جاندا اے ۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:افریقہ دیاں بولیاں گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:افریقہ
جارجیا
جارجیا یوریشیا دے علاقے قفقاز (کوہ قاف) دا اک دیس اے جہڑ ا لیندے ایشیاء تے چڑدے یورپ دے وچکار واقع اے ۔ اسدے لیندے چ کالا سمندر ،اتر چ روس ،دکھن چ ترکی تے آرمینیا تے چڑھدے چ آذربائیجان وسدے نیں ۔ جارجیا دا رقبہ 69700 مربع کلومیٹر اے تے آبادی 47 لکھ اے جہڑی زیادہ تر جارجیائی نسل تے اے ۔
گٹھ:یورپ دے دیس گٹھ:ایشیا دے دیس گٹھ:جارجیا گٹھ:قفقاز
Georgia
چک 175 دس آر
چک 175 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
پٹواری پتنگا
پٹواری پتنگا پتنگیاں دے اک ٹبر دا ناں اے۔ ایہدے وچ 3500 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ ایس پتنگے دی سنڈی ٹردیاں اینج لگدا اے جیویں زمین کچھ رئی ہوے تے ایس باہجوں ایہدا ناں پٹواری پتنگا رکھا گیا اے جے پٹواری وی زمین کچھن دا کم کردا اے۔
چک 175 دس آر
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
لا روئینیٹ
لا روئینیٹ سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
سان انتونیو
گٹھ:امریکہ
San Antonio
ہلولین
ہلولین 931 میٹر دی اچائی نال انگلینڈ دا تیجا سب توں اچا پعاڑ اے۔
ترکھاݨ
لکڑی دا کم کرن آلے مستری نوں ترکھاݨ آکھیا جاندا اے۔ ترکھاݨ لکڑیاں چیر کے اوہدیاں مختلف شیواں میز, کرسی, منجے, پیڑھیاں, فرنیچر تے نکے وڈے سَند وغیرہ بݨاؤندا اے۔ ترکھاݨ دے دھندے نوں ترکھاݨا آکھیا جاندا اے۔
گٹھ:کامے
ڈلس
Dallas
مونٹ بنینک دی چلیون
مونٹ بنینک دی چلیون سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
الو پتنگا
الو پتنگا پتنگیاں دے اک ٹبر دا ناں اے۔ ایہدے وچ 35000 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ ایہ چانے پر دا سب توں وڈا ٹبر اے۔
سکینہ سموں
سکینہ سموں اک پاکستانی اداکارہ، پروڈیوسر تے ہدایتکار نيں۔ اوہ یکم مارچ 1960 نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔
کیریئر
سکینہ سمو نے اپنے اداکاری کیریئر دا آغاز پاکستان وچ علاقائی ٹیلی ویژن ڈرامےآں تے ریڈیو ڈرامےآں تو‏ں کيتا۔ دیواورین وچ اس د‏ی کامیابی د‏‏ی اسکرین پرفارمنس، جو پاکستانی معاشرے وچ غیرت دے ناں اُتے ہونے والی ہلاکتاں د‏‏ی جانچ کرنے والی اک سماجی ڈراما اے، نے سکینہ نو‏‏ں عوامی شعور وچ شروع کيتا تے عوام نے دیکھیا کہ انہاں نو‏ں بہترین اداکارہ د‏‏ی نامزدگیاں وچ پہلی کامیابی ملی ا‏‏ے۔ دیوارین وچ سکینہ سمو نے ملک د‏‏ی معروف اداکارہ دے طور اُتے اپنی پہچان بنائی۔ انڈسٹری دے بہترین ہدایت کاراں وچو‏ں کچھ دے نال کم کردے ہوئے، سکینہ نے ایسی پرفارمنس جاری رکھی جس تو‏ں تنقیدی تے تجارتی دونے تعریفاں ہوئیاں۔ اک وسیع وقفے دے بعد، سکینہ 2000 وچ اداکاری کرنے تے کئی ایوارڈ یافتہ ڈرامےآں د‏‏ی ہدایت کاری دے لئی اسکرین اُتے واپس آئی۔ 2011 وچ ، انہاں نے پاکستانی تفریحی صنعت وچ اپنے کم دے اعتراف وچ تمغہ امتیاز حاصل کيتا۔ 2014 وچ ، اس نے پاکستانی مصنف عمیرہ احمد ، محبت صبح دا ستارہ اے  کےنال اپنی پنجويں تعاون د‏‏ی ہدایت کاری د‏‏ی جس نو‏‏ں تنقیدی تے تجارتی تعریف وی ملی۔ حالے حال ہی وچ ، اس نے اپنی پہلی فیچر فلم انتظار (انگریزی: Waiting) د‏‏ی ہدایتکاری د‏‏ی تے پروڈیوس کيتا جو 2020 وچ ریلیز ہوئے گی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان گٹھ:ضلع جامشورو دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں
جین پریٹ
جین پریٹ (جم 11 نومبر، 1962) سیسی اتے جین دی بانی اڈیٹر اے، اتے ایکسوجین دی موجودہ اڈیٹر اے۔  ایہہ سیریئس ایکسئیم ریڈیو تے ٹاک شو جین ریڈیو دی میزبان اے۔
مڈھلا جیون
جین پریٹ دا جم سان فرانسسکو، کیلیفورنیا وچ اک کلاکار شیئلا مارکس بلیک، ڈیوک یونیورسٹی وچ کلا دے اک پروفیسر اتے چترکار ذکر پریٹ دے گھر ہویا سی۔  اسدی ماں نیویارک دے کوینس شہر وچ وڈی ہوئی اتے اسدا نانا، جوزف مارکس، ڈبلڈے پبلیسنگ کمپنی دا نائب-پردھان سی۔ اسدے دادا جی گیتھیر پریٹ سن، جو ورجینیا یونیورسٹی وچ اک پیرانارمل نفسیات کھوجکار سن۔ پریٹ دے ماں-پیؤ دی طلاق ہو گئی جدوں ایہہ 13 سال دی سی۔ ایہہ شمالی کیرولینا دے ڈرہم، وچ وڈی ہوئی اتے 15 سال دی عمر وچ اینڈوور، میسیچیوسیٹس وچ فلیپس اکیڈمی وچ داخلہ لیا۔ فلیپس اکیڈمی توں گریجوئیشن توں بعد، پریٹ اوبرلن، اوہیو دے اوبرلن کالج وچ داخلہ لیا، جتھے اسنے جدید ناچ نال کمیونیکیشن وچ اک ڈگری حاصل کیتی۔
نجی جیون
پریٹ اتے اداکار/لکھاری اینڈریو شائفر دی اک دھی، شارلیٹ جین (جم دسمبر، 2002)، اے۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1962 گٹھ:مشہور زنانیاں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:کمپنی کھوجی عورتاں
لسٹ بھارت دیاں ریاستاں تے علاقے بلحاظ آبادی
تھلے بھارت دیاں ریاستاں تے علاقےآں دی لسٹ بلحاظ آبادی دتی جارہی اے۔ واضح رہے کہ دہلی، پونڈیچری، چندی گڑھ، انڈمان تے نکوبار جزیرے، دادرا تے نگر حویلی، دمن تے دیو تے لکشادیپ بھارت دیاں ریاستاں نہیں بلکہ متحدہ عملداریاں نیں، مرکزی حکومت دے زیرِ اقتدار علاقے نیں۔
thumb|300px|بھارت دیاں ریاستاں، تے مرکزی زیر اقتدار علاقے۔
ریاستاں
'ریاستاں‘ : کُل28۔
ریاستیں تے آبادی
گٹھ:بھارت دیاں ذیلی ونڈاں دیاں لسٹاں گٹھ:ملکی ذیلی ونڈ درجہ بندی لسٹاں گٹھ:لسٹاں گٹھ:بھارت متعلقہ لسٹاں
چک 174 دس آر
چک 174 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
کراسٹ اگوزا
کراسٹ اگوزا سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ
مومنہ مستحسن
پھر مومنہ مستحسن دی واپسی 2016 وچّ ہوئی، اسنوں اس ویلے کوک سٹوڈیؤ وچّ پہلی وار گاؤن دا موقع ملیا، اسنے کوک سٹوڈیؤ دے اس سیزن وچّ نصرت فتح علی خان ولوں گائے جا چکے گیت "آفرین آفرین" نوں راحت فتح علی خان نال گایا۔ ایہہ گیت بہت مشہور ہویا اتے اس گیت نے ہی مومنا نوں وڈی گنتی وچّ سنن والےآں ساہمنے لیاندا۔  ایہہ گیت کوک سٹوڈیؤ دے سبھ توں ودھ ویکھے جان والے گیتاں وچوں اک اے۔
شروعاتی زندگی اتے پچھوکڑ
مومنہ مستحسن دا جم 5 ستمبر 1992 نوں لاہور، پاکستان وچّ اک مسلم پروار وچّ ہویا سی۔ اسدی ماں حُما مستحسن اک ڈاکٹر اے اتے پیؤ کاظم مستحسن اک رٹائر ہویا برگیڈیئر اے اتے اسدے پیؤ نوں پاکستانی فوج ولوں ستارہِ امتیاز وی مل چکا اے۔ مومنا دے دو بھرا ہن؛ وڈا بھرا، ہاشم مستحسن اک ڈاکٹر اے اتے چھوٹا بھرا، حیدر مستحسن اجے پڑھائی کر رہا اے۔ ایہہ پروار ناساؤ کاؤنٹی، نیو یارک وچّ رہندا اے۔
مومنہ مستحسن لاہور گرامر سکول وچّ پڑھدی رہی اے اتے اس نے سٹونی بروک یونیورسٹی، نیو یارک توں 2016 وچّ گریجوئیشن کیتی اے۔ اسنے سنگیت دی کوئی خاص سکھلائی نہیں لئی، سگوں اسنے آپ ہی گاؤنا سکھیا اے۔
نجی زندگی
ستمبر 2016 وچّ مومنہ مستحسن نے اپنے ٹوٹر کھاتے اُتے علی نقوی نال اپنی انگیجمینٹ بارے کہہ دتا سی۔ علی نقوی برطانیہ دے کیلیفورنیا دی اک بینک وچّ کم کردا اے۔ پر، ایہہ رشتہ 2017 دے شروع تکّ ہی نبھ سکیا۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1992 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:گلوکارہ
لہندے ترکستان چ بدھ مت
اج سارے ترکستان (لہندا ترکستان جاں روسی ترکستان تے چڑھدا ترکستان جاں چینی ترکستان) چ اسلام ای سبتوں وڈا مذہب اے ، پر ایہو جہے ثبوت ملے نیں کہ کدیں اینہاں علاقےآں چ بدھ مت اپنی سکھر اتے سی ۔
پارتھیا اتے باختریا
تاریخی لحاظ نال، بدھ مت دی ساریاں پشلیاں پنج روسی وسطی ایشیائی ریاستاں جو کہ رل کے لہندا ترکستان بندیاں نیں: ترکمانستان، ازبکستان، تاجکستان، کرغزستان، اتے قازقستان وچ بنیاد رکھی گئی۔ پہلی صدی قبل مسیح وچ ایہ گندھارا (پاکستان) اتے افغانستان توں پارتھیا[۱] اتے باختریا دے راجاں ول پھیلیا۔ ترکمانستان اتے اتری پوربی ایران رل کے پارتھیا راج بندا سی؛ جد کہ دکھنی ازبکستان، تاجکستان، اتے اتری افغانستان رلا کے باختریا راج[٢] کہلواندا سی۔
سغدیا
وسطی ازبکستان وچ سغدیا[٣] اتے اتری پچھمی تاجکستان وچ بدھ مت باختریا ولوں آیا۔ چھیویں صدی دے چینی زیارتی زوانگزنگ (حسوان-تسنگ) نے سغدیا دی راجدھانی سمرقند وچ دو بوہت وڈیاں بودھی خانقاہواں دا ذکر کیتا ہے۔
لہندی ترک خاگانیٹ
ستویں صدی عیسوی وچ جدوں منگولیا دے آلتائی لوکاں نے وسطی ایشیا دا وڈا حصہ فتح کر لیا، تے بدھ مت سغدیا توں اتے دکھنی پوربی ترکستان وچ کاشغر تے خوتان توں دکھنی قازقستان دی وادی تارز(تلاس) اتے اتری کرغزستان وچ وادی چو ول پھیلیا۔ ایہ علاقے لہندی ترک خاگانیٹ [۴] دا حصہ سن۔ اٹھویں صدی وچ جدوں تبت دا ترکستان اوپر راج سی، تبتیاں نے پوربی کرغزستان اوپر وی قبضہ کر لیا، تے ایس طراں اوہ اپنے نال پراکرتی بدھ مت [۵] لیائے۔
بھاویں اسلام ناویں تے دسویں صدی وچ وسطی ایشیا دی ریاستاں دے دکھنی حصے وچ آیا، اتے یارہویں صدی وچ اتری حصے وچ، پر بدھ مت اتری حصے وچ اکا ہی نئیں سی مک گیا۔ اوتھے اسلام ہمیش ہی کمزور رہیا سغوں شمانی پنتھ اتے بدھ مت وچ رل وی گیا۔ ایس سارے علاقے وچ اسلام دا وڈا روپ ہمیش توں ہی صوفیانہ رہیا اے، یعنی اک غیر اصول پرست فرقہ جیہڑا کہ مراقبے اوپر زور دیندا ہے، اک بوہت زیادہ شیدائی مریداں دی جماعت جیہڑی کسے مرشد دے دوالے رہندی ہے۔
ژنگری منگول
چڑھدے ترکستان دے ژنگری منگول[۶] جیہڑے کہ تبتی بدھ مت دے گیلوگ روپ نوں مندے سان، اتے جنہاں توں ستویں صدی دے شروع وچ کلمک نکھڑ گئے سان، نے سولھویں صدی توں اٹھارویں صدی دے وسط تیکر بلخاش جھیل دے پورب اتے دکھن ول، پوربی قازقستان دے علاقے سیمی رشے وچ، نالے ستویں صدی دے وسط توں اٹھویں صدی دے وسط تیکر کرغزستان وچ جھیل اسیک کول دے آلے دوالے تنبوواں دیاں خانقاہواں بنایاں۔ کلمک لوکاں نے وی، جد اوہ وولگا ول ہجرت کر گئے، قازقستان دے کئی حصیاں وچ تنبوواں دیاں خانقاہواں بنائیاں سان۔
ژنگراں نے وی پوربی قازقستان دے علاقیاں وچ جھیل بلخاش دے آلے دوالے پتھر دیاں خانقاہواں[۷] بنائیاں۔ ایہ گیلوگ خانقاہواں[۸] انہویں صدی دے وسط تیکر روس دے قازقستان نوں فتح کرن تیکر قائم رہیاں۔ ایس گل بارے پکا پتہ نئیں کہ ایہ خانقاہواں ڈزنگراں نے اٹھارویں صدی دے وسط وچ منچوریاں ہتھوں شکست توں پہلاں بنوائیاں سان تے اوہ تباہی توں بچ رہیاں، یا ایہ اوہناں ڈزنگر مہاجراں نے بنائیاں جیہڑے کہ قتلِ عام اتے پوربی ترکستان دے چین دی منچوریا سلطنت وچ رلان مغروں کازخستان نوں نس گئے۔ ایہناں وچوں کجھ کلمک لوکاں نے وی بنائیاں ہوون دیاں جو کہ اٹھارویں صدی دے اخیر وچ وولگا توں پوربی ترکستان مُڑ آۓ، پر اوہ کازخستان وچ وس رہے۔ ایہ ذرا اوکھا سوال اے کیوں جے روسی زبان وچ ڈزنگراں نوں اکثر کلمک آکھیا جاوندا ہے۔
حوالے
[١] ترکمانستان وچ میری (مرو)اتے اشک آباد دے نیڑے دوہناں تھاواں اوپر اک اک پارتھی بودھی ستوپ دے نشان ملے نیں۔ اشکبات(اشک آباد) دے نیڑے بودھی غار وی ملے نیں۔
[٢] دکھنی ازبکستان وچ ترمذ دے نیڑے کارا، فیاس دلویرزن تیپے اوپر دو باختری بودھی خانقاہواں دے نشان ملے نیں، نالے زرمولا اوپر اک ستوپ دے نشان، اتے بلالک تیپے اوپر دیواراں اوپر بودھی مورتاں دے نشان ملے نیں، ایہ دونویں تھاواں صوبہ سرخان دریا دے علاقے وچ واقع نیں۔
[٣] سگدی سنسکار دے بودھی نشان یرکرگن وچ سمرقند دے نیڑے، ازبکستان، اتے پنجکنت، تاجکستان وچ ملے نیں۔ ایہ نشان پوربی ازبکستان دی فرغانہ وادی دے مقام کووا وچ وی ملے نیں۔ باختر وچ ملے نشان جنہاں دا اوپر ذکر ہویا اے سگدی یگ وچ وی ملدے نیں۔
[۴] دریا تراز(تلاس) دی وادی وچ شمکنت (چمکنت) دے نیڑے سیرم کیلے اوپر اتے صوبہ جمبول وچ تکتور ماس اوپر نشان ملے نیں۔ سناتن آثار دے ماہر امید کردے نیں کہ تراز (جمبول ) دے نیڑے کوس توبے وچ وی بودھی نشان ملن دے۔ بودھی ٹھکانے دریا چو دی وادی دے نال نال اجوکے چالپن آتا دے نیڑے جھیل اسیک کول دے اتری دندے اوپر، اتے اک بیشم (سویاب) وچ، توکمک (توکمک) دے نیڑے بالساغم وچ اتے دریا چو تے کراسنویا دریا دے ملاپ والی تھاں اوپر پاۓ گئے نیں۔
[۵] جھیل اسیک کول دے آلے دوالے کاراکول (پرزیولسک) دے نیڑے اتے تامگا گورج دے دکھنی دندے ول، نالے دکھن ول جلکو تے بالسکن درے اوپر ، جھیل دے اتری پاسے اسیکاتا درے وچ پانی تھلے "مانی" پتھر ملے نیں۔
[٧] پتھر دی بنیاں ہوئیاں ژنگر بودھی خانقاہواں دے نشان قازقستان وچ الملک دے مقام اوپر، چین تے کازخستان دی سرحد دے نیڑے جھیل بلخاش دے پورب وچ دریا ایلی دے نال نال، اتے کزل-کنت وچ جزکازگان (ڈزکازگان) دے نیڑے، جھیل بلخاش دے پچھم ول ساری سو دریا دے نال نال ملے نیں۔ روس تے قازقستان دی سرحد دے نیڑے، جھیل بلخش دے اتر ول، دریا ارتش دے نال نال، سیمے (سیمیپالا تنسک) وچ اک وڈی بودھی خانقاہ سی، اتے اک ہور دے نشان اُست کمینوگورسک دے نیڑے ابلیکت اوپر ملے نیں۔ آلماتی دے پورب ول، زیلسکی آلا تاؤ پہاڑ دی اتری لانبھ ول جو کہ قازقستان نوں جھیل اسیک کول توں وکھ کردا ہے، اجوکی چینی سرحد دے نال نال توڑ تیکر بودھی خانقاہواں قائم سان، جنہاں دے نشان آلماتی دے نیڑے تلگر وچ، اتے سرحد اوپر نرنکول دے علاقے وچ سمبے دے مقام اوپر ملے نیں۔
[۸] ایہناں وچوں سب توں نویں اک لکڑی دی خانقاہ انیہویں صدی دے شروع وچ آلماتی دے نیڑے میدیو (میدیو) دے مقام تے بنائی گئی سی۔
ایہ وی پڑھو
گٹھ:بدھ مت گٹھ:ترک گٹھ:ترکستان گٹھ:ترک لوک
اڈدے گہنے
اڈدے گہنے اڈدی سہنپ دا اک ٹبر اے ایہدے وچ 165 ونڈاں نیں۔
ال پاسو
گٹھ:امریکہ
باؤقیٹنز
باؤقیٹنز سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ
چک 173 دس آر
چک 173 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
امین فہیم
امین فہیم پاکستان پیپلز پارٹی دا اک لیڈر تے اک پیر اے۔ اودا جوڑ سند توں اے۔
ناؤمی وولف
ناؤمی آر۔ وولف (جم 12 نومبر، 1962)  اک امریکی لکھاری، صحافی اتے الگور اتے بل کلنٹن دی سابقہ سیاسی صلاح کار اے۔
وولف پہلی وار 1991 وچ د بیوٹی متھّ  دی لکھاری دے طور تے چرچہ وچ آئی سی۔ اس کتاب دے نال، اوہ نسوانیت تحریک دی نویں ترنگ کہلا ای لہر دی موہری ترجمان بن گئی سی۔ گلوریا سٹینئیم اتے بیٹی فریداں ورگیاں موہری نسوانی تحریک آگوآں نے اس کتاب دی تعریف کیتی؛  کمیل پاگلیا اتے کرسٹینا ہوف سومرج، ورگے ہورناں نے اس دی تنقید کیتی۔ اس اپرنت اسنے ہور کتاباں وی لکھیاں جنہاں وچ 2007 وچ لکھی سبھ توں ودھ وکن والی کتابامری  کا دا انت    اتے اس دی تازہ اندام نہانی: اک نویں جیونی وی شامل ہن۔
د بیوٹی متھّ
thumb|ناؤمی وولف برکلن لاء سکول وکھے 29 جنوری 2009 نوں تقریر کردے ہوئے
حوالے
گٹھ:جم 1962 گٹھ:زندہ لوک
ٹوئر نیور
ٹوئر نیور سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
فورٹ ورتھ
گٹھ:امریکہ
تحصیل کوٹ چُھٹا
کوٹ چُھٹا، پنجاب، پاکستان دے ضلع ڈیرا غازی خان دی اک تحصیل اے۔
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع ڈیرا غازی خان
ترکڑی
ترکڑی (انگریزی:Equation) (اردو:مساوات) میتھمیٹکس چ اک ایسی گل اے جیہڑی دو گلاں یاں نمبراں دے برابر ہون نوں دیس دی اے۔ دو گلاں یا نمبراں دے وشکار = دا نشان لکھیا جاندا اے۔
ادہارن
x + 3 = 5
کھلرے پر
کھلرے پر اڈدی سہنپ دا اک ٹبر اے۔ ایہدے بیٹھیاں پر کھلرے ہوندے نیں تے ایس لئی ایس ٹبر دا ایہ ناں پیا اے۔