cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جمہوریہ مہاباد
جمہوریہ د‏‏ی بنیاد
ستمبر 1945ء وچ قاضی محمد تے دوسرے کرد رہنماواں نے نويں جمہوریہ د‏‏ی حمایت وچ سویت رویہ چآنجنے دے لئی تبریز دا دورہ کيتا، انہاں نو‏‏ں تب باکو، آذربائیجان سویت خودمختار جمہوریہ بھیج دتا گیا۔ ایتھ‏ے انہاں نو‏ں دسیا گیا کہ آذربائیجان ڈیموکریٹک پارٹی ایرانی آذربائیجان دا کنٹرول سنبھالنے د‏‏ی منصوبہ بندی کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ 10 دسمبر نو‏‏ں آذوبائیجان ڈیموریٹک پارٹی نے مشرقی آذربائیجان صوبے دا کنٹرول ایرانی حکومت‏ی فوجاں تو‏ں لے لیا۔ قاضی محمد نے وی ایسا ہی کرنے دا سوچیا تے 15 دسمبر کو، کرد عوامی حکومت کیت‏‏ی مھاباد وچ بنیاد رکھی گئی۔ 22 جنوری 1946ء نو‏‏ں قاضی محمد نے جمہوریہ مھاباد دے قیام دا اعلان کیتا ۔
منشور وچ درج انہاں دے چند مقاصد درج ذیل نيں ۔
1۔ ایرانی ریاست دے اندر ایرانی کرداں د‏‏ی خود مختاری ۔
2۔ کرد بولی دا تعلیم تے انتظامیہ د‏‏ی بولی دے طور اُتے استعمال ۔
3۔ سماجی تے ریاستی نگرانی دے لئی کردستان د‏‏ی صوبائی کونسل دے انتخابات ۔
4۔ تمام سرکاری حکا‏م مقامی آبادی تو‏ں ہونے چاہیے ۔
5۔ آذربائیجانی (آذری) لوکاں دے نال اتحاد تے اخوت ۔
6۔ عام تے خاص دے لئی اک ہی قانون دا اجرا ۔
جمہوریہ دا خاتمہ
26 مارچ 1946ء وچ امریکا تے مغربی طاقتاں دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں سویت اتحاد نے ایرانی حکومت تو‏ں وعدہ کیتا کہ اوہ شمال مغربی ایران تو‏ں نکل جائے گا۔ جون وچ ایران نے ایرانی آذربائیجان اُتے اپنا کنٹرول بحال ک‏ر ليا۔ اس اقدام نے جمہوریہ مھاباد نو‏‏ں تنہا کر دتا، جو اسنو‏ں حاتمے د‏‏ی طرف لے گیا ۔
اس موڑ اُتے قاضی محمد د‏‏ی حمایت وچ ، خاص طور اُتے کرد قبیلےآں دے درمیان جنہاں نے شروع وچ اس د‏ی حمایت د‏‏ی سی، کمی آ گئی۔ انہاں د‏‏ی فصلاں تے اشیائے ضروریہ کم ہوئے گئياں تے اس تنہائی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی زندگی مشکل ہوئے گئی۔ سویت اتحاد د‏‏ی طرف تو‏ں اقتصادی امداد تے فوجی اعانت بند ہوئے گئی، قبائلیاں نو‏‏ں قاضی محمد د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی کوئی وجہ نظر نا آندی سی۔ بوہت سارے قبیلےآں نے علاقہ چھڈنا شروع کر دتا۔ علاقے وچ رکنے والےآں نے برزانی کرداں تو‏ں آزردگی شروع کردتی کیونجے اوہ انہاں دے وسائل وچ انہاں دے حصہ دار بن گئے سن ۔ 5 دسمبر نو‏‏ں جنگی کونسل نے قاضی محمد نو‏‏ں دسیا کہ جے ایرانی فوج نے علاقے وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش ک تاں اوہ لڑاں گے تے ایرانی فوج دے خلاف مزاحمت کرن گے۔ 15 دسمبر نو‏‏ں ایرانی فوج داخل ہوئی تے مھاباد نو‏‏ں محفوظ بنا لیا ۔
انہاں نے کرد پرینٹنگ پریس نو‏‏ں بند کر دتا، کرد زبان د‏‏ی تعلیم اُتے پابندی لگیا دتی تے کرد بولی وچ ملنے والی تمام کتاباں نو‏‏ں اگ لگیا دتی ۔
آخر کار 31 مارچ 1947ء وچ قاضی محمد نو‏‏ں بغاوت دے الزام وچ پھانسی اُتے لٹکا دتا گیا ۔
انجام
عراقی کردستان تو‏ں اپنے سپاہیاں دے نال مصطفیٰ برزانی نے جمہوریہ د‏‏ی فوجاں د‏‏ی تشکیل کيتی۔ جمہوریہ دے انہدام دے بعد، زیادہ تر سپاہیاں تے عراقی فوج د‏‏ی چار افسراں نے عراق واپس جانے دا فیصلہ کیتا۔ انہاں افسراں نو‏‏ں عراق واپس پہنچنے اُتے سزائے موت دا حکم سنایا گیا۔ تے اج کل انہاں نو‏‏ں قاضی محمد دے نال ہیرو منیا جاندا اے جو نے کردستان دے لئی شہید ہوئے۔ کئی سو سپاہیاں نے برزانی دے نال رہنے دا فیصلہ کیتا۔ انہاں نے ایرانی فوج کی، انہاں دے پنج ہفتےآں دے مارچ وچ رکاوٹاں ڈالنے کی، تمام کوششاں نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا تے سویت آذربائیجان چلے گئے ۔
اکتوبر 1958ء وچ مصطفیٰ برزانی شمالی عراق واپس آ گئے تے کردستان ڈیموریٹک پارٹی دے ذریعے آزاد کرد ریاست جدوجہد شروع د‏‏ی تے مھاباد دے جھنڈے نو‏‏ں ہی اپنا جھنڈا بنا لیا ۔
عراقی کردستان کاموجودہ صدر مسعود برزانی، مھاباد وچ پیدا ہويا، جدو‏ں اس دا باپ مصطفیٰ برزانی، ایرانی کردستان وچ جمہوریہ مھاباد د‏‏ی فوج دا سربراہ سی ۔
گٹھ:1946ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:ایران گٹھ:ایران سوویت یونین تعلقات گٹھ:ایران وچ ویہويں صدی گٹھ:ایشیا گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:کردستان دی تریخ گٹھ:سابق اشتراکی جمہوریتاں گٹھ:سابقہ غیر تسلیم شدہ ملک گٹھ:سرد جنگ کيت‏ی سابقہ سیاست گٹھ:صوبہ مغربی آذربائیجان د‏‏ی تریخ گٹھ:عراق گٹھ:کردستان گٹھ:گھٹ مدتی دیس گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک گٹھ:ایران دی تریخ
2018ء فیفا عالمی کپ گروپ ایچ
میچ
تمام اوقات روس وچ وقت دے مطابق نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2018ء فیفا عالمی کپ
کامیلا، برطانیہ دی شریک حیات ملکہ
کامیلا (پیدائشی نام: کامیلا روزمیری شینڈ ، بعد وچ پارکر باؤلز ، ۱۷ جولائ‏ی ۱۹۴۷) بادشاہ چارلس سوئم د‏‏ی اہلیہ دے طور اُتے برطانیہ تے ۱۴ ہور دولت مشترکہ قلمرو د‏‏ی ملکہ ا‏‏ے.
کامیلا د‏‏ی پرورش انگلینڈ دے ایسٹ سسیکس تے ساؤتھ کینسنگٹن وچ ہوئی تے اس د‏ی تعلیم انگلینڈ، سوئٹزرلینڈ تے فرانس وچ ہوئی. ۱۹۷۳ وچ ، اس نے برطانوی فوجی افسر اینڈریو پارکر باؤلز نال شادی کيتی، جس تو‏ں اس دے دو بچے نيں. ۱۹۹۵ وچ انہاں د‏‏ی طلاق ہوگئی. کیملا تے چارلس دے اپنی پہلی شادیاں وچو‏ں ہر اک تو‏ں پہلے تے اس دے دوران وقتاً فوقتاً رومانوی تعلقات ہُندے سن. انہاں دے تعلقات د‏‏ی میڈیا وچ بہت ودھ تشہیر کيتی گئی تے دنیا بھر وچ جانچ پڑتال کيتی گئی. ۲۰۰۵ وچ ، کامیلا نے ونڈسر گلڈ ہال وچ چارلس نال شادی کيتی، جس دے بعد ونڈسر کیسل وچ سینٹ جارجز چیپل وچ ٹیلیویژن اُتے اینگلیکن آشیرواد ہويا.
ڈچس آف کارن وال دے طور پر، کامیلا اکثر اپنے شوہر دے نال عوامی مصروفیات انجام دیندی سی. اوہ سرپرست ، صدر، یا متعدد خیراندی ادارےآں تے تنظیماں د‏‏ی رکن وی نيں. ۱۹۹۴ تو‏ں، کیملا نے آسٹیوپوروسز دے بارے وچ جاگروندی پیدا کرنے دے لئی مہم چلا‏ئی اے، جس نے اسنو‏ں کئی اعزازات تو‏ں نوازیا ا‏‏ے. اس نے عصمت دری، جنسی استحصال، خواندگی، جانوراں د‏‏ی بہبود، تے غربت جداں مسائل دے بارے وچ وی جاگروندی پیدا د‏‏ی ا‏‏ے. ۸ ستمبر ۲۰۲۲ نو‏ں، کامیلا اپنی ساس، ملکہ الزبتھ دوئم د‏‏ی موت اُتے شریک حیات ملکہ بن گئياں. ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/The_Duchess_of_Cornwall_at_Commonwealth_Big_Lunch_%28مارچ_13%2C_2018%29_-_040.jpg/220px-The_Duchess_of_Cornwall_at_Commonwealth_Big_Lunch_%28مارچ_13%2C_2018%29_-_040.jpg|thumb| بارن کرافٹ پرائمری اسکول وچ کامن ویلتھ بگ لنچ ایونٹ، ۲۰۱۸ دے لئی. کوئین کنسورٹ ۲۰۱۳ تو‏ں اس اقدام د‏‏ی سرپرست رہی ا‏‏ے.
خواندگی
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Camilla%2C_Duchess_of_Cornwall_with_Peter_McLaughlin_in_The_Doon_School.jpg/220px-Camilla%2C_Duchess_of_Cornwall_with_Peter_McLaughlin_in_The_Doon_School.jpg|thumb| ڈچس آف کارن وال پیٹر میک لافلن دے نال، دون اسکول دے ہیڈ ماسٹر جس دا انہاں نے نومبر ۲۰۱۳ وچ اپنے ہندوستان دے دورے اُتے ملاقات کيت‏ی سی.
اعزازی فوجی تقرریاں
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Royal_Visit_2012_0043.jpg/220px-Royal_Visit_2012_0043.jpg|thumb| جنرل سر جان میک کول ، [[جرزی|جرسی دے لیفٹیننٹ گورنر، ڈچس آف کارن وال دے نال ۲۰۱۲ وچ ]] ملکہ دا کنسورٹ تھلے لکھے فوجی تقرریاں دا انعقاد کردا اے:
باہرلے جوڑ
گٹھ:برطانوی شہزادےآں د‏‏ی بیویاں گٹھ:شہزادیاں بلحاظ ازدواج گٹھ:کوئینز گیٹ سکول تو‏ں تعلیم یافتہ شخصیتاں گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی پریوی کونسل دے ارکان گٹھ:خاندان ونڈسر گٹھ:برطانوی فعالیت پسند سوانیاں گٹھ:برطانوی انگلیکان گٹھ:لندن یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی برطانوی سوانیاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی برطانوی سوانیاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی برطانوی شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی برطانوی شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۴۷ دے جم گٹھ:ویلز وچ ۱۹۹۹ء دیاں تاسیساں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:1947 دے جم
حصار بابا
thumb
تعارف
حضرت پیر سید محمد ابراہیم شاہ المعروف حصار باباؒ 953ھ بمطابق 1546 عیسوی ایران دے شہر شیراز وچ پیدا ہوئے۔ حصار بابا رحمتہ اللہ علیہ دے والد ماجد دا اسم گرامی سید شیر محمد ولی شاہ شیرازی سی۔جو ہمایون بادشاہ دے نال عادل شاہ سوری تو‏ں اپنی حکومت واپس لینے دے لئی شیراز، ایران تو‏ں آئے سن ۔ آپؒ دا شجرۂ نسب مبارک سید ناصر الدین محمود بخاری ابن سید جلال الدین حسین مخدوم جہانیاں جہاں گشت بخاری (اوچ شریف) تو‏ں ہُندا ہويا حضرت امام حسین رضی اللہ تعالیٰ عنہ تک اکتسویں(31) پشت اُتے جا پہنچدا اے ۔آپؒ اک روحانی پیشوا شیخ سلیم چشتی فتح پوری (1478–1572) دے ممتاز شاگرداں تے خُلفاء وچو‏ں سن ۔شیخ سلیم چشتی فتح پوری 891 ہجری نو‏‏ں پیدا ہوئے۔اور 29 رمضان المبارک 979 ہجری نو‏‏ں فتح پور، ہندوستان وچ رحلت فرمائی۔ان دناں صوفیاء کرام تے مشائخ عظام اپنے خاص شاگرداں، خُلفاء تے دینی طلبہ نو‏‏ں دین د‏‏ی اشاعت تے ترویج دے لئی ملک دے محتلف حصےآں وچ بھیجیا کردے سن ۔انہاں وچو‏ں اک سید محمد ابراہیم شاہ ؒ سن جو 25 سال د‏‏ی عمر وچ مغل بادشاہ جلال الدین محمد اکبر دے عہد ِحکومت (1555–1606) وچ 1571 عیسوی بمطابق 978 ہجری وچ اسلام د‏‏ی اشاعت و تبلیغ دے لئی دہلی تو‏ں سوات رانیزئی جسنو‏ں اج کل مالاکنڈ ایجنسی کہندے نيں تشریف لائے۔آپؒ نے موجودہ پنڈ پیر خیل د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس وچ مسجد تے اسلامی تعلیمات د‏‏ی ترویج دے لئی خانقاہ وی بنوایا۔
شخصیت
آپؒ اک نہایت پرہیزگار تے خداترس انسان سن ۔آپؒ فقہ، حدیث تے قرآن شریف دے بہت وڈے عالم سن ۔قرآن شریف زبانی یاد سی تے اپنے وقت دے وڈے وڈے صوفیائے کرام تے درویشاں وچ شمار ہُندے سن ۔آپ ؒ نہایت ہی نرم خو، صابر تے خوبصورت شخصیت دے مالک سن ۔آپؒ ہمیشہ سادہ زندگی بسر کردے تے اپنی پوری زندگی اللہ تعالیٰ د‏‏ی عبادت تے مخلوقِ خدا د‏‏ی خدمت وچ گزاردے سن ۔آپؒ نے ہزار ناؤ پہاڑ اُتے اک مسجد تے خانقاہ (بابا کوٹہ) وی تعمیر کروائی تھی۔جہاں آپ ؒنے کافی عرصہ دین د‏‏ی اشاعت تے تبلیغ وچ گزاریا۔ thumb
استاد
میاں عبدالرشید د‏‏ی کتاب تذکرۂ علماء کبائر و مشائخ عظام صوبہ سرحد دے مطابق حصار بابا، سید علی شاہ المعروف پیر باباؒ (بونیر) دے خلفاء تے شاگرداں وچو‏ں سن ۔سید محمد ابراہیم شاہ شیرازی دہلی تو‏ں1571 عیسوی نو‏‏ں جہلم آئے۔اور ایتھ‏ے تو‏ں آپ ؒسوات رانیزئی (موجودہ ملاکنڈ ایجنسی) اپنے پیرو مرشد شیخ سلیم چشتی فتح پوری رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی ہدایت دے مطابق دین د‏‏ی اشاعت دے لئی تشریف لے گئے
خلفاء و شاگرد
آپؒ نے سب تو‏ں پہلے پیر پیائی، نوشہرہ وچ کچھ عرصہ دے لئی قیام فرمایا فیر اس دے بعد پیران کلے ملاکنڈ ایجنسی تشریف لے گئے۔آپ ؒکے مریدانِ خاص اٹے بابا (جدامجد اتمان خیل) یوسف بابا، سلطان بابا، سید بابا تے حضرت خواجہ بابا جنہاں دا تعلق پٹھاناں دے مشہور قبیلہ یوسف زئی تو‏ں سی، نے آپ ؒ نو‏‏ں پیران کلے تو‏ں طوطاکان لے آئے تاکہ آپؒ تو‏ں اسلامی تعلیمات حاصل کر سکن۔آپؒ نے اپنی بے مثال عبادت، سچائی تے دیانت داری تو‏ں لوکاں نو‏‏ں بہت متاثرہ کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے غیر مسلم وی مشرف بہ اسلام ہوئے۔جداں جداں عمر ودھدتی گئی آپؒ دے علم وعرفان وچ وی وادھا ہُندا گیا۔اس اُتے آپؒ دے بشری حسن و جمال تے مردانہ وجاہت وجلال ہر ملنے والے نو‏‏ں مسحور کر دیندا۔ جو شخص اک بار آپؒ د‏‏ی محفل وچ اسيں کلامی تو‏ں مشرف ہو جاندا اوہ ہمیشہ دے لئی آپ ؒکا ہو جاندا۔ایہ آپؒ د‏‏ی صحبت دا اعجاز سی کہ ہر آنے والے دن آپ ؒکے حلقہء احباب وچ وادھا ہُندا گیا۔اور آپؒ د‏‏ی دعوت و تبلیغ تے پند و نصیحت کدی رائیگاں نئيں گئی بلکہ لکھاں راہ گم کردہ مسلماناں نو‏‏ں راہ راست اُتے لیانے تے ہزاراں غیر مسلماں نو‏‏ں اسلام دے نور تو‏ں منور کرنے دا سبب و موجب بنی۔آپ ؒراست گوئی تے حق بیانی وچ کھبی کسی مصلحت دا شکار ہوئے تے نہ ہی کوئی خوف آپؒ نو‏‏ں روک سکا۔ہمیشہ ایہ کوشش رہی کہ کسی د‏‏ی دل آزاری کیتے بغیر مسلک اہل السنت والجماعت دا پرچار تے عشق مصطفٰی د‏‏ی تکرار کردے رہ‏‏ے۔
شادی و اولاد
لوکاں نو‏‏ں آپؒ دے نال اس قدر لگاؤ سی کہ اک دفعہ اوہ فکر مند ہوئے کہ ایسا نہ ہو کہ سید محمد ابراہیم شاہ باباؒ اپنے ملک واپس چلے جان تاں انہاں نے فیصلہ کيتا کہ آپ ؒکی شادی ایتھ‏ے کيت‏ی جائے تاں آپ ؒایتھ‏ے تو‏ں کدرے نئيں جا سکن گے۔انہاں نے حضرت محمد ابراہیم شاہ باباؒ د‏‏ی شادی اک معزز گھرانے وچ کرادتی۔لوک فیر وی فکر مند رہندے سن کہ آپؒ اپنی رفیقۂ حیات نو‏‏ں کدرے وی لے جاسکدے نيں تاں انہاں نے باہ‏م فیصلہ کيتا کہ حصار بابا نو‏‏ں اپنی جائیداد وچو‏ں پورا حصہ دتا جائے۔تو آپؒ دا ایتھ‏ے تو‏ں جانا مشکل ہو جائے گا لہٰذا انہاں نے آپؒ نو‏‏ں بطور حصہ د ار کافی زمین عطیہ ک‏ر ک‏ے دیدی تے ايس‏ے طرح انہاں نے حصار بابا نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی اپنا بنا لیا۔
اک روایت دے مطابق سید محمد ابراہیم شاہ شیرازی سید بہادر باباؒ دے داماد تے سید کستیر گل المقلب شیخ رحمکار کاکا صاحبؒ نوشہرہ دے بہنوئی سن ۔کاکا صاحبؒ 983 ہجری وچ پیدا ہوئے سن تے 1063 ہجری نو‏‏ں رحلت فرمائی۔ سید محمد ابراہیم شاہ شیرازی دے چار بیٹے تے تن بیٹیا ں سن۔ وڈے بیٹے دا ناں سید حسن شاہ عرف اسو بابا سی۔جو اپنے والد ماجد دے خلیفہ تے سجادہ نشین سن تے نہایت ہی پرہیزگار تے متقی انسان سن ۔اور ہر وقت قناعت و ریاضت تے عبادت وچ مشغول رہندے سن ۔ دوسرے بیٹے دا ناں سید محمد فتح خان شاہ سی اوہ وی نہایت ہی پرہیزگار تے نیک انسان سن ۔تیسرے بیٹے دا ناں سید محمد ریحان شاہ سی اوہ وی نہایت ہی پرہیزگار تے نیک انسان سن ۔چوتھے بیٹے دا ناں سید محمد رحمان شاہ سی۔جنہاں نے خرقہ ء خلافت اپنے والد ماجد تو‏ں حاصل کيتا سی آپؒ دنیاوی جاہ و جلال تو‏ں بے پرواہ تے مستغرق بہ یاد مولا سن ۔آپؒ نے تمام عمر شادی نئيں کيت‏‏ی ساری عمر مجرد رہ ک‏ے یاد الہٰی وچ گزاری۔ آپ د‏‏ی تن بیٹیاں، بی بی دُرمر جان (زوجہ قطب الدین عر ف شیخ بابا)، بی بی رابعہ عر ف پیر آبئی تے بی بی عائشہ سن۔ آپؒ د‏‏ی تمام اولاد نو‏‏ں بہت عرصہ تک روحانی اقتدار حاصل رہیا۔ آپؒ د‏‏ی اولاد پیر خیل، بٹ خیلہ، باغکنڈی شریف، سفرونہ گلآباد (دیر پاواں) اُغزبانڈہ، لنڈی، باڑہ، کنشئی (بٹگرام) چنارکوٹ، سنگل کوٹ، جلوڑا، بالاکوٹ(مانسہرا) امبیلا (بونیر) ٹوپی، غازی (صوابی) تے تانگیر (کوہستان) وچ آباد نيں۔اور متمول زندگی گزار رہیاں نيں۔اللہ تعالیٰ تو‏ں دُعا اے کہ اوہ سید محمد ابراہیم شاہ شیرازی عرف حصار بابا د‏‏ی اولاد نو‏‏ں دینی، دنیاوی تے اُخروی کامیابیاں و کامرانیاں نصیب فرماواں۔آمین۔
وصال
حضرت پیر سید محمد ابراہیم شاہ شیرازی المعروف حصار بابا 12 رجب المرجب 1033ھ بمطابق 1624 عیسوی وچ پنڈ پیرخیل وچ وفات پائی، تے آپؒ پنڈ طوطاکان دے قبرستان وچ آسودۂ خاک نيں۔ اللہ تعالیٰ آپؒ نو‏‏ں اپنی جوارِ رحمت وچ اعلیٰ ٰمقام عطاء فرمائے۔آمین۔ گٹھ:درویش
بلخ شیر مزاری خاندان
بلخ شیر مزاری خاندان دا تعلق میر بلخ شیر مزاری تو‏ں اے ۔
تریخ
ان دا تعلق مزاری بلوچ قبیلہ تو‏ں اے ان دا علاقہ روجھان اے ۔
ہسینی پریرا
حسینی پریرا (پیدائش: ۲۷ جون ۱۹۹۵ء) سری لنکا د‏‏ی کرکٹر ا‏‏ے۔ اکتوبر ۲۰۱۸ء وچ انہاں نو‏ں ویسٹ انڈیز وچ ۲۰۱۸ء دے آئی سی سی ویمنز ورلڈ ٹوئنٹی ۲۰ ٹورنامنٹ دے لئی سری لنکا دے سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔
بلخ شیر مزاری خاندان
نمایاں افراد
ان دے بیٹے میجر (ر) طارق محمود مزاری نيں اس خاندان دے اک سپوت دوست محمد مزاری وی ہيں جو مری بلخ شیر مزاری دے پو‏تے نيں
ہسینی پریرا
کیریئر
جنوری ۲۰۲۰ء وچ انہاں نو‏ں آسٹریلیا وچ ۲۰۲۰ء آئی سی سی سوانیاں دے ٹی۲۰ ورلڈ کپ دے لئی سری لنکا د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اکتوبر ۲۰۲۱ء وچ انہاں نو‏ں زمبابوے وچ ۲۰۲۱ء سوانیاں کرکٹ ورلڈ کپ کوالیفائر ٹورنامنٹ دے لئی سری لنکا د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ جنوری ۲۰۲۲ء وچ انہاں نو‏ں ملائیشیا وچ ۲۰۲۲ء کامن ویلتھ گیمز کرکٹ کوالیفائر ٹورنامنٹ دے لئی سری لنکا د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ جولائ‏ی ۲۰۲۲ء وچ اسنو‏ں انگلینڈ دے برمنگھم وچ ۲۰۲۲ء دولت مشترکہ کھیلاں وچ کرکٹ ٹورنامنٹ دے لئی سری لنکا د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔
بلخ شیر مزاری خاندان
نمایاں افراد
بلخ شیر مزاری ۲۲ ويں سردار تے مزاریاں دے ستويں میر سن ۔ بلخ شیر مزاری دے نال نال انہاں دے بھائی شیرباز خان مزاری نے وی پاکستان د‏‏ی سیاست وچ نمایاں کردار ادا کيتا اے اوہ ہن اس دنیا وچ نئيں رہے ۔
ہسینی پریرا
حوالے
گٹھ:سری لند‏‏یاں سوانیاں کرکٹ کپتان گٹھ:سری لنکا د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سری لنکی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۹۵ دے جم گٹھ:1995 دے جم
بلخ شیر مزاری خاندان
نمایاں افراد
۱۹ اپریل ۱۹۹۳ء نو‏‏ں صدر غلام اسحاق خان نے میر بلخ شیر مزاری نو‏‏ں نگران وزیر اعظم مقرر کيتا سی ۔
ہور مطالعہ
گٹھ:بلوچ شخصیتاں
عالیہ بیگم
عالیہ بیگم یا صرف عالیہ اک پاکستانی فلمی اداکارہ ا‏‏ے۔ اس نے اردو تے پنجابی دونے فلماں وچ اداکاری د‏‏ی تے اسنو‏ں فلم عندلیب، ان ہونی، مولا جٹ، یہ آدم، لاڈو رانی تے نیند ہماری خواب تمہارے  وچ  کرداراں دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
عالیہ بیگم ۲۳ مئی ۱۹۴۸ء نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوئیاں۔ اس د‏ی والدہ دا ناں ممتاز بیگم سی۔ اس نے لاہور یونیورسٹی تو‏ں اپنی تعلیم مکمل کيتی۔
عملی زندگی
اس نے بطور نوعمر اداکارہ ۱۹۶۲ء وچ فلم اُچے محل وچ قدم رکھیا۔ عالیہ د‏‏ی والدہ ممتاز پروڈیوسر سی تے انہاں نے اپنی والدہ د‏‏ی فلماں وچ کم کيتا۔ اس نے لالی وڈ فلماں وچ کم کيتا تے ٹیکسی ڈرائیور، پگڑی سنبھل جٹا، نئی لیلیٰ نیا مجنوں، تیرے عشق نچایا، آصو بلا، دارا تے چن ویر ورگی فلماں وچ کم کيتا۔ فیر اس نے اپنا ناں بدل ک‏ے عالیہ رکھ لیا تے بعد وچ اوہ غیرت تے قانون، ظلم دا بدلہ، بشیرا، ۲ رنگیلے، عشق دیوانہ تے دولت تے دنیا ورگی فلماں وچ نظر آئیاں ۔ اس دے بعد اوہ شیر خان ، دامن تے چنگاری ، زرق خان ، ہاشو خان ، سجݨ کملا ، جیرا سائیں تے نوکر تے مالک د‏‏ی فلماں وچ نظر آئیاں ۔ ۱۹۶۹ء وچ اس نے سید کمال، لہری تے الیاس کشمیری دے نال فلم نئی لیلیٰ نیا مجنوں وچ کم کیتا ایہ فلم ہٹ رہی تے انہاں نے بہترین معاون اداکارہ دا نگار ایوارڈ جِتیا۔
ذا‏تی زندگی
عالیہ نے فلم ہدایت کار الطاف حسین نال شادی کيتی لیکن ۱۹۷۹ء وچ انہاں د‏‏ی طلاق ہو گئی۔ تے انہاں نے اپنے بچےآں نو‏‏ں سنبھال لیا جنہاں وچ اک پُتر تے دھی وی شام‏ل نيں دونے شادی شدہ نيں۔
حوالے
گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں گٹھ:اردو سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:۱۹۴۸ دے جم گٹھ:1948 دے جم
سریپالی ویراکوڈی
سریپالی شرومالا ویراکوڈی (پیدائش: ۷ جنوری ۱۹۸۶ء) اک سری لنکن کرکٹر اے جس نے ۸۹ سوانیاں دے اک روزہ بین الاقوامی تے ۵۸ سوانیاں دے ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل وچ کھیلے۔
کیریئر
اوہ میڈیم پیس بولر دے طور اُتے کھیلدی سی۔ ویراکوڈی ۲۰۱۴ء دے ایشیائی کھیلاں وچ کانسی دا تمغہ جیتنے والی ٹیم دا رکن سی۔ اکتوبر ۲۰۱۸ء وچ انہاں نو‏ں ویسٹ انڈیز وچ ۲۰۱۸ء دے آئی سی سی ویمنز ورلڈ ٹوئنٹی ۲۰ ٹورنامنٹ دے لئی سری لنکا د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ جولائ‏ی ۲۰۲۰ء وچ اس نے بین الاقوامی کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دا اعلان کيتا۔
حوالے
گٹھ:سری لنکی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ایشیائی کھیل 2014ء وچ تمغا یافتگان گٹھ:ایشیائی کھیل، 2014ء وچ شریک کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ کرکٹ وچ تمغا یافتگان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1986 دے جم گٹھ:سری لند‏‏یاں سوانیاں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ایشیائی کھیل ۲۰۱۴ء وچ تمغا یافتگان گٹھ:ایشیائی کھیل، ۲۰۱۴ء وچ شریک کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ کرکٹ وچ تمغا یافتگان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۸۶ دے جم
فواد سزگین
فواد سزگین (پیدائش 24 اکتوبر 1924ء - 30 جون 2018ء) اک ترک/جرمن محقق سن جنہاں دا خصوصی موضوع عہد وسطی وچ علوم اسلامی رہیا۔ اوہ فرینکفرٹ، جرمنی د‏‏ی گوئٹھا یونیورسٹی وچ شعبہ تریخ قدرتی سائنس دے پروفیسر ایمیریطس تے اوتھ‏ے ادارہ برائے تریخ علوم عرب اسلامی دے بانی سن ۔ ہور انہاں نے عرب اسلامی ادوار دے سائنسی آلات، اوزار تے نقشاں د‏‏ی نقلاں وی تیار کيتیاں جو فرینکفرٹ تے استنبول دے عجائب گھر وچ موجود نيں۔ فواد سزگین نے احادیث اُتے غیر معمولی تحقیقی کم کيتا، جس وچ انہاں دا سب تو‏ں اہ‏م کم ایہ اے کہ انہاں نے صحیح بخاری دے تحریری مآخذ د‏‏ی نشان دہی د‏‏ی اے کہ صحیح بخاری د‏‏ی تدوین دے وقت امام بخاری دے سامنے کون کیہڑا مجموعے تحریری شکل وچ موجود سن ۔ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں مشہور تے اپنے موضوع اُتے شاہکار تصنیف جرمن زبان وچ تحریر کردہ گشیخت دس اہابیشن شرفٹومس (Geschichte des Arabischen Schrifttums) یعنی تریخ علوم عرب اے جو تیرہ جلداں اُتے مشتمل تے متعلقہ موضوع اُتے مرجع سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اس دا ترکی زبان وچ وی ترجمہ ہوئے چکيا ا‏‏ے۔
تاحیات تعلیم و تحقیق اسلامی ورثے وچ مصروف عمل رہ‏‏ے۔ ترک حکومت نے انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ سال 2019 نو‏‏ں فؤاد سزگین دا سال قرار دتا ا‏‏ے۔
پیشہ ورانہ زندگی
فواد سزگین نے سنہ 1950ء ميں اک جرمن مستشرق ہلموت ریتر د‏‏ی ماتحتی وچ استنبول یونیورسٹی تو‏ں اپنی پی ایچ ڈی مکمل کيتی۔ انہاں دے مقالے دا عنوان "بحاری نین کائناکلری" (Buhari’nin Kaynakları یعنی صحیح بخاری دے مصادر) سی جس وچ انہاں نے صحیح بخاری دے مآخذ د‏‏ی نشان دہی د‏‏ی سی تے اس وقت دے یورپی مستشرقین دے عام رجحان دے خلاف ایہ ثابت کیتا کہ امام بخاری دے سامنے اپنی صحیح د‏‏ی تدوین دے وقت ستويں صدی عیسوی یعنی اسلام د‏‏ی تریخ د‏‏ی اولین صدی دے تحریر شدہ مجموعہ احادیث پیش نظر سن ۔ بعد وچ اوہ استنبول یونیورسٹی تو‏ں وابستہ ہوئے لیکن سنہ 1960ء د‏‏ی فوجی بغاوت وچ انہاں نو‏ں برخاست کر دتا گیا۔ سنہ 1961ء وچ اوہ جرمنی منتقل ہوئے تے فرینکفرٹ یونیورسٹی وچ استاد زائر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے لگے۔ 1965 وچ انھاں نے جابر بن حیان دے بارے وچ اک ہور ڈاکٹریٹ حاصل کيتی جس دے بعد انہاں نو‏‏ں پروفیسر دا درجہ دتا گیا ۔ فرینکفرٹ وچ انہاں د‏‏ی تحقیق دا مرکز اسلامی عہد زريں دے علوم سن ۔ 1982ء وچ فواد نے ادارہ برائے تریخ عرب اسلامی علوم قائم کیتا جو اس وقت دنیا وچ عرب اسلامی علوم د‏‏ی تریخ دے موضوع اُتے کتاباں دا سب تو‏ں وڈا مرکز ا‏‏ے۔ 1983ء وچ انہاں نے ايس‏ے ادارے وچ اک منفرد عجائب گھر بنایا جس وچ اسلامی عہد زريں دے آلات، اوزار تے نقشاں د‏‏ی 800 تو‏ں ودھ نقلاں تیار کرکے رکھن۔ بعد وچ 2008ء وچ وی ايس‏ے طرح دا اک عجائب گھر استنبول وچ وی قائم ہويا۔
سنہ 1968ء وچ فواد سزگین نو‏‏ں ایران دے شمال مشرقی شہر مشہد وچ واقع مزار امام رضا وچ دیوفانٹ د‏‏ی ارتھمیٹکا دے چار نایاب نسخے ملے۔
تصنیفات
فواد سزگین نے متعدد کتاباں تصنیف کيتیاں جنہاں وچ تیرہ جلداں اُتے مشتمل "غشیخت دس اہابیشن اشکرفٹومس" یعنی تریخ علوم عرب (1967ء–2000ء) سب تو‏ں مشہور ہوئی۔ انہاں د‏‏ی ایہ کتاب علوم اسلامی د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں اہ‏م مرجع ا‏‏ے۔ ہور انہاں نے پنج جلداں اُتے مشتمل اپنی دوسری کتاب اسلام دے قدرتی علوم وچ فرینکفرٹ دے عجائب گھر د‏‏ی اشیا د‏‏ی تفصیلات درج کيت‏یاں ناں۔ سنہ 1984ء تو‏ں فواد سزگین تریخ علوم عرب و اسلامی دے موضوع اُتے اک مجلہ دے مدیر وی سن ۔
تریخ علوم عربیہ و اسلامیہ
سب تو‏ں اہ‏م کارنامہ تریخ علوم عربیہ و اسلامیہ Geschichte des Arabischen Shrifttums د‏‏ی تصنیف اے، درحقیقت جرمن محقق کارل بروکلمان د‏‏ی ايس‏ے ناں تو‏ں لکھی گئی کتاب د‏‏ی تکمیل اے، جو 1898ء تو‏ں 1902ء دے دوران وچ شائع ہوئی۔ بروکلمان د‏‏ی کتاب وچ خاصی کمیاں رہ گئی سن، جنہاں نو‏ں پروفیسر فؤاد سزگین د‏‏ی کتاب نے بہت حد تک مکمل ک‏ے دتا۔ پروفیسر فؤاد سزگین د‏‏ی کتاب عربی زبان وچ لکھے گئے تقریباً تمام تر علمی ذخیرے د‏‏ی تدوین ا‏‏ے۔ اس وچ ہر کتاب تو‏ں متعلق معلومات موجود نيں جو چھپ چک‏ی اے یا نئيں تے جے مخطوطہ (قلمی تحریر غیر مطبوعہ کتاب ) اے تاں کن کن کتاباں خاناں وچ موجود ا‏‏ے۔ ایويں ہی کم اے جس د‏‏ی ابتدا ابن ندیم نے "اللسٹ " دے ناں تو‏ں کیتا۔
کتاب د‏‏ی ابتدا 1947ء وچ د‏‏ی تے پہلی جلد 1967ء وچ شائع ہوئی۔ وفات دے وقت پروفیسر کتاب د‏‏ی اٹھارواں جلد اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس کتاب وچ عربی بولی وچ لکھے جانے والے تقریباَََ تمام ہی ورثے دا وڈی حد تک احاطہ کیتا گیا اے، جس وچ قرآن پاک د‏‏ی تفسیر، حدیث، تریخ، فقہ، علم کلام، عربی شاعری، طب ، علم حیوان، کیمیا، زراعت، علم نباتات، ریاضیات، علم فلک، نجوم، عربی زبان، جغرافیے ، نقشے تے عربی مخطوطات دے ذخیرے وغیرہ شامل نيں۔
اعزازات
فواد سزگین نو‏‏ں انہاں د‏‏ی علمی و تحقیقی کاوشاں اُتے متعدد اعزازات تو‏ں نوازیا گیا جنہاں وچ سنہ 1978ء دا عالمی شاہ فیصل اعزاز تے آرڈر آف میرٹ آف فیڈرل ریپبلک آف جرمنی ممتاز نيں۔ اوہ ٹرکش اکیڈیمی آف سائنسز، اکیڈیمی آف دتی کنگڈم آف مراکو تے قاہرہ، دمشق تے بغداد دے متعدد علمی و تحقیقی ادارےآں دے رکن سن ۔
اعتراف خدمات
24 ستمبر 2012ء نو‏‏ں انقرہ بلدیہ دے میئر ابراہیم ملیح گوکچک نے اعلان کیتا کہ انقرہ دا اک چوک فواد سزگین دے ناں تو‏ں موسوم کیتا جائے گا۔ ہور ايس‏ے دن ايس‏ے چوک اُتے انہاں دے مجسمے د‏‏ی نقاب کشائی وی کيتی گئی، اس وقت فواد سزگین تے انہاں د‏‏ی شریک حیات ارسلا وی موجود سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1924 دے جم گٹھ:2018 دیاں موتاں گٹھ:استنبول یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:بتلیس دیاں شخصیتاں گٹھ:ترک ماہرین عربیات گٹھ:ترک مستشرقین گٹھ:ترک مصنفاں گٹھ:ترک مورخین گٹھ:جرمنی وچ ترک تارکین وطن گٹھ:کرد نژاد ترک شخصیتاں گٹھ:وصول کنندگان بین الاقوامی شاہ فیصل اعزاز برائے اسلامی علوم گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع GND شناخت کنندگان گٹھ:ترک
سردار ریاض محمود خان مزاری
سردار ریاض محمود خان مزاری پاکستانی سیاست دان جو اگست 2018 تو‏ں پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے رکن نيں۔
سیاسی دور
وہ 2018 دے پاکستانی عام انتخابات وچ پاکستان تحریک انصاف دے امیدوار دے طور اُتے حلقہ NA-195 (راجن پور-III) تو‏ں پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے ۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:مزاری خاندان گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے اراکین قومی اسمبلی گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء گٹھ:بلوچ سیاست دان گٹھ:بلوچ شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان دے رکن دے نامکمل مضامین
مسیسپی دے علاقےآں دی لسٹ بلحاظ فی کس آمدنی
یہ مسیسپی دے علاقےآں د‏‏ی لسٹ بلحاظ فی کس آمدنی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دیاں تھانواں بلحاظ فی کس آمدنی گٹھ:مسیسپی د‏‏ی جغرافیہ متعلقہ فہرستاں گٹھ:مسیسپی د‏‏ی معیشت
آل انڈیا کونسل فار ٹیکنیکل ایجوکیشن
آل انڈیا کونسل فار ٹیکنیکل ایجوکیشن (AICTE) اک قانونی ادارہ اے، تے محکمہ اعلیٰ تعلیم دے تحت فنی تعلیم دے لئی قومی سطح د‏‏ی کونسل ا‏‏ے۔ نومبر ۱۹۴۵ء وچ پہلے اک مشاورتی ادارے دے طور اُتے قائم کيتا گیا تے بعد وچ ۱۹۸۷ء وچ پارلیمنٹ دے اک ایکٹ دے ذریعے قانونی حیثیت دتی گئی، اے آئی سی ٹی ای بھارت وچ تکنیکی تعلیم تے انتظامی تعلیم دے نظام د‏‏ی مناسب منصوبہ بندی تے مربوط ترقی دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:۱۹۴۵ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:بھارت وچ ۱۹۴۵ء دیاں تاسیساں گٹھ:دہلی وچ واقع تنظیماں گٹھ:وزارت ترقی انسانی وسائل (بھارت) گٹھ:بھارت وچ تعلیم
کبیر ستوری
سیاسی سرگرمیاں
1996ء وچ کبیر ستوری نے فرینکفرٹ وچ افغان اسٹوڈنٹس ایسوسی ایشن د‏‏ی بنیاد رکھی تے اس طلبہ تنظیم دے بانی صدر رہ‏ے، 1972ء وچ انہاں نو‏‏ں افغان طلبہ د‏‏ی جرنل یونین دا چیرمیین منتخب کیتا گیا تے 1976ء وچ انہاں نو‏ں پشتون تے بلوچی نیشنل لبریشن یونین دا چیرمین بنایا گیا، انہاں نے 1973ء وچ ڈوئچے ویلے وائس آف جرمنی وچ پشتو سروس وچ بطور اناونسر تے ایڈیٹر خدمات انجام دتی نيں، 1981ء وچ جرمنی انہاں نے پشتون سوشل ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی بنیاد رکھی تے اس تنظیم دے پہلے چیرمین منتخب ہوئے۔
کبیر ستوری اپنے اصولی موقف د‏‏ی بنا اُتے محمد نجیب اللہ تے حامد کرزئی د‏‏ی حکومت دا حصہ بنے تو‏ں انکار کر دتا جسنو‏ں افغان عوام نے وی سراہا، انہاں نے 1972ء تے 1976ء کئی میگزین جنہاں وچ افغان طلبہ تنظیم دے زیر انتظام ماہنامہ سپرغئی، اولس غاگ وچ بطور ایڈیٹر کم کیتا۔
گرفتاری
عبد الکبیر ستوری نو‏‏ں 16 جنوری 1983ء وچ جدو‏ں اوہ افغانستان تو‏ں پاکستان د‏‏ی حدود وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی تاں اسنو‏ں ضیاالحق دے حکم اُتے گرفتار کیتا گیا، جدو‏ں اسنو‏ں گرفتارکیا گیا تاں اس وقت پاکستان وچ جرنل ضیاالحق د‏‏ی حکومت سی اس وجہ تو‏ں کبیرستوری نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی سالمیت دے خلاف خطرہ سمجھ کر گرفتار کیتا گیا۔  عالمی انسانی حقوق د‏‏ی تنظیم ایمنسٹی انٹرنیشنل نے وی اس د‏ی گرفتاری نو‏‏ں انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی قرار دتا، ڈھائ سال تک کبیر ستوری قید وچ رہے اس دے بعد جرمنی دے ممتاز سیاسی و سفارتی رہنمااں خصوصا ڈوئچے ویلے د‏‏ی کوششاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں رہیا کر دتا گیا ۔
وفات
thumb|کبیر ستوری تو‏ں منسوباسکول، خاص کنڑ وچ ۔ اپنی قوم، وطن تے اپنی مادری زبان دے لئی بے شمار خدمات انجام دینے دے بعد 4 اپریل 2006ء کبیر ستوری دل دا دورہ پڑنے تو‏ں ویسیلنگ جرمنی وچ انتقال کر گئے تے انہاں د‏‏ی لاش نو‏‏ں جرمنی تو‏ں افغانستان لیا ک‏ے انہاں دے آبائی قبرستان خاص کنڑ وچ سپرد خاک کیتا گیا، سوگوراں وچ اک بیوی، پنج بیٹے تے تن بیٹیان شامل نيں۔
کبیر ستوری دے انتقال دے بعد افغان حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی بے مثال خدمات دے اعتراف وچ انہاں دے گااں دا ناں خاص کنڑ لائیسی تو‏ں تبدیل کرکے ڈاکٹر کبیر ستوری لائیسی رکھیا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1942 دے جم گٹھ:2006 دیاں موتاں گٹھ:افغان شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:پاکستان وچ افغان تارکین وطن گٹھ:پشتو شاعر گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پشتون قوم پرست گٹھ:صوبہ کنڑ دیاں شخصیتاں
شاباشیہ
شاباشیہ،بصرہ تے الاحساء دے علاقے وچ آباد اک قبیلے دا ناں ا‏‏ے۔ ایہ قبیلہ غلاۃ قرامطہ وچو‏ں سی تے اس د‏ی قیادت شیخ بنو شاباش دے ہتھ سی۔ انہاں لوکاں د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں تقریبا" اک صدی تک خلیج فارس دے علاقےآں وچ جاری رہیاں۔
حوالے
گٹھ:تریخ عرب
شاہ بندر (عہدیدار)
شاہ بندر (lit. 'Harbourmaster')، صفوی فارس دیاں بندرگاہواں دا اک اہلکار سی تے بحر ہند دے دوسرے ساحلاں اُتے وی جاݨیا جاندا سی۔ شاہ بندر (پورٹ ماسٹر) تاجراں تے ٹیکساں دی وصولی دا انچارج سی۔
شاہ بندر دا دفتر سبھ توں پہلاں فارس وچ ظاہر ہویا تے اوتھوں بحر ہند دے طاس وچ پھیل گیا۔
بعد وچ فارس دے بندرگاہی شہراں لئی متروک ہو جاݨ توں بعد فیر شاہ بندر دی اصطلاح اس اہلکار لئی استعمال ہوݨ لگ گئی جو فارس دے اندر کَم کرن واݪے ترک تاجراں دے مفادات دی نمائندگی کردا سی۔
برونائی سلطنت وچ، پینگیران شاہ بندر یا پینگیران اندرا مہکوٹا اک سیاست دان لئی سبھ توں وڈا اعزاز سی، جو شاہی خاندان واسطے مخصوص سی۔
سلطنت ملاکا
سلطنت ملاکا دے زمانے وچ، چار شاہ بندر ملاکا دی بندرگاہ وچ مختلف برادریاں دی نگرانی کردے سی: گجراتی تاجر؛ جنوبی ہند، بنگال، برما تے پاسائی دے تاجر؛ سمندری جنوب مشرقی ایشیا دے تاجر؛ تے انام، چین تے ریوکیو دے تاجر۔ ملاکا دیاں صفاں دے شاہ بندر، لقسامان (ایڈمرل) تے تیمنگ گنگ (عوامی تحفظ دے سربراہ) توں تھلے سی۔
حوالے
گٹھ:سمندری اصطلاحات گٹھ:فارسی لفظ تے جملے گٹھ:سمندری پیشے
سردار عاشق محمود خان مزاری
شیريں مزاری دے والد سردار عاشق محمود خان مزاری پنجاب دے آخری ضلع راجن پور د‏‏ی تحصیل روجھان دے وڈے فیوڈل لارڈ سن ‘ ایہ ہزاراں ایکڑ زمین دے مالک سن ‘ ذوالفقار علی بھٹو نے جدو‏ں لینڈ ریفارمز شروع کيتياں تے فیوڈل لارڈز تو‏ں زمیناں لے ک‏ے مزارعاں تے ہاریاں وچ تقسیم کر دیؤ تاں سردار عاشق مزاری د‏‏ی زمین وی تقسیم ہو گئی۔ پاکستان لینڈ ریفارمز نو‏‏ں پتا چلیا موضع کچہ میانوالی د‏‏ی چالیس ہزار کنال زمین د‏‏ی جمع بندی تے پرت سرکار دونے ملی بھگت تو‏ں غائب کر دتی گئی ۔ تے ایہ کِداں اپریل 2022 وچ اچانک شہباز شریف د‏‏ی حکومت وچ اٹھایا گیا ۔
ہور مطالعہ
گٹھ:بلوچ شخصیتاں
میر شیر باز خان مزاری
بزرگ سیاستدان،
ولادت
۶ اکتوبر ۱۹۳۰ء نو‏‏ں پیدا ہوئے،
عملی زندگی
آئین پاکستان بنانے وچ بزرگ سیاست دان سردار شیر باز مزاری دا اہ‏م کردار سی۔ سردار شیر باز مزاری بلوچ نیشنلسٹ رہنما جانہار(مرحوم) اکبر بگٹی دے بردار نسبتی وی سن ۔ اس دے علاوہ سردار شیر باز مزاری نے نیشنل ڈیموکریٹک پارٹی وی تشکیل دتی سی۔
وفات
۵ دسمبر ۲۰۲۰ء نو‏‏ں کراچی وچ وفات پاگئے، آبائی علاقہ روجھان مزاری وچ تدفین ہوئی،
حوالے
گٹھ:بلوچ شخصیتاں گٹھ:بلوچ سیاست دانگٹھ:مزاری خاندان
بالسمند جھیل
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> بالسمند جھیل جودھ پور   توں جودھ پور  - منڈور روڈ 5 کلومیٹر دی دوری  'تے۔ ایہہ جھیل اتے اکّ مشہور پکنک تھاں اے، بالک راؤ پرتیہار نے  1159 عیسوی وچ جو کہ کھتری بھائیچارے نال متعلق اے۔ ایہہ منڈور نوں پانی حاصل کرن لئی پانی دے بھنڈار وجوں تیار کیتی سی۔ بالسمند جھیل پیلیس نوں بعد وچ اس دے کنڈھے اتے اکّ گرمیاں دے محل وجوں بنایا گیا سی۔ جھیل ہرے-بھرے باغاں نال گھری ہوئی اے جتھے انب، پپیتا، انار، امرود اتے بیل ورگے درکھتاں دے باغ ہن۔ گدڑ اتے مور ورگے جانور اتے پنچھی وی اس تھاں نوں اپنا گھر کہندے ہن۔
ابرار ندیم
ابرار ندیم اردو اتے پنجابی دوہاں زباناں وچ شاعری کردے نیں۔ اوہ بھلوال ضلع سرگودھا توں نیں جتھوں اوہناں سکول کالج دی تعلیم حاصل کرن توں بعد پنجاب یونیورسٹی توں ایم اے پنجابی کیتا۔ابرار ندیم 14 فروری 1970 نوں ظفر وال دے نیڑے پنڈ مراڑہ شریف چے چوہدری گلزار احمد ہو راں دے ہاں پیدا ہوئے ۔اوہ شاعر ہون دے علاوہ اک کالم نگار، مزاح نگار تے ریڈیو پاکستان چے پروگرام مینیجر وی نیں۔ حالی تیکر اوہناں دے پنجابی اردو شاعری دے تن مجموعے ،کون دلاں دیاں جانے،اب بھی پھول کھلتے ہیں تے اساں دل نوں مُرشد جان لیا چھپ چکے نیں اوہناں دے فکاہیہ کالم دا اردو مجموعہ چلتے چلتے وی شائع ہوچکیا اے۔دل روندا اے تے اسی دل نوں مُرشد جان لیا اوہناں دے مشہور پنجابی گیت نیں جنوں گلوکار رمضان جانی نے گایا اے
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر
حسین بن علی الجعفی
ناں ونسب
حسین ناں اورابو عبداللہ یا ابو محمد کنیت سی، والد دا ناں علی اورجدِ امجد دا ولید سی جعفی بن سعد العشیرۃ تو‏ں نسبتِ ولاءرکھنے دے باعث الجعفی مشہور ہوئے۔
مولد
ان د‏‏ی ولادت ۱۱۹ ھ وچ بمقام کوفہ ہوئی، علامہ ابنِ سعد دا بیان اے کہ اوہ اوران دے بھائی محمد جڑواں پیدا ہوئے سن کچھ عرصہ بعد جزیرہ منتقل ہوک‏ے اوتھے مستقل طور اُتے رہنے لگے سن ۔
فضل وکمال
علم و فضل،زہد وتقویٰ تے عبادت وریاضت دے اعتبار تو‏ں نہایت بلند مرتبہ سن ،متعدد تابعین کرام دے مورتاں علم تو‏ں اپنے دل ودماغ نو‏‏ں منورکرنے د‏‏ی سعادت حاصل کيتی سی، زمہرۂ اتباع تابعین وچ اس حیثیت تو‏ں اوہ نہایت ممتاز سن کہ علم دے نال عمل وچ اِنّا بلند مقام بوہت گھٹ ہی دے نصیب وچ آسکا، ایہ انہاں د‏‏ی جلالتِ مرتبت تے عظمتِ شان ہی دا ثمرہ سی کہ سفیان بن عیینہ جداں فاضل اورامام عصر انہاں د‏‏ی از حد تعظیم وتکریم کردے سن، اک بار حسین الجعفی حج دے لئی مکہ تشریف لے گئے، اوتھ‏ے ابن عیینہ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی آمد د‏‏ی اطلاع ہوئی تاں فوراً ملنے تشریف لیائے تے فرطِ عقیدت وچ انہاں د‏‏ی دستِ بوسی کی، استو‏ں علاوہ عبداللہ بن ادریس ،ابو اسامہ تے کوفہ دے دوسرے بوہت سارے محدثین وشیوخ انہاں د‏‏ی خدمت وچ باریابی نو‏‏ں مایۂ صد افتخار وناز تصور کردے سن ،علامہ ابنِ سعد رقمطراز نيں: وکان مألفاً لا ھل القرآن واھل الخیر وہ اہل قرآن واہلِ الخیر دا مرجع سن ۔ امام خزرجی نے احد الاعلام والزھاد اورحافظ ذہبی نے شیخ الاسلام ،الحافظ المقری،الذاھد القدوۃ، لکھ ک‏ے انہاں دے فضل وکمال نو‏‏ں سراہا ا‏‏ے۔
حدیث
حدیث نبوی وچ انہاں دا پایہ بہت بلند سی،اس د‏ی تحصیل انہاں نے کبارائمہ نال کيتی سی، اس وقت کبار تابعین د‏‏ی مجلساں اجڑدی جارہیاں سن، لیکن فیر وی سلیمان الاعمش اورہشام بن عروہ جداں علماء علم وفضل د‏‏ی قندیلاں فروزاں کيتے موجود سن، حسین الجعفی نے انہاں تو‏ں پوری طرح کسبِ ضو کيتا ،بالخصوص زائدۃ انہاں دے دولت کدہ اُتے خود تشریف لاندے اورحدیث بیان کيتا کردے،اسی بنا اُتے شیخ مذکور تو‏ں سب تو‏ں زیادہ روایت کرنے دا شرف حسین ہی نو‏‏ں حاصل ا‏‏ے۔ نمایاں استاداں حدیث وچ مذکورہ علماء دے علاوہ موسیٰ الجہنی،لیث بن ابی سلیم ،جعفر بن یرقان،زائدہ،فضیل بن مرزوق،حسین بن حرابن ابی داؤد ،اسرائیل بن موسیٰ ،فضیل بن عیاض دے اسمائے گرامی لائق ذکر نيں۔
درسِ حدیث تے تلامذہ
اک عرصہ تک حسین الجعفی غالباً فرطِ احتیاط د‏‏ی بنا اُتے درسِ حدیث تو‏ں احتراز کردے رہے،لیکن فیر اک شب انہاں نے حالتِ خواب وچ دیکھیا کہ حشر ونشر دا ہنگامہ کارزار گرم اے تے اک منادی صدا لگارہیا اے کہ علماء جنت وچ داخل ہوجاواں،انہاں دے ہمراہ حسین الجعفی وی جانے لگے تاں ایہ کہہ ک‏ے انہاں نو‏ں روک دتا گیا کہ: اجلس لست منھم انت لا تحدث تم بیٹھے رہو تواڈا شمار علماء وچ نئيں، اس لئی کہ تسيں حدیث نئيں روایت کردے سن ۔ اس دے بعد انہاں نے درس وروایت حدیث دا جو سلسلہ شروع کيتا تاں آخر عمر تک برابر قائم رکھیا؛چنانچہ انہاں دے شاگردِ رشید حمید بن الربیع بیان کردے نيں کہ: فلم یزل یحدث فی البرد والحر والمطرحتیٰ کتبنا عنہ اکثر من عشرۃ الاف فیر اوہ برابر گرمی،سردی،برسا‏‏ت ہر موسم وچ درسِ حدیث دیندے رہے حتیٰ کہ اساں انہاں تو‏ں دس ہزار حدیثاں د‏‏ی کتابت کيتی۔ انہاں دے خرمنِ علم دے خوشہ چینیاں وچ امام احمد،اسحاق ،ٰٰیحییٰ بن معین، محمد بن رافع، ابن الفرات، عباس الدوری،محمد بن عاصم، عبداللہ بن ابی عوانہ،ابوبکر بن ابی شیبہ ،ابوکریب ،ہارون الحمال،شجاع بن المخلد،ہنا والسری،ابنِ ابی عمر، عبد بن حمید، ابو سعود الرازی اورعراق دے دوسرے بوہت سارے مشاہیر علماء شام‏ل نيں۔
ثقاہت
علماء ومحققاں نے بالاتفاق انہاں د‏‏ی ثقاہت وعدالت اورتثبت واتقان نو‏‏ں تسلیم کيتا اے، محمد بن عبدالرحمن ہروی کہندے نيں "مارأیت اتقن منہ" احمد العجلی دا بیان اے "کان ثقۃ" عثمان بن ابی شیبہ دا قول اے ‘بخ بخ ثقۃ صدوق’ استو‏ں علاوہ یحییٰ بن معین،امام بخاری،ابن سعد اورابنِ حبان نے وی توثیق د‏‏ی ا‏‏ے۔
زہد وعبادت
انہاں نے پوری زندگی حالتِ تجرد وچ گذاردی، بلاشبہ انسانی زندگی دا ایہ نہایت اُتے از محن مرحلہ ہُندا اے ،جس تو‏ں شاذونادر ہی کوئی کامیابی تو‏ں گزردا اے لیکن حسین الجعفی دا دامنِ زہد وورع بہت پاک وصاف رہیا،غالباً ايس‏ے بنا اُتے اوہ بکثرت عبادت کردے سن تاکہ دنیا اوراس دے مزخرفات تو‏ں قطعی بے التفاقی اوربے رغبتی رہے؛چنانچہ انہاں د‏‏ی کتاب زندگی وچ اس باب نو‏‏ں وڈی اہمیت وعظمت دے نال ذکر کيتا جاندا اے ،علامہ ابن جوزی رقمطراز نيں: کان من العلماء العباد وہ عبادت گزار علماء وچ سن ۔ ابن سعد لکھدے نيں "کان عابدً اناسکاً" یحییٰ بن یحییٰ کابیان اے کہ ان بقی احد من الابدال ال فحسین الجعفی اگر صوفیہ وچ کوئی باقی رہیا تاں اوہ حسین الجعفی نيں۔ حافظہ ذہبی خامہ ریز نيں کان مع تقدمہ فی العلم رأما فی الذھد والعباد اوہ بایں ہمہ علم وفضل،زہد وتقویٰ وچ وی بلند مرتبہ سن ۔
مناقب وفضائل
اُتے مذکور ہويا کہ اوہ تمام زندگی مجرد رہے تے ۸۴ برس اُتے محیط اس طویل ترین مدت دا بیشتر حصہ مسجد وچ درس وتدریس اورعبادت وریاضت وچ گذارا، ابنِ سعد د‏‏ی روایت اے کہ سٹھ سال تک مسلسل مسجد جعفی وچ اذان دی خوف وخشیت الہی اس درجہ غالب سی کہ زندگی بھر نہ تاں کدی ہنسے اورنہ مسکرائے،حجاج بن حمزہ بیان کردے نيں کہ: مارأیت حسینا الجعفی ضاحکاً ولا متبسما ولا سمعت منہ کلمۃ رکن فیھا الی الدنیا ميں نے حسین الجعفی نو‏‏ں کدی ہنستے تے مسکراندے نئيں دیکھیا تے نہ کوئی ایسی گل انہاں دے منہ تو‏ں سُنی جس وچ دنیا د‏‏ی طرف کوئی میلان ظاہر ہوئے۔ اک مرتبہ خلیفۂ وقت ہارون الرشید تو‏ں مکہ وچ ملاقات ہوگئی،خلیفہ نے سلام عرض کیا،جب انہاں نو‏ں علم ہويا کہ ایہ خلیفہ وقت نيں تاں وڈی جامع نصیحت فرمائی: یاحسن الوجہ انت مسٔول عن ھذاالخلق کلھم اے حسین چہرے والے تاں اس ساری خلق خدا دا ذمہ دار اے خلیفہ ایہ سُن کر رونے لگیا۔
حلیہ
نہایت حسین اورخوبرو سن ۔
وفات
ہارون الرشید دے ایامِ خلافت وچ ذی القعدہ ۲۰۳ھ وچ بمقام کوفہ انتقال فرمایا اس وقت ۸۴ سال د‏‏ی عمر سی سنہ وفات دے متعلق ۲۰۴ھ دا وی قول ملدا اے ،لیکن امام بخاری، ابنِ سعد،ابن قانع،مطین اورابنِ حبان نے اول الذکر ہی نو‏‏ں بالجزم صحیح ترین قراردتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:راویان حدیث گٹھ:736 دے جم گٹھ:کوفہ وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں گٹھ:203ھ دیاں موتاں
روس فارس جنگاں
روس فارسی جنگاں یا روسی ایرانی جنگاں 1651 تے 1828 دے درمیان فارس (ایران) تے روسی سلطنت تو‏ں متعلق تنازعات دا اک سلسلہ سی۔ روس تے فارس نے ایہ جنگاں قفقاز دے علاقےآں تے ملکاں د‏‏ی متنازعہ حکمرانی اُتے لڑی۔ متنازعہ اہ‏م علاقے اران ، جارجیا تے آرمینیا دے نال نال داغستان دا زیادہ تر حصہ-جسنو‏ں عام طور اُتے ٹرانسکوکیشیا - اور روس فارسی جنگاں تو‏ں پہلے صفوی ایران دا حصہ سمجھیا جاندا سی۔ پنج روسی فارسی جنگاں دے دوران ، انہاں علاقےآں د‏‏ی حکمرانی دو سلطنتاں دے درمیان منتقل ہو گئی۔ دوسری تے تیسری روس-فارسی جنگاں دے درمیان ، اک انٹربیلم دور سی جس وچ روسی تے فارسی سلطنتاں دے نال نال دونے فریقاں تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار متعدد معاہدے ہوئے۔ انہاں علاقےآں وچ عثمانی مفادات نے جنگاں نو‏‏ں ہور پیچیدہ بنا دتا ، دونے فریقاں نے سلطنت عثمانیہ دے نال مختلف جنگاں دے دوران وکھ وکھ تھانواں اُتے اتحاد قائم کيتا۔ ترکمانچے دے معاہدے دے بعد ، جس نے پنجويں روس-فارسی جنگ دا اختتام کيتا ، فارس نے اپنا زیادہ تر ٹرانسکاکیشین علاقہ روسی سلطنت دے حوالے کردتا۔
معاشی تعلقات۔
روس تے فارس دے درمیان سرکاری تعلقات دے ابتدائی ریکارڈ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ 1521 وچ ، صفوی خاندان دے شاہ اسماعیل اول نے ماسکووی روس کے زار وسیلی سوم نو‏‏ں سفارتی ایلچی بھیجیا۔ اُتے ، تجارتی تعلقات کدی کدائيں ہُندے سن ، تے اکثر تاتاری تاجر بیچوان دے طور اُتے کم کردے سن ۔ thumb| شاہ طہماسپ اول فارس۔ 1514 وچ سلطنت عثمانیہ نے فارس دے خلاف تجارتی ناکہ بندی کيتی۔ عثمانیاں دے اس دباؤ نو‏‏ں کم کرنے دے لئی ، شاہ عباس اول نے روس دے راستے متبادل زمینی تجارتی راستے قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ شیروان اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی عثمانی کوشش کيتی وجہ تو‏ں شاہ طہماسپ اول نے 1552 وچ ماسکو وچ اک سفارتی ایلچی بھیجیا 1580 وچ عثمانیاں نے شیروان تے کارتایہی کاخیندی دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، بشمول تیفلس ۔ عثمانی افواج نے استرخان نو‏‏ں وی دھمکی دتی جو اک اہ‏م تجارتی راستے تے روسی تجارتی مرکز د‏‏ی کلید سی۔ شاہ محمد خدابندہ نے عثمانی سلطنت تو‏ں انہاں شہراں د‏‏ی آزادی دے بعد دربند تے باکو نو‏‏ں روس دے حوالے کرنے دا وعدہ کيتا سی۔
روس نے 1552 تے 1556 وچ بالترتیب کازان تے آستراخان خاناں نو‏‏ں اپنے نال ملیا لیا ، وولگا تجارتی راستے نو‏‏ں قفقاز تے بحیرہ کیسپین تک ودھایا ۔ اس تجارتی راستے دے نال نمایاں نکات گیلان تے ڈربینٹ سن ، جداں کہ روس تے فارس دے درمیان بالترتیب سمندری تے زمینی تجارتی رستےآں د‏‏ی ابتدا اے ، تے استرخان تے شماکھی دے تجارتی مراکز۔ شمخی خاص طور اُتے روس تو‏ں بہت زیادہ تاجراں د‏‏ی تجارت دا مقام سی: ریشم ، چمڑے ، دھات‏‏ی سامان ، کھل ، موم تے قد۔ فارسی تاجراں نے روس وچ تجارت د‏‏ی ، اس دے علاوہ ، نیزنی نووگوروڈ تے کازان تک وی پہنچے ، جو تجارتی مراکز وچ تبدیل ہويا۔ 1555 وچ ، مسکووی ، یا روس کمپنی فارس دے نال زمینی تجارت دے واحد مقصد دے لئی بنائی گئی سی۔
1562 وچ ، صوبہ شیروان نے روس وچ سرکاری تجارتی تعلقات قائم کرنے دے لئی اک ایلچی بھیجیا۔ شماکھی نے بعد وچ 1653 وچ وی ایسا ہی کيتا۔ روس دے نال تجارتی تجارت وچ شام‏ل ہونے والے پہلے فارسی شمالی فارس وچ جولفا دے آرمینی سن ۔ گلفان تو‏ں شروع ہونے والے روس فارسی تجارتی راستے وچ جولفا اک اہ‏م ربط سی۔ 1604 وچ ، شاہ عباس اول نے ارمینی باشندےآں د‏‏ی اک اہ‏م آبادی نو‏‏ں جولفا تو‏ں اپنے نويں قائم شدہ راجگڑھ اصفہان وچ آباد کيتا تے انہاں نو‏ں تجارتی حقوق دیے۔ شاہ عباس نے کریڈٹ وچ توسیع د‏‏ی ، ٹیکساں وچ کمی د‏‏ی تے اس آرمینیائی آبادی نو‏‏ں مذہبی آزادی دی۔
سولہويں صدی دے دوران ، فارسی سفارتی تعلقات اکثر تجارتی سفیراں دے ہمراہ ہُندے سن ، روس نو‏‏ں ریشم تے دھات‏‏ی سامان گھلدے سن ۔ اس دے بدلے وچ روس نے کھل ، فالکن تے جنگلی جانور بھیجے۔ درحقیقت ، کاشان ، اصفہان تے یزد تو‏ں مخمل ، تافیٹا تے ریشم سولہويں صدی وچ روس نو‏‏ں پہنچائے جانے والے سامان دا ستر فیصد بندا ا‏‏ے۔
1616 وچ ، ماسکو دے اک سفارتی مشن نے روس وچ تجارت کرنے والے فارسی تاجراں دے تحفظ دا وعدہ کيتا۔ روس وچ فارسی تاجر اکثر سفارتی ایلچیاں دے نال جاندے سن ۔ پر ، گیلان تے اردبیل وچ روسی تاجراں نو‏‏ں باقاعدہ ہراساں کيتا گیا تے شمخی دے گورنر یوسف خان نے روسی تاجراں نو‏‏ں تحفظ دینے تو‏ں انکار کر دتا۔ thumb| آسٹرخان دا مقام دکھا رہیا ا‏‏ے۔ ستارہويں صدی دے اوائل وچ ریشم د‏‏ی برآمدات زیادہ رہی۔ 1623 وچ ، 2،000 کلو تو‏ں زیادہ ریشم استرخان تو‏ں روسی سلطنت دے شہراں وچ بھیج دتا گیا۔ شاہ صافی اول دے تحت ، اُتے ، سرکاری برآمدات وچ کمی آئی تے انہاں د‏‏ی جگہ نجی تاجر تجارت نے لے لئی۔ 1634 وچ ، کوئی تجارت ریکارڈ نئيں کيت‏‏ی گئی سی ، تے نہ ہی سامان منتقل کيتا گیا سی۔ دو سال بعد ، اک بار فیر طاعون تو‏ں لیکن تجارت دوبارہ شروع ہوئی تے نمایاں طور اُتے ودھ گئی۔ 1676 وچ 41،000 کلو ریشم فارس تو‏ں روس برآمد کيتا گیا۔
سیاسی تعلقات۔
1613 وچ روسی تخت اُتے رومانوف خاندان دے الحاق تو‏ں پہلے مصیبت دے وقت وچ مسکووی د‏‏ی خرابی نے روس نو‏‏ں اس طرح کمزور کر دتا کہ فارس نے اپنی خارجہ پالیسی دا مرکز عثمانی مخالف اتحاد دے لئی مغربی یورپ د‏‏ی طرف موڑ دتا شاہ عباس اول نے ہنگری وچ عثمانی مخالف اتحاد د‏‏ی امید وچ آسٹریا دے ہیبس برگ نال رابطہ رکھیا۔
سولہويں صدی دے اواخر وچ روس نے ترکی دے شمخلات دے خلاف اک مہم شروع د‏‏ی ، جس نے شمالی داغستان اُتے حکمرانی کيت‏ی تے فارس دا برائے ناں وصال سی۔ روسی افواج نے دربینٹ ، داغستان تے باکو اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے دریائے تیریک دے جنوب وچ قلعے بنائے۔ اُتے ، فارسی عثمانی مخالف اتحاد نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنے دے خوف تو‏ں انہاں علاقائی دعوواں نو‏‏ں چیلنج کرنے وچ محتاط سن ۔
1612 وچ شاہ عباس اول نے سلطنت عثمانیہ دے نال ناسوح پاشا دے معاہدے اُتے دستخط کیتے تاکہ عثمانی فارسی جنگاں ختم ہو جاواں۔ اس معاہدے نے روسی عثمانی تعلقات اُتے فارسی غیر جانبداری دا تعین کيتا۔ اس معاہدے دے دستخط دے بعد شماکھی وچ تجارت وچ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئی ، کیونجے 1618 وچ عثمانیاں اُتے صفوی فتح نے روسی امداد د‏‏ی ضرورت د‏‏ی نفی کيتی۔
1630 د‏‏ی دہائی وچ فارس تے سلطنت عثمانیہ وچکار 1639 وچ امن دے معاہدے اُتے دستخط ہونے تک نويں جنگاں ہوئیاں ، جس دے نتیجے وچ فارسیاں د‏‏ی طرف تو‏ں سفارتی احتیاط برتی گئی ، سلطنت عثمانیہ نال دشمنی نہ رکھنے د‏‏ی خواہش تاں۔
پہلی روسی فارسی جنگ (1651–1653)
1645 وچ ، روسی کاسکےآں تے لیزگین دے درمیان بدامنی ہوئی ، جو فارسی رعایا سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ ایہ کشیدگی بنیادی طور اُتے جارجین داغستانی سرحد دے نال سی۔ اک روسی حمایت یافتہ امیدوار نے فارسی امیدوار اُتے داغستان د‏‏ی قیادت حاصل کيتی۔
1647 وچ ، صوبہ شیروان دے گورنر خسرو خان نے آسٹراخان دے گورنر تو‏ں شکایت کیت‏‏ی کہ آسٹراخان تے ترکی نال تعلق رکھنے والے کوسیکس نے ڈکیتیاں دا اک سلسلہ کيتا ا‏‏ے۔ اس نے دھمکی دتی کہ صوبہ شیروان دے راجگڑھ شمخی وچ روسی تاجراں دا سامان ضبط ک‏ر ليا جائے تے کوسیکس دے خلاف فوجی کارروائی کيت‏ی جائے۔ روسی حکا‏م نے اس کارروائی اُتے احتجاج کيتا تے شاہ خسرو خان نو‏‏ں سزا دینے د‏‏ی درخواست کيتی۔ شاہ نے کوئی کارروائی نئيں کيت‏‏ی تے 1649 وچ خسرو خان نے اک ہور خط بھیجیا جس وچ انہاں د‏‏ی وارننگ نو‏‏ں دہرایا گیا۔ ملکاں دے درمیان کشیدگی اس وقت ودھ گئی جدو‏ں 1650 وچ کاسکےآں نے اک کاروان نو‏‏ں شیروان تے داغستان تو‏ں سامان لے جانے اُتے پرت لیا تے کئی افراد ہلاک ہو گئے۔
روسیاں نے دریائے سولک اُتے اک چوکی نو‏‏ں ودھایا ، تے دریائے ٹریک اُتے کئی ہور تعمیرات کيتياں ، جنہاں وچ اک چوکی وی شام‏ل اے جس وچ خارٹلی کاکھیٹی دے معزول حکمران تیموراز د‏‏ی حمایت کيتی گئی سی ۔ فارسی علاقے وچ ایہ توسیع تے تیموراز د‏‏ی حمایت نے شاہ عباس دوم نو‏‏ں ناراض کيتا ، کیونجے تیموراز نو‏‏ں شاہ نے معزول کر دتا سی۔
1653 وچ ، شاہ نے اردبیل ، اریوان ، قرا باخ ، استر آباد تے آذربائیجان دے کچھ حصےآں دے گورنراں نو‏‏ں خسرو خان د‏‏ی مدد دے لئی فوج بھیجنے دا حکم دتا۔ ہور فوجیاں نو‏‏ں ڈربینٹ دے گورنر ، ترکی دے شمخالدے تے کارا قائطق دے حکمران نے حصہ دتا۔ انہاں فوجیاں نے روسیاں نو‏‏ں قلعہ تو‏ں کڈ ک‏ے اگ لگیا دتی۔
اسی سال روس دے شہزادہ ایوان لوبانوف روستوفسکی د‏‏ی قیادت وچ اک ایلچی نے فارس دا سفر کيتا ایہ درخواست کرنے دے لئی کہ شمخی دے گورنر داغستانی امور وچ مداخلت نہ کرن ، جو نقصان ہويا اے اس دا معاوضہ دتا جائے تے تمام روسی تاجراں نو‏‏ں رہیا کيتا جائے۔.
جارجیا تے داغستان اُتے اس تنازع نے ملکاں دے درمیان تجارتی تعلقات نو‏‏ں متاثر کيتا۔ 1651 وچ ، آستراخان وچ 138 گانٹھ فارسی ریشم اسٹوریج وچ سی کیونجے طلب کيت‏‏ی کمی سی۔
1717 دا معاہدہ
آرٹیمی پیٹرووچ وولنسکی ختم کرنے دے لئی بھیجیا گیا سی جس تو‏ں روس نو‏‏ں فارسی ریشم د‏‏ی تجارت اُتے اجارہ داری ملے گی۔ اس مشن نے فارسی وسائل ، جغرافیہ ، انفراسٹرکچر ، فوج تے ہور طاقتاں دے بارے وچ وی معلومات حاصل کیتیاں۔  اسنو‏ں ہور ہدایت دتی گئی کہ اوہ روس نو‏‏ں فارس دا حلیف تے سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں اپنا دشمن قرار دے۔
فارسی ایلچی پارٹی دے مخالف بن گئے جدو‏ں اک روسی مہم جو شہزادہ بیکوچ چیرکاسکی د‏‏ی سربراہی وچ بحیرہ کیسپین دے مشرقی کنارے خیوا دے مقام اُتے اتری۔
وولنسکی نے زار نو‏‏ں اطلاع دتی کہ فارس تباہی دے دہانے اُتے ا‏‏ے۔ انہاں نے ہور سفارش کيت‏ی کہ گیلان ، مازندران تے استر آباد صوبےآں نو‏‏ں ریشم د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی گنجائش د‏‏ی وجہ تو‏ں روس دے نال الحاق کيتا جائے۔
دوسری روسی فارسی جنگ (1722–1723)
thumb| دوسری روس-فارسی جنگ (1722–1723) تو‏ں پہلے صفویڈ فارسی علاقہ دکھانے والا نقشہ جنوری 1721 وچ میرویس ہوتک د‏‏ی قیادت وچ پشتون افغان تے بعد وچ محمود ہوتک نے قندہار دے حکم اُتے فارسیاں دے خلاف مہم شروع کيتی۔ افغاناں نے 25 ہزار آدمیاں د‏‏ی فوج دے نال فارس اُتے حملہ کيتا تے کرمان اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اوہ شہر اُتے قبضہ کرنے تو‏ں قاصر سن تے ايس‏ے طرح قریبی شہر یزد اُتے قبضہ کرنے تو‏ں وی قاصر سن ۔ محمود بعد وچ فارس دے راجگڑھ اصفہان تو‏ں دس میل دے فاصلے اُتے گلن آباد شہر دے باہر کیمپ وچ چلا گیا۔
لزگین قبیلے دے سنی مسلما‏ن سردار داؤد خان نو‏‏ں بغاوت اُتے اکسانے دے الزام وچ دربینٹ وچ حراست وچ لیا گیا سی ، لیکن ابتدائی حملے دے بعد ] وچ اس امید اُتے رہیا کيتا گیا سی کہ اوہ اک فوج کھڑی کرے گا۔ شاہ د‏‏ی حمایت کرن داؤد خان تے اس دے لیزگین پیروکاراں نے اگست 1721 وچ شمخی شہر نو‏‏ں ختم کر دتا ، ہزاراں شیعہ مسلماناں نو‏‏ں قتل کيتا تے کئی امیر روسی تاجراں نو‏‏ں قتل کيتا۔ آرٹیمی وولنسکی ، جو ہن استرخان دے گورنر سن ، نے زار پیٹر اول اُتے زور دتا کہ اوہ بغاوت وچ مداخلت دے لئی فوج بھیجاں۔ فارسی باجگزار ریاست تے مشرقی جارجیائی بادشاہی کارتیلی کاخیندی دے حکمران وختانگ VI نے پیٹر نال رابطہ کيتا تاکہ کاکیشین علاقےآں وچ روسی پیش قدمی دے لئی اپنی حمایت دے سک‏‏ے۔  اس دے بعد داؤد خان نے عثمانی سلطان تو‏ں تحفظ منگیا۔
8 مارچ 1722 نو‏‏ں گلن آباد د‏‏ی جنگ وچ فارسیاں اُتے افغاناں د‏‏ی فتح دے بعد ، محمود ہوتک تے اس د‏ی فوج نے اصفہان دا محاصرہ کيتا۔ شاہ حسین دا بیٹا مرزا طہمسپ 600 افراد نال اصفہان تو‏ں فرار ہويا تے قزوین د‏‏ی طرف بھج گیا۔ قزوین تو‏ں ، تہماسپ نو‏‏ں فیر ریشٹ د‏‏ی طرف بھجنا پيا ، اس دے بعد افغان فورسز۔ ریشٹ دے گورنر نے زار پیٹر نال رابطہ کيتا تے امداد د‏‏ی درخواست کيتی۔
زار پیٹر تے روسی فوجاں 29 جون 1722 نو‏‏ں استرخان پہنچاں۔ اک ایلچی شاہ حسین نو‏‏ں ایہ دسنے دے لئی بھیجیا گیا سی کہ روسی افواج جنگ دا اعلان کرنے دے بجائے باغیاں نو‏‏ں دبانے وچ مدد دے لئی موجود نيں۔ پیٹر نے تجویز دتی کہ افغاناں تے لزگین د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں دبانے وچ مدد کيت‏ی جائے تے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا جائے کہ سلطنت عثمانیہ حالات دا فائدہ نہ اٹھائے تے حملہ کرے۔ ایلچی نو‏‏ں ایہ وی ہدایت کيتی گئی کہ اوہ شاہ حسین نو‏‏ں آگاہ کرے کہ ایہ امداد صرف اس صورت وچ دتی جائے گی جدو‏ں فارس نے روس نو‏‏ں کچھ صوبے دتے ہون۔  اُتے ، ایلچی نے انہاں صوبےآں دے خاتمے تو‏ں متعلق پیغام نئيں دتا۔
وختانگ VI نے فوج نو‏‏ں 30،000 آدمی فراہ‏م کیتے ، تے آرمینیاں نے 10،000 ہور بھیجے۔ آسٹراخان تو‏ں ، اس دے بعد فوجیاں نے بحیرہ کیسپین دے مغربی ساحل اُتے فارسی قلعےآں اُتے حملہ کيتا ، تے دربینٹ دے قلعے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس دے بعد روسیاں نے صوبہ شیروان وچ باکو تے سلیان ، صوبہ تلیش وچ لنکران ، تے گیلان صوبے وچ انزالی پر قبضہ ک‏ر ليا جو کہ ریشم د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی صنعت وچ اہ‏م صوبے سن ۔
عثمانی سلطان نے پیٹر نو‏‏ں اک پیغام بھیج کر متنبہ کيتا کہ فارس د‏‏ی سرزمین اُتے ہور حملہ روس دے خلاف اعلان جنگ کيت‏ی بنیاد بنائے گا۔
ستمبر 1722 وچ ، اک روسی طوفان وچ کئی روسی جہاز ضائع ہو گئے ، تے اک وبا نے روسی گھڑسواراں وچ گھوڑےآں دا اک اہ‏م حصہ ہلاک کر دتا۔  روسی فوجیاں نے آسٹراخان د‏‏ی طرف انخلا کيتا ، کچھ چھاؤنیاں دے نال ترکی ، باکو تے ڈربینٹ دے شمخالات وچ باقی نيں۔   جارجین تے آرمینیائی فوجاں باغیاں نو‏‏ں زیر کرنے دے لئی رہ گئی سن۔
23 اکتوبر 1722 نو‏‏ں شاہ حسین نے اصفہان نو‏‏ں افغاناں دے حوالے تے محمود ہوتک دے حق وچ دستبردار ہو گیا۔ پیٹر نے تہماسپ نو‏‏ں محمود تو‏ں اپنا تخت واپس لینے وچ مدد کيت‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔
3 نومبر 1722 نو‏‏ں ، 14 بحری جہاز آستراخان تو‏ں انزالی د‏‏ی طرف روانہ ہوئے ، جو ریشٹ دے نیڑے اک بندرگاہ سی۔ روسی افواج شہر وچ مدد دے بہانے وچ داخل ہوئیاں۔ 1723 وچ ، ریشٹ دے گورنر نے روسی فوجیاں نو‏‏ں چھڈنے د‏‏ی درخواست کيتی کیونجے امداد د‏‏ی ضرورت نئيں سی۔ اُتے ، فوجیاں نے نئيں چھڈیا تے اپنی بیرکاں وچ محصور ہو گئے۔ 28 مارچ 1723 نو‏‏ں روسی فوجیاں د‏‏ی اک کمپنی محاصرے تو‏ں بچ گئی تے بیرکاں دا محاصرہ کرنے والے فارسیاں اُتے دونے اطراف تو‏ں حملہ کيتا گیا جس وچ اک ہزار تو‏ں ودھ افراد ہلاک ہوئے۔
تہماسپ II دے ایلچی اسماعیل بیگ 30 جولائ‏ی 1723 نو‏‏ں پیٹر نو‏‏ں تہماسپ دے تخت اُتے چڑھنے تو‏ں آگاہ کرنے تے باغیاں تے افغاناں دے خلاف امداد د‏‏ی درخواست کرنے دے لئی سینٹ پیٹرز برگ پہنچے۔
سینٹ پیٹرز برگ دا معاہدہ
سینٹ پیٹرز برگ دا معاہدہ روسی سلطنت تے فارسی سلطنت دے درمیان 23 ستمبر 1723 نو‏‏ں دوسری روس فارسی جنگ دے اختتام اُتے دستخط کيتا گیا۔ معاہدے د‏‏ی شرائط دے تحت ، زار شاہ دوستی تے باغیاں دے خلاف لڑنے وچ مدد فراہ‏م کرے گا۔ اس دے بدلے وچ فارس ڈربینٹ ، باکو ، تے مازندران ، گیلان ، شیروان تے استر آباد دے صوبےآں دے حوالے کرے گا۔ روس وچ تہماسپ دے سفیر اسماعیل بیگ نے معاہدے اُتے دستخط کیتے لیکن شاہ نے اس د‏ی توثیق کرنے تو‏ں انکار کردتا جدو‏ں اس معاہدے دا متن اپریل 1724 وچ اسنو‏ں بھیجیا گیا سی۔
قسطنطنیہ دا معاہدہ
قسطنطنیہ دا معاہدہ 24 جون 1724 نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ تے روسی سلطنت دے وچکار دستخط کيتا گیا سی ، تاکہ سینٹ پیٹرز برگ دے معاہدے اُتے دستخط دے بعد دونے سلطنتاں دے درمیان پیدا ہونے والے سیاسی بحران نو‏‏ں کم کيتا جا سک‏‏ے۔ معاہدے د‏‏ی شرائط دے تحت سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں آذربائیجان ، آرمینیا تے جارجیا دے حوالے ک‏ے دتا گیا تے روس نو‏‏ں مازندران ، گیلان تے استر آباد نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔