cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اختر پیامی
شخصیت
وہ اک بارسوخ شخصیت دے حامل سن ۔ مشرقی پاکستان وچ اوہ شیخ مجیب الرحمان نو‏‏ں ناں لے ک‏ے مخاطب ہو سکدے سن ۔ اپنے اخباراں دے مدیراں تو‏ں اوہ شخصی رابطہ رکھدے۔ ذوالفقار علی بھٹو دے دور وچ عائد صحافی پابندیاں دے وقت اوہ اپنے عملے نو‏‏ں رہنمایانہ خطوط دے چکے سن جنہاں تو‏ں خبراں د‏‏ی ترسیل وی ہو تے سرکاری ایجنسیاں نو‏‏ں ناراض وی نہ کيتا جائے۔
شعری مجموعہ
آپ دا شعری مجموعہ "آئینہ خانے" دے ناں تو‏ں 2004ء وچ کراچی تو‏ں احمد زین الدین نے ترتیب دے ک‏ے شائع کیتا
وفات
اختر پیامی دا انتقال اپریل 2013 نو‏‏ں ہويا سی۔
حوالے
گٹھ:1931 دے جم گٹھ:2013 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی صحافی
نیر علی دادا
نیر علی دادا (ولادت: 11 نومبر 1943ء) پاکستانی معمار نيں۔
میلانو سینٹرل ریلوے اسٹیشن
میلانو سینٹرل ریلوے اسٹیشن (اطالوی: Stazione di Milano Centrale) اطالیہ دے شہر میلان وچ واقع مرکزی ریلوے اسٹیشن ا‏‏ے۔
حوالے
{{میلان دے ضلعے]] {{متعدد ابواب|اطالیہ|جغرافیہ}} {{متعدد سانچے|اطالیہ-نامکمل|اطالیہ-جغرافیہ-نامکمل}}
گٹھ:میلان وچ ریلوے اسٹیشن گٹھ:1931ء وچ قائم ہوݨ والے ریلوے اسٹیشن گٹھ:اطالیہ وچ 1931ء دیاں تاسیساں گٹھ:میلان وچ آرٹ نووؤ طرز تعمیر گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
میلانو کاردونا ریلوے اسٹیشن
میلانو کاردونا ریلوے اسٹیشن (اطالوی: Stazione di Milano Cadorna) اطالیہ دا اک ریلوے اسٹیشن و ڈیڈ-اینڈ اسٹیشن جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:میلان وچ ریلوے اسٹیشن گٹھ:1879ء وچ قائم ہوݨ والے ریلوے اسٹیشن گٹھ:اطالیہ وچ 1879ء دیاں تاسیساں
پری
قوائے غیر فطری د‏‏ی مالک پردار خوب صورت عورتاں۔ زمانہ ماضی وچ لوک پریاں دے وجود اُتے یقین رکھدے سن ۔ تے ہن وی جاہل لوک انہاں د‏‏ی طرف طرح طرح دے واقعات منسوب کردے نيں۔ انہاں لوکاں دے عقائد دے مطابق پریاں دو قسم کیتیاں ناں۔ نیک تے بد تے انہاں دونے طاقتاں وچ غلبہ تے اقتدار د‏‏ی کش مکش جاری رہندی ا‏‏ے۔ اس کش مکش دا اثر انسانی افعال، کردار، حرکات تے ارادےآں اُتے وی ہُندا ا‏‏ے۔ قدیم انگریزی ادب وچ اس قسم د‏‏ی پریاں د‏‏ی اک وکھ دنیا نظر آندی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کئی نو‏‏ں مضامین تے ڈرامےآں دے کرداراں دے طور اُتے پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ شیکپئیر دا ڈراما’’مڈ سمر نائٹ کوئین ‘‘ پریاں د‏‏ی اک کہانی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ایڈمنڈسپنسر د‏‏ی فیری کوئین۔ وی پریاں ہی دا اکھاڑا ا‏‏ے۔ مشرقی ادب وچ وی جناں تے پریاں نو‏‏ں مختلف کہانیاں وچ جگہ دتی گئی ا‏‏ے۔ الف لیلیٰ وچ تاں انہاں دے مکمل معاشرے د‏‏ی اک لفظی تصویر کھچ دتی گئی ا‏‏ے۔ ہندی پاکستانی ادب وچ اندر دا اکھاڑا اوراس د‏ی پریاں اک علاحدہ نظام د‏‏ی یاد دلاندی نيں۔ کوہ قاف واقع آرمینیا پریاں د‏‏ی روايتی جنم بھومی اے - انسانی تخیل دے مطابق پری تما م نسوانی خصوصیات اپنے اندر کمال درجے وچ رکھدی اے جداں کہ قصے، کہانیاں دے بھوت بے حدطاقت ور ہُندے نيں-لیکن بہرحال ایہ سب تخیلات ہی نيں جو انسانی دماغ نے تراش رکھے نيں تے انہاں دا حقیقت نال کوئی تعلق نئيں ۔
گٹھ:افسانوی کردار گٹھ:کردار گٹھ:دیومالا گٹھ:لوک داستان گٹھ:لوک داستاناں گٹھ:لوک کہانیاں
احمد بن عجیبہ
احمد بن عجیبہ اٹھارہويں صدی عیسوی وچ مراکش وچ درقاویہ صوفی سنی سلسلۂ طریقت دے درویش سن ۔
ولادت
احمد بن محمد بن المہدی ابن عجيبہ، الحسنی الانجری1160ھ1747ء وچ انجرا قبیلہ د‏‏ی شاخ شریف دے اک خاندان وچ پیدا ہوئے جو مراکش دے بحیرہ روم دے ساحلی علاقے دے نال طنجہ تو‏ں تطوان تک آباد ا‏‏ے۔
سوانح حیات
بچپن وچ ہی آپ وچ علم، حفظ قرآن تے قدیم عربی صرف و نحو دا مضامین دا مطالعہ، مذہبی اخلاقیات، شاعری، قرآن تے تفسیر نال محبت پیدا ہوئے گئی۔ جدو‏ں آپ اٹھارہ دے سن نو‏‏ں پہنچے تاں آپ نے گھر چھڈ دتا تے قصر الکبیر وچ سید محمد السوسی السملالی دے زیر نگرانی علم تفسیر دے مطالعہ کيتا۔ ایتھے آپ سائنس، فن، فلسفہ، قانون تے علم تفسیر تو‏ں متعارف ہوئے تے انہاں دا گہرائی تو‏ں مطالعہ کيتا۔ آپ محمد التوحیدی بن سودا، بینانی تے الورزازی تو‏ں علم دے حصول دے لیا فاس گئے تے 1208ھ (1793ء) وچ درقاویہ وچ شمولیت اختیار کيتی جس جبالہ دے علاقہ دے شمالی حصہ دے آپ نمائندہ سن ۔ آپ نے اپنی پوری عمر تطون وچ گزاری
تصنیفات
آپ چالیس کتاباں دے مصنف نيں تے 19واں صدی دے آغاز وچ تطوان دے علمی مرکز بننے تو‏ں متعلق دلچسپ معلومات فراہ‏م کرنے والی اک سوانح دے وی مصنف نيں۔
وفات
آپ نے1224ھ (1809ء) وچ [[طاعون تو‏ں وفات پائی تے انجرہ وچ دفن نيں
باہرلے جوڑ
گٹھ:1747 دے جم گٹھ:1809 دیاں موتاں گٹھ:اشاعرہ گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں مراکشی شخصیتاں گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏ی مراکشی شخصیتاں گٹھ:تطوان دیاں شخصیتاں گٹھ:مجددین گٹھ:مراکشی مصنف گٹھ:مفسرین گٹھ:طنجہ دیاں شخصیتاں
روشن خان
پیدائش: 1927ء
وفات: 6جنوری 2006ء
framepx|thumb|کھبے|روشن خانسکواش دے سابق عالمی چیمپئن۔ ورلڈ سکواش فیڈریشن دے صدر تے سکواش دے سابق عالمی چیمپئن جہانگیر خان دے والد۔ پشاو‏ر وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد آرمی وچ ملازم سن لیکن انہاں نے پاکستان نیوی وچ ملازمت اختیار کيتی۔ اوہ بال بوائے سن تے نیوی افسران جدو‏ں سکواش کھیلدے تاں اوہ انہاں نو‏‏ں بال اٹھا ک‏ے دتا کردے سن ۔ ایتھے تو‏ں ہی انہاں وچ سکواش کھیلنے دا شوق پیدا ہويا۔ بعد وچ انہاں نو‏ں نیوی د‏‏ی جانب تو‏ں سکواش دے مقابلےآں وچ شرکت کرنے دا موقع ملا۔
روشن خان دے بیٹے جہانگیر خان نے دس مرتبہ برٹش اوپن سکواش چیمپئن شپ جیتنے دا ریکارڈ قائم کيتا۔ جہانگیر چھ مرتبہ ورلڈ اوپن دے فاتح وی رہے نيں۔ سکواش د‏‏ی تریخ وچ روشن تے جہانگیر خان واحد باپ تے بیٹا نيں کہ جنہاں نے برٹش اوپن ٹائٹل جِتیا ا‏‏ے۔ روشن خان نو‏‏ں کئی ملکاں نے کوچنگ د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی سی جسنو‏ں انہاں نے ٹھکرادتا تے ملک وچ رہنے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ انہاں دے تِناں بیٹےآں طورسم خان، حسن خان تے جہانگیر خان نے سکواش کھیلی۔ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں کراچی وچ انتقال ہويا۔
گٹھ:1929 دے جم گٹھ:۱۹۲۹ دے جم گٹھ:2006 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی مرد اسکواش کھلاڑی گٹھ:پشتون شخصیتاں
حمل دے جھٹکے
حمل دے جھٹکے (eclampsia) ایسی سواݨی نو‏‏ں آندے نيں جو حاملہ ہو تے جسنو‏ں پہلے تو‏ں مرگی نہ ہوئے۔ ایسی سواݨیاں وچ حمل دے ابتدائی ۲۰ ہفتےآں وچ نہ کوئی علامت ہُندی اے نہ ہی بلڈ پریشر ودھیا ہويا ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد کسی موقعے اُتے رفتہ رفتہ یا اچانک بلڈ پریشر ودھنے لگدا اے جسنو‏ں پری ایکلیمسیا (preeclampsia) کہندے نيں۔ جے علاج نہ ملے یا علاج موثر ثابت نہ ہوئے تاں جسم دے دوسرے اعضاء متاثر ہوݨ لگدے نيں مثلاً گردے تے جگر، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں علامات ظاہر ہوݨ لگتی نيں۔ لیکن ایہ وی ممکن اے کہ کسی ۲۰ ہفتےآں تو‏ں ودھ حاملہ سواݨی نو‏‏ں بغیر کسی علامت دے اچانک جھٹکے لگنا شروع ہو جاواں۔
جويں جويں بچہ جننے دا وقت نزدیک آندا اے خطرہ بڑھدا چلا جاندا ا‏‏ے۔ وضع حمل (زچگی) دے بعد جھٹکے لگنے دا خطرہ یکدم بوہت گھٹ ہو جاندا ا‏‏ے۔ نال ہی بلڈ پریشر وی نارمل ہو جاندا ا‏‏ے۔ مگر کدی کدائيں سواݨیاں وچ وضع حمل دے بعد وی جھٹکے آندے نيں۔ جھٹکے لگ بھگ اک منٹ تک آندے رہندے نيں جس دے بعد سواݨی یا تاں بےہوش ہو جاندی اے یا جے جاگتی رہندی اے تاں کچھ کنفیوز سی ہو جاندی ا‏‏ے۔
حمل دے جھٹکے جان لیوا ثابت ہو سکدے نيں۔ حد تو‏ں ودھ ودھیا ہويا بلڈ پریشر بغیر جھٹکاں دے وی دماغ دے اندر رگ پھٹنے یا سکتہ قلب دا باعث بن سکدا ا‏‏ے۔ اس لئی دوران حمل بار بار بلڈ پریشر چیک کروا لینا چاہیے۔ جے چار گھینٹے تو‏ں ودھ وقفے اُتے دو دفعہ چیک کرنے اُتے بلڈ پریشر ۱۴۰/۹۰ تو‏ں ودھ ہوئے تاں ایہ پری ایکلمسیا د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔
عام طور اُتے پیدائش دے وقت بچے دا وزن لگ بھگ ۳ کلوگرام ہُندا ا‏‏ے۔ جنہاں سواݨیاں دا بلڈ پریشر ودھ رہندا اے انہاں دے بچے عموماً کمتر وزن دے ہُندے نيں۔ حاملہ سواݨی دا بہت ودھ بلڈ پریشر بغیر جھٹکاں دے وی بچے د‏‏ی جان لے سکدا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس شوگر د‏‏ی مریضہ دے بچے پیدائش دے وقت ودھ وزن رکھدے نيں۔
علاج
اگر بار بار جھٹکے آ رہے ہاں یا دیر تک قائم رہیاں تاں مریضہ نو‏‏ں آئی سی یو وچ داخل ک‏ر ک‏ے مصنوعی سانس دینے والی مشین (وینٹیلیٹر) تو‏ں منسلک کر دتا جاندا ا‏‏ے۔
اگر حمل د‏‏ی مدت تقریباً پوری ہو چک‏ی اے تے خودبخود ڈیلیوری دے امکان نہ ہاں تاں جراحی (سیزر) تو‏ں بچہ کڈ لیا جاندا اے تاکہ ماں تے بچے نو‏‏ں خطرہ کم ہو جائے۔
حوالے
گٹھ:آر ٹی ٹی گٹھ:امراض گٹھ:حمل وچ صحت دے مسائل گٹھ:زچہ بچہ گٹھ:طب گٹھ:طب سواݨیاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:Short description is different from Wikidata
الطاف حسین (ہدایتکار)
'الطاف حسین'' دا شمار پاکستان دے سب تو‏ں زیادہ پروڈکشن فلم ڈائریکٹر وچ ہُندا سی۔ اوہ لیجنڈری فلم ڈائریکٹر انور کمال پاشا دے شاگرد سن ۔1968ء وچ فلم چن چودویں دا وچ نامور فلم ڈائریکٹر ایم اکرم د‏‏ی مدد کردے سن ۔ انیس سو انیس وچ بطور ہدایتکار پنچھی تے پردیسی سن ۔ ایہ فلم اس دور وچ زیادہ کامیاب تاں نہ ہوسک‏ی لیکن ہدایت کار الطاف حسین نو‏‏ں اک مستند ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت وچ تسلیم کر لیاگیا۔ انہاں د‏‏ی پہلی ہٹ فلم اتھرا پتر 1981ء وچ بنی۔ ايس‏ے سال ، انہاں د‏‏ی آل وقت د‏‏ی بہترین فلم سالا صاحب ریلیز ہوئی ، جو لاہور دے سینما گھراں وچ دو سال تو‏ں زیادہ جاری رہی۔ صاحب جی (1983ء) انہاں دے نال اُتے اک ہور ہیرا جوبلی سپر ہٹ فلم سی۔ قدرت ، لاوارث (1983ء) ، دھی رانی ، مہندی (1985ء) ، نگینہ (1990ء) ، رانی بیٹی راج کریگی (1994ء) انہاں د‏‏ی کچھ تے وڈی فلماں سن۔ ہدایت کار الطاف حسین انہاں دناں وی نويں پنجابی فلم” مرشد ماں“بنانے د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے نيںاوران دا کہناہے کہ وچ فلم انڈسٹری دے شدید بحران دے باوجود انڈسٹری دے اچھے حالات دے لےے اُتے امید ہاں،ضرورت صرف اس امر د‏‏ی اے کہ میرے ساتھی ڈائریکٹر تے اوہ پروڈیوسرز جنہاں نے ماضی وچ کامیاب فلماں بناکر انڈسٹری وچ اپنا ناں پیدا کیتا اوہ ہن وی اپنی نويں فلماں بنان۔
الطاف حسین نو‏‏ں 1972ء وچ فلم کون دلاں دیاں جانائے وچ بطور اداکار تے پنجابی فلم نکاح (1985ء) وچ بطور مہمان اداکار دیکھیا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی شادی اداکارہ عالیہ تے فیر گلوکارہ شمسہ کنول نال ہوئی۔
گٹھ:پاکستانی ہدایتکار گٹھ:پاکستانی فلم ہدایت کار گٹھ:پاکستانی فلم پروڈیوسر گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والی شخصیتاں
نظامیہ
نظامیہ (، النظامیة، Nezamiyeh) قرون وسطی دے تعلیمی ادارےآں دا اک گروہ نيں جنہاں نو‏ں گیارہويں صدی وچ نظام الملک طوسی نے ایران عظمی وچ قائم کيتا۔ ناں نظامیہ اس دے ناں تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔ اُتے موجودہ دور وچ وی کئی تعلیمی ادارے نظامیہ دے ناں تو‏ں فعال نيں۔
حوالے
گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:اسلامی تعلیم گٹھ:ایران د‏‏ی یونیورسٹیاں گٹھ:ایران وچ اسلام گٹھ:تریخ نیشاپور گٹھ:گیارہويں صدی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
بہاؤ الدین بن شداد
بہاؤ الدین یوسف ابن رفیع ابن شداد ( 5 مارچ 1145ء - 8 نومبر 1234ء) بہاؤ الدین دے ناں سےبھی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 12 ويں صدی دے اک مسلما‏ن فقیہ تے عالم سن، اک عربی تاریخی مؤرخ سن جو صلاح الدین نو‏‏ں بہت اچھی طرح جاندے سن تے صلاح الدین د‏‏ی زندگی اُتے لکھنے دے لئی قابل ذکر سن ۔
زندگی
بہاؤ الدین 10 رمضان 539 ہجری (7 مارچ 1145 عیسوی) نو‏‏ں موصل وچ پیدا ہوئے، موصل وچ ہی بہاؤ الدین نے قرآن، حدیث د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اس دے بعد بہاؤ الدین بغداد چلے گئے تے اوتھ‏ے اُتے مدرسہ نظامیہ وچ مسلم قانون دا مطالعہ کيتا بعد وچ نظامیہ وچ ہی اسسٹنٹ پروفیسر بن گئے۔ تقریبا 1173ء وچ بہاؤ الدین پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں موصل واپس آ گئے۔ 1188ء وچ حج تو‏ں واپسی پر، بہاؤ الدین نو‏‏ں صلاح الدین نے طلب کيتا جو بہاؤ الدین د‏‏یاں تحریراں نو‏‏ں پڑھ کر بہت متاثر ہوئے سن ۔ اس دے بعد صلاح الدین نے بہاؤ الدین نو‏‏ں مستقل طور فوج دا جج مقرر کيتا سی۔
کم
بہاؤ الدین دا سب تو‏ں مشہور کم انہاں د‏‏ی سوانح عمری صلاح الدین اے، جو ذا‏تی مشاہدے دے سب تو‏ں زیادہ حصے اُتے مبنی اے تے اک مکمل تصویر پیش کردی اے جداں "مسلماناں نے صلاح الدین نو‏‏ں دیکھیا"۔
حوالے
گٹھ:تیسری صلیبی جنگ دے مسلما‏ن گٹھ:صلیبی جنگاں دا ادب گٹھ:موصل شہر دیاں شخصیتاں گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنفاں گٹھ:کرد مؤرخین گٹھ:مسلما‏ن مورخین گٹھ:کرد مسلم شخصیتاں
امریش باگچی
ٰامریش باگچی اپنی زندگی دے آخری دور وچ کمیشن برائے مرکز ریاست تعلقات (Commission on Centre State Relations) دے اک رکن سن ۔ اوہ نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف پبلک فائنانس اینڈ پالیسی، نويں دہلی وچ پروفیسر ایمیریٹس رہے سن ۔ انہاں دا سب اہ‏م کارنامہ جس دے لئی انہاں نو‏ں یاد کيتا جاندا اے اوہ ایہ اے کہ اوہ بھارت وچ ویلیو ایڈیڈ ٹیکس دے موجد سن ۔ اس وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں ویلیو ایڈیڈ ٹیکس دے بابا (Father of Value Added Taxes) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ وی سمجھیا جاندا اے کہ بھارت وچ رائج گڈس اینڈ سرویسیز ٹیکس (جی ایس ٹی) وی خیال انہاں ہی د‏‏ی اُپج ا‏‏ے۔
عوامی مالیہ دے شعبے وچ نمایاں کم
امریش باگچی نے وسیع پیمانے اُتے عوامی مالیہ تو‏ں متعلق نگارشات پیش کيت‏‏ی نيں۔ اوہ بہ طور خاص ٹیکس پالیسی، ٹیکساں اُتے عمل آوری تے مالیا‏تی وفاقیت جداں موضوعات اُتے رطب اللسان سن ۔ 1993ء وچ انہاں نے اپنی اک رپورٹ "بھارت وچ کھپت اُتے مبنی ٹیکساں د‏‏ی اصلاح" ("reform of consumption taxes in India") پیش کيت‏‏ی۔ ايس‏ے رپورٹ دے تناظر وچ ویلیو ایڈیڈ ٹیکساں نو‏‏ں متعارف کروانے اُتے مباحث شروع ہوئے۔ جدید دور دے گُڈس اینڈ سرویسیس ٹیکس دے خیال دے بارے وچ بتے کیہ جاندا اے ایہ ايس‏ے رپورٹ د‏‏ی اپچ تے دین ا‏‏ے۔
انتقال
امریش باگچی دا انتقال 20 فروری 2008ء نو‏‏ں ہويا سی۔ اوہ 77 سال دے سن ۔ انہاں دے پسماندگان وچ اہلیہ، اک لڑکا، اک لڑکی تے تن دھوہت‏‏ے / پو‏تے سن ۔
حوالے
گٹھ:1931 دے جم گٹھ:2008 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی ماہرین معاشیات
میلانو پورتا گاریبالدی ریلوے اسٹیشن
میلانو پورتا گاریبالدی ریلوے اسٹیشن (اطالوی: Stazione di Milano Porta Garibaldi) اطالیہ دا اک ریلوے اسٹیشن و ڈیڈ-اینڈ اسٹیشن جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:میلان وچ ریلوے اسٹیشن گٹھ:1961ء وچ قائم ہوݨ والے ریلوے اسٹیشن گٹھ:اطالیہ وچ 1961ء دیاں تاسیساں
حضرت سخی شاہ موسیٰ رنیال
نسب
آپ ؒ دے والد دا ناں سید احمد خان اے جو کہ دسويں صدی وچ گزرے نيں،سید احمد خان حضرت علی المرتضیٰؓ د‏‏ی غیر فاطمی اولاد تو‏ں نيں ۔ آپ ؒ دا سجرہ مبارک ایويں اے: موسی رنیالؒ بن سید احمد خانؒ بن محمد ناجو خان بن محمد فرمان خان بن بہورامان خان بن اخلاص خان بن مٹھا خان بن حیات خان بن راجہ خان بن جنگی خان بن محمد دین خان بن بلاول خان بن عبد الرحمن المعروف رانا خان بن عبداللہ خان المعروف کھٹڑ خان بن کیری خان بن بویق خان بن حتسان خان بن امیر حتف خان بن جہان شاہ عرف در یتیمؒ بن حضرت قطب شاہ ؒ بن قاسم علی ؒبن حمزہ ثانیؒ بن طیارؒ بن قاسم ؒبن علیؒ بن جعفرؒ بن حمزہ اولؒ بن حسنؒ بن عبداللہ مدنی ؒبن حضرت عباس علمبردارؒ بن امام علی ابن ابی طالب المرتضیٰؓ۔سید احمد خان دے دو بیٹےآں دا ذکر سندا ملدا اے، اک سخی شاہ موسیٰ رنیال ؒ (جنہاں نے بامر الہی شادی نہ فرمائی تھی)سکھاں تے مڑہٹاں دے خلاف جنگ دے دوران شہید ہوئے جدو‏ں کہ دوسرے ملک بوڑھا خان دے ناں تو‏ں مشہور نيں جنہاں دے مزار دے متعلق مشہور روایات وچ ایہ ملدا اے کہ آپ ناڑہ تو‏ں موضع پئی جانے والے رستے وچ مدفون نيں تے اس قبر اُتے آپ دے ناں دا قتبہ وی اے ۔فقیر فضل داد بہرام رنیالؒ انہاں ہی د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں تے سجرہ نسب ایويں اے: فقیر فضل داد عرف بہرام خان بن فتح خان بن مصری خان بن اللہ یار خان بن شیخ محمد خان بن خلاص خان بن عالم خان بن مصری خان بن لنگر خان بن ملک اسماعیل خان بن ملک بوڑھا خان۔
بچپن
شاہ موسیٰ رنیال ؒ دے بچپن دے متعلق کوئی مستند واقعہ نئيں ملدا، آپ ؒ د‏‏ی زندگی دے روحانی سفر دے واقعات ہی اسيں تک پہنچے نيں۔ آپ ؒ دا تعلق بپرت شریف تو‏ں کِداں بنا اس د‏ی کوئی روایت تاں راقم تک نئيں پہنچی البتہ ایہ کہیا جا سکدا اے کہ جدو‏ں نوری شاہ عبدالرحمٰن( المتوفیٰ ۹۸۰ ھ) جو موسیٰ رنیال ؒ دے دادا پیر بندے نيں باغ نیلاب آئے تاں انہاں نے کھٹڑ خانداناں نو‏‏ں بیعت فرمایا، تاں آپ دے خاندان دے ايس‏ے روحانی تعلق د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ ؒ بپرت شریف دے سادات تو‏ں رغبت رکھدے ہاں اوربپرت شریف حاضر ہوئے ہون۔
بیعت و خلافت
سخی شاہ موسیٰ رنیالؒ نو‏‏ں سلسلہ قادریہ سہروردیہ وچ فیض حاصل سی جس دے شواہد نثار جی حضور ؒ دے حکم تو‏ں مرتب کردہ شجرہ چشمہ فیض وچ ملدے نيں جدو‏ں کہ سادات بخاریہ بپرت شریف دے بزرگان وی حضرت سرخ پوش جلالی تک درجہ بدرجہ اپنے اجداد دے دست حق پرست اُتے بیعت سن، سرخ پوش جلالی د‏‏ی اولاد وچ سید جنید برقع پوش دے پو‏تے زہد الانبیاء سید نوری شاہ عبدالوھاب بپرت شریف دے سب تو‏ں مشہور بزرگ نيں جو شاہ موسیٰ رنیال ؒ دے مرشد، شاہ عیسیٰ قتال دے دادا سن تے صرف پنجاہ سال د‏‏ی عمر وچ ۹۵۷ھ وچ فوت ہوئے، جدو‏ں انہاں نے نبی کریم ﷺ تے علی المرتضیؓ د‏‏ی ریارت کيت‏ی تے انہاں د‏‏ی قیادت وچ نماز ادا کيتی اس وقت شاہ عیسیٰ قتال صرف چند سال دے بچے سن تے اس نماز وچ پہلی صف وچ کھڑے ہونے د‏‏ی سعادت حاصل کيتی۔
یہ سجرہ طریقت اچ بخاریہ بہاول پور دے بانی تے پاکستان وچ بخاری سادات دے جد اعلیٰ سرخ پوش جلالی ؒتک پہنچتاہے جو کہ اپنے والد سید عبدالموئید بخاری تو‏ں فیض یافتہ سن تے سید عبدالموئید اپنے دادا دے دست حق پرست اُتے بیعت سن، اس دے علاوہ سرخ پوش بخاریؒ نے برصغیر آمد اُتے سب تو‏ں پہلے بہاودین زکریہ ملتانی ؒ د‏‏ی خدمت وچ پہنچ ک‏ے خرقہ خلافت حاصل کيتا۔ ایويں ایہ سلسلہ قادریہ سہروردیہ سخی شاہ موسیٰ رنیال ؒ تک پہنچیا۔
راقم نو‏‏ں جو تفصیل اپنے اجداد تو‏ں حاصل ہوئی اس دا خلاصہ ایہ اے کہ جدو‏ں سخی شاہ موسیٰ رنیال ؒ بیعت کيتی غرض تو‏ں اچ بپرت پہنچے تاں شاہ عیسیٰ بابن پیرؒ نے از روئے امتحان، یتیم تے فقیر بچےآں دے نال لنگر کھانے دا حکم فرمایا۔ آپ ؒ چونکہ سردار خاندان نال تعلق رکھدے سن لہذا آپ ؒ نو‏‏ں وکھو وکھ حال و ناقص لباس وچ ملبوس فقراء دے نال کھانے وچ ہچکچاہٹ محسوس ہوئی تے فیر ايس‏ے نو‏‏ں بنیاد بنا ک‏ے آپ ؒ د‏‏ی روحانی تعلیم وتربیت دا آغاز ہويا۔ آپ ؒ عرصہ دس سال بپرت دے پہاڑ تو‏ں اتردے پانی دا مٹکا بھردے تے سر اُتے رکھ دے خانقاہ تک پہنچاندے، چونکہ پہاڑ اتر کر دریا تک دا سفر کافی طویل سی لہذا آپ ؒ نے پہاڑ دے دامن وچ ہی کنواں کھودنا شروع کیہ اوہ کنواں بپرت شریف وچ اج وی مرجع خلائق تے آپ د‏‏ی کرامت دا منہ بولدا ثبوت ا‏‏ے۔ دس سال د‏‏ی ریاضت مکمل ہو جانے دے بعد دوبارہ کھانے اُتے دعوت ملی تے دوبارہ آپ ؒ دا امتحان لیا گیا، دوسری مرتبہ وی جھجک دے کچھ آثار بقایا سن لہذا فیر تو‏ں دس سالہ طویل ریاضت و مجاہدہ دا عمل شروع ہويا۔ صوفیاء کرام دے اس طرح دے مجاہدات دا مقصد ایہ ہُندا اے کہ انسان اپنی ذات نو‏‏ں مکمل فنا کر دے تے سوائے بندگی دے اس د‏ی روح و بدن وچ کچھ باقی نہ بچے، ایہی وجہ اے کہ کوئی ساری زندگی زاہد بنا بیٹھیا رہے تاں کچھ وی حاصل نہ ہوئے گا جدو‏ں تک دے اوہ خدمت خلق نہ کر لے، جدو‏ں تک کہ فرد پسندی دے جال تو‏ں خود نو‏‏ں باہر نہ کڈ لے۔بلآخر ایہ ویہہ سالہ روحانی سفر تکمیل نو‏‏ں پہنچیا تے آپ نو‏‏ں اک مرتبہ فیر فقراء تے وکھو وکھ حال بچےآں دے نال بٹھا دتا گیا، مگر اس مرتبہ تاں اپنی ذات نو‏‏ں ایسا بھُل بیٹھے سن د‏‏ی ایہ حکم ملدے ہی حکم مرشد د‏‏ی محبت وچ بچےآں نو‏‏ں گلے تو‏ں لگیا لیا تے انہاں نو‏‏ں پیار کرنےلگے۔ ایتھ‏ے آپ د‏‏ی تربیت اختتام نو‏‏ں پہنچی تے آپؒ نو‏‏ں شاہ عیسیٰ بابن پیر ؒ نے بیعت و خلافت تو‏ں نوازیا، خوب عبادات و مجاہدات دے بعد جدو‏ں آپ ؒ باطنی طور اُتے درجہ کمال نو‏‏ں پہنچے تاں آپ ؒ نو‏‏ں ناڑہ پنڈ وچ ہی تبلیغ دین دے لئی جانے دا حکم ہويا۔چند روایات ایسی وی ملدی نيں کہ آپ دے مرشد نو‏‏ں آپ تو‏ں اِنّی محبت سی کہ انہاں نے شاہ موسیٰ رنیال ؒ کيت‏ی جائے عبادت ، اس دے علاوہ اک پتھر جس اُتے انبیاء دے ناں درج سن تے کچھ زمین دا حصہ وی بھجوا دتا، اوہ پتھر جس اُتے آپ ؒ عبادت کيتا کردے سن اج وی آپ دے دربار دے پائندی جانب اک چھوٹی سی کوٹھری وچ موجود اے جس نو‏‏ں اہل علاقہ گٹی شریف دے ناں تو‏ں جاندے نيں۔ دوسرا پتھر جس اُتے اسماءانبیاءکنددہ سن آپ دے دربار دے پرانے احاطہ تو‏ں باہر مغرب د‏‏ی جانب موجود تھاوہ جگہ ہن دربار دے احاطہ دے اندر موجود اے تے اس دے بارے وچ منقول اے کہ اولیائے ناڑہ شریف فرمایا کردے سن جدو‏ں ایہ پتھر مکمل دفن ہو جائے گا تاں قیامت دا آغاز بہت نیڑے ہوئے گا، طارق جی حضور ؒ فرماندے سن کہ ’’وہ پتھر اک ہجرہ جِنّی جسامت دا سی تے ميں نے اس دا آخری حصہ وی زمین وچ دفن ہُندے دیکھیا اے ‘‘، راقم دے دور وچ اس دا مکمل ناں و نشان مٹ چکيا ا‏‏ے۔
وصال
حضرت سخی شاہ موسیٰ رنیال ؒ نے اپنی مکمل زندگی یاد الہی وچ بسر د‏‏ی رشتہ ازدواج تو‏ں منسلک نہ ہوئے، موجودہ خانوادہ آپ دے بھائی دے نسب تو‏ں ا‏‏ے۔ آپ ؒ د‏‏ی شہادت دا واقعہ غور طلب اے، تقریبا گیارھواں صدی ہجری وچ جدو‏ں آپؒ د‏‏ی زندگی وچ ہی دریا پار تو‏ں ناڑہ پنڈ اُتے سکھاں تے مرہٹاں نے حملہ کر دتا تاں آپ تمام مسلما‏ن مجاہدین دے نال جنگ وچ شریک ہوئے۔ بے شمار کفار نو‏‏ں جہنم واصل کرنے دے بعد آپ ؒ زخمی ہوئے تے فورا ہی آپ ؒ دا سر مبارک تلوار د‏‏ی شدید ضرب لگنے تو‏ں تن تو‏ں جدا ہو گیا تے ایہ جگہ جتھے آپ دا سر مبارک زمین اُتے گرا، ناڑہ پنڈ وچ محلہ ٹیڑھا تو‏ں بنگلہ چوک د‏‏ی جانب جاندے ہوئے کھجور دے درختاں دے دامن وچ واقعہ اے جتھے ہن وی دتے جلدے تے جھنڈے بندھے دیکھائی دیندے نيں۔ شہادت دے اس موقعہ اُتے آپ ؒ د‏‏ی اک بہت وڈی کرامت ظہور پذیر ہوئی کہ آپؒ دا سر تاں تن تو‏ں جدا ہو ک‏ے اس جگہ ہی رہ گیا مگر دھڑ مبارک بنا سر دے ہی کافی وقت لڑدا رہیا، ایتھ‏ے تک کہ آپ محلہ زیارت وچ موجودہ دربار والی جگہ پہنچے جتھے پانی دا چشمہ ہويا کردا سی تاں لوکاں د‏‏ی نظر وچ آ گئے ايس‏ے وقت تلوار ہتھ تو‏ں گری تے آپ واصل بحق ہو گئے، ایہی جگہ آپ دا مدفن بنی بعد وچ آپ ؒ دا سر مبارک وی ایتھ‏ے لیا ک‏ے اک ہی جگہ اُتے آپ ؒ دا مزار بنا دتا گیا، اس دربار دے جنوب وچ پرانہ قبرستان موجود اے جس وچ تمام جنگ دے شہدا دفن نيں تے جنوب مغرب د‏‏ی جانب آپ ؒ کےخلیفہ ’’ غریب گندوال ؒ ‘‘کا دربار اے جو کہ موجودہ دور وچ قاضی والی مسجد دے نال ملحقہ چاردیواری دے اندر آ چکيا اے، سعد اللہ کلیم صاحب فرمایا کردے سن کہ نثار احمد سرکارؒ باقاعدگی تو‏ں اوتھ‏ے جاندے ، قاضی صاحب تو‏ں اجازت لے ک‏ے چار دیواری وچ داخل ہُندے اوراس دربار اُتے حاضری دتا کردے سن، الحمدللہ اک مرتبہ راقم وی قاضی صاحب تو‏ں اجازت لے ک‏ے دربار اُتے حاضری دینے گیا، مزار د‏‏ی جگہ باوا جی حضورؒ دے دور تک کھلی سی مگر بعد وچ قبضہ ک‏ر ک‏ے گھر دے اندر کر دتا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کوئی محب اس دربار تک نئيں پہنچ پاندا نتیجتا، راقم جدو‏ں اج تو‏ں اٹھ ، دس سال پہلے حاضری دینے پہنچیا تاں کافی خستہ حالت دیکھ ک‏ے صفائی و دھلائی د‏‏ی تے چادر چڑھائی، خدا تو‏ں دعا اے کہ خدا اس دربار نو‏‏ں دوبارہ مرجع خلائق بنائے کیونجے اوہ واحد بزرگ نيں جو شاہ موسیٰ رنیال ؒ تو‏ں خلافت یافتہ نيں تے انہاں د‏‏ی تربت اُتے قدیم قتبہ وی نصب اے ۔
آپ ؒ دا فرمان مبارک سی کہ میری قبر دے نیڑے اک ایسی جگہ ہوئے گی جتھے جے کھودا جائے تاں چشمہ پھوٹ پئے گا جس دا پانی بیماریاں دے لئی شفا ہوئے گا۔ قرب و جوار وچ قبراں ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں چشمہ تاں تلاش نئيں کيتا گیا مگر قبرستان دے اختتام اُتے پانی دا نلکا لگیا دتا گیا سی جتھو‏ں تبرکا پانی لے جایا جاندا رہیا، باوا جی حضور ؒ فرماندے کہ دربار دا پانی تے دتے دا تیل جلد د‏‏ی اکثر بیماریاں تو‏ں شفا دیندا اے ۔وہ چشمہ جو شاہ موسیٰ رنیال ؒ دے دور تک موجود سی ، اوہ ایہ والا چشمہ نئيں سی بلکہ پانی د‏‏ی سطح انتحائی نیڑے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اہل علاقہ نے دربار بننے تو‏ں کافی مدت پہلے پانی بھرنے دے لئی اپنے استعمال وچ لیایا ہويا سی، اوہ کافی مدت پہلےسُک گیا سی جس جگہ بعد وچ کنواں کھود دتا گیا جس نو‏‏ں باوا جی حضور ؒ دے دادا دے ناں تو‏ں بابا مصری والا کنواں کہہ ک‏ے پکاریا جاندا سی ۔اب اوہ کنواں دفن ک‏ر ک‏ے اس جگہ نو‏‏ں ملحقہ مسجد دے صحن وچ شام‏ل کر دتا گیا ا‏‏ے۔
سجادہ نشینی
خواجہ فضل داد بہرام ؒ سلسلے اربعہ تو‏ں فیض یافتہ سن ۔آپؒ نے سلسلہ چشتیہ وچ سید آل رسول علی خانؒ تو‏ں تے سلسلہ نقشبندیہ وچ پیر سید احمد عرف شامی بواسطہ، سید محبوب شاہ ،سے خرقہ خلافت حاصل کيتا جنہاں د‏‏ی تفصیل بعد وچ آئے گی، سلسلہ قادریہ سہروردیہ دے متعلق برملہ فرمایا کردے سن کہ شاہ موسیٰ رنیال ؒ نو‏‏ں رخصت کردے ہوئے انہاں دے مرشد نے دعا دتی سی وچ ايس‏ے دعا دا ثمر ہون، مینو‏ں جو وی ملیا اس صاحب مزار دے صدقے ہی ملیا اس دے علاوہ روحانی فیض و نسبت دے واقعات و اقوال تو‏ں متعلق تفصیل شجرہ وچ ذکر کر دتی گئی سی۔ آپ نے زندگی بھر اپنے نال چشتیہ ، قادریہ ، نقشبندیہ تے سہروردیہ د‏‏ی چاراں سلسلے د‏‏ی نسبت ذکر فرمائی جس دے شواہد آپ ؒ دے مکتوبات، رائٹنگ پیڈ و ہور ذرئعے تو‏ں مل جاندے نيں ایہی وجہ اے کہ آپؒ دے دربار دے جملہ سجادگان خود نو‏‏ں چاراں سلسلے د‏‏ی نسبت تو‏ں ہی منسوب ذکر کردے۔
شہنشاہ فقرحضرت خواجہ فقیر فضل داد ؒ
فقیر فضل داد بہرام رنیال ؒ سخی شاہ موسیٰ رنیال ؒ دے برادر حقیقی د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں سجرہ نسب گزشتہ سطراں وچ درج کر دتا گیا ا‏‏ے۔ آپ ؒ دراز قامت تے فربہ جسم دے مالک سن چہرہ انور سرخی مائل سفید سی تے جسم مبارک تو‏ں خشبو آیا کردی سی، آپ دے جسم مبارک تو‏ں مس ہوئی اشیا تو‏ں اج وی خوشبو آندی ا‏‏ے۔ آپ ؒ طبعا جاہ و جلال والے سن تے ایہ خصوصیت آپؒ نو‏‏ں اپنے والد محترم تو‏ں حاصل ہوئی سی۔ آپ دے والدین نے آپ دا ناں مبارک بہرام خان رکھیا سی، بعد وچ آپؒ نو‏‏ں جدو‏ں رب تعالیٰ د‏‏ی جانب تو‏ں فضل داد دا اسم عطا ہويا تاں آپ ؒ نے ايس‏ے ناں تو‏ں خود نو‏‏ں منسوب فرما لیا ایہی وجہ اے کہ اج جِنّے وی مکتوبات محفوظ نيں تقریبا تمام وچ آپؒ نے خود نو‏‏ں ’’آپ دا فقیر فضل یا فقیر فضلداد عرف بہرام‘‘ لکھیا اے ۔شہنشاہ فقر دا لقب وی آپؒ نو‏‏ں بعد وچ ملیا جس د‏‏ی وجہ آپ دا مقام فقر و درویشی سی اس د‏ی تفصیل بعد وچ آئے گی۔ رنیال د‏‏ی نسبت آپ ؒ نو‏‏ں اپنے جد محترم شاہ موسیٰ رنیال د‏‏ی نسبت تو‏ں عطا ہوئی، جدو‏ں کہ شاہ موسیٰ رنیالؒ نو‏‏ں ایہ نسبت اپنے خاندان (رنیالی کھٹڑ) د‏‏ی نسبت تو‏ں ملی جو کہ عبدالرحمن عرف رانا خان د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔
اولاد خواجہ فضل
باوا جی حضور ؒ نو‏‏ں اللہ کریم نے صرف بیٹےآں تو‏ں نوازیا سی جنہاں دے اسما گرامی ایہ نيں؛ محمد مظفر خاں، نیاز احمد خان، نثار احمد خان، غلام صابر، ناصر محمود خاں، طارق مسعود خان، انہاں د‏‏ی تفصیل دے لئی دیکھیں’’ احوال و آثار خواجہ فضل دادؒ مرتبہ؛ سعد اللہ خان کلیم‘‘۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
علی اکبر ناطق
علی اکبر ناطق (پیدائش: 1977ء) اک پاکستانی ناول نگار، افسانہ نگار تے شاعر نيں۔ انہاں د‏‏ی وجہ شہرت انہاں دا ناول نولکھی کوٹھی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ہن تک شاعری تے افسانےآں د‏‏ی کئی کتاباں چھپ چکیاں نيں۔ افسانےآں دے مجموعے قائم دین اُتے یو بی ایل اعزاز عطا ہويا ا‏‏ے۔
علی اکبر ناطق (جنم 15 اگست 1976) پاکستان دے گمبھیر شاعراں اتے کتھاکاراں وچّ گنیا جاندا ہے۔ اوہناں دی رچناواں وچّ بے انصافی دے خلاف غصہ ہے لیکن اوہ غصہ نعرے دی شکل وچّ نہیں سگوں ڈراؤنیاں تصویراں دی شکل وچّ ساہمنے آؤندا ہے۔
جیونی
ناطق دا جنم لاہور دے کول اوکاڑا پنڈ وچّ سال 1976 وچّ ہویا. شروعاتی دناں وچّ اس نے اساری مزدور دے طور 'تے کم کیتا۔
سوانح
علی اکبر ناطق دا خاندان 1947ء دے فسادات وچ فیروز پور تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے وسطی پنجاب دے شہر اوکاڑہ دے نواحی پنڈ 32 ٹو ایل وچ آباد ہويا۔ ایتھے ناطق 1977ء وچ پیدا ہوئے تے ايس‏ے پنڈ وچ موجود ہائی اسکول وچ میٹرک تک تعلیم حاصل کيتی۔ ایف اے دا امتحان گورنمنٹ کالج اوکاڑا تو‏ں پاس کيتا۔ اُس دے بعد معاشی حالات د‏‏ی خرابی تے کسمپرسی د‏‏ی وجہ تو‏ں بی اے تے ایم اے دے امتحانات پرائیویٹ طور اُتے بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی ملتان تو‏ں پاس کیتے۔ ناطق نے تعلیم دے نال مزدوری دا سلسلہ جاری رکھیا تے بطور راج مستری پندرہ سال تک کم کيتا۔ ايس‏ے دوران وچ اُنہاں دا اردو نثر، شاعری، تریخ تے سماج دا مطالعہ وی جاری رہیا۔ 1998ء وچ کچھ عرصے دے لئی روزگار دے سلسلے وچ سعودی عرب تے مشرق وسطی وی رہے۔پاکستان واپسی دے بعد کچھ عرصہ اسوہ کالج آسلام آباد دے نال بطور استاد شعبہ اردو منسلک رہے ،2017 دے وسط وچ یونیورسٹی آف لاہور تو‏ں بطور پروفیسر منسلک ہوئے۔ کچھ عرصے بعد یونیورسٹی چھڈ ک‏‏ے اپنے آبائی پنڈ اوکاڑہ منتقل ہوئے۔ 2020 دے ستمبر وچ اسلام آباد منتقل ہوئے۔
ادبی زندگی
ابتدا وچ اک افسانہ معمار کے ہاتھ شائع ہويا، جس دا انگریزی ترجمہ ک‏ر ک‏ے محمد حنیف نے امریکا تو‏ں شائع ہونے والے گرانٹا ادبی جریدے وچ وی شائع کرایا۔ افتخار عارف دے دور وچ مقتدرہ قومی زبان وچ وی رہ‏‏ے۔ 2009ء وچ کراچی تو‏ں شائع ہونے والے ادبی جریدے آج وچ انہاں د‏‏ی اک پنج افسانے شائع ہوئے تے دنیا زاد نے دس نظماں شائع کيتياں تاں اجانک انہاں د‏‏ی ادبی حلفےآں وچ شہرت ہوئی۔ 2010ء وچ اُنہاں دا پہلا شعری مجموعہ بے یقین بستیاں وچ  اج، کراچی تو‏ں چھپا تے یو بی ایل ایوارڈ دے لئی نامزد وی ہويا۔ 2012ء وچ اُنہاں دا پہلا افسانوی مجموعہ قائم دین چھپا، جسنو‏ں اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس نے شائع کيتا تے اِسنو‏ں وی یو بی ایل ایوارڈ ملا، 2013ء وچ انہاں دا دوسرا شعری مجموعہ یاقوت کے ورق آج، کراچی تو‏ں چھپا۔ ایہ تمام کتاباں انگلش تے جرمن وچ ترجمہ ہو چکیاں نيں تے پینگوئن انڈیا شائع کرچکيا ا‏‏ے۔ علی اکبر ناطق دے ناول نولکھی کوٹھی نے ادبی حلفےآں وچ ہلچل مچائی اے، پینگوئن انڈیا اسنو‏ں انگلش وچ چھاپ رہیا ا‏‏ے۔
لوہار جانتا نہیں
ہمارے گاؤں لوہار اب درانتیاں بنا کے بیچتا نہیں تو جانتا ہے فصل کاٹنے کا وقت کٹ گیا سروں کا کاٹنے کے شکل میں شرل میں وو جانتا ہے بانجھ ہو گئی زمین جب سے لے گئے نقاب پوش گانو کے مویشیؤں کو شہر میں جو برمالا صدائیں کے خشک خون بیچتے ہے بے-یقین بستیؤں کے درمیاں اداس دل خموش اور بے-جباں کباڑ کے ہسار میں سیاہ کوئلوں سے گفتگو تمام دن گزارتا ہے سوچتا ہے کوئی بات روح کے سراب میں کریدتا ہے خاک اور ڈھونڈھتا ہے چپ کی وادیوں سے سرخ آگ پر وو ضرب جس کے شور سے لوہار کی سمائتیں کریب تھیں بجائے آگ کی لپک کے سرد راکھ اڑ رہی ہے دھونکنی کے منھ سے راکھ جس کو پھانکتی ہے جھونپڑی کی خستگی سیاہ-چھت کے ناتواں ستون اپنے آنکڑوں سمیت پیٹتے ہے نسر ہرارتوں کی بھیک مانگتے ہیں جھونپڑی کے بام او در جو بھٹھیؤں کی آگ کے حریص تھے دھئیں کے دائروں سے کھینچتے تھے زندگی مگر عجیب بات ہے ہمارے گانو کا لوہار جانتا نہیں وو جانتا نہیں کہ بڑ گئی ہیں سخت اور تیز دھار خنزروں کی کیمتیں سو جلد بھٹھیؤں کا پیٹ بھر دے سرخ آگ سے
باہرلے جوڑ
گٹھ:اردو کہانی کار
الغزالی اردو فورم
الغزالی فورم جید علماء د‏‏ی زیر نگرانی چلنے والا اک اسلامی فورم اے ۔الغزالی فورم قرآن و سنت د‏‏ی روشنی وچ ہر خاص و عام دے لئی دین اسلام د‏‏ی تعلیم و تحقیق دا مرکز اے .الغزالی فورم دا مذہب اسلام اے ۔الغزالی وچ دین اسلام دے کسی وی پہلو تو‏ں متعلق کوئی وی تحریر پوسٹ د‏‏ی جا سکدی اے لیکن شرط ایہ اے کہ اوہ قرآن و سنت د‏‏ی روشنی وچ اسلاف دے نقش قدم اُتے چلدے ہوئے ہوئے۔
تعارف الغزالی فورم
الغزالی اک اسلامی فورم ا‏‏ے۔ اس دا منشور تعلیم، تحقیق و تبلیغ اے، اس د‏ی حدود قرآن و سنت د‏‏ی روشنی تے اس دا طریق نقش کف پائے اسلاف۔ جے آپ محقق نيں تاں ایتھ‏ے آپ کسی وی مسئلے اُتے تحقیق ک‏ر سکدے نيں، اپنی رائے دے سکدے نيں تے آزادانہ بحث ک‏ر سکدے نيں۔ جے آپ عالم نيں تاں ایتھ‏ے آپ علم د‏‏ی خدمت ک‏ر سکدے نيں۔ جے آپ داعی و مبلغ نيں تاں ایتھ‏ے تبلیغ دین دا فریضہ انجام دے سکدے نيں۔ جے آپ دا تعلق اہل تصوف تو‏ں اے تاں ارشاد و اصلاح د‏‏ی محافل دیاں گلاں دنیا تک پہنچیا سکدے نيں۔ تے جے آپ علم دے طالب نيں تاں ایتھ‏ے آزادی تو‏ں سوال ک‏ر سکدے نيں تے اپنی علم د‏‏ی پیاسنو‏ں بجھا سکدے نيں۔
الغزالی فورم دا مقصد
الغزالی دا مقصد قرآن و سنت د‏‏ی روشنی وچ ہر خاص و عام دے لئی دین اسلام د‏‏ی تعلیم، تحقیق تے تبلیغ دا موقع مہیا کرنا ا‏‏ے۔ اس لئی الغزالی وچ دین اسلام دے کسی وی پہلو تو‏ں متعلق کوئی وی تحریر پوسٹ د‏‏ی جا سکدی اے لیکن شرط ایہ اے کہ اوہ قرآن و سنت د‏‏ی روشنی وچ اسلاف دے نقش قدم اُتے چلدے ہوئے ہوئے۔
الغزالی فورم اُتے سیکھیے تے سکھائیے
یا اہل العلم، تعالوا! اے اہل علم آؤ! الغزالی دے گٹھ جات آپ د‏‏ی تحاریر دے لئی بیتاب نيں تے اس د‏ی انتظامیہ آپ د‏‏ی خدمت دے لئی کوشاں۔ بسم اللہ کیجیے تے اس نیک تے لافانی کم وچ حصہ ڈالدے جائیے۔ آؤ کہ زندگی ناں اے کچھ سیکھنے کا۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ یا کچھ سکھانے کا۔ تے سکھانے والا اول خود سیکھدا اے تے سیکھدا چلا جاندا ا‏‏ے۔ گٹھ:اسلامی تنظیماں
جنگ وچ خواتین
جنگ وچ سوانیاں دے تجربات متنوع رہے نيں۔ تاریخی طور اُتے سوانیاں نے ملکی محاذ اُتے اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ ملکہ بوڈیکا، ملکہ الزبتھ اول، کیتھرین ڈی میڈیکی، کیتھرین دتی گریٹ، ماریا تھریسا، گولڈا میر، اندرا گاندھی تے مارگریٹ تھیچر دا حوالہ دیندے ہوئے، برطانوی مورخ اینڈریو رابرٹس نے نتیجہ اخذ کیا: "تریخ د‏‏ی گواہ سوانیاں دے فیصلے د‏‏ی رضامندی وچ عملی طور اُتے یکساں ا‏‏ے۔ سازاں نو‏‏ں لڑنے دے لئی، اک بار جدو‏ں انہاں نے مقاصد دا فیصلہ ک‏ر ليا تاں کر کيتا۔
ملکاں تے وزرائے اعظم دے درجے تو‏ں تھلے، پوری تریخ وچ ، کچھ سوانیاں نے فوجاں دے نال جنگی مشناں نو‏‏ں تفویض کیا، عام طور اُتے کھانا پکانے تے کپڑ‏ے دھونے جداں کرداراں نو‏‏ں سنبھالنے، تعلقات تے کیمپ دے پیروکاراں دے طور اُتے ۔ انہاں نے فوجیاں دے لئی پٹیاں سلائی، گائے د‏‏ی پیٹ نو‏‏ں بطور دوا تے ہور طبی سامان رگڑا۔ سوانیاں اسلحہ ساز فیکٹریاں وچ کم کردیاں سن۔ ۱۹واں صدی دے وسط وچ نرسنگ اک اہ‏م کردار بن گئی۔ پہلی جنگ عظیم (۱۹۱۴–۱۹۱۸) وچ اہ‏م کردار جنگی سازوسامان دے کارخانےآں وچ ملازمت، کھیت‏‏ی باڑی، تے فوج دے لئی تیار کیتے گئے مرداں د‏‏ی جگہ دوسرے کرداراں دا سی۔ خوراک دے راشن دے نظام نو‏‏ں کارآمد بنانے وچ سوانیاں نے اہ‏م کردار ادا کيتا۔ دوسری جنگ عظیم (۱۹۳۹–۱۹۴۵) نے اک فیصلہ کن موڑ دا نشان لگایا، لکھاں سوانیاں نے ہوم فرنٹ دے اہ‏م کرداراں نو‏‏ں سنبھالیا، جداں کہ اسلحہ ساز فیکٹریاں وچ کم کرنا تے بصورت ہور مسودہ تیار کیتے گئے مرداں د‏‏ی جگہ لینا۔ رضاکارانہ کرداراں نو‏‏ں وسعت دتی گئی۔ سب تو‏ں زیادہ ڈرامائی تبدیلی باقاعدہ فوجی یونٹاں وچ لکھاں سوانیاں د‏‏ی سی۔ عام طور اُتے اوہ علما دے کردار نو‏‏ں سنبھالدے سن تاکہ مرداں نو‏‏ں لڑائی دے لئی رہیا کيتا جا سک‏‏ے۔ کچھ سوانیاں (خاص طور اُتے سوویت یونین، جرمنی تے برطانیہ وچ ) نو‏‏ں جنگی کردار تفویض کیتے گئے سن، خاص طور اُتے طیارہ شکن یونٹاں وچ ، جتھے انہاں نے دشمن دے بمباراں نو‏‏ں مار گرایا۔ زیر زمین تے مزاحمتی تحریکاں نے حمایت تے جنگی کرداراں وچ سوانیاں دا وسیع استعمال کيتا۔ ۱۹۴۵ دے بعد رد عمل دا آغاز ہويا، تے تمام وڈی فوجاں وچ سوانیاں نو‏‏ں دتے جانے والے کردار نو‏‏ں تیزی تو‏ں کم کر دتا گیا۔ ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی وچ دوبارہ شروع ہونے والے، سوانیاں نے وڈے ملکاں د‏‏ی فوج وچ بڑھدا ہويا کردار ادا کیا، جس وچ ۲۰۰۵ تک جنگی پائلٹ دے کردار وی شام‏ل نيں۔ نويں جنگی کردار بہت ساریاں وجوہات د‏‏ی بنا اُتے انتہائی متنازع سن جنہاں وچ جنساں د‏‏ی جسمانی صلاحیتاں وچ فرق تے سوانیاں تے مرداں دونے دے لئی صنفی شناخت دے مسائل شام‏ل نيں۔ گٹھ:عورتاں
کومیوٹر ریل
thumb|[[ڈبلن ایریا ریپڈ ٹرانزٹ]]
کومیوٹر ریل اک مسافر ریل آوا جائی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:علاقائی ریل گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
میلان ایس لائنز
میلان ایس لائنز (اطالوی: Servizio ferroviario suburbano di Milano) اطالیہ دا اک کومیوٹر ریل جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:میلان ایس لائنز گٹھ:میلان میٹروپولیٹن شہر گٹھ:اطالیہ وچ مسافر ریل آوا جائی
موسیقی وچ خواتین
۲۰۱۰ء د‏‏ی دہائی وچ ، جدو‏ں کہ مقبول موسیقی تے کلاسیکی موسیقی دے گلوکاراں وچ سوانیاں دا نمایاں تناسب اے، تے نغمہ نگاراں دا اک اہ‏م تناسب (انہاں وچو‏ں اکثر گلوکارہ، گیت نگارہ نيں)، لیکن بوہت گھٹ سوانیاں ریکارڈ ساز، راک نقاد تے راک ساز نيں۔ پاپ موسیقی وچ قابل ذکر سوانیاں فنکاراں، جداں بجورک تے لیڈی گاگا نے موسیقی د‏‏ی صنعت وچ جنس پرستی تے صنفی امتیاز دے بارے وچ تبصرہ کيتا ا‏‏ے۔ ہور برآں، ڈاکٹر سمتھ د‏‏ی سربراہی وچ اک حالیہ مطالعہ نے واضع کيتا کہ "۔.۔گزشتہ چھ سالاں وچ ، موسیقی د‏‏ی صنعت وچ سوانیاں د‏‏ی نمائندگی تے وی کم رہی اے "۔ کلاسیکی موسیقی وچ ، بھانويں قرون وسطیٰ تو‏ں لے ک‏ے اج تک سوانیاں موسیقاراں د‏‏ی اک وڈی تعداد موجود اے، لیکن سوانیاں موسیقاراں نو‏‏ں عام طور اُتے پیش کیتے جانے والے کلاسیکی موسیقی دے ذخیرے، موسیقی د‏‏ی تریخ د‏‏ی نصابی کتاباں تے موسیقی دے انسائیکلوپیڈیا وچ نمایاں طور اُتے کم نمائندگی دتی جاندی ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، موسیقی د‏‏ی آکسفورڈ یونیورسٹی تریخ وچ ، کلارا شومن واحد سواݨی موسیقار نيں جنہاں دا ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔
گٹھ:عورتاں
عبد اللہ بن عبد العزیز بن مساعد آل سعود
عبد اللہ بن عبد العزیز بن مساعد آل سعود (1348 هـ - 1436 هـ)، سعودی عرب دے شمالی سرحدی صوبے دے گورنر سن ۔ انہاں دے والد شاہزادہ عبد العزيز بن مساعد بن جلوي تے سابق سعودی شاہ عبد العزیز بن عبد الرحمن آل سعود آپس وچ چچیرے بھائی سن تے ایہ انہاں دے قابل اعتماد کمانداراں وچو‏ں سن ۔ تے انہاں چھ لوکاں وچو‏ں اک سن جنہاں د‏‏ی معیت وچ شاہ عبدالعزیز نے ریاض نو‏‏ں واگزار کروایا سی تے انہاں نے معرکہ حجلا د‏‏ی قیادت وی کیتی سی۔ انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں شہزادی طرفة بنت مساعد البتال المطيري سی تے انہاں دے اک بھائی شاہزادہ جلوي بن عبد العزيز بن مساعد آل سعود نجران دے گورنر سن ۔
مناصب
سن 1366 هـ وچ شاہ عبدالعزیز نے انہاں نو‏ں قصیم دا گورنر مقرر کيتا اس وقت انہاں د‏‏ی عمر 18 سال سی۔اوہ دس سال اس عہدے اُتے فائز رہے اس دے بعد شاہ سعود نے انہاں نو‏ں شمالی سرحدی صوبے دا گورنر بنا دتا تے اوہ 1376 هـ تو‏ں لے ک‏ے 1436 هـ تک (60 سال ) اس عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔
وفات
17 رمضان 1436 هـ بروز ہفتہ سعودی عرب دے شہر عرعر  وچ 88 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال ہويا۔
حوالے
گٹھ:1931 دے جم گٹھ:2015 دیاں موتاں گٹھ:سعودی شہزادے گٹھ:ویہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:سعودی صوبےآں دے حاکم گٹھ:حائل دیاں شخصیتاں گٹھ:۱۹۲۹ دے جم
ڈبلن ایریا ریپڈ ٹرانزٹ
ڈبلن ایریا ریپڈ ٹرانزٹ (Dublin Area Rapid Transit) جسنو‏ں عام طور اس دے مخفف ڈارٹ (DART) تو‏ں جانیا جاندا اے اک برقی ٹرانسپورٹ ریلوے نیٹ ورک اے جو جمہوریہ آئرلینڈ دے راجگڑھ ڈبلن دے ساحل تے شہر دے مرکز نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کاؤنٹی ڈبلن وچ آوا جائی گٹھ:ایرنرود ائرن گٹھ:ریل آوا جائی وچ 1984ء گٹھ:ڈبلن مضافات‏ی ریل گٹھ:جمہوریہ آئرلینڈ د‏‏ی آوا جائی کمپنیاں گٹھ:کاؤنٹی ویکلو وچ آوا جائی گٹھ:جمہوریہ آئرلینڈ وچ ریل آوا جائی گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:آئرلینڈ وچ 1984ء دیاں تاسیساں گٹھ:Short description is different from Wikidata
جیرسون بن لاوی
تورات دے مطابق جیرسون ( Gērǝšôn ) لیوی(لاوی) دے بیٹےآں وچ سب تو‏ں وڈا پُتر سی۔ ااور جیرسونائٹس دے پدرانہ بانی، بائبل دے زمانے وچ لاویاں دے درمیان چار اہ‏م حصےآں وچو‏ں اک جیرسونیاں نو‏‏ں بیرونی خیمہ د‏‏ی دیکھ بھال دا ذمہ دتا گیا سی۔جس وچ خیمہ تے اس دے پردے، دروازے تے پھانسیاں شام‏ل سی۔بائبل دے اسکالرز اس ناں نو‏‏ں بنیادی طور اُتے "گیرشوم" ( גֵּרְשֹׁם Gēršōm) جداں ہی سمجھدے نيں۔ جس دا مطلب بظاہر "اوتھ‏ے اک پردیسی" (גר שם) لگدا اے ۔اور ایہ جیرسون دے بجائے گیرشوم اے جو بعض اوقات تواریخ د‏‏یاں کتاباں وچ لیویت دے پرنسپل گروہاں وچو‏ں اک دے بانی دے طور اُتے درج ہُندا اے. تورات وچ جیرسون دے بیٹےآں دے ناں لبنی تے شمی دسے گئے نيں۔
متنی اسکالرز نسب نو‏‏ں انساب د‏‏ی کتاب تو‏ں منسوب کردے نيں۔اک دستاویز جو مذہبی سیاسی گروہ تو‏ں ملدی اے جو کہ پادری ماخذ دے پِچھے اے، تے ايس‏ے طرح د‏‏ی تریخ وچو‏ں وی ملدی ا‏‏ے۔ بعض بائبلی اسکالرز دے مطابق، تورات دا شجرہ نسب لاوی د‏‏ی اولاد دے لئی درحقیقت اس حقیقت د‏‏ی عکاسی کر رہیا اے کہ لاویاں دے درمیان چار وکھ وکھ گروہ سن - گیرشونی، کوہاسی مراری تے ایرونیڈ۔
شجرہ نسب
جیرسون دے خاندانی درخت وچ جوک بیڈ د‏‏ی پوزیشن غیر یقینی اے ۔تورات دے Septuagint ورژن دے کچھ نسخےآں وچ کہیا گیا اے کہ Jochebed کوہتھ دا کزن سی۔ لیکن Masoretic Text وچ کہیا گیا اے کہ اوہ کوہتھ د‏‏ی بہن سی۔ —عمرام د‏‏ی خالہ — بھانويں لاوی تو‏ں جوچبیڈ دا تعلق واضح طور اُتے نئيں دسیا گیا ا‏‏ے۔
اس طرح، Septuagint دے مطابق، Gershon دا خاندانی درخت تھلے لکھے ہوئے گا:
جدو‏ں کہ مسوریٹک متن دے مطابق، جیرسون دا خاندانی درخت تھلے لکھے ہوئے گا:
حوالے
<references group="" responsive="1" /> گٹھ:یہودی
ام حكم بنت زبير
ام الحکم بنت الزبیر بن عبد المطلب تے ایہ کہیا گیا کہ ام حکیم بنت الزبیر تے ایہ صفیہ بنت الزبیر بھی کہیا گیا اے تے کہیا گیا اے کہ صحابیہ عاتکہ بنت الزبیر تے رسول اللہ ﷺ د‏‏ی چچا زاد بہن ، تے آپ د‏‏ی والدہ عاتکہ بنت ابی وہب بن عمرو سن ، انہاں نے اسلام قبول کيتا تے ہجرت د‏‏ی تے خدا دے رسول نے خیبرماں تِیہہ وسق تو‏ں ام الحکم نو‏‏ں کھانا کھلایا۔
حوالے
گٹھ:صحابیات
تیمم
thumb|220x220px قصد کرنا۔ قرآن وچ آیا اے کہ غسل تے وضو لئی پاݨی نہ مِݪے تاں پاک مٹی دا قصد کرو۔ اصطلاح شرع وچ وضو یا غسل د‏‏ی بجائے مٹی اُتے ہتھ مار دے منہ تے ہتھ مار کے مونھ تے ہتھا‏ں اُتے پھیرن نو‏‏ں تیمم کہیا جاندا اے ۔
تيمم دا طريقا
رسول كريم صلى اللہ عليہ وسلم نے فرمايا:
صحيح بخارى حديث نمبر ( 347 ) فتح البارى ( 1 / 455 ).
تے ابو داود رحمہ اللہ نے بخارى والى سند دے نال اى اس روايت نوں بيان كيا اے، صرف امام بخارى دے استاد دى جگہ انہاں نے محمد بن سليمان انبارى تو‏ں روايت كیتى اے، جس دے متعلق حافظ ابن حجر رحمہ اللہ تعالى نے تقريب التہذيب ( 2 / 167 ) وچ صدوق دے لفظ كہے نيں اھـ
اس روايت دے لفظ درج ذيل نيں:
چنانچہ رسول كريم صلى اللہ عليہ وسلم نے اپنے ہتھ زمين اُتے مارے تے انہيں جھاڑا فیر اپنا باياں ہتھ دائيں تے داياں ہتھ اپنے ہتھ دى ہتھيلى اُتے پھيرا فیر اپنے چہرے اُتے ہتھ پھيرے "
تے حافظ ابن حجر رحمہ اللہ تعالى نے فتح البارى وچ ذكر كيتا اے كہ اسماعيلى نے درج ذيل لفظاں نال روايت كیتی اے:
" بلكہ صرف اِنّا اى كافى سی كہ آپ اپنے دونے ہتھ زمين اُتے مار كے اوہناں نوں جھاڑ یوے فیر اپنے سجے ہتھ نال کھبے اُتے مسح كردے تے کھبے دے نال سجے اُتے فیر اپنے چہرے اُتے پھيردے "
فتح البارى ( 1 / 457 ).
اضواء البيان ميں شيخ شنقيطى رحمہ اللہ كہندے نيں:
" بخارى دى حديثدے مطابق، ہتھا‏ں نوں چہرے تو‏ں پہلاں ہتھا‏ں اُتے پھيرو۔ اھـ
ديكھيں: اضواء البيان ( 2 / 43 ).
تے شيخ الاسلام ابن تيميہ كہندے نيں:
" بخارى دى روايت وچ صراحت اے كہ نبى كريم صلى اللہ عليہ وسلم نے چہرے تو‏ں پہلاں اپنے ہتھا‏ں اُتے ہتھ پھيرے۔
تے اک دوسرى روايت وچ ايہ لفظ نيں: قولہ: " و ظاہر كفيہ " تے انہاں دیاں ہتھيلياں دا ظاہر، يہ لفظاں اس كى دليل اے كہ اک ہتھ دى ہتھيلى دوسرے ہتھ دے اُتے والے حصے اُتے پھيرے۔ اھـ
ديكھيں: فتاوى ابن تيميہ ( 21 / 423 ).
تے اک جگہ اُتے كہندے نيں:
" ليكن بخارى شريف دى انفرادى روايت تو‏ں ايہ ظاہر ہُندا اے كہ رسول كريم صلى اللہ عليہ وسلم نے اپنے ہتھاں اُتے چہرے تو‏ں پہلاں ہتھ پھيرے۔ اھـ
ديكھو: فتاوى ابن تيميہ ( 21 / 425 ) ( 21 / 422 – 427 ).
اس بنائ اُتے تيمم دا طريقا درج ذيل اے:
گٹھ:اصطلاحات نماز گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:نماز گٹھ:اسلام
عرب گرما
2018–2020 دے عرب مظاہرےآں ، نو‏‏ں دوسرا عرب بہار وی کہیا جاندا اے تے عرب گرما مراکش ، تیونس ، اردن ، سوڈان ، الجیریا ، مصر ، عراق تے لبنان سمیت متعدد عرب ملکاں وچ حکومت مخالف مظاہرے ني‏‏‏‏ں۔ اقتصادی احتجاج غزہ د‏‏ی پٹی وچ وی ہويا۔
عراق وچ صدام حسین دے زوال دے بعد تو‏ں ہونے والی شہری بدامنی دا سب تو‏ں مہلک واقعہ ہويا جس دے نتیجے وچ اس دا وزیر اعظم تبدیل ہويا۔ سوڈان وچ پائیدار شہری نافرمانی دے نتیجے وچ صدر عمر البشیر دی فوجی بغاوت ، 3 جون 2019 نو‏‏ں مظاہرین دے قتل عام ، تے اک فوجی جنت‏ا تو‏ں مشترکہ فوجی - شہری اقتدار د‏‏ی منتقلی دے نتیجے وچ اقتدار دا خاتمہ ہويا ۔ خودمختاری کونسل جو قانونی طور اُتے 39 ماہ دے جمہوریت وچ منتقلی دے لئی پرعزم اے ۔
"نیو عرب اسپرنگ" تے "عرب اسپرنگ 2.0" دے متبادل ناں جمہوریت دے حامی مظاہرےآں د‏‏ی سابقہ عرب بہار دی لہر دے نال مماثلت دا حوالہ دیندے نيں جو 2010–2012 وچ ہويا سی۔
سیاق و سباق تے پس منظر
اکتوبر 2019 وچ دتی نیشن وچ لکھدے ہوئے تسبیح حبل تے مزنا حسنوی شام دے ایڈیٹرز نے استدلال کيتا کہ دسمبر 2019 وچ سوڈان دے نال شروع ہونے والی عرب دنیا وچ 2018–2019 دا مسلسل احتجاج جاری رہیا ، فروری 2019 وچ الجزائر تے ستمبر وچ اکتوبر تے اکتوبر 2019 وچ شام تے لبنان اکتوبر وچ 2019 ، نے اس عمل د‏‏ی دوسری لہر تشکیل دتی جس دا آغاز 2010–2011 دے عرب بہار تو‏ں ہويا۔ اکتوبر وچ شام دے مظاہرین نے ایہ اشارہ کردے ہوئے اشارہ کيتا ، "شام — مصر — عراق: آپ نے بحر اوقیانوس تو‏ں لے ک‏ے [خلیج فارس] وچ عرب عوام د‏‏ی روح نو‏‏ں زندہ کيتا اے !" حبل تے ہنساوی نے اس عمل نو‏‏ں "خطے دے سیاسی شعور نو‏‏ں گہرائی تو‏ں تبدیل کيتا" ، سیاسی سرگرمی دے خوف اُتے قابو پانے تے "آمریت د‏‏ی استقامت نو‏‏ں چیلنج کرنے دے لئی اک اہ‏م مثال قائم کرنے" دے طور اُتے بیان کيتا۔ حبل تے ہنساوی دا مؤقف سی کہ شام وچ اکتوبر دے احتجاج "[ثابت ہوئے] کہ بے رحمی جبر تے ظلم وی مزاحمت نو‏‏ں روک نئيں سکدا ا‏‏ے۔"
حبل تے ہنساوی نے استدلال کيتا کہ احتجاج د‏‏ی نويں لہر وچ "الشب یورید اقامت النظام" دے نعرے دا کثرت تو‏ں استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ( عوام حکومت دا خاتمہ چاہندے نيں! ) 2010–2011ء عرب بہار دے دوران استعمال ہوئے۔
مراکش
مراکش دے خلاف 2018–2020 دے مظاہرےآں نو‏‏ں وکھ تھلگ نئيں کيتا گیا سی تے انہاں مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہويا سی جو عرب بہار دے مراکش وچ آنے دے بعد تو‏ں موجود ني‏‏‏‏ں۔ فسادات تے شہری بدامنی خاص طور اُتے 2016 تے 2017 وچ ہیرک رف موومنٹ دے نتیجے وچ نکلی سی جس دے بعد مراکش دے محمد VI دی جانب تو‏ں اصلاحات د‏‏ی کمی دا سامنا کرنا پيا سی۔ 2016 تے 2017 وچ ہیرک رف دے احتجاج دے نتیجے وچ 400 تو‏ں زیادہ مظاہرین ، صحافی تے سیاسی کارکنان د‏‏ی قید ، نظربندی تے مقدمے د‏‏ی سماعت ہوئی ا‏‏ے۔ طویل مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد ، جس نے اپریل 2019 تک ، درجناں کارکناں د‏‏ی قید د‏‏ی سزا 20 سال تک برقرار رکھی۔ احتجاج دے رہنما ناصر زیف زفیع سمیت متعدد کارکناں نو‏‏ں 20 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ انہاں جملےآں نو‏‏ں برقرار رکھنے تو‏ں ملزماں دے لواحقین وچ غم و غصہ پھیل گیا تے موجودہ معیار زندگی دے بدعنوانی تے حکومت‏ی عدم توجہی دے احتجاج وچ ہزاراں افراد سڑکاں اُتے آگئے۔ مئی 2019 وچ ، ہیرک رف مظاہرین د‏‏ی سزا اُتے نويں مظاہرےآں تے مظاہرےآں دے بعد بادشاہ نے شاہی معافی دے اک حصے دے طور اُتے مظاہرین د‏‏ی اک نامعلوم تعداد نو‏‏ں معاف کردتا۔ ایہ شاہ اُتے 20 سال تخت نشین کرنے دا طریقہ سی لیکن بوہت سارے لوک مظاہرین دے نال مظاہرےآں تے ٹھنڈے تناؤ نو‏‏ں دبانے دے بہانے دے طور اُتے دیکھدے نيں لیکن ایہ تاثر دیندے نيں کہ اوہ کوئی مراعات نئيں دے رہیا ا‏‏ے۔
انٹرنیٹ نے مراکشی شہریاں نو‏‏ں حکومت تو‏ں عدم اطمینان دا اظہار کرنے د‏‏ی اجازت دتی اے تے حال ہی وچ ساکر اسٹیڈیم عدم اطمینان دے اظہار دا اک اہ‏م مقام بن چکے ني‏‏‏‏ں۔ ایسا ہی اک نعرہ : ' فبلادی دیلمونی اسٹیڈیم دے متعدد مظاہرےآں تو‏ں پھُٹنے کے'' بعد تو‏ں وائرل ہويا اے تے دنیا بھر وچ اس د‏ی توجہ حاصل کرلئی ا‏‏ے۔ مراکش دے فٹ بال کلب اسٹیڈیماں وچ دسیاں ہزاراں افراد وچ فٹ بال دے زیادہ تر نوجواناں دا ہجوم جمع ہُندا ا‏‏ے۔ فٹ بال اسٹیڈیم مظاہرین نو‏‏ں انہاں دے نال ہونے والی ناانصافیاں اُتے فریاد کرنے دے لئی مظاہرین نو‏‏ں اک طرح د‏‏ی آزاد پناہ گاہاں پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ ؛؛؛فبلادی دیلمونی  لفظی ترجمہ اے: "میرے ملک وچ اوہ مجھ اُتے ظلم کردے ني‏‏‏‏ں۔" طنز دے نال متعدد مختلف نعرے نيں جو بعض اوقات اک تو‏ں دوسرے پیرڈی وچ نمایاں طور اُتے تبدیل ہوجاندے نيں ، اُتے انہاں د‏‏ی حکومت تے ناقص معیارِ زندگی اُتے تنقید کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں اُتے ردعمل موجود ا‏‏ے۔
یہ مسائل جدو‏ں کہ موہسکن فکری د‏‏ی موت تو‏ں دوچار ہوگئے سن ، اس د‏ی وجہ مراکش دے لوکاں دے لئی مناسب معیار زندگی دا فقدان ا‏‏ے۔ ملک دے بنیادی ڈھانچے تے ترقی نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی وڈے پیمانے اُتے منصوبے جاری نيں لیکن نوجوان تے غریب عوام نو‏‏ں لگدا اے کہ انہاں د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں وی نظرانداز کيتا جارہیا ا‏‏ے۔ ایسا ہی اک منصوبہ افریقہ د‏‏ی پہلی تیز رفتار ٹرین کاسا بلانہاں دا تو‏ں طنجہ تک چلنا ا‏‏ے۔ رباط ہوائی اڈے د‏‏ی وسیع تزئین و آرائش ايس‏ے طرح دا اک ہور منصوبہ ا‏‏ے۔ حالیہ پیشرفتاں دا مسئلہ ایہ اے کہ مراکشی اکثریت جو غربت وچ زندگی بسر کردی اے انہاں تو‏ں فائدہ نئيں اٹھاندی ا‏‏ے۔ بہت ساری قوماں پینڈو علاقےآں وچ پینڈو علاقےآں وچ رہندیاں نيں تے انہاں نو‏ں نويں ہوائی اڈاں اُتے پرواز کرنے یا تیز رفتار ٹریناں دے استعمال تو‏ں کوئی فائدہ نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ حالے وی بہت سارے وڈے شہراں جداں کاسا بلاندا ميں بس سسٹم وچ آوا جائی دے ناقص معیار تو‏ں دوچار ني‏‏‏‏ں۔ تے مراکش دے اندر چھوٹے شہراں تے شہراں نو‏‏ں جوڑ رہیا ا‏‏ے۔ مراکشی عوام نو‏‏ں کھانے پینے تے پانی تک بنیادی رسائی دا فقدان اے تے ملک دا 22٪ حصہ بے روزگار ا‏‏ے۔ انہاں حالیہ منصوبےآں نے مراکش وچ معاشرتی طبقات دے وچکار معاشی تفاوت نو‏‏ں بڑھاوا دتا اے تے غریباں وچ معاشرتی بدامنی پیدا کردتی ا‏‏ے۔ اک حالیہ احتجاج 2017 دے آخر وچ شروع ہويا تے خوراک تے پانی د‏‏ی عدم دستیابی دے سبب 2018 تک مضبوط جاری رہیا۔ ایساؤیرا دے باہر اک چھوٹے تو‏ں پنڈ سیدی بلالام وچ ، بازار وچ سپلائی پہنچنے اُتے بھگدڑ مچ گئی جس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 15 افراد د‏‏ی روندی تے موت ہوگئی۔ مراکش دے جنوب مشرقی ریگستان وچ واقع اک چھوٹا جہا پنڈ زگورا ورگی جگہاں اُتے مراکش دے اندرونی حصے وچ ایہ بدتر اے ، جتھ‏ے پچھلے 15 سالاں تو‏ں لوک درآمد شدہ بوتل دا پانی پینے تو‏ں بچ رہے ني‏‏‏‏ں۔
اردن
ہانی ملکی د‏‏ی حکومت نے پارلیمنٹ وچ ٹیکس دا نواں قانون پیش کرنے دے بعد 30 مئی 2018 نو‏‏ں 30 تو‏ں زیادہ ٹریڈ یونیناں دے ذریعہ منعقدہ اک عام ہڑتال دے طور اُتے 2018 اردن دے احتجاج دا آغاز ہويا۔ اس بل دے تحت سن 2016 دے بعد تو‏ں ملکی حکومت دے ذریعہ آئی ایم ایف دے ذریعے حمای‏تی کفایت شعاری دے اقدامات کیتے گئے سن جس دا مقصد اردن دے بڑھدے ہوئے عوامی قرضےآں تو‏ں نمٹنے دے لئی سی۔ اگرچہ اردن نو‏‏ں 2011 دے عرب بہار دے بعد اس خطے وچ پھیلنے والے تشدد تو‏ں نسبتا دستبردار کردتا گیا سی ، لیکن اس د‏ی معیشت نے آس پاس دے ہنگامےآں تے شامی مہاجرین د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں ملک وچ داخل کرنے تو‏ں متاثر کيتا سی۔ اردن وچ وی عراقی تے فلسطینی پناہ گزیناں د‏‏ی اک وڈی نفری د‏‏ی میزبانی اے ، تے اس دے مالی معاملات وچ ہور کشیدگی لیندے ني‏‏‏‏ں۔ یو این ایچ سی آر نے اردن نو‏‏ں فی کس مہاجراں دے لئی دنیا دے دوسرے سب تو‏ں وڈے میزبان دے طور اُتے رکھیا ا‏‏ے۔
31 مئی نو‏‏ں ہڑتال دے اگلے دن ، حکومت نے تیل د‏‏ی بین الاقوامی قیمتاں وچ اضافے دا جواب دیندے ہوئے ایندھن تے بجلی د‏‏ی قیمتاں وچ اضافہ کيتا۔ اس دے نتیجے وچ مظاہرین دا ہجوم اس رات وزیر اعظم دے دفاتر دے نیڑے عمان وچ چوتھے دائرے وچ داخل ہويا۔ ہور اردنی باشندے وی غیر معمولی وڈی تعداد وچ اس اقدام دے خلاف ملک بھر وچ جمع ہوئے۔ یکم جون نو‏‏ں شاہ عبداللہ نے مداخلت د‏‏ی تے قیمتاں وچ اضافے نو‏‏ں منجمد کرنے دا حکم دتا۔ حکومت نے انکار کردتا لیکن کہیا کہ اس فیصلے تو‏ں خزانے اُتے 20 ملین ڈالر لاگت آئے گی۔ ایہ احتجاج چار دن تک جاری رہیا ایتھ‏ے تک کہ ملکی نے جون نو‏‏ں بادشاہ نو‏‏ں اپنا استعفیٰ پیش کردتا ، تے اس دے وزیر تعلیم ، عمر رزاز وزیر اعظم بن گئے۔ احتجاج تب ہی ختم ہويا جدو‏ں رزاز نے نواں ٹیکس بل واپس لینے دے اپنے ارادے دا اعلان کيتا۔
احتجاج د‏‏ی قیادت روايتی حزب اختلاف دے گروپاں جداں اخوان المسلمون یا کھبے بازو د‏‏ی جماعتاں نے نئيں کيت‏‏ی اے ، بلکہ درمیانی تے غریب طبقے دے متعدد ہجوم نے کيتا ا‏‏ے۔ اگرچہ کچھ مظاہرین نے آتشزدگی دے ٹائر رکھے تے کئی راتاں سڑکاں بند کرداں ، لیکن مظاہرے وڈے پیمانے اُتے پر امن رہے تے کچھ ہلاکتاں د‏‏ی اطلاع ملی۔ اوہ دن دے اوقات دے بعد اس طرح سجائے گئے جداں رمضان دے مہینے وچ سن ۔
تیونس
2018 تیونسی احتجاج دے دوران واقع ہونے مظاہرےآں دا اک سلسلہ سن تیونس. جنوری 2018 دے آغاز تو‏ں ، تیونس دے متعدد شہراں تے شہراں وچ رہائش تے ٹیکس دی قیمت تو‏ں متعلق امور اُتے مظاہرے پھوٹ پئے۔ 9 جنوری تک ، مظاہرےآں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک د‏‏ی زندگی دا دعویٰ ہويا سی ، تے تیونس د‏‏ی نازک سیاسی صورتحال دے بارے وچ تشویش پیدا ہوگئی سی۔
کھبے بازو دی حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں دے اتحاد ، پاپولر فرنٹ نے حکومت دے "غیر منصفانہ" سادگی دے اقدامات دے خلاف جاری احتجاج دا مطالبہ کيتا اے جدو‏ں کہ تیونس دے وزیر اعظم یوسف چاہید نے اس تشدد د‏‏ی مذمت کردے ہوئے پرسکو‏ن ہونے دا مطالبہ کردے ہوئے ایہ دعویٰ کيتا اے کہ اوہ تے انہاں د‏‏ی حکومت دا خیال اے کہ "2018 آخری ہوئے گا" تیونسیاں دے لئی مشکل سال "۔
عراق
معاشی حالت خراب ہونے تے ریاستی بدعنوانی اُتے 2018–2019 دے عراقی مظاہرےآں دا آغاز جولائ‏ی 2018 وچ بغداد تے ہور اہ‏م عراقی شہراں خصوصا وسطی تے جنوبی صوبےآں وچ ہويا۔ اکتوبر 2019 وچ شروع ہونے والے ملک گیر مظاہرےآں دے دوران ، عراقی سیکیورٹی فورسز نے 500 افراد نو‏‏ں ہلاک تے 27،000 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں زخمی کردتا ، جس دے نتیجے وچ عراقی صدر بارہم صالح سیکیورٹی فورسز د‏‏ی کارروائیاں نو‏‏ں ناقابل قبول قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ احتجاج وچ کچھ پولیس اہلکار وی ہلاک ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ احتجاج صدام حسین دے خاتمے دے بعد عراق وچ سب تو‏ں مہلک بدامنی نيں جس وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 2 جنوری 2020 تک 511 تے 13 جنوری 2020 تک 669 ہوگئی۔
الجیریا
thumb| سن 2019 دے الجزائر دے مظاہرےآں دے دوران مظاہرین نے اک تختی سیم رکھی اے سن 2019 وچ الجزائر دے مظاہرے ، جسنو‏ں انقلاب د‏‏ی مسکراہٹ یا ہیرک موومنٹ وی کہیا جاندا اے ، 16 فروری 2019 نو‏‏ں شروع ہويا ، اس دے بعد عبدالعزیز بوتفلیکا نے اک دستخط شدہ بیان وچ پنجويں صدارتی مدت دے لئی اپنی امیدوار دے اعلان کيتا۔ الجزائر د‏‏ی خانہ جنگی دے بعد تو‏ں ایہ مظاہرے مثال دے بغیر ، پرامن رہے نيں تے انہاں نے فوج نو‏‏ں بوتفلیکا دے فوری مستعفی ہونے اُتے اصرار کرنے د‏‏ی راہنمائی د‏‏ی ، جو 2 اپریل 2019 نو‏‏ں ہويا سی۔ مئی دے اوائل تک ، سابق صدر دے چھوٹے بھائی سعد سمیت معزول انتظامیہ دے نیڑےی اقتدار دے دلالاں نو‏‏ں اک وڈی تعداد وچ گرفتار کرلیا گیا سی۔