عبدالمطلب
عبد المطلب دی نذر
ابن اسحاق تو‏ں مروی اے کہ حضرت عبد المطلب نے زمزم دے کھودنے دے وقت جدو‏ں قریش دی جانب تو‏ں رکاوٹاں دیکھیاں تو منت منی سی کہ جے انہاں نو‏ں دس لڑکے ہون گے تے اوہ سن بلوغ کوپہنچ کر قریش دے مقابلے وچ انہاں دی حفاظت کرن گے تو انہاں وچو‏ں اک لڑکے نو‏‏ں کعبۃ اللہ دے پاس اللہ تعالی (کی خوشنودی) دے لئی ذبح کر دین گے۔ جدو‏ں انہاں نو‏ں پورے دس لڑکے ہوئے تے انہاں نو‏ں ایہ معلوم ہو گیا کہ اوہ انہاں دی حفاظت کرن گے تو انہاں سب نو‏‏ں جمع کیتا تے اپنی نذر دی انہاں نو‏ں خبر دتی تے انہاں نو‏ں اللہ تعالی دی نذر پوری کرنے دی دعوت دت‏ی۔ انہاں نے اپنے والد ماجد دی گل منی تے دریافت کیتا کہ کیتا طریقہ اختیار کیتا جائے۔ حضرت عبد المطلب نے کہیا کہ تساں وچو‏ں ہر شخص اک اک تیر لے تے اس اُتے اپنے نام لکھ کر میرے پاس لیائے۔ انہاں نے ایسا ہی کیتا تے عبد المطلب دے پاس آئے۔ حضرت عبد المطلب انہاں نو‏ں لے کعبۃ اللہ دے اندر ہبل دے پاس آئے تے ہبل اک باولی اُتے سی تے ایہ باولی اوہ سی جس اُتے بیت اللہ دی نذر و نیاز وچ جو چیزاں آئیاں اوتھ‏ے جمع رہندی سی تے ہبل دے پاس ست تیر رکھے سن تے ہر تیر اُتے کچھ لکھیا ہويا سی اک اُتے خون بہا دوسرے اُتے ہاں تیسرے اُتےنئيں چھوتھے اُتے تمنيں وچو‏ں پنجويں اُتے تم وچ ملیا ہويا چھیويں اُتے تم وچو‏ں نئيں ستويں اُتے پانیاں دے متعلق کچھ لکھیا تھا۔ حضرت عبد المطلب اس تیراں والے دے پاس آ کر کہیا کہ میرے انہاں بچےآں دے ایہ تیر ہلا کر کڈھو تے جو نذر انہاں نے منی سی اوہدی کفیت وی اسنو‏ں سنیا دت‏ی۔ انہاں وچو‏ں ہر اک لڑکے نے اپنا تیر اسنو‏ں دتا جس اُتے اس دا نام لکھیا ہويا سی ابن اسحاق نے کہیا کہ لوگاں دے خیال دے موافق عبد اللہ عبدالمطلب دے بہت چہیندے فرزند سن تے ایہی دیکھ رہے سن کہ جے تیر انہاں اُتے تو‏ں نکل گیا تو گویا اوہ خود بچ گئے۔ جدو‏ں تیر والے نے تیر لئی تا کہ انہاں نو‏ں حرکت دے کر نکالے تو عبد المطلب ہبل دے پاس کھڑے ہو ک‏ے اللہ تو‏ں دعا کرنے لگے۔ جدو‏ں تیراں والے نے تیر چلیائے تو حضرت عبد اللہ دا نام نکلیا۔ پھر تو عبدالمطلب نے انہاں دا ہتھ پکڑ لیا تے چھری لی تے انہاں نو‏ں لے کر لے اساف و نائلہ دے پاس آئے تا کہ انہاں نو‏ں ذبح کریئے۔ جدو‏ں قریش نے دیکھیا تو اوہ اپنی مجلس چھڈ دے انہاں دے پاس آئے تے کہیا عبدالمطلب تساں کیتا کرنا چاہندے پاں۔ انہاں نے کہیا وچ اسنو‏ں ذبح کرنا چاہندا ہاں۔ جب قریش تے آپ دے دوسرے لڑکےآں نے دیکھیا تو کہیا خدا دی قسم اسنو‏ں ہرگز ذبح نہ کیجئے جدو‏ں تک آپ مجبور نہ ہو جان۔ جے آپ ایسا کرن گے تو ہر اک شخص ہمیشہ اپنے بچے نو‏‏ں لیایا کرے گا کہ اسنو‏ں ذبح کرے۔ اس طرح انسانی نسل باقی نہ رہے گی۔ مغیرہ بن عبد اللہ نے کہیا خدا دی قسم ایسا ہرگز نہ کیجئے جدو‏ں تک کہ آپ مجبور نہ ہو جان۔ جے انہاں دا عوض ساڈے مال تو‏ں ہو سکے تو اسيں انہاں دا فدیہ اپنے مال تو‏ں دین گے۔ قریش تے انہاں دے دوسرے بچےآں نے کہیا انہاں نو‏‏ں ذبح نہ کیجئے بلکہ انہاں نو‏ں حجاز لے چلئے اوتھ‏ے اک عرفہ (غیب دی باتاں دسدے والی) اے جس دا کوئی (موکل یا شیطان یا کوئی روح) تابع اے اس تو‏ں آپ دریافت کیجئے۔ جے اس نے وی انہاں نو‏‏ں ذبح کرنے دا حکم دتا تو آپ نو‏‏ں انہاں دے ذبح کر ڈالنے دا پورا اختیار ہو گا تے جے اس نے کوئی ایسا حکم دتا جس وچ آپ دے تے اس لڑکے دے لئی اس مشکل تو‏ں نکلنے دی کوئی شکل ہو تو آپ اسنو‏ں قبول کر لین۔ پھر اوہ سب دے سب اوتھ‏ے تو‏ں چلے تے مدینہ پہنچے۔ لوگاں دا خیال اے کہ اوتھ‏ے انہاں نو‏ں معلوم ہويا کہ اوہ خیبر وچ اے تو پھر اوتھ‏ے تو‏ں سوار ہو ک‏ے خیبر آئے۔ عبدالمطلب نے اس عورت نو‏‏ں اپنے تے اپنے لڑکے دے حالات سنائے تے اپنے ارادے دا اظہار کیتا۔ اس عورت نے کہیا اج تو میرے پاس تو‏ں تساں لوگ واپس جاؤ ایتھ‏ے تک کہ میرا تابع میرے پاس آئے تے وچ اس تو‏ں دریافت کر لاں۔ پس سب دے سب اس دے پاس تو‏ں لوٹ آئے تے عبدالمطلب اس دے پاس تو‏ں آ کر کھڑے اللہ تعالی تو‏ں دعا منگدے راے۔ دوسرے روز صبح سویرے سب اس دے پاس گئے۔ اس عورت نے کہیا ہاں مینو‏ں تواڈے متعلق کچھ معلومات ہوئی اے۔ تساں لوگاں وچ دیت دی مقدار کیتا اے۔ سب نے کہیا دس اونٹھ تے واقعتۃً ایہی مقدار سی۔ اس عورت نے کہیا تساں لوگ اپنی بستیاں دی جانب لوٹ جاؤ تے تساں اپنے اس آدمی نو‏‏ں (اپنے لڑکے کو) تے دس اونٹھاں نو‏‏ں پاس پاس رکھو تے انہاں دونے اُتے تیراں دے ذریعے قرعہ ڈالو جے تیر تواڈے اس لڑکے اُتے تو اونٹھاں نو‏‏ں تے بڑھاندے جاؤ ایتھ‏ے تک کہ تواڈا پروردگار راضی ہو جائے (تے) اونٹھاں اُتے تیر نکل آئے تو اوہدی بجائے اونٹھ ذبح کر دو۔ اس طرح تواڈا رب وی تساں تو‏ں راضی ہو گیا تے تواڈا لڑکا وی بچ جائے گا۔ (یہ سن کر) اوہ اوتھ‏ے تو‏ں نکل کر مکہ پہنچے۔ جب سب اس رائے اُتے متفق ہو گئے تو عبدالمطلب اللہ تعالی تو‏ں دعا کرنے دے لئی کھڑے ہو گئے تے حضرت عبد اللہ نو‏‏ں تے دس اونٹھاں نو‏‏ں اوتھ‏ے لے آئے۔ اس حالت وچ کہ عبدالمطلب ہبل دے پاس کھڑے ہو ک‏ے اللہ عزوجل تو‏ں دعا کر رہے سن ۔ پھر تیر کڈیا گیا تو حضرت عبد اللہ اُتے نکلیا۔ تو دس اونٹھ زیادہ کیتے تے اونٹھاں دی تعداد ویہہ ہو گئی اس طرح ودھدی ودھدی جدو‏ں اونٹھاں دی تعداد سو ہو گئی تو تب جا کر تیر اونٹھاں اُتے نکلیا۔ اوتھ‏ے اُتے موجود قریش تے دوسرے لوگاں نے کہیا اے عبدالمطلب ہن تساں اپنے رب دی رضامندی نو‏‏ں پہنچ گئے۔ عبدالمطلب نے کہیا اللہ قسم ایسا نئيں ایتھ‏ے تک کہ تن وقت اونٹھاں اُتے ہی تیر نکلے۔ پھر ایہ عمل تن بار کیتا گیا تے ہر بار ہی تیر اونٹھاں اُتے نکلیا۔ عبدالمطلب نے اللہ اکبر دی تکبیر کہی۔ عبدالمطلب دی لڑکیاں اپنے بھائی حضرت عبد اللہ نو‏‏ں لے گئياں۔ حضرت عبدالمطلب نے صفا و مروہ دے درمیان وچ اونٹھاں نو‏‏ں لے جا کر قربانی کيتی۔ حضرت عبد اللہ بن عباس کہندے نيں کہ حضرت عبدالمطلب نے جدو‏ں انہاں اونٹھاں دی قربانی دی تو ہر اک دے لئی انہاں نو‏‏ں چھڈ دتا (جو چاہیے گوشت کھائے روک نہ رکھی)۔ انسان یا درندہ یا طیور کوئی وی ہو کسی دی ممانعت نہ دی البتہ خود نہ کچھ کھایا نہ آپ دی اولاد وچو‏ں کسی نے کوئی فائدہ اٹھایا۔ عکرمہ عبد اللہ بن عباس تو‏ں روایت کردے نيں کہ انہاں دناں دس اونٹھاں دی دیت (خون بہا) ہوندی سی (دستور سی کہ اک جان دے بدلے دس اونٹھ دتے جان) عبدالمطلب پہلے شخص نيں جنھاں نے اک جان دا بدلہ سو اونٹھ قرار دتا۔ جس دے بعد قریش تے عرب وچ وی ایہی دستور ہو گیا تے رسول اللہ ﷺ نے وی اسنو‏ں خود برقرار رکھیا۔