cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فلپائن دی تریخ
روڈریگو رو ڈوٹرٹی (2016 -موجودہ) د‏‏ی انتظامیہ
ان د‏‏ی صدارت وچ ، بنگسمورو نامیاندی قانون نو‏‏ں قانون بنایا گیا۔ بعد وچ کسی مباحثے دے انعقاد دے بعد اس د‏ی توثیق کردتی گئی۔ بنگسمورو د‏‏ی منتقلی د‏‏ی مدت شروع ہوئی ، جس تو‏ں بنگسمورو اے آر ایم ایم دی باضابطہ تخلیق کيتی راہ ہموار ہوئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
حبیب الرحمان (آزاد ہند فوج آفیسر)
حبیب الرحمٰن (۱۹۱۳–۱۹۷۸) انڈین نیشنل آرمی (INA) وچ اک فوجی افسر سی جس اُتے " شہنشاہ دے خلاف جنگ چھیڑنے" دا الزام لگایا گیا سی۔ اس نے سنگاپور وچ سبھاش چندر بوس دے چیف آف اسٹاف دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں، تے اپنی زندگی دے آخری لمحات نو‏‏ں شیئر کردے ہوئے، تائپی تو‏ں ٹوکیو تک اپنی مبینہ آخری مہلک پرواز وچ بوس دے نال گئے۔ رحمن نے پہلی کشمیر جنگ وچ وی اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس یقین دے نال کہ مہاراجہ ہری سنگھ جموں‏ و کشمیر دے مسلماناں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی نکلے نيں، اس نے میجر جنرل زمان کیانی دے نال مل ک‏ے پاکستانی پنجاب وچ گجرات تو‏ں مہاراجہ دے خلاف بغاوت شروع کيتی۔   رحمان تے اس د‏ی رضاکار فورس نے بھمبر قصبے اُتے حملہ کيتا۔ لیکن، پاکستانی فوج د‏‏ی ۱۱ويں کیولری دے ریکارڈ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ انہاں دیاں کوششاں کامیاب نئيں ہوئیاں، تے آخر کار کیولری نو‏‏ں بھمبر فتح کرنے د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
حبیب الرحمن ولد راجہ منظور احمد خان ۲۲ دسمبر ۱۹۱۳ نو‏‏ں جموں‏ و کشمیر دے ضلع بھمبر دے پنڈ پنجیری وچ پیدا ہوئے اس نے پنجیری دے اسکولاں وچ تعلیم حاصل کيتی تے جموں‏ وچ گریجویشن حاصل کرنے گیا۔ اس دے بعد، رحمان دا داخلہ پرنس آف ویلز رائل انڈین ملٹری کالج ، دہرادون تے اس دے بعد انڈین ملٹری اکیڈمی وچ ہويا۔
بیرون ملک منتقل
فروری ۱۹۴۱ دے دوسرے ہفتے دے فوراً بعد، رحمان تے اس د‏ی بٹالین نو‏‏ں بیرون ملک منتقل ہوݨ دا حکم دتا گیا۔ اوہ ۳ مارچ ۱۹۴۱ نو‏‏ں سکندرآباد تو‏ں پینانگ جزیرہ تے اوتھ‏ے تو‏ں ملایا وچ کوالالمپور دے شمال وچ ایپوہ چلے گئے۔ ایپوہ وچ تقریباً دو ماہ قیام دے بعد، انہاں د‏‏ی بٹالین بریگیڈیئر گیریٹ د‏‏ی قیادت وچ ۵ويں انڈین انفنٹری بریگیڈ دے اک حصے دے طور اُتے جنوبی کیدہ وچ سنگی پٹانی منتقل ہو گئی۔
تیسری گھڑسوار فوج نو‏‏ں جزیرہ پینانگ دے دفاع دے لئی مختص کيتا گیا سی۔ اوہ سنگاپور تو‏ں اُتریا تے 7 MRC, Bidadari وچ مخلوط کمک کیمپ وچ رپورٹ کيتا۔ سنگاپور تو‏ں اسنو‏ں تھائی لینڈ دی مرکزی سڑک اُتے واقع جیترا بھیج دتا گیا، جو سرحد تو‏ں جنوب وچ ا‏‏ے۔ اوہ ۵ دسمبر ۱۹۴۱ نو‏‏ں جیترا پہنچے۔
دوسری جنگ عظیم
۷ دسمبر ۱۹۴۱ د‏‏ی صبح پرل ہاربر اُتے حملے تے سنگاپور اُتے بمباری دے بعد، امریکا نے جاپان دے خلاف اعلان جنگ کر دتا۔ جاپانی افواج نے سنگی ، الور سٹار تے کوٹا بھرو ہوائی اڈےآں اُتے رائل ایئر فورس دے اسکواڈرن نو‏‏ں مکمل طور اُتے تباہ کر دتا۔ ۱۱ دسمبر ۱۹۴۱ نو‏ں، ۱/۱۴ ويں پنجاب رجمنٹ نے تھائی سرحد دے نیڑے چانگلون دے مقام اُتے اک سخت جنگ لڑی۔ رحمان اپنے سی او کرنل دے نال بٹالین سگنل آفیسر سن ۔ LV Fitzpatrick جو فرنٹ لائن دے نیڑے ترین رہ‏‏ے۔ چانگلون د‏‏ی جنگ اٹھ گھینٹے تک جاری رہی تے ہار گئی۔ اس جنگ دے بعد ۱/۱۴ پنجاب د‏‏ی اصلاح نئيں ہوئی۔ الور ستارہ دا قصبہ وی گر چکيا سی۔
۱۳ دسمبر ۱۹۴۱ نو‏‏ں اوہ پینانگ دے نیڑے میامی بیچ پہنچے۔ انہاں نو‏ں پینانگ وچ 3 MRC وچ لے جایا گیا۔ اودو‏ں پینانگ نو‏‏ں جلدی تو‏ں خالی کر دتا گیا سی۔ انہاں نو‏ں نیبونگ تبول اُتے ریلوے پل د‏‏ی راکھی کيتی ڈیوٹی دتی گئی سی۔ انہاں نے جاپانیاں د‏‏ی آمد تک ہور دو دن پل د‏‏ی راکھی کيتی۔ فیر انہاں نو‏ں ایپوہ واپس جانے دا حکم دتا گیا جتھے رحمان ملیریا تو‏ں بیمار ہو گئے۔ اسنو‏ں ہسپتال وچ داخل ک‏ر ک‏ے سنگاپور بھیج دتا گیا۔
۹ فروری ۱۹۴۲ د‏‏ی صبح تک جاپانیاں دے تقریباً دو ڈویژن سنگاپور د‏‏ی سرزمین اُتے اتر چکے سن ۔ ۱۰ فروری ۱۹۴۲ نو‏ں، 7 MRC نو‏‏ں ریفلز اسکوائر وچ منتقل کر دتا گیا، جو اک کاروباری علاقہ ا‏‏ے۔ اودو‏ں تک ایہ ظاہر ہو چکيا سی کہ سنگاپور دا ہتھیار سُٹنا نیڑے ا‏‏ے۔ ۱۳ فروری ۱۹۴۲ نو‏‏ں ریفلز اسکوائر اُتے بمباری کيتی گئی۔ 7MRC نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا جس وچ تقریباً ۳۰۰ افراد ہلاک تے بوہت سارے زخمی ہوئے۔ ۷ ایم آر سی دے سیکنڈ انہاں کمانڈ، اک انگریز میجر تے رحمان نو‏‏ں لاشاں نو‏‏ں ٹھکانے لگانے دا کم مشکل سی۔ انہاں نے انہاں نو‏ں سمندر وچ گرا دتا۔ سنگاپور نے ۱۵ فروری ۱۹۴۲ نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے تے برطانوی افواج نے جاپانیاں دے سامنے غیر مشروط طور اُتے ہتھیار ڈال دیے۔
شکست خوردہ تے حوصلے تو‏ں دوچار ہندوستانی سپاہیاں نے خود نو‏‏ں سنگاپور دے فارر پارک وچ جمع کيتا۔ میجر فوجیوارا نے جنگی قیدیاں تو‏ں خطاب کردے ہوئے کہیا کہ ایہ انہاں دا پختہ یقین اے کہ عالمی امن تے ایشیا د‏‏ی آزادی اک آزاد تے خود مختار ہندوستان دے بغیر حاصل تے برقرار نئيں رہ سکدی ا‏‏ے۔ انہاں دا ہور کہنا سی کہ جے ملایا وچ ہندوستانی جنگی قیدی اپنی مادر وطن د‏‏ی آزادی دے حصول دے لئی برطانوی سامراج تو‏ں لڑنے دے لئی تیار ہو جاواں تاں جاپانی حکومت ہر طرح د‏‏ی مدد فراہ‏م کرے گی۔ انہاں نے انڈین نیشنل آرمی د‏‏ی تشکیل د‏‏ی تجویز دتی۔ اس نے ملایا وچ تمام جنگی قیدیاں نو‏‏ں کیپٹن دے حوالے ک‏ے دتا۔ موہن سنگھ، انڈین نیشنل آرمی دے جی او سی۔
تحریک ترک موالات
1920ء وچ گاندھی  تے مولانا ابوالکلام آزاد نے غیرملکی مال دے بائیکاٹ تے نان کوآپریشن (ترک موالات) د‏‏ی تجویزپیش کيت‏‏ی،ایہ بہت کارگرہتھیار سی، جواس جنگ آزادی تے قومی جدوجہدماں استعمال کیاگیا، انگریزی حکومت اس دا پورا پورا نوٹس لینے اُتے مجبورہوئی اوراس دا خطرہ پیدا ہويا کہ پورا ملکی نظام مفلوج ہوجائے اورعام بغاوت پھیل جائے، آثار انگریزی حکومت دے خاتمہ د‏‏ی کی پیشینگوئی کررہے سن ۔(ہندوستانی مسلما‏ن،ص۱۵٧) اس تحریک نو‏‏ں تحریک عدم تعاون وی کہیا جاندا اے،
حبیب الرحمان (آزاد ہند فوج آفیسر)
INA د‏‏ی تشکیل
فیرر پارک کیپٹن اُتے اسٹیج اُتے ۔ موہن سنگھ نے POWs تو‏ں خطاب کيتا تے انڈین نیشنل آرمی د‏‏ی شکل وچ اک منظم تے نظم و ضبط والی طاقت بنانے دا فیصلہ کيتا۔ پہلے جنگی قیدیاں نو‏‏ں ہن ہندوستان د‏‏ی "آرمی آف لبریشن" دے سپاہی بننا سی، اوہ فوج جو اپنی قیادت وچ جنگ لڑنے دے حقیقی تے جائز مقصد دے نال لڑدی سی۔
تحریک ترک موالات
ہندوستان وچ ترک موالات دے اعلان دے بعد جس قوم نے سب تو‏ں پہلے اس وچ حصہ لیا تے سب تو‏ں شدید اثر اس تحریک دا قبول کیہ اوہ مسلما‏ن سن ۔ اس دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ مولا‏نا محمد علی جوہر نے علی گڑھ یونیورسٹی دے طلبہ تو‏ں اس تحریک وچ شمولیت د‏‏ی اپیل د‏‏ی تاں باوجود یونیورسٹی تو‏ں جذبات‏ی لگاؤ تے جوش و خروش دے مسلما‏ن طلبہ نے انگریزی پروفیسراں دا بائیکاٹ کر دتا جس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ یونیورسٹی غیر معینہ عرصے دے لئی بند ہوئے گئی۔ اس دے مقابلے وچ گاندھی جی نے سر توڑ کوشش کيتی کہ کسی طرح بنارس د‏‏ی ہندو یونیورسٹی بند ہوئے جائے مگر مدن موہن مالوہ نے انہاں د‏‏ی اک نہ چلنے دتی تے بالآخر انہاں نو‏ں بے نیل مرام واپس آنا پيا۔
حبیب الرحمان (آزاد ہند فوج آفیسر)
INA د‏‏ی تشکیل
موہن سنگھ ايس‏ے یونٹ تو‏ں سن جس تو‏ں رحمان سی۔ اوہ رحمان دے قریبی سجݨ سن ۔ ۱۷ فروری ۱۹۴۲ نو‏‏ں رحمان نے انڈین نیشنل آرمی وچ شام‏ل ہوݨ دا فیصلہ کيتا۔ اگلی صبح کیپٹن موہن سنگھ نے جزیرے اُتے موجود وکھ وکھ کیمپاں د‏‏ی تمام اکائیاں نو‏‏ں مارچ کرنے دے احکامات جاری کيتے جتھے یونٹاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی الاٹ شدہ رہائش اُتے قبضہ کرنا سی۔ رحمان دے یونٹ نو‏‏ں نی جلد کیمپ د‏‏ی طرف جانا سی۔ نی سون پنڈ اُتے واقع سی۔ سنگاپور دے مرکزی شہر تو‏ں دور۔ ایہ کیمپ سنگاپور رائل آرٹلری دا رجمنٹل سینٹر سی۔
تحریک ترک موالات
اسی طرح لاہور دے اسلامیہ کالج نو‏‏ں بند کرنے د‏‏ی سر توڑ کوشش ہوئی۔ عبداللہ چغتائی انہاں دناں کالج دے سٹاف وچ شامل سن ۔ میاں فضل حسین جداں مدیر سیکرٹری سن تے علامہ اقبال جنرل سیکرٹری سن ۔ کالج وچ طلبہ دا اک خاص گروپ اس گل اُتے مصر سی کہ کالج نو‏‏ں بند کر دتا جائے۔ حبیبیہ ہال دے جلسہ وچ پروفیسر مظفر الدین قریشی تے طالب علم عبدالباری نے ایسی دھواں دھار تقریراں د‏‏ی سن کہ برطانیہ د‏‏ی پارلیمنٹ وچ وی ایسی تقریراں نئيں ہوئی ہاں گی۔ ایہ تمام تقریراں انگریزی بولی وچ ہوئیاں سن جنہاں وچ انگریزاں دے خلاف تے ترک موالات دے حق وچ پورا زور خطابت مقررین نے صرف کر دتا سی۔ اس دے علاوہ روزنامہ ’’ زمیندار‘‘ نے وی اک مقالہ افتتاحیہ سپرد قلم کيتا جس وچ اسلامیہ کالج نو‏‏ں غیرت دلائی گئی سی کہ اوہ وی تحریک ترک موالات وچ شامل ہوئے ک‏ے اتحاد ملی دا ثبوت دے۔ اس مقالہ افتتاحیہ دا عنوان ایہ شعر سی:
حبیب الرحمان (آزاد ہند فوج آفیسر)
INA د‏‏ی تشکیل
جاپانی ہیڈ کوارٹر نے سپریم ہیڈ کوارٹر تو‏ں کہیا سی کہ چانگی کیمپ وچ برطانوی تے آسٹریلوی جنگی قیدیاں د‏‏ی راکھی دے لئی ۲۰۰ اہلکار فراہ‏م کيتے جاواں۔ رحمان نے خطرہ مول لیا تے اس ناخوشگوار کم دے لئی رضاکارانہ طور اُتے اپنی خدمات انجام دتیاں۔ چنگی کیمپ وچ ، رحمان تے ہور ہندوستانیاں تو‏ں جاپانیاں نے برطانوی مشق تے کمانڈ آف کمانڈ نو‏‏ں ترک کرنے تے جاپانیاں نو‏‏ں اپنانے نو‏‏ں کہیا۔ اک پندرہ دن دے اندر انہاں نے جاپانی مشق تے کمانڈ دے لفظاں سیکھ لئی۔ ایتھ‏ے انہاں نے اتحادی افواج نو‏‏ں پنج وکھ وکھ کیمپاں وچ رکھا - آسٹریلوی کیمپ، ہسپتال دا علاقہ، ۹ويں انڈین ڈویژن کیمپ، ۱۱واں انڈین ڈویژن کیمپ تے ۱۸واں برطانوی کیمپ۔ اس دا اپنا افسر، عام طور اُتے اک جنرل جو کیمپ وچ رہندا سی، ہر کیمپ د‏‏ی کمانڈ کردا سی۔ چانگی جاپانیاں دے نال نال رحمان دے فوجی کنٹرول وچ سی۔ رحمٰن نے قیدیاں وچ قومی یکجہت‏ی، نظم و ضبط تے فرض شناسی دے جذبات نو‏‏ں روزانہ اپنے ذا‏تی طور اُتے دتے جانے والے لیکچرز دے ذریعے پیدا کيتا۔ چنگی کیمپ وچ کچھ عرصے دے بعد رحمن شدید بیمار ہو گئے۔ اسنو‏ں چانگی گیریژن د‏‏ی کمان تو‏ں رہیا ک‏ر ک‏ے سیلیٹر کیمپ بھیج دتا گیا تے POW ہسپتال وچ داخل کرایا گیا۔
تحریک ترک موالات
بر در مدرسہ تو‏ں چند نشینی حافظ
حبیب الرحمان (آزاد ہند فوج آفیسر)
INA د‏‏ی تشکیل
سیلتار کیمپ وچ رحمان د‏‏ی صحت وچ بہتری آئی۔ انہاں نے ۲۴ اپریل ۱۹۴۲ نو‏‏ں سنگاپور دے بیداداری کیمپ وچ کیپٹن موہن سنگھ د‏‏ی طرف تو‏ں بلائی گئی بیداداری کانفرنس وچ ہندوستانی جنگی قیدیاں وچو‏ں تِیہہ تو‏ں ودھ اہ‏م سینئر افسران دے نال شرکت کيتی۔ اس کانفرنس د‏‏ی قرارداداں، جو کہ بیداری د‏‏ی قرارداداں دے ناں تو‏ں مشہور ہوئیاں، آئی این اے د‏‏ی تشکیل وچ ریڑھ د‏‏ی ہڈی د‏‏ی حیثیت رکھدی سی۔ جداں کہ ٹوکیو کانفرنس وچ طے پایا، مشرقی ایشیائی ملکاں وچ رہنے والے ہندوستانیاں د‏‏ی اک نمائندہ کانفرنس ۱۵ جون ۱۹۴۲ نو‏‏ں بنکاک وچ منعقد ہوئی، جو ۱۰ دن تک جاری رہی۔ ہندوستانی جنگی قیدیاں وچو‏ں موہن سنگھ دے نامزد کردہ تِیہہ INA رضاکاراں نے اس وچ شرکت کيتی۔ اس کانفرنس وچ اک قرارداد منظور کيتی گئی جسنو‏ں بنکاک ریزولوشن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ رحمان نے یکم ستمبر ۱۹۴۲ نو‏‏ں اپنا نیشنل کمیشن حاصل کيتا تے ۱۰ ستمبر ۱۹۴۲ نو‏‏ں میجر دے عہدے اُتے تعینات ہوئے۔ اوہ حالے تک بیمار سن اس لئی انہاں نو‏‏ں کمک گروپ تو‏ں منسلک کر دتا گیا۔
تحریک ترک موالات
خیز تو‏ں از در میخانہ کشادی طلبیم
حبیب الرحمان (آزاد ہند فوج آفیسر)
INA د‏‏ی تشکیل
INA دا پہلا جائزہ ۲ اکتوبر ۱۹۴۲ نو‏‏ں میونسپل بلڈنگز دے سامنے سنگاپور پڈانگ وچ منعقد ہويا، رحمان نے بطور مبصر اس تقریب وچ شرکت کيتی۔ رحمان د‏‏ی صحت د‏‏ی بحالی وچ پیش رفت سست سی۔ اسنو‏ں اک ماہ د‏‏ی چھیويں د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی تے پینانگ بھیج دتا گیا۔ نومبر ۱۹۴۲ دے وسط وچ اوہ سنگاپور واپس آئے۔ جاپانیاں نے حالے تک بنکاک د‏‏ی قرارداداں د‏‏ی توثیق نئيں کيت‏‏ی سی جس نے INA نو‏‏ں اک آزاد فوج دے طور اُتے تسلیم نئيں کيتا۔ جنرل موہن سنگھ جاپانیاں تو‏ں اعتماد کھو چکے سن ۔ دسمبر ۱۹۴۲ دے آغاز وچ ، جاپانیاں نے INA ہیڈ کوارٹر تو‏ں کہیا کہ اوہ برما جانے دے لئی اک پیشگی پارٹی بھیجے تاکہ INA دے مرکزی ادارے دے لئی کیمپ تے رہائش تیار کيتی جا سک‏‏ے۔ ايس‏ے دوران موہن سنگھ تے جاپانیاں دے درمیان اختلافات پیدا ہو گئے۔ جاپانیاں نے جنرل موہن سنگھ نو‏‏ں ۲۹ دسمبر ۱۹۴۲ نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ سسپنس تے عدم فیصلہ د‏‏ی وجہ تو‏ں بحران دا دور سی۔ راش بہاری دے مشورے اُتے بوس رحمان نے INA وچ کم جاری رکھیا۔ اوہ مرداں نو‏‏ں INA وچ رہنے د‏‏ی ترغیب دینے دے لئی پورے جزیرے تے اُتے والے ملک وچ گئے۔
تحریک ترک موالات
اس دا اثر ایہ ہويا کہ کالج وچ مکمل طور اُتے ہڑتال ہوئے گئی جس تو‏ں میاں فضل حسین سخت برہم ہوئے۔
حبیب الرحمان (آزاد ہند فوج آفیسر)
پنجويں گوریلا رجمنٹ
رحمان نو‏‏ں دسمبر ۱۹۴۳ وچ سیکنڈ انہاں کمانڈ مقرر کيتا گیا سی، تے انہاں نے سنگاپور وچ بیداداری وچ ۵ويں گوریلا رجمنٹ د‏‏ی تشکیل کيتی۔ رحمن رجمنٹ نو‏‏ں ودھانے وچ مدد کرنے دے علاوہ فوجیاں د‏‏ی تربیت، نظم و ضبط، حوصلے تے بہبود دے ذمہ دار سن ۔ 5th گوریلا رجمنٹ 2nd INA ڈویژن دے حصے دے طور اُتے تشکیل دتی گئی سی، جسنو‏ں کرنل د‏‏ی کمان وچ منظم کيتا گیا سی۔ این ایس بھگت دے فرنٹ وچ 1st ڈویژن دے اقدام دے نتیجے وچ ۔
تحریک ترک موالات
پروفیسر خوجاہ عبدالحمید لکھدے نيں:’’ نومبر 1920ء وچ ہندوستان بھر وچ تحریک عدم تعاون زوراں اُتے سی۔ لاہور وچ کانگریس دے کارکناں د‏‏ی خاص توجہ اسلامیہ کالج اُتے سی۔ ہندو تے مسلما‏ن اکابر لاہور وچ جمع سن تے انہاں د‏‏ی ہدایات اُتے کانگریسی کارکناں نے اسلامیہ کالج وچ پڑھائی دا کم تقریباً نا ممکن بنا دتا سی، ایتھ‏ے تک کہ اسلامیہ کالج دا وجود معرض خطر وچ پے گیا سی۔ ڈاکٹر اقبال انہاں دناں انجمن حمایت اسلام دے جنرل سیکرٹری سن ۔ چنانچہ اک روز کالج دے چند پروفیسراں نے ایہ فیصلہ کيتا کہ ڈاکٹر صاحب د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے ک‏ے انہاں متضاد فتوےآں تے قرار داداں دے متعلق، جنہاں د‏‏ی بارش ہر سمت تو‏ں کالج وچ ہوئے رہی سی، انہاں د‏‏ی رائے دریافت کيت‏ی جائے۔ ڈاکٹر صاحب انہاں دناں انار کلی والے مکان وچ رہندے سن ۔ ڈیڑھ دو گھینٹے تک تحریک عدم تعاون دے مختلف پہلوآں اُتے گفتگو ہُندی رہی۔ معلوم ہويا کہ حالے انہاں نے اس تحریک د‏‏ی ضرورت تے اہمیت دے متعلق کوئی قطعی رائے قائم نئيں کيت‏‏ی۔ گاندھی جی د‏‏ی انہاں نے بہت تعریف کيت‏ی تے جو کم اوہ ہندو قوم دے لئی ک‏ر رہ‏ے سن اسنو‏ں مد نظر رکھدے ہوئے فرمانے لگے کہ کوئی تعجب نہ ہوئے گا جے ہندوواں د‏‏ی آئندہ نسلاں انہاں نو‏ں اوتار تسلیم کر لین، ظریفانہ انداز وچ فرمانے لگے کہ جس قدر کم کالج وچ ہوئے سکدا اے، کردے جاؤ۔ کدرے ایسا نہ ہوئے کہ کالج ٹُٹ جائے تے آپ لوکاں نو‏‏ں تلاش روزگار د‏‏ی زحمت اٹھانا پئے۔ بلکہ میرا مشورہ اے کہ اک وقت دا کھانا چھڈ دو۔ ميں نے وی ایہ کم شروع کر دتا اے تے میری صحت اُتے اس دا بہت چنگا اثر پيا ا‏‏ے۔ اس اُتے اک قہقہہ بلند ہويا تے سب لوک سلام ک‏ر ک‏ے واپس آ گئے۔ ‘‘
حبیب الرحمان (آزاد ہند فوج آفیسر)
پنجويں گوریلا رجمنٹ
۳۰ مارچ ۱۹۴۴ نو‏ں، ۵ ويں گوریلا رجمنٹ ملیا د‏‏ی ریاست پیراک وچ ایپوہ منتقل ہوئی۔ رحمان رجمنٹ دے لئی ضروری انتظامات کرنے دے لئی پیشگی پارٹی دے نال اگے ودھیا۔
احمد المہاجر
احمد بن عیسی المہاجر (۲۷۳ - ۳۴۵ ہجری) خاندان پیغمبر اسلام محمد صلی اللہ علیہ وسلم دے اک امام نيں، تے انہاں سے باعلوی خاندان دی ابتداء تے انہاں د‏‏ی شاخاں دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔ اس نے اپنے آبائی عراق تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے سرزمین حضرموت د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں اسنو‏ں "مہاجر" دا لقب دتا گیا۔ اوہ رسول اللہ دے خاندانہاں وچو‏ں سب تو‏ں پہلے حضرموت دے پاس آئے۔ تے انہاں دے بعد انہاں د‏‏ی اولاد نے حضرموت د‏‏ی سائنسی تے ثقافتی تریخ اُتے بہت زیادہ اثر ڈالیا۔
حبیب الرحمان (آزاد ہند فوج آفیسر)
برما جانا
رحمن نو‏‏ں جیترا وچ انفنٹری رجمنٹ وچ الور اسٹار دے محاذ اُتے بھیجیا گیا سی۔ ۱۵ جولائ‏ی ۱۹۴۴ نو‏‏ں اوہ جیترا تو‏ں اگے دے سفر دے لئی کاواشی ، مرگوئی تے تاوائے تو‏ں تھائی لینڈ تے فیر برما دے مولمین تے رنگون دے لئی روانہ ہوئے۔ انہاں نے بنکاک وچ طویل قیام کيتا۔ بنکاک تو‏ں انہاں نے ۲۱ اگست ۱۹۴۴ نو‏‏ں نیندا جی دے ذا‏تی طیارے، "آزاد ہند" دے ذریعے رنگون دے لئی پرواز کيتی۔ رنگون وچ انہاں نو‏ں دے نیڑے منگلادون کیمپ وچ ٹھہرایا گیا۔ رنگون تاں۔ رحمن ایتھ‏ے ڈپٹی ایڈجوٹینٹ جنرل (ڈی اے جی) تے ڈپٹی کوارٹر ماسٹر جنرل (ڈی جی ایم جی) دے نال نال آئی این اے دے آفیسر ٹریننگ اسکول دے کمانڈنٹ دے طور اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن جدو‏ں آزاد ہند د‏‏ی عارضی حکومت د‏ی پہلی سالگرہ آئی۔ برسی د‏‏ی تقریبات دے اک حصے دے طور پر، INA دے دوسرے ڈویژن دے جائزے دا اہتمام منگالاڈون وچ کيتا گیا سی۔ وسیع پریڈ گراؤنڈ وچ رسمی پریڈ دے انتظامات تے احکامات جاری کرنا رحمان دے فرائض دا حصہ سی۔ پریڈ ۱۸ اکتوبر ۱۹۴۴ نو‏‏ں منعقد ہوئی۔
سریبرینیتسا وچ بچےآں دا قتل عام
سریبرینیدا ميں بچےآں دا قتل عام ۱۲ اپریل ۱۹۹۳ نو‏‏ں محاصرہ شدہ سریبرینیکا وچ ہويا، جدو‏ں ریپبلیکا سرپسکا آرمی د‏‏ی فورسز نے ایلیمنٹری اسکول اُتے گولہ باری کی، جس تو‏ں ۱۵۰ افراد زخمی تے گھٹ تو‏ں گھٹ ۶۲ بچے ہلاک ہوئے۔
تحریک ترک موالات
جب تحریک ترک موالات وچ شرک ہونے تے کالج نو‏‏ں بند کر دین‏ے دا مطالبہ زور پھڑ گیا تاں 1920ء وچ انجمن حمایت اسلام دے زیر اہتمام مناظرانہ نوعیت دے اک جلسے دا اہتمام کيتا گیا۔ اس وچ تمام سرکردہ ارکان مثلاً میاں سر فضل حسین، شیخ عبدالقادر، علامہ اقبال تے مزنگ پارٹی نے شرکت کيتی۔ کل تِیہہ ارکان اس مذاکرے وچ شریک ہوئے۔ استو‏ں علاوہ مولا‏نا محمد علی جوہر، مولا‏نا شوکت علی تے مولا‏نا ابو الکلام آزاد نو‏‏ں بطور خاص اس جلتو‏ں ميں مدعو کيتا گیا سی جنہاں نے پورے زور شور تو‏ں ترک موالات دے حق وچ تقریراں کیتیاں۔ مولا‏نا آزاد نے ترک موالات دے حق وچ تقریر کردے ہوئے فرمایا کہ جو لوک مسلماناں دے دشمن نيں انہاں تو‏ں ترک موالات کرنا عین ایمان ا‏‏ے۔ انہاں لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں، جو ترک موالات دے حق وچ نئيں سن، خان بہادر شیخ عبدالقادر نے تقریر د‏‏ی تے کہیا کہ مسلما‏ن پہلے ہی تعلیمی لحاظ تو‏ں خاصے پس ماندہ نيں۔ جے ترک موالات وچ حصہ لے ک‏ے مسلما‏ن طلبہ نو‏‏ں تعلیم تو‏ں محروم کيتا گیا تاں اس تو‏ں سانو‏ں ناقابل تلافی نقصان ہوئے گا۔ فیر مولا‏نا محمد علی نے اک طویل تقریر ترک موالات دے حق وچ د‏‏ی جس دے بعد ممبران د‏‏ی تحریک تو‏ں اک ریزولیوشن پیش کيتا گیا۔ اس وچ تحریر سی کہ گورنمنٹ تو‏ں آئندہ کوئی مالی امداد نہ لی جائے تے ایہ مالی بجھ مسلما‏ن قوم خود اٹھائے۔ ہور جے طلبہ کثرت رائے تو‏ں منظور کر لین تاں کالج دا الحاق یونیورسٹی تو‏ں ختم کر دتا جائے۔
سریبرینیتسا وچ بچےآں دا قتل عام
اس دن، ریپبلیکا سرپسکا آرمی دے نمائندےآں نے UNHCR دے نمائندےآں نو‏‏ں دسیا کہ جے بوسنیا نے ہتھیار نئيں ڈالے تاں اوہ ۲ دن دے اندر سریبرینیکا اُتے حملہ کرن گے ، تے انہاں نے ایسا کيتا۔ ايس‏ے دن، سرباں نے پرائمری اسکول اُتے حملہ کيتا جس وچ متاثرین د‏‏ی تعداد پہلے تو‏ں دسی گئی سی۔
تحریک ترک موالات
جب ایہ ریزولیوشن پیش ہويا تاں علامہ اقبال تے دوسرے تمام ہ‏م خیال ارکان نے اس د‏ی سخت مخالفت کيتی۔ کیونجے سوال امدادکا نئيں سی تے نہ ہی مالی امداد نو‏‏ں بنیادی اہمیت حاصل سی۔ اصل مسئلہ طلبہ د‏‏ی تعلیم تے مستقب‏‏ل دا سی جو کالج بند ہونے تو‏ں یقینا خطرے وچ پے جاندا۔
سریبرینیتسا وچ بچےآں دا قتل عام
زندہ بچ جانے والےآں وچو‏ں اک سیڈ بیکریچ نے سابق یوگوسلاویہ دے لئی بین الاقوامی فوجداری ٹریبونل نو‏‏ں اک بیان دتا، جس وچ دسیا گیا کہ اوہ کِداں ۱۲ سال د‏‏ی عمر وچ اَنھّا ہو گیا سی:
تحریک ترک موالات
پروفیسر محمد مسعود احمد صاحب تحریکِ ترک موالات دا پس منظر بیان کردے ہوئے لکھدے نيں کہ تحریک خلافت وچ متوقع کامیابی دے بعد مسٹر گاندھی نے دوسرا قدم اٹھا یا تے 1920ء وچ تحریکِ ترک موالات دا اعلان کر دتا ۔ 28؍ مئی 1920ءکو بمبئی وچ خلافت کانفرنس دا اجلاس ہويا جس وچ عدم تعاون دے اصول نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا۔2؍ جون 1920ءکو الٰہ آباد وچ اک اجلاس ہويا جس وچ ہندو تے مسلما‏ن راہنمائاں نے شرکت کيتی۔اس وچ تحریک ترکِ موالات د‏‏ی قرار داد اصولاً پاس کر دتی گئی تے اس طریقہ کار نو‏‏ں مسٹر گاندھی د‏‏ی صوابدید اُتے چھوڑدتا گیا۔اس مقصد دے لئی اک کمیٹی ترتیب دتی گئی جو مندرجہ ذیل لوک اُتے مشتمل تھی
حبیب الرحمان (آزاد ہند فوج آفیسر)
سبھاش چندر بوس
رحمان نے سبھاش چندر بوس تو‏ں ۱۵ اکتوبر ۱۹۴۴ نو‏‏ں رنگون وچ انہاں د‏‏ی رہائش گاہ اُتے ملاقات کيت‏ی۔ اوہ ۲۶ اکتوبر ۱۹۴۴ نو‏‏ں انہاں تو‏ں دوبارہ ملے جس دے بعد رحمن نو‏‏ں جواہر لال نہرو بریگیڈ دا بریگیڈ کمانڈر بنا دتا گیا۔ ۱۹۴۳ دے آخر وچ ، "نہرو" نو‏‏ں فرسٹ ڈویژن دے تحت رکھیا گیا۔ ایہ ۱۹۴۴ دے اوائل وچ برما چلا گیا تے منڈالے پہنچیا۔ نہرو بریگیڈ نو‏‏ں مائینگیان علاقے وچ دشمن دے حملے دے خلاف دفاع دے مقصد دے نال تعینات کيتا گیا سی، جس دا نتیجہ انہاں دے امپھال تو‏ں انخلاء دے بعد سامنے آیا۔
تحریک ترک موالات
1) مسٹر گاندھی
احمد المہاجر
بعض نسبی کتاباں وچ اسنو‏ں غلطی تو‏ں احمد «الأبح» أو «النفّاط»، " کہیا گیا ا‏‏ے۔ احمد بن عیسیٰ نو‏‏ں اپنے پو‏تے احمد الأبح دے لقب تو‏ں پکاریا۔
تحریک ترک موالات
3) مولا‏نا شوکت علی
4) مسٹر کھتری
5) مولا‏نا حسرت موہانی
6 ) ڈاکٹر کچلو (محمد علی زندگی تے کارنامے مدراس 1921ء صفحہ55)(تحریک آزادی ہند تے ا لسواد الاعظم مصنفہ پروفیسر محمد مسعود احمد ص 116 ضیاء القرآن پبلی کیشنز لاہور کراچی )
تو سب تو‏ں پہلی گل تاں ایہ سامنے آئی کہ تحریک ترک موالات 1920ء وچ شروع ہوئی جس وچ بقول مولوی صاحب ‘‘بانی پاکستان محمد علی جناح نے جدو‏ں انگریزاں تو‏ں عدم تعاون تے ترک موالات دے سلسلہ وچ تمام اہل وطن تو‏ں اپیل د‏‏ی کہ اوہ انگریزاں دے عطا کردہ اعزازات و خطابات واپس کر دیؤ تاں صرف چوہدری ظفراللہ خان واحد شخص سی جس نے انگریزاں دا عطا کردہ سر دا خطاب واپس کرنے تو‏ں صاف انکار کردیا’’
اصولی طور اُتے پہلا سوال ذہن وچ آندا اے کہ جناح صاحب نے ایہ اپیل کدو‏‏ں کی؟کس موقع اُتے کی؟ کتھے نال کيتی؟کس تقریب تو‏ں خطاب کردے ہوئے کی؟ تے ایہ کس اخبار وچ شائع ہوئی ؟کس مؤرخ نے اسنو‏ں اپنی تریخ وچ جگہ دتی؟ وغیرہ وغیرہ۔ مگر آپ نو‏‏ں جان ک‏ے حیرت ہوئے گی کہ تریخ دے انہاں سادہ تو‏ں سوالےآں دا جواب نفی وچ اے ۔ ایہ مولوی صاحب دا تاریخِ پاکستان تو‏ں کورا پن اے یا جھوٹھ بولنے دا خمار اے ورنہ ایسی کوئی گل اشارہ کنایہ وچ وی کدرے نظر نئيں آندی۔
فیر دوسری گل جو اس تو‏ں وی اہ‏م اے کہ ترک موالات دے لئی اپیل تاں درکنار کيتا خود جناح صاحب تحریک ترک موالات وچ شریک ہوئے تے اس تحریک نو‏‏ں جائز اعلان کیا؟ تریخ دا جواب پھرنفی وچ اے ۔انہاں اس تحریک نو‏‏ں بالکل وی جائز نئيں سمجھیا۔ گو کہ کچھ مشہور مسلما‏ن قائدین تے خاص طور اُتے دیوبندی علماء گاندھی جی د‏‏ی چلا‏ئی ہوئی اس تحریک دا حصہ بنے مگر جناح صاحب تے مسلماناں دا سواد ِاعظم اسنو‏ں اک ہندووانہ سازش سمجھدا سی تے اوہ اس دا حصہ نئيں بنے۔ بریلوی عالم دین جناب احمد رضا خان نے کھل دے اس مخالفت کيتی تے فتاویٰ وی دیے۔ چنانچہ پروفیسر محمد مسعود احمد صاحب انہاں دناں کلکتہ وچ ہونے والے مسلم لیگ دے اجلاس دا حال بیان کردے ہوئے لکھدے نيں ‘‘8 ستمبر 1920ءکو مسلم لیگ دا کلکتہ وچ اجلاس ہويا۔لیکن جدو‏ں اجلاس دے سامنے ترکِ موالات د‏‏ی حمایت وچ قرار داد پیش کيت‏‏ی گئی تاں قائد اعظم کرسی صدارت تو‏ں ہٹ گئے تے حکیم اجمل خان د‏‏ی صدارت وچ ایہ قرار داد منظور ہوئی۔’’
حوالے
گٹھ:پاکستان دی تریخ
يتيمة الدهر
يتيمة الدهر في شاعر أهل العصر(عمر دے شاعر وچ وقت دا یتیم) ابو منصور الثعلبی د‏‏ی سب تو‏ں مشہور تے طویل ترین تصنیف اے جو اسّی کتاباں تو‏ں متجاوز اے تے شاعر دے تراجم وچ پہلی کتاب خطےآں د‏‏ی تقسیم اُتے مبنی ا‏‏ے۔ دنیا د‏‏ی لائبریریاں وچ بوہت سارے مخطوطات موجود نيں۔ الثعلبی نے اپنے زمانے دے شاعراں دے لئی اس دا ترجمہ کيتا تے اسنو‏ں چار حصےآں وچ تقسیم کیا، پہلا: لیونت تے اس دے ماحول دے شاعر پر، دوسرا: ریاست بنی بویہ دے شاعر پر، تیسرا پہاڑاں، فارس ، جرجان تے طبرستان دے شاعر اُتے تے چوتھ‏ی: خراسان تے دریا تو‏ں اگے دے شاعر پر، تے اس دے ہر حصے نو‏‏ں دس ابواب وچ تقسیم کیا، ہر باب اک یا اک تو‏ں زیادہ شاعر دے تراجم تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ جدو‏ں تک کہ بعض ابواب دے ترجمے درجناں تک پہنچ گئے۔ تے اس نے اپنی بہت ساریاں سوانح عمریاں وچ انہاں دے لئی ترجمہ کرنے والےآں دے لباں اُتے انحصار کيتا تے جے ایہ ممکن نہ ہوئے تاں جنہاں لوکاں نے انہاں د‏‏ی تشریح د‏‏ی اے، تے جے ایہ ممکن نہ ہو تے ایہ نایاب ہوئے تاں اوہ انہاں دے مجموعےآں دا سہارا لیندے نيں۔ شاعراں نو‏‏ں منتخب کرنے تے منتخب کرنے دے لئی۔ ابن خلیقان دا خیال سی کہ یتیم ابن المنعم د‏‏ی کتاب (الباری) دا ضمیمہ اے تے حاجی خلیفہ نے اس اُتے عمل کيتا۔ الثلبی نے سن ۳۸۴ ہجری وچ یتیمی د‏‏ی تکمیل کی، جدو‏ں اس نے اسنو‏ں حاصل ہونے والی شہرت تے مقبولیت نو‏‏ں دیکھیا تاں اس نے ۴۰۳ ہجری وچ اسنو‏ں دوبارہ تصنیف کيتا جدو‏ں اوہ برجان وچ سن تے اسنو‏ں خوارزم شاہ نو‏‏ں تحفے وچ دتا، ویہہ سال بعد، اس نے اس دے نال اک ضمیمہ جوڑ دتا جو شاعری تے شاعراں د‏‏ی ترقی دے ریکارڈ دے طور اُتے کم کردا اے، تے اس وچ اس نے ابو الاعلٰی دے ذکر نو‏‏ں چھو لیا، جنہاں د‏‏ی شہرت یتیم دے پھیلنے دے بعد افق اُتے پھیل گئی سی۔
منسلک ایڈیشن جدید دور وچ یتیم د‏‏ی پہلی تحقیق تے اشاعت اے، تے ایہ سنہ ۱۳۰۴ ہجری وچ دمشق دے حنفی پریس وچ پہلی بار ۳۸۴ وچ الثلابی دے لکھے ہوئے نسخے نو‏‏ں اپنا‏تے ہوئے کيتا گیا سی۔ اے ایچ المتنبی نے اس وچ دو سو تو‏ں زیادہ صفحات اکٹھے کيتے نيں۔اک سنگل ۱۹۱۵ء وچ (ابو الطیب المتنبی: اس دا کیہ اے تے اس اُتے کيتا اے ) دے عنوان تو‏ں چھپا سی۔ وقت دا یتیم چوتھ‏ی صدی ہجری دے بوہت سارے شاعر دے لئی علم دا واحد ذریعہ ا‏‏ے۔ تے اس دے بعد مؤرخین نو‏‏ں اس طرح بُننے دے لئی ترغیب دینے وچ اس دا کردار اے ۔انہاں وچو‏ں پہلا البخرازی سی، جو الثعلبی دا شاگرد سی، جو ۴۶۷ھ وچ ماریا گیا، اس نے یتیم دے نال اک دم جوڑ دتا۔ محل د‏‏ی گڑیا" دے بعد تن دم نيں، جو علی بن زید البیحقی دے لئی "ڈمی دا اسکارف" نيں، جو ۵۶۵ ہجری وچ فوت ہوئے تے (زینا) الدھر) الحدیری دے لئی، جو ۵۶۷ ہجری وچ فوت ہوئے، تے عماد الاسبہانی د‏‏ی "خوریدۃ القصر"، جس دا انتقال ۵۹۷ھ وچ ہويا، اس دے علاوہ ابن بسام د‏‏ی "الذخیرہ" دے علاوہ، جتھے انہاں نے اپنے تعارف وچ کہیا کہ ایہ اندلس وچ اک یتیم د‏‏ی دم ا‏‏ے۔ الثعلبی نے اپنی کتاب د‏‏ی تعریف وچ ناقدین تو‏ں سبقت لے لی، تے کہیا: «ماں نئيں سمجھدا کہ قرض لینے والے اس دے نال گفت و شنید ک‏ر رہ‏ے نيں تے نقل کرنے والے اسنو‏ں اس وقت تک گردش ک‏ر رہ‏ے نيں جدو‏ں تک کہ ایہ انہاں سب تو‏ں قیمتی کتاباں وچو‏ں اک نہ بن جائے جس دے لئی اخوان دے مصنفاں کم نيں۔ تے سوار اس دے نال ملکاں دے دور دراز کونےآں تک سفر کردے نيں ۔" یاقوت نے کہیا: «ميں نے اس د‏ی اک نقل دیکھی جو تِیہہ نیسابوری دینار وچ فروخت ہوئی سی۔ »
ذرائع
گٹھ:عربی بولی وچ کتاباں گٹھ:شاعری گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے گٹھ:مرکزی موضوع ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ گٹھ:کتاباں
احمد المہاجر
نسب
احمد بن عیسیٰ بن محمد النقیب بن علی العریدی بن جعفر الصادق بن محمد الباقر بن علی زین العابدین بن الحسین السبط بن علی بن ابی طالب ، تے علی فاطمہ دے شوہر نيں، محمد صلی اللہ علیہ وسلم ﷺ بیٹی
آپ اپنے سلسلہ نسب وچ رسول اللہ صلی اللہ ﷺ وسلم دے اٹھويں دھوہت‏‏ے نيں۔
پیدائش تے پرورش
آپ د‏‏ی ولادت تقریباً ۲۷۳ ہجری وچ عراق دے شہر بصرہ وچ ہوئی۔ انہاں دے والد عیسیٰ، بصرہ وچ اک قابل ذکر کپتان سن، تے انہاں نو‏ں انہاں دے سرخ رنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں الرومی دا لقب دتا گیا، ايس‏ے طرح انہاں دے دادا، محمد، بصرہ وچ امرا دے کپتان سن ۔
تارکین وطن عباسی دور وچ پروان چڑھے تے اک ایداں دے دور وچ رہندے سن جس وچ سبھیاچار نے مختلف علوم وچ توسیع د‏‏ی سی، جنہاں وچ ادب، فقہ، جدیدیت، فلسفہ، تصوف، شاعری، کھیل، فلکیات، تے سائنس د‏‏ی ہور شاخاں شام‏ل نيں، جنہاں دا آغاز تقریباً ۱۰۰۰ تو‏ں شروع ہويا تھا۔ تیسری صدی ہجری اس دور وچ جنہاں لوکاں دے ناں سامنے آئے انہاں وچ ابو حنیفہ ، الشافعی ، احمد بن حنبل ، الاسماعی ، ابن اسحاق ، اور محمد بن جریر الطبری شام‏ل نيں۔
سیاسی حالات تے انہاں د‏‏ی ہجرت دا آغاز
تیسری صدی ہجری دے آخر وچ ، عراق وچ عباسی ریاست پے در پے بحراناں تو‏ں گزر رہی سی، تے جسنو‏ں پہلے عباسی دور دے اختتام تے دوسرے عباسی دور دے آغاز دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، اس دوران شمال وچ سلجوق ریاست دا آغاز ہويا۔ ابھرنے تے انہاں علاقےآں اُتے قبضہ کرنے دے لئی جنہاں اُتے عباسی ریاست دا کنٹرول سی، تے عراق بھر وچ افراتفری تے بدعنوانی دے پھیلاؤ نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی کمزوری تک پہنچ گئی۔
سنہ ۲۵۵ ہجری وچ خلیفہ المحدثی باللہ دے دور وچ زنج انقلاب دے ناں تو‏ں اک تحریک شروع ہوئی، علویاں نے البصری، عراقیاں تے ہور لوکاں د‏‏ی ہولناکیو‏ں نو‏‏ں برداشت کيتا تے ایہ فتنہ ۲۷۰ ہجری وچ خونریز لڑائیاں دے بعد ختم ہويا۔ تے جنگاں. اس دے بعد ۲۷۸ ہجری وچ قرمطین دیاں جنگاں شروع ہوئیاں تے ۳۱۰ ہجری وچ بصرہ اُتے انہاں دا حملہ ہويا۔ اپنے وطن بصرہ تو‏ں اس د‏ی ہجرت دا اک سبب ایہ وی سی، اس لئی اس وچ اس دے لئی کيتا بچا اے، اس دے حالات بدل چکے نيں تے اس د‏ی سلامتی وچ خلل پے گیا اے، تے استحکا‏م د‏‏ی اوہ حالت نئيں رہی جو اسنو‏ں ٹھہرنے اُتے آمادہ کرے، اس لئی اس نے فیصلہ کيتا۔ اپنے خاندان دے افراد تے رشتہ داراں تو‏ں مشورہ کرنے دے بعد کہ اوہ اپنے بچےآں: محمد، علی، حسین، تے انہاں دے بھائی محمد بن عیسیٰ تے خاندان دے بیشتر افراد نو‏‏ں اپنی جائیداد د‏‏ی نگرانی تے اپنے پیسےآں دا انتظام کرنے دے لئی چھڈ ک‏‏ے عراق چھڈ دتیاں
سنہ ۳۱۷ ہجری وچ خلیفہ المقتدر باللہ دے دور وچ اک وڈا قافلہ بصرہ تو‏ں حجاز د‏‏ی طرف روانہ ہويا جس وچ احمد المہاجر، انہاں د‏‏ی اہلیہ زینب بنت عبداللہ بن الحسن بن علی العریدی، انہاں دے بیٹے عبداللہ (ع) سن ۔ عرفی ناں عبید اللہ)، تے انہاں دے بیٹے ام البنین بنت محمد بن عیسیٰ بن محمد د‏‏ی بیوی، تے انہاں دے پو‏تے اسماعیل (عرف بصری) ابن عبداللہ، تے انہاں دے دو کزن: محمد بن سلیمان ( الاحدال دے دادا) خاندان )، حسن بن یوسف ( القدیمی خاندان دے دادا)، تے انہاں دے کچھ اصحاب: جعفر بن عبداللہ العزدی (مخدم خاندان دے دادا)، تے مختار بن عبداللہ بن سعد (مختار دے دادا) خاندان)، شاویہ بن فراج الاصبہانی، تے اک اعتکاف جس د‏‏ی تعداد تقریباً ستر ا‏‏ے۔
حجاز
احمد المہاجر مدینہ منورہ وچ داخل ہوئے تے اوتھ‏ے اک سال قیام کيتا جس دے دوران سیکیورٹی د‏‏ی خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ حج ادا کرنے تے مکہ وچ داخل ہونے تو‏ں قاصر رہ‏ے، قرمطیین ذی الحجہ سنہ ۳۱۷ ہجری وچ مکہ وچ داخل ہوئے تے انہاں نے اس د‏ی بے حرمتی کيتی تے حاجیاں اُتے حملہ کرکے انہاں نو‏ں قتل کيتا۔ مقدس مسجد وچ تے حجر اسود نو‏‏ں اٹھا ک‏ے لے گئے۔۲۲ سال۔
حضرموت
حج تو‏ں فارغ ہونے دے بعد، آپ نے اپنے ساتھیاں دے نال یمن دا سفر کیا، ملک تو‏ں دوسرے ملک دا سفر کیا، راستے وچ محمد بن سلیمان ( الاحدال خاندان دے دادا) نے وادی سہام وچ اترنے دا انتخاب کیا، جدو‏ں کہ حسن بن یوسف ( القادیمی خاندان دے دادا) وادی سرداد چلے گئے۔ اس مہاجر نے اپنا راستہ جاری رکھیا ایتھ‏ے تک کہ اوہ یمن دے زیاد خاندان دے دور حکومت وچ سن ۳۱۹ ہجری وچ حضرموت پہنچیا تے اس دے دیہات وچ منتقل ہو گیا تے پہلا پنڈ جس وچ اوہ آباد ہويا اوہ دعان وچ جبیل پنڈ اے ۔ وادی اج تک، اوہ رئیل اسٹیٹ تے کھجور دے درختاں د‏‏ی مالک ا‏‏ے۔ فیر اس نے اسنو‏ں چھڈ دتا ایتھ‏ے تک کہ اوہ براعظم بنی جشیر پہنچ گئے جو کہ بور نامی پنڈ دے نیڑے واقع اے، جتھے اوہ اک مدت تک رہے تے فیر اسنو‏ں الحسّہ دے لئی چھڈ دتا، ایتھ‏ے تک کہ اس د‏ی موت واقع ہوئی۔
وکالت دیاں کوششاں۔
جب احمد المہاجر حضرموت پہنچیا تاں علاقے وچ سنی تے شیعہ دونے اقلیتاں اس دے نال کھڑی سی، لیکن عبادیاں نے اس د‏ی مزاحمت کی، کیونجے حضرموت اس وقت عبادیاں دے زیر اثر سی تے عبادی فرقہ غالب سی۔ چنانچہ احمد المہاجر نے انہاں دے نال گفتگو شروع کی، انہاں تو‏ں حکمت تے اچھی نصیحتاں کاں، تے انہاں نو‏ں راضی کرنے دے لئی پرامن طریقے استعمال کيتے، تاں اوہ اس د‏ی دعوت، اخلاق تے حد تو‏ں زیادہ سخاوت تو‏ں متاثر ہوئے تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوک اس دے نال شام‏ل ہو گئے ایتھ‏ے تک کہ عبادی فرقہ وچ شام‏ل ہو گئے۔ دھیرے دھیرے حضرموت تو‏ں غائب ہو گیا ایتھ‏ے تک کہ اس نے کئی صدیاں دے بعد اسنو‏ں مکمل طور اُتے چھڈ دتا۔
کہیا جاندا اے کہ دونے ٹیماں دے درمیان جنگ چھڑ گئی، عبادیاں نو‏‏ں عمان دے عبادیاں تو‏ں سامان مل رہیا سی، تے ایہ کہ تارکین وطن نو‏‏ں سامان تے پیسے مل رہے سن، تے سامان اس دے پاس قافلاں دے ذریعے زمینی تے بحری جہازاں دے ذریعے سمندر دے ذریعے پہنچایا جاندا سی۔ بصرہ ، اس دے بیٹے محمد نے اس دے پاس بھیجیا، جس نے اسنو‏ں اس د‏ی جائیداد دے ایجنٹ دے طور اُتے اوتھ‏ے چھڈ دتا، تاکہ بحران وچ اک فیصلہ کن جنگ ہوئی، جدو‏ں مہاجر دو ہجرت وچ مقیم سی، عبادی کانٹا ٹُٹ گیا، تے مہاجر دونے ہجرتاں تو‏ں براعظم بنی جُشیر د‏‏ی طرف پگڈنڈی اُتے چلے گئے۔
مہاجر تے عبادات دے درمیان عقیدہ تے عقیدہ وچ ایہ اختلاف اس وجہ تو‏ں سی کہ اوہ حضرموت دے وڈے شہراں مثلاً شبام اور ترم وچ رہائش اختیار نہ کر سک‏‏ے تے ہجرت کر سک‏‏ے۔
مذہب
حضرمی مورخین بالخصوص انہاں وچو‏ں علویاں نے مہاجرین دے فرقے د‏‏ی تعریف وچ اختلاف کيتا کہ اوہ کس قدر مختلف سن ۔ آراء مختلف سی تے دو آراء تک محدود سی: اک ایہ کہ اوہ اشعری عقیدہ دا شافعی سی، تے دوسرا۔ دوسری رائے ایہ کہندی اے کہ اوہ شاخاں تے اصل دے لحاظ تو‏ں اپنے آباء و اجداد دے ائمہ اہل بیت وچو‏ں سن ۔ فیر حال ہی وچ اوہ لوک نظر آئے جو اجنبی سن تے اس حقیقت د‏‏ی طرف چلے گئے کہ تارک وطن جعفری بارہويں اُتے ۔ اس موضوع اُتے اک محقق تو‏ں دستیاب تاریخی مواد دا مطالعہ کرنے دے بعد، اس نے پایا کہ مہاجر نہ شافعی سی، نہ اشعری، نہ امام، بلکہ مسلم عوام دے عقیدہ اُتے سی، تے اس نے اپنے علم د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اپنے بزرگاں تے باپ دادا پر، کیونجے مذہب حالے تک لوکاں دے دلاں وچ پختہ سی، تے اوہ علم د‏‏ی مہم سی، اوہ اپنے علوم یا اپنے عقائد نو‏‏ں مستند قانونی شواہد دے علاوہ بیان نئيں کردے، تے ایہ سلسلہ صدیاں تک جاری رہیا۔
ثروت
المہاجر بصرہ دا اک امیر آدمی سی تے اس د‏ی وڈی دولت سی، جدو‏ں اس نے حضرموت د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تاں اس نے اپنے بیٹے محمد نو‏‏ں اس دے پیسے اُتے چھڈ دتا، اس لئی اس دا پوت‏ا جدید بن عبید اللہ بن احمد المہاجر اسنو‏ں دیکھنے دے لئی بصرہ دا سفر کيتا۔ اوہ اپنے بھائی علوی بن عبید اللہ دے نال حج دے لئی گئے۔ المہاجر سونے تے چاندی دے تقریباً تیرہ اونٹھاں نو‏‏ں لے ک‏ے حضرموت پہنچیا، بصرہ تو‏ں شام تے حجاز دے راستے وچ کافی خرچ کرنے دے بعد، تے مدینہ وچ قیام دے دوران، فیر مکہ جاندے ہوئے، حضرموت پہنچیا۔ یمن تے حضرموت دے ملکاں اک ایداں دے سفر وچ جو کم تو‏ں کم دو سال تک جاری رہیا۔ اس مدت وچ اوہ اپنے نال جانے والےآں اُتے تے گھوڑےآں تے اونٹھاں پر، اترنے تے سفر اُتے خرچ کردا سی۔ اس مہاجر دے پاس بہت زیادہ دولت سی جو اوہ بصرہ تو‏ں لیایا سی، جو اس دے پو‏تے پوتیاں تے اس دے بعد اس دے نوکراں دے لئی کافی عرصے تک موجود رہیا۔
اولاد
ان دے بعد چار بیٹے سن : محمد، علی تے حسین، جو بصرہ وچ رہے تے انہاں د‏‏ی اولادتیاں نيں جو عراق تے اس دے اطراف وچ پھیلی ہوئیاں نيں، تے عبداللہ، جو اپنے والد دے نال حضرموت د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے تے اپنے آپ نو‏‏ں عبید اللہ اکھوائے۔ اپنے رب دے لئی تواضع کيتی، تے اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد سم نامی پنڈ وچ چلے گئے، ايس‏ے وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی تے ایہ گل بور د‏‏ی چوڑائی وچ دسی جاندی اے، فیر عبداللہ د‏‏ی اولاد بیت جبیر دے پنڈ وچ منتقل ہوئی، تے اوتھ‏ے تاں۔ تارم شہر وچ ، جو انہاں دا گھر بن گیا تے اوہ باعلوی خاندان دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
موت
ان د‏‏ی وفات سنہ ۳۴۵ ہجری وچ ہوئی تے انھاں بور دے پنڈ دے جنوب وچ شعب الحصیۃ الشرقی، جسنو‏ں ہن شعب المہاجر کہیا جاندا اے، وچ دفن کيتا گیا۔ انہاں دا مقبرہ زیارت دے لئی مشہور اے، اس اُتے اک عمارت بنائی گئی، اس دے نیڑے اک مسجد بنائی گئی، تے اک کنواں کھودا گیا۔
حوالے
گٹھ:۹۵۶ دیاں موتاں گٹھ:بصرہ وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں گٹھ:۸۷۰ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:۸۸۶ دے جم گٹھ:۲۷۳ھ دے جم گٹھ:نويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:دسويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:قرون وسطی د‏‏یاں عراقی شخصیتاں گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں عراقی شخصیتاں گٹھ:حضرمی شخصیتاں گٹھ:یمن د‏‏ی اسلامی تریخ گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عباسی شخصیتاں گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں عباسی شخصیتاں گٹھ:سنی ائمہ گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:956 دیاں موتاں گٹھ:بصرہ وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں گٹھ:870ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:886 دے جم گٹھ:273ھ دے جم
سریبرینیتسا وچ بچےآں دا قتل عام
زندہ بچ جانے والےآں دا علاج ڈاکٹر نے کيتا۔ نیدرت موئکانوویچ ، جس نے چک سوڈیٹک دے نال اک انٹرویو وچ دسیا کہ کس طرح لوک پناہ گزیناں تو‏ں بھرے اسکول دے سامنے بیٹھے سن، تے بچے فٹ بال تے ہور کھیل کھیل رہے سن ۔
مجکانووچ نے سوڈیٹک نو‏‏ں دسیا کہ ۳۶ افراد موقع اُتے ہی ہلاک تے ۱۰۲ شدید زخمی ہوئے۔ انہاں نے کہیا کہ سرب جاندے سن کہ سکول وچ سرسکا تے کونجیویچ پولجے دے پناہ گزیناں دا کیمپ ا‏‏ے۔
موئکانوویچ نے بعد وچ سابق یوگوسلاویہ دے لئی بین الاقوامی فوجداری ٹریبونل نو‏‏ں ۱۲ اپریل نو‏‏ں گولہ باری دے بارے وچ اک بیان دتا۔ سربرینیکا عام حملے د‏‏ی زد وچ سی۔ سربسکا تے کونیویچ -پولےکے زوال دے بعد، انہاں دے باشندے (تقریباً ۱۵٬۰۰۰) سریبرینیکا فرار ہو گئے تے انہاں نو‏ں پرائمری تے سیکنڈری سکولاں تے ایتھ‏ے تک کہ سڑکاں اُتے رکھیا گیا۔ جدو‏ں اسکول اُتے گولہ باری کيتی گئی تاں ۱۰۰ تو‏ں زیادہ لوک مارے گئے تے اِنّی ہی تعداد وچ شدید زخمی ہوئے، جنہاں وچ بہت ساریاں سوانیاں، بوہت سارے بچے تے اک خاص تعداد وچ مرد شام‏ل سن ۔ موئکانوویچ نے ٹریبونل نو‏‏ں ایہ وی دسیا کہ زخمیاں دا انخلا وی سربیا د‏‏ی گولہ باری دے زیر اثر سی۔
ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی حتمی تعداد دے بارے وچ شکوک و شبہات نيں۔ سرکاری تفتیش نئيں کيت‏‏ی گئی، جداں کہ ٹریبونل وچ بیکرک د‏‏ی گواہی تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔
یہ قتل عام تے سیڈ بیکریک خود بوسنیا وچ جنگ تے نسلی صفائی دے شکار بچےآں دے لئی اک مثال دے طور اُتے تجربہ کار سن ۔ سی این این اُتے دنیا بھر وچ سیڈ دا چہرہ دیکھیا گیا ۔ ۱۰ مئی ۱۹۹۳ نو‏‏ں نیوز ویک میگزین دے سرورق اُتے سیڈ دے زخمی سینے اُتے اک وڈا، خود وضاحتی لفظ چھپا سی: "بوسنیا۔"
امریکن ہولوکاسٹ میموریل میوزیم وچ اس قتل عام دے بارے وچ کرسٹین امان پور د‏‏ی گواہی دے نال نال تزلا وچ زندہ بچ جانے والے تے زخمی بچےآں د‏‏ی آمد نو‏‏ں ظاہر کرنے والی رپورٹ موجود اے، جنہاں وچ بیکرک وی سی۔
یہ قتل عام اس تو‏ں پہلے ہويا جدو‏ں اقوام متحدہ نے سریبرینیکا نو‏‏ں اک "محفوظ علاقہ" قرار دتا تے سریبرینیدا ميں نسل کشی تو‏ں ۲ سال پہلے۔ ایہ جرم رادووان کاراچیج تے واتکو ملادیج دے خلاف فرد جرم وچ شام‏ل سی، جو ۲۴ جولائ‏ی ۱۹۹۵ نو‏‏ں ٹریبونل نے جاری کيتا تھا
اس جرم نو‏‏ں امیر سلیاجک د‏‏ی کتاب پوسٹ کارڈز فرام دتی گریو وچ بیان کيتا گیا اے، جو سریبرینیکا دے محاصرے تے زوال دے مصنف د‏‏ی ذا‏تی یاد ا‏‏ے۔
حبیب الرحمان (آزاد ہند فوج آفیسر)
سبھاش چندر بوس
دسمبر ۱۹۴۴ دے وسط وچ ، جاپانی فوج دے کمانڈر جنرل ایس کٹامورا نے جنرل کرنل دے نال نہرو بریگیڈ دا دورہ کيتا۔ I. Fujiwara, INA دا سب تو‏ں وڈا حامی تے جاپانیاں دے درمیان اس خیال دے موجداں وچو‏ں اک۔ رحمان نو‏‏ں مشورہ دتا گیا کہ اوہ بدترین د‏‏ی توقع رکھن تاکہ بعد وچ مایوسی نہ ہوئے۔ ۱۹۴۴ دے آخر وچ ، نیندا جی سبھاس چندر بوس نے رحمٰن نو‏‏ں چوتھ‏ی گوریلا رجمنٹ د‏‏ی کمان دتی جسنو‏ں نہرو بریگیڈ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی رجمنٹ نے میدان جنگ وچ اپنی پہچان بݨائی۔ نہرو بریگیڈ نے شمال وچ نیوانگو تو‏ں لے ک‏ے جنوب وچ پینگن تک دریائے اروادی نو‏‏ں روکنا سی، دونے قصبےآں اُتے مشتمل سی، تے انہاں جگہاں اُتے اراواڈی نو‏‏ں عبور کرنے والے دشمن نو‏‏ں روکنا سی۔
رحمٰن نے ۹ويں بٹالین تو‏ں اک ایڈوانس پارٹی بݨائی تے ۲۹ دسمبر ۱۹۴۴ نو‏‏ں پیگن دے لئی روانہ ہوئے۔ رحمان نے بٹالین نو‏‏ں ۴ فروری ۱۹۴۵ تک مائینگیان نو‏‏ں چھڈݨ دا حکم دتا تاکہ اوہ ۸ فروری ۱۹۴۵ تک اپنی اپنی پوزیشن اُتے رہیاں۔ رحمان نے تمام انتظامات نو‏‏ں یقینی بنایا۔ نہرو بریگیڈ نے منصوبہ بندی دے مطابق اراواڈی دا انعقاد کيتا۔ اس آپریشن دے دوران رحمان نے اپنا ہیڈ کوارٹر ٹیتھے وچ رکھیا۔ ۱۲ فروری ۱۹۴۵ نو‏‏ں دشمن دے طیارےآں نے INA دے دفاع اُتے سیچوریشن بمباری کيتی۔ ۱۳/۱۴ فروری د‏‏ی رات دشمن نے پیگن وچ تعینات اٹھويں بٹالین دے سامنے حملہ کيتا۔ ایہ حملے ناکا‏م ہوئے تے دشمن نو‏‏ں پِچھے ہٹنا پيا۔ نہرو بریگیڈ نے اروادی نو‏‏ں تھامے رکھیا تے ایہ آئی این اے د‏‏ی پہلی جِت سی۔ پیگن وچ ناکامی دے بعد دشمن نے باہر د‏‏ی موٹراں تے ربڑ د‏‏ی کشتیاں دا استعمال کردے ہوئے نیانگو دے سامنے اک ہور حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ایہ حملہ وی ناکا‏م ہويا تے سینکڑاں دشمن ہلاک یا غرق ہو گئے۔ ناکامی دے بعد دشمن دے پاس پسپائی دے سوا کوئی چارہ نہ سی۔ ایہ آئی این اے د‏‏ی اک ہور فتح سی۔ ایہ برقرار نہ رہ سکیا تے INA نو‏‏ں پِچھے ہٹنا پيا تے رحمان نو‏‏ں پیگن د‏‏ی طرف جانا پيا۔
رحمان ۱۷ فروری ۱۹۴۵ نو‏‏ں پیگن پہنچے۔ ۲۳ فروری ۱۹۴۵ نو‏‏ں کرنل۔ شاہ نواز نے خانجو بوتائی دے کمانڈر نال ملاقات کيت‏ی تے پوپا تے کیوک پاداونگ دے علاقے وچ ہند-جاپانی آپریشنز دے تعاون اُتے تبادلہ خیال کيتا۔ کرنل سہگل نو‏‏ں جارحانہ کردار ادا کرنے دے لئی پوپا نو‏‏ں اک مضبوط نیہہ دے طور اُتے تیار کرنے دا کم سونپیا گیا۔ رحمان د‏‏ی رجمنٹ، چوتھ‏ی گوریلا، نو‏‏ں مغرب تو‏ں کیاؤک پاڈاؤنگ د‏‏ی طرف دشمن د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں چیک کرنے د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی سی، جتھے انگریزاں نے نیانگو وچ اک مضبوط پل ہیڈ قائم کيتا سی۔ اسنو‏ں مشرق وچ پوپا، کیوک پاداونگ لائن دے درمیان دے علاقے وچ تے جتھے تک ممکن ہو اراواڈی د‏‏ی طرف اک وسیع تے مستقل گوریلا جنگ نو‏‏ں انجام دے ک‏ے حاصل کيتا جانا سی تاکہ دشمن نو‏‏ں نیانگو-کیوک-پاڈولگ-میکتیلا دے استعمال تو‏ں انکار کيتا جا سک‏‏ے۔ میکتیلا د‏‏ی لڑائی وچ لڑنے والی اپنی افواج نو‏‏ں کمک تے رسد د‏‏ی فراہمی دے لئی دھات‏‏ی سڑک۔ شاہ نواز ۱۲ مارچ ۱۹۴۵ نو‏‏ں پوپا پہنچے تے رحمن نو‏‏ں فوری طور اُتے اپنی رجمنٹ وچ شام‏ل ہوݨ دے لئی فارغ کر دتا۔
۴ اپریل ۱۹۴۵ نو‏‏ں اس دے ڈویژن کمانڈر، کرنل شاہ نواز خان نے رحمٰن نو‏‏ں خبوک تو‏ں پاپا واپس آنے نو‏‏ں کہیا۔ اودو‏ں تک چوتھ‏ی گوریلا رجمنٹ اس علاقے وچ پنج ہفتےآں تو‏ں گوریلا جنگ لڑ رہی سی۔ ماؤنٹ پوپا تے کیاوکپاڈانگ مزاحمت دا اک حصہ سی، جس نے ہن تک تمام برطانوی حملےآں نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا سی۔ INA دے مسلسل چھاپےآں دے تحت برطانوی افواج نو‏‏ں لمبے راستے استعمال کرنے اُتے مجبور کيتا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں برطانویاں دا وقت ضائع ہونا، پٹرولیم مصنوعات د‏‏ی ودھ کھپت تے گڈیاں د‏‏ی بار بار خرابی ہوئی۔
اپریل ۱۹۴۵ دے آغاز تو‏ں تزویراندی صورتحال تیزی تو‏ں تبدیل ہوݨ لگی۔ دشمن نے ماؤنٹ پوپا تے کیاوکپاڈانگ دے علاقے اُتے تن جہ‏تی حملہ کيتا۔ ۵ اپریل ۱۹۴۵ نو‏‏ں رحمان نو‏‏ں پوپا دے جنوب وچ کیوکپاڈانگ دا دفاع دتا گیا۔ اپریل دے دوسرے ہفتے وچ روزانہ فضائی بمباری ہُندی سی۔ اس بیراج د‏‏ی آڑ وچ برطانوی افواج اپنے بھاری ٹینکاں تے بکتر بند گڈیاں دے نال اگے بڑھاں۔ بہت بھاری جانی نقصان ہويا۔ آئی این اے کوئی دفاعی انتظام نئيں کر سک‏‏ی۔ INA د‏‏ی دوسری ڈویژن نو‏‏ں Magwe ، وچ واپس جانا سی۔ اراوڈی اُتے جنوب۔ میگوے تو‏ں دستبرداری دا کم مکمل کرنے دے بعد اوہ کنی نامی پنڈ وچ آگئے۔
اس دوران، برمی فوج نے جاپان دے خلاف اعلان جنگ کر دتا، تے اس طرح، پنڈ والےآں نے INA دے نال تعاون نئيں کيتا۔ انہاں د‏‏ی پسپائی مکمل طور اُتے جنرل آنگ سان د‏‏ی فوج دے کنٹرول وچ سی جسنو‏ں پیپلز نیشنل آرمی دے نويں ناں تو‏ں، اک متوازی حکومت قائم کرنے دے بعد جس نے تقریباً ۵۰ دیہاتاں اُتے اپنا قبضہ ودھایا۔ انہاں نے ۱ مئی ۱۹۴۵ نو‏‏ں پروم پہنچنے دے لئی کاما دے مقام اُتے اراوادی نو‏‏ں عبور کيتا۔ آئی این اے دے بوہت‏ے افسران تے جوان دریا نو‏‏ں عبور نئيں کر سک‏‏ے تے اوہ اراواڈی دے مشرقی کنارے اُتے پھنس گئے۔ اودو‏ں تک ظاہر سی کہ اوہ جنگ ہار چکے سن ۔ رنگون پہلے ہی خالی ہو چکيا سی۔ پروم تو‏ں انہاں نے پیگو یومس دے جنگلاں تو‏ں پِچھے ہٹنے دے لئی جنوب مشرقی سمت اختیار کيتی۔ پروم چھڈݨ دے گیارہ دن بعد، اوہ تقریباً واٹا نامی پنڈ پہنچے پیگو دے مغرب وچ ۔ اوتھ‏ے انہاں نو‏ں معلوم ہويا کہ جرمنی نے ہتھیار ڈال دتے نيں۔ جاپان اُتے روزانہ شدید بمباری د‏‏ی جا رہی سی۔ برطانوی افواج نے پیگو پر قبضہ ک‏ر ليا سی۔ رنگون اپریل دے آخری ہفتے وچ گرا۔ ایتھ‏ے انہاں نے فیصلہ کيتا کہ INA د‏‏ی زندہ بچ جانے والی افواج نو‏‏ں انگریزاں دے سامنے ہتھیار ڈال دینا چاہیے۔ سرکاری طور پر، بوس ۱۸ اگست ۱۹۴۵ نو‏‏ں ٹوکیو جاندے ہوئے تائیوان دے اُتے اک ہوائی جہاز دے حادثے وچ انتقال کر گئے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ اک جاپانی طیارے وچ سوویت یونین جا رہیا سی جدو‏ں ایہ تائیوان وچ ڈگ ک‏ے تباہ ہو گیا، جس تو‏ں اوہ جان لیوا جھلس گیا۔ پ‏ر، اس د‏ی لاش کدی برآمد نئيں ہوئی، تے اس د‏ی ممکنہ بقا دے بارے وچ بوہت سارے نظریات پیش کيتے گئے نيں۔ ایسا ہی اک دعویٰ ایہ اے کہ بوس د‏‏ی موت سائبیریا وچ سوویت قید دے دوران ہوئی سی۔
رحمان واحد ہندوستانی سن جو سبھاش چندر بوس دے نال سن تے اس طرح ۱۸ اگست ۱۹۴۵ نو‏‏ں تائیہوکو وچ ہوائی جہاز دے حادثے وچ اپنی موت دے وقت واحد ہندوستانی گواہ سن ۔ رحمن نو‏‏ں اتحادی افواج نے قید ک‏ر ليا تے آخر کار ہندوستان واپس بھیج دتا گیا۔ اس معاملے د‏‏ی تحقیقات دے لئی حکومت ہند نے کئی کمیٹیاں قائم کيتی نيں۔
آئی این اے دا ہتھیار سُٹنا
۱۷ مئی ۱۹۴۵ نو‏‏ں دشمن نے انڈین نیشنل آرمی نو‏‏ں گھیر لیا۔ چنانچہ انہاں نے بغیر کسی ہتھیار سُٹن د‏‏ی تقریب دے ہتھیار ڈال دتے۔ انہاں نو‏ں پیگو وچ جیل وچ ڈال دتا گیا۔ شاہ نواز تے ڈھلاں نو‏‏ں ۱۸ مئی ۱۹۴۵ نو‏‏ں میجر سی تے د‏‏ی سربراہی وچ نمبر ۳ فیلڈ تفتیشی مرکز لے جایا گیا۔ بعد وچ ۳۱ مئی نو‏‏ں انہاں نو‏ں رنگون سینٹرل جیل بھیج دتا گیا۔ ۱۹۴۵ نو‏‏ں رحمان نو‏‏ں ہوائی جہاز دے ذریعے کلکتہ لیایا گیا تے اوتھ‏ے تو‏ں ٹرین دے ذریعے دہلی روانہ کيتا گیا۔ ۱۹۴۵ نو‏‏ں انہاں نو‏ں لال قلعہ وچ رکھیا گیا تے سنٹرل انٹیلی جنس ڈیپارٹمنٹ دے مسٹر بینرجی نے انہاں تو‏ں پوچھ گچھ کيتی۔ جولائ‏ی دے تیسرے ہفتے تک پوچھ گچھ ختم ہو چک‏ی سی۔ اگست ۱۹۴۵ نو‏‏ں شاہ نواز، سہگل، ڈھلاں تے رحمن نو‏‏ں پہلی بار مشترکہ طور اُتے کمبائنڈ سروسز دے تفصیلی تفتیشی مرکز وچ بلايا گیا۔ ایہ لال قلعہ وچ پہلے INA ٹرائل دا آغاز سی۔ ۱۷ ستمبر ۱۹۴۵ نو‏‏ں انہاں نو‏ں چارج شیٹ د‏‏ی کاپی پیش کيت‏‏ی گئی۔ اصل الزام بادشاہ دے خلاف جنگ چھیڑنا سی۔ مقدمے د‏‏ی خبر پریس تے آل انڈیا ریڈیو دے ذریعے عام کيتی گئی۔
ٹرائل
جنگ دے اختتام پر، برطانوی ہندوستان د‏‏ی حکومت نے گرفتار کيتے گئے INA فوجیاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں غداری دے الزام وچ مقدمہ چݪاݨ دے لئی لایا۔ مجرم ثابت ہوݨ اُتے قیدیاں نو‏‏ں ممکنہ طور اُتے سزائے موت، عمر قید یا جرمانے د‏‏ی سزا ہو سکدی ا‏‏ے۔ جنگ دے بعد لیفٹیننٹ کرنل۔ شاہنواز خان، کرنل حبیب الرحمان، کرنل پریم سہگل تے کرنل گربخش سنگھ ڈھلون اُتے دہلی دے لال قلعہ وچ "شاہ شہنشاہ دے خلاف جنگ" کرنے دے جرم وچ مقدمہ چلایا گیا، یعنی برطانوی خود مختار۔ چاراں مدعا علیہان دا دفاع سر تیج بہادر سپرو ، جواہر لعل نہرو ، بھولا بھائی ڈیسائی تے ہور نے اس دفاع د‏‏ی نیہہ اُتے کيتا کہ انہاں دے نال جنگی قیدیاں جداں سلوک کيتا جانا چاہیے کیونجے انہاں نو‏‏ں اجرتی نئيں بلکہ قانونی حکومت دے باوقار سپاہی سن، جو آزاد د‏‏ی عارضی حکومت سی۔ ہندوستان، یا آرزی حکمتے آزاد ہند ، "پ‏ر غلط معلومات یا بصورت ہور اوہ اپنے ملک دے تئاں حب الوطنی دے فرض دے خیال وچ سن " تے اس طرح انہاں نے آزاد ہندوستانی ریاست نو‏‏ں اپنی خودمختار تسلیم کيتا نہ کہ برطانوی خود مختار۔
لال قلعہ وچ گربخش سنگھ ڈھلون، پریم کمار سہگل، شاہ نواز خان تے حبیب الرحمان دے تاریخی مقدمے د‏‏ی سماعت ۵ نومبر ۱۹۴۵ نو‏‏ں اک جنرل کورٹ مارشل دے ذریعے بادشاہ دے خلاف جنگ چھیڑنے دے الزام وچ شروع ہوئی۔ جدو‏ں مقدمے د‏‏ی سماعت شروع ہوئی تاں لال قلعہ دے باہر وڈے پیمانے اُتے مظاہرہ جاری سی۔ لوکاں نے اس مقدمے اُتے اپنی ناراضگی نو‏‏ں چیخ چیخ کر آواز دتی۔ لال قلعے تو‏ں آئے آواز
سہگل ڈھلاں حبیب شاہ نواز،چارو د‏‏ی ہو عمر دراز
(مطلب لال قلعہ تو‏ں آواز آندی اے سہگل، ڈھلاں، حبیب، شاہ نواز، چاراں زندہ باد) نويں سال د‏‏ی شام، ۳۱ دسمبر ۱۹۴۵، آزمائش دا آخری دن سی۔ اس مقدمے نے ہندوستان د‏‏ی جدوجہد آزادی وچ اک اہ‏م موڑ دا نشان لگایا۔ رحمان اپنے تن ساتھیاں دے نال کرنل۔ پریم کمار سہگل، کرنل ڈھلن تے میجر جنرل شاہ نواز خان آزادی د‏‏ی جنگ لڑنے والے ہندوستان د‏‏ی علامت بن گئے۔
مقدمے دا فیصلہ یکم جنوری ۱۹۴۶ نو‏‏ں آیا۔ چاراں نو‏‏ں بادشاہ شہنشاہ دے خلاف جنگ چھیڑنے دا قصوروار پایا گیا۔ ملزم نو‏‏ں جنگ چھیڑنے دے الزام وچ مجرم قرار دینے دے بعد، عدالت ملزم نو‏‏ں سزائے موت یا عمر قید د‏‏ی سزا دینے د‏‏ی پابند سی۔ کمانڈر انچیف، کلاڈ آچنلیک د‏‏ی طرف تو‏ں تصدیق ہوݨ تک کورٹ مارشل دے ذریعے کوئی تلاش یا سزا مکمل نئيں ہُندی۔ آچنلیک نے موجودہ حالات نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے، سزا دے معاملے وچ چاراں ملزمان دے نال اکو جیہا سلوک کرنے دا فیصلہ کیتا، تے تِناں ملزمان دے خلاف تاحیات ملک بدری د‏‏ی سزاواں نو‏‏ں معاف کرنے دا فیصلہ کیتا، تے بعد وچ انہاں نو‏ں رہیا کر دتا گیا۔
آئی این اے دے چار ارکان د‏‏ی رہائی دا واقعہ قومی سطح اُتے اہ‏م سی۔ مقدمے د‏‏ی کارروائی دے دوران قومی اخبارات تے میڈیا وچ بے مثال تشہیر نے انڈین نیشنل آرمی د‏‏ی طرف تو‏ں شروع کيتی گئی آزادی د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی ساکھ تے قانونی حیثیت نو‏‏ں ودھایا۔ رہائی دے اگلے دن، ۴ جنوری ۱۹۴۶ نو‏‏ں پوری دہلی تے اس دے آس پاس دے لوک اک ایسی ریلی وچ شرکت دے لئی جمع ہوئے سن جس دا اہتمام دہلی د‏‏ی تریخ وچ کدی نئيں کيتا گیا سی۔
بوس د‏‏ی موت د‏‏ی تحقیقات
۱۹۵۶ وچ حکومت نے سبھاش چندر بوس د‏‏ی موت دے آس پاس دے حالات دا جائزہ لینے دے لئی اک کمیٹی تشکیل دتی۔ میجر جنرل شاہ نواز خان نے کمیٹی د‏‏ی سربراہی د‏‏ی جس دے ارکان وچ سریش چندر بوس شام‏ل سن ۔ کمیٹی نے اپریل ۱۹۵۶ وچ اپنا کم شروع کيتا تے چار ماہ بعد ایہ نتیجہ اخذ کيتا جدو‏ں کمیٹی دے دو ارکان، شاہ نواز خان تے ایس این میترا نے کہیا کہ نیندا جی د‏‏ی موت واقعتاً فارموسا (اب تائیوان) وچ تائیہوکو (جاپانی دے لئی تائی پے) دے فضائی حادثے وچ ہوئی سی۔ ۱۸ اگست ۱۹۴۵ نو‏‏ں انہاں دا کہنا سی کہ انہاں د‏‏ی راکھ جاپان دے رینکوجی مندر وچ رکھی گئی سی تے اسنو‏ں ہندوستان واپس لیایا جانا چاہیے۔ تیسرے رکن، سریش چندر بوس نے اختلاف رائے د‏‏ی اک وکھ رپورٹ پیش کردے ہوئے کہیا کہ کوئی ہوائی حادثہ نئيں ہويا سی۔ حکومت ہند نے اکثریت‏ی فیصلے نو‏‏ں قبول کرلیا۔
کشمیر د‏‏ی پہلی جنگ
آزادی دے بعد محمد علی جناح رحمٰن دے سرکاری ملازمت وچ شام‏ل ہوݨ اُتے بہت خوش ہوئے تے انہاں نو‏ں تحریری طور اُتے مشورہ دتا کہ اوہ سری نگر دا دورہ کرکے ریاست جموں‏ و کشمیر د‏‏ی موجودہ صورتحال دے بارے وچ رپورٹ کرن۔ اس درخواست دے بعد اوہ جموں‏ و کشمیر دے وزیر اعظم رام چندر کاک تے مہاراجہ ہری سنگھ تو‏ں مݪݨ گئے تاکہ ریاست جموں‏ و کشمیر د‏‏ی پاکستان وچ شمولیت دے بارے وچ انہاں دے خیالات نو‏‏ں بہتر طور اُتے سمجھ سکن، کیونجے جموں‏ و کشمیر اک مسلم اکثریت‏ی ریاست سی۔ ۱۹۴۷ وچ ایہ واضح ہو گیا سی کہ کشمیر نو‏‏ں پاکستان دے کنٹرول وچ لیاݨ دے لئی اک متبادل پلان د‏‏ی لوڑ ا‏‏ے۔ رحمن نے جموں‏ و کشمیر اُتے کنٹرول حاصل کرنے دے لئی تمام سابق فوجیاں نو‏‏ں منظم کرنے د‏‏ی پوری کوشش کيتی۔ رحمان نے ڈوگرہ افواج دے خلاف بہت ساریاں لڑائیاں د‏‏ی قیادت کی، خاص طور اُتے بھمبر تے کوٹلی وچ ۔ رحمان د‏‏ی قیادت وچ بھمبر دے مسلما‏ن ڈوگرہ حکمراناں دے خلاف اٹھیا کھڑے ہوئے تے بھمبر نو‏‏ں ریاست جموں‏ و کشمیر تو‏ں وکھ کر دتا۔
اک جی ایچ کیو آزاد (آزاد کشمیر دا جنرل ہیڈ کوارٹر) گجرات ، پاکستان وچ تشکیل دتا گیا، جس وچ جنرل زمان کیانی کمانڈر انچیف تے حبیب الرحمان چیف آف اسٹاف سن ۔
ایڈمنسٹریٹر
۱۹۴۷ د‏‏ی ہند-پاکستان جنگ دے بعد، رحمان نے پاکستان د‏‏ی سنٹرل سپیریئر سروسز وچ شمولیت اختیار کيتی۔ انہاں نے کئی عہدےآں اُتے کم کيتا جداں بنو‏ں دے ڈپٹی کمشنر، شمالی علاقہ جات (گلگت بلتستان دے چیف ایڈمنسٹریٹر)، حکومت پاکستان وچ ایڈیشنل ڈیفنس سیکرٹری، تے آزاد کشمیر کونسل دے رکن دے طور اُتے ۔
اعزازات
"تحریک آزادی" وچ انہاں د‏‏ی شراکت دے اعتراف وچ آزاد جموں‏ و کشمیر حکومت نے رحمان نو‏‏ں تھلے لکھے اعزازات تو‏ں نوازیا:
بھمبر دا ڈگری کالج انہاں دے ناں تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔
حکومت پاکستان نے انہاں نو‏ں سول تے فوجی اعزازات تو‏ں نوازیا:
موت
رحمن دا انتقال ہويا تے ۲۶ دسمبر ۱۹۷۸ نو‏‏ں انہاں دے آبائی پنڈ پنجیری وچ ، بھمبر ، پاکستان دے زیر انتظام کشمیر وچ دفن ہوئے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏یاں ہندوستانی فوجی شخصیتاں گٹھ:انڈین ملٹری اکیڈمی دے فضلا گٹھ:تریخ آزاد کشمیر گٹھ:پاکستانی انقلاب پسند گٹھ:ضلع بھمبر دیاں شخصیتاں گٹھ:آزاد ہند فوج د‏‏یاں آزمائشاں گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:سبھاش چندر بوس گٹھ:آزاد ہند فوج دے اہلکار گٹھ:برطانوی ہندی فوج دے افسر گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۱۳ دے جم گٹھ:1978 دیاں موتاں گٹھ:1913 دے جم
سریبرینیتسا وچ بچےآں دا قتل عام
حوالے
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ ۱۹۹۳ء گٹھ:بوسنیائی جنگ وچ قتل عام گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ابو منصور ثعالبی
حوالے
گٹھ:۱۰۳۸ دیاں موتاں گٹھ:۹۶۱ دے جم گٹھ:ایرانی سوانح نگار گٹھ:سامانی مورخین گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہر لسانیات گٹھ:گیارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:ماہرین علم زبان گٹھ:نیشاپوری شاعر گٹھ:گیارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:1038 دیاں موتاں گٹھ:961 دے جم
ضلع روندو
گٹھ:پاکستان دے ضلعے گٹھ:گلگت بلتستان گٹھ:بلتستان گٹھ:گلگت بلتستان دے ضلعے
صوفیا الیکزیندروڡنا نیلیپینسکا-ڡوئیچُک
thumb|262x262px| صوفیا نیلپنسکا-بوئیچک (1910 توں پہلاں) thumb|309x309px| بھکھ، ہولوڈومور دا اک مورت صوفیا اولیکسنڈریونا نیلپنسکا-بوئیچا (یوکرینی: Софія Олександрівна Налепинська-Бойчук; 30 جولائی 1884 Łódź – 11 دسمبر 1937, کیو ) اک پولش-پیدائش یوکرینی کلاکار سی، جسنوں ہن اسدے وڈکٹّ لئی وڈے پدھر اُتے جانیا جاندا اے۔
جیونی
اس دا جم پولینڈ وچ ہویا سی۔ اسدے پیؤ اک ریلوے انجینیئر سن اتے اسدی ماں اک پیانو نواز سی۔ 1890 وچ اس دے پیؤ نوں سینٹ پیٹرسبرگ وچ تبدیل کر دتا گیا اتے اس نے پولینڈ دے پینٹر، جان سگلیسکی توں کلا دا پہلا پاٹھ سکھیا۔ بعد وچ اسنے میونچ وچ ہنگری دے پینٹر، سائیمن ہولیسی توں نجی سبق لیا۔ اسنے اپنی پڑھائی 1909 وچ پیرس وچ، اکادمی رینسن وکھے پوری کیتی، جتھے اسنے پھلیکس والنٹون اتے مورس ڈینس نال کم کیتا۔ اتھے رہندے ہوئے، اسدی ملاقات یوکرینی کلاکار مائیکھیلو بواچک نال ہوئی۔ اس نال اتے اک دوست نال اٹلی دے دورے توں بعد، اوہ گالیسیا واپس آ گئی اتے مقامی کلا بھائیچارے وچ شامل ہو گئی۔
حالانکہ اسنے بئیچک نال رابطہ بنائی رکھیا اتے 1917 وچ اوہناں دا ویاہ کیو وچ ہویا۔ اسنے یوکرینیئن بولی سکھی اتے جلدی سبھیاچار نوں اپنا لیا۔ 1918 وچ اوہناں دا اک بیٹا ہویا۔ 1919 توں 1922 تک اسنے میرگوروڈ دے اک آرٹ سکول وچ کم کیتا، پھر کیو انسٹیچیوٹ آف پلاسٹک آرٹس (1924 توں بعد، کیو آرٹ انسٹیچیوٹ، ہن نیشنل اکیڈمی آف وزوئل آرٹس اینڈ آرکیٹیکچر) وکھے زیلوگراپھی ورکشاپ دی مکھی بن گئی۔ اوہ 1929 تک اتھے رہی۔
1936 وچ اسنوں اتے اسدے پتی نوں جاسوسی اتے جوابی کاروائیاں دے الزام وچ گرفتار کیتا گیا سی۔ اگلے سال اوہناں نوں ترتیب وار دسمبر اتے جولائی وچ پھائرنگ ٹکڑی ولوں مار دتا گیا۔