cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حکومت تبدیلی وچ روسی شمولیت
1968: چیکو سلوواکیا
20-25 اگست ، 1968 د‏‏ی رات ، وارسا معاہدہ دے چار ملکاں یعنی سوویت یونین ، بلغاریہ ، پولینڈ تے ہنگری دی مشرقی بلاک د‏‏ی فوجاں نے چیکوسلوواکیا اُتے حملہ کيتا ۔ ایہ حملہ بریزنیف نظریہ دے نال ملایا گیا ، ایہ اک ایسی پالیسی اے جس وچ ایہ مطالبہ کيتا گیا سی کہ مشرقی بلاک نو‏‏ں مجموعی طور اُتے قومی مفادات نو‏‏ں ماتحت بنائے تے جے کسی مشرقی بلاک دا ملک سرمایہ دارانہ نظام د‏‏ی طرف رجوع ہُندا دکھادی دیندا اے تاں سوویت دے مداخلت دے حق اُتے عمل کرنا۔ اس حملے دے بعد ہجرت د‏‏ی لہر شروع ہوئی ، جس وچ ابتدائی طور اُتے 70،000 چیک فرار ہوگئے سن ، تے آخرکار اس د‏ی مجموعی تعداد 300،000 ہوگئی۔ اپریل 1969 وچ ، ڈوبیک نو‏‏ں پہلے سیکرٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں گوسٹو ہوسک نے تبدیل کيتا ، تے " نارملائزیشن " دا دور شروع ہويا۔ حسین نے ڈوبیک د‏‏ی اصلاحات نو‏‏ں الٹ دتا ، لبرل ممبراں د‏‏ی پارٹی نو‏‏ں صاف کيتا ، مخالفین نو‏‏ں عوامی عہدے تو‏ں برخاست کيتا ، پولیس حکا‏م د‏‏ی طاقت نو‏‏ں بحال کيتا ، معیشت نو‏‏ں مرکزی حیثیت دینے د‏‏ی کوشش کيتی تے مرکزی دھارے دے ذرائع ابلاغ وچ سیاسی تبصرے د‏‏ی عدم توجہی نو‏‏ں دوبارہ شروع کيتا تے انہاں افراد د‏‏ی طرف تو‏ں جنہاں اُتے غور نئيں کيتا گیا۔ "مکمل سیاسی اعتماد" رکھنا۔  سوویت یونین د‏‏ی بین الاقوامی شبیہہ نو‏‏ں خاص طور اُتے مغربی طلباء د‏‏ی تحریکاں وچ جو " نیو لیفٹ " تے غیر منسلک موومنٹ ریاستاں تو‏ں متاثر اے ، نے خاصا نقصان اٹھایا۔ مثال دے طور اُتے ، ماؤ زیڈونگ د‏‏ی عوامی جمہوریہ چین ، نے سوویت تے امریکیو‏ں دوناں نو‏ں سامراجی دی حیثیت تو‏ں مذمت کيتی۔
1974–1990: ایتھوپیا
thumb|362x362px| ایتھوپیا پہلے از اریٹریئن آزادی ایتھوپیا د‏‏ی سلطنت دے شہنشاہ ہیلی سیلسی اول نے ملک وچ اقتدار اُتے قبضہ کرنے تے جاگیردارانہ نظام د‏‏ی حفاظت دے لئی جاری رکھے ہوئے سن جو ملک نو‏‏ں اک نال رکھدے سن ۔ سلطنت ہزاراں سال چل چکيت‏ی سی تے 1950 ء تے 1960 د‏‏ی دہائی وچ ایہ ہور غیر مستحکم ہونے لگی سی۔ ملک وچ لوکاں نو‏‏ں قحط دا سامنا کرنا پيا سی کہ حکومت 1958 تو‏ں لے ک‏ے ٹائیگرے دے قحط تے خاص طور اُتے 1972 تو‏ں 1974 تک وولو قحط دے خاتمے تو‏ں قاصر رہی سی یا انکار کرچک‏ی اے ۔ آخر کار اوہ شہنشاہ دے خلاف ہوگئے۔ انہاں نے 12 ستمبر 1974 نو‏‏ں ایتھوپیائی انقلاب وچ شہنشاہ دا تختہ الٹنے د‏‏ی قیادت کيتی۔ ڈیرگ نے بادشاہت دا خاتمہ کرنے دے بعد تے سلطنت دا خاتمہ کيتا۔ ڈیرگ دا قائد مینگیستو ہائل مریم سی ۔ اوہ مارکسی لیننسٹ بن گیا تے ڈیرگ ایتھوپیا اُتے مارکسسٹ-لیننسٹ فوجی جنٹا د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکمرانی کرنے آیا۔ سوویت یونین نے اس تے ڈارگ د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، تے انہاں نے اسنو‏ں اسلحہ فراہ‏م کرنا شروع کيتا تے اسنو‏ں مثبت انداز وچ پیش کيتا۔ اس دے بجائے انہاں نے وارسا معاہدے دے مشرقی یورپی ممبراں تو‏ں ایتھوپیا دا ماڈل بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔
چونکہ ایہ واقعہ ایتھوپیا د‏‏ی خانہ جنگی دے آغاز اُتے ، بوہت سارے دوسرے کھبے بازو ، علیحدگی پسند تے کمیونسٹ مخالف گروہاں دے نال اٹھنے لگا۔ انہاں گروہاں وچ قدامت پسند ایتھوپین ڈیموکریٹک یونین (ای ڈی یو) وی شامل سی۔ انہاں نے زمینداراں د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی جو ڈیرگ ، بادشاہت پسنداں ، تے اعلیٰ عہدے دار فوجی افسران د‏‏ی قومیانہ د‏‏ی پالیسیاں دے مخالف سن جنھاں ڈارگ دے بغاوت پسنداں نے مجبور کيتا سی۔ ايس‏ے طرح مارکسسٹ لینن دے متعدد متنازعہ گروہاں نے نظریا‏تی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ڈارگ د‏‏ی مخالفت کيتی۔ ایہ ایتھوپیا د‏‏ی عوامی انقلابی پارٹی (ای پی آر پی) ، ٹگرے پیپلز لبریشن فرنٹ (ٹی پی ایل ایف) ، ایتھوپیا پیپلز ڈیموکریٹک موومنٹ ( ای پی ڈی ایم) ، تے آل ایتھوپیا سوشلسٹ موومنٹ (MEISON) سن ۔ ڈارگ نو‏‏ں انہاں سب دے نال بہت ساری علیحدگی پسند تنظیماں تے صومالیہ دے حملے دا مقابلہ کرنا پيا۔ سوویت یونین نے ڈیرگ حکومت کیت‏‏ی حمایت کيتی۔  اس اعانت دے نال ڈیرگ نے کیی شبیر (ایتھوپیا دے ریڈ ٹیرر) نو‏‏ں بھڑکایا ، خاص طور اُتے ای پی آر پی تے میسن دے خلاف نشانہ بنایا گیا۔ ہزاراں افراد کیی شبیر دے ذریعہ ہلاک ہوئے ، ايس‏ے طرح جبری ملک بدری بھی۔  اس دے نال نال 1983–1985 دے وحشیانہ قحط نے ملک نو‏‏ں نقصان پہنچیا ، جس نو‏‏ں حکومت‏ی پالیسیاں نے بہت حد تک ودھایا۔
1987 وچ ڈیرگ نے عوامی جمہوری جمہوریہ ایتھوپیا (PDRE) تشکیل دتا ، تے باغی گروپاں نو‏‏ں دبانے دا سلسلہ جاری رکھیا ، تے مریم نے سوشلسٹ جمہوریہ وچ تبدیلی د‏‏ی کوشش کيتی۔ 1989 وچ ٹی پی ایل ایف تے ای پی ڈی ایم نے ایتھوپیا دے عوامی انقلابی ڈیموکریٹک فرنٹ (ای پی آر ڈی ایف) وچ شمولیت اختیار کرلئی ، تے اس نے اریٹیریا دے علیحدگی پسنداں دے نال مل ک‏ے زمین تے فتوحات حاصل کرنا شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1990 وچ جدو‏ں ایسٹرن بلاک دا خاتمہ شروع ہويا تاں یو ایس ایس آر نے ایتھوپیا نو‏ں دتی جانے والی کوئی امداد تے رسد روک دی۔ اک سال بعد مینگیسٹو ہائیل مریم ملک تو‏ں فرار ہوگئياں ، کیونجے PDRE باغیاں دے ہتھو‏ں گر گیا۔
1975–1991: انگولا
سیکڑاں سالاں تو‏ں انگولا پرتگالی سلطنت دی اک کالونی تھی ۔ اُتے ، 1960 د‏‏ی دہائی وچ انگولا دے متعدد باغی گروہ اٹھیا کھڑے ہوئے جس وچ انگولا د‏‏ی جنگ آزادی ہی بن گئی۔ انہاں انقلابی گروپاں وچ کھبے بازو دے باغی گروپ پیپلز موومنٹ برائے لبریشن آف انگولا (ایم پی ایل اے) بھی شامل سی۔ کارنیشن انقلاب دے بعد پرتگال نے انگولا سمیت اپنی نوآبادیات نو‏‏ں آزادی دلانے دا وعدہ کيتا سی۔ اس تو‏ں مختلف باغی گروہاں د‏‏ی قیادت ہُندی اے ، جو پہلے ہی اک دوسرے دے مخالف ہوئے چکے سن ، تاکہ آپس وچ لڑائی بڑھاواں۔ انہاں نے پرتگال تو‏ں آزادی دلانے دے نال الور معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ اس وقت ایم پی ایل اے نے ملک دے بیشتر حصے نو‏‏ں کنٹرول کيتا تے اس دے مخالف دوسرے گروپاں دے خلاف پیش قدمی کر رہیا سی جداں انگولا د‏‏ی نیشنل لبریشن فرنٹ آف انگولا (ایف این ایل اے) تے قومی اتحاد برائے انگولا د‏‏ی مکمل آزادی (یو این آئی ٹی اے ) ۔ اس دے جواب وچ جنوبی افریقہ ، جو حالے وی رنگ برنگی دے تحت سی ، نے 1975 وچ ملک اُتے MPLA روکنے دے لئی حملہ کيتا۔ ايس‏ے دوران سوویت یونین نے متعدد دوسرے ملکاں خصوصا کیوبا دے نال نال ، ایم پی ایل نو‏‏ں فوج تے اسلحہ بھیجنا شروع کيتا۔ سوویت یونین نے خانہ جنگی وچ اپنی پوری شمولیت دے دوران مجموعی طور اُتے گیارہ ہزار فوج بھیج دی۔ ایم پی ایل اے نے اگسٹینہو نیتو دے نال پہلے ملک دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ حکومت کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں حکمرانی کيتی۔ thumb|358x358px| انگولا دا مقام 1977 وچ ایم پی ایل اے نے اپنی پہلی کانگریس وچ مارکسی لینن ازم نو‏‏ں اپنا سرکاری نظریہ تسلیم کيتا۔ اس دے باوجود نیٹو نے کمیونزم دے برخلاف اپنی پارٹی نو‏‏ں سوشلزم د‏‏ی طرف دھکیل دتا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں پارٹی دے اندر اک تحریک پھیل گئی جس نو‏‏ں فریکشنزم کہیا جاندا اے ، جس نے پارٹی نو‏‏ں زیادہ بھاری تو‏ں مارکسی لیننسٹ بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے نتیجے وچ 1977 وچ نیتو دے خلاف بغاوت د‏‏ی کوشش کرنے ، فرکشن ازم دے مرکزی حامی ، نیتو ایلویس دا نتیجہ نکلیا۔ بغاوت ناکا‏م سی تے نیتو ایلویس نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ کیوبا تے یو ایس ایس آر د‏‏ی مدد تو‏ں ایم پی ایل اے نے فریکشنسٹس سمیت حزب اختلاف نو‏‏ں دبایا۔ نیتو نے پیروکاراں تے ہمدرداں نو‏‏ں خاص طور اُتے "آرتھوڈوکس کمیونزم" دے قتل دا حکم دتا۔ 1978 وچ ایف این ایل اے نے اپنی لڑائی ختم کردتی تے لڑائی تو‏ں ختم ہوگئے۔ 1979 وچ ماسکو دے اک اسپتال وچ نیٹو د‏‏ی موت ہوگئی تے جوز ایڈورڈو ڈوس سانٹوس نو‏‏ں ملک دا مسلح افواج دا چیف کمانڈر دے طور اُتے انگولا دا صدر منتخب کيتا گیا۔ 1980 وچ اوہ ہور عوامی اسمبلی دے صدر منتخب ہوئے۔
جب جنگ ایم پی ایل اے اُتے کھینچی گئی تاں انہاں نے یونٹ دے خلاف دباؤ ڈالنا شروع کيتا ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏ں امریکا تے دوسرے ملکاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ اس دے نتیجے وچ جوناس سایمبی د‏‏ی سربراہی وچ یو این آئی ٹی اے د‏‏ی طرف اپریل 1991 وچ سانٹوس دے نال گل گل دا آغاز کيتا جائے گا ، جس وچ امریکا ، یو ایس ایس آر تے پرتگال دے ذریعہ ثالثی کيتی گئی سی۔ اس دے نتیجے وچ 31 مئی 1991 نو‏‏ں UNITA تے MPLA دے درمیان باسی معاہدے اُتے لزبن وچ دستخط ہوئے۔ انھاں نے انتخابات کرانے اُتے اتفاق کيتا جس وچ دونے فریقین د‏‏ی حیثیت تو‏ں بھجے جدو‏ں کہ جنوبی افریقہ نے نامیبیا نو‏‏ں دستبرداری تے آزادی دینے اُتے اتفاق کيتا۔ اس سال دسمبر وچ یو ایس ایس آر دا خاتمہ ہويا تے ہن اوہ اس جنگ وچ شامل نئيں رہیا۔ اس دے باوجود 1992 دے انگولن عام انتخابات دے بعد اگلے ہی سال جنگ اک بار فیر گرم ہوگئی تے 2002 تک جاری رہی۔
1978–79: ایران
thumb|207x207px| کمبوڈیا دا مقام
1978–1989: کمبوڈیا
ویتنام د‏‏ی جنگ دے بعد دے سالاں وچ سوشلسٹ جمہوریہ ویتنام تے ڈیموکریٹک کیمپوشیہ اک دوسرے دے وچکار تعلقات استوار کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ڈیموکریٹک کیمپوشیہ پول پوٹ تے خمیر روج د‏‏ی حکمرانی وچ کمبوڈیا د‏‏ی حکومت سی۔ جدو‏ں کہ دونے ملکاں نے اچھے تعلقات برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اوہ دونے اک دوسرے اُتے ہن وی شبہ وچ سن تے کدی کدائيں سرحدی جھڑپاں وچ لڑدے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ 1977 وچ تعلقات مکمل طور اُتے خراب ہوئے ، تے 1978 وچ ایہ سب سرگرداں ہوجاواں گے۔ 25 دسمبر 1978 نو‏‏ں ویتنام نے کمر روج نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹانے دے لئی ملک اُتے حملہ کيتا۔ انہاں دے حملے د‏‏ی حمایت سوویت یونین نے کيت‏ی سی جس نے انہاں دے حملے دے لئی انہاں نو‏ں 1.4 بلین ڈالر د‏‏ی فوجی امداد بھیجی سی ، تے 1981 تو‏ں 1885 دے درمیان 1.7 بلین ڈالر تک پہنچے۔ اس دے نال ہی سوویت یونین نے پابندیاں دے خاتمے تے انہاں دے تیسرے پنج سالہ منصوبے (1981–1985) وچ مدد دے لئی ویت ناں نو‏‏ں مجموعی طور اُتے 5.4 بلین ڈالر فراہ‏م کیتے۔ سوویت یونین نے ویتنام د‏‏ی 90 خام مال د‏‏ی طلب تے اناج د‏‏ی 70 فیصد درآمد وی فراہ‏م کيتی۔ اس دے نال ہی سوویت یونین نے اقوام متحدہ وچ بہت ساری قرارداداں نو‏‏ں وی نظرانداز کيتا جو اس حملے د‏‏ی تنقید سی یا اس اُتے پابندیاں عائد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی۔ اگرچہ اعدادوشمار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سوویت یونین اک قابل اعتماد حلیف سی ، لیکن نجی طور اُتے سوویت رہنماواں نے ہنوئی دے کمپوچیا وچ تعطل تو‏ں نمٹنے اُتے عدم اطمینان ظاہر کيتا تے انہاں دے امدادی پروگرام دے بجھ اُتے ویتنام نو‏‏ں ناراض کيتا کیونجے انہاں دا اپنا ملک معاشی اصلاحات تو‏ں گزر رہیا سی۔ 1986 وچ ، سوویت حکومت نے اعلان کيتا کہ اوہ دوست ملکاں د‏‏ی امداد نو‏‏ں کم کرے گی۔ ویتنام دے لئی ، انہاں کمیاں دا مطلب اس د‏ی اقتصادی امداد دا 20 فیصد تے اس د‏ی فوجی امداد دا اک تہائی نقصان ہويا۔ حملے دے بعد ویتنام نے ملک وچ اک نويں حکومت کیت‏‏ی تشکیل کرنے تے خمیر روج دے خلاف گوریلا جنگ لڑنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ملک وچ نويں اصلاحات نافذ کرنے دے لئی ، سوویت یونین دے تعاون تو‏ں ویتنام نے کئی سالاں دے مالیت دے سازوسامان دے پی آر اے ایف نو‏‏ں منتقل کرنا شروع کيتا ، جس د‏‏ی تعداد 70،000 تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ تب ویتنامی وزارت دفاع دے بین الاقوامی تعلقات دے محکمہ نے اپنے کمپوشیائی اسيں منصباں نو‏‏ں مشورہ دتا اے کہ اوہ اپنی موجودہ کاروائیاں د‏‏ی موجودہ سطح نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی دستیاب سامان دا استعمال کرن ، تے ایسی وڈی کاروائیاں وچ مشغول نہ ہاں جس تو‏ں انہاں رسد نو‏‏ں ختم کيتا جاسک‏‏ے۔ جنگ دے اختتام تک سوویت یونین دا زوال شروع ہويا ، لیکن اس دے باوجود حکومت کیت‏‏ی تبدیلی کامیابی دے نال ختم ہوگئی ، حالانکہ خمیر روج ہور کئی سالاں تک گوریلا اقدامات وچ سرگرم ہوئے گا۔
1979–1989: افغانستان
افغانستان وچ 1978 دے بغاوت دے دوران ، جتھ‏ے کمیونسٹ پارٹی نے اقتدار سنبھالیا سی ، اس نے پورے ملک وچ جدید بنیاد پرستی اصلاحات دا اک سلسلہ شروع کيتا سی جو خاص طور اُتے زیادہ روايتی پینڈو آبادی تے اقتدار دے قائم شدہ روايتی ڈھانچے دے درمیان مجبور تے گہری غیر مقبول سی۔ حکومت کیت‏‏ی فطرت نے ہزاراں سیاسی قیدیاں نو‏‏ں پھانسی دینے سمیت حزب اختلاف نو‏‏ں زبردست دبانے د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت مخالف مسلح گروہاں دا عروج ہويا تے اپریل 1979 وچ ، ملک دے وڈے حصے کھلی بغاوت دا شکار ہوئے گئے۔ حکمران جماعت نے خود گہری دشمنی دا سامنا کيتا تے ستمبر 1979 وچ صدر نور محمد ترهکی نو‏‏ں دوسرے کمانڈر حفیظ اللہ امین دے حکم دے تحت قتل کردتا گیا ، جس نے سوویت یونین دے نال تعلقات استوار کیتے۔ آخر کار ، لیونڈ بریزنیف د‏‏ی سربراہی وچ ، سوویت حکومت نے 24 دسمبر 1979 نو‏‏ں 40 واں فوج تعینات کرنے دا فیصلہ کيتا۔ راجگڑھ کابل پہنچ ک‏ے ، انہاں نے بغاوت د‏‏ی ، صدر امین نو‏‏ں مار ڈالیا تے سوویت وفادار ببرک کارمل نو‏‏ں حریف گروہ تو‏ں کھڑا کيتا۔ اس تعین نو‏‏ں مختلف طور اُتے "حملہ" (مغربی میڈیا تے باغیاں دے ذریعہ) یا اک جائز مددگار مداخلت (سوویت یونین تے افغان حکومت کیت‏‏ی طرف سے) کہیا گیا سی برزنف نظریے د‏‏ی بنیاد پر۔
دشمنی
Translations of دشمنی
animosity
1982–1990: نکاراگوا
thumb|364x364px امریکا پوری 20 واں صدی وچ نکاراگوا وچ بہت زیادہ ملوث رہیا سی۔ نکاراگوا اُتے دوسرے قبضے دے بعد امریکی دوست سومزا خاندان دا انچارج رہیا۔ انہاں د‏‏ی حکمرانی دے تحت عدم مساوات تے سیاسی جبر بہت ودھ گیا۔ 1961 وچ ایف ایس ایل این (سینڈینیستا نیشنل لبریشن فرنٹ) ، جسنو‏ں عام طور اُتے سینڈینیٹاس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، د‏‏ی بنیاد بنیاد پرست طلباء نے اپنے اقتدار د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی رکھی سی۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ اوہ اپنا سیاسی اڈہ تے تنظیم قائم کرن گے۔ 1970 د‏‏ی دہائی وچ انہاں نے حکومت دے خلاف مزاحمت دا آغاز کيتا تے سوموزا حکومت نے انہاں نو‏ں اک خطرہ دے طور اُتے تسلیم کيتا۔ جنوری 1978 وچ سوموزا مخالف صحافی پیڈرو جوکون چامرو کارڈینل نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی ، غالبا. سوموزا دے اتحادیاں نے اسنو‏ں ہلاک کيتا سی۔ اس دے نتیجے وچ ، پورے ملک وچ فسادات پھوٹ پئے۔ ایف ایس ایل این نے عام ہڑتال دا مطالبہ وی کيتا جو بیشتر ملکاں دے کاروبار بند رکھنے وچ انتہائی کامیاب ثابت ہوئے گا۔ 22 اگست ، 1978 نو‏‏ں ایف ایس ایل این نے سوموزا حکومت دے خلاف اغوا تے حملےآں دا اک وسیع سلسلہ شروع کيتا۔ 1979 دے اوائل وچ او اے ایس (آرگنائزیشن آف امریکن اسٹیٹس) نے دونے گروہاں دے وچکار گل گل وچ ثالثی د‏‏ی ، لیکن سینڈینیٹاس نے انہاں نو‏ں اس وقت روک دتا جدو‏ں انہاں نو‏ں احساس ہويا کہ سوموزا حکومت دا آزادانہ انتخابات شروع کرنے دا کوئی ارادہ نئيں ا‏‏ے۔ جون 1979 وچ سینیستاس نے راجگڑھ دے سوا ملک دے بیشتر حصے اُتے اقتدار سنبھالیا ، تے جولائ‏ی 1979 وچ اناستاسیو سومزا ڈیبائل نے استعفیٰ دے دتا تے اس دے جانشین نے راجگڑھ ایف ایس ایل این دے حوالے کردتا۔
ابتدائی تختہ الٹنے دے دوران ، سینڈینیٹاسنو‏ں پہلے ہی کھبے بازو تے کھبے بازو د‏‏ی حکومتاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ یو ایس ایس آر نے فوری طور اُتے نويں حکومت دے نال تعلقات استوار کیتے ، تے دونے اچھے اتحادی بن گئے۔ یو ایس ایس آر حکومت نو‏‏ں امداد تے فوجی ہتھیار بھیجنا شروع کريں گا۔ 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران ، سوویت یونین نے نکاراگوا د‏‏ی کھبے بازو د‏‏ی حکومت نو‏‏ں مکمل سیاسی ، معاشی ، فوجی تے سفارتی مدد فراہ‏م کيتی۔ انہاں نے سینڈینیٹاسنو‏ں مفت کریڈٹ ، معاشی سبسڈی تے بھاری ہتھیاراں د‏‏ی گرانٹ فراہ‏م کيتی۔ نکاراگواناں نو‏‏ں بغیر کسی قیمت دے ہتھیار ملے جداں بھاری ہتھیاراں تو‏ں لیس MI-24 حملہ ہیلی کاپٹر (ہندس) ، تے M-17 ٹرانسپورٹ ہیلی کاپٹر۔ پہلے ہی سوموزا حکومت دے سابقہ حصےآں نے نیکاراگوان د‏‏ی سرحد دے نال مل ک‏ے منظم تے منظم ہونا شروع کيتا سی ، تے ایہ کونٹریس تشکیل دے رہے سن ۔ امریکا وچ کارٹر انتظامیہ نے نويں ایف ایس ایل این حکومت دے نال مل ک‏ے کم کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی ، لیکن ریگن انتظامیہ د‏‏ی کامیابی دے بعد کمیونسٹ دے خلاف بہت زیادہ خارجہ پالیسی آئی سی تے اس نے کانٹراسنو‏ں مدد فراہ‏م کرنا شروع کردتی سی۔ کنٹراس نے 1981 وچ ایف ایس ایل این حکومت دے خلاف کارروائی دا آغاز کيتا۔ سوویت یونین نے 1982 وچ اپنی فوجی مدد ودھیا کر جواب دتا۔ اوہ 1990 دے نکاراگوان عام انتخابات تے اس دے برعکس اپنی دشمنی ختم ہونے تک کنٹراس دے خلاف حمایت دیندے رہن گے۔
1984: ریاستہائے متحدہ
جب رونالڈ ریگن دوبارہ صدر منتخب ہونے دے لئی حصہ لے رہے سن ، سوویت یونین نے انہاں د‏‏ی امیدواریت د‏‏ی مخالفت کيتی تے انہاں د‏‏ی انتخابی مہم دے خلاف سرگرم اقدامات اٹھائے ۔ مبینہ طور اُتے سوویت انٹلیجنس نے ریپبلکن نیشنل کمیٹی تے ڈیموکریٹک نیشنل کمیٹی دونے وچ دراندازی د‏‏ی کوشش کيتی سی۔
1992–1997: تاجکستان
1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ سوویت یونین دا خاتمہ ہونا شروع ہويا۔ جدو‏ں ایسا ہويا تاں ، دوسرے ایس ایس آر د‏‏ی طرح ، تاجک ایس ایس آر نے وی بدامنی د‏‏ی طرف جانا شروع کيتا ، جداں دوشنبہ فسادات ، جنوری نو‏‏ں سنہ 1990 دے 12 تا 14 فروری تو‏ں شروع ہويا سی۔ تاجک ایس ایس آر نے 9 ستمبر 1991 نو‏‏ں سوویت یونین تو‏ں آزادی دا اعلان ختم کيتا سی ، تے کچھ ماہ بعد 25 دسمبر 1991 نو‏‏ں سوویت یونین دا خاتمہ ہويا سی۔ سوویت یونین دے خاتمے تو‏ں پہلے تاجکستان ایس ایس آر دے غریب ترین حصےآں وچو‏ں اک سی ، تے اس د‏ی مذہبی آبادی وی بہت سی ، تے نويں ملک نو‏‏ں سنبھالنے دے طریقہ کار اُتے بوہت سارے نويں سوالات پیدا ہوئے۔ اس دے نال ہی پیریٹرویکا دے دوران ایس ایس آر وچ بہت ساری حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں وجود وچ آئیاں جداں تاجکستان د‏‏ی اسلامی نشاۃ ثانیہ پارٹی ، تاجکستان د‏‏ی ڈیموکریٹک پارٹی ، روسٹوز ، لالی بدخشاں ۔ چونکہ 1991 دے تاجکستانی عام انتخابات دے بعد ملک وچ فوری طور اُتے تناؤ ودھنا شروع ہويا سی جس دے نتیجے وچ نويں تاجکستان د‏‏ی حکومت تشکیل دتی گئی سی۔ نويں حکومت کیت‏‏ی سربراہی صدر رہمن نبیئیف تے سپریم سوویت سفلی کینج نے د‏‏ی ۔ انہاں نے متعدد حامی حکومت‏ی ملیشیاواں نو‏‏ں اسلحہ تقسیم کرنا شروع کيتا جدو‏ں حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں نے پہلے تشکیل دتی حکومت دے اقدامات اُتے احتجاج کرنا شروع کيتا سی۔ ايس‏ے وقت جدو‏ں سیاسی تناؤ وچ اضافہ ہويا تاں ملک وچ موجود مختلف گروہاں وچ نسلی تناؤ وی ودھنا شروع ہويا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں متعدد روسی تے یہودی لوک نسلی تناؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک چھڈ ک‏‏ے بھاگنے لگے ، ایہ رجحان تنازعہ دے دوران جاری رہے گا۔ thumb|291x291px| تاجکستان دا مقام اس سب دا اختتام مئی 1992 وچ ملک د‏‏ی خانہ جنگی دا آغاز کردے ہوئے ، پرانے محافظ تو‏ں حزب اختلاف تے حکومت کیت‏‏ی حمایت دے وچکار لڑائی دے نتیجے وچ ہويا۔ جنگ دے دو اہ‏م فریق سن ۔ اک موجودہ حکومت سی جو تاجک پاپولر فرنٹ د‏‏ی حمایت تو‏ں پرانی سوویت اشرافیہ اُتے مشتمل سی۔ دوسری طرف متحدہ تاجک حزب اختلاف (یو ٹی او) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی جو حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں اُتے مشتمل سی جو مختلف نظریات اُتے یقین رکھدی سی جنہاں وچ لبرل ڈیموکریٹس تے اسلام پسنداں سمیت طالبان ممبران وی شامل سن ، جنھاں القاعدہ تے سعودی عرب د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ اس دے نال ہی مختلف اخلاقی گوشے اک دوسرے تو‏ں لڑے سن ۔
حکومت خود وسطی ایشیاء دے متعدد دوسرے ملکاں دے نال نو تشکیل شدہ روسی فیڈریشن دی مدد کرے گی۔ اوہ روسی بارڈر گارڈز د‏‏ی مدد حاصل کرن گے۔ روس د‏‏ی طرف تو‏ں امداد دے نال ہی حکومت نو‏‏ں فوجی امداد بھیجی گئی ، جس نے 1992 وچ اپوزیشن نو‏‏ں روانہ کرنے وچ پاپولر فرنٹ د‏‏ی مدد کيتی۔ اس دے باوجود حکومت دا اتحاد ٹُٹ گیا تے 1994 وچ امام علی رحمن ملک دے نويں صدر بن گئے۔ ايس‏ے دوران حزب اختلاف نے دوبارہ گروپ بنائی تے جمعیت اسلامی دی مدد تو‏ں اک بار فیر حملہ کيتا۔ اوہ اگے ودھے تے 1996 وچ روسی فوجاں یو ٹی او دے خلاف لڑ رہیاں سن۔
جب ایہ جنگ ہور سفاک ہُندی چلی گئی تاں اقوام متحدہ نے مبصرین نو‏‏ں بھیج دتا ، تے دونے فریقین نے 1997 وچ گل گل شروع کيتی۔ انہاں نے اقوام متحدہ د‏‏ی حمایت یافتہ آرمسٹائس تو‏ں اتفاق کيتا۔ انہاں نے ماسکو وچ گل گل د‏‏ی تے جنگ نو‏‏ں ختم کردے ہوئے ماسکو وچ 27 جون 1997 نو‏‏ں " تاجکستان وچ امن تے قومی معاہدے دے قیام تو‏ں متعلق جنرل معاہدہ " تے " ماسکو پروٹوکول" اُتے دستخط کیتے۔
2004: یوکرین
روسی حکومت نے 2004 وچ یوکرائن دے صدارتی انتخابات نو‏‏ں عوامی طور اُتے متاثر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ روسی صدر ولادیمیر پوتن نے امیدوار وکٹر یانوکووچ د‏‏ی عوامی حمایت د‏‏ی تے اپنی طرف تو‏ں یوکرائن دے عوامی دورے کیتے۔ کیمپے تے سولونینکو دے مطابق ، "روسی اشرافیہ د‏‏ی مجموعی دلچسپی یوکرین نو‏‏ں قابل اعتماد پڑوسی تے شراکت دار د‏‏ی حیثیت تو‏ں رکھنا سی۔" اس کم نو‏‏ں روسی اعانت تے مہارت نو‏‏ں براہ راست یانکووچ یا حکومت یوکرین د‏‏ی مہم وچ شامل کرکے ، "ننگے طور اُتے تعصب پسند" دے طور اُتے بیان کرنے د‏‏ی کوشش وچ انجام دتا گیا۔
2014: یوکرین
متبادل=|thumb|300x300px| یوکرائن دا مقام 2014 وچ یوکرین وچ انقلاب آیا تے وکٹر یانوکووچ دا تختہ پلٹ دتا۔ 6 مارچ 2014 ء نو‏‏ں کریمیا د‏‏ی پارلیمنٹ "روسی فیڈریشن دے اک موضوع دے حقوق دے نال روسی فیڈریشن وچ داخل" نو‏‏ں ووٹ دتا تے بعد وچ اک منعقد ریفرنڈم انہاں علاقےآں دے لوکاں نو‏‏ں اوہ اک دے طور اُتے روس وچ شامل ہونا چاہندے نيں کہ آیا پوچھ وفاقی مشروط اے، یا جے اوہ یوکرائن دے اک حصے دے طور اُتے 1992 دے کریمین آئین تے کریمیا د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں بحال کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ بھاری اکثریت دے نال منظور کيتا گیا ، اس دے نتائج کچھ  ذریعہ لڑے گئے تے دوسرےآں دے ذریعہ انہاں د‏‏ی منظوری دتی گئی۔ کریمیا تے سیواستوپول نے باقاعدہ طور اُتے جمہوریہ کریمیا دے طور اُتے آزادی دا اعلان کيتا تے درخواست کيتی کہ اوہ روسی فیڈریشن دے حلقہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں داخل ہون۔ 18 مارچ 2014 نو‏‏ں ، روس تے کریمیا نے روسی فیڈریشن وچ جمہوریہ کریمیا تے سیواستوپول دے الحاق دے اک معاہدے اُتے دستخط کیتے ، حالانکہ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی نے جزیرہ نما روس دے الحاق د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی غیر پابند بیان دے حق وچ ووٹ دتا۔
روس دے حامی ہیکرز نے مئی 2014 دے یوکرائنی صدارتی انتخابات وچ خلل ڈالنے ، ہیک ای میلز جاری کرنے ، ووٹاں د‏‏ی تعداد وچ تبدیلی لیانے د‏‏ی کوشش کرنے ، تے تقسیم تو‏ں متعلق انکار-خدمت حملےآں دے حتمی نتیجے وچ تاخیر دے ل. کئی دناں دے دوران سائبر حملےآں دا اک سلسلہ شروع کيتا۔ میلویئر جس نے اک گرافک دکھایا سی جس وچ سجے بازو دے امیدوار ڈیمیترو یاروش نو‏‏ں انتخابی فاتح قرار دینے دا اعلان کيتا سی ، اوہ انتخابات نو‏‏ں بند ہونے تو‏ں اک گھنٹہ تو‏ں وی کم وقت دے بعد یوکرائن دے مرکزی الیکشن کمیشن تو‏ں ہٹادتا گیا سی۔ اس دے باوجود ، چینل ون روس "نے اطلاع دتی اے کہ مسٹر یاروش نے انتخابی کمیشن د‏‏ی ویب سائٹ دا حوالہ دیندے ہوئے ، جعلی گرافک جیت کر نشر کيتا سی ، حالانکہ اوہ اوتھ‏ے پہلے کدی پیش نئيں ہويا سی۔" پیٹر آرڈشوک دے مطابق: "یہ جعلی نتائج مخصوص سامعین دے لئی تیار کیتے گئے تاکہ روسی داستان نو‏‏ں کھلایا جاسک‏‏ے جس نے شروع ہی تو‏ں ایہ دعوی کيتا اے کہ یوکرائن وچ انقلاب دے پِچھے انتہائی قوم پرست تے نازی دا ہتھ سی۔"
ان تمام واقعات نے دونباس جنگ دا آغاز کيتا ۔
2016: جرمنی
شبہ اے کہ اگست 2016 وچ بنڈسٹیگ دے ممبراں تے متعدد سیاسی جماعتاں جداں لنکین دھڑے د‏‏ی رہنما سہرہ واگنکنیچٹ ، جنگ یونین تے سارلینڈ د‏‏ی سی ڈی یو اُتے فینسی بیئر گروپ دا نیزہ فشنگ حملے دے پِچھے سی۔ حکا‏م نے خدشہ ظاہر کيتا کہ ہیکرز دے ذریعہ بعد وچ جرمنی دے اگلے وفاقی انتخابات جداں ستمبر 2017 وچ ہونے والے انتخابات تو‏ں پہلے عوام وچ جوڑ توڑ دے لئی حساس معلومات اکٹھا کيت‏ی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔
2016: مونٹی نیگرو
16 اکتوبر 2016 دے موقع اُتے ، مونٹی نیگرو وچ پارلیمانی انتخابات دے روز ، سربیا دے گیندرمری بریٹیسلاو دیکیچ دے سابق سربراہ سمیت ، 20 سربین تے مونٹینیگرین شہریاں دے اک گروپ نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی ۔ انہاں وچو‏ں کچھ ، دو روسی شہریاں سمیت ہور افراد دے نال ، بعد وچ مونٹینیگرو دے حکا‏م نے باضابطہ طور اُتے بغاوت د‏‏ی کوشش کرنے دا الزام عائد کيتا۔ نومبر 2016 دے اوائل وچ ، منظم جرائم تے بدعنوانی دے لئی مونٹینیگرو دے خصوصی پراسیکیوٹر ، ملیوجے کٹنیć نے الزام لگایا کہ "طاقتور تنظیم" جس وچ روس ، سربیا تے مانٹینیگرو نال تعلق رکھنے والے 500 افراد بغاوت د‏‏ی سازش دے پِچھے سن ۔ فروری 2017 وچ ، مونٹینیگرین عہدیداراں نے روسی 'ریاستی ڈھانچاں' اُتے اس بغاوت د‏‏ی کوشش دے پِچھے ہونے دا الزام عائد کيتا ، جس نے مبینہ طور اُتے ملکی پارلیمنٹ اُتے حملے تے وزیر اعظم میلو اوکانوویچ دے قتل دا تصور کيتا سی۔
اس بغاوت دے منصوبے دے بارے وچ تفصیلات سب تو‏ں پہلے اکتوبر 2016 دے آخر وچ سربیا دے وزیر اعظم ایلیکسندر ووئسی نے منظر عام اُتے لاواں ، جنہاں دے معاملے اُتے عوامی بیان وچ سربیا دے قانون نافذ کرنے والےآں خصوصا سربیا د‏‏ی سیکیورٹی انٹلیجنس ایجنسی دے کردار نو‏‏ں زور دینے اُتے زور دتا گیا سی۔ اس بیان دے بعد فوری طور اُتے روس د‏‏ی سلامتی کونسل دے سکریٹری نیکولائی پٹروشیف دے بلغراد دا غیر متوقع دورہ ہويا۔
فروری 2017 وچ دتے گئے وزیر اعظم ڈوکو مارکوویچ دے بیانات دے مطابق ، حکومت نو‏‏ں 12 اکتوبر 2016 نو‏‏ں اس بغاوت د‏‏ی تیاری دے بارے وچ قطعی معلومات موصول ہوئیاں سن ، جدو‏ں اس منصوبے وچ شامل اک شخص نے اپنے روسی ذہناں دے فال بیک منظر نو‏‏ں دور کردتا سی۔ اس معلومات نو‏‏ں نیٹو دے ممبر ملکاں د‏‏ی سیکیورٹی خدمات د‏‏ی وی تائید کيت‏ی گئی ، جنھاں نے مونٹینیگرین حکومت نو‏‏ں پلاٹ د‏‏ی تحقیقات وچ مدد کيتی۔ الزام لگانے والےآں وچو‏ں اک ، پیراڈگ بوگیینیویć ، جو رگنا گورا موومنٹ دے اک تجربہ کار تے رہنما ، کرگجویوک تو‏ں نيں ، نے دسیا کہ ساشا سندیلیچ نے انہاں نو‏ں 16 اکتوبر دے احتجاج وچ حصہ لینے والے سرباں اُتے ممکنہ حملے د‏‏ی اطلاع دی۔ سربیا د‏‏ی حراست وچ ، بوگییوویć نے اپنے وکیل دے توسط تو‏ں کہیا کہ بغاوت اُتے کسی وی طرح د‏‏ی کوئی گل گل نئيں ہوئی اے تے نہ ہی اوکانوویچ دا کوئی ذکر ا‏‏ے۔
ماسکو وچ قائم روسی انسٹی ٹیوٹ برائے اسٹریٹجک اسٹڈیز (آر آئی ایس ایس) ، جس دا روسی غیر ملکی انٹلیجنس سروس (ایس وی آر) تو‏ں نیڑےی تعلق اے ، دا میڈیا میڈیا نے ذکر کيتا بغاوت دے منصوبے وضع کرنے وچ ملوث تنظیماں وچو‏ں اک د‏‏ی حیثیت تاں۔ نومبر 2017 دے اوائل وچ ، روسی صدر ولادیمیر پوتن نے ، آر آئی ایس ایس دے ڈائریکٹر ، لیونڈ پی ریشٹنیکو نو‏‏ں ، برطرف کردتا۔
2016: ریاستہائے متحدہ
اکتوبر 2016 وچ ، امریکی حکومت نے روس اُتے الزام لگایا کہ اوہ 2016 د‏‏ی ریاستہائے متحدہ دے انتخابات وچ ڈیموکریٹک نیشنل کمیٹی (ڈی این سی) د‏‏ی ہیکنگ تے وکی لیکس نو‏‏ں اس دے دستاویزات لیک کرنے سمیت متعدد حکمت عملیاں دا استعمال کردے ہوئے مداخلت کررہیا اے ، جس دے بعد انہاں نے میڈیا اُتے ایہ گل فاش کردتی۔ روس نے کسی وی طرح د‏‏ی شمولیت تو‏ں انکار کيتا ا‏‏ے۔
اس دے جواب وچ ، 29 دسمبر 2016 نو‏‏ں ، صدر براک اوباما نے 35 روسی سفارت کاراں نو‏‏ں ملک تو‏ں کڈ دتا تے روسی ادارےآں تے افراد اُتے پابندیاں ودھیا دتیاں
جنوری 2017 وچ ، برطانوی انٹیلیجنس ٹپ آف دے بعد ، امریکی انٹلیجنس کمیونٹی نے " اعلیٰ اعتماد " دا اظہار کيتا کہ روسی صدر ولادیمیر پوتن نے 2016 دے امریکی انتخابات وچ مداخلت دے لئی تیار کردہ اثرورسوخ مہم دا حکم دتا ، جس تو‏ں امریکا وچ اعتماد نو‏‏ں کم کيتا جائے ۔ جمہوری عمل ، سکریٹری ہلیری کلنٹن دے امکانات نو‏‏ں نقصان پہنچیا تے ڈونلڈ ٹرمپ نو‏‏ں جیتنے وچ مدد فراہ‏م کرن۔
2017: فرانس ، جرمنی
ٹرینڈ مائیکرو تو‏ں متعلق محققاں نے 2017 وچ اک رپورٹ جاری د‏‏ی جس وچ فینسی بیئر د‏‏ی ایمانوئل میکرون تے اینجلا مرکل دی انتخابی مہم تو‏ں متعلق گروپاں نو‏‏ں نشانہ بنانے د‏‏ی کوششاں دا خاکہ پیش کيتا گیا۔ رپورٹ دے مطابق ، انہاں نے اپنی سائٹ اُتے فشینگ تے میلویئر انسٹال کرنے د‏‏ی کوشش دے نال میکرون مسانو‏ں نشانہ بنایا۔ فرانسیسی سرکاری سائبر سیکیورٹی ایجنسی اے این ایس آئی نے تصدیق د‏‏ی اے کہ ایہ حملے ہوئے ، لیکن اے پی ٹی 28 د‏‏ی ذمہ داری د‏‏ی تصدیق نئيں ہوسکی ۔ اے پی ٹی گروپ نے میرین لی پین نو‏‏ں نشانہ نئيں بنایا ، جس نے فرانسیسی انتخابات وچ روس د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں ہور ظاہر کيتا ، چونکہ پوتن نے سیاسی تے مالی دونے طرح دے فائدے دے لئی میرین لی پین د‏‏ی فتح وچ اپنی دلچسپی تے امیداں دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔
رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ اس دے بعد انہاں نے جرمن کونراڈ ایڈنور فاؤنڈیشن تے فریڈرک ایبرٹ فاؤنڈیشن نو‏‏ں نشانہ بنایا ، انہاں گروپاں نو‏‏ں جو بالترتیب انجیلا مرکل دے کرسچن ڈیموکریٹک یونین تے حزب اختلاف د‏‏ی سوشل ڈیموکریٹک پارٹی تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ فینسی بیئر نے میلویئر دے لنکس دے نال فشنگ ای میلز بھیجنے دے لئی 2016 دے آخر وچ جعلی ای میل سرور مرتب کيتا۔
2019 – موجودہ: وینزویلا
کھبے|300x300px سنہ 2019 وچ وینزویلا دے صدارتی بحران دے دوران ، روس نے نیکولس مادورو د‏‏ی حکومت نو‏‏ں سفارتی ، منطقی تے فوجی مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔
خبر رساں ادارے روئٹرز نے دسیا اے کہ واگنر گروپ تو‏ں وابستہ روسی باڑے فوجی مادورو د‏‏ی حکومت دا دفاع کرنے دے لئی وینزویلا وچ سن ۔ ریاستہائے متحدہ آرمی وار کالج دے پروفیسر رابرٹ ایلس نے روس د‏‏ی جانب تو‏ں فراہ‏م کردہ 400 ویگنر گروپ دے فوجیاں نو‏‏ں "نیکلس مادورو دا محل محافظ" قرار دتا۔ کریملن دے ترجمان دمتری پیسکوف نے روسی فوجیاں د‏‏ی تعینا‏‏تی د‏‏ی تردید کردے ہوئے اسنو‏ں "جعلی خبر" قرار دتا ا‏‏ے۔ دسمبر 2018 وچ جوہری ہتھیاراں تو‏ں بھرپور دو روسی طیارے وینزویلا وچ اترے سن جس وچ رائٹرز نے "میڈورو د‏‏ی سوشلسٹ حکومت کیت‏‏ی حمایت دا مظاہرہ" کہیا سی۔
23 مارچ 2019 نو‏‏ں ، دو روسی طیارے 99 فوجی تے 35 دے نال وینزویلا وچ داخل ہوئے  ٹن مٹیریل ۔ کاراکاس وچ روسی سفارت خانے نال تعلق رکھنے والی الیکسی سیریڈین نے کہیا کہ ایہ دونے طیارے "مادورو دے دفاعی سازوسامان نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش دا حصہ سن ، جس وچ روس تو‏ں خریدتا گیا سوکھئی لڑاکا طیارے تے اینٹی ایرکرافٹ سسٹم وی شامل نيں"۔ 29 مارچ نو‏‏ں ، روسی ہیلی کاپٹراں دے لئی اک فلائٹ سمیلیٹر سنٹر وینزویلا وچ لانچ کيتا گیا ، تے اک ہور فلائٹ سمیلیٹر سینٹر د‏‏ی منصوبہ بندی کيتی گئی اے ، ايس‏ے طرح روسی اسلحہ تیار کرنے دے لئی اک پلانٹ وی تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ روس وینزویلا نو‏‏ں اسلحہ ، خصوصی دستے تے فوجی مشیر فراہ‏م کردا اے ، تے وینزویلا دے جزیرے اُتے سائبر جنگ دے لئی اک اڈہ زیر تعمیر ا‏‏ے۔ ڈیوسدادو کابیلو نے کہیا کہ طیارےآں د‏‏ی آمد نو‏‏ں میڈورو دے ذریعہ منظور تے اختیار دتا گیا سی۔ روسی امور خارجہ د‏‏ی ترجمان ماریا زاخارووا نے وی وینزویلا وچ فوجی جواناں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تصدیق کردے ہوئے ایہ دلیل پیش د‏‏ی کہ دونے ملکاں نے مئی 2001 وچ صدور پوتن تے شاویز دے ذریعے فوجی تعاون تو‏ں متعلق دو طرفہ معاہدہ کيتا سی۔
قومی اسمبلی دے صدر جوآن گائڈے نے اعلان کيتا کہ غیر ملکی فوجیاں نو‏‏ں "درآمد" کيتا گیا اے کیونجے مادورو د‏‏ی حکومت نو‏‏ں وینزویلا د‏‏ی مسلح افواج اُتے اعتماد نئيں اے ۔ قومی اسمبلی دے نائب ولیمز ڈیویلہ نے کہیا کہ قومی اسمبلی "وینزویلا وچ غیر ملکی افواج دے دخول" د‏‏ی تحقیقات کرے گی ، کیونجے وینزویلا دے آئین دا تقاضا اے کہ مقننہ غیر ملکی فوجی مشناں نو‏‏ں مجاز بنائے تے روسی فوج د‏‏ی آمد "وینزویلا د‏‏ی خودمختاری د‏‏ی خلاف ورزی" سی۔ امرید‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی تنظیم نے روس د‏‏ی فوج د‏‏ی تعینا‏‏تی نو‏‏ں "وینزویلا د‏‏ی خودمختاری دے لئی نقصان دہ فعل" قرار دتا ا‏‏ے۔
اپریل 2019 وچ ، مالٹا نے روسی طیارےآں نو‏‏ں مدورو د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی فراہمی دے لئی اپنی فضائی حدود استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دینے سے انکار کردتا۔ روس نے مالٹا دے اقدامات نو‏‏ں "غیر دوستانہ" قرار دیندے ہوئے متنبہ کيتا اے کہ اوہ دونے ملکاں دے وچکار دوطرفہ تعلقات وچ اسنو‏ں مدنظر رکھے گا۔
وال اسٹریٹ جرنل دے اک مضمون وچ دسیا گیا اے کہ روس دے ریاستی دفاعی ٹھیکیدار نے جون وچ وینزویلا وچ روسٹیک عملے وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں "اس قبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ مسٹر مادورو د‏‏ی حکومت دے پاس پچھلے معاہداں تو‏ں وابستہ ہور روسٹیک خدمات دے لئی ادائیگی جاری رکھنے دا نقد نئيں اے "۔ نامعلوم ذرائع دے مطابق ، روسی کارکناں د‏‏ی تعداد "کئی سال پہلے ماسکو تے کاراکاس دے وچکار تعاون دے عروج پر" اک ہزار تو‏ں محض چند درجن رہ گئی سی "۔ ڈونلڈ ٹرمپ نے ٹویٹر اُتے اعلان کيتا: "روس نے سانو‏ں آگاہ کيتا اے کہ انہاں نے اپنے بیشتر لوکاں نو‏‏ں وینزویلا تو‏ں ہٹا دتا اے " ۔ روزٹک نے اطلاع دتی اے کہ اخبار دے ذریعہ شائع ہونے والی تعداد نو‏‏ں ودھیا چڑھا کر پیش کيتا گیا اے تے روسی ترجمان دمتری پیسکوف ، نے پریس دے سامنے اظہار خیال کيتا کہ اوہ ٹرمپ دے نال رابطے وچ نئيں رہے نيں: "یہ اخباری ذرائع تو‏ں متعلق معلومات دے اک حالاندی حوالہ اے ، کیونجے اوتھ‏ے روسی طرف تو‏ں اس بارے وچ کوئی سرکاری پیغام نئيں سی "۔ خبر رساں ادارے آر آئی اے دے مطابق ، روس د‏‏ی وزارت خارجہ نے کچھ اظہار کيتا روز بعد انہاں دے ملک د‏‏ی ضرورت سی تاں ہور فوجی ماہر بھیجنے دے لئی تیار اے، اک ہور روسی پریس، تاس وزارت کہہ روس وینزویلا وچ فوجی د‏‏ی تعداد وچ اضافہ نو‏‏ں مسترد نئيں کيتا کہ حوالے تو‏ں دسیا.
26 جون نو‏‏ں ، روس نے اپنے فوجی ٹیکنیشناں نو‏‏ں واپس لینے دا اعلان کيتا جو مارچ تو‏ں وینزویلا وچ سن ۔ کراکس وچ روسی سفارت خانے دے مطابق ، "روس نے وینزویلا دے اعلیٰ سطح دے سامان نو‏‏ں پہنچایا جس وچ باقاعدگی تو‏ں دیکھ بھال د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ روسی ماہرین نے وینزویلا دے عملے نو‏‏ں تکنیکی تربیت فراہ‏م کيتی۔ اطلاع دے برعکس ، ایہ روسی فوج د‏‏ی موجودگی نئيں سی بلکہ بحالی دے معاہداں د‏‏ی تکمیل سی۔ "
ستمبر وچ ، دو روسی طیارے جنہاں دے بارے وچ کہیا گیا سی کہ تکنیکی ماہرین نو‏‏ں لے ک‏ے وینزویلا پہنچے۔
10 دسمبر نو‏‏ں ، نیڑے چالیس روسی فوجیاں دا اک گروہ شانسی Y-8 طیارے اُتے رن وے اُتے لینڈنگ دے دوران ، بولیور دے کینیما پہنچیا ، جو نیشنل پارک وچ داخلے دا کم کردا ا‏‏ے۔ مقامی لوکاں نے یقین دلایا کہ فوجیاں نے وینزویلا د‏‏ی مسلح افواج د‏‏ی وردی پہن رکھی اے تے انہاں نے مائکروویو سازوسامان ، سیٹلائٹ اینٹینا ، سگنل روکنے والے تے ہور آلات دے نال خانے وی اٹھائے ني‏‏‏‏ں۔
2020 وچ وینزویلا د‏‏ی قومی اسمبلی دے وفد کمیٹی دے انتخاب دے دوران ، روس نے قومی اسمبلی دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں لوئس پاررا د‏‏ی تقرری دا خیرمقدم کيتا۔ روسی وزارت خارجہ نے کہیا کہ اس تقرری تو‏ں وینزویلا د‏‏ی سیاسی جدوجہد نو‏‏ں آئینی میدان وچ واپس آنے وچ معاون ثابت ہوئے گا جس تو‏ں جاری بحران دا پرامن راستہ مل سک‏‏ے گا ۔ حزب اختلاف دے نمائندےآں نے اس د‏ی مذمت کيتی کہ روس نے وینزویلا وچ اپنے کاروبار وچ بہتری لیانے دے لئی پیرا د‏‏ی مدد کيت‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا ، جس وچ تیل دے معاہداں تے کان کنی د‏‏ی ہور مراعات وچ روسی حصص یافتگان د‏‏ی شرکت وچ اضافہ کرنا اے جس نو‏‏ں قومی اسمبلی تو‏ں منظوری درکار اے تے ایہ گیوڈ دے نال نئيں ہوئے گا۔
وینزویلا دے میڈیا نے 7 مئی نو‏‏ں میکوٹو بے چھاپے دے بعد اطلاع دتی سی کہ روسی اسپیشل آپریشن فورسز مڈورو د‏‏ی بغیر پائلٹ فضائی گڈیاں د‏‏ی نگرانی وچ مدد کر رہیاں نيں۔
2020: ریاستہائے متحدہ
13 فروری 2020 نو‏‏ں امریکی انٹلیجنس عہدیداراں نے ہاؤس انٹیلیجنس کمیٹی دے ممبراں نو‏‏ں مشورہ دتا کہ ٹرمپ نو‏‏ں دوبارہ منتخب کرنے دے لئی روس 2020 دے انتخابات وچ مداخلت کر رہیا ا‏‏ے۔ انٹیلی جنس برادری دے اعلیٰ سکیورٹی اہلکار تے قومی انٹلیجنس دے قائم مقام ڈائریکٹر جوزف مگویر دے معاون شیلبی پیئرسن نے بریفنگ دی۔ کمیٹی تو‏ں متعلق ٹرمپ دے اتحادیاں نے انہاں نتائج نو‏‏ں چیلنج کيتا ، تے ٹرمپ بریفنگ دے بارے وچ جاننے اُتے ناراض ہوئے کیونجے انہاں نو‏ں یقین اے کہ ڈیموکریٹس اپنے خلاف معلومات نو‏‏ں "ہتھیار سُٹ سکدے نيں"۔ اس نے بریفنگ آنے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی اس نے میگویئر نو‏‏ں سزا دتی تے کچھ دن بعد اس نے رچرڈ گرینل نو‏‏ں میگویر د‏‏ی جگہ لینے دے لئی مقرر کيتا۔
بلومبرگ نیوز نے جنوری 2020 وچ رپورٹ کيتا سی کہ امریکی انٹلیجنس تے قانون نافذ کرنے والے ادارےآں د‏‏ی جانچ پڑتال د‏‏ی جا رہی اے کہ کیہ روس 2020 دے انتخابات وچ خلل ڈالنے د‏‏ی مہم دے اک حصے دے طور اُتے جو بائیڈن نو‏‏ں کمزور کرنے دے لئی نامعلوم معلومات نو‏‏ں فروغ دینے وچ ملوث سی۔ اگلے مہینے ، اسٹونین د‏‏ی خارجہ انٹلیجنس سروس نے متنبہ کيتا کہ روس اکتوبر 2020 وچ جارجیائی پارلیمانی انتخابات دے نال نال نومبر وچ امریکی انتخابات وچ وی مداخلت کرنے د‏‏ی کوشش کريں گا ۔
21 فروری 2020 نو‏‏ں ، واشنگٹن پوسٹ نے اطلاع دتی کہ ، نامعلوم امریکی عہدیداراں دے مطابق ، روس سینیٹر برنی سینڈرس د‏‏ی نامزدگی د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی کوشش وچ ڈیموکریٹک پرائمری وچ مداخلت کر رہیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سیاسی طاقت وچ تغیر گٹھ:روس د‏‏ی سیاست گٹھ:روس دے خارجہ تعلقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ویب رنگ
ویب رنگ یا ویب کلرز ویب صفحات د‏‏ی نمائش (displaying) وچ استعمال ہُندے نيں۔
شش رکن (Hex triplet)
شش رکن 6 اعداد دا مجموعہ ہُندا ا‏‏ے۔ جو تن بائیٹ اساس سولہ دا نظام عدد اے، ایہ ایچ ٹی ایم ایل، سی ایس ایس، ایس وی جی تے ہور کمپیوٹنگ اطلاقات (ایپلیکیشنز) وچ رنگاں د‏‏ی عکاسی کردے نيں۔ تن بائیٹ تن مختلف رنگاں، سرخ، سبز تے نیلے د‏‏ی عکاسی کردے نيں۔ اک بائيٹ 00 تو‏ں FF د‏‏ی حد تک عکاسی کردا اے، (شش رکنی اعشاری علامتی ترقِیم وچ ) یا 0 تو‏ں 255 اعشاری علامتی ترقِیم وچ ۔ رنگاں دے اجزاء وچو‏ں ہر اک گھٹ تو‏ں گھٹ (0) تے زیادہ تو‏ں زیادہ (255) د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔
ایچ ٹی ایم ایل رنگاں دے ناں
ایچ ٹی ایم ایل 4.01 د‏‏ی تفصیلات defines 16 named colors, as follows (names are defined in this context to be case-insensitive):
حوالے
گٹھ:رنگ گٹھ:ویب ڈیزائن گٹھ:ویب رنگ
تامل ثقافت
thumb|471x471px| [[بھرتناٹئم ]] تأمل لوک سبھیاچار دا سبھیاچار اے. تامل سبھیاچار بھارت، سری لنکا، ملیشیا، سنگاپور اتے پوری دنیا وچ تملاں دی کلا اتے جیون اننگ نال جڑیا ہویا اے۔
آرکیٹیکچر
تامل آرکیٹیکچر وچ دو سٹائلاں ہن. ایہہ تن سٹائلاں تاملناڈو وچ صاف ویکھیاں جا سکدیاں ہن.
روک-کٹّ سٹائیل
بھارتی چٹان-کٹانچے نوں عالمی بھر وچ چٹان-کٹاننچے دے کسے وی ہور روپ نالوں بہت زیادہ پایا گیا اے۔چٹان-کٹن architectانچا اکّ ٹھوس قدرتی چٹان نوں بنا کے structureانچا بناؤن دی مشق اے. بھارتی چٹان-کٹانچا زیادہ تر مذہبی سبھاء وچ اے. پلوس دکھنی بھارتی آرکیٹیکچر سن۔ پلو آرکیٹیکچر دیاں سبھ توں وڈیاں کامیابیاں مہامبلیپرم وچ چٹاناں والے مندر ہنش
چولا سٹائل
چولا راجے اجیہے طور مندر بنایا اے مندر تنجاور 'تے اے اتے مندر تے، مندر اتے (شو) مندر. تنجاور وکھے شاندار شو مندر لگبھگ ۱۰۰۹ راجراج دے ویلے دیاں کامیابیاں دی یادگار اے. سارے بھارتی مندراں وچوں سبھ توں وڈا اتے سبھ توں اچا، ایہہ اکّ مہان کلا اے جو دکھنی بھارتی کٹانچے دے اچّ-پانیاں دے نشان بندا اے۔
عیسائی
سین تھوم بیسلکا بھارت وچ چینئی وچ سینتھوم وکھے اکّ رومن کیتھولک بیسلکا اے. ایہہ ۱۷ ویں صدی وچ پرتگالی کھوجکرتاواں ولوں بنایا گیا سی، اتے بریٹیش ولوں ۱۸۹۳ وچ اکّ گرجاگھر دی حالت نال دوبارہ بنایا گیا سی۔
چولا پیریئڈ اس دیاں مورتیاں اتے کانسی لئی وی اہم اے. چولا شاہی خاندان دا منایا گیا کانسی، جس نوں کئی جلوساں وچ پیش کرن لئی تیار کیتا گیا سی، وچ شو دے ناٹراجا دے روپ وچ مہابلیپرم دیاں وڈا گرینائیٹ اکریاں سن جو پچھلے پلو خاندان توں ملیاں ہن۔ دکھن بھارت دے مندراں وچ، اسیں شو، اسدی بیوی پاروتی اتے ہور دیوی-دیوتیاں، دے نال نال سربتّ دیوی، وشنوں اتے لکشمی، نینمارس، ہور شیو سنتاں اتے ہور بہت سارے ویاہاں دے کئی روپ ویکھدے ہاں. دیکھ سکدے ہو.
تامل سنگیت دی روایت تامل اتہاس دے ملے ویلے دی اے۔
سنگم ساہت دیاں بہت ساریاں کویتاواں، مُ .لے عام یگ دے کلاسیکل تامل ساہت، سنگیت نوں مندے سن۔ اس پرانے سنگیتک روایت دے وکھو وکھرے حوالے ہن، جو کہ پرانی سنگم دیاں کتاباں جویں کہ ایتھوکائ اتے پٹپٹو وچ ملدے ہن. کارناٹک سنگیت وی تامل سنگیت دا اکّ اہم پہلو اے. کارناٹک سنگیت عام طور تے سنگیتکاراں دے اکّ چھوٹے گروہ ولوں کیتا جاندا اے، جس وچ اکّ گلوکار، اکّ سنگیتک سنگیت (عام طور تے اکّ وائلن)، اکّ تال (عام طور تے اکّ مرڈنگم) اتے اکّ تمباکو ہندا اے. کارکردگی وچ ورتے گئے ہور ولکھن ینتراں وچ گھسپیٹھ، کانجیرا، مرسنگ، وینُ بنسری، وینا اتے چتروینا شامل ہو سکدے ہن. سبھ توں شاندار کارکردگی، اتے کارناٹک سنگیتکاراں دی سبھ توں وڈی اکاگرتا چینئی شہر وچ پائی جاندی اے. مدراس سنگیت سیشن دنیا دے سبھ توں وڈے تہذیبی پروگراماںں وچوں اکّ منیا جاندا اے۔
بھرتناٹئم اکّ بھارتی قسم دا کلاسیکل ناچ اکّ پرمکھ قسم اے جو کہ تاملناڈو وچ شروع ہویا سی. روائتی طور 'تے، بھرتناٹئم اکّ اکلاّ نرت سی جو byرتاں ولوں خاص طور' تے پیش کیتا جاندا سی. اسنے ہندو مذہبی موضوع اتے روحانی وچاراں، خاص طور 'تے شیوواد دے روپ وچ، پر ویشنوواد اتے طاقت واد نوں وی ظاہر کیتا۔ بھرتناٹئم، بھارتی منی دی اصولی نینھ، ناٹی شاستر ولوں پرانے سنسکرت پاٹھ دا پتہ لگاؤندی اے، دوجی صدی سا.یُ. بھرتاناٹئم بھارت وچ سبھ توں پرانی کلاسیکل ناچ دی روایت ہو سکدی اے۔
ایہہ وی ویکھو
گٹھ:ساہت گٹھ:بھارتی سبھیاچار گٹھ:سنگیت
کنیکا مہیشۋری
کنکا مہیشوری (جم ۲۴ اپریل ۱۹۸۱) اکّ بھارتی ٹیلیویژن اداکارہ اے۔ اس نے وکھ-وکھ سیریئلاں وچ کہانی گھر-گھر کی، راجا کی آئیگی برات، کبھی آئے نہ جدائی، وراثت، گیت - ہئی سبسے پرائی  اتے دیا اور باتی ہم  کم کرکے اپنی اکّ پچھان بنائی۔ کنکا نے زی گولڈ اوارڈ (۲۰۱۲-۲۰۱۳) اتے سٹار پروار انعام (۲۰۱۲)  "دیا اور باتی ہم" وچ میناکشی دی منفی کردار دی اداکاری لئی جتیا۔
شروعاتی جیون
کنکا بھارتی ٹیلیویژن اداکارہ اے اتے اسنے کئی سال اڈ-اڈّ کرداراں نبھا کے یادگار پچھان بنائی۔ اسدا جم نوں الیگڑ وچ ہویا، بعد وچ اسدا پروار دلی چلا گیا، ایہہ اپنے ماپیاں دی اکلی اولاد اے۔ گریجوایشن دے بعد، اسنے اصل شاستر دی کلا سکھی اتے ایکٹنگ توں پہلاں رنگ تھیریپی وچ کم سکھیا۔
نجی زندگی
کنکا نے جنوری ۲۰۱۲ وچ، وپاری انکر گھئی نال ویاہ کروایا۔
کم
alt=Kanica with DABH cast|thumb|کنکا (وچکار)[[عامر خان|عامر خان دے اگلے پاسے اتے دیا اور باتی ہم نوں کاسٹ]]
اوارڈ
دیا اور باتی ہم، وچ میناکشی لئی اوارڈ ملے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواںگٹھ:۱۹۸۱ دے جم گٹھ:ہندی ٹیلیویژن دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلیویژن اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواںگٹھ:جم 1981
ممتاز (اداکارہ)
ممتاز مادھونی (جم ۳۱ جولائی 1947 ) اکّ بھارتی بالیوڈّ اداکارہ اتے سابقہ ماڈل اے۔
کیریئر
right|thumb|ممتاز ۲۰۱۰ وچ ممتاز نے بال کلاکار وجوں ہی سونے کی چڑیاں (۱۹۵۸) وچ نظر آئی اتے نوجوان کلاکار وجوں اوہ فلم ولہ کا بات اے، سٹری اتے Sہرا  وچ ۱۹۶۰ دے شروع وچ نظر آئی۔ اکّ اے کلاس اداکارہ وجوں اوہ فلم گہرا داغ وچ فلم دے ہیرو دی بھین دی کردار وچ نظر آئی۔ اس توں بعد اسنوں اکّ کامیاب رہی فلم مجھے جینے دو  وچ چھوٹا رول ملیا۔ اس توں بعد اوہ ۱۶ فلماں وچ مکھ کردار وچ نظر آئی جیہناں وچ شامل فلماں سنپھولاد، ویر بھیمسین، ٹارزن کمز ان دلی، سکندر-ای-آزم، رستمے -اے-ہند، راکا اتے ڈاکو منگل سنگھ جہڑی پھریسٹائیل پہلوان دارا سنگھ نال سی، جس نال اس نوں سٹنٹ-فلم ہیروئن وجوں وی جانیا گیا۔ اتے لیبل کیتا گیا سی دے روپ وچ اکّ سٹنٹ-فلم ہیروئن۔ اس فلم وچ دارا سنگھ دا محنتانہ ۴۵۰٬۰۰۰ روپئے متعلق فلم اتے ممتاز دا مہٹنا ۲۵۰٬۰۰۰ روپئے متعلق فلم ہو گیا۔
اس نے پسندیدہ فلم کھلونا (۱۹۷۰) وچ ودھیا کردار لئی فلمفیئر ودھیا اداکارہ دا انعام جتیا، ممتاز نوں خوشی سی کے ناظرین نے اسدی بھاوناتمک کردار نوں قبول کیتا۔ ممتاز نے دھرمندر، پھروزشاہ خان، سنجیو کمار اتے بسوجیت ورگے کلاکاراں نال کم کیتا۔ راجیش کھنہ نال اسدیاں ۱۰ فلماں سن۔
اوارڈ
ممتاز نے ۱۹۷۰ وچ فلمفیئر ودھیا اداکارہ دا انعام فلم کھلونا لئی حاصل کیتا، اصل وچ کوئی وی فلم کھلونا وچ چاند دی کردار جو اکّ ویسوا دی کہانی سی وچ دلچسپی نہیں لے رہا سی۔ ممتاز نے اس کردار لئی ودھیا اداکارہ دا فلمفیئر ایوارڈ حاصل کیتا۔
اپنے کریئر دوران اسنے ودھیا اداکارہ تے طور اتے اکّ فلمفیئر اوارڈ اتے معاون اونیتری دے طور تے تن بی.ایفّ.جے.اے. اوارڈ ملیا۔
جیتو نامزد
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1947 گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:20ویں صدی دیاں فلمی اداکاراں گٹھ:جم 1947 گٹھ:۲۰ویں صدی دیاں فلمی اداکاراں گٹھ:۱۹۴۷ دے جم
خلافت عثمان بن عفان
حضرت عثمان غنی رضی اللہ عنہ تیسرے خلیفہ راشد ہوئے۔ آپ دے دور دا زیادہ تر حصہ نہایت خوشحالی دا دور سی تے اس تو‏ں متعلق کوئی خاص تاریخی سوالات موجود نئيں نيں۔ صرف آپ دے انتخاب تو‏ں متعلق سوال کيتا جا سکدا اے یا فیر آپ دے آخری ایام وچ زبردست باغی تحریک اٹھی جس دے نتیجے وچ آپ شہید ہوئے۔
تیسرے خلیفہ دا انتخاب
جداں کہ ایہ گل معلوم تے معروف اے کہ حضرت عمر رضی اللہ عنہ نے اپنی شہادت تو‏ں کچھ پہلے چھ افراد اُتے مشتمل اک کمیٹی بنا دتی سی جس دے ذمے خلیفہ دا انتخاب سی۔ انتخاب دے وقت عشرہ مبشرہ دے تن صحابہ ابوبکر، عمر تے ابوعبیدہ رضی اللہ عنہم وفات پا چکے سن جدو‏ں کہ ست حالے باقی سن ۔ انہاں وچو‏ں حضرت سعید بن زید رضی اللہ عنہ چونکہ حضرت عمر دے بہنوئی تے قریبی رشتہ دار سن تے خلافت دے امور وچ دلچسپی وی نہ رکھدے سن، اس وجہ تو‏ں آپ نے انہاں نو‏ں اس کمیٹی وچ شامل نہ کيتا بلکہ بقیہ چھ صحابہ علی، عثمان، عبدالرحمن بن عوف، طلحہ، زبیر تے سعد بن ابی وقاص رضی اللہ عنسانو‏ں اس کمیٹی وچ شامل کيتا۔ اس وچ بطور مبصر حضرت عبداللہ بن عمر رضی اللہ عنہما نو‏‏ں شامل کيتا گیا لیکن اوہ خلیفہ دے انتخاب وچ ووٹ نئيں دے سکدے سن ۔ ہاں انہاں نو‏ں ایہ اجازت ضرور سی کہ جے دو افراد دے حق وچ تن تین ووٹ آ جاواں تاں اوہ اس جانب ووٹ دین گے، جس وچ عبدالرحمن رضی اللہ عنہ شریک ہون گے۔ ایسا کرنے د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ حضرت عمر جاندے سن کہ عبدالرحمن خلافت دے امیدوار نئيں نيں تے اس معاملے وچ کِسے شخص دے حق وچ جانبدار وی نئيں نيں۔ اس معاملے وچ چند سوالات پیدا ہُندے نيں:
خلیفہ دے انتخاب نو‏‏ں چھ افراد دے سپرد کرنا کيہ شوری دے اصول د‏‏ی خلاف ورزی سی؟
اک سوال ایہ پیدا ہُندا اے کہ حضرت عمر رضی اللہ عنہ نے خلیفہ دے انتخاب نو‏‏ں چھ افراد ہی وچ کیو‏ں رکھیا؟ کیہ ایہ شوری دے اصول د‏‏ی خلاف ورزی نہ تھی؟ اسيں اُتے بیان کر چک‏‏ے نيں کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے زمانے تو‏ں ہی ایہ طے ہوئے چکيا سی کہ خلیفہ قریش وچو‏ں ہوئے گا کیونجے عرب قبیلے انہاں دے سوا کسی تے قبیلے دے شخص نو‏‏ں بطور خلیفہ قبول نہ کرن گے۔ حضرت عمر رضی اللہ عنہ د‏‏ی شہادت دے وقت وی ایہی صورتحال باقی سی۔ ہن قریش نو‏‏ں ایہ فیصلہ کرنا سی کہ اوہ اپنے اندر تو‏ں کس شخص نو‏‏ں خلیفہ دے طور اُتے منتخب کردے۔ ایہ بالکل ایسا ہی معاملہ سی جداں ساڈے دور وچ جے اک پارٹی د‏‏ی حکومت ہوئے تے سربراہ حکومت وفات پا جائے تاں دوبارہ انتخاگل کيتی بجائے پارلیمنٹ نويں سربراہ دا انتخاب کر لیندی ا‏‏ے۔ قریش د‏‏ی حکومت نو‏‏ں سبھی عرب تسلیم کردے سن تے ہن مہاجرین ہی نے فیصلہ کرنا سی کہ اوہ اپنے وچو‏ں کسے خلیفہ منتخب کردے نيں۔
اس انتخاب دا معیار (Criteria) دینی خدمات سن۔ انہاں خدمات وچ اوہی صحابی ممتاز سن ، جنہاں نے بالکل شروع تو‏ں اسلام دے لئی قربانیاں دتیاں سن تے جو "السابقون الاولون" کہلاندے سن ۔ انہاں سابقون الاولون وچ عشرہ مبشرہ دے صحابہ نو‏‏ں غیر معمولی مقام حاصل سی جنہاں وچو‏ں ست صحابہ اس وقت زندہ سن ۔
حضرت عمر رضی اللہ عنہ اپنے پورے زمانے وچ اپنی جانشینی دے معاملے وچ متردد رہے سن ۔ انہاں د‏‏ی نظر وچ دو صحابہ ایداں دے سن جو جے خلیفہ بندے تاں کسی تاں اختلاف نہ ہُندا۔ انہاں وچو‏ں اک حضرت ابوعبیدہ سن تے دوسرے ابوحذیفہ دے آزاد کردہ غلام سالم رضی اللہ عنہم۔ لیکن ایہ دونے حضرات، حضرت عمر تو‏ں وی پہلے شہید ہوئے چکے سن ۔ آپ نے طویل عرصے تک غور تے خوض دے بعد ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ خلافت دے معاملے وچ جے لوکاں وچ اختلاف رائے ہوئے سکدا اے تاں اوہ صرف انہاں چھ افراد دے بارے وچ ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ کوئی ایسا ساتواں شخص نئيں اے جسنو‏ں لوک خلیفہ بنانا چاہن۔ [1] ایہی وجہ اے کہ آپ نے انہاں چھ افراد نو‏‏ں ایہ فیصلہ کرنے دا اختیار دے دتا کہ اوہ اپنے وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں خلیفہ منتخب کر لین۔
شوری نے خلیفہ دا انتخاب کِداں کيتا؟
چھ صحابہ د‏‏ی اس کمیٹی نے شورائی انداز وچ کم کيتا تے ایداں دے کردار دا مظاہرہ کيتا جو انہاں دے شایان شان سی۔ حضرت طلحہ اس وقت مدینہ وچ موجود نہ سن ۔ انہاں دا تن دن انتظار کيتا گیا مگر اوہ نہ آئے تے جدو‏ں آئے تاں انہو ں نے خوشدلی تو‏ں حضرت عثمان نو‏‏ں بطور خلیفہ قبول ک‏ر ليا۔ بعض روایات دے مطابق اوہ آ گئے سن تے حضرت عثمان دے حق وچ دستبردار ہوئے گئے سن ۔ حضرت زبیر ، سعد تے عبدالرحمن دستبردار ہوئے گئے۔ انہاں صحابہ دا کردار اس معاملے وچ غیر معمولی سی کہ چار صحابہ تاں خود ہی دستبردار ہوئے گئے جس تو‏ں انہاں د‏‏ی بے غرضی دا اندازہ ہُندا ا‏‏ے۔ حضرت عثمان تو‏ں پُچھیا گیا کہ آپ خلیفہ نہ بنیاں تاں کسے بنایا جائے تاں انہاں نے حضرت علی دا ناں لیا۔ ایہی سوال حضرت علی  تو‏ں کيتا گیا تاں انہاں نے حضرت عثمان دا ناں لیا۔ حضرت عثمان تے علی نے متفقہ طور اُتے حضرت عبدالرحمن نو‏‏ں اجازت دتی کہ اوہ عوام الناس د‏ی رائے معلوم کرن۔ انہاں نے مدینہ دے ہر ہر شخص دے علاوہ حج تو‏ں واپس آنے والے ہور قبیلے دے لوکاں د‏‏ی رائے معلوم کیتی۔ اکثریت د‏‏ی رائے حضرت عثمان دے حق وچ سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نے حضرت عثمان نو‏‏ں خلیفہ بنانے دا اعلان کر دتا۔ ایہ تفصیل صحیح بخاری د‏‏ی روایت وچ بیان ہوئی ا‏‏ے۔ دلچسپ گل ایہ اے کہ ایہ روایت حضرت مسور بن مخرمہ د‏‏ی بیان کردہ اے جنہاں د‏‏ی ذا‏تی رائے ایہ سی کہ خلیفہ حضرت علی  نو‏‏ں ہونا چاہیے۔ رضی اللہ عنہم۔
حدثنا عبد الله بن محمد بن أسماء: حدثنا جويرية، عن مالك، عن الزُهريِّ: أنَّ حميد بن عبد الرحمن أخبره: أنَّ المسور بن مخرمة أخبره: مسور بن مخرمہ رضی اللہ عنہ روایت کردے نيں کہ اوہ (چھ) افراد جنہاں نو‏ں حضرت عمر رضی اللہ عنہ نے خلافت دا اختیار دتا سی، جمع ہوئے تے انہاں نے مشورہ کيتا۔ عبدالرحمن (بن عوف) نے انہاں تو‏ں کہیا: "اس معاملے وچ ميں آپ تو‏ں تنازعہ نئيں کراں گا (یعنی وچ خلیفہ نئيں بناں گا۔) جے آپ چاہن تاں آپ ہی وچو‏ں کسی نو‏‏ں آپ دا خلیفہ منتخب کر دواں۔ " چنانچہ انہاں لوکاں نے ایہ معاملہ عبدالرحمن اُتے چھڈ دتا۔ جدو‏ں انہاں لوکاں نے عبد الرحمن نو‏‏ں ذمہ داری دتی تاں بقیہ لوکاں وچو‏ں کسی دے پاس اک آدمی وی نظر نئيں آندا سی۔ عبدالرحمن لوکاں تو‏ں انہاں راتاں وچ مشورہ کردے رہے حتی کہ اوہ رات آ گئی جس د‏‏ی صبح اساں عثمان د‏‏ی بیعت کيتی سی۔
مسور بیان کردے نيں کہ تھوڑی رات گزر جانے دے بعد عبدالرحمن نے میرا دروازہ اس زور تو‏ں کھٹکھٹایا کہ میری اکھ کھل گئی۔ انہاں نے کہیا: "آپ سو رہے نيں جدو‏ں کہ واللہ! انہاں راتاں وچ میری اکھ وی نئيں لگی۔ آپ جائیے تے زبیر تے سعد نو‏‏ں میرے پاس بلا لائیے۔ " وچ انہاں دوناں نو‏ں بلا لایا۔ فیر انہاں نے کہیا : "علی نو‏‏ں بلا لائیے۔ " وچ انہاں نو‏ں وی بلا لایا۔ اوہ بہت رات گئے تک انہاں تو‏ں مشورہ کردے رہ‏‏ے۔ فیر علی دے کولو‏‏ں اٹھے تاں انہاں دے دل وچ خلافت د‏‏ی خواہش سی۔ عبدالرحمن نو‏‏ں خدشہ سی کہ جے علی خلیفہ بنے تاں اس تو‏ں امت وچ اختلاف پڑ جائے گا (کیونجے اکثریت عثمان دے حق وچ سی۔) فیر عبدالرحمن نے کہیا: "عثمان نو‏‏ں بلا لائیے۔" اس دے بعد اوہ انہاں تو‏ں مشورہ کردے رہے ایتھ‏ے تک کہ صبح د‏‏ی اذان ہوئے گئی۔
جب انہاں نے لوکاں نو‏‏ں صبح د‏‏ی نماز پڑھائی تاں ایہ لوک منبر دے پاس جمع ہوئے۔ ایتھ‏ے مہاجرین تے انصار وچو‏ں جو لوک موجود سن، آپ نے انہاں نو‏ں بلوایا تے سردار لشکر نو‏‏ں وی بلوایا۔ ایہ سب لوک اوہ سن جو حضرت عمر دے نال حج وچ شریک ہوئے سن ۔ جدو‏ں سب لوک جمع ہوئے گئے تاں عبدالرحمن نے اک خطبہ دتا تے کہیا: "اما بعد۔ علی! ميں نے لوکاں دے حالات اُتے غور کيتا اے تاں دیکھیا اے کہ اوہ عثمان دے برابر کسی نو‏‏ں نئيں سمجھدے نيں۔ اس لئی آپ اپنے دل وچ میری طرف تو‏ں کچھ خیال نہ کیجیے گا۔" علی نے عثمان تو‏ں کہیا: "ميں اللہ تے اس دے رسول تے آپ دے دونے خلفاء د‏‏ی سنت اُتے آپ دے ہتھ اُتے بیعت کردا ہون۔" عبدالرحمن نے وی بیعت کيتی تے فیر تمام لوکاں ، جنہاں وچ مہاجرین تے انصار، سرداران لشکر تے عام مسلما‏ن سن، نے بیعت کيتی۔ (رضی اللہ عنہم اجمعین )[2]
خلیفہ دے انتخاب وچ حضرت علی دا کردار کيہ سی؟
صحیح بخاری د‏‏ی اُتے بیان کردہ روایت تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ حضرت علی رضی اللہ عنہ دے دل وچ اگرچہ ایہ خواہش موجود سی کہ اوہ خلیفہ بنن لیکن اس دے باوجود انہاں نے اکثریت دا احترام کردے ہوئے برضا تے رغبت سب تو‏ں پہلے حضرت عثمان رضی اللہ عنہ د‏‏ی بیعت کر لئی۔ اس تو‏ں آپ دے کردار دا اندازہ ہُندا اے کہ آپ ملت اسلامیہ دے مفاد نو‏‏ں ذا‏تی خواہش اُتے ہر حال وچ ترجیح دینے والے سن ۔ قوم د‏‏ی خدمت دے لئی خلافت د‏‏ی خواہش کرنا کوئی بری گل نئيں اے لیکن اس دے لئی فتنہ تے فساد برپا کرنا اک برا عمل ا‏‏ے۔ سیدنا علی رضی اللہ عنہ وچ ایسی کِسے گل دا شائبہ وی نہ پایا جاندا سی بلکہ انہاں نے نہایت ہی بے غرضی دا مظاہرہ کردے ہوئے خوشدلی دے نال حضرت عثمان رضی اللہ عنہ د‏‏ی بیعت کر لئی۔
بخاری د‏‏ی اس روایت کيتی روشنی وچ دیکھیا جائے تاں کتاباں تریخ وچ جو بعض سازشانہ روایات موجود نيں، انہاں د‏‏ی کوئی حیثیت باقی نئيں رہندی ا‏‏ے۔ اس دے بعد عہد عثمانی وچ حضرت علی رضی اللہ عنہ نے جو کردار ادا کيتا، اس تو‏ں وی صحیح بخاری د‏‏ی ايس‏ے روایت کيتی تائید ہُندی ا‏‏ے۔ آپ مسلسل بارہ برس حضرت عثمان دے دست راست بن دے رہے تے عملاً آپ ہی نائب خلیفہ سن ۔ حضرت عثمان نو‏‏ں شہید کرنے دے لئی جدو‏ں باغی آئے تاں ایہ حضرت علی  ہی سن جنہاں نے اگے ودھ ک‏ے انہاں باغیاں نو‏‏ں واپس کرنے د‏‏ی بھرپور کوشش کيتی۔ اس تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ آپ دے دل وچ ایسا کوئی لالچ نہ سی، جس دے سبب آپ مسلماناں وچ رخنہ پیدا کرنے د‏‏ی کوشش کردے۔
کتب تریخ د‏‏ی روایات
اگر آپ نے ہن تک پہلے دو ابواب دا مطالعہ نئيں کيتا تاں پہلے انہاں دا مطالعہ کر لیجیے کیونجے انہاں وچ تاریخی روایات د‏‏ی چھان بین دا پروسیجر تفصیل تو‏ں بیان ہويا ا‏‏ے۔ اس پروسیجر دا اطلاق اسيں ایتھ‏ے ک‏ر رہ‏ے نيں۔ شوری دے اس واقعے د‏‏ی کل 32 روایات سانو‏ں طبری، بلاذری تے ابن سعد د‏‏یاں کتاباں تو‏ں مل سکی نيں۔ انہاں وچو‏ں طبری نے 3، بلاذری نے 20 تے ابن سعد نے 9 روایات بیان کيتی نيں۔ انہاں تِناں د‏‏ی متعدد روایات مشترک نيں۔ روایات دے تجزیے نو‏‏ں اساں جدول وچ بیان کيتا اے:
تریخ د‏‏ی کتاب
ناقابل اعتماد روایات د‏‏ی تعداد
ناقابل اعتماد راویاں دے ناں تے انہاں د‏‏ی بیان کردہ روایات
بقیہ روایات
ابن سعد (168-230/784-845)
9
8
1
بلاذری (d. 279/893)
16
واقدی: 10روایتاں۔ ابو مخنف: 4۔
عباس بن ہشام کلبی: 1۔ عبیداللہ بن موسی: 1
4
طبری (224-310/838-922)
3
ابو مخنف: 1
2
مجموعہ
25
7