بھارت_وچ_اسلام
دارالعلوم دیوبند
اسلامی دنیا وچّ دارالعلوم دیوبند دا اک خاص مقام ہے جنھے پورے علاقے نوں ہی نہیں ، پوری دنیا دے مسلماناں نوں متاثر  کیتا ہے ۔ داراللوم دیوبند صرف اسلامی یونیورسٹی ہی نہیں اک وہابی وچارادھارا ہے ، ! اسلئی مسلماناں وچّ اس وکھرے نظریئے توں متاثر مسلماناں نوں ‘‘دیوبندی‘‘ کیہا جاندا ہے ۔ دیوبند اتر پردیش دے اہم نگراں وچّ گنیا جاندا ہے جو آبادی دے لحاظ توں تاں اک لکھ توں کجھ زیادہ آبادی دا اک چھوٹا جیہا نگر ہے ۔ لیکن دارالعلوم نے اس نگر نوں وڈے - وڈے نگراں توں بھاری اتے سمانجنک بنا دتا ہے ، جو نہ کیول اپنے ککھّ وچّ اتہاسک پرشٹھبھومی رکھدا ہے ، اپتُ اج وی سامپردائک سوہاردد دھرمنرپیکشتا اتے دیش - پریم دا اک عجیب نمونہ پیش کردا ہے ۔ دیوبند اسلامی سکھیا اتے درشن دے پچار دے اتے پرسار لئی سمپورن سنسار وچّ پرسدھ ہے ۔ بھارتی سنسکرتی اتے اسلامی سکھیا اتے سنسکرتی وچّ جو سنجوگ اج ہندوستان وچّ دیکھن نوں ملدا ہے اسدا سدھا - سادھیا پنّ دیوبند دارول علوم نوں جاندا ہے ۔ ایہہ مدرسہ مکھ روپ توں اچّ عربی اتے وہابی اسلامی سکھیا دا کیندر بندُ ہے ۔ دارول علوم نے نہیں کیول اسلامیک شودھ اتے ساہت دے سنبندھ وچّ وشیش بھومکا نبھائی ہے ، سگوں بھارتی پریاورن وچّ اسلامیک سوچ اتے سنسکرتی نوں نوی نیم اتے انوکولن دتا ہے ۔ دارول علوم دیوبند کیتی آدھارشلا 30 مئی 1866 وچّ حاجی عابد حسین اتے مولانا قاسم نانوتوی دوارا رکھی گئی سی ۔ اوہ سماں بھارتک دے اتہاس وچّ راجنیتک اتھلّ - پتھل اتے تناو دا سماں سی ، اس سمیں انگریزاں دے ورودھّ لڈے گئے پہلاں آزادی لڑائی ( 1857 ای. ) کیتی اسپھلتا دے بادل چھنٹ وی نہ پائے سن اتے انگرجوں دا بھارتیاں دے پرتی دمنچکر تیز کر دتا گیا سی ، چارے پاسے ہا - ہا - کار مچی سی ۔ انگرجوں نے اپنے سمپورن شکتی توں آزادی اندولن ( 1857 ) نوں کچل کر رکھ دتا سی ۔ سارا آندولنکاری شہید کر دتے گئے سن ، ( دیوبند ورگی چھوٹی بستی وچّ 44 لوکاں نوں فانسی اتے لٹکا دتا گیا سی ) اتے باقی نوں گرپھتار کر لیا گیا سی ، اجیہے سلگدے ماحول وچّ دیسبھگت اتے آزادی سینانیاں اتینراشاواندے پرہار ہون لگے سن ۔ چارے پاسے کھلبلی مچی ہوئی سی ۔ اک پرشن چنہ ساہمنے سی کہ کس پرکار بھارت دے بکھرے ہوئے سمدایاں نوں اکجٹ کیتا جاسے ، کس پرکار بھارتی سنسکرتی اتے شکش جو ٹٹدی اتے بکھردی جا رہی سی ، کیتی سرکش کیتی جاوے ۔ اس سمیں دے اگوائی وچّ ایہہ احساس جاگیا کہ بھارتی جیرن اتے کھنڈت سماج ایس سماں تکّ وشال اتے ظالم بریٹیش سامراج دے مقابلے نہیں ٹک سکدا ، جدوں تکّ سارے ورگاں ، دھرماں اتے سمدایاں دے لوکاں نوں دیش پریم اتے دیش بھگت دے پانی وچّ اسنان کراکے اک نیم وچّ نہیں پرو دتا جاوے ۔ اس کارج لئی نہیں کیول کشل اتے دیسبھگت اگوائی کیتی آوشئکتا سی ، سگوں اوہناں لوکاں اتے سنستھاواں کیتیاں آوشئکتا سی جو دھرم اتے جاتی توں اپر اٹھکے دیش لئی قربانی کر سکن ۔ ایہناں اددیشیوں کیتیاں پورتی لئی جنہاں مہان آزادی سینانیاں اتے سنستھاناں نے دھرمنرپیکشتا اتے دیسبھگتی دا پاٹھ پڈھایا اوہناں وچّ دارول علوم دیوبند دے کماں اتے سیواواں نوں بھلایا نہیں جا سکدا ۔ سورگیئے مولانا محمود حسن ( پرسدھ ادھیاپک اتے رکھاک دارول علوم دیوبند ) اوہناں سینانیاں وچوں اک سن جنہاں دے قلم ، گیان ، اچار اتے سبھاء توں اک بڈا سمدائے پربھاوت سی ، ایہناں وشیشتاواں دے کارن ایہناں نوں شیکھل ہند ( بھارتی ودوان ) کیتی اپادھ توں وبھیشت کیتا گیا سی ، انہوں نے نہیں کیول بھارت وچّ ورن ودیشاں ( افغانستان ، ایران ، ترکی ، سعودی عرب اتے ملیا ہویا ) وچّ جاکے بھارت اتے بریٹیش سامراج کیتی بھرت‍ثنائ کیتی اتے بھارتیاں اتے ہو رہے اتیاچاراں دے ورودھّ جی کھولکے انگریزی شاسک ورگ کیتی مخالفت کیتی ۔ سگوں شیکھل ہند نے افغانستان اتے ایران کیتی حکومتاں نوں بھارتی آزادی اندولن دے پروگراماں وچّ سہیوگ دین لئی تیار کرن وچّ اک وشیش بھومکا نبھائی ۔ اداہرنتئ: ایہہ کہ انھاننے افغانستان اتے ایران نوں اس گلّ اتے راضی کر لیا کہ جیکر ترکی کیتی فوج بھارت وچّ بریٹیش سامراجے دے ورودھّ لڈنے اتے تیار ہو تاں زمین دے رستے ترکی کیتی فوج نوں حملہ لئی آؤن دینگے ۔ شیکھل ہند نے اپنے سپرم ششیوں اتے پربھاوت آدمیاں دے مادھئم توں انگریز دے ورودھّ پچار شروع کیتا اتے ہزاراں مسلمان آندولنکاریاں نوں بریٹیش سامراج دے ورودھّ چل رہے راشٹیئے اندولن وچّ شامل کر دتا ۔ ایہناں دے پرمکھ چیلا مولانا حسین احمد شراب ، مولانا ابیدلا سندھی سن جو جیون پریانت اپنے گورو کیتیشکشاوانؤتے چلدے رہے اتے اپنے دیشپرمی بھاوناواں اتے نیتیاں دے کارن ہی بھارت دے مسلمان آزادی سینانیاں اتے آندولنکاریاں وچّ اک بھاری تھمھ دے روپ وچّ جان جاندے ہن ۔ سنّ 1914 ای. وچّ مولانا ابیدلا سندھی نے اپھگانستات جاکے انگرجوں دے ورودھّ ابھیان چلایا اتے قابل وچّ رہندے ہوئے بھارت کیتی سروپرتھم سوتنترت سرکار ستھاپت کیتی جسدا راشٹرپتی راجا مہیندر پرتاپ نوں بنا دتا ۔ اتھے اتے رہکے انھاننے انڈئن نیشنل کانگیس کیتی اک شاکھا قایم کیتی جو بعد وچّ ( 1922 ای . ) وچّ مول کانگرس سنگٹھن انڈئن نیشنل کانگرس وچّ ولا کر دتی گئی ۔ شیکھل ہند 1915 ای. وچّ ہجاج ( سؤدی عرب دا پہلا نام سی ) چلے گئے ، انھاننے اتھے رہندے ہوئے اپنے ساتھیاں دوارا ترکی توں سمپرک بنا کر فوجی سہائتا کیتی منگ کیتی ۔ سنّ 1916 ای. وچّ اس سنبندھ وچّ شیکھل ہند استمبول جانا چاہندے سن ۔ مدینے وچّ اس سمیں ترکی دا گورنر غالب تینات سی شیکھل ہند نوں استمبول دے بجائے ترکی جان لئی کیہا پر اسی سمیں ترکی دے لڑائی منتری انور پاشا ہجاج پہنچ گئے ۔ شیکھل ہند نے اوہناں نوں ملاقات کیتی اتے اپنے اندولن دے بارے وچّ دسیا ۔ انور پاشا نے بھارتیاں دے پرتی ہمدردی ظاہر کیتی اتے انگریز سامراج دے ورودھّ لڑائی کرن کیتی اک گپت یوجنا تیار کیتی ۔ ہجاج توں ایہہ گپت یوجنا ، گپت روپ نال شیکھل ہند نے اپنے چیلا مولانا ابیدلا سندھی نوں افغانستان بھیجیا ، مولانا سندھی نے اسدا جواب اک ریشمی رومال اتے لکھکے بھیجیا ، اس پرکار رومالوں اتے پتر سبھاء رہا ۔ ایہہ گپت سلسلہ ‘‘تحریک اے ریشمی رومال‘‘ دے نام توں اتہاس وچّ پرسدھ ہے ۔ اسدے سنبندھ وچّ سر رولیٹ نے لکھیا ہے کہ ‘‘برٹش سرکار اس گتیودھیاں اتے حقہ بک‍دا سی‘‘ । دارول علوم دیوبند دے کول اج اپنے کئی وڈے وڈے بھون ہن جنہاں وچّ کئی مسجداں وی ہے لیکن دارول علوم دیوبند دے کول شروع وچّ اپنا کوئی بھون نہیں سی سگوں اسدی شروعات ‘چھتاں والی مسجد‘ توں ہوئی ۔ اسدے انگن وچّ اک انار دا درخت سی ۔ اسدے ہیٹھاں اک استاد نے اک شاگرد نوں پڑاؤن نال اس مدرسے کیتی شروعات کیتی ۔ اوہ انار دا درخت سو سال توں وی زیادہ عرصہ گزر جان دے باو جود پھل دندا رہا جو کہ اک حیرانی دا وشا سی ۔ ایہہ مسجد اج وی دارول علوم دیوبند دے مکھ بھون دے مکھ دروازے دے کول ستھت ہے اتے اسوچّ اج وی پنجو سماں روک توں نماز ادا کیتی جاندی ہے ۔ اس مسجد وچّ کجھ کمرے وی بنے ہوئے ہن ۔ دارول علوم توں جڈی ہوئی اہم شکھسئتیں اکثر اتھے قیام کردیاں ہے ۔. . ..