cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مدیحہ افتخار
شروعاتی زندگی
مدیحہ افتخار دا جم افتخار احمد اتے ریحانہ افتخار ، جو کہ اسلام آباد، پاکستان وچ ہویا سی۔ اس دے ماں-پیؤ شو 'بولتے ہاتھ'  کردے سن جو کہ بولھے لوکاں لئی سینت بولی اتے خاص لوکاں نوں بولن دے بنیاد اتے سی۔ ایہہ شو 1990 دے دہاکے وچ پی۔ٹی۔وی اتے ہفتہ نوں براڈکاسٹ کیتا جاندا سی۔
بھرتناٹیئم
thumb|پرفارمنس دے دوران اک منظر.
ایہ ہندستانی کلاسیکی رقص د‏‏ی اک قسم اے جو زیادہ تر تمل ناڈو دے مندراں وچ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ thumb|Dancers at Thanjavur, [[برہدیشور مندر|Brihadeshwara temple dedicated to Shiva. The temple has been a major center for Bharatanatyam since about 1000 CE. ]]
ہور ویکھو
thumb|180px|One movement in the Bharatanatyam by Rama Vaidyanathan at the Guimet Museum (2009).
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے کلاسیکی رقص د‏‏ی اصناف گٹھ:بھارتی سبھیاچار گٹھ:تمل سبھیاچار گٹھ:تمل ناڈو گٹھ:جنوبی بھارت گٹھ:رقص دیاں قسماں گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین گٹھ:ہندستانی رقص دیاں قسماں گٹھ:ہندو روایات گٹھ:ہندو فن گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:بھارت د‏‏ی قومی علامات
گٹھ:تامل سبھیاچار گٹھ:دکھنی بھارت گٹھ:بھرتناٹئم گٹھ:تامل ناڈوگٹھ:ناچگٹھ:بھارت
مہاراجہ رنجیت سنگھ دا تعلیمی پربندھ
تعلیم لازمی کرن دا حکم
مہاراجہ رنجیت سنگھ نے جدوں 1799 ء وچ گجراں والہ نوں چھڈّ کے لاہور نوں راجگڑھ بنایا تاں اوہناں نے اپنے فیصلیاں وچ شروع دے ہی سالاں وچ ہر کسے لئی سکھیا لازمی کرن دا حکم دتا سی۔
ہندو سکول
اس ویلے گورمکھی پڑھنا تے سکھنا سکھاں لئی مقدس کم سی، سکھاں دے آپسی چٹھی-پتر وی گورمکھی بولی وچ ہی لکھے جاندے سن۔ اس توں علاوہ ہور وی کئی پاٹھشالاواں سن، جنہاں نوں 'مہاجنی سکول' کیہا جاندا سی۔ ایہناں سکولاں وچ مہاجن، ویش، کھتری تے وپاری طبقےآں دے بچے سکھیا حاصل کردے سن۔ مہاجنی سکولاں دے استاداں نوں 'پاندھا' کیہا جاندا سی۔ اتھے طالب علماں نوں زبانی، لکھتی اتے گنت دی سکھیا دتی جاندی سی۔ ایہناں سکولاں وچ لنڈے، ٹھاکری، صرافی وغیرہ لپیاں دی جانکاری وی دتی جاندی سی۔ اس توں علاوہ 'ناگری' وی پڑھائی جاندی سی۔
تعلیم لئی اقدام
مہاراجہ رنجیت سنگھ سکھ ادارےآں وچ گرانٹ وی دندے سن۔ اس دے نال ہی اوہ ہورناں بولیاں جویں عربی تے فارسی دی وی حوصلہ افزائی کردے سن۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے 'قاعدے' وی جاری کیتے، جس نوں پڑھ کے گورمکھی تے فارسی نوں سکھیا جا سکدا سی اتے اس وچ ریاضی دا مڈھلا علم وی دتا گیا سی تاں کہ ہر کوئی حساب-کتاب دا کم وی اپنے-اپنے کر سکے۔ مہاراجہ نے ایہہ قاعدے پنڈ وچ تحصیلداراں راہیں بھیجے اتے اوہناں نوں ہر پنڈ وچ ایہہ قاعدے ونڈن دے حکم دتے۔ پنڈ دیاں عورتاں لئی ایہہ قاعدہ پڑھنا ضروری سی۔ اس ویلے عورتاں دی سکھیا دا لٹریسی ریٹ 100 فیصدی سی۔ اس طرحاں اس ویلے ہریک عورت گورمکھی لکھ تے پڑھ سکدی سی۔ رنجیت سنگھ دے ویلے لڑکیاں دے 12 تے 14 سکول لڑکیاں لئی موجود سن۔ اس ویلے رنجیت سنگھ نے ایہہ حکم وی جاری کیتا کہ مہینے وچ ایہہ قاعدہ آپ سکھن توں بعد ہر کسے نے اس طرحاں دے 5 قاعدے تیار کرکے پنج لوکاں نوں ہور پڑھاؤنا اے اتے چٹھی راہیں مہاراجہ دے دربار نوں اس بارے جانکاری دینی اے۔ اس طرحاں کجھ سالاں وچ ہی پنجاب دے بہت سارے لوک چٹھی پڑھن-لکھنن اتے حساب-کتاب کرن دے قابل ہو گئے۔
پنجاب دا تعلمی پربندھ
انگریز پروفیسر لٹنر دا کہنا اے کہ، 'جدوں 1849 وچ پنجاب انگریزاں دے قبضے ہیٹھ آیا تاں پنجاب وچ سکھیا پربندھ کمال دا سی۔' اس توں علاوہ لاہور وچ کلا، دستکاری تے ہنر لئی خاص ادارے قایم کیتے گئے سن، جتھے سکھیا حاصل کر کے پنجاب دے لوک اپنے کاروبار قائم کردے سن۔
انگریزاں دی پنجابی دشمنی
انگریزاں نے پنجاب دی سکھ سلطنت]] اُتے مل مارن دے مگروں پنجابی نوں جڑھ توں پٹن لئی اتے اس نوں ہونجھن لئی یتن کرنے شروع کر دتے۔ اوہ اس دی تھاں انگریزی دا بوٹا لاؤن لئی زوراں-شوراں اُتے کم کرن لگے۔ سر ڈونلڈ نے پنجاب دا گورنر بنن مگروں ایہہ حکم جاری کیتے کہ پنجاب دے پڑھے-لکھے لوکاں نوں انگریزی سکھائی جاوے۔ پنجابی نوں ختم کرن لئی اس ویلے انگریزاں نے بہت سارے مشنری سکولاں اتے چھاپےخانیاں دا گٹھن وی کیتا، جتھے لکھاں روپئے خرچ کے انگریزی دیاں کتاباں چھاپیاں اتے ونڈیاں گئیاں تے انگریزاں ولوں ایہہ وی اعلان کیتا گیا کہ جہڑا بندہ انگریز سرکار کول ہتھیار جمع کروائےگا، اس نوں دو آنے تے جہڑا قاعدہ جمع کروائےگا، اس نوں اس توں تن گناں رقم دتی جاوے گی، یعنی کہ چھ آنے دتے جانگے، جہڑی اس زمانے وچ چنگی رقم ہندی سی۔ اس طرحاں رنجیت سنگھ دے پنجابی قاعدے انگریزاں ولوں ضبط کر لئے گئے اتے اوہناں اُتے پابندی لگا کے پھوکن دا کم شروع کیتا گیا۔ اس طرحاں انگریزاں ولوں پنجابی قاعدے اُتے دھاوا بولیا گیا۔
پنجابی دا راج بولی نا ہونا
رنجیت سنگھ دے ویلے پنجابی نوں راج پربندھ اتے سکھیا دے زریعے وجوں تھاں نہ ملن تے اس نوں سٹّ مارن دے کوئی سوچے-سمجھے یتن نہیں سن۔ اس کرکے اس دیاں جڑھاں نوں نقصان نہیں سی پجیا۔ راج سنگھاسن توں بناں وی پنجابی بولی لوکاں دے من دے سنگھاسن اتے براجمان رہی۔ اس ویلے بولی دی اہمیت دے اوہ میعار نہیں سن، جو اج ساڈے سماج تے راج وچ ہن۔
رنجیت سنگھ دی نظر وچ تعلیم دی اہمیت
اس ویلے تاں سکھیا راج دے سروکاراں وچ وی شامل نہیں سی پر رنجیت سنگھ نے سکھیا دے اہمیت نوں سمجھدے ہوئے سارے لوکاں نوں سکھیا دینی ضروری سمجھی۔ آپ تعلیم حاصل نہ کر سکن دی گھاٹ نوں اس نے بھلی بھانت محسوس کیتا۔ اوہ سمجھدا سی کہ کامیاب راج پربندھ لئی تعلیم دا علم ہونا ضروری اے۔ اس لئی اس نے تعلیمی ادارےآں نوں کھلھ کے دان دتا تے اوہناں دے ناں جگیراں لگوائیاں۔ اس طرحاں رنجیت سنگھ دے ویلے سکھیا نوں اُچا چکن لئی پورے یتن کیتے جاندے رہے۔ اس ویلے سکھ راج دا راجگڑھ لاہور دے 87 فیصدی لوک پڑھے-لکھے سن اتے کل پنجاب وچ 78 فیصدی لوک پڑھے-لکھے سن، جس وچ عورتاں دی فیصدی مرداں نالوں ودھیرے سی۔ اس طرحاں اس ویلے سکھ راج علم وان سی۔
ودھیا تعلیمی پربندھ
اس طرحاں اس ویلے دے سکھیا پربندھ نوں دیکھدے ہوئے اسیں کہہ سکدے ہاں کہ ادوں سکھیا دا پربندھ نہ صرف ودھیا ہی سی، بلکہ کمال دا سی۔ سو مہاراجہ رنجیت سنگھ اوہناں مہان قابل راجیاں وچوں سی، جس نوں دنیا دی روپ-ریکھا بدلن لئی صرف موقع چاہیدا ہندا سی۔ اوہ اپنے راج دے نت دے کماں نوں چنگی جگت نال کردا سی۔ اوہ تعلیم اتے ودواناں دا بڑا قدردان سی۔ رنجیت سنگھ اوہناں وچوں سی، جنہاں نوں قدرت خاصیت تے وڈیائی دے حصول لئی پیدا کردی اے۔
مدیحہ افتخار
کریئر
مدیحہ افتخار نے اپنے اداکاری دے کریئر دی شروعات 17 سال دی عمر وچ کیتی ۔
اوہ فی الحال اولیویا کریم لئی برانڈ امبیسڈر اے اتے فروری 2011 توں اس دی اشتہاری مہم وچ ظاہر ہوئی اے۔
اوہ ہیٹھاں دتے ٹی ​​وی ڈرامہ سیریئلاں وچ وی ظاہر ہوئی اے:
نجی زندگی
مدیحہ افتخار کراچی وچ رہندی اے۔
ٹیوی دی سویر دا مظاہرہ میزبان
مدیحہ افتخار نے ڈان نیوز ٹی۔وی۔ چینل اُتے 2013 دی رونق رمضان نشریات دا انعقاد کیتا۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1985 گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاکستانی عورت ماڈلاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں
مائی سُکھن
مائی سکھن اس علاقے دی اک طاقتور سکھ حکمران سی، جس نے پورے پنجاب وچ اپنی مانتا حاصل کیتی۔
1805 وچ، جدوں لاہور دے سکھ راجے رنجیت سنگھ دیاں طاقتاں مقدس شہر امرتسر اتے جت حاصل کردیاں سن تاں مائی سکھن ڈھلوں دی کمانڈ ہیٹھ ڈیفینڈراں دے بینڈ نے ایہناں نوں کافی ویلے لئی بند کر دتا۔  جدوں رنجیت سنگھ نے  زمزمہ توپ نوں حوالے  کرن دی بینتی کیتی، تاں مائی سکھن نے اسنوں بچاؤن لئی شہر نوں سیل کر دتا۔ بعد وچ، بادشاہ نے اپنے پنج جاں چھ پنڈ دے کے اسدی بہادری نوں مانتا دتی۔
اسدا اک پتر، گردتّ سنگھ ڈھلوں، سی جدوں اوہ 10 سال دا سی تاں اسدے پیؤ گلاب سنگھ دی موت ہو گئی سی۔ اسدی1824 وچ موت ہو گئی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:جٹ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:سکھ جنگجو عورتاں گٹھ:19ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں گٹھ:بھارت وچ عورتاں گٹھ:موت 1824
پنجابی شاعری دیاں صنفاں
پنجابی شاعری دیاں صنفاں دا ویروا اینج ا ے۔
چوبولا
شاعراں دا   رَلواں کلام  یا  جس وچ چار بولیاں وَرتیاں گیاں ہوڽ۔ ایس دی مثال گرو گرنتھ صاحب وچ موجود ہے۔
سویا
سویا چار تُکاں دا بحر ہے، ہر اک تُک وچ ٢٢ پائے ہُندے ہن ، پہلے ٢١ پایاں دیاں ست تکڑیاں بندیاں ہن اک تکڑی وچ کلاں خورد خورد  ایس طرح تِن تِن پائے ہندے ہن تے بایئسواں پایہ کلاں ہندا ہے، وقفہ چار پایاں بعد۔ایس دیاں کئی قسماں ہن۔
فرد
غزل دا مطلع چھڈ کے باقی اس دا  ہر شعر اپنی جگہ تے فرد ہند اہے۔
کِبتْ
بِت ہِندی وِچ جملہ نوں آکھدے ہن، یعنی کہی ہوئی گل۔ ایہہ لمبے بحر دا شعر ہےہر مصرعہ دے چار ٹکڑے یعنی رکن ہُندے ہے،  تے چوتھا ٹکڑا پہلے تِناں نالوں تھوڑا چھوٹا ہُندا ہے۔   کِبت چار تُکاں دا ہندا ہے ایس وچ ماترے دا حساب نہیں ہندا ، پر پائے ٣١ ہونے چاہیدے ہے۔ پایاں دی لمبائی چھوٹائی دا وی خیال نہیں ، صرف اخیرلا پایہ کلاں ہووے تے ایس وچ اَٹھ اَٹھ پایاں دے بعد تِن وقفے ہندے ہن۔ سکھ  تے ہِندو  شاعراں دے کبت اکثر مِلدے ہن۔
سَر کھنڈی
ایہدے وچ تُکاں قافہ بند نہیں ہُندیاں، یعنی ردیف قافیہ دی پابندی نہیں ہندی۔ ایس نوں انگریزی وچ بلینک ورس آکھدے ہن۔
بَارَہْ مَاھے - اَٹھوارے- سَت وَارے
شاعر محبوب دے ہجر وچ سال دے مہینہ دے ناں لے لے کے جدائی دی کیفیت بیان کردا ہے۔
سی حرفی
پنجابی شاعراں ابجد دے ٣٠ حرفاں تے بَیت لکھ کے اوہنوں نوں سی حرفی دا ناں دے دِتا۔
کُنڈلیاں
چھ مصرعہِ دا اک بند جس وچ بند دے پہلے مصرعہ دا پہلا لفظ تے آخری مصرے دا آخری لفظ اِکو جیہا ہندا ہے، دوسرے مصرعہِ دا آخری ٹکڑا تیجے مصرعہِ دا پہلا ٹکڑا ہندا ہے انٛج سنگلی وانگو مصرعہِ جڑ جاندے ہن۔
کورڑاچھند
ایس وچ دو تُکاں ہندیاں ہن۔ ہر اک تُک وچ ١٣ پائے ۔ ٦ پائے بعد وقفہ تے تِیجا پائے کلاں خورد کلاں آوڽ تاں بحر سوادلا بڽ جاندا ہی۔ ایہہ چار  یا  چھ مصرعے وچ ہُندے ہے۔
بشن پَدے
ہندو لوک اپنے دیوی دیوتاؤں دی تعریف وچ لکھے بھجن نوں آکھدے ہن۔
اشٹ پَدے
اوہ خیال جیہڑا اٹھارہ پوڑیاں دی لڑی وچ ہووے۔
غزل
غزل دے معنی ہن معشوق نال لاڈ پیار دیاں گلّاں کرنا۔ غزل دے ہر شعر دا مضمون یا خیال وَکھ وَکھ ہندا ہے، ایس دا پہلا شعر بیت تے باقی فرد ہندے ہن۔ ایس دے شعراں دی تعداد طاق ہندی ہے تے تیراں توں زیادہ اشعار نہیں ہندے۔
مثلّث
ایہہ اوہ نظم ہے جس دے ہر اک بند دے تن مصرعہِ ہندے ہن۔
خمّس
جس نظم دے ہر بند دے پنج مصرعہِ ہووڽ اوس نوں کیہندے ہن۔
مسدّس
جس مسلسل نظم دے ہر بند دے چھ مصرعہِ ہووڽ، تے ایہدے پہلے چار مصرعہِ یا دو بَیت ہم قافیہ ہندے ہن تے باقی دو مصرعہِ وکھرے ہندے ہن۔
چوپائی، چو مصرعہ، چوکلیا، قِطعہ، رُباعی
چار مصرعہ دا اِک بند، انسانی زندگی تے کسی اک پہلو اتے ایس وچ روشنی پائی جاندی ہے۔ جس وچ فارسی رباعی وانگ اِک خیال پیش کیتا جاندا ہے، پر رباعی دے کجھ خاص وزن ہن ، چوپائی یا قطعہ لئی کوئی قید نہیں۔ امرت چھند وی ایس دی اِک قسم ہے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ساہت
پنجابی شاعری دیاں معنوی صنفاں
پنجابی شاعری دیاں معنوی صنفاں دا ویروا اینج اے ۔
اُشتر نامہ
ایہہ اوس صوفیانہ شاعری دا ناں ہے جس وچ عشق دیاں تکلیفاں تے مشکلات برداشت کرن دی تلقین کیتی جاندی ہے۔
پَوڑی
پَوڑی دے ڈنڈے، جس وچ کسی خیال نوں لڑی وار خیر تے شر دا دسیا ہووے۔
جندڑی
شاعر اپنے آپ نوں اک پردیسی مسافر سمجھ کے دنیا وچ چنگے عمل دی تلقین کردا ہے۔
جنگ نامہ
ایس وچ عام طور تے امام حسین تے یزید دی لڑائی، واقعہ کربلا دا ذکر ہُندا ہے۔
جوگی نامہ
شاعر اپنے آپ نوں جوگی یا جوگن سمجھدے ہوۓ عاجزی دا اظہار کردا ہے۔
چرخہ نامہ
تصوف دے رنگ دی شاعری ، اس وچ شاعر اپنے آپ نوں چرخے دی مثال دے کے تے سوت نوں اعمالِ حسنہ نال تشبیہ دیندا ہے۔
چوٹاں
ایس وچ دوسرے اتے چوٹ کیتی جاندی ہے یا چھیڑیا جاندا ہے۔
چوھریٹڑی نامہ
ایہدے وچ شاعر اپنے آپ نوں بھنگن دے روپ وچ رکھ کے عجز و انکساری نال محبوب دے ملن دی خواہش کر دا ہے۔
حُلیہ شریف
جس شاعری وچ نبی پاک دا حلیہ مبارک درج ہووے۔
حمد
ایس وچ ﷲ تعالٰی دی ذات دی تعریف کیتی جاندی ہے تے تقریباً ہر شاعر نے حمد لکھی ہے۔
سلام
حضور اُتے سلام تے درود بھیجیا جاندا ہے۔
فقر نامہ
جس وچ معرفت دیاں رمزاں ہون۔
گلزار
ایس وچ جنگ نامہ دی طرز تے پیغمبراں تے اولیا دا حال ہُندا ہے۔
مثنوی، مرثیہ ، نوحہ
مثنوی وچ تاریخ، تصوف، عشق تے قصے کہانیاں مسلسل بیان کیتیاں جاندیاں ہن، جد کہ مرثیہ تے نوحہ وچ کربلا دے واقعہ آندے ہن۔
معراج نامے ، نور نامے
جس شاعری وچ حضور پاک دے معراج دا ذکر ہُندا ہے اوس نوں معراج نامہ تے جس وچ حضور پاک دی پیدائش مبارک دا ذکر ہووے اوس نوں نور نامہ آکھدے ہن۔
منقبت
ایس وچ صحابہ اکرام دی تعریف کیتی جاندی ہے۔
نعت
ایہہ آنحضرت دی تعریف وچ لکھی گئی شاعری ہے تے تقریباً سارے مسلمان شاعراں نے لکھی ہے۔
ھجو
کسی دی برائی بیان کیتی شاعری نوں آکھدے ہن۔
وار
جس وچ لڑائی دا مسلسل حال لوکاں وچ جوش پیدا کردا ہے ، مثلاً نادر دی وار ، چٹھیاں دی وار
حوالے
گٹھ:پنجابی ساہت
بی بی دلیر کور
بیبی دلیر کور ستارھویں صدی دی اک سکھ عورت سی جو مغلاں خلاف لڑ رہی سی۔ اسنے 100 عورتاں نال مغلاں خلاف اک ریلی کڈھی۔ اسدا قتل کیتا گیا اتے سکھاں وچ شہید منیا جاندا اے۔ بیبی دلیر کور نوں گرو گوبند سنگھ جی نے 17ویں وچ انندپور صاحب دی رکھوالی لئی ذمہ واری دتی سی۔
ایہہ وی دیکھو
گٹھ:سکھ جنگجو عورتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
کوآلا
کوآلا آسٹریلیا وچ رہن والا جانور اے اس نوں ٹیڈی بیئر وی کیہا جاندا اے۔
آسٹریلیا دے آدواسی جاتی اوبرزنل لوک اس نوں ٹیڈی بیئر (بونا بھالو) دے ناں نال وی جاندے سن۔ آسٹریلیا دے زیادہ تر لوک اس ٹیڈی بیئر جیو نوں پیار اتے مبارک جانور وی مندے ہن۔
مہاندرا
ایہہ دو فٹ اچا، گول-مٹول، وڈی ساری نکّ، اچّ-اچے کنّ، تکھیاں اکھاں، ملائم بھورے وال، رچھّ دے منہ-مہاندرے والے سندر جانور اے۔ اس دے دند بڑے نکیلے ہندے ہن۔ اس دا سبھاء ڈاڈھا سنگاؤ، سدھا-سادہ، شانت ہون کرکے ایہہ اپنے-اپنے وچ گواچے رہن نوں پسند کردا اے۔ کوالا بھالو دا رنگ اپروں بھورا اتے ہیٹھوں پیلا مخملی ہندا اے۔ مادہ کوالا دو سالاں بعد اک بچے نوں جم دندی اے۔ بچہ اینا کومل ہندا اے کہ ماں اس نوں اک سال تک پٹھّ اُتے بٹھا کھان، رکھاں اُتے چڑھن-اترن اتے رہن دے ڈھنگ-طریقے سکھاؤندی رہندی اے۔
رومانیت
رومانوی لہر 18ویں صدی دے دوجے اد چ یورپ چ ٹری ایدا جوڑ ساہت، آرٹ تے موسیقی نال سی۔ اے کلاسیکی ویلے توں الٹ سی۔ ایدے چ جذبات، تصور، نیچر، تے پرانے ویلیاں دیا کعانیاں تے لوکاں نوں اگے رکھیا جاندا اے۔ اے صنعتی انقلاب، عقلی سوچاں دے خلاف سی۔ مورتاں چ یدے چ تیز رنگ ورتے جاندے سن۔
تنجاوُر
تھانجاور جاں تنجاوُر ( انگریزی: Thanjavur) بھارت دا اک  شہر  اے جو تامل ناڈو وج واقع اے۔
تفصیلاں
تھانجاور دا رقبہ 36.33 مربع کیلومیٹر اے، تے اس دی مجموعی آبادی 222,943 افراد تے مشتمل اے تے 88 میٹر سطح سمندر توں بلندی تے واقع اے۔
تھاں ٹکانہ
تنجاوور، جو کہ پہلے تنجور دے ناں نال وی جانیا جاندا سی، تاملناڈو دا دکھن-مغربی ضلع اے، جو چینائی توں لگپگ 300 کلومیٹر دور اے۔
مشہوری وجہ
کاویری ڈیلٹا دی زرخیز مٹی اُتے واقع ہون کارن اتھے چولاں دی فصل بہت زیادہ ہندی اے۔ زیادہ فصل ہون کارن ہی اس تھاں نوں تاملناڈو دا چولاں دا کٹورا کہندے ہن۔
پہنچن دے زریعے
ہوائی رستہ راہیں جان لئی تنجاور دے نیڑے دا ہوائی اڈا ترچراپلی (ترچی) اے، جو اتھوں 65 کلومیٹر دور اے۔ اس توں علاوہ چینائی دے رستے وی اتھے پجیا جا سکدا اے۔ ریلوے رستہ راہیں وی ایہہ تھاں چینائی اتے ترچی توں سدھی ریل سیوا نال جڑیا ہویا اے۔ سڑک رستہ راہیں ایہہ تاملناڈو دے سارے پرمکھ شہراں نال جڑیا ہویا اے۔
تریخ
تنجاور دے شروع دا اتہاس زیادہ مہیا نہیں پر 850 ء توں بعد اس اُتے چولا راج ٹبر دا راج رہا، جو 400 سال تک رہا۔ اوہناں دے راج دا راجگڑھ ہون کارن اتے 1010 عیسوی وچ راجا راج اول چول ولوں اتھے 216 فٹ اچے برہدیشور مندر دی اساری کرواؤن کارن ایہہ تھاں کافی مشہور ہویا۔ چولا سلطنت دے پتن توں بعد تنجاور اُتے پانڈیا، دلی سلطنت، وجے نگر اتے مراٹھا حکمراناں دا راج رہا۔ 1855 وچ آخری مراٹھا راجا شیوا جی دی موت کارن اتے اوہناں دا کوئی وارث نہ ہون کارن تنجاور انگریزی راج ماتحت آ گیا۔ بھارت دی آزادی توں بعد تنجاور ضلع ہیڈکوآٹر اے۔
ویکھن یوگ تھانواں
ویسے تاں سارا تنجاور گھمن لئی بہت ودھیا شہر اے پر برہدیشور مندر، تنجاور مراٹھا پیلس، سوگنگا پارک، رائل پیلس میوزیم اتھوں دے مکھ کھچ مرکز ہن۔
برہدیشور مندر
برہدیشور مندر-اہدر مندر شہر دا مکھ ہندو مندر اے، جس دا اساری 1003–1010 عیسوی وچکار چول حکمران راجاراج-1 چول نے کروائی۔ اوہناں دے ناں کارن ایہہ مندر راجاراجیشور مندر دے ناں نال وی جانیا جاندا اے۔ 216 فٹ اچا ایہہ مندر بھگوان شیو نوں سمرپت اے اتے بھارت دے اچے مندراں وچوں اک اے۔ 1600 عیسوی وچ باہری سرکھیا لئی اس دے آلے-دوآلے دوہری چاردیواری بنوائی گئی اتے مندر داخلہ لئی دو دوار بنائے گئے۔ مندر دا مکھ دوار بہت اچا اے۔ اتھے ایہہ گل وی زکریوگ اے کہ دکھنی بھارت دے سارے مندر اتری بھارت دے مندراں توں الگ ہن۔ اتر بھارت وچ مندر دے مکھ بھون دی اچائی باقی بھوناں توں اچی ہندی اے، جدوں کہ دکھنی بھارت دے مندراں وچ مکھ دوار (گوپرم) دی اچائی باقی بھوناں توں اچی ہندی اے۔ مکھ دوار توں بعد تھوڑھا اگے جا کے اک ہور دوار آؤندا اے ایہہ دوار لنگھ کے اگے اک چبوترا آؤندا اے، جس اُتے نندی جی دی وڈا مورتی براجمان اے۔ اس مورتی دی خاص گل ایہہ اے کہ ایہہ مورتی اک ہی پتھر توں بنائی گئی اے اتے بھارت دی دوسری سبھ توں وڈی مورتی اے۔ ستھل دے ساہمنے برہدیشور مندر اے۔ سارا مندر گرینائیٹ دے پتھر نال بنیا ہویا اے اتے مندر اساری وچ لگپگ 1,30,000 ٹن گرینائیٹ دا استعمال ہویا اے، پورے گرینائیٹ نوں نقاشی نال سجایا ہویا اے۔
اتھے ایہہ گل وی کافی زکریوگ اے کہ تنجاور دے 100 کلومیٹر نیم قطر وچ کوئی وی گرینائیٹ دی کھان نہیں اے، اس لئی انے بھار دا گرینائیٹ اتھے کویں لیاندا ہووےگا اتے صرف ہتھوڑی-چھینیی دی مدد نال کویں نایاب نقاشی کیتی ہوویگی، ایہہ گل اج وی حیرانی تے سوچن والی اے۔ گربھگرہِ وچ قائم مکھ شولنگم کافی اچا اے۔ عقیدت منداں نوں اک مقررہ تھاں توں اگے جان دی مناہی اے اتے اوہناں ولوں ارپت پوجا دا سامان مندر پجاری ولوں ہی شو لنگم تک پہنچایا جاندا اے۔ مندر دے اندر فوٹو کھچن دی سخت مناہی اے۔ مندر دیاں 16 منزلاں ہن اتے ہریک منزل نوں الوکار میناکاری کرکے دیوتیاں مہابھارت-رمائن  دے مورت، جانوراں اتے پنچھیاں دیاں مورتیاں نال سجایا گیا اے۔ ایہہ مندر مکھ طور اُتے تاں بھگوان شیو نوں سمرپت اے پر گربھگرہِ دے دوآلے سورج اتے چندر دیوتے دیاں وڈا مورتیاں وی بنیاں ہوئیاں ہن۔
پرانے دور توں ہی ایہہ مندر سیاسی، سماجی، وپاری اتے مذہبی سرگرمیاں دا مرکز رہا اے۔ مندر دے آس-پاس ہی مکھ منڈیاں لگدیاں سن۔ ہریک نویں بادشاہ دا راج تلک اتھے ہی ہندا سی۔ مشہور سنگیتکاراں اتے نرتکیاں(ناچیاں) ولوں اتھے بھرتناٹئم پیش کرنا بہت مان دی گل سمجھی جاندی اے۔ مندر دے 1000 سال پورے ہون اُتے تاملناڈو سرکار نے دنیا دے 1000 چوٹی دے بھرتناٹئم کلاکار بلا کے دو دن جشن منایا سی اتے بھارت سرکار نے مندر نوں سمرپت 1000 روپئے دا اک سکہ، جس اُتے مندر دی مورت اکری اے، جاری کیتا سی۔ دراوڑ کلا نال بنیا ایہہ مندر 1987 وچ یونیسکو ولوں عالمی وراثت ٹکانہ اعلان ہو چکا اے۔
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:تامل ناڈو دے شہر گٹھ:تامل ناڈو
فرانسیسی استعماری سلطنت
فرانسیسی استعماری سلطنت 17ویں صدی توں پچھیترے 1960 دے دہاکے تک فرانسیسی راج ہیٹھ رہن والے علاقےآں دے گروہ نوں کیہا جاندا اے۔ 19ویں اتے 20ویں صدیاں وچ فرانسیسی سامراج برطانوی سلطنت توں بعد دنیا دا دوجا سبھ توں وڈا سامراج سی۔ 1920 اتے 1930 دہاکیاں دے سکھراں اتے اس دا کل رقبہ 12,347,000 مربع کلومیٹر (4,767,000 مربع میل) سی۔  فرانس نوں ملا کے فرانسیسی مختیاری ہیٹھلے علاقیاں دا رقبہ 13,018,575 مربع کلومیٹر (4,980,000 مربع میل) سی جو دھرتی دے کل زمینی رقبے دا دسواں حصہ اے۔ اس دی حاکمیت نے انگریزی، سپینی، پرتگالی اتے ڈچ سمیت فرانسیسی نوں اک بہت ہی پرچلت اسعتماری یورپی بولی بنا دتا۔
thumb|400px|کھبے|فرانسیسی نو آبادیات‏ی سلطنت دے تاریخی مقبوضات فرانسیسی نو آبادیات‏ی سلطنت یا فرانسیسی استعماری سلطنت (انگریزی: French Colonial Empire) ستارہويں صدی دے اوائل تو‏ں لے ک‏ے 1960ء د‏‏ی دہائی تک یورپ تو‏ں باہر اُنہاں خطےآں مشتمل سلطنت سی جو فرانس دے زیر قبضہ سن ۔ 19 ويں تے 20 واں صدی وچ فرانس د‏‏ی نو آبادیات‏ی سلطنت سلطنت برطانیہ دے بعد دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی استعماری قوت سی۔ 1920ء تے 1930ء د‏‏ی دہائی وچ اپنے عروج دے زمانے وچ فرانس دے مقبوضات دا کل رقبہ 13،500،000 مربع کلومیٹر (4،767،000 مربع میل) سی۔ ملک فرانس دا رقبہ شامل کيتا جائے تاں ایہ رقبہ 13،500،000 مربع کلومیٹر (4،980،000 مربع میل) بن جاندا اے جو زمین دے کل ارضی رقبے دا 10.7 فیصد بندا ا‏‏ے۔
جنگ دے بعد استعماریت مخالف تحریکاں دا آغاز ہويا جنہاں نے فرانسیسی اختیار نو‏‏ں للکارنا شروع کر دتا۔ 1950ء د‏‏ی دہائی وچ تے 1960ء دے اوائل وچ فرانس نے نو آبادیاں اُتے قبضہ برقرار رکھنے دے لئی ویت نام تے الجزائر وچ ناکا‏م جنگاں لڑاں۔ 1960ء د‏‏ی دہائی دے خاتمے تک فرانس د‏‏ی بیشتر نو آبادیات آزادی حاصل کر چکیاں سن البتہ چند جزیرے تے مجمع الجزائر سمندر پار خطےآں د‏‏ی حیثیت تو‏ں فرانس وچ شامل رہ‏‏ے۔ انہاں دا رقبہ 123،150 مربع کلومیٹر (47،548 مربع میل)بندا اے جو 1939ء تو‏ں پہلے د‏‏ی فرانسیسی استعماری سلطنت دا محض 1 فیصد بندا ا‏‏ے۔ ایہ تمام علاقے قومی سطح اُتے مکمل سیاسی نمائندگی تے مختلف نوعیت د‏‏ی قانونی خود مختاری دے وی حامل نيں۔
اہلِ_افریقہ_یورپین_کی_آمد تو‏ں پہلے پس ماندہ, تے غیرترقی یافتہ نہ سن, جداں کہ یورپ د‏‏ی جانب تو‏ں دسیا جاندا اے , بلکہ اوتھ‏ے وڈی باشعور اقوام بسدیاں سن جنہاں نے تہذیباں تے مملکتاں قائم کيت‏یاں, لیکن یورپی استعمار وڈی مہارت تو‏ں انہاں د‏‏ی پردہ پوشی وچ کامیاب ٹھہرا, بلکہ ہمیشہ انہاں نے اسنو‏ں پس ماندہ براعظم دے طور اُتے یاد کيتا تے اپنی فلماں کتاباں دے ذریعے اذہان وچ ایہ گل راسخ کر دتی کہ افریقہ غیرمہذب تاریدی ميں ڈُبیا براعظم تھا, جتھے وحشی آدمخوراں د‏‏ی ٹولیاں بسدیاں سن جو صحراواں تے جنگلاں وچ گھمدی پھرتاں نيں۔ حالانکہ کہ یورپی قابضین نے جدو‏ں افریقہ اُتے اپنے قدم جمانے شروع کيتے تاں نہ ہی اوہ تاریک براعظم سی تے نہ ہی اس دا باشندے اس قدر پسماندہ کہ استعماری قوتاں نو‏‏ں مٹھی بھر اناج یا میٹھی چیزاں دے لئی خوش آمدید کہندی پھراں, بلکہ اوہ عظیم تہذیباں دے مالک تے اعلیٰ اقدار دے حامل سن , جنہاں نو‏ں یورپی استعمار نے اپنے اسلحہ دے زور اُتے اپنی غلامی اُتے مجبور کيتا- انھاں وچو‏ں اک مملکت "ماندنجو " اے جس دے قائد_امام_ساموری_توری سن ۔ ایہ امام مجاہد ساموری توری افریقی مسلماناں دے زعماء وچو‏ں اک نيں, جنہاں نے مغربی افریقہ وچ استعمار د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے تے بعد وچ اہ‏م کردار ادا. .
امام ساموری دے ابتدائی حالات زندگی
ساموری توری ۱۸۳۰ ء وچ جمہوریہ گنی وچ پیدا ہوئے ساموری نے بچپن وچ اپنے والد" لافیا توری" تو‏ں دینی تعلیم حاصل کيتی, تے مرابطین دے ہتھو‏ں اپنی تعلیم مکمل د‏‏ی مرابط شیخ نے اس نوجوان د‏‏ی سوچ تے نفسیات اُتے گہرا اثر مرتب کيتا تے شاید تب ہی انھاں نے ایہ طے ک‏ر ليا ہوئے کہ جے حالات انہاں دا نال داں تاں مرابطین د‏‏ی طرز اُتے اک مملکت قائم کرن گے ۔ جدو‏ں انہاں د‏‏ی عمر 18 سال ہوئے ئی تاں والد نے اپنے دوست دے پاس ساحل عاج بھیجیا تاکہ اوتھ‏ے تو‏ں اسلحہ د‏‏ی تجارت سیکھ سک‏‏ے اس دوران ساموری نے اسلحہ دے حصول د‏‏ی جگہاں دے بارے وچ معلومات حاصل کيتياں ۔اس دوران انھاں نے مغربی افریقہ دے مختلف علاقےآں د‏‏ی جانب سفر کيتا تے اوتھ‏ے دے قبیلے تے معاشرتی نظام دا جائزہ لینے دا موقع ملا. .
مملکت دے قیام د‏‏ی جانب سفر:
ساموری توری کےنزدیک اک ایسی منظم مملکت ضروری سی جو اس علاقے وچ اسلامی مفادات دا دفاع کر سک‏‏ے تے مسلماناں دے مصالح دا تحفظ کر سک‏‏ے ۔ اسلامی مملکت دے بارے وچ اس وسیع سوچ نو‏‏ں لے ک‏ے ساموری نے ماندنجو قبیلے اُتے مشتمل اک مملکت دے قیام دا ارادہ کيتا, اس دے لئی ابتداء وچ ساموری نے اک چھوٹی سی جماعت بنائی جس دے اوہ خود قائد سن, اپنے ساتھیاں نو‏‏ں فنون قتال اُتے تربیت دینے لگے انھاں مسلح کيتا تے اپنے نفوذی علاقےآں نو‏‏ں پھیلیانا شروع کيتا۔ ٢۵ جولائ‏ی ۱۸۸۴ ء ساموری توری نے اپنے اہل وعیال تے قبیلہ نو‏‏ں اک مجلس وچ مدعو کيتا تے انہاں دے سامنے اعلان کيتا کہ اوہ اپنے لئے امام دا لقب اختیار کررہے نيں تے اپنے قبیلے تے رعایا تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ اسلام قبول کر لین, اپنی مملکت وچ شراب پینے تے خرید وفروخت اُتے پابندی عائد کردتی, بت پرست رواج وعادات اُتے پابندی عائد کردتی تے شریعت اسلامی دا نفاذ کيتا ۔
ساموری سلطنت د‏‏ی تعمیر تے ترقی
ان مراحل وچ نويں معاشرے تے مملکت د‏‏ی تعمیر تے ترقی دے نال نال دینی تعلیم نو‏‏ں عام کيتا, بت پرستاں دے درمیان اسلام پھیلانے دے لئی جہاد دا اعلان کيتا, قرآن د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں عام کرنے دے لئی بوہت سارے مدارس کھولے تے مسیتاں د‏‏ی تعمیر کيتی۔ اس دوران ساموری توری تے اُنہاں دے لشکر اُتے عسکری رنگ نمایاں رہیا ساموری مملکت د‏‏ی تعمیر دے دوران ھی فرانسیسیاں تو‏ں بار بار ٹکراندے رھے
فرانس دے خلاف جنگاں
فرانسیسی دریائے نائیجر دے اردگرد دے تمام علاقےآں اُتے قبضہ کرنے دا عہد کرچکے سن, ﷲ رب العزت نے انہاں دے مقابلے وچ اس عظیم قائد ساموری توری نو‏‏ں کھڑا کيتا جس نے انھاں ناقابل یقین حدتک نقصانات تو‏ں دوچار کيتا, ایتھ‏ے تک کہ اک فرانسیسی #سالار_پیروز نے انھاں سوڈان دے نپولین دا لقب دتا, اوہ اپنے معمولی تے سادہ اسلحہ دے نال فرانس ورگی قوت دے سامنے ٢٠ سال تک دیوار بنے رہے ۔ ساموری توری نے دریائے نائیجر دے سجے کنارے نو‏‏ں اپنی عسکری سرگرمیاں دا مرکز بنایا ، ایسی بستیاں جو کہ گھوڑےآں تے نمک تو‏ں مالا مال سن تے اوتھ‏ے اک چھوٹے شہر " بیساندوجو " نو‏‏ں اپنی مملکت دا راجگڑھ بن دے جہاد فی سبیل ﷲ اُتے مملکت د‏‏ی بنیاد رکھی ۔ تے جداں کہ ایہ معمول اے کہ ساڈی ہزیمت دا سبب ہمیشہ اندرونی خیانت ہُندی اے , امام نو‏‏ں وی خیانت دے باعث ہزیمت دا سامنا کرنا پيا, اک مسلم دشمن "تیبا" جو کہ "کندوجو" دا حاکم سی انہاں دے لئی آزمائش بن گیا, جس نے ساموری دے خلاف فرانسیسیاں د‏‏ی دل کھول کر مدد کيت‏ی, فرانسیسی جدو‏ں انہاں اُتے اک جانب تو‏ں حملہ کردے تیبا دوسری جانب تو‏ں حملہ آور ہُندا تے امام چک‏ی دے دوپاٹاں دے درمیان پس جاندے ، ایتھ‏ے تک کہ اوہ فرانسیسیاں تو‏ں صلح اُتے مجبور ہوئے, جس دے نتیجے وچ انہاں د‏‏ی سپاہ دریائے نائیجر دے کھبے کنارے تو‏ں نکل آئی تے اس اُتے فرانسیسی قبضہ تسلیم کرلیا, اس دے مقابل فرانس نے دریا دے سجے کنارے اُتے انہاں د‏‏ی مملکت تسلیم کر لئی ۔
متحرک سلطنت دا نظریہ
فرانسیسی ساموری د‏‏ی مملکت نو‏‏ں "متحرک سلطنت" دا ناں دیندے سن کیونجے جدو‏ں وی اوہ اپنی مملکت دا کوئی حصہ کھوندے اس دے بدلے ہمسایہ بت پرست ملکاں دے حصے اُتے قبضہ کرلیندے گویا انھاں نے کچھ علاقہ وی نہ کھویا ہوئے محض اپنی مملکت د‏‏ی سرحداں بدلی ہاں, اس طرح تو‏ں ایہ مجاہد امام فرانسیسیاں دے گلے دا کانٹا بن گئے, انھاں ہولناک خسارے تو‏ں دوچار کيتا, اپنی ہزیمت دے باوجو د انھاں ایہی شرف کافی اے کہ انھاں نے اک مملکت قائم کيتی, اسلام پھیلایا, بت پرستی دے خلاف جنگ کيت‏ی, اپنے وقت د‏‏ی عظیم قوت تے مملکت دے خلاف کھڑے ہوئے, اسنو‏ں بارہیا شکستاں تو‏ں دوچار کيتا, ماندیجو قوم نو‏‏ں جو کہ بکھرے ہوئے قبیلے تے خانداناں اُتے مشتمل سی متحد کيتا ۔
امام ساموری د‏‏ی وفات
جولائ‏ی وچ فرانسیسی سالار "لارتیج" نے امام دے خلاف اک وڈی جنگ دا آغاز کيتا, امام تو‏ں اس جنگ وچ غلطی ہوئی تے انھاں نے مغر ب د‏‏ی جانب پیش قدمی تے بارشاں دے موسم وچ استوائی جنگلات تے پہاڑی سلسلے وچ داخل ہوگئے, جس دے نتیجے وچ سپاہ نو‏‏ں قحط تے بھکھ دا سامنا کرنا پيا تے اوہ بکھر کر رہ گئے تے اس دے بعد جمع نہ ہوسکے- ساموری نے "ساننکور" لُٹنا چاہیا لیکن فرانسیسیاں نے شرط عائد کيتی کہ اوہ اپنے بیٹےآں نو‏‏ں گروی رکھن تے اپنا اسلحہ انہاں دے حوالے کرن, امام نے اسنو‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا تے جنگ جاری رکھی ایتھ‏ے تک کہ دھوکے تو‏ں انھاں گرفتا ر ک‏ر ليا گیا تے #جزیرہ_اوجویه یا کچھ دے نزدیک جابون د‏‏ی جانب انھاں جلاوطن کر دتا گیا, جتھے ۱۹۰۰ ء وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی
غداری دے نقصانات
فرانس نے اس ناگہانی کامیابی دے بعد مغربی افریقہ وچ اپنے قدم جما لئے ۔ امام دے بعد "احمد_سیکوتوری" نے مزاحمت د‏‏ی قیادت سنبھالے رکھی, تے اس طرح اوہ گینیا د‏‏ی ۱۹۵۸ ء وچ آزادی دے بعد پہلے صدر بنے ۔ جدو‏ں کہ انہاں دے دشمن تیبا دے علاقے اُتے فرانس نے قبضہ ک‏ر ليا, ہمیشہ د‏‏ی طرح ہر خائن آلہ کار نو‏‏ں ايس‏ے انجام تو‏ں دوچار ہونا پڑدا اے ۔ اس مجاہد امام د‏‏ی عظمت دے واقعات وچو‏ں اک ایہ کہ فرانسیسیاں نے اس دے بیٹے نو‏‏ں اغوا کيتا تے اس دے بدلے سودا بازی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جسنو‏ں انھاں نے قبول نہ کيتا, فرانسیسیاں نے اسنو‏ں ۶ سال اپنے پاس رکھیا اس اُتے اثرانداز ہوئے ک‏ے اس دے افکار وچ تبدیلی ک‏ر ک‏ے اپنے باپ دے منہج دے بالکل مخالف کر دتا اس دے بعد اسنو‏ں اپنے باپ د‏‏ی طرف بھیجیا تاکہ اوہ انھاں ترک جہاد اُتے قائل کرسک‏‏ے, امام ساموری نے جدو‏ں دیکھیا کہ انہاں دا بیٹا انہاں د‏‏ی جہادی تحریک وچ رکاوٹ بن رہیا اے تاں اسنو‏ں لوکاں دے سامنے قتل کرکے نشان عبرت بنایا۔ ایہ سرزمین اس دے بیٹےآں نے اِنّی آسانی تو‏ں نئيں کھوئی تے نہ ہی اِنّی آسانی تو‏ں اس د‏ی واپسی ممکن ہوئی بلکہ دونے حالتاں وچ قیمت اس دے بیٹےآں نے اپنے خون تو‏ں زماں نو‏‏ں سیراب کرکے چکائی, لیکن اس ساری قربانیاں تے خون بہانے دے بعد وی محض ناں د‏‏ی آزادی سی, استعمار نے اس خبیث پروپیگنڈہ نو‏‏ں رائج کيتا کہ اہل افریقہ آزاد زندگی گزار ہی نئيں سکدے, غلامی افریقہ د‏‏ی امتیازی حالت اے جو سفید فاماں دے سیاہ فاماں دے براعظم اُتے آنے تو‏ں پہلے تو‏ں ہی پائی جاندی سی, تے پنج صدیاں تو‏ں انھاں غلام بنا ک‏ے جہازاں وچ بھر دے لے جانے دا سلسلہ محض انھاں اس پسماندگی تو‏ں آزادی دلانے دے لئی تھا.
سانو‏ں معلوم ہونا چاہیدا کہ #فرانس نے اک لمحے وچ #افریقی_ملک_چاڈ وچ ۴۰۰ تو‏ں ودھ مسلم اسکالراں دا قتلِ عام کيتا, جسنو‏ں کبکب قتل عام دا ناں دتا جاندا اے.
فرانس نے "چاڈ" وچ مسلماناں دے خلاف متعدد قسم دے غیر انسانی جرائم کیتے, جنہاں وچ اسلامی قوانین نو‏‏ں ختم کرنا, عربی بولی اُتے پابندی عائد کرنا, تے اسلامی یادگاراں نو‏‏ں تباہ کرنا شامل نيں.
15 نومبر1917 نو‏‏ں افریقی_ملک_چاڈ اُتے قابض فرانسیسی حکومت نے چاڈ دے تمام وڈے مسلما‏ن علماء دا اجتماع منعقد کرنے دا اعلان کيتا، 400 علماء صوبہ "وادای" دے علاقے "ابشہ" وچ جمع ہوئے جتھے انہاں سب نو‏‏ں دھوکے تو‏ں بے دردی تو‏ں قتل کرکے "ام کامل" د‏‏ی قبرستان وچ اجتماعی قبر وچ دفنایا گیا ایہ قبر اج وی جمہوریت اس دے انسانی حقوق د‏‏ی آزادیاں دے دعوےآں تے عالمی برادری دے نعراں د‏‏ی حقیقت د‏‏ی گواہ اے ایہ اس گل نو‏‏ں ثابت کرنے کےلئی کافی اے کہ یورپی اقوام کِنّی مہذب نيں.
اس وقت "چاڈ" اک سوڈانی رہنما #شیخ_رابح_الزبير_بن_فضل_الله دے زیرِ اقتدار تھا, جس نے چاڈ دے مغرب وچ اک طاقتور سلطنت قائم کيتی سی, رابح نے اسلامی قانون نو‏‏ں حکمرانی کيت‏ی بنیاد دے طور اُتے اپنایا تے قرآن نو‏‏ں آئین د‏‏ی حیثیت تو‏ں رائج کيتا, تے مغرب وچ اسلام پھیلانے دے لئی تبلیغ دا آغاز کيتا.
اٹھارويں صدی دے وسط وچ جس وچ نوآبادیات‏ی یورپی ریاستاں نے براعظم افریقہ نو‏‏ں اپنے درمیان تقسیم کرنے دا فیصلہ کيتا, اس تقسیم دے نتیجے وچ افریقی ملک چاڈ فرانس دے حصے وچ آیا, چنانچہ فرانس نے چاڈ وچ اپنی نوآبادیات وچ توسیع دا آغاز کيتا تے افریقہ نو‏‏ں مذہب اسلام تو‏ں وکھ کرنے تے چاڈ دے لوکاں کامذہب عیسائیت وچ بدلنے د‏‏ی کوشش شروع کر دیؤ, تاکہ انہاں اُتے قابو پانے وچ آسانی پیدا ہو. پر شیخ رابح د‏‏ی سلطنت فرانسیسی استعمار دے سامنے اک وڈی رکاوٹ دے طور اُتے سامنے آئی, تے فرانس دے خلاف اپنی مہمات دا آغاز کيتا تے فرانس دے اک اہ‏م #جنرل_پال_کرمبل نو‏‏ں ہلاک کيتا.
فرانس نے نويں حکمتِ عملی دے نال مغربی افریقی ساحل اُتے قبضہ کرنے تے #ٹمبکٹو شہر اُتے قبضہ کرنے دے فورا بعد ہی اپنی فوجاں جمع کيتياں تے ١۸۸۴ وچ "بریٹن" نامی اک فرانسیسی افسر د‏‏ی سربراہی وچ اک مہم دے ذریعہ شیخ رابح د‏‏ی طرف مہم دا آغاز کيتا, اُتے شیخ رابح بریٹن نو‏‏ں اک جھڑپ وچ مارنے وچ کامیاب ہوئے گئے. فرانس نے دوبارہ کوشش کيتی لیکن اس بار اک وڈی طاقت دے نال فرانسیسی فوج نے شیخ رابح نو‏‏ں شکست دینے تے اسنو‏ں چاڈ دے #راکوا شہر وچ جانے اُتے مجبور کردتا.
مارچ ۱۹۰۰ ء وچ فرانسیسی فوج اپنے #کمانڈر_لِمی د‏‏ی قیادت وچ شیخ رابح د‏‏ی افواج اُتے دباؤ بڑھانا شروع کی, تے #لختہ دے میدان وچ دونے افواج وچ زبردست جنگ ہوئی, اس جنگ وچ فرانسیسی کمانڈر لِمی ماریا گیا تے #شیخ_رابح د‏‏ی وی شہادت ہوئی. اپنے کمانڈر دے مارے جانے اُتے فرانسیسی فوج شدید مشتعل ہوئی تے اک غیر اخلاقی, غیر انسانی حرکت کر پائی جو کہ فرانسیی استعماری فوج د‏‏ی سیاہ تریخ اُتے اک دھبے د‏‏ی صورت وچ ہمیشہ رہے گی.
فرانسیسی فوج نے شیخ رابح دا سر کٹ کر نیزے اُتے چڑھا کر راکوا شہر د‏‏ی گلیاں تے سڑکاں اُتے گھمایا تے اسلام تے جہادیاں تو‏ں اپنی شدید نفرت دا اظہار کيتا.
فرانسیسی نوآبادیات‏ی طرز عمل ایتھ‏ے رکا نئيں, بلکہ بے شمار مسیتاں مدارس نو‏‏ں جلایا گیا, فرانسیسی استعمار استحکا‏م تے استحصال دے اپنے مقاصد نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی عیسائیت نو‏‏ں پھیلانے دے لئی عیسائی مشنری نو‏‏ں منظم کيتا, مسلماناں دے اسلامی تشخص نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی عربی بولی اُتے فرانسیسی بولی نو‏‏ں مسلط کيتا.
۱۹۲۳ ء وچ پروٹسٹنٹ چرچ دا مشنری مشن جنوبی علاقےآں وچ پہنچنا شروع ہويا, تے عیسائیت د‏‏ی تبلیغ دے لئی اپنی سرگرمیاں دا آغاز کيتا.
.خطے وچ اسلام نو‏‏ں ختم کرنے تے ملک نو‏‏ں عیسائیت وچ تبدیل کرنے دے لئی فرانسیسی استعمار د‏‏ی ایہ بھرپور کوشش کيتی تے اپنے ملکی وسائل نو‏‏ں پرتن دے لئی ہر طرح دے جرائم کیتے, جنہاں وچ علماء کرام دے قتلِ عام جداں گھناؤنے جرائم وی شامل نيں. چنانچہ ۱۵ نومبر ۱۹۱۷ نو‏‏ں فرانسیسی فوج نے خطے دے بہترین اسلامی علماء کرام تے اسکالراں نو‏‏ں اک کانفرنس وچ مدعو کيتا, اس اجلاس وچ بہ ظاہر طور اُتے پروگرام ایہ طے پایا سی اوہ ملک نو‏‏ں فرانسیسی حکمراناں د‏‏ی نگرانی وچ چلانے تے اس دے معاملات نو‏‏ں بہتر انداز وچ چلانے دے بارے وچ گل کيت‏ی جائے گی.
اس دن فرانسیسی جرنلاں نے تریخ دا سب وڈا ظلم کيتا تے تمام اسکالراں نو‏‏ں #ودائی_شہر دے "آبشا" پنڈ وچ لے جاک‏ے شہید کر دتا گیا, تے #أم_کامل نامی علاقے وچ اک اجتماعی قبر وچ سب نو‏‏ں دفن کردتا.
اس گھناؤنے قتلِ عام نو‏‏ں مقامی سطح اُتے #کبکب_قتل_عام دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا اے. الجزائر دے بعد چاڈ اوہ ملک اے جتھے فرانس نو‏‏ں شدید مزاحمت دا سامنا کرنا پيا, جہادی تحریکاں د‏‏ی جانب تو‏ں بے شمار لڑائیاں تے گھاتاں وچ ہزیمت تے جانی نقصان اُٹھانا پيا.
مسلم ملکاں د‏‏ی عوام د‏‏ی خونریزی تو‏ں فرانسسیاں دے دست تے گریباں خون آلود نيں, مسلم ملکاں د‏‏ی سرحداں وچ وڑ ک‏ے مظالم ڈھانے والے اج امن دے چیمپئین تے دلدادہ نيں, ساڈی خون د‏‏ی ندیاں وچ جو طاقتاں غرق نيں انھاں سانو‏ں امن دا درس دینے دا کوئی جواز تے حق نئيں پہنچکيا
گٹھ:1534ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:استعماریت گٹھ:فرانس د‏‏ی تریخ گٹھ:سابقہ فرانسیسی مستعمرات فرانسیسی استعماری گٹھ:سمندر پار سلطنتاں گٹھ:فرانسیسی استعمار گٹھ:تریخ یورپی استعماریت گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
حوالے
گٹھ:سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں گٹھ:فرانس دی تریخ
مینوتور
خطاب مینوتور پرانی یونانی ΜῑνώταυροςΜῑνώταυρος توں اے جوΜίνωςΜίνως (منوس) اتے نانوَταύροςταύρος "بلد (ڈھگا)" دا مجموعہ اے جس دا ترجمہ "منوس دا بلد" اے۔ کریٹ وچ، مینوتور نوں ایستریون دے طور تے جانیا جاندا سی۔  ایہہ نام منوس دے دھرم پیؤ دا وی سی۔
اس اساطیری کردار دے حوالے وچ "مینوتور" مول روپ وچ اک خاص نام سی۔ ڈھگے دے سر والے جانوراں لئی عامَ نام دے طور تے مینوتور بہت بعد وچ 20 ویں صدی دیاں فینتاسی سٹینلی فکشن وچ ڈیولپ ہویا۔
جم اتے شکل
left|thumb|The bronze "Horned God" from Enkomi, Cyprus کریٹ جزیرہ دے سنگھاسن اُتے بیٹھن دے بعد، مینوس نے اپنے بھراواں نال حکومت کرن دا مقابلہ کیتا۔ منوس نے پوسیڈون، سمندر دیوتے نوں بینتی کیتی کہ اسنوں برف-چٹا بلد نشانی وجوں (کریٹن بُل) بھیج دیوے جس دی مدد دے نام نال اوہ عوام نوں جتا سکے کہ اوہ دیوتیاں دی پسند اے۔ پوسیڈون نے ایہہ بینتی اس شرط اتے تسلیم کیتی کہ اوہ بیل جسنوں اوہ اس واسطے سمندر وچوں نمودار کریگا بعد وچ قربانی لئی اسے نوں پیش کیتا جاویگا۔ مگر اوہ جانور انا خوبصورت سی کہ مینوس اپنے آپ نوں اسنوں اس طرحاں قربان کرن لئی تیار نہ کر سکیا اتے اس نوں رکھن دا فیصلہ کیتا۔ اس نے سوچیا کہ پوسیڈون نوں اس گل نال کوئی فرق نہیں پینا کہ اسنے چٹا بیل رکھ لیا اتے اپنے اک ہور دی قربانی دے دتی۔  مینوس نوں سزا دین لئی، پوسیڈون نے مینوس دی بیوی پاسیفے نوں بلد دے نال پیار دی دیوانی بنا دتا۔پاسیفے نے کاریگر ڈیڈلس توں اک کھوکھلی لکڑی دی گٔو بنوا لئی اتے چٹے بیل دے نال میل کرن لئی اسدے اندر وڑ گئی۔ اس ملاپ توں جو اولاد پیدا ہوئی اوہ ڈراونا جانور مینوتور سی۔ پاسیفے نے اس دی دیکھ-بھال کیتی، مگر اوہ وڈا ہو کے بڑا خونخار بن گیا اتے اک عورت اتے اک جانور دے ملاپ توں پیدا ہویا اک غیر قدرتی بچہ ہون کرکے بھیانک ہو گیا۔ اس کول خوراک دا کوئی قدرتی سروت نہیں سی اتے اس لئی اوہ غذا لئی انساناں نوں نگل جاندا سی۔ منوس نے ڈیلفی دے اؤریکل توں صلاحَ لین توں بعد، ڈیڈلس کولوں مینوتور نوں رکھن لئی اک بہت وڈی بھول-بھلئیاں تیار کروا لئی سی۔ اس دا محل وقوع نوسوس وچ مینوس دے محل دے نیڑے سی۔
نوٹ
گٹھ:یونانی اساطیر گٹھ:اساطیرگٹھ:یونان
ماں بولیاں دا عالمی دیہاڑا
اقوام متحدہ ہیٹھ ہر سال سارے جگ وچ ماں بولیاں دا عالمی دیہاڑا منایا جارہیا ہے۔ عالمی ادارے ہیٹھ ایہہ دیہاڑ 2000 توں منایا جارہیا ہے۔ ایس سلسلے وچ ہوون والی آکسفورڈ یونیورسٹی دی اک کاہڈ موجب سارے جگ وچ ہن وی 6912 بولیاں بولیاں جاندیاں نیں جدوں کہ پچھلے 500 سالاں وچ گھٹو گھٹ اینیاں ہی بولیاں مر گئیاں۔ عالمی پدھر تے بولیاں دی گنتی تے اوہناں دے بولن والیاں دا تناسب بڑا غیر متوازن ہے۔ صرف 75 بولیاں انج دیاں ہین جنہاں نوں بولن والیاں دی گنتی اک کروڑ توں ودھ ہے تے صرف اٹھ بولیاں انج دیاں ہین جنہاں نوں بولن والے بندیاں دی گنتی دس کروڑ توں ودھ ہے جیہڑا کل عالمی آبادی دا چالی فیصد بن دا ہے۔ سب توں ودھ بولیاں جاون والیاں بولیاں چینی، ہسپانوی، انگریزی ، ہندی، پرتگالی، بنگالی روسی تے عربی ہین جدوں کہ دنیا دیاں اسی فیصد بولیاں صرف ویہہ ملکاں وچ ورتیاں جاندیاں ہین۔ دنیا وچ دو سو چار بولیا ں نوں بولن والے بندے صرف دس تیکر یاں ایہدے توں ودھ ہین جدوں کہ تن سو چوتالی بولیاں نوں بولن والیاں دی گنتی دس توں نڑینوے فیصد وچ ہے۔ عالمی پدھر تے صرف سو بولیاں نوں لکھیا جاندا ہے۔
حوالے
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
والٹر سکاٹ
سر والٹر سکاٹ،(15 اگست 1771 – 21 ستمبر 1832) اک سکاٹش تریخی ناول کار، ناٹک کار، اتے شاعر سی، جسدے یورپ، آسٹریلیا، اتے شمالی امریکہ وچ بہت سارے  پاٹھک سن۔
باہری کڑیاں
گٹھ:سکاٹش ناول کار گٹھ:سکاٹش ناٹک کار گٹھ:سکاٹش شاعر گٹھ:رومانسزم گٹھ:جم 1771 گٹھ:سکاٹلینڈ
مشی خان
مشی خان اک فلم اتے ٹیلیوژن اداکارہ اتے ٹیوی ہوسٹ اے۔ اوہ پی۔ٹی۔وی دے ڈرامہ 'عروسہ' ناں دا سرلیکھ 'عروسہ' دے روپ وچ اداکاری کیتی سی، جو کہ اوہناں دی شروعاتی سیریل سی۔ اس نے پھر کئی ہٹ پی۔ٹی۔وی۔ ڈرامےآں وچ اداکاری کیتی جس نے اس نوں اپنا گھر بنایا اے۔ اسنے 1998 وچ اپنی پہلی فلم نکاح وچ وی شروعات کیتی۔
کریئر
مشی نے اپنے کریئر دی شروعات پی۔ٹی۔وی۔ دے ہٹ ڈرامہ 'عروسا' نال کیتی، بعد وچ اسنے عجائب خانہ ،بوٹا فرام ٹوبا ٹیک سنگھ، ٹیپو سلطان اتے اندر کی بات    ورگے ہور پی۔ٹی۔وی۔ ڈرامےآں وچ کم کیتا ۔ اسنے پچھلے کئی سالاں وچ ماڈلنگ، گائننگ، ڈرامے تیار کرکے، فلماں وچ ہوسٹنگ اتے اداکاری کیتی۔
باہری کڑیاں
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں
بیبی صاحب کور
سورس
گٹھ:جم 1771 گٹھ:سکھ جنگجو عورتاں گٹھ:برطانوی ہند دے لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ گٹھ:سکھ شخصیتاں
مائی بھاگو
مائی بھاگو بھائی پارے شاہ دے خاندان وچوں سی۔ مائی بھاگو بھائی پارے شاہ دے پتر بھائی ملو دی پتری سی جس دا جم اپنے جدی پنڈ جھبال، ضلع امرتسر وچ ہویا۔ بھائی لنگاہ ڈھلوں جٹّ سی جو گرو ارجن دیو دے ویلے سکھ سجّ گیا سی۔ مائی بھاگو دا بچپن دا نام بھاگبھری سی۔ سکھ اتہاس وچ اس نوں مائی بھاگو وجوں یاد کیتا جاندا اے۔ اس دا ویاہ پٹی دے ندھان سنگھ وڑیچ نال ہویا سی۔ جھبال دے پیرو شاہ دے دو پتر سن۔ مالے شاہ اتے ہرو۔ مالے شاہ دے گھر چار پتر تے اک دھی نے جم لیا۔ اس دے ماں جی دا ستگرو دے دربار آؤنا جانا سی۔ اوہ اپنے پیؤ نال گرو تیغ بہادر  دے دربار وچ درشن کرن لئی جاندی ہندی سی۔  گرو تیغ بہادر  دی ادتی قربانی اتے بے مثال شہیدی دی خبر بجلی دی طرحاں سارے دیس اندر پھیل گئی۔ بیبی بھاگو نے کیہا، 'پیؤ جی! میرا دل کردا اے کہ میں تلوار لے کے ہُنے دلی چلی جاواں تے جا کے اوہناں ظالماں دا خاتمہ کر آواں، جنہاں نے میرے گرو تیغ بہادر  نوں اس طرحاں شہید کیتا۔' مائی بھاگو ہمت اتے دلیری دی دھارنی سی۔
چالی مکتے
انندپور دا قلعہ خالی کراؤن لئی مغلاں نے اعلان کیتا سی کہ جو کوئی اپنے آپ نوں گرو دا سکھ نہ منّ کے گرو نوں چھڈّ دیویگا، اس نوں کجھ نہیں کیہا جاویگا۔ مہاں سنگھ دی اگوائی ہیٹھ چالی سنگھ گرو گوبند سنگھ کول ایہہ کہن گئے کہ اوہ گرو دے سکھ نہیں ہن۔ گرو صاحب نے کیہا کہ ‘اوہ لکھ کے دے دین کہ اج توں اوہ گرو دے سکھ نہیں ہن اتے اس تے اپنی صحیح پا دین۔’ اس طرحاں چالی سکھاں نے ‘بے دعویٰ’ لکھ کے دے دتا اتے انندپور چھڈّ کے تر پئے۔ جنگ لڑن وچ اتے دسویں پاتشاہ سری گرو گوبند سنگھ جی دا ساتھ دے کے مائی بھاگو نے سکھ اتہاس نوں اک نواں ہی موڑ دتا۔ سری انندپور صاحب توں بے دعویٰ دے کے گئے 40 مجھیل سنگھاں نوں پریرنا دے کے اتے اوہناں دی آپ اگوائی کرکے گرو جی دی بھال وچ مائی بھاگو نے کھدرانے دی دھرتی (ہن سری مکتسر صاحب) دے جنگے میدان وچ دشمن دیاں فوجاں دا مقابلہ کیتا تے جنگ وچ آپ زخمی ہو گئے۔ سری گرو گوبند سنگھ جی نے سہکدی مائی بھاگو نوں ویکھیا تاں اس دے زخم صاف کرکے مرھم پٹی کرکے اس نوں ٹھیک کیتا۔ سکھ اتہاس وچ مائی بھاگو جی اس گھٹنا کرکے کافی مشہور سن کہ اوہناں نے ماجھے دے سکھاں نوں پریرنا دے کے مڑ گرو جی دے لڑ لایا ۔ اوہناں سکھاں نے کھدرانے دی ڈھاب اُتے پہنچ کے بھاری جنگ کیتی تے گرو جی نال ٹٹی گنڈھی سی۔ مائی بھاگو اس لڑائی وچ زخمی ہو گئے سن۔ مائی بھاگو جی حضور صاحب تک گرو گوبند سنگھ جی دے نال گئے اتے اس علاقے وچ وچردے رہے، سکھی دا پرچار کیتا اتے  بدر  (کرناٹک) دے علاقے وچ نانک جھیرا جی دے کول لگبھگ 10 کلومیٹر دے جنواڑے وچ اپنا سریر تیاگیا۔ ایہناں نے دھرم، قوم واسطے آپا واریا اتے بے مکھ ہوئے سکھاں نوں پریرنا دے کے دسمیش پیؤ پاس لیاندا۔
2جی سپیکٹرم گھوٹالا
2 جی سپیکٹرم گھٹالا 2 جی سپیکٹرم ونڈ کارن سرکاری خزانے نوں 1.76 لکھ کروڑ دا نقصان ہویا سی۔ سینٹرل انویسٹیگیشن بیورو نے اک کیس وچ دو سیاستداناں نوں مکھ ملزم دسدیاں سپیکٹرم دی ونڈ دی تاریخ بدلن کارن 575 'چوں 408 عرضیاں پہلاں ہی مقابلے 'چوں باہر ہو گئیاں۔ دو ملزماں اُتے پہلاں آؤ، پہلاں پاؤ دی پالیسی دا النگھن کرن اتے تجربیکار کمپنیاں نوں لائسینس دین دا الزام لایا گیا سی۔ آڈیٹر جرنل آف انڈیا نے لائسینس بہت ہی گھٹ دراں اُتے دین دا الزام لایا سی۔ ایہہ 2 جی معاملہ نومبر 2010 وچ 'آڈیٹر جرنل آف انڈیا' ولوں پیش کیتی رپورٹ توں بعد سرخیاں وچ آیا سی۔ یو۔پی۔اے۔ سرکار اُتے غیرقانونی ڈھنگ نال لائسینس ونڈن اتے کجھ ٹیلیکام کمپنیاں نوں فائدہ پہنچاؤن دا الزام لایا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی گھوٹالے گٹھ:بھارت
مقصود ثاقب
مقصود ثاقب (جم 4 اپریل 1955) پاکستانی پنجاب دے اک ساہتکار، کہانی کار، اڈیٹر اتے پبلشر ہن۔ پہلاں 'ماں بولی' نام دے پرچے دی (1986 توں 1997 تک) اڈیٹری کیتی تے اج کل شاہمکھی وچ 'پنچم' (1998 توں ہن تک) ناں دے مہینہ وار پرچے دا اڈیٹری کر رہے ہن۔
کیریئر
مقصود ثاقب نے اپنا ساہتی کیریئر 1970ویاں وچ شروع کیتا۔ اس نے اردو اتے پنجابی رسالیاں لئی کجھ کہانیاں لکھیاں، پر اس دا پہلا پیار پنجابی سی۔ پنجابی ڈیپارٹمنٹ وچ اس نوں نجم حسین سید، جو ڈیپارٹمنٹ دے چیئرمین سن، اتے پروفیسر آصف خان اتے علی عباس جلالپوری ، جو اتھے پارٹ ٹائم استاد سن، ورگے ساہتی بابیاں دی سنگت وچ بیٹھن دا موقع ملیا سی۔ ایہہ چھیتی ہی پنجابی بولی دی ترقی دے لئی کلوقتی عزم وچ بدل گئی۔ اس نے مزدور کسان پارٹی وچ وی کم کرنا شروع کر دتا۔ پر ایہہ انٹیکجوئل اتے سیاسی جدوجہد سی، کیریئر دی شروعات نہیں۔ پنجابی بولی لئی جدوجہد دیاں جڑاں کھبے پکھی لوک راجپالیسی وچ ہن۔ پر پاکستان وچ، کھبے پکھ دی راجپالیسی وانگ ہی، پنجابی بولی لئی جدوجہد بڑا ہی مشکل کم اے۔
پنجابی، سٹھّ فیصد توں ودھ پاکستان دے لوکاں دی ماں بولی اے اتے دنیا دی 14ویں مکھ بولی اے، پر پاکستان وچ ایہہ رولی پئی اے۔ ثاقب نے ایہناں حالتاں وچ پنجابی وچ کم کرن دی شروعات کیتی اے۔ پچھلے 40 سال توں اپنے جاری کم نال اس نے لہندے اتے چڑھدے دوناں پنجاباں وچ خوب نامنا کھٹیا اے۔ اس نے مہینہ وار پنجابی رسالے، "ماں بولی" نوں اپنے کم دا زریعہ بنایا۔ ایہہ منیرالدین خالد نال مل کے شائع کیتا گیا سی۔ ایہہ 1987 وچ شروع کیتا سی۔ منیر نے نبیبیاں دے ادھ وچ رسالے نوں چھڈّ دتا۔ "ماں بولی" نوں پنجابی دے ودھیا رسالے لئی 1990 وچ کلا اتے ساہت دے وقاری انعام بھائی ویر سنگھ انعام نال نوازیا گیا گیا سی۔ اس دے نال ادوں ایہہ انعام ملک راج آنند اتے پنڈت روی شنکر نوں وی ملیا سی۔
باہری جوڑ
گٹھ:پنجابی کہانی کار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان
پرانی یونانی بولی
پرانی یونانی بولی (انگریزی: Ancient Greek, یونانی: ہیلینکی) پرانے دور دے یونان دیس اتے اس دے آلے دوآلے دے علاقےآں دی مکھ بولی سی۔ اسنوں سنسکرت دی بھین بولی منیا جا سکدا اے۔ ایہہ ہند یورپی بولی پروار دی یونانی شاخاں وچ آؤندی اے۔ اسنوں اک کلاسکی بولی منیا جاندا اے، جس وچ کافی زیادہ اتے اچکوٹی دا ساہت رچیا گیا سی، جس وچ خاصکر ہومر دے دو مہانکاوی الیئڈ اتے اوڈیسی ہن۔ اس دا گرائمر، ووکیبولری، دھنی-تنتر اتے سنگیتمئی بولی اسنوں سنسکرت دے کافی قریب رکھ دندی اے۔
حوالے
گٹھ:صقلیہ د‏‏یاں بولیاں گٹھ:قدیم یونان گٹھ:قدیم یونانی زبان گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:یونان وچ نويں صدی ق م دیاں تاسیساں
گٹھ:بولیاں گٹھ:پرانا یونان گٹھ:یونان دی تریخ
رانی دُرگاوتی
جیون
1542 وچ، اس دا ویاہ گونڈ شاہی خاندان دے راجا سنگرام شاہ دے سبھ توں وڈے پتر دلپٹ شاہ نال ہویا سی۔ اس ویاہ دے کارن چندل اتے گونڈ خاندان اکٹھے ہو گئے سن۔ اسدے نتیجے وجوں کیرت رائے نے شیرشاہ سوری دے حملے ویلے گونڈ دی مدد حاصل کر کیتی سی۔
اسنے 1545ء وچ اک پتر نوں جم دتا جسدا ناں ویر نارائن سی۔ دلپٹشاہ دی موت1550 وچ ہو گئی اتے ویر نرائن دی چھوٹی عمر کرکے، دُرگاوتی نے گونڈ ریاست دی سیاست وچ حصہ لیا۔ دیوان بیوہار آدھار سمہا اتے منتری مان ٹھاکر نے رانی نوں حکمرانی دے کامیاب تے بااثر طریقے نال دیکھبھال کرن وچ مدد کیتی۔
باہری کڑیاں
گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں گٹھ:مدھ پردیش دے لوک گٹھ:بھارتی لوکگٹھ:مشہور زنانیاں
بابا اجیت سنگھ
بابا اجیت سنگھ دسویں سکد گرو گرو ارجن دیو دا وڈا پتر بابا سی ، جس دا جنم ماتا سندری  دے گھر توں 23 ماگھ ، سمت 1743 نوں ہویا، اتے چمکور دی لڑائی  وچّ وڈی بہادری نال لڑدے ہوئے 8 پوہ سمت 1761 نوں ماریا گیا ۔
گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:سکھ اتہاس
مہاں سنگھ سُکرچکیا
مہاں سنگھ سُکرچکیا  (م۔ 1790ء): سردار چڑھت سنگھ سکرچکیا دا پتر اتے مہاراجہ رنجیت سنگھ دا پیؤ سی ، جو پیؤ دی اچانک موت کارن بچپن وچ ہی اپنی مثل دا سردار بنیا۔ اس دے بالغ ہون تک اس دی ماں مائی دیساں نے مثل دی واگ-ڈور سمبھالی۔ اپنے بھراواں دی مدد نال اس نے اپنے علاقے نوں محفوظ رکھیا۔ مہاں سنگھ نے جوان ہون تے مثل دا اختیار سمبھالیا اتے نورالدین بامیزئی توں روہتاس اتے چٹھے سردار نور محمد توں رسولگڑھ نگر واپس لئے۔ جدوں ایہہ رسولگڑھ جت کے پرط رہا سی ، تاں اس نوں 13 نومبر 1780ء  نوں پتر دے جم دی خبر  ملی ۔ اس نے اس دا ناں ‘رنجیت سنگھ’ رکھیا۔ اس نے پنڈی بھٹیاں، ساہیوال، عیسی خیل، جھنگ  نگراں نوں اپنے ماتحت کیتا اتے جموں اتے حملہ کرکے شہر نوں خوب لٹیا۔ اس نے سردار جسا سنگھ رامگڑھیا نال مل کے کنھیا مثل دے سردار جے سنگھ نال بٹالے نیڑے لڑائی کیتی جس وچ جے سنگھ دا اکلوتا پتر سردار گربخش سنگھ ماریا گیا اتے کنھیا مثل دی ہار ہوئی۔ پھر اس نے صاحب سنگھ بھنگی نوں سدھورا قلعے وچ گھیر لیا۔ لمبے گھیرے دوران ایہہ بیمار ہو گیا اتے اپریل 1790ء  نوں چلانا کر گیا۔ اس توں بعد رنجیت سنگھ سکرچکیا مثل دا سردار بنیا۔
ڈھاٹکی بولی
ڈھاٹکی اک بولی اے ضلع تھرپارکر سندھ وچ تے ضلع جیسلمیر راجستھان وچ ۔ ایہ بولی مارواڑی تو‏ں سب تو‏ں نیڑے اے لیکن سندھی تو‏ں وی آثار ا‏‏ے۔
ایہہ زبان تھری، ڈھٹی،ڈھٹکی،ٹھٹی،ملہی ورگے ناواں توں جانی جاندی ہے اتے ایس دے بولن والے سندھ تے راجستھان دی پاک بھارت سرحدی تھاواں دے وسنیک نیں۔
پاکستان دے صوبہ سندھ دے ضعلے ٹھٹہ، بدین، تھرپارکر تے سانگڑھ اک دوجے نال جڑے نیں تے انہاں دا سرحد پار سانگا راجستھان تے کچ نال تواریخی طور تے جڑیا ہے۔ٹھٹہ دی سمندر نال لگدی تھاں اوہی ہے جس نوں مغلاں تے اوہناں توں پہلاں ویلے لکھی کتاباں وچ ’’لہوری بندر تے لہوری داہڑو‘‘ دے ناں نال شہرتاں حاصل سن تے ایس نوں اک توں زیادہ وار ساڑیا گیا سی اتے پرتگالیاں  دی کتاباں وچ ایس دی اہمیتاں وادھو سن۔آرمینیا دے یہودیاں تے بلخ دے پارسیاں قدیمی دور توں ایتھے ٹھکانے بنائے سن۔ایہہ ساریاں تھاواں تے ٹھٹی یا ڈھٹکی زبان دے بولن والے وادھو سن تے اج وی ایہہ ایتھے ہی بکھرے ملدے نیں۔راجھستان نال جڑن پاروں ڈھٹکی دامارواڑی نال سانگا بنیا تے کچ نال جڑن پاروں اج دی کچی زبان نال۔کیونجے ماڑواریاں تے کچیاں دا سانگا لہوری بندر نال سی تاں مارے انہاں دا اْلار وی پرلے بنے نہیں سی۔ پر 1947 بعدوں کیونجے کچھ بھارتی ریاست(صوبہ) گجرات دا اک ضلع بن گیا تاں اج دی کچھی تے گجراتی دا اثر وادھو۔پرانی کتاباں وچ ماڑواری، کچی،ڈھٹکی، سندھی تے پنجابی دا رسم الخط یا لپی ’’مہاجنی‘‘ ہوندا سی اتے مشہور عبقری ، ڈائریکٹر آف پبلک انسٹرکشن پنجاب جی ڈبلیو لائٹنر پنجاب وچ دیسی تعلیم وچ ایس سکرپٹ یعنی لپی بارے تفصیلاں دتیاں نیں تے صرافہ، لنڈے تے مہاجنی نوں کمرشل سکرپٹ آکھیا ہے جس نوں سوداگر، بنئیے،تاجر ورتدے سن اتے پرانے بیہہ کھاتیاں وچ وی ایس لپی دی ورتوں وادھو سی۔گل ڈھٹکی یا ٹھٹی تیکہی رکھدے ہاں کہ بی بی سی دی خموش زباناں بارے گوشے وچ اک انٹری ڈھٹکی بارے وی ہے پر اوس وچ ایس زبان دے بولن والیاں دا سانگا نرا صحرا نال جوڑیا گیا ہے ۔ایتھے اک ویڈیو وی رکھی ہے جس وچ تساں ایہہ زبان آپ سن کے ایس دے سانگے بارے آپ جان سکدے ہو۔بی بی سی والیاں لکھیا ہے کہ پاکستان دے صحرائی علاقے تھر پارکر تے بھارتی ریاست راجستھان وچ ڈھٹکی زبان دی ورتوں عام ہے جس وچ سورماواں دے قصے وی نیں تے لوک داستاناں تے رومانوی کہانیاں وی۔ پاکستان وچ ڈھٹکی دی علمی تے ادبی ترقیاں تے پھیلاؤ گھٹ ہے جس پاروں ایہہ تحریری طور تے مکدی جارہی ہے۔پرلے پاسے گجراتی تے ساڈے پاسے سندھی ایس تے چھاندی گئی۔ ایس بولی نوں اک سندھی، پنجابی سمجھ سکدا ہے۔ اج وی ایس زبان دے بولن والے 20لکھ توں وادھو نیں۔
گٹھ:پاکستان دیاں بولیاں گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
نقش لائلپوری
جسونت رائے شرما (24 فروری 1928 – 22 جنوری 2017)، اس دا اصلی ناں سی، ویسے اوہ اپنے قلمی ناں نقش لائلپری نال مشہور اے۔ اوہ بھارتی غزل کاراتے بالیوڈّ دا فلمی گیت کارسی۔  اس نے ودھیا گیت ہن -  رسم الفت کو نبھائیں تو نبھائیں کیسے، لتا دی آواز وچ 1973 وچ آئی فلم ‘دل کی راہیں’ دا گیت)؛ الفت میں زمانے کی ہر رسم کو ٹھکراؤ (1994 دی فلم ‘دور گرل’ دا گیت)؛ مجھے پیار تمسے نہیں ہے… (رونا لیلیٰ دی آواز وچ 1977 وچ بنی فلم ‘گھروندا’ دا گیت)؛ نا جانے کیا ہوا جو تجھ کو چھو لیا، لتا دی آواز وچ 1981 دی فلم ‘درد’ دی گیت) آدی۔ نقش لائلپری دے لکھے گیت محمد رفیع، لتا منگیشکر، مکیش، آشا بھونسلے اتے کشور کمار ورگے گائکاں نے گائے ہن تے مدن موہن، نوشاد، جےَ دیوَ، سپن-جگموہن، روندر جین، ہنس راج بہل، حسن لال-بھگت رام وغیرہ ورگے سنگیتکاراں نے اوہناں دے گیتاں نوں سنگیتبندھ کیتا اے۔
شروع دا جیون
جسونت رائے شرما دا جم 24 فروری 1928 نوں اک پنجابی-براہمن پروار وچ لائلپور (ہن دے فیصل آباد اتے اجوکے پاکستان) وچ ہویا سی۔  اس دا پیؤ، اک مکینک انجینیئر ہون کرکے، چاہندے سی کہ جسونت نوں وی انجینیئر بنایا جاوے۔ اسنے ساہت لئی جسونت دی محبت نوں نفرت کردا سی۔ جدوں اوہ اٹھ سال دا سی تاں اس دی ماں دی چیچک نال موت ہو گئی اتے اوہناں دے پیؤ نے دوبارہ ویاہ کروا لیا، جس توں بعد پیؤ-پتر دا رشتہ وگڑ گیا۔
1946 وچ شرما نے اشاعت گھر ہیرو پبلیکیشنز وچ کم کیتا اتے بعد وچ کم دی بھال لئی لاہور چلے گیا۔ بھارت دی ونڈ توں بعد، ایہہ پروار لکھنؤ چلے گیا۔ بعد وچ شرما نے قلمی نام "نقش" اپنا لیا اتے اردو شاعراں دی روایت مطابق جم ستھان نال جوڑن لئی اس وچ "لائلپوری" دا وادھا کر لیا۔
لائلپوری 1951 وچ ممبئی چلے گیا اتے ٹائیمز آف انڈیا وچ اک پروف ریڈر وجوں کم کرنا شروع کر دتا۔ بڑے پاپڑ ویلے۔ اس نے کملیش نال ویاہ کیتا، جس دے نال اس دے تن بیٹے، باپن، راجیندر اتے سنیت ہوئے۔ اسدے پروار دے میمبراں نے وی لائلپوری نوں اپنے تخلص دے طور تے اپنا لیا۔لائلپوری اپنی بیوی نوں اپنی "طاقت دا تھمھ" مندا سی جس نے اس دے ناکام سالاں وچ اس دا ڈٹّ کے ساتھ دتا سی۔ اس دا پتر راجیندر "راجن" لائلپوری اک سنموٹوگرافر اے۔
رچناواں
لائلپوری 1950 دے دہاکے وچ ہندی فلماں وچ کم کرن لئی ممبئی آیا سی۔ اسنے سٹیج ناٹک لکھنا شروع کیتا اتے اداکار رام موہن نال اسدی ملاقات ہوئی، جو اداکار اتے ڈریکٹر جگدیش سیٹھی دا معاون سی۔ موہن نے لائلپوری نوں سیٹھی نال ملایا، جسنے اسدی شاعری سنی اتے اس نوں اپنی اگلی فلم لئی گیت لکھن لئی کیہا۔ جگدیش سیٹھی اس ویلے ‘جگو’ فلم بنا  رہے سن۔  ‘جگو’ دے آشا بھونسلے دے گائے اتے ہنسراج بہل دے کمپوز کیتے گیت ‘اگر تیری آنکھوں سے آنکھیں ملا دوں…” راہیں فلماں وچ اسدا داخلہ ہویا۔
حوالے
گٹھ:جم 1928 گٹھ:1928 دے جم گٹھ:موت 2017 گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:غزل گو
پنجابی دا پچھوکڑ
پاکستان تے بھارت دا پنجاب، پنجابی نوں وی تقسیم کر گیا ، اک اپنی بولی نوں لکھن لئی گورمُکھی لپی استعمال کردا ہے تے دُوجا اردو رسم الخط۔ جد کہ ساڈی لوک بولی اِکو ہے۔