ضلع_سدھنوتی
قلعہ بارل
پلندری آزاد کشمير تو‏ں بارہ ميل جنوب د‏‏ی طرف دو وڈے نالاں د‏‏ی درميان اُچی گھاٹی اُتے ايک عمر رسيدہ تے خستہ حال عمارت جو قلعہ بارل دے ناں تو‏ں مشہور اے، زمانے د‏‏ی مسلسل بے اعتنائياں دے باوجود اپنی مثال آپ ا‏‏ے۔ يہ عمارت تقريبا” پونے دو سو سال پہلے تعمیر ہوئ- تیرھواں صدی وچ کشمير اُتے مسلم سلاطين د‏‏ی حکومت دا آغاز ہويا تے سو برس تک مغل حاکم رہ‏‏ے۔ ستر برس تک پٹھان تے 1819ء تو‏ں 1845 تک سکھاں دا عمل دخل رہیا جدو‏ں کہ 1846 تو‏ں 1947 تک ڈوگرہ خاندان نے اس سر زمين اُتے اپنے ظلم و تشدد دا بازار گرم رکھیا۔ انہاں حکومتاں دے دوران يہاں دے کئی علاقے آزاد رہے جنہاں وچ علاقہ پونچھ (سابق) سر لسٹ اے - آزاد قباءل د‏‏ی زندگی پرسکو‏ن، خوشحال تے فارغ البال سی- ایہ لوک اپنی طرز زندگی دا ايک عميق تے منفرد فلسفہ رکھدے سن ۔ بيرونی تسلط نو‏‏ں کدی قبول نہ کردے سن ۔ جدو‏ں سری سکھ حکمران نے ایہ چاہیا کہ پوری رياست اُتے انہاں دا قبضہ رہے تاں انہاں نے يہاں دے آزاد حکمراناں د‏‏ی آزادی سلب کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں حملہ کر ديا مگر آزاد قبیلے نے متحد ہوئے ک‏ے کفر نو‏‏ں پاک سر زمين تو‏ں بھاگنے اُتے مجبور کر ديا ۔ يہ قلعہ جو بارل دے وسط ميں واقع ا‏‏ے۔ ايک سو برس تک ڈوگراہ بربريت دا مرکذ رہیا ا‏‏ے۔ اس دے مشرق ميں کوہالہ، مغرب ميں اٹکورہ، شمال ميں پلندری تے جنوب ميں سہنسہ و اقع ہيں۔ اس دا سنگ بنياد 1837 ميں مہاراجا گلاب سنگھ دے دور ميں رکھیا گيا۔ اس د‏ی تعمير ايک آنہ يوميہ د‏‏ی مزدوری اُتے عمل ميں آ‎ئی۔ اس دے پتھر سہر نالے تو‏ں لیائے گئے۔ عوام علاقہ عمارت کيت‏ی جائے وقوعہ تو‏ں مذکورہ نالے تک ايک لمبی قطار بنا‏تے تے پتھراں نو‏‏ں حرکت ديتے رہندے۔ يہ سلسلہ صبح تو‏ں شام جاری رہندا حتی کہ عمارت ميں صرف ہونے والے تمام پتھر ايس‏ے طریقہ تو‏ں لیائے گئے۔ علاوازيں سرخی تے چونا پنيالی(جو پنج میل د‏‏ی دوری اُتے اے ) تو‏ں لايا گيا۔ ڈوگرہ سا مراج نے مقامی آبادی نو‏‏ں ہراساں کرنے تے ہميشہ دے لئی اپنا مطيع و فرماں بردار بنانے د‏‏ی غرض اس قدر مظالم ڈھا‎ئے دے قلعہ د‏‏ی تعمير د‏‏ی ابتدا ميں ايک مقامی مسلما‏ن نو‏‏ں قلعے دے وڈے دروازے دے سامنے والے ستون دے نيچے زندہ دفن کر ديا گيا تاکہ لوک آزادی د‏‏ی سی انمول نعمت نو‏‏ں ذہن وچ نہ لا سکن قلعہ د‏‏ی تعمير ميں جو پتھر استعمال ہوئے نيں اوہ مختلف سا‎ئيز دے ہيں جنہاں ميں سب تو‏ں چھوٹا پتھر “4”7 تے سب تو‏ں وڈا “12”7 دا اے البتہ ايک پتھر د‏‏ی لمبا‎ئ 96 انچ اے يہ پتھر وڈے دروازس تو‏ں داخل ہُندے ہو‎ئے با‎ئيں طرف دے دروازے ميں نصب اے قلعے د‏‏ی اندرونی ديواريں 22‎ انچ چوڑی ہيں جدو‏ں کہ باہر د‏‏ی ديوار 38 انچ چوڑی اے جس ميں چاراں بندےآں کاں تے ہلکی توپاں تو‏ں فا‎ئير کرنے د‏‏ی جگہيں موجود ہيں۔ قلعے د‏‏ی تکميل اس د‏ی تاريخ آغاز تو‏ں لے ک‏ے مسلسل کم دے باوجود 1839 ميں ہو‎ئی۔ ڈوگرا سا مراج دے قدم اکھڑدے ہی اوہی قتل گاہ خاص و عام بچےآں د‏‏ی ايک تربيت گاہ ميں بدل گئی۔ 1947 تو‏ں 1957 تک اس قلعے تو‏ں مڈل سکول دا کم ليا گيا۔ کيونکہ سکول کيلئے کوئی دوسری عمارت موجود نہ سی۔ يہ عمارت جو اج کل اپنی بے بسی تے کسمپرسی اُتے سرگر يہ کناں اے دو ہال تے اٹھارہ کمرےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دے وسط ميں ايک کنواں جو سندے ہيں کہ بہت گہرا ہويا کردا سی، ہن مٹی تے پتھراں تو‏ں بھر چکيا ا‏‏ے۔ عصر حاضر ميں اس قلعے دے اندر جس د‏‏ی عمارت تين کنال دے رقبے ميں پھيلی ہوئی ا‏‏ے۔ شہتوت، ہاڑی، جنگلی اناراں دے علاوہ بے شمار قسم د‏‏ی خود رو جڑی بوٹياں اگی ہوئی ہيں۔ کچھ ديواريں حالت رکوع ميں ہيں تے کچھ گريباں چاک ہيں۔ چھت گويا سی ہی نہيں۔ اے کاش کوئی اس بے چارگی و کسمپرسی اُتے چارہ گری دا بيڑا اٹھاندا۔ قلعہ بارل اج وی منتظر اے کِسے ايسی اکھ دا جس دے دريچے ماضی د‏‏ی عظمت رفتہ د‏‏ی ديوار اُتے کھلدے ہيں۔