cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
منوراما
ذا‏تی زندگی
2007 وچ منوراما نو‏‏ں فالج ہوئے گیا ، حالانکہ اوہ اس تو‏ں صحت یاب تاں ہوگئياں لیکن انہاں نو‏‏ں بولنے سمیت ہور پیچیدگیاں دا سامنا کرنا پيا۔ اس د‏ی موت 15 فروری 2008 نو‏‏ں چارکوپ ، ممبئی وچ ہوئی۔ اس د‏ی بیٹی "ریندا ہاسکر" نے اس دے ناں نو‏‏ں زندہ رکھیا ہويا ا‏‏ے۔ ریندا نے سنجیو کمار دے مقابل سورج تے چندا وچ بطور ہیروئین کم کيتا ، لیکن بعد وچ اک انجینئر نال شادی کرلئی تے خلیج وچ رہائش پذیر ہوئے گئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2008 دیاں موتاں گٹھ:1926 دے جم گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
ابوبکر ثمرقندی
ابوبکر محمد بن یمان الثمرقندی (عربی: أبو بﻜﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺍﻟﻴﻤﺎن السمرقندي) سمرقند نال تعلق رکھنے والے اک سنی حنفی عالم سن ۔ جنہاں نے فقہ تے الہیات نو‏‏ں یکجا کيتا سی۔آپ نے اپنے اسيں وطن ابو منصور ماتریدی (سن پیدائش متوفی ۳۳۳/۹۴۴) دے لئی راہ ہموار کيتی۔یعنی انہاں دے کم نو‏‏ں جاری رکھیا۔ آپ نے ابھردے ہوئے کرامیہ د‏‏ی مخالفت کيتی۔(انہاں دا رد کیتا) جو اک بشری فرقہ ا‏‏ے۔
کم
ذرائع نے آپ د‏‏ی چار لکھتاں دے عنوانات ذکر کيتے نيں:
موت
ابوبکر محمد بن یمان ثمرقندی دا انتقال (سن وفات ۲۶۸/۸۸۱) وچ غالباً اپنی پوری زندگی اپنے آبائی شہر سمرقند وچ گزارنے دے بعد ہويا۔
حوالے
گٹھ:۸۸۲ دیاں موتاں گٹھ:۸۸۱ دیاں موتاں گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:سلف گٹھ:سمرقند دیاں شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دے مسلم الٰہیات دان گٹھ:محدثین گٹھ:ماتریدی شخصیتاں گٹھ:احناف گٹھ:حنفی فقہا گٹھ:882 دیاں موتاں گٹھ:881 دیاں موتاں
گیتا دت
شروع دا جیون
<span id="result_box" class="" lang="pa"> گیتا گھوش رائے چودھری <span id="result_box" class="" lang="pa"> <span id="result_box" class="" lang="pa"> دا جم  ، اڈیلپر نامک اک پنڈ دے اک امیر زمیندار؉ پروار ہویا، جو موجودہ سماں بنگلہ دیس دے شریئتپر ضلعے دے گوسائرہاٹ اپجلھے وچ اے، پہلاں بنگال <span id="result_box" class="" lang="pa"> <span id="result_box" class="" lang="pa"> ، بریٹیش انڈیا  دے فریدپور؉ ضلعے دے ماتحت سی । اس دا پروار شروع چالیویاں وچ <span id="result_box" class="" lang="pa"> <span id="result_box" class="" lang="pa">اپنیاں زمیناں اندے سمپتیاں پچھے چھڈّ دے کلکتہ اندے آسام چلے گیا ।1942 وچ، اس دے ماں پیؤ بمبئی وچ اکّ اپارٹمینٹ وچ رہن لگے۔ گیتا اداں باراں سال دتی سی اندے اسنے بنگالی ہائی سکول وچ اپنی پڑھائی جاری رکھی۔
کریئر
<span id="result_box" class="" lang="pa"> کے۔ ہنو مان پرساد نے گیندا ناں اپنے سرپرستی ہیٹھ لیا اندے گانیاں وچ اس ناں سکھئت اندے تیار کيتا اندے بعد وچ اس ناں فلماں لئی گاؤن وچ لا دتا۔  1946 وچ، اس ناں اساطیری فلم بھگت پرہلاد وچ گاؤن دا پہلا موقع ملیا۔ اس فلم دے لئی پرساد سنگیت ڈریکٹر سن । اسناں کجھ گیتاں لئی گائن لئی صرف دو لائیناں دتیاں سن۔
<span id="result_box" class="" lang="pa"> 1947 وچ، اس ناں دو بھائی دے نال بریک مل گیا । دو بھائی دا سنگیت "میرے سندر سپنا بیندی گیا" نال ہٹ ہو گیا۔  گیتا رائے دتی تازی اندے سریلی آواز اس ڈھنگ نال زندادلی اندے ولولیاں ناں ملی کہ، "بنگالی لہجے" دے باو جود، ایہہ گانا ہزاراں سنگیت پریمیاں دے مناں ناں ٹنب گیا۔ لوکاں نے پیار نال اسناں "بنگال دا جدو" ناں نال پکارنا شروع کر دتا । اسنو‏ں ہی فلم وچ اسنے من ناں دھوہ پاؤن والا "یاد کروگے، یاد <span id="result_box" class="" lang="pa"> <span id="result_box" class="" lang="pa"> کروگے  ، اکّ دن ہمکو یاد  <span id="result_box" class="" lang="pa"> <span id="result_box" class="" lang="pa"> کروگے  "، گایا । ایہہ اک الھڑ عمر بچے لئی اجیہی پرپکتا دے نال گاؤنا کمال ہی سی  ।
نجی جیون
فلم بازی لئی گیندا دے گیتاں دتی رکارڈنگ دوران، اوہ اس دے نوجوان ابھر رہے ڈریکٹر گرو دتّ ناں ملی۔ اوہناں دا رومانس 26 مئی 1953 ناں ویاہ وچ سماپت ہویا۔ اوہناں دے اکٹھے تن بچے: ترن (1954–1985)، ارن (1956–2014) اندے نینا (جم 1964) ہوئے۔
اس نے سدھین داسگپتا اندے انل چیٹرجی ورگے مشہور سنگیت نردیشکاں دتی دھن اُتے گاؤندے ہوئے، کئی غیر-فلمی ڈسکس وی کٹیاں۔
1958 وچ ایس۔ڈی۔ برمن دا اکّ پلیبیک گلوکارہ دے طور اُتے لدا منگیشکر نال اختلاف پیدا ہو گیا سی اندے اس نے گیندا نال اس دیاں رچناواں دتی مکھ گلوکارہ وجاں کم کرن دتی کوشش کيتی نہ کہ آؤن والی آشا بھونسلے، جو اس ناں لگدا سی، مقابلتاً کچی سی۔ حالانکہ، اپنیاں نجی سمسیاواں دے کارن، گیندا نے اپنی کلا دا پورا مشق نئيں کيتا اندے برمن دے منگ ماپدنڈاں ناں پورا کرن وچ ناکام رہی۔ اس نے اندے او۔پی۔ نیر نے فیر آشا نال کم کرنا شروع کر دتا اندے اکّ گلوکارہ دے روپ وچ اس دتی ودھ رہے ہون وچ مدد کیتی۔
1964 وچ، گرو دتّ دتی موت شراب دے سمیل اندے نیند دیاں گولیاں دی اوورڈوز نال ہوئی سی۔ اس دتی موت ناں مکمل طور اُتے پہلاں دو کوششاں تو‏ں بعد خودکشی منیا گیا سی۔ اس نے گیندا ناں چور-چور کر دتا، جس ناں اس سماں گمبھیر گھبراہٹ دا ساہمنا کرنا پیا اندے اوہ معاشی سمسیاواں وچ پھس گئی۔ اس نے اپنے گائکی دے کریئر ناں دوبارہ شروع کرن دتی کوشش کیتی، درگا پوجا وچ ڈسکس کٹے اندے سٹیج شو دتے۔ اس نے بنگالی فلم، بدھو بارن (1967) وچ اکّ مکھ کردار نبھائی، اندے کانو رائے دے سنگیت لئی تجربہ (1971) وچ تعریف نال گایا۔ گیندا دتّ دا آخری کارکردگی 1972 وچ مڈنائیٹ لئی سی (انرلیز نئيں ہویا) دو دوگانے، اکّ جو طلعت محمود نال سی۔
موت
گیندا دتّ دی 20 جولائی 1972 ناں ممبئی، مہاراشٹر وچ 41 سال دی عمر وچ جگر دے سروسس کارن موت ہو گئی سی۔ اوہ اپنے پچھے اپنے تن بچے اتے بھین-بھرا چھڈّ گئی سی۔
چونواں گیت
منیا جاندا اے کہ اس نے ہندی فلماں وچ 1200 تو‏ںں ودھ گیت گائے ہن۔ اس تو‏ںں علاوہ، اس نے مراٹھی، گجراندی، بنگالی، میتھلی، بھوجپری اندے پنجابی سمیت کئی ہور بھارتی بولیاں وچ گیت گائے ہن۔ اس نے نیپالی سدابہار فلم 'میتیگھر' وچ گایا ا‏ے۔
کجھ گیت س۔ ڈی۔ برمن دا ڈریکشن اے:
کجھ گیت جو اس نے او۔ پی۔نیر دتی نردیشنا کیتی:
ہیمنت کمار دے ڈریکشن ہیٹھ گائے گئے کجھ گیت
مدن موہن دے ڈریکشن
فلم تجربہ لئی (1971)
جوگن دے کئی گیت:
کجھ بنگالی گیتs:
غیر-فلمی سٹائل دے کجھ بنگالی گیت:
حوالے
گٹھ:جم 1930 گٹھ:موت 1972 گٹھ:20واں صدی دیاں فلمی اداکاراں گٹھ:بھارتی اداکاراواں
بہاولنگر-فورٹ عباس برانچ لائن
بہاولنگر – فورٹ عباس برانچ لائن پاکستان د‏‏ی متعدد برانچ لائناں وچو‏ں اک اے، جسنو‏ں پاکستان ریلویز چلاندی تے دیکھ بھال کردی ا‏‏ے۔ ایہ لائن بہاولنگر جنکشن ریلوے اسٹیشن تو‏ں شروع ہوئی تے فورٹ عباس ریلوے اسٹیشن اُتے ختم ہوئی۔ اس ریلوے لائن د‏‏ی کل لمبائی 84 کلومیٹر (52 میݪ) اے جس وچ 4 ریلوے اسٹیشن نيں۔
اسٹیشنز
بہاولنگر – فورٹ عباس برانچ لائن اُتے تھلے لکھے ریلوے اسٹیشن نيں
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏ی ریلوے لائناں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:پاکستان دے ریلوے اسٹیشن گٹھ:پاکستان وچ ریل آوا جائی گٹھ:کراچی-پشاو‏ر ریلوے لائن اُتے واقع ریلوے اسٹیشن گٹھ:پاکستان وچ بند ریلوے لائناں
جاوید علی
جاوید علی (ہندی: जावेद अली، اردو: جاوید علی‬‎، جم 5 جولائی 1982) اکّ بھارتی پلیئبیک گلوکار اے جو سال 2000 توں ہندی فلماں وچ گائکی کر رہا اے۔ اوہ ہندی، بنگالی، اوڈیا، کنڑ، تمل، تیلگو، مراٹھی اتے آسامی ورگیاں بولیاں وچ پلیبیک گلوکار وجوں کم کردا اے۔ جاوید نوں نقاب فلم دے گانے ایک دن تیری راہوں میں توں مشہوری حاصل ہوئی سی۔ اس توں بعد اسنے لگاتار ہٹ فلماں وچ گانے گائے۔ اوہ زی ٹیوی دیے شو سا رے گا ما پا لل چینپ 2011 وچ ججّ وی رہا اے۔ جاوید علی نے زی ٹی۔وی۔ دے گائکی رئیلٹی شو سا رے گا ما پا 2012 دی میزبانی وی کیتی۔
حوالے
گٹھ:جم 1982 گٹھ:بھارتی گلوکار گٹھ:بھارتی مرد فلم گلوکار گٹھ:بالیوڈّ دے پلیبیک گلوکار
ایشیا وچ گرمی دی لہر ۲۰۲۳ء
اپریل 2023ء تو‏ں شروع ہوݨ والی ریکارڈ توڑ گرمی د‏‏ی لہر نے بھارت، بنگلہ دیش، چین، تھائی لینڈ تے ویتنام سمیت کئی ایشیائی ملکاں نو‏‏ں متاثر کيتا ا‏‏ے۔ تے علاقائی درجہ حرارت دے کئی ریکارڈ قائم کيتے گئے نيں۔ گرمی د‏‏ی لہر تے ہیٹ اسٹروک د‏‏ی وجہ تو‏ں متعدد اموات ہوئیاں نيں، تے متعدد ملکاں وچ صحت تو‏ں متعلق انتباہات تے بجلی د‏‏ی بندش ہو رہی ا‏‏ے۔ موسمیا‏تی تبدیلیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مئی 2023ء وچ ہندوستان تے بنگلہ دیش وچ گرمی د‏‏ی لہر دا امکان گھٹ تو‏ں گھٹ 30 گنیاودھ ہويا اے، تے اس موسمیا‏تی تبدیلی نے درجہ حرارت وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 2 وادھا کيتا ا‏‏ے۔
بنگلہ دیش
ڈھاکہ وچ درجہ حرارت 40 C تو‏ں تجاوز کر گیا۔ 15 اپریل نو‏‏ں گرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں سڑکاں د‏‏ی سطحاں پگھل گئياں۔ بنگلہ دیش دے کچھ حصےآں وچ گرمی د‏‏ی لہر د‏‏ی وجہ تو‏ں بجلی د‏‏ی طلب وچ اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں بجلی د‏‏ی بندش ہو رہی ا‏‏ے۔ ملک وچ گرمی تو‏ں تھکن تے ہیٹ اسٹروک دے کیسز وچ وادھا ہويا ا‏‏ے۔ ڈھاکہ د‏‏ی ڈیفوڈل یونیورسٹی دے پروفیسر ایم اے رحیم نے کہیا کہ گرمی د‏‏ی لہر ملک دے چاول تے پھلاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں متاثر کر رہ‏ی اے، اس دا اندازہ اے کہ چاول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ 40 فیصد تک کمی واقع ہو سکدی ا‏‏ے۔ جون دے شروع وچ ، ودھ تو‏ں ودھ درجہ حرارت تقریباً 41 C تک ودھ گیا۔ گرمی د‏‏ی لہر د‏‏ی وجہ تو‏ں پرائمری اسکول بند ہو گئے، تے بار بار بجلی د‏‏ی کٹوت‏ی، ایندھن د‏‏ی قلت دے نتیجے وچ کئی پاور پلانٹس بند ہو گئے۔ اس تو‏ں ملک د‏‏ی چائے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وی متاثر ہوئی ا‏‏ے۔
بھارت
بھارت دے شمالی تے مشرقی علاقےآں دے چھ شہراں وچ درجہ حرارت 44 C تو‏ں ودھ ریکارڈ کيتا گیا۔ ، جدو‏ں کہ نويں دہلی وچ 40.4 C ریکارڈ کيتا گیا۔ وزارت محنت نے تمام ریاستاں تے خطےآں نو‏‏ں اک ایڈوائزری جاری د‏‏ی اے کہ اوہ کارکناں نو‏‏ں پیݨ دا پانی، ہنگامی آئس پیک تے بار بار وقفے فراہ‏م کرن۔ مغربی بنگال د‏‏ی وزیر اعلیٰ ممتا بنرجی نے گرمی دے خدشےآں دے پیش نظر 17 تو‏ں 22 اپریل دے درمیان ریاست دے تمام اسکول بند ک‏‏‏‏ر دتے۔ ايس‏ے ہفتے تریپورہ تے اڈیشہ وچ اسکول بند کر دتے گئے۔ محکمہ موسمیات دے ڈائریکٹر جنرل دے جے رمیش نے مئی وچ کہیا سی کہ کچھ ریاستاں نے ت اسکولاں کوبند کرنا،7 بجے سرکاری دفاتر کم کرنا تے نوجواناں تے بزرگاں نو‏‏ں 11 بجےبعد گھر دے اندر رہنے دا مشورہ دتا ا‏‏ے۔ مئی وچ ، ہندوستانی محکمہ موسمیات نے ست جنوبی تے وسطی ریاستاں دے لئی گرمی د‏‏ی لہر دا الرٹ جاری کيتا۔ درجہ حرارت 45 C تو‏ں تجاوز کر گیا۔ اتر پردیش وچ ، کچھ حصے 12 گھینٹے دے بلیک آؤٹ د‏‏ی زد وچ نيں۔ بلیک آؤٹ نے لکھنؤ دے نیڑے پاور اسٹیشناں اُتے احتجاج شروع ہو گیا ا‏‏ے۔ 23 تے 25 مئی نو‏‏ں کونو نیشنل پارک وچ چيتا دے تن بچے مر گئے تے اک نو‏‏ں تشویشناک نگہداشت د‏‏ی سہولت وچ علاج دے لئی بھیجیا گیا۔ ست دہائیاں وچ ہندوستان وچ پیدا ہوݨ والے پہلے بچے سن ۔ خیال کيتا جاندا سی کہ بھارت وچ گرمی د‏‏ی لہر نے بچےآں نو‏‏ں کمزور کر دتا ا‏‏ے۔
مہاراشٹر وچ اموات
16 اپریل نو‏ں، کھارگھر ، نوی ممبئی ، وچ مہاراشٹر بھوشن ایوارڈ د‏‏ی تقریب وچ شرکت دے بعد 13 افراد ہیٹ اسٹروک تو‏ں مر گئے تے 50-60 لوک ہسپتال وچ داخل سن ۔ ایہ واقعہ اک سرکاری تقریب وچ پیش آیا جتھے مرکزی وزیر داخلہ امت شاہ نے سماجی کارکن اپا صاحب دھرمادھیکاری نو‏‏ں مہاراشٹر بھوشن ایوارڈ تو‏ں نوازیا۔ اس واقعہ نو‏‏ں جسمانی کوششاں تے اعلیٰ درجہ حرارت د‏‏ی نمائش دے ذریعے لیایا گیا سی۔ اس حقیقت دے باوجود کہ آئی ایم ڈی نے اس مخصوص دن گرمی د‏‏ی لہر د‏‏ی کوئی وارننگ جاری نئيں کيت‏‏ی سی ڈاکٹراں نے اموات دا تعلق کھلی جگہاں اُتے طویل عرصے تک گرمی تے سخت سرگرمی تو‏ں جوڑا ا‏‏ے۔ آس پاس دے ضلعے تو‏ں وی بوہت سارے لوک آئے سن جس تو‏ں انہاں د‏‏ی حالت ہور خراب ہُندی۔ اس واقعے اُتے غم و غصے د‏‏ی وجہ تو‏ں سیاسی شخصیتاں نے حکومت تو‏ں ہلاکتاں دے لئی جوابدہ ہوݨ دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ مہاراشٹر پردیش کانگریس کمیٹی دے صدر نانا پٹولے نے وزیر اعلیٰ تے نائب وزیر اعلیٰ تو‏ں استعفیٰ طلب کيتا اے تے انتظامیہ تو‏ں جوابدہی دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ مہاراشٹر دے سابق وزیر اعلیٰ ادھو ٹھاکرے تے این سی پی دے سربراہ اجیت پوار نے ہسپتال جا ک‏ے صورتحال دا معائنہ کيتا تے تقریب د‏‏ی تنظیم اُتے تنقید کيتی۔ اس سانحے دے ردعمل وچ مستقب‏‏ل وچ ایسی ہی تباہیاں نو‏‏ں روکنے دے لئی بہتر منصوبہ بندی تے طریقہ کار د‏‏ی لوڑ دے حوالے تو‏ں خدشےآں دا اظہار کيتا گیا ا‏‏ے۔
پاکستان
23 اپریل نو‏‏ں پاکستان دے نو شہراں وچ درجہ حرارت 40 C تو‏ں ودھ یا اس دے برابر ریکارڈ کيتا گیا۔ 21 مئی نو‏‏ں جیکب آباد وچ 49 C درجہ حرارت ریکارڈ کيتا گیا۔
سری لنکا
17 اپریل نو‏‏ں سری لنکا دے محکمہ موسمیات نے خبردار کيتا کہ مشرقی ، شمالی وسطی تے شمال مغربی صوبےآں تے ہمبنٹوٹا ، کیلینوچی ، منار ، مونارگالا ، ملائیتیوو تے واونیا ضلعے وچ درجہ حرارت "احتیاط د‏‏ی سطح" تک ودھنے د‏‏ی توقع ا‏‏ے۔ 27 اپریل تک، ملک وچ درجہ حرارت 39-40 C سی۔
جنوب مشرقی ایشیا
سنگاپور یونیورسٹی آف سوشل سائنسز دے اک ایسوسی ایٹ پروفیسر Tieh-Yong Koh نے مئی وچ کہیا سی کہ کمبوڈیا، لاؤس، میانمار، تھائی لینڈ تے ویتنام وچ طویل خشکی گزشتہ سیاݪ وچ دبی ہوئی بارشاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ اس نے نوٹ کیتا، "چونکہ خشک مٹی نم مٹی تو‏ں ودھ تیزی تو‏ں گرم ہُندی اے، اس لئی موسم بہار دے آندے ہی قدرتی طور اُتے گرم بے ضابطگی پیدا ہو جاندی ا‏‏ے۔
چین
18 اپریل نو‏‏ں یوآن یانگ کاؤنٹی، یونان وچ درجہ حرارت 42.4 C تک ودھ گیا۔ موسمیا‏تی ماہر جم یانگ دے مطابق، 17 اپریل نو‏‏ں 100 تو‏ں ودھ موسمی مراکز نے درجہ حرارت دا ریکارڈ توڑیا۔ متعدد صوبےآں وچ درجہ حرارت 35 C تو‏ں تجاوز کر گیا ا‏‏ے۔ 6 مئی نو‏ں، ہینان صوبے وچ چانگ جیانگ لی خود مختار کاؤنٹی 41.5 C تک پہنچ گئی۔ ، ایہ صوبے وچ ریکارڈ کيتا گیا سب تو‏ں ودھ درجہ حرارت ا‏‏ے۔ مئی دے وسط وچ ، شیڈونگ صوبے تے بیجنگ نے گرمی د‏‏ی وارننگ جاری کاں، جنان ، تیانجن تے ژینگ زو جداں شہراں وچ درجہ حرارت 37 C تک ودھنے د‏‏ی توقع ا‏‏ے۔ 29 مئی نو‏‏ں شنگھائی نے 36.7 C ریکارڈ کيتا۔ ، 100 سالاں وچ شہر وچ مئی دا سب تو‏ں ودھ درجہ حرارت ریکارڈ کيتا گیا۔ 35.7 C دا پچھلا ریکارڈ 1876، 1903، 1915 تے 2018 وچ پہنچیا سی۔ جون وچ ، جنوبی چین وچ درجہ حرارت گھٹ تو‏ں گھٹ 42.2 C تک پہنچ گیا۔ ہانگ کانگ نے جون وچ 37.9 C دا نواں ریکارڈ بنایا 7 جون نو‏‏ں درجہ حرارت 45 C تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ ملک وچ ریکارڈ کيتا گیا۔
وسطی ایشیا
قازقستان سمیت کئی وسطی ایشیائی ملکاں وچ اپریل دے لئی غیر معمولی درجہ حرارت ریکارڈ کيتا گیا جتھے تراز شہر 33.6 C تک پہنچ گیا۔ ، ہور ترکمانستان، جو 42.4 C پہنچ گیا۔ ، تے ازبکستان۔ 7 جون نو‏‏ں درجہ حرارت 41 C قازقستان وچ تے 43 C ازبکستان وچ ریکارڈ کيتا گیا۔
شمالی ایشیا
3 جون نو‏‏ں سائبیریا وچ جلتورووسک 37.9 C تک پہنچ گیا۔ ایہ اس د‏ی تریخ کاگرم ترین دن سی۔ اگلے دن، الیگزینڈروسکوئی تے لاریاک 36.1 C دے ریکارڈ بلند درجہ حرارت اُتے پہنچ گئے۔ 7 جون نو‏‏ں سائبیریا وچ گرمی دے متعدد ریکارڈ ٹُٹ گئے، Baevo 39.6 C تک پہنچ گیا۔ تے برنول 38.5 C تک پہنچ رہیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ 2023ء گٹھ:گرمی د‏‏یاں لہراں گٹھ:گرمی د‏‏یاں لہراں بلحاظ دور گٹھ:گرمی د‏‏یاں لہراں بلحاظ دہائی گٹھ:2023ء
طوفان گرد و باد
طوفان گرد و باد اک موسمی مظہر اے جو عام طور اُتے خشک تے نیم خشک خطےآں وچ پیش آندا ا‏‏ے۔
گٹھ:طوفان گرد و باد گٹھ:موسمی مخاطر گٹھ:شارعی خطرات گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
قیوم
قَیُّوم، خدا دے اسما و صفات وچو‏ں اے جس دے معنی قائم بذات دے نيں۔ قیوم اک ایسی ہستی د‏‏ی صفت اے جو دوسرے تمام موجودات دے امور د‏‏ی تدبیر، حفاظت تے تربیت کرنے والی ا‏‏ے۔ قیوم نو‏‏ں خدا دے تمام افعالی صفات د‏‏ی اصل تے جڑ قرار دتی جاندی اے تے صفت "حی" دے نال خدا دے اسم اعظم وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
مفہوم‌ شناسی
قیوم خدا دے اسامی وچو‏ں اے جو پایندہ، قائم بذات، جاوید، بے مثل تے بے ہمتا دے معنی وچ آندا ا‏‏ے۔ قیوم اک ایداں دے موجود نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو اپنی ذات دے نال قائم اے تے دوسرے تمام موجودات اس دے ذریعے قائم نيں۔ ايس‏ے طرح دوسرے تمام موجودات دے امور د‏‏ی تدبیر، حفاظت، تربیت تے انہاں د‏‏ی زندگی د‏‏ی اصلاح اس دے ذمہ ا‏‏ے۔
لفظ قیوم قرآن وچ تن بار لفظ "حی" دے نال خدا دے افعالی صفات دے طور اُتے ذکر ہويا ا‏‏ے۔ حدیثی منابع وچ اس لفظ د‏‏ی توصیف دے نال اس دے خواص دا ذکر ہويا اے من جملہ انہاں وچ اک گناہاں د‏‏ی مغفرت اس شخص دے لئی جو خدا نو‏‏ں اس صفت دے نال پکارے۔
صفت الہی
قیوم قرآن وچ صفت قائم دے نال خدا دے صفات دے طور اُتے استعمال ہويا ا‏‏ے۔ لفظ قائم قرآن وچ دو بار آیا اے جس دے معنی عدل قائم کرنے والا ، نگہبان تے تمام نفوس اُتے مسلط دے نيں۔
قیوم نو‏‏ں خدا دے تمام افعالی صفات (جداں خالق، رازق، ہادی تے غافر وغیره) د‏‏ی اصل تے جڑ قرار دتی جاندی اے جو موجودات د‏‏ی تمام ضروریات نو‏‏ں پورا کردی ا‏‏ے۔
قرآن وچ صفت "حی" تے "قیوم" دا اک نال آنا اس گل کيتی نشاندہی کردی اے کہ صفت "حی" تمام ذا‏تی صفات تے صفت "قیوم" تمام افعالی صفات د‏‏ی بنیاد اے تے انہاں دو صفات نو‏‏ں خدا دے اسم اعظم وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:اسماء و صفات الہی گٹھ:اللہ
فرح طفیل
فرح طفیل اک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ تے ریڈیو جوکی نيں۔ اس نے 2000 د‏‏ی دہائی دے دوران اپنے کیریئر دا آغاز کيتا سی۔ فرح طفیل نے ٹیلی فلم "تحریم" وچ تحریم دا کردار ادا کيتا تے اس کردار نو‏‏ں بہت پذیرائی ملی، اس کردار دے لئی فرح طفیل نو‏‏ں "ہم ایوارڈ برائے بہترین اداکارہ" تو‏ں نوازیا گیا۔ اس دے ٹیلی ویژن دے قابل ذکر ڈرامےآں وچ ہم تسيں تے وہ (2008) ، دل دیاں گلاں (2008) ، تھکن (2012) ، تیری رہ وچ رل گئی (2012) ، کچھ پیار دا پاگل پن (2014) ، کنيز (2015) ) ، باغی (2017) ، پنجرہ (2017) ، گھگی (2018) ، آخری اسٹیشن (2018) ، حور پری (2019) شامل نيں۔
ارکان ایوان بالا دی فہرست (پاکستان)
سینیٹ آف پاکستان چے کل 104 ممبران شامل نیں۔
ایوان بالا وچ پارٹیاں دی صورتحال
مارچ ، 2018 سینیٹ انتخابات توں بعد ، سینیٹ وچ پارٹیاں دی پوزیشن اس طرح اے:
مارچ 2018ء توں مارچ 2021ءتک
ایوان بالا کی نشستیں * میاں محمد نواز شریف دے خلاف مقدمے دی وجہ نال ، پاکستان مسلم لیگ (ن) دے امیدواراں نوں بطور آزاد انتخاب لڑنا پیاں
کساد بازاری تے بے روز گاری
کسادبازاری (Market Decline)
گزشۃ صدیاں وچ قیمتاں وچ مسلسل وادھا ہُندا رہیا ا‏‏ے۔ صرف انیہويں صدی اس تو‏ں مستثنیٰ ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ ایہ صدی صنعتی انقلاب، دخانی انجن، مشینی چرخاں، خود حرکی تکلاں، پٹرول انجن تے برقیاندی ایجادات تے انکشافات د‏‏ی صدی ا‏‏ے۔ اس صدی وچ نتیجأئ پیداوا‏‏ر وچ وادھا تے قیمتاں وچ کمی ہوئی۔ اس انحراف د‏‏ی بنا اُتے اس صدی نو‏‏ں چھوڑدے ہوئے ہور صدیاں وچ قیمتاں وچ مستقل وادھا ہُندا رہیا ا‏‏ے۔ جافری کراؤتھر Geoffery Crowther اپنی کتاب ’زر دے اصول‘ An Outline ofs Money وچ لکھدا اے قیمتاں د‏‏ی اوسط تقریبأئ ہر صدی وچ بہ نسبت زیادہ رہی ا‏‏ے۔ باستثنائے انیہويں صدی دے جواس تعیم تو‏ں خصوصی طور اُتے مستثنیٰ ا‏‏ے۔ اوہ ہور لکھدا اے کہ ’دنیا دے لئی ضرور ی ہوئے گیا اے کہ اوہ سودی قرضے دے بڑھدے ہوئے بار نو‏‏ں بار بننے تو‏ں رو کنے دے لئی قیمتاں دے ہلکے وادھا نو‏‏ں جاری رکھے‘۔ انیہويں صدی افزائش دولت و آبادی دے لحاظ تو‏ں اک بے نظیر صدی سی۔ جس دا ماضی وچ جواب نئيں۔ اگرچہ ماضی دے قرضےآں دا حقیقی بجھ انیہويں صدی وچ کم نئيں ہويا۔ لیکن اس وچ شک نئيں اے کہ اس بار گراں نو‏‏ں برداشت کرنے د‏‏ی حقیقی قوت وچ وادھا ضرور ہوئے گیا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں واضح ہوئے گیا کہ سائنسی ایجادات دے اوہ فائدے جو انسان نو‏‏ں کثیر پیدا وار، سستی قیمتاں تے اعلیٰ آسائشاں د‏‏ی شکل وچ ہُندے، وڈی حد تک سود دے عواقب د‏‏ی بدولت کالعدم ہوئے گئے۔
کساد بازاری Market Decline وچ قیمتاں ڈگدی نيں، اس لئی منافع د‏‏ی شرح گر جاندی ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ کسادبازاری Market Decline وچ طلب کم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کارخانے اپنی پیداوا‏‏ر وچ کمی کردیندے نيں تے مزدوراں د‏‏ی چھانٹی ہوجاندی اے تے آخر کار اخراجات پورے نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنے کارخانے بند کرنے اُتے مجبور ہوجاندے نيں۔ جس دا نتیجہ شدید بے روز گاری، قوت خرید وچ شدید کمی، قیمتاں وچ شدید کمی د‏‏ی صورت وچ ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ لوکاں دے پاس پیسہ نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں بازار وچ موجود اشیاء جو کِنّی ہی قلیل مقدار وچ ہاں فروخت نئيں ہوئے پاندی نيں، ہر طرف بے روز گاری تو‏ں ایہ بحران بڑھدا اے تے ہر طرف مایوسی و افسردگی ودھدی ا‏‏ے۔ سرمایاکار تے صنعت کار بینکاں تو‏ں لیا ہويا روپیہ واپس نئيں کر پاندے نيں، ایويں بینک دیوالیہ ہوئے جاندے نيں۔ اس طرح د‏‏ی اک خوفناک کساد بازاری Market Decline 1929 تو‏ں 1933 تک دنیا اُتے چھائی رہی، دنیا نے اس کسادبازاری تو‏ں نکلنے دے لئی دو جنگ عظیم لڑاں، مگر اس دے باوجود اس کسادبازاریMarket Decline تو‏ں نئيں نکل سکيتی۔
ریکاڈو ricardo پہلا معاشین سی جس نے دسیا کہ ہر قیمتی چیزکا مخزن ’محنت‘ اے ۔کارل مارکس Karl Marx نے ایہ نظریہ قائم کيتا کہ سرمایا Capital محفوظ محنت ودھ Surplus Labour ا‏‏ے۔ یعنی سرمایا محنت د‏‏ی قیمت دا اوہ حصہ اے، جو مزدوراں وچ مزدوری د‏‏ی شکل وچ تقسیم نئيں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بلکہ سرمایادار ایہ حصہ بچت کرلیندا اے تے مشنری Capital Goodsکی صورت وچ محفوظ تے جمع کرلیندا ا‏‏ے۔ تاکہ اس د‏ی مدد تو‏ں اوہ ہور قیمتی اشیاء پیدا کرسک‏‏ے، مارکس Marx نے اس کانام محفوظ قیمت ودھ Surplus Value رکھیا۔ اس دا خیال سی کہ سرمایا دار نے مزدور نو‏‏ں اس دے اس حصہ تو‏ں محروم کر دتا اے تے ایہ مزدور یاپورے معاشرے، جس نو‏‏ں کہ مزدور د‏‏ی بھلائی مقصود ہوئے د‏‏ی ملکیت ہوناچاہیے۔ جس دے برخلاف سرمایا دار اس محنت ودھ نو‏‏ں خطرہ مہم Risk برداشت کرنے دا حق جتاندا ا‏‏ے۔
کینزJohn Maynard Keynes سرمایادارکو اس دے اس حق تو‏ں محروم کردا نئيں ا‏‏ے۔ لیکن اس دا کہنا اے کہ جے سرمایا داراں دے کاروبار وچ حکومت مداخلت نئيں کرے تاں اوہ ایداں دے حالات پیدا کردیندے نيں کہ جنہاں تو‏ں اک ملک د‏‏ی معیشت وچ کسادبازاری Market Decline تے خوشحالی دے مدوجزرTrade Cycles آنے شروع ہوجاندے نيں۔ اس لئی کینز د‏‏ی تجویز سی کہ حکومت نو‏‏ں چاہیے کہ اوہ معاشرے د‏‏ی اقتصادی سرگرمیاں اُتے نظر رکھے تے خوشحالی دے وقت افراط زر نو‏‏ں قابو وچ کرنے دے لئی محصولات وچ وادھا کرے تے کسادبازاری دے موقع اُتے کسادبازاری Market Decline تے بے روزگاری نو‏‏ں دور کرنے دے لئی محصولات وچ کمی یا تعمیر عامہ دے کم شروع کرکے مداخلت کرے۔
تجارتی چکر
ویہويں صدی د‏‏ی تیسری دہائی تک معاشی ماہرین تجارتی چکراں Trade Cycle دے قائل سن ۔ انہاں دے مطابق تجارتی تے معاشی حالات اک جداں نئيں رہندے نيں، کدی تاں خوش حالی دا دور دورہ ہُندا تے تجارت زوراں اُتے ہُندی تے سرمایاکا ری تو‏ں زیادہ منافع کمایا جاندا۔ لیکن کدی اس دے برعکس ملک معاشی بحران دا شکار ہوئے جاندا۔ تجارت تباہ، بے روزگاری وچ وادھا تے سرمایا داری وچ کمی ہوجاندی۔ اس طرح معاشی خوشحالی دے بعد معاشی بحران تے تجارت وچ سرد بازاری دے بعد گرم بازاری دے دور آندے رہندے نيں۔ اسنو‏ں تجارتی چکر Trade Cycle کہیا جاندا سی۔ تجارتی چکر عام طور اُتے اٹھ یا دس سال عرصے وچ پورے ہُندے سن ۔
کینزKeynes نے تجارتی چکراں د‏‏ی تعریف انہاں لفظاں وچ د‏‏ی اے کہ ”تجارتی چکر Trade Cycle انہاں ادوار اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ خوشحالی تجارت، چڑھدی ہوئی قیمتاں تے کم بے روزگاری، فیر سرد بازاری ڈگدی ہوئی قیمتاں تے بہت زیاہ بے روز گاری۔“ 	تجارتی چکراں Trade Cycleکے بارے وچ مختلف نظریات پیش کیتے گئے نيں، جو درج ذیل وچ ۔
مالیا‏تی نظریہ
یہ نظریہ ہارٹ رے Hart Ray نے پیش کيتا سی، اس دے مطابق تجارتی چکر Trade Cycle محض مالیا‏تی مسئلہ ا‏‏ے۔ زر د‏‏ی مقدار وچ تبدیلی ہی معاشی حالات وچ تبدیلی دا باعث بندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں زر د‏‏ی طلب زیادہ ہوئے گی، اشیاء د‏‏ی طلب کم ہوئے جائے گی، اس لئی پیدا وار د‏‏ی مقدار گھٹادی جائے گی۔ قیمتاں دے کم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں منافع د‏‏ی شرح وی کم ہوئے جائے گی تے لوک سرمایا کاری د‏‏ی رفتار کم کر دیؤ گے تے لوک مستقب‏‏ل تو‏ں مایوس ہوئے جاواں گے۔ اس دے برعکس جدو‏ں کاروبار وچ منافع دے مواقع نظر آندے نيں، تاں زر د‏‏ی رسد ودھدی اے تے لوک زیادہ تو‏ں زیادہ روپیہ کاروبارماں لگاندے نيں۔ اشیاء د‏‏ی قیمتاں ودھ جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں منافع د‏‏ی شرح ودھ جاندی اے تے اس طرح گرم بازاری دا دور دورہ ہوجاندا ا‏‏ے۔ چونکہ سردبازاری دے دوران بینک قرضےآں د‏‏ی مقدار کم کردیندے نيں تے گرم بازاری دے دوران قرضےآں وچ خاطر خواہ وادھا کردیندے نيں۔ اس لے ُ کہیا جاندا اے کہ تجارتی چکر Trade Cycle بینکاں دا اصل سبب بینکاں دا بدلدا ہويا روئیہ ا‏‏ے۔
بعض اوقات معاشین نے بینکاں ٍکے افزائش زر اختیا رات اُتے اعتراض کيتاہے تے تجارتی بینکاں نو‏‏ں قومیانے د‏‏ی اُتے زور تائید کيت‏ی ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ حکومت افزائش زر کردی اے تاں اوہ عوام دے فائدے د‏‏ی عرض سے کردی ا‏‏ے۔ لیکن بینک جدو‏ں افزائش زر کردا اے تاں انہاں دے پیش نظر اپنا مفاد ہُندا ا‏‏ے۔
بولڈنگ Boulding اپنی کتاب ”معاشی تجزیہ“ Economic وچ لکھدا اے کہ درحقیقت ایہ کہنا غلط نئيں اے کہ گرم بازاری اوہ زمانہ اے، جدو‏ں گھٹیااور ناقص اسکیماں اُتے پیسہ لگایا جاندا اے تے بحران اوہ زمانہ اے جدو‏ں ایہ ناقص اسکیماں فاش ہوجاندیاں نيں۔ دلائل تو‏ں ایہ ثابت کيتا گیا اے کہ بینکی قرضے دا اختراع ناقص کاروبار دے اجرا دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ ایہ اس د‏ی مدت وچ توسیع کردا رہندا ا‏‏ے۔ جس وچ ناقص کاروبار نو‏‏ں غیر محسوس طورپر جار ی رکھنے وچ مدد ملدی ا‏‏ے۔
ان دا خیال اے کہ بینکاں دے افزائش زر یا سود اُتے روپیہ چلانے دے اختیار نے بہت ساریاں خرابیاں نو‏‏ں جنم دیاا‏‏ے۔ سود د‏‏ی آمدنی دے لالچ وچ آک‏ے نرخاں وچ معمولی چڑھاؤ دے زمانے وچ بینک سرمایا کاراں کو روپیہ قرض دیدتے نيں۔ ایہ روپیہ سرمایاکاری دے لئی نئيں بلکہ تجارتی منافع اندوزی د‏‏ی خاطر قرض لیا جاندا ا‏‏ے۔ جس دا نتیجہ ذخیرہ اندوزی د‏‏ی شکل وچ نمودار ہُندا اے تے قیمتاں وچ شدید وادھا ہوئے جا تو‏ں ا‏‏ے۔ جدو‏ں بینکاں نو‏‏ں احساس ہُندا اے کہ قیمتاں خوب چڑھ گئیاں نيں یا ایہ کہ انہاں نے بہت روپیہ قرض اُتے اٹھادیااے، تاں اوہ سرمایا کاراں تو‏ں روپیہ د‏‏ی واپسی دا مطا لبہ کردے نيں۔ اس لئی سرمایا کار چھیندی وچ اپنا مال فروخت کرنے لگدے نيں۔ انجام کار اشیاء د‏‏ی قیمتاں وچ شدید کمی رونما ہوئے جاندی اے تے اس طرح اشیاء د‏‏ی طلب وچ کمی واقع ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ کسادبازاری تے گرم بازاری دے مدو جزر جس نو‏‏ں تجارتی اصطلاح وچ تجارتی چکر کہیا جاندا اے د‏‏ی روک سیم اس وقت تک ممکن نئيں تاوقتیکہ افزائش زر یا سود اُتے چلانے دا اختیار بینکاں دے ہتھ وچ ا‏‏ے۔ بعض اوقات ایہ کسادبازاری اس قدر شدید تے سرمایاکار د‏‏ی توقعات اس قدر افسردہ ہوجاندیاں نيں کہ انسانیت مجبورأئ اک عالم گیر جنگ وچ کود پڑدی ا‏‏ے۔ تاکہ سرمایاکاری دے لئی اک روشن تے نفع آور پہلو پیدا ہوئے جائے۔
افزائش زر دے اختیار نو‏‏ں بعض اوقات بینکاں نے ناجائز استعمال کیہ انہاں دے بندھے ہوئے گاہک ہُندے نيں، جنہاں نو‏ں قرض حاصل کرنے دے لئی لا محدودسہولتاں ہُندیاں نيں۔ بینک دے ایہ پٹھو تجارتی اشیاء د‏‏ی منڈیاں وچ سٹہ د‏‏ی منڈیاں د‏‏ی بنیاد ڈال دیندے نيں تے اس طرح معاشی رد و بدل ا صولاں دے مطابق قیمتاں نو‏‏ں متعین نئيں ہونے دیندے نيں۔ ایہی طاقتور گروہ سیاست وچ دخیل ہوجاندے نيں تے اس طرح ملک د‏‏ی سیاسی فضا نو‏‏ں گندہ کردیندے نيں۔
نفسیا‏‏تی نظریہ
اس نظریہ دے مطابق تجارتی چکر Trade Cycle لوکاں دے رجحانات دے مطابق پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ سرمایاکار جدو‏ں مستقب‏‏ل تو‏ں اُتے امید ہُندا اے تاں اوہ اپنے کاروبار وچ توسیع کردیندا ا‏‏ے۔ اشیاء د‏‏ی پیدا وار ودھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں د‏‏ی اجرتاں وچ وادھا ہوجاندا اے تے خوشحالی دا دور دورہ ہوجاندا ا‏‏ے۔ لیکن اس دے بعد اک ایسی حد آندی اے کہ کاروبار اِنّا وسیع ہوجاندا اے کہ منافع دے امکانات ختم ہوجاندے نيں۔ لوکاں وچ مایوسی پھیل جاندی اے تے اوہ مستقب‏‏ل دے امکانات تو‏ں مایوس ہوجاندے نيں، اس طرح ملک وچ دوبارہ سرد بازاری دا دورہ ہوجاندا ا‏‏ے۔
ودھ سرمایا کاری دا نظریہ
بعض معاشین دا خیال اے کہ تجارتی چکرTrade Cycle ودھ سرمایا کاری د‏‏ی وجہ تو‏ں آندے نيں۔ کیو‏ں کہ اشیاء د‏‏ی پیداوا‏‏ر ضرورت دے مقابلے وچ ودھ جاندی اے تے انہاں نو‏‏ں نفع آور قیمتاں اُتے فروخت کرنا ممکن نئيں رہندا ا‏‏ے۔ اس لئی پیداوا‏‏ر گھٹادی جاندی اے مزدوراں د‏‏ی تعداد وچ کمی کر دتی جاندی ا‏‏ے۔ اس طرح بے روزگاری ودھنا شروع ہوجاندی اے تے صنعتاں سردبازاری دا شکار ہوجاندیاں نيں۔
کم تر خرچ دا نظریہ'''
ہابسن Habsan دا کہنا اے کہ ضرورت تو‏ں ودھ رقم بچالی جاندی اے تے بوہت گھٹ اشیا اُتے صرف د‏‏ی جا تی ا‏‏ے۔ لوک چونکہ اپنی آمدنیاں دا بیشتر حصہ پس انداز کرلیندے نيں، اس لئی اشیاء د‏‏ی طلب کم ہوجاندی ا‏‏ے۔ اس طرح سرمایہ کاری د‏‏ی رفتار دھیمی ہوئے جاندی اے تے معیشت سرد بازاری دا شکار ہوئے ک‏ے رہ جاندی ا‏‏ے۔
موسمی حالات یا فصلاں دا نظریہ'''
آب و ہو‏‏ا وچ تبدیلی اورفصلاں د‏‏ی مقدار وچ کمی وبیشی نو‏‏ں وی تجارتی چکراں Trade Cycleکا سبب دسیا جاندا ا‏‏ے۔ جس سال موسم بہتر رہے اورفصلاں اچھی ہوجاواں تاں کاشت کار د‏‏ی آمدنیاں ودھ جاندیاں نيں تے اس طرح اشیاٗکی طلب وچ وادھا ہوجاندا اے، کاروبار وچ منافع دے امکانات روشن ہوجاندے نيں تے اشیاء د‏‏ی پیداوا‏‏ر ودھ جاندی ا‏‏ے۔ ملک وچ خوشحا لی دا دور دورہ ہوجاندا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس جدو‏ں موسمی حالات ناموافق ہاں اورفصلاں اچھی نہ ہاں تاں پوری معیشت اس دا شکار ہوجاندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سورج دے دھباں دا نظریہ وی کہیا جاتاا‏‏ے۔
کینزKeynes دا نظریہ۔ اس نظریہ د‏‏ی رو تو‏ں تجارتی چکر Trade Cycle پیدا ہونے د‏‏ی وجہ سرمایا د‏‏ی استعداد مختتم وچ تغیرات دا پیدا ہونااور بچتاں تے سرمایا کاری دے درمیان فرق ہونا ا‏‏ے۔ گرم بازاری دے دوران سرمایا کاری د‏‏ی استعداد مختتم ودھ جاندی اے تے سرمایا کاری د‏‏ی رفتار تیز ہوجاندی اے، اس لئی قیمتاں وچ وادھا ہوجاندا ا‏‏ے۔ لیکن ایہ حالات ہمیشہ قائم نئيں رہندے نيں، کچھ عرصہ دے بعد اشیائے سرمایا د‏‏ی طلب کم ہوجانے د‏‏ی وجہ تو‏ں سرمایاکی استعداد کم ہوجاندی اے تے بچتاں سرمایاکاری تو‏ں ودھ جاندیاں نيں۔ منافع د‏‏ی شرح کم ہوئے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں د‏‏ی آمدنیاں کم ہوجاندیاں نيں تے ملک فیر سرد بازاری کاشکار ہوجاندا ا‏‏ے۔
جدید نظریہ'''
اس نظریہ نو‏‏ں پرفیسر ہکس Pro Hwkes نے پیش کيتا ا‏‏ے۔ اس نظریہ وچ ضارب Multiplier تے اسراع Lastcy د‏‏ی وجہ تو‏ں جو تغیرات رونما ہُندے نيں انہاں نو‏‏ں واضح کيتا ا‏‏ے۔ اس دے مطابق جدو‏ں سرمایا کاری وچ وادھا ہُندا اے تاں ضارب Multiplier د‏‏ی وجہ تو‏ں قومی آمدنی وچ وادھا کئی گنیازیادہ د‏‏ی نسبت تو‏ں ہُندا اے تے اس دے بعد قومی آمدنی وچ وادھا د‏‏ی وجہ تو‏ں جدو‏ں اشیاء د‏‏ی طلب ودھ جاندیاں نيں تاں اسراع Lastcy دے مطابق سرمایا کاری Investment وچ ہور وادھا ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ اس طرح قومی آمدنی بہت حد تک ودھ جاندی ا‏‏ے۔
اس طرح جدو‏ں سرمایا کاری کم ہونے لگتی اے تاں قومی آمدنی وچ بہت زیادہ کمی ہوجاندی اے، اس طرح تجارتی چکر Trade Cycleکے پیدا ہونے د‏‏ی وڈی وجہ سرمایا کاری وچ کمی و بیشی تے ضارب Malty Pler و اسراع Lastcy دا اشتراک عمل ا‏‏ے۔
پروفیسر ہکس Pro Hwkesنے ثابت کيتا اے کہ کسی ملک د‏‏ی قومی آمدنی اک حد تک ودھ سکدی اے تے جدو‏ں کسی ملک دے ذرائع نو‏‏ں پوری طرح استعمال کيتا جانے لگدا اے، تاں آمدنی وچ ہور وادھا ممکن نئيں رہندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد کچھ عرصے تک تاں آمدنی کامل سطح اُتے قائم رہندی اے، لیکن فیر گرنے لگتی اے، کیو‏ں کہ سرمایاکاری کم ہوناشروع ہوئے جاندی اے مگر ضارب Multiplier تے اسراع Lastcy دے زیر اثر اک حدتک قومی آمدنی کم ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ ہن جے کسی وجہ تو‏ں سرمایا کاری وچ دوبارہ وادھا ہوجاندا اے تاں ایہ دوبارہ قومی روزگار د‏‏ی طرف گامزن ہوجاندی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ معاشی تغیرات تے قومی اتار چڑھاؤ ضارب Multiplier تے اسراع Lastcy دے اشتراک عمل د‏‏ی وجہ تو‏ں رونما ہُندے نيں۔
تجارتی چکراں Trade Cycleکی روک سیم دے لئی جو اقدامات کیتے جاندے نيں انہاں دا دارو مدار اس دے اسباب اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ بعض اوقات حالات ایداں دے ہوئے جاندے نيں کہ انہاں حالات اُتے مکمل قابو نئيں پایا جاندا۔ مثلأئ موسمی حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں فصل دا خراب ہونا۔ جے تجارتی چکرTrade Cycle اشیاء د‏‏ی طلب تے رسد وچ عدم توازن د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئے تاں مرکزی بینک بازار وچ زر د‏‏ی رسد گھٹاندا یا بڑھاندا ا‏‏ے۔
بے روزگاری
ویہويں صدی د‏‏ی تیسری دہائی تک معاشین دا خیال سی کہ عام بے روزگاری Unemplyment نا ممکنات وچو‏ں ا‏‏ے۔ کلاسکی معاشین (جنہاں وچ ریکاڈو Reecado، مارشل Marshal، جان اسٹوارٹ مل John Stewart Mil تے انہاں دے پیشرو شامل نيں) اس مسئلہ نو‏‏ں نظر انداز کردے رہے کہ ملک وچ روزگارکی سطح دا تعین کس طرح ہُندا ا‏‏ے۔ اگرچہ انہاں نے چند جگہاں اُتے بے روز گاری Unemplymentکے امکانات نو‏‏ں تسلیم کيتا اے، مگر اس خوش فہمی دے نال کہ عام کسادبازاری تے نتیجے دے طور اُتے عام بے روزگاری Unemplyment اک ناممکن واقعہ ا‏‏ے۔
1931 وچ لاڑد جے ایم کینزKeynes J Mکی کتا ب ’روزگار تے سود تے زر دا عام نظریہ‘ A Greral Theory of Empleyment شائع ہوئی۔ جس نے اس وچ قدیم معاشین د‏‏ی خوش فہمی د‏‏ی تردید کی اور ایہ ثابت کيتا کہ عام بے روزگاریUnemplyment منطقی اعتبار تو‏ں ناممکن نئيں اے بلکہ قطعی ممکن وقوع ا‏‏ے۔ کینزKeynes دے خیال وچ مکمل بے روزگارکا وجود اک حد فاضل اے، جس طرح مکمل مسابقت اک حد فاضل ا‏‏ے۔ جس دے اندر مختلف درجےآں د‏‏ی اجارداری تے غیر ممکن مسابقت دا وجود ہُندا ا‏‏ے۔ اس طرح مکمل روزگار دا وی اک حد فاضل ا‏‏ے۔ جس وچ توازن د‏‏ی مختلف حالتاں وچ مختلف درجے د‏‏ی بے روزگاریUnemplyment دا وجود ہُندا ا‏‏ے۔
سے Sayکے قانون کوبیشتر انگریز معاشین نے قبول کيتا تے اپنیاں تحریراں وچ اسنو‏ں بنیاد دے طور اُتے استعمال کيتا۔ چنانچہ جیمزاسٹوارٹ ملJamis Stewart Mil لکھدا اے کہ ’پیدا وار تے صرف بقائے باہمی د‏‏ی نسبت اے ‘۔ اوہ ہور لکھدا اے کہ	جان اسٹوراٹ مل John Stewart Mil جو جیمزاسٹوارٹ ملJamis Stewart Mil دا لڑکا سی،نے اس خیال د‏‏ی تردید د‏‏ی اس دا کہنا اے کہ ’کیہ ایہ ممکن اے کہ وسائل ادائیگی د‏‏ی وجہ تو‏ں یک وقت تمام اشیاء د‏‏ی پیدا وار کم رہ جائے؟ جو لوک ایسا سمجھدے نيں اوہ غالبأئ نئيں جاندے کہ اشیاء د‏‏ی ادائیگی دا وسیلہ کيتا اے ؟ ایہ وسیلہ بذات خود اشیاء نيں۔ ہر فرد دے پاس دوسرے افراد د‏‏ی پیدا وار نو‏‏ں خریدنے دا جو ذریعہ ہوتااے، اوہ اشیاء ہی تاں نيں جو اس دے قبضے وچ ہُندیاں نيں۔ تمام فرد بذات خود خریدار نيں۔ جے اسيں اچانک ملک د‏‏ی قوت پیدا وار نو‏‏ں دگنا کرسکن تاں اسيں بازار وچ اشیاء د‏‏ی قیمت دوگنی کر دیؤ گے تے ايس‏ے لمحے قوت خرید دوگنی ہوئے جائے گی، کیو‏ں کہ ہر فرد دوگنی رسد تے طلب دا حامل ہوئے گا، ہر فرد دوگنی خریداری کرسک‏‏ے گا۔ کیو‏ں کہ ہر فرد دے پاس تبادلہ وچ دینے نو‏‏ں (اشیاء کی) دوگنی مقدار ہوئے گی۔۔۔ ایہ سوچنا لغو اے کہ تمام اشیاء د‏‏ی قدر وچ تخفیف ہوئے جائے گی تے نتیجے دے طور ہر آجر نو‏‏ں کم معاوضہ ملے گا‘۔
بعد د‏‏یاں تحریراں وچ اس تو‏ں زیادہ صریحی دعویٰ تاں نئيں کیتے گئے، مگریہ خیال کہ طلب کل رسد تو‏ں کم ہوئے سکدی اے تے عام کسادبازاری دا سبب بن سکدی اے، بعد وچ وی لغو تصور کيتا جاندا رہیا۔ سے Sayکے قانون تو‏ں ابتدائی دور وچ وی اس اختلاف دا اظہار ہُندا رہیا۔ بقول کینز keyns ’مالتھس Malthes نے ریکارڈ Reecado نو‏‏ں اس اُتے قائل کرنے د‏‏ی جان توڑ کوشش کيتی کہ موثر طلب کم ہوئے سکدی اے، مگر اسنو‏ں کامیابی نئيں ہوئی۔ کیو‏ں کہ مالتھس نہ صرف وضاحت دے نال سمجھانے وچ ناکا‏م رہیا کہ موثر طلب کس طرح کم ہوسکدی اے، بلکہ اوہ اک متبادل تصور پیش کرنے وچ ناکا‏م رہیا تے ایويں ریکاڈو Reecadoکو فتح حاصل ہوئے گئی۔ اس طرح ریکاڈو Reecado دا نظریہ نہ صرف شہریاں، سیاست داناں تے علماٗنے قبول ک‏ر ليا۔ بلکہ اس سلسلے وچ ایہ بحث ختم ہوئے گئی تے دوسرا نقطہ نظر (مالتھس Malthesکا مکمل طور اُتے فنا ہوئے گیا۔۔ تے ایويں موثر طلب دا معما جس تو‏ں مارشل Marshalنے سخت نبر آزمائی کيت‏ی سی معاشی ادب تو‏ں روپوش ہوئے گیا۔
جان اسٹوڑاٹ ملJohn Stewart Milاور اس جداں دوسرے معاشین دے نزدیک کسی چیز (الف کی) طلب اوہی چیز اے، جو دوسری اشیاء (ب) تے (ج)کی رسد۔ لہذا تمام اشیاء د‏‏ی کل طلب تمام کل رسد دے برابر نيں۔ چنانچہ فاضل پیداوا‏‏ر دا امکان خار ج از بحث ا‏‏ے۔ اگرچہ اس نے ایہ اعتراف کيتا کہ عارضی طور اُتے انہاں د‏‏ی طلب رسد تجاوز ہوئے سکدی اے، لیکن مگر انہاں سب د‏‏ی مشترکہ رسد انہاں د‏‏ی مشترکہ طلب تو‏ں تجاوز ہونا اک منطقی تضاد ا‏‏ے۔ حتیٰ کہ کسی انفرادی شے د‏‏ی فاضل پیداوا‏‏ر کلاسکی ماہرین دے خیال وچ محض اس لئی واقع ہوئے سکدی اے کہ اس د‏ی قیمت ودھ گئی ہوئے۔ یعنی اس شے د‏‏ی متوازن قیمت تو‏ں اُچی قیمت اُتے اس د‏ی رسد طلب تو‏ں تجاوز ہونے دا امکان ا‏‏ے۔ لیکن جداں ہی اس شے د‏‏ی قیمت متوازن ہوئے فاضل رسد دا وجود ختم ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ اس تجزیہ تو‏ں جو نتیجہ اخذ کیہ اوہ ایہ اے کہ جے کسی شے د‏‏ی قیمت دوسری اشیاء د‏‏ی نسبت زیادہ ہوئے تے اس د‏ی رسد فاضل مقدار وچ ہوئے تاں اس دا حل ایہ اے کہ متعلقہ وچ مصارف پیداوا‏‏ر کم کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے۔
ان حالات وچ کلاسیکی معاشین نے ایہ حل تجویز کيتا کہ ایسی صنعت وچ جو کسادبازاری دا شکار ہوئے مزدوراں د‏‏ی اجرتاں گٹھادی جاواں۔ اس طرح متعلقہ شے د‏‏ی قیمت کم ہوئے جائے گی۔ کیو‏ں کہ جزوی تجزیہ وچ فرض کيتا جاندا اے کہ کسادبازاری دا شکارہونے والی صنعت معیشت دا اک معمولی جز ا‏‏ے۔ اس لئی اجرتاں وچ تخفیف تو‏ں سابقہ حالت برقرار رہندی اے تے اور طلب وچ وادھا ہوئے جانے تو‏ں رسد دے ہ‏‏م آہنگ ہوجاندی ا‏‏ے۔
عام بے روزگاریUnemplyment وچ اجرتاں وچ عام تخفیف کرکے دور نئيں کيتاجاسکدا ا‏‏ے۔ اجرتاں وچ تخفیف کرنا خود اک مسئلہ اے، کیو‏ں کہ زر دے متعلق ایہ خیال پایاجاندا اے کہ زر اشیاء د‏‏ی نسبت اک معین قوت رکھدا اے تے عام خیال ایہ اے کہ روپیہ روپیہ ا‏‏ے۔ گویا زر د‏‏ی قوت مستحکم ا‏‏ے۔ زر دے اس غلط تصور د‏‏ی بنا اُتے جے عام بے روزگاریUnemplyment د‏‏ی وجہ واقعی ایہ اے کہ اجرتاں زیادہ نيں تاں زیاہ بہتر ہوئے گا کہ انہاں د‏‏ی اجرتاں وچ حقیقی تخفیف کيت‏ی جائے۔ بقول کینز keyns کہ ”مزدور اجرتاں وچ تخفیف ہونے اُتے لڑ سکدے نيں، لیکن انہاں دے لئی ایہ ناممکن اے کہ اشیاء د‏‏ی قیمتاں وچ وادھا ہونے تو‏ں مزدوری تو‏ں انکار کر دیں“۔ ایہ ضرور ہُندا اے کہ مصارف زندگی دے وادھا ہونے تو‏ں مزدوراں وچ بے چینی پھیل جاندی ا‏‏ے۔ لیکن زر د‏‏ی تخفیف ہونے تو‏ں جو بے چینی پھیلے گی، اس دے اثرات اجرتاں وچ تخفیف ہونے تو‏ں کم سنگین ہون گے۔ کیو‏ں کہ مزدور ایہ سمجھدے نيں کہ اگرچہ قیمتاں وچ وادھا ہونے تو‏ں انہاں د‏‏ی اجرتاں وچ کمی ہوئے رہی اے، لیکن اس د‏ی تخفیف دا شکار تمام لوک ہوئے رہے نيں، اس لئی اوہ زیادہ فکرمند نئيں ہُندے نيں۔
اک معیشت وچ روزگارکا انحصار صرف تے سرمایاکاری اُتے خرچ د‏‏ی جانے والی مقدار اُتے خرچ د‏‏ی جانے والی مقدار زر اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں صنعتاں دے آجراں نو‏‏ں اشیاء دے عوض زر حاصل ہوئے گا، تبھی اوہ محنت نو‏‏ں طلب کرن گے۔ کینتھ دے کیوری ہارا Kennnth k Kurihara اپنی کتاب’کینز د‏‏ی بعد د‏‏ی اقتصادیات‘ ُPast Keynes Economics دے اک مضمون Distribution, Employment and Seeular Growth ’تقسیم دولت، روزگار تے صنعتی طورپر بالغ ملکاں د‏‏ی ترقی‘ماں لکھدا اے کہ اس بحث تو‏ں بہت نیڑے صنعتی طور اُتے بالغ ملکاں د‏‏ی ترقی تو‏ں جو مسئلہ ا‏‏ے۔ اوہ قدیم معاشین تے کینز Keynes دے وچکار تقسیم آمدنی تے اجتماع سرمایا Capital Accumutation دے باہمی تعلق دا متنازع فیہ مسئلہ ا‏‏ے۔ ایہ مسئلہ کینزKeynes دے نظریہ گیر سودی معاشرے دے گرد گردش کردا نظر آئے گا۔ مصنف د‏‏ی رائے وچ پروفیسر ہن سن Frf Hansen دے پیش کردہ نظریہ ’اجرت کثیر، منافع قلیل‘ د‏‏ی بہ نسبت ایہ نظریہ زیادہ بنیادی ا‏‏ے۔ اسيں اگے چل دے دیکھو گے کہ ایہ دونے نظریات اک دوسرے دے متبادل نئيں بلکہ اک دوسرے دے امدادی نيں‘۔
ان بیانات د‏‏ی روشنی وچ ایہ واضح ہُندا اے کہ جتھ‏ے تک اقتصادی ترقی د‏‏ی حد تو‏ں اگے مدو جزر نو‏‏ں روکنے د‏‏ی خاطر صنعتی طور اُتے بالغ ملکاں د‏‏ی ترقی دا سوال اے پروفیسر ہن سن تے کینتھ دے کیوی ہارا دونے ہی ’اجرت کثیر منافع قلیل‘ د‏‏ی معیشت پرمتفق نظر آندے نيں۔ ترقی یافتہ ملکاں د‏‏ی حکومتاں زیادہ اجرتاں د‏‏ی خاطر ٹریڈ یونیناں دا سرمایاکاراں تو‏ں اجتماعی طور اُتے اجرتاں طے کرانے دے حق تسلیم کرا دے اجرتاں نو‏‏ں اُچا رکھنے وچ مدد کردیاں نيں تے نال نال اوہ کم اجرت تے معاشرتی تحفظ دے قوانین اخراجات صرف نو‏‏ں اُچی سطح اُتے رکھنے د‏‏ی خاطر پاس کردیاں نيں۔ اوہ کساد بازاری تے بے روزگاری Unemplyment دے متوقع خطرات دے پیش نظر تعمیرات عامہ دے پروگرام تیاررکھدی نيں تاکہ قوم دے اخراجات صرف وچ کمی نہ ہونے پائے۔
ماخذ
نصیر احمد شیخ اسلامی دستور تے اسلامی اقتصادیات دے چند پہلو۔ 9591؁ء نصیر احمد شیخ میکلوڈ روڈ کراچی پروفیسر نثاراحمدسلیمی بین الاقوامی معاشیات۔ نومبر 6791؁ء مجید بک ڈپو لاہور BOOK OF ECONOMIC & THEORRY. SIONIER & HAGUE
مشیت الہی
ارادہ الہی خدا دے صفات وچو‏ں نيں تے ايس‏ے بنا اُتے خدا نو‏‏ں مُرید یعنی ارادہ کرنے والا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مسلما‏ن علماء خدا دے ارادے د‏‏ی ماہیت دے بارے وچ اختلاف‌ نظر رکھدے نيں۔ شیخ مفید تے علامہ طباطبایی خود خدا تو‏ں متعلق ارادہ الہی تو‏ں خدا دے افعال جدو‏ں کہ دوسرےآں تو‏ں متعلق اس تو‏ں خدا دا "امر" مراد لیندے نيں؛ لیکن معتزلہ تے بعض شیعہ متکلمین ارادہ خدا نو‏‏ں علم خداوندی د‏‏ی اک قسم قرار دیندے نيں۔
مفہوم‌شناسی
ارادہ تے مشیت خدا دے صفات وچو‏ں اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں خدا نو‏‏ں مُرید (ارادہ کرنے والا) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ قرآن د‏‏ی بہت ساری آیات وچ مشیت تے ارادے نو‏‏ں خدا د‏‏ی طرف نسبت دتی گئی اے ؛ من جملہ " تے "{{قرآن دا متن|إِنَّ رَبَّک فَعَّالٌ لِما یریدُ"؛|ترجمہ= آپ دا پروردگار (قادرِ مختار اے ) جو چاہندا اے کر گزردا ا‏‏ے۔۔
مشیت تے ارادہ وچ فرق
بعض متکلمین اس گل دے معتقد نيں کہ مشیت تے ارادہ دونے اک ہی صفت نو‏‏ں کہیا جاندا اے ؛ لیکن بعض دا خیال اے کہ چونکہ قرآن وچ مشیت صرف تکوینی امور وچ استفادہ ہويا اے اس لئی مشیت تے ارادہ نو‏‏ں دو مختلف صفت قرار دیندے نيں۔ چنانچہ بعض احادیث وچ وی مشیت تے ارادہ دے درمیان تفصیل تے تقدم و تأخر دا مشاہدہ ہُندا اے جو اس گل دے اُتے دلالت کردا اے کہ مشیت تے ارادہ اک نئيں ا‏‏ے۔
ارادہ خدا د‏‏ی حقیقت
مسلما‏ن فلاسفہ دے مشہور نظریے دے مطابق ارادہ تکوینی بعینہ نظام احسن اُتے خدا دا علم ا‏‏ے۔ معتزلہ تے بہت سارے شیعہ متکلمین اس گل دے معتقد نيں کہ خدا دا تکوین ارادہ خدا دا وه علم اے جو وه انسان تے دوسرے موجودات دے مصلحت دے مطابق رکھدا ا‏‏ے۔ اس گروہ دے مطابق ارادہ خدا دے ذا‏تی صفات وچو‏ں نيں۔
اشاعرہ کہندے نيں کہ ارادہ خدا دے علم و قدرت تے دوسرے ذا‏تی صفات دا غیر اے ؛ لیکن اسنو‏ں اک ذا‏تی یا ودھ بر ذات اک صفت قرار دیندے نيں جو قدیم تے ازلی ا‏‏ے۔
ارادہ تکوینی تے ارادہ تشریعی
مخلوقات تے خدا دے درمیان رابطے تو‏ں ارادہ تکوینی انتزاع ہُندا اے ایتھ‏ے اُتے خدا جس چیز دا وی ارادہ کرے اوہ چیز حتمی طور اُتے وجود وچ آندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ارادہ تشریعی خدا انسان دے بعض اختیاری امور اُتے تعلق پکڑدا اے اس بنا اُتے ممکن اے جس چیز دا خدا نے ارادہ کيتا اے اوہ متحقق نہ ہوئے۔
قرآن د‏‏ی بعض آیات وچ خدا دے تکوینی ارادے تے بعض وچ خدا دے تشریعی ارادے د‏‏ی طرف اشارہ ہويا ا‏‏ے۔ ارادہ تکوینی تو‏ں مربوط آیات دے مطابق جدو‏ں وی خدا دا تکوینی ارادہ کسی فعل دے نال تعلق پکڑدا اے تاں وه فعل فورا وجود وچ آ جاندا ا‏‏ے۔ من جملہ انہاں آیات وچو‏ں اک سورہ نحل د‏‏ی آیت نمبر 4 اے: "" سورہ بقرہ د‏‏ی آیہ ۱۸۵ انہاں آیات وچو‏ں اے جنہاں وچ خدا دے تشریعی ارادے د‏‏ی طرف اشارہ ہويا اے: "" اس آیت وچ روزہ دے احکا‏م دے حوالے تو‏ں فرماندے نيں کہ خدا دا تشریعی ارادہ ایہ اے کہ اوہ ایداں دے احکا‏م وضع کرن جس تو‏ں انسان سختی وچ مبتلا نہ ہوئے۔
مآخذ
گٹھ:کلامی اصطلاحات گٹھ:اسماء و صفات الہی گٹھ:اللہ
برفشار
thumb|کھبے|300px|[[ماؤنٹ ایورسٹ دے نیڑے ہمالیہ وچ برف دا طوفان۔]] thumb|کھبے|300px|[[الاسک‏ا وچ اک طوفان]] thumb|کھبے|300px|خشک [[برف دا اک طوفان]] thumb|کھبے|خشک برف دا طوفان غازہ بادلاں دے نال
باہرلے جوڑ
برفشار گٹھ:ارضیا‏تی مخاطر گٹھ:برف باری گٹھ:خطرےآں دے پیمانے گٹھ:فرانسیسی مستعار لفظاں گٹھ:قدرتی آفتاں گٹھ:موسمی مخاطر گٹھ:فرانسیسی لفظاں تے جملے گٹھ:حادثات
کشمیر پریمیئر لیگ (پاکستان)
کشمیر پریمیئر لیگ (مختصرا KPL) اک پیشہ ور ٹوئنٹی 20 کرکٹ لیگ اے ایہہ 2021ء وچ قائم ہوئی۔ لیگ چھ ٹیماں تے مشتمل اے: پانج ٹیماں آزاد کشمیر دے شہراں دی نمائندگی کردیاں نیں۔ تے اک بیرون ملک مقیم کشمیریاں دی نمائندگی کردی اے۔ ٹیماں ڈبل راؤنڈ رابن فارمیٹ وچ کھیڈیاں نیں جنہاں وچ سرفہرست چار ٹیماں پلے آف دے واسطے کوالیفائی ہون گیاں تے بالآخر چیمپئن شپ گیم نوں کے پی ایل کپ فائنل کیہا جاندا اے۔ کے پی ایل وچ میچاں نوں آفیشل ٹی 20 دا درجہ حاصل نیں ہووے گا۔ لیگ دا پہلا ایڈیشن 6 اگست توں 16 اگست 2021ء تک شروع ہووے گا۔
ٹیماں
ہر ٹیم وچ پانج مقامی کشمیری کھلاڑی ہون گے۔ تے پہلے ایڈیشن وچ پاکستان دے بین الاقوامی ستاریاں دے نال کھیڈن گے۔  دوجے ایڈیشن توں، عالمی ستارے وی KPL چے شامل ہون گے۔ KPL آفیشل ویب سائٹ دے مطابق، کشمیر پریمیئر لیگ دی ٹیمیں درج ذیل نیں:
گراؤنڈ
سارے میچز مظفر آباد کرکٹ اسٹیڈیم وچ کھیڈے جان گے۔.
شمالی امریکا وچ سرد لہر، جنوری–فروری 2019ء
جنوری 2019ء دے اواخر وچ قطب شمالی دے گرداب نے وسط مغربی ریاستہائے متحدہ تے مشرقی کینیڈا نو‏‏ں اپنی زد وچ لے لیا جس دے نتیجے وچ بائیس افراد ہلاک ہوئے۔ اس سرد لہر دے دوران وچ بعض خطےآں وچ منفی 60 درجہ حرارت وی ریکارڈ ہويا ا‏‏ے۔ پہلے ازاں بعض خطےآں وچ سرد طوفان وی اٹھا سی جس نے 13 انچ (33 سینٹی میٹر) تک برف دے گالے برسائے سن ۔
حوالے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا وچ سرد لہراں گٹھ:شمالی امریکا وچ جنوری 2019ء دے واقعات گٹھ:کینیڈا وچ سرد لہراں گٹھ:انٹاریو وچ 2019ء گٹھ:کیوبیک وچ 2019ء گٹھ:مانیٹوبا وچ 2019ء گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
.pk
.pk پاکستان دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
خنجراب ریلوے
خنجراب ریلوے یا قراقرم ریلوے پاکستان دے گلگت بلتستان دے ضلع ہنزہ نگر نو‏‏ں براستہ درہ خنجراب عوامی جمہوریہ چین دے خود مختار علاقے شنجیانگ تو‏ں ملانے دا اک منصوبہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاک چین اقتصادی راہداری گٹھ:پاک چین تعلقات گٹھ:پاکستان د‏‏ی ریلوے لائناں گٹھ:گلگت بلتستان گٹھ:گلگت بلتستان د‏‏ی معیشت گٹھ:چین وچ ریل آوا جائی گٹھ:پاکستان وچ ریل آوا جائی گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:پاکستان وچ 5 فٹ 6 انچ گیج ریلوے
ملکہ ترکان خاتون
چنگیز خان کی یلغار
چنگیز خان کی یلغار کے دوران ایک وقت ایسا آیا کہ تمام اختلافات بھلا کر قبچاقی جنگجو علاؤالدین خوارزم شاہ کے جھنڈے تلے تاتاریوں سے لڑنے لگے۔ مگر چنگیز خان نے ایک سازش کے ذریعے اس تعلق کو دوری میں تبدیل کردیا۔ تفصیل اس واقعے کی کچھ اس طرح ہے کہ طبرستان کے حاکم بدرالدین عمید کے باپ اور چچا کو خوارز م شاہ نے کسی بات پر قتل کروادیا تھا اور بدرالدین اس بات پر دل میں بغض لیے بیٹھا تھا ۔سمر قند پر چنگیز خان کے قبضے کے بعد وہ خفیہ طور پر سمر قند پہنچا اور چنگیز خان کو خوارزم شاہ اور ترکان خاتون کے اختلاف کے بارے میں بتایا ۔ تاتاریوں نے اس اختلاف سے فائدہ اٹھانے کی سازش کی اور ملکہ ترکان خاتون اور چنگیز خان کے درمیان ایک جعلی خط تیار کروا کر علاؤ الدین شاہ تک پہنچا دیا۔ خوارزم شاہ اس خط کو اصل سمجھ بیٹھا اور قبچاقی سرداروں پر سخت خفاہوا۔ قبچاقی سرداروں نے غصے میں آکر خوارزم شاہ کے خیمے پر رات کی تاریکی میں حملہ کردیا مگر خوارزم شاہ بچ گیا۔اس واقعے کے بعد قبچاقی سردار باقاعدہ طور پر خوارزم شاہ سے باغی ہوکر چنگیز خان سے جا ملے۔ ملکہ ترکان خاتون اور علاؤالدین خوارزم شاہ کے اختلاف کے ضمن میں شیخ مجد الدین کے قتل کا واقعہ بھی بہت مشہور ہے۔ شیخ مجددالدین اور گنج کے ولی کامل شیخ نجم الدین کے کبریٰ کے خلیفہ تھے۔ (شیخ نجم الدین کبریٰ کا ذکر پچھلے مضمون میں تفصیلاً آچکا ہے)شیخ مجد الدین سے ملکہ ترکان خاتون کو خاص عقیدت تھی اور وہ شیخ کی مجالس میں بکثرت جایاکرتی تھی۔اس عقیدت کی بنا پر خوازم شاہ کے امراء نے الزام لگایا کہ ملکہ شیخ مجدالدین سے نکاح کرنے والی ہے۔ اس بات کو سن کر خوارزم شاہ آگ بگولہ ہوگیا اور اس نے فی الفور شیخ مجدالدین کو دریا میں غرق کرکے قتل کرنے کا حکم دے دیا۔ شاہی فرمان یہ عمل کرتے ہوئے شیخ مجد الدین کو اسی طرح قتل کردیا گیا۔ غصہ ٹھنڈا ہونے پر خوارزم شاہ کو بہت رنج ہوا کہ اس نے جلد بازی سے کام لیا ہے۔ وہ شیخ نجم الدین کبریٰ کی خدمت میں پیش ہوا اور شیخ کے قدموں میں تلوار اور جواہرات رکھ کر کہا، ’’یا تو مجد الدین کے خون بہا میں یہ دولت قبول کرلیں ورنہ اس تلوار سے میرا سر قلم کرکے قصاص وصول کرلیں۔‘‘ شیخ نجم الدین کبریٰ نے فرمایا، ’’مجدالدین کا خون بہا یہ مال و دولت نہیں ہے، اس کا قصاص تو تمہارا سر اور تمہاری پوری سلطنت ہے۔اور اس میں میرا بھی سر قلم ہوگا اور اللہ کے بے شمار بندوں کے سر بھی قلم کئے جائیں گے۔ ‘‘ (حوالہ: روضتہ الصفا، نفحات الانس) اور وقت نے ثابت کیا کہ یہ بات حرف بہ حرف درست تھی۔ ملکہ ترکان خاتون کی مطلعق العنایت نے سلطنت خوارزم کو بہت نقصان پہنچایا۔ زوالِ خوارزم شاہ کے اسباب میں یہ بھی اہم سبب تھا۔ ملکہ ترکان خاتون کو بر صغیر ہندوستان کی ملکہ نورجہاں کے ہم پلّہ طاقتور شمار کیا جاتا ہے ۔ ان دونوں میں قدر مشترک تھی کہ ان دونوں کے نام کے سکے ڈھالے گئے۔ مگر ترکان خاتون کو علیحدہ دربار رکھنے کے باعث ملکہ نور جہاں پر سبقت حاصل ہے۔
ملکہ ترکان خاتون کا انجام
ملکہ نور جہاں کے برعکس ملکہ ترکان خاتون کا انجام بہت دردناک ہوا۔ سقوط اور گنج کے وقت دارالحکومت چھوڑتے وقت ترکان خاتون نے شقاوت اور سنگ دلی کا مظاہرہ کرتے ہوئے بیس کے قریب شاہی خاندان کے افراد کہ جن کے بارے میں اسے شبہ تھا کہ دارالحکومت خالی دیکھ کر تخت پر قبضہ کرسکتے ہیں انہیں قتل کروادیا تھا۔ اور گنج سے فرار ہو کر شاہی خاندان کی مستورات کے ساتھ ترکان خاتون نے ایلان کے قلعے میں پناہ لی۔ یہاں وزیر اعظم نظام الملک محمد بن صالح بھی ترکان خاتون کے ہمراہ تھا۔ شاہی خاندان کی موجودگی کا علم ہوتے ہی تاتاریوں نے ایلان کا محاصرہ کرلیا۔ ایلان کا قلعہ خوارزم کے مضبوط قلعوں میں شمار کیا جاتا تھا اور چار ماہ تک تاتاری اس کی فصیلوں کا محاصرہ کئے رہے مگر کچھ نہ بگاڑ سکے۔ قدرت کے فیصلے اٹل ہوتے ہیں اور وہ جب کسی کی بربادی کا فیصلہ کرلے تو ظاہری اسباب اس کی کچھ مدد نہیں کرسکتے۔ ملکہ ترکان خاتون کے سلسلے میں بھی ایسا ہی کچھ عجیب و غریب سا واقعہ ہوا۔ ایلان کا قلعہ سرسبز اور شاداب علاقے میں تھا اور وہاں بارش کثرت سے ہوتی تھی۔ قلعے کی غیر معمولی مضبوطی اور علاقے کی سرسبزی اور شادابی کی وجہ سے ہی خوارزم شاہ نے شاہی خاندان کے لیے اسے چنا تھا۔ بارش کی فراوانی کی وجہ سے قلعے میں پانی کی کمی اور قحط کا خطرہ بھی کم تھا۔ مگر قلعے کا محاصرہ ہوتے ہی علاقے سے بارش نے جیسے منہ ہی موڑ لیا۔ ایلان کا علاقہ خشک سالی کا شکار ہوگیا۔ چار ماہ کے سخت محاصرے اور مکمل ناکہ بندی کے بعد قلعے میں راشن ختم ہوگیا۔محصورین بھوک پیاس کی شدت سے بیتاب ہوگئے اور آخر کار تھک ہار کر قلعے سے باہر نکل آئے۔ قلعے کا دروازہ کھلنا ہی تھا کہ آسمان سے گرج چمک کے ساتھ پانی برسنا شروع ہوگیا۔ جل تھل ایک ہوگیا اور مورخ لکھتا ہے کہ قلعے کے دروازے سے پانی کا ریلہ باہر نشیب کی طرف بہہ رہا تھا۔ وزیر محمد بن صالح کو تاتاریوں نے مستقبل کی مشاورت کے لیے قید کرلیا اور شاہی خاندان کا قتل عام شروع کردیا۔ ملکہ ترکان خاتون کو قید کرکے چنگیز خان کے پاس بھیج دیا گیا۔ چنگیز خان کے دربار میں ملکہ ترکان خاتون کو ذلت اور رسوائی کے لاتعداد مناظر کا سامنا کرنا پڑا۔ چنگیز خان ملکہ ترکان خاتون کو زنجیریں ڈالے فخریہ انداز میں ساتھ لیے گھومتا تھا اور تاتاریوں کی سالانہ قرولتائی (کانفرنس) میں بھی ملکہ ترکان خاتون کو قیدی کے طور پر فاتحانہ انداز میں لے کر جاتا۔ ملکہ کو بھوک مٹانے کے لیے تاتاریوں کے لنگر سے قطار لگا کر کھانا لینا پڑتا۔ حیرت کی بات یہ ہے کہ اس حالت میں بھی اس کی نخوت برقرار تھی۔ اس کا ثبوت اس بات سے ملتا ہے کہ ایک خوارزمی جو ملکہ کا خدمت گار تھا اور دوران قید بھی ملکہ کے ساتھ تھا اس نے ایک دن فرارکا منصوبہ بنایا اور ملکہ سے کہا کہ فرار ہو کر نکل چلتے ہیں اور قریب ہی جلال الدین تاتاریوں سے نبرد آزما ہے اس کی پناہ حاصل کرنے کی کوشش کرتے ہے۔ مگر ملکہ ترکان خاتون نے جواب دیا کہ جلال الدین کی پناہ میں جانے سے بہتر ہے کہ چنگیز خان کی قید میں رہ لیا جائے ۔ آخر کار اس قید میں بیچارگی کی حالت میں ملکہ ترکان خاتون کا انتقال ہوگیا۔
فیمینزم اینڈ فوک لور 2021
فیمینزم اینڈ فوکلور 2021 اک قومانتری لیکھ لکھن مقابلہ اے جو ہر سال فروری اتے مارچ دے مہینے دوران عالمی دے وکھ وکھ کھیتراں وچ لوک-سبھیاچاراں اتے لوکدھاراں وچ عورتاں بارے جانکاری نوں وکیپیڈیا اُتے سانجھی کرن لئی منعقد کیتا جاندا اے۔ ایہہ پروجیکٹ فوٹوگراپھی مہم وکی لوز پھوکلوری (ڈبلیو۔ایل۔ایف۔) دا وکیپیڈیا اڈیشن اے جو وکیمیڈیا کامنز اُتے عالمی بھر دیاں لوکدھارا دیاں پرمپراواں نوں دستاویز کرن لئی منعقد کیتا گیا سی۔
مقابلے دا مڈھلا مقصد وکیپیڈیا اتے ہور وکیمیڈیا پراجیکٹاں وچ انسانی تہذیبی وبھنتا بارے لیکھ جاں سامان اکتر کرنا اے۔ اس سال دنیا بھر دے لوک-سبھیاچار اُتے دھیان مرتکز کیتا گیا اے، لنگ پاڑے نوں ختم کرن ول خاص دھیان دتا گیا اے، کیونکہ اس لئی وشو-بھرشو دے ہور شراکت دار سنگٹھناں اتے گروہاں نال بھائیوال کیتی گئی اے۔
2019 توں، ہر سال اک بہو-بھاشائی وکیپیڈیا مقابلہ منعقد کیتا جا رہا اے اتے اس پراجیکٹ نوں میٹا اتے لگاؤن دی چون کیتی، جس نال انٹر-وکی، انتر-بھاشائی اتے انٹر-پروجیکٹ تعاون زمین وصرف موومینٹ دے اصل پہلو نوں مُتحرک کر سکدا اے۔ مہیا کروائے گئے لیکھ تھیم نال میل کھانے چاہیدے ہن، جس دا مطلب اے کہ زیادہ تر اپبھوگتا تھیم دے نیڑے بہت سارے متعلق موضوعاں نوں لبھن دے یوگ ہونگے، چاہے اوہ لیکھ تہوار، نرت/ناچ، پکوان، پہراوا جاں روزانہ زندگی دے کم نال ہی متعلق ہون جو لوک-سبھیاچار اُتے زور دین۔ اڈیٹر ایگزیکٹیو لسٹ وچوں کوئی وی لیکھ دی چون کر سکدے ہن، جاں تسیں اپنا خود دا موضوع چن سکدے ہو بشرطے ایہہ مکھ تھیم نال ہی متعلق ہونا چاہیدا اے اتے اس دے نال ہی سامان لنگ پاڑے نوں ختم کرن اُتے وی مرتکز ہونی چاہیدی اے۔
سماں
1 فروری 2021 00:01 UTC – 31 مارچ 2021 11:59 UTC
براڑ جیسی
جسوندر کور اک بھارتی پنجابی شاعرہ تے کہانی کار اے۔
مڈھلا جیون
براڑ جیسی دا جم ماں امرجیت کور تے پیؤ ہربنس سنگھ دے گھر پنڈ ملکے، ضلع موگا وچ ہویا۔
سکھیا
براڑ جیسی نے اپنی مڈھلی پڑھائی جی۔این۔مشن ہائی سکول، ملکے، موگا توں پوری کیتی۔ بی۔اے۔ اتے دی ڈگری سنت بابا حصہ سنگھ میموریال گرلز کالج، سکھانند، موگا توں اتے ایم۔ایس۔سی کمپیوٹر ایپلیکیشنس گوروکل کالج، کوٹکپورا توں حاصل کیتی۔ اسنے ایم۔فل کمپیوٹر ایپلیکیشنس گروکاشی یونیورسٹی، تلونڈی صابو، بٹھنڈہ توں کیتی۔ موجودہ ویلے وچ جیسی گروکاشی یونیورسٹی،تلونڈی صابو، بٹھنڈہ توں پی۔ایچ۔ڈی۔ دا خوج کم کر رہی اے۔