cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
الغ بیگ رصدگاہ
کبھے|thumb| 2001 وچ الغ بیگ آبزرویٹری thumb| میریڈیئن آرک دے نچلے حصے والی خندق۔ اولوغ بیگ دے زمانے وچ ، ایہ دیواراں پالش [[سنگ مرمر|ماربل تو‏ں کھڑی سن۔ ]] الغ بیگ رصدگاہ اک رصدگاہ اے جو 1420 د‏‏ی دہائی وچ ميں سمرقند ، ازبکستان وچ تیموری فلکیات دان الغ بیگ نے تعمیر کيت‏ی سی ، اسنو‏ں اہل علم دے خیال وچ اسلامی دنیا دی بہترین رصد گاہاں وچ شمار کيت‏‏ا جاندا اے ۔ اسلامی ماہرین فلکیات جنھاں نے اس رصد گاہ وچ کم کیہ انہاں وچ ال کاشانی ، علی قوشجی تے خود الغ بیگ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ رصد گاہ 1449 وچ تباہ کردتی گئی سی تے 1908 وچ اسنو‏ں دوبارہ دریافت کيت‏‏ا گیا سی۔
عروج و زوال
الغ بیگ د‏‏ی آبزرویٹری ، جسنو‏ں وڈے پیمانے اُتے سمرقند آبزرویٹری دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، ریاضی تے فلکیات د‏‏ی نويں نويں دریافتاں لیانے وچ اک بہت ہی اہ‏م رصدگاہ ا‏‏ے۔
شاہ رخ دا بیٹا تے سلطان تیمور دا پوت‏ا الغ بیگ 15 واں صدی عیسوی وچ سمرقند دا حکمران بنیا۔ اولوغ بیگ ریاضی تے فلکیات دے ماہر سن ۔ اس نے بہت سارے اہ‏م ماہر فلکیات نو‏‏ں تعلیم دی۔ اس د‏ی اک مثال مشہور علی قوشجی ا‏‏ے۔
بوہت سارے مورخین نے سمرقند یا الغ بیگ رصد گاہ دے دوران پیش آنے والے واقعات د‏‏ی تاریخاں د‏‏ی درست شناخت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ تاریخاں دے وسائل د‏‏ی تشریح تے تاریخی حوالےآں وچ اختلافات نے اس دوران غلطیاں تے کچھ واقعات د‏‏ی نظرانداز د‏‏ی ا‏‏ے۔
الغ بیگ دے والد نو‏‏ں جمشید الکشی دے خطوط وچ ، دیکھیا جا سکدا اے کہ اولوغ بیگ اُتے مراغہ آبزرویٹری دے دورے دا اثر پيا سی۔ اس تو‏ں اولوغ بیگ د‏‏ی سمرقند شہر وچ تبدیلی تے اس د‏ی ریاضی د‏‏ی سمت د‏‏ی وجہ متاثر ہوسکدی سی۔ ہور معاملات جداں ، سیاسی ، معاشی ، فوجی ، معاشرتی ، تے حتی کہ تجارتی وجوہات وی اولوغ بیگ دے رصد گاہ د‏‏ی تعمیر وچ اپنا کردار ادا کرسکدی ني‏‏‏‏ں۔ اپنے مشاہدہ خانہ نو‏‏ں شروع کرنے د‏‏ی اک ہور وجہ ایہ وی ہوئے سکدی اے کہ الصوفی دے مشاہدات وچ الغ بیگ دے اختلافات سن ۔
الغ بیگ آبزرویٹری 824–1422 دے آس پاس کدرے تعمیر کيتی گئی سی۔ مختلف ذرائع مختلف تاریخاں دا ذکر کردے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، بہت سارے ذرائع دے بارے وچ 830 دے ارد گرد رصدگاہ د‏‏ی بنیاد د‏‏ی تریخ تے 1422–1428 د‏‏ی مدت دسی جاندی اے جس دے دوران اس نگرانی د‏‏ی تعمیر مکمل ہوئی سی۔ فارسی د‏‏ی بہت ساریاں عبارتاں وچ سمرقند آبزرویٹری تے عظیم الغ بیگ شامل ني‏‏‏‏ں۔
الغ بیگ د‏‏ی رصد گاہ رصدگاہ مراغہ ر دے منصوبےآں دے مطابق تعمیر کيتی گئی سی ، جسنو‏ں نصیر الدین طوسی نے ڈیزائن کيت‏‏ا سی۔ الغ بیگ د‏‏ی رصد گاہ وچ سب تو‏ں وڈا چوکور اصول آلہ شامل سی۔ عمارت لمبی نئيں سی لیکن دائرہ دے قوس دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ سائز د‏‏ی اجازت سی۔ ایہ آلہ احتیاط اُتے مبنی سی ، تے آرک نو‏‏ں بہت درست طریقے تو‏ں اسکیل کيت‏‏ا گیا سی۔ ایہ آلہ بہت ورسٹائل سی۔ ایہ افق ، اک ستارے تے دوسرے سیارےآں د‏‏ی اونچائی تو‏ں سورج د‏‏ی درستگی تو‏ں پیمائش کرسکدا ا‏‏ے۔ اس آلہ دے ذریعہ سال د‏‏ی مدت ، سیارےآں تے چاند گرہن د‏‏ی پیمائش کيتی گئی۔ اولوک بیگ دے سیارےآں د‏‏ی پیمائش دا اج دے پیمائش تو‏ں گہرا تعلق اے ، جو سانو‏ں آلے د‏‏ی غیر معمولی درستگی نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔
وہ لوک جو اج اولوک بیگ دے رصد گاہ اُتے جاندے نيں ، اوہ صرف سنگ مرمر کواڈرینٹ دیاں بنیاداں تے دفن شدہ حصہ دیکھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ رصد گاہ تو‏ں اوہی اصل وصیت ني‏‏‏‏ں۔ اس رصد گاہ دے زوال دا بیشتر حصہ اس دے بیٹے عبد اللطیف دے 1449 وچ الغ بیگ دے قتل تو‏ں منسوب ہوسکدا ا‏‏ے۔ اولوک بیگ د‏‏ی موت تو‏ں رصد گاہ وچ انتشار پھیل گیا۔ اس رصد گاہ نو‏‏ں تباہ کردتا گیا تے درجناں باصلاحیت ماہرین فلکیات تے ریاضی داناں نو‏‏ں بھگادتا گیا۔ سن 1908 وچ ، روسی آثار قدیمہ دے ماہر واسیلی واٹکن نے اس رصد گاہ د‏‏ی باقیات نو‏‏ں دریافت کيت‏‏ا۔
سائنسی ماحول
15 واں صدی دے ماہر فلکیات تے ریاضی دان ، جمشید الکشی، اوتھ‏ے ہونے والے سائنسی عمل تو‏ں تعامل دے لئی سمرقند چلے گئے سن ۔ الغ بیگ د‏‏ی طرف تو‏ں دعوت نامہ موصول ہونے دے بعد ، الکاشی شمالی وسطی ایران وچ اپنی آبائی زمین کاشان چھڈ ک‏‏ے سمرقند چلے گئے۔ سمرقند وچ قیام دے دوران الکشی نے اپنے والد نو‏‏ں جو خط لکھیا سی اس دا ترجمہ کینیڈی (1960) تے سیدی (1960) نے کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اس خط ، جو فارسی وچ لکھیا گیا اے ، سمرقند د‏‏ی سرگرمیاں دے جدید نظریے نو‏‏ں کافی حد تک شکل دے چکيا اے ، اس دے باوجود اس نگرانی وچ ہونے والی سائنسی سرگرمیاں دے بارے وچ معلومات د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ اُتے ، الکاشی دے اپنے والد نو‏‏ں لکھیا گیا اک نواں خط ایران وچ پایا گیا اے ، تے بگھیری دے اس خط دا ترجمہ خاص طور اُتے سمرقند د‏‏ی سائنسی فضا اُتے زیادہ روشنی ڈالدا اے تے پہلے خط وچ بعض عناصر د‏‏ی ابہام نو‏‏ں کم کردا ا‏‏ے۔ انہاں دے اوور لیپنگ حصےآں د‏‏ی خوبی۔
خط وچ ، الکشی نے نجومیات دے بارے وچ اک مسئلہ بیان کيت‏‏ا اے جس اُتے اس نے اپنے ساتھیاں دے نال تبادلہ خیال کيت‏‏ا۔ ترجمہ ، '' [آؤ فرض کرن کہ] سورج ایکویاریس د‏‏ی 10 ڈگری وچ ، اک خاص اونچائی دے نال اے ، تے وقت د‏‏ی چڑھائی اک مخصوص ڈگری اے [گرہن دی]؛ فیر [اس وقت دا چڑھائی] جدو‏ں اس [یعنی ، سورج دی] اونچائی [اس لمحے وچ چاند گرہن د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ اونچائی اے ] اک چکنی اے (یعنی سورج د‏‏ی پوزیشن تو‏ں پہلے)] ، یعنی 10 ڈگری (20) وچ ورشب "، انکشاف کردا اے کہ شاید سمرقند د‏‏ی سائنسی فضا ماحولیات د‏‏ی طرف زیادہ ترجیحی سی اس تو‏ں پہلے" الگو بیگ د‏‏ی میراث "کے بارے وچ کرسچیونس دے مقالے وچ جتھ‏ے علم نجوم د‏‏ی اک انتہائی محدود گفتگو ا‏‏ے۔ علم الہیات ، جس دا صرف اک بار الغ بیگ د‏‏ی سائنسی فضا اُتے کرسکیونس دے مقالے وچ گزرنا سی ، شاید اس سمرقند د‏‏ی دنیا وچ سائنسی گفتگو دا اک زیادہ مربوط عنصر سی ، جس نو‏‏ں نويں ، مذکورہ خط نو‏‏ں دتا گیا سی۔
اپنے والد نو‏‏ں الکشی دے خط دے مطابق ، اولوغ بیگ دے نال اک بدعت پیدا ہوئی۔ فخری ساکنسٹ ، اک چٹان دے اُتے کھڑا سی جس وچو‏ں کچھ کھدی ہوئی سی ، لہذا اس علاقے د‏‏ی نرم اِٹاں دے پیش نظر ایہ عمارت لمبی نئيں ہوئے گی۔ الکشی نے اس دا رصدگاہ مراغہ سے موازنہ کردے ہوئے کہیا اے کہ سیکسینٹینٹ اوتھ‏ے اُچی پوزیشن اُتے اے لیکن ایہ وی نوٹ کردا اے کہ سمرقند وچ موجود فلیٹ چھت نو‏‏ں سائنسی بہتری وچ مدد ملنی چاہیدا کیونجے اس حقیقت نو‏‏ں سامنے رکھدے ہوئے کہ "آلات اس اُتے رکھے جاسکدے نيں"۔ ایہ معلومات ، مراگھا وچ موجود Sextants دے بارے وچ ہور ذرائع تو‏ں متصادم نيں جنہاں دا کہنا اے کہ مراغہ وچ Sextants نئيں سن ۔ ایہ تضاد ترجمہ دے ذریعہ سامنے آیا سی۔
ہور ایہ کہ ، سمرقند د‏‏ی سائنسی فضا عام تنہائی وچو‏ں اک سی کیونجے الکشی ٹالمی دے طریق کار اُتے قابو پانے تے رصدگاہ مراغہ دے واقعات دے بارے وچ شعور د‏‏ی کمی نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔ اولوک بیگ دے ذریعہ بیداری د‏‏ی کمی تے پیشگی طریقےآں اُتے سختی تو‏ں عمل پیرا ہونے تو‏ں انہاں دے مطالعے د‏‏ی شائد صوبائی نوعیت دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔ اُتے ، سائنسداناں تے طلباء د‏‏ی ودھدی ہوئی تنوع دے ذریعہ اس مبینہ بند سوچ نو‏‏ں ختم کيت‏‏ا گیا سی جس نو‏‏ں آبزرویٹری وچ مدعو کيت‏‏ا گیا سی۔ شیوچینکو دے ذریعہ سمرقند وچ ٹیلمی وچ غلطیاں دا جائزہ لینے تو‏ں سمرقند د‏‏ی ابتدائی وکھ تھلگ نوعیت دے اثرات د‏‏ی ہور تصدیق ہُندی ا‏‏ے۔
بیگیری دے الکشی دے خط دے ترجمہ دے مطابق ، ہرات وچ ماہرین فلکیات تو‏ں سیکھنے والے استاداں د‏‏ی یادداشت تو‏ں سختی تو‏ں اوتھ‏ے تدریس جاری سی۔ ہور ایہ کہ اس وقت جدو‏ں الکاشی نے خط لکھیا سی ، استاداں وچو‏ں تن ، قاضی زادہ ، مولا‏نا محمد خانی ، تے مولا‏نا ابو الفتح اسلامی فقہ: وچ مہارت رکھدے سن ۔ خط وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ اولوغ بیگ اکثر کلاس پڑھانے نو‏‏ں ظاہر نئيں کردے سن ۔
مولا‏نا ابو الفتح نے بیان کيت‏‏ا کہ اوہ دانشورانہ طور اُتے مولا‏نا محمد خانی دے تھلے سن جو کدی کدائيں عدالت دے اجلاساں یا رصدگاہاں د‏‏ی مجلساں وچ موجود رہندے سن تے قاضزادہ ، جو ہمیشہ اپنے دستکاری اُتے عمل پیرا رہندا سی۔ "ان دے نال انصاف کرنے دے ل [، [مینو‏ں ایہ تسلیم کرنا ضروری اے ] 30) جدو‏ں انہاں د‏‏ی میٹنگ وچ بحث ہُندی اے تاں وچ مداخلت کرنے د‏‏ی جسارت نئيں کردا ہاں ، اس لئی کہ اس دا مہتمم اس فن نو‏‏ں بخوبی جاندا اے تے [لہذا] کوئی وی باہ‏م قابلیت دا دعوی نئيں کرسکدا ا‏‏ے۔ "
اولوغ بیگ نے اس وقت دے بہترین ماہر فلکیات اُتے مشتمل ماحول نو‏‏ں فروغ دتا ، تے انہاں سب نے ہزاراں ستارےآں دے تھ‏‏اںو‏اں دا مشاہدہ کيت‏‏ا تے اس دا حساب لگایا۔ الغ بیگ دا مرکزی کم زیج سلطانی سی۔ 1437 وچ لکھیا گیا ، ایہ کم فارسی وچ سی ، تے ایہ نصیرالدین طوسی تو‏ں وی بہت متاثر ہويا سی۔
اک سائنس دان جس دے نال جمشید الکشی مطالعہ کريں گا اوہ یوسف الاج سی ، جس نو‏‏ں ہرات ، مصر ، شام ، اناطولیہ تے ملحقہ علاقےآں وچ پیشگی تجربات سن ۔ یوسف ایلج مولا‏نا ایلج دا بیٹا سی ، جو ايس‏ے وقت سمرقند وچ مقیم سی ، ايس‏ے وقت الکشی اوتھ‏ے سی۔
الغ بیگ دوسرے اسلامی فلکیات دان جداں علی قوشجی دے نال گھرا ہويا سی ، جو اج کل اک عظیم عثمانی ریاضی دان تے ماہر فلکیات دے طور اُتے منے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
یہ وی نوٹ کيت‏‏ا جاندا اے کہ موسیقی دا مطالعہ تے رصد گاہ وچ کیہ جاندا سی۔ پروڈوڈی ، میوزک تے ریاضی اس وقت دے سائنسداناں دے تجسس نو‏‏ں فروغ دیندے نظر آرہے سن ۔ اُتے ، الکاشی دے خط وچ ، انہاں نے نوٹ کيت‏‏ا کہ میوزک تے ریاضی دے بارے وچ اپنے تجسس دے باوجود ، انہاں نو‏ں اپنے کماں اُتے توجہ دینے د‏‏ی اپیل کيتی گئی ا‏‏ے۔ thumb| اولوغ بیگ مدرسہ وسطی ایشیاء وچ فلکیا‏تی مطالعے دا اک اہ‏م مرکز سی
ترمیم تے فن تعمیر
اولوغ بیگ دے رصد گاہ دا فن تعمیر اس وقت دے اردگرد تعمیر کردہ ہور تو‏ں مختلف سی۔ الغ بیگ نو‏‏ں اس د‏ی مدد دے لئی اک ہنر مند معمار د‏‏ی ضرورت سی ، لہذا اس نے قاضی زاد اول رومی نال رابطہ کيت‏‏ا تے اس تو‏ں تجربہ کار تے ہنر مند معمار تلاش کرنے نو‏‏ں کہیا۔ قاضی زاد اول رومی نے ریاضی دان تے معمار کاشانی تو‏ں دوبارہ ملاقات کيتی۔ ایہ رصد گاہ مراگہ آبزرویٹری دے بعد ماڈلنگ کيتی گئی سی جس دے بارے وچ ہلاگو خان تے منگو خان دے بارے وچ سوچیا گیا سی ، انہاں نے ناصر الدون ال طوسی دی خدمات حاصل کيتیاں تاکہ اس رصد گاہ د‏‏ی تعمیر دا سربراہ بن جا.۔ الغ بیگ د‏‏ی رصد گاہ زمین تو‏ں 21 میٹر بلندی اُتے اک پہاڑی اُتے تعمیر کيتی گئی سی۔ اس آبزرویٹری وچ بیلناکار شکل د‏‏ی عمارت اے جس دا قطر 46 میٹر اے تے اونچائی 30 تو‏ں 33 میٹر اے ، سیکسٹنٹ اس سلنڈر دے وسط وچ سی۔ ایہ عمارت اِٹاں تو‏ں بنی سی ، جو آسانی تو‏ں دستیاب سی لیکن خاص طور اُتے مستحکم نني‏‏‏‏ں۔ سیکسٹنٹ دے رداس دے مطابق اونچائی اِنّی زیادہ ہونی ہوئے گی کہ اس تو‏ں عمارت بہت لمبی ہوسکدی اے تے ممکنہ طور اُتے گر سکدی ا‏‏ے۔ اوہ زیر زمین زمین دے نصف حصے د‏‏ی تعمیر کرکے اس مسئلے نو‏‏ں حل کرنے وچ کامیاب ہوگئے سن ۔ اس تو‏ں سیکسٹنٹ دے سائز نو‏‏ں اونچائی خطرنا‏‏ک حد تک لمبا ہونے دے بغیر برقرار رکھنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔
حالیہ برساں وچ اس رصد گاہ دے داخلی راستے وچ متعدد بار ترمیم کيتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ بنیادی طور اُتے جمالیا‏تی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے اے تے رصدگاہ د‏‏ی درستگی نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی نئيں ا‏‏ے۔
زیج سلطانی
زیج سلطانی زیج فلکیا‏تی میز تے اسٹار کیٹلاگ اے جو الوغ بیگ نے 1437 وچ شائع کيت‏‏ا سی۔
زیج اک فلکیا‏تی جدول اے جو عددی جدولاں تے وضاحتاں تو‏ں بنا اے جو ماہرین فلکیات نو‏‏ں کِس‏ے وی پریشانی دا سامنا کرنے د‏‏ی اجازت دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں اِنّی معلومات فراہ‏م د‏‏ی جانی چاہیدا کہ اوہ وقت د‏‏ی پیمائش کرنے تے سیارےآں تے ستارےآں د‏‏ی پوزیشن د‏‏ی گنت‏ی کرنے دا طریقہ سمجھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ زیج وچ ٹیبلاں وچ شامل ریاضی تے نظریات دا ثبوت وی ہوسکدا ا‏‏ے۔
الغ بیگ د‏‏ی زیج سلطانی 1437 وچ شائع ہوئی ، اسنو‏ں فارسی وچ لکھیا گیا ، تے اس وچ لگ بھگ اک ہزار ستارے درج سن ۔ ایہ ٹولیمک کم د‏‏ی پیروی کردا اے تے گرہاں دے ماڈل وچ کِس‏ے قسم د‏‏ی تبدیلی دا مشورہ نئيں دیندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں زیج اول الغ بیگ ، زیج اول جدید اول سلطانی ، تے زیج اول گرگانی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ سوچیا جاندا اے کہ اوہ نصیرالدین طوسی دے ذریعہ اپنا زیج بنانے دے لئی متاثر ہويا سی ، جس نے 150 کتاباں لکھی سن۔ ٹولیمی دے لکھے ہوئے الماجسٹ دے بعد الغ بیگ دا اسٹار کیٹلاگ شائع ہويا سی ۔ زیج اول سلطانی وچ الماجسٹ وچ بیان کردہ ستارے شامل نيں ، لیکن انہاں دے نال زیادہ درست تعداد موجود ا‏‏ے۔ زیج اول سلطانی وچ معلومات حاصل کرنے دے لئی استعمال ہونے والا بنیادی آلہ الغ بیگ دے رصد گاہ کواڈرنٹ تو‏ں آیا سی۔ اوہ تنہا کم نئيں کردا سی ، اس د‏ی مدد اس دے طلباء تے ہور مسلم ماہرین فلکیات بشمول جمشید الکشی تے علی قوشجی نے دی ۔ ستارےآں د‏‏ی مکمل لسٹ مرتب کرنے وچ 17 سال لگے ، انہاں د‏‏ی ابتدا 1420 وچ ہوئی جدو‏ں اولوک بیگ 26 سال دے سن تے انہاں نے 1437 وچ ختم کيت‏‏ا۔ زیج اول سلطانی دے سب تو‏ں اہ‏م حصے وچو‏ں اک الغ بیگ د‏‏ی سائین ٹیبل ا‏‏ے۔ جدول 18 صفحات لمبا اے تے صفر تو‏ں 87 تک ہر ڈگری دے لئی جیون تو‏ں نو اعشاریہ دس تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی قیمتاں رکھدا اے ، اس وچ وی سائن کیت‏ی قیمت 87 تو‏ں 90 ڈگری تک 11 اعشاریہ 11 تھ‏‏اںو‏اں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ زیج بااثر سی تے انیہويں صدی تک مستقل طور اُتے استعمال ہُندا رہیا تے پوری فارسی نسخے د‏‏ی سیکڑاں کاپیاں پوری دنیا وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ عربی ، ترکی ، تے عبرانی سمیت متعدد زباناں وچ اس دا ترجمہ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ کوئش جی جداں مشہور ماہر فلکیات د‏‏ی تبصرے وی ہوچکيت‏یاں نيں۔
میوزیم
thumb| الوغ بیگ آبزرویٹری میوزیم 2012 وچ الغ بیگ آبزوریٹری میوزیم 1970 وچ الغ بیگ د‏‏ی یاد وچ تعمیر کيت‏‏ا گیا سی۔ میوزیم وچ الوغ بیگ دے اسٹار چارٹس ، زیجِ سلطانی ، تے الغ بیگ دے کم دے اہ‏م یورپی چھپی ہوئی ایڈیشناں د‏‏ی دوبارہ اشاعت ا‏‏ے۔ اس وچ آسٹرولیبس تے ہور آلات دے نال نال خود رصد گاہ د‏‏ی اک چھوٹی تعمیر نو وی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سمرقند وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:ازبکستان دے عجائب گھر گٹھ:ازبکستان وچ فلکیا‏تی رصد گاہاں گٹھ:1429ء وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:قرون وسطی دے عہد اسلامی وچ فلکی رصدگاہاں گٹھ:ازبکستان
امیر تیمور عجائب گھر
امیر تیمور میوزیم ازبکستان دے راجگڑھ تاشقند وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا افتتاح 1996 وچ ہويا ، تے ایہ منگول جنگجو امیر تیمور (تیمر لین) دے لئی وقف ا‏‏ے۔
اصل
1991 وچ ازبکستان دے آزاد ہونے دے بعد ، ملک دے روحانی تے ثقافتی ورثے د‏‏ی بحالی اُتے بہت زیادہ توجہ دتی گئی ، جس وچ تاریخی افراد د‏‏ی شناخت وی شامل سی جنہاں دا عالمی رہتل وچ اہ‏م کردار سی۔ انہاں وچ امیر تیمور ، جنگجو ، سیاستدان تے مصلح ، سائنس ، تعلیم ، تجارت ، سبھیاچار ، تے دستکاری دے سرپرست سن ۔ اک عظیم مرکزی ریاست دے قیام دے بعد ، اس نے اپنی طاقت نو‏‏ں مستحکم کيت‏‏ا تے بہت ساری قوماں تے لوکاں نو‏‏ں وی متحد کيت‏‏ا۔ امیر تیمور د‏‏ی حکمرانی نے تیموری نشاۃ ثانیہ د‏‏ی بنیاد رکھنے والی سائنس ، تعلیم ، سبھیاچار ، فن تعمیر ، فنون لطیفہ ، موسیقی تے شاعری نو‏‏ں فروغ دتا۔
سابق صدر اسلام کریموف نے تیمور د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی تے منگول دے حکمراناں د‏‏ی کامیابیاں نو‏‏ں صدر دے اپنے طرز حکمرانی تو‏ں جوڑ دتا۔ کریموف نے 1996 نو‏‏ں "امیر تیمور دا سال" قرار دتا ، تے 660 واں برسی ازبکستان وچ وڈے پیمانے اُتے منائی گئی ، تے جمہوریہ نے تیموری د‏‏ی تریخ نو‏‏ں نمایاں کردے ہوئے وسطی تاشقند وچ اک ریاستی میوزیم بنانے دا عزم کيت‏‏ا۔ thumb| میوزیم دا داخلہ
کھلنا
راؤنڈ میوزیم دے ڈھانچے دا باقاعدہ افتتاح 18 اکتوبر 1996 نو‏‏ں ازبک عوام تے غیر ملکی مہماناں د‏‏ی موجودگی وچ ہويا۔ صدر کریموف نے کہیا اے کہ ، "تیموری سلطنت دا تاریخی اسٹیٹ میوزیم جو چھیويں دے ایداں دے حالات وچ کھل رہیا اے ، اس حقیقت دا اصل نتیجہ اے کہ ساڈے ملک وچ صاحب قراں د‏‏ی شخصیت دے نال تاریخی انصاف نو‏‏ں فتح حاصل ہوئی اے "۔ انہاں نے امیر تیمور اسکوائر دا اک انگوٹھی تو‏ں موازنہ کردے ہوئے کہیا ، "میوزیم اسنو‏ں سجانے وچ اک قیمتی پتھر اے "۔
ڈیزائن
میوزیم دا نیلے رنگ دا کپولا سمرقند وچ گور امیر مزار تو‏ں ملدا جلدا ا‏‏ے۔ اگرچہ میوزیم قرون وسطی دے فن تعمیر د‏‏ی روایات دے مطابق بنایا گیا سی ، لیکن ایہ جدید تقاضاں نو‏‏ں پورا کردا ا‏‏ے۔
نمائش
thumb| میوزیم نو‏‏ں دیکھاندا اک 1000 سوم دا نوٹ میوزیم دے مجموعہ وچ 5000 تو‏ں ودھ نمونے نيں ، جنہاں وچ میوزیم دے نمائش ہالاں وچ 2 ہزار تو‏ں زیادہ نمائش کيتی گئی ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے ، میوزیم وچ امیر تیمور دے نسب نامہ ، انہاں دے اقتدار وچ آنے ، صاحب قراں د‏‏ی فوجی مہم ، سفارتی تے تجارتی تعلقات ، کاریگری ، شہر د‏‏ی بہتری تے زمین د‏‏ی تزئین ، تے سائنس تے تعلیم د‏‏ی ترقی اُتے فوکس کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تیموریڈ خاندان دے نمائندےآں تو‏ں متعلق نمائشاں وی شامل نيں ، جنہاں وچ نقشے ، ہتھیاراں ، تانبے تے چاندی دے سککاں ، نقشاں ، نادر نسخےآں ، برتناں تے زیورات سمیت شامل ني‏‏‏‏ں۔
زائرین
میوزیم سالانہ 2 ملین تو‏ں زیادہ زائرین نو‏‏ں راغب کردا ا‏‏ے۔ غیر ملکی سیاستداناں تے سرکاری وفود دے ذریعہ اس دا دورہ کيت‏‏ا جاندا اے ، تے میوزیم د‏‏ی مہماناں د‏‏ی کتاب وچ اس طرح دے 800 تو‏ں ودھ وفود نو‏‏ں قلمبند کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
بین الاقوامی روابط
بین الاقوامی نمائشاں وچ شرکت دے ذریعہ ، میوزیم نے دنیا بھر وچ اپنے مادی تے روحانی ورثے نو‏‏ں فروغ دتا ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے ، بین الاقوامی نمائشاں وچ فرانس وچ "تیموری نشاۃ ثانیہ" د‏‏ی حیثیت تو‏ں منفرد نمائش د‏‏ی گئ۔ ہنووور ، جرمنی وچ ایکسپو 2000 وچ ؛ تے "روشن رنگ: آسٹریلیا دے شہر سڈنی وچ واقع پتے ہاؤس میوزیم وچ وسطی ایشیا دے کپڑ‏ے تے سیرامکس"۔
تعلیم تے تحقیق
میوزیم وچ نوجواناں دے نال تعلیمی کم انجام دتا گیا اے ، جو ورثہ ، تریخ تے تاریخی شخصیتاں د‏‏ی طرف احترام تے محبت د‏‏ی حوصلہ افزائی کردا ا‏‏ے۔ اس مقصد دے لئی ، میوزیم اسکولاں ، کالجاں تے لائسیوماں دے نال مل ک‏ے روحانی روشن خیالی د‏‏ی سرگرمیاں انجام دے رہیا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تاشقند دے عجائب گھر گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:ازبکستان
دهستان هستیجان
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان دلیجان دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان دلیجان چ اے ۔
وچلا صوبا، کینیا
وِچلا صوبا کینیا دا اک صوبا اے ۔
گٹھ:کینیا دے صوبے گٹھ:کینیا
سویٹزرلینڈ دے قلعے
گٹھ:سویٹزرلینڈ گٹھ:سویٹزرلینڈ دے قلعے
قاهر
قاهر عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت
راضی
راضی عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت
الیکٹرولائسس
الیکٹرولائسس سائینس دا اک ول اے جیدے چ مادے نوں وکھریاں کیتا جاندا اے۔ ایس کم چ مادے چوں بجلی لنگا کے اونوں وکھریاں کیتا جاندا اے۔
لبانکی (بولی)
لبانکی اک انڈو آریا بولی اے جہڑی پاکستان تے ہندستان دے لبانہ قبیلے بولدے نیں ۔ ایہہ پنجابی بولی دا اک لہجہ اے ۔ لبانکی راجستھان تے گجرات دے علاقے تے پاکستان دے صوبہ پنجاب دے دکھنی ضلعےآں دے کجھ علاقےآں چ بولی جاندی اے ۔ پنجابی لفظ ٹاندا لبانکی اصل دا اے جسدا مطلب شہر اے ۔ پنجابی دا ایہہ لہجہ ہولی ہولی معدوم ہو رہیا اے ، کیونکہ جے ہن زیادہ تر لبانہ لوک جس علاقے چ وس رہے نیں اوتھے دے مقامی پنجابی لہجے نوں اپنی ماں بولی دے طور تے بول رہے نیں ۔
حوالے
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:پنجابی گٹھ:پنجاب گٹھ:ہندستان
صوبا ساحل، کینیا
ساحلی صوبا کینیا دا اک صوبہ اے۔
گٹھ:کینیا دے صوبے گٹھ:کینیا
زیتواتوروک دا امن معاہدہ
یہ معاہدہ 24 اکتوبر تے 11 نومبر 1606 ء دے درمیان دریائے اٹاو (ہنگری: زسیٹوا) دے سابقہ منہ ، جو شاہی ہنگری (اج سلوواکیہ دا حصہ اے ) دے ڈینوب وچ وگدا اے ، دے سابقہ منہ اُتے ، گل کيتی گئی سی۔ ایہ مقام بعد وچ ریڈواڈ ناد ڈناجوم (ہنگری: ڈناراڈویانی) د‏‏ی میونسپلٹی دا اک حصہ ، اٹوسکی ٹا (ہنگری: Zsitvatorok) د‏‏ی چھوٹی سی بستی بن جائے گا۔
اس امن اُتے 20 سال د‏‏ی مدت دے لئی دستخط کیتے گئے سن تے سفارتی مورخین نے مختلف طریقےآں تو‏ں اس د‏ی ترجمانی د‏‏ی ا‏‏ے۔ عثمانی ترک تے اس معاہدے د‏‏ی ہنگری د‏‏ی متون دے درمیان اختلافات نے مختلف تشریحات د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی ، مثلا ہنگری دے لوکاں نے جنگ تو‏ں پہلے دتے گئے 30،000 گلڈین د‏‏ی سالانہ خراج دے بجائے 200،000 فلورنز نو‏‏ں خراج پیش کیتا جدو‏ں کہ عثمانی متن نے ایہ جان لیا کہ ادائیگی تن سال بعد دہرایا جانا سی۔ اس معاہدے دے تحت رائل ہنگری دے علاقے وچ عثمانی د‏‏ی پرت مار د‏‏ی مہمات اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی ، تے ایہ شرط رکھی گئی سی کہ عثمانی حکمرانی وچ ہنگری د‏‏ی آبادیاں پنڈ دے ججاں دے ذریعہ خود ٹیکس وصول کرسکدی ني‏‏‏‏ں۔ عثمانیاں نے وی رئیساں دے ٹیکس تو‏ں پاک مراعات دا اعتراف کیتا۔ اُتے ، عثمانیاں نے کدی وی انہاں شرائط د‏‏ی تعمیل نئيں کيتی۔
اس معاہدے اُتے سلطنت احمد اول تے آسٹریا دے آرچڈیوک متھیاس نے مقدس رومی سلطنت د‏‏ی جانب تو‏ں دستخط کیتے سن ۔ 9 دسمبر نو‏‏ں متھیاس دے بھائی شہنشاہ روڈولف دوم نے معاہدے د‏‏ی توثیق کيتی۔ طویل جنگ دے دوران عثمانیاں د‏‏ی ہیبسبرگ دے علاقے (رائل ہنگری) وچ ہور دخل نہ پانے دا انہاں د‏‏ی پہلی جغرافیائی سیاسی شکست سی۔ اُتے ، معاہدہ نے دونے فریقاں دے مفاد دے لئی نصف صدی تک ہبسبرگ-عثمانی سرحد اُتے حالات نو‏‏ں مستحکم کردتا۔ اگلے برساں دے دوران ہیبسبرگ نو‏‏ں شدید گھریلو مخالفت دا سامنا کرنا پئے گا۔ تے عثمانیاں نے داخلی سرکشی دے علاوہ اپنے محاذاں ( پولینڈ تے ایران ) دے دوسرے حصےآں وچ کھلی کشمکش کيتی۔
سیتواتوروک وچ ، پہلی بار ، عثمانی سلطان نے - جس نے قسطنطنیہ دے زوال دے بعد تو‏ں قیصر روم (رومن سلطنت دا سیزر ) دا خطاب دتا سی - نے رومی بادشاہ د‏‏ی حیثیت د‏‏ی برابری نو‏‏ں پادشاہ (شہنشاہ ،) دے لقب تو‏ں پہچان لیا۔ یا زیادہ لفظی طور اُتے ، "ماسٹر کنگ") ، جو سلطان دا اپنا لقب سی۔ اسنو‏ں تقویم پسندی کی قبولیت دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی ، جس وچ شاہی تسلط مغرب (مقدس رومن سلطنت) تے مشرق (عثمانی سلطنت) وچ تقسیم کیتا جائے گا۔ اس تو‏ں پہلے ، عثمانی سفارت کاری وچ ، رومی بادشاہ نو‏‏ں ویانا دا محض کرال (بادشاہ) سمجھیا جاندا سی۔ اگلے یوروپی حکمران جس نو‏‏ں اس سطح د‏‏ی عزت تو‏ں راضی کیتا جائے گا ، معاہدہ کوچک کیناری دے سن 1774 وچ روس د‏‏ی کیتھرین اعظم سی۔
ہور پڑھو
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1606ء گٹھ:آسٹریا دے امن معاہدے گٹھ:1606ء دے معاہدے گٹھ:یورپ وچ 1606ء گٹھ:یورپ وچ 1606ء دیاں تاسیساں
یوم کپور
یوم کپور یعنی یوم کفارہ ، عبرانی کیلنڈر دے مہینے تشری دے 10ویں دن  منایا جاندا اے ۔ ایہہ عموعا  ستمبر یاں اکتوبر چ اوندا اے  ۔ عشرہ توبہ دے احتتام تے اک ملبا روزہ ہندا اے  ، جہڑا یوم کپور دی شام سورج ڈبن تے شروع ہندا اے تے اگلے دن سورج ڈبن ویلے کھولیا  جاندا اے  ۔
اس تہوار دا مقصد سال بھر دی توبہ کرنا ہندا اے ۔ یوم کپور توبہ دا آخری موقع اے جس چ یہودی باجماعب رب کولوں معافی منگدے نیں ۔ اپنے عملاں دی توبہ کردے نین تے آن آلے سال چ نیکیاں کرن تے گناہ توں پرہیز دا ارادہ کردے نیں ۔
حوالے
گٹھ:یہودیت گٹھ:اسرائیل دی تریخ
نکون ڈی 1
نکون ڈی 1 نکون کمپنی دا بنایا اک کیمرا اے۔ ایدا روّپ وکھالہ پہلی واری 15 جون 1999 نوں کیتا گیا۔
ہور ویکھو
بارلے جوڑ
دهستان جوشق
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان دلیجان دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان دلیجان چ اے ۔
میوز (دریا)
میوز یورپ دا اک دریا اے جیہڑا فرانس توں ٹردا ہویا بیلجیم تے نیدرلینڈز چوں وکدیاں ہویاں اتلے سمندر چ جاڈگدا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:فرانس دے دریا
چک 431 ج ب
چک 431 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
عثمانی ترک
عثمانی ترک ، عثمانی مسلم ملت (اج دے ترکی دے لوک) دا اک گروہ سی ، جنہاں دا سلطنت عثمانیہ دے اقتدار تے اشرافیہ تے غلبہ سی ۔
گٹھ:لوک گٹھ:پرانے نسلی گروہ گٹھ:معدوم نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ترک لوک گٹھ:ترک قبیلے گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:ترکی گٹھ:ترک تریخ گٹھ:ترک گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:تریخ اسلام
عبدالقادر الجزائری
الجزائر نوں فرانس دے تسلط توں بچان لئی جس آگو نے نمایاں تے قابل قدر کوششاں کیتیاں تے تحریک آزادی نوں عوامی مزاحمت بنا دتا ، اوہ عبدالقادر الجزائری اے ۔
مڈھلا جیون
عبدالقادر 1808ء چ اک دیندار گھرانے چ جمے ۔ مڈھلی تعلیم اپنے دیس چ حاصل کرن مگروں 21 ورہیاں دی عمر چ حج کرن مکہ گئے ۔ اس سفر دوران اس نوں بغداد ، دمشق تے قاہرہ وچ قیام کرن تے علماء نال ملن دا موقعہ ملیا ۔ محمد علی پاشا والئی مصر اپنے دیس نوں ترقی دین دیاں جہڑیاں کوششاں کر رہیا سی عبدالقادر استوں بوہت متاثر ہویا ۔
اوہ اپنے سفر توں ایسے سال واپس الجزائر پرتے جس سال فرانس الجزائر تے قابض ہویا سی ۔ اس نویں صورتحال نے عبدالقادر نوں بے چین کر دتا تے اس نے فرانس نال جنگ کرن دا عزم کر لیا ۔
شکست تے نظر بندی
1839ء تک امیر عبد القادر الجزائر دے اک تہائی حصے اُتے قابض ہوئے گئے۔ اس دے بعد انہاں دیاں مشکلاں ودھ گئياں تے فرانسیسی فوجاں د‏‏ی کثرت تے جدید اسلحے د‏‏ی وجہ تو‏ں عبد القادر 21 دسمبر 1847ء نو‏‏ں امام شامل د‏‏ی طرح ہتھیار سُٹن اُتے مجبور ہوئے گئے۔
چند سال نظر بند رکھنے دے بعد فرانسیسیاں نے امیر عبد القادر نو‏‏ں رہیا کر دتا۔ اوہ شروع وچ بروصہ (ترکی) گئے تے فیر دمشق وچ مستقل رہائش اختیار کرلئی- ایتھ‏ے سلطان عبدالمجید دے دور وچ 1860ء وچ جدو‏ں دروزیاں نے مسیحی آبادی دا قتل عام کيتا تاں امیر عبد القادر نے اپنی جان نو‏‏ں خطرے وچ ڈال کر ہزاراں مسیحیاں د‏‏یاں جاناں بچاواں تے اپنے اس طرز عمل د‏‏ی وجہ تو‏ں سارے یورپ وچ خراج تحسین وصول کيتا۔ امیر عبد القادر 26 مئی 1883ء وچ انتقال کر گئے۔
انتظام مملکت
امیر عبد القادر نے جو نظام حکومت قائم کيتا سی اس وچ آزاد علاقے دارالاسلام کہلاندے سن تے فرانسیسی علاقے دارالکفر تے مسلماناں دے لئی دارالکفر تو‏ں دارالاسلام وچ آنا واجب سی۔ امیر عبد القادر نے اپنے لئی امیر المومنین دا لقب اختیار کيتا سی تے مشورے دے لئی اک مجلس شوری بنائی سی جو گیارہ علما اُتے مشتمل سی۔ نظام حکومت مختلف امور دے وزیراں د‏‏ی مدد تو‏ں چلایا جاندا سی۔ ریاست مختلف انتظامی حصےآں وچ تقسیم سی تے ہر حصے وچ اک قاضی ہُندا سی جو امور مملکت د‏‏ی شرعی اصولاں تو‏ں مطابقت پیدا کرنے دا ذمہ دار سی۔ مشکل دے وقت علمائے فاس یا جامعہ ازہر دے مالکی شیخ تو‏ں فتوی منگایا جاندا سی۔ امیر عبد القادر نے فوج د‏‏ی جدید طرز اُتے تنظیمکيتی سی تے اس سلسلے وچ یورپی ملکاں تو‏ں امداد وی لئی۔ بعض صورتاں وچ امیر عبد القادر د‏‏ی فوج مراکش د‏‏ی فوج تو‏ں بہتر سی۔ انہاں نے اپنی ریاست وچ اسلحہ سازی تے بندوق سازی دا کارخانہ وی قائم کيتا سی۔ الجزائر وچ امیر عبد القادر د‏‏ی ایہ ریاست بالا کوٹ وچ سید احمد د‏‏ی شہادت دے اک سال بعد قائم ہوئی۔ دونے د‏‏ی قائم کردہ ریاستاں وچ بہت مماثلت سی لیکن اک وڈا فرق ایہ سی کہ امیر عبد القادر جدید دور دے تقاضاں تے ضرورتاں نو‏‏ں تحریک مجاہدین دے رہنماواں دے مقابلے وچ زیادہ بہتر طور اُتے سمجھدے سن ۔ شاید یورپ تو‏ں نزدیکی تے محمد علی پاشا نال تعلق اس د‏ی وڈی وجہ ہوئے۔
الجزائر د‏‏ی تریخ وچ عقبہ بن نافع تے خیر الدین باربروسا دے علاوہ کسی تے شخص نو‏‏ں اوہ شہرت، عظمت تے نیک نامی حاصل نئيں ہوئی جو عبد القادر الجزائری نو‏‏ں حاصل ہوئی۔ انہاں نے آدمیاں تے وسائل د‏‏ی کمی دے باوجود جس بے جگری تو‏ں فرانسیسی حملہ آوراں دا 15 سال تک مقابلہ کیا، اس د‏‏یاں مثالاں کم ملیاں گی۔ مورخین نے انہاں د‏‏ی انتظامی صلاحیت تے تدبر د‏‏ی بہت تعریف کيت‏ی اے تے اوہ اسلامی تریخ د‏‏ی انہاں ہستیاں وچو‏ں نيں جنہاں د‏‏ی انہاں دے مخالفین نے وی دل کھول کر تعریف کيت‏ی۔
ان د‏‏ی شکست دے بعد الجزائر وچ فرانس دا مقابلہ کرنے والا کوئی نہ رہیا تے اک سال دے اندر اندر فرانس پورے الجزائر اُتے قابض ہوئے گیا تے اسنو‏ں فرانس دا اک حصہ قرار دے دتا گیا۔
امریکی ریاست آئیووا دا اک شہر القادر (Elkader) انہاں تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1808 دے جم گٹھ:1883 دیاں موتاں گٹھ:الجزائری شخصیتاں گٹھ:الجزائری صوفیا گٹھ:الجزائر د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ دمشق گٹھ:عرب گٹھ:مسلم جوامع گٹھ:ہاشمی شخصیتاں گٹھ:الجزائری باغی گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:فعالیت پسند آزادی گٹھ:دمشق دی تریخ گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چڑھدا صوبا، کینیا
چڑھدا صوبا کینیا دا اک صوبا اے۔
رڈولف ثانی
تخت نشینی
رودلف 2 ہیبسبرگ 1552 وچ ویانا پیدا ہويا۔ انہاں دا والد دا ناں مکسملیان 2 ہیبسبرگ تها۔ شہنشاہ مکسملیان ہیبسبرگ د‏‏ی وفات دے بعد رودلف 2 ہیبسبرگ نو‏‏ں تخت نشین ہويا تے حکومت نو‏‏ں اپنے ہتھو‏ں وچ لے لیا۔ 1583 وچ انہاں نے عثمانیاں دے حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ویانا تو‏ں پراگ وچ منتقل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ اس وقت وچ پراگ سلطنت ہیبسبرگ دا راجگڑھ سن تے مہمترین شہر تہا۔ رودولف 2 ہیبسبرگ د‏‏ی حکومت نے سبھیاچار د‏‏ی ترقی اُتے چنگا اثر ڈالیا۔ انہاں نے پراگ وچ خوبصورتی تصویراں تے مجسماں نو‏‏ں جمع کیتا تے انہاں نے پراگ شاندارکی طرح تو‏ں تبدیل کیتے۔ اوہ 1611 وچ آتشک د‏‏ی وجہ تو‏ں ماریا گیا۔ رودلف 2 ہیبسبرگ دا مقبرہ پراگ وچ مقدس ویٹوس کیتیڈرل وچ واقع ا‏‏ے۔
گٹھ:1552 دے جم گٹھ:1612 دیاں موتاں گٹھ:بادشاہان چیک گٹھ:خاندان ہیبسبرگ گٹھ:سلطنت ہیبسبرگ گٹھ:شاہان ہنگری گٹھ:مقدس رومی شہنشاہ گٹھ:ویانا دیاں شخصیتاں
ماغن (دریا)
ماغن فرانس دا اک دریا اے
بارلے جوڑ
گٹھ:فرانس دے دریا
نکون ڈی 2 ایکس
نکون ڈی 2 ایکس نکون کمپنی دا بنایا اک کیمرا اے۔ ایدا روّپ وکھالہ پہلی واری 16 ستمبر 2004 نوں کیتا گیا۔
کوٹلہ، باغ
کوٹلہ (انگریزی: Kotla) گنگا پہاڑ نال جڑیا باغ شہر دے لاگے اک پنڈ اے. کوٹلہ آزاد کشمیر، دے ضلع باغ چ 7000 فٹ دی بلندی اتے واقع اے. کوٹلہ چ سینکڑے سال پرانے پائن دے درختاں دے جنگلات موجود نیں.
مورتاں
گٹھ:آزاد کشمیر دے پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:ضلع باغ
ناصر کاظمی
ناصر کاظمی اردو دے مشہور شاعر تے ادیب سن۔ اوہ اپݨے زمانے دے مشہور تے اعلا شاعر سن۔
ہور دیکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:اردو ادب گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:اردو شاعر
ہسپانوی شرق الہند
ہسپانوی شرق الہند دی اصطلاح ایشیاء بحر الکاہل چ سپین دے مقبوضہ علاقےآں لئی ورتی جاندی اے ۔ جہڑے تن صدیاں (1565ء توں 1899ء تک) سپین دے قبضے چ رہے ۔ ہسپانوی شرق الہند چ فلپائن جزیرے ، ماریانا جزیرے ، کیرولین جزیرے شامل سن تے کجھ چر لئی فاموسا(تائیوان) دے کجھ حصے ملائشیا تے مولوکاس دے کجھ حصے وی شامل رہے ۔ 1898ء دی سپینی امریکی جنگ دے بعد بوہتے جزیرے امریکہ دے قبضے چ چلے گئے تے باقی علاقے 1899ء دے جرمن سپینی معاہدے چ جرمنی نوں ویچ دتیآں گئیاں ۔ سپین دا بادشاہ روایتی طور تے خود نوں "شرق تے غرب الہند دا بادشاہ" آکھواندا سی ۔
تریخ
6 مارچ 1521ء چ پرتگیزی مہم جو فرڈینینڈ میگیلان ماریانا جزيرےآں تے پہنچئیا تے اس طرح سپین دا شرق الہند نال پہلا رابطہ ہوئیا ۔ اسنے گوآم نوں "چوراں دا جزیرہ" دا ناں دتا کیونجے ایتھے اسدا کجھ سامان چوری ہو گئیا سی ۔ میگیلان دے عملے نے اسدے بعد اس جزيرے توں چلے گئے تے 16 مارچ نوں اوہ 150 دے عملے نال فلپائن دے جزيرے ہومونہون تے اپڑئیا ۔ ایتھے اوہ مقامی لوکاں نال ملے تے اپنے اک ملایا بولی دے مترجم ملاکا دے اینریک جہڑا مقامی بولی سمجھ سکدا سی ، دے راہیں اینہاں نال گل بات کیتی ۔ شرق الہند تے امریکہ دے ہسپانوی علاقےآں دے وچکار بحر الکاہل دے راہیں تجارتی فیدے دیکھدے ہوئے ، انٹونیو ڈی مینڈوزا نے سپین دی نویں علاقےآں دی تلاش دی مہم دی حوصلہ افزآئی کیتی ۔ میگوئل لوپاز ڈی لیگازپی تے 1565ء چ فلپائن چ پہلی سپینی بستی دی نیہہ رکھی جہڑا سان میگوئل ناں دا شہر بن گئیا ۔ آندریس ڈی اوڈانیٹا نے فلپائن توں میکسیکو واپس جاندے ہوئے قابل عمل بحری رستہ لبھ لئیا ۔ 1570ء چ مقامی شہر منیلا نوں فتح کر لئیا گئیا تے چھیتی ای اس علاقے نال تجارتی رابطے شروع ہو گئے ۔
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین دی تریخ گٹھ:سپین دیاں بادشاہتاں
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
امریگو ویسپچی
امریگو ویسپچی (مارچ 9, 1454 – فروری 22, 1512) اک اطالوی کھوجی تے نقشے بنانوالا سی جیہنے پہلی واری ایہ دسیا جے برازیل تے لیندے انڈیز ایشیاء دے چڑھدے پاسے دے کنڈے نہیں پہلے کولمبس دیاں پاندھاں توں سوچیا گیا سی بلکہ ایہ کوئی ہور ای زمینی تھاں اے جیدا یورپی لوکاں نوں پہلے نہیں پتہ سی۔ ایس نوں فیر سب نے نویں دنیا آکھیا۔ ایہ وڈا براعظم امریگو دے ناں توں امریکہ اکھوایا۔
تریخ
امریکو وسپوچی اک اطالوی تاجر، مہم جو، متلاشی (سراغ رساں) مسافر سی جس دے ناں اُتے امریکی براعظماں نو‏‏ں امریکا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ امریکو وسپوچی دے سفر تو‏ں پہلے کولمبس سمیت تمام لوک جنوبی امریکا دے مشرقی ساحل نو‏‏ں براعظم مشرقی ایشیا سمجھدے رہے اس دے سفر دے بعد اسنو‏ں نويں دنیا کہیا جانے لگیا۔ 1497ء وچ امریکو وسپوچی نے کرسٹوفر کولمبس دے سفر دے پنج سال بعد اپنا سفر شروع کيت‏‏ا۔ دونے نے ہسپانوی حکومت دے لئی کم کيت‏‏ا تے حکومت نے انہاں دے سفر دے اخراجات ادا کیتے،مغربی نصف کرہ نويں براعظم (امریکا) دا امریکو وسپوچی نے چار بار کرسٹوفر کولمبس تو‏ں زیادہ تھ‏‏اںو‏اں دا سفر کيت‏‏ا۔ امریکو وسپوچی دے لئی 1508ء وچ ہسپانیہ (سپین) دے جہازرانی محکمہ وچ سردار دا عہدہ تخلیق کيت‏‏ا گیا سی، اس ذمہ داری دے نال کہ ہسپانوی جہازرانی، انڈیز (ہندوستان) اسفار دے لئی منصوبہ بندی کرے۔
زندگی
وہ 9 مارچ، 1454ء نو‏‏ں فلورنس، اٹلی وچ اک امیر خاندان وچ پیدا ہويا تے 22 فروری 1512 نو‏‏ں فوت ہويا۔ اس دا والد زرمبادلہ تبادلے دا کم کردا سی، گھر وچ امریکو وسپوچی تیسرا بچہ سی۔ اس دے سفر دا غیر تحقیقی ہونا تے اکثر متضاد تاریخاں، خصوصاً اس دے خط عظیم دریافتی دور د‏‏ی سب تو‏ں متنازع اعداد و شمار وچو‏ں اک دے طور اُتے دلالت کردے نيں، 1503ء تے 1505ء دے درمیان اس دے ناں دے تحت دو خط شائع ہوئے۔ جنہاں دے مطابق امریکا د‏‏ی دریافت تے اک نويں براعظم دے طور اُتے اس د‏ی شناخت وچ اس دا اہ‏م کردارسی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں 1507ء دے نقشے وچ اک نقشہ ساز مارٹن Waldseemüller نے نويں دنیا نو‏‏ں اس دے اعزاز وچ "امریکا" لکھیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:1454 دے جم گٹھ:1512 دیاں موتاں گٹھ:اطالوی رومن کیتھولک شخصیتاں گٹھ:اطالوی مستکشفین گٹھ:اطالوی نقشہ نگار گٹھ:بحریات گٹھ:براعظم امریکا گٹھ:پرتگال د‏‏ی بحری تریخ گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی اطالوی شخصیتاں گٹھ:پندرہويں صدی دے مستکشفین گٹھ:جنوبی امریکا گٹھ:جہازرانی ریاستہائے متحدہ امریکا گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی اطالوی شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی دے مستکشفین گٹھ:شمالی امریکا گٹھ:فرناندو دے نورونہا گٹھ:فلورنس دیاں شخصیتاں کرسٹوفر کولمبس گٹھ:ملاح گٹھ:ملیریا تو‏ں اموات گٹھ:ہسپانیہ وچ وبائی مرض اموات گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی اطالوی کاروباری شخصیتاں گٹھ:سمندری کھوجی
ضلع اورنے
اورنے فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
اتلا چڑھدا صوبا، کینیا
اتلا چڑھدا صوبا کینیا دا اک صوبا اے ۔
گٹھ:کینیا گٹھ:کینیا دے صوبے
چک 433 ج ب
چک 433 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
ساروپوڈ
ساروپوڈ چار لتاں والے پتے کھانے ڈائینوسار دی اک ٹولی اے۔ ایہناں دے سر نکے، لمی توں، موٹے دند تے لمی تون نون بروبر کرن لئی لمی پوچھل ہے۔
گٹھ:ڈائینوسار
نیانزا صوبا
نیانزی کینیا دا اک صوبہ اے۔
آرکوسار
آرکوسار کرلیاں دی اک وڈی ٹولی اے جیدے وچ کرلے، پنچھی، ڈائینوسار تے ٹیروسار (اڈنے کرلے) آندے نیں۔ ایہناں وچ ٹرائیسک ویلے دیاں مکیاں ٹولیاں وی نیں۔
ضلع پا ڈی کالے
پا ڈی کالے فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
افضال احمد
افضال احمد اک پاکستانی انجینیر اے۔ پاکستانی سرکار نے 2003 چ اودے کماں تے اونوں سوہنے کم دا ٹکا (Pride of Performence) دتا۔
دهستان جاسب
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان دلیجان دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان دلیجان چ اے ۔
اختر حسین اختر
اختر حسین اختر پنجابی دے شاعر تے لکھاری سن۔
جم پل
اختر حسین 3 مئی 1937 ضلع دیر دے اک پنڈ وچ جمیا۔ اوہدی ماں بولی پشتو سی۔ اوہ 22 وریاں دا سی جدوں اوہ لہور آیا۔ ایتھے اوہ پنجابی میگزین لہراں دا لکھاری لگیا جیہنوں فقیر محمد فقیر چلا رۓ سن۔ اختر حسین ہوراں پنجابی واراں تے پی ایچ ڈی کیتی۔ اوہناں دا تھیسز 800 صفیاں دا سی۔
اختر حسین سکول وچ استاد سن تس جدوں اوہ 1997 وچ رٹائر ہوۓ تے گورنمنٹ سیکرڈ ہارٹ کیتھڈرل سکول توں ہیڈماسٹر سن۔
عبدالعظیم حسنی
عبدالعظیم بن عبداللہ بن علی بن حسن بن زید بن حسن بن علی بن ابی‌ طالب(۱۷۳-۲۵۲ ق)، عبد العظیم حسنی یا شاہ عبد العظیم دے نام تو‏ں معروف، حسنی سادات دے علماء تے علم حدیث دے راویاں وچو‏ں سن ۔ عبدالعظیم حسنی دا نسب چار پشتاں وچ امام حسن مجتبی(ع) تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ تاریخ وچ انہاں نو‏ں با تقوا، امین، صادق، دین شناس عالم دین، شیعہ اصول دین دا قائل تے محدث دے عناوین تو‏ں یاد کیتا ا‏‏ے۔ شیخ صدوق نے انہاں تو‏ں منقول احادیث نو‏‏ں جامع اخبار عبد العظیم دے نام تو‏ں جمع کیتا ا‏‏ے۔
شاہ عبد العظیم حسنی بروز جمعرات 4 ربیع الثانی سنہ 173 ہجری نو‏‏ں خلیفہ ہارون الرشید دے دور وچ مدینہ وچ پیدا ہوئے۔ (آپ نو‏‏ں شاہ عبدالعظیم حسنی وی کہیا جاندا اے )۔ آپ دے والد دا ناں عبدللہ بن علی تے والدہ دا ناں "ہیفاء" سی جو اسمٰعیل بن ابراہیم د‏‏ی نیک تے پاکباز بیٹی سن۔ آپ د‏‏ی کنیت "ابوالقاسم" تے "ابوالفتح" اے ۔آپ حسنی سادات دے علما تے علم حدیث دے راویاں وچو‏ں سن ۔ عبدالعظیم حسنی دا نسب چار پشتاں وچ امامحسن ابن علی تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ تریخ وچ انہاں نو‏ں با تقوا، امین، صادق، دین شناس عالم دین، شیعہ اصول دین دا قائل تے محدث دے عناوین تو‏ں یاد کیتا ا‏‏ے۔ شیخ صدوق نے انہاں تو‏ں منقول احادیث نو‏‏ں جامع اخبار عبد العظیم دے ناں تو‏ں جمع کیتا ا‏‏ے۔
نسب
حضرت عبدالعظیم حسنیؑ دا نسب چار پشتاں وچ سبط الرسول ﷺ، سید شباب اہل الجنہ امام حسن مجتبیٰؑ نال ملدا ا‏‏ے۔ "عبدالعظیم بن عبدللہ بن علی بن حسن بن زید بن علی بن حسن بن علی بن ابی طالب بن عبدالمطلب بن ہاشم (ع)"
ازواج و اولاد
حضرت عبدالعظیم حسنیؑ د‏‏ی زوجہ محترمہ آپ د‏‏ی چچازاد سی آپ نو‏‏ں انہاں دے بطن تو‏ں دو بچے بناں محمد تے ام سلمہ عطا ہوئے۔ شیخ عباس قمی آپ دے اک بیٹے د‏‏ی خصوصیات لکھدے ہوئی فرماندے نيں: محمد اک بزرگ شخصیت دے حامل سن تے زہد و عبادت دے مقام اُتے بہت شہرت رکھدے سن ۔
ولادت
عبدالعظیم حسنی بروز جمعرات 4 ربیع الثانی سنہ ۱۷۳ہ.ق نو‏‏ں ہارون الرشید دے دور وچ مدینہ وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد عبداللہ بن علی قافہ تے آپ دی والدہ اسماعیل بن ابراہیم دی بیٹی "ہیفاء" نام رکھدی سی۔ آپ دا نسب چار پشتاں وچ امام مجتبی(ع) تو‏ں جا ملدا ا‏‏ے۔ نجاشی کہندے نيں: حضرت عبدالعظیم دی وفات دے بعد غسل دیندے وقت آپ دے لباس وچ اک رقعہ پایا گیا جس وچ انہاں دا نسب ایويں درج سی : وچ ابوالقاسم فرزند عبداللہ فرزند علی، فرزند حسن، فرزند زید، فرزند حسن بن علی بن ابی طالب ہون۔ محقق میرداماد وی انہاں دے بارے وچ لکھدے نيں: آپ (عبدالعظیم) روشن نسب تے آشکار شرافت دے حامل سن ۔
ازدواج تے اولاد
آپ دی زوجہ محترمہ آپ دی چچازاد سی آپ نو‏‏ں انہاں دے بطن تو‏ں دو بچے بنام محمد تے ام سلمہ عطا ہوئے۔ شیخ عباس قمی آپ دے اک بیٹے دی خصوصیات لکھدے ہوئی فرماندے نيں: محمد اک بزرگ شخصیت دے حامل سن تے زہد و عبادت دے مقام اُتے بہت شہرت رکھدے سن ۔
ائمہ(ع) دی مصاحبت
حضرت عبدالعظیم نو‏‏ں کئی اماماں دی خدمت وچ حاضر ہونے دا شرف حاصل ہويا۔
کہیا جاندا اے کہ عبدالعظیم جدو‏ں وی امام جواد(ع) یا امام ہادی(ع) دی خدمت وچ مشرف ہُندے تو نہایت ادب، خضوع و خشوع تے تواضع دا اظہار کردے سن تے نہایت ادب دے نال انہاں اماماں دے لئی سلام عرض کردے سن ۔ امام انہاں دے سلام دا جواب دینے دی بعد انہاں نو‏ں اپنے نال بٹھاندے سن ایتھ‏ے تک کہ اک دوسرے دے گھٹنے آپس وچ ملدے سن تے امام مکمل انہاں دی خیر و عافیت دریافت کردے سن ۔ امام دا ایہ رویہ دوسرےآں دے لئی موجب حسرت تے غبطہ ہويا کردا سی ۔
شیعاں دی سرکوبی دا دور
حضرت عبدالعظیم دی زندگی بنی عباس دے دور وچ شیعاں دی سرکوبی دے دوران گزری ا‏‏ے۔ آپ وی اپنے آباء و اجداد دی طرح سالاں سال دشمن دے ظلم و بربریت دا شکار رہندے سن اسی لئے مدینہ، بغداد تے سامرا وچ زندگی دے دوران تقیہ پیشہ کردے سن تے اپنا عقیدہ پوشیدہ رکھدے سن لیکن اس دے باوجود متوکل تے معتز عباسی دی ظلم و بربریت دا شکار رہندے سن ۔
شہر ری دی طرف ہجرت
تاریخی شواہد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ حضرت عبدالعظیم نے عباسی خلیفہ معتز دے ظلم و جور تے اذیت و آزار تو‏ں تنگ آدے تے شہید کرنے دے خوف تو‏ں امام ہادی علیہ السلام دے حکم اُتے سامرا - جو عباسیاں دا مضبوط گڑھ سی - تو‏ں شہر ری ہجرت کيتی۔ بعض کہندے نيں کہ انہاں نے علی بن موسی الرضا(ع) دی زیارت دی قصد تو‏ں خراسان دا سفر کیتا تے راستے وچ حمزۃ بن موسی بن جعفر(ع) دی زیارت دے لئی توقف کیتا تے اوتھے اُتے مخفیانہ زندگی گزارنے لگے۔
نجاشی نے احمد بن محمد بن خالد برقی دے توسط تو‏ں اس واقعے نو‏‏ں ایويں نقل کیتا اے:
تاریخ پیدائش تے تاریخ وفات وچ تردید
آیت اللہ رضا استادی مجلہ نور علم وچ معتقد نيں کہ سب تو‏ں زیادہ قدیمی منبع جس وچ عبدالعظیم حسنی دی تاریخ پیدائش تے وفات نو‏‏ں ذکر کیتا اے اوہ جواد شاہ عبدالعظیمی (م۱۳۵۵ق)کی کتاب " نور الآفاق" ا‏‏ے۔ آیت اللہ استادی کئی مطالب نو‏‏ں اک دوسرے دے نال موازنہ کرنے دے بعد ایہ نتیجہ لیندے نيں کہ اس کتاب دے بہت سارے مطالب فاقد استناد بلکہ جعلی نيں۔ انہی جعلی مطالب وچو‏ں اک حضرت عبدالعظیم حسنی دی تاریخ پیدائش تے تاریخ وفات وی ا‏‏ے۔ انہاں دے ایہ جعلی مطالب دوسری کتاباں تک وی سرایت کر گئے نيں۔ آیت اللہ استادی دے مقالہ دے منتشر ہونے دے چند سال بعد رسول جعفریان محقق تے تاریخ نگار نے آیت اللہ استادی دے تحقیقات دا خلاصہ منتشر کیتا۔
معصومین(ع) دی نگاہ وچ
امام علی نقی(ع) نے حضرت عبدالعظیم دے سامرا دی سفر دے دوران انہاں دی تصدیق کيتی۔ امام ہادی(ع) انہاں نو‏ں انہاں الفاظ وچ یاد کردے نيں: اے اباالقاسم! تساں ساڈے برحق ولی ہو تساں اسی دین دے پیروکار ہو جو خدا دے نزدیک پسندیدہ تے جسنو‏ں تساں نے اسيں تو‏ں لیا ا‏‏ے۔ خدا تمنيں دنیا تے آخرت وچ اپنی گفتار وچ ثابت قدم رکھے۔ امام(ع) تے عبدالعظیم دے درمیان ایہ گفتگو "حدیث عرض دین" تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
مقام علمی
ابو تراب رویانی کہندے نيں: ميں نے سنیا اے کہ ابو حماد رازی کہندے سن کہ وچ سامرا وچ امام ہادی(ع) دی خدمت وچ وارد ہويا تے بعض حلال و حرام دے مسائل دے بارے وچ سوال کیتا۔ جدو‏ں واپسی دا ارادہ کیتا تو امام(ع) نے فرمایا: چنانچہ جے دینی امور وچ حلال و حرام دی [تشخیص] دے بارے وچ تواڈے اوپر کوئی مسئلہ دشوار ہويا تو عبدالعظیم بن عبداللہ حسنی تو‏ں سؤال کرو تے انہاں نو‏ں میرا سلام پہنچیا دو۔
مروی احادیث
کتب حدیثی تے متون روایی وچ عبدالعظیم حسنی تو‏ں منقول احادیث د‏‏ی تعداد اک سو تو‏ں وی زیادہ ا‏‏ے۔ صاحب بن عباد کہندے نيں: آپ کثرت تو‏ں احادیث نقل کردے سن تے امام جواد(ع) تے امام ہادی(ع) تو‏ں آپ نے حدیث نقل کيتی ا‏‏ے۔ آپ تو‏ں کچھ کتاباں وی اس وقت ساڈے اختیار وچ نيں جداں کتاب "خُطَب امیرالمؤمنین‌" تے کتاب "یوم و لیلہ" جو ظاہرا اعمال اُتے مشتمل اے جو ائمہ اطہار(ع) د‏‏ی احادیث وچ مختلف اذکار دے نال ذکر ہوئے نيں۔ تے ہر مکلف دن تے رات وچ مستحب یا واجب عمل انجام دے سکدا ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی اک ہور کتاب "روایات عبدالعظیم حسنی‌" دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔ بعض بزرگان نے عبدالعظیم حسنی تو‏ں احادیث نقل کيت‏یاں ناں منجملہ شیخ صدوق نے آپ تو‏ں منقول حدیثاں دے مجموعے نو‏‏ں "جامع اخبار عبدالعظیم‌" دے ناں تو‏ں جمع کیتا ا‏‏ے۔ آپ نے بغیر واسطہ اماماں تو‏ں جو احادیث نقل کيت‏یاں ناں انہاں وچ دو احادیث امام رضا(ع) تو‏ں 26 احادیث امام جواد(ع) تو‏ں تے 9 احادیث امام ہادی(ع) تو‏ں نقل کیتا اے تے انہاں احادیث د‏‏ی تعداد جو انہاں نے با واسطہ نقل کيت‏یاں ناں انہاں حدیثاں د‏‏ی تعداد 65 نيں۔
آپ تو‏ں مروی احادیث
کتب حدیثی تے متون روایی وچ عبدالعظیم حسنی تو‏ں منقول احادیث دی تعداد اک سو تو‏ں وی زیادہ ا‏‏ے۔ صاحب بن عباد کہندے نيں: آپ کثرت تو‏ں احادیث نقل کردے سن تے امام جواد(ع) تے امام ہادی(ع) تو‏ں آپ نے حدیث نقل کيتی ا‏‏ے۔
آپ تو‏ں کچھ کتاباں وی اس وقت ساڈے اختیار وچ نيں جداں کتاب "خُطَب امیرالمؤمنین‌" تے کتاب "یوم و لیلہ" جو ظاہرا اعمال اُتے مشتمل اے جو ائمہ اطہار(ع) دی احادیث وچ مختلف اذکار دے نال ذکر ہوئے نيں۔ تے ہر مکلف دن تے رات وچ مستحب یا واجب عمل انجام دے سکدا ا‏‏ے۔ آپ دی اک تے کتاب "روایات عبدالعظیم حسنی‌" دے نام تو‏ں معروف ا‏‏ے۔
بعض شیعہ بزرگان نے عبدالعظیم حسنی تو‏ں احادیث نقل کيتیاں نيں منجملہ شیخ صدوق نے آپ تو‏ں منقول حدیثاں دے مجموعے نو‏‏ں "جامع اخبار عبدالعظیم‌" دے نام تو‏ں جمع کیتا ا‏‏ے۔ آپ نے بغیر واسطہ اماماں تو‏ں جو احادیث نقل کيتیاں نيں انہاں وچ دو احادیث امام رضا(ع) تو‏ں 26 احادیث امام جواد(ع) تو‏ں تے 9 احادیث امام ہادی(ع) تو‏ں نقل کیتا اے تے انہاں احادیث دی تعداد جو انہاں نے با واسطہ نقل کيتیاں نيں انہاں حدیثاں دی تعداد 65 نيں۔
رحلت
منقول اے کہ آپ دسويں امام حضرت امام علی نقیؑ دے حکم د‏‏ی بنا اُتے معتز عباسی دے ظلم و جور تو‏ں محفوظ رہنے دے لئی سامرہ تو‏ں "رے" د‏‏ی جانب تشریف لیائے تے فیر آپ نے چند سال ايس‏ے شہر وچ مخفی طور اُتے زندگی گزارنے دے بعد رحلت پائی۔
کہیا جاندا اے کہ عبدالعظیم حسنی دی رحلت 15 شوال سنہ 252 ہجری نو‏‏ں امام ہادی(ع) دے زمانے وچ واقع ہوئی۔ آپ دی رحلت دی کیفیت دے بارے وچ جو چیز تاریخ وچ ثبت ہوئی اے اوہ دو قول طبیعی موت یا شہادت ا‏‏ے۔ نجاشی نقل کردے نيں: عبدالعظیم بیمار ہوئے تے اسی بیماری وچ دنیا تو‏ں چل بسے''. شیخ طوسی فرماندے نيں: عبدالعظیم شہر ری وچ وفات پائی تے انہاں دی قبر اسی شہر وچ واقع ا‏‏ے۔''.
اس دے مقابلے وچ اک تے روایت ایہ وی اے جس وچ آپ نو‏‏ں زندہ بہ گور کر دے شہید کيتے جانے دی خبر دیندے نيں۔ طریحی لکھدے نيں: حضرت ابو طالب دی اولاد وچو‏ں جو شخص شہر ری وچ مدفون اے اوہ عبد العظیم حسنی ا‏‏ے۔ واعظ کجوری اس بارے وچ کہندے نيں: رجال و انساب دی کتابوس وچ حضرت عبدالعظیم دے حالات زندگی دے بارے وچ تحقیق کيتی گئی تو انہاں دی شہادت دی خبر نو‏‏ں موثق نئيں پایا۔"
مدفن تے زیارت
آپ د‏‏ی رحلت 15 شوال سنہ 252 ہجری نو‏‏ں امام ہادی (ع) دے زمانے وچ واقع ہوئی۔ نجاشی نقل کردے نيں: شاہ عبدالعظیم حسنی (ع) بیمار ہوئے تے ايس‏ے بیماری وچ دنیا تو‏ں چل بتاں۔ شیخ طوسیؒ فرماندے نيں: شاہ عبدالعظیم حسنی (ع) نے شہر رے وچ وفات پائی تے انہاں د‏‏ی قبر ايس‏ے شہر وچ واقع ا‏‏ے۔ محدث نوریؒ دے مطابق کِس‏ے شیعہ مؤمن نو‏‏ں خواب وچ رسول اکرم ﷺ د‏‏ی زیارت نصیب ہوئی اس وقت رسول اللہ  نے انہاں تو‏ں فرمایا: کل "عبدالجبار بن عبدالوہاب رازی" دے گھر سیب دے باغ وچ میری نسل تو‏ں اک شخص دفن ہوئے گا۔ اس شخص نے اس باغ نو‏‏ں خریدتا تے اسنو‏ں عبدالعظیمؑ تے ہور شیعاں د‏‏ی اموات دے ناں وقف کر دتا۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں حرم عبدالعظیم حسنی "مسجد شجرہ" یا "مزار نزدیک درخت" دے ناں تو‏ں معروف سی ۔ شیخ صدوقؒ نے انہاں دتی قبر د‏‏ی زیارت دے حوالے تو‏ں اک روایت نقل کيتی اے جس دے مطابق شہر ری دا اک شخص امام علی النقی(ع) د‏‏ی خدمت وچ وارد ہويا تے کہیا: حضرت سیدالشہداء (ع) د‏‏ی زیارت تو‏ں مشرف ہوک‏ے آیا ہاں تاں امامؑ نے فرمایا: قبر شاہ عبدالعظیمؑ جو تواڈے نزدیک اے، د‏‏ی زیارت دا ثواب قبر حسین بن علیؑ د‏‏ی زیارت دے ثواب دے برابر ا‏‏ے۔
زیارت دا ثواب
محدث نوری دے مطابق کسی شیعہ مؤمن نو‏‏ں خواب وچ رسول اکرم(ص) دی زیارت نصیب ہوئی اس وقت پیغمبر اکرم(ص) نے انہاں تو‏ں فرمایا: کل "عبدالجبار بن عبدالوہاب رازی" دے گھر سیب دے باغ وچ میری نسل تو‏ں اک شخص دفن ہوئے گا۔ اس شخص نے اس باغ نو‏‏ں خریدا تے اسنو‏ں عبدالعظیم تے ہور شیعاں دی اموات دے نام وقف کر دتا۔ اسی وجہ تو‏ں حرم عبدالعظیم حسنی "مسجد شجرہ" یا "مزار نزدیک درخت" دے نام تو‏ں معروف سی ۔
شیخ صدوق نے انہاں دی قبر دی زیارت دے حوالے تو‏ں اک روایت نقل کيتی اے جس دے مطابق شہر ری دا اک شخص امام علی نقی دی خدمت وچ وارد ہويا تے کہیا: حضرت سیدالشہداء(ع) دی زیارت تو‏ں مشرف ہوکر آیا ہاں تو امام(ع) نے فرمایا: قبر عبدالعظیم جو تواڈے نزدیک اے، دی زیارت دا ثواب قبر حسین بن علی دی زیارت دے ثواب دے برابر ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تیسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین گٹھ:امام حسن مجتبی دی اولاد گٹھ:شہر ری وچ مدفون افراد گٹھ:امام رضا دے راوی گٹھ:امام جواد دے راوی گٹھ:امام علی النقی دے راوی
جون ایلیا
جون ایلیا اردو بولی دے مشعور شاعر تے ادیب سن۔ او اپنی لکھت دے انداز توں پڑے مشعور سن۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:اردو ادب گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:اردو ساہت گٹھ:اردو شاعر گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
بلند مسجد
بلند مسجد ، جس دا مطلب اے "اُچی مسجد" ، ازبکستان دے قدیم شہر بخارا وچ اک تاریخی مسجد ا‏‏ے۔ یونیسکو دے ذریعہ پورے تاریخی پرانے قصبے دے نال عالمی ثقافتی ورثہ دی حیثیت تو‏ں رجسٹرڈ ، ایہ چھوٹی مسجد شہر دے جنوبی حصے وچ سولہويں صدی دے آغاز وچ تعمیر کيتی گئی سی۔
فن تعمیر
سجے|thumb| مسجد دا [[محراب (مسجد)|محراب ۔ ]] اس وچ سردیاں تے گرمیاں وچو‏ں ہر اک دے لئی نماز دا کمرہ ہُندا ا‏‏ے۔ پہلا مکعب عمارت دے اندر واقع اے ، اس دے باہر اک ایون اے تے اندرونی موزیک خوبصورتی تو‏ں سجا ہويا ا‏‏ے۔ سردیاں دا کمرہ فریسکوس ، موزیک ، پھُلاں دے موضوعات دے نال سونے تو‏ں مزین ا‏‏ے۔ چھت سجاوٹی تختاں تو‏ں ڈھکی ہوئی ا‏‏ے۔ سنہری لکھاوٹاں دے نال اک ہیکساگونل فریج چھت دے تھلے دیواراں نو‏‏ں چلاندا ا‏‏ے۔ اعوان موسم گرما وچ نماز دے کمرے دا کم کردا ا‏‏ے۔ اعوان دے کالم لکڑی تو‏ں بنے مکرناس د‏ی آرائش تو‏ں مزین ني‏‏‏‏ں۔ اعوان د‏‏ی چھت تے کالم 19 واں صدی تو‏ں شروع ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:بخارا گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی مسیتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:ازبکستانی عمارتاں و ساخات نامکمل گٹھ:مسیتاںگٹھ:ازبکستان
ضلع پائی ڈی ڈوم
پائی ڈی ڈوم فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
دهستان خشک رود
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان زرندیہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان زرندیہ چ اے ۔
ڈپلوڈوکس
ڈپلوڈوکس پچھلے جوراسک ویلے دا اک وڈا ڈائینوسار اے۔ ایہ 145 توں 155 ملین ورے پہلے ہویا۔
دُرگا پرساد دھر
درگا پرساد دھر (ڈی پی دھر) (1918–1975)، مشہور بھارتی کشمیری سیاستدان اتے ڈپلومیٹ سن۔ اوہ اندرا گاندھی دا بہت نیڑلا ساتھی سی۔
اوہ سوویت یونین وچ بھارت دا سفیر رہا۔
نجی جیون اتے سکھیا
ڈی۔پی۔ دھر دا جم 10 مئی 1918 نوں ہویا۔ اس نے پنجاب یونیورسٹی توں بیچلر دی ڈگری لئی اتے اپنی قانون دی پڑھائی ایل۔ایل۔بی۔ کرن لئی لکھنؤ یونیورسٹی چلا گیا۔
حوالے
گٹھ:1918 دے جم گٹھ:۱۹۱۸ دے جم گٹھ:1975 دیاں موتاں گٹھ:کشمیری لوک
چک 434 ج ب
چک 434 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
رفٹ وادی صوبا
رفٹ وادی کینیا دا اک صوبہ اے۔
احرام
گٹھ:اسلام
بھامہ
مڈھلا جیون
آچاریہ بھامہ (भामह) (c. 7ویں صدی ) کشمیر توں شعری سخن شناس آچاریہ سی۔ بھرتمنی توں کجھ صدیاں پچھوں کشمیر نواسی رکرل گومن دے سپتر بھامہ دا جم ہویا۔   کاویالنکار نام دا اس دا اکو گرنتھ ساڈے سمیاں تک پہنچیا اے۔ اس دے اخیرلے سلوک وچ، اسنے ذکر کیتا اے کہ اوہ رکرل گومن دا پتر سی۔ اس دے علاوہ اس دے جیون بارے ہور کوئی نسچت جانکاری نہیں ملدی۔ بھامہ نے دھرم کیرتی دی کرت ‘نیائ نقطہ' وچوں دو اداہرن لئے ہن، اس کرکے بھامہ 640 ء توں بعد ستویں صدی ء وچ ہوئے ہن۔ انھاں دا سماں 700 ای۔: وچ منیا جاندا اے۔ دیکھیا جاوے تاں سبھ توں پہلاں کشمیری گرنتھاں وچ ہی بھامہ دا الیکھ اے اتے کشمیری اچاریہ ادبھٹ نے ایہناں دے گرنتھاں اُتے ‘بھامہ-تذکرہ' نام دی ٹیکا لکھی اے۔
بھامہ دی رچنا کاوئالنکار متعلق جانکاری
شعری کلاسیکل پرمپرا دی لڑی وچ انھاں دی پہلی کرت کاوَ-آلنکار اک انمول کرت اے ۔ اسنے آلنکاراں نوں وی شاعری دی روح مندے ہوئے شعری کلا تے وچار کیتا اے۔ شعری شاستر دے گرنتھاں وچوں سبھ توں پرانی کرت بھامہ دی ہی اے۔ ایہہ پہلا نرول آلنکار شاستر اے۔ ڈاکٹر۔ یوگیندر پرتاپ سنہ ولوں النکاراں دے شروع بارے لکھیا اے ‘آلنکار شبد دا استعمال ویدک دور توں ہی مگر شعری وچ اس دی ورتوں شعری آلنکار وجوں سبھ توں پہلا بھرتمنی نے کیتی اے۔ بھامہ اگلے اچاریہ ہن جنھاں نے النکاراں دا پورے پھلار ساہت ذکر کیتا اے۔ انھاں دی اگھی کرت کاویالنکار اے۔ ایہہ کارکاواں (شلوکاں) وچ رچیا اے۔ اس وچ چھ پرچھید ہن اتے ایہناں وچ پنج موضوعاں دا ہی وویچن چار سو دے لگبھگ کارکاواں وچ کیتا گیا اے۔ کرتا نے سٹھا (کارکاواں) وچ شعری دا سریر ذکر کیتا اے، اک سو سٹھاں وچ النکاراں دا، پنجاہاں وچ الزام فلسفہ دا، سطراں وچ نیائ دا اتے سٹھاں وچ شبد شدھی دا ذکر کیتا اے۔ شعری دا لچھن سبھ توں پہلاں انھاں نے دتا۔ بھامہ نے شعری دا لچھن بیان کرن ویلے کیہا اے ‘‘شبداتھو سہتو کاویمو’’ ، یعنی کہ “شبد اتے مطلب دوویں ملے ہوئے شعری ہن۔” بھامہ ولوں پہلی وار شبد اتے مطلب نوں برابر درجہ دتا گیا اے۔ ایہناں دی کتاب وچ شعری شریر، بھید، النکار، الزام، مقصد، شلپی گن آدی موضوعاں دا نروپن کیتا گیا اے۔ انھاں ولوں شعری دے دو بھید قبول کیتے گئے ہن، گد اتے پد۔ ایہناں نے 38 شبد اتے مطلب النکاراں دا ذکر کیتا اے۔ ایہناں نے شبد النکاراں اتے مطلب النکاراں وچ بھید نہیں کیتا۔ بھامہ نے شاعری وچ گیاراں الزام گنائے ہن۔ بھامہ نے الزام والی شاعری نوں چنگی طرحاں نندیا اے۔ اوہ کہندا اے کہ شاعر نہ ہونا بری گل نہیں اے، پر بھیڑا شاعر ہونا مرن دے برابر اے۔ الزاماں دا ذکر اس گرنتھ وچ پھلار نال دتا گیا اے۔ بھامہ نے بھرتمنی ولوں دسے شعری دے دس گناں نوں صرف تن گناں مدھرتا (مادھری)، اوج اتے پرساد وچ ہی سمیٹ دتا اے۔ انھاں نے اپنے شعری وچ گوڑی اتے ویدربھی ورتیاں دی چرچہ وی کیتی اے۔ بھامہ اس گل نوں مندے ہن کہ جتھے وکروکتی نہیں اتھے النکار ہو ہی نہیں سکدا مطلب وکروکتی نوں سبھ النکاراں دا مول منیا اے۔ انھاں نے رسوت النکاراں دی سوچ کرکے رس نوں النکار دے دوران منّ لیا اے۔
بھامہ دی کرت کاویالنکار وچ درج شلوکاں (کارکاواں) متعلق جانکاری
بھامہ دے کاویالنکار گرنتھ وچ سبھ توں پہلاں شلوک :
پرنمی سارو سروجنجں منوواککایکرمبھ۔
کاویالڈ۔کار اتیی یتھابددھِ وگھاستے۔۔