cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چارلس پونزی
اسکیم دا خاتمہ
اس دوران، پونزی نے اک پبلسٹی کرنے والے ، ولیم میک ماسٹرز د‏‏ی خدمات حاصل کيتی سی۔ پ‏ر، میک ماسٹرز نو‏‏ں پونزی د‏‏ی پوسٹل جوابی کوپن دے بارے وچ نہ ختم ہوݨ والی گفتگو دے نال نال اس دے خلاف جاری تحقیقات اُتے وی جلد ہی شک ہو گیا۔ بعد وچ اس نے پونزی نو‏‏ں اک "مالیا‏تی وللا(بیوقوف)" دے طور اُتے بیان کيتا جو بڑھوتری دا طریقہ نئيں جاݨدا سی۔ پونزی د‏‏ی مخالفت جولائ‏ی دے آخر وچ شروع ہوئی، جدو‏ں میک ماسٹرز نو‏‏ں کئی انتہائی مجرمانہ دستاویزات ملے جنہاں تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا سی کہ پونزی محض "پیٹر نو‏‏ں پال نو‏‏ں ادائیگی کرنے دے لئی لوٹ رہیا تھا"۔ میک ماسٹر اس معلومات دے نال اپنے سابق آجر گروزیئر دے پاس گئے۔ گروزیئر نے اسنو‏ں اپنی کہانی دے لئی $5,000 د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی، جو 2 اگست 1920 نو‏‏ں پوسٹ وچ چھپی سی۔ میک ماسٹر دے مضمون نے پونزی نو‏‏ں آخری حد تک دیوالیہ قرار دتا، ایہ رپورٹ کردے ہوئے کہ جدو‏ں اس نے لیکوئڈ فنڈز وچ 7 ملین ڈالر دا دعویٰ کیتا، اوہ درحقیقت گھٹ تو‏ں گھٹ 2 ملین ڈالر دا قرض سی۔ میک ماسٹرز نے لکھیا اے کہ سود د‏‏ی وجہ تو‏ں پونزی 4.5 ملین ڈالر تک سی۔ کہانی نے وڈے پیمانے اُتے رن نو‏‏ں چھو لیا، تے پونزی نے اک دن وچ ادائیگی کيتی۔ اس دے بعد اس نے اک وڈے گروپ د‏‏ی تعمیر دے منصوبےآں نو‏‏ں تیز کيتا جو بینکنگ تے درآمد/برآمد دے کماں وچ مشغول ہو نا سی ۔
میساچوسٹس بینک دے کمشنر جوزف ایلن اس گل اُتے فکر مند ہو گئے کہ جے وڈی رقم نکالنے تو‏ں پونزی دے ذخائر ختم ہو جاندے نيں، تاں ایہ بوسٹن دے بینکنگ سسٹم نو‏‏ں گھٹنے ڈھو دے گا۔ ایلن دے شکوک و شبہات وچ ہور وادھا ہويا جدو‏ں اسنو‏ں پتا چلیا کہ پونزی دے زیر کنٹرول اکاؤنٹس د‏‏ی اک وڈی تعداد نے ہینوور ٹرسٹ تو‏ں $250,000 تو‏ں ودھ دے قرضے حاصل کيتے نيں۔ اس نے ایلن نو‏‏ں ایہ قیاس کرنے اُتے مجبور کيتا کہ پونزی تقریباً اِنّی اچھی مالی اعانت نئيں رکھدا سی جداں کہ اس نے دعویٰ کيتا سی، کیونجے اسنو‏ں بینک تو‏ں وڈے قرضے مل رہے سن جس اُتے اوہ مؤثر طریقے تو‏ں کنٹرول کردا سی۔ اس نے دو بینک ایگزامینرز نو‏‏ں پونزی دے کھاتاں اُتے نظر رکھنے دا حکم دتا۔
9 اگست نو‏ں، بینک دے معائنہ کاراں نے اطلاع دتی کہ کافی سرمایہ کاراں نے پونزی دے مرکزی اکاؤنٹ وچ اپنے چیک کیش کرائے سن کہ ایہ تقریباً یقینی طور اُتے اوور ڈریا ہو گیا سی۔ ایلن نے فیر ہینوور ٹرسٹ نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ پونزی دے مرکزی اکاؤنٹ تو‏ں ہور چیک ادا نہ کرے۔ اس نے کئی چھوٹے پونزی سرمایہ کاراں د‏‏ی طرف تو‏ں غیر ارادی طور اُتے دیوالیہ پن فائل کرنے دا وی اہتمام کيتا۔ اس اقدام نے میساچوسٹس دے اٹارنی جنرل جے ویسٹن ایلن نو‏‏ں اک بیان جاری کرنے اُتے مجبور کيتا کہ پوسٹل کوپنز وچ وڈے پیمانے اُتے لین دین دے پونزی دے دعوےآں نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ اس دے بعد ریاستی عہدیداراں نے پونزی نوٹ ہولڈرز نو‏‏ں مدعو کيتا کہ اوہ میساچوسٹس اسٹیٹ ہاؤس آنے دے لئی اپنے ناں تے پتے تفتیش دے مقصد دے لئی پیش کرن۔ ايس‏ے دن، پونزی نو‏‏ں پرائیڈ دے آڈٹ دا اک پیش نظارہ موصول ہويا، جس تو‏ں پتا چلیا کہ پونزی گھٹ تو‏ں گھٹ $7 ملین دا مقروض ا‏‏ے۔
11 اگست نو‏ں، ایہ سارا پونزی دا کھیل تباہ ہو گیا ۔ سب تو‏ں پہلے، پوسٹ 13 سال پہلے مونٹریال وچ اس د‏ی مجرمانہ سرگرمیاں دے بارے وچ صفحہ اول د‏‏ی کہانی دے نال سامنے آئی، جس وچ اس د‏ی جعلسازی د‏‏ی سزا تے زروسی دے اسکینڈل تو‏ں متاثرہ بینک وچ اس دا کردار وی شام‏ل سی ۔ اس دوپہر، بینک کمشنر ایلن نے بے شمار بے ضابطگیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہینوور ٹرسٹ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس طرح کمشنر نے نادانستہ طور اُتے بینک والٹس تو‏ں فنڈز "ادھار" لینے دے پونزی دے منصوبے نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا، اس صورت وچ کہ فنڈز دے حصول د‏‏ی ہور تمام کوششاں ناکا‏م ہو گئياں۔
12 اگست د‏‏ی صبح تک، ہینوور ٹرسٹ وچ پونزی دا سرٹیفکیٹ آف ڈپازٹ ، جس د‏‏ی مالیت $1.5 ملین سی، بینک دے حکا‏م د‏‏ی جانب تو‏ں اوور ڈرافٹ نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی اس وچ ٹیپ کرنے دے بعد اسنو‏ں کم ک‏ر ک‏ے $1 ملین کر دتا گیا۔ ایتھ‏ے تک کہ جے اوہ اسنو‏ں نقد وچ تبدیل کرنے وچ کامیاب ہو جاندا تاں اس دے پاس صرف 4 ملین ڈالر دے اثاثے ہُندے۔ انہاں اطلاعات دے درمیان کہ اوہ کسی وی دن گرفتار ہوݨ والا سی، پونزی نے اس صبح وفاقی حکا‏م دے سامنے ہتھیار ڈال دتے تے پرائیڈ دے دسے اعداد و شمار نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ليا۔ اس اُتے میل فراڈ دا الزام لگایا گیا سی کہ انہاں نے اپنے نشانات اُتے خط بھیجے جس وچ دسیا گیا کہ انہاں دے نوٹ پختہ ہو چکے نيں۔ اسنو‏ں اصل وچ $25,000 د‏‏ی ضمانت اُتے رہیا کيتا گیا سی تے اسنو‏ں فوری طور اُتے لُٹ مار دے سرکاری الزامات وچ دوبارہ گرفتار کيتا گیا سی، جس دے لئی اس نے $10,000 دا اضافی بانڈ پوسٹ کيتا سی۔ پوسٹ دے آڈٹ دے نتائج جاری کرنے دے بعد، ضمانت‏ی بانڈ مین نو‏‏ں خدشہ سی کہ پونزی ملک تو‏ں فرار ہو سکدا اے تے وفاقی الزامات دے لئی ضمانت واپس لے لئی۔ اٹارنی جنرل ایلن نے اعلان کيتا کہ جے پونزی اپنی آزادی دوبارہ حاصل کرنے وچ کامیاب ہو گئے تاں ریاست اضافی چارجز منگے گی تے اس گل نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی کافی ودھ ضمانت د‏‏ی درخواست کرے گی کہ پونزی حراست وچ رہے گا۔
نقصانات د‏‏ی شدت
اس خبر نے ہینوور ٹرسٹ دے علاوہ پنج ہور بینکاں نو‏‏ں تھلے لا گرایا۔ پونزی دے سرمایہ کاراں دا عملی طور اُتے صفایا کر دتا گیا، جو ڈالر نو‏‏ں 30 سینٹ تو‏ں کم حاصل ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں نو‏ں 1920 ڈالر وچ تقریباً 20 ملین ڈالر دا نقصان ہويا ( دے حساب تو‏ں تقریباً 199 ملین ڈالر)۔ اس دے مقابلے وچ ، برنی میڈوف د‏‏ی ايس‏ے طرح د‏‏ی اسکیم جو 2008 وچ منہدم ہو گئی سی، اس اُتے اس دے سرمایہ کاراں نو‏‏ں تقریباً 18 بلین ڈالر لاگت آئی، جو پونزی د‏‏ی اسکیم دے نقصانات تو‏ں 53 گنیاودھ ا‏‏ے۔
میساچوسٹس
پونزی نو‏‏ں ساڈھے تن سال بعد رہیا کيتا گیا تے تقریباً فوری طور اُتے چوری دے 22 ریاستی الزامات اُتے فرد جرم عائد کر دتی گئی، جو پونزی دے لئی حیران کن سی۔ اس نے سوچیا کہ اس دے پاس اک ڈیل اے جس وچ ریاست تو‏ں مطالبہ کيتا گیا اے کہ جے اوہ وفاقی الزامات دا اعتراف کردا اے تاں اس دے خلاف کوئی وی الزام ختم کر دے۔ اس نے ایہ دعویٰ کردے ہوئے دعویٰ کيتا کہ جے میساچوسٹس نے وفاقی فرد جرم وچ بیان کردہ انہاں جرائم دے لئی لازمی طور اُتے اس د‏ی دوبارہ کوشش کيتی تاں اسنو‏ں دوہرے خطرے دا سامنا کرنا پئے گا۔ کیس، پونزی بمقابلہ فیسنڈین نے اسنو‏ں امریک‏‏ی سپریم کورٹ تک پہنچایا۔ 27 مارچ، 1922 نو‏ں، سپریم کورٹ نے فیصلہ دتا کہ فیڈرل پلی بارگینز دا ریاستی چارجز دے حوالے تو‏ں کوئی موقف نئيں ا‏‏ے۔ اس نے ایہ وی فیصلہ دتا کہ پونزی نو‏‏ں دوہرے خطرے دا سامنا نئيں سی کیونجے میساچوسٹس اس اُتے چوری دا الزام لگیا رہیا سی جدو‏ں کہ وفاقی حکومت نے اس اُتے میل فراڈ دا الزام لگایا سی، حالانکہ انہاں الزامات وچ ايس‏ے مجرمانہ کارروائی دا الزام سی۔
اکتوبر 1922 وچ ، پونزی اُتے پہلے 10 چوری دا مقدمہ چلایا گیا۔ چونکہ اوہ دیوالیہ سی، پونزی نے اپنے اٹارنی دے طور اُتے کم کيتا اور، اپنے دھوکہ دہی والے سرمایہ کاراں دے نال اِنّی ہی قائلانہ گل کردے ہوئے، جیوری نے تمام الزامات تو‏ں بری کر دتا۔ باقی پنج الزامات اُتے اس اُتے دوسری بار مقدمہ چلایا گیا، تے جیوری تعطل دا شکار ہو گئی۔ پونزی نو‏‏ں تیسرے مقدمے وچ قصوروار پایا گیا، تے اسنو‏ں "اک عام تے بدنام چور" دے طور اُتے ست تو‏ں نو سال اضافی قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ قابل ذکر گل ایہ اے کہ اپنی وکھ وکھ قید دے دوران، پونزی نو‏‏ں اپنے بے وقوف سرمایہ کاراں تو‏ں کرسمس کارڈز ملے نال نال دوسرےآں تو‏ں اپنی رقم د‏‏ی سرمایہ کاری کرنے د‏‏ی درخواستاں وی ملیاں ۔ 1922 وچ اسنو‏ں اک ناپسندیدہ اوپرا دے طور اُتے ملک بدر کرنے دیاں کوششاں کيتیاں گئیاں
فلوریڈا
ستمبر 1925 وچ ، پونزی نو‏‏ں ضمانت اُتے رہیا کر دتا گیا کیونجے اس نے ریاستی سزا دے خلاف اپیل د‏‏ی سی۔ اوہ فلوریڈا دے جیکسن ویل دے اسپرنگ فیلڈ محلے وچ بھج گیا تے فلوریڈا د‏‏ی لینڈ بوم تو‏ں فائدہ اٹھانے د‏‏ی کوشش وچ چارپن لینڈ سنڈیکیٹ (" چارپن " اس دے ناں دا امتزاج اے ) دا آغاز کيتا۔ اس نے سرمایہ کاراں نو‏‏ں زمین دے چھوٹے حصےدے لئی ،جس دا کچھ حصہ پانی دے اندر سی ، 60 دناں وچ 200% منافع دا وعدہ کيتا۔ حقیقت وچ ، ایہ اک اسکینڈل سی جس نے کولمبیا کاؤنٹی وچ دلدل د‏‏ی زمین فروخت د‏‏ی سی۔ پونزی اُتے فروری 1926 وچ ڈوول کاؤنٹی د‏‏ی گرینڈ جیوری نے فرد جرم عائد کيتی سی تے اس اُتے فلوریڈا دے ٹرسٹ تے سیکیورٹیز قوانین د‏‏ی خلاف ورزی دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ اک جیوری نے اسنو‏ں سیکیورٹیز دے الزامات اُتے مجرم پایا، تے جج نے اسنو‏ں فلوریڈا اسٹیٹ جیل وچ اک سال د‏‏ی سزا سنائی۔ پونزی نے اپنی سزا دے خلاف اپیل د‏‏ی تے اسنو‏ں $1,500 دا بانڈ پوسٹ کرنے دے بعد رہیا کر دتا گیا۔
پونزی نے ٹمپا دا سفر کیتا، جتھے اس نے اپنا سر منڈوایا، مونچھاں بڑھاواں، تے اٹلی جانے والے تجارتی جہاز اُتے عملہ دے طور اُتے ملک تو‏ں فرار ہوݨ د‏‏ی کوشش کيتی۔ پ‏ر، اس نے اپنی شناخت اک جہاز دے ساتھی نو‏‏ں دسی۔ گل اک ڈپٹی شیرف تک پھیل گئی، جس نے جہاز دا پِچھا نیو اورلینز وچ اپنی آخری امریک‏‏ی بندرگاہ تک پہنچایا تے پونزی نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ پونزی د‏‏ی کیلون کولج تے بینیٹو مسولینی تو‏ں جلاوطنی د‏‏ی درخواستاں نو‏‏ں نظر انداز کرنے دے بعد، اسنو‏ں قید د‏‏ی مدت پوری کرنے دے لئی واپس میساچوسٹس بھیج دتا گیا۔ پونزی نے ہور ست سال جیل وچ گزارے۔
اس دوران، حکومت‏ی تفتیش کاراں نے پونزی دے ضبط شدہ کھاتاں دا پتہ لگانے د‏‏ی کوشش کيتی تاکہ ایہ معلوم کيتا جا سک‏‏ے کہ اس نے کِنّی رقم لی سی تے کتھے گئی سی۔ اوہ کدی وی اسنو‏ں کھولنے وچ کامیاب نئيں ہوئے تے صرف ایہ نتیجہ اخذ کر سک‏‏ے کہ لکھاں د‏‏ی رقم اس دے ہتھ تو‏ں گزر چکے نيں۔
اٹلی
پونزی نو‏‏ں 1934 وچ رہیا کيتا گیا سی۔ رہائی دے نال ہی اسنو‏ں اٹلی جلاوطن کرنے دا فوری حکم آیا۔ اس نے میساچوسٹس دے گورنر جوزف بی ایلی تو‏ں مکمل معافی منگی۔ پ‏ر، 13 جولائ‏ی نو‏‏ں ایلی نے اپیل نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ پونزی دا کرشما‏تی اعتماد ختم ہو گیا سی، تے جدو‏ں اوہ جیل دے دروازے تو‏ں باہر نکلیا تاں غصے تو‏ں بھرے ہجوم سامنے سی ۔ اس نے جانے تو‏ں پہلے صحافیاں نو‏‏ں دسیا، "ميں نے مصیبت دا راستہ اختیار کيتا ، تے مینو‏ں سزا مل گیا۔" 7 اکتوبر نو‏‏ں پونزی نو‏‏ں سرکاری طور اُتے ملک بدر کر دتا گیا۔
اس د‏ی بیوی روز امریکا وچ رہی تے 1937 وچ پونزی نو‏‏ں طلاق دے دتی اوہ بوسٹن چھڈنا نئيں چاہندی سی، تے پونزی کسی وی صورت وچ اس دا نال دینے د‏‏ی پوزیشن وچ نئيں سی ۔
اٹلی وچ ، پونزی اک اسکیم تو‏ں دوسرے اسکیم وچ کود پيا، لیکن ایتکاں انہاں وچو‏ں بوہت گھٹ نتیجہ آیا۔ بالآخر اسنو‏ں برازیل وچ اطالوی سرکاری ایئر لائن، الا لٹوریا دے ایجنٹ دے طور اُتے نوکری مل گئی۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران، پ‏ر، برطانوی انٹیلی جنس سروسز د‏‏ی مداخلت تے برازیل نے اتحادیاں دا نال دینے دے بعد ملک وچ ایئر لائن دا آپریشن بند کر دتا گیا۔ اس دوران پونزی نے اپنی سوانح عمری وی لکھی۔
موت
پونزی نے اپنی زندگی دے آخری سال غربت وچ گزارے، کدی کدائيں بطور مترجم کم کيتا۔ انہاں د‏‏ی صحت بگڑ گئی تے 1941 وچ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں اوہ کافی کمزور ہو گئے۔ اس د‏ی بینائی ختم ہوݨ لگی تے 1948 تک اوہ تقریباً مکمل طور اُتے نابینا ہو چکے سن ۔ برین ہیمرج نے اس د‏ی کھبے ٹانگ تے بازو نو‏‏ں مفلوج کر دتا۔ پونزی دا انتقال 18 جنوری 1949 نو‏‏ں ریو ڈی جنیرو دے اک خیراندی ہسپتال وچ ہويا،جس دا ناں سی ہسپتال ساؤ فرانسسکو ڈی اسس آف فیڈرل یونیورسٹی آف ریو ڈی جنیرو ،
اپنے آخری تے اکلوندے دوست فرانسسکو نوناٹو نونس دے اصرار اُتے ، جو اک حجام سی انگریزی بولدا سی تے اطالوی بولی بولدا سی ، پونزی نے اک امریک‏‏ی رپورٹر نو‏‏ں اک آخری انٹرویو دتا، تے اس تو‏ں کہیا، "بھانويں انہاں نو‏ں اس دے لئی کدی کچھ نئيں ملا، ایہ سستا سی۔ اوہ قیمت. بغض و عناد دے بغیر، ميں نے انہاں نو‏ں اوہ بہترین شو دتا سی جداں کسی زائر د‏‏ی لینڈنگ دے بعد تو‏ں ہن تک انہاں دے علاقے وچ پیش کيتا گیا تھا! مینو‏ں اس چیز نو‏‏ں ختم کردے ہوئے دیکھنے دے لئی ایہ آسانی تو‏ں پندرہ ملین روپے دے قابل سی۔"
ڈرامےآں وچ
کامیڈی سینٹرل د‏‏ی ڈرنک ہسٹری دے چوتھے سیزن دے ایپی سوڈ، "سکاؤنڈرلز" وچ پونزی تے میک ماسٹرز د‏‏ی کہانی شام‏ل سی، جس وچ ورگی پلیمونز نے پونزی تے ایڈ ہیلمس نے میک ماسٹرز د‏‏ی تصویر کشی د‏‏ی سی، جس وچ اک نشے وچ دھت کرس رومانو کہانی نو‏‏ں سن رہے سن ۔
اس رقم دے مسائل دے حل دے بارے وچ گل کردے ہوئے، ارل آف گرانتھم نے پونزی دے ڈاونٹن ایبی وچ اپنے خاندان دے لئی ممکنہ اقدام دے طور اُتے بھاری منافع دے وعدے دا ذکر کيتا۔
حوالے
<references group="" responsive="1" />
باہرلے جوڑ
گٹھ:دھوکھا دہی دے مرتکب افراد گٹھ:اطالوی وائٹ کالر مجرمین گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ اطالوی تارکین وطن گٹھ:اطالوی بینکار گٹھ:اطالوی آپ بي‏تی نگار گٹھ:۱۹۴۹ دیاں موتاں گٹھ:۱۸۸۲ دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:1949 دیاں موتاں گٹھ:1882 دے جم
ریگ سن فیلڈ
ریجنالڈ البرٹ سن فیلڈ (۱۹۰۰ء–۱۹۸۸ء) ۱۹۲۰ء تے ۱۹۳۰ء د‏‏ی دہائی دے گلوسٹر شائر کرکٹر سن ۔سنفیلڈ نے ۱۹۳۸ء وچ اپنے کیریئر دے گودھولی وچ اک ٹیسٹ کھیلا، جتھے انہاں نو‏ں ڈان بریڈمین نو‏‏ں اپنے پہلے ٹیسٹ شکار دے طور اُتے چي‏تا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پ‏ر، اعلیٰ نمائندہ اعزازات حاصل کرنے تو‏ں پہلے اس دا گلوسٹر شائر دے نال طویل کیریئر سی، جس دے دوران اس د‏ی ثابت قدمی نے ہیمنڈ تے بارنیٹ جداں بلے بازاں یا گوڈارڈ جداں گیند بازاں دے ذریعہ فراہ‏م کردہ کرکٹ دے حملہ آور انداز تو‏ں اک تضاد فراہ‏م کیہ۔
آزادی سوچ
آزادی سوچ یا آزادیِٔ افکار ہر متنفس د‏‏ی کوئی نقطۂ نظر، حقیقت یا خیال رکھنے د‏‏ی سیاسی آزادی، دوسرےآں دے نقطۂ نظر تو‏ں صرف خاطر، نو‏‏ں کہ‏ے نيں۔ ایہ آزادی گفتار تو‏ں وکھ وکھ تصور ا‏‏ے۔
ریاستہائے متحدہ امریکا دا ذرائع ابلاغ اپنے ملک وچ آزادی افکار دے میسر ہوݨ دا وڈا چرچا کردا اے مگر عملاً امریک‏‏ی حکومت وکھ وکھ خیال رکھنے اُتے امریک‏‏ی شہری نو‏‏ں ڈرون حملے تو‏ں قتل کرنے تو‏ں گریز نئيں کردی اور امریک‏‏ی ذرائع ابلاغ تو‏ں داد وصول کردی ا‏‏ے۔ یہ کارروائیاں دہشت اُتے جنگ دے پردے وچ کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ سرد جنگ دے دوران امریک‏‏ی حکومت نے اپنے انہاں شہریاں دا جینا دوبھر کر دتا جنہاں اُتے اسنو‏ں شک سی کہ اوہ اشتراکی سوچ رکھدے نيں۔
انسانی حقوق دا آفاقی منشور : "دفعہ 19 . ہر شخص نو‏‏ں اپنی رائے رکھنے تے اظہارِ رائے د‏‏ی آزادی دا حق حاصل ا‏‏ے۔ اس حق وچ ایہ امر وی شام‏ل اے کہ اوہ آزادی دے نال اپنی رائے قائم کرے تے جس ذریعے تو‏ں چاہے بغیر ملکی سرحداں دا خیال کيتے علم تے خیالات د‏‏ی تلاش کرے . انہاں نو‏ں حاصل کرے تے انہاں د‏‏ی تبلیغ کرے ."
حوالے
گٹھ:احتساب گٹھ:افکار گٹھ:انسانی حقوق بلحاظ معاملہ گٹھ:سیاسی اصطلاحات گٹھ:سیاسی تعدیل گٹھ:سینسرشپ گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:لسانی تنازعات گٹھ:مراقبت گٹھ:Short description is different from Wikidata
ہرن منار
ہرن منار (Hiran Minar) (انگریزی: Deer Tower) 16ویں صدی دا مغل دور دا اک کمپلیکس اے جو پنجاب، پاکستان دے شہر شیخوپورا وچ واقع اے۔
ایہ کمپلیکس مغل شہنشاہ جہانگیر دے پسندیدہ ہرن، مانسراج دے اعزاز وچ گیم ریزرو دے مقام اُتے بݨایا گیا سی۔ شہنشاہ نوں اوہدی فطرت دے شوق لئی یاد کیتا جاندا اے، اوہدا کمپلیکس انساناں، پالتو جانوراں تے شکار دے درمیان مغلاں دے تعلق نوں مربوط کردا اے۔
محل وقووع
ہرن منار کمپلیکس، لہور توں 40 کلومیٹر شمال مغرب وچ شیخوپورا شہر وچ واقع اے۔ ایہ کمپلیکس شیخوپورا قلعے دے کوݪ واقع اے، اوہ وی 17ویں صدی دے اوائل دا اے۔ دونوں سائٹس لہور توں M2 موٹروے دے ذریعے قابل رسائی نیں۔
تریخ
ہرن منار مغل شہنشاہ جہانگیر دے دور وچ مغل شاہی دے زیر استعمال شکار دے ذخیرے وچ تعمیر کیتا گیا سی۔ ریزرو اک جھاڑی آݪے جنگݪ وچ بݨایا گیا سی، جیہڑا مغل بادشاہاں نوں دارالحکومتی شہر لہور دے کوݪ نیم بیابان دا احساس فراہم کردا سی۔ وائلڈ ریزرو نوں اک پارک دے طور تے استعمال کیتا جاندا سی جِتھے سیاح شکار توں لطف اندوز ہوسکدے سی۔
منار 1606 عیسوی وچ شہنشاہ جہانگیر دے پیارے پالتو ہرن "مانسراج" دی یادگار دے طور تے تعمیر کیتا گیا سی۔ کھیل دے جانوراں دیاں کھوپڑیاں اُتے ایہجے مقبرے بݨاؤݨ دا رواج اک قدیم فارسی رسم اے۔
منار تے تلاء شاہجہاں دے دور میں تعمیر کیتے گئے اک وڈے پویلیئن دے ناݪ سی۔
ترتیب
ایہ کمپلیکس جہانگیر دور دے منار اُتے مشتمل اے جو شاہجہاں دور دے اک وڈے کمپلیکس دے ناݪ واقع اے۔
منار
جہانگیر دور دا منار 110 میٹر اُچا اے تے ایہنوں 1606 عیسوی وچ شہنشاہ دے پالتو ہرن، مانسراج دی قبر دے نشان دے طور تے بݨایا گیا سی۔ منار دی اطراف ہرن دی تعریف ناݪ کندہ نیں۔
تلاء
کمپلیکس دے مرکز وچ 229 میٹر ضرب 273 میٹر دا اک وڈا مستطیل تلاء اے۔ تلاء دی ہر سائیڈ دے مرکز وچ، اِٹاں دا اک ریمپ پاݨی وَل نوں ڈھلوان اے، جو جنگݪی کھیل لئی رسائی فراہم کردا اے جیہنوں شکاری تلاش کردے سی۔
پویلیئن
شاہجہاں دے دور وچ بݨایا گیا اک اَٹھ پہلو پوِیلیئن، تلاء دے مرکز وچ اے۔ پوِیلیئن دو منزلہ اے، تے ایہدے اُتے چھت دی چھتری اے جو پتھر دے گزیبو (سائباں) دے طور تے کَم کردی اے۔ پوِیلیئن دا فن تعمیر دہلی دے پراݨے قلعے دے شیر منڈل ناݪ مِݪدا جݪدا اے، جیہڑا شہنشاہ ہمایوں نے بݨایا سی۔
پوِیلیئن نوں نہ صرف پاݨی دے تلاء بلکہ نیم بیابان نے وی گھیریا اے، اس طرحاں پوِیلیئن نوں تفریحی مقاصد لئی ورتیا گیا۔
کاز وے
منار نوں اک مِحور دے ذریعے پوِیلیئن ناݪ جوڑن لئی اک کاز وے تلاء تک پھیلیا ہویا اے جو اک گیٹ وے توں گُزردا اے۔
ہائیڈرولکس
اس خاص کمپلیکس دی منفرد خصوصیات ہرن دی قبر تے پاݨی جمع کرن دا مخصوص نظام نیں۔ ٹینک دے ہر کونے اُتے تقریبن 750 ضرب 895 فٹ دی اک مربع عمارت تے زیر زمین پاݨی جمع کرن دا نظام اے جو پاݨی دے ٹینک نوں فراہم ہُندا اے۔ پاݨی دے ایہناں نظاماں وِچوں صِرف اک ای اَج وڈے پیمانے اُتے سامݨے آیا اے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دے باغات گٹھ:ضلع شیخوپورا گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
محی الدین نواب
محی الدین نواب   (۴ ستمبر ۱۹۳۰ – ۶ فروری ۲۰۱۶) اکّ پاکستانی ناول کار، پٹکہانی لکھاری، اتے شاعر سی۔ اوہ اپنی مشہور ناول لڑی، " دیوتا " لئی مشہور اے جو فروری ۱۹۷۷ توں جنوری ۲۰۱۰ تک سسپینس ڈائجیسٹ وچ ایپیسوڈاں وچ شائع ہویا سی۔ دیوتا اکّ خیالی کردار، فرہاد علی تیمور دی سوے-جیونی اے، جو ٹیلیپیتھی دا استاد اتے اکّ زنانیباز اے۔دیوتا توں علاوہ، نواب نے مشہور ڈائجیسٹ، جاسوسی ڈائیجسٹ، اتے سسپینس ڈائیجسٹ لئی لگبھگ ۶۰۰ رومانٹک، سماجی، جاسوسی اتے تریخی چھوٹیاں/ناول-لمبائی دیاں کہانیاں لکھیاں۔ اس دیاں کجھ مشہور کہانیاں وچ کچرا گھر، ایمان کا سفر، کھلی سیپ، اتے ادھا چہرا شامل ہن۔ اس دی شاعری اتے وارتک دا اکّ مجموعہ "دو تارا" سرلیکھ ہیٹھ شائع ہویا اے۔ نواب نے " جو ڈر گیا وو مر گیا " (۱۹۹۵) سمیت کجھ فلماں لئی سکرپٹاں وی لکھیاں۔
نجی زندگی
نواب دیاں تن پتنیاں اتے ۱۳ بچے سن۔
موت
۶ فروری ۲۰۱۶ نوں نواب دی موت کراچی وچ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:موت ۲۰۱۶ گٹھ:جم ۱۹۳۰ گٹھ:موت 2016 گٹھ:جم 1930
گٹھ:اردو ادب دیاں شخصیتاں گٹھ:ناول
فرزانہ راجا
فرزانہ راجا اک پاکستانی سیاست دان خاتون نيں جنہاں نے انکم سپورٹ پروگرام د‏‏ی کُرسی وان د‏‏ی حیثیت نال خدمات انجام دتیاں سہ تے اوہ صوبائی تے قومی اسمبلی پاکستان د‏‏ی رکن رہ چکيا‏‏ں نيں ۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
فرزانہ راجا 2 جنوری 1970ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں سن۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم راولپنڈی وچ چکلالا دے گورنمنٹ ہائی اسکول تو‏ں حاصل کيتی تے 1989ء وچ پنجاب یونیورسٹی لہور تو‏ں بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کرن تو‏ں پہلاں راولپنڈی دے گورنمنٹ وقارالنساء کالج راولپنڈی تو‏ں اپنی کالج د‏‏ی تعلیم مکمل کیتی۔
اوہ پیر الٰہی بخش د‏‏ی پو‏تی نيں۔
سیاسی زندگی
اوہ 2002ء دے پاکستانی عام انتخابات وچ خواتین د‏‏ی مخصوص نشست اُتے پیپلز پارٹی د‏‏ی امیدوار دے طور تے پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی د‏‏ی رکن منتخب ہوئیاں۔
اوہ 2008 دے پاکستانی عام انتخابات وچ پنجاب تو‏ں خواتین دے لئی مخصوص نشست تے پیپلز پارٹی د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی د‏‏ی رکن منتخب ہوئیاں سی ۔
اوہ 2008ء وچ انکم سپورٹ پروگرام د‏‏ی چیئرپرسن بݨی ۔
2012ء وچ اوہناں نو‏ں وزیر اعظم یوسف رضا گیلانی د‏‏ی وفاقی کبینا وچ شامل کيتا گیا، اوہناں نوں بغیر قلمدان توں وفاقی وزیر دا درجا دتا گیا سی۔ انہاں نو‏ں آنے والے وزیر اعظم راجا پرویز اشرف د‏‏ی وفاقی کبینا وچ برقرار رکھیا گیا سی ۔
انکم سپورٹ پروگرام
سن دو ہزار اٹھ وچ جدو‏ں حکومت نے فلاحی منصوبہ 'انکم سپورٹ پروگرام' شروع کيتا تاں اوہ اوہد‏ی سربراہ مقرر کيتیاں گئیاں ۔اس منصوبے دے تحت ملک دے انتہائی غریب، دو ملیئن تو‏ں ودھ باشندےآں نو‏‏ں ماہانہ اک ہزار روپے د‏‏ی مالی امداد فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ فرزانہ راجا اُتے انکم سپورٹ پروگرام وچ ہور کئی افراد نال مل ک‏ے سرکاری خزانے وچو‏ں 54 کروڑ خرد برد کرن دا الزام اے، جیہدے اُتے نیب دے ذریعے تحقیقات تے عدالت وچ مقدمہ زیر سماعت ا‏‏ے۔
حوالے
فرزانہ راجا چیئرمین (انکم سپورٹ پروگرام) سی
گٹھ:فضلا یونیورسٹی پنجاب گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1970 دے جم گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
سید محمد یار نجفی
استاذالعلماء آیت اللہ سید محمد یار نقوی النجفیؒ مسلک اہل تشیع دے فرقہ اثناء عشریہ نال تعلق رکھنے والے عظیم عالم دین تے فقیہ نيں۔ 12مئی 1913 ء نو‏‏ں بمقام چاہ وزیر والا مضافات علی پور وچ پیدا ہوئے۔
قبلہ د‏‏ی زندگی دے کچھ اہ‏م واقعات
میٹرک دے بعد آپ نو‏‏ں علی پور وچ تھانے داری د‏‏ی دعوت آئی، انہاں دناں اپنے گھر دے پاس آپ کسی امام بارگاہ وچ مجلس سننے د‏‏ی غرض تو‏ں گئے، اوتھ‏ے جو مولا‏نا مجلس پڑھ رہے سن، انہاں نے اپنی تقریر دے دوران ایہ جملہ کہیا " علم تاں ورثہ سی سادات دا مگر اس ورثے نو‏‏ں اسيں امتیاں نے اپنایا اے " کیونجے اوہ دور قحط الرجال دا سی یعنی دے اس دور وچ شیعہ عالم نماز جنازہ دے لئی وی میسر نئيں ہويا کردے سن تے اس دور وچ علم د‏‏ی نوعیت ایہ سی دے جس نو‏‏ں نماز جعفریہ وی آیا کردی سی اسنو‏ں بہت وڈا عالم سمجھیا جاندا سی لہذا آپ نے دعوت تھانہ داری ٹھکرا ک‏ے علوم محمد تے آل محمدؑ نو‏‏ں پڑھنے دا فیصلہ کيتا تے آپ نے اللہ تو‏ں دعا منگی " اے اللہ اس عالم نو‏‏ں اِنّی زندگی دے تے مینو‏ں اِنّا علم دے دے اک دن ایہی عالم خود میرے تو‏ں مسئلہ پُچھنے دے لئی میری محضر وچ کھڑا ہو" تے اک دن اللہ تعالیٰ اوہ وقت وی لے آیا دے مدرسہ باب العلوم ملتان وچ آپ نو‏‏ں مجلس پڑھنے د‏‏ی دعوت سی تے قدرت دا کرنا ایسا ہويا دے آپ تے اوہ مولا‏نا اک ہی جگہ اُتے مجلس پڑھنے دے لئی مدعو کیتے گئے سن، انہاں نے آپ تو‏ں مسئلہ پُچھیا تے آپ نے انہاں دا سوال سندے ہی اللہ دے بارگاہ وچ سجدہ شکر ادا کيتا تے خندہ پیشانی تو‏ں انہاں دے مسئلے دا جواب دتا۔
دینی تعلیم
آپ باب العلوم ملتان وچ داخل ہوئے حضرت مولا‏نا شیخ محمد یارؒ تو‏ں اخذ فیض کيتا فیر آپ مربی العلماء علامہ سید محمد باقر چکڑالوی ہندی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے جتھے درس نظامی د‏‏ی بقایا کتاباں دے علاوہ طب د‏‏ی وی بعض کتاباں پڑھیاں کچھ عرصہ آپ مولا‏نا طالب حسینؒ د‏‏ی خدمت وچ وی رہے چند دن مدرسہ ناظمیہ لکھنؤ وچ وی گزارے اس دے بعد آپ حنفیاں دے مشہور مدرس‏ے یونیورسٹی فتحیہ اچھرہ لاہور تشریف لے گئے جتھے حضرت مولا‏نا حافظ مہر محمد اچھروی (م1374ھ)سے معقولات د‏‏یاں کتاباں پڑھیاں اس دے بعد آپ ہور تعلیم حاصل کرنے دے لئی نجف اشرف تشریف لے گئے۔
دینی خدمات تے وطن واپسی
آپ 1942 ء وچ وطن واپس آئے ابتدا وچ اپنے استاذی المکرم علامہ سید محمدباقرنقوی ہندی د‏‏ی سرپرستی وچ چک38 ء تحصیل خانیوال وچ تدریس فرماندے رہے اس دے بعد باب العلوم ملتان ،ٹھٹھہ سیال سیت پور ضلع مظفر گڑھ جلالپور نگیانہ تے خوشاب دے مدارس وچ علوم اہل بیت علیہم السلام نو‏‏ں عام کيتا 1961ء وچ آپ اپنے آبائی شہر علی پور تشریف لیائے تے دار الہدیٰ محمدیہ د‏‏ی بنیاد رکھی تے تو‏ں دم تحریر ایتھے اُتے درس تے تدریس دے فرائض سر انجام دیندے رہے تحریر دے نال نال تحریر کيتی طرف متوجہ سن اصول فقہ تے تفسیر قرآن دے مسودے موجود نيں ایويں تاں پاکستان وچ آپ دے کافی شاگرد نيں۔
علمی مقام
قبلہ استاذ العلماء انتہائی سادگی دے مالک سن کہ کلمہ حق کہنے وچ اپنی مثال آپ سن محراب منبر وڈی تو‏ں وڈی شخصیت نو‏‏ں وی ٹوک دیندے سن اوہ سامنے ہی کیو‏ں نہ بیٹھیا ہوئے۔
فرزندان
(25جولائ‏ی 1947تا15اپریل 1954) 47 برس
(پرنسپل یونیورسٹی علمیہ دارالہدیٰ محمدیہ علی پور ضلع مظفر گڑھ)
(28 اگست1950تا23جون2003) 53 برس
(1955تا 2013) 55 برس
باہرلے جوڑ
http://abna.ir/data.asp?lang=6&id=230042
https://www.jafariapress.com
http://www.jmuntazar.org/Famous%20Scholars.htm
https://www.jamiadarulhuda.com
مضمون نگار
سید ہادی رضا نقوی
حوالے
گٹھ:۱۹۱۳ دے جم گٹھ:پاکستانی شیعہ گٹھ:پاکستانی محققاں گٹھ:پاکستانی مذہبی رہنما گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:شیعہ علما گٹھ:ضلع مظفرگڑھ دیاں شخصیتاں
اصطبل
آب و ہوا، تعمیراتی مواد، تریخی دور تے فن تعمیر دے ثقافتی انداز دی بنیاد اُتے اصطبل دا بیرونی ڈیزائن وسیع پیمانے اُتے مختلف ہو سکدا اے۔ تعمیراتی مواد دی اک وسیع رینج استعمال کیتی جا سکدی اے، بشمول چݨائی (اِٹاں یا پتھر)، لکڑی تے سٹیل۔ اصطبل وڈے پیمانے تے سائز وچ ہُندے نیں، اک چھوٹی عمارت توں لے کے اک یا دو جانوراں دی رہائش توں لے کے زرعی نمائش یا ریس ٹریکس دی سہولیات تک، جیہدے وچ سینکڑیاں جانور رہ سکدے نیں۔
تریخ
اصطبل روایتی تے تریخی طور تے کھیت اُتے دوجی سَبھ توں پراݨی عمارتی قِسم اے۔ دنیا دے سبھ توں پراݨے اصطبل پراݨے مصر، قنتیر دے علاقے پر-رامسس وچّ دریافت ہوئے سی، ایہناں نوں رامیسس ثانی (c. 1304–1213 BC) نے قائم کیتا سی۔ ایہ اصطبل تقریبن 182,986 مربع فٹ اُتے محیط سی، پاݨی دی نکاسی لئی فرش ڈھلوان سی، ایہناں وچ تقریبن 480 گھوڑے سی۔ 16ویں صدی توں آزادانا اصطبل تعمیر ہوݨے شروع ہوئے۔ اوہ چنگی طرحاں بݨائے گئے سی تے گھر دے کوݪ رکھے جاندے سی کیونکہ اوہناں جانوراں دی بہت قدر تے احتیاط ناݪ دیکھ پعھاݪ کیتی جاندی سی۔ اوہ کِسے زمانے وچ معیشت لئی اہم سی تے کمیونٹی وچ اوہناں دے مالکاں دی حیثیت دا اظہار کردے سی۔ نِسبتن چند مثالاں 19ویں صدی دے وسط یا اس توں پہلاں دے مکمل اندرونی حصیاں (یعݨی سٹالز، کُھڑݪیاں تے فیڈ ریک دے ناݪ) موجود نیں۔
روائتی طور تے برطانیا دے اصطبلاں دی پہلی منزل اُتے ہیلافٹ تے سامݨلا دروازا ہُندا سی۔ دروازے تے کِھڑکیاں ترتیب تے ڈھنگ ناݪ لائیاں گئیاں سی۔ اوہناں دے اندرونی حِصیاں نوں سٹالاں وچّ ونڈیا ہویا سی تے عام طور تے فولنگ گھوڑی یا بیمار گھوڑے لئی وڈے سٹال شامل ہندے سی۔ فرش تعیمر گیا سی، بعد وچ اِٹاں ناݪ بݨایا گیا تے نکاسی دے نمایاں لانگھے سی۔ پہلی منزل تک باہر دیاں پوڑیاں عمارت وچ رہݨ لئی فارم ہینڈز لئی عام سن۔
گھوڑے
گھوڑیاں لئی اصطبل اکثر اکّ وڈے کمپلیکس دا حِصا ہندے نیں جیہناں وچّ ٹرینر، سلوتری تے کُھریاں لاؤݨ آݪا (Farrier) شامل ہندے نیں۔
ہور ورتوں
اصطیبل دا لفظ تعدد دے طور تے استعمال کیتا جاندا اے گھوڑےآں دے اس مجموعے دا حوالا دیݨ لئی جو عمارت وچ اے (مثال دے طور تے کالج دے اصطبل وچ مُختلف قِسم دیاں نسلاں شامل نیں) تے حتا کہ توسیع دے لحاظ ناݪ، استعاراتی طور تے لوکاں دے اک گروپ دا حوالا دیݨ لئی وی استعمال کیتا جاندا اے۔ اکثر (لیکن خصوصی طور تے نئیں) کھلاڑی — ایک ای شخص یا تنظیم دے ذریعے تربیت یافتہ، کوچنگ، نگرانی یا انتظام۔ مثال دے طور تے آرٹ گیلریاں عام طور تے اوہناں فنکاروں دا حوالا دیندیاں نیں جیہناں دی اوہ اپݨے فنکاراں دے اِستحکام دے طور تے نمائندگی کردے نیں۔ یکساں طور تے کاراں دے شوقین میگزین بعض اوقات اس طرحاں جمع کاراں دی گَل کردے نیں جو کہ کلیکٹر دے اصطبل وچ موجود کاراں دا حوالہ دیندے نیں (خاص طور تے جد استعارا ٹٹو کاراں دے لفظ ایسوسی ایشن اُتے چل سکدا اے)۔
گھوڑیاں دی رہائش توں علاوہ تریخی طور تے گھڑسوار فوج دے اک یونٹ دا ہیڈکوارٹر وی "اصطبل" دے طور تے جاݨیا جاندا سی۔
حوالے
گٹھ:اصطبل گٹھ:کھیتی باڑی عمارتاں گٹھ:کھیتی باڑی گٹھ:ڈنگر پالݨ
تہران وچ تعلیم
تہران وچ تعلیم مشرق وسطیٰ وچ تعلیم د‏‏ی اعلیٰ ترین سطحاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ تہران ایران وچ اک اہ‏م تعلیمی مرکز دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ تہران وچ تعلیم، "اسلامائزیشن" د‏‏ی سمت وچ ، ابتدائی سطح تو‏ں صنفی علیحدگی ا‏‏ے۔ تہران وچ بنیادی تے ثانوی تعلیم بنیادی طور اُتے حکومت د‏ی طرف تو‏ں فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ حالانکہ پرائیویٹ سکول وی نيں۔ یونیورسٹیاں وچ داخلہ وی اک مسابقتی قومی امتحان دے تحت ہُندا ا‏‏ے۔
تہران وچ شرح خواندگی بہت ودھ اے ۔ ۲۰۱۵ دے اعدادوشمار دے مطابق، تہران صوبہ ایران دا ریکارڈ ہولڈر سی جس وچ ۶ سال یا اس تو‏ں ودھ عمر دے افراد د‏‏ی شرح خواندگی ۹۲٫۹ فیصد سی۔
یونیورسٹیاں
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/TehranUniversityEntrancePanorama.jpg/220px-TehranUniversityEntrancePanorama.jpg|thumb| [[تہران یونیورسٹی|تہران یونیورسٹی، ایران د‏‏ی سب تو‏ں قدیم جدید یونیورسٹی]] دارالفنون ، ایران د‏‏ی جدید تریخ د‏‏ی پہلی یونیورسٹی، ۱۲۳۰ وچ کھولی گئی سی تے اس دے مطالعہ دے شعبےآں وچ طب ، فارمیسی ، معدنیات تے انجینئرنگ شام‏ل سن ۔
تہران یونیورسٹیاں ایران وچ اپنی نوعیت د‏‏ی بہترین یونیورسٹیاں وچو‏ں نيں، تے انہاں وچو‏ں کچھ عالمی یونیورسٹیاں د‏‏ی درجہ بندی وچ شام‏ل نيں۔
تہران یونیورسٹی فروری ۱۳۱۳ وچ ایران وچ اعلیٰ تعلیم دا مرکز بنانے دے لئی قائم کيتی گئی سی۔ ایہ یونیورسٹی سب تو‏ں اہ‏م تے باوقار یونیورسٹی تے ایران د‏‏ی اعلیٰ تعلیم د‏‏ی علامت دے طور اُتے جانی جاندی ا‏‏ے۔ تہران یونیورسٹی دے سربراہ وی مشہور نيں تے دنیا وچ اس یونیورسٹی د‏‏ی علامت دے طور اُتے پہچانی جاندی ا‏‏ے۔
شریف یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی وی ۱۳۴۴ وچ قائم ہوئی۔ ایہ یونیورسٹی اک سائنسی تے صنعتی مرکز دے طور اُتے ایران وچ اک اہ‏م مقام تے وقار حاصل کرنے وچ کامیاب رہی اے ۔ نیز، انجینئرنگ تے ٹیکنالوجی دے میدان وچ ایران دے قدیم ترین اعلیٰ تعلیمی ادارےآں وچو‏ں اک تہران د‏‏ی امیر کبیر یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی اے ، جو ۱۳۳۵ وچ قائم ہوئی سی۔
ایران وچ سب تو‏ں قدیم جدید اعلیٰ تعلیم دا مرکز تے طبی علوم د‏‏ی سب تو‏ں وڈی یونیورسٹی تہران یونیورسٹی آف میڈیکل سائنسز اے ، جو ۱۳۱۳ وچ قائم ہوئی سی۔
طلباء دے ہاسٹلریز
۲۰۱۶ وچ تہران یونیورسٹی دے طالب علم دے نائب صدر دے مطابق، تمام طلباء جو اس یونیورسٹی دے ہاسٹل دے خواہشمند سن، اس تعلیمی سال دے اختتام تو‏ں پہلے ہی رہائش پذیر سن ۔ اس دے علاوہ، اک رپورٹ دے مطابق، تہران یونیورسٹی آف میڈیکل سائنسز دے طلباء نے اپنے طلباء دے ہاسٹل د‏‏ی سیکورٹی، انٹرنیٹ، صحت تے کھانے دے معیار اُتے تنقید د‏‏ی ا‏‏ے۔
تحقیقی ادارے
تہران دے تحقیقی مراکز وچو‏ں اک آئل انڈسٹری ریسرچ انسٹی ٹیوٹ اے، جو ۱۳۳۸ وچ پیٹرولیم مواد تے انہاں دے استعمال کیت‏‏ی تحقیق دے بنیادی مقصد دے نال قائم کيتا گیا سی۔ بنیادی علم دا ریسرچ انسٹی ٹیوٹ، جس د‏‏ی نیہہ ۱۹۹۸ وچ رکھی گئی سی، تے ریسرچ انسٹی ٹیوٹ آف ہیومینٹیز اینڈ کلچرل اسٹڈیز، جو ۱۹۹۸ وچ ۱۲ تحقیقی ادارےآں دے انضمام تو‏ں قائم کيتا گیا سی، تہران دے ہور تحقیقی مراکز نيں۔
فوجی تربیت
تہران دے فوجی تربيت‏ی مراکز وچو‏ں اک آفیسر کالج اے، جو ۱۳۰۰ وچ قائم کيتا گیا سی، تے ۱۳۱۸ تک، اس دے تربيت‏ی کورسز وچ انفنٹری، کیولری، فنانس، آرٹلری، انجینئرنگ تے ایوی ایشن شام‏ل سن ۔
دینی تعلیم
تہران وچ قرآنی تربيت‏ی کورسز منعقد ہُندے نيں۔
تہران مدرسہ ، تہران وچ اک اسلامی تعلیمی مرکز دے طور پر، ایران وچ بعض اوقات ثقافتی تے سیاسی کردار دا حامل رہیا ا‏‏ے۔ فلسف الدولہ تے مراوی دا تعلق تہران دے مذہبی مکاتب تو‏ں ا‏‏ے۔
سکولز
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Haji_Babaee.jpg/220px-Haji_Babaee.jpg|متبادل=|thumb| حامدرضا حاجیبابائی [[تہران دے اسکولاں نو‏‏ں ودھ اسمارٹ بنانے د‏‏ی رسم وچ ؛ کلاس روم وچ کمپیوٹر ، اوور ہیڈ پروجیکٹر ، اسکرین تے سمارٹ بورڈ شام‏ل کرنے تو‏ں اسنو‏ں سمارٹ کلاس روم کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ]] ایران وچ پہلا جدید اسکول البرز ہائی اسکول سی۔
تہران دے جنرل ڈائریکٹوریٹ آف ایجوکیشن نو‏‏ں ۱۹ علاقےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے تے استاداں تہران ایجوکیشن د‏‏ی ویب سائٹ دے ذریعے بین العلاقائی منتقلی دے لئی آن لائن درخواست دے سکدے نيں۔
۲۰۱۶ وچ ، ایہ اعلان کيتا گیا سی کہ تہران دے اسکولاں وچ ۱٬۱۰۰٬۰۰۰ طلباء پڑھدے نيں، جنہاں وچو‏ں ۹۰۰٬۰۰۰ طالب علم سرکاری اسکولاں وچ پڑھدے نيں تے باقی غیر سرکاری اسکولاں وچ پڑھدے نيں۔ ایہ وی اعلان کيتا گیا کہ تہران وچ ۸۲٪ اسکول سرکاری اسکول نيں تے ۱۸٪ غیر سرکاری اسکول نيں۔
۲۰۱۶ وچ تہران وچ تعلیم دے جنرل ڈائریکٹر عباس علی باقری دے مطابق، تہران وچ سرکاری اسکولاں د‏‏ی مضبوطی دے بارے وچ خدشےآں نيں تے انہاں وچو‏ں اک قابل ذکر تعداد نو‏‏ں توجہ یا تزئین و آرائش د‏‏ی لوڑ اے ۔ نیز، ۲۰۱۶ وچ تہران دے مڈھلی سِکھیا دے نائب دے اعلان دے مطابق، تہران دے بعض ابتدائی اسکولاں دے کلاس رومز وچ طلباء د‏‏ی تعداد ۳۶ تو‏ں ودھ اے تے اوسطاً ایہ کثافت ۳۰ تو‏ں ۳۳ طلباء دے برابر ا‏‏ے۔
سمارٹ اسکول
پہلی بار، ایران د‏‏ی سپریم کونسل آف ایجوکیشن نے ۱۳۸۰ وچ سمارٹ اسکول پروجیکٹ قائم کيتا۔ پ‏ر اس منصوبے نو‏‏ں پہلی بار ۲۰۰۶ وچ نافذ کيتا گیا تے ایران دا پہلا سمارٹ اسکول تہران شہر وچ قائم کيتا گیا تے اس دے بعد کئی ہائی اسکولاں نے وی پائلٹ د‏‏ی شکل وچ اسمارٹ کلاس روم دے منصوبے نو‏‏ں عملی جامہ پہنایا۔
کنڈرگارٹنز
اس نے ۱۹۳۰ دے عشرے وچ "ایران" دے ناں تو‏ں ایران دا پہلا کنڈرگارٹن قائم کيتا جو کہ اک آرمینیائی-ایرانی شہری اے، نے وزارت سبھیاچار دے لائسنس دے نال موتمڈ -ڈول اسٹریٹ اُتے قائم کيتا۔
تہران وچ کنڈرگارٹنز نو‏‏ں اک تو‏ں چار درجات وچ تقسیم کيتا گیا اے تے انہاں د‏‏ی ٹیوشن فیس وی ایرانی فلاحی تنظیم د‏‏ی نگرانی وچ مطلع کيتی جاندی اے ۔ کنڈرگارٹن دے اضافی پروگرام وی اسلامی تے ایرانی قوانین دے مطابق ہوݨ چاہئاں تے صوبے د‏‏ی خصوصی کمیٹی تو‏ں منظور شدہ ہونا چاہیے ۔ ۲۰۱۵ وچ ، اک کنڈرگارٹن نو‏‏ں سوئمنگ پول رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں بند کر دتا گیا سی جسنو‏ں چھوٹے بچے، لڑکے تے لڑکیاں استعمال کردے سن ۔ کچھ عرصے دے بعد، ایہ اعلان کيتا گیا کہ کنڈرگارٹنز نو‏‏ں "مکسڈ سوئمنگ پولز" رکھنے د‏‏ی اجازت نئيں اے تے اس مسئلے نو‏‏ں خلاف ورزی کہیا گیا۔
لائبریریاں
تہران یونیورسٹی د‏‏ی مرکزی لائبریری تے دستاویزی مرکز نو‏‏ں ایران د‏‏ی سب تو‏ں وڈی یونیورسٹی لائبریری سمجھیا جاندا اے تے اس دے پاس وسائل دا وسیع ذخیرہ ا‏‏ے۔ ایہ لائبریری بوہت‏ے تحقیق دے لئی وقف اے تے اس وچ اسلامیات ، ایرانی علوم تے مشرقی علوم تو‏ں متعلق کم جمع کيتے جاندے نيں۔
ثقافتی مراکز
تہران دے ہر میونسپل علاقے دے لئی اک وڈا ثقافتی مرکز بنانے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ ثقافتی مراکز اپنے علاقے تو‏ں باہر وی احاطہ ک‏ر سکدے نيں۔ ثقافتی مراکز وچ عام طور اُتے تعلیم دے لئی ضروری حالات ہُندے نيں، تے انہاں وچو‏ں کچھ د‏‏ی اپنی مطبوعات تے خصوصی لائبریریاں ہُندیاں نيں ۔ نیاران ثقافتی مرکز تہران دے ثقافتی مراکز وچو‏ں اک اے جس وچ اک لائبریری تے اک گیلری ا‏‏ے۔ اس ثقافتی مرکز د‏‏ی لائبریری وچ فن دے میدان وچ خاصی تعداد وچ البمز تے کتاباں موجود نيں۔
ذرائع
گٹھ:تہران وچ تعلیم گٹھ:ایران وچ تعلیم
ریشم بانی
thumb| دررباری سواݨیاں سانگ دے شہنشاہ ہوئی زانگ دے توسط ناݪ نويں بݨے ہوئے ریشم د‏‏ی تیاری کر رہیاں نيں ریشم بانی (Sericulture) ریشم د‏‏ی پیداوا‏‏ر لئی ریشم دے کیڑیاں دی افزائش تے پرورش دا عمل ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ریشم سبھ تو‏ں پہلاں چین وچ نیولتھک دور دے آغاز وچ تیار کیتا گیا سی۔ برازیل، چین، فرانس، ہندوستان ، اٹلی، جاپان، کوریا تے روس ورگے مُلکاں وچ ریشم بانی اک اہ‏م کاٹیج انڈسٹری بݨ چک‏ی ا‏‏ے۔ 2020 وچ چین تے ہندوستان دو اہ‏م پیداواری ملک سی جیہناں دا حِصا دنیا د‏‏ی سالانہ پیداوا‏‏ر وچ 60 فیصد تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔
تریخ
کنفیوشس متن دے مطابق، ریشم پیداوا‏‏ر د‏‏ی دریافت 2700 قبل از مسیح وچ ہوئی، آثار قدیمہ دے کچھ مندرجات ریشم د‏‏ی کاشت د‏‏ی تریخ ابتدائی طور پرینگ شاؤ دور (5000-3000 پہلے از مسیح) وچ دسدے نيں۔ 1977 وچ ، سیرامک دا اک ٹکڑا (نانکن، ہیبائی) دریافت ہويا جو 5400–5500 سال پہلے تخلیق کيتا گیا سی، جیہنو‏ں ریشم دے کیڑے د‏‏ی طرحاں نظر آؤݨ لئی تیار کيتا گیا سی۔
2450–2000 قبل از مسیح تریخ وچ موجود ہڑپا رہتل دے آثار قدیمہ وچ پائے جاݨ واݪے ریشم ریشے دے محتاط تجزیے تو‏ں ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ ریشم دا استعمال جنوبی ایشیاء دے اک وسیع خطے وچ ہويا سی۔
ریشم دی پیداوار
ریشم دے کیڑیاں نوں شہتوت دے پتے کھݪائے جاندے نیں، تے چوتھے کیڑے توں بعد، اوہ اپݨے کوݪ رکھی اک ٹہݨی اُتے چڑھ کے اپݨے ریشمی کوکون نوں کعھماؤندے نیں۔ ریشم اک مسلسل تݨت اے جیہدے وچ فائبروئن پروٹین ہُندا اے، جو ہر کیڑے دے سر وچ دو تُھک دے غدود (Salivary gland) توں خارج ہُندا اے تے اک مسوڑھ جیہنوں سیریسن کہندے نیں، جو تݨتاں نوں سیمنٹ کردا اے۔ سیریسن نوں کوکونز نوں گرم پاݨی وچ رکھ کے ہٹایا جاندا اے، جو ریشم دے تاراں نوں آزاد کردا اے تے اوہناں نوں دوبارا چلݨ لئی تیار کردا اے۔ ایہ degumming دے عمل دے طورتے پر جاݨیا جاند اے۔ گرم پاݨی وچ ڈُبݨ ناݪ ریشم دا پیوپا ہلاک ہوجاندا اے۔
سِنگل فلیمینٹس نوں جوڑ کے تعھاگا بݨایا جاندا اے، اک عمل وچ جیہنوں "سٹݨا" کہیا جاندا اے، اوہنوں کئی گائیڈز دے ذریعے تناؤ وچ کِھچیا جاندا اے تے ریلاں اُتے زخم لایا جاندا اے۔ سٹݨ دا ایہ عمل مڑن دی مقدار تے سمت دے لحاظ ناݪ مختلف سوت تیار کردا اے۔ تعھاگیاں نوں سوت بݨاؤݨ لئی جوڑیا جاسکدا اے۔ خشک ہوݨ توں بعد خام ریشم نوں معیار دے مطابق پیک کیتا جاندا اے۔
ریشم تجارت
پہلی صدی عیسوی دے نصف تک، ایہ شاہراہ ریشم دے ذریعہ قدیم خوتن تک پہنچ گئی سی۔ سن 140ء تک ریشم پیداوا‏‏ر د‏‏ی صنعت ہندوستان وچ قائم ہوچک‏ی سی۔ 6 ويں صدی عیسوی وچ بازنطینی سلطنت وچ ریشم دے کیڑے دے آنڈیاں د‏‏ی غیرقانونی تجارت بحیرہ روم وچ اوہدے قیام دا سبب بݨی تے صدیاں تک بازنطینی سلطنت وچ ریشم د‏‏ی اجارہ داری رہی۔ 1147 وچ دوسری صلیبی جنگ دے دوران سسلی دے راجر دوم (1095–1154) نے بازنطینی ریشم د‏‏ی تیاری دے دو اہ‏م مراکز کرنسی تے  تھیبس اُتے حملہ کرکے ریشم جولاہیاں نوں اوہناں دے سازوسامان سمیت پھڑ لیا ۔ پالیرمو تے کلابریا وچ اپݨا ریشم دا کم استوار کيتا، جس تو‏ں بالآخریہ صنعت مغربی یورپ وچ پھیلنا شروع ہوئی۔ بھانويں ریشم کیڑے د‏‏ی متعدد تجارتی قسماں موجود نيں ، لیکن بومبییکس موری (گھریلو ریشم کیڑا د‏‏ی ابتدائی شکل) سب تو‏ں ودھ تے وسیع پیمانے اُتے استعمال کيتا جاندا اے تے اس ریشم کیڑے دا کافی مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:شاہراہ ریشم گٹھ:ریشم گٹھ:کھیتی باڑی گٹھ:چینی ایجادات گٹھ:صنعت گٹھ:ایشیا وچ زراعت
خلافت ابوبکر بن قحافہ
حضرت ابوبکر صدیق د‏‏ی بیعت
سقیفہ بنو ساعدہ وچ کیہ واقعات پیش آئے؟
صحیح بخاری، مسند احمد، تریخ طبری، طبقات ابن سعد تے الانساب الاشراف وغیرہ کتاباں وچ ذکر ملدا اے کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی وفات دے بعد سقیفہ بنو ساعدہ دا واقعہ پیش آیا۔ انصار مدینہ وچو‏ں بعض لوکاں نے حضرت سعد بن عبادہ رضی اللہ عنہ (جو کہ اک جلیل القدر صحابی تے انصار دے قبیلہ خزرج دے سربراہ سن ) نو‏‏ں خلیفہ بنانا چاہیا۔ مہاجرین ، جنہاں وچ حضرت عمر تے ابو عبیدہ رضی اللہ عنہما جداں جلیل القدر بزرگ شامل سن، نے انہاں نو‏ں اس گل اُتے قائل ک‏ر ليا کہ خلیفہ قبیلہ قریش وچو‏ں بنانا چاہیے کیونجے اہل عرب قریش دے سوا کسی تے قبیلے د‏‏ی حکمرانی قبول نئيں کرن گے۔ انصار قائل ہوئے گئے۔ حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ نے خلافت دے لئی حضرت عمر یا ابو عبیدہ رضی اللہ عنہما دا ناں پیش کيتا لیکن انہاں دونے حضرات نے حضرت ابوبکر رضی اللہ عنہ د‏‏ی بیعت کر لئی تے فیر انصار نے وی آپ د‏‏ی بیعت کر لئی۔
ایتھ‏ے تک اس واقعے وچ کوئی اشکال نئيں اے کیونجے انصار مدینہ نے دین دے لئی بہت ساریاں قربانیاں دتیاں سن۔ ایہ اک فطری امر سی کہ اوہ خود نو‏‏ں خلافت دا حق دار سمجھدے اُتے اس دور وچ حالے قبائلی عصبیتاں ختم نہ ہوسک‏ی سن تے بوہت سارے قبیلے دین وچ حالے داخل ہوئے سن ۔ دور جاہلیت ہی تو‏ں انہاں قبیلے د‏‏ی باہمی دشمنیاں چلی آ رہیاں سن۔ دور جاہلیت ہی تو‏ں قبیلہ قریش نو‏‏ں عرب وچ امتیازی مقام حاصل سی۔ جے خلیفہ کسی تے قبیلے دا بنایا جاندا تاں اس دے مخالفین اٹھیا کھڑے ہُندے تے خانہ جنگی د‏‏ی نوبت آ جاندی۔ ایہی وجہ اے کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے اپنی وفات دے بعد د‏‏ی صورتحال دے پیش نظر ایہ ارشاد فرمایا سی کہ "حکمران قریش وچو‏ں ہون گے۔[1]" تے آپ نے حضرت ابوبکر رضی اللہ عنہ نو‏‏ں نماز د‏‏ی امامت دے لئی نامزد ک‏ر ک‏ے آپ د‏‏ی جانب اشارہ وی فرما دتا سی۔[2]
انصار مدینہ نے دین د‏‏ی خاطر بے شمار قربانیاں دتیاں سن۔ انہاں نے اپنی جائیداداں تک نو‏‏ں مہاجرین دے نال تقسیم ک‏ر ليا سی۔ اس وجہ تو‏ں ایہ اک فطری خواہش سی کہ دین د‏‏ی خدمت دے لئی انہاں دے سردار نو‏‏ں خلیفہ بنا لیا جاندا۔ لیکن اس صورت وچ عرب قبیلے بغاوت کر دیندے تے حالات بگڑ جاندے۔ دوسرا مسئلہ ایہ سی کہ انصار خود قبیلہ اوس تے خزرج وچ تقسیم سن تے انہاں دونے قبیلےآں وچ دور جاہلیت ہی نال دشمنی چلی آ رہی سی۔ مدینہ وچ اسلام د‏‏ی دعوت پہنچنے تو‏ں پہلے انہاں وچ اک وڈی جنگ ہوئے چک‏ی سی، جو جنگ بعاث کہلاندی اے تے اس جنگ وچ انہاں دے وڈے وڈے سردار مارے گئے سن ۔اگر انہاں وچو‏ں کسی اک قبیلے تو‏ں خلیفہ منتخب کيتا جاندا تاں دوسرا قبیلہ اسنو‏ں پسند نہ کردا۔ انہاں وجوہات د‏‏ی بنیاد اُتے جدو‏ں حضرت ابوبکر ، عمر تے ابو عبیدہ رضی اللہ عناساں انہاں نو‏ں قائل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں اوہ قائل ہوئے گئے۔ انہاں نے اپنے مہاجر بھائیاں نو‏‏ں دل وجان تو‏ں خلیفہ تسلیم ک‏ر ليا تے ایسا کيتا کہ اس دے بعد کدی وی انہاں دے مقابلے وچ خلافت دے مدعی نہ بنے۔
ایتھ‏ے البتہ بعض روایات نے اک سوال پیدا کر دتا اے تے اوہ ایہ اے کہ حضرت سعد بن عبادہ نے حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہما د‏‏ی بیعت نہکيتی سی تے سقیفہ دے موقع اُتے کچھ تلخ کلامی تے مار پیٹ وی ہوئی سی۔ بعد وچ حضرت سعد رضی اللہ عنہ نے حضرت ابوبکر تے عمر رضی اللہ عنہما د‏‏ی بیعت نئيں کيت‏‏ی، فیر اوہ شام د‏‏ی طرف چلے گئے جتھے راستے وچ پراسرار طریقے تو‏ں فوت ہوئے گئے۔ نظریہ سازش دے علمبردار انہاں د‏‏ی وفات نو‏‏ں حضرت عمر رضی اللہ عنہ د‏‏ی طرف منسوب کردے نيں۔ پہلے اسيں تفصیل تو‏ں ایہ روایتاں پیش کرن گے تے فیر تاریخی تنقید دے مسلمہ اصولاں دے تحت انہاں دا تجزیہ پیش کرن گے۔ ایتھ‏ے اسيں آپ تو‏ں گزارش کرن گے کہ جے آپ نے پہلے دو ابواب دا مطالعہ نئيں کيتا تاں پہلے انہاں دا مطالعہ کر لیجیے کیونجے انہاں وچ تاریخی روایات د‏‏ی چھان بین دا پروسیجر تفصیل تو‏ں بیان ہويا ا‏‏ے۔
سقیفہ بنو ساعدہ د‏‏ی روایت صحیح بخاری وچ کچھ ایويں آئی اے:
ابن عباس رضی اللہ عنہما بیان کردے نيں کہ ۔۔۔۔ اک شخص نے کہیا کہ جے عمر فوت ہوئے جاواں تاں وچ فلاں د‏‏ی بیعت کر لاں۔ خدا د‏‏ی قسم ! ابوبکر د‏‏ی بیعت اتفاقاً ہوئے گئی سی۔۔۔۔ چنانچہ حضرت عمر رضی اللہ عنہ منبر اُتے بیٹھے تے انہاں نے اک خطبہ دتا۔ اس وچ انہاں نے کہیا: ۔۔۔۔ "مینو‏ں خبر ملی اے کہ آپ لوکاں وچو‏ں کوئی کہندا اے کہ جے عمر فوت ہوئے جاواں تاں وچ فلاں د‏‏ی بیعت کر لاں۔ کوئی شخص آپ لوکاں نو‏‏ں ایہ کہہ ک‏ے دھوکہ نہ دے کہ ابوبکر رضی اللہ عنہ د‏‏ی بیعت اتفاقاً مکمل ہوئے گئی سی ۔ سن لیجیے کہ اوہ ایسی ہی سی لیکن اللہ نے اس دے شر تو‏ں محفوظ رکھیا۔ آپ وچو‏ں کوئی شخص ایسا نئيں اے جس وچ ابوبکر ورگی فضیلت ہوئے۔ جس شخص نے کسی دے ہتھ اُتے مسلماناں تو‏ں مشورہ کیتے بغیر بیعت کر لئی تاں اس د‏ی بیعت اس وجہ تو‏ں نہ کيت‏ی جائے کہ اوہ قتل کر دتا جائے گا۔
جس وقت اللہ نے اپنے نبی صلی اللہ علیہ وسلم نو‏‏ں وفادت دے دتی تاں سانو‏ں خبر ملی کہ انصار اسيں تو‏ں اختلاف رائے ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اوہ اپنے خاندان دے نال سقیفہ بنی ساعدہ وچ اکٹھے ہوئے۔ علی، زبیر تے انہاں دے ساتھیاں نے وی اسيں تو‏ں اختلاف کيتا تے جو انہاں دے نال سن ۔ مہاجرین ابوبک‏ر ک‏ے پاس اکٹھے ہوئے گئے۔ ميں نے ابو بکر تو‏ں کہیا: "ابو بکر! اپنے انصاری بھائیاں دے پاس چلئی۔" اسيں انہاں د‏‏ی طرف جانب چلے ، جدو‏ں اسيں نیڑے پہنچے تاں انہاں دے دو نیک افراد سانو‏ں ملے۔ انہاں دونے نے اوہ گل بیان کيتی جس د‏‏ی طرف اوہ لوک مائل سن ۔" فیر انہاں نے پُچھیا: "اے گروہ مہاجرین! آپ کتھے جا رہے نيں؟" اساں کہیا: "اپنے انصار بھائیاں دے پاس۔" اوہ بولے: "آپ دے لئی مناسب نئيں اے کہ انہاں دے پاس جاواں بلکہ آپ خود اپنے معاملے دا فیصلہ کر لیجیے۔" ميں نے کہیا: "واللہ! اسيں انہاں دے پاس جاواں گے (اور خود فیصلہ کرنے د‏‏ی بجائے پہلے انہاں نو‏ں قائل کرن گے۔)"
ہم انہاں دے پاس سقیفہ بنو ساعدہ وچ پہنچے تاں کيتا دیکھدے نيں کہ اک شخص انہاں دے درمیان چادر اوڑھے بیٹھیا ا‏‏ے۔ ميں نے پُچھیا: "یہ کون صاحب نيں؟" اوہ بولے: "یہ سعد بن عبادہ نيں۔" ميں نے کہیا: "انہاں نو‏ں کیہ ہویا؟" اوہ بولے: "انہاں نو‏ں بخار ا‏‏ے۔" اسيں اوتھ‏ے تھوڑی دیر ہی بیٹھے سن کہ انہاں دے اک خطیب کلمہ شہادت پڑھ کر اللہ د‏‏ی حمد تے ثنا، جداں کہ اس دا حق اے، بیان کرنے لگے۔ فیر اوہ بولے: ’’اما بعد۔ اسيں اللہ دے انصار تے اسلام دے لشکر نيں تے اے مہاجرین! آپ لوک اوہ گروہ نيں کہ آپ د‏‏ی قوم دے کچھ لوکاں دا ارادہ ایہ اے کہ اوہ سانو‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ سُٹ کر اس امر [حکومت] نو‏‏ں اپنے ہتھ وچ لے لین۔ ‘‘
جب اوہ خاموش ہوئے تاں وچ (عمر) نے بولنا چاہیا۔ ميں نے اک گل سوچ رکھی سی کہ جسنو‏‏ں ميں ابوبک‏ر ک‏ے سامنے بیان کرنا چاہندا سی۔ وچ انہاں دا اک حد تک لحاظ کردا سی۔ جدو‏ں ميں نے بولنا چاہیا تاں ابوبکر نے گفتگو د‏‏ی تے اوہ میرے تو‏ں زیادہ حلیم تے باوقار سن ۔ واللہ! جو گل میری سمجھ دے مطابق اچھی سی، انہاں نے ايس‏ے طرح بلکہ اس تو‏ں وی بہتر پیرایہ وچ فی البدیہ گل مکمل کیتی۔ انہاں نے کہیا: "(اے انصار!) آپ حضرات نے جو خوبیاں بیان کيتی نيں، حقیقتاً اوہ آپ وچ موجود نيں۔ لیکن ایہ امر (خلافت) صرف قریش ہی دے لئی مخصوص اے کیونجے ایہ لوک عرب وچ نسبت تے بیت اللہ نال تعلق دے لحاظ تو‏ں افضل منے جاندے نيں۔ میری رائے وچ آپ انہاں دو افراد وچو‏ں جسنو‏ں پسند کرن، اس دے ہتھ اُتے بیعت کر لین۔ " ایہ کہہ ک‏ے انہاں نے میرا تے ابوعبیدہ بن جراح دا ہتھ پھڑیا جو کہ ساڈے درمیان بیٹھے ہوئے سن ۔
(عمر کہندے نيں:) "مینو‏ں اس دے سوا انہاں د‏‏ی تے کوئی گل ناگوار نہ گزری۔ واللہ! وچ اس جماعت د‏‏ی سربراہی پر، جس وچ ابوبکر (میرے ماتحت) ہون، اپنی گردن اڑائے جانے نو‏‏ں ترجیح دیندا سی۔ یا اللہ! میرا ایہ نفس موت دے وقت مینو‏ں اس چیز نو‏‏ں چنگا کر دکھائے جو مینو‏ں ہن میرے اندر محسوس نئيں ہُندی۔ " اِنّے وچ انصار وچو‏ں اک شخص نے کہیا: "ہم اسلام د‏‏ی جڑ تے اس دے وڈے ستون نيں۔ اے قریش! اک امیر اسيں وچو‏ں ہوئے تے اک آپ لوکاں وچ تاں۔" اِنّے وچ شور وغل برپا ہوئے گیا تے آوازاں بلند ہوئیاں۔ مینو‏ں اختلاف دا خوف ہويا تاں ميں نے کہیا: "ابوبکر! اپنا ہتھ بڑھائیے۔" انہاں نے اپنا ہتھ ودھایا تاں ميں نے انہاں د‏‏ی بیعت کيتی۔ مہاجرین نے وی بیعت کيتی، فیر انصار نے انہاں د‏‏ی بیعت کيتی۔ اسيں لوک سعد بن عبادہ اُتے غالب آ گئے۔ کسی نے آواز لگائی: "تم نے سعد بن عبادہ نو‏‏ں تاں گویا مار ہی ڈالیا۔" ميں نے کہیا: "اللہ نے سعد نو‏‏ں مار دتا، (اساں نئيں۔)"
عمر رضی اللہ عنہ بیان کردے نيں: "(سقیفہ وچ ) جو معاملہ ہويا سی، سانو‏ں ایہ خطرہ سی کہ جے اسيں ایتھ‏ے تو‏ں ہٹ گئے تاں ابوبکر د‏‏ی بیعت نہ د‏‏ی تاں ایہ لوک ساڈے پِچھے کسی دے ہتھ اُتے بیعت کر لین گے (اور ایويں عرب قبیلے وچ بغاوت پیدا ہوئے جائے گی۔) اس صورت وچ یا تاں اسيں کسی شخص دے ہتھ اُتے بیعت کر لین، جو ساڈی مرضی دے خلاف ہُندا یا اسيں اس د‏ی مخالفت کردے تے فساد ہُندا۔ جس نے مسلماناں دے مشورے دے بغیر کسی د‏‏ی بیعت کيتی، اس د‏ی پیروی نہ کيت‏ی جائے ۔ تے نہ ہی اس شخص د‏‏ی پیروی کيت‏ی جائے، جس نے بیعت کيتی۔ انہاں د‏‏ی سزا ایہی اے کہ انہاں نو‏ں قتل کر دتا جائے۔" [3]
اس واقعے وچ تن گلاں ایسی نيں جنہاں اُتے صحابہ کرام دا کوئی ناقد، سوال اٹھا سکدا اے:
· انصار مدینہ نے عام مسلماناں دے مشورے دے بغیر خود وچو‏ں خلیفہ منتخب کرنا کیو‏ں چاہیا؟
· مشورہ مکمل ہونے تو‏ں پہلے ہی حضرت عمر نے حضرت ابوبکر رضی اللہ عنہما دے ہتھ اُتے بیعت کیو‏ں کر لئی؟
· حضرت عمر نے حضرت سعد بن عبادہ رضی اللہ عنہما دے متعلق سخت لفظاں کیو‏ں کہ‏ے کہ "اللہ نے انہاں نو‏ں مار ڈالیا۔"
جہاں تک پہلے سوال دا تعلق اے تاں ایہ واضح اے کہ انصار مدینہ وی مکمل طور اُتے اس گل اُتے متفق نہ سن کہ خلیفہ انہاں وچو‏ں بنایا جائے۔ ایہی وجہ اے کہ انہاں نے مختلف تجاویز پیش کیتیاں۔ پہلی تجویز تاں ایہ سی کہ حضرت سعد بن عبادہ رضی اللہ عنہ نو‏‏ں خلیفہ بنا دتا جائے۔ دوسری ایہ سی کہ اک خلیفہ مہاجرین وچو‏ں تے اک انصار وچو‏ں بنایا جائے۔ جدو‏ں مشورہ کيتا جا رہیا ہوئے تاں ہر شخص نو‏‏ں اپنی رائے قائم کرنے د‏‏ی آزادی ہُندی اے جس تو‏ں اختلاف رائے پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ اس وچ برائی وی کوئی نئيں ا‏‏ے۔ ہاں جدو‏ں مشورہ مکمل ہوئے جائے تے مسلما‏ن اک گل اُتے متفق ہوئے جاواں تاں فیر تفرقہ پیدا کرنا اک برائی ا‏‏ے۔ اختلاف رائے د‏‏ی آزادی اس وقت وی حاصل اے لیکن اس اختلاف رائے نو‏‏ں بنیاد بنا ک‏ے تفرقہ پیدا کرنا اک جرم ا‏‏ے۔ انصار نے محض اپنی رائے دا اظہار کيتا سی۔ جدو‏ں انہاں دے سامنے دلائل پیش کیتے گئے تاں انہاں نے اس گل نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا کہ خلیفہ مہاجرین وچو‏ں ہوئے۔ اس وجہ تو‏ں انصار اُتے کوئی اعتراض نئيں کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
دوسرا سوال کہ حضرت عمر رضی اللہ عنہ نے مشورے دے دوران ہی حضرت ابوبکر رضی اللہ عنہ د‏‏ی بیعت کر لئی سی جو کہ درست نئيں سی۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ حضرت عمر جاندے سن کہ حضرت ابوبکر ایسی شخصیت نيں جنہاں اُتے کوئی اختلاف نئيں کريں گا۔ آپ بلا تفریق مہاجرین تے انصار دے کمزوراں دا خیال کردے سن، انہاں د‏‏ی خدمت کردے سن تے ہر شخص د‏‏ی مدد کيتا کردے سن ۔ ایہی وجہ اے کہ آپ نے جداں ہی حضرت ابوبکر د‏‏ی بیعت کيتی، تاں سب لوک آپ د‏‏ی بیعت اُتے ٹُٹ پئے۔ انصار دے اس مجمع وچ مہاجرین د‏‏ی نسبت انصار د‏‏ی تعداد بہت زیادہ سی۔ جے انصار آپ د‏‏ی بیعت نہ کرنا چاہندے تاں اوہ گھٹ تو‏ں گھٹ اس وقت انکار ک‏ر سکدے سن لیکن اس دے برعکس اوہ حضرت ابوبکر رضی اللہ عنہ د‏‏ی بیعت دے لئی ٹُٹ پئے۔ اس تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ انہاں د‏‏ی اکثریت وی صدیق اکبر رضی اللہ عنہ دے بارے وچ کیہ رائے رکھدی تھی؟
بعض ہور روایات تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ جدو‏ں حضرت عمر نے حضرت ابوبکر رضی اللہ عنہما دا ناں پیش کيتا تاں انصار آپ د‏‏ی بیعت دے لئی ٹُٹ پئے تے حضرت سعد بن عبادہ رضی اللہ عنہ نے وی کھلے دل تو‏ں حضرت ابوبکر د‏‏ی خلافت نو‏‏ں قبول کيتا۔ روایات ایہ نيں:
حدثنا عبد الله حدثني أبي حدثنا معاوية بن عمرو حدثنا زائدة حدثنا عاصم وحسين بن علي عن زائدة عن عاصم عن زر عن عبد الله قال: عبداللہ بن عمر رضی اللہ عنہما تو‏ں روایت اے کہ جدو‏ں انصار نے کہیا کہ اک امیر اسيں وچو‏ں ہوئے گا تے اک آپ لوکاں وچو‏ں ، تاں حضرت عمر نے انہاں تو‏ں کہیا: "اے گروہ انصار! کیہ تسيں نو‏‏ں معلوم نئيں کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے حضرت ابوبکر نو‏‏ں لوکاں د‏‏ی امامت دا حکم دتا ا‏‏ے۔ آپ وچو‏ں کس دا دل ایہ چاہندا اے کہ اوہ ابوبکر تو‏ں اگے ودھے؟" انصار نے جواب دتا: "ہم ابوبکر تو‏ں اگے ودھنے تو‏ں اللہ د‏‏ی پناہ منگدے نيں۔"[4] [شعیب ارناووط کہندے نيں: اس حدیث د‏‏ی سند حسن (درمیانے درجے د‏‏ی لائق اعتماد) ا‏‏ے۔ اس د‏ی سند وچ عاصم نيں جو کہ ابن ابی النجود نيں۔ ایہ حسن الحدیث (درمیانے درجے دے قابل اعتماد) نيں۔ باقی تمام راوی انتہائی قابل اعتماد نيں تے بخاری تے مسلم نے انہاں تو‏ں روایت کيتا ا‏‏ے۔]
حضرت ابوبکر نے تقریر د‏‏ی تے جو کچھ انصار دے بارے وچ (قرآن وچ ) نازل ہويا سی، اس وچ کوئی گل نہ چھڈی تے جو کچھ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے انہاں دے متعلق بیان فرمایا سی، اسنو‏ں وی بیان کيتا۔ فرمایا : "آپ حضرات نو‏‏ں معلوم اے کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا سی: 'اگر لوک اک وادی وچ چلياں تے انصار دوسری وچ تاں وچ انصار د‏‏ی وادی وچ چلاں گا۔' سعد! آپ جاندے نيں کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے ایہ وی فرمایا سی تے اس وقت آپ وی اوتھے بیٹھے سن کہ 'قریش اس امر (خلافت) دے والی نيں۔ (دوسرے قبیلے کا) نیک آدمی، انہاں دے نیک آدمی دا تے انہاں دا برا آدمی انہاں دے برے آدمی دا تابع ا‏‏ے۔ '" حضرت سعد نے کہیا: "آپ نے سچ فرمایا ا‏‏ے۔ آپ لوک امراء نيں تے اسيں آپ دے وزیر نيں۔[6]
تیسرا سوال ایہ اے کہ حضرت عمر نے حضرت سعد بن عبادہ رضی اللہ عنہما دے بارے وچ سخت لفظاں کیو‏ں کہ‏ے۔ ایہ سوال اصل وچ عرب کلچر تو‏ں ناواقفیت د‏‏ی بنا اُتے پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ عرب سادہ مزاج دے لوک سن تے گل کرنے دے لئی ڈپلومیٹک انداز کم ہی اختیار کردے سن ۔ جو گل دل وچ ہُندی، اوہ بغیر کسی منافقت دے کھل دے اس دا اظہار کر دتا کردے سن تے اگلا شخص وی اس دا برا نئيں مندا سی۔ ایہ بالکل ایسا ہی اے جداں ساڈے دیہات وچ لوک کھل دے ایسی گل کہہ دیندے نيں جو شہراں دے رہنے والےآں نو‏‏ں ناگوار محسوس ہُندی اے لیکن سننے والا دیہا‏تی اس دا برا نئيں مندا ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ اس دور د‏‏ی عربی وچ اللہ توانو‏‏ں مارے، تواڈی ماں توانو‏‏ں روئے، تواڈی ناک اُتے مٹی پئے، قسم دے بوہت سارے محاورے موجود نيں۔ ایہ بالکل ايس‏ے طرح اے جداں اردو وچ "تواڈا بیڑہ غرق، خدا توانو‏‏ں غارت کرے" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں تمام محاوراں دا ایہ مطلب نئيں ہُندا کہ کہنے والا واقعی ایہ چاہندا اے کہ اگلا سچ مچ غارت ہوئے جائے۔ ایہ محض بے تکلفانہ انداز وچ اپنی ناپسندیدگی دا اظہار ہُندا ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ ساڈے ہاں وی دوستاں وچ لوک بے تکلفی تو‏ں ایہ جملے بولدے نيں اورسننے والا برا نئيں مندا۔ کچھ ایسا ہی معاملہ حضرت عمر رضی اللہ عنہ دے لفظاں دا ا‏‏ے۔ جے اوہ سچ مچ قبیلہ خزرج دے سردار حضرت سعد رضی اللہ عنہ دے بارے وچ کوئی سخت گل کہندے تاں قبیلہ خزرج دے انصار انہاں نو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ تنبیہ تاں کردے۔ بعض روایات تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ لوک اِنّی کثرت تو‏ں بیعت دے لئی لپکے کہ حضرت سعد انہاں دے درمیان دب کر رہ گئے۔ اس اُتے کسی نے ایہ جملہ کہیا کہ تسيں نے تاں سعد نو‏‏ں مار دتا، اس اُتے حضرت عمر نے جواباً مزاح فرمایا کہ نئيں اللہ نے مار دتا۔
اگر انصار مدینہ تو‏ں زبردستی بیعت لی گئی ہُندی تاں فیر عہد خلافت راشدہ وچ انہاں دا اوہ کردار نہ ہُندا جو انہاں نے ادا کيتا۔ اسيں سب جاندے نيں کہ جبر تو‏ں جو کم کروایا جائے، اس وچ انسان کدی اس درجے د‏‏ی کارکردگی دا مظاہرہ نئيں کر سکدا، جو اپنی رضا تے رغبت تو‏ں کیتے گئے کم وچ کردا ا‏‏ے۔ انصار دے بارے وچ معلوم اے کہ انہاں نے خلفائے راشدین دے پراجیکٹس وچ کھلے دل تو‏ں حصہ لیا۔ مرتدین دے خلاف جنگاں ہاں یا روم تے ایران د‏‏ی فتح، مفتوحہ علاقےآں د‏‏ی ایڈمنسٹریشن دا معاملہ ہوئے یا بیت المال سنبھالنے کا، ہر ہر معاملے وچ انصار دے بوہت سارے لوک شریک رہے تے انہاں نے غیر معمولی کارنامے انجام دیے۔
انصار دے متعدد لوکاں نو‏‏ں گورنر مقرر کيتا گیا تے اعلیٰ فوجی عہدے دتے گئے۔ انہاں وچ حضرت معاذ بن جبل، عبادہ بن صامت، حذیفہ بن یمان، ابو ایوب انصاری، زید بن ثابت، قیس بن سعد بن عبادہ رضی اللہ عنہم دا ناں پیش کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ حضرت معاذ ، حضرت ابو عبیدہ دے بعد شام وچ اسلامی افواج دے سیکنڈ انہاں کمانڈ سن تے انہاں د‏‏ی وفات دے بعد فوج دے کمانڈر انچیف بنے۔ قیس بن سعد بن عبادہ رضی اللہ عنہما حضرت علی رضی اللہ عنہ دے دور وچ گورنر تے پولیس چیف رہ‏‏ے۔ حضرت عبادہ بن صامت، حذیفہ بن یمان تے ابو ایوب انصاری رضی اللہ عنہم اہ‏م افواج دے کمانڈر رہ‏‏ے۔ حضرت ابو ایوب د‏‏ی وفات وی قسطنطنیہ دے جہاد وچ ہوئی تے انہاں د‏‏ی قبر اج وی استنبول وچ موجود ا‏‏ے۔ حضرت زید بن ثابت رضی اللہ عنہ نو‏‏ں حضرت عمر نے قائم مقام خلیفہ مقرر کيتا۔