cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گرو نانک
ہندو دھرم نال نفرت د‏‏ی وجہ
گرو جی نو‏‏ں اپنے آبائی مذہب ہندو دھرم تے ویدک دھرم دے اک اک عقیدہ تے اک اک رسم تو‏ں اس لئی اِنّی نفرت ہوئے گئی سی کہ آپ دے اتالیق مسلما‏ن بزرگ سن تے انہاں نے وڈی محبت تے پیار تو‏ں آپ نو‏‏ں تعلیم دی۔ دینی تے دنیاوی علوم سکھائے جنہاں دا آپ دے دل اُتے وڈا گہرا اثر ہويا تے اوہ آپ د‏‏ی تمام زندگی اُتے حاوی رہیا۔ سیرۃ المتاخرین وچ لکھیا اے کہ نانک شاہ دا باپ بقال کھتری نال تعلق رکھدا سی۔ فیر جوانی وچ ایہ شخص اپنے حسن کردار تے حسین چہرہ د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت مشہور ہويا۔ انہاں ہی دناں سید حسن نامی درویش ہوئے گزریا اے جس د‏‏ی فصاحت و بلاغت تے مال و زر دا بہت چرچا سی۔ اوہ چونکہ لاولد سی اس لئی اوہ نانک شاہ د‏‏ی خوبصورتی تو‏ں اِنّا محسور ہويا کہ اس نے نانک شاہ اُتے دست شفقت پھیریا تے اس د‏ی تربیت کرنے لگا۔ اس درویش دے فیض تو‏ں نانک جی نے شعور و دانش حاصل کيتا۔ علم معرفت تے حقائق دا گہرا مطالعہ کيتا تے درس علم تو‏ں اِنّا متاثر ہويا کہ اوہ صوفیاں دے انہاں اقوال نو‏‏ں پنجابی وچ ترجمہ کرنے لگیا جس نو‏‏ں پڑھ کر اوہ جھوم جاندا سی۔ اس دے ذہن وچ اپنے بزرگاں د‏‏ی طرح تعصب نہ سی اوہ اس عیب تو‏ں بالکل مبرا تے پاک سی۔
دولت خان دے ہاں دوکانداری
جب بابا گرو نانک جی بائیس سال دے ہوئے تاں سلطان پورہ وچ دولت خان لودھی د‏‏ی دوکانداری کردے سن ۔ انہاں نو‏ں دناں وچ آپ دے گھر دو لڑکے پیدا ہوئے۔ جنہاں دا ناں سری چند تے دوسرے دا لکھمی داس سی۔ تب مولا چونا نواب صاحب دے پاس جا ک‏ے فریاد کرنے لگا۔ نواب دولت خاں نے کہیا: ارے یار خاں ایہ کون اے تے کس دے او اُتے فریاد کر رہیا ا‏‏ے۔ تب مولا نے کہیا ميں آپ دے مودی نانک دا سسر ہاں تے انہاں اُتے فریادی ہون۔ نواب نے کہیا ارے یارخاں اسنو‏ں اگے لے آؤ۔ یار خاں مولا نو‏‏ں نواب دے نزدیک لے گیا۔ نواب نے پُچھیا۔ آپ انہاں اُتے کيتا فریاد چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ مولا نے کہیا نواب سلامت ست سو سٹھ روپے جو حساب تو‏ں نانک دے آپ د‏‏ی طرف نکلدے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ آپ نانک دے قبیلے (بیوی) نو‏‏ں دے دتیاں ارے مولا نانک نے تاں کہہ دتا اے کہ اوہ روپیہ فقیراں نو‏‏ں دے دو۔ تب فیر مولا نے کہیا جی نانک دا تسيں کیہ ذکر کردے ني‏‏‏‏ں۔ ذرا آپ ہی انصاف د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھو تب نواب نے کہیا ارے یار خاں حق تاں اک انہاں دا ہی اے مگر نانک کہ‏ے تو۔ مولا جا ک‏ے فیر نانک تو‏ں جھگڑنے لگیا گر کما کر نئيں لیائے تاں فیر ایہ کمایا ہويا فقیراں نو‏‏ں کیو‏ں دیندے ہوئے۔ میری بچی دا تاں خیال کرو۔
دولت خاں دے نال نماز پڑھنا
نانک جی نواب بہت غصے ہورہیا اے لہذا آپ دا جانا ہی بہتر ا‏‏ے۔ ایہ سن کر نانک جی اٹھیا کھڑے ہوئے تے نواب دے پاس آئے مگر سلام نہ کيتا۔ تب نواب نے کہیا ارے نانک آپ کیو‏ں نئيں آندے سن ۔ نانک جی نے کہیا جدو‏ں ميں آپ دا نوکر سی تاں آپ دا تابعدار بنیا ہویا سی تے آپ دے پاس آندا جاندا سی ، ہن اسيں آپ دے نوکر نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ہن تاں ایشور دے چاکر ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ تب نواب نے کہیا چنگا جے ایسا ہی اے تاں چ لئی ساڈے نال نماز گزاریے اج جمعہ دا روز ا‏‏ے۔ نانک نے جواب دتا بہت چنگا چ لئی۔ جِنّے لوک نماز پڑھ رہے سن سب کہنے لگے ایہ عجیب معاملہ اے کہ گرو نانک جی نماز گزارنے آئے ني‏‏‏‏ں۔ ادھر جِنّے مہاجن لوک سلطان پور وچ رہندے سن سب وچ ایہ شورو غل مچ گیا کہ نانک جی مسجد وچ نماز گزارنے چلے گئے۔ بھائی جیرام (آپ دا بہنوئی) وی بہت رنجیدہ ہوئے ک‏ے گھر ہوٹے۔ نانہاں دتی جی (نانک جی د‏‏ی بہن) سمجھ گئی تے کہنے لگی کہ آپ اِنّے دلگیر کس لئی ني‏‏‏‏ں۔ جیرام جی نے جواب دتا کہ اج تواڈا بھائی نانک نے کیہ کيت‏‏ا۔ نانہاں دتی جی نے کہیا کیو‏ں کيتا گل ا‏‏ے۔ جیرام نے کہیا کہ نانک جی نواب دے نال جمعہ د‏‏ی نماز پڑھنے دے لئی مسجد دے اندر چلے گئے تے سارے شہر دے ہندوواں تے مسلماناں وچ اس گل دا چرچا ہوئے گیا اے کہ اج نانک ترک ہوئے گیا ا‏‏ے۔
گرو جی دے ساتھی
گورونانک جی د‏‏ی عمر بائیس سال د‏‏ی ہوئی تاں سلطان پور لودھیاں (بئاں ندی دے کنارے اک خوبصورت قصبہ آباد اے ریاست کپور تھلہ ضلع جالندھر) وچ دولت خان لودھی دا مودری خانہ چلاندے رہ‏‏ے۔ بابا نانک نو‏‏ں ایہ گیان مارگ تے ایہ ودیک جو ملیا اوہ بغیراستاد دے نئيں ملا۔ انہاں دے مربی میرحسین صاحب قبلہ پیر جلال ، میاں مٹھا ، پیر عبدالرحمن ، پیر سید حسن صاحب ، بابا بڈھن شاہ ، شیخ ابراہیم تے شیخ مرید ثانی جداں برگزیدہ ہستیاں تو‏ں ملا۔ جس دا گواہ خود گرو گرنتھ صاحب اے تے جس وچ فرید ثانی صاحب دا بہت سا کلام موجود ا‏‏ے۔ انہاں بزرگاں د‏‏ی صحبت تو‏ں علم قرآن حکیم ملا۔ صوفیائے کرام دے سلسلہ وچ عربی ، فارسی تے ترکی زبان سیکھاں۔ جدو‏ں تو‏ں ہندو دھرم نو‏‏ں ترک کيتا اس تو‏ں آخری دم تک مسلما‏ن ہی آپ دے نال رہے جدو‏ں وصال دا وقت آیا تاں قوم د‏‏ی غیرت وچ ہندوواں نے جنازہ اُتے جھگڑا شروع کر دتا۔ جب گرو جی نے ہندو دھرم نو‏‏ں نجات تو‏ں خالی پا یا تاں چھتری دھرم د‏‏ی بنیاد جنیئو سی۔ نو سال د‏‏ی عمرماں اسنو‏ں کڈ پھیکا۔ دھوندی تے ٹیکا ہمیشہ دے لئی ختم کر دتا تاکہ ایہ شرک دے نشانات فیر کدی نزدیک نہ آنے پاواں۔ ایسی صورت وچ ہندو آپ دے نال کیتے رہ سکدے سن ۔ آپ نے تاں ہندوواں دے بت کدہ اُتے کلہاڑا ماریا سی۔ بابا دے دو ساتھی جو ہر وقت بابا دے نال رہندے سن مسلما‏ن سن ۔ اکٹھے کھاندے پیندے رہندے تے انہاں وچ کوئی امتیاز نئيں سی ایہ ايس‏ے وقت ممکن ا‏‏ے۔ جدو‏ں مذہبی تے نظریا‏تی طور اُتے اک ہون۔
رشد و ہدایت
شاہ شمش سبزواری ملتان شریف - شاہ شمس صاحب دے روضے د‏‏ی جانب وچ اوہ مکان اے ۔ جو سپہ نانک کہلاندا ا‏‏ے۔ روضہ د‏‏ی جنوبی دیوار وچ اک اوہ مکان اے جو محراب نما دروازےآں د‏‏ی شکل دا بنیا ہویا ا‏‏ے۔ اس اُتے یا اللہ تے تھلے نانک صاحب دا پنجہ بنیا ہویا ا‏‏ے۔ حضرت تحسین شاہ صاحب رئیسں ملتان و سجادہ نشین شمس سبزواری دا بیان اے کہ با واگرونانک صاحب دے والد بھاٹی دا لو تے انہاں دے دادا مستمی بھائی سو بھحالے ايس‏ے سلسلہ دے مرید سن ۔ خدا د‏‏ی صفت ہُو اے جو شمس سبزواری دا ورد سی باوا صاحب دا وی اوہی ورد رہیا۔ بجز یاہو من ہوئے ۔ دگر چیزے لمے دانم
جنم ساکھی گرونانک جی صفحہ 137 تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ گروجی ملتان دے مشہور بزرگ حضرت پیر بہاؤالدین صاحب دے مزار پربهی وڈی عقیدت تو‏ں گئے سن ۔
اسلامی ملکاں وچ قیام
گرو نانک جی نے اپنے سفراں وچ مکہ معظمہ اک سال تک قیام کيتا تے اوتھ‏ے مختلف علما تو‏ں توحید وغیرہ دے مسائل وغیرہ اُتے تبادلہ خیال وی کيتا۔ جداں کہ مرقوم اے کہ اک سال گرو جی نے مکہ و مدینہ دے باشندےآں تو‏ں گفتگو کردے گزار دتا تے رکن الدین د‏‏ی ایہ گفتگو مکے دے کسی گوشہ وچ مرقوم ا‏‏ے۔ (مگر اس گفتگو دا کوئی عینی ثبوت نئيں مل سکیا) گرو نانک جی نے اک سال مکہ معظمہ تے مدینہ منورہ ٹھہرنے دے علاوہ بغداد شریف وچ چھ سال گزارے تے آپ نے اک مسلما‏ن بزرگ حضرت مراد دے ہتھ اُتے بیعت کيتی۔ سردار ہرچرن سنگھ جی نرمان نے کہیا اے کہ گرو نانک جی دا مرشد (گرو) بغداد دا اک مسلما‏ن پیر سی۔ جس د‏‏ی خدمت وچ آپ چھ سال بغداد رہ ک‏ے روحانیت دا سبق سیکھدے رہ‏‏ے۔ گرو صاحب نے عام میل جول تے برت برتاؤ وچ ہور کھانے پینے وچ ذات پات دا کوئی خیال نئيں رکھیا۔ اسلامی ملکاں وچ گئے تاں مسلماناں دے گھراں تو‏ں کھانا کھاندے رہ‏‏ے۔ پروفیسر سنگھ جی صاحب نے کہیا اے کہ تیسری اداسی وچ عرب ، ایران ، افغانستان وغیرہ اسلامی ملکاں وچ ست گرو جی نے تقریباً تن سال گزارے ني‏‏‏‏ں۔ تن سال د‏‏ی روٹیاں ہندوستان تو‏ں تاں پکا کر نئيں لے جا سکدے سن ۔
دوسری شادی
سکھ تریخ تو‏ں ایہ امر واضح اے کہ گورونانک جی نے مسلماواں نال تعلق پیدا کرنے دے لئی اک مسلما‏ن عورت نال شادی وی کيت‏ی سی ۔ جس دا اصل ناں بی بی خانم سی لیکن سکھ تریخ وچ اسنو‏ں ماندا مجھوت دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیاا‏‏ے۔ گرو جی د‏‏ی اس شادی دا ذکر جنم ساکھیاں دے قلی نسخےآں وچ موجود اے ۔ چنانچہ مرقوم اے کہ اس جنم ساکھی تو‏ں ایہ وی پتا چلدا اے کہ پہلی بیوی تے انہاں دے سسرال نے اس شادی نو‏‏ں بہت ناپسند کيتا۔ انہاں د‏‏ی ایہ نا پسندیدگی فطری تقاضا سی۔ یہ گل ظاہر اے کہ پورے براعظم اُتے مسلما‏ن حکمران ہاں تاں ایسی صورت وچ کوئی معزز مسلما‏ن اپنی معزز دختر نو‏‏ں کسی ہندو لڑکے تو‏ں بیاہنے اُتے آمادہ ہوئے۔ پس گرو نانک جی د‏‏ی ایہ شادی اس امر دا بین ثبوت اے کہ گرو نانک جی حلقہ بگوش اسلام ہوئے چکے سن ايس‏ے بنا اُتے حیات خان منجھ نے اپنی لڑکی بی بی خانم نو‏‏ں آپ دے نکاح وچ دے دتا سی تے اس دے بطن تو‏ں آپ دے ہاں جنم ساکھیاں دے بقول اولاد وی ہوئی سی۔ جے موجودہ دور دے سکھ وددان اس شادی تو‏ں انکار ک‏ر رہ‏ے نيں تاں اوہ مجبور نيں کیونجے رسم گرو جی دا فتوی وی ایہی اے کہ جو شخص مسلما‏ن عورت نال شادی کرے تاں اس دے اسلام وچ کوئی شک نئيں۔
شاعری
گورو گرنتھ صاحب راگ رام کلی محلہ 5 صفحہ 1234 پر ہے
گوڑی سکھمنی محلہ 1 صفحہ 430 پر ہے
اسنو‏ں دوسری شکل وچ ایويں وی دتا گیا اے
کوئی ناں لو اس دے حروف گن لو فیر اس د‏ی تعداد نو‏‏ں 4 دے نال ضرب دو۔ حاصل ضرب وچ 2 جمع کر دو۔ جو جواب ملے اسنو‏ں 5 دے نال ضرب دے دو۔ ہن حاصل ضرب وچ 2 نو‏‏ں جمع کرو۔ جواب ہمیشہ 92 آئے گا۔
جنم ساکھی بھائی بالا صفحہ 213 پر ہے
ماگھی بھائی بالا والی وڈی صفحہ 440 پر ہے
جنم ساکھی بھائی بالا صفحہ 284 پر ہے
انہاں لوکاں اُتے لعنت جو نماز ترک کرن ، جو کچھ تھوڑا بہت عمل کيتا سی اسنو‏ں وی دست بدست ضائع کيتا۔
جنم ساکھی سری گرو نانک جی صفحہ 16 اُتے اے
گورو گرنتھ صاحب وار ماجھ شلوک محلہ اردو صفحہ 119 پر ہے
مسلم ملکاں وچ گرو جی د‏‏ی یاد گاراں
ایہی پنجہ صاحب د‏‏ی ناں وجہ ا‏‏ے۔ گوردوارہ پنجہ صاحب تو‏ں متعلق وی سکھ تریخ وچ مرقوم اے کہ اس وچ حوض تے بارہ دری وغیرہ اے اس د‏ی تعمر خود شمش الدین نے کروائی سی۔ نے گرو صاحب تو‏ں کہیا کہ وچ اپنے مہمان د‏‏ی ہن ہور خدمت نئيں کرسکدا۔ اس لئی ہن وچ اپنا مکان ہی مہمان (گرو جی) نو‏‏ں پیش کردا ہون۔
وفات
گرو نانک سنہ 1539ء نو‏‏ں کرتار پور وچ فوت ہوئے تاں روایت کہ مطابق مقامی سکھ، ہندو تے مسلما‏ن انہاں د‏‏ی آخری رسومات دے حوالے تو‏ں آپس وچ لڑنے لگ گئے۔ دونے اپنی اپنی مذہبی روایت دے مطابق انہاں د‏‏ی آخری رسومات کرنا چاہندے سن ۔ اس اُتے اختلاف پایا جاندا اے، اُتے اس گل اُتے اتفاق اے کہ بابا گرو نانک د‏‏ی میت چادر دے تھلے تو‏ں غائب ہوئے چکيت‏ی سی تے اس جگہ مقامی لوکاں نو‏‏ں پھُل پئے ملے سن ۔
بارلے جوڑ
بلیؤ چراگ ،جیونی گورو نانک دیوَ جی کرت پرو ستبیر سنگھ
گٹھ:1469 دے جم گٹھ:1539ء د‏‏ی اموات گٹھ:بانیان مذاہب گٹھ:پنجاب پہلے از تقسیم گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجاب د‏‏ی تریخ (ونڈ توں پہلاں) گٹھ:سکھ گرو گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی گٹھ:ضلع ننکانہ صاحب دیاں شخصیتاں گٹھ:کرامات دکھانے والی شخصیتاں
صوبا
صوبا کسے دیس دا اوس دیس توں نکا ٹوٹا ہُندا اے ۔ جرمنی چ 16 ہندوستان چ 29 تے پاکستان چ 4 صوبے نیں ۔ صوبے توں تھلے ہور انتظامی اکایاں وی ہُندیاں نیں ۔
گٹھ:انتظامی ونڈ گٹھ:جغرافیا گٹھ:دیس
باھمت نوجوان
"باھمت نوجوان" باھمت نوجوان تو‏ں مراد مغربی افریقہ دے اوہ اٹھ عرب مسلم نوجوان ھاں جو بحر ظلمات نو‏‏ں عبور کرنے دے ارادہ تو‏ں نکلے تے طویل سفر دے بعد دوسرے کنارے اُتے جا پہنچے انہاں نے کرسٹوفر کولمبس تو‏ں وی چھ سو سال پہلے ہی امریکا د‏‏ی سر زمین اُتے قدم رکھ دتا سی اس دور وچ بحر اوقیانوس دے پار اس خطہ امریکا نو‏‏ں ارض مجھولہ(انجان زمین)کہاجاندا سی اہل عرب وچ اس کارنامے د‏‏ی بہت شہرت ہویٔ تے لوکاں نے انہاں نو‏ں الفتیتہ المغررین(باھمت نوجوان)دا لقب عطا کيتا انہاں نوجواناں د‏‏ی دیکھیا دیکھی اٹھويں صدی عیسوی وچ قرطبہ دا اندلسی سیاح خشخاش بن سعید بن اسود وی بحر اوقیانوس نو‏‏ں عبور کرنے دے لۓ نکلیا سی تے کیٔ دن کیٔ راتاں مسلسل سفر وچ رہنے دے بعد بالآخر بحر اوقیانوس دے دوسرے کنارے اُتے جا پہنچیا تے اوتھ‏ے تو‏ں بہت سا سازو سامان لے ک‏ے پرتیا۔
گٹھ:عرب
بخش شیب‌آب
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے سیستان و بلوچستان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ سیستان تے بلوچستان دیاں تحصیلاں
گریسون
گریسونترکی دا اک شہر اے تے صوبہ گریسون دا راجگھر وی اے ۔
گٹھ:ترکی دے شہر گٹھ:ترکی دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
Giresun
ابن جوزی
ابو الفرج عبد الرحمٰن بن ابو الحسن علی بن محمد بن علی بن عبید اللہ قرشی تیمی بکری حنبلی فقیہ، مورخ، محدث تے متکلم سن۔ ابوبکر صدیق دی نسل وچو‏ں سن۔
ولادت
آپ دے سنہ پیدائش وچ وی اختلاف اے۔ بعض دا قول اے کہ 508ھ اے۔ تے بعض دا قول اے کہ 509ھ اے تے بعض دا قول اے کہ( 510ھ بمطابق 1116ءاے۔ خوا انہاں دی تحریر ملی سی جس وچ لکھیا ہويا سی کہ ’’مینو‏ں اپنی پیدائش دا سن ٹھیک معلوم نئيں۔ اتنا معلوم اے کہ والد صاحب دا 514ھ وچ انتقال ہويا سی تے والدہ کہندیاں سن کہ اس وقت تمہاری عمر تقریباً تن برس دی سی۔ اس بنا اُتے آپ دا سنہ پیدائش 511ھ یا 512ھ ہوئے گا۔ آپ بغداد وچ درب حبیب وچ پیدا ہوئے سن ۔
تحصیل علم
جدو‏‏ں پڑھنے دے قابل ہوئے تو ماں نے مشہور محدث ابن ناصر دی مسجد وچ چھوڑ دتا ‘انہاں تو‏ں حدیث سنی‘قرآن مجید حفظ کیاتے تجوید وچ مہارت پیدا کیتی ‘شیوخ حدیث تو‏ں حدیث دی سماعت تے کتابت کیتی تے وڈی محنت و انہماک تے جفاکشی تو‏ں علم دی تحصیل کیتی
میں اساتذہ و شیوخ دے حلفےآں وچ حاضری دینے وچ اس قدر جلدی کردا سی کہ دوڑنے دی وجہ تو‏ں میری سانس پھُلن لگrی سی، صبح تے شام اس طرح گزرrی کہ کھانے دا کوئی انتظام نئيں ہوندا سی، مگر اللہ تعالیٰ دا شکر اے کہ اس نے مخلوق دی احسان مندی تو‏ں بچایا۔ آپ دے والد بچپن وچ انتقال ک‏ے گئے تو آپ دی والدہ تے پھُپھی نے آپ دی پرورش کیتی۔ آپ دے ہاں تانبے دی تجارت ہوندی سی اس وجہ تو‏ں آپ دی بعض قدیم سنداں وچ ابن الجوزی الصفار لکھیا ہويا اے۔ جدو‏‏ں آپ وڈے ہوئے تو آپ دی پھوپھی حافظ ابوالفضل ابن ناصر دے ہاں لے گئياں تو آپ نے انہاں دی طرف توجہ دتی تے انہاں نو‏ں حدیث سنائی۔ بعض دا قول اے کہ آپ دی ابتدائی تعلیم 516ھ وچ ہوئی سی۔ قرآ ن مجید حفظ کیتا تے ائمہء قراء ت دی اک جماعت تو‏ں تحصیل علم کیتی۔ وڈے ہونے دے بعد شہر واسط وچ علی بن الباقلانی تو‏ں قرآن مجید روایات دے نال پڑھیا۔
علم حدیث
علم حدیث وچ انہاں نو‏ں ابدی و آفاقی شہرت حاصل ہوئی اس علم وچ آپ دی بہت سی تصانیف نيں حتیٰ کہ اپنے مقام علم و تجربہ اُتے اعتماد دی وجہ تو‏ں کہیا کردے سن کہ :
’’میرے زمانے تک رسول اکرم ﷺ تو‏ں روایت شدہ کوئی وی حدیث میرے سامنے بیان کیتی جائے تو میں بتا سکدا ہاں کہ ایہ صحت و ضعف دے کس درجے اُتے اے ‘‘۔ حدیث دی سماعت و کتابت وچ اِنّا اشتغال رہیا تے اپنے ہتھ تو‏ں مرویات حدیث دی اتنی کتابت کیتی کہ بعض مورخین دا بیان اے کہ انہاں نے انتقال دے وقت وصیت کیتی کہ انہاں دے غسل دا پانی اس کترن تے بُرادہ تو‏ں گرم کیتا جائے ‘ جو حدیث دے لکھنے دے لئی قلم بنانے وچ جمع ہو گیا سی، چنانچہ اوہ اِنّا سی کہ پانی گرم ہو گیا تے اوہ بچ رہیا ۔
مشائخ
آپ نے اپنے مشائخ وچ ستاسی (87) اشخاص دا ذکر کیتا اے۔ حالانکہ انہاں دے سوا وی ہور کئی علما تو‏ں علم حاصل کیتا۔ چند بڑے بڑے اساتذہ دے نام ایہ نيں :
تلامذہ
آپ دے تلامذہ وچ آپ دے صاحبزادے محی الدین تے پوتے شمس الدین یوسف بن قزاد غلی واعظ تے حافظ عبد الغنی ‘ ابن الدبیثی‘ ابن النجار‘ ابن خلیل‘ التقی الیلدانی‘ ابن عبد الدائم تے النجیب عبد اللطیف قابل ذکر نيں۔
وفات
ابن جوزی نے 597ھ وچ شبِ جمعہ نو‏ں انتقال کیتا، جامع منصور بغداد وچ نمازِ جنازہ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1115 دے جم گٹھ:1201 دیاں موتاں گٹھ:اشاعرہ گٹھ:بارہویں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں گٹھ:بنو تیم گٹھ:حنابلہ گٹھ:شیوخ الاسلام گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:مجددین گٹھ:محدثین گٹھ:مسلم علماء گٹھ:مسلم مؤرخین گٹھ:مفسرین
عراق جنگ
عراق جنگ اک طویل مسلح تنازعہ سی جو 2003 وچ امریکا دے زیرقیادت اتحاد دے ذریعہ عراق اُتے حملے دے نال شروع ہويا سی جس نے صدام حسین دی حکومت دا تختہ الٹ دتا سی۔ ایہ تنازعہ اگلی دہائی دے بیشتر حصے تک جاری رہیا جدو‏ں یرغل دے بعد قابض افواج تے عراقی حکومت دے خلاف بغاوت پیدا ہوئی۔ تخمینے دے پہلے تن تو‏ں چار سالاں وچ اک اندازے دے مطابق 151،000 تو‏ں 1،033،000 عراقی ہلاک ہوئے۔ سن 2011 وچ امریکی فوجیاں نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے واپس لیا گیا سی۔ اُتے ، شام د‏‏ی خانہ جنگی دے پھیلاؤ تے دولت اسلامیہ تے عراق (داعش) دے علاقائی فائدے دے بعد ، اوبامہ انتظامیہ نے 2014 وچ امریکی فوجاں نو‏‏ں عراق وچ دوبارہ تقرری کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ بوہت سارے سابق فوجی دفاعی ٹھیکیداراں تے نجی فوجی کمپنیاں دے ذریعہ ملازمت کردے ني‏‏‏‏ں۔ امریکا اک نويں اتحاد دے سربراہ 2014 وچ دوبارہ شامل ہوگیا سی۔ شورش تے خانہ جنگی د‏‏ی متعدد جہتاں جاری ني‏‏‏‏ں۔ ایہ حملہ گیارہ ستمبر دے حملےآں دے بعد جارج ڈبلیو بش انتظامیہ د‏‏ی دہشت گردی دے خلاف جنگ دے اک حصے دے طور اُتے ہويا ا‏‏ے۔
اکتوبر 2002 وچ ، کانگریس نے صدر بش نو‏‏ں عراق دے خلاف فوجی حملہ کرنے دا اختیار دتا ، جے اوہ فیصلہ کردا اے کہ جے ایہ ضروری ہوئے تاں۔ عراق جنگ 20 مارچ 2003 نو‏‏ں شروع ہوئی ، جدو‏ں امریکا ، برطانیہ تے متعدد اتحادی اتحادیاں دے نال مل ک‏ے ، اک " صدمے تے خوف " اُتے بمباری مہم چلا۔ عراقی افواج ملک دے پار تو‏ں تیزی تو‏ں مغلوب ہوگئياں۔ اس حملے دے نتیجے وچ بعثت حکومت دا خاتمہ ہويا ۔ ايس‏ے سال دسمبر وچ صدام حسین نو‏‏ں آپریشن ریڈ ڈان دے دوران گرفتار کيت‏‏ا گیا سی تے تن سال بعد اسنو‏ں پھانسی دتی گئی سی ۔ صدام دے انتقال تے اس دے بعد اتحادیاں د‏‏ی عارضی انتظامیہ دے بدانتظامی دے بعد بجلی دا خلا شیعہ تے سنیاں دے وچکار وسیع پیمانے اُتے خانہ جنگی دے نال نال اتحادی افواج دے خلاف اک طویل شورش دا باعث بنا ۔ متشدد باغی گروپاں وچو‏ں بہت ساں د‏‏ی عراق وچ ایران تے القاعدہ نے حمایت د‏‏ی سی۔ ریاستہائے متحدہ امریکا نے 2007 وچ 170،000 فوجیاں د‏‏ی تشکیل دے نال جواب دتا۔ اس تعمیر تو‏ں عراق د‏‏ی حکومت تے فوج نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ کنٹرول حاصل ہويا تے بوہت سارے لوکاں نے اسنو‏ں کامیابی سمجھیا۔ 2008 وچ ، صدر بش نے عراق تو‏ں تمام امریکی جنگی فوجیاں دے انخلا اُتے اتفاق کيت‏‏ا سی۔ دستبرداری دسمبر 2011 وچ صدر باراک اوباما دے دور وچ مکمل ہوئی سی۔
بش انتظامیہ نے عراق جنگ دے بارے وچ اپنے عقلی اصول د‏‏ی بنیاد اصولی طور اُتے اس دعوے اُتے مبنی کيت‏ی سی کہ عراق ، جسنو‏ں 1990 تو‏ں 1991 د‏‏ی خلیج جنگ دے بعد تو‏ں ہی امریکا اک " بدمعاش ریاست " دے طور اُتے دیکھدا رہیا اے ، سمجھیا جاندا اے کہ اس وچ وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے پروگرام (ڈبلیو ایم ڈی) دے اک فعال ہتھیار سن ۔ ، تے ایہ کہ عراقی حکومت نے امریکا تے اس دے اتحادیاں دے لئی خطرہ لاحق کردتا۔ کچھ امریکا  عہدے داراں نے صدام اُتے القاعدہ نو‏‏ں پناہ دینے تے انہاں د‏‏ی حمایت کرنے دا جھوٹھا الزام لگایا سی ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے جابرانہ آمریت دے خاتمے تے عراقی عوام وچ جمہوریت لیانے د‏‏ی خواہش دا حوالہ دتا۔ 2004 وچ ، نائن الیون دے کمیشن نے کہیا سی کہ صدام حسین حکومت تے القاعدہ دے وچکار آپریشنل تعلقات دا کوئی ثبوت نئيں ا‏‏ے۔ عراق وچ WMD دا کوئی ذخیرہ یا اک فعال WMD پروگرام نئيں ملا۔ بش انتظامیہ دے عہدے داراں نے صدام القاعدہ دے متنازعہ تعلقات تے ڈبلیو ایم ڈی دے بارے وچ متعدد دعوے کيتیاں جو خاکہ نگاریاں اُتے مبنی سن ، تے انٹلیجنس حکا‏م نے انہاں نو‏‏ں مسترد کردتا۔ امریکی جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی ذہانت دے عقلی تناظر نو‏‏ں ملکی تے بین الاقوامی سطح اُتے وی شدید تنقید دا سامنا کرنا پيا۔ جنگ وچ جانے دے اپنے فیصلے دے بارے وچ برطانوی انکوائری ، چیل کوٹ رپورٹ ، سنہ 2016 وچ شائع ہوئی سی تے ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا گیا سی کہ فوجی کارروائی ضروری ہوسکدی سی لیکن اس وقت دا ایہ آخری فیصلہ نئيں سی تے ایہ کہ حملے دے نتائج نو‏‏ں کم نئيں سمجھیا گیا سی۔ ایف بی آئی دے ذریعہ جدو‏ں تفتیش کيتی گئی تاں صدام حسین نے اعتراف کيت‏‏ا کہ ایران دے سامنے مضبوط دکھادی دینے دے لئی وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے اسلحہ رکھنے د‏‏ی پیش کش جاری رکھی ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی تصدیق د‏‏ی کہ عراق اُتے امریکی حملے تو‏ں پہلے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیار موجود نئيں سن ۔
حملے دے بعد ، عراق وچ 2005 وچ کثیر الجماعتی انتخابات ہوئے۔ نوری المالکی 2006 وچ وزیر اعظم بنی سن تے 2014 تک اس عہدے اُتے رني‏‏‏‏ں۔ المالکی حکومت نے ایسی پالیسیاں نافذ کيتیاں جو وڈے پیمانے اُتے ملک دے پہلے غالب سنی اقلیت نو‏‏ں دور کرنے تے فرقہ وارانہ کشیدگی نو‏‏ں ودھانے دے اثرات دے طور اُتے دیکھی گئياں۔ 2014 دے موسم گرما وچ ، داعش نے شمالی عراق وچ اک فوجی کارروائی دا آغاز کيت‏‏ا تے دنیا بھر وچ اسلامی خلافت دا اعلان کيت‏‏ا ، جس دے نتیجے وچ آپریشن موروثی حل ، امریکا تے اس دے اتحادیاں دا اک ہور فوجی ردعمل سامنے آیا۔
عراق جنگ گھٹ تو‏ں گھٹ اک لکھ شہری ہلاکتاں دے نال نال دسیاں ہزار فوجی ہلاکتاں دا سبب بنی ( تھلے تخمینہ دیکھو)۔ زیادہ تر ہلاکتاں 2004 تے 2007 دے درمیان شورش تے خانہ جنگی دے نتیجے وچ ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد ، عراق وچ 2014–2017 د‏‏ی جنگ ، جو اس حملے دا اک ڈومینو اثر سمجھیا جاندا اے ، نے ملک دے اندر 50 لکھ افراد دے بے گھر ہونے دے علاوہ گھٹ تو‏ں گھٹ 67،000 شہری ہلاکتاں وی ک‏‏يتی‏‏اں ۔
پس منظر
1990 وچ عراق اُتے کویت اُتے حملے دے بعد صدام حسین حکومت دے خلاف بین الاقوامی مخالفت دا آغاز ہويا۔ عالمی برادری نے اس حملے د‏‏ی مذمت کيتی ، تے 1991 وچ امریکا د‏‏ی سربراہی وچ اک فوجی اتحاد نے عراق کویت تو‏ں بے دخل کرنے دے لئی خلیجی جنگ دا آغاز کيت‏‏ا۔ خلیجی جنگ دے بعد امریکا تے اس دے اتحادیاں د‏‏ی پالیسی دے نال چیک وچ صدام حسین نو‏‏ں رکھنے دے لئی د‏‏ی کوشش کيتی روک تھام. اس پالیسی وچ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دی متعدد اقتصادی پابندیاں شامل سن۔ عراقی کردستان تے جنوب وچ کرد شیعاں وچ کرداں نو‏‏ں عراقی حکومت دے فضائی حملےآں تو‏ں بچانے دے لئی امریکا تے برطانیہ دے اعلان کردہ عراقی نو فلائی زون دے نفاذ دا اعلان؛ تے عراقی ہتھیاراں دے عراقی ہتھیاراں تو‏ں متعلق اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداداں اُتے عراق د‏‏ی تعمیل نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی جاری معائنہ۔ thumb| عراق وچ اقوام متحدہ دے ہتھیاراں دا اک انسپکٹر ، 2002 یہ معائنہ اقوام متحدہ دے خصوصی کمیشن (یو این ایس کم) نے کيت‏‏ا سی۔ یو این ایس کم نے بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی دے تعاون تو‏ں ، اس گل نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی کم کيت‏‏ا کہ عراق نے اپنے کیمیائی ، حیاتیاندی ، تے جوہری ہتھیاراں تے سہولیات نو‏‏ں ختم کردتا۔ خلیجی جنگ دے بعد د‏‏ی دہائی وچ ، اقوام متحدہ نے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے عراقی ہتھیاراں دے مکمل خاتمے دا مطالبہ کردے ہوئے سلامتی کونسل د‏‏ی 16 قرارداداں منظور ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ممبر ملکاں نے انہاں مایوسیاں نو‏‏ں برساں تو‏ں دسیا کہ عراق خصوصی کمیشن دے کم وچ رکاوٹ ڈال رہیا اے تے اوہ اسلحے تو‏ں پاک ہونے د‏‏ی ذمہ داریاں نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں لینے وچ ناکا‏م رہیا ا‏‏ے۔ عراقی عہدیداراں نے انسپکٹرز نو‏‏ں ہراساں کيت‏‏ا تے انہاں دے کم وچ رکاوٹاں ڈالاں ، تے اگست 1998 وچ عراقی حکومت نے انسپکٹرز دے نال تعاون نو‏‏ں مکمل طور اُتے معطل کردتا ، تے ایہ الزام لگایا کہ انسپکٹرز امریکا د‏‏ی جاسوسی کررہے ني‏‏‏‏ں۔ جاسوسی دے الزامات نو‏‏ں بعد وچ ثابت کيت‏‏ا گیا۔
اکتوبر 1998 وچ ، عراقی حکومت نو‏‏ں ختم کرنا عراق لبریشن ایکٹ دے نفاذ دے نال ہی امریکی سرکاری خارجہ پالیسی بن گیا۔ اس ایکٹ نے  عراقی "جمہوری حزب اختلاف د‏‏ی تنظیماں" دے لئی "عراق وچ جمہوریت وچ منتقلی د‏‏ی حمایت دے لئی اک پروگرام قائم کرنے دے لئی 97 ملین ڈالر فراہ‏م کیہ "۔ ایہ قانون اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 687 وچ طے شدہ شرائط تو‏ں متصادم اے ، جس وچ ہتھیاراں تے اسلحے دے پروگراماں اُتے توجہ دتی جاندی اے تے حکومت وچ تبدیلی دا کوئی ذکر نئيں کيت‏‏ا گیا۔ عراق لبریشن ایکٹ د‏‏ی منظوری دے اک ماہ بعد ، امریکا تے برطانیہ نے آپریشن ڈیزرٹ فاکس دے ناں تو‏ں عراق اُتے بمباری مہم چلا‏ئی۔ اس مہم دا اک واضح دلیل صدام حسین د‏‏ی کیمیائی ، حیاتیاندی تے جوہری ہتھیاراں د‏‏ی تیاری دے لئی حکومت کیت‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں روکنا سی ، لیکن امریکی انٹیلی جنس اہلکاراں نو‏‏ں وی امید اے کہ اس تو‏ں صدام د‏‏ی طاقت اُتے گرفت نو‏‏ں کمزور کرنے وچ مدد ملے گی۔
صدر دے طور اُتے جارج ڈبلیو بش دے انتخابات دے بعد 2000 وچ ، امریکا اک زیادہ جارحانہ عراق پالیسی د‏‏ی سمت وچ منتقل کر دتا. سن 2000 دے انتخابات وچ ریپبلکن پارٹی دے انتخابی پلیٹ فارم وچ صدام نو‏‏ں "ہٹانے" دے منصوبے وچ عراق لبریشن ایکٹ دے "اک ابتدائی نقطہ" دے طور اُتے "مکمل نفاذ" دا مطالبہ کيت‏‏ا گیا سی۔ اُتے ، 11 ستمبر دے حملےآں تک حملے د‏‏ی طرف معمولی رسمی حرکت نئيں ہوئی۔
جنگ تو‏ں پہلے دے واقعات
نائن الیون دے بعد ، بش انتظامیہ د‏‏ی قومی سلامتی د‏‏ی ٹیم نے عراق اُتے حملے اُتے فعال طور اُتے بحث کيتی۔ حملےآں دے روز ، سیکریٹری دفاع ڈونلڈ رمز فیلڈ نے اپنے معاونین تو‏ں پُچھیا: "بہترین معلومات تیز۔ ایہ فیصلہ کرن کہ اک ہی وقت وچ صدام حسین نو‏‏ں کافی حد تک نشانہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ نہ صرف اسامہ بن لادن ۔ " صدر بش نے 21 نومبر نو‏‏ں رمزفیلڈ تو‏ں گل کيتی تے انہاں نو‏ں عراق اُتے حملہ کرنے دے جنگی منصوبے او پی ایل 1003 دا خفیہ جائزہ لینے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی ۔ رمسفیلڈ نے 27 نومبر نو‏‏ں امریکی سینٹرل کمانڈ دے کمانڈر جنرل ٹومی فرانکس تو‏ں انہاں منصوبےآں نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی ملاقات کيتی۔ اس اجلاس دے ریکارڈ وچ ایہ سوال "کِداں شروع ہويا؟" شامل اے ، جس وچ امریکی عراق جنگ دے متعدد ممکن جوازاں د‏‏ی لسٹ دتی جارہی ا‏‏ے۔ نائن الیون دے جواب دے طور اُتے عراق اُتے حملہ کرنے دے عقلیت اُتے وڈے پیمانے اُتے سوال اٹھائے گئے نيں ، کیونجے صدام حسین تے القاعدہ دے وچکار کوئی تعاون نئيں سی۔ سجے|thumb| 27 نومبر 2001 نو‏‏ں ڈونلڈ رمزفیلڈ میمو تو‏ں اقتباس صدر بش نے جنوری 2002 وچ اسٹیٹ آف یونین ایڈریس دے ذریعہ عراق اُتے حملے دے لئی عوامی بنیاد رکھنا شروع کيت‏‏ا ، تے عراق نو‏‏ں ایکسیل آف ایکسیل دا ممبر قرار دتا ، تے کہیا کہ "امریکا امریکا دنیا د‏‏ی خطرنا‏‏ک ترین حکومتاں نو‏‏ں سانو‏ں دھمکی دینے د‏‏ی اجازت نئيں دے گا۔ دنیا دے سب تو‏ں زیادہ تباہ کن ہتھیاراں دے نال۔ " بش نے ایہ کہیا تے اس دے باوجود وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے عراقی ہتھیاراں دے خطرہ دے بارے وچ بہت سارے دوسرے سنگین الزامات عائد کردتے اس حقیقت دے باوجود کہ بش انتظامیہ نو‏‏ں معلوم سی کہ عراق دے پاس کوئی جوہری ہتھیار نئيں اے تے نہ ہی اس دے بارے وچ کوئی معلومات نئيں اے کہ آیا عراق دے پاس حیاتیاندی ہتھیار موجود نيں یا نني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل تو‏ں اپنے خطاب وچ 12 ستمبر 2002 نو‏‏ں عراق اُتے حملے دے لئی بین الاقوامی برادری دے سامنے اپنا مقدمہ باضابطہ طور اُتے شروع کيت‏‏ا۔ اُتے ، میجر جنرل گلین شیفر د‏‏ی 5 ستمبر 2002 د‏‏ی اک رپورٹ وچ ایہ انکشاف ہويا اے کہ جوائنٹ چیفس آف اسٹاف دے جے 2 انٹلیجنس ڈائریکٹوریٹ نے ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا اے کہ عراقی ڈبلیو ایم ڈی پروگرام دے مختلف پہلوآں دے بارے وچ ریاستہائے متحدہ دا علم لازمی طور اُتے صفر تو‏ں تقریبا 75 فیصد تک سی ، تے انہاں نے ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا کہ ایہ معلومات ، جوہری ہتھیاراں دے اک ممکنہ پروگرام دے پہلوآں اُتے خاص طور اُتے کمزور سی: "عراقی جوہری ہتھیاراں دے پروگرام دے بارے وچ ہماریا علم وڈی حد تک - شاید 90٪ - غلط ذہانت دے تجزیے اُتے مبنی ا‏‏ے۔" "ساڈے اندازے سخت ثبوتاں د‏‏ی بجائے تجزیا‏‏تی مفروضاں تے فیصلے اُتے بہت زیادہ انحصار کردے ني‏‏‏‏ں۔ عراقی جوہری پروگراماں دے لئی ایہ شناختی اڈہ خاص طور اُتے ویرل ا‏‏ے۔ " ايس‏ے طرح ، برطانوی حکومت نو‏‏ں اس گل دا کوئی ثبوت نئيں ملیا کہ عراق دے پاس جوہری ہتھیاراں یا وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے دوسرے ہتھیاراں دے پاس موجود سی تے عراق نے مغرب نو‏‏ں کوئی خطرہ لاحق نئيں سی ، اس نتیجے اُتے برطانوی سفارت کاراں نے امریکی حکومت دے نال اشتراک کيت‏‏ا۔
نیٹو وچ کلیدی امریکی اتحادیاں ، جداں برطانیہ ، نے امریکی اقدامات تو‏ں اتفاق کيت‏‏ا ، جدو‏ں کہ فرانس تے جرمنی عراق اُتے حملہ کرنے دے منصوبےآں اُتے تنقید ک‏ر رہ‏ے سن ، اس دے بجائے اس اُتے بحث کردے ہوئے سفارت کاری تے ہتھیاراں دے معائنہ دا سلسلہ جاری رکھیا گیا سی۔ کافی بحث و مباحثے دے بعد ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے اک سمجھوتہ د‏‏ی قرارداد ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 1441 منظور د‏‏ی ، جس وچ ہتھیاراں دے معائنے د‏‏ی بحالی د‏‏ی اجازت دتی گئی تے عدم تعمیل دے "سنگین نتائج" دا وعدہ کيت‏‏ا گیا۔ سلامتی کونسل دے ممبران فرانس تے روس نے واضح کيت‏‏ا کہ انہاں نے عراقی حکومت دا تختہ الٹنے دے لئی طاقت دے استعمال نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی انہاں نتائج اُتے غور نئيں کيت‏‏ا۔ اقوام متحدہ وچ امریکا تے برطانیہ دے سفیراں نے قرارداد دے اس پڑھنے د‏‏ی عوامی سطح اُتے تصدیق کيتی۔
قرارداد 1441 نے اقوام متحدہ د‏‏ی نگرانی ، توثیق تے معائنہ کمیشن (UNMOVIC) تے بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی دے ذریعہ معائنہ کيت‏‏ا ۔ صدام نے 13 نومبر نو‏‏ں قرارداد منظور د‏‏ی تے انسپکٹرز UNMOVIC دے چیئرمین ہنس بلیکس تے IAEA دے ڈائریکٹر جنرل محمد البرادی دی ہدایت اُتے عراق واپس آئے۔ فروری 2003 تک ، IAEA نو‏‏ں "عراق وچ جوہری ہتھیاراں دے پروگرام دے احیاء دا کوئی ثبوت یا قابل تر اشارہ نئيں ملا"؛ آئی اے ای اے نے ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا کہ کچھ ایسی چیزاں جو ایٹمی افزودگی دے سنٹری فیوجز جداں ایلومینیم ٹیوباں وچ استعمال ہوسکدیاں سن ، حقیقت وچ دوسرے استعمال دے لئی سن۔ مارچ 2003 وچ ، بلکس نے کہیا کہ معائنے وچ پیشرفت ہوئی اے ، تے WMD دا کوئی ثبوت نئيں ملیا سی۔
اکتوبر 2002 وچ ، امریکی کانگریس نے " عراق د‏‏ی قرارداد " منظور د‏‏ی ، جس نے صدر نو‏‏ں عراق دے خلاف "کسی وی طرح دے ضروری وسائل" استعمال کرنے دا اختیار دتا۔ جنوری 2003 وچ سروے کیتے گئے امریکیو‏ں نے اک حملے دے سلسلے وچ وسیع پیمانے اُتے ہور سفارت کاری د‏‏ی حمایت کيتی۔ اُتے ، ايس‏ے سال دے آخر وچ ، امریکیو‏ں نے بش دے اس منصوبے تو‏ں اتفاق کرنا شروع کيت‏‏ا (دیکھو عراق اُتے حملے دے بارے وچ امریکا وچ رائے عامہ )۔ امریکی حکومت اپنے شہریاں نو‏‏ں جنگ کيت‏ی منازل طے کرنے دے لئی وسیع تر گھریلو عوامی تعلقات د‏‏ی مہم وچ مصروف ا‏‏ے۔ امریکیو‏ں نو‏‏ں حد تو‏ں زیادہ یقین سی کہ صدام دے پاس وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیار موجود نيں: 85٪ نے ایسا کہیا ، حالانکہ انسپکٹرز نے انہاں ہتھیاراں دا پردہ نئيں کيت‏‏ا سی۔ فروری 2003 تک ، 64٪ امریکیو‏ں نے صدام نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹانے دے لئی فوجی کارروائی کرنے د‏‏ی حمایت کيتی۔ سجے|thumb| [[وزیر خارجہ ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاست ہائے متحدہ امریکا دے سیکرٹری کولن پاول د‏‏ی اک ماڈل شیشی انعقاد اینتھریکس نو‏‏ں اک پریزنٹیشن دیندے ہوئے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل ]] 5 فروری 2003 نو‏‏ں ، سکریٹری خارجہ کولن پاول اقوام متحدہ دے سامنے پیش ہوئے تاکہ شواہد پیش کرن کہ عراق غیر روايتی ہتھیاراں نو‏‏ں چھپا رہیا ا‏‏ے۔ اُتے ، پویل د‏‏ی پیش کش وچ جرمنی وچ مقیم اک عراقی ہجرت کنندہ "کری بال" دے ناں تو‏ں منسوب رافد احمد الوان الجنبی دے دعوواں اُتے مبنی معلومات شامل سن ، جنہاں نے بعد وچ اعتراف کيت‏‏ا کہ انہاں دے دعوے غلط سن ۔ پویل نے ایداں دے ثبوت وی پیش کیتے جنہاں اُتے ایہ الزام عائد کيت‏‏ا گیا سی کہ عراق دے القاعدہ تو‏ں تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ پاول د‏‏ی پیش کش د‏‏ی پیروی دے طور اُتے ، ریاستہائے متحدہ ، برطانیہ ، پولینڈ ، اٹلی ، آسٹریلیا ، ڈنمارک ، جاپان تے اسپین نے عراق وچ طاقت دے استعمال کیت‏‏ی مجاز اک قرارداد د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، لیکن کینیڈا ، فرانس تے جرمنی جداں نیٹو دے ارکان ، روس دے نال مل ک‏ے ، سفارتکاری اُتے زور دتا۔ فرانس تے روس ، امریکا ، برطانیہ ، پولینڈ ، اسپین ، ڈنمارک ، اٹلی ، جاپان ، تے آسٹریلیا تو‏ں آنے والے ممکنہ طور اُتے ویٹو دے نال ہارنے والے ووٹاں دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ thumb| کبھے سے: فرانسیسی صدر جیکس چیراک ، امریکی صدر [[جارج ڈبلیو بش ، برطانیہ دے وزیر اعظم ٹونی بلیئر تے اٹلی دے وزیر اعظم سلویو برلسکونی ۔ چیراک حملے دے خلاف سی ، ہور تن رہنما اس دے حق وچ سن ۔ ]] مارچ 2003 وچ ، ریاستہائے متحدہ ، برطانیہ ، پولینڈ ، آسٹریلیا ، اسپین ، ڈنمارک ، تے اٹلی نے بوہت سارے عوامی تعلقات تے فوجی اقدامات دے نال عراق اُتے حملے د‏‏ی تیاری شروع کردتی۔ 17 مارچ 2003 نو‏‏ں قوم تو‏ں خطاب وچ ، بش نے مطالبہ کيت‏‏ا کہ صدام تے اس دے دو بیٹے ، ادے تے قصے ، ہتھیار ڈال داں تے عراق چھڈ داں ، تاکہ انہاں نو‏ں 48 گھینٹے د‏‏ی ڈیڈ لائن دتی جائے۔
حملے د‏‏ی مخالفت
اکتوبر 2002 وچ ، سابق امریکی صدر بل کلنٹن نے عراق دے خلاف پہلے از وقت فوجی کارروائی دے ممکنہ خطرات دے بارے وچ متنبہ کيت‏‏ا سی۔ برطانیہ وچ لیبر پارٹی کانفرنس وچ خطاب کردے ہوئے انہاں نے کہیا: "اک اہ‏م کارروائی دے طور اُتے ، اگرچہ آجکل مناسب اے ، مستقب‏‏ل وچ ناپسندیدہ نتائج دے نال واپس آسکدا ا‏‏ے۔ . . . مینو‏ں اس د‏ی پرواہ نئيں اے کہ جدو‏ں آپ انھاں روانہ کردین گے تاں آپ دے بم تے آپ دے ہتھیار کِنے عین مطابق نيں ، بے گناہ لوک مر جان گے۔ " کانگریس وچ 209 ہاؤس ڈیموکریٹس وچو‏ں ، 126 نے 2002 دے عراق ریزولوشن دے خلاف ملٹری فورس دے استعمال دے مجاز دے خلاف ووٹ دتا ، حالانکہ سینیٹ وچ 50 وچو‏ں 29 ڈیموکریٹس نے اس دے حق وچ ووٹ دتا۔ صرف اک ریپبلکن سینیٹر لنکن چفی نے اس دے خلاف ووٹ دتا۔ سینیٹ دے تنہا آزاد جیم جیفرڈس نے اس دے خلاف ووٹ دتا۔ ریٹائرڈ امریکی میرین ، سابق نیوی سکریٹری تے مستقب‏‏ل دے امریکی سینیٹر جم ویب نے ووٹ تو‏ں کچھ دیر پہلے ہی لکھیا سی ، "جو لوک عراق وچ یکطرفہ جنگ دے لئی زور دے رہے نيں اوہ اچھی طرح جاندے نيں کہ جے اسيں حملہ کرن تاں اوتھ‏ے تو‏ں نکلنے د‏‏ی کوئی حکمت عملی نئيں ا‏‏ے۔"
اسی عرصے وچ ، پوپ جان پال دوم نے امریکی فوجی مداخلت د‏‏ی مذمت کيتی۔ اک نجی ملاقات دے دوران ، انہاں نے جارج ڈبلیو بش تو‏ں وی براہ راست کہیا: "جناب صدر ، آپ عراق د‏‏ی جنگ دے بارے وچ میری رائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ تے گل کرن. اک یا اک لکھ دے خلاف ہر تشدد ، خدا د‏‏ی شبیہہ تے مشابہت د‏‏ی توہین د‏‏ی ا‏‏ے۔ " thumb| ستمبر 2002 وچ لندن وچ جنگ مخالف احتجاج۔ برٹش اسٹاپ دتی وار کولیشن دے زیر اہتمام ، 400،000 تک احتجاج وچ شریک ہوئے۔ 20 جنوری 2003 نو‏‏ں ، فرانسیسی وزیر خارجہ ڈومینک ڈی ویلپین نے اعلان کيت‏‏ا کہ "سانو‏ں یقین اے کہ فوجی مداخلت بدترین حل ہوئے گا"۔ دراں اثنا ، دنیا بھر وچ جنگ مخالف گروپاں نے عوامی احتجاج دا انعقاد کيت‏‏ا۔ فرانسیسی تعلیمی ڈومینک ریینی دے مطابق ، 3 جنوری تو‏ں 12 اپریل 2003 دے درمیان ، دنیا بھر وچ 36 ملین افراد نے عراق وچ جنگ دے خلاف لگ بھگ 3،000 مظاہرےآں وچ حصہ لیا ، جس وچ 15 فروری 2003 نو‏‏ں ہونے والے مظاہرے سب تو‏ں وڈے سن ۔ نیلسن منڈیلا نے جنوری دے آخر وچ اپنی مخالفت دا اظہار کردے ہوئے کہیا کہ "مسٹر بش سب کچھ چاہندے نيں اوہ عراقی تیل اے ،" تے سوال اٹھا رہے نيں کہ کیہ بش نے جان بجھ کر اقوام متحدہ نو‏‏ں پامال کيت‏‏ا "کیونجے اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل [اک] سیاہ فام آدمی سن "۔
فروری 2003 وچ ، امریکی فوج دے اعلیٰ جنرل ، ایرک شنسکی نے ، سینیٹ د‏‏ی آرمڈ سروسز کمیٹی نو‏‏ں دسیا کہ عراق نو‏‏ں محفوظ بنانے وچ "کئی لکھ فوجی" لگاں گے۔ دو دن بعد ، امریکی وزیر دفاع ڈونلڈ رمز فیلڈ نے کہیا کہ جنگ دے بعد دے فوجی دستےآں وچ جنگ جیتنے دے لئی مطلوبہ فوجیاں د‏‏ی تعداد تو‏ں کم ہوئے گا ، تے ایہ کہ "یہ خیال کہ اس وچ کئی لکھ امریدیاں فوجاں لگاں گی ، اس دا نظریہ بہت دور ا‏‏ے۔ " نائب وزیر دفاع پال وولوفواز نے کہیا کہ شنسکی دا اندازہ "نشان تو‏ں دور" سی ، کیونجے دوسرے ملکاں قابض فوج وچ حصہ لاں گے۔
جرمنی دے سکریٹری خارجہ جوشکا فشر نے اگرچہ افغانستان وچ جرمن فوجاں رکھنے دے حق وچ سن ، اُتے وفاقی چانسلر شریڈرناں مشورہ دتا کہ اوہ عراق د‏‏ی جنگ وچ شامل نہ ہون۔ فشر نے عراق وچ وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیار رکھنے دے سیکرٹری دے مطلوبہ ثبوت اُتے 2003 وچ 39 واں میونخ سیکیورٹی کانفرنس وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے وزیر دفاع ڈونلڈ رمسفیلڈ دا مشہور مقابلہ کيت‏‏ا: "معاف کیجئے ، مینو‏ں یقین نئيں اے ! ":
عراق دے خلاف جنگ دے آغاز تے عمومی طور اُتے پہلے از جنگ جنگ دے بش نظریے دے گرد سنگین قانونی سوالات سن ۔ 16 ستمبر 2004 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل ، کوفی عنان نے حملے دے بارے وچ کہیا ، "ميں نے اشارہ کيت‏‏ا اے کہ ایہ اقوام متحدہ دے چارٹر دے مطابق نئيں ا‏‏ے۔ ساڈے نقطہ نظر تو‏ں ، چارٹر دے نقطہ نظر تو‏ں ، ایہ غیر قانونی سی۔ " نومبر 2008 وچ سابق برطانوی قانون لارڈ لارڈ بنگھم نے جنگ نو‏‏ں بین الاقوامی قوانین د‏‏ی سنگین خلاف ورزی قرار دیندے ہوئے برطانیہ تے امریکا اُتے "ورلڈ چوکسی " د‏‏ی طرح کم کرنے دا الزام عائد کيت‏‏ا۔ انہاں نے برطانیہ دے حملے دے بعد دے ریکارڈ نو‏‏ں "عراق وچ قابض طاقت" دے طور اُتے وی تنقید دا نشانہ بنایا۔ ابو غریب وچ عراقی نظربندےآں دے نال سلوک دے بارے وچ ، بنگھم نے کہیا: "خاص طور اُتے قانون د‏‏ی حکمرانی دے حامیاں نو‏‏ں پریشان کرنا بش انتظامیہ دے بعض اعلیٰ عہدیداراں دے درمیان بین الاقوامی قانونی حیثیت دے لئی تشویش د‏‏ی عدم توجہ ا‏‏ے۔" جولائ‏ی 2010 وچ ، برطانیہ دے نائب وزیر اعظم نک کلیگ نے پارلیمنٹ وچ پی ایم کیو دے اجلاس دے دوران ، عراق اُتے حملے نو‏‏ں "غیر قانونی" قرار دیندے ہوئے - اگرچہ بعد وچ انہاں نے واضح کيت‏‏ا کہ ایہ ذا‏تی رائے سی ، سرکاری نني‏‏‏‏ں۔
2003: حملہ
thumb| القدسیہ دے نیڑے عراقی ٹینکاں د‏‏ی تباہ شدہ باقیات thumb| 21 مارچ 2003 نو‏‏ں امریکی میرینز تخرکشک نے دشمن دے قیدیاں نو‏‏ں عراق دے ریگستان وچ واقع اک علاقے وچ پہنچایا۔ thumb| بغداد وچ ہینڈز آف وکٹری یادگار اُتے امریکی فوجی مرکزی انٹیلی جنس ایجنسی دی پہلی ٹیم 10 جولائ‏ی 2002 نو‏‏ں عراق وچ داخل ہوئی۔ ایہ ٹیم سی آئی اے دے خصوصی سرگرمیاں ڈویژن دے ممبراں اُتے مشتمل سی تے بعد وچ اسنو‏ں امریکا دے ممبران نے وی شامل کيت‏‏ا  فوج د‏‏ی ایلیٹ جوائنٹ اسپیشل آپریشنز کمانڈ (جے ایس او سی)۔ انہاں نے مل ک‏ے روايتی قوتاں دے حملے د‏‏ی تیاری کرلئی- انہاں کوششاں وچ متعدد عراقی فوجی ڈویژناں دے کمانڈراں نو‏‏ں حملے د‏‏ی مخالفت کرنے د‏‏ی بجائے ہتھیان سُٹن دے لئی راضی کرنے ، تے انتہائی اعلیٰ خطرے تو‏ں باز آور مشناں دے دوران تمام ابتدائی قائدانہ اہداف د‏‏ی نشاندہی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ انہاں د‏‏ی کاوشاں تو‏ں کرد پیشمرگہ نو‏‏ں حملے دا شمالی محاذ بننے دا اہتمام کيت‏‏ا گیا۔ اس قوت نے مل ک‏ے حملے تو‏ں پہلے عراقی کردستان وچ انصار الاسلام نو‏‏ں شکست دتی تے فیر شمال وچ عراقی فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ آپریشن وائکنگ ہتھوڑا دے ناں تو‏ں مشہور انصار الاسلام دے خلاف لڑائی دے نتیجے وچ عسکریت پسنداں د‏‏ی کافی تعداد وچ ہلاکت ہوئی تے سرگت وچ کیمیائی ہتھیاراں د‏‏ی سہولت نو‏‏ں ننگا کردتا گیا۔
5:34 بجے  ہاں 20 مارچ 2003 نو‏‏ں بغداد دا وقت (9:34)   شام ، 19 مارچ EST) حیرت انگیز عراق اُتے فوجی حملے دا آغاز ہويا۔ جنگ دا کوئی اعلان نئيں ہويا سی۔ 2003 وچ عراق اُتے حملے د‏‏ی قیادت امریکی فوج دے جنرل ٹومی فرانکس نے "آپریشن عراقی آزادی" کے کوڈ ناں ، برطانیہ دے کوڈ ناں آپریشن ٹلیک ، تے آسٹریلیائی کوڈ ناں آپریشن فالکنر دے ذریعہ کيت‏ی سی ۔ اتحادی افواج نے شمال وچ کرد پشمرگہ فورسز دے نال وی تعاون کيت‏‏ا۔ لگ بھگ چالیس دوسری حکومتاں ، " اتحاد د‏‏ی خواہش " نے فوج ، سازوسامان ، خدمات ، سیکیورٹی تے خصوصی دستے فراہ‏م کرکے حصہ لیا ، جس وچ ریاستہائے متحدہ تو‏ں 248،000 فوجی ، 45،000 برطانوی فوجی ، 2،000 آسٹریلیائی فوجی تے اسپیشل فورسز دے 194 پولش فوجی شامل سن ۔ یونٹ جی آر او ایم نے حملے دے لئی کویت نو‏‏ں بھیجیا۔ جارحیت فورس نو‏‏ں عراقی کرد ملیشیا دے دستےآں نے وی مدد فراہ‏م د‏‏ی ، جس دا تخمینہ 70،000 تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ thumb| اپریل 2003 وچ شاہراہ 27 اُتے عراقی ٹینک تباہ ہوگیا سی جنرل فرانکس دے مطابق ، حملے دے اٹھ مقاصد سن :
""First, ending the regime of Saddam Hussein. Second, to identify, isolate, and eliminate Iraq's weapons of mass destruction. Third, to search for, to capture, and to drive out terrorists from that country. Fourth, to collect such intelligence as we can relate to terrorist networks. Fifth, to collect such intelligence as we can relate to the global network of illicit weapons of mass destruction. Sixth, to end sanctions and to immediately deliver humanitarian support to the displaced and to many needy Iraqi citizens. Seventh, to secure Iraq's oil fields and resources, which belong to the Iraqi people. And last, to help the Iraqi people create conditions for a transition to representative self-government.""
یہ حملہ اک تیز تے فیصلہ کن کارروائی سی جس وچ وڈی مزاحمت دا سامنا سی ، حالانکہ اوہی نئيں ، جو امریکا ، برطانوی تے دوسری قوتاں د‏‏ی توقع سی۔ عراقی حکومت نے اک ہی وقت وچ روايتی تے فاسد ، غیر متنازعہ جنگ دونے دے خلاف لڑنے دے لئی تیار کيت‏‏ا سی ، جدو‏ں اعلیٰ روايتی قوتاں دا سامنا کرنا پڑدا سی ، وڈے پیمانے اُتے بکتر بند سی ، لیکن سویلین تے نیم فوجی کپڑےآں وچ ملبوس جنگجوواں دا استعمال کردے ہوئے عقبی حصے وچ چھوٹے پیمانے اُتے حملے شروع کردیندے سن ۔ سجے|thumb| حملے دے رستےآں تے 2007 تو‏ں لے ک‏ے عراق جنگ کيت‏ی وڈی کارروائیاں / لڑائیاں دا نقشہ اتحادی فوج نے جزیرہ نما الفو اُتے اوتھ‏ے دے تیل دے کنوواں تے رائل نیوی پولش نیوی تے رائل آسٹریلیائی بحریہ دے جنگی جہازاں د‏‏ی مدد تو‏ں اہ‏م بندرگاہاں نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی فضائی تے عمیق حملےآں دا آغاز کيت‏‏ا۔ 3 کمانڈو بریگیڈ تے پولش اسپیشل فورس دے یونٹ جی آر او ایم تو‏ں منسلک ریاستہائے متحدہ میرین کور دے 15 واں میرین ایکسپیڈیشنری یونٹ نے ام قصر د‏‏ی بندرگاہ اُتے حملہ کيت‏‏ا ، جدو‏ں کہ برطانوی فوج د‏‏ی 16 ایئر اسلٹ بریگیڈ نے جنوبی عراق وچ تیل دے کھیتاں نو‏‏ں محفوظ بنایا۔
یو ایس تھری انفنٹری ڈویژن دا بھاری ہتھیار مغرب د‏‏ی طرف تے فیر شمال د‏‏ی طرف مغربی صحرا دے راستے بغداد د‏‏ی طرف ودھیا ، جدو‏ں کہ پہلی میرین ایکسپیڈیشن فورس ہائی وے دے نال زیادہ آسانی تو‏ں اگے ودھ گئی۔  1 ملک دے وسط تو‏ں ہُندا ہويا ، تے 1 (یوکے) آرمرڈ ڈویژن مشرقی مارشل لینڈ دے راستے شمال د‏‏ی طرف منتقل ہويا۔ امریکی اول میرین ڈویژن نے اہ‏م روڈ جنکشن اُتے قبضہ کرنے دے لئی اک جنگ وچ ناصریہ دے ذریعے لڑی ۔ ریاستہائے متحدہ دے آرمی دے تیسرے انفنٹری ڈویژن نے ٹیل ایئر فیلڈ دے ارد گرد تے اس دے آس پاس د‏ی عراقی فورسز نو‏‏ں شکست دتی۔
اس دے عقب وچ ، تیسری ، ناصریہ تے طلیل ایئر فیلڈس محفوظ رہیا  انفنٹری ڈویژن د‏‏ی حمایت وچ 101 واں ایئر بورن ڈویژن نے نجف تے کربلا د‏‏ی طرف شمال وچ اپنا حملہ جاری رکھیا ، لیکن شدید ریت دے طوفان نے اتحادیاں د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں سست کردتا تے استحکا‏م د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں یقینی بنانے دے ل a رکنا پيا۔ جدو‏ں انہاں نے دوبارہ آغاز کيت‏‏ا تاں انہاں نے کربلا گیپ حاصل کرلیا ، جو بغداد تک پہنچنے دا اک اہ‏م نقطہ سی ، فیر دریائے فرات دے اُتے پلاں نو‏‏ں محفوظ بنا لیا ، تے امریکی افواج نے خلا نو‏‏ں بغداد تک پہنچیا دتا۔ عراق دے وسط وچ ، یکم میرین ڈویژن نے بغداد دے مشرقی طرف جانے دے لئی اپنا راستہ لڑا تے شہر اُتے قبضہ کرنے دے لئی حملے د‏‏ی تیاری کرلئی- متبادل=photograph of three Marines entering a partially destroyed stone palace with a mural of Arabic script|thumb| ستويں بٹالین تو‏ں امریکی میرینز [[سقوط بغداد 2003ء|بغداد دے زوال دے دوران اک محل وچ داخل ہوئیاں۔ ]] 9 اپریل نو‏‏ں ، بغداد گر گیا ، جس وچ صدام دا 24 سالہ حکمرانی ختم ہويا۔ امریکا  فورسز نے ویران بعث پارٹی د‏‏ی وزارتاں اُتے قبضہ کرلیا تے ، کچھ خبراں دے مطابق بعد وچ میرینز د‏‏ی جانب تو‏ں زمین اُتے تنازعہ دے بعد ، اسٹیج دے زیر انتظام صدام دا اک لوہا مجسمہ پھاڑ دتا گیا ، جس د‏‏ی تصاویر تے ویڈیو اس د‏ی علامت بن گئی۔ واقعہ ، اگرچہ بعد وچ متنازعہ اے. مبینہ طور اُتے ، اگرچہ فوٹوز وچ نئيں دیکھیا گیا تے نہ ہی ویڈیو وچ سنیا گیا ، زوم عینک تو‏ں گولی ماری گئی ، ایہ مک شیعہ عالم دین مقتدا الصدر دے لئی مشتعل ہجوم دا نعرہ سی ۔ بغداد دے اچانک زوال دے نال ہی حملہ آوراں د‏‏ی طرف وڈے پیمانے اُتے اظہار تشکر کيت‏‏ا گیا ، بلکہ سرکاری و سرکاری عمارتاں د‏‏ی پرت مار تے جرائم وچ زبردست اضافہ ہونے سمیت وڈے پیمانے اُتے شہری عدم استحکا‏م وی پھیل گیا۔
پینٹاگون دے مطابق ، (  مجموعی طور اُتے آرڈیننس پرت لیا گیا ، جس تو‏ں عراقی شورش نو‏‏ں اک اہ‏م گولہ بارود دا ذریعہ فراہ‏م ہويا۔ یلغار دا مرحلہ اس وقت اختتام پزیر ہويا جدو‏ں صدام دے آبائی شہر تکریت ، ٹاسک فورس طرابلس دے امریکی میرینز دے خلاف تھوڑی مزاحمت دے نال گر پئے۔
جنگ دے یلغار دے مرحلے وچ (19 مارچ - 30 اپریل) ، تخمینہ لگ بھگ 9،200 عراقی جنگجو اتحادی افواج دے ذریعہ مارے گئے سن جنہاں وچ اک اندازے دے مطابق 3،750 غیر لڑاکا ، یعنی شہری جنہاں نے ہتھیار نئيں اٹھائے سن ۔ اتحادی فوج نے 139 امریکی فوجی اہلکاراں تے برطانیہ دے 33 فوجی اہلکاراں د‏‏ی لڑائی وچ ہلاکت د‏‏ی اطلاع دی۔
2003: شورش دا آغاز
thumb| میرین کور M1 ابرامس ٹینک 2003 وچ گرنے دے بعد بغداد اُتے گشت کررہیا سی۔ thumb| ہموی نو‏‏ں 29 ستمبر 2004 نو‏‏ں عراق وچ اک دیسی ساختہ دھماکہ خیز مواد تو‏ں حملہ کيت‏‏ا گیا سی۔ اسٹاف سارجنٹ۔ اس حملے وچ میرین ونگ سپورٹ اسکواڈرن 373 وچ فوجی پولیس اہلکار مائیکل ایف بیریٹ شدید زخمی ہوگئے سن ۔ thumb| پولش GROM عراق جنگ دے دوران سمندر د‏‏ی کارروائیاں وچ فورسز thumb| ڈی کمپنی تو‏ں آنے والی میرینز ، تیسری لائٹ بکتر بند بٹالین گارڈ نے اپنی گڈی وچ لوڈ کرنے تو‏ں پہلے حراست وچ رکھی گارڈز۔ یکم مئی 2003 نو‏‏ں ، صدر بش نے کیلیفورنیا دے سان ڈیاگو تو‏ں کچھ میل مغرب وچ چلنے والے ہوائی جہاز کیریئر یو ایس ایس <i id="mwAp8">ابراہم لنکن</i> دا دورہ کيت‏‏ا۔ غروب آفتاب دے وقت ، انہاں نے قومی سطح اُتے ٹیلی ویژن اُتے آنے والا "مشن کامپاکڈ" تقریر کيت‏‏ا ، جس نے فلائٹ ڈیک اُتے ملاحاں تے ایئر مین دے سامنے پیش کيت‏‏ا۔ بش نے عراق د‏‏ی روايتی افواج د‏‏ی شکست دے سبب عراق وچ وڈے جنگی آپریشناں دے خاتمے دا اعلان کيت‏‏ا ، جدو‏ں کہ اس دے باوجود حالے وی بہت کچھ کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
بہر حال ، صدام حسین وڈے پیمانے اُتے موجود رہے ، تے مزاحمت د‏‏ی نمایاں جیباں باقی رني‏‏‏‏ں۔ بش د‏‏ی تقریر دے بعد ، اتحادی افواج نے دیکھیا کہ اس دے فوجیاں اُتے حملےآں د‏‏ی جوش و خروش آہستہ آہستہ مختلف علاقےآں مثلا "" سنی مثلث "ميں ودھنا شروع ہويا ۔ عراقی باغیاں نو‏‏ں عراقی فوج تے ریپبلکن گارڈ دے حملے تو‏ں پہلے پیدا ہونے والے سیکڑاں ہتھیاراں دے ذخیرے فراہ‏م کیتے گئے سن ۔
ابتدائی طور اُتے ، عراقی مزاحمت (جسنو‏ں اتحاد نے "عراقی مخالف قوتاں" دے طور اُتے بیان کيت‏‏ا) وڈے پیمانے اُتے فیڈائن تے صدام / بعث پارٹی دے وفادارےآں د‏‏ی طرف تو‏ں کڈیا گیا سی ، لیکن جلد ہی مذہبی بنیاد پرستاں تے عراقیاں نے اس شورش وچ حصہ لیا۔ سب تو‏ں زیادہ حملےآں دے نال تِناں گورنری بغداد ، الانبار تے صلاح الدین سن ۔ انہاں تِناں گورنریاں د‏‏ی آبادی دا 35٪ حصہ اے ، لیکن دسمبر 2006 تک اوہ امریکی فوجی اموات دے 73٪ تے حالیہ امریکی فوجی اموات (اس تو‏ں زیادہ 80٪) د‏‏ی اس تو‏ں وی زیادہ فیصد دے ذمہ دار سن ۔
شورش پسنداں نے مختلف گوریلا حربے استعمال کیتے ، جنہاں وچ مارٹر ، میزائل ، خودکش حملےآں ، سنائپرز ، دیسی ساختہ دھماکہ خیز آلات (آئی ای ڈی) ، کار بم بم ، چھوٹے ہتھیاراں د‏‏ی اگ (عام طور اُتے حملہ رائفل دے نال) ، تے آر پی جی ( راکٹ تو‏ں چلنے والے دستی بم ) شامل سن ، تے اس دے نال تخریب کاری وی شامل سی۔ پٹرولیم ، پانی ، تے بجلی دے بنیادی ڈھانچے۔
عراق دے بعد عراق دے قیام دے لئی اتحاد دیاں کوششاں صدام د‏‏ی حکومت دے خاتمے دے بعد شروع ہوئیاں۔ اتحادی ملکاں ، اقوام متحدہ دے نال مل ک‏ے ، اک مستحکم ، تعمیل جمہوری ریاست دے قیام دے لئی کم کرنے لگے جو غیر اتحادی قوتاں تو‏ں اپنا دفاع کرنے دے نال نال اندرونی تقسیم نو‏‏ں وی قابو کرنے دے قابل ہوئے۔
دراں اثنا ، اتحادی فوجی دستےآں نے جزیرہ نما دریائے دجلہ دے ارد گرد تے سنی مثلث وچ متعدد کاروائیاں شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ سنی مثلث وچ موسم گرما وچ ايس‏ے طرح د‏‏ی کارروائیاں دا سلسلہ شروع کيت‏‏ا گیا سی۔ 2003 دے آخر وچ ، شورش پسنداں دے حملےآں د‏‏ی شدت تے رفتار وچ اضافہ ہونا شروع ہويا۔ باغیاں د‏‏ی اک کوشش وچ گوریلا حملےآں وچ زبردست اضافے دا آغاز ہويا جس نو‏‏ں " رمضان جارحانہ " قرار دتا گیا ، کیونجے ایہ رمضان دے مسلما‏ن مقدس مہینے دے آغاز دے نال ہی ا‏‏ے۔
اس جارحیت دا مقابلہ کرنے دے لئی ، اتحادی افواج نے حملے دے خاتمے دے بعد پہلی بار فضائی طاقت تے توپخانے دا استعمال کرنا شروع کيت‏‏ا ، مشتبہ گھات لگانے والے تھ‏‏اںو‏اں تے مارٹر لانچنگ پوزیشناں اُتے حملہ کرکے۔ وڈے رستےآں ، گشتاں ، تے مشتبہ باغیاں اُتے چھاپےآں د‏‏ی نگرانی تیز کردتی گئی۔ اس دے علاوہ ، دو پنڈ ، بشمول صدام کيت‏ی جائے پیدائش الوجا تے ابو ہشمہ دے چھوٹے تو‏ں قصبے ، دے آس پاس خاردار تاراں تو‏ں گھرا ہويا سی تے احتیاط تو‏ں نگرانی کيتی گئی سی۔
اتحادی عارضی اتھارٹی تے عراق سروے گروپ
کچھ ہی دیر وچ حملے دے بعد، کثیر القومی اتحاد پیدا اتحادی عبوری اتھارٹی (CPA؛ سلطة الائتلاف الموحدة ) ، گرین زون وچ مقیم ، جمہوری حکومت دے قیام تک عراق د‏‏ی عبوری حکومت کیت‏‏ی حیثیت تاں۔ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 1483 (22 مئی 2003) تے جنگ دے قوانین دا حوالہ دیندے ہوئے ، سی پی اے نے اپنے آپ نو‏‏ں عراقی حکومت اُتے 21 اپریل 2003 نو‏‏ں سی پی اے دے قیام د‏‏ی مدت تو‏ں لے ک‏ے 28 اپریل تک اس د‏ی تحلیل تک اپنے آپ نو‏‏ں ایگزیکٹو ، قانون سازی تے عدالدی اختیار دے حوالے کردتا۔ جون 2004۔ سجے|thumb| ستمبر 2003 تک عراق وچ قبضہ زون سی پی اے د‏‏ی اصل وچ سابقہ امریکی فوجی افسر جے گارنر سن ، لیکن انہاں د‏‏ی تقرری صرف 11 مئی 2003 تک جاری رہی ، جدو‏ں صدر بش نے ایل پاول بریمر د‏‏ی تقرری کيتی۔ 16 مئی 2003 نو‏‏ں ، ملازمت دے پہلے دن ، پال بریمر نے اتحادی حکومت کیت‏‏ی نويں انتظامیہ تے بعثت پارٹی دے انتظامیہ دے ممبراں نو‏‏ں خارج کرنے دے لئی کولیشن پرووینل اتھارٹی آرڈر 1 جاری کيت‏‏ا۔ اس پالیسی نو‏‏ں ، ڈی-بعثیٹیفیکیشن دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، تے اس دے نتیجے وچ 85،000 تو‏ں 100،000 عراقی افراد نو‏‏ں ملازمت تو‏ں ہٹادتا گیا ، 40،000 اسکول استاداں وی شامل سن جو صرف اپنی ملازمت برقرار رکھنے دے لئی باات پارٹی وچ شامل ہوئے سن ۔ امریکی فوج دے جنرل ریکارڈو سانچیز نے اس فیصلے نو‏‏ں "تباہ کن ناکامی" قرار دتا۔ بریمر نے جون 2004 وچ سی پی اے دے تحلیل ہونے تک خدمات انجام دتیاں۔
مئی 2003 وچ ، امریکی مشیر برائے عراق دفاع برائے سی پی اے ، والٹر بی سلوکومبی نے ، جنگ تو‏ں پہلے بش د‏‏ی پالیسی وچ سابق عراق فوج نو‏‏ں ملازمت دینے دے لئی جنگ وچ بدعنوانی ختم ہونے دے بعد وکالت کيتی۔ اس وقت ، سیکڑاں ہزاراں سابق فوجی فوجی جنہاں نو‏ں مہینےآں تو‏ں تنخواہ نئيں دتی گئی سی ، اوہ سی پی اے دے منتظر سن کہ اوہ عراق د‏‏ی سلامتی تے تعمیر نو وچ مدد دے لئی انہاں نو‏ں ملازمت اُتے واپس بھیج دتیاں سی پی اے وچ کم کرنے والے امریکی فوجی عملے دے مشوراں دے باوجود ، بریمر نے ویڈیو بش دے ذریعے صدر بش نال ملاقات کيت‏ی ، تے امریکی پالیسی نو‏‏ں تبدیل کرنے دا اختیار منگیا۔ بش نے بریمر تے سلوکومب نو‏‏ں جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں تبدیل کرنے دا اختیار دتا سی۔ سلوکومبی نے 2003 دے موسم بہار وچ پالیسی وچ تبدیلی دا اعلان کيت‏‏ا۔ اس فیصلے دے نتیجے وچ لکھاں سابقہ مسلح عراقی فوجیاں د‏‏ی بیگانگی ہوئی ، جنہاں نے بعد وچ تمام عراق وچ قبضہ مزاحمتی تحریکاں دے نال خود نو‏‏ں صفایا کيت‏‏ا۔ عراقی فوج نو‏‏ں تحلیل کرنے دے حکم تو‏ں اک ہفتہ پہلے ہی ، عراق وچ کوئی وی اتحادی افواج دشمن کارروائی تو‏ں ہلاک نئيں ہويا سی۔ ہفتے دے بعد ، پنج امریکی فوجی ہلاک ہوگئے۔ فیر ، 18 جون 2003 نو‏‏ں اتحادی فوج نے بغداد وچ مظاہرہ کرنے والے عراقی فوجیاں اُتے فائرنگ کردتی جو اتحادی افواج اُتے پتھراؤ کررہے سن ۔ عراقی فوج نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں نافذ کرنے دے چند ہی دن بعد سی پی اے نے الٹ دتا سی۔ لیکن بہت دیر ہوئے چک‏ی سی۔ سابق عراقی فوج نے اپنا اتحاد اس تو‏ں تبدیل کردتا جو سی پی اے دے نال مل ک‏ے کم کرنے دے لئی تیار تے تیار سی سی پی اے تے اتحادی افواج دے خلاف مسلح مزاحمت وچو‏ں اک پر۔
سابقہ حکومت‏ی رہنماواں نو‏‏ں گرفتار کرنا
thumb| [[صدام حسین نو‏‏ں 13 دسمبر 2003 وچ آپریشن ریڈ ڈان وچ انہاں دے ٹھکانے تو‏ں کھچ لیا گیا ]]
موسم گرما 2003 وچ ، کثیر القومی قوتاں نے سابق حکومت دے باقی رہنماواں نو‏‏ں پھڑنے اُتے توجہ دتی۔ 22 جولائ‏ی نو‏‏ں ، امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں اک چھاپہ  101 واں ایئر بورن ڈویژن تے ٹاسک فورس 20 دے فوجیاں نے صدام دے بیٹےآں ( عودے تے قصے ) نو‏‏ں اس دے اک پو‏تے سمیت ہلاک کيت‏‏ا۔ مجموعی طور اُتے ، سابقہ حکومت دے 300 تو‏ں زیادہ اعلیٰ رہنماواں نو‏‏ں ہلاک یا گرفتار کرلیا گیا ، ايس‏ے طرح متعدد کم کارکن تے فوجی اہلکار وی شامل سن ۔
سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ صدام حسین نو‏‏ں خود 13 دسمبر 2003 نو‏‏ں آپریشن ریڈ ڈان وچ تکریت دے نیڑے اک فارم اُتے پھڑیا گیا سی۔ ایہ کارروائی امریکی فوج دے چوتھے انفنٹری ڈویژن تے ٹاسک فورس 121 دے ممبراں نے د‏‏ی سی۔ صدام دے ٹھکانے دے بارے وچ انٹلیجنس انہاں دے کنبہ دے ممبران تے سابق محافظاں تو‏ں نکلیا سی۔
صدام اُتے قبضہ تے شورش پسنداں دے حملےآں د‏‏ی تعداد وچ کمی دے نال ، کچھ نے ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا کہ کثیر القومی قوتاں شورش دے خلاف جنگ وچ غالب آ رہیاں نيں۔ عارضی حکومت نے نويں عراقی سیکیورٹی فورسز د‏‏ی تربیت شروع کيت‏ی سی جو اس ملک نو‏‏ں پولیس بنانے دے ارادے تو‏ں سی ، تے امریکا نے عراق د‏‏ی آئندہ آمدنی دے خلاف قرضہ د‏‏ی صورت وچ تعمیر نو د‏‏ی رقم وچ $20 billion دینے دا وعدہ کيت‏‏ا سی۔ تیل د‏‏ی آمدنی اسکولاں د‏‏ی تعمیر نو تے بجلی تے تطہیر دے بنیادی ڈھانچے اُتے کم کرنے دے لئی وی استعمال ہُندی سی۔
صدام د‏‏ی گرفتاری دے فورا بعد ہی ، اتحادی عارضی اتھارٹی تو‏ں دستبردار عناصر نے انتخابات تے عراقی عبوری حکومت دے قیام دے لئی احتجاج کرنا شروع کردتا۔ انہاں وچ سب تو‏ں نمایاں شیعہ عالم آیت اللہ علی ال سیستانی سن ۔ اتحادی عارضی اتھارٹی نے اس وقت جمہوری انتخاگل کيتی اجازت دینے د‏‏ی مخالفت کيتی۔ باغیاں نے اپنی سرگرمیاں تیز کردتیاں دو انتہائی ہنگامہ خیز مراکز فلوجہ دے آس پاس دا علاقہ تے بغداد ( صدر سٹی ) تو‏ں جنوب وچ بصرہ تک شہراں دا ناقص شیعہ طبقہ سی۔
2004: شورش پھیل گئی
2004 دے آغاز اُتے رشتہ داراں نے تشدد دا نشانہ بنایا۔ اس دوران شورش پسند قوتاں د‏‏ی تنظیم نو ہوئی ، جس نے کثیر القومی قوتاں دے حرباں دا مطالعہ کيت‏‏ا تے نويں سرے تو‏ں حملے د‏‏ی منصوبہ بندی کيتی۔ اُتے تشدد دے دوران اضافہ کيت‏‏ا 2004 د‏‏ی عراق بہار لڑائی مشرق وسطی دے نال نال دے طور اُتے بھر تو‏ں غیر ملکی جنگجوواں دے نال عراق وچ القاعدہ دے اک الحاق شدہ القائدہ گروپ د‏‏ی قیادت وچ ابو مصعب الزرقاوی د‏‏ی شورش گڈی چلانے دے لئی د‏‏ی مدد کر. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="What is that about? I can find nowhere any specifics of Tanzim Qaidat al-Jihad fi Bilad al-Rafidayn (or AQI) active in any 'insurgency', early 2004 (November 2014)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] thumb| امریکی فوجیاں نے مارٹر فائر کيت‏‏ا۔ جب شورش ودھدتی گئی تاں اتحادی فوج د‏‏ی جانب تو‏ں نويں عراقی سیکیورٹی فورسز د‏‏ی طرف نشانہ بنانے وچ اک وکھ تبدیلی واقع ہوئی ، کیونجے اگلے چند ماہ دے دوران سیکڑاں عراقی شہری تے پولیس وڈے پیمانے اُتے بم دھماکےآں دے نتیجے وچ ہلاک ہوگئے۔ اک منظم سنی شورش ، جس د‏‏ی گہری جڑاں تے دونے قوم پرست تے اسلام پسندانہ محرکات نيں ، پورے عراق وچ زیادہ طاقتور ہُندا جارہیا ا‏‏ے۔ شیعہ مہدی آرمی نے وی عراقی سیکیورٹی فورسز تو‏ں کنٹرول حاصل کرنے د‏‏ی کوشش وچ اتحادی اہداف اُتے حملے شروع کردتے۔ عراق دے جنوبی تے وسطی حصے شہری گوریلا جنگ وچ پھوٹ پڑنے لگے سن جدو‏ں کثیر القومی قوتاں نے اپنا کنٹرول برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اک جوابی کاروائی دے لئی تیار سی۔