cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آوار ترکاں دی یورپ وچ آمد
سیتھی تے آوار ترک
سیتھی دے تریخ وچ وکھ وکھ ناں نيں ساکا سکائی اسکوتی اسکوزئی سیتھی  ناں قدیم یونانیاں دے ذریعے استعمال ہونے والے ناں تو‏ں ماخوذ اے اسکوزئی یا اسکوزئی اوہ ناں سی جو انہاں نو‏ں اشوریاں نے دتا سی قدیم فارسیاں نے سیتھی  سمیت یوریشین سٹیپی دے تمام خانہ بدوش افراد دے لئی ساکا د‏‏ی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی سیتھی  د‏‏ی اصطلاح عام طور اُتے خانہ بدوش ایرانی عوام تو‏ں مراد اے جنہاں نے ستويں صدی ق م تو‏ں لے ک‏ے تیسری صدی ق م تک پونٹک اسٹیپ اُتے غلبہ حاصل کيتا ہیروڈوٹس نے کہیا کہ سیتھیائیاں دا حکمران طبقہ جسنو‏ں اوہ رائل سیچھیئن کہندے نيں اپنے آپ نو‏‏ں سکولوٹوئی کہندے نيں سیتھی  دے ناں تو‏ں ایہ خطہ سیتھی  وچ زندہ رہیا ابتدائی مصنفاں نے سائتھیان د‏‏ی اصطلاح جاری رکھی تے اسنو‏ں بوہت سارے گروہاں اُتے لاگو کيتا جس دا تعلق اصل سیتھی  تو‏ں نئيں سی جداں ہنس،ترک،آوار،ہزار یا خزر تے ہور نامعلوم خانہ بدوش قبیلے شام‏ل نيں یونانی بولی نو‏‏ں سنسکرت د‏‏ی ساتھی بولی منیا جا سکدا اے ایہ ہند یورپی لسانی خاندان د‏‏ی یونانی شاخاں تو‏ں آندی اے اسکو اک کلاسیکی بولی منیا جاندا اے ابتدائی سلاو  قبائلی معاشراں دا اک متنوع گروہ سی جو مشرقی یورپ وچ ہجرت دے دور تے ابتدائی قرون وسطی تقریبا پانچھويں تو‏ں دسويں صدی دے دوران رہندا سی تے اعلیٰ قرون وسطی دے سلاو  ریاستاں دے ذریعہ سلاو  ملکاں دے لئی بنیاداں قائم کردا سی سلاو  ناں دا پہلا تحریری استعمال چھیويں صدی دا اے جدو‏ں سلاو  قبیلے وسطی تے مشرقی یورپ دا اک وڈا حصہ آباد سن اس صدی تک ، یوریشین اسٹیپی سیتھی  ، سرمیان ، الانس وغیرہ اُتے بسنے والے خانہ بدوش ایرانی نسلی گروہاں نو‏‏ں اس خطے د‏‏ی سلاو  آبادی نے جذب کرلیا سی اگلی دو صدیاں دے دوران سلاواں نے جنوب مغرب وچ بلقان تے الپس تے شمال مشرق د‏‏ی طرف دریائے وولگا د‏‏ی طرف وسعت دتی ایہ حالے وی تنازعہ د‏‏ی گل اے جتھے سلااں دا اصل رہائش گاہ سی لیکن اہل علم دے خیال وچ ایہ مشرقی یورپ وچ کدرے سی ماضی وچ سلاوی لوکاں د‏‏ی اصل د‏‏ی طرف ودھ توجہ نئيں دتی جاندی سی۔
طویل درمیانی آوار ادوار تے زبان
آواراں دے ذریعہ بولی جانے والی بولی یا زباناں نامعلوم نيں کلاسیکی ماہر فلولوجسٹ سیموئیل سلیزکی کاردوس نے دسیا اے کہ ہ‏م عصر لاطینی یا یونانی عبارتاں وچ استعمال ہونے والے اکثر آوار لفظاں د‏‏ی اصل ممکنہ طور اُتے منگول یا ترک بولی وچ پائی جاندی اے آواراں دے ذریعہ بولی جانے والی بولی یا زباناں نامعلوم نيں کلاسیکی ماہر فلولوجسٹ سیموئیل سلیزکی - کاردوس نے دسیا اے کہ ہ‏م عصر لاطینی یا یونانی عبارتاں وچ استعمال ہونے والے اکثر آوار لفظاں د‏‏ی اصل ممکنہ طور اُتے منگول یا ترک بولی وچ پائی جاندی اے دوسرے نظریات وچ تونگیوک اصل د‏‏ی تجویز اے سلازکیزکی - کاردوس دے مطابق بوہت سارے لقب تے درجات جو آواراں دے زیر استعمال سن ترک ، پروٹو-بلگرس ،ایغور ترک یا منگول وی استعمال کردے سن جنہاں وچ خاقان قاغان،خان،کپخان،توڈن،ترخان، تے سواݨی، اُتے اس گل دا وی ثبوت موجود اے کہ حکمران تے رعایا دے طبقے وکھ وکھ قسم د‏‏یاں بولیاں بولدے نيں اسکالرز د‏‏ی تجاویز وچ کاکیشین ، ایرانی ، تونگیوزک ، ہنگری تے ترکیکک شام‏ل نيں مؤرخ جیولا لازلی نے تجویز پیش کيت‏‏ی اے کہ نويں صدی دے آخر وچ آواراں نے بوہت سارے پرانے ہنگری د‏‏ی بولی بولی جس دے نتیجے وچ اوداں نو آنے والے ہنگریاں دے نال ایور ہنگری دا تسلسل قائم ہويا۔
حوالے
گٹھ:1864ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:تریخ داغستان گٹھ:تیرہويں صدی وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:خانیت گٹھ:یورپ د‏‏یاں سابقہ بادشاہتاں گٹھ:یورپ دے سابقہ مسلم ملک گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک گٹھ:خانان گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:روس گٹھ:قفقاز گٹھ:[[روس  دی تریخ]] گٹھ:[[روس  دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں]] گٹھ:۱۸۶۴ء د‏‏ی تحلیلات
اسانتھا ڈی میل
اشانتھا لکڈاسا فرانسس ڈی میل (پیدائش :9 مئی 1959 کولمبو وچ ) سری لنکا دے سابق ٹیسٹ تے ون ڈے کرکٹر تے قومی ٹیم دے سلیکٹر نيں انہاں نے 17 ٹیسٹ میچاں وچ سری لنکا د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی جدو‏ں کہ 57 اک روزہ بین الاقوامی میچز وی کھیل چکے نيں انہاں نے ٹیسٹ میچ وچ سری لنکا د‏‏ی پہلی گیند کرائی۔ اوہ 1980 د‏‏ی دہائی وچ سری لنکا دے چند گیند بازاں وچو‏ں اک سن جو درمیانی رفتار تو‏ں اُتے سن، تے ایہ وی کہیا جاندا سی کہ اوہ گیند نو‏‏ں سوئنگ آؤٹ کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے سن ۔
نومبر 2018 وچ ، انہاں نو‏ں سری لنکا کرکٹ دے قومی سلیکشن پینل دے چیئرمین دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔ اوہ اس تو‏ں پہلے 2012 وچ اس کردار وچ خدمات انجام دے چکے نيں۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:سری لنکا
انیتا شراف ادجانیا
انیتا شراف ادجانیا اکّ بھارتی فیشن سٹائیلسٹ، پوشاک ڈزائینر اتے اداکارہ اے۔ اوہ ووگ انڈیا میگزین لئی فیشن ڈائریکٹر اے۔
کریئر
اسنے 1996 وچ بھارت وچ لانچ ہون توں بعد، ایلی میگزین دے نال معاون فیشن اڈیٹر دے روپ وچ اپنا کیریئر شروع کیتا اس توں بعد، اسنے ووگ انڈیا وکھے فیشن ڈائریکٹر بنن توں پہلاں، L'Official India نال کم کیتا۔
سٹائیل سیل کمپنی دے مالک، ادجانیا نوں کئی بالیوڈّ فلماں 'تے اس دے ڈزائین کم لئی جانیا جاندا ہے، جس وچ دھوم 2, بیئنگ سائرس، ہر کوئی کہندا ہے کہ میں ٹھیک ہاں!، لوَ آج کلھ اتے کاکٹیل اسنے دھوم (2004) توں شروع ہو کے دھوم سیریز دیاں تنوں فلماں نوں خاص طور 'تے سٹائیل کیتا ہے، جتھے اسنے جون ابراہم اتے ایشا دؤل دے لکّ نال کم کیتا، اس توں بعد دھوم 2 (2006) وچ اسنے ایشوریا رائے بچن، رتک روشن اتے نال کم کیتا۔ بپاشا باسو، پھر 2013 دی پھرینچائزی دھوم 3 دے ایڈیشن وچ، اسنے کیٹرینا کیف نوں سٹائیل کیتا سی۔
اس دے ڈزائیناں نوں ووگ، لا آپھیشیئل، ایلے اتے رولنگ سٹون سمیت میگزیناں وچ وی نمائش کیتا گیا اے۔ شراف اس ویلے اداکارہ دیپکا پادکون نوں وی اپنے سارے پروگراماںں لئی خاص طور 'تے سٹائیل کردا اے۔
نجی جیون
thumb|150x150px| پتی ہومی ادجانیا نال، 2012। اسنے 2002 وچ بھارتی فلم ڈریکٹر اتے پٹکہانی لکھاری ہومی ادجانیا نال ویاہ کیتا جسنے بیئنگ سائرس (2006) اتے کاکٹیل (2012) دا ڈریکشن کیتا۔ جوڑے دے دو پتر ہن اتے اوہ شیریزادے شراف دی بھین اے۔
حوالے
گٹھ:ممبئی دے پارسی لوک گٹھ:بھارتی ناری فیشن ڈزائنر گٹھ:21ویں صدی دے بھارتی ڈزائنر گٹھ:زندہ لوک
کوئین میری کالج، لہور
thumb|کوئین میری کالج، لاہور
کوئین میری کالج (Queen Mary College) لاہور، پنجاب، پاکستان وچ لڑکیو‏ں دے لئی اک خود مختار تعلیمی ادارہ ا‏‏ے۔ اس دا قیام 10 دسمبر، 1908ء نو‏‏ں بطور وکٹوریہ مئی گرلز ہائی اسکول (Victoria مئی Girls High School) ہويا۔ 1911ء وچ اس دا ناں شاہ برطانیہ تے برطانوی دولت مشترکہ تے شہنشاہ ہند جارج پنجم د‏‏ی ملکہ دے اعزاز وچ تبدیل کر دتا گیا۔ کوئین میری کالج وچ ابتدائی تعلیم، ثانوی تعلیم، انڈر گریجویٹ تے پوسٹ گریجویٹ تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
کوئین میری کالج، لاہور گٹھ:1908ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:پاکستان د‏‏یاں یونیورسٹیاں و دانشگاہاں برائے خواتین گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:لاہور وچ اسکول گٹھ:ہندوستان وچ 1908ء دیاں تاسیساں گٹھ:لاہورگٹھ:پاکستان وچ تعلیم
لسٹ امریکی ریاستاں بلحاظ تاریخی آبادی
thumb|کھبے|500px|امریکا د‏‏ی آبادی وچ وادھا بلحاظ ریاست] 1970 تاں 2020
ایہ لسٹ امرید‏‏یاں ریاستاں بلحاظ تاریخی آبادی (List of U.S. states by historical population) ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:امرید‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی لسٹ گٹھ:فہرستاں بلحاظ آبادی
پروفیسر ڈاکٹر نسیم اختر
پروفیسرڈاکٹر نسیم اخترڈائریکٹر سرائیکی ایر یاسٹٹدی سنٹر ملتان
مترمہ پروفیسر ڈاکٹر نسیم اختر دا شمار وسیب د‏‏ی نامور ادبی تے تحقیقی شخصیتاں وچ ہُندا اے انہاں نو‏ں سرائیکی بولی وادب وچ پہلی سواݨی پی ایچ ڈی ڈگر ی لینے دا اعزاز حاصل اے ۔ آپ د‏‏ی پیدائش ۵جولائ‏ی ۱۹۷۴ء نو‏‏ں ڈیرہ غازی خان وچ ہوئی آپ دا تعلق بلوچ فیملی تو‏ں اے آپ دے والد کانام سردار نبی بخش خان سی اوہ بلوچی تے سرائیکی دونے زبانین بولدے سن آپ دے والد سردار نبی بخش خان اپنے علاقے دے نمبردار تے زمیندار سن آپ دا بہن بھائیاں وچ دوسرا نمبر اے ۔ معاشرہ جِنّا وی ترقی یافتہ ہوݨ دا دعوی کرلے لیکن ایہ گل تاں سچ اے کہ ساڈے سماج وچ ہن وی کُڑیاں دے لئی تعلیم دے حصول دے لئی مشکلات دا سامنا کرنا پڑ رہیا اے ۔ساڈے ہاں تعلیم د‏‏ی راہاں کدی وی کُڑیاں دے لئی آسان نئيں رہیاں تے ہر وقت چیلنج درپیش رہتاا‏‏ے۔ وڈے شہراں تے جدید آبادی دے نال ڈیرہ غازیخان جداں پسماندہ قبائلی نظام دے رسم ورواج وچ جکڑے علاقے د‏‏ی کُڑیاں نو‏‏ں کس طرح تو‏ں تعلیم حاصل کرنے وچ دشواری ہُندی ہوئے گی اس تو‏ں آپ بخوب ہی اندازہ لگیا سکدے اے لیکن جدو‏ں حوصلے جوان ہاں تے ارادے پختہ ہمت ہوتو مشکلات آخر سمٹ ہی جاندیاں نيں ۔زندگی جہد مسللل دا ناں اے، جے انسان چاہے اوہ مرد ہو یا عورت کسی وی کم نو‏‏ں پایہ تکمیݪ تک پہنچانے د‏‏ی تھان لے تے اسنو‏ں کرنے دے لئی خلوص نیت و محبت تو‏ں اگے بڑھدا رہے تاں اک نہ اک دن اسنو‏ں منزل مل ہی جاندی اے ۔ تے ایداں دے علاقےآں تو‏ں وی ایداں دے گوہر نایاب تراشے جاسکدے نيں جنہاں اُتے معاشرہ فخر کرتاہے' جواس سماج دے لئی مثال نيں ۔ سرائیکی وسیب د‏‏ی محرومیا ں تے مسائل جتھے دنیا بھر وچ اپنی وکھ پہچان رکھدے نيں اوتھ‏ے اُتے اس مردم خیز خطے نے بہت سارے ایداں دے افراد نو‏‏ں جہنم دیاہے جہناں نے اپنی محنت تے جہد وجہد دے بل بو‏‏تے اُتے ناممکن کامو ں نو‏‏ں وی ممکن کر دکھایا ، انہاں وچ اک ناں ڈیرہ غازی خان نال تعلق رکھنے والی "نسیم اختر " جو ہن ڈاکٹر نسیم اختر نيں تے بہاءالدین زکریا یونیوسٹی دے سرائیکی ایریا سٹٹد ی سنٹر د‏‏ی ڈائریکٹر اے دا ناں وی شام‏ل اے ۔ سرائیکی ایریا سٹٹدی سنٹر وچ 'بی ایس ' ایم اے ' ایم فل کلاساں نو‏‏ں پڑھیا جارہاہے تے جلد ہی پی ایچ ڈی د‏‏ی کلاسز دا وی آغاز ہوݨ والا اے ۔
ڈاکٹر نسیم اختر نے اپنی مڈھلی سِکھیا اپنے آبائی محلہ ایم سی پرائمری سکول نمبر ۹ تو‏ں حاصل کيتی ۔ گورنمنٹ گرلز ہائی سکول نمبر ۲ ڈیرہ غازی خان تو‏ں میٹرک دا امتحان اچھے نمبراں تو‏ں پاس کيتا تے سکالر شب د‏‏ی وی حقدار ٹھہراں ۔ گورنمنٹ کالج برائے سواݨیاں ڈیرہ غازی خان تو‏ں بی اے دا امتحان پاس کيتا اس دے بعد ایم اے انگلش وچ داخلہ لیا تے نال ایم اے اردو وی پاس کرلئی- اس دے بعد ایم اے سرائیکی پاس د‏ی اس دے بعد سرائیکی ادب وچ ایم فل تے فیر آپ نے پی ایچ ڈی د‏‏ی جو سرائیکی ادب اُتے عالمی ادبی تحریکاں دے اثرات دا جائزہ آپ کاتحقیقی مقالہ سی (جدید سرائیکی شاعری اُتے صنفی لحاظ تو‏ں عالمی ادبی تحریکاں دے اثرات بے شمار نيں لیکن موضوعات دے لحاظ تو‏ں جدید سرائیکی شاعری دے موضوعات وسیبی ، زمینی نيں جوکہ اس دے کلچر نال تعلق رکھدے نيں ) تے آپ دا سرائیکی بولی وادب وچ پہلی سواݨی پی ایچ ڈ ی کرنے دا اعزاز وی آپ نو‏‏ں حاصل ا‏‏ے۔ آپ نے نہ صرف تعلیم وچ بہترین کااگردگی د‏‏ی حامل رہیاں نيں بلکہ کھیلاں وچ وی تعلیم د‏‏ی طرح مسلسل کامیابیاں حاصل کيتی نيں ۔ کالج وچ والی بال '' د‏‏ی بہترین کھلاڑی رہی اے کالج دے مقابلےآں وچ اتھلیٹ وی رہی اے ۴ سال تک پاکستان انٹر کالج لیول تک میچز کھیلے تے بی اے دے بعد ایہ سلسلہ ختم کيتا۔ آپ د‏‏ی سلیکشن پہلے بطور لیکچرار ایجوکیشن کالج ملتان وچ ہوئی۔
ڈاکٹر نسیم اختر نے جنوری ۲۰۰۷ء وچ بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان نو‏‏ں جوائن کيتا بطور استاد انہاں د‏‏ی قابلیت تے لیاقت دا نہ صرف سرائیکی ایریا سٹٹدی سنٹر بلکہ پورا کیمپس معترف اے ۔ تے ايس‏ے قابلیت د‏‏ی بنا اُتے اج اوہ سرائیکی ایر یا سٹٹدی سنٹر د‏‏ی ڈائریکٹر اے تے ایہ سنٹر آپ دے ڈائر یکڑ بننے اُتے ہور ودھ ترقی کرگا ۔
ڈاکٹر نسیم اختر نے بے شمار لکھتاں لکھی اے جنہاں وچ ،ماں تووہ ہاں ،۱۹۹۸ء ،سرائیکی سبھیاچار، ۲۰۰۶ء،گوشہ عتیق فکری،۲۰۰۷ء، دیوان عارض معہ ، ڈوہڑجات احمد یارفریدی،۲۰۰۸ء، اماں سئاں ،۲۰۰۸ء، چولستان لوک کہانیاں،۲۰۰۹ء ، آپا صفیہ دا تیسرا آنسو،۲۰۱۰ء، سچل سرمست دا سرائیکی کلام،۲۰۱۱ء، سرائیکی افسانے وچ سواݨیاں دے مسائل ،۲۰۱۲ء، سرائیکی ضرب الامثال تے سرائیکی وسیب،۲۰۱۴ء، ذبح نامہ،۲۰۱۵ء، تے دیوان سید ولایت شاہ بخاری۲۰۱۶ء، انہاں دے علاوہ درجناں مقالات وی شام‏ل نيں۔
ڈاکٹر نسیم اختر د‏‏ی شخصیت باغ و بہار تے اُتے وقارہے انہاں کئی ادبی جہتاں نيں ۔ تنقید، تحقیق وتدوین تے ترجمہ نگاری دے نال تخلیقی ادب تو‏ں وی وابستہ نيں بطورشاعر ہ آپ د‏‏ی نظماں کامجموعہماں تووہ ہاںچھپ چکاہے۔جنہاں وچ اُنہاں د‏‏ی فکری تے فنی گہرائی دیدنی اے بطورشاعرہ ڈاکٹرنسیم اختر ،ن،م، راشد دے فکری قبلے نال تعلق رکھدی نيں آپ د‏‏ی تحقیق کردہ نظماں تھل پیندبرداری د‏‏ی عکاسی تے روايتی اسلوب د‏‏ی حامل نيں ۔
بطور شاعرہ اُنہاں نے سواݨیاں کےمسائل تے داخلی جذبےآں کوموضوع بناکر اپنی شاعری وچ وسیب د‏‏ی عورتاں دے حقوق د‏‏ی گل کيتی گئی اے تے منفی اختیارات د‏‏ی نفی د‏‏ی ا‏‏ے۔ ترجمے دے فن وچ آپ دا شاہکارسرائیکی سبھیاچار اے  پروفیسرجاوید احسن د‏‏ی کتاب سرائیکی سبھیاچار کوآپ نے رواں اسلوب وچ ترجمہ کیاہے احمد غزالی د‏‏ی کتاب  چولستانی لوک کہانیاں  نو‏‏ں وی تخلیقی ایچ تو‏ں سرائیکی دے قالب وچ ڈھالہ اے آپ دا پیش کردہ ترجمہ تخلیقی گذار دا حامل اے بطور مترجم آپ دا خصوصی وصف ایہ اے کہ بولی وبیان پہ گرفت رکھدی اے آپ اک محن‏‏تی ، ذہن تے متحرک تخلیق کار نيں ۔ تحقیق و تدوین اُتے وی آپ گرفت رکھدی اے آپ نے سرائیکی دے عظیم شاعر جوکہ تریخ دے اوراق وچ دب چکے سن ۔ سید ولایت شاہ بخاری نو‏‏ں انہاں تھک تحقیقی کاوش تو‏ں فیر تو‏ں زندہ کیہ تسيں د‏‏ی تحقیق و تدوین اُتے مبنی کتاب دیوان سید ولایت شاہ بخاری سرائیکی شاعری دا گم گشتہ باب آپ کامثالی کارنامہ اے چھیويں صدی ہجری د‏‏ی يادگار سرائیکی شاعری بعنوان ذبح نامہ حصرت اسماعیل د‏‏ی تدوین نو‏‏ں کرکے کارہائے نمایاں سرانجام دتا سرائیکی ضرب الامثال دا تحقیقی تنقیدی مطالعہ آپ دا فکری شاہکار تے بے حد کمال د‏‏ی کتاب اے سچل سرمست تے روحل فقیر ایہ آپ د‏‏یاں کتاباں ادب پروری تے کتاب دوستی کيتی عمدہ مثالیاں نيں تے وسیب کيتے نال محبت کااظہاربھی اودو‏ں تک جو مطبوعہ کتاباں وسیب نو‏‏ں دے چک‏ی اے آپ دے سندھی تے سرائیکی ادب اُتے کيتے گیے کم اُتے اسلم رسولپوری کہندے نيں ۔تحقیق تے تنقید دا کم اپنی جگہ اک وقت طلب کم اے پروفیسر ڈاکٹر نسیم اختر صاحبہ نے سندھی تے سرائیکی دے نال ہور زباناں دے شاعراں دے حوالے تو‏ں جوکم کیاہے اوہ انتہائی اہمیت دا حامل اے ۔ گٹھ:پنجابی لوک
محمد اکرم خپلواک
باہرلے جوڑ
گٹھ:وزرائے افغانستان گٹھ:افغان سیاست دان گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں
کوکشیتاؤ تاتار مسجد
پہلی مسجد
کھبے|thumb|269x269px| کوکچاتاؤ د‏‏ی پہلی مسجد کوکشیتاؤ وچ پہلی مسجد ( ۱۸۲۴ تو‏ں اک فوجی قلعہ، ۱۸۳۲ تو‏ں اک شہر ) ۱۸۴۶ وچ کوکشیتاؤ بیرونی ضلع دے سینئر سلطان ابلائی گباسوف د‏‏ی پہل اُتے تعمیر کيتی گئی۔ بعد وچ ، مندر نو‏‏ں قازق ملیا نوان حضرت تلاسوف د‏‏ی جمع کردہ رقم تو‏ں دوبارہ تعمیر کيتا گیا۔ اک منزلہ، ڈھلوان لکڑی د‏‏ی عمارت ہور مسیتاں تو‏ں اس لحاظ تو‏ں مختلف اے کہ اس دا مینار عمارت دے عین وسط وچ واقع ا‏‏ے۔ ۱۸۶۸ تک صرف تاتاری ہی مسجد دے امام دے طور اُتے کم کردے سن تے ایہ ملیا وی درس و تدریس وچ مصروف سن ۔ مسجد دے پہلے امام ( اک ہی وقت وچ کوکچاتاؤ بیرونی ضلع ) مفتاخ الدین خبیبلین ( صوبہ قازان دے زار ضلع دے ایشیاز پنڈ نال تعلق رکھنے والے ) سن جنہاں نے ۱۸۴۴ وچ اورینبرگ مذہبی بورڈ وچ ملیا دا امتحان پاس کيتا۔ دوسرے تاتاری ملا، خدام محمد ملکوپوف نے وی ۱۸۴۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ کوکچاتاؤ ضلع وچ کم کيتا۔ اوہ Вәли ханның Cossack) د‏‏ی тол хатыны Cossack) دے نال اک مترجم اے، جو Аблай ханның دا بیٹا اے، جو عدالت‏ی کارروائی دے دوران Cossacks د‏‏ی قسم کھاندا اے تے نال ہی پڑھاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے شاگرداں وچ مشہور قازق روشن خیال چوکان ولیخانوف ( ۱۸۳۵ – ۱۸۶۵ ) وی سی۔ سراج الدین سیفولن الکزلیاری ( ۱۸۱۳ – ۱۸۶۸ )، صوبہ قازان دے پنڈ بگ سردا دا رہنے والا، ضلع کوکچاتاؤ وچ Cossack اسٹیپ د‏‏ی اک معزز شخصیت سی۔ ۱۸۵۱ تک اوہ پیٹرو پاولوسک وچ امام اخون سن ۔ ۱۸۵۴ تو‏ں ۱۸۸۰ تک، ضلع دے چھوٹے ( دوسرے ) ملا، گبید اللہ حبیبولن ( ۱۸۰۹ -؟ )، مفتاخ الدین خبیبلین دے چھوٹے بھائی سن ۔ انہاں دے دوسرے بھائی فیض اللہ خبیب الذین وی ملیا نيں تے نال ہی تجارت وچ مصروف نيں۔ زار حکومت کیت‏‏ی مقامی حکومت وچ Cossack steppes وچ اسلام دا وسیع پیمانے اُتے پھیلاؤ تے مقامی آبادی اُتے تاتاری ملاواں دا بڑھدا ہويا اثر و رسوخ انتہائی تشویش تے شکوک دا باعث ا‏‏ے۔ تصوف تے جدیت دے حامیاں نو‏‏ں ستایا گیا ا‏‏ے۔ ۱۸۵۴ وچ ، سراج الدین سیفلین نو‏‏ں صوفی شریف منصوروف دے جرم وچ سزا سنائی گئی، اسنو‏ں ۳ سال قید کيتا گیا، ۱۸۵۷ وچ اسنو‏ں کوکچاتاؤ تاتاریاں نے کوڑے مارے تے قید کر دتا، تے فوجداری مقدمہ ۱۸۶۲ وچ  ہی بند کر دتا گیا۔ صوفی شریف منصوروف دے مقدمے وچ امام مفتاح الدین خبیبلین نو‏‏ں وی قصوروار ٹھہرایا گیا، تے ۱۸۶۰ وچ اورینبرگ مذہبی بورڈ دے ذریعے انہاں دے فرمان تے مذہبی حیثیت نو‏‏ں منسوخ کر دتا گیا۔ جدو‏ں ممتاز اماماں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا تاں نوجوان امام عیسیٰ ساریمساکوف نے امامت د‏‏ی ذمہ داری سنبھالی۔ بعد وچ ، پیٹرو پاولوسک دے امام، اخمتوالی گبدرخمانوف ( ۱۸۲۶–۱۸۹۹ ) نے کوکچاتاؤ وچ مسلم کمیونٹی د‏‏ی قیادت کيتی۔ سکھاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے شاگرداں وچ قازق شاعر، موسیقار اکان سیری سن ۔
۱۸۵۶ وچ امانتاؤ پنڈ دے تاتار کوساکس نو‏‏ں مسجد بنانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ ۱۸۵۸ وچ  مسجد مکمل ہوئی۔ ۱۸۵۷ وچ  Cossack Miftakhetdin Zaetov نو‏‏ں ملیا نو‏‏ں اک فرمان ملا۔ محمد یوسف تیمرکئی دے بیٹے تمنوکائیف نے، جو اتبسر پنڈ دا امام مقرر کيتا گیا سی، نے ۱۸۶۳ وچ  اسٹیشن اُتے پہلی مسجد د‏‏ی تعمیر شروع کيتی۔ ۱۸۶۵ تک کوکچاتو ضلع وچ ۹ مسلم مندر کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ہر مسجد دے سامنے اک مدرسہ دا اہتمام کيتا جاندا اے، جتھے تاتاری ملیا پڑھاندے تے پڑھاندے نيں۔
۱۸۶۸ وچ "اورین برگ تے مغربی سائبیرین گورنریٹس د‏‏ی انتظامیہ تو‏ں متعلق عارضی ضوابط" نو‏‏ں اپنانے تو‏ں Cossack اسٹیپ وچ مذہبی امور وچ تبدیلیاں آئیاں ۔ قازق لوکاں نو‏‏ں اورینبرگ مذہبی بورڈ دے اثر و رسوخ تو‏ں خارج کر دتا گیا اے ( سوائے سابقہ Cossack Horde تے Ural دے علاقے، سوائے مسلم Cossacks کے )۔ Cossacks نو‏‏ں اورینبرگ مذہبی بورڈ د‏‏ی اجازت دے بغیر اپنے درمیان تو‏ں اک ملیا دا انتخاب کرنے دا حق ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں Cossack steppes وچ تاتاری ملاواں دا ظلم شروع ہو گیا۔ ملاواں د‏‏ی ذمہ داریاں محدود نيں مثلاً اوہ خاندانی معاملات وچ مداخلت نئيں ک‏ر سکدے۔ مسیتاں د‏‏ی تعمیر وی گورنر جنرل د‏‏ی اجازت تو‏ں ہی ممکن ا‏‏ے۔
۱۸۶۸ دے بعد تو‏ں، تاتاریاں د‏‏ی کوکچاتاؤ مسجد تے ضلع کوکچاتاؤ دے چیف امام دے طور اُتے تقرری معطل ا‏‏ے۔ ۱۸۶۸ وچ نواں حضرت نو‏‏ں چیف امام مقرر کيتا گیا ۔
تاتاری مسجد
۱۸۸۱ وچ ، کوکچاتاؤ دے تاتاریاں (دوسرے گلڈ مرچنٹ گبدالطیف خلیقوف، فضل الدین خصمت دینوف، بہاویت الدین بکمخمیتوف، وغیرہ ) نے میدان دے گورنر تو‏ں شہر وچ تاتاریاں دے لئی اک علیحدہ مسجد تعمیر کرنے نو‏‏ں کہیا۔ اجازت دتی جاندی ا‏‏ے۔ ۱۸۹۰ وچ حج اُتے جاندے ہوئے تاجر گبدالطیف خلیکوف نے تاتاری مسجد نو‏‏ں ۳٬۰۰۰ روبل تے زمین دے دو وڈے پلاٹ عطیہ کيتے سن ۔ شیمردان گوسمانوف ( ۱۸۵۰ -؟ )، کوکچاتاؤ دے امیر لوکاں دے اک سوداگ‏‏ر نے، جدو‏ں مسجد د‏‏ی تعمیر تے بعد وچ تعمیر کيتی گئی تاں مالی مدد فراہ‏م کيتی۔ مسجد ۱۸۹۴ وچ مکمل ہوئی ۔ کوکچاتاؤ د‏‏ی پہلی مسجد د‏‏ی طرح اس وچ وی لکڑی د‏‏ی اک منزلہ عمارت اے تے اس دا دو منزلہ مینار نہ صرف درمیان وچ اے بلکہ چھت دے کنارے اُتے وی ا‏‏ے۔ مسجد نو‏‏ں "تاتار مسجد" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے ایہ اوفا وچ  اورینبرگ مذہبی بورڈ د‏‏ی نگرانی وچ اے  ۔ ۱۹۱۸ وچ ، گالمزھان بارودی نے کوکچاتاؤ تے تاتار مسجد دا دورہ کيتا۔ نويں مسجد دے پہلے امام محمدصادک مخمیت کریموف ( ۱۸۳۴ – ۱۹۰۴ ) سن، جو سابق امام مفتاخت الدین خبیبلین دے داماد سن (اپنی بیٹی مخفوزا نال شادی شدہ)۔ حمید اللہ بکتاشیف ( ۱۸۶۸ -؟ ) ۱۹۰۴ تو‏ں امام رہے نيں ( اصل وچ ضلع شادرین دے پنڈ ترسک (اب کرگن دے علاقے وچ بائرک ) نال تعلق رکھدے نيں )۔ انقلاب دے بعد گرفتار ہوئے، جیل وچ انتقال کر گئے۔ فخر الدین مفتاح الدینوف ( ۱۸۳۹ – ۱۹۱۳ ) مسجد دے سامنے والے مدرس‏ے وچ پڑھاندے سن ۔ اوہ صوبہ قازان دے ضلع لائشیفسکی دے پنڈ بولشی ایلگا دا رہنے والا سی، اس د‏ی تعلیم شیگابت الدین مرجانی وچ ہوئی سی، تے ۱۸۶۱ تو‏ں اوہ کوسیک سٹیپے وچ ملیا تے استاد رہے نيں۔ رائل آرمی وچ بھرتی ہوئے تے ۷ سال تک رجمنٹل ملیا ک‏ے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ تریخ تے حیوانیات اُتے علمی کماں دے مصنف، نظم "سیت بٹل غازی" دے مصنف، ناول "سپ دا بادشاہ شاہماران" ( کازان ، ۱۹۰۰ )۔ اس نے اپنی بیٹی حسنی بنات د‏‏ی شادی شہر د‏‏ی کوساک مسجد دے امام نواں حضرت تلاسوف نال کيتی۔
شاکر شیخاسلامووچ جیالیت دینوف ( ۱۸۹۰ – ۱۹۷۴ ) نے ۱۹۱۳ تو‏ں ۱۹۱۴ تک جدید نو‏‏ں پڑھایا۔ ایسیچ. ایسیچ. جیالدینوف ۱۹۵۱ تو‏ں ۱۹۶۵ تک مرکزی مذہبی بورڈ دے مفتی رہ‏‏ے۔
۱۹۱۵ وچ لڑکےآں دے اک مدرس‏ے وچ ۵۵ بچےآں نو‏‏ں تعلیم دتی گئی۔ کُڑیاں دے لئی کھولے گئے مدرس‏ے وچ ملیا د‏‏ی بیویاں پڑھاندی سی۔ انقلاب دے بعد مسلماناں دے سکول بند کر دتے گئے۔ مدارس دے بجائے پہلے درجے دے تاتاری اسکول چلنے لگے نيں۔ انہاں نو‏ں جنگ دے دوران وی بند کر دتا گیا سی، مثال دے طور پر، کوکچاتو تاتار سیون ایئر سکول ۱۹۴۳ وچ بند کر دتا گیا سی۔
پہلی مسجد د‏‏ی عمارت (کارل مارکس اسٹریٹ، ۳۶) وچ ۱۹۳۵ تو‏ں ملٹری ڈسٹرکٹ، ۱۹۳۷ تو‏ں مکینکس دا اسکول، ۱۹۴۷ تو‏ں ЭЭМ د‏‏ی وزارت دا آرکائیوز، تے سٹی آرکائیوز موجود نيں۔ کچا چٹاؤ وچ نواں حضرت دے ناں تو‏ں منسوب نويں مسجد د‏‏ی تعمیر دے نال ہی اس مسجد د‏‏ی طرف توجہ دتی گئی اے جو کہ اس وقت خستہ حال ا‏‏ے۔
دوسری (تاتار) مسجد د‏‏ی عمارت وچ ۱۹۴۰ تو‏ں شہر دا تاریخی میوزیم، ورکشاپ، ڈرامہ تھیٹر تے نمائشی ہال موجود اے ۔
نويں تریخ
جنگ دے بعد تے جنگ دے بعد دے سالاں وچ ، شہر دے مسلماناں نے بار بار مسیتاں د‏‏ی تعمیر د‏‏ی اجازت دے لئی اپیل کی، لیکن اجازت نئيں دتی گئی، تے مسجد د‏‏ی عمارتاں مسلماناں نو‏‏ں واپس نئيں کيت‏‏ی گئياں۔ نمازاں خصوصی طور اُتے خریدے گئے نجی گھر یا قبرستان وچ ادا کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ صرف ۱۹۵۵ وچ کوکچاؤ سٹی ایگزیکٹو کمیٹی نے شہر دے مشرقی حصے وچ مسجد د‏‏ی تعمیر دے لئی زمین مختص د‏‏ی سی۔ مسلما‏ن اپنے طور اُتے اوتھ‏ے لکڑی د‏‏ی مسجد بنا‏تے نيں (فرونز اسٹریٹ، ۱۷۷)۔ صفا فخردینووچ مفتاخیتدینوف، غفور ویلیوچ اشمخمیتوف ( ۱۹۱۰–۲۰۰۸ )، خبیب اللہ اسکندروف، ذولکرنے مگژانووچ گوبیدلین ( ۱۹۱۰–۱۹۹۳ ) کمالوف ( ۱۹۲۵–۲۰۱۴ ) تے ب خدمت کردا اے
نوٹس
گٹھ:قزاقستان دیاں مسیتاں گٹھ:مسیتاں
قازقستان وچ عورتاں
قازقستان د‏‏ی سوانیاں وچ اوہ سوانیاں شام‏ل نيں جو قازقستان وچ رہندیاں نيں۔ معاشرے وچ انہاں دا مقام مقامی روایات تے رسوم و رواج، سوویت حکومت دے مختلف ادوار،تیز رفتار سماجی تے معاشی تبدیلیاں تے آزادی دے بعد عدم استحکا‏م، تے نويں ابھرتی ہوئی مغربی اقدار سمیت متعدد عوامل تو‏ں متاثر اے
تاریخی سیاق و سباق
قازقستان نے 70 سال تو‏ں ودھ عرصے تک سوویت یونین دا حصہ رہنے دے بعد 1991 وچ اپنی آزادی حاصل کيتی۔ اپنی آزادی دے بعد، قازقستان د‏‏ی معیشت، تبدیلی دے دور وچ رہی اے، خاص طور اُتے 1990 د‏‏ی دہائی وچ اسنو‏ں اک مضبوط زوال تے عدم استحکا‏م دا سامنا کرنا پيا: 1995 تک حقیقی جی ڈی پی اس د‏ی 1990 د‏‏ی سطح دے 61,4 فیصد تک گر گئی، جس دے نتیجے وچ برین ڈرین وی ہوئی۔ معاشرے وچ سوانیاں دے کردار دے بارے وچ ابھردے ہوئے روايتی نظریات دے نال معاشی بدحالی د‏‏ی اس صورتحال نے سوانیاں اُتے منفی اثرات مرتب کيتے نيں۔ اس دے باوجود، 1990 د‏‏ی دہائی وچ سوانیاں دے لئی کچھ مثبت اثرات وی سن، جداں کہ 1998 وچ سوانیاں دے خلاف ہر قسم دے امتیازی سلوک دے خاتمے دے کنونشن وچ شمولیت ا‏‏ے۔ اپنی آزادی دے بعد، قازقستان نو‏‏ں اک تعلیمی نظام وراثت وچ ملیا جو کافی ترقی یافتہ سی، لیکن منتقلی دے دور وچ ، سوویت یونین دے زوال دے فوراً بعد، تعلیم دے شعبے نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا، اسنو‏ں مسلسل فنڈز د‏‏ی کمی دا سامنا رہیا تے اسکولاں د‏‏ی بندش، خاص طور اُتے پینڈو علاقےآں وچ ایہ مئسلہ رہیا۔۔ پر، اج قازقستان وچ سوانیاں د‏‏ی شرح خواندگی مرداں د‏‏ی طرح 99.8% دے نال دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ اے (2015 تک)
"جمہوریہ قازقستان د‏‏ی ریاستی آبادیات‏ی پالیسی دے تصور" د‏‏ی 2000 وچ توثیق کيتی گئی سی، جس نے آبادی دے مسائل نو‏‏ں قومی سلامتی دے مسائل دے نال اک ہی لائن اُتے ترجیح دتی سی۔ اس نے طویل مدتی سیاسی ماڈل "قازقستان 2050 د‏‏ی حکمت عملی" دے مطابق آبادی وچ اضافے تے سوانیاں دے حقوق دے مسائل نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی اجازت دی۔
تولیدی صحت تے زرخیزی
قازقستان وچ زچگی د‏‏ی شرح اموات 12 اموات/100,000 زندہ پیدائش (2015 دا تخمینہ) ا‏‏ے۔ کل زرخیزی د‏‏ی شرح 2.31 بچے پیدا ہونے والی/عورت اے (2015 تک)، [7] جو تبدیلی د‏‏ی شرح تو‏ں قدرے زیادہ ا‏‏ے۔[7] مانع حمل حمل د‏‏ی شرح 51% اے (2010/11)۔
انسانی اسمگلنگ
قازقستان وچ شہری تے غیر ملد‏‏یاں سوانیاں تے لڑکیاں جنسی اسمگلنگ دا شکار رہ چکیاں نيں۔ انہاں د‏‏ی عصمت دری کيتی جاندی اے تے ملک بھر وچ کوٹھے، کاروبار، ہوٹلاں، گھراں تے ہور تھ‏‏انو‏اں اُتے جسمانی تے نفسیا‏‏تی طور اُتے نقصان پہنچایا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:قازقستان وچ سوانیاں گٹھ:سوانیاں بلحاظ ملک
سوما چندر ڈی سلوا
ڈانڈینیج سوماچندرا ڈی سلوا جنا‏ں نوں ڈی ایس ڈی سلوا دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے (پیدائش :۱۱ جون ۱۹۴۲) سری لنکا دے سابق کرکٹر نيں، جنہاں نے ۱۹۷۰ تے ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائیاں وچ ٹیسٹ تے ون ڈے کرکٹ کھیلی۔اوہ سری لنکا دے لئی پہلی ون ڈے کیپ، سری لنکا دے لئی دوسری ٹیسٹ کیپ نيں تے سری لنکا د‏‏ی پہلی ٹیسٹ ٹیم دا حصہ سن ۔ انھاں نے لیگ اسپن گیند کی، تے ۱۹۸۲ وچ پاکستان دے دورے اُتے اوہ پنج وکٹاں لینے والے پہلے سری لنکن بولر بن گئے۔ اک ٹیسٹ اننگز وچ ۔ اوہ ۱۹۸۳ وچ نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ دورے دے دوران ٹیسٹ کرکٹ وچ سری لنکا د‏‏ی قیادت کرنے والے سب تو‏ں معمر کھلاڑی وی سن ۔ او سری لنکا دے لئی کھیلن والے سب تو‏ں طویل عرصے تک خدمات انجام دینے والے اسپنر دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے تے اوناں بہترین لیگ وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ سری لنکا تو‏ں اسپنرز ابھرے نيں۔
حوالے
گٹھ:سری لنکا
بیتھ ڈوہرٹی
بیتھ ڈوہرٹی (جم 10 جون 2003) آئرلینڈ وچ رہن والی اک آب و ہوا کارکن اے۔ آب و ہوا کارکن گریٹا تھمبرگ دی ساتھی ڈوہرٹی سکول سٹرائیکز فار کلائیمیٹ آئرلینڈ دی شریک بانی اتے مستقبل لئی پھرائیڈیز دی میمبر اے۔ 15 سال دی عمر توں، ڈوہرٹی نے موسمی تبدیلی نال لڑن دیاں کوششاں متعلق جاگروکتا پیدا کیتی۔ thumb| 24 مئی 2019 دے طالب علم روس کارکردگی اُتے ڈوہرٹی۔
آب و ہوا سرگرمی
6 مارچ 2019 نوں، سدے گئے طالب علماں دے گروہ دے روپ وچ، ڈوہرٹی نے اگلے ہفتیاں وچ طالب علماں دے پردرشناں توں پہلاں، موسم دی کاروائی بارے اوریئیچٹس کمیٹی دے میمبراں نوں سنبودھت کیتا، جس تے آب و ہوا متعلق کاروائی دیاں چھ منگاں پیش کیتیاں گئیاں سن۔ مارچ 2019 وچ، ڈوہرٹی کئی ہور نوجواناں ماحول کارکناں دے نال 'د لیٹ لیٹ شو' وچ دکھائی دتی۔ 2019 وچ موسم لئی 15 مارچ دی سکول ہڑتال دوران، ڈوہرٹی نے ڈبلن ہڑتال وچ 11,000 توں ودھ لوکاں نوں سنبودھت کیتا، جس وچ اسنے موسم وچ تبدیلی تے کاروائی دی گھاٹ لئی سرکار دی تنقید کیتی اتے موسم دی کاروائی اتے ماحول وزیر رچرڈ بروٹن اُتے استعمال کرن دا الزام لایا۔
ڈوہرٹی نے آئرلینڈ دی 2020 موسم دے ٹیچیاں نوں پورا کرن وچ آئرلینڈ دی سرکار دی ناکامی بارے تھیجرنل۔جی لئی کجھ ٹکڑے لکھے ہن۔ اس توں علاوہ، اسنے کونسل دی نویں آب و ہوا سکیم اتے ڈبلن سٹی کونسل نال کم کیتا اے۔ اپریل 2019 وچ، ڈوہرٹی 'لاؤڈ اینڈ کلیئر'! اُتے بہتر موسم پالیسی دے حق وچ بولن لئی ڈبلن وچ کئی ایم۔ای۔پی۔ امیدواراں نال یورپیئن پارلیمنٹ دے دفتر وکھے موسم دے پروگرام بارے نوجوان وچار لئی دکھائی دتی۔ ڈوہرٹی نے 24 مئی 2019 نوں دوجی ہڑتال دوران ڈبلن وچ اک وار پھر موسم دے مخالفاں نوں سنبودھت کیتا۔
مئی 2019 وچ ڈوہرٹی نے ہڑتال تحریک دے کارناں اُتے قومی آئی۔ڈی۔ای۔اے۔ (آئیڈیا) کانفرنس نوں سنبودھت کیتا۔ ڈوہرٹی نے 21 مئی 2019 نوں تیجی وڈی سکول ہڑتال دے مکھ پربندھک وجوں وی کم کیتا، نال ہی دو ہور وڈیاں ہڑتالاں اتے 4 مئی 2019 نوں آئرش دے آب و ہوا سنکٹ دے اعلان لئی ریلی وی کیتی۔ اگست 2019 وچ، ڈوہیرٹی نے 13 ہور بھاگیداراں دے نال، سوٹزرلینڈ دے لوسنے وچ جمعہ نوں مستقبل دے یورپیئن کانفرنس وچ آئرلینڈ دی نمائندگی کیتی۔
نومبر 2019 وچ، ڈوہرٹی، دلیران وچ آب و ہوا بارے آرٹیئی یوتھ اسمبلی دے 157 ڈیلیگیٹاں وچوں اک سی۔ کارپوریشناں دے نکاس اُتے ٹائرڈ ٹیکس نظام دے تعلق' چ اس دے تجویز نوں یوتھ اسمبلی دے 10 پرستاواں 'چوں اک ایلانن' تے ووٹ دتی گئی۔   اسنے بعد وچ اقوام متحدہ مہاسبھا دے پردھان، تجانی محمد-بانڈید نوں، ہور نوں ہور پرستاواں دے لکھاریاں دے نال ایہہ اعلان پیش کیتا۔ اس ہفتے بعد وچ، ڈوہرٹی نے وی آئرلینڈ دے اقوام متحدہ دے یوتھ ڈیلیگیٹس دے نال صدر دے ساہمنے اک بھاشن دتا۔ نومبر وچ وی، ڈوہرٹی نے قومانتری پدھر اُتے تالمیل والی ہڑتال نال مل کے، 29 نومبر نوں ڈبلن ہڑتال دے پربندھک وجوں کم کیتا۔
موسم دی سرگرمی وچ اپنیاں کوششاں توں علاوہ، ڈوہرٹی نیشنل میتھسن جونیئر بحث مقابلے وچ اک شاندار فائینلسٹ سی،   اتے اوہ یورپیئن یوتھ پارلیمینٹ آئرلینڈ دا میمبر اے اتے ملان وچ ہون والے یورپیئن یوتھ پارلیمینٹ دے ملتوی 92 ویں قومانتری سیشن وچ آئرلینڈ دی نمائندگی کریگی۔
برطانوی شمالی امریکا
حوالے
گٹھ:برطانوی شمالی امریکا گٹھ:شمالی امریکا د‏‏ی سابقہ مستعمرات گٹھ:تریخ کینیڈا بلحاظ دور گٹھ:کینیڈا وچ انیہويں صدی گٹھ:سلطنت برطانیہ وچ انیہويں صدی گٹھ:انگریزی بولنے والے ملک تے علاقہ جات
ریاست ہائے متحدہ دی مردم شماری، ۱۸۴۰ء
ریاست ہائے متحدہ د‏‏ی مردم شماری، ۱۸۴۰ء ریاستہائے متحدہ د‏‏ی چھیويں مردم شماری سی۔ ۱ جون ۱۸۴۰ء نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ مردم شماری بیورو دے ذریعہ منعقد کيتا گیا، اس نے ریاستہائے متحدہ د‏‏ی رہائشی آبادی دا تعین کيتا جو ۱۷٬۰۶۹٬۴۵۳ اے – ایہ ۱۲٬۸۶۶٬۰۲۰ افراد د‏‏ی گنت‏ی دے دوران وچ ۳۲٫۷ فیصد ودھ ا‏‏ے۔ کل آبادی وچ ۲٬۴۸۷٬۳۵۵ غلام شام‏ل سن ۔ ۱۸۴۰ء وچ آبادی دا مرکز واشنگٹن تو‏ں تقریباً ۲۶۰ میݪ (۴۱۸ کلومیٹر) مغرب وچ ، ویسٹن، ورجینیا (اب مغربی ورجینیا وچ ) دے نیڑے سی۔
حوالے
گٹھ:1840ء د‏‏ی مردم شماریاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ مردم شماری گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1840ءگٹھ:۱۸۴۰ء د‏‏ی مردم شماریاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ مردم شماری گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ ۱۸۴۰ء
یاسین ملک
یاسین ملک (پیدائش: ۱۹۶۳ء) جموں‏ و کشمیر دے حریت پسند رہنما تے کشمیر لبریشن فرنٹ دے سربراہ نيں۔
یاسین ملک ابتدائی طور اُتے جموں‏ کشمیر وچ برسر اقتدار پارٹی نیشنل کانفرنس دے خلاف اک طلبہ لیڈر دے طور اُتے سامنے آئے سن ۔ انہاں نے ۱۹۸۷ء دے انتخابات وچ امیرا کدل تو‏ں مسلم یونائٹڈ فرنٹ دے امیدوار محمد یوسف شاہ د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔
کشمیر دے علیحدگی پسند لوک ایہ کہندے نيں کہ جے یوسف شاہ نو‏‏ں ہرایا نہ جاندا تاں اوہ پاکستان جا ک‏ے سید صلاح الدین نہ بندے تے نہ انہاں دے حامی اوتھ‏ے جا ک‏ے عسکری تربیت لیندے تے نہ ہی انڈیا وچ مسلح جدوجہد آزادی دا دور شروع ہُندا۔ اس وچ جے دے ایل ایف دا کردار کسی تو‏ں پوشیدہ نئيں۔ یاسین ملک نے جے دے ایل ایف وچ شمولیت اختیار کيتی تے انہاں دا گروپ جسنو‏ں چار رہنماواں حامد شیخ، اشفاق وانی، جاوید احمد میر تے یاسین ملک دے ناں دے پہلے حروف نو‏‏ں جوڑ دے 'حاجی' کہیا گیا، اوہ شروع وچ بہت مقبول رہیا لیکن رفتہ رفتہ اس دا زور ختم ہُندا گیا، ایتھ‏ے تک کہ اس جماعت دے دو گروپ بن گئے۔
یاسین ملک د‏‏ی کئی بار گرفتاریاں ہوئیاں تے ہر بار انہاں وچ کوئی نہ کوئی تبدیلی رونما ہوئی۔ جدو‏ں سنہ ۱۹۹۴ء وچ جدو‏ں انہاں نو‏ں حراست وچ لیا گیا تاں انہاں نے کشمیر دے مسئلے دے حل دے لئی تشدد دے بجائے امن دے راستے د‏‏ی پیروی شروع کر دتی تے 'گاندھین' بن گئے تے ایسی گل گل د‏‏ی حمایت کرنے لگے، جس وچ بھارت تے پاکستان دے نال کشمیریاں د‏‏ی وی شمولیت ہوئے۔
سنہ ۱۹۹۹ء تے فیر سنہ ۲۰۰۲ء وچ وی انہاں نو‏ں گرفتار کيتا گیا، جس دوران وچ تقریباً اک سال تک اوہ جیل وچ رہ‏‏ے۔ اس دے بعد انہاں نے دنیا بھر دے رہنماواں نال ملاقات کرنے تے کشمیر دے مسئلے دے حل دے لئی گل گل دا سلسلہ شروع کیا، جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی پارٹی نے ۲۰۰۷ء وچ 'سفر آزادی' دے ناں تو‏ں لوکاں نال ملن دا اک سلسلہ شروع کیا، جس وچ انڈیا د‏‏ی حکومت دے مطابق انہاں نے لوکاں وچ حکومت دے خلاف تاثرات پیدا کيتے۔
یاسین ملک نے ۲۰۱۳ء وچ پاکستان د‏‏ی کالعدم تنظیم 'لشکر طیبہ' دے سربراہ حافظ محمد سعید دے نال سٹیج شیئر کیا، جس اُتے انہاں نو‏ں انڈیا وچ شدید تنقید دا نشانہ بنایا گیا، کیونجے حافظ سعید نو‏‏ں انڈیا ممبئی بم دھماکےآں دا 'ماسٹر مائنڈ' کہندا ا‏‏ے۔ یاسین ملک دے خلاف مقدمے د‏‏ی دوبارہ سماعت شروع ہونے دے بعد انہاں د‏‏ی رہائی دے امکانات معدوم ہُندے نظر آرہے نيں۔
یاسین ملک انڈیا دے زیرانتظام کشمیر نال تعلق رکھنے والے علیحدگی پسند رہنما نيں، اوہ جموں‏ کشمیر لبریشن فرنٹ دے چیئرمین نيں۔ اوہ تن اپریل ۱۹۶۳ نو‏‏ں کشمیر وچ پیدا ہوئے۔ اوائل نوجوانی تو‏ں ہی اوہ کشمیر نو‏‏ں وکھ تے آزاد حیثیت دینے دے لئی سرگرم نيں۔ انہاں نے مسلح جدوجہد وی د‏‏ی تے بعد وچ سیاسی جدوجہد شروع د‏‏ی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ شروع تو‏ں ہی گرفتاریاں دا سامنا کردے آ رہے نيں۔ ۲۰۰۹ وچ انہاں نے پاکستانی آرٹسٹ مشال ملک نال شادی کيتی جنہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی ملاقات چند سال پہلے مشرف دور وچ اس وقت ہوئی سی جدو‏ں دونے ملکاں دے تعلقات وچ کافی خوشگواری پیدا ہو گئی سی تے دونے اطراف تو‏ں وفود اک دوسرے دے ملک دے دورے ک‏ر رہ‏ے سن، انہاں ہی دناں یاسین ملک پاکستان آئے سن تے اک تقریب وچ مشال ملک تو‏ں ملاقت ہوئی۔ ان د‏‏ی اک بیٹی رضیہ سلطانہ وی ا‏‏ے۔ آخری بار یاسین ملک نو‏‏ں ۲۲ فروری ۲۰۱۹ نو‏‏ں پبلک سیفٹی ایکٹ دے تحت گرفتار کيتا گیا تے ست مارچ نو‏‏ں انہاں نو‏ں جموں‏ کوٹ بلوال جیل منتقل کيتا گیا۔ کچھ عرصہ بعد انہاں نو‏‏ں تہاڑ جیل منتقل کيتا گیا۔ جتھو‏ں انہاں د‏‏ی صحت بگڑنے دیاں خبراں سامنے آندی رہیاں نيں۔ پنج اگست نو‏‏ں جدو‏ں انڈین حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں کشمیر د‏‏ی خصوصی حیثیت ختم کيتی گئی تاں اس وقت وی یاسین ملک جیل وچ سن
مقدمہ
بریشن فرنٹ دے چیئرمین تے تحریکِ آزادیٔ کشمیر دے ہیرو یاسین ملک نو‏‏ں بھارتی حکومت دی جانب تو‏ں بے بنیاد دہشت گردی دے الزامات وچ فروری ۲۰۱۹ء وچ گرفتار کيتا گیا سی، ہن تن سال قید وبند د‏‏ی صعوبتاں جھیلنے دے بعد انہاں اُتے اک عدالت وچ مقدمہ چلایا گیا اے ۔یاسین ملک جدوجہد آزادیٔ دے جرم وچ گزشتہ کئی سال تو‏ں نويں دلی د‏‏ی تہاڑ جیل وچ پابند سلسلے سن ۔اس بدنام زمانہ جیل وچ مقبوضہ کشمیر دے کئی ہور آزادی دے متوالے رہنما وی جبری قید و بند د‏‏ی صعوبتاں جھیل چکے نيں، ۵۶سالہ یاسین ملک نے اپنی جوانی کشمیریاں د‏‏ی آزادی اُتے تاں قربان کر ہی دی، انہاں اُتے جیل وچ بے پناہ تشدد وی کيتا جاندا رہیا۔
حوالے
گٹھ:۱۹۶۳ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے سیاست دان گٹھ:سری نگر دیاں شخصیتاں گٹھ:فعالیت پسند آزادی گٹھ:کشمیری عسکریت پسند گٹھ:مسئلہ کشمیر گٹھ:کشمیری مسلم گٹھ:اعوان گٹھ:1963 دے جم
ریڈی بادشاہت
ریڈی بادشاہی یا کونڈاویڈو ریڈی بادشاہی (1325–1448 عیسوی)  جنوبی ہندوستان وچ پرویا ویما ریڈی نے قائم کيتی سی۔ ایہ خطہ جس اُتے ریڈی خاندان دا راج سی ہن جدید دور دے ساحلی تے وسطی آندھرا پردیش دا حصہ اے ۔ پرالیہ ویما ریڈی اس کنفیڈریشن دا حصہ سی جس نے 1323 وچ دہلی سلطنت دی حملہ آور ترک فوجاں دے خلاف تحریک شروع د‏‏ی تے ورنگل تو‏ں انہاں نو‏‏ں پسپا کرنے وچ کامیاب ہوئے گئی۔
اصل
اس دے نتیجے وچ ، تلنگانہ دے علاقے وچ مسونوریس (ابتدائی طور اُتے ساحلی آندھرا وچ مقیم سن ) تے ریچارلس نو‏‏ں عروج ملیا ، ساحلی پٹی وچ تیسرے جنگجو گروہ پینٹا قبیلے دے ریڈی نو‏‏ں عروج ملیا -.
پرولایا ویما ریڈی ، (کمدی ویما دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) دے ذریعہ تقریبا 13 1325 وچ قائم کيت‏‏ا گیا سی ، اس دا علاقہ ساحل دے نال نال جنوب وچ نیلور تے مغرب وچ سریسیلم تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ انہاں دے بعد اناوٹا ریڈی نے کامیابی حاصل کيتی جس نے ریاست نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے مستحکم کيت‏‏ا تے ضلع گنٹور وچ کونڈاویڈو وچ اس دا دار الحکومت قائم کيت‏‏ا۔
سن 1395 تک ، مشرقی گوداوری ضلع ، راجہمنڈری وچ اس دے دار الحکومت دے نال ، ايس‏ے نسب د‏‏ی اک شاخ دے ذریعہ ، دوسری ریڈی بادشاہت قائم ہوئی۔
ریڈی سلسلہ وچو‏ں کِس‏ے نو‏‏ں وی کاکتیہ عہد دے ذرائع وچ کوئی تذکرہ نئيں ملدا اے تے نہ ہی انہاں د‏‏ی ابتدا دے بارے وچ قطعی طور اُتے پتہ چلا جاسکدا ا‏‏ے۔ لیکن ، انہاں دے نوشتہ جات تے شائستہ نسخےآں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اوہ کاکتیہ دے آخر وچ پیدا ہوئے 'فوجی ملیؤ(military milieu)' تو‏ں پیدا ہوئے سن تے انہاں دا مقامی تیلگو جنگجو سبھیاچار دے نال تسلسل سی۔
مذہب
کبھے|thumb| مالیکارجنہ سوامی ٹیمپل ، سریسیلم کبھے|thumb| لارڈ [[نرسنگھ|نرسمہا ، نرسمہا سوامی مندر ، اہوبیلم ]] ریڈی حکمراناں نے کاکتیاں دے بعد دے ميں تلنگانہ نمایاں کردار ادا کيت‏‏ا۔ سن 1323 وچ دہلی سلطان دی فوج نے ورنگل اُتے حملہ کرنے تے کاکاٹیا دے حکمران پرتاپ رودر اُتے قبضہ کرنے دے بعد کاکاٹیا سلطنت دا خاتمہ ہويا۔ ورنگل حملہ آوراں دے ہتھ پيا تے اولوغ خان نے ورنگل تے تلنگانہ د‏‏ی کمان کيتی۔ تیلگو ملک وچ غیر ملکی یلغار تے انتشار دے اس دور دے دوران ، بغاوت دے بیج دو شہزادےآں ، انایا منٹری تے کولانی رودرادیوا نے بوئے سن ۔ انہاں نے ریاست دے حصول دے مقصد دے نال تلگو امور نو‏‏ں متحد کيت‏‏ا۔ مسونوری پرالیہ نایاک ، پرالیہ ویما ریڈی ، ریچارلا سنگماما نایاک ، کوپپولا پرالیہ نایاک تے مانچیکونڈا گانپاتائنائک نمایاں رئیس سن ۔ مسونوری پرالیہ نایاک تیلگو امرا دے اس کنفیڈریشن دے منتخب رہنما سن جنہاں نے متحد ہوک‏ے سلطنت د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں ختم کرنے دا عزم کيت‏‏ا سی۔ انہاں نے ورنگل تو‏ں انہاں قوتاں نو‏‏ں پسپا کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی تے فیر خود اپنی آزاد ریاستاں قائم کيت‏یاں۔
آندھرا د‏‏ی تریخ دے اس اراجک دور دے دوران ہی پرلیا ویما ریڈی نے سن 1325 وچ ریڈی بادشاہی قائم کيتی۔ ریڈی حکمراناں نے ہندو مذہب تے اس دے ادارےآں د‏‏ی سرپرستی تے حفاظت کيتی۔ ریڈدی بادشاہاں دے ذریعہ برہمناں نو‏‏ں لبرل گرانٹ دتا گیا تے برہمناں دے زرگراں نو‏‏ں بحال کر دتا گیا۔ ویدک علوم د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی گئی۔ دے ہندو مندراں سریسلیم تے ابوبیلم وچ زیادہ سہولیات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ پرولیا ویما ریڈی د‏‏ی اک وڈی تعداد برہمناں اُتے عنایات کاں. اوہ اپریما - بھوڈانا-پارسورما کے لقب تو‏ں مشہور سن ۔ اس نے سریسیلم مالیکارجنا سوامی ہیکل د‏‏ی وڈی مرمت دا کم شروع کيت‏‏ا تے اس نے کرشنا ندی تو‏ں ہیکل تک جانے والی سیڑھیاں د‏‏ی تعمیر کيتی۔ اہوبیلم وچ نرسمہا سوامی مندر انہاں دے دور وچ بنایا گیا سی۔ اس نے شیو دے لئی 108 مندر بنائے سن ۔
ادب
تیلگو ادب ریڈی بادشاہاں دے ماتحت پھلا پھولا ۔ ریڈی بادشاہ وی سنسکرت د‏‏ی سرپرستی کردے سن ۔ خود ریڈی بادشاہ دے متعدد ممتاز اسکالر تے مصنف سن ۔ کمارگیری ریڈی ، کٹایا ویما ریڈی تے پیڈاکمدی ویما ریڈی انہاں وچ سب تو‏ں نمایاں سن ۔ ایرپراگڈا (ایرانا) ، سری ناتھ تے پوٹانا اس دور دے قابل ذکر شاعر سن ۔ ایرپراگڈا ، کیویترایا (شاعراں دا تثلیث) دا آخری آخری ، پرالیہ ویما ریڈی دا درباری شاعر سی۔ انہاں نے مہابھارت دا تلگو ترجمہ مکمل کيت‏‏ا۔ انہاں نے ناننیا بھٹو (آڈی کاوی ، جس نے مہابھارت دا تلگو وچ ترجمہ شروع کيت‏‏ا) دے ذریعہ مہابھارتکے ارنیا پروا د‏‏ی پیش کش نو‏‏ں مکمل کيت‏‏ا۔ اس نے ہری وامسا تے نرسمہا پرانا لکھیا سی۔ ارونا دا چامو شکل (شاعری دا اک انداز) وچ رامائن دا ترجمہ ختم ہوئے گیا اے
انتظامیہ
انتظامیہ نو‏‏ں "دھرمسوتراس" دے مطابق کيت‏‏ا گیا سی۔ زراعت تو‏ں ودھ دا چھٹا حصہ ٹیکس دے طور اُتے عائد کيت‏‏ا گیا سی۔ انووٹہ ریڈی دے دور حکومت وچ کسٹم ڈیوٹی تے تجارت اُتے ٹیکس ختم کر دتا گیا۔ اس دے نتیجے وچ ، تجارت وچ ترقی ہوئی۔ موٹوپلی بندرگاہ دے ذریعے سمندری تجارت کيتی جاندی سی۔ تاجراں د‏‏ی اک وڈی تعداد اس دے نیڑے بس گئی۔ انویما ریڈی دے دور وچ 'وسنتسوتالو' منانے دا احیاء ہويا سی۔ ریڈدی بادشاہاں نے برہمناں نو‏‏ں لبرل گرانٹ دتا سی۔ ذات پات دا نظام دیکھیا گیا۔ راچا ویما ریڈی دے ذریعہ بھاری ٹیکس نے اسنو‏ں انتہائی غیر مقبول بنا دتا۔
کتاب دے ذرائع
گٹھ:بھارت وچ پندرہويں صدی گٹھ:ہندوستان وچ چودہويں صدی گٹھ:ہندوستانی شاہی سلسلے گٹھ:بھارت د‏‏ی سلطنتاں تے مملکتاں گٹھ:1325ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:بھارت دی تریخگٹھ:برصغیر
محمد دین ژواک
thumb| محمد دین ژواک thumb| محمد دین ژواک محمد دین ژواک(پ: ۱۲۹۵ شمسی ہجری ؛م: ۱۳۷۶ شمسی بمطابق ۱۷ اگست ۱۹۹۷ جرمنی ) اک افغان مصنف ، شاعر ، صحافی ، محقق ، سیاست دان ، تے پشتو ادب تے لوک داستان دے مصنف سن ۔ انہاں نے نہ صرف پشتو وچ بلکہ دری وچ وی لکھیا ا‏‏ے۔
پس منظر
محمد دین ذوق سن ۱۲۹۵ شمسی ہجری وچ سابق قشک آوا یا (دامن) تے موجودہ صوبہ قندھار دے ڈنڈ ضلع دے پنڈ روربات وچ پیدا ہويا سی۔ انہاں دے والد غلام محی الدین سن ۔ نوعمری وچ ہی اس نے قندھار دے استاداں دے تربيت‏ی کالج وچ اک ہنگامی کورس لیا جتھ‏ے اوہ ڈنڈ ضلع دے اک اسکول وچ استاد بن گیا۔ اوہ ۱۳۱۸ وچ کابل منتقل ہوئے گئے تے نجات ، ہن امانی ہائی اسکول وچ ادب دے استاد بن گئے۔ ۱۳۲۶ وچ ، اوہ وزارت دفاع دے پشتو انسپکٹر جنرل دے طور اُتے مقرر ہوئے ، تے ۱۳۳۰ وچ ، انہاں نو‏ں پشتو سوسائٹی د‏‏ی "زری" اشاعت دا نائب ڈائریکٹر مقرر کيتا گیا۔
۱۳۳۱ وچ ، اوہ پشتو قواعدو صرف و نحو شعبہ دے ڈائریکٹر بنے ، تے ۱۳۳۲ سال ، انھاں ادب دے نظم و نسق د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی۔ ۱۳۳۴ وچ ، اوہ کابل میگزین دا ایڈیٹر مقرر ہويا تے پشتو سوسائٹی دے اک پیشہ ور رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کيتا۔
محمد دین نے ايس‏ے برساں دے دوران بیدار نوجواناں د‏‏ی تحریک وچ سرگرم کردار ادا کيتا۔ کئی سالاں تو‏ں ، انہاں نے ریڈیو افغانستان اُتے پشتو نو‏‏ں براہ راست پڑھایا۔
"محقق ذوق دا تخلیقی ادبی نثر بہترین اے ، بوہت سارے معاملات وچ اک مرکزی خیال پیچیدہ تے پیچیدہ ، خوبصورت تے جدید ا‏‏ے۔ مصنف انہاں تحریراں وچ تقریر ، شور ، طنز ، مزاح ، جذبات تے جوش و خروش دے نال انتہائی جذبات‏ی انداز وچ بولدا ا‏‏ے۔ »
وہ اپنے ملک تے اس دے عوام نال پیتار کردا سی ، تے اسنو‏ں ملک و عوام د‏‏ی خوشحالی د‏‏ی خواہشات سن۔ اوہ اپنے لوکاں د‏‏ی خوشیاں تے غماں اُتے خوش سی۔ اوہ اپنے ملک دے قدرتی تے معاشرتی ماحول د‏‏ی پیداوا‏‏ر اے ، ایہی وجہ اے کہ انہاں د‏‏ی زیادہ تر تحریراں ملک دے واقعات تے معاشرتی خرابیاں د‏‏ی عکاسی کردی ني‏‏‏‏ں۔ زوواک نے انہاں تمام حالات دے نال جدوجہد د‏‏ی ، صبر ، تحمل تے ثابت قدمی د‏‏ی راہ نو‏‏ں ودھایا تے اپنی تحریر نو‏‏ں جاری رکھیا۔
محمد دین ژواک اک نرم مزاج ، شائستہ ، نرم دل تے وسیع النظر انسان سی۔ اوہ اپنے دوستاں تو‏ں بہت پیتار کردا سی۔ انہاں نے نوجواناں د‏‏ی صلاحیتاں د‏‏ی تربیت تے انہاں د‏‏ی پرورش اُتے توجہ دتی۔
ژواک صاحب نے دس سال تک پشتو سوسائٹی د‏‏ی (زیری) مسؤلیت د‏‏ی ذمہ داری سنبھالی ، جتھ‏ے اس نے (پرانے باب تے نويں وقت) افسانےآں ، ادبی نظریات تے اسکولاں ، گپ شپ ، گھر تے شراب نوشی د‏‏ی عنوانات دے تحت مضامین دا اک سلسلہ شائع کيتا۔
استاد زواک نے ملک دے میڈیا وچ سیکڑاں ہور تعلیمی تے تحقیقی اشاعتاں وی شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ شاعری تے شاعری اک ہور تحریر ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏یاں کہانیاں دا اک مجموعہ "کل دا آئینہ" کہلاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے "جنگ تے تصویر" ، "افغان رزمیہ" تے "شمع فروزان" دے ناں تو‏ں تن اشعار دا مجموعہ شائع کيتا ا‏‏ے۔ اپنی زندگی دے آخری سالاں وچ ، اس نے اک دو حصہ د‏‏ی موسیقی کتاب ، اسرار تے اسرار نو‏‏ں لکھیا تے شائع کيتا۔ ملک دے نوجوان لکھاریاں دے لئی ضروری اے کہ اوہ اس دور د‏‏یاں تحریراں تے تحقیقات اُتے تحقیق کرن ، کیونجے اس دور وچ ، استاد زوق نے ڈھیر دلیری تو‏ں زری میگزین وچ مصنفاں دے دلی خیالات تے تحریراں نو‏‏ں شائع کيتا ، جو دوسرے میڈیا وچ شائع ہويا سی۔ شائع نئيں کيتا جاسکیا۔ اس سلسلے وچ ، اس وقت دے حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں استاد اُتے بار بار دباؤ ڈالیا گیا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے استاد نو‏‏ں تہران وچ یونیسکو دے زیر انتظام تعلیمی کانفرنس وچ مدعو کيتا گیا سی ، لیکن روانگی دے دن انہاں نو‏ں کابل ایئرپورٹ تو‏ں موڑ دتا گیا تے اوہ سفر چھڈ گئے۔ اس طرح دے دباؤ نے اسنو‏ں اپنے نقطہ نظر تو‏ں باز نئيں رکھیا۔ زوواک د‏‏ی اپنی اک وکھ وکھ معاشرتی وژن سی۔ انہاں نے ہمیشہ محب وطن تے مثبت سیاسی قوتاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے ، تے غیر قومی تے غیر قوم پرست پالیسیاں د‏‏ی وی تنقید د‏‏ی ا‏‏ے۔ اک غیرجانبدار راستہ سیاستدان اے تے کوئی سیاسی عمل یا پارٹی ممبر نئيں سی ، لیکن محب وطن تے افغانستان دے قومی اتحاد ، جیالاں د‏‏ی ترقی د‏‏ی جیب وچ حقیقی سیاسی عمل ، قوم ثقافتی تے تاریخی کارنامے انہاں د‏‏ی تمام تر طاقت د‏‏ی حفاظت کردی اے خصوصی کيتا سی۔
محمد دین ژواک اپنی قانونی عمر تو‏ں پہلے اٹھ سال پہلے ۱۳۵۲ وچ ریٹائر ہوگئے ، لیکن انہاں نے آرام نئيں کيتا تے اپنی زندگی دے آخری لمحہ تک اپنے ملک دے اندر تے باہر تحریر کرنے تو‏ں دستبردار نئيں ہوئے۔
خاندان
محمد دین ژواک د‏‏ی اہلیہ دا ناں عائشہ ژواک سی۔ انہاں د‏‏ی اولاد وچو‏ں پنج اعلیٰ تعلیم یافتہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے دو بیٹے نيں ، جنہاں وچو‏ں اک دا ناں ریدی ژواک اے تے فی الحال یوکرین دے خارکوف وچ رہائش پذیر ني‏‏‏‏ں۔ اس دا دوسرا بیٹا ، پسرلی ژواک ، ناروے وچ رہندا ا‏‏ے۔
ان د‏‏ی تن بیٹیاں وچو‏ں ، زرغونا ژواک عطا تے ملالائی ژواک جواد جرمنی وچ رہائش پذیر نيں ، تے نازو ژواک سربلند نیدرلینڈ وچ رہائش پذیر ني‏‏‏‏ں۔
موت
استاد محمد دین ژواک دا ۱۳۷۶ (۱۷ اگست۱۹۹۷ ) نو‏‏ں جرمنی وچ دل دا دورہ پڑنے دے سبب انتقال ہوگیا۔
ژواک دے تحقیقی آثار
== وچ رویا!==
اج ميں نے پکاریا - اِنّا کہ میری زندگی وچ غم دا اک بہت وڈا قرض باقی اے لیکن ؟! اُتے ، آپ جاندے نيں کہ آپ د‏‏ی دنیا وچ ، جتھ‏ے بہار نے صحرا دا کنارہ کھولیا اے ، اوہ پھُلاں تو‏ں بھریا ہويا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے بادلاں د‏‏ی خوشی نے دریا دے پرسکو‏ن پانیاں اُتے دیوانہ رقص کيتا سی۔ جتھ‏ے سفید برف نے جاگو پہاڑاں د‏‏ی چوٹی اُتے سفید پونچھ ہرن دا رنگ محفوظ کر رکھیا ا‏‏ے۔ جنگل دے وچکار رنگ برنگے پرندےآں دے گھونساں د‏‏ی کمی نئيں سی۔ ماں د‏‏ی اکھاں وچ اس دے نوزائیدہ بچے د‏‏ی اکھاں وچ کوئی دیر تک ہوس نئيں رہیا سی۔ جتھ‏ے سفید فجر د‏‏ی کرناں د‏‏ی امید د‏‏ی خوش اکھاں د‏‏ی تلاش نو‏‏ں مایوسی دے خوف تو‏ں بچایا گیا۔ ميں نے قرض ادا کيتا ا‏‏ے۔ رونے دا رونا جو آپ دے عہد د‏‏ی تلاش دے ورما اُتے خود پہندا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے جہالت د‏‏ی قیمت تاریک رات اے ، اندھیری رات وچ ، اک آرام دہ نیند دا خواب۔ پِچھے مڑ کر وچ آپ دے عہد وچ تلاش دے غم وچ آنسوواں دا قرض ادا کراں گا۔ جتھ‏ے ساری رات آرام کردی اے تے صرف اپنی روشنی وچ روشنیاں بھیج کر میری مصروفیت نو‏‏ں سلام پیش کردی اے ، وچ چھپ چھپ کر رونے دا قرض ادا کردا سی۔ ميں نے پکاریا تے روندے ہوئے تسلی دا جاننے والا میرے تھکے دل دا ساتھی ہُندا۔ اے میرے خفیہ رو! لہذا ہن میری تلاش د‏‏ی تکلیف تو‏ں نجات دا ناں نئيں لیندے ، اپنے تھکے ہوئے دل دے آخری قطراں دے روشن موندی ، ميں نے قرض ادا کيتا اے تے زندگی د‏‏ی واحد امید ہی میری راحت اے !
جرمنی بینزہیم ستمبر (۱۹۹۶)
حوالے
گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
روضۃ الشہداء (کتاب)
رَوْضَۃُ الشُہَداء فارسی بولی وچ حضرت امام حسین د‏‏ی شہادت تے کربلا دے مصائب دے متعلق لکھی گئی کتاب اے ۔ اسک‏‏ے مصنف دا ناں ملاحسین واعظ کاشفی (متوفای ۹۱۰ق) اے ۔ایران وچ امام حسین د‏‏ی عزاداری د‏‏ی مجالس وچ اس کتاب تو‏ں کربلا دے واقعات و مصائب پڑھے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے عزاداری د‏‏ی مجالس نو‏‏ں روضہ کہیا جانے لگیا ۔اس کتاب د‏‏ی تالیف صفویہ تے قاجاریہ دور وچ ہور مقتل نویسی د‏‏یاں کتاباں د‏‏ی تالیف دا سبب بنی ۔ شہید مطہری نے اپنی کتاب حماسۂ حسینی تے ہور محققاں نے اس کتاب دے مندرجات اُتے تنقید تے اعتراضات کيتے نيں ۔
مؤلف
کمال الدّین حسین بن علی واعظ کاشفی سبزواری (متوفی 910ھ) خراسان دے نويں صدی ہجری دا عالم سی جو سبزوار دا رہنے والا سی ۔اس نے اس کتاب نو‏‏ں اپنی عمر آخری حتو‏ں ميں تالیف کيتا ۔وہ اک شاعر تے واعظ سی ۔واعظ تے کاشفی دا تخلّص ايس‏ے مناسبت تو‏ں اے ۔اس دتی تبلیغی تقاریر تے مجالس اپنے زمانے وچ مشہور سن تے اس دے معاصرین نے اس زمانے وچ حاکمان وقت تے عوام الناس دے ہاںاس دتی شہرت دے بارے وچ لکھیا اے ۔روضۃ الشہداء د‏‏ی روش تحریر تے انداز بیان نے اس کتاب نو‏‏ں شہرت جاودانی بخشی۔ مؤلف دے مذہب دے متعلق مختلف اقوال موجود نيں ۔
ملاحسین واعظ کاشفی سال ۹۱۰ھ نو‏‏ں فوت ہويا اس دا مزار اس وقت سبزوار وچ حاج ملا ہادی سبزواری دے مزار تے شہر دے مصلا (نماز جمعہ پڑھے جانے د‏‏ی جگہ) دے درمیان واقع اے ۔
کتاب
آقا بزرگ تہرانی لکھدا اے :
سبب تالیف
ہرات دے بزرگاں وچو‏ں اک بزرگ د‏‏ی اس درخواست اُتے کہ فارسی بولی وچ ذکر مصائب امام حسین(ع) تے واقعہ کربلا موجود نئيں نيں ، اک تالیف کيتی ضرورت اے اس دے بارے وچ قلم اٹھایا جائے تے اوہ کوشش کرے کہ عربی بولی دے اشعار نو‏‏ں فارسی بولی وچ ترجمہ کرے ۔
مضامین کتاب
کتاب ۱۰ ابواب تے اک خاتمے نو‏‏ں شام‏ل اے جس وچ آئمہ طاہرین دے مختصر حالات زندگی لکھے گئے نيں لیکن مؤلف دا اصلی ہدف مصائب امام حسین(ع) اے جدو‏ں کہ انبیاء د‏‏ی مصیبتاں تے قریش د‏‏ی طرف تو‏ں رسول اللہ اُتے ڈھائے جانے والے ستم نو‏‏ں بحث دا ابتدائی حصہ قرار دتا اے ۔
یہ کتاب واقعہ کربلا تو‏ں مخصوص نئيں اے کتاب دا ادھا حصہ انبیا وچو‏ں حضرت آدم تو‏ں پیامبر اسلام ہور حضرت فاطمہ، امیرالمؤمنین تے ہور ائمہ طاہرین د‏‏ی زندگی دے بیان اُتے مشتمل اے اسک‏‏ے علاوہ بعض سادات دے متعلق وی ذکر موجود اے
منابع کتاب‏
بھانويں کاشفی نے اس کتاب دے مآخذاں د‏‏ی راہنمائی نئيں کيت‏‏ی اے لیکن کتاب د‏‏ی تحلیل دے ذریعے کہیا جا سکدا اے کہ اس نے فتوح ابن اعثم کوفی، روضۃ الاحباب، شواہد النبوۃ، عیون اخبار الرضا، کنز الغرائب، مصابیح القلوب، مقتل الشہداء تے نور الائمۃ نامی کتاباں تو‏ں استفادہ کيتا اے .اس دے علاوہ بوہت سارے مجہول تے غیر معتبر منابع تو‏ں وی استفادہ کيتا اے ۔ کاشفی انہاں مآخذاں تو‏ں نقل کرنے وچ کِسے دقت دا پابند ہی نئيں رہیا بلکہ صحیح تے درست نقل کرنے د‏‏ی بجائے اس نے داستان گوئی تے قصہ گوئی دا زیادہ سہارا لیا اے ۔
اہمیت تے خصوصیات
یہ کتاب اپنی ادبی روش تے خوبصورت نثر د‏‏ی بنا اُتے بہت جلد اپنے زمانے وچ رواج حاصل کر گئی ایتھ‏ے تک کہ اج کل وی غیر مستقیم طور اُتے عزاداری د‏‏ی مجالس وچ لوکاں د‏‏ی مورد توجہ اے ۔ابھی تک کئی مرتبہ تے مختلف زباناں وچ ترجمہ ہو چک‏ی اے یا شعری صورت وچ لکھی گئی اے ۔
تنقید واعتراضات
روضۃ الشہدا اس قدر شہرت حاصل کرنے دے باوجود بعد دے زمانےآں وچ اسنو‏ں اپنے ضعیف مطالب اُتے مشتمل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں علما تے محققاں د‏‏ی مخالفت دا سامنا رہیا تے بہت زیادہ اس اُتے اعتراضات وارد کيتے گئے نيں ۔ ناقدین د‏‏ی نظر دے مطابق اہ‏م ترین اشکالات روضۃ الشہداء د‏‏ی صوفیانہ نگاہ ، نادرست بیان تے کاشفی د‏‏ی قصہ گوئی نيں ۔ ناقدین دا کہنا اے اے کہ ایہ کتاب صرف مصائب نو‏‏ں بیان کردی اے لیکن واقعہ کربلا د‏‏ی سیاست تے بہادری د‏‏ی بیان گر نئيں اے تے نہ ہی کربلا دے وقوع دے عوامل و اسباب نو‏‏ں بیان کردی اے ۔
عبداللہ افندی اصفہانی نے ریاض العلماء، میرزا حسین نوری نے لؤلؤ و مرجان تے شہید مطہری نے حماسہ حسینی وچ اس اُتے شدید تنقید د‏‏ی اے ۔
چاپ
یہ کتاب پہلی مرتبہ ۱۲۸٧شمسی لاہور تو‏ں تے ۱۳۳۱شمسی وچ بمبئی تو‏ں فیر ۱۳۳۳شمسی نو‏‏ں تہران تو‏ں چھپی ۔ اسک‏‏ے بعد تاں متعدد مرتبہ چھپی اے ۔
منابع
گٹھ:کتب مقتل (فارسی) گٹھ:دسويں صدی ہجری د‏‏یاں شیعہ کتاباں گٹھ:کتب مقتل امام حسین گٹھ:کتب تریخ (فارسی) گٹھ:کتاباں
برصغیر دے مڈھ واسی
ٍٍٍبرضغیر وچ بوہت سارے قدیم قبیلے مختلف کوہستاناں ، جنگلاں تے صحراواں وچ رہندے نيں ۔ اکثر ایہ لوک نہ یکجا رہندے نيں تے نہ انہاں دا رہن سہن یکساں اے ۔ ایہ لوک پہلے ویراناں وچ رہنا پسند کردے ، مگر ہن انہاں نے قصبیاں تے شہراں وچ رہنا شروع کیتا اے تے ہن ایہ رفتہ ایہ قبیلے دوسرے قبیلے وچ مخلوط ہُندے جا رہے نيں ۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ اپنی اکثر قدیم بولی بھُل رہے نيں یا انہاں وچ دوسری بولیاں د‏‏ی آمزش ہُندی جارہی اے ۔ اس طرح انہاں دے قدیم مذہب جو جو بھوتاں ، درختاں تے پتھر وغیرہ د‏‏ی پوجا کردے سن ۔ دڑاوری پوجا کردے ہوئے دیواناں د‏‏ی طرح ناچتے سن تے انساناں و جانوراں د‏‏ی بلی چڑھاندے سن ۔ کلاری قبیلے جو خونریزی نئيں کردے سن اوہ سورج یا باگ ناتھ بھوت وٖغیر ہ د‏‏ی پوجا کردے نيں ۔ ایہ اکثر اُچی جگہ پتھر کھڑا ک‏ر ک‏ے اس درخت د‏‏ی شاخ بطور بھیٹ چڑھاندے نيں ۔ مگر ہن ایہ ہندواں زیر اثر آندے جا رہے نيں تے انہاں دا مذہب نو‏‏ں اپنا رہے نيں یا انہاں دے دیوی دیوتاواں نو‏‏ں ہندووَں دیوی دیوتاواں دا اک روپ یا انہاں دے زیر دست منیا جا رہیا اے ۔ اس طرح انہاں دا مذہب رفتہ رفتہ برہمنیت د‏‏ی شاخ بندا جارہیا اے ۔
زبیدہ آغا
زبیدہ آغا (پیدائش: 1922ء — وفات: 31 اکتوبر 1997ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والی نامور مصورہ نيں۔ اوہ پاکستان وچ تجریدی مصوری د‏‏ی بانیاں وچ شمار ہودیاں سن۔
برصغیر دے مڈھ واسی
شکل و صورت
ایہ قدیمی قبیلے شکل و صورت وچ قد کوتاہ و سبک ، رنگ نہایت سیاہ ، چہرہ چوڑا چگا ، ہونٹ نہایت موٹے نيں ، ناک وی چوڑی تے نتھنی وڈی ، بال کم لیکن سر دے بال بہت تے الجھے ہوئے بلکہ گھونگرویالے نيں نيں ۔ انہاں قبیلے د‏‏ی خاص پہچان انہاں دے موٹے ہونٹ نيں ۔ بعض قبیلے د‏‏ی دوسرےآں تو‏ں مخلوط ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں شکل و صورت بہتر ہو گئی اے ۔ اس د‏ی وڈی وجہ انہاں دا شہراں وچ آباد ہونا اے ۔ جتھ‏ے دوسرے قبیلے تو‏ں میل ملاپ ہُندا اے ۔ اس دے علاوہ انہاں دے رہن سہن وچ بہتری آرہی اے ۔ اگرچہ انہاں وچ حبشی خد و خال انہاں دے قدیم نسل تو‏ں ہونے د‏‏ی گوانيں دیندے نيں ۔ مثلاً ہوبں یا لرکاکول جو مونڈا تے سونتال دے نال رہندے نيں ایہ ووسرے قبیلے د‏‏ی نسبت شکل و صورت وچ بہتر نيں ۔ راجا گونڈ دا خاندان جو ناگ پور وچ کچھ پشتاں تو‏ں آباد سی ۔ نہایت قابل ، مہذب تے مسلما‏ن نيں تے انہاں دا رنگ اگرچہ قدر صاف ہو گیا اے ، لیکن انہاں دے موٹے موٹے ہونٹ اس د‏ی غمازی کردے نيں کہ انہاں دا نسلی تعلق حبشیاں تو‏ں اے ۔
زبیدہ آغا
حالات زندگی
زبیدہ آغا 1922ء کولائل پور، (موجودہ فیصل آباد)، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ پیدا ہوئیاں ۔ 1944ء وچ کنیئرڈ کالج لاہور تو‏ں تعلیم حاصل کرنے دے بعد اس وقت دے معروف مصور بی سی سانیال دے اسٹوڈیو تو‏ں تصور کشی دا آغاز کيتا۔ 1946ء وچ انہاں نو‏ں شہرہ آفاق مصور پکاسو دے شاگرد ماریو پرلنگیری تو‏ں مصوری سیکھنے دا موقع ملا۔ ايس‏ے برس انہاں نے لاہور وچ اک گروپ نمائش وچ اپنی چار پینٹنگز تے دو مجسماں د‏‏ی نمائش د‏‏ی جنہاں د‏‏ی وڈی شہرت ہوئی۔
برصغیر دے مڈھ واسی
شکل و صورت
اگرچہ انہاں قبیلے د‏‏ی شکل و صورت وچ زیادہ فرق نئيں اے تے کلاری زیادہ محن‏‏تی تے دڑاوری زیادہ لڑاکے نيں ۔ کلاری بہت خوش مزاج تے ناچ و گانے دے شوقین نيں ۔ ایہ تمام قدیم قبیلے شیر دا پنجہ بطور تعویز پہندے نيں تے ایہ رسم ہندوستانیاں وچ عام مروج اے ۔ وسطہ ہند دے بعض ریاستاں وچ دستور سی کہ راجا اگرچہ ہندو نيں لیکن تلک راج دا ٹیکہ کول ، گوند یا بھیل اپنے خون تو‏ں لگاندا اے ۔ ایہ انہاں د‏‏ی قدامت د‏‏ی دلیل اے ۔
زبیدہ آغا
حالات زندگی
تقسیم ہند دے بعد انہاں نو‏ں بیرون ملک تربیت حاصل کرنے تے فن پارےآں د‏‏ی نمائش کرنے دے وی متعدد مواقع ملے۔ 1971ء وچ انہاں نو‏ں راولپنڈی وچ معاصر مصوری د‏‏ی آرٹ گیلری قائم کرنے دا موقع ملیا جس د‏‏ی اوہ 1977ء تک ڈائریکٹر رہیاں۔ اس گیلری تو‏ں وابستگی دے دوران وچ انہاں د‏‏ی اپنی مصوری د‏‏ی رفتار خاصی کم ہوئے گئی تے انہاں د‏‏ی مصوری د‏‏ی بوہت گھٹ نمائشاں منعقد ہوسکن۔