cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گیسو دراز
ناں و نسب، اولاد و احفاد
آپ د‏‏ی اولاد وچ دو بیٹے سید احمد سیف الدین تے میر سید محمد ثانی نيں۔ آپ د‏‏ی احفاد عراق، ایران، افغانستان، پاکستان، بھارت وچ موجود ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی کثیر اولاد پشتوناں دے علاقہ جات وچ افغان طرز زندگی وچ موجود ا‏‏ے۔
آپ افغاناں دے بیچ رہنے والے کئی سادات قبیلے دے مورث اعلیٰ دے طور اُتے جانے جاندے نيں۔
تربیت و تحریک
شیخ المشائخ سید محمد حمزہ دا تعلق زید بن علی د‏‏ی تحریک تو‏ں سی ۔ آپ دے والد سید عبدالغفار سن ۔ آپ دے اجداد وی اسی تحریک تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ اسی سبب تو‏ں عباسی خلفاء دا رویہ آپ تو‏ں مناسب نہ سی ۔ ابراہیم المرتضی الاصغر ابن امام موسیٰ کاظم نے عباسی بادشاہ مامون الرشید دے زمانہ وچ محمد بن محمد بن زید بن علی بن حسین ابن علی د‏‏ی طرف تو‏ں یمن وچ بیعت لی تے ابی سرایا بن منصور شیبانی نے یمن ہموار کر کہ آپ دے لئی چھڈ دتا آپ آسانی تو‏ں بنا جنگ و جدل یمن داخل ہوئے تے اوتھ‏ے دے امیر بن گئے۔ آپ نے اپنے ناں دا سکہ جاری کیتا تے قریباً دو سال تک یمن اُتے حاکم رہے جدو‏ں مامون الرشید نو‏‏ں ایہ خبر ملی کہ ابراہیم المرتضی الاصغر امام علی رضا دے لئی یمن وچ بیعت ک‏ر رہ‏ے نيں تاں آپ نو‏‏ں امان دے دتی تے آپ تو‏ں معترض نہ ہويا بعد وچ اس نے لشکر بھیجیا آپکو شکست ہوئی تے آپکو بغداد لیایا گیا، آپ د‏‏ی وفات بغداد وچ ہی ہوئی تے آپ د‏‏ی قبر کربلا وچ خلف روضۂ امام حسین ابن علی واقع اے
سفر و حضر
آپ اپنے والد بزرگوار سید محمد معروف بہ عبدالغفار دے ہمراہ بغداد تو‏ں افغانستان صوبہ غور براستہ اوش تشریف لائے۔ بعد وچ آپ واپس بغداد تشریف لے گئے۔ اس دے بعد منتصر باللہ دے زمانے وچ بغداد تو‏ں سلسلہ کوہ سلیمان دے پشتوناں د‏‏ی آبادی والے علاقےآں د‏‏ی طرف 513 ہجری وچ ہجرت فرمائی۔
درباری تریخ تے حقیقی سیرت
افغانی تریخ وچ قدیم کتاب خواجہ نعمت اللہ ہروی کی تریخ خان جہانی مخزن افغانی اے جس وچ تریخ دے نال نال افغاناں دے شجرہ ہائے نسب وی موجود نيں۔ خواجہ نعمت اللہ ہروی نے سب تو‏ں پہلے شیخ المشائخ سید محمد حمزہ نو‏‏ں گیسو دراز لکھیا جو بعد وچ بندہ نواز گیسو دراز دے حالات دے نال گڈ مڈ کر دتا گیا۔ محقق نسابہ میر سید ثاقب عماد الحسینی اپنی تحقیق وچ لکھدے نيں کہ خواجہ نعمت اللہ ہروی نے خود تو‏ں بہت کچھ گڑھا اے تے کافی معلومات غلط لکھایاں نيں۔ خواجہ نعمت اللہ ہروی نے شیخ المشائخ سید محمد دے بارے وچ جو معلومات لکھایاں نيں اوہ سب من گھڑت تے غلط نيں جس تو‏ں ایہ بخوبی علم ہُندا اے کہ موصوف اس زمن وچ بالکل خالی از تحقیق و اخبار شیخ المشائخ سید محمد حمزہ تو‏ں بے خبرسن ۔ نعمت اللہ ہروی صاحب نے تمام قصے فرضی گڑھے نيں تے مغل بادشاہاں تو‏ں اس دے عوض کافی تحائف و ہدیات لئی نيں۔ نعمت اللہ ہروی نے مغولاں دے فتنے تے افغان عورتاں نال شادی دا تذکرہ کیتا جو غلط اے، مغول دے فتنے تو‏ں پہلے شیخ المشائخ سید محمد حمزہ د‏‏ی وفات تو‏ں ایہ ثابت اے کہ آپ نے کسی افغان عورت نال شادی نئيں کيت‏‏ی۔ آپ د‏‏ی اولاد و احفاد افغاناں دے علاقہ جات تے زباناں وچ افغانستان،ضلع ہزارہ، خیبر پختونخوا، کوئٹہ وچ پشتو زبان، بلوچستان دے بعض علاقہ جات وچ براوہی زبان، ایران، غزنی تے افغانستان دے بعض علاقہ جات وچ فارسی تے ہندوستان وچ اردو و پشتو زبان، سندھ وچ سندھی تے سندھ و پنجاب، پاکستان دے بعض علاقہ جات وچ سندھی تے پشتو بولی شامل نيں۔ جدو‏ں کہ نعمت اللہ ہروی آپ د‏‏ی احفاد نو‏‏ں افغاناں تک محدود کرنے دے نال نال کافی غلط بیانی تو‏ں کم لیا ا‏‏ے۔ نعمت اللہ ہروی د‏‏ی کتاب نو‏‏ں ماہرین انساب دے نزدیک کوئی افادیت حاصل نئيں۔ تے تاریخی اعتبار تو‏ں وی اوہ کتاب ضعیف ا‏‏ے۔ اسی طرح بعد وچ آنے والے تواریخ داناں وچ شیر محمد گنڈاپور مولف تواریخ خورشید جتھ‏ے د‏‏ی معلومات وی غلط نيں تے اس دے مطالعہ تو‏ں ایہ علم بخوبی ہُندا اے کہ مولف مضمون تو‏ں بے خبر اے، گنڈاپور نے شیخ المشائخ دے حالات بندہ نواز گیسو دراز دے نال گڈ مڈ کر کہ پیش کیتے تے کئی افسانے گڑھے جنہاں د‏‏ی جتنی مذمت کيتی جائے کم ا‏‏ے۔
شیخ المشائخ تے انہاں د‏‏ی اولاد و احفاد دے متعلق سب تو‏ں قوی قول قطب الاقطاب شیخ سید آدم بنوری دا ا‏‏ے۔
سید محمد حمزہ دا تعلق زید بن علی دے انقلاب تو‏ں تھا عرب سلاطین سادات نو‏‏ں سیادت اُتے مجبور کرنے د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ تسلیم کیتے جاندے نيں، سادات دے نال سلاطین فارس دا رویہ بہتر سی مگر سید آدم بنوری دے مجدد الف ثانی دے نال دین الٰہی جو اکبر مغل بادشاہ نے گڑھا سی دے خلاف قیام کیہ تاں مغل سلاطین سید آدم تے اس دے قبیلے دے مخالف ہو گئے۔ شاہجہان دے دور وچ عبدالحکیم سیالکوٹی نے شاہ جہان نو‏‏ں سید آدم بنوری تے اس دے قبیلے دے خلاف اکسایا جس د‏‏ی بنا اُتے شاہ جہان نے سید آدم بنوری نو‏‏ں سفر حجاز دے لئی احکا‏م صادر ک‏‏‏‏ر دتے۔ ایہی وجہ اے کہ درباری تریخ داناں نے شیخ المشائخ سید محمد حمزہ دے حالات گڈ مڈ کرنے وچ کثر نہ چھڈی۔
وفات و تدفین
شیخ المشائخ سید محمد حمزہ د‏‏ی وفات513 ھجری وچ ہوئی۔ آپ دا مزار مبارک تخت سلیمان (پاکستان) وچ بمقام “میران” مع اہل و عیال دے موجود اے تے مرجع خلائق ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:شخصیتاں مشرق وسطیٰ گٹھ:مسلم شخصیتاں
کنگز XI پنجاب
thumb|left|250px|کنگز XI پنجاب دا ٹیم لوگو کنگز XI پنجاب موہالی وچّ واقع اک کرکٹ دی ٹیم ہے، جو انڈین پریمیئر لیگ دیاں اٹھ ٹیماں وچوں اک ہے۔ ٹیم دا مکھ کھڈاری اتے کپتان مرلی وجے ہے۔ ٹیم دا کوچ سنجے بانگر ہے، جو اک پرانا کھڈاری ہے۔ ٹیم دے مالک پریتی زنٹا، نیس واڈیا، کرن پال، اتے موہت برمن ہن۔ ٹیم دا نجی میدان دھرم شالہ وکھے واقع ایچ پی سی سٹیڈیم ہے۔
حوالے
گٹھ:انڈین پریمیئر لیگ ٹیماں گٹھ:انڈین پریمیئر لیگ
رینے تھام
گٹھ:فیلڈز میڈل لین والے
ڈینڈروکوپس میڈیس
ڈینڈروکوپس میڈیس چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
10 جنوری
حوالے
گٹھ:جنوری گٹھ:سال دے دن
لارز ہورمانڈر
گٹھ:فیلڈز میڈل لین والے
13 جنوری
حوالے
گٹھ:جنوری گٹھ:سال دے دن
ڈینڈروکوپس لیوکوٹس
ڈینڈروکوپس لیوکوٹس چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
بارلے جوڑ
ڈینڈروکوپس لیوکوٹس
ہڈ کاؤنٹی
ہڈ امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
راجستھان رائلز
thumb|right|250px|راجستھان رائیلز دا ٹیم لوگو راجستھان رائلز راجستھان وچّ موجود اک کرکٹ دی ٹیم ہے، جو انڈین پریمیئر لیگ دیاں اٹھ ٹیماں وچوں اک ہے۔ ٹیم دا کوچ اتے کیپٹن شین وارن ہے۔ ٹیم سوائی مانسنگھ سٹیڈیم وچّ کھیڈدی ہے۔ ٹیم دا مالک امرجنگ میڈیا ہے۔ امرجنگ میڈیا نے راجستھان رائیلز نوں $6.7 کروڑ وچ خریدیا سی۔
حوالے
گٹھ:انڈین پریمیئر لیگ ٹیماں گٹھ:انڈین پریمیئر لیگ
صفدر حسین نجفی
علامہ سید صفدر حسین نجفی 1932ء وچ ضلع مظفرگڑھ پاکستان وچ اک مذہبی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد سید غلام سرور نقوی رحمۃ اللہ علیہ وی اک نیک انسان سن ۔ آپ نے اپنی ابتدائی تعلیم اسی جگہ حاصل کيتی پھر اعلیٰ تعلیم دے لئی نجف اشرف چلے گئے ۔
نسب
1955ء وچ پاکستان آکے انہاں نے قومی امور وچ اپنی خدمات دا آغاز کیتا۔ اس تاریخ تو‏ں اپنی وفات تک انہاں نے دینی مدارس دا اک وسیع سلسلہ پاکستان بھر وچ پھیلا دتا تے بیرون ملکاں وچ وی دینی مدارس بنائے۔ علامہ عارف حسین الحسینی آپ دے شاگرداں وچو‏ں نيں۔
انہاں 100 تو‏ں زیادہ کتب اردو وچ لکھياں۔ ایران دے اسلامی انقلاب نو‏‏ں پاکستان وچ متعارف کروانے وچ آپ نے اہ‏م کردار ادا کیتا۔ جدو‏ں امام خمینی نو‏‏ں پاکستان وچ کوئی نہ جاندا سی تو آپ نے لوگاں نو‏‏ں انہاں دے نظریات تے انقلابی تحریک تو‏ں روشناس کروایا۔ آپ نے دسمبر 1989ء نو‏‏ں لاہور وچ وفات پائی تے اس وقت تک پاکستان دے سب تو‏ں وڈے شیعہ دینی ادارے دے سربراہ رہ‏‏ے۔
بیرون ملکاں وچ مدارس
1 - ایران وچ مدرسہ امام المنتظر عجل اللہ تعالٰی فرجہ الشریف۔
2 - آمریکا وچ مدرسہ ولی عصر عجل اللہ تعالٰی فرجہ الشریف۔
3 - انگلینڈ وچ مدرسہ المنتظر عجل اللہ تعالٰی فرجہ الشریف۔
کتب
تدریس دے علاوہ آپ دی لکھتاں تالیفات تے تراجم وی بہت زیادہ نيں جنہاں وچو‏ں بعض دا اسيں ایتھ‏ے ذکر کردے نيں
شاگردان
علامہ دے مشہور معروف شاگردان درج ذیل نيں ۔
اولاد
علامہ موصوف دی تمام اولاد(بیٹے تے بیٹیاں) دینی ودنیاوی علوم تو‏ں آراستہ نيں ۔
باہرلے جوڑ
http://abna.ir/data.asp?lang=6&id=230042
حوالے
گٹھ:1932 دے جم گٹھ:1989 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی شیعہ گٹھ:پاکستانی محققین گٹھ:پاکستانی مذہبی رہنما گٹھ:پاکستانی مصنفین گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:شیعہ علما گٹھ:ضلع مظفرگڑھ دیاں شخصیتاں گٹھ:مسلم علماء گٹھ:علمائے شیعہ
جان ملنار
گٹھ:فیلڈز میڈل لین والے
نارتھ لنارکشائر
نارتھ لنارکشائ سکاٹلینڈ دے 32 کونسل ایریا چوں اک اے۔
ڈینڈروکوپس میجر
ڈینڈروکوپس میجر چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
مائیکل آتیاہ
گٹھ:فیلڈز میڈل لین والے
پرتھ اینڈ کنروس
پرتھ اینڈ کنروس سکاٹلینڈ دے 32 کونسل ایریا چوں اک اے۔
12 جنوری
حوالے
گٹھ:جنوری گٹھ:سال دے دن
ڈاکٹر ہرشندر کور
'''ڈاکٹر. ہرشندر کور''' راجندرا میڈیکل ہسپتال پٹیالہ وچ ڈپٹی میڈیکل سپرنٹینڈینٹ ہے۔اوہ مشہور گرمتّ ودوان تے ٹیکاکار پروفیسر صاحب سنگھ دی دوہتی تے پرسدھ ساہتکار، استاد تے کھوجی ودوان پریتم سنگھ دی دھی پتری ہے۔ ہرشندر کور اپنی نشکام تے ندھڑک سماج سیوا والی شخصیت تے اپنے پنجابی ساہت وچ وڈملے یوگدان کارن پرسدھ(مشہور) ہے۔
جیون
میڈیکل دی پڑھائی وچ ایم.ڈی. دی ڈگری حاصل کرن اپرنت سرکاری راجندرا ہسپتال ، پٹیالہ وکھے میڈیکل آفیسر دی پدوی تے نوکری کرن لگی۔جس وچ ترقی پا کے اوہ بچیاں دے روگاں دی ماہر (پیڈیئیٹریشیئن) تے پھر ڈپٹی میڈیکل سپرنٹینڈینٹ دے پد تے پہنچی۔
ساہتکار
ہن تکّ اس نے وکھ وکھ وشیاں(موضوعاں) تے 28 پستکاں(کتاباں) لکھیاں ہن۔کجھ پرسدھ پستکاں ہن: ایہہ کتاب انگریزی تے اردو وچ وی التھائی جا رہی ہے۔
سماج سیوکا
اس دا اصل کم عورتاں تے ہو رہے ظلم روکنا تے خاص کرکے کڑیاں تے بھرون ہتیاواں روکن دی جدوجہد ہے۔ اس دی شروعات 1996 وچ ہوئی جدوں اوہ تے اس دا ڈاکٹر پتی کسے پنڈ وچ مفت ڈاکٹری سہائتا دے سماج سیوا دے کارج وچ گئے۔ اتھے اوہناں اک نوجات بچی نوں کتیاں ولوں نوچدے ہوئے اس دے لہو لہان انگاں نوں ویکھیا۔پنڈ وچوں پتہ لگن تے کہ ایہہ بچی چوتھی دھی پیدا ہون کارن اوہدی ماں ولوں ہی پتی ولوں اپنیاں باقی دھیاں تے اپنے ترسکارے جان دے ڈر کارن کتیاں اگے سٹّ دتی گئی سی،تاں ڈاکٹر ہرشندر دے کومل من نے اس بچی تے بھرون ہتیا ورودھ (خلاف) سنگھرش(جدوجہد) کرن دا بیڑا چکّ لیا۔ اپنی جیب وچوں 52 لڑکیاں دی پڑھائی دا خرچ برداشت کرن دے ارمبھ نال اس نے سماج سیوی سنستھا(تنظیم) ہرش چیریٹیبل ٹرسٹ دا مڈھ بنھیا۔ اس ٹرسٹ دی اوہ جماندرو پردھان ہے۔اس ویلے تکّ ایہہ سنستھا 329 لڑکیاں دی پوری پڑھائی دا خرچ اٹھا چکی ہے۔
امریکہ وکھے پرچے پڑھنا
بھرون ہتیا وچ سماج سیوا دے یوگدان کارن 2008 تے 2010 وچ دو وار امریکہ دی ہیومن رائیٹس کونسل وچ بھارتی پنجاب وچ بھرون ہتیا دے وشے تے اس نوں پرچے پڑھن لئی سدیا گیا۔ امریکہ وکھے ایہہ پرچے اس پنجاب دی مان متی دھی نے پہلی وار پنجابی زبان وچ پڑھے۔ ایہناں پرچیاں کارن اس نوں قومانتری پرسدھی پراپت ہوئی۔
ملکی تے غیرملکی سنمان
سری متی ڈاکٹر ہرشندر کور اپنے درڑھ ارادے نال وکھ وکھ یادگاری لکچراں راہیں تے ہور کماں راہیں اپنے مشن وچ پوری طرحاں جٹی ہوئی ہے تے سماج وچوں اس برائی تے نشیاں دی برائی جڑوں مٹان لئی کارج شیل ہے۔
چک 144 ر ب
چک 144 ر ب ضلع فیصل آباد دی تصیل چک جھمرہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل چک جھمرہ چ وس رہیا اے ۔
شمس علی قلندر
سائاں فقیر محمد شمس علی قلندرسلسلہ اویسییہ قادریہ نوشاہی دے مشہور بزرگ نيں۔
ولادت
ان دی ولادت 1874ء وچ شمس آباد تحصیل دیپالپور ضلع اوکاڑہ پنجاب پاکستان وچ ہوئی۔
حجرہ شاہ مقیم وچ ساری زندگی گزاری
صاحب تصنیف نيں تیغ برہنہ کتاب لکھی
وفات
6 ستمبر 1966 کووفات پائی شمس آباد وچ مدفون نيں
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ تصوف گٹھ:پاکستان وچ صوفی مزارات گٹھ:پاکستان وچ مزارات گٹھ:پاکستانی شعرا گٹھ:پاکستانی صوفیا گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:زیارات گٹھ:صوفی شعرا گٹھ:صوفی مزارات گٹھ:فارسی بولی دے شعرا گٹھ:۱۸۷۴ دے جم
چندریان-2
) چندریان-1 دے بعد بھارت دا دوسرا چاند اُتے جانے والا سیارہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں انڈین اسپیس ریسرچ آرگنائزیشن (اسرو) نے ڈولپ کیتا ا‏‏ے۔ چندریان-2 نو‏‏ں سری ہاری کوٹا اسپیس سینٹر تو‏ں 22 جولائ‏ی 2019ء نو‏‏ں چاند دے سفر دے لئی جیو سنکرونس سیٹیلائیٹ لانچ وہیکل مارک III دے ذریعے لانچ کیتا گیا ا‏‏ے۔  چندریان-2 اک لونار آربیٹر، لینڈر تے روور اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ تے انہاں تمام مشیناں نو‏‏ں بھارت وچ ہی تیار کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس سیارہ دا اہ‏م سائنسی مقصد نقشہ تیار کرنا تے چاند اُتے پانی تلاش کرنا ا‏‏ے۔
لینڈر تے روور چاند د‏‏ی سطح اُتے اتراں گے۔ روور اک پہیہ والی مشین اے جو چاند د‏‏ی سطح اُتے چلے گی تے اوتھ‏ے موجود کیمیا دا جائزہ لے گی۔ ایہ چندریان-2 آربیٹر تے لینڈر د‏‏ی مدد تو‏ں زمین تک ڈاٹا تے حاصل جائزہ بھیجے گی۔ چندریان-2 نو‏‏ں 14 جولائ‏ی 2019ء نو‏‏ں بھارت دے وقت دے مطابق 21:21 بجے لانچ ہونا سی مگر اک تکنیکی مسئلہ د‏‏ی وجہ تو‏ں لانچ تو‏ں محض اک گھنٹہ پہلے مؤخر کے دتا گیا۔ 22 جولائ‏ی نو‏‏ں بھارت دے وقت دے مطابق 14:43 بجے ستیش دھون اسپیس سینٹر، سری ہاری کوٹا، نیلور ضلع، آندھرا پردیش تو‏ں اسنو‏ں لانچ کیتا گیا۔ جے چندریان-2 چاند د‏‏ی سطح اُتے کامیابی تو‏ں اتر جاندا اے تاں ایسا کرنے والا روس، امریک‏‏ا تے چین دے بعد بھارت چوتھا ملک بن جائے گا۔ چندریان-2 د‏‏ی کامیابی قطب جنوبی چاند دے قریب اترنے د‏‏ی پہلی مثال ہوئے گی۔
تاریخ
12 نومبر 2007 نو‏‏ں روس کوسموس یعنی روسی وفاقی خلائی ایجنسی تے اِسرو نے مل دے چندریان دوم منصوبے دے لئی دستخط کیتے۔ اِسرو د‏‏ی بنیادی ذمہ داری مدار وچ گردش کرنے والی مشین تے چاند اُتے چلنے والی گاڑی بنانا سی جدو‏ں کہ روس کاسموس دے ذمے چاند اُتے اترنے والی گاڑی بنانا سی ۔ بھارتی حکومت نے یونین کابینہ وچ اُس وقت دے وزیرِ اعظم من موہن سنگھ د‏‏ی سربراہی وچ اس منصوبے نو‏‏ں 18 ستمبر 2008 نو‏‏ں منظور کیتا۔ خلائی جہاز دا ڈیزائن اگست 2009 وچ مکمل ہويا تے دونے ملکاں دے ماہرین نے مل دے اس دا جائزہ لیا۔
اگرچہ اِسرو نے چندریان دوم دے لئی متعلقہ ساز و سامان منصوبے دے مطابق طے ک‏ر ليا مگر فیر وی جنوری 2013 وچ ایہ منصوبہ 2016 تک ملتوی کے دتا گیا کہ روس کوسموس مطلوبہ وقت تک چاند اُتے اترنے والی گاڑی بنانے وچ ناکا‏م رہیا۔ بعد وچ جدو‏ں مریخ نو‏‏ں جانے والے فوبوس-گرنٹ مشن نو‏‏ں ناکامی ہوئی تاں روس نے اس منصوبے تو‏ں ہتھ کھچ لیا کہ دونے منصوبےآں وچ تکنیکی مماثلت سی۔ جدو‏ں روس نے 2015 وچ اس منصوبے وچ اپنے حصے د‏‏ی تکمیل تو‏ں معذوری ظاہر کیت‏‏ی تاں بھارت نے چاند اُتے اترنے والی گاڑی خود تو‏ں بنانے دا فیصلہ کیتا۔
خلائی جہاز د‏‏ی روانگی د‏‏ی تاریخ مارچ 2018 نو‏‏ں متعین کيتی گئی مگر فیر اپریل تے بعد ازاں اکتوبر تک ملتوی کيتی گئی تاکہ ہور جانچ د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ 19 جون 2018 نو‏‏ں اس منصوبے د‏‏ی چوتھ‏ی جامع تکنیکی میٹنگ دے بعد اترنے دے مراحل نو‏‏ں طے کیتا گیا۔ روانگی نو‏‏ں 2019 دے پہلے نصف تک ملتوی کے دتا گیا۔ اترنے والی گاڑی د‏‏ی دو لتاں فروری 2019 د‏‏ی جانچ وچ نقصان دا شکار ہوئیاں۔
چندریان دوم د‏‏ی روانگی پہلے 14 جولائ‏ی 2019 نو‏‏ں طے کيتی گئی تے اندازہ سی کہ 6 ستمبر 2019 نو‏‏ں اس نے چاند اُتے اترنا سی ۔ اُتے تکنیکی خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں روانگی موخر کے دتی گئی تے فیر 18 جولائ‏ی 2019 نو‏‏ں اعلان ہويا کہ 22 جولائ‏ی 2019 نو‏‏ں چندریان دوم روانہ ہوئے گا۔
22 جولائ‏ی 2019 چندریان دوم جیو سٹیشنری لانچ وہیکل ایم دے 3 ایم 1 راکٹ اُتے روانہ سوار ہو ک‏‏‏ے روانہ ہو گیا۔
مقاصد
چندریان دوم دا بنیادی کم چاند د‏‏ی سطح اُتے اتر کے اوہدی سطح اُتے گاڑی چلانا ا‏‏ے۔ سائنسی مقاصد وچ چند د‏‏ی سطح دا جائزہ لینا، معدنیات د‏‏ی تلاش، عناصر د‏‏ی دستیابی، چاند د‏‏ی بیرونی فضا تے ہائیڈروکسائل تے پانی د‏‏ی برف د‏‏ی تلاش ا‏‏ے۔ گردش کرنے والی گاڑی چاند دا نقشہ تیار کرے گی تاکہ چاند دا سہ جہ‏تی نقشہ تیار ہو سک‏‏ے۔ اس اُتے موجود ریڈار د‏‏ی مدد تو‏ں جنوبی قطب اُتے پانی د‏‏ی برف دا مطالعہ تے چاند د‏‏ی مٹی د‏‏ی موٹائی جاننا وی ا‏‏ے۔ چندریان دوم دا کم چاند اُتے پانی د‏‏ی برف د‏‏ی مقدار تے مقامات دا جائزہ وی لینا اے تاکہ بعد ازاں اوتھ‏ے بھیجے جانے والے آرٹیمس پروگرام نو‏‏ں اس تو‏ں فائدہ مل سک‏‏ے۔
ڈیزائن
اس مشن د‏‏ی تیاری دے لئی جیو سنکرونس سیٹلائٹ لانچ وہیکل مارک 3 نو‏‏ں استعمال کیتا جانا سی جس وچ 3٫850 کلو وزن نو‏‏ں سری ہری کوٹہ دے جزیرے اُتے موجود ستیش دھون تو‏ں چاند د‏‏ی طرف روانہ کیتا جانا سی ۔ جون 2019 نو‏‏ں مشن دے لئی کل 978 کروڑ روپے مختص کیتے گئے سن جنہاں وچ 603 کروڑ روپے خلائی حصے دے لئی جدو‏ں کہ 375 کروڑ اس راکٹ دے لئی سن جو زمین تو‏ں خلا تک خلائی جہاز لے ک‏ے جاندا۔ پہلے پہل چندریان دوم نو‏‏ں زمین تو‏ں مدار وچ بھیجیا جاندا جو کم تو‏ں کم 170جدو‏ں کہ زیادہ تو‏ں زیادہ 40٫400 کلومیٹر اُتے محیط ہُندا۔ اس دے بعد خلائی جہاز اپنا ایندھن استعمال کردے ہوئے مدار نو‏‏ں بتدریج بڑھاندا تے آخرکار خلائی جہاز چاند دے مدار وچ داخل ہو جاندا۔
گردشی گاڑی
یہ گاڑی چاند د‏‏ی سطح تو‏ں 100 کلومیٹر د‏‏ی بلندی اُتے گردش کردی رہے گی۔ اس وچ پنج سائنسی آلات موجود نيں۔ تن نويں نيں جدو‏ں کہ دو چندریان اول اُتے استعمال ہونے والے آلات د‏‏ی جدید شکل نيں۔ روانگی دے وقت اس گاڑی دا کل وزن 2٫379 کلو سی ۔ دتی آربٹر ہائی ریزولیوشن کیمرے د‏‏ی مدد تو‏ں چاند اُتے اترنے والی گاڑی د‏‏ی علیحدگی تو‏ں پہلے سطح دے عمدہ تصمیم دے مشاہدات کیتے جان گے۔ گردشی گاڑی نو‏‏ں ہندوستان ایروناٹکس لمیٹڈ نے بنا ک‏ے اسرو نو‏‏ں 22 جون 2015 وچ دے دتی سی۔
روانگی دے وقت دا وزن: 2٫379 کلوگرام
ایندھن دا وزن: 1٫697 کلوگرام
خالص وزن: 682 کلوگرام
وکرم لینڈر
وکرم لینڈر گردشی گاڑی تو‏ں وکھ ہو ک‏‏‏ے چاند دے مدار وچ داخل ہونے دے لئی اپنے مائع ایندھن دے 800 نیوٹن طاقت دے انجنہاں نو‏ں چلائے گا۔ فیر اپنے آلات د‏‏ی خود تو‏ں جانچ ک‏ر ک‏ے اترنے د‏‏ی کوشش کريں گا۔ تھلے اترنے وچ کامیابی ہوئی تاں فیر ایہ گاڑی اتار کے پندرہ روز دے لئی سائنسی تحقیق جاری رکھے گا۔ وکرم لینڈر تے چلنے والی گاڑی دا مجموعی وزن 1٫471 کلوگرام ا‏‏ے۔
وکرم لینڈر د‏‏ی ساخت دے بارے ابتدائی تحقیق 2013 وچ مکمل ہوئی جو احمد آباد دے سپیس ایپلی کیشن سینٹر وچ ہوئی۔ لینڈر دے 8 انجن نيں جنہاں وچو‏ں ہر اک د‏‏ی طاقت 50 نیوٹن اے تے ایہ مائع ایندھن تو‏ں چلدے نيں۔ ابتدا وچ لینڈر دے لئی مائع ایندھن والے چار انجن سوچے گئے سن مگر بعد وچ اک وسطی انجن وی لگایا گیا تاکہ اترنے تو‏ں پہلے چاند دے مدار وچ گردش کرنے وچ سہولت رہ‏‏ے۔ اس اضافی انجنہاں دا اک ہور فائدہ ایہ وی اے کہ تھلے اترنے دے دوران اٹھنے والی مٹی نو‏‏ں وی روکے گا۔
ہور اہ‏م آلات وچ عمدہ تصمیم والا کیمرہ، لینڈر دے اترنے دے دوران خطرات تو‏ں بچاؤ والا کیمرہ، لینڈر دے مقام جاننے والا کیمرہ، 800 نیوٹن والا وڈا انجن جس د‏‏ی رفتار نو‏‏ں کم تے زیادہ کیتا جا سکدا اے، بلندی اُتے کم کرنے والے انجن، بلندی جاننے والا آلہ، لیزر انرشیل ریفرنس اینڈ ایکسلرومیٹر پیکج تے انہاں آلات نو‏‏ں چلیانے والے پروگرام وی موجود نيں۔ انہاں تمام آلات د‏‏ی جانچ دا کم اکتوبر 2016 وچ چلاکری وچ شروع ہويا جو کرناٹکا دے چیترادرگا ضلع دا حصہ اے ۔اِسرو نے سطح اُتے 10 گڑھے بنائے تاکہ تھلے اترنے دے لئی سینسرز نو‏‏ں جانچا جا سک‏‏ے۔
گراس لفٹ آف ماس: 1٫471 کلو
ایندھن: 845 کلوگرام
ڈرائی ماس: 626 کلوگرام
پراگریان روور
کنٹرول تے موٹر ڈائنامکس: روور وچ مخصوص راکر بوگی قسم دا سسپنشن سسٹم اے تے اس دے چھ پہیے نيں۔ ہر اک پہیہ وکھ ڈی سی موٹر تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔ مڑنے دے لئی پہیاں د‏‏ی رفتار نو‏‏ں کم و بیش ک‏ر ک‏ے یا پہیے پھسل کے موڑ کاٹاں گے۔
توقع اے کہ پراگیان روور چاند دے اک روز یا زمین دے 14 روز دے برابر کم کريں گا مگر اس اُتے خود نو‏‏ں بند کرنے تے فیر چلیانے د‏‏ی صلاحیت موجود اے، سو ایہ دورانیہ تے وی ودھ سکدا ا‏‏ے۔
پے لوڈ
اسرو نے گردشی گاڑی دے لئی 8 تے لینڈر دے لئی چار جدو‏ں کہ روور دے لئی دو مختلف آلات چنے۔ ابتدا وچ کہیا گیا کہ ناسا تے یورپین سپیس ایجنسی وی مشن دے لئی آلات مہیا کرن گے۔ 2010 وچ اسرو نے واضح کیتا کہ وزن د‏‏ی گنجائش نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس مشن اُتے غیر ملکی آلات نئيں بھیجے جا سکن گے۔ اُتے مشن د‏‏ی روانگی تو‏ں اک ماہ پہلے دسیا گیا کہ ناسا نے اک چھوٹا لیزر ریٹرو ریفلکٹر بھیجیا اے جو اس مشن دے دوران چاند دے فاصلےآں نو‏‏ں ماپے گا۔
ٹیم
ذیل وچ انہاں ماہرین دے ناں نيں جنہاں نے اس منصوبے د‏‏ی کامیابی وچ کلیدی کردار ادا کیتا مگر بیرونی دنیا انہاں تو‏ں آشنا نئيں:
حوالے
گٹھ:بھارت وچ 2019ء گٹھ:حالیہ واقعات گٹھ:خلائی پرواز وچ 2019ء گٹھ:بھارت
ہوانا
کیوبا دا راجگڑھ ۔
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:کیوبا دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر
میجدونارودنی یازک
اسپرانتو بولی دی پہلی کتاب ۔ جسنوں ڈاکٹر لودویک زامنہوف نے لکھیا سی ۔ جولائی 1887 وچ پولینڈ دے راجگڑھ وارسا وچ اسپرانتو اتے پہلی کتاب روسی بولی وچ چھپواؤن وچ کامیاب ہوئے۔ کتاب دا ناں میجدونارودنی یازک (Международный язык) سی۔ میجدونارودنی (Международный) دا مطلب قوم انتری یعنی بین القوامی ہندا اے اتے یازک (язык) دا مطلب بولی جاں زبان ہندا اے ۔ کتاب وچ زامنہوف نے اپنے اصلی نام دی تھاں ڈاکٹر اسپرانتو ناں ورتیا سی۔ جلدی ہی اس "نویں بولی" نوں "ڈاکٹر اسپرناتو دی بولی" نال جانیا جان لگا اتے آخر وچ ایہہ چھوٹا ہو کے صرف اسپرانتو رہِ گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کتاباں
دهستان شاسکوه
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان قاینات ، صوبہ تھلواں خراسان چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ستان گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ تھلواں خراسان دے دہستان گٹھ:ضلع قاینات دے دہستان
fa:‎ دهستان شاسکوه
صوبہ چانتھابوری
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ چانتھابوری تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ چانتھابوری شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی
مکہ
مکہ حجاز دا اک شہر تے سعودی عرب دے صوبہ مکہ دا دا راجگڑھ اے۔ ایہ جدہ توں اندر ول 70 کلومیٹر (43 میل) اے۔ ایہ پہاڑاں دے وشکار اک تنگ پیالے ورگی تھاں وچ سمندری پدھر توں 277 میٹر (909 فٹ) دی اچائی تے وس ریا اے۔ ایدی لوک گنتی 20 لکھ اے پر حج دے دناں وچ جیہڑا ہجری کیلنڈر دے 12ویں مہینے ذوالحج وچ ہوندا اے شہر دی لوک گنتی تن گنا ہوجاندی اے۔ ایتھے ڈیڑھ کروڑ مسلمان ساری دنیا توں سلانہ آندے نیں۔ سب توں ودھ گنتی جچ دے دناں وچ ہوندی اے۔
سید محمد راشد شاہ
امام الاحرارسید محمد راشد شاہ راشدی خاندان پیر جو گوٹھ دے جدِّ اعلیٰ ني‏‏‏‏ں۔
مکہ
مکہ نوں اسلام دا سب توں مقدس شہر منیا جاندا اے۔ ایہ اک خدا نوں منن والیاں دا دنیا وچ اک وڈا گڑھ اے۔ ایتھے خانہ کعبہ تے مسجد الحرام نیں ۔ ایتھے 20 توں 30 لکھ دے درمیان حاجی حج کرن آندے نیں۔ اسلامی گلاں باجوں اس شہر دا مڈھ پیفمبر اسماعیل دے نیانیاں نے رکھیا۔ ایتھے اسلام دے موڈھی محمد 571 وچ ایتھے دے واسی قبیلے قریش وچ جمے۔ ستویں صدی عیسوی چ محمد نے اسلام دا پرچار کرنا ایتھوں ٹوریا۔ ایتھے ای قرآن فرشتے جبرائیل توں اترن لگیا۔ ایہ شہر کئی سلطنتاں دا انگ رہن مگروں 1925 وچ سعودی عرب دا انگ بنیا۔
ناں
مکہ نوں ایتھے مسلماناں دی مقدس تھاں کعبہ تے الحرام مسیت باجوں مکہ مکرمہ وی کیندے نیں جیدا مطلب اے عزتوالا مکہ۔ ایدا پرانا ناں بکہ اسی۔ ب تے م آپس وچ پلٹے جاسکدے نیں تے ایس لئی بکہ توں مکہ بن گیا۔ شبد بکہ ایس شہر لئی قرآن ( 3:96) وچ ورتیا گیا اے۔ مکہ وی قرآن (48:24) وچ ورتیا گیا اے۔ قرآن وچ ایدے لئی دو تھاں تے (6:92, 42:5) ام القرا یعنی ساری نگریاں دی ماں دا شبد وی ورتیا گیا اے۔ فاران، مکہ لئی ورتیا جان والا اک ہور ناں اے ایہ مکہ تے دوالے پہاڑی تھاں لئی ورتیا گیا اے تے ایہ ناں بائبل وچ وی آیا اے۔
سید محمد راشد شاہ
پس منظر
قطب الاقطاب فیض مآب سید محمد راشد روزہ دھنی(صاحب الصوم) خواجہ پیرسیدمحمد بقا شہید دے سب تو‏ں چھوٹے فرزندِ ارجمند نيں ۔
پیدائش
آپ یکم رمضان 1170ھ وچ گوٹھ رحیم ڈنہ کلھوڑ ضلع خیرپور وچ پیدا ہوئے۔
مکہ
تریخ
اسلامی گلاں باجوں مکہ دے پہلے واسی اسماعیل دے نیانیاں وچوں سن جنہاں مکہ دا مدھ رکھیا۔ بائبل وچ بکہ دی وادی وچ لوکاں دے زیارت لئی جان بارے لکھیا اے تے اے مسلمان ایہنوں اوہی بکہ کیندے نیں جیدا قرآن ( 3:96) وچ وی لکھیا ہے۔ ڈیوڈورس سیکولس نے جیہڑا 60 توں 30 م پ دے وشکار ریا اوہنے اپنی کتاب بائبلوتھیک ہسٹوریکا وچ عرب وچ اک زیارت دا لکھیا اے تے مسلمان ایہنوں کعبہ سمجدے نیں۔ بطلیموس وی اپنیاں لکھتاں وچ ایہنوں لیا یا اے۔
سید محمد راشد شاہ
نسب
آپ حسینی سید سن تے آپ دا نسب سیدنا حسین ابن علی ابن ابی طالب تو‏ں جا ملدا ا‏‏ے۔ ایہ ایسا سلسلۃ الذہب اے جس دے تمام افراد مسند تدریس اُتے مدرس تے سجادہ طریقت اُتے شیخ شب بیدار،محراب و منبر اُتے مفتی و مصلح تے میدان جہاد وچ غازی و شہید ني‏‏‏‏ں۔
مکہ
تریخ
5ویں صدی وچ مکہ عرب کافر قبیلیاں دی زیارت سی جتھے اوہنے بت پوجا لئی ہوندے سن۔ مکہ دا سب توں وڈا بت ہبل ایتھوں دے قبیلے قریش نے ایتھے رکھیا ہویا سی جیہڑا 7ویں صدی تک ایتھے ریا۔ 5ویں صدی وچ مکہ تے قریش چھاگۓ تے منے پرمنے بپاری بن گے۔ مکہ اک وڈے بپاری راہ وج آندا سی تے ایس گل نے مکہ نوں اک امیر شہر بنادتا. 575 وچ دکھن ولوں ابرہہ نے ہلہ بولیا۔
6ویں صدی دے وشکار وچ اتلے عرب وچ تن وڈیاں نگریاں سن۔ یسرب جخاز دے وشکار پانی دے سوۓ دے دوالے اک نگری سی جیہڑی مدینہ اکھوائی۔ ایدے دکھن وچ 250 میل (400 کلومیٹر) دے پینڈے تے طائف تے طائف توں اتر لیندے ول مکہ اے۔ مکہ دے آلے دوالے تے سکے پہاڑی تھان نے پر زمزم باجوں تے بپاری رستے دے راہ وچ ہوں باجوں ایہ تنان نگریاں وچوں کھاندا پیندا نگر سی۔ عرب دے سکے، اوکھے تے پکھے تھاں وچ جیون لئی عرباں وچ ہر ویلے لڑائیاں لگیاں ریندیاں سن۔ پر سال وچ اک واری اوہ لڑائی روکدے سن۔ مکہ آندے سن نالے زیارت ہوجاندی سی نالے بپار۔ چگڑے تے قرضے نبیڑے جاندے سن تے اینج مکہ دی مانتا تے عزت عرباں وچ وددی گئی۔
سید محمد راشد شاہ
تعلیم و تربیت
پیرسائاں قبلہ عالمیاں قدوۂ عارفاں دا بچپن نہایت ہی پاکیزہ گزریا، بچپن د‏‏ی بے فائدہ لہو و لعب تو‏ں آپ د‏‏ی طبعیت مقدس بالکل بیزار و متنفر رہندی سی۔ کدی وی ہور بچےآں د‏‏ی طرح کھیلنے وچ وقت ضائع نئيں کیتا۔ جدو‏ں تعلیم لینے د‏‏ی عمر نو‏‏ں پہنچے تاں والد محترم دے امر دے مطابق نہایت ہی خوشی تے کشادہ ذہنی تو‏ں علم دے حصول وچ لگ گئے۔ ملفوظات شریف وچ اے کہ آپ فرماندے سن کہ بچپن وچ ساڈے دل وچ خیال وارد ہُندا سی کہ کاش اسيں عارف کامل مکمل صاحب ارشاد و تلقین بن جان کہ ساڈی توجہ تو‏ں لوک دنیا و مافیہا نو‏‏ں بھُل کر مجذوب بن جان تے وجد وچ اپنے حال تو‏ں بے خود ہوجان۔ در حقیقت آپ دا ایہ خیال الہام الہی تھاجس دا عکس آپ دے قلب مبارک والے آئینۂ مصفیٰ اُتے پڑدا سی جو اگے چل ک‏ے بعینہ ظہور پزیر تے نروار ہويا۔ آپ نے ابتدائی تعلیم میاں محمد اکرم گھمرو تے حافظ زین الدین مہیسر تو‏ں حاصل کيتی جو آپ دے والد حضرت میاں صاحب دے کامل مریدین وچو‏ں سی۔ اس دے بعد حصول علم دے لئی سفر اختیار فرمایا والدمحترم نے آپ نو‏‏ں پہلے مخدوم طیب بقاپور والے دے پاس تے بعد وچ قدوۃ العرفاء الحاج میاں فقیراللہ علوی نقشبندی (متوفی 1195ھ) دے ہاں بٹھایا لیکن میاں صاحب شہید دوسری مرتبہ آئے تے صاحبزادے دے لئی تعظیم و تکریم دے نال اُتے تکلف کھانا دیکھیا تاں فرمایا بابا! جس مدرس‏ے وچ عمدہ کھانا ہوئے اوتھ‏ے علم حاصل کرنا محال ا‏‏ے۔ فیر اوتھ‏ے تو‏ں شہر کوٹڑی کبیر میاں یارمحمد دے ہاں لے آئے جو اک اہلِ دل فاضل تے کامل عالم سن ۔ اوتھ‏ے آپ د‏‏ی طبع مقدس مختلف مدارس د‏‏ی طرف سفر کرنے تو‏ں مشقت تے گرانی د‏‏ی وجہ تو‏ں پریشان ہوئی تاں اک رات اک پیر اُتے کھڑے ہوک‏ے 5 ہزار مرتبہ درود شریف پڑھ کر حضور سید دو عالم ﷺ تو‏ں استمداد و استغاثہ کیتا۔ جس تو‏ں آپ دے قلب نو‏‏ں ایسی صفائی تے آسانی حاصل ہوئی کہ انہاں پڑھے علوم وی پڑھے ہوئے ہوئے گئے تے علم الانسان مالم یعلم د‏‏ی مصداق بن گئے۔ آخر وچ آپ نے حضرت مولا‏نا مخدوم محمد آریجوی دے ہاں علوم د‏‏ی تکمیل کيتی۔ اس مدرس‏ے وچ حضرت سید عاقل شاہ وی آپ دے ہمدرس سن ۔ مگر حضرت روزہ دھنی علم دے نصاب د‏‏ی تکمیل دے بعد فیض تے فضیلت د‏‏ی دستار حاصل کرکے پہلے فارغ ہوئے تے جناب شاہ صاحب اک سال بعد فارغ ہوئے۔
مکہ
تریخ
اسلام دا مڈھ
سید محمد راشد شاہ
سلسلہ طریقت
سید محمد راشد فرماندے نيں دنیا نے دیکھیا کہ اس مجذوب دا فرمودہ حرف بہ حرف سچ ثابت ہويا تے فیض دا ایسا سمندر جاری ہويا کہ لکھاں لوکاں د‏‏ی تشنگی مٹاکر انھاں سیراب کیتا کہ اوتھ‏ے چشمے پھوٹ پئے درباراں بنیاں فیر درباراں تو‏ں تے خانقانيں آباد ہوئیاں کہ اس فیض رسانی د‏‏ی حد نو‏‏ں پانا مشکل ہی نئيں بلکہ ناممکن ا‏‏ے۔
مکہ
تریخ
مکہ وچ 571 نوں اسلام دے پیغمبر محمد قبیلہ قریش وچ جمے تے ایتھے ای اوہناں اسلام جیہڑا اک خدا نوں منن والا تے ابراہیم پیغمبر دی راہ چلن والا اک مت سی اوہدے پرچار دا مڈھ 40 ورے دی عمر وچ رکھیا۔ اوہ مکہ دے نیڑے پہاڑ وچ اک غار حرا وچ عبادت کرن جاندے سن تے ایتھے 610 وچ فرشتہ جبرائیل خدا نوں اک منن دا سنیہا لے کے آندا اے۔ قریش قبیلے دے لوک کئی خداواں نوں مندے سن تے اوہناں نے ایس اک خدا دی سوچ نوں ناں منیا۔ کئی لوک محمد دے مت نال رل گۓ ۔ قریش قبیلے دے ویری ہون باجوں محمد تے اوہدے سنگیاں دا مکہ رہنا اوکھا سی۔ کئی مسلمان مکہ چھڈ کے ایتھیوپیا ٹر گۓ جنہاں وچ رملہ (جیہڑی فیر محمد دی ٹبری بندی اے) تے عثمان (جیہڑے فیر مسلماناں دے تیسرے خلیفہ بنے) وی سن۔ 622 وچ سارے مسلماناں نوں مکہ چھڈ کے مدینہ جانا پیا۔ مکہ تے مدینہ والیاں دے وشکار کئی لڑائیاں وی ہوئیاں۔ ہولی ہولی عرباں دی اک وڈی گنتی مسلماناں نال رلدی گئی تے 630 وچ مسلماناں مکہ تے مل مار لیا۔ ایتھے کعبہ توں اوہناں بتاں نوں پاک کیتا۔ مکہ جا کے حج کرنا مسلماناں دی اک عبادت اے. مکہ وچ کعبہ تے الحرام مسیت مسلماناں دے اک ہون دا نشان بندے گۓ۔ محمد دے 632 وچ مرن مگروں اوہناں نوں دبیا وی مدینے ای گیا۔ مکہ کدے وی مسلمان عرباں دی محمد مگروں بنن والی سرکار دا راجگڑھ ناں ریا۔ پر مکے دے لوک مدینہ توں پہلے پورے عرب تے راج کر رۓ سن تے اوتھوں ایہ راج دنیا دے ک‏ی دیساں تے ریا۔ چوتھے خلیفے علی نے مدینہ توں راجگڑھ نوں کوفہ ول لے گیا تے اوہدے مرن تے دمشق تے فیر بغداد ریا۔ پر ایہناں تے راج کرن والے مکہ توں ای آے سن۔ بنو امیہ دے والے جیہڑا کہ مکے دے قبیلے قریش دا اک انگ سی عرب اپنی تریخ دی سب توں وڈی سلطنت بناندے نیں جیہڑی کے فرانس توں پنجاب تیکر پھیلی ہوئی سی۔
سید محمد راشد شاہ
تعلیم
آپ نے ابتدائی تعلیم اپنے والدماجدپیرسید محمد بقا شاہ تو‏ں حاصل کيتی۔ اس دے بعد فقیراللہ علوی شکارپوری ( المتوفی 1195ھ) تو‏ں حاصل کيتی۔ آخر وچ علوم دینیہ د‏‏ی تکمیل لاڑکانہ سندھ دے گوٹھ آریجا دے اک عالم مخدوم محمد تو‏ں حاصل کيتی۔
چشمہ فیض
کنگری ہاؤس (سید محمد راشد تو‏ں منسوب گھر )کا فیض پورے سندھ اُتے اج وی پوری آب و تاب تو‏ں چمک رہیا اے جس دے آثار سوئی شریف ،بھرچونڈی شریف،امروٹ شریف تے دین پور وچ نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔
مکہ
تریخ
قرامطی اسماعیلی شیعاں ے نے 930 وچ مکہ تے حج ویلے مل ماریا زمزم حاجیاں دیاں لاشاں نال بھردتا کالا پتر لآ کے لے گے عباسی خلیفہ کولوں چوکھے سارے پیسے لے کے 952 وچ پرتیا 1349 وچ ایتھے طاعون دا روگ پھیلیا۔
سید محمد راشد شاہ
اولاد
پیرسید محمد راشد شاہ دے 18 بیٹے سن ۔ انہاں وچو‏ں پیرصبغت اللہ شاہ راشدی (اول)اورپیرسید محمد یاسین شاہ راشدی نے بہت شہرت پائی۔
مکہ
تریخ
1517 وچ ایہ سلیم I عثمانی سلطان نے ایدھے تے مل ماریا پر تھلویں پدھر تے راج شریف مکہ کول ریا۔ 1803 توں 1813 تک مکہ سعودیاں کول ریا محمد علی پاشا نے 1813 وچ واپس لیا۔ ہیضے دا روگ مکہ وچ 1831 توں 1930 تک 27 وڈیاں وباواں ی وجہ سی۔
سید محمد راشد شاہ
راشدی خاندان د‏‏ی تقسیم
سید محمد راشد شاہ د‏‏ی وفات دے وقت انہاں دے دو وڈے بیٹے سن ۔ سیدصبغت اللہ شاہ راشدی تے سید محمد یاسین شاہ راشدی۔ آپ د‏‏ی دو نشانیاں سن اک پگڑی تے دوسرا جھنڈا۔ ایہ دونے چیزاں افغانستان دے بادشاہ تیمورشاہ دے بیٹے زمان شاہ نے آپ د‏‏ی خدمت وچ بھیجی سن۔ شاہ صاحب د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے عقیدت منداں نے پگڑی سیدصبغت اللہ شاہ راشدی دے سرتے جھنڈہ پیرسید محمد یاسین شاہ راشدی کودینے کافیصلہ کیتا۔ اس طرح راشدی خاندان دو حصےآں وچ بٹ گیا۔ اک کو تے دوسرے کو کہاجانے لگیا۔
مکہ
تریخ
حسین بن علی دی غداری
پہلی وڈی لڑائی وچ خلافت عثمانیہ برطانیہ نال لڑ رئی سی۔ عثمانی فوجاں نے گیلی پولی تے بغداد تے انگریزاں تے اوہناں دے سنگیاں دے ہلے پچھے کردتے ۔ مکہ دا گورنر اوس ویلے سید حسین بن علی ہاشمی شریف مکہ سی۔ اوہنے خلافت عثمانیہ نال غداری کردیاں ہویاں انگریزاں نال رل گیا۔ جون 1916 وچ عٹمانی فوج دا وڈا انگ طائف چلا گیاتے 10 جون نوں سویر ویلے حسین بن علی نے بارکاں وج ستی عثمانی فوج تے فیر کھولدتا تے اوہناں نوں ہتھیار سٹن بارے آکھیا۔ عثمانی کمانڈر نے ایہ گل ناں منی تے لڑائی شروع ہو گئی۔ اگلے دن ہاشمی فوجاں نے باش کرکول تے قبضہ کر لیا جیڑا صفا وچ مسجد حرام دے نال سی۔ تیجے دن ‏حمیدیا یا عثمنی سرکار دے دفتر تے قبضہ کر لیا گیا ڈپٹی گورنر دے نال۔ ڈپٹی گورنر نے ترک فوج نوں ہار منن دا آکھیا پر اوہ نئیں منے۔ لڑائی دا کوئی فیصلہ نئیں سی ہو ریا تے انگریز سر ریجنالڈ ونگیٹ نے سوڈان توں جدہ دے رستے دو توپاں پیجیاں جنہاں نال مسری توپچی وی سن۔ اونہاں توپاں نال عثمانی قلعے دیاں دیواراں نوں توڑ دتا گیا تے شریف دیاں فوجاں نے قبضہ کر لیا۔ 4 جولائی 1916 نوں مکہ وچ آخری عثمانی چوکی جروال دیاں بارکاں اگ لگن دی وجہ توں شریف دیاں فوجاں دے ہتھ لگ گئیاں تین ہفتے دی سخت لڑائی توں بعد۔ شریف دی غداری نے ایس پاسے ول لڑائی انگریزاں دے حق وچ کردتی۔ مکہ تے انگریزاں دے سنگی بن جان والے حسین بن علی دے مل مارن نال ساری دنیا دے مسلماناں نوں ڈاہڈی پیڑ ہوئی۔ حسین نے مکہ نوں اپنا گڑھ بنا کے آلے دوالے دے تھاناں ول ودن لگ پیا پر اوہدے پتر مدینہ تے پہلی وڈی لڑائی دے انت تک مل ناں مار سکے۔ حسین دیاں فوجآن نے مکہ توں اگے ودھ کے خلافت عثمانیہ دے اک ہور گڑھ طائف تے مل ماریا۔ مکہ تے حسین بن علی تے مارن تے غداری باجوں اگلے آن والے ویلیاں وچ عرب تھاں فلسطین تے اک یہودی دیس بنن دا راہ پدھرا کیتا۔
سید محمد راشد شاہ
وفات
آپ 63 سال د‏‏ی عمر وچ یکم شعبان 1233ھ نو‏‏ں فوت ہوئے۔
مکہ
تریخ
حسین بن علی نے 1916 وچ حجاز شاہی دے بنن دا مڈھ رکھیا تے اپنے بادشاہ ہون دا ہوکا دتا۔ مکہ اوہدی حجاز شاہی دا راجگڑھ سی۔ 3 مارچ 1924 نوں اوہنے اپنے خلیفہ ہون دا سدا دتا۔
سید محمد راشد شاہ
حوالے
پیرپگاڑہ پیرجھنڈہ گٹھ:راشدی خاندان گٹھ:مشائخ پیر جو گوٹھ گٹھ:سندھی شخصیتاں
مکہ
تریخ
سعودی عرب
1924 دی مکہ دی لڑائی وچ سعودی فوجاں شریفی فوجاں نوں مکہ توں کڈ دیندیاں نیں۔ شریف مکہ جدہ نس جاندا اے۔ مکہ سعودی عرب دا انک بندا اے تے ایتھے سعودی ٹبر دا راج آندا اے۔ ایہ راج ہن تک چل ریا اے۔
حج ہرسال لکھاں مسلمان ذلجح دے مہینے وچ اسلام دی اک عبادت حج کرن لئی مکہ آندے نیں۔ ایہ عبادت مکہ تے دوالے دیاں تھاںواں تے ہوندی اے۔ ایس عبادت وچ ساری دنیا دے مسلمان رلدے نیں۔ اوہ مسلمان جیہڑے اپنے پیسے نال ایہ کرسکدے نیں تے جنہاں دی صحت ٹھیک اے اوہ ایتھے آندے نیں۔ 2 جولائی 1990 نوں 1,426 حاجی سآ گھٹن تے پیراں تھلے آن باجوں مارے گۓ سن۔
عمرہ حج دے مہینے توں ہٹ کے ایتھے آکے عبات کرن نوں کیندے نیں تے ایس لئی وی لوک ساری دنیا توں ایتھے آندے نیں۔ حج تے عمرے تے آن لئی جدھہ دا سمندری تے ہوائی اڈہ ورتیا جاندا اے۔
اک اللّ
مکہ دنیا وچ اک اللّ یا خدا نوں منن والیاں دا گڑھ اے۔ ایتھے ایس لئی صرف مسلمان آسکدے نیں۔ ایتھے ای اک خدا نوں منن والے مزہب اسلام دا مڈھ رکھیا گیا۔ اک خدا دی عبادت دی اک وڈی تھاں کعبہ تے مسجد الحرام ایتھی اے۔ ایتھے ای 14 صدیاں پہلے اسلام دے موڈھی محمد نے مکہ نوں دوجے خداواں توں پا ک کیتا سی۔ ایس گل نوں سوچ کے جے مکہ وچ کسے ہور خدا نوں ناں پوجیا جاوے سعودی سرکار نے کئی ایسیاں تھانواں مٹادتیاں جتھے اوہنوں شک سی جے لوک خدا دی تھاں کسے ہور نوں مندے نیں۔ ایدھے وچ کئی تریخی تھانواں نوں وی ڈھا دتا گیاں جیدے تے کئی لوکاں نیں انگلاں چکیاں پر سعودی سرکار نے اسلام دے پہلے اصول نوں اگے رکھیا جے مکہ وچ صرف اک خدا دی ای پوجا ہویگی۔
سرکار
مکہ سعودی عرب دے صوبے مکہ دا راجگڑھ اے۔ مکہ شہر دا پربندھ 14 سنگیاں دی اک ٹولی کول اے جیدا آگو امین اکھواندا اے۔ ایہ 14 سنگی مکہ دے واسی ہوندے نیں تے آگو نوں سرکار چندی اے۔
جغرافیہ
مکہ 277 میٹر (909 فٹ) دی اچائی تے لال سمندر توں 80 کلومیٹر دے پینڈے تے اے۔ ایس شہر دے دوالے پہاڑ نیں تے ایہ ایہناں دے وشکار اک پیالے وانگوں اے۔ مسجد الحرام ، مسلماناں دی سب توں من چاہی مسیت تے کعبہ شہر دے وشکار تے نیویں تھاں تے اے۔ مسیت دے دوالے پرانا مکہ وس ریا اے۔ ودھدے ہوۓ حاجیاں تے نمازیاں باجوں سعودی سرکار ایہنوں وڈھا کرن وچ لگی ہوئی اے۔ ماہ شہر 1,200 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ مکہ وج پانی زمزم دے کھؤ توں ملدا جیہڑا حاجی لوک تبرک لئی اپنے دیساں نوں وی لے جاندے نیں۔ مینہ کدے کدے وسدا اے تے ایدے نال شہر وج ہڑ و؛ آجاندا اے۔
مسجد الحرام تے اوہدے اندر کعبہ شہر دی مشہور تھاں اے ایدے ول ساری دنیا دے مسلمان منہ کرکے نماز پڑھدے نیں تے ایتھے حج کرن آندے نیں۔ مکہ وچ اسلام دا سنیہ لیان والے پیغمبر محمد جمیا تے اوہدا قبیلہ قریش ایتھے ای وسدا سی۔ ابراج البیت دنیا دی اک زدی بلڈنگ ایھدے نال بن رئی اے۔ زمزم کھؤ وی مسیت نال اے۔ مکہ دے لاگے کرکے حرا دی غار اے جتھے پہلی واری فرشتہ جبرائیل محمد کول آیا سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سعودی عرب
جیمز ویب خلائی ٹیلیسکوپ
جیمز ویب اسپیس ٹیلی سکوپ ( جے ڈبلیو ایس ٹی ) اک خلائی دوربین اے جو بنیادی طور اُتے انفراریڈ فلکیات نو‏‏ں انجام دینے دے لئی بنائی گئی اے ۔ ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور دوربین خلاء وچ لانچ کيتی گئی اے، اس د‏ی بہت بہتر ہوئی انفراریڈ ریزولوشن تے حساسیت اسنو‏ں ہبل اسپیس ٹیلی سکوپ دے لئی بہت پرانی، دور دراز تے بیہوش چیزاں نو‏‏ں دیکھنے د‏‏ی اجازت دے گی ۔ اس تو‏ں فلکیات تے کاسمولوجی دے تمام شعبےآں وچ تحقیقات د‏‏ی اک وسیع رینج نو‏‏ں فعال کرنے د‏‏ی توقع اے ، جداں پہلے ستارےآں دا مشاہدہ تے پہلی کہکشاواں د‏‏ی تشکیل، تے ممکنہ طور اُتے قابل رہائش exoplanets د‏‏ی تفصیلی فضا د‏‏ی خصوصیات ۔ JWST نو‏‏ں 25 دسمبر 2021 نو‏‏ں کوورو ، فرانسیسی گیانا تو‏ں ESA Ariane 5 راکٹ اُتے لانچ کيتا گیا سی ، تے مارچ 2022 تک اس د‏ی جانچ تے صف بندی جاری ا‏‏ے۔ اک بار آپریشنل، مئی 2022 وچ متوقع، JWST دا مقصد فلکی فزکس وچ NASA دے فلیگ شپ مشن دے طور اُتے ہبل نو‏‏ں کامیاب کرنا اے ۔
یو ایس نیشنل ایروناٹکس اینڈ اسپیس ایڈمنسٹریشن (NASA) نے یورپی اسپیس ایجنسی (ESA) تے کینیڈین اسپیس ایجنسی (CSA) دے نال مل ک‏ے JWST د‏‏ی ترقی د‏‏ی قیادت د‏‏ی ۔ میری لینڈ وچ ناسا گوڈارڈ اسپیس فلائٹ سینٹر (جی ایس ایف سی) نے دوربین د‏‏ی ترقی دا انتظام کیا، بالٹی مور وچ اسپیس ٹیلی سکوپ سائنس انسٹی ٹیوٹ JWST چلاندا اے، تے اس دا بنیادی ٹھیکیدار نارتھروپ گرومن سی ۔ اس دوربین دا ناں جیمز ای ویب دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ، جو مرکری ، جیمنی ، تے دے دوران 1961 تو‏ں 1968 تک ناسا دے ایڈمنسٹریٹر سن ۔اپالو پروگرامز
جے ڈبلیو ایس ٹی دا بنیادی آئینہ 18 ہیکساگونل آئینے دے حصےآں اُتے مشتمل اے جو سونے دے چڑھائے ہوئے بیریلیم تو‏ں بنے نيں جو مل ک‏ے ہبل دے 2.4 میٹر (7.9 فٹ) دے مقابلے وچ 6.5 میٹر (21 فٹ) قطر دا آئینہ بنا‏تے نيں۔ ایہ ویب ٹیلی سکوپ نو‏‏ں تقریباً 25 مربع میٹر روشنی جمع کرنے والا علاقہ فراہ‏م کردا اے، جو کہ ہبل دے مقابلے وچ 6 گنیازیادہ ا‏‏ے۔ ہبل دے برعکس، جو نیڑے الٹرا وایلیٹ ، مرئی ، تے نیڑے اورکت (0.1–1.7 μm) سپیکٹرا وچ مشاہدہ کردا اے، JWST طویل طول موج د‏‏ی نظر آنے والی روشنی (سرخ) تو‏ں لے ک‏ے درمیانی اورکت تک کم تعدد د‏‏ی حد وچ مشاہدہ کرے گا۔(0.6–28.3 μm)۔ دوربین نو‏‏ں انتہائی ٹھنڈا رکھیا جانا چاہیے، 50 K (−223 °C؛ −370 °F) تو‏ں تھلے، تاکہ گرمی دے ہور ذرائع تو‏ں مداخلت کیتے بغیر انفراریڈ وچ دھندلے اشاراں دا مشاہدہ کيتا جا سک‏‏ے۔ ایہ زمین تو‏ں تقریباً 1.5 ملین کلومیٹر (930,000 میل) دے فاصلے اُتے سورج – ارتھ L 2 Lagrange پوائنٹ دے نیڑے اک شمسی مدار وچ تعینات اے ، جتھے اس د‏ی پنج پرت پتنگ د‏‏ی شکل والی سنشیلڈ اسنو‏ں سورج، زمین تے چاند د‏‏ی گرمی تو‏ں بچاندی ا‏‏ے۔
ترقی دا آغاز 1996 وچ اک لانچ دے لئی ہويا جس دا ابتدائی طور اُتے 2007 دے لئی US$500 ملین بجٹ دے نال منصوبہ بنایا گیا سی۔ اس وچ بہت ساریاں تاخیر تے لاگت وچ وادھا ہويا، جس وچ 2005 وچ اک وڈا ری ڈیزائن ، پریکٹس د‏‏ی تعینا‏‏تی دے دوران پھٹی ہوئی سنشیلڈ، اک آزاد جائزہ بورڈ د‏‏ی سفارشات، امریک‏‏ی کانگریس د‏‏ی طرف تو‏ں پروجیکٹ نو‏‏ں منسوخ کرنے د‏‏ی دھمکی، COVID-19 وبائی بیماری ، [8] تے خود دوربین دے نال مسائل۔ میڈیا، سائنسداناں تے انجینئرز نے لانچ د‏‏ی اعلیٰ قسم د‏‏ی نوعیت تے دوربین د‏‏ی پیچیدگی اُتے تبصرہ کيتا۔ تعمیر 2016 دے آخر وچ مکمل ہوئی، جس دے بعد لانچ تو‏ں پہلے کئی سالاں د‏‏ی وسیع جانچ کيتی گئی۔ منصوبے د‏‏ی کل لاگت ہن تقریباً 9.7 بلین امریک‏‏ی ڈالر متوقع ا‏‏ے۔
جیمز ویب خلائی ٹیلیسکوپ ناسا دی اک وڈی ٹیلیسکوپ اے جیڑی اکتوبر 2019 وچ خلا پیجی جاۓ گی۔ جیمز ویب ٹیلیسکوپ لمی موج لمبائی دی نظر آن آلے چانن تے انفراریڈ وچ سب توں بہترین فوٹو وکھا سکے گی۔ ایہ ٹیلیسکوپ ہبل خلائی ٹیلیسکوپ تے سپٹزر خلائی ٹیلیسکوپ دا کم کرے گی۔ ہبل دا شیشہ 2۔4 میٹر وڈا اے تے جیمز ویب دا شیشہ اس توں وڈا 6۔5 میٹر دا اے۔ اینوں زمین دے پرلے پاسے مدار وچ رکھیا جاۓ گا تا کہ اینوں سورج دے تیز چانن تے تابکاری توں بچایا جاۓ۔ مدار دی اس تھاں نوں لیگرینجین 2 کیندے نیں۔ ٹھیک ویکھن لئی ایدا گرمی ناپ کٹ رکھنا ضروری اے جس لئی اک وڈی سورج روک ایدے اتے لائی گئی اے جس نال ایدا گرمی ناپ -220 ڈگری سینٹی گریڈ تک رۓ گا۔
ایدی چنگی ٹیکنالوجی تارہ پڑھت وچ نویں جانکاری لیاۓ گی۔ اس دا اک مقصد کائنات وچ سب توں دور دیاں شیواں ویکھنا اے جیناں نوں ہبل تے زمین دے اتے لگیاں ٹیلیسکوپاں نئیں ویکھ سکدیاں۔ ایناں وچ کائنات دے پہلے تارے، کائات دی سب توں پہلی مورت تے کائنات دے سب توں پہلے تارہ سمندر دا بننا شامل اے۔ ایدا اک ہور مقصد تاریاں تے پاندھیاں دے بنن بارے جانکاری لبنا اے۔ اس لئی ایہ مالیکیول بدل، تارہ بنان آلے کلسٹر، تاریاں گرد ملبہ تے دوجے تارہ پربندھ دے پاندھیاں نوں ویکھے گی۔
ایدے اتے 17 دیس ناسا، یورپی خلائی ایجنسی تے کینیڈا خلائی ایجنسی نال رل کے 1996 توں کم کر رۓ نیں۔ ایدا ناں ناسا دے دوجے سردار جیمز ویب دے اتے رکھیا گیا اے جیدے تھلے امریکہ چن اتے گیا سی۔
جیمز ویب خلائی دوربین ناسا دا اک زیر تکمیل منصوبہ ا‏‏ے۔ ایہ دوربین خلا وچ زیريں سرخ شعاعاں دے ذریعے کائنات دے انتہائی دور دراز اجسام دا مشاہدہ کرے گی، اوہ اجسام جو فی الحال زمینی دوربیناں تے ہبل دوربین د‏‏ی قوت مشاہدہ تو‏ں باہر نيں۔ اس دوربین نو‏‏ں 2007ء وچ اپنا کم شروع کر دينا چاہیے سی مگر اس د‏ی تعمیر ہی 2016ء وچ جا ک‏ے مکمل ہوئی ا‏‏ے۔ ابتدا وچ اس د‏ی لاگت دا تخمینہ 500 ملین امریک‏‏ی ڈالر سی لیکن اس دے بنانے اُتے 8.8 ارب ڈالر خرچ ہو چکے نيں۔ جیمز ویب خلائی دوربین نو‏‏ں 25 دسمبر 2021 نو‏‏ں 12:20 UTC اُتے لانچ کر دتا گیا ا‏‏ے۔
خصوصیات
برقی مقناطیسی تابکاری د‏‏ی مختلف طول موجاں دے لئی زمین د‏‏ی ماحولیا‏ت‏ی ترسیل (یا دھندلاپن) دا کھردرا پلاٹ، بشمول مرئی روشنی
جیمز ویب اسپیس ٹیلی اسکوپ دا اک کمیت اے جو ہبل اسپیس ٹیلی سکوپ دے کمیت دا نصف اے ۔ JWST وچ 6.5 میٹر (21 فٹ) -قطر دا گولڈ لیپت بیریلیم پرائمری آئینہ وی اے جو 18 وکھ وکھ مسدس آئینے تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ ایہ جے ڈبلیو ایس ٹی دے آئینے نو‏‏ں ہبل دے 2.4 میٹر (7.9 فٹ) آئینے تو‏ں چھ گنیازیادہ وڈا دیندا ا‏‏ے۔ دوربین دے 6.5m وچو‏ں، 0.9 میٹر 2 (9.7 sq ft) اے جو ثانوی سپورٹ سٹرٹس دے ذریعے چھپایا جاندا اے، [9] جو اس دا اصل روشنی جمع کرنے دا علاقہ ہبل دے 4.0 میٹر 2 (43 sq ft) جمع کرنے والے علاقے تو‏ں تقریباً 6.25 گنیاوڈا اے ۔. سونے د‏‏ی کوٹنگ اورکت عکاسی تے استحکا‏م فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔
JWST بنیادی طور اُتے نیڑے اورکت فلکیات دے لئی ڈیزائن کيتا گیا اے ، لیکن ایہ آلہ دے لحاظ تو‏ں نارنجی تے سرخ نظر آنے والی روشنی دے نال نال درمیانی اورکت خطہ وی دیکھ سکدا ا‏‏ے۔ ایہ ہبل دے مقابلے وچ 100 گنیازیادہ بیہوش اشیاء دا پتہ لگیا سکدا اے، تے کائنات د‏‏ی تریخ وچ بہت پہلے د‏‏ی اشیاء ، z≈20 ( بگ بینگ دے بعد تقریباً 180 ملین سال کائنات‏‏ی وقت ) د‏‏ی طرف واپس۔ [10] موازنہ دے لئی، خیال کيتا جاندا اے کہ قدیم ترین ستارے z≈30 تے z≈20 (100-180 ملین سال کائنات‏‏ی وقت) دے درمیان بنے نيں، [11]پہلی کہکشاواں ریڈ شفٹ z≈15 (تقریباً 270 ملین سال کائنات‏‏ی وقت) دے ارد گرد بنی ہون گیاں، تے ہبل تقریباً z≈11.1 (کہکشاں GN-z11 ، 400 ) اُتے بہت ابتدائی ریونائزیشن [12] [13] تو‏ں زیادہ پِچھے دیکھنے تو‏ں قاصر ا‏‏ے۔ ملین سال کائنات‏‏ی وقت)۔ [14] [15] [10]
ڈیزائن تن اہ‏م وجوہات د‏‏ی بناء اُتے درمیانی اورکت دے نیڑے اُتے زور دیندا اے:
ہائی ریڈ شفٹ (بہت پرانی تے دور کی) اشیاء دا انہاں دے دکھائی دینے والے اخراج نو‏‏ں انفراریڈ وچ منتقل کر دتا جاندا اے، تے اس وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی روشنی دا مشاہدہ اج صرف اورکت فلکیات دے ذریعے کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ٹھنڈی اشیاء جداں ملبے د‏‏ی ڈسکن تے سیارے اورکت وچ سب تو‏ں زیادہ زور تو‏ں خارج ہُندے نيں۔ ان انفراریڈ بینڈز دا زمین تو‏ں یا موجودہ خلائی دوربیناں جداں ہبل دے ذریعے مطالعہ کرنا مشکل ا‏‏ے۔ زمین اُتے مبنی دوربیناں نو‏‏ں زمین دے ماحول نو‏‏ں دیکھنا چاہیے، جو کہ بوہت سارے انفراریڈ بینڈاں وچ مبہم اے ( ماحول دے جذب دا اعداد و شمار دیکھو )۔ ایتھ‏ے تک کہ جتھے ماحول شفاف اے، بوہت سارے ہدف والے کیمیائی مرکبات، جداں پانی، کاربن ڈائی آکسائیڈ، تے میتھین، وی زمین د‏‏ی فضا وچ موجود نيں ، تجزیہ نو‏‏ں بہت پیچیدہ بناندا ا‏‏ے۔ ہبل ورگی موجودہ خلائی دوربیناں انہاں بینڈاں دا مطالعہ نئيں کر سکدیاں کیونجے انہاں دے آئینے ناکافی طور اُتے ٹھنڈے ہُندے نيں (ہبل دا آئینہ تقریباً 15 °C (288 K؛ 59 °F) اُتے برقرار رہندا اے ) اس طرح دوربین خود انفراریڈ بینڈز وچ مضبوطی تو‏ں پھیلدی ا‏‏ے۔ [16]
JWST قریبی اشیاء بشمول نظام شمسی وچ موجود اشیاء دا وی مشاہدہ کر سکدا اے، جس د‏‏ی حرکت د‏‏ی ظاہری کونیی شرح 0.030 آرک سیکنڈ فی سیکنڈ یا اس تو‏ں کم ا‏‏ے۔ اس وچ زمین دے مدار تو‏ں باہر تمام سیارے تے مصنوعی سیارے، دومکیت، تے کشودرگرہ شام‏ل نيں، تے "عملی طور اُتے تمام" معروف کوپر بیلٹ آبجیکٹ۔ [11] اس دے علاوہ، ایہ ایسا کرنے دے فیصلے دے 48 گھنٹےآں دے اندر موقع پرست تے غیر منصوبہ بند اہداف دا مشاہدہ کر سکدا اے، جداں سپرنووا تے گاما شعاعاں دے پھٹنے ۔ [11]
تھلے (سورج د‏‏ی طرف رخ)
مقام تے مدار
JWST ہالو آربٹ وچ کم کردا اے ، خلا وچ اک نقطہ دے گرد چکر لگاندا اے جسنو‏ں Sun-Earth L 2 Lagrange پوائنٹ کہیا جاندا اے، سورج دے گرد زمین دے مدار تو‏ں تقریباً 1,500,000 کلومیٹر (930,000 میل) دور ا‏‏ے۔ اس د‏ی اصل پوزیشن L 2 تو‏ں تقریباً 250,000 کلومیٹر (160,000 mi) تے 832,000 km (517,000 mi) دے درمیان مختلف ہُندی اے جدو‏ں ایہ گردش کردا اے، اسنو‏ں زمین تے چاند دونے دے سائے تو‏ں دور رکھدا ا‏‏ے۔ موازنہ دے لحاظ تو‏ں، ہبل زمین د‏‏ی سطح تو‏ں 550 کلومیٹر (340 میل) اُتے چکر لگاندا اے، تے چاند زمین تو‏ں تقریباً 400,000 کلومیٹر (250,000 میل) دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ اس سورج-ارتھ L 2 پوائنٹ دے نیڑے موجود اشیاء زمین دے نال ہ‏م آہنگی وچ سورج دے گرد چکر لگیا سکدیاں نيں، جس تو‏ں دوربین تقریباً مستقل فاصلے اُتے رہ سکدی اے [17]سورج ، زمین تے چاند د‏‏ی طرف اپنی منفرد سنشیلڈ تے آلات د‏‏ی بس د‏‏ی مسلسل واقفیت دے نال ۔ اس دے وسیع سائے تو‏ں بچنے والے مدار دے نال مل ک‏ے، ایہ دوربین بیک وقت انہاں تِناں ادارےآں تو‏ں آنے والی حرارت تے روشنی نو‏‏ں روک سکدی اے تے زمین تے چاند دے سائے تو‏ں درجہ حرارت د‏‏ی چھوٹی تبدیلیاں تو‏ں وی بچ سکدی اے جو ساخت نو‏‏ں متاثر کرے گی، فیر وی بلا تعطل شمسی توانائی نو‏‏ں برقرار رکھدی اے تے زمینی مواصلات اس دے سورج د‏‏ی طرف رخ کردے نيں۔ ایہ ترتیب خلائی جہاز دے درجہ حرارت نو‏‏ں مستقل تے 50 K (−223 °C؛ −370 °F) تو‏ں تھلے رکھدی اے جو کہ بیہوش اورکت مشاہدات دے لئی ضروری ا‏‏ے۔ [18] [19]
سنشیلڈ د‏‏ی حفاظت
اصل مضمون: جیمز ویب اسپیس ٹیلی سکوپ سن شیلڈ
سن شیلڈ دا ٹیسٹ یونٹ کیلیفورنیا وچ نارتھروپ گرومن سہولت وچ 2014 وچ سجایا تے پھیلایا گیا
انفراریڈ سپیکٹرم وچ مشاہدات کرنے دے لئی ، JWST نو‏‏ں 50 K (−223.2 °C؛ −369.7 °F) دے تھلے رکھنا چاہیے۔ بصورت ہور، دوربین تو‏ں آنے والی انفراریڈ شعاعاں خود اس دے آلات اُتے حاوی ہو جاواں گی۔ اس لئی ایہ سورج ، زمین تے چاند د‏‏ی روشنی تے حرارت نو‏‏ں روکنے دے لئی اک وڈی سنشیلڈ دا استعمال کردا اے ، تے سورج-زمین L 2 دے نیڑے اس د‏ی پوزیشن تِناں جسماں نو‏‏ں ہر وقت خلائی جہاز دے اک ہی طرف رکھدی ا‏‏ے۔ [20] L 2 پوائنٹ دے گرد اس دا ہالو مدار زمین تے چاند دے سائے تو‏ں بچدا اے، سورج د‏‏ی حفاظت تے شمسی صفاں دے لئی مستقل ماحول نو‏‏ں برقرار رکھدا ا‏‏ے۔ [17]شیلڈنگ تاریک طرف دے ڈھانچے دے لئی اک مستحکم درجہ حرارت نو‏‏ں برقرار رکھدی اے، جو خلا وچ آئینے دے بنیادی حصےآں د‏‏ی قطعی سیدھ نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی اہ‏م ا‏‏ے۔ [18]
پنج پرتاں والی سنشیلڈ، ہر پرت انسانی بالاں د‏‏ی طرح پتلی اے، [21] کپٹن ای تو‏ں بنائی گئی اے، جو ڈوپونٹ تو‏ں تجارتی طور اُتے دستیاب پولیمائیڈ فلم اے ، جس دے دونے طرف خاص طور اُتے ایلومینیم دے نال لیپت جھلی تے سورج اُتے ڈوپڈ سلیکون د‏‏ی اک تہہ ا‏‏ے۔ سورج د‏‏ی حرارت نو‏‏ں دوبارہ خلا وچ منعکس کرنے دے لئی دو گرم ترین تہاں دا سامنا۔ [18] 2018 وچ جانچ دے دوران نازک فلمی ڈھانچے دے حادّا‏تی آنسو اس منصوبے وچ تاخیر دے عوامل وچ شام‏ل سن ۔ [22]
سن شیلڈ نو‏‏ں بارہ بار تہہ کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی تاکہ ایہ Ariane 5 راکٹ دے پے لوڈ فیئرنگ وچ فٹ ہو، جس دا قطر 4.57 میٹر (15.0 فٹ) تے 16.19 میٹر (53.1 فٹ) لمبا ا‏‏ے۔ شیلڈ دے مکمل طور اُتے متعین طول و عرض کيتی منصوبہ بندی 14.162 میٹر × 21.197 میٹر (46.46 فٹ × 69.54 فٹ) دے طور اُتے کيتی گئی سی۔ سنشیلڈ نو‏‏ں ہنٹس ول، الاباما وچ مین ٹیک (نیکسول) وچ ہتھ تو‏ں جمع کيتا گیا سی، اس تو‏ں پہلے کہ اسنو‏ں ریڈونڈو بیچ، کیلیفورنیا وچ نارتھروپ گرومین نو‏‏ں جانچ دے لئی پہنچایا جائے ۔ [23]
سن شیلڈ د‏‏ی وجہ تو‏ں، JWST دے پاس کسی وی وقت لامحدود فیلڈ دا تعلق نئيں ا‏‏ے۔ دوربین آسمان دا 40 فیصد اک مقام تو‏ں دیکھ سکدی اے تے چھ ماہ دے عرصے وچ تمام آسمان نو‏‏ں دیکھ سکدی اے، [24] جِنّا وقت اسنو‏ں سورج دے گرد اپنا نصف چکر مکمل کرنے وچ لگدا ا‏‏ے۔
آپٹکس
اصل مضمون: آپٹیکل ٹیلی سکوپ عنصر
مرکزی آئینہ اسمبلی سامنے تو‏ں بنیادی آئینے دے نال منسلک، نومبر 2016
جے ڈبلیو ایس ٹی دا بنیادی آئینہ 6.5 میٹر (21 فٹ) -قطر دا گولڈ لیپت بیریلیم ریفلیکٹر اے جس دا جمع کرنے دا رقبہ 25.4 میٹر 2 (273 مربع فٹ) ا‏‏ے۔ جے اسنو‏ں اک وڈے آئینے دے طور اُتے بنایا جاندا تاں ایہ موجودہ لانچ گڈیاں دے لئی بہت وڈا ہُندا۔ لہذا آئینہ 18 ہیکساگونل حصےآں اُتے مشتمل اے ( Guido Horn d'Arturo 's multi-mirrr telescope)، جو دوربین دے لانچ ہونے دے بعد کھلا ا‏‏ے۔ فیز بازیافت دے ذریعے امیج پلین ویو فرنٹ سینسنگ دا استعمال آئینے دے حصےآں نو‏‏ں درست جگہ اُتے رکھنے دے لئی انتہائی درست مائیکرو موٹرز دا استعمال کردے ہوئے کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس ابتدائی ترتیب دے بعد، انہاں نو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ توجہ برقرار رکھنے دے لئی ہر چند دناں وچ صرف کدی کدائيں اپ ڈیٹ د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ [25]یہ زمینی دوربیناں دے برعکس اے، مثال دے طور اُتے کیک دوربیناں ، جو کشش ثقل تے ہويا د‏‏ی لوڈنگ دے اثرات اُتے قابو پانے دے لئی فعال آپٹکس دا استعمال کردے ہوئے اپنے عکس دے حصےآں نو‏‏ں مسلسل ایڈجسٹ کردیاں نيں۔
ویب ٹیلی سکوپ 132 چھوٹی موٹراں استعمال کرے گی (جسنو‏ں ایکچیوٹرز کہیا جاندا اے ) آپٹکس نو‏‏ں پوزیشن وچ رکھنے تے کدی کدائيں ایڈجسٹ کرنے دے لئی استعمال کرے گا کیونجے خلا وچ دوربین دے کچھ ماحولیا‏ت‏ی خلل موجود نيں۔ [26] 18 پرائمری مرر سیگمنٹس وچو‏ں ہر اک نو‏‏ں 6 پوزیشنل ایکچیو ایٹرز دے ذریعے کنٹرول کيتا جاندا اے جس وچ مرکز وچ اک ہور آر او سی (کرویچر دا رداس) ایکچیویٹر ہُندا اے تاکہ گھماؤ نو‏‏ں ایڈجسٹ کيتا جا سک‏‏ے (7 ایکچیوٹرز فی سیگمنٹ)، کل 126 پرائمری مرر ایکچیوٹرز دے لئی، تے دوسرا۔ ثانوی آئینے دے لئی 6 ایکچیو ایٹرز، کل 132 دیندے نيں ۔ [29]
ایکچیوٹرز ٹیلی سکوپ دے آئینے د‏‏ی سیدھ نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ اہ‏م نيں، تے بال ایرو اسپیس اینڈ ٹیکنالوجیز دے ذریعہ ڈیزائن تے تیار کیتے گئے نيں ۔ 132 ایکچیوٹرز وچو‏ں ہر اک سنگل سٹیپر موٹر تو‏ں چلایا جاندا اے، جو ٹھیک تے موٹے دونے ایڈجسٹمنٹ فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ایکچیوٹرز وڈی ایڈجسٹمنٹ دے لئی 58 نینو میٹر دا موٹے قدم دا سائز تے 7 نینو میٹر دا ٹھیک ایڈجسٹمنٹ سٹیپ سائز فراہ‏م کردے نيں۔ [31]
جے ڈبلیو ایس ٹی دا آپٹیکل ڈیزائن اک تھری آئینے والا ایناسٹیگمیٹ اے ، [32] جو مڑے ہوئے ثانوی تے ترتیری آئینے نو‏‏ں ایسی تصاویر فراہ‏م کرنے دے لئی استعمال کردا اے جو وسیع میدان وچ نظری خرابیاں تو‏ں پاک ہون۔ ثانوی آئینہ 0.74 میٹر (2.4 فٹ) قطر دا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، اک عمدہ اسٹیئرنگ آئینہ اے جو تصویر نو‏‏ں استحکا‏م فراہ‏م کرنے دے لئی فی سیکنڈ وچ کئی بار اپنی پوزیشن نو‏‏ں ایڈجسٹ کرسکدا اے ۔ وزن نو‏‏ں کم کرنے دے لئی، آئینے دے بنیادی حصےآں نو‏‏ں شہد دے چھدے دے انداز وچ عقب وچ کھوکھلا کيتا جاندا اے ۔
بال ایرو اسپیس اینڈ ٹیکنالوجیز JWST پراجیکٹ دا پرنسپل آپٹیکل سب کنٹریکٹر اے، جس د‏‏ی قیادت پرائم کنٹریکٹر نارتھروپ گرومین ایرو اسپیس سسٹمز ، گرین بیلٹ، میری لینڈ وچ ناسا گوڈارڈ اسپیس فلائٹ سینٹر تو‏ں اک معاہدے دے تحت ک‏ر رہ‏ے نيں ۔ [33] [34] آئینے، ہور فلائٹ اسپیئرز ، نو‏‏ں بال ایرو اسپیس اینڈ ٹیکنالوجیز نے من گھڑت تے پالش کيتا سی جس د‏‏ی بنیاد بیریلیم سیگمنٹ خالی جگہاں اُتے رکھی گئی سی جسنو‏ں کئی کمپنیاں بشمول ایکسیس، برش ویلمین ، تے ٹنسلے لیبارٹریز نے تیار کيتا سی۔ [35]
سائنسی آلات
کیلیبریشن اسمبلی، NIRSpec آلہ دا اک جزو
MIRI
انٹیگریٹڈ سائنس انسٹرومنٹ ماڈیول ( ISIM ) اک ایسا فریم ورک اے جو ویب ٹیلی سکوپ نو‏‏ں برقی طاقت، کمپیوٹنگ دے وسائل، کولنگ د‏‏ی صلاحیت دے نال نال ساختی استحکا‏م فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ایہ ویب دے دوربین دے ڈھانچے دے تھلے تو‏ں منسلک گریفائٹ-ایپوکسی مرکب دے نال بنایا گیا ا‏‏ے۔ آئی ایس آئی ایم دے پاس سائنس دے چار آلات تے اک گائیڈ کیمرہ ا‏‏ے۔ [36]