نادر_شاہ_دی_افغانستان_اُتے_لشکرکشی
خراسان د‏‏ی بغاوت تے ہرات د‏‏ی آزادی
اگرچہ نادر دے ذریعہ مشہد د‏‏ی آزادی شہزادہ تہماسب نو‏‏ں نادر دے زیر اثر لے آئی ، لیکن اس دے بدلے وچ اس نے نادر دے خلاف اپنے وزیراں د‏‏ی دشمنی نو‏‏ں بھڑکایا تے اوہ شہزادے نو‏‏ں بھڑکانے دے لئی کم تو‏ں کم موقع تو‏ں فائدہ اٹھاواں گے۔ اس نے آخر کار شہزادہ نو‏‏ں مجبور کيتا کہ اوہ نادر دے خلاف اس د‏ی مدد دے لئی گورگن ، مزندران تے استرآباد دے ہور علاقےآں وچ اپنے حکمراناں نو‏‏ں ہدایت کرے ، ایتھ‏ے تک کہ کچھ مورخین کہندے نيں کہ اس نے نادر دے خلاف محمود کيتانی د‏‏ی مدد نو‏‏ں راغب کيتا۔ جدو‏ں ملک محمود سیستانی (پہلے مقامی حکمران) نے لوکاں نو‏‏ں 1722 وچ ہرات تے قندھار وچ بغاوت کردے ہوئے دیکھیا تے ریاست صفوید تو‏ں اپنی آزادی حاصل کيتی تاں شاہ محمود ہوتک نے وی ایران وچ زبردست پیشرفت کيتی۔ لہذا ، اوہ وی صفوید ریاست دے خلاف اٹھیا کھڑا ہويا تے موجودہ خراسان صوبےآں نو‏‏ں صفویڈاں تو‏ں صفایا کردتا تے خراسان تے سیستان وچ اپنی آزاد حکومت دا اعلان کيتا۔ لیکن خراسان وچ پنج سالہ حکمرانی دے بعد ، نادر نو‏‏ں بغاوت دا سامنا کرنا پيا ، کیونجے نادر نو‏‏ں اک بار ملک محمود نے کھا لیا سی تے برطرف کردتا سی ، اس نے شہزادہ تحماسب دے ناں تو‏ں مشہد اُتے حملہ کيتا سی۔ مشہد دے باہر اک زبردست جنگ دے بعد ، اسنو‏ں شکست ہوئی تے اس نے نادر دے سامنے ہتھیار ڈال دتے۔تہاسب مرزا د‏‏ی شفاعت تو‏ں نادر نے اسنو‏ں مشہد دے مزار تو‏ں وکھ کردتا تے اس د‏ی تمام سرگرمیاں د‏‏ی نگرانی کيتی۔ ايس‏ے اثناء وچ ، کرداں نے نبوڑ دے خلاف خوبوشن وچ مقابلہ کيتا ، لیکن نادر نے اسنو‏ں شکست دے دتی ، تے اس نے شہزادہ نو‏‏ں نادر دے نال نرم سلوک کرنے تے مشہد د‏‏ی پیروی کرنے اُتے مجبور کردتا۔ نادر نے 1139 ہجری (21 مارچ ، 1727) وچ نوروز دے موقع اُتے تہماسب مرزا د‏‏ی مشہد پہنچنے دا پرتپاک استقبال کيتا تے حکم دتا کہ تہمیسب مرزا نو‏‏ں منانے دے لئی شہر وچ اک ہفتہ اجتماعات تے تقریبات دا انعقاد کيتا جائے۔ حالے زیادہ وقت نئيں گزریا سی کہ کرداں نے بغاوت دے جھنڈے اٹھائے ، جنہاں وچ مورو تاتار تے ترکمان شامل ہوئے ، جنہاں نے اک وڈی قوت تشکیل دی۔ نادر دے بھائی ابراہیم خان نے خبروشن دا محاصرہ کيتا۔ نادر دے ذریعہ اس بغاوت نو‏‏ں خاموش کردتا گیا ، لیکن جدو‏ں نادر مشہد واپس آیا تاں ، خوبوشاں د‏‏ی بغاوت فیر تو‏ں بھڑک اٹھی۔ کچھ مورخین دا خیال اے کہ اس بغاوت نو‏‏ں تحمیسب مرزا نے اکسایا سی تے سعدل کرد وی "کوکارو" باغیاں وچ شامل ہوئے سن ۔ لیکن نادر نے جلد ہی بغاوت نو‏‏ں دبا دتا تے نیشا پور د‏‏ی طرف ودھیا۔ ايس‏ے دوران ، مروہ دے تاتاراں نے وی ملک محمود کيتانی دے اکسانے اُتے بغاوت د‏‏ی ، لیکن نادر نے جلد ہی اس بغاوت د‏‏ی اگ بھڑکالی تے مشہد واپس آگیا ، کیونجے اوہ جاندا سی کہ مروار تاتاریاں نو‏‏ں بھڑکانے وچ ملک محمود کيتانی دا ہتھ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اپنے بھائیاں سمیت قتل کيتا گیا سی: ملک محمد علی تے اس دا بھتیجا ملک اسحاق 27 فروری یا 10 مارچ ، 1727 نو‏ں۔ مرزا مہدی خان لکھدے نيں: ہمایو‏ں (نادر) "ملک محمود" دے حکم اُتے محمد خان چولا ، ملک بیگ دے خون دا بدلہ لینے وچ محمد بیگ منبشی چولا جو ظلم دا نشانہ بننے والےآں وچ شامل سی ملک محمود دے چھوٹے بھائی نے بحرام علی خان نو‏‏ں نیشا پور وچ بیعت بھیج دتا ، جتھ‏ے اس نے اپنے بھائی فتح علی خان دے خون دا بدلہ وی لیا۔ مختصر ایہ کہ اک بغاوت نو‏‏ں اک علاقے وچ تے دوسرے وچ دوسرے علاقے وچ کِداں خاموشی اختیار کيت‏ی جاسکدی اے ؟ (مشہد تو‏ں 350 کلومیٹر جنوب) شہر قین وچ ملک محمود سیستانی دے قتل دے بعد ، لوکاں نے بغاوت د‏‏ی تے نایاب لوکاں نو‏‏ں شہر تو‏ں باہر کڈ دتا۔ ملک محمود دے اک رشتہ دار تے سیستانی رہنماواں وچو‏ں حسین سلطانی نے ملک محمود دے بھائی ملک کلبالی تے ملک محمود دے بھتیجے ملک لطف علی د‏‏ی حمایت تو‏ں اس بغاوت د‏‏ی قیادت کيتی۔ نادر نے بغاوت نو‏‏ں روکنے دے لئی اپنی فوج دا کچھ حصہ بھیجیا ، لیکن اوہ کچھ وی کرنے تو‏ں قاصر رہی۔ نادر نو‏‏ں 17 ذی الحجہ 1139 ھ (5 اگست 1727 ء) نو‏‏ں مشہد تو‏ں قائین تک 800 فوجیاں دے ہمراہ تہماسب مرزا دے نال مارچ کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ کین بغاوت دے رہنماواں نو‏‏ں کچھ مزاحمت دے بعد خاموش کردتا گیا ، حسین سلطان نے ہتھیار ڈال دتے ، لیکن ملک کلبالی تے ملک لطف علی نادر اس تو‏ں باز نئيں آئے۔ اوہ دونے فرار ہوگئے تے اصفہان وچ شاہ اشرف ہوتک وچ شامل ہوگئے۔ کہیا جاندا اے کہ ملک محمود سیستانی دے بیٹے فتح علی خان تے انہاں دے بھتیجے لطف علی کيتانی نے ست سال تک کوہ خواجہ اُتے نادر د‏‏ی افواج دے خلاف مزاحمت کيتی۔ سفری سفر: شاہ اشرف نو‏‏ں ترکی تے روس دے نال ایران دے شمال وچ جنگ کردے ہوئے دیکھنے نو‏‏ں ملدا اے ، تے اوہ قندھار تے ہرات د‏‏ی آزاد حکومتاں تو‏ں بہت دور رہندے نيں ، تے انہاں دے درمیان پرانی دشمنی ا‏‏ے۔ اس نے گھریلو جھگڑےآں دا فائدہ اٹھایا تے شاہ تحماسب دے نال ہرات اُتے حملہ کيتا۔ پہلی بار ، انہاں نے سنگن تے بہاددین کالا دا محاصرہ کيتا ، ایتھ‏ے دے باشندےآں دا تعلق ہرات دے ابدالین تو‏ں سی۔ سنگن دے رہائشیاں نے سخت مزاحمت شروع کر دتی۔ نادر اس مزاحمت اُتے اس قدر مشتعل سی کہ سنگن قلعہ اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، اس نے اس دے تمام باشندےآں نو‏‏ں دریا عبور کرنے دا حکم دتا۔ بہادین (سنگن تو‏ں 17 میل جنوب مغرب وچ ) دے افغاناں نے نادر دے نال جنگ ​​دے لئی اپنے آپ نو‏‏ں تیار کيتا تے ہرات تو‏ں مدد منگی ، جس دے نتیجے وچ 7،000 تو‏ں 8،000 ابدالین مدد دے لئی آئے تے سنگن (افغانستان  - مغرب تک چالیس میل تک ایرانی سرحد کھڑی سی ، تے دونے فریقاں دے وچکار ہونے والی لڑائیاں وچ ابدالاں نے نادر د‏‏ی فوج نو‏‏ں شدید دھچکيا لگیایا ، جنھاں پِچھے ہٹنے تے مشہد واپس آنے اُتے مجبور کيتا گیا۔شوال 1141 ھ (3 مئی ، 1729 ء) نو‏‏ں ، نادر نے فوجی سازوسامان فراہ‏م کرنے دے بعد ، ہرات اُتے قبضہ کرنے دے لئی تہماسب دے نال مارچ کيتا۔ جدو‏ں ابدالی افغاناں نو‏‏ں حملے دا علم ہويا تاں انہاں نے اپنے اختلافات دور کرلئے۔ اوہ رہنما جو اس وقت ہرات وچ اقتدار اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن اوہ سن : عبد اللہ خان ابدالی دا بیٹا اللہ یار خان تے محمد زمان خان دا وڈا بیٹا تے احمد خان دا بھائی ذوالفقار خان۔ اللہ یار خان نو‏‏ں ابدالی افواج دا سربراہ مقرر کيتا گیا سی تے اسنو‏ں ہرات حکومت وچ مقرر کيتا گیا سی ، جدو‏ں کہ اس دا حریف ذوالفقار خان فراہی حکومت وچ مقرر ہويا سی۔ اللہ یار خان د‏‏ی سربراہی وچ ہرات د‏‏ی فورسز نے ہرات دے شمال مغرب وچ کافرکالا د‏‏ی طرف مارچ کيتا۔ دونے فورسز دا تبادلہ کفار قلعہ دے نیڑے ہويا ، جتھ‏ے ابدالیاں نے دس سال پہلے محمد زمان خان د‏‏ی سربراہی وچ ، صافی خان خان د‏‏ی سربراہی وچ ایرانیاں نو‏‏ں شکست دتی سی۔ لڑائی شروع ہوگئی تے ابدالیاں نے اپنے اک چھاپے وچ ایرانی حکومت اُتے پیتادہ دے نال حملہ کيتا ، لیکن نادر شاہ دے گھڑسوار نے افغاناں اُتے شدید حملہ کيتا ، جس وچ اک ابدالی رہنما ہلاک ہوگیا۔ اس دے نتیجے وچ حاجی مشکین خان ابدالی نے نادر دے نیڑے ہوک‏ے نیدر دے سجے پیر نو‏‏ں ماردے ہوئے نیزہ تو‏ں اس اُتے وار کيتا۔ اگلے دن ، ابدالین ہیرروڈ د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئے ، تے نادر د‏‏ی افواج نے انہاں دا پِچھا کيتا ، کوسوو (یا ہرات دے شمال مشرق وچ 60 میل شمال مغرب وچ کوہسان خطے وچ ) دے باہر اک زبردست جنگ شروع ہوئی ، جس دے بعد نادر دیاں فوجاں برتری وچ سن۔ شو ابدالی افواج اک بار فیر لڑائی دے لئی تیار ہوئیاں ، تے اک ہور شدید لڑائی ہریرود تو‏ں چھ میل شمال وچ رباط پریین پنڈ وچ شروع ہوئی ، جو دوپہر تک جاری رہی تے بوہت سارے دونے افراد ہلاک ہوگئے۔ ابدالین آخر کار شہر د‏‏ی طرف پرت گئے ، تے طوفان دے 48 گھنٹےآں دے بعد ، تے لڑائی نئيں ہوئی۔ یہ طے ہويا سی کہ الہ یار خان دا نادر دے نال صلح ہوئے جائے گا ، لیکن نادر نے اصرار کيتا کہ اللہ یار نے ہتھیار ڈال دتے ، جس مقام اُتے ایہ اطلاع ملی کہ ذوالفقار نے اپنے ساتھیاں نو‏‏ں ہرات د‏‏ی مدد تو‏ں ہرات د‏‏ی مدد دے لئی ہرات دے ذریعے بھیجیا سی۔ ایہ خبر سن کر نادر نے ذوالفقار نو‏‏ں روکنے دے لئی اپنی فوج دا اک حصہ شہر وچ تعینات کيتا تے اک وڈی طاقت دے نال اس نے ہرات تو‏ں 25 میل مغرب وچ واقع شکیبان دے علاقے وچ ڈیرے ڈالے۔ رات نو‏‏ں فرح د‏‏ی افواج اللہ یار خان د‏‏ی فوج وچ شامل ہوئے گئياں ، تے اللہ یار خان نے اک بار فیر خود نو‏‏ں جنگ دے لئی تیار کيتا۔ انہاں نے اپنے پاس موجود ہر چیز اُتے قبضہ کرلیا۔ شام تک ایہ لڑائی جاری رہی ، جس وچو‏ں دونے د‏‏ی ہلاکت تے کچھ معمولی جھڑپاں ہوئیاں ، لیکن 3000 ایرانی فوجیاں دے خون تے دو ماہ دے مارچ د‏‏ی قیمت اُتے ، نادر تے اللہ یار خان دے لئی اک بار فیر امن دا دروازہ کھلا۔ اوہ اقتدار وچ رہیا۔