cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سروجنی نائیڈو
راجنیتی جیون
1905 وچّ بنگال دی ونڈ دے مدنظر سروجنی نائڈو بھارتی قومی تحریک وچّ کدّ پئی۔ اوہ گوپال کرشن گوکھلے ، رابندرناتھ ٹیگور، محمد علی جناح، عینی بے سینٹ ، سی.پی. راماسوامی آئر ، مہاتما گاندھی اتے جواہر لال نہرو دے رابطے وچّ آئی۔ 1914 وچّ انگلینڈ وچّ اوہ پہلی وار گاندھی نوں ملی سی اتے اوس دے وچاراں توں متاثر ہوکے دیس لئی مکمل طور اتے وقف ہو گئی۔ اک محنتی سپہ سالار وانگ اس نے اپنی شخصیت دی جھلک ہر مدان(ستیاگرہ ہووے جاں سنگٹھن) وچّ دتی۔ اس نے انیک قومی تحریکاں دی اگوائی کیتی اتے جیل وی گئی۔ سنکٹاں توں نہ گھبراؤندیاں اوہ اک دھیر ویرانگنا دی بھانتی پنڈ-پنڈ گھمکے ایہہ دیس-پریم دی الکھ جگاندی رہی اتے دیس واسیاں نوں اوہناں دے کرتوّ دی یاد دواؤندی رہی۔ اس دے بھاشن جنتا دے دل نوں ٹمبن والے ہندے سن اتے دیس لئی اپنا سبھ کجھ نچھاور کرن لئی پریرت کر دندے سن۔ اوہ کئی بولیاں جااندی سی اتے علاقے مطابق اپنا بھاشن انگریزی، ہندی، بنگلا جاں گجراتی وچّ دندی سی۔ لندن دی اک سبھا وچّ انگریزی وچّ بول کے اس نے اتھے موجود سارے سنن آلےآں نوں منترمگدھ کر دتا سی۔ اس نے 1917 وچّ وومین انڈین ایسوسی ایشن (WIA) قایم کرن لئی مدد کیتی۔
سیاسی جیون دا اسدی شاعری اتے اثر
اک شاندار شاعرہ ہون دے نال-نال سروجنی نائڈو اک مہان دیس بھگت، سماج-سدھار اتے راجسی آگوُ وی سی۔ مہاتما گاندھی توں متاثر ہو کے دیس دی آزادی لئی اوہ ستّ واری جیل وی گئی۔ اس نے 1925 وچّ انڈین نیشنل کانگرس دے پردھان وجوں اتے یونائیٹڈ پروونس (اجوکے اتر پردیش) دی پہلی زنانی گورنر وجوں وی عہدے سمبھالے۔ راجنیتی وچّ پرویش اپرنت بھاویں اس دی شعری رچنا گھٹ گئی پر ہور کئی طریقیاں نال وکھ-وکھ موقعےآں اتے عہدےآں تے اس نے اپنے وچاراں نوں جوش نال پرگٹ(ظاہر) کیتا۔
موت
2 مارچ 1949 نوں لکھنؤ وکھے بھارت دی ایہہ بلند آواز سدا لئی چپّ ہو گئی۔ اس دی موت تے بھارت دے پہلے پردھان منتری پنڈت جواہر لال نہرو نے قومی اسمبلی وچّ ڈھکویں شردھانجلی(عقیدت) بھینٹ کردیاں کیہا سی :
اوہناں نے زندگی اک شاعرہ وجوں شروع کیتی۔ بعد وچّ گھٹناواں دی مجبوری نے اوہناں نوں دیس دی آزادی دے سنگھرش(جدوجہد) ولّ کھچّ لیا اتے پورے جوش نال اوہناں نے اپنے-اپنے نوں اس کارج پرتِ ارپن کر دتا۔ چاہے اوہناں نے قلم نال کاغذ اتے بہہتیاں کویتاواں نہیں لکھیاں پر اوہناں دی ساری زندگی اک گیت اتے کویتا بن گئی۔ انگریزی وچّ بھارتی کویتا نوں اوہناں دی دین وڈملی اتے سدیوی ہے۔
حوالے
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:بھارت گٹھ:مشہور زنانیاں گٹھ:شاعر
ابن ملکا
اس دا نا‍ں ابو البرکات اوحد الزمان ہبہ اللہ بن علی بن ملکا یاں ملکان اے ، عراق دے اک شہر ملکا یان ملکان دی نسبت اسنوں ابن ملکا آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ عراق چ ای جمیا تے 6ویں صدی ہجری چ عراقی یہودیاں دا مشہور طبیب تے عالم سی ، اس نے اپنے جیون دے آخرے دناں چ اسلام قبول کر لیا سی ۔ تے 547ھ چ اس دا انتقال ہویا ۔ اسدیاں لکھتاں چ سبتوں مشہور کتاب العبر اے اس کتاب دے تن حصے نیں: منطق ، طبیعات تے حکمت الہی ۔ اس دے علاوہ اسنے کئی؛ مقالے وی لکھے ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:عرب شخصیتاں گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:عرب گٹھ:عراق گٹھ:عراقی شخصیتاں گٹھ:طبیب گٹھ:تریخ اسلام
بالا حوض مسجد
بالا حوض مسجد بخارا ، ازبکستان وچ اک تاریخی مسجد ا‏‏ے۔ ضلع ریگستان وچ ارگ قلعے دے مخالف سمت وچ ، سنہ 1712 وچ تعمیر کيتی گئی سی ، ایہ تاریخی شہر دے ہور حصےآں دے نال نال ، یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ دی لسٹ وچ وی درج ا‏‏ے۔ ایہ اس وقت جمعہ د‏‏ی مسجد دے طور اُتے کم کردی سی جدو‏ں بخارا دے امیرناں سن 1920 د‏‏ی دہائی وچ بالشویک روسی حکمرانی دے تحت محکوم کيت‏‏ا جارہیا سی۔ پینٹڈ لکڑیاں تو‏ں بنے پتلے کالماں نو‏‏ں 1917 وچ ایوان (داخلی دروازے) دے اگلے حصے وچ شامل کيت‏‏ا گیا ، اس دے علاوہ گرمیاں دے نماز دے کمرے د‏‏ی چھت د‏‏ی وی حمایت کيتی گئی۔ کالماں نو‏‏ں رنگین مقرناں تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔
فن تعمیر
مسجد مستطیل شکل د‏‏ی ا‏‏ے۔ سردیاں دے وقت نماز دا کمرہ اک کمرہ اے جس وچ چار کالم تے متعدد داخلی راستے ني‏‏‏‏ں۔ ویہہ لکڑی دے کالماں تو‏ں بنی چھتاں تو‏ں ملحق 12 میٹر اُچی ایون ، موسم سرما دے ہال دے تِناں اطراف تو‏ں منسلک موسم گرما وچ نماز دا کمرہ ا‏‏ے۔ لکڑی دے کالم ٹھوس بنیاد اُتے کھڑے ني‏‏‏‏ں۔
مسجد دا اندرونی حصہ 18 واں صدی دے وسطی ایشیائی طرز دا اے ۔ چھوٹا مینار 1917 وچ تعمیر کيت‏‏ا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں گٹھ:بخارا گٹھ:ازبکستانی عمارتاں و ساخات نامکمل گٹھ:ازبکستانگٹھ:مسیتاں
ضلع قوینزٹاؤن-لیکس
قوینزٹاؤن-لیکس نیوزی لینڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیوزی لینڈ دے ضلعے
Distretto di Queenstown
چڑھدا دوہرے کالروالا رس پنچھی
چڑھدا دوہرے کالروالا رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
موریو رس پنچھی
موریو رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
دهستان خسروبیک
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان کمیجان دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان کمیجان چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:دهستان خسروبیک
ضلع رنگیٹیکائی
رنگیٹیکائی نیوزی لینڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیوزی لینڈ دے ضلعے
ضلع اولائن
اولائن فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
ضلع دو سورے
دو سورے فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
دن دی سوہنی
دن دی سوہنی گھآ رکھ ٹبر دا اک بوٹا اے۔ ایہدا پھل اک دن ای ریندا اے تے ایس باہجوں ایہ ناں رکھیا گیا اے۔ ایہ ایشیاء دا واسی اے۔ ایہ سجاوٹی بوٹا گرم گلے تھانواوں تے اپنے سوہنے لگن، اسانی نال اگ جان باہجوں عام اگایا جاندا اے۔
وکھالہ
ایہ اک نکے ناپ دا سدا اگیا، سدا بہار تے نلکی جڑ توں ہونوالا بوٹا اے۔ ایہدا تنا 40–150 سینٹی میٹر تک ہوندا اے تے پتے سدھے 50–90 سینٹی میٹر لمے تے 1–2.8 سینٹی میٹر چوڑے ہوندے نیں۔ پتے 5–12 سینٹی میٹر پسار وچ کھٹے لال رنگ دے ہوندے نیں تے پتی دے وشکار اک ہلکے رنگ دی لیک ہوندی اے۔ ایہدے تے گرمیاں دے مڈھ توں لے کے پت چڑ دے انت تک پھل لگے ریندے نیں۔ ایہدا فروٹ 2–2.5 سینٹی میٹر لما تے 1.2–1.5 سینٹی میٹر چوڑا ہوندا اے جیہڑا پکن تے کھل جاندا اے تے اوہدے چوں بی ڈگدے نیں۔ ایہدیاں چار ونڈاں نیں۔
پسار
دن دی سوہنی ایشیاء دی واسی اے تے کوہ قاف توں لے کے چڑھدے ول ہمالیہ توں ہوندا ہویا چین جپان تے کوریا تک ایہنوں ویکھیا جا سکدا اے  ۔ دن دی سوہنی نوں جتھے لا دتا جاوے اوتھے ایہ لگی ریندی اے تے ایہ پھلواریاں لئی چنگے بوٹے نیں۔
اتہ پتہ
گٹھ:گھآ رکھ ٹبر
دهستان میلاجرد
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان کمیجان چ اے ۔
سوہنا رس پنچھی
سوہنا رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
جمعہ مسجد، تاشقند
خواجہ احرار ولی مسجد تاشقند ، ازبکستان وچ اک مسجد ا‏‏ے۔ اسنو‏ں جامع یا جمعہ مسجد کے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، ایہ 1451 وچ شیخ عبید اللہ خواجہ احرار (1404–1490) نے تعمیر کيت‏‏ا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1451ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں گٹھ:مضامین جنہاں وچ ازبک بولی دا متن شامل اے گٹھ:ازبکستانی عمارتاں و ساخات نامکمل
جرمن ست رنگی
جرمن ست رنگی ست رنگی ٹبر دا اک بوٹا اے۔
مارواڑ وچ اردو
راجستھان وچ اردو د‏‏ی تریخ بہت پرانی اے جس دا سرا فارسی دے توسط تو‏ں مغل بادشاہ اکبر دے نورتناں وچو‏ں فیضی تے ابوالفضل تو‏ں ملدا اے ۔راجستھان صدیاں تو‏ں اک راجپوتانہ علاقہ رہیا اے ۔اس دے قدیم مشہور علاقے ڈھونڈہار، شیخاوٹی، میواڑ، میوات، واگڑ تے ہاڑوندی وغیرہ قابل ذکر نيں۔ انہاں علاقےآں وچ صوفی سنتاں دا ورود مسعود بہت رہیا ا‏‏ے۔ جس دے سبب ایتھ‏ے فارسی پھلی پھولی تے مقامی بولیاں دے اثرات تو‏ں اردو د‏‏ی تخلیق وچ معاون ثابت ہوئی۔ ایويں تاں راجستھان وچ اردو د‏‏ی ترویج تے اشاعت تے اردو خدمات دے سلسلے وچ کئی کتاباں منظر عام اُتے آچکيت‏یاں نيں لیکن زیر تبصرہ ڈاکٹر ضیاء الحسن قادری د‏‏ی ایہ کتاب راجستھان دے اک خاص علاقے د‏‏ی اردو وچ علمی تے دادبی خدمات نو‏‏ں محیط ا‏‏ے۔ اوہ علاقہ مارواڑ دا جس دے تحت جودھ پور، بیکانیر، ناگور، پالی، جالور، جیسلمیر، باڑمیر تے سراوہی دے علاقے شامل نيں۔ انہاں علاقےآں دے لوکاں د‏‏ی مادری بولی مارواڑ ا‏‏ے۔ اس لحاظ تو‏ں اس خطہ ارض د‏‏ی علمی تے ادبی خدمات نو‏‏ں ’’مارواڑ وچ اردو‘‘ دے عنوان دے تحت اک کتاب وچ پیش کرنے د‏‏ی کامیاب کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔
کتاب دے مشمولات اُتے سرسری نظر ڈالنے تو‏ں علم ہُندا اے کہ اس کتاب وچ جو ابواب بندی کيتی گئی اے اوہ کچھ اس طرح اے کہ پہلے باب دا عنوان ’’مارواڑ وچ اردو شعر تے ادب (1947تک)‘‘ رکھیا گیا اے ۔ اس دے بعد دے ابواب وچ 1947کے بعد د‏‏ی ادبی تریخ دا احاطہ کيتا گیا اے جو ذرا تفصیل تو‏ں اے ۔ مصنف نے جودھ پور ارو بیکانیر دے لئی وکھ وکھ باب قائم کیتے نيں جدو‏ں کہ چوتھے باب وچ ناگور، پالی، سراوہی، جیسلمیر تے باڑمیر د‏‏ی ادبی تریخ نو‏‏ں سمیٹنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ کتاب دے آخر وچ تقریباً ساڈھے چار سو صفحے دے بعد مارواڑ وچ اردو تے شعر تے ادب دے جدید رجحانات دا وی جائزہ لیا گیا ا‏‏ے۔ پوری کتاب وچ سب تو‏ں زیادہ جگہ جودھ پور تے بیکانیر نو‏‏ں ملی اے کیونجے اس علاقے د‏‏ی ادبی زمین بہت زرخیز رہی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے شاعر تے ادبا د‏‏ی کثیر تعداد نے اردو ادب د‏‏ی شمع نو‏‏ں روشن رکھنے تے اردو بولی د‏‏ی ترویج تے اشاعت وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔
ڈاکٹر ضیاء الحسن قادری نے پہلے باب وچ مارواڑ وچ اردوشعر تے ادب د‏‏ی صورت حال دا جائزے لیندے ہوئے آزادی تو‏ں پہلے تک دا احاط کيتا اے ۔ اس دے تحت انھاں نے جنہاں ہستیاں اُتے ذرا تفصیل تو‏ں لکھیا اے انہاں وچ ناگور وچ سکونت پذیر صوفی حمید الدین فاروقی، جودھ پور دے محمد اکرم فیض،محمد مردان علی خاں، دیبی پرشاد بشاش، عبداللطیف فاروقی، قاضی کبیر احمد کبیر، عبدالباری تنہا،سید محمد مرغوب اختر، بیکانیر دے منشی سوہن لال بھٹنجے، محمد عبداللہ بیدل، شیخ خلیل احمد خلیل،منشی جلال الدین اثر، شوکت عثمانی، سراوہی دے منشی عبدالوحید رضوی وغیرہ پہلے ذکر نيں۔
مصنف نے 1947کے بعد د‏‏ی ادبی تریخ نو‏‏ں مرتب کردے وقت انھاں نے جودھ پور تے بیکانیر نو‏‏ں وکھ وکھ باب وچ تقسیم کرکے قدرے تفصیل تو‏ں معلومات فراہ‏م کيت‏یاں نيں۔ مصنف نے ایہ وی خیال رکھیا اے کہ جے کوئی ادیب راجستھانی باشندہ نئيں اے لیکن اس نے راجستھان وچ زیادہ دن گزارے نيں تاں انہاں نو‏‏ں وی اس کتاب وچ شامل کيتا گیا اے جداں عصمت چغتائی تے بے خود بدایونی وغیرہ۔ جودھ پور وچ اردو شعر تے ادب دا ذکر کردے ہوئے مصنف نے شرف الدین یکتا، پریم شنکر شریواستو، شین کاف نظان، حبیب کیفی، وحیداللہ خاں وحید، حفیظ اللہ بیکس، منشی کالے خاں ابر، ابوالاسرار رمزی،امجد علی امجد، موہن لال کول، محمودالحسن پارس، پریم ٹونکی، امین جودھپوری دا خاص طور تو‏ں ذکر کيتا تے انہاں دے کلام دے نمونےآں دے ذریعے انہاں د‏‏ی قدر تے منزلت نو‏‏ں ظاہر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے ۔فاضل مصنف نے جودھپور دے موجودہ شاعر دے عنوان دے تحت موجودہ شعری تے ادبی صورت حال نو‏‏ں واضح کيتا ا‏‏ے۔ اس ضمن وچ مصنف نے سید محمد علی اثر اجمیری، ایم اے غفار راز، اے ڈی راہی، سکندر شاہ خوش دل، روی بھاردواج، حنیف کیفی، سرفراز شاکر، نثار راہی وغیرہ دا خاص طور تو‏ں تفصیل تو‏ں ذکر کيتا ا‏‏ے۔ جودھپور وچ نشاعری دے نويں پود دے عنوان دے تحت متعدد شاعر دا تعارف پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔
جودھپور دے بعد بیکانیر د‏‏ی ادبی صورت حال دا تفصیل تو‏ں جائزہ لیا گیا ا‏‏ے۔ اس حصے وچ مصنف نے کثیر تعداد وچ شاعر تے ادبا دا تذکرہ کيتا ا‏‏ے۔ شاعر د‏‏ی اک طویل لسٹ اے جنہاں دے بارے وچ مصنف نے معلومات فراہ‏م کيت‏یاں نيں۔ انہاں وچ چند قابل ذکر شاعر دے ناں محمد یوسف عزیز،غلام نبی اسیر، کامیشور دیال حزاں، پریم سنگھ کمار پریم، محمد ایوب سالک، غلام حسین کلیم ہاشمی، دیوان چند دیوان، عزیز آزاد وغیرہ نيں۔ مصنف نے اس دے بعد حصے وچ موجودہ شاعر دا تذکرہ کيتا اے جنہاں وچ قابل ِذکر ناں محمد حنیف شمیم بیکانیری، غلام محی الدین ماہر،عبدالمغنی رہبر، ذاکر حسین ادیب، شمس الدین ساحل وغیرہ نيں۔ بیکانیر وچ اردو د‏‏ی نويں نسل دے تحت متعدد شاعر دا ذکر ا‏‏ے۔ اس حصے وچ بیکانیر کچھ اہ‏م ادبی تنظیماں تے مشاعراں دا وی ذکر اے جنہاں تو‏ں بیکانیر د‏‏ی ادبی فضا د‏‏ی صورت حال اندازہ ہُندا ا‏‏ے۔
ڈاکٹر ضیاء الحسن قادری نے جودھ پور تے بیکانیر د‏‏ی علمی تے ادبی خدمات دے بعد ناگور ، پالی، سراوہی، جیسلمیراور باڑمیر د‏‏ی شعری فضا تے اوتھ‏ے دے ادب دا جائزہ لیا ا‏‏ے۔ اس حصے وچ مصنف نے کثیر تعداد وچ شاعر دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ اس دے بعد مصنف نے مارواڑ دا شعروادب تے جدید رجحانات دے زیرعنوان اوتھ‏ے د‏‏ی موجودہ علمی تے ادبی رجحانات نو‏‏ں پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ اس ضمن وچ انھاں نے ترقی پسند تحریک تے جدید تے مابعد جدیدت دے حوالے تو‏ں وی گفتگو د‏‏ی ا‏‏ے۔ مجموعی طور اُتے ایہ کتاب اردو ادب د‏‏ی تریخ وچ اس اعتبار تو‏ں اہمیت د‏‏ی حامل اے کہ اس وچ اک علاقے د‏‏ی زرخیزادبی تریخ دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ آخر وچ مارواڑ د‏‏ی علمی تے ادبی فضا دے تعلق تو‏ں خود مصنف دا بیان ملاحظہ فرماواں :
باہرلےجوڑ
گٹھ:اردو
ضلع روٹوروا
روٹوروا نیوزی لینڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیوزی لینڈ دے ضلعے
لورج رس پنچھی
لورج رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ضلع سوم
سوم فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
ماریکو رس پنچھی
ماریکو رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ضلع سوم
گٹھ:فرانس دے ضلعے
القائم (خلیفہ)
گٹھ:عباسی خلافت
دهستان اناج
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان خنداب دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان خنداب چ اے ۔
ضلع ٹارن
ٹارن فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
خانقاہ مسجد
خانقاہ مسجد ، مرغیلان ، فرغانہ ریجن ، ازبیکستان وچ اک مسجد ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں گٹھ:بخارا گٹھ:ازبکستانی عمارتاں و ساخات نامکمل گٹھ:ازبکستانگٹھ:مسیتاں
ضلع رواپیہو
رواپیہو نیوزی لینڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیوزی لینڈ دے ضلعے
شیلی رس پنچھی
شیلی رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
میتھیاس شلائیڈن
میتھیاس شلائیڈن اک جرمن بوٹا گرو سی اونے 1838 چ اے گل دسی جے سارے بوٹے ولگن نال بندے نیں۔
ضلع ٹارن تے گیرون
گٹھ:فرانس دے ضلعے
میتھیاس شلائیڈن
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک
فارسی ست رنگی
فارسی ست رنگی ست رنگی ٹبر دا اک بوٹا اے۔
کانگو رس پنچھی
کانگو رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ضلع سلوائن
سلوائن نیوزی لینڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیوزی لینڈ دے ضلعے
بالاجی باجی راؤ
بالاجی باجی راؤ (8 دسمبر 1720ء – 23 جون 1761ء) جو نانا صاحب دے ناں تو‏ں معروف نيں، ہندوستان د‏‏ی مرہٹہ سلطنت دے پیشوا (وزیر اعظم) سن ۔ نانا صاحب دے دور اقتدار وچ مرہٹہ سلطنت دے چھترپتی کٹھ پتلی بنا دتے گئے سن تے انہاں دے اختیارات محدود ہوئے ک‏ے پيشواواں دے ہتھو‏ں وچ جا چکے سن ۔ ايس‏ے عرصے وچ مرہٹہ سلطنت اک متحدہ مملکت د‏‏ی بجائے وفاق وچ تبدیل ہونے لگی سی، خصوصاً ہولکر، شندے تے ناگپور دے بھوسلے خاصے طاقت ور بن دے ابھر رہے سن ۔ بالاجی راؤ دے دور اقتدار وچ مرہٹہ سلطنت د‏‏ی فتوحات اپنے آخری حدود تک جا پہنچی سی لیکن اس وسیع سلطنت دے وڈے حصہ اُتے سرداراں دا عمل دخل ہوئے چلا سی جنہاں د‏‏ی لٹ مار تو‏ں رعایا سخت پریشان سی۔
بالاجی دے دور اقتدار تک پیشوا فوجی جرنیل کم تے سرمایہ کار زیادہ ہوئے گئے سن ۔ بالاجی اپنے والد دے برعکس فوجی جرنیل وی نئيں سن چنانچہ انہاں نے شمالی ہندوستان وچ درانی حملےآں نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں نئيں لیا تے بالآخر پانی پت د‏‏ی تیسری جنگ وچ مرہٹاں نو‏‏ں شکست فاش ہوئی تے بعد وچ مرہٹہ سلطنت دا آفتاب غروب ہويا۔ بالاجی دے دور حکومت وچ کچھ عدالتی تے محصولاتی اصلاحات ضرور ہوئیاں لیکن انہاں دا سہرا سداشیو راؤ تے انہاں دے معاون بال شاستری گاڈگیل دے سر جاندا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے خاندان
باجی راؤ د‏‏ی پیدائش 8 دسمبر 1720ء نو‏‏ں اک بھٹ خاندان وچ ہوئی۔ انہاں دے والد باجی راؤ اول شیواجی د‏‏ی قائم کردہ مرہٹہ سلطنت دے پیشوا سن ۔ اپریل سنہ 1740ء وچ والد دے انتقال دے بعد چھترپتی شاہو نے انیس سالہ بالاجی نو‏‏ں ايس‏ے سال اگست وچ پیشوا دا منصب عطا کیتا۔ اس وقت پیشوائی دے دوسرے دعویدار وی موجود سن جنہاں وچ خود شاہو دا عزیز رگھوجی اول بھوسلے قابل ذکر ا‏‏ے۔
بالاجی د‏‏ی شادی گوپیکا بائی تو‏ں ہوئی، جس تو‏ں بالاجی نو‏‏ں تن بیٹے ہوئے۔ وشواس راؤ جو سنہ 1761ء وچ پانی پت د‏‏ی جنگ وچ ماریا گیا۔ مادھوراؤ جو نانا صاحب دے بعد پیشوا بنے تے ناراین راؤ جو نوجوانی وچ مادھوراؤ دے بعد پیشوا مقرر ہوئے۔ نانا صاحب دا اک لائق فائق بھائی رگھوناتھ راؤ وی سی۔ رگھوناتھ د‏‏ی پیشوا بننے د‏‏ی چاہت مرہٹہ سلطنت دے لئی مہلک ثابت ہوئی۔
وفات
پانی پت د‏‏ی شکست نے مرہٹاں نو‏‏ں سخت نقصان پہنچایا، خصوصاً پیشوا بالاجی راؤ نو‏‏ں زبردست دھچکا لگیا سی۔ انہاں نو‏ں 24 جنوری 1761ء بھیلسا وچ اس شکست د‏‏ی اطلاع ملی۔ اس جنگ وچ متعدد وڈے جرنیلاں دے نال انہاں دا بیٹا وشواس راؤ وی کم آگیا سی۔ کچھ ہی مہینےآں بعد 23 جون 1761ء نو‏‏ں بالاجی وفات پاگئے تے انہاں دے بعد انہاں دا بیٹا مادھو راؤ اول پیشوا مقرر ہوئے۔ اتفاقاً اپنی وفات تو‏ں چار ماہ پہلے نانا صاحب پیشوا نے اٹھ یا نو سالہ بچی نال شادی وی کیتی۔
ہور پڑھو
گٹھ:1720 دے جم گٹھ:1761 دیاں موتاں گٹھ:پیشوا خاندان
کالے ٹڈوالا رس پنچھی
کالے ٹڈوالا رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
چترنگدا
چترنگدا (Sanskrit، چترانگدا)، ہندو مہانکاوِ مہابھارت وچ، راجا چترنواہنا دی دھی سی اتے ارجن دی پتنیاں وچوں اک اے۔ اس نال اس نے اک پتر نوں جم دتا جس دا ناں ببھروواہنا رکھیا سی۔
آرنبھک جیون
منلور مہابھارت دور دوران بھارت دے دکھنی کھیتر وچ اک راج سی۔ اس اتے چترواہن نام دے راجے نے راج کیتا سی۔ اس دی اک بیٹی سی جسدا ناں چترنگدا سی، جس دا نام اس نے مدھلکا پھلّ اُتے رکھیا سی۔ کئی پیڑھیاں تک، خاندان دے اک توں ودھ وارث نہیں سن۔ چترواہن تک کوئی ہور وارث نہیں سی، اس لئی اس نے چترنگدا نوں لڑائی اتے راج دی سکھلائی دتی۔ چترنگدا لڑائی لڑن دی چنگی طرحاں جانچ رکھدی سی اتے اس نے اپنی دھرتی دے لوکاں دی رکھیا کرن دے ہنر حاصل کیتے سن۔
ارجن نال ویاہ
مہابھارت وچ اس گل دا ذکر نہیں ملدا اے کہ پانڈو شہزادہ ارجن دی چترنگدا نال ملاقات کس طرحاں ہوئی۔ اس ذکر دا ذکر ربندرناتھ ٹیگور دے ناٹک چترا وچ ملدا اے جس وچ ٹیگور نے چترنگدا نوں اک جنگجو دے روپ وچ درسایا اے۔ اس ناٹک وچ ٹیگور نے اس نوں اک نر پوشاک وچ پیش کیتا اے۔ اس دی امان داری اتے حوصلے کارن ارجن نوں اس نال پیار ہو گیا۔ ارجن دی بھٹکنا، اس دے غلامی دے ویلے دوران، اس نوں منیپرا دے پرانے راج وچ وی لے جایا گیا۔ منیپرا دے حکمران راجا چترواہن دا دورہ کردیاں، اسنے اپنی سندر بیٹی چترنگدا نوں ویکھیا اتے اسدے نال پیار ہو گیا۔ جدوں اوہ راجے کول ویاہ لئی اس دا ہتھ منگن لئی آیا، تاں راجے نے اس نوں اپنے پوروج پربھنجنا دی کہانی سنائی جو بے اولاد سی اتے اولاد حاصل کرن لئی سخت تپ کردے راے۔ اخیر وچ، مہاں دیوَ پربھنجنا کول ظاہر ہوئے، اس نوں ایہہ وردان دتا گیا کہ اس دی جاتی دے ہریک جانشین دے بچے ہونے چاہیدے ہن۔ جویں کہ چترواہن، اس دے پوروجاں دے الٹ، اس دے اک پتر نہیں، بلکہ اک دھی سی، اس نے اپنے لوکاں دے رواجاں مطابق اسنوں "پترکا" بنایا۔ اس دا مطلب ایہہ ہویا کہ اس دا جم لین والا اک پتر اسدا جانشین ہووےگا، کوئی ہور نہیں ہووےگا۔ ارجن آسانی نال اس شرط نال سہمت ہو گیا۔ چترنگدا نال ویاہ کرواکے، اوہ اس نال تن سال رہا۔ جدوں چترنگدا نے اک پتر نوں جم دتا سی، ارجن نے اس نوں پیار نال گلے لگا لیا اتے اس توں اتے اس دے پیؤ توں وداع لے کے پھر بھٹکنا مڑ شروع کر دتا۔
= سنیاس = کلیگ دی شروعات توں بعد، پانڈو دروپدی نال سنیاس لے گئے اتے گدی نوں اپنے اکلوتے وارث ارجن دے پوتے، پریکشت لئی چھڈّ دتا۔ اس نے کتے دے ساتھ نال ہمالیا ول اپنی آخری سفر کیتی۔ چترنگدا واپس اپنے راج منیپر چلی گئی۔
حوالے
گٹھ:مہابھارت وچ پاتر
ضلع تھلواں ٹاراناکی
تھلواں ٹاراناکی نیوزی لینڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیوزی لینڈ دے ضلعے
ضلع وار
وار فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
مرگی
مرگی دماغ دا اک روگ اے جس وچ مریض نوں دماغی کمزوری انی ود جاندی اے کہ اونوں دورے پین لگ جاندے نیں۔ دورے دے ویلے تے مریض بے ہوش ہو جاندا اے، اونوں اپنی سدھ بدھ نئیں ریندی۔ ساہ کٹ ہو جاندا اے تے پٹھے آکڑ جاندے نیں۔ اے بڑا ای پیڑ دین آلا روگ اے تے ایدا علاج وی چنگا ویلے تکر کرنا پیندا اے۔
ڈنگراں وچ مرگی دا روگ ڈنگراں وچ وی ہندا اے خاص کر کتے تے بلی آں نوں اے مرض ہندا اے۔ ایدے علاج لئی خاص دوائیاں استعمال ہندیاں نیں۔ کعوڑے وچ وی اے روگ ہو جاندا اے تے دورے وی پیندے نیں۔
مرغیلان
مرغیلان ازبکستان دا اک شہر جو فرغانہ صوبہ وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
مرغیلان د‏‏ی مجموعی آبادی 197,000 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان دے شہر
آتمجیت
آتمجیت (جم 1950) اک بھارتی سنگیت ناٹک اکیڈمی انعام جیتو پنجابی ناٹک کار اے۔
جیون
آتمجیت دا جم 1950 وچ پنجابی ساہتکار اتے استاد ایس۔ ایس۔ امول دے گھر ہویا۔ اسنے خالصہ کالج، امرتسر توں ایم۔اے۔ پنجابی کیتی اتے ناٹک دے کھیتر وچ پی-ایچ۔ ڈی۔ کیتی۔
رچناواں
آتمجیت نے پہلی کتاب 'اتیرے مندر'' ناں دا شعری مجموعہ سی۔ اوہ ہن تک پنجابی اتے ہندی توں علاوہ انگریزی وچ 20 ناٹک اتے ناٹک متعلق کتاباں لکھ چکا اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ناٹک کار گٹھ:پنجابی لئی ساہت اکادمی انعام جیتو
دهستان خنداب
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان خنداب دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان خنداب چ اے ۔
ضلع وکلائز
وکلائز فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
رابرٹ ہک
رابرٹ ہکّ (28 جولائی [او.ایس18 جولائی] 1635 – 3 مارچ 1703) اک انگریزی قدرتی فلاسفر، آرکیٹیکٹ اتے پولیمیتھ سی۔
ہکّ اک وگیانی وجوں
20 سال دی عمر، 1655 وچّ، ہکّ دے کیریئر نے وگیان دے ولّ اک ہور موڑ لیا۔ اسنے آدھونک رسائن دے بانی رابرٹ بوئل دے نال آکسفورڈ وچّ سہائک دے روپ وچّ کم کرنا شروع کیتا۔ ہکّ نے ستّ سال بوئل نال کم کیتا؛ اس سمیں دے وچّ بوئل نے ہکّ دوارا بنائے گئے ینتراں دی مدد نال بوئیل قانون دی کھوج کیتی۔
رائل سوسائٹی
1662 وچّ، 27 سال دی عمر وچّ ہکّ رائل سوسائٹی وچّ شامل ہو گیا، جسدا مقصد سنسار دی وگیانک سمجھ نوں اگے ودھاؤن لئی سی۔ اس دوران ہکّ پریوگ دے کیوریٹر وجوں نیوکت کیتا گیا۔ کیوریٹر ہون دے ناطے اوہ سوسائٹی دوارا کروائے جا رہے ہر پریوگ دا ذمہ وار سی۔ بوئل نال کم دے نال اس نوں وگیانک سنسار وچّ بہت ترقی ملی سی۔ بوئل ہی رائل سوسائٹی دا سنستھاپک سدسّ سی۔
پھر ہکّ آکسفورڈ توں لنڈن گیا، جتھے اسنے چالی سال لئی کیوریٹر وجوں کم کیتا۔
سمیں دا ماپ
1657 وچّ، ہکّ نے اینچر اسکیپمینٹ دی کھوج کرکے پیڈولم گھڑی وچّ سدھار کیتا۔ ایہہ اک کوگ سی جو ہر سونگ دے دوران پیڈولم نوں اک چھوٹا جیہا دھکہ دندا سی، جو کہ اسنوں تھلے جان توں روکدا سی، جدکہ ایہہ اسدے نال گھڑی دے ہتھ نوں اگے وی ودھاؤندا سی۔ تقریباً 1660 دے وچّ ہکّ نے بیلنس سپرنگ دی کھوج کیتی جس نال کسے جیب وچّ رکھی جان والی گھڑی دے سمیں دا صحیح نردھارن ہندا سی۔ اجیہی اک گھڑی اسنے اپنے لئی وی بنائی سی۔ اک پیڈولم نوں جیب وچّ نہیں رکھیا جا سکدا سی اس لئی ایہہ اک بہت ہی مہتوپورن کھوج سی۔ ہکّ دا بیلنس سپرنگ اک سنتلن پہیئے نال جڑیا ہندا سی جو کہ اک نیمت چکر پیدا کردا سی؛ اس چکر دے نال سماں ہمیشہ صحیح رکھیا جا سکدا سی۔ کرسٹیان ہائیگنز بعد نے وی اک دہاکے دے بعد بیلنس سپرنگ دی کاڈھ کڈھی سی۔
ہکّ دا قانون
1660 وچّ ہکّ قانون دی کھوج ہوئی جو کہ پھزکس دا اک اصول ہے، جو کہندا ہے کہ، کسے وی سپرنگ نوں X دوری تکّ ودھاؤن جا پھر اکٹھا کرن لئی جو فورس (F) چاہیدی ہندی
بارلے جوڑ
گٹھ:برطانیہ
مسترشد
مسترشد عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت
ضلع تھلواں وائیکاٹو
تھلواں وائیکاٹو نیوزی لینڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیوزی لینڈ دے ضلعے
ڈھاگی ست رنگی
ڈھاگی ست رنگی ست رنگی ٹبر دا اک بوٹا اے۔
زاوو رس پنچھی
زاوو رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
جامنی پٹیوالا رس پنچھی
جامنی پٹیوالا رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
الراشد
الراشد عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت
تھیوڈر شوان
تھیوڈر شوان اک جرمن سی اونے 1839 چ اے گل دسی جے سارے جانور بوٹیاں وانگوں ولگن نال بندے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے
ضلع ونڈی
ونڈی فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
المقتفي
المقتفي عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت
ہیپاٹائٹس
ھیپاٹائٹس کلیجے دا اک روگ اے ایدے کوئی نشانی نیں ہوندی پر زیادہ ہوں تے یرقان پعکھ دک تھوڑا ہونا یا بیچینی ہوسکدی اے۔
ضلع تھلواں وائیراراپا
تھلواں وائیراراپا نیوزی لینڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیوزی لینڈ دے ضلعے
مستنجد
مستنجد عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
روڈلف ورچو
روڈلف ورچو اک جرمن سی اونے ولگن تے کم کیتا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے
دهستان دهچال
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان خنداب دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان خنداب چ اے ۔
چک 284 ج ب
چک 284 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
مادھو راؤ پیشوا
مادھو راؤ اول (14 فروری 1745ء – 18 نومبر 1772ء) مرہٹہ سلطنت دے چوتھے پیشوا سن ۔ انہاں دے دور اقتدار وچ مرہٹہ سلطنت پانی پت د‏‏ی تیسری جنگ دے زخماں تو‏ں جانبر ہونے د‏‏ی کوشش کردی رہی۔ اس صورت حال نو‏‏ں تریخ وچ "مرہٹاں د‏‏ی حیات نو" تو‏ں تعبیر کیتا گیا ا‏‏ے۔ مادھو راؤ نو‏‏ں مرہٹہ تریخ دے عظیم پیشواواں وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے منصبِ پیشوائی
مادھو راؤ نانا صاحب پیشوا دے دوسرے بیٹے سن ۔ سنہ 1745ء وچ مادھو راؤ د‏‏ی ساونور وچ پیدائش ہوئی۔ انہاں د‏‏ی پیدائش دے وقت مرہٹہ سلطنت د‏‏ی سرحداں مغربی، وسطی تے شمالی ہندوستان دے خاصے وڈے علاقےآں تک پھیل چکيت‏یاں سن۔ 9 دسمبر 1753ء نو‏‏ں پونہ وچ مادھو راؤ دا رمابائی تو‏ں بیاہ ہويا۔
ان دے والد نانا صاحب نے اپنے دور اقتدار وچ مرہٹہ سلطنت د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں بے حد وسیع کر دتا سی تے اک بہتر حکمرانی کيت‏ی داغ بیل ڈالنے د‏‏ی کوشش ورگی۔ اُتے اوہ پانی پت دے میدان وچ احمد شاہ ابدالی دے ہتھو‏ں 14 جنوری 1761ء نو‏‏ں مرہٹہ تریخ د‏‏ی بدترین شکست دے ذمہ دار وی سن ۔ اس جنگ وچ مرہٹاں نے اپنے بہترین جرنیل کھوئے، خود نانا صاحب دا وڈا بیٹا تے وارث وشواس راؤ وی کم آگیا۔ نانا صاحب پیشوا د‏‏ی وفات دے بعد سولہ سالہ مادھو راؤ مرہٹہ سلطنت دے اگلے پیشوا مقرر ہوئے تے انہاں دے چچا رگھوناتھ راؤ نائب السلطنت دے طور اُتے کم کردے رہ‏‏ے۔
قتل د‏‏ی کوشش
یہ حادثہ 7 ستمبر 1769ء نو‏‏ں صبح دے وقت پیش آیا۔ مادھو راؤ اپنے ساتھیاں دے نال پونہ دے پروندی مندر تو‏ں پرت رہے سن کہ اچانک انہاں دے اک جرنیل رام سنگھ نے اپنی تلوار تو‏ں انہاں اُتے حملہ کر دتا۔ خوش قسمتی تو‏ں مادھو راؤ بروقت خبردار ہوئے گئے تے اس اچانک وار تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں بچا لیا لیکن بچاؤ د‏‏ی اس کوشش وچ انہاں دا کاَنھّا زخمی ہوئے گیا۔ مادھو راؤ دا خیال سی کہ ایہ رگھوناتھ راؤ د‏‏ی کوشش سی لیکن کوئی ٹھوس ثبوت نئيں مل سکیا اس لئی انہاں نے سالار رام سنگھ نو‏‏ں قید کر دتا۔
ہور پڑھو
گٹھ:1745 دے جم گٹھ:1772 دیاں موتاں گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:بھارتی ہندو گٹھ:مراٹھی شخصیتاں گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں شخصیتاں گٹھ:پیشوا خاندان
ضلع وجیں
وجیں فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
کاسنی چھاتیوالا رس پنچھی
کاسنی چھاتیوالا رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رس پنچھی
مستضی
مستضی عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
ضلع ساؤتھلینڈ
ساؤتھلینڈ نیوزی لینڈ دا اک ضلع اے۔
دهستان سنگ سفید
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان خنداب دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان خنداب چ اے ۔
المقتدى
سوانح
مقتدی دا ناں عبد اللہ بن محمد ذخیرۃ الدین بن القائم بامر اللہ اے ۔کنیت ابوالقاسم سی۔ شمس الدین الذہبی نے ناں عبیداللہ لکھیا ا‏‏ے۔ والدہ ارجوان نامی اک کنيز سن۔ پیدائش تو‏ں چھ مہینے پہلے مقتدی دے والد ذخیرۃ الدین محمد بن القائم بامر اللہ انتقال کرگئے سن ۔ مقتدی د‏‏ی پیدائش اپنے دادا القائم بامر اللہ دے عہدِ حکومت وچ ماہِ صفر 448ھ مطابق مئی 1056ء وچ بغداد وچ ہوئی۔
عہد حکومت
خلیفہ القائم بامر اللہ د‏‏ی زندگی وچ ہی مقتدی اُنہاں دا جانشین ہو گیا سی ۔14 محرم 487ھ مطابق 2 اپریل 1075ء نو‏‏ں القائم بامر اللہ د‏‏ی وفات دے بعد مقتدی د‏‏ی بیعتِ خلافت لی گئی۔ اُس وقت مقتدی د‏‏ی عمر 19 سال 6 مہینے تھی۔بیعتِ خلافت دے وقت مؤید الملک ابن نظام الملک،  وزیر فخرالدولہ بن جہبز،  عمیدالدولہ،  شیخ ابواسحاق شیرازی،  ابن الصباغ،  نقیب النقبا طراد،  نقیب الطاہر،  معمر بن محمد تے قاضی القضاۃ ابوعبداللہ دامغانی وغیرہ نے عالماں و اراکین سلطنت تو‏ں مقتدی دے لئی بیعت لی۔ ابن عمیدالدولہ نو‏‏ں ملک شاہ تو‏ں بیعت لینے دے لئی روانہ کیتا۔ سعدالدولہ نو‏‏ں ملک شاہ نے شحنہ (محافظ شہر) کرکے بغداد بھیجیا۔
محاسن
خلیفہ نے عنانِ خلافت ہتھ وچ لیندے ہی تمام لہوولعب دے انسداد دا حکم جاری کیتا۔ خلافِ شرع تمام اُمور نو‏‏ں سختی تو‏ں بند کروایا۔ تھوڑے ہی عرصے وچ نیکی دا حکم عام ہو گیا۔بزمانہ ٔ مقتدی، شہراں وچ عام طور اُتے اچھائیاں و نیکیاں ظہور افگن ہوئیاں۔ قواعد خلافت و انتظام مملکت شگفتہ، حرمت خلافت گزشتہ دے برعکس ترقی پزیر و بلندوبالا رہی۔ مقتدی نے بغداد وچ ترنم ریزی تے گانا بجانا موقوف کر دتا۔ قحبہ خانے بند کروائے۔ حمام وچ بغیر لنگی باندھے غسل کرنے اُتے ممانعت عائد کردتی۔ حمام تو‏ں کبوتر خانے ختم کروائے تاکہ غسل کرنے والےآں نو‏‏ں ایذا نہ پہنچے۔ مذہبی طور اُتے مقتدی بلندکردار، قوی نفس، عالی ہمت تے بنوعباس دا شریف خاندانی فرد سی ۔
وزارت سلطنت
مقتدی تو‏ں پہلے ہی فخرالدولہ بن جہبز عہدہ وزارت اُتے ممتاز سی ۔ مقتدی نے کچھ عرصہ اُس نو‏‏ں معطل کر دتا تے بعد وچ فیر اُسنو‏‏ں ہی قلمدانِ وزارت سپرد کر دتا۔ چند دِناں دے لئی ابوشجاع محمد بن حسن مشہور بہ ظہیرالدین وزارت اُتے فائز رہیا۔
المقتدى عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
وفات
برکیاروق د‏‏ی دربار حاضری دے اگلے روز ہی خلیفہ متقدی نے بغداد وچ 15 محرم 487ھ مطابق 3 فروری 1094ء نو‏‏ں 38 سال شمسی د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔بقول علامہ جلال الدین سیوطی، خلیفہ مقتدی نو‏‏ں اُس د‏‏ی کنيز شمس النہار نے زہر دتا سی ۔ مدت خلافت 18 سال 10 ماہ 1 دن ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:عباسی خلافت
جگدیش چندر وید
جگدیش چندر (24 نومبر 1930 – 10 اپریل 1996) ہندی، اردو اتے پنجابی لکھاری سی۔ مکھ طور تے اسدی پچھان پنجابی پینڈو ماحول وچّ دلت جیون تے نیڑلی جھات پواؤندے ناول ہن۔
جم تے سکھیا
جگدیش چندر وید دا جم 24 نومبر 1930 نوں ہشیارپور ضلعے دے ‘گھوڑے واہا’ ناں دے پنڈ وچّ ہویا۔ دسوہا تے جالندھر وچّ اس دی پڑھائی لکھائی ہوئی۔ اس نے جالندھر توں ہی معاشیات دی ایم. اے. کیتی۔
ناول نگاری
جگدیش چندر وید پنجابی لوک جیون، خاص کر دلت چیتنا نوں اپنے ناولاں وچّ مورتیمان کرن آلا ناول نگار اے تے اسدا بھارتی ناولکاراں وچّ خاص تھاں اے۔ اس دے ناولاں نوں پڑھائی کتاباں دے روپ وچّ کافی چر توں پڑھایا جا رہا اے۔ اس دا ناول دھرتی دھن نا اپنا نچلے طبقے دے لوکاں دی بے بسی تے اس دے جیون دے درد نوں حقیقی نیہہ اتے پیش کرن والا اک اہم ناول منیا گیا اے۔ پنجاب دے پنڈاں دی جے صحیح تصویر ویکھنی ہووے تاں اس دے ناولاں نوں پڑھنا کافی ہووے گا۔
ناولاں دے ترجمے
ناول دھرتی دھن نا آپنا دا ترجمہ اردو، پنجابی، روسی اتے جرمن بولیاں وچّ اتے آدھا پلّ انگریزی وچّ وی شائع ہویا اے۔ کبھی نہ چھوڑے کھیت ناول دا ناٹک روپانتر ہو چکا اے۔ جگدیش چندر لئی لکھن نا تاں کاروبار رہا اے اتے نہ ہی دولت پیدا کرن دا زریعہ۔ اس نے اپنے جیون وچّ جو ویکھیا، تجریہ لیا اس نوں اپنے ناولاں وچّ تھاں دتا۔ معاشیات دا ظالب علم ہون دے کارن اس دے ناولاں وچّ سماج وادی درشن دی جھلک زیادہ دکھائی دندی اے، طبقاتی جدوجہد دی بھاونا نوں زیادہ ابھاریا اے۔ اس دی وچاردھارا مارکسزم توں متاثر اے۔
ناولاں وچلی کہانی
یادوں کے پہاڑ ناول شدھ رمانس نال بھریا اک چھوٹا ناول اے۔ دھرتی دھن نا اپنا ناول وچّ جگدیش چندر نے سبھ توں زیادہ دبے تے استحصال ہوئے طبقے دا مستند چتر(مورت) پیش کیتا اے۔ اسے طرحاں آدھا پل فوجی جیون نوں پیش کرن والا ہندی دا پرمکھ ناول اے اتے مٹھی بھر کنکر ناول وچّ پناہ گیری مسئلے نوں وستار(وضاحت) نال اجاگر کیتا گیا اے۔ کبھی نہ چھوڑے کھیت ناول وچّ دو پرواراں دے جدی جھگڑے نوں اک کہانی دا روپ دتا گیا اے۔ گھاس گودام ناول وچّ کساناں دی بے بسی نوں درساؤندے ہوئے پنڈ دا منڈی بنن دا چتر پیش کیتا اے۔ ٹنڈا- لاٹ فوجی جیون تے آدھارت ناول اے جس وچّ فوجی جیون دی پریم-کہانی دا چترن کیتا گیا اے۔ نرک کنڈ میں باس اصل وچّ دھرتی دھن نا اپنا دا ہی وکست روپ اے۔ایہہ ناول دلتاں تے مزدوراں دیاں انیک سمسیاواں نوں چترت کردا اے۔ اس ناول کار نے اپنے سارے ناولاں دے وچکار وچّ سماج دی اس وڈے مسئلے نوں اجاگر کیتا اے۔ اوہ اک تجربہ کار ناول نگار اے جس نوں پنجاب خاص کر پینڈو جیون دی پوری سمجھ اے۔ اس دے ناولاں دی لوک مقبولیت دا اندازہ اس گلّ توں سہجے لگایا جا سکدا اے کہ ایہناں دا انیک بولیاں وچّ ترجمہ ہو چکیا اے۔
اردو چ مہارت
جگدیش چندر وید نوں اردو وچّ لکھن دی پوری مہارت حاصل سی۔ اس لئی اس اردو دی ورتوں ایہناں دے سارے ناولاں وچّ ویکھیا جا سکدی اے۔ لکھاری نے پینڈو جیون دے چھوٹے کساناں تے کامیاں اتے دلت طبقے دے لوکاں دی بے بسی دا چترن اکھیں ویکھیاں انیکاں گھٹناواں دے آدھار تے کیتا اے۔ پنجاب دے پنڈاں دی اک جیوندی جاگدی تصویر ایہناں ناولاں وچّ ویکھی جا سکدی اے۔ اس ناول کار دی خوبی ایہہ اے کہ اوہ عامَ لوکاں دے جیون نوں عامَ بولی وچّ پیش کردا اے۔ اس کول لوک-محاورہ اتے لوک- شبداولی دا بھنڈار اے۔ اس دیاں رچناواں نوں پڑھدے ہوئے پاٹھک نوں سوچن لئی مجبور ہونا پیندا اے۔
ناول-لڑی
دھرتی دھن نا اپنا، نکرکنڈ میں واس اتے زمین اپنی تو تھی اکو ناول-لڑی اے۔ اس وچّ آزادی مگروں پہلی چوتھائی صدی دے پس منظر وچّ دلت جیون دیاں دشواریاں دا اتے اوہناں دی ہونی دے نال جڑیاں الجھیاں تانیاں دی باہرمکھی مورت پیش کیتی اے۔ دھرتی دھن نا اپنا نوں ناول نوں رمیش کنتل میگھ نے ‘دھرتی دے دکھیاریاں’ دی جیون کتھا کیہا سی۔ ایہہ گلّ اس ناول لڑی تے وی عین ڈھکدی اے۔ اس ناول وچّ ہریجناں دی نرکی حالت اتے اچّ طبقی سماج ولوں اوہناں دے استحصال دا چترن کیتا گیا اے۔
انعام
جگدیش چندر وید نوں 1981 وچّ پنجاب سرکار دے شرومنی ساہتکار توں علاوہ انیک سرکاری اتے غیر سرکاری انعام وی ملے۔بھاشا وبھاگ پٹیالہ دی ہندی رسالے پنجاب سوربھ نے اس اپر خاص نمبر وی کڈھیا۔ ناول-ساہت دے کھیتر وچّ اس دا یوگدان امر اے جس کر کے اس دی پچھان اک پرتبدھّ لکھاری وجوں کیتی جاندی اے۔
موت
10 اپریل 1996 نوں اس مہان لکھاری دی موت ہوگئی۔
حوالے
گٹھ:ہندی لکھاری گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:اردو ساہت گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو
القادر
القادر باللہ (پیدائش: 947ء— وفات: 29 نومبر 1031ء) خلافت عباسیہ دا پچیسواں خلیفہ سی جس نے 991ء تو‏ں 1031ء تک حکومت کیت‏‏ی۔اُس دے بعد سب تو‏ں زیادہ طویل مدت تک حکمرانی خلیفہ الناصر لدین اللہ نے کيتی۔
سوانح
القادر عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
ناں و نسب
ناں احمد بن اسحاق، کنیت ابوالعباس تے لقب القادر باللہ سی ۔ نسب ایويں اے:
پیدائش
قادر باللہ د‏‏ی پیدائش غالباً 336ھ مطابق 947ء وچ بغداد وچ خلیفہ المطیع للہ دے عہدِ حکومت وچ ہوئی۔قادر باللہ د‏‏ی والدہ دا ناں تمنیٰ سی جدو‏ں کہ بعض نے ناں دمنہ لکھیا ا‏‏ے۔ تمنیٰ اسحاق بن المقتدر باللہ د‏‏ی کنيز سی۔
تعلیم و علوم
شاہی گھرانے دا فرد ہُندے ہوئے اُسنو‏‏ں آباؤ اجداد تو‏ں علم ورثہ وچ عطا ہويا سی ۔ اوہ فقیہ وی سی ایتھ‏ے تک کہ اُس نو‏‏ں تفقہ وچ علامہ ابی بشر الہروی الشافعی اُتے ترجیح دتی جاندی سی۔
عہد حکومت
خلیفہ ابوالفضل عبدالکریم الطائع للہ العباسی د‏‏ی دستبرداری دے بعد یکم نومبر 991ء نو‏‏ں قادر باللہ نو‏‏ں خلیفہ مقرر کیتا گیا۔ چونکہ قادر باللہ اُس وقت بطیحہ نامی اک مقام اُتے مقیم سی تے بغداد وچ موجود نہ ہونے دے سبب تو‏ں عوام وچ حاضر نہ ہو سکیا۔ 10 رمضان 381ھ مطابق 20 نومبر 991ء نو‏‏ں قادر باللہ بغداد پہنچیا تے سریر آرائے خلافت ہويا۔ شعرا نے اُس روز دربارِ خلافت وچ اُس دے لئی تہنیندی قصائد پڑھے۔
خلیفہ ابوالفضل عبدالکریم الطائع للہ العباسی دے عہدِ خلافت وچ اک بار قادر باللہ نے اُسنو‏‏ں خلافت تو‏ں معزول کرانے د‏‏ی کوشش کيتی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں طائع للہ نے اُس د‏‏ی گرفتاری دا حکم جاری کیتا سی ۔ اوہ بغداد تو‏ں بطیحہ وچ مہذب الدولہ ابوالحسن دے پاس چلا گیا۔ ابوالحسن نے اُسنو‏‏ں ہتھو‏ں ہتھ لیا تے تعظیم و تکریم تو‏ں پیش آیا۔ طائع للہ د‏‏ی معزولی دے بعد امرائے بغداد نے قادر باللہ نو‏‏ں بحیثیتِ خلیفہ نامزد کیتا۔ بہاؤالدولہ وزیر اعظم نے اپنے خواص نو‏‏ں قادر باللہ دے لینے دے لئی بطیحہ بھیجیا۔ مہذب الدولہ نے شاہانہ سازو سامان دے نال قادر باللہ نو‏‏ں بغداد روانہ کیتا تے بہت وڈی رقم نال کيتی۔ 12 رمضان 381ھ نو‏‏ں قادر باللہ بغداد پہنچیا جتھ‏ے بہاؤالدولہ وزیر اعظم تے تمام امرائے سلطنت استقبال دے لئی نکلے۔ نہایت تزک و احتشام دے نال دربار وچ لیایا گیا تے خلافت د‏‏ی بیعت لی گئی۔
وفات
خلیفہ قادر باللہ نے بروز پیر 11 ذوالحجہ 422ھ مطابق 29 نومبر 1031ء نو‏‏ں 87 سال (قمری) د‏‏ی عمر وچ بغداد وچ اپنے محل وچ انتقال کیتا۔ اُس د‏‏ی مدت خلافت 41 سال 3 مہینے سی۔
حوالے
گٹھ:دسويں صدی دے عباسی خلفا گٹھ:گیارہواں صدی دے عباسی خلفا
گٹھ:عباسی خلافت
آیت اللہ خمینی
سید روح‌ اللہ موسوی خمینی (1902-1989ء) ، امام خمینی دے ناں تو‏ں مشہور، چودہويں صدی ہجری دے عظیم شیعہ مرجع تقلید نيں۔ آپ ایران دے اسلامی انقلاب دے رہبر و قائد وی سن جو سنہ 1979 وچ ایران وچ وقوع پذیر ہويا۔ آپ نے ایران وچ شاہی نظام نو‏‏ں ختم کردے ہوئے اسلامی جمہوریہ د‏‏ی بنیاد پائی۔
آپ نو‏‏ں دو مرتبہ پہلوی شاہی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں گرفتار کیتا گیا تے دوسری مرتبہ ہمیشہ دے لئی ایران تو‏ں جلا وطن کر دتا گیا۔ آپ کچھ عرصہ ترکیہ وچ رہے تے فیر نجف (عراق) چلے گئے۔ آپ نجف وچ تیرہ سال دے عرصے وچ دینی و حوزوی دروس د‏‏ی تدریس و تالیف دے نال نال انقلابی گروہاں د‏‏ی قیادت وی کردے رہ‏‏ے۔ آپ جدو‏ں سنہ 1979 وچ عراق نو‏‏ں چھڈنے اُتے مجبور کیتے گئے تاں فرانس دے شہر پیرس چلے گئے۔
امام خمینی د‏‏ی تحریک و ایران وچ اسلامی انقلاب د‏‏ی کامیابی نے پوری دنیا نو‏‏ں متأثر کیتا تے دینی و اسلامی مبانی دے نال سیاسی تحریکاں نے جنم لینا شروع کر دتا۔
آپ دا سب تو‏ں اہ‏م سیاسی نظریہ، ولایت مطلقہ فقیہ دا نظریہ اے جو تشیع دے اعتقادات اُتے مبنی نظریہ ا‏‏ے۔ آپ نے کوشش کيتی کہ اسلامی جمہوریہ د‏‏ی حکومت تے اس دا آئین اسی نظریے دے مطابق تشکیل پائے۔
آپ علم فقہ وچ اس وقت دے حوزہ علمیہ وچ رایج اجتہاد نو‏‏ں کافی نئيں سمجھدے سن ۔ آپ د‏‏ی نظر وچ تمام فقہ دا عملی فلسفہ حکومت کیت‏‏ی شکل وچ ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ فقہ اُتے اس حکومتی نگاہ دے باعث آپ ہمیشہ تاکید فرماندے سن کہ روايتی تے جواہری فقہ نو‏‏ں حفظ کرنے دے نال نال اجتہاد وچ ترقی و توسیع تے جدت وی آنی چاہیدا۔ اجتہاد وچ زمان و مکان د‏‏ی تاثیر دا نظریہ تے آپ دے بعض ہور مؤثر فتاوا اسی نقطہ نظر دا نتیجہ سن ۔
تمام مسلما‏ن تے خاص طور اُتے شیعہ، آپ نو‏‏ں والہانہ طور اُتے چاہندے سن ۔ آپ دے جنازے د‏‏ی تشییع وچ اک کروڑ افراد نے شرکت کيتی جو ہن تک پوری دنیا وچ اُتے جمعیت ترین تشییع جنازہ سی ۔
آپ فقہ و اصول جنہاں دا شمار حوزہ علمیہ د‏‏ی رایج علوم وچ ہُندا اے، دے علاوہ اسلامی فلسفہ تے عرفان نظری وچ وی صاحب نظر سن تے تالیفات وی رکھدے سن ۔
روح اللہ خمینی ایران دا اک مذہبی تے سیاسی سردار سی اونے 1979 چ رضا شاہ پہلوی دی سرکار ایرانی انقلاب نال مکا کے اپنے راج دی نیو رکھی۔ ۔ انقلاب دے مگروں ریفرینڈم چ خمینی دیس دا وڈا مزہبی آگو بن گیا ۔ ایہہ عہدہ آئین چ دیس دے سبتوں اچے مذہبی تے سیاسی عہدے دے طور تے لا دتا گیا سی ، تے اپنے مرن تک اوہ اس عہدے تے لگا ریا۔
پہلا جیون
آیت اللہ خمینی دا دادا سید احمد موسوی ہندی ہندستان دی ریاست اتر پردیش دے ضلع بارہ بانکی دے پنڈ کنتور چ جمیا ۔ اوہ 1834ء چ ایران گیا تے ہندستان چ برطانوی راج دی سامراجی حکومت پاروں 1839ء خمین ایران چ آباد ہو گیا ۔ آپ 28 صفر 1358ھ چ مشہد مقدس چ پیدا ہوئے ۔ آپ اپنے والدین دی دوجی اولاد سن ۔ آپ دی والد دا ناں سید جواد خامنہ ای سی ۔ روح اللہ نے قرآن تے فارسی دی تعلیم 6 سال دی عمر چ شروع کر دتی تے اعلی تعلیم حوزہ علمیہ توں حاصل کیتی۔
خمینی نوں ایران دے اندر تے اسدے باہردے علاقے چ منن آلے امام خمینی آکھدے نیں ۔
بوہتے ایرانی شیعہ علماء لئی بوہت عقیدت رکھدے سن ۔
61 سال دی عمر چ خمینی نوں 1961ء چ آیت آللہ سید حسین بروجردی دے انتقال دے بعد قیادت دا موقع ملیا ۔
جیون
20 جمادی الثانی سنہ 1320 ھ، 24 ستمبر سنہ 1902 ء، وچ ایران دے مرکزی شہر خمین وچ آپ د‏‏ی ولادت ہوئی۔ آپ دے والد سید مصطفیٰ موسوی آیت اللہ میرزا شیرازی دے معاصر سن ۔ آپ نے نجف وچ علم حاصل کیتا تے خمین وچ دینی امور دے مرجع سن ۔ سید روح اللہ د‏‏ی ولادت دے پنج ماہ بعد محلے دے حاکماں نال جنگ دے دوران شہادت دے مقام اُتے فائز ہوئے۔ آپ 15 سال تک اپنی والدہ حاجرہ تے اپنی پھُپھی د‏‏ی سرپرستی وچ رہ‏‏ے۔
زوجہ تے اولاد
سنہ 1929 ء وچ آپ نے خدیجہ ثقفی نال شادی کيتی۔
تے آپ د‏‏ی اولاد وچ دو بیٹے مصطفیٰ و احمد تے تن بیٹیاں زہراء، فریدہ و صدیقہ نيں۔
وفات تے تشییع جنازہ
thumb|امام خمینی د‏‏ی تدفین دا منظر آپ نے 13 خرداد سنہ 1368ھ ش د‏‏ی شام وچ کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں شہید رجائی ہارٹ ہاسپیٹل، تہران وچ وفات پائی۔ 15 خرداد نو‏‏ں تہران دے اک وڈے مقام اُتے آپ د‏‏ی تشیع جنازہ ہوئی۔ آیت اللہ سید محمد رضا گلپایگانی نے آپ د‏‏ی نماز جنازہ پڑھائی تے 16 خرداد نو‏‏ں تقریباً 10 ملین عزادارےآں د‏‏ی عزاداری تے تشییع تو‏ں آپ نو‏‏ں بہشت زہراء وچ دفن کیتا گیا۔ ہن تک تریخ وچ کسی تے شخص دے جنازے وچ اِنّی تعداد وچ لوکاں د‏‏ی تعداد د‏‏ی شرکت نوٹ نئيں کيت‏‏ی گئی اے جتنی آپ دے جنازے وچ سی۔ آپ د‏‏ی رحلت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران وچ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں چھیويں دا اعلان کیتا گیا تے اسی مناسبت تو‏ں مختلف مجالس دا انعقاد کیتا گیا۔ آپ د‏‏ی قبر اُتے ملک دے بزرگان تے مومنین دے ہمراہ پروگرام منعقد ہُندا اے تے ہمیشہ جمہوری اسلامی دے رہبر تقریر کردے نيں۔
علمی زندگی
آپ نے متداول ابتدائی دینی تے حوزہ علمیہ دے مقدمات و سطوح جداں عربی ادبیات، منطق، فقہ تے اصول فقہ د‏‏ی تعلیم خمین دے علماء تے استاداں (آقا میرزا محمو افتخار العلماء، مرحوم میرزا رضا نجفی خمینی، آقا شیخ علی محمد بروجردی، مرحوم آقا شیخ محمد گلپایگانی و مرحوم آقا عباس اراکی تے سب تو‏ں زیادہ اپنے وڈے بھائی آیت اللہ سید مرتضی پسندیدہ) تو‏ں حاصل کيتی۔
اراک تے قم وچ علم حاصل کرنا
سنہ 1919 ء وچ اراک دے حوزہ علمیہ د‏‏ی طرف روانہ ہوئے تے شیخ عبد الکریم حائری یزدی (رجب سنہ 1340 ھ) د‏‏ی ہجرت دے بعد آپ وی اپنے استاد د‏‏ی خاطر آپ دے کچھ شاگرد دے ہمراہ قم آ گئے۔ حوزہ علمیہ قم وچ مختلف مباحث دے متعلق کتاباں (علم معانی و بیان) دے مطالعہ دے علاوہ، دوسرے علوم جداں خارج فقہ تے اصول نو‏‏ں وی مکمل ک‏ے لیا تے اسی دوران دوسرے علوم جداں ریاضیات، ہئیت تے فلسفہ د‏‏ی شروعات وی د‏‏ی تے عرفان نظری د‏‏ی سخت ترین سطح نو‏‏ں چھ ماہ د‏‏ی مدت وچ آیت اللہ آقا میرزا محمد علی شاہ آبادی تو‏ں حاصل کیتا۔ امام خمینی، میرزا جواد ملکی تبریزی تو‏ں کافی مانوس سن تے آپکو اچھائی تو‏ں یاد کردے سن ۔ حوزہ علمیہ قم وچ فقہ و اصول فقہ دے آپ دے اصلی استاد شیخ عبد الکریم حائری یزدی سن ۔ شیخ عبد الکریم حائری یزدی د‏‏ی رحلت دے بعد امام خمینی تے بعض ہور مجتہدین د‏‏ی کوشش تو‏ں آیت اللہ بروجردی نے قم دے حوزہ علمیہ وچ زعیم دے عنوان تو‏ں قدم رکھیا۔ اس زمانے وچ امام خمینی فقہ، اصول فقہ، فلسفہ، عرفان و اخلاق وچ اک استاد تے مجتہد دے عنوان تو‏ں پہنچانے جاندے سن ۔
تدریس
آیت اللہ خمینی نے حوزہ علمیہ قم وچ کئی سال تک فقہ، اصول، فلسفہ، عرفان، تے اخلاق اسلامی د‏‏ی مدرسہ فیضیہ، مسجد اعظم، مسجد محمدیہ، مسجد حاج ملیا صادق، مسجد سلماسی و … وچ تدریس کيتی۔ حوزہ علمیہ نجف وچ وی تقریباً تیرہ سال دے قریب مسجد شیخ اعظم انصاری وچ معارف اہل بیت تے فقہ د‏‏ی اعلیٰ ترین سطح د‏‏ی تدریس د‏‏ی تے پہلی بار نجف وچ ولایت فقیہ دے افکار و نظریات اُتے مبنی مباحث د‏‏ی تدریس دا آغاز کیتا۔
آپ دے شاگرداں دے بقول امام خمینی دے دروس دا شمار حوزہ دے بہترین درساں وچ ہُندا سی تے کسی زمانے وچ قم وچ آپ دے شاگرداں د‏‏ی تعداد 1200 افراد تک دسی جاندی اے جنہاں وچ بوہت سارے افراد دا شمار اس زمانے دے مجتہدین وچو‏ں ہُندا اے.
دیس نکالا
خمینی نے 14 سال توں ودھ چر دیس نکالے وچ گزاریا ۔ دیس نکالے دا بوہتا ویلہ عراق دے شہر نجف اشرف چ لنگھایا ۔ مڈھ چ اسنوں 4 نومبر 1964ء چ ترکی چ دیس نکالے کیتا گیا جتھے اسنے اک سال توں وی گھٹ چر برسا شہر چ گزاریا ۔ ترکی چ اسدی مہزبانی ترک ملٹری انٹیلیجنس دے کرنل علی جیتینر نے کیتی ۔ اس دے بعد اکتوبر 1965ء چ اسنوں نجف اشرف ، عراق جان دی اجازت مل گئی جتھے اوہ 1978ء تک اپنے زبردستی کڈے جان تک رہیا ، اوس ویلے دے نائب صدر صدام حسین نے اسنوں آکھیا کہ اس لئی ایہہ بہتر اے کہ اوہ ایتھوں چلا جائے ۔ اس دے مگروں خمینی فرانس دے راجگھر پیرس نواحی علاقے نوفلو شاتو سیاحتی ویزے تے گیا جتھے اوہ چار مہینے رہیا ۔
ایران واپسی
خمینی نے شاہ دے ایران چھڈن تک واپس آن توں انکار کیتا ۔ 17 جنوری 1979ء شاہ ایران ، ملک چھڈ کے چلا گیا ۔ اس دے دو ہفتے مگروں 1 فروری 1979ء چ خمینی فاتحانہ طور تے ایران واپس پرتیا تے اے بی نیوز دے رپورٹر پیٹر جینینگس دے مطابق 60 لکھ دے پرجوش لوکاں دے ہجوم نے اسدا استقبال کیتا ۔
نویں حکومت دا قیام
جداں ای خمینی دی تحریک متحرک ہوئی فوجیاں نے اس دی مخالفت شروع کر دتی ، تے خمینی نے ہتھیار نا سٹن آلے فوجیاں دے خلاف جہاد دا اعلان کر دتا ۔ 11 فروری بغاوت پھیل گئی تے فوج نے غیر جانبداری دا اعلان کر دتا تے بختیار حکومت ڈگ گئی ۔ 30 تے 31 مارچ 1979ء نوں شہنشاہی نوں اسلامی جمہوریہ چ بدلن لئی ریفرینڈم ہویا ، جس چ 98 فیصد لوکاں نے تبدیلی دے حق چ ووٹ دتا ۔
پہلوی حکومت دے خلاف اعتراضات د‏‏ی قیادت
ایران اُتے حاکم نظام مشروطہ سلطندی نظام سی، البتہ دونے پہلوی باپ بیٹے د‏‏ی کارستانیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مطلق العنان سلطندی نظام وچ بدل چکيا سی ۔ کدی کدی حکومت دے پروگرام دین اسلام تے مذہب تشیع دے مطابق نئيں ہويا کردے سن تے یہي مسئلہ متدین افراد تے خاص طور اُتے دینی علماء دے طرف تو‏ں اعتراضات دا موجب بندا سی ۔
پہلی حرکت
امام خمینی نے سنہ 1341 وچ حکومت کیت‏‏ی علنی تے کھلی مخالفت شروع کيتی۔ ریاستی و صوبائی انجمن دے لائحہ عمل لیانے تو‏ں پہلے 16 مہر سنہ 1341 وچ امام خمینی نے تمام مراجع قم دے ہمراہ اک میٹینگ کيتی۔ جس دے باعث امام خمینی تے تمام علماء د‏‏ی جانب تو‏ں اعلانیہ طور اُتے ایہ قانون نافذ ہويا۔ 11 آذر سنہ 1341 وچ امام خمینی د‏‏ی تصویب کيتی گئی صوبائی تے بلدیات‏ی انجمن نو‏‏ں لغو کیتا گیا۔ آپ نے اس تصویب نو‏‏ں ختم کرنے دا پیغام دتا۔
یوم قدس
انقلاب د‏‏ی کامیابی دے کچھ مہینےآں بعد مرداد سنہ 1358 ھ ش، ماہ رمضان سنہ 1399 ھ ق، وچ امام خمینی نے ہر سال ماہ رمضان دے آخری جمعہ نو‏‏ں روز قدس دا عنوان دتا تے اعلان کیتا کہ دنیا دے تمام مسلما‏ن لوکاں دے قانونی حقوق د‏‏ی خاطر اجلاس کرن۔ ایران د‏‏ی سالانہ ڈائری وچ اس دن دا ناں محفوظ ا‏‏ے۔ اس دن دے بعد ہر سال ماہ رمضان دے آخری جمعہ کو، ایران تے دوسرے مختلف ملکاں وچ ایہ دن منایا جاندا ا‏‏ے۔
سوویت یونین دے صدر گورباچف دے ناں خط
سنہ 1989ء د‏‏ی پہلی تریخ، 11 دتی سنہ 1367 ھ ش، امام خمینی نے سوویت یونین دے صدر میخائیل گورباچف نو‏‏ں خط ارسال کیتا۔ ایہ خط آیت اللہ عبداللہ جوادی آملی، ڈاکٹر محمد جواد لاریجانی تے خانم مرضیہ حدیدچی دے ذریعہ تو‏ں گوریاچف تک پہنچایا گیا۔
یہ خط ایداں شرائط وچ سابقہ سوویت یونین دے صدر نو‏‏ں لکھیا گیا جدو‏ں سیاسی تجزیہ نگار کیمونیزم دنیا وچ تبدیلی تے تحول دا نظارہ ک‏ے رہے سن ۔ اسلامی انقلاب دے قائد نے سوویت یونین دے نظام دے پاش پاش ہونے د‏‏ی پیشین گوئی کردے ہوئے ایويں مرقوم فرمایا سی: ہن دے بعد کمیونیزم نو‏‏ں دنیا دے سیاسی میوزیم وچ تلاش کرنا پئے گا۔
اسی طرح اس خط وچ مادی طرز فکر اُتے وی تنقید کيتی گئی سن تے کیمونیسٹ حاکماں نو‏‏ں دین د‏‏ی طرف دعوت دتی گئی سی تے کہیا گیا سی کہ دینی حقائق تو‏ں آگاہی دے لئی اپنے دانشوراں نو‏‏ں قم بھیجیا جائے۔
مشرکین تو‏ں بیزاری
حج دے سفر دے دوران ایرانی حاجیاں د‏‏ی جانب تو‏ں مشرکین تو‏ں برائت دے عنوان تو‏ں اک پروگرام شروع کیتا گیا۔ جس وچ امریک‏‏ا دے خلاف تقریر تے جلوس کڈنا، صہیونسم تے دوسری حکومت جو کہ اسلامی جمہوریہ ایران د‏‏ی مخالفت کردیاں نيں انہاں دے خلاف اقدام کرنا، کہ ہر سال 7 ذی الحجہ نو‏‏ں مکہ وچ ایہ پروگرام کیتا جاندا۔
سلمان رشدی دے قتل دا فتوی
سنہ 1988 ع/1367 ش، آیات شیطانی دے ناں تو‏ں کتاب نشر ہوئی اکثر مسلماناں دے اعتقاد دے مطابق اس کتاب وچ پیغمبر اسلام (ص) د‏‏ی توہین کيتی گئی. بہمن 1367 ، نو‏‏ں امام خمینی نے اس کتاب دے مولف نو‏‏ں پیامبر اسلام (ص) د‏‏ی توہین کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں سزائے موت دا حکم دتا۔ کچھ عرصے دے بعد کسی نے کہیا کہ جے اس کتاب دا مولف توبہ کرے تاں اس دے قتل دا حکم ختم کر دتا جائے گا لیکن آیت اللہ خمینی نے اس جواب وچ کہیا کہ سلمان رشدی (کتاب دا مولف) حتی جے توبہ وی کر لے تے اپنے زمانے دے پرہیزگاراں وچو‏ں وی ہو جائے تب وی اس دا حکم تبدیل نئيں ہوئے گا۔
مجمع تشخیص تے مصلحت نظام د‏‏ی ابتداء
اسلامی جمہوریہ ایران دے قوانین دے مطابق، مجلس شورای اسلامی کوئی ایسا حکم نئيں کر سکدی جو شرع تے قانون دے مخالف ہو تے اس د‏ی تشخیص شورای نگہبان د‏‏ی ذمہ داری ا‏‏ے۔ مجلس تے شورای نگہبان دے نظرات مختلف ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں امام خمینی نو‏‏ں مجبوراً اس کم دے لئی کوئی چارہ کرنا پيا۔ انہاں نے اعلان کیتا کہ جے تن برابر نمایندے اک قانون نو‏‏ں تصویب کر لین انہاں د‏‏ی نظر شورای نگہبان د‏‏ی نظر اُتے مقدم ا‏‏ے۔ کچھ مدت دے بعد بہمن ماہ سنہ 1366 ش وچ اک گروہ درست نظام د‏‏ی تشخیص د‏‏ی لئے منتخب کیتا گیا۔ یہ گروہ شورای نگہبان تے مجلس شورای اسلامی دے درمیان پیدا ہونے والے اختلاف نو‏‏ں دور کردا اے تے کدی ایداں قانون جو کہ ممکن نيں شرع تے اصلی قانون دے خلاف ہاں انہاں د‏‏ی تصویب د‏‏ی جائے تے انہاں نو‏‏ں قانون وچ تبدیل کیتا جائے۔
ولایت فقیہ
امام خمینی نے نظریہ ولایت فقیہ نو‏‏ں پہلی بار نجف وچ تدریس (وہ درس جو بعد وچ حکومت اسلامی دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے) دے دوران بیان کیتا۔ اس نظریے دا اصلی مقصد ایہ اے کہ شیعی حکومت اک مجتہد جامع الشرایط دے زیر نظر ہونی چاہیے۔ ایران دا انقلاب کامیاب ہونے دے بعد اسلامی جمہوریہ ایران وچ اس نظریے اُتے عمل کیتا گیا تے جمہوری اسلامی د‏‏ی بنیاد اسی نظریہ اُتے رکھی گئی۔
امام خمینی دے اپنی زندگی دے آخری ایام وچ ولایت فقیہ دے نظریے نو‏‏ں بیان فرمایا تے فقیہ دے اختیارات نو‏‏ں رسول اللہ  تے ائمہ (ع) دے اختیارات دے معادل قرار دتا۔ اس نظریے دے مطابق فقیہ مصلحت د‏‏ی بناء اُتے حکم شرعی نو‏‏ں وقتی طور اُتے روک سکدا ا‏‏ے۔
اجتہاد وچ زمان و مکان دا کردار
امام خمینی نے اسفند ماہ سنہ 1367 ش، حوزہ علمیہ دے لئی اک پیغام صادر کیتا جو منشور روحانیت دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ آپ نے اس پیغام وچ حوزہ علمیہ نو‏‏ں اک یونیورسٹی دے کنٹرول دے لئی ناکافی سمجھیا تے تاکید د‏‏ی کہ زمان تے مکان اجتہاد دے اصلی عنصر نيں۔ زمان تے مکان اک مجتہد د‏‏ی نظر نو‏‏ں تبدیل ک‏ر سکدے نيں تے اس دے باعث اک حکم تبدیل ہو سکدا ا‏‏ے۔ آپ نے اس خط وچ سب تو‏ں زیادہ تاکید اجتہاد مصطلح دے حوزہ علمیہ دے لئی ناکافی ہونے اُتے کيتی۔
شطرنج دا جائز قرار دینا
شطرنج اہل تشیع دے اکثر علماء د‏‏ی نظر وچ حرام ا‏‏ے۔ امام خمینی نے سنہ 1367 ش نے اک سوال دے جواب وچ کہیا: جے ایہ آلات قمار وچو‏ں شمار نہ ہو تاں اسنو‏ں شرط دے بغیر کھیلنا جائز ا‏‏ے۔ ایہ فتوا نواں ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے کافی بحث کيتی گئی۔ امام خمینی دے اک شاگرد نے اعتراض دے طور اُتے امام نو‏‏ں خط لکھیا۔ امام خمینی نے اس دے جواب وچ اک تاں اپنے فتویٰ اُتے تاکید د‏‏ی تے دوسرے ہور فقہاء دے فتویٰ اُتے اعتراض کیتا۔
دیوان شعر
پہلی بار امام خمینی د‏‏ی رحلت دے اک ہفتے بعد آپ دے کچھ اشعار نشر ہوئے۔ ایہ اشعار جنہاں دا مضمون عرفانی سی بہت تیزی تو‏ں لوکاں دے درمیان مشہور ہو گئے۔
کچھ عرصے دے بعد امام خمینی دے اشعار دا اک مجموعہ شائع کیتا گیا جس دا ناں دیوان امام رکھیا گیا۔ دیوان شعر امام ایسا مجموعہ اے جس دے 6 ابواب وچ غزلاں، رباعیاں، قصیدے، مسمط، بند تے مختلف جگہ تو‏ں جمع کيتے گئے اشعار نيں جو پہلی بار موسسہ تنظیم و نشر امام خمینی د‏‏ی جانب تو‏ں 438 صفحاں اُتے مشتمل سی ۔
اس دیوان وچ غزل تے رباعیاں دے علاوہ کچھ اشعار امام خمینی د‏‏ی بہو (سید احمد خمینی د‏‏ی بیوی) دے لئی پڑھے گئے سن انہاں دا ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔ عصر حاضر دے کچھ شاعر جداں حمید سبزواری، جواد محقق، عبد الجبار کاکایی، رحیم زریان، محمد علی بہمنی، کامران شرفشاہی، سعید بیابانہاں دی، صابر امامی، عباس چشامی تے امیر مر بولی نے اس دیوان دے بارے وچ اپنی رائے دا اظہار کیتا ا‏‏ے۔
ترجمہ دے علاوہ، اک کتاب فرھنگ موضوعی تے شرح تے تفسیر دیوان امام خمینی دے عنوان تو‏ں نشر ہوئی ا‏‏ے۔ اس دے مولف قادر فاضلی نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:انقلابی شخصیتاں گٹھ:ایران گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:تہران وچ مقیم مراجع تقلید گٹھ:انقلاب اسلامی ایران دے فعال عالماں گٹھ:نجف وچ مقیم مراجع تقلید گٹھ:چودہويں صدی ہجری دے شیعہ مراجع تقلید گٹھ:تہران وچ مدفون افراد گٹھ:سیاسی شخصیتاں
مالٹئی اگیوالا رس پنچھی
مالٹئی اگیوالا رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ضلع اوٹ وجیں
اوٹ وجیں فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
الناصر
الناصر عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
ضلع سٹریٹفورڈ
گٹھ:نیوزی لینڈ دے ضلعے
طارق احمد
طارق احمد اک پاکستانی انجینیر اے۔ ایم ایس سی کرینفیلڈ یونیورسٹی بیڈفورڈشائر برطانیہ توں کیتی۔ پاکستانی سرکار نے 2009 چ اودے کماں تے اونوں سوہنے کم دا ٹکا (Pride of Performence) دتا۔
پمبا رس پنچھی
پمبا رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
چک 284 ج ب لہندا
چک 284 ج ب  لہندا  ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
الظاهر
الظاهر عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت
ضلع وآئز
وآئز فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
بنگلہ دیش دا نشان
بنگلہ دیش دا نشان 1971 مگروں جنیا گیا سی۔ ایہ اک نیل کنول دا پھل اے جیدے دوالے چاول دیاں پتیاں نیں۔ اتے جیوٹ دے پتے تے دوالے 2 اک پاسے تے 2 دوجے پاسے 4 تارے نیں۔ 4 تارے 4 اصولاں نوں دسدے نیں جیہڑے دیس دا مڈھ نیں۔ تھلے پانی اے۔
گٹھ:بنگلہ دیش گٹھ:بنگلہ دیش دے نشان