cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آیوروید
پربھاو
امریکا تیزی نال ہورناں ڈاکٹری پرنالیاں، اتے خاص کر کے پوربی دیشاں دی ڈاکٹری پرنالیاں ولّ رخ کر رہا ہے، امریکہ دے اک منے-پرمنے ودوان نوں آیوروید دا ادھٔین کرن دے لئی بھارت بھیجیا جا رہا ہے۔ اجیہی مانتا ہے کہ آرنبھک یونانی اتے عربی چکتسا پرنالیاں نے کجھ وچار آیوروید توں لے کے آتمسات کیتے۔ آیوروید دے ایہناں وچاراں توں آرنبھک پچھمی چکتسا پرنالی وی پربھاوت ہوئی سی کیونکہ پرگنڈکا (دکھ بھاوَ شونتا اتے پتّ اتے یکرت جنِ روگ) دیاں سنکلپناواں تتکالین لیکھاں وچّ ورنت ہن۔ وکھ وکھ کارناں ولوں نروگ سریر وگیان سنبندھی اپاگم دا ستھان روگ نوں گھٹّ کرن دی کوشش نے لے لیا اتے استوں سنستھاپت پچھمی چکتسا وگیان دا جنم ہویا۔ بھارت وچّ، اک دے بعد اک، مغلاں اتے انگریزاں دے آکرمناں ولوں آیوروید نوں پرشٹھبھومی وچّ پا دتا گیا۔ جویں–جویں ادیوگیکرن اتے شہریکرن وچّ وادھا ہوئی اتے بھوتک سکھ ساڈے جیون اتے حاوی ہندے گئے، اسیں آیوروید دے سدھانتاں توں (جو مول طور تے قدرت دے انوکول اتے سخت انوشاسن یکت سن) ومکھ ہو گئے۔ اس پرکار روگی دے ولّ انمکھ نروگ سریر وگیان دا ستھان، روگ - ندان آدھارت روگ انمکھی انشیلن نے لے لیا۔
تنّ مکھ دھاتاں
آیوروید مت انوسار ساڈا سریر تنّ مکھ دھاتاں توں بنیا ہے، وات، پتّ تے کف۔ جدوں تکّ ایہہ تنے دھاتاں اپنی جگہ برابر ستھتی وچّ رہندیاں ہن، سریر تندرست رہندا ہے۔ ورودھ بھوجن، وہار جاں ہور کارناں کر کے جد ایہہ تنے دھاتاں اسنتلن وچ آ جاندیاں ہن تاں کئی پرکار دے روگاں دا جنم ہندا ہے۔ اس لئی کیہا جاندا ہے کہ سارے روگاں دے تنّ مکھ لچھن ہندے ہن - وات، پتّ تے کف۔ ہزاراں سالاں توں چلی آ رہی آیوروید پرنالی دا ورثہ دیش دے ویداں نے سنبھال کے رکھیا ہے۔ ایہہ دنیاں دی سبھ توں پراچین آیوروید پرنالی ہے جس نے سماج نوں صحت مند رکھن وچّ وڈملاّ یوگدان پایا ہے۔ پنجاب سرکار نے ہشیارپور وکھے گورو رویداس آیوروید یونیورسٹی دی ستھاپنا کیتی ہے۔ اس یونیورسٹی راہیں جڑھی-بوٹیاں دی کھوج کر کے ودیارتھیاں نوں اس سنبندھی ودھیرے جانکاری دتی جا رہی ہے۔ آیوروید پرنالی راہیں علاج سستا ہون کر کے ایہہ غریباں دی پہنچ وچّ ہے۔
روگ دے کارن
آیوروید انوسار کسے وی طرحاں دے روگ ہون دے تنّ کارن ہندے ہن – کسے وی روگ دے ہون دا کارن اک بھی ہو سکدا ہے اتے دو بھی جاں دوناں دا مشرن وی ہو سکدا ہے جاں تناں دوشاں دا کارن بھی روگ ہو سکدا ہے۔
جسمانی ساخت
آیور وید وچ زندگی دا تصور جسم، حواس، دل تے روح دے گروپ د‏‏ی شکل وچ ا‏‏ے۔ زندہ شخص تن رطوبتاں (وات، پِتّ تے کف)، ست بنیادی بافتاں (رَس (پلازمہ)، رَکت (خآیور وید برصغیر دا اک قدیم طبی نظام ا‏‏ے۔ ایسا منیا جاندا اے کہ ایہ نظام ہندوستان وچ پنج ہزار سال پہلے شروع ہويا سی ۔ لفظ آیور وید دو سنسکرِت لفظاں ”آیوش“ جِس دا معنی زندگی اے تے ”وید“ جس دا معنی ”سائنس“ اے، تو‏ں مل ک‏ے بنا اے اس لئی اس دا لغوی معنی اے "زندگی د‏‏ی سائنس۔" ہور ادویاتی نظاماں دے برعکس، آیور وید بیماریاں دے علاج د‏‏ی بجائے صحتی طرز زندگی اُتے زیادہ دھیان مرکوز کردا ا‏‏ے۔ آیور وید دا اہ‏م نظریہ ایہ اے کہ اوہ علاج شدہ ہونے دے عمل نو‏‏ں ذا‏تی بناندا ا‏‏ے۔
آیوروید دے مطابق انسانی جسم چار بنیادی عناصر تو‏ں مل ک‏ے بنا اے: دوش (مرض)، دھاتو (دھات)، مَل (آلودگی) تے اگنی (اگ)۔ آیور وید وچ جسم د‏‏ی انہاں بنیادی گلاں د‏‏ی بے شمار اہمیت ا‏‏ے۔ انہاں نو‏‏ں بنیادی اصول یا آیور ویدی علاج دے بنیادی اصول کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ون)، مانس (پٹھہ)، مید (چربی)، استھی (ہڈی)، مَجّا (ہڈیاں دا گودا) تے شُکر (تولیدی خلیہ)) تے جسم دے فضلہ مصنوعات جداں پاخانہ، پیشاب تے پسینہ دا اک گروہ ا‏‏ے۔ اس طرح کُل جسمانی ساخت وچ رطوبت، بافت تے جسم دے فضلہ مصنوعات شامل نيں۔ اس جسمانی سانچے تے اُس دے اجزا دے اضافہ تے تنزل کھانے دے ارد گرد گھمدی اے جو رطوبتاں، بافتاں تے فضلہ وچ عمل درآمد کیتا جاندا ا‏‏ے۔ کھانا اندر لینے، اُس دے ہضم، جذب، انجذاب کرنے تے تحول د‏‏ی صحت تے بیماری وچ اک باہمی عمل ہُندا اے جو نفسیا‏‏تی میکنزم تے حیات‏ی اگ (اگنی) تو‏ں کافی حد تک متاثر ہُندی نيں۔
پنج بنیادی مادے
آیور وید دے مطابق انسانی جسم سمیت کائنات وچ تمام چیزاں پنچ مہابھوتاں یعنی زمین، پانی، اگ، ہويا تے آسمان تو‏ں بنے نيں۔ جسمانی ساخت تے اُس دے حصےآں د‏‏ی ضروریات تے مختلف ساختاں تے کماں دے لئی وکھ وکھ تناسب وچ انہاں عناصر دے اک متوازن تکثیف د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ جسمانی ساخت دا اضافہ تے ترقی اُس د‏‏ی غذا یعنی کھانا اُتے انحصار کردا ا‏‏ے۔ بدلے وچ کھانا مندرجہ بالا پنج عناصر تو‏ں بنا ہُندا اے، جو حیات‏ی اگ د‏‏ی کارروائی دے بعد جسم وچ سمان عناصر نو‏‏ں منتقل تے پروردہ کردے نيں۔ جسم دے بافتی ساخت دے ہُندے نيں جدو‏ں کہ رطوبتاں جسمانی وجود نيں جو پنچ مہابھوتاں دے مختلف سلسلہ تبدیلی تے مجموعہ تو‏ں پیدا ہُندے نيں۔
صحت تے بیماری
صحت یا بیماری جسم دے سانچے دے مختلف اجزا وچ باہمی توازن دے نال خود دے متوازن یا عدم توازن حالت ہونے یا نہ ہونے اُتے انحصار کردی ا‏‏ے۔ اندرونی تے باہری عنصر دونے قدرتی توازن نو‏‏ں بگاڑ‌ کر بیماری نو‏‏ں جنم دے سکدے نيں۔ توازن دا ایہ نقصان سخت خوردنی اشیا، نا پسندیدہ عادتاں تے صحت مند رہنے دے اصولاں دا عمل نہ کرنے تو‏ں ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ موسمی غیر معمولیت، غیر مناسب کثرت یا حواس اعضا دے غلط استعمال تے جسم تے دل د‏‏ی متضاد طریقہ کار دے نتیجہ وچ وی موجودہ عام توازن وچ بے چینی پیدا ہاں سکدی ا‏‏ے۔ علاج وچ شامل نيں غذائی قوانین، معمول زندگی تے برتاؤ وچ اصلاح، دواواں دا استعمال تے پنچکرم تے رساین (کیمیائی) علاج اپناکر جسم تے دل دا توازن بحال کرنا۔
تشخیص
آیور وید وچ تشخیص ہمیشہ مریض وچ مجموعی طور اُتے کیتا جاندا ا‏‏ے۔ معالج مریض د‏‏ی اندرونی جسمانی خصوصیات تے ذہنی مزاج نو‏‏ں احتیاط تو‏ں نوٹ کردا ا‏‏ے۔ اوہ ہور عناصر، جداں متاثر جسمانی بافت، رطوبت، جس مقام اُتے بیماری واقعہ اے، مریض د‏‏ی مزاحمت تے زندگی طاقت، اُس دا روزانہ دا معمول زندگی، غذا د‏‏ی عادتاں، مطبی حالات د‏‏ی سنجیدگی، ہضم د‏‏ی حالت تے اُس د‏‏ی ذا‏تی، سماجی اقتصادی تے ماحولیا‏ت‏ی حالات د‏‏ی تفصیل دا وی مطالعہ کردا ا‏‏ے۔ تشخیصی مرض وچ درج ذیل جائزہ وی شامل نيں:
علاج
بنیادی طبی نقطۂ نظر اے کہ صحیح علاج واحد اوہی ہُندا اے جو صحت فراہ‏م کردا اے تے جو شخص سانو‏ں صحت مند بناندا اے صرف اوہی سب تو‏ں چنگا معالج ا‏‏ے۔ ایہ آیور وید دے اہ‏م مقاصد دا خلاصہ عکاسی کردا اے یعنی صحت دا رکھ رکھاؤ تے اُس نو‏‏ں بڑھاوا دینا، بیماری د‏‏ی حفاظت تے بیماری دا علاج۔
بیماری دے علاج وچ شامل نيں پنچ کرم نظاماں دے ذریعے جسمانی ساخت/سانچے یا اُس دے اجزا وچو‏ں کِس‏ے دے وی عدم توازن دے عامِل تو‏ں بچنا تے جسمانی توازن بہال کرنے تے مستقب‏‏ل وچ بیماری د‏‏ی تکرار نو‏‏ں کم کرنے دے لئی جسمانی نظام نو‏‏ں مضبوط بنانے دے لئی دواؤں، لائق خوردنی اشیا، حرکت دا استعمال کرنا۔
عام طور اُتے علاج دے اقدامات وچ شامل ہُندیاں نيں دوائاں، مخصوص خوردنی اشیا تے سرگرمیاں دا مقررہ روگٹھ۔ انہاں تن اقدامات دا استعمال دو طریقےآں تو‏ں کیتا جاندا ا‏‏ے۔ علاج دے اک نقطۂ نظر وچ تن اقدام بیماری دے اصل عناصر تے بیماری د‏‏ی مختلف توضیحات دا علاج کردے نيں۔ دوسرے نقطۂ نظر وچ دوا، خوردنی اشیا تے حرکت دے ایہی تن اقدام بیماری دے اصل عناصر تے بیماری عمل دے مانند اثر ڈالنے اُتے زیر ہدف ہُندے نيں۔ طبی نقطۂ نظر دے انہاں دو قسماں نو‏‏ں وپریت (حسب ترتیب برعکس) تے برخلاف اثر (وپریت آرتھی) دے علاج دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔
شودھن چِکِتسا
شودھن چِکِتسا (طہارتی علاج) جسمانی تے ذہنی بیماریاں دے متاثر عناصر نو‏‏ں ہٹانے اُتے مرکوز ہُندا ا‏‏ے۔ عمل وچ اندرونی تے باہری پاکیزگیاں شامِل نيں۔ عام علاجاں وچ شامل نيں پنچ کرم (دواواں تو‏ں عمل انگیز الٹی، مسہل، تیل اینیما، کاڑھا اینیما تے ناک تو‏ں دوائاں دینا)، ماپہلے پنچ کرم عمل (باہری تے اندرونی تیل دا علاج تے متاثر پسیناہ)۔ پنچ کرم علاج تحولی انتظام اُتے مرکوز ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ طبی فائدہ فراہ‏م کرنے دے علاوہ ضروری تطہیری اثرات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ایہ علاج عصبیاندی خرابیاں، عُضلی استخوانی (musculo-skeletal) بیماری د‏‏ی حالت، کچھ رگ دار یا اعصابی رگ دار (neuro-vascular) حالات، سانس د‏‏ی بیماریاں، تحولی تے انحطاطی خرابیاں وچ خصوصی طور اُتے مفید ا‏‏ے۔
شمن چِکِتسا
شمن چِکِتسا (تخفیفی علاج) وچ بِگڑے رطوبتاں (دوشاں) دا امتناع شامل ا‏‏ے۔ اوہ عمل جس دے ذریعے بگڑے رطوبت ہور دطوبتاں وچ عدم توازن پیدا کیتے بغیر عام حالت وچ پرت آندا اے، شمن دے طور اُتے جانی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ علاج بھکھ آور، ہاضم، کثرت تے دُھپ تے تازی ہويا لینے وغیرہ دے ذریعے حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ علاج د‏‏ی اس شکل وچ ، تخفیفی تے سکو‏ن آور دوا دا استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔
لانگفورڈ
لانگفورڈ آئرلینڈ دی اک کاؤنٹی اے۔
آیوروید
پتھہ ویوستھا
پتھہ ویوستھا (نظام غذا) وچ خوردنی اشیا، سرگرمی، اشارہ تے جذبات‏ی حالت د‏‏ی علامت تے معکوس علامت شامل نيں۔ اسنو‏ں دافع امراض اقدامات دے اثر نو‏‏ں ودھانے تے عوارض عمل وچ رکاوٹ ڈالنے دے لئی کیتا جاندا ا‏‏ے۔ غذا تو‏ں متعلق کیتے جانے تے نہ کیتے جانے والی گلاں اُتے بافتاں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں متعین کرنے دے مقصد تو‏ں اگ نو‏‏ں پرجوش کرنے تے ہضم د‏‏ی تقلید تے کھانے دے انجذاب اُتے زور دتا جاندا ا‏‏ے۔
لانگفورڈ
گٹھ:آئرلینڈ دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:آئرلینڈ
آیوروید
ندان پریورجن
نِدان پَرِیورجن (تشخیصی پرہیز) مریض د‏‏ی غذا تے طرز زندگی وچ معلوم بیماری دے عوامل تو‏ں بچنا ا‏‏ے۔ اِس وچ بیماری دے باہر اُبھارنے یا ودھانے والے عوامل تو‏ں بچنا وی شامل ا‏‏ے۔
ستووجئے
سَتْووَجئے (نفسیا‏‏تی علاج) دا تعلق بنیادی طور اُتے دماغی بیماریاں تو‏ں ا‏‏ے۔ اِس وچ دماغ نو‏‏ں نامکمل اشیا د‏‏ی رکاوٹ تے حمت، یادداشت تے مستقل مزاجی تیار کرنا شامل ا‏‏ے۔ آیوروید نے نفسیات وچ بیت ترقی د‏‏ی تے اس دا مطالعہ بہت وسیع ا‏‏ے۔ دماغی بیماریاں دے علاج دے بہت طریقے آیوروید وچ موجود نيں۔
رساین
رساین (کیمیائی علاج) طاقت تے قوت حیات نو‏‏ں بڑھاوا دینے تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ اِس علاج دے فائدے نو‏‏ں جسمانی سانچے د‏‏ی سالمیت، یادداشت نو‏‏ں بڑھاوا، عقل، بیماری دے خلاف مزاحمتی صلاحیت، جوانی د‏‏ی حالت دا تحفظ، چمک، رنگ تے جسم تے حواس د‏ی بہترین طاقت دے رکھ رکھاؤ نو‏‏ں بڑھاوا دینے دا کریڈٹ دتا جاندا ا‏‏ے۔ رساین، جسم دے بافتاں د‏‏ی پہلے از وقت ٹُٹ پھوٹ تو‏ں حفاظت تے اک شخص د‏‏ی کُل صحتی مشمولات نو‏‏ں بڑھاوا دینے وچ کردار نبھاندا ا‏‏ے۔
گوادالوپے کاؤنٹی
گوادالوپے امریکی صوبے نیو میکسیکو دی اک کاؤنٹی اے۔
آیوروید
خاص غذا تے آیور ویدی علاج
آیوروید وچ خاص غذا دے نظام الاوقات نو‏‏ں بطور طریقہ علاج اہمیت دتی جاندی ا‏‏ے۔ ایسا اس لئی کہ آیور وید وچ جسم انسانی نو‏‏ں غذا د‏‏ی پیداوا‏‏ر منیا جاندا ا‏‏ے۔ اک انسان د‏‏ی دماغی تے روحانی ترقی اس دے معیاری غذا دے استعمال اُتے منحصر ا‏‏ے۔ انسانی جسم وچ غذا پہلے رس د‏‏ی شکل اختیار کردی اے اس دے بعد متعدد نظام تو‏ں ہُندے ہوئے خون، اعصاب، چربی، ہڈی، گودے، تولیدی عناصر تے اوجس بندے نيں۔ اس طرح غذا تمام تحویلی تبدیلیاں تے زندگی د‏‏ی سرگرمیاں دے لئی اک بنیادی عنصر/ ذریعہ ا‏‏ے۔ کھانے وچ غذائی اجزا د‏‏ی کمی یا غیر مناسب غذا کئی طرح د‏‏ی بیماریاں دا باعث بندی ا‏‏ے۔
گوادالوپے کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:نیو میکسیکو دیاں کاؤنٹیاں
آیوروید
حوالے
گٹھ:آیور وید گٹھ:قدیم طب د‏‏ی تریخ گٹھ:کاذب سائنس گٹھ:ویدی دور گٹھ:ہندو فلسفیانہ تصورات گٹھ:وید گٹھ:سنسکرت
منگولی پنج انگوٹھا جروبا
منگولی پنج انگوٹھا جروبا ٹپنے چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
لورینز نیشنل پارک
لورینز نیشنل پارک انڈونیشیا دا اک نیشنل پارک اے۔
گٹھ:انڈونیشیا دے نیشنل پارک
فرات جروبا
فرات جروبا ٹپنے چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
اجویݨ
اجویݨ پھلوالے بوٹیاں دے چھتری ٹبر دا اک بوٹا تے ایہدے بیاں دا ناں اے۔ ایہ دوائیاں تے مصالیاں وچ ورتیا جاندا اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پھلوالے بوٹے گٹھ:چھتری ٹبر گٹھ:بوٹے گٹھ:مصالے
لاؤتھ
لاؤتھ آئرلینڈ دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:آئرلینڈ دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:آئرلینڈ
ہارڈنگ کاؤنٹی، نیو میکسیکو
ہارڈنگ امریکی صوبے نیو میکسیکو دی اک کاؤنٹی اے۔
مینوسیلا نیشنل پارک
مینوسیلا نیشنل پارک انڈونیشیا دا اک نیشنل پارک اے۔
گٹھ:انڈونیشیا دے نیشنل پارک
بخش سیمینه
ایہہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے اک  شہرستان  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
fa:‎ بخش مرکزی شهرستان سیمینه
سزائے موت بلحاظ ملک
مندرجہ ذیل وچ سزائے موت دا استعمال بلحاظ ملک دا اک خلاصہ ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ دے 195 ملکاں وچو‏ں 55 ملکاں نے سزائے موت برقرار رکھی ا‏‏ے۔ 104 ملکاں نے ازروئے قانون سزائے موت نو‏‏ں ختم کر دتا اے جدو‏ں کہ 8 ملکاں کم درجہ دے جرائم کےلئے اسنو‏ں ختم کر دتا ا‏‏ے۔ 28 ملکاں سزائے موت سنا‏تے نيں مگر فی الحقیقت انہاں دا نفاذ نئيں ہُندا اے یعنی عملی طور پہر سزائے موت نو‏‏ں ختم کر دتا ا‏‏ے۔
[[تصویر:Capital punishment in the world.svg|thumb|کھبے|650px| علامات
{{legend|#008080|تمام جرائم دے لئی ختم کر دتا 103 (53%)}} {{legend|#80E000|تمام جرائم دے لئی ختم کر دتا سوائے غیر معمولی حالات 6 (3%)}} {{legend|#E0A040|عملی طور اُتے ختم کر دتا 50 (26%)}} {{legend|#FF0000| سزائے موت قائم 36 (18%)}}
ہور ویکھو
سزائے موت برائے منشیات اسمگلنگ
حوالے
{{CapPun-US]]
گٹھ:سزائے موت بلحاظ ملک گٹھ:فہرستاں بلحاظ ملک
ہارپ فارمر
ہرپریت سنگھ، (عرف ہارپ فارمر) اک بھارتی اداکار، ڈریکٹر، پروڈیؤسر، فوٹوگرافر اے جو کہ ہشیارپور، پنجاب، بھارت دا رہن والا اے |
مڈھلا جیون
ہارپ نے اپنی اچّ-سیکنڈری پڑھائی ڈی۔اے۔وی سکول، جالندھر توں کیتی اے اتے بی۔سی۔اے اے۔پی۔جے کالج آف فائین آرٹس توں کیتی اے۔ اس توں بعد ہارپ نے اطلاع تکنالوجی دے قومانتری سنستھان، پونا توں ماسٹرز آف سائنس ان اڈوانس سافٹویئر تکنالوجی وچ ڈگری حاصل کیتی۔
نجی زندگی
ہارپ دا ویاہ امبر کور نال ہویا اے اتے اتے جوڑے نوں اک دھی اے۔
کریئر
ہارپ نے اک فوٹوگرافر دے طور اُتے اپنا کریئر شروع کیتا سی۔ اوہ قدرت اتے پنجاب دے وچ باغبانی دی خوبصورتی نوں حاصل کرن لئی وقف سی۔ اسدے فوٹوگرافی فرنٹ اُتے پیشہ ور جان دے فیصلے نے اسدی سبھ توں پہلی نمائش نوں انجام دتا جو کے پنجاب کھیتی باڑی یونیورسٹی، لدھیانہ وکھے 9 اپریل 2012 نوں "کلرز آف پنجاب" دے ناں ہیٹھ لگائی گئی۔  بعد وچ اسے طریقے نال تن ہور نمائشاں لگائیاں گئیاں | پہلی سی ٹھاکر آرٹ گیلری، امرتسر وکھے اتے دوجی سی سال 2013 وچ الیانس فرینچئیسے، چنڈی گڑھ وکھے۔     ہارپ نے تیجی نمائش پنجابی کلا بھون، چنڈی گڑھ وکھے جون 2016 وچ لگائی۔   ہارپ اپنے سوے-چتراں لئی کافی مشہور اے جس وچ اسنے پنجاب دا کسان دکھایا اے | ہر تصویر پینڈو پنجاب دی سادگی نوں ابھار کے باہر لیاؤندی اے۔
ہارپ فارمر پکچرز
ہارپ نے اپنا اک سنگیت ریکارڈ لیبل، ہارپ پھارمر پکچرز ناں توں شروع کیتا اے جو کے اس دے اپنے ہی پیداوار ہیٹھ اے۔
اختلاف
مئی 2016 وچ، ہارپ نے "سٹاپ ڈفامنگ پنجاب" مہم شروع کیتی جس وچ لوکاں نوں اس دھارنا دے خلاف لڑن لئی کیہا گیا کہ پنجاب دے 70٪ توں وی ودھ لوک نشیاں وچ ڈبے ہوئے ہن ۔ اس مہم نوں بھاری تنقید سہنی پئی اتے ہارپ نوں خود وی بہت گلاں دا ساہمنا کرنا پیا کیوں کہ اصل وچ کئی لوکاں نوں سنیہا سمجھ ہی نہیں آیا سی اتے کئی لوکاں دا اس وچ سبیکار چھپیا ہویا سی ۔ ہارپ تے ستادھاری پارٹی لئی اک ترجمان ہون دا الزام لایا گیا جس نوں مکھ طور تے راج وچ نشے دے مکمل ورتو لئی ذمہ وار ہون لئی منیا جاندا اے ۔ اس مہم نوں لیکے بہت دہائی، آبھا اتے پکار اتے تنقید ہوئی سی، پر پھر وی کجھ اگھے کلاکاراں اتے NGOs نے اگے ودھ کے اس مہم دا پکھ لتا ۔
اس مہم توں پہلاں، ہارپ نے انکر سنگھ پاتر دے نال مل کے اک سیلفون کمپنی دی کھچائی کیتی سی کیوں کہ کمپنی نے اک انئدھکارت ڈھنگ نال اس دی رچنا دی ورتوں کیتی سی ۔
باہری کڑیاں
٭ ٭ ٭
گٹھ:جم 1984 گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی اداکار گٹھ:پنجابی فلمی اداکار گٹھ:ڈریکٹر گٹھ:ہشیارپور دے لوک گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
آصف شیخ
نجی زندگی
آصف شیخ دا جم 18 اکتوبر 1982 نوں مدھ پردیش دے دیواس وچ ہویا سی۔ اس نے وکرم یونیورسٹی، اجین توں سیاست سائنس وچ اپنی پوسٹ گریجوئیٹ سکھیا پوری کیتی۔ اس نے اپنے شروعاتی جیون وچ جات اتے دھرم دے بنیاد اُتے بھیدبھاو اتے بے دخلی دا ساہمنا کیتا۔
سماجی سرگرمی
اپنے دوستاں نوں نال لے کے اسنے 1999 وچ، طالب علم دی میمبر شپ کرکے ساہسی ایکتا گروپ دا قیام کیتا سی تاں کہ طالب علماں دی سماجی ترقی اتے سمسیاواں حل کرن وچ حصے داری وچ وادھا کیتا جا سکے۔ اس گروہ نے طالب علماں دیاں سمسیاواں نوں حل کرن دی کوشش کیتی اتے سینکڑے بچیاں دی مدد کیتی جو مکھ دھارا دی رسمی سکھیا عمل وچ شامل نہیں سن، خاص کرکے دلت طالب علماں نوں طاقت حاصل کیتی۔۔
13 دسمبر 1999 نوں، اجین وچ اک پٹاکھے بناؤن دی فیکٹری حادثے وچ دو بالغ مزدوراں سمیت اک بال مزدور دا انتقال ہو گیا۔ فیکٹری دے 19 اہلکاراں وچوں 7 بال مزدور سن۔ مارے گئے ورکراں دے انحصار لوکاں نوں معاوضہ دواؤن لئی ایہہ مدعا چکیا گیا سی۔ بال مزدوراں دا استحصال روکن لئی سرکار اتے نیشنل چائیلڈ لیبر اریڈیکیشن پروگرام تحت اک سکیم لاگوُ کرن لئی زور پایا گیا سی۔ اجین ضلعے وچ سرکار نے اینسیئیلپی دی شروعات کیتی۔
اس حادثے توں بعد، ضلعے وچ بال مزدوراں دی پچھان کرن لئی یتن کیتا گیا۔ تقریباً 1400 بچیاں دی پچھان کیتی گئی اتے استحصال کرن والے اتے خطرناک کم تھانواں توں کامیابی نال مکت کروایا گیا اتے 5400 سکول توں باہر رہِ چکے بچیاں نوں رسمی سکھیا دیاں مکھ دھاراواں وچ لیاندا گیا سی۔
دلت نوں طاقت دین لئی اتے ضلعے دے ہور سماجی طور اُتے باہر کڈھے گئے بھائیچاریاں دے انسانی حقاں دی راکھی لئی، اس نے اتے اس دے کارکنّ دوستاں نے 2000 وچ جن ساہس، اک انسانی حق ادارہ، بنائی سی۔ سالاں دوران، جن ساہس انسانی حقاں دی وکالت کردے ہوئے اک پرمکھ تنظیم وجوں ابھریا اے۔
بھارت دے 120 ضلعیاں وچ مینوئل سکوینزنگ دے رواج نوں ختم کرن لئی اک مہم شروع کیتی گئی سی۔ اس رواج توں 29,000 توں ودھ عورتاں نوں آزاد کروایا گیا سی۔ اوہ جنہت پٹیشن دا حصہ سی، جو بھارت وچ سارے مینئل صفائی دے خاتمے لئی صفائی سیوکاں مڑ-وسیوے سپریم کورٹ وچ داخل کیتی گئی سی۔
تلک چندراواسی نیشنل پارک
تلک چندراواسی نیشنل پارک انڈونیشیا دا اک نیشنل پارک اے۔
ولیم جروبا
ولیم جروبا ٹپنے چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
تلک چندراواسی نیشنل پارک
گٹھ:انڈونیشیا دے نیشنل پارک
میتھ
میتھ آئرلینڈ دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:آئرلینڈ دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:آئرلینڈ
ہیڈالگو کاؤنٹی
ہیڈالگو امریکی صوبے نیو میکسیکو دی اک کاؤنٹی اے۔
نازکا بوبی
نازکا بوبی سلیڈا ٹبر دا اک وڈا سمندری پنچھی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بوبی گٹھ:پنچھی
املی
املی اک بوٹے دا ناں اے جیدیاں پھلیاں مصالے تے کھٹا‏ی لئی ورتے جاندے نیں۔ ایہ پھلیاں ٹبر چوں اے۔ املی دا فروٹ املی دے رکھ تے لگدا اے تے کھانیاں وچ ورتیا جاندا اے۔
وکھالہ
املی چوکھے چر تک جین والا رکھ اے جیڑا 12 توں 18 میٹر تک اوچاجاندا اے۔ ایہدی ٹیسی پتیاں نال گھنی ہوندی اے۔ ایدے پتے سدا بہار ہرے ریندے نیں۔
گٹھ:پھلیاں گٹھ:مصالے
مومل شیخ
مومل شیخ  (جم 6 اپریل 1986) اک پاکستانی اداکارہ اے۔ اوہ ناچ نال فلماں دے کھیتر وچ قدم رکھ رہی اے۔ اوہ پاکستانی ٹیوی ڈرامے یہ زندگی ہے، مراۃ العروس تے مجھے خدا پے یقین ہے وچ اداکاری کارن نامنا کھٹّ چکی اے۔ مراۃ العروس اسے ناں دے ناول مراۃ العروس دا فلمانکن اے۔
ایہہ وی دیکھو
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:پاکستانی اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
بخش انزل
ایہہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے اک  شہرستان  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
کݨک
کݨک گھا دے ٹبر دا بوٹا تے ٹوکرا اے۔ ایہ داݨے دار خوراکاں وچ مکی توں مگروں سبھ توں بوہتا اگائی جاندی اے چول دا نمبر تیجا اے۔ ایہدی سبھ توں پہلی اگائی لہندے ایشیا وچ ہوئی۔ کݨک دے داݨیاں نوں پیہ کے اوہدے آٹے نال روٹی، ڈبل روٹی، بسکٹ، نوڈلز تے ہور کھاݨ پیݨ آلیاں چیزاں بݨائیاں جاندیاں نیں۔ ایہ ڈنگراں نوں چارے دے طور تے وی پائی جاندی اے تے ایہدیاں سُکیاں ڈنڈیاں نال چھابے تے چھتاں پایاں جاندیاں نیں۔
2010 وچ کݨک دی ہوند 651 ملین ٹن سی تے ایس طرحاں ایہ مکی (844 ملین ٹن) تے چاول (672 ملین ٹن) مگروں تیجی وڈی داݨے والی فصل اے۔ کݨک اک وڈے تھاں تے اگائی جاندی اے تے ایہدا بپار ساریاں ہور فصلاں نال رلا کے وی چوکھا سی۔ انسانی کھاݨ پیݨ وچ کݨک توں سبھ توں ودھ پرویٹین ملدی اے۔
کݨک دیاں جڑی بوٹیاں
باتھو بلی بوٹی بھوگاٹ تکلا جوی دنبی سٹی دودھک رواڑی سینجی شاہترہ لیلی مینا کرنڈ پیازی پوہلی پت پاپڑا مینی
بخش قطور
ایہہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے اک  شہرستان  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:لہندے آذربائیجان دیاں تحصیلاں
fa:‎ بخش مرکزی شهرستان قطور
شلپا شیٹی
شلپا شیٹی (کنڑ: ಶಿಲ್ಪಾ ಶೆಟ್ಟಿ; جم 8 جون 1975)، اک بھارتی فلم اداکارہ، پروڈیؤسر اتے سابقہ ماڈل اے اتے اسنے  برطانوی ٹیلیوژن دی لڑی  بگ بردر 5 وچ جت حاصل کیتی۔ مکھ طور تے اوہ ہندی فلم اداکارہ نال جانی جاندی اے پر اسنے تیلگو، تامل اتے کنڑ بولی دیاں فلماں وچ کم کر چکی اے۔ شلپا بھارت دی مشہور فلمی اداکاراں وچوں اک اے۔ شلپا بہت سارے انعام وی جت چکی اے، جس وچ چار فلمفیئر انعام نامزدگی وی شامل اے۔
چک 379 ٹی ڈی اے
379 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
شلپا شیٹی
حوالے
گٹھ:جم 1975 گٹھ:بگ بوس لڑی دے کوٹیسٹنٹ گٹھ:بھارتی عورت ماڈلاں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
چار انگوٹھا جروبا
چار انگوٹھا جروبا ٹپنے چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ہلدی
ہلدی پھلوالے بوٹیاں دے اک ٹبر ادرکی دی جنس کرکما دا اک بوٹا اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء دا واسی تے ایہنوں 20° توں 30° سیلسیس تک گرمی چا‏ئیدی اے تے چوکھا سارا مینہ دا پانی۔ ایہدیاں جڑ توں بوٹا بندا اے تے جڑ ای مصالے وچ کم آندی اے۔
ایہدی جڑ اندروں پیلے کھٹے رنگ دی ہوندی اے۔ سواد مٹیالہ تے تکھا ہوندا اے۔ ایہ پاکستان تے ہندستان وچ ہوندی اے۔ صدیاں توں ایہ کھان پین تے دوائیاں وچ ورتی جارئی اے۔
فرانسوا برنیئر
فرانسوا برنیئر (25 ستمبر 1620ء – 22 ستمبر 1688ء) اک فرانسیسی معالج تے سیاح سی۔ فرانسیسی صوبہ اونژو دے ژوئے ایتیئو وچ اس د‏ی پیدائش ہوئی۔ اوہ مغل شہنشاہ شاہجہان دے وڈے فرزند دارا شکوہ (28 اکتوبر 1615ء – 30 اگست 1659ء) نجی معالج سی۔ دارا شکوہ د‏‏ی وفات دے بعد اوہ اورنگ زیب عالمگیر (14 اکتوبر 1618ء – 20 فروری 1707ء) دے دربار تو‏ں وابستہ ہوئے گیا۔ ایويں برنیئر دا قیام ہندوستان دا عرصہ 12 برس اُتے محیط ا‏‏ے۔
برنیئر د‏‏ی سنہ 1684ء وچ شائع ہونے والی کتاب "Nouvelle division de la terre par les différentes espèces ou races qui l'habitent" (باشندگان زمین د‏‏ی انواع یا نسل دے لحاظ تو‏ں زمین د‏‏ی نويں تقسیم) مابعد کلاسیکی دور د‏‏ی پہلی تصنیف سمجھی جاندی اے جس وچ انساناں د‏‏ی مختلف نسلاں دے تحت درجہ بندی کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دا دوسرا تصنیفی کارنامہ "وقائع سیر و سیاحت" (Voyages dans les États du Grand Mogol) اے جو دارا شکوہ تے عالمگیر دے عہد دے احوال دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔ اس سفرنامے وچ برنیئر نے اپنے مشاہدات تے احوال تفصیل تو‏ں قلم بند کیتے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی معلومات دا بنیادی ماخذ اس دے اپنے مشاہدات ہور چشم دید مغل درباریاں دے بیانات ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح اس سفرنامے وچ مذکور معلومات انتہائی مستند خیال کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
جیمس ٹاڈ
حوالے
گٹھ:1782 دے جم گٹھ:1835 دیاں موتاں گٹھ:اسکاٹش نسب د‏‏ی انگریز شخصیتاں گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے فوجی افسران گٹھ:برطانوی مرد مصنفاں گٹھ:برطانوی مورخین گٹھ:برطانوی نقشہ نگار گٹھ:تریخ راجستھان گٹھ:مؤرخین ہندوستان
چک 16 ای بی
چک 16 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
لیا کاؤنٹی
لیا امریکی صوبے نیو میکسیکو دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیو میکسیکو دیاں کاؤنٹیاں
موناگان
موناگان آئرلینڈ دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:آئرلینڈ دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:آئرلینڈ
بخش مرحمت آباد
ایہہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے   شہرستان میان دوآب  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:لہندے آذربائیجان دیاں تحصیلاں
fa:‎ بخش مرکزی شهرستان مرحمت آباد
بمبیسار
بمبسار (558 ق م–491 ق م) ہرینک راحٹبر دا سبھ توں اہم راجا سی، جس نوں اس دے پیؤ نے 15 سال دی عمر وچّ ہی راجا تھاپ دتا۔ شروع توں ہی بمبسار نے راج-وستار دی نیتی نوں چلایا۔ اوہ اک سنگٹھت راج دا حکمران سی جہڑا چارے پاسیوں پہاڑاں نال گھریا ہویا سی تے اس نوں پتھر دیاں دیواراں نال وی ولیا ہویا سی۔ بمبسار دا راجگڑھ گریورج سی جو پنج پہاڑیاں نال گھریا ہوئیا سی جو بھارت دی سبھ توں پرچین اساری سی۔ بمبسار دے راج دی مٹی بہت زرخیز سی۔ بمبسار دی سبھ توں ذکر یوگ سفلتا اپنے گوانڈھی راج انگ جہڑا پوربی بہار سی نوں اپنے راج وچّ ملاؤنا سی، اس دی راجدھانی بھاگلپور دے نیڑے چمپا سی۔ اس نے کوسل راج اتے ویشالی راج نال وواہر تعلق وی بنائے۔
نوے راج
بمبسار نے گریورج دے اتر وچّ پہاڑی دی تلہٹ ہیٹھ وچّ راجگیر نگر دی تعمیر کیتی جو پٹنا ضلعے وچّ اج وی ہے۔
مذہبی
وردھمان مہاویر جو جینیاں دا انتم تیرتھنکر سی اتے مہاتما بدھ جو بدھ دے مہان آگوُ سن، نے بمبسار دے راج ویلے وچّ اپنے نظریات دا پرچار کیتا۔
موت
ایہ بردھ اوستھا وچّ اپنے پتر اجاتشترو ہتھوں ہی قتل ہو گیا۔
حوالے
گٹھ:بھارت دی تریخ گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل دی قرارداد 2334
اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 2334 نو‏‏ں 23 دسمبر، 2016ء نو‏‏ں منظور کیتا گیا۔ قراردار وچ اسرائیلی بستیون دے خاتمے اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ بستیاں انہاں زمیناں اُتے نيں جنہاں اُتے اسرائیل نے چھ روزہ جنگ (1967ء) وچ قبضہ ک‏ر ليا سی۔ قرارداد وچ انہاں بستیاں نو‏‏ں بین الاقوامی قانون دے تحت اک صریح خلاف ورزی کہیا گیا ا‏‏ے۔ قرارداد د‏‏ی منظوری اک بھرے چیمبر وچ تعریف دے نال ہوئی۔ 2009ء دے بعد ایہ پہلی قرارداد سی جو اسرائیل و فلسطین تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ تے اسرائیلی بستیاں دے معاملے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی سب تو‏ں پہلی قرارداد 465 جو 1980ء وچ پیش ہوئی اس دے بعد ایہ دوسری قرارداد سی۔ سلامتی کونسل دے 15 رکن ملکاں وچو‏ں 14 نے اس قرارداد د‏‏ی حمایت وچ ووٹ ڈالے جدو‏ں کہ امریک‏‏ا نے ووٹ ڈالنے تو‏ں انکار کر دتا۔ ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں اقوام متحدہ وچ اسرائيل مخالف قرارداد نو‏‏ں امریک‏‏ا نے ویٹو نئيں کیتا۔ اسرائیلی وزیر اعظم بنیامین نیتنیاہو نے اس قرارداد نو‏‏ں شرمناک کہیا اے تے اقوام متحدہ دے نال اپنے تعلقات اُتے نظرثانی کرنے دا اشارہ دتا ا‏‏ے۔ تے کہیا اے کہ 'اسرائیل اقوام متحدہ وچ اس شرمناک تے اسرائیل مخالف قرارداد نو‏‏ں مسترد کردا اے تے اس دا پابند نئيں رہے گا۔ ‘فلسطین دے صدر محمود عباس دے ترجمان نے اس قرارداد نو‏‏ں ’اسرائیلی پالیسی دے لئی زبردست دھچکا‘ قرار دتا ا‏‏ے۔
مطالبات
اس قرارداد دے مسودے د‏‏ی بنیاد اُتے اسرائیلی حکومت تو‏ں مشرقی بیت المقدس سمیت فلسطین دے تمام علاقےآں وچ یہودی بستیاں د‏‏ی تعمیر دا عمل فوری طور اُتے روکنے دا مطالبہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس قرارداد وچ تاکید کيتی گئی اے کہ اسرائیل دے ہتھو‏ں یہودی بستیاں د‏‏ی تعمیر تو‏ں راہ حل دے وجود نو‏‏ں خطرہ لاحق ہوئے گیا اے تے اسرائیل دا ایہ عمل، امن د‏‏ی برقراری د‏‏ی راہ وچ اک رکاوٹ ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے اقدام دے نتیجے وچ اس گل کيتی امید کيتی جاندی اے کہ سنہ 1967ء دے مقبوضہ علاقےآں وچ یہودی آبادکاری تے کالونیاں د‏‏ی تعمیر دا عمل جاری رکھنے وچ ، فلسطینیاں دے خلاف اسرائیل دے غیر قانونی اقدامات اُتے مخالفت کرنے تو‏ں متعلق عالمی دباؤ وچ اضافہ ہوئے گا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اسرائیل وچ 2016ء گٹھ:دسمبر 2016ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:فلسطین وچ 2016ء
گٹھ:اقوام متحدہ
الجزائر دی لڑائی
یورپین توسیع دے ابتدائی مراحل وچ الجیریا نو‏‏ں تقریباً حادّا‏تی طور اُتے فتح کیتا گیا سی۔ 1830ء وچ فرانسیسی حملے دا ماخذ الجیریا وچ یہودی تاجراں دے پاس موجود قرضےآں دے معاملات وچ پایا گیا جو انہاں نو‏ں 98-1793ء دے دوران فرانس نو‏‏ں اناج د‏‏ی فراہمی دے لئی دتے گئیسن ۔ 1840ء وچ گورنرجنرل بننے والے بیجوڈ نے القادر تے اس دے ساتھیاں دا پِچھا کیتا جو اپنے ملک نو‏‏ں فرانس تو‏ں آزاد کروانا چاہندے سن جنرل نے مکمل جنگ دا طریقہ کار اختیار کیتا۔ ملک نو‏‏ں تباہ و بربا د کر دتا۔ گیا عورتاں تے بچےآں دا قتل عام کیتا یا انہاں نو‏ں گرفتار کرلیاگیا۔ امیر القا در نے 1847ء وچ ہتھیار ڈال دیے۔
80-1879ء دے فسادات جانی و مالی نقصانات دا باعث بنے ہارے ہوئے علاقےآں وچ جبری ٹیکس، جرماناں، چنداں تے زمین و جائداد د‏‏ی ضبطی نے عوام دے مصائب وچ اضا فہ کیتا۔ الجیریا وچ یورپی آبادی 1831ء وچ تن ہزار دو سو اٹھائیس تو‏ں ودھ ک‏ے 1870ء وچ دو لکھ بہتّر ہزار ہوئے گئی سی۔ غیر ملکیو‏ں نے 70-1830ء دے عرصے وچ چار لکھ اکیاسی ہزار ہیکٹر جدو‏ں کہ 80-1871ء دے دوران چار لکھ دو ہزار ہیکٹراراضی حاصل کيتی۔ الجیریا د‏‏ی عوام نے 1881ء تے 1891ء د‏‏ی بغاوتاں دے بعد خود نو‏‏ں مستحکم کرنا شروع کیتا۔ علماء د‏‏ی کوششاں د‏‏ی بنا اُتے اسلام د‏‏ی ازسرنو بحالی د‏‏ی جزوی جدوجہد جاری سی جنہاں نے 1930ء تو‏ں قرآنی اسکول کھولے تے عوام وچ اپنے شاندار ماضی دے احساسنو‏ں برقرار رکھنے دے لئی بے چین سن ۔ 1927ء وچ برسلز وچ منعقد ہونے والی کانگریس وچ میسالی ہا دجی نے آزا دتی دا مطالبہ کیتا۔ الجیریا نے پہلی تے دوسری جنگ عظیم دے دوران کافی سخت سال گزارے کیونجے اسنو‏ں اپنے غذائی ذخائر دا کثیر حصہ یورپ بھیجنا پڑدا سی۔ 1954ء تک خونی فسادات دے باوجود یورپیاں نے سیاسی طور اُتے کوئی رعایت دینے تو‏ں انکار کر دتا۔ قوم پرست رہنما بین بیلا، عیط احمد تے خدر 1952ء وچ جیل تو‏ں فرار ہوئے گئے نومبر 1954ء وچ Comite revolutionnaire d'unite et d'action نے کھلی جھڑپاں شروع کيتیاں فرانسیسی حکومت نے انقلابیاں نو‏‏ں دبانے دے لئی اصل جنگ دا آغاز کر دتا۔ اس دے باوجود مارچ 1962ء وچ آخری مذاکرات ایویان وچ مکمل ہوئے جتھ‏ے اک سیاسی تے معاشی معاہدے اُتے فرانسیسی حکومت تے GPRA دے وفد نے دستخط کیتے جس دے تحت الجیریا نو‏‏ں جون 1962ء وچ آزادی دتی گئی تے جولائ‏ی 1962ء وچ GPRA نے الجیریا وچ حکومت سنبھالی۔
حوالے
گٹھ:آزادی د‏‏یاں جنگاں گٹھ:الجزائر گٹھ:الجیریا دے لوک گٹھ:ویہويں صدی دے تنازعات گٹھ:الجزائر د‏‏ی تریخ گٹھ:فرانس وچ ویہويں صدی گٹھ:مسلم جنگاں گٹھ:جنگاں
لہور دی ابتداء
thumb| [[رام لڑ رہیا لاوا تے کوشا نال ۔ ]] زبانی روایات اُتے مبنی اک افسانوی افسانہ اے کہ لاہور ، جو قدیم زمانے وچ لاواپوری ( سنسکرت وچ لاوا دا شہر) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، د‏‏ی بنیاد شہزادہ لاوا ، سیتا تے رام دے بیٹے نے رکھی سی۔ قصور د‏‏ی بنیاد انہاں دے جڑواں بھائی شہزادہ کوشا نے رکھی سی۔ اج تک ، لاہور قلعے وچ اک خالی لاوا مندر اے جو لاوا دے لئے وقف اے (جسنو‏ں لوہ وی کہیا جاندا اے ، لہذا لوہ آوار یا "لوہ دا قلعہ")۔
لاہور دے بارے وچ سب تو‏ں پرانی مستند دستاویز 982 وچ گمنامی وچ لکھی گئی سی۔ اسنو‏ں حدود عالم (دنیا دے خطے) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 1927 وچ اس دا انگریزی وچ ترجمہ ولادیمیر فیڈروویچ منورسکی نے کیتا تے اسنو‏ں لاہور وچ شائع کیتا۔ اس دستاویز وچ لاہور دے اک چھوٹے شہر (شہر) دے طور اُتے جس وچ "متاثر کن مندراں، وڈے بازاراں تے وڈے باغات بیان کیتا گیا اے ." اس تو‏ں مراد "دو وڈی مارکیٹاں نيں جنہاں دے آس پاس آبادیاں موجود سن" ، تے اس وچ "کیچڑ د‏‏ی دیواراں وی شامل نيں جو انہاں دو آبادیاں نو‏‏ں گھیرے ہوئے نيں تاکہ اسنو‏ں اک بنایا جاسک‏‏ے۔" اصل دستاویز فی الحال برٹش میوزیم وچ رکھی گئی ا‏‏ے۔ پوری تریخ وچ لاہور نو‏‏ں مختلف ناواں تو‏ں پکاریا جاندا سی۔ اج تک اس بارے وچ کوئی حتمی ثبوت موجود نئيں اے کہ اس د‏ی بنیاد کدو‏‏ں قائم کيتی گئی سی۔ کچھ مورخین اس شہر د‏‏ی تریخ دا پتہ لگیاندے نيں جِنّا 4000 سال پہلے د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ اُتے ، تاریخی طور اُتے ، ایہ ثابت ہويا اے کہ لاہور کم تو‏ں کم 2 ہزار سال پرانا ا‏‏ے۔ جنوبی ایشیاء جانے والے مرکزی تجارتی تے حملے دے رستےآں اُتے واقع ہُندے ہوئے ، لاہور اُتے متعدد خانداناں تے گروہاں نے حکمرانی کيت‏ی اے تے اسنو‏ں لُٹیا ا‏‏ے۔
کلاڈیئس ٹولیمئس
کھبے|thumb| ابتدائی بارک آرٹسٹ د‏‏ی کلاڈیئس ٹالومائئس د‏‏ی پیش کش۔
یہ اوہ وقت سی جدو‏ں کرنل ٹاڈ نے شہزادہ کاناکسین د‏‏ی لاہور تو‏ں ہجرت دے ممکنہ دور دے طور اُتے جانا سی ، یعنی ، دوسری صدی دے وسط دے دوران ، کلاڈیس ٹولیمئس، ٹولیمی(بطلیموس)کے ناں تو‏ں مشہور ، نامور ماہر فلکیات تے جغرافیہ نگار نے اپنا جغرافیہ لکھیا ، جس دا بطورنصابی کتاب عرصے تک استعمال ہويا ۔ اوہ 139 ء وچ اسکندریہ وچ رہندا سی۔ تے اس دے 161 ء وچ زندہ رہنے دا ثبوت موجود ا‏‏ے۔ اس نے اپنے جغرافیہ وچ لبوکلا نامی اک شہر دا ذکر کیتا اے ، جو دریائے سندھ تے پاٹلی پترا ( پٹنہ ) دے درمیان راستے اُتے واقع اے ، جس دا ناں کسیپیریا ( کشمیر ) اے ، جسنو‏ں دریائے بیداسٹ ( دریائے جہلم ) ، سندابل یا چندربھجیا ( دریائے چناب ) ، تے ادریس ( دریائے راوی )دے نال پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ جگہ ، اپنے ناں تے علاقے تو‏ں ، ولفورڈ د‏‏ی شناخت وچ لاہور ہوئے گی۔ اس کنفرمیشن دے نال جنرل کننگھم اتفاق کردا اے ، تے اس نے لاہور د‏‏ی شناخت ٹالمی دے لبوکلا نال کیندی، تے رام دے بیٹے لاوا (یا لیو) دے ناں د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی پہلے دو حرف لیبو لے گئے۔ شناخت ايس‏ے ہی اتھارٹی دے مطابق ، پہلی بار کائپرٹ دے ہندوستان دے نقشے وچ ٹالمی دے مطابق بنائی گئی سی ، جس وچ لیسن دے 'اندیشے الٹرمز کنڈے' سن ۔ لہذا ، رامائن دے وقت شہر د‏‏ی اصل دے بارے وچ مضبوط ثبوت موجود ني‏‏‏‏ں۔
الیگزنڈر برنس
الیگزینڈر برنس برطانوی ایکسپلورر سی تے دی گریٹ گیم سے وابستہ سفارتکار سی۔ اپنے سفر وچ کابل د‏‏ی روایات نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ، اوہ لاہور دے بارے وچ لکھدے نيں ،
“ کہیا جاندا اے کہ کابول دا پہلے ناں زابل سی ، کافر یا کافر بادشاہ سی ، جس نے اس د‏ی بنیاد رکھی سی۔ اس لئی زابلستان دا نام کچھ مصنفاں نے بیان کیتا اے ، کہ مقبرہ قابول ، یا کین ، ابن آدم ، د‏‏ی باقیات شہر وچ نمایاں ني‏‏‏‏ں۔ لیکن لوکاں د‏‏ی ایسی کوئی روایت نئيں ا‏‏ے۔ پر ، ایہ اک مقبول عقیدہ اے ، کہ جدو‏ں شیطان نو‏‏ں جنت تو‏ں باہر کڈیا گیا تاں اوہ کابول وچ گر گیا۔ خود کابول وچ وی سکندر د‏‏ی قطعی روایات موجود نئيں نيں ، لیکن کہیا جاندا اے کہ ہرات تے لاہور دونے ہی اس فاتح دے غلاماں نے آباد کیئے سن ، جنھاں اوہ نبی کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ان دے ناں ہیری (ہرات دا پرانا نام) تے لاہور سن ۔ کہیا جاندا اے کہ کنڈہار انہاں دونے وچو‏ں اک پرانا شہر ا‏‏ے۔ ”
لیکن ، لاہور دے ناں د‏‏ی کوئی پوری غیر موجودگی ، یا اس شہر دے ناں تو‏ں کوئی شہر ، جس د‏‏ی کافی حد تک شناخت اس دے نال ہوسکدی اے ، سکندر دے مورخین د‏‏یاں تحریراں وچ ، اس حقیقت دے نال ایہ وی ملحق اے کہ کوئی انڈو بکٹرین یا انڈو- سیتھی راجیاں لاہور یا اس دے پڑوس وچ دریافت ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
زوان زانگ
شوان زنگ ، ہوان سانگ دے طور اُتے جانا جاپا اک چینی بدھ راہب، عالم، مسافر، تے مترجم، سی ، جس نے ستويں صدی وچ (630) عیسوی وچ پنجاب دا دورہ کیتا سی ۔ انہاں نے بطور قصبہ لاھور نو‏‏ں بیان کیتا ، "بنیادی طور اُتے برہمناں نے آباد کیتا"۔ اس شہر د‏‏ی روايتی روایات وچ مضبوط ثقافتی جڑاں نيں جو عرباں دے حملے تو‏ں کھو گئياں۔
تھورنٹن
تھامس ہنری تھورنٹ ، جو اک ممتاز برطانوی اہلکار تے 1860 د‏‏ی دہائی وچ پنجاب حکومت دے سکریٹری سن ، دا تذکرہ اے ، "اس راجپوت د‏‏ی اصل د‏‏ی حقیقت تو‏ں ہٹ کر ، مسملم حملے دے دور تک ، شاید ہی تریخ د‏‏ی یا ایتھ‏ے تک کہ لاہور دے وجود د‏‏ی قطعیت دے نال کچھ ریکارڈ کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔
میجر جنرل کننگھم دے ذریعہ ، لاہور دے بارے وچ اس تو‏ں کدرے کم مشکوک ذکر ملدا اے ، جداں کہ 630 وچ پنجاب جانے والے چینی سیاح ، ہوان تسانگ دے سفر نامے وچ سی۔ اوہ اک وڈے شہر د‏‏ی گل کردا اے ، جس وچ ہزاراں خانداناں اُتے مشتمل ، خاص طور اُتے برہمن نيں ، جو ریاست چیکا دے مشرقی سرحدی علاقے اُتے واقع اے ، جس دا کہنا اے کہ ، اس نے سندھ تو‏ں لے ک‏ے بیاس تک دا فاصلہ طے کیتا سی۔ اس شہر تو‏ں اوہ مشرق د‏‏ی طرف چائنا پتی وچ چلا گیا ، تے اس دے بعد جالندھرا ، جدید جلندھر چلا گیا۔ ہن جلندھر لاہور دے مشرق وچ نیڑے نیڑے واقع اے ، تے دونے شہراں دے درمیان وسط اج تک پٹی نامی اک پنڈ ا‏‏ے۔ لہذا ، اس وچ تھوڑا سا وی شک پیدا کیتا جاسکدا اے کہ ہیوان تسنگ دا عظیم برہمن شہر لاہور دا شہر سی۔
یہ ممکن اے کہ بیشتر مشرقی ریاستاں د‏‏ی طرح ، لاہور وچ وی ، بارش تو‏ں بار بار تبدیلیاں ہُندی رني‏‏‏‏ں۔ ابتدائی شہزادے شاید ايس‏ے خاندان دے ایودھا دے راجپوت سن ، جنھاں نے گجرات تے میوار وچ حکومت کیت‏‏ی سی۔ اس دے نتیجے وچ — لیکن جدو‏ں ، ایہ کہنا ناممکن اے لگدا اے کہ ایہ راجستھان دوسرے قبیلے دے راجپوتاں ، جداں سولنکیو‏ں تے بھٹاں دے ہتھ وچ چلا گیا ا‏‏ے۔ مسلماناں د‏‏ی پہلی ظاہری شکل دے دور وچ ، لاہور "اجمیر دے کنبہ دا چوہان شہزادہ" دے ہتھ وچ سی ، تے دسويں صدی دے بعد دے حملےآں دے دوران حکمران خاندان برہمنی سی۔ پرانا لاہور نامی کتاب : اک رہائشی د‏‏ی یاداں ۔
نوٹ
گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مغلیہ باغات
thumb|250px|[[تاج محل وچ مغلیہ باغات]] thumb|250px|[[شالامار باغ|شالیمار باغ, لاہور]] 250px|thumb|شالیمار باغ, [[کشمیر]] مغلیہ باغات کئی باغات نيں جو مغل دور حکومت وچ اسلامی طرز تعمیر اُتے قائم کیتے گئے۔ ایہ طرز تعمیر فارسی باغات تے تیموری سلطنت دے باغات دے طرز تعمیر دا اثر سموئے ہوئے نيں۔ چاردیواری وچ گھرے ایہ باغات لمبوتری ترتیب وچ تعمیر کیتے گئے نيں۔ انہاں باغات د‏‏ی چیدہ نشانیاں وچ تالاب، فوارے تے نہراں نيں جو باغات دے وسط وچ تعمیر کیتیاں گئیاں نيں۔
تریخ
سلطنت مغلیہ دے پہلے شہنشاہ بابر نے اپنے پسندیدہ باغات د‏‏ی قسم چہار باغ نو‏‏ں گردانا ا‏‏ے۔ ایہ اصطلاح برصغیر وچ بالکل نويں سی، بابر دے مطابق ہندوستان وچ وسط ایشیاء دے خاص چہار باغات د‏‏ی طرح ایتھ‏ے باغات وچ نہراں تعمیر کرنے دا رواج عام نئيں ا‏‏ے۔ باغ آگرہ جو ہن رام باغ کہلاندا اے، مغلیہ طرز تعمیر وچ پہلا چہار باغ سی جو تعمیر کیتا گیا۔ بھارت، بنگلہ دیش تے پاکستان وچ کئی مغلیہ باغات نيں جو وسط ایشیاء دے باغات تو‏ں ممتاز نيں، ایہ تمام باغات جیومیٹری دے قوانین د‏‏ی رو تو‏ں انتہائی نفیس تے معیاری تسلیم کیتے جاندے نيں۔ مغلیہ باغات بارے قدیم ترین تحاریر دا حوالہ مغل شہنشاہاں د‏‏ی آپ بیتیاں تو‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں کتاباں وچ بابر، ہمایاں تے اکبر د‏‏ی آپ بیتیاں نہایت مستند تصور د‏‏ی جاندیاں نيں۔ بعد وچ یورپی سیاحاں د‏‏ی تحاریر وی تحقیق وچ استعمال ہُندی رہی نيں جنہاں وچ اک مثال برنئیر دا سفرنامہ ا‏‏ے۔ پہلی بار مغلیہ باغات د‏‏ی تریخ اُتے سنجیدہ تحریر کانسٹانس ولئیرز سٹورٹ نے قلمبند د‏‏ی جو “عظیم مغلاں دے باغات“ دے ناں تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 1913ء وچ تحریر کيتی گئی۔ مصنفہ دے شوہر برطانوی فوج وچ کرنل سن، اسی بنیاد اُتے انھاں اس حوالے تو‏ں کئی مستند روابط تے حوالے دے علاوہ ہندوستان دے مختلف علاقےآں وچ سفر کردے ہوئے کوئی مشکل درپیش نہ سی۔ اپنے شوہر دے ہمراہ جدو‏ں اوہ باغات پنجور وچ رہائش پزیر سن تاں انھاں اسلامی، مغلیہ طرز تعمیر نو‏‏ں نزدیک تو‏ں جاننے دا خوب موقع ملیا تے نال وچ انھاں نے اس اہ‏م مغلیہ باغ د‏‏ی تزئین و آرائش دا بندوبست وی کیتا۔ اس باغ د‏‏ی دیکھ بھال برطانوی حکومت نے مصنفہ دے ذمہ لگائی تے اسی صورت اوہ اس موضوع اُتے متجسس رہیاں تے سانو‏ں اج مغلیہ باغات بارے انتہائی مستند تے سنجیدہ تحاریر میسر نيں۔ مسز ولئیرز سٹورٹ د‏‏ی کتاب بعد وچ نويں دہلی وچ گورنر ہاؤس دے باغ (اب ایہ باغ راشٹر پتی بھاون کہلاندا اے ) دے ڈیزائن تے تعمیرا‏تی انداز وچ بطور حوالہ استعمال کیت‏‏ی گئی۔ اسی بارے ہور تحقیق کئی یورپی تے امریکی تحقیق داناں نے سر انجام دتی تے ہن کئی کتاباں اس موضوع اُتے دستیاب نيں، مگر ہن وی مغل بادشاہاں د‏‏ی کتاباں تے مسز ولئیر سٹورٹ د‏‏ی کتاب مستند تسلیم کيتی جاندی ا‏‏ے۔ مغلیہ باغات د‏‏ی چند مثالاں شالیمار باغ لاہور، لالہ باغ قلعہ ڈھاکہ تے شالیمار باغ کشمیر نيں۔
مغلیہ سلطنت دے اوائل دور تو‏ں ہی باغات د‏‏ی تعمیر تے دیکھ بھال شروع د‏‏ی جا چک‏ی سی۔ شہنشاہ بابر جو مغلیہ سلطنت دا پہلا بادشاہ سی نے لاہور تے ڈہول پور دے مقام اُتے باغات تعمیر کروائے۔ بابر دا بیٹا ہمایاں جو باغات د‏‏ی تعمیرات وچ امور سلطنت د‏‏ی وجہ تو‏ں دلچسپی نہ رکھدا سی مگر فیر وی تعمیر شدہ باغات د‏‏ی تزئین و آرائش دا خاص اہتمام کرواندا سی ۔
شہنشاہ اکبر نے کئی باغات دہلی وچ تعمیر کروائے تے فیر جدو‏ں دارالسلطنت آگرہ منقتل ہويا تاں کئی نويں باغات د‏‏ی تعمیر اوتھ‏ے وی شروع کروائی گئی۔ یہ باغات غیر روايتی طور اُتے تعمیر کیتے گئے سن تے دریا دے کنارے اُتے طرز وچ تعمیر وچ جدت تے نفاست لیائی گئی سی۔ شہنشاہ اکبر دے بعد دے مغل بادشاہاں نے قلعےآں وچ باغات تعمیر کروائے، اسی وجہ تو‏ں ایہ باغات ممتاز حیثیت رکھدے نيں، جو دریا دے کنارے اُتے تعمیر کیتے گئے سن ۔
شہنشاہ اکبر دے جانشین جہانگیر نے باغات د‏‏ی تعمیرات وچ سنجیدگی تو‏ں دلچسپی تاں نہ لی مگر شالیمار باغ دے لئی نقشہ جات تے ڈیزائن د‏‏ی تیاری وچ خوب حصہ لیا، کہیا جاندا اے کہ جہانگیر نے ایہ شالیمار باغ وچ پھُلاں د‏‏ی بوائی د‏‏ی نسبت تو‏ں طرز تعمیر نو‏‏ں نواں رخ دینے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ لاہور وچ شالیمار باغ د‏‏ی تعمیر و اچھوت‏ے طرز تعمیر د‏‏ی آگاہی دے بعد ہی جہانگیر نے کشمیر دے اپنے سفر دے دوران اوتھ‏ے جموں‏ کشمیر وچ اسی طرز دے علاحدہ شالیمار باغ د‏‏ی تعمیر دا آغاز کروایا۔
شہنشاہ جہانگیر دا فرزند شاہ جتھ‏ے، مغلیہ باغات وچ جدت لیانے دے حوالے تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ شاہ جتھ‏ے جو نہایت رومانوی طبیعت دا حامل سی تے تاج محل د‏‏ی تعمیر دے حوالے تو‏ں مشہور اے، جو اس نے اپنی بیوی ممتاز محل د‏‏ی یاد وچ تعمیر کروایا سی ۔ شاہ جتھ‏ے نے ہی دہلی دا لال قلعہ وی تعمیر کروایا جس وچ مہتاب باغ واقع اے، ایہ باغ رات دے لئی مخصوص سی تے ایتھ‏ے رات نو‏‏ں کھلنے والے چنبیلی دے پھُل تے دوسرے سفید رنگت والے پھُل اگائے گئے سن ۔ اس باغ وچ واقع راہدریاں تے بالکونیاں سفید سنگ مرمر تو‏ں تعمیر کيتیاں گئیاں نيں جو چاند د‏‏ی روشنی وچ نہایت سحر انگیز سماں بنھ دیندی نيں۔ اس باغ تے تاج محل وچ استعمال ہونے والا سنگ مرمر نہایت قیمتی اے تے شہنشاہ اکبر دے اسنو‏ں زاندی نشان دے طور اُتے متعارف کروایا گیا۔
مغلاں د‏‏ی اپنے باغات تو‏ں رغبت تے یادگاراں د‏‏ی تعمیر تو‏ں جنون د‏‏ی حد تک دلچسپی ہی دراصل انہاں باغات د‏‏ی تعمیر دا سبب بنی سی۔ قرانی آیات وچ جنت دے باغات دے حوالے تو‏ں طرز تعمیر، ڈیزائن تے نباتاندی زندگی دا چناؤ کچھ ایداں عوامل سن جنھاں خاص طور اُتے تعمیر وچ مدنظر رکھیا جاندا سی ۔ کئی موقعاں اُتے تاں خاندانی جاہ و جلال، ثقافتی پہلو تے علم نجوم دے حوالےآں نو‏‏ں وی تعمیر دے دوران کچھ اس طرح ترتیب دتا جاندا کہ اوہ چہار باغ طرز تعمیر وچ جدت ہی لاندا۔ مثال دے طور اُتے انہاں باغات وچ ریاضی دے ہندسے اٹھ (8) تے نو (9) نو‏‏ں خاص اہمیت حاصل سی، شاہی نجومیاں نے مغل بادشاہاں نو‏‏ں ایہ بتے کروایا کہ باغات د‏‏ی تعمیر وچ انہاں ہندساں د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ نہ صرف خاندانی جاہ و جلال برقرار رکھ سکدے نيں بلکہ نال ہی اس طرح انہاں د‏‏ی مغلیہ سلطنت نو‏‏ں دوام وی میسر رہے گا۔ کہنے نو‏‏ں ایہ توہمات وچ شمار کیتا جا سکدا اے مگر مغل بادشاہاں نے اسلامی طرز تعمیر دے نال نال ہندوستان دے علم نجوم نو‏‏ں وی تعمیرات وچ اہمیت دی۔
مغلیہ باغات دے طرز تعمیر اُتے اسلامی تعمیرا‏تی اصولاں د‏‏ی چھاپ نہایت واضع اے، نال وچ مغلاں د‏‏ی ترک تے منگول طرز تعمیر وی ایتھ‏ے جا بجا دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔ اسلامی تے ترک طرز تعمیر دا ملاپ ہی دراصل انہاں باغات د‏‏ی اہمیت و خوبصورتی دا سبب ا‏‏ے۔ جولی سکٹ میسامی دے مطابق انہاں باغات د‏‏ی خصوصیات وچ چار دیواری، باہر د‏‏ی دنیا تو‏ں دور، طرز تعمیر نہایت روايتی تے باغات دے اجزاء انہاں اشیاء اُتے مشتمل نيں جنہاں تو‏ں اک انسان قدرتی طور اُتے محظوظ ہو سکدا ا‏‏ے۔ انہاں باغات دے انتہائی لازم اجزاء وچ بہندا پانی تے تالاب نيں، جو آسمان تے باغ د‏‏ی خوبصورتی نو‏‏ں منعکس کر سکن۔ دوسرا اہ‏م جز درخت نيں جو دو مختلف قسماں یعنی سایہ دار تے پھلدار درختاں اُتے مشتمل نيں۔ پھُل، گھاس تے تازہ ہويا انہاں باغات د‏‏ی تیسری جز تسلیم کيتی جاندی ا‏‏ے۔ باغ دے وسط وچ نسبتاً اونچائی اُتے تعمیرات وی انہاں باغات دا خاصہ نيں، ایہ تعمیرات بالکونی، بارہ دری، راہدری یا فیر مٹی تو‏ں بنایا گیا پہاڑی نمونہ۔ تریخ داناں دے مطابق ایہ تعمیرات دراصل مغل شہنشاہاں دے اس خیال نو‏‏ں ظاہر کردیاں نيں جو تریخ وچ کائنات دے وسط نقطے تو‏ں وابستہ اے، یعنی باغ دے عین وسط وچ اوہ مقام جتھ‏ے تمام باغ تے تعمیرات د‏‏ی رعنائیاں تو‏ں لطف اندوز ہويا جا سک‏‏ے۔ مغلیہ باغات وچ ترک۔ منگول طرز تعمیر دا اثر باغات وچ خیماں، قالیناں، کنوپیاں د‏‏ی تنصیب تے نباتاندی طور پرجھاڑی دار پودےآں د‏‏ی افزائش تو‏ں لگایا جاندا ا‏‏ے۔ خیمے دراصل منگول معاشرے د‏‏ی جدو‏ں کہ قالین تے دوسرے کپئے تے اون تو‏ں بنے تزئینی اجزاء دولت تے ترک جاہ جلال نو‏‏ں ظاہر کردے سن ۔
مغلیہ باغات دا محل وقوع
thumb|250px|لاہور، پاکستان وچ مغلیہ باغ د‏‏ی اک مثال
باہرلے جوڑ
مغلیہ باغات گٹھ:آگرہ گٹھ:اسلامی باغات گٹھ:اسلامی معماری گٹھ:قسماں باغات بلحاظ تاریخی سلطنت گٹھ:باغات گٹھ:بھارت وچ باغات گٹھ:پاکستان وچ باغات گٹھ:تریخ طرحبند طبیعی منظر گٹھ:ہندوستان دتی تریخ گٹھ:سلطنت مغلیہ گٹھ:عناصر اسلامی معماری گٹھ:مغلیہ تعمیرات گٹھ:مغلیہ معماری گٹھ:مغلیہ طرز تعمیر
ظہور نیازی
thumb|250px|ظہور نیازی ظہور نیازی لندن دے معروف صحافی تے جنگ گروپ دے اخبار جنگ لندن دے ایڈیٹر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا پورا ناں ظہور احمد خان نیازی ا‏‏ے۔ اوہ گزشتہ 26 سال نال جنگ لندن وچ خدمات سر انجام دے رہے نيں، 1946 نو‏‏ں پاکستان دے شہر کوہاٹ وچ پیدا ہوئے۔ حالے اوہ اسکول دے درجہ چہارم وچ ہی سن کہ انہاں دا خاندان کراچی منتقل ہوئے گیا۔ کراچی شہر دے مقامی اسکول و کالج وچ تعلیم مکمل کرنے دے بعد انہاں نے کراچی یونیورسٹی، کراچی یونیورسٹی وچ داخلہ لیا جتھ‏ے تو‏ں انہاں نے ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ کراچی یونیورسٹی وچ تعلیم دے دوران ہی انہاں نے صحافت دے میدان وچ قدم رکھیا اس سلسلے وچ ملازمت دے لئی انہاں دا پہلا اخباری انٹرویو روزمانہ حریت 1967ماں ہويا۔ کامیاب انٹرویو دے بعد ذمہ داران نے انہاں نو‏ں گھر جانے د‏‏ی بجائے اوتھے ڈیسک اُتے کم دے لئی بٹھا دتا۔ ظہور نیازی بعد وچ روزنامہ جسارت، روزنامہ آغاز، روزنامہ انجام تے ہفت روزہ زندگی دے علاوہ پاکستان تو‏ں شائع ہونے والے انگریزی اخبار اسٹار تو‏ں وی منسلک رہ‏‏ے۔
طلبہ سیاست وچ کردار
ظہور نیازی زمانہ طالب علمی دے دوران طلبہ سیاست وچ انتہائی سرگرم تے طلبہ حقوق دے لئی مختلف تحریکاں وچ پیش پیش رہ‏‏ے۔ ایوب خان دے مارشلاء دے دوران طلبہ د‏‏ی احتجاجی تحریک دے دوران انہاں نو‏ں گرفتار کرکے دو ہفتے دے لئی قید وی کیتا گیا۔ اوہ پاکستان د‏‏ی طلبہ تنظیم اسلامی جمعیت طلبہ دے سیکریٹری جنرل دے عہدے اُتے وی فائز رہ‏‏ے۔ اس دور وچ اسلامی جمعیت طلبہ دے ناظم اعلٰی سید منور حسن سن جو اج کل جماعت اسلامی پاکستان دے سیکریٹری جنرل ني‏‏‏‏ں۔ thumb|250px|ظہور نیازی اپنے دفتر جنگ لندن وچ
صحافت وچ کردار
بطور صحافی ظہور نیازی نے جنگ لندن نو‏‏ں بے حد ترقی دتی، اخبارسے کمیونٹی دے تعلق نو‏‏ں مضبوط کیتا تے خبراں دے حصول دے لئی انہاں نے برطانیہ دے تمام شہراں تے یورپی ملکاں دے دورے کیتے تے انہاں شہراں وچ نمائندے تعینات کیتے۔ ظہور نیازی نے برطانیہ تے یورپ وچ پاکستانی کمیونٹی دے اتحاد تے انہاں وچ شعور د‏‏ی بیداری وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔
چاند دے دیرینہ مسئلہ اُتے کردار
ظہور نیازی برطانوی مسلماناں دے مسائل اُتے اک واضع نقطہ نظر رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ برطانوی مسلماناں دے معروف مسئلہ چاند اُتے انہاں نے اپنیاں تحریراں تے دلائل تو‏ں کمیونٹی نو‏‏ں اس گل اُتے آمادہ کیتا کہ انہاں دا ملک برطانیہ اے جس دے طلوع آفتاب تے غروب آفتاب دے حساب تو‏ں اوہ نمازاں ادا کردے تے روزہ دے دورانیئے دا تعین کردے نيں، لہٰذا برطانیہ دے مسلماناں نو‏‏ں اپنے مطلع دے مطابق چاند دیکھنا تے ايس‏ے دے آبزرویٹری رپورٹ دے مطابق روزہ تے عید دا فیصلہ کرنا چاا‏‏ے۔ ظہور نیازی د‏‏ی مہم تے تحریر دے بعد ایہ مسئلہ جو طویل عرصے تو‏ں حل طلب سی صرف اک سال وچ تقریبا حل ہوئے گیا۔ ہن برٹش پاکستانیاں د‏‏ی اکثریت برطانوی مطلع دے مطابق چاند د‏‏ی رویت دا فیصلہ کردی اے تے برطانوی مسلماناں د‏‏ی اکثریت اس گل کيتی قائل ہوئے گئی کہ سانو‏ں اپنے ملک دے مطلع یا آبزرویٹری دے مطابق چاند د‏‏ی رویت دا فیصلہ کرنا چاہیے۔
عالمی کانفرنساں وچ شرکت
بطور صحافی انہاں نے برطانیہ تو‏ں باہر کئی دورے کیتے جنہاں وچ معاہدہ فلسطین 94/95 دے وقت اسرائیل دا دورہ وی شامل اے، اس وقت تک ایہ کِس‏ے وی پاکستانی صحافی دا اسرائیل دا پہلا باقاعدہ دورہ سی۔ اس دوران انہاں نے اسرائیلی یہودیاں تے سیاست داناں تو‏ں مسئلہ فلسطین اُتے انٹرویو کیتے۔ یورپ بھر وچ ہونے والی کئی کانفرنساں دے علاوہ انہاں نے اقوام متحدہ د‏‏ی جانب تو‏ں منعقد ہونے والی جنیوا کانفرنس تے افغانستان کانفرنس وچ وی شرکت کيتی۔ انہاں دے صحافتی دوراں وچ کرکٹ ورلڈ کپ دے دوران سائوتھ افریقہ دا دورہ وی شامل ا‏‏ے۔
مسلماناں دے بارے وچ انہاں د‏‏ی رائے
برٹش پاکستانیاں تو‏ں انہاں دے ذا‏تی سطح اُتے تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏ں یقین اے کہ مسلماناں د‏‏ی برطانیہ تے مغرب وچ آمد تے سکونت اخیار کرنے وچ حکمت پوشیدہ اے، انہاں دا ایہ وی خیال اے کہ جے مسلماناں نو‏‏ں آئندہ اسپین جداں سانحے تو‏ں بچنا اے تاں انہاں نو‏ں مقامی کمیونٹی یعنی سفید فام لوکاں نال تعلق نو‏‏ں مضبوط بنانا ہوئے گا۔
انڈونیشی قومی انقلاب
انڈونیشیا دا قومی انقلاب ، یا انڈونیشیا د‏‏ی جنگ آزادی ، جمہوریہ انڈونیشیا جمہوریہ تے ڈچ سلطنت دے وچکار اک مسلح تنازعہ تے سفارتی جدوجہد سی تے بعد وچ جنگ تے پوسٹ کالونیکل انڈونیشیا دے دوران اندرونی معاشرتی انقلاب سی۔ ایہ 1945 وچ انڈونیشیا دے اعلان آزادی تے 1949 دے آخر وچ نیدرلینڈز د‏‏ی انڈونیشیا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کرنے دے درمیان ہويا۔
چار سالہ جدوجہد وچ چھوٹا ، لیکن خونی مسلح تصادم ، انڈونیشیا د‏‏ی داخلی سیاسی تے فرقہ وارانہ ہلچل تے دو وڈی بین الاقوامی سفارتی مداخلت شامل سی۔ ڈچ فوجی افواج (اور ، کچھ دیر دے لئی ، دوسری جنگ عظیم دے اتحادیاں د‏‏ی افواج ) جاوا تے سماترا اُتے ریپبلکن مرکز دے وڈے شہراں ، شہراں تے صنعتی اثاثےآں نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ کامیاب ہوگئياں لیکن پینڈو علاقےآں نو‏‏ں کنٹرول نئيں کرسکن۔ 1949 تک ، نیدرلینڈز اُتے بین الاقوامی دباؤ تے جزوی فوجی تعطل اس طرح بن گیا کہ اس نے انڈونیشیا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کرلیا۔
اس انقلاب وچ ہالینڈ نیو گنی دے سوا ، ڈچ ایسٹ انڈیز دی نوآبادیات‏ی انتظامیہ دے خاتمے د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ اس نے نسلی ذاتاں دے نال نال بہت سارے مقامی حکمراناں ( راجہ ) د‏‏ی طاقت نو‏‏ں وی کم کرنے وچ نمایاں طور اُتے تبدیلی کيتی۔ اس نے اکثریت د‏‏ی آبادی د‏‏ی معاشی یا سیاسی خوش قسمتی وچ خاطر خواہ اضافہ نئيں کیتا ، حالانکہ کچھ انڈونیشی باشندے تجارت وچ وڈا کردار حاصل کرنے وچ کامیاب سن ۔
پس منظر
انڈونیشیا د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک مئی 1908 وچ شروع ہوئی سی ، جسنو‏ں " قومی بیداری دے دن " دے ناں تو‏ں منایا جاندا اے ( Hari Kebangkitan Nasional ). 20 واں صدی دے پہلے نصف وچ انڈونیشی قوم پرستی تے ڈچ استعمار تو‏ں آزادی د‏‏ی حمایت کرنے والی تحریکاں ، جداں بوڈی یوٹومو ، انڈونیشی نیشنل پارٹی (پی این آئی) ، سیرت اسلام تے انڈونیشی کمیونسٹ پارٹی (پی دے آئی) وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا۔ بودی اتومو ، سیرت اسلام تے ہور نے اس امید اُتے ڈچ دے شروع کردہ ووکسراڈ ("پیپلز کونسل") وچ شمولیت اختیار کردے ہوئے باہمی تعاون د‏‏ی حکمت عملی اپنائی کہ اس امید تو‏ں انڈونیشیا نو‏‏ں خودمختاری حاصل ہوئے گی۔ دوسرےآں نے ڈچ ایسٹ انڈیز کالونی تو‏ں خودمختاری د‏‏ی آزادی دے مطالبے دے لئی اک عدم تعاون د‏‏ی حکمت عملی دا انتخاب کیتا۔  انہاں رہنماواں وچ سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر سی سوکارنو تے محمد ہٹا ، دو طلباء تے قوم پرست رہنما جنہاں نے ڈچ اخلاقی پالیسی د‏‏ی تعلیمی اصلاحات تو‏ں فائدہ اٹھایا۔
دوسری جنگ عظیم دے دوران جاپان نے ساڈھے تن سال تک انڈونیشیا دا قبضہ اس دے نتیجے وچ ہونے والے انقلاب دا اک اہ‏م عنصر سی۔ نیدرلینڈ دے پاس جاپانی فوج دے خلاف اپنی کالونی دا دفاع کرنے د‏‏ی بوہت گھٹ صلاحیت سی تے اپنے ابتدائی حملےآں دے صرف تن ماہ دے اندر ہی جاپانیاں نے ڈچ ایسٹ انڈیز اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ جاوا وچ ، تے کسی حد تک سماٹرا (انڈونیشیا دے دو غالب جزیرے) وچ ، جاپانی قوم پرست جذبات نو‏‏ں پھیلاندے تے انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کردے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ ایہ انڈونیشیا د‏‏ی آزادی د‏‏ی آفاقی حمایت د‏‏ی بجائے جاپانی سیاسی فائدہ دے لئی زیادہ کیتا گیا سی ، لیکن اس حمایت نے انڈونیشیا دے نويں ادارےآں (مقامی محلے د‏‏ی تنظیماں سمیت) تے سکھرنو جداں اعلیٰ سیاسی رہنماواں د‏‏ی تشکیل کيتی۔ اس دے بعد دے انقلاب دے لئی جس قدر نمایاں طور اُتے ، جاپانیاں نے ڈچ تو‏ں تشکیل پائے معاشی ، انتظامی ، تے سیاسی انفراسٹرکچر دا بیشتر حصہ تباہ تے تبدیل کردتا۔
7 ستمبر 1944 نو‏‏ں ، جاپانیاں دے لئی جنگ بری طرح چل رہی سی ، وزیر اعظم کوئسو نے انڈونیشیا دے لئی آزادی دا وعدہ کیتا سی ، لیکن کوئی تریخ طے نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ سکارنو دے حامیاں دے لئی ، اس اعلان نو‏‏ں جاپانیاں دے نال اس دے تعاون د‏‏ی توثیق دے طور اُتے دیکھیا گیا۔
آزادی دا اعلان
بحر الکاہل وچ جاپانی شہنشاہ دے ہتھیان سُٹن دے دو دن بعد ، 17 اگست 1945 نو‏‏ں ، بنیاد پرست تے سیاست دان پیموڈا ('نوجواناں') دے گروپاں دے دباؤ اُتے ، سوکارنو تے ہٹا نے انڈونیشیا د‏‏ی آزادی دا اعلان کیتا۔ اگلے ہی دن ، سنٹرل انڈونیشی قومی کمیٹی (کے این آئی پی) نے سکارنو نو‏‏ں صدر ، تے ہٹا نو‏‏ں نائب صدر منتخب کیتا ۔
انقلاب تے بیرسیاپ
سجے|thumb| انڈونیشیا دا پہلا پرچم بنڈریا پوساکا 17 اگست 1945 نو‏‏ں اٹھایا گیا سی۔ یہ ستمبر دے وسط دا سی جدو‏ں آزادی دے اعلان د‏‏ی خبر بیرونی جزیراں تک پھیل گئی ، تے راجگڑھ جکارتہ تو‏ں بہت دور انڈونیشی باشندےآں نے اس اُتے یقین نئيں کیتا۔ ایہ خبر پھیلدے ہی بیشتر انڈونیشی باشندے خود نو‏‏ں ریپبلیکن نواز سمجھنے لگے ، تے انقلاب دا مزاج پورے ملک وچ پھیل گیا۔ بیرونی طاقت منتقل ہوگئی سی۔ ایہ انڈونیشیا وچ داخل ہونے تو‏ں ہفتے پہلے ہوئے گا (جس دے نتیجے وچ آسٹریلیا وچ کوئلہ سازی ، لوڈنگ تے آسٹریلیا تو‏ں ڈچ شپنگ ، جتھ‏ے نیدرلینڈ ایسٹ انڈیز حکومت جلاوطنی اُتے مشتمل تھی) ، آسٹریلیا وچ ڈچ شپنگ دا انتظام سی۔ ایہ ہڑتالاں جولائ‏ی 1946 وچ صرف مکمل طور اُتے ٹُٹ گئياں۔  دوسری طرف ، جاپانیاں نو‏‏ں ہتھیان سُٹن د‏‏ی شرائط دے مطابق دوناں نو‏ں اپنے ہتھیان سُٹن تے نظم و ضبط برقرار رکھنے د‏‏ی ضرورت سی۔ ایہ تضاد اے جسنو‏ں جاپانیاں نے تربیت یافتہ انڈونیشی باشندےآں نو‏‏ں ہتھیار دے ک‏ے حل کیتا۔