cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہيرے کی کان (ناول)
پلاٹ
انور کمرے وچ بیٹھیا مطالعہ وچ مشغول سی۔ رشیدہ نے اسنو‏ں دسیا کہ اک عورت اس تو‏ں ملنا چاہندی ا‏‏ے۔ انور دے منع کرنے دے باوجود اوہ عورت انور دے پاس کمرے وچ پہنچ گئی۔ ایہ عورت جمیلہ سی۔ جمیلہ دا شوہر یادداشت کھو جانے دے بعد کدرے غائب گیا سی تے ہن اسنو‏ں انور د‏‏ی مدد درکار سی۔ جمیلہ نے انور نو‏‏ں ادھا معاوضہ دتا تے اس نے تفتیش شروع کر دتی۔ انور سب تو‏ں پہلے ارشاد علی دے دفتر وچ اس دے حصہ دار شاہد تو‏ں ملا۔ اس دے بعد انور نو‏‏ں اک نائٹ کلب دے کلرک تو‏ں پتا چلیا کہ ارشاد نو‏‏ں دولت گنج دے پتے تو‏ں خطوط آندے نيں تے اوہ ايس‏ے پتے اُتے پارسل روانہ کردا اے جو سعید منزل دے رضوان صدیقی دے ناں ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ سعید منزل پہنچنے اُتے اسنو‏ں معلوم ہويا کہ زبیدہ نامی لڑکی نو‏‏ں اس دے ظالم چچا تو‏ں آزاد کرا دے رضوان د‏‏ی بیوی دے طور اُتے فلیٹ وچ رکھیا گیا اے تے ارشاد دے اس لڑکی دے نال ناجائز تعلقات ني‏‏‏‏ں۔
گھر واپسی اُتے مطالعہ دے دوران اسنو‏ں ساجدہ نے فون اُتے دسیا کہ ارشاد نے تار جام دے علاقے وچ خودکشی کر لئی ا‏‏ے۔ انور رشیدہ نو‏‏ں سعید منزل تو‏ں زبیدہ نو‏‏ں ہٹانے د‏‏ی ہدایت ک‏ر ک‏ے خود ساجدہ دے نال تار جام روانہ ہويا۔ تار جام پہنچنے اُتے انور نے اس خودکشی نو‏‏ں قتل ثابت کر دتا۔ ایداں دے وچ پولیس دا شبہہ دھارا سنگھ اُتے سی جس نے پولیس نو‏‏ں ارشاد د‏‏ی خودکشی د‏‏ی اطلاع دتی سی۔ اسنو‏ں پولیس د‏‏ی گڈی وچ بیٹھایا جا رہیا سی ايس‏ے دوران کِس‏ے نے اسنو‏ں گولی مار دی۔ انور تے پولیس دھارا سنگھ دے قاتل دے تعاقب وچ ناکامی اُتے واپس لوٹے تاں جمیلہ بے ہوش پئی سی۔
سیٹھ اطہر تو‏ں تفتیش کرنے اُتے معلوم ہويا کہ ارشاد دے کہنے اُتے اس نے ہیرے د‏‏ی کان اُتے پیسہ لگایا۔ ارشاد دے اک انجینئر دوست نے، جو دراصل اک بدمعاش تے بلیک میلر اے، ہیرے د‏‏ی موجودگی د‏‏ی یقین دہانی کرائی سی۔ لیکن چھ ماہ گزر جانے دے باوجود چند ذراں دے سوا کچھ ہتھ نئيں آیا۔ لہذا ارشاد نے اسنو‏ں دھوکھا دتا ا‏‏ے۔
رضوان وی تار جام پہنچکيا اے تے ارشاد د‏‏ی طرف تو‏ں ادھار دے مطالبے دے بارے وچ دسدا ا‏‏ے۔ انور نے اس تو‏ں زبیدہ دے بارے وچ گفتگو ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں حیربن ک‏ے دیندا ا‏‏ے۔ پولیس رضوان نو‏‏ں روک لیندی اے تے انور جمیلہ دے نال واپسی د‏‏ی راہ لیندا ا‏‏ے۔ اوہ راستہ وچ جمیلہ د‏‏ی طرف تو‏ں دتی گئی رقم واپس ک‏ر ک‏ے کار تو‏ں اتر جاندا ا‏‏ے۔ انسپکٹر آصف د‏‏ی زبانی انور نو‏‏ں معلوم ہويا کہ شاہد نے رات دے وقت رشیدہ نو‏‏ں دھمکایا تے صبح دس بجے اسنو‏ں وی فون کیتا۔ ہن شاہد غائب ہوئے گیا سی۔ اس تو‏ں انور الجھن دا شکار ہوئے گیا۔ انور نے زبیدہ دا پِچھا کیتا تے اسنو‏ں محفوظ مقام اُتے پہنچیا دتا لیکن زبیدہ نے کچھ وی دسنے تو‏ں انکار کر دتا۔
انسپکٹر آصف نو‏‏ں ارشاد دے گھر تو‏ں اک خط ملدا اے جس وچ ارشاد دے شاہد د‏‏ی بیوی تو‏ں لئی گئے قرض د‏‏ی واپسی دا مطالبہ سی۔ انور د‏‏ی رائے وچ ایہ شاہد د‏‏ی بیوی دے ارشاد تو‏ں تعلقات ظاہر ک‏ر ک‏ے تفتیش دا رخ غلط سمت موڑنے د‏‏ی خاطر لکھیا گیا ا‏‏ے۔ رات دے وقت رضوان جمیلہ دے نال انور تو‏ں زبیدہ دا پتہ معلوم کرنے آندا اے تے نہ دسنے اُتے اسنو‏ں ڈریا دھمکا کر چلا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دوران رشیدہ، زبیدہ تو‏ں معلومات حاصل کردی ا‏‏ے۔ انور، رشیدہ دے اس سوال اُتے الجھن وچ پے جاندا اے کہ ارشاد دے چہرے اُتے گولیاں برسا کر اس د‏ی صورت کیو‏ں خراب کر دتی گئی۔ اگلے دن رات دے وقت انور اُتے چاقو دے وار تو‏ں حملہ کیتا جاندا اے تے زبیدہ زہر پی کر خودکشی کر لیندی ا‏‏ے۔
اگلے روز انور رشیدہ دے نال ساجدہ دے گھر جا ک‏ے ارشاد دے زندہ ہونے دے شبہ دا اظہار کردا ا‏‏ے۔ ارشاد اس اُتے دوبارہ حملہ کردا اے لیکن اس د‏ی گولی تو‏ں زخمی ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ انور آصف نو‏‏ں بلاندا اے جو چند کانسٹیبلاں دے نال پہنچکيا ا‏‏ے۔ ارشاد نو‏‏ں دیکھ ک‏ے سب حیران رہ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انور دسدا اے کہ شاہد د‏‏ی لاش نو‏‏ں مسخ ک‏ر ک‏ے ارشاد بنا دتا گیا سی تے رضوان دا تعلق صرف زبیدہ والے معاملے تو‏ں سی۔ انور اس کامیابی دا سہرا آصف دے سر بنھ کر رشیدہ دے نال کھانا کھانے چلا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1953ء دے ناول گٹھ:ابن صفی دے ناول گٹھ:پاکستانی جاسوسی ناول گٹھ:جاسوسی دنیا گٹھ:ناول
فرونٹئر کاؤنٹی،نیبراسکا
فرونٹئر امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:نیبراسکا دیاں کاؤنٹیاں
روم ایلی
روم ایلی اک ترک ناں اے جیڑا دکھنی بلقان دیاں اوناں تھاواں لئی بولیا جاندا اے جیڑے سلطنت عثمانیہ وچ سن۔ روم ایلی دا مطلب اے رومیاں دا دیس۔ اے دیس پیلے رومی راج دا پاسہ سی۔
روم ایلی چ استنبول، تھریس بلغاریہ مقدونیہ سالونیکا دیاں تھانواں ہیگیاں نیں۔
گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ
کوربیوۓ
کوربیوۓ فرانس دا اک شہر اے۔
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
بخش برزک
ایہہ ایران دے صوبہ اصفہان دے   شہرستان اصفہان (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان دیاں تحصیلاں
ازارا ٹکو-ٹکو
ازارا ٹکو-ٹکو ٹکو-ٹکو ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
یانیشا
یانیشا پیرو، دکھنی امریکہ دے پرانے دیسی لوک  نیں۔
قریش
قریش مکہ عرب چ اسلام مت ٹرن والے اک وڈے قبیلے دا ناں سی۔ محمد دا جوڑ وی قریش نال سی تے ایسے قبیلے توں اوناں دے ویری وی ہوئے۔ تریخ طبری اے کیندی اے جے قصی ابن کلاب اوہ پہلا بندہ سی جینوں قریش آکھیا گیا۔ عبدالملک بن مروان دا کہنا اے جے قصی ابن کلاب توں پہلے کوئی قریش نئیں سی۔
ضلع برک متال
ضلع برک متال افغانستان دے صوبہ کنڑ دا اک ضلع اے جسدا راجگڑھ برک متال شہر اے ۔
قریش
قبیلہ قریش دیاں ٹعنیاں اے نیں:
گٹھ:عرب گٹھ:ہاشمی شخصیتاں گٹھ:بنو ہاشم
فرنس کاؤنٹی،نیبراسکا
آدمز امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:نیبراسکا دیاں کاؤنٹیاں
برگ ٹکو-ٹکو
برگ ٹکو-ٹکو ٹکو-ٹکو ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
چک 37 فورڈواہ
چک 37  فورڈواہ ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی بہاول فورڈ فیڈر نہر(جہڑی سلیمانکی ہیڈورکس توں پانی لے کے اپر بہاول نہر نوں دیندی اے) دی  دی فورڈواہ دسٹریبیوٹری جاں فورڈواہ نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فورڈواہ  لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
ضلع وایگل
ضلع وایگل افغانستان دے صوبہ کنڑ دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام وايگل شہر اے ۔
بیکوز
بیکوز استمبول ترکی دا اک حصہ تے صوبہ استمبول دا اک ضلع اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
چک 314 ٹی ڈی اے
314 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
بخش نیاسر
ایہہ ایران دے صوبہ اصفہان دے   شہرستان اصفہان (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان دیاں تحصیلاں
کالے
گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
پاؤ
پاؤ فرانس دا اک شہر اے۔
گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
گیج کاؤنٹی،نیبراسکا
گیج امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع چپہ درہ
ضلع چپہ درہ افغانستان دے صوبہ کنڑ دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام چپہ درہ شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کنڑ
12ربیع الاول
اس دن مسلمان عید میلادالنبی مناندے نیں۔
تعطیلات و تہوار
عید میلادالنبی
بولیوی ٹکو-ٹکو
بولیوی ٹکو-ٹکو ٹکو-ٹکو ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ضلع حویلی
گٹھ:آزاد کشمیر دے ضلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
رکباکٹسا
رکباکٹسا برازیل، دکھنی امریکہ دے پرانے دیسی لوک نیں۔
گٹھ:دکھنی امریکہ گٹھ:دکھنی امریکہ دے دیسی لوک
یوم عاشورہ
یوم عاشورہ اسلامی ماہ محرم دی دسویں تاریخ نوں منایا جندا اے۔ ایس دن حضرت حسین نوں کربلا چ شہید کیتا گیا سی۔
ضلع کامدیش
ضلع کامدیش افغانستان دے صوبہ نورستان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام کامدیش شہر اے ۔
چِھلا
چِھلا نیاݨا جمݨ نوں آکھیا جاندا اے۔  سواݨی دے گبھݨ ہوݨ توں 9 مہینے یا کچھ گھٹ یا ودھ چِر مگروں اوہدے ڈِھڈ چ نیاݨا بݨݨ آلی تھیلی چ نیاݨا تیار ہوجاندا اے تے گربھ اپݨے انت تے ہُندا اے۔ نیاݨا سواݨی دے ڈِھڈ چوں باہر کڈھیا جاندا اے۔ ایس کم نوں چھِلا آکھیا جاندا اے تے عام طور تے دای چِھلا کرواوندی اے۔
چِھلے دے ڈھنگ
بوہتے نیاݨے پہلاں سِر باہر آؤݨ نال جِمدے نیں پر ٪4 دے پہلاں پیر باہر آؤندے نیں۔ پیڑاں دے دوران عورتاں اپنی لوڑ دے مطابق عام طور تے کھاندیاں پیندیاں تے ٹہلدیاں نیں۔ پہلے حالت دے دوران یا سر دے پہلاں باہر آؤݨ دے دوران زور نہ لاؤݨ دی سفارش کیتی جاندی اے تے انیما (پیٹ صاف کرنا) دی سفارش نہیں کیتی جاندی۔
گٹھ:پنڈا گٹھ:جیون پڑھت
ضلع واما
ضلع واما افغانستان دے صوبہ نورستان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام واما شہر اے ۔
بخش چنارود
ایہہ ایران دے صوبہ اصفہان دے اک شہرستان (ضلع) دی   تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان دیاں تحصیلاں
گارڈن کاؤنٹی،نیبراسکا
گارڈن امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے تیجا حملہ
احمدشاہ ابدالی دا بھارت اتے تیجا حملہ
احمد شاہ ابدالی دے دوجے حملے دے نتیجے وچ ہوئی صلح دیاں شرطاں دے مطابق میر منو نے ‘چار محل’ دا چوداں لکھ روپا سالانہ لگان دے روپ وچ احمدشاہ ابدالی نوں دین دا وعدہ دتا سی، جو پوری طرحاں نہیں کیتا گیا۔ سن 1750 وچ تقاضہ کرن اتے وی میر منو نے وعدہ پورا نہیں کیتا۔ کوڑا مل دی ملتان فتح دے بعد تاں اوہ باقی دی رقم چکتا کرن لئی پوری طرحاں مکر گیا کیونکہ اسنوں اپنی طاقت اتے بھروسہ ودھ گیا سی۔
اس تے ابدالی نے تیجا حملہ کر دتا۔ 6 مارچ سن 1752 وچ محمود بوٹی نامی پنڈ دے میدان وچ گھمسان لڑائی شروع ہو گئی۔ جنگ وچ ستر ہزار فوج میر منو دے ولوں لڑ رہی سی۔ اس وچ کوڑا مل نے سکھاں نوں وی شامل کر لیا سی۔ کوڑامل ہاتھی اتے سوار ہوکے اپنی فوج دی آگوائی کر رہا سی کہ اسدے ہاتھی دا پیر اک بنکے وچ گہرا دھنس گیا، جسدے نال ہاتھی توازن کھوہ بیٹھا اتے پلٹ کے ڈگّ گیا۔ ویری فوج نے اس موقعے دا منافع چککے کوڑا مل دا سر کٹ لیا۔ بس پھر کی سی، مغلاں دا حوصلہ ٹٹ گیا، اوہ پچھے ہٹن لگے۔
اخیر وچ لاہور دے قلعے وچ آکے پناہ لئی۔ جدوں سکھاں نے کوڑامل دی ویر گتِی ویکھی تاں انھاننے پچھے ہٹدے ہوئے مغلاں دا ساتھ چھڈ دین دا فیصلہ لیا پر اس وچ سردار سکھا سنگھ ماڑی کمبوں ابدالی دی کھوج کردا ہویا رنکشیتر وچ ویرگتی پا گیا۔ اس اتے سکھاں نے جنگ دے میدان وجوں جنگ دا سامان اکٹھا کیتا اتے اپنے رستے ہو لئے۔ افغان فوج نے لاہور نگر نوں لٹنا اتے برباد کرنا شروع کر دتا۔ اجیہا ہندا ویکھکے میر منو نے سفید جھنڈا لہرا دتا۔
لڑائی رک گئی۔ اس اتے احمدشاہ نے میر منو نوں اپنے کیمپ وچ سدیا ۔
میر منو نوں ابدالی نے پچھیا: دسو تہاڈے نال کویں سبھاء کیتا جاوے ؟
جواب وچ میر منو نے بہت صبر نال کیہا: جویں اک جیتو بادشاہ اک ہارے ہوئے انسان ولوں کردا اے۔
اس اتے اسنے پھیر پچھیا کہ: جیکر تسی جیتو ہندے میں ہاریا تاں تسی میرے نال کویں سبھاء کردے ؟
جواب وچ میر منو نے کیہا کہ: میں تہاڈا سر اپنے بادشاہ نوں دلی بھیج دندا۔ احمد شاہ میر منو دا حوصلہ ویکھکے حیرانی وچ پے گیا۔
پھر اسنے بڑی گمبھیر مدرا وچ کیہا: جیکر میں تینوں معاف کر دیوا تاں توں کیہ کرینگا ؟
جواب وچ میر منو نے کیہا: جنوں میں اپنا بادشاہ سمجھدا سی، اسنے میری اوکھے سماں وچ مدد نہیں کیتی جیکر تسی مینوں معاف کر دیوو تاں میں ہمیشاں لئی تہھاننوں اپنا بادشاہ سمجھانگا۔
اس جواب ولوں مطمعن ہوکر احمد شاہ ابدالی نے کیہا: کہ ٹھیک اے، میں تہاڈی وفاداری ولوں بہت متاثر ہویا ہاں۔ جیکر تسی میرے وفادار بنن جاؤ تاں میں تہانوں منہ بولیا پتر من کے لاہور دا پھیر گورنر تعینات کردا ہاں۔ ہن تسی افغانستان راج دے صوبیدار ہوئے۔
ایہ وی ویکھو
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے پہلا حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے دوجا حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے تیجا حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے چوتھا حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے پنجواں حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے چھیواں حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے ستواں حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے اٹھواں حملہ
باہرلےجوڑ
گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستانگٹھ:پنجاب دی تریخگٹھ:لڑائیاںگٹھ:احمد شاہ ابدالی
سلطنت عثمانیہ دی تقسیم
تقسیم سلطنت عثمانیہ ایک سیاسی واقعہ اے جس وچ پہلی جنگ عظیم دے بعد مفتوح عثمانی سلطنت نوں فاتح ممالک برطانیہ، فرانس تے اٹلی وچ سن 1918ء وچ ونڈ دتا گیا۔ اس سیاسی بٹوارے دا منصوبہ اتحادیاں نے پہلی جنگ عظیم توں پہلے ہی بنا لیا سی۔ جسنوں عرف عام وچ سیک پینوںٹ ایگریمنٹ کہننے ہیں۔ جنگ توں پہلے عثمانی حکومت فاتحین توں تحفظ چاہندی سی لیکن اتحادیاں نے ایسا کرنے توں انکار کر دتا۔ اس دی وجہ توں عثمانیاں نے جرمنی نال گٹھ جوڑ کیتا۔ کثیر لسانی ،نسلی اس سلطنت نوں کئی نویں ملکاں وچ بدل دتا گیا۔ ایہ اسلامی سلطنت جغرافیائی ،ثقافتی تے نظریاتی طور تے اس وقت منفرد مقام رکھدی سی۔ اس کے بعد توں مشرق وسطی وچ مغربیاں بالخصوص برطانیہ دی طاقت ابھر آئی۔ ہور اسی نے ترک جمہوریہ تے عرب دنیا نوں بیدار کیتا۔ انہاں مغربی اثرات دی مخالفت ترک قومی تحریک دی جانب توں دیکھی گئی لیکن اس دیاں کوششاں بھی دوسری جنگ عظیم تک باریاب نا ہوسکیاں۔
حوالے
گٹھ:آرمینیا وچ ویہویں صدی گٹھ:ترکی دی تریخ گٹھ: سلطنت عثمانیہ تریخ گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ویہویں صدی گٹھ:شام وچ ویہویں صدی گٹھ:عثمانی شام گٹھ:عثمانی یونان گٹھ:عراق ترکی تعلقات گٹھ:عراق وچ ویہویں صدی
بال ساہت
بال ساہت  ساہت دی اوہ ونگی اے جس دی رچنا بچیاں نوں مرکز وچ رکھ کے کیتی جاندی اے۔دوجے شبداں وچ کیہا جا سکدا اے کہ بچیاں لئی لکھیا جان والا ساہت ہی بال ساہت اے۔
بال ساہت دا مقصد
دنیا پدھر تے نفسیات دان، تعلیمی ماہر تے ودواناں نے ایہہ وچار نکھاریا اے کہ بچے دی ہمہ جہت شخصیت نوں اسارن وچ ماں-بولی تے اس وچ رچیا ساہت اہم کردار نبھاؤندے ہن۔ اس نظرئیے توں ہر بولی وچ بال-ساہت نوں بڑھاوا کرنا لازمی ہو جاندا اے۔ انج بچیاں نوں مڈھلی حالت مطلب بچپن وچ ہی چنگیاں تے معیاری، عمر مطابق لوڑیندیاں من پسند بال-کتاباں نال جوڑیا جاوے۔ بچے دیاں جسمانی، انٹیکجوئل، دماغی، بھاوک اتے ماحولیاتی لوڑاں مطابق بال ساہت سرجن دی ضرورت اے۔ لکھاری نوں بچے دی اکھ نال ویکھن دی لوڑ اے۔ اوہ کویں ویکھدا تے کویں سوچدا، ایہہ چتون دی لوڑ اے۔ اس دی تکنی نوں نیانی نہ سمجھدے ہوئے، اس دی قدر کیتی جاوے۔
بال ساہت دا موضوع
جتھوں تک موضوعاں دا تعلق اے، اس لئی وڈا کھیتر پیا اے۔ بچے دی پڑھن رچی نوں ترپت کرن لئی ہر موضوع نال متعلق کتاباں لکھن دی لوڑ اے۔ بچے نوں تاں ترقی دے ہر پڑاؤ اتے سوجھی نوں وڈا تے سہرد بناؤن والا تے اس دی سوجھ نوں سخت کرن والا ساہت چاہیدا اے۔ اس لئی ماں-بولی توں ودھ ہور کوئی طاقتور زریعہ نہیں۔
بال ساہت دے روپ
بال-ساہت دے روپ لوریاں، بجھارتاں، چٹکلے، کویتاواں، گیت، شعری-کہانیاں، کہانیاں، اکانگی، بال-ناٹک، ناول، سنسمرن، سفرنامہ، جیونی، گل بات، علم تے سائنس کنیاں ہی صنفاں وچ لکھیا جا سکدا اے۔
پنجابی بال ساہتکار
پنجابی بال ساہت وچ یوگدان پاؤن والیاں وچ گربخش سنگھ پریتلڑی ، گردیال سنگھ، جسبیر بھلر، درشن سنگھ آشٹھ،من موہن سنگھ داؤں وغیرہ دے ناں زکریوگ ہن۔
پنجابی بال ساہت نوں درپیش چیلنجز
لگبھگ پچھلے دو دہاکیاں توں پنجابی بال-ساہت دی گھاٹ اتے اہمیت نوں گمبھیرتا نال محسوس کیتا جا رہا اے۔ ایہہ وی منیا گیا اے کہ پروڑ-پاٹھکاں دے ساہت نالوں بچیاں لئی لکھنا اوکھا اے۔
حوالے
گٹھ:ساہت گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس گٹھ:بال ساہت
مدينه الزهرا
مدينه الزهرا قرطبہ دے نیڑے سپین چ اک محل دا ناں سی۔ اینوں اینوں بنو امیہ دے خلیفہ عبدالرحمان III تے الحکم II نے دسویں صدی چ بنوایا۔ اے سپین چ بنو امیہ دا دارالحکومت وی ریا۔ 1010 چہ اے تباہ کردتا گیا۔
320px|thumb|Al madinah Azahara: Reception Hall of Abd ar-Rahman III 290px|thumb|House of Ya'far 290px|thumb|"Upper basilical hall" or "Dar al-Jund", perhaps for administration 290px|thumb|Pórtico de Medina Azahara
مدینہ الزہراء (عربی )( لفظی مطلب " شاندار شہر") دا محل شہر دے کھنڈر دا ناں اے جسنو‏ں عرب مسلم قرون وسطیٰ وچ قرطبہ دے اموی خلیفہ عبد الرحمن سوم الناصر (912ء -961ء) نے قرطبہ د‏‏ی مغربی سرحد اُتے جو اسپین وچ واقع اے، تعمیری کارنامے انجام دتے سن ۔ ایہ انتظامیہ تے حکومت دے دل دے ورگی اہمیت رکھدا سی کیونجے اس د‏ی دیواراں دے اندر ہی تو‏ں قرون وسطیٰ وچ شہر تے اندلس یا مسلم اسپین دا حقیقی دار الحکومت سی۔ 936ء - 940ء د‏‏ی شروعات وچ بنے اس شہر وچ اک خیر مقدمی ہال، مسجداں، انتظامیہ تے سرکاری دفاتر، باغات، اک ٹکسال، کارخانے، چھاؤنیاں، گھر تے غسل خانے شامل سن ۔ آب دارخانے د‏‏ی ضرورت د‏‏ی تکمیل درمیان تو‏ں پوری کيتی جاندی سی۔
اس د‏ی تعمیر دا اصل خیال سیاسی ونفسیا‏‏تی سی: خلیفہ دا وقار اک نويں شہر دے قیام تو‏ں اپنی طاقت د‏‏ی علامت دے روپ وچ ظاہر کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ ایہ ہور سابق دے خلفاء د‏‏ی نقل سی۔ انہاں سب تو‏ں وی زیادہ، ایہ اپنے عظیم مخالفین شمالی افریقا دے فاطمیاں اُتے اپنی برتری دا مظاہرہ کرنا سی۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ محل خلیفہ د‏‏ی پسندیدہ حرم د‏‏ی الزہراء نامی عورت نو‏‏ں اک خراج تحسین دے طور اُتے بنایا گیا سی۔
اس شاہی محل نو‏‏ں خلیفہ عبد الرحمٰن سوم دے بیٹے الحکم دوم (961ء -976ء) دے دور حکمرانی دے دوران ودھایا گیا سی۔ لیکن انہاں د‏‏ی موت دے بعد جلد ہی ایہ محل خلیفہ دا اصل رہائش کدہ نئيں رہیا سی۔ 1010ء وچ ایہ اک خانہ جنگی وچ تباہ کر دتا گیا سی۔ اس دے بعد ایہ ایويں ہی غیر آباد تے ویران چھڈ دتا گیا سی۔ اس محل تو‏ں جڑے کئی عناصر نو‏‏ں کدرے تے فیر تو‏ں استعمال کيت‏‏ا گیا سی۔ اس دے کھنڈر نو‏‏ں 1910ء دے بعد تو‏ں شروع کيتی گئی کھدائی وچ نکالنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی۔ 112 ہیکٹر وچو‏ں صرف 10 فی صد حصّے نو‏‏ں کھودا گیا تے پہلے د‏‏ی حالت وچ پہنچایا گیا ا‏‏ے۔ لیکن اس علاقے تو‏ں جڑے غسل خاناں، دو ہوبہو یکساں محل تے اک دارالخُدَّام دے نال جو محل دے حفاظتی دستےآں دے لئی سی، وی ایتھ‏ے شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے اک وڈی انتظامی عمارت دربار د‏‏ی جگہ، خیر مقدم دے لئی کھلی جگہ، باغاں د‏‏ی جگہ تے اس جگہ تو‏ں تھوڑی ہی دور اُتے اک جامع مسجد ا‏‏ے۔
اس جگہ دے کنارے اُتے اک نواں عجائب گھر وی بنا اے مگر اُس دا وڈا حصہ زمین دے تھلے اے تاکہ اس پورے علاقے د‏‏ی بناوٹ تے کھنڈر دیکھنے وچ رکاوٹ نہ ہوئے جو اج دے دور دے کچھ جدید مکانات اورہور تعمیرا‏تی کماں دے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ پہلے ہی رکاوٹ ا‏‏ے۔
جا ئے وقوع
سئیرا مرینا (Sierra Morena) د‏‏ی تلہٹی وچ قرطبہ تو‏ں 8 میل (13 کلومیٹر) مغرب وچ موجود ایہ شمال تو‏ں جنوب وچ جبال العروس د‏‏ی ڈھلاناں وچ ا‏‏ے۔ ایہ گوادلکوور (Guadalquivir) ندی د‏‏ی گھاٹی دے سامنے ا‏‏ے۔ مدینہ الزہراء نو‏‏ں قرونِ وسطیٰ دے ورسائے ( Versailles) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ شہر اپنی بقایا دیکھی جانے والی اقدار دے لئی چنا گیا سی تاکہ عمارتاں دا بول بالا ایتھ‏ے بعد دے دور وچ ہوئے سک‏‏ے۔ ایتھ‏ے چونے دے پتھر د‏‏ی اک کان سی جس دا کہ شہر د‏‏ی اوّلین تعمیر دے لئی استعمال کيت‏‏ا جاندا سی۔ جزوی طور اُتے اج تک محفوظ اک سڑک، پانی تے وسائل حیات دے بنیادی ڈھانچے جداں کہ آب دارخانے تے پل بنے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
سئیرا مرینا د‏‏ی تلہٹی وچ اس دے وقوع پزیر ہونے تو‏ں ایہ ممکن ہويا کہ شہری پروگرام ڈیزائن کرنے دے لئی بنایا جاسک‏‏ے۔ محل اک اعلیٰ سطح اُتے واقع اے تے شہری بستیاں تے تھلے میداناں تو‏ں گھرا ا‏‏ے۔ چھوٹی چھوٹی بستیاں دے بیچ جامع مسجد موجود ا‏‏ے۔ خلیفہ دے رہائشی علاقے دے بعد وزیراں دا علاقہ آندا ا‏‏ے۔ فیر حفاظتی دستےآں دے گھر ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد انتظامی دفاتر تے شاہی باغات ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد شہر دا اصل حصہ تے شاہی مسجد آندے ني‏‏‏‏ں۔ کھوج تو‏ں پتہ چلدا اے کہ شہر دا کافی حصہ ایويں ہی چھڈ دتا گیا سی۔
محل دا علاقہ
محل سئیرا مرینا تو‏ں چل رہے پہلی صدی دے رومن آب دار خانے دا حصّہ بن گیا اے اُتے چونکہ ایہ محل تو‏ں کئی میٹر تھلے تو‏ں جاندا اے، اس لئی اک نواں پانی دا ذریعہ بنایا گیا اے جس تو‏ں پانی ہمیشہ ملدا رہ‏‏ے۔ اس دے لئی پرانے رومن آب دار خانے د‏‏ی دھاراں بارش دا پانی اورقدرتی چشماں تو‏ں نکلنے والا پانی دور لے جانے دے لئی چھوٹے چینلاں د‏‏ی اک بے حد پیچیدہ طریقہ کار تو‏ں اک اہ‏م پانی دے ذخیرہ دے روپ جمع کرکے استعمال کيت‏‏ا گیا سی۔ کئی کھاد تے چینی مٹی دے سامان ایتھ‏ے پائے گئے ني‏‏‏‏ں۔
محل د‏‏ی تعمیر دا ابتدائی دور بہت تیزی تو‏ں مکمل کيت‏‏ا گیا سی: ایہ 936ء یا 940ء وچ شروع ہوئے گیا سی۔ مسجد دا تعمیری کم 941ء وچ پورا کيت‏‏ا گیا سی۔ 945ء تک خلیفہ دے رہنے د‏‏ی جگہ بنائی گئی سی۔ اس دے باوجود،تعمیری منصوبے دے کئی تبدیلیاں دے نال کئی دہائیاں تک دے لئی جاری رہے سن ۔ عبد الرحمٰن دا "سیلون ریکو" یا خیرمقدمی حصّہ 953ء تے 957ء دے وچکار بنا گیا سی۔ اک وڈی عمارت "جعفر دا گھر" پہلے بنائے گئے تن گھراں دے اُتے بنایا گیا سی۔ "میناراں دا دربار" دو پہلی عمارتاں اُتے 950ء دے بعد دے سالاں بنایا گیا سی۔ "اوپری بیسیلکل دربار" جسنو‏ں "دارالجند" یا "فوجاں دا گھر" کہیا جاندا اے، اوہ وی ایتھ‏ے بنایا گیا سی۔
باغات
شہر وچ گھٹ تو‏ں گھٹ تن باغات سن ۔ اک چھوٹا جہا باغيچہ جسنو‏ں شہزادے دا باغیچہ کہندے سن، اوپری چھت اُتے واقع سی۔ ایہ محل آنے جانے والے رئیساں تے شاہی لوکاں دے استعمال وچ سی جو بار بار محل آندے جاندے رہندے سن ۔
تریخ
اموی خلیفہ عبد الرحمٰن سوم الناصر دا بنایا ایہ شہر 80 سالاں تک ترقی ہُندا رہیا سی جس دا آغاز 936ء تے 940ء دے بیچ شروع ہويا سی۔ 928ء وچ خود دے خلیفہ دے طور اُتے اعلان کرنے دے بعد اس نے اپنی رعایا نو‏‏ں تے دنیا نو‏‏ں اپنی طاقت دکھانے دا فیصلہ کيت‏‏ا تے اس دے لئی اس نے قرطبہ تو‏ں پنج کلومیٹر دور اک محل نما شہر بنانے دا فیصلہ کيت‏‏ا سی۔ ہن تک زیر دریافت مشرقی یروپ دا ایہ سب تو‏ں وڈا شہر سی جسنو‏ں شروع تو‏ں بنایا گیا سی۔ شمالی تے مشرقی یورپ دے مسافرین اسنو‏ں محلےآں د‏‏ی چکاچوند تے بے پناہ دولت دا گڑھ دسدے سن ۔ 1010ء وچ ایہ اک خانہ جنگی وچ تباہ کر دتا گیا سی تے ايس‏ے دے نال ایتھ‏ے اُتے تو‏ں خلیفہ دا دور ختم ہوئے گیا سی۔ انہاں واقعات تو‏ں اس شہر نو‏‏ں اگلے ہزار سال دے لئی دنیا دے نقشے تو‏ں ہٹا دتا گیا سی۔
اک بولی زدِ عام داستان اے کہ اک خاتون جس دا ناں زہرا یا الزہرہ سی خلیفہ دے حرم وچ شامل اُس د‏‏ی سب تو‏ں پسندیدہ خاتون سی تے ايس‏ے دے ناں اُتے ایہ شہر محل بنا سی۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ اس خاتون دا اک مجسمہ باب الداخلہ اُتے لگیا دتا گیا سی۔ سچ تاں شائد پیار محبت تو‏ں کدرے زیادہ سیاست تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ عبد الرحمٰن سوم جدو‏ں آئیبریائی جزیرہ نما وچ اپنی سیاسی طاقت نو‏‏ں مضبوط کر چکيا سی تے شمالی افریقہ اُتے گرفت مضبوط کرنے دے لئی فاطمی سلاطین دے نال جنگ وجدال وچ داخل ہوئے گیا سی، تبھی اس نے اس محل نما شہر دے بنانے دا فیصلہ کيت‏‏ا سی۔ زہراء دا چمک یا کھلنے دا عربی وچ مطلب ہُندا اے: ناں طاقت تے مقام دکھانا، نہ کہ رومانی/ محبت د‏‏ی چاہت والے جذبات۔ زہراء پیغمبر محمد د‏‏ی بیٹی فاطمۃ الزھراء دے لئی سب تو‏ں عام خطاب ا‏‏ے۔ ايس‏ے ناں تو‏ں شمالی افریقہ دے فاطمی سلاطین نے کئی عمارتاں نو‏‏ں تے قصبےآں نو‏‏ں بنایا سی۔ اپنے آپ وچ اک جید عالمہ ہونے دے ناطے ايس‏ے خطاب تو‏ں متاثر ہوک‏ے الازہر (شاندار) دنیا وچ سب تو‏ں پرانا کم کاج کر رہ‏ی جامعہ کوناں دتا گیا سی جسنو‏ں فاطمیاں د‏‏ی جانب تو‏ں 968ء وچ قاہرہ وچ تعمیر کيت‏‏ا گیا سی۔ امویاں دے ذریعے تے مذہبی / اسلامی علامات دے ذریعے تو‏ں شمالی افریقہ دا قصد تے زیر قبضہ رکھنے د‏‏ی چاہت صاف دکھادی پڑدی ا‏‏ے۔ thumb|کبھے|270px|[[Arabesque (Islamic art)|Arabesque panel]]
929ء وچ عبد الرحمٰن سوم نے خود نو‏‏ں پوری طرح تو‏ں آزاد قرار دتا سی، سچا خلیفہ دسیا (امیرالمؤمنین) تے اموی خاندان دا چشم وچراغ دسیا سی۔ ایہ اک وکھ قدم سی کیونجے لگ بھگ پوری طرح تو‏ں 9 واں صدی وچ عباسیاں دے ایہ وکھ تھلگ ہوئے گیا سی۔ عبد الرحمٰن سوم دنیا نو‏‏ں متاثر کرنے دے لئی سیاسی، معاشی اورطرزِ تخیل دے ذرائع دا اک لا متناہی سلسلہ لے آیا سی۔ اک نويں دار الحکومت، اس دے وقار دے مطابق انہاں خوش کن ذرائع دا استعمال انہاں وچو‏ں اک سی۔ عبد الرحمٰن نے 936ء وچ شہر دے تعمیر کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا تے تعمیر وچ چالیس سال لگ گئے۔ اس جگہ اُتے بنی مسجد نو‏‏ں 941ء وچ آباد کيت‏‏ا گیا سی تے 947ء وچ سرکار قرطبہ منتقل کيت‏‏ا گیا سی۔
مدینہ الزہراء دے کھنڈر تو‏ں اج د‏‏ی تریخ وچ جو دکھادی دیندا اے اوہ اپنی حد دا صرف 10٪ ا‏‏ے۔ 112 ہیکٹر شہری علاقہ صرف اختتام ہفتہ سیروتفریح دے جگہ نئيں سی بلکہ اندلس د‏‏ی مرکزیت سی جسنو‏ں 8 واں صدی د‏‏ی شروعات تو‏ں 11 واں دے بیچ تک مسلماناں دے زیرقبضہ آئیبرین جزیرہ نما نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لئی ہوئے سن ۔ اعظم ترین نقطے اُتے خلیفہ دے محل دے نال سئیرا مرینا د‏‏ی دے نیڑے ڈھال وچ مختلف مراحل وچ بنایا گیا شاندار سفید شہر اپنی رعایا تے بیرونی سفیراں دے ذریعے دور دور تک دیکھیا جا سکدا سی۔ عبد الرحمٰن سوم 947ء - 948ء وچ اپنے پورے دربار نو‏‏ں ایتھ‏ے لے آیا سی۔
گزردے زمانے دے نال نال پورا شہر دفن ہوئے گیا سی۔ 1911ء تک اس جگہ نو‏‏ں پتہ لگایا نئيں جا سکيت‏‏ا سی۔ کھدائی تے بحالی اسپین د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں مالی تعاون اُتے منحصر رہیا کردی اے تے ہن وی جاری ا‏‏ے۔ جو حصّہ نئيں کھودا گیا اے، اوہ رہائش د‏‏ی غیر قانونی تعمیرات تو‏ں خطرے وچ ا‏‏ے۔ نیویارک ٹائمز دے مطابق "قرطبہ وچ مقامی حکومت غیر کارگرد رہی ا‏‏ے۔ تعمیرا‏تی کمپنیاں شہر د‏‏ی سائٹ اُتے گھراں نو‏‏ں بنا رہے ني‏‏‏‏ں۔ ترقی دے ناں اُتے سائٹ اُتے ہی توسیع و قبضہ کيت‏‏ا جا رہیا ا‏‏ے۔ سائٹ نو‏‏ں بچانے ایتھ‏ے د‏‏ی سرکار 10 سال پہلے بنائے گئے قانون نو‏‏ں لاگو کرنے وچ ناکا‏م رہی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے 90 فی صدی علاقے اُتے کھدائی نئيں ہوئی ا‏‏ے۔
فنی اعتبار تو‏ں مدینہ الزہراء نے اک خصوصیت تو‏ں اندلسی اسلامی فنّ تعمیر تیار کرنے وچ اک وڈا اہ‏م کردار نبھایا ا‏‏ے۔ اس د‏ی کئی خصوصیتاں نيں جداں کہ چھوٹے گرجا گھر جداں شاہی استقبالیہ حصّہ (اسلامی دنیا دے مغربی حصّے وچ گنبددار ہیئت دے برعکس) ایتھ‏ے پہلی بار تصوّر کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اس طرح دے اک مرکزی آنگن یا باغیچے دے چاراں جانب کمرے تو‏ں جُڑے ہونے د‏‏ی سہولت دے روپ وچ ہور سہولیات وی اسلامی فنّ تعمیر دا بھرپورجدید کاری ظاہر ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ مدینہ الزہراء د‏‏ی مسجد قرطبہ د‏‏ی وڈی مسجد ورگی ہونے دے سبب تو‏ں اُسنو‏‏ں "چھوٹی بہن" بلايا گیا ا‏‏ے۔
اقتدار وچ آنے تو‏ں پہلے المنصور ابن ابی عامر (مغربی دنیا جسنو‏ں Almanzor دے ناں تو‏ں جاندی اے ) قرطبہ دے نواحی علاقے وچ رہندے سن ۔ حاجب (خلیفہ دے چاؤش) بننے اُتے انہاں نے اپنے لئی اک محل شہر دے تعمیر کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا جو عبد الرحمٰن سوم دے مدینہ الزہراء تو‏ں ودھ ک‏ے نہ صحیح مگر اس جداں خوب صورت ضرور ہوئے۔ اس محل نو‏‏ں مدینہ الزہراء دے سامنے بنایا جانا سی۔ الظہیرہ د‏‏ی بنیاد 978ء - 979ء وچ گوادلکوور (Guadalquivir) ندی دے پاس رکھی گئی سی۔ منصور نے اپنے محل نو‏‏ں مدینہ الظہیرہ دا ناں دتا سی۔
اس محل دے تعمیر دے پِچھے منصور دا مقصد اپنے ناں نو‏‏ں اندلس دے بادشاہ عبد الرحمٰن سوم دے عظیم ناں دے نال تریخ دے صفحات وچ لکھوانا سی۔ ایہ چاراں جانب تے کشادہ تے خوب صورت محل سی۔ ایہ المنصور دے حفاظتی دستےآں تے اعلیٰ عہدیداراں دے لئی رہائش گاہ تے اسلحہ خانے دے نال لیس سی۔
1002ء وچ المنصور د‏‏ی موت اُتے انک ے سب تو‏ں وڈے فرزند عبد الملک المظفر شاہی گدّی دا حق دارتسلیم کيت‏‏ا گیا سی۔ عبد الملک د‏‏ی موت دے بعد عبد الرحمٰن اس سنجل یا سانچیلو (Sanchelo) یا چھوٹے سنچو (اس د‏ی ماں عبدہ سنچو د‏‏ی اک بیٹی سی جو کاسیلے دا کاؤنٹ تھا) جو المنصور دا اک ہور بیٹا سی۔ اوہ اپنے بھائی دے جداں اصولاں اُتے چلنے لگیا سی۔ دسمبر 1009ء وچ سانچیلو الفونسو پنجويں دے خلاف اپنی مہم وچ مصروف سی تب لوک اس دے خلاف بغاوت اُتے اتر آئے سن ۔ چونکہ سانچیلو کدرے نظر وچ نئيں آ رہیا سی، لوکاں نے اپنے بے قابو غصّے نو‏‏ں دکھانے دے لئی منصور دے محل نو‏‏ں بے روک ٹوک لُٹیا تے بے دھڑک مسلسل چار دناں دے لئی غارت گری کيتی۔ جدو‏ں پرتن تے محل نو‏‏ں تہس نہس کرنا ختم ہويا، تاں انہاں نے محل نو‏‏ں اگ لگیا دی۔ کچھ ہی دیر وچ الظہیرہ راکھ دے ڈھیر وچ بدل گیا۔
ماخذ
گٹھ:آثار قدیمہ ہسپانیہ گٹھ:دسويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:ہسپانیہ دے آثار قدیمہ عجائب گھر گٹھ:ہسپانیہ دے سابقہ آباد تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:ہسپانیہ وچ کھنڈر گٹھ:ہسپانیہ وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین دی تریخ گٹھ:سپین دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سپین دے آباد تھاں
چک 38 فورڈواہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
میر جعفر
جعفر علی خان نواب سراج الدولہ د‏‏ی فوج وچ اک سردار سی۔ بعد وچ ترقی کردے ہوئے سپہ سالار دے عہدے تک پہنچ گیا۔ ایہ نہایت بد فطرت آدمی سی۔ اس د‏یاں نظراں تخت بنگال اُتے سی۔ اوہ چاؤہندا سی کہ نوجوان نواب نو‏‏ں ہٹا کے آپ نواب بݨ جاوے، اس لئی اوہنے نواب سراج الدولہ ناݪ غداری ک‏ر ک‏ے اوہناں د‏‏ی شکست تے انگریزاں د‏‏ی جِت دا راستا ہموار کیتا، جس توں بعد بنگال اُتے انگریزاں دا عملن قبضہ ہو گیا۔
میر جعفر د‏‏ی لالچ تے غداری د‏‏ی وجہ تو‏ں بنگال تو‏ں اسلامی حکومت ختم ہو گئی تے برصغیر اُتے انگریزاں دے قبضے دا راستا ہموار ہو گیا، جو اگلے 190 سال تک برقرار رہیا۔
بعد وچ انگریز نے میر جعفر نو‏‏ں معزول ک‏ر ک‏ے اوہد‏ی پنشن مقرر کر دتی تے اوہدے جوائی میر قاسم علی خان نو‏‏ں نواب بݨا دتا۔ اوہ انگریزاں دا مخالف سی۔ اوہنے انگریزاں ناݪ جنگ کیتی تاں انگریزاں نے میر جعفر نو‏‏ں دوبارہ نواب بݨا دتا۔
میر جعفر د‏‏ی وفات 5 فروری 1765ء نوں ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1691 دے جم گٹھ:بنگال دے نواب گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ گٹھ:برصغیر دی تریخ
رابرٹ وڈرو ولسن
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ضلع ہٹیاں
گٹھ:آزاد کشمیر دے ضلعے
بونیٹو ٹکو-ٹکو
بونیٹو ٹکو-ٹکو ٹکو-ٹکو ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
گواجاجارا
گواجاجارا برازیل، دکھنی امریکہ دے پرانے دیسی لوک  نیں۔
پیٹر مچل
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
بیرامپاشا
بیرامپاشا استمبول ترکی دا اک حصہ تے صوبہ استمبول دا اک ضلع اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
کرشمہ تنّا
کرشما تنّا  (/kərɪʃmɑː təˈnɑ; جنم 21 دسمبر 1983)  اک بھارتی فلم اداکارہ، ماڈل اتے اینکر ہے، جو پرمکھ طور اتے ہندی فلماں اتے شوز وچّ کم کردی ہے۔ اوہ اپنیاں فلماں کیونکی ساس وی کبھی بہو تھی، ناگئرجن – ایک یودھا اتے ریالٹی  شوٕ بگّ باس (2014) اتے جھلک دکھلا جا (2016)।
بعد وچّ اسدیا بالیوڈّ فلماں گرینڈ مستی (2013),ٹینا اینڈ لولو (2016) جو کہ سنی لیون دے نال نظر آئی اتے سنجے دت دی باؤپک دتّ (2017) وچّ رنبیر کپور دے نال نظر آویگی۔
نجی زندگی
تنا دا جنم گجراتی پروار وچّ ہویا اوہ اپنے ماں پیؤ نال رہندی ہے، اس دے پیؤ دی اکتوبر 2012 وچّ موت ہو گئی۔ تنا نے اداکار اپن پٹیل نال اپنیاں ملاقاتاں ودھائیاں اوہ اسنوں 2014 وچ ریالٹی شوٕ بگّ باس وچّ ملی سی۔ 2016 وچ اوہ دونو الگ ہو گئے۔
ٹیلیوژن (2000–موجودہ)
تنا سبھ توں پہلا بالاجی ٹیلیفلم کیونکی ساس وی کبھی بہو تھی (جولائی 2000 - نومبر 2008), اس وچّ اسنے اندو دا کردار نبھائیا۔ اتے اک ہور بالاجی ٹیلیفلم ڈرامہ کہیں توں ملیگے (نومبر 2002-2003).
تنا نے کوئی دل میں ہے (دسمبر 2003 - فروری 2005) وچّ کرتکا دا مکھ کردار کیتا۔ کوئی دل میں ہے اک ہفتہ وار لڑیوار سی۔ تنا نے ٹیوی پروگرام ایک لڑکی انجانی سی (نومبر 2005–ستمبر 2007) وچّ عائشہ دا کردار کیتا، جو کی نکاراتمک کردار سی۔ اس توں بعد تنا راجشری پردرشن پیار کے دو نام، ایک رادھا، ایک شیام (اپریل 2006 – ستمبر 2006) دا حصہ رہی۔ left|thumb|کرشما تنا سٹار اتسوَو دوران ریڈّ کارپٹ اتے BR فلم وچّ لڑیوار Vوراثت (جون 2006 – جولائی 2007) وچّ کردار نبھائا، جس وچّ اسنے نتاشہ دا کردار کیتا۔
ستمبر 2006 وچّ تنا نے اپنی اداکاری دی شروعات تھئیٹر ڈرامہ ہنگلش تماشہ/کامیڈی جو کی سمپورن ویاہ دی کہانی سی اتے جسدی ڈریکشن وندنا سجننی نے کیتی سی۔ اس ڈرامے دا پلاٹ روبن ہووڈن دے بریٹیش ڈرامہ دے نام توں لیا گیا سی۔
تنا نے 2007 وچّ کامیڈی ٹیوی دی لڑی کامیڈی سرکس  نال شروعات کیتی اتے فروری 2010 وچّ کامیڈی سرکس مہاسنگرام راہی واپسی کیتی۔
تنا نے ریالٹی ٹیوی شو انڈیئز میجک سٹار دی میزبانی کیتی، جو کہ جولائی 2010 وچّ کافی مقبول سی۔ اس نے بچیاں دے ٹیلیوژن پروگرام، بال ویر (اکتوبر 2012 – 2013) وچّ رانی پری دا کردار نبھایا۔
تنا نے اک سیلبرٹی امیدوار وجوں مشہور متنازعہ شو بگّ باس 8 ستمبر 2014 وچّ حصہ لیا اتے اتھے 4 مہینے بتیت کیتے اتے پہلی رنر-اپّ رہی۔    2015 وچ، Tanna نے اپین پٹیل دے نال نچّ بلیئے وچّ حصہ لیا۔
کرشما نے ڈانس شو جھلک دکھلا جا, 2016 وچّ حصہ لیا۔ اجکل اوہ ناگائرجن–ایک یودھا وچّ ناگن دا کردار کر رہیہ ہے۔ اسنے پرسدھ کامیڈی شو کامیڈی نائٹ بچاؤ وچّ ہیلی شاہ نال اک ایپیسوڈ وچّ نظر آئی۔
شروعات وچ فلم (2005–موجودہ)
تنا نے اپنے اپنے بالیوڈّ کریئر دی شروعات دسمبر 2005 فلم دوستی: فرینڈ فار ایور وچّ نندنی دے کردار نال کیتی اسنے جون 2011 وچّ دوجی فلم جے کی اک کنڑ بولی فلم، سی جسدا نام آئی امّ ساری متھے بنی پریتھسونا، اس فلم وچّ تنا نے مکھ کردار کیتا۔
ستمبر 2013 وچ، گرینڈ مستی  جو کی اک بالیوڈّ سیکس کامیڈی سی اتے جو کی اپریل 2004 فلم مستی  دا سیکول سی۔ استوں بعد تنا نے ٹینا اینڈ لولو  جس وچّ اوہ اسنے معاون کردار کیتا جو کی سنی لیون نال سی
تنا کئی اشتہاراں وچّ نظر آئی جویں سٹیفری، لائف بوئے اتے نرما
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1983 گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی جگت گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:زندہ لوکگٹھ:بھارتی لوک
گارفیلڈ کاؤنٹی،نیبراسکا
گارفیلڈ امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع عین
عین فرانس دا اک ضلع (departmnt)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
چک 320 ٹی ڈی اے
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
گوسپر کاؤنٹی،نیبراسکا
گوسپر امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
ورنر آربر
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
بوڈن ٹکو-ٹکو
بوڈن ٹکو-ٹکو ٹکو-ٹکو ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ضلع تولک
ضلع تولک افغانستان دے صوبہ غور دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام تولک شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ غور
کشمیر
وادی کشمیر پہاڑاں دے دامن چ کئی دریاواں نال زرخیز ہون والی سرزمین اے ۔ ایہہ اپنے حسن دی وجہ توں زمین تے جنت تصور کیتی جاندی اے ۔ کشمیر (کشمیری:کٔشِیر / کشیر؛ مقامی ناں 'کشیر') برصغیر پاک ھنددا شمال-مغربی کھیتر اے۔ 19ویں صدی دے ادھ تک کشمیر دا مطلب صرف اپرلے ہمالیا اتے پیر پنجال پربت لڑی دے وچکار کشمیر وادی ہندا سی۔ اج ایہہ اک بہت وڈے کھیتر نوں درساؤندا اے جس وچ بھارت ولوں قبضہ کیتا جموں اتے کشمیر وی شامل اے اتے اس پردیش وچ کشمیر گھاٹی توں علاوہ جموں، اتے لداخ کھیتر وی شامل ہن۔ پاکستان دے انتظام ہیٹھلے آزاد کشمیر اتے گلگت بلتستان، اتے چین دے انتظام ہیٹھلے اکسائی چن اتے قراقرم پرے علاقہ وی کشمیر دے کھیتر دا حصہ ہن۔
پہلے ہزار سالاں دے پہلے ادھ وچ، کشمیر کھیتر' ہندو دھرم دا اتے مگروں بدھ دھرم دا اک اہم مرکز بن گیا؛ اس توں ہور مگروں، تیجی صدی وچ، کشمیر وچ شیو مت دا ابھار شروع ہویا۔ سن 1939 وچ شاہ میر سلطان-کشمیر جاں شاہ میر راجٹبر دی بنیاد رکھن مگروں کشمیر دا پہلا مسلمان حکمران بنیا۔ 1586 توں لے کے 1751 تک کشمیر مغل سامراج دا حصہ سی ،اتے اس پچھوں 1820 تک اک افغانی درانی سلطنت دا حصہ رہا اے۔ اس سال رنجیت سنگھ دے راج ہیٹھاں سکھاں نے کشمیر دے کھیتر نوں اپنے راج وچ ملا لیا سی۔ 1846 وچ پہلی اینگلو-سکھ لڑائی وچ سکھاں دی ہار مگروں اتے انگریزی سرکار ولوں امرتسر دا معاہدہ دے مطابق کشمیر دی خرید پچھوں، جموں دا راجا گلاب سنگھ کشمیر دا نواں حکمران بن گیا۔ اسدے اولاد دا راج، انگریزی تاج دے راج ہیٹھاں 1947 دی بھارت دی ونڈ تک رہا، جدوں اس اپر بھارت اتے پاکستان دوواں دیساں ولوں اپنا دعوہ پیش کیتا گیا۔
1947 توں، جموں اتے کشمیر دا وڈیرا کھیتر بھارت، پاکستان اتے چین دے وچکار جھگڑے دا کارن رہا اے، جس وچ بھارت اسدے زمینی کھیتر دے 43٪ اتے کل آبادی دے 70٪ حصے اُتے قابض اے۔ پاکستان اسدے زمینی کھیتر دے 37٪ اتے چین اسدے باقی 20٪ کھیتر اُتے قابض اے۔ کشمیر دنیا دیاں سبھ توں ودھیرے فوجی کاروائیاں والے کھیتر لئی جانیا جاندا اے۔ اس کھیتر وچ بھارت اتے پاکستان وچکار تن مکھ جنگاں لڑیاں جا چکیاں ہن، اتے اس توں علاوہ بھارت اتے چین وچکار وی لڑائی چلدی رہی اے۔ اس کھیتر دے قبضے نوں لے کے بہت ساریاں جھڑپاں توں بنھاں سیاچن دی لڑائی، سرگرم کشمیر تحریک آزادی، کشمیری ہندواں دا پراگمن اتے اندرونی شہری بدامنی وی لگاتار جاری رہی اے۔
نام
سنسکرت وچ کشمیر دا نام  سی۔ نیلمت پران وچ وادی دا مول پانیاں توں ہویا دسیا گیا اے، جس وچ اک جھیل جسدا نام ستی-سرس سی، دا ذکر کیتا گیا اے۔ اک مشہور پر اواضع حقیقت مطابق اسدا مقامی نام کشمیر اس لئی پیا سی کیونکہ ایہہ دھرتی پانی وچوں پیدا ہوئی اے۔
اک ہور اواضع اصول مطابق اسدا نام کشئپ رشی توں پیا سی، جس بارے منیا جاندا اے کہ اسنے ہی اس دھرتی اپر لوک وسائے سن۔ اس اصول مطابق کشمیر نام کشئپا-میر (کشئپ جھیل) جاں کشئپ-میرو (کشئپ پربت) توں لیا ہو سکدا اے۔
پرانے یونانی اس کھیتر نوں کاسپیریا کہندے سن، جسنوں کہ مائلیٹس دے ہیکاٹیئس اتے ہیروڈاٹس (3.102، 4.44) دے کاسپاتائیروس نال جوڑ کے ویکھیا جاندا اے۔ کشمیر نوں ٹولیمی ولوں ذکر کیتا گیا کسپیریا دیش وی منیا جاندا اے۔
صوبہ قندوز
قندوز افغانستان دے 34 صوبیاں وچوں اک اے۔
کشمیر
نام
کشمیری بولی دے وچ کشمیر نوں کشیر کیہا جاندا اے۔
صوبہ قندوز
مورت نگری
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے صوبے
کشمیر
کشمیر وچ ہندو اتے بدھ دھرم
پرانے اتے مدھ دور دے ویلے دوران، کشمیر ہندو-بتکنیک سمانواد (syncretism) دے ترقی دا اک اہم مرکز رہا اے، جس وچ مدھیامک اتے یوگاچارا نوں شیو متّ اتے ادویت ویدانت نال ملایا گیا سی۔ بتکنیک موریا حکمران اشوک نوں اکثر کشمیر دی پرانی راجگڑھ شرینگری دا سہرا دتا جاندا اے، جہڑا کہ اس ویلے دے شہر شرینگر دے باہری علاقے وچ کھنڈراں دے روپ وچ بدل گیا اے۔ کشمیر کسے ویلے وچ بدھ دھرم دا گڑھ رہا اے۔ بتکنیک سکھیا دے طور اُتے سروستیواد سکول نے کشمیر اپر بہت اثر پایا سی۔ اس سامراج وچ پوربی اتے مغربی ایشیائی بتکنیک سادھوآں دے آؤن-جان دا ویروا وی ملدا اے۔ چوتھی صدی دے اخیر وچ، مشہور کوچا سادھو کمارجیو، جو کہ اک چنگے بھارتی پروار وچ پیدا ہوویا سی، نے کشمیر وچ بندھودتا دے ہیٹھ دیرگھاگم اتے مدھیاگم دی پڑائی کیتی سی۔ مگروں اوہ اک بہت ودھیا انووادک بن گیا سی جسنے بتکنیک دھرم نوں چین وچ لجان لئی مدد کیتی۔ اسدی ماں جیوا بارے منیا جاندا اے کہ اوہ کشمیر وچ ہی رہندی سی۔ ومہدف جہڑا کہ سروستیواد بتکنیک سادھو سی، کشمیر توں کوچا آیا اتے اسنے کمارجیو نوں بتکنیک لکھت ونیپٹاکا وچ نردیش دتے۔
کارکوٹا سامراج (سن 625 – 885) اک طاقتور ہندو سامراج سی، جہڑا کہ کشمیر کھیتر وچ پیدا ہویا سی۔ اسدی قیام درلبھوردھن نے ہرش نے جیوندور دے ویلے کیتی سی۔ اس سامراج دی قیام نال کشمیر دکھنی ایشیا دی طاقت دے روپ وچ ابھریا۔ اونتی ورمن نے کشمیر دے تخت اپر 855 نوں قبضہ کیتا، جس وچ اسنے اتپل سامراج دا قیام کیتا اتے کارکوٹا سامراج دا انت کیتا۔
پرمپرا دے مطابق، آدی شنکرا نے کشمیر وچ س (شرد پیٹھ) دا 8ویں صدی دے اخیر جاں 9ویں صدی دی شروعات وچ دورہ کیتا۔ مادھویا شنکراوجیئم نے دسیا کہ مندر دے چار دروازے سن جس مطابق ایہہ عالمی دے سارے ودواناں لئی کھلھے سن۔ سروجن پیٹھ دا دکھنی دروازے نوں اادِ شنکرا ولوں کھولھیا گیا سی۔ پرمپرا دے مطابق، آدی شنکرا نے دکھنی دروازے نوں بحث وچ سارے ودواناں نوں ہرا کے کھولھیا سی جس وچ وکھ-وکھ کھیتراں دے ودوان جس وچ میمانسا، ویدانت اتے ہندو فلسفے دے ہور ودوان شامل سن۔ اس طرحاں اسنے اس مندر اپر اپنا پورن حق قائم کیتا سی۔
ابھنوخفیہ (سن 950–1020 ) بھارت دے سبھ توں مہان دارشنکاں، رہسوادیاں اتے سہج شعورتاں وچوں اک سی۔ اس توں علاوہ اسنوں بھارت دا سبھ توں اہم سنگیتکار، شاعر، ناٹک کار، ٹپنیکار، دھرم شعورت اتے ترکشعورت منیا جاندا اے۔ ؛– اک گیانی آدمی جسنے بھارتی سبھیاچار اُتے ڈونگھا اثر پایا۔  اسدا جم کشمیر گھاٹی وچ اک ودوان اتے رہسوادی پروار وچ ہویا سی اتے اسنے فلسفہ اتے کلا دیاں اس ویلے دیاں ساریاں ادارےآں وچ پڑھائی کیتی سی جنہاں وچ اسنے 15 توں ودھ استاداں اتے گروآں توں سکھیا حاصل کیتی۔ اپنے لمے جیوندور دے دوران اسنے 35 توں ودھیرے لکھتاں نوں پورا کیتا، جنہاں وچ سبھ توں وڈی اتے مشہور رچنا تنترلوک وی شامل اے، جو کہ تریک اتے قول دے سارے فلسفی اتے وہارک پکھاں نوں درساؤندی اے، جسنوں اجکلھ کشمیر شیومتّ نال جانیا جاندا اے۔ سہج شاستر دے فلسفہ وچ اسدا اک ہور اہم اتے مشہور کم بھارت منی دے ناٹشاستر دا ٹیکا اے۔
10ویں صدی وچ موکشوپایا جاں موکشوپایا شاستر، جو کہ غیر-سنیاسی لوکاں لئی موکش حاصل کرن لئی اک فلسفے والی لکھت اے، نوں شرینگر دی پردیومن پہاڑی اپر لکھیا گیا سی۔ ایہہ عوامی اپدیساں دی بنتر وچ اے اتے اس وچ 30،000 شلوک درج ہن۔(جس کرکے ایہہ رامائن نالوں وی لمی ہیے) اس لکھت دا مکھ حصہ وششٹ اتے رام دی گل بات اے۔ اس لکھت نوں مگروں (11ویں توں 14ویں صدی) تک ودھایا گیا اتے اسنوں ویدانت دے مطابق ڈھالیا جاندا رہا، جس توں ایہہ بدل کے یوگ وششٹ بن گئی۔
رانی کوٹ رانی مدھدور وچ کشمیر دی ہندو حکمران سی، جسنے سن 1339 تک راج کیتا۔ اوہ اک مشہور حکمران سی جسنوں سرینگر شہر نوں اکثر ہڑھاں توں بچاؤن لئی جانیا جاندا اے کیونکہ اوہ شہر وچ اک نہر دا اساری کروایا سی جسنوں اسدے نام دے مطابق کٹّ کول دا نام دتا گیا سی۔ ایہہ نہر جیہلم دریا توں شہر وچ آؤن توں پہلاں پانی لیندی اے اتے مگروں شہر دیاں حداں توں باہر جا کے مڑ جیہلم وچ رل جاندی اے۔
شاہ میر راجٹبر
شمس الدین شاہ میر (راج دور 1339–42) کشمیر دا پہلا مسلمان حکمران سی اتے اوہ شاہ میر ونش دا بانی سی۔ کشمیری اتہاسکار جونراج نے اپنیاں لکھتاں وچ شاہ میر دا ذکر کیتا اے جس وچ اوہ لکھدا اے کہ شاہ میر پنچگہوارا دا سی (جسنوں اجکلھ پنجگبر گھاٹی جو کہ راجوری اتے بدھال تحصیل دے وچکار اے، نال پچھانیا جاندا اے) اتے اسدے پرکھے کھتری سن، جنھا نے اسلام دھارن کر لیا سی۔ ودوان عبدالقادر رفیقی لکھدے ہن: "شاہ میر کشمیر وچ 1313 وچ سوہدیو (1301–20) دے راج ویلے اپنے پروار سمیت آیا اتے اسدے راج وچ نوکری کیتی۔ اگلے کجھ سالاں وچ اپنے طریقیاں اتے اہلیت کرکے شاہ میر نوں مشہوری ملی اتے اوہ اس کھیتر وچ اس ویلے دے سبھ توں اہم انساناں وچوں اک گنیا جان لگا۔ مگروں 1338 وچ ادینادیوا دی موت مگروں جو کہ سوہدیو دا بھرا سی، اسنے سوہدیو دے راج اپر اپنا قبضہ کر لیا اتے اس طرحاں اسنے کشمیر وچ اک پکے مسلمان راج دی نیہہ رکھی۔ حکمرانی کر رہے طبقہ اتے باہری حملے کشمیر وچ مسلمان راج دی قیام ہون دے دو مکھ کارن سن۔"
رنچن لداخ توں اتے لنکر چک گلگت نیڑے دارد کھیتر توں کشمیر آئے اتے ایہناں نے کشمیر دے سیاسی اتہاس اپر اہم اثر پایا۔ ایہناں نوں راجے ولوں جاگیراں دتیاں گئیاں۔ رنچن تن سالاں لئی کشمیر دا حکمران وی رہا۔
شاہ میر شاہ میر راجٹبر دا پہلا حکمران سی جسنے 1339 ء وچ اپنے راج نوں قائم کیتا۔ بہت سارے مسلمان علما، جویں کہ میر سید علی ہمدانی، وچکار ایشیا توں لوکاں دے دھرم پرورتن کرن لئی کشمیر آئے اتے ایہناں دیاں کوششاں صدقہ ہزاراں کشمیری لوکاں نے اسلام دھارن کر لیا۔ ہمدانی دے پتر نے سکندر بتشکن نوں اپنے راج وچ اسلامی قانون قایم کرن لئی وی منا لیا۔ 14ویں صدی دے اخیر تک لگبھگ سارے کشمیریاں نے اسلام دھارن کر لیا۔۔
مغل راج
مغل پاتشاہ بادشاہ اکبر نے کشمیر دیاں اندرونی شیعہ-سنی ونڈاں دا فائدہ اٹھاؤندے ہوئے اسنوں جت لیا سی۔ اتے اس طرحاں اسنے دیسی کشمیری مسلمان راج دا انت کر دتا سی۔ اکبر نے 1586 ء وچ اسنوں قابل صوبے وچ ملا دتا سی پر [[شاہ جہان نے اسنوں اک الگ صوبہ بنا دتا اتے اسدا مکھ نگر سرینگر بنا دتا۔
ڈینئیل ناتھن
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
کشمیر
افغانی راج
افغانی درانی ونش دے درانی سامراج نے 1751 ء وچ کشمیر اپر اپنا حق قائم کیتا جدوں اوہناں نے 15ویں مغل [[پاتشاہ (بادشاہ) احمد شاہ بہادر دے وائسرائے موئین-ال-ملک نوں ہرا کے درانی بانی احمد شاہ درانی نے اسنوں پھر توں بحال کر دتا سی۔ اسنے لگبھگ اجکلھ دے افغانستان اتے پاکستان دے سارے کھیتر نوں مغلاں اتے دیسی حکمراناں توں 1820 تک جتی رکھیا سی پر 1820 [[عیسوی کیلنڈر|ء وچ اسدی سکھاں ہتھوں ہار ہوئی سی۔ کشمیری اتہاسکاراں دے مطابق افغان حکمراناں نے کشمیریاں دے بہت دمن کیتا۔
سکھ راج
جموں راج جو کہ مغل راج دے انت ول ودھدے ہوئے اپنے پوری چڑھائی آیا سی، سکھاں دے اثر وچ 1770 وچ آیا۔ اگے جا کے 1808 وچ، اسنوں مہاراجہ رنجیت سنگھ نے پوری طرحاں جت لیا سی۔ گلاب سنگھ جو کہ جموں گھرانے دا اک نوجوان سی، سکھاں دی فوج وچ شامل ہویا اتے ہولی-ہولی اپنیاں یوگ کاروائیاں دے کارن اسدا ابھار اتے طاقت ودھدی گئی۔ 1822 وچ اسنوں جموں دا راجا اعلان کر دتا گیا۔ اپنے یوگ جرنیل زوراور سنگھ کہلوریا دے نال، اسنے راجوری اتے کشتواڑ نوں 1821 وچ جت کے اپنے ماتحت کر لیا۔ مگروں اسنے 1835 وچ سرو گھاٹی، کارگل، لداخ اتے بالتستان (1840) وچ جت لیا، اس طرحاں اسنے پوری کشمیر گھاٹی نوں اپنے گھیرے وچ لے لیا۔ اوہ سکھاں دے راج-دربار وچ اک بہت امیر اتے اہم آدمی بن گیا۔
راجاشاہی ریاست
1845 وچ پہلی اینگلو-سکھ لڑائی ہوئی۔ امپیریئل گیزیٹیئر آف انڈیا دے مطابق، "'گلاب سنگھ سبراؤں دی لڑائی (1846) تک اپنے آپ نوں نرپکھّ رکھن وچ کامیاب ثابت ہویا، جس وچ اسنے سر ہینری لارینس دے لئی اک وچولے اتے یعقین یوگ صلاح کار طور اُتے اپنا کردار ادا کیتا۔ اسدا نتیجہ دو سندھیاں دے روپ وچ نکلیا۔ لاہور دی پہلی سندھی دے مطابق (جہڑی کہ مغربی پنجاب بارے سی) پنجاب کھیتر نوں انگریزاں نوں دے دتا گیا اتے دوجی سندھی دے مطابق اک کروڑ دے ہرجانے دے روپ وچ سندھ دے مشرق اتے راوی دے پچھم والے سارے پربتی علاقے (کشمیر گھاٹی) راجا گلاب نوں دے دتے گئے۔'"
1941 دی بھارت دی انگریزی جنگننا دے مطابق، کشمیر دی مسلماناں دی آبادی 77٪، ہندو آبادی 20٪ اتے گھٹگنتیاں بودھیاں اتے سکھاں دی آبادی باقی 3٪ سی۔ اسے سال، پریم ناتھ بجاج جو کہ کشمیری پنڈت صحافی سی، نے لکھیا: “مسلمان جنتا دی غریبی حیران کرن والی اے۔۔۔ ایہناں وچ بہوتیاں کول زمین نہیں اے اتے اوہ ہندو جاگیرداراں دے کمی لگ مزدوری کردے ہن۔۔۔۔۔ ادھکارک بھرشٹاچار دا لگبھگ سارا حصہ مسلمان جنتا ولوں پیدا کیتا جاندا اے۔۔۔۔" ہندو حکمرانی دے ہیٹھاں مسلماناں نوں بھاری ٹیکساں دا ساہمنا کرنا پیا، اس توں علاوہ اوہناں نال قانون انتظام وچ وی وکھریواں کیتا جاندا سی اتے اوہناں نوں بنھاں کسے مزدوری دے کم کرن لئی مجبور کیتا جاندا سی۔ راجشاہی راج دیاں ایہناں حالتاں کرکے بہت سارے لوک کشمیر گھاٹی نوں چھجّ کے برطانوی بھارت دے پنجاب راج ول پرواس کر گئے۔ جنگننا توں لگبھگ 100 سالاں بعد وی، اک بہت ہی گھٹ گنتی ہندو جاگیرداراں دے گروہ نے اک بہت وڈی غریب مسلمان کسان جنتا اپر راج کیتا۔ ایہہ لوک لمیں ویلے توں جاگیرداراں دے قرضائی راے سن جو کہ لگبھگ ان پڑھ سن اتے اوہناں نوں اپنے حقاں بارے کوئی جاگرتی نہیں سی۔ استوں علاوہ مسلمان کساناں نوں 1930 تک کوئی وی سیاسی پردھانگی وی نہیں ملی۔
1947 اتے 1948
1947 وچ اس راجشاہی راج وچ دو پارٹیاں جدوجہد کر رہیاں سن: نیشنل کانفرنس اتے مسلم کانفرنس۔ نیشنل کانفرنس دا مکھی کشمیری لیڈر شیخ عبداللہ سی جسدا جھکاء جموں اتے کشمیر بھارت دے وچ ملاؤن ول سی جدونکھ مسلم کانپھرنش دا جھکاء اس راجشاہی راج نوں پاکستان وچ ملاؤن دے ول سی۔ نیشنل کانفرنس نوں کشمیر گھاٹی وچ ودھیرے حمایت حاصل ملی جدونکھ مسلم کانفرنس نوں جموں کھیتر وچ ودھیرے حمایت حاصل سی۔ راج دے ہندو اتے سکھ کشمیر نوں بھارت دے وچ شامل کرن دے حمایتی سن، اس توں علاوہ بتکنیک وی بھارت دے حق وچ سن۔ حالانکہ راج دی مسلمان آبادی دیاں بھاوناواں وکھو-وکھو سن۔ ودوان کرسٹوپھر سنیڈن کہندا اے کہ مغربی جموں دے مسلمان، اتے پھرنٹیئر ضلعیاں دے مسلمان پوری طرحاں جموں اتے کشمیر نوں پاکستان وچ شامل کرن دے حق وچ سن۔ دوجے پاسے کشمیر گھاٹی دے نسلی کشمیری مسلمان پاکستان بارے دچتی وچ سن؛ ایہہ شاید اوہناں دے دھرم-نرپکھّ سبھاء دے کارن سی۔ بھاویں سنیڈن دعوہ نے سبھ توں ودھ خبر رکھن والے انگریزی بولی والے اخبار، د سی۔ایم۔جی۔ وچ 21 اکتوبر 1947 نوں دعوہ کردا اے کہ پاکستان دے حق وچ کشمیر گھاٹی دے دکھنی حصے وچ بہت ابھار سی- جو کہ سوشلسٹ کسان مزدور کانفرنس پارٹی دا گڑھ سی جسدا پردھان کشمیری پنڈت پریم ناتھ بجاج سی۔ نیشنل کانفرنس اتے شیخ عبداللہ دے بہت سارے حمایتیاں نے جناہ اتے مسلم لیگ دی وی حمایت کیتی۔ اس توں الٹ، د ٹائمز دی رپورٹ مطابق دسیا گیا سی کہ سرینگر وچ شیخ عبداللہ دا اثر بہت زیادہ سی۔ اس حقیقت نال کہ کشمیری پاکستان دے وچار توں کوئی خاص متاثر نہیں سی کہ کیونکہ کشمیریاں دیاں سیاسی اچھاواں نوں مسلمان راشٹرواد (جہڑی کہ کشمیری لیڈراں ولوں وکھرے دیش دی منگ کرکے پوری نہیں ہو سکدی سی) ولوں پورا نہیں کیتا جا سکدا سی۔ اتھے ہی بھارتی راشٹرواد نال ملن دی وی اوہناں دی کوئی خاص دلچسپی نہیں سی۔
برٹن سٹین دی کتاب بھارت دا اتہاس دے مطابق، "'کشمیر نہ تاں انا وڈا سی اتے نہ ہی انا پرانا آزاد راج سی جنا کہ حیدرآباد سی؛ اسنوں 1846 وچ سکھاں دی ہار توں بعد جلدبازی نال وکھ کیتا گیا جاں بنایا گیا سی، جو کہ کئی لوکاں لئی انعام دے روپ وچ سی جہڑے انگریزاں نال کھڑے سن۔ ایہہ ہمالیائی راج پنجاب دے اک ضلعے دے راہیں بھارت نال جڑیا ہویا سی، پر اسدی آبادی 77 فیصد مسلمان سی اتے اسدی حد پاکستان نال لگدی سی۔ اس کرکے اسدا اندازہ لایا گیا سی کہ مہاراجہ پاکستان دے حق وچ ہو جاویگا جدوں کہ 14-15 اگست نوں انگریزی راج ختم ہو جاویگا۔ جدوں اسنے ایہہ کرن توں ہچکچاہٹ کیتا تاں پاکستان نے مہاراجے نوں ڈراؤن اتے استوں آتم-سپرپن کرواؤن دے لئی اک گریلا قتل عام چھیڑ دتا۔ پر سپرمن جاں حمایت دین دی بجائے مہاراجے نے ماؤنٹبیٹن کول مدد لئی اپیل کیتی، اتے گورنر-جنرل اس شرط اپر منّ گیا کہ حکمران بھارت نوں اپنی حمایت دیویگا۔ بھارتی فوجی آئے اتے اوہناں نے پاکستان ولوں بھیجے لوکاں نوں کجھ کھیتراں نوں چھڈّ کے کشمیر وچوں باہر کڈھ دتا۔ اس پچھوں اقوام متحدہ نوں اس جھگڑے دا حل کرن لئی سدا دتا گیا۔ اقوام متحدہ نے صلاحَ دتی کہ کشمیریاں دے وچار اپر غور کرنا چاہیدا اے پر بھارت اس گل اپر اڑ گیا کہ جنا چر باہرلے لوک سارے راج وچوں باہر نہ کڈھ دتے جان، انی دیر لئی ریفرینڈم نہیں کیتا جا سکدا۔'"
1948 دے آخری دناں وچسنیکت راشٹر دے ماتحت اک سیزفائر اُتے ہستاکھر ہوئے۔ بھاویں جدوں توں اقوام متحدہ ولوں ریفرینڈم دی منگ نوں کدے وی منیا نہ گیا، بھارت اتے پاکستان وچکار رشتیاں وچ بہت ساریاں تریڑاں آ گئیاں، اتے اس پچھوں کشمیر دے لئی بھارت اتے پاکستان دے وچ دو مکھ جنگاں 1965 اتے 1971 وچ لڑیاں گئیاں۔ بھارت کول پچھلے راجشاہی راج دا لگبھگ ادھا حصہ اپنے قابو وچ اے، جدکہ پاکستان کول اک تہائی حصہ اے جس وچ اتری کھیتر اتے آزاد کشمیر شامل ہن۔ اینسائیکلوپیڈیا بریٹینکا دے مطابق، "بھاویں کہ کشمیر وچ 1947 توں پہلاں صاف طور اُتے مسلماناں دی گنتی ودھیرے سی اتے اسدے معاشی، تہذیبی اتے اتے جغرافیائی طور اُتے پنجاب دے مسلمان بہو گنتی کھیتراں (پاکستان وچ) دے نیڑے سی اتے اسنوں آسانی نال درسایا جا سکدا سی، اتے سیاسی ترقی دا نتیجہ ونڈ دے دوران اتے پچھوں کھیتر دی ونڈ دے روپ وچ نکلیا۔ پاکستان کول اوہ کھییتر اے جو کہ مکھ طور اُتے مسلمان بہو گنتی والا کھیتر اے، اسدی وسوں بہت گھٹ اے، ایہہ عامَ کھیتراں دی پہنچ توں بہت دور اے، اتے معاشی طور اُتے بہت پچھڑیا ہویا اے۔ سبھ توں وڈا مسلمان گروہ جو کہ کشمیر گھاٹی دے وچ واقع اے اتے سارے کھیتر وچوں ادھی توں ودھیرے آبادی اس کھیتر وچ رہندی اے، بھارتی پرحکمرانی والے کھیتر ماتحت اے اتے اسدے پچھلا باہر جان والا جہلم گھاٹی والا رستہ بند کیتا جا چکا اے۔"
موجودہ حالات اتے سیاسی ونڈ
کشمیر دی سابقہ ریاست دا پوربی کھیتر سرحد اختلاف وچ گھریا ہویا اے جو کہ 19ویں صدی دے اخیر توں شروع ہو کے ہن تک جاری اے۔ حالانکہ کشمیر دی اتری سیما نوں لے کے برطانیہ، افغانستان اتے روس دے وچکار کجھ سمجھوتیاں اُتے ہستاخر وی ہوئے سن، پر چین نے ایہناں سمجھوتیاں نوں کدے وی نہ منیا اتے چین دی سرکاری حالت 1949 دے کمیونسٹ ودروہ توں بعد بالکل نہیں بدلی اے جس کرکے پیپلز رپبلک آف چائینا دی نیہہ رکھی گئی سی۔ 1950 دے دہاکے دے ادھ وچ چینی فوج لداخ دے اتر-پوربی حصے وچ داخل ہوئی سی۔
ایہہ کھیتر ہن تن دیساں دے وچ ونڈیا ہویا اے: پاکستان کھیتر دے اتری-مغربی حصے (اتری کھیتر اتے کشمیر) اُتے قابض اے، بھارت مرکزی اتے دکھنی حصے (جموں اتے کشمیر) اتے لداخ اپر قابض اے، اتے چین اتر-پوربی حصے (اکسائی چن اتے ٹرانس-کاراکورم علاقہ) اُتے قابض اے۔ سیاچن گلیشیئر کھیتر دے بہتے حصے اُتے بھارت دا راج اے، جس وچ سالتورو پربت لانگھے، جدکہ پاکستان دا ہیٹھلے علاقے جہڑے کہ سالتورو پربت دے دکھن-پچھم وچ ہن، اپر راج اے۔ بھارت ووادت کھیتر دے 101338 طبقہ کلومیٹر حصے اُتے قابض اے، پاکستان 85846 طبقہ کلومیٹر حصے اُتے چین باقی دے 37555 طبقہ کلومیٹر حصے اپر قابض اے۔
جموں اتے کشمیر پیر-پنجال پربت لڑی توں باہر واقع اے، اتے ایہہ بھارتی اتے پاکستان دے راج ہیٹھاں اے۔ اس کھیتر وچ وسوں والے کئی کھیتر ہن۔ گلگت-بالتستان، جسنوں پہلاں اتری کھیتر وی کیہا جاندا سی، اوہناں علاقیاں دا گروہ اے جہڑے کہ اکدم اتر وچ واقع ہن، ایہناں دی حد کاراکورم، مغربی ہمالیا، پامیر پربت اتے ہندو کش پربت لڑیاں نال لگدی اے۔ اسدا مکھ پرشاسکی مرکز گلگت اے، اتری کھیتر 72،971 طبقہ کلومیٹر دے گھیرے وچ ہن اتے اتھوں دی آبادی لگبھگ 10 لکھ دے قریب اے۔