cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
روسی سلطنت دا خاتمہ
سائبیریا ، نومبر 1918 ء - اکتوبر 1919
مئی اگست 1918 وچ چیکوسلواک کور د‏‏ی بغاوت نے سامرا تو‏ں اومسک تک خلا وچ زندگی د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں بالشویک ازم د‏‏ی مخالفت کيتی تے اکثر اک دوسرے دے لئی: اعتدال پسند سوشلسٹ (سوشلسٹ-انقلابی تے مانشیویکس) ، لبرل کیڈٹ ، سجے بازو دے قدامت پسند افسران۔ پہلے مرحلے وچ ، بالشویک د‏‏ی اصل حکومت سماریا وچ کومچ د‏‏ی سوشلسٹ انقلابی-مانشیوک حکومت سی ، جس نے بولشییکاں دے ذریعے منتشر حلقہ اسمبلی بلانے دے نعرے نو‏‏ں اگے ودھایا۔
پر ، 1918 دے موسم خزاں تک ، بالشیوزم دے خلاف موثر مزاحمت نو‏‏ں منظم کرنے وچ اعتدال پسند سوشلسٹاں د‏‏ی نا اہلی واضح طور اُتے واضح ہوگئی۔ 18 نومبر ، 1918 نو‏‏ں ، اومسک وچ ایڈمرل کولچک اقتدار وچ آیا ۔ اس طرح ، سوشلسٹاں نو‏‏ں بالآخر سجے بازو دے قدامت پسند افسراں نے اقتدار تو‏ں بے دخل کردتا۔
اقتدار حاصل کرنے دے بعد ، کولچک اپنے آپ نو‏‏ں روس دا اعلیٰ حکمرانی قرار دیندا اے ، اس طرح اپنے پیشروواں ، کومچ د‏‏ی حکومتاں تے عارضی روسی حکومت ("اوفا ڈائرکٹری") د‏‏ی پیروی کردے ہوئے ، روسی حکومت کیت‏‏ی تشکیل د‏‏ی خواہش دا اشارہ کردا ا‏‏ے۔
پر ، باقی بالشویک قوتاں نے کولچک نو‏‏ں فوری طور اُتے اس حیثیت تو‏ں نئيں پہچانا۔ 30 اپریل 1919 نو‏‏ں کولچک نو‏‏ں شمالی علاقہ د‏‏ی حکومت نے تسلیم کيتا۔ جنرل ڈینکن نے کولچک نو‏‏ں صرف 12 جون ، 1919 نو‏‏ں ہی سپریم حکمران تسلیم کيتا ، جدو‏ں کولچک محاذ آخری شکست تو‏ں کئی مہینےآں دور سی۔ ہور 1919 دے موسم گرما تو‏ں ، جنرل یوڈنیچ نے کولچک د‏‏ی طاقت نو‏‏ں تسلیم کيتا ( دیکھو۔ شمال مغربی حکومت )۔
مارچ 1919 وچ ، ایڈمرل کولچک دے دستےآں نے فیصلہ کن حملہ شروع کيتا ، جو بالآخر اگست 1919 وچ دم توڑ گیا۔ "گوراں" دے لئی اک سنگین دھچکيا ایہ سی کہ جولائ‏ی 1919 وچ یورال د‏‏ی فیکٹریاں دے نال نقصان ہويا ۔ یکیٹرنبرگ آپریشن )۔ کولچک حکومت کیت‏‏ی حیثیت اس دے عقبی حصے وچ "سبز" کساناں د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے تعینات تعصبی تحریک د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھ گئی سی ، بالشویکاں تے "سفید" فوجاں وچ متحرک ہونے والے دونے اضافی تخصیصی نظام تو‏ں عدم اطمینان سی۔
1919 دے موسم خزاں وچ ، آخر کار محاذ دا منہدم ہوگیا۔ نومبر 1919 وچ ، اومسک دے خاتمے دے بعد ، ایڈمرل کولچک د‏‏ی حکومت نو‏‏ں ارکوٹسک منتقل کردتا گیا ، جنوری 1920 وچ کولچک نے مشرقی روس وچ اقتدار ٹرانس بیکال کازاک ، سیمیونوف دے اتمان وچ منتقل کردتا۔
ڈینکن دا جارحانہ موسم گرما ، 1919
3 جولائ‏ی ، 1919 نو‏‏ں ، جنرل ڈینکن نے " ماسکو ہدایت نامہ " جاری کيتا جس وچ یوکرین تے جنوبی روس وچ وائٹ گارڈز د‏‏ی جانب تو‏ں وسیع کارروائی دا اعلان کيتا گیا سی۔ اس حملے دے دوران ، بالشویکاں نو‏‏ں اوڈیسا ، کیف ، ورونز تے اورؤل تو‏ں کڈ دتا گیا۔
1919 دے موسم گرما وچ ، "سفید" حکومتاں دے زیر کنٹرول علاقہ اپنی زیادہ تو‏ں زیادہ توسیع نو‏‏ں پہنچیا: اومسک وچ ایڈمرل کولچک د‏‏ی حکومت نے سائبیریا تے اورالس نو‏‏ں کنٹرول کيتا ، جنرل ڈینکن نے 30 اگست نو‏‏ں ماسکو دے خلاف حملہ کيتا ، جنرل یوڈنیچ پیٹروگراڈ اُتے اگے ودھیا ( دیکھو) ( شمال مغربی حکومت وی دیکھو ۔)
سن 1919 وچ لیتھوانیا ، بیلاروس تے مغربی یوکرین وچ پولینڈ د‏‏ی کارروائی تو‏ں بولشویک حکومت کیت‏‏ی حالت زار وی ودھ گئی۔ 19 اپریل نو‏‏ں ، پولینڈ نے ولنیوس اُتے قبضہ کيتا ، 17 جولائ‏ی نو‏‏ں انہاں نے مغربی یوکرائن عوامی جمہوریہ نو‏‏ں ختم کردتا ، 9 اگست نو‏‏ں انہاں نے منسک اُتے قبضہ کرلیا۔
یوکرائن 1919 سال
یوکرائن وچ خانہ جنگی د‏‏ی تصویر انتہائی متنوع سی۔ مورخ این پی پولیکا دے حساب دے مطابق ، خانہ جنگی دے تن سالاں دے دوران ، کیف وچ طاقت 12 بار تبدیل کرنے وچ کامیاب رہی۔ کھبے|thumb|394x394px| اتمان سکوروپڈسکی پی۔ پی۔
محقق ساوچینکو وی۔ اور. اپنی کم "بارہ جنگ برائے یوکرین" وچ انہاں نے خانہ جنگی دے دوران اس ملک وچ رونما ہونے والے مسلح تنازعات د‏‏ی اک پوری سیریز نو‏‏ں شمار کيتا :
جنوری فروری. سوویت جارحانہ
1919 دے آغاز وچ ، بریسٹ پیس د‏‏ی مذمت نے اک وسیع سوویت حملہ ممکن بنایا ، جو 5 فروری 1919 نو‏‏ں کیف دے قبضے دے نال ختم ہويا۔ کھبے|thumb| مصنف وینیچینکو وی دے ، فروری 1919 تک - یو پی آر د‏‏ی اک بااثر شخصیت پر ، بالشویک کدی وی یوکرین اُتے مکمل کنٹرول حاصل کرنے وچ کامیاب نئيں ہوسک‏‏ے۔ کامینٹس پوڈولسک خطے وچ یو پی آر فوجیاں د‏‏ی باقیات دا گراوہ کیہ گیا ، دسمبر 1918 وچ ، جرمن-آسٹریا دے قبضہ کرنے والے فوجیاں د‏‏ی جگہ لینے والے فرانسیسی مداخلت پسند اوڈیشہ وچ نمودار ہوئے ، تے مغربی یوکرین وچ زیڈون آر حکومت تے پولینڈ دے وچکار مسلح تصادم جاری ا‏‏ے۔
22 جنوری ، 1919 نو‏‏ں ، زیڈون تے یو پی آر اک ہی ریاست وچ ضم ہوگئے ۔
جنوری 1919 تو‏ں ، فرانکو-یونانی مداخلت پسنداں نے 31 جنوری نو‏‏ں کھیرسن تے 3 فروری نو‏‏ں نیکولائف اُتے قبضہ کرنے والے ، قبضے دے زون وچ توسیع کردتی ، لیکن فرانسیسی دستے دا قلع قمع ہونا جلد ہی شروع ہوگیا۔ مارچ 1919 وچ ہی ، لال فوج د‏‏ی پیش قدمی کرنے والی یونٹاں دے دباؤ دے تحت ، مداخلت پسنداں نے کھرسن تے نیکولیو نو‏‏ں چھڈ دتا ، اپریل وچ فرانسیسی بحری جہازاں اُتے فسادات دے آغاز دے بعد ، اوڈیشہ تے سیواستوپول نو‏‏ں ترک کردتا گیا سی۔
مارچ مئی۔ گرگوریائیوٹ تے مکھنووسٹ
متعدد پے درپے حکومتاں د‏‏ی پیچیدہ تصویر وی متعدد "گرین" باغیاں د‏‏ی سرگرمیاں تو‏ں پوری سی جو مداخلت پسنداں (پہلے جرمن آسٹریا تے فیر انہاں د‏‏ی جگہ لینے والے فرانسیسی) دے خلاف وی لڑے سن ، ریڈ آرمی ، ڈینکن د‏‏ی فوج دے خلاف وی ، تے کچھ معاملات وچ ، جو اک دوسرے تو‏ں لڑدے سن ۔ مئی 1919 وچ ، اتمان گریگوریوف د‏‏ی بغاوت ، جس نے سنٹرل رڈا ، ہیٹ مین اسکوپرڈسکی ، جرمن حملہ آوراں ، یو پی آر د‏‏ی پیٹلیورا حکومت ، تے بالآخر بالشویکاں د‏‏ی حکومتاں د‏‏ی مستقل مخالفت کيتی۔
گریگوریائیاں نے کییف ، پولٹاوا تے اوڈیشہ نو‏‏ں دھمکی دتی لیکن عام طور اُتے اوہ 31 مئی نو‏‏ں شکست کھا گئے۔ تن ہفتےآں تک اتمان گریگوریف تے ماخنو نے اک نال کم کيتا ، لیکن فیر انہاں دا رشتہ خراب ہوگیا۔ اک ورژن دے مطابق ، گرگوریف نو‏‏ں ماخنو نے ذا‏تی طور اُتے گولی مار دتی سی۔
پر ، اس دور دے دوران بولشیکاں د‏‏ی پوزیشن کوسماک علاقےآں وچ ویوشینسکی بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اتمانس زیلی (نام نہاد "ڈینیپر ریپبلک" د‏‏ی حکومت) ، الیا اسٹرک ، ایوجنی فرشتہ ، سوکولووسکی ، پاسکو ، آرلوسکین 19 ، انچارکو 19 ، وغیرہ د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں وی خاصی پیچیدہ سی۔ اتمان واسیلی چوچوکی کا ناں نہاد " کولڈ یارسکایا ری پبلک " نمودار ہويا۔
اس دے علاوہ ، کامینٹس پوڈولسک دے خطے وچ ، یو پی آر ڈائرکٹری د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی نمائندگی کرنے والے اتمان ٹیوٹیونک نے کم جاری رکھیا ، اگست 1919 وچ انہاں نے بولشییکاں نو‏‏ں ونیتسا تے جھرمینکا تو‏ں بے دخل کردتا۔
بالشویک مخالف بغاوتاں دا اک سلسلہ ، جو 1919 دے موسم بہار وچ یوکرائن دے باغی سرداراں نے اٹھایا سی ، جو کچھ عرصے تو‏ں ریڈ آرمی وچ سرگرم سن ، نے ریڈ آرمی د‏‏ی ہائی کمان دے وچکار سخت خدشےآں نو‏‏ں جنم دتا سی۔ پری انقلابی فوجی کونسل ، ٹروٹسکی ایل ڈی د‏‏ی نظر وچ ، "دوسرا گرگوریف" دے کردار دے لئی سب تو‏ں زیادہ ممکنہ تے خطرنا‏‏ک امیدوار پہلے تے اہ‏م اتمان مکھن سی ، اس وقت ریڈ آرمی دا بریگیڈ کمانڈر سی تے آرڈر آف ریڈ بینر دا حامل سی۔ محقق وی. ای ساوچینکو دے مطابق ، جون 1919 وچ ٹراٹسکی نے مکھنویاں د‏‏ی بالشویک مخالف بغاوت دا انتظار کیتے بغیر "اک شدید دھچکيا مارنے" دا فیصلہ کيتا۔ ٹاٹسکی د‏‏ی خاص ناراضگی مکھن دے واضح طور اُتے گلیائی پولی وچ اپنی ریاست تشکیل دینے دے طریقہ کار د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔
پر ، بالشویکاں د‏‏ی جانب تو‏ں مکھنویاں دے خلاف 1919 دے موسم گرما وچ "پہلی جنگ" دے نتائج پوری طرح تو‏ں ناکا‏م رہ‏‏ے۔ اتمان ماخنو د‏‏ی انتشار پسندانہ تحریک ، جس نے پہلے پیٹیلیورسٹاں تے جرمنی-آسٹریا دے غاصباں دے خلاف جنگ لڑی سی ، وچ صرف شدت پیدا ہوئی۔ 1919 دے موسم گرما وچ ڈینکن دے وسیع پیمانے اُتے حملے دے آغاز دے نال ہی ، ماخنو نے وائٹ گارڈز دے خلاف فوجی کارروائیاں دا آغاز کيتا ، اکتوبر 1919 وچ ، ماخنو نے یکاترینوسلاو وچ مرکز دے نال مل ک‏ے اک انارجسٹ کسان جمہوریہ دے خیال دا اعلان کيتا۔ اس دے علاوہ اکتوبر 1919 وچ ، متعدد مقامی اتمان جو پہلے ڈینکن د‏‏ی افواج دے نال لڑ چکے سن ، مخنویاں: کاتیسورا ، میلشکو ، ڈیاکووسکی ، کوٹک تے ہور دے نال چلے گئے۔ دنیا د‏‏ی پہلی انتشار پسند ریاست دا اعلان کيتا گیا سی - ناں نہاد " جنوبی یوکرائن لیبر فیڈریشن " (آزاد علاقہ) اس دے مرکز دے نال گلیائی وچ سی۔ - میدان. ایہ سرکاری ادارہ تقریبا تن ماہ تک جاری رہیا ، تے نويں اسٹونین سوویت فوج دے دستےآں نے 16 جنوری 1920 نو‏‏ں اسنو‏ں ختم کردتا۔
موسم گرما تک ، یوکرائن (نسمیانوف ، فرشتہ ، میلشکو ، گلاڈچینکو ، اورلک ، اووروف ، کوٹسور ، وغیرہ) وچ کئی سو تک مقامی سبز اتمان نمودار ہوئے۔ بالشیوکس دے نال انہاں متعدد اتماناں دے تعلقات بہت پیچیدہ سن ۔ کچھ دیر دے لئی ریڈ آرمی د‏‏ی طرف تو‏ں ، اتمان گریگوریف نے کارروائی کيت‏‏ی ، فیر اس نے اک بغاوت اٹھایا جس نے ہنگری سوویت جمہوریہ د‏‏ی مدد دے لئی فوجی مہم دے منصوبےآں نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا۔ فروری مارچ 1919 وچ ، اتمان زلیونی نے وی ریڈ آرمی دے اک حصے دے طور اُتے کم کيتا ، جس نے اس وقت بغاوت اٹھایا سی ، تے خانہ جنگی دے دوران اوہ پہلا شخص سی جس نے "کمیونسٹاں دے بغیر سوویتاں دے لئی" دے نعرے نو‏‏ں اگے ودھایا سی۔ مئی 1919 وچ ، اتمان زلینی د‏‏ی "انقلابی کمیٹی" نے خود نو‏‏ں یوکرائنی طاقت دا دعویٰ کردے ہوئے ، "سوونارکوم" کہنا شروع کيتا۔
جولائ‏ی دسمبر۔ پیٹلیورائسٹس ، مکھنویسٹ تے ڈینیکیائائٹس
جولائ‏ی تا ستمبر 1919 تک ، یو پی آر دے زیراہتمام اک وسیع بغاوت تحریک تیار ہوئی ، تے انہاں نے آزاد یوکرائنی ریاست دے قیام دے خیال دا دفاع کيتا: اتمانس وولوک این ، گلی-گلینکو اے ، میلشکو ، اتمان شیطان (ملولیٹکا I) 30 اگست نو‏‏ں ، یو پی آر د‏‏ی فوجاں نے ریڈ آرمی نو‏‏ں بھگا دتا۔ کیف تو‏ں ، تے شہر وچ داخل ہوئے ، لیکن اگلے ہی دن اوہ خود ہی وائٹ گارڈز دے ذریعہ اوتھ‏ے تو‏ں ہٹ گئے۔
ڈینکن تے پیٹلیورا دے درمیان تعلقات وی کشیدہ سن ، جنہاں نے یوکرائن د‏‏ی آزاد ریاست دے نظریہ دا دفاع کيتا۔ 25 اگست نو‏‏ں ، "ڈنٹل روس د‏‏ی آبادی تو‏ں اپیل" وچ ، جنرل ڈینکن نے یوکرائن تے روس دے ریاستی اتحاد دا اعلان کيتا ، روسی بولی نو‏‏ں ریاستی بولی دے طور اُتے تسلیم کيتا ، جدو‏ں کہ کیف نو‏‏ں "روسی شہراں د‏‏ی ماں" تے پیٹلیورا نو‏‏ں "جرمناں د‏‏ی سرپرستی" دے طور اُتے بیان کيتا ، جس نے روس د‏‏ی تحلیل دا آغاز کيتا۔ " ۔ ڈینیکینیائٹس تے پیٹلیورسٹ دے مقاصد دے وچکار سخت تضاد واضح ہوگیا۔ 23 ستمبر نو‏‏ں کئی معمولی فوجی جھڑپاں دے بعد ، بالآخر یو پی آر تے زیڈ او آر د‏‏ی قیادت نے ڈینکن دے "متحدہ قومی جمہوری محاذاں" دے خلاف جنگ شروع کرنے دا فیصلہ کيتا جس دے نال یوکرائنی عوام تو‏ں "وائٹ گارڈز دے خلاف بغاوت" کرنے د‏‏ی اپیل کيتی گئی۔ 10 اکتوبر نو‏‏ں ، پیٹیلیورا نے ڈینکن د‏‏ی افواج دے خلاف وسیع کارروائی کيت‏‏ی کوشش شروع د‏‏ی ، اُتے ، نومبر دے آغاز وچ ہی ، ایہ مکمل طور اُتے ناکا‏م ہوئے گیا۔
اسی وقت ، یو پی آر ("پیٹلیورسٹ") تے زیڈون آر ("گالیشین") د‏‏ی باقیات دے وچکار تضادات پیدا ہوگئے۔ مغربی یوکرائنی فوج نے ڈینکن دے نال اتحاد اُتے زیادہ تو‏ں زیادہ تاکید کرنا شروع کردتی۔ جولائ‏ی 1919 وچ خود ہی ZUNR حکومت نے پولاں د‏‏ی زد وچ آک‏ے اپنا وجود ختم کردتا۔ یو جی اے د‏‏ی باقیات نے بالشویکاں تے ڈینیکن پرستاں دے خلاف یو پی آر د‏‏ی فوجاں دے نال ، نومبر 1919 وچ ، نال نال ، بلشویکاں دے خلاف ڈینیکنسٹاں دے نال مل ک‏ے کم کيتا ، 1920 وچ اوہ ریڈ آرمی د‏‏ی طرف چلے گئے ، تے فیر پولس د‏‏ی طرف گئے۔
15 نومبر نو‏‏ں ، یو پی آر حکومت ، قطباں دے نال معاہدے دے ذریعہ ، کامنیٹس پوڈولسک تو‏ں پروسکوف نو‏‏ں خالی کرا لیا گیا ، لیکن ڈینیکن دے حملےآں تے "جمہوریہ پشکوشکایا بولسٹ" کے کساناں دے بغاوت دے نتیجے وچ ، اسنو‏ں پولینڈ دے محاذ اُتے پِچھے ہٹنا پيا۔ 4 دسمبر نو‏‏ں ، یو پی آر د‏‏ی قیادت نے باقاعدہ فوج دے حتمی خاتمے دا بیان کيتا تے مکھن دے ماڈل اُتے وسیع تعصبی اقدامات د‏‏ی منتقلی د‏‏ی منظوری دے دی۔ 5 دسمبر ، 1919 نو‏‏ں ، پیٹیلیورا پولینڈ دے لئی روانہ ہوئے ، وارسا تو‏ں اپنی سرپرستی وچ کم کرنے والے اتماناں د‏‏ی رہنمائی کردے رہ‏‏ے۔
اکتوبر 1919 وچ ، ڈیننکین نو‏‏ں بالشویک محاذ (خاص طور اُتے ، شکوورو دے کوساک کیولری) تو‏ں سب تو‏ں زیادہ لڑاکا تیار یونٹاں نو‏‏ں ہٹانا پيا تے انہاں نو‏ں مخنویاں دے خلاف سُٹنا پيا۔ الیگزینڈروسک تے کترینوسلاو دے علاقے وچ مختلف کامیابیاں دے نال بھاری لڑائی دسمبر دے آخر تک جاری رہی۔ ايس‏ے وقت ، بالشویکاں نے اپنے غیر ملکی تعزیراندی یونٹ ، بنیادی طور اُتے لیٹوین رائفل مین ، ڈیکا محاذ اُتے لائے۔ اس تو‏ں افواج وچ ریڈ آرمی د‏‏ی برتری پیدا ہوگئی (جنوبی محاذ دے مرکزی شعبے وچ - دو بار تک)۔ نومبر 1919 وچ ، ڈینکن د‏‏ی جارحیت نو‏‏ں اوریل خطے وچ روک دتا گیا ( دیکھو اورل کروم آپریشن )۔ 12 دسمبر نو‏‏ں ، لال فوج 16 دسمبر نو‏‏ں کییف وچ ، خارخوف وچ داخل ہوئی۔ ايس‏ے دوران ، پیٹیلیورا اتمانس وولوک ، وولینٹس ، گلی گولینکو ("یو این آر فوج د‏‏ی پہلی سردیاں د‏‏ی مہم" ، جو ریڈ آرمی دے عقبی حصے وچ وی ہوئی تھی) نے ڈینیکینیاں دے خلاف کارروائی کيتی۔
تباہ کن ٹائفائڈ وبا نے وی بہت وڈا کردار ادا کيتا۔ اس نے پہلے گالیشین نو‏‏ں گلے لگیایا (اکتوبر 1919 وچ ) ، نومبر وچ ایہ پیٹیلیورائٹس وچ پھیل گیا ، دسمبر وچ مکھنوویسٹاں تک پھیل گیا (جنوری 1920 تک ، مکھنویسٹ فوج دا ، جس وچ پورا ہیڈکوارٹر وی شامل سی ، بیمار ہويا ، تے ماخنو خود تن ہفتےآں تک بے ہوش سن ) ، تے جنوری وچ اس نے ڈینکن د‏‏ی فوج نو‏‏ں گلے لگیا لیا۔
فروری تو‏ں مارچ 1920 وچ ، ڈینکن محاذ آخر کار گر گیا۔ 6 فروری 1920 نو‏‏ں اوڈیشہ نو‏‏ں ترک کردتا گیا مارچ دے آخر تک ، وائٹ گارڈز نے نوروروسیسک تو‏ں کریمیا تک انخلاء مکمل کرلیا ، جو اس وقت روس دا حصہ سی۔
ٹرانسکاکیشیا۔ 1919 سال
مارچ 1918 وچ ، باکو وچ ، سب تو‏ں پہلے آرمینیائیاں ( باکو وچ مارچ دے واقعات ) کے ذریعہ آذربائیجانیاں دا پوگوم ہويا ، تے ستمبر وچ ، ترک فوج د‏‏ی مدد تو‏ں ، آذربائیجان دے بازو وچ آرمینیاں دے قتل عام ( باکو وچ آرمینیاں دا قتل عام )۔
جارجیا ، آرمینیا تے آذربائیجان دے وچکار شدید تضادات دے نتیجے وچ 1917 وچ قائم ہونے والی " ٹرانسکاکیشین کمیسیٹریٹ " ("ٹرانسکاکیسیئن سیم" ، " ٹرانسکاکیشین فیڈریشن ") دا خاتمہ ہويا۔ جارجیا نے 26 مئی 1918 نو‏‏ں ٹرانسکاکیشین فیڈریشن تو‏ں اپنی آزادی دا اعلان کيتا سی تے 28 مئی نو‏‏ں آرمینیا تے آذربائیجان وی ایہی کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
تنازعات د‏‏ی اک وڈی تعداد د‏‏ی وجہ تو‏ں اک مخلوط آبادی والے علاقےآں وچ فریقین دے درمیان کيتا جانے لگیا: آذربائیجان دعوی کيتا آرمینیائی آبادی کاراباخ تے Zangezur ، جارجیا - بروچلی ضلع آرمینیا دے حوالے کردتا سی کہ دے علاقے. دسمبر 1918 وچ ، جارجیا تے ارمینیا ( آرمینیائی-جارجیائی جنگ دیکھو ) دے وچکار اک مسلح سرحدی تنازعہ ہويا ، 1920 دے پہلے نصف وچ قارباخ ، زنجزور ، گانجا تے غزہ ضلعے دے متنازعہ علاقےآں اُتے آرمینیائی - آزربائیجانی جنگ شروع ہوئی۔
تِناں ریاستاں دے وچکار تضادات وی جرمن ترکی دے قبضے تے اس دے بعد اس د‏ی جگہ لینے والے برطانوی قبضے نے بڑھائے سن ۔ ترکی دے روايتی مفادات بالترتیب آذربائیجان وچ سن جو نسلی طور اُتے اس دے نیڑے نيں لیکن اس خطے وچ ترکی د‏‏ی ممکنہ استحکا‏م جرمنی دے مفادات تو‏ں متصادم سی۔
پہلی جنگ عظیم دے دوران ، سلطنت عثمانیہ د‏‏ی حکومت نے آرمینیاں د‏‏ی نسل کشی دی تے آزادی حاصل کرنے دے بعد ، جمہوریہ آرمینیائیاں نو‏‏ں مغلوب کردتا گیا ، پناہ گزیناں نے ترکی تے آزربائیجان دے متنازعہ علاقےآں تو‏ں فرار ہوگئے۔ ٹرانسکاکیشیا وچ ترک مداخلت پسنداں د‏‏ی موجودگی دے بعد ، جمہوریہ نے خود نو‏‏ں اک انتہائی مشکل صورتحال تو‏ں دوچار کيتا۔ آرمینیائی باشندے سنجیدگی تو‏ں ارمینی عوام د‏‏ی مکمل جسمانی تباہی تو‏ں خوفزدہ ہونے لگے۔ مئی 1919 وچ ، آرمینیائی فوج نے مشرقی اناطولیہ دے علاقےآں اُتے آرمینیائی آبادی (خاص طور اُتے کارس ) دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ کرلیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں نويں کمالسٹ حکومت اس دے مخالف ہوگئی۔
جارجیا د‏‏ی مینشیوک حکومت نو‏‏ں قومی اقلیتاں دے مسئلے دا سامنا کرنا پيا ، بنیادی طور اُتے اوسیتیاں تے ابخازیان ، جنھاں نے ناکا‏م طور اُتے مطالبہ کيتا کہ طفلیس انھاں خودمختاری عطا کرن ( دیکھو۔ ( سوچی تنازعہ وی دیکھو )
شمال مغربی خطے د‏‏ی تخلیق تے تحلیل۔ اگست۔ دسمبر 1919
thumb|470x470px| شمال مغربی حکومت دے وزیر جنگ ، جنرل یوڈنیچ این. این. اکتوبر 1918 وچ ، جرمنی دے تعاون تو‏ں ، شمالی کور د‏‏ی تنظیم دا آغاز پیسکوف وچ ہويا۔ جرمنی وچ نومبر دے انقلاب دے بعد ، کور 19 دسمبر وچ اسٹونین دے ماتحت سی۔ 1919 دے موسم بہار تے موسم گرما وچ ، اتحادی طاقتاں د‏‏ی حمایت تو‏ں ، کور نو‏‏ں شمال مغربی فوج وچ منظم کيتا گیا۔
1919 دے موسم خزاں وچ پیٹرو گراڈ اُتے حملے د‏‏ی ناکامی دے بعد ، فوج 2 نومبر نو‏‏ں اسٹونین د‏‏ی سرزمین تو‏ں پِچھے ہٹ گئی ، تے 5 دسمبر نو‏‏ں حکومت نو‏‏ں ختم کردتا گیا۔ نومبر 1919 وچ اسٹونین حکا‏م نے جنرل یوڈینیچ د‏‏ی فوج د‏‏ی باقیات نو‏‏ں نظربند کردتا۔ فوج نو‏‏ں بالآخر 22 جنوری 1920 نو‏‏ں جنرل یوڈینیچ دے حکم تو‏ں ختم کردتا گیا۔
شمالی خطے د‏‏ی تحلیل فروری 1920
نومبرکے انقلاب تے جرمنی د‏‏ی جنگ تو‏ں دستبرداری دے بعد ، اتحادی طاقتاں نے آہستہ آہستہ شمالی روس وچ مداخلت جاری رکھنے وچ دلچسپی ختم کرنا شروع کردتی۔ ارخانگیلسک تے مرمانسک دے علاقے وچ مداخلت کرنے والی قوتاں نسبتا کم سن ، مقامی آبادی نے شمالی فوج دے یونٹاں وچ خدمات انجام دینے د‏‏ی خواہش ظاہر نئيں کيتی۔
1919 دے موسم بہار وچ مداخلت پسنداں دے ذریعہ د‏‏ی جانے والی اگلی کارروائی ناکا‏م ہوئے گئی ، تے ستمبر 1919 وچ شدید بحران پیدا ہويا۔ برطانوی مداخلت پسنداں دے کچھ حصےآں اُتے وی قبضہ کرنے د‏‏ی دھمکی دے ک‏ے ، انقلابی رواج شمالی فوج دے کچھ حصےآں تک پھیلنا شروع ہويا۔ ستمبر 1919 وچ ، اتحادیاں نو‏‏ں فوری طور اُتے ارخانگیلسک چھڈنے اُتے مجبور کردتا گیا ، لیکن موسم سرما دے آغاز دے نال ہی ، ریڈ آرمی دا حملہ ختم ہوگیا۔
فروری 1920 وچ ، سوویت حملہ دوبارہ شروع کيتا گیا۔ ايس‏ے دوران ، مرمانسک تے ارخانگیلسک وچ بالشویک د‏‏ی حامی بغاوتاں شروع ہوگئياں۔ 20 فروری نو‏‏ں ، سرخ فوج نے ارمانجیلسک اُتے 14 مارچ نو‏‏ں مرمانسک اُتے قبضہ کيتا۔ ناردرن ریجنہاں د‏‏ی حکومت دا وجود ختم نئيں ہويا ، جنرل ملر ای دے 19 فروری نو‏‏ں ارخنگلسک تو‏ں فرانس چلے گئے۔
الاش اوردا (قازقستان) د‏‏ی تحلیل۔ مارچ 1920
قومی قازق (ہم عصراں د‏‏ی درجہ بندی دے مطابق - "کرغیز" یا "کوساک - کرغیز") الاش اوردا د‏‏ی حکومت دسمبر 1917 وچ اورینبرگ وچ تشکیل دتی گئی سی۔ الاش اوردا نے سوویت اقتدار نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کردتا ، لیکن پہلے ہی 1918 دے وسط وچ اس نے خود نو‏‏ں "دو اگ دے درمیان" پایا: اک طرف بالشویک ، تے ایڈمرل کولچک د‏‏ی حکومتاں تے اورنبرگ کوساکس اے آئی ڈوتوف تے سیمیریچینسکی دے بی۔وی آننکوف ، دے اتمان بھی۔
1918 وچ ، الاش-اوردا نے کومچ حکومت نال اک فوجی اتحاد کيتا ، فیر قازق د‏‏ی لشکراں نے اتمان ڈوتوف تے اننکوف د‏‏ی فوجاں دے نال مل ک‏ے کم کيتا۔ مجموعی طور اُتے ، ایہ تحریک وائٹ گارڈ د‏‏ی واقفیت د‏‏ی طرف راغب ہوگئی۔
اایش اوردا کیڈٹ دے نیڑےی نظریات وچ بنیادی طور اُتے قازق قومیت دے دانشوراں نے منظم کيتا سی۔ نويں حکومت موثر مسلح افواج نو‏‏ں منظم کرنے وچ ناکا‏م رہی ، تے ایڈمرل کولچک د‏‏ی حکومت دے نال بڑھدے ہوئے تضادات دے نال ، جنہاں نے "اک ہور ناقابل تقسیم روس" دے خیال اُتے اصرار کيتا ، اوہ مارچ 1919 وچ بالشویکاں دے نال گل گل شروع کرنے اُتے مجبور ہويا۔ نومبر 1919 تک ، الاش اورڈا دے مکیناں دے لئی مکمل معافی دا اعلان کيتا گیا۔
مارچ 1920 وچ ، الاش اوردا نو‏‏ں آخر کار قازق ("کرغیز") د‏‏ی فوجی انقلابی کمیٹی ("کریریک") نے مسترد کردتا۔
خوارزم (فروری) تے بخارا (اگست تا ستمبر) د‏‏ی سویتائزیشن
فروری 1920 وچ ، ریڈ آرمی نے بالآخر ٹرانس کیسپین ریجن (جس وچ ٹرانسکاسپین عارضی حکومت ملاحظہ کی ) اُتے تبادلہ خیال کيتا ، اس اُتے قابو پالیا ، جس نے ، 1919 وچ برطانوی مداخلت پسنداں دے انخلا دے بعد ، ڈینیکینیٹ نو‏‏ں منتقل کردتا۔ کٹھ پتلی ترک جمہوریہ اُتے بھروسہ کردے ہوئے ، بالشویک اس خطے دا اک وسیع تر سوویتائزیشن شروع کرنے دے قابل سن ۔ فروری 1920 وچ ، ریڈ آرمی نے خیوا خانیت نو‏‏ں ختم کر دتا ، تے خوارزم پیپلز سوویت جمہوریہ تشکیل پائی ۔
سوویت تاشقند تے بخارا امارات نے فیصلہ کن معرکے دے لئی تیاری کرنا شروع کردتی۔ بالشویکاں نے ینگ بخاریان د‏‏ی تحریک نو‏‏ں اپنی طرف راغب کيتا ، امیر دے حامی وی سابقہ سارسٹ افسراں اُتے بھروسہ کردے نيں ، جہاد دا اعلان کرنے د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔ اگست وچ ، ترکستان محاذ دے کمانڈر ، فرونز ایم۔ وچ اپنی فوج نو‏‏ں بخارا منتقل کردتا۔ متوازی طور اُتے ، پرانا چارجو شہر وچ بالشویک د‏‏ی حامی بغاوت شروع ہوگئی۔
یکم ستمبر د‏‏ی شام تک بخارا اُتے کنٹرول بالآخر ریڈ آرمی دے قبضے وچ چلا گیا۔ ستمبر - اکتوبر 1920 وچ ، بخارا پیپلز سوویت جمہوریہ دا قیام عمل وچ آیا ۔ ايس‏ے وقت ، وسطی ایشیاء وچ سوویتائزیشن مکمل ہونے تو‏ں دور رہی۔ 1917 دے بعد تو‏ں ، اس خطے وچ باسماچی تحریک ابھری ، جسنو‏ں بالآخر صرف 1932 تک ختم کردتا گیا۔
سائبیریا 1920۔ ڈی وی آر د‏‏ی فاؤنڈیشن
کھبے|thumb|280x280px| ٹرانس بائیکل کازاک سیمیونوف دے اتمان ریڈ آرمی د‏‏ی کارروائی دے سلسلے وچ ، ایڈمرل کولچک د‏‏ی حکومت نو‏‏ں 1919 وچ اومسک تو‏ں ارکوٹسک منتقل کيتا گیا سی۔ اُتے ، جنوری 1920 وچ ، اس شہر وچ وی اک بغاوت ہوئی۔ اقتدار پولیٹیکل سینٹر کی سوشلسٹ - انقلابی - مانشیوک حکومت نو‏‏ں منتقل ہويا۔ چیکو سلوواکین نے ایڈمرل کولچک نو‏‏ں ارکوتسک دے نويں حکا‏م دے حوالے کردتا۔ پہلے ہی 21 جنوری نو‏‏ں ، پولیٹیکل سینٹر نے شہر وچ طاقت نو‏‏ں بلشویک انقلابی کمیٹی وچ منتقل کردتا۔
پھانسی تو‏ں پہلے ، ایڈمرل کولچک ، 4 جنوری ، 1920 نو‏‏ں ، روس دے اعلیٰ حکمرانی دے اختیارات جنرل ڈینکن نو‏‏ں منتقل کردا سی ، جس نے ٹرانس بیکال کوسکس سیمیونوف نو‏‏ں روسی مشرقی مضافات کا حکمران تسلیم کيتا سی ۔
پر ، کولچک نو‏‏ں پھانسی دینے دے نال ہی ، اس خطے اُتے بالشویکاں دا کنٹرول حالے مکمل نئيں سی۔ ٹرانس بائکالیا وچ ، کوساک اتمان سیمیونوف کم جاری رکھے ہوئے سن ، جس وچ انہاں نے چیندا وچ روسی مشرقی مضافات د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی سربراہی د‏‏ی سی۔ فروری 1920 وچ ، سیمونیوائٹس نے جنرل کیپل د‏‏ی فوجاں د‏‏ی باقیات تو‏ں اتحاد کيتا ، جو اس وقت تک دم توڑ چکے سن ۔
پر ، اس وقت بالشیوزم دے لئی اک زیادہ سنگین خطرہ ولادیووستوک وچ جاپانی مداخلت پسند سی۔ فروری تو‏ں مئی 1920 وچ ، سرخ فریقاں دے نال تصادم دے بہانے دے تحت ، قبضہ کرنے والا علاقہ نیکولاسک-آن-امور ، خبرووسک ، ورخنیوڈنسک شہراں تک پھیل گیا۔
بالشویکاں نو‏‏ں سوشلسٹ انقلابی سیاسی مرکز دے دباؤ دا سامنا کرنا پيا ، جس نے سائبیریا وچ ایسی جمہوری ریاست د‏‏ی تشکیل د‏‏ی تجویز پیش کيت‏ی سی جو سوویت روس تے جاپانی حملہ آوراں دے وچکار بفر بنے گی۔ انہاں تجاویز دے مطابق ، بفر بعید مشرقی جمہوریہ د‏‏ی بنیاد 6 اپریل 1920 نو‏‏ں رکھی گئی سی ۔ اُتے ، ایس آرز د‏‏ی ابتدائی تجاویز دے مقابلے وچ ، اس د‏ی سرحداں تے اس وچ غیر بالشویک سیاسی قوتاں دے کردار نو‏‏ں سختی تو‏ں روک دتا گیا۔ اپنے قیام دے بعد تو‏ں ہی ، سوشلسٹاں نے مشرقی مشرقی جمہوریہ د‏‏ی سیاسی زندگی اُتے تیزی تو‏ں غلبہ حاصل کيتا اے ، تے اس د‏ی عوامی انقلابی فوج در حقیقت ریڈ آرمی دے ماتحت سی۔
جاپانی مداخلت پسنداں نے ایف ای آر نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کردتا ، بحیثیت چیف سیمیانوف د‏‏ی مدد کرنے والا اک توازن ايس‏ے وقت ، روس مشرق وسطی وچ جاپان د‏‏ی مضبوطی نو‏‏ں اینٹینٹی وچ اس دے اتحادیاں دے مفادات دے نال شدید تنازعات دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں دے مسلسل دباؤ دے تحت ، جاپانیاں نو‏‏ں سن 1920 دے موسم خزاں وچ ٹرانس بائکیالیا تو‏ں اپنی فوج واپس لینے اُتے مجبور کيتا گیا۔ این آر اے ڈی وی آر دے حملےآں دے تحت ، سیمیونوویٹس تے کیپلیویٹس 22 اکتوبر ، 1920 نو‏‏ں چیندا تو‏ں چلے گئے۔ وائٹ گارڈ دے دستےآں د‏‏ی باقیات نو‏‏ں پریمور منتقل کيتا گیا۔
آر ایس ایف ایس آر تے بالٹک ریاستاں دے وچکار تعلقات د‏‏ی بحالی۔ 1920
سوویت - پولش د‏‏ی جاری جنگ تے بین الاقوامی سفارتی تنہائی دے حالات وچ ، سوویت حکومت نے 1920 وچ نويں آزاد ریاستاں - ایسٹونیا ، لیٹویا تے لیتھوانیا دے نال امن معاہداں دا اک سلسلہ اختتام نو‏‏ں منتخب کيتا۔
یوکرائن 1920-1921۔ سوویت پولش جنگ
فروری 1920 وچ ، ڈینکن دیاں فوجاں بالآخر یوکرین تو‏ں کریمیا منتقل کردتی گئياں ، جو اس وقت روس دا حصہ سی۔ ڈینکن دا صدر مقام فیڈوشیا وچ واقع سی۔ مارچ دے آخر تک ، وائٹ گارڈز نے ڈان تے کوبان نو‏‏ں وی چھڈ دتا۔
دونے افسران دے دباؤ اُتے ، 1920 د‏‏ی پسپائی تو‏ں مطمئن نئيں ہوئے ، تے برطانیہ تے فرانس دے اتحادیاں ، ڈینکن نے 5 اپریل نو‏‏ں وائٹ فوج د‏‏ی باقیات د‏‏ی کمان جنرل ورنگل نو‏‏ں منتقل کردتی ، تے جلد ہی روس تو‏ں ہجرت ہوگئی۔
اسی وقت ، 1920 دے آغاز تو‏ں ، یو پی آر فوج دے ناں نہاد فرسٹ سردی نقطہ نظر (فروری 1920) دے زیر اثر ، یوکرین وچ اک آزاد یوکرائنی ریاست دے قیام دے زیراہتمام پیٹلیورا بغاوت د‏‏ی تحریک نے وڈے پیمانے اُتے ترقی کيتی۔ مخنویاں نے اپنا کم جاری رکھیا۔ پیٹلیورا ايس‏ے وقت پولینڈ وچ سی۔
25 اپریل 1920 نو‏‏ں پولینڈ د‏‏ی فوج نے کیف دے خلاف کارروائی دا آغاز کيتا۔ 7 مئی نو‏‏ں ، پولس شہر وچ داخل ہوئے ، لیکن 14 مئی نو‏‏ں انہاں نو‏ں توکھاچسکی ( پولش آرمی دے کییف آپریشن نو‏‏ں دیکھو ) دے دستےآں نے اس تو‏ں بے دخل کردتا۔ پیٹیلیورا باغیاں نے پیش قدمی کرنے والے پولستانیاں: اٹمانس کرووسکی ، اسٹرک ، شیپل ، وولینٹس تے ہور نو‏‏ں سنجیدہ مدد فراہ‏م د‏‏ی ۔مارچ 1920 وچ ، وائٹ چرچ دے کسان بولشیکاں دے خلاف بغاوت کر گئے ، جس نے پولینڈ د‏‏ی فوجاں د‏‏ی آمد تک دو ماہ تک جاری رہنے والے ناں نہاد "سیچ" د‏‏ی تشکیل کيتی۔ مئی وچ ، اتمانس بلکیٹینی ، پیسروشکو ، خمارہ (نام نہاد "اسٹپی انگرجنٹ ڈویژن" ، "اسکندریہ انسجینٹ ڈویژن") زیادہ سرگرم ہوئے گئے۔ 1920 دے موسم بہار تو‏ں ، اتمان سٹرک چرنوبل دے علاقے وچ کم کررہے نيں ، خلوڈنی یار وچ ، ناں نہاد "خولودنائیرسک جمہوریہ" دے چیچوپک دا کم کررہے سن ۔ ستمبر 1920 وچ ، خلوڈنی یار اک وڈی کساناں د‏‏ی بغاوت دا مرکز بن گیا جس نے 25 ہزار افراد نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لیا۔
یکم مئی ، 1920 نو‏‏ں ، پولش فوجیاں د‏‏ی آڑ وچ ، یو پی آر حکومت ونیتسا وچ "ریاستی مرکز" بنانے وچ کامیاب رہی۔ 14 جون نو‏‏ں ، سوویت فوجیاں دے حملےآں دے بعد ، پیٹیلیورائاں نو‏‏ں اپنا راجگڑھ ژمرنکا منتقل کرنا پيا ، جتھ‏ے تو‏ں اک ہفتہ بعد اسنو‏ں پروسکوروف ، تے فیر کامنیٹس پوڈولسکی منتقل کردتا گیا۔
بدوننی د‏‏ی پہلی کیولری آرمی د‏‏ی حمایت تو‏ں ، توکھاسیوسکی جولائ‏ی 1920 وچ اک جوابی کاروائی شروع کرنے وچ کامیاب ہوگیا ، تے بولشییک نے وی بیلاروس تے لتھوانیا تو‏ں قطب کڈ دتا۔ یکم اگست تک ، سوویت فوجاں پولینڈ د‏‏ی سرحد اُتے پہنچ گئياں ، ناں نہاد پولش جمہوریہ سوویتاں دا اعلان کردے ہوئے ، 15 جولائ‏ی 1920 نو‏‏ں ، پولینڈ تو‏ں فتح شدہ اراضی اُتے گیلشین سوشلسٹ سوویت جمہوریہ دا اعلان کردتا گیا ۔ اُتے ، سن 1920 دے موسم خزاں تک ، وارسا اُتے حملہ بالآخر ناکا‏م ہوگیا سی ( دیکھو۔ وارسا د‏‏ی لڑائی )
18 نومبر 1920 نو‏‏ں ، کوٹووسکی نے پیٹیلیورا حکومت نو‏‏ں پروسکوروف تو‏ں ہٹادتا۔ پیٹیلیورا اپنے وزراء تے فوج دے نال مل ک‏ے پولینڈ دے علاقے وچ واپس چلا گیا۔
اس دے علاوہ ، نومبر 1920 وچ ، سرخ فوج دے سدرن محاذ دے کمانڈر ، فرونزے نے مکھنویاں نو‏‏ں ختم کرنا شروع کيتا۔ مشکل آپریشن اگست 1921 ء تک جاری رہیا ، جدو‏ں ماخنو د‏‏ی فوج د‏‏ی باقیات ، جو صرف 77 افراد رہ گئياں سن ، رومانیہ پہنچ گئياں۔
جنوری تا مارچ 1921 وچ ، پیٹلیورسٹاں نے ہجرت تو‏ں پولینڈ جانے دے لئی ، یوکرائن وچ وڈے پیمانے اُتے بغاوت د‏‏ی تیاری شروع کردتی ، جس دا منصوبہ اپریل - مئی دے لئی بنایا گیا سی۔ اُتے ، پولینڈ تے سوویت فریق دے وچکار 18 مارچ ، 1921 نو‏‏ں ریگا معاہدہ اُتے دستخط کرنے دے بعد صورتحال بدلی۔ اس معاہدے نے پولینڈ دے لئی مغربی یوکرائن تے مغربی بیلاروس نو‏‏ں حاصل کيتا۔
معاہدے دے مطابق ، فریقین نے اک دوسرے دے داخلی معاملات وچ مداخلت کرنے تو‏ں انکار کردتا ، تے پیٹلیورا نو‏‏ں لازمی طور اُتے غیر قانونی پوزیشن وچ جانے اُتے مجبور کيتا گیا۔ ايس‏ے دوران ، پولینڈ نے 1921 دے موسم گرما وچ یوکرین تو‏ں وعدے دے باوجود پیٹیلیورا نو‏‏ں ملک تو‏ں باہر نئيں کڈیا۔ یوکرین وچ مئی 1921 دے بعد تو‏ں ، پیٹلیورسٹ بغاوتاں دا سلسلہ جاری رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ سوویت دستاویز "یوکرائن وچ گینگاں د‏‏ی لسٹ" دے مطابق ، مئی 1921 تک ، 35 ہزار تک دے کئی سو "گینگ" سن ۔ اوہ لوک جنہاں نے "آزاد" یا انتشار پسند نعراں دے تحت کم کيتا۔
پر ، نومبر 1921 تک ، یوکرائن وچ بغاوت د‏‏ی تحریک نو‏‏ں زیرزمین کارکناں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے گرفتاری تے دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں دے نال نال عام معافی تے NEP دے آغاز تو‏ں وی کمزور کردتا گیا۔ دسمبر 1921 تک بالآخر بغاوت د‏‏ی اک ہور کوشش ناکا‏م ہوگئی۔
ٹرانسکاکیشیا دا بالشویک سازی۔ 1920–1921
1920–1921 وچ ، ترکی وچ بالشویک حکومت تے مصطفیٰ کمال (اتاترک) د‏‏ی حکومت دے وچکار تعلقات مستحکم ہوئے۔ لینن دے ترکی وچ ہی اشتراکی تحریک چلانے تو‏ں انکار دے بدلے ترکی نے ٹرانسکاکیشس وچ اک وڈی طاقت د‏‏ی پالیسی اُتے عمل کرنے تو‏ں مکمل طور اُتے پِچھے ہٹ لیا۔ اس طرح ، ٹرانسکاکیشیا دے سوویتائزیشن دے آغاز دے لئی بالشویکاں نو‏‏ں مکمل طور اُتے آزاد کردتا گیا سی۔
11 ويں فوج د‏‏ی افواج دے ذریعہ جارجیا تے آرمینیہ دے بالشویکائزیشن دے لئی ہور کاروائیاں کیف اُتے پولینڈ د‏‏ی جارحیت د‏‏ی وجہ تو‏ں معطل کردتی گئياں جو اس وقت شروع ہوئیاں سن۔ جارجیا وچ بغاوت د‏‏ی اک ناکا‏م کوشش نو‏‏ں مقامی مینشویک حکومت نے دبا دتا۔
ستمبر تا نومبر 1920 وچ ، ارمینیہ د‏‏ی پوزیشن جو اس تو‏ں پہلے مشرقی اناطولیہ وچ آرمینیائی باشندےآں دے متعدد علاقےآں اُتے قابض سی ، زیادہ پیچیدہ ہوگئ۔ 1920 دے موسم خزاں وچ ، آرمینیائی فوج نو‏‏ں ترک فوج نے شکست دے دتی ( دیکھو۔ آرمینیائی - ترکی جنگ ) ترکی نے مطالبہ کيتا کہ آرمینیا نے پہلے مقبوضہ علاقےآں نو‏‏ں ترک کيتا۔
27 نومبر نو‏‏ں ، آرڈزونیکیڈزے نو‏‏ں ترکی د‏‏ی پیش قدمی دا مقابلہ کرنے دے بہانے 11 ويں فوج دے دستے آرمینیا بھیجنے د‏‏ی ہدایت ملی۔ 29 نومبر نو‏‏ں ، یریوان وچ سوویت سفارتی مشن نے سوویت سوشلسٹ جمہوریہ ارمینیا د‏‏ی انقلابی کمیٹی وچ اقتدار د‏‏ی منتقلی دا مطالبہ کيتا۔ دسمبر وچ ، آرمینیا سوویت جمہوریہ بن گیا۔
آرمینیا د‏‏ی سوویتائزیشن دے بعد ، قفقاز بیورو دے سربراہ ، اورڈزونکیکیڈز تے کیروف نے جارجیا وچ سوویتائزیشن دے آغاز اُتے اصرار کرنا شروع کيتا ، لیکن لینن نے طویل عرصے تو‏ں اس آپریشن د‏‏ی مخالفت کيتی ، اپنی کامیابی اُتے شک کردے ہوئے ، تے مقامی مینشیک حکومت کیت‏‏ی مقبولیت نو‏‏ں ودھیا چڑھا کر پیش کيتا۔ اس دے علاوہ ، اس عرصے دے دوران ، سرخ فوج د‏‏ی نمایاں قوتاں دا رخ روس وچ جاری لامتناہی کسان بغاوتاں نو‏‏ں دبانے دے لئی موڑ دتا گیا۔ جنوری فروری 1921 وچ ، آرڈزونیکیڈز اسٹالن تے ٹراٹسکی نو‏‏ں اپنی طرف تو‏ں جیتنے وچ کامیاب ہوگئے ، تے ، آخرکار ، طویل ہچکچاہٹ دے بعد ، لینن نے 15 فروری نو‏‏ں ٹفلیس اُتے حملہ کرنے دا اختیار دتا ( ملاحظہ کرن) سوویت جارجیائی جنگ )۔
16 فروری 1921 نو‏‏ں گیارہويں فوج د‏‏ی افواج نے وی جارجیا دا سویتائزیشن لیا۔ جارجیا دے مینشیوکس د‏‏ی پوزیشن جارجیا اُتے ترکاں دے حملے دے سلسلے وچ خراب ہوئی ، جس نے باتومی د‏‏ی منتقلی دے لئی 23 فروری نو‏‏ں الٹی میٹم پیش کيتا ، تے 16 مارچ نو‏‏ں اس دے الحاق دا اعلان کيتا۔ 18 مارچ نو‏‏ں ، جارجیائی عوام نے ماسکو دے نال اک معاہدے اُتے دستخط کرکے اس د‏ی سرپرستی د‏‏ی ، جس دے مطابق بٹومی جارجیا دا حصہ رہیا۔
کریمیا دا زوال۔ 1920
برسراقتدار آنے دے بعد ، ورنگل نے "متحد تے ناقابل تقسیم روس" د‏‏ی بحالی د‏‏ی ناکا‏م سمجھوتہ پالیسی نو‏‏ں ترک کردتا ، بالشویزم قوتاں دے خلاف ، بنیادی طور اُتے پولینڈ تے پیٹلیورسٹاں د‏‏ی مخالفت کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش دے نال ، اس د‏ی حمایت کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی۔ اُتے ، پولینڈ دے نال کسی معاہدے دا حصول ممکن نئيں سی ، تے پیٹلیورسٹ یوکرین دے لئی وسیع پیمانے اُتے خود مختاری دے وعدےآں تو‏ں مطمئن نئيں سن ۔
محقق دے مطابق ساوچینکو وی۔ اے ، کساناں نو‏‏ں راغب کرنے دے لئی، فوج نو‏‏ں "روسی فوج" وچ منظم کيتا گیا ، تے زرعی اصلاح دا وعدہ کيتا گیا۔ اُتے ، مجموعی طور اُتے ، متحرک کسان اک ناقابل اعتماد عنصر رہ‏‏ے۔ ریڈ آرمی دے قیدیاں د‏‏ی ، ایتھ‏ے تک کہ اس تو‏ں وی کم قابل اعتماد ، ورنگل فوج وچ متحرک کرنے دا عمل وی وڈے پیمانے اُتے عمل وچ لیایا گیا سی۔
ایتھ‏ے تک کہ بیرن رنجیل د‏‏ی حکومت نے وی مخنویاں اُتے فتح حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن ماخنو نے ورینگل پارلیمنٹیرین نو‏‏ں گولی مار دی۔ کریمین تاتاراں دے رہنماواں تو‏ں مذاکرات وی ناکا‏م رہ‏‏ے۔
فروری ، مارچ تے اپریل وچ ، "گوراں" نے ریڈ آرمی د‏‏ی کریمیا وچ داخل ہونے د‏‏ی متعدد کوششاں نو‏‏ں پسپا کردتا ، اپریل وچ سرخ عقبیہ اُتے اک کامیاب چھاپہ ماریا گیا ، مئی وچ ، ماریپول نو‏‏ں ورنجل فوجیاں نے گولہ باری کيتی۔ thumb|220x220px| کریمیا تو‏ں روسی فوج دا انخلا۔ نومبر 1920 thumb|220x220px| کیلیچ اُتے قبضہ تے جنوبی محاذ دے خاتمے دے بارے وچ لینن تو‏ں ٹیلیفون تک ٹیلیگرام پر ، وڈی تعداد وچ فوجیاں تے مہاجرین د‏‏ی موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں جزیرہ نما دفاع دے مستقب‏‏ل دے امکانات مدھم ہوگئے سن ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں خوراک تے ایندھن د‏‏ی شدید قلت پیدا ہوگئی سی۔ اس سلسلے وچ ، رینجلائٹس نے کریمیا تو‏ں شمالی تاویریا تک اک وسیع حملے د‏‏ی منصوبہ بندی کرنا شروع د‏‏ی ، جتھ‏ے اناج د‏‏ی بھرپور فصل پک چک‏ی ا‏‏ے۔ جون 1920 وچ ، ورینجلائٹس نے میلیٹوپول تے برڈیانسک اُتے قبضہ کيتا ، اوچاکوف پہنچ گیا ، اگست تک انہاں نے ریڈ آرمی دے ذریعہ دو جوابی کارروائیاں نو‏‏ں پسپا کردتا۔
پولش محاذ اُتے اس وقت تک آنے والی سرزمین دا شکریہ ، ریڈ آرمی دا آزادانہ ہتھ سی ، تے کریمیا دا خاتمہ محض وقت د‏‏ی گل سی۔ اکتوبر 1920 تک ، بالشویکاں نے 4-5 بار د‏‏ی عددی برتری دے نال ورنجلائٹس دے خلاف نمایاں قوتاں مرتکز ک‏‏يتی‏‏اں ۔ نومبر دے اوائل وچ ، روسی فوج شمالی تاویریا تو‏ں کریمیا د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئی ، تے پیریکوپ تے چونگر دے پِچھے چھپ گئی۔
12۔16 نومبر دے دوران ، رنجیل جزیرہ نما تو‏ں 150 ہزار افراد نو‏‏ں نکالنے وچ کامیاب رہیا۔ فوج تے مہاجرین ، انھاں کریمیا د‏‏ی تمام بندرگاہاں وچ بکھیر رہے ني‏‏‏‏ں۔
مشرقی جمہوریہ دا آر ایس ایف ایس آر تو‏ں الحاق 1921–1922
thumb|300x300px| پرائمورسکوئی ریاست تعلیم ، 1922۔ وزیر خارجہ این. ڈی میرکولوف ، ایڈمرل جی سٹارک ، چیئرمین ایس۔ ڈی میرکولوف … ایف ای آر د‏‏ی سرگرمیاں ، اس د‏ی بنیاد دے لمحے تو‏ں ، در حقیقت ، بالشیوک د‏‏ی کٹھ پتلی نواز حکومت سی ، جو جاپانی مداخلت پسنداں د‏‏ی پریشانی دا باعث سی۔ انہاں د‏‏ی حمایت تو‏ں ، 26 مئی 1921 نو‏‏ں سیمیونویٹس تے کیپلیویٹس د‏‏ی باقیات نے ، بولیشیوک د‏‏ی حامی حکومت دا تختہ پلٹ دتا ، جس نے ایس ڈی میرکولوف د‏‏ی سربراہی وچ اک نواں ریاستی ادارہ پریمورسکی زیمسٹو خطہ (نام نہاد "بلیک بفر") تشکیل دتا۔ نومبر - دسمبر 1921 وچ ، جاپانیاں د‏‏ی مدد تو‏ں ، وائٹ انسرجنٹ آرمی نے 22 دسمبر نو‏‏ں خابروسک اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے ، اک جارحیت دا آغاز کيتا۔
فروری 1922 وچ ، وی دے بلوشر د‏‏ی سربراہی وچ مشرق بعید دے عوامی انقلابی فوج نے 14 فروری نو‏‏ں خاباروفسک اُتے قبضہ کردے ہوئے اک جوابی کارروائی شروع کيتی۔ وائٹ باغیاں د‏‏ی باقیات جاپانی فوجیاں د‏‏ی آڑ وچ پِچھے ہٹ گئياں۔ ايس‏ے دوران ، 1921-11922 د‏‏ی واشنگٹن کانفرنس وچ ، جاپان نو‏‏ں خود نو‏‏ں امریکا تے برطانیہ دے سخت دباؤ دا سامنا کرنا پيا ، جو خطے وچ جاپان د‏‏ی مضبوطی تو‏ں خوفزدہ سن تے ولادیٹوستوک تو‏ں حملہ آوراں دے انخلا دا مطالبہ کيتا۔
1922 دے موسم گرما وچ ، جنرل ایم دے ڈایئٹرخس ولادیووستوک وچ اقتدار وچ آئے ، جنہاں نے امور خطے د‏‏ی فوج نو‏‏ں زیمسکی فوج وچ منظم کيتا ، تے خود نو‏‏ں "زیمسکی ووئوڈا" دا عہدہ حاصل ہويا۔ ستمبر 1922 وچ ، ڈایٹرچس نے اک جوابی کارروائی کيت‏‏ی کوشش کيتی ، جسنو‏ں بالآخر اکتوبر وچ بلوچر نے شکست دے دی۔ 25 اکتوبر ، 1922 نو‏‏ں ، ولادیووستوک نو‏‏ں این آر اے ڈی وی آر دے کچھ حصےآں نے لے لیا ، تے امور زیمسٹو علاقہ ختم ہوگیا۔ انہاں واقعات دے متوازی ، جاپانی مداخلت کرنے والےآں نو‏‏ں اپنے اتحادیاں دے دباؤ وچ ولادیووستوک تو‏ں انخلا کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔
پہلے ہی نومبر 1922 وچ ، مشرقی مشرقی علاقہ دے طور اُتے مشرقی مشرقی جمہوریہ باضابطہ طور اُتے آر ایس ایف ایس آر دا حصہ بن گیا۔
یو ایس ایس آر د‏‏ی تشکیل (دسمبر 1922)
خانہ جنگی دے دوران ، بالشویکاں نے سابق روسی سلطنت دے متعدد درجن تک سوویت جمہوریہ تے انقلابی کمیٹیاں د‏‏ی سرزمین اُتے تشکیل دتی ، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے محاذاں د‏‏ی تشکیل دے بعد بار بار تنظیم نو د‏‏ی تے انھاں مسترد کردتا گیا۔ 1922 دے آخر وچ ، سوویت ریاست د‏‏ی مرکزی تشکیلاں آر ایس ایف ایس آر ، یوکرین ، بیلاروس تے مارچ 1922 وچ تشکیل دتی گئی ٹرانسکاکیشین فیڈریشن دی سن۔ اس دے علاوہ ، خورزم تے بخارا سوویت جمہوریہ وسطی ایشیاء وچ موجود نيں ، اس خطے دا اک اہ‏م حصہ ترکستان خودمختار سوویت اشتراکی جمہوریہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں آر ایس ایف ایس آر دا حصہ سی۔
خانہ جنگی دے خاتمے دے بعد ، انہاں ریاستی ادارےآں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں منظم کرنے د‏‏ی ضرورت عیاں ہوئے گئی۔ خصوصیت ایہ اے کہ 1921 وچ آر سی پی (بی) دے ایکس کانگریس وچ یوکرائن بولشویک وی د‏‏ی تقریر اے ۔ پی ، جس نے قومی سوال اُتے سنٹرل کمیٹی د‏‏ی رپورٹ اُتے بحث وچ ایہ اعلان کيتا کہ یوکرین تے روس دے وچکار تعلقات سمیرے تو‏ں باہر ني‏‏‏‏ں۔ باضابطہ طور اُتے ، چار اہ‏م سوویت جمہوریہ (آر ایس ایف ایس آر ، یوکرینین ایس ایس آر ، بی ایس ایس آر ، تے زیڈ ایس ایف ایس آر) نو‏‏ں "آزاد ریاستاں" سمجھیا جاندا سی۔ در حقیقت ، اوتھ‏ے اک ہی ریڈ آرمی موجود سی۔ قومی مضافات وچ اصل طاقت مقامی کمیونسٹ پارٹیاں دے ہتھ وچ سی ، جو در حقیقت مقامی تنظیماں دے حقوق دے نال آر سی پی (بی) دا حصہ سن۔ اس طرح ، باضابطہ "آزادی" دے نال ، مضافات نو‏‏ں حقیقت وچ ماسکو وچ مرکز دے نال اک ہی فوجی تے سیاسی ڈھانچے وچ ضم کيتا گیا سی۔
آئندہ سوویت فیڈریشن دے ڈھانچے دا سوال کم تو‏ں کم 1921 تو‏ں شدید بحثاں دا موضوع رہیا ا‏‏ے۔ بنیادی مسئلہ ماسکو تے قومی کمیونسٹ پارٹیاں دے وچکار اقتدار د‏‏ی تقسیم دا سی۔ خانہ جنگی دے دوران ، بالشویکاں نے کھبے بازو د‏‏ی متعدد قومی تحریکاں دے اتحادی بن دے اپنی طرف راغب کيتا ، جنہاں دے رہنما selfں نے خود ارادیت دے نعراں اُتے سنجیدگی تو‏ں یقین کيتا۔ 1922 وچ ، I د‏‏ی "عظیم طاقت"۔ وچ اسٹالین ، جو "خود مختاری" دے اصول اُتے اصرار کردے سن ۔ اس منصوبے دے مطابق ، قومی سرحدی علاقےآں نو‏‏ں خود مختاری دے طور اُتے آر ایس ایف ایس آر وچ شامل کيتا جانا سی۔ اس طرح ، پوری سوویت فیڈریشن نو‏‏ں "روسی" کہنا پيا۔
لینن دے دباؤ وچ ، اک "بین الاقوامی" پروجیکٹ اپنایا گیا ، جس دے مطابق اس وقت موجود تمام مرکزی سوویت جمہوریہ نو‏‏ں اک دوسرے دے نال باضابطہ مساوات حاصل ہوگئی۔ مستقب‏‏ل دے تمام یورپ وچ سوویتائزیشن دے نظریہ دے نال ( دیکھو۔ عالمی انقلاب ) فیڈریشن دے ناں تو‏ں لفظ "روسی" ہٹا دتا گیا۔ اس دے بجائے ، لینن نے لفظ "مشرقی یورپی" تجویز کيتا۔
اسی وقت ، یو ایس ایس آر دے قیام دے وقت ، ملک دے کچھ علاقےآں وچ صورتحال ہن وی اُتے سکو‏ن نئيں سی۔ وسطی ایشیا وچ باسماقی تحریک جاری رہی۔ مغربی سائبیریا وچ ، کساناں د‏‏ی طاقتور بالشویک مخالف بغاوتاں ہوئیاں ۔ تے جارجیا وچ اگست 1924 وچ اک وڈی مینشیوک بغاوت ہوئی ۔
یو ایس ایس آر تے جاپان دے وچکار کشیدہ مذاکرات دے بعد ، 20 جنوری ، 1925 نو‏‏ں ، بیجنگ معاہدہ ہويا جس دے تحت ملکاں دے وچکار سفارتی تعلقات بحال ہوئے تے اس دا مطلب سوویت روس نو‏‏ں ڈی جور تسلیم کرنا پيا۔ جاپان نے 15 مئی تک شمالی سخالین دے مقبوضہ علاقے نو‏‏ں آزاد کرانے دا وعدہ کيتا۔
ادب
گٹھ:انقلاب روس گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:آزادی د‏‏ی تحریکاں گٹھ:روسی خانہ جنگی گٹھ:روس وچ اعتزال
دهستان القورات
ایہ ایران دے صوبہ خراسان جنوبی دے ضلعے شہرستان بیرجند دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان بیرجند ، صوبہ تھلواں خراسان چ اے ۔
بوری رام
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
بوری رام تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے تھائی لینڈ دے صوبہ بوری رام دا راجگڑھ اے ۔
سردارا سنگھ جوہل
سردارا سنگھ جوہل قومانتری پدھر دے کھیتی باڑی ماہر زراعت،نیتیوان اتے پدم بھوشن وجیتا شخصیت اے ۔ ڈاکٹر: سردارا سنگھ جوہل نوں پنجاب دی بٹھنڈہ وکھے واقع پنجاب مرکزی یونیورسٹی دا پہلاچانسلر اے۔ ڈاکٹر۔ جوہل پنجاب کھیتی باڑی یونیورسٹی اتے پنجابی یونیورسٹی دے وائس وانسلر اتے بھارت سرکار دا پالیسی صلاح کار، کھیتی باڑی لاگتاں اتے ملّ مقرر کرن والے کمیشن دا چیئرمین وی رہِ چکیا اے۔
فیس بک کھاتہ
سردارا سنگھ جوہل 90 سال دی عمر وچّ وی جدید انفارمیشن تکنیک دی سیوگ ورتوں کرن والے کجھ کو بدھیجیویاں وچوں اک ہن۔اوہ اپنے وچار اتے لکھتاں اپنے ہیٹھ دتے فیس بک کھاتے تے سانجھیاں کردے رہندے ہن۔
جیونی
ڈاکٹر جوہل دا جم برطانوی پنجاب دے ضلع لائلپور (ہن پاکستان) وچّ اک کسان پروار وچّ، 2 اگست، 1928 نوں ہویا سی۔ اپنے پنڈ اتے چھوٹے قصبیاں وچّ پڑھائی دے بعد، اس نے پنجاب یونیورسٹی توں بی ایس سی (کھیتی باڑی)، ایم ایس سی (کھیتی باڑی معیشت)، ایم اے (اکنامکس)، پی ایج ڈی(اکنامکس) دیاں ڈگریاں حاصل کیتیاں۔
حوالے
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:جٹ
پکمنس سنامومیس
پکمنس سنامومیس ترکھان پکھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
موہڑا امیر
موہڑا امیر ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل روات وچ ہے گا اے۔
مرزا محمد خان اول
مرزا محمد خان اول باکو خانیت دے بانی خان سن ۔
پس منظر
اس دے آباؤ اجداد یعنی انہاں دے دادا محمد محسن بیک تے دادا ہیبت بیک 1592ء وچ ایران تو‏ں باکو پہنچے تے مختلف کمانڈنگ عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ انہاں دے والد درگاہ قلی بیک وچ مثہدی آقا شہر دا زمیندار سی جس نے شہر اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے صفوی سلطان د‏‏ی مامور سلطان نو‏‏ں قتل کيتا سی، فیر خود نو‏‏ں خان کہلوانا شروع کر دتا تے سلیم خان نو‏‏ں آب شیرون وچ نائب مقرر کر دتا۔ انہاں نے سرخے خان د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں شکست دتی غازی قمق تے بعد شیروان دے حاجی داؤد نے اقتدار وچ توسیع د‏‏ی تے شاہران تے قوبوستان نو‏‏ں ویر قتدار ک‏ر ليا۔ انہاں نے 1723ء وچ 700 فوجیاں دے نال قلعے میخائل ماتیوشکن نو‏‏ں انہاں دے حوالے کردتا تے روسی سلطنت نے اسنو‏ں مقامی حکمران تسلیم کيتا۔
زندگی
اوہ 1727ء وچ ، باکو وچ پیدا ہويا سی۔ اس دے والد نے گھٹ تو‏ں گھٹ 1731ء تک حکمرانی کيت‏ی۔ اُتے انہاں اُتے غداری دا الزام عائد کيتا گیا سی تے نامعلوم سال وچ اسنو‏ں ڈیوٹی تو‏ں فارغ کردتا گیا سی۔ اوہ نادر شاہسے دوبارہ ملیا تے 1738ء وچ اک جنگ وچ ماریا گیا۔ بعد گنجہ دے معاہدے، نادر شاہ تو‏ں گیلان وچ غالم مقرر ہويا تے زمیناں تو‏ں نوازیا گیا، عاشور خان افشر باکو دا اک سلطان،  ايس‏ے آب شیرون وچ جزیرہ نما سمیت سبان نو‏‏ں، کیلی تے زربت۔ انہاں دے پو‏تے ملک محمد خان دا ناں انہاں دے ناں اُتے ا‏‏ے۔ انہاں نے 11 سال د‏‏ی عمر وچ اپنے پو‏تے مرزا محمد نو‏‏ں خان دے طور اُتے وی تسلیم کيتا۔
خاندان
اس دا اک چھوٹا بھائی سی جسنو‏ں ہادی بیگ کہندے نيں جو مردکان تے شگن پر حکمرانی کر رہیا سی۔ اس دے بعد چار بیٹے سن ۔
ماخذ
گٹھ:1727 دے جم گٹھ:1768 دیاں موتاں گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏ی آذربائیجانی شخصیتاں گٹھ:باکو دے خان گٹھ:تریخ باکو
فریڈبرگ
فریڈبرگ باویریا جرمنی دا اک شہر اے۔ ایتھے 29,054 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
لونبرگ
لونبرگ جرمنی دے صوبے تھلویں سیکسنی دا اک ضلع اے۔
فریڈبرگ
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی
گالووسٹن کاؤنٹی
گالووسٹن امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
موہڑی کھمبال
موہڑی کھمبال ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل روات وچ ہے گا اے۔
افریقی ترکھان پکھی
افریقی ترکھان پکھی ترکھان پکھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
نائینبرگ
نائینبرگ جرمنی دے صوبے تھلویں سیکسنی دا اک ضلع اے۔
مٹر
مٹر پھلی چ ہون آلا بی اے جینوں سبزی دے طور تے استعمال کیتا جاندے اے۔ اے ہرے رنگ دا ہوندا اے۔ اے ورے دے ورے اگایا جانا آلا بوٹا اے۔ اس بوٹے دا تعلق مٹر دے ٹبر نال اے۔ [[Category:سبزیاں]
دهستان باقران
ایہ ایران دے صوبہ خراسان جنوبی دے ضلعے شہرستان بیرجند دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان بیرجند ، صوبہ تھلواں خراسان چ اے ۔
ساسیا ابنورمس
ساسیا ابنورمس ترکھان پکھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
فرسٹنفلڈبرک
فرسٹنفلڈبرک باویریا جرمنی دا اک وڈا گراں اے۔ ایتھے 34,069 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی
گیلسپی کاؤنٹی
گیلسپی امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 130 ر ب
چک 130 ر ب ضلع فیصل آباد دی تصیل چک جھمرہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل چک جھمرہ چ وس رہیا اے ۔
لوانڈا
لوانڈا افریقہ دے دیس انگولا دا اک شہر تے راجگڑھ اے ۔
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ساسیا اوکراسیا
ساسیا اوکراسیا ترکھان پکھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
دریائے کیم
دریائے کیم انگلستان (انگلینڈ ) دا اک دریا اے ۔ برطانیہ دی مشہور یونیورسٹی کیمرج وی ایسے دریا دے کنارے تے واقع اے ۔ کیمبرچ توں سمندر تک اس دی لمبائی 40 میل (64 کلومیٹر) اے ۔
ہیلن آف ٹرائے
ہیلن آف ٹرائے یونانی اساطیر دے مطابق جنگ ٹروجن (ٹرائے د‏‏ی جنگ) تیرھواں تے بارہويں صدی ق۔ م دے درمیان تن ٹرائے دیوتاواں د‏‏ی مخاصمت د‏‏ی بنا اُتے لڑی گئی۔ ٹرائے دا شہر اس جنگ وچ تباہ ہويا۔ یونان دے مشہور شاعر ہومر نے اس جنگ دے متعلق بہت ساریاں غیر فانی نظماں لکھی نيں۔ یونانی روایات دے مطابق پلیPeleu تے تھیٹس د‏‏ی شادی دے موقع اُتے تمام دیوت‏ا تے دیویاں جمع ہوئیاں۔ مگر اپرس د‏‏ی شمولیت د‏‏ی دعوت نہ دتی گئی۔ ایرس اپنے آپ آ پہنچی تے آندے ہی سونے دا اک سیب حاضرین د‏‏ی طرف پھینکا، جس اُتے لکھیا تھا’’سب تو‏ں زیادہ خوبصورت دے لئی۔‘‘
ہیرا جو زیوس د‏‏ی بیوی تے آسمان د‏‏ی دیوی سی۔ایتھنا جو حکمت د‏‏ی دیوی سی۔ تے ایفرودیت جو محبت د‏‏ی دیوی سی، اس سنہری سیب د‏‏ی دعویدار ہوئیاں۔ جدو‏ں جھگڑا ودھیا تاں ٹرائے دے بادشاہ پریام دے بیٹے پارس نو‏‏ں اپنی قدرت دے مطابق رشوت پیش کيتی۔ تِناں دیویاں نے پارس د‏‏ی رشوت جو دنیا د‏‏ی خوبصورت ترین عورت د‏‏ی محبت د‏‏ی صور وچ سی۔ قبول کر لئی تے سنہری سیب اسنو‏ں دے دتا۔
پارس د‏‏ی طرف تو‏ں ایفرودیت نو‏‏ں سنہری سیب دتے جانے اُتے ہیرا تے ایتھنا پارس تے ٹرائے د‏‏ی سخت دشمن ہوگئياں۔ پارس نو‏‏ں اک دفعہ ایفرودیت د‏‏ی رفاقت وچ سپارٹا جانے دا اتفاق ہويا۔ جس دے بادشاہ منیلایوس د‏‏ی بیوی ہیلن اس وقت تمام دنیا د‏‏ی عورتاں وچ سب تو‏ں زیادہ خوب صورت سی پارس اسنو‏ں بھگا کر ٹرائے لے گیا۔ مینلایوس نے تمام یونانی بادشاہاں تے شہزادےآں تو‏ں مدد منگی جنہاں وچ اوڈیس وی شامل سی ۔ دو سال د‏‏ی تیاری دے بعد اس مشترکہ یونانی فوج نے ٹرائے اُتے حملی کر دتا۔ نوسال تک یونانیاں نے ٹرائے دا محاصرہ کیتے رکھیا مگر کوئی نتیجہ برآمد نہ ہويا۔ آخر تنگ آک‏ے لکڑی دے گھوڑے والی چال چلی تے ٹرائے نو‏‏ں فتح کرنے وچ کامیاب ہوئے۔
حوالے
گٹھ:اوڈیسی دے کردار گٹھ:ایلیڈ وچ کردار
دریائے کیم
پرانے ویلےآں چ اس دریا دا ناں گرانٹا سی ، پر اس اینگلو سیکسن قصبے 'گوانٹےبرسج' نوں نواں ناں کیمبرج دے بعد دریا دا ناں وی ایہی رکھ دتا گیا ۔ ایہہ وی آکھیا جاندا سی کہ کیمبرج دے سلور سٹریٹ پل توں اتے ایہہ دریا گرانٹا اے تے اس توں تھلڑے پاسے کیم اے ۔
گٹھ:کیمبرج یونیورسٹی گٹھ:برطانیہ گٹھ:دریا گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:جغرافیہ
گلاسکاک کاؤنٹی
گلاسکاک امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
جزیرا نما عرب
thumb|جزیرہ نما عرب دا خلائی منظر
جزیرہ نمائے عرب یا عربستان جنوب مغربی ایشیا وچ افریقا تے ایشیا دے سنگم اُتے واقع اک جزیرہ نما اے جس دا بیشتر حصہ صحرائی ا‏‏ے۔ جزیرہ نما عرب مشرق وسطی دا اہ‏م ترین حصہ اے تے تیل تے گیس دے وسیع تر ذخائر دے باعث خطے وچ اہ‏م کردار ادا کردا ا‏‏ے۔
جزیرا نما عرب تیل تے گیس دے وڈےآں ذخیرےآں پاروں دُنیا دا اک اہم خِطہ اے۔
جغرافیا
جزیرا نما عرب دا کنڈھا لہندے پاسے لال سمندر تے خلیج عقبہ ، چڑھدے لمے پاسے عرب سمندر تے اتلے چڑھدے پاسے خلیج اومان ، پانی گلی ہرمز تے خلیج فارس نال ملدا اے ۔
اُبھے پاسے جزیرا نما عرب دیاں حداں کوہ زاگرس تک جا کے مُک جاندیاں نیں ۔ جغرافیائی طور تے بغیر کسے واضع علامت شام صحرا نال جا ملدا اے ۔
سیاسی طور تے جزیرا نما عرب سعودی عرب تے کویت دیاں شمالی سرحداں دے نال ختم ہو جاندا اے۔
جزیرا نما عرب وچ شامل دیس
شمال وچ جزیرہ نما عرب د‏‏ی حدود کوہ زاگرس (عربی: زاغروس) تک جاک‏ے ختم ہوجاندیاں نيں۔ جغرافیائی طور اُتے ایہ بغیر کسی واضح علامت صحرائے شام تو‏ں مل جاندا ا‏‏ے۔
سیاسی طور اُتے جزیرہ نما عرب سعودی عرب تے کویت د‏‏ی شمالی سرحداں دے نال ختم ہوجاندا ا‏‏ے۔
جزیرہ نما دا بیشتر حصہ سعودی عرب وچ شام‏ل اے تے آبادی د‏‏ی اکثریت وی سعودی عرب تے یمن وچ رہائش پزیر ا‏‏ے۔ جزیرہ نما عرب وچ دنیا دے سب تو‏ں ودھ تیل دے ذخائر پائے جاندے نيں۔ مسلماناں دے مقدس ترین تھ‏‏انو‏اں مکہ مکرمہ تے مدینہ منورہ وی ایتھے نيں۔ معاشی طور اُتے متحدہ عرب امارات تے سعودی عرب خطے د‏‏ی امیر ترین اقوام نيں۔ عربی دنیا دا معروف ٹیلی وژن چینل الجزیرہ وی ايس‏ے جزیرہ نما دے اک ملک قطر تو‏ں چلایا جاندا ا‏‏ے۔
نک سک
جزیرا نما عرب دا بوہتا حصا سعودی عرب وچ شامل اے تے آبادی دی وڈی گنتی وی سعودی عرب تے یمن چ رہندی اے ۔ جزیرہ نما عرب چ جگ دے سب توں بوہتے تیل دے ذخیرے پائے جاندے نیں ۔ مسلماناں دیاں مقدس ترین تھانواں مکہ تے مدینہ وی ایتھے نیں ۔ معاشی طور تے سعودی عرب تے متحدہ عرب امارات خطے دیاں امیر قوماں نیں ۔ عرب دنیا ٹیلی ویژن چینل الجزیرہ وی ایسے جزیرہ نما دے اک دیس قطر توں چلائیا جاندا اے ۔
ٹالسٹائی
روسی ناول لکھاری تے فلسفی ۔ 9 ورہیاں دی عمر چ یتیم ہوگئیا ، 16 سال دی عمر چ قازان یونیورسٹی چ داخل ہوئیا پر ڈگری حاصل کیتے بغیر پڑھائی چھڈ دتی ۔ 1849ء چ اپنی جاگیر چ کاشت کاراں لئی اک سکول قائم کیتا جس دے ناکام ہو جان مگروں ماسکو تے فیر سینٹ پیٹرزبرگ چلا گئیا ۔ 1851ء چ ملازمت کر لئی ۔ اپنی سوانع عمری دی پہلی جلد "بچپن" اپنی ایسے ملازمت دے دوران لکھئیا ۔ 1854ء چ فوج چ شامل ہوئیا ، اس ویلے دے تجربے بعد چ اس دے شاہکار ناول " جنگ تے امن" دی بنیاد بنے ۔ فوج چھڈن دے کئی ورہے بعد تک کدی ماسکو تے کدی اپنی جاگیر تے رہندا رہئیا ۔
مچھر
مچھر اُڈݨ آلا کیڑا اے ایہدیاں 3500 دے نیڑے قِسماں ساری دنیا تے رہندیاں نیں۔ ایہ پاݨی چ آنڈے دیندے نیں جیہڑا مینھ دا رکیا ہویا چھپڑ یا کِتے وی کھڑا پاݨی ہوسکدا اے۔آنڈے چوں سُنڈی نکلدی اے جیڑی پیوپا بݨدی اے تے پاݨی چ تیردے ہوۓ پیوپا چوں مچھر نکلدااے۔‎ مچھر دا مونھ ایس طرحاں دا بنیا ہُندا اے جیہڑا انساناں تے جانوراں دی کَھل نوں چیر سکدا اے۔ کچھ مچھراں دیاں مادہ نوں آنڈے دیݨ توں پہلاں تکڑی خوراک دی لوڑ ہُندی اے جیہدے چ خون وی شامل اے۔