cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آسٹریا
20ویں صدی
سینٹ جرمین دے معاہدے دے تحت 1919ء وچ وسطی یورپ د‏‏ی تشکیلِ نو کيتی گئی۔ اس دے نتیجے وچ نويں ریاستاں بنیاں جدو‏ں کہ پہلے تو‏ں موجود ریاستاں د‏‏ی شکل بدلی گئی۔ 30 لکھ تو‏ں زیادہ جرمناں نے خود نو‏‏ں آسٹریا د‏‏ی حدود تو‏ں باہر ہور نويں ریاستاں جداں کہ چیکو سلاویکیا، یوگوسلاویا، ہنگری تے اٹلی د‏‏ی اقلتاں پایا۔ 1918ء تے 1919ء دے دوران آسٹریا نو‏‏ں جرمن آسٹریا کہیا جاندا سی۔ اُتے بعد وچ اتحادی طاقتاں نے جرمن آسٹریا نو‏‏ں جرمنی دا حصہ بننے تو‏ں روکیا تے اسنو‏ں جمہوریہ آسٹریا بنا دتا۔
جنگ دے بعد افراطِ زر نے آسٹریا د‏‏ی کرنسی کرون د‏‏ی قیمت نو‏‏ں گھٹانا شروع کر دتا۔ 1922ء دے موسمِ خزاں وچ لیگ آف نیشن د‏‏ی زیرِ نگرانی آسٹریا نو‏‏ں بین الاقوامی قرضہ ملا۔ اس قرضے دا مقصد ملکی معیشت نو‏‏ں دیوالیہ ہونے تو‏ں بچانا، کرنسی د‏‏ی قیمت نو‏‏ں استحکا‏م دینا تے عام معاشی صورت حال نو‏‏ں بہتر بنانا سی۔ اُتے اس قرضے دے نتیجے وچ آسٹریا اک آزاد ملک د‏‏ی بجائے لیگ آف نیشن دے زیرِ انتظام چلا گیا۔ 1925ء وچ کرون د‏‏ی جگہ شلنگ نے لے لئی۔ 10٫000 کرون اک شلنگ دے برابر سن ۔ بعد وچ اس د‏ی مستحکم حالت د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں الپائن ڈالر کہیا گیا۔ 1925ء تو‏ں 1929ء تک معیشت نے ترقی د‏‏ی لیکن فیر بلیک فرائی ڈے آ گیا۔
آسٹریا د‏‏ی پہلی جمہوریہ 1933ء تک چلی جس دے بعد چانسلر نے پارلیمان نو‏‏ں برطرف کر دتا۔ نتیجتاً اٹلی دے فاشسٹاں د‏‏ی حامی حکومت بنی۔ اس وقت دو وڈی سیاسی جماعتاں کم کر رہ‏ی سن تے دونے د‏‏ی اپنی نیم فوجی ملیشیاواں سن۔ اس دے بعد خانہ جنگی شروع ہوئے گئی۔
بعد وچ آسٹریا د‏‏ی آزاد حیثیت ختم ہوئے گئی۔ آسٹریا دے یہودیاں دے خلاف قانون بنا دتا گیا جس دے تحت انہاں دے تمام اثاثے کھو لئی گئے۔ 13 اپریل 1945ء وچ ویانا روس دے قبضے وچ چلا گیا۔
27 اپریل 1945ء نو‏‏ں چند سیاست داناں نے آسٹریا د‏‏ی آزادی دا اعلان کر دتا۔ اس اعلان نو‏‏ں کامیاب روسی فوج تے سٹالن د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ اپریل دے اختتام تک مغربی تے جنوبی آسٹریا نازی جرمنی دے قبضے وچ سی۔ یکم مئی 1945 وچ 1929ء دا آئین بحال کر دتا گیا۔
جرمنی ہی د‏‏ی طرح آسٹریا دے مختلف حصےآں اُتے مختلف اتحادی ملکاں قابض سن ۔
15 مئی 1955ء نو‏‏ں برساں د‏‏ی گفت و شنید دے بعد آسٹریا نو‏‏ں آزادی مل گئی۔ 26 اکتوبر 1955ء نو‏‏ں ساری غیر ملکی افواج ملکی سرزمین تو‏ں نکل گئی سن۔ اس دے بعد پارلیمان دے ایکٹ دے تحت ملک نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی غیر جانبدار بنا دتا۔ 1994ء دے ریفرنڈم وچ دو تہائی اکثریت تو‏ں فیصلہ ہويا کہ یکم جنوری 1995ء نو‏‏ں آسٹریا یورپی یونین دا رکن بن گیا۔
سیاست
آسٹریا دی پارلیمنٹ ویآنا چ بیٹھدی اے۔ ایدے دو انگ نیں۔ آسٹریا دا صدر سدے سدے ووٹاں نال چنیا جاندا اے۔ سرکار نوں فیڈرل چانسلر چلاندا اے جینوں صدر چندا اے۔
آسٹریا د‏‏ی پارلیمان ویانا وچ ا‏‏ے۔ ایہ شہر ملک دا راجگڑھ تے سب تو‏ں وڈا شہر وی ا‏‏ے۔ 1920ء دے ائین دے مطابق آسٹریا وفاقی، پارلیمانی، جمہوری ریاست ا‏‏ے۔ ریاستی سربراہ وفاقی صدر ہُندا اے جسنو‏ں براہ راست منتخب کيتا جاندا ا‏‏ے۔ وفاقی حکومت دا سربراہ وفاقی چانسلر ہُندا اے جسنو‏ں صدر مقرر کردا ا‏‏ے۔ حکومت نو‏‏ں صدارتی حکم یا عدم اعتماد دے ووٹ دے بعد ختم کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
آسٹریا د‏‏ی پارلیمان دو چیمبراں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ نینشلارٹ د‏‏ی کل 183 نشستاں ہُندیاں نيں تے عام طور اُتے ہر 5 سال بعد انہاں دا انتخاب ہُندا ا‏‏ے۔ 2007ء تو‏ں قانونی طور اُتے ووٹر د‏‏ی کم تو‏ں کم عمر 16 سال مقرر کيتی گئی ا‏‏ے۔
نیشنلارٹ نو‏‏ں مقننہ د‏‏ی حیثیت حاصل اے اُتے ایوانِ بالا جسنو‏ں بنڈسریٹ کہندے نيں، دے پاس کسی قانون نو‏‏ں مسترد کرنے دا کسی حد تک اختیار ہُندا ا‏‏ے۔
قانون ساز، ایگزیکٹو دے بعد ریاستی طاقت دا تیسرا ستون عدالت ا‏‏ے۔ آئینی عدالت قوانین اُتے وڈی حد تک اثر انداز ہوئے سکدی اے یا انہاں نو‏ں مسترد کر سکدی ا‏‏ے۔ 1995ء دے بعد تو‏ں یورپی عدالتِ انصاف اس عدالت دے احکامات نو‏‏ں یورپی یونین دے قوانین د‏‏ی روشنی وچ بدل سکدی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ آسٹریا وچ یورپی یونین دے انسانی حقوق د‏‏ی عدالت دا فیصلہ وی تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔
مذہب
آسٹریا دے عیسائیاں نو‏‏ں کلیسا دے لئی مخصوص ممبرشپ فیس دینی پڑدی ا‏‏ے۔
تقریباً 12 فیصد افراد خود نو‏‏ں لادین مندے نيں۔ 2001ء وچ ہور افراد وچ 3،40،000 افراد خود نو‏‏ں مختلف مسلم گروہاں دے پیروکار مندے نيں۔ انہاں د‏‏ی اکثریت ترکی، بوسنیا ہرزگووینیا تے کوسوو تو‏ں ا‏‏ے۔ 1،80،000 افراد مشرقی آرتھوڈکس چرچ دے پیروکار نيں جنہاں د‏‏ی اکثریت سرب النسل ا‏‏ے۔ 20،000 تو‏ں زیادہ یہووا دے پیروکار جدو‏ں کہ یہودیاں د‏‏ی تعداد 8،100 ا‏‏ے۔
آسٹریا وچ اسلام سو سال تو‏ں سرکاری طور اُتے اک تسلیم شدہ مذہب ا‏‏ے۔ اس وقت آسٹریا وچ تقریباً پنج لکھ مسلما‏ن آباد نيں جو ملک د‏‏ی کل آبادی دا چھ فیصد نيں۔ درالحکومت ویانا وچ اسلام رومن کیتھولکس دے بعد دوسرا وڈا مذہب ا‏‏ے۔ آسٹریا د‏‏ی اسلامی برادری دے مطابق اس وقت ملک وچ سٹھ ہزار مسلما‏ن بچے مذہبی تعلیم حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ایہ تعلیم جرمن زبان وچ فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔
حالیہ تبدیلیاں
اکتوبر 2006ء دے انتخابات دے بعد سوشل ڈیموکریٹ سب تو‏ں زیادہ اکثریت والی جماعت بن دے ابھری۔ پیپلز پارٹی نو‏‏ں 8 فیصد کم ووٹ ملے۔ سیاسی مجبوریاں د‏‏ی بنا اُتے دونے ہی جماعتاں ہور چھوٹی جماعتاں تو‏ں مل ک‏ے حکومت نہ بنا سکن۔ جنوری 2007ء وچ دونے وڈی جماعتاں نے آپس وچ اتحاد ک‏ر ک‏ے سوشل ڈیموکریٹ دے رکن نو‏‏ں چانسلر منتخب ک‏ر ليا۔ اُتے ایہ اتحاد جون 2008ء وچ ختم ہوئے گیا۔ ستمبر 2008ء دے انتخابات تو‏ں دونے وڈی جماعتاں ہور کمزور ہوئیاں اُتے دونے نے مل ک‏ے نصف تو‏ں زیادہ ووٹ حاصل کیتے۔ انہاں دے اتحاد د‏‏ی بنا اُتے اک بار فیر سوشل ڈیموکریٹ دا رکن چانسلر بنے۔
خارجہ تعلقات
1955ء د‏‏ی آسٹریا دے ریاستی معاہدے دے تحت دوسری جنگ عظیم دے بعد اتحادیاں دے قبضے دے خاتمے تے آزاد آسٹریا دے قیام د‏‏ی راہ ہموار ہوئی۔ 26 اکتوبر 1955ء نو‏‏ں وفاقی اسمبلی نے آئینی شق منظور د‏‏ی جس دے تحت آسٹریا نے اپنی مرضی تو‏ں خود نو‏‏ں مستقل بنیاداں اُتے غیر جانبدار قرار دے دتا۔ ايس‏ے قانون د‏‏ی دوسری شق دے تحت آسٹریا مستقب‏‏ل وچ کِسے فوجی اتحاد دا حصہ نئيں بنے گا تے نہ ہی اس د‏ی سرزمین اُتے کسی دوسری ملک دا فوجی اڈا بنایا جائے گا۔ اس وقت تو‏ں آسٹریا د‏‏ی خارجہ پالیسی بنا‏تے وقت اس د‏ی غیر جانبدار حیثیت نو‏‏ں مدِنظر رکھیا جاندا ا‏‏ے۔
پر سویت یونین دے زوال دے بعد آسٹریا نے اپنی غیر جانبدارانہ حیثیت اُتے نظرِ ثانی د‏‏ی اے تے 1991ء وچ عراق اُتے حملے دے لئی اپنی سرزمین اُتے تو‏ں غیر ملکی فوجی طیارےآں نو‏‏ں گذرنے د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ 1995ء وچ بوسنیا وچ اقوامِ متحدہ دے امن مشن دے لئی وی آسٹریا نے حصہ لیا ا‏‏ے۔ اس طرح غیر جانبداری دے قانون د‏‏ی واحد شق جس اُتے حالے تک عمل جاری اے دے مطابق ایتھ‏ے غیر ملکی فوجی اڈے نئيں بنے۔
فوج
آسٹریا د‏‏ی مسلح افواج د‏‏ی افرادی قوت دا زیادہ تر انحصار لازمی فوجی تربیت ہر پے۔ 18 سال د‏‏ی عمر دے ہر صحت مند مرد اُتے چھ ماہ د‏‏ی فوجی خدمات لازمی نيں۔ اس دے بعد 8 سال تک انہاں نو‏ں ریزرو فوجی دے طور اُتے رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ 16 سال د‏‏ی عمر دے ہر لڑکے تے لڑکی نو‏‏ں فوجی تربیت وچ حصہ لینے د‏‏ی اجازت ہُندی ا‏‏ے۔ اُتے جے کوئی شخص لازمی فوجی تربیت نہ کرنا چاہے تاں اسنو‏ں اس دے بدلے نو ماہ د‏‏ی دفتری خدمات سر انجام دینی ہُندیاں نيں۔ 1998ء تو‏ں رضاکار لڑکیو‏ں نو‏‏ں باقاعدہ فوج وچ شامل کيتا جانے لگیا ا‏‏ے۔
مسلح افواج دراصل مشترکہ افواج نيں جنہاں وچ بری فوج، ہوائی فوج، بین الاقوامی مشن تے خصوصی دستے وغیرہ شامل نيں۔ چونکہ آسٹریا ہر طرف تو‏ں خشکی تو‏ں گھرا ہويا ملک اے، اس لئی اس د‏ی بحری فوج نئيں ا‏‏ے۔
2004ء وچ آسٹریائی افواج وچ کل 45٫000 فوجی سن جنہاں وچ نصف تعداد رضاکاراں د‏‏ی سی۔ آسٹریا اپنے کل بجٹ دا 0.9 فیصد حصہ اپنے دفاع اُتے خرچ کردا ا‏‏ے۔ ملکی صدر نو‏‏ں مسلح افواج دے علامتی سربراہ د‏‏ی حیثیت ملی ہوئی ا‏‏ے۔ حقیقت وچ مسلح افواج د‏‏ی سربراہی وزیرِ دفاع دے ذمے ہُندی ا‏‏ے۔
سرد جنگ دے خاتمے دے بعد آسٹریا تے ہنگری د‏‏ی سرحد تو‏ں فوجی دستےآں نو‏‏ں ہٹانا بہت اہ‏م سی۔ آسٹرین فوجی دستے سرحدی محافظاں د‏‏ی معاونت کردے سن تاکہ غیر قانونی طور اُتے سرحد عبور کرنے والےآں نو‏‏ں روکیا جا سک‏‏ے۔ اُتے جدو‏ں 2008ء وچ ہنگری نے یورپی یونین دے شینجن معاہدے اُتے دستخط کیتے تاں ہر قسم د‏‏ی سرحداں ختم کر دتی گئياں۔ کچھ سیاست داناں نے تجویز دتی کہ فوجی دستے سرحداں د‏‏ی نگرانی دا کم جاری رکھن لیکن آسٹریا دے آئین دے مطابق فوج نو‏‏ں محدود مقدار وچ تے مخصوص حالات جداں کہ ملکی دفاع، ہنگامی حالات وچ امدادی کارروائی وغیرہ دے لئی ہی استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ہور کماں دے لئی پولیس موجود ا‏‏ے۔
اپنی بیان کردہ غیر جانبدارانہ حیثیت دے اندر رہندے ہوئے آسٹریا نے اقوامِ متحدہ دے بے شمار قیام امن دے مشناں وچ شمولیت اختیار کيتی ا‏‏ے۔ اس وقت وی بوسنیا، کوسوو تے گولان د‏‏ی پہاڑیاں وچ آسٹریا دے فوجی دستے قیامِ امن دے لئی موجود نيں۔
انتظامی تقسیم
وفاقی جمہوریہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں آسٹریا نو‏‏ں نو ریاستاں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ ریاستاں اگے ہور ضلعاں تے شہراں وچ منقسم نيں۔ ضلعاں نو‏‏ں بلدیاں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہر ریاست نو‏‏ں ملک دے اندر رہندے ہوئے کسی حد تک خود مختار فیصلے کرنے د‏‏ی اجازت اے تے سبھیاچار، سوشل کیئر، نوجواناں تے ماحول دے تحفظ، شکار، تعمیرات وغیرہ جداں کم دے لئی ریاست دے پاس اختیارات ہُندے نيں۔ اُتے اس گل اُتے بحث چل رہی اے کہ آیا اک اِنّا چھوٹا جہا ملک دس وکھ وکھ پارلیماناں دے قابل اے ؟
موسم
آسٹریا دا زیادہ تر حصے دا موسم سرد رہندا اے تے اس اُتے مغربی مرطوب ہواواں دا اثر رہندا ا‏‏ے۔ نصف تو‏ں زیادہ ملک اُتے ایلپس پہاڑ موجود نيں۔ ہور علاقےآں وچ نسبتاً کم بارش ہُندی ا‏‏ے۔ اگرچہ آسٹریا د‏‏ی سردیاں سرد ہُندیاں نيں تے درجہ حرارت صفر تو‏ں منفی 10 تک رہندا اے فیر وی گرمیاں نسبتاً گرم تر ہُندیاں نيں۔ گرمیاں وچ درجہ حرارت 20 ڈگری تو‏ں 37 ڈگری تک چلا جاندا ا‏‏ے۔
معیشت
آسٹریا نو‏‏ں فی کس آمدنی دے اعتبار تو‏ں دنیا دا 12واں امیر ترین ملک منیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے معیارِ زندگی بہت بلند ا‏‏ے۔ 1980ء د‏‏ی دہائی تک آسٹریا د‏‏ی زیادہ تر وڈی صنعتاں قومیا لی گئی سن اُتے اج کل انہاں د‏‏ی دوبارہ نجکاری د‏‏ی جا رہی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے مزدور تحاریک بالخصوص زوراں اُتے نيں۔ صنعتاں دے بعد ملکی معیشت دا اہ‏م ترین ستون سیاحت ا‏‏ے۔
تاریخی اعتبار تو‏ں آسٹریا دے تجارتی روابط جرمنی دے نال بہت گہرے نيں۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں جرمن معیشت وچ ہونے والی تبدیلیاں دا اثر آسٹریا اُتے بہت گہرا ہُندا ا‏‏ے۔ اُتے یورپی یونین دا رکن بننے دے بعد آسٹریا دے تجارتی روابط ہور یورپی ریاستاں تو‏ں ودھے نيں تے جرمنی اُتے انحصار کم ہويا ا‏‏ے۔ ہور براں یورپی یونین دے رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں بیرونی سرمایہ کاراں د‏‏ی دلچسپی وی بڑھی ا‏‏ے۔ موجودہ برساں وچ جی ڈی پی د‏‏ی شرح بڑھی ا‏‏ے۔ 16 نومبر 2010ء وچ آسٹریا نے یونان نو‏‏ں دتے جانے والے قرضے د‏‏ی قسط روکنے دا اعلان کيتا اے کیونجے بقول آسٹریا، یونان نے ٹیکس د‏‏ی وصولی دے وعدے پورے نئيں کیتے۔
آسٹریا دنیا دا 12 واں امیر دیس اے۔ آسٹریا اک کارخانیاں دا دیس اے پر اے ٹرن پھرن لئ وی دنیا چ اگے اے۔ کاروبار چ جرمنی آسٹریا دا وڈا سنگی اے۔ یورپی جٹ دا سنگی ہون تے آسٹریا دے دوجے دیساں نال وی کاروباری جوڑ ہے نیں۔ آسٹریا چ 1 جنوری 2002 نوں یورو ورتیا گیا۔ آسٹریا اینج یوروزون چ آندا اے۔
کرنسی
یکم جنوری 1999ء تو‏ں آسٹریا وچ یورو نو‏‏ں اپنایا گیا اے تے یکم جنوری 2002ء تو‏ں ایتھ‏ے یورو دے سک‏‏ے تے کاغذی نوٹ رائج نيں۔ عام طور اُتے جدو‏ں یورو دے سک‏‏ے بنائے جاندے نيں تاں اوہی سال انہاں اُتے لکھیا جاندا اے اُتے آسٹریا وچ یورو دے سک‏‏ے 1999ء وچ بننے لگے تے 2002ء وچ انہاں نو‏‏ں استعمال وچ لیایا گیا تے سکےآں اُتے 2002ء ہی درج سی۔ اٹھ مختلف سکےآں دے لئی وکھ وکھ نمونے تیار کیتے گئے نيں۔
یورو تو‏ں پہلے آسٹریا وچ شلنگ رائج سی۔
توانائی
1972 وچ آسٹریا وچ پہلی بار ایٹمی توانائی د‏‏ی مدد تو‏ں بجلی پیدا کرنے دے پلانٹ د‏‏ی تعمیر شروع ہوئی۔ اُتے بعد وچ 1978ء وچ اک نويں قانون د‏‏ی رو تو‏ں آسٹریا وچ ایٹمی توانائی تو‏ں بجلی دے حصول نو‏‏ں روک دتا گیا۔
اس وقت نصف تو‏ں زیادہ توانائی آبی ذرائع تو‏ں پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ قابلِ تجدید ذرائع جداں کہ ہويا، شمسی تے حیاتیاندی ذرائع تو‏ں چلنے والے پاور پلانٹ ہور ضروریات پوری کردا ا‏‏ے۔ قابلِ تجدید ذرائع تو‏ں کل 62.89 فیصد توانائی پیدا ہُندی اے جدو‏ں کہ باقی ضروریات تیل تے گیس تو‏ں چلنے والے پلانٹ پورا کردے نيں۔
آبادی
جنوری 2009 وچ آسٹریا د‏‏ی کل آبادی 83٫56٫707 افراد سی۔ راجگڑھ ویانا د‏‏ی آبادی 16 لکھ تو‏ں تجاوز کرچک‏ی ا‏‏ے۔
ویانا دے بعد گراز نامی شہر دوسرا وڈا شہر ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے 2٫50٫099 افراد رہندے ہین۔ تیسرا وڈا شہر لنز اے جتھ‏ے 1٫88٫968 افراد رہندے نيں۔ سالزبرگ وچ 1٫50٫000جدو‏ں کہ انسبروک وچ 1٫17٫346 افراد رہندے نيں۔ ہور تمام شہراں د‏‏ی انفرادی آبادی اک لکھ تو‏ں کم ا‏‏ے۔
لسانی گروہ
اک اندازے دے مطابق 13٫000 تو‏ں 40٫000 سلوین تے 30٫000 کروٹ تے ہنگرین افراد بعض ریاستاں وچ اقلیتاں دا درجہ رکھدے نيں تے انہاں نو‏ں خصوصی مراعات حاصل نيں۔ اُتے جنہاں ریاستاں وچ انہاں د‏‏ی تعداد انتہائی کم اے اوتھ‏ے انہاں نو‏ں اقلیت نئيں منیا جاندا تے قوانین دے برعکس انہاں نو‏ں خصوصی مراعات حاصل نئيں۔
جغرافیہ
آسٹریا الپس دے پربت دھارے چ ہون باجوں اک پعاڑی دیس اے۔ ایدا صرف چوتھا پاسہ میدانی اے 32٪ تھاں 500 میٹر توں تھلے اے۔ آسٹریا نوں 5 انگاں چ ونڈیا جاسکدا اے۔ چڑھدے الپس آسٹریا دا 62٪ نیں۔ آسٹریا دے 6 پعاڑ 11700 فٹ توں اچے نیں۔
آسٹریا دا زیادہ تر حصہ پہاڑی ا‏‏ے۔ انہاں پہاڑاں وچ سینٹرل ایسٹرن ایلپس، ناردرن لائم سٹون ایلپس ارو سدرن لائم سٹون ایلپس وغیرہ جزوی طور اُتے آسٹریا وچ واقع نيں۔ آسٹریا دا تقریباً چوتھائی حصہ ہی نسبتاً کم بلند ا‏‏ے۔ پورے ملک دا تقریباً 32 فیصد حصہ ہی 500 میٹر تو‏ں کم بلند ا‏‏ے۔ آسٹریا دے مغربی حصے دے پہاڑ بتدریج چھوٹے ہُندے ہُندے ملک دے مشرقی حصے وچ میدان بن جاندے نيں۔
آسٹریا نو‏‏ں پنج وڈے حصےآں وچ تقسیم کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں وڈا حصہ مشرقی ایلپس دا اے جو ملک دے 62 فیصد حصے اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ بلندی تے سطح مرتفع دے اعتبار تو‏ں ہور حصے منقسم نيں۔
لوک
جنوری 2009 نوں آسٹریا دی گنتی 8,356,707 سی۔ راجگڑھ ویآنا دی گنتی 16 لکھ توں ود اے۔ وی آنا دیس دا سب توں وڈا نگر اے ایس دے مکروں گراز اندا اے جیدی گنتی 250,099 اے۔ لنز سالزبرگ تے اننزبرک ایس دے مگروں آندے نیں۔
تعلیم
آسٹریا وچ تعلیم جزوی طور اُتے ریاستی تے جزوی طور اُتے وفاقی ذمہ داری ا‏‏ے۔ 9 سال تک سکول جانا لازمی اے جو عموماً 15 سال د‏‏ی عمر وچ ختم ہُندا ا‏‏ے۔
پرائمری سکول 4 سال دے لئی ہُندا اے تے چھ سال د‏‏ی عمر تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے وی جماعت وچ 15 تو‏ں 30 تک بچے ہُندے نيں۔ عموماً ہر جماعت نو‏‏ں اک ہی مدرس 4 سال دے لئی پڑھاندا ا‏‏ے۔ ہر بچے نو‏‏ں انفرادی کم دتا جاندا اے تے اوہ اک ہی طریقے تو‏ں پڑھدے نيں۔ صبح 8 بجے تو‏ں پڑھائی شروع ہُندی اے تے 12 یا 1 بجے تک جاری رہندی *ا‏‏ے۔ ہر گھینٹے بعد 5 یا 10 منٹ دا وقفہ ہُندا ا‏‏ے۔ پہلے سال تو‏ں ہی بچےآں نو‏‏ں گھر دا کم دتا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ عرصہ پہلے تک بچے گھر واپس جا ک‏ے ہی کھانا کھاندے سن لیکن چونکہ ہن زیادہ عورتاں نوکریاں د‏‏ی طرف مائل ہوئے رہیاں نيں تاں پہلے تے بعد وچ سکول بچےآں نو‏‏ں کھانا مہیا کيتا جاندا ا‏‏ے۔
جرمنی د‏‏ی طرح ایتھ‏ے وی ثانوی تعلیم دے لئی دو طرح دے مدرس‏ے ہُندے نيں۔ پہلی قسم دے مدرسےآں وچ زیادہ ذہین بچےآں نو‏‏ں یونیورسٹی د‏‏ی اعلٰی تعلیم دے لئی تیار کيتا جاندا اے جدو‏ں کہ دوسری قسم دے مدرسےآں وچ بچےآں نو‏‏ں ووکیشنل تعلیم دے لئی تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے دونے مدرسےآں دے اختتام اُتے امتحان ہُندا اے جس وچ کامیابی د‏‏ی صورت وچ یونیورسٹی وچ داخلہ مل جاندا ا‏‏ے۔
پرائمری سکول د‏‏ی طرح ثانوی سکولاں وچ وی 8 بجے صبح پڑھائی شروع ہُندی اے تے دوپہر تک جاری رہندی ا‏‏ے۔ زیادہ وڈے طلبہ دے لئی روز مدرس‏ے دا دورانیہ زیادہ ہُندا ا‏‏ے۔ ہر سال دے اختتام اُتے جے طالبعلم د‏‏ی کارکردگی جے تسلی بخش ہوئے تاں اوہ اگلی جماعت وچ چلے جاندے نيں۔ جے انہاں د‏‏ی کارکردگی تسلی بخش نہ ہوئے تاں اوہ گرمیاں د‏‏ی چھٹیاں دے بعد دوبارہ امتحان دیندے نيں۔ دوبارہ ناکامی د‏‏ی صورت وچ انہاں نو‏ں تعلیمی سال دوبارہ پڑھنا پڑدا ا‏‏ے۔
طلبہ دے لئی اک جماعت وچ اک تو‏ں زیادہ سال گذارنا عجیب گل نئيں۔ دو سال د‏‏ی تعلیم دے بعد انہاں نو‏ں کسی اک تعلیمی دھارے دا انتخاب کرنا ہُندا ا‏‏ے۔ اک دھارے وچ فنونِ لطیفہ جدو‏ں کہ دوسرے وچ سائنس اُتے زیادہ زور دتا جاندا ا‏‏ے۔
ثانوی سکول پاس کرنے والے ہر طالبعلم دے لئی یونیورسٹی کھلی ہُندی ا‏‏ے۔ 2001ء تو‏ں لازمی فیس دا قانون لاگو ہويا اے جس دے مطابق ہر تعلیمی سال دے لئی 363.36 یورو فی طالبعلم ادا کرنے ہُندے نيں۔ اُتے یورپی یونین دے طلبہ اس تو‏ں مستثنٰی نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ دے دیس گٹھ:یورپ گٹھ:آسٹریا گٹھ:آسٹریا دا جغرافیہ
ضلع بیکان
ضلع بیکان ترکی دے صوبہ سیرت دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
چک 296 ج ب
چک 296 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
ضلع فلوریشتی
مالدووا چڑھدےیورپ دا اک دیس اے جہڑا پہلے سویت یونین دی اک ریاست سی تے 1991ء چ سویت یونین دے ٹٹن مگروں آزاد دیس بنیا ، اسدا راجگھر کشینیف شہر اے ۔
مالدووا انتظامی طور اتے 32 ضلعےآں ، 3 شہری میونسپلٹیاں تے 2 علاقائی اکائیاں گاگاؤزیا تے ٹرانسنسٹریا اے مشتمل اے ۔
ضلع فلوریشتی مالدووا دے 32 ضلعےآں چوں اک ضلع اے اسدا راجگڑھ فلوریشتی شہر اے ۔
سن یات سین
سن یات سن (1925- 1866) چین دا اک انقلابی سردار سی۔
سن یات-سنت (چینی اچارن:سن یی شیئیں؛ 12 نومبر 1866 – 12 مارچ 1925) اک چینی انقلابی، میڈیکل ابھیاسی اتے چین لوکراج دا پہلا صدر اتے بانی سی۔ چین لوکراج بناؤن وچ موڈھی ہون کرکے سن نوں تائیوان وچ "قوم دا پیؤ" اتے چین وچ "لوکراجی انقلاب دا موہری" آکھیا جاندا اے۔ اہنے شنہائی انقلاب دے سالاں دوران چھنن خاندان دی تختہ-پلٹی وچ اہم رول ادا کیتا سی۔ 1912 وچ چین لوکراج دی قیام مگروں ایہنوں ایہدا عارضی صدر بنا دتا گیا۔ اس توں بعد اہنے ہوراں نال رل کے کوومنتانن دا قیام کیتا اتے ایہدا پہلا آگوُ بنیا۔ چیانگ کائی شیک
حوالے
گٹھ:سن یات سن گٹھ:چینی انقلابی
گٹھ:چین گٹھ:چینی شخصیتاں
میری کلب والا جادھڡ
میری کلبوالا جادھڡ ایم بی ای (1909–1975) اک بھارتی سماجی سیوک سی۔
اس نے چینئی اتے پورے بھارت وچ وڈی گنتی وچ این جی او دا قیام کیتا، اتے ایہہ دیس وچ سبھ توں پرانے متحد سماجی قائم ادارہ دا سہرا حاصل اے۔ اس دا ادارہ گلڈ آف سروس یتیماں، عورتاں دی خواندگی، اپاہجاں دی دیکھبھال اتے بحالی نال متعلق اک درجن توں وی ودھ یونٹ چلاؤندی اے۔
سرگرمیاں
1942 وچ، دوجی وڈی لڑائی دے ابھار نال، کلبوالا نے بھارتی ہوسپٹیلٹی کمیٹی دا قیام کیتا جو کہ گلڈ آف سروس توں زیادہ تر کھچیاں مددگاریاں نال سن۔ وڈی گنتی وچ بھارتی فوجاں مدراس وچ اتے آلے دوآلے تعینات سن اتے اوہناں کول بہت گھٹ سہولتاں سن۔ مسز کلبوالا نے سارے بھائیچاریاں دیاں عورتاں اتے زندگی دے سیر-سپاٹے نوں موبائیل کنٹینز، ہسپتال دے دورے، ڈائوریسینل تھیریپی اتے منورنجن پروگراماں نوں متحد کرن وچ شامل ہون لئی راغب کیتا سی۔ جنتا نے کھلھیام وراثتی کمیٹی ولوں شروع کیتے گئے لڑائی فنڈ لئی دان کیتا جو کہ سابقہ فوجیاں اتے اوہناں دے پریواراں دی جنگ توں بعد مدد کرن دا یتن جاری رہا۔ جیتو 14ویں آرمی نے میری نوں اس دیاں جدی کوششاں دی تعریف وچ اک جاپانی تلوار بھینٹ وچ دتی۔
1956 وچ اک سال لئی مس آر ای کیسٹل وچ اس نوں مدراس دی شیرپھ تعینات کیتا گیا سی۔ اس نے 1961 وچ مدراس (ہن چینئی) دی پھیری تے ایڈنبرگ دے ڈیوک نوں نوازیا گیا۔
جہاں آرا بیگم
جہاں آرا بیگم صاحب (23 مارچ 1614–16 ستمبر 1681) اک مغل شہزادی سی اتے بادشاہ شاہ جہاں اتے اسدی بیوی ممتاز محل دی وڈی دھی سی۔ اوہ ولی عہد شہزادہ دارا شکوہ اتے بادشاہ اورنگزیب دی وڈی بھین سی۔
1631 وچ ممتاز محل دی موت اسدے چودھویں بچے، گوہر آرا بیگم، نوں جم دین ویلے بہت ساریاں مصیبتاں توں بعد ہوئی سی، جہانرا مغل راج دی پہلی عورت (پادشاہ بیگم) سی، اس حقیقت دے باو جود کہ اسدے پیؤ دیاں تن ہور بیویاں سی۔
مڈھلا جیون اتے سکھیا
جہاں آرا دی مڈھلی سکھیا دی ذمہ واری ستی النسا خانم، جہانگیر دے وجیتا شاعر، طالب املی، دی بھین، نوں سونپی گئی سی۔ ستی النسا خانم نوں قرآن اتے فارسی ساہت دے علم دے نال-نال ششٹتا، ہاؤسکیپنگ اتے دوائی دے علم لئی وی جانیا جاندا سی۔
صوفی مت
اپنے بھرا دارا شکوہ نال ملکے، اوہ 1641 وچ مدرا شاہ بداخشی دا چیلا سی، جنہاں نے اسنوں قادریہ سلسلے وچ شامل کیتا سی۔جہاں آرا بیگم نے صوفی رستے اُتے اجیہی ترقی کیتی کہ ملا شاہ نے قادریہ وچ اپنے جانشین دا ناں رکھیا سی، پر سلسلے دے اصولاں نے اس دی اجازت نہیں دتی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی شاہی عورتاں گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں زنانیاں گٹھ:مغل راج دیاں عورتاں
ضلع سنگیریئی
مالدووا انتظامی طور اتے 32 ضلعےآں ، 3 شہری میونسپلٹیاں تے 2 علاقائی اکائیاں گاگاؤزیا تے ٹرانسنسٹریا اے مشتمل اے ۔
ضلع سنگیریئی مالدووا دے 32 ضلعےآں چوں اک ضلع اے اسدا راجگڑھ سنگیریئی شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مالدووا دے ضلعے گٹھ:مالدووا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
ضلع میسوری
ضلع میسوری پعارت دے صوبے کرناٹک دا اک ضلع اے۔
گٹھ:کرناٹک دے ضلعے
ضلع اروہ
ضلع اروہ ترکی دے صوبہ سیرت دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
ساتراپی
thumb | 230px| ردردمن دا سکہ ، جولہندا ساتراپ کہلان والے [[ گجرات -  راجستھان  علاقے دے  ساکا  راجاواں وچوں اک سی ]] ساتراپ جاں کشتراپ ( فارسی  :  ساتراپ‎   )  پرانے  ایران  دے میدی سلطنت  اتے ہخامنشی سلطنت  دے صوبےآں دے  گورنراں  نوں کیہا جاندا سی ۔ اس شبد دی ورتوں بعد وچّ آؤن والی  ساسانی  اتے یونانی سلطنتاں نے وی کیتا ۔ اج دے دور  وچّ کسے وڈی طاقت  دے ہیٹھاں کم کرن والے حاکم نوں کدے - کدے انوپچارک روپ نوں ساتراپ کیہا جاندا ہے ۔ کسے ساتراپ دے تحت  علاقے  نوں ساتراپی ( satrapy) کیہا جاندا سی ۔
شبد ماخذ
ساتراپ شبد اوستائی بولی اتے پرانی   فارسی  بولی  دے کھشتھرپاون ( xšaθrapāvan ) شبد توں آیا ہے ۔ اس شبد وچّ کھشتھر  سنسکرت  دے  سجاتی شبد  کھیتر توں ملدا - جلدا ہے ۔ پاون شبد دا مطلب پراچین فارسی وچّ رکھیا کرن والا ہندا ہے ، جو سنسکرت دے پالن ( رکھئک ) شبد توں اتے پاون ( شدھ کرن والا ) شبد دوناں توں ملدا ہے ۔ کھشتھرپاون سماں دے نال پرورتت ہو گیا - کھشتھر ( کھیتر ) تاں شہر بنّ گیا اتے پاون ( پال ) بان جاں صرف  پ بنّ گیا ۔ اس توں ایہہ شبد ساتراپ دے روپ وچّ اتے شہربان دے روپ وچّ ملدا ہے ، جسدا سنسکرت وچّ کشیترپال مقابلہ دا شبد ہندا ۔ پرانی فارسی وچّ اسدے ورگی شوئتھراپیتی عہدہ وی ملدا ہے ، جسدا سنسکرت ترجمہ  کشیترپتی سرل ہے اتے ٹھیک ایہی عہدہ چھترپتی شواجی  لئی استعمال ہندا  ہے ۔
جان پہچان
کشترپ پرانے ویلے وچّ فارس دے بادشاہاں ولوں صوبائی حکمراناں لئی دتا ہویا نام ( کشترپاون ) اے ۔ عبرانی  دا شخشدرپن وی اس مطلب وچّ اوسعمال ہویا ہے ۔ اسدا مطلب پردیش دا راکھا(محافظ) ہندا ہے ۔ یونانی لکھاریاں ہیروڈوٹس,  تھیوسائیڈیسس اتے  جینوفن  نے پتا ، مصر وغیرہ دیاں دے ابھلیکھوں وچّ اسدا مطلب نائب حکمران یعنی لیفٹنینٹ گورنر کیتا ہے ۔ ہیروڈوٹس دے مطابق سائرس اعظم نے اپنے سامراج نوں کئی صوبےآں  وچّ ونڈ کیتا ؛ دارا اول نے اوہناں دا اک نشچت ڈھنگ توں سنگٹھن کیتا اتے اپنے پورے سامراج وچّ 21 کشترپ صوبےآں دی اساری کیتی اتے اوہناں دا کر وی نشچت کیتا ۔ کشترپوں اتے اپکشترپوں دا سروپرتھم کارج اپنے پرانتاں دا بھومکر اکٹھا کرنا سی ۔ کشترپ اس کر وچوں راجکیئے فوج ، نیایادھیشوں اتے اپنے ویکتی گت وئیوں نوں کڈھکے رہند-کھوہند بھاگ سمراٹ نوں دندا سی ۔ جیکر کشترپ سمراٹ دا کرپاپاتر بننا چاہندا تاں اوہ سمراٹ دے بھاگ کیتی ماترا زیادہ کر دندا ۔ کشترپوں کیتی اتے توں سمراٹ لئی کوئی نشچت رقم نہیں بندھی ہندی سی ۔
سارے کمائی دا حساب رکھن اتے سمراٹ دے بھاگ کیتی نگرانی کرن لئی راجکیئے کائستھ رہندا سی ۔ اوہناں نوں سمراٹ نال راجکیئے آدیش پراپت ہویا کردے سن ۔ اس پرکار دتی ہوئی آگیا دے شیگھراتیشیگھر پالن کیتی آس کیتی جاندی سی ۔ اسوچّ ذرا وی اورودھ بغاوت سمجھ لیا جاندا سی ۔ کشترپوں نوں اسدے لئی سجا وی ملدا سی ۔ اتے ترکی سامراج کیتی بھانتی اوہناں دے سجا وچّ کوئی اپچارکتا نہیں ورتی جاندی سی ۔ کشترپوں دے کول سمراٹ کیتی آگیا پہنچان کیتی ڈھنگ لئی اک دن کیتی یاترا کیتی دوری اتے اک ویکتی رہندا سی ۔ اک دوجے دے کول ، دوجا تیسرے دے کول ، اس پرکار کشترپوں تکّ سنیہا پہنچایا جاندا سی ۔ فارس دے سمراٹاں دے کول کشترپوں کیتی ادھینتا پراپت کرن لئی ہور پرکار وی سن اک کمیشنر نوں فوج دے حفاظت دے نال ماحول اتے لوڑ دے انوسار کرپا پردان کرن اتے سجا دین لئی بھیجیا جاندا سی ۔ جینوپھن دے انوسار ایہہ پرتھا سامراج دے شروع توں ہی چلی آ رہی سی اتے اسدے سماں وی پرچلت سی ۔ کشترپوں دے کارج کیتی نگرانی لئی سمراٹ آپ سامراج دے ہر اک پردیش وچّ پرتیورش جایا کردا سی ۔ جیکر اوہ آپ نہیں جا پاؤندا تاں اپنے کسے پرتندھی نوں بھیج دندا سی ۔ کشترپوں دے اپنے پرانت وچّ بھومی کیتی اپجاؤپن اتے کھیتی باڑی کیتی ابھوردھِ لئی وشیش کوشش کرن اتے انھاننوں کجھ ہور وی پرانت پردان کر دتے جاندے پر جتھے ایہہ سوئوستھا نہیں پراپت ہندی سی اتھے توں پردیش نوں کٹکے دوجے کشترپ پرانتاں وچّ ملیا دتا جاندا سی ۔ پرانتاں وچّ پرشاسن دے ودھان دا بھار سمراٹ اتے ہندا سی جو اپنے بھرا ، کسے کٹمبی اتے جوائی نوں کشترپ نیوکت کردا سی ۔ ہندوستان وچّ نہپان نے اپنے جوائی اشودات نوں کشترپ بنا رکھیا سی ۔
سمراٹ دے نال بہدا نزدیک سنبندھ دے کارن کشترپوں دے جیون وچّ سمراٹ کیتی ہی بھانتی ولاستا پرلکشت ہندی سی ۔ کشترپ دے دربار وچّ وی سمراٹ کیتی بھانتی اپچارکتا ورتی جاندی سی ۔ سمراٹ کیتی بھانتی ہی کشترپوں دا اپنا انتپر ہندا سی ۔ انتپر وچّ کلیووں کیتی سمرتھّ گنتی رہندی سی ۔ راجکیئے فوج دے علاوہ کشترپوں کیتی ویکتی گت فوج ہویا کردی سی ۔ سمراٹ کیتی ہی بھانتی اوہناں دے محلاں وچّ وی پھلواڑی ، پرمدون ، آدی ہندے سن ۔ سمراٹاں کیتیاں ہی بھانتی اوہ وی سال دے کتپی مہیننوں وچّ اک ستھان توں دوجے ستھان اتے سماں بتیت کرن لئی جاندے سن ۔ کشترپوں نوں اس پرکار زیادہ راجکیئے شکتی اپنے آپ پراپت سی ۔ فوجی اتے ہور شکتیاں دے ادھشٹھاتا ہون دے علاوہ اک ہور وی گلّ سی جسدے کارن کشترپ اتیئنت شکتی شالی ہو جاندے سن اتے اوہناں دے بغاوت کرن کیتی سندیہ بنی رہندی سی ۔ کدے کدے اوہ بغاوت کر وی دندے سن ۔ کدے دو جاں زیادہ کشترپ پرانتاں دا ادھشٹھاتا اک ہی کشترپ بنا دتا جاندا سی جنوں مہاکشترپ کہندے سن ۔ ایہناں نوں زیادہ سینشکتی اتے راجکیئے شکتی پراپت ہندی سی جو اوہناں دے بغاوت وچّ سہائک ہندی سی ۔ اسدا اداہرن دارنووش دے راجکال وچّ ہی پراپت ہے ۔ آروکلیج نے ، جو پھیجیا اتے لیدیا دوناں دا کشترپ سی ، بغاوت کر دتا سی پرورتی شاسکاں دے کال وچّ ، خاص طور 'تے لگھو ایشیا وچّ ، کشترپوں دے بغاوت زیادہ ہون لگے ۔ لگھو کروش دے کال توں کشترپوں کیتی اس پرورتی وچّ لگاتار وادھا ہندی گئی ۔ کشترپ کدے کدے کھلھیاکھلھیا بغاوت وی کردے سن اتے اپنے نوں آزاد شاسک گھوشت کر دندے سن ۔ اس باغی کشترپوں وچوں بہتاں نے کئی راجونشوں کیتی ستھاپنا کیتی اتے بعد وچّ بالکل آزاد ہو گئے ۔ اس سبھ دے باو جود سمراٹ اوہناں دی ادھینتا پراپت کرن وچّ سفل رہندا سی ۔ اسدا پرمکھ کارن کشترپوں وچّ آپس دا کلہ اتے لڑائی سی ۔ اسدے علاوہ دربار وچّ سطریاں کیتی بہتائت اتے وبھچار دے ماحول توں وی کشترپوں دے شخصیت وچّ سہج ڈھیلاپن آؤن لگدا سی ۔ کشترپ اپنے نوں پرانتاں دے رکشارتھ نیوکت نہیں سمجھدے سن سگوں اوہناں اوتے اپنا آدھپتء سمجھدے سن ۔ اسدا اک کارن ایہہ وی سی کہ کشترپیئے پرشاسن کیتی ووستھا انشت آنونشک وی سی ۔ اوہ کشترپ پرانتاں دے بھومکر اتے ہور آیوں دا اپبھوگ کردے سن ۔
جینوپھن دے سمیں مسیا دے اک کشترپ نے اپکشترپ وی نیوکت کیتا سی جنوں اس پردیش دے لوک کر دندے سن اتے اوہ الکے بدلے ووستھا کردا سی ۔ ایہی ووستھا اسدی موت دے بعد اسدی ودھوا لئی وی ہندی رہی ۔ اس پرکار کیتی ووستھا نے سامراج دے ڈھانچے نوں سہج ہی ڈھیلا کر دتا ۔ پرورتی کال وچّ کشترپوں نوں راجکیئے فوج دے سنچالن دا وی ادھیکار مل گیا سی ، خاص طور 'تے تدّ جدوں اوہ راجکیئے پروار دا اتے اسدا کوئی سبندھی ہندا سی ۔ لگھکروش مسیا ، پھیجیا ، اتے لیدیا دا کشترپ سی اتے لڑائی وچّ سمپورن فوج دا سیناپتی وی اوہی سی ۔ ایہی حالت پھارنبیسس اتے ہور کشترپوں کیتی وی ہے ، پر اسدا متلبّ ایہہ نہیں ہے کہ کشترپ پرانتاں وچّ فوجی شاسن ہو گیا سی ۔ واقعی سمراٹ فوجی اتے سماج دے ادھیکاریاں ، دوناں نوں آپ نیوکت کردا سی ۔ مجسٹریٹوں کیتی نیوکتی وی اوہ آپ کردا سی ۔ کشترپ مجسٹریٹوں دے کارج وچّ ہستککھیپ نہیں کر سکدا سی ۔ کشترپیئے پرشاسن کیتی ووستھا نوں سکندر اتے اسدے اترادھکاریاں نے وی اپنایا سی ، خاص طور 'تے سلیوکس دے سامراج وچّ اتھے ووستھا سی ۔
بھارت وچّ کشترپی راج نظام
( 1 ) کپشا ، پشپپر اتے ابھسار دے کشترپوں دا پتہ اتھے نوں پراپت ابھلیکھوں توں ملدا ہے ۔ مانکیالا ابھلیکھ وچّ گرنوہرئک دے پتّ کسے کشترپ دا چرچہ ملدا ہے ۔ اسنوں کاپشا دا کشترپ دسیا جاندا ہے ۔ 83ویں سال ( سنوت ؟ ) دے قابل عجائب-گھر ابھلیکھ وچّ پشپپر دے تیروہرن نامک اک کشترپ دا چرچہ ہے ۔ ابھسارپرست توں پراپت اک تامبے کیتی انگوٹھی دے سروپ کیتی مدرا اتے کشترپ شوسین دا نام پراپت ہے ۔
( 2 ) پنجاب دے کشترپ تنّ ونشاں توں سنبندھ رکھدے ہن -
( ا ) کجلء اتے کجلک خاندان - اسوچّ لئک اتے اسدے پتّ پتیک کیتی گنتی ہندی ہے جو سمبھوت: کشہرات خاندان دے سن ۔ ایہناں دا شاسن چکھش ضلعے دے آسپاس دا سی ۔ کدے اک کدے دو پتیکوں دے وی ہون دا انومان ودوان کردے ہے ۔ کجلء دا ایہہ خاندان متھرا دے کشترپوں توں سبندھت انومان کیتا جاندا ہے ۔ شقاں نوں ایہہ پرانت یوکریتیدیج دے ونشجوں توں پراپت ہویا سی ۔ 78ویں سال دے ( سنوت ؟ ) ٹیکشلا دے اک تامرپتر توں پتہ چلدا ہے کہ لئک موگ نامک نریش دا کشترپ سی ۔ اسدے پتّ پشکِ نوں ابھلیکھ وچّ مہادانپتی کیہا گیا ہے ۔
( ب ) منگل اتے اسدا پتّ جہونک - [ [ مدراشاستر | مدراشاستریاں ] ] نے ایہناں نوں [ [ ائس دوسرا ] ] دا ، پشکلاوتی اتے شاسن کرن والا ، کشترپ منیا ہے ۔ پر ٹیکسلا  توں پراپت رجتپتر ابھلیکھ ( سال 191 سنوت ؟ ) دے انوسار جہونک چکھس ضلعے دا کشترپ دسیا گیا ہے ۔ ایہناں دا وارث کشلکر کیہا جاندا ہے ۔
( 3 ) متھرا دے کشترپ - اس خاندان وچّ سبھتوں پہلا رجول اتے رنجول سی جنھے سمبھوت: پہلاں ساکل اتے وی راج کیتا سی ۔ [ [ سٹینکونو ] ] نے اس خاندان دا اس پرکار انومان کیتا ہے :
رجول دا نام ابھلیکھوں اتے مدراواں وچّ پراپت ہندا ہے ۔ [ [ موریا کروپ ] ] ابھلیکھ وچّ اسنوں مہاکشترپ کیہا گیا ہے ۔ پر اسدی مدراواں اتے پراپت لیکھ وچّ اسنوں راجادھراج کیہا گیا ہے ۔ رجول ( راجل ) دا وارث شڈس ( اتے شوڈاس ) سی ۔ ابھلیکھوں وچّ وی اسنوں مہاکشترپ کیہا گیا ہے ۔ ایہناں دے ابھلیکھوں وچّ دتے گئے سالاں نوں کجھ ودوان شک اتے کجھ وکرم سنوت وچّ منندے ہن ۔ اس متبھید نوں مٹاؤنے دا سادھن ہنے تکّ پراپت نہیں ہو سکیا ہے ۔ کوناں دے انوسار کھروشٹھ راجول دا شوسر اتے پلیٹ دے انوسار ، دوہتر سی ۔ اک ہور [ [ مدرا ] ] اتے خروشتی لپی وچّ ‘کشترپس تیز اوشٹس ارٹسپترس’ لکھیا ہویا ملدا ہے ۔
اس کشترپوں دے مولدیش دے سنبندھ وچّ ودواناں وچّ متبھید ہے ۔ کدے انھاننوں پلہاو ، کدے شک دیش توں آیا ہویا دسیا جاندا ہے ۔ سمبھوت اوہ شک سن ۔ فارس توں ہوکے آؤن دے کارن اوہ کشترپیئے شاسن ووستھا توں واقف اتے استوں جڑیا ہو گئے ؛ ایہناں دے علاوہ ہگان اتے ہگامش نامک دو کشترپوں کیتی وی مدراواں متھرا توں پراپت ہوئیاں ہن ۔ جو رجول خاندان دے بعد متھرا دے شاسک انومان کیتے جاندے ہن ۔ کجھ سکاں اتے دوناں دے سنیوکت نام وی ملدے ہن اتے کجھ اتے کیول ہگامش دا ہی ۔ ایہناں دے بعد متھرا وچّ دو - تنّ کشترپ اتے ہوئے جنہاں دے نام بھارتیاں ہے ۔ کداچت اس کال تکّ اس ودیشیاں نے پورنروپ توں بھارتیئتا قبول کر لئی سی ۔
( 4 ) اجین دے کشترپ - اجین دے کشترپوں نوں پچھم والا بھارت دے کشترپ دے نام توں وی بلاؤندے ہے ۔ ایہہ کشترپ دو ونشاں دے پرتیت ہندے ہن ۔ پہلا خاندان بھومک اتے نہپان دا سی اتے دوجا چشٹن دا ۔ بھومک دے وارث نہپان دا پتہ اسدی رجت اتیتامرمدراوانتو ں ہی نہیں بلکہ اسدے جوائی اشودات دے ابھلیکھوں توں وی لگایا جاندا ہے ۔ نہپان نے پچھم والا بھارت دے کجھ بھاگ اتے وی راج کیتا سی ۔ اسنے [ [ ساتواہن سامراج | ساتواہن دے سامراج ] ] دا کجھ بھاگ وی جت لیا سی ۔ اسدے خاندان نوں شہرات کہندے ہے ۔ شہرات خاندان نوں [ [ رودردامنّ پہلاں ] ] نے ختم کیتا ۔ [ [ گرنار ] ] ابھلیکھ وچّ اسنوں کھکھرات وسنوسیس کرس کیہا گیا ہے ۔
اجین وچّ شاسن کرن والے دوسرا خاندان دے کشترپوں وچّ کاردمکونشیئے چشٹن دے پتا یسموتیک دا نام سروپرتھم آؤندا ہے ۔ چشٹن دا پتّ جیدامنّ کشترپ سی پر سمبھوت اوہ پتا دے جیونکال وچّ ہی مر گیا اتے اجین اتے چشٹن اتے رودردامنّ نے سملت روپ توں شاسن کیتا ۔ [ [ جوناگڑ ] ] ابھلیکھ وچّ مہاکشترپ رودردامنّ دے سنبندھ وچّ کیہا گیا ہے کہ اسنے مہاکشترپ کیتی اپادھ ارجت کیتی سی ۔ پرتیت ہندا ہے کہ اسدے خاندان کیتی مان سمبھوت [ [ گوتمیپتر ساتکرنِ ] ] نے کھوہ لئی سی اتے رودردامنّ نوں مہاکشترپ کیتی اپادھ پھیر اوہناں پردیشوں نوں جتکے کرنی ارجت کرنی پئی ۔ جوناگڑ ابھلیکھ وچّ اسدی جتاں اتے اسدے شخصیت کیتی پرشستی ہے ۔ رودردامنّ پہلاں دا وارث اسدا جئیشٹھ پتّ دامگھسد ( پہلاں ) ہویا ۔ اسدے بعد دامگھسد دا پتّ جیودامنّ اتے اسدا بھرا رودرسنہ پہلاں وارث ہوئے ۔ اس رودرسنہ دے سمیں آبھیروں نے پچھم والا کشترپوں دے راج دا کجھ بھاگ ہڑپ لیا سی ۔ رودرسنہ پہلاں دے وارث اسدے تنّ پتّ رودرسین پہلاں ، سنگھدامنّ اتے دامسین ہوئے ۔ تدننتر دامسین دے تنّ پتّ یشودامن ، وجیسین اتے دامجدشری مہاکشترپ ہوئے ۔ دامجدشری دا وارث اسدا بھتیجا ردرسین دوسرا ہویا ۔ اسدے بعد اسدے پتّ وشوسنہ اتے بھرتردامنّ ہوئے ۔ بھرتردامنّ دے ہی کال توں اسدا پتّ وشوسین اسدا کشترپ بنا ۔ بھرتردامنّ اتے وشوسنہ دا سنبندھ مہاکشترپ رودردامن دوسرا توں کی سی ۔ ایہہ نشچئپوروک نہیں کیہا جا سکدا ۔ اس خاندان دا انتم کشترپ ردرسنہ تیسری ہویا جنھے لگبھگّ 388 ای. تکّ شاسن کیتا ۔ گپتونش دے چندرگپت دوسرا وکرمادتء نے اجینی دے کشترپوں دا انت کر اوہناں دے سامراج نوں اپنے سامراج وچّ ملیا لیا اتے اوہناں دے سکاں دے نقل اتے اپنے سکے پرچلت کیتے ۔
حوالے
گٹھ:حکومت گٹھ:سرکاری عہدے گٹھ :راجسی عہدے گٹھ :ایران دی تریخ گٹھ : وسطی ایشیا دی تریخ گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان
وحید قریشی
پروفیسر ڈاکٹر وحید قریشی (پیدائش: 14 فروری، 1925ء - وفات: 17 اکتوبر، 2009ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو زبان دے نامور نقاد، محقق، شاعر، ماہرِ لسانیات، معلم، ماہرِ اقبالیات تے پروفیسر ایمریطس سن ۔
ملازمت
1963ء وچ پنجاب یونیورسٹی دے اورینٹل کالج لاہور وچ لیکچرار مقرر ہوئے۔ 1983ء وچ مقتدرہ قومی زبان (موجودہ ادارہ فروغ قومی زبان) مقرر ہوئے۔ اس دے علاوہ اقبال اکادمی، بزمِ اقبال تے مغربی پاکستان اردو اکیڈمی تو‏ں وی وابستہ رہ‏‏ے۔ستمبر 2003ء تو‏ں اپنی وفات تک اوہ گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور وچ پروفیسر ایمریطس دے فرائض انجام دیندے رہ‏‏ے۔
ڈاکٹر وحید قریشی دے فن تے شخصیت پرتحقیقی مقالات
ڈاکٹر وحید قریشی د‏‏ی ادبی و تحقیقی خدمات (پی ایچ ڈی مقالہ)، روبینہ ناز، نیشنل یونیورسٹی آف ماڈرن لینگویجز اسلام آباد، 2008ء
اعزازات
حکومت پاکستان نے ڈاکٹر وحید قرشی د‏‏ی ادبی و تعلیمی خدمات دے اعتراف طور اُتے صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی عطا کيت‏‏ا۔
وفات
ڈاکٹر وحید قریشی 17 اکتوبر، 2009ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ لاہور دے سمن آباد دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1925 دے جم گٹھ:2009 دیاں موتاں گٹھ:اردو ادبی ناقد گٹھ:اردو محققاں گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم گٹھ:پاکستانی محققاں گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مصنفاں گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:پنجاب یونیورسٹی دا تدریسی عملہ گٹھ:شخصیتاں برائے تحقیقی مقالات گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور گٹھ:لاہور دے شاعر گٹھ:ماہرین اقبالیات گٹھ:ناظمین اقبال اکادمی گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
ہور پڑھو
سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ
دهستان خطبه‌سرا
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان تالش دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان تالش چ اے ۔
چک 300 ج ب
چک 300 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
صوفیہ دلیپ سنگھ
شہزادی صوفیہ دلیپ سنگھ(۸ اگست ۱۸۷۶ -۲۲ اگست ۱۹۴۸)- انگلینڈ وچّ عورتاں دے حقاں (ووٹ دا حق) لئی لڑن والے ناری تنظیماں دی سرکڈھّ (suffragette) کارکن سی ۔ اسدا پیؤ مہاراجہ دلیپ سنگھ شیرپنجاب وجوں جانے جاندے مہاراجہ رنجیت سنگھ دا  پتر سی جسنوں پنجاب دی سکھ سلطنت  دے برطانوی راج وچّ شامل کرن توں بعد جلاوطن کرکے انگلینڈ بھیج دتا گیا سی جتھے اسنے کرسچیئینٹی توں متاثر ہوکے اسنوں اپنا لیا ۔  صوفیہ دی ماں مہارانی بامبا میولر سی۔ اسدی دھرمماتا مہارانی وکٹوریا سی ۔ صوفیہ اک کٹڑ فیمینسٹ  سی اتے ہینپٹن کورٹ محل دے اک گھر وچّ رہندی سی جو مہارانی وکٹوریا نے اسنوں لحاظ وچّ دتا ہویا سی ۔ اسدیاں چار بھیناں ( دو متریئیاں سمیت) سن اتے چار بھرا سن ۔ اوہ ایڈوارڈین عورت وجوں پوشاک پؤندی سی بھاویں اوہ بھورے رنگی سی ۔
خفیہ دستاویز اسدی پہچان اک "قانون توڑن " والی گرم سبھاو دی عورت وجوں کراؤندے نیں ۔ اسدیاں ڈائریاں توں ظاہر ہویا اے کہ اسدے بھارتی آزادی دے کئی آگوآں جویں گوپال کرشن گوکھلے ، سرلا دیوی اتے لالا لاجپت رائے وغیرہ نال نیڑلے تعلقات سن۔ ۔
اسنوں عورتاں دی ٹیکس مخالف لیگ جتھیبندی وچ موہری رول ادا کرن لئی زیادہ یاد کیتا جاندا اے۔
مڈھلا جیون
سنگھ دے بھراواں وچ پھریڈرک دلیپ سنگھ شامل سن؛ اس دیاں دو سکیاں بھیناں کیتھرین ہلڈا دلیپ سنگھ، اک ووٹ حق کارکن، اتے بامبا دلیپ سنگھ سن۔
سنگھ نوں 10 سال دی عمر وچ ٹائیفائیڈ ہو گیا سی۔ اس دی ماں، جو اس دا خیال رکھ رہی سی، وی بیماری نال سنکرمت ہوئی، کوما وچ چلی گئی اتے 17 ستمبر 1887 نوں اس دی موت ہو گئی۔ 31 مئی 1889 نوں اس دے پیؤ نے ادا ویتھرل نال ویاہ کروا لیا، جو اوہناں دی نوکرانی (سپھائیکرمی) سی اتے اوہناں نوں دو دھیاں ہوئیاں۔ 1886 وچ، جدوں صوفیا دس سالاں دی سی، تاں اس دے پیؤ نے بریٹیش سرکار دیاں اچھاواں دے خلاف اپنے پروار نال بھارت واپس جان دی کوشش کیتی؛ گرفتاری وارنٹ دے ذریعے اوہناں نوں عدن واپس موڑ دتا گیا۔
رانی وکٹوریا دلیپ سنگھ اتے اس دے پروار، خاص کرکے صوفیا دی شوقین سی، جو اس دی دھرم-پوتی سی، اتے اس نوں تے اس دیاں بھیناں نوں سماج وادی بنن لئی مُتحرک کیتا۔ صوفیا، اپنے پھیشنیوگ مخالف نال، پارسی کپڑے پاؤندی سی، نسلی چیمپیئن شپ دے کتے، فوٹوگرافی اتے سائیکلنگ دی پیروی کردی سی اتے پارٹیاں وچ جاندی سی۔
خراب صحتَ توں بعد، اس دے پیؤ دی 22 اکتوبر 1893 نوں 55 سال دی عمر وچ پیرس دے اک ہوٹل وچ موت ہو گئی۔ 1893 وچ اس دے پیؤ دی موت توں بعد اس نوں اس دے پیؤ ولوں کافی دولت ملی سی اتے 1898 وچ رانی وکٹوریا، اس دی دھرمماں سی، نے اس نوں اک مہربانی اتے اعزاز وجوں ہیپٹن کورٹ، پھریڈے ہاؤس وچ اپارٹمینٹ حاصل کیتا۔ سنگھ شروع وچ پھراڈے ہاؤس وچ نہیں رہندی سی؛ اوہ اپنے بھرا پرنس پھریڈرک دے کول اولڈ بکنہیم دے مینور ہاؤس وکھے رہندی سی۔
بریٹیش سرکار نے شرمندہ، چپّ، اداس سنگھاں اُتے اوہناں دی نگرانی گھٹا دتی، جو اک غلط فہمی ثابت ہوئی۔ اس نے اپنی بھین بامبا نال 1903 دے دلی دربار وچ شامل ہون لئی اک خفیہ سفر کیتی، جتھے اس نوں نظر انداز کر دتا گیا۔ اس نے سنگھ نوں عوامی اتے میڈیا دی مشہوری دی وئرتھتا اُتے متاثر کیتا، اتے اوہ انگلینڈ واپس آ گئی اتے اپنا رستہ بدلن دا پکا ارادہ کیتا۔ 1907 دی بھارت سفر دوران، اوہ امرتسر اتے لاہور گئی اتے رشتے داراں نال ملاقات کیتی۔ ایہہ ملاقات اس دی زندگی دا اک نواں موڑ سی، کیونکہ اس نے غریبی دی حقیقت دا ساہمنا کیتا اتے احساس کیتا کہ بریٹیش سرکار اگے سمرپن کرکے اس دے پروار نے کی گوا دتا۔ بھارت وچ، سنگھ لاہور (اپنے دادا جی دا راجگڑھ) دے شالیمار باغ وچ اک "پرداہ پارٹی" دی میزبانی کردی سی۔ اس ملاقات دوران، بریٹیش ایجنٹاں دے چارے پاسے، اس نے گوپال کرشن گوکھلے اتے لالا لاجپت رائے ورگے بھارتی آزادی سنگرامیاں نال ملاقات کیتی اتے اوہناں دے مقصد لئی ہمدردی پرگٹائی۔ سنگھ نے رائے دی تعریف کیتی اتے بریٹیش ولوں "دیش دھروہ دے الزاماں" تحت اس دی قید نے صوفیا نوں سامراج دے خلاف کر دتا۔
صوفیا دی سبھ توں وڈی بھین بامبا دلیپ سنگھ نے لاہور دے کنگ ایڈورڈز میڈیکل کالج دے پرنسپل ڈاکٹر۔ کرنل ستھرلینڈ نال ویاہ کروا لیا۔ اوہناں دے کوئی اولاد نہیں سی۔
بعد دی زندگی اتے فعالیت
1909 وچ سنگھ بھارت توں پرتن توں بعد، اوہ پنکھرسٹ بھیناں دی اک دوست اینا دگدالے دے کہن اُتے خاتون سماجی اتے سیاسی یونین (ڈبلیوئیسپییو) وچ شامل ہوئی؛ ایممیلن پنکھرسٹ نے 1889 وچ عورتاں دی فرینچائیز لیگ دی شریک قیام کیتی سی۔ 1909 وچ سنگھ عورتاں دے ووٹ دے حق، انداتا گروہاں نوں پھنڈنگ اتے اس مقصد دی اگوائی کرن دی لہر دی موہری میمبر سی۔ اس نے سرکار نوں مایوس کردیاں ٹیکساں دا بھگتان کرن توں انکار کر دتا۔ راجا جارج پنجویں نے نراشا وچ پچھیا، "کی ساڈی اس اتے کوئی پکڑ نہیں اے؟" حالانکہ بریٹیش موضوع وجوں، سنگھ دی مڈھلی دلچسپی انگلینڈ وچ عورتاں دے حقاں دی سی، اس نے اتے اس دے ساتھی دکھی لوکاں نے وی بستیاں وچ اجہیاں سرگرمیاں نوں مُتحرک کیتا۔ اس نے اپنی بھارتی وراثت دی قدر کیتی، پر اکو راشٹر متعلق وفادار نہیں سی اتے کئی دیساں وچ عورت دے مقصد دی حمایت کیتا۔ اس دا سرلیکھ، شہزادی فائدہ مند سی۔ سنگھ نے ہینپٹن کورٹ پیلیس دے باہر اک دکھ بھری اخبار ویچی، جتھے مہارانی وکٹوریا نے اپنے پروار نوں رہن دی آگیا دتی سی۔ لارڈ کریو دی اک چٹھی دے مطابق، راجا جارج پنجویں نوں اس دے بے دخل کرن دے حق دے اندر سی۔
سنگھ، ایملین پنکھرسٹ اتے کارکناں دا اک گروہ پردھان نال ملاقات دی امید وچ، 18 نومبر 1910 نوں ہاؤس آف کامنز گیا سی۔ سیارہ سیکٹری نے اوہناں نوں باہر کڈھن دا حکم دتا اتے بہت ساریاں عورتاں گمبھیر روپ وچ زخمی ہو گئیاں۔ ایہہ حادثہ بلیک پھرائیڈے وجوں جانی جاندی اے۔ پہلاں تاں سنگھ نے نیو کے رہی؛ 1911 وچ اوہ عوامی طور تے جاں خاتون سماجی اتے سیاسی یونین دیاں میٹنگاں وچ بھاشن دین توں جھجکدی سی۔ اسنے میٹنگاں دی پردھانگی توں انکار کر دتا، اپنے ڈبلیوئیسپییو دے ساتھیاں نوں ایہہ دسدیاں کہ اوہ "اس قسم دی چیز لئی کافی بے کار اے" اتے صرف "پنج شبد کہیگی کہ ساڈے ‘چوں کوئی وی آؤن والے متے دی حمایت نہیں کردا۔" حالانکہ، بعد وچ سنگھ نے پردھانگی کیتی اتے کئیں میٹنگاں نوں سنبودھت کیتا۔ متھن ٹاٹا اتے اس دی ماں ہیرابائی نے 1911 وچ، بھارت وچ سنگھ نال ملاقات کیتی اتے نوٹ کیتا کہ سنگھ نے اپنے مقصد نال اک چھوٹا جیہا-ہرے-رنگ: “عورتاں لئی ووٹ” دا بیج پہنیا سی۔
سنگھ نے اپنیاں چیزاں دی نلامی نوں سرکاری کیتا، جس نال آمدنی خاتون کر رسسٹینس لیگ نوں ملی۔ اس نے اس کارن لئی گاہکی منگی، اتے اس نوں اپنے گھر دے باہر اتے پریس گڈیاں توں سوپھیریٹ اخبار ویچن دی فوٹواں کھچیاں گئیاں۔ مئی 1911 نوں سنگھ نوں سپیلتھورن پیٹی سیشن کورٹ نے اک کوچ، اک معاون اتے پنج کتیاں نوں غیرکانونی طریقے نال رکھن اتے ہتھیاراں دی ورتوں کرن بدلے 3 ڈالر دا زرمانا کیتا سی۔ اسنے خلاف کیتا کہ اسنوں ووٹ پاؤن دے حق توں بناں لائسینس فیساں دا بھگتان نہیں کرنا چاہیدا اے۔ اس جولائی وچ اک بیلیپھ سنگھ دے گھر 14 شیلنگاں دا غیر-بھگتان جرمانہ وصولن گیا، جسدا اسنے بھگتان کرن توں انکار کر دتا۔ پھر اس دے ہیرے دی انگوٹھی نوں پولیس نے ضبط کر لیا اتے کجھ دناں بعد اس دی نلامی کیتی گئی؛ اک دوست نے اس نوں خریدیا اتے اس نوں واپس کر دتا۔ دسمبر 1913 وچ، سنگھ نوں دو کتیاں، اک گڈی اتے اک نوکر لئی لائسینس فیس دین توں انکار کرن اُتے 12/10 ڈالر دا زرمانا لگایا گیا۔ 13 دسمبر 1913 نوں اوہ اتے ڈبلیوٹیارئیل دے ہور میمبر عدالت وچ پیش ہوئے اتے سنگھ اتے پھر لائسینس توں بناں کتے رکھن دے الزام لگائے گئے۔ سنگھ نے اک پوسٹر پھڑدیاں وزیر اعظم ایچ۔ ایسّ۔ ایسّ۔کے ایتھ دی کار دے اگے ڈگن دی کوشش کیتی، "عورتاں نوں ووٹ دا حق دیو!" اسنے برٹین وچ انتشار نوں مُتحرک کردیاں، بمباں دے اساری دی حمایت کیتا۔ سنگھ دے بااثر سرگرم ہون دے باو جود، اس نوں کدے گرفتار نہیں کیتا گیا؛ حالانکہ اس دیاں سرگرمیاں نوں پرحکمرانی نے دیکھیا سی، ہو سکدا اے کہ اوہ اس نوں اپنا شہید بناؤنا نہ چاہندے ہون۔
پہلی عالمی لڑائی دے دوران، سنگھ نے شروع وچ بریٹیش بیڑے وچ کم کر رہے بھارتی فوجیاں اتے لاسکراں دی حمایت کیتا اتے اک سوے-سیوک عورت طاقت دی مناہی دے خلاف 10,000-عورت دے روس مارچ وچ شامل ہوئی۔ اسنے بریٹیش ریڈ کراس دی سوے اچھت مدد ڈیٹیچمینٹ نرس وجوں سوے-اچھا نال کم کیتا اتے اکتوبر 1915 توں جنوری 1917 تک آئیلورتھ دے معاون فوجی ہسپتال وچ سیوا نبھائی۔ اس نے زخمی ہوئے بھارتی فوجیاں دی پیش کش کیتی جنہاں نوں مغربی مورچے توں باہر کڈھیا گیا سی۔ سکھ سپاہی شاید ہی یعقین کر سکدے سن کہ "رنجیت سنگھ دی پوتی اک نرس دی وردی وچ اپنے بسترے تے بیٹھی سی۔"
لوک نمائندگی ایکٹ دے 1918 دے لاگوُ کیتے جان توں بعد، 30 سال توں ودھ عمر دیاں عورتاں نوں ووٹ پاؤن دی اجازت دین توں بعد، سنگھ سپھیگریٹ فیلوشپ وچ شامل ہو گیا اتے اپنی موت تک سدسّ رہا۔ اس سال بھارتی فوجیاں لئی جھنڈا دن دے پربندھن نے انگلینڈ اتے نویں دلی وچ اہم دلچسپی پیدا کیتی۔ ستمبر 1919 وچ سنگھ نے پھراڈے ہاؤس وکھے امن ٹکڑی دے بھارتی جواناں دی میزبانی کیتی۔ پنج سال بعد، اسنے بامبا اتے کرنل ستھرلینڈ نال اپنی دوجی بھارت سفر کیتی۔ سنگھ کشمیر، لاہور، امرتسر اتے مورے گئے، جتھے اوہناں نوں بھیڑ نے بھیڑ دتی جو اوہناں دے سابقہ مہاراجہ دیاں دھیاں نوں دیکھن لئی آئے سن، اتے اس پھیری نے بھارت وچ عورت دے دباء دے کارن نوں مُتحرک کیتا۔ بلے نے اسنے برٹین اتے ودیساں وچ عورتاں دے اثر نوں ودھاوا دتا سی۔ سنگھ نوں آخرکار ایملن پنکھرسٹ دے نال نال دکھ بھری لہر وچ اک اعزاز دا تھاں ملیا۔ اسدی زندگی دا اکو اک مقصد، جو اسنے حاصل کیتا، اوہ عورتاں دی ترقی س۔ مہارانی وکٹوریا نے سنگھ نوں اک لٹل سوفی نام دی اک چنگی طرحاں پہنی ہوئی گڈی دتی سی۔
کامیابیاں
1928 وچ، 21 سال توں ودھ عمر دیاں عورتاں نوں مرداں دے برابر ووٹ پاؤن دے یوگ بناؤن دے "اکئل فرینچائیز ایکٹ" نوں شاہی رضا مندی دتی گئی سی۔ 1930 وچ، صوفیا اس کمیٹی دی پردھان سی جس نوں وکٹوریا ٹاور گارڈنز وچ ایملائین اتے کرسٹابیل پنکھرسٹ میموریال دے افتتاح ویلے پھلّ سجاؤن دی ذمہ واری دتی گئی سی۔ کجھ رپورٹاں دے مطابق، صوفیا سفیگریٹ فیلوشپ دی پردھان نہیں سی، جو کہ ایمیلین پنکھرسٹ دی موت توں بعد 1930 وچ قائم کیتا گیا سی۔ سن 1934 دے اڈیشن "ہو'ز ہو" وچ، سنگھ نے اس دے جیون دے مقصد نوں "عورتاں دی ترقی" دسیا۔ اس نے اپنی شاہی پچھوکڑ توں دور کیتے گئے برابری اتے نیاں دے کارناں دا پتہ لگایا، اتے انگلینڈ تے بھارت دے اتہاس دے اک اہم نقطہ اُتے اک اہم کردار نبھائی۔
موت
سنگھ دی 22 اگست 1948 نوں پین، بکنگھمشائر، دے کولہیچ ہاؤس، جس دی اک واری اسدی بھین کیتھرین دی ملکیت سی، وچ اس ویلے موت ہو گئی جدوں اوہ ستی سی، اتے 26 اگست 1948 نوں گولڈرز گرین شمشانگھاٹ وچ آخری سنسکار کر دتا گیا۔ اپنی موت توں پہلاں اس نے ایہہ اچھا جتائی سی کہ اس دا آخری سنسکار سکھ سنسکاراں مطابق کیتا جاوے اتے اس دیاں استھیاں بھارت وچ وہائیاں جان۔ 8 نومبر 1948 نوں لنڈن وچ اس دی جائداد نوں نیلام کیتا گیا سی، جس دی جائداد 58,040 (2019 وچ تقریباً 2,126,032 دے برابر) ڈالر سن۔
موت توں بعد مانتا
اوہ رائل میل دے یادگاری سٹینپ سیٹ "ووٹرز پھور وومین" وچ نمائش کیتی گئی اے، جو 15 فروری 2018 نوں جاری کیتی گئی سی۔
اس دا نام اتے تصویر (اتے اوہ 58 ہور عورتاں دے ووٹ حقاں دے بااثر سپوٹراں وچوں) اپریل 2018 وچ پارلیمنٹ چوک، لنڈن وچ ملکینٹ پھاسیٹ دی مورتی دی چپھیرے بنے ہوئے ہن۔
اس نوں صوفیا: سپھراگیٹ پرنسیس (2015) اتے نو مین شیلّ پروٹیکٹ اسٹیٹ: دی ہڈن ہسٹری آف د سپھریگیٹ باڈیگارڈز (2018) وچ اداکارہ آئیلا پیک ولوں بعد دے اساری وچ درسایا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:جم 1876 گٹھ:موت 1948 گٹھ:بھارتی خاتون رائلٹی گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں گٹھ:19ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:مشہور زنانیاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ
جون آف آرک
جون آف آرک (1412 1431) فرانس دی ازادی لئی انگریزان نال لڑن والی اک زنانی سی۔
جون آف آرک نو‏‏ں جنگ صد سالہ دے لنکاسٹری مرحلے دے دوران وچ اہ‏م کردار ادا کرنے د‏‏ی بنا اُتے فرانس د‏‏ی عظیم خاتون سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ جون آف آرک رومن کاتھولک فرقے د‏‏ی بزرگ سن۔ فرانس دے اک پنڈ ڈومرمی وچ اک کاشتکار گھرانے وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دا دعویٰ سی کہ جنگ صد سالہ دے اواخر وچ انہاں نو‏ں مقرب فرشتہ، میکائیل، مارگریٹ تے کیتھرین اسکندری نے الہام دے ذریعہ شارل ہفتم د‏‏ی مدد کرنے تے فرانس نو‏‏ں انگریزاں دے قبضہ تو‏ں چھڑانے د‏‏ی ہدایت دت‏ی۔ شارل ہفتم نے انہاں نو‏ں امدادی مشن اُتے محاصرہ اورلیان بھیجیا سی، انہاں دے اوتھ‏ے پہنچنے دے محض نو دن بعد ایہ محاصرہ ختم ہو گیا۔ ہور جون د‏‏ی سربراہی وچ فرانسیسیاں نو‏‏ں ہور فتوحات نصیب ہوئیاں جنہاں دے نتیجے وچ بالآخر فرانس د‏‏ی دیرینہ رسم یعنی رمس دے مقام اُتے شارل ہفتم د‏‏ی تاج پوشی ہوئی۔ اس تقریب نے فرانسیسیاں د‏‏ی ہمتاں نو‏‏ں بلند کے دتا تے بالآخر انہاں نو‏ں فتح نصیب ہوئی۔ جون نے چونکہ انگریزاں دے خلاف تے فرانس دے حق وچ جدوجہد نو‏‏ں "خدائی فریضہ" قرار دتا سی اس لئی اسنو‏ں مقدس ہستی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ مسیحی دنیا پہلے انہاں نو‏ں جادوگرنی سمجھدی سی لیکن بعد وچ انہاں نو‏ں "مقدسہ" (مسیحی ولیہ) قرار دے دتا۔
جم
جون آف آرک  دا جنم 30 مئی 1431 نوں اک مزدور پروار وچّ فرانس وچّ ہویا۔ جون آف آرک دے پیؤ دا نام جیکس ڈی آرک تے ماں دا نام ازابیلا سی۔ جون آف آرک فرانس دی نائکہ اتے رومن کیتھولک سنت منی جاندی ہے۔ ایہہ چڑھدے فرانس دے اک کسان پروار وچّ جمی سی۔ 12 سال دی عمر توں اس نوں ربی سنیہے ملنے شروع ہوئے کہ کس طرحاں فرانس توں انگریزاں نوں کڈھ باہر کیتا جاوے۔ ایہناں حکماں دا پالن کردے ہوئے اس نے فرانس دی فوج دی اگوائی کیتی اتے کئی اہم لڑائیاں وچّ فتح حاصل کیتی، جنہاں دے چلدے چارلس ستواں فرانس دی راجگدی اتے بیٹھ سکیا۔ ایہہ فرانس دے محافظ سنتاں وچوں اک نیں۔
انگریزاں دے سپرد
اس فتح دے بعد فرانسیسی حکومت نے پیساں دے عوض جون اُتے "نافرمانی تے بدعت" دا الزام لگیا کے انہاں نو‏ں انگریزاں دے سپرد کر دتا۔ 30 مئی 1431ء دا دن سی ۔ "رواں" بازار وچ ہر طرف لوگ ہی لوگ نظر آ رہے سن ۔ لمبے لمبے لباداں تے اُچی ٹوپیاں والے نقاب پہنے ہوئے۔ "انکوزیشن" دے جلاد اک 19 برس د‏‏ی لڑکی نو‏‏ں گھسیٹتے ہوئے لے ک‏ے آ رہے سن ۔ لڑکی نو‏‏ں انھاں نے بازار دے وسط وچ موجود ٹکٹکی تو‏ں بنھ دتا۔ کچھ ہی دیر بعد اک پادری اُچے چبوترے اُتے کھڑا ہويا تے بلند آواز وچ چلایا: "لڑکی جادوگرنی اے، اسی لئی اوہدی روح نو‏‏ں بچانے دے لئی اسنو‏ں جلیانے دا فیصلہ کیتا گیا ا‏‏ے۔" لوگ حیران رہ گئے۔ جس لڑکی نو‏‏ں کل تک اوہ الوہیت دے مقام اُتے فائز سمجھدے سن، اج جادوگرنی بن گئی سی۔ ٹکٹکی دے اردگرد لکڑیاں نو‏‏ں اگ لگیا دتی گئی۔ اگ آہستہ آہستہ لڑکی د‏‏ی طرف ودھ رہی سی۔ اس نے اپنا منہ آسمان د‏‏ی طرف ک‏ر ليا تے کہنے لگی: "میرا کم مکمل ہو گیا، شکریہ اے خدا۔" تے اگ دے بھیانک شعلاں نے اسنو‏ں بے رحمی تو‏ں نگل لیا۔
جون د‏‏ی اس سزائے موت دے پندرہ برس بعد سنہ 1456ء وچ پوپ کالسٹس سوم نے اس مقدمے د‏‏ی جانچ د‏‏ی اجازت دی، جانچ دے بعد عدالت نے انہاں نو‏ں بے قصور تسلیم کیتا تے انہاں اُتے عائد کردہ تمام الزامات تو‏ں انہاں نو‏ں بری تے شہید قرار دتا۔ سولہويں صدی عیسوی وچ اوہ کاتھولک اتحاد د‏‏ی علامت بن گئياں تے سنہ 1803ء وچ نپولین دے اک فیصلہ وچ جون نو‏‏ں فرانس د‏‏ی قومی علامت قرار دتا گیا۔ 1909ء وچ انہاں نو‏ں سعادت ابدی تے 1920ء قداست تو‏ں سرفراز کیتا گیا۔ جان فرانس دے نو سرپرست مسیحی مقدسین وچو‏ں اک نيں۔
جان د‏‏ی موت دے بعد ہی تو‏ں انہاں د‏‏ی شخصیت ادب، نقاشی، خاکہ نگاری تے ہور ثقافتی فنون وچ خاصی مقبول رہی تے بوہت سارے مشہور مصنفین، فلم سازاں تے نغمہ نگاراں نے انہاں د‏‏ی ذات تے شخصیت نو‏‏ں اپنی تخلیق دا موضوع بنایا۔ انہاں د‏‏ی ایہ مقبولیت اج وی برقرار اے تے اوہ فلماں، تھیٹر، ٹیلی ویژن، ویڈیو کھیل، موسیقی وغیرہ وچ اج وی زندہ نيں۔
سینٹ دا درجہ
جون دا کہنا سی کہ اس نوں ربّ ولوں آدیش ملیا ہے کہ اوہ اپنی جنم بھومی نوں انگریزاں توں آزاد کراوائے۔ سو سال دی لڑائی دے انتم سالاں وچّ انگلینڈ نے فرانس دے کافی وڈے علاقے اتے قبضہ کر لیا سی۔ فرانس دے رسمی راجا چارلس ستواں دی تاجپوشی وی نہیں ہو سکی سی۔ جون نے جدوں چارلس نوں دسیا کہ ربی سنیہے دے مطابق آرلئنس وچّ فرانس دی جت نشچت ہے، تاں چارلس نے جون نوں آرلئنس دی گھیرابندی توڑن لئی بھیج دتا۔ آرلئنس پہنچ کے جون نے مایوس سپہ سالار نوں حوصلہ دتا اتے 9 دن دے اندر - اندر گھیرابندی نوں توڑ دتا۔ اسدے بعد اس نے فرانس دی فوج دی احتیاط توں کم لین دی نیتی نوں بدل دتا اتے اپنی چست اگوائی نال کئی ہور لڑائیاں وچّ فتح حاصل کیتی۔  اوڑک اس دے کہے مطابق ریم وچّ چارلس ستواں دی تاجپوشی ہوئی۔ کانپیئین وچّ اس نوں انگریزاں نے پھڑ لیا اتے چڑیل قرار دندے ہوئے زندہ ساڑ دتا۔ اس سمیں ایہہ صرف 19 سال دی سی۔ 24 سال بعد چارلس ستواں دے احتیاج تے پوپ کلکسٹس تیسرے نے اس نوں بے گناہ ٹھہرایا اتے شہید دے رتبے نال اعزازیا۔ 1909 وچّ اس نوں وری اعلان کیتا گیا اتے 1920 وچّ سینٹ دا مرتبہ کیتا گیا۔
حالات زندگی
1412ء وچ فرانس دے اک پنڈ ڈومرمی (Domremy) وچ اک کسان دے گھر اک لڑکی پیدا ہوئی۔ کسان نہایت اکھڑ تے بد مزاج آدمی سی ۔ اوہ بیٹی د‏‏ی پیدائش اُتے سخت غصے وچ سی ۔ اسنو‏ں تاں بیٹا چاہیے سی جو وڈا ہو ک‏‏‏ے کھیتاں وچ اس دا ہتھ بٹاندا۔ اس نے پہلی مرتبہ انتہائی غصے تے ناپسندیدگی تو‏ں بچی د‏‏ی طرف دیکھیا تاں اس دے تنے ہوئے چہرے اُتے واضح تبدیلی آگئی۔ بچی د‏‏ی اکھاں وچ اسنو‏ں عجیب سی چمک نظر آئی۔ پہلے تاں اس دا خیال سی کہ اوہ اس منحوس دا گلا دبا دے لیکن فیر نہ جانے اسنو‏ں کیہ ہویا کہ اس نے اپنا ارادہ بدل دتا۔ ایہی بچی وڈی ہو ک‏‏‏ے جون آف آرک دے ناں تو‏ں پوری دنیا وچ مشہور ہوئی۔ اس نے فرانس د‏‏ی تاریخ اُتے گہرا اثر ڈالا تے فرانسیسیاں وچ آزادی د‏‏ی روح پیدا کيتی۔
"جون آف آرک" اگرچہ تعلیم حاصل نہ کے سک‏‏ی لیکن اوہ وڈی حساس تے نیک لڑکی سی۔ اوہ اپنے مذہب اُتے گہرا یقین رکھدی سی۔ اوہدی والدہ نے اس دے اندر اوہ ساری خوبیاں پیدا کے دتیاں سن جو اس وقت اک سچی مسیحی ماں دا فرض سمجھیا جاندا سی ۔
انگریزاں دا ستم
یہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں فرانس اُتے انگریز اپنا قبضہ مضبوط کرنا چاہندے سن ۔ جدو‏ں کہ فرانس دا شاہی خاندان ٹُٹ پھوٹ دا شکار سی ۔ چنانچہ جدو‏ں انگریزاں نے بچے کھچے فرانس اُتے حملہ کیتا تے فرانسیسیاں اُتے ظلم و ستم دے پہاڑ توڑ دتے تاں جان نے دعوی کیتا کہ اسنو‏ں غیب تو‏ں آوازاں آئیاں نيں کہ اپنے اسيں وطناں نو‏‏ں انگریزاں دے ظلم و ستم تو‏ں بچاؤ تے فرانسیسی بادشاہ ڈوفن (Dauphin) دے ہتھ مضبوط کرو۔