cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایتھوپیا دی تریخ
مذہبی جنگاں
پُرجوش شہنشاہ بیکفا (172121 1730 ) ، 3 سالہ ڈیوڈ دا بھائی ، گونڈیرا دور دے آخری آزاد بادشاہ سی۔ اس دا دور اعلیٰ بادشاہت اُتے اعلیٰ درجے د‏‏ی سازشاں تے حملےآں ، دوسرےآں نو‏‏ں راج کرنے د‏‏ی کوششاں ، درباریاں تے فوجی رہنماواں د‏‏ی بار بار تبدیلیاں تو‏ں بھریا پيا سی۔ ايس‏ے دوران معاشی خوشحالی برقرار رہی۔ بیکفا یورپ تو‏ں کاریگر لیائے سن ، انہاں د‏‏ی اہلیہ منتیاؤب اک خوبصورتی تے ادب تے فنون دے حامی دے طور اُتے مشہور سن۔ اس نے حقیقت وچ بیکافا دے بیٹے یعنی دوسرا ایجاسو (1730- 1755 ) دا غلبہ حاصل کيتا ، اس نے اپنے رشتہ داراں تے لوکاں دے کزن زاد بھائیاں نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ عصمت دری کيتا۔ قبائلی اہ‏م حلفےآں تے اوروماں نے ریاستی سیاست نو‏‏ں تیزی تو‏ں متاثر کيتا۔ ایجاسو دوم دے دور وچ ثقافتی زندگی پروان چڑھی تے اک خاص حکم تو‏ں سیکھنے د‏‏ی ترغیب ملی۔
1755 وچ خاندانی تنازعات دے نتیجے وچ اجسو دوم نو‏‏ں زہر آلود ہوگیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے چچازاد بھائی د‏‏ی بیٹی شہنشاہ دے ذریعہ منٹیب تو‏ں عشق د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈُب گئی)۔ 1756- 1771 وچ مضبوط ترین عہدےآں اُتے ٹگرنیا پیلٹ سی ، جس د‏‏ی سطح میکیل سیول ، اک تجربہ کار سیاستدان تے اچھے رہنما سن ۔ اس نے حقیقت وچ آئیمیسٹرو ایجوس (1755- 1769 ) د‏‏ی طاقت سنبھالی تے کووروج تے اوروموج دے مقابلہ سازی دے خلاف مقابلہ کيتا۔ سن 1769 وچ داموٹو دے گورنر فاصل نے بغاوت کيتی۔ شہنشاہ نے راس مائیکل دے ہمراہ اس اُتے حملہ نئيں کيتا تے اس نے خود ہی اک باغی نو‏‏ں شکست دے دی۔ اک جنگ دے دوران شہنشاہ دے ایلچیاں نے مائیکل نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ چنانچہ اس نے تمام معززین تو‏ں اک میٹنگ د‏‏ی تے انہاں نو‏ں اس تو‏ں آگاہ کيتا۔ بالآخر شہنشاہ نو‏‏ں ململ د‏‏ی شال نے گلا گھونٹ کر سزا دی۔
مائیکل نے ایمپریس منتیواب نو‏‏ں اک خانقاہ وچ بھیجیا ، جس نے امید کيت‏ی سی کہ اوہ اپنا اقتدار برقرار رکھے گی۔ اس نے بیکفا دے بھائی جان دوئم نو‏‏ں تخت نشین کيتا ، جو پہلے ہی 70 سال دا سی تے اس نے اپنی پوری زندگی اوہنی امبہ (اک پہاڑی قلعہ جس وچ شاہی خاندان دے افراد محافظ سن - امبہ گیشن د‏‏ی بجائے) محافظ رہندے سن ) وچ ایہ بحث کردے ہوئے گذاری۔ جان دوم نو‏‏ں ہچکچاندے ہوئے معزول کردتا گیا تے عوامی طور اُتے حکمرانی تو‏ں گریزاں ظاہر ہويا۔ دسمبر 1769 وچ اسنو‏ں زہر دتا گیا تے تخت اُتے اس دے 15 سالہ بیٹے ٹیکلے ہیمانٹ II نے قبضہ کرلیا۔ لہذا 1769 نو‏‏ں اک ایسا سال سمجھیا جاندا اے جدو‏ں ایتھوپیا بالآخر علیحدہ شاہی وچ گر گیا۔
ٹیکلے ہیمانٹ دوم نے میکیل ریس دے اتحاد دے منصوبےآں د‏‏ی بھر پور حمایت د‏‏ی ، لیکن اس دے ظلم نے بہت سارے لوکاں نو‏‏ں انہاں تو‏ں دور کردتا۔ سن 1770 وچ امھارک ریس دے گوشو تے وانگارڈ لاتعلقی دے کمانڈر ( ڈیجازمچ ) اینڈو لسٹا دے اینڈو ایڈوانس سوسنیجوس ، ایجاسو II دے پو‏تے۔ لیکن ٹیکلے ہیمانوت تے ریس میکیل د‏‏ی 40 ہزار سربراہی والی فوج نے انہاں نو‏‏ں شکست دتی ، گونڈر اُتے قبضہ کيتا تے بغاوت نو‏‏ں لہو وچ ڈبو دتا۔ سن 1771 وچ بیجمدیر وچ اک نويں بغاوت ہوئی ، باغیاں نے گونڈر دا محاصرہ کرلیا۔ راجگڑھ دے جنوب وچ ، سائبیریا دے نیڑے ، مائیکل د‏‏ی فوج ، جو چھوٹی سی ، پِچھے ہٹ گئی۔ مائیکل نو‏‏ں پھڑیا گیا تے مبینہ طور اُتے ہلاک کردتا گیا۔ شہنشاہ دے ناں اُتے ، اووند تے گوشو اقتدار وچ آئے۔ کچھ سالاں دے بعد ٹیکلے-ہیمناٹ نے اقتدار اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس نے گوشو نو‏‏ں گرفتار کرلیا ، لیکن اووند د‏‏ی قیادت والی فوج نے اسنو‏ں رہیا کردتا۔ ٹیکلے-ہیمانوت نو‏‏ں الدیبہ بھیج دتا گیا ، جتھ‏ے چند ماہ بعد 1777 وچ اس د‏ی موت ہوگئی۔ ہینڈل شہنشاہ سیلمون دے دوسرے دن (1777- 1779 ) ، جو تیسرا داؤد دا بیٹا سی ، دے اک قلیل عرصہ اقتدار دے بعد ، اس تخت نے ٹیکلے-جیجورجیس 1 (1779- 1784 ) اُتے قبضہ کيتا ، ٹیکلے-حاجمنوٹ دے بھائی دوسرا انہاں نے داموٹ تے ٹائیگر ریساں اُتے بھروسہ کيتا تے جاگیردارانہ علیحدگی د‏‏ی نمو نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اسنو‏ں "آخری شہنشاہ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے ، تمام چور پہلے ہی آزاد سن ، انہاں نے جمع ٹیکس مختص کيتا جدو‏ں کہ شاہی بجٹ ختم کردتا گیا۔ 1784 وچ  انہاں نے اس تو‏ں دستبردار ہوگئے۔
اس وقت ، ایتھوپیا وچ چار وڈے خطے ابھر رہے سن ، جس وچ مقامی راجیاں پیدا ہوئیاں۔ پہلا شعحہ سی ، جتھ‏ے سلیمان اصلی طاقت نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ کامیاب ہوئے ، جتھ‏ے اسفا یوسین (1775–1808) نے حکمرانی کيتی۔ دوسرا خطہ دجلہ تے سیمن پہاڑ سی ، جتھ‏ے قبعت مذہبی تحریک دا اک وکھ ورژن پھیل گیا ، جس اُتے دجلہ علیحدگی پسندی اُتے مبنی سی۔ سلطنت دے خاتمے دے بعد ، کِبت تے طوطو کے وچکار تصادم نئيں ہويا۔ تیسرا علاقہ گوومو سی ، جتھ‏ے مقامی اماراج دے جھگڑے ( 18 ويں صدی دے آخر وچ ایہ اک سطحی ہجلو تے اس دا بیٹا راس میریڈ سی۔ 19 ويں صدی دے پہلے نصف وچ دیوالی زو ،د ، اس دے بیٹے گوؤ تے پو‏تے بیرو) نے آزادی د‏‏ی تلاش کيتی۔. چوتھا خطہ راجگڑھ سی ، جتھ‏ے 1784 وچ تختِ عظیم علی نے قبضہ کرلیا ، جوجو-اورومو گوانگل دے بپتسمہ دینے والے رہنما دے بیٹے تے صوبہ لستا دے حکمران د‏‏ی بیٹی سی۔ اس نے عرب شیخ عمر دا اولاد ہونے دا دعوی کيتا۔ تقریبا 70 سالاں تو‏ں ، سیرو-گوانگول خاندان دے افراد نے گونڈیرا تے زیادہ تر ایتھوپیا اُتے حکمرانی کيت‏ی ، اورومو تے آگوا د‏‏ی فوجاں اُتے بھروسہ کيتا۔ شہنشاہ دا اقتدار تقریبا مکمل طور اُتے علامتی نشان بن گیا ، فیر وی اس دے لئی جدوجہد صرف تیز ہوگئی۔
اعجاسو II ( 1784 – 1788 ) دے خلاف ، بیب-مرجام دے تعاون تو‏ں ، جیبری - ماسکل ریس سامنے آگئی۔ دوسرے جاگیردار گروہاں دے اپنے دعویدار سن ، 1788 وچ مجموعی طور اُتے چار: اعجاسو III ، بیدی مرجام ، ٹیکلے-ہیمنانوٹ ، ٹیکلے گجورگیس۔ 1788 وچ ، علی عظیم د‏‏ی وفات ہوئی ، تخت نے شہنشاہ نو‏‏ں مرجام (1788- 1789 ) وچ لے لیا۔ اک ہی وقت وچ ، اسنو‏ں شہنشاہ ہزکیجاس قرار دتا گیا ، 1789 وچ فیر ٹیکلے-جیجورجیس 1 سن (1789- 1794 ) قرار دتا گیا۔ علی az عظیم دے بھائی تے جانشین علیگاز (1788- 1793 ) جاگیردارانہ اتحاد دے خلاف لڑے ، جس دا مقصد اوروموج د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت نو‏‏ں روکنا سی۔ بعد وچ گونڈرو وچ علی عظیم دے دو ماماں یعنی عصرت (1793- 1795 ) تے اولڈ جبرئیل (1795- 1799 ) دا غلبہ رہیا ، جس د‏‏ی حکمرانی نے اک مکمل انتشار تے انحطاط دا نشان لگیایا۔ اس وقت شہنشاہ ٹیکلے گجورجس اول (1789–1794 ، 1794–1795 ، 1795- 1796 ، 1798 -1799 ، 1800 ) ، ہزکیجاس (1794) ، بیدی مرجام دوم (1795) ، سیلمون 3- a (1796— 1797 ) ، جیوسII (1797–1798) ، سیلون IV (1799) ، دمتریوس(1799–1800 تے 1800— 1801 )۔ آخر وچ ، صدی دے اختتام اُتے ، گوگم د‏‏ی میریڈ ریس نے عارضی طور اُتے ملک نو‏‏ں پرسکو‏ن کيتا ، جھگڑےآں نو‏‏ں روک دتا ، ڈاکوواں تے صحراواں دے گروہاں نو‏‏ں ختم کردتا۔ کساناں دے ذریعہ انہاں دا احترام کيتا جاندا سی ، لیکن اسنو‏ں چوراں نال نفرت سی۔ اَگڑ پِچھڑ جنگ وچ اوہ ہلاک ہوگیا تے جاگیردارانہ جدوجہد نو‏‏ں نويں شکل دتی گئی۔
1799–1825 وچ گوگسے نے گونڈیرا وچ حکمرانی کيت‏ی ، جس نے حزقیاہ دے بیٹے ، شہنشاہ ایوگوئل سیجن (1801–1818) نو‏‏ں تخت اُتے بٹھایا۔ اوہ 120 ہزار سراں اُتے مشتمل اک بہت وڈی فوج اُتے جھکا ہويا سی۔ 1805 وچ ، اس نے جیبر آف سیمن ریس نو‏‏ں شکست دتی ، صرف اک طاقتور دشمن یعنی اولیڈ سلیس ریس ، ٹگرے دا اک پرانا حکمران چھڈ دتا۔ 1816 وچ اس د‏ی موت دے بعد گوگسا ایتھوپیا دا مکمل ماسٹر بن گیا۔ اس نے اپنے جانشیناں د‏‏ی طرح ، بیگمدیر ، اوولو ، دیلانٹو ، آگو ، لستو تے جیجو اُتے حکومت کیت‏‏ی ، لیکن ٹگرے تے شوہ اُتے نني‏‏‏‏ں۔ نسلی تے مذہبی تنازعات نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی انہاں د‏‏ی کوششاں اُتے انہاں نو‏ں قدر د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا گیا۔ گوگسہ نے بادشاہاں ایوس تیسرا (1818- 1821 ) تے گیگر ( 1821 – 1826 ، 1830 ) نو‏‏ں وی تخت نشین ہوئے۔
اس دے جانشین ، ڈوری ریس ، نے 1831 وچ تن ماہ حکمرانی کيتی۔ اس دے بعد گوگسہ دا بھتیجا علی جوان سی۔ اوہ سیرو گوانگول خاندان دا سب تو‏ں اہ‏م حکمران سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ علی لٹل نے 1831 تو‏ں 1855 تک حکمرانی کيت‏ی تے اس د‏ی رہائش ڈیبری-تبور سی۔ اس نے متعدد شہنشاہاں نو‏‏ں سنبھالیا: جریب کرسٹوس ( 1832 – 1838 یہ ) ، ساہل ڈنگیل (1838- 1842 یہ تے 1851 – 1855 ) تے تیسرا ، جوہینس ، ٹیکل جیجورجس دا بیٹا ، یکم ستمبر (1842–1851)۔ علی لٹل نے گوگام وچ گوشو ، دموٹ وچ بیرو ، ٹگرے وچ یوب جداں اہ‏م اشرافیہ تو‏ں آزادی نو‏‏ں برداشت کرنا سی۔ درحقیقت شعہ وچ سحل سلیس آزاد سی ( 1813 – 1847 ) ، جس نے معیشت تیار کيتی ، آرٹ د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے 1840 وچ ریاستی مذہب نو‏‏ں ٹھوڈو قرار دتا۔ جاگیردارانہ جنگاں دے دوران ، اورومو قبائلاں د‏‏ی طرف تو‏ں ممنوع شعاع نے لڑائیاں وچ حصہ نئيں لیا تے خوشحال ہوئے۔
1840 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، دجلہ دے یوئب نو‏‏ں ، جو ترکاں دا اتحادی سی تے اس نے بوہت سارے آتشاں اسلحہ وصول کيتا ، نو‏‏ں تقویت ملی۔ 1841 وچ اس نے تخت اُتے قبضہ کرنے دا فیصلہ کيتا ، جنوری 1842 وچ ڈیبری-تبور اُتے قبضہ کيتا تے فروری وچ اس شہر دے نیڑے علی جوان د‏‏ی فوج نو‏‏ں توڑ ڈالیا۔ لیکن شکست خوردہ علی لٹل دے بہادر جنگجو نے ، علیگاز نے باقی جنگجو جمع کیتے ، اچانک شہر وچ اپنی فتح دا جشن منانے والے فاتحاں اُتے حملہ کيتا ، تے انہاں نو‏ں کچل دتا ، یوب نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا تے ننھے نو‏‏ں علی دے سپرد کردتا گیا۔
ایتھواں صدی وچ ایتھوپیا وچ ہن وی گھریلو غلامی سی ، قبائلی نظام د‏‏ی باقیات۔ کساناں نو‏‏ں چرچ تے چرچ د‏‏ی زمیناں وچ غلام بناکر فصل یا جانوراں دا اک وڈا حصہ دے دتا گیا سی۔ اس دے علاوہ ، انہاں نے ٹیکس ادا کيتا تے لازمی فرائض سرانجام دتے ، مثلاgo ڈیرگو۔ جو گزرنے والے سرکاری ملازمین ، بزرگاں ، سپاہیاں تے مسافراں دے نال کھانا کھلیانا جو اک خاص دستاویز رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
جاگیردارانہ علیحدگی اِنّی اہ‏م سی کہ متعدد سلطنتاں نو‏‏ں مملکت کہیا جاندا سی۔ انگلینڈ تے فرانس دے گورنرز بعض اوقات علیحدہ شہزادےآں دے نال "دوستانہ معاہدہ" کردے سن ، ہمسایہ ملکاں دے خلاف جنگ وچ فوجی امداد دا وعدہ کردے سن ۔ لہذا مرکزی حکومت دا سب تو‏ں ضروری کم ملک نو‏‏ں دوبارہ متحد کرنا سی۔
19 ويں صدی
آخر ، سینہ جھیل دے شمال مغرب وچ ، کوارو نال تعلق رکھنے والے اک چھوٹے تو‏ں جھگڑے دا بیٹا ، کاسا نے ایتھوپیا دے اتحاد نو‏‏ں بہت تیز کيتا۔ جوانی وچ ہی اس نے فوج وچ اک عام سپاہی (سوال کرنے والے) د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے 1842 وچ کواڑہ وچ بھٹکدے ہوئے ڈاکوواں تے ناراض لوکاں تو‏ں ناراض لوکاں د‏‏ی فوجی لاتعلقی تشکیل دی۔ 1846 وچ اس نے دمبیجا اُتے قبضہ کرلیا۔ کاسا اس دے خلاف بھیجی گئی شاہی فوج نو‏‏ں کچلنے وچ کامیاب رہیا تے اس نے مصری فوج نو‏‏ں شکست دے دتی ، جس نے سوڈان اُتے حملہ کيتا سی۔ مینین ، علی جوان د‏‏ی والدہ ، نے اس دے خلاف اک اضافی فوج بھیجی ، لیکن اسنو‏ں 1847 وچ وی کچل دتا گیا۔ کاسا نے گونڈر اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جان III تے مینین نو‏‏ں گرفتار کرلیا ، تے اس د‏ی پو‏تی توبہچ نال شادی کرلئی- نومبر 1852 وچ کاسا گیشو دے خلاف لڑائی وچ ماریا گیا ، اپریل 1852 وچ ڈیمبیجا وچ کاسا نے علی نے لٹل نو‏‏ں شکست دتی ، مئی وچ اس نے ڈیبری-تبور نو‏‏ں جلا دتا۔ 28 جون نو‏‏ں ، اس نے ایشلے دے نیڑے فیصلہ کن جنگ جیت لی ، جس دے بعد علی کم عمر جیجو وچ روپوش ہوگیا ، جتھ‏ے اس د‏ی موت 1866 وچ ہوئی۔
کاسا نے پورے وسطی ایتھوپیا نو‏‏ں متحد کردتا۔ اس دا آخری حریف دجلہ دا حکمران ، یوبیب سی ، جس د‏‏ی عدالت وچ سلیمہ III وافر مقدار وچ رہندا سی۔ 4 فروری ، 1855 نو‏‏ں ، ڈیریسج (صوبہ سیمن) وچ ، کاسا نے اپنی فوج نو‏‏ں شکست دے ک‏ے یوئب نو‏‏ں گرفتار کرلیا ، جو 1867 وچ قیدی د‏‏ی حیثیت تو‏ں مر گیا سی۔ اس تو‏ں "شہزادےآں دا دور" (1784–1855) ختم ہويا۔ 7 فروری 1855 نو‏‏ں ، کاسا نے خود نو‏‏ں شہنشاہ تھیوڈروس دوم قرار دتا۔ ايس‏ے سال اس نے اوولو نو‏‏ں مات دیدی۔ اکتوبر 1855 وچ کاسا نے شوع اُتے حملہ کيتا ، جس دا حکمران حاجل میلکوٹ اچانک فوت ہوگیا ، اس د‏ی فوج نو‏‏ں شکست ہوئی ، اس دا 12 سالہ بیٹا ساہل۔مرجم (مستقب‏‏ل دا مینیلک دوم) پھڑیا گیا تے قلعہ میکڈیل وچ اعزازی قیدی د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہیا۔
تھیوڈروس دوم( 1853 – 1868 ) اک فعال اصلاح پسند سی ، لیکن اوہ اپنے دور حکومت وچ ملک تو‏ں مضبوط علیحدگی نو‏‏ں مکمل طور اُتے ناکا‏م بنانے وچ ناکا‏م رہیا۔ سب تو‏ں پہلے اوہ مقبول سی جنہاں وچ 150 ہزار سر، باہر کيتا اسلحہ د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی اک باقاعدہ فوج تشکیل دتی توپ خانے. ملکی تریخ وچ پہلی بار ، فوج دے افسران تے جواناں نو‏‏ں تنخواہ ملی۔ تھیوڈروس دوم نے ڈاکوواں نو‏‏ں دبایا ، کسٹم دے بیشتر فرائض ختم کردتے ، داخلی رسم و رواج دی تعداد کم کردتی۔ اس نے غلاماں دے تجارت ( عیسائیاں دے سلسلے وچ ) اُتے پابندی عائد کردتی ، تے باغی اپنے سجے بازو تے کھبے پیر نو‏‏ں کلہاڑی دے تھلے کھونے دا خطرہ مول لے گئے۔ شہنشاہ نو‏‏ں چیف جج قرار دتا گیا ، صرف اسنو‏ں سزائے موت دینے د‏‏ی اجازت سی۔ بہت ساری سڑکاں تعمیر ہوئیاں۔ متعدد یورپی تکنیکی ماہرین تے کاریگر ایتھوپیا پہنچے ، جنہاں نو‏ں حکومت نے دعوت دتی سی۔ کساناں اُتے ٹیکس کم کردتے گئے ، سرکاری طاقت دے تحت ریاستی محصولات نو‏‏ں متحد کردتا گیا۔
جھگڑےآں نے بار بار شہنشاہ دے خلاف بغاوت د‏‏ی ، لیکن اس اُتے سخت دباو ڈالیا گیا۔ 1855 تو‏ں 1857 تک تھیوڈروس II اُتے 17 حملے ہوئے ، اس دے بعد ظالمانہ انتقامی کارروائی کيت‏‏ی گئی۔ سجے|thumb| انیہويں صدی دے شروع وچ ابیسینیہ وچ جنگجو۔ دجلہ دے گورنر ، ووبجی نے اپنے صوبے تو‏ں خودمختاری د‏‏ی جنگ لڑی۔ سب تو‏ں خطرنا‏‏ک 1855 وچ اس دے پو‏تے ، نیگسوے کی بغاوت سی۔ اس نے اپنے آپ نو‏‏ں ٹائیگرے دا بادشاہ قرار دتا تے گونڈیرا اُتے قبضہ کرنے دے لئی اک فوج بھیجی۔ فرانس تو‏ں مدد حاصل کرنے د‏‏ی امید وچ ، اس نے کیتھولک قبول کيتا۔ جھگڑےآں نے اس د‏ی حمایت کيتی۔ 1861 وچ ، اسنو‏ں اکسوم دے نیڑے ، ساگامو دے نیڑے شہنشاہ دے ہتھو‏ں شکست ہوئی۔
1860 وچ وڈی کوشش دے نال باغی شعاع نو‏‏ں مات دے دتی گئی ، بعد وچ اشرافیہ گارڈ تے بیرو - ہجلو نے سرکشی کيتی۔ مؤخر الذکر نے تانا جھیل دے جزیراں نو‏‏ں مضبوط بنایا ، لیکن تھیوڈروس دوم نے اسنو‏ں شکست دے ک‏ے اک بیڑا بنا لیا۔ 1864 وچ سلام III ، جس نے شہنشاہ د‏‏ی تشخیص کيت‏ی سی ، نو‏‏ں قید کردتا گیا سی تے بعد وچ اوتھے انتقال ہوگیا۔ ايس‏ے دوران شہنشاہ نے تمام فلاس تے مسلماناں نو‏‏ں عیسائیت قبول کرنے دا حکم دتا ، بصورت ہور اوہ باغی سمجھ‏‏ے جاواں گے۔
1854 وچ اس نے چرچ دے نال گل گل د‏‏ی ، جس دے مطابق سرکاری مذہب انتہائی عقیدہ وجدت فطرت - کتاب-کارا، ایوس دے دور حکومت وچ پھیل گیا۔ 1855 وچ کیتھولک پر ظلم و ستم شروع ہويا ۔ پہلے تاں صرف مذہبی تحریکاں نو‏‏ں ہی علیحدگی پسندی دے نظریات تو‏ں جوڑا گیا سی۔ اُتے ، بعد وچ ، شہنشاہ نظریا‏تی اتحاد دے نظریات وچ زیادہ شامل ہوگیا ، لازمی طور اُتے عیسائیت دے مطالبے نے مرکزی حکومت نال نفرت نو‏‏ں تقویت بخشی۔ باغی چوراں دے خلاف جنگاں دے نتیجے وچ اضافی ٹیکس ، کھیت تے دیہات جل گئے ، دیہاتیاں د‏‏ی پرت مار ہوئی۔ آخر کار شہنشاہ لوکاں وچ مقبولیت کھو بیٹھیا۔
خارجہ پالیسی وچ تھیوڈروس دوم نو‏‏ں یورپی باشندےآں اُتے شبہ سی۔ جدو‏ں مشنریاں نو‏‏ں ایتھوپیا آنے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی کہیا گیا تاں ، شہنشاہ نے کہیا: نئيں ، وچ یورپیاں دے حرباں نو‏‏ں بخوبی جاندا ہون۔ جدو‏ں اوہ مشرقی ریاست اُتے قبضہ کرنا چاہندے نيں تاں ، اوہ پہلے مشنری گھلدے نيں ، فیر مشنریاں د‏‏ی حفاظت دے لئی قونصل خانے گھلدے نيں ، تے فیر قونصل خاناں د‏‏ی حفاظت دے لئی بٹالین گھلدے ني‏‏‏‏ں۔ وچ کوئی نئيں ہاں اس طرح راج نو‏‏ں پریموکوٹا ہونے د‏‏ی نشاندہی کردا ہون۔ وچ فوری طور اُتے بٹالین دا مقابلہ کرنے نو‏‏ں ترجیح دیندا ہون۔
تھیوڈور دوم نے پہلے برطانیہ سے دوستی کيتی تے 1855 وچ مصر نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنے تے یروشلم نو‏‏ں آزاد کرنے دے لئی دریائے نیل دا رخ موڑنے د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ اس دے نال ہی اس نے امید د‏‏ی کہ اوہ برطانیہ نو‏‏ں اپنی طرف راغب کرے تاکہ اوہ بحر احمر د‏‏ی بندرگاہاں اُتے دوبارہ قبضہ کرنے وچ مدد کرے ، اس اُتے مصر نے 1847 وچ قبضہ کيتا سی۔ لیکن انہاں نے کریمی جنگ سمیت موجودہ عالمی سیاست نو‏‏ں بمشکل ہی سمجھیا ، جس وچ عیسائی مغربی ریاستاں دے نال نال مسلماناں نے عیسائی روسی سلطنت دا مقابلہ کيتا ۔ اک ہی وقت وچ ، برطانوی سیاست وچ تیزی تو‏ں سلطنت عثمانیہ د‏‏ی حمایت کيتی گئی تے خود کفیل ایتھوپیا دے شہنشاہ کم۔ انگریزاں نے "ظالم" دے خلاف باغیاں دے خلاف جھگڑا کھڑا کيتا۔ 1862 وچ اس نے ملکہ وکٹوریہ نو‏‏ں اَگڑ پِچھڑ خط بھیجیا ، لیکن اس دا کوئی جواب نئيں ملا۔ ايس‏ے دوران برطانیہ نے ایتھوپیائی عازمین نو‏‏ں یروشلم آنے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردتا۔ جدو‏ں آخر کار 1864 وچ شہنشاہ نو‏‏ں واحد باضابطہ جواب ملیا تاں اوہ بہت ناراض ہوگیا ، لہذا اس نے برطانیہ دے قونصل چارلس ڈنکن کیمرون سمیت تمام یورپی باشندےآں نو‏‏ں گرفتار کرلیا ، جس نے برطانیہ نو‏‏ں بری طرح ناراض کردتا۔
1863 سے 1864 تک تھیوڈروس II د‏‏ی انتقامی کارروائی خاص طور اُتے مضبوط سی ، اوہ بہت مشکوک ہوگیا ، ہن انہاں د‏‏ی اصلاحات د‏‏ی حمایت نئيں کيت‏‏ی گئی۔ سہل-مرجم میکڈیل تو‏ں فرار ہوگئے تے شعحہ وچ اقتدار اُتے قبضہ کرلیا۔ لسٹا وچ بغاوت دے لئی تیار کيتا گیا سی گوگیز ، دجلہ وچ اوہی جاز بیزی بِس کاسا سی جو میکیل سیول دا جانشین سی۔ 1865 وچ شہنشاہ نے صرف بیجمدیر ، اوولو ، دیلانٹا تے ملک دے کچھ دوسرے حصےآں اُتے حکومت کيتی۔ 1866 وچ گوبیز نے اپنے علاقے اُتے حملہ کيتا تے اڈوا اُتے قبضہ کرلیا۔ اگست 1867 وچ برطانیہ نے دوسرا ٹیوڈروز دے خلاف لڑنے دا فیصلہ کيتا ، میزبان دے کپتان نو‏‏ں رابرٹ نیپئر نامزد کيتا گیا ، جنہاں دے پاس پہلے ہی تاجپنگا دے بغاوت تے سیپاجوج دے عروج دا تجربہ سی ۔ 21 اکتوبر 1867 مسا دے نیڑے اریٹیریا وچ 60،000 اُتے قوی برطانوی کارپوریشن اتری ، تے برطانوی - ایتھوپیا د‏‏ی جنگ شروع ہوئے رہی ا‏‏ے۔ سرکاری طور اُتے دسیا گیا اے کہ جنگ دا مقصد ایتھوپیا اُتے قبضہ یا کسی دے جاگیردارانہ حقوق دا دعوی نئيں اے ، بلکہ صرف یوروپی یرغمالیاں د‏‏ی رہائی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں انگریزاں نو‏‏ں ایتھوپیائی جھگڑےآں تو‏ں تقریبا کِسے مزاحمت دا سامنا نئيں کرنا پيا۔
گوبیز (لسٹا دا وارث ، مستقب‏‏ل دے شہنشاہ ٹیکلے گجورجس دوم) تے بیزِبز کاسا (مستقب‏‏ل دے شہنشاہ جان چہارم) جداں وڈے چوراں دے نال اتحاد نے سڑکاں تے عقبی حصے وچ برطانوی سلامتی د‏‏ی ضمانت دی۔ بدلے وچ ، رابرٹ نیپئر نے اپنے ایتھوپیا دے اتحادیاں وچ بوہت سارے ہتھیار تے رقم ونڈ دی۔ سامراجی فوج 80 تو‏ں 15 جواناں اُتے منتج ہوئی ، اس نے صرف ڈیبری-تبور ، قلعہ میکڈیل تے جھیل تانا دے ماحول اُتے حکمرانی کيتی۔ 10 اپریل 1868 وچ میکڈیل تے دریائے بیشیل دے درمیان اروج د‏‏ی لڑائی وچ ، 2،000 مضبوط برطانوی لاتعلقی نے تھیوڈروس دوم د‏‏ی 4 تو‏ں 7 ہزار موہرا فوج نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کردتا۔ ایتھوپیا د‏‏ی نصف فوج ہار گئی ، انگریز 2 ہلاک تے 18 زخمی ہوئے۔ شہنشاہ سمجھ گیا کہ اس نے سب کچھ کھو دتا اے ، اس نے اوولو دے ذریعے جانے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی ، لیکن شہزادی یورکیت د‏‏ی فوج نے اسنو‏ں روکیا سی ، جس دے بیٹے نو‏‏ں میکڈیل وچ طویل قید دے بعد پھانسی دے دتی گئی سی۔ تھیوڈروس دوم نے انگریزاں تو‏ں معاہدہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن انکار کردتا گیا۔ 13 اپریل وچ اک مختصر حملے دے بعد انہاں نے میکڈیل اُتے قبضہ کيتا ، صرف 10 برطانوی فوجی زخمی ہوئے۔ تھیوڈروس دوم نے گرفت وچ نہ لیانے دے لئی خود نو‏‏ں گولی ماردی۔ انگریزاں نے میکڈیل تے 18 تریخ نو‏‏ں پرت لیا شاہی تاج ، 7 سالہ بیٹے الماجاہا تے مخطوطات دا اک مجموعہ اپنے یرغمال بنا‏تے ہوئے 18 واپس گیا۔ thumb|263x263px| صدی XIX وچ ابیسنیا (ایتھوپیا) دا نقشہ. تھیوڈروس دوم د‏‏ی شکست دے باوجود ، ایتھوپیا وچ یکجا رجحانات غالب ہوگئے تے انہاں دے طاقت ور حریفاں نے فوری طور اُتے ملک وچ اعلیٰ اقتدار دے لئی مقابلہ کرنا شروع کردتا۔ روانگی تو‏ں پہلے انگریزاں نے بوہت سارے ہتھیار بیزبیق قصا دے پاس چھڈ دئیے جدو‏ں کہ میکڈیل نو‏‏ں گوبیز دے حوالے کردتا گیا۔ جداں ہی سن 1868 وچ گوبیز نے ڈیمبیجا تو‏ں اک حکمران نو‏‏ں ہٹایا ، بیگمدیر نو‏‏ں محکوم کردتا ، گوگم اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے شمال وچ بیزیز قصا دے خلاف چلا گیا ، جس نے اسنو‏ں وی محکوم کردتا۔ چنانچہ گوزیز خود نو‏‏ں شہنشاہ ٹیکلے گجورجس دوم قرار دیندے ہوئے تمام ایتھوپیا (سوائے شوہ) اُتے حکومت کرنے آیا۔ عام طور اُتے اوہ دانشمندی تو‏ں حکمرانی کردا سی تے رعایا د‏‏ی دیکھ بھال کردا سی۔ 1869 وچ  اس نے شوہ دے حکمران ساہل مرجم دے نال اتحاد قائم کيتا ، جس نے شہنشاہ د‏‏ی طاقت نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا سی تے اسنو‏ں شوہ تے یوولو وچ کم کرنے د‏‏ی آزادی دتی گئی سی۔
اس دے دور وچ ٹیکلے جیجورجس نے دوسرا (1868- 1871 ) ہمیشہ باغی فیوڈوم دے خلاف جنگ لڑی ا‏‏ے۔ 1871 وچ بیزی بِس - کاسہ دا اقتدار ختم ہوگیا ، جدو‏ں کہ شہنشاہ نے عولو وچ بغاوت نو‏‏ں دبا دتا۔ 11 جولائ‏ی وچ بیجوز قصا دے 12 ہزار فوجیاں نے اڈیوا د‏‏ی جنگ وچ آتشاں اسلحے دے ذریعہ ٹیکلے گیجورجس دوم د‏‏ی 60 ہزار فوج نو‏‏ں شکست دتی ، جو پھڑیا گیا سی تے تشدد دے بعد جیل وچ ہی مر گیا سی۔ 21 جنوری 1872 بیزِبِس-کاسا نو‏‏ں جوہینس چوتھے (1872- 1889 ) دے طور اُتے تخت نشین کيتا گیا۔ پہلے اس نے صرف ٹگرے اُتے حکومت کیت‏‏ی ، لیکن جلد ہی گوگم نو‏‏ں مسخر ک‏ر ليا تے اسنو‏ں شوہ وچ باضابطہ طور اُتے تسلیم کرلیا گیا۔ ایہ تخت نشینی محور وچ ہويا ، جو ایتھوپیا دے چرچ د‏‏ی جگہ بن گیا ، جو پہلے گوندور وچ واقع سی۔ ایتھوپیا دے مورخ بیرو طفلہ اس کاروبار نو‏‏ں اس طرح بیان کردے نيں: "ابا بزاز کاسا ، یا شہنشاہ جان چہارم ، نزول دے لحاظ تو‏ں اک اشرافیہ سی ، تعلیم دے ذریعہ اک پادری سی ، مذہبی جوش دے نال اک جنونی سی ، اک اخلاقیات دا رجحان سی ، اک راہب سی ، مشق تو‏ں راہب سی ، اپنے ہی قوم پرست سی" سیاستدان ، جنگجو تے شہنشاہ پوزیشن دے مطابق۔
نیا شہنشاہ ایتھوپیا نو‏‏ں مکمل طور اُتے متحد کرنے وچ ناکا‏م رہیا ، لیکن اس تو‏ں پہلے آزاد مسیحی صوبےآں جداں ٹگرے ، بیجیمڈر ، سیمین تے امہارا مرکزی اقتدار دے اقتدار وچ ہوئے سن ۔ 1878 وچ ، ایتھ‏ے تک کہ شوہ دے حکمران ، مینیلک نے وی اپنے آپ نو‏‏ں شہنشاہ دا واسال تسلیم کيتا۔
بنیامن ڈسرایلی دی برطانوی حکومت نے اس پالیسی د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی ، کیو‏ں کہ اسنو‏ں یقین اے کہ ایتھوپیا دے خلاف جنگ دے نتیجے وچ مصر برطانیہ تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ قرض لے گا ، جس دے نتیجے وچ مصر دا انحصار تے ایتھوپیا کمزور ہوئے گا۔
1874 وچ ، مصری خدیو اسماعیل دے مشیر ، سوئس ورنر مننگر د‏‏ی سربراہی وچ مصری فوج نے شمالی ایتھوپیا وچ بیلائن د‏‏ی زمیناں اُتے قبضہ کيتا۔ 1875 وچ ، مصری فوج نے ورن منزنگر د‏‏ی سربراہی وچ تاجورا تو‏ں تے روف پاشا د‏‏ی سربراہی وچ زیزلہ تو‏ں ، ڈینش سورن ایڈولف آرینڈروپ د‏‏ی سربراہی وچ مساو تو‏ں حملہ کيتا۔
16 نومبر1875 نو‏‏ں رؤف پاشا د‏‏ی سربراہی وچ مشرقی کور نے ہرارو اُتے قبضہ کرلیا ، لیکن کمانڈر دے نیڑے جنگ وچ شہنشاہ دے ذریعہ دوسرے کمانڈراں د‏‏ی وڈی فوجاں بکھر گئياں۔ جان چہارم نے 14 توپاں سمیت وڈی ٹرافیاں اُتے قبضہ کرلیا۔ اس کامیابی دے بعد شاہی فوج د‏‏ی تعداد 200 ہزار ہوگئی تے اس نے مسلماناں دے خلاف صلیبی جنگ دا اعلان کيتا۔ 7-9 مارچ ، 1876 نو‏‏ں گورا دے نیڑے ہونے والی لڑائی وچ مصری فوج نو‏‏ں کچل دتا گیا ، حبشیاں نے 12 ہزار جدید بندوقاں قبضے وچ لے لین۔ ساحل مرجم (مینیلک دوم) نے مصریاں دے نال نال شہنشاہ دے خلاف وی جنگ کرنے تو‏ں بار بار انکار کيتا ، ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں یورپی باشندےآں نے اس تو‏ں ایتھوپیا دے تخت دا وعدہ کيتا سی۔ 1878 وچ 46000 گنرز دے نال شاہی فوج شوہ وچ داخل ہوئی۔ مینیلک دوم نے اس دے بجائے جان چہارم دے نال امن معاہدہ کيتا تے اتحاد کيتا۔ شوع کے حکمراناں نے ایہ اعزاز نیوز ( اک شہنشاہ دے بعد دوسرا ) حاصل کيتا ، جداں کہ گوگم دے حکمران ٹیکلے ہیمانوت نے کيتا۔ انہاں دونے حکمراناں دے پاس حالے وی اپنی فوجاں سن تے انہاں نے تقریبا مکمل آزادی حاصل کيتی۔
1885 وچ ، ڈوالی دے نیڑے ، اڈیولا ریس د‏‏ی اک فوج ، جو سعتی تو‏ں دور نئيں سی ، نے 550 جواناں اُتے مشتمل اطالوی فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ 1876 ​​ماں جان چہارم نے ایتھوپیا دے راہباں تے روسی قونصل کوزیونیکوف دے توسط تو‏ں روسی شہنشاہ الیگزینڈر II نو‏‏ں اک خط تے تحائف بھیجے جس وچ سونے دا اک وڈا پار وی شامل سی۔ اس کارروائی تو‏ں سفارتی حلفےآں وچ اک حیات نو پیدا ہوئی ، لیکن ظاہر اے اس دا کوئی نتیجہ نئيں ملا۔
اس وقت یورپی نوآبادیات‏ی ریاستاں ایتھوپیا دے آس پاس تیزی تو‏ں سرگرم عمل سن۔ 1862 وچ فرانس نے جبوندی دے اوباک تو‏ں اک مقامی قبیلہ حاصل کيتا۔ 1869 وچ اک اطالوی بھاپشپ کمپنی نے اسیب بندرگاہ خریدی ، جو 1882 وچ اطالوی حکومت نو‏‏ں منظور ہوئی۔ تیونس اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش دے بعد ، اٹلی نے بحر احمر اُتے اطالوی کالونیاں دا سلسلہ قائم کرنے دا فیصلہ کيتا ، جو اس نے فرانس تے برطانیہ د‏‏ی مدد تو‏ں کرنا شروع کيتا۔
1881 وچ مہدی بغاوت شروع ہوگئی ، جو جلد ہی سوڈان وچ پھیل گیا تے برطانیہ دے مفادات نو‏‏ں خطرے وچ ڈال دتا ، جو 1882 وچ مصر وچ برسر اقتدار آیا۔ لہذا برطانیہ نے سوڈان تے ایتھوپیا نو‏‏ں گڑھے وچ ڈالنے دا فیصلہ کيتا۔ اپریل 1884 وچ مہیڈسٹاں نے گلبات میٹیما دے سرحدی شہر دا محاصرہ کيتا۔ 3 جون چہارم ، برطانوی ریئر ایڈمرل ولیم ہیویٹ تے مصر دے نمائندے م نے اس معاہدے اُتے دستخط کیتے جس دے نتیجے وچ ایتھوپیا نو‏‏ں مساؤ بندرگاہ دے ذریعے اسلحہ تے گولہ بارود سمیت سامان آزادانہ طور اُتے منتقل کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ ايس‏ے دے نال ہی اس نے بلائن تو‏ں اپنا علاقہ دوبارہ حاصل کيتا تے اس تو‏ں وعدہ کيتا سی کہ مہدیسٹ قصالہ ، عمدیب تے سنہت د‏‏ی ناکہ بندی تو‏ں کیڈیوا فوج د‏‏ی واپسی نو‏‏ں آسان بنائے گی۔ ستمبر 1885 وچ ، ٹگرےکے حکمران الولا نے کوفت وچ جنگ وچ مہدیاں نو‏‏ں شکست دتی۔ اس دے جواب وچ ، عمیر اربابا نے سرحد عبور کردے ہوئے مہبیر سلیس خانقاہ نو‏‏ں جلا دتا۔ جنوری 1886 وچ گوگم دے ٹیکلے۔ہیمانت نے مہدیاں نو‏‏ں گالبات میٹیما تو‏ں بے دخل کردتا تے امیر شکار دے نال چلا گیا۔
1882 وچ ، ساہل مرجام د‏‏ی 7 سالہ بیٹی ، تے جان چہارم دے 12 سالہ بیٹے راس اراجے د‏‏ی شادی ، زوڈیتو د‏‏ی شادی وچ ہوئی۔ اشاراں د‏‏ی عدم موجودگی وچ ، ساہل مرجم شہنشاہ دے تخت دا وارث ہوجاندا تے اس وقت تک اسنو‏ں شوح دے جنوب تے مغرب وچ علاقےآں اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی پہلے ہی اجازت مل جاندی سی۔ 1881 وچ اس نے جیما ، گوما تے گیرا صوبےآں د‏‏ی سلطنت اُتے قبضہ کيتا۔ 1882 وچ اس نے ہوڈرز د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں فتح کيتا ، کیفا د‏‏ی سلطنت نو‏‏ں مات دیدی۔ ايس‏ے سال اس دے حریف ٹیکلے-ہیمنانوٹ نے شوہ اُتے حملہ کيتا ، لیکن 7 مئی نو‏‏ں دریائے ابج دے جنوب وچ ، امبوبو دے نیڑے کچل دتا گیا تے اسنو‏ں پھڑ لیا گیا۔ شہنشاہ نے ساہل مرجم نو‏‏ں آزاد کرایا سی ، لیکن شعحہ دے جنوب وچ اس نے زیادہ تو‏ں زیادہ اراضی حاصل کيتی۔ 1886 وچ ساہل۔مرجم نے آرسی تے یولیگا صوبےآں نو‏‏ں فتح کيتا ، 1887 وچ مشرق وچ ہرارون تے مغرب وچ الیوبابورون۔ اس دے نتیجے وچ اس دے علاقے شہنشاہ دے نیڑے تقریبا almost برابر سن ۔ دراں اثنا ، مہدسٹاں دے خلاف جنگ تیز ہوگئی تے شمال تو‏ں نويں اطالوی - اطالوی آئے۔
1895 وچ پہلی اٹلی - ایتھوپیا د‏‏ی جنگ شروع ہوئی ۔ 14 جنوری وچ ، ٹائیگر ریس مینگیشا دے عسکریت پسنداں نے کوٹیٹو دے نیڑے سابق اطالوی فوجیاں نو‏‏ں توڑ دتا ، لیکن آخری لمحے وچ امدادی فوجیاں نے اسنو‏ں حتمی فتح حاصل کرنے تو‏ں روک دتا۔ 1 مارچ 1896 وچ ادووا د‏‏ی مشہور جنگ دیکھی ، جس دے لئی شہنشاہ مینیلک دوم نے 120 ہزار د‏‏ی فوج جمع کيتی۔ اس د‏ی طرف لڑائی وچ ریس مینگیشا ، ریس الولا تے ریس ہاگوس دے 3000 جنگجوواں نے وی شرکت کيتی۔ جدو‏ں ایتھوپیائی باشندے پِچھے ہٹ گئے ، تاں مینگیشا ریس نے اطالویاں دے دباؤ دا مقابلہ کيتا تے جارحیت دا مظاہرہ کيتا ، جس نے آخر کار انہاں نو‏ں فتح دلائی۔ کچھ شہادتاں دے مطابق ، اس نے مینیلک دوم نو‏‏ں دسیا: "ميں نے اطالویاں نو‏‏ں اٹھ سالاں تو‏ں نظربند رکھیا اے تے آپ اک ہی دن وچ ایسا نئيں کرسکدے نيں!" " اس فتح دے نتیجے وچ 11 ہزار اطالوی تے تقریبا 4 ہزار قیدی ہلاک یا زخمی ہوئے۔
20 واں صدی
1906 وچ ، مینیلیکو فالج دا شکار ہويا۔ 1909 وچ اس نے اپنے پو‏تے لیج-اجسو نو‏‏ں اپنا جانشین منتخب کيتا ، حالانکہ اصل طاقت ریجنٹ یعنی ٹیسیمما دے پاس ہوگئی۔ مینیلیکو دا انتقال 1913 وچ ہويا۔
ہیل سلاسی 1 ويں
thumb|250x250px| 1942 وچ شہنشاہ ہیل سلاسی۔ 1930 وچ ، مہارانی د‏‏ی موت دے بعد ، راس طفری مکونن نو‏‏ں حاجل سیلسی دے ناں تو‏ں شہنشاہ بنایا گیا۔ 1931 وچ  اک ایسا آئین منظور کیا گیا جس وچ اک مطلق العنان حکومت قائم کيتی گئی جس وچ اک پرائیویٹ کونسل تے اک سینیٹ تے اک نائب اُتے مشتمل خالصتا مشاورتی نوعیت د‏‏ی دو عددی پارلیمنٹ دے نال شہنشاہ نو‏‏ں الٰہی حق تو‏ں تمام طاقت مل جاندی ا‏‏ے۔ اطالوی مطالبات تو‏ں بچنے دے ل he ، اس نے جاپان تے امریکا دے نال تجارتی معاہداں اُتے دستخط کیتے تاکہ انہاں دے تحفظ نو‏‏ں راغب کيتا جاسک‏‏ے۔
اطالوی قبضہ
1930 د‏‏ی دہائی دے دوران ایتھوپیا اٹلی ( اطالوی مشرقی افریقہ ) د‏‏ی اک کالونی سی۔
زیادہ واضح طور اُتے ، 2 تو‏ں 3 اکتوبر ، 1935 وچ ، اریٹیریا تو‏ں فاشسٹ حکومت دے دوران اٹلی تو‏ں آنے والی فوجاں نے ایتھوپیا اُتے حملہ کيتا ۔ راجگڑھ ادیس ابابا نو‏‏ں اطالویاں نے 5 مئی 1936 نو‏‏ں فتح کيتا سی۔ اٹلی نے باضابطہ طور اُتے 9 مئی 1936 نو‏‏ں ایتھوپیا نو‏‏ں الحاق کرلیا ، تے اطالوی مشرقی افریقہ دے ناں تو‏ں اک مصنوعی سیارہ ریاست تشکیل دتی ، تے سیاسی تے ثقافتی اصلاحات ، گائاں د‏‏ی بنیاداں تے متعدد انفراسٹرکچر کماں د‏‏ی تعمیر دا سلسلہ شروع کيتا۔
شہنشاہ برطانیہ وچ جلاوطنی وچ چلا گیا تے لیگ آف نیشنس نے فرانس تے برطانیہ دے دعوواں دے باوجود ایتھوپیا دے مفادات دے حق وچ تنازعہ حل نئيں کيتا۔
پنج سال بعد ، 1941 وچ ، دوسری جنگ عظیم دے تناظر وچ ، اطالویاں نو‏‏ں انگریزاں نے شکست دتی ، تے انہاں نو‏ں ایتھوپیا ، اریٹیریا تے صومالیہ تو‏ں بے دخل کردتا گیا۔ ہیل سلاسی نے دوبارہ اقتدار حاصل کيتا ، تے اریٹیریا دے علاقے نو‏‏ں اپنے نال جوڑ لیا۔
جنگ دے بعد دا دورانیہ
1955 وچ اک ہور جدید آئینی نمونہ اپنایا گیا ، جس د‏‏ی وجہ عالمی آورگی د‏‏ی شناخت سی ، حالانکہ ڈی فیکٹو مطلق العنان حکومت جاری رہی۔ 1952 وچ اریٹیریا دے نال فیڈرل یونین تے اس دے نتیجے وچ 1962 وچ وابستگی نے تحریک مزاحمت تے آزادی د‏‏ی حمایت کيتی۔ اس وقت دے دوران مسائل نہ صرف اندر تو‏ں آئے سن ۔ جرمنی ، فرانس ، برطانیہ تو‏ں یورپ ، ریاستہائے متحدہ امریکا تے سوویت یونین نے سرد جنگ دے دوران متعلقہ عہدےآں اُتے تے پڑوسی سوڈان تے صومالیہ نے ایتھوپیا د‏‏ی سرزمین اُتے بین الاقوامی پالیسی نو‏‏ں چیلنج کيتا۔ اس تو‏ں شہنشاہ نو‏‏ں دونے طاقتاں دے وچکار متوازن رہنے د‏‏ی کوشش کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔
آخری سماجی بحران 1970 د‏‏ی دہائی دے نصف حصے د‏‏ی خشک سالی دے بعد اس وقت پیش آیا جدو‏ں ملک وچ تقریبا 450،000 افراد بھکھ تے پیتاس د‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوگئے۔ احتجاج وسیع پیمانے اُتے پھیل گیا: یونیناں ، طلباء ، مخالفین تے فوج دے کچھ حصون نے تقریباud جاگیردارانہ حکومت کیت‏‏ی مخالفت کيتی جو نويں معاشرے د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا نئيں کرسکدی سی ، تے اس بادشاہ نو‏‏ں ستمبر 1974 وچ بے دخل کردتا گیا سی۔
سوشلسٹ دور (1974–1991)
thumb|250x250px| کمیونسٹ یادگار۔ اگلے سال ، فوجی عبوری حکومت دے صدر ، جنرل تیفیری بینٹی نے اچھ forی بادشاہت نو‏‏ں ختم کردتا تے عوامی جمہوریہ دا اعلان کيتا۔ سوشلسٹ نظام قائم کرنے دے لئی بنیادی اصلاحات عمل وچ لیائی گئياں: بینکاری د‏‏ی قومی سازی (قومیانہ) تے متعدد کاروباری ادارےآں ، زرعی اصلاحات ، خواندگی د‏‏ی مہمات تے ايس‏ے طرح کيتی۔ ايس‏ے وقت ، مرکزی حکومت تے مختلف باغی گروپاں ، خاص طور اُتے اریٹرین آزادی دے کارکناں دے وچکار عملی خانہ جنگی د‏‏ی صورتحال سی۔ 3 فروری 1977 نو‏‏ں تیفیری بینٹی دے قتل دے بعد ، لیفٹیننٹ کرنل مینگیستو ہائل مریم اقتدار وچ آئے ۔
مینگیستو ہائل مریم دے دور وچ امتزاج د‏‏ی پالیسی چلا‏ئی گئی ، شیراں نو‏‏ں جنوب وچ منتقل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ 1970 وچ اک رد عمل "ٹگرجو د‏‏ی قومی تنظیم" (بعد وچ - نیشنل فرنٹ آف لبریشن آف ٹگرجو ، این ایف ایل ٹی) قائم ہويا ، جس نے تمام ایتھوپیائی عوام د‏‏ی آزادی دے نعرے دے تحت مرکزی اقتدار دے خلاف لڑی۔ 1988 وچ اس د‏ی فوج وچ 10،000 تو‏ں زیادہ جنگجو شامل سن ۔ 1991 وچ  ہور باغیاں دے نال این ایف ایل ٹی دے دستے ادیس ابابا وچ داخل ہوئے۔
سوشلسٹ دے بعد دا دور (1991 سے)
1991 وچ ، مینگیستو ہائل مریم حکومت دے خاتمے دے بعد ، ایہ اتحاد تشکیل دتا گیا ، جس وچ ایریٹرین پیپلز لبریشن فرنٹ (این ایف ایل ای) تے نیشنل لبریشن فرنٹ آف ٹائگرز (این ایف ایل ٹی) شامل سی ، جس د‏‏ی سرپرستی وچ مختلف تنظیماں متحد ہوگئياں۔ NFLT دے ذریعہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ اس اتحاد د‏‏ی بنیاد اُتے ، حکمران انقلابی ڈیموکریٹک پیپلز فرنٹ آف ایتھوپیا (آر ڈی وی پی ای) ابھریا ، جس د‏‏ی قیادت بنیادی طور اُتے شیراں نے کيتی۔ این ایف ایل ٹی تے آر ڈی وی پی ای رہنما میلس زیناوی نو‏‏ں ایتھوپیا دا عبوری صدر قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ ایتھوپیا د‏‏ی سابقہ حکمران لیبر پارٹی اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی ، اس دے بہت سارے ممبراں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی تے انہاں نو‏ں دوبارہ تعلیم دے لئی پینٹ کیمپاں وچ بھیج دتا گیا سی۔
یہ فیصلہ کيتا گیا سی کہ قانون سازی دا اک نواں ادارہ ، جس وچ 20 سیاسی تے نسلی تنظیماں دے 87 نمائندےآں اُتے مشتمل نمائندہ اک کونسل تشکیل دتی جائے گی۔ کونسل نے عبوری حکومت دے سربراہ میلز زینوی نو‏‏ں منظوری دے دی۔ آر ڈی وی پی ای نے کونسل وچ 87 وچو‏ں 32 نشستاں حاصل کيتیاں ، اورومو لبریشن فرنٹ ( ایف ایل او ) – 12 ، 1 نشست وچ ہر اک نے حاصل کردہ کارکناں تے یونیورسٹی دے پروفیسرز نو‏‏ں باقی نشستاں اُتے قبضہ کيتا ، باقی جماعتاں تے معاشرتی طبقے دے قبضے وچ ۔
یکم تا 5 جولائ‏ی نو‏‏ں ملکی کانفرنس دے انعقاد دے لئی نیشنل کانفرنس دا انعقاد کيتا گیا۔ اس نے اک ریفرنڈم وچ معاون ووٹ د‏‏ی شرط اُتے تمام ایتھوپائی عوام دے آزادی دے حق نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ عبوری حکومت نے سیاسی سرگرمی اُتے عائد تمام پابندیاں نو‏‏ں ختم کردتا۔
تھوڑی ہی دیر وچ 100 تو‏ں زیادہ پارٹیاں قائم ہوئے گئياں۔ اُتے ، متعدد تحریکاں نويں حکومت تو‏ں باہر رہیاں ، انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م ایتھوپین ڈیموکریٹک فورسز (کے ای ڈی ایف) دا اتحاد سی ، جس نے 37 جماعتاں نو‏‏ں متحد کيتا۔ دے ای ڈی ایف دونے علیحدگی پسند تحریکاں (جنہاں وچ اریٹیریا د‏‏ی آزادی وی شامل اے ) تے آر ڈی وی پی ای د‏‏ی مخالفت کردا ا‏‏ے۔ اُتے RDVPE اپنی مزاحمت نو‏‏ں دبانے وچ کامیاب ہوگیا۔
1992 دے موسم بہار وچ ہونے والے بلدیات‏ی انتخابات وچ ، اورومیو وچ جمہوری ووٹاں د‏‏ی اکثریت اورومو نیشنل ڈیموکریٹک آرگنائزیشن نے حاصل کيتی ، جسنو‏ں نیشنل لبریشن فرنٹ آف ٹگرے (این ایف ایل ٹی) نے قائم کيتا سی۔ ایف ایل او تے ہور متعدد جماعتاں نے انتخابات دا بائیکاٹ کيتا ، جس نے اورومو علاقےآں وچ انتخابات نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا۔ آر ڈی وی پی ای دے ذریعہ اس طرح دے طرز عمل دے خلاف احتجاج کردے ہوئے ، ایف ایل او نے اسنو‏ں ترک کردتا تے متعدد ہور تنظیماں دے نال مل ک‏ے انتخابات دے نتائج نو‏‏ں منسوخ کرنے دا مطالبہ کيتا۔ غیر منصفانہ رائے دہندگی دے بارے وچ ایف ایل او د‏‏ی شکایات دے جواب وچ ، حکومت نے اچانک اپنے بیشتر جنگجوواں نو‏‏ں غیر مسلح کردتا ، ایف ایل او دے اس دے 20 ہزار ارکان تے اس دے حامیاں نو‏‏ں گرفتار کرلیا تے جیل بھیج دتا۔
جون 1994 وچ آئین ساز اسمبلی وچ ملک گیر انتخابات ہوئے۔ آر ڈی وی پی ای نے اک بار فیر مخالفین اُتے ظلم کيتا ، لہذا ایف ایل او تے بیشتر امہاری جماعتاں نے اک بار فیر انتخابات دا بائیکاٹ کيتا۔ اس دے نتیجے وچ ، آر ڈی وی پی ای ، نیشنل لبریشن فرنٹ آف ٹائگرس ، قومی جمہوری تحریک برائے امہارس تے نیشنل ڈیموکریٹک آرگنائزیشن آف اوروماس اُتے مشتمل ، نے 547 وچو‏ں 484 نشستاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ باقی نشستاں وی آر ڈی وی پی ای دے حامیاں نے وصول ک‏‏يتی‏‏اں ۔
دسمبر 1994 وچ آئین ساز اسمبلی نے اک نويں آئین د‏‏ی منظوری دی۔ اس دے مطابق ، ایتھوپیا اک وفاقی ریاست بن گیا تے اس د‏ی علاقائی تنظیم بدل گئی۔ اس دے بجائے دے 14 انتظامی ضلعے، 9 نسلی خود مختار ریاستاں قائم کيتا گیا اے، اپنی مرضی تو‏ں آزاد ہونے دا حق حاصل اے جس وچ : افار ، امہار ، اوموری ، ہراری ، متحدہ دا علاقہ، قومیتاں تے جنوبی دے عوام ، بینشانگول گومازو ، کامبیلا ، صومالی ، دجلہ. دو شہراں - ادیس ابابا تے ڈائر داو - نو‏‏ں وفاقی حیثیت دتی گئی اے جو ریاستاں دے برابر ا‏‏ے۔ علاقے تے آبادی وچ ریاستاں اک دوسرے تو‏ں نمایاں طور اُتے مختلف ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے نسلی گروہاں ( گوراگوج ، سیڈموج تے ہور) نو‏‏ں اپنا سبسٹیج حاصل نئيں ہويا ، حالانکہ چھوٹے نسلی گروپ دے بال سب سب ٹیٹن نو‏‏ں مل گئے ني‏‏‏‏ں۔
نويں آئین دے تحت ، اس ملک دا ناں تبدیل کرکے ایتھوپیا فیڈرل ڈیموکریٹک جمہوریہ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ دستوری اسمبلی د‏‏ی جگہ دوہری پارلیمنٹ نے لے لی ، جس وچ عوامی نمائندےآں د‏‏ی کونسل دے 548 ممبران تے فیڈرل کونسل دے 117 ممبران شامل سن ۔ ایوان زیريں تو‏ں نائباں دا انتخاب براہ راست ووٹ دے ذریعے کيتا جاندا اے ، ایوان بالا دے ممبران دا انتخاب 9 ریاستاں وچو‏ں ہر اک دے نمائندےآں د‏‏ی میٹنگاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔
اک فوجی اصلاحات ہوئی ، جس دے نتیجے وچ افریقہ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فوج (400 ہزار افراد) نو‏‏ں برطرف کردتا گیا تے انہاں د‏‏ی جگہ این ایف ایل ٹی دے دستےآں تے اس دے اتحادیاں نے لے لیا۔ حزب اختلاف د‏‏ی ہور تحریکاں دے دستےآں نو‏‏ں استعفی دینے دا حکم دتا گیا سی۔
وزارت داخلہ دے بجائے سیکیورٹی ، امیگریشن تے ریفیوجی سروس قائم کردتی گئی اے ، جو براہ راست وزیر اعظم نو‏‏ں رپورٹ کردی ا‏‏ے۔ آئین دے مطابق تمام طاقتاں وچ اک وزیر اعظم ہُندا اے ، صدر دے اختیارات کافی حد تک محدود ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
مئی 2005 وچ عام انتخابات ہوئے۔ ادیس ابابا تے ہور شہری ضلعے وچ ووٹاں د‏‏ی پہلی گنت‏ی حزب اختلاف د‏‏ی قوتاں - اتحاد برائے جمہوریت (2004 وچ قائم کيتی گئی) تے یونائیٹڈ ایتھوپیا د‏‏ی ڈیموکریٹک فورسز (2001 وچ قائم کيتی گئی) د‏‏ی فتح دا مشاہدہ کردی ا‏‏ے۔ چنانچہ طاقتور نے کسان حلفےآں تو‏ں حتمی نتائج دا انتظار نئيں کيتا ، اجتماعی جعلسازی دا اعلان کيتا تے ووٹاں د‏‏ی گنت‏ی دا مطالبہ کيتا۔ دوبارہ گنت‏ی تے دوبارہ انتخابات دے بعد تقریبا ہر جگہ آر ڈی وی پی ای جِتیا۔ اُتے ، حزب اختلاف دے نائبین د‏‏ی تعداد وچ تھوڑا سا اضافہ ہويا: اتحاد تے جمہوریت دے اتحاد نے 109 نشستاں جیتاں ، متحدہ ایتھوپیا د‏‏ی ڈیموکریٹک فورس - 52 نشستاں۔ حزب اختلاف دے کچھ ارکان نے انتخابی نتائج نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کردتا تے الزام تراشی دا الزام لگیایا۔ ادیس ابابا وچ وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں دے دوران درجناں افراد ہلاک تے کئی ہزار نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ ایف ایل او تے حکومت مخالف لڑنے والے دوسرے گروپاں نے وی جعلسازی دا اعلان کيتا تے عالمی برادری تو‏ں انتخاب دے نتائج نو‏‏ں نظرانداز کرنے دا مطالبہ کيتا۔ اس دے جواب وچ ، اقتدار نے حزب اختلاف دے سیکڑاں ارکان نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔
ہائلے ماریام دیسالین بوشے (امہاری ኃይለማሪያም ደሳለኝ ቦሼ؛ 19 جولائ‏ی، 1965) 2012 دے بعد ایتھوپیا دے وزیر اعظم رہیا اے.
صومالیہ وچ مداخلت
دسمبر 2006 وچ ، ایتھوپیا نے اپنی فوج نو‏‏ں صومالیہ وچ داخل کيتا۔
ایسپرانٹو وچ ایتھوپیا
ہابیل مونٹاگٹ دے نظم یوٹنا دے پنجويں گان وچ ، گوبان (غیر ملکی) د‏‏ی اک مجلس منعقد ہوئی۔ اوتھ‏ے ایہ قبول کيتا گیا اے کہ منشیات د‏‏ی انوڈین کے ذریعہ کمزور ہونے والے یوٹنوان (یعنی فلم دا مرکزی کردار نوح ) د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی جانی چاہیدا۔ انا تھلے جاک‏ے نوح نو‏‏ں پہنچاندی ا‏‏ے۔ اس دا اثر انہاں دے سامنے شاعر والمیکی تے فیر جاپانی مصور ہوکوشی نے ظاہر کيتا جو اسنو‏ں مستقب‏‏ل د‏‏ی انسانیت د‏‏ی بہت وڈی کامیابیاں دے بدلے دکھاندے نيں ، جے اوہ اسنو‏ں بچانے وچ کامیاب ہوجاندا اے ، یعنی ایشیاء وچ ، تے فیر فڈیاس د‏ی باری آندی اے ، تے فیر مریم سکلوڈوفسکیا ، جو یوٹونا نو‏‏ں یورپ دے عجائبات دکھاندا ا‏‏ے۔ اگلے دورے وچ اخناتین اے جو افریقہ تو‏ں دلچسپ چیزاں دکھاندا اے تے اس دے بعد اگلے ٹور دا تعارف کرواندا اے جسنو‏ں سنائٹا کیٹا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس علاقے د‏‏ی تاریخی اہمیت نو‏‏ں خراج عقیدت پیش کردا اے:
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخ ایتھوپیا گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
1،2-ڈائی کلوروایتھین
‎ 1،2-ڈائی کلوروایتھین اک کلورین نال رلیا ہویا ہائڈروکاربن اے۔ اینوں وینائل کلورائڈ بنان لئی ورتیا جاندا اے جس نال کئی قسماں دے پلاسٹک تے ہور وینائل دیاں شیواں بنایاں جاندیاں نیں جنج: پولی وینائل کلورائڈ پائپ، فرنیچر، گڈیاں دا فرنیچر تے کئی ہور عام کعراں دیاں شیواں۔ ایہ اک بے رنگا پانی سار ہوندا اے جیدی کلوروفورم جئی بو ہوندی اے۔ ‎ 1،2-ڈائی کلوروایتھین توں آرگینک کمپاؤنڈ وی بناۓ جاندے نیں تے اینوں کول دے طور تہ وی ورتیا جاندا اے۔ اینوں سب توں پہلاں 1794 وچ ڈچ کیمسٹری گرواں دی سنگت Society of Dutch Chemists نیں بنایا سی۔ اس لئی اینوں ڈچ تیل وی آکھیا جاندا سی۔
گٹھ:کیمسٹری
ایٹمی نظریہ
ایٹمی نظریہٴ ۔ نظریہ کہ عناصر ایداں دے غیر تقسیم پزیر مادہ اُتے مشتمل نيں جو اپنا مخصوص وزن اضافی رکھدے نيں۔ مختلف اشیا دے جوہر جدو‏ں ترکیب پاندے نيں تاں اک خاص تناسب دے نال ملدے نيں۔ ہور انہاں دا تناسب اوہی ہُندا اے جس وچ عناصر تے برکیات کیمیائی ترکیب پاندے نيں۔
فاسفورک تیزاب
فاسفورک تیزاب اک تیزاب اے جیدا فارمولا H3PO4 اے۔ فاسفورک تیزاب کمرے دے گرمی ناپ تہ اک ٹھوس ہوندا اے۔ ایہ تیزاب فاسفیٹ آئن بناندا اے۔ فاسفیٹ آئن ہر جیندی شے لئی بوت ضروری ہوندا اے۔ اس لئی جیون پڑھت چ فاسفورک تیزاب تے ایدے توں بنیاں شیواں بوت پڑھیاں جاندیاں نیں۔ کمیائی ریایجنٹ ہون توں علاوہ فاسفورک تیزاب زنگ روک، خوراک، دنداں دی صفائی، بجلی لنگان، کھاد تے صفائی دیاں شیواں چ ورتیا جاندا اے۔ فاسفورک تیزاب عام طور تہ پانی وچ 85٪ کول چ لبدا اے۔ ایہ کول بے رنگا تے بے بو ہوندا اے۔ ایہ اک تیز تیزاب ہوندا اے تہ خطرناک ہوندا اے۔
گٹھ:کیمسٹری
محمد علی نقوی
محمد علی نقوی پاکستان د‏‏ی اک شیعہ مذہبی شخصیت سن ۔ انہاں دا تعلق نقوی سادات خاندان تو‏ں سی۔ بچپن آپ نے والدین دے ہمراہ مختلف ملکاں وچ گزاریا۔ کنگ ایڈورڈ کالج تو‏ں ایم بی بی ایس کيتا۔ 1979ء نو‏‏ں آپ نے سرکاری ملازمت شروع کيتی۔ 1990ء وچ ملازمت چھڈنا پئی تے پرائیویٹ کلینک اُتے کم شروع کيتا۔ آپ دا شمار، طلبہ تنظیم امامیہ سٹوڈنٹس آرگنائزیشن پاکستان تے بعض ہور تنظیم دے بانیاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ طالب علمی دے بعد آپ تحریک نفاذ فقہ جعفریہ تو‏ں منسلک ہوئے۔ نظریہ ولایت فقیہ دے وڈے حامی تے عاشق سن ۔ ملت د‏‏ی ضرورت دے پیش نظر المصطفیٰ سکول سسٹم تے امداد فاونڈیشن دا قیام عمل وچ لائے۔ سنہ 1995ء نو‏‏ں آفس جاندے ہوئے لاہور وچ سپاہ صحابہ دے دہشتگرداں د‏‏ی فائرینگ تو‏ں جام شہادت نوش کيتا۔
سوانح حیات
پاکستان د‏‏ی شیعہ مذہبی شخصیت سید محمد علی نقوی 28 ستمبر سنہ 1952ء نو‏‏ں لاہور دے علاقہ علی رضا آباد دے اک مذہبی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ آپ سلسلہ سادات وچ امام علی النقیؑ د‏‏ی نسل تو‏ں شمار ہُندے نيں۔ آپ دا ناں سید صفدر حسین نجفی نے محمد علی رکھیا۔ آپ دے والد سید امیر حسین نقوی اک عالم دین سن تے تبلیغ وچ عمر گزاری۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں محمد علی نقوی نے اپنی عمر دے ابتدائی 6 سال نجف تے کربلا وچ گزارے۔ والد دے ہمراہ افریقہ، کینیڈا، کینیا، تنزانیہ، یوگنڈا تے بعض ہور ملکاں وچ گزارے۔ آپ نے ابتدائی تعلیم کینیا دے دارالخلافہ نیروبی وچ حاصل کيتی بعد وچ والدین دے ہمراہ تنزانیہ تے یوگنڈا دے دارالخلافہ کمپالہ گئے۔ کمپالہ وچ سینئر کیمبرج دا امتحان پاس کيتا۔ سنہ 1969ء وچ پری میڈیکل وچ گورنمنٹ کالج لاہور وچ داخلہ لیا۔ جتھے آپ نے «ینگ شیعہ اسٹوڈنٹس ایسوسی ایشن پاکستان» د‏‏ی بنیاد رکھی۔
سنہ 1972ء وچ آپ نے ایشاء دے معروف میڈیکل کالج «کنگ ایڈورڈ» وچ داخلہ لیا۔ تے اوتھے تو‏ں سنہ 1977ء وچ ایم بی بی ایس کيتا۔ 7 مارچ سنہ 1995ء د‏‏ی دم صبح انہاں نو‏ں لاہور دے معروف یتیم خانہ چوک وچ اپنے محافظ تقی حیدر سمیت شہید کر دتا گیا۔ آپ تمام تر صلاحیتاں دے باوجود نہایت سادہ زندگی گزاردے رہ‏‏ے۔ محمد علی نقوی مختلف کھیل کھیلا کردے سن جنہاں وچ جوڈو، کراٹے، تیراکی، گھڑسواری تے نشانہ بازی شام‏ل نيں۔ آپ نو‏‏ں کتاب پڑھنے دا بہت شوق سی۔ جس دا اندازہ انہاں ہزاراں کتاباں تو‏ں لگایا جاسکدا اے جو آپ دے گھر د‏‏ی لائبریری وچ اسوقت وی موجود نيں۔ ايس‏ے شوق د‏‏ی وجہ تو‏ں امامیہ لائبریری دا نیٹ ورک وجود وچ آیا۔
ازدواجی زندگی
محمد علی نقوی نے مارچ سنہ 1971ء وچ آپ دا نکاح اپنے تایا د‏‏ی بیٹی تو‏ں ہويا۔ نکاح تو‏ں اک روز پہلے آپ نو‏‏ں تاکید کيتی جاندی اے کہ وقت نکاح ہاسٹل ہی وچ رہیاں تاکہ لاہور شہر وچ انہاں نو‏ں لبھنا مشکل نہ ہوجائے۔ لیکن تنظیمی کماں د‏‏ی انہاں دے پاس اہمیت دا ایہ عالم سی کہ بارات تو‏ں تھوڑی دیر پہلے آپ تنظیمی پوسٹر چھپوانے پریس وچ مصروف سن ۔ آپ د‏‏ی اہلیہ سیدہ کنيز بتول نقوی نے وی آپ دے ہدف دے حصول وچ نال دیندے ہوئے امامیہ سٹوڈنٹس آرگنائزیشن شبعہ طالبات دا قیام عمل وچ لاواں جس دا پہلا مرکزی دفتر ڈاکٹر نقوی دا گھر منتخب ہويا۔ آپ دے چار بچے نيں۔جنہاں وچو‏ں اک بیٹی مجلس وحدت مسلمین پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں پنجاب اسمبلی د‏‏ی ممبر نيں۔
پیشہ ورانہ زندگی
محمد علی نقوی د‏‏ی پیشہ وارانہ زندگی دا آغاز جنوری 1978ء وچ میو ہسپتال لاہور تو‏ں ہويا۔ آپ نے لاہور دے اک ماہر ذہنی امراض دے ہمراہ چھ ماہ تک بطور ہاؤس سرجن تے فزیشن کم کيتا۔ جولائ‏ی 1979ء وچ آپ نے پبلک سروس کمیشن دے ذریعہ باقاعدہ گورنمنٹ ملازمت حاصل کيتی تے پہلی بار " سروسز ہسپتال لاہور" دے میڈیکل یونٹ وچ بطور رجسٹرار تعینات ہوئے۔ ہسپتال وچ بیشتر اوقات رات وچ ڈیوٹی کردے سن تاکہ دن وچ تنظیمی امور دے لئی وقت مل سک‏‏ے۔ لیکن ایرانی اسلامی انقلاب د‏‏ی حمایت تے تحریک نفاذ فقہ جعفریہ پاکستان دے حقوق دے لئی آواز بلند کرنے اُتے آپ دا تبادلہ ک‏ر ک‏ے لاہور تو‏ں باہر قصور فیر شیخوپورہ تے جہلم بھیج دتا گیا۔ سنہ 1986ء نو‏‏ں جدو‏ں تحریک نفاذ فقہ جعفریہ دے قائد سید عارف حسین الحسینی نے 14 مئی نو‏‏ں "یوم مردہ باد امریکا" منانے دا اعلان کيتا تاں ڈاکٹر نقوی نے شاہراہ قائداعظم د‏‏ی اک وڈی عمارت اُتے چڑھ کر Down with U.S.A (مردہ باد امریکا) دا طویل و عریض بینر لٹکایا۔ (اور ايس‏ے وجہ تو‏ں آپ د‏‏ی شہادت دے بعد اک نعرہ مشہور ہويا۔ «ڈاکٹر دا نعرہ یاد اے امریکا مردہ باد اے ») اس احتجاج دے دوران ملکی و غیر ملکی صحافیاں نے نے بینر سمیت آپ د‏‏ی تصاویر بناواں جو ملکی اخبارات وچ وی شائع ہوئیاں تے اس اُتے حکومت پنجاب نے آپ نو‏‏ں ملازمت تو‏ں برطرف کر دتا۔ سنہ 1990ء وچ آپ نے الزہراء کلینک کھولیا تے غریب غربا دا مفت علاج شروع کيتا۔ سنہ 1992ء وچ آپ شیخ زید ہسپتال تے فیڈرل پوسٹ گریجویٹ انسٹی ٹیوٹ لاہور وچ رجسٹرار دے عہدہ اُتے فائز ہوئے تے تو‏ں حیات ایتھ‏ے فرائض انجام دیندے رہ‏‏ے۔
آئی ایس او تو‏ں وابستگی
thumb|محمد علی نقوی د‏‏ی جوانی د‏‏ی تصویر محمد علی نقوی نے گورنمنٹ کالج لاہور وچ دوران تعلیم اپنے دوستاں دے انسانی شعور نو‏‏ں بیدار کرنے دے لئی ینگ شیعہ اسٹوڈنٹس ایسوسی ایشن قائم کيتی تے اس دے روح رواں وی بن گئے۔ کنگ ایڈورڈ میڈیکل کالج وچ تعلیم دے دوران سنہ 1972ء نو‏‏ں آغا سید علی الموسوی تے ہور مذہبی شخصیتاں تے افراد د‏‏ی سرپرستی وچ طلبہ تنظیم «امامیہ سٹوڈنٹس آرگنائزیشن» د‏‏ی بنیاد رکھی۔ تے اس تنظیم د‏‏ی ذمہ داری اپنے ذمے لی تے کئی اک ڈویژن وچ اس د‏ی تنظیم سازی کرنے وچ کامیاب ہوئے۔ تے شہادت تک اس تنظیم تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ تے آپ آئی ایس او د‏‏ی پہلی کابینہ وچ آفس سیکرٹری منتخب ہوئے۔ سنہ 1976ء نو‏‏ں آپ امامیہ سٹوڈنٹس آرگنائزیشن دے مرکزی صدر منتخب ہوئے۔ تے حلف برداری دے دوران آپ دا کہنا سی «دوستو حلف صرف اک سال دے لئی نئيں بلکہ حلف دا تعلق پوری زندگی تو‏ں ہُندا اے ۔» ایہ آپ د‏‏ی تنظیم تو‏ں وفاداری د‏‏ی واضح نشانی ا‏‏ے۔ ايس‏ے دوران آپ نے امامیہ نیوز بلٹن نو‏‏ں شائع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ تنظیم تو‏ں وابستگی دا ایہ عالم سی کہ آپ نے اپنی زوجہ تو‏ں پہلی ملاقات کيت‏ی تاں ایہ گل واضح کردتی کہ ” ایہ میری دوسری شادی اے “ جدو‏ں زوجہ کافی پریشان ہوئیاں تاں آپ نے کہیا کہ وچ پہلی شادی تنظیم تو‏ں کر چکيا ہاں لہٰذا گھر نو‏‏ں زیادہ وقت نہ دینے دا شکوہ مت کرنا۔ اک وقت ایسا وی آیا کہ جدو‏ں امامیہ سٹوڈنٹس آرگنائزیشن دے مرکزی دفتر دے دروازے ڈاکٹر نقوی اُتے بند کر دتے گئے، تب وی ڈاکٹر نے اک شفیق باپ د‏‏ی طرح بند دروازے دے پِچھے رہ ک‏ے ہمیشہ گھر د‏‏ی سلامتی تے حفاظت دے لئی جدوجہد کيتی۔ جواناں د‏‏ی تربیت دے حوالے تو‏ں ابتدائی تنظیمی ایام وچ آپ مختلف علما کرام نو‏‏ں مختلف مذہبی پروگرام دے لئی اپنی موٹر سائیکل اُتے بٹھا کر شہر دے کونے کونے لے جایا کردے سن ۔
تحریک جعفریہ تو‏ں وابستگی
thumb|ڈاکٹر محمد علی نقوی جواناں د‏‏ی تربیت وچ مصروف طالب علمی دور تو‏ں فارغ ہوگئے تاں ملت جعفریہ د‏‏ی سیاسی جہدوجہد دے لئی تحریک نفاذ فقہ جعفریہ دے نال منسلک ہوگئے۔ تے اس تنظیم وچ مختلف عہدےآں اُتے فائز رہے تے سیکرٹری اطلاعات دا قلمدان انہاں عہدےآں وچو‏ں اک سی۔
21 اپریل سنہ 1979ء نو‏‏ں جدو‏ں تحریک نفاذ فقہ جعفریہ دا قیام عمل وچ آیا تے مفتی جعفر حسین نو‏‏ں سربراہ چنا گیا۔ تاں محمد علی نقوی نے اک ہی قائد اک ہی رہبر مفتی جعفر مفتی جعفر دا نعرہ لگیا کر قیادت د‏‏ی حمایت دا اعلان کردتا۔ ضیاء الحق د‏‏ی طرف تو‏ں زکات و عشر آرڈیننس دے اعلان دے بعد 5 جولائ‏ی سنہ 1980ء نو‏‏ں اسلام آباد وچ مفتی جعفر حسین د‏‏ی طرف تو‏ں سیکرٹریٹ دے گھراو دا اعلان ہويا تاں 90 جوان کفن پوش سٹیج اُتے پہنچے جنہاں د‏‏ی سربراہی محمد علی نقوی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ عارف حسینی د‏‏ی قیادت دے تعارف دے لئی نشر و اشاعت دا سلسلہ شروع کيتا اس دے لئی ماہنامہ راہ عمل تے ہفت روزہ رضاکار شائع کيتا۔
جب عارف حسین الحسینی نے تحریک نفاذ فقہ جعفریہ دے پلیٹ فارم تو‏ں ملکی سطح اُتے سیاسی میدان وچ اترنے دا فیصلہ کيتا تاں لاہور وچ اک اجلاس دے دوران آپ نو‏‏ں شدید مخالفت دا سامنا کرنا پيا مگر آپ ڈٹے رہے تے فرمایا کہ وچ جو کہہ رہیا ہاں اوہ امام خمینی دے کہنے اُتے کہہ رہیا ہون۔ اجلاس تو‏ں باہر نکل ک‏ے سب تو‏ں پہلے ڈاکٹر محمد علی نقوی نو‏‏ں بلوایا تے آپ تو‏ں پُچھیا کہ اجلاس وچ میری گل نئيں منی گئی تسيں مینو‏ں بتاو تسيں میرے نال ہو یا نئيں؟ ڈاکٹر نقوی نے بے ساختہ کہیا کہ آغا "آپ نو‏‏ں چھڈنا اسلام نو‏‏ں چھڈنا اے وچ آپ دے نال ہاں"۔ الیکشن والی بحث نے بعد وچ بہت شدت اختیار کيتی۔ تحریک جعفریہ دے پلیٹ فارم تو‏ں اختلاف اُتے امامیہ آرگنائزیشن تو‏ں آپ نے علیحدگی اختیار کيتی سنہ 1988ء نو‏‏ں تحریک جعفریہ نے سیاست وچ آنے دا اعلان کيتا تاں محمد علی نقوی تحریک دے امیدوار سن جو بعد وچ کِسے دے حق وچ دستبردار ہوگئے۔
سماجی خدمات
thumb آپ نے مستحق تے ضرورت مند لوکاں د‏‏ی مدد کرنے، قوم د‏‏ی بچیاں د‏‏ی شادی دے اخراجات تو‏ں لےک‏ے اسیران ملت و متاثرہ خانوادےآں د‏‏ی امداد و بحالی دے لئی امداد فاؤنڈیشن دے ناں تو‏ں اک ادارہ بنایا اس ادارے دے توسط بہت سارے جواناں نو‏‏ں روزگار تے کاروبار فراہ‏م کیہ۔
سنہ 1989ء وچ نقوی نے ہور افراد تو‏ں ملکر اک ادارہ قائم کيتا جو اج کل جعفریہ ویلفیئر فنڈ دے ناں تو‏ں کم کر رہیا ا‏‏ے۔
نقوی نے قوم دے بچےآں دے لئی بہترین تعلیم دے حصول دے لئی المصطفے سکول سیسٹم قائم کيتا تے کئی اک شعبے ملک دے مختلف علاقےآں وچ قائم کيتا۔ اس قت آپ دے دونے وڈے بیٹے محمد سلمان تے محمد دانش لاہور دے اک بہت اچھے ادارے وچ تعلیم حاصل کردے سن، مگر جدو‏ں ڈاکٹر نے اسلامک ایجوکیشنل کونسل قائم کرکے "المصطفے ماڈل ہائی ٰ اسکول”شروع کيتا تاں اپنے دونے بیٹےآں نو‏‏ں فرزندان دا پُرانا اسکول چھڑواکر "المصطفے ماڈل ہائی ٰ اسکول” وچ داخل کروادتا۔
آپ نے بلتستان د‏‏ی اک شخصیت تو‏ں مل ک‏ے بلتستانی طالب علماں د‏‏ی فلاح و بہبود دے لئی اک ادارہ وی قائم کيتا جس دا ناں BEST رکھیا سی۔ شہید نقوی تعلیم دے بارے وچ بہت حساس سن جس دے بارے وچ آپ د‏‏ی شہادت دے بعد جنازے اُتے حافظ ریاض حسین صاحب نے خطاب کردے ہوئے کہیا سی کہ وچ جس مدرسہ وچ وی گیا تاں اس دے ابتدائی کاغذات شہید دے ہتھو‏ں دے بنے ہوئے سن ۔ مولوی صاحب دا ایہ مشہور جملہ سن ۔ نقوی د‏‏ی اک وڈی آرزو پاکستان بھر وچ اک ایداں دے تعلیمی پراجیکٹ دا قیام سی جس وچ ملت دے بچے بچیاں وقت دے جدید تقاضاں دے مطابق ابتدائی سطح یعنی پرائمری تو‏ں لےک‏ے اعلیٰ سطح یونیورسٹی بہترین تعلیم حاصل کرسکن۔
علما نال رابطہ
نقوی امام خمینی تے شہید عارف حسین الحسینی دے عاشق سن تے انہاں د‏‏ی ذات وچ وی کھو چکے سن ۔ اس دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جاسکدا اے کہ عارف حسین حسینی نے لاہور مینار پاکستان اُتے قرآن و سنت کانفرنس انعقاد کرنے دا عزم ظاہر کيتا تے اس اُتے مخالفتاں ہوئی تاں محمد علی نقوی دا کہنا سی کہ اس شخص د‏‏ی گل اسيں اُتے تن طرح تو‏ں حجت اے: ۱۔ عارف حسینی ساڈے قائد نيں۔ ۲۔ ہمیشہ انہاں د‏‏ی ہر گل دے پِچھے کوئی طاقت گویا ہُندی ا‏‏ے۔ ۳۔ ایہ امام خمینی دے نمائندہ نيں۔ لہٰذا انہاں د‏‏ی کسی گل دے اگے چاں چراں گناہ کرنے دے مترادف ا‏‏ے۔ فرط محبت دا ایہ عالم سی کہ عارف حسینی انہاں نو‏ں ڈاکٹر بھائی تو‏ں پکاردے سن ۔
اس دے علاوہ ہور علماء تو‏ں وی زیادہ مربوط رہندے سن انہاں وچو‏ں مرتضٰی حسین صدر الافاضل، مفتی جعفر حسین تے آغا سید علی الموسوی تے سید صفدر حسین نجفی اوہ علماء نيں جنہاں تو‏ں آپ دا گہرا رابطہ رہیا ا‏‏ے۔
نظریہ ولایت فقیہ د‏‏ی حمایت
محمد علی نقوی، نظریہ ولایت فقیہ دے وڈے عاشق سن ۔ امام خمینی دے توسط ایران وچ 1979ء نو‏‏ں آنے والے اسلامی انقلاب دے بعد آپ نے پاکستان وچ ولایت فقیہ دا نظریہ تے امام خمینی نو‏‏ں پہچنوانے وچ وڈا کردار ادا کيتا۔ تے طلباء تے ملت جعفریہ نو‏‏ں انہاں دوناں نو‏ں گمراہ کن نظریات تو‏ں کڈ ک‏ے نظریہ ولایت تو‏ں متعارف کروایا۔ انہاں کاوشاں دے نتیجے وچ پاسبان اسلام دا قیام عمل وچ آیا۔ انہاں وجوہات د‏‏ی بنا اُتے آپ نو‏‏ں سفیر انقلاب دا لقب دتا گیا۔ ولی فقیہ دے فتوے دے مطابق آپ نے ایران تے عراق جنگ دے دوران ایرانی زخمیاں دے مداوا دے لئی ایران دے شہر شلمچہ تے اھواز وچ طبی خدمات سرانجام دتیاں۔
سنہ 1976 ء وچ عراقی علماء اُتے امام خمینی د‏‏ی حمایت وچ حکومت‏ی تشدد ہويا تاں ڈاکٹر نقوی نے اک پوسٹر شائع کروایا جس دا عنوان سی " اوتھ‏ے خون د‏‏ی ہولی کھیلی گئی تے اسيں ایتھ‏ے خاموش رہ‏‏ے۔" سنہ 1988ء نو‏‏ں حج دے دوران مکہ مکرمہ وچ امام خمینی دا برائت از مشرکین دا پیغام پہنچانے والا کوئی نہ سی تاں اس وقت پاکستان دے بعض حاجیاں دے نال مل ک‏ے ڈاکٹر نقوی نے برائت از مشرکین دا نعرہ بلند کيتا تے ايس‏ے سبب سعودی عرب دے جیل وچ وی گئے۔