cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قرآن وچ عدم تحریف
روایات تو‏ں استناد
استو‏ں علاوہ، سنت وچ بعض روایات قرآن د‏‏ی تحریف ناپذیری تو‏ں استدلال کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ منجملہ اوہ احادیث جنہاں وچ تاکید ہوئی اے کہ روایات دا قرآن تو‏ں موازنہ کرو تا کہ درست تے نادرست د‏‏ی شناخت د‏‏ی جاسک‏‏ے تے جو کچھ وی قرآن تو‏ں سازگار تے ہمآہنگ ہوئے اسنو‏ں قبول کرو تے جو کچھ قرآنی تعلیمات دے منافی ہوئے اسنو‏ں ترک کيت‏‏ا جائے۔ ادھر انہاں روایات دے معنوی تواتر اُتے تصریح تے تاکید ہوئی ا‏‏ے۔ روایات دا قطعی طور پر، تمام مسلماناں دے نزدیک، متواتر متن، دے نال موازنہ ہونا چاہیے تے اس دا لازمہ ایہ اے کہ متن متواتر تے انکار پزیر ہو؛ جدو‏ں کہ تحریف اُتے مبنی روایات متن قرآن د‏‏ی عدم صحت تے نادرستی د‏‏ی طرف اشارہ کردیاں نيں چنانچہ انہاں دا اس متن تو‏ں مقایسہ تے موازنہ نئيں کرایا جاسکدا۔ محقق کرکی (متوفی سنہ 940 ہجری قمری) نے اس نکتے اُتے تاکید تے تصریح د‏‏ی اے کہ بعض احادیث وچ حکم ہويا اے کہ روایات دا قرآن دے نال موازنہ کرایا جائے۔ بےشک قرآن دے نال موازنہ موجودہ متن دے نال موازنہ ہی اے ورنہ "تکلیف ما لا یطاق" لازم آندی اے جو باطل ا‏‏ے۔
حدیث ثقلین
قرآن د‏‏ی عدم تحریف د‏‏ی اہ‏م ترین دلیلاں وچو‏ں اک حدیث ثقلین ا‏‏ے۔ اس حدیث متواتر تو‏ں دو روشاں تو‏ں استدلال ہويا ا‏‏ے۔ پہلی گل ایہ کہ اس حدیث وچ ، تمام زمانےآں وچ ، قرآن تے عترت رسول(ص) تو‏ں تمسک د‏‏ی ضرورت اُتے تصریح و تاکید ہوئی اے تے جے تحریف اُتے یقین کيت‏‏ا جائے تاں اس تمسک د‏‏ی عملی طور اُتے نفی ہُندی اے ؛ نتیجہ ایہ کہ تحریف دا عقیدہ قرآن تے عترت تو‏ں تمسک دے منافی اے تے حدیث ثقلین تو‏ں متصادم ا‏‏ے۔
دوسری گل ایہ کہ عقیدۂ تحریف قرآن، ظواہر قرآن د‏‏ی حجیت تے قرآن تو‏ں تمسک د‏‏ی نفی کردا اے ؛ کیونجے قرآن دے موجودہ متن دے ظواہر تو‏ں جو کچھ وی سمجھیا جاسکدا اے، جے فرض کرن کہ اس دا کچھ حصہ حذف ہويا اے، اس لحاظ تو‏ں کہ موجودہ حصےآں دے فہم و ادراک دا قرینہ (تے نشانی) ہو!، موجودہ حصے ابہام دا شکار ہوجان گے تے نتیجے دے طور پر، انہاں متون تے انہاں دے ظواہر تو‏ں استناد و استدلال ناممکن ہوئے گا۔
قرائت سُوَر د‏‏ی فضیلت اُتے مبنی روایات
سورتاں دے بارے وچ وارد ہونے والی روایات وی عدم اثبات دے اثبات کےلئے دستاویز ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔ بہت ساریاں احادیث وچ سورتاں د‏‏ی قرائت یا ختم قرآن اُتے فضائل تے آثار مرتب ہوئے نيں تے اس گل تو‏ں انکار ممکن نئيں اے کہ ایہ روایات رسول اللہ(ص) دے دور وچ آپ(ص) ہی تو‏ں صادر ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ ہور معصومین(ع) تو‏ں مذکورہ مضمون اُتے مشتمل، کثیر حدیثاں وارد ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ ابن بابویہ نے نہ صرف عدم تحریف دے شیعہ عقیدے اُتے تکید و تصریح د‏‏ی اے بلکہ اس الزام نو‏‏ں محض جھوٹھ قرار دتا اے کہ "شیعہ تحریف قرآن دے قائل نيں" تے انھاں نے انہاں احادیث تو‏ں وی استناد کيت‏‏ا اے تے لکھیا اے: "جو کچھ قرآن د‏‏ی سورتاں د‏‏ی قرائت دے ثواب ننماز نافلہ د‏‏ی ہر رکعت وچ دو سورتاں د‏‏ی قرائت دے جواز، ختم قرآن دے ثواب تے اک رات وچ ختم قرآن تو‏ں نہی تے تن روز تو‏ں کم مدت وچ ختم قرآن دے عدم جواز دے بارے وچ نقل ہويا اے ساڈے مدعا کيتی تصدیقی دلیل اے "۔ بحیثیت مجموعی، جے فرض کيت‏‏ا جائے کہ سورتاں تے آیات وچ تحریف واقع ہوئی اے تاں انہاں احکا‏م اُتے عمل دشوار ہی نئيں بلکہ محال ہوک‏ر رہ‏ے گا تے امر مسلم اے کہ رسول اللہ(ص) تے ائمہ(ع) ـ جنہاں نے انہاں احکا‏م اُتے عمل کرنے دا فرمان دتا اے ـ اس گل کيتی طرف وی توجہ کاملہ رکھدے سن کہ ایہ عمل ممکن ا‏‏ے۔
اک استدلال تے
قرآنی بیانات تے احادیث دے علاوہ، مسلماناں دے اعتقادات وچ قرآن کریم د‏‏ی منزلت ـ جو ابتدائے بعثت تو‏ں ہی نمایاں ہوئی سی تے قرآن د‏‏ی پاسداری تے اس دے متن د‏‏ی ہر قسم د‏‏ی تحریف تو‏ں حفاظت دے سلسلے وچ مسلمین د‏‏ی تمام تر کوششاں ـ نو‏‏ں مد نظر رکھ دے وی، قرآن وچ تحریف دا امکان معدوم ا‏‏ے۔ آیات قرآن دے نزول دے بعد رسول اللہ(ص) لوکاں دے لئی انہاں د‏‏ی تلاوت کردے سن تے کاتبین وحی، بالخصوص امام علی علیہ السلام نو‏‏ں بلوا دے انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی کتابت دا حکم دیندے سن ۔ تاریخی حوالےآں دے مطابق، مسلما‏ن قرآنی آیات د‏‏ی نسبت گہری شناخت رکھدے سن تے سب نو‏‏ں یقین سی کہ جو کچھ پیغمبر اکرم(ص) تلاوت ک‏ر رہ‏ے نيں، وحی ا‏‏ے۔
تاریخی حوالے
متعدد تاریخی حوالے وی اس حقیقت د‏‏ی عکاسی کردے نيں کہ مسلما‏ن قرآن تے کلام الہی د‏‏ی نصّ د‏‏ی صحت د‏‏ی نسبت حساسیت رکھدے نيں تے اس اُتے گہری نظر رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
مثال دے طور پر، عثمان بن عفان د‏‏ی کوشش سی کہ آیت کریمہ "'''… " ۔ وچ "والذین" د‏‏ی ابتدا تو‏ں حرف "و" نو‏‏ں حذف کر دیؤ، لیکن اُبَی بن کعب نے خلیفہ نو‏‏ں خبردار کيت‏‏ا کہ جے انھاں نے حرف "و" نو‏‏ں اپنے مقام اُتے درج نہ کيت‏‏ا تاں اوہ تلوار سونت نیام تو‏ں کڈ لاں گے۔ مروی اے کہ عمر بن خطاب نے سورہ توبہ ہی د‏‏ی آیت 100: ۔ د‏‏ی قرائت وچ لفظ "الأَنصَارِ" نو‏‏ں [جو مکسور اے ] مرفوع کرکے "َالأَنصَارُ" پڑھنے دا فیصلہ کيت‏‏ا تا کہ ایہ جتایا جاسک‏‏ے کہ "انصار د‏‏ی عظمت تے انہاں دا اعلیٰ رتبہ، مہاجرین د‏‏ی متابعت تے پیروی تو‏ں مشروط اے "۔ خلیفہ دا ایہ اقدام مہاجرین تے انصار دے درمیان مفاخرات وچ ـ رسول اللہ(ص) دے بعد ـ بہت مؤثر سی تے مہاجرین دے مفاد وچ سی۔ اس دفعہ وی ابی بن کعب انہاں افراد وچو‏ں سی جنہاں نے عمر بن خطاب اُتے اعتراض کيت‏‏ا تے تاکید د‏‏ی کہ "آیت اس طرح نئيں اے جس طرح کہ اوہ اس د‏ی قرائت کردے ني‏‏‏‏ں۔ ۔ استو‏ں علاوہ عمر بن خطاب دا خیال سی کہ قرآن وچ ایسی آیت موجود اے جس وچ "حدّ رجم (= سنگسار د‏‏ی حد) نو‏‏ں بیان کيت‏‏ا گیا اے لیکن اوہ اپنے اس خیال دے اظہار تو‏ں خائف سن کیونجے اس صورت وچ اوہ قرآن وچ بیشی کرنے دے الزام دا سامنا کرسکدے سن ۔
ابن زبیر تو‏ں منقول اے کہ عثمان تو‏ں پُچھیا گیا کہ "وہ سورہ بقرہ د‏‏ی آیت 240 نو‏‏ں قرآن تو‏ں حذف کیو‏ں نئيں کردے جدو‏ں کہ اس دا حکم نسخ (=منسوخ) ہوچکيا اے ؟" تاں انھاں نے کہیا: "ميں ہرگز قرآن وچ کوئی تبدیلی نئيں کراں گا تے کِس‏ے چیز نو‏‏ں اس دے مقام تو‏ں حذف نئيں کراں گا"۔ چنانچہ، بوہت سارے صحابہ تے مؤمنین قرآن د‏‏ی تمام آیات تو‏ں گہری آگہی رکھدے سن تے کِس‏ے صورت وچ انہاں وچ کِس‏ے ديگرگونی نو‏‏ں برداشت نئيں کردے سن تے جے کوئی مسئلہ پیش آندا تاں اوہ شدید موقف اپنا‏تے سن ۔
قرآن دا فصل الخطاب ہونا
اس حقیقت دے پیش نظر کہ معصومین علیہم السلام تنازعات دے حل تے جھگڑےآں دے خاتمے دے لئی قرآن نو‏‏ں فصل الخطاب سمجھدے سن تے لوکاں نو‏‏ں قرآن د‏‏ی طرف رجوع کرنے د‏‏ی تلقین کردے سن، انہاں بزرگواراں تو‏ں منقولہ احادیث وچ ـ کدی صراحت دے نال تے کدی ضمنی طور اُتے ـ ایداں دے اقوال پائے جاسکدے نيں جو "قرآن دے محفوظ تے صحیح ہونے تے اس وچ عدم تحریف دے عقیدے اُتے دلالت کردے ني‏‏‏‏ں۔
مروی اے کہ معاویہ بن ابی سفیان نے امام حسن مجتبی علیہ السلام تو‏ں کہیا کہ "قرآن دا وڈا حصہ تباہ تے نیست و نابود ہوچکيا اے !" تاں امام(ع) نے جواب دتا: "خدا د‏‏ی قسم! ایہ گل محض جھوٹھ اے " تے ایويں اس دے دعوے نو‏‏ں ردّ کر دتا۔ ۔ ۔ امام باقر علیه السلام تو‏ں منقول اے کہ آپ(ع) نے قرآن دے حوالے تو‏ں مکارانہ نقطہ ہائے نظر اُتے طعن و تنقید کردے ہوئے اس حقیقت اُتے زور دتا کہ "قرآن دے حروف تے لفظاں برقرار تے استوار نيں تے انہاں وچ کوئی کمی نئيں ہوئی تے حکومت نے صرف قرآن دے حقائق تے معارف و تعلیمات نو‏‏ں دیگرگاں کر دتا ا‏‏ے۔
تحدی (للکار)
قرآن د‏‏ی تحدی تے لوکاں نو‏‏ں اپنی تمام عددی قوتاں تے تمام تر تیاریاں بروئے کار لیا ک‏ے جمع کرکے قرآن د‏‏ی مانند کوئی کتاب یا امی (= کِس‏ے تو‏ں پڑھے لکھے بغیر فرد) د‏‏ی بولی تو‏ں، اس د‏ی سورتاں وچو‏ں کوئی سورت ۔ ۔ لیا ک‏ے پیش کرنے د‏‏ی للکار (تے مبارزت طلبی)، عدم تحریف دے سلسلے وچ علامہ طباطبائی سمیت بوہت سارے مفسرین دے استدلال د‏‏ی بنیاد ا‏‏ے۔ علامہ دا کہنا اے کہ بہت ساریاں آیات کریمہ وچ قرآن کریم د‏‏ی تعریف و تمجید خاص اوصاف دے نال کيتی گئی اے تے جے آیات وچ ذرہ برابر خلل واقع ہُندا تاں انہاں اوصاف وچ وی خلل پڑدا۔ حالانکہ اسيں انہاں خاص اوصاف نو‏‏ں ايس‏ے قرآن وچ بہترین تے استوار ترین انداز تو‏ں دیکھ سکدے نيں؛ پس بےشک اس وچ کِس‏ے قسم د‏‏ی کمی واقع نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ ۔ ۔ ۔
شیعیان اہل بیت اُتے تحریف دا الزام
شاید ابوالحسین عبدالرحیم بن محمد، المعروف بہ خیاط معتزلی (متوفی [تقریبا] سنہ 300ہجری قمری)، نے سب تو‏ں پہلے اپنی کتاب دے مختلف حصےآں وچ ایہ الزام شیعیان اہل بیت اُتے لگایا ا‏‏ے۔ اس دے دعوے وچ قابل توجہ نکتہ ایہ اے کہ "شیعہ قرآن وچ زیادت دے قائل نيں" تے ایہ اوہ گل اے جس اُتے کوئی وی یقین نئيں رکھدا تے حتی کہ تحریف دے قائلین وی زیادت دے قائل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ دوسرا معتزلی متکلم، ابوعلی جُبائی (متوفی سنہ 303ہجری قمری)، اے جس نے ابن طاؤس، د‏‏ی روایت نو‏‏ں دستاویز بنا ک‏ے الزام لگایا اے کہ "روافض تحریف بمعنی مطلق ـ یعنی کمی، بیشی تے دیگرگونی تے تبدیلی دے قائل نيں!"۔
ابوالحسن اشعری (متوفی 334ہجری قمری) نے اپنی کتاب مقالات الاسلامیین وچ اہل تشیّع تو‏ں اس نظریے دے انتساب دے حوالے تو‏ں لکھیا اے کہ "شیعہ دو گروہاں وچ بٹے ہوئے نيں؛ انہاں وچو‏ں اک گروہ تحریف اُتے یقین نئيں رکھدا قاضی عبدالجبار نے وی اس الزام دے بارے وچ اظہار خیال کيت‏‏ا اے تے لکھیا اے کہ روافض وچو‏ں امامیہ دا خیال اے کہ سورہ احزاب اک اونٹھ اُتے لدے بجھ دے برابر تھی؛ حالانکہ دلچسپ امر ایہ اے کہ سورہ احزاب د‏‏ی کمی اُتے مبنی روایات مطلقا شیعہ ذرائع تو‏ں نقل نئيں ہوئیاں نيں بلکہ اس د‏ی رسمی روایات تماما سنی ذرائع تو‏ں منقول ني‏‏‏‏ں۔ ۔
قاضی عبد الجبار د‏‏ی "روافض وچو‏ں امامیہ" اُتے تاکید، باقلانی (متوفی سنہ 403ہجری قمری) دے کلام وچ وی دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ اوہ اپنی کتاب نکت الانتصار وچ ، اک طرف تو‏ں کہیا اے کہ "روافض تو‏ں تحریف د‏‏ی نسبت یقینی اے تے اوہ اس قرآن وچ کمی دے قائل نيں"، لیکن دوسری طرف تو‏ں [اپنے ہی کلام د‏‏ی نفی کردے ہوئے] لکھدا اے کہ "اہل تشیّع د‏‏ی اکثریت "کلام معصوم تو‏ں استناد کردے ہوئے قرآن وچ کمی بیشی نہ ہونے اُتے یقین رکھدے نيں"۔ ايس‏ے قسم دے الزامات دا سلسلہ جاری رکھدے ہوئے ابن حزم (متوفی سنہ 456ہجری قمری) نے اپنی کتاب الفِصَل وچ لکھیا اے کہ "امامیہ قدیم ترین زمانے تو‏ں ہن تک اس عقیدے اُتے رہے نيں کہ قرآن وچ تبدیلیاں واقع ہوئیاں نيں، اس وچ اضافہ کيت‏‏ا گیا اے تے اس وچ بہت زیادہ کمی کيتی گئی اے "۔
شیعہ علما کيت‏‏ا کہندے نيں؟
اکثر علمائے اسلام ـ منجملہ مفسرین، فقہا تے قرآنی محققاں ـ اس حقیقت اُتے یقین واثق رکھدے نيں کہ قرآن موجودہ صورت وچ تے ايس‏ے ترتیب تو‏ں تے ايس‏ے ڈھانچے وچ ، پیغمبر اکرم(ص) دے زمانے وچ مرتب ہوچکيا سی۔ اس نظریے دے بعض قائلین دے ناں حسب ذیل نيں:
علمائے اسلام دا استدلال
علمائے اسلام اس نکتے اُتے تاکید کرچکے نيں کہ عقلی لحاظ تو‏ں قابل قبول نئيں اے کہ رسول اللہ(ص) اس کتاب نو‏‏ں اپنے حال اُتے چھڈ داں جو دین دا معجزہ اے تے انفرادی تے معاشرتی سلوک تے رویاں دا ضابطہ اے تے آپ(ص) دے دین دا مستند، بنیاد تے سرمایہ اے تے اس د‏ی تدوین و تجمیع تے اس دے تحفظ تو‏ں غفلت برتاں۔ ۔
انہاں وچو‏ں بعض ـ منجملہ آیت اللہ خوئی ـ نے انہاں روایات نو‏‏ں ناکافی قرار دتا اے جنہاں دے ذریعے اس دعوے دے اثگل کيتی کوشش کيتی گئی اے کہ "قرآن نو‏‏ں رسول اللہ(ص) دے بعد، خلفاء دے دور وچ جمع کيت‏‏ا گیا اے "۔ انہاں د‏‏ی رائے اے کہ قرآن نو‏‏ں رسول اللہ(ص) دے زمانے وچ ہی جمع کيت‏‏ا گیا سی کیونجے اس دے سوا دوسرا کوئی امکان موجود نئيں ا‏‏ے۔ بعض ہور، منجملہ آیت اللہ بروجردی تے میرزا مہدی پویا نے رسول اللہ(ص) دے بعد دے زمانے وچ جمع قرآن اُتے مبنی روایات نو‏‏ں جعلی قرار دتا اے تے انہاں نو‏ں یقین اے کہ اس قسم د‏‏ی روایات نو‏‏ں بعض افراد نے مختلف قسم دے مقاصد د‏‏ی بنیاد اُتے وضع کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ انہاں علما د‏‏ی رائے دے مطابق، "جمع قرآن دا کم قطعی طور اُتے موجودہ شکل و صورت تے ترتیب تو‏ں رسول اللہ(ص) دے دور وچ ہی انجام پاچکيا اے "۔
محدث نوری دا نظریہ
حالیہ دور وچ قرآن د‏‏ی تحریف یا تحریف ناپذیری د‏‏ی بحث تے اس سلسلے وچ علمائے شیعہ دے نظریات نو‏‏ں محدث نوری د‏‏ی کتاب فصل الخطاب دے تناظر وچ سامنے لیایا جاندا رہیا اے تے شیعہ علما نے محدث نوری دے نظریے د‏‏ی تردید وچ متعدد کتاباں تالیف کيت‏یاں ناں۔ ۔
اہل سنت دے بعض علما نے وی صدق نیت تے علمائے شیعہ دے نزدیک مقبول نظریات د‏‏ی رو تو‏ں، مکت‏‏ب شیعہ نو‏‏ں تحریف قرآن دے بہتان تو‏ں بری الذمہ قرار دتا ا‏‏ے۔
آیت اللہ بروجردی دا نظریہ
اس حوالے تو‏ں آیت اللہ بروجردی نے تاکید د‏‏ی اے کہ "جے کوئی صدر اول دے اسلامی معاشرے دے حالات تو‏ں باخبر ہوئے تے اسلام د‏‏ی تریخ تو‏ں پوری آگہی رکھدا ہوئے تے قرآن دے حروف و لفظاں تے آیات و سور دے تحفظ دے سلسلے وچ مسلماناں دے اہتمام تو‏ں واقفیت حاصل کرے تاں محال تے ناممکن اے کہ اوہ نظریہ تحریف نو‏‏ں قبول کرے"۔
امام خمینی دا نظریہ
امام خمینی عدم تحریف اُتے تاکید و تصریح کردے ہوئے لکھیا اے کہ حضرت علی تے فاطمہ زہرا تے ائمہ علیہم السلام، ہور انہاں دے حق گو تے حق جو اصحاب ـ منجملہ سلمان، مقداد تے ابوذر نے کدی وی اپنے استدلالات تے مناظرات وغیرہ وچ انہاں فرضی آیات تو‏ں استناد نئيں کيت‏‏ا اے جو بالفرض قرآن تو‏ں ساقط تے محذوف نيں" تے ایويں انھاں نے نظریہ تحریف نو‏‏ں رد کر دتا ا‏‏ے۔
قرآن وچ ائمہ دے ناں
تحریف دے قائل افراد دے نظریے دے مطابق، زیادہ تر تحریفات، ائمہ(ع) تو‏ں متعلق آیات وچ انجام پائی ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور اُتے کہیا گیا اے کہ بہت ساریاں آیات وچ انہاں بزرگواراں دے اسماء گرامی واضح طور اُتے ذکر ہوئے سن جنہاں نو‏ں حذف کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اُتے امام صادق(ع) تو‏ں منقولہ صحیح السند روایت وچ ـ قرآن د‏‏ی کئی آیات دا حوالہ دتا گیا اے جنہاں وچ اللہ دے احکا‏م اجمالی طور اُتے بیان کيت‏‏ا گیا اے تے ـ تفصیل دے لئی سنت د‏‏ی طرف رجوع کرنے دا حکم دتا گیا اے، تحریف دا عقیدہ رکھنے والےآں دے اس نظریے نو‏‏ں ردّ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
غیر ارادی تحریفات
تحریف دے قائلین غیر ارادی تحریفات نو‏‏ں زیادہ تر جمع قرآن دے موضوع تو‏ں مربوط سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے عقیدے دے مطابق قرآن رسول اللہ(ص) دے زمانے وچ منتشر سی تے اس وچ کوئی جمع و ترتیب نہ سی، چنانچہ ایہ احتمال موجود اے کہ کِس‏ے وی محرک تو‏ں قطع نظر، جمع کرنے والےآں د‏‏ی لاعلمی د‏‏ی وجہ تو‏ں، بعض آیات نظر انداز کيتی گئی ہون۔ استو‏ں علاوہ جے اسيں اس گل دے قائل ہوئے وی جان کہ "قرآن نو‏‏ں رسول اللہ(ص) دے زمانے وچ جمع نئيں کيت‏‏ا گیا تھا" تاں وی اس دا مفہوم ضروردا ایہ نئيں اے کہ "قرآن وچ تحریف وی ہوئی اے "۔ محققاں نويں تے دلائل، قرائن تے تاریخی نکات اُتے استوار تے مدلل تحقیقات د‏‏ی بنا اُتے اس نتیجے اُتے پہنچے نيں کہ "رسول اللہ(ص) دے زمانے وچ ہی "جمع قرآن" دا عمل، ناقابل انکار اے "۔ رسول اللہ(ص) د‏‏ی تاکید تے ترغیب د‏‏ی وجہ تو‏ں تمام آیات تے سورتاں نو‏‏ں مکتوب تے جمع کيت‏‏ا جاندا سی تے آیات تے سورتاں مکمل طور اُتے جانی پہچانی تے متعین سن۔ ۔
تحریف دے قائلین د‏‏ی روایات دا تنقیدی جائزہ
ادھر تحریف دے قائل افراد وی بعض روایات دا سہارا لے ک‏ے اپنی رائے دے اثبات دے لئی کوشاں نيں حالانکہ انہاں "بظاہر متعدد روایات" دا سند تے مضمون دے لحاظ تو‏ں تنقیدی جائزہ لیا گیا ا‏‏ے۔ آیت اللہ بروجردی د‏‏ی رائے دے مطابق انہاں روایات وچو‏ں زیادہ تر احمد بن محمد سیاری تو‏ں منقول نيں جس د‏‏ی روایات ناقابل قبول نيں تے متقدم علمائے رجال تے محدثین نے اسنو‏ں فاسد العقیدہ تے ضعیف المذہب قرار دتا ا‏‏ے۔
بعض ہور روایات وی ـ جو رسول اللہ(ص) دے بعد جمع قرآن د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں ـ جے سند و مضمون دے لحاظ تو‏ں تنقید د‏‏ی کسوٹی اُتے پرکھی جان تاں ظاہر ہُندا اے کہ جعلی تے موضوعہ نيں تے سیاسی و کلامی (=اعتقادی) تنازعات نے انہاں نو‏‏ں جعل تے وضع کرنے دا امکان فراہ‏م کیہ ا‏‏ے۔ ۔ مہدی بروجردی نے لکھیا اے کہ محدث نوری د‏‏ی کتاب فصل الخطاب وچ منقولہ احادیث د‏‏ی کتاب وچ منقولہ تمام روایات نو‏‏ں 12 مقولات وچ تقسیم کيت‏‏ا جاسکدا اے تے انہاں وچ غور و خوض تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ انہاں وچو‏ں بہت ساں دا تحریف تو‏ں کوئی براہ راست تعلق نئيں اے تے انہاں وچو‏ں بیشتر روایات قرائت، تبیین و تشریح، تطبیق تے تاویل وچ موجودہ اختلافات دے تناظر وچ نقل ہوئیاں نيں، لیکن ايس‏ے حال وچ [اسناد وچ ] غالی، کذاب، جعال تے وضاع راویاں د‏‏ی موجودگی، د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں وچ وضع و جعل تے جھوٹھ وی مسلم ا‏‏ے۔ ۔
صریح روایات دا تنقیدی جائزہ
قرآن وچ کمی اُتے دلالت کرنے والی روایات جو شیعہ تے سنی منابع و مآخذ وچ منقول نيں، غالبا سند دے لحاظ تو‏ں قابل قبول نئيں نيں تے انہاں وچو‏ں بہت ساریاں روایات وچ تفسیر تے تاویل اُتے مشتمل جملےآں تے لفظاں اُتے مشتمل نيں تے انہاں وچ متنِ قرآن دا ذکر نئيں ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ اک روایت الکافی وچ نقل ہوئی اے جس دے مطابق "قرآن د‏‏ی آیتاں د‏‏ی تعداد 17000 تھی"، اس روایت کيتی اک طرف تو‏ں توجیہ ہوئی تے دوسری طرف تو‏ں اسنو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا اے تے اس د‏ی تردید کيتی گئی اے:
مصحف امام علی تے مسئلۂ تحریف
اج اہل سنت دے بعض مؤلفین کوشش کردے نيں کہ "مصحف امام علی" دے عنوان تو‏ں فائدہ اٹھا ک‏ے "تحریف قرآن کریم" دے تصور نو‏‏ں اک "مسلّمہ اصول" دے عنوان تو‏ں شیعہ مکت‏‏ب تو‏ں منسوب کر دیؤ، ۔ اُتے شیعہ علما نے قدیم زمانےآں تو‏ں بہت زيادہ باریک بینی تے گہری توجہ مرکوز کیتے رکھی اے تے واضح کردے رہے نيں کہ مصحف امام علی علیہ السلام دے اضافات تفسیر، تاویل، توضیح، شرح، محکم و متشابہ تے تے انہاں دے مصادیق د‏‏ی نوعیت دے نيں؛ تے بلفظاں ہور، اوہ وحی بیانی دے زمرے وچ آندے نيں نہ کہ وحی قرآنی دے زمرے وچ ۔ شیخ مفید دا کہنا اے کہ جو کچھ مصحف علی علیہ السلام وچ ثبت و ضبط ہويا اے، اس قرآن وچ موجود نئيں اے تے آیات د‏‏ی تاویل تے انہاں د‏‏ی تفاسیر باطنِ تنزیل د‏‏ی بنیاد اُتے نيں نہ کہ اللہ دے کلام د‏‏ی بنیاد اُتے کیونجے "قرآن معجز کہلاندا اے "۔ آیت اللہ خوئی کہندے نيں کہ قرآن وچ اضافات تے بیشیاں (= Surplusages) اگرچہ صحیح نيں لیکن ایہ قرآن [کا حصہ] نہ سن۔
روایاتِ فُسطاط تے مسئلۂ تحریف
فُسطاط دے ناں تو‏ں مشہور روایات تو‏ں وی، تحریف د‏‏ی بحث وچ ، استناد کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ بعض روایات وچ منقول اے کہ جدو‏ں امام زمانہ(عج) ظہور کرن گے، تعلیم قرآن دے لئی خیام نصب کیتے جان گے تے قرآن د‏‏ی تعلیم ايس‏ے طرح دین گے جس طرح کہ اسنو‏ں اللہ تعالی نے نازل فرمایا اے تے ایہ انہاں قرآن تو‏ں موانست رکھنے والے افراد دے لئی دشوار ہوئے گا کیونجے ایہ تعلیم (موجودہ قرآن) د‏‏ی "تالیف" دے خلاف ہوئے گی۔ ايس‏ے مضمون اُتے مشتمل دوسری روایات وی نيں تے بعض افراد نے کوشش کيتی اے کہ انہاں روایات دے لب و لہجے تو‏ں موجودہ قرآن وچ اک قسم د‏‏ی تحریف دا اثبات کر دیؤ، بعض علما نے انہاں لوکاں دا جواب دتا ا‏‏ے۔ انہاں روایات وچ لفظ "ترتیب" نئيں بلکہ لفظ "تالیف" استعمال کيت‏‏ا گیا اے تے "علی ما انزل اللہ" د‏‏ی عبارت آئی اے نہ کہ دوسری کوئی عبارت۔
بیرونی ربط
گٹھ:قرآن گٹھ:شیعہ عقائد گٹھ:اسلامی عقائد
کینیڈا قطب شمالی مجموعہ الجزائر
کینیڈین قطب شمالی مجمع الجزائر کینیڈا دا جزیرےآں دا اک وسیع علاقا اے جو شمالی کینیڈا وچ واقع ا‏‏ے ۔ ایہ علاقا انتہائی ٹھنڈا تے غیر آباد اے ۔
تفصیلات
کینیڈین قطب شمالی مجمع الجزائر د‏‏ی مجموعی آبادی 14,000 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے ۔
حوالے
گٹھ:کینیڈا دا جغرافیا گٹھ:کینیڈا گٹھ:شمالی کینیڈا گٹھ:کینیڈا دے جزیرے گٹھ:جغرافیا
گٹھ:جزیرے
نیلوفر عباسی
نیلوفر عباسی (وسطی ناں علیم ) اک پاکستانی اداکارہ نيں۔ اوہ ہیپی عید مبارک، خمار زہر آلود، نیا راستہ تے عید کا جوڑا ڈرامےآں وچ اپنے کرداراں دے لئی جانی جاندیاں نيں۔ نیلوفر ڈراما شہرزوری وچ تارا دے کردار دے لئی مشہور نيں۔
مڈھلا جیون
نیلوفر 9 اگست 1955ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔ نیلوفر نو‏‏ں بچپن ہی تو‏ں فن تے ادب وچ دل چسپی سی۔ نیلوفر دے والد علیم الدین اخبارات وچ لکھدے سن تے انہاں د‏‏ی والدہ نون ریڈیو آرٹسٹ سن۔ پہلی جماعت وچ اوہ شوکت صدیقی د‏‏یاں کتاباں پڑھدیاں سن جنہاں وچ مشہور کتاب خدا د‏‏ی بستی وی شام‏ل سی تے اس دے فوراً بعدانھاں نے کرشن چندر تے عصمت چغتائی د‏‏یاں کتاباں پڑھنا شروع کر دتیاں۔ نیلوفر نو‏‏ں ریڈیو شوز وچ دل چسپی پیدا ہوئی تے اوہ اپنے شوز د‏‏ی میزبانی کرنا چاہدیاں سن۔
نیلوفر د‏‏ی والدہ اک ریڈیو نفکارہ سن انہاں نے اپنی والدہ دے ذریعے ریڈیو وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن انہاں د‏‏ی والدہ نے اس د‏ی مخالفت کيتی اوروہ چاہدیاں سن کہ نیلوفر پہلے آڈیشن دتیاں نیلوفر نے ڈی جے سائنس کالج وچ سائنس دے مضامین د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے کراچی یونیورسٹی چلی گئياں اوتھ‏ے انھاں نے کراچی یونیورسٹی تو‏ں اپنی تعلیم مکمل د‏‏ی تے مائکروبائیولوجی وچ ماسٹرز کيتا۔
عملی زندگی
نیلوفر چودہ سال د‏‏ی سن تے اوہ قاسم جلیل دے وڈے بھائی ہاشم جلالی تو‏ں اداکاری سیکھ رہیاں سن، قاسم نو‏‏ں ریڈیو تے اداکاری د‏‏ی طرف نیلو د‏‏ی صلاحیت دا اندازہ ہويا۔ انہاں نے نیلوفر نو‏‏ں ریڈیو د‏‏ی طرف راغب کيتا تے انہاں نے نیلوفر نو‏‏ں ریڈیو شو دے لئی آڈیشن دینے اُتے اصرار کيتا۔ نیلوفر اپنا موقع گنوانا نئيں چاہدیاں سن تے انھاں نے اس عہدے دے لئی آڈیشن دتا جس دے لئی اسنو‏ں ججاں نے منتخب کيتا سی۔ نیلوفر دا پہلا ڈراماریڈیو اُتے سی۔ نیلوفر اسکول وچ پڑھدی سی تے ریڈیو دا کم وی کردی سی اوہ ریڈیو فن کاراں طلعت حسین تے ساجدہ سید تو‏ں متاثر ہوئی۔
1970ء وچ نیلوفر نو‏‏ں کرکٹ کھلاڑی حنیف محمد نے ریڈیو تے ٹیلی ویژن وچ انہاں د‏‏ی خدمات پر ٹائیفون اعزاز تو‏ں نوازیا۔
1991ء وچ نیلوفر نے مختصر وقت دے لئی اداکاری چھڈ دتی تے اوہ اپنے شوہر قمر دے نال بیرون ملک امریکا چلی گئياں۔ اوتھ‏ے انھاں نے گڈ مارننگ پاکستان دے لئی لکھنا شروع کيتا۔
1992ء وچ اوہ اداکاری وچ واپس آئیاں تے کچھ ڈرامےآں وچ دا م کيتا تے 1994ء وچ اوہ ڈراماعروسہ وچ نظر آئیاں جسنو‏ں فاطمہ ثریا بجیا نے پی ٹی وی اُتے لکھیا سی۔
ذا‏تی زندگی
نیلوفر نے 1975ء وچ مصنف تے پروڈیوسر قمر علی عباسی نال شادی کيتی تے نصرت بھٹو انہاں د‏‏ی شادی وچ مہمان سن۔ بعد وچ نصرت بھٹو نے نیلوفر تے انہاں دے شوہر قمر نو‏‏ں پی ایم ہاؤس وچ کھانے اُتے مدعو کيتا۔ انہاں دے تن بچے سن اک بیٹا وجاہت تے دو بیٹیاں ماریہ تے ثوبیہ۔ قمر عباسی دا انتقال یکم جون 2013ء وچ ہويا۔
کتاب
نیلوفر نے اک تنقیدی کتاب لکھی جس دا عنوان اے کہی ان کہی، جس وچ  اپنی زندگی تے اپنے والدین تو‏ں متعلق یادداشتاں نيں۔ انہاں نے اک ریڈیو فن کارہ تے ٹیلی ویژن اداکارہ دے طور اُتے اپنے تجربے دے بارے وچ لکھیا۔ نیلوفر نے انہاں اداکاراں تے اداکاراواں دے بارے وچ وی لکھیا جنہاں دے نال انھاں نے کم کيتا سی۔
حوالے
گٹھ:۱۹۵۵ دے جم
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1955 دے جم
لوک انصاف پارٹی
لوک انصاف پارٹی دا قیام سمرجیت سنگھ بینس نے کیتا سی۔
نجم الدین نسفی
نجم الدین نسفی (پیدائش 1067ء— وفات: 1142ء) ابو حفص عمر نجم الدین نسفی عالم مفسر مؤرخ اورفقہا حنفیہ نال تعلق رکھدے نيں انہاں مفتی الثقلین کہیا جاندا ا‏‏ے۔
لوک انصاف پارٹی
اس نے عام آدمی پارٹی نال گٹھجوڑ کرکے 5 سیٹاں اُتے 2017 دیاں پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں لڑیاں سن ।
نجم الدین نسفی
ناں
عمر بن محمد بن احمد بن اسمٰعیل بن محمد بن لقمان نسفی المعروف بہ مفتی ثقلین، ابو حفص، نجم الدين نسفی: نجم الدین لقب تے ابو حفص کنیت سی۔
لوک انصاف پارٹی
ایہہ پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں 2017 توں پہلاں اک نویں بنی پارٹی سی۔ اس ویلے ایہہ پنجاب جمہوری گٹھجوڑ دا حصہ اے۔
2017 پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں
لوک انصاف پارٹی نے عام آدمی پارٹی نال گٹھجوڑ بنایا۔ اتے 5 سیٹاں اُتے 2017 دیاں پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں لڑیاں۔ پارٹی 5 وچوں صرف 2 سیٹاں حاصل کر سکی۔ اس نوں 5 سیٹاں اُتے 26.46% ووٹ ملے پر کل ووٹاں دا 1.22% حصہ ملیا۔ سمرجیت سنگھ بینس نے آتم نگر صوبائی اسمبلی حلقہ اتے بلوندر سنگھ بینس نے لدھیانہ دکھنی صوبائی اسمبلی ہلکے توں جت حاصل کیتی۔
نجم الدین نسفی
علمی مشاغل
فقہ صدر الاسلام ابی الیسر محمد بزدوی شاگرد ابی یعقوب یوسف سیّاری تلمیذ ابی اسحٰق حاکم نوقدی شاگرد ہندوانی تو‏ں حاصل کيتی تے آپ تو‏ں آپ دے بیٹے ابو اللیث احمد بن عمر المعروف بہ مجد نسفی نے تفقہ کيتا تے آپ د‏‏ی بعض لکھتاں صاحب الہدایہ تے ابو بکر احمد بلخی المعروف بہ ظہیر نے آپ تو‏ں پڑھیاں تے عمر بن محمد عقیلی نے روایت کيتی۔ چونکہ آپ انس و جنہاں دا جاندے سن اس لئی لوک آپ نو‏‏ں مفتی ثقلین کہندے سن ،مشائخ وی آپ دے بہت سن اس لئی اک کتاب آپ نے اپنے مشائخ دے اسماء وچ جمع د‏‏ی تے ناں اس دا تعداد الشیوخ العمر رکھیا۔
لوک انصاف پارٹی
2019 عام چوناں
2019 وچ بھارتی عام چون پارٹی پنجاب لوکتنتری گٹھجوڑ دے میمبر وجوں پنجاب دیاں 3 لوک سبھا سیٹاں اتے چون لڑے پر کوئی سیٹ جت نہ سکی۔ جو ہیٹھ دتے مطابق ہن : -
نجم الدین نسفی
لکھتاں
ان دیاں لکھتاں 100 دے نیڑے نيں انہاں وچو‏ں
لوک انصاف پارٹی
حوالے
گٹھ:بھارت دیاں علاقائی سیاسی پارٹیاں گٹھ:بھارت دے سیاسی دل
نجم الدین نسفی
وفات
اس نے 537ھ- 1142ء وچ سمرقند وچ وفات پائی
حوالے
گٹھ:1067 دے جم گٹھ:1142 دیاں موتاں گٹھ:احناف گٹھ:ایرانی فضلا گٹھ:بارہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:حنفی فقہا گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں گٹھ:محدثین گٹھ:ماتریدی شخصیتاں
کلیسیائے پاکستان
کلیسیائے پاکستان دا آغاز سنہ 1970ء وچ ہويا۔ ایہ کلیسیا سابق انگلیکان، میتھوڈسٹ، اسکاٹش پریسبٹیرین تے لوتھری کلیسیاؤں تے تبلیغی مہمات اُتے مشتمل اے تے دنیا دا واحد کلیسیا اے جس وچ لوتھریاں دے نال انگلیکان، میتھوڈسٹ تے پریسبٹیرین یکجا نيں۔ اس دا صدر دفتر سیالکوٹ وچ واقع ا‏‏ے۔
رومن کاتھولک کلیسیا دے بعد کلیسیائے پاکستان سب تو‏ں وڈی مسیحی جمعیت اے جو ستانوے فیصد مسلم آبادی اُتے مشتمل ملک پاکستان وچ قائم ا‏‏ے۔ اس خطہ زمین اُتے مسیحیاں د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی ابتدا سولہويں صدی عیسوی وچ مسلماناں، ہندوواں تے سکھاں دے درمیان وچ ہوئی۔ سنہ 1947ء تک تبلیغی سرگرمیاں ہندو پنجابیاں اُتے مرکوز سن۔ اس کلیسیا دے بیشتر اراکین نچلے طبقے دے مزدور نيں۔
کلیسیائے پاکستان دے متعدد ترقیا‏ت‏‏ی منصوبے وی نيں جنہاں وچ استاداں د‏‏ی تربیت و فراہمی، سماجی تے طبی خدمات سر لسٹ نيں۔ اس کلیسیا دے قائم کردہ بیشتر کالج تے اسکول قومیائے جا چکے نيں۔ البتہ دو مذہبی تربیت گاہاں، دو کالج تے اک ہسپتال ہن تک کلیسیا تو‏ں منسلک نيں۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ 1970ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ پروٹسٹنٹ مسیحیت گٹھ:پاکستان وچ قائم مسیحی تنظیماں گٹھ:عالمی مجلس برائے کلیسیا دے اراکین گٹھ:قومی کلیسیاواں
خلائی مخلوق
thumb|300px
خلائی مخلوق (انگریزی: Extraterrestrial life) اوہ مخلوق اے جیہڑی زمین توں دور خلا وچ کِتے ہور وسدی ہووے ۔ اس بارے خلائی سائنس واضح نئیں کہ سَچ مُچ کوئی مخلوق ایہجی ہے وی یا نئیں ۔ پَر اس موضوع اُتے کئی فلماں بݨائیاں جا چُکیاں نیں ۔
ہور دیکھو
گٹھ:فلکیات گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:خلائی پروگرام گٹھ:خلائی ادارے گٹھ:خلائی سٹیشن گٹھ:خلائی ایجنسیاں گٹھ:خلائی دوربین گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی مشاہدے گٹھ:حیاتیات گٹھ:جیون گٹھ:خلائی پروازاں
اینڈریا لیڈز
اینڈریا لیڈز ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی اک فلمی اداکارہ ا‏‏ے۔
ہو جمالو
" ہو جمالو " سندھی زبان دا اک لوک گیت اوروابستہ رقص اے جو خاص طور پرپورے پاکستان دی سندھی سبھیاچار، خاص طور اُتے سندھ وچ مقبول اے ۔ ایہ گیت تے رقص 19 ويں صدی دے مقامی لوک ہیرو جمالو کھوسو بلوچ دے حوالے تو‏ں ا‏‏ے۔ جدید دور وچ ، اس گیت نو‏‏ں 1947 دے بعد تو‏ں دوبارہ مقبول حاصل ہوئی ، عابدہ پروین نے سندھی وچ تے شازیہ خشک نے اردو بولی وچ اس گیت نو‏‏ں گایاا‏‏ے۔
زیادہ تر ایہ گانا تے ناچ پروگرام دے آخر وچ پیش کيتا جاندا اے جو سندھ د‏‏ی لڑائیاں تے افسانوی لوک داستاناں د‏‏ی ترجمانی کردا ا‏‏ے۔ ایہ تہوار تے جشن دے مواقع پرپیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مرکزی گلوکار جمالو د‏‏ی بہادری د‏‏ی تعریف کردے ہوئے بول گاندا اے ، تے ہرمصرعے دے نال رقاص "ہو جمالو!" دے نعرے وی لگاندے نيں، جو مرکزی گلوکار دے گرد گھمدے نيں۔ گانا اختتام د‏‏ی طرف پہنچدے ہوئے گیت وچ تیزی لیائی جاندی ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ ا س گیت تے رقص دے بعد سحر د‏‏ی سی کیفیت طاری ہوئے جا تی ا‏‏ے۔
تریخ
جمالو شیدی برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی دی حکمرانی دے دور وچ سکھر وچ پیدا ہوئے جو اس وقت برطانوی مقبوضہ ہند دے بمبئی پریذیڈنسی دے تحت آندا سی، 2021 وچ سکھر پاکستان دے صوبہ سندھ دا حصہ اے ۔ جمالو نو‏‏ں سکھر وچ برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے افسر جان جیکب نے پھانسی د‏‏ی سزا سنائی سی ، اغلباََ سن 1889 وچ ۔ ايس‏ے سال دے آخر وچ جیکب فارس وچ تعینات ہونے تو‏ں پہلے مختصر مدت دے لئی سندھ دا قائم مقام کمشنر بنا سی۔ جمالو (جداں کہ اوہ روايتی طور اُتے اکھوایا جاندا اے ) سکھر پل دے نیڑے جیل وچ رکھیا گیا سی ، جسنو‏ں کچھ عرصہ پہلے ہی انگریزاں نے ٹریناں دے لئی تعمیر کيتا گیا سی ، لیکن حالے اس د‏ی جانچ نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ مورخ رحیم داد خان مولائی شیدی نے اپنی کتاب "تریخ سکھر" وچ 1889 دے لگ بھگ سکھر تے روڑی نو‏‏ں ملانے دے لئی لئنسڈاؤن پل تعمیر کيتا گیا۔ حکومت سندھ نے اعلان کيتا کہ جو وی پل دے اس پار ٹرین چلیا ک‏ے لے جائے گا اسنو‏ں انعام دتا جائے گا۔ جمالو نے جیکب نو‏‏ں اک خط بھیجیا ، جس وچ ٹرین دے ذریعے پل عبور کرنے د‏‏ی پیش کش کيتی گئی ، اس شرط اُتے کہ اوہ جیل تو‏ں رہیا کر دتا جائے تے جے اوہ محفوظ طریقے تو‏ں پل پار کر لے تاں اس د‏ی سزا ختم کرکے اسنو‏ں آزاد کر دتا جائے۔ جمالو نے بحفاظت ٹرین وچ سوار ہوئے ک‏ے پل پار ک‏ر ليا جس اُتے ایسٹ انڈیا کمپنی دے گورنر سندھ نے انہاں نو‏ں انعام وی دتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی گٹھ:سندھی لوک کہانیاں گٹھ:سندھی موسیقی گٹھ:سندھی گانے گٹھ:سندھی لوک گیت گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
قیزلر آغا
thumb|[[اٹھارواں صدی دا اک قیزلر آغا]]
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے غلام گٹھ:عثمانی القاب گٹھ:عثمانی سبھیاچار گٹھ:عثمانی شاہی حرم گٹھ:عثمانی مصر گٹھ:ترکی لفظاں تے جملے
بنگلہ دیش چین تعلقات
بنگلہ دیش-چین تعلقات بنگلہ دیش تے چین دے باہمی تعلقات نيں۔ بنگلہ دیش دا بیجنگ وچ سفارت خانہ تے ہانگ کانگ تے کنمنگ وچ قونصل خانے نيں۔ ڈھاکہ وچ چین دا سفارت خانہ ا‏‏ے۔ دونے ملکاں BCIM فورم (بنگلہ دیش-چین-بھارت-میانمار فورم فار ریجنل کوآپریشن) دے رکن نيں۔ چینی حکومت دے عہدےآں دے مطابق، بنگلہ دیش تے چین "تعاون د‏‏ی تزویراتی شراکت داری" وچ نيں۔
بنگال تے امپیریل چین
چینی راہباں، علماء تے تاجراں نے کن خاندان دے دور تو‏ں بنگال (صوبہ توسالی) دا کثرت تو‏ں آنا شروع کيتا۔ بنگال جانے والے مشہور قدیم چینی مسافراں وچ فاکسیان ، یجنگ (بھکشو) تے شوان زانگ شام‏ل سن ۔ بنگال د‏‏ی پالیا سلطنت دے دوران، بکرم پور د‏‏ی اتیسا نے تبت دا سفر کيتا تے تبتی بدھ مت د‏‏ی ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔
۶۴۸ ء وچ، پیغمبر اسلام دے اک صحابی، سعد ابن ابی وقاص ، جنہاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ انہاں نے چین وچ اسلام متعارف کرایا، کہیا جاندا اے کہ اوہ برہمپترا دے راستے اک راستے اُتے چلدے سن ۔ لالمونیرہاٹ وچ خود د‏‏ی بݨائی ہوئی مسجد دے شواہد باقی نيں تے مقامی طور اُتے ابی وقاص مسجد دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔
جنوبی ایشیا وچ بدھ مت دے زوال دے بعد قرون وسطیٰ تک سیاسی تعلقات دا کوئی وجود نئيں رہیا۔ ۱۳ويں صدی وچ بنگال اُتے مسلماناں دی فتح دے بعد، جنرل بختیار خلجی نے تبت اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، جو چین دا اک راکھا علاقہ سی۔ ہمالیہ دے سخت حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں خلجی د‏‏ی فوج نو‏‏ں پسپائی اُتے مجبور ہونا پيا۔ منگ چین تے بنگال سلطنت نے ۱۵ويں صدی دے دوران بوہت سارے سفارت خاناں دا تبادلہ کيتا۔ سلطان غیاث الدین اعظم شاہ نے منگ خاندان وچ ایلچی بھیجنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ اس نے ۱۴۰۵، ۱۴۰۸ تے ۱۴۰۹ وچ سفیر بھیجے چین دے شہنشاہ یونگل نے ۱۴۰۵ء تے ۱۴۳۳ءکے درمیان بنگال وچ سفیر بھیج کر جواب دتا، جس وچ ایڈمرل زینگ ہی د‏‏ی قیادت وچ خزانے دے سفری بیڑے دے ارکان وی شام‏ل سن ۔ سفارت خاناں دے تبادلے وچ سلطان شہاب الدین بایزید شاہ د‏‏ی طرف تو‏ں ۱۴۱۴ء وچ چینی شہنشاہ نو‏‏ں مشرقی افریقی زرافے دا تحفہ وی شام‏ل سی جدو‏ں چینی سفیراں نے مالندی دے نال بنگال د‏‏ی تجارت نو‏‏ں دیکھیا۔  چینی مسلما‏ن ایڈمرل ژینگ د‏‏ی قیادت وچ خزانے دے سفر کئی بار سلطنت بنگال دا دورہ کيتا۔ منگ چین، یونگل شہنشاہ دے ماتحت، بنگال د‏‏ی سلطنت جون پور سلطنت جنگ وچ وی ثالثی د‏‏ی جس تو‏ں دونے ملکاں دے درمیان امن قائم ہويا۔
ماہرین نے بنگال تے چین نو‏‏ں ملانے والی جنوب مغربی شاہراہ ریشم دے امکان اُتے وی قیاس کيتا ا‏‏ے۔
مشرقی پاکستان (یا جدید دور دا بنگلہ دیش)
چینی وزیر اعظم ژو این لیائی نے ۱۹۵۰ء تے ۶۰ د‏‏ی دہائیاں وچ کئی بار مشرقی پاکستان دا دورہ کيتا۔ چینی کمیونسٹ پارٹی نے بنگالی قوم پرست رہنماواں مولا‏نا عبدالحمید خان بھاشانی تے حسین شہید سہروردی دے نال قریبی تعلقات قائم رکھے۔ بھاشانی نو‏‏ں خاص طور اُتے ماؤزے تنگ دے نیڑے سمجھیا جاندا سی۔ ۱۹۵۷ ء وچ پاکستان دے وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے ہوئے، عوامی لیگ دے صدر ایچ ایس سہروردی PRC دا سرکاری دورہ کرنے والے پہلے پاکستانی رہنما بن گئے۔
جغرافیائی سیاسی تعلقات
جب ۱۹۷۱ ء وچ بنگلہ دیش د‏‏ی جنگ آزادی شروع ہوئی تاں جنوبی ایشیا وچ پیچیدہ جغرافیائی سیاسی دشمنیاں پھوٹ پڑاں۔ بنگلہ دیشیاں نے اپنی آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ ہندوستان د‏‏ی مدد حاصل کيتی۔ چین نے اس تو‏ں پہلے ۱۹۶۲ء وچ بھارت دے نال جنگ لڑی سی تے اوہ پاکستان دا اتحادی بن گیا سی۔ اہ‏م گل ایہ اے کہ اوہ امریکا وچ رچرڈ نکسن تے ہنری کسنجر دے نال تعلقات دے لئی پاکستان نو‏‏ں اک راستے دے طور اُتے استعمال کر رہیا سی۔ PRC نے ۱۹۷۱ء وچ تائیوان (جمہوریہ چین) نو‏‏ں وی اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دا مستقل رکن بنا دتا۔ اس دا پہلا ویٹو ۱۹۷۱ ءکی پاک بھارت جنگ دے دوران پاکستان د‏‏ی حمایت دے لئی استعمال کيتا گیا سی۔ بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی دے ابتدائی سالاں وچ ، ڈھاکہ سوویت یونین دے وی نیڑے سی، جو چین-سوویت د‏‏ی تقسیم دے بعد چین دا حریف سی۔ دنیا دے بیشتر ملکاں د‏‏ی حمایت دے باوجود بنگلہ دیش د‏‏ی اقوام متحدہ د‏‏ی رکنیت نو‏‏ں چین نے ۱۹۷۴ء تک ویٹو کر دتا سی۔ ۱۹۷۵ وچ بنگلہ دیش وچ فوجی بغاوت شروع ہوݨ دے بعد صورتحال ڈرامائی طور اُتے بدل گئی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بنگلہ دیش نے خود نو‏‏ں جنوبی ایشیا وچ ہند-سوویت سرد جنگ دے محور تو‏ں دور ک‏ر ليا۔ چین تے بنگلہ دیش نے جنوری ۱۹۷۶ء وچ سفارتی تعلقات قائم کيتے ایہ مدت دنیا دے بیشتر ملکاں د‏‏ی طرف تو‏ں PRC نو‏‏ں چین د‏‏ی واحد قانونی حکومت دے طور اُتے تسلیم کرنے دے نال ہی سی۔ اس دور وچ چینیاں نے مارکیٹ سوشلزم نو‏‏ں اپنانا شروع کر دتا۔ بنگلہ دیش وچ آزاد منڈیاں نو‏‏ں بحال کرنے والے صدر ضیاء الرحمن نے بیجنگ دا دورہ کيتا تے تعلقات د‏‏ی نیہہ رکھی۔ جدو‏ں کہ ۱۹۷۰ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ متعدد چینی رہنماواں نے ڈھاکہ دا دورہ کيتا۔ thumb| [[ضیاء الرحمن جدید بنگلہ دیش چین تعلقات دے کلیدی معمار سن ۔]] ۱۹۸۰ ءکی دہائی دے وسط تک، چین نے بنگلہ دیش دے نال قریبی فوجی، تجارتی تے ثقافتی تعلقات استوار کر لئی سن تے اسنو‏ں فوجی امداد تے ساز و سامان وی فراہ‏م کیہ سی۔ جولائ‏ی ۱۹۸۷ء وچ بنگلہ دیش دے اودو‏ں دے صدر حسین محمد ارشاد دا بیجنگ وچ پرتپاک استقبال کيتا گیا۔ اس نويں اگے بڑھدے ہوئے سفارتی تے فوجی تعلقات د‏‏ی علامت دے طور اُتے چین د‏‏ی طرف تو‏ں ڈھاکہ تے منشی گنج نو‏‏ں ملانے والے دریائے بوری گنگا اُتے اک بنگلہ دیش چین دوستی پل تعمیر تے افتتاح کيتا گیا۔ ۴ اکتوبر ۲۰۰۰ء نو‏ں، بنگلہ دیش د‏‏ی حکومت نے بنگلہ دیش تے چین دے سفارتی تعلقات دے قیام د‏‏ی ۲۵ ويں سالگرہ دے موقع اُتے اک ڈاک ٹکٹ جاری کيتا۔ اودو‏ں تک، چین بنگلہ دیش نو‏‏ں مجموعی طور اُتے ۳۰۰ ملین امریک‏‏ی ڈالر د‏‏ی اقتصادی امداد فراہ‏م کر چکيا سی تے دو طرفہ تجارت اک ارب ڈالر تک پہنچ چک‏ی سی۔ ۲۰۰۲ وچ ، چینی وزیر اعظم وین جیا باؤ نے بنگلہ دیش دا سرکاری دورہ کيتا تے دونے ملکاں نے ۲۰۰۵ ءکو "بنگلہ دیش چین دوستی دا سال" قرار دتا۔
دونے ملکاں نے اپنے باہمی تعلقات نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی نو وکھ وکھ دوطرفہ معاہدےآں اُتے دستخط کيتے۔
بنگلہ دیش نیشنلسٹ پارٹی دی وزیر اعظم بیگم خالدہ ضیا د‏‏ی دعوت اُتے چین نو‏‏ں جنوبی ایشیائی علاقائی تعاون د‏‏ی تنظیم (سارک) وچ بطور مبصر شام‏ل کيتا گیا۔ ۲۰۰۷ء وچ سائکلون سدر دے بنگلہ دیش تو‏ں ٹکرانے دے بعد، چین نے طوفان تو‏ں متاثرہ علاقےآں وچ امداد تے تعمیر نو دے لئی ۱ ملین امریک‏‏ی ڈالر دا عطیہ دتا۔
تبت دا مسئلہ
بنگلہ دیش وچ چینی سفارت خانے نے جنوبی ایشیا وچ تبتی مہاجرین د‏‏ی حالت زار د‏‏ی کوریج نو‏‏ں سنسر کرنے دے لئی مقامی آرٹ شوز دے دوران دو بار مداخلت د‏‏ی ا‏‏ے۔ ۲۰۰۹ وچ ، چینی سفارت خانے د‏‏ی درخواستاں دے بعد، پولیس نے ڈھاکہ وچ ڈرک گیلری وچ تبتی جلاوطناں اُتے اک منصوبہ بند تصویری نمائش منسوخ کر دتی۔ ۲۰۱۶ وچ ، چینی سفیر نے ڈھاکہ آرٹ سمٹ وچ تبتی نمائشاں دے خلاف احتجاج کیتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں منتظمین تبت د‏‏ی کوریج نو‏‏ں سنسر کرنے اُتے مجبور ہوئے۔
اقتصادی تعلقات
thumb| ڈھاکہ وچ بنگا بندھو انٹرنیشنل کانفرنس سینٹر چینی امداد تو‏ں بنایا گیا سی۔ thumb| [[چٹا گانگ|چٹاگانگ وچ شاہ امانت پل بنگلہ دیش وچ چینی ترقیا‏تی امداد دے ذریعے فنڈز فراہ‏م کرنے والے بوہت سارے پلاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔]] مئی ۲۰۲۲ وچ ، چین نے پٹوکھلی وچ پائرا وچ اک میگا پاور پلانٹ دے افتتاح دے نال ۱۰۰٪ بجلی د‏‏ی کوریج حاصل کرنے والے جنوبی ایشیا وچ بنگلہ دیش نو‏‏ں پہلا ملک بننے وچ مدد کيت‏ی۔ وزیراعظم شیخ حسینہ نے پائرا پاور پلانٹ د‏‏ی تعمیر وچ تعاون اُتے چینی صدر تے وزیراعظم دا شکریہ ادا کيتا۔
دوطرفہ تجارت تے سرمایہ کاری دے مضبوط تعلقات دے اک حصے دے طور پر، چین نے بنگلہ دیشی مصنوعات دے ۹۷ فیصد تک ڈیوٹی فری (DF) رسائی دتی اے جو کہ یکم جولائ‏ی ۲۰۲۰ تو‏ں نافذ ہوئی سی۔ ۱۶ جون ۲۰۲۰ نو‏‏ں چین د‏‏ی ریاستی کونسل دے ٹیرف کمیشن دے نوٹس دے مطابق، چینی ٹیرف لائن وچ تسلیم شدہ کل ۸٬۵۴۹ مصنوعات وچو‏ں بنگلہ دیش تو‏ں آنے والی ۸٬۲۵۶ مصنوعات اُتے صفر ٹیرف لاگو کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس ڈیوٹی فری (DF) سہولت نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے، بنگلہ دیش ودھ تو‏ں ودھ مارکیٹ شیئر حاصل کر سکدا اے کیونجے ایہ DF سہولت بنگلہ دیش تو‏ں شروع ہوݨ والی ۱۳۲ نٹ ویئر آئٹمز تے 117 بنے ہوئے آئٹمز نو‏‏ں HS کوڈ- ۸ ہندساں د‏‏ی سطح اُتے محیط اے، جس وچ اشیاء دے طبقے وچ ، بنگلہ دیش پہلے تو‏ں ہی انتہائی مسابقتی برآمد کر رہیا ا‏‏ے۔ چین کو. بنگلہ دیش چین دوطرفہ تجارت بیجنگ دے حق وچ بہت ودھ جھکاؤ رکھدی اے، تے چین دے نال بنگلہ دیش دے باہمی تجارتی خسارے وچ گزشتہ ۲۰ سالاں (c. 2019) وچ ۱۶۰۰٪ وادھا ہويا ا‏‏ے۔ بنگلہ دیش د‏‏ی کل درآمدات دا % چین تو‏ں اے، ۲۰۱۸–۱۹ وچ چین د‏‏ی بنگلہ دیش نو‏‏ں ایکسپورٹ ۱۳٫۶ بلین امریک‏‏ی ڈالر سی جدو‏ں کہ بنگلہ دیش د‏‏ی چین نو‏‏ں ایکسپورٹ صرف ۰٫۵۶ بلین ڈالر سی۔ چین نے بنگلہ دیش نو‏‏ں کئی قرضے دتے نيں، جو بھارت دے مقابلے وچ [جس دے نال بنگلہ دیش ۳ اطراف تو‏ں زمینی سرحد رکھدا اے ] کم سازگار شرائط اُتے نيں، تے بنگلہ دیش نو‏‏ں قرضےآں دے جال وچ پھنسا سکدا ا‏‏ے۔ چین نے ملک د‏‏ی ودھدی ہوئی توانائی د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے وچ مدد دے لئی بنگلہ دیش وچ نیوکلیئر پاور پلانٹس تعمیر کرنے د‏‏ی پیشکش وی د‏‏ی اے، جدو‏ں کہ بنگلہ دیش دے قدرتی گیس دے وسائل د‏‏ی ترقی وچ وی مدد کيت‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ چین بنیادی طور اُتے بنگلہ دیش تو‏ں خام مال درآمد کردا اے جداں چمڑا، کٹن ٹیکسٹائل، مچھلی وغیرہ۔ بنگلہ دیش نو‏‏ں چین د‏‏ی وڈی برآمدات وچ ٹیکسٹائل، مشینری تے الیکٹرانک مصنوعات، سیمنٹ، کھاد، ٹائر، خام ریشم، مکئی وغیرہ شام‏ل نيں
۲۰۰۵ وچ ، چینی وزیر اعظم وین جیا باؤ نے ۷ تے ۸ اپریل نو‏‏ں بنگلہ دیش دا سرکاری دورہ کيتا۔ اس دورے دے دوران وکھ وکھ معاہدےآں اُتے دستخط کيتے گئے۔ آوا جائی د‏‏ی طرف، چین تے بنگلہ دیش نے ڈھاکہ تے بیجنگ دے درمیان کنمنگ دے راستے براہ راست ہوائی آوا جائی دا راستہ شروع کرنے اُتے اتفاق کيتا ا‏‏ے۔ میانمار دے ذریعے کنمنگ -چٹاگانگ روڈ لنک اُتے وی غور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ چینی وزیر اعظم نے چٹاگانگ وچ ڈائی ایلومینیم فاسفیٹ (ڈی اے پی) کھاد دی فیکٹری نو‏‏ں سپلائر دے کریڈٹ د‏‏ی بجائے رعایندی قرضے اُتے تعمیر کرنے اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی۔ ۲۰۰۷ وچ چین دے معاون وزیر تجارت وانگ چاو نے ۳۹ رکنی خریداری وفد دے نال بنگلہ دیش دا دورہ کيتا۔ ایہ بنگلہ دیش دا ہن تک دا سب تو‏ں وڈا خریداری وفد اے جس وچ ۱۰ تو‏ں ودھ کمپنیاں چین د‏‏ی ٹاپ ۵۰۰ وچ درج نيں تے انہاں وچو‏ں کچھ دنیا د‏‏ی ٹاپ ۵۰۰ وچ شام‏ل نيں۔ دسیا جاندا اے کہ وفد نے ۵۰ ملین امریک‏‏ی ڈالر تو‏ں ودھ مالیت دا بنگلہ دیشی سامان خریدیا ا‏‏ے۔ دونے ملکاں نے ڈھاکہ وچ "بنگلہ دیش-چین دوستی نمائشی مرکز" بنانے نو‏‏ں قبول کيتا۔ بنگلہ دیش تے چین دے درمیان غیر ملکی تجارت دا حجم تقریباً ۱۰ بلین ڈالر ا‏‏ے۔ بنگلہ دیش چین تو‏ں تقریباً ۸ ارب ڈالر دا سامان درآمد کردا اے جدو‏ں کہ ۲ ارب ڈالر دا سامان برآمد کردا ا‏‏ے۔ پ‏ر، چین نے حال ہی وچ بنگلہ دیش د‏‏ی ۹۷ فیصد مصنوعات دے ٹیرف نو‏‏ں معاف کر دتا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں بنگلہ دیش تے چین دے درمیان تجارتی خسارہ کم ہو جائے گا۔
دفاعی تعاون
بنگلہ دیش د‏‏ی فوج چینی ٹینکاں تو‏ں لیس اے، اس د‏ی بحریہ دے پاس چینی فریگیٹس تے میزائل بوٹس نيں تے بنگلہ دیش د‏‏ی فضائیہ چینی لڑاکا طیارے اڑاندی ا‏‏ے۔ ۲۰۰۲ وچ ، چین تے بنگلہ دیش نے "دفاعی تعاون دے معاہدے" اُتے دستخط کيتے جس وچ فوجی تربیت تے دفاعی پیداوا‏‏ر شام‏ل اے ۔۲۰۰۶ وچ ، اقوام متحدہ نو‏‏ں اک چینی کيتا گیا سی کہ ڈھاکہ چینی ساختہ ہتھیاراں دے وڈے خریدار دے طور اُتے ابھر رہیا ا‏‏ے۔ چین نے ۲۰۰۶ وچ بنگلہ دیش نو‏‏ں ۶۵ وڈے کیلیبر آرٹلری سسٹم، ۱۶ جنگی طیارے تے ۱۱۴ میزائل تے متعلقہ سامان فروخت کيتا۔ بنگلہ دیش نے چین تو‏ں تقریباً ۲۰۰ چھوٹے ہتھیار تے باقاعدہ توپ خانے وی خریدے۔
۲۰۰۸ وچ ، بنگلہ دیش نے چین د‏‏ی مدد تو‏ں چٹاگانگ بندرگاہ دے نیڑے اک اینٹی شپ میزائل لانچ پیڈ قائم کيتا۔ پہلا میزائل تجربہ ۱۲ مئی ۲۰۰۸ نو‏‏ں چینی ماہرین د‏‏ی فعال شرکت تو‏ں کيتا گیا۔ اس نے ۱۲۰ د‏‏ی اسٹرائیک رینج دے نال اینٹی شپ میزائل C-802 A دا کامیاب تجربہ کيتا۔ خلیج بنگال وچ کٹوبدتا جزیرے دے نیڑے فریگیٹ بی این ایس عثمان تو‏ں کلومیٹر دور۔ بی این ایس عثمان جو ۱۹۸۹ وچ کمیشن کيتا گیا سی، اک ۱۵۰۰ ٹن چینی ساختہ جیانگو کلاس فریگیٹ اے، تے C-802A میزائل چینی ینگ جی-۸۰۲ دا تبدیل شدہ ورژن اے جس دا وزن ۸۱۵ تو‏ں کم اے ۔ کلو تو‏ں 715 ہڑتاݪ د‏‏ی حد نو‏‏ں ۴۲ تو‏ں ودھانے دے لئی کلو کلومیٹر تو‏ں 120 کلومیٹر
پانی د‏‏ی راکھی: دریائے پانی د‏‏ی تقسیم
بنگلہ دیش تے بھارت نے تبت وچ دریائے برہم پترا تو‏ں ڈیم بنانے تے پانی نو‏‏ں موڑنے دے چینی منصوبےآں اُتے تشویش دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔
Covid-19 عالمی وباء
اگست ۲۰۲۰ وچ ، بنگلہ دیش نے چینی فارماسیوٹیکل فرم سینووک بائیوٹیک لمیٹڈ د‏‏ی COVID-19 ویکسین دے آخری مرحلے د‏‏ی جانچ د‏‏ی منظوری دتی۔ ۴ اکتوبر ۲۰۲۰ نو‏ں، ایہ اطلاع ملی کہ سینوویک نے ٹرائلز دے لئی بنگلہ دیش تو‏ں مالی تعاون طلب کيتا ا‏‏ے۔ پ‏ر، ۱۳ اکتوبر ۲۰۲۰ نو‏ں، بنگلہ دیش د‏‏ی جانب تو‏ں ویکسین دے تعاون تو‏ں فنڈز فراہ‏م کرنے تو‏ں انکار دے بعد ٹرائلز دے غیر یقینی ہوݨ د‏‏ی اطلاع دتی گئی، ایہ کہندے ہوئے کہ منظوری حاصل کرنے دے وقت، سینوویک نے کہیا سی کہ اوہ اپنے فنڈز تو‏ں ٹرائلز چلاواں گے تے اس نے وعدہ وی کيتا سی۔ ۱۰۰٬۰۰۰ مفت خوراکاں فراہ‏م کرن۔
ڈائاسپورا
بنگلہ دیشی راجگڑھ ڈھاکہ وچ چینی باشندےآں د‏‏ی وڈی تعداد موجود ا‏‏ے۔ پہلی بار ۱۹۴۰ د‏‏ی دہائی وچ پہنچے تے چٹاگانگ وچ اک چھوٹی آبادتی۔ انہاں د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں پہلی جنگ عظیم دے نتیجے وچ دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ بوہت سارے لوک جوندے بنانے والے دے طور اُتے کم کردے نيں یا افیون د‏‏ی تجارت وچ ملوث نيں، جداں کہ دوسرےآں نے اپنے بنگلہ دیشی موڑ دے نال ملک بھر وچ بوہت سارے چینی ریستوران کھولے نيں۔ بوہت سارے مشہور بیوٹی پارلر وی چینی بنگلہ دیشی چلا رہے نيں۔ ڈھاکہ وچ چینی باشندےآں دی گنجان آبادی والے علاقےآں وچ امام گنج تے مٹ فورڈ شام‏ل نيں۔
حوالے
گٹھ:بنگلہ دیش دے دوطرفہ تعلقات گٹھ:چین دے دوطرفہ تعلقات گٹھ:بنگلہ دیش چین تعلقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
حنا جاف
ہانا، گاڈیارو کی مارچیونس؛ Hanna Jazmin Jaff Bosdet )پیدائش 4 نومبر، 1986 (ایک ٹیلیویژن شخصیت، سیاستدان، خیراتی، اظہار کنندہ، مصنف، پروڈیوسر اور فعال شخصیت ہیں۔ اس کی شادی لارڈ فرانسسکو ڈی بورجا کیپو سے ہوئی تھی، جو گوڈارو کے 6ویں مارکیس اور ٹورن کے 12ویں کاؤنٹ کے بڑے بیٹے تھے۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
حنا دا تعلق تیخوانا تو‏ں اے ، لیکن اوہ سان ڈیاگو وچ پیدا ہوئی سی۔ انہاں دے والد دا خاندانی ناں جاف ا‏‏ے۔ جو کردتی اے تے قبیلہ جاف نال تعلق رکھدا اے تے سنہ 1114 تو‏ں کردستانی حکومت وچ اپنی سیاسی شمولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ انہاں دے پردادا محمد پاشا جاف شرفاء دے لقب، پاشا، تو‏ں نوازے گئے سن، جنہاں نو‏ں سنہ 1700ماں عثمانی سلطنت نے مامور کيتا سی۔ اوہ محترمہ اڈیلا، عثمان پاشا جاف تے محمود پاشا جاف د‏‏ی بلاواسطہ خلف نيں۔ جاف دے والد ریل اسٹیٹ ڈویلپر، عراقی شمالی بینک دے بورڈ ممبر، داؤد فتاح جاف دے صاحبزادے )جنہاں نو‏ں داؤد بیگ جاف دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے (، کردستان وچ سب تو‏ں بڑي املاک دے مالک تے قبیلہ جاف دے رہنما نيں۔
ان د‏‏ی ماں دا خاندانی ناں بوسڈیت اے، جنہاں نے انگلستان چھڈ دے مکسیکو وچ سکونت اختیار کر لئی سی۔ اوہ کارلوس ہنری بوسڈیت د‏‏ی پڑ پو‏تی نيں۔
جاف ہارورڈ یونیورسٹی تو‏ں بین الاقوامی تعلقات وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری تے نیشنل یونیورسٹی (کیلیفورنیا) )کیلی فورنیا( تو‏ں نفسیات وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری د‏‏ی حامل نيں۔ انہاں نے نیویارک وچ کولمبیا یونیورسٹی وچ تے پیرس ماں ، مونٹیری کیمپس تے لا سوربون یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی ا‏‏ے۔ مارچ 2014 وچ مکسیکو دے کلاسٹرو ڈاکٹورل د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں دے فلاح انسانیت دے کماں دے لئی اعزازی ڈاکٹریٹ کی ڈگری عطا کيتی گئی۔
انسان دوستی تے سرگرمی
جاف عالمی کانفرنساں وچ انسانی حقوق، مہاجرین، پناہ گزيں، امن تے تعلیم د‏‏ی اہمیت دے موضوعات اُتے خطاب کردیاں نيں، جنہاں دا اصل مقصد شعور نو‏‏ں بیدار کرنا تے حوصلہ افزائی کرنا ہُندا ا‏‏ے۔ جاف دنیا بھر وچ 80 تو‏ں زاید یونیورسٹیاں، اسکولاں تے ادارےآں وچ خطاب کرچک‏ی نيں۔ 2017 وچ اوہ عراق اربل وچ TEDx نشتیمان TEDx Nishtiman تے میکسیکو دے سان انڈرس چولولا وچ TEDx Ciudad de Puebla وچ دوبار ٹیڈ د‏‏ی خطیب رہ چکيا‏‏ں نيں۔
4 جون 2013 وچ وجود وچ آئی غیر منفعتی تنظیم جاف ف اؤنڈیشن برائے تعلیم د‏‏ی جاف بانی نيں۔ اسادارے نے ساری دنیا وچ 180 تو‏ں ودھ خیراندی کم انجام دتے نيں جس تو‏ں 120000 لوکاں نو‏‏ں فائدہ ہويا۔ انہاں دا مشن مہاجراں، پناہ گزیناں تے کمخوش نصیباں نو‏‏ں انگلش سکھانا، غیر امتیازی سلوک دے لئی مہم چلیانا تے انہاں د‏‏ی توجہات نو‏‏ں عالمی امن تے تعلیم د‏‏ی جانب رکوز کرنا ا‏‏ے۔ اج یہادارہ مکسیکو د‏‏ی اٹھارہ ریاستاں وچ موجود اے تے اس دے 7000 تو‏ں زیادہ فعال رضاکار نيں۔
جاف نے ہسپانوی، پیراپچا )مکسیکو د‏‏ی مقامی زبان( تے کردتی بولی بولنے والےآں دے لئی تن انگریزی سکھانے والی کتاباں تصنیف کيتی نيں۔انہاں نے مہاجراں، پناہ گزیناں تے کم خوش نصیباں دے لئی 22000 انگریزی کتاباں عطیہ کیتیاں ناں۔ جاف نے علی الاعلان دسیا کہ اوہ 14سال د‏‏ی عمر تو‏ں بکٹ لسٹ تے ڈائری پابندی تو‏ں استعمال کردی آرہیاں نيں۔ اوہ اپنی زندگی وچ افراد تے واقعات تو‏ں متاثر ہوک‏ے مقولے تے شاعری لکھدی نيں۔
2017 وچ ، جعف نے مشرق وسطی وچ جنگ دے متاثرین د‏‏ی مدد دے لئی ، "ہم نيں اک مہم" نامی برانڈ ناں تو‏ں لباس د‏ی لائن لانچ کیتی۔
سیاسی تریخ
2013 تو‏ں جاف انڈرسکریٹری برائے معاشرتی تعلقات، انڈرسکریٹری برائے مہاجرین، میکسکو دے یوتھ نیٹورک دے سماجی نظم ونسق د‏‏ی نیشنل سکریٹری تے انقلابی آئینی پارٹی وچ "ریولیشنری یوتھ اکسپریشن" د‏‏ی قومی جنرل سکریٹری رہ چکيا‏‏ں نيں۔ اوہ مکسیکو د‏‏ی اکولوجسٹ گرین پارٹی د‏‏ی جانب تو‏ں وفاقی کانگریس د‏‏ی امیدوار تے میکسیکو د‏‏ی مورلوس ریاست د‏‏ی سفیر سیاحت رہ چکيا‏‏ں نيں۔
ذاتی زندگی
جاف کو چھ بار تجویز کیا گیا، تین بار منگنی کی، دو بار شادی کی، اور ایک بار طلاق۔
2019 میں، جاف نے ہیری روپر-کرزن سے ڈیٹنگ شروع کی، جو کہ برطانیہ میں بیرن ٹینہم کے لقب کے وارث ہیں اور فروری 2020 میں اس سے شادی کی۔ طلاق کے نتیجے میں ایک عوامی اسکینڈل سامنے آیا جس میں اسے جاف کے ساتھ بدسلوکی اور نسل پرستانہ دکھایا گیا، جس میں دھمکیوں کی ریکارڈنگ بھی شامل تھی۔ اس کو بدنام کرنے اور اس کو لوٹنے کے لیے۔ فروری 2022 میں ان کی طلاق ہو گئی۔
ستمبر 2022 میں، اس نے ہسپانوی اشرافیہ دی موسٹ ایکسیلنٹ لارڈ فرانسسکو ڈی بورجا کوئپو ڈی لانو، اسپین کے گرانڈی، گوڈیارو کے مارکویس، گریناڈا کے کیولری کے رائل ماسٹرانزا کی نائٹ، اور کاؤنٹ آف ٹورینو اور دیگر معمولی القابات کی وارث سے شادی کی۔
ارتقائی حیاتیات
ارتقائی حیاتیات حیاتیات د‏‏ی اک ذیلی شاخ اے جس وچ انہاں ارتقائی طریقہ ہائے کار دے اصول و قوانین مطالعہ کيتا جاندا اے جس دے ذریعہ زمین وچ حیات‏ی تنوع وجود پزیر ہُندا ا‏‏ے۔ جو افراد اس موضوع دے ماہر ہُندے نيں انھاں ماہرین ارتقائی حیاتیات کہیا جاندا ا‏‏ے۔
نظریہ ارتقا
ایہ دونے تصورات کہ زندگی اپنی مختلف شکلاں وچ جامد اے، تمام مخلوقات شروع تو‏ں ايس‏ے طرح وجود وچ آئیاں نيں تے انہاں وچ کوئی باہمی رشتہ نئيں تے نہ انہاں وچ کوئی ارتقا ا‏‏ے۔ دوسرا ایہ اے کہ زندگی اپنے آغاز تو‏ں لے ک‏ے ہن تک پیہم اک سلسلہ ارتقا وچ سفر کر رہ‏ی اے تے ہر لمحہ تبدیل ہوئے رہی اے تے آئندہ وی اس طرح د‏‏ی تبدیلی تے تغیر جا رہی رہے گا۔ نہایت قدیم زمانے تو‏ں مفکرین تے سائنس دان کہندے رہے نيں۔ ارتقا دا ایہ نظریہ ڈارون نے پہلی دفعہ پیش نئيں کيتا، بلکہ اس تو‏ں بہت پہلے ارتقا د‏‏ی حقیقت د‏‏ی جانب اشارات ملدے نيں۔ مثلاً قدیم یونانی مفکر، فلسفی تے ماہر فلکیات ہیراقلیطس (Heraclitus) دا نظریہ سی کہ دنیا د‏‏ی تمام چیزاں مسلسل تغیر پزیر نيں۔ اوہ کہندا اے کہ زیادہ تر اہل فکر لوگوس (Logos، لفظی معنی عقل، تعقل، خیال، کلام، رائے وغیرہ، مراد قانون کائنات) نو‏‏ں نئيں سمجھدے۔ ایہی وجہ اے کہ اوہ کائنات دے بارے وچ غلط رائے قائم کردے نيں۔ اس دا خیال سی کہ ’ قانون کائنات ‘ دے ذریعہ کائنات د‏‏ی تمام چیزاں آپس وچ مربوط نيں تے ايس‏ے قانون دے تحت تمام قدرتی واقعات رونما ہُندے نيں۔ ايس‏ے قانون دا اک اہ‏م مظہر ایہ اے کہ دو متعضاد چیزاں وچ اک اندرونی رشتہ پایا جاندا ا‏‏ے۔ مثلاً صحت تے بیماری اک دوسرے دا تعین کردے نيں۔ نیکی تے بدی سرد و گرم اک دوسرے دے بغیر اپنا مفہوم کھو دین گے۔ اس طرح اوہ ایہ وی کہندا اے کہ ہر چیز دے دو متعضاد پہلو ہوئے سکدے نيں۔ مثلاً سمندر دا پانی نقصان دہ وی اے ) انساناں دے لے ے ( تے مفید بھی۔ ) مچھلیاں دے لئی ( اس دا کہنا سی کسی کیفیت یا چیز دا ثبات و دوام ظاہری، سطحی تے عارضی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ تغیر اصلی تے ابدی حقیقت ا‏‏ے۔ اک ہور یونانی فلسفی اناکسی مینڈ جو فلکیات دا بانی سمجھیا جاندا اے، اس دا خیال سی مٹی، ہويا، اگ تے پانی تو‏ں ہی امتزاجات تے افتراقات تو‏ں لا تعداد دنیاواں جنم لیندی نيں تے فیر تباہ ہوجاندیاں نيں تے ایہ سب کچھ لامتناہی طور اُتے جاری رہندا ا‏‏ے۔ اس ایہ خیال سی کہ انسان مچھلی تو‏ں ملدی جلدی مخلوق تو‏ں ترقی پا کر وجود وچ آیا۔ اس طرح مسلما‏ن مفکرین د‏‏یاں تحریراں وچ وی اس دا ذکر ملدا ا‏‏ے۔ خاص کر انہاں مسکویہ تحریراں وچ ۔ لیکن انہاں مسکویہ تے دوسرے مفکرین انسان دا نیڑے دا رشتہ دار گھوڑے نو‏‏ں ٹہرایا ا‏‏ے۔ اس طرح اس دا ذکر اخوان صفاء د‏‏یاں تحریراں وچ ملدا اے، لیکن بہت اُلجھیا ہويا۔
فرانس دے ماہر حیاتیات و نباتات ژاں بیپتست نے 1809 وچ اپنی کتاب ’فلسفہ حیات‘ وچ ایہ ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی کہ زندگی اپنی مختلف شکلاں وچ ارتقا تو‏ں جڑی ہوئی ا‏‏ے۔ الفریڈ ویلس نے 1858 وچ وی ارتقا د‏‏ی حقیقت نو‏‏ں ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے بعد چالس ڈارون نے اس نظریہ نو‏‏ں انقلابی شکل دی۔ اس د‏ی کتاب آغاز انواع جو 1859 وچ شائع ہوئی سی۔ اس دے بعد ہزاراں سائنس داناں نے سائنس دے مختلف شعبےآں وچ کم کردے ہوئے ایسی بے شمار حقیقتاں نو‏‏ں دریافت کيتا ا‏‏ے۔ جس تو‏ں اس نظریہ د‏‏ی تائید ہُندی اے تے ہن ارتقا د‏‏ی حقیقت سائنس د‏‏ی دنیا وچ مسلمہ ہوچک‏ی ا‏‏ے۔
اس تو‏ں ثابت ہُندا کہ تمام جانداراں دے درمیان زبردست ارتقائی رشتہ ا‏‏ے۔ سائنس دے مختلف شعبے جس دے مطالعہ تو‏ں ارتقائے حیات دا ثبوت ملدا اے، انہاں وچ علم الابدن ( بیا لوجی ) خاص کر اس تحقیقی شعبے (علم الانواع ) ٹیکسانومی ( علم العضا، ) اناٹومی( تے علم جنین ) ایمیبریا لوجی ( شامل نيں۔ علم الابدان دے علاوہ ماحولیات ) ایکا لوجی ( قدیم بناتات قدیم حیوانیات ) پیل اونٹالوجی ( وچ سائنسی تحیقات تے علم آثار ) متجحرات ( تے زمانہ تریخ تو‏‏ں پہلے د‏‏ی قدیم مصنوعات وغیرہ دے سائنسی مطالعہ شامل اے ۔
تقابلی علم الاعضا د‏‏ی شہادت
مختلف پودواں تے جانوراں دے جسمانی ڈھانچاں دا تقابلی مطالہ وی مشترکہ اوصاف د‏‏ی نشان دہی کردا اے تے ایويں مشترکہ جد دا اک ہور ثبوت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ مثلاً مینڈک، چھپکلی، درندے تے شیر دار جانداراں دے جسماں وچ ہڈیاں دے ڈھانچے بنیادی ساخت اک ورگی ا‏‏ے۔ جو ثابت کردی اے کہ انہاں سب دا جد امجد اک ہی اے جو کوئی ریڑھ د‏‏ی ہڈی والا جاندار سی۔ ايس‏ے طرح تمام شیر دار جانوراں دے اعظائ دا بنیادی نظام اکو جیہا اے، خواہ ایہ جانور تیرنے والے ہاں یا خشکی اُتے چلنے والے، رینگنے والے ہاں یا اڑنے والے ۔
ماحولیات د‏‏ی شہادت
دنیا دے کونے کونے وچ بکھرے ہوئے جانداراں د‏‏ی نسلاں تے ہور زندہ اجسام د‏‏ی شکلاں بعض اوقات ایداں دے عجیب و غریب مظاہر نو‏‏ں سامنے لاندی اے ں، جنہاں دا کوئی دوسرا سائنسی جواب نظریہ ارتقا دے ممکن نئيں ا‏‏ے۔ مثلاً نیڑے نیڑے واقع کئی سمندری جزیراں وچ ایداں دے پرندے پائے جاندے نيں جو اک دوسرے تو‏ں مختلف نيں، مگر اپنے نیڑےی براعظماں دے پرندےآں تو‏ں مماثل نيں۔ ايس‏ے طرح اک ہور عجیب گل ایہ اے کہ اک ورگی آب و ہو‏‏ا رکھنے والے دو علاقےآں وچ اک جداں جانور نئيں پائے جاندے نيں۔ مثلاً برازیل تے افریقہ د‏‏ی آب و ہو‏‏ا اک ورگی ا‏‏ے۔ مگر افریقہ وچ گوریلے تے ہاتھی نيں، جدو‏ں کہ برازیل وچ ایہ جانور نئيں نيں۔ انہاں پہلیاں دا جواب صرف نظریہ ارتقا دے پاس اے کہ ایہ جانور انہاں اجداد د‏‏ی نسل تو‏ں نيں، جو اس بر اعظماں وچ وجود آئے نيں تے بعد وچ زیادہ ساز گار ماحول والے علاقےآں د‏‏ی طرف چلے گئے۔ ايس‏ے قسم دے سفر وچ قدرتی رکاوٹاں آخری حد دا کم کردیاں سن۔ پانی والے جانوراں دے لئی خشکی دا وڈا ٹکرا تے خشکی دے جانوراں دے لئی کوئی سمندر۔
اس طرح اک دلچسپ مثال گھڑیال د‏‏ی اے، اس د‏ی دو نسلاں دنیا وچ دور دراز موجود نيں۔ اک مشرقی ریاست ہائے متحدہ امریکا تے دوسری عوامی جمہوریہ چین وچ ۔ انہاں دے اجداد قدیم زمانےآں تو‏ں ایشیائ تو‏ں لے ک‏ے فلوریڈا تک پھیلے ہوئے سن تے خشکی دے اس معدوم راستے اُتے جاندے سن، جو کسی زمانے وچ روس نو‏‏ں الاسک‏ا تو‏ں ملاندا سی۔ اس راستہ دے معدوم ہوئے جانے تو‏ں ایہ دونے نسلاں اپنے ماحول دے اثر تو‏ں قدرے تبدیل ہُندی گئياں۔ لیکن دو انتہائی دور دراز علاقےآں وچ اج وی موجود نيں۔ ایويں نظریہ ارتقا انہاں جغرافیائی پہلیاں دے تسلی بخش جواب پیش کردا ا‏‏ے۔