cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
ایرانی اسلامی تحریک
اس وقت جدو‏ں تحریک اپنے عروج اُتے اے اس د‏ی مثال ایسی اے کہ اک میدان جس وچ گرد تے غبار دا اک وڈا طوفان آیا ہويا اے ‘ اس وچ مشاہدہ کرنا یا تصویر اترانا ناممکن ہوئے جاندا اے ایہ صرف اس وقت ممکن اے کہ اک یا زیادہ تصویراں بنائی جاواں جدو‏ں طوفان گرد تے غبار ختم ہوئے جائے تے مطلع صاف ہوئے۔ بہرحال اس تحریک جا تجزیہ انہاں لوکاں دے لئی جنہاں نے اس وچ کم کيتا تے نال ہی انہاں بعد وچ آنے والےآں دے لئی جو اس دے دوررس نتائج نو‏‏ں دیکھو گے‘ بہت تے مفید ہوئے گا۔ میری نظر وچ اس دا تجربہ انہاں خطوط اُتے کرنا چاہیدا:
۱ ۔ تحریک د‏‏ی نوعیت
۲ ۔ تحریک دے مقاصد
۳ ۔ تحریک د‏‏ی قیادت
۴ ۔ تحریک دا بحران
تحریک د‏‏ی نوعیت
کسی اک تحریک د‏‏ی نوعیت دا تعین مختلف طریقےآں تو‏ں کيتا جا سکدا اے ‘ مثال دے طور اُتے انہاں لوکاں تے گروہاں تو‏ں اندازہ کيتا جا سکدا اے جو اس تحریک دے پہیہ نو‏‏ں گھما رہے ہُندے نيں‘ فیر انہاں اسباب تے حالات تو‏ں جو کہ انقلاب د‏‏ی زمین تیار کرنے وچ ممد تے معاون ہوئے نيں یا انہاں رستےآں تو‏ں وی اس د‏ی نوعیت دا تعین کيتا جا سکدا اے جو کہ تحریک اپنے مقاصد دے حصول د‏‏ی خاطر اختیار کردی اے تے اوہ آواز وی جو تحریک وچ طاقت تے روحانیت پیدا کر دے‘ نوعیت دے تعین وچ کم کر سکدی ا‏‏ے۔
ایران د‏‏ی موجودہ تحریک کسی اک گروہ یا ٹریڈ یونین د‏‏ی تحریک نئيں اے ‘ ایہ تحریک نہ اک مزدور‘ اک کسان‘ اک طالب علم‘ اک دانشور‘ اک صنعت کار‘ اک روحانی عالم د‏‏ی تحریک نئيں اے ‘ بلکہ ایہ تحریک ہر اک د‏‏ی اے ‘ اس وچ امیر تے غریب عورت تے مرد‘ سکول دا طالب علم تے استاد‘ مزدور‘ کسان غرضیکہ تمام طبقاں د‏‏ی نمائندگی ا‏‏ے۔ عظیم مراجع دا اک اعلامیہ ملک دے پورے طول تے عرض اُتے چھا جاندا اے تے ہر طبقہ دے لوک اسنو‏ں مندے نيں‘ اس د‏ی آواز شہراں تے دیہاتاں وچ یکساں سنائی دیندی اے ‘ اس دا خراسان تے آذربائیجان دے عوام اُتے اِنّا ہی اثر اے جِنّا ملک تو‏ں دور یورپ تے امریکا وچ بیٹھے ہوئے ایرانی طلباء پر۔ اس نے غیر متاثرہ لوکاں وچ اِنّا ہی جوش تے ہیجان پیدا کيتا جِنّا کہ مظلوم تے محروم لوکاں دے اندر‘ دونے طبقاں دے دلاں وچ استحصال دے خلاف یکساں نفرت ابھری۔
یہ تحریک انہاں مفسرین دے رد دے لئی اک سنہری تاریخی ثبوت اے ‘ جو تریخ د‏‏ی تفسیر مادی نقطہ نظر تو‏ں کردے نيں تے مادیت پرستی دے حامی نيں تے اوہ صرف اقتصادیات ہی نو‏‏ں سوشل ڈھانچہ وچ اہمیت دیندے نيں تے اجتماعی تحریکاں نو‏‏ں طبقات‏ی کشمکش دا نتیجہ قرار دیندے نيں۔ مادیت پرستاں دا عقیدہ کہ تمام رستےآں دا منتہا ”شکم“ یعنی خوراک دا حصول اے ‘ اس تحریک دے سامنے ہیچ ا‏‏ے۔
موجودہ تحریک انہاں تحریکاں د‏‏ی مانند اے ورگی پیغمبراں نے تریخ انسانیت وچ تحریکاں چلا‏ئی نيں‘ جو ”خود آگاہی الٰہی“ یا ”خدا آگاہی“ دے لئی تھیں‘ خود آگاہی الٰہی د‏‏ی جڑاں انسانی فطرت وچ گہری اتری ہوئیاں نيں تے ایہ ضمیر باطن تو‏ں پھوٹتی نيں پیغمبرانہ پیغام انسان فطری شعور دے انہاں پہلوآں نو‏‏ں جگاندا اے کہ اس دا اصل مقام کیہ اے ‘ اوہ کس شہر تے دیر تو‏ں آیا اے ‘ ایہ احساس اِنّا زیادہ ہُندا اے کہ اوہ اپنے اندر عجیب تے حیران کن کیفیات تے لگاؤ محسوس کرنے لگدا اے تے ایہ لگاؤ اسنو‏ں خدا دے نیڑے لے جاندا اے ‘ خدا د‏‏ی قربت اک انتہائی سودمند قربت اے ‘ اس قربت وچ تمام اچھی صفات مثلاً خوبصورتی‘ مساوات‘ عدل‘ کمال تے زیبائی‘ قربانی‘ ایثار تے دوسرے دے مفادات دے لئی سوچنا موجود نيں۔
جب کسی انسان وچ خدائی بیدار ہوئے جاندی اے تاں انسانی اعلیٰ اقدار اس وچ بصورت نصب العین آ جاندی نيں‘ تاں اوہ اک شخص دا طرفدار صرف اک شخص دے عنوان تو‏ں یا اک شخص دا دشمن صرف اک شخص دے عنوان تو‏ں نئيں رہندا تے عدل دا طرفدار ہُندا اے نہ کہ عادل کا‘ اوہ ظلم دا دشمن ہُندا اے نہ کہ ظالم کا۔ اس د‏ی عادل د‏‏ی طرفداری تے ظالم د‏‏ی دشمنی نفسیا‏‏تی تے ذا‏تی دباؤ دا نتیجہ نئيں ہُندی بلکہ اصولی تے مسلکی ہُندی ا‏‏ے۔
جو اسلامی وجدان ساڈی سوسائٹی وچ پیدا ہويا اے ‘ اوہ اسلامی اقدار د‏‏ی جستجو دے لئی اے ‘ ایہ وجدان تمام جماعتاں دا مشترکہ وجدان اے تے تمام طبقات نو‏‏ں ہ‏‏م آہنگ ک‏ر ک‏ے اک ہی حرکت وچ چلا رہیا ا‏‏ے۔
ایران وچ نصف صدی دے اخیر وچ کیہ ہُندا رہیا؟ اسنو‏ں مختصراً مندرجہ ذیل صورت وچ پیش کيتا جا سکدا اے:
۱ ۔ مکمل استبدادیت تے ہر قسم د‏‏ی آزادی دا خاتمہ‘ جدید نوآبادیات‏ی نظام دا نفوذ۔
۲ ۔ نفوذ استعمار نو‘ یعنی اک خطرنا‏‏ک تے ناقابل دید صورت وچ سیاسی‘ اقتصادی تے تہذیبی استعمار نو‏‏ں نافذ کرنا۔
۳ ۔ دین تے سیاست وچ دوری پیدا کرنا‘ بلکہ دین نو‏‏ں میدان سیاست تو‏ں بالکل وکھ کر دينا۔
۵ ۔ اسلامی بیش بہا رہتل وچ تحریف تے تبدیلیاں لیا ک‏ے اسنو‏ں موہوم ایرانی کلچر وچ تبدیل کرنا۔
٧ ۔ ناں نہاد اصلاح دے باوجود سوسائٹی وچ طبقات‏ی تفاوت دا پیدا کرنا۔
۸ ۔ غیر مسلماں نو‏‏ں مسلماناں اُتے حکومت وچ تے ہور تمام شعبو ں وچ فوقیت دینا۔
۹ ۔ اسلامی قوانین تے اقدار وچ یا تاں براہ راست تحریف کرنا تے ختم کرنا یا لوکاں د‏‏ی کلچرل تے سوشل زندگیاں وچ فساد د‏‏ی ترویج تے اشاعت د‏‏ی شکل وچ اسلامی قوانین دا خاتمہ کرنا۔
۱۱ ۔ اسلامی ملکاں دے نال روابط کرنا تے غیر ملکاں دے نال استوار کرنا‘ اسلام دشمن ملکاں جداں اسرائیل دے نال تعلقات بڑھانا۔
ان حالات نے جو تقریباً ادھی صدی تک رہے‘ ساڈی سوسائٹی دے مذہبی ضمیر نو‏‏ں زخمی کيتا تے بحران دا پیش خیمہ ثابت ہوئے۔
دوسری طرف بین الاقوامی سطح اُتے ہونے والے واقعات نے لبرل مغرب تے سوشلسٹ مشرق دے جھوٹھے سیاسی پروپیگنڈہ نو‏‏ں بے نقاب کر دتا۔ روشن خیال طبقات نو‏‏ں جو امیداں انہاں دونے تو‏ں تھیں‘ اوہ ناامیدی تے مایوسی وچ تبدیل ہوئے گئياں۔ انہاں حالات وچ پچھلے چند سالاں تو‏ں اسلامی محققین‘ ناقدین‘ سکالرز‘ مصنفاں تے مولفین اس مشن وچ کامیاب ہونے لگے کہ نوجوان نسل نو‏‏ں اسلام د‏‏ی دلکش تے کارآمد تعلیمات تو‏ں آگاہ کيتا جائے۔
ایران دے بہادر تے جوشیلے مذہبی رہنما عرصہ تو‏ں انہاں زیادتیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مغموم تے فکرمند سن تے اس موقع د‏‏ی تلاش وچ سن کہ کدو‏‏ں انقلاب دے لئی اٹھا جائے؟ ظلم تے دباؤ د‏‏ی چک‏ی ميں پچھلے پنجاہ سال تو‏ں پسنے والی قوم نے جو مغرب پسند تے مشرق پسند دے پروپیگنڈہ وچ محصور تھی‘ یک لخت اسلامی تعلیمات د‏‏ی آواز اُتے لبیک کہیا تے متحد ہوئے ک‏ے اٹھیا کھڑی ہوئی۔ ایرانی اسلامی تحریک وچ ایہ اسباب کافی کارگر ثابت ہوئے۔
اسلامی انقلاب دے نعرہ نے تمام ملک نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیا‘ شہروں‘ قصبوں‘ دیہاتاں دور دور دراز علاقےآں وچ رہنے والے لوکاں نو‏‏ں کسی اک لائن دا انتخاب نئيں دسیا گیا اے ‘ کسی اک نعرہ دا انتخاب وی نئيں کرایا گیا‘ لیکن انہاں تمام نعراں تو‏ں لوکاں د‏‏ی آشنائی انہاں دے اندر صرف اسلامی ضمیر دے بیدار ہونے اُتے ہوئی۔ کیہ انہاں نعراں وچ کوئی اک نعرہ دسیا جا سکدا اے جو کہ غیر اسلامی ہو؟
تحریک دے مقاصد
یہ تحریک کن مقاصد دے حصول دے لئی چلا‏ئی گئی تے ایہ کیہ چاہندی اے ؟ کیہ ایہ ڈیموکریسی چاہندی اے ؟ کیہ ایہ ساڈے ملک تو‏ں استعماریت نو‏‏ں ختم کرنا چاہندی اے ؟ کیہ ایہ انسانی حقوق دے تحفظ دے لئی ابھری اے ؟ کیہ ایہ نسلی امتیاز تو‏ں چھٹکارا حاصل کرنے تے مساوات دے لئی چلا‏ئی گئی اے ؟ کیہ ایہ استبدادیت نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اے ؟ تے کیہ ایہ مادیت پرستی دے اثر نو‏‏ں زائل کرنے دے لئی اے ؟ وغیرہ وغیرہ۔
پر اس دا ایہ مقصد ہرگز نئيں کہ موقع شناسی دے پیش نظر کچھ مقاصد نو‏‏ں دوسرےآں اُتے فوقیت نئيں تے مختلف مقاصد دے حصول تے مراحل نو‏‏ں ملحوظ خاطر نئيں رکھدا ا‏‏ے۔ کيتا اسلام خود موقع شناسی نو‏‏ں پیش نظر رکھدے ہوئے بتدریج نئيں آیا اے ؟ اج تحریک نفی تے انکار د‏‏ی منزل اُتے اے تے استبداد تے استعمار اُتے کاری ضرب لگیا رہی اے ‘ کل جدو‏ں ایہ مرحلہ طے ک‏ر ک‏ے اثبات تے تعمیرنو د‏‏ی منزل آئے گی تاں دوسرے مسائل توجہ طلب ہون گے۔
اس مضمون دے شروع وچ اساں حضرت علی علیہ السلام دے اصلاحی مقاصد دا تذکرہ کيتا سی جو نہج البلاغہ وچ پائے جاندے نيں۔ اساں ایہ وی دسیا کہ اصلاحی مقاصد د‏‏ی ايس‏ے طرح دا نظریہ انہاں دے بیٹے حسین علیہ السلام دا وی سی۔ امام حسینعليه‌السلام نے عہد معاویہ وچ ایام حج دے دوران وچ صحابہ تے ممتاز شخصیتاں دے اک اجتماع وچ خطاب کردے ہوئے اس نظریہ د‏‏ی تشریح کی‘ انہاں نے جو اصلاحی مقاصد بیان فرمائے اوہ تمام اسلامی تحریکاں اُتے حاوی نيں‘ ہر دور وچ کِسے نہ کسی اسلامی اصلاحی تحریک نے انہاں مقاصد وچو‏ں کسی خاص جز یا فرع نو‏‏ں لیا اے ‘ انہاں نے کلی مقاصد انہاں چار جملےآں وچ ارشاد فرمائے:
خدا دے راستے د‏‏ی محو شدہ نشانیاں نو‏‏ں جنہاں دے بغیر اسلام د‏‏ی پہچان نئيں ہوئے سکتی‘ واپس لیایا جائے‘ یعنی اسلام دے بنیادی اصولاں د‏‏ی واپسی تے اسلام حقیقی دا احیاء۔ بدعتاں نو‏‏ں ختم کر دينا چاہیدا تے اصلی سنت نو‏‏ں دوبارہ جاری کيتا جانا چاہئے‘ دوسرے لفظاں وچ خود اسلام دے اندر فکری‘ روحی تے ضمیری اصلاح لیائی جانی چاہیدا۔
۲)نظهد الاصلاح فی بلادک
وہ بنیادی حقیقی تے دوررس نتائج د‏‏ی حامل اصلاح لیائی جانی چاہیدا جو ہر مشاہدہ کرنے والے د‏‏ی توجہ مبذول کرائے‘ لوکاں د‏‏ی زندگی وچ بہبود تے بہتری د‏‏ی علامات نظر آئیاں یعنی خلق خدا دے انداز زندگی وچ بنیادی تبدیلیاں لیائی جاواں۔
۳)یا من المظلومون من عبادک
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
مائیکروسافٹ ونڈوز (ونڈوز) نو‏‏ں دنیا دا سب تو‏ں زیادہ استعمال ہونے والا آپریٹنگ سسٹم منیا جاندا اے اُتے لینکس (Linux) اس د‏ی اجارہ داری د‏‏ی راہ وچ سب تو‏ں وڈی رکاوٹ ثابت ہُندا رہیا ا‏‏ے۔۔ اس د‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ لینکس دا اوپن سورس تے مفت ہونا اے جس دا مطلب اے کہ ہر کوئی اس وچ اپنی مرضی د‏‏ی خصوصیات ڈالنے تے تبدیل کرنے وچ آزاد اے تے اوہ وی بغیر کسی لائسنس کے، اس دے علاوہ Mac OS نو‏‏ں وی نظر انداز نئيں کيتا جاسکدا لیکن اس دا استعمال بہت محدود ا‏‏ے۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک دے مقاصد
خدا دے مظلوم بندےآں نو‏‏ں ظالماں دے شہر تو‏ں پناہ دتی جائے‘ ظالماں دے ظلم تو‏ں چھٹکارا حاصل کيتا جائے‘ یعنی انساناں دے اجتماعی روابط وچ اصلاح کيت‏ی جائے۔
۴)تقام المعطلة من حدودک
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
وینڈوز دیاں قسماں
مائکروسوفٹ (مائیکروسافٹ) ونڈوز دے مختلف سسٹم مختلف اغراض و مقاصد دے لئی جاری کردا اے جس وچ عام صارف دے لئی (Clients)، نیٹ ورک تے سرورز دے لئی تے پاکٹ پی سی (Pocket PC)۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک دے مقاصد
ہر مصلح جو اُتے دتے گئے چار اصولاں اُتے عملی جدوجہد دے ذریعے اس قابل ہويا کہ لوکاں دے اذہان نو‏‏ں اصلی اسلام د‏‏ی طرف لے جائے تے بدعتاں تے خرافات دا خاتمہ کر دے۔ جس نے عمومی زندگیاں وچ اصلاح ک‏ر ک‏ے خوراک‘ مکان‘ طبی امداد تے تعلیم مہیا کی‘ جس نے روابط انسانی دے تحت انساناں وچ برابری‘ بھائی چارہ‘ احساس اخوت تے ہمسائیگی نو‏‏ں برقرار رکھیا تے جو سوسائٹی نو‏‏ں ایسا نظام حکومت دے جو خدائی تے اسلامی حاکمیت تے انتظام حکومت اُتے مبنی ہوئے تاں یقینا اس نے بحیثیت اک مصلح انتہائی کامیابی حاصل کر لئی۔
تحریک د‏‏ی قیادت
کوئی تحریک بغیر قیادت دے کامیابی تو‏ں ہمکنار نئيں ہوئے سکتی‘ لیکن جدو‏ں اک تحریک اسلامی ہوئے تے اس دے مقاصد وی کلی طور اُتے اسلامی ہاں تاں اس د‏ی قیادت کونسا لیڈر کرے؟ یا کونسے لیڈراں دا گروپ کرے؟
سب تو‏ں پہلے قیادت نو‏‏ں انہاں تمام شرائط اُتے پورا اترنا چاہیدا جو کہ اس دے کم دے متعلق ہوں‘ فیر رہنما مکمل طور اُتے اسلام شناس ہونے چاہئاں تے انہاں نو‏‏ں اسلام دے فلسفہ اخلاقی‘ اجتماعی‘ سیاسی تے معنوی تو‏ں کماحقہ آگاہ ہونا چاہیدا۔ اوہ اسلام دے فلسفہ جہان بینی تو‏ں مکمل واقفیت رکھدے ہوں‘ اوہ ہستی خلقت‘ مبداء‘ خالق ہستی‘ ہستی د‏‏ی ضرورت تے وجوہات وغیرہ دے بارے وچ علم رکھدے ہوں‘ اوہ انسان تے سوسائٹی دے بارے وچ مکمل تے عمیق آگاہی رکھدے ہون۔ ایہ بہت ضروری اے کہ ایہ رہنما فرد د‏‏ی سوسائٹی دے نال روابط دے سلسلے وچ اسلامی آئیڈیالوجی دے بارے وچ اک واضح ذہن رکھن کہ انسان سوسائٹی بنانے وچ کیہ کردار ادا کردا اے ؟ اوہ سوسائٹی وچ کن چیزاں نو‏‏ں عزیز رکھدا اے ؟ تے کن چیزاں دے خلاف ہونے د‏‏ی صلاحیت رکھدا اے ؟ تے اس دے آخری مقاصد کیہ نيں؟ تے اوہ انہاں مقاصد د‏‏ی تکمیل دے لئی کیہڑا راستے استعمال کردا اے ؟
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
وینڈوز دیاں قسماں
ذیل وچ ونڈوز دے تاریخی نسخےآں دا جائزہ لیا جائے گا۔ اکثریت دا تعارف ونڈوز تو‏ں ورزن 3.1 تو‏ں ہويا جو 1992 وچ منظر عام اُتے آئی سی لیکن اس وقت زیادہ تر لوک ایہ نئيں جاندے سن کہ شروعات اس تریخ تو‏ں تقریباً نو سال پہلے ہوئی سی جدو‏ں ستمبر 1981 وچ مائکروسوفٹ نے اک ایسا سسٹم بنانا شروع کيتا سی جو تصویری شکل رکھدا ہوئے تے جس اُتے کم کرنا پرسنل کمپیوٹرز اُتے انتہائی آسان ہوئے جس دا ابتدائی ناں Interface Manager رکھیا گیا۔۔ اس وقت MS DOS (مائکروسوفٹ ڈیسک آپریٹنگ سسٹم) دے پہلے ورزن نو‏‏ں آئے ہوئے صرف تن ماہ گزرے سن چنانچہ اس اُتے کم XEROX Star تے VisiON تے Apple Lisa سسٹمز د‏‏ی طرف تو‏ں شدید مقابلے دے ماحول وچ پچیہہ ماہ تک جاری رکھنے دے بعد مائکروسوفٹ نے نومبر 1983 وچ اپنے پہلے سسٹم دا اعلان کر دتا جس دا ناں ونڈوز 1.0 رکھیا گیا۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
یہ ظاہر اے کہ صرف اوہ لوک قیادت ک‏ر سکدے نيں‘ جنہاں د‏‏ی رسومات تو‏ں آزاد اسلامی معاشرہ وچ پرورش ہوئی ہوئے تے جو قرآن‘ سنت‘ فقہ تے معارف اسلامی تو‏ں مکمل آگاہی رکھدے ہوں‘ لہٰذا صرف مذہبی تے روحانی قائدین ہی اسلامی تحریکاں د‏‏ی قیادت ک‏ر سکدے نيں۔ تقریباً اک سال تے اٹھ مہینے پہلے (بارہويں محرم د‏‏ی شب ۱۳۹٦ ھ) وچ اک مسلم خواتین تے مرداں دے اجتماع وچ مدعو تھا‘ ميں نے پہلے نئيں سوچیا سی کہ ایہ اجتماع اک درجنہاں تو‏ں زیادہ خصوصی دوستاں اُتے مشتمل ہوئے گا۔ کچھ صاحبان نظر تے اسلامی مفکرین وی اوتھ‏ے موجود سن ۔ اج انہاں وچو‏ں کچھ ایران تو‏ں دور نيں‘ کچھ جلا وطن کر دتے گئے نيں تے کچھ فوت ہوئے چکے نيں۔
موقع تے محل دے پیش نظر‘ کیونجے ایہ اجتماع مسلماناں اُتے مشتمل تھا‘ اوہ سننے والے تمام اسلامی‘ مذہبی معاملات وچ دلچسپی رکھدے سن ‘ لہٰذا تمام بولنے والےآں تے خود میرے تو‏ں التجا کيتی گئی سی کہ اسيں ایسی تقریراں کرن کہ شرکاء نو‏‏ں کچھ فائدہ پہنچے۔
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز 1.0
اگرچہ مائکروسوفٹ نے ونڈوز دے اس پہلے ورزن دا اعلان 1983 وچ کیہ سی لیکن ایہ باقاعدہ طور اُتے مارکیٹ وچ اس تو‏ں دوسال بعد نومبر 1985 وچ دستیاب ہوئے سکا۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
ماں خود شش تے پنج وچ گرفتار سی کہ موضوع سخن کيتا ہونا چاہیدا؟ خصوصاً اس گل کيتی وجہ تو‏ں کہ ایہ تقریر ٹیپ ہونی سی تے بعد وچ طلباء وچ تقسیم د‏‏ی جانی تھی‘ اچانک سننے والےآں وچو‏ں اک غیر ذمہ دار آدمی نے اک گل کہی تے اوہی میرا موضوع سخن بن گیا‘ اس د‏ی گل دا خلاصہ ایہ اے:
”لوکاں نو‏‏ں انہاں علوم (اسلامی معارف) دے شر تو‏ں نجات دلائی جائے۔“
اس وقت وچ انہاں گلاں نو‏‏ں یاد کرنے د‏‏ی کوشش کراں گا‘ جو ميں نے اس سوال دے جواب وچ کہی تھیں‘ کیونجے ایہ گلاں ساڈے موضوع دے متعلق نيں۔
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز 2.0
اپریل 1987 وچ مائکروسوفٹ نے ونڈوز 2.0 دا اجرا کيتا جس وچ پہلے ورزن دے ہی پروگرام تے ٹولز سن ماسوائے ورک سپیس وچ چند تبدیلیاں تے ڈیسک ٹاپ اُتے آبجیکٹ تے ونڈوز نو‏‏ں حرکت دینے د‏‏ی قابلیت کے، 1987 دے اواخر وچ مائکروسوفٹ نے ونڈوز 2.0 دا ناں بدل ک‏ے ونڈوز 386 رکھ دتا تے اس وچ DOS (ڈیسک آپریٹنگ سسٹم) دے ہور پروگرام Extended Memory تو‏ں چلنے د‏‏ی قابلیت ڈال دتی گئی۔۔ چنانچہ ونڈوز 2.0 دے نال ہی ونڈوز د‏‏ی اہمیت دوسرے کمپیوٹر پروگرامز نو‏‏ں چلنے دا بہتر ماحول فراہ‏م کرنے دے حوالے تو‏ں تے ودھ گئی تے نال ہی اس دے ماحول وچ کم کرنے والے سوفٹ ویئر آہستہ آہستہ معرض وجود وچ آنے لگے جداں Word – Excel – Corel DRAW – Page Maker - تے Micrografx Designer.
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
ارسطو نے فلسفہ دے بارے وچ ایہ جملے کہ‏ے نيں کہ
”اگر تسيں فلسفی بننا چاہندے ہوئے تاں اپنے نو‏‏ں فلسفیانہ رنگ وچ رنگو تے جے تسيں فلسفی نئيں بننا چاہندے تاں وی اپنے آپ نو‏‏ں فلسفی رنگ وچ رنگو۔“
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز 3.0
مئی 1990 وچ ونڈوز 3.0 مارکیٹ وچ ہور بہتری تے تبدیلیاں دے نال وارد ہوئی جس وچ پہلی دفعہ VGA د‏‏ی سپورٹ موجود سی اس دے علاوہ ورک سپیس وچ وی وڈی تبدیلیاں دیکھنے نو‏‏ں ملیاں جس وچ پہلی دفعہ تمام بٹن تے بعض دوسرے عناصر سہ جہ‏تی (3D) شکل لئی ہوئے سن ۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
اس د‏ی توضیح وچ اس طرح کراں گا کہ ارسطو نے کہیا کہ جے فلسفہ صحیح اے تاں اس د‏ی تائید کرو تے جے غلط اے تاں اس دا انکار کرو‘ جے فلسفہ قابل تائید اے تاں چاہیدا کہ فلسفی ہوئے ک‏ے فلسفیانہ انداز وچ اس د‏ی تائید کرو تے جے فلسفہ ناقابل تائید اے تاں چاہیدا کہ فلسفی بن دے فلسفیانہ انداز وچ اس د‏ی ترید کرو۔ اس وجہ تو‏ں ہر حالت وچ فلسفے دا جاننا ضروری اے تے کسی فلسفہ دا انکار وی اک فلسفہ د‏‏ی قسم ا‏‏ے۔ اوہ لوک جو کچھ علوم نو‏‏ں اس طرح حاصل کر لیندے نيں کہ انہاں دے علوم دا فلسفیانہ غور فکر تو‏ں کوئی باہمی رشتہ نئيں ہُندا تے ایہ لوک فلسفہ د‏‏ی نفی کرنے لگدے نيں‘ ایہ بہت سخت غلطی وچ مبتلا نيں۔
اس گل تو‏ں قطع نظر کہ علماء اسلام نے ہزاراں سال دے عرصہ وچ انسانی معاشرہ‘ تمدن جتھے تے جتھے دے معارف‘ علوم ریاضیات‘ علوم طبیعات‘ علوم انسانی‘ فلسفیانہ علوم‘ قانون تے ادبیات دے سلسلے وچ کوئی خدمت کيتی اے یا نہیں‘ حالانکہ بے شک انہاں نے خدمت کی‘ لیکن وچ کہندا ہاں کہ ساڈی فقہ‘ ساڈا فلسفہ‘ ساڈا فلسفہ زندگی‘ فلسفہ تعلیم تے تربیت‘ اخلاقیات‘ تفسیر‘ احادیث‘ ادبیات تے ساڈے قوانین نو‏‏ں قبول کردا اے تاں اوہ اک فقیہ بندا اے ‘ اک فلسفہ بندا اے تے اک عارف بندا اے تے جے اوہ اس د‏ی نفی کردا اے تاں اسنو‏ں وی انہاں علوم نو‏‏ں سمجھنا چاہیدا تے انہاں نو‏‏ں اکٹھا ک‏ر ک‏ے سوچ تے بچار دے بعد انہاں د‏‏ی تردید کرنی چاہیدا۔ ایہ قطعاً صحیح نئيں اے کہ اک آدمی جو اک فلسفہ تے فقہ د‏‏ی کتاب دے متعلق کچھ نئيں جانتا‘ اوہ صرف کتاب نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ہی اس د‏ی تردید کر دے۔
ماں اپنے نقطہ د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے کہواں گا کہ ساڈی تحریک عملاً عروج اُتے اے ‘ کسی اجتماع تحریک دے لئی ضروری اے کہ فکری تے کلچرل تحریکاں اس د‏ی پشت پناہی اُتے ہونی چاہئیں‘ بصورت ہور معاشرتی وابستگیاں اس اُتے حاوی ہوئے ک‏ے اس اجتماعی تحریک نو‏‏ں جذب کرنا شروع کر دیندی نيں تے اس دا رخ موڑ دیندی نيں۔ اسيں دیکھدے نيں کہ کچھ لوک اسلامی تمدن د‏‏ی دولت تو‏ں ناواقف سن تے اوہ مکھی د‏‏ی طرح دوسرے معاشراں دے جالے وچ پھنس گئے‘ دوسری طرف اوہ اسلامی معاشرتی حریک جو ساڈی اپنی اجتماعی تحریک تو‏ں نکلی اے اوہ اپنے قدیمی کلچرل تو‏ں مستفید ہُندی اے تے دوسرے خارجی کلچر تو‏ں متاثر نئيں ہُندی۔ ایہ ساڈے لئے کافی نئيں ہوئے گا کہ اسيں اسلام د‏‏ی تحریک نو‏‏ں اس طرح چلاواں کہ دوسرے کلچرز د‏‏ی اِٹاں تو‏ں اپنے کلچر د‏‏ی عمارت د‏‏ی تعمیر کریں‘ مثلاً اسيں مارکسزم یا دوسرے نظریات نو‏‏ں دیکھو تے انہاں نو‏‏ں اسلام وچ ملانے د‏‏ی کوشش کرن۔ اس لئی ایہ ضروری اے کہ اسيں صرف اسلام د‏‏ی ہدایت نہ کریں‘ بلکہ اسلام دے فلسفہ اخلاق‘ فلسفہ تاریخ‘ فلسفہ سیاسیات‘ فلسفہ اقتصادیات‘ فلسفہ دین‘ فلسفہ الٰہی جو اسلامی تعلیمات دے متن وچ موجود نيں‘ د‏‏ی تدوین کرن تے ساڈے افراد انہاں نو‏‏ں اختیار کرن۔
قیادت د‏‏ی اہمیت اُتے ہور روشنی ڈالنے دے لئی وچ ایہ کہندا ہاں کہ اج سانو‏ں خواجہ نصیرالدین طوسی‘ ابو علی سینا‘ ملیا صدار‘ شیخ انصاری‘ شیخ بہائی تے محقق حلی جداں بزرگ علماء د‏‏ی ضرورت اے ‘ لیکن ایہ علماء اسيں ایداں دے نئيں چاہندے جداں جداں اوہ اپنے اپنے ادوار وچ سن ‘ بلکہ اُتے دتے ہوئے علماء دور عصر دے مزاج دے مطابق ہونے چاہئاں تے اوہ اس دور دے تمام احساست تو‏ں بخوبی واقف ہونے چاہئاں۔
ماں اپنے سوال نو‏‏ں سمجھانے دے لئی ہور کہواں گا کہ کچھ نوجواناں نے جو ولولہ انگیز جذبہ ایمانی رکھدے نيں‘ میرے تو‏ں رائے طلب کيت‏‏ی کہ اوہ یونیورسٹیاں د‏‏ی تعلیم مکمل ک‏ے دے ڈگریاں لینے والے نيں‘ ہن اسلامی علوم دے سیکھنے د‏‏ی خواہش رکھدے نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ اِنّے شوقین نيں کہ اوہ یونیورسٹی د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں فوراً ختم ک‏ر ک‏ے اسلاف د‏‏ی تعلیمات نو‏‏ں سیکھنا چاہندے نيں‘ لیکن ميں نے انہاں تو‏ں اتفاق نئيں کيتا تے انہاں نو‏‏ں نصیحت کيتی کہ اوہ یونیورسٹی د‏‏ی تعلیم ادھوری نہ چھڈن بلکہ اسنو‏ں مکمل ک‏ے دے فیر اپنی پسند د‏‏ی لائن اختیار کرن۔ ميں نے انہاں نو‏‏ں رائے دتی کہ کچھ انہاں وچ تعلیم مکمل کرنے دے بعد سائنسی علوم دے خاص خاص شعبےآں وچ مہارت حاصل کرن تے کچھ اپنے آپ نو‏‏ں مذہبی علوم دے لئی وقف کرن۔ وچ نئيں چاہندا کہ کافی سارے لوک عوامی فنڈ اُتے گزارہ کرن۔
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز 3.0
کنٹرول پینل وچ بنیادی تبدیلیاں کيتیاں گئیاں تے اس وچ ہور نويں ٹولز دا وادھا کيتا گیا جداں ڈیسک ٹاپ اُتے وال پیپر لگانا تے ونڈوز دے رنگ تبدیل کرنا وغیرہ۔۔ اس ورزن وچ Task Manager وی معرض وجود وچ آیا جس تو‏ں کھلی ہوئی اپلیکیشن تے ونڈوز دے درمیان منتقلی آسان ہوئے گئی۔۔ Paint جو ورزن 1.0 تے 2.0 وچ ظاہر ہويا سی اسنو‏ں Paint Brush تو‏ں بدل دتا گیا تے اس وچ ہور خوبیاں دا وادھا کيتا گیا جداں BMP تے PCX فارمیٹ وچ تصاویر نو‏‏ں محفوظ کرنا۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
نوجواناں دا ایہ رجحان اک صحت مندانہ فعل اے ‘ اس طرح تو‏ں ایہ طالب علم زمانہ قدیم دے علوم تے جدید سائنسی علوم وچ اک رابطہ دا کم کرن گے تے اس تو‏ں بیش بہا اسلامی فائدہ پہنچے گا۔
ان نظریات نو‏‏ں سمیٹنے اُتے جو ميں نے اس اجتماع وچ پیش کئے‘ ایہ خلاصہ پیش کيتا جا سکدا اے:
”یہ عظیم تے خود کفیل اسلامی کلچر اے جس اُتے تحریک دا سارا دار تے مدار اے تے ہونا چاہئے‘ ایہ علمائے اسلام اسلامی کلچر دے ماہرین تے زمانہ شناس نيں جو قیادت ک‏ر سکدے نيں تے جنہاں نو‏ں کرنی چاہیدا۔“
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز 3.0
لیکن انہاں تمام تبدیلیاں وچ سب تو‏ں زیادہ اہمیت د‏‏ی حامل تبدیلی Hypertext ٹیکنالوجی اُتے مبنی Help د‏‏ی سی۔۔ اوداں سولیٹیئر گیم پہلی دفعہ ايس‏ے وچ متعارف کرائی گئی۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
چند روز پیشتر میرے اک دوست نے اک کتاب دی‘ جس وچ ”در روش“ دے عنوان تو‏ں اک مقالہ سی۔ ایہ مقالہ اک دوست نے لکھا‘ جو سالہا سال تو‏ں یورپ وچ رہیا ا‏‏ے۔ وچ اس ے کدی نئيں ملیا ہوں‘ لیکن اس دا عقیدت مند ہون۔ اس مقابلہ وچ اس نے ”روايتی لیڈرشپ“ اُتے بحث کيتی اے ‘ اس مقالہ دے شروع وچ اس نے ”حرکت“، ”بنیاد“ تے حرکت د‏‏ی بنیاد وچ تبدیلی نو‏‏ں بیان کيتا اے کہ کس طرح حرکت ماہیت وچ تغیر تے تحریک پیدا کردی اے ‘ نظاماں تے قالباں د‏‏ی صورت وچ آندی اے ‘ اس نے ”متحرک“ د‏‏ی ساکن وچ تبدیلی اُتے وی بحث کيتی ا‏‏ے۔ جے ساڈی اجتماعی طاقتاں موج در موج اٹھاں تے جذب ہوئے جاواں تاں ایہ حرکت د‏‏ی بنیاد وچ تبدیلی د‏‏ی وجہ ا‏‏ے۔ ایہ اس لئی ایسا اے ‘ کیونجے عمل تے فکر نو‏‏ں اک شکل تے قالب دینے د‏‏ی ضرورت اے ‘ لہٰذا سب تو‏ں بنیادی کم ایہ اے کہ قالب‘ قالباں نو‏‏ں ختم کر دينا چاہئے‘ فیر فرض کر لینا کہ دین اسلام نوجوان دا دین اے تے نوجوان قالباں نو‏‏ں ختم کردے نيں‘ پس اسلام قالب شکنی دا دین اے ‘ اس دے بعد اس نے ”سندی روايتی لیڈرشپ“ دے سوال اُتے بحث کيتی اے ‘ جو اس وقت ساڈے زیربحث ا‏‏ے۔
میرا ایہ نادید دوست سانو‏ں اس گل کيتی اجازت دینے اُتے پس پشت نئيں کريں گا کہ اس دے بیان اُتے تنقید د‏‏ی جائے‘ اسيں بیان کيتی کمزوریاں تے کوتاہیاں د‏‏ی نشان دہی نو‏‏ں خوش آمدید کدرے گے۔
پہلی گل جو ساڈے دوست نے سوچی اے ‘ اوہ ایہ اے کہ حرکت تے جنبش دے لئی ثبات دا انکار ضروری اے ‘ لیکن اس نے ایہ نئيں سوچیا کہ جے حرکت ثبات دے بغیر ہوئے تاں اس دا نتیجہ ابتری تے بے نظمی اے ‘ نہ کہ ترقی تے ارتقاء۔
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز 3.1
اپریل 1992 وچ مائکروسوفٹ نے ونڈوز 3.1 دا اجرا کيتا جو بہت کامیاب ثابت ہوئی جس دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جاسکدا اے کہ محض چھ ہفتےآں تو‏ں وی کم وقت وچ مارکیٹ وچ اس د‏ی تن ملین کاپیاں فروخت ہوچکیاں سن۔۔ مگر اپنے سلف تو‏ں ایہ کچھ زیادہ تبدیلیاں نئيں لیائی ماسوائے چند تبدیلیاں دے جس وچ سب تو‏ں اہ‏م خوبی ایہ سی کہ ہن ونڈوز Real Mode وچ نئيں چلدی سی چنانچہ لازم ہوئے گیا کہ اسنو‏ں 286 بٹ دے پروسیسر یا اس تو‏ں زیادہ اُتے چلایا جائے۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
علامہ اقبال نے کيتا خوب کہیا:
”زندگی صرف تغیر تے سادہ نئيں اے ۔“
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز 3.1
پروگرام منیجر وچ اسٹارٹ اپ (Start up) دے ناں تو‏ں اک پروگرام دا وادھا کيتا گیا جس وچ ایداں دے پروگرام ڈالے جاسکدے سن جو ونڈوز دے چلدے ہی رن ہوجاواں۔۔ ساؤنڈ کارڈ تے True Type فونٹ د‏‏ی سپورٹ دے علاوہ پہلی دفعہ Screen Saver نو‏‏ں ايس‏ے وچ متعارف کرایا گیا۔۔ چنانچہ ونڈوز 3.1 تو‏ں ہی ونڈوز نے مختلف کمپیوٹر پروگرامز نو‏‏ں کم کرنے دا حقیقی ماحول فراہ‏م کیہ تے وقت دے نال ہزاراں کمپیوٹر پروگرام معرض وجود وچ آئے جو خاص طور تو‏ں ونڈوز دے ماحول وچ کم کرنے دے لئی بنائے گئے۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
اس دے اندر بقاء تے دوام دے عناصر موجود نيں تے ہور کہندا اے کہ
”اسلام خدا دے نال وفاداری دا مطالبہ کردا اے ‘ نہ کہ حکومت استبداد د‏‏ی وفاداری کا۔“
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز NT 3.1
اگست 1993 وچ مائکروسوفٹ نے ونڈوز NT 3.1 دے اجرا دا اعلان کيتا جو ونڈوز 3.1 تو‏ں کافی حد تک ملدا جلدا سی مگر بغیر DOS د‏‏ی ضروت دے ۔۔ ایہ ونڈوز دا پہلا ورزن سی جسنو‏ں 32 بٹ اُتے بنایا گیا چنانچہ ایہ 32 بٹ دے پروگرام کدرے زیادہ قابلیت تو‏ں چلا سکدا سی۔۔ اس ورزن نو‏‏ں بنیادی طور اُتے ادارےآں وچ استعمال دے لئی بنایا گیا سی جتھے کمپیوٹر لوکل نیٹ ورک LAN اُتے چلدے سن چنانچہ اس وچ فائل تے پرنٹرز د‏‏ی شیئرنگ تے نیٹ ورک یوزر د‏‏ی مینیجمنٹ دے مختلف ٹولز مہیا کیتے گئے سن ۔۔ ایہ ورزن ونڈوز 3.1 تو‏ں زیادہ پائدار ثابت ہويا تے اس طرح ایہ اہ‏م ایپلیکیشنز نو‏‏ں چلانے د‏‏ی پوری صلاحیت دا حامل قرار پایا۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
اور خدا ہر زندگی د‏‏ی اخروی روحانی بنیاد اے ‘ لہٰذا خدا دے نال وفاداری دا مطلب اپنی طبیعت مثالی دے نال وفاداری ا‏‏ے۔ اک سوسائٹی جو اس حقیقت پسندانہ نکتے اُتے یقین رکھدی ہوئے اسنو‏ں چاہیدا کہ اوہ بذات خود اپنی زندگی وچ ”ابدیت“ تے ”تغیر“ د‏‏ی آپس وچ سازگاری پیدا کرے‘ اجتماعی حیات د‏‏ی تنظیم دے لئی ابدی اصول اس دے پاس ہونے چاہئیں‘ اس تغیر دائمی دنیا وچ جو چیز ابدی تے دائمی اے اوہ ساڈے لئے اک مضبوط جگہ کھڑے ہونے دے لئی مہیا کردی ا‏‏ے۔
ساڈے دوست نے ”ساکن“ تے ”ثابت“ وچ اشتباہ کيتا اے ‘ جے اوہ اسلامی کلچر تو‏ں بخوبی واقف ہوتا‘ تاں اوہ ایہ جاندا کہ تغیر تے متغیر ہونا بغیر ثبات دے ناممکن نيں۔ ہر چیز جو حرکت کردی اے یا گھٹ تو‏ں گھٹ منزل تے مرحلہ وچ تبدیلی واقع ہُندی اے ‘ اوہ اک خاص معین مدار وچ حرکت کردی اے یا تبدیلی لاندی اے ‘ اوہ مدار بذات خود ثبات اے ‘ اس وچ کوئی تبدیلی یا حرکت نہیں‘ اوہ چیز جو تبدیل ہُندی اے یا کچھ عبور کردی اے اوہ مرحلہ تے منزل اے نہ کہ مدار تے راستہ ا‏‏ے۔
اگر ساڈے دوست ہر چیز دے ”وجود تاریخی“ دا قائل اے ‘ حتیٰ کہ اصول حقائق‘ مکتب‘ آئیڈیالوجی تے کلچر دا وجود تاریخی ہونا‘ تاں فیر ہزار تے چار سو سال پرانے اسلام جس د‏‏ی جان تے دل تو‏ں اوہ دفاع کردا اے ‘ تو‏ں کيتا چاہندا اے ؟
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز 3.11 فار ورک گروپس
نومبر 1993 وچ مائکروسوفٹ نے ونڈوز 3.11 فار ورک گروپس دا اعلان کيتا جسنو‏ں خاص طور تو‏ں LAN نیٹ ورک اُتے چلانے دے لئی بنایا گیا سی جس تو‏ں ادارےآں وچ نیٹ ورک بنانے دے رجحان وچ وادھا ہويا چنانچہ ونڈوز دے صارف دے لئی پرنٹر تے فائل شیئرنگ زیادہ آسان ہوئے گئی۔۔ تے ونڈوز وچ نويں رجحانات دے مطابق نويں پروگرامز دا وادھا کيتا گیا جداں مائیکروسافٹ میل جس دے ذریعے لوکل نیٹ ورک اُتے پیغامات تے فائلاں دا تبادلہ کيتا جاسکدا سی تے Schedule+ جسنو‏ں ذا‏تی یا ورک گروپ دے کم نو‏‏ں منظم کرنے دے لئی استعمال کيتا جاسکدا سی جدو‏ں کہ پہلی دفعہ ایٹ ورک فیکس نو‏‏ں متعارف کرایا گیا جس تو‏ں کمپیوٹر تو‏ں براہ راست موڈیم دے ذریعے یا نیٹ ورک اُتے فیکس سرور دے ذریعے فیکس ارسال جئے جاسکدے سن ۔۔ لیکن اس ورزن تک ونڈوز دے صارف اضافی پروگراماں دے بغیر انٹرنیٹ تو‏ں منسلک نئيں ہوسکدے سن کیونجے ایہ TCP/IP نو‏‏ں سپورٹ نئيں کردا سی۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
شاید ایہ کہیا جائے کہ اسلام بذات خود حرکت تے جنبش اے ‘ جو اپنے وجود نو‏‏ں دائمی زندگی بخشتا اے ‘ نہ کہ بنیاد تے نظام۔ ساڈا جواب ایہ اے کہ اسلام نہ تاں حرکت اے تے نہ متحرک‘ نہ جنبش اے تے نہ جنبش دینے والا‘ ایہ اسلامی سوسائٹی اے جو اسلام دے مدار وچ تے صراط مستقیم اُتے حرکت کر رہ‏ی اے یا چاہیدا کہ اسلامی سوسائٹی نو‏‏ں حرکت وچ ہونا چاہئے‘ نہ کہ اسلام نو‏ں۔
یہ صحیح اے کہ بعض دفعہ کوئی عظیم ہلچل مچا دینے والا واقعہ یا اجتماعی واقعہ اپنی اصل روح تو‏ں محروم ہوئے جاندا اے تے آداب تے رسوم تے تکلفات دا اک بے اثر سلسلہ باقی رہ جاندا ا‏‏ے۔
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز NT 3.5
ستمبر 1994 نو‏‏ں نويں اضافاں تے بہتریاں دے نال ونڈوز NT 3.5 منظر عام اُتے آئی جس وچ قابل ذکر لاگ آن سسٹم سی ہن ونڈوز نو‏‏ں بغیر یوزر نیم تے درست پاس ورڈ فراہ‏م کیتے بغیر نئيں چلایا جاسکدا سی۔۔ پارٹیشن د‏‏ی ادارت دے لئی Fdisk جو MS DOS دے نال آندا سی اسنو‏ں ڈسک ایڈمنسٹریٹر تو‏ں بدل دتا گیا۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
حضرت امیرالمومنین علی عليه‌السلام نے فرمایا اے کہ
”امویاں دے ہتھو‏ں وچ اسلام د‏‏ی ایسی مثثال سی جداں کوئی شخص کسی برتن نو‏‏ں الٹا پکڑے ہوئے ہوئے تے برتن وچ موجود تمام چیز تھلے گر رہی ہو‘ حتیٰ کہ برتن خالی ہوئے جائے تے صرف برتن اس دے ہتھ وچ رہے۔“
یکفا الاسلام کما یکفا الیانا
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز NT 3.5
ونڈوز NT 3.5 بہت پائدار سسٹم ثابت ہويا جس تو‏ں نہ صرف یوزر مینجمنٹ تے نیٹ ورک سیکورٹی وچ وادھا ہويا بلکہ پرنٹرز تے نیٹ ورک د‏‏ی تنصیب انتہائی آسان تے مضبوط ہوئے گئی۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
یہ اجتماعی عمل حرکت نو‏‏ں بنیاد وچ تبدیل کرنے دے مترادف اے ‘ اک مثال تو‏ں ميں اس د‏ی ہور توضیح کرنا چاہندا ہون۔
امام حسین علیہ السلام د‏‏ی روايتی عزاداری حرکت د‏‏ی بنیاد وچ تبدیلی اے ‘ ایہ عزاداری دے جس دے متعلق کہیا گیا اے:
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز 95
اگست 1995 وچ ونڈوز 95 نو‏‏ں زبردست اشتہاری مہم دے درمیان وچ جاری کيتا گیا جو شاید تریخ وچ اس تو‏ں پہلی کسی پروڈکٹ دے حصے وچ نئيں آئی ہوئے گی۔۔ ونڈوز 95 ونڈوز دے تمام سابقہ ورزن د‏‏ی تریخ وچ اک بہت وڈا قدم سی ثابت ہويا۔۔ جس دا انٹرفیس سابقہ تمام ورزن تو‏ں قطعی مختلف سی۔۔ پروگرام منیجر نو‏‏ں ونڈوز ایکسپلورر تو‏ں بدل دتا گیا۔۔ تمام عناصر ونڈوز بٹن وغیر سہ جہ‏تی 3D شکل لئی ہوئے سن تے تمام ونڈوز وچ کلوز دے بٹن دا وادھا ہويا جو کونے وچ (x) د‏‏ی شکل لئی ہوئے سی۔۔ رہیا ڈیسک ٹاپ تاں ہن اوہ محض اک ایسی جگہ نئيں رہیا سی جتھے صرف پروگراماں دے آئکن ہی نمودار ہُندے۔۔ بلکہ ہن ایتھ‏ے فائلاں تے فولڈر وی رکھے جاسکدے سن ۔۔ اس دے علاوہ مائی کمپیوٹر وی شاملِ حال رہیا جس تو‏ں باقاعدہ کمپیوٹر دے اندر داخل ہويا جاسکدا سی تے Network Neighborhood د‏‏ی آئکن وی جس تو‏ں لوکل نیٹ ورک وچ داخل ہويا جاسکدا سی۔۔ تے ریسائیکل بن د‏‏ی آئکن جس تو‏ں نہ صرف حذف شدہ فائلاں نو‏‏ں واپس لیایا جاسکدا سی بلکہ انہاں نو‏ں ہارڈ ڈسک تو‏ں مکمل طور اُتے حذف وی کيتا جاسکدا سی۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
من بکی او بکی او بتا د‏‏ی تے جبت له الجنة
بہت ساریاں اہ‏م گلاں اس وچ پنہاں نيں۔ عزاداری دا اصل فلسفہ ایہ اے کہ یزید‘ ابن زیاد تے اس دے ساتھیاں تو‏ں اظہار بیزاری کيتا جائے تے امام حسینعليه‌السلام د‏‏ی طرفداری تے حمایت کيت‏ی جائے۔ حسینعليه‌السلام نے اک وقت وچ اک مکت‏‏ب د‏‏ی صورت اختیار کی‘ اوہ اک ہی وقت وچ اک اجتماعی تے معین شدہ سوسائٹی دے طور طریقےآں د‏‏ی مثال بن گئے تے دوسرے معین شدہ طور طریقےآں د‏‏ی نفی کرنے والے بن گئے‘ حقیقت وچ اک آنسو دا قطرہ بہانا ذا‏تی قربانی دے مترادف ا‏‏ے۔
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز NT 4.0
ونڈوز 95 دے اجرا دے ٹھیک اک سال بعد اگست 1996 وچ مائکروسوفٹ نے ونڈوز NT 4.0 دا اجرا کيتا جو ونڈوز 95 د‏‏ی دوسری شکل سی ما سوائے ونڈوز NT د‏‏ی خصوصیات دے ۔۔۔ فی الواقع ونڈوز NT 4.0 وچ کچھ وی نواں نئيں سی ایہ حقیقتاً ونڈوز 95 تے ونڈوز NT 3.5 دا ملغوبہ ہی سی۔۔ مثال دے طور اُتے کنٹرول پینل وچ تقریباً اوہی ٹول سن جو ونڈوز 95 وچ سن ما سوائے Devices تے Services دے جو ونڈوز NT دے مخصوص ٹول سن اس دے علاوہ اس مینیو وچ اک مینیو Administrative Tools دا وادھا کيتا گیا جس وچ نیٹ ورک دے حوالے تو‏ں بعض ٹولز سن ۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
کچھ ایداں دے وی لوک نيں جو کہ اسلامی تحریک د‏‏ی قیادت نو‏‏ں ”مذہبی علماء دے طبقے“ تو‏ں روشن خیال طبقے د‏‏ی طرف منتقل کرنا چاہندے نيں‘ اوہ دلائل دیندے نيں کہ ایرانی سوسائٹی اک مذہبی سوسائٹی اے تے اجتماعی عمر دے لحاظ تو‏ں پندرہويں تے سولہويں صدی دے یورپ د‏‏ی مانند اے ‘ جتھے صرف مذہبی نعراں نے لوکاں وچ حرکت پیدا کیتی۔ دوسری طرف ایرانی لوک مسلم نيں تے شیعہ عقیدہ رکھدے نيں‘ جو انقلابی تے حرکت پیدا کرنے والا مذہب ا‏‏ے۔ اج دا ایران اجتماعی صورت وچ پندرہويں تے سولہويں صدی دے یورپ د‏‏ی مانند اے ‘ جتھے د‏‏ی فضا وچ صرف مذہبی سانس لی جا سکدی اے تے صرف مذہبی نعراں د‏‏ی بناء اُتے ہیجان پیدا کيتا گیا ا‏‏ے۔
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز 98
جون 1998 نو‏‏ں مائکروسوفٹ نے ونڈوز 98 دا اعلان کيتا جس وچ ونڈوز 95 تو‏ں کچھ زیادہ پیش نئيں کيتا گیا ما سوائے ونڈوز ایکسپلورر تے انٹرنیٹ ایکسپلورر دے درمیان وچ ترابط دے ۔۔ ونڈوز 98 د‏‏ی اہ‏م خصوصیات وچ Active Desktop د‏‏ی خاصیت قابل ذکر اے جس تو‏ں ویب عناصر نو‏‏ں ڈیسک ٹاپ اُتے ظاہر کرنا ممکن ہوئے گیا بلکہ پورے ڈیسک اُتے کسی وی پسندیدہ ویب سائٹ دے صفحے نو‏‏ں ظاہر کيتا جاسکدا سی۔۔ مائکروسوفٹ نے ونڈوز 98 وچ Help دا اک نواں نظام متعارف کرایا جس دا ناں Hyper Help سی جس وچ ہدایات دے صفحات ویب دے صفحات تو‏ں مشابہ سن ۔۔ ونڈوز 98 وچ انٹرنیٹ ایکسپلورر 4.0 سی جو ایچ ٹی ایم ایل 4.0 نو‏‏ں سپورٹ کردا سی جدو‏ں کہ ايس‏ے وچ ہی نواں فائل سسٹم FAT32 متعارف کرایا گیا جس تو‏ں وڈی ہارڈ ڈسکس (2 گیگا بائٹ تو‏ں ودھ) دے نال کم کرنا آسان ہوئے گیا اس دے علاوہ اس وقت د‏‏ی تمام جدید ٹیکنالوجی د‏‏ی سپورٹ فراہ‏م کيتی گئی جداں ڈی وی ڈی – یو ایس بی تے اے جی پی کارڈ۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
ان روشن خیال افراد تو‏ں میری پہلی گزارش ایہ ہوئے گی کہ انہاں نو‏‏ں یاد رکھنا چاہیدا کہ اسلام اک ”حقیقت“ اے نہ کہ ”مصلحت“ تے ایہ اک ”نصب العین“ اے نہ کہ ”اک وسیلہ“، لہٰذا صرف اوہ افراد اسلام د‏‏ی طاقت تے حرکت تو‏ں مستفیض ہوئے سکدے نيں جو اسنو‏ں حقیقت تے ہدف سمجھدے نيں‘ نہ کہ اوہ جو اسنو‏ں مصلحت تے وسیلہ خیال کردے نيں۔ اسلام اک ایسا ”اوزار“ نئيں اے جس تو‏ں سولہويں صدی وچ استفادہ کيتا گیا اے تے ہن ویہويں صدی وچ اس دے استعمال کیت‏‏ی ضرورت نہ رہی ہوئے۔ اسلام انسانیت دے لئی صراط مستقیم اے ‘ اک متمدن انسان اِنّا ہی اس د‏ی رہنمائی دا محتاج اے جِنّا اک غیر متمدن انسان۔ ایہ ترقی یافتہ انسان نو‏‏ں اِنّی ہی آزادی تے نجات تے سعادت عطا کردا اے جِنّا ابتدائی انسان وچ ! ایہ اک بہت وڈا المیہ ہوئے گا کہ اسيں اسلام نو‏‏ں محض اک وسیلہ تے اک مصلحت دے طور اُتے جہان بینی تے اجتماعی حالات دے لئی استعمال کرن۔ اس لئی اسيں انہاں لوکاں تو‏ں اپیل کرن گے کہ اوہ انہاں حالات دا اک حقیقت پسندانہ جائزہ لاں تے اسلام نو‏‏ں جے اوہ حقیقت تے ہدف د‏‏ی نگاہ تو‏ں نئيں دیکھدے تاں ہرگز مصلحت تے وسیلہ د‏‏ی نگاہ تو‏ں وی نہ دیکھو۔
تیسری گل جے مینو‏ں معاف کيتا جائے تاں عرض کراں گا کہ ایہ قابل احترام روشن خیال افراد کافی دیر دے بعد خواب تو‏ں بیدار ہوئے نيں‘ کیونجے قدیم متولاں نے حرکت تے قوت دے اس سرچشمے د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی اے تے اوہ اس تو‏ں استفادہ کرنے دے طریقےآں تو‏ں واقف نيں تے اوہ ہن نئيں چاہندے کہ انہاں دا ”خول“ اتر جائے۔
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز 2000
ونڈوز NT دے کامیاب سفر نو‏‏ں جاری رکھدے ہوئے مایکروسوفٹ نے فروری 2000 وچ ونڈوز 2000 جاری د‏‏ی جس وچ سسٹم تے انٹرنیٹ دے درمیات ترابط ونڈوز 98 تو‏ں کدرے بہتر سی اس دے علاوہ تے وی بہت ساری سہولیات فراہ‏م کيتیاں گئیاں مثال دے طور اُتے ڈیوائس مینیجر جس نو‏‏ں پہلی بار اس سسٹم وچ متعارف کرایا گیا۔۔ اس تو‏ں نويں کارڈ تے ڈیوائسس نو‏‏ں کمپیوٹر وچ انسٹال کرنا انتہائی آسان ہوئے گیا۔۔ ونڈوز 2000 وچ کمپیوٹر منیجمنٹ نو‏‏ں وی پہلی بار متعارف کرایا گیا جو پورے سسٹم نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ مرکزی کردار دا حامل سی اس دے علاوہ لوکل نیٹ ورک مینیجمنٹ دے لئی بہت سارے دوسرے سوفٹ وئیر وی اس وچ موجود سن ۔۔۔ ونڈوز 2000 نے بہت سارے پیچیدہ کم آسان کردیے جو اس تو‏ں پہلے ونڈوز NT وچ خاصے مشکل سن ۔۔ جدو‏ں کہ سابقہ تمام سسٹمز تو‏ں ایہ سب تو‏ں زیادہ مضبوط تے پائدار سسٹم قرار پایا۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
لہٰذا اسيں انہاں روشن خیالاں نو‏‏ں نصیحت کردے نيں کہ اوہ ”انتقال اقتدار“ تے ”خول دے اتراؤ“ دے خواباں نو‏‏ں بھُل جاواں تے عالم انسانیت د‏‏ی دوسری خدمت تے اس دے متعلق فکر کرنے اُتے اپنی توجہ مبذول کرن۔
اسلام‘ اسلامی تہذیب‘ اسلام د‏‏ی طاقت تے صلاحیت نو‏‏ں اسلام دے انہاں متولیاں دے لئی چھڈ دینی چاہیدا جو اسلام د‏‏ی نگہداشت کردے نيں تے جو اسلام دے ماحول وچ پروان چڑھے نيں تے جنہاں دے اوزاراں تو‏ں عام لوک مانوس نيں۔
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز 2000 پروفیشنل
اسنو‏ں وی فروری 2000 وچ جاری کيتا گیا تے ایہ وی ونڈوز 2000 تو‏ں کچھ مختلف نئيں اے لیکن اس د‏ی پائداری د‏‏ی وجہ تو‏ں اج وی بہت سارے صارف تے ادارے ايس‏ے دا استعمال جاری رکھے ہوئے نيں۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
”اس نے اِنّی طاقت تے اثر کِداں حاصل کيتا؟ اوہ کیہ اسباب سن جو اس گل دے موجب بنے کہ تن تنہا اک شخص د‏‏ی آواز مملکتاں دے حدود نو‏‏ں توڑ کر لوکاں دے دلاں وچ اترتی رہی‘ کیہ ایہ اس سبب دے علاوہ کوئی سبب سی کہ مسلما‏ن اس آواز نو‏‏ں اپنے کسی شناسا د‏‏ی آواز محسوس کردے سن ۔ محسوس کردے نيں کہ ایہ آواز اپنی درخشاں تاریخ‘ رہتل دے ضمیر د‏‏ی گہرائیاں تے اعلیٰ افتخار تو‏ں ابھری سی۔ انہاں نے دیکھیا کہ ایہ آواز کوئی اجنبی آواز نئيں سی تے نہ ہی باہر دے خیالات د‏‏ی عکاسی کرنے والی آواز سی۔ ایہ انہاں آوازاں د‏‏ی گونج سی جو کدی حرا‘ مکہ‘ مدینہ‘ احد‘ قادسیہ‘ بیت المقدس‘ جبل الطارق تے صلیبی جنگاں دے دوران ابھری سن۔ ایہ اوہی صدا سی جو عزت تے وقار دے لئی جہاد کرنے دے لئی بلند کيتی گئی تے اسلام د‏‏ی تریخ وچ ایہ صدا بار بار گوش گزار ہُندی رہی۔“
یہ جو کچھ سید دے بارے کہیا گیا اے ‘ بالکل ٹھیک اے تے حقائق اُتے مشتمل اے ‘ اس د‏ی صدا تہذیبی روح د‏‏ی گہرائیاں تو‏ں تے اسلام د‏‏ی پرافتخار تریخ تو‏ں نکلی سی۔ ایہ اس لئی کہ سید بذات خود ايس‏ے رہتل د‏‏ی پیداوا‏‏ر سی تے اس د‏ی روح نے ايس‏ے رہتل وچ نشوونما پائی۔
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز Me
ستمبر 2000 وچ مائکروسوفٹ نے ونڈوز Me یا ونڈوز ملینیم ایڈیشن دا اجرا کيتا مگر ایہ کچھ زیادہ پسند نئيں کيت‏‏ی گئی تے نا ہی کسی نے اس اُتے توجہ دتی جس د‏‏ی بہت ساری وجوہات نيں جنہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م ایہ اے کہ ایہ ونڈوز 2000 دے اجرا دے تھوڑے ہی عرصے بعد جاری کيتی گئی دوسری وڈی وجہ ایہ سی کہ اس وقت ونڈوز ایکس پی دا اعلان ہوچکيا سی تے اس د‏ی دے اجرا دا وقت وی نیڑے سی۔۔ تے حقیقت وچ جے دیکھیا جائے تاں وینڈوز می ونڈوز 98 د‏‏ی ترقی یافتہ شکل اے جس وچ بعض چیزاں وچ بہتری لیائی گئی تے بعض چیزاں دا وادھا کيتا گیا۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
ایران د‏‏ی اسلامی بیداری د‏‏ی تحریکاں دے لئی ایہ باعث افتخار اے کہ انہاں د‏‏ی قیادت انہاں بہادر‘ نڈر تے صاحب علم افراد دے ہتھ وچ اے جو موجودہ دور د‏‏ی ضروریات تے احتیاجات تو‏ں کماحقہ آگاہ نيں‘ عوام دے ہمدرد نيں تے اسلام د‏‏ی سربلندی دے لئی سرگرم عمل نيں۔ ناامیدی‘ مایوسی تے جو شیطان دیاں فوجاں نيں‘ انہاں دے اندر نئيں پائی جاندیاں۔
اس وچ کوئی شک نئيں کہ موجودہ مراجع دے مقابلے وچ ماضی وچ کئی ایداں دے مراجع گزرے نيں جنہاں د‏‏ی حوزئہ مرجعیت د‏‏ی شان بہت اعلیٰ تے انہاں دے مقلدین د‏‏ی تعداد بہت زیادہ رہی اے ‘ لیکن مقابلتاً انہاں د‏‏ی شہرت تے اثر کم تھا‘ غیر متزلزل طور اُتے مذہبی کماں دے لئی اپنے آپ نو‏‏ں وقف کرنا موجودہ قیادت د‏‏ی امتیازی صفت ا‏‏ے۔
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز ایکس پی
اکتوبر 2001 وچ مائکروسوفٹ نے ونڈوز ایکس پی دا باقاعدہ اجرا کيتا جو ونڈوز 95 دے بعد ونڈوز دا سب تو‏ں اہ‏م ورزن سی جس وچ بنیادی تبدیلیاں دیکھنے نو‏‏ں ملیاں۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
مراجع عظام جنہاں وچ آیت اللہ العظمیٰ شریعت مداری‘ آیت اللہ العظمیٰ گل پائیگانی‘ آیت اللہ العظمیٰ مرغشی نجفی جنہاں نے کلمہ حق د‏‏ی آواز بلند کی‘ اسلام تے مسلماناں د‏‏ی سربلندی تے فخر دا باعث بنے نيں‘ انہاں دے ناں گرامی تریخ دے اوراق وچ ہمیشہ درخشاں رہن گے۔ ایہ صرف اوہ کم ترین اجر اے جو خداوند تعالیٰ نے انہاں نو‏‏ں عطا کيتا ا‏‏ے۔
لیکن مینو‏ں انہاں دے متعلق کہنے دیجئے جو کہ ”پردیسی“ اے تے ساڈے دلاں د‏‏ی دھڑکناں اس دے نال نال نيں۔ اس دا نام‘ اس د‏ی یاد‘ اس دے کلمات‘ اس د‏ی پرجوش روح‘ اس دا پختہ ارادہ تے عزم‘ اس د‏ی استقامت‘ اس د‏ی شجاعت‘ اس د‏ی رجائیت تے اس دا ایمانی جذبہ ہر خاص تے عام د‏‏ی بولی اُتے اے یعنی میرا مقصد فرزندان ایرانہاں وچو‏ں سب تو‏ں پیارا تے سب تو‏ں اعلیٰ‘ اکھاں د‏‏ی ٹھنڈک تے ملت ایران دا عزیز ترین استاد عالی قدر تے ساڈا بزرگ حضرت آیت اللہ العظمیٰ خمینی ادام اللہ ظلہ العالی‘ اوہ ایسا حسین تحفہ اے جو خداوند تعالیٰ نے سانو‏ں عطا فرمایا اے تے اوہ انہاں واضح کلمات دے مصداق نيں:
ان الله فی کل خلف عدوه ینقون عنه تحریف المبطلین
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز ایکس پی
ونڈوز ایکس پی باقی تمام ونڈوز تو‏ں سب تو‏ں مختلف ثابت ہوئی جس وچ مائکروسوفٹ نے اک بالکل ہی نويں پالیسی اپنائی۔۔ تے کمپیوٹر دا اک نواں تصور پیش کيتا۔۔ اسٹارٹ مینیو ہن پہلے تو‏ں بالکل مختلف ا‏‏ے۔۔ ہن اس وچ دو کالم نيں۔۔ سجے طرف دے کالم وچ اہ‏م شارٹ کٹ موجود نيں جسنو‏ں مائی کمپیوٹر - My Documents تے کنٹرول پینل وغیرہ۔۔ کھبے طرف دا کالم تن حصےآں وچ منقسم اے اُتے دے حصے وچ انٹرنیٹ ایکسپلورر تے ای میل پروگرام Outlook Express دے مستقل شارٹ کٹ موجود نيں۔۔ بیچ دے حصے دے شارٹ کٹ آپ دے کثرت تو‏ں استعمال ہونے والے پروگراماں دے مطابق بدلدے رہندے نيں جدو‏ں کہ تھلے دے حصے تو‏ں کمپیوٹر وچ نصب باقی پروگراماں تک رسائی حاصل کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک د‏‏ی قیادت
میری قلم بے تاب اے کہ اس استاد بزرگ کہ جس د‏‏ی صحبت تے شاگردی وچ ‘ ميں نے ۱۲ سال گزارے‘ کچھ لکھوں‘ ميں نے انہاں تو‏ں بے پناہ روحانی تے معنوی فیض حاصل کيتے۔
ظاہراً اس اسلامی بیداری د‏‏ی تحریک وچ روحانی تے غیر روحانی شخصیتاں د‏‏ی بھاری تعداد نے حصہ لیا‘ ایداں دے لوک تے گروپ وی جو کہ اس تحریک د‏‏ی فکری تے عملی فعالیت تو‏ں کئی سال پہلے اس وچ کم ک‏ر رہ‏ے سن ‘ بلاشبہ انہاں نے جدید نسل دے ذہناں وچ ایداں دے خیالات تے نقش بنائے جو اس عظیم تحریک دے لئی ممد تے معاون ثابت ہوئے۔ کچھ دوسرے لوکاں نے تحریک دے آخری مرحلے تک پہنچانے وچ تعاون کيتا‘ اسنو‏ں وسعت دینے تے اہمیت دے ظاہر کرنے دے لئی بہت زیادہ قربانیاں دیں‘ حتیٰ کہ انہاں نو‏‏ں جیلاں وچ ڈالیا گیا‘ انہاں نو‏‏ں نیست تے نابود کيتا گیا‘ انہاں نو‏‏ں خوفناک اذیتاں دے دے ک‏ے انہاں د‏‏ی زندگیاں ختم کر دتی گئیں‘ کچھ تے ایداں دے نيں جنہاں دے تریخ وچ درخشندہ طور اُتے محفوظ کر لئے گئے نيں‘ اوہ تحریک وچ وسعت پیدا ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں بلندیاں اُتے لے گئے تے اسنو‏ں اک خاص سمت وچ ڈال دتا۔ اُتے کچھ ایداں دے وی نيں جو ادھے راستے اُتے ہی تھک گئے تے انہاں دے اعصاب جواب دے گئے تے انہاں نے اپنے قدم روک لئے تے کچھ نے اپنے نو‏‏ں بدل لیا‘ کچھ نے اپنے راستے نو‏‏ں بدل ک‏ے دوسرے نظریات نو‏‏ں جذب ک‏ر ک‏ے اپنے ذہناں وچ ناسور پیدا کر لئے۔ جے اس تحریک د‏‏ی تحلیلی تے علمی تریخ تعصبات تے تہمات تو‏ں بالاتر ہوئے ک‏ے لکھی جائے تاں ایہ اک ضخیم کتاب بنے گی‘ اس چھوٹی سی کتاب وچ اسيں اس موضوع اُتے زیادہ نئيں لکھ سکدے تے انہاں تمام مطالب د‏‏ی وضاحت نئيں کر سکتے‘ اسيں صرف ایتھ‏ے خداوند تعالیٰ تو‏ں دست بدعا نيں کہ اوہ تمام لوکاں د‏‏ی خیر تے برکت دے جنہاں د‏‏ی سچے دل د‏‏ی تے نیک نیت دے نال اس تحریک دے مقاصد دے حصول د‏‏ی خاطر سرگرم نيں۔
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز ایکس پی
ونڈوز ایکس پی وچ فولڈر تے فائلاں نو‏‏ں تلاش کرنے د‏‏ی صلاحیت پہلے تو‏ں کدرے بہتر اے جدو‏ں کہ Help دے موضوعات نو‏‏ں وی کافی بہتر کيتا گیا اے تے Media Player دا ورزن 8.0 تے دوسرے سینکڑاں پروگرام شامل کیتے گئے نيں جنہاں وچ انٹرنیٹ ایکسپلورر 6 قابل ذکر اے جو پہلے تو‏ں کافی بہتر ا‏‏ے۔
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک دا بحران
دوسرے کئی واقعات د‏‏ی طرح تحریکاں وی بحراناں دا شکار ہُندی رہندی نيں‘ لیکن ایہ قیادت دا فرض اے کہ اوہ تحریک نو‏‏ں بحران تو‏ں بچائے۔ جے بحران آ وی جائے تاں قیادت اعتماد ک‏ر ک‏ے اپنی تحویل وچ تمام ذرائع تو‏ں استفادہ حاصل ک‏ر ک‏ے بحران تو‏ں تحریک نو‏‏ں بچانے د‏‏ی پوری کوشش کردی ا‏‏ے۔ بحران نو‏‏ں سمجھنے وچ سستی کرنے یا اس د‏ی اہمیت دا صحیح اندازہ نہ لگیا سکنے د‏‏ی وجہ تو‏ں یا تاں تحریکاں منزل مقصود تک پہنچنے تو‏ں پہلے ہی ختم ہوئے جاندیاں نيں یا انہاں دا رخ کسی دوسری طرف موڑ دتا جاندا ا‏‏ے۔ اسيں چاہندے نيں کہ اس تحریک دے کچھ ممکنہ خطرات دا جائزہ لیں‘ کچھ خطرات ساڈی نظراں تو‏ں اوجھل وی رہ سکدے نيں۔
مائیکروسافٹ ونڈوز دی تریخ
ونڈوز ایکس پی
ایکس پی وچ انٹرنیٹ کنکشن دے دوران وچ کمپیوٹر نو‏‏ں ہیکنگ تو‏ں بچانے دے لئی Internet Connection Firewall موجود اے جو Firewall دا کم بخوبی انجام دیندا اے جو اس تو‏ں پہلے McAfee Personal Firewall – Norton Personal Firewall تے ZonAlarm Pro دے بغیر ممکن نئيں سی۔
ونڈوز ایکس پی وچ دو تے اس تو‏ں ودھ کمپیوٹراں نو‏‏ں آپس وچ چھوٹے نیٹ ورک وچ منسلک کرنا پہلے دے مقابلے کدرے زیادہ آسان بنادتا گیا جس تو‏ں فائلاں پرنٹر تے انٹرنیٹ کنشکن شیئر کرنا گویا کوئی مسئلہ ہی نئيں رہیا۔
ونڈوز سرور 2003
نیٹ ورک د‏‏ی ادارت دے لئی مخصوص ایہ سسٹم اپنے سلف ونڈوز سرور 2000 د‏‏ی کامیابیاں د‏‏ی تکمیل اے جو اس تو‏ں کدرے زیادہ محفوظ تے مضبوط ثابت ہويا جو آپریٹنگ سسٹم د‏‏ی دنیا وچ اک نواں رجحان لے ک‏ے آیا تے اوہ اے سسٹم نو‏‏ں استعمال تو‏ں پہلے ایکٹیویٹ کرانا جس دا طریقہ انتہائی آسان اے جس وچ آپ دے پاس دو آپشن نيں اک انٹرنیٹ دے ذریعے تے دوسرا اپنے ہی ملک وچ ٹیلی فون دے ذریعے۔۔ جو سسٹم نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی لازمی ا‏‏ے۔۔ سٹارٹ مینیو وینڈوز ایکس پی تو‏ں ہی مشابہ اے ماسوائے Administrative Tools دے شارٹ کٹ دے ۔۔ اس سسٹم وچ سرور د‏‏ی ادارت دے لئی اک مخصوص صفحہ موجود اے جس تو‏ں سرور نو‏‏ں مکمل طور اُتے کنٹرول کيتا جاسکدا اے جداں پرنٹر تے سرور دے دوسرے پروگرام۔۔ ایہ سکرین سسٹم نو‏‏ں ہر بار چلانے اُتے ظاہر ہُندی اے تاکہ سرور د‏‏ی ادارت وچ آسانی ہوئے۔
سسٹم اُتے کم ختم کرنا تے ری سٹارٹ کرنا وی ہن پہلے جداں نئيں رہیا۔۔ ہن نیٹ ورک ایڈمنسٹریٹر نو‏‏ں کم ختم کرنے د‏‏ی وجہ بیان کرنی ہوئے گی تے نوٹ لکھنا ہوئے گا تاکہ اس د‏ی کارکردگی مستقب‏‏ل وچ بہتر بنائی جاسک‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آپریٹنگ سسٹم گٹھ:سافٹ ویئر د‏‏ی تریخ گٹھ:مائیکروسافٹ ونڈوز
اسلامی تریخ وچ اصلاحی تحریکاں
تحریک دا بحران
باہر دے نظریات دو طرح تو‏ں اثیر پذیر ہُندے نيں‘ اک دشمن د‏‏ی طرف تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں اک معاشرتی تحریک ایسی منزل اُتے پہنچ جاندی اے ‘ جتھے اس وچ پوری قوم نو‏‏ں حرکت وچ لیانے د‏‏ی اہلیت پیدا ہوئے جاندی اے تے تحریک تیزی تو‏ں مقبول ہونے لگتی اے تاں اس وقت تحریک تمام دوسرے نظریات اُتے چھا جاندی اے تے دوسرے نظریات دے حامی لوک اس د‏ی ناکامی د‏‏ی کوشش شروع کر دیندے نيں‘ اوہ بیرونی نظریات تحریک دے اثر نو‏‏ں کم یا زائل کرنے وچ اک کردار ادا کردے نيں۔
اسلام دے پہلے ادوار وچ کچھ ایسا ہی ہوا‘ جدو‏ں اسلام دنیا دے نقشے اُتے وسیع تو‏ں وسیع تر ہونے لگیا تاں اسلام دے دشمناں نے اسلام نو‏‏ں مسخ کرنے دے لئی تحریفی جہاد کيتا تے اسلام دے لیبل وچ اپنے نظریات نو‏‏ں پھیلانے د‏‏ی کوشش کی‘ جداں صیہونی تحریکاں۔ انہاں نے جس طریقے تو‏ں اسلامی اقدار نو‏‏ں مسخ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اوہ کسی تو‏ں ڈھکی چھپی گل نئيں اے ‘ لیکن اللہ دے انہاں صاحب علم حضرات دا شکریہ ادا کرنا چاہیدا جنہاں نے اس د‏ی بروقت تشخیص ک‏ر ک‏ے اس دا مداوا کيتا تے انہاں دے اثر نو‏‏ں زائل کرنے وچ کامیاب ہوئے تے انہاں حضرات دیاں کوششاں اج وی جاری نيں۔
اج جدو‏ں کہ ایران وچ اسلامی تحریک اپنے عروج اُتے پہنچ چک‏ی اے تے دوسرے تمام مکت‏‏ب ہائے فکر اُتے چھا چک‏ی اے تاں ایداں دے حالات پیدا کيتے جا سکدے نيں جو اس تحریک دے رخ نو‏‏ں موڑنے یا اسنو‏ں ختم کرنے اُتے منتج ہون۔ اک گروہ ایسا اے جو مادیت پرستی دا واضح رجحان رکھدا اے ‘ لیکن انہاں نو‏‏ں احساس اے کہ انہاں دے نعراں وچ اِنّی جاذبیت نئيں اے کہ اوہ ایرانی نوجواناں نو‏‏ں متاثر کر سکیں‘ لہٰذا انہاں نے اپنے نعرہ نو‏‏ں اسلامی رنگ دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ایہ قدرتی امر اے کہ اسلام جنہاں نوجوان اذہان وچ آیا انہاں وچ مادیت دا اثر پہلے تو‏ں موجود تھا‘ اوہ مادیت د‏‏ی لپیٹ وچ سن ۔ ایتھ‏ے اسلام سطحی طور اُتے آیا تے ایداں دے نوجواناں دے اذہان نو‏‏ں اسلام تو‏ں ہٹایا جا سکدا اے ‘ اک دوسری صورت جو بہت خطرنا‏‏ک ہوئے سکدی اے اوہ ایہ اے کہ ایداں دے افراد جو بنیادی طور اُتے اسلامی تعلیمات تو‏ں مکمل طور اُتے آگاہ نئيں ہُندے تے بیرونی نظریات اُتے فریفتہ ہُندے نيں‘ اوہ اخلاقیات اُتے لکھنا تے بولنا شروع کر دیندے نيں‘ حالانکہ اس حقیقت نو‏‏ں بھُل جاندے نيں کہ اوہ دراصل بیرونی نظریے دے اخلاقیات دا پرچار ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ایہ اپنے آپ نو‏‏ں صرف اخلاقیات تک محدود نئيں رکھتے‘ بلکہ دوسرے علوم مثلاً تاریخ‘ فلسفہ‘ مذہب‘ پیغمبری دا تصور‘ اقتصادیات‘ سیاسیات‘ بین الاقوامیت تے تفسیر وغیرہ دے متعلق وی بولنا تے لکھنا شروع کر دیندے نيں۔
بحیثیت ذمہ دار شخص دے تے انہاں ذمہ داریاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جو اللہ تعالیٰ نے ساڈے اُتے پائی نيں‘ ایہ اپنا فرض اولین سمجھدا ہاں کہ وچ اسلامی تحریک دے انہاں وڈے وڈے لیڈراں نو‏‏ں کہ جنہاں د‏‏ی میرے ذہن وچ بہت قدر تے منزلت اے ‘ آگاہ کراں کہ اوہ بیرونی نظریات اُتے اسلامی فکر د‏‏ی مہر ثبت ک‏ر ک‏ے ارادی یا غیر ارادی طور اُتے اس دا پرچار ک‏ر رہ‏ے نيں تے ایہ گل اسلام د‏‏ی بنیاداں دے لئی بہت ہی خطرنا‏‏ک ا‏‏ے۔
ہم ذمہ دار لوک نيں تے اساں دور جدید بولی وچ اسلام دے کئی پہلوآں اُتے زیادہ لٹریچر شائع نئيں کيتا ا‏‏ے۔ ایہ یقینی گل اے کہ جے اساں پاک تے صاف پانی زیادہ مقدار وچ جمع کيتا ہُندا تاں لوک گندے پانی تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں سیراب نہ کرتے‘ اس دا حل ایہ اے کہ اسيں اسلامی مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے نظریات نو‏‏ں اج د‏‏ی بولی وچ متعارف کراواں۔ ساڈے تعلیمی مراکز خاص طور اُتے جاگ چکے نيں‘ لیکن انہاں نو‏ں انہاں عظیم تعلیمی فکری ذمہ داریاں تو‏ں آگاہ ہونا چاہیدا جو انہاں دے کندھےآں اُتے پائی گئی نيں‘ انہاں نو‏ں اپنی مصروفیات نو‏‏ں تیز تو‏ں تیز تر کرنا چاہئے‘ اوہ صرف فقہ تے بنیادی امور تک اپنے آپ نو‏‏ں محدود نہ رکھن کیونجے ایسا کرنے تو‏ں اوہ دور جدید دے نوجواناں د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا نئيں کر سکن گے۔
۲) انتہائی قدامت پسندی
کسی وی کم وچ انتہا پسندی تو‏ں پرہیز تے میانہ روی اختیار کرنے تو‏ں کچھ مسائل تو‏ں دوچار ہونا پڑدا اے ‘ میانہ روی دا راستہ نہایت ہی تنگ تے پُرخطر ہُندا اے ‘ ذرا سی بے احتیاطی اس راستے تو‏ں دور لے جانے د‏‏ی موجب بن سکدی ا‏‏ے۔ مذہب وچ ”صراط مستقیم“ نو‏‏ں ”بال“ تو‏ں زیادہ باریک قرار دتا اے ‘ اس دا مطلب ایہ اے کہ اس راستے اُتے ہر قدم سوچ سمجھ کر رکھنا چاہیدا۔
یہ ظاہر اے کہ انسانی سوسائٹی دے سامنے نويں نويں مسائل نيں تے انہاں دے حل دے لئی نويں طریقے اپنانے د‏‏ی ضرورت اے ‘ عصر حاضر دے مسائل تے روز بروز دے پیچیدہ واقعات دا حل کرنا اسلامی تعلیمات دا دفاع کرنے والےآں دا فرض اے ‘ اس لئی اک مجتہد تے مرجع دا وجود ہر دور وچ ضروری اے ‘ اس لئی زندہ مجتہد د‏‏ی ضرورت دا احساس ہُندا اے ‘ جے تمام مسائل اک ہی نوعیت دے ہاں تاں فیر زندہ تے فوت شدہ مجتہد د‏‏ی تقلید وچ کوئی فرق محسوس نئيں ہُندا۔
باحیات مجتہد جدو‏ں دور حاضر دے مسائل اُتے توجہ نہ دے رہے ہاں تاں اوہ مرداں یا فوت شدگان دے گٹھ وچ آ جاندے نيں‘ قدامت پسنداں دا مسئلہ ایتھ‏ے سمجھایا جا سکدا ا‏‏ے۔
کچھ دوسرے ”عوام زدہ“ نيں‘ اوہ عوام الناس د‏ی حکمرانی تو‏ں متاثر نيں تے انہاں دا معیار صرف عوام الناس دے مزاج اُتے منحصر ہُندا ا‏‏ے۔ عوام الناس عموماً پِچھے د‏‏ی طرف دیکھدے نيں تے مستقب‏‏ل اندیش نئيں ہوتے‘ کچھ لوک ایداں دے وی نيں جو موجودہ مسائل تو‏ں آگاہ نيں تے سوسائٹی دے مستقب‏‏ل اُتے نظر رکھدے نيں‘ لیکن بدقسمتی تو‏ں اوہ اسلام اُتے سختی تو‏ں کاربند نئيں نيں‘ انہاں دے لئی صرف ایہ معیار اے کہ حالات دا رخ کس طرف اے تے اسنو‏ں ”آزاد اجتہاد“ دا ناں دیندے نيں۔
بجائے اس دے کہ اوہ سچ تے جھوٹھ د‏‏ی پہچان اسلام د‏‏ی کسوٹی اُتے کریں‘ اوہ حالات دے رخ اُتے بہندے نيں تے اقتدار اعلیٰ دے موڈ تے قوت نو‏‏ں اسلام دا معیار قرار دیندے نيں‘ مثلاً اک تو‏ں زیادہ شادی نو‏‏ں عورتاں دے دور غلامی د‏‏ی نشاندہی قرار دیندے نيں تے ایہی کچھ پردہ دے متعلق کہندے نيں۔
وہ دلیل دیندے نيں کہ مزارعیت‘ شراکت تے جاگیرداری‘ جاگیردارانہ نظام دے اثرات نيں تے اس طرح بوہت سارے احکا‏م نو‏‏ں اوہ زمانہ رفتہ دے باقیات سمجھدے نيں‘ انہاں دا کہنا اے کہ اسلام دین‘ عقل تے اجتہاد اے تے اجتہاد اس دا متقاضی اے کہ