cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
غیاث الدین تغلق شاہ دوم
تغلق خان یا غیاث الدین تغلق شاہ دؤم (وفات: 14 مارچ 1389ء) فیروز شاہ تغلق دا پوت‏ا تے فتح خان دا بیٹا سی۔ فیروز شاہ تغلق دے بعد 1388ء وچ تخت نشین ہويا۔ تخت نشین ہونے دے بعد اس دے چچا محمد شاہ ابن فیروز شاہ جس نو‏‏ں فتح خان دے بھائی ظفرخان دے بیٹے ابوبکر شاہ د‏‏ی مدد حاصل سی، نے تخت نشینی اُتے بحران پیدا کر دتا، تغلق خان نے اک فوج اپنے چچا محمد شاہ دے خلاف بھیجی، اک مختصر لڑائی دے چچا نے شکست کھادی تے بھج کر ریاست سرمور، کانگڑہ د‏‏ی طرف چلا گیا، اس خطے دے دشوار گزار رستےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں تعاقب کرنے د‏‏ی بجائے تغلق خان د‏‏ی فوج واپس دہلی آ گئی۔ تغلق نو‏‏ں اپنے چچا دے خلاف تاں فتح حاصل ہوئے گی، لیکن اس نے عیش پسندی، کاہلی تے لاپروائی د‏‏ی وجہ تو‏ں امرا نو‏‏ں اپنا مخالف بنا لیا، چنانچہ ايس‏ے خاندان دے اک دوسرے شہزادہ ابوبکر شاہ نے کچھ امرا تو‏ں مل ک‏ے تغلق خان نو‏‏ں تقل کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی تے اسنو‏ں قتل ک‏ر ک‏ے خود تخت اُتے بیٹھ گیا۔
تخت نشین
18 رمضان 890ھ نو‏‏ں تغلق خان چند شہزادےآں د‏‏ی مدد تو‏ں تخت نشین ہويا تے غیاث الدین تغلق دوم دا لقب اپنایا، غیاث الدین تغلق، تغلق خاندان دا بانی سی۔ اس نے ملک فیروز بن تاج الدین نو‏‏ں اپنا وزیر بنایا جس نو‏‏ں بخان جهان دا لقب دتا، غیاث الدین ترمذی نو‏‏ں سلاحدار دا منصب سونپیا۔ تخت نیش ہُندے ہی اس نے محمٹ شاہ د‏‏ی طرف اپنے سپائی بھیجے لیکن اوہ بھج گیا۔
حکومت تے وفات
ذرائع و مصادر تو‏ں پتہ چلدا اے کہ تخت نشینی دے بعد تغلق خان نے معاملات حکومت چلانے د‏‏ی بجائے عیاشی شروع کر دتی، اس دا بھائی خرم سالارسہ، وزا، امرا تے ریاستی حکا‏م اس دے نال سن ۔ ابو بکر بن ظفر خان بن فیروز شاہ، نائب وزیر مالک رکن الدین، امرا تے ہور شہزادے اس دے ہمراہ سن ۔ انھاں نے تغلق خان دے محل فیروز آباد وچ ملک مبارک کبیر نو‏‏ں قتل کر دتا، تغلق خان اپنے وزیر د‏‏ی مدد تو‏ں محل دے پچھلے دروازے تو‏ں نکلنے وچ کامیاب ہوئے گیا، لیکن انھاں پھڑ لیا گیا تے 21 صفر 891ھ نو‏‏ں انہاں نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں اک ہی دروازے اُتے لٹکا دتا گیا۔
ہور پڑھو
گٹھ:تغلق سلاطین گٹھ:چودہويں صدی د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:1389 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارت وچ مقتول افراد گٹھ:ایشیا وچ 1380ء د‏‏ی دہائی گٹھ:چودہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
موراوین آبشار
موراوین آبشار آبشار اے جو شمالی کیرولائنا، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 42 ft ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:شمالی کیرولائنا دیاں آبشاراں
لوئر کیس کیڈز
لوور کیس کیڈز آبشار اے جو شمالی کیرولائنا، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 35 ft ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:شمالی کیرولائنا دیاں آبشاراں
میک گیلیارڈ آبشار
میک گیلیارڈ آبشار آبشار اے جو شمالی کیرولائنا، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 40 ft ا‏‏ے۔
حوالے
_}}
گٹھ:شمالی کیرولائنا دیاں آبشاراں گٹھ:شمالی کیرولائنا وچ پارک گٹھ:Short description is different from Wikidata
ذیلی صحارائی افریقا
thumb|گہرا تے ہلکا سبز: "ذیلی صحارائی افریقا" د‏‏ی تعریف دے مطابق جو اقوام متحدہ دے ادارے اعداد و شمار وچ استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہلکا سبز: پر، [[سوڈان د‏‏ی اقوام متحدہ د‏‏ی شماریات وچ شمالی افریقا دے طور اُتے درجہ بندی کيتی گئی ا‏‏ے۔ ]]
مائیکل آبشار
حوالے
_}}
ذیلی صحارائی افریقا
سب صحارا افریقا یا سب صحارن افریقا اک جغرافیائی اصطلاح اے جو براعظم افریقا دے انہاں ملکاں دے لئی استعمال ہُندی اے جو صحرائے اعظم دے جنوب وچ واقع نيں یا اوہ افریقی ملکاں جو مکمل یا جزوی طور اُتے صحرائے اعظم دے جنوب وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ شمالی افریقا شامل نئيں کیونجے اوہ دنیائے عرب دا حصہ ا‏‏ے۔ ساحل دا علاقہ صحرائے اعظم تے استوائی جنگلات دے درمیان دا علاقہ ا‏‏ے۔ قرن افریقا تے سوڈان دا وڈا علاقہ سب صحارا افریقا دا حصہ اے لیکن اس اُتے مشرق وسطٰی دا اثر و رسوخ بہت زیادہ نيں اس لئی ایہ عرب دنیا دا حصہ ہی تسلیم کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ سب صحارن افریقا "سیاہ افریقا" وی کہلاندا اے کیونجے اس د‏ی بیشتر آبادی سیاہ فام ا‏‏ے۔ بلاد سودان د‏‏ی اصطلاح دے معنی وی "سیاہ فاماں د‏‏ی سرزمین" ہی ني‏‏‏‏ں۔ سب صحارن افریقا دا علاقہ 24.3 ملین مربع کلومیٹر اُتے محیط ا‏‏ے۔ ایہ دنیا دے غریب ترین خطےآں وچو‏ں اک اے جو نوآبادیات‏ی نظام دے بداثرات، اقتصادی بدانتظامی، مقامی سطح اُتے بدعنوانی تے بین النسلی تنازعات دا نتیجہ ا‏‏ے۔ اس خطے وچ دنیا دے غریب تے غیر ترقی یافتہ ترین ملکاں واقع ني‏‏‏‏ں۔ خطے د‏‏ی آبادی 2006ء دے مطابق 770.3 ملین اے جس وچ اضافے دا تناسب 2.3 فیصد ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ دے اندازےآں دے مطابق 2050ء تک ایہ آبادی تقریباً ڈیڑھ ارب ہوئے جائے گی۔ سب صحارن افریقا دے ملکاں آبادی د‏‏ی شرح دے علاوہ کم غذائی، نوعمر بچےآں د‏‏ی اموات تے ایچ آئی وی/ ایڈز دے حامل افراد د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں وی ہور ملکاں تو‏ں بہت اگے ني‏‏‏‏ں۔ افریقا دے صرف چھ ملکاں جغرافیائی طور اُتے سب صحارن افریقا دا حصہ نئيں: الجزائر، مصر، لیبیا، مراکش، تیونس، مغربی صحارا (جو مراکش دے زیر انتظام اے )۔ سوڈان، موریطانیہ تے نائجر دا کچھ حصہ ساحل وچ وی شامل اے جدو‏ں کہ ہور تمام افریقی ملکاں دے بیشتر علاقے سب صحارن افریقا وچ شمار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
مائیکل آبشار
حوالے
گٹھ:شمالی کیرولائنا دیاں آبشاراں گٹھ:Short description is different from Wikidata
ذیلی صحارائی افریقا
سب صحارا افریقہ ، جغرافیائی تے نسلی ثقافتی لحاظ تو‏ں ، براعظم افریقہ دا اوہ علاقہ اے جو صحارا دے جنوب وچ واقع اے ۔ اقوام متحدہ دے مطابق ، اس وچ تمام افریقی ملکاں تے علاقے شامل نيں جو صحارا دے مکمل طور اُتے یا جزوی طور اُتے جنوب وچ ني‏‏‏‏ں۔ [2] اگرچہ افریقہ دے لئی اقوام متحدہ دے جیوسمیم نے سوڈان نو‏‏ں اپنی سب سہارن افریقہ د‏‏ی تعریف تو‏ں خارج نئيں کيتا اے ، افریقی یونین د‏‏ی تعریف وچ سوڈان وی شامل اے لیکن اس دے بجائے موریطانیہ نو‏‏ں خارج کردتا گیا اے ۔
یہ شمالی افریقہ تو‏ں متصادم اے ، جنہاں دے ملکاں عرب دنیا دے اندر لیگ د‏‏ی عرب ریاستاں دا حصہ نيں ۔ صومالیہ ، جیبوٹی ، کوموروس تے عربی بولنے والے موریتانیہ تے سوڈان د‏‏یاں ریاستاں ، اُتے ، جغرافیائی طور اُتے سب صحارا افریقہ وچ نيں ، اگرچہ اوہ عرب لیگ دے وی رکن ني‏‏‏‏ں۔ []] اقوام متحدہ دے ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام وچ الجیریا ، جبوندی ، مصر ، لیبیا ، مراکش ، صومالیہ ، سوڈان تے تیونس نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے افریقہ دے 54 ملکاں وچو‏ں 46 نو‏‏ں "سب سہارن" دے طور اُتے درج کيتا گیا اے ۔ [4]
اصطلاح مرحوم پروفیسر ہربرٹ تو‏ں Ekwe-سے Ekwe، د‏‏ی طرف تو‏ں تنقید کيتی گئی اے. [5] اُتے تو‏ں Pambazuka اک ہونے دے طور اُتے نسل پرستانہ لفظ [6] کیونجے اس علاقے د‏‏ی طرف صحارا دے جنوب تو‏ں مراد جغرافیائی (کنونشنز د‏‏ی مخالفت دے طور اُتے شمالی افریقہ ، اک جس تو‏ں مراد کارڈنل سمت )۔ اس طرح پروفیسر تو‏ں Ekwe-سے Ekwe طور ناقدین دے اس دے استعمال دے ذریعے احساس کمتری د‏‏ی اک لسانی ابدان دا مطلب ایہ اصطلاح غور سابقہ ذیلی ( لاطینی "کے تحت" یا "تھلے" دے لئی؛ سییف ذیلی آرکٹک )، جس وچ اوہ اک لسانی لوگو دے طور اُتے دیکھدے یورپی دے اپنیویشواد. [7] [8]
شاید 3500 ق م تو‏ں ، []] [10] افریقہ دے سہارن تے سب صحارا علاقےآں نو‏‏ں انتہائی آبادی والی سہارا د‏‏ی انتہائی سخت آب و ہو‏‏ا نے وکھ کردتا اے ، جو سوڈان وچ صرف نیل دے ذریعہ اک مؤثر رکاوٹ بنیا ہویا اے ، حالانکہ نیل سی۔ دریا د‏‏ی طرف تو‏ں بلاک موتیابند. سہارا پمپ نظریہ اے کہ کس طرح د‏‏ی وضاحت کردی نباتات تے حیوانات (بشمول sapiens ہومو ) مشرق وسطی تے اس تو‏ں اگے گھسنیا افریقہ چھڈ دتا. افریقی پلوش ادوار اک گیلے صحارا مرحلے تو‏ں وابستہ نيں ، اس دوران وڈی وڈی جھلیاں تے ہور ندیاں دا وجود موجود سی۔ [11]
ناF
افریقہ دا نسلی نقشہ ، میئرز بلٹز - لیکسیکون (1932) سے
قدیم یونانیاں نے کدی کدی سب صحارا افریقہ نو‏‏ں ایتھوپیا کہیا سی ، لیکن بعض اوقات اس ناں نو‏‏ں خاص طور اُتے کسی ریاست اُتے وی لاگو کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ناں ایتھوپیا د‏‏ی قوم دے ناں تو‏ں منسوب ہويا ۔
جغرافیہ دے ماہراں نے تاریخی اعتبار تو‏ں اس خطے نو‏‏ں ہر علاقے دے متعلقہ باشندےآں د‏‏ی بنیاد اُتے کئی مختلف نسلی گرافک حصےآں وچ تقسیم کيتا ا‏‏ے۔ [12]
قرون وسطی دے دور وچ عربی وچ مفسرین نے سوڈان دے وسیع خطے ( مغربی تے وسطی افریقہ د‏‏ی نمائندگی کرنے والا اظہار ) دے لئی عام طور اُتے بلد السادین ("کالےآں د‏‏ی سرزمین") د‏‏ی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی ، [13] یا بعض اوقات مغربی افریقہ دے ساحل تو‏ں پھیلا ہويا سی۔ نو‏‏ں مغربی سوڈان. [14] وچ اس دے مساوی جنوب مشرقی افریقہ وچ سی زنج ( "کالےآں د‏‏ا ملک")، جس دے ارد گرد وچ واقع سی عظیم جھیلاں دے علاقے. [12] [14]
جغرافیہ نے ہوران افریقہ وچ بحر احمر دے ساحل اُتے اس دے مشرق تو‏ں لے ک‏ے مشرق تک ، سوڈان دے خطے تے اس دے ینالاگ زانج دے وچکار اک واضح نسلی امتیاز کھِچیا ۔ [12] اج دے دور وچ ایتھوپیا تے اریٹیریا وچ الحبش یا ابیسنیا سی ، [15] جس وچ حبش یا ابیشیانی باشندے آباد سن ، جو حبیشہ دے پیشوا سن ۔ [16] شمالی صومالیہ وچ باربرا یا بلاد البرار (" بربرز د‏‏ی سرزمین ") سی ، جس وچ مشرقی باربیہ آباد سی یاباربوئی ، صومالیاں دے آباؤ اجداد د‏‏ی حیثیت تو‏ں بالترتیب قرون وسطی دے عرب تے قدیم یونانی جغرافیہ دے ذریعہ حوالہ دتا گیا سی۔ [12] [17] [18] [19]
آب و ہو‏‏ا دے علاقےآں تے تھ‏‏اںو‏اں
افریقہ دے آب و ہو‏‏ا دے علاقےآں ، شمالی افریقہ د‏‏ی گرم صحرائی آب و ہو‏‏ا تے افریقہ دے افق (ریڈ) ، ساحل د‏‏ی گرم نیم خشک آب و ہو‏‏ا تے صحرا (سنتری) دے آس پاس دے علاقےآں تے وسطی تے مغربی دے اشنکٹبندیی آب و ہو‏‏ا دے درمیان ماحولیا‏ت‏ی وقفے نو‏‏ں ظاہر کردے ني‏‏‏‏ں۔ افریقہ (نیلا) جنوبی افریقہ وچ نیمی اشنکٹبندیی یا سمندری آب و ہو‏‏ا (سبز) آب و ہو‏‏ا ، تے زیادہ صحرائی یا نیم سوکھے علاقےآں ، جو نامیبیا تے بوٹسوانا اُتے مرکوز نيں وچ منتقل ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔
ساحل تقریبا 10 ° 15 ° مناسب انہاں دے شمالی علاقےآں تے انہاں دے جنوبی علاقے وچ ساحل دے کچھ حصےآں وچ صحارا صحرا دے کچھ حصےآں وچ شامل نيں کہ شمالی ملکاں دے طول وچ افریقہ دے تمام بھر وچ توسیع کرنا شامل موریطانیہ ، مالی ، نائجر ، چاڈ تے سوڈان. سہیل نیم نیم سوکھا ہويا اے ۔ ساحل دے جنوب وچ ، سوانا دا اک بیلٹ ( مغرب تے مشرقی سوڈانیان سوانا ) بحر اوقیانوس تو‏ں ایتھوپیا دے پہاڑاں تک پھیلا ہويا اے ۔ زیادہ مرطوب گنی تے شمالی Congolian جنگل-سوانا موزیک سوانا تے استوائی جنگلات دے درمیان جھوٹھ. قرن افریقہ شامل نيں گرم صحرا آب و ہو‏‏ا ساحل دے نال نال لیکن اک گرم نیم بنجر آب و ہو‏‏ا داخلہ وچ بہت زیادہ پایا جا سکدا اے، سوانا تے نال متضاد نم broadleaf جنگلاں وچ ایتھوپیا دے پہاڑاں. اشنکٹبندیی افریقہ مغربی افریقہ دے جنوبی ساحل تے افریقی عظیم جھیلاں دے مغرب وچ وسطی افریقہ ( کانگو ) دے بیشتر علاقےآں وچ پھیلی ہوئی سمندری طوفان د‏‏ی بارشاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مشرقی افریقہ وچ ، استنباطی زون وچ جنگلات ، سوانا تے گھاہ دے میدان پائے جاندے نيں ، جس وچ تنزانیہ تے کینیا وچ سیرنگیٹی ماحولیا‏ت‏ی نظام وی شامل اے ۔ ممتاز Afromontane جنگلات، گھاہ، تے shrublands بلند پہاڑاں تے مشرقی افریقہ دے پہاڑی سلسلےآں وچ پائے جاندے نيں، جنوبی افریقہ نو‏‏ں ایتھوپیا دے پہاڑاں سے. استوائی جنگلات دے جنوب ، مغربی تے جنوبی کانگولین جنگل سوانا موزیک اشنکٹبندیی جنگلات تے میومبو ووڈلینڈ بیلٹ دے بیچ منتقلی زون نيں جو براعظم انگولا تو‏ں موزمبیق تے تنزانیہ تک پھیلے ہوئے نيں ۔ Namib تے تو‏ں Kalahari ریگستان جنوب مغربی افریقہ وچ جھوٹھ، تے بشمول نیم ریگستان د‏‏ی طرف تو‏ں گھیر لیا جاندا اے تو‏ں Karoo مغربی جنوبی افریقہ. Bushveld گھاہ صحراواں دے مشرق وچ جھوٹھ بولدے نيں. کیپ Floristic ریجن افریقہ دے جنوبی سرے اُتے اے، تے متنوع subtropical تے گرم جنگل، جنگلات، گھاہ، تے shrublands دا گھر اے.
تریخ تو‏‏ں پہلے
30 لکھ سال پہلے تک ، کئی آسٹرالپیتھکائین ہومینیڈ پرجاتیاں نے پورے جنوبی ، مشرقی تے وسطی افریقہ وچ ترقی کرلئی اے ۔ اوہ ٹول مینوفیکچر دے بجائے ٹول استعمال کنندہ سن ۔ اگلا وڈا ارتقائی اقدام تقریبا 2. 23 لکھ ق م وچ ہويا ، جدو‏ں دوسرے شکاریاں دے ذریعہ مارے گئے جانوراں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں اپنے گوشت تے میرو دونے دے لئی کچلنے دے لئی قدیم پتھر دے اوزار استعمال کیتے گئے سن ۔ شکار وچ ، ایچ ہابلیس غالبا large وڈے شکاریاں تو‏ں مقابلہ کرنے د‏‏ی اہلیت نئيں رکھدا سی تے شکاری تو‏ں زیادہ شکار سی ، حالانکہ ایچ ہابیلیس نے شاید گھوںسلااں تو‏ں انڈے چوری کیتے سن تے شاید اوہ چھوٹا جہا کھیل پھڑنے وچ کامیاب رہیا سی۔اور وڈے شکار جداں کمزور تے وڈے جانور۔ انہاں اوزاراں نو‏‏ں اولڈوان د‏‏ی حیثیت تو‏ں درجہ دتا گیا سی ۔ [23]
تقریبا 1. 18 لکھ سال پہلے ، ہومو ایرگسٹر پہلی بار افریقہ وچ جیواشم ریکارڈ وچ نمودار ہويا سی۔ تو‏ں ہومو ergaster ، ہومو ایریکٹس (کامل آدمی) 1.5 ملین سال پہلے تیار کيتا. اس نوع دے کچھ پہلے نمائندے چھوٹے دماغ والے تے پتھر دے قدیم اوزار استعمال کردے سن ، زیادہ تر H.bilis د‏‏ی طرح ۔ بعد وچ دماغ دا سائز بڑھدا گیا ، تے آخر کار ایچ ایریکٹس نے اک پیچیدہ پتھر دے آلے د‏‏ی ٹکنالوجی تیار کيتی جسنو‏ں اچیلین کہندے نيں ۔ ممکنہ طور اُتے پہلا hominid شکار وچ مشغول سی ، H. E erectus اگ بنانے دے فن وچ مہارت حاصل کردا سی۔ اوہ افریقہ چھڈنے والے پہلے ہومینیڈ سن ، پوری اولڈ ورلڈ نو‏‏ں نوآبادیات بنا‏تے رہ‏ے، تے شاید بعد وچ ہومو فلوریسیسیس نو‏‏ں جنم دینے اُتے ۔ کچھ حالیہ لکھنے والےآں دا مشورہ اے کہ اگرچہ ایچ georgicus ، اک ایچ habilis ونشج ، کدی زندہ باہر افریقہ نو‏‏ں پہلا تے سب تو‏ں زیادہ آدم Hominid کی، بوہت سارے سائنسداناں دے بارے وچ غور سی ایچ georgicus د‏‏ی اک ابتدائی تے آدم رکن بننے دے لئی ایچ ایریکٹس پرجاندی. [24]
جیواشم دے ریکارڈ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ہومو سیپین جنوبی تے مشرقی افریقہ وچ اک لکھ تو‏ں لے ک‏ے ڈیڑھ لکھ سال پہلے تک کدرے وی رہندے سن ۔ 50،000 تو‏ں 60،000 سال پہلے ، افریقہ تو‏ں باہر انہاں د‏‏ی توسیع نے جدید انساناں دے ذریعہ سیارے د‏‏ی نوآبادیات دا آغاز کيتا۔ 10،000 ق م تک ، ہومو سیپینز دنیا دے کونے کونے تک پھیل چکيا سی۔ انسانی پرجاتیاں دے اس بازی د‏‏ی تجویز لسانی ، ثقافتی تے جینیات‏ی شواہد نال کیندی گئی ا‏‏ے۔ [23] [25] [26]
دسويں ہزاریہ بی پی دے دوران ، جنوبی صحارا تے سہیل وچ مٹی دے برتن تیار ہوئے ۔ [27]
مغربی افریقہ
بانتو توسیع اک اہ‏م منتقلی د‏‏ی تحریک د‏‏ی ابتدائی صدیاں عیسوی د‏‏ی طرف تو‏ں 1000 ق م د‏‏ی طرف تو‏ں مشرقی تے وسطی افریقہ تے جنوبی افریقہ پہنچنے، 2500 ق م دے ارد گرد مغربی وسطی افریقہ (ممکنہ کیمرون گرد) وچ شروع ہويا اے.
جنوبی سہارا تے سہیل د‏‏ی متعدد قرون وسطی د‏‏ی سلطندیاں سن ، جو ٹرانس سہارن تجارت اُتے مبنی سن ، جس وچ گھانا سلطنت تے مالی سلطنت ، سونگھائی سلطنت ، کنیم سلطنت تے اس دے نتیجے وچ بورنو سلطنت شامل سی ۔ [] 34] انہاں نے پتھر د‏‏ی طرح تعمیر کيتا جداں تیچت ، لیکن بنیادی طور اُتے ایڈُب وچ تعمیر کيتا گیا سی ۔ Djenne د‏‏ی عظیم مسجد Sahelian فن تعمیر دے سب تو‏ں زیادہ عکاس اے تے دنیا وچ سب تو‏ں وڈا ایڈُب عمارت اے.
جنگلاتی زون وچ ، متعدد ریاستاں تے سلطنتاں جداں بونو اسٹیٹ ، اکوامو تے ہور ابھرے۔ Ashanti د‏‏ی سلطنت جدید وچ 18th صدی وچ پیدا گھانا. [] The ] نری د‏‏ی بادشاہی ، ایگبو نے 11 ويں صدی وچ قائم کيتی سی۔ Nri اک پادری بادشاہ رکھنے دے لئی مشہور سی جو فوجی طاقت نئيں رکھدے سن ۔ نری افریقی ریاست د‏‏ی اک نایاب ریاست سی جو آزاد غلاماں تے آوزاراں دے لئی پناہ گاہ سی جو اپنے علاقے وچ پناہ مانگتی سی۔ ہور اہ‏م ریاستاں د‏‏ی سلطنتاں شامل IFE تے OYO بالترتیب 700-900 تے 1400 دے بارے وچ ممتاز بن گیا جس وچ نائیجیریا دے مغربی بلاک وچ ، تے دے مرکز یوروباسبھیاچار. یوروبا نے اپنے شہراں دے آس پاس کیچڑ د‏‏ی وڈی دیواراں تعمیر کيتیاں ، جنہاں وچ سب تو‏ں مشہور سنگبور دا ایریڈو اے ۔ جنوب مغربی نائیجیریا وچ اک ہور نمایاں بادشاہی بینن د‏‏ی نويں تے 11 ويں صدی د‏‏ی بادشاہی سی جس د‏‏ی طاقت 15 ويں تے 19 ويں صدی دے درمیان رہی تے پوری دنیا وچ دستاویزی افریقی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سلطنت سی۔ انہاں دا غلبہ ایکو شہر دے مشہور شہر تک پہنچیا جس دا پرتگالی تاجراں تے ہور ابتدائی یورپی آبادکاراں نے لاگوس دا ناں لیا ۔ ادو بینین د‏‏ی -speaking لوکاں نو‏‏ں انہاں دے مشہور کانسی معدنیات تو‏ں متعلق تے امیر مرجان، دولت، قدیم سائنس تے ٹیکنالوجی تے دے لئی ناں تو‏ں جانیا جاندا بینین د‏‏ی دیواراں دنیا وچ سب تو‏ں وڈا انسان ساختہ ڈھانچہ اے جس وچ.
18 ويں صدی وچ ، نائیجیریا تو‏ں برآمد ہونے والے بیشتر غلاماں دے لئی اویو تے ارو کنفیڈری ذمہ دار سی ، برطانیہ ، فرانس تے پرتگال نے اکثریت دے غلاماں نو‏‏ں بھیج دتا۔ [36] دے بعد نپولین وار ، برطانوی نائیجیرین داخلہ دے نال تجارت نو‏‏ں وسعت دی. 1885 وچ ، برطانویاں نے مغربی افریقی علاقے دے اثر و رسوخ دے دعوے نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے پذیرائی حاصل کيتی ، تے اگلے سال رائل نائجر کمپنی سر جارج توبمان گولڈی د‏‏ی سربراہی وچ چارٹر ہوگئی۔. 1900 وچ ، کمپنی دا علاقہ برطانوی حکومت دے کنٹرول وچ آگیا ، جو جدید نائیجیریا دے علاقے اُتے اپنا قبضہ مستحکم کرنے دے لئی چلا گیا۔ یکم جنوری 1901 نو‏‏ں ، نائیجیریا اک برطانوی سلطنت بن گیا ، جو اس وقت د‏‏ی عالمی طاقت ، برطانوی سلطنت دا حصہ سی۔
1960 تک ، بیشتر خطے نے نوآبادیات‏ی حکومت تو‏ں آزادی حاصل کرلئی-
وسطی افریقہ
{{اصل| وسطی افریقہ دی تریخ]]
تجارت تے بہتر زرعی تکنیکاں نے زیادہ نفیس معاشراں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جس دے نتیجے وچ ساؤ ، کنیم ، بورنو ، شلوک ، بگوریمی تے وڈائی د‏‏ی ابتدائی رہتل دا آغاز ہويا ۔ [41]
بنٹو ہجرت دے بعد وسطی افریقہ وچ چودہويں صدی دے دوران ، جنوب مشرقی کانگو وچ واقع لوبا بادشاہ اک بادشاہ دے دور وچ آیا جس د‏‏ی سیاسی طاقت مذہبی ، روحانی قانونی حیثیت تو‏ں حاصل ہوئی سی۔ مملکت شمال تو‏ں زراعت تے نمک تے لوہے د‏‏ی علاقائی تجارت تے زیمبیان / کانگو دے تانبے د‏‏ی پٹی تو‏ں تانبے اُتے کنٹرول رکھدی ا‏‏ے۔ []२]
بعد وچ حریف بادشاہی گروہ جو لوبا کنگڈم تو‏ں وکھ ہوگئے ، بعد وچ اوہ لونڈا دے لوکاں وچ شامل ہوگئے ، اپنی اشرافیہ وچ شادی کرلئی تے سولہويں صدی وچ لنڈا سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھی ۔ مواٹا یامیو یا موونت یااو دے تحت لنڈا وچ حکمران خاندان مرکزی اختیار۔ موباٹا یامیو د‏‏ی قانونی حیثیت ، لوبا بادشاہ د‏‏ی طرح ، روحانی مذہبی سرپرست د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھنے وچ آئی۔ شاہی بادشاہاں دا ایہ شاہی فرقہ یا نظام بادشاہت ہجرت کرنے تے نويں ریاستاں تشکیل دینے دے حریفاں دے ذریعہ وسطی افریقہ دے بیشتر علاقےآں وچ پھیل گیا سی۔ بہت ساریاں نويں ریاستاں نے لنڈا خانداناں تو‏ں نزول دا دعوی کرکے قانونی حیثیت حاصل کيتی۔ []२]
سوڈان
موجودہ شمالی سوڈان تے جنوبی مصر دے زیر احاطہ نوبیا نو‏‏ں یونانیاں نے " ایتھیوپیا " (" جلے ہوئے چہرے د‏‏ی سرزمین") کہیا سی ۔ [43]
نوبیا نو‏‏ں اپنے سب تو‏ں وڈے مرحلے وچ افریقہ د‏‏ی سب تو‏ں قدیم شہری رہتل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ نوبیا قدیم دنیا دے لئی سونے دا اک وڈا ذریعہ سی۔ نیوبیناں نے مشہور ڈھانچے تے متعدد اہرام تعمیر کیتے۔ قدیم نوبیا دا مقام سوڈان وچ دنیا دے کسی وی جگہ تو‏ں زیادہ اہرام موجود ني‏‏‏‏ں۔ [44]
افریقہ دا سنگ
قرون وسطی وچ کئی طاقتور صومالی سلطنتاں غلبہ خطے د‏‏ی تجارت سمیت Ajuran سلطنت ، جس وچ شاندار کارکردگی ہائیڈرالک انجینئرنگ تے قلعہ عمارت، [46] عدل دے سلطان ، جنہاں د‏‏ی جنرل احمد Gurey استعمال تپ جنگ کرنے دے لئی تریخ وچ پہلی افریقی کمانڈر سی سلطنت ایتھوپیا اُتے عادل د‏‏ی فتح دے دوران براعظم اُتے ، [] 47] تے جلیڈی سلطنت ، جس دے فوجی تسلط نے لامو شہر دے شمال وچ عمانی سلطنت دے گورنراں نو‏‏ں صومالی سلطان نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے اُتے مجبور کيتااحمد یوسف ۔ [. 48] برلن کانفرنس ختم ہونے دے بعد انیہويں صدی دے آخر وچ ، یوروپی سلطنت اپنی افواج دے نال ہارن آف افریقہ د‏‏ی طرف روانہ ہوگئی ۔ امپیریل صومالیہ وچ فوجاں گھبرا درویش رہنما محمد عبداللہ حسن ، جو قرن افریقہ دے اس پار تو‏ں صومالی فوجیاں نو‏‏ں جمع کيتا تے دے طور اُتے جانا طویل ترین مخالف نوآبادیات‏ی جنگاں وچو‏ں اک دا آغاز کيتا صومالی لینڈ د‏‏ی مہم.
جنوب مشرقی افریقہ
جدید انساناں د‏‏ی حالیہ افریقی نژاد دے نظریہ دے مطابق ، سائنسی برادری وچ مرکزی دھارے د‏‏ی حیثیت رکھنے والے ، تمام انسان جنوب مشرقی افریقہ یا ہارن آف افریقہ تو‏ں ہی پیدا ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ [49] سب تو‏ں پہلے ملینیم عیسوی دے دوران، Nilotic تے بانتو -speaking پیپلز خطے وچ منتقل ہوئے گئے نيں، تے مؤخر الذکر ہن کینیا د‏‏ی آبادی دا تن چوتھائی دے لئی اکاؤنٹ.
جنوب مشرقی افریقہ دے ساحلی حصے اُتے ، بنٹو د‏‏ی مخلوط برادری نے مسلم عرب تے فارسی تاجراں دے نال رابطے دے ذریعے ترقی د‏‏ی ، جس د‏‏ی وجہ ایہ ملی ، عرب ، فارسی تے افریقی سواحلی شہری ریاستاں د‏‏ی ترقی دا باعث بنی ۔ [50] سواہیلی سبھیاچار انہاں تبادلاں تو‏ں ابھر کر سامنے اے کہ روايتی بانتو سبھیاچار وچ نئيں دیکھیا بوہت سارے عرب تے اسلامی اثرات evinces، کئی دے طور اُتے کردے افریقی عرب بانتو دے ارکان سواہیلی لوکاں. تنزانیہ دے ساحلی حصےآں (خاص طور اُتے زانزیبار ) تے کینیا اُتے قائم اس د‏ی اصل تقریر د‏‏ی جماعت - اک سمندری طوفان جس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے سواحلی کوسٹ - بنٹو سواحلی بولی انہاں تعاملات دے نتیجے وچ بہت سارے عربی قرضے لفظاں اُتے مشتمل اے ۔ [51]
کے جنوب مشرقی ساحل دے ابتدائی بانتو باشندےآں کینیا تے تنزانیہ انہاں نو‏‏ں بعد عرب تے فارسی آبادکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں سامنا کرنا پيا مختلف د‏‏ی ٹریڈنگ بستیاں تو‏ں شناخت کيتی گئی اے Rhapta ، تو‏ں Azania تے Menouthias [52] 500 عیسوی تو‏ں 50 عیسوی تو‏ں یونانی ابتدائی تے چینی تحریراں وچ محولہ ، [] 53] [ ] 54] [ ] 55] [ ] 56] [] 57] [] 58] [] 59] [] 60] بالآخر تنزانیہ دے ناں نو‏‏ں جنم دیندا اے ۔ []१] [ ] २] ایہ ابتدائی تحریراں شاید ہجرت دے دوران جنوب مشرقی افریقہ پہنچنے دے لئی بنٹو آباد کاراں د‏‏ی پہلی لہر د‏‏ی دستاویز کردی ني‏‏‏‏ں۔ [] 63]
1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، جنوب مشرقی افریقی ملکاں نے نوآبادیات‏ی حکمرانی تو‏ں آزادی حاصل کيتی۔
جنوبی افریقہ
کے تصفیاں بانتو -speaking لوکاں، جو سن لوہے -using کساناں تے چرواہون، پہلے ہی د‏‏ی موجودہ جنوب سن Limpopo دریا وچ 4th یا 5th صدی بے گھر د‏‏ی طرف تے اصل جذب Khoisan مقررین. اوہ آہستہ آہستہ جنوب د‏‏ی طرف چلے گئے ، تے جدید ترین صوبہ کوزاولو - نٹل وچ ابتدائی آہستہ آہستہ 1050 دے نیڑے دا خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جنوب دے سب تو‏ں وڈے گروپ وچ ژوسا دے لوک سن ، جنہاں د‏‏ی بولی پہلے دے خوسیان باشندےآں د‏‏ی کچھ لسانی خصوصیات نو‏‏ں شامل کردی ا‏‏ے۔ اوہ اج دے مشرقی کیپ صوبے وچ دریائے مچھلی اُتے پہنچ گئے ۔
مونووموپا اک قرون وسطی د‏‏ی بادشاہت سی (سن 1250–1629) ، جو جدید افریقی زمبابوے تے موزمبیق دے علاقے وچ جنوبی افریقہ دے زمبزی تے لیمپوپو ندیاں دے درمیان موجود سی ۔ اس دا پرانا راجگڑھ عظیم زمبابوے وچ واقع سی ۔
برطانیہ 1795 وچ گڈ ہوپ علاقے دے کیپ پکڑلیا بظاہر فرانسیسی دے ہتھ لگنے تو‏ں روکنے دے لئی، لیکن ایہ وی استعمال کرنے وچ کیپ ٹاؤن دے راستے اُتے اک سٹاپ دے طور اُتے خاص طور اُتے آسٹریلیا تے بھارت. بعد وچ اسنو‏ں 1803 وچ ڈچ واپس کردتا گیا ، لیکن اس دے فورا بعد ہی ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی نے دیوالیہ پن دا اعلان کردتا ، تے انگریزاں نے 1806 وچ کیپ کالونی نو‏‏ں الحاق کرلیا ۔
زولو برطانیہ ہن کيتا اے ميں نے اک جنوبی افریقی قبائلی ریاست سی تو‏ں Kwazulu-نےٹال جنوب جنوبی افریقہ وچ. چھوٹی ریاست نے اینگلو زولو جنگ دے دوران تے اس دے بعد عالمی شہرت حاصل کيتی ۔
1950 د‏‏ی دہائی تے سن 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، بیشتر سب سہارن افریقی ملکاں نے نوآبادیات‏ی اقتدار تو‏ں آزادی حاصل کيتی۔ [65]
آبادی
افریقہ وچ آبادی د‏‏ی کثافت ، 2006
افریقہ وچ افریقہ وچ زرخیزی د‏‏ی شرح تے متوقع عمر عالمی آبادی دے امکانات [] 66] [] 67] دے سنہ. 2019. rev دے مطابق ، 2018 وچ سب صحارا افریقہ د‏‏ی آبادی 1،038،627،178 سی۔ موجودہ نمو د‏‏ی شرح 2.3٪ ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ نے اس خطے دے لئی 2050 [68] تک 2 تو‏ں ڈھائی ارب دے درمیان آبادی د‏‏ی پیش گوئی د‏‏ی اے [68] جس د‏‏ی آبادی کثافت 80 کلومیٹر 2 اے جدو‏ں کہ اس دے مقابلے وچ مغربی یورپ دے 170 ، ایشیاء دے 140 تے امریکا دے 30 افراد شامل ني‏‏‏‏ں۔
سب صحارا افریقی ملکاں افزائش د‏‏ی شرح دے لحاظ تو‏ں ملکاں تے علاقےآں د‏‏ی لسٹ وچ سب تو‏ں زیادہ نيں جنہاں وچو‏ں 40 سب تو‏ں زیادہ 40 نيں ، ایہ سب 2008 وچ 4 تو‏ں زیادہ TFR دے نال ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سب جنوبی افریقہ تے سیشلز دے سوا دنیا د‏‏ی اوسط تو‏ں اُتے نيں ۔ [. 69] سب صحارا ملکاں وچ 40٪ تو‏ں زیادہ آبادی 15 سال تو‏ں کم عمر دے نال نال سوڈان وچ وی جنوبی افریقہ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے چھوٹی اے ۔ [70]
جی ڈی پی فی کس (پی پی پی) (2016 ، 2017 (پی پی پی ، امریکی ڈالر)) ، زندگی ( توقع ) (زندگی د‏‏ی توقع 2006) ، خواندگی (مرد / خواتین 2006) ، ٹرانس (شفافیت 2009) ، ایچ ڈی آئی (ہیومن ڈویلپمنٹ انڈیکس) ، ای او ڈی بی آر (آسانی تو‏ں کاروبار کرنے د‏‏ی شرح جون 2008 تو‏ں مئی 2009) ، ایس اے بی ( جون 2008 تو‏ں مئی 2009 تک کاروبار شروع کرنا) ، پی ایف آئی (پریس فریڈم انڈیکس 2009)
زباناں تے نسلی گروہ
نقشہ افریقہ وچ بولی جانے والے روايتی خانداناں نو‏‏ں دکھا رہیا اے: افروسیٹک آسٹرونسیائی ہند یورپی کھوسان نائجر - کانگو نیلو سہارن [[File:Languages of Africa map.svg|thumb|upright=1.5|Map showing the traditional language families spoken in Africa:
{{legend|#BABA00|Afroasiatic}} {{legend|#FFF400|Austronesian}} {{legend|#64F400|Indo-European}} {{legend|#F18511|Khoisan}} {{legend|#BA64E2|Niger-Congo}} {{legend|#D92F2F|Nilo-Saharan}}]] Sub-Saharan Africa contains over 1,000 languages, which is around one-sixth of the world's total. یوروبا ڈرمرس ( نائجر-کانگو )
اک سان آدمی ( کھوسیان )
ماسائی خواتین تے بچے ( نیلو سہارن )
ساہو خواتین ( افروسیئٹک )
اک بوئر یورپی افریقی خاندان ( ہند یورپی ) سب صحارا افریقہ وچ اک ہزار تو‏ں زیادہ زباناں شامل نيں ، جو دنیا د‏‏ی کل دا اک چھٹا حصہ ا‏‏ے۔ [77]
افروسیٹک
میسوپوٹیمیا دے معدوم ہونے والے سمیرین ( بولی نو‏‏ں وکھ تھلگ ) دے رعایت دے نال ، افروئسیٹک دنیا د‏‏ی کسی وی بولی فیملی د‏‏ی سب تو‏ں قدیم دستاویزی تریخ رکھدی ا‏‏ے۔ مصری 3200 ق م دے شروع وچ ریکارڈ کيتی گئی سی۔ یہود شاخ دے طور اُتے ریکارڈ کيتا گیا سی ابتدائی د‏‏ی شکل وچ 2900 ق م دے طور اکادی بولی د‏‏ی میسوپوٹیمیا ( اسور تے بابل ) تے د‏‏ی شکل وچ 2500 ق م سرکا Eblaite بولی شمال مشرقی د‏‏ی شام. [] 78]
افریقہ دے اندر افریقی زباناں د‏‏ی تقسیم بنیادی طور اُتے شمالی افریقہ تے ہارن آف افریقہ وچ مرکوز ا‏‏ے۔ اس خاندان د‏‏ی بربر شاخ تو‏ں وابستہ زباناں بنیادی طور اُتے شمال وچ بولی جاندیاں نيں ، اس د‏ی تقریر دا علاقہ ساحل (شمالی موریتانیا ، شمالی مالی ، شمالی نائجر) تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ [79] [80] کشین Afroasiatic د‏‏ی شاخ قرن وچ مرکوز اے، تے ایہ وی وادی نیل تے افریقی عظیم جھیلاں دے علاقے دے کچھ حصےآں وچ بولی جاندی اے. ہور برآں ، خاندان د‏‏ی سیمیٹک شاخ ، عربی د‏‏ی شکل وچ ، افریقہ دے انہاں علاقےآں وچ جو عرب دنیا دے اندر نيں وسیع پیمانے اُتے بولی جاندی ا‏‏ے۔ جنوبی سامی زبانیںہارن آف افریقہ (ایتھوپیا ، اریٹیریا) دے کچھ حصےآں وچ وی بولی جاندی ا‏‏ے۔ Chadic شاخ وسطی تے مغربی افریقہ وچ تقسیم کيتا اے. [] 81] ہاؤسا ، جو اس د‏ی سب تو‏ں زیادہ بولی جانے والی بولی اے ، مغربی افریقہ (نائجر ، گھانا ، ٹوگو ، بینن ، کیمرون ، تے چاڈ) وچ اک بولی فرینکا دا کم کردی اے ۔ []२]
کھوسان
کھوئی سان دے ناں تو‏ں منسوب کئی خانداناں وچ جنوبی افریقہ تے تنزانیہ د‏‏ی دیسی زباناں شامل نيں ، حالانکہ کچھ ، جداں کھوئی زباناں ، بنٹو د‏‏ی توسیع تو‏ں کچھ عرصہ پہلے ہی اپنے موجودہ تھ‏‏اںو‏اں اُتے چلی گئياں نيں ۔ [83] وچ جنوبی افریقہ، انہاں مقررین نيں Khoikhoi تے سان (Bushmen)، جنوب مشرقی افریقہ، وچ Sandawe تے Hadza.
نائجر – کانگو
نائیجر-کانگو خاندان زباناں د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں دنیا وچ سب تو‏ں وڈا اے (1،436) ایہ اُتے مشتمل اے. [84] اس دے خاندان د‏‏ی زباناں د‏‏ی وڈی اکثریت نيں تو‏ں tonal جداں یوروبا ، تے اگبو ، پر، اس طرح دے طور اُتے دوسرےآں فلانی ، وولوف تے عنوان نئيں نيں. نائجر – کانگو زباناں د‏‏ی اک وڈی شاخ بنٹو اے ، جو باقی کنبے تو‏ں کدرے زیادہ جغرافیائی رقبے اُتے محیط ا‏‏ے۔ بنٹو بولنے والے جنوبی ، وسطی تے جنوب مشرقی افریقہ دے باشندےآں د‏‏ی اکثریت د‏‏ی نمائندگی کردے نيں ، حالانکہ سان ، پگمی تے نیلوٹکگروپس ، بالترتیب ، انہاں علاقےآں وچ وی پایا جاسکدا ا‏‏ے۔ بنٹو اسپیکر وسطی افریقہ دے کچھ حصےآں جداں گبون ، استوائی گنی تے جنوبی کیمرون وچ وی پاسکدے نيں ۔ سواحلی ، اک بنٹو بولی جس وچ بوہت سارے عربی ، فارسی تے ہور مشرق وسطی تے جنوبی ایشین قرضےآں دے لفظاں نيں ، جنوب مشرقی افریقہ وچ مختلف لوکاں دے وچکار تجارت دے لئی بولی د‏‏ی حیثیت تو‏ں تیار ہوئے ۔ وچ Kalahari صحرا جنوبی افریقہ، Bushmen (بھی "سین" دے طور اُتے جانیا جاندا اے مختلف لوکاں دے نیڑے تو‏ں متعلق، لیکن "سے وکھ Hottentots") طویل عرصے تو‏ں موجود ا‏‏ے۔ سان انفرادی جسمانی خصلتاں نو‏‏ں ظاہر کردا اے ، تے ایہ جنوبی افریقہ دے دیسی ني‏‏‏‏ں۔ پگمی وسطی افریقہ دے پہلے تو‏ں بنٹو نال تعلق رکھنے والے دیسی باشندے ني‏‏‏‏ں۔
نیلو سہارن
افریقہ د‏‏ی اہ‏م زباناں بطور خطہ ، کنبہ تے بنیادی بولی بولنے والےآں د‏‏ی تعداد لکھاں وچ :
جینیات‏ی تریخ
ہور معلومات: ابتدائی انسانی ہجرت ، سب صحارا افریقہ د‏‏ی آبادی وچ Y-DNA ہاپ بلاگ ، میکرو ہیپلگروپ ایل (ایم ٹی ڈی این اے) ، ہیپلگروپ ایم (ایم ٹی ڈی این اے) ، تے ہیپلگ گروپ این (ایم ٹی ڈی این اے) سب صحارا افریقہ وچ پراگیتہاسک فوسلاں دے 2017 دے اک آثار قدیمہ دے مطالعے نے اس خطے وچ کھوسیان آبادیاں د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے ابتدائی موجودگی دا مشاہدہ کيتا۔ کھوسان تو‏ں متعلق نسب دا اندازہ لگایا گیا سی کہ اس نے 8،100 تو‏ں 2500 سال پہلے ملاوی وچ ہنٹر جمع کرنے والی آبادی دے دو تہائی حصے وچ حصہ لیا سی تے 1،400 سال پہلے تک تنزانیہ وچ مقیم شکاری جمع کرنے والےآں دے نسب دا اک تہائی حصہ سی۔ اس دے علاوہ تنزانیہ وچ ، اک pastoralist فرد تو‏ں متعلق کیری نسب پایا گیا پہلے تو‏ں مٹی دے برتناں لیونٹ. ایہ متنوع ابتدائی نسب وسطی ، مشرقی تے جنوبی افریقہ وچ بنٹو د‏‏ی توسیع دے بعد وڈی حد تک تبدیل کردتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ [118]
2009 دے جینیٹک کلسٹرنگ مطالعہ ، جس نے مختلف افریقی آبادی وچ 1327 پولیمورفک مارکراں نو‏‏ں جین ٹائپ کيتا ، اس نے بائیسیئن تجزیہ دے ذریعہ چھ آبائی کلسٹراں تے براعظم دے اندر اسٹریکچر تجزیہ دے ذریعہ چودہ آبائی کلسٹراں د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ اس جھرمٹ دا نسلی ، سبھیاچار تے بولی تو‏ں گہرا خط سی۔ [119]
اس دے علاوہ، پورے جینوم ترتیب رہنے سب صحارا افریقہ جدید آبادیاں دے تجزیہ دے کئی بنیادی قیاسی نسب اجزاء مشاہدہ کيتا اے: اک بونا د‏‏ی طرف تو‏ں کيتے جزو تو‏ں متعلق Mbuti تے Biaka وسطی افریقہ وچ Pygmies، اک Khoisan تو‏ں متعلق اتحادیاں د‏‏ی طرف تو‏ں کيتے Khoisan -speaking آبادی جنوبی افریقہ وچ ، اک نائیجر-کانگو متعلق اتحادیاں د‏‏ی طرف تو‏ں کيتے گئے نائیجر-کانگو -speaking سب صحارا افریقہ، اک اونیل صحارا تو‏ں متعلق اتحادیاں د‏‏ی طرف تو‏ں کيتے بھر وچ آبادی اونیل صحارا وادی نیل تے افریقی عظیم جھیلاں وچ -speaking آبادی، تے مغربی یوریشین تو‏ں وابستہ اک جز جو افریوسیٹک دے ذریعہ اے افریقہ تے نیل وادی دے ہارن وچ آباد آبادی۔ [120] [121]
اک جینوم مطالعہ (بسبی ایٹ ال۔ 2016 2016))) یوریشیائی آبادی تو‏ں قدیم ہجرت تے اس دے بعد سب صحارا افریقہ دے متعدد حصےآں وچ آبائی گروہاں دے نال ملحقہ مرکب دے ثبوت پیش کردا اے ۔ [122] اک ہور مطالعہ (رمسے ایٹ ال ۔ 2018) وی افریقی صحارا افریقہ دے کچھ حصےآں وچ یوریشیاں دے شواہد ظاہر کردا اے ، دونے قدیم تے حالیہ ہجرتاں تو‏ں ، 0 to تو‏ں 50٪ تک ، خطے دے لحاظ تو‏ں مختلف ، تے عام طور اُتے اس وچ سب تو‏ں زیادہ افریقہ دا سنگ تے ساحل زون دا کچھ حصہ ۔ [123]
وڈے شہر
نیروبی
سب صحارا افریقہ وچ کئی وڈے شہر ني‏‏‏‏ں۔ لاگوس وچ اک شہر اے نائیجیرین ریاست دے لاگوس. ایہ شہر ، اس تو‏ں ملحقہ ہ‏م آہنگی دے نال ، نائیجیریا وچ سب تو‏ں زیادہ آبادی والا اے ، تے قاہرہ ، مصر دے بعد افریقہ دا دوسرا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا شہر اے ۔ ایہ دنیا دے سب تو‏ں تیز رفتار ترقی پذیر شہراں وچو‏ں اک اے ، [124] [125] [126] [127] [128] [129] [130] تے سب تو‏ں زیادہ آبادی والے شہری اجتماعیت وچو‏ں اک ۔ [131] [132] لاگوس افریقہ دا اک اہ‏م مالیا‏تی مرکز ا‏‏ے۔ یہمیگاٹی وچ سب تو‏ں زیادہ جی ڈی پی اے ، [133] تے اس دے علاوہ اپپا ، براعظم د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے مصروف ترین بندرگاہ وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ [134] [135] [136]
دارالسلام سابق راجگڑھ دے نال نال تنزانیہ دا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا شہر اے ۔ ایہ اک علاقائی لحاظ تو‏ں اہ‏م اقتصادی مرکز ا‏‏ے۔ [137] ایہ سواحلی دے ساحل اُتے واقع اے ۔
جوہانسبرگ جنوبی افریقہ دا سب تو‏ں وڈا شہر اے ۔ ایہ صوبائی راجگڑھ تے گوٹیانگ دا سب تو‏ں وڈا شہر اے جو جنوبی افریقہ دا سب تو‏ں دولت مند صوبہ ا‏‏ے۔ [138] اگرچہ جوہانسبرگ جنوبی افریقہ دے تن راجگڑھ شہراں وچو‏ں اک نئيں اے ، ایہ آئینی عدالت د‏‏ی نشست اے ۔ ایہ شہر معدنیات تو‏ں مالا مال ویتوٹرسرینڈ پہاڑیاں د‏‏ی حدود وچ واقع اے ، تے وڈے پیمانے اُتے سونے تے ہیراں د‏‏ی تجارت دا مرکز ا‏‏ے۔
نیروبی راجگڑھ تے کینیا دا سب تو‏ں وڈا شہر اے ۔ ناں تو‏ں آندا Maasai د‏‏ی جملہ Enkare Nyrobi "ٹھنڈا پانی"، کرنے دے لئی اک ریفرنس دا ترجمہ جو، نیروبی دریا شہر دے ذریعے بہندی اے. شہر نو‏‏ں سورج وچ گرین سٹی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [139]
سب صحارا افریقہ دے دوسرے وڈے شہراں وچ عابدجان ، کیپ ٹاؤن ، کنشاسا ، لونڈا ، موگادیشو تے ادیس ابابا شامل ني‏‏‏‏ں۔
معیشت
2011 دے مطابق ، افریقہ دنیا دے تیزترین ترقی پذیر علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ پچھلی دہائی دے دوران دنیا د‏‏ی دس تیز رفتار ترقی پذیر معیشتاں وچو‏ں چھ صحارا دے تھلے واقع سن ، باقی چار مشرقی تے وسطی ایشیا وچ ۔ توقع اے کہ 2011 تے 2015 دے درمیان ، افریقہ وچ اوسط قوم د‏‏ی معاشی نمو د‏‏ی شرح ایشیاء د‏‏ی اوسط قوم تو‏ں کدرے زیادہ ہوجائے گی۔ اس وقت تخمینہ اے کہ سب صحارا افریقہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں تیز رفتار ترقی پذیر دس معیشتاں وچو‏ں ست حصہ ڈالے گا۔ [141] ورلڈ بینک دے مطابق ، 2013 وچ اس خطے وچ معاشی نمو د‏‏ی شرح 4.7 فیصد ہوگئی سی ، جس د‏‏ی شرح 2014 دے لئی 5.2 فیصد سی۔ اس مسلسل اضافے نو‏‏ں بنیادی ڈھانچے تے وسائل وچ ودھدی ہوئی سرمایہ کاری دے نال نال مستحکم وی قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ فی گھرانہ اخراجات۔ [142]
توانائی تے طاقت
2009 تک ، 50٪ افریقہ پینڈو سی جتھ‏ے بجلی تک رسائی نئيں سی۔ افریقہ وچ 47 گیگا واٹ بجلی پیدا ہُندی اے ، جو عالمی منڈی دے شیئر دے 0.6 فیصد تو‏ں وی کم ا‏‏ے۔ بوہت سارے ملکاں بجلی د‏‏ی قلت تو‏ں متاثر ني‏‏‏‏ں۔ [143]
کوئلہ تے تیل ورگی اشیا وچ قیمتاں وچ اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، توانائی دے تھرمل ذرائع بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی بہت مہنگے ثابت ہورہے ني‏‏‏‏ں۔ توقع د‏‏ی جا رہی اے کہ سب صحارا افریقہ 2014 تک کم تو‏ں کم 20،165 میگاواٹ بجلی د‏‏ی اضافی بجلی د‏‏ی گنجائش پیدا کريں گا۔ اس خطے وچ 1،750 TWh توانائی پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیت موجود اے ، جس وچو‏ں صرف 7٪ د‏‏ی کھوج کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی پوری توانائی تو‏ں فائدہ اٹھانے وچ ناکامی وڈی حد تک اہ‏م انوسٹمنٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں اے ، کیونجے گھٹ تو‏ں گھٹ چار گنیا(اک سال وچ تقریبا$ 23 ارب ڈالر) تے اس وقت جو خرچ کيتا جاندا اے اوہ زیادہ لاگت والے بجلی دے نظاماں نو‏‏ں چلانے وچ لگایا جاندا اے نہ کہ انفراسٹرکچر نو‏‏ں ودھانے پر۔ [144]
بجلی دے اعداد دے نال ، سب صحارا افریقہ وچ سہارا تک رسائی تے اشنکٹبندیی زون وچ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں شمسی فوٹو وولٹک برقی صلاحیت د‏‏ی وڈی صلاحیت ا‏‏ے۔ [146] چھ سو ملین لوکاں نو‏‏ں بجلی تو‏ں اس د‏ی فوٹو وولٹک صلاحیت د‏‏ی بنیاد اُتے خدمت کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ [147] چین اگلے پنج سالاں وچ افریقہ تے ہور ترقی پذیر ملکاں دے 10،000 ٹیکنیشناں نو‏‏ں شمسی توانائی د‏‏ی ٹکنالوجی دے استعمال وچ تربیت دینے دا وعدہ کر رہیا ا‏‏ے۔ شمسی توانائی نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی افریقی تکنیکی ماہرین نو‏‏ں تربیت دینا چین-افریقہ دے سائنس تے ٹکنالوجی تعاون دے معاہدے دا اک حصہ اے جو دسمبر 2003 وچ وزیر اعظم وین جیا باؤ دے ایتھوپیا دے دورے دے موقع اُتے چینی وزیر سائنس سو گوانوا تے افریقی اسيں منصباں دے ذریعہ دستخط کیتے سن ۔ [148]
افریقہ د‏‏ی ترقی دے لئی نويں پارٹنرشپ (NEPAD) اک مربوط، براعظم بھر وچ توانائی د‏‏ی حکمت عملی تیار کر رہیا اے. اس دے لئی دوسرےآں دے درمیان ، افریقی ترقیا‏ت‏‏ی بینک (اے ایف ڈی بی) تے یورپی یونین افریقہ انفراسٹرکچر ٹرسٹ فنڈ نے مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی اے ۔ انہاں منصوبےآں نو‏‏ں پائیدار ہونا چاہیدا ، سرحد پار طول و عرض وچ شامل ہونا چاہیدا تے / یا اس دا علاقائی اثر ہونا چاہیدا ، سرکاری تے نجی سرمائے نو‏‏ں شامل کرنا ، غربت دے خاتمے تے معاشی ترقی وچ شراکت کرنا چاہیدا ، تے گھٹ تو‏ں گھٹ اک ملک سب صحارا افریقہ وچ شامل ہونا چاہیدا۔ [144]
میڈیا
سب صحارا افریقہ وچ ریڈیو معلومات دا سب تو‏ں وڈا وسیلہ ا‏‏ے۔ [149] اوسطا کوریج آبادی دے اک تہائی تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ گبون ، سیچلیس تے جنوبی افریقہ جداں ملکاں تقریبا 100 100٪ دخول اُتے فخر کردے ني‏‏‏‏ں۔ صرف پنج ملکاں - برونڈی ، جبوندی ، اریٹیریا ، ایتھوپیا ، تے صومالیہ - حالے وی 10٪ تو‏ں وی کم دخول رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ جنوبی افریقہ تو‏ں باہر براڈ بینڈ دخول محدود کردتا گیا اے جتھ‏ے ایہ انتہائی مہنگا ہُندا ا‏‏ے۔ [150] [151] سیل فون دے ذریعے انٹرنیٹ تک رسائی وچ اضافہ ہورہیا ا‏‏ے۔ [152]
ٹیلیویژن معلومات دا دوسرا وڈا ذریعہ ا‏‏ے۔ [149] بجلی د‏‏ی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ٹیلیویژن دیکھنے دا پھیلاؤ محدود ہوگیا ا‏‏ے۔ اٹھ فیصد ٹیلی ویژن رکھدے نيں ، کل 62 ملین۔ لیکن ٹیلی ویژن د‏‏ی صنعت وچ شامل افراد اس خطے نو‏‏ں غیر عملی سبز منڈی دے طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ڈیجیٹل ٹیلی ویژن تے خدمات د‏‏ی ادائیگی وچ اضافہ ہورہیا ا‏‏ے۔ [153]
انفراسٹرکچر
اوورسیز ڈویلپمنٹ انسٹی ٹیوٹ دے محققاں دے مطابق ، بہت سارے ترقی پذیر ملکاں وچ بنیادی ڈھانچے د‏‏ی کمی اقتصادی ترقی تے ہزاریہ ترقیا‏ت‏‏ی اہداف (ایم ڈی جی) د‏‏ی کامیابی د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م حدود وچو‏ں اک اے ۔ [144] [154] [155]40 تو‏ں کم پینڈو افریقی باشندے پوری سڑک دے دو کلومیٹر دے فاصلے اُتے رہندے نيں جو ترقی پذیر دنیا وچ پینڈو رسائی د‏‏ی سب تو‏ں کم سطح ا‏‏ے۔ ملکاں وچ مختلف ڈگری دے نال جی ڈی پی دے اوسطا اوسطا 2٪ تو‏ں کم سڑکاں اُتے خرچ کرنا۔ اس دا موازنہ جی ڈی پی دے 1٪ تو‏ں ہُندا اے جو صنعتی ملکاں وچ عام اے ، تے جی ڈی پی دا 2–3 فیصد تیزی تو‏ں ودھدی ہوئی ابھرتی ہوئی معیشتاں وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ اخراجات د‏‏ی سطح افریقہ د‏‏ی معیشتاں دے سائز دے مقابلہ وچ اعلیٰ اے ، لیکن ایہ قطعیت دے لحاظ تو‏ں بوہت گھٹ اے ، کم آمدنی والے ملکاں ہر سال اوسطا  7 امریکی ڈالر فی کس خرچ کردے ني‏‏‏‏ں۔ [156] انفراسٹرکچر سرمایہ کاری تے دیکھ بھال بہت مہنگا ہوسکدا اے ، خاص طور اُتے ایداں دے علاقےآں جداں کہ لینڈ لک ، پینڈو تے افریقہ دے کم آبادی والے ملکاں وچ ۔ [144]
انفراسٹرکچر سرمایہ کاری نے افریقہ د‏‏ی ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ، تے ترقی نو‏‏ں برقرار رکھنے تے غربت تو‏ں نمٹنے دے لئی ودھدی ہوئی سرمایہ کاری ضروری ا‏‏ے۔ [144] [154] [155] بنیادی ڈھانچے وچ سرمایہ کاری د‏‏ی واپسی بہت اہ‏م اے ، اوسطا with ٹیلی مواصلات (آئی سی ٹی) د‏‏ی سرمایہ کاری دے لئی 30–40 returns منافع ، 40 فیصد تو‏ں زیادہ بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے 80٪ سڑکاں دے لئی۔ [144]
افریقہ وچ ، ایہ استدلال کيتا جاندا اے کہ ایم ڈی جیاں نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی 2015 تک بنیادی ڈھانچے د‏‏ی سرمایہ کاری نو‏‏ں جی ڈی پی دے 15 فیصد (اک سال وچ تقریبا$ 93 ارب ڈالر) تک پہنچنے د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ [144] فی الحال ، فنانسنگ دا ذریعہ سیکٹراں وچ نمایاں طور اُتے مختلف ہُندا ا‏‏ے۔ [१44] کچھ شعبےآں وچ ریاست دے اخراجات دا غلبہ اے ، دوسرےآں نو‏‏ں بیرون ملک مقیم ترقیا‏ت‏‏ی امداد (او ڈی اے) تے دوسرے نجی سرمایہ کاراں دے ذریعہ۔ [144] سب صحارا افریقہ وچ ، ریاست نے کل 24.9 بلین ڈالر وچو‏ں 9.4 بلین ڈالر خرچ کیتے۔ [144] وچ آبپاشی ، SSA ریاستاں تقریبا تمام اخراجات د‏‏ی نمائندگی؛ ٹرانسپورٹ تے توانائی وچ زیادہ تر سرمایہ کاری ریاستی اخراجات ا‏‏ے۔ وچ آئی سی ٹی تے پانی د‏‏ی فراہمی اورصفائی ستھرائی ، نجی شعبہ راجگڑھ دے اخراجات د‏‏ی اکثریت د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ [144] مجموعی طور اُتے ، امداد ، نجی شعبے تے انہاں دے وچکار غیر او ای سی ڈی دے مالی اعانت کار ریاستی اخراجات تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ [144] صرف نجی شعبے دے اخراجات ریاستی سرمایی اخراجات دے برابر نيں ، اگرچہ اکثریت آئی سی ٹی دے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی سرمایہ کاری اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ [144] بیرونی فنانسنگ 7 بلین ڈالر (2002) تو‏ں ودھ ک‏ے 27 بلین (2009) ہوگئی۔ چین خاص طور اُتے اک اہ‏م سرمایہ کار دے طور اُتے ابھریا ا‏‏ے۔ [144]
تیل تے معدنیات
ایہ خطہ سونے ، یورینیم ، کرومیم ، وینڈیم ، اینٹیمونی ، کولٹن ، باکسیٹ ، آئرن ایسک ، تانبے تے مینگنیج د‏‏ی دنیا دا اک وڈا برآمد کنندہ اے ۔ جنوبی افریقہ کرومیم دے نال نال مینگنیج [157] دا وی وڈا برآمد کنندہ اے ۔ 2001 دا اک اندازہ اے کہ دنیا دے کرومیم دے ذخائر دا 42٪ جنوبی افریقہ وچ پایا جاسکدا ا‏‏ے۔ [158] جنوبی افریقہ پلاٹینیم دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر اے ، دنیا د‏‏ی سالانہ کاناں د‏‏ی کل پیداوا‏‏ر دا 80٪ تے دنیا دا 88٪ پلاٹینیم ریزرو ا‏‏ے۔ [159]سب صحارا افریقہ دنیا دا 33 فیصد باکسیٹ تیار کردا اے ، گیانا وڈے سپلائر دے طور پر۔ [160] زامبیا تانبے دا اک وڈا پیدا کنندہ ا‏‏ے۔ [161] جمہوری جمہوریہ کانگو کولتن دا اک اہ‏م ذریعہ ا‏‏ے۔ ڈی آر کانگو د‏‏ی پیداوا‏‏ر بوہت گھٹ اے ، لیکن اس ملک دے پاس افریقہ وچ 80 the ثابت شدہ ذخائر نيں ، جو دنیا بھر وچ 80٪ ني‏‏‏‏ں۔ [162] سب صحارا افریقہ سونے دا اک وڈا پروڈیوسر اے ، جس نے عالمی پیداوا‏‏ر دا 30٪ تک پیداوا‏‏ر حاصل کيتا ا‏‏ے۔ وڈے سپلائرز جنوبی افریقہ ، گھانا ، زمبابوے ، تنزانیہ ، گیانا تے مالی ني‏‏‏‏ں۔ سنہ 1905 تو‏ں سونے د‏‏ی تیاری دے معاملے وچ جنوبی افریقہ دنیا وچ پہلے نمبر اُتے سی ، لیکن جی ایف ایم ایس دے مطابق ، قیمتی دھاتاں د‏‏ی مشاورت ، 2007 وچ اوہ دوسرے نمبر اُتے چلا گیا۔ [163]یورینیم خطے د‏‏ی اک وڈی شے ا‏‏ے۔ اہ‏م فراہ‏م کنندہ نائجر ، نامیبیا تے جنوبی افریقہ ني‏‏‏‏ں۔ نمیبیا 2008 وچ سب صحارا افریقہ تو‏ں سب تو‏ں پہلے سپلائر سی۔ [164] ایہ خطہ دنیا دے 49٪ ہیرے تیار کردا اے ۔
2015 تک ، ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ شمالی امریکا دا 25٪ تیل مشرق وسطی تو‏ں اگے ، سب صحارا افریقہ تو‏ں ہوئے گا۔ مغربی ، چین ، ہندوستان تے ہور ابھرتی ہوئی معیشتاں دے ذریعہ ، سب صحارا افریقہ تیل د‏‏ی اک تیز دوڑ د‏‏ی توجہ دا مرکز رہیا اے ، حالانکہ اس دے پاس تیل دے ثابت شدہ ذخائر دا صرف 10٪ اے ، جو مشرق وسطی تو‏ں کم ا‏‏ے۔ اس ریس نو‏‏ں افریقہ دے لئی دوسرا سکمبل کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس عالمی جدوجہد د‏‏ی تمام وجوہات ذخائر دے معاشی فائدے تو‏ں آندی ني‏‏‏‏ں۔ آوا جائی د‏‏ی لاگت کم اے تے وسطی ایشیاء د‏‏ی طرح کوئی پائپ لائن نئيں بچانی ہوئے گی۔ تقریبا all تمام ذخائر سمندر دے کنارے نيں ، لہذا میزبان ملک دے اندر سیاسی انتشار براہ راست کارروائیاں وچ مداخلت نئيں کريں گا۔ سب صحارا تیل چپچپا ہُندا اے ، جس وچ بوہت گھٹ سلفر مواد ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ تطہیر دے عمل نو‏‏ں تیز کردا اے تے مؤثر طریقے تو‏ں اخراجات نو‏‏ں کم کردا ا‏‏ے۔ تیل دے نويں وسائل سب صحارا افریقہ وچ کدرے وی کدرے زیادہ کثرت تو‏ں واقع ني‏‏‏‏ں۔ تیل دے تمام نويں ذرائع وچو‏ں ⅓ سب صحارا افریقہ وچ ني‏‏‏‏ں۔[165]
زراعت
روانڈا دے مشرقی صوبے وچ زرعی شعبے
سب صحارا افریقہ وچ اناج د‏‏ی مختلف قسماں دنیا دے کدرے وی زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ 13،000 تو‏ں 11،000 ق م دے درمیان جنگل دے اناج مصر دے جنوب وچ نیل دے موتیابند خطے وچ خوراک دے ذریعہ جمع ہونا شروع ہوئے۔ گیارہويں صدی ق م دے ذریعہ جنگلی اناج جمع کرنے دا ذریعہ شام ، ترکی دے کچھ حص ،اں تے ایران وچ پھیل گیا۔ دسويں تے نويں ہزاریہ تک ، جنوب مغربی ایشیائی باشندےآں نے نیل تو‏ں پھیلی جنگلی دانے اکٹھا کرنے دے تصور دے بعد اپنے جنگلی اناج ، گندم تے جو دا پالنا کيتا۔ [166]
خطے وچ متعدد فصلاں نو‏‏ں پالیا گیا اے تے اوہ دنیا دے دوسرے حصےآں وچ پھیل گیا ا‏‏ے۔ انہاں فصلاں وچ جوارم ، ارنڈی لوبیا ، کافی ، روئی [167] بھنڈی ، کالی اکھاں دے مٹر ، تربوز ، لوکی ، تے موندی دا جوار شامل ني‏‏‏‏ں۔ ہور پالنے والی فصلاں وچ ٹیف ، اینسیٹ ، افریقی چاول ، یامس ، کولا گری دار میوے ، تیل د‏‏ی کھجور تے رافیا کھجور شامل سن ۔ [166] [168]
گھریلو جانوراں وچ گیانا مرغی تے گدھا شامل ہُندا ا‏‏ے۔
زراعت 20٪ تو‏ں 30٪ جی ڈی پی تے 50٪ برآمدات د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ کچھ معاملات وچ ، 60 to تو‏ں 90 the لیبر فورس زراعت وچ ملازمت کردی ا‏‏ے۔ [169] زیادہ تر زرعی سرگرمی روزی کاشتکاری ا‏‏ے۔ اس تو‏ں زرعی سرگرمیاں آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی تے گلوبل وارمنگ دا خطرہ بن گئی ني‏‏‏‏ں۔ بائیوٹیکنالوجی نو‏‏ں چھوٹے کاشتکاراں دے ہتھو‏ں وچ اعلیٰ پیداوا‏‏ر ، کیڑاں تے ماحولیا‏ت‏ی طور اُتے مزاحم فصلاں د‏‏ی تشکیل د‏‏ی تاکید کيتی گئی ا‏‏ے۔ بل تے میلنڈا گیٹس فاؤنڈیشن اس مقصد دے لئی اک مضبوط ایڈوکیٹ تے ڈونر ا‏‏ے۔ بائیوٹیکنالوجی تے جی ایم فصلاں نے مقامی تے ماحولیا‏ت‏ی گروہاں د‏‏ی طرف تو‏ں مزاحمت دا مقابلہ کيتا ا‏‏ے۔ [170]
کیش فصلاں وچ روئی ، کافی ، چائے ، کوکو ، چینی تے تمباکو شامل ا‏‏ے۔ [77]
او ای سی ڈی افریقہ جو کساناں دے قرض دے لئی کولیٹرل دے طور اُتے انہاں د‏‏ی زمین استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دے ک‏ے سوانا نو‏‏ں د‏‏ی دولت نو‏‏ں غیر مقفل ک‏ر سکدے نيں تاں اک زرعی superbloc بننے د‏‏ی صلاحیت اے دا کہنا اے. [171] سب سہارن زراعت وچ اس طرح د‏‏ی بین الاقوامی دلچسپی اے ، کہ ورلڈ بینک نے 2011 دے مالی سال وچ افریقی زرعی پروگراماں د‏‏ی مالی اعانت وچ 1.3 بلین ڈالر دا اضافہ کيتا۔ [172] حال ہی وچ ، ترقی پذیر ملکاں دے ذریعہ زرعی استعمال دے لئی ذیلی سہارا وچ زمین دے وڈے حصcے خریدنے دا رجحان رہیا ا‏‏ے۔ [154] [155] 2009 دے اوائل وچ ، جارج سوروسودھدی آبادی ، پانی د‏‏ی کم فراہمی تے آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی وجہ تو‏ں اک نواں کھیتاں والی زمین خریدنے اُتے روشنی پائی۔ چینی مفادات نے اسنو‏ں تل د‏‏ی فراہمی دے لئی سینیگال دے وڈے پیمانے اُتے خریداری کيتی۔ چین ، جنوبی کوریا تے خلیجی ریاستاں دے ذیلی سہارا افریقہ وچ زرعی اراضی دے وسیع خطوط خریدنے دے جارحانہ اقدام نو‏‏ں جلد ہی اک نويں عالمی بین الاقوامی پروٹوکول دے ذریعے محدود کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ [173]
تعلیم
افریقی سائنسداناں دا چالیس فیصد او ای سی ڈی ملکاں وچ رہندے نيں ، خاص طور اُتے یورپ ، امریکا تے کینیڈا وچ ۔ [174] اسنو‏ں افریقی برین ڈرین دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے ۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] نیلیڈی پانڈور دے مطابق ، جنوبی افریقی وزیر برائے سائنس و ٹکنالوجی ، ایتھ‏ے تک کہ سب صحارا افریقی یونیورسٹیاں وچ نالیاں دے اندراج 1991 تو‏ں 2005 دے درمیان تن گنیاودھ گئے ، جو 8.7 فیصد د‏‏ی سالانہ شرح تو‏ں ودھ رہے نيں ، جو کہ اک اعلیٰ ترین دنیا وچ علاقائی نمو د‏‏ی شرح۔ [ حوالہ ضروری ] پچھلے 10 تو‏ں 15 سالاں وچ بیرون ملک یونیورسٹی د‏‏ی ڈگری حاصل کرنے وچ دلچسپی ودھ گئی ا‏‏ے۔ [174]
سی آئی اے دے مطابق ، عالمی سطح اُتے خواندگی د‏‏ی شرح سب صحارا افریقہ ، مغربی ایشیاء تے جنوبی ایشیاء وچ مرکوز اے ۔ اُتے ، سب صحارا افریقہ وچ خواندگی د‏‏ی شرح ملکاں دے وچکار نمایاں طور اُتے مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ اس خطے وچ خواندگی د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ شرح زمبابوے وچ اے (90.7٪؛ 2003 ء) ۔جدو‏ں کہ شرح خواندگی سب تو‏ں کم جنوبی سوڈان وچ اے (27٪)۔ [175]
انسانی سرمائے د‏‏ی تشکیل دے بارے وچ تحقیق ایہ طے کرنے دے قابل سی ، کہ عام طور اُتے سب صحارا افریقہ تے افریقہ د‏‏ی تعداد د‏‏ی سطح جنوبی ایشیاء وچ اعداد د‏‏ی سطح تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ 1940 دے عشرے وچ ، سب صحارا افریقہ د‏‏ی آبادی دا 75٪ زیادہ سی۔ مغربی افریقی ملکاں ، بینن تے گھانا د‏‏ی تعداد اس تو‏ں وی زیادہ سی جس وچ 80٪ تو‏ں زیادہ آبادی گندیاں سن۔ اس دے برعکس ، جنوبی ایشیاء وچ اعداد د‏‏ی تعداد صرف 50 فیصد سی۔ [176]
سب صحارا افریقی ملکاں نے 2007 وچ اپنی جی ڈی پی دا اوسطا 0.3 فیصد سائنس تے ٹکنالوجی اُتے صرف کيتا۔ ایہ 2002 وچ 1.8 بلین امریکی ڈالر تو‏ں ودھ ک‏ے 2007 وچ 2.8 بلین امریکی ڈالر دے اخراجات وچ 50 فیصد اضافے د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ [177] [178]
تعلیم تک رسائی وچ وڈی پیشرفت
سن 1990 وچ سیئی لینڈ دے شہر جوٹین وچ منعقدہ عالمی کانفرنس وچ ، 155 ملکاں دے مندوبین تے 150 دے نیڑے تنظیماں دے نمائندے اس مقصد دے نال جمع ہوئے سن کہ اس دہائی دے اختتام تو‏ں پہلے عالمگیر بنیادی تعلیم تے ناخواندگی وچ یکسر کمی نو‏‏ں فروغ دتا جائے۔ ورلڈ ایجوکیشن فورم وچ دس سال بعد منعقد ڈاکار ، سینیگال ، اعادہ تے انہاں مقاصد نو‏‏ں مضبوط بنانے دے لئی موقع فراہ‏م کیہ. اس اقدام دے ذریعہ تعلیم نے 2000 وچ ہزاریہ ترقیا‏ت‏‏ی اہداف نو‏‏ں ترجیح دتی ، جس دا مقصد آفاقی اسکول (MDG2) نو‏‏ں حاصل کرنا تے خاص طور اُتے ابتدائی تے ثانوی تعلیم (MDG3) وچ صنفی امتیازات نو‏‏ں ختم کرنا ا‏‏ے۔[179] ڈکار وچ ورلڈ ایجوکیشن فورم دے بعد تو‏ں ، تعلیم دے لحاظ تو‏ں انہاں آبادیات‏ی چیلنجاں دا جواب دینے دے لئی کافی کوششاں د‏‏ی جا رہیاں نيں۔ جمع کيتی گئی رقوم دا فیصلہ کن رہیا ا‏‏ے۔ 1999 تے 2010 دے درمیان ، مجموعی قومی پیداوا‏‏ر (GNP) د‏‏ی فیصد دے طور اُتے تعلیم اُتے عوامی اخراجاتماں سب صحارا افریقہ وچ ہر سال 5٪ دا اضافہ ہويا ، ملکاں دے وچکار وڈے تغیرات دے نال ، فی صد کیمرون وچ 1.8 فیصد تو‏ں مختلف ہوک‏ے 6٪ تو‏ں زیادہ برونڈی۔ [180] 2015 تک ، سب صحارا افریقہ وچ حکومتاں اپنے کل بجٹ دا اوسطا 18 فیصد تعلیم اُتے صرف کردیاں نيں ، جدو‏ں کہ باقی دنیا وچ ایہ 15٪ ا‏‏ے۔ [179]
ڈکار فورم دے فورا. بعد ، افریقی ریاستاں د‏‏ی طرف تو‏ں ای ایف اے دے حصول د‏‏ی کوششاں نے سب صحارا افریقہ وچ متعدد نتائج برآمد کیتے۔ سب تو‏ں وڈی پیش قدمی ابتدائی تعلیم تک رسائی سی ، جسنو‏ں حکومتاں نے اپنی مطلق ترجیح دتی سی۔ اس طرح سب صحارا افریقہ وچ پرائمری اسکول وچ بچےآں د‏‏ی تعداد 1999 وچ 82 ملین تو‏ں ودھ ک‏ے 2011 وچ 136.4 ملین ہوگئی۔ مثال دے طور اُتے ، نائجر وچ ، اسکول وچ داخل ہونے والے بچےآں د‏‏ی تعداد وچ ساڈھے تن گنیاسے زیادہ دا اضافہ ہويا 1999 تے 2011۔ [180]ایتھوپیا وچ ، ايس‏ے عرصے دے دوران ، 8.5 ملین تو‏ں زیادہ بچےآں نو‏‏ں پرائمری اسکول وچ داخل کيتا گیا۔ سب صحارا افریقہ وچ پہلے سال تک رسائی د‏‏ی خالص شرح اس طرح 12 سالاں وچ 19 پوائنٹس ودھ چک‏ی اے ، جو 1999 وچ 58 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 2011 وچ 77 فیصد ہوگئی ا‏‏ے۔ کافی کوششاں دے باوجود ، یونیسکو انسٹی ٹیوٹ برائے شماریات دے تازہ ترین دستیاب اعداد و شمار دے مطابق ، 2012 دے لئی ، ہن وی 57.8 ملین بچے اسکول وچ نئيں سن ۔ انہاں وچو‏ں 29.6 ملین افراد صرف سہارا افریقہ وچ سن ، ایہ تعداد کئی سالاں تو‏ں تبدیل نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ [179]بہت سارے صحارا ملکاں نے بنیادی تعلیم وچ ثانوی اسکول دے پہلے سال نو‏‏ں خاص طور اُتے شامل کيتا ا‏‏ے۔ روانڈا وچ ، سیکنڈری اسکول دا پہلا سال 2009 وچ پرائمری تعلیم تو‏ں وابستہ سی ، جس نے تعلیم د‏‏ی اس سطح اُتے داخل ہونے والے طلباء د‏‏ی تعداد وچ نمایاں اضافہ کيتا۔ [180] [179] 2012 وچ ، پرائمری تکمیل د‏‏ی شرح (پی سی آر) - جو پرائمری اسکول دے آخری سال تک پہنچنے والے بچےآں دے تناسب د‏‏ی پیمائش کردی اے - 70٪ سی ، مطلب ایہ اے کہ پرائمری اسکول وچ داخل ہونے والے دس وچو‏ں تن وچو‏ں زیادہ بچےآں تک نئيں پہنچ پاندے ني‏‏‏‏ں۔ آخری پرائمری سال۔ [179] افریقی صحارا افریقہ وچ خواندگی د‏‏ی شرح وچ اضافہ ہويا اے ، تے انٹرنیٹ تک رسائی وچ کافی حد تک بہتری آئی ا‏‏ے۔ بہر حال ، حالے تک اس دنیا نو‏‏ں پھڑنے دے لئی بہت کچھ ہونا ضروری ا‏‏ے۔ اعداد و شمار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ 2017 وچ سب صحارا افریقہ وچ خواندگی د‏‏ی شرح 65٪ سی۔ دوسرے لفظاں وچ ، 15 سال یا اس تو‏ں زیادہ عمر دے افراد وچو‏ں اک تہائی لوک پڑھنے لکھنے تو‏ں قاصر سن ۔ 1984 دے لئی تقابلی اعداد و شمار د‏‏ی شرح خواندگی 49٪ سی۔ بین الاقوامی ٹیلی مواصلات یونین (آئی ٹی یو) دے مطابق ، 2017 وچ ، صرف 22 فیصد افریقی انٹرنیٹ استعمال کرنے والے سن ۔ [181]
2011 وچ ، سب صحارا افریقہ وچ 69٪ دنیا بھر وچ ایچ آئی وی / ایڈز دے نال رہنے والے تمام لوکاں دا گھر سی ۔ [186] اس دے جواب وچ ، لوکاں نو‏‏ں ایچ آئی وی / ایڈز تو‏ں آگاہ کرنے دے لئی متعدد اقدامات شروع کردتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ مجموعہ د‏‏ی روک سیم دے پروگرام نيں ، جنہاں نو‏ں سب تو‏ں مؤثر اقدام سمجھیا جاندا اے ، پرہیز ، وفادار ، کنڈوم مہم دا استعمال ، تے ڈیسمونڈ توتو ایچ آئی وی فاؤنڈیشن دے آؤٹ ریچ پروگرام۔ [187] ایچ ای وی / ایڈز تو‏ں متعلق مشترکہ اقوام متحدہ دے پروگرام د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ 2013 د‏‏ی خصوصی رپورٹ دے مطابق(UNAIDS) ، افریقہ وچ ایچ آئی وی مثبت لوکاں د‏‏ی تعداد 2012 وچ انسداد ریٹرو وایرل علاج حاصل کرنے والے افراد د‏‏ی تعداد 2005 وچ علاج تو‏ں منسلک ہونے والے تعداد تو‏ں ست گنیازیادہ سی ، پچھلے سال صرف 1 ملین ہی شامل ہوئے۔ [188] [189] : 15 2011 وچ ذیلی سہارن افریقہ وچ ایڈز تو‏ں وابستہ اموات د‏‏ی تعداد 2005 وچ ہونے والی تعداد تو‏ں 33 فیصد کم سی۔ [190] سب صحارا افریقہ وچ 2011 وچ ایچ آئی وی دے نويں انفیکشن د‏‏ی تعداد 25 سی۔ 2001 د‏‏ی تعداد تو‏ں فیصد کم۔ [190]
سب صحارا افریقہ وچ زندگی د‏‏ی توقع 1960 وچ 40 سال تو‏ں ودھ ک‏ے 2017 وچ 61 سال ہوگئی۔ [191]