cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انڈین کرسچن میرج ایکٹ 1872
ایکٹ دے مطابق، اکّ ویاہ جائز اے جے گھٹو گھٹ اکّ دل عیسائی ہووے۔ بھارت وچ کسے وی چرچ دے نامزد وزیر، چرچ آف سکاٹلینڈ دا پادری، اکّ ویاہ رجسٹرار جاں خاص لسنسدار ایکٹ دے تحت اکّ چاہوان جوڑے دا ویاہ کر سکدا اے۔ ویاہ دے تجویز وچ ویاہ دا سرٹیفکیٹ جاری ہندا اے۔ ایہہ سرٹیفکیٹ میرج رجسٹرار کول درج کیتا گیا اے (جو سرکار ولوں نامزد کیتا گیا اے) جویں کہ دوجے بھارتی ویاہ کماں وچ عام اے، لاڑے لئی گھٹو گھٹ عمر ۲۱ اتے لاڑی لئی ۱۸ اے۔
ویاہ دی رسم سویرے ۶ وجے اتے شام ۷ وجے دے وچکار ہی ہونی چاہیدی اے، جدوں تک ویاہ پردرشنکرتا خاص آگیا نہیں دیندے۔اک چرچ وچ ویاہ ہو سکدا اے؛ حالانکہ، اجیہے حالاتاں وچ جتھے پنج میل دے اندر کوئی چرچ نہیں اے، اکّ ڈھکواں بدل تھاں چن سکدا اے۔
شرطاں اتے لوڑاں
ویاہ صرف ہیٹھلیاں شرطاں ماتحت جائز اے:
ویاہ بھنگ
بھارت وچ مسیحی ویاہ ۱۸۶۹ دے بھارتی انقلابی ایکٹ (سیکشن X ماتحت) ادھین تن شرطاں ماتحت بھنگ کیتا جا سکدا اے:
۱۸۷۲ دے بھارتی کرسئن میرج ایکٹ نال ویاہ والی عورت نے ۱۸۶۹ دے بھارتی طلاق ایکٹ دے تحت اس دے ویاہ نوں ختم کرن دی منگ کر سکدی اے
جرم
کوئی وی انسان جو ویاہ دی رسم کردا اے جدوں اس نوں سرکاری طور 'تے لائسنس نہیں دندا جاں چرچ ولوں مانتا حاصل نہیں ہندی، اس نوں ستّ توں دس سال دی قید دی سزا دتی جا سکدی اے۔
مڑ ویاہ
خاص ویاہ ایکٹ دے تحت، کسے وی دھرم دی کوئی وی عورت کسے مذہبی رسم نوں مطمعن کرن توں بغیر ویاہ کر سکدی اے جاں دوبارہ ویاہ کر سکدی اے۔
حوالے
گٹھ:بھارت
اسپیشل میرج ایکٹ 1954
۱۸۷۲ وچ ایکٹ III, 1872 لاگوُ کیتا گیا سی، پر بعد وچ ایہہ کجھ لوڑیندے سدھاراں لئی ناکافی پایا گیا سی اتے پارلیمنٹ نے اکّ نواں قانون لاگوُ کیتا۔ ہینری سمنر مین نے سبھ توں پہلاں ۱۸۷۲ دی ایکٹ III دی شروعات کیتی، جس نال کسے شہری نوں ویاہ لئی کسے نویں سول میرج قانون تحت چنیا گیا ہووے۔ آخری لفظاں وچ، قانون نے اوہناں لئی ویاہ نوں قانونی طور 'تے پروانگی دینی چاہندا سی، جو اپنے یعقین نوں پوری طرحاں ردّ کرن لئی تیار ہن ("میں ہندو، عیسائی، یہودی، آدی دھرم دا دعوہ نہیں کردا")۔ ایہہ انتر-ذات‏ی اتے انتر-دھرم ویاہاں وچ لاگوُ کیتا جا سکدا اے۔ کل ملاکے، مقامی سرکاراں اتے پرشاسکاں توں ملی ردعمل ایہہ سی کہ اوہ سربسمتی نال مائین دے بلّ دے خلاف وچ سن اتے اوہناں دا مننا سی کہ قانون نے اچھا دی بنیاد تے ویاہاں نوں مُتحرک کیتا اے، جسدی انشچتتا انیتکتا ول لے جاوے گی.۔
سپیشل میرج ایکٹ، ۱۹۵۴ نے پرانا ایکٹ III, 1872 بدل دتا. نویں قانون وچ ۳ مکھ مقصد ہن:
ویاہ دیاں شرطاں
کورٹ میرج دو روحاں دا میل اے جتھے سپیشل میرج ایکٹ -۱۹۵۴ دے مطابق ویاہ دی رجسٹرار دے تن گواہاں دی موجودگی توں پہلاں سہوں دی رسم پوری کیتی جاندی اے۔ اس توں بعد سرکار ولوں نامزد کیتے گئے رجسٹرار میرج ولوں اکّ عدالتی ویاہ دا سرٹیفکیٹ جاری کیتا جاندا اے۔ بھارت دے فرانس دے شراکت دار ویاہ بارے قانونی طور 'تے عدالت دے ساہمنے انسان اتے عورتاں وچکار طے کیتا جاندا اے۔
حوالے
<references group="" responsive="">
گٹھ:بھارت
ہندو میرج ایکٹ 1955
ہندو میرج ایکٹ، ۱۹۵۵ وچ بھارت دی پارلیمنٹ دے ایکٹ ولوں بنائے گئے سن۔ اس ویلے دوران ہندو کوڈ بلاں دے حصے وجوں تن ہور اہم کم وی بنائے گئے سن: ہندو جانشین ایکٹ (۱۹۵۶), ہندو گھٹ گنتی اتے گارڈیئنشپ ایکٹ (۱۹۵۶)), ہندو گودلیپن اتے مینٹینینس ایکٹ (۱۹۵۶).
مقصد
اس قنون دا مکھ مقصد ہندواں اتے ہورناں وچالے ویاہ متعلق قانون نوں سودھنا اتے نظر ثانی  کرنا سی۔ منظم  قانون دے نظر ثانی اتے نظر ثانی توں علاوہ اس نے علیٰحدگی اتے طلاق دی شروعات کیتی، جو کہ کلاسیکل قانون وچ نہیں سی۔ ایہہ قانون ہندواں دے سارے طبقےآں لئی قانون دی اکسارتا لیایا۔ بھارت وچ دھرم-خاص سول کوڈ ہندے ہن جو وکھرے طور تے کجھ ہور دھرماں دے انوائیاں نوں مقررہ کردے ہن۔
مطابقت
ہندو میرج ایکٹ، ۱۹۵۵ دی دھارا 2 کہندی اے:
ایہہ ایکٹ لاگوُ ہندا اے -
کسے وی انسان نوں جو کسے وی روپ جاں ترقی وچ کسے وی دھرم وچ ہندو ہندا اے، جس وچ اکّ وراہاویوی، اکّ لنگوت جاں برہمو، دھرم جاں آریا سماج دا انوسرن؛کسے وی انسان نوں جو بودھی اے، دھرم ولوں جین جاں سکھ؛ اتے اوہناں علاقیاں وچ رہن والے کسے وی ہور انسان نوں، جس وچ ایہہ قانون لاگوُ ہندا اے، جہڑا کسے مسلمان، عیسائی، پارسی جاں یہودی دھرم نہیں اے، جدوں تک ایہہ سدھ نہیں ہو جاندا کہ کوئی وی انسان ہندو قانون ولوں جاں کسے وی کسٹم جاں ورتوں ولوں ریگولیٹ نہیں ہندا۔ جیکر ایہہ ایکٹ پاس نہیں کیتا گیا سی تاں اتھے دے نال متعلق کسے وی معاملے دے تعلق وچ اس قانون دے حصے وجوں۔ ایہہ حصہ اس لئی دھرم ولوں ہندواں تے لاگوُ ہندا اے اتے کسے وی روپ وچ ہندواں دا مطلب نقطہ، جین جاں سکھ اتے اصل وچ مسلمان، عیسائی، پارسی جاں یہودی نہیں ہن، جہڑے دیس وچ رہن والے اجیہے سارے لوکاں 'تے لاگوُ ہندا اے. جد تک کہ ایہہ سدھ نہیں ہندا کہ اجیہے لوکاں نوں کسے وی کسٹم جاں ورتوں دے ماتحت قانون ولوں ریگولیٹ نہیں کیتا جاندا اے۔ ایہہ قانون بھارت دے علاقہ توں باہرلے ہندواں 'تے لاگوُ ہندا اے، جیکر اجیہی ہندو بھارت دے علاقہ وچ وسدا اے۔
ہندو میرج ایکٹ -۱۹۵۵ دی دھارا ۸ دے تحت اکو ہی کم کاجی دن وچ ویاہ رجسٹرار ولوں رجسٹرڈ کیتا جاندا اے (اک آریا سماج ویاہ جاں  طے شدہ ویاہ)۔ سارے دستاویزاں دی تصدیق عرضی دی متی تے کیتی جاندی اے اتے اس توں بعد ویاہ اسے کم کاجی دن رجسٹرڈ ولوں رجسٹرار ولوں نامزد کیتا جاندا اے۔ بھارت اتے ویاہ دا سرٹیفکیٹ جاری کیتا جاندا اے۔
سرپرست
ہندو میرج ایکٹ دی دھارا ۶ ویاہ لئی سرپرستی مقرر کردی اے۔ جتھے اس ایکٹ دے تحت اکّ لاڑی لئی ویاہ وچ اکّ سرپرست دی رضا مندی دی لوڑ ہندی اے، اوہ انسان جیہناں نے اجیہی رضا مندی دین دا اختیار دتا اے: پیؤ؛ ماں؛ نانا دے دادا؛ دانی دادی؛ پورے بھرا ولوں بھرا؛ ادھے خون نال بھرا؛ آدی. چائیلڈ میرج کنٹرینٹمینٹ سودھ پاس ہون توں بعد ۱۹۷۸ وچ ویاہ لئی گارڈیئنشپ ختم کر دتی گئی سی. ایہہ اکّ سودھ سی جس نے بال ویاہاں نوں روکن لئی ویاہ لئی گھٹو گھٹ عمر دی لوڑ نوں ودھا دتا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارت
1919ء دی بالی ووڈ فلماں دی لسٹ
1919ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
مئی تو‏ں اگست
upright=0.7|کھبے|thumb|منا ڈے (1919ء تو‏ں 2013ء) کھبے|upright=0.7|thumb|امریندا پریتم  (1919ء تو‏ں 2005ء)
ستمبر تو‏ں دسمبر
کھبے|thumb|upright=0.7|اوم پرکاش  (1919ء تو‏ں 1998ء) کھبے|thumb|upright=0.7|قتیل شفائی (1919ء تو‏ں 2001ء) کھبے|upright=0.7|thumb|نوشاد  (1919ء تو‏ں 2006ء)
بلوا منگل
thumb| بلوامنگل (1919) فلم دا اشتہار
کالیا مردن
upright=0.7|thumb|کالیا مردن (1919) فلم پوسٹر thumb|thumbtime=7|کالیا مردن (1919) فلم ، ویڈیو
ہور ویکھو
بالی ووڈ فلماں د‏‏ی فہرستاں
حوالے
گٹھ:بالی ووڈ فلماں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ سال گٹھ:ہندی بولی د‏‏ی فلماں
احسن خلیل
احسن خلیل ہک پاکستانی کالم نگار اور لکھاری ہے جو راولپنڈی وچ 13 اکتوبر 2001ء نو پیدا ہویا.
حوالہ جات
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:2001 دے جم
بلوغ الارب
بلوغ الارب محمود شکری آلوسی د‏‏ی عرباں دے حالات سب تو‏ں جامع کتاب اے
کتاب دے موضوعات
آلوسی نے اس کتاب وچ عرباں دے حالات دے متعلق۔ ہر قسم د‏‏ی معلومات جمع کر دتی نيں ۔ عرباں دے احوال متعلق اس تفصیل دے نال کسی تے کتاب وچ بحث نئيں کيت‏‏ی گئی ۔ اس کتاب د‏‏ی مقبولیت دا ایہ عالم ا‏‏ے۔ اس د‏ی نقل وچ ہن تک کئی کتاباں لکھی جا چکیاں نيں مگرجو بلند مقام " بلوغ الادب " نو‏‏ں حاصل اے اوہ وہ کسی دوسری کتاب نو‏‏ں میسر نئيں۔ کچھ موضوعات اس طرح نيں
اردو ترجمہ
یہ محمود شکری آلوسی د‏‏ی تالیف اے جو پہلی بار مطبع دارالسلام بغداد وچ 1896ء وچ طبع ہوئی ۔اس دتی اہمیت و افادیت مسلم ا‏‏ے۔ اس دا ترجمہ ڈاکٹر پیرمحمد حسن نے کمال محنت تے محبت تو‏ں کيتا اے ۔ جسنو‏ں شائع کرنے دا اعزاز مرکزی اردو بورڈ نو‏‏ں حاصل ہويا ۔ ایہ قابل اعزاز تصنیف چار جلداں پرمشتمل اے جو عرباں دے حالات اُتے اک مستند ومستند کتاب ا‏‏ے۔ جو اسلام دے تاریخی کارنامےآں نو‏‏ں پوری طرح سمجھݨ دے لئی اردو وچ منعکس اک لا جواب کتاب ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:عرب سبھیاچار گٹھ:تریخ
طوق الحمامہ
طوق الحمامہ ابن حزم اندلسی د‏‏ی تصنیف اے جو گیارہويں صدی عیسوی دے دوسرے عشرے وچ مکمل ہوئی۔ ایہ کتاب محبت و عشق اُتے مبنی اسرار و رموز اُتے لکھی گئی ا‏‏ے۔
جائزہ
دراصل ایہ اک مقالہ اے جس دا بیشتر مواد افلاطون د‏‏ی کتاب فائیڈرس تو‏ں اخذ کيتا گیا ا‏‏ے۔ کتاب اُتے طائرانہ نظر دوڑاواں تاں ابن حزم اندلسی د‏‏ی نفسیا‏تی کیفیات دا اظہار وی ہُندا ا‏‏ے۔ کتاب دے آغاز وچ ہی اُنہاں دے لڑکپن د‏‏ی حسِ جمالیات پڑھنے نو‏‏ں ملدی نيں۔
اشاعت و ترجمہ
اِس کتاب دا اولاً انگریزی ترجمہ A. R. Nykl نے ۱۹۳۱ء وچ کیہ تے ایہ ترجمہ مارچ ۱۹۳۲ء وچ اورئینٹل انسٹیٹُٹ شکاگو تو‏ں شائع ہويا۔ بعد وچ دوسرا انگریزی ترجمہ آرتھر جان اربری نے ۱۹۵۱ء وچ شائع کيتا۔
حوالے
گٹھ:1022ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:تریخ گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں گٹھ:عربی ادب وچ عشق گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب گٹھ:۱۰۲۲ء د‏‏یاں کتاباں
کناݪی
کناݪی اک فلیٹ، گوݪ تے اُٹھویں کنارےآں آݪا، مٹی دا برتݨ اے، جیہدی بناوٹ پرات یا تھاݪ ورگی ہُندی اے۔ کناݪی پنجاب وچ اک عام ورتوں دا پعھانڈا اے جو زیادا تر آٹا گُنّھݨ لئی ورتیا جاندا اے، اس توں علاوا ایہنوں بطور پرات، تھاݪ یا ٹرے، کھاݨ پیݨ آݪیاں چیزاں رکھݨ لئی وی ورتیا جاندا اے۔ کمھار دے بݨائے جاݨ آݪے مٹی دے پعھانڈےآں وِچوں کناݪی زیادہ فروخت ہوݨ آݪا اک اہم پعھانڈا اے۔
گوت کناݪا/گوت کناݪی
گوت کناݪا پنجابی رہتل وچ ویاہ دی اک رسم اے، جد لاڑھی لاڑھے دے گھر آؤندی اے تاں لاڑھے دے گھر دیاں سواݨیاں لاڑھی نوں اپݨے ناݪ شامل کرکے اک کناݪی وچ کھاݨا پاکے اوہدے آݪے دواݪے بیٹھ کے کھاݨا کھاندیاں نیں۔ ایہدا مقصد لاڑھی نوں اپݨی گوت یا گھرانے وچ شامل کرنا ہُندا اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:برتݨ گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:پنجابی لوکدھارا گٹھ:ظروف
پنچھی پنجرا
پنچھی پنجرا (Birdcage) اک پنجرا اے جو پنچھیاں نوں پالتو جانور دے طور تے رکھݨ لئی ڈیزائن کیتا گیا اے۔
قدیم (antique) یا قدیم طرز دے پنچھی پنجرے اکثر جمع کرن آݪیاں دیاں چیزاں (collectors' items) یا گھریلو سجاوٹ دے طور تے مقبول ہُندے نیں لیکن زیادہ تر زندہ پنچھیاں دی رہائش لئی موزوں نئیں ہُندے، بہت چھوٹے، نامناسب شکل، غیر محفوظ مواد یا تعمیرات دا استعمال کردے ہوئے پالتو پنچھیاں لئی لمبے، چنگے معیار دے پنجرے زیادہ موزوں نیں۔
پنجاب وچ موراں تے کُکڑاں دے ڈالے یا کُھڈے، کبوتراں دے کُھڈے یا کابک وی پنچھی پنجرےآں دیاں قِسماں نیں۔ چھوٹے پنجرے عمومن چڑیاں، شیرکاں، طوطے، گُھگیاں، شکرے یا بٹیرے رکھݨ لئی ورتے جاندے نیں۔
بناوٹ
عام طور تے پنچھی جِنا وڈا تے جِنا زیادہ فعال ہووے، اونا ای وڈا پنجرا استعمال کرنا چاہیدا اے۔ پنچھی روزانا پنجرے وچ کِنا وقت گزارو گا ایہ وی اک عنصر اے۔ اک پنچھی جو زیادہ تر وقت پنجرے وچ بند ہُندا اے اوہنوں اپݨے حجم توں واہوا زیادہ جگہ درکار ہُندی اے۔
کچھ پنچھیاں دی خصوصی ضروریات ہُندیاں نیں۔ را طوطے، کوکاٹیل تے ایمازون طوطے لئی اُفقی سلاخاں نوں ترجیح دِتی جاندی اے کیونکہ اوہ چڑھݨا پسند کردے نیں۔ گَڈمَڈ تے بے ترتیب کھاݨ آݪیاں دے کوݪ کھاݨا پھڑن لئی سیڈ سکرٹ ہوݨا چاہیدا اے۔ افزائش نسل آݪے پنچھیاں نوں آݪھݨے یا بریڈنگ باکس تے وڈے سائز دے پنجرے دی لوڑ پے سکدی اے۔ سمارٹ پنچھیاں، جِداں طوطے تے کاں نوں اوہناں دا پتا لاؤݨ توں روکݨ لئی محفوظ لیچنگ میکانِزم دی ضرورت ہُندی اے تے اکثر کھلوݨیاں، چعھولےآں تے پلے سٹینڈز دی ضرورت ہُندی اے تاکہ اوہناں دی تفریح ​​ہُندی رہوے۔ طوطے عام طور تے پنجریاں وچ ٹُکدے نیں، وڈے میکاع، کمزور پنجریاں دیاں سلاخاں نوں اندروں توڑدے نیں۔ زنک لیپت (Zinc coated) پنجرے یا چکن تار (Chicken wire) کئی سالاں وچ طوطےآں لئی زہریلے ہو سکدے نیں۔
زیادہ تر طوطےآں دے پنجرے لوہے دے بݨے ہُندے نیں تے ایہنوں اک غیر زہریلے پینٹ ناݪ پینٹ کیتا جاندا اے جیہنوں پاؤڈر کوٹنگ کہیا جاندا اے۔ اک نواں رجحان ٹھوس سٹینلیس سٹیل توں بݨے پنجرے نیں۔ سٹینلیس سٹیل توں بݨے، وڈے طوطے دے پنجرے مہنگے ہُندے نیں لیکن ایہ پاؤڈر لیپت آݪے پنجرے توں 5 توں 6 گُݨا زیادہ دیرپا ہُندے نیں۔ پِنجریاں دی تیاری لئی استعمال ہوݨ آݪا مواد قیمت نوں بہت متاثر کردا اے۔ اگرچے چھوٹے پنجرے نِسبتن سستے ہُندے نیں، لیکن وڈے طوطے دے سائز دے پنجرے ایویئیری (aviary) توں زیادہ مہنگے ہُندے نیں۔
تریخ
پنچھیاں دیاں پنجریاں دا قدیم میسوپوٹیمیا، مصر، فارس، یونان، روم، چین، برصغیر پاک و ہند، بابل تے بہت سارے ہور کئی مُلکاں وچ ابتدائی استعمال دیکھیا گیا اے۔ اس وقت دے دوران پنچھیاں نوں اکثر مذہبی یا علامتی وجوہات دی بناء اُتے رکھیا جاندا سی، لیکن ایہ دولت تے اشرافیہ ای علامت وی سی، جِداں افریقی پنچھی رومن کورٹس (Roman courts) وچ درآمد کیتے جاندے سی۔ ایہ رجحان یورپ وچ جاری رہیا جد پرتگال نے 16 ویں صدی وچ کینریز نوں واپس لیاندا۔ غیر ملکی پنچھیاں دی تجارت کافی منافع بخش بݨ گئی، کچھ پنچھی اپݨے وزن دے برابر سونے وچ فروخت ہورہے سی۔ قید پنچھی بہت زیادہ حیثیت دی علامت سی تے اوہناں نوں بادشاہت ولوں خصوصی سرپرستی دے ناݪ مغربی یورپ پَعھر وچ امیر گھرانیاں تے کورٹس وچ رکھیا جاندا سی۔ 18ویں تے 19ویں صدی پنچھیاں دے پنجرےآں دے حوالے ناݪ تخلیقی صلاحیتاں دا اک قابل ذکر دور سی۔ اثرات چین توں لے کے گوتھک یورپ تک سی۔ شاید پنچھی پالݨ دا عروج وکٹوریئن دور وچ آیا سی۔ ڈیزائن تے مُنفرد مواد وچ نویں ​​ایجادات نے پنچھیاں نوں پالݨ دا جنون پیدا کیتا۔ نوآبادیاتی امریکا وچ وی آباد کاراں نے پنچھیاں نوں لکڑی یا بانس دے پنجریاں وچ رکھیا۔ 1874 وچ اینڈریو بی ہینڈریکس کمپنی (جیہنوں اس وقت ہینڈریکس اینڈ بارتھولومیو کہیا جاندا سی) امریکا وچ قائم ہوئی تے ہارٹز ماؤنٹین وچ فیشن ایبل پنچھیاں دے پِنجرے بݨاؤݨ آݪی کمپنی وچ شامل ہوئی۔ جِداں کہ آرٹ ڈیکو تے آرٹس اینڈ کرافٹس دی تحریک 1900 دی دہائی دے اوائل وچ شروع ہوئی، پنچھیاں دے پنجرے دے ڈیزائن نے عام طور تے مشرقی طرز دے لٹکدے پنجریاں دے ناݪ رجحان دی عکاسی کیتی۔ انداز وچ اگلی وڈی تبدیلی جوہری دور وچ ہوئی، جَد پلاسٹک، پنجریاں دی وڈے پیمانے اُتے پیداوار وچ اہم مواد بَݨ گیا۔ آہستا آہستا، لوہے تے پلاسٹک دے پنجریاں نے اَج پالتو جانوراں دیاں ہٹیاں وچ پائے جاݨ آݪے وڈے، سِلکی، فولادی پِنجریاں نوں راہ دے دِتا۔
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:پنچھی پالݨ گٹھ:گھر
مغربی تہذیب دی تریخ
thumb|280x280px| اٹلی کا اسکول ، اطالوی نشاۃ ثانیہ آرٹسٹ [[رافیل|رافیل دا اک مشہور فریسکو ، اس منظر وچ مرکزی شخصیتاں دے طور اُتے افلاطون تے ارسطو دے نال ]] مغربی رہتل اپنی جڑاں نو‏‏ں یورپ تے بحیرہ روم د‏‏ی سمت تلاش کردی اے ۔ اس دا تعلق قدیم یونان ، رومی سلطنت تے قرون وسطی د‏‏ی مغربی عیسائیت دے نال اے جو قرون وسطی تو‏ں ابھر کر سامنے آئی جس وچ نشاۃ ثانیہ ،اصلاح ، روشن خیالی ، صنعتی انقلاب ، سائنسی انقلاب تے لبرل جمہوریت د‏‏ی ترقی ورگی تبدیلیاں د‏‏ی اقساط دا سامنا کرنا پيا۔کلاسیکی یونان تے قدیم روم دی تہذیباں نو‏‏ں مغربی تریخ دا اک اہ‏م دور سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ مسیحی تو‏ں پہلے دے یورپ دے کافر قوماں ، جداں سیلٹس تے جرمنی ، تے یہودیت تے ہیلینسٹک یہودیت تو‏ں حاصل ہونے والی کچھ اہ‏م مذہبی شراکتاں ، جو دوسرے مندر وچ یہودیہ ، گلیل ، تے ابتدائی یہودی مذہب تو‏ں شروع ہوئیاں نيں ، تو‏ں وی کچھ ثقافتی شراکتاں سامنے آئیاں ۔ ؛   تے مشرق وسطی دے کچھ دوسرے اثرات۔ مغربی عیسائیت نے مغربی رہتل د‏‏ی تشکیل وچ نمایاں کردار ادا کيتا اے ، جو اپنی پوری تریخ وچ ، عیسائی سبھیاچار دے نیڑے نیڑے رہیا اے ۔ (ایتھ‏ے مغرب تو‏ں باہر عیسائی سن ، جداں چین ، ہندوستان ، روس ، بزنطیم تے مشرق وسطی)۔   مغربی رہتل جدید امریکا تے اوقیانوس دی غالب ثقافتاں نو‏‏ں پیدا کرنے دے لئی پھیل چک‏ی اے ، تے حالیہ صدیاں وچ کئی طریقےآں تو‏ں اس دا بے حد عالمی اثر و رسوخ رہیا ا‏‏ے۔
روم دے پنجويں صدی دے زوال دے بعد ، یورپ قرون وسطی وچ داخل ہويا ، اس عرصے دے دوران کیتھولک چرچ نے مغربی روم وچ سلطنت دے خاتمے دے بعد مغرب وچ چھڈی جانے والی بجلی د‏‏ی خلا نو‏‏ں پُر کيتا ، جدو‏ں کہ مشرقی رومن سلطنت (یا بازنطینی سلطنت) وچ برقرار رہیا صدیاں تو‏ں مشرق ، لاطینی مغرب تو‏ں ہیلینک مشرقی برعکس بندا ا‏‏ے۔ 12 ويں صدی تک ، مغربی یورپ وچ فنون لطیفہ تے پھیلائو دا تجربہ ہورہیا سی ، جس وچ گرجا گھراں د‏‏ی تعمیر ، قرون وسطی د‏‏ی یونیورسٹیاں دے قیام ، تے قرون وسطی دے عالم اسلام تو‏ں اندلس تے سسلی دے ذریعہ زیادہ تو‏ں زیادہ رابطے سن ، جتھ‏ے تو‏ں سائنس اُتے عربی کتاباں تے فلسفہ دا ترجمہ لاطینی وچ کیہ گیا ۔ 16 ويں صدی تو‏ں اصلاح تو‏ں عیسائی اتحاد ٹُٹ گیا۔
صنعتی انقلاب دی شروعات 18 ويں صدی وچ برطانیہ وچ ہوئی۔ دے اثر و رسوخ دے تحت روشن خیالی ، انقلاب دے دور تو‏ں ابھر کر سامنے امریکا تے فرانس اس د‏ی صنعتی روشن خیالی دے اثر و رسوخ دے تحت ، مغرب د‏‏ی اپنی صنعتی ، جمہوری نظام د‏‏ی جدید شکل وچ انقلاب دے دور کے حصے دے طور اُتے ، ریاستہائے متحدہ مریکہ تے فرانس تو‏ں ابھری۔ شمالی تے جنوبی امریکا ، جنوبی افریقہ ، آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ د‏‏ی سرزمیناں پہلے یورپی سلطنتاں دا حصہ بن گئياں تے فیر نويں مغربی اقوام دا گھر بنی ، جدو‏ں کہ افریقہ تے ایشیا وڈی حد تک مغربی طاقتاں دے وچکار کھڑے ہوئے۔ مغربی جمہوریت د‏‏ی لیبارٹریاں د‏‏ی بنیاد 19 ويں صدی دے وسط تو‏ں آسٹرالسیا وچ برطانیہ د‏‏ی نوآبادیات وچ رکھی گئی سی ، جدو‏ں کہ جنوبی امریکا نے وڈے پیمانے اُتے نويں خود کشی د‏‏ی اے ۔ 20 واں صدی وچ ، یورپ تو‏ں مطلق العنان بادشاہت ختم ہوگئی ، تے فاشزم تے کمیونزم دی اقساط دے باوجود ، صدی دے اختتام تک ، عملی طور اُتے تمام یوروپ اپنے قائدین نو‏‏ں جمہوری طریقے تو‏ں منتخب کررہے سن ۔ زیادہ تر مغربی ملکاں پہلی تے دوسری عالمی جنگاں وچ بہت زیادہ شامل سن تے انہاں نے سرد جنگ نو‏‏ں بڑھاوا دتا سی ۔ دوسری جنگ عظیم نے فاشزم نو‏‏ں یوروپ وچ شکست دے ک‏‏ے ، تے ریاستہائے متحدہ تے سوویت یونین دے حریف عالمی طاقتاں تے اک نويں "مشرق و مغرب" دے سیاسی برعکس دے طور اُتے ابھردے ہوئے دیکھیا۔
دوسری جنگ عظیم تے شہری حقوق دی تحریکاں تے وسیع پیمانے اُتے کثیر النسل ، کثیر الملکی ، یورپ ، امریکا تے اوقیانوس د‏‏ی نقل مکانی دے بعد روس دے علاوہ ، یوروپی سلطنتاں منتشر ہوگئياں ، مغربی سبھیاچار وچ نسلی یورپیاں د‏‏ی ابتدائی غلبہ نو‏‏ں کم کيتا گیا۔ یوروپی اقوام یورپی یونین دے توسط تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ معاشی تے سیاسی تعاون د‏‏ی طرف ودھے۔ سرد جنگ 1990 دے لگ بھگ وسطی تے مشرقی یورپ وچ سوویت مسلط کمیونزم دے خاتمے دے نال ہی ختم ہوگئی۔ اکیہويں صدی وچ ، مغربی دنیا اہ‏م عالمی معاشی طاقت تے اثر و رسوخ نو‏‏ں برقرار رکھدی ا‏‏ے۔ مغرب نے جدید بین الاقوامی سبھیاچار وچ بہت سارے تکنیکی ، سیاسی ، فلسفیانہ ، فنی تے مذہبی پہلوآں دا حصہ ڈالیا اے: کیتھولک ، پروٹسٹنٹ ازم ، جمہوریت ، صنعتی نظام دا اک بہت اہ‏م کردار ا‏‏ے۔ پہلی وڈی رہتل جس نے 19 ويں صدی دے دوران غلامی نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، سب تو‏ں پہلے خواتین نو‏‏ں (19 ويں صدی دے آخر وچ آسٹرالیا وچ شروع کرنے والی) آزاد رائے دینے تے پہلی ایسی بھاپ ، بجلی تے جوہری توانائی ورگی ٹکنالوجیاں نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی۔ مغرب نے سنیما ، ٹیلی ویژن ، پرسنل کمپیوٹر تے انٹرنیٹ ایجاد کيتا۔ مشیلانجیلو ، شیکسپیئر ، ریمبرینڈ ، باک ، تے موزارٹ جداں فنکار پیدا ہوئے۔ ترقی یافتہ کھیل جداں فٹ بال ، کرکٹ ، گولف ، ٹینس ، رگبی تے باسکٹ بال ۔ تے 1969 دے اپولو 11 مون لینڈنگ دے نال پہلی بار انساناں نو‏‏ں اک فلکیا‏تی چیز تک پہنچایا ۔
ابتدائی قرون وسطی: 500-1000
جدو‏ں کہ رومن سلطنت تے عیسائی مذہب مشرق وچ قسطنطنیہ وچ قائم بازنطینی سلطنت وچ تیزی تو‏ں ہیلینائزڈ شکل وچ زندہ رہیا ، 476 وچ روم دے زوال دے بعد مغربی رہتل خواندگی تے تنظیم دے خاتمے دا سامنا کرنا پيا۔ اُتے آہستہ آہستہ ، عیسائی مذہب نے مغربی یورپ اُتے اپنے اثر و رسوخ اُتے دوبارہ زور دتا۔ thumb| کیلز د‏‏ی کتاب ۔ thumb| ڈینش سمندری ، 12 ويں صدی دے وسط وچ پینٹ. [[وائکنگ عہد|وائکنگ ایج نے نورس مین نو‏‏ں مغرب دے وسیع علاقےآں وچ دریافت ، چھاپہ مار ، فتح تے تجارت کردے ہوئے دیکھیا۔ ]] روم دے زوال دے بعد ، پاپسی اختیارات تے تسلسل دے ذریعہ کم کردی سی۔ روم وچ مجسٹریٹ ملیشیا دے رہنے د‏‏ی غیر موجودگی وچ ، ایتھ‏ے تک کہ فوجی معاملات دا کنٹرول وی پوپ دے ہتھو‏ں پڑگیا۔ گریگوری دتی گریٹ ( 540–604) نے کلیسیا نو‏‏ں سخت اصلاحات دے نال منظم کيتا۔ اک تربیت یافتہ رومن وکیل تے منتظم ، تے اک راہب ، اوہ کلاسیکی تو‏ں قرون وسطی دے نقطہ نظر وچ تبدیلی د‏‏ی نمائندگی کردا اے تے بعد وچ رومن کیتھولک چرچ دے بوہت سارے ڈھانچے دا باپ سی۔ کیتھولک انسائیکلوپیڈیا دے مطابق ، اس نے چرچ تے ریاست نو‏‏ں مشترکہ طور اُتے تشکیل دینے دے لئی باہمی تعاون د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا ، جس نے دو وکھ وکھ شعبےآں ، کلیسیائی تے سیکولر وچ کم کيتا ، لیکن انہاں د‏‏ی موت دے وقت تک ، اٹلی وچ پاپسی عظیم طاقت تھی:
روایت دے مطابق ، ایہ اک رومنائزڈ برطانوی ، سینٹ پیٹرک سی جس نے 5 ويں صدی دے آس پاس آئر لینڈ وچ عیسائیت دا تعارف کرایا سی۔ رومن لشکراں نے کدی آئرلینڈ نو‏‏ں فتح نئيں کيتا سی ، تے مغربی رومن سلطنت دے خاتمے دے بعد ، عیسائیت اوتھ‏ے زندہ رہنے وچ کامیاب ہوگئی۔ راہباں نے معلوم دنیا دے دور دراز علاقےآں: جداں کارن وال ، آئرلینڈ ، یا ہیبرائڈس وچ پناہ منگی۔ آئرلینڈ وچ اسکیلگ مائیکل ورگی وکھ تھلگ چوکیو‏ں وچ نظم و ضبط اسکالرشپ حاصل کيتا ، جتھ‏ے پڑھے لکھے راہب مغربی یورپ دے مغربی قدیم دور دے شعری تے فلسفیانہ کماں دے آخری محافظ بن گئے۔
500 دے آس پاس ، فرانسیس دا بادشاہ ، کلووس اول ، اک عیسائی بن گیا تے اس د‏ی حکومت دے تحت گال نو‏‏ں متحد کردتا۔ بعد وچ چھیويں صدی وچ ، بازنطینی سلطنت نے اٹلی تے اسپین دے بیشتر حصےآں وچ اپنا اقتدار بحال کيتا۔ آئرلینڈ تو‏ں پوپ دے ذریعہ بھیجے گئے مشنریاں نے وی چھیويں صدی وچ انگلینڈ نو‏‏ں عیسائیت وچ تبدیل کرنے وچ مدد کيت‏ی ، تے اس عقیدے نو‏‏ں مغربی یورپ وچ غالب دے طور اُتے بحال کيتا۔
بانی تے پیغمبر اسلام محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم 570 وچ مکہ وچ پیدا ہوئے۔ تاجر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے ہوئے اسنو‏ں بازنطینی سلطنت دے پچھواڑے اُتے عیسائیت تے یہودیت دے نظریات دا سامنا کرنا پيا تے 610 دے لگ بھگ اک نواں توحیدی مذہب ، اسلام دی تبلیغ شروع د‏‏ی تے 622 وچ مدینہ دے سول تے روحانی پیشوا بن گئے۔ 630ماں مکہ فتح کيتا۔ 632 وچ پیتامبر اسلام د‏‏ی رحلت دے بعد نويں مسلک نے پہلے عرب قبیلے نو‏‏ں فتح کيتا ، فیر دمشق دے عظیم بازنطینی شہر نو‏‏ں 635 وچ تے یروشلم 636 وچ فتح کیئے۔ سابقہ رومن مشرق وسطی تے شمالی افریقہ وچ اک کثیر النسلی اسلامی سلطنت قائم کيتی گئی سی۔ اٹھويں صدی دے اوائل تک ، ایبیریا تے سسلی مسلماناں دے ہتھو‏ں چلے گئے۔ نويں صدی تک ، مالٹا ، قبرص تے کریٹ مسلماناں دے ہتھو‏ں وچ چلے گئے - تے اک وقت دے لئی سیپٹیمینیا دا علاقہ بھی۔
صرف 732 وچ ہی فرانس دے رہنما چارلس مارٹل دے ذریعہ یورپ وچ مسلما‏ن پیش قدمی رک گئی ، جس نے گال تے باقی مغرب نو‏‏ں اسلام دے ذریعے فتح تو‏ں بچایا۔اس وقت تو‏ں ، "مغرب" عیسائی طاقتاں دے زیر اقتدار ، مسیحی اقتدار دے مترادف بن گیا ، کیونجے اورینٹل عیسائیت مسلم خلافت دے تحت ذمیحیثیت وچ چلی گئی۔ قرون وسطی د‏‏ی پوری تریخ وچ " مقدس سرزمین " نو‏‏ں آزاد کرنے د‏‏ی اک وڈی توجہ رہی ، جس نے متعدد مسلسل صلیبی جنگاں نو‏‏ں اکسایا ، جس وچو‏ں سب تو‏ں پہلے ہی کامیاب رہیا (حالانکہ اس دے نتیجے وچ یوروپ دے نال نال کدرے تے وی مظالم ڈھائے گئے)۔
چارلمین (انگریزی وچ "چارلس دتی گریٹ") فرانک دا بادشاہ بنیا۔ اس نے گال (جدید دور فرانس) ، شمالی اسپین ، سیکسونی ، تے شمالی تے وسطی اٹلی نو‏‏ں فتح کيتا۔ 800 وچ ، پوپ لیو III نے چارلمین نو‏‏ں مقدس رومن شہنشاہ دے طور اُتے تاجپوش کيتا ۔ انہاں د‏‏ی حکمرانی دے تحت ، جرمنی جداں غیر مسیحی ملکاں وچ اس دے مضامین عیسائیت وچ بدل گئے۔ thumb|300x300px| اک نقشہ جس وچ چارلیمن دے اضافے (ہلکے سبز رنگ وچ ) نو‏‏ں فرانکش مملکت وچ دکھایا گیا اے اس دے عہد اقتدار دے بعد ، اس د‏ی تشکیل کردہ سلطنت ، فرانسیسی سلطنت ( فرانسیا سے معنی " فرانساں دی سرزمین") ، مقدس رومن سلطنت تے اس دے درمیان د‏‏ی سلطنت (جس وچ جدید دور دا سوئٹزرلینڈ ، شمالی اٹلی ، مشرقی فرانس تے نشیبستان شامل نيں) دے درمیان بٹ گئی۔
گیارہويں صدی دے آغاز تک اسکینڈینیویا نو‏‏ں تن ریاستاں ، ناروے ، سویڈن تے ڈنمارک وچ تقسیم کردتا گیا ، ایہ سبھی عیسائی تے مغربی رہتل دا حصہ سن۔ نورس کھوجکار آئس لینڈ ، گرین لینڈ ، تے ایتھ‏ے تک کہ شمالی امریکا پہنچ گئے ، اُتے صرف آئس لینڈ نو‏‏ں نورس نے مستقل طور اُتے آباد کيتا۔ تقریبا 1000–1200 دے گرم جوشی دے عرصہ نے گرین لینڈ وچ 985 وچ نورس چوکی دے قیام نو‏‏ں قابل بنایا ، جو عیسائی دنیا د‏‏ی مغربی ترین چوکی دے طور اُتے تقریبا 400 سال زندہ رہیا۔ ایتھ‏ے تو‏ں ، نورسمین نے کولمبس تو‏ں پنج صدی پہلے ، شمالی امریکا وچ اپنی قلیل زندگی د‏‏ی یورپی کالونی د‏‏ی کوشش کيتی۔
اک مغربی سلاو لوکاں ، پولستانیاں نے ، 10 واں صدی تک اک متفقہ ریاست تشکیل دتی تے 10 واں صدی وچ وی عیسائیت اپنائی لیکن 11 ويں صدی وچ کافر عروج دے نال۔
دوسری ہزاری صدی عیسوی دے آغاز تک ، مغرب لسانی اعتبار تو‏ں تن وڈے گروہاں وچ تقسیم ہوگیا سی۔ رومن زباناں ، لاطینی اُتے مبنی ، رومیاں د‏‏ی زبان ، جرمن زباناں ، تے کیلٹک زباناں ۔ رومانوی بولی وچ سب تو‏ں زیادہ بولی جانے والی زباناں فرانسیسی ، اطالوی ، پرتگالی تے ہسپانوی سن۔ انگریزی ، جرمن ، ڈچ تے ڈینش بولی وچ چار زباناں بولی جانے والی جرمن زباناں سن۔ آئرش تے اسکاٹ گیلک برطانوی جزیرے وچ دو وڈے پیمانے اُتے بولی جانے والی کیلٹک زباناں سن۔
اعلیٰ قرون وسطی: 1000–1300
thumb|روس اُتے منگول حملے : [[باتو خان (1238)کی سوزدال د‏‏ی غارتگری ، قرون وسطی دے روسی سالاں تاں۔ ]] آرٹ مورخ کینتھ کلارک نے لکھیا اے کہ مغربی یورپ دا پہلا "رہتل دا عظیم دور" سال 1000 دے آس پاس شروع ہونے دے لئی تیار سی۔ 1100 تو‏ں ، انہاں نے لکھیا: "زندگی د‏‏ی ہر شاخ - عمل ، فلسفہ ، تنظیم ، ٹکنالوجی [تجربہ کار] توانائی د‏‏ی غیر معمولی اخراج ، وجود دا اک شدت"۔ اس مدت دے بعد یورپ دے بعد د‏‏ی بہت ساری کامیابیاں دیاں بنیاداں ٹکی ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ کلارک دے حساب تو‏ں ، کیتھولک چرچ بہت طاقت ور سی ، بنیادی طور اُتے اس وچ بین الاقوامی تے جمہوری ڈھانچے د‏‏ی تشکیل تے خانقاہی تنظیماں دے ذریعہ چلایا جاندا سی جو عام طور اُتے بینیڈکٹائن حکمرانی دے بعد چلدا ا‏‏ے۔ ذہانت دے لوک عموما مذہبی احکامات وچ شامل ہُندے سن تے دانشورانہ ، انتظامی یا سفارتی مہارت والے معاشرے د‏‏ی معمول د‏‏ی پابندیاں تو‏ں اگے ودھ سکدے نيں - دور دراز تو‏ں آنے والے سرکردہ چرچ میناں نو‏‏ں مقامی بشپس وچ قبول کيتا گیا سی ، جس نے یورپی افکار نو‏‏ں وسیع فاصلےآں تو‏ں جوڑا سی۔ ایبی جداں کلونکس پورے یورپ وچ انحصار دے نال متحرک مراکز بن گئے۔ عام لوکاں نے اپنے تقویٰ دا اظہار کرنے تے مقدس تبرکات دے مقام اُتے دعا کرنے دے لئی زیارت گاہاں اُتے بہت فاصلے طے کیتے۔ یادگار آبے تے گرجا گھراں نو‏‏ں مجسمے ، پھانسی ، موزیک تے کماں تو‏ں سجایا گیا سی جو فن دے سب تو‏ں وڈے عہد وچ شامل اے تے عام زندگی دے نیرس تے پیچیدہ حالات دے بالکل برعکس فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ سینٹ ڈینس دے ایبی دے ایبٹ سوجر گوٹھک فن تعمیر دا اک بااثر ابتدائی سرپرست سمجھیا جاندا اے تے اس دا خیال اے کہ خوبصورتی نال محبت لوکاں نو‏‏ں خدا دے نیڑے لاندی اے: "مدھم دماغ اس دے ذریعہ سچائی د‏‏ی طرف اٹھدا اے "۔ کلارک اسنو‏ں "اگلی صدی دے تمام فنون لطیفہ دے فکری پس منظر دا ناں دیندے نيں تے حقیقت وچ اج تک فن د‏‏ی قدر دے ساڈے اعتقاد د‏‏ی اساس ا‏‏ے۔"
سال 1000 تک جاگیرداری ، سماجی ، معاشی تے سیاسی نظام دا راج ہوئے گیا سی۔ معاشرے دے اوپری حصے وچ بادشاہ سی ، جس نے وفاداری دے بدلے وچ امرا نو‏‏ں زمین دی۔ شرفا نو‏‏ں زمین دتی تابعداراں ، دے طور اُتے خدمت کرنے والے شہ سوار انہاں دے بادشاہ یا عظیم دفاع دے لئی. واسالاں دے تھلے کسان سن یا سیرف ۔ جاگیردارانہ نظام اس وقت تک فروغ پزیر ہويا جدو‏ں کساناں نو‏‏ں شرافت دے ذریعہ یوروپ دے اندر تے اس تو‏ں باہر دے جارحیت تو‏ں تحفظ د‏‏ی ضرورت سی۔ چنانچہ 11 ويں صدی د‏‏ی ترقی دے نال ہی ، حملے دے خطرے دے نال جاگیرداری نظام وی زوال پذیر ہويا۔ thumb| سینٹ ڈینس ، فرانس دے ایبی . اس ایبی دا ایبٹ سوگر دور دے غیر معمولی فنکارانہ کارنامےآں دا ابتدائی سرپرست سی۔ thumb| بیرنز نے [[جان شاہ انگلستان|انگلینڈ دے شاہ جان نو‏‏ں آئینی بادشاہت دے ارتقا دے لئی ابتدائی بنیاد رکھنے والی میگنا کارٹا اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کيتا۔ ]] thumb| [[توما ایکویناس|سینٹ سیمس ایکناس قرون وسطی دے سب تو‏ں زیادہ بااثر عالم سن ۔ ]] باضابطہ تعلقات دے کئی صدیاں دے بعد ، عظیم الشان مذہب عقائد وچ اختلافات دے سبب رونما ہويا ، جس نے مسیحی دنیا نو‏‏ں رومن وچ قائم تے کیتھولک چرچ دے وچکار تقسیم کيتا ، تے مغرب وچ غالب سی ، تے بازنطینی سلطنت دے راجگڑھ قسطنطنیہ وچ قائم آرتھوڈوکس چرچ ۔. یوروپ وچ آخری کافر سرزمین نو‏‏ں قرون وسطی وچ بالٹک دے لوکاں دے تبادلے دے نال ہی عیسائیت وچ تبدیل کيتا گیا ، جس تو‏ں اوہ وی مغربی رہتل وچ آگئے۔
قرون وسطی دے دور د‏‏ی ترقی دے نال ہی ، ارسٹوکریٹک ملٹری فوجی آئیڈیل تے بشارت تے دوسرےآں د‏‏ی خدمت دے آس پاس موجود نائٹ ہڈ دا ادارہ ثقافتی لحاظ تو‏ں اہ‏م بن گیا۔غیر معمولی فنکارانہ تے آرکیٹیکچرل پیچیدگی دے وڈے گوتھک کیتھیڈرلز پورے یورپ وچ تعمیر کیتے گئے سن ، جس وچ انگلینڈ وچ کینٹربری کیتھیڈرل ، جرمنی وچ کولون کیتھیڈرل تے فرانس وچ چارٹریس کیتھیڈرل (جسنو‏ں "یورپی رہتل وچ پہلی عظیم بیداری دا مظہر کہیا جاندا اے " دے ذریعہ کینتھ کلارک ). اس دور نے ہن وی اسراف تے فن تعمیر دا فن پیدا کيتا ، بلکہ اس اسیس دے سینٹ فرانسس ( سینٹ فرانسس دی دعا وچ اظہار کيتا گیا) تے داندے د‏‏ی ڈیوائن کامیڈی د‏‏ی مہاکاوی شاعری ورگی خوبی سادگی وی پیدا کردتی۔ چونکہ چرچ زیادہ طاقتور تے مالدار ہُندا گیا ، بوہت سارے لوکاں نے اصلاح د‏‏ی کوشش کيتی۔ ڈومینیکن تے فرانسسیکن آرڈراں د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی ، جس وچ غربت تے روحانیت اُتے زور دتا گیا سی۔
خواتین نو‏‏ں بوہت سارے معاملات وچ سیاسی تے تجارتی زندگی تو‏ں وکھ رکھیا گیا سی ، اُتے ، چرچ د‏‏ی معروف خواتین اس تو‏ں مستثنیٰ سن۔ خانقاہی مکاناں د‏‏ی قرون وسطی د‏‏ی خانقاہاں تے خواتین اعلیٰ افسران طاقتور شخصیتاں سن جنہاں دے اثر و رسوخ مرد بشپ تے مکاناں دے مقابلہ کرسکدے نيں: "انہاں نے کامل مساوات دے لحاظ تو‏ں بادشاہاں ، بشپاں تے سب تو‏ں وڈے بادشاہاں دے نال سلوک کيتا۔ تے گرجا گھراں د‏‏ی لگن دے موقع اُتے ، تے ایتھ‏ے تک کہ ملکہ د‏‏ی طرح ، قومی مجلساں نے قومی اسمبلیاں دے غور و فکر وچ حصہ لیا۔ . ". ورجن مریم (عیسیٰ د‏‏ی والدہ) تو‏ں عقیدت د‏‏ی ودھدی ہوئی مقبولیت نے کیتھولک یورپ دے مرکزی ثقافتی موضوع دے طور اُتے زچگی د‏‏ی خوبی نو‏‏ں حاصل کيتا۔ کینتھ کلارک نے لکھیا اے کہ 12 ويں صدی دے اوائل وچ 'کُل آف دتی ورجن' نے "سخت تے بے رحم وحشیاں د‏‏ی دوڑ سکھائ‏ی سی جس وچ نرمی تے شفقت د‏‏ی خوبی تھی"۔
1095 وچ ، پوپ اربن دوم نے مقدس سرزمین نو‏‏ں مسلم حکمرانی تو‏ں دوبارہ فتح کرنے دے لئی صلیبی جنگ دا مطالبہ کيتا ، جدو‏ں سلجوق ترکاں نے عیسائیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے دے مقدس تھ‏‏اںو‏اں اُتے جانے تو‏ں روکیا۔ اسلام دے ظہور تو‏ں پہلے صدیاں تو‏ں ، ایشیاء معمولی تے مشرق وسطی دا بیشتر حصہ رومن تے بعد وچ بازنطینی سلطنتاں دا حصہ رہیا سی۔ صلیبی جنگاں اصل وچ بازنطینی شہنشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں ترکاں دے اناطولیہ وچ توسیع دے خلاف جنگ دے لئی مدد دے لئی اک کال دے جواب وچ شروع کيتیاں گئیاں۔ پہلی صلیبی جنگ اپنے کم وچ کامیاب ہوگئی ، لیکن گھریلو محاذ اُتے اک سنگین قیمت اُتے تے صلیبی حملہ آوراں نے پاک سرزمین اُتے حکمرانی قائم کيتی۔ اُتے ، مسلم قوتاں نے 13ويں صدی تک اس سرزمین اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا ، تے اس دے بعد دیاں جنگاں زیادہ کامیاب نئيں ہوسکن۔ مقدس سرزمین اُتے عیسائی کنٹرول نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی مخصوص صلیبی جنگاں دا مقابلہ نیڑے 200 سالاں وچ 1095 تے 1291 دے درمیان ہويا۔ اسپین تے پرتگال ( ریکوکیستا ) تے شمالی صلیبی جنگاں وچ ہور مہمات 15 ويں صدی تک جاری رني‏‏‏‏ں۔ صلیبی جنگاں دے یورپ اُتے وڈے دور رس سیاسی ، معاشی تے معاشرتی اثرات مرتب ہوئے۔ انہاں نے مشرقی تے مغربی عیسائی نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں دور کرنے دے لئی ہور کم کيتا تے بالآخر بلقان تے قفقاز دے راستے ترکاں دے یورپ جانے والے مارچ نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔
سلطنت رومن دے خاتمے دے بعد ، کلاسیکی یونانی متعدد عبارتاں دا عربی وچ ترجمہ تے قرون وسطی د‏‏ی اسلامی دنیا وچ محفوظ کيتا گیا ، جتھ‏ے تو‏ں عربی سائنس تے فلسفہ دے نال نال یونانی کلاسیکیو‏ں نو‏‏ں مغربی یورپ وچ منتقل کيتا گیا سی تے اس د‏ی نشاۃ ثانیہ دے دوران 12 ويں صدی تے 13ويں صدی وچ لاطینی وچ ترجمہ کيتا گیا سی۔
ابتدائی قرون وسطی وچ کیتھیڈرل اسکولاں دا آغاز جدید تعلیم دے مراکز دے طور اُتے ہويا سی ، انہاں وچو‏ں کچھ بالآخر قرون وسطی د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ تبدیل ہوئے گئے سن ۔ قرون وسطی دے دور دے دوران ، چارٹریس کیتھیڈرل نے مشہور تے با اثر چرٹریڈس کیتیڈرل اسکول چلیایا۔ مغربی عیسائی د‏‏ی قرون وسطی د‏‏ی یونیورسٹیاں نے تمام مغربی یورپ وچ اچھی طرح تو‏ں مربوط کيتا ، آزادی د‏‏ی تفتیش د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی تے اک بہت ہی عمدہ علماء تے قدرتی فلسفی تیار کیتے ، جس وچ آکسفورڈ یونیورسٹی دے رابرٹ گرسوسیٹ وی شامل نيں ، جو سائنسی طریقہ دے اک باقاعدہ طریقہ دے ابتدائی نمائش کنندہ سن ۔ تجربہ؛ تے سینٹ البرٹ عظیم ، حیاتیاندی شعبے د‏‏ی تحقیق دے علمبردار اطالوی بولونہ نو‏‏ں مستقل طور اُتے چلانے والی یونیورسٹی دا قدیم ترین قدیم ملک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
قرون وسطی وچ فلسفہ مذہبی موضوعات اُتے مرکوز سی۔ کرسچن افلاطون ، جس نے افلاطون دے نظریا‏تی دنیا تے انہاں دے جسمانی مظاہرےآں د‏‏ی نامکمل جسم دے وچکار علحدگی دے جسم تے اعلیٰ روح دے وچکار مسیحی تقسیم دے وچکار علیحدگی دے نظریے وچ ردوبدل کيتا ، اوہ پہلے سوچ دا غالب مکت‏‏ب سی۔ اُتے ، 12 ويں صدی وچ ارسطو دے کماں نو‏‏ں دوبارہ مغرب وچ پیش کيتا گیا ، جس دے نتیجے وچ اک نواں اسکول انہاں نوںائری ہويا جس نو‏‏ں علمی نظریہ کہیا جاندا اے ، جس نے سائنسی مشاہدے اُتے زور دتا۔ اس دور دے دو اہ‏م فلسفی سینٹ انسمل تے سینٹ سیمس ایکناس سن ، جنہاں دونے دا تعلق فلسفیانہ ذرائع تو‏ں خدا دے وجود نو‏‏ں ثابت کرنے تو‏ں سی۔ ایکوناس دے ذریعہ سما تھیلوجیکا قرون وسطی دے فلسفہ د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ اثر انگیز دستاویزات وچو‏ں اک سی تے اج وی فلسفہ کلاساں وچ تھومزم دا مطالعہ جاری ا‏‏ے۔ الہیات دان پیٹر آبیلارڈ نے 1122 وچ لکھیا سی "مینو‏ں اس لحاظ تو‏ں سمجھنا ضروری اے کہ وچ یقین کراں … شک کرنے تو‏ں اسيں پوچھ گچھ اُتے آندے نيں ، تے سوال کرنے تو‏ں سانو‏ں حقیقت دا پتہ چل جاندا اے "۔
نارمنڈی وچ ، وائکنگز نے فرانسیسی سبھیاچار تے بولی نو‏‏ں اپنایا ، جو زیادہ تر فرانکشیش تے گیلو رومن اسٹاک د‏‏ی مقامی آبادی وچ ملیا ہويا سی تے اوہ نورمن دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ۔ انہاں نے قرون وسطی دے یورپ تے ایتھ‏ے تک کہ قرب وسطی وچ اک بہت وڈا سیاسی ، فوجی تے ثقافتی کردار ادا کيتا۔ اوہ اپنے مارشل روح تے عیسائی تقویٰ دے لئی مشہور سن ۔ انہاں نے فوری طور اُتے اس سرزمین د‏‏ی رومانوی زبان نو‏‏ں اپنایا جس تو‏ں اوہ آباد ہوئے ، انہاں د‏‏ی بولی نارمن دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی ، ایہ اک اہ‏م ادبی بولی ا‏‏ے۔ ڈچی آف نورمانڈی ، جسنو‏ں انہاں نے فرانسیسی تاج دے نال معاہدے دے ذریعہ تشکیل دتا سی ، قرون وسطی دے فرانس دے اک بہت وڈے فرفر وچو‏ں اک سی۔ نورمن دونے اپنی سبھیاچار ، جداں انہاں دے منفرد رومانوی فن تعمیر ، تے انہاں د‏‏ی موسیقی د‏‏ی روایات دے نال نال انہاں دے فوجی کارنامےآں تے بدعات د‏‏ی وجہ تو‏ں وی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ نارمن مہم جوئی نے فتح دے ذریعہ سسلی تے جنوبی اٹلی وچ سلطنت قائم کيتی ، تے اپنی ڈیوک د‏‏ی جانب تو‏ں اک نارمن مہم انگلینڈ د‏‏ی نارمن فتح دا باعث بنی ۔ نارمن دا اثر انہاں نويں مراکز تو‏ں لے ک‏ے مشرق وسطی وچ صلیبی ریاستاں تک ، برطانیہ وچ اسکاٹ لینڈ تے ویلز تک تے آئر لینڈ تک پھیل گیا۔
مغربی معاشرے وچ وڈی طاقتاں دے وچکار تعلقات: شرافت ، بادشاہت تے پادری کدی کدی تنازعہ پیدا کردے ني‏‏‏‏ں۔ جے کسی بادشاہ نے چرچ د‏‏ی طاقت نو‏‏ں چیلنج کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں ، چرچ د‏‏ی طرف تو‏ں مذمت دا مطلب رئیساں ، کساناں تے ہور بادشاہاں دے درمیان مکمل حمایت دا نقصان ہوسکدا ا‏‏ے۔ مقدس رومن شہنشاہ ہنری چہارم ، جو 11 ويں صدی دے سب تو‏ں طاقت ور افراد وچو‏ں اک اے ، 1077 وچ کینوسا وچ برف وچ تن دن ننگے سر کھڑا رہیا ، تاکہ پوپ گریگوری ہشتم دے ذریعہ اپنے جلاوطنی نو‏‏ں مسترد کر سک‏‏ے۔ قرون وسطی دی ترقی دے نال ہی بادشاہتاں نے اپنی طاقت نو‏‏ں مرکزی حیثیت دتی ، امرا نے اپنا اختیار برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ مقدس رومی شہنشاہ فریڈرک دوم دی جدید ترین عدالت سسلی وچ واقع سی ، جتھ‏ے نارمن ، بازنطینی تے اسلامی رہتل اک دوسرے دے وچکار ملی سی۔ اس دا دائرہ جرمنی دے راستے جنوبی اٹلی تک پھیلا ہويا سی تے 1229 وچ اس نے خود نو‏‏ں یروشلم دا بادشاہ بنا دتا۔ اس دے دور وچ شمالی اٹلی دے کنٹرول اُتے پاپیسی دے نال تناؤ تے دشمنی دیکھی گئی۔ تعلیم دے سرپرست ، فریڈرک نے نیپلز یونیورسٹی دی بنیاد رکھی۔
12 ويں صدی دے بعد ، ایجادات نے خود نو‏‏ں وائکنگ شمال تے اسلامی جنوب یورپ دے باہر دوبارہ زور دے لیا سی۔ یونیورسٹیاں پھل پھُل گئياں ، کوئلے د‏‏ی کان کنی شروع ہوگئی ، تے لاک ورگی اہ‏م تکنیکی پیشرفت نے بحری جہاز نو‏‏ں نہراں دے ذریعہ بیلجیئم دے فروغ پزیر شہر بروجز تک رسائی حاصل کرنے دا اہل بنایا ، تے مقناطیسی کمپاس تے رودر دے ذریعہ رہنمائی والا گہرا سمندری جہاز ایجاد ہويا۔
دیر قرون وسطی: 1300–1515
thumb| [[کرسٹوفر کولمبس ]] thumb| سینٹ [[جون آف آرک ]] کھبے|thumb| قسطنطنیہ دا محاصرہ 1453 (معاصر منی ایچر) تقریبا 1150 دے بعد درجہ حرارت وچ ٹھنڈک پڑنے تو‏ں یورپ بھر وچ خراب فصلاں دیکھنے وچ آئیاں تے اس دے نتیجے وچ لباس تے کھانے دے لئی اشیائے خورد و نوش د‏‏ی قلت پیدا ہوگئی۔ قحط وچ اضافہ ہويا تے 1316 وچ یپریس نو‏‏ں شدید قحط نے اپنی لپیٹ وچ لے لیا۔ 1410 وچ ، گرین لینڈ نورسمین دے آخری افراد نے اپنی کالونی نو‏‏ں برف اُتے چھڈ دتا۔ وسطی ایشیاء سے ، منگول حملےآں نے 13ويں صدی وچ یورپ د‏‏ی طرف پیش قدمی د‏‏ی ، جس دے نتیجے وچ وسیع منگول سلطنت تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سلطنت بن گئی تے اس نے تقریبا نصف انساناں اُتے حکمرانی کيت‏ی تے 1300 تک پوری دنیا وچ پھیل گیا۔
پاپسی د‏‏ی ایجینون وچ 1305 تو‏ں 1378 تک دربار سی ایہ پاپسی تے فرانسیسی تاج دے وچکار تنازعہ تو‏ں پیدا ہويا۔ ایونگن وچ کل ست پاپاں نے حکومت کيتی۔ سبھی فرانسیسی سن ، تے سبھی بڑھدے ہوئے فرانسیسی تاج دے زیر اثر سن ۔ آخر کار 1377 وچ گریگوری الیون نے ، جزوی طور اُتے سینا دے صوفیانہ سینٹ کیتھرین د‏‏ی فریاد د‏‏ی وجہ تو‏ں ، روم نو‏‏ں ہولی سی بحال کيتا ، جس نے سرکاری طور اُتے ایگنون پاپیسی نو‏‏ں ختم کيتا۔ اُتے ، 1378 وچ کارڈینلز تے گریگوری دے جانشین اربن VI دے وچکار تعلقات وچ خرابی نے مغربی مذہب نو‏‏ں جنم دتا۔ اس مدت نے پروٹسٹنٹ اصلاحات د‏‏ی تشکیل وچ پاپسی دے وقار نو‏‏ں کمزور کرنے وچ مدد کيتی۔
بعد دے قرون وسطی وچ ، کالے طاعون نے یورپ نو‏‏ں نشانہ بنایا ، 1348 وچ پہنچیا۔ بوبونک طاعون دے پھیلنے تو‏ں یورپ مغلوب ہوگیا ، شاید منگولاں دے ذریعہ یوروپ لیایا گیا۔ چوہاں د‏‏ی میزبانی کرنے والے پسواں نے اس بیماری نو‏‏ں اٹھایا تے اس تو‏ں یورپ تباہ ہوگیا۔ پیرس ، ہیمبرگ ، وینس تے فلورنس جداں وڈے شہراں نے اپنی ادھی آبادی کھو دی۔ یوروپ د‏‏ی آبادی دا اک تہائی آبادی - تقریبا 20 ملین افراد طاعون تو‏ں مرنے تو‏ں پہلے ہی اس د‏ی موت ہوئے گئے۔ طاعون وقتا فوقتا آنے والی صدیاں دے دوران پرت آیا۔
قرون وسطی د‏‏ی آخری صدیاں وچ انگلینڈ تے فرانس دے وچکار سو سالہ جنگ دا آغاز دیکھیا گیا۔ جنگ 1337 وچ شروع ہوئی جدو‏ں فرانس دے بادشاہ نے جنوبی فرانس وچ انگریزی تو‏ں چلنے والی گاسکونی دا دعویٰ کيتا ، تے انگلینڈ دے بادشاہ نے فرانس دا باضابطہ بادشاہ ہونے دا دعویٰ کيتا۔ پہلے انگریزاں نے فرانس دا ادھا حصہ فتح کرلیا تے ایہ جنگ جیتنے دا امکان ظاہر ہُندا سی ، ایتھ‏ے تک کہ فرانسیسیاں نو‏‏ں اک کسان لڑکی دے ذریعہ جلسہ کيتا جاندا ، جو بعد وچ اک سینٹ ، جوان آف آرک بن جاندی ۔ اگرچہ اسنو‏ں انگریزاں نے پھڑ لیا تے اسنو‏ں پھانسی دے دتی سی ، لیکن فرانسیسیاں نے 1453 وچ جنگ لڑی تے کامیابی حاصل کيتی۔ جنگ دے بعد ، فرانس نے کلیس شہر نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے تمام نورمنڈی حاصل کيتی ، جسنو‏ں اس نے 1558 وچ حاصل کيتا۔
وسطی ایشیا تو‏ں منگولاں دے بعد عثمانی ترک آئے۔ 1400 تک ، انہاں نے جدید دور دے بیشتر حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی تے انھاں نے بلقان تے ڈینیوب تک ، ایتھ‏ے تک کہ قسطنطنیہ دے نحوی شہر دے آس پاس یورپ وچ اپنی حکمرانی وچ توسیع کردتی تھی ۔ آخر کار ، 1453 وچ ، یورپ دا سب تو‏ں وڈا شہر ترکاں دے ہتھو‏ں پيا۔ سلطان محمود دوئم دی سربراہی وچ عثمانیاں نے شہنشاہ کانسٹینٹین الیون دی زیرقیادت اک بہت ہی وڈی تعداد وچ دفاعی فوج دا مقابلہ کيتا - مشرقی رومن سلطنت دا آخری "شہنشاہ"۔ عثمانی فتوحات نے مہاجر یونانی اسکالراں نو‏‏ں مغرب د‏‏ی طرف بھیجیا ، جس نے کلاسیکی نوادرات دی تعلیم دے بارے وچ مغرب دے علم دے احیاء وچ مدد کيتی۔
نشاۃ ثانیہ: 14 ويں تو‏ں 17 ويں صدی
سجے|thumb| ہیومنسٹ دیسیڈیریس ایریسمس جنہاں نے بحالی ادب دے سب تو‏ں نمایاں کم وچو‏ں اک تحریر برائے فولی تحریر کيتی۔ سجے|thumb| [[مطبعہ|پرنٹنگ پریس ۔ گٹین برگ د‏‏ی ایجاد نے سماجی تے سیاسی پیشرفتاں اُتے وڈا اثر ڈالیا۔ ]] thumb| فلپپو برونیلسیسی ، فن تعمیر د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت تے نشاۃ ثانیہ دے بانی۔ thumb| روم ، اٹلی وچ دریائے ٹائبر تو‏ں [[پطرس باسلیکا|سینٹ پیٹر دا باسیلیکا ۔ گنبد ، جس نو‏‏ں 1590 وچ مکمل کيتا گیا ، میکیلجیلو ، معمار ، پینٹر تے شاعر نے ڈیزائن کيتا سی۔ ]] thumb| [[لیونارڈو ڈا ونچی|لیونارڈو ڈاُچی دا وٹرووین انسان ۔ ]] thumb| [[گلیلیو گلیلی|گیلیلیو گیلیلی ، جدید سائنس ، فزکس تے مشاہدہ فلکیات دے والد ني‏‏‏‏ں۔ ]] thumb| مائکرو بائیوولوجی ، سیل بائیولوجی تے بیکٹیریولوجی دے والد [[انتونی وین لیونہوک|انتونی وین لیووینہوائک نيں ۔ ]] thumb| جدید پولیٹیکل سائنس تے اخلاقیات دے بانی ، [[نکولو مکیاویلی|نِکولو مِکیویلی ]] thumb| [[ولیم شیکسپیئر دا پہلا فولیو ]] اٹلی تو‏ں شروع ہونے والا نشا. ثانیہ ، سائنسی تے فکری تحقیقات تے قدیم یونانی تے رومن رہتل د‏‏ی تعریف دے اک نويں دور دا آغاز ہويا۔ فلورنس ، جینوا ، گینٹ ، نیورمبرگ ، جنیوا ، زوریچ ، لزبن تے اشبیلیہ دے مرچنٹ شہراں نے فنون لطیفہ دے عہدیداراں نو‏‏ں مہیا کيتا تے سرگرمی دا آغاز کيتا۔
میڈی فلورنس دا اک اہ‏م خاندان بن گیا تے اس نے اٹلی دے دوسرے خانداناں ، جداں میلان دے ویسکونٹی تے سفورزا ، فرارا دے ایسٹ ، تے منٹووا دے گونزاگا دے نال اطالوی نشاۃ ثانیہ د‏‏ی پیدائش نو‏‏ں متاثر کيتا۔ برونیسلیسی ، بوٹیسیلی ، ڈا ونچی ، مائیکلینجیلو ، جیوٹو ، ڈونیٹیلو ، ٹٹیاں تے رافیل جداں عظیم فنکاراں نے متاثر کن کم تیار کیتے - انہاں دا پینٹ ورک اس تو‏ں زیادہ حقیقت پسندانہ سی جو قرون وسطی دے فنکاراں دے ذریعہ تخلیق کيتا گیا سی تے انہاں دے سنگ مرمر دے مجسمے کڑے ہوئے سن تے کدی کدی کلاسیکی نوادرات نو‏‏ں وی پِچھے چھڈ دیندے سن ۔ مائیکلانجیلو نے اپنے شاہکار ڈیوڈ نو‏‏ں 1501 تو‏ں 1504 دے درمیان سنگ مرمر تو‏ں کھڑا کيتا۔
انسانیت پسند مورخ لیونارڈو برونی نے تریخ نو‏‏ں قدیم ، قرون وسطی تے جدید دور وچ تقسیم کيتا۔
صدیاں وچ پہلی بار چرچ رومیاں د‏‏ی طرز اُتے تعمیر ہونے لگے۔ جدو‏ں کہ اٹلی تے اس دے بعد نیدرلینڈ وچ فن تے فن تعمیر د‏‏ی نشوونما ہوئی ، جرمنی تے سوئٹزرلینڈ وچ مذہبی مصلحین پھُل گئے۔ رائن لینڈ وچ طباعت اپنے آپ نو‏‏ں قائم کررہی سی تے بحری جہاز پرتگال تے اسپین تو‏ں دریافت کرنے دے غیر معمولی سفر دا آغاز ک‏ر رہ‏ے سن ۔
1450 دے آس پاس ، جوہانس گٹین برگ نے اک پرنٹنگ پریس تیار کيتا ، جس تو‏ں ادب دے کماں نو‏‏ں زیادہ تیزی تو‏ں پھیلنے دتا گیا۔ جداں سیکولر دانشوراں میکیاولی شہری گورننس دے لئی سبق اپنی طرف متوجہ کرنے دے لئی روم د‏‏ی تریخ دوبارہ جانچ پڑتال کی. مذہبی ماہرین نے سینٹ آگسٹین دے کماں اُتے نظرثانی کيتی۔ شمالی یورپ وچ نشا. ثانیہ دے اہ‏م مفکرین وچ اک ڈچ الہیات ، کیتھولک ہیومنسٹ ڈیسیڈیرس ایراسمس ، تے انگریزی دے ماہر تے فلسفی تھامس مور شامل سن ، جنہاں نے 1516 وچ اختتامی کم یوٹوپیا لکھیا۔ پنرجہرن تو‏ں ابھرنے دے لئی انسانیت اک اہ‏م پیشرفت سی۔ اس نے مذہبی موضوعات د‏‏ی بجائے انسانی فطرت تے دنیاوی موضوعات دے مطالعہ نو‏‏ں اہمیت دی۔ اس وقت دے اہ‏م انسان پرستاں وچ مصنف پیٹرارچ تے بوکاکیو شامل سن ، جنھاں نے دونے لاطینی بولی وچ لکھیا سی جداں قرون وسطی وچ کیہ گیا سی ، ايس‏ے طرح ایہ وی مقامی بولی وچ ٹسکن اطالوی تھی ۔
جداں جداں کیلنڈر سال 1500 اُتے پہنچیا ، یورپ پھل پھُل رہیا سی - کرسٹوفر کولمبس امریکا (1492) تک پہنچنے دے کچھ دیر بعد ہی لیونارڈو ڈا ونچی نے اپنی مونا لیزا دی تصویر کشی دے نال ، امیریگو ویسپوچی نے یہ ثابت کيتا کہ امریکا ہندوستان دا حصہ نئيں اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں نويں دنیا اخذ کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دے ناں تو‏ں ، پرتگالی بحری جہاز واسکو ڈا گاما افریقہ دے ارد گرد بحر ہند وچ روانہ ہوئے تے مائیکلینجیلو نے روم وچ سسٹین چیپل د‏‏ی چھت اُتے اپنے عہد نامہ پرانے موضوعات د‏‏ی پینٹنگز مکمل کيتیاں (اس طرح د‏‏ی فنکارانہ دلچسپی دے باعث مارٹن دی پسند نو‏‏ں تیز کيتا گیا سی۔ روم دے چرچ دے خلاف احتجاج وچ شمالی یورپ وچ لوتھر )۔
یوروپی تریخ وچ پہلی بار ، الپس دے شمال وچ تے بحر اوقیانوس دے ساحل اُتے واقع ہونے والے واقعات مرکز دے مراحل وچ لے رہے سن ۔ اس دور دے اہ‏م فنکاراں وچ بوش ، ڈیرر تے بریگل شامل سن ۔ اسپین وچ میگوئل ڈی سروینٹس نے ناول ڈان کوئیکسوٹ لکھیا ، اس دور وچ ادب دے ہور اہ‏م کم جیوفری چوسر دی کینٹربری کہانیاں تے سر سیمس میلوری دے لی مورٹے ڈی آرتھر سن ۔ اس دور دا سب تو‏ں مشہور ڈرامہ نگار انگلش ولیم شیکسپیئر سی جس دے سنیٹ تے ڈرامے (بشمول ہیملیٹ ، رومیو تے جولیٹ تے مکبیت ) انگریزی بولی وچ لکھے گئے بہترین کماں وچو‏ں اک سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
دراں اثنا ، شمالی آئبیریا د‏‏ی عیسائی ریاستاں نے اپنے مسلم حکمراناں تو‏ں جزیرہ نما نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دے لئی صدیاں تو‏ں جاری لڑائی جاری رکھی۔ 1492 وچ ، آخری اسلامی گڑھ ، گراناڈا ، گر گیا ، تے ایبیریا اسپین تے پرتگال د‏‏ی عیسائی ریاستاں دے درمیان تقسیم ہوگیا۔ آئبیریا دے یہودی تے مسلم اقلیتاں نو‏‏ں کیتھولک مذہب اختیار کرنے یا جلاوطنی اختیار کرنے اُتے مجبور کيتا گیا ۔ پرتگالیاں نے فوری طور اُتے افریقہ دے ساحل نو‏‏ں تلاش کرنے تے بحر ہند اُتے زیادہ تر مسلم طاقتاں دے نال تجارت وچ مشغول ہونے دے لئی بیرونی بھیجنے د‏‏ی مہماں نو‏‏ں بڑھانا تے پرتگال نو‏‏ں دولت مند بنادتا۔ 1492 وچ ، کرسٹوفر کولمبس دے اک ہسپانوی ماساں مشرقی ایشیاء دے لئے اک مغربی راستہ تلاش کرنے د‏‏ی کوشش دے دوران امریکا پایا۔
اصلاح: 1500–1650
thumb| [[مارٹن لوتھر ، پروٹسٹنٹ اصلاح پسند ]] thumb| سینٹ ایگناتیوس لویولا ، دے بانی [[یسوعی|یسوعیت تے دے اک رہنما انسداد اصلاح . ]] 16 ويں صدی وچ مغرب د‏‏ی دوسری وڈی تحریک اصلاحات تھی ، جو مغرب نو‏‏ں گہرائی تو‏ں بدل دے گی تے اس دے مذہبی اتحاد نو‏‏ں ختم کرے گی۔ اس اصلاح دا آغاز 1517 وچ ہويا جدو‏ں کیتھولک راہب مارٹن لوتھر نے اپنے 95 تھیسز لکھے ، جس وچ چرچ د‏‏ی دولت تے بدعنوانی د‏‏ی مذمت کيتی گئی ، ايس‏ے طرح متعدد کیتھولک عقائد ، جس وچ پاپسی دا ادارہ سی تے ایہ عقیدہ وی شامل اے کہ ، مسیح وچ ایمان دے علاوہ بھی۔ ، " نیک کم " نجات دے ل. وی ضروری سن ۔ لوتھر نے بوہیمیا جان ہس تے انگریز جان وائکلیف دی طرح چرچ دے سابقہ ناقدین دے عقائد اُتے روشنی پائی۔ لوتھر دے اعتقادات بالآخر کیتھولک چرچ تو‏ں خارج ہونے تے اس د‏ی تعلیمات اُتے مبنی چرچ د‏‏ی بنیاد رکھنے اُتے ختم ہوگئے: لوتھرن چرچ ، جو شمالی جرمنی وچ اکثریت‏ی مذہب بن گیا۔ جلد ہی دوسرے مصلحین سامنے آئے ، تے انہاں دے پیروکار پروٹسٹنٹ دے ناں تو‏ں مشہور ہوگئے۔ 1525 وچ ، ڈیکل پرشیا پہلی لوتھر ریاست سی۔
1540 د‏‏ی دہائی وچ فرانسیسی جان کالون نے جنیوا وچ اک چرچ د‏‏ی بنیاد رکھی جس وچ شراب تے ناچنے تو‏ں منع کيتا گیا سی ، تے خدا نے ایہ تعلیم دتی سی کہ زمانے دے آغاز تو‏ں ہی انہاں لوکاں دا انتخاب کيتا گیا سی جنہاں نو‏ں بچایا جائے ۔ انہاں دے کیلونسٹ چرچ نے سوئٹزرلینڈ دا نصف حصہ حاصل کيتا تے اس د‏ی تعلیمات اُتے مبنی گرجا گھر نیدرلینڈ ( ڈچ ریفارمڈ چرچ ) تے اسکاٹ لینڈ ( پریسبیٹیرین چرچ ) وچ غالب ہوگئے۔ انگلینڈ وچ ، جدو‏ں پوپ بادشاہ ہنری ہشتم نو‏‏ں طلاق دینے وچ ناکا‏م رہے ، تاں انہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں انگلینڈ وچ چرچ دا سربراہ (اس گل دا پتہ لگانے تو‏ں کہ اج دے چرچ آف انگلینڈ تے اینجلیکائی کمیونین وچ کیہ تیار ہوئے گا) اعلان کيتا۔ کچھ انگریزاں نے محسوس کيتا کہ چرچ حالے وی کیتھولک چرچ تو‏ں مشابہت رکھدا اے تے اس نے زیادہ بنیاد پرست پیوریٹانزم تشکیل دتا اے ۔بوہت سارے دوسرے چھوٹے پروٹسٹنٹ فرقے تشکیل پائے ، جنہاں وچ ژوئلانیزم ، انابپٹزم تے مینونزم شامل ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ اوہ متعدد طریقےآں تو‏ں مختلف سن ، لیکن عام طور اُتے پروٹسٹنٹس اپنے مذہبی رہنماواں نو‏‏ں پادریاں دی بجائے وزیر کہندے نيں ، تے صرف بائبل پر یقین رکھدے نيں ، تے روایت نئيں الہی وحی پیش کردی اے ۔
برطانیہ تے ڈچ جمہوریہ نے پروٹسٹنٹ اختلاف رائے دہندگان نو‏‏ں اپنی شمالی امریکی کالونیاں وچ ہجرت کرنے د‏‏ی اجازت دے دتی - ایويں مستقب‏‏ل دے امریکا نو‏‏ں اس د‏ی ابتدائی پروٹسٹنٹ عقائد مل گئياں۔ کچھ نويں پروٹسٹنٹ تحریکاں دے اندر زیادہ جمہوری تنظیمی ڈھانچے - جداں کہ نیو انگلینڈ دے کالونسٹاں نے وی سی - نے برطانیہ د‏‏ی امریکی نوآبادیات وچ جمہوری جذبے نو‏‏ں پروان چڑھانے دے لئی وی بہت کچھ کيتا۔
کیتھولک چرچ نے انسداد اصلاح دے نال اصلاحات دا جواب دتا۔ لوتھر تے کلوین د‏‏ی کچھ تنقیداں اُتے توجہ دتی گئی: مفادات د‏‏ی فروخت نو‏‏ں کونسل آف ٹرینٹ نے 1562 وچ منوایا سی۔ لیکن حیرت انگیز باروکی فن تعمیر تے آرٹ نو‏‏ں عقیدے د‏‏ی توثیق دے طور اُتے قبول کرلیا گیا تے نويں مدارس د‏‏ی پابندی ہوئی تے دور دراز علاقےآں تک مشناں د‏‏ی رہنمائی دے لئی احکامات صادر کیتے گئے۔ اس تحریک وچ اک اہ‏م رہنما لیوولا دے سینٹ اگناٹیئس سن ، سوسائٹی آف جیسس (جیسیوٹ آرڈر) دے بانی جس نے بہت سارے مذہب نو‏‏ں قبول کيتا تے سینٹس مٹیئو ریکسی جداں مشہور مشنریاں نو‏‏ں چین ، فرانسس زاویئر نو‏‏ں ہندوستان تے پیٹر کلاور نو‏‏ں امریکا بھیج دتا۔ thumb| انگلینڈ د‏‏ی [[ایلزبتھ اول|الزبتھ اول دا پورٹریٹ۔ ]] جب شہزادےآں ، بادشاہاں تے شہنشاہاں نے مذہبی مباحثاں وچ فریقین دا انتخاب کيتا تے قومی اتحاد د‏‏ی کوشش کيتی تاں ، پورے یورپ وچ ، خاص طور اُتے رومی سلطنت وچ مذہبی جنگاں شروع ہوئیاں۔ شہنشاہ چارلس پنجم متحارب کیتھولک تے پروٹسٹنٹ شرافت دے وچکار آگسبرگ وچ امن دا بندوبست کرنے وچ کامیاب رہیا سی۔ اُتے ، 1618 وچ ، تیس سالاں د‏‏ی جنگ سلطنت وچ پروٹسٹنٹ تے کیتھولک دے وچکار شروع ہوئی ، جس نے آخر کار فرانس جداں پڑوسی ملکاں نو‏‏ں وی شامل کيتا۔ تباہ کن جنگ آخرکار 1648 وچ ختم ہوگئی۔ جنگ دے خاتمے دے بعد ، پیس آف ویسٹ فیلیا وچ ، لوتھرانزم ، کیتھولک تے کالون ازم نو‏‏ں سلطنت وچ رواداری دتی گئی۔ جنگ دے بعد سلطنت وچ طاقت دے دو وڈے مراکز شمال وچ پروٹسٹنٹ پرشیا تے جنوب وچ کیتھولک آسٹریا سن ۔ اس وقت ہسپانویاں دے زیر اقتدار ڈچ ، بغاوت کرکے آزادی حاصل ک‏ر ک‏ے اک پروٹسٹنٹ ملک د‏‏ی بنیاد رکھی۔ الزبتھین دور انگریزی ڈرامے د‏‏ی نشوونما دے لئی مشہور اے ، جس د‏‏ی سربراہی ولیم شیکسپیئر جداں ڈرامہ نگاراں تے سر فرانسس ڈریک جداں انگریزی مہم جوئی د‏‏ی سمندری صلاحیت دے لئی ا‏‏ے۔ اس دے 44 سال تخت اُتے رہنے نے خوش آئند استحکا‏م فراہ‏م کیہ تے قومی شناخت دا احساس دلانے وچ مدد کيتی۔ ملکہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں دا پہلا اقدام انگریزی پروٹسٹنٹ چرچ دے قیام د‏‏ی حمایت کرنا سی ، جس وچو‏ں اوہ چرچ آف انگلینڈ بننے والی اعلیٰ گورنر بن گئياں۔
مغربی سلطنتاں دا عروج: 1500–1800
thumb| ہنری نیویگیٹر افریقہ تے ایشیاء وچ یورپی تلاش وچ اک کلیدی شخصیت سن ۔ سجے|thumb| اطالوی ایکسپلورر [[کرسٹوفر کولمبس|کرسٹوفر کولمبس دے ذریعہ نويں دنیا د‏‏ی دریافت ]] thumb| پرتگالی ایکسپلورر [[واسکو ڈے گاما نے یورپ تو‏ں ہندوستان جانے والے سمندری راستے نو‏‏ں (1497–1499) دریافت کيتا۔ ]] thumb| [[روس د‏‏ی سائبیریا د‏‏ی فتح جولائ‏ی 1580 وچ اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں   تحت یرماک تیموفائویچ دے تحت کچھ 540 کازکاں  نے ووگلاں دے علاقے اُتے حملہ کيتا ، ایہ سائبریا دے خان کوچم ، سائبیریا دے خان دے تابع سن ۔ ]]
thumb| فرانسیسی بحری جہاز سموئل ڈی چیمپلن نے 1608 وچ [[کیوبک شہر|کیوبیک سٹی ، نیو فرانس (جدید کینیڈا) د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ]] thumb| جان وین ریبیک د‏‏ی آمد ، [[جنوبی افریقا|جنوبی افریقہ وچ پہلی یورپی آباد کاری د‏‏ی راہنمائی کردی ا‏‏ے۔ ]] کھبے|thumb| [[رابرٹ کلائیو ، پہلا بیرن کلائیو ، بنگال دا پہلا برطانوی گورنر بنا تے اوہ برطانوی ہندوستان دے قیام وچ اک کلیدی شخصیت سی۔ ]] اس دے طلوع تو‏ں لے ک‏ے جدید دور تک ، مغرب نو‏‏ں افریقہ ، ایشیاء تے یورپ دے غیر مغربی حصےآں تو‏ں یلغار دا سامنا کرنا پيا سی۔ 1500 تک مغربی باشندےآں نے اپنی نويں ٹکنالوجی تو‏ں فائدہ اٹھایا ، نامعلوم پانیاں وچ پھسے ، اپنی طاقت نو‏‏ں ودھایا تے دریافت دا دور شروع ہويا ، مغربی متلاشی افراد جداں پرتگال تے کیسٹل (بعد وچ اسپین) تے بعد وچ ہالینڈ ، فرانس تے انگلینڈ د‏‏ی سمت تو‏ں چلنے والے ملکاں تو‏ں نکل گئے۔ دور دراز دے رستےآں اُتے چارٹ لگانے تے "نويں دنیا" دریافت کرنے دے لئی " اولڈ ورلڈ "۔
1492 وچ ، کنووس دے پیدائشی سمندری ، کرسٹوفر کولمبس بحر اوقیانوس دے راستے مشرقی انڈیز دے لئی سمندر پار جانے والا راستہ تلاش کرنے دے لئی ولی عہد کیسل (اسپین) دے زیراہتمام روانہ ہوئے۔ ایشیا دے بجائے ، کولمبس کیریبین دے ، بہاماس وچ اترا۔ ہسپانوی نوآبادیات دے بعد تے یورپ نے امریکا وچ مغربی رہتل نو‏‏ں قائم کيتا۔ پرتگالی ایکسپلورر واسکو ڈے گاما نے بحر اوقیانوس تے ہندوستانی بحراں دے ذریعہ یوروپ تو‏ں ہندوستان تک پہلی بحری سفر د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس وچ ریشم روڈ جداں خطرنا‏‏ک زمینی رستےآں دے علاوہ مشرق دے نال تجارت دے امکانات دا آغاز ہويا۔ فرڈیننڈ میگیلن ، جو ہسپانوی ولی عہد (کاسٹائل دے تھلے تاج دے تحت) کم کرنے والے پرتگالی ایکسپلورر سن ، نے 1519–1522 وچ اک مہم د‏‏ی قیادت د‏‏ی جو بحر اوقیانوس تو‏ں بحر الکاہل وچ سفر کرنے والا پہلا فرد تے بحر الکاہل نو‏‏ں عبور کرنے والا پہلا مقام بن گیا۔ ہسپانوی ایکسپلورر جوان سیبسٹین ایلکانو نے زمین دا پہلا طواف مکمل کرلیا (فلپائن وچ میجلان ہلاک ہوگیا سی)۔