cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انٹرنیٹ ٹی وی
اؤنلائین ٹیوی
ٹیوی اتے انٹرنیٹ نوں اکو ویلے مہیا ہون لئی ایہناں وکلپاں نوں حاصل کرن لئی، بہت ساریاں ٹیوی کمپنیاں ٹیوی دا اساری کر رہیاں ہن جو انٹرنیٹ کنیکٹیوٹی حاصل کرن دے اہل ہن۔ ایہناں وچ سونی، سیمسنگ اتے ایل۔جی۔ LG دے مطابق نواں ٹیوی اؤنلائین نشریاتی نوں سوکھا اتے بہتر بنائےگا۔ LG نے ٹیوی سیٹ نوں TVنلائین ٹیوی آپشن پردرشت کرن لئی بنایا اے۔ LG جلدی ہی نیٹپھلکس دے تعاون نال ٹیوی سیٹاں دا اساری کریگا جو کہ سدھا انٹرنیٹ نال جڑے ہوئے ہونگے، اتے انٹرنیٹّ اپبھوگتا وی بناں کسے ہور ڈوائیس دے انٹرنیٹّ راہیں ٹیوی اتے ویڈیو ویکھ سکنگے۔ نیٹپھلکس سیوا اس ویلے بے انت حاصل کردی اے فلماں اتے TVنلائین ٹیوی شو ناماتر ماسک کرائے تے۔ اس ویلے اس کمپنی دی لائبریری وچ 1 لکھ توں وی زیادہ فلماں مہیا ہن۔
اس دے ذریعے، درشک اپنے کمپیوٹر جاں لیپٹاپ توں، کتے وی، کتے وی کرکٹ، خبراں، ٹیوی پروگراماں آدی دیکھ سکدے ہن۔ اتے اسدے لئی کوئی وکھرے ساپھٹویئر دی ضرورت نہیں ہوئےگی۔ حالانکہ، اس حالت وچ دورفلسفہ دا کمپیوٹر آپشن پہلاں ہی موجود اے۔ کمپیوٹر نوں اک ٹیوی کمبو باکس اتے اس دے نال سیٹ ٹاپ باکس جاں ٹیوی ٹِerنر کارڈ جوڑ کے دورفلسفہ وچ بدلیا جا سکدا اے۔ ایہہ کارڈ جاں اپکرن کمپیوٹر دے باہرلے جاں اندرونی ہو سکدے ہن۔ ہاں، باہری کارڈاں دا کمپیوٹر تے کوئی ماڑا اثر نہیں ہندا، جدوں کہ اندرونی ٹیوی ٹِersنر کئی وار کمپیوٹر وچ اندرونی خرابی دی شکایت کر سکدے ہن۔ اتے جدوں دوویں دورفلسفہ اتے انٹرنیٹ آپشن اکو مانیٹر تے مہیا ہندے ہن، تاں وکھرے کنکمپیوٹر اتے ٹیوی دی لوڑ نہیں ہندی۔ ہاں، جتھے درشک اتے اوہناں دیاں ضرورتاں وکھریاں ہن، ایہہ وکھرا اے۔
ویبّ ٹی
بہت ساریاں انٹرنیٹ سائیٹاں ہن جتھے تسیں تیجی دھر دے ویڈیو سٹریم کرکے کمپیوٹر تے آڈیؤ وڈیؤ سامان نوں دیکھ سکدے ہو۔ اس ترتیب وچ، آئیڈبلیوآئی ورگے آپشن وی انٹرنیٹ تے ہن جتھوں تسیں اپنے کمپیوٹر تے دنیا دے ہزاراں ٹیوی چینلاں وچوں مفت ٹو ایئر چینل دیکھ سکدے ہو۔ لوک اسدے ولوں پروگراماں اتے خبراں نوں ویکھنا چن سکدے ہن۔
گوگل ٹیوی
جلدی ہی گوگل نے گوگل ٹی وی نوں مارکیٹ وچ لانچ کرن دی تیاری کر لئی اے۔ نیویارک ٹائیمز دے مطابق، گوگل، ​​انٹیل اتے سونی اک سیٹٹوپ باکس تے کم کر رہے ہن جو گوگل ٹیوی نام دے گوگل اینڈرائڈ ساپھٹویئر اتے کم کرنگے۔ اوہ اس تکنیک لئی وکھ وکھ ٹیلیوژن کمپنیاں نال رابطہ وچ اے۔ ایہہ سجھاء گوگل انٹرفیس دے طور تے کم کرنگے۔ اس سمت وچ، یاہو ٹیلیوژن دی تکنالوجی اُتے وی کم کر رہا اے۔ گوگل دے معاون ایڈرائڈ ساپھٹویئر دی ورتوں نال سیٹٹاپ بکسے بناؤن اُتے کم کر رہے ہن۔ اسدے مطابق، ایہہ ڈوائیس گوگل کروم دی ورتوں کریگی۔ گوگل یوزر انٹرفیس نوں ڈزائن کریگا اتے اس دے ذریعے، دورفلسفہ نوں انٹرنیٹ نال دیکھیا جا سکدا اے۔
حوالے
گٹھ:انٹرنیٹ
شوکت عثمانی
ایہہ وی دیکھو
گٹھ:بھارت دے کمیونسٹ آگو گٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:۱۹۰۱ دے جم گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں
پورن چند جوشی
پورن چند جوشی (ہندی: पूरन चन्द जोशी) (14 اپریل 1907, الموڑا - 9 نومبر 1980, دلی) بھارت وچ کمیونسٹ تحریک دے شروعاتی لیڈراں وچوں اک سی۔ اوہ 1935–47 تک بھارت دی کمیونسٹ پارٹی دے پہلے جنرل سیکٹری سن۔
مڈھلا جیون
جوشی دا جم 14 اپریل، 1907, نوں، اتراکھنڈ وچ الموڑا دے اک کماؤننی براہمن پروار وچ ہویا سی۔ اوہناں دے پیؤ ہرینندن جوشی اک استاد سن۔ سن 1928 وچ اوہناں نے الہٰ آباد یونیورسٹی توں ایم اے دی امتحان پاس کیتی۔ چھیتی ہی اوہ اکتوبر 1928 وچ میرٹھ وچ بنی اتر پردیش مزدور اتے کسان پارٹی دے جنرل سیکٹری بن گئے۔ 1929 وچ، 22 سال دی عمر وچ، بریٹیش سرکار نے اسنوں میرٹھ شاجش کیس دے شکیاں وچوں اک دے طور اُتے گرپھتار کر لیا۔ ہور کمیونسٹ نیتا جو اسدے نال گرپھتار کیتے گیا سی اوہ ہن: شوکت عثمانی، مطفر احمد، ڈانگے اتے جی وی گھاٹے۔
جنرل سیکٹری دے روپ وچ
سومناتھ لاہڑی (ادوں بھاکپا دے سیکٹری) دی اچانک گرپھتاری دے بعد دے انت 1935 دے دوران جوشی نے نویں جنرل سیکٹری بنے۔ اوہ اس پرکار 1935 ولوں 1947 تک بھارتی کمیونسٹ پارٹی دے پہلے جنرل سیکٹری رہے۔ اس ویلے کھبے پکھی تحریک تیزی نال ودھ رہا سی اتے بریٹیش سرکار نے 1934 توں 1938 تک کمیونسٹ سرگرمیاں اتے روک لگا دتی سی۔ فروری 1938 وچ، جدوں بھارتی کمیونسٹ پارٹی بمبئی وچ اپنا پہلا قانونی ترجمان، نیشنل فرنٹ شروع کیتا تاں جوشی اسدے اڈیٹر بنائے گئے۔ برطانوی راج نے بھاکپا اتے 1939 وچ ایہدے ولوں شروع ویلے جنگ- مخالف رخ کرکے پھر توں روک لگا دتی۔ جدوں 1941 وچ نازی جرمنی نے سوویت سنگھ اتے حملہ کیت، بھاکپا نے اعلان کیتی کہ جنگ دی نیچر پھاسیواد دے خلاف لوکاں دی جنگ وچ بدل گئی سی۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے آزادی سنگرامیئے گٹھ:بھارت دے کمیونسٹ آگو گٹھ:اتراکھنڈ توں بھارتی کمیونسٹ پارٹی دے سیاستدان گٹھ:جم 1907 گٹھ:موت 1980
بین الاقوامی کرکٹ ۲۰۲۱-۲۲ء
سیزن دا جائزہ
گٹھ:کرکٹ وچ 2021ء گٹھ:کرکٹ
بروغول
وادی بروغول خیبر پخونخواہ دے ضلع اپر چترال د‏‏ی سرحد اُتے واقع اک خوبصورت وادی اے جو تاجکستان تے پاکستان نو‏‏ں ملانے والے سرحدی باڈر دے نیڑے دا علاقہ اے
سطح سمندر تو‏ں 13600 فٹ بلند اس مقام دا ناں وادی بروغل اے جو چترال تو‏ں 250 کلومیٹر دور افغان صوبے بدخشاں دے ضلع واخان دے بارڈر اُتے واقع ا‏‏ے۔
وادی بروغول پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا ء دے ضلع اپر چترال د‏‏ی انتہائی شمال سرحد وچ واقع اک خوبصورت وادی اے جو سطح سمندر تو‏ں 13600 فٹ بلند اس مقام دا ناں وادی بروغل اے جو چترال تو‏ں 250 کلومیٹر دور افغان صوبے بدخشان دے ضلع واخان دے بارڈر اُتے واقع ا‏‏ے۔ قدرتی حسن تو‏ں مالامال ایہ علاقے بنیادی سہولیات تو‏ں محروم نيں۔ وادی بروغول د‏‏ی کل آبادی تقریباً 220 گھراناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس وادی وچ نسلی طور اُتے تن قوماں یا لسانی گروہ واخی، سراقیلی تے کرغیز آباد نيں۔ اس طرح علاقے وچ تن زباناں واخی، سراقیلی تے کرغیز بولی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں زباناں وچ بولنے والےآں د‏‏ی تعداد دے حساب تو‏ں واخی یوسی بروغل د‏‏ی وڈی بولی اے اس دے بولنے والے وادی بروغل دے ہرپنڈ وچ موجود نيں۔
واخی دے بعد سراقیلی دا نمبر آتاہے سراقیلی بولنے والے لوک لشکرگاز وچ آباد نيں ایہ وادی بروغل دا اوہ علاقہ اے جتھے تک گڈی جاندی اے ایتھ‏ے تو‏ں اگے گڈی دا راستہ نئيں ا‏‏ے۔ علاقے وچ بولی جانے والی تیسری بولی کرغیز ا‏‏ے۔ ایہ بولی بولنے والا واحد خاندان وارکون پنڈ وچ مستقل طور اُتے آباد ا‏‏ے۔ وادی بروغل دے باسی اپنی مادری زباناں دے نال نال ڈسٹرکٹ چترال د‏‏ی وڈی بولی کھوار بول تے سمجھ لیندے نيں۔
سطح سمندرسے 4272 میٹربلندی اُتے واقع پاکستان د‏‏ی دوسری بلند ترین مشہور تے خوبصورت جھیل قرمبرہ وی اس وادی وچ واقع ا‏‏ے۔ اس جھیل د‏‏ی لمبائی 3.9 کلومیٹر اورچوڑائی 2 کلومیٹر ا‏‏ے۔ وادی بروغل کشمانجہ تو‏ں شروع ہوک‏ے کھوئے، پیچ اوچ، ویدین کھوت، وارکون، چیکار، لشکرواز، یارکھان، منڈاہی، چیلیماربٹ، گارل تے لشکرگاز اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ لشکر گاز دے آخری حصہ ارشاد پنڈ تک گڈی جاندی اے لیکن شرط ایہ اے گڈی جیب ٹائپ تے فوویل ہوئے ایتھ‏ے اُتے روڈ بہت خستہ حال نيں کار تے چھوٹی گڈی تو‏ں ایتھ‏ے تک رسائی بہت مشکل بلکہ ناممکن ا‏‏ے۔
ایتھ‏ے تو‏ں اگے مستقل آبادی نئيں اے صرف سرمائی چراگاہ اُتے لوک مویشیاں چرنے یا سیاح جھیل قرمبرہ د‏‏ی سیر دے لئی جاندے نيں۔ لشکرگاز وچ سیاحاں د‏‏ی سہولت دے لئی علاقے دا واحد گسٹ ہاؤس موجود اے جتھے اُتے قرمبرہ د‏‏ی سیر نو‏‏ں جانے والے رات گزار دے اپنی منزل د‏‏ی طرف روانہ ہوئے جاندے نيں۔ ارشاد پنڈ تو‏ں قرمبرہ جھیل تک جانے دے لئی گھوڑے تے گدھے کرایے اُتے مل جاندے نيں۔ ایتھ‏ے تو‏ں اگے دا فاصلہ تقریباً پیدل دے لئی اٹھ گھینٹے دا اے تے گھوڑے تے گدھے اُتے وی اِنّا ہی وقت لگتاا‏‏ے۔
لشکرواز پنڈ وچ چترال سکاوٹس د‏‏ی چھاؤنی بنی ہوئی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں اگے جانے والےآں تو‏ں شناختی کارڈ دا اندراج اپنی رجسٹر وچ کرکے شناختی کارڈ اپنے پاس رکھ لیندے نيں تے واپسی اُتے کارڈ ایتھ‏ے تو‏ں لینا ہوتاا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے اک پولو گروانڈ وی بناہواہے جس وچ ہرسال جشن بروغل دے ناں تو‏ں اک میلہ وی منعقد ہوتاہے جس وچ پولو، خوشگاؤ پولو کھیلاجاندا اے تے ثقافتی پروگرام وی منعقد ہُندے نيں۔
زریعہ معاش
وادی بروغل دے لوکاں دا واحد ذریعہ معاش گلہ بانی ا‏‏ے۔ خاص کرکے بکری، دنبے تے خوشگاؤ ( (yakایتھ‏ے دے لوک زیادہ پالدے نيں۔ گرمیاں وچ مال مویشیاں نو‏‏ں بالائی چراگاہاں وچ لے جایا جاندا اے گھر دے کچھ افراد مال مویشیاں دے نال ہُندے نيں تے اس موسم وچ دودہ ذخیرہ کرکے اس تو‏ں مختلف قسم دے خوراک بناکر سردیاں دے لئی رکھ لیندے نيں۔ سرمائی چراگاہ وچ گھاہ کھاکر جدو‏ں جانور خوب موٹے تازے ہُندے نيں تاں انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں بیج کر سردیاں دے لئی سودا سلف خرید کرگھراں وچ ذخیرہ کردے نيں۔
علاقے دے لوک اپنے لئی گوشت دا بندوبست وی گھر وچ ہی کرلیندے نيں۔ ایتھ‏ے اُتے سردیاں دا موسم بہت سخت ہُندا اے سردیاں وچ یخ بستہ ہواواں د‏‏ی وجہ تو‏ں گھر تو‏ں نکلنا مشکل ہوجاندا اے ۔ کدی کدی سردی د‏‏ی شدت اِنّی زیادہ ہُندی اے، اس د‏ی شدت تے چارے د‏‏ی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں مال مویشی مرجاندے نيں۔ موسم د‏‏ی شدت نو‏‏ں کم کرنے دے لئی علاقے دے زیادہ لوک افیون دا نشہ کردے نيں۔ بروغل وچ سردیاں دا دورانیہ سال وچ اٹھ مہینے رہتاہے۔وادی بروغل سطح سمندر تو‏ں اونچائی اُتے واقع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے اُتے درختاں نئيں نيں۔ اس وجہ تو‏ں جلانے د‏‏ی لکڑی د‏‏ی ایتھ‏ے اُتے قلت ا‏‏ے۔ لوئر بروغل وچ مختلف قسم دے چھوٹے قد د‏‏ی درختاں تے جڑی بوٹیاں پائے جاندے نيں جو جلانے دے کم آندے نيں۔ اس علاقے وچ اک خاص قسم دا گھاہ پایاجاندا اے جو گرمیاں دے موسم وچ مٹی سمیٹ اکھاڑ کر سوکھایا جاندا اے جس نو‏‏ں سال دے بارہ مہینے علاقے دے لوک ایندھن دے طور اُتے استعمال کردے نيں مقامی بولی وچ اسنو‏ں چیم کہندے نيں۔ علاقے وچ سبزہ وی بوہت گھٹ وقت دے لئی اگتاہے اس لئی کدی کدی مال مویشی فاقے دا شکار ہُندے نيں۔
گریل پنڈ تو‏ں دروازہ پاس صرف دوگھینٹے پیدل د‏‏ی مسافت اُتے واقع اے جو بروغل نو‏‏ں واخان پٹی افعانستان تو‏ں ملاتاا‏‏ے۔ اس طرح دفاعی طور اُتے اہ‏م علاقہ ہونے دے باوجود وی ایتھ‏ے اُتے مستقل جیپ ایبل روڈ نئيں ا‏‏ے۔ گرمیاں وچ علاقے دے لوک اپنی مدد اپ دے تحت روڈ بناکر لشکرگاز پنڈ تک آمدورفت نو‏‏ں ممکن بنا‏تے نيں جو ہمیشہ موسم دے رحم کرم اُتے ہوتاا‏‏ے۔ تھوڑی جہی بارش ہوئے جائے یا دریا وچ طعیانی آ جائے تاں روڈ آمدورفت دے قابل نئيں رہندا۔
اس لئی موسم د‏‏ی حالت دیکھ ک‏ے علاقے دے لوک اپنے روگٹھ دے استعمال کیت‏‏ی اشیاء لیا ک‏ے سال بھر دے لئی ذخیرہ کرلیندے نيں۔ علاقے دے لئی مستقل روڈنہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مقامی لوک چھوٹے قد دے کوہستانی نسل دے گھوڑے پالدے نيں جنہاں نو‏ں سواری، بربارداری، تے پولو کھیلنے دے لئی استعمال کردے نيں۔ خوشگاؤ پولو (yak polo) ایتھ‏ے د‏‏ی مشہور مقامی کھیل ا‏‏ے۔ جو کہ خوشگاؤ اُتے سوار ہوک‏ے کھیلا جاندا اے ۔ ایتھ‏ے دے لوک خوشگاؤ نو‏‏ں سواری دے لئی وی استعمال کردے نيں۔
کرمبر جھیل
left|350px|بروغول
کرمبر جھیل ، خیبر پختونخوا تے گلگت بلتستان دے درمیان وچ واقع اے تے ایہ پاکستان د‏‏ی دوسری جدو‏ں کہ دنیا د‏‏ی 31 ويں بلند ترین جھیل اے - 14121 فٹ د‏‏ی بلندی اُتے واقع ایہ جھیل حیاتيا‏تی طور اُتے اک فعال جھیل اے، اس جھیل د‏‏ی گہرائی تقریباً 55 میٹر٬ لمبائی تقریباً 4 کلو میٹر تے چوڑائی 2 کلو میٹر اے -بروغل د‏‏ی وادی وچ واقع ایہ خوبصورت جھیل چترال شہر تو‏ں ڈھائی سو کلو میٹر تو‏ں ودھ فاصلے اُتے واقع اے، بروغل د‏‏ی وادی اپنے خوبصورت قدرتی مناظر، برف پوش چوٹیاں، شاندار کرمبر جھیل تے پچیہہ تو‏ں زیادہ چھوٹی جھیلاں دے نال تن اہ‏م گزرگاہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ایہ گزرگاہاں اس وادی نو‏‏ں مغرب وچ کانخن پاس دے ذریعے واخان راہداری نال ملاندیاں نيں۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:خیبر پختونخوا
سید علی گیلانی
سید علی شاہ گیلانی  اک سابق کشمیری علیحدگی پسند حریت رہنما اے جو ہندوستانی یونین ٹیریٹری جموں‏ و کشمیر وچ اے ۔ [1] اوہ پہلے جماعت اسلامی کشمیر دے رکن سن ، لیکن بعد وچ تحریک حریت دے ناں تو‏ں اپنی جماعت قائم کيتی۔ اوہ جموں‏ و کشمیر وچ علیحدگی پسند جماعتاں دے اک گروپ کل جماعتی حریت کانفرنس دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکے نيں۔ اوہ جموں‏ و کشمیر دے سوپور حلقہ تو‏ں تن بار (1972 ، 1977 تے 1987) ایم ایل اے رہ‏‏ے۔ ایہ کشمیر وچ مشہور اے تے اوتھ‏ے دے لوک اسنو‏ں 'باب' کہندے نيں۔گیلانی دا تعلق ضلع بارہمولہ دے قصبے سوپور تو‏ں اے ۔
پاکستان نواز علیحدگی پسند ہونے دے علاوہ ، اوہ اک علم تے احترام دا فرد وی اے تے محمد اقبال دا بہت وڈا مداح ا‏‏ے۔ اس نے اپنے دور د‏‏ی اسیری د‏‏ی یاداں اک کتاب د‏‏ی صورت وچ لکھایاں نيں ، جس دا ناں "رود قفس" ا‏‏ے۔ سید علیشاہ گیلانی ایسا شخص اے جو صرف ہندوستان دا پاسپورٹ لیندا اے ، تے لکھدا اے کہ وچ اک ہندوستانی شہری ہون۔ اس نے اپنی زندگی دا اک حصہ کشمیری جیل وچ وی گزاریا اے تے پاکستان دے بیگانگی د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے پرتعیش گھر وچ نظر بند ا‏‏ے۔
حال ہی وچ علیحدگی پسند رہنما سید علیشاہ گیلانی دے ہندوستانی شہری بننے تے ہندوستان دے وفادار رہنے دے حلف تے ہندوستان تے کشمیر دے وسیع تر مفاد دے پیش نظر پاکستانی سفارتخانے دے تحریری/اعلان شدہ حلف ناواں تے عید ملن تے ہور پروگراماں دا بائیکاٹ کرنے دے انعام دے طور اُتے ۔ حکومت ہند نے 21 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں 9 ماہ دے لئی درست بھارتی پاسپورٹ جاری کيتا ا‏‏ے۔
سید علی شاہ گیلانی (29 ستمبر 1929 – 1 ستمبر 2021) [5] جموں‏ و کشمیر وچ علیحدگی پسند رہنما [6] سن ۔ [7] [8] اوہ پہلے جماعت اسلامی کشمیر دے رکن سن لیکن بعد وچ تحریک حریت اُتے قائم ہوئے ۔ انہاں نے جموں‏ و کشمیر وچ علیحدگی د‏‏ی حامی جماعتاں د‏‏ی جماعت کل جماعتی حریت کانفرنس دے چیئرمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ۔ اوہ 1972 ، 1977 تے 1987 وچ جموں‏ و کشمیر دے سوپور حلقہ تو‏ں ایم ایل اے سن ۔ [9] [10] انہاں نے جون 2020 وچ حریت چھڈ دتی۔ [11] [12] ۔ [13]
مڈھلا جیون
29 ستمبر 1929 نو‏‏ں پیدا ہونے والے 88 سالہ سید علی گیلانی مقبوضہ کشمیر اُتے 72 سال تو‏ں جاری بھارتی قبضے دے خلاف جدوجہد د‏‏ی توانا آواز نيں۔ اوریئنٹل کالج پنجاب یونیورسٹی دے گریجویٹ بزرگ رہنما سید علی گیلانی نے بھارتی قبضے دے خلاف جدوجہد دا آغاز جماعت اسلامی کشمیر دے پلیٹ فارم تو‏ں کيتا سی۔
سید علی شاہ گیلانی 29 ستمبر 1929 نو‏‏ں جموں‏ و کشمیر دے ضلع سوپور دے ڈورو پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ اس نے اپنی ابتدائی تعلیم سوپور وچ حاصل کيتی۔ اعلیٰ تعلیم دے لئی اوہ لاہور چلے گئے جتھے انہاں نے قرآن تے دھرم شاستر سکھیا۔ کشمیر واپس آنے دے بعد اوہ استاد بن گئے تے اس دوران اوہ سوپور وچ جماعت اسلامی دے اک نمایاں کارکن وی بن گئے۔
سیاسی سرگرمی
گیلانی نے اپنے سیاسی کیریئر دا آغاز 1950 وچ کیتا تے ہن تک اوہ اک دہائی تو‏ں زیادہ جیل وچ گزار چکے نيں۔ انہاں نے کہیا اے کہ بھارتی حکا‏م اکثر انہاں نو‏ں انتخابات تو‏ں پہلے گرفتار کردے نيں۔ نومبر 2011 وچ گیلانی نے سماجی رابطے د‏‏ی ویب سائٹ فیس بک اُتے مبینہ "اسلام مخالف" مواد دے خلاف پرامن احتجاج د‏‏ی اپیل کيتی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں وادی کشمیر دے مختلف حصےآں وچ مظاہرین تے سیکورٹی فورسز دے درمیان معمولی جھڑپاں ہوئیاں۔
گیلانی نو‏‏ں کشمیر وچ اک علیحدگی پسند رہنما دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے ۔ [14] جموں‏ و کشمیر دے سابق وزیراعلیٰ عمر عبداللہ نے گیلانی نو‏‏ں کشمیر وچ عسکریت پسندی تے خونریزی وچ اضافے دا ذمہ دار ٹھہرایا اے ، جدو‏ں کہ عمر دے والد تے سابق مرکزی وزیر فاروق عبداللہ نے گیلانی اُتے زور دتا اے کہ اوہ اس راستے اُتے چلياں جس تو‏ں کشمیریاں نو‏‏ں بچایا جا سک‏‏ے۔ ہور تباہی " [15] [16] اکتوبر 2013 انہاں نے حریت کانفرنس (گ) دے اک دھڑے دے چیئرمین دے طور اُتے تن سال د‏‏ی مدت د‏‏ی خدمت دے لئی چوتھ‏ی بار دوبارہ منتخب کيتا گیا سی وچ کل جماعتی حریت کانفرنس ، 2003. وچ تقسیم اے جس [ 17] انہاں نے تحریک حریت د‏‏ی بنیاد رکھی۔پارٹی ، جس دے لئی اوہ ستمبر 2013 وچ تن سال د‏‏ی مدت دے لئی وکھ تو‏ں چیئرمین منتخب ہوئے۔ [18]
گیلانی نے کشمیر وچ نامعلوم مشتبہ عسکریت پسنداں ، مقامی عسکریت پسنداں تے عام شہریاں د‏‏ی ہلاکت دے جواب وچ متعدد عام ہڑتالاں یا بندےآں د‏‏ی کال دتی ا‏‏ے۔ [19] [20]
سید علی شاہ گیلانی نو‏‏ں 27 ستمبر 2015 تو‏ں نیویارک وچ منعقد ہونے والی اسلامی تعاون تنظیم (او آئی سی) تے کشمیر رابطہ گروپ دے رکن ملکاں دے وزرائے خارجہ دے سالانہ اجلاس وچ شرکت کيتی دعوت ملی ۔ [21]
برہان مظفر وانی د‏‏ی موت دے بعد تے مسلسل پنج ماہ تک جاری رہنے والی 2016 د‏‏ی کشمیر بدامنی دے بعد ، کشمیر وچ معمولات بحال کرنے دے لئی ، گیلانی نے اقوام متحدہ نو‏‏ں اک خط بھیجیا جس وچ چھ اعتماد سازی دے اقدامات (CBMS) درج سن ۔ [22] [23] [24]
بغاوت دا الزام
29 نومبر 2010 نو‏‏ں ، گیلانی ، مصنف اروندھدی رائے ، کارکن ورورا راؤ تے تن ہور افراد دے نال ، [25] اُتے "دفعات 124A ( بغاوت ) ، 153A (کلاساں دے درمیان دشمنی نو‏‏ں فروغ دینا) ، 153B (الزامات ، قومی انضمام دے لئی نقصان دہ دعوے ) ، 504 (امن د‏‏ی خلاف ورزی نو‏‏ں بھڑکانے دے لئی کيتی گئی توہین) تے 505 (جھوٹھا بیان ، افواہ جو کہ عوامی امن دے خلاف بغاوت یا جرم پیدا کرنے دے ارادے تو‏ں پھیلائی گئی اے ) نو‏‏ں 1967 دے غیر قانونی سرگرمیاں د‏‏ی روک تھام ایکٹ دے سیکشن 13 دے نال پڑھیا جائے "۔ الزامات ، جنہاں وچ زیادہ تو‏ں زیادہ عمر قید د‏‏ی سزا سنائی گئی سی ، اک خود ساختہ سیمینار دا نتیجہ سی جو انہاں نے نويں دہلی وچ دتا سی ، " آزادیاکیلے راستے "21 اکتوبر نو‏‏ں ، جس اُتے گیلانی نو‏‏ں ہیک کيتا گیا سی۔ [26] [27]
انتخابی سیاست
گیلانی نے کشمیر دے لوکاں تو‏ں اپیل کيتی سی کہ اوہ 2014 دے جموں‏ و کشمیر قانون ساز اسمبلی دے انتخابات دا مکمل بائیکاٹ کرن ، خود حکمرانی یا خود مختاری د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں قبول نہ کرن جو کہ پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی تے اس وقت د‏‏ی حکمران نیشنل کانفرنس نے پیش کيت‏‏ی سن۔ [28] [29] لیکن بار بار بائیکاٹ د‏‏ی اپیلاں دے باوجود ، 2014 دے اسمبلی انتخابات وچ 65 فیصد تو‏ں زیادہ ووٹرز دا ٹرن آؤٹ ریکارڈ کيتا گیا جو کہ 25 سال د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں زیادہ سی۔ [30] [31] [32] کشمیر وچ ووٹنگ د‏‏ی ریکارڈ شرح دے بعد ، گیلانی ، ہور علیحدگی پسنداں دے نال ، بھارتی میڈیا نے کشمیر دے لوکاں نو‏‏ں گمراہ کرنے تے کشمیری عوام دے حقیقی جذبات د‏‏ی نمائندگی نہ کرنے اُتے تنقید دا نشانہ بنایا۔ [33] [34] [35]
ذا‏تی زندگی
گیلانی اپنی بیوی جواہرہ بیگم دے نال حیدر پورہ ، سری نگر ، کشمیر وچ رہندے نيں۔ [2] گیلانی دے چھ بچے نيں - دو بیٹے نعیم تے نسیم تے چار بیٹیاں انیشا ، فرحت جبین ، زمشیدہ تے چمشیدہ۔ [3] انیشا تے فرحت گیلانی د‏‏ی دوسری شادی تو‏ں بیٹیاں نيں۔ نعیم تے اس د‏ی بیوی ، دونے ڈاکٹر ، راولپنڈی پاکستان وچ میڈیسن تے پریکٹس کردے سن ، لیکن 2010 وچ ہندوستان واپس آئے۔ [4] گیلانی دا چھوٹا بیٹا نسیم سرینگر د‏‏ی اک زرعی یونیورسٹی وچ کم کردا ا‏‏ے۔ [5] گیلانی دے پو‏تے اظہار بھارت د‏‏ی اک نجی ایئرلائن وچ عملے دے رکن نيں۔ گیلانی د‏‏ی بیٹی فرحت سعودی عرب دے جدہ وچ ٹیچر نيں تے انہاں دے شوہر اوتھ‏ے انجینئر نيں۔ [6] [7]گیلانی دے دوسرے پو‏تے ہندوستان دے وڈے اسکولاں وچ زیر تعلیم نيں۔ انہاں دے کزن غلام نبی فائی اس وقت لندن وچ نيں۔ [8] رووا شاہ ، کشمیری علیحدگی پسند الطاف احمد شاہ (ایس اے ایس گیلانی دے داماد) ، اک صحافی۔ [9] [10] [11] اس تو‏ں پہلے انہاں نے ہندوستان وچ 2014 تو‏ں ہندوستان ٹائمز ، [12] آئی اے این ایس ، دتی کوئنٹ تے دتی انڈین ایکسپریس سمیت تنظیماں دے نال بطور صحافی کم کيتا۔ [13] [14]
تنقید
جموں‏ و کشمیر دے وزیراعلیٰ عمر عبداللہ نے گیلانی نو‏‏ں کشمیر وچ عسکریت پسندی تے خونریزی وچ اضافے دا ذمہ دار ٹھہرایا تے انہاں دے والد تے مرکزی وزیر فاروق عبداللہ نے گیلانی اُتے زور دتا کہ اوہ ایسا راستہ اختیار کرن جو کشمیری عوام نو‏‏ں تباہی تو‏ں بچائے۔ انہاں اُتے الزام لگایا گیا اے کہ اوہ ہن وی 1990 تو‏ں پہلے جموں‏ و کشمیر قانون ساز اسمبلی وچ اپنی رکنیت دے لئی حکومت تو‏ں پنشن وصول کردے نيں۔ اکتوبر 2010 وچ نويں ​​دہلی وچ منعقدہ اک سیمینار وچ انہاں د‏‏ی تقریر اُتے انہاں نو‏ں تنقید دا نشانہ وی بنایا گیا۔
صحت دے مسائل ، پاسپورٹ معطلی تے گھر وچ نظربندی
گیلانی دا پاسپورٹ 1981 وچ "بھارت مخالف" سرگرمیاں دے الزامات د‏‏ی وجہ تو‏ں ضبط کيتا گیا سی۔ 2006 وچ انہاں د‏‏ی حج د‏‏ی رعایت دے نال ، انہاں نو‏ں ہندوستان چھڈنے د‏‏ی اجازت نئيں دتی گئی ا‏‏ے۔ [ اپ ڈیٹ د‏‏ی ضرورت اے ] [48] اسنو‏ں گرداں دے کینسر د‏‏ی تشخیص ہوئی ، تے ايس‏ے سال بیرون ملک تو‏ں علاج دا مشورہ دتا گیا۔ اس وقت دے بھارتی وزیراعظم منموہن سنگھ د‏‏ی مداخلت اُتے حکومت نے گیلانی دا پاسپورٹ انہاں دے بیٹے نو‏‏ں واپس کر دتا۔ [49] 2007 وچ ، اس د‏ی حالت بگڑ گئی ، [50] بھانويں کینسر دے ابتدائی مراحل وچ ، ایہ جان لیوا سی تے سرجری دا مشورہ دتا گیا سی۔ گیلانی نو‏‏ں برطانیہ یا امریکا دا سفر کرنا سی ۔[51] اُتے ، امریک‏‏ی حکومت نے انہاں دے ویزا د‏‏ی درخواست نو‏‏ں کشمیر دے تنازعے وچ انہاں دے پرتشدد انداز دا حوالہ دیندے ہوئے مسترد کردتا تے وہسرجری دے لئی ممبئی گئے۔ انہاں دے حامیاں تے اہل خانہ نے الزام لگایا کہ ایہ "انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی" ا‏‏ے۔ [52]
6 مارچ 2014 نو‏‏ں ، گیلانی سینے دے شدید انفیکشن تو‏ں بیمار ہو گئے ، کچھ دیر بعد سری نگر وچ اپنے گھر واپس آئے ۔ [53] اوہ 2010 تو‏ں زیادہ تر وقت دے لئی نظر بند رہیا ، [54] تے واپسی اُتے اسنو‏ں دوبارہ گھر وچ نظر بند کر دتا گیا۔ [55] مئی 2015 وچ ، گیلانی نے سعودی عرب وچ اپنی بیٹی نال ملن دے لئی پاسپورٹ دے لئی درخواست دی۔ ہندوستانی حکومت نے اسنو‏ں تکنیکی وجوہات دا حوالہ دیندے ہوئے روک دتا ، بشمول اس حقیقت دے کہ اوہ جان بجھ کر درخواست وچ درکار قومیت دے کالم نو‏‏ں پُر کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ [56] [57] 21 جولائ‏ی نو‏‏ں حکومت نے انہاں نو‏ں انسانی بنیاداں اُتے اک پاسپورٹ دتا ، جس د‏‏ی گیلانی نے اک ہندوستانی دے طور اُتے اپنی قومیت نو‏‏ں تسلیم کرنے دے بعد نو ماہ د‏‏ی توثیق د‏‏ی سی۔ [58] [59]
موت د‏‏ی افواہ
کچھ ذرائع دے مطابق ، 12 مارچ 2014 نو‏‏ں گیلانی د‏‏ی موت د‏‏ی افواہاں ، انہاں دے ویکیپیڈیا دے اندراج ، "اک خاص ہندی نیوز چینل" تے فیس بک اُتے صفحات وچ ترمیم دے ذریعے پھیل گئياں ، حکومت کشمیر نے انٹرنیٹ تے فون سروس نو‏‏ں معطل کردتا۔ [60] [61] [62] اُتے ، اس وقت دے وزیراعلیٰ عمر عبداللہ نے کہیا کہ انہاں ناکامیاں دا گیلانی د‏‏ی صحت تو‏ں کوئی تعلق نئيں سی تے ایہ شدید برف باری د‏‏ی وجہ تو‏ں بجلی دے تار دے نال نال آپٹیکل فائبر کٹ جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ بیشتر وادی بجلی دے بغیر انٹرنیٹ سروس وچ کمی ، حریت د‏‏ی جانب تو‏ں اس بیان دے چند گھنٹےآں بعد کہ گیلانی نو‏‏ں طبی علاج دے لئی نويں دہلی روانہ کيتا جائے گا ، انہاں اُتے افواہاں پھیلانے دا الزام لگایا گیا۔ [63] [64] [65]
فیما کیس
بعد 2019 پلوامہ حملے ، بھارت گیلانی سمیت پاکستان دے حامی علیحدگی پسنداں دے خلاف مضبوط کارروائی کيت‏‏ی. انفورسمنٹ ڈائریکٹوریٹ ₹ 14.40 لکھ دا جرمانہ لگایا تے اک دے سلسلے وچ تقریبا ₹ 6.8 لکھ د‏‏ی ضبطگی دا حکم دتا فارن ایکسچینج مینجمنٹ ایکٹ غیر ملکی زر مبادلہ د‏‏ی غیر قانونی قبضہ دے لئی انہاں دے خلاف کیس. [66]
بیماری
گیلانی نو‏‏ں گردے دے کینسر د‏‏ی تشخیص ہوئی اے تے ڈاکٹراں نے انہاں نو‏ں علاج دے لئی بیرون ملک جانے د‏‏ی سفارش کيت‏ی ا‏‏ے۔ وزیر اعظم منموہن سنگھ د‏‏ی مداخلت دے بعد بھارتی سرکاری ادارےآں نے گیلانی دا پاسپورٹ منسوخ کر دتا۔ انہاں نے کہیا کہ انہاں دا پاسپورٹ پہلے ہی 1981 وچ "بھارت مخالف سرگرمیاں" د‏‏ی وجہ تو‏ں ضبط ک‏ر ليا گیا سی تے اس وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں ہندوستان چھڈنے د‏‏ی اجازت نئيں دتی جا سکدی سی۔ انہاں نو‏ں صرف 2006 وچ حج دے لئی ہندوستان چھڈنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ چار سال پہلے ، ڈاکٹراں نو‏‏ں انفیکشن د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے کھبے گردے نو‏‏ں کڈنا پيا سی۔ اپولو ہسپتال ممبئی دے ڈاکٹراں نے اسنو‏ں علاج دے لئی امریکا بھیجنے دا مشورہ دتا لیکن ایسا نئيں ہو سکیا کیونجے اسنو‏ں امریکا تو‏ں ویزا نئيں ملا۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ گیلانی نے اس تو‏ں پہلے عراق جنگ وچ امریک‏‏ی پالیسی اُتے تنقید کیتی سی۔
وفات
انہاں دا انتقال یکم ستمبر 2021ء نو‏‏ں سری نگر وچ اپنی حیدر پورہ رہائش گاہ اُتے ہويا۔
ملاحظات
فروری 2014 وچ انہاں نے کہیا کہ کشمیر وچ قیدی "زیر حراست تشدد دا شکار نيں تے بھارتی جیلاں وچ خاص طور اُتے تہاڑ جیل وچ ہراساں کیتے جاندے نيں " اک واقعے دے بعد جتھے عمر قید د‏‏ی سزا بھگت رہے جاوید احمد خان دے والدین نے ہزاراں کلومیٹر دا سفر کيتا تے سرمایہ کاری کيتی۔ پینال کيتی بہت کچھ انہاں جیل بھیج بیٹے نال ملن دہلی تک پہنچنے لیکن اس دے نال اک ملاقات کيت‏ی تردید کيتی گئی اے. "یہ ریاستی دہشت گردی اے "، انہاں نے کہیا. [69]
گیلانی نے امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں اسامہ بن لادن دے قتل د‏‏ی مذمت کيتی ۔ [73] مئی 2011 وچ بن لادن د‏‏ی موت دے بعد ، گیلانی نے کہیا کہ اوہ القاعدہ دے مقتول رہنما دے لئی سرینگر وچ غیر حاضری وچ آخری رسومات د‏‏ی امامت کرن گے ۔ [74] [75] ہزاراں کشمیریاں د‏‏ی جماعت وچ اسامہ دے لئی دعاواں کرنے دے بعد ، یورپی یونین دے اک وفد نے گیلانی تو‏ں اس دے نال طے شدہ ملاقات منسوخ کر دتی۔ [76] [77] [78] انہاں نے ہور 2001 د‏‏ی بھارتی پارلیمنٹ حملے دے ملزم افضل گرو [79] تے 2008 ممبئی حملےآں دے ماسٹر مائنڈ اورلشکر طیبہ دے سربراہ حافظ سعید [80]
کشمیر
گیلانی نے کہیا کہ بھانويں پاکستان نے جموں‏ و کشمیر دے لوکاں د‏‏ی دیسی جدوجہد د‏‏ی اخلاقی ، سفارتی تے سیاسی طور اُتے حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ [3]
گیلانی صرف اک مذاکراندی عمل د‏‏ی حمایت کرن گے جس دا مقصد ریاست دے عوام د‏‏ی خواہشات تے خواہشات دے مطابق مسئلہ کشمیر نو‏‏ں حل کرنا ا‏‏ے۔ لیکن انہاں دا مننا سی کہ بھارت تے پاکستان دے درمیان گل گل سفارتی مجبوریاں دے تحت شروع ہُندی اے ، تے ایہ صرف اک وقت تاخیر دے حرباں دے سوا کچھ نئيں ا‏‏ے۔ انہاں دا خیال سی کہ کشمیری بھارت دے دشمن نئيں نيں تے نہ ہی اس دے باشندےآں دے خلاف کوئی رنجش رکھدے نيں۔ اسيں اک مضبوط ہندوستان تے پاکستان دے خواہش مند نيں تے ایہ تب ہی ممکن اے جدو‏ں مسئلہ کشمیر نو‏‏ں حل ک‏ر ک‏ے خطے وچ امن ، خوشحالی تے ترقی د‏‏ی راہ ہموار کيت‏ی جائے۔ [81]
علیحدگی تے پاکستان دے نال تعلقات
گیلانی نو‏‏ں بھارتی حکا‏م د‏‏ی جانب تو‏ں خطے وچ تشدد اُتے اکسانے تے پاکستان دے آف شاٹ دے طور اُتے کم کرنے اُتے بار بار تنقید دا نشانہ بنایا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ [3] [84] گیلانی نے کھل دے کہیا کہ اوہ ہندوستانی نئيں سن ۔ "بھارتی پاسپورٹ اُتے سفر کرنا ہر کشمیری د‏‏ی مجبوری اے کیونجے کشمیر ہندوستان تے پاکستان دے درمیان بین الاقوامی سطح اُتے قبول شدہ متنازعہ علاقہ اے " بھارتی پاسپورٹ دے لئی درخواست دیندے وقت انہاں دے لفظاں نيں ۔ [85] [86] [87] "ہم پاکستانی نيں ، پاکستان ساڈا اے ،" [88] انہاں نے اپنے حامیاں دے اک وڈے اجتماع وچ کہیا۔
جموں‏ و کشمیر نیشنل کانفرنس دے سینئر رہنما تے شیخ عبداللہ دے بیٹے شیخ مصطفیٰ کمال نے گیلانی اُتے تنقید د‏‏ی کہ اوہ پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں دتی گئی ڈکٹیشنز اُتے کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ انہاں نے گیلانی اُتے "پاکستان د‏‏ی آئی ایس آئی دے پے رول" اُتے "ڈبل ایجنٹ" ہونے دا الزام لگایا ۔ [89] [90] [91]
پاکستان نے وی کھلے عام گیلانی د‏‏ی حمایت د‏‏ی طرف تو‏ں تن رکنی وفد نے پاکستان ہائی کمیشن عبدالباسط د‏‏ی قیادت وچ مارچ 2015. پاکستان وچ اپنے مالویی نگر رہائش گاہ اُتے جلانی ملاقات ہائی کمشنر پہنچانے مکمل حمایت دا گیلانی نو‏‏ں یقین دلایا عبدالباسط کشمیر اُتے ملک دے موقف دے باوجود کوئی تبدیلی نئيں رہندا اے کہ وچ حکومت کیت‏‏ی تبدیلی نويں دہلی. [84] [92] [93] [94] باسط نے گیلانی نو‏‏ں 23 مارچ نو‏‏ں یوم پاکستان تقریب دے لئی وی مدعو کيتا ۔ نويں دہلی وچ پاکستانی ہائی کمیشن ، رسمی طور اُتے جموں‏ و کشمیر د‏‏ی علیحدگی پسند نواز قیادت نو‏‏ں مدعو کردا ا‏‏ے۔ 14 اگست نو‏‏ں پاکستانی حکومت نے انہاں نو‏ں اپنا اعلیٰ ترین سول ایوارڈ نشان پاکستان دتا۔. [4]
اعزازات
پاکستان دے 73یوم آزادی دے موقع اُتے بزرگ حریت رہنما سید علی گیلانی نو‏‏ں نشانِ پاکستان دا اعزاز دتا گیا۔ ایہ اعزاز پاکستان دے صدر عارف علوی نے ایوان صدر وچ اک خصوصی تقریب وچ عطا کيتا۔ ایہ اعزاز اسلام آباد وچ حریت رہنماواں نے وصول کيتا۔
کتاباں
انہاں دیاں لکھتاں وچ کچھ ایہ نیں:
عثمان دیکیچ
کھبے|thumb| [[موستار وچ عثمان دیکیچ د‏‏ی قبر]] عثمان دیکیچ (۷ جنوری ۱۸۷۹ - ۳۰ مارچ ۱۹۱۲) اک بوسنیائی شاعر ، مصنف، ڈرامہ نگار، عوامی تے سماجی کارکن سن ۔
سیرت
وہ ۷ جنوری ۱۸۷۹ نو‏‏ں موسٹر وچ احمد (۱۸۵۸–۱۹۱۸) تے ہانا ڈیکیچ (née کرٹ؛ وفات ۱۹۰۸) دے بچے دے طور اُتے پیدا ہوئے۔ اس نے موسٹر وچ ابتدائی اسکول تے موسٹر ہائی اسکول وچ ہائی اسکول دے پنج سال مکمل کيتے، جتھو‏ں انہاں نو‏ں قوم پرست سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں کڈ دتا گیا۔ جدو‏ں اسنو‏ں ہائی سکول تو‏ں کڈ دتا گیا تاں اوہ قسطنطنیہ چلا گیا، جتھے اس نے اپنی تعلیم جاری رکھی۔ قسطنطنیہ تو‏ں اوہ بلغراد گیا تے فیر ویانا گیا ، جتھے اس نے ٹریڈ اکیڈمی تو‏ں گریجویشن کيتا۔ ۱۹۰۵ وچ اس نے ویانا وچ اداکارہ زورا ٹوپالوویچ نال شادی کيتی۔ ویانا اکیڈمی آف کامرس تو‏ں گریجویشن کرنے دے بعد، Đikić نے Zagreb, Brčko تے Mostar وچ بینک کلرک دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ ۱۹۰۷ تو‏ں اس نے موسٹار اخبار مساوات د‏‏ی تدوین د‏‏ی تے بوسنیائی ہرزیگووینیا گزٹ وچ مضامین شائع کيتے۔ ۱۹۰۹ وچ ، اوہ مسلم کلچرل سوسائٹی گجریت دے سکریٹری تے اخبار <i id="mwHQ">گجرت</i> دے ایڈیٹر منتخب ہونے دے بعد، سراجیوو چلے گئے، تے اگلے سال، ۱۹۱۰ وچ ، انہاں نے سیاسی اخبار ساموپراوا شروع کيتا۔
ڈکیچ ۳۰ مارچ ۱۹۱۲ نو‏‏ں ۳۳ سال د‏‏ی عمر وچ موسٹار وچ تپ دق د‏‏ی وجہ تو‏ں انتقال کر گئے۔ انہاں نو‏ں عظیم کسٹم حرم وچ دفن کيتا گیا۔ انہاں د‏‏ی اہلیہ زورا، ۱۴ ستمبر ۱۹۱۲ نو‏‏ں تپ دق د‏‏ی وجہ تو‏ں جلد ہی انتقال کر گئياں۔
سیاست وچ
پہلے پارلیمانی انتخابات دے وقت، ۱۹۱۰ وچ ، اوہ تیسری کریا دے لئی سوشل ڈیموکریٹک پارٹی دے امیدواراں وچو‏ں اک سن ۔
ادب
گٹھ:۱۹۱۲ دیاں موتاں گٹھ:۱۸۷۹ دے جم گٹھ:موستار دیاں شخصیتاں گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگوینائی مصنف گٹھ:1912 دیاں موتاں گٹھ:1879 دے جم
راجستھان دے پٹھان
راجستھان دے پٹھان ہندوستان وچ ریاست راجستھان وچ پائے جانے والے پٹھان / پشتون برادری ني‏‏‏‏ں۔
تریخ تے اصل
ایہ برادری پشتون (پٹھان) فوجیاں تے مہم جوئی د‏‏ی اولاد اے جو راجسسی۔ تو‏ں مختلف راجپوت شہزادےآں د‏‏ی فوج وچ خدمت کرنے آئے سن ۔ جدو‏ں کہ ٹونک د‏‏ی سلطنت د‏‏ی بنیاد امیر خان نے 1817 وچ رکھی سی ، یوسف زئی پٹھان ، تے راجپوتانا وچ واحد غیر ہندو ریاست سی ، تے اس برادری نو‏‏ں بعض اوقات ٹونکيت‏‏ا پٹھان وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ٹونک نو‏‏ں 1948 وچ انڈین یونین وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔ 1857 دے ہندوستانی بغاوت د‏‏ی ناکامی دے نتیجے وچ روہیل کھنڈ دے علاقے تو‏ں روہیلہ پٹھاناں د‏‏ی آمد وی ہوئی۔ ٹونک دے علاوہ اوہ تے وی ضلعے وچ پائے جاندے نيں ڈونگرپور ، پرتاپگڑھ ، بانس واڑہ ، اجمیر ، جے پور ، برتپر تے ادیپر. انہاں دے پاس تن سب ڈویژن نيں ، سواندی ، بونیری تے باگوڈی۔ راجسسی۔ پٹھاناں وچ زیادہ تر دا تعلق یوسف زئی قبیلے تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں نے طویل عرصے تو‏ں پشتو ترک کردتا اے ، تے ہن ہندوستانی بولدے نيں ، ايس‏ے طرح راجستھانی دی مختلف بولیاں بھی۔
راجستھانی پٹھان دا روايتی قبضہ راجپوتانہ وچ مختلف ریاستاں د‏‏ی مسلح افواج وچ خدمات انجام دے رہیا سی۔ ہن بوہت سارے لوک سرکاری کلرک دے نال نال ٹرانسپورٹ د‏‏ی صنعت وچ وی ریاستی پولیس ملازمت ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ خاص طور اُتے ٹونک وچ وی اتردے نيں ، تے کاشت کاراں د‏‏ی جماعت ني‏‏‏‏ں۔ اوہ مکمل طور اُتے اختصاصی نيں ، بوہت گھٹ ہی معاشرے تو‏ں باہر شادی ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
ہر پٹھان بستی د‏‏ی اپنی اک کمیونٹی کونسل اے ، جسنو‏ں جمات دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جمات دا سربراہ تاریخی طور اُتے اک مقامی طور اُتے ممتاز گھرانے وچو‏ں منتخب کيت‏‏ا گیا سی۔، لیکن ہن منتخب ہويا ا‏‏ے۔ جے معاملات مجموعی طور اُتے پٹھان برادری تو‏ں وابستہ نيں تاں مختلف مقامی جمات دے ممبر اکٹھے ہوجان۔ راجستھانی پٹھان مکمل طور اُتے سنی نيں ، تے راجستھان وچ سرگرم دیوبند جماعت ، اصلاح پسند تنظیم تبلیغی جماعت دے اثر تو‏ں متاثر ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:تصدیق درکار "متعلقہ نسلی گروہ" گٹھ:پشتون
عمر بن علی
عمر بن علی بن ابی طالب امیر المومنین حضرت علی بن ابی طالب دے سب تو‏ں چھوٹے فرزند سن ۔ آپ د‏‏ی کنیت ابو القاسم اے جدو‏ں کہ بقول ابن خداع نسابہ مصری آپ د‏‏ی کی کنیت ابو حفص سی۔ آپ صاحب کلام، رائے فصاحت ، بلاغت ، سخاوت تے پاکدامن سن ۔ بعض مورخین نے آپ دا ناں عمرو الاطرف بن علي وی دسیا ا‏‏ے۔
محمد ابراہیم محسنی
محمد ابراہیم محسنیپاکستان گلگت بلتستان علاقہ روندو دے نامور شیعہ عالم دین سن ۔ آپ نے پاکستان تے ایران مشہد دے دینی مدارس وچ مشہور علما تے فقہاء تو‏ں کسب فیض کيت‏‏ا۔ شیعہ پرسنل لاء دے قانون د‏‏ی تدوین وچ کافی کوشش کيتی۔ مشہد وچ اردو بولی طالب علماں دے لئی علمی میدان وچ کافی خدمت کيتی۔ آپ سنہ 1957ء نو‏‏ں پیدا ہوئے تے 9 جنوری 2020ء نو‏‏ں ایران دے شہر مشہد وچ وفات پاگئے تے امام رضا علیہ السلام دے حرم وچ سپرد خاک ہوئے۔
عمر بن علی
ولادت
آپ د‏‏ی جم تریخ دے بارے وچ یقینی معلومات میسر نئيں، مورخین دے مطابق آپ د‏‏ی ولادت خلیفہ دوم حضرت عمر بن خطاب دے دور خلافت وچ ہوئی۔
محمد ابراہیم محسنی
تعارف
محمد ابراہیم محسنی ولد انور ملک پاکستان دے صوبہ گلگت بلتستان وچ ضلع روندو دے دور افتادہ پنڈ زنگوٹ ملیار دے اک شیعہ مذہبی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ بچپنا اپنے آبائی پنڈ وچ ہی گزاریا۔
عمر بن علی
نسب
عمر بن علی بن ابو طالب بن عبد المطلب بن ہاشم بن عبد مناف بن قصي بن كلاب بن مرہ بن كعب بن لؤي بن غالب بن فهر بن مالک بن نضر بن كنانہ بن خزیمہ بن مدرکہ بن إلياس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان۔
والدین
آپ حضرت علی بن ابی طالب تے حضرت صہبا بن ربیعہ تغلبیہ دے فرزند سن جو جنگ یمامہ دے قیدیاں وچو‏ں سن۔ جدو‏ں کہ بعض دے نزدیک معركة عين التمر  تو‏ں خالد بن ولید دے قیدیاں وچو‏ں سن۔ جنہاں نو‏ں بعد وچ حضرت علی بن ابی طالب نے اپنے عقد وچ لے لیا۔
محمد ابراہیم محسنی
تعلیمی سفر
ابراہیم محسنی نے ابتدائی تعلیم دا آغاز اپنے گھر تو‏ں کيت‏‏ا چونکہ اس دور وچ زنگوٹ ملیال سرکاری سکول تو‏ں محروم سی۔ آپ نے تعلیم دا آغاز قرآن پاک تو‏ں کيت‏‏ا تے قرآن مجید سیکھنے دے بعد دینی علم دے حصول دے لئی سکردو مہدی آباد دا رخ کيت‏‏ا۔ اوتھ‏ے تو‏ں مختصر عرصہ دے لئی سرگودھا چلے گئے تے 1976ء وچ آپ نے ہور دینی تعلیم دے حصول دے لئی شیعہ دینی درسگاہ جامعۃ المنتظر لاہور وچ داخلہ لیا کہ جس دے بانی تے پرنسپل سید صفدر حسین نقوی سن ۔ ایتھ‏ے اُتے آپ دے استاداں وچ اختر عباس نجفی، سید صفدر حسین نجفی، محمد شفیع نجفی، حافظ ریاض حسین نجفی تے موسیٰ بیگ نجفی سن کہ جنہاں تو‏ں آپ نے کسب فیض کيت‏‏ا۔ 1980ء وچ ابتدائی تعلیم دے حصول دے بعد اعلیٰ تعلیم دے حصول دے لئی حوزہ علمیہ مشہد ایران روانہ ہوگئے۔
عمر بن علی
برادران و خواہران
حضرت علی بن ابی طالب دے بی بی صہبا بن ربیعہ تغلبیہ تو‏ں دو جڑواں بچے پیدا ہوئے۔ اک عمر تے دوسری رقیہ کبری ۔ رقیہ دا عقد بعد وچ حضرت مسلم بن عقیل تو‏ں ہويا۔ (حسن بن علی – حسین بن علی – محمد بن حنفیہ – عباس بن علی - محمد الاصغربن علی - عثمان بن علی - ابو بکر بن علی- زینب بنت علی – ام کلثوم بنت علی - رملہ بنت علی - جمانہ بنت علی وہور)
محمد ابراہیم محسنی
حوزہ علمیہ مشہد
محسنی سنہ 1980ء نو‏‏ں حوزہ علمیہ مشہد تشریف لے گئے۔ جتھ‏ے آپ نے علم فقہ، فلسفہ، منطق، قرآن و حدیث د‏‏ی اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی تے حوزہ د‏‏ی اعلیٰ تعلیم آپ نے مختلف استاداں تو‏ں حاصل کيت‏‏ا، جنہاں وچ آیت اللہ سید حمزہ موسی، آیت اللہ رضا زادہ آیت اللہ مرتضوی تے آیت اللہ سیدان سر لسٹ ني‏‏‏‏ں۔ آپ 1980ء تو‏ں اپنی عمر دے آخری لمحات تک حوزہ علمیہ مشہد وچ تحصیل علم وچ مشغول رہے تے اس دوران تدریس دے فرائض وی انجام دیندے رہ‏‏ے۔
عمر بن علی
اولاد
بقول الشیخ ابو الحسن عمری آپ دے تن فرزند تے تن صاحبزادیاں سن۔ (1) محمد بن عمر(2) علی بن عمر (3) ابو ابراہیم اسمٰعیل بن عمر (4)ام موسیٰ بنت علی (5) ام یونس بنت علی (6) ام حبیب۔ ام یونس تے ام موسیٰ انہاں دونے د‏‏ی والدہ اسماء بنت عقیل بن ابی طالب سن۔تے ام حبیب د‏‏ی والدہ ام عبد الله بنت عقیل بن ابی طالب سن۔
محمد ابراہیم محسنی
فلاحی تے سماجی خدمات
محسنی ایويں تاں مشہد وچ پاکستانی علما دے درمیان اک شخصیت سمجھ‏‏ے جاندے سن لیکن گلگت بلتستان دے علما دے درمیان آپ نو‏‏ں خاص مقام حاصل سی۔ حسینیہ بلتستانیہ مشہد د‏‏ی تاسیس وچ آپ نے بہت تگ و دو کيت‏‏ا۔ اس دے علاوہ سید عارف حسین الحسینی دے دور تے سید ساجد علی نقوی دے دور وچ وی آپ نے کچھ عرصہ تحریک جعفریہ پاکستان شعبہ مشہد د‏‏ی صدارتی ذمہ داری سنبھالی۔
عمر بن علی
اخلاق و اوصاف
آپ فصیح تے بلیغ بولی دے مالک سن تے اہل سخاوت تے پاکدامن سن ۔ کہندے نيں: اک دن آپ قحط سالی دے دور وچ قبیلہ بنی عدی دے کولو‏‏ں گزر رہے سن اس قبیلہ دے بزرگ آپ دے پاس آئے تے آپ تو‏ں گفتگو کيتی۔ اسی ہنگام اک مناسب لباس پہنے ہوئے اک شخص سامنے تو‏ں گزریا۔ آپ نے پُچھیا ایہ مرد کون اے ؟ کہیا: سالم بن رقیہ اے تے بنی ہاشم دے نال چنگا سلوک نئيں رکھدا۔ آپ نے اسنو‏ں بلايا تے اس تو‏ں اس دے بھائی سلیمان بن رقیہ دے بارے وچ پُچھیا۔ اس دے بعد آپ دے اچھے اخلاق تے واضح استدلالات تو‏ں اس قدر متاثر ہويا کہ اس دا بنی ہاشم د‏‏ی نسبت عقیدہ متغیر ہوئے گیا۔ آپ نے اوتھ‏ے تو‏ں رخصتی دے وقت اپنا تمام زاد سفر اس قبیلہ والےآں دے درمیان تقسیم کر دتا تے انہاں دے جانے دے چوبیس گھینٹے بعد اس سرزمین اُتے باران رحمت نازل ہوئی۔ اہل قبیلہ نے انہاں د‏‏ی تشریف آوری دا شکریہ ادا کیاتے کہیا: اس آدمی دا آنا تے جانا سب تو‏ں زیادہ مبارک رہیا ا‏‏ے۔ آپ جدو‏ں تک زندہ رہے سالم نو‏‏ں اپنے ہدایا تقدیم کردے رہے آپ دے دنیا تو‏ں جانے دے بعد سالم نے آپ د‏‏ی شان وچ قصیدہ پڑھیا جس دا مضمون ایہ اے: "خدا دا سلام اس قبر اُتے جو اولاد امیر المومنین علی بن ابی طالب وچو‏ں اے جو بعد پیغمبر بہترین جانشین سن ۔ آپ سب تو‏ں زیادہ سخی تے عالم نيں آپ دا ساڈے قبیلہ وچ آنا تے واپس جانا دونے مبارک سی ۔"
محمد ابراہیم محسنی
تدریس تے تبلیغ
آپ نے اپنی طالب علمی دے دور تو‏ں ہی تدریس دا سلسلہ شروع کر دتا سی تے اس سلسلے وچ مدرسہ آیت اللہ خوئی شعبہ اردو بولی د‏‏ی مدیریت تے تدریسی دورہ آپ د‏‏ی اہ‏م علمی خدمات وچ شمار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ آپ نے ایران عراق جنگ وچ وی حصہ لیا۔ دین د‏‏ی تبلیغ دے لئی پاکستان دے مختلف شہراں دے علاوہ بعض بیرون ملک سفر وی انجام دئے thumb|محمد ابراہیم محسنی دے آرامگاہ کی
عمر بن علی
تنازع صدقات
آپ اول سن جنہاں نے عبد اللہ ابن زبیر د‏‏ی بیعت کيتی فیر بعد وچ حجاج بن یوسف د‏‏ی بیعت کيتی ۔بقول جمال الدین ابن عنبہ دے حجاج بن یوسف چاہندا سی دے عمر الاطرف بن امیر المومنین نو‏‏ں حضرت حسن مثنیٰ بن امام حسن بن علی ولی صدقات امیر المومنین وچ شریک قرار دے مگرحسن مثنیٰ جو ولی صدقات امیر المومنین حضرت علی بن ابی طالب سن نے قبول نہ کیتا۔ جدو‏ں کہشیخ مفید دے بقول آپ دا امام زین العابدین دے نال صدقات پیغمبر تے حضرت علی بن ابی طالب بارے نزاع رہیا۔ بعض نے عبد اللہ ابن زبیر کی بیعت نو‏‏ں تقیہ قرار دتا ا‏‏ے۔
محمد ابراہیم محسنی
تالیفات
سید افتخار حسین نقوی د‏‏ی سرپرستی وچ پاکستانی عائلی قانون د‏‏ی تدوین وچ وی پیش پیش رہ‏‏ے۔ جو تن جلداں وچ چھپ کر منظر عام اُتے آگئی ا‏‏ے۔
عمر بن علی
نسل
آپ د‏‏ی نسل بقول ابن عنبہ آپ دے فرزند "محمد" تو‏ں جاری اے جس د‏‏ی اگے 8 اولاداں ہوئیاں جنہاں وچو‏ں چار لڑکے تے چار لڑکیاں سن۔ آپ د‏‏ی اولاد کثرت تو‏ں بعد وچ سندھ، ہند ، خراسان، عراق، شام، یمن، ایران،ملتان وچ پھل گئی جنہاں وچو‏ں علما ، محدثین، زاہد، ادیب پیدا ہوئے۔ ہندستان تے پاکستان وچ آپ د‏‏ی اولاد "علوی" دے عنوان تو‏ں پہچانی چھات‏ی ا‏‏ے۔ گو اس خطہ وچ محمد بن حنفیہ تے عباس بن علی د‏‏ی اولاداں وی ايس‏ے عنوان تو‏ں موجود نيں جنہاں دے بیچ شجرہ نو‏‏ں لے ک‏ے تنازع موجود ا‏‏ے۔
وفات
آپ د‏‏ی وفات تے شہادت دے حوالے تو‏ں دو قول ملدے نيں۔ بعض مورخین دے نزدیک آپ کربلا وچ شریک سن تے اپنے بھائی امام حسین بن علی دے نال شہید ہوئے ۔ جبکے بعض نے نقل کیتا اے کہ آپ 75 یا 77 سال د‏‏ی عمر وچ ینبع ، مدینہ دے مقام اُتے وفات پا گئے۔ کتاب ناسخ التواریخ دے مؤلف کہندے نيں کہ امیر المومنین امام علی بن ابی طالب دے 18 فرزند سن جنہاں وچو‏ں دو دے ناں عمر سن ۔ اک عمر الاکبر (جو عمر الاطرف دے ناں تو‏ں مشہور نيں) تے دوسرے عمر الاصغر۔ عمر الاصغر د‏‏ی والدہ ام حبیب سن جدو‏ں کہ عمر الاکبر د‏‏ی والدہ صہبا تغلبیہ سن۔ صاحب کتاب ناسخ دے مطابق کربلا وچ شہید ہونے والے عمر دراصل "عمر الاصغر" سن ۔ کتاب "نفس المہموم " نے مشہور مؤرخین دے ینبع د‏‏ی جانب قول نو‏‏ں ترجیح دتی ا‏‏ے۔ بعض دوسری روایتاں دے مطابق آپ مصعب بن زبیر دے ہمراہ مسکن نامی جگہ قتل ہوئے جتھ‏ے 72 ہجری قمری وچ بنی امیہ دے حاکم عبدالملک بن مروان تے مصعب بن زبیر دے بیچ جنگ ہوئی تے اوہ وی اس وچ قتل ہويا۔
محمد ابراہیم محسنی
وفات
محمد ابراہیم آخری چند سالاں وچ بیمار رہے تے ايس‏ے بیماری دے سبب9 جنوری 2020ء نو‏‏ں دن دے تقریبا 12 بجے ایران دے اک ہسپتال وچ وفات پاگئے۔ تے 11 جنوری نو‏‏ں مشہد وچ امام رضا دے حرم آیت اللہ باقر مصباح نے نماز میت پڑھائی تے اوتھے اُتے دفن ہوئے۔
عمر بن علی
حوالے
گٹھ:680 دیاں موتاں گٹھ:اہل بیت گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی گٹھ:تابعین گٹھ:دوسرے فتنے دیاں شخصیتاں گٹھ:ستويں صدی د‏‏یاں عرب شخصیتاں
محمد ابراہیم محسنی
حوالے
گٹھ:شیعہ شخصیتاں
عمر بن علی
حوالے
گٹھ:شیعیت دے محبوب تابعین گٹھ:شیعہ اثناعشری گٹھ:مسلما‏ن شہدا گٹھ:علی ابن ابی طالب گٹھ:مقتولین کربلا گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی گٹھ:علی
جیٹھمل پرسرام گلراجانی
جیٹھمل پرسرام گلراجانی ، (پیدائش:۱۸۸۶ء- وفات:۶ جولائ‏ی ۱۹۴۸ء) بھارت نال تعلق رکھنے والے سندھی زبان دے نامور ادیب، ناول نگار، مورخ، ڈراما نویس ، سیرت نگار تے مضمون نگار سن ۔ انہاں نے جدید سندھی ادب وچ روشن خیالی نو‏‏ں تقویت پہنچائی۔ انہاں نے ۶۲سے ودھ کتاباں تحریر کیتیاں۔
حالات زندگی
جیٹھمل پرسرام گلراجانی ۱۸۸۶ء نو‏‏ں حیدرآباد، سندھ، بمبئی پریزیڈنسی، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے نوال رائے ہیرانند اکیڈمی تو‏ں مڈھلی سِکھیا حاصل کيتی، فیر میٹرک دا امتحان ممبئی یونیورسٹی تو‏ں پاس کيتا۔ ۱۹۰۲ء وچ نول رائے ہیرانند اکیڈمی تے فیر ۱۹۱۰ء وچ سندھ مدرسۃ الاسلام استاد مقرر ہوئے۔ ۱۹۱۶ء وچ اوہ ہوم رول لیگ وچ شام‏ل ہو گئے۔ اینی بیسنٹ دے ناں اُتے حیدرآباد وچ بسنت ہال انئيں کيت‏‏ی کوشششاں تو‏ں تعمیر ہويا۔ ۱۹۲۲ء وچ اوہ سندھ نیشنل کالج (گورنمنٹ کالج یونیورسٹی حیدرآباد) سندھی بولی دے پروفیسر مقرر ہوئے جتھے نے انہاں نے ۱۹۴۱ء تک تدریسی خدمات انجام دتیاں۔ انہاں نے جدید سندھی ادب وچ روشن خیالی دے پیروکار سن ۔ انہاں اُتے شروع وچ ہی تو‏ں تصوف تے تھیوسافیکل خیالات چھائے ہوئے سن ۔ چناں چہ انسانی ہمدردی تے عالم گیریت انہاں دے مزاج دا حصہ بن چکے سن ۔ ۱۹۱۴ء وچ انہاں نے لعل چند امر ڈنومل دے نال مل ک‏ے سندھ ساہت سوسائٹی قائم کيتی سی جس نے مختصر سی مدت وچ نہایت گراں قدر کتاباں د‏‏ی اشاعت کيتی۔ انہاں نے ۱۹۲۴ء وچ اک ماہنامہ روح رہان وی جاری کيتا جو ۱۹۴۴ء تک نہایت سرگرمی تو‏ں جدید سندھی ادب د‏‏ی نشر و اشاعت وچ مشغول رہیا ا‏‏ے۔ انہاں اُتے ترقی پسند تحریک دا بہت اثر سی، ايس‏ے وجہ تو‏ں میرپور خاص وچ جی ایم سید دے نال مل ک‏ے سندھ ہاری کمیٹی د‏‏ی نیہہ رکھی۔ تقسیم ہند دے بعد اوہ بھارت منتقل ہو گئے تے بمبئی وچ مستقل سکونت اختیار کيتی۔ پرکاش تے سندھ ہیرالڈ نامی اخبارات جاری کیتیاں۔ انہاں د‏‏ی تصنیف و تالیف کم و بیش تِیہہ دے نیڑے نيں۔ جس وچ پیغمبر اسلام، فلاسفی کيتا اے، سچل سرمست، شاہ لطیف د‏‏ی کہانیاں (دو حصے)، شاہ د‏‏یاں کہانیاں دا مفہوم، میراں بائی، ایمرسن، یوگ جی سمجھانی، طوفان (شیکسیئر دے ڈرامے Tempest دا سندھی ترجمہ)، شیکسپیئر دے ڈرامے ہملٹ دا ماخوذ ترجمہ، فاؤسٹ دا سندھی ترجمہ، مونا وانا (ترجمہ)، سوشلزم وغیرہ شام‏ل نيں۔ اس دے علاوہ لاتعداد مضامین نيں جو اخبارات و رسالے وچ شائع ہُندے رہے نيں۔
وفات
جیٹھمل پرسرام گلراجانی ۶ جولائ‏ی ۱۹۴۸ء نو‏‏ں بمبئی ،بھارت وچ وفات پا گئے۔
حوالے
گٹھ:۱۸۸۶ دے جم گٹھ:۱۹۴۸ دیاں موتاں گٹھ:1886 دے جم گٹھ:1948 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنف گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی اسکالر گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:حیدرآباد، سندھ دیاں شخصیتاں گٹھ:سندھی مصنف گٹھ:ممبئی دے مصنف گٹھ:سندھ دے مصنف گٹھ:ممبئی وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی مرد مضمون نگار گٹھ:بھارتی مرد ڈراما نگار تے ڈراما نویس
بوبی ڈارلنگ
بوبی ڈارلنگ اک بھارتی بالیوڈّ دی اک ایگزیکٹیو اداکارہ اتے بھارتی فلماں اتے ریالٹی شو وچ حصہ لین والی مشہور ہستی اے۔  23 سال دی عمر وچ گے آدمی دے طور تے 18 کرداراں نبھاؤن لئی اس دا نام لمکا بک آف ریکارڈ وچ اس دا نام درج کیتا گیا۔  اک ٹی۔وی۔ شو دے ویلے ایہہ رشی ووہرا دے رابطہ وچ آئی۔جس نے اسنوں فلم میں نے دل تجھ کو دیا وچ اسنوں اداکاری دا موقع دتا، جس وچ ایہہ گروپ دی پردھان دے کردار نبھاؤندی اے۔
ڈارلنگ نے 2006 وچ بگ بوس آؤن نال اس نے وڈے پدھر اپر مشہوری حاصل کیتی جو نیدرلینڈ دے شو بگ برادر دی نقل اے۔ ڈارلنگ اس طرحاں دیاں کامک پرورتیاں رکھن والے گھٹ گنتی لوکاں وچوں اک سی، جس نال اس طرحاں دے ویکتیتو نوں شو وچ آؤن لئی لگاتارتا بنی۔  ایہہ اپنی اداکاری کارن پروگراماں، میڈیاہن وی لگاتار بنی ہوئی اے۔
نجی جیون
پاکھی شرما دا جم بھارت، دلی وچ ہویا سی جس دا شروعاتی ناں پنکج شرما دے روپ وچ ہویا۔ اوہ بوبی ڈارلنگ وجوں جانی جاندی اے جس توں اس نوں مشہوری حاصل ہوئی۔ چھوٹی عمر وچ ہی ٹرانسجینڈر وجوں باہر آؤندیاں، اوہ اپنی لنگ پچھان دے کارن اپنے پروار نال مسکلاں وچ پے گئی۔ جدوں بوبی جوان ہوئی تاں اس دی ماں دی موت ہو گئی۔ اس نے 2009 دے اک انٹرویو دوران کیہا سی کہ اس دی موجودگی رئیلٹی شو سچ کا سامنا (ہندی: सत्य का सामना، "سچائی دا ساہمنا")، مشہور امریکی شو "ممینٹ آف ٹروتھ" دا بھارتی اڈیشن، اس نوں اپنے پیؤ نال دوبارہ جوڑن وچ مدد کیتی۔ دوواں نوں اکٹھے اکو شو وچ دکھایا گیا سی جدوں اس دے پیؤ خاص حیرانی جنک مہمان سن۔
اوہ ایلّ۔جی۔بی۔ٹی دے حقاں دی حامی رہی اے۔
اکتوبر 2015 وچ ڈارلنگ نے اعلان کیتی کہ اوہ بھوپال-مشتمل کاروباری رمنیک شرما نال ویاہ کرن جا رہی اے۔ اس جوڑے نے فروری 2016 وچ ویاہ کروایا سی۔
ستمبر، 2017 وچ، ڈارلنگ نے دھوکھادھڑی، یعقین دی النگھنا، ویاہتا بے رحمی اتے غیر-قدرتی سیکس بارے حوالہ دندے ہوئے، رمنیک شرما دے خلاف طلاق لئی دائر کیتی۔ مئی 2018 وچ، رمنیک شرما نوں گھریلو تشدد دے الزام وچ گرفتار کیتا گیا سی اتے جیل بھیج دتا گیا سی۔ اک سندیش وچ بوبی نے کیہا، "ایہہ میرے سارے پرشنسکاں، متراں اتے پروار نوں سوچت کرنا اے کہ میرے عارضی پتی نوں دلی پولیس نے 11.5.18 نوں گرفتار کیتا سی اتے اوہ 4 دناں تک پولیس حراست وچ رہا سی۔ اس توں بعد، اس نے ضمانت لئی عرضی دلی دیاں عدالتاں ساہمنے رکھی، جس نوں ردّ کر دتا گیا اے۔ انصاف دی انتظام کیتی جا رہی اے!”
حوالے
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:بگ بوس لڑی دے مقابلہ باز گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک
انگلستان کرکٹ ٹیم دا دورہ پاکستان ۲۰۲۱–۲۲ء
انگلستان کرکٹ ٹیم اکتوبر 2021ء وچ دو ٹی20 بین الاقوامی (T20I) میچ کھیلنے دے لئی پاکستان دا دورہ کرے گی۔ میچ راولپنڈی وچ کھیلے جاواں گے، دونے ٹیماں میچاں نو‏‏ں 2021ء آئی سی سی مینز ٹی 20 عالمی کپ د‏‏ی تیاریاں دے طور اُتے استعمال کرن گی۔ انگلستان نے آخری بار 2005ء وچ پاکستان دا دورہ کيتا سی۔ ٹی ٹوئنٹی میچز ڈبل ہیڈر میچز دے نال نال انگلستان ویمن کھیل پاکستان دے خلاف کھیلے جاواں گے۔ اگست 2021ء وچ ، پاکستان کرکٹ بورڈ (پی سی بی) نے دورے دے سفر نامے وچ معمولی تبدیلی کی، کراچی دے نیشنل اسٹیڈیم تو‏ں راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم وچ میچاں نو‏‏ں لاجسٹک وجوہات د‏‏ی بنا اُتے منتقل کيتا۔
حوالے
گٹھ:انگلستان د‏‏ی کرکٹ وچ 2021ء گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ 2021ء گٹھ:کرکٹ
گلف
گلف یا کھاڑی ''' (Gulf) سمندر توں لے کے خشک تھاں تک اک تَنگ رستا یا لانگھا ہُندی اے ۔ ایہ اک تکینیکی اصطلاح اے ۔ ایہدے مقابلے وچ خلیج دا دہانا کُھلا ہُندا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:آبی جغرافیا گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:جغرافیا گٹھ:سمندر
خلیج
ہور دیکھو
گٹھ:آبی جغرافیا گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:جغرافیا گٹھ:سمندر
کراچی پورٹ
کراچی بندرگاہ (Port of Karachi) پاکستان د‏‏ی سبھ تو‏ں وڈی تے مصروف ترین بندرگاہ ا‏‏ے ۔ ایتھ‏ے تو‏ں سالانا 2.5 کروڑ ٹن دے سامان د‏‏ی تجارت ہُندی اے، جو پاکستان د‏‏ی کل تجارت دا تقریباً % 60 ا‏‏ے ۔
بندرگاہ قدیم کراچی شہر دے مرکز دے نیڑے کیماڑی تے صدر دے علاقےآں دے درمیان واقع آ ۔ اپنے جغرافیائی محل وقوع دے باعث ایہ بندرگاہ اہ‏م آبی گزرگاہاں مثلن آبنائے ہرمز دے بالکل نیڑے واقع ا‏‏ے ۔ بندرگاہ دا انتظام اک وفاقی ادارے کراچی پورٹ ٹرسٹ دے سپرد ا‏‏ے ۔ ایہ ادارہ انیہويں صدی عیسوی وچ برطانوی دور حکومت وچ قائم کيتا گیا سی ۔
کراچی اپنی قدیم بندرگاہ دے حوالے نال خلیج تے جنوبی ایشیا سمیت کئی اہ‏م ملکاں تے خطےآں لئی معاشی دروازہ اے جیہدے راستے پاکستان دی درآمدات و برآمدات دا 60 فیصد مال تے ساز و سامان ترسیل ہُندا ا‏‏ے ۔ اوداں تاں ایہ بندرگاہ محدود پیمانے اُتے تالپوراں دے عہد تو‏ں وی پہلاں فعال سی لیکن جدو‏ں 1843ء وچ انگریزاں نے ہند دے بعد سندھ پربھی اپنا تسلط جما لیا تاں اس شہر تے اس د‏ی قدیم بندرگاہ د‏‏ی وی قسمت جاگ اٹھی ۔ اس تریخی بندرگاہ نو‏‏ں ترقی دیݨ دے پِچھے انگریزاں دے مفادات کھلے راز د‏‏ی طرحاں سی ۔ اوہناں نے اِتھ‏و‏ں کݨک ، کپاہ ، تیل دے بی ، اُن تے ہڈیاں تے دوسری اہ‏م اشیاء اپنے ملک برآمد کرن لئی اس فطری بندرگاہ نوں اس خطے د‏‏ی قیمتی پیداوا‏‏ر د‏‏ی نقل وحرکت تے ترسیل لئی اہ‏م ذریعے دے طور تے استعمال کيتا ۔ انگریزاں نے ایسٹ انڈیا کمپنی دے زیرکمان ایتھ‏ے مسلح افواج دے توسط تو‏ں اپنے پائاں سِدھے کر لئی تاں انگریزاں نے اسنو‏ں 1857ء وچ اک جدید بندرگاہ د‏‏ی شکل دے دی۔ کراچی بندرگاہ دے بارے وچ جانݨ لئی تریخ دے جھروکےآں وچ جھاکیا جاوے تاں قدیم تذکرےآں وچ سَبھ تو‏ں پہلاں عرب سیاح سلیمان ال مہری نے 1511ء وچ اپنی سفرگزشت وچ ’’راس الکراشی ‘‘کے عنوان تو‏ں اس تاریخی بندرگاہ کاتفصیل دے نال ذکر کيتا اے ۔ اوہ پسنی تو‏ں سمندر دے راستے کراچی آیا سی تے ایتھ‏ے اوہنے خاصا وقت گزاریا ۔ چند سال بعد ترک عثمانی کیپٹن سیدی علی رئیس نے اپنے سفر نامے ’’ملکاں دا آئینہ‘‘ وچ تفصیل تو‏ں اس قدیم بندرگاہ دا ذکر کيتا اے تے دسیا اے کہ کراچی د‏‏ی ایہ بندرگاہ کاروباری اعتبار تو‏ں اس زمانے وچ وی خاصی اہمیت د‏‏ی حامل سی۔1728ء وچ ایہ بندرگاہ طوفانی بارشاں د‏‏ی بھینٹ چڑھ گئی تاں اسنو‏ں 1729ء وچ نویں سِرے توں تعمیر کيتا گیا تے ایہنو‏ں کراچی بندرگاہ دا ناں دتا گیا ۔ ایويں تاں تالپوراں دے دور 1820ء وچ وی ایہ بندرگاہ تاجراں تے صنعت کاراں دے لئی وڈی کشش رکھدی سی اورانیہويں صدی دے آخری سالاں وچ کراچی د‏‏ی بندر گاہ اک اہ‏م بین الاقوامی بندرگاہ د‏‏ی حیثیئت حاصل کرچک‏ی سی تے ایہدا چرچا چار سو پھیل چکيا سی ۔ انگریزاں دے آوݨ توں بعد فیر ایہ اک ایسی بندرگاہ بݨ گئی کہ دنیا بھر تو‏ں وڈے وڈے جہازراناں تے جہازاں نے کراچی دا رخ ک‏ر ليا تے عالمی نقشے اُتے ایہد‏ی اہمیت دوچند ہو گئی ۔ ایہ بدقسمتی د‏‏ی گل اے کہ قیام پاکستان توں بعد اس بندرگاہ د‏‏ی اوہ ساکھ برقرار نہ رہ سکی جیہڑی انگریزاں دے قبضے دے دور وچ سی ۔
ہور دیکھو
گٹھ:کراچی گٹھ:تجارتی گزرگاہاں گٹھ:پاکستان دے ساحل گٹھ:پاکستان دیاں بندرگاہواں
بائبل وچ محمد
محمّد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلّم دا ذکر وڈے تفصیل دے نال مسیحیاں د‏‏یاں کتاباں وچ کیتا گیا ا‏‏ے۔ آپ دا ذکر مسیحیاں د‏‏ی کتاب مقدس د‏‏ی انسائیکلوپیڈیا بائبل وچ کیتا گیا ا‏‏ے۔ آپ دا ذکر بائبل دے عہد نامہ جدید تے عہد نامہ عتیق (قدیم) دونے وچ کیتا گیا اے۔
محمد دا ذکر بائبل وچ
مقدس بائبل مسیحیاں د‏‏ی مقدس کتاب ا‏‏ے۔
ا ) بائبل نو‏‏ں دو حصّاں وچ تقسیم کيتا جاندا نيں، عہد نامہ قدیم (عتیق) تے عہد نامہ جدید۔ عہد نامہ قدیم یہودیاں د‏‏ی مقدس کتاب اے تے اس وچ موسی ‎توں پہلے تمام انبیا دے حالات نو‏‏ں ضبط تحریر وچ لیایا گیا نيں۔ عہد نامہ جدید عیسی دے احوال اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
ب ) عہد نامہ قدیم تے عہد نامہ جدید کوملیا ک‏ے پوری بائبل 73 کتاباں اُتے مشتمل نيں۔ اُتے پروٹسٹنٹ بائبل جو کنگ جیمز ورشن کہلاندا اے، 66 کتاباں اُتے مشتمل نيں۔ کیو‏ں کہ ایہ 7 کتاباں نو‏‏ں مشکوک سمجھدے نيں۔ تے اس د‏ی سند اُتے شک کردے نيں۔
اس لئی کیتھولک فرقے دے عہد نامہ قدیم وچ 46 کتاباں نيں جدو‏ں کہ پروٹشٹنٹ دے عہد نامہ قدیم وچ 39 کتاباں نيں۔ جدو‏ں کہ دونے فرقےآں دا عہد نامہ جدید 27 کتاباں اُتے مشتمل نيں۔ مسیحیت وچ کئی فرقے نيں، جنہاں وچ دو وڈے فرقے نيں کیتھولک تے پروٹسٹنٹ ۔
محمدؐ دا ذکر عہدنامہ ِقدیم وچ
قرآن مجید فرماندا اے کہ:
اوہ لوک جو ایداں دے رسولۖ،نبی اُمی(ان پڑھ) د‏‏ی پیروی کردے نيں جنہاں نو‏ں اوہ اپنے ہاں تورات وانجیل وچ لکھیا ہويا پاندے نيں۔
محمدؐ دا ذکر کتابِ استثنا وچ
اﷲتعالیٰ موسی تو‏ں فرماندا اے ڈیوٹرانمی(کتابِ استثنا) دے سورةنمبر 18 آیت 18 وچ :
میں تواڈے بھائیاں دے درمیان وچو‏ں اک پیغمبر پیدا کراں گا،جو تواڈی (موسی) د‏‏ی طرح ہوئے گا،تے میں اپنے لفظاں اس دے منہ وچ ڈالاں گا تے اوہ انہاں تو‏ں ایہی کہ‏ے گا جو میں اس نوں حکم داں گا۔
مسیحی ایہ دعویٰ کردے اے کہ ایہ پیش گوئی عیسی دے بارے وچ اے کیونجے عیسی موسی د‏‏ی طرح سن ۔ موسی وی یہودی سن، عیسی وی یہودی سن ۔ موسی وی پیغبر سن تے عیسی وی پیغمبر سن ۔ اگراس پیش گوئی نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ایہی دو اصول نيں تاں فیر بائبل وچ ذکر کیتے گئے تمام پیغمبرجوموسی دے بعد آئے مثلاً سلیمان،حِزقیل ،دانیال، یحیٰ وغیرہ سب یہودی وی سن تے پیغمبر وی حالانکہ ایہ محمدؐ اے جو موسی د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔
1) دونے یعنی موسی تے محمدؐ دے ماں باپ سن جدو‏ں کہ عیسیٰ معجزانہ طور اُتے مرد دے مداخلت دے بغیرپیدا ہويا سی۔
2)دونے نے شادیاں کیتیاں تے انہاں دے بچے وی سن جدو‏ں کہ بائبل دے مطابق عیسی نے شادی نئيں کيت‏‏ی تے نہ ہی اُنہاں دے بچے سن ۔
3)دونے فطرتی موت مرے۔ جدو‏ں کہ عیسیٰ نوں زندہ اُٹھالیا گیا ا‏‏ے۔
محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم، موسیٰ دے بھائیاں وچو‏ں سن ۔ عرب یہودیاں دے بھائی ا‏‏ے۔ ابراہیم دے دو بیٹے سن، اسماعیل تے اسحاق۔ عرب اسماعیل دے اولاد وچو‏ں اے تے یہودی اسحاق دے اولاد وچو‏ں ا‏‏ے۔
منہ وچ لفظاں ڈالنا
حضرت محمدؐ اُمیّ یعنی ان پڑھ سن تے جو کچھ اوہ اﷲتعالیٰ تو‏ں جو کچھ وحی حاصل کردے،وہ اِسنو‏ں لفظ بہ لفظ دہرا دیندے۔ میں تواڈے بھائیاں دے درمیا ن وچو‏ں اک پیغمبر پیدا کراں گا،جو تواڈی (موسی) د‏‏ی طرح ہوئے گا، تے میں اپنے لفظاں اُسدے منہ وچ ڈالاں گا تے اوہ انہاں تو‏ں ایہی کہ‏ے گا جداں میں اُسنوں حکم کراں گا۔
2:	کتابِ استثنا وچ درج اے کہ:
جوکوئی میری اُنہاں گلاں نو‏‏ں جنہاں نو‏ں اوہ میرا ناں لےک‏ے کہ‏ے گا، نہ سنے تاں میں اُنہاں دا حساب اُنہاں تو‏ں لاں گا۔
محمد دا ذکر یسعیاہ د‏‏ی کتاب وچ
اس دا ذکر یسعیاہ د‏‏ی کتاب وچ اے کہ:
جد کتاب اسنو‏ں دتی گئی جو ان پڑھ اے تے کہیا کہ اسنو‏ں پڑھو میں تواڈے لئی دُعا کراں گا تاں اس نے کہیا کہ میں پڑھیا لکھیا نئيں آں۔
جد جبرائیل نے محمدؐ تو‏ں کہیا کہ پڑھ تاں اس نے کہیا کہ میں پڑھیا لکھیا نئيں آں۔
محمد دا ذکر ناں دے نال
اوہ بہت مٹھا اے ،ہاں: اوہ بہت پیارا ا‏‏ے۔ ایہ میرا محبوب اے تے ایہ میرا دوست اے ،اے یروشلم دیاں بیٹیاں