cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
برسر عام رضاعت
تائیوان
نومبر 2010ء تو‏ں عوامی رضاعت قانون (Public Breastfeeding Act) برسر عام رضاعت دے حق نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کردے آیا ا‏‏ے۔ اس دے نال ہی دُدھ پلانے دے کمرے وی بنائے گئے نيں تاکہ نجی نوعیت برقرار رکھی جا سک‏‏ے تے گرم پانی تے بجلی د‏‏ی سربراہی نو‏‏ں یقینی بنایا جا سک‏‏ے۔ ماں دے بچےآں نو‏‏ں دُدھ پلانے دے حق وچ مداخلت د‏‏ی صورت وچ جرمانے وی متعین کیتے گئے نيں۔ قومی محل عجائب گھر تو‏ں اک دُدھ پلانے والی ماں نو‏‏ں 18 جولائ‏ی 2012ء نو‏‏ں باہر نکالنے دے بعد کئی تائیوانی مصنفاں غضبناک ہوئے گئے سن، مبینہ طور اُتے بے عزت کرنے والا ملازم تے اس دے آجر، دونے اُتے 6000 نويں تائیوانی ڈالر دا جرمانہ عائد ہويا ہوئے تقریبًا 200 ریاستہائے متحدہ دا ڈالر دے مساوی سی، جداں کہ محکمہ صحت، تائپے شہری حکومت نے دعوٰی کيتا سی۔ مگر عجائب گھر نے اس فیصلے دے خلاف اپیل د‏‏ی سی۔
فرانس
برسر عام رضاعت قانونًا جائز تے عمومًا تسلیم شدہ اے ۔
جرمنی
بنیادی قانون برائے وفاقی جمہوریہ جرمنی دے دوم پیرا تے دفعہ 6 د‏‏ی رو تو‏ں ایہ گنجائش موجود اے کہ "بچےآں د‏‏ی دیکھ ریکھ تے انہاں د‏‏ی پرورش والدین دا بنیادی حق اے " جدو‏ں کہ بیرا 4 "گنجائش فراہ‏م کردا اے کہ ہر ماں سماج نو‏‏ں تحفظ تے اس د‏ی دیکھ ریکھ کرے"۔
اطالیہ
اطالیہ وچ برسر عام رضاعت کافی عام اے تے اسنو‏ں کئی لوک تسلیم کر چک‏‏ے نيں۔
نیدرلینڈز
ڈچ قانون دے مطابق جدو‏ں اک ملازمہ اپنے شیر خوار بچے نو‏‏ں دُدھ پلیانا چااے، تب آجر اُتے زچگی دے پہلے نو مہینے دے بعد تک اک مناسب رضاعتی کمرا فراہ‏م کرنے دا پابند اے تے اسنو‏ں ملازمہ کم دا 25% وقت اس طرح بااجرت صرف کرنے د‏‏ی گنجائش دینا ہوئے گا کہ دُدھ پلانے یا اپنے دُدھ نو‏‏ں خارج کرنے دا موقع ملے۔ نو مہینےآں دے بعد آجر نو‏‏ں رضاعت د‏‏ی شرائط د‏‏ی تکمیل دا ذمے دار اے (جداں کہ مقررہ وقفے، رضاعت دے کمرے، محفوظ ماحول، وغیرہ) مگر آجر رضاعت یا دُدھ دے خارج کرنے دے وقت دے لئی پیسے دینے دا پابند نئيں ا‏‏ے۔
ناروے
برسر عام رضاعت عام تے غیر متنازع اے ۔
ہسپانیہ
برسر عام رضاعت قانونی تے بہت زیادہ قبول کردہ وی اے ۔
مملکت متحدہ
برسر عام رضاعت (ریستوران، کیفے، کت‏ب خانے، وغیرہ) نو‏‏ں جنسی امتیاز قانون 1975ء دے تحت تحفظ حاصل اے انہاں گنجائشاں دے نال جو اشیا، سہولتات یا خدمات دے تحت مذکور نيں۔ جے کوئی بچہ چھ مہینے تو‏ں کم عمر دا اے تاں ماں نو‏‏ں 2008ء د‏‏ی اک ترمیم د‏‏ی وجہ تو‏ں ہور تحفظ حاصل اے، جو اس دے مادرانہ حقوق د‏‏ی پاسپانی کردا ا‏‏ے۔ اس قانون اُتے مساویانہ قانون 2010ء نو‏‏ں فوقیت دتی گئی اے جو ایہ واضح کردا اے کہ کسی کاروبار نو‏‏ں اس عورت دے نال امتیاز نئيں برتنا چاہیے جو کسی وی عمر دے بچے نو‏‏ں بر سر عام دُدھ پلا رہی ہوئے۔ اک عورت دے ساتھی نو‏‏ں وی اس قانون دے تحت تحفظ حاصل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:رضاعت گٹھ:برہنگی
لسوڑا
لسوڑا اک وڈے پتیاں والا درخت اے۔ ایہدے اُتے جیہڑا پھݪ لگدا اے اوہ اندروں لیسدار ہُندا اے ایس لئی ایہدا ناں لسوڑا اے ۔ ایہ جنوبی ایشیا دا درخت اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:والپتے گٹھ:بوٹے گٹھ:رکھ گٹھ:درخت
ویلر کاؤنٹی،نیبراسک
ویلر امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
ہاکوداتے
ہاکوداتے جاپان دا اک شہر اے ۔
گٹھ:جاپان دے شہر
ٹپنے چوۓ
ٹپنے چوۓ کترے ددپلانے دا اک ٹبر اے۔ ایہ پچھلے دو پیراں تے کھلو کے چھالاں ماردے نیں اگے ول۔ ایہناں دیاں 50 ونڈاں نیں۔
بارلے جوڑ
Dipodidae
بخش سیلوانه
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:لہندے آذربائیجان دیاں تحصیلاں
fa:‎ بخش مرکزی شهرستان سیلوانه
سلیم شہزاد
سلیم شہزاد اک پاکستانی صحافی سی اوہ بدیسی اخباراں لئی لکھدا سی۔ 31 مئی 2011 نوں اونوں اسلام آباد توں اغوا کرکے منڈی بہاالدین چ رج کے مار کٹ کے قتل کردتا گیا۔ میڈیا تے لوکاں دے رولا پان تے پاکستانی سرکار نے اودے قاتلاں دی کھوج لان لئی اک کمیشن بنایا گیا اے۔
مینوپو تانا دارو نیشنل پارک
مینوپو تانا دارو نیشنل پارک انڈونیشیا دا اک نیشنل پارک اے۔
گٹھ:انڈونیشیا دے نیشنل پارک
لبانہ سکھ
لبانا سکھ، لبانا برادری دے اوہناں لوکاں نوں کیہا جاندا اے، جہناں نے سکھ دھرم اپنایا سی۔ سکھ دھرم اپناؤن توں پہلاں ایہہ لوک ہندو اتے تہذیبی لوک-دھرم دا پالن کردے سن۔ سکھ لبانیاں دی وڈی آبادی پنجاب وچ رہندی اے۔ لبانا نوں لبانا، لوبانا، لوانا اتے لوہانا نال وی لکھیا جاندا اے۔
رعایتی طور تے، لبانا شبد دو شبداں دے جوڑ توں بنیا دسیا جاندا اے، لون: جس دا مطلب اے لون اتے ونج: جس دا مطلب اے وپار۔ ماضی وچ، سارے سکھ لبانے مال دی ڈھوآ-ڈھوائی دا کم اتے وپار کردے سن، پر سماں پیندے زیادہ تر لبانیاں نے کرسانی دا کم شروع کر دتا اتے ذمیندار بن گئے۔
سکھ دھرم دا اثر اتے پرورتن
شرومنی کمیٹی ولوں شائع گرمتِی پرکاش مطابق لبانا لوح اتے بانا دے میل نال بنیا اے، مطلب فوجی وردی پہنن والا اتے اس مطابق گرو ہرگوبند اتے گرو گوبند سنگھ دی فوج وچ سیوا کرن والے لبانے اکھوائے۔ گرو نانک اپنے گرمتِی پرچار دورے دوران بہت سارے لبانے وپاریاں نوں ملے اتے گرمتِ رستہ سانجھا کیتا۔ گرمتِ فلسفے نے لبانے وپاریاں نوں متاثر کرنا شروع کیتا جس صدقہ اوہ سکھ بن گئے۔ گرو صاحبان نال متعلق لبانے، گرو کولوں سنیاں گلاں دیش-ودیساں دے لوکاں نال سانجھیاں کردے رہندے سن۔ سکھ راج اتے سنگھ سبھا لہر دوران بہت سارے لبانے سکھ ہو گئے۔
مڈھلا سکھ اتہاس
بھائی بالا جنمساکھی مطابق گرو نانک نے شمالی اداسی دوران، لون دے اک وپاری نوں ملے اتے سنتوکھی ہون دی سکھیا دتی۔ ہیٹھ لکھے نام سکھ اتہاس وچ مشہور ہن۔:
بندہ بہادر اتے سکھ راج
نہیں خرچ اب ہمرے پاس۔ آوے خرچ یو کری ارداس۔ آئے لبانے لگ گئی لار۔ دیو دسوندھ ان کئی ہزار۔ سوؤ بندے آئی اگے دھریو۔ کرے ارداس بندے ہیٹھ فریو۔
حوالے
گٹھ:لبانا گٹھ:پنجابی لوک
ننٹینڈو کمپنی
ننٹینڈو کمپنی کمپیوٹر گیماں بنان والی اک کمپنی اے ۔
گٹھ:کمپیوٹر گٹھ:پروگرامنگ
گیم بوائے ایڈوانس
بوائے ایڈوانس کمپیوٹر گیماں بنان والی کمپنی ننٹینڈو کمپنی دی بنائی اک کمپیوٹر گیم اے ۔
گٹھ:کمپیوٹر گٹھ:کمپیوٹر گیماں
یارک کاؤنٹی،نیبراسک
یارک امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
لبانہ
لبانا دکھنی ایشیائی جاتی اے، جس دے جی روائتی طور اتے مال دی ڈھوآ-ڈھوائی کرن والے وپاری ہن اتے ہن زیادہ تر کسان اتے ذمیندار بن گئے ہن۔ پنجاب دے کھیتر وچ زیادہ تر لبانے سکھ ہن اتے گھٹ گنتی وچ ہندو جاں مسلمان ہن۔ بھارت دے راکھوانکرن پربندھ وچ لبانے "ہور پچھڑے طبقہ" مطلب او۔بی۔سی۔ کیٹیگری وچ آؤندے ہن۔
ایہہ وی ویکھو
٭ سکھ لبانا
چک 7 ای بی
چک 7 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
الاس پروو نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:انڈونیشیا دے نیشنل پارک
بہائی سنوت
بہائی سنوت بہائی مت دا کیلنڈر اے اسدی شروعات 1844ء وچ ہوئی سی ۔ گٹھ:کیلنڈرگٹھ:بہائی مت
بخش مرکزی شهرستان ارومیه
ایہہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے   شہرستان ارومیہ  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:لہندے آذربائیجان دیاں تحصیلاں
امیہ مسیت حلب
امیہ مسیت حلب شام چ اک پرانی تریخی مسیت اے۔ ایہ 715 وچ ولید بن عبدالملک دے ویلے بنن لگی۔ ۔ ترکاں نے اپنے ویلے ایدے چ وادے کیتے۔ 15 اکتوبر 2012 نوں شامی فوج نے مسیت نوں ساڑدتا۔ ایس مسیت دا 1090 نوں بنیا مینار 24 اپریل 2013 نوں بشار الاسد دی شامی فوج نے توڑ دتا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:بنو امیہ گٹھ:مسیتاںگٹھ:شام دیاں مسیتاںگٹھ:عبادت گاہاں
آرمینی ٹپنا چوآ
آرمینی ٹپنا چوآ ٹپنے چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
الکتراز جزیرہ
الکتراز جزیرہ  اک امریکی جزیرہ اے ، جتھے امریکہ نے خطرناک مجرماں لئی اک جیل بنائی س۔ ۔
چک 369 ٹی ڈی اے
369 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
الکتراز جزیرہ
تریخ
1963 وچ الکتراز جزیرہ وچّ بنائی جیل بند کر دتی گئی۔ اس وچّ امریکہ دے خطرناک مجرم رکھے جاندے سن تے اوہناں وچوں کئیاں نے جیل وچوں بھجن دی کوشش وی کیتی سی، جس بارے اک عالیشان فلم وی بنائی گئی سی۔
گٹھ:جزیرےگٹھ:امریکہ
چک 369 ٹی ڈی اے
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
مصر دی لڑائی (658)
مصر دی لڑائی مصر چ 658 چ عمرو ابن العاص تے علی دے گورنر محمد بن ابی بکر دے وشکار ہوئی۔ ایدے چ معاویہ دے کمانڈر عمرو ابن العاص نوں جت ہوئی۔
کیوں ہوئی
خلیفہ عثمان نوں مدینہ چ قتل کرن تے اودے قاتلاں نوں ناں پھڑن تے عرب مسلماناں چ پھوٹ پے گئی۔ خلیفہ علی نے کسے عدالت چ ایناں قاتلاں نوں انصاف دے کٹہرے چ ناں لیاندا تے ہور اگے ایناں قاتلاں دی سرپرستی کیتی ایس گل تے عرب مسلمان علی دے خلاف ہوگۓ۔ پیغمبر اسلام دی ٹبری عائشہ تے ہور صحابیاں نے نیاں دی مانگ کیتی۔ نیاں ناں لبن تے بصرہ عراق کول انصاف منکن والے عرباں تے یلی دیاں فوجاں وشکار اونٹھ والی لڑائی ہوئی۔ ایس دے مگروں شام دے عرب مسلمان سردار معاویہ نے وی نیاں دی مانگ کیتی ایس گل تے صفین دی لڑائی ہوئی جیہڑی بنا نتارا رئی۔ ایدے چ مسلماناں دیاں دونوں ٹولیان نے صلح تے امن ل‏ی اک ثالثی کمیٹی بنائی۔ ثالثی کمیٹی نے علی نوں راج توں لا دتا پر علی نے اپنی ہی منی ہوئی کمیٹی دے فیصلے نوں ناں مندیاں ہویاں راج چھڈن تون منکر ہو گیا۔ مصر چ علی نے اپنے مترۓ پتر محمد بن ابی بکر نوں گورنر بنا کے پیجیا۔
لڑائی
علی دے ثالثی تے راج نوں چھڈن توں ناں کرن تے مصر نوں اپنے ہتھ چ لین تے اوتھے محمد بن ابی بکر نوں اپنا کورنر بنان تے شام دے عرب مسلمان سردار نے اپنے کمانڈر عمرو ابن العاص نوں 6000 فوج نال مصر ٹوریا۔ عمرو ابن العاص نے محمد بن ابی بکر نوں پھڑ لیا۔ محمد بن ا بی بکر تیسرے خلیفہ عثمان دے قتل چ وی رلیا سی ایس لئی اونوں عمروبن العاص نے قتل کردتا۔ مصر علی ہتھوں نکل کے معاوہ کول آگیا۔ ایس تون پہلے عمروبن العاس ای اوہ صحابی سی جینے مصر تے عرب مسلمانان ولوں مصر تے پہلی واری مل ماریا سی۔
ہور ویکھو
گٹھ:عرب دی تریخ گٹھ:لڑائیاں گٹھ:جنگاں گٹھ:تریخ اسلام
اتلا ٹپنا چوآ
اتلا ٹپنا چوآ ٹپنے چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
برطانوی فوج
برطانوی فوج توں مراد برطانوی سلطنت دی فوج اے جس وچ بعد وچ برطانیہ دے مل مارے علاقےآں خاص کر ہندستان تے پنجاب دے لوک شامل ہوئے، ہن ایہ برطانوی فوج  دیس برطانیہ دی فوج نوں آکھیا جاندا اے.
گٹھ:برطانیہ گٹھ:فوج
بالوران نیشنل پارک
بالوران نیشنل پارک انڈونیشیا دا اک نیشنل پارک اے۔
کنڈیلا چوآ
کنڈیلا چوآ اک ناپ دا دد پلان والا جانور اے۔ ایدے پنڈے تے بچاؤ لئی کنڈے ہوندے نیں۔ اے چوۓ نال رلدا اے۔ اے رات ویلے شکار کرن لئی بار نکلدا اے۔ اے دنیا تے کئی تھاوانواں تے ریندا اے
بارلے جوڑ
Jeżowate Erinaceidae Їжакоподібні
ساگواچے کاؤنٹی
ساگواچے امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کولوراڈو دیاں کاؤنٹیاں
ناروے دے ضلعے
ناروے نوں تھلویں ناپ تے راج کرن لئی صلعیاں چ ونڈیا گیا اے۔ ناروے چ ضلعے نوں (Fylke) کیندے نیں۔ ناروے نوں 20 ضلعیاں ونڈیا گیا تھلے اینان دی لسٹ دتی گئی اے۔
Административное деление Норвегии 挪威行政區劃
جوہان گوٹلِب فِشٹ
جوہانن گوٹلیب فِشٹ (19 مئی 1762 – 27 جنوری، 1814)، جرمن فلسفی سی جو جرمن وچاردھارا وجوں جانے جاندے اس فلسفی تحریک دا اک بانی بن گیا سی، جس نوں امانوئیل کانت دیاں اصولی اتے نیتک لکھتاں توں ترقی یافتہ کیتا گیا سی۔ ہال ہی وچ، دارشنکاں اتے ودواناں نے سوے-فکر جاں سوے-جاگروکتا دی نیچر دے بارے اسدی مولک سوجھ دے کارن پھشت نوں اک اہم فلاسفر دے طور تے ستکارنا شروع کر دتا اے۔ پھشت تھیسس-اینٹیتھیسس-سنتھیسس دی شروعات کرن والا وی سی، اک وچار جہڑا کہ اکثر غلطی نال ہیگل دا کہہ دتا جاندا اے۔ ،اس توں پہلاں ڈیکارٹ اتے کانٹ دی طرحاں، پھشت انترمکھتا اتے فکر دی مسئلہ توں راغب سی۔ پھشت نے سیاسی فلسفے دیاں رچناواں وی لکھیاں؛ جرمن قوم پرستی دے بانیاں وچوں اک دے طور تے وی اسدی مشہوری اے۔
جیونی
فِشٹ دا جم رامیناؤ، اتری لستیا وچ ہویا سی۔ اک ربن بنکر دا پتر، اوہ کسان خاندان توں سی جو کہ اس کھیتر وچ کئی پیڑھیاں توں رہِ رہا سی۔ پروار اپنی نیکی اتے پوترتا لئی آنڈھ-گوانڈھ وچ مشہور سی۔ جوہانن گوٹلیب دے پیؤ، کرشچیئن پھشت نے اپنے رتبے توں کجھ اپر ویاہ کیتا سی۔ ایہہ سجھاء دتا گیا اے کہ جو وی تھوڑی بہت بے صبری پھشت دے سارے جیون دوران اس دے سبھا وچ ملدی سی اوہ اسنوں اسدی ماں توں وراثت وچ ملی سی۔
جوان پھشت نے اپنے پیؤ توں سکھیا دی مول ادھار حاصل کیتے۔ اس نے چھوٹی عمر توں ہی کمال دی اہلیت دکھائی، اتے ایہہ پینڈوآں وچ اس دی وکار دے کارن سی کہ اسنے اس نالوں کتے چنگی سکھیا حاصل کیتی جنی دا موقع اس نوں ملنا سی۔ کہانی پرچلت اے کہ اک دہات دا اک زمیدار پھریہرر وون ملٹز مقامی پادری دا پربچن سنن لئی بہت دیر نال پہنچیا۔ لیکن، اس نوں دسیا گیا کہ گوانڈھ وچ اک بچہ سارا پربچن نوں اکھر اکھر دوہرا سکدا اے۔ نتیجے وجوں، بیرن نے اس لڑکے نوں اپنی سرپرستی وچ لے لیا، جسدا مطلب اے کہ اسدی ٹیوشن دا بھگتان اوہ کریگا۔
بخش مرکزی شهرستان تکاب
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:لہندے آذربائیجان دیاں تحصیلاں
چوآ
چوآ اک نکے ناپ دا دد پلان والا جانور اے۔ اے رات نوں کھان پین لئی بار نکلدا اے۔
Garri
کنڈیلے چوۓ دا رپھڑ
کنڈیلے چوۓ دا رپھڑ اک کعانی اے جینوں جرمن فلسفی شوپنہائر نے لکھیا تے ایہ اوہدی اک کتاب وچ 1851 وچ چھپی۔ ایس کعانی نال انسانی ساکاں یا رشتیاں نون سمجن دی کوشش کیتی گئی اے تے نیڑے ہون نال انساناں دے آپسی رپھڑاں نوں دسیا گیا اے۔۔
ایس کعانی وچ کنڈیلے چوۓ پالے توں ڈردے ہوۓ نیڑے نیڑے ہوندے نیں تاں جے اک دوجے دی گرمی نال پالے ہتھوں مرن توں بچ سکن۔ پر جدوں اوہ نیڑے آگۓ تے اک دوجے دے پنڈے دی گرمی  نال اوکھا ویلہ لنگ گیا تے اوناں دے پنڈے تے لگے ہوۓ کنڈے اوناں نوں چبن لگ گۓ۔ اوناں نوں مجبوری نال اک دوجے توں پرے ہونا پیا۔ اوہ اکدوجے دے نیڑے رہن دی لوڑ نوں تے چوکھے نیڑے ہون نال اک دوجے نوں چبن دے رپھڑ نوں سمج گۓ۔ اوناں نوں ایہ سوکھا لگیا جے اک دوجے توں کج دور رہن تاں جے اک دوجے دی گرمی وی لبے تے اک دوجے دے کنڈیاں توں وی بچ سکن۔
ایس فلسفیانہ کعانی چ کنڈیلے چوۓ انسان نیں جیہڑے اک دوجے توں دور نئیں رہ سکدے پر اوناں فطرت ایسی اے جے اک دوجے چوکھا نیڑے ہون تے اک دوجے نوں نقصان دیندے نیں۔
ایہ کعانی جرمن فلسفی شوپنہائر نے 1851 وچ لکھی۔ اینوں فیر نفسیات گروسگمنڈ فرائیڈ نے 1921 وچ اک آرٹیکل دے تھلے لکھیا۔ اے کعانی اک عام بندے دے دوجے لوکاں نال ملنی دے رپھڑ نوں دسدی اے۔ کنڈیلے چوۓ دا رپھڑ انسان دے گوڑے ساک دا رپھڑ اے انسان دوجیاں نال چنگے جذبات تے نیڑے ہون دے باوجود اک دوجے لئی نقصان دا وی سبب ہوندا اے۔ شوپنہائر ایدا حل  بچ بچا کے رہن تے اک دوجے توں کح دوری دے ساک دی وکالت کردا اے۔
رلدی پنجابی اکھان
شوپنہائر دی کعانی اک پنجابی اکھان وچ وی دسی جاسکدی اے:
چلاس دے وسطی حجری آثار
چلاس جو اک شہر دا ناں اے قدیم زمانے وچ پورے ضع دا ناں سی ۔ اک چٹان اُتے چھیويں صدی عیسوی وچ اس دا ناں ’ شیلا واندا ‘ ملیا ا‏‏ے۔ جس دے سنسکرت وچ معنی چٹاناں دا علاقہ دے نيں۔ ایہ دریائے سندھ دے نال آباد ا‏‏ے۔ دریائے سندھ وچ ہاں چھوٹے ندی نالاں دے نال حجری انسان دے آثار ملے نيں۔ ایہ جتنی وی کندہ کاری کيتی گئی اے، پتھر دے وڈے وڈے تودےآں اُتے کيتی گئی اے ۔
وسطی حجری دور د‏‏ی تصویراں اک ہی ٹیکنک یعنی وڈی کہری کھڈی ہوئی ہوئیاں نيں تے مرور ایام تو‏ں انہاں اُتے سیاہی چڑھ چک‏ی اے یا انہاں اُتے سبز کائی جم چک‏ی ا‏‏ے۔ بعد د‏‏ی تصوریراں د‏‏ی کندہ تصوراں ایادہ موٹی لکیرں نيں ۔
تریخ تاں پہلے وچ وسطی حجری انسان د‏‏ی بنائی ہوئی ایہ تصویراں جو اس نے کسی نوک دار اوزار تو‏ں بنائی نيں۔ ایہ اک طرف حقیقت پسندانہ تے مشاہدے د‏‏ی گہرائی نو‏‏ں ثابت کردیاں نيں تے دوسری طر انہاں وچ تخیل د‏‏ی رنگ آمیزی وی نظر آندیاں نيں۔ بشتر تصویراں دو مضوعات جانور تے انسان اُتے نيں۔ بشتر تصویراں وچ شکار نو‏‏ں موضع بنایا گیا ا‏‏ے۔ اس دے سماجی زندگی د‏‏ی وی ترجمانی کيتی گئی ا‏‏ے۔ جانوراں د‏‏ی تصویراں زیادہ حقیقت پسندانہ نيں تے انہاں نو‏‏ں کسی نہ کسی حرکت د‏‏ی حالت وچ دیکھایا گیا ا‏‏ے۔ البتہ انسانی شکلاں صرف خاکہ د‏‏ی حد تک نيں تے زیادہ پھرپور تاثر پیدا نہں کرسکن۔ چاں کہ اکثر و بشتر تصویراں دا موضع شکار اے تے انہاں تصویراں وچ کدرے وی زراعت د‏‏ی نمائندگی نئيں ا‏‏ے۔ اس لئی کہیا جاسکدا اے کہ انہاں دا بیشتر ذریعہ معاش شکار سی ۔
ایتھ‏ے انسان دے بنائی ہوئے اوزار دے علاوہ کوئی تے چیز دستیاب نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ اس طرح پورے علاقے وچ کسی غار تو‏ں انسان د‏‏ی رہائش دے کوئی آثار نئيں ملے نيں۔ ڈی ڈی کوسامی دا خیال اے برصغیر وچ تریخ تاں پہلے وچ انساناں نے غاراں نو‏‏ں رہائش دے لئی یورپ د‏‏ی نسبتاً کم اہمیت ا‏‏ے۔ چلاس دا وسطی حجری دور دا انسان پہاڑی جنگل وچ کھلا پھردا سی تے دریائے سندھ تے ہور ندی نالاں دے کنارے جانوراں دا شکار کردا سی ۔ بہر حال ایہ یقنی اے ہو پہاڑی شگافاں تے چٹاناں دے تھلے پناہ ضرور لیندا ہوئے گا۔ کیو‏ں کہ اس قسم د‏‏ی رہائش د‏‏ی ثبوت ملے نيں۔ اس طرح د‏‏ی رہائش گاہاں تو‏ں مختلف قسم دے حجری اوزار ملے نيں۔ انہاں وچ کچھ سوئے، چاقو تے اسی قسم د‏‏ی چیزاں شامل نيں۔ کچھ عمودی کھرچنیاں وی ملی نيں۔ کچھ وڈے ٹکڑے وی ملے نيں۔ لیکن باقیدہ قسم دے تیر دے پھل کدرے نئيں ملے نيں۔ ڈاکٹر دانی دا خیال اے ایہ درمیانی حجری دور دے اوزار نيں تے انہاں دا زمانہ500 ق م تا 3000 ق م اے ۔
تصویراں تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ انہاں نے کتے تے بھیڑاں نو‏‏ں پالتو بنالیا سی ۔ ایہ عام طور اُتے آخری دور تو‏ں وابستہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ لیکن چلاس دے لوک جدید حجری دور تو‏ں تعلق نئيں رکھدے سن بلکہ وسطہ حجری دور تو‏ں انہاں دا تعلق سی ۔ اس طرح اک تصویر وچ اک کوہان والے بیل د‏‏ی تصویر تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ انہاں دے تعلقات وادی سندھ دے لوکاں تو‏ں وی سن ۔ کیو‏ں کہ ایہ جانور پہاڑی نئيں ا‏‏ے۔ انہاں انساناں د‏‏ی مرغوب غذا بکری تے مار خور دا گوشت سی ۔ کیو‏ں کہ انہاں دونے جانوراں د‏‏ی تصویر اکھٹی ملی نيں۔ مار خور دے سینگ ماضی قریب وچ انہاں د‏‏ی قبراں اُتے رکھے جاندے سن ۔
تصویرں وچ ملنے والے جانورں وچ قدیم پہاڑی بکریاں، بارہ سنگھا، بھیڑ، لومڑی، عقاب وی اُتے پھیلائے ہوئے تے چکور وی نيں۔ ایہ جانوراں د‏‏ی تصویراں اس گل دا ثبوت نيں کہ سطی حجری انسان ایتھ‏ے طویل عرصہ تک رہیا ا‏‏ے۔ اوہدی گزر بسر شکار اُتے سی تے درختاں تے خوراک دے دوسرے ذرائع دا کوئی ثبوت نئيں ملیا ا‏‏ے۔ مگر کوسامبی دا کہنا اے اس دور دے انسان اپنے غلہ تے پھل جمع کرنے دے لئی جانوراں د‏‏ی کھل استعمال کردے سن ۔ جو زیادہ عرصہ محفوط نئيں رہندیاں نيں۔ اس لئی اس قسم دا ثبوت ملنا محال ا‏‏ے۔ چلاوہدی تصویراں وچ ہتھ تے پیراں دے خاکے وی ملے نيں۔ انساناں دے اکثر خاکے ملے نيں لیکن بعض جگہ پورے انسان د‏‏ی شبہی بنائی گئياں نيں۔ انہاں نصویراں وچ اکثر جگہ انہاں د‏‏ی جنس واضح نئيں اے تے اکثر کسی کم وچ مصروف دیکھائے گئے نيں۔ ایہ زیادہ تر شکار د‏‏ی تصوراں نيں جس وچ تنہا تے اجتماعی طور اُتے شکار کردے ہوئے دیکھایا گیا۔ اک جگہ لوکاں نو‏‏ں دائرے وچ دیکھایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ غالباً رقص ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس تو‏ں خاندان وجود وچ نئيں آیا تاں فیر وی اجتماعیت دا تصور پیدا ہوچکيا سی ۔ کئی تصویراں وچ تے سن ۔
وسطحی انسان نے اسلحہ د‏‏ی تصویریرں بنائی نيں انہاں وچ تیر کمان مرکزی حثیت رکھدا ا‏‏ے۔ تیر اکثر چھلے اُتے چڑھا ہويا ا‏‏ے۔ تیر دا پھل پتھر دا بنیا ہویا دیکھایا گیا اے تے ایہ چپٹا تے نوکدار ا‏‏ے۔ ظاہر اے شکار انہاں دا واحد ذریعہ معاش سی تاں اس وچ مرکزی کردار تیر کمان دا ہی ہو سکدا اے سی ۔ جو کھرچنیاں ملی نيں انہاں تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ جانوراں د‏‏ی باقیدہ کھل اتاری جاندی سی تے لوک کھل نو‏‏ں تن دھانپنے دے بطور تہمد یا دھوندی استعمال کردے سن ۔ انساناں د‏‏ی تصویراں وچ اکثر ٹانگاں دے درمیان دم لٹکٹی نظر آندی ا‏‏ے۔ بظاہر ایہ کہیا جاسکدا اے کہ ایہ عریاں مرد د‏‏ی تصویر ا‏‏ے۔ لیکن بعض تصویراں وچ عورتاں د‏‏ی چھات‏ی نمایاں نيں۔ انہاں وچ وی ایسی ہی دم لٹکٹی نظر آ رہی ا‏‏ے۔ اس طرح کافی جگہاں اُتے مرد د‏‏ی عریاں تصویر بنائی گئی ا‏‏ے۔ اس وچ مرد دا عضو لٹکتے دیکھایا گیا اے ۔
اک تصویر وچ اک پہاڑی بکرا ا‏‏ے۔ اس دے سامنے زمین اُتے مستطیل جال بنیا ہویا ا‏‏ے۔ جس وچ ہر خانے وچ نکتے دیکھائے گئے نيں۔ ہو سکدا اے ایہ شکاری گڑھے دے منہ اُتے رکھے نرسلاں دا نمونہ پیش کردا ہو، جس وچ جانور نو‏‏ں گرانا مقصود ہوئے۔ اک تصویر وچ نرسلاں دا جنگلہ دیکھایا گیا ا‏‏ے۔ جنگلے د‏‏ی ساخت اوہی اے جو اج کل دے مالی پھلوایاں وچ پھُلاں د‏‏ی بیل چڑھانے دے لئی بنا‏تے نيں ۔
بعض تودےآں اُتے ہتھ پیر د‏‏ی تصویراں بنائی گئياں نيں۔ ہتھ دے خاکہ وچ انگوٹھا ہمیشہ سجے طرف دیکھاگیا ا‏‏ے۔ گویا اسيں کھلی ہوئی ہتھیلی نو‏‏ں دیکھ رہے نيں۔ اس دا اک مطلب تاں ایہ اے کہ ہتھ د‏‏ی ہتھیلی نو‏‏ں پتھر اُتے رکھ کر ہتھ تے انگلیاں دے گرد نشان لگایا گیا ا‏‏ے۔ اس دے بعد اس نشان نو‏‏ں ہور کھود کر ہتھ دا نقشہ بنایا گیا۔ پتھر دے اُتے رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اندر د‏‏ی جگہ دھنسی ہوئی معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ اس صورت وچ ایہ کبھے ہتھ د‏‏ی نقل ا‏‏ے۔ اک ہتھ د‏‏ی شکل جگہ جگہ ملد‏ی ا‏‏ے۔ کدرے دونے ہتھو‏ں د‏‏ی تصویر یکجا نئيں ملد‏ی ا‏‏ے۔ اس طرح پیر دا وی نقشہ کئی جگہ ملدا ا‏‏ے۔ ہر چٹان اُتے اک پیر دا نقشہ نئيں ملدا اے، کدرے دو نئيں۔ اس وچ وی پیر نو‏‏ں کھدا نئيں صرف خاکہ بنایا ا‏‏ے۔ کھدا نئيں اے جس وچ انگلیاں دے لئی اک نشان لگایا گیا ا‏‏ے۔ ہتھ دے نشان نو‏‏ں اس دور دے انسان دے دستخط سمجھنا چاہیے۔ اس طرح پیر دا مطلب اے کہ اوہ انسان ایتھ‏ے رہائش پزیر اے ۔
ہتھ پیراں د‏‏ی تصویراں دے علاوہ پورے انسان د‏‏ی تصویراں ملدیاں نيں۔ انساناں دے اکثر تصویری خاکے نيں۔ کدرے کدرے پوری شبیہ نو‏‏ں دیکھایا گیا ا‏‏ے۔ انہاں وچ مرد تے عورتاں وی نيں۔ لیکن زیادہ شکلاں تذکیر و تانیت دیکھیا نے تو‏ں قاصر نيں۔ انہاں وچ تمام انساناں نو‏‏ں کسی نہ کسی کم وچ مصرف دیکھایا گیا۔ زیادہ تر شکار د‏‏ی تصویراں نيں۔ اک اکیلا آدمی یا دو آدمی مل ک‏ے مختلف سمتاں تو‏ں تیر کمان تو‏ں کسی جانور دا شکار ک‏ر رہ‏ے نيں۔ زیادہ لوک مل ک‏ے اجتماعی شکار ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اک تصویر وچ لوک اک وڈے دائرے وچ دو تے تن آپس وچ ہتھ پھڑ کر گھوم رہے نيں نئيں۔ اک ڈرمائی صورت د‏‏ی تصویر ا‏‏ے۔ جس وچ دو سانپ اک آدمی نو‏‏ں ڈس رہے نيں تے اوہ کبھے ہتھ تو‏ں بچے نو‏‏ں اٹھائ ہوئے چلا رہیا ا‏‏ے۔ دور تو‏ں اک آدمی چھلانگ لگیا کر اوہدی مدد نو‏‏ں آنا چاہندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ظاہر ہُندا کہ خاندان وجود وچ نئيں آیا سی مگر اوہدی صورت حال پیدا ہوچک‏ی سی۔ اک تصویر وچ اک عورت نو‏‏ں دو سانپ ڈس رہے نيں۔ لیکن عورت نے دو بچےآں نو‏‏ں اٹھا ک‏ے اک نو‏‏ں سجے تے دوسرے نو‏‏ں کبھے کندھے اُتے بٹھا رکھیا اے ۔ اک تصویر وچ غالباً اک عورت لیٹی ہوئی ا‏‏ے۔ جس دے بال چہرے اُتے پئے ہوئے۔ دونے بازو پھیلے ہوئے نيں۔ ہتھیلیاں وی پھیلی ہوئیاں نيں۔ دونے لتاں آپس وچ جڑی ہوئیاں نيں۔۔ پیر د‏‏ی ایڑیاں آپس وچ ملی ہوئیاں نيں تے پنجے باہر نو‏‏ں مڑے ہوئے نيں۔ اوہدی چھاتیاں لٹکدی نظر آ رہی نيں۔ اوہدی کبھے بغل تو‏ں سانپ نکلیا جا رہیا ا‏‏ے۔ ڈاکٹر دانی دا کہنا اے کہ ایہ مرد اے تے ناگ دیوت‏ا اے یا دریا دیوت‏ا ا‏‏ے۔ لیکن ایہ افزائیش د‏‏ی دیوی وی ہوسکدی ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ بعد د‏‏ی نويں حجری دور د‏‏ی دیوی ماں د‏‏ی سفالاں مورتیاں تو‏ں اوہدی شکل جزوئی طور اُتے ملد‏ی ہوئی اے ۔
شکار دے موضع اُتے بہت ساریاں تصویراں نيں۔ انہاں تصویراں وچ جانوراں دا شکار کردے ہوئے دسیا گیا۔ انہاں جانوراں وچ بکری، مارخور بارہ سنگھاہ تے دوسرے جانور شامل نيں۔ اکثر تصویراں وچ کتا وی نال ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے لوکاں نے کتے نو‏‏ں پالتو بنالیا سی ۔ انہاں تصویراں سانپاں د‏‏ی کثرت ا‏‏ے۔ اکثر سانپاں نو‏‏ں ڈستا ہويا دیکھایا گیا ا‏‏ے۔ اس طرح اک تصویر وچ اک بھیڑ سانپ نال جنگ کردی ہوئی دیکھادی گئی اے ۔
کچھ تصاویر ایسی نيں جو انساناں دے آپس دے تعلقات د‏‏ی طرف اشارہ کردیاں نيں۔ کچھ اجتماعی شکار تے اجتماعی کھیل د‏‏ی تصویراں نيں۔ اک تصویر وچ اک مرد تے اک عورت اک جنگلے دے اندر نيں۔ اک وچ لیٹے ہوئے یا کھڑے نيں۔ مرد دا ععضو اک لکھیر د‏‏ی صورت وچ عورت د‏‏ی شرمگاہ تک جا رہیا ا‏‏ے۔ ایہ یقیناً مباثرت د‏‏ی تصویر اے تے جنگلے تو‏ں غالباً خلوت دا تصور پیدا کیتا گیا ا‏‏ے۔ اک تصویر وچ اک عورت تن اطراف د‏‏ی مستطیل وچ اے تے مرد نو‏‏ں کھلی جگہ تو‏ں داخل ہُندے ہوئے دسیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ شاید میاں بیوی د‏‏ی تصویرر ا‏‏ے۔ اک تصویر وچ دو انسان سان چل رہے نيں تے انہاں دے پِچھے انہاں دے قدماں دے نشان نيں۔ اکثر تصویراں وچ مرداں د‏‏ی تصویراں وڈی تے عورتاں د‏‏ی تصویراں چھوٹی بنائی گئی اے ۔
چلاس دا ایہ زمانہ انسان د‏‏ی شکاری زندگی دا زمانہ سی ۔ جس وچ اوہدی گزر بسر شکار اُتے ہُندی سی۔ لوکاں نو‏‏ں زندہ رہنے دے لئی سخت جدو جہد کرنی پیندی سی۔ اس لئی اوہ آپس وچ مل جل ک‏ے رہندے سن ۔ قدرت د‏‏ی سختیاں دے خلاف اوہ مشترکہ جدو جہد کردے سن تے اپنے آپ نو‏‏ں بے بس پا کر قدرت د‏‏ی مخالفانہ قوتاں نو‏‏ں شکست دینے دے لئی جادو دا سہارا لیندے سن ۔ جادو پتھر دے زمانے وچ سائنس د‏‏ی شروعات سی۔ یا ایويں کہنا چاہیے جادو سائنس دا موضوعی تصور سی ۔ اس سائنس د‏‏ی ناکامی دے بعد مذہب دا آغاز ہويا۔ جدو‏ں انسان جادو دے ذریعے فطرت د‏‏ی قوتاں نو‏‏ں تسخیر نئيں کرسکیہ تاں اس نے انہاں دے اگے سرجھکا دتا تے اوہدی رضائی جوئی د‏‏ی کوشش کرنے لگیا تے اس طرح مذہب دا آغاز ہويا۔
ماخذ
یحیٰی امجد۔ پاکستان دتی تریخ قدیم دور
1	اسلامی فقہ دے ماخذ 2
باہرلےجوڑ
گٹھ:آثار قدیمہگٹھ:پاکستان
برومو ٹنگر سمرو نیشنل پارک
برومو ٹنگر سمرو نیشنل پارک انڈونیشیا دا اک نیشنل پارک اے۔
بخش مرکزی شهرستان شاهین دژ
ایہہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے   شہرستان شاہین دژ (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
برومو ٹنگر سمرو نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:انڈونیشیا دے نیشنل پارک
بخش مرکزی شهرستان شاهین دژ
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:لہندے آذربائیجان دیاں تحصیلاں
چک 8 ای بی
چک 8 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
کوہقافی ٹپنا چوآ
کوہقافی ٹپنا چوآ ٹپنے چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
پرسپولیس ایف سی
thumb thumb پرسپولیس فٹ بال کلب (فارسی: باشگاه فوتبال پرسپولیس) اک مشہور ایرانی فٹ بال کلب اے، ایہہ تهران، ایران وکھے واقع اے۔ ایہہ آزادی.
باہری کڑیاں
گٹھ:فٹبال کلب گٹھ:فٹ بال
چک 370 ٹی ڈی اے
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
قبر اور خخبر (ناول)
قبر تے خخبر ابن صفى د‏‏ی عمران سيريز دا تیرھواں ناول ا‏‏ے۔
خلاصہ
جب سر سلطان دے قریبی دوست کرنل جوزف دا قتل ہوئے جاندا اے تاں سر سلطان عمران نو‏‏ں طلب کردے ني‏‏‏‏ں۔ کرنل جوزف دے جسم وچ اک خنجر پیوست ہُندا اے جو کدی ٹپ ٹاپ نائٹ کلب د‏‏ی اک رقاصہ ممی بیڈ فرڈ دا ہويا کردا سی۔
عمران ممی د‏‏ی قبر اُتے جاندا اے مگر کچھ خاص معلوم نئيں کر سکدا۔ اوہ سونياز کارنر جاندا اے تے سونيا تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ اوہ اسنو‏ں انہاں چھ آدمياں دے متعلق دسدی اے جنھاں نے پندرہ سال پہلے ممي بيڈ فورڈ نو‏‏ں زنا بالجبر دا نشانہ بنانے دے بعد اسنو‏ں قتل کرکے اس د‏ی لاش نو‏‏ں پھينک ديا سی۔
حالے عمران سونيا تو‏ں باتيں کر ہی رہیا ہُندا اے کہ پارکر نامی ايک آدمی کمرے وچ آندا اے تے عمران تو‏ں لڑ پڑدا ا‏‏ے۔ عمران اس دا تے سونيا دونے دا مار مار دے بھرکس کڈ ديتا اے تے انہاں دوناں نو‏ں بيھوش حالت ميں چھڈ ک‏‏ے چلدا بندا ا‏‏ے۔
جوليانا فٹزواٹر رابطہ قام کرکے ايکس ٹو يعنی عمران نو‏‏ں کرنل جوزف دے گھر ميں دريافت ہونے والے ايک خفيہ کمرے دے بارے ميں دسدی اے جتھ‏ے اُتے ياں لگدا اے جيسے کِس‏ے د‏‏ی زبردست جھڑپ ہوئی ہوئے۔
اِنّے وچ عمران نو‏‏ں فیاض تو‏ں اک ایداں دے آدمی دے بارے وچ پتا لگدا اے جو ممی د‏‏ی قبر اُتے دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ عمران اسنو‏ں آمادہ کردا اے دے اوہ اخبار وچ اس دا حلیا چھپوا دے۔
رات نو‏‏ں جدو‏ں عمران جوزف لاج تفتیش کررھا ہُندا اے تاں اسنو‏ں اک میز دے خفیا خانے تو‏ں انتہائی نازک نوئیت د‏‏ی حکومت‏ی دستاویزات ملدی ني‏‏‏‏ں۔ عمران اپنے باس سر سلطان نو‏‏ں انہاں دستاويزات دے بارے وچ فون اُتے دسدا اے تے اوہ اسنو‏ں فورا طلب کردے ني‏‏‏‏ں۔ عمران سر سلطان تو‏ں اگلواندا اے دے کس طرح انھاں نے اک نوجوان حسینا دے عشق وچ مبتلا ھو کر انہاں دستاویزات نو‏‏ں کھویا تے اوہ کتنا شرمندہ ني‏‏‏‏ں۔ اوہ دسدے نيں دے اس لڑکی دا ناں گلوریا کارٹر ا‏‏ے۔
اب عمران نو‏‏ں گلوریا د‏‏ی تلاش ھوندی اے کیونکے کاغزات وچو‏ں دہ کلاز غائیب ھوندے نيں جنھاں ڈھوندھنا سخت ضروری ہُندا ا‏‏ے۔ اخرکار عمران گلوریا تو‏ں مل بیٹھدا اے تے خوب اس دا ناک وچ دم کردا ا‏‏ے۔
جولیا ایکسٹو نو‏‏ں دسدی اے دے پارکر گلوریا دے نال دیکھیا گیا اے تے اس نے ادھا گھنٹا اس دے گھر دے اندر گزاریا ا‏‏ے۔ کیپٹن جعفری دسدا اے دے کارٹر گلوریا دے گھر تو‏ں نکلنے دے بعد سیدھا سونیاز کارنر گیا سی تے اوہ اوتھے رہندا وی ا‏‏ے۔ جوليا ايکسٹو نو‏‏ں بتاتي اے دے پارکر تے گلوريا دا منٹو پارک دے اندر جھگڑا ہوئے گيا ا‏‏ے۔ اِنّے ميں کيپٹن جعفري دا فون اندا اے تے اوہ خبر ديتا اے دے پارکر دا پيچھا کردے کردے اوہ چيري بلاسم کلب گيا سی جتھ‏ے اس نے پارکر نو‏‏ں گلوريا دے قتل دا منصوبا بنا‏تے ہوہے سنیا ا‏‏ے۔
عمران چھ بجے چيري بلاسم پہنچ جاندا اے تے گلوريا نو‏‏ں اس دے قتل دے منصوبے دا دس دے اس دا اعتماد حاصل کرنے کي کوشش کردا ا‏‏ے۔ گلوريا بڑي چالاکي تو‏ں شراب پينے کي اداکاري کرتي اے تے تھوڑي سي شراب چپکے تو‏ں اپنے بٹوے ميں رکھ دے عمران دے نال اپنے گھر اجاتي ا‏‏ے۔ جدو‏ں اوہ اپني بلی نو‏‏ں وہي شراب پلاتي اے تاں بلی تڑپ تڑپ کر مر جاتي ا‏‏ے۔ گلوريا ششدر رہ جاتي اے تے ہن اسنو‏ں عمران اُتے يقين ا ہي جاندا ا‏‏ے۔
عمران دے ضور دينے اُتے اوہ آخرکار خفيا دستاويزات دے بقيا دو کلاز بھي عمران دے حوالے ک‏ے ديتي ا‏‏ے۔ گلوريا تو‏ں مزيد معلوم ہُندا اے دے کرنل جوزف تے پارکر اصل ميں اکٹھے کم ک‏ر رہ‏ے سن تے پارکر نے انہيں تشدد دے دوران وچ غلطي تو‏ں جان تو‏ں مار ديا سی جدو‏ں دے اوہ صرف انہاں تو‏ں اوہ خفيا دستاويزات ہتھيانا چاہندا سی جو عمران نے کرنل جوزف دے گھر ميں اتفاقا ڈھونڈھ نکالي تھيں۔ کرنل جوزف انہاں چھ آدمياں ميں تو‏ں ايک سی جنھون نے ممي بيڈفورڈ دے نال زيادتي کي تھي۔ پارکر نے موقعے دا فايدہ اٹھانے دا سوچیا تے انہاں دے مردہ جسم ميں ممي بيڈفورڈ دا چاقو اس ليے گھونپ ڈالیا تاکے اوہ بقيا پنج آدمياں کوخوفزدہر کر سک‏‏ے تے اوہ اسنو‏ں رقوم ادا کردے رہيں۔
پارکر نو‏‏ں سونیاز کارنر اُتے گرفتار ک‏ر ليا جاندا ا‏‏ے۔ تے آخر ميں عمران گلوريا نو‏‏ں سر سلطان دے پاس لے جاندا اے تے اوہ انہاں تو‏ں انہاں نو‏‏ں دھوکھا دينے کي معافي مانگتی ا‏‏ے۔ اس طرح عمران سر سلطان نو‏‏ں بدنامي تو‏ں بچا ليتا اے تے ملک نو‏‏ں لاحق خطرہ وی ٹل جاندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1956ء دے ناول گٹھ:ابن صفی دے ناول گٹھ:ناول
پرانے مسلسل آباد شہراں دی لسٹ
ایشیا, لہندا
Continuous habitation since the Chalcolithic (or Copper Age) is vaguely possible but highly problematic to prove archaeologically for several سرزمین شامine cities (اریحا, جبیل, حلب, دمشق, صیدا and بیروت).
Cities became more common outside the زرخیز ہلال with the آہنی دور from about 1100 BC. The foundation of Rome in 753 BC is conventionally taken as one of the dates initiating Classical Antiquity.
حوالے
گٹھ:تریخ نال متعلقہ لسٹاں گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاں
وارث علی شاہ
حاجی حافظ سید وارث علی شاہ (हाजी वारिस अली शाह) یا سرکار وارث پاک (ہندی: सरकार वारिस पाक) (1817ء-1905ء) دیوا، بارہ بنکی توں تعلق رکھݨ والے اک صوفی بزرگ تے تصوف دے وارثیہ سلسلے دے بانی سن ۔ اوہناں نے زیادہ تر مغرب دا سفر طے کیتا تے بہت سارے لوکاں نے اوہناں دے صوفی سلسلے وچ شمولیت اختیار کیتی اوہناں دا مزار دیوا شریف، ضلع بارابنکی، بھارت وچ واقع اے۔
جم
اوہناں دا جنم 1232ھ بمطابق 1817ء نوں  ”دیوا شریف“ (موجودہ ضلع بارابنکی، اترپردیش، بھارت) وچ ہویا ۔
والد
اوہناں دے والد دا ناں سید قربان علی شاہ سی ، اوہناں دا مزار وی دیوا وچ واقع اے ۔
نہایت چھوٹی عمر وچ حاجی حافظ سید وارث علی شاہ نے مذہبی زندگی اختیار کرنا شروع کر دی تے اوہناں دی دین ول رغبت ودھدی گئی ۔ اوہ لڑکپن وچ حد توں زیادہ دین دی معلومات رکھدے سن تے لوک اوہناں نوں غیر معمولی عقل والا بچہ کہندے سن۔
مشغولیت
اوہ عبد الباری فرنگی محلی دے چنگے دوست سن۔
وفات
تساں  دا وصال 29 محرم الحرام 1323ھ بمطابق 5 اپریل 1905ء نوں   ہویا۔
صوفی سلسلہ
وارث علی شاہ دا تعلق تصوف دے قادریہ تے چشتیہ مکاتب فکر توں سی۔ اوہ روایندی چشتیہ سلسلے وچ سن، لیکن انہاں نے مزید آزاد خیال نظریات اپنائے تے اپنے پیروکاراں نوں  انہاں دے خود دے مذہب اُتے قائم رہنے دی چھوٹ دی۔ اوہ چھوٹی سی عمر وچ گولہ گنج، لکھنؤ (اترپردیش، بھارت) دے اک صوفی بزرگ سید خادم علی شاہ دے مرید ہو گئے۔ رشتے دے لحاظ توں خادم علی شاہ انہاں دے بہنوئی سن۔ تے انہاں دی وفات تک انہاں دے مرید و خلیفہ رہے۔ انہاں دی وفات دے وقت وارث شاہ دی عمر محض سولہ برس سی۔
حوالے
گٹھ:1817دے جم گٹھ:1905دیاں موتاں گٹھ:انیسویں صدی کے اسلامی مسلم علما گٹھ:انیسویں صدی میں اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:بارہ بنکی، اتر پردیش کی شخصیتاں گٹھ:بیسویں صدی کے مسلمان محققین اسلام گٹھ:بیسویں صدی میں اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:بھارتی صوفیاء گٹھ:بھارتی مذہبی رہنما گٹھ:صوفی مذہبی رہنما گٹھ:ہندوستانی صوفی اولیا
سان جوان کاؤنٹی، کولوراڈو
سان جوان امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
لیٹرم
لیٹرم آئرلینڈ دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:آئرلینڈ دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:آئرلینڈ
ضلع نورستان
ضلع نورستان افغانستان دے صوبہ نورستان دا اک ضلع سی ۔ جہڑا 2004 ضلع دوآب تے ضلع نورگرام چ ونڈ دتا گیا ۔
بخش مرکزی شهرستان سردشت
ایہہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے   شہرستان سردشت  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:لہندے آذربائیجان دیاں تحصیلاں
لمی پوچھلوالا ٹپنا چوآ
لمی پوچھلوالا ٹپنا چوآ ٹپنے چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
بارلے جوڑ
Sicista caudata
عرب سرما
عرب سرما 2014 وچ شروع ہويا سی تے عرب بہار دے بعد چار سال بعد ہويا سی۔ اس وچ خانہ جنگی ، بڑھدے ہوئے علاقائی عدم استحکا‏م ، عرب ملکاں دی معاشی تے آبادیات‏ی کمی ، تے نسلی مذہبی جنگاں شامل ني‏‏‏‏ں۔
2014 دے موسم گرما تک ، عرب سرما دے نتیجے وچ نیڑے چوتھائی ملین یا ڈھائی لکھ اموات تے لکھاں پناہ گزین ہوچکے سن ۔ شاید سب تو‏ں اہ‏م واقعہ دولت اسلامیہ عراق تے لیونت دا 2014 ء تو‏ں عروج سی۔
کیہ ہویا؟
چینی پروفیسر جانگ ویوی نے فرانس فوکیوما دے نال جون 2011 وچ ہونے والے اپنے مباحثے وچ سب تو‏ں پہلے "عرب موسم سرما" د‏‏ی پیش گوئی د‏‏ی سی۔ "مشرق وسطی دے بارے وچ میری سمیرے تو‏ں مینو‏ں ایہ نتیجہ اخذ کرنا پڑدا اے کہ مغرب نو‏‏ں زیادہ خوش نئيں ہونا چاہیدا۔ اس تو‏ں امریکی مفادات وچ بے پناہ پریشانی آئے گی۔ اسنو‏ں حالے دے لئی "عرب بہار" کہیا جاندا اے ، تے میرا اندازہ اے کہ جلد ہی مشرق وسطی وچ موسم سرما وچ تبدیل ہوجائے گا۔ "
2016 دے شروع وچ ، دی اکنامسٹ نے کہیا کہ سرما دا سلسلہ جاری اے تے "پہلے تو‏ں کدرے زیادہ خراب" ا‏‏ے۔
نتائج
مشرق وسطی تے افریقی مطالعات دے لئی موشے دایان سنٹر دے مطابق ، جنوری 2014 تک ، عرب سرما وچ عرب لیگ نو‏‏ں 800 بلین امریکی ڈالر لاگت آئے گی۔ 2014 وچ ، شام ، مصر ، عراق ، اردن تے لبنان وچ سولہ ملین لوکاں نو‏‏ں امداد د‏‏ی ضرورت د‏‏ی توقع کيتی گئی سی۔
امریکی یونیورسٹی بیروت دے مطالعے دے مطابق ، 2014 دے موسم گرما تک ، اک ملین دا اک چوتھائی مر گیا ، تے لکھاں مہاجر ہوئے۔
سیاسی کالم نگار تے کمنٹیٹر جارج ول نے کہیا کہ 2017 دے اوائل تک ، لیبیا وچ 30،000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے ، 220،000–320،000 شام وچ ہلاک ہوئے ، تے 4 لکھ مہاجرین تنہا شام د‏‏ی خانہ جنگی تو‏ں فرار ہوگئے سن ۔ کبھے|thumb|300x300px| شام شامی شہریاں دے لئی ترکی شام سرحد دے نیڑے اک ایسی جگہ جو شام د‏‏ی خانہ جنگی (2012) تو‏ں فرار ہونا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے گھراں تو‏ں محروم ہوگئے۔ افراتفری تے تشدد ا‏‏ے۔ اِنّے سارے لوک مشرق وسطی تے شمالی افریقہ تو‏ں یورپ چلے گئے ، ایہ یورپی تارکین وطن دے بحران دا نتیجہ ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، "کشتی دے لوک" ، جو کدی ویتناں دے کشتیاں وچ عام طور اُتے جانیا جاندا سی ، اکثر استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں وچ بحیرہ روم دے پار یورپی یونین فرار ہونے والے لیبیا یا تیونس تو‏ں آنے والے مہاجرین شامل ني‏‏‏‏ں۔ کچھ یورپی سیاستداناں نو‏‏ں خوف اے کہ مہاجر انہاں دے کنارے "سیلاب" ڈال سکدے ني‏‏‏‏ں۔ بہت سارے یورپی افراد اپنی قوماں د‏‏ی سرحداں اُتے پہنچنے والےآں دے انتظام وچ مدد دے لئی قوانین اُتے کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
عرب سرما گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:افریقا وچ 2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیا وچ 2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:عرب دی تریخ گٹھ:مشرق وسطی دی تریخ گٹھ:تصویر دا متروک پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:شمالی افریقا دی تریخ
گوننگ سیریمائی نیشنل پارک
گوننگ سیریمائی نیشنل پارک انڈونیشیا دا اک نیشنل پارک اے۔
میو
میو آئرلینڈ دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:آئرلینڈ دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:آئرلینڈ
سان مگوول کاؤنٹی
سان مگول امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع باغران
ضلع باغران افغانستان دے صوبہ ہلمند دا اک ضلع اے جسدا راجگڑھ باغران شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے
میراپی
میراپی انڈونیشیا دا اک نیشنل پارک اے۔
کازبیگ ٹپنا چوآ
کازبیگ ٹپنا چوآ ٹپنے چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
سجوک کاؤنٹی
سجوک امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
کازبیگ ٹپنا چوآ
بارلے جوڑ
Sicista caudata
سجوک کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:کولوراڈو دیاں کاؤنٹیاں
روزکومن
روزکومن آئرلینڈ دی اک کاؤنٹی اے۔
کلوچر ٹپنا چوآ
کلوچر ٹپنا چوآ ٹپنے چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
روزکومن
گٹھ:آئرلینڈ دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:آئرلینڈ
چک 371 ٹی ڈی اے
371 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
بخش مرکزی شهرستان ماکو
ایہہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے   شہرستان ماکو  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
چک 371 ٹی ڈی اے
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
بخش مرکزی شهرستان ماکو
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:لہندے آذربائیجان دیاں تحصیلاں
میرابابو
میرابابو انڈونیشیا دا اک نیشنل پارک اے۔
ضلع کجکی
ضلع کجکی افغانستان دے صوبہ ہلمند دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام کجکی شہر اے ۔
ضلع لشکرگاہ
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہلمند
بافیوس دی لڑائی
پس منظر
بازنطینی سلطنت دے زوال جدو‏ں کہ مصر تے شام وچ سلجوقی تے فاطمی سلاطین دے وچکار جاری دشمنی نے کائی قبیلے نو‏‏ں سلطنتِ عثمانیہ بننے وچ مدد کيت‏ی۔ جداں دے اسيں گذشتہ کئی تحریراں وچ اس گل کيتی وضاحت کرچکے نيں. کہ کس طرح کائی قبیلے دے سردار ارطغل نے اپنے قبیلے د‏‏ی خاطر خوب جدوجہد د‏‏ی تے ابھرتی ہوئی سلطنت د‏‏ی بنیاد پائی۔ 1281 عیسوی وچ ارطغل د‏‏ی وفات دے بعداس دا جانشین عثمان غازی قبیلے دا سردار بنا. اوہ وی اپنے والد دے نقش و قدم اُتے چلدے ہوئے اپنے مفتوحہ علاقےآں وچ وادھا کردا چلا گیا. ایتھ‏ے تک کہ 1299 عیسوی وچ اس نے اپنی علیحدہ ریاست دا اعلان کردتا تے خود پہلا سلطان بن گیا۔
1301 عیسوی وچ عثمانیاں نے نیکیا تے پروسا(برصہ) دا محاصرہ کيتا۔ اوتھ‏ے انہاں نے انہاں نے فصل د‏‏ی کٹائی نو‏‏ں روک دتا تے قحط د‏‏ی دھمکی دے ک‏ے نیکومیڈیا دے ساحلی شہر اُتے قبضہ کرلیا۔ 1302 عیسوی وچ بازنطینی شہنشاہ مائیکل (نہم) چھوٹی ریاستاں نو‏‏ں فتح کردے ہوئے میگنیشیا(اناطولیہ دے علاقے) وچ پہنچیا۔ عثمانیاں نے اِنّا وڈا لشکر پہلے کدی نا دیکھیا تھا. لہٰذا انھاں نے جنگ دا فیصلہ ترک کردتا لیکن مائیکل IX انہاں دا مقابلہ کرنا چاہندا اے. مگر اس دے جرنیلاں نے اسنو‏ں ایسا کرنے تو‏ں باز رکھیا۔ اس گل تو‏ں عثمانیاں د‏‏ی حوصلہ افزائی ہوئی تے اوہ میگنیشیا وچ اگے بڑھدے ہوئے نہایت ہی حکمتِ عملی تو‏ں مائیکل دے فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کرنے لگے۔ حالے تک باقاعدہ طور اُتے کوئی جنگ شروع نئيں ہوئی تھی. لیکن مائیکل د‏‏ی فوج منتشر ہونا شروع ہوگئی۔ مائیکل وی سمندر د‏‏ی طرف بھاگنے اُتے مجبور ہوگیا۔
جنگِ باپیوس
عثمانیاں دے لشکر نے بہادری تو‏ں مقابلہ کيتا تے بازنطینیاں نو‏‏ں میدان جنگ تو‏ں فرار ہونے اُتے مجبور کردتا۔ بازنطینی کمانڈر جارج موزالون نو‏‏ں نیکومیڈیا وچ واپس جانے اُتے مجبور کيتا تے ایويں عثمانیاں نو‏‏ں اک اہ‏م فیصلہ کن فتح ملی، جو مستقب‏‏ل وچ انہاں دی سلطنت د‏‏یاں سرحداں نو‏‏ں وسیع کرنے وچ بہت مددگار ثابت ہوئی۔ اس فتح دے بعد سلطنتِ عثمانیہ نو‏‏ں اک ریاست د‏‏ی تمام خصوصیات حاصل ہوگئياں تے فیر اوہ دنیا د‏‏ی اک عظیم سلطنت بن دے ابھری۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:1302 دیاں سرگرمیاں گٹھ:1302 ھے تنازعے گٹھ:ایشیا وچ 1302 گٹھ:بازنطینی سلطنت وچ 1300 دی دہائی گٹھ:بازنطینی عثمانی لڑائیاں گٹھ: صوبہ یالووا گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1302 گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخگٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاںگٹھ:جنگاں
ضلع برگ متال
ضلع برگ متال افغانستان دے صوبہ نورستان دا اک ضلع اے جسدا راجگڑھ برگ متال شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے
سلیگو
سلیگو آئرلینڈ دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:آئرلینڈ دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:آئرلینڈ
شاہ نواز خان
شاہ نواز خان مغل راج ولوں لہور دے گورنر زکریا خان دا پتر سی ، جسنے 1747 وچ لہور اُتے مل مار لیا سی ۔ گٹھ:لہور گٹھ:مغل سلطنت
الطائی ٹپنا چوآ
الطائی ٹپنا چوآ ٹپنے چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
کندھ
کندھ اِٹاں، وٹےآں، پتھراں یا کچی مٹی دی بݨی ہوئی آڑ ہُندی اے۔ جیہڑی کعر، پھلواڑی، حاطے یا کسے ہور عمارت دے آلے دوالے بݨائی جاندی اے۔
سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو
سمٹ امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
کندھ
ہور دیکھو
گٹھ:عمارتاں گٹھ:گھر
سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو
بارلے جوڑ
گٹھ:کولوراڈو دیاں کاؤنٹیاں
ضلع مندول
ضلع مندول افغانستان دے صوبہ نورستان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام مندول شہر اے ۔
کلیر
کلیر آئرلینڈ دی اک کاؤنٹی اے۔
بخش مرکزی شهرستان پیرانشهر
ایہہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے   شہرستان پیرانشہر   (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:لہندے آذربائیجان دیاں تحصیلاں
بلیک ڈیتھ دنگے
بلیک ڈیتھ دنگے 1349 جرمنی دے ایرفرٹ شہر وچ ہوئے دنگے سن جنہاں وچ تنّ ہزار یہودیاں نوں قتل کر دتا گیا۔
گٹھ:جرمنی دی تریخ
چِپکو تحریک
چِپکو تحریک  درختاں نوں کٹن توں بچاؤن لئی اوہناں نوں جپھیاں پاؤن والا گاندھی ازم نظریاتت ستیاگرہِ اتے عدم تشدد اتے مشتمل اک تحریک سی۔ جدید چپکو تحریک اگیترے '70 دے دہاکے وچّ اتراکھنڈ (جو ادوں اتر پردیش وچّ سی) دے گڑھوال علاقے وچّ گتی شیل جنگل-واڈھے خلاف جاگرکتا وجوں شروع ہویا۔ اس جدوجہد دی اہم واردات 26 مارچ، 1974 نوں ہوئی جدوں اتراکھنڈ دے چمولی ضلعے دے ہیموالگھاٹی دے رینی پنڈ دیاں عورتاں نے درخت وڈھن خلاف قدم چکے اتے راج دے جنگلات محکمے دی ٹھیکیداری نظام کر کے خطرے وچّ آئے رعایتی جنگلاتی حقاں نوں مڑ-حاصل کیتا۔ ایہناں کاروائیاں نے پورے علاقے وچّ سینکڑیاں عام لوکاں اتے ہوراں نوں راغب کیتا۔ '80 دے دہاکے تکّ ایہہ تحریک پورے بھارت وچّ پھیل چکی سی جس کر کے لوک-مزاج جنگلاتی نیتیاں بنن لگیاں اتے جسنے کھلے عام درختاں دی کٹائی اتے وندھیا اتے پچھمی گھاٹاں تکّ روک لا دتی۔ اجکلھ اسنوں گڑھوال دی چپکو تحریک دا پوروگامی اتے پریرنا-سروتنا منیا جاندا ہے۔
چپکو تحریک  دا اعلان-واکنا ہے-
کی نے جنگل دے اپکار، مٹی، پانی اتے بیار۔
مٹی، پانی اتے بیار، زندہ رہن دے ادھار۔
سنّ 1987 وچّ اس تحریک نوں سچا رزق انعام' (Right Livelihood Award) ملیا۔
اتہاس
چپکو تحریک ، جنگل سنبھال لہر دی بجائے مکھ طور تے اک روزی دی سرکھیا لہر سی، پر جلد ہی ایہہ بہت سارے مستقبل دے انوائرمنٹلسٹاں ، سارے جگ وچّ موسم روس لہراں اتے تحریکاں لئی اک ایکتا نقطہ اتے عدم تشدد روس لہراں لئی اک مثال بن گیا۔ ایہہ ادوں دی گلّ ہے جدوں مشکل ہی ترقی یاقتہ ملکاں وچّ کوئی موسمیائی تحریک سی۔ اتے اس دی سفلتا دا مطلب سی کہ ھنیا نے ترنت اس  غیرتشدد تحریک دا نوٹس لیا۔ کئی اجیہے ایکو-گروپاں نے اس توں پریرنا لئی جہناں نے جنگلاں دی تیز کٹائی نوں ٹھلھ پائی، نہت سوارتھ بے نقاب کیتے، موسم جاگروکتا ودھائی، اتے لوک طاقت دی سارتھکتا دکھائی۔ ہور وی وڈی گلّ اسنے بھارت وچّ موجود سول سماج نوں جھنجوڑیا۔ اتے اسنے قبائلی اتے حاشیے تے وچردے لوکاں دے مدعے اٹھاؤنے شروع کیتے۔ اتھوں تکّ کہ اک چوتھائی صدی بعد، انڈیا ٹوڈے نے نویں بھارت دے 100 نرماتیاں دی لسٹ وچّ چپکو تحریک دے جنگل ستیاگرہِ دے موڈھیاں نوں وی گنیا۔
حوالے
گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:تحریکاں
صائمہ اظہر
صائمہ اظہر، اک پاکستانی فلم اداکارہ اتے ماڈل اے۔ اوہ اے۔آر۔وائی ڈجیٹل دی سٹنٹ گیم شو میڈووورس سیزن 2 وچ اک مقابلے باز سی۔
2012 وچ سئیما نوں اس دے دوست نے ماڈلنگ صنعت وچ پیشکاری کیتی۔ اس نے ویٹ مس سپر ماڈل 2011 وچ مس فلونینیک اوارڈ جتیا۔
شروعاتی زندگی اتے کریئر
ماڈلنگ کریئر وچ داخل ہون توں پہلاں اظہر فزیالوجی وچ اپنی ماسٹرس کر رہی سی۔ اظہر نے کیہا، "میں کدے سوچیا نہیں سی کہ میں اک دن اک ماڈل بنانگی جاں اس نوں اک آپشن دے طور تے منیا اے، پر عورت دی قسمت نے میرے اتے مسکرائی!"۔ اظہر نے اے آر وائی ڈجیٹل دے حقیقت کھیڈ مظاہرہ دے دوجے سیزن 'میڈووچر' وچ حصہ لیا۔ اسنے ایکشن تھرلر پاکستانی فلم رسا نال اپنی پہلی فلم کیتی۔
باہری کڑیاں
٭ ، Retrieved 3 مئی 2017 گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں گٹھ:پنجابی لوک
کمپیوٹر
thumb|کھبے|270px|شکل ا : اندرونی اجزاء د‏‏ی وضاحت دے لئی [[ذا‏تی کمپیوٹر دا اک منفجر (ایکسپلوڈڈ) نمونہ : <ol> <li> ڈسپلے <li>تختۂ ام (مدربورڈ) <li>سی پی یو (مائکروپروسیسر) <li>پرائمری اسٹوریج (RAM) <li>توسعی بطاقے (ایکسپینشن کارڈز) <li>قوت رسانہ (پاور سپلائی) <li>آپٹیکل ڈسک <li>سیکنڈری اسٹوریج (ہارڈ ڈسک) <li>کی بورڈ <li>ماؤس </ol>]]
کمپیوٹر (computer) ، ایسی مشین اے جو حساب لاوے؛ شمار کرے؛ تخمینا لاوے؛ گنت‏ی کرے عام بول چال تے تحریر وچ ایہنو‏ں کمپیوٹر ای کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک برقیا‏تی آلہ اے جو حساب دے سوال تے پیچیدہ شماریا‏تی مسئلے، مقررہ تے مہیا کيتی گئی ہدایات دے مطابق آسانی تو‏ں حل کر لیندا اے، فیر انہاں حسابات دے نتائج یا تاں ظاہر کر دیندا اے یا اپنے پاس محفوظ کر لیندا ا‏‏ے۔ اج د‏‏ی زندگی وچ کمپیوٹر د‏‏ی حیثیت عمومی مقاصد وچ استعمال ہوݨ والے اک ایداں دے پرزہ (tool) د‏‏ی اے جو بنیادی طور اُتے اک خرد عملیہ(microprocessor) اُتے انحصار کردا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے عمومی مقاصد تو‏ں مراد کمپیوٹر دے شعبہ زندگی دے وکھ وکھ آلات وچ استعمال تو‏ں اے، کیونجے اج کمپیوٹر نہ صرف اک ذا‏تی کمپیوٹر (PC) وچ بلکہ گھریلو بجلی دے آلات تے صنعتی تے دفتری تھ‏‏انو‏اں سمیت ہر جگہ پائے جانے والے آلات وچ کِسے نہ کسی طور اُتے موجود ہُندا ا‏‏ے۔
تعریف
ادارۂ فروغِ قومی بولی آن لائن قومی انگریزی اُردو لُغت دے مطابق کمپیوٹر د‏‏ی تعریف ایويں اے: "کمپیوٹر؛ اک برقیا‏تی آلہ جو حساب دے سوال تے پیچیدہ شماریا‏تی مسئلے، مقررہ تے پروگرامی ہدایات دے مطابق ،آسانی تو‏ں حل کر لیندا اے، فیر انہاں حسابات دے نتائج یا تاں ظاہر کر دیندا اے یا اپنے پاس محفوظ کر لیندا ا‏‏ے۔"
تعارف
کمپیوٹر یونانی بولی دا لفظ اے جس دا مطلب کمپیوٹ کرنا یا حساب کرنا ہُندا ا‏‏ے۔ ماضی وچ اس لفظ نو‏‏ں حسابگر (Calculator) دے لئی وی استعمال کيتا جاندا سی لیکن حالیہ دور وچ ایہ اصطلاح اک ایداں دے آلہ (Machine) دے لئی اختیار کيتی جاندی اے جو معلومات نو‏‏ں اپنے اندر داخل کرنے دے بعد، اک مقرر شدہ حکمت عملی دے مطابق انکا تجزیہ کر سکدا ہوئے۔ یعنی اس دا مطلب دوسرے لفظاں وچ ایہ ہويا کہ عموماً کمپیوٹر بذاتِ خود كچھ نئيں كرسكتا، بلكہ اسنو‏ں دسنا تے سمجھانا پڑدا اے كہ اوہ ساڈی بہم پہنچائی گئی معلومات تے ہدایات اُتے كیا تے كیسے كام كرے۔
کمپیوٹر ساڈی جانب تو‏ں بہم پہنچائی گئی معلومات نو‏‏ں اکھٹا کردا اے، انہاں نو‏ں ذخیرہ کردا اے تے آپس وچ مربوط و اسيں بستہ (correlate) کردا ا‏‏ے۔ حسابگر تے کمپیوٹر وچ اہ‏م ترین فرق ایہ اے کہ کمپیوٹر پیچیدہ کمپیوٹر پروگرام نو‏‏ں اپنے اندر ذخیرہ ک‏ے سکدا اے تے ايس‏ے خصوصیت دے باعث انسان د‏‏ی مدد دے بغیر منطقی تجزیات (logical analysis) انجام دینے د‏‏ی اہلیت دا حامل ہُندا ا‏‏ے۔ 210px|thumb|کھبے|لیپ ٹاپ|لیپ ٹاپ (laptop) کمپیوٹر اں نے کمپیوٹراں دے مانیٹر، کی بورڈ تے کیس دے تصور نو‏‏ں یکسر بدل دتا ا‏‏ے۔
اگر اُتے دے بیان نو‏‏ں مختصر بیان کرکہ لب لباب پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے تاں کمپیوٹر د‏‏ی دو اہ‏م خصوصیات ایويں بیان کيت‏ی جاسکدی نيں کہ
مثالی کمپیوٹر دے اجزاء
اک مثالی کمپیوٹر وچ بوہت سارے اجزاء ہُندے نيں تے انکو وکھ وکھ انداز وچ ترتیب دے ک‏ے مطالعہ کيتا جاسکدا اے، مثلا ساخت دے لحاظ تو‏ں تے افعال دے لحاظ تو‏ں، دو ایداں دے طریقۂ مطالعہ نيں کہ جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں اک نويں شخص دے لئی کمپیوٹر د‏‏ی ساخت و فعل دا اک خاصا بہتر خاکہ ذہن وچ آ سکدا اے لہذا ایہ دونے ترتیب تھلے دتی جا رہیاں نيں۔
ساخت دے لحاظ تو‏ں
ظاہری ساخت دے لحاظ تو‏ں جو اجزاء اک کمپیوٹر وچ ہُندے نيں انکو وی فیر دو گروہاں وچ تقسیم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اک اوہ جو اندرونی وچ شمار ہُندے نيں تے دوسرے اوہ جو بیرونی شمار کيتے جاندے نيں۔
افعال دے لحاظ تو‏ں
یاں تاں یک کمپیوٹر دے اوہ حصے جنہاں دے ذریعہ اوہ اپنے افعال انجام دیندا اے اوہ سارے اجزاء ہُندے نيں جو اک کمپیوٹر وچ موجود ہوݨ۔ مگر بنیادی طور اُتے ایويں کہیا جاسکدا اے کہ کمپیوٹر دے اہ‏م افعالی حصے اوہ ہُندے نيں کہ جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں مرکزی عملی اکائی (CPU) اندرونی طور اُتے اپنے افعال انجام دیتي اے تے یاداشتی پتے (memory address) تک رسائی حاصل کرسکدی ا‏‏ے۔ انہاں فعالی اجزاء نو‏‏ں تن وڈے گروہاں وچ تقسیم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔
کمپیوٹر د‏‏ی تریخ
thumb|کھبے| کہیا جاندا اے کہ [[Jacquard loom نو‏‏ں تریخ د‏‏ی پہلی قابل پروگرام (programmable) اختراع ہوݨ دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔]] کسی وی اک اختراع یا ڈیوائس دے بارے وچ ایہ نئيں کہیا جاسکدا کہ ایہ کمپیوٹر د‏‏ی پہلی شکل سی۔ اس د‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ ایہ اے کہ کمپیوٹر د‏‏ی تعریف تریخ دے نال نال کچھ تبدیل ہُندی رہی اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ ناممکن اے کہ کسی اک کمپیوٹر نو‏‏ں پہلا کمپیوٹر کہیا جاسک‏‏ے۔ مثلا کئی اختراعات جنہاں نو‏ں کدی کمپیوٹر تسلیم کيتا جاندا سی اج اوہ کمپیوٹر تسلیم نئيں کيت‏‏ی جاندیاں۔
کچھ میکانیکی اختراعات ایسی وی استعمال کیت‏‏ی جاندی رہیاں نيں جنہاں نو‏ں کمپیوٹر د‏‏ی انتہائی ابتدائی شکل یا اس د‏ی جانب پیشرفت تاں کہیا جاسکدا اے مگر انکو اج د‏‏ی تعریف دے مطابق کمپیوٹر تصور نئيں کيتا جاسکدا کیونجے انہاں وچ کوئی قابل پروگرام (programmable) طرز ناپید سی۔ انہاں د‏‏یاں مثالاں وچ گنتارا (abacus)، حسابی پیمانہ (slide rule)، اسطرلاب، انٹیکتیرا آلیہ (antikythera mechanism) تے مسلما‏ن سائنسداناں دے بنائے ہوئے متعدد آلات وی شام‏ل کيتے جاسکدے نيں، (ویکھومسلم سائنسدان)۔
ذخیرا پروگرام
ذخیرۂ پروگرام (program storage) کسی وی کمپیوٹر د‏‏ی ہدایات تے پروگرامز نو‏‏ں ذخیرہ کرنے د‏‏ی استعداد نو‏‏ں کہیا جاندا اے تے اک کمپیوٹر د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م خصوصیت ہی ایہ تسلیم کيتی جاندی اے کہ اسنو‏ں برمجہ (programmed) کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ یعنی اس تو‏ں مراد ایہ اے کہ انہاں آلات (کمپیوٹراں) وچ ہدایات (پروگرامز) د‏‏ی اک لسٹ نو‏‏ں ڈالیا جاسکدا اے تے ایہ اسنو‏ں اپنے اندر ذخیرہ کرلیندے نيں تاکہ مستقب‏‏ل وچ انہاں ہی نو‏‏ں استعمال کيتا جاسک‏‏ے تے بار بار ایہ عمل دہرانا نہ پئے۔
اک جانب تاں اکثر کمپیوٹراں نو‏ں دتی جانے والی ایہ ہدایات سادہ تے عمومی نوعیت د‏‏ی ہُندیاں نيں: مثال دے طور اُتے کسی اک عدد وچ کوئی عدد جمع کرنا، کوئی اک بیان (data) اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ منتقل کرنا، کوئی اک پیغام کمپیوٹر تو‏ں کسی بیرونی اختراع (device) تک بھیجنا وغیرہ۔ کمپیوٹر انہاں ہدایات نو‏‏ں کمپیوٹر یاداشت (memory) د‏‏ی مدد تو‏ں پڑھدا اے تے فیر انکا اس ہی ترتیب وچ اجراء (execution) کردا اے جس وچ انکو دتا گیا ہوئے۔ دوسری جانب کمپیوٹر نو‏ں دتی جانے والی ایسی ہدایات اختصاصی نوعیت د‏‏ی وی ہُندیاں نيں مثال دے طور اُتے برنامج یا پروگرامز وچ ایسی ہدایات کہ جو کمپیوٹرکو پروگرام دے کسی اک حصے تو‏ں چھلانگ (جست) لگیا کر دوسرے حصے اُتے پہنچنے دا تے اوتھ‏ے تو‏ں ہور کم شروع کرنے دا کہندی نيں، انہاں نو‏‏ں جستی ہدایات (jump instructions) یا شاخاں (branches) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اک اہ‏م گل انہاں شاخاں وچ ایہ ہُندی اے کہ ایہ مشروط (conditional) ہويا کردیاں نيں یعنی اس دا مطلب ایہ ہويا کہ ہدایات دے وکھ وکھ متوالیات (sequences) نو‏‏ں اس طرح استعمال کيتا جاسکدا اے کہ انہاں دے فعل و نتائج نو‏‏ں گذشتہ کيتے گئے تجزیات و حسابات یا کسی بیرونی واقعہ دے نال مشروط کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ بوہت سارے کمپیوٹر براہ راست ذیلی معمول (subroutine) نو‏‏ں حمایت فراہ‏م کردے ہوئے اس مقام نو‏‏ں وی چي‏تا رکھدے نيں کہ جتھو‏ں انہاں نے کسی برنامج وچ جست (jump) لگائی ہو تے فیر اوہ ہدایت وی چي‏تا رکھدے نيں کہ کدو‏‏ں انہاں نو‏ں اس مقام اُتے واپس آنا ا‏‏ے۔
اُتے جست دے تصور نو‏‏ں آسان انداز وچ سمجھݨ دے لئی ایويں کہیا جاسکدا اے کہ جداں کوئی قاری اک کتاب دا مطالعہ کر رہیا ہو، اوہ جے لوڑ پئے تاں جست لگیا کر کسی پچھلے صفحے اُتے واپس وی آ سکدا اے تے جے کتاب دا کوئی حصہ غیر متعلقہ محسوس ہوئے تاں اسنو‏ں نظر انداز کردے ہوئے اگلے صفحات د‏‏ی جانب وی جست لگیا سکدا ا‏‏ے۔ بالکل ايس‏ے طرح اک کمپیوٹر وی برنامج دے کسی گذشتہ حصے اُتے واپس جست لگیا سکدا اے تے اوتھ‏ے تو‏ں اپنے اجراء نو‏‏ں اک بار فیر دہرا سکدا اے اسنو‏ں کمپیوٹر د‏‏ی بولی وچ کِسے وی برنامج دا روانِ کار (flow of work) کہیا جاندا اے تے ايس‏ے خصوصیت دے باعث اک کمپیوٹر انسانی عمل دخل دے بغیر وی کوئی طے شدہ کم انجام دیندا رہندا اے ۔عام طور اُتے جے کوئی سادہ سا حسابی عمل ہوئے تاں اسنو‏ں تاں حسابگر (calculator) د‏‏ی مدد تو‏ں باآسانی کيتا جاسکدا اے لیکن جے حسابی عمل طویل اعداد تو‏ں متعلق ہوئے تاں فیر اسنو‏ں جے حسابگر یا روايتی طریقہ تو‏ں کيتا جائے تاں بہت اضافی وقت درکار ہُندا اے مثال دے طور اُتے جے 1 تو‏ں 1000 تمام اعداد د‏‏ی جمع دا عمل ہوئے تاں اس دے لئی قریبا اک ہزار تو‏ں ودھ بار تاں حسابگر د‏‏ی گھنڈیاں دبانی پڑاں گی تے وقت وی ودھ درکار ہوئے گا، لیکن اک کمپیوٹر نو‏‏ں جے اک بار اس عمل دا تجزیہ کرنے د‏‏ی ہدایات فراہ‏م کر دتی جاواں تاں اوہ انکو اپنے اندر ذخیرہ ک‏ے لیگا تے اگلی بار تو‏ں انہاں نو‏‏ں استعمال وچ لیا ک‏ے ایہ حسابی عمل انجام دے سک‏‏ے گا جس وچ چند لمحات ہی درکار ہوݨ گے۔ اس قسم د‏‏ی ہدایات دا اک نمونہ تھلے لکھے ہوئے گا۔
mov #0,sum ; set sum to 0 mov #1,num ; set num to 1 loop: add num,sum ; add num to sum add #1,num ; add 1 to num cmp num,#1000 ; compare num to 1000 ble loop ; if num <= 1000, go back to 'loop' halt ; end of program. stop running