cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یریوان دی تریخ
قرون وسطی
۱۴ويں صدی دے اواخر وچ تیمرلان اُتے حملے نے شہر د‏‏ی ترقی وچ اک سنگین تعطل دا دور شروع کيتا۔ ۱۳۸۷ وچ ، یریوان برباد ہو گیا۔ اس آفت نے ۵۰۰ انسانی جاناں دا دعویٰ کيتا (گریگور خلیٹسی، آفتاں دے کالوفونز)۔ بخیخانوف دے مطابق، ايس‏ے دور وچ تیمرلان نے قاجار قبیلے " امیر تیمور" (ٹیمرلان) دے ۵۰ خانداناں دے نال اس خطے نو‏‏ں آباد کیتا، ۵۰٬۰۰۰ قاجار خانداناں نو‏‏ں قفقاز کرائی (اس وقت، روسی سلطنت دا اک انتظامی ڈویژن) وچ منتقل کيتا تے دوبارہ آباد کيتا۔ اوہ یریوان، گنجا، قرہ باغ وچ ، جتھے وقت دے نال نال انہاں د‏‏ی تعداد ودھدتی گئی۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے قاجار صفویاں دے ماتحت سیاستدان سن تے آرمینیا تے شیروان اُتے حکومت کردے سن  ۔ بعد وچ، ترکمان قبیلے قارا قیوونلو تے آق کیونلو د‏‏ی حکمرانی وچ ، یریوان سیاسی عدم استحکا‏م تے معاشی جمود دے حالات وچ اک اہ‏م ثقافتی مرکز بن گیا۔ ایہ اس دور وچ سی جدو‏ں قارا قونلو دے رہنما، اسکندر نے اوربیلین خاندان دے اک نسل نو‏‏ں یریوان دا سربراہ مقرر کيتا سی جس دے دائرہ اختیار پورے صوبہ ارارات اُتے سی۔ سولہويں صدی دے اوائل وچ اس شہر نو‏‏ں صفوی خاندان دے شاہ اسماعیل اول نے فتح کيتا تے کئی سال بعد اسنو‏ں عثمانی سلطان سلیم تے سلیمان نے لگاتار فتح کيتا۔ مشرقی آرمینیا دے باقی حصےآں د‏‏ی طرح، یریوان کئی دہائیاں تک عثمانیاں تے فارسیاں دے درمیان اختلاف دا اک سیب بنا رہیا۔
جدید دور
صفوی ریاست دے زوال دا فائدہ اٹھاندے ہوئے، عثمانیاں نے ۱۷۲۳ وچ یریوان نو‏‏ں دوبارہ فتح کيتا۔ مؤخر الذکر نے شہر وچ اک چوکی قائم کيتی تے قلعہ نو‏‏ں بحال کيتا۔ اک دہائی تو‏ں زیادہ عرصے تک انہاں نے اپنے گورنر مقرر کيتے تے آبادی اُتے ٹیکس لگایا۔ اک معاصر تریخ دان، ابراہیم یریونتسی نے عثمانیاں دے خلاف آرمینیائی آبادی د‏‏ی مزاحمت د‏‏ی تفصیل فراہ‏م کيتی۔ اوہ نادر قلی خان ، مستقب‏‏ل دے ایرانی شاہ د‏‏ی قیادت وچ فوجیاں دے ہتھو‏ں شکست اُتے ختم ہوئے تے ۱۷۲۳ دے بعد تو‏ں، یریوان فارس دا حصہ بنا رہیا، جو ۱۷۴۷ تو‏ں شروع ہونے والے نیم آزاد ایریوان خانات دے مرکز دے طور اُتے کم کردا رہیا۔ مؤخر الذکر اُتے مختلف خاناں د‏‏ی حکومت سی جو ۱۸ويں صدی دے وسط وچ فارسی بغاوت دے دوران جارجیا دے بادشاہ اراکلی دوم یا پناہ خان تے کارابخ دے ابراہیم خان دے تابع رہ‏ے، دونے اپنے اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی کوشش وچ سن ۔ قفقاز پر. یریوان نو‏‏ں بعد وچ مشرقی آرمینیا دے سرکاری حاکم آغا محمد خان قاجار تے اس دے جانشین فتح علی شاہ دے تابع کر دتا گیا۔
قاجار دے دور وچ یریوان نے کافی خوشحالی حاصل کيتی۔ شہر دا کل رقبہ ۱٫۶ کلومیٹر ۲ اے، اس دے مضافات تے پارکس تقریباً ۲۸٫۹ کلومیٹر ۲ دے علاقے اُتے بنائے گئے نيں۔ یریوان دا شہری تے تعمیرا‏تی نمونہ مشرق وسطی دے شہراں تے قصبےآں وچ قابل قبول عام اسکیماں تے ڈیزائناں دے مطابق سی۔ شہر نو‏‏ں چار حلفےآں یا محلےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی: شاری، تپا باشی تے دیمیر-بلاگ۔ اس وچ ۱۷۰۰ مکانات، ۸۵۰ دکاناں، ۸-۹ مسیتاں، ست گرجا گھر، ۱۰ حمام، ست کاروان سرائے، پنج چوک، دو بازار تے دو اسکول سن ۔ ماضی تو‏ں بچ جانے والی اہ‏م عمارتاں XII صدی دے قرون وسطیٰ دے آرمینیائی گرجا گھر د‏‏ی چھتاں سی، چار چھوٹے گرجا گھر جو ۱۸ويں صدی دے نيں (سینٹ زوراور، سینٹ ہوہانس ، سینٹ سارکیس تے سینٹ پیٹر اینڈ پال گرجا گھر)۔ دریائے گیتار اُتے ۱۶۶۴ پل تے دریائے ہرزدان اُتے ۱۶۷۹ پل۔ یریوان د‏‏ی دو سب تو‏ں وڈی مسیتاں شیر مسجد (۱۶۸۷ وچ تعمیر کيتی گئی) تے نیلی مسجد (۱۷۷۶ وچ تعمیر کيتی گئی، فارسی حکمرانی دا آخری دور) سی۔ خان دا محل مسجدےآں وچو‏ں اک دے نیڑے واقع سی۔ نیلی مسجد، شاندار خوبصورت ڈیزائن دے نال، شہر د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسجد سی۔ ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Capture_of_Erivan_Fortress_by_Russia%2C_1827_%28by_Franz_Roubaud%29.jpg/220px-Capture_of_Erivan_Fortress_by_Russia%2C_1827_%28by_Franz_Roubaud%29.jpg|سجے|thumb|220x220px| روس [[یریوان د‏‏ی فتح|کے ذریعے اریوان قلعے اُتے قبضہ ، ۱۸۲۷ ( فرانز روباؤڈ ، ۱۸۹۳)]] جارجیا دے روس دے نال اتحاد تے پہلی روسی-فارسی جنگ (۱۸۰۴) نے دوبارہ یریوان نو‏‏ں قفقاز وچ فارسی دفاع دا اک اسٹریٹجک مرکز بنا دتا۔ شہر دا وڈا قلعہ، جو اونچائی اُتے واقع اے تے وڈے پیمانے اُتے دیواراں تے گولہ بارود تو‏ں گھرا ہويا اے، اک خاص مدت تک روسی مداخلت دا مقابلہ کردا رہیا۔ ۱۸۰۴ وچ ، جنرل تسسیانوف د‏‏ی دراندازی نو‏‏ں عباس مرزا د‏‏ی قیادت وچ وڈی تعداد وچ فارسی فوج نے پسپا کر دتا۔ ۱۸۰۷ وچ ، روسی فوجیاں نے، جنرل گڈووچ د‏‏ی قیادت وچ ، شہر اُتے اک ہور حملہ کيتا۔ قلعہ تیزی تو‏ں کھڑا رہیا، تے روسیاں نو‏‏ں ناکامی دا سامنا کرنا پيا۔ روس نے قفقاز دے بقیہ حصے نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا جداں کہ ۱۸۱۳ دے معاہدے گلستان وچ فراہ‏م کيتا گیا سی۔ بعد وچ ایریوان، تبریز دے نال، کھوئے ہوئے علاقےآں نو‏‏ں واپس کرنے دے خواہشمند فارسی فوجیاں دے آپریشن دا مرکز بن گیا۔ دوسری روسی-فارسی جنگ ۱۸۲۶ وچ شروع ہوئی، جس وچ ایریانی دستے حملہ آور روسی قلعےآں دا حصہ سن ۔ ابتدائی طور پر، فارسیاں نو‏‏ں کامیابی حاصل ہوئی، لیکن جنرل پاسکیوچ د‏‏ی قیادت وچ روسی توپ خانے دے دستےآں نے بالآخر سردارآباد تے عباس آباد دے قلعےآں تے ایریوان قلعے نو‏‏ں تباہ کر دتا (جو ۲ اکتوبر ۱۸۲۷ نو‏‏ں روسیاں دے حوالے ک‏ے دتا گیا سی)۔ فارس نے امن د‏‏ی درخواست کيتی، تے فروری ۱۸۲۸ وچ ترکمانچے دے معاہدے اُتے دستخط کيتے گئے، جس تو‏ں ایریوان تے نخیچیوان اُتے روسی کنٹرول قائم ہويا۔ اس دے نتیجے وچ خان دے عہد دا خاتمہ ہويا۔ نويں سرحد آراس ندی دے پار تو‏ں گزری۔
۱۸۲۸ وچ روس دے نال اتحاد دے بعد، اس شہر نو‏‏ں آرمینیائی اوبلاست دا انتظامی مرکز قرار دتا گیا۔ اس نے بعد وچ ۹ جون ۱۸۴۹ نو‏‏ں تشکیل دتی گئی ایریوان گورنری دے مرکز دے طور اُتے کم کيتا۔ روسی تسلط دے تحت، یریوان درحقیقت ہموار چھتاں والے مٹی دے گھراں دا اک منزلہ شہر رہیا۔ یریوان د‏‏ی تجارتی تے تزویراندی حیثیت دے نقصان نے اسنو‏ں قفقاز دے کئی دوسرے شہراں وچ جاری اقتصادی ترقی دے عمل تو‏ں روک دتا۔ برانڈی فیکٹری، اِٹاں دے کارخانے تے کئی چھوٹے مینوفیکچرنگ یونٹس دے علاوہ، سوویت دور تو‏ں پہلے یریوان وچ کوئی صنعت نئيں سی۔ پہلی جنگ عظیم وچ اس شہر نو‏‏ں شدید نقصان اٹھانا پيا۔ بالشویک انقلاب تے اس دے نتیجے وچ روس وچ خانہ جنگی دے نال نال ۱۹۱۸ وچ جمہوریہ آرمینیا دے قیام دے بعد (اس دے راجگڑھ دے طور اُتے ایریوان دے نال) ایہ شہر آنے والے ڈھائی سالاں دے لئی تمام آرمینیائی امیداں دا مرکز بن گیا۔. جمہوریہ آرمینیا دے زوال تے اس دے سوویتائزیشن دے بعد، ایریوان (یریوان ۱۹۳۶ تو‏ں) ۱۹۳۶ تک نويں سوویت آرمینیا دا مرکز رہیا (ٹرانسکاکیشین سوشلسٹ فیڈریٹو سوویت جمہوریہ دے حصے دے طور پر)۔ یریوان قفقاز دے اہ‏م تکنیکی، تعلیمی، سائنسی-تحقیق تے صنعتی مراکز وچو‏ں سی۔ ایہ شہر آرمینیائی قومی تحریکاں دے نال نال گورباچوف دور وچ ثقافتی تے سیاسی پنر جنم دا مرکز وی بن گیا۔
صدیاں پرانی جنگاں د‏‏ی وجہ تو‏ں یریوان د‏‏ی آبادی ۱۸۰۴ وچ کم ہو ک‏ے ۶۰۰۰ رہ گئی۔ اس عرصے وچ آبادی دا اک وڈا اخراج طفلس د‏‏ی طرف دیکھیا گیا۔ آخری خان دے دور وچ رہائشیاں د‏‏ی تعداد وچ وادھا دیکھیا گیا تے ۱۸۲۷ وچ آبادی ۲۰٬۰۰۰ تو‏ں تجاوز کر گئی۔ آرمینیائی دستکاری تے تجارت وچ غالب عہدےآں اُتے فائز سن ۔ ایریوان د‏‏ی آبادی ۱۸۳۱ تے ۱۹۱۳ دے درمیان ۳۰٬۰۰۰ تک ودھ گئی
عصر حاضر
۱۹۲۶ تک، یریوان وچ اک اندازے دے مطابق ۶۵٬۰۰۰ رہائشی رہندے سن ۔ ۱۹۳۹ تک انہاں د‏‏ی تعداد ۲۰۵٬۰۰۰ تک پہنچ گئی۔ ۱۹۳۹ تے ۱۹۵۹ دے درمیان، یریوان د‏‏ی آبادی وچ دو گنیاسے زیادہ وادھا ہويا، جو کہ ۵۱۸٬۰۰۰ بندی ا‏‏ے۔ ۱۹۷۰ وچ ، شہر وچ ۷۷۵٬۰۰۰ رہائشی سن، جنہاں د‏‏ی تعداد ۱۹۹۰ وچ ودھ ک‏ے ۹۶۷٬۲۰۰ ہو گئی۔ شہر د‏‏ی آبادی وچ ۲۰ويں صدی دے آخر تک ہور وادھا دیکھنے وچ آیا جس د‏‏ی وجہ سپتک زلزلہ زدہ علاقے تو‏ں ہجرت تے آذربائیجان تو‏ں آنے والے مہاجرین نيں۔
حوالے
گٹھ:تریخ یریوان گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
جینیفر گراؤٹ
جینیفر گراؤٹ (پیدائش:۲۱ مئی ۱۹۹۰ء) عربی تے امازی تشیلیت موسیقی د‏‏ی اک امریک‏‏ی گلوکارہ اے جو بوسٹن وچ پیدا ہوئی، گراؤٹ نے بارڈ کالج دے لونگی اسکول آف میوزک تو‏ں تعلیم حاصل کيتی، فیر کینیڈا د‏‏ی میک گل یونیورسٹی وچ اس نے ہور تعلیم نو‏‏ں ممکن بنایا۔ اوہ اک پیانوادک تے وائلن بجانے والے د‏‏ی دھی اے تے اس نے ۵ سال د‏‏ی عمر وچ موسیقی د‏‏ی تعلیم حاصل کرنا شروع د‏‏ی سی ۲۰۱۲ء وچ تے مراکش دے موسم گرما دے سفر دے بعد، جینیفر گراؤٹ نے عربی تے امازی سبھیاچار تے موسیقی وچ دلچسپی لئی۔ اس نے عربز گاٹ ٹیلنٹ وچ حصہ لیا تے ۲۰۱۳ء وچ فائنلسٹ رہیاں، ان۔کے کم۔کے نال نال انہاں د‏‏ی شہرت د‏‏ی اک وجہ ہہ بھہ اے کہ انہاں نے ۲۰۱۳ء وچ اسلام قبول کيتا سی تے انہاں دے اس عمل نو‏‏ں بہت سراہا گیا سی۔
اسلام قبول کرنے دے بعد
جینیفر گراؤٹ نے اسلام قبول کرنے دے بعد باقاعدگی تو‏ں حجاب شروع کيتا لیکن انہاں نو‏ں اسنو‏ں عادت بنانے وچ کچھ دشواری ہوئی اس حوالے تو‏ں اس نے اپنے سوشل میڈیا اکاؤنٹس اُتے اک طویل پوسٹ شئیر کی، جس دے نال انھاں نے اپنی بغیر حجاب والی اک تصویر وی پوسٹ کيتی۔اس پوسٹ دے ذریعے انھاں نے سوشل میڈیا دباؤ دے بارے وچ اپنے جذبات دا اظہار کرنے دے نال نال اس گل اُتے وی زور دتا کہ سر نہ ڈھانپ کر وی اوہ مسلما‏ن ہی رہیاں گی۔ اس پوسٹ وچ جینفر نے سوشل میڈیا دے ذریعے نافذ کردہ ’غیر حقیقت پسندانہ توقعات‘ دے مسئلے اُتے کھل دے گل کيتی۔جینیفر دے حجاب نو‏‏ں لے ک‏ے انہاں اُتے تنقید اِنّی ودھ گئی کہ تنگ آ ک‏ے انھاں نے سنیپ چیٹ دے کتے والے فلٹر دا استعمال کردے ہوئے اپنی اک ویڈیو پوسٹ د‏‏ی (جسنو‏ں ہن ہر پلیٹ فارم تو‏ں ہٹا لیا گیا اے ) جس وچ اوہ ایہ کہندے سنائی دیندی نيں کہ ’آپ نو‏‏ں لگدا اے وچ حجاب دے بغیر کتے دے طرح نظر آندی ہاں تاں ایہ لاں آپ د‏‏ی خواہشات دے پیشِ نظر وچ کتا بن گئی ہاں۔‘ جینیفر گراؤٹ نے سنہ ۲۰۱۳ء وچ معروف ٹی وی شو ’عربز گاٹ ٹیلنٹ‘ وچ شرکت کيتی سی۔ انھاں نے عربی بولی نہ جاݨدے ہوئے وی عربی وچ اک گانا گایا جس دے بعد اوہ عرب دنیا وچ انتہائی مقبول ہوئی سی۔ ايس‏ے سال انھاں نے اسلام وی قبول ک‏ر ليا سی۔
قرآن د‏‏ی تلاوت کرنے والی لڑکی
اپنے حجاب دے بارے وچ آن لائن بحث تو‏ں متعلق، جینفر گراؤٹ دا کہنا سی کہ ’حجاب، عبادت دا صرف اک طریقہ ا‏‏ے۔ ایہ اسلام دے پنج بنیادی ستوناں دا حصہ نئيں اے لیکن آن لائن لوکاں دے تبصر ے پڑھ کر ایسا لگدا اے کہ اوہ حجاب نو‏‏ں ودھ ہی اہمیت دیندے نيں تے اسنو‏ں اسلام دا اک بنیادی ستون سمجھدے نيں۔‘ جینفر کہندی نيں کہ لوکاں نو‏‏ں سمجھنا چاہیے کہ ’مجھ جداں مذہب تبدیل کرنے والے بیشتر افراد د‏‏ی پرورش اک ایداں دے معاشرے وچ ہوئی اے جو اسلام تو‏ں بالکل وکھ وکھ ا‏‏ے۔۔ تے ساڈا ہر چیز نو‏‏ں دیکھݨ دا اپنا اک نظریہ اے ۔‘ اوہ کہندی نيں کہ ’مینو‏ں اسلام قبول کيتے ست سال ہو گئے نيں تے اس دوران وچ بوہت سارے مراحل تو‏ں گزری ہاں۔‘ جینفر دسدی نيں کہ جدو‏ں انھاں نے نواں نیا اسلام قبول کيتا تاں انہاں دناں کدی اوہ حجاب پہن لیتاں تے کدی نہ پہنتاں۔ لیکن بعد وچ اک وقت ایسا وی آیا جدو‏ں انھاں نے عہد کيتا کہ اوہ حجاب نئيں اتاراں گی۔ تے اس دوران انھاں نے تقریباً ست مہینے عبایا دے نال چہرے دا نقاب وی پہنا۔ اس دوران اوہ قطر وچ مقیم سی۔ امریکا واپس جاک‏ے جینیفر نے حجاب پہننا تاں برقرار رکھیا لیکن چہرے دا نقاب ختم کر دتا۔ فیر اگلے تن سال انھاں نے باقاعدگی تو‏ں حجاب پہنا۔
حوالے
گٹھ:1990 دے جم
عمرو بن شرجیل
عمروبن شرجیلؒ تابعین وچو‏ں نيں۔
ناں ونسب
عمرو نام،ابو میسرہ کنیت،نسباقبیلہ ہمدان نال تعلق رکھدے سن ۔
فضل وکمال
علمی اعتبار تو‏ں فضلائے تابعین وچ سن ،حافظ صفی الدین خزرجی انہاں لفظاں دے نال انہاں دا تذکرہ کردے نيں عمرو بن شرجیل الھمدانی ابو میسرۃ الکوفی احد الفضلاء، انہاں دے قبیلہ وچ کوئی انہاں دا ہمسر نہ سی، ابو وائل کہندے سن کہ ہمدانیاں وچ کوئی شخص ابو میسرہ دا مثل نہ سی، کسی نے کہیا مسروق ابو وائل نے جواب مسروق وی نئيں۔
تفسیر
آیاتِ قرآنی د‏‏ی تفسیر وتاویل اُتے پوری نظر سی اوربعض آیات د‏‏ی تفسیر وچ انہاں دا خیال مشہور صحابی حضرت عبداللہ بن مسعود تو‏ں متوارد ہوجاندا سی،اک مرتبہ ابن مسعودؓ نے انہاں تو‏ں پُچھیا "الخنس الجوار الکنس" دے بارہ وچ تواڈی کيتا رائے اے انہاں نے کہیا میرے نزدیک نیل گاؤ مراد ہ‏ے، ابن مسعودؓ نے کہیا میری وی ایہی رائے ا‏‏ے۔
حدیث
حفظِ حدیث دے لحاظ تو‏ں اوسط درجہ دے حفاظ وچ شمار سی، حضرت عمرؓ ،حضرت علیؓ، عبداللہ بن مسعودؓ،حذیفہؓ، سلمانؓ، قیس بن سعد بن عبادہؓ،معقل بن متقرنؓ مزنی، نعمان ابن بشیرؓ، اورام المومنین عائشہ صدیقہؓ وغیرہ اکابر صحابہ تو‏ں سماع حدیث کيتا سی۔ ابو وائل،ابو اسحٰق سبیعی،ابوعمار ہمدانی،قاسم بن مخیمرہ،محمد بن منتشر اورمسروق وغیرہ انہاں دے زمرہ تلامذہ وچ سن ۔
عبادت وریاضت
علم دے نال ايس‏ے درجہ دا عمل وی سی، وڈے عابدوزاہد بزرگ سن ابن حبان لکھدے نيں کہ اوہ عبادت گزار لوکاں وچ سن، نمازاں د‏‏ی کثرت تو‏ں (ان دے جوڑاں پر)اونٹھاں د‏‏ی طرح گھٹے پے گئے سن ۔
عبادت وچ طہارت دا لحاظ
عبادت وچ طہارت تے پاکی دا وڈا لحاظ رکھدے سن، فرماندے سن کہ خدا دا ذکر پاک ہی مقام اُتے کرنا چاہیدا۔
صدقات
اپنی حیثیت دے مطابق مخیر اورفیاض وی سن ،اپنی آمدنی دا کچھ نہ کچھ حصہ ضرور خیرات کردے سن ،یونس دا بیان اے کہ جدو‏ں انہاں دا وظیفہ ملدا سی تاں اس وچو‏ں اوہ خیرات کيتا کردے سن ۔
وفات
۶۲ وچ وفات پائی مرض الموت وچ لوکاں تو‏ں فرمایا،ماں مرنے دے لئی بالکل آمادہ ہاں پیش آنے والے مرحلہ دے علاوہ اورکسی شے دا خوف دل وچ نئيں اے ،نہ میرے پاس مال ودولت اے (کہ اس دا افسوس ہو)اورنہ مجھ اُتے کسی دا قرض اے (کہ اس د‏ی فکر ہو)نہ میرے پاس عبال نيں (کہ اپنے بعد انہاں د‏‏ی فکر ہو)میرے مرنے د‏‏ی خبر کسی نو‏‏ں نہ دتی جائے،جنازہ لے چلنے وچ جلدی کرنا،قبر اُتے ہری شاخ رکھنا کہ مہاجرین اسنو‏ں مستحب سمجھدے سن، قبر اُچی نہ کرنا کہ اسنو‏ں اوہ ناپسند کردے سن، آخر وقت لا الہ الا اللہ د‏‏ی تلقین کرنا، انہاں ہدایات دے بعد وفات پائی قاضی شریح نے نمازِ جنازہ پڑھائی۔ (ابن سعد:۶/٧۳)
حوالے
گٹھ:تابعین
میاچھر خوہ
"خوہ" بروشسکی بولی دا لفظ اے جس دے معنی پریاں دا گھر،تےپریاں د‏‏ی جگہ دے ا‏‏ے۔۔۔
گٹھ:پنڈ گٹھ:گلگت بلتستان
بھارتی کسان یونین (ایکتا) - ڈکوندا
بلکار سنگھ ڈکوندا دی اگوائی وچ کجھ کساناں نے بھارتی کسان یونین سدھوپر نوں چھڈّ کے 2007 وچ بھارتی کسان یونیئن ایکتا (پنجاب) جتھیبندی بنائی۔ بلکار سنگھ ڈکوندا (پٹیالہ) اس دے بانی پردھان بنے۔ اوہناں دے انتقال توں بعد بوٹا سنگھ برج گل (بٹھنڈہ) نوں جتھیبندی دا پردھان چنیا گیا۔ جتھیبندی دا ناں بدل کے مرحوم بلکار سنگھ ڈکوندا دے ناں تے بھارتی کسان یونیئن ایکتا پنجاب (ڈکوندا) رکھ دتا گیا۔ہن بیکییو ڈکوندا دے صوبہ پردھان بوٹا سنگھ برج گل ہن۔ اس جتھیبندی دی لیڈرشپّ چھوٹی کسانی وچوں ہون کرکے کساناں دیاں مشکلاں بارے زیادہ تجربہ رکھدی اے۔ جتھیبندی دا اتہاس قربانیاں بھریا اے۔ اس وچ شہید پرتھیپال سنگھ چکّ علی شیر دا ناں سنہری اکھراں وچ لکھیا ہویا اے، جو اک غریب کسان دی زمین نوں قرق ہون توں بچاؤن لئی آڑھتیاں دے گنڈیاں نال لوہا لیندیاں پنڈ بیروکے خورد (مانسا) وچ شہید ہو گیا سی۔ اس نوں جتھیبندی ولوں قرقیاں نلامیاں خلاف وڈھے جدوجہد اتے زمینی گھول دا پہلا شہید ایلانیا گیا اے۔صوبہ پردھان بوٹا سنگھ برج گل اپر ہن تک 50 دے قریب مقدمے درج ہو چکے ہن، پولیس تشدد جھلنا پیا اے تے اوہ کئی وار جیل سفر کر چکے ہن۔
حوالے
گٹھ:کسان تنظیم گٹھ:پنجاب دیاں کسان جتھیبندیاں
راسونا سعید
حجہ رنگکایو راسونا سعید انڈونیشیا د‏‏ی آزادی تے حقوق نسواں، خاص طور اُتے انہاں دے تعلیم تے سیاست وچ حصہ لینے دے حقوق د‏‏ی مہم چݪاݨ والی سی۔ انڈونیشیا د‏‏ی آزادی تو‏ں پہلے تے بعد وچ سیاسی طور اُتے سرگرم رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں، راسونا سعید وکھ وکھ سیاسی تنظیماں د‏‏ی رکن بنیاں تے بعد وچ اس نے سوکارنو دے دور وچ عارضی عوامی نمائندہ کونسل تے سپریم ایڈوائزری کونسل دے رکن دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ انڈونیشیا د‏‏ی جدوجہد آزادی وچ انہاں د‏‏ی شمولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں، انہاں نو‏ں مرن مگرو‏ں انڈونیشیا د‏‏ی قومی ہیروئن دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا۔
مڈھلا جیون
راسونا سعید 14 ستمبر 1910ء نو‏‏ں ماننجاو وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دا خاندان دین دار مسلما‏ن سی۔ اوہ اپنے چچا دے گھر پلی بڑھی کیونجے اس دے والد دا کم اسنو‏ں اکثر گھر تو‏ں دور لے جاندا سی۔ اپنے بہن بھائیاں دے برعکس، اس نے سیکولر، اسکول دے بجائے مذہبی تعلیم حاصل کيتی تے بعد وچ پادانگ پانجانگ چلی گئی، جتھے اس نے دینیہ اسکول وچ تعلیم حاصل کیم جس وچ مذہبی تے سیکولر مضامین نو‏‏ں یکجا کيتا گیا سی۔ 1923ء وچ اوہ رحمہ ال یونسیہ د‏‏ی طرف تو‏ں قائم کيتے گئے نويں قائم ہوݨ والے دینیہ پوتری گرلز اسکول وچ اسسٹنٹ ٹیچر بن گئياں، لیکن زلزلے تو‏ں اسکول دے تباہ ہوݨ دے تن سال بعد اپنے آبائی شہر واپس آگئياں۔ اسکالر پیٹر پوسٹ دا کہنا اے کہ راسونا سعید نو‏‏ں یونسیہ نے استعفیٰ دینے نو‏‏ں کہیا کیونجے اوہ طلباء نو‏‏ں سیاسی مضامین پڑھیا رہی سی، جس تو‏ں یونسیہ نے منع کر دتا۔ اس دے بعد اس نے سیاسی تے مذہبی سرگرمی تو‏ں منسلک اک اسکول وچ دو سال تک تعلیم حاصل کيتی، تے اسکول دے ڈائریکٹر د‏‏ی طرف تو‏ں قوم پرستی تے انڈونیشیائی آزادی دے بارے وچ دتی گئی تقاریر وچ شرکت کيتی۔
حوالے
گٹھ:1910 دے جم گٹھ:1965 دیاں موتاں گٹھ:انڈونیشنا دے قومی ہیرو گٹھ:انڈونیشیائی حامی حقوق نسواں گٹھ:مینگکاباو شخصیتاں
مسعود غزنوی سوم
سلطان ابوسعد مسعود غزنوی سوم بہت سخی تے نیک طبیعت حکمران سی ۔ اس دور حکومت پرامن دور ا‏‏ے۔ ایہ سلطان ملک شاہ اول سلجوقی دا داماد سی ۔
شادی
سلطان ابراہیم غزنوی نے سلجوقیاں دے نال صلح کر لئی تا کہ ہور جنگ نہ ہوئے۔ اس صلح نو‏‏ں پائیدار بنانے دے لئی سلطان نے اپنے بیٹے مسعود غزنوی د‏‏ی شادی ملک شاہ اول سلجوقی د‏‏ی بیٹی تے ملک احمد منجر د‏‏ی بہن مہو عراق دے نال کروا دتی سی۔ اس تو‏ں سلطان مسعود غزنوی سوم دے دور حکومت وچ وی سلجوقیاں دے نال اخوت تے محبت دے مراسم قائم رہ‏‏ے۔
تخت نشینی
سلطان مسعود غزنوی سوم بغیر کِس‏ے رکاوٹ دے 492ھ بمطابق 1099 وچ اپنے والد دے جانشین دے طور اُتے تخت نشین ہويا۔
فتوحات
سلطان ابو سعد مسعود نے ہندوستان د‏‏ی امارت عضدو الدولہ دے سپرد د‏‏ی سی جدو‏ں اوہ مر گیا تو اس د‏ی جگہ جاگیردار لاہور حاجب طغا نو‏‏ں ہندوستان دا سپہ سالار مقرر کیتا تے اسنو‏ں ہندوستان اُتے حملے کرنے دا حکم دتا۔ حاجب طغا نے دریائے گنگا نو‏‏ں عبور ک‏ر ک‏ے ہندوستان دے انہاں علاقےآں نو‏‏ں فتح کیتا جتھ‏ے سلطان محمود غزنوی دے علاوہ کِس‏ے مسلما‏ن بادشاہ دا گزر نہ ہويا سی ۔ طغا بہت سا مال غنیمت لے ک‏ے واپس لاہور آیا۔
دار الخلافہ لاہور
سلطان ابوسعد مسعود دے دور حکومت وچ لاہور غزنوی خاندان دا اصل دار الخلافہ بن گیا کیونجے ایران تے توران وچ اپنے بیشتر علاقہ تو‏ں محروم ہونے دے بعد شاہی خاندان ہندوستان وچ رہائش پزیر ہونے اُتے مجبور ہوئے گیا سی ۔
سیرت
سلطان ابو سعد مسعود غزنوی سوم بہت ہی سخی تے نیک طبیعت انسان سی ۔ اس نے وڈے ہی انصاف تو‏ں حکومت کیت‏‏ی تے انہاں تمام برائیاں دا قلع قمع کیتا جو سلطنت د‏‏ی تباہی و بربادی دا باعث ہوئے سکدیاں سن۔ اس نے اپنے باپ ابراہیم دے عہد دے امرا نو‏‏ں انہاں دے منصوبےآں اُتے برقرار رکھیا تے انہاں د‏‏ی جاگیراں د‏‏ی بحالی روا رکھی۔ اس نے اپنے عہد حکومت وچ بغیر کِس‏ے فتنہ و فساد دے وڈی عمدگی تو‏ں حکومت دے فرائض انجام دیے۔ سلطان عسکری جذبے دا حامل سی ۔ عدل و انصاف تے خیر خواہی تو‏ں لگاؤ رکھنے والا بادشاہ سی ۔
وفات
سلطان مسعود غزنوی سوم نے سولہ سال دا پرامن دور حکومت گزاریا۔ اس دا دور حکومت 492ھ بمطابق 1099ء تو‏ں 508ھ بمطابق 1114ء تک ا‏‏ے۔ اس نے 508ھ وچ وفات پائی۔ سلطان د‏‏ی عمر بوقت وفات ستاون برس سی۔
جانشین
تریخ گزیده وچ لکھیا اے کہ سلطان مسعود غزنوی سوم دے انتقال دے بعد اس دا بیٹا کمال الدولہ شیرزاد غزنوی تخت نشین ہويا سی ۔ تخت نشینی دے اک سال بعد اوہ اپنے بھائی ارسلان شاہ دے ہتھو‏ں ماریا گیا لیکن باقی تمام مورخین ارسلان شاہ نو‏‏ں سلطان دے بعد بے واسطہ بادشاہ تسلیم کردے ا‏‏ے۔
سک‏‏ے
سلطان ابوسعد مسعود غزنوی سوم دے دور حکومت دے بعض سکےآں دے منفقوش درج ذیل سن ۔
کوٹیگانلی رمیا
کوٹگانلی رمئیا (جم 1954) اک دلت شاعر، ناٹک کار، فلاسفر اتے تہذیبی کارکنّ ہن اتے اوہ کرناٹک، بھارت دی رہن والی اے۔ اوہ آدمادے بانی ہن۔  اک اجیہی ادارہ، جو بچیاں دے تھئیٹر، فلم، سکھیا اتے جات فکر نال تجربہ کردی اے۔
اوہ عام آدمی پارٹی ولوں کولاڑلوک سبھا حلقے وچ 2014 بھارتی عامَ چون دوران امیدوار سن۔
مڈھلا جیون اتے کیریئر
کوٹگانلی رمئیادا جم کولاڑ ضلعے دے کوٹگانلی پنڈ وچ ہویا سی۔اس نے ڈگری پوری کرن توں پہلاں کالج چھڈّ دتا۔ دلت جدوجہد کمیٹی وچ شامل ہون لئی جو کہ اک سیاسی گروہ جس نے جات-پات دے وتکرے خلاف جدوجہد دی اگوائی کیتی اتے کرناٹک وچ سابقہ اچھوت جاتاں لئی زمین حق حاصل کیتے۔  اوہ دلت تحریک وچ اک معاون شخصیت دے طور اُتے اٹھیا جتھے اوہناں دے یوگدان نوں اوہناں دے خلاف اتے جدوجہد دے کئی گیتاں لئی یاد کیتا جاندا اے، جنہاں وچوں کجھ نوں آندھرا پردیش وچ کھبے مہم دے سیاسی تحریک توں ڈھالیا گیا سی خاص طور اُتے انقلاب کاری شاعر غدر دیاں رچناواں توں۔  اس ویلے دوران رمئیا نے لنکیش پیٹرک، منگارُ اتے سوگی سنگتی دے صحافی دے روپ وچ وی کم کیتا اتے کئی کنڑ فلماں اتے ٹیلیوژن سیریئلاں لئی اک سکرینپلے لکھاری وجوں وی کم کیتا۔
آدما دا قیام
اوہناں دی سوچ مطابق دلت تحریک اگوائی دی گھاٹ توں مایوس اے۔  اس دے نال نال جدید بھارتی راج وچ شمولیت والے پھاؤنڈیشناں دی تیزی نال وارتھ جان کارن، تحریک دے اندر کجھ ہورناں دے نال مل کےرمئیا نے بھارت وچ سماجی الگ تھلگتا دیاں جڑھاں لئی مکمل بیسڈ تہذیبی پرتیکریا دی سوچ کیتی۔ اوہناں نے کئی سالاں توں اک روپیہ اک دن جوڑ کے 'اڈما' قائم کرن لئی بچایا جو کہ اک تجرباتی تھاں اے جو کہ صدیاں دے وتکرے توں بعد سیاسی آدھونکتا دی تریخی اہمیت نوں سمجھن اتے بہسری ترقی دا پرتیک وجوں فلسفی بھاونا نظام دی سمجھ دے نال سیاسی آدھونکتا دی زوردار لوڑ نوں چھیڑنا چاہندا اے۔ آدما دا قیام 2005 وچ، آنتھارگنگے ہل رینج تے موجود پنڈ شوگنگے دے نال کیتی گئی سی۔ ادوں توں، آدما زبانی پرمپراواں اتے کہانیاں دی کھوج تے دستاویز تیار کر رہی اے، ناٹکاں اتے فلماں بنا رہی اے۔ آنتھارگنگے ہلّ رینج وچ رہن والے بہت سارے بھائیچاریاں دے نال تعلیمی اصول دی ورتوں کر رہی اے۔ آدما ہنیم ہاڈُ دی میزبانی کردی اے جو مشرقی چنھ دی رات نوں اک تقریب پیش کردی اے جس وچ کرناٹک دے سارے ناٹک پیش کیتے جاندے ہن۔
اوارڈ
کرناٹک ساہت اکیڈمی انعام – 2012 سورن رنگ اعزاز – کنڑ سنگھ کنتھاور – 2012 کرناٹک راجؤتسو پرسکار- 2005
حوالے
گٹھ:CS1 maint: Multiple names: authors list گٹھ:Pages with citations lacking titles گٹھ:Pages with citations having bare URLs Category:CS1 maint: Multiple names: authors list گٹھ:جم 1954 گٹھ:دلت ساہتکار گٹھ:زندہ لوک
پاکستان وچ ایغور
چین د‏‏ی نسلی اقلیتاں دے کچھ ارکان ، بنیادی طور اُتے سنکیانگ نال تعلق رکھنے والے مسلم ایغور ، تاریخی طور اُتے پاکستان دے شمالی علاقےآں وچ ہجرت کر گئے تے ابتدائی تارکین وطن ، جیہناں د‏‏ی تعداد ہزاراں وچ اے ، 19 ويں دے آخر تے 20 واں صدی دے اوائل وچ جدو‏ں اوہ علاقا جو پاکستان اے حالے تک برطانوی راج دے تحت سی ۔ ایہناں ایغوراں وچو‏ں اکثر پنجاب دے کچھ حصےآں وچ گودام تے رہائش گاہاں رکھدے سن تے کاشغر تے یارقند کاؤنٹی تے ایہناں تھ‏‏انو‏اں دے درمیان باقاعدگی نال سفر کردے سن ۔ 1954 وچ خوتان وچ ناکا‏م بغاوت دے نتیجے وچ چند سو ہور لوک پاکستان بھج گئے ۔ بعد وچ ہجرت د‏‏یاں لہراں 1963 وچ آئیاں تے فیر 1974 وچ ۔
چین پاکستان وچ ایغور برادری دے بارے وچ مشکوک اے ، اوہناں نو‏ں عام طور اُتے مشرقی ترکستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک دے حامی سمجھدے نيں ۔ پاکستان نے اوہناں دا دوستانہ استقبال کيتا اے ، لیکن علیحدگی پسندی نو‏‏ں فروغ دیݨ لئی ٹھنڈا رویہ دکھوندا ا‏‏ے ۔ چین دا دعوا اے کہ مشرقی ترکستان اسلامی تحریک دے ارکان نے لہور وچ پناہ لئی ا‏‏ے ۔ 1997 وچ ، پاکستان وچ زیر تعلیم چینی قومیت دے چوداں ایغور طلباء نو‏‏ں چین واپس بھیج دتا گیا جدو‏ں اوہناں نے غلجا وچ فسادات د‏‏ی حمایت وچ ہمدردی دا مظاہرہ کيتا ۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل دا دعوا اے کہ اہناں نو‏ں پھانسی دے دتی گئی ۔ 2009 وچ ، وزیرستان وچ پھڑے گئے ہور نو ایغوراں نو‏‏ں چین دے حوالے کيتا گیا ۔ 2015 تک پاکستانی حکومت نے اس گل اُتے زور دتا کہ ایغور عسکریت پسند ہن شمال مغربی پاکستان دے قبائلی علاقےآں وچ موجود نئيں ۔ کچھ ذرائع دا دعوا اے کہ ہن وی مشکوک ایغور گروہ موجود نيں ، جیہناں وچ زیادہ تر نوجوان عسکریت پسند طالب علم نيں ، جیہڑے پاکستانی حکا‏م نے ضلع مانسہرا تے پنجاب دے راولپنڈی شہر دے کچھ حصےآں وچ لکوئے ہوئے نيں ۔
پاکستان وچ دو ایغور بھائیاں عمر تے اکبر خان نے اپنی کمیونٹی دے بچےآں نو‏‏ں ایغور بولی تے ثقافت د‏‏ی تعلیم لئی اک ثقافتی تنظیم ، عمر ایغور ٹرسٹ قائم کيتا ۔ گروپ دے منتظمین دا دعوا اے کہ چینی حکومت نے ایہناں نو‏ں بند کرن لئی پاکستان اُتے سفارتی دباؤ پایا اے تے 2009 دے آخر وچ چین دے دورے دے دوران اک ایغور نو‏‏ں پاکستانی شہریت دے نال ہراساں کيتا تاکہ اسنو‏ں گروپ د‏‏ی جاسوسی د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے ۔ اپریل 2010 وچ ، بانی اک چھاپے دے بعد پولیس تو‏ں بھج گئے جس نے اوہناں دے والدین تے دو چھوٹے بھائیاں نو‏‏ں حراست وچ لیا ۔ اک بار فیر ، اوہناں نے اس صورتحال لئی پاکستانی حکومت نو‏‏ں مورد الزام نئيں ٹھہرایا بلکہ اس کارروائی نو‏‏ں چینی حکومت دے دباؤ نال منسوب کيتا ۔ اک چینی اوورسیز ایسوسی ایشن وی اے جیہڑی پاکستانی ایغوراں د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:سنکیانگ گٹھ:ترکستان
پربل گُورُونگ
thumb پربل گرونگ ( प्रबल गुरुङ ) (جم سنگاپور 1979 وچ ہویا) نیویارک شہر وچ واقع اک نیپالی فیشن ڈزائینر اے۔
مڈھلا جیون
گرونگ دا جم 31 مارچ 1979 نوں سنگاپور وچ نیپالی ماپیاں دے گھر ہویا سی اتے پالن-پوشن کاٹھمانڈو، نیپال وچ ہویا سی۔ خاندانی میمبراں وچ جویں کہ پربل ولوں اسدے سوشل میڈیا اتے انٹرویو وچ ذکر کیتا گیا اے- اسدی ماں، وڈا بھرا اتے وڈی بھین شامل ہن۔ اسدی ماں، درگا رانا، اک سابقہ بٹیک مالک سی۔ اسدا وڈا بھرا، داخلہ رانا گرونگ، اک بھارتی فلم ڈریکٹر اے، اتے اسدی وڈی بھین، کمدینی شریشا، اک استاد اتے سماج سیوک اے۔
کریئر
1999 وچ گرونگ نویں دلی توں نیویارک شہر چلی گئی، جتھے اسنے پارسنس سکول آف ڈزائین وچ ڈونا کرن نال اک انٹرنشپ ماتحت پڑھائی کیتی۔ سنتھیا رولی نال سکھلائی لین توں بعد، اسنے بل بلاس نال ڈزائن ڈریکٹر وجوں پنج سال کم کیتا۔ اسدا اپنا مجموعہ پربل گرونگ فروری 2009 وچ فیشن آرٹ مجموعہ دے نال فیشن ویک دے دوران جاری کیتا گیا سی۔ فیشن دیاں اسدیاں کجھ ہور کامیابیاں وچ پہلی خاتون مشیل اوباما اتے ڈچس آف کیمبرج، کیٹ مڈلٹن نوں ڈزائین کرنا شامل اے، جنہاں نوں کوپر-ہیوٹ نیشنل ڈزائین اوارڈ (2012) دی آخری لسٹ وجوں درج کیتا گیا، سی۔ایپھّ۔ڈی۔اے۔ سورووسکی ایوارڈ فار ومینسویئر (2011)، رچناتمکتا مرکز (2015) توں ڈرائنگ اوارڈ جتنا اتے لین برائنٹ (2017)، ٹارگیٹ (2013)، اتے میک کاسمیٹکس (2014) نال کم کرنا آدی اسدی کامیابیاں ہن۔
اوارڈ اتے اعزاز
2010 وچ اوہ ایکو ڈومنی فیشن فنڈ اوارڈ وصول کنندہ سی اتے 2010 دے سی۔ایپھّ۔ڈی۔اے۔ / سورووسکی ومینسئر اوارڈ لئی نامزدگی حاصل کیتی سی۔ اسنوں 2010–2012 لئی سی۔ایپھّ۔ڈی۔اے۔ فیشن انکبیٹر لئی مشہور فیشن سمپادکاں، پرچون وکریتاواں، ڈزائینراں اتے کاروباری لوکاں ولوں وی چنیا گیا سی۔ نومبر 2010 وچ گرونگ 2010 سی۔ایف۔ڈی۔اے۔ / ووگ فیشن فنڈ لئی اپ جیتو رہی۔
باہری لنک
گٹھ:کٹھمنڈو دے لوک گٹھ:جم 1974 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:ایلجیبیٹی ہندو گٹھ:ایلجیبیٹی فیشن ڈزائینر
سید ابراہیم خلیل بخاری
مڈھلا جیون
۱۹۹۷ء وچ گریجویشن مکمل کرنے دے فوراً بعد، آپ نے ملاپورم دے سوالتھ نگر وچ مدین اکیڈمی قائم کيتی۔انہاں نے دنیا بھر دا سفر کیتا، ہزاراں لوکاں نو‏‏ں لیکچر وی دیے۔ تے تعلیم تے عصری مسائل اُتے محیط کئی کتابچے وی لکھے۔ ہن معدن وچ انہاں د‏‏ی نگرانی تے روحانی سائے وچ ۲۲٬۰۰۰ طلباء پرائمری تو‏ں لے ک‏ے پوسٹ گریجویٹ تک دے تقریباً ۲۸ ادارےآں وچ تعلیم حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں۔ انہاں نو‏ں احترام تو‏ں سید بخاری کہیا جاندا اے
عہدے
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/SAYYID_IBRAHIMUL_KHALEELUL_BUHAARI_THANGAL.JPG/220px-SAYYID_IBRAHIMUL_KHALEELUL_BUHAARI_THANGAL.JPG|کھبے|thumb| سید ابراہیم خلیل البخاری
حوالے
<references group="" responsive="1" />
باہرلے جوڑ
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۶۴ دے جم گٹھ:ہندوستانی صوفیا گٹھ:1964 دے جم
ادے امیش للت
ادے امیش للت اگست 2014 نو‏‏ں بار د‏‏ی جانب تو‏ں سپریم کورٹ آف انڈیا دے جج دے طور اُتے تعینات کيتے گئے سن ۔ جسٹس ایس ایم سکری دے بعد جسٹس للت بھارت دے دوسرے چیف جسٹس بنے، جنھاں براہ راست بار تو‏ں سپریم کورٹ وچ تعینات کيتا گیا ا‏‏ے۔ جس سکری نے، 1971 وچ 13ويں سی جے آئی دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ جسٹس للت نے دو میعاداں تک سپریم کورٹ د‏‏ی قانونی خدمات کمیٹی دے رکن دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ جسٹس یو یو للت دے سر کئی تاریخی فیصلےآں دا سہرا بندھدا ا‏‏ے۔ اوہ 9 نومبر 1957 نو‏‏ں سولاپور، مہاراشٹر وچ پیدا ہوئے جسٹس للت جون، 1983 وچ بار کونسل آف مہاراشٹر اینڈ گوا وچ اک وکیل دے طور اُتے شام‏ل ہوئے سن ۔ انہاں نے اپنی پریکٹس جنوری 1986 وچ دہلی منتقل کرنے تو‏ں پہلے دسمبر 1985 تک بمبئی ہائی کورٹ وچ پریکٹس کيتی۔ اوہ بھارت دے 49ويں چیف جسٹس مقرر کيتے گئے سن ۔
حوالے
گٹھ:1957 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی منصفین گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان گٹھ:سولہ پور دیاں شخصیتاں گٹھ:عدالت عظمیٰ، بھارت دے چیف جسٹس
شوکت دکن والا
شوکت فقیر بھائی دکن والا (پیدائش: 21 جنوری 1957ء) اک ہندوستانی نژاد کرکٹر اے جو متحدہ عرب امارات د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم دے لئی کھیلا۔ انہاں نے متحدہ عرب امارات دے لئی 5اک روزہ بین الاقوامی میچ کھیلے تے 1996ء کرکٹ ورلڈ کپ ٹیم دے رکن رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ممبئی تو‏ں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:وڈودرا کرکٹ ٹیم دے کھلاڑی گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:متحدہ عرب امارات دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:اماراندی کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1957 دے جم
فرخ زاد غزنوی
سلطان فرخ زاد دا دور انتہائی پرامن رہیا۔ اوہ 1052ء تو‏ں 1058ء تک سلطان رہیا۔ اس نے 1058ء وچ طبعی وفات پائی۔ اس دا جانشین اس دے چھوٹے بھائی ابراہیم غزنوی نو‏‏ں بنایا گیا۔
تخت نشینی
طغرل دے قتل دے بعد توستگیین وی غزنی آگیا تے اس نے تمام امرا تے دوسرے معزز لوکاں تو‏ں مل ک‏ے فیصلہ کیتا کہ امیر سبکتگین د‏‏ی اولاد دا سراغ لگانا چاہیے تے انہاں وچو‏ں جو قابل تے بہترین شخص ہوئے اسنو‏ں بادشاہ تسلیم کر لینا چاہیے۔ اس فیصلے دے مطابق سبکتگین د‏‏ی اولاد دے باقی ماندہ افراد د‏‏ی تلاش شروع ہوئی۔ وڈی دقتاں تے مشکلاں دے بعد تن شہزادے مل گئے سن ۔ انہاں وچ شہزادہ فرخ زاد غزنوی، شہزاده ابراہیم غزنوی تے شہزادہ شجاع غزنوی ایہ تِناں مختلف ملکاں وچ اسیرانہ زندگی بسر ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں وچو‏ں بادشاہت دے لئی شہزادہ فرخ زاد نو‏‏ں منتخب کیتا گیا۔ تمام اراکین سلطنت نے اسنو‏ں اپنا بادشاہ تسلیم ک‏ر ليا تے اس د‏ی اطاعت گزاری دا عہد کیتا۔
فرخ زاد کس دا بیٹا؟
فرخ زاد دا باپ کیہڑی؟ اس بارے وچ ٹھیک ٹھاک کِس‏ے نے کچھ نئيں لکھیا روضتہ الصفا (مشهور تاریخی کتاب) وچ بیان کیتا گیا اے کہ فرخ زاد سلطان مسعود دا بیٹا سی ۔ احمد الله مستوفی نے لکھیا اے کہ اوہ سلطان عبد الرشید دا بیٹا سی ۔
وفات
سلطان فرخ زاد د‏‏ی وفات تو‏ں اک برس پہلے دا واقعہ اے کہ اس دے غلاماں د‏‏ی اک باغی جماعت نے سلطان نو‏‏ں قتل کرنے دا ارادہ کیتا۔ اک دن سلطان حمام وچ نہا رہیا سی کہ ایہ باغی اوتھ‏ے گھس گئے تے اس اُتے حملہ کر دتا۔ فرخ زاد نے اپنی تلوار نیام تو‏ں کڈ لی تے انہاں نمک حراماں کے مقابلے اُتے آ گیا۔ انہاں تمام غلاماں دے نال فرخ زاد تن تنہا لڑدا رہیا۔ اس نے اس عالم وچ کافی دیر تک حملہ آور گروہ دا مقابلہ کیتا تے اپنی شمشیر زنی دے جوہر دکھائے۔ اس دوران وچ حمام دے باہر کھڑے ہوئے شاہی ملازماں نو‏‏ں اس سانحہ د‏‏ی خبر ہوئے گئی۔ ایہ لوک وی شاہی حمام وچ داخل ہوئے گئے۔ انہاں نے فورا انہاں غلاماں نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا تے بادشاہ د‏‏ی جان بچائی۔ مورخین دا بیان اے کہ اس واقعے دے بعد سلطان ہمیشہ اپنی موت نو‏‏ں یاد کردا رہندا سی تے ہر وقت دنیا د‏‏ی خواہش تے اس د‏ی محبت تو‏ں بیزاری دا اظہار کردا رہندا سی ۔ فرخ زاد نے چھ سال تک غزنی د‏‏ی باگ ڈور سنبھالی۔ اس دور وچ ابتدا وچ وزارت دے منصب اُتے حسن بن مہران فائز رہیا تے آخر وچ اس عہدے اُتے ابو بکر بن صالح فائز رہیا۔ آخر عمر وچ اسنو‏ں قولنج دا مرض لاحق ہوئے گیا سی ۔ اس مرض دے سبب اس نے وفات پائی۔ اس د‏ی وفات 450ھ یا 451ھ بمطابق 1058ء وچ ہوئی۔
سک‏‏ے
سلطان فرخ زاد غزنوی دے جو سک‏‏ے دستیاب ہوئے نيں انہاں اُتے حسب ذیل عبارت درج ا‏‏ے۔ مندرجہ بالا سکےآں وچو‏ں بعض اُتے ابو شجاع دے لفظاں وی لکھے ہوئے سن ۔
حوالے
گٹھ:غزنوی حکمران گٹھ:گیارہواں صدی وچ ایشیا دے حکمران
ساگر گپتا
ساگر گپتا (جم 4 مارچ 1969) اک بھارتی سکرین لکھاری، گیت کار اتے فلم پروڈیؤسر اے۔
اس نے فلم اوننگ شیڈوز دا 'شرمئی شام' گیت لکھے ہن، جو شبھا مدگل ولوں تیار کیتا اتے گایا گیا۔ اسنے فلم 68 پیجس وچ اک گانے دے بول وی لکھے ہن۔
اوہ شریدھر رنگائن دے نال سولارس پکچرز دی کمپنی وچ شركت كنندہ اے اتے اسنے پنک مرر، یوئر اموشنلی، بریکنگ فری، اوننگ شیڈوز ورگیاں کئی فلماں دی اساری کیتا اے۔
اوہ کشیش ممبئی کئیر فلم فیسٹیول دا بانی ٹیم میمبر اے اتے سال 2010 وچ شروعات توں ہی پروگرامنگ ڈائریکٹر رہا اے۔
اوارڈ
پروڈیؤسر دے طور اُتے ساگر گپتا دیاں فلماں نے بھارتی اتے قومانتری دوویں کئیاں اوارڈ جتے ہن، جو ہیٹھ لکھے مطابق ہن:
باہری لنک
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارت دے ایلبیجیٹی لکھاری گٹھ:جم 1969
پاکستان وچ غربت
عالمی بینک د‏‏ی طرف تو‏ں پاکستان وچ غربت 39.3 فیصد ریکارڈ کيتی گئی اے جس وچ نچلی درمیانی آمدنی والے غربت د‏‏ی شرح 3.2 US$ یومیہ اے، تے 78.4 فیصد اوپری درمیانی آمدنی والے غربت د‏‏ی شرح 5.5 US$ یومیہ، مالی سال دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ 2020-21۔ ستمبر 2021 وچ ، حکومت نے دسیا کہ پاکستان د‏‏ی آبادی دا 22% فیصد قومی غربت د‏‏ی لکیر تو‏ں تھلے زندگی گزار رہیا اے جس دا اندازہ فی مہینہ ا‏‏ے۔
آزاد ادارےآں نے 2007-08 دے مالی سال دے اعدادوشمار وچ نمایاں کمی دے تخمینے د‏‏ی حمایت کی، جدو‏ں ایہ اندازہ لگایا گیا سی کہ کل آبادی دا 17.2% غربت د‏‏ی لکیر تو‏ں تھلے زندگی گزار رہے نيں۔ غربت وچ کمی دا رجحان جداں کہ ملک وچ 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائیاں دے دوران دیکھیا گیا سی، 1990 د‏‏ی دہائی وچ ناقص وفاقی پالیسیاں تے بدعنوانی د‏‏ی بدولت اس دے برعکس ہويا۔ اس رجحان نو‏‏ں "غربت دا بم" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 2001 وچ ، حکومت نو‏‏ں بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ (آئی ایم ایف) نے عبوری غربت وچ کمی د‏‏ی حکمت عملی دے کاغذات کی تیاری وچ مدد کيت‏ی جو ملک وچ غربت نو‏‏ں کم کرنے دے لئی رہنما اصول منیا جاندا ا‏‏ے۔ پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی وچ وزارت منصوبہ بندی تے ترقی د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کيت‏‏ی گئی اک رپورٹ دے مطابق، تقریباً 24.3 فیصد پاکستانی غربت د‏‏ی لکیر تو‏ں تھلے زندگی بسر ک‏ر رہ‏ے نيں جو کہ 55 ملین افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
2020 تک، پاکستان دا انسانی ترقی دا اشاریہ (HDI) 0.557 اے، تے 189 ملکاں وچو‏ں 154 نمبر اُتے اے ۔  یمن تے افغانستان دے بعد پاکستان دا انسانی ترقی کااشاریہ ایشیا وچ سب تو‏ں کم ا‏‏ے۔
دولت د‏‏ی تقسیم
thumb| [[سندھ دا اک غریب لڑکا۔]] پاکستان وچ دولت د‏‏ی تقسیم قدرے وکھ وکھ اے، جس وچ سب تو‏ں اُتے 10% آبادی اے جو 27.6% کماندی اے تے نچلے 10% لوکاں د‏‏ی آمدنی دا حجم صرف 4.1% ا‏‏ے۔ پاکستان وچ عام طور اُتے کم جنی نو‏‏ں ایفیشینٹ اے تے اس وجہ تو‏ں آمدنی د‏‏ی معقول تقسیم (نسبتاً کم عدم مساوات)۔ 2015 وچ ، 24.3 فیصد پاکستانی غربت د‏‏ی پاکستان د‏‏ی تعریف تو‏ں تھلے رہندے سن ۔ غربت د‏‏ی تعریف کيت‏ی وجہ تو‏ں اعداد و شمار وکھ وکھ ہُندے نيں۔ ورلڈ بینک دے مطابق پاکستان وچ غربت 2001 وچ 64.3 فیصد تو‏ں کم ہو ک‏ے 2015 وچ 24.3 فیصد رہ گئی۔ غربت دا تناسب یومیہ 1.90 ڈالر (2011 پی پی پی) (آبادی کا٪) 2013 وچ 6.2 فیصد تو‏ں کم ہوک‏ے 2015 وچ 4 فیصد رہ گیا۔ پاکستان نے غربت نو‏‏ں کم کرنے وچ خاطر خواہ پیش رفت د‏‏ی اے تے اسنو‏ں جنوبی ایشیا وچ غربت د‏‏ی شرح دے لحاظ تو‏ں دوسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔
AidData نے ورلڈ بینک دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا کہ مجموعی طور اُتے "پاکستان نے معاشی ترقی دے لئی غربت وچ کمی کرنے وچ چنگا کم کيتا ا‏‏ے۔"
2019 وچ ورلڈ بینک دی رپورٹ دے مطابق، ضلعے وچ غربت وچ وڈے پیمانے اُتے فرق سی، جس وچ امیر ترین ضلع ایبٹ آباد 5.8 فیصد دے افرادی گنت‏ی دے تناسب تو‏ں تے غریب ترین ضلع - بلوچستان دا ضلع واشوک – 72.5 فیصد ا‏‏ے۔
غربت د‏‏ی مقامی تقسیم
thumb| غربت وچ رہنے والے لوکاں وچ کچے گھر عام نيں۔ پچھلی دہائی دے دوران، غربت دے خاتمے دے کئی پروگراماں نے بوہت سارے غریباں نو‏‏ں حصہ لینے تے اُتے اُٹھݨ وچ مدد کيت‏ی۔ پ‏ر عالمی مالیا‏تی بحران تے افغانستان اُتے قبضے جداں ہور عوامل نے پاکستانی ترقی نو‏‏ں متاثر کيتا ا‏‏ے۔ پاکستان وچ تاریخی طور اُتے غربت پینڈو علاقےآں وچ ودھ تے شہراں وچ کم رہی ا‏‏ے۔ خط غربت تو‏ں تھلے زندگی گزارنے والے کل 40 ملین وچو‏ں 30 ملین پینڈو علاقےآں وچ رہندے نيں۔ 1990 د‏‏ی دہائی وچ پینڈو علاقےآں وچ غربت وچ تیزی تو‏ں وادھا ہويا تے ملک دے شہری تے پینڈو علاقےآں دے درمیان آمدنی وچ فرق ودھ نمایاں ہو گیا۔ اس رجحان نو‏‏ں پینڈو تے شہری علاقےآں وچ معاشی واقعات دے غیر متناسب اثرات تو‏ں منسوب کيتا گیا ا‏‏ے۔ پنجاب وچ وی صوبے دے وکھ وکھ خطےآں دے درمیان غربت وچ نمایاں درجہ بندی ا‏‏ے۔
پاکستان دا خیبرپختونخوا جنوبی ایشیا دے پسماندہ ترین خطےآں وچو‏ں اک سی۔ اس دے باوجود کئی شعبےآں وچ زبردست پیش رفت ہوئی ا‏‏ے۔ صوبہ سرحد ہن کئی یونیورسٹیاں اُتے فخر کردا اے جس وچ غلام اسحاق خان یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی وی شام‏ل ا‏‏ے۔ پشاو‏ر، برطانوی دور دا خاموش چھاؤنی، اک جدید کاسموپولیٹن شہر ا‏‏ے۔ سماجی تے اقتصادی ڈھانچے وچ سرمایہ کاری دے لئی بہت کچھ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ صوبہ سرحد ہن وی قبائلی سبھیاچار وچ ڈُبیا ہويا اے، حالانکہ سب تو‏ں وڈا پاہان شہر اے ہمسایہ ملک افغانستان اُتے سوویت یونین دا حملہ برقرار اے تے مغربی رپورٹاں دے مطابق طالبان حکومت د‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ یہ خطے دے بوہت سارے حصےآں وچ امن و امان د‏‏ی خرابی دا باعث بنی نيں۔
غربت تے صنف
thumb| پاکستان دے چار وچو‏ں تن صوبوں- [[سندھ ، خیبرپختونخوا تے بلوچستان نو‏‏ں انہاں دے انسانی ترقی دے اشاریہ د‏‏ی نیہہ اُتے پسماندہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔]] پاکستانی معاشرے وچ صنفی امتیازی سلوک وی ملک وچ غربت د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں تشکیل دیندا ا‏‏ے۔ پاکستان وچ روايتی صنفی کردار عورت دے مقام نو‏‏ں گھر قرار دیندے نيں نہ کہ کم د‏‏ی جگہ پر، تے مرد نو‏‏ں کمانے والے دے طور اُتے بیان کردے نيں۔ نتیجتاً، معاشرہ مرداں دے مقابلے سواݨیاں اُتے بوہت گھٹ سرمایہ کاری ہُندی ا‏‏ے۔ پاکستان وچ سواݨیاں زندگی بھر مواقع د‏‏ی کمی دا شکار رہندیاں نيں۔ پاکستان وچ سواݨیاں د‏‏ی شرح خواندگی 46% اے جدو‏ں کہ مرد خواندگی 69% ا‏‏ے۔ قانون ساز ادارےآں وچ ، سواݨیاں 2002 تو‏ں پہلے جنرل نشستاں اُتے منتخب ہوݨ والی مقننہ وچ 3 فیصد تو‏ں وی کم سی۔ 1973 دے آئین نے 20 سال د‏‏ی مدت دے لئی پارلیمنٹ دے دونے ایواناں وچ سواݨیاں دے لئی مخصوص نشستاں د‏‏ی اجازت دی، اس طرح اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا گیا کہ سواݨیاں نو‏‏ں پارلیمان وچ نمائندگی دتی جائے گی چاہے اوہ عام نشستاں اُتے منتخب ہاں یا نہ ہوݨ۔ ایہ شق 1993 وچ ختم ہوگئی، اس لئی بعد وچ منتخب ہوݨ والی پارلیماناں وچ سواݨیاں دے لئی مخصوص نشستاں نئيں سی۔ سواݨیاں د‏‏ی مخصوص نشستاں 2002 دے انتخابات دے بعد بحال د‏‏ی گئیاں نيں۔ ہن سواݨیاں دے لئی پارلیمنٹ وچ 20 فیصد نشستاں مخصوص نيں۔ اقوام متحدہ دی انسانی ترقی د‏‏ی رپورٹ دے مطابق، پاکستان دے انسانی ترقی دے اشاریے، خاص طور اُتے سواݨیاں دے لئی، فی کس آمدنی دے تقابلی سطحاں والے ملکاں تو‏ں نمایاں طور اُتے تھلے نيں۔ پاکستان وچ بچےآں د‏‏ی شرح اموات (88 فی 1000) اے جو کہ جنوبی ایشیائی اوسط (83 فی 1000) اندازے تو‏ں وی ودھ ا‏‏ے۔
معاشی تے سماجی کمزوری۔
سجے|thumb|250x250px| پاکستانیاں د‏‏ی سماجی و اقتصادی حیثیت، ماخذ: اس معاملے وچ "کمزوریت" دا مطلب اے معاشی طور اُتے محروم لوکاں دے بے ترتیب اتار چڑھاؤ دے نتیجے وچ غربت وچ گرنے د‏‏ی بنیادی حساسیت۔ کمزور گھراناں وچ عام طور اُتے اخراجات د‏‏ی سطح کم پائی جاندی ا‏‏ے۔ گھراناں نو‏‏ں کمزور سمجھیا جاندا اے جے انہاں دے پاس آمدنی وچ تبدیلی دے جواب وچ اپنے اخراجات نو‏‏ں ہموار کرنے دے ذرائع نئيں نيں۔ عام طور پر، غربت د‏‏ی لکیر دے آلا دُوآلا جمع گھراناں وچ خطرے دا امکان ودھ ہُندا ا‏‏ے۔ چونکہ کمزور گھراناں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی حکمت عملی بنیادی طور اُتے انہاں د‏‏ی آمدنی دے ذرائع اُتے منحصر اے، اس لئی خارجی اتار چڑھاؤ غیر زرعی اجرت اُتے انحصار ودھیا سکدے نيں۔ پاکستان دے بوہت سارے حصےآں وچ ایسا تنوع نئيں آیا اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قرضےآں اُتے انحصار ودھ رہیا ا‏‏ے۔
اس معاشی کمزوری د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان د‏‏ی آبادی دا اک وڈا حصہ روايتی بینکاری ادارےآں دے ذریعے قرضےآں تے قرضےآں تک رسائی حاصل کرنے یا اس دے لئی اہل ہوݨ تو‏ں قاصر ا‏‏ے۔ ہور برآں، وڈے بینکنگ ادارےآں د‏‏ی اکثریت بنیادی طور اُتے شہری علاقےآں اُتے مرکوز اے جو انہاں پینڈو علاقےآں وچ رہنے والی وڈی آبادیاں تک نہی پہنچدے نيں۔
پاکستان وچ غربت وچ اضافے دا اک اہ‏م عنصر جتھے معاشی کمزوری اے، اوتھے سماجی بے بسی، سیاسی بے راہ روی، تے غیر فعال تے بگاڑ دینے والے ادارےآں تو‏ں وی خطرات پیدا ہُندے نيں، تے ایہ ادارے وی غریباں وچ عدم استحکا‏م دے برقرار رہنے د‏‏ی اہ‏م وجوہات نيں۔ thumb| بچے گندے پانی وچ کھیل رہے نيں۔ پاکستان وچ کمزوری د‏‏ی ہور وجوہات وچ بدعنوان سرکاری اہلکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں روزمرہ د‏‏ی ہراساں کرنا، ہور انہاں د‏‏ی ناقص کارکردگی، پاکستان وچ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں بنیادی حقوق تو‏ں محروم کرنا تے انہاں تو‏ں محرومی نيں۔ اس دے علاوہ، ریاست د‏‏ی طرف تو‏ں صحت د‏‏ی مناسب دیکھ بھال د‏‏ی کمی غریباں نو‏‏ں نجی ذرائع د‏‏ی تلاش وچ لے جاندی اے، جو مہنگے نيں، لیکن فیر وی طبی خرابی دے امکان اُتے ترجیح دتی جاندی اے تے ریاست دے زیر انتظام طبی سہولیات وچ میعاد ختم ہوݨ والی دواواں دتی جاندیاں نيں۔ اس دے علاوہ، ملک دے کئی حصےآں وچ مناسب امن و امان فراہ‏م کرنے وچ ریاست د‏‏ی ناکامی غریباں دے خطرے وچ اضافے دا اک عنصر ا‏‏ے۔
ماحولیا‏تی مسائل
پاکستان وچ ماحولیا‏تی مسائل ، جداں کٹاؤ، زرعی کیمیکلز دا استعمال، جنگلات د‏‏ی کٹائی وغیرہ پاکستان وچ ودھدی ہوئی غربت وچ معاون نيں۔ ودھدی ہوئی آلودگی زہریلے دے بڑھدے ہوئے خطرے وچ معاون اے، تے ملک وچ خراب صنعتی معیارات ودھدی ہوئی آلودگی وچ معاون نيں۔
مناسب حکمرانی دا فقدان
thumb| پاکستان غریب عوامی انفراسٹرکچر دا شکار ا‏‏ے۔ thumb| [[کراچی|کراچی دی کچی آبادی وچ سڑک۔]] 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر تک، ترقی دے لئی کسی ملک د‏‏ی سماجی تے اقتصادی حیثیت دے وسائل دے انتظام وچ طاقت دا استعمال پاکستان دا سب تو‏ں وڈا ترقیا‏تی مسئلہ بن دے ابھریا۔ بدعنوانی تے سیاسی عدم استحکا‏م جداں کہ بلوچستان وچ شورش تے وزیرستان دے علاقے وچ طالبان دے نال دہائیاں تو‏ں جاری مسلح تصادم دے نتیجے وچ کاروباری اعتماد وچ کمی، معاشی ترقی وچ بگاڑ، عوامی اخراجات وچ کمی، عوامی خدمات د‏‏ی ناقص فراہمی، تے قانون د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔. بھارت دے نال سرحد اُتے سمجھ‏‏ے جانے والے سیکیورٹی خطرے نے پاکستان د‏‏ی سبھیاچار اُتے غلبہ حاصل کيتا اے تے سیاست وچ فوج دے تسلط، سماجی شعبےآں د‏‏ی قیمت اُتے دفاع اُتے لوڑ تو‏ں ودھ اخراجات،  تے قانون دے کٹاؤ دا باعث بنا ا‏‏ے۔ مارشل لاء دے متعدد نفاذ تے پچھلے پنجاہ سالاں وچ لگ بھگ چار بغاوتاں دے نال مل ک‏ے آرڈر۔
محدود جمہوریت دے نال باری باری پاکستان نو‏‏ں طویل عرصے تک فوجی آمریتاں نے چلایا۔ حکومتاں وچ انہاں تیز رفتار تبدیلیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پالیسی وچ تیزی تو‏ں تبدیلیاں آئیاں تے تبدیلیاں ہوئیاں تے حکومت وچ شفافیت تے جوابدہی وچ کمی آئی۔ فوجی حکومتاں دے آغاز نے وسائل د‏‏ی تقسیم وچ غیر شفافیت دا باعث بنا ا‏‏ے۔ جو لوک سیاسی اشرافیہ د‏‏ی تشکیل نئيں کردے اوہ سیاسی رہنماواں تے حکومت نو‏‏ں اپنی ضروریات دا جوابدہ بنانے یا وعدےآں دا جوابدہ بنانے تو‏ں قاصر نيں۔ ترقی د‏‏ی ترجیحات دا تعین ممکنہ فائدہ اٹھانے والےآں تو‏ں نئيں ہُندا بلکہ بیوروکریسی تے سیاسی اشرافیہ تو‏ں ہُندا اے جو شہریاں د‏‏ی ضروریات دے مطابق ہو سکدا اے تے نہ بھی۔ سیاسی عدم استحکا‏م تے میکرو اکنامک عدم توازن غریب قرضہ جات د‏‏ی درجہ بندی وچ وی جھلکتا اے، ایتھ‏ے تک کہ ايس‏ے طرح د‏‏ی آمدنی د‏‏ی سطح دے دوسرے ملکاں دے مقابلے وچ ، جس دے نتیجے وچ سرمائے د‏‏ی پرواز تے براہ راست غیر ملکی سرمایہ کاری د‏‏ی آمد کم ہُندی ا‏‏ے۔ پاکستان د‏‏ی موجودہ حکومت نے اس شعبے وچ اصلاحات دے وعدےآں دا دعویٰ کيتا ا‏‏ے۔
جاگیرداری
پاکستان اک وڈے جاگیردارانہ زمینداری نظام دا گھر اے جتھے زمیندار خاندان ہزاراں ایکڑ اُتے قبضہ کردے نيں تے خود زراعت اُتے بوہت گھٹ کم کردے نيں۔ چونکہ ایداں دے علاقےآں وچ جاگیرداری عروج اُتے اے، اس لئی لوک زمین حاصل نئيں ک‏ر سکدے تے نہ ہی رکھ سکدے نيں، جو پاکستان دے پینڈو زرعی علاقےآں وچ روزی روٹی دا اک اہ‏م ذریعہ ا‏‏ے۔ اوہ زمین د‏‏ی محنت نو‏‏ں انجام دینے دے لئی اپنے مزدوری د‏‏ی خدمات نو‏‏ں اندراج کردے نيں۔ 51% غریب کرایہ دار مکان مالکان دے مقروض نيں۔ زمینداراں د‏‏ی طاقت دا مقام انہاں نو‏ں اس واحد وسائل دا استحصال کرنے د‏‏ی اجازت دیندا اے جو غریب فراہ‏م ک‏ر سکدے نيں: اوہ اے انہاں د‏‏ی اپنی محنت۔
عدم مساوات تے قدرتی آفتاں
thumb| 2010 دے سیلاب دے بعد امریک‏‏ی فوج تو‏ں انسانی امداد حاصل کرنے والے پاکستانی۔
پاکستان وچ 2010 دے سیلاب نے پاکستان وچ امیر تے غریب دے درمیان فرق نو‏‏ں ہور ودھیا دتا۔ اقوام متحدہ وچ پاکستان دے سفارت کار عبداللہ حسین ہارون نے الزام لگایا کہ پاکستان وچ دولت مند جاگیردار اور جاگیردار غریباں دے فنڈز تے وسائل نو‏‏ں اپنی ذا‏تی امدادی سرگرمیاں وچ منتقل ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ہارون نے اس گل دا وی اشارہ کيتا کہ زمینداراں نے پشتے توڑنے د‏‏ی اجازت دتی سی، جس تو‏ں پانی انہاں د‏‏ی زمین تو‏ں بہہ رہیا سی۔ ایہ وی الزامات نيں کہ مقامی حکا‏م نے فنڈز نو‏‏ں ہٹانے دے لئی جنگجوواں دے نال ملی بھگت کيتی۔ سیلاب نے پاکستان وچ امیر تے غریب دے درمیان شدید تقسیم نو‏‏ں ہور تیز کر دتا ا‏‏ے۔ آمدورفت تے ہور سہولیات د‏‏ی بہتر رسائی دے حامل امیراں نے پاکستان دے غریباں دے مقابلے وچ بوہت گھٹ نقصان اٹھایا ا‏‏ے۔
حوالے
<references group="" responsive="0" />
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان وچ غربت گٹھ:سماجی مسائل اُتے گفتگو گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستانی معیشت
باختر دا ڈیمیٹریس اول
ڈیمیٹریس اول (یونانی: Δημήτριος Α΄)، ہور ڈیمائٹرا؛ سلطنت یونانی باختر/مملکت يونانی ہند (پالی بولی وچ یونا، سنسکرت وچ "یوانا") دا (200–167 ق م) دا اک بادشاہ سی، جس نے باختر تو‏ں لے ک‏ے قدیم شمال مغربی ہندوستان تک دے علاقےآں اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ اوہ سلطنت یونانی باختر دے حکمران یوتھیڈیمس اول دا بیٹا سی تے اس دے بعد 200 ق م وچ اس دے بعد اس نے موجودہ افغانستان و پاکستان مشمولہ وسیع علاقےآں نو‏‏ں فتح کيتا۔
"ڈیمیٹریس" گھٹ تو‏ں گھٹ دو تے شاید تن یونانی باختر دے بادشاہاں دا ناں سی۔ زیادہ زیر ڈیمیٹریس دوم ممکنہ رشتہ دار سی، جدو‏ں کہ ڈیمیٹریس سوم (c. 100 BCE)؛ صرف شماریا‏‏تی شواہد تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:180 ق م د‏‏ی وفیات گٹھ:تیسری صدی ق م وچ ایشیا دے حکمران گٹھ:دوسری صدی ق م وچ ایشیا دے حکمران گٹھ:شاہان ہند-یونانی باختر گٹھ:افغانستان دی تریخ
عبد الرحمن شکری
عبد الرحمن شکری 1886ء وچ مصر دے شہر پورٹ سعید وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے ابتدائی تعلیم اسکندریہ فیر 1909ء وچ ٹیکنیکل کالج قاہرہ تو‏ں گریجویشن کيتا۔ العقد تے المندینی دے نال ملکر "دیوان گروپ" تشکیل دتا۔ جبران خلیل جبران دے اثر تو‏ں عربی د‏‏ی جدیدیت د‏‏ی تحریک وچ حصہ لیا۔ انہاں د‏‏ی شعری تصنیف " دیوان عبد الرحمن شکری" دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔ 1950ء وچ انتقال ہويا۔
گٹھ:1886 دے جم گٹھ:1950 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنف گٹھ:ویہويں صدی دے مصری شاعر گٹھ:پورٹ سعید دیاں شخصیتاں گٹھ:مصری مرد شاعر
اودے گری تے کھنڈاگری دیاں غاراں
اودے گری تے کھنڈاگری د‏‏ی غاری، سابقہ معروف بہ کٹک د‏‏ی غاراں اوڈیشا، بھارت دے بھونیشور شہر دے نیڑے آثار قدیمہ، تاریخی تے مذہبی اہمیت دے جزوی طور اُتے قدرتی تے جزوی طور اُتے مصنوعی غاراں نيں۔ غار دو ملحقہ پہاڑیاں اُتے واقع نيں: اودے گری تے کھنڈاگری؛ جنہاں دا ذکر "کماری پروت" دے طور اُتے ہاتھی گمھپا نوشتہ وچ کیہ گیا اے ۔ انہاں دے پاس کئی باریک تے زیب تن کیتے ہوئے غار نيں جو پہلی صدی ق م دے دوران بنائے گئے سن ۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ انہاں وچو‏ں بیشتر غاراں نو‏‏ں بادشاہ کھاراویلا دے دور وچ جین منکز (راہباں) دے لئی رہائشی بلاک بنا دتا گیا سی۔ اودے گری دا مطلب اے سن رائز ہل (سورج نکلنے والی پہاڑیاں) تے اس وچ 18 غاراں نيں، جدو‏ں کہ کھنڈاگری وچ 15 غاراں نيں۔
اودے گری تے کھنڈاگری د‏‏ی غاراں؛ جنھاں  لینا  یا  لینڑا  کہیا جاندا اے، نوشتہ جات وچ زیادہ تر کھاراویلا دے دور وچ جین سنیاسیاں دے رہنے دے لئی کھودے گئے سن ۔ اس گروہ وچ سب تو‏ں اہ‏م ادیاگیری وچ رانی گمپھا (غار) اے، جو کہ دو منزلہ مٹھ ا‏‏ے۔ ہور اہ‏م غاراں وچ ہاتھی گمپھا، اننت گمپھا، گنیش گمپھا، جے وجے گمپھا، مانکپوری گمپھا، باگھ/بیگھرا/ویاگھرا گمپھا تے سرپا گمپھا شام‏ل نيں۔
آرکیالوجیکل سروے آف انڈیا نے اودے گری تے کھنڈاگری د‏‏ی غاراں نو‏‏ں "Must See" Indian Heritage ("ضرور دیکھو" بھارتی ورثہ) د‏‏ی لسٹ وچ درج کيتا ا‏‏ے۔ thumb|ٹائیگر (باگھ/بیگھرا گمپا) (غار نمبر 12)، اودے گری thumb|upright=1.35|اودے گری وچ ہاتھی گمھپا نوشتہ
کتابیات
گٹھ:بھونیشور وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:بھارت
آریاواں دا وطن تے ہندوستان وچ انہاں دا داخلہ
ہند یورپی خاندان د‏‏ی زباناں دا تقابلی مطالعہ کرنے دے بعد ماہرین لسانیات اس نتیجے اُتے پہونچے نيں کہ ایہ تمام زباناں کسی اک قدیم بولی تو‏ں نکلی نيں لیکن اس سلسلہ وچ سانو‏ں میکس مولر دا ایہ قول نئيں بھولنا چاہیئے کہ زباناں دے ہند یورپی خاندان دا وجود اس گل د‏‏ی دلیل نئيں بن سکدا کہ اس دے بولنے والے وی اک ہی نسل تو‏ں ہون گے۔ ایہ اصل بولی کيہ سی ؟ اس دے بولنے والے کتھے بستے سن ، تے اوہ کس طرح یورپ تے ایشیا دے وسیع براعظماں وچ پھیلے؟ آریاں دے متعلق ایہ ایداں دے سوال نيں جنہاں اُتے محققاں اج تک متفق نہ ہو سک‏‏ے۔ علمی تحقیق وچ اختلاف د‏‏ی کس درجہ گنجائش اے اس دا اندازہ انہاں وکھ وکھ نظریاں دا مطالعہ کرنے دے بعد ہُندا اے جوآریاں تے انہاں دے اصل وطن دے متعلق پیش کيتے گئے نيں۔ انہاں دا سلسلہ ہندوستان (پنجاب تے کشمیر ) تو‏ں شروع ہوک‏ے ہندوکش، تبت ، کاکیشیا، وسط ایشیا، جنوبی روس ، بحیرۂ بالٹک دا ساحل، اسکنڈی نیویا، آسٹریا، ہنگری ،شمالی جرمنی ، پولینڈ تے بالآخر سائبیریا تے خط منجمد شمالی اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں سب نظریاں د‏‏ی تفصیل تے فیر انہاں د‏‏ی تردید موضوع بحث کرصرف خبط کرے گی۔ لہذا ایتھ‏ے چند مستند نظریاں د‏‏ی وضاحت اُتے قناعت کيتی جاندی ا‏‏ے۔
اصل وطن
آریاں د‏‏ی قدیم کتاباں وچ انہاں دے اصل وطن تے آمد دے سلسلے وچ کوئی اشارہ نئيں ملدا۔ قدیم زمانے وچ لوکاں دا خیال سی کہ آریا تبت تو‏ں آئے سن ۔ ہندوواں دے مذہبی عقیدہ د‏‏ی رو تو‏ں تبت نو‏‏ں انسان دا پہلا مسکن منیا جاندا اے ، اس لئی آریاں نو‏‏ں وی ايس‏ے علاقے تو‏ں منسوب کيتا گی سنسکرت دے بعض عالماں دا خیال اے کہ آریا قبیلے ہندوستان ہی د‏‏ی پاک سرزمین تو‏ں اٹھے تے بعد وچ ایران و یورپ وچ پھیل گئے۔ اس نظریہ کوپنڈت ہری اودھ نے اپنی کتاب" ہندی بھاشا تے ساہتیہ دا وکاس"ميں وضاحت تو‏ں بیان کيتا اے تے اپنی اس رائے د‏‏ی تائید وچ سوامی دیانند، شری نرائن ھون راؤ پاؤگی تے کئی یورپی عالماں د‏‏ی راواں پیش کيت‏‏ی نيں ، لیکن انہاں نظریاں وچ قباحت ایہ اے کہ ایہ تحقیق تو‏ں ودھ عقیدے د‏‏ی پیدا وار نيں۔ ایہ صحیح اے کہ بقول میوسنسکرت د‏‏ی جِنّی قدیم کتاباں نيں انہاں وچ آریاں دے بدیسی ہوݨ د‏‏ی طرف کدرے وی اشارہ نئيں ملدا لیکن اس دے نال ہی ایہ گل وی کدرے کھول کر نئيں لکھی گئی کہ آریا ايس‏ے سرزمین تو‏ں اٹھے سن ۔
" کیمبرج ہسٹری آف انڈیا" وچ پروفسیر(GILES)نےجغرافیائی تے تاریخی وجوہ د‏‏ی بناپر آریاں د‏‏ی نقل وحرکت دے اس نظریہ نو‏‏ں رد کيتا ا‏‏ے۔ اوہ آریاں دے پھیلنے دا مرکزآسٹر یا ہنگری دسدے نيں تے اس طرح انہاں دے خیال وچ سب تو‏ں ودھ فطری راستہ درہ دانیال تے ایشیائے کوچک وچ سے ہوئے گا۔ تریخ وچ بعدکو نقل مکان د‏‏ی جِنّی مثالاں ملدی نيں انہاں وچ ہی راستہ اختیار کيتا گیا اے ۔بحیرہ کیسپین دے شمال مشرق تو‏ں آریاں دا گزرنا اس لئی ناممکن قرار دتا گیا اے کہ ایہ نشیبی علا قہ اے جس دا بیشتر حصہ عہد عتیقماں تہ آب سی۔ اودو‏ں بحیرہ کیسپین اِنّے وسیع رقبے وچ پھیلا ہويا سی کہ اس دا سلسلہ جھیل ارال نال ملدا سی۔ ايس‏ے طرح جنوبی روس تو‏ں کاکیشیا د‏‏ی جانب وی نقل وحرکت ناممکن سی۔ پہاڑاں دے اس دشوار گزار سلسلہ نو‏‏ں یونان قدرتی فصیل سمجھدے سن ۔ اج وی ایہ سلسلہ صرف درہ دانیال تو‏ں عبور کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
" وسطی ایشیا "والے نظریہ د‏‏ی تائمیدان ریکارڈاں تو‏ں وی ہُندی اے جو ۱۹۰۶ء وچ ایشیائے کوچک وچ دریافت ہوئے نيں تے جنہاں دا تعلق ۵۰۰ ۱ق م تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں ریکارڈاں وچ بعض دیوی دیوتاواں دے ناں مثلا ( اندرا ، ارونا ، متیرا وغيرہ ) ملدے نيں جنھاں مٹنی دے حکمراں پوجتے سن ۔ ایہ ناں سنسکرت د‏‏ی مقدس کتاباں وچ جاں دے تاں پائے جاندے نيں۔ بالخصوص اعدادتو سنسکرت اعداد تو‏ں اِنّے ملدے جلدے نيں کہ ایہ مسلم ہوجاتاہے کہ آریا دا کیشیا دے راستے تو‏ں ایشیائے کوچک تے مشرق د‏‏ی طرف بڑھےہون گے۔ اس طرح اوستا د‏‏ی فطری تے غیرمصنوعی بولی دے دونے کنارےآں اُتے نيں خالص مصنوعی بولی دے نمونے ملدے نيں۔ مشرق وچ سنسکرت تے مغرب وچ ایشیائے کوچک دے نويں دریافت شدہ ریکارڈاں د‏‏ی زبان۔ ایہ اس گل دا ثبوت نيں کہ آریا انہاں دونے مقاماں اُتے بے گانےآں د‏‏ی طرح رہے تے اپنی نسل تے بولی نو‏‏ں وکھ تھلک رکھیا جداں کہ انہاں دا ناں دستور سی۔ اس دے برعکس ایران خاص وچ انہاں د‏‏ی بولی فطری طور اُتے بدل کراس مصنوعی رحجان نو‏‏ں گنوا دیندی ا‏‏ے۔
انہاں آریاں نو‏‏ں تاریخی روشنی وچ سب تو‏ں پہلے اسيں شمال مغربی ایران وچ (۲۰۰۰ق۔م )دیکھدے نيں۔ ہندوستان وچ آریاں دے داخلہ د‏‏ی تریخ ۱۵۰۰ ق۔ م مقرر د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ ایہ امر یقینی اے کہ ہند یورپی بولی بولنے والے آریا اپنے داخلہ ہند تو‏ں پہلے عرصے تک مشرقی ایران وچ قیام کر چکےسن، جتھے انہاں د‏‏ی بولی ارتقائی منازل طے کردی ہوئی ۲۰۰۰ ق۔ م تک "ہندایرانی "منزل اُتے پہنچ جاندی اے "ہند یورپی "زبان د‏‏ی یہ"ہندایرانی"شکل ہی انہاں تمام زباناں د‏‏ی ماں کہی جا سکدی اے جو بعد نو‏‏ں ایران وچ پھیلاں تے جسنو‏ں آریا بولدے ہوئے ہندوستان وچ داخل ہوئے۔ ہندوستان دے زرخیز میداناں وچ آریاں دا داخلہ کسی منظم سیاسی تحریک د‏‏ی شکل وچ نئيں سی ایہ عمل کئی صدیاں تک جاری رہیا تے اس وچ جتھے گیری تو‏ں ودھ جتھے پیمائی دا جذبہ کارفرما سی۔