cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یمن دی اسلامی تریخ
رسولی ریاست
سجے|thumb|240x240px| قلعة القاهرة [[تعز|بتعز عاصمة ملوك بني رسول ]] عمر بن رسول رسولی ریاست (۶۲۶-۸۵۸ ہجری / ۱۲۲۹-۱۴۵۴ عیسوی ) نو‏‏ں قائم کرنے وچ کامیاب سی ، تے مصر وچ ایوبیاں تو‏ں اپنی آزادی دا اعلان کیا، تے اسنو‏ں "الملک المنصور" کہہ ک‏ے خود نو‏‏ں اک آزاد بادشاہ قرار دتا۔. ملک نو‏‏ں دوبارہ متحد کرنے وچ کامیاب رہیا، تے تائز اس دا راجگڑھ رہیا۔ اک مضبوط بنیاد اُتے ۔ چنانچہ اس نے پہلے زبید نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لیا، فیر شمال د‏‏ی طرف شمالی بلندیاں د‏‏ی طرف ودھے، فیر حجاز د‏‏ی طرف، اپنی سلطنت نو‏‏ں غفر تو‏ں مکہ تک پھیلاندے ہوئے، عمر بن رسول نو‏‏ں اس دے بھتیجے نے ۱۲۴۹ وچ قتل کر دتا، لیکن مظفر بادشاہ یوسف اول اپنے کزن نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب ہو گیا، تے زیدی د‏‏ی اپنی سلطنت نو‏‏ں غیر مستحکم کرنے د‏‏ی کوشش نو‏‏ں دبا دتا، اس لئی اسنو‏ں المظفر کہیا گیا ۔ جدو‏ں بغداد ۱۲۵۸ وچ ہلاگو خان دے قبضے وچ چلا گیا تاں بادشاہ مظفر یوسف اول نے خلیفہ دا لقب اختیار کیا، تے عدن دے نیڑے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں راجگڑھ صنعا تو‏ں طائز منتقل کر دتا۔
المظفر نے منگولاں دے داخلے د‏‏ی وجہ تو‏ں بغداد اس د‏ی آمد نو‏‏ں روکنے دے بعد خانہ کعبہ نو‏‏ں اندر تے باہر تو‏ں ڈھانپ لیا ۔ اور اس نے متعدد اسکول، قلعے تے قلعے بنائے تے تقریباً ۴۷ سال دے دوران مظفر یوسف د‏‏ی حکومت دا دور، جس دے دوران اس دا راجگڑھ طائز اس دور دے عرب شہراں وچ اپنی جگہ بنانے وچ کامیاب رہیا۔ تے اس دے بعد کیا. اس نے عدن، صنعاء، زبید ، صعدہ اور مکہ دے علاوہ تعز وچ ریلوے نو‏‏ں نشانہ بنانے دے لئی اک گھر بنایا۔ شاہ المظفر دا انتقال تائیز وچ ہويا تے ۴۷ سال تک تنہا حکومت کرنے دے بعد اس دے شدید ترین دشمن زیدیاں تک اسنو‏ں اوتھ‏ے دفن کيتا گیا تے انہاں نے اس د‏ی موت اُتے تبصرہ کردے ہوئے اسنو‏ں یمن دا سب تو‏ں وڈا بادشاہ قرار دتا۔ کھبے|thumb|255x255px| [[۱۳۳۵ء|۱۳۳۵ عیسوی وچ رسولیاں، عدن دا سکہ۔]] سجے|thumb|320x320px| [[1291ء|۱۲۹۱ وچ عظیم بادشاہ عمر بن یوسف د‏‏ی طرف تو‏ں بنایا گیا اک فلکیا‏تی نشان ]] رسولاں نے قاہرہ دا قلعہ تائز وچ تعمیر کيتا ، اک مسجد، مضغفر اسکول ، الاسدیہ اسکول، جبریہ اسکول، المطبیہ اسکول، یاقوتیہ اسکول ، اشرفیہ اسکول تے ہور۔ اس دا مقصد شافعی مکت‏‏ب فکر نو‏‏ں مضبوط کرنا سی جو کہ یمن وچ ہن وی غالب مکتبہ فکر ا‏‏ے۔ جتھے بنو رسول دے بادشاہ خود پڑھے لکھے آدمی سن اوہ کتاباں خاناں نو‏‏ں کتاباں تو‏ں مالا مال کرنے تو‏ں مطمئن نئيں سن بلکہ انہاں دے کئی بادشاہاں نے طب ، فلکیات اور زراعت اُتے کتاباں لکھياں۔ رسولاں دے دور وچ ، تائز تے زبید دنیا بھر وچ شافعی مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے مطالعہ دے اہ‏م مراکز بن گئے۔ رسولیاں نے یمن دے ہندوستان اور مشرق بعید دے نال تجارتی تعلقات نو‏‏ں مضبوط کيتا۔ عدن تے زبید تو‏ں بحیرہ احمر دے پار تجارت تو‏ں انہاں نو‏ں بہت فائدہ ہويا۔ عدن نے رسولاں دے دور حکومت وچ اپنے بہترین دوراں وچو‏ں اک دا مشاہدہ کيتا۔ انہاں نے کھجور د‏‏ی کاشت نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی کئی زرعی پروگرام وی اپنائے۔ اس عرصے دے دوران، کافی یمن دے لئی اک منافع بخش شے بن گئی۔ مورخین بنی رسول ریاست نو‏‏ں حمیری سلطنت دے زوال دے بعد تو‏ں عظیم ترین یمنی ریاستاں وچو‏ں اک مندے نيں، کیونجے اوہ ایوبیاں یا عثمانیاں دے برعکس نيں، انہاں دے پِچھے، لیکن اوہ یقینی طور اُتے اوغز سن ۔
مصر دے مملوکاں دے نال رسولاں دا رشتہ اک پیچیدہ نوعیت دا سی، کیونجے انہاں دے درمیان حجاز تے غلاف کعبہ د‏‏ی اہلیت اُتے مقابلہ شدت اختیار کر گیا، اس دے علاوہ مملوکاں نے بنو رسول نو‏‏ں اپنا کفیل مننے اُتے اصرار کيتا۔ بنی رسول د‏‏ی ریاست دو سو سال تو‏ں ودھ عرصے تک قائم رہی ایتھ‏ے تک کہ ایہ ۱۴۲۴ وچ کمزور ہو گئی، تے بادشاہت نو‏‏ں حکمران خاندان دے افراد د‏‏ی طرف تو‏ں خطرہ لاحق ہو گیا، جانشینی دے معاملے اُتے انہاں دے اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں، اس دے علاوہ اکثر بغاوتاں ہُندیاں رہیاں۔ زیدی ائمہ تے انہاں دے حامی۔رسولیاں نو‏‏ں تہامہ تے جنوبی یمن دے باشندےآں د‏‏ی حمایت حاصل سی، رسولیاں نو‏‏ں شمالی پہاڑی علاقےآں دے قبیلے د‏‏ی وفاداریاں پیسےآں تو‏ں خریدنی پڑاں، جدو‏ں ریاست کمزور ہوئی تاں رسولیاں نے خود نو‏‏ں جنگ وچ گرفتار پایا۔ زیدی کسی زمانے وچ شاندار سیاست دان یا مضبوط حکمران نئيں سن لیکن اوہ اپنے دشمناں د‏‏ی توانائیاں نو‏‏ں ضائع کرنا اچھی طرح جاندے سن ۔ زیدیاں تے اسماعیلیاں دا مقابلہ کرنے دے لئی یمن وچ شافعی فرقہ قائم کرنے د‏‏ی رسولیاں کی کوششاں باوجود، انہاں د‏‏ی ریاست دا تختہ الٹنے والے انہاں دے روايتی دشمن نئيں سن، بلکہ اک مقامی شافعی خاندان بنو طاہر سن ۔ یمن نو‏‏ں
رسولی دور نو‏‏ں ملک یمن وچ سب تو‏ں زیادہ خوشحال دور سمجھیا جاندا اے کیونجے انہاں نے نظریا‏تی تے مذہبی آزادی تسلیم کيتا سی۔ ملک وچ قلعے رسول دا دور انہاں بہترین دوراں وچو‏ں اک سی جو اسلام دے بعد یمن تو‏ں گزریا، تے ایہ اسلام دے بعد ملک د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والی یمنی ریاستاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ تائیز وچ قلعہ ، ظفر مدرسہ تے مسجد، تے انہاں دے کئی بادشاہاں نے طب، صنعت تے بولی اُتے کتاباں لکھياں۔
طاہری ریاست
سجے|thumb|260x260px| ردا وچ العمریہ اسکول ، جو [[1504ء|۱۵۰۴ وچ بنایا گیا سی۔ ]] طاہری ریاست ۱۴۵۴ وچ قائم ہوئی سی، تے طاہری ریاست نو‏‏ں ریاست رسول دے اثر و رسوخ دے علاقے وراثت وچ ملے سن ۔ طاہری بنو رسول تو‏ں وابستہ ردا دے علاقے البیضاء دے مقامی شیخ سن ۔ رسول د‏‏ی حکمرانی دے آخری ۱۲ سالاں دے دوران، فاتح عامر بن طاہر نے حکمران خاندان دے افراد دے درمیان تنازعات دا فائدہ اٹھایا، ایتھ‏ے تک کہ رسولی بادشاہ مسعود ابو القاسم نے ۱۴۵۴ وچ پرامن طریقے تو‏ں اقتدار د‏‏ی باگ ڈور سونپ دی۔ بھانويں اوہ اپنے پیشروواں د‏‏ی طرح مضبوط نئيں سن، لیکن انہاں نے زبید ، عدن اور ردا وچ پانی دے بوہت سارے ٹینک، پل تے اسکول بنائے۔ان د‏‏ی یادگاراں وچ سب تو‏ں مشہور الامیریہ اسکول اے، جسنو‏ں فاتح بادشاہ عامر بن نے تعمیر کيتا سی۔ عبدالوہاب ۱۵۰۴ وچ ، تے انہاں دے ناں اُتے رکھیا گیا، تے ایہ فی الحال عالمی ثقافتی ورثہ ہونے دا امیدوار ا‏‏ے۔ اور امام مہدی محمد بن احمد بن الحسن نے اسنو‏ں تباہ کرنا چاہیا، کیونجے انہاں دا عقیدہ سی کہ ایہ تعبیر دے کفار دے اثرات وچو‏ں ا‏‏ے۔ thumb|320x320px| تاریخی ردا قلعہ ، جو ردا شہر دے مرکز وچ واقع اے، اسلام تو‏ں پہلے ۲۴۳ عیسوی وچ حمیری بادشاہ شمر یاہراش دے دور دا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں بعد وچ فاتح بادشاہ عامر بن عبد الوہاب الطہری نے بحال کيتا تے دوبارہ تعمیر کيتا۔ طاہریاں نو‏‏ں تن مسائل دا سامنا کرنا پيا جس تو‏ں انہاں د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں خطرہ لاحق سی: خاندان دے درمیان اندرونی اختلافات، اوہ باغی قبیلے جنہاں اُتے اوہ ٹیکس وصول کرنے دے لئی انحصار کردے سن، تے صعدہ تے صنعاء دے زیدی ائمہ د‏‏ی طرف تو‏ں مسلسل دھمکیاں ابن محمد ۱۴۵۸ وچ ، ۔ زیدیاں اُتے قابو پانے یا غیر ملکی حملہ آوراں تو‏ں اپنے دفاع دے لئی بہت کمزور۔ مصر دے مملوک یمن نو‏‏ں مصر تو‏ں جوڑنا چاہندے سن، تے پرتگالیاں نے، الفانسو ڈی البوکرک د‏‏ی قیادت وچ ، ۱۵۱۳ وچ جزیرہ سوکوترا اُتے قبضہ ک‏ر ليا، تے عدن اُتے کئی ناکا‏م حملے کيتے، جنہاں نو‏ں طاہریاں نے پسپا کر دتا۔ پرتگالیاں نو‏‏ں بحیرہ احمر نو‏‏ں عبور کردے ہوئے بحر ہند د‏‏ی تجارت نو‏‏ں براہ راست خطرہ لاحق سی، اس لئی مملوکاں نے پرتگالیاں تو‏ں لڑنے دے لئی حسین الکردتی د‏‏ی قیادت وچ اک فورس بھیجی۔ مصر دے مملوکاں نے زبید وچ طاہریاں دے نال گل گل شروع د‏‏ی کہ مملوک فوج نو‏‏ں پیسےآں تے سازوسامان دتی کیہ ضرورت اے، لیکن فوج جس دے پاس رسد ختم ہو رہی سی، نے تہامہ دے باشندےآں نو‏‏ں تنگ کرنا شروع کر دتا تے پرتگالیاں دا مقابلہ کرنے دے بجائے، انہاں نے بنی طاہر دے سلاطین دے اثر و رسوخ د‏‏ی دولت نو‏‏ں سمجھدے ہوئے طاہریاں دا تختہ الٹنے تے یمن اُتے قبضہ کرنے دا فیصلہ کيتا۔ انہاں نے بارود تے توپاں دا استعمال کیا، تے مملوک افواج، زیدی امام المتوکل یحیی شرف الدین د‏‏ی وفادار قبائلی افواج دے تعاون تو‏ں، ۱۵۱۷ وچ طاہریاں دے اثر و رسوخ والے علاقےآں نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ کامیاب ہوئیاں، تے انہاں نو‏ں شکست دتی۔ تائز ، رداء ، لحج اور ابیان تو‏ں، جو المتوکل شرف الدین دے حصے وچ آیا۔
لیکن مملوک د‏‏ی فتح زیادہ دیر نئيں چل سکی۔ طاہریاں دے خاتمے دے اک ماہ بعد، سلطنت عثمانیہ نے مصر اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے قاہرہ وچ مملوک سلطاناں وچو‏ں آخری تمن بے نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ سلطان الطاہری عامر بن داؤد نے پرتگالیاں دے نال اتحاد کیا، چنانچہ عثمانیاں نے مصالحہ د‏‏ی تجارت اُتے پرتگالیاں د‏‏ی اجارہ داری نو‏‏ں توڑنے دے لئی یمن دا کنٹرول سنبھالنے دا عزم کيتا۔ پرتگالیاں دے ہتھو‏ں یمن دے زوال تے اس دے بعد مکہ دے زوال دے بارے وچ انہاں د‏‏ی تشویش دے علاوہ۔ طاہریاں ۱۵۳۹ تک عدن دا کنٹرول برقرار رکھیا، جدو‏ں ایہ عثمانیاں دے قبضے وچ آگیا۔
عثمانی دور
thumb|280x280px| [[صنعاء|صنعاء وچ البکیریہ عثمانی مسجد ، ۱۵۹۷ وچ تعمیر کيتی گئی ]] یمن افراتفری تے مرکزی اتھارٹی د‏‏ی عدم موجودگی دے مرحلے وچ داخل ہويا، تے عدن طاہری بادشاہاں دے آخری بادشاہ عامر بن داؤد دے ہتھو‏ں وچ تنہا رہیا۔ جداں کہ نويں دھڑاں نے طاہریاں د‏‏ی کمزوری دا فائدہ اٹھاندے ہوئے انہاں دا تختہ الٹ دتا، جداں کہ کتیر خاندان جس نے بنی طاہر تو‏ں شہر نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔ پرتگالیاں دے حملے جاری رہ‏ے، تے انہاں نے ۱۵۲۸ وچ انتونیو ڈی مرانڈا ڈی ایزویڈو د‏‏ی قیادت وچ حضرموت وچ الشحر اُتے حملہ کيتا۔
سلیمان پاشا دے خادم نے ۱۵۳۸ وچ عدن شہر اُتے دھاوا بولا تے عامر بن داؤد نو‏‏ں سولی اُتے چڑھایا گیا تے اس دے سپاہیاں نے شہر نو‏‏ں لُٹنا شروع کر دتا تے ایہ سلیمان پاشا د‏‏ی خلاف ورزی ہو سکدی اے کیونجے یمن وچ عثمانی تریخ دے ماخذ اک لیڈر دے بجائے دوسرے د‏‏ی طرف متعصب سن ۔ پر، سلیمان پاشا دا خادم عامر بن داؤد تے پرتگالیاں دے درمیان قائم ہونے والے اتحاد تو‏ں واقف سی مصر دے بعد یمن وچ داخل ہونے دے عثمانی فیصلے دے پِچھے سلیمان پاشا دے خادم دا ہتھ سی، تے اس نے یمن دے بارے وچ کہیا: سلطنت عثمانیہ نے عدن اور تہامہ اُتے اپنا اختیار ودھایا، تے زبید عثمانی اتھارٹی د‏‏ی انتظامی نشست سی۔  نے باقی یمن نو‏‏ں اپنے نال الحاق کرنے د‏‏ی کوشش ، تے ۱۵۳۸ سے ۱۵۴۷ دے درمیانی عرصے وچ ، عثمانیاں نے اسی ہزار فوجی یمن بھیجے، جنہاں وچو‏ں ست ہزار باقی رہ گئے۔
عثمانیاں نے ۱۵۴۷ وچ اویس پاشا نو‏‏ں زبید دے پاس بھیجیا تے شمالی بلندیاں زیدی امام یحییٰ شرف الدین تو‏ں آزاد سی، تے زیدی امام نے اپنے بعد اپنے بیٹے علی نو‏‏ں امام دے لئی منتخب کيتا تے اپنے بیٹے المطہر بن یحییٰ شرف الدین نو‏‏ں نظر انداز کيتا۔ کیونجے اوہ لنگڑا سی تے سیدھا چل نئيں سکدا سی
چنانچہ اس نے ایہ گل المطہر بن یحییٰ شرف الدین د‏‏ی روح وچ سمائی تے زبید دے پاس گیا تے اویس پاشا د‏‏ی بلندیاں اُتے قابو پانے وچ مدد کرنے اُتے آمادگی ظاہر کیت‏‏ی۔ درحقیقت، اویس پاشا د‏‏ی افواج تے المطہر بن یحییٰ شرف الدین دے حامیاں نے طائز اُتے دھاوا بولا تے شمال د‏‏ی طرف صنعاء د‏‏ی طرف ودھے تے ۱۵۴۷ وچ اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ بی تے اسنو‏ں عمران تے اس د‏ی بنیاد تین اُتے امام تسلیم کيتا تے ايس‏ے سال زبید وچ اویس پاشا نو‏‏ں قتل کر دتا گیا، تے المطہر بن یحییٰ نے شرف الدین نو‏‏ں صنعاء واپس کر دتا، عثمانیاں نے ازدمر پاشا نو‏‏ں بھیجیا، جس نے صنعاء نو‏‏ں دوبارہ حاصل ک‏ر ليا۔ اور بغاوت ختم کر دتی، تے المطہر عمران د‏‏ی طرف واپس چلا گیا۔
جب ازدمر پاشا صنعا گیا تاں ابیان دے اک قبائلی شیخ جس دا ناں علی بن سلیمان الفضلی سی اس نے موقع تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے عدن اُتے حملہ کر دتا اور عثمانی سپاہیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں کڈ باہر کيتا تے خود نو‏‏ں اس دا امیر مقرر کيتا۔ 1548 کھبے|thumbnail| سلطنت عثمانیہ نے عرب دنیا تے جنوب مشرقی تے وسطی یورپ دے وسیع علاقےآں نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔ محمود پاشا نے صوبے دے معاملات اپنے ہتھ وچ لئی اور اپنے لئی تائیز وچ "خوشی دا محل" کہلاندا سی، جو بنو رسول دے بادشاہاں دا گڑھ سی۔ تے جدو‏ں اسنو‏ں معلوم ہويا کہ ایب وچ اک قلعہ اے جنال محبت دا قلعہ کہیا جاندا اے جسنو‏ں فقیہ علی بن عبدالرحمٰن النظری د‏‏ی ملکیت اے تاں اس نے اس اُتے قبضہ کرنا چاہیا تے اٹھ ماہ تک اس دا محاصرہ کيتا ایتھ‏ے تک کہ اسماعیلی شہزادہ عبداللہ الدائی محمود پاشا دے کیمپ وچ داخل ہی اسنو‏ں قتل کر گیا سی۔ یحییٰ شرف الدین یمنی اپنے اختلافات بھلیا ک‏ے عثمانیاں دے خلاف متحد ہو گئے۔
۱۵۶۴ عیسوی وچ رضوان پاشا نے یمن د‏‏ی ایال دا تاج پہنایا، تے محمود پاشا مصر دا حکمران بن گیا۔ رضوان پاشا نے اپنے پیشرو محمود پاشا دے نقصانات نو‏‏ں استنبول دے پورٹے دے سامنے پیش کيتا تے محمود پاشا نے اپنی ناکامیاں دا ایہ کہہ ک‏ے جواز پیش کيتا کہ یمن اک وسیع ملک اے تے اسنو‏ں دو افراد د‏‏ی ضرورت اے تے اک اس دے لئی کافی نئيں ہو سکدا ۔ محمود پاشا نے اس تقرری دے نال رضوان پاشا نو‏‏ں مسترد کرنے دا ارادہ کیا، کیونجے قبیلے یمن دے شمالی پہاڑی علاقےآں وچ سب تو‏ں سخت تے مشکل ترین اینکرز سن، اس دے علاوہ زیدی ائمہ دا صدر مقام سی المطہر بن یحییٰ شرف الدین۔ مراد پاشا دے وفادار ہونے دا بہانہ کيتا جس نے آوارہ گردی نو‏‏ں کنٹرول کيتا تاں بعد ميں نے رضوان پاشا نو‏‏ں سپلائی بند کر دتی جو بلندیاں دے انچارج سن تے اس وچ وادھا ہويا، انہاں دے درمیان اختلافات پاک زیدی امام د‏‏ی ہوشیاری د‏‏ی وجہ تو‏ں سن، چنانچہ رضوان پاشا نو‏‏ں برطرف کر دتا گیا تے حسن پاشا نو‏‏ں ۱۵۶۷ وچ انہاں دا متبادل مقرر کيتا گیا۔ المطہر نے صنعاء اُتے حملہ کرنے دا موقع لیا تے الجوف دے بدو قبیلے نے اس د‏ی حمایت کی، المطہر نے امیر بدان نال رابطہ کیا، تے انہاں نے عثمانی افواج اُتے حملہ کيتا تے مراد پاشا دا دمار وچ محاصرہ کيتا۔ مراد پاشا فرار ہونے وچ کامیاب ہو گیا تے پنجاہ پیادہ سپاہیاں دے نال رہ گیا، قبیلے نے اسنو‏ں روک لیا تے انہاں دے سر کٹ کر ۱۵۶۷ وچ صنعاء وچ المطہر بن یحیی شرف الدین دے پاس بھیج دتا تے فیر عدن۔جدو‏ں حضرموت دے سلطان الشھر کو عدن وچ ان د‏‏ی آمد دا علم ہويا اس نے اوتھ‏ے عثمانیاں نو‏‏ں سامان بھیجیا۔ عثمانی خاندان دے سلطان جمعہ دے خطبےآں وچ ، تے سلطان شہر نو‏‏ں عدن تو‏ں زیدی د‏‏ی طرف پیش قدمی دا خدشہ سی۔ وسط|thumb|1100x1100px| [[محافظہ عمران|امران دے تین قلعےآں وچو‏ں اک، جتھے المطہر بن یحییٰ شرف الدین نے قلعہ بند کيتا سی۔ ]] مراد پاشا دے قتل تے یمن وچ عثمانی فوج دے غالب د‏‏ی نابودی دے بعد، سبلائم پورٹ نے للہ مصطفیٰ پاشا نو‏‏ں یمن جانے دا حکم دتا، اس نے پہلے تاں انکار کر دتا تے سلطان دا غصہ دیکھنے دے بعد تک نئيں جھکایا للہ مصطفیٰ پاشا مصر گئے تے فوجاں جمع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن مصر وچ ترک فوج نے یمن جانے تو‏ں انکار کر دتا تاں خدا نے مصر دے دو گواشاں نو‏‏ں المطہر نو‏‏ں صلح کيت‏‏‏ی پیشکش تے اس د‏ی اطاعت د‏‏ی ہدایت د‏‏ی بلکہ، انہاں نے مطالبہ کيتا کہ اوہ معافی مانگاں تے کدرے کہ انہاں نے عثمانی افواج دے خلاف کسی کارروائی دا حکم نئيں دتا سی تے جو کچھ ہويا اوہ "جاہل عرباں" د‏‏ی طرف تو‏ں ہويا سی نہ کہ "ان معزز موجودگی" تاں۔ المطہر نے انکار کر تے اپنا پیغام جاوِش مصطفیٰ پاشا دے نال شاندار دروازے اُتے بھیجیا
امام المطہر د‏‏ی وفات ۱۵۷۲ وچ ہوئی، تے زیدی اپنے امام د‏‏ی وفات دے بعد متحد نئيں ہوئے، چنانچہ المطہر دے بیٹےآں نے حسن ابن علی ابن داؤد دے نال جنگ کيت‏ی، چنانچہ فوج نے تقسیم دا فائدہ اٹھایا تے عثمانی زیداں دے خلاف اسماعیلیاں د‏‏ی حمایت تو‏ں ۱۵۸۳ وچ صنعا ، صعدہ اور نجران اُتے حملہ کرنے وچ کامیاب ہوئے الحسن شاہرہ وچ چھپ گئے تے ۱۵۸۵ وچ گرفتار ہوئے، صنعاء وچ قید ہوئے، فیر ترکی منتقل کر دتا گیا، جتھے اوہ مر گیا زیدی جزیرہ نمائے عرب وچ عثمانیاں دا سب تو‏ں وڈا جنون سی ، اس لئی عثمانیاں نے انہاں اُتے بدعت تے الحاد دا الزام لگایا، انہاں نے اسماعیلیاں نو‏‏ں کافر قرار نئيں دتا، کیونجے اوہ زیدیاں دے خلاف انہاں دے نال تعاون ک‏ر رہ‏ے سن، تے انہاں نے انہاں دا جواز پیش کيتا۔ یمن وچ موجودگی اسلام د‏‏ی فتح دے طور اُتے لیکن حقیقت ایہ اے کہ اوہ بحیرہ احمر دے پار تجارت د‏‏ی نقل و حرکت نو‏‏ں کنٹرول کرنا چاہندے سن ۔
القاسمیہ ریاست
سجے|thumb|220x220px| [[صعدہ زیدی اماماں دا گڑھ ا‏‏ے۔ ]] امام حسن بن علی بن داؤد د‏‏ی گرفتاری تے انہاں د‏‏ی ترکی جلاوطنی دے بعد بلندیاں وچ کوئی متحد سیاسی قیادت موجود نئيں سی، فقیہ المنصور باللہ القاسم دے شاگرداں نے انہاں نو‏ں صنعاء وچ امامت د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی لیکن انہاں نے انکار کر دتا۔ سب تو‏ں پہلے، لیکن زیدیاں دے خرچ اُتے حنفی مکت‏‏ب دے بڑھدے ہوئے فروغ نے امام المنصور باللہ القاسم نو‏‏ں ناراض کیا، اس لئی اوہ صنعاء دے پینڈو علاقےآں وچ چلے گئے تے ستمبر ۱۵۹۷ وچ عثمانیاں تو‏ں لڑنے دے لئی حامیاں نو‏‏ں متحرک کرنا شروع کر دتا، ايس‏ے سال جدو‏ں عثمانی حکا‏م نے صنعاء وچ مسجد بکریہ نو‏‏ں کھولیا سی۔
ہمدان، خولان ، سنحان تے احنوم دے قبیلے نے امام المنصور باللہ القاسم د‏‏ی بغاوت وچ شمولیت اختیار کيتی تے امام نے ۱۵۹۹-۱۶۰۲ دے درمیان سعد، عمران اور حجہ نو‏‏ں دوبارہ حاصل کيتا تے جعفر پاشا نے امام دے نال دس سالہ جنگ بندی اُتے دستخط کيتے۔ تے اسنو‏ں ۱۶۰۸ وچ بلندیاں اُتے اک امام دے طور اُتے تسلیم کيتا خولان قبیلے نے ۱۶۱۰ کیلف وچ عثمانیاں اُتے اک ہور حملہ کيتا عثمانیاں نو‏‏ں بہت نقصان ہويا تے ایہ لڑائی ۱۶۱۶ تک جاری رہی جدو‏ں جعفر پاشا نو‏‏ں برطرف ک‏ر ک‏ے حاجی محمد پاشا نو‏‏ں گورنر مقرر کر دتا گیا۔ محمد پاشا شکایات وصول کرنے دے لئی اک اتھارٹی قائم کيتی، جسنو‏ں اس نے ۱۶۱۷ وچ شکایات دا بورڈ کہیا، تے عثمانیاں تے امام القاسم دے درمیان جنگ بندی نو‏‏ں ودھانے تو‏ں انکار کر دتا، چنانچہ مئی ۱۶۱۷ وچ لڑائی جاری رہی، تے ۱۶۱۹ وچ عثمانی ذرائع نے اک مقامی شہزادے نو‏‏ں دوبارہ حاصل کيتا جس دا ناں الشرجبی سی تے اس دا ناں علی طائز سی تے محمد پاشا نے امام المنصور القاسم دے نال دس سالہ جنگ بندی اُتے دستخط کيتے سن ۔
امام المنصور باللہ القاسم فروری ۱۶۲۰ وچ وفات پاگئے تے انہاں دے بیٹے المعیاد باللہ محمد نے جانشین بنایا ۔ ایہ جنگ بندی ۱۶۲۶ تک جاری رہی جدو‏ں امام المعید باللہ محمد نے بلندیاں، سبیہ اور ابو عریش نو‏‏ں دوبارہ حاصل ک‏ر ليا تے ابیان دے اک قبائلی شیخ دے نال لحج اور عدن دا محاصرہ کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ ۱۶۲۷ تک، بندرگاہاں دے علاوہ یمن دے بیشتر حصے عثمانیاں د‏‏ی حکمرانی تو‏ں خود نو‏‏ں چھٹکارا حاصل ک‏ر ليا سی، محمد پاشا نو‏‏ں ہٹا کر حیدر پاشا نو‏‏ں مقرر کيتا گیا سی، اس دے بجائے مؤخر الذکر نے امام المعید باللہ دے نال پنج ماہ دے لئی نويں جنگ بندی د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی سی۔ پنج ماہ دے دوران حیدر پاشا نے حمایت د‏‏ی درخواست کيتی۔ سوڈانی شہر سوکین وچ عبدین پاشا المربت تو‏ں عبدین پاشا الموخہ تھلے آیا تے تائز نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اوہ شکست کھا گیا تے ۱۶۲۸ وچ موچا د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنے اُتے مجبور ہويا۔ چنانچہ سبلائم پورٹ نے ۱۶۲۹ وچ قنسوہ پاشا نو‏‏ں اس د‏ی جگہ بھیج دتا، تاں جیزان فیر زبید تھلے اُتریا تے عبدین پاشا نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی تے حیدر پاشا نو‏‏ں قید کر دتا گیا، قنسوہ پاشا نے طائز نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن اوہ پسپائی اُتے مجبور ہو گیا۔ زبید نے ۱۶۳۰ وچ امام المعید دے نال اک نويں جنگ بندی اُتے دستخط کيتے۔ thumb|300x300px| شاہرہ وچ دو پہاڑاں دے درمیان اک قدیم پل، زیدی اماماں دے قلعےآں وچو‏ں اک امام المعیاد 1634 زبید اُتے دوبارہ قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوئے، تے جدو‏ں قانسہ پاشا د‏‏ی زیادہ تر فوجاں تباہ ہوگئياں، تاں عثمانی حامی امام نے اپنے آخری مضبوط گڑھ موچا تو‏ں پرامن طور اُتے پِچھے ہٹنے دا موقع دتا۔ اوہ قبیلے کہ اوہ تے اس دا خاندان امامت دے لائق سن ۔ انہاں دے والد، امام المنصور القاسم ، "قاسم ریاست" دے بانی نيں، جسنو‏ں زیدی امامت د‏‏یاں ریاستاں وچ سب تو‏ں مضبوط تصور کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ امام المعید ۱۶۰۳ وچ یمن وچ داخل ہونے والے تمباکو نو‏‏ں تباہ کر دتا، لیکن اوہ اسنو‏ں مکمل طور اُتے روکنے وچ کامیاب نہ ہوسک‏‏ے، تے انہاں نے اسلامی قوانین دی اپنی تشریحات اُتے کئی کتاباں چھڈن، لیکن اوہ اپنے کچھ مسلط کرنے د‏‏ی کوشش تو‏ں پِچھے ہٹ گئے۔ قبیلے نو‏‏ں اس دے خلاف کرنے دے خوف تو‏ں خواب دیکھیا، تے باقی "ترک سپاہیاں" نو‏‏ں کساناں د‏‏ی مدد دے لئی پینڈو علاقےآں وچ تقسیم کر دتا۔ درحقیقت، قانصوه پاشا د‏‏ی افواج وچ پیادہ ترک نئيں بلکہ مصری کسان سن ۔
امام المعید باللہ نے مارچ ۱۶۳۲ وچ مکہ اُتے قبضہ کرنے دے لئی اک فوج بھیجی، تے اک ہزار جنگجوواں د‏‏ی فوج "شریف مکہ" نو‏‏ں مارنے وچ کامیاب ہو گئی، شہر اُتے دھاوا بول دتا تے عثمانیاں نے متعدد افراد نو‏‏ں اس د‏ی وجہ قرار دتا۔ انہاں اُتے مظالم. عثمانی یمن دے بعد مکہ نو‏‏ں کھونے دے لئی تیار نئيں سن، اس لئی انھاں نے زیدیاں تو‏ں مکہ نو‏‏ں چھڑانے دے لئی مصر تو‏ں اک وڈی فوج بھیجی ۔ عثمانی فوج تے عثمانیاں نے یمنیاں نو‏‏ں پانی فراہ‏م کرنے والے کنوواں د‏‏ی طرف پیش قدمی د‏‏ی تے انہاں وچ سیلاب آ گیا۔ آخر وچ زیدیاں نے ہتھیار ڈال دیے، تے خلیل پاشا انہاں نو‏ں یمن واپس کرنے اُتے راضی ہو گیا، لیکن اس نے فوج دے چار رہنماواں نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا۔
امام معیّد محمد بن القاسم د‏‏ی وفات ۱۶۴۴ وچ ہوئی، تے امام المنصور بِلّہ القاسم دے بیٹے امامت دے لئی لڑدے رہے ایتھ‏ے تک کہ ايس‏ے سال اسماعیل بن احمد الکبسی نے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا، تے عدن ، لحج ، ابیان گئے تے اوتھ‏ے دے بقیہ عثمانی سپاہیاں نو‏‏ں کڈ باہر کيتا تے عسیر دا کنٹرول سنبھال لیا  ۱۶۵۴ وچ حضرموت اور ذوفر اُتے قبضہ ک‏ر ليا،  تے یمن تجارتی تعلقات نو‏‏ں مستحکم کرنے وچ کامیاب ہو گیا۔ مغل سلطنت دے نال تے ہندوستان دا شہر سورت سب تو‏ں وڈا تجارتی شراکت دار سی تے جدہ وچ عثمانی سلطان تے ایران وچ عباس ثانی صفوی دے نال سفارتی مشن دا تبادلہ کیا، اور ایتھوپیا دے تن مشن وی بھیجے گئے، لیکن انہاں نے سیاسی ترقی نئيں کيت‏‏ی۔ عثمانیاں دے خلاف اتحاد، جداں کہ شہنشاہ فاسیلیڈاس نے ایتھوپیا دے شہنشاہاں د‏‏ی کمزوری تے انہاں دے ملک وچ مضبوط جاگیرداراں دے ظہور د‏‏ی وجہ تو‏ں چاہیا سی۔ المتوکل علی اللہ اسماعیل بن احمد الکبسی (۱۵۹۷-۱۸۷۲) دا دور ائمہ دے سب تو‏ں زیادہ خوشحال دوراں وچو‏ں اک سی، کیونجے اس دا دور ظوفر دے مشرق تو‏ں عظیم تر یمن اُتے مکمل کنٹرول سی۔ مغرب وچ حجاز د‏‏ی سرحداں اُتے عسیر دے دور دراز علاقےآں تک عمان ۔
یمن تو‏ں عثمانیاں دے انخلاء دے بعد، ائمہ د‏‏ی حکمرانی یمن دے بالائی "شمالی" علاقےآں تک محدود سی، کچھ ائمہ د‏‏ی حکومت دے چند ادوار نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے، جنہاں دا اثر یمن دے نچلے حصے تک پھیلا ہويا سی۔ مغربی، مشرقی تے جنوبی علاقے۔پہلے ائمہ د‏‏ی حکمرانی وچ انتشار تے عدم استحکا‏م د‏‏ی خصوصیت سی، تے امامت اُتے القاسم خاندان دے جھگڑے دے نتیجے وچ بوہت سارے علاقے انہاں دے ہتھ وچ آگئے۔
المتوکل علی اللہ اسماعیل بن احمد الکبسی دا انتقال ۱۶۷۶ وچ ہويا تے اس دے بھتیجے احمد بن الحسن بن القاسم نے قیادت اُتے اپنے کزن دے نال تنازع دے بعد جانشین بنایا۔ قاسمی ریاست کئی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے امام اسماعیل بن احمد الکبسی دے اسّی سال تو‏ں ودھ عرصے تک جو کارنامہ انجام دے رہے سن اسنو‏ں برقرار رکھنے تو‏ں قاصر رہی، جنہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م ائمہ دا اپنے رشتہ داراں نو‏‏ں انتظامی عہدےآں اُتے تعینات کرنا اے، وقت دے نال نال اس دا اک وڈا حصہ ملک نیم آزاد جاگیر وچ بدل گیا تے ریاست نے خلافت دے طریقے اُتے عمل نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں خلافت دا واضح قانون اے ہر امام د‏‏ی وفات دے بعد اس دے بیٹے تے چچا زاد قبیلے تو‏ں اپنے حامیاں نو‏‏ں اکٹھا کردے نيں تے عہدہ دے لئی لڑدے نيں۔ جس نے ریاست نو‏‏ں بہت کمزور کر دتا تے انہاں دے لیڈراں نو‏‏ں خود مختار ہونے دتا۔ thumb|300x300px| [[1692ء|۱۶۹۲ وچ مخا د‏‏ی بندرگاہ سب تو‏ں اہ‏م بندرگاہاں وچو‏ں اک سی تے اس دے ذریعے دنیا کافی نو‏‏ں جانت‏ی سی۔ ]] مشرقی تے جنوبی علاقےآں د‏‏ی پہلی علیحدگی عثمانیاں دے پہلے انخلاء دے آغاز وچ ہوئی، کیونجے عدن، لحج اور ابیان دا معاملہ ۱۱۴۵ ہجری وچ لاحج د‏‏ی سلطنت بن گیا، تے باقی علاقےآں دا معاملہ سلطاناں تے شہزادےآں تک پہنچ گیا۔ تے عدن تے جنوبی امارات شمال وچ زیدی امامت تو‏ں وکھ ہُندے رہ‏ے، تے اس اُتے شہزادےآں تے سلطاناں د‏‏ی حکومت رہی جدو‏ں تک کہ برطانوی سلطنت نے ۱۹ جنوری ۱۸۳۹ نو‏‏ں عدن اُتے قبضہ نئيں کيتا۔
قاسمی ریاست نو‏‏ں وکندریقرت بنایا گیا سی تے اس دور د‏‏ی خاصیت وڈی تجارتی سرگرمیاں سی، خاص طور اُتے موچا، اللوحیہ تے یمن دے تہامہ د‏‏ی ہور بندرگاہاں وچ ۔ اس دور وچ وی اج یمن وچ نمایاں قبائلی رہنما ابھرے تے بیت القاسم دے علاوہ ہور اشرافیہ زیدی خانداناں نے اپنا مقام برقرار رکھیا، مثلاً بیت شرف الدین، قاسمیہ تو‏ں بہت پہلے عسیر امام عبداللہ بن حمزہ دے خاندان دے اثر وچ ۔ تاریک دور وچ یورپ وچ جاگیرداراں د‏‏ی طرح اک جاگیردارانہ ریاست سی جس وچ مقامی آقا اپنے علاقےآں دے معاملات نو‏‏ں نیم آزادانہ طور اُتے کنٹرول کردے سن جداں کہ یمن تے جزیرہ نما د‏‏ی زیادہ تر تریخ وچ عام طور اُتے تے اس د‏ی واپسی تک ایہ ٹُٹ پھوٹ دا شکار رہی۔ ۱۸۷۲ وچ عثمانی
عثمانیاں د‏‏ی واپسی۔
سجے|thumb|274x274px| [[ولایت یمن|یمن دے گورنر احمد مختار پاشا ]] سجے|thumb|300x300px| امام یحییٰ حامد الدین، یمن د‏‏ی متوکل سلطنت دے بانی۔ عثمانیاں نے دوبارہ واپس آک‏ے بقیہ ریاست القاسمیہ نو‏‏ں گرا دتا تے ۱۸۷۲ وچ یمن د‏‏ی ریاست قائم کيتی جس وچ جنوبی علاقےآں دے علاوہ یمن دے سابقہ ایالٹ دے اوہی علاقے شام‏ل سن ۔ پہلی بار ۱۸۴۹ وچ ، لیکن انہاں نو‏ں بھاری نقصان اٹھانا پيا، تے ناکا‏م کوشش دے دوران ۱۵۰۰ فوجیاں تو‏ں محروم ہو گئے۔ حقیقت ایہ اے کہ عثمانیاں نے تہامہ دے شہراں اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی تے صنعاء دے تاجراں نے انہاں تو‏ں شہر اُتے کنٹرول کرنے نو‏‏ں کہیا سی تے اس د‏ی وجہ زیدی قبائلی شیوخ تے ائمہ د‏‏ی سیکورٹی نافذ کرنے د‏‏ی صلاحیت اُتے مایوسی سی۔ جدو‏ں تک ملک وچ امن قائم ا‏‏ے۔
اپنے پہلے داخلے د‏‏ی طرح، عثمانیاں نے سب تو‏ں پہلے تہامہ دا کنٹرول سنبھالیا تے اپنے سابقہ تجربے تو‏ں سکھیا، اس لئی انھاں نے یمن د‏‏ی ترقی کے لئی کم کیا، انھاں نے پرنٹنگ پریس متعارف کروائے تے اسکول بنائے، ایتھ‏ے تک کہ انھاں نے یمنی معاشرے نو‏‏ں سیکولر بنانے اُتے کم کیا، مروجہ نظام نو‏‏ں ختم کيتا۔ سماجی طبقے تے غالب روايتی قوتاں نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں جنہاں د‏‏ی نمائندگی قبائلی شیخاں تے زیدی اماماں نے د‏‏ی اے ۔ریاست وچ بدعنوانی عروج اُتے سی تے اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ عثمانی حکا‏م د‏‏ی اکثریت یمن جانے تو‏ں گریز کر رہ‏ی سی، تے بدترین عثمانی رہنما ملک وچ بھیجے گئے۔ سیکولرائزیشن دے عمل دے دوران تے عثمانیاں د‏‏ی جانب تو‏ں آبادی نو‏‏ں شہریت دے تصورات تو‏ں متعارف کرانے د‏‏ی کوشش - عثمانی تنظیماں یورپی بنیاداں اُتے مبنی سی - یمن دے یہودیاں نے یمنی قومی اصطلاحات وچ اپنے آپ نو‏‏ں متعین کرنا شروع کيتا تے اس تعلق د‏‏ی اصلاح کرنا شروع د‏‏ی جو انہاں نو‏ں مسلماناں دے نال متحد کردا ا‏‏ے۔ تے انہاں اُتے مسلط کردہ حقیقت اُتے سوال اٹھاندے نيں جداں کہ دو منزلاں تو‏ں زیادہ گھر بنانے وچ انہاں د‏‏ی نااہلی تے انہاں نو‏ں سول تے ملٹری سروس تو‏ں محروم کرنا تے لوہار، سنار تے خنجر بنانے والے دے طور اُتے معاشرے وچ انہاں دے کردار نو‏‏ں محدود کرنا۔ عثمانیاں نے انہاں لوکاں نو‏‏ں سزا دتی جو یہودیاں اُتے پتھر پھینکتے سن یا انہاں نو‏ں گلی وچ پیر تو‏ں کھچ لیندے سن ۔
عثمانیاں نے جس چیز اُتے حکمرانی ک‏ر رہ‏ے سن اسنو‏ں چار بریگیڈاں وچ تقسیم کر دتا، یعنی: صنعاء بریگیڈ، عسیر بریگیڈ، حدیدہ (تہاما) بریگیڈ، تے طائز بریگیڈ ۔ عثمانیاں نے اہ‏م شہراں نو‏‏ں کنٹرول کيتا تے پینڈو علاقےآں اُتے اپنا کنٹرول مضبوط نہ کر سک‏‏ے جتھے قبیلے سن ۔. احمد عزت پاشا نے تہامہ واپس جانے تے بلندیاں وچ نہ گھسنے تے قبیلے دے خلاف مسلسل لاحاصل لڑائیاں وچ سپاہیاں نو‏‏ں تھکا دینے دے بجائے انہاں دے درمیان ثالث دا کردار ادا کرنے د‏‏ی تجویز دتی۔ عثمانی انگریزاں دے خلاف قبیلے د‏‏ی وفاداری جیتنے دے خواہشمند سن، کیونجے دونے فریق قبائلی شیخاں نو‏‏ں اپنی طرف تو‏ں جیتنے تے دوسرے دے خلاف پراکسی جنگ لڑنے دے لئی انہاں د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ لیکن انہاں دے منصوبے کامیاب نئيں ہوئے، کیونجے زیدی عثمانیاں اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہو گئے تے انہاں نو‏‏ں زیر کرنے دے تمام عثمانی منصوبےآں نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا۔
عثمانیاں نے ۹ اکتوبر ۱۹۱۱ نو‏‏ں امام یحییٰ حممد الدین دے نال اک معاہدہ کیا، جسنو‏ں داان معاہدہ کہیا جاندا اے، تے اسنو‏ں ۱۹۱۳ وچ اک عثمانی فرمان نے منظور کیا، تے امران گورنریٹ وچ قلعہ دان دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ عثمانیاں تے امام یحییٰ دے درمیان معاہدہ اک جنگ بندی سی، تے اوہ حالے تک مکمل طور اُتے نئيں نکلے سن، لیکن امام یحییٰ حامد الدین درحقیقت شمالی پہاڑی علاقےآں اُتے حکومت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ معاہدے وچ ایہ طے کيتا گیا سی کہ امام شمالی پہاڑی علاقےآں / زیدیاں اُتے خود مختاری تو‏ں حکومت کرن گے، تے عثمانی شافعی علاقےآں وچ رہن گے، یعنی اج جمہوریہ دے مرکزی علاقےآں وچ ۔ عدن پر برطانوی سلطنت د‏‏ی حکومت رہی۔
یمن تو‏ں عثمانیاں دا اخراج
۳۰ اکتوبر ۱۹۱۸ نو‏‏ں دستخط شدہ مدروس د‏‏ی جنگ بندی نے پہلی جنگ عظیم دے دوران سلطنت عثمانیہ تے اتحادیاں دے درمیان مشرق وسطیٰ وچ لڑائی وچ دشمنی دا خاتمہ کیا، جس دے تحت یمن د‏‏ی متوکلی سلطنت نے اپنی آزادی حاصل کيتی۔
تاریخی یادگاراں۔
مسیتاں تے مقبرے یمن وچ اسلامی رہتل دی نمایاں خصوصیات وچو‏ں نيں، جنہاں وچ صنعاء د‏‏ی عظیم مسجد ، طائز وچ الجند مسجد ، طائز وچ شیخ احمد بن علوان د‏‏ی مسجد تے مقبرہ ، تے عدن وچ ابان مسجد شام‏ل نيں۔.
نوٹس
<references group="ملاحظة" />
آل انڈیا یونائیٹڈ ڈیموکریٹک فرنٹ
آل انڈیا یونائیٹڈ ڈیموکریٹک فرنٹ (ہور معروف بہ اے آئی یو ڈی ایف و سروا بھارتیہ سن یوکت جن تانترک مورچہ) اک سیاسی جماعت اے جو بھارتی ریاست آسام وچ سرگرم ا‏‏ے۔ پارٹی نے آسام دے سیاسی منظر نامے اُتے بہت چنگا اثر ڈالیا ا‏‏ے۔
پارٹی د‏‏ی بنیاد مولا‏نا بدر الدین اجمل نے 3 اکتوبر 2005ء نو‏‏ں رکھی سی تے اس وقت اس دا ناں  آسام یونائیٹڈ ڈیموکریٹک فرنٹ  (اے یو ڈی ایف) سی۔ 2 فروری 2009ء نو‏‏ں نويں دہلی وچ اک پریس کانفرنس وچ اس دے موجودہ ناں تو‏ں اک قومی پارٹی دے طور اُتے اسنو‏ں دوبارہ شروع کيتا گیا ، اک بار فیر بدر الدین اجمل نو‏‏ں پارٹی دا لیڈر بنایا گیا۔ پارٹی دا صدر دفتر گوہاٹی وچ ا‏‏ے۔
اے آئی یو ڈی ایف آسام وچ پرنسپل اپوزیشن پارٹی بن گئی ا‏‏ے۔ اس نے 2011ء مجلس قانون ساز الیکشن وچ 126 وچو‏ں 18 نشستاں جیتاں تے 2016ء وچ اس نے 126 وچو‏ں 13 نشستاں جیتاں۔ 2021 آسام اسمبلی انتخابات وچ کانگریس تے اے آئی یو ڈی ایف نے بی پی ایف تے کمیونسٹ پارٹیاں دے نال مل ک‏ے عظیم اتحاد (مہا گٹھ بندھن) قائم کيتا۔ اتحاد بی جے پی د‏‏ی قیادت والی این ڈی اے دے خلاف لڑیا۔ اے آئی یو ڈی ایف نے اپنی تعداد وچ وادھا کيتا تے آسام دے 2021ء قانون ساز اسمبلی دے انتخابات وچ 126 وچو‏ں 16 نشستاں حاصل کاں، جنہاں دا بہترین اسٹرائک ریٹ 80 فیصد ا‏‏ے۔ اُتے اس دا اتحاد مہاجوت حکومت بنانے دے لئی اِنّی اکثریت حاصل نئيں کر سکا۔
حوالے
گٹھ:آل انڈیا یونائیٹڈ ڈیموکریٹک فرنٹ گٹھ:2005ء وچ قائم ہونے والیاں سیاسی جماعتاں
تاجکستان دے یہودی
تاجکستان وچ یہودیاں تے یہودیت د‏‏ی اک طویل تے متنوع تریخ ا‏‏ے۔ بوہت سارے تاجک یہودی اصل وچ بخارا دے یہودی سن ۔
تریخ
یہودی پہلی بار امارت بخارا دے مشرقی حصے وچ ، اج دے تاجکستان دے علاقے وچ ، دوسری صدی ق م وچ پہنچے۔ کمیونسٹاں دے اقتدار وچ آنے دے بعد، انہاں نے ملک نو‏‏ں جمہوریہ وچ منظم کیتا، بشمول تاجکستان، جو پہلی بار ۱۹۲۴ وچ ازبکستان دے اندر اک خودمختار جمہوریہ دے طور اُتے تشکیل دتا گیا سی تے ۱۹۲۹ وچ اک مکمل جمہوریہ بن گیا سی۔
تاجکستان نو‏‏ں ترقی دینے د‏‏ی کوشش وچ ، سوویت حکا‏م نے ہجرت د‏‏ی حوصلہ افزائی کی، بشمول ہمسایہ ملک ازبکستان تو‏ں ہزاراں یہودی۔ زیادہ تر یہودی تاجکستان کے راجگڑھ دوشنبہ وچ آباد ہوئے تے اوتھ‏ے یہودیاں د‏‏ی عبادت گاہ کھولی۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران اشکنازی یہودیاں د‏‏ی دوسری لہر تاجکستان د‏‏ی طرف ہجرت کر گئی۔
اج تاجکستان وچ صرف اک سو یہودی رہ گئے نيں۔ تقریباً ۴۰٪ بخارا تے باقی اشکنازی نيں۔ اوہ زیادہ تر بزرگ، غریب تے یہود مخالف حملےآں تے ظلم و ستم دا شکار نيں۔ معاشرے دا اک المناک واقعہ صحافی میراہ‏م گاوریوف دا قتل سی۔ یہودی برادری جدوجہد کر رہ‏ی اے تے زندہ رہنے دے لئی بین الاقوامی یہودی تنظیماں د‏‏ی مدد اُتے انحصار کردی ا‏‏ے۔ ملک دے زیادہ تر یہودی دوشنبہ وچ رہندے نيں، جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی چھوٹی برادریاں شہرسبز (ازبکستان)، لینن آباد دے علاقے تے وادی فرغانہ وچ رہندیاں نيں۔
تاریخی ڈیموگرافی
تاجکستان د‏‏ی یہودی برادری ۱۹۲۶ وچ تقریباً نہ ہونے دے برابر سی، تے ۱۹۲۶ تو‏ں ۱۹۷۰ دے درمیان اس وچ تیزی تو‏ں وادھا ہويا۔ ۱۹۷۰ وچ تاجکستان د‏‏ی یہودی آبادی ۱۹۲۶ دے مقابلے وچ پنجاہ گنیازیادہ سی تے انہاں د‏‏ی تعداد تقریباً پندرہ ہزار سی۔ تاجکستان د‏‏ی یہودی برادری ۱۹۷۰ تے ۱۹۸۹ دے درمیان ترقی کردی رہی، لیکن بوہت گھٹ رفتار تاں۔ کمیونزم دے زوال دے بعد تو‏ں، عملاً تاجکستان دے تمام یہودی ۱۹۸۹ تو‏ں ۲۰۰۲ دے درمیان ملک چھڈ ک‏‏ے دوسرے ملکاں وچ چلے گئے۔ ہجرت کرنے والے زیادہ تر تاجک یہودی اسرائیل چلے گئے۔
نوٹ
گٹھ:تاجکستان د‏‏ی تریخ
ٹرانس عورت
ٹرانس عورت  اک عورت ہندی اے، جسنوں جم ویلے مرد خیال کیتا گیا ہندا اے جاں جو جم ویلے مرد ہندی اے۔ ٹرانس عورتاں صنف ڈائسفوریا دا تجربہ کر سکدیاں ہن اتے ایہہ تبدیلی کروا سکدیاں ہن۔ اس عمل وچ عامَ طور اُتے ہارمون تبدیل تھیریپی اتے کدی کدی سیکس مڑ-نردھارن جاں تبدیل سرجری ہندی اے، جس نال بہت زیادہ مدد مل سکدی اے، اتھوں تک کہ اس نال صنف ڈائسفپھوریا نوں وی پوری طرحاں حل کیتا جاندا اے۔ ٹرانس عورتاں ہیٹروسیکسئل، یک صنفی، بائسیکسئل، غیر-بائنری جاں کوئیر نال متعلق کسے وی پچھان والی ہو سکدی اے۔
حوالے
گٹھ:ٹرانسجینڈر پچھان گٹھ:ٹرانسجینڈر
ریاستہائے متحدہ وچ سب توں ودھ آمدنی والیاں کاؤنٹیاں دی لسٹ
ایہ ریاستہائے متحدہ وچ سب تو‏ں ودھ آمدنی والی کاؤنٹیاں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:امریک‏‏ی کاؤنٹیاں دیاں فہرستاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ دیاں تھانواں بلحاظ فی کس آمدنی گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ آمدنی
تمغہ«برائے مدافعہ انقلاب»
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Order_of_the_Red_Star_Bukhara_Soviet_Republic%2C_3_degree.png/220px-Order_of_the_Red_Star_Bukhara_Soviet_Republic%2C_3_degree.png|thumb| تیسری ڈگری دا آرڈر - "انقلاب دے دفاع دے لئی" میڈل "انقلاب دے دفاع دے لئی" – سوویت عوامی جمہوریہ بخارا (بخارا سوویت عوامی جمہوریہ) دا پہلا تمغہ، جو ۳ جولائ‏ی ۱۹۲۲ نو‏‏ں بخارا دے جنرل پریسیڈیم دے فیصلے تو‏ں قائم کيتا گیا سی۔
تریخ
۳ جولائ‏ی ۱۹۲۲ نو‏‏ں جنرل پریسیڈیم اپنے فیصلے تو‏ں قائم ہويا۔ اس فیصلے وچ چاندی دے دو تمغاں دے قیام دا وی ذکر اے: "انقلاب دے دفاع دے لئی" تے "دوشنبہ اُتے قبضے دے لئی"۔ بعد وچ ، "انقلاب دے دفاع دے لئی" نامی انہاں تمغاں وچو‏ں صرف اک تیار کيتا گیا۔ سوویت دور د‏‏ی بہت ساریاں دستاویزات وچ ، "انقلاب دے دفاع دے لئی" میڈل نو‏‏ں سوویت یونین دے ریڈ سٹار دے آرڈر د‏‏ی III ڈگری سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
ساخت
تمغہ چاندی دا بنیا ہویا اے تے اس د‏ی شکل گول ا‏‏ے۔ اس اُتے اک سرخ پنج نکاندی ستارہ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ اس دے ارد گرد عربی حروف "ج خ ش ب" تے "م ا ق" نيں، اس دے تھلے "انقلاب دے دفاع دے لئی" تے روسی وچ "Защитнику революции" لکھیا ہويا ا‏‏ے۔
ایوارڈ دینے والے
"انقلاب دے دفاع دے لئی" تمغہ سوویت نظام د‏‏ی بحالی تے باسماچی دے خلاف جنگ وچ سرگرم حصہ لینے والےآں نو‏‏ں دتا گیا۔ تمغہ دے نال، ایوارڈ حاصل کرنے والےآں نو‏‏ں اک خصوصی سرٹیفکیٹ (گراموٹا) دتا گیا، جو ریاستی پرنٹنگ ہاؤس نیو بخارا (کوگن) وچ چھاپا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تاجکستان دی تریخ
مراکش دے حکمران خاندان
مراکش دے حکمران خانداناں (Dynasty) د‏‏ی لسٹ حکمران خاندان دے نام، ادوار تے بادشاہاں دے ناواں دے نال دتی گئي ا‏‏ے۔ ۱۹۵۷ء تو‏ں پہلے حکمران دے لئی سلطان (Sultan) دا لقب استعمال کيتا جاندا سی، جو بعد وچ شاہ (King) تو‏ں بدل دتا گیا۔
قاسم بن الفضل
ناں ونسب
قاسم ناں تے ابوالمغیرۃ کنیت سی پورانسب نامہ ایہ اے، قاسم بن الفضل بن معدان بن قریط قبیلہ ازد د‏‏ی اک شاخ بنو لحیی تو‏ں خاندانی تعلق رکھدے سن ،ایہ خاندان بصرہ دے حدان نامی محلہ وچ آباد ہوگیا سی،اسی بناء اُتے قاسم بن الفضل ازدی،حدانی اوربصری تِناں نسبتاں تو‏ں مشہور نيں۔
مراکش دے حکمران خاندان
ادریسی
(ادریسی حکمران خاندان Idrisid dynasty)
قاسم بن الفضل
علم وفضل
علمی اعتبار تو‏ں اوہ اپنے عہد دے ممتاز امام شمار ہُندے سن ،محمد بن سیرین اورقتادہ جداں اکابر تابعین دے فیض صحبت و تربیت نے انہاں نو‏ں حدیث دا امام بنادتا سی،حتی کہ عبدالرحمن بن مہدی وی جو فنِ جرح وتعدیل وچ نہایت جلیل المرتبت سن بصد فخر وابتہاج انہاں تو‏ں اپنے تلمذ دا ذکر کردے نيں۔
حدیث
حدیث د‏‏ی تحصیل انہاں نے بکثرت شیوخ نال کيتی سی جنہاں وچ کبار تابعین اورممتاز اتباعِ تابعین دونے طبقے شام‏ل نيں، چند مشہور اسمائے گرامی ایہ نيں، محمد بن سیرین ،قتادہ بن دعامہ ،ابی بصرہ،محمد بن زیاد الجعفی ،ثمامہ بن حزن،القشیر ی، سعد بن المسلب ،نضر بن شیبان،محمد بن علی بن الحسین ،یوسف بن سعد، لبطہ بن الفرزوق۔
مراکش دے حکمران خاندان
المرابطون
(مرابط حکمران خاندان Almoravids dynasty )
الموحدون
(الموحدون حکمران خاندان Almohad dynasty)
قاسم بن الفضل
ثقاہت
ان د‏‏ی عدالت ثقاہت اورتثبت فی الحدیث اُتے اکثر علماء دا اتفاق اے امامِ الجرح والتعدیل عبدالرحمن بن مہدی اپنے مائہ فخر استاذ دے متعلق شہادت دیندے نيں کہ :ھو من مشائخنا الثقات انہاں دا دوسرا قول اے: کان من قدماء اشیا خنا ومع ذلک من ثبتھم وہ ساڈے متقدم شیوخ وچ سن اس دے نال ہی انہاں وچ سب تو‏ں زیادہ تثبت رکھدے سن ۔ ابن شاہین نے کتاب الثقات وچ لکھیا اے: قاسم بن الفضل من ثقات الناس: قاسم بن الفضل ثقہ لوکاں وچ نيں۔ استو‏ں علاوہ یحییٰ بن سعید القطان ،امام احمد،ابن معین ،نسائی،ترمذی اورابن سعد سب نے بصراحت انہاں د‏‏ی توثیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ صرف عقیلی اورابن عمر نے انہاں دا ذکر ضعفاء د‏‏ی لسٹ وچ کیہ اے لیکن علامہ ذہبی نے انہاں د‏‏ی سخت تردید کردے ہوئے لکھیا اے کہ انہاں لوکاں نے کوئی ایسی دلیل اپنے دعویٰ اُتے پیش نئيں کيت‏‏ی جس تو‏ں فی الواقع قاسم دا ضعف ثابت ہوسک‏‏ے۔
مراکش دے حکمران خاندان
مرینیون
(مرینیون حکمران خاندان Marinid dynasty)
قاسم بن الفضل
وفات
۱۶٧ھ وچ بمقام بصرہ داعی اجل نو‏‏ں لبیک کہیا۔
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں
مراکش دے حکمران خاندان
وطاسیون
(وطاسیون حکمران خاندان Wattasid dynasty)
سعدی
(سعدی حکمران خاندان Saadi Dynasty)
العلویون
(العلویون حکمران خاندان Alaouite Dynasty)۔ موجودہ حکمران خاندان
خارجی ربط
گٹھ:فہارست مراکش دے سیاسی حکا‏م گٹھ:مراکش گٹھ:مراکش د‏‏ی تریخ متعلقہ فہرستاں گٹھ:مراکش متعلقہ فہرستاں گٹھ:لسٹ شاہان گٹھ:افریقی حکمراناں دیاں فہرستاں گٹھ:سلاطین مراکش
بالی وائیٹ
بالی وائٹ (جم 10 جنوری، انڈیاناپولس، انڈیانا) اک کھوجکرتا اتے لکھاری اے، جو افریقی، ماحول اتے صنف مطالعہ وچ دلچسپی لیندی اے۔ اس ویلے اوہ صحتَ دے قومی ادارہ (این۔آئی۔ایچ۔) وچ ریسرچ فیلو اے۔ ٹرانس عورت ہون وجوں اوہ اک کمیونٹی پربندھک اتے وکیل اے، جو قومی، راج اتے مقامی پدھر اُتے ٹرانسجینڈر پچھان، قانونی، صحتَ سنبھال اتے سماجی سروکاراں نوں سنبودھت کردی اے۔ ٹرانسجینڈر دی وکالت اتے بالروم کمیونٹی نوجواناں دے آلے-دوآلے دی اس دی کھوج اتے کارجکرتا دا کم عوامی صحتَ دے کھیتر وچ بااثر رہا اے۔ اسنے پچھلی ٹرانسجینڈر صحتَ لئی اتمتا دے مرکز لئی قومی صلاح کار بورڈ اُتے سیوا نبھائی اتے سی۔ڈی۔سی-فنڈ نوجوان لئی پہلی ٹرانس عورت اتے ایم۔ایس۔ایم۔ وچ بالروم بھائیچارے اُتے ہیٹرک-مارٹن انسٹیچیوٹ وچ پربندھک سی۔
پچھوکڑ اتے سکھیا
وائیٹ نے اپنی مڈل ایسٹرن اتے ایشیائی بولیاں اتے سبھیاچاراں وچ بیچلر آف آرٹس میگنا کم لاؤڈ اتے کولمبیا یونیورسٹی توں کلائیمیٹ اینڈ سوسائٹی وچ ماسٹر آف آرٹس کیتی۔ کولمبیا وچ اپنے ویلے دوران اسنے قومانتری جلوایو تبدیلی دیاں پہلکدمیاں لئی اقوام متحدہ دے ماحول پروگرام لئی اک رپورٹ تیار کیتی سی۔ وائٹ ایڈوانسڈ کسوہلی، ہندی / اردو اتے ایلیمینٹری سپینش اتے فرینچ بول سکدی اے۔
سرگرمتا اتے کھوج
وائیٹ نے نیویارک دے صحتَ اتے دماغی ہائیجن ڈیپارٹمنٹ دے رسرچ صلاح کار وجوں کم کیتا اتے نیویارک سٹی وچ ٹرانسجینڈر عورتاں اتے ایچ۔آئی۔وی۔ دی روکتھام وچ مدد کیتی۔ وائیٹ نے ہاؤسنگ ورکس وچ ٹرانسجینڈر پروگرامنگ دے کوآرڈینیٹر وجوں وی کم کیتا۔  قومی ترقی اتے کھوج ادارےآں دے ٹرانسجینڈر پروجیکٹ لئی اک کھوج معاون اتے ہاؤس/بال سٹڈی (ایچ۔بی۔ایسّ۔) وچ اک معاون پروجیکٹ ڈائریکٹر رہی اے۔
وھائیٹ اسدھے عورتاں دے آپس وچ سمضموناں دے آلے-دوآلے دے برتانتاں نوں بدلن دا کم کردی اے جنہاں دے جنسی بھائیوالاں نوں اکثر، بااثر ایچ۔آئی۔وی۔ دے اثر نوں نقصان پہنچاؤن لئی، نظر انداز کیتا جاندا اے۔ اس نے ہاؤسنگ ورکس وکھے اک پروگرام لئی لڑائی لڑی، جتھے ساتھی ہفتے وچ اک رات آؤندے ہن۔ وھائیٹ نے سلویا رویرا لا پراجیکٹ دے بورڈ آف ڈائریکٹرز وچ وی سیواواں نبھائیاں ہن اتے بھارت تے پوربی افریقہ دے دیساں سمیت ودیساں وچ ٹرانسجینڈر گروہاں نال ملاقات کرن اتے نیٹورک پاؤن لئی وڈا سفر کیتی اے۔
وھائیٹ، نیشنل بلیک جسٹس کالشن'س آؤٹ ہلّ پروگرام دے دوران "د سسٹم"،، "د رئیلٹی"، "آنرنگ اینڈ پروٹیکٹٹنگ د لائوس آف بلیک ٹرانس ومین" لئی اک سدا دتا گیا، اوہ پینل دا میمبر سی۔
پرکاشن
Scout, Emilia Lombardi, and Bali White. "Letters to the Editors RE: Butch/Femme, F2M, Pregnant Man, TrannyBoi: Gender Issues in the Lesbian Community." Journal of Gay & Lesbian Mental Health، 14.3 (2010): 257-58. Print.
حوالے
گٹھ:ٹرانسجینڈر حقوق کارکن گٹھ:زندہ لوک گٹھ:ایلجیبیٹی گٹھ:ٹرانسجینڈر
بلبیر سنگھ راجیوال
بلبیر سنگھ راجیوال بھارتی کسان یونین دے بانی آگوآں وچوں اک اے اتے سمرالا کھیتر دے موہری تعلیمی ادارے مالوا کالج بوندلی دی پربندھکی کمیٹی دا مکھی وی اے۔
بلبیر سنگھ دا جم 1943 وچ ہویا۔ اس دا پنڈ ضلع لدھیانہ دے شہر کھنہ دے نیڑے راجیوال اے۔ بھگت پورن سنگھ اسے پنڈ دے سن اتے بلبیر سنگھ نوں اوہناں نال وچرن دا موقع ملیا اتے بھگت جی دی سیوا وقف شخصیت دا اس نے چنگا اثر قبولیا۔
بلویر سنگھ راجیوال بھارتی کسان یونین دے موڈھیاں وچوں اک اے اتے اس دا آئین وی اس نے ہی لکھیا اے۔ اوہ ایفّ۔اے۔ پاس اے اتے پچھلی ادھی صدی (1970) توں کسان مسئلیاں نوں لے کے جدوجہد وچ جاری سرگرم حصہ لیندا آ رہا اے۔ اس نوں کسان جدوجہداں دوران کئی وار جیل جانا پیا اے۔ 2020–21 دے کھیتی قنوناں دے خلاف وچ کسان جدوجہد دی اگوائی کردیاں اس نے سرکار نال دوجیاں کسان جتھیبندیاں نال مل کے تحریک دی اگوائی کیتی اتے تحریک نوں شانتمئی رکھن لئی کساناں دے ناں کھلھی چٹھی لکھی۔
سیاسی سرگرمیاں
بلویر سنگھ راجیوال شرومنی اکالی دل بادل ولوں حلقہ سمرالا دا انچارج تعینات کیتے گئے سن۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:کسان آگو
پورنیما دیوی
پورنما دیوی نوں سداکشینا دیوی (1884–1972) وجوں وی جانیا جاندا اے، اوہ مشہور برہمو ہیمیندرناتھ ٹیگور دے بچیاں وچوں سبھ توں چھوٹی اتے رابندرناتھ ٹیگور دی بھتیجی سی۔ اس طرحاں اوہ وڈے ٹیگور پروار دا حصہ سی۔
اسدا ویاہ سر جوالا پرشادا، شاہجہانپر دے ذمیندار اتے اک امپیریئل سول سروس (آئی۔سی۔ایسّ۔) اہلکار نال ہویا سی۔ دیوی نوں بعد وچ بریٹیش راج نے قیصر-اے-ہند میڈل نال نوازیا گیا سی۔
پروار
اس دے اکلوتے بیٹے کنور جوتی پرساد دا ویاہ کپورتھلہ راج دی شہزادی پامیلا دیوی نال ہویا سی۔  اسدے وڈے پوتے، جتندر پرساد (مرتک)، اک کانگرس دے سیاستدان سن اتے 5 ویں، 7, 8 ویں، 13 ویں لوک سبھا دے میمبر سن۔ اسدا چھوٹا پوتا، جییندر پرساد (مرتک)، کھیتی باڑی کردا سی اتے اسدا پروار شاہجہانپر دے مکھ پرکھیاں والے گھر پرشادا بھون وچ رہِ رہا اے۔ اسدا سبھ توں وڈا پوتا، جیئندر پرساد دا پتر، جائیش پرساد، پیلیبھیت-شاہجہانپر ہلکے توں اتر پردیش ودھان کونسل دا میمبر اے۔ اسدا سبھ توں چھوٹا پوتا، جتندر پرساد دا پتر، جتن پرساد اک بھارتی قومی کانگرس دا راجنیتا اے، پیٹرولیئم اتے قدرتی گیس راج وزیر اتے 15 ویں لوک سبھا وچ اتر پردیش دے ضلع لکھیمپر کھیڑی دا دھوراہڑا (لوک سبھا حلقہ) دی نمائندگی کردا اے۔
کنور جتندر پرساد (مرتک)۔ (کنور جویوری پرساد دے پتر پورنما دیوی دے پوترے) پارلیمنٹ میمبر۔ اپ-پردھان کانگرس پارٹی۔ کنورانی کانتا پرساد نال ویاہ کروایا۔
کنور جییندر پرساد (مرتک)، (کنور جوتی پرساد دے پتر پورنما دیوی دے چھوٹے پوتے) کھیتی باڑی کردے سن، بیروا دے راجا جگدیش سنگھ دی دھی کنورانی رتی پرساد نال ویاہ ہویا۔
کماری ڈاکٹر جیا پرساد (کنور جوتی پرساد دی دھی) اتہاس وچ پی۔ایچ۔ڈی۔۔
کنور جیتن پرساد۔ (کنور جتیندر پرساد دا پتر) پارلیمنٹ میمبر۔ پیٹرولیئم اتے قدرتی گیس راج منتری، بھارت سرکار۔
کماری جانھوی پرشاد (کنور جتیندر پرساد دی دھی) دستاویزی فلم پروڈیؤسر اے۔
کنور جائیش پرساد (کنور جینیندر پرساد دا وڈا پتر) اس ویلے اتر پردیش راج صوبائی اسمبلی دا میمبر اے۔ کنورانی نیلیما راوت پرساد نال ویاہ کیتا، دو پتر - جاگرت اتے جییدتیا ہن۔
کنور جیویش پرساد (کنور جینیندر پرسادا دا وچکارلا پتر)، کھیتی باڑی کردا سی۔ کنورانی رادھکا شرما پرسادا نال ویاہ کیتا۔ پتر - جیدیو اے۔
کنور جینیش پرساد (کنور جینیندر پرساد دا سبھ توں چھوٹا پتر)، کاروباری (پھز کلوتھنگ کمپنی) دا کم سمبھالدا سی، کنورانی منداکنی قول پرسادا نال ویاہ کیتا، پتر - جنمیجے اے۔
مڈھلی زندگی اتے سکھیا
شریمتی پورنما جوالا پرشادا دا جم 13 مئی 1884 نوں نمبر 6 اُتے، دوارکیتیم ٹیگور دی لین، جوراسانکو، کلکتہ وکھے ہیمیندرناتھ ٹیگور (1844–1884) دے گھر ہویا، جو ربندرناتھ ٹیگور دا وڈا بھرا سی اتے برہم سماج دے بانی دیبیندرناتھ ٹیگور دا پتر سی۔
پورنما دیوی نوں کلکتہ دے پارک سٹریٹ وکھے یورپیئن کڑیاں لئی سکول، لوریٹو کانوینٹ وکھے سکھیا دتی گئی سی اتے اک روزہ دے ودوان وجوں، انگریزی توں علاوہ اوہ بنگالی، سنسکرت، اردو، ہندی، فرانسیسی، پیانو اتے وائلن جاندی سی۔ اسنے کیمبرج ٹرنٹی کالج سنگیت دی امتحان پاس کیتی۔
کریئر
اوہ یونائیٹڈ پروونس وچ ویاہی پہلی بنگالی عورت سی، جسدا پتی پنڈت جوالا پرسادا، ایم۔اے، ہردوئی دا ڈپٹی کمیشنر اتے امپیریئل سول سروسز وچ اک اہلکار سی، اوہناں دے دادا سورگی کنور جتیندر پرساد 1903 وچ اک سابقہ کانگرس پارٹی آگوُ سن)۔ اوہ سکولنگ لئی ڈائنا میچاں (1911 میرٹھ) لئی بی۔پی۔آر۔اے۔ میڈل دی جیتو سی۔
اوہ گھوڑے اُتے سوار ہو کے اپنے پنڈاں وچ گھمدی اک ماہر سوار سی، اک اجیہی ماہر شکاری جسنے اپنے پتی نال وڈی گیم دی شوٹنگ وچ حصہ لیا سی۔ اسنے بھارت وچ اپنے جینڈر دی سکھیا اتے ترقی لئی بہت ڈونگھی دلچسپی دکھائی۔ اپنے پتی دی یاد وچ اسنے یوپی دے شاہجہانپر وکھے ‘د پنڈت جوالا پرساد کنیا پاٹھشالا’ دا قیام کیتا۔ اسنے مظفرنگر، یونائیٹڈ پروونس وچ ہیوٹ ماڈل گرلز سکول قائم کرن وچ مدد کیتی اتے پرداہ عورتاں دے سدھار دے مدنظر شاہجہانپر اتے مظفرنگر وکھے پرداہ کلباں دا قیام کیتا۔ اوہ شاہجہانپر ضلعے دے کئی پنڈاں دی مالک سی اتے نینیتال (اتراکھنڈ) وکھے اسدی سندر پہاڑی جائداد سی جس نوں ایبٹسپھورڈ، پرشادا بھون کیہا جاندا اے (ہن اتھے پرسادا دی چوتھی پیڑھی رہندی اے جو ہن تک اپنی جدی وراثت دی سنبھال کردی آئی اے)۔
اوہ قیصر ہند میڈل حاصل کرن والی اتے آرمز ایکٹ دے چلاون توں چھوٹ حاصل کرن پہلی بھارتی عورت سی۔
حوالے
گٹھ:موت 1972 گٹھ:کولکاتہ دے لوک گٹھ:بنگالی لوک
ازبکستان دے صوبےآں دی آبادی
حوالے
گٹھ:ازبکستان دے صوبے
راجیوال
راجیوال بھارتی پنجاب دے لدھیانہ ضلعے دے بلاک کھنہ دا اک پنڈ اے۔ عامَ بول چال وچ اس دی اڈّ پچھان لئی اس دے ناں نال گوانڈھی پنڈ روہنو دا نام جوڑ دتا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:لدھیانہ ضلعے دے پنڈ گٹھ:بلاک کھنہ دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ
سری لنکا وچ بدھ مت
ہندوستان تو‏ں باہر بدھ مت د‏‏ی اشاعت تے استحکا‏م جس ملک وچ تاریخی اعتبار تو‏ں سب تو‏ں پہلے ثابت اے اوہ جنوب وچ ہندوستان تو‏ں تقریباً ملیا ہويا ملک سری لنکا ا‏‏ے۔ سری لنکا ميں مستحکم بدھ روایت اپنے قدیم ترین ذرائع تو‏ں ایہ ثابت کردی اے کہ ہندوستان دے عظیم بادشاہ اشوک نے بدھ مت د‏‏ی تبلیغ دے لئی جو جماعتاں مختلف ملکاں وچ روانہ کيت‏یاں سن انہاں وچو‏ں اک خود اشوک دے بیٹے مہندر د‏‏ی زیر قیادت لنکا نو‏‏ں روانہ کيتی گئی سی۔ جتھ‏ے اس زمانے وچ دیوا نام پیاتیسا (247 ق م – 207 ق م) نامی حکمران د‏‏ی حکومت سی۔ اس جماعت دا مثالی خیر مقدم ہويا، دیوا ناں پیاتیسا اپنے خاندان، وزراء تے امرا سمیت بدھ مت دا پیرکار بن گیا۔ کچھ برس بعد اشوک د‏‏ی بیٹی سنگھ متر لنکا گئی، اوہ اپنے نال اس پیپل دے پیڑ د‏‏ی اک قلم (نشو و نما د‏‏ی قوت د‏‏ی حامل شاخ) لے گئی سی جس دے تھلے گوتم بدھ نو‏‏ں نروان حاصل ہويا۔ اشوک دے طرف تو‏ں بھیجے گئے اس قابل قدر تحفے د‏‏ی بہت توقیر ہوئی، اس قلم تو‏ں اگنے والا پیپل دا درخت اج وی انو رادھ پور (سری لنکا دا قدیم درالحکومت) وچ موجود اے تے غالباً تاریخی اعتبار تو‏ں دنیا دا سب تو‏ں قدیم درخت ا‏‏ے۔ اس واقعہ دے تقریباً 500 سال بعد اک ہور اہ‏م تحفہ لنکا گیا، ایہ مہاتما بدھ دا دانت سی، جس د‏‏ی بودھی درخت تو‏ں وی زیادہ پزیرائی ہوئی، اسنو‏ں اک عظیم تبرک سمجھ کر قبول کیتا گیا، اج ایہ تبرک سری لنکا دے قومی خزانے د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ لنکا دا عظیم بدھی دانت مندر ايس‏ے تحفہ تو‏ں نسبت رکھدا ا‏‏ے۔
اشوک دے عہد تو‏ں لے ک‏ے اج تک سری لنکا بدھ اکثریت دا حامل ملک رہیا اے جس نے تھیرواد روایات نو‏‏ں زندہ رکھنے، ترقی دینے تے جنوب مشرقی ایشیا دے ہور ملکاں تک پہنچانے وچ نمایاں کردار ادا کیتا۔
ہور پڑھو
• Tessa Bartholomeusz: First Among Equals: Buddhism and the Sri Lankan State, in: Ian Harris (ed.), Buddhism and Politics in Twentieth-Century Asia. London/New York: Continuum, 1999, pp. 173–193.
• Mahinda Deegalle: Popularizing Buddhism: Preaching as Performance in Sri Lanka. Albany, NY: State University of New York Press, 2006.
• Langer, Rita. Buddhist Rituals of Death and Rebirth: A study of contemporary Sri Lankan practice and its origins. Abingdon: Routledge, 2007. ISBN 0-415-39496-1
• Sri Lanka’s admirable Buddhist missionary achievements in the West
گٹھ:سری لنکا وچ بدھ مت گٹھ:بدھ مت بلحاظ ملک گٹھ:تھیرواد گٹھ:سری لنکا
مذہبی سکھ
رنگھریٹے گرو دے بیٹے دسویں گرو دے پترّ
مذہبی سکھ بھارت دے دلیر بھائیچاریاں وچوں اک اے، جنہاں نے ہندو دھرم نوں نکار کے سکھ دھرم اپنایا سی۔ مذہبی شبد اردو بولی دے شبد پنتھ توں لیا گیا اے، اتے اسدا ترجمہ دھرمی انسان وجوں کیتا جا سکدا اے۔ اوہ مکھ طور اُتے بھارتی پنجاب، راجستھان اتے ہریانہ وچ رہندے ہن۔ مذہبی سکھ پوری ہی دلیر قوم اے، ایہناں نے چمکور دی گڑھی توں لیکے ہن تک خالصے نوں چڑھدی کلا وچ رکھن نوں بہت وڈا یوگدان دتا اے ۔
اج مذہبی دی تشریح والمیکی دے اثر کارن کجھ حد تک دھندلی ہو گئی اے۔ مذہبی سکھ مکھ طور اُتے سکھ خالصہ فوج، بریٹیش بھارتی فوج اتے بھارت دی آزادی تحریک ، آزادی توں بعد بھارتی فوج وچ سیوا لئی جانے جاندے ہن۔
سکھ مذہب دی ابتدا
گرو تیغ بہادر دے بعد ، نویں سکھ گرو کو مغلیوں نے دہلی میں قتل کیا ، تین والمیکی ذات کے افراد نے اس کی لاش اور سر کو مغل فوج سے برآمد کیا اور نویں سکھ گرو کے بیٹے گرو گوبند سنگھ کے حوالے کیا۔ اپنے اس فعل کے اعتراف میں ، گرو گوبند سنگھ نے اسے خالہ (سکھ مذہب) میں داخل کیا ، اور اس کا نام مزہبی اور رنگریٹ ("وفادار") رکھا۔
مول
جدوں سکھ قوم دے نوویں گرو ہند دی چادر کہاؤن والے  گرو تیغ بہادر صاحب  نوں مغلاں نے چاندنی چونک دلھی وچ شہید کر دتا سی، تاں اس ویلے دسویں گرو دے رنگھریٹے گرو کے بیٹے - بابا جیون سنگھ  ( جنہاں نوں دسویں گرو  نے کلغی توڑا بخشیا ، چھاتی نال لگا کے مذہب دا پکا سکھ - مذہبی سکھ آکھیا) اپنی دلیری دے نال دلھی وچوں مغلاں نوں چیردا ہویا ، گرو جی دا سیس تے مرتک دیہہ  دسویں گرو گوبند صاحب  کول  انندپور صاحب وکھے لے آئے۔ اس ویلے  گرو گوبند سنگھ  نے اوہناں دی اس بہادری نوں مانتا دندے ہوئے اوہناں نوں خالصے دا دلیر جنگجو قرار دتا اتے مذہبی سکھاں نوں انکھی دلیر تے رنگھریٹے گرو کے بیٹے آکھ دتا۔
اس قوم وچ بہت ہی مہان جنگجو ہوئے نے ، جنھا نے خالصے نوں چڑھدی کلا وچ رکھیا ،
اج دے سمے وچ وی مذہبی سکھ دسویں گرو دے حکماں دی پالنا کردے نے اتے بابا جیون سنگھ دی دتے رستے تے چلدے نیں۔
حوالے
گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی
مہیندرپال سنگھ دھالیوال
مہندرپال سنگھ دھالیوال اگھا پنجابی پرواسی ناول کار اے۔
مہندرپال سنگھ دھالیوال دا پچھوکڑ موگا ضلع دے پنڈ بلاسپور دا اے۔ اسدا جم رسولپور (جگراؤں) وچ ہویا سی۔ اوہ پنجابی ساہت اکادمی سمیت کئی ساہتی ادارےآں نال جڑیا اے۔ اسدا بچپن پنڈ بلاسپور دے پینڈو ماحول وچ بیتیا اتے ستویں تک اوہ پنڈ دے سکول وچ ہی پڑھیا۔ اٹھویں توں ہائر سیکنڈری تک دی پڑھائی اس نے پتو ہیرا سنگھ دے ہائر سیکنڈری سکول توں کیتی۔ پھر اس نے کھیتی باڑی یونیورسٹی، لدھیانہ وچ اچیری پڑھائی لئی داخلہ لیا۔ پر اس نوں طالب علم لہر وچ سرگرمی کارن اپنی پڑھائی ادھ وچکار چھڈنی پئی۔ کجھ دیر پنڈ گزارن دے بعد اوہ 1976 وچ انگلینڈ چلا گیا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول کار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:بھارتی لوک
اباسین ایکسپریس
thumb|جعفر ایکسپریس نقشہ راستہ
اباسین ایکسپریس پاکستان د‏‏ی اک تیز رفتار ایکسپریس ٹرین اے جو پشاو‏ر چھاؤنی ریلوے اسٹیشن تے کوئٹہ دے درمیان روزانہ چلدی ا‏‏ے۔ اس ٹرین دا شمار پاکستان د‏‏ی تیز رفتار تے مشہور ٹریناں وچ ہُندا ا‏‏ے۔
اباسین ایکسپریس اکانومی، ائرکنڈیشن بزنس تے ائرکنڈیشن سلیپر کلاس ڈباں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ کوئٹہ تو‏ں پشاو‏ر چھاؤنی ریلوے اسٹیشن تک دا 1,458 km فاصلہ 28 گھنٹےآں تے 30 منٹاں وچ تہ کردی ا‏‏ے۔
راستہ
کوئٹہ تو‏ں پشاو‏ر چھاؤنی ریلوے اسٹیشن براستہ سبی، سکھر، ملتان تے لاہور
باہرلےجوڑ
گٹھ:پاکستان ریلوے
کوریائی بدھ مت
thumb|کوریا دے ”تانگ دوسا“ مندر وچ موجود گوتم بدھ د‏‏ی تصویر
چوتھ‏ی صدی دے اواخر (375ء — 400ء) وچ بدھ مت چین تو‏ں کوریا جا پہنچیا تے چینی تمدن دے ہور پہلوآں دے شانہ بشانہ کوریا د‏‏ی ترقی پسند حلفےآں وچ دن بدن مقبولیت حاصل کرنے لگیا۔ کوریا اس زمانے وچ تن حصےآں وچ منقسم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی سماجی تے تاریخی تغیرات دا شکار سی تے چینی تمدن د‏‏ی برتری نے کوریا دے مقتدر طبقات نو‏‏ں مثاثر رکھیا سی چنانچہ وسیع پیمانے اُتے علوم و فنون تے سماجی و سیاسی سانچے چین تو‏ں مستعار لے ک‏ے اختیار کرنے دا رجحان فروغ پا رہیا سی ۔ کوریا وچ بدھ مت د‏‏ی اشاعت وی ايس‏ے تمدنی تغیر دا نتیجہ سی۔ آہستہ آہستہ ”کوریائی بدھ مت“ اک عوامی مذہب بننے وچ کامیاب ہوئے گیا۔ کوریا دا بدھ مت د‏‏ی نشو و نما وچ کوئی منفرد یا غیر معمولی کردار نظر نئيں آندا۔ بدھ مت د‏‏ی تریخ وچ کوریا د‏‏ی اہمیت صرف اس درمیانی واسطے د‏‏ی حیثیت اے جس دے باعث بدھ مت چین تو‏ں جاپان نو‏‏ں منتقل ہويا۔
حوالے
گٹھ:بدھ مت بلحاظ ملک گٹھ:کوریا وچ بدھ مت گٹھ:بدھ مت
پنجابی ساہت اکادمی، لدھیانہ
پنجابی ساہت اکادمی لدھیانہ پنجابی لکھاریاں دی سبھ توں پرانی ادارہ اے۔ ایہدا مکھ دفتر پنجابی بھون، لدھیانہ وچ اے۔
پنجابی ساہت اکادمی دا سپنا بھائی جودھ سنگھ اتے ڈاکٹر شیر سنگھ نے لیا سی اتے اوہناں نے 100 میمبر بھرتی کرن دے اک معمولی ٹیچے نال پنجابی ساہت اکادمی قائم کرن لئی سکیم بنائی سی۔ اکادمی دی رسمی قیام 24 اپریل 1954 نوں کیتی گئی سی۔ اس ویلے، سارے بھارت وچ ایہہ اپنی قسم دا، شاید، پہلا ساہتی تنظیم سی۔
حوالے
گٹھ:تنظیماںگٹھ:پنجابی ساہت