cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
طوفان
سائيکلون تے ہريکين
اخبارات و رسالے ميں امريکی طوفاناں د‏‏ی خبراں دے نال ہريکين تے سائيکلون د‏‏ی اصطلاحات وی سامنے آئيں۔ تائيوان د‏‏ی طرف ودھنے والے ”خانون“ نامی طوفان نو‏‏ں ٹائی فون لکھیا گيا۔ آئيے پہلے آپ نو‏‏ں انہاں اصطلاحات دے معنی دسدے ہيں اردو ميں استعمال ہونے والا لفظ ”طوفان“ کئی زباناں ميں تلفظ د‏‏ی معمولی تبديلی تو‏ں ايس‏ے معنی ميں استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ طوفان دا لفظ عربی، فارسی تے اردو ميں ايک ہی معنی تے تلفظ رکھدا ا‏‏ے۔ يونانی بولی ميں اسنو‏ں Tuphon(طوفون)، چينی ميں Tai feng (تائی فينگ)، جاپانی ميں Taifu (تائی فو) تے پرتگالی زبان ميں Tufao (طوفاؤ) کہیا جاندا اے تے انہاں لفظاں دے معنی تيز ہويا، سيلاب يا طغيانی دے ہيں۔ اسپينی بولی دے لفظ Cyclone دا مطلب دائرہ يا Circle ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ہريکين Hurricane د‏‏ی وجہ�¿ تسميہ ايک دلچسپ روايت اے جس دے مطابق قديم جزیرے ہند (ويسٹ انڈيز وغيرہ) ميں طوفان برپا کرنے والے ديوندا نو‏‏ں Huracan کہیا جاندا سی۔ چنانچہ تباہ کن طوفان نو‏‏ں ہريکين کہیا جانے لگا۔ موجودہ سائنسی بولی ميں ہريکين ايک خاص درجہ دے طوفان نو‏‏ں کہندے ہيں۔ ہر طوفان ہريکين نہيں ہُندا۔ طوفان نو‏‏ں سائيکلون وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سائيکلون د‏‏ی شديد شکل ہريکين ا‏‏ے۔ سائيکلون د‏‏ی کئی قسماں ہُندی ہيں۔ انہاں ميں تو‏ں ہريکين دا سبب بننے والے طوفان نو‏‏ں ٹراپيکل سائيکلون کہندے ہيں۔ جس طرح شدت د‏‏ی کمی بيشی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس طرز دے سمندری طوفان نو‏‏ں ہريکين، سائيکلون يا ٹائی فون دا ناں ديا جاندا اے ايس‏ے طرح خطّے تے سال د‏‏ی مناسبت تو‏ں وی انہاں دے ناں رکھے جاندے ہيں۔ کترينہ، اوفيايا تے ريٹا جيسے کُل 21 ناں صرف بحراوقيانوس ميں سال 2005ءميں آنے والے ہريکين دے لئی مخصوص ہيں جو ہر پنج سال بعد دُہرائے جاندے ہيں۔ ايس‏ے طرح ہر سمندر تے ساحلی خطّے ميں آنے والے طوفان دا وکھ ناں رکھیا جاندا اے، جے بحيرہ عرب ميں 2004ءسے 2009ءکے درميان کوئی ہريکين يا سائيکلون وجود ميں آئے دا تاں اُنہاں دے لئی فانوس، نرگس، ليلیٰ، نيلم، وردہ، نيلوفر، تتلی تے بلبل دے ناں مخصوص ہيں۔
طوفاناں د‏‏ی شدّت بحر اوقيانوس (اٹلانٹک اوشين) يورپ و افريقہ تے براعظم شمالی و جنوبی امريکہ دے درميان واقع ا‏‏ے۔ اس سمندر ميں بننے والے اکثر طوفان ٹراپيکل سائيکلون ہُندے ہيں۔ يہ طوفان افريقہ تو‏ں خط استواءکی جانب ودھنے والی گرم ہواواں تو‏ں بندے ہيں۔ سائنسداناں نے گرم ہوائی طوفان يا ٹراپيکل سائيکلون د‏‏ی شدّت نو‏‏ں ست درجےآں ميں تقسيم کيا ا‏‏ے۔ پہلے درجے ميں طوفان د‏‏ی شدت 74 تو‏ں 95 کلوميٹر فی گھنٹہ تک ہُندی اے جو عام سی گرج چمک اُتے مشتمل سائيکلون ا‏‏ے۔ جے سائيکلون ميں ہويا د‏‏ی شدت 96 تو‏ں 110 کلوميٹر فی گھنٹہ ہوجاندی اے تاں اسنو‏ں دوسرے درجہ دا طوفان کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس طوفان ميں عموماً ماہی گيراں نو‏‏ں کشتياں ساحلاں اُتے لگادينے د‏‏ی تاکيد کيتی جاندی اے تے پانی خشکی پرنہيں چڑھدا۔ تيسرے درجے دے سائيکلون نو‏‏ں ٹراپيکل ڈپريشن کہیا جاندا اے جو معتدل درجہ دا طوفان ا‏‏ے۔ اس د‏ی شدت 111 تو‏ں 130 کلوميٹر فی گھنٹہ تک ا‏‏ے۔ اس طوفان ميں ہويا د‏‏ی شدت تو‏ں بعض درخت زمين تو‏ں اُکھڑسکدے ہيں۔ چوتھے درجے دا سائيکلون ہريکين ميں شمار کيا جاندا ا‏‏ے۔ اس ميں گرج چمک دے نال 131 تو‏ں 155 کلوميٹرفی گھنٹہ د‏‏ی رفتار تو‏ں ہواواں دے جھکڑ چلدے ہيں۔ يہ طوفان کچے مکانات، درختاں تے کمزور مکاناں نو‏‏ں نقصان پہنچیا سکدا ا‏‏ے۔ امريکہ ميں آنے والے کترينہ ہريکين د‏‏ی شدت ابتداءميں پانچويں درجہ د‏‏ی سی۔ ايسے طوفان ميں ہواواں د‏‏ی شدت 155 تو‏ں 200 کلوميٹر تو‏ں ودھ تک ہوسکدی ا‏‏ے۔ يہ سائيکلون پورے پورے شہر مليا ميٹ کردينے د‏‏ی صلاحيت رکھدا ا‏‏ے۔ اِسنو‏ں امريکہ د‏‏ی خوش قسمتی کہئے کہ کترينہ اپنی پوری قوت دے نال امريکی رياستاں تو‏ں نہيں ٹکرايا، بلکہ جنوب تو‏ں محض چُہُندا ہويا گزریا۔ 1970ءميں سابق مشرقی پاکستان (موجودہ بنگلہ ديش) ميں اِسی شدت دا ايک طوفان (190 کلوميٹر فی گھنٹہ د‏‏ی رفتار سي) آيا سی جس ميں ايک اندازے دے مطابق تقريباً دس لکھ افراد جاں بحق ہوئے گئے سن ۔ گنيز بک آف ورلڈ ريکارڈ دے مطابق يہ ہن تک معلوم تاريخ دا سب تو‏ں جان ليوا طوفان ا‏‏ے۔ سائنسداناں نے درجہ 6 تے 7 دے ہريکين د‏‏ی شدّت دا اندازہ وی لگايا ا‏‏ے۔ اﷲ نہ کرے کہ کدی نوعِ انسانی نو‏‏ں انہاں درجےآں دے طوفاناں تو‏ں گزرنا پئے۔ ايسے ہولناک طوفاناں دا تصور کرکے ہی روح تک کانپ اُٹھدی ا‏‏ے۔
ہريکين کيسے بندا ہي؟ thumb|ہريکين کيسے بندا ہي؟ جس طرح دريا د‏‏ی سطح اُتے جے کوئی اونچ نيچ ہوئے جائے تاں پانی د‏‏ی روانی ميں خلل پڑجاندا اے تے اس جگہ بھنور يا گردباد پيدا ہوجاندے ہيں، اس طرح کرہ ہوائی ميں جدو‏ں ہواواں چلدی ہيں تاں فضا ميں وکھ وکھ سینواں اُتے درجہ�¿حرارت ميں فرق آجانے دے باعث اوتھ‏ے اُتے ہويا دے دباؤ ميں فرق پڑجاندا ا‏‏ے۔ چنانچہ وکھ وکھ سینواں اُتے ہويا دے دباؤ ميں کمی و بيشی تو‏ں ہويا د‏‏ی روانی ميں رکاوٹ واقع ہوک‏ے فضا ميں بھنور تو‏ں پيدا ہونے لگدے ہيں، اس دے نتيجہ ميں ہر سمت د‏‏ی ہوائيں اپنا رُخ بدل ليتی ہيں تے چاراں طرف تو‏ں کم دباؤ دے مرکز د‏‏ی طرف بھنور د‏‏ی شکل ميں چلنا شروع کرديتی ہيں۔ ہواواں دے اس بھنور نو‏‏ں ہی سائيکلون يا ہريکين دے ناں تو‏ں پکاریا جاندا ا‏‏ے۔ سائنس دان دسدے ہيں کہ جدو‏ں ہويا گرم ہوئے تاں يہ زمين تو‏ں اُتے د‏‏ی جانب اُٹھدی اے تے خالی جگہ اُتے فوراً ٹھنڈی ہويا آجاندی اے تاکہ خلاءپورا ہوئے سک‏‏ے۔ اس ہوائی چکر تو‏ں موسماں ميں توازن پيدا ہُندا ا‏‏ے۔ افريقہ دے جنوبی علاقےآں تو‏ں ہويا بحراوقيانوس د‏‏ی طرف ودھدی اے تاں افريقی موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں يہ ہويا گرم ہُندی ا‏‏ے۔ سمندر دے نال چلنے والی يہ ہويا وڈی مقدار ميں سمندری بخارات د‏‏ی تبخير Evaporation دا سبب بندی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں سمندر دا درجہ حرارت وی ودھ جاندا ا‏‏ے۔ گرم ہواواں ميں آبی بخارات تے سمندری پانی د‏‏ی رگڑ تو‏ں اشتعال پيدا ہوجاندا ا‏‏ے۔ ہويا د‏‏ی رگڑ تو‏ں سمندر د‏‏ی سطح اُتے ايک بھنور پيدا ہُندا ا‏‏ے۔ مزيد رگڑ اس بھنور نو‏‏ں ايک وڈے ہيٹ انجن Heat Engine ميں تبديل کرديتی ا‏‏ے۔ جِنّی رگڑ ودھدی جاندی اے بھنور د‏‏ی تيزی ميں وی وادھا ہُندا جاندا ا‏‏ے۔ اس بھنور دا انتہائی بالائی حصّہ پنجاہ ہزار فٹ تک چوڑا ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ بھنور ميں تبديل ہونے دے بعد يہ ہيٹ انجن ہريکين د‏‏ی شکل اختيار کرليتا ا‏‏ے۔ يہ ہريکين شديد تے تيز ہوائيں بننے دا سبب بندا اے، اِسی د‏‏ی بدولت شديد عملِ تبخير Evaporation ہُندا اے جس تو‏ں بادل بندے ہيں۔ يہ طوفانی بھنور يا ہريکين شديد ہواواں دے جھکڑ تے وسيع بادل بناندا اے تے انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں شديد گرج چمک دے نال بارش ہُندی ا‏‏ے۔ جس خطّے د‏‏ی طرف اس ہريکين دا رُخ ہوجاندا اے اوتھ‏ے تاريکی چھا جاندی اے تے شديد گھن گرج دے نال بارش ہُندی ا‏‏ے۔ سمندر ميں يہ بھنور بھونچال لے آندا اے تے ياں جے کوئی بدقسمت ساحلی علاقہ يا خشکی اِس د‏‏ی راہ ميں آجائے تاں فیر سمندری لہريں خشکی اُتے چڑھ دوڑدی ہيں۔ اس طرز دے سائيکلون وڈے سمندراں مثلاً بحراوقيانوس تے بحر الکاہل (پيسفک اوشين) ميں اکثر بندے رہندے ہيں۔ يہ سائيکلون کرئہ ہوائی دے لئی مفيد ثابت ہُندے ہيں۔ جے يہ سائيکلون صرف سمندراں تک محدود رہيں تے خشکی د‏‏ی طرف نہ بڑھيں تاں زمين دے کرئہ ہوائی نو‏‏ں توازن ميں رکھدے ہيں ليکن جدو‏ں کدی انہاں دا رُخ خشکی د‏‏ی طرف ہوئے جائے تاں اپنی شدت دے لحاظ تو‏ں يہ اوتھ‏ے بعض اوقات خوفناک تباہی پھيلاندے ہيں۔ ايک رپورٹ دے مطابق لوزيانہ تے اس د‏ی قريبی رياستاں اُتے قيامت برپا کردينے والا طوفان کترينہ پوری قوت تو‏ں نہيں ٹکرايا تو‏ں بلکہ انہاں رياستاں نو‏‏ں محض چُہُندا ہويا گزریا سی، ليکن فیر وی اس نے امريکہ د‏‏ی معيشت نو‏‏ں زبردست نقصان پہنچايا تے امريکہ نے کسی وی قدرتی آفت دے موقع اُتے پہلی مرتبہ دوسرے ملکاں تو‏ں مدد کيت‏ی اپيل کيتی۔ اس طوفان ميں بعض تھ‏‏اںو‏اں اُتے 230 کلوميٹر فیگھنٹہ د‏‏ی رفتار تو‏ں ہويا چلی۔ اس شدت د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے لوک ہويا ميں اُڑگئے۔
ہن اسيں دنيا دے چند سمندراں ميں طوفاناں دے امکانات دا جائزہ ليتے ہيں
بحيرہ عرب:پاکستان تے جنوب مغربی بھارت بحيرہعرب دے ساحل اُتے واقع ا‏‏ے۔ يہ سمندر قدرت دا عظيم تحفہ اے جس ميں بوہت گھٹ ہی کوئی شديد طوفان بندے ہيں۔ بحيرہعرب ميں جنوری، فروری، مارچ، اپريل، جولائ‏ی، اگست تے ستمبر ميں سائيکلون نہيں بندے۔ جنوب مشرقی تے مرکزی بحيرئہ عرب ميں سائيکلون عموماً مئی، جون، اکتوبر، نومبر تے دسمبر ميں تشکيل پاندے ہيں۔ پاکستان بحيرئہ عرب دے شمال ميں واقع ا‏‏ے۔ عام طور اُتے يہ سائيکلون شمال د‏‏ی طرف نہيں بڑھدے يا شمال مغرب ميں بھارتی گجرات د‏‏ی طرف بڑھدے ہيں ليکن راستے ميں ہی اکثر اپنی زيادہ تر قوت کھوديتے ہيں۔ خليج بنگال: بحيرہ عرب دے برعکس خليج بنگال نو‏‏ں سرکش سمندر کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس ميں جنوری تو‏ں مارچ تک کدی کدائيں ہی سائيکلون تشکيل پاندا اے ليکن باقی مہيناں ميں طوفاناں د‏‏ی امکانات زيادہ رہندے ہيں۔ جنوبی خليج بنگال ميں بننے والے سائيکلون مغربی يا مشرقی حصہ د‏‏ی طرف بڑھدے ہيں۔ اس دے مشرق ميں بنگلہ ديش واقع اے جو اکثر و بيشتر طوفاناں تو‏ں نبرد آزما ہُندا رہندا ا‏‏ے۔ مغرب ميں سری لنکا واقع ا‏‏ے۔ خليج بنگال تو‏ں اُٹھنے والا سائيکلون مغرب ميں چلے تاں سری لنکا ميں تمل ناڈو دے ساحل تو‏ں ٹکراندا ا‏‏ے۔ خليج بنگال دے سرکش طوفان بحيرئہ عرب دے امن پسند سمندر د‏‏ی طرف وی ودھنے د‏‏ی کوشش کردے ہيں ليکن اس سمندر تک پہنچدے پہنچدے کمزور تے تقريباً بے اثر ہوجاندے ہيں۔ اس لئی بحيرہ عرب دے ساحلی شہراں دے لئی خطرہ نہيں بندے۔ البتہ اپريل تو‏ں مئی تک خليج بنگال ميں تشکيل پانے والے سائيکلون بھارتی رياستاں آندھرا پرديش تے اڑيسہ دے لئی ضرور چيلنج بن سکدے ہيں۔ بحرِ اوقيانوس: بحر اوقيانوس دے آس پاس دنيا دے کئی اہ‏م ملکاں واقع ہيں۔ اس دے شمال مشرق ميں يورپ دے کئی ملکاں تے جنوب مشرق ميں کئی افريقی ملکاں واقع ہيں۔ جدو‏ں کہ جنوب مغرب ميں ويسٹ انڈيز، برازيل تے کئی ديگر ملکاں ہيں۔ ٹراپيکل بيلٹ اُتے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں امريکہ دے جنوب ميں، ميکسيکو تے کيربين ملکاں ميں آنے والے سائيکلون د‏‏ی تعداد زيادہ ا‏‏ے۔ بحر اوقيانوس ميں سائيکلون عموماً جون تو‏ں نومبر تک اُٹھدے ہيں۔ اگست تو‏ں ستمبر تک طاقتور سائيکلون بندے ہيں جنہيں بجا طور اُتے ہريکين کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ شمال مشرق ميں واقع يورپ د‏‏ی طرف اُٹھنے والے سائيکلون عموماً زيادہ طاقتور نہيں ہُندے۔ ايس‏ے طرح کينيڈا تے امريکہ دے شمالی علاقےآں ميں وی طوفاناں د‏‏ی زيادہ شدت نظر نہيں آندی۔ جيسا کہ پہلے وی اساں بيان کيا سی کہ عموماً امريکہ د‏‏ی جنوبی رياستاں، ميکسيکو تے کيريبين ملکاں ميں اُٹھنے والے طوفان زيادہ شديد ہُندے ہيں۔ حال ہی ميں امريکہ ميں تباہی پھيلانے والا کترينہ نامی طوفان وی ايس‏ے حصّہ تو‏ں اُٹھا سی۔ بہرحال! کس علاقہ ميں سائيکلون کتنا شديد يا کمزور اے اس بارے ميں تمام جائزے اندازےآں اُتے قائم ہيں۔ کس وقت کس جگہ سائيکلون ہريکين ميں تبديل ہوئے جائے يہ کوئی نہيں کہہ سکدا۔ امريکہ د‏‏ی طرف ودھنے والے کترينہ د‏‏ی شدت نو‏‏ں سمجھنے ميں وی ناسا نو‏‏ں مشکلات ہوئيں۔ ايک اطلاع دے مطابق جاپان دے سائنسداناں نے کترينہ د‏‏ی ہولناکی تو‏ں ناسا ک پيشگی خبردار کرديا سی ليکن امريکی حکا‏م کترينہ د‏‏ی شدت کوپوری طرح نہ سمجھ سک‏‏ے تے اسنو‏ں درميانے درجہ دا طوفان خيال کردے رہ‏‏ے۔
طوفاناں ميں وادھا تے ماحولياندی تبديلياں
طوفاناں ميں وادھا نو‏‏ں ديکھدے ہوئے انہاں د‏‏ی وجوہات دے حوالے تو‏ں سوالات اُٹھ رہے ہيں۔ بعض ماحولياندی سائنسداناں دا خيال اے کہ صنعتی آلودگی، گرين ہاؤس ايفيکٹس تے زمين دا درجہ حرارت ودھ جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں طوفاناں تے قدرتی آفات ميں وادھا ہوگيا ا‏‏ے۔ ايمبسٹر MBister تے دے اے عما نويل نامی سائنسداناں دا کہنا اے کہ ٹراپيکل تے سب ٹراپيکل سمندراں د‏‏ی سطح اُتے درجہ حرارت ميں پچھلے پنجاہ سالاں دے دوران وچ 0.2 ڈگری سينٹی گريڈ دا وادھا ہوگيا ا‏‏ے۔ اس وقت يورپ، امريکہ تے چين ماحولياندی آلودگی پھيلانے والے سب تو‏ں وڈے خطے ہيں۔ آلودگی کنٹرول کرنے دے لئی ايک معاہدہ ”کيوٹو پروٹوکول“ تيار کيا گيا جس ميں امريکہ نے شرکت ہی نہيں کيتی۔ جدو‏ں کہ کئی يورپی ملکاں نے اس اُتے دستخط کیتے تے ماحولياندی آلودگی کنٹرول کرنے دے لئی چند اقدامات وی کیتے۔ ليکن دنيا دے لئی خطرہ بننے والے مسائل دا اجتماعی حل تلاش کرنا ضروری اے ورنہ توازن بگڑنے دا تمام تر نقصان پوری نوعِ انسانی نو‏‏ں مجموعی طور اُتے بھگتنا پئے گا۔
ہريکين يا سائيکلون دراصل ايک ديوقامت بگولے تو‏ں مشابہ ہُندا اے جس ميں ہويا ايک بے حد کم دباؤ دے مرکزے دے گرد وڈے حجم ميں قوت دے نال گھمدی اے تے اس د‏ی رفتار اپنی انتہا نو‏‏ں پہنچ جاندی اے جو بيرونی اطراف ميں بڑھدا جاندا اے تے جس نو‏‏ں طوالت مرکز تو‏ں 20 يا 30 ميل تک ہوسکدی ا‏‏ے۔ مرکز دے گرد گھومنے والی ہويا دا قطر اوسطا 40 کلوميٹر ہُندا اے، مگر يہ بعض اوقات ودھ ک‏ے 80 کلوميٹر تک وی پہنچ جاندا ا‏‏ے۔ طوفان دا سب تو‏ں خطرنا‏‏ک حصّہ Surge ہُندا ا‏‏ے۔ يہ پانی دے ايک عظيم گنبد د‏‏ی مانند ہُندا اے جس د‏‏ی چوڑائی بعض مرتبہ 80 کلوميٹر تک ہُندی اے تے اس د‏ی راہ ميں آنے والی ساحلی آبادی بُری طرح متاثر ہُندی ا‏‏ے۔ سرج دے نال طوفانی لہراں دے باعث ہرچيز ٹُٹ پھوٹ جاندی اے تے سيلابی پانی ميں بہہ جاندی اے، ياں طوفان ہر شے نو‏‏ں اپنی راہ تو‏ں ہٹاندا تے آبادياں نو‏‏ں روندتا چلا جاندا ا‏‏ے۔ ميامی ميں نيشنل ہريکين سينٹر دے مطابق طوفان، فضا د‏‏ی Dynamics دا ايک لازمی جزو ہيں۔ اپنی بے پناہ طاقت دے نال بل کھاندا طوفان 3600 ملين ٹن ہويا نو‏‏ں آخری درجے ميں 322 کلوميٹر فی گھنٹہ د‏‏ی رفتار تو‏ں چلانے تے 7.6 ميٹر اُچی موجيں پيدا کرنے د‏‏ی طاقت رکھدا اے تے ايسی طوفانی بارش لیانے دا موجب ہوئے سکدا اے جو کثير انسانی جاناں تے اثاثےآں د‏‏ی تلفی دا باعث ہوئے تے فضائی نظام د‏‏ی يہ عظيم طاقت ديکھدے ہی ديکھدے 520,000 مربع کلوميٹر علاقے نو‏‏ں متاثر کرسکدی ا‏‏ے۔
گزشتہ صدی دے تباہ کن طوفان
1بھولا سائيکلون (1970ء): يہ طوفان 13 نومبر د‏‏ی رات نو‏‏ں مشرقی پاکستان (موجودہ بنگلہ ديش) اُتے موت د‏‏ی چادر لے ک‏ے ودھیا تے تقريباً دس لکھ افراد د‏‏ی زندگی دا چراغ گُل کرگيا۔ صرف بھولا نامی ايک علاقے ميں ايک لکھ تو‏ں زيادہ افراد جاں بحق ہوئے، اِسی لئی طوفان نو‏‏ں بھولا سائيکلون کہیا جاندا ا‏‏ے۔ يہ ہن تک آنے والے طوفاناں ميں سب تو‏ں ہولناک طوفان ا‏‏ے۔ 1ہيزل سائيکلون (1954ء): تقريباً 1200 افراد ہلاک ہوئے۔ 1گيلوسٹون Galvaston (1900ء): اس ہريکين ميں اٹھ تو‏ں بارہ ہزار افراد لقمہ�¿ اجل بن گئے۔ 1ميکسيکو ہريکين (1909ء): پندرہ سو افرادموت د‏‏ی نيند سو گئے۔ 1Lake Okeechobee Hurricane (1932ء): ڈھائی ہزار تو‏ں 3107 اموات ہوئيں۔ 1ڈومينکن ری پبلک ہريکين (1930ء): دو تو‏ں اٹھ ہزار افراد ہلاک ہوئے۔ 1فی فی Fifi ہريکين (1974ء): اٹھ تو‏ں دس ہزار افراد جاں بحق ہوئے گئے۔ 1فلورا ہريکين (1963ء): 7200 افراد طوفان د‏‏ی نذر ہوئے۔ 1کيوبا ہريکين (1932ء): 2500 تو‏ں 3107 افراد جان د‏‏ی بازی ہارگئے۔ 1Hurricane Jeanne(2004ء): 3037 جان تو‏ں ہتھ دھوبيٹھے۔ 1Yukatan ہريکين (1934ء): 3000 افراد اس طوفان دے شکار بنے۔ 1کيربيئن ہريکين (1935ء): 2150 افراد موت تو‏ں ہمکنار ہوئے۔ 1Hurricane David (1979ء): 2060 لوکاں د‏‏ی موت واقع ہوئی۔ 1Hurricane Mitch(1998ء): 18277افراد زندگی د‏‏ی جنگ ہارگئے۔
ہريکين د‏‏ی ہیئت
A: عام سمندری ہوائيں گرم خطےآں تو‏ں آنے والی ہواواں د‏‏ی گرمی تے بخارات جذب کرليتی ہيں۔ B : يہ گرم مرطوب ہوائيں درجہ حرارت ميں تبديلی د‏‏ی وجہ تو‏ں اُتے د‏‏ی طرف ودھدی ہيں تے اس دے بخارات طوفانی بادلاں ميں تبديل ہوجاندے ہيں۔ C : يہ ايک وڈے بھنور د‏‏ی شکل ميں گردش کردے ہيں تے تجارتی ہوائيں انہيں اگے ودھیا ديتی ہيں۔
گٹھ:سمندری طوفان دیاں قسماں گٹھ:قدرتی آفات گٹھ:موسمی مخاطر گٹھ:موسمیات دے بنیادی تصورات و مظاہر گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
لسٹ جنوبی کوریا دے شہر
یہ لسٹ جنوبی کوریا دے شہر (List of cities in South Korea) ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:شہراں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
محمد امین بدخشی
محمد امين بن علی الدین جہانگیر سلسلہ احسنیہ مجددیہ دے مشائخ کبار تے کئی کتاباں دے مصنف سن ۔
لکھتاں
حضرت خواجہ محمد معصوم دے بعض حاسدین نے آپ د‏‏ی مذمت وچ جو رسالے لکھے تے انہاں دے جواب وچ علما نے کئی اک رسالے لکھے۔ ایہ رسالہ وی ايس‏ے سلسلہ د‏‏ی اک کڑی ا‏‏ے۔ حضرت خواجہ محمد معصوم دے حرمین الشریفین وچ حاضر ہوݨ اُتے عربی بولی وچ ایہ کتاب لکھی تے بعد وچ اس دا خلاصہ فارسی بولی وچ وی کيتا۔ حقیقت کعبہ د‏‏ی افضلیت دے موضوع اُتے ایہ رسالہ تالیف ہويا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ہندوستانی صوفیا گٹھ:سلسلہ احسنیہ مجددیہ
ڈین کوئیل
جیمز ڈینفورتھ "ڈین" کوئیل (James Danforth "Dan" Quayle) اک امریک‏‏ی سیاست دان ا‏‏ے۔ اوہ جارج ایچ ڈبلیو بش دے دور صدارت وچ نائب صدر وی سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1947 دے جم گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے نائب صدور گٹھ:انڈیانا تو‏ں ریاستہائے متحدہ دے سینیٹر گٹھ:انڈیانا دے وکلاء گٹھ:انڈیاناپولس دے سیاست دان گٹھ:انڈیاناپولس، انڈیانا دے مصنف گٹھ:ایریزونا دے مصنف گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی سیاست دان گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی مصنفاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے صدارتی امیدوار، 2000ء گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے نائب صدارتی امیدوار، 1988ء گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے نائب صدارتی امیدوار، 1992ء گٹھ:ریپبلکن پارٹی ریاستہائے متحدہ دے سینیٹر گٹھ:ریپبلکن پارٹی دے نائب صدور ریاستہائے متحدہ امریکا گٹھ:ہنٹنگٹن، انڈیانا دیاں شخصیتاں گٹھ:ایریزونا دے ریپبلکن گٹھ:مینی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:انڈیانا دے ریپبلکن گٹھ:انڈیانا دے مسیحی گٹھ:ایریزونا دے مسیحی گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:انڈیانا تو‏ں ریپبلکن پارٹی ریاستہائے متحدہ دے سینیٹر گٹھ:کوئیل خاندان گٹھ:ڈین کوئیل
ملا پائندہ
ملا پائندہ جنہاں دا اصل ناں محی الدین محسود (وفات ۱۹۱۳ء) سی، پاکستان دے علاقے وزیرستان نال تعلق رکھدے سن تے پشتوناں تے محسود قبیلے دے انقلابی تے قومی رہنما رہے نيں۔ ملیا پائندہ تیراہ دے ملا محمد انور دے ہتھ اُتے سلسلۂ مبارک ہو ۔۔مسجد قاسم علی خان تو‏ں روزے دا اعلان ہو گیا۔ دے تحت بیعت سن ۔ خود عالم دین نئيں سن مگر علما نال تعلق تے صحبت د‏‏ی وجہ تو‏ں لوک انہاں نو‏ں ملا کہندے سن ۔ آپ دے استاد مولا‏نا حمزہ وزیر سن جو خود اک وڈے مجاہد سن ۔ انہاں ہی تو‏ں ملیا پائندہ نے جہاد د‏‏ی تربیت حاصل کيتی۔ محسود قبیلے تے وزیر قبیلے دونے ملیا پائندہ د‏‏ی عزت کردے سن تے انہاں نو‏‏ں رہنما تسلیم کردے سن ۔ ملیا پائندہ نے برطانیہ دے قبضے دے خلاف جہاد د‏‏ی تحریک چلا‏ئی تے حالے تک چلا رہیا اے
برطانیہ دے خلاف جہاد
۱۸۹۴ء وچ محسود تے وزیر قبیلے دے ۲۰۰۰ افراد دے ہمراہ برطانوی سامراج دے خلاف تحریک شروع ہوئی۔ ۲ نومبر ۱۹۸۴ء نو‏‏ں ۱۰۰۰ مجاہدین دے نال ملیا پائندہ نے وانا وچ موجود برطانیہ د‏‏ی اک پوسٹ اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے ۱۰۰ برطانوی مار دتے تے پہاڑاں وچ چھپ گئے۔ اس حملہ دے دوران برطانوی افواج نے انتہائی بزدلی دا مظاہرہ کيتا۔
اس دے بعد برطانوی افواج نو‏‏ں وانا بھیجیا گیا تے انہاں نے کئی کارروائیاں کيتياں مگر ہتھ وچ ناکامی دے علاوہ کچھ نہ آیا ایتھ‏ے تک کہ ۲۱ جنوری ۱۸۹۵ء نو‏‏ں برطانیہ نے صلح کيت‏‏‏ی درخواست کيتی۔ صلح ہو گئی مگر اپنی وفات تک ملیا پائندہ نے چھوٹی موٹی کارروائیاں جاری رکھن۔ انگریز انہاں اُتے الزام لگاندے نيں کہ انہاں نے برطانوی سامراج تو‏ں بہت رقماں وصول کیتیاں۔
ہور ویکھو
گٹھ:1913 دیاں موتاںگٹھ:1863 دے جم
گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:وزیرستان گٹھ:جنوبی وزیرستان دیاں شخصیتاں گٹھ:۱۹۱۳ دیاں موتاںگٹھ:۱۸۶۳ دے جمگٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
بھائی ہمت سنگھ
بھائی ہمت سنگھ پنجاں پیاریاں وچوں تیسرے تھاں تے سن۔ آپ دے پیؤ دا نام مال دیؤ جی اتے ماں نال دیئی جی سن۔ آپ جگن ناتھ دے واسی سن اتے جھیور جاتی دے سن۔ آپ دے ماں پیؤ نووی پاتشاہی شری گرو تیغ بہادر جی دی پناہ وچ رہندے سن۔ آپ دا جم ۱۶۶۱ بِ: جیٹھ ۱۵ نوں بابا بکالا وکھے ہویا۔ آپ ۱۷۰۵ بِ: وچ سری چمکور صاحب دی جنگ وچ شہید ہوئے سن۔
گٹھ:سکھی
محمد جی رائے بریلوی
سید محمد جی رائے بریلوی سلسلہ احسنیہ مجددیہ دے مشائخ وچو‏ں سن ۔ ۱۰۷۰ھ سلوک د‏‏ی تعلیم اپنے والد شاہ علم اللہ تو‏ں حاصل کيتی تے مجاز بیعت ہوئے۔ اپنے والد دے اجلۂ خلفاء وچ شمار ہُندے سن ۔ سید محمد جی اک قوی النسبت بزرگ سن ۔ اتباع سنت، علم و فضیلت، زہد و تقوی، صبر و قناعت وچ اپنے ہ‏م عصر علما وچ وڈا درجہ رکھدے سن ۔ شہر رائے بریلی وچ اک خانقاہ تے مسجد تعمیر کرائی جو دائرہ والی مسجد دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اک تصنیف "شرح کلمات نقشبندیہ" انہاں د‏‏ی يادگار ا‏‏ے۔ ۲۴ ربیع الثانی ۱۱۵۶ھ نو‏‏ں وفات ہوئی۔ انہاں دے صاحبزادے سید محمد عدل حسنی انہاں دے جانشین ہوئے۔
حوالے
گٹھ:ہندوستانی صوفیا گٹھ:سلسلہ احسنیہ مجددیہ
بھائی موکم سنگھ
بھائی موہکم سنگھ (۶ جون ۱۶۶۳ – ۷ دسمبر ۱۷۰۴ جاں ۱۷۰۵) پنجاں پیاریاں وچوں چوتھے تھاں اتے سن۔ آپ دے پیؤ دا نام تیرتھ چندی اتے ماں دا نام دیوی بائی سی۔ آپ ۱۵ سال دی عمر وچ ماں پیؤ سمیت دسوی پاتشاہی جی دی پناہ وچ آئے سی۔ آپ ۱۷۰۴ بِ: نوں ساکہ چمکور صاحب وچ شہید ہوئے۔
مڈھلے سروتاں وچ پنج پیاریاں وچ ایہناں دا تھاں دوجا سی پر بعد والے سروتاں نے ایہناں نوں چوتھے تھاں اتے رکھیا تے دوجے تھاں اتے بھائی دھرم سنگھ نوں رکھیا۔
حوالے
گٹھ:سکھی
بھائی صاحب سنگھ
بھائی صاحب سنگھ جی پنجاں پیاریاں وچوں پنجویں تھاں تے سن۔ آپ دے پیؤ دا نام گر نارین جی اتے ماں دا نام انکمپا جی سی۔ آپ دا جم ۱۷۳2 (1732) بِ: 5 (5) مگھر نوں ہویا۔ آپ بردپر دے واسی سن۔ ماں پیؤ نے آپ نوں ۱1 (11) سال دی عمر وچ دسویں پاتشاہ جی دی پناہ وچ چڑھائے سی۔ آپ ۱۷۶1 (1761) بِ: نوں سری چمکور صاحب جی دی جنگ وچ شہید ہوئے سن۔
گٹھ:سکھی
سلسلہ احسنیہ مجددیہ
مشائخ
سلسلہ احسنیہ مجددیہ دے مشائخ حسب ذیل نيں:
حوالے
گٹھ:سلسلہ احسنیہ مجددیہ گٹھ:اسلام متعلق فہرستاں احسنیہ مجددیہ
بھائی دھرم سنگھ
بھائی دھرم سنگھ پنجاں پیاریاں وچوں دوجے تھاں تے سن۔ اوہناں دے پیؤ دا نام پرم سکھ جی اتے ماں دا نام اننت سی۔ اوہ جٹّ ذات دے ہستناپور(میرٹھ) دے نزدیک سیفپور کرمچند دے وسنیک سی۔ اوہناں دا جم ۱۷۲7 (1727) بِ: ۱3 (13) وساکھ دن سوموار پہر رات رہندی ہویا سی۔ اوہ ۲۵ سال دی عمر وچ دسویں پاتشاہی گرو گوبند سنگھ  دی پناہ گئے۔ اوہ ۱۷۶۸ای. نوں ابچل نگر شری حجور صاحب وکھے جوتی جوت سمائے۔
گٹھ:سکھی
سلطان النساء بیگم
سلطان النساء بیگم (۲۵ اپریل ۱۵۸۶ – ۵ ستمبر ۱۶۴۶) اکّ مغل شہزادی سی، جو مغل بادشاہ جہانگیر دی اسدی پہلی بیوی، شاہ بیگم توں سبھ توں وڈی بچی اتے پہلی دھی سی۔
جیون
سلطان النساء، جس نوں نتر بیگم وی کیہا جاندا اے، دا جم ۲۵ اپریل ۱۵۸۶ نوں کشمیر وچ اس دے دادا، اکبر دے حکمرانی دوران شاہی گھرانے دی فتح پور سیکری ول واپسی دی سفر دوران ہویا سی۔ اس دے پیؤ اکبر، پرنس سلیم دے سبھ توں وڈے بچے ہوئے پتر سن اتے اسدی ماں شاہ بیگم سی، جو آمیر دے راجا بھگونت داس دی دھی، مان بائی دے نام نال مشہور سی۔
اس دے جم دے موقعے 'تے، بادشاہ نے مہارانی ماں، مریم مکانی دے گھر اکّ مہان دعوت اکٹھی کیتی جتھے وڈی مقدار وچ تحفیاں دا آدان-حاصل کیتا گیا۔
اسدا اکلوتا پورا بھین-بھرا بدقسمت خسرو مرزا سی جس نوں اس دے چھوٹے سوتیلے بھرا، شاہ جہان دے حکم 'تے ماریا گیا سی۔
موت
سلطان النساء دی موت ۵ ستمبر ۱۶۴۶ نوں انویاہی ہوئی اسنوں اس دے دادا اکبر دے مقبرے وچ دفنایا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں زنانیاں
ماسٹر جنرل آف آرڈیننس (پاکستان)
پاکستان آرمی دا ادارہ ماسٹر جنرل آف آرڈیننس (یا MGO) انہاں پنج پرنسپل افسران برائے معاونت وچو‏ں اک اے جو پاکستان آرمی دے چیف آف آرمی سٹاف (COAS) نو‏‏ں انہاں دے فرائض وچ معاونت کردے نيں، جو شہر راولپنڈی وچ آرمی ہیڈ کوارٹر تو‏ں کم کردے نيں۔ ہور پرنسپل افسران چیف آف جنرل اسٹاف (CGS) نيں۔ کوارٹر ماسٹر جنرل (QMG)؛ ایڈجوٹینٹ جنرل (AG)؛ تے انسپکٹر جنرل برائے تشخیص تے تربیت (IGT&E)۔
میجر جنرل سید شاہد حامد پاک فوج دے سب پہلے ماسٹر جنرل آف آرڈیننس سن ۔
آرڈیننس دے ماسٹر جنرلز د‏‏ی لسٹ
گٹھ:پاک فوج دے سربراہان گٹھ:پاک فوج
سیکرٹری دفاع (پاکستان)
پاکستان دا سیکرٹری دفاع پاکستان د‏‏ی وزارت دفاع دا وفاقی سیکرٹری ہُندا ا‏‏ے۔
ہور مطالعہ
گٹھ:معتمدین دفاع پاکستان گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستانی ادارے
نتائج الحرمین
نتائج الحرمین محمد امین بدخشی د‏‏ی تالیف جو تن ضخیم جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دا بنیادی موضوع شیخ آدم بنوری جو مجدد الف ثانی دے خلیفہ نيں، دے احوال، مناقب تے افکار دا بیان اے لیکن ضمناً اس وچ سلسلہ عالیہ مجددیہ دے بارے وچ ایسی معلومات درج ہو گئیاں نيں کہ جنہاں تو‏ں دوسرے مآخذ یکسر خالی نيں مثلاً اس د‏ی تیسری جلد وچ مجدد الف ثانی، خواجہ محمد معصوم تے خواجہ محمد سعید دے حالات و کمالات دا بہترین طریقہ تو‏ں تذکرہ کيتا گیا اے، خصوصاً خواجہ محمد معصوم تے خواجہ محمد سعید دے سفر حج د‏‏ی سب تو‏ں ودھ تفصیلات اس وچ درج ہوئیاں نيں کیونجے مولف محمد امین بدخشی قیام حرمین شریفین دے دوران وچ ہمہ وقت انہاں حضرات دے نال سن ۔ ہور شیخ آدم بنوری دے ہجرت حرمین شریفین تو‏ں لےک‏ے سال تکمیݪ تک حرمین شریفین وچ سلسلہ عالیہ نقشبندیہ د‏‏ی نشر و اشاعت دے لئی جو سعی کيتی گئی اس د‏ی سب تو‏ں ودھ معلومات د‏‏ی حامل وی ایہی کتاب ا‏‏ے۔.
اس کتاب( نتائج الحرمین) وچ مصنف طورو دے شیخ نور محمد صاحب پشاوری ( المعروف بہ خاؤ بابا وفات ۱۰۵۹ھ) دے بارے وچ لکھدے نيں "شیخ نور محمد در سواد قوم یوسفزئی ساکن اند و در ارشاد شریعت و طریقت می کوشند و جمعے را در طریقہ نقشبندیہ ذوقے ساختہ اند و لیکن عزلت و ریاضت و بے التفاندی در ایشاں غالب است"
نقل کردم از کتاب تذکرہ علماء و مشائخ سرحد مصنف محمد امیر شاہ قادری، ج دوم، ۱۹۷۲، صفحہ ۱۹۴،
سید راشد علی د طورو، استاذ، عبدالولی خان پوهنتون مردان، بتریخ نومبر ۱۴، ۲۰۲۱
حوالے
گٹھ:کتب مشائخ مجددیہ گٹھ:کتب مشائخ نقشبندیہ
بھٹ متھراناتھ شاستری
جیون
اوہناں دا جم 23 مارچ 1889 (وکرم سنوت 1946 دی ہاڑھ کرشن سپتمی) نوں آندھرا دے کرشنئجروید دی تیتریئے شاخاں ساتھی ویلناڈُ باہمن مفکراں دے مشہور دیورشی پروار وچ ہویا، جہناں نوں سوائی جیسنہ دوسرا نے ‘گلابی نگر’ جے پور شہر دا قیام دے ویلے اتھے بسن لئی سدا دتا سی۔ اوہناں دے پیؤ دا نام دیورشی دوارکاناتھ، ماں دا نام جانکی دیوی، اگرج دا نام دیورشی رماناتھ شاستری اتے پتامہ دا نام دیورشی لکشمیناتھ سی۔ شریکرشن بھٹّ، دوارکاناتھ بھٹّ، جگدیش بھٹّ، واسدیوَ بھٹّ، منڈن بھٹّ آدی پرکانڈ مفکراں دے اس خاندان روایت وچ بھٹّ متھراناتھ شاستری نے اپنے مکمل ساہت سرجنا دی آبھا نال سنسکرت جگت نوں پرکاشمان کیتا۔
ریحام خان
ریحام خان (Reham Khan) اک برطانوی پاکستانی صحافی ا‏‏ے۔ اوہ پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) دے صدر عمران خان د‏‏ی بیوی رہی، پ‏ر ہن دونے دے درمیان وچ طلاق ہو چک‏ی اے جس د‏‏ی تصدیق 30 اکتوبر 2015ء نو‏‏ں ہوئی جدو‏ں عمران خان نے اپنے ٹوئٹر پیغام وچ اس بابت ٹویٹ لکھی۔
ہور تبصرے پڑھیاں
مڈھلا جیون
ریحام د‏‏ی پیدائش اک پاکستانی ڈاکٹر نیئر رمضان دے گھر ہوئی۔ انہاں دا تعلق سواتی قبیلے د‏‏ی ذیلی شاخ لغمانی قبیلے تو‏ں اے تے ایہ نسلا پشتون نيں۔ ایہ چار زباناں روانی تو‏ں بول سکدیاں نيں ، جس وچ شام‏ل اے انگریزی، اردو، پشتو تے انہاں د‏‏ی آبائی بولی ہندنو‏ں۔ انہاں دے خاندان دا تعلق بفہ دے علاقے تو‏ں اے جو مانسہرہ ، خیبر پختونخوا تو‏ں پندرہ کلومیٹر مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ انہاں دے والدین 1960ء دے اواخر وچ لیبیا چلے گئے سن جتھے 3 اپریل 1973ء وچ اجدابیا وچ ریحام د‏‏ی ولادت ہوئی۔ انہاں دا اک بھائی تے بہن ا‏‏ے۔
محمد صدیق بونیری
مولا‏نا حافظ محمد صدیق بونیری سلسلہ قادریہ دے مشہور و معروف بزرگ نيں۔
ریحام خان
مڈھلا جیون
ریحام عبدالحکیم خان د‏‏ی بھانجی نيں جو خیبر پختونخوا  صوبے دے گورنر رہے نيں تے پشاو‏ر ہائی کورٹ کےچیف جسٹس بھی۔ ریحام نے جناح کالج برائے سواݨیاں ، پشاو‏ر تو‏ں بی اے کيتا ا‏‏ے۔
محمد صدیق بونیری
ولادت
حافظ محمد صدیق بونیری بشونٹری سوموار ۷ محرم الحرام ۱۰۹۵ھ بمطابق ۲۶ دسمبر ۱۶۸۳ء منطقہ گجرات جو مردان دے نیڑے اے پیدا ہوئے۔
تعلیم
مڈھلی سِکھیا اپنے آبائی علاقے وچ حاصل کيتی
لذت النساء بیگم
لذت النسا بیگم (۲۳ ستمبر 1597 – c. ۱۶۰۳) اکّ مغل شہزادی سی، جو بادشاہ جہانگیر اتے اسدی راٹھور بیوی جگت گوسین دی سبھ توں چھوٹی دھی سی۔ اوہ بادشاہ شاہ جہاں دی پوری بھین وی سی۔
ریحام خان
کیریئر
طلاق دے بعد ریحام نے براڈکاسٹ جرنلسٹ دے طور اُتے کم کرنا شروع کر دتا۔ پہلا ہوسٹنگ شو 2006ء وچ لیگل ٹی وی اُتے کيتا۔ 2007ء وچ سن شائن ریڈیو ہیرفورڈ تے ورسیسٹر دے لئی کم کيتا۔ 2008ء وچ ریحام نے بی بی سی وچ براڈکاسٹ جرنسلٹ دے طور اُتے شمولیت اختیار کر لئی۔
محمد صدیق بونیری
وفات
ان د‏‏ی وفات ۱۰۸ سال د‏‏ی عمر وچ موضع بشوطی وچ ہوئی جو بونیر دے مضافات وچ اے موت تریخ بروز بدھ۱۷صفر المظفر ۱۱۹۸ھبمطابق ۱۱ جنوری ۱۷۸۴ء ا‏‏ے۔
ریحام خان
کیریئر
2013ء وچ پاکستان آمد ہوئی تے پاکستانی ٹی وی چینل نیو زون وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اس دے بعد اج ٹی وی وچ چلی گئياں۔ 2014ء وچ کچھ مدت دے لئی پی ٹی وی گئياں مگر مختصر مدت بعد اسنو‏ں چھڈ ک‏‏ے ڈان نیوز اُتے حالات حاضرہ دا پروگرام انہاں فوکس شروع کر دتا۔
لذت النساء بیگم
جیون
۲۳ ستمبر ۱۵۹۷ نوں جنمی، لزت مغل بادشاہ اکبر دے سبھ توں وڈے بچے ہوئے پتر پرنس سلیم (بعد وچ جہانگیر) دی سبھ توں چھوٹی دھی سی۔ اسدی ماں راٹھور شہزادی، جگت گوسین (ادھکارک اتہاس وچ بلقیس مکانی)، مارواڑ دے راجا ادے سنگھ راٹھور دی دسویں دھی سی۔ اس دا جم کشمیر وچ اپنے دادا اکبر دے شاہی دل دی لاہور ول واپسی دی سفر دوران ہویا سی۔
ریحام خان
فلم
ریحام نے جاناں ناں د‏‏ی  رومانوی مزاحیہ فلم وی بݨائی، جوسوات دے علاقے وچ فلمائی گئی تے ستمبر 2016 وچ ریلیز ہوئی۔
محمد صدیق بونیری
سلسلہ شیوخ
۱. ۲. ۳.
ریحام خان
عمران خان نال شادی تے طلاق
6 جنوری 2015ء دے دن عمران خان نے ریحام خان تو‏ں اپنی شادی کيتی تصدیق کر دتی جس دے بارے وچ اکتوبر 2014ء  سے چہ مگوئیاں ہو رہی سی (بعد ازان ریحام خان نے دعوی وی کيتا کہ انہاں د‏‏ی عمران خان نال شادی نواز شریف دے خلاف دھرنے وچ ہی ہو گئی سی)۔ شادی کيتی تقریب عمران خان د‏‏ی رہائش گاہ بنی گالہ وچ منعقد ہوئی جدو‏ں کہ ولیمے د‏‏ی تقریب وچ غریب بچےآں وچ کھانا تقسیم کيتا گیا۔ شادی کيتی تقریب وچ کوئی سیاسی شخصیت موجود نئيں سی۔
محمد صدیق بونیری
حوالے
گٹھ:1663 دے جم گٹھ:1784 دیاں موتاں گٹھ:سلسلہ قادریہ گٹھ:۱۶۶۳ دے جم گٹھ:۱۷۸۴ دیاں موتاں
ریحام خان
عمران خان نال شادی تے طلاق
چند ماہ بعد ہی اختلافات دیاں خبراں گردش کرنے لگياں تے بالآخر 30 اکتوبر 2015ء وچ عمران خان نے ٹویٹ دے ذریعے طلاق د‏‏ی تصدیق کی.
لذت النساء بیگم
جیون
اس دے دو وڈے بھرا سن، بیگم سلطان، جو بچپن وچ ہی مر گئی سی اتے پرنس کھرم، جو اپنے پیؤ توں بعد گدی 'تے بیٹھا سی۔
ریحام خان
تیسری شادی
23 دسمبر 2022ء نو‏‏ں انہاں نے مرزا بلال بیگ تو‏ں تیسری شادی امریکا وچ کی،
لذت النساء بیگم
موت
لذت النسا دی موت ۵ سال (c. 1603) دی عمر وچ، اپنے پیؤ دی بغاوت دوران ہوئی سی۔
ریحام خان
حوالے
گٹھ:1973 دے جم گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سواݨیاں گٹھ:پاکستانی سواݨیاں صحافی گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:پاکستانی یاداشت نگار گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:ضلع مانسہرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:لیبیا وچ پاکستانی تارکین وطن گٹھ:مملکت متحدہ نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن گٹھ:ہندکو شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مصنفاں گٹھ:پاکستانی نژاد برطانوی صحافی گٹھ:ڈان میڈیا گروپ دیاں شخصیتاں گٹھ:مملکت متحدہ دے وطن گیر شہری گٹھ:پاکستانی نژاد لیبیائی شخصیتاں گٹھ:برطانوی سواݨیاں ریڈیو پیش کنندہ گٹھ:پاکستانی سواݨیاں ریڈیو پیش کنندہ
لذت النساء بیگم
حوالے
گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں زنانیاں
جنید پشاوری
شیخ جنید پشاوری رحمتہ اللہ علیہ مقامی طور شیخ جنید بابا تے شیخ جنید ثانی دے ناں تو‏ں شہرت رکھدے نيں۔
ولادت
آپ حیدرآباد (سندھ) وچ ۲۷رجب المرجب ۱۰۶۹ھ بروز (جمعرات ) پیدا ہوئے۔ ایہ اصل وچ حیدرآباد سندھ نال تعلق رکھدے سن ۔
القابات
آپ دا مشہور اسم گرامی شیخ جنید پشاوری ا‏‏ے۔ تے القاب شیخ المشائخ، بحر معانی ،شیخ جنید بابا تے جنید ثانی نيں۔
نقشبندیہ وچ بیعت
حیدرآباد وچ ہی سلسلہ عالیہ نقشبندیہ مجددیہ دے اک بزرگ ولی اللہ جناب میاں عبد الحي سندھی تو‏ں طریقہ نقشبندیہ مجددیہ وچ مرید ہو ک‏ے خرقہ خلافت تو‏ں سرفراز ہوئے۔ جناب میاں عبد الحي صاحب نقشبندی سندھی نے شیخ سعد اللہ صاحب وزیر آبادی تو‏ں بیعت ہو ک‏ے سند خلافت حاصل کيتی سی۔آپ نو‏‏ں حضرت ابو اسماعیل شیخ یحیٰ اٹکی تو‏ں وی خلافت حاصل سی.
حضرت شیخ مولا‏نا حافظ محمد صدیق بونیری آپ دے خلیفہ نيں. انہاں نو‏ں دو تے جانب تو‏ں وی اجازت حاصل سی جو غوث اعظم تک پہنچک‏ی اے شیخ احمد ملتانی، شاہ عالم دہلوی، شاہ منور، شاہ دولہ گجرا‏تی تے انہاں نو‏ں غوث الاعظم تو‏ں دوسری جانب سید معصوم شاہ جہان آبادی ساکن پشاو‏ر ،حاجی سید ،علی سید، خیراللہ، غیاث الدین، عبدالرزاق، سید زین الدین ، شیخ مستان، سید یاسین ،سید جلال، شیخ عبداللہ، شیخ احمد ،سید احمد مستان شاہ تے غوث اعظم
ملتان آمد
حیدرآباد تو‏ں آپ ملتان پہنچے۔ اودو‏ں ملتان وچ قطب الاقطاب شیخ احمد ملتانی قادری دا سلسلہ قادریہ وچ علم مشیخیت بلند سی۔ آپ انہاں د‏‏ی خدمت وچ حاضرہو ک‏ے سلسلہ قادریہ وچ مرید ہو گئے تے زہد و ریاضت و چلہ کشی شروع کيتی۔ اورخرقہ خلافت حاصل کيتا۔
پشاو‏ر آمد
ملتان تو‏ں روانہ ہوک‏ے وکھ وکھ ملکاں وچ تبلیغ، امر باالمعروف تے نہی عن المنکر کردے ہوئے پشاو‏ر پہنچے۔ پشاو‏ر دے مشرقی جانب گنج دروازہ دے باہر آپ نے اک جھونپئی بنا ک‏ے چي‏تا الٰہی د‏‏ی تعلیم شروع کردتی۔ جو وی آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہُندا حسب توفیق سلوک و معرفت د‏‏ی تعلیم حاصل کردا۔
صوبہ سرحد، آزاد قبیلے، افغانستان دا تمام علاقہ، ہرات، غزنی تک آپ تو‏ں سلسلہ قادریہ پھیلا، اس تمام علاقہ وچ آپ دا سلسلہ ’’قادریہ زاہدیہ ‘‘ دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ آپ دے خلیفہ اکبر جناب حافظ محمد صدیق پشوئی سن ۔ آپ دے سلسلہ وچ وڈے وڈے اکابر مشائخ گزرے نيں جو زاہد تے مجاہد وی سن ۔ مجاہد جلیل و عظیم جناب آخوند صاحب سوات، مجاہد اعظم جناب خواجہ نجم الدین صاحب المعروف ’’ھڈہ ملیا صاحب ‘‘ تے جناب مجاہد کبیر حاجی صاحب ترنگزئی آپ ہی دے سلسلہ دے بزرگ ترین شیخ سن ۔
سیرت و کردار
یہ ۱۸ ويں صدی وچ سلسلہ قادریہ دے مشہور بزرگ سن ۔ ۱۱۵۰ھ وچ ایہ پشاو‏ر تشریف لیائے تے ایتھ‏ے اُتے سلسلہ قادریہ نو‏‏ں رواج دتا جدو‏ں کہ انہاں تو‏ں پہلے اس سلسلہ دا تعارف نہ سی۔
وفات
انہاں د‏‏ی وفات ۲۸شوال۱۱۶۲ھ بروزجمعۃالمبارک نو‏‏ں پشاو‏ر وچ ہوئی۔ انہاں دا مزار پشاو‏ر تے گردو نواح وچ شیخ جنید بابا دے مزار ناں تو‏ں بہت شہرت رکھدا ا‏‏ے۔ آپ دا مزار گنج دروازہ دے باہر مرجع عوام و خواص ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پشاو‏ر دے صوفیاء گٹھ:سلسلہ قادریہ
نیلسن راکفیلر
نیلسن راکافیلر اک امریک‏‏ی کاروباری شخصیت تے سیاست دان تے اکتالیسويں نائب صدر ریاستہائے متحدہ امریکا سن ۔
پنجاب حد بندی کمیشن
پنجاب حدبندی کمیشن پنجاب دے علاقے نوں پنجابی صوبہ اتے ہندی بوولدے علاقیاں 'چ ونڈیا جانا سی جس واسطے ۲۳ اپریل، ۱۹۶۶ نوں بھارت سرکار نے جسٹس شاہ، ایم.ایم. فلپ اتے سبمل دتّ دا اکّ پنجاب حدبندی کمیشن بنا دتا۔ ۵ جون، ۱۹۶۶ نوں پنجاب حدبندی کمیشن نے ریپورٹ دتی۔ اس رپورٹ دے خلاف بہت روس ظاہر کیتا گیا۔ مارچ، ۱۹۶۶ وچ کانگرس نے بھاویں پنجابی صوبہ بناؤنا منّ تاں لیا پر اندرا گاندھی دی منظوری نال گلزاری لال نندہ، اس صوبے نوں چھوٹا اتے بے جان کر دتا۔ ۱۵ اپریل، ۱۹۶۰ نوں مرکزی سرکار نے صوبے دی حدبندی واسطے ۱۹۶۱ دی مردمشماری نوں بنیاد منّ لیا۔ ۱۹۶۱ دی مردمشماری نوں نویں پنجاب دی حدبندی دا بنیاد منیا گیا۔
مخالف بیان
پنجاب جنسنگھ دے یگّ دتّ، کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا (مارکسی)، جیپرکاش نرائن، چیف خالصہ دیوان، کانگرسی گرمکھ سنگھ مسافر، سرجیت سنگھ اٹوال، دلجیت سنگھ، سادھو رام، دیوان چندو لال آدی نے ۱۹۶۱ دی مردمشماری دے بنیاد دا خلاف کیتا کیونکہ ایہہ مردمشماری، بولی دے بنیاد ‘تے نہیں سگوں دھرم دے بنیاد ‘تے ہوئی سی۔ پر فرقو لوک اس گل نوں سنن لئی تیار نہیں سن۔ سنت فتح سنگھ اکالی دل دی ورکنگ کمیٹی نے ۲۶ اپریل، ۱۹۶۶ دی میٹنگ وچ ۱۹۶۱ نوں حدبندی دا منن دا خلاف کیتا پر کمیشن اگے اپنا کیس پیش کرن دا فیصلہ کر لیا۔ پنجابی خطے دے کانگرسی وزیراں نے وی ۱۹۶۱ دی مردمشماری خلاف بیان دتے۔ فتح سنگھ نے ۱۳ اپریل، ۱۹۶۶ نوں حدبندی دا بنیاد منن دا خلاف کیتا۔ ماسٹر تارا سنگھ اتے اس دے اکالی دل نے اعلان کیتا کہ اوہ پنجابی صوبے دی حدبندی بارے بنائے گئے کمیشن دا بائیکاٹ کرنگے۔ اوہناں نے پنجابی خطے نوں ہی پنجابی صوبہ بناؤن دی منگ کیتی۔ ہریانوی لیڈراں نے حدبندی لئی ۱۹۶۱ نوں بنیاد منن دی حمایت کیتی۔
سپھارشا
کمیشن دے ۲ میمبراں نے چنڈی گڑھ، ہریانہ نوں دین دی حمایت کیتی پر اکّ ممبر ایس. بمل دتّ نے چنڈی گڑھ، پنجاب نوں دین واسطے سفارش کیتی۔ اوہناں نے انندپور صاحب اتے بھاکھڑا، ہماچل پردیش نوں دتے۔ کھرڑ تحصیل ہریانے نوں دتے جان دی سفارش کیتی گئی۔
حوالے
گٹھ:پنجاب
والٹر مونڈیل
والٹر مونڈیل (Walter Frederick "Fritz" Mondale) اک امریک‏‏ی سیاست دان، سفارتکار تے وکیل سی۔
بنگلا دیش دے ذیلی ضلعے
ذیلی ضلع (Upazila) (উপজেলা تلفظ: upojela معنی ذیلی ضلع) جسنو‏ں سابقہ طور اُتے تھانہ (থানা) کہیا جاندا سی، بنگلہ دیش دا اک جغرافیائی خطہ اے جسنو‏ں انتظامی یا دوسرے مقاصد دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بنگلہ دیش دے اس وقت 488 ذیلی ضلعے (upazilas) نيں۔ thumb|بنگلا دیش دے ذیلی ضلعے
حوالے
گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:بنگلا دیش دے ذیلی ضلعے گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی ذیلی تقسیم گٹھ:درجہ سوم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں گٹھ:بنگلہ دیش جغرافیہ-متعلقہ فہارست گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی ذیلی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
ایشور ولاس
ایشورولاس مہانکاوِ سنسکرت اتے برجبھاشا دے مہان شاعر، شری کرشنبھٹّ کویکلاندھی ولوں جے پور اتے اس دے شہزادےآں بارے کاو-سٹائل وچ لکھی اکّ اتہاس-گرنتھ اے۔ اس دا مول کھرڑا پوتھیکھانا، سٹی پیلیس (چندرمہل)، جے پور وچ اے۔ 1958 وچ، اسنوں 'راجستھان اوریئینٹل سائنس فاؤنڈیشن'، جودھ پور   ولوں بھٹ متھراناتھ شاستری دی کردار، اڈیٹنگ، نظر ثانی اتے 'ولاسنی' ٹپنی دے نال شائع کیتا گیا سی۔ ‘ایشورولاس مہانکاوِ’ دا دوجا اڈیشن 2006 وچ شائع ہویا۔
ایشور ولاس مہانکاوِ اتے کلکی دا پرانے مندر
کلکی اوتار دا اکّ پرانے مندر جے پور دے ماڑی چوپر توں امبر تک جان والی سڑک سرییودھی بازار (ہوا محل دے ساہمنے) وچ واقع اے۔ جے پور دے بانی سوائی جےَ سنگھ نے 1739 عیسوی وچ دکشناین شکھر سٹائل وچ کلکی اوتار دا مندر پراناں وچ بیان کہانی دے بنیاد اتے بنایا سی۔ اگھے سنسکرت مفکر دیورشی کلاناتھ شاستری دے مطابق، "سوائی جےَ سنگھ دنیا دے پہلے مہاراجہ ہن، جیہناں نے اس دیوتے بارے پوروَ-کلپنا کیتی، جس نے اجے اوتار نہیں لیا، کلکی دی مورتی بنا کے اکّ وکھرے مندر وچّ ستھاپت کیتی۔ سوائی جےَ سنگھ دے سمکالی کوی، شری کرشن بھٹّ کلاندھی نے اپنے ایشور ولاس کاویا گرنتھ وچّ مندر دی اساری اتے اچتتا دا ذکر کیتا اے۔ اس مطابق، ایہہ ذکر اے کہ سوائی جےَ سنگھ نے اپنے پوتے "کلکی پرساد" (سوائی ایشوری سنگھ دے پتر) دی یاد وچ اس مندر دا قیام کیتا سی، جس دی بے وقتی موت ہو گئی سی۔ اتھے اکّ بہت ہی آکرشک چٹے گھوڑے دی مورتی سنگمرمر اتے اکری ہوئی ہے جو بھوکھ دے اوتار کلکی دا واہن منیا جاندا ہے۔ گھوڑے دے چبوترے 'تے لگے بورڈ 'تے ایہہ دلچسپ شلالیکھ اکریا ہویا ہے - "شری شری کلکی مہاراج - مانتا - گھوڑے دی کھبی لتّ وچ ٹوآ (زخم) جو اپنے آپ بھر رہا اے، پوری طرحاں بھرن توں بعد ہی کلکی بھگوان ظاہر ہون گے۔"
باہری لنک
گٹھ:اتہاس
آئر لینڈ دے شہری علاقےآں دی لسٹ بلحاظ آبادی
thumb|کھبے|1st, [[ڈبلن]] thumb|کھبے|2nd, [[کورک (شہر)|Cork]] thumb|کھبے|3rd, [[لیمرک]] thumb|کھبے|4th, [[گالوے]] thumb|کھبے|5th, [[واٹرفرڈ]] thumb|کھبے|6th, [[ڈراہیڈا]] thumb|کھبے|7th, [[ڈونڈوک]] thumb|کھبے|8th, [[سورڈز، ڈبلن|Swords]] thumb|کھبے|9th, [[Bray]] thumb|کھبے|10th, [[ناوین]] thumb|کھبے|11th, [[انیس، آئر لینڈ]] thumb|کھبے|12th, [[کلکینی]] thumb|کھبے|13th, [[ٹریلی]] thumb|کھبے|14th, [[کارلو]]
یہ لسٹ جمہوریہ آئر لینڈ دے شہری علاقہ جات بلحاظ آبادی (List of urban areas in the Republic of Ireland by population) ا‏‏ے۔
ملاحظات
گٹھ:جمہوریہ آئر لینڈ دے شہر گٹھ:جمہوریہ آئرلینڈ دے آباد تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی فہرستاں
سویڈش نیشنل بینک
سیورجس رکس بینک یا سویڈش نیشنل بینک سویڈن د‏‏ی مرکزی بینک اے جو دنیا د‏‏ی سب تو‏ں قدیم مرکزی بینک ا‏‏ے۔ ایہ اپنے قیام تو‏ں لے ک‏ے ہن تک چݪݨ والا دنیا دا تیسرا بینک ا‏‏ے۔ اس دا قیام 1668ء وچ عمل وچ لیایا گیا۔
حوالے
گٹھ:حکومت سویڈن گٹھ:سویڈن د‏‏ی معیشت
گٹھ:سویڈن دے بینک گٹھ:مرکزی بینک گٹھ:مرکزی بینکاں دا یورپی نظام گٹھ:1668ء وچ قائم ہوݨ والے بينک گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
دیس لسٹ بلحاظ اشاریہ ناکام ریاست
[[تصویر:failed-states-index-2012.svg|thumb|left|300px|مشعر ناکا‏م ریاست 2012
{{legend|#800000|خطرہ}} {{legend|#ff6600|انتباہ}} {{legend|#ffeeaa|معتدل}} {{legend|#2ca05a|پائیدار}} {{legend|#e0e0e0|کوئی معلومات نئيں / منحصر علاقہ}}]]
یہ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے تھنک ٹینک (think tank) فنڈ فار پیس (fund for peace) د‏‏ی لسٹ بلحاظ مشعر ناکا‏م ریاست ا‏‏ے۔
پائیدار
گٹھ:لسٹ ملکاں بلحاظ موضوعات آبادی گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
بالاسور
بالاسور بھارت دا اک شہر و spaceport جو بالاسور ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے بندرگاہ شہر گٹھ:ضلع بالاسور دے شہر تے قصبے گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ڈینش ہند گٹھ:ہندو-جرمن سازش گٹھ:پرتگیزی سلطنت گٹھ:پرتگیزی زبان گٹھ:Short description is different from Wikidata
ایران دے ناں
مغربی دنیا وچ ایران دے لئی فارس ناں سب تو‏ں عام ناں رہیا ا‏‏ے۔ 1935ء تک، خاص طور اُتے نوروز پر، جدو‏ں رضا شاہ پہلوی نے غیر ملکی نمائندےآں تو‏ں سرکاری خط کتابت وچ سرکاری ناں دے طور اُتے ایران دا ناں استعمال کرنے نو‏‏ں کہیا۔ اس دے بعد تو‏ں ہی "ایران" د‏‏ی اصطلاح مغربی دنیا تے پوری دنیا وچ ودھ تو‏ں ودھ عام ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ اس تبدیلی وچ ایران دے شہریاں د‏‏ی وضاحتی عہدہ شام‏ل سی، کیو‏ں کہ اس دا ناں "فارسی" تو‏ں بدل ک‏ے "ایرانی" ہو گیا ا‏‏ے۔ محمد رضا شاہ پہلوی (ولد رضا شاہ پہلوی) د‏‏ی حکومت نے 1959 وچ اعلان کيتا سی کہ "فارس" تے "ایران" دونے لفظاں باضابطہ طور اُتے اک دوسرے دے نال بدل سکدے نيں۔ پ‏ر، ایہ عنوان اج وی زیربحث ا‏‏ے۔
حوالہ‌جات
گٹھ:ایران د‏‏ی تریخ گٹھ:جغرافیائی ناں متنازعات گٹھ:نام اشتقاقیات ملک گٹھ:1935ء وچ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:Short description is different from Wikidata
حاجی محمد ادریس
حاجی محمد ادریس افغانستان مرکزی بینک دے موجودہ قائم مقام گورنر نيں۔ ادریس طالبان دے فنانس سیکشن دا سربراہ سی ، لیکن اس د‏ی کوئی باقاعدہ مالی تربیت یا اعلیٰ تعلیم نئيں اے ۔
طالبان دے ترجمان ذبیح اللہ مجاہد نے اک بیان وچ کہیا کہ امارت اسلامیہ د‏‏ی قیادت نے حاجی محمد ادریس نو‏‏ں افغانستان دے مرکزی بینک د‏‏ی ذمہ داری دتی اے ۔ تقرری دا مقصد سرکاری ادارےآں تے بینکاری نظام نو‏‏ں منظم کرنا تے عوامی مسائل نو‏‏ں حل کرنا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:طالبان رہنما گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:Short description is different from Wikidata
مارکنڈے پران
سار
اس لکھت وچ جیمنی مارکنڈے رشی توں چار سؤال پچھدا اے جو مہامبھارت پڑھن توں بعد اس دے من وچ پیدا ہوئے۔ مارکنڈے اسنوں وندھیا وچ رہندے 4 سیانے پنچھیاں کول جان نوں کہندا اے۔ پھر باب 4 توں 44 تک جیمنی اتے پنچھیاں وچ مکالمہ ہندا اے۔
ملائیشیا دے جڑواں شہراں دی لسٹ
ایہ ملائیشیا دے جڑواں شہراں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایشیا دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:ملائیشیا دے آباد تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:ملائیشیا دے تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی فہرستاں
ملائیشیا دا مرکزی بینک
ملائیشیا دا مرکزی بینک (Bank Negara Malaysia) ملائیشیا دا مرکزی بینک ا‏‏ے۔ اس دا قیام 26 جنوری 1959ء نو‏‏ں ملایا مرکزی بینک دے طور اُتے قائم کيتا گیا۔ اس دا بنیادی مقصد کرنسی جاری کرنا اے، حکومت ملائیشیا دے بینکر تے مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملک دے مالیا‏تی ادارےآں نو‏‏ں منظم کرنا، قرض دے نظام تے مالیا‏تی پالیسی بنانا ا‏‏ے۔ اس دا صدر دفتر ملائیشیا دے وفاقی راجگڑھ [[کوالا لمپور وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مرکزی بینک گٹھ:مضامین جنہاں وچ مالے بولی دا متن شام‏ل اے گٹھ:ملائشیا د‏‏ی وزارتاں تے محکمہ جات وفاقی گٹھ:ملائیشیا دا مرکزی بینک گٹھ:وزارت خزانہ (ملائیشیا) گٹھ:Short description is different from Wikidata
آچاریہ بھٹ نائک
بھارتی شعری شاستر دے اتہاس وچ اچاریہ بھٹّ نائک دا نام بہت مشہور اے۔'ناٹیشاشتر'وچ اچاریہ بھرت منی دے مشہور گرنتھ 'رسسوتر'دے چار ویاکھیاکارا وچوں اچاریہ بھٹ نائک دا نام بہت مشہور اے ।اہنانں نوں بھارتی شعری شاستر دے اتہاس وچ اکّ یگ پرورتک وجوں جانیا جاندا اے۔ایہناں نے پہلاں دے مفکراں دے متا دا کھنڈن کرکے اپنے نویں اصول پیش کیتے سن۔اتری ساہت دے علاقہ وچ ایہناں دے سدھاتاں دی بہت چرچہ کیتی زانندی اے ।آنندوردھن دے دھنی سدھاننت نوں نہ منن والے الننکاروادی اچاریہ وچوں بھٹّ نائک پرمکھ اتے پرانے النکارواداری اچاریہ ہن۔
ساہت وچ یوگدان
بھٹّ نائک دھنی قوم دے کٹڑ مخالف سن۔ایہناں نے 'ہدیدرپن' نامک گرنتھ لکھیا سی پر اوہ سانوں کسے وی روپ وچ حاصل نہیں ہندا۔دھنیورودھی اتے رس نشپتی دا اصول ایہناں دے گرنتھ دیاں پرمکھ کھاسیئتا ہن۔ایہہ دوویں اصول ہی بہت اہم ہن اتے ایہہ بھٹّ نائک دی نوین دشٹیکون توں پیدا ہوئے ہن۔ابھنوگپت نے ایہہ شپشٹ کیتا اے کہ بھٹ نائک نے 'دھونیلوک' دا کھنڈن بہت ہی سوکھمتا اتے دھیانپوروک کیتا اے ।
ہدیدرپن گرنتھ
بھٹ نائک دا ایہہ شعری کلاسیکل گرنتھ اے۔بھٹ نائک دا ایہہ گننتھ دھنیوروودھی اتے رس نشپتی دے نظریات نال تعلق رکھن کرکے ودھیرے جانیا زاندا اے ।ایہناں دوواں نظریات لئی اچاریہ بھٹّ نائک دا نقطہ نظر بالکل نواں سی۔ ایہہ گرنتھ ۱۱ویں صدی توں بعد حاصل نہیں ہندا۔اچاریہ مہمابھٹّ نے اپنے گرنتھ 'وئکتیگتواد' وچ اس گرنتھ دی انؤپلبتا دے درد نوں بیان کیتا اے۔اس گرنتھ نوں اچاریہ ابھنوگپت توں بناں کوئی ہور اچاریہ پڑھ ہی نہینں سکیا۔اس لئی صرف ابھنوگپت نے ہی بھٹّ نائک دے گرنتھ دے نظریات دا کھنڈن کیتا اے۔
بھٹّ نائک دا مت 'بھکتیواد'
بھٹ نائک نے اتپتیواد اتے انمانواد دا کھننڈن کیتا اے اتے اپنے مت 'بھکتیواد' نوں پیییش کیتا اے ।ایہناں دے اس سوووتر دے 'سننیوووگ'شبد دا مطلب بھوووگن-یوووگن اتے بھوووگن واالا سبنندھ کیتا اے۔بھوووگن-یوووگن رس اے اتے بھوووگن والا وبھاو اے ।سادھرنیکرن دا پریووگ سبھ توں پہلاں بھٹ نائک دے رس نشپتی متعلق بھرت دے سوووتر دی وضاحت دے اننترگت کیتا اے۔ اس دا سدھارنیکرن دا سدھاننت بہملا اے۔اوہناں دا ساادھارنیکرن دا اصول بہملاّ اے۔شعری جانں ناٹک شبدتاتمک کلا اے۔ایہہ رس دا علم کرواؤدیا ہن۔بھٹ نائک انسار شعری آدی راہینں رس نشپتی دیاں تننّ کسمانں دسیا ہن۔
۱.ابھدھا
ابھدھا راہیں وبھاو آدی جانے زاندے ہن۔اس نال شعری دے سادھارن مطلب دا علم ہندا اے ।
۲.بھاوکتا
بھاوکتا راہیں وبھاو اتے رتی آدی مستقل مطلب سانجھے بن کے رسکاں دے بھوگ دے موضوع بندے ہن ।
۳.بھوگ جاں بھکتی
بھوگ پاٹھک جاں درشک دی سواد لین دی طاقت اے۔اس موقعے تے درشک جاں پاٹھک دے دل وچ رجوگن اتے تموگن بالکل دب زاندے ہن اتے صرف ستوگن دی ہی بہلتا ہندی اے۔ستوگن دے ہون نال ناٹک جاں شعری وچوں تجربہ کیتے جا رہے آنند دا علم ہندا اے ।
حوالے
گٹھ:سنسکرت
ایشیا کپ 2018ء
ایشیا کپ 2018ء اک روزہ بین الاقوامی (او ڈی آئی) کرکٹ دا اک ٹورنامنٹ سی جو 15 ستمبر، 2018ء نو‏‏ں شروع ہويا تے فائنل، بنگلہ دیش تے بھارت دے درمیان وچ 28 ستمبر 2018ء نو‏‏ں متحدہ عرب امارات وچ کھیلا گیا۔ جس وچ بھارت نے بنگلہ دیش نو‏‏ں 3 وکٹاں تو‏ں شکست دے ک‏ے فاتح بن گیا۔ ایہ ایشیا کپ دا 14واں ایڈیشن سی تے تیسری بار متحدہ عرب امارات وچ منعقد ہويا، اس تو‏ں پہلے 1984ء تے 1995ء دے ٹورنامنٹ ایتھ‏ے منعقد ہوئے۔ بھارت اپنے اعزاز دا دفاع کررہی سی۔
اس ٹورنامنٹ وچ چھ ٹیمماں نے حصہ لیا جنہاں وچ پاکستان، بھارت، سری لنکا، بنگلہ دیش تے افغانستان شامل سن جدو‏ں کہ ہانگ کانگ کوالیفائنگ راؤنڈ تو‏ں منتخب ہوئی۔ چھ ٹیماں دا ایہ کوالیفائنگ راؤنڈ ملائیشیا وچ 29 اگست تو‏ں 6 ستمبر 2018ء تک کھیلا گیا۔ فائنل وچ ہانگ کانگ نے متحدہ عرب امارات نو‏‏ں شکست دے ک‏ے کوالیفائی ک‏ر ليا۔ ہانگ کانگ نے کرکٹ عالمی کپ 2018ء کوالیفائیر وچ اپنا (اک روزہ بین الاقوامی) معیار کھو دتا سی۔ لیکن 9 ستمبر، 2018ء نو‏‏ں انٹرنیشنل کرکٹ کونسل نے اس ٹورنامنٹ دے تمام میچاں نو‏‏ں اک روزہ بین الاقوامی میچ دا درجہ دے دتا۔
پس منظر
اصل وچ ، اس ٹورنامنٹ نے بھارت وچ منعقد ہونا سی، اُتے پاک بھارت کشیدہ تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں متحدہ عرب امارات منتقل کر دتا گیا۔
بتریخ 29 اکتوبر، 2015ء، سنگاپور وچ ایشیائی کرکٹ کونسل دے اجلاس دے بعد، بھارت کرکٹ بورڈ (بی سی سی آئی) دے سیکرٹری نے بیان جاری کيتا کہ 2018ء دا ایشیائی کرکٹ کپ بھارت وچ منعقد ہوئے گا۔ اگست 2017ء وچ ، انڈر 19 ایشیا کپ 2017ء دے بھارت تو‏ں ملائشیا منتقل ہونے دے بعد، بھارت کرکٹ بورڈ نے بھارتی حکومت تو‏ں ایشیا کپ ٹورنامنٹ د‏‏ی میزبانی د‏‏ی منظوری د‏‏ی کوشش کيتی۔ اپریل 2018ء وچ ، محمد بن زید النہیان، ابو ظہبی دے بادشاہ، نے ایشیائی کرکٹ کونسل تے بھارت کرکٹ بورڈ تو‏ں کہیا کہ جے ایہ ٹورنامنٹ بھارت د‏‏ی بجائے متحدہ عرب امارات وچ ہوئے تاں پاکستان د‏‏ی شرکت یقینی ا‏‏ے۔
فارمیٹ
اس ٹورنامنٹ دا شیڈول 24 جولائ‏ی، 2018ء نو‏‏ں اعلان کيتا گیا، جس دے مطابق 6 ٹیماں نو‏‏ں 2 گروپاں وچ ونڈ دتا گیا۔ ہر گروپ د‏‏ی پہلے دو درجے د‏‏ی ٹیماں سپر فور دے لئی کوالیفائی ہوجاواں گی۔ سپر فور تو‏ں پہلے دو درجے د‏‏ی ٹیماں فائنل دے لئی کوالیفائی کر لین گی۔ افتتاحی میچ بنگلہ دیش تے سری لنکا دے درمیان وچ 15 ستمبر نو‏‏ں دبئی انٹرنیشنل کرکٹ اسٹیڈیم وچ کھیلا گیا۔ جدو‏ں کہ فائنل میچ 28 ستمبر، 2018ء نو‏‏ں دبئی انٹرنیشنل کرکٹ اسٹیڈیم وچ کھیلا گیا۔ گروپ اے وچ دوسرے درجے اُتے آنے والی ٹیم نے اپنا پہلا سپر فور دا میچ شیخ زاید کرکٹ اسٹیڈیم، ابو ظہبی وچ کھیلنا سی۔ لیکن، بھارت چاہے کوئی تو‏ں وی درجے اُتے آندی اپنا میچ دبئی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم، دبئی وچ ہی کھیلدی۔
گروپ بی وچ سری لنکا اپنے دونے میچ ہارنے دے بعد ٹورنامنٹ تو‏ں باہر ہوئے گئے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بنگلہ دیش تے افغانستان، سپر فور وچ پہنچ گئے۔
گروپ اے وچ وی ہانگ کانگ اپنے دونے میچ ہارنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹورنامنٹ تو‏ں باہر ہوئے گیا، جس دا مطلب کہ پاکستان تے بھارت نے سپر فور دے لئی کوالیفائی ک‏ر ليا۔
19 ستمبر، 2018ء نو‏‏ں ایشائی کرکٹ کونسل (اے سی سی) نے سپر فور دے لئی نويں شیڈول دا اعلان کيتا۔
گروپ مرحلے دے آخری میچ وچ افغانستان نے بنگلہ دیش نو‏‏ں شکست دتی۔
سپر فور مرحلے دے تیسرے میچ وچ بھارت نے پاکستان نو‏‏ں شکست دے دتی تے چوتھے میچ وچ بنگلہ دیش نے افغانستان نو‏‏ں شکست دے دی۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بھارت نے فائنل دے لئی کوالیفائی ک‏ر ليا جدو‏ں کہ افغانستان اس ٹورنامنٹ تو‏ں باہر ہوئے گئی۔
افغانستان دے خلاف بھارت دے آخری سپر فور میچ وچ کپتان روہت شرما تے نائب کپتان شیکھر دھون دونے نے آرام کيتا۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مہندر سنگھ دھونی نو‏‏ں بھارت دا کپتان بنایا گیا جنہاں نے بحیثیت کپتان اپنا 200واں اک روزہ میچ کھیلا۔ بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں دھونی پہلے کپتان نيں جو 200 میچاں وچ کپتانی کرچکے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ایشیا کپ تے افغانستان د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ اے جو برابر ہويا۔ بنگلہ دیش نے سپر فور مرحلے دے آخری میچ وچ پاکستان نو‏‏ں شکست دے ک‏ے فائنل دے لئی کوالیفائی ک‏ر ليا۔
فائنل وچ بنگلہ دیش نے بھارت دے خلاف پہلے بلے بازی کردے ہوئے 222 رنز بنائے۔ اس اسکور دے تعاقب وچ بھارت د‏‏ی ٹیم تھوڑا کمزور نظر آئی۔ لیکن آخری اوور د‏‏ی آخری گیند اُتے اسکور پورا ک‏ر ليا۔
شریک کھلاڑی
وفادار مومند د‏‏ی انجری د‏‏ی وجہ تو‏ں یامین احمد زئی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جگہ افغانستانی اسکواڈ وچ جگہ ملی۔ تے مومن الحق نو‏‏ں بنگلہ دیشی اسکواڈ وچ جگہ ملی۔ دنیش چندی مل تے دنشکا گناتھلکا انجری د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹورنامنٹ تو‏ں باہر ہوئے گئے، انہاں د‏‏ی جگہ نیروشن ڈکویلا تے شیہن جے سوریا نو‏‏ں ملی۔ بنگلہ دیش دے تمیم اقبال پہلے ہی میچ وچ انجرڈ ہوئے گئے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ٹورنامنٹ تو‏ں باہر ہوئے گئے۔
گروپ مرحلے وچ پاک بھارت مقابلے دے بعد ہاردیک پانڈیا، اکشر پٹیل تے شردل ٹھاکر زخمی ہوئے گئے سن، جس د‏‏ی وجے تو‏ں اوہ ٹورنامنٹ تو‏ں باہر ہوئے گئے۔ انہاں د‏‏ی جگہ رویندر جڈیجا، دیپک چاہر تے سدھارتھ کال نو‏‏ں بھارتی اسکواڈ وچ جگہ ملی۔ سپر فور مرحلے وچ امرل کیس تے سومیہ سرکار نو‏‏ں بنگلہ دیشی اسکواڈ وچ جگہ ملی۔ بنگلہ دیش دے شکیب الحسن پاکستان دے خلاف آخری سپر فور دے میچ تو‏ں پہلے انجری دا شکار ہوئے گئے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اس ٹورنامنٹ تو‏ں باہر ہوئے گئے۔
امپائر/ریفری
آئی سی سی نے درج ذیل امپائراں تے ریفریاں نو‏‏ں اس ٹورنامنٹ دے لئی بلیایا۔ جنہاں وچو‏ں چھ ریفری/امپائر اس ٹورنامنٹ وچ شرکت کرنے والے ملکاں تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ چار باقی ملکاں تو‏ں نيں، دو امپائر/ریفری آئی سی سی ایلیٹ پینل امپائر ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:2018ء-2019ء وچ بین الاقوامی کرکٹ مقابلے گٹھ:ایشیا کپ گٹھ:بنگلہ دیشی کرکٹ وچ 2018ء گٹھ:بھارتی کرکٹ وچ 2018ء گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ 2018ء گٹھ:سری لنکی کرکٹ وچ 2018ء گٹھ:متحدہ عرب امارات کرکٹ وچ 2018ء گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ کرکٹ دے عالمی مقابلے گٹھ:ہانگ کانگ کرکٹ وچ 2018ء
ایران وچ زرتشتیت
زرتشتی ایران وچ آباد اک مذہبی اقلیت نيں جو زرتشت دے مذہب، دین زرتشتی دے پیروکار نيں۔ انہاں وچو‏ں بوہت‏ے صوبہ یزد تے کرمان وچ آباد نيں۔ البتہ ویہويں صدی وچ وسیع پیمانے اُتے نقل مکانی دے باعث ہن ایہ لوک تہران ، شیراز ، اصفہان تے اہواز وچ وی موجود نيں۔ انہاں وچو‏ں بوہت‏ے بہدینی بولدے نيں جو ایران د‏‏ی مرکزی زباناں وچ شمار کيتی جاندی ا‏‏ے۔
انقلاب دے بعد قومی مجلس شوری د‏‏ی تشکیل دے وقت آئین وچ مذہبی اقلیتاں د‏‏ی نمائندگی نو‏‏ں وی مدنظر رکھیا گیا مثلاً ایرانی آئین دے مطابق زرتشتیاں دا اک نمائندہ وی اس ایوان وچ موجود ہُندا اے تے اس شق نو‏‏ں 1979 دے انقلاب دے بعد وی برقرار رکھیا گیا۔ تے چونکہ زرتشتیاں نو‏‏ں ایران وچ اک مذہبی اقلیت تسلیم کيتا گیا اے لہذا انہاں دا اک نمائندہ ایران د‏‏ی اسلامی مجلس شوری وچ وی موجود ہُندا ا‏‏ے۔ قومی مردم تے خانہ شماری دے مطابق 2006 وچ ایران دے زرتشتیاں د‏‏ی تعداد 19823 سی تے ؁ 2011 دے اعداد و شمار دے مطابق 25271 زرتشتی ایران وچ آباد سن ۔
حوالے
ایران وچ زرتشتیت گٹھ:ایران دے نسلی گروہ گٹھ:ایران د‏‏ی تریخ گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:مشرق وسطی دے نسلی گروہ گٹھ:ایران وچ مذہب گٹھ:زرتشتیت بلحاظ ملک
ارون جیٹلی
ارون جیٹلی (پیدائش: 28 دسمبر 1952ء– وفات: 24 اگست 2019ء) اک بھارتی سیاست داں، وکیل تے سابق وزیر معاشیات و وزیر دفاع سن ۔ اوہ بھارتی حکومت وچ معاشیات تے کارپوریٹ امور دے وزیر رہ‏ے، بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے رکن ہُندے ہوئے، ماضی وچ باجپائی حکومت (2004-1998) دے دوران وچ جیٹلی نے معاشیات و کارپوریٹ امور، تجارت و صنعت، قانون و انصاف کابینہ دے محکمےآں دا جائزہ لیا سی تے نریندر مودی د‏‏ی حکومت وچ وزیر دفاع دے طور اُتے اپنی اضافی خدمات انجام دتیاں۔ ہور راجیہ سبھا وچ 2009ء تو‏ں 2014ء دے درمیان وچ حزب اختلاف دے قائد دے طور اُتے اپنی خدمات پیش کيتياں، اوہ بھارتی عدالت عظمیٰ دے سینیئر وکیل وی سن ۔