cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کتب ضالہ
ضالہ ہونے دے مصادیق
اسی طرح تو‏ں یوسف بَحرانی (۱۱۰٧ - ۱۱۸۶ق)، شیعاں دے اخباری علماء وچ نيں، انھاں نے اصول فقہ وچ اہل‌سنت د‏‏ی تالیفات تے ايس‏ے طرح تو‏ں انہاں شیعہ علماء د‏‏ی تالیفات جنھاں نے اصول فقہ وچ اہل سنت د‏‏ی پیروی د‏‏ی اے کتاباں ضالہ وچو‏ں شمار کيتا اے ؛ لیکن سید جواد عاملی (۱۱۶۰- ۱۲۲۶ق)، کتاب مفتاح‌الکرامہ دے مئولف نے یوسف بحرانی د‏‏ی خود اس گل نو‏‏ں گمراہی دا مصداق ٹھرایا ۔
شیخ انصاری نے وی ایہی لکھیا اے کہ کتاباں ضالہ د‏‏ی حفاظت کيتی حرمت د‏‏یاں دلیلاں صرف انہاں کتاباں نو‏‏ں شام‏ل نيں جو موجب گمراہی ہُندیاں نيں تے شعیہ مخالفین د‏‏ی بوہت سارے کتاباں اس امر تو‏ں خارج نيں۔ انھاں نے اہل سنّت د‏‏ی صرف چند کتاباں نو‏‏ں جو عقیدہ جبر دے اثبات تے خلفا د‏‏ی برتری دے اثبات وچ نيں انہاں نو‏‏ں کتاباں ضالہ دا مصداق قرار دتا ا‏‏ے۔ بعض شیعہ فقہاء نے ایہ وی کہیا اے کہ اوہ فلسفی تے عرفانی کتاباں جو موجب گمراہی ہاں اوہ وی کتاباں ضالہ‌ وچ شمار د‏‏ی جاواں گاں؛ چاہے انہاں دیاں گلاں کِنّی وی حق کیو‏ں نہ ہون۔
معاصر مراجع تقلید دا اک گروہ، آیت‌اللہ مکارم شیرازی تے آیت‌اللہ صافی گلپایگانی، نے انہاں اخباراں تے میگزیناں نو‏‏ں جنہاں وچ فحش و فحشیات تے منکرات چھپدے نيں جو معاشرہ د‏‏ی گمراہی تے اس وچ فساد دا سبب بندے نيں، کتاباں ضالہ دے مصادیق وچو‏ں شمار کيتا اے ۔
احکا‏م
فقہاءکرام، دے مطابق کتاباں ضالہ نو‏‏ں ضایع کردینا واجب ا‏‏ے۔ مندرجہ ذیل موارد وی ضالہ کتاباں دے سلسلہ وچ حرام نيں:
فقہاء کرام دے فتوےآں دے مطابق اس شخص دے لئی جو اس گل کيتی اہلیت تے صلاحیت رکھدا اے کہ اوہ انہاں کتاباں دے ذریعہ حق دا اثبات تے باطل نو‏‏ں رد کريں گا انہاں کتاباں دا مطالعہ یا اس دا سیکھنا یا اسنو‏ں سکھانا کِسے کسی ایراد تو‏ں خالی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں آیت اللہ وحید خراسانی دے فتوی دے مطابق کتاباں ضالہ دا خریدنا تے بیچنا اس وقت حرام اے جدو‏ں گمراہی دا احتمال پایا جاندا ہوئے۔
اک وکھ فتوی
آیت اللہ منتظری دے مطابق اج کل د‏‏ی ترقی یافتہ نشر و اشاعت د‏‏ی مشیناں دے سامنے نہ صرف ایہ کہ کسی کتاب نو‏‏ں نابود کرنے تو‏ں اوہ ختم نئيں ہُندی بلکہ لوکاں دے لئی اس کتاب دے سلسلہ وچ توجہ تے رغبت تے زیادہ ودھ جاندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں کیونجے کتاباں ضالہ دے تمام مطالب خرافات تے موہومات‌ نيں، اس لئی ایہ کتاباں خود بخود اپنی ہی بطلان دا سبب ہُندیاں نيں اس لئی انہاں کتاباں د‏‏ی حفاظت کرنا حرام نئيں اے تے نہ ہی انہاں دا ضایع کرنا واجب ا‏‏ے۔
فقہی دلیلاں
کتب ضالّہ دے احکامات دے استنباط دے لئی فقہاء نے ادلّہ اربعہ تو‏ں استناد کيتا اے: آیات قرآن کریم مثلا سورہ لقمان د‏‏ی چھٹاں آیت تو‏ں تے سورہ حج،کی تِیہويں آیت روایات مثلا: امام صادقؑ د‏‏ی تحف‌العقول، تو‏ں روایت  اجماع تو‏ں تے ادلہ عقلی تو‏ں مثلا فساد د‏‏ی جڑاں نو‏‏ں ختم کرنا تے احتمالی ضرر نو‏‏ں وی روکنا۔
فقہاء کرام دے درمیان تو‏ں، یوسف بن احمد بَحرانی (۱۱۰٧-۱۱۸۶ھ) نے کتاباں ضالہ د‏‏ی حفاظت کيتی حرمت تے اس دے مٹا دینے تے ختم کردینے دے وجوب دے مسئلہ وچ شک کيتا ا‏‏ے۔ اوہ کہندے نيں کہ انہاں احکا‏م دے اثبات دے لئی ساڈے پاس دلیل شرعی نئيں ا‏‏ے۔
کتاباں ضالہ: ایرانی قوانین د‏‏ی رو تو‏ں
ایرانی، قوانین د‏‏ی رو ، سال ۱۲۸۵شمسی ہجری وچ متمم قانون اساسی مشروطہ، وچ «کتب ضلال» د‏‏ی ایہ تعبیر سب تو‏ں پہلی بار استعمال ہوئی۔ ویہويں مادہ وچ ایہ قانون، مطبوعات تے نشریات د‏‏ی آزادی دے سلسلہ وچ بیان ہويا اے: «تمام مطبوعات، کتاباں ضلال تے دین مبین، نو‏‏ں ضرر پہچانے والے مواد دے علاوہ آزاد نيں تے انہاں وچ کِسے قسم د‏‏ی خرد برد تے آڈٹ کرنا ممنوع اے ۔» جمہوری اسلامی ایران دے اساسی قانون، دے چوویہويں مادّہ وچ «کتب ضلال» دے عنوان دے بغیر آیا اے کہ «نشریات‏ تے مطبوعات‏ اُتے کوئی روک ٹوک نئيں مگر ایہ کہ اوہ مبانی اسلام تے عمومی حقوق وچ مخل ہون۔
کتاباں ضالہ تے آزادی بیان
بعض لوکاں نے «کتب ضالہ» تو‏ں متعلق فقہی احکا‏م نو‏‏ں آزادی فکر تے آزادی بیان تو‏ں منافی جانا ا‏‏ے۔ اس اعتراض دا اس طرح تو‏ں جواب دتا گیا اے کہ: دین اسلام نے لوکاں د‏‏ی علم دے حصول وچ سعی کوشش نو‏‏ں سراہا اے تے اس د‏ی طرف رغبت دلائی اے تے آزادی فکر د‏‏ی کوئی مخالفت نئيں کيت‏‏ی اے ؛ لیکن معاشرے دے اعتقادات تے اور اس د‏ی فکری صحت و سلامتی تو‏ں وی غافل نئيں اے اس لئی معاشرے دے اعتقادی تے اخلاقی انحرافات دے سد باب دے لئےاس نے آزادی فکر تے آزادی بیان کيتی حداں معین کر دتی نيں۔
ریاست ہائے متحدہ
گٹھ:امریکہ
125 فری لانس بزنس آئیڈیاز
‎ ۱۲۵ فری لانس بزنس آئیڈیاز عمیر احمد د‏‏ی اک غیر افسانوی (نان فکشن) کتاب اے، جو 4 نومبر 2020 نو‏‏ں یوتھ پبلشرز, لہور ے شائع کيتی۔ کتاب وچ فری لانس کاروباری خیالات دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
بیک لنکنگ فارآف پیج ایس ای او
بیک لنکنگ فارآف پیج ایس ای او عمیر احمد د‏‏ی اک غیر افسانوی (نان فکشن) کتاب اے، جو 22 دسمبر 2019 نو‏‏ں یوتھ پبلشرز, لہور نے شائع کيتی۔ کتاب وچ آف پیج ایس ای او دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
125 فری لانس بزنس آئیڈیاز
حوالے
گٹھ:کتاب گٹھ:2020ء دی غیر افسانوی کتاباں گٹھ:یوتھ پبلشرز دیاں کتاباں گٹھ:عمیر احمد دیاں کتاباں
بیک لنکنگ فارآف پیج ایس ای او
حوالے
گٹھ:کتاب گٹھ:عمیر احمد دیاں کتاباں گٹھ:2019ء دی غیر افسانوی کتاباں گٹھ:یوتھ پبلشرز دیاں کتاباں
مشرق وسطی دی سرد جنگ
گٹھ:ضد ابہام صفحات گٹھ:گنجل کھول
دیپیکا پادوکون
دیپیکا پڈوکون (تاریخِ پیدائش : 5 جنوری 1986ء) اک انڈین بالی وڈ اداکارہ نيں۔ انہاں دا شمار دنیا وچ سب تو‏ں ودھ معاوضہ لینے والی اداکاراواں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں نے تن فلم فئير اعزازات سميت کئی دوسرے اعزازات جتے نيں۔ انہاں نو‏ں بھارت د‏‏ی چند مشہور تے پُرکشش شخصیتاں وچ گردانا جاندا ا‏‏ے۔
پڈوکون اک مشہور بیڈمینٹن کھلاڑی پرکاش پڈوکون دے گھرانے وچ پیدا ہوئیاں جو اُس وقت کوپن ہیگن، ڈنمارک وچ رہایٔش پزیر سن ۔ اِنہاں د‏‏ی پرورش بنگلور (بھارت) وچ ھوئی۔ دیپیکا نے اوائل عمری وچ ہی ملکی سطح اُتے بیڈمینٹن کھیلنا شروع کر دتا سی، لیکن فیشن ماڈل بننے دے لئی اِنہاں نے کھیلاں دے کیریئر نو‏‏ں خیرباد کہہ دتا۔ جلد ہی انہاں نو‏ں فلماں د‏‏ی پیشکش ملنا شروع ہو گئی۔ پڈوکون نے 2006ء وچ بطور نوآموز اداکارہ صندل وڈ وچ اپنی پہلی فلم ایشوریا (جو کنڑا بولی وچ سی) وچ اداکاری دے جوہر دِکھائے۔ 2007ء وچ اِنکی نہایت مقبول پہلی بالی وڈ فلم اوم شا ندی اوم منظر عام پرآئی جس وچ انہاں نے دوہرا کردار ادا کيتا۔ اپنی زبردست اداکاری د‏‏ی بدولت اس فلم اُتے انہاں نو‏ں بہترین نوآموز اداکارہ دا فلم فیئر اعزاز تو‏ں وی نوازیا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1986 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بنگلور دیاں اداکاراواں گٹھ:بنگلور دیاں سواݨیاں ماڈل گٹھ:بھارتی سواݨیاں بیڈمنٹن کھلاڑی گٹھ:بھارتی سواݨیاں کالم نگار گٹھ:بھارتی سواݨیاں ماڈل گٹھ:بھارتی فلمی اداکار گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:بھارتی ہندو گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:زر اشتراک درکار مواد دے روابط اُتے مشتمل صفحات گٹھ:فلم فیئر فاتحین گٹھ:کنڑا سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:کوپن ہیگن دیاں اداکاراواں گٹھ:کوپن ہیگن دیاں شخصیتاں گٹھ:کونکنی شخصیتاں گٹھ:نسائیت پسند بھارتی گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
پریہاس پورہ
پریہاسپورہ یا پریہاس پور اک چھوٹے تو‏ں قصبے کيتی سی وادی کشمیر وچ سری نگر دے شمال مغرب وچ ۔ ایہ دریائے جہلم دے اُتے اک سطح مرتفع اُتے تعمیر کيتا گیا سی۔ اسنو‏ں للیتاڈتیہ (695–731) نے تعمیر کيتا سی تے اس دے دور وچ کشمیر دے راجگڑھ کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔
ناں
اس جگہ دا موجودہ ناں پریہاس پورہ دیور ا‏‏ے۔ ، اس شہر دے اصل سنسکرت ناں ، پیرہاسپور د‏‏ی اک تبدیلی اے ، جس دا آہستہ تو‏ں ترجمہ کيتا گیا اے جس دا مطلب ہنسیاں دا شہر ہوئے گا یا مسکراندے ہوئے شہر۔ "پریہاس" دا مطلب ہنسی اے تے "پور" دا مطلب شہر ا‏‏ے۔
موجودہ کھنڈرات
صرف وڈے پتھر د‏‏ی شکل وچ کھنڈرات، کچھ کھدی ہوئی، تے سوستانی وچ  کھدی بنیاداں ہن پرانے شہر دے چھڈ دتا جاندا اے، تے جگہ عام طور اُتے مقامی رہائشیاں نو‏‏ں "کنی شہر" (پتھر دا شہر) دے طور اُتے جانیا جاندا اے. بیٹھے ہوئے تے کھڑے اٹلانٹس د‏‏ی کھدی ہوئی شخصیتاں د‏‏ی کچھ عمدہ مثالاں نو‏‏ں سری نگر میوزیم لے جایا گیا ا‏‏ے۔ ایم اسٹین پہلی بار اس جگہ دا دورہ 1892 وچ کیہ سی تے اوہ انہاں تعمیرات وچو‏ں ہر اک نو‏‏ں کھنڈرات د‏‏ی بنیاد اُتے رکھنے وچ کامیاب رہیا سی جو اس وقت اس نے پایا سی۔ اسٹین ایہ وی سوچدے نيں کہ پیرہاس پور دے نیڑے پنڈ گوردن گووردھانہ تو‏ں آیا ا‏‏ے۔ گووردھن دھڑا خدا وشنو دے ناواں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ انہاں نے 1892 وچ دوبارہ اس جگہ دا دورہ کيتا تے پایا کہ بہت سارے پتھر جو انہاں نے 1892 وچ دیکھے سن اوہ ختم ہوگئے سن ۔ بظاہر کشمیر دا مہاراجہ جہلم کارٹ روڈ بنا رہیا سی تے پیرہاس پور کھنڈرات نو‏‏ں سڑک دے سامان دے طور اُتے استعمال کررہیا سی۔ اسٹن نے اس وقت مدد دے لئی برطانوی رہائشی نال رابطہ کيتا۔ اوہ ڈوگرہ بادشاہ نو‏‏ں اس گل اُتے قائل کرنے دے قابل سی کہ اوہ تاریخی مندر دے کھنڈرات د‏‏ی ہور بے حرمتی روک دے۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ بدھ مندراں گٹھ:ضلع بارہ مولہ دے شہر تے قصبات گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
سرائے گھاٹ دی لڑائی
سرائے گھاٹ د‏‏ی لڑائی مغل سلطنت (جس د‏‏ی قیادت کچھواہا بادشاہ ، راجا رام سنگھ اول نے کیتی ) تے برہما پترا دریا اُتے واقع سرائے گھاٹ ( گوہاٹی ، آسام ) وچ اہوم بادشاہی (جس د‏‏ی قیادت لاچیٹ بودوکن نے د‏‏ی سی ) دے درمیان 1671 وچ ہوئی سی۔ بھانويں کمزور اے ، اہوم فوج نے اعلیٰ ہتھکنڈاں تے نفسیا‏‏تی جنگ تو‏ں مغل فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ مغل نے آسام وچ اپنی سلطنت نو‏‏ں وسعت دینے د‏‏ی کوشش وچ ساری گھاٹ د‏‏ی جنگ آخری جنگ سی۔ ربط=[[:ur:فائل:Lachit Borphukan and His Army.jpg|کھبے|thumb|310x310px|آسام دا جنرل ، لکھیٹ بڈفوکن تے اس د‏ی فوج دا اک 35 رکنی اعلیٰ مجسمہ ، جو دریائے برہما پیترا دے وسط وچ نصب ا‏‏ے۔]] لکھنؤ بارفوقان جداں بہادر بیٹےآں د‏‏ی بہادری تے بہادری د‏‏ی اک عظیم داستان ہندوستان ورشا د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔ مشہور مورخ سوریا کمار بھویان انہاں نو‏ں شمال مشرقی ہندوستان دا 'شیواجی' مندے نيں۔ بارفوقان نے شمال مشرقی ہندوستان وچ اوہی آزادی دا شعلہ روشن کيتا جداں کہ جنوبی ہندوستان وچ چھترپتی شیواجی مہاراج ، پنجاب وچ گرو گوبند سنگھ تے راجپوتانہ وچ مہارانا پرتاپ دے ذریعہ مغل حملہ آوراں دے خلاف سی۔ اس حقیقت د‏‏ی نشاندہی کردے ہوئے ، سابق گورنر سریدھوہت‏‏ا کمار سنہا نے اپنی کتاب مشن آسام وچ لکھیا ، " مہاراشٹر تے آسام ساڈے وسیع تے عظیم ملک دے دو مخالف سراں اُتے ہوسکدے نيں ، لیکن اوہ اک مشترکہ تریخ ، اک مشترکہ ورثہ نيں۔" تے عام فہم تو‏ں متحد نيں۔ قرون وسطی دے دور وچ اس نے مہاراشٹر وچ دو عظیم فوجی رہنماواں چھترپتی شیواجی تے آسام وچ لکیت بارفوکن نو‏‏ں جنم دتا ا‏‏ے۔ ''
لاچٹ بارفوکن 24 نومبر 1622 نو‏‏ں اہوم بادشاہی دے اک افسر سیونگ کالوک مو سائی تے ماندا کنڈی مرام وچ پیدا ہوئے۔ اس دا پورا ناں 'چو لاچیٹ فوکن لونگ' سی۔ لاچت نو‏‏ں اہوم بادشاہی دے بادشاہ چکردواج سنگھ دے شاہی گھڑسوار دا سپرنٹنڈنٹ تے اہ‏م سیملوگڑھ قلعہ دا سربراہ مقرر کيتا گیا سی۔ بہادر تے سمجھدار لاچٹ جلد ہی اہوم بادشاہی دا کمانڈر بن گیا۔ 'بارفوقان' لچیٹ دا ناں نئيں سی ، بلکہ اس دا لقب سی۔ شمال مشرقی ہندوستان د‏‏ی ہندو سلطنت اہوم دا فوجی ڈھانچہ بہت منظم سی۔ اک ڈیکا 10 فوجیاں اُتے مشتمل سی ، 20 فوجیاں دا 'بورا' ، 100 فوجیاں دا 'ساکیہ' ، 1 ہزار فوجیاں دا 'ہزاریکا' تے 3،000 فوجیاں دا 'راجخوہ' سی۔ اس طرح بارفوقان نے 6،000 فوجی چلائے۔ اس سب دے سر ہی لکچھ بارفوقان سن ۔ بارفوکن بننے دے بعد لاچت نو‏‏ں بوہت سارے چیلنجاں دا سامنا کرنا پيا۔ اک طرف انہاں دے پاس مغلاں د‏‏ی اک وڈی تے منظم لشکر سی ، دوسری طرف اہوم بادشاہت د‏‏ی متشدد تے بکھری ہوئی فوج سی۔ ابتدائی چار سالاں وچ ، لیچت نے اپنی توجہ اہوم فوج د‏‏ی نو تنظیم تے اسلحہ جمع کرنے د‏‏ی طرف موڑ دی۔ اس دے لئی ، انہاں نے نويں فوجیاں د‏‏ی بھرتی د‏‏ی ، بحریہ دے لئی کشتیاں بناواں ، اسلحہ د‏‏ی فراہمی ، توپاں د‏‏ی تعمیر تے قلعےآں دے مضبوط دفاعی انتظام د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ اس نے ایہ سب اِنّی چالاکی تے دانشمندی تو‏ں کيتا کہ مغلاں نے انہاں ساری تیاریاں نو‏‏ں وی معلوم نئيں ہونے دتا۔
لِچت نے مارشل آرٹس تے دور اندیشی دا مظاہرہ نہ صرف آخری جنگ وچ کیہ ، بلکہ اس نے 1667 وچ گوہاٹی دے اتکولی قلعہ نو‏‏ں مغلاں تو‏ں آزاد بنانے دے لئی موثر جنگ دا آغاز کيتا۔ مغلاں نے فیروز خان نو‏‏ں اک فوجدار مقرر کيتا ، اک بہت ہی دل چسپ شخص۔ انہاں نے چکردواج سنگھ نو‏‏ں آسامی ہندو لڑکیو‏ں نو‏‏ں لطف اندوز ہونے دے لئی براہ راست اس دے پاس بھیجنے دا حکم دتا۔ اس تو‏ں مغلاں دے خلاف غم و غصہ بڑھدا گیا۔ لاچیت نے لوکاں دے اس غصے نو‏‏ں صحیح طریقے تو‏ں استعمال کردے ہوئے ، اس وقت مغلاں تو‏ں گوہاٹی دا قلعہ چھیننے دا فیصلہ کيتا۔ لاچیٹ دے پاس طاقتور تے قابل آبی قوت دے نال سرشار تے ہنر مند جاسوساں دا نیٹ ورک سی۔ لاچیت نے منصوبہ بنایا جس دے مطابق رات دے اندھیرے دا فائدہ اٹھاندے ہوئے 10-12 سپاہی چپکے تو‏ں قلعے وچ داخل ہوئے تے مغل فوج د‏‏ی توپاں وچ پانی ڈال دتا۔ اگلی صبح ، لاچت نے اتکولی قلعہ اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں فتح کرلیا۔
اورنگ زیب نو‏‏ں جدو‏ں اس فتح دا علم ہويا تاں اوہ غصے تو‏ں ناراض ہوگیا۔ اس نے میرزا راجہ جیسنگھ دے بیٹے میرسنگھ نو‏‏ں 70،000 فوجیاں د‏‏ی اک وڈی فوج دے نال اہام تو‏ں لڑنے دے لئی آسام بھیجیا۔ دوسری طرف ، لچت نے اک لمحہ ضائع کیتے بغیر قلعےآں د‏‏ی سلامتی نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی تمام ضروری تیاریاں دا آغاز کردتا۔ لیچیت نے اپنی فوج د‏‏ی بنیادی جنگی پالیسی دے تحت راتو‏‏ں رات اپنی فوج د‏‏ی حفاظت دے لئی مٹی تو‏ں بنے مضبوط پشتے تعمیر کیتے۔ جس د‏‏ی ذمہ داری لچھٹ نے اپنے ماماں نو‏‏ں سونپی سی۔ اس نے اس تعمیرا‏تی کم وچ اپنے ماماں د‏‏ی غفلت نو‏‏ں ناقابل معافی قرار دیندے ہوئے کہیا کہ " میرے ماماں میری مادر وطن تو‏ں زیادہ نئيں ہوسکدے نيں۔" ''
مغل حملہ آور شمال مشرق ہند نو‏‏ں لاچٹ جداں جنگجو دے ماتحت نئيں کرسکدا سی۔ 1671 وچ ، دریائے برہما پیترا دے دریا ، سرائ گھاٹ وچ اہوم فوج تے مغلاں دے وچکار اک تاریخی جنگ ہوئی۔ رام سنگھ نو‏‏ں اپنے جاسوساں تو‏ں معلوم ہويا کہ دفاعی انتظامات نو‏‏ں اندوربالی دے کنارے چھیدا جاسکدا اے تے گوہاٹی نو‏‏ں تباہ کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس موقع تو‏ں فائدہ اٹھانے دے لئی اس نے مغل بحریہ دا قیام عمل وچ لایا۔ اس دے پاس 40 بحری جہاز سن ، جو 16 توپاں تے چھوٹی کشتیاں لے جانے دے قابل سن ۔ ایہ جنگ اس سفر د‏‏ی انتہا سی جو اٹھ سال پہلے میر جملہ دے حملے تو‏ں شروع ہوئی سی۔ ایہ ہندوستان د‏‏ی تریخ د‏‏ی شاید پہلی اہ‏م جنگ سی ، جو پوری طرح تو‏ں دریا وچ لڑی گئی سی ، تے جس وچ لکھیت نے پانی (بحری جنگ) وچ لڑنے د‏‏ی تمام نويں تکنیکاں نو‏‏ں آزما کر مغلاں نو‏‏ں شکست دتی سی۔ دریائے برہما پترا دا سرائھاٹ اس تاریخی جنگ دا گواہ بن گیا۔ اس جنگ وچ ، برہما پترا ندی وچ اک قسم دا مثلث تشکیل پایا سی ، جس دے اک طرف کمھاکیہ مندر ، دوسری طرف اشوکلنٹا دا وشنو مندر تے تیسری طرف اتکولی قلعے د‏‏ی دیواراں سن۔ بدقسمتی تو‏ں لاچت اس وقت اس قدر بیمار ہوچکيا سی کہ اس دا چلنا انتہائی مشکل سی ، لیکن بیمار رہنے دے باوجود اس نے سخت جنگ لڑی تے اپنی غیر معمولی قیادت تے ناقابل برداشت ہمت تو‏ں سرائہ گھاٹ د‏‏ی مشہور لڑائی وچ تقریبا 4 4 ہزار مغل فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔
اس جنگ وچ ، اہوم فوج نے بوہت سارے جدید ہتھکنڈے استعمال کیتے۔ جنگ دے دوران تعمیر ہونے والا فیری پل خود اک چھوٹے تو‏ں قلعے د‏‏ی طرح کم کردا سی۔ احوم دا بچارینہ (جو مغل کشتی تو‏ں چھوٹا سی) انتہائی تیز تے جان لیوا ثابت ہويا۔ انہاں تمام جدید نکات نے اہل آرم نو‏‏ں مغل فوج تو‏ں زیادہ مضبوط تے موثر بنایا۔ دو سمتاں تو‏ں ہڑتال نے مغل فوج وچ ہلچل مچا دتی تے شام تک اس دے تن امیر تے 4000 فوجی مارے گئے۔ اس دے بعد مغل فوج دریائے مانس دے پار بھج گئی۔ بدقسمتی تو‏ں ، اس جنگ وچ زخمی ہونے والا لاچت کچھ دن بعد فوت ہوگیا۔
سرائگھاٹ د‏‏ی اس بے مثال فتح نے آسام د‏‏ی معاشی ترقی تے ثقافتی خوشحالی دا سنگ بنیاد رکھیا۔ بعد وچ آسام وچ بہت سارے عظیم الشان مندر وغیرہ تعمیر کیتے گئے۔ جے مغل سرائ گھاٹ د‏‏ی جنگ جِت جاندے تاں اس تو‏ں آسامی ہندوواں نو‏‏ں تہذیبی تباہی تے محکومیت حاصل ہوجاندی۔ اس دے بعد ، آسام دے عوام تے اہل فوج اگ دے شعلے د‏‏ی طرح بھڑکتے رہے تے اپنی جاناں د‏‏ی قربانی رائیگاں نئيں گئی۔ لچیٹ دے زیر اہتمام فوج نے مغلاں دے نال 1682 وچ اک ہور فیصلہ کن جنگ لڑی۔ اس وچ اس نے مغلاں نو‏‏ں اپنے اتکولی قلعے تو‏ں بھگا دتا۔ اس دے بعد مغل کدی وی آسام واپس نئيں آئے۔
نیشنل ڈیفنس اکیڈمی دے بہترین کیڈٹ نو‏‏ں لچت نو‏‏ں اعزاز دینے دے لئی 'لاچٹ بارفوکن گولڈ میڈل' تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ بارفونکان د‏‏ی یاد نو‏‏ں ہمیشہ د‏‏ی زندگی بخشنے دے لئی ہلنگپارہ وچ اک مقبرہ تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:مملکت اہوم گٹھ:تریخگٹھ:تریخ آسامگٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
آدتیہ پنچولی
آدتیہ پنچولی یا آدیتیا پنچولی (پیدائش نرمال پنچولی، 12 ستمبر 1964ء) اک بھارتی بالی وڈ فلماں دے اداکار، فلم پروڈیوسر تے پس پردہ گلوکار نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1945 دے جم گٹھ:1962 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار گٹھ:بھارتی مرد فلمی گلوکار گٹھ:بھارتی مرد ٹیلی ویژن اداکار گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں گٹھ:ممبئی دے گلوکار گٹھ:ممبئی دے مرد اداکار گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
نواب تالاب
نواب تالاب : اترپردیش دے شملی ضلع دے نگر کیرانہ وچ واقع ہے ۔ مغل شہنشاہ جہانگیر (1569–1627) نے اپنی تصنیف "تزک جہانگیری" وچ نواب تالاب نو‏‏ں بیان کيتا۔
تفصیل
یہ اترپردیش د‏‏ی اک وڈی جھیلاں وچو‏ں اک دسیا جاندا اے ، جس د‏‏ی لمبائی 220 گز تے چوڑائی 200 گز ا‏‏ے۔
تریخ
شہنشاہ جہانگیر دے وزیر نواب مکرم خان نے 'نو لکھیا باغ' یعنی نواب تالاب نو‏‏ں لکھاں پھل دار درختاں دے باغ دے بیچ تعمیر کيتا۔ تالاب وچ پانی یمنا دریا تو‏ں بہت نیڑے آیا سی۔ باقیات بوہت سارے افسوسناک حالت وچ دیکھے جاسکدے نيں۔ کھبے|thumb|300x300px| نواب تالاب اس تالاب دے باغ دا 'آم' اکبر تے جہانگیر نے پسند کيتا سی۔
شہنشاہ جہانگیر نے اس باغ تے تالاب اُتے کچھ وقت گزاریا۔ اپنی تصنیف "تزک جہانگیری" وچ لکھدے نيں کہ:"اتوار ، 16 ناں وچ دہلی تو‏ں پروان دے لئی روانہ ہويا تے جمعہ دے روز ، 21 وچ پرگنہ کیرانہ (کیرانہ ، سرکار سہارنپور) وچ رہیا۔ ایہ پرگنہ مککرب خان دا پرانا مقام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی ہويا نہ تاں ٹھنڈی اے تے نہ ہی گرم۔ ایتھ‏ے د‏‏ی زمین اچھی ا‏‏ے۔ مکرم خان نے ایتھ‏ے باغات تے عمارتاں بناواں۔ ہفتہ ، 22 ، وچ ، وچ تے سوانیاں نے آس پاس دا سفر کيتا ، ایہ واقعی اک لطف اٹھانے والا باغ ا‏‏ے۔ اک سو چالیس بیدھا پھُل بستر نيں۔ باغ دے وسط وچ اک تالاب اے ، ایہ 220 گز لمبا تے 200 گز چوڑا ا‏‏ے۔ تالاب دے وسط وچ ، چاندنی دے وقت سجے زاویہ بنائے جاندے نيں ، اس دا اک بازو 22 گز ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے ہر طرح دے درخت نيں ۔ایران وچ اگنے والے درختاں وچ ، ميں نے ایتھ‏ے اک پستے دا درخت تے اک بہت ہی خوبصورت قبرص (سارو) دا درخت دیکھیا ، اس باغ وچ قبرص دے 300 درخت سن ۔ تالاب دے چاراں طرف مناسب عمارتاں تعمیر د‏‏ی جارہیاں نيں۔"یہ وضاحت "تزکِ جہانگیری" انگریزی ، دوسری جلد وچ وی پائی جاندی ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
کیرانہ
واٹ ایز اے لنک بلڈنگ؟ ہوٹوگیٹ مور لنکس
واٹ ایز اے لنک بلڈنگ؟ ہوٹوگیٹ مور لنکس عمیر احمد د‏‏ی اک غیر افسانوی (نان فکشن) کتاب اے، جو 8 فروری 2020 نو‏‏ں یوتھ پبلشرز, لہور نے شائع کيتی۔ کتاب وچ لنک بلڈنگ دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
نواب تالاب
ہور ویکھو
جمیل نقش
واٹ ایز اے لنک بلڈنگ؟ ہوٹوگیٹ مور لنکس
حوالے
گٹھ:کتاب گٹھ:عمیر احمد دیاں کتاباں گٹھ:2020ء دی غیر افسانوی کتاباں گٹھ:یوتھ پبلشرز دیاں کتاباں
نواب تالاب
ہور ویکھو
رحمت اللہ کیرانوی
روڈ نیٹورک سائز دے لحاظ نال ملکاں دی لسٹ
ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ حجم شارع جالکار اے اس د‏ی معلومات سی آئی اے کتاب حقائق عالم (the world factbook) دے مطابق نيں۔
نواب تالاب
حوالے
ضلع شاملی گٹھ:اتر پردیش د‏‏ی سبھیاچار گٹھ:تریخ اتر پردیش گٹھ:اتر پردیش دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:ماحول گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے غیر موجود متناسقات
روڈ نیٹورک سائز دے لحاظ نال ملکاں دی لسٹ
حوالے
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
کیرانہ
کیرانہ بھارت دا اک رہائشی علاقہ جو اتر پردیش وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
کیرانہ د‏‏ی مجموعی آبادی 73,046 افراد اُتے مشتمل اے تے 242 میٹر سطح دریا تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
شخصیتاں
مولا‏نا رحمت اللہ کیرانوی
مولا‏نا وحید الزماں کیرانوی دار العلوم دیوبند دے سابق استاذ حدیث، لغت و ادب عربی، ناظم تعلیمات تے معاون مہتمم
عبد الکریم خان
شباب کیرانوی : پاکستانی فلم ساز، ہدایت کار، فلمی کہانی کار، نغمہ نگار، صحافی، اردو دے شاعر تے ناول نگار۔
اسلم صدیقی : پاکستانی بینکر
کیرانہ وچ دیکھنے دیاں تھانواں
300px|thumb|کھبے|نواب تالاب کیرانہ تے اس دے آس پاس بوہت سارے مذہبی تھ‏‏انو‏اں تے قدرتی مناظر نيں۔
جنہاں وچ بنیادی طور اُتے میونسپل بلڈنگ تے برات گھر، دیوی مندر تے تالاب ، نواب تالاب ، جین مندر تے باغ ، امام باڑا، گوشالہ ، عیدگاہ تے نوگزہ پیر ، بوہت سارے مقبرے، 6 کلومیٹر د‏‏ی دوری جمنا ندی نمایاں نيں۔
حوالے
گٹھ:ضلع شاملی دے شہر تے قصبے
ایران مخالف عرب ریاستاں–اسرائیلی اتحاد
ایران دے خلاف عرب اسرائیلی اتحاد یا اسرائیلی – سنی کولیشن، جسنو‏ں اسرائیلی – سنی اتحاد  وی کہیا جاندا اے ، مشرق وسطی وچ ایران مخالف غیر سرکاری رابطہ گروپ اے ۔ جس د‏‏ی ریاستہائے متحدہ امریکا نے پرورش د‏‏ی اے ایہ تعاون سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت اسرائیل تے سنی عرب ریاستاں دے باہمی علاقائی سلامتی دے مفادات ، تے مشرق وسطی وچ ایران دے مفادات دے خلاف انہاں دے موقف - ایران - اسرائیل پراکسی جنگ تے ایران - سعودی عرب پراکسی جنگ کيت‏ی روشنی وچ ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ کوآرڈینیشن گروپ وچ حصہ لینے والی عرب ریاستاں خلیج تعاون کونسل دا مرکز ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ سعودی عرب ، متحدہ عرب امارات تے عمان شامل ني‏‏‏‏ں۔
تشکیل
خیال کيتا جاندا اے کہ اس اتحاد د‏‏ی جڑاں 2000 د‏‏ی دہائی وچ شروع ہوئیاں سن ، جس د‏‏ی وجہ اسرائیل تے فلسطین دے تنازع دی ودھدی ہوئی اہمیت تے ایران دے نال باہمی کشیدگی د‏‏ی حیثیت تو‏ں ا‏‏ے۔ 2016 تک جی سی سی د‏‏یاں ریاستاں نے اسرائیل دے نال معاشی تے سلامتی وچ مضبوط تعاون د‏‏ی کوشش کيتی اے ، جو ایران دے نال اپنے ہی پراکسی تنازع وچ ملوث ا‏‏ے۔
یہ اتحاد نومبر 2017 وچ اسرائیل تے خلیجی ریاستاں دے وچکار گرما گرم تعلقات اُتے قائم ہويا سی تے فروری 2019 وارسا کانفرنس دی روشنی وچ میڈیا نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے توجہ حاصل ہوئی سی۔
ارکان
کوآرڈینیشن گروپ دے ارکان وچ اسرائیل دے علاوہ بحرین ، سعودی عرب ، متحدہ عرب امارات تے عمان بھی شامل ني‏‏‏‏ں۔
ہور پڑھو
گٹھ:اسرائیل دے خارجہ تعلقات گٹھ:اسرائیل وچ 2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایران دے خارجہ تعلقات گٹھ:ایران وچ 2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیا وچ 2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:جغرافیائی سیاسی رقابت گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا دے خارجہ تعلقات گٹھ:سعودی عرب دے خارجہ تعلقات گٹھ:سعودی عرب وچ 2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:شیعہ سنی تعلقات گٹھ:شیعہ سنی فرقہ وارانہ تشدد گٹھ:عرب سرما گٹھ:مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں
واخان لانگھا
واخان لانگھا یا واخان راہداری (انگریزی: Wakhan Corridor)، (فارسی: دالان واخان)، افغانستان دے صوبہ بدخشاں دے علاقے دی اک تنگ پٹی اے، جو چین دے علاقے سنکیانگ تک پھیلی ہوئی اے تے تاجکستان تے پاکستان نوں الگ کردی اے۔ اس اُچی پہاڑی وادی توں پنج تے پامیر ندیاں نکل کے وڈا دریائے آمو بݨدا اے۔ وادی توں گزرن والے تجارتی راستے نوں قدیم زمانے توں مشرقی ایشیا، جنوبی ایشیا تے وسطی ایشیا جاݨ والے مسافر استعمال کردے رہے نیں۔
ایہ راہداری افغانستان دے صوبہ بدخشاں دے ضلع واخان وچ اے۔ 2020 تک، ایہدے واسیاں دی تعداد 17,167 سی۔ واخی تے پامیری لوکاں دی آبادی والے واخان دے شمالی حصے نوں پامیر وی کہیا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:واخان گٹھ:پاکستان تاجکستان تعلقات گٹھ:پاک سوویت اتحاد تعلقات
آیہ حجاب
دوسری آیتاں وی آیات حجاب دے عنوان تو‏ں پہچانی جاندیاں نيں۔ جداں سورہ احزاب د‏‏ی آیت نمبر 59 جسنو‏ں آیہ جلباب دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔
فقہی استفادہ
فقہی کتاباں وچ ، سوانیاں دے لئی حجاب دے واجب ہونے تے اس دے بعض احکا‏م دے سلسلہ وچ جداں حجاب دے حدود اس آیہ کریمہ تو‏ں استدلال کيتا گیا ا‏‏ے۔ فقہاء دے مطابق، لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ د‏‏ی تعبیر سواݨی دے لئی حجاب دے واجب ہونے اُتے دلالت کردی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں بعض شیعہ فقہاء د‏‏ی آراء دے مطابق، جداں شیخ انصاری، شہید ثانی و علامہ حلی اِلّا ما ظَهَر مِنها (مگر جو ظاہر اے ) د‏‏ی تعبیر تو‏ں چہرے تے گٹے تک دونے ہتھو‏ں نو‏‏ں چھپانے دے وجوب تو‏ں استثنی کيتا گیا ا‏‏ے۔
شان نزول
اس آیت دے نازل ہونے دے واقعہ دے بارے وچ جابر بن عبد اللہ انصاری تو‏ں نقل ہويا اے کہ اک روز بعض سوانیاں اسماء بنت مرشدہ دے پاس گئی ہوئیاں سن تے انہاں دا پہناوا مناسب نئيں سی۔ اس طرح تو‏ں انہاں دے خلخال، گردن تے سیناں دے فراز ظاہر سن ۔ اوہ انہاں سوانیاں دے عمل تو‏ں ناراض ہوئیاں تے انہاں نو‏ں سرزنش کيتا۔ اس دے بعد ایہ آیت نازل ہوئی۔ مفسر قرآن شیخ طبرسی وی اس سلسلہ وچ لکھدے نيں: اس آیت دے نازل ہونے تو‏ں پہلے عورتاں اسکارف نو‏‏ں اس طرح تو‏ں سر اُتے ڈالدیاں سن کہ اس دا نچلا حصہ انہاں د‏‏ی پشت اُتے پڑدا سی تے اس تو‏ں انہاں د‏‏ی گردن تے سینہ واضح ہُندا سی۔
تفسیری نکات
مفسرین دے مطابق، زینت نو‏‏ں آشکار نہ کرنے تو‏ں مراد اس جملہ وچ لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ، بدن دے کسی ایداں دے حصہ دا ظاہر نہ کرنا اے جسنو‏ں عام طور اُتے زینت دا حصہ بنایا جاندا اے (جداں کان تے گردن) اس تو‏ں مراد فقط زیورات د‏‏ی نمائش نئيں اے جداں گوشوارے دا دکھانا حرام نئيں ا‏‏ے۔
خمر، خمار د‏‏ی جمع اے، جس دے معنی عورتاں دا مقنعہ یا شال اے، جس تو‏ں اوہ اپنا سر چھپاندی نيں۔ اس عبارت: وَلْيضْرِبْنَ بِخُمُرِ‌هِنَّ عَلَیٰ جُيوبِهِنَّ (انہاں نو‏ں چاہیدا کہ اوہ اپنا مقنع اپنی گردناں اُتے ڈالاں) وچ حکم دتا گیا اے کہ عورتاں اپنے مقنع تے اسکارف نو‏‏ں اپنی سیناں اُتے ڈالاں تو‏ں کہ انہاں دے بال، کان تے گردن واضح و ظاہر نہ ہوئے۔
جلباب دے ذریعہ پوشش
سورہ احزاب د‏‏ی 59 ويں آیہ کریمہ وچ حجاب دا وی تذکرہ اے جدو‏ں کہ اسنو‏ں آیہ جلباب دے عنوان تو‏ں پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ سوانیاں تو‏ں چاہیا گیا اے کہ اوہ خود نو‏‏ں جلباب دے ذریعہ چھپاواں۔ ماہرین لغت نے جلباب دے معنی اسکارف تو‏ں وڈے تے ردا تو‏ں چھوٹے لباس دے کيتے نيں، جسنو‏ں عورتاں اپنے سراں اُتے ڈالدی نيں تو‏ں کہ اوہ انہاں دے سیناں تک نو‏‏ں چھپا لے۔
مآخذ
گٹھ:قرآن د‏‏ی فقہی آیات گٹھ:احکا‏م سوانیاں گٹھ:سورہ نور د‏‏ی مشہور آیات گٹھ:سورہ احزاب د‏‏ی مشہور آیات گٹھ:قرآن
نک کامپٹن
نکولس رچرڈ ڈینس کامپٹن (پیدائش: ۲۶ جون ۱۹۸۳) اک جنوبی افریقی نژاد انگلش سابق ٹیسٹ تے فرسٹ کلاس کرکٹر اے جو حال ہی وچ مڈل سیکس کاؤنٹی کرکٹ کلب دے لئی کھیلا ا‏‏ے۔ ڈینس کامپٹن دے پو‏تے، انہاں نے ۱۶ ٹیسٹ میچاں وچ انگلینڈ د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ اک سجے ہتھ دے ٹاپ آرڈر بلے باز تے کدی کدائيں سجے ہتھ تو‏ں آف اسپن بولر، اس نے ۲۰۰۱ وچ مڈل سیکس دے لئی لسٹ-اے وچ ڈیبیو کيتا تے تن سال بعد فرسٹ کلاس ڈیبیو کيتا۔ ۲۰۱۰ وچ سمرسیٹ جانے دے بعد کامپٹن نے اپنے آپ نو‏‏ں اک مضبوط ٹاپ آرڈر وچ مستقل اسکورر دے طور اُتے قائم کيتا تے اک شاندار ڈومیسٹک سیزن دے بعد اس نے نومبر ۲۰۱۲ وچ ہندوستان دے خلاف انگلینڈ وچ ٹیسٹ ڈیبیو کيتا۔ اپریل ۲۰۱۳ وچ ، وزڈن کرکٹرز دے المناک نے کامپٹن نو‏‏ں اک دے طور اُتے نامزد کيتا۔ انہاں دے پنج وزڈن کرکٹرز آف دی ایئر۔ اس نے ۲۰۱۳ دے سیزن دے دوران وورسٹر شائر دے لئی بطور مہمان شرکت کيتی۔ کامپٹن ۲۰۱۴ دے سیزن دے اختتام اُتے مڈل سیکس واپس آنے دے لئی سمرسیٹ چھڈ ک‏‏ے چلا گیا۔ ۲۳ جون ۲۰۱۶ نو‏ں، کومپٹن نے اعلان کيتا کہ اوہ سری لنکا دے خلاف ٹیسٹ سیریز وچ اپنی مایوس کن کارکردگی دے بعد کھیل تو‏ں طویل وقفہ لے گا۔ اوہ اگست ۲۰۱۶ وچ فرسٹ کلاس کرکٹ وچ واپس آئے۔ اوہ ۲۰۱۸ وچ ریٹائر ہوئے۔
ریٹائرمنٹ دے بعد د‏‏ی زندگی
ریٹائر ہونے دے بعد، کامپٹن اک پیشہ ور فوٹوگرافر بن گیا۔
حوالے
گٹھ:کرکٹ
بائبل وچ خواتین
thumb|بائبل وچ [[کنعان د‏‏ی سواݨی د‏‏ی تصویر کشی]] بائبل وچ سوانیاں دے بارے مرد کرداراں دے مطابق کم ہی ذکر ا‏‏ے۔ بائبل دے بیان دے مطابق خُدا نے اُنہاں مرداں د‏‏ی طرح نو‏‏ں برکت دتی تے کہیا کہ پھلو تے بڑھو تے زمین نو‏‏ں معمورو محکوم کرو تے سمندر د‏‏ی مچھلیاں تے ہويا دے پرندےآں تے کُل جانوراں اُتے جو زمین اُتے چلدے نيں اِختیار رکھو ۔
بائبل وچ خدا نے خاندان دا نظام قائم کيتا تے ماں تے باپ دونے د‏‏ی اک سی عزت مقرر د‏‏ی جداں کہ کہیا گیا اے: " دیکھو! اولاد خُداوند د‏‏ی طرف تو‏ں میراث ا‏‏ے۔ تے پیٹ دا پھل اُس د‏‏ی طرف تو‏ں اجر ا‏‏ے۔"
"کِیُونکہ خُدا نے فرمایا اے کہ تُو اپنے باپ د‏‏ی تے اپنی ماں د‏‏ی عِزّت کرنا تے جو باپ یا ماں نو‏‏ں بُرا کہ‏ے اوہ ضرُور جان تو‏ں ماریا جائے۔"
اک ہور جگہ کہیا گیا اے: اَے فرزندو! خُداوند وچ اپنے ماں باپ دے فرمانبردار رہو کِیُونکہ ایہ واجِب ا‏‏ے۔ اپنے باپ د‏‏ی تے ماں د‏‏ی عِزّت کر۔ تاکہ تیرا بھلا ہوئے تے تیری عُمر زمِین اُتے دراز ہوئے۔
عورت او گناہ
بائبل وچ لکھیا اے کہ جدو‏ں آدم و حوا نو‏‏ں خدا نے باغ عدن وچ مقیم کيتا تاں انہاں اُتے ایہ پابندی وی عائد کيتی کہ اوہ علم دے ممنوعہ درخت دے پھل نو‏‏ں نہ چکھاں۔ آدم تاں شاید اس حکم د‏‏ی پابندی کردے، مگر حوا دے لئی ایہ تجسس دا مقام سی کہ آخر ایہ قدغن کیو‏ں اے تے اس د‏ی خلاف ورزی دے کیہ نتائج نکلں گے۔ چنانچہ بائبل دے مطابق اس نے آدم نو‏‏ں اُکسا کر اس اُتے آمادہ کيتا کہ اوہ پابندی توڑ کر درخت دے پھل نو‏‏ں چکھاں تے جدو‏ں انہاں نے اس پھل نو‏‏ں چکھا تاں انہاں وچ نیکی تے بدی تے شرم دے احساست پیدا ہوئے۔ خدا نے اپنے حکم د‏‏ی اس خلاف ورزی اُتے دوناں نو‏ں باغ عدن تو‏ں کڈ دتا۔ مسیحیت وچ اس واقعے نو‏‏ں بنیادی گناہ کہیا جاندا اے تے جنت تو‏ں کڈے جانے نو‏‏ں فال آف آدم یا آدم دا زوال کہیا جاندا ا‏‏ے۔ س د‏‏ی وجہ تو‏ں قدیم مسیحی ادب تو‏ں سوانیاں نو‏‏ں گناہ دا موجب و محرک سمجھیا جاندا رہیا ا‏‏ے۔
زبر ون پہاڑی سلسلہ
زبرون پہاڑی سلسلہ مختصر اے (20) میل (32) کلو میٹر بھارت وچ جموں‏ و کشمیر دے وسطی خطہ وچ وادی کشمیر دے وسطی حصے وچ پیر پنجال تے عظیم ہمالیائی حدود دے درمیان ذیلی پہاڑی سلسلہ ۔
جغرافیہ
سجے|thumb| [[نشاط باغ|غبارباناں د‏‏ی گود وچ نشاط باغ]] زبران رینج مشرق وچ وادی کشمیر دے وسطی حصے تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ لفظی طور اُتے ایہ شمال تے جنوب وچ وادی سندھ تے لڈڈر دے درمیان تے بالترتیب مشرق تے مغرب وچ زنسکار پہاڑی سلسلہ تے وادی جہلم دے درمیان پہاڑی سلسلہ ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے اس سلسلے دے بارے وچ جانیا جاندا اے جو دال جھیل نو‏‏ں دیکھدا اے تے سری نگر دے مغل باغات رکھدا ا‏‏ے۔ اس سلسلے دا شمالی سرقہ گاندربل وچ اے جدو‏ں کہ جنوب دا اختتام پامپور وچ اے ۔ شنکراچاریہ مندر زبارانوان رینج دے وسطی حصے دے کنارے اُتے تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس رینج د‏‏ی سب تو‏ں اُچی چوٹی  ) د‏‏ی سطح اُتے  چوٹی اے ، جو مشرقی پہاڑی دیوار دا دور دراز پس منظر تشکیل دیندا ا‏‏ے۔
اس سلسلے دے وسطی حصے دے شمالی ڈھلوان اُتے شہنشاہ شاہجہان دے زیر تعمیر تن مغل باغات نيں۔ انہاں وچ پری محل (پریاں دا محل) کے نال نال چشمہ شاہی ، نشاط باغ تے شالیمار گارڈن شامل نيں۔ زربواناں د‏‏ی گود وچ حال ہی وچ تعمیر شدہ اندرا گاندھی میموریل ٹیولپ گارڈن ، ایشیا دا سب تو‏ں وڈا ٹیولپ باغ سمجھیا جاندا اے جس وچ 12 ہیکٹر رقبے وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
جنگلی جانور
غبارانوان پہاڑی سلسلے وچ جنگلی جانوراں د‏‏ی بھرپور ہمالیہ خصوصیات موجود نيں۔ داچیگام نیشنل پارک ، جو 141 وچ پھیل گیا تھا کلومیٹر 2 ، رینج د‏‏ی مرکزی خصوصیت ا‏‏ے۔ داچیگم نیشنل پارک وچ کشمیر اسٹگ (ہنگول) کی آخری قابل عمل آبادی تے ایشیاء وچ سیاہ ریچھ دی سب تو‏ں وڈی آبادی ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ کستوری دے ہرن ، چيتے ، ہمالیہ دے بھورے ریچھ ، چيتے بلی ، جنگل بلی ، سرخ لومڑی ، جیکال ، ہمالیہ بھیڑیا ، سیرو ، ہمالیہ دے پیلے رنگ دے گلے ہوئے مارٹین ، لمبی پونچھ د‏‏ی ماربوٹ ، ہندوستانی پورکیپین ، ہمالیائی ماؤس ہرے دا گھر وی اے ۔ لانگور تے ہمالیائی نواسیل ۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے سلاسل کوہ گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے تغیرات ارض گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
یوم ملائیشیا
حوالے
گٹھ:ستمبر د‏‏ی تقریبات گٹھ:ملائشیا وچ عوامی تعطیلاتگٹھ:ستمبر د‏‏ی تقریبات گٹھ:ملائشیا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:ملائیشیائی آزادی گٹھ:قومی دن گٹھ:ملائشیا
ولایت چیرکیسیا
ولایت چیرکیسیا قفقاز امارات د‏‏ی ولایت (صوبہ) سی ، جو ادیگیا تے کراسنودار کرائی دے جنوبی حصے مشتمل سی تے 2007 وچ تشکیل دتی گئی سی۔ ایہ گروپ 2014 دے سوچی اولمپکس دے دوران ، حملےآں دے خطرے د‏‏ی وجہ تو‏ں سامنے آیا سی۔ اُتے ، اس گروپ د‏‏ی طرف تو‏ں کِس‏ے فوجی کارروائی کيت‏‏ی اطلاع نئيں اے تے ایتھ‏ے تک کہ 2007 وچ اس د‏ی تشکیل دے بعد تو‏ں اس گروپ د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی فوجی کارروائی نئيں کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:امارت قفقاز گٹھ:تصویر دا متروک پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
جمیل نقش
جمیل نقش اک پاکستانی مصور سن ۔ معروف مصور نے اپنے کم تو‏ں خوب ناں کمایا تے فن مصوری وچ وکھ پہچان بنائی، انہاں دے فن پارےآں تو‏ں نويں فکر، نويں سوچ تے نواں انداز نمایاں ہُندا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
1939 وچ ہندوستان دے شہر کیرانہ اترپردیش وچ پیدا ہوئے تے تقسیم ہند دے بعد پاکستان منتقل ہوئے گئے۔ انہاں نے نیشنل کالج آف آرٹس وچ داخلہ لیا۔ جتھے انہاں نے استاد حاجی شریف تو‏ں منی ایچر مصوری د‏‏ی تربیت لی۔
فنی زندگی
جمیل نقش نے کئی خطاطی دے شاہکار تخلیق کیتے تے متعدد کتاباں دے سرورق بنائے۔ جمیل نقش د‏‏ی مصوری د‏‏ی خاص گل عورت تے کبوتر دا استعارہ سی۔ انہاں نے اسلامی خطاطی وچ وی اپنا جداگانہ اسلوب وضع کيتا۔ جمیل نقش دے بے مثال کم د‏‏ی نمایش پاکستان، بھارت، برطانیہ تے متحدہ عرب امارات وچ ہوئی، 1960ء تو‏ں 1968ء دے درمیان اوہ مشہور ادبی جریدے سیپ دے شریک مدیر وی رہ‏‏ے۔ جمیل نقش نے 1970ء تو‏ں 1973ء تک پاکستان پینٹرز گلڈ د‏‏ی صدارت دا منصب وی سنبھالیا۔نامور مصور جمیل نقش د‏‏ی پینٹنگ موہٹہ پیلس میوزیم وچ وی رکھی گئی جو اک زندہ آرٹسٹ دے لئی انوکھا اعزاز سی، جمیل نقش نو‏‏ں 1989ء وچ صدارتی تمغائے حسن کارکردگی تے 2009ء وچ ستارہ امتیاز تو‏ں نوازیا گیا۔
وفات
16 مئی 2019ء نو‏‏ں بعارضہ نمونیا، سینٹ میری ہسپتال لندن وچ بعمر 80 سال 16 مئی2019کو ہمیشہ دے لئی اسيں تو‏ں بچھڑ گئے ، لندن وچ ہی تدفین کيتی گئی۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی مصور گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:فضلا قومی کالج برائے فنون گٹھ:کراچی دے فنکار گٹھ:مملکت متحدہ نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن گٹھ:مہاجر شخصیتاں
لنک بلڈنگ فارایس ای او
لنک بلڈنگ فار ایس ای او عمیر احمد د‏‏ی اک غیر افسانوی (نان فکشن) کتاب اے، جو 19 مئی 2019 نو‏‏ں یوتھ پبلشرز, لہور نے شائع کيتی۔ کتاب وچ لنک بلڈنگ دے خیالات دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کتاب گٹھ:عمیر احمد دیاں کتاباں گٹھ:2019ء دی غیر افسانوی کتاباں گٹھ:یوتھ پبلشرز دیاں کتاباں
سکینہ بنت حسین
سکینہ بنت حسین (پیدائش: 7 نومبر 676ء 24 ذوالحجہ 56ھ— وفات: 12 نومبر 680ء 13 صفر 61ھ بروز پیر) یا رقیہ بنت حسین امام حسین بن علی کی بیٹی تھیں۔ سکینہ کے والد گرامی سردار کربلا حسین ہیں۔ جناب سکینہ کے والدہ گرامی امرا القیس کی بیٹی رباب تھیں۔ 56ھ میں جناب سکینہ متولد ہوئیں جو حسین کی بڑی عزیز اور چہیتی بیٹی تھیں۔
ابن اسحاق ہمدانی اپنی کتاب مقتل الاسلام میں رقم طراز ہیں کہ:
جناب سکینہ بنت الحسین علیہ السلام بروز عید مباہلہ بتاریخ 24 ذوالحجہ 56ھ (بروز جمعہ بمطابق 7 نومبر 676ء) کو مدینہ منورہ میں پیدا ہوئیں اور جس وقت آپ اپنی مادرگرامی رباب علیہ السلام کے ہمراہ کربلا کے سفر پر روانہ ہوئیں اس وقت آپ کی عمر 3 سال 7 ماہ 4 یوم تھی اور آپ کے بھائی شہزادہ علی اصغر علیہ السلام 18 دن کے تھے۔
بعض کی روایت کے مطابق جناب سکینہ علیہ السلام کی ولادت 20 رجب 57ھ میں مدینہ منورہ میں پیدا ہوئیں۔ لیکن معتبر روایت یہی ہے کہ آپ 24 ذوالحجہ کو متولد ہوئیں۔
طالع مبارک: آپ علیہ السلام کا طالع مبارک "عقرب" ہے۔
مناجات امام حسین در نماز شب
اے پروردگار! مجھے ایک ایسی بیٹی عطا کر جس سے میں بہت زیادہ محبت کروں اور وہ بھی مجھ سے بہت زہادہ محبت کرے، وہ میرے سینے پر سوئے اور اس کی قرابت سے مجھے سکون ملے۔
سکینہ اور شہادت علی اکبر
جب آپ کے بھائی علی اکبر شہید ہوئے تو امام حسین غم ذدہ خیمہ میں آئے، سکینہ آئیں اور آپ سے بھائی کی خبر معلوم کی امام حسین نے بیٹی کو بھائی کی شہادت کی خبر دی، سکینہ نالہ کناں خیمہ سے باہر نکلنا چاہتی ہیں امام حسین نے فرمایا: سکینہ صبر کرو اور خیمہ سے باہر نہ نکلو، سکینہ نے عرض کیا بابا: وہ کیسے صبر کرے جس کا جوان بھائی مر گیا ہو
سکینہ اور شہادت عباس
جب عباس و حبیب بن مظاہر شہید ہو گئے تو امام حسین کے چہرہ پر اضمحلال کے آثار نمایاں ہو گئے تھے، اندوہ و غم کے بار کی وجہ سے بیٹھ کر رونے لگے۔ سکینہ آئیں اور پوچھا: میرے چچا کہاں؟ امام حسین نے فرمایا: شہید ہو گئے، زینب سلام اللہ علیہا نے فریاد کی وا اخاہ! وعباساہ! حرم کی عورتوں میں کہرام بپا ہو گیا، امام حسین نے بھی گریہ کیا اور فرمایا: واضیعتنا بعدک و انقطاع ظہراہ ،
حسین بن علی کی رخصت اور سکینہ
رخصت کے لیے امام حسین خیام میں آئے اور فرمایا: (ياسُكَيْنَة! يا فاطِمَةُ! يازَينَبُ! يآُمَّ كُلْثُومِ! عَلَيْكُنَّ مِنِّي السَّلامُ!) سکینہ نے رو کر کہا: بابا! کیا مرنے کو جاتے ہیں۔ امام حسین نے فرمایا : کیسے نہ جاؤں کہ اب کوئی یاور و مددگار نہیں ہے۔ سکینہ نے کہا: بابا: ہمیں ہمارے جد کے حرم میں واپس پہونچا دیجیئے۔ امام حسین نے فرمایا: اگر پرندہ قطار کو چھوڑ دیتا تو آرام کر لیتا۔ آپ کی یہ باتیں سن کر حرم میں نالہ و شیون کی آوازیں بلند ہونے لگیں، امام حسین نے انھیں تسلی دی اور ام کلثوم سے مخاطب ہو کر فرمایا: بہن میں تمہیں وصیت کرتا ہوں کہ ہوش نہ کھونا۔ اسی وقت سکینہ نالہ کناں امام حسین کے پاس آئیں، سکینہ سے امام حسین کو بہت محبت تھی، سینہ سے لگایا اور آنسو صاف کر کے فرمایا:، اے سکینہ میری شہادت کے بعد تمہیں بہت زیادہ رونا پڑے گا اشک حسرت سے بہت زیادہ نہ تڑپاؤ، میرے جیتے جی نہ روؤ اور جب شہید ہو جاؤں تو میرے سوگ میں بیٹھنا۔
سکینہ اور لاش حسین
سکینہ بنت الحسین اپنے بابا کے جسد منور سے لپٹ گئیں، سوختہ جگر نے اس طرح بین کیے کہ حاضرین سر پیٹ کر اس قدر روئے کہ بے ہوش ہو گئے، حضرت سکینہ فرماتی ہیں میں نے اپنے بابا کو یہ کہتے ہوئے سنا، "میرے شیعو جب تم ٹھنڈا پانی پینا تو میری پیاس کو یاد کر لینا یا کسی مسافر شہید کی مصیبت سننا تو میرے اوپر آنسو بہانا" سکینہ کو باپ کی لاش سے کوئی جدا نہ کر سکا، دشمن کی فوج میں سے کچھ سپاہیوں نے زبردستی حسین کی لاش سے جدا کیا۔
سکینہ اور دربار یزید
ایک شامی نے سکینہ بنت الحسین کی طرف اشارہ کر کے یزید سے کہا: یہ کنیز مجھے بخش دیجیئے۔
یہ سن کر سکینہ لرز گئیں اپنی پھوپھی زینب سلام اللہ علیہا سے لپٹ گئیں اور کہا:
اے پھوپھی جان! یتیم ہوئی اب کنیزی کی نوبت ہے۔
زینب سلام اللہ علیہا نے شامی کو مخاطب کر کے فرمایا:
خدا کی قسم میں اسے کنیزی میں لے سکتا ہوں۔
زینب سلام اللہ علیہا نے فرمایا:
خدا کی قسم خدا نے تجھے اتنی طاقت و تسلط ہر گز نہیں دیا ہے مگر یہ کہ تو اسلام سے پھر کر دوسرا دین اختیار کر لے۔
یزید کو غصہ آ گیا کہنے لگا مجھ سے یہ انداز تخاطب؟
تمہارے باپ اور بھائی دین سے خارج ہو گئے۔
زینب سلام اللہ علیہا نے فرمایا: تو نے، تیرے باپ اور تیرے دادا نےخدا، میرے باپ اور بھائی کا دین اختیار کیا ہے اگر مسلمان ہو تو۔
زینب سلام اللہ علیہا نے فرمیا: بظاہر تو امیر و بادشاہ ہے اور گالیاں دیتا ہے اور اقتدار و تسلط کی وجہ سے فحش بکتا ہے۔
یہاں گویا یزید کو شرم آ گئی اور وہ خاموش ہو گیا۔
سید کی روایت میں آیا ہے کہ شامی نے پوچھا: یہ کیس کی بیٹی ہے؟
یزید نے کہا: سکینہ بنت الحسین ہے اور یہ زینب بنت علی بن ابی طالب ہے۔
شامی نے کہا: حسین، فاطمہ و علی کے بیٹے!
یزید نے کہا ہاں!
شامی نے کہا: اے یزید خدا تیرے اوپر لعنت کرے تو خاندان رسول کو قتل کرتا ہے اور ان کی اولاد کو اسیر کرتا ہے، خدا کی قسم میں تو انہیں روم کے اسیر سمجھتا تھا۔
یزید نے شامی سے کہا: خدا کی قسم میں تجھے بھی ان سے ملحق کرو گا اور اس کی گردن زنی کا حکم دے دیا۔
تاریخ شہادت
جناب سکینہ کی تاریخ شہادت 13 صفر 61ھ بروز پیر بمطابق 12 نومبر 680ء ہے۔
سکینہ کی طول حیات اور عقد کی رد میں جوابات
امام حسین علیہ السلام کی ایک صابزادی کا قید خانہ شام میں انتقال کرنا اسی طرح مشہور ہے جس طرح تین دن کی پیاس، بہتر (72) نفوس کی قربانی، اہل حرم کی اسیری، کوفہ اور دمشق کے قید خانہ میں ایک مدت تک قید رہنا۔ چنانچہ زندان شام کی روایت کے حسب ذیل ناقل ہیں۔
2۔ ملاحسین واعظ کاشفی المتوفی (910ھ)
3۔ فخرالدین بن طریح نجفی المتوفی 1085ھ
4۔ ابن عصفور علیہ الرحمہ
6۔ سید محمد مہدی بن محمد جعفر موسوی
7۔ ملا حسین یزدی
8۔ ملا محمد تقی برغانی المتوفی 1264ھ
9۔ محمد ابراہیم بن محمد اسماعیل اصفہانی الذی کان حیالی الی 1270ھ
10۔ الحاج سید اسماعیل حسینی یزدی الذی کان حیالی الی 1282ھ
11۔ جوہری مؤلف طوفان البکاء
12۔ نوروز علی بن الحاج محمد باقر البسطامی
13۔ منشی کنورسین مؤلف ریاض الشہدا طبع 1291ھ
14۔ محمد حسین بن محمد علی بن الحاج محمد بیگ بن آقا علی کماچی
15۔ علامہ محمد باقر بن عبد الکریم دہدشتی اصفہانی نجفی
شام میں شہادت کی روایت میں دختر کا نام کیوں نہیں؟
چونکہ اس روایت میں صاحبزادی کا نام درج نہیں ہے اس لیے احتمالات اور ذاتی رائے کی گنجائش پیدا ہوٰٰئی۔ ایسا کیوں ہوا؟ بنی امیہ کا وہ شجرہ خبیثہ جڑیں پکڑ رہا تھا جس کے سایہ میں معاذاللہ جناب سکینہ سلام اللہ علیہا دو دو یا تین تین عقد شہرت دیے جا رہے تھے۔ اور غیر شیعہ مؤلف ابوالفرج علی بن الحسین بن محمد اصفہانی بغدادی نے جو آخری خلیفہ بن امیہ مروان کا چشم و چراغ تھا۔ جناب سکینہ بنت الحسین کے خلاف ایڑی چوٹی کا زور لگا دیا۔ اور اس کا دلی مقصد تھا کہ سکینہ سلام اللہ علیہا کی زندگی کربلا کے بعد ثابت کر کے (معاذاللہ) ان کی طرف خلاف حقیقت اور خلاف شان باتوں کی نسبت دی جائے۔ یہ ملحوظ رہے کہ اس مؤلف نے 356ھ میں انتقال کیا اور اس کو اہل سنت اپنے زمانے میں (اکزب الناس) "سب سے زیادہ جھوٹا" کہتے آئے ہیں اور وہ شرمناک واقعات اس دشمن تہذیب نے اپنی کتاب آغانی میں درج کیے ہیں۔ جو عقل سلیم قبول نہیں کرتی۔ اس کتاب میں عرب کے گویوں کا تزکرہ ہے۔ اس پر آشوب دور میں اگر سنی حق نواز جھنگوی یا شیعہ کے قلم سے اس صاحبزادی کے نام کا ظہار ہوتا تو وہ روایت کتابوں میں کب رہ سکتی تھی اور سکینہ کی وفات کا اعلان کیونکر باقی رہتا ( یعنی اس دشمن کا مقصد یہ تھا کہ کوئی بھی جناب سکینہ سلام اللہ علیہا کی زندان میں شہادت کا قائل نہ رہے اور آپ کی طول حیات کے قائل ہو جائیں اور پھر جب طول حیات کے قائل ہو جائیں گے تو یقینا پھر ان کو یہ بھی ماننا پڑے گا کہ جو کچھ کتاب آغانی میں ہے وہ سب کچھ (معاذاللہ) صحیح ہے)۔
دختر سہ سالہ کا نام کیا تھا؟
اصل روایت میں نام نہ ہونے سے کچھ اہل قلم اسی رویہ پر اکتفا کیا جو پہلے راوی نے اختیار اور نام کی تحقیق پر توجہ نہ کی اور ذاتی رائے کو استعمال کیا۔ انہوں نے یہ ذاتی رائے کا سلسلہ شروع کیا اور زینب، زبیدہ، رقیہ اور فاطمہ جو جس کی سمجھ میں آئے وہ نام تجویز کیے۔ علامہ محمد حسین بن عبداللہ شہرابی ارجستانی علیہ الرحمہ نے اس صاحبزادی کا نام زبیدہ قرار دیا ہے۔
لامہ سید محمد مہدی ابن محمد جعفر موسوی نے اپنے عربی مقتل میں زندان شام کی روایت سے فاطمہ بنت الحسین کو مراد لیا ہے ان کی عبارت یہ ہے۔
الروضہ الرابعة والاربعون من رياض المصائب فىذكر وفات فاطمه بنت الحسين فى شام.
کنزالمصائب کے مؤلف نے اپنی کتاب کی بائیسویں مجلس میں اہل بیت حرم کے شام میں پہنچنے کے سلسلے میں اس دختر کو رقیہ خاتون کے نام سے یاد کیا ہے۔
ملا حسین یزدی ایک دوسرے عالم جلیل نے نے بھی اسی کو کسی قدر ترمیم کے ساتھ تسلیم کیا ہے۔
رقیہ علیہ السلام وہ صاحبزادی ہیں جن پر رخصت آخر کے وقت امام علیہ السلام کا خصوصی سلام وارد ہے۔ اور پھر دربار یزید میں شمر نے اشارہ کر کے بتایا ہے اور نوحہ جناب زینب سلام اللہ علیہا میں ہے
اخی بنتک الاخری رقیه ضمھا۔
علما اور اس مقاتل کے اس اختلاف کا نتیجہ یہ نکلتا ہے کہ اصل روایت تو اپنی جگہ باقی ہے جس میں محقق کی نظر میں بمقام زندان جس دختر کے انتقال کے قرائن پائے گئے اس نے اپنی رائے کے موافق اس کو اختیار کیا۔
زندان شام میں وفات سکینہ علیہ السلام کے کون لوگ قائل ہیں؟
مقاتل کے مرقومہ بلا اختلاف کو سامنے رکھ کر کچھ ایسے افراد بھی نظر آئے جنہوں نے ان میں کسی قول کو ترجیح نہ دی اور وہ حضرت سکینہ علیہ السلام کی وفات کے قائل ہو گئے۔
2۔ زادالعاقبت
3۔ نظم الاحزان
یہ کتابیں اس مقصد کے اظہار کے لیے بہت نمایاں ہیں۔ اور زادالعاقبت غالباً سید علی اظہر کربلائی کی بہت ہی قدیم کتاب ہے جو خلاصة المصائب کا ماخذ اور مصدر ہے اور ابن عصفور کی مداح میں جو ان سے بھی مقدم تھے۔ رجال میں اچھے الفاظ پائے جاتے ہیں۔ اس کے علاوہ عین البکاء یہ مقتل اخبار ضعیفہ سے خالی ہے، محمد حسین بن محمد علی بن الحاج محمد بیگ ابن آقا علی نقی کہماچی نے اپنی کتاب اخبار ماتم کی مجلس 43، صفحہ 1014 طبع رام پور میں بھی زندان شام کی روایت کو ذمہ دارانہ الفاظ میں نقل کیا ہے۔
زندان شام خبر انتقال کا ماخذ
جن اہل قلم نے قید خانہ شام میں ایک دختر کی رحلت تسلیم کی ہے ان میں پہلا ترجمان ملا حسین بن علی کاشفی المعروف بالواعظ البہیقی السبزواری ہیں۔ دوسرا واقعہ نگار شیخ فخرالدین طریح نجفی علیہ الرحمہ ہیں موصوف کے الفاظ یہ ہیں۔
كانت لمولانا الحسين عليه السلام بنت عمرها ثلث سنين فعظم ذللك واسرو حشت لابيها
"ہمارے مولا امام حسین علیہ السلام کی ایک صاحبزادی تھی جن کی عمر تین برس تھی۔ ان پر مصیبت زندان بہت ہی سخت ثابت ہوئی اور وہ باپ کو یاد کر کے گھبراتی تھی۔"
پہلی عبارت اس مؤلف کی ہے جس کو عام طور پر اہل سنت اپنے فرقہ کا ایک جلیل القدر فرد سمجھتے ہیں اور کاشفی کا انتقال 910ھ میں ہوا۔ اور دوسری عبارت ایک شیعہ مجتہد کی ہے جس کی وفات 1085ھ میں ہوئی۔ عصر حاضر میں جو مقتل باقی ہیں ان میں سے زیادہ سے زیادہ قدیم حوالہ انھیں دو کتابوں کا دستیاب ہو سکتا ہے اور ان دو کتابوں کے مصادر آج سے 500 برس پہلے کا لٹریچر ہیں اور کچھ نہیں کہا جا سکتا کہ کنز العباد جس سے روایت وفات سکینہ علیہ السلام ماخوذ ہے۔ کاشفی سے قریب العہد تھا یا اس کو زیادہ زمانہ گزرا تھا۔ لیکن سنی شیعہ ہر دو مصنفین کا اس صاحبزادی کے نام کو ظاہر نہ کرنا بتاتا ہے کہ راوی ترجمانی میں آزاد نہ تھا۔
اس خیال میں قوت اس وقت پیدا ہوتی ہے جب ہم حالات سکینہ علیہ السلام کے پہلے ناقل ابوالفرج اصفہانی کی وفات 356ھ میں پاتے ہیں۔ اس کا زمانہ کاشفی اور طریحی سے بہت پہلے تھا۔ لہذا جو فضا ابو الفرج نے مکدر کر دی تھی اس میں کسی راوی کا یہ اعلان کہ سکینہ علیہ السلام نے قید خانہ شام میں انتقال کیا نا ممکن تھا اور اس اکثریت میں کون اس آواز کو سنتا اور زندان شام کی روایت کو صفحہ قرطاس پر کہاں رہنے دی جاتی۔ آج ابو الفرج کی موت کو 1000 برس گزر چکے ہیں اور اس کی وکالت کرنے والے برابر پیدا ہو رہے ہیں جو صاحب آغانی سے قریب العہد تھے ان کے سامنے اور زیادہ یہ ماحول تھا اس لیے واقعہ کربلا بیان کرنے والوں کے لیے بجز اس کے کوئی چارہ نہ تھا کہ بغیر نام ظاہر کیے ہوئے مصیبت کو محفوظ کر دیں اور تعین کا بار مستقبل کی نسلوں پر چھوڑ دیں۔
چنانچہ علامہ محمد باقر بن عبد الکریم دہدشتی بہبانی نجفی نے بغیر نام کے زندان شام کی روایت کو صفحہ نمبر 384 میں پیش کیا ہے۔شہید ثالث رحمة اللہ علیہ اور مولانا محمد تقی برغانی نے بھی نام کی صراحت نہیں فرمائی۔ مجالس علویہ زبان اردو کا ایک باوقار مقتل بھی اسی راہ کا سالک ہے۔
الزامات کے جوابات
سیطول بعدی یا سکینہ۔۔۔
اس گفتگو میں امام حسین علیہ السلام ایسے صادق نے جناب سکینہ علیہ السلام کو خیر النساء "بہترین نسا عالم" کا خطاب دیا ہے۔ اب کس کی طاقت ہے جو سکینہ علیہ السلام کے دامن عصمت کو داغدار کرے۔ باپ کے لاشے مبارک پر جناب سکینہ علیہ السلام سے امام علیہ السلام کا آخری کلام۔ اس کے بعد راہ کوفہ و سکینہ علیہ السلام، منزل حمص و سکینہ علیہ السلام اور دربار یزید و سکینہ علیہ السلام وہ عنوانات ہیں جن سے جناب سکینہ علیہ السلام حسینی مقصد میں شرکت اور امام علیہ السلام سے محبت "محیر العقول صبر و شکیب" "قوانین اسلام کی پابندی" کے قدم قدم پر ثبوت ملتے ہیں۔ اور قید خانہ کی غم آفریں منزل پر پہنچ کر خود سکینہ علیہ السلام کی زبان سے زندان میں "نماز شب" پڑھنا اور یزید سے خواب بیان کرنا تمام مقاتل میں موجود ہے۔ اس مقام پر پہنچ کر باب مصیبت ختم ہو جاتا ہے اور معلوم ہوتا ہے کہ مصائب و آلام کا ایک ترجمان تھا جو دفعتاً خاموش ہو گیا اور یزید مظالم کے دوہرانے میں ایک قلم تھا جو یکایک رک گیا، ایک مسلسل گفتگو تھی جو قطع ہو کر خاموشی سے بدل گئی۔ اس کی وجہ یہی معلوم ہوتی ہے کہ بظاہر سکینہ علیہ السلام زندان شام کو اپنی ابدی خوابگاہ بنا چکی تھی اس لیے پھر ان کے واقعات کا فقدان۔ اور کسی ذمہ دار قلم سے، نہ رہائی کے وقت ان کا کوئی ذکر ہے نہ مدینہ پہنچنے میں کوئی تذکرہ ہے نہ سوگواری کا کچھ پتا ہے یہ خاموشی خالی از علت نہیں ہے۔
جناب سکینہ علیہ السلام اور بیان احادیث
ابو الفرج نے جناب سکینہ علیہ السلام اور ان کی بہن فاطمہ کا سال وفات ایک ہی لکھا ہے یعنی دونوں بہنوں نے 117ھ میں وفات پائی۔ اب جناب فاطمہ علیہ السلام بنت الحسین علیہ السلام سے فریقین کے راویوں نے تو کثرت سے علوم اہل بیت نقل کیا یہاں تک کہ علما نے پور سند تیار کر لیا۔ فرقہ امامیہ عشریہ کی علم احادیث میں چاروں کتابیں
1۔ کافی
2۔ استبصار
4۔ تہذیب الاسلام
وغیرہ میں کوئی ایک روایت بھی سکینہ علیہ السلام سے نہیں ہے اور روایت کا نہ ہونا ظاہر کرتا ہے کہ قید خانہ شام میں ان کا انتقال ہو چکا تھا۔
جناب سکینہ علیہ السلام کی طرف مصعب بن زبیر کا غلط انتساب
قید خانہ شام میں انتقال کی روایات پھر طفولیت میں عبادت کا ذوق واضح کر چکا ہے کہ سکینہ علیہ السلام تاہلی زندگی کے لائق نہ تھیں۔ واقعات کربلا پر خبر رکھنے والا انسان فیصلہ کر سکتا ہے جناب سکینہ علیہ السلام کی زندگی مصیبتوں میں گزری باپ کی یاد نے ان کا کام تمام کر دیا تھا۔ اگر بالفرض جناب سکینہ علیہ السلام واقعہ کربلا کے بعد زندہ بھی ہوتیں تو معاذاللہ ایسے شخص سے وہ کیونکر عقد کرتیں کہ جو ان کے خون کا انتقام لینے والے مختار رضی اللہ عنہ کا قاتل تھا اور جس کے دل میں ان کے قتل کی قرارداد تھی اس کا بھی ایک تاریخی ثبوت ملاحظہ ہو۔
غر الدین علامہ ابو الحسن علی بن ابی الکرم محمد بن محمد بن عبد الکریم بن عبد الواحد شیبائی معروف بابن اثیر جذری مصعب بن زبیر کے آخری حال میں لکھتے ہیں:
ثم التفت عروہ المغیرہ بن شعبه فاستد ناہ فقال له اخبرنی عن الحسین بن علی کیف صنع یا متناعه عن النزول علی حکم ابن زیاد و عزمه علی الحرب فا خبرہ فقال:
تاسوا فسنوا الکرم التاسیا
اگر معاذاللہ سکینہ علیہ السلام بنت الحسین علیہ السلام مصعب کے عقد میں ہوتیں تو مصعب واقعہ کربلا کو ان سے پوچھتا یا عروہ بن مغیرہ سے؟ اس سے بہتر دلیل عقلی ابطال عقد پر اور کیا ہو سکتی ہے؟ اس تاریخی فیصلے کے بعد یہ بات بھی قابل غور ہے کہ دنیائے اسلام میں سکینہ نامی عورتیں کثرت سے تھیں۔ دختر امام سے پہلے بھی اور بعد بھی کتنی عورتیں سکینہ نامی گزری ہیں۔ سکینہ بنت ابی وقاص، سکینہ کنیز امام زین العابدین اور سکینہ بنت خالد بن مصعب وغیرہ تھیں۔ اگر مصعب بن زبیر کے عقد میں کوئی عورت سکینہ نامی تھی تو کیا ضروری ہے کہ وہ دختر امام ہی ہو؟
مزار در شام گواہ اسیری اہل بیت علیہ السلام
جناب سکینہ علیہ السلام جس قید خانہ میں قید ہوئیں اس کی مثال کہیں نہیں ملتی اسی قید خانہ میں اپنے بابا کو روتے روتے جاں دے دی۔ جس طرح جناب عباس کا مزار فرات کے کنارے اس بات کی نشان دہی کرتا ہے کہ آپ علیہ السلام کو یہاں شہید کیا گیا اس حالت میں کہ آپ پانی سے بھرا مشکیزہ معصوم بچوں کے پاس لے کے جا رہے تھے۔ جس طرح حضرت حر علیہ السلام کا الگ روضہ آپ کی اپنی غلطی سے توبہ کے بعد اپنی جان امام علیہ السلام کے قدموں میں نچھاور کرنے کی گواہی دے رہا ہے۔ اسی طرح شام میں جناب سکینہ علیہ السلام کی قبر اس بات کی گواہی دے رہی ہے کہ اہل بیت کو اتنی ذلتوں اور مصیبتوں کے بعد شام کے زندان میں قید کیا گیا جہاں اپنے بابا کو روتے روتے جناب سکینہ علیہ السلام نے جان دے دی۔