خان_محمد_خان
جہادِ آزادئی کشمیر دے دوران
ایہناں ادیشا دی پراپتی دے سنبندھ وچّ انھاننے کئی وار مہنڈر ، کوٹلی ، راجوری اتے سریاہ تکّ سفر کیتا ۔ کئی وار اوہ دشمن دے حملے دے وچّ وی اوہناں وچّ موجود رہے ۔ اہنا دی خاص دھیان ہتھ سبھ کھیتر وچّ آزاد فوج دی پربندھکی ضرورتاں پردان کرن اتے رہا ۔ اوہ زیادہ تر ہجیرا ، تیتری نوٹ اتے چڑی کوٹ دے کھیتر وچّ رہے جتھے انھاننے اتے مولانا غلام ہید جنڈالوی نے مجاہدین نوں راشن وایمو نیشن حاصل دے بارے وچّ بے مدددی ۔ اوہ گولیباری دے دوران وی اوہناں مورچیاں تے پیدل چل کے اصلا پردان کردے رہے ۔ اتے مجاہد دے اچے پہاڑی مورچیاں تکّ وی گئے ۔ اک وار کھڑا ہنچ ( ہجیرا ) مورچے دی یاترا دے وقت دشمن دے گولے اوہناں دے آلے دوآلے گردے رہے ۔ لیکن انھاننے اپنا دورہ جاری رکھیا ۔ ہتھ اتے حملہ دے سمیں بریگیڈئیر ہیاالدین اپریشن کمانڈر سی ۔ ایہہ کھیتر وچّ پہلاں تو موجود کرنل محمد صادق خان ستی اتے میجر سچائی حسین ( بعد وچّ لیپھٹنینٹ کرنل ) وڈی لگن نال نال اس مورچے اتے کم کردے رہے ۔ آزاد فوج دے کھیتر کمانڈر کرنل رحمت اﷲ خان سورگواسی بردباری اتے مستادی دے مینار سن اتے دن رات تیتری نوٹ ہیڈ کواٹر وچّ کرتوّ منسبی بہت جنونّ ہب دیشبھگتی اتے لگن نال نبھاؤدے رہے ۔ اہنا نے دشمن نوں اپنے مورچیاں تکّ ہی پھسے ہوئے رکھیا ۔ خان صاحب دی بہت اچھا اتے کوشش سی کہ ہتھ شہر نوں چھیتی توں چھیتی جت کیتا جاوے ۔ اہنا نے اس دی اپنی اک ڈائری وچّ وی چرچہ کیتی ہے کہ ہتھ دی جت دے نال باقی ستھاناں دی جت آسان ہو جاوے گی ۔ پلان دے انوسار ہتھ اتے پوروَ توں حملہ باغ برگیڈ نے کرنا سی ۔ جس دی کمان بریگیڈئیر تجمل حسین کر رہے سی ۔ دکھن توں بھیچ دے حملے دی کمان کرنل نورہسین کر رہے سی ۔ کنوہیاں دے روکھ توں میجر غلام محمد دے بریگیڈئیر نے دباء پاؤنا سی اتے بہت حملہ رابتانوالی چوٹی توں 3 آزاد برگیڈ دی ذمہ داری سی ۔ پٹھاناں دے لشکر نے حملہ وچّ بھاگ لین توں لیتو لال دکھائی ۔ حملہ 17 مارچ۱۹۴۸اِ نوں شام 5 وجے شروع ہویا ۔ اس وکت خان صاحب اتھے موجود سن اتے جویں ک‌ِ اس سمیں دے سینئر ادھکاریاں دی یاداں نال اجاگر ہے اوہناں نے خان صاحب دے انوبھوَ اتے نردیش نال بہت لابھ کی ۔ انوسار کرنل محمد گلزار جو اتھے توپ کھانا دی اک بیٹری دے کمانڈر سی ، ہتھ تے حملے دے آدیش دے انت وچّ خان صاحب نے اک لمبی دآمانگی ۔ ایہہ ارداس اوہی سی جوسلتان محمود غزنی نے سومنات دے مندر تے حملہ کرن توں پہلاں منگی سی ۔ بدقسمتی نال وکھ وکھ وجوا ، خاصکر میہں ، ہنیری ، اولاں اتے رات دی ہنھیرے دے آدھار اتے ایہہ حملہ سفل نہ ہو سکیا ۔ آزاد مجاہدین نوں دشمن دی برودی سرنگاں توں کافی نقصان پہنچیا اتے آپس وچّ سمپرک نہ ہون دے کارن توں اوہ دشمن دی خالی کیتی ہوئی تھانواں تے قبجہ نہ کر سکے ۔ کرنل گلزار اگے چل کے لکھدے ہن کہ باو جود ایہہ اسپھلتا دے خان صاحب نے سبھ دے ساہس ودھاؤن ۔ انھاننے توپ کھانا دے جوانا نوں دشمن دی خالی کیتی ہوئی پوزیشناں اتے قبجہ کرے دا سجھاء پیش کیتا ۔ لیکن رات ہو چکی سی اتے رستہ جانن والے گائڈ وی پردان نہ ہو سکے ۔ اس لئی اس اتے عمل نہ ہو سکیا ۔ اس حملے دی اسپھلتا وچّ مجاہدین دا پھر لائن بندی وچّ خان صاحب نے مہتوپورن کردار ادا کیتا ۔ اوہ جتھے وی جاندے مجاہدین دے ساہس ودھ جاندے سن اتے اوہ اہنا دی نردیش تے پیرومرشد دی طرحاں دی پرکریا کردے سن دوجے دن جدوں اک ہندوستان ڈکوٹا ہوائی جہاز ہتھ دے ہوائی اڈا اتے اتریا تاں خان صاحب دے نردیش تے اس اتے توپ کھانا کھا فائر گریا کے اسنوں برباد کیتا گیا ۔ اسی طرحاں خان صاحب دے نردیش تے توپ خانے دا فائر ہتھ شہر وچّ وی گرایا گیا اتے جویں ک‌ِ انھاننے بھوکھبانی کیتی سی ، دشمن نے سفید جھنڈا بلند کیتا اتے ٹروس دی پیش کش دی ۔ خان صاحب ایہہ ٹروس دے پکھ وچّ نہیں سن لیکن حالانکہ ٹروس دا فیصلہ سرکار دی پدھر اتے ہویا سی ۔ اس لئی اس دی پابندیکرنی پئی اتے نتیجے وجوں نقصان چکیا ۔ ایہہ ٹروس دے دوران دشمن نے ہتھ وچّ زیادہ فوجی فوجی-ٹکڑی پہنچا کے اپنی پجیشن ستھر کر لئی اتے مجاہدین نوں پچھے دھکّ دتا ۔ اسی طرحاں بریگیڈئیر محمد صادق ستی جو اس سمیں بتور لیپھٹنینٹ کرنل ہتھ کھیتر دے کمانڈر سی ، اپنی یاداں وچّ معترف ہن کہ ہتھ دے مورچے اتے خان صاحب نے مجاہدین دے نال لڑائی وچّ بھرپور بھاگ لیا ۔ اوہناں دا کہنا ہے کہ ۔ ۱۹۴۸اِ دی جنگ آزادی دے وچّ جدوں اوہ فروری دے انت وچّ پلندری اپڑیا تاں خان صاحب نے انھاننوں پوری جنگی حلات توں سوچت ہور کی اپنے ہور رفکائ توں شروع کروائی ۔ مارچ ۱۹۴۸اِ وچّ جدوں ہتھ تے حملے دا یوجنا بنا تاں اس دی تیاری وچّ خان صاحب دے مشو اس توں لابھ کیتا گیا ۔ کیونکہ اوہ اتھے دی چپا-چپا چپا-چپا زمین نوں جاندے سن اتے سدھانک حلات نال پوری جان-پچھان رکھدے سن ۔ سبھ توں وڈی گلّ ایہہ سی کہ اہنا دی اپنے جنجاتی دے مجاہد اتے پورا گرفت سی اتے دن رات اوہ ایہناں مجاہدین دی ضرورتاں دے بارے وچّ سرگرم عمل رہندے سن ۔ ایہہ مورچہ اتے اک باغ برگیڈ وی سرگرم عمل سی جس دی اگواہی سردار محمد عبدل قیوم خان کر رہے سی ۔ خان صاحب ہمیشہ اہنا دے کم سراؤندے سن اتے عباسی یونٹاں دی ضرورتاں دا اونا ہی خیال رکھدے سن جنہاں دوسریاں دا ۔ حملیاں دے وچّ خان صاحب ہر پلٹن وچّ جاندے اتے اتھے اپنے مجاہد دے ساہس ودھاؤن اتے اوہناں دی سفلتا دے لئی دعاواں منگدے ۔ ہتھ دے لوکاں نوں خان صاحب توں انی شردھا سی کہ خان صاحب نوں اپنے وچّ ویکھکے اوہناں دے ساہس بلند ہو جاندے ۔ بریگیڈئیر صادق نے اپنی یاداں وچ ایہہ وی لکھیا کہ پنجاڑ توں ہتھ مورچے تکّ اک ۲۵ پونزرگن لے جان وچّ وی خان صاحب نے اپنے جنجاتی دے لوکاں دے دوارا اک اسمبھو کم نوں سنبھوَ بنایا دے وکھا دتا ، جس توں ساڈا جنگی پجیشن ایہہ مورچہ اتے بہت ستھر ہوئی ۔