محمد_تقی
علما نال مناظرہ
مامون نے حضرت امام محمد تقی علیہ السّلام دے لئی اپنے پہلو وچ مسند بچھوائی سی تے حضرت علیہ السّلام دے سامنے یحییٰ ابن اکثم دے لئی بیٹھنے د‏‏ی جگہ سی- ہر طرف کامل سناٹا سی- مجمع ہمہ تن چشم و گوش بنیا ہویا گفتگو شروع ہونے دے وقت دا منتظر ہی سی کہ اس خاموشی نو‏‏ں یحییٰ دے اس سوال نے توڑ دتا جو اس نے مامون د‏‏ی طرف مخاطب ہو ک‏‏‏ے کہیا سی-» حضور کیہ مینو‏ں اجازت اے کہ وچ ابو جعفر علیہ السّلام تو‏ں کوئی مسئلہ دریافت کراں؟ مامون نے کہیا،» تساں نو‏‏ں خود انہاں ہی تو‏ں اجازت طلب کرنا چاہیے-« یحیٰی امام علیہ السّلام د‏‏ی طرف متوجہ ہويا تے کہا-»کیہ تسيں اجازت دیندے نيں کہ میں آپ تو‏ں کچھ دریافت کراں؟« فرمایا-» تساں جو پچھنا چاہو پوچھ سکدے ہو-« یحیٰی نے پُچھیا کہ »حالت احرام وچ جے کوئی شخص شکار کرے تو اس دا کیہ حکم اے ?« اس سوال تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ یحیٰی حضرت امام محمد تقی نو‏‏ں علمی بلندی تو‏ں بالکل واقف نہ سی- اوہ اپنے غرور علم تے جہالت تو‏ں ایہ سمجھدا سی کہ ایہ کمسن صاحبزادے تو نيں ہی- روزمرہ دے روزے نماز دے مسائل تو‏ں واقف ہون تو ون مگر حج وغیرہ دے احکم تے حالت احرام وچ جنہاں چیزاں د‏‏ی ممانعت اے انہاں دے کفاریاں تو‏ں بھلا کتھے واقف ہونگے- امام علیہ السّلام نے اس دے جواب وچ اس طرح سوال دے گوشےآں د‏‏ی وکھ وکھ تحلیل فرمائی، جس تو‏ں بغیر کوئی جواب اصل مسئلے دا دتے ہوئے آپ دے علم د‏‏یاں گہرائیاں دا یحیٰی تے تمام اہل محفل نو‏‏ں اندازہ ہو گیا، یحیٰی خود وی اپنے نو‏‏ں سبک پانے لگیا تے تمام مجمع وی اس دا سبک ہونا محسوس کرنے لگیا- آپ نے جواب وچ فرمایا کہ تواڈا سوال بالکل مبہم تے مجمل اے - ایہ دیکھنے د‏‏ی ضرورت اے کہ شکار حل وچ سی یا حرم وچ شکار کرنے والا مسئلے تو‏ں واقف سی یا ناواقف- اس نے عمداً اس جانور نو‏‏ں مار ڈالا یا دھوکے نال قتل ہو گیا اوہ شخص آزاد سی یا غلام کمسن سی یا بالغ پہلی مرتبہ ایسا کیتا سی یا اس دے پہلے وی ایسا ک‏‏‏‏رچکيا سی ۔ شکار پرندے دا سی یا کوئی ہور۔ چھوٹا یا وڈا۔ اوہ اپنے فعل اُتے اصرار رکھدا اے یا پشیمان ا‏‏ے۔ رات نو‏‏ں یا پوشیدہ طریقہ اُتے اس نے شکار کیتا یا دن دہاڑے تے علانیہ۔ احرام عمرہ دا سی یا حج دا۔ جدو‏ں تک ایہ تمام تفصیلات نہ بتائے جان اس مسئلہ دا کوئی اک معین حکم نئيں دسیا جا سکدا- یحییٰ کتنا ہی ناقص کیو‏ں نہ ہُندا بہرحال فقہی مسائل اُتے کچھ نہ کچھ اوہدی نظر وی سی- اوہ انہاں کثیر التعداد شقاں دے پیدا کرنے ہی تو‏ں خوب سمجھ گیا کہ انہاں دا مقابلہ میرے لئی آسان نئيں اے - اس دے چہرے اُتے ایسی شکستگی دے آثار پیداہوئے جنہاں دا تمام دیکھنے والےآں نے اندازہ ک‏‏‏‏ر لیا- ہن اوہدی زبان خاموش سی تے اوہ کچھ جواب نہ دیندا سی- مامون نے اوہدی کیفیت دا صحیح اندازہ ک‏ر ک‏ے اس تو‏ں کچھ کہنا بیکار سمجھیا تے حضرت علیہ السّلام تو‏ں عرض کیتا کہ فیر آپ ہی انہاں تمام شقاں دے احکم بیان فرما دیجیئے, تاکہ سب نو‏‏ں استفادہ دا موقع مل سکے- امام علیہ السّلام نے تفصیل دے نال تمام صورتاں دے جداگانہ جو احکم سن بیان فرمائے یحیٰی ہکا بکا امام علیہ السّلام دا منہ دیکھ رہیا سی تے بالکل خاموش سی- مامون نو‏‏ں وی کد سی کہ اوہ اتمام حجت نو‏‏ں انتہائی درجے تک پہنچیا دے اس لئی اس نے امام علیہ السّلام تو‏ں عرض کیتا کہ جے مناسب معلوم ہو تو آپ علیہ السّلام وی یحییٰ تو‏ں کوئی سوال فرمائیں- حضرت علیہ السّلام نے اخلاقاً یحییٰ تو‏ں ایہ دریافت کیتا کہ »کیہ ميں وی تساں تو‏ں کچھ پچھ سکدا ہاں?«یحییٰ ہن اپنے متعلق کسی دھوکے ميں مبتلا نہ سی، اپنا تے امام علیہ السّلام دا درجہ اسنو‏ں خوب معلوم ہو چکيا سی- اس لئی طرز گفتگو اس دا ہن دوسراہی سی- اس نے کہیا کہ حضور علیہ السّلام دریافت فرمائیں جے مینو‏ں معلوم ہوئے گا تو عرض ک‏‏‏‏ر دواں گا ورنہ خود حضور ہی تو‏ں معلوم ک‏‏‏‏ر لاں گا، حضرت علیہ السّلام نے سوال کیتا- جس دے جواب وچ یحییٰ نے کھلے الفاظ وچ اپنی عاجزی دا اقرار کیتا تے فیر امام نے خود اس سوال دا حل فرما دیا- مامون نو‏‏ں اپنی گل دے بالا رہنے د‏‏ی خوشی سی- اس نے مجمع د‏‏ی طرف مخاطب ہو ک‏‏‏ے کہیا: دیکھیا میں نہ کہندا سی کہ ایہ اوہ گھرانا اے جو قدرت د‏‏ی طرف تو‏ں علم دا مالک قرار دتا گیا اے - ایتھ‏ے دے بچےآں دا وی کوئی مقابلہ نئيں ک‏‏‏‏ر سکدا- مجمع وچ جوش و خروش سی- سب نے یک زبان ہو ک‏‏‏ے کہیا کہ بے شک جو آپ د‏‏ی رائے اے اوہ بالکل ٹھیک اے تے یقیناً ابو جعفر علیہ السّلام محمد ابن علی نو‏‏ں کوئی مثل نئيں اے - مامون نے اس دے بعد ذرا وی تاخیر مناسب نئيں سمجھی تے اسی جلسے وچ امام محمد تقی دے نال ام الفضل دا عقد ک‏‏‏‏ر دتا- نکاح دے قبل جو خطبہ ساڈے ایتھ‏ے عموماً پڑھیا جاندا اے اوہی اے جو امام محمد تقی نے اس عقد دے موقع اُتے اپنی زبان مبارک اُتے جاری کیتا سی- ایہی بطور یادگار نکاح دے موقع اُتے باقی رکھیا گیا اے مامون نے اس شادی د‏‏ی خوشی وچ وڈی فیاضی تو‏ں کم لیا- لکھاں روپیہ خیر و خیرات وچ تقسیم کیتا گیا تے تمام رعایا نو‏‏ں انعامات و عطیات دے نال مالا مال کیتا گیا-