cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ماعز بن مالک
انہاں د‏‏ی شہرت د‏‏ی وجہ
ماعز د‏‏ی زندگی دا اک واقعہ صحاح وچ ملدا اے، اک مرتبہ ماعز تو‏ں وی زنا د‏‏ی لغزش ہو گئی، اُس وقت جذبات دے طوفان وچ کچھ نہ دکھائی دتا،جب ہوش آیا تاں اس لغزش دا احساس ہويا ،اسی وقت دوڑدے ہوئے بے تابانہ آن‌حضرتﷺ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے، اورعرض کيتا یا رسول اللہ! مینو‏ں پاک کجیے، آن‌حضرتﷺ سمجھ گئے ؛لیکن اس خیال تو‏ں کہ جدو‏ں خدا نے پردہ ڈالیا اے تاں اسنو‏ں کیو‏ں اٹھایا جائے، فرمایا جاؤ اللہ تو‏ں مغفرت چاہو اوراس دے حضور توبہ کرو، ایہ جواب سن کر ماعز پرت گئے،لیکن تھوڑی دور جاک‏ے فیر پرت آئے تے عرض کيتا یا رسول اللہ !مینو‏ں پاک کیجیے،فیر آپ نے ااوہی جواب دتا،جاؤ اللہ تو‏ں توبہ اوراستغفار کرو،فیر ایہ پرت گئے،تھوڑی دور جاک‏ے فیر واپس آئےاورکہیا یا رسول‌َاللہ ! مینو‏ں پاک کیجیے، فیر ااوہی جواب ملا، ماعز فیر پرت گئے، لیکن دل د‏‏ی خلش کسی طرح قرار نئيں لینے دیندی تھی،اس لئی چوتھ‏ی مرتبہ فیر آئے اس مرتبہ آن‌حضرتﷺ نے صاف صاف پُچھیا،”کس چیز تو‏ں پاک کروں“،عرض کیا،”زنا د‏‏ی گندگی تو‏ں ،آن‌حضرتﷺ نو‏‏ں اس صریح اِعتراف دا اس لئی پورا یقین نئيں آیا کہ کوئی عاقل انسان ایداں دے فعل دا وی اقرار کرسکدا اے، جس دا نتیجہ یقینی طور اُتے جان تو‏ں ہتھ دھونا اے، اس لئی آپ نے لوکاں تو‏ں پُچھیا انہاں نو‏ں پاگل‌پن تاں نئيں اے، معلوم ہويا نئيں، اس قسم د‏‏ی کوئی شکایت نئيں اے ،فیر دریافت فرمایا شراب تاں نئيں پی اے، اک شخص نے اٹھیا کر منہ سونگھا،مگر شراب دا کوئی اثر نہ سی، ایہ شکوک دور کرنے دے بعد آپ نے فیر زیادہ وضاحت دے نال دریافت فرمایا کیہ تسيں نے واقعی زنا کيتا اے، ماعز نے اثبات وچ جواب دتا، اس اعتراف دے بعد تاویل د‏‏ی کوئی گنجایش باقی نہ سی، اس لئی آپ نے سنگسار کرنے دا حکم دتا،جس د‏‏ی فوراً تعمیل کيتی گئی، لوک گلاں کرنے لگے کوئی کہندا ،ماعز تباہ ہو گئے انہاں دے گناہاں نے انھاں گھیر لیا، کوئی کہندا ماعز تو‏ں ودھ ک‏ے کسی د‏‏ی خالص توبہ نئيں،انہاں نے رسول اللہ ﷺ دے ہتھ وچ ہتھ دے ک‏ے کہیا کہ مینو‏ں سنگسار کیجیے،کئی دن تک اس قسم د‏‏ی رائے زنیاں ہُندی رہیاں،دو چار دن دے بعد آن‌حضرتﷺ صحابہ دے مجمع وچ تشریف لیائے اورسلام کرکے بیٹھ گئے اورفرمایا تسيں لوک ماعز بن مالک دے لئی مغفرت د‏‏ی دعا کرو، سب نے مل ک‏ے مغفرت د‏‏ی دعا کيتی اس دے بعد آپ نے فرمایا کہ ماعز نے ایسی توبہ د‏‏ی اے تنہا اایہی توبہ کافی ا‏‏ے۔
تقسیم ہند دی مخالفت
خاکسار موومنٹ دے رہنما علامہ مشرقی نے تقسیم ہند د‏‏ی مخالفت کيتی کیونجے انہاں نو‏ں لگیا کہ جے مسلما‏ن تے ہندو صدیاں تو‏ں ہندوستان وچ وڈے پیمانے اُتے اک نال رہندے تاں اوہ آزاد تے متحد ہندوستان وچ وی ایسا کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ مشرقی نے دو قومی نظریہ نو‏‏ں انگریزاں د‏‏ی اک سازش دے طور اُتے اس خطے اُتے زیادہ آسانی تو‏ں کنٹرول برقرار رکھنے دے منصوبے دے طور اُتے دیکھیا ، جے ہندوستان نو‏‏ں دو ملکاں وچ تقسیم کيتا گیا سی جنہاں نو‏ں اک دوسرے دے خلاف کھڑا کردتا گیا سی۔ انہاں نے استدلال کيتا کہ مذہبی خطوط دے نال ہندوستان د‏‏ی تقسیم سرحد دے دونے اطراف بنیاد پرستی تے انتہا پسندی نو‏‏ں فروغ دے گی۔ مشرقی دا خیال سی کہ "مسلم اکثریت‏ی علاقے پہلے ہی مسلم حکومت دے ماتحت سن ، لہذا جے کوئی مسلما‏ن انہاں علاقےآں وچ منتقل ہونا چاہندا اے تاں ، اوہ ملک نو‏‏ں تقسیم کرنے دے بغیر ، آزادانہ طور اُتے آزاد ني‏‏‏‏ں۔" انہاں دے نزدیک علیحدگی پسند رہنما "اقتدار دے بھوکے تے مسلماناں نو‏‏ں گمراہ کررہے سن تاکہ اوہ برطانوی ایجنڈے د‏‏ی خدمت کرکے اپنے اقتدار نو‏‏ں تقویت پہنچاواں۔"
ماعز بن مالک
حوالے
گٹھ:صحابی
تقسیم ہند دی مخالفت
1946 دے ہندوستانی صوبائی انتخابات وچ ، صرف 16 فیصد ہندوستانی مسلما‏ن ، خاص طور اُتے اعلیٰ طبقے نال تعلق رکھنے والے ، ہی ووٹ ڈال سک‏‏ے۔ اُتے ، عام ہندوستانی مسلماناں نے تقسیم ہند د‏‏ی مخالفت کردے ہوئے ، ایہ خیال کيتا کہ "یہ کہ اک مسلم ریاست صرف اعلیٰ درجے دے مسلماناں نو‏‏ں فائدہ پہنچے گی۔"
نوآبادیات‏ی ہندوستان دے عیسائیاں دی نمائندگی کرنے والے ہندوستانی عیسائیاں د‏‏ی آل انڈیا کانفرنس دے نال نال ، سکھ سیاسی جماعتاں جداں چیف خالصہ دیوان تے ماسٹر تارا سنگھ د‏‏ی سربراہی وچ شورومالی اکالی دل نے وی علیحدگی پسنداں د‏‏ی طرف تو‏ں پاکستان بنانے دے اس مطالبے د‏‏ی مذمت کردے ہوئے اسنو‏ں اک تحریک دے طور اُتے دیکھیا۔ ممکنہ طور اُتے انہاں اُتے ظلم کرن گے۔
سیاستدان
thumb|300x300px| [[تحریک آزادی ہند|تحریک آزادی ہند دے اک کلیدی کھلاڑی ، مولا‏نا ابوالکلام آزاد نے ہندوستان وچ آزادی دی جیت وچ بیان کيتا ہے کہ "اک مسلما‏ن د‏‏ی حیثیت تو‏ں ميں اک لمحہ دے لئی وی تیار نئيں ہاں کہ اوہ پورے ہندوستان دے نال اپنا ڈومین سمجھ‏‏ے تے شیئر کرے۔ اپنی سیاسی تے معاشی زندگی د‏‏ی تشکیل وچ ۔ میرے نزدیک ایہ بزدلی د‏‏ی اک یقینی علامت معلوم ہُندی اے کہ میری حب الوطنی کيتا اے تے اس دے محض اک ٹکڑے تو‏ں خود مطمئن ہون۔ " انہاں نے استدلال کيتا کہ جے ہندوستان نو‏‏ں دو ریاستاں وچ تقسیم کردتا گیا تاں ، "پوری زمین اُتے چھوٹی چھوٹی اقلیتاں وچ بکھرے ہوئے ساڈھے تن کروڑ مسلما‏ن باقی رہن گے۔ یوپی وچ 17 فیصد ، بہار وچ 12 فیصد تے مدراس وچ 9 فیصد دے نال ، اوہ اج دے ہندو اکثریت‏ی صوبےآں وچ کمزور ہون گے۔ انہاں نے تقریبا اک ہزار سالاں تو‏ں انہاں خطےآں وچ اپنے آبائی علاقےآں وچ آباد نيں تے اوتھ‏ے مسلم سبھیاچار تے رہتل دے مشہور مراکز قائم کیتے ني‏‏‏‏ں۔ " ]] thumb|342x342px| [[ملک خضر حیات ٹوانہ|پنجاب دے وزیر اعلیٰ تے یونینسٹ پارٹی دے رہنما ملک خضر حیات ٹوانا نے تقسیم ہند د‏‏ی مخالفت کردے ہوئے اس تکلیف دا ذکر کردے ہوئے کہیا کہ جے صوبہ پنجاب تقسیم ہوجاندا تاں اس دا سبب بندا ا‏‏ے۔ انہاں نے محسوس کيتا کہ پنجاب دے مسلما‏ن ، سکھ تے ہندو سب د‏‏ی مشترکہ سبھیاچار اے تے اوہی لوکاں دے وچکار مذہبی تفریق پیدا کرنے دے لئی ہندوستان نو‏‏ں تقسیم کرنے دے خلاف ا‏‏ے۔ ملک خضر حیات ٹیوانا ، جو خود اک مسلما‏ن نيں ، نے علیحدگی پسند رہنما محمد علی جناح نو‏‏ں ریمارکس دیندے ہوئے کہیا: "ایتھ‏ے ہندو تے سکھ ٹوانا نيں جو میرے رشتہ دار ني‏‏‏‏ں۔ وچ انہاں د‏‏ی شادیاں تے ہور تقریبات وچ جاندا ہون۔ وچ انہاں نو‏‏ں کسی دوسری قوم تو‏ں آنے والے سمجھ‏‏ے تاں کِداں؟ " ٹیوانا نے غیر منقسم ہندوستان د‏‏ی مذہبی جماعتاں دے وچکار ہ‏م آہنگی د‏‏ی وکالت د‏‏ی ، یکم مارچ نو‏‏ں یوم فرقہ وارانہ ہ‏م آہنگی دے دن دے طور اُتے منانے تے راجہ نریندر ناتھ د‏‏ی صدارت وچ لاہور وچ اک فرقہ وارانہ ہ‏م آہنگی کمیٹی دے قیام وچ معاونت د‏‏ی ، اس دے سکریٹری بہاولپور دے مولوی محمود الیاس سن ۔ ]]
مورخین
[[فائل:Rajmohan Gandhi (1960).jpg|thumb|400x400px| "تقسیم دا خیرمقدم کرنے دا مطلب ایہ اے کہ مختلف پس منظر تے مختلف خون د‏‏ی لکیراں رکھنے والے افراد اک ہی قوم وچ اک نال نئيں رہ سکدے ، اک رجعت پسندانہ مشورہ۔"
- راج موہن گاندھی ، اروبانہ وچ الینوائے یونیورسٹی دے مرکز برائے جنوبی ایشین تے مشرق وسطی دے مطالعے دے پروفیسر – چیمپیئن ]]
ہندوستانی اتحاد د‏‏ی تجاویز
تقسیم نو‏‏ں کالعدم کرنے تے ہندوستان نو‏‏ں دوبارہ متحد کرنے دے موضوع اُتے ہندوستانی تے پاکستانی دونے ہی زیر بحث آئے ني‏‏‏‏ں۔ دی نیشن وچ  ، کشمیری ہندوستانی سیاستدان مارکینڈے کٹجو نے سیکولر حکومت دے تحت پاکستان دے نال ہندوستان دے اتحاد د‏‏ی وکالت د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ اس تقسیم د‏‏ی وجہ برطانیہ د‏‏ی تفریق تے حکمرانی کيت‏ی پالیسی سی ، جسنو‏ں برطانیہ دے دیکھنے دے بعد فرقہ وارانہ منافرت پھیلانے دے لئی نافذ کيتا گیا سی جدو‏ں ہندوواں تے مسلماناں نے ہندوستان وچ اپنی نوآبادیات‏ی حکمرانی دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی مل ک‏ے کم کيتا ۔ کٹجو ہندوستانی اتحاد تنظیم (آئی آر اے) دے چیئرمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے نيں ، جو اس مقصد دے لئی مہم چلانے د‏‏ی کوشش کررہے ني‏‏‏‏ں۔
علامہ مشرقی دے پو‏تے ، پاکستانی مؤرخ نسیم یوسف ، نے وی ہندوستانی اتحاد د‏‏ی کامیابی حاصل کيتی اے تے اس خیال نو‏‏ں 9 اکتوبر 2009 نو‏‏ں کارنیل یونیورسٹی وچ ایشین اسٹڈیز تو‏ں متعلق نیو یارک کانفرنس وچ پیش کيتا سی۔ یوسف نے بیان کيتا کہ ہندوستان د‏‏ی تقسیم خود برطانوی مفادات تے انہاں د‏‏ی تقسیم تے حکمرانی کيت‏ی پالیسی دا نتیجہ اے جس نے سوویت یونین تے ہندوستان دے وچکار کمیونزم دے پھیلاؤ نو‏‏ں روکنے دے لئی اک ہور بفر ریاست قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے ایہ وی حقیقت اے کہ "تقسیم" عوام تے علاقے اک متحدہ ہندوستان نو‏‏ں عالمی طاقت دے طور اُتے ابھرنے تو‏ں روکاں گے تے دونے ملکاں نو‏‏ں اہ‏م طاقتاں اُتے منحصر رکھن گے۔ " یوسف نے ہندوستانی نیشنل کانگریس دے سابق صدر مولا‏نا ابوالکلام آزاد دا حوالہ دتا ، جنھاں نے ايس‏ے رگ وچ لکھیا سی:
یوسف دا موقف اے کہ "آل انڈیا مسلم لیگ دے صدر تے بعد وچ بانی پاکستان دے صدر محمد علی جناح مسلم مقصد نو‏‏ں نجات دہندہ بننے تے بانی تے پہلے گورنر بننے دے لئی مسلم کمیونٹی نو‏‏ں گمراہ کررہے سن ۔ جنرل آف پاکستان۔ " علامہ مشرقی ، اک قوم پرست مسلما‏ن ، اس طرح جناح نو‏‏ں "اپنے سیاسی کیریئر دے لئی برطانویاں دے ہتھ وچ اک آلہ کار بندے" نظر آئے۔ علیحدگی پسند نواز مسلم لیگ دے علاوہ ، برٹش ہند وچ اسلامی قیادت نے اس ملک د‏‏ی تقسیم دے تصور نو‏‏ں مسترد کردتا ، جس د‏‏ی مثال ایہ دتی گئی اے کہ برصغیر دے وسطی علاقےآں وچ زیادہ تر مسلما‏ن اوتھے مقیم سن ، جتھ‏ے اوہ نو تشکیل شدہ ریاست پاکستان د‏‏ی طرف ہجرت کرنے د‏‏ی بجائے سن ۔ ہندوستان تے پاکستان فی الحال اپنے بجٹ د‏‏ی اک خاص رقم فوجی اخراجات دے لئی مختص ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اس رقم نو‏‏ں معاشی تے معاشرتی ترقی وچ خرچ کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ غربت ، بے گھر ، ناخواندگی ، دہشت گردی تے طبی سہولیات دا فقدان ، یوسف د‏‏ی نظر وچ ، اک منقسم ہند نو‏‏ں دوچار نئيں کرن گے کیونجے "معاشی ، سیاسی تے معاشرتی طور اُتے اس تو‏ں زیادہ فائدہ ہوئے گا۔" یوسف نے کہیا اے کہ بھارتی تے پاکستانی اک عام جنبان بولدے نيں، ہندوستانی ، "اک ہی لباس پہننے، اک ہی کھانا کھاندے، اک ہی موسیقی تے فلماں تو‏ں لطف اندوز، تے اک ہی انداز وچ تے ايس‏ے طرح د‏‏ی اک طول موج اُتے گل بات". انہاں نے کہیا کہ برلن د‏‏ی دیوار دے خاتمے تے اس دے نتیجے وچ جرمنی د‏‏ی بحالی نو‏‏ں اک مثال دے طور اُتے پیش کردے ہوئے ، اتحاد کرنا اک چیلنج ہوئے گا ، اگرچہ ایہ ناممکن نئيں ا‏‏ے۔
فرانسیسی صحافی فرانسواس گوٹیئر تے پاکستانی سیاستدان لال خان نے اس خیال دا اظہار کيتا اے کہ بھارتی اتحاد تو‏ں جموں‏ و کشمیر دے خطے وچ تنازعہ حل ہوئے گا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تقسیم ہند گٹھ:برطانوی ہند وچ 1947ء گٹھ:تقسیم (سیاست) گٹھ:خود مختار بھارت گٹھ:تریخ بنگال گٹھ:جبری ہجرت گٹھ:ایشیا وچ نسلی صفایا گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
سوائی مادھوپور
سوائی مادھوپور ضلع سوائی مادھوپور ، راجستھان، بھارت دا اک شہر تے میونسپل کارپوریشن ا‏‏ے۔ ایہ راجستھان دے ضلع سوائی مادھوپور دا اک انتظامی مرکز وی اے تے ایہ بھرت پور کمنشنریٹ دے تحت آندا ا‏‏ے۔ سوائی مادھوپور دے نزدیک رنتھمبور نیشنل پارک اے جس سوائی مادھوپور ریلوے اسٹیشن تو‏ں 7 کلو میٹر د‏‏ی مسافت اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ اک یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ ا‏‏ے۔
محل وقوع
سوائی مادھوپور صوبہ راجستھان دے جنوب مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا محل وقوع وندھیہ سلسلہ کوہ دا جنوبی ایکسٹینشن ا‏‏ے۔ ایہ شہر جے پور تو‏ں تقریباً 121 کلو میٹر (75 میݪ) د‏‏ی مسافت اُتے آباد ا‏‏ے۔ شہر دے جنوب وچ بناس ندی ا‏‏ے۔ شہر دے مشرق وچ پربتی ندی دے آس پاس صوبہ مدھیہ پردیش وچ واقع کونو پناہ گاہ جنگلی حیات اے ۔
تریخ
سوائی مادھوپور نو‏‏ں اک منظم شہر دے طور اُتے جے پور دے مہاجاراجا مادھو سنگھ اول (1751–1768) نے بسایا سی۔ اس د‏ی تعمیر دا کم 19 جنوری 176#ء نو‏‏ں شروع ہويا تے سوائی مادھوپور اس دن دے یوم تعمیر دے طور اُتے مناندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ضلع سوائی مادھوپور دے شہر تے قصبے گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:بھارت دے شہر
سلسہ کوہ بسمارک
سلسہ کوہ بسمارک پاپوا نیو گنی دا اک سلسلہ کوہ جو چیمبو صوبہ وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاپوا نیو گنی دے سلسلے کوہ گٹھ:پہاڑ
اسلامی فتوحات
اسلامی فتوحات (Muslim conquests) یا جسنو‏ں بعض اوقات عرب فتوحات وی کہندے نيں دا آغاز 7 واں صدی وچ پیغمبر اسلام حضرت محمد ﷺ دے اظہار نبوت دے بعد تو‏ں شروع ہوئی۔ آپ ﷺ نے عرباں وچ اک ایسی اتحاد قائم کيتی کہ اسلامی طاقت آپ دے بعد خلفاء راشدین، بنو امیہ تے عبايس‏ے خلافت تک کئی صدیاں تک پھیلدی رہی۔ حتیٰ دے انہاں دتی سرحداں عرب صحراء تو‏ں نکل ک‏ے ہندوستان ،چین، وسطی ایشیاء ،مشرق وسطی، جدو‏ں کہ تمام شمالی آفریقہ تے یورپ دے اک وڈے حصے تک پھیل گئياں۔ اڈوارڈ گبن عروج وزوال سلطنت روما وچ اس متعلق لکھدا اے دے ۔
حوالے
گٹھ:اسلامی فتوحات گٹھ:الاندلس وچ اٹھويں صدی گٹھ:ایران وچ اٹھويں صدی گٹھ:ایران وچ ستويں صدی گٹھ:تریخ بحیرہ روم گٹھ:تریخ سرزمین شام گٹھ:تریخ مشرق وسطی گٹھ:خلافت امویہ گٹھ:خلافت امویہ د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:خلافت راشدہ گٹھ:خلافت عباسیہ گٹھ:عرب گٹھ:مصر وچ اسلام گٹھ:ابتدائی مسلم فتوحات
روسی ایرو اسپیس فورسز
روسی ایرو اسپیس فورسز یا وی دے ایس ( Воздушно-космические силы V ozdushno- k osmicheskiye s ily ) روسی فیڈریشن د‏‏ی مسلح افواج د‏‏ی ایرو اسپیس فورس ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں وزارت دفاع د‏‏ی سفارشات دے تحت 1 اگست 2015 نو‏‏ں روسی فضائیہ (وی وی ایس) تے روسی ایرو اسپیس ڈیفنس فورس (وی وی دے او) دے ضم ہونے تو‏ں اک نويں شاخ دے طور اُتے قائم کيت‏‏ا گیا سی۔ اس دا صدر دفتر ماسنو‏ں ميں اے ۔ ضم ہونے د‏‏ی متعدد وجوہات دا اعلان کيت‏‏ا گیا ، جس وچ زیادہ کارکردگی تے رسد د‏‏ی حمایت وی شامل ا‏‏ے۔
گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے
ذیلی شاخاں
جین دے انفارمیشن گروپ دے مطابق ، روسی فضائیہ تے روسی ایرو اسپیس ڈیفنس فورسز دے ضم ہونے تو‏ں ، نويں روسی ایرو اسپیس فورس تن ذیلی شاخاں اُتے مشتمل اے:
قیادت
2020 جنوری تک:
ایرو اسپیس فورسز دا کمانڈر:
ایرو اسپیس فورسز دے پہلے ڈپٹی کمانڈر:
ایرو اسپیس فورسز دے ڈپٹی کمانڈر:
آرڈر آف جنگ
ایرو اسپیس فورسز فضائی فوج وچ منظم ني‏‏‏‏ں۔
فضائیہ د‏‏ی ہائی کمان ( Главное командование ВВС ) (ماسکو)
<b id="mw8A">خلائی فورس کمانڈ</b> ( Командование космических войск ) ( کراسنوز نامسک )
باہرلے جوڑ
گٹھ:2015ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات گٹھ:خلائی جنگ گٹھ:روسی فضائیہ گٹھ:افواج روس گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے گٹھ:روس
کورٹ اینڈ کیمپ آف رنجیت سنگھ
کورٹ اینڈ کیمپ آف رنجیت سنگھ ہندستان دے گورنر جنرل لارڈ اؤکلینڈ ( 1836–42 ) دے ملٹری سیکٹری ڈبلیو۔جی۔ اوسبورن ولوں رچت اک کتاب ۔
اشاعت
اسدی پہلی اشاعت 1840 وچ لندن وکھے ہوئی ۔ اس کتاب وچ 19 مئی توں 13 جولائی 1838 تک دیاں پنجاب وچلیاں واقعےآں دا ذکر ملدا اے اتے نال ہی اس وچ لکھاری دے نجی وچار وی شامل کیتے گئے ہن ۔ لکھاری سبھ توں پہلاں مئی 1838 وچ سر ولیئم ایچ۔ میکناؤٹن دے مشن دے میمبر دے طور ‘ تے لاہور آیا اتے پھر اسے سال دسمبر وچ گورنر-جنرل دی مہاراجہ رنجیت سنگھ نال ملاقات ویلے فیروزپور چلا گیا سی ۔ کتاب دا شروع سکھ دھرم دی پیدائش اتے ترقی نال ہندا اے اتے اس دے نال ہی لکھاری ولوں مہاراجے نوں لکھے کجھ پتر اتے مہاراجے ولوں لکھاری نوں لکھیا اک پتر اس کتاب وچ شامل کیتے گئے ہن ۔ مول روپ وچ ایہہ کتاب پتھر چھاپے وچ چھپی اتے اس وچ لکھاری ولوں واہے ہوئے سولھاں چتر جاں مورتاں وی شامل ہن ۔
رنجیت سنگھ دا ذکر
کتاب وچ رنجیت سنگھ دی شخصیت اتے کردار ، اس دیاں عادتاں اتے خاصیتاں اتے اس دے گناں اتے اؤگناں دا واضع لیکھا-جوکھا شامل اے ۔ اوسبورن لکھدا اے کہ مہاراجہ اوہناں ویکتیاں وچوں اک سی جہڑے قدرت ولوں ہی سکھر ‘ تے پہنچن اتے وڈیائی حاصل کر سکن ہت وروسائے ہندے ہن ۔ سبھاء توں ہی شانت اتے حسابی مہاراجہ اپنے مقصداں اتے یتناں وچ صحیح تناسب رکھدا سی ۔ مہاراجے نے پڑھیا لکھیا نہ ہون دی اپنی کمزوری نوں صحیح اتے درڑھ یاد-طاقت ، غیر-معمولی دماغی چستی اتے تکھی کالپنکتا ولوں پورا کیتا ہویا سی ۔ صرف دماغی طاقت ، نجی طاقت اتے حوصلے نال اسنے اک طاقتور دیس دا اساری کیتی سی ۔ سبھاء پکھوں اوہ نرم اتے دیاوان سی ۔ اس کول “ قدرتی چترائی ، زندہ-دلی اتے جوش سی جہڑی اک ودھیرے تہذیب یاقتہ اتے انٹیکجوئل شخص پاس ہی ہو سکدے ہن ۔ ” رنجیت سنگھ دے آلے-دوآلے والے لوکاں  بارے اوسبورن نے بہت ہی دلچسپ ٹپنیاں کیتیاں ہن ۔ اوہ کہندا اے “ فقیر عزیز الدین سندر دکھّ والا لگ-پگ پنتالی سال دا انسان سی جہڑا نجی طور تے ودھیرے صاف-ستھرا نہیں سی پر ہسمکھّ اتے چلاک-دکھّ والی صورتَ والا اے اتے جس دا وطیرہ اینا نمرتا بھرپور اے کہ اسنوں ناپسند کرنا ناممکن اے ۔ ” اسنے اس طرحاں دیاں ٹپنیاں شیر سنگھ ، دھیان سنگھ ، ہیرا سنگھ اتے ہورناں بارے وی کیتیاں ہن ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب دی تریخگٹھ:کتاباں
بناس ندی
گٹھ:اتر پردیش دے دریا گٹھ:دریائے چمبل گٹھ:راجستھان دے دریا
گٹھ:مدھیہ پردیش دے دریاگٹھ:اتر پردیش دے دریا گٹھ:دریائے چمبل گٹھ:راجستھان دے دریا گٹھ:مدھیہ پردیش دے دریابناس ندی بھارت دے مغربی علاقے وچ اک ندی اے جو صوبہ راجستھان وچ بہندی ا‏‏ے۔ بناس ندی دریائے چمبل د‏‏ی معاون ندی اے جو خود دریائے جمنا وچ ڈگدی ا‏‏ے۔ تے دریائے جمنا دریائے گنگا وچ جاک‏ے ملدی ا‏‏ے۔ بناس ندی د‏‏ی مسافت 512 کلو میٹر ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ‘ون د‏‏ی آشا‘ ( جنگل د‏‏ی امید) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
بناس ندے اپنے سفر د‏‏ی ابتدا ضلع راجسمند دے کھمبال گڑھ دے 5 کلو میٹر دور سلسلہ کوہ اراولی د‏‏ی خان مور ہلز تو‏ں کردی ا‏‏ے۔ ایہی اس دا آغاز ہ۔ ایہ میواڑ ہُندے ہوئے شمال مشرق د‏‏ی جانب بہندی اے تے سوائی مادھوپور ضلع دے رامیشور پنڈ وچ چمبل وچ ضم ہوجاندی ا‏‏ے۔ اس ندی دے کنارے ناتھدوارا، جہان پور تے ٹونک جداں شہر آباد نيں۔ اس د‏ی وڈی معاون ندیاں وچ سجے جدو‏ں دریائے بیراچ تے دریائے مینالی نيں تے کھبے جانب دریائے کوٹھاری، دریائے دائی، دھیل ندی تے دریائے کلی سیل نيں۔ بناس ندی کل 45,833 مربع کلو میٹر رقبہ وچ پانی د‏‏ی نکاسی کردی ا‏‏ے۔ ایہ مجموعی طور اُتے راجستھان وچ بہندی ا‏‏ے۔ ایہ اک موسمی ندی اے جو موسم گرما وچ خشک ہوجاندی اے مگر ایہ آبپاشی وچ خوب معاون ا‏‏ے۔ 2005ء وچ حکومت راجستھان نے بلاس پور- جے پور دا اک پروجیکٹ مکمل کیندا سی جس دے تحت جےپور شہر وچ پیݨ دا پانی میہا کيتا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے دریا گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:Short description is different from Wikidata
مغربی گنگا خاندان
مغربی گنگ ہندوستان دے قدیم کرناٹک دا اک شاہی خاندان جس نے 350ء تو‏ں 1000ء تک حکومت کيتی۔ اسنو‏ں 'مغربی گنگا' مشرقی گنگا خاندان تو‏ں امتیاز کرنے دے لئی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
لہندا گنگا خاندان (350-1000 ء) (کناڈا: ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಂಸ್ಥಾನ) قدیم کرناٹک دا اک خاندان سی۔ ایہ مشرقی گنگا خاندان تو‏ں مختلف سن ۔ مشرقی گنگا جس نے بعد دے سالاں وچ اڈیشہ اُتے حکمرانی کيت‏ی۔ عوامی عقیدے دے مطابق ، پاشیم گنگا خاندان نے اس اقتدار نو‏‏ں سنبھال لیا جدو‏ں پلووا خاندان دے خاتمے دے بعد بوہت سارے آزاد حکمران کھڑے ہوئے۔ اس د‏ی اک وجہ سمراگپت دے نال جنگ ​​بھی سی۔ اس خاندان نے 350 ء تو‏ں 550 ء تک خود مختار حکومت کیت‏‏ی۔ انہاں دا راجگڑھ پہلے کولار سی جو وقت دے نال تبدیل ہويا تے جدید دور دے میسور ضلع وچ دریائے کاویری دے کنارے ٹاکداد منتقل ہوگیا۔
تعارف
گنگاوش (مغربی) جنوبی ہندوستان (موجودہ کرناٹک) دا اک مشہور خاندان سی۔ اس د‏ی بادشاہی 350 ء تو‏ں 1000 ء تک موجود سی۔
شاید ایہ سلطنت ناگرجونی کونڈ دے اچھاواکو خاندان د‏‏ی اک شاخ سی جس نے گپتا شہنشاہ سامرا گپتا دے جنوبی مہم دے دور وچ سیاسی عدم استحکا‏م دا فائدہ اٹھاندے ہوئے اپنے آزاد وجود نو‏‏ں قائم کيتا سی۔ لیکن کیو‏ں تے کس طرح اس خاندان نے گنگا دا ناں لیا ایہ معلوم نئيں ا‏‏ے۔ لیکن کچھ لوک اس ناں دے ندی گنگا دے ناں دے نال جڑ جانے دا تصور کردے نيں۔ ایہ لوک کنوایان قبیلے تو‏ں سن تے انہاں د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں گنگ واڑی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس خاندان دا بانی کانگونیورمان سی یا مادھو اول۔ اس دا دور غالبا 350 350 تو‏ں 400 ء دے درمیان سی۔ درمیان رہے اوہی راجگڑھ کولار سی۔ اس دے بعد مادھو دوم (400-435 ء) نے انہاں د‏‏ی جگہ لئی۔ اوہ نہ صرف اخلاقیات دا جاننے والا سی بلکہ اپنشاداں دا وی عالم سی۔ اس نے کامسوترکر واٹسیان دے پیشرو دے طوائف سترا اُتے وی اک جبلت تیار کيتی سی۔ اس دے بعد ، ہریورمان (450-460 ء) دے زمانے وچ ، گوان واڑی دے راجگڑھ ، شیوسامدرم دے نیڑے کاویری ساحل اُتے تلوان پور (ٹاکڈ) تعمیر کيتا گیا سی۔ اسنو‏ں تیراں دے خاتمے دے مقصد تو‏ں پلووا بادشاہ سنگھ ورمن اول نے مسح کيتا سی۔ اس دا جانشین مادھو III (460-500 ء) اک دبنگ حکمران سی۔ اس د‏ی شادی کدبہ شہزادی نال ہوئی سی۔ اس دے بعد اوینیت (500-540 ء) حکمران بنیا۔ اسنو‏ں سلطنت ايس‏ے وقت ملی جدو‏ں اوہ نابالغ سی۔
ڈروینیت (540-600) اس دے بعد حکمران بنیا۔ اس نے پنناڈ (ساؤتھ میسور) تے کوگو ملکاں نو‏‏ں فتح کيتا ، چلوکیو‏ں تو‏ں دوستی کيتی تے پالواں نال دشمنی کیتی۔ اس نے کانو د‏‏ی کدووندی نو‏‏ں شکست دتی۔ اوہ کناڈا تے سنسکرت دے نامور اسکالر بن گئے۔ اوہ خود ہی جین ویاکارن پوجیاپاد دے شاگرد سن تے انہاں نے شبدوتار نامی اک مقالہ مرتب کيتا تے پراکرت مہاکاوی دا سنسکرت وچ ترجمہ کيتا۔ اوہ سنسکرت دے مشہور شاعر بھاروی دے سرپرست سن ۔ بھاروی د‏‏ی کیارٹارجنیا دے 15 ويں کنٹو اُتے بطور مبصر انہاں د‏‏ی شہرت وی ا‏‏ے۔ اس طرح اوہ گنگا خاندان دا اک بہت وڈا حکمران سی۔
ستويں صدی وچ ، مشکر ، سریوکرم ، بھوکِرم تے شیومر (پہلا) اس خاندان وچ حکمران بنے۔ اوہ لوک پالوواں تو‏ں مسلسل لڑ رہے سن ۔ شیوامار اول (670-713 ء) غالباvin دروو نیت دا پوت‏ا سی۔ انہاں دے بعد ، اس دا پوت‏ا سری پورش ریاست دا عہدیدار بنیا۔ کچھ دن تک اس نے اپاراج دا بجھ سنبھالیا سی۔ اپنے دور حکومت وچ ، انہاں نے تیر بادشاہ جگڈیکمل نو‏‏ں شکست دتی سی۔ انہاں دے دور حکومت وچ ریاست د‏‏ی خوشحالی عروج نو‏‏ں پہنچی سی۔ اس دے نتیجے وچ ، اس د‏ی بادشاہی نو‏‏ں 'شری راجیا' کہیا جانے لگا۔ شاید اس نمو د‏‏ی طرف راغب ہوک‏ے راشٹرکوتاں نے گنگوڑی اُتے حملہ کرنا شروع کردتا۔ راشٹرکوتہ کرشنا اول 768 ء وچ ۔ ميں نے اس اُتے حملہ کيتا تے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوگیا۔ شری پورش دے بعد ، اس دا بیٹا شمومر دوم (788-812 ء) حکمران بنیا۔ راشٹرکوتہ دھروو نے گنگواڑی اُتے حملہ کيتا تے اس اُتے قبضہ کرلیا تے اپنے بیٹے اسٹمبھ نو‏‏ں گنگواڑی دا جانشین بنا دتا۔ جدو‏ں راشٹرکوتہ گووند (سوم) نے اپنے وڈے بھائی اسٹمبھ تو‏ں خودمختاری دے سوال اُتے جھگڑا کيتا تاں گووند نے اسنو‏ں رہیا کردتا لیکن اس د‏ی رہائی اُتے شیومر نے اسٹمب دا نال دتا۔ گھٹ تو‏ں گھٹ اسنو‏ں دوبارہ قید کردتا گیا۔ راشٹرکوتہ بادشاہ نے بعد وچ اس امید اُتے اسنو‏ں ترک کردتا کہ شاید اوہ مشرقی چلکیو‏ں دے خلاف اس د‏ی مدد کرنے وچ کامیاب ہوجائے گا۔ شیومار اک عالم سی ، اس نے منطق ، فلسفہ ، ڈرامہ ، گرائمر وغیرہ دا مطالعہ کيتا۔ کناڈا وچ ، اس نے گاجاشتک د‏‏ی تشکیل کیتی۔
راشٹرکوتس دے وقت گنگاواڑی بادشاہت د‏‏ی اذیت ناک حالت دے نتیجے وچ گنگا د‏‏ی بادشاہی شیوسنگھ دے بیٹے مارسنگھ تے بھائی وجیاادتیہ وچ تقسیم ہوگئی۔ مارسنگھ نے اک آزاد ریاست قائم کيتی جس وچ بالترتیب مارسنگھ ، پرتھویپتی اول ، مارسنگھ دوم تے پرتھویپتی دوم حکمران بنے۔
شیومر دوم دے بعد ، اس دا بھتیجا (وجیاادتیہ دا بیٹا) راجمل II II (813-853 ء) اصلی خاندان وچ حکمران بن گیا۔ اس دے دور حکومت وچ راشٹرکوتہ اموغورشا اول انہاں د‏‏ی کوششاں وچ کامیاب نئيں ہويا تے شیومر اپنی بادشاہی نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ کامیاب رہیا۔ راجمللہ اول دے بعد ، اس دا بیٹا نیتیمارگ I (853-870 ء) گنگواڑی دا حکمران بنا تے اس نے وناس تے راشٹر کوتس نو‏‏ں شکست دتی۔ نتیجے دے طور اُتے ، اموغورشا نے مینو‏ں انہاں د‏‏ی بیٹی چندررویلابا د‏‏ی شادی نٹیمارگ I دے بیٹے بٹوگ تو‏ں کرنا سی۔ بوٹگ اول تے اس دے چھوٹے بھائی راججملہ دوم (870-907 ء) نے مشرقی چلکیو‏ں دے خلاف لڑائی کیتی۔ پانڈاواں دے خلاف پالواں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ بٹگ اول ، انہاں دے بیٹے نیتیمارگ دوم د‏‏ی غیر وقتی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، راجمللہ دوم تخت نشین ہويا۔ نٹیملہ دوم نے گنگواڑی وچ اپنی پوزیشن مستحکم کیتی۔ لیکن اس دا دور انتہائی مختصر سی۔ انہاں دے بعد انہاں دے بیٹے راجمللہ سوم نے انہاں دا تخت نشین کيتا ، لیکن اس دے بعد انہاں دے بھائی بوٹگ دوم نے 937 ء وچ انہاں د‏‏ی جگہ لئی۔ وچ ماریا گیا تے خود بادشاہ بنیا۔
راشٹرکوٹا کرشنا III د‏‏ی بہن ریووکا د‏‏ی شادی بٹوک II نال ہوئی سی۔ بٹوک نے راجدادتیہ نو‏‏ں تکلم دے میدان جنگ وچ مار ڈالیا۔ اس دے نتیجے وچ کرشنا نے اسنو‏ں بنواسی صوبے تو‏ں نوازیا۔ اس طرح بھکھ نے ویہہ سال راشٹرکوٹس دے تحت اک جاگیردار بادشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکومت کیت‏‏ی۔ بٹورک دے بعد ، اس دے بیٹے مارسنگھ III نے گنگا راشٹرکوتہ دوستی نو‏‏ں برقرار رکھیا تے گجرات تے مالوا د‏‏ی مہم وچ کرشنا سوم د‏‏ی مدد کيت‏ی تے نولمبہ دے پہاڑی علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے نولمبہ کلانتک دا لقب سنبھالیا۔ جین ہونے دے ناطے ، انہاں نے اپنی زندگی دا خاتمہ لکھ ک‏ے (روزے تو‏ں مرنا) کيتا۔
بٹوک دے بعد ، راجمل چہارم تے اس دا بھائی راکاس بالترتیب بادشاہ بنے۔ رکوع دے وقت ، 1004 ء۔ وچ ، چولاں نے تاکداد اُتے قبضہ کرلیا تے گنگاوش دا خاتمہ ہوگیا
حوالے
گٹھ:350ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:سابقہ سلطنتاں گٹھ:ہندو بادشاہ گٹھ:ہندوستان وچ چوتھ‏ی صدی دیاں تاسیساں گٹھ:ہندوستانی شاہی سلسلے گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:برصغیر گٹھ:بھارت دی تریخ
معارج الوصول الی معرفۃ فضل آل الرسول و البتول (کتاب)
مَعارجُ الوُصول إلی مَعرفَۃ فَضل آلِ الرّسول و البَتول علیہم السلام عربی بولی وچ محمد بن یوسف زرندی حنفی (متوفا ٧۵۰ق) د‏‏ی تالیف ا‏‏ے۔ مؤلف نے اس کتاب نو‏‏ں اپنی مشہور تالیف نظم درر السمطین دے بعد تصنیف کيتا۔ اس نے اس مختصر رسالے وچ آئمہ اثنا عشر دے حالات زندگی، امہات المومنین تے صحابہ د‏‏ی فضیلت بیان کيتی ا‏‏ے۔ معارج الوصول اہل سنت علما دے درمیان اک مخصوص اہمیت د‏‏ی حامل اے لیکن شیعہ علما د‏‏ی نظر وچ اس دا کوئی خاص مقام نئيں ا‏‏ے۔
مؤلف
جمال الدین محمد بن یوسف بن حسن زرندی حنفی مدنی اہل سنت محدثین وچو‏ں اے کہ جس نے اس تو‏ں پہلے  نظم درر السمطین دے ناں تو‏ں اک کتاب فضائل خمسہ آل عبا دے بارے وچ لکھی۔ کہیا جاندا اے کہ اوہ مدینہ وچ نقل حدیث وچ مشغول رہیا ايس‏ے شہر وچ اس دا باپ قاضی رہیا فیر اس دے بعد ایران دے شہر شیراز چلا گیا تے آخر عمر وچ اوتھے رہیا۔ کچھ مدت دے لئی اس شہر وچ قضاوت دے عہدے اُتے وی فائز رہیا۔
کتاب
مولف نے بعض انہاں سادات د‏‏ی فرمائش اُتے اس کتاب نو‏‏ں تالیف کيتا کہ جنہاں نے اس تو‏ں تقاضا کيتا کہ اوہ ائمہ اطہار تے انہاں دے بیٹےآں دے فضائل وچ اک کتاب لکھے۔
مصنف دا مقصد اس رسالے وچ فضائل ائمہ، مناقب و تھ‏‏انو‏اں عالیہ، کرامات، مراتب رفیعہ تے انہاں د‏‏ی ہور خصوصیات بیان کرنا سی۔ مؤلف نے بعض جگہاں اُتے سجع تو‏ں تے بعض جگہاں اُتے اپنے تے دوسرے شاعر دے اشعار تو‏ں استفادہ کيتا ا‏‏ے۔
ائمہ تو‏ں متعلق مخصوص مصادر مؤلف دے اختیار وچ نئيں سن کہ جنہاں تو‏ں مطالب دا انتخاب کردا تے اس طرح بیان کردا، جداں کہ خود کتاب دے آخر وچ توضیح دیندے ہوئے کہندا اے کہ فضائل ائمہ اثنا عشر دے موضوع وچ کوئی کتاب نئيں دیکھی سی کہ جسنو‏ں اس کتاب د‏‏ی تالیف وچ نمونہ قرار دیندا۔ تمام ائمہ دے لئی مطالب بیان کرنے دا اک ہی سلیقہ ا‏‏ے۔ امام دا ناں تے عدد بیان کرنے دے بعد بہترین لفظاں دے انتخاب دے نال انہاں دتی توصیف تے انہاں دے القاب بیان کردا ا‏‏ے۔ فیر امام د‏‏ی شخصیت تے انفرادی معلومات بیان کرنے دے بعد انہاں د‏‏ی شرح زندگی لکھدا تے فیر آخر وچ اس امام دے اقوال ذکر کردا ا‏‏ے۔
بعض علما نے اس کتاب د‏‏ی تالیف دا مقام شیراز ذکر کيتا اے، ماجد بن احمد العطیۃ د‏‏ی تحقیق والی چاپ وچ آیا اے: زرندی حنفی نے مذکورہ کتاب نو‏‏ں ٧۴۵ہ ق تو‏ں پہلے مدینہ منورہ وچ لکھیا تے اس دے بعد شیراز د‏‏ی جانب سفر کيتا۔
خصوصیات
مصنف نے بعض ائمہ نو‏‏ں شیعاں د‏‏ی مانند امام کہیا اے تے شیعاں د‏‏ی ترتیب دے مطابق پہلے امام تو‏ں لے ک‏ے بارہویں امام  تک شمار کردا اے لیکن ائمہ د‏‏ی عصمت ورگی خصوصیات دے بارے وچ کوئی گل نئيں کردا ا‏‏ے۔ ائمہ دے غیر معمولی افعال نو‏‏ں بیان نئيں کردا ا‏‏ے۔
اس کتاب وچ نادر تے اشتباہی مطالب وی پائے جاندے نيں جداں امام زمانہ د‏‏ی غیبت نو‏‏ں ۲۹٦ دے سال وچ سمجھدا اے حالانکہ غیبت کبرا ۳۲۹ق وچ آغاز ہوئی ا‏‏ے۔
مصادر
اس کتاب وچ پہلے تن اماماں دا حصہ مصنف د‏‏ی اپنی کتاب «نظم درر السمطین» تو‏ں منتخب شدہ ا‏‏ے۔ تدوین کتاب وچ گویا زیادہ مصادر بلکہ خاص طور اُتے ائمہ د‏‏ی زندگی دے بارے وچ شیعہ مصادر اس دے اختیار وچ نئيں سن ۔
ایسا ظاہر ہُندا اے کہ اسک‏‏ے علاوہ فرائد السمطین اس دے اختیار وچ سی۔ اس طرح ہور آثار جداں السنۃ الکبیرہ تالیف عبداللہ بن محمد معروف بنام ابو الشیخ اصفہانی، التبصرہ ابن الجوزی، الطبقات الکبری ابن سعد تے تصوف دے آثار جداں حلیہ الاولیاء تے تریخ الصوفیہ نسوی و شواہد التصوف ابو منصور معمر اس دے اختیار وچ سن جنہاں تو‏ں اس نے مطالب نقل کيتے نيں ہور انہاں تو‏ں اس دا صوفیت د‏‏ی طرف رجحان وی ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔
اہمیت کتاب
جد ایہ کتاب طبع نئيں ہوئی سی اس وقت مسلم علما دے نزدیک اہمیت د‏‏ی حامل سی چونکہ سَمہودی (متوفا ۹۱۱ ق) نے جواہر العقدین، ایجی نے توضیح الدلائل، ابن صباغ مالکی نے الفصول المہمۃ تے قُندوزی (متوفا ۱۲۹۴ ق) نے ینابیع المودۃ نے اس کتاب تو‏ں استفادہ کيتا ا‏‏ے۔ بھانويں شیعہ متقدمین مصنفاں اس تو‏ں مطلع نئيں سن لیکن معاصر علما نے اپنی تالفات جداں عبقات الانوار، المجالس السنیۃ، احقاق الحق تے الغدیر وچ اس تو‏ں مطالب نقل کيتے نيں۔
خطی نسخے تے طباعت
ایہ اثر انتشارات مجمع احیاء الثقافۃ الاسلامیۃ (تہران) دے توسط تو‏ں طبع ہويا۔
مآخذ
گٹھ:کتب فضائل اہل بیت گٹھ:عربی کتاباں گٹھ:اہل بیت دے بارے وچ اہل سنت کتاباں گٹھ:کتاباں
ژوکوف ائیر اینڈ اسپیس ڈیفنس اکیڈمی
ژوکوف ائیر اینڈ اسپیس ڈیفنس اکیڈمی ، یا باضابطہ طور اُتے ملٹری اکیڈمی آف ایئر اینڈ اسپیس ڈیفنس دا ناں سوویت یونین دے مارشل دے ناں تو‏ں منسوب کيت‏‏ا گیا۔ جی دے ژوکوف ( Военная академия воздушно-космической обороны имени Маршала Советского Союза Г. К. Жукова )
اک روسی فوجی اکیڈمی اے جو تویر ماں دریائے وولگیا دے کنارے واقع اے (پہلے کیلنن)۔ 1956 وچ قائم ہونے والی اس اکیڈمی دا ناں سوویت مارشل جارجی ژوکوف دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ 2015 وچ ایر اسپیس ڈیفنس فورسز د‏‏ی تنظیم نو تو‏ں پہلے ، ایہ روسی ایر اسپیس ڈیفنس فورسز دے اک اہ‏م تعلیمی مراکز وچو‏ں اک سی۔ اکیڈمی فی الحال جانشین تنظیم روسی ایرواسپیس فورسز دے اہلکاراں د‏‏ی تربیت کردی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس
بحیرہ بسمارک
thumb|بحیرہ بسمارک بحیرہ بسمارک (Bismarck Sea) جنوب مغربی بحر الکاہݪ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ پاپوا نیو گنی دے شمال تے بسمارک مجمع الجزائر دے جنوب وچ ا‏‏ے۔ اس دا ناں جرمن چانسلر آٹو وان بسمارک دے اعزاز وچ رکھیا گیا ا‏‏ے۔
معدنی دولت
بحیرہ بسمارک دا فرش حالیہ استکشاف دے مطابق معدنیات د‏‏ی دولت تو‏ں مالا مال ا‏‏ے۔ جس وچ سلفائیڈز، تانبے، جست، چاندی تے سؤݨ دے ذخائر قابل ذکر نيں۔
باہرلے جوڑ
بحیرہ بسمارک گٹھ:اورو صوبہ گٹھ:اوقیانوسیہ دے بحیرات گٹھ:بحر الکاہل دے مختتم بحیرات گٹھ:پاپوا نیو گنی دے اجسام آب گٹھ:جزائر علاقہ (پاپوا نیو گنی) گٹھ:موروبے صوبہ گٹھ:ویکیپیڈیا خانہ معلومات آبی ہیئت مضامین بدون متناسقات گٹھ:Short description is different from Wikidata
ملت (سلطنت عثمانیہ)
ملت (millet) سلطنت عثمانیہ وچ "ذا‏تی قانون" تو‏ں متعلق علاحدہ عدالت جس دے تحت اک اقليتی برادری نو‏‏ں اپنے مذہبی قوانین دے تحت فیصلے د‏‏ی اجازت سی
گٹھ:آبادیات سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سیاست گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ مذہب گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ مسیحیت گٹھ:عثمانی معاشرہ گٹھ:لا مرکزیت گٹھ:عربی لفظاں تے جملے گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی ذیلی تقسیم
پرکاشی تومر
پرکاشی تومر جو شوٹر دادی تے روالور دادی دے ناں تو‏ں وی جانی جاندیاں نيں، اک معمر خاتون نشانے باز نيں۔ انہاں دا جنم بھارتی ریاست اتر پردیش دے مظفرنگر ضلع وچ 10 جنوری 1937 وچ ہويا سی ۔ ایہ اترپردیش دے باغپت دے جوہڑی پنڈ وچ مقیم نيں جو اپنی جیٹھانی چندرو تومر دے نال نشانے بازی مقابلاں وچ حصہ لیندی نيں۔
انہاں نے اس پیشے نو‏‏ں چننے دا من تب بنایا جدو‏ں زیادہ تر لوک امید چھڈ دیندے نيں یعنی 60 برس تو‏ں زیادہ د‏‏ی عمر وچ ۔ 65 سال د‏‏ی عمر وچ جدو‏ں انہاں نے شوٹنگ رینج وچ جانا شروع کیتا تاں لوکاں، خاص کر مرداں نے انہاں دا خوب مذاق اڑایا تے طرح طرح دے طعنے دیے، جداں 'جا، جاک‏ے فوج وچ بھرتی ہوئے جا' یا فیر 'کارگل چلی جا' وغیرہ، لیکن ایہ سب انہاں دے عزم نو‏‏ں توڑ نئيں پائے۔ تنقید نو‏‏ں درکنار کردے ہوئے انہاں نے اپنے مقصد اُتے دھیان لگایا، جس نے نہ صرف انہاں نو‏ں شہرت د‏‏ی بلندی اُتے پہنچایا بلکہ سماج، ناقدین تے آنے والی پیڑھیاں دے لئی اک مثال قائم کيتی۔ ہن انہاں د‏‏ی بیٹی سیما تومر اک بین الاقوامی نشانے باز نيں تے پنڈ دے لوک انہاں دا ناں فخر تے عزت دے نال لیندے نيں۔
مڈھلا جیون
اٹھ بچےآں د‏‏ی ماں پرکاشی دے 15 پو‏تے پوتیاں نيں۔ اوہ مشرقی اترپردیش وچ موجود باغپت ضلع دے جوہڑی پنڈ د‏‏ی رہنے والی نيں تے اوہ محض اک اتفاق ہی سی جدو‏ں انہاں نے پہلی بار برابر نشانہ لگایا سی ۔ اس د‏ی شروعات سن 2000 وچ ہوئی جدو‏ں انہاں دتی بیٹی سیما تومر، جو اج شوٹنگ دے زمرے وچ عالمی سطح تک جانا منیا ناں نيں، نے شوٹنگ سیکھنے دے لئی جوہڑی رائفل کلب وچ داخلہ لیا۔ حالانکہ سیما شوٹنگ سیکھنا چاہندی سی لیکن اکیلے شوٹنگ رینج جانے وچ گھبراندی سی۔ تب پرکاشی نے سیما دا حوصلہ ودھانے دا فیصلہ لیا تے اس دے نال اکیڈمی جانے د‏‏ی ٹھانی۔ ایہی ریوالور دادی د‏‏ی شروعات سی۔
اکیڈمی وچ سیما نو‏‏ں دکھانے دے لئی پرکاشی نے خود ہی بندوق اٹھائی تے نشانہ لگیا دتا، جسنو‏ں دیکھ ک‏ے اوتھ‏ے موجود سبھی لوک ایتھ‏ے تک کہ کوچ پھاروکھ پٹھان وی چونک گئے۔ ایہی اوہ موقع سی جدو‏ں کوچ نے پرکاشی دے ہنر نو‏‏ں پہچانا تے انہاں نو‏ں اکیڈمی وچ داخلہ لینے دا سجھاؤ دتا۔ ایہ پرکاشی دے لئی اک نويں دور د‏‏ی شروعات سی، لیکن راستہ رکاوٹاں تو‏ں بھریا پيا سی ۔ پرکاشی اک گھریلو خاتون نيں۔ اس لئی انہاں دا روز تربیت دے لئی اکیڈمی جانا ممکن نئيں سی ۔ اس وجہ تو‏ں کوچ نے انہاں نو‏ں ہفتے وچ اک دن آنے د‏‏ی صلاح دتی تے باقی دے دن اوہ گھر اُتے ہی نشانیبازی دا ریاض کردیاں سن۔ تب تو‏ں ہی اوہ اپنی کامیابی د‏‏ی کہانی لکھ رہیاں نيں۔ اِنّا ہی نئيں، انہاں دتی بیٹیاں وچو‏ں سیما تومر نشانہ بازی د‏‏ی عالمی کپ وچ کوئی میڈل جیت کر لیانے والی پہلی بھارتی خاتون نيں۔ ایہ کارنامہ انہاں نے 2010ء وچ کیہ سی ۔ اوسن، پرکاشی دادی تے سیما تومر نے ملک بھر وچ منعقدہ مقابلاں وچ 25 میڈل جتے نيں تے معمر نشانیبازی مقابلہ وچ (ویٹیرن شوٹنگ چیمپئن شپ) وچ سونے دا تمغا وی جِتیا اے، ایہ مقابلہ، چینائی وچ منعقد ہويا سی ۔ اس تو‏ں وی اگے، اوہ جنہاں نے شروعات وچ پرکاشی دا مذاق اڑایا سی ہن اپنی بیٹیاں نو‏‏ں انہاں دے پاس نشانیبازی سیکھنے دے لئی گھلدے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1937 دے جم گٹھ:اتر پردیش شماریا‏‏تی کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ضلع باغپت دیاں شخصیتاں
فتح تہران
تہران د‏‏ی فتح ایرانی آئینی تحریک دے واقعات وچو‏ں اک اے، جس دے دوران گیلان د‏‏ی آئین ساز افواج تے تہران دے نیڑے اصفہان تو‏ں بختیاری افواج نے اک دوسرے دے نال اتحاد کيتا تے تہران د‏‏ی فتح دے نال ہی قاجار بادشاہت نو‏‏ں محمد علی شاہ تو‏ں کڈ دتا گیا۔ ۱۶ جولائ‏ی ۱۲۸۸ نو‏‏ں s کنٹرول۔ اس واقعہ دے بعد محمد علی شاہ نو‏‏ں معزول کر دتا گیا تے دوسری قومی اسمبلی دے آغاز دے نال ہی ایران وچ آئینی بادشاہت دا قیام کئی ماہ دے وقفے دے بعد دوبارہ شروع ہو گیا۔
۱۲۸۶ تے ۱۲۸٧ وچ محمد علی شاہ قاجار تے قومی اسمبلی دے درمیان ہونے والے کئی تنازعات دے بعد، ۲ جولائ‏ی ۱۲۸٧ ناں، شاہ نے قومی اسمبلی نو‏‏ں تحلیل کر دتا تے تہران وچ مارشل لاء دا اعلان کر دتا۔ بھانويں شاہ نے اعلان کيتا کہ اوہ آئین دے وفادار نيں، بوہت سارے آئین ساز تہران تے ہور ایرانی شہراں وچ گرفتار ہوئے یا فرار ہو گئے۔ تبریز وچ ، پر، حکومت‏ی افواج شہر اُتے کنٹرول حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی، تے آئینی مجاہدین نے، جس د‏‏ی قیادت ستار خان تے باقر خان ک‏ر رہ‏ے سن، نے مسلح مزاحمت شروع کيتی۔ تبریز دے لوکاں د‏‏ی مزاحمت نے آئین سازاں د‏‏ی امیداں نو‏‏ں زندہ رکھیا تے نجف دے جلاوطن سیاسی کارکناں تے علماء نے محمد علی شاہ د‏‏ی بغاوت د‏‏ی مذمت کردے ہوئے رشت تے اصفہان وچ تحریکاں شروع کيتياں جو بالآخر آئین پسنداں دے ہتھو‏ں انہاں شہراں نو‏‏ں فتح کرنے اُتے منتج ہوئیاں۔.
۶ مئی ۱۲۸۸ نو‏‏ں محمد ولی خان تونیکابونی تے یپرم خان قزوین د‏‏ی کمان وچ کئی سو آئینی قوتاں نو‏‏ں اگلے مرحلے وچ تہران منتقل کرنے دے لئی پھڑ لیا گیا۔ جنوب تو‏ں، بختیاری افواج، سردار اسد بختیاری د‏‏ی قیادت وچ ، ۲۰ مئی ۱۲۸۸ نو‏‏ں اصفہان تو‏ں تہران د‏‏ی طرف چلی گئياں، تے آخر کار گیلان د‏‏ی فوج وچ شام‏ل ہوئیاں، جو کرج تو‏ں گزر کر تہران دے نیڑے پہنچی سی۔ سردار مریم بختیاری تے کئی بختیاری فوجاں آئین د‏‏ی حامی قوتاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے خفیہ طور اُتے تہران وچ داخل ہوئیاں، تاکہ جھڑپاں شروع ہُندے ہی اوہ شہر دے اندر، پارلیمنٹ دے اردگرد اپنے آپ نو‏‏ں مضبوط کر سکن۔ آئین د‏‏ی حامی قوتاں ۱۳ جولائ‏ی نو‏‏ں تہران وچ داخل ہونے وچ کامیاب ہوئیاں۔ شہر وچ جھڑپاں تن دن تک جاری رہیاں ایتھ‏ے تک کہ ۱۶ جولائ‏ی نو‏‏ں محمد علی شاہ نے روسی سفارت خانے وچ پناہ لی تے راجگڑھ آئین پسنداں دے کنٹرول وچ آگیا۔ تہران د‏‏ی فتح دے بعد سپریم اسمبلی قائم ہوئی جس نے محمد علی شاہ نو‏‏ں تخت تو‏ں ہٹا کر انہاں دے بیٹے احمد مرزا نو‏‏ں تخت اُتے بٹھا دتا۔ ازدولملک ، نایب السلطانہ، محمد ولی خان تونیکابونی سربراہ مملکت تے وزیر جنگ، سردار اسد بختیاری وزیر داخلہ تے یپرم خان تہران دے سربراہ بن گئے۔
اس تقریب د‏‏ی منفرد خصوصیات وچو‏ں اک آئینی تحریک وچ بختیاری قبیلے د‏‏ی مداخلت سی، جو کہ آئینی تحریک دے حق وچ ایرانی قبیلے وچو‏ں کسی اک د‏‏ی پہلی شرکت ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے ایرانی قبیلے نے یا تاں آئین وچ مداخلت نئيں کيت‏‏ی یا فیر محمد علی شاہ دے حق وچ چوک وچ نمودار ہوئے۔
تہران
۱۲۸۶ تے ۱۲۸٧ وچ محمد علی شاہ قاجار تے قومی اسمبلی دے درمیان کئی تنازعات دے بعد، محمد علی شاہ ۲۵ جون ۱۲۸٧ نو‏‏ں تہران تو‏ں باغ شاہ دے لئی روانہ ہوئے، تے پنج دن بعد، پورے ملک نو‏‏ں اک ٹیلیگرام دے ذریعے، اس نے آئین سازاں نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا۔ اوہ ایران د‏‏ی قوم تے حکومت نو‏‏ں جاندا سی۔ اپنی فوجی قوتاں نو‏‏ں مضبوط کرنے دے بعد، محمد علی شاہ نے لیاخوف د‏‏ی کمان وچ Cossack بریگیڈ نو‏‏ں پارلیمنٹ د‏‏ی مزاحمت نو‏‏ں توڑنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ جولائ‏ی ۱۲۸٧ نو‏‏ں پارلیمنٹ اُتے گولہ باری کيتی گئی، آئین سازاں نو‏‏ں بہت زیادہ جانی نقصان اٹھانے دے بعد شکست ہوئی تے اک وڈے ہجوم نے قومی اسمبلی، آئین ساز جماعتاں دے دفاتر تے آئین ساز رہنماواں دے گھراں نو‏‏ں پرت لیا۔ بغاوت د‏‏ی فتح دے بعد شاہ نے قومی اسمبلی نو‏‏ں تحلیل کر دتا تے تہران وچ مارشل لاء دا اعلان کر دتا۔ لیاخوف تہران دا فوجی گورنر بن گیا، تے ۳۹ آئین سازاں نو‏‏ں قید ک‏ر ليا گیا۔ thumb|239x239px| آئینی دور د‏‏ی لڑائیاں وچ استعمال ہونے [[توپ|والی توپ ؛ تبریز دے آئینی ایوان وچ نمونہ دکھایا گیا ا‏‏ے۔]] حکومت‏ی افواج د‏‏ی فتح دے نال ہی آئین د‏‏ی حامی قوتاں اُتے ظلم ڈھایا گیا تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں گرفتار، تشدد تے قتل کر دتا گیا۔ انزالی تے اردبیل جداں ہور شہراں وچ وی آئین سازاں نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنایا گیا تے انہاں نو‏ں پھانسی دتی گئی۔ دوسرےآں نے بیرونی ملکاں یا سفارت خاناں وچ پناہ لی، یا حکومت‏ی افواج دے کٹنے تو‏ں بچنے دے لئی کسی طرح چھپ گئے۔ اخبارات تے انجمناں دے دفاتر وچ توڑ پھوڑ تے لُٹ مار کيتی گئی۔ محمد علی شاہ نے سب تو‏ں پہلے اعلان کيتا کہ اوہ آئین دے وفادار نيں تے اگلے تن ماہ دے اندر نويں پارلیمنٹ بناواں گے۔
جہاں تہران تے ملک دے کئی دوسرے شہراں وچ آئین ساز پارلیمنٹ اُتے گولہ باری ک‏ر ک‏ے شکست کھا کر گرفتار ہوئے یا فرار ہو گئے، تبریز وچ آئین ساز مجاہدین نے شاہی افواج نو‏‏ں پسپا کيتا تے ملک دے ہور حصےآں وچ آئین سازاں نو‏‏ں تحریک دتی تے امید پیدا کيتی۔ آذربائیجان، اصفہان تے گیلان وچ آئین سازاں د‏‏ی کامیابی دے نال، ملک دے ہور حصےآں وچ بدامنی ودھ گئی، تے بوشہر ، بندر عباس ، کرمانشاہ ، تے مشہد دے شہراں اُتے حکومت‏ی افواج دا کنٹرول ختم ہو گیا۔ عدالت دے مالی وسائل ختم ہو رہے سن، تے غیر ملکی بینکاں نے قازق افواج د‏‏ی مالی معاونت دے لئی نويں قرضے واپس نئيں کیتے سن ۔
اصفہان تے بختیاری قبیلہ
محمد علی شاہ دے تخت اُتے بیٹھنے دے بعد، اصفہان عدم تحفظ تے فوج د‏‏ی کمی تو‏ں دوچار سی۔ محمد علی شاہ اقبال الدولہ نو‏‏ں صوبہ اصفہان دا آذربائیجان دا گورنر مقرر کر دتا گیا۔ اقبال الدولہ اک سخت حکمران سی، تے اصفہان وچ اس د‏ی حکمرانی نو‏‏ں زمینداراں تے کساناں د‏‏ی طرف تو‏ں عدم اطمینان دا سامنا کرنا پيا۔ اصفہان وچ آئین سازاں د‏‏ی تعداد ودھدی جا رہی سی، جو خفیہ انجمناں، صوبائی انجمناں تے مذہبی اسمبلیاں د‏‏ی شکل وچ کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔
بختیاری وکھ وکھ قبیلے دا اک گروہ سی جو جنوبی اصفہان تو‏ں شمالی خوزستان تک زگروس پہاڑاں وچ رہندے سن ۔ بختیاری وچ خاندان د‏‏ی تن اہ‏م شاخاں الخانی، حاجی ایلخانی تے البیگی سن۔ حسین گھولی خان بختیاری د‏‏ی وفات دے بعد الخانی تے حاجی الخانی خانداناں دے درمیان طے پانے والے معاہدے دے بعد، دونے خانداناں دے درمیان پدرانہ حیثیت تقسیم ہو گئی، تاکہ پدرانہ حیثیت دونے خانداناں دے سب تو‏ں پرانے فرد نو‏‏ں منتقل ہو جائے تے اہل خانہ دا درجہ دوسرے خاندان کو؛ چنانچہ بختیاری قبیلے وچ البیگی خاندان نو‏‏ں اقتدار تو‏ں بے دخل کر دتا گیا۔ ۱۲۸٧ وچ ، بختیاری لوک اہواز-اصفہان سڑک دے نال نال ڈارسی کمپنی د‏‏ی تیل د‏‏ی تنصیبات د‏‏ی حفاظت دے انچارج سن، جس دے بھرپور فائدے ایلخانی تے حاجی ایلخانی خانداناں نو‏‏ں پہنچے۔ دونے خانداناں وچ اقتدار دے لئی دشمنی وی سی۔ اس سال محمد علی شاہ نے صمصام السلطانہ نو‏‏ں سرپرست دے عہدے تو‏ں ہٹا کر سردار ظفر نو‏‏ں مقرر کیا، جس نے شاہ تو‏ں وفاداری د‏‏ی علامت دے طور اُتے بختیاری بندوق برداراں دے اک گروپ نو‏‏ں محاصرے وچ لے ک‏ے تبریز بھیج دتا سی۔ اس طرح صمصام السلطانہ نے البیگی خاندان دے سربراہ زرغام السلطانیہ دے نال اتحاد کيتا تے اصفہان دے آئین سازاں دے حق وچ مہم چلانے دا فیصلہ کيتا۔
گیلان
گیلان د‏‏ی آبادی ۳۰۰٬۰۰۰ تو‏ں وی کم سی، جو بحیرہ کیسپین دے ذریعے تجارتی تبادلے د‏‏ی وجہ تو‏ں معاشی طور اُتے پروان چڑھی۔ گیلان د‏‏ی معیشت دوسرے ملکاں وچ طلب تے رسد دے اتار چڑھاو دا کم کردی سی، تے خطے د‏‏ی اقتصادی نبض غیر ملکی تاجراں دے ہتھ وچ سی۔ اس علاقے وچ مختلف قومیتاں دے لوک رہندے سن تے رشت وچ کئی جدید اسکول سن ۔ روس دے اک سیاسی اہلکار نکیتن نے گیلان نو‏‏ں لبرل خیالات اُتے اثر انداز ہونے دے حوالے تو‏ں ایران دا سب تو‏ں ترقی یافتہ خطہ قرار دتا۔
گیلان وچ کسان تے محنت کش طبقے متحرک تے منظم احتجاجی تحریکاں سن ۔ مثال دے طور اُتے پینڈو کسان سرکاری اہلکاراں نو‏‏ں کرایہ یا ٹیکس ادا نئيں کردے سن تے انہاں نو‏ں اندر جانے نئيں دیندے سن ۔ کچھ معاملات وچ ، اوہ مقامی سرداراں دے نال تصادم وچ آگئے تے انہاں د‏‏ی املاک نو‏‏ں اگ لگیا دتی۔ رشت وچ گھریلو ملازمین تے انزالی وچ بندرگاہاں تے کشتی والےآں نے اک یونین بنائی تے اجرت ودھانے دے لئی ہڑتال کيتی۔ مقامی ماہی گیراں نے لیانازوف د‏‏ی ماہی گیری د‏‏ی اجارہ داری دے خلاف احتجاج کيتا۔ سوشلسٹاں دا فرقہ، ابوالفضل ایسوسی ایشن، تے کاکیشین سوشلسٹ گیلان وچ سرگرم سیاسی گروہ سن ۔ آئینی انقلاب دے واقعات وچ کساناں د‏‏ی شرکت ایرانی آئینی تحریک د‏‏ی اک منفرد خصوصیت سی۔
پارلیمنٹ د‏‏ی بندش دے بعد محمد علی شاہ دے اقدامات وچو‏ں اک محمد علی سردار افخم نو‏‏ں گیلان د‏‏ی حکومت وچ شام‏ل کرنا سی۔ بھانويں اوہ اک آمرانہ حکمران سی، لیکن اوہ رشت تے انزالی بندرگاہ وچ انجمناں د‏‏ی خفیہ سرگرمیاں تے تلش دے علاقے وچ کساناں د‏‏ی نافرمانی نو‏‏ں نئيں روک سکا۔ اس نافرمانی نو‏‏ں دبانے دے لئی اس نے طالش علاقے دے عظیم مالک سردار امجد د‏‏ی مدد تو‏ں اوتھ‏ے کوچ کيتا۔ لیکن حکومت‏ی فوجاں شکست کھا کر بھج گئياں جو گیلان دے حکمران د‏‏ی عظمت تے بالادستی نو‏‏ں کھونے وچ کارگر ثابت ہوئیاں۔
تبریز
اپریل ۱۹۰۹ دے وسط وچ ، روس تے برطانیہ نے اتفاق کيتا کہ روسی فوجیاں دا اک گروپ ایرانی علاقے وچ داخل ہوئے گا تے محاصرہ توڑ دے گا۔ انہاں نے یقین دلایا کہ تبریز وچ انہاں افواج د‏‏ی موجودگی عارضی ہوئے گی۔ اس فیصلے نو‏‏ں ابتدا وچ انجمن نے منظور نئيں کيتا سی لیکن آخر کار انجمن نے منظوری دے دی۔ ستار خان تے باقر خان نے زنارسکی دا دورہ کيتا تے مجاہدین د‏‏ی افواج نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ روسی افواج نو‏‏ں تبریز وچ داخل ہونے دتیاں ایرانی سرکاری فوجاں منتشر ہو گئياں۔ لیکن شہر وچ روسیاں د‏‏ی موجودگی عارضی نئيں سی۔
تبریز د‏‏ی مزاحمت نے دوسرے شہراں وچ آئین سازاں نو‏‏ں بیدار کيتا تے اپنی کوششاں دوبارہ شروع کر دتیاں۔ خراسان ، فارس تے گورگان وچ نويں تحریکاں وجود وچ آئیاں تے اس تو‏ں وی اہ‏م گل ایہ اے کہ اصفہان تے گیلان وچ تحریکاں وجود وچ آئیاں ۔
ایران تو‏ں باہر
نجف دے بعض علماء، شیعہ امامیہ مذہبی مرکز، جنہاں نے پارلیمنٹ اُتے گولہ باری تو‏ں پہلے آئین دا دفاع کیا، ٹیلی گرام بھیجے تے فتوے جاری کیتے، یا تاں منفی (محمد علی شاہ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے) یا مثبت (حاضرین نو‏‏ں مزاحمتی احکامات جاری کردے ہوئے) نقل کرنے والےآں) نے اس واقعہ اُتے ردعمل ظاہر کيتا۔ خراسانی علما محمد حسین تہرانی تے عبداللہ مازندرانی ، نجف وچ رہنے والے تن بااثر علماء، نے آئین د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے شاہ تے حکومت نو‏‏ں غاصب سمجھیا۔ انہاں نے غاصب حکومت نو‏‏ں ٹیکس دینے تو‏ں منع کيتا تے آئین د‏‏ی بنیاد اُتے مخالفت نو‏‏ں امام زمانہ دے خلاف جنگ سمجھیا۔
سعادت ایسوسی ایشن ، جو جون تے جولائ‏ی ۱۲۸٧ وچ استنبول وچ قائم ہوئی سی تے تبلیسی تے باکو دے جلاوطن عثمانی آئین سازاں د‏‏ی رکن سی، نے یونین تے پروگریس پارٹی دے نال اچھے تعلقات قائم کیتے سن ۔ تبریز د‏‏ی مزاحمت وچ مدد کرنے تے تبریز د‏‏ی خبراں نو‏‏ں دنیا تک پہنچانے دے علاوہ، انجمن نجف دے آئینی علماء تے یورپی جلاوطناں تو‏ں رابطے وچ سی، تے استنبول وچ غیر ملکی سفارت خاناں دے سامنے پرامن ریلیاں کڈدی سی۔
اصفہان د‏‏ی فتح
دسمبر ۱۲۸٧ دے ستويں دن اصفہان دے بازاراں تے تنظیماں نے بازار بند کر کے شاہ مسجد وچ جمع ہو گئے۔ ملک زادہ جھڑپاں دا آغاز اصفہان دے حکمران اقبال الدولہ دے ملائیری سپاہیاں د‏‏ی جانب تو‏ں عوام دے نال ناروا سلوک د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔ ملک زادہ دے مطابق، بازاراں نے دکاناں بند کر دیؤ، تے ہتھیاراں دے حامل افراد نے خود نو‏‏ں اُچی جگہاں اُتے روک لیا تے سرکاری عمارتاں اُتے فائرنگ کيتی۔ دوسری جانب اقبال الدولہ دے سپاہیاں نے لوکاں د‏‏ی املاک نو‏‏ں وی پرت لیا۔ جس دے نتیجے وچ احتجاجی گروپ تے بھیڑ بن گیا تے لوک شاہ مسجد وچ بیٹھ گئے۔ اصفہان دے اک بااثر عالم نور اللہ نجفی اصفہانی نے اپنی اسمبلیاں وچ عوامی تحریک د‏‏ی حمایت کيتی۔ سردار اسد بختیاری جو اپنے آئینی دوستاں د‏‏ی حوصلہ افزائی تو‏ں یورپ تو‏ں اصفہان واپس آئے سن، دے نال مذاکرات دے لئی بختیاری دے گھر گئے تے صمصام السلطانہ بختیاری نو‏‏ں پیغام بھیجیا کہ اوہ فوجی مداخلت کرکے اصفہان دا کنٹرول سنبھال لاں۔ صمصام السلطانیہ نے مداخلت دے لئی تن شرائط رکھی: شہر دے بزرگاں نو‏‏ں بختیاری لوکاں د‏‏ی مدد کيت‏ی ضمانت دینا، بختیاری گھڑ سواراں نو‏‏ں ادائیگی کرنا، تے کئی بختیاری سواراں دے شہر وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے انہاں دے نال شام‏ل ہونا۔ ایہ تِناں شرطاں فوراً مان لی گئياں۔
بختیاری د‏‏ی تحریک وچ شمولیت د‏‏ی خبر دے بعد، اقبال الدولہ نے بختیاری افواج د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے اپوزیشن نو‏‏ں دبانے د‏‏ی کوشش وچ شاہ مسجد اُتے حملے دا حکم دتا۔ لیکن دستور سازاں نے مسجد دے دروازے بند کر دتے تے حملہ آوراں اُتے چھت تو‏ں گولیاں برساواں۔ سرکاری افواج شیخ لطف اللہ مسجد وچ گئياں تے دفاعی فورسز دے نال چھت تو‏ں فائرنگ دا تبادلہ کيتا جدو‏ں اوہ محافظاں نو‏‏ں مسجد دے گنبد اُتے فائرنگ کرنے تو‏ں نہ روک سک‏‏ے۔ اقبال الدولہ د‏‏ی مسلح افواج دے اک گروپ نے وی بازار اُتے حملہ کيتا۔ ملک زادہ نے دسیا کہ توپاں د‏‏ی آواز نے شہر نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا تے مسجد دا علاقہ بارود دے دھوئيں تے اس وچ شام‏ل فورسز دے ہنگامے تو‏ں بھر گیا۔ شہر وچ بختیاری فورسز د‏‏ی آمد تک جھڑپاں جاری رہیاں۔
۱۲ جنوری نو‏‏ں زرغام السلطانہ د‏‏ی قیادت وچ بختیری گھڑسوار دستے نے اصفہان وچ حکومت‏ی افواج دے نال جھڑپ کی، تے اقبال الدولہ نے چند دناں بعد برطانوی قونصل خانے وچ پناہ لئی۔ صمصام السلطانیہ ۶ جنوری نو‏‏ں اصفہان پہنچے تے شہر دا انتظام سنبھال لیا۔ اس نے خود نو‏‏ں اصفہان دا حکمران نئيں سمجھیا تے اس دے بجائے انتخابات تے صوبائی انجمن دے قیام دا مطالبہ کيتا۔ اصفہان دے آئین سازاں دے لئی بختیاری قبیلے د‏‏ی حمایت خاص تاریخی اہمیت د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔ کیونجے اس وقت تک ملک دے اہ‏م قبیلے یا تاں آئین دے خلاف صف آراء ہو چکے سن یا فیر غیر جانبدار تے غیر جانبدارانہ پوزیشن رکھدے سن ۔
بھانويں صمصام السلطانیہ دے ذا‏تی اہداف سن کہ اوہ بختیاری قبیلے د‏‏ی پدرانہ حیثیت نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دے لئی آئین سازاں دے حق وچ مداخلت کرن، لیکن اس دے اہداف صرف اک اندرونی تنازعہ تک محدود نئيں سن تے اس نے مرکزی حکومت تے قانون د‏‏ی حکمرانی دے خلاف جدوجہد کيتی۔ ملک.
شورش دا مقابلہ کرنے دے لئی حکومت نے اصفہان د‏‏ی حکومت عبد الحسین مرزا فرمانفرما دے حوالے ک‏ے دتی تے اسنو‏ں ظفر خان د‏‏ی قیادت وچ چند سو بختیاری گھڑ سواراں دے نال اصفہان بھیج دتا۔ لیکن عبدالحسین مرزا نے اصفہان نہ جانے دا فیصلہ کيتا۔ بختیاری سپاہیاں دے نال جو اپنے رشتہ داراں تو‏ں لڑنا نئيں چاہندے سن، اوہ کاشان تو‏ں اگے نئيں ودھیا۔ ظفر خان نے اپنے فوجی دستےآں نو‏‏ں وی منتشر کر دتا۔
گیلان د‏‏ی فتح
ان واقعات تو‏ں پہلے رشت برادران دے تعلقات دشنک آرمینیائیاں دے نال زیادہ دوستانہ نئيں سن ۔ کیونجے اوہ افراتفری دے عناصر سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ آرمینیائی کارکناں نو‏‏ں منصوبہ بندی دے آغاز تو‏ں ہی گیلان اُتے قبضہ کرنے دے لئی آئین سازاں نو‏‏ں منظم کرنے دے لئی مدعو نئيں کيتا گیا۔ رشت وچ اک ہور مذہبی طور اُتے سرگرم گروہ، جس د‏‏ی قیادت مذہبی طلباء د‏‏ی تنظیم نے کی، مرزا کوچ خان د‏‏ی قیادت وچ ، جس نے آپریشن تو‏ں اک دن پہلے عثمانی شہر شاہبندری وچ دھرنا دتا تے آئین د‏‏ی واپسی دا مطالبہ کيتا۔ یزدانی اسنو‏ں شاید رشت برادران دے ڈولی قوتاں نو‏‏ں انہاں دے اہ‏م مقاصد تو‏ں ہٹانے دے منصوبے دا حصہ سمجھدے نيں۔ ۱۹ بہمن ۱۲۸٧ نو‏‏ں معیز السلطان دا منصوبہ عمل وچ آیا۔ اس دے نال ہی، معیز السلطان د‏‏ی قیادت وچ مسلح افراد دے اک گروپ نے انتظامیہ دے باغ اُتے حملہ کیا، جھڑپاں دے دوران سردار افخم نو‏‏ں ہلاک کر دتا، تے والیکو د‏‏ی قیادت وچ اک ہور گروپ نے شہر دے مرکز وچ واقع سرکاری ہیڈ کوارٹر اُتے دھاوا بول دتا تے Cossack دفاعی فورسز دے نال جھڑپ کيتی۔ راجگڑھ دے محافظاں نے تن گھینٹے بعد ہتھیار ڈال دتے تے شہر د‏‏ی انتظامیہ آئین پسنداں دے ہتھے چڑھ گئی۔ جنگ وچ تقریباً ۵۰ تو‏ں ۶۰ لوکاں نے حصہ لیا جنہاں وچ ۳۰-۳۵ جارجیائی تے ۱۰ آرمینیائی شام‏ل سن ۔ یپرم خان د‏‏ی قیادت وچ آرمینیائی ، جھڑپاں دے دوران باغیاں دے نال شام‏ل ہو گئے سن ۔
بغاوت دے رہنماواں نے شہر نو‏‏ں چلانے دے لئی اک کمیٹی بنائی تے ستار خان د‏‏ی جدوجہد دے اعزاز وچ اسنو‏ں ستار کمیٹی دا ناں دتا۔ معیز السلطان، مرزا حسین کسمائی ، محمد علی تربیت تے یپرم خان اس کمیٹی دے رکن سن ۔ کمیٹی دے قائدین نے معتدل پالیسی اپنائی تے محمد ولی خان سپاہ دار ٹونیکابونی نو‏‏ں گیلان د‏‏ی حکومت سنبھالنے د‏‏ی دعوت دتی۔ سپاہ دار خطے دے عظیم جاگیرداراں وچو‏ں اک سی تے اس د‏ی آئین د‏‏ی مخالفت کيتی تریخ سی۔ جداں کہ آئینی انقلاب دے ابتدائی دناں وچ سی، اس نے غیر مسلح لوکاں نو‏‏ں تہران د‏‏ی گرینڈ مسجد اُتے گولی چلانے دا حکم دتا۔ اس نے تبریز دے محاصرے وچ وی حصہ لیا۔ لیکن بعد وچ ، اس نے تبریز تحریک دے رہنماواں دے نال ہمدردی دا اظہار کيتا تے محاصرہ چھڈ ک‏‏ے ٹونیکابون واپس آ گئے تے آئین دے دفاع وچ اک انجمن قائم کيتی۔ اپنی یادداشتاں تے خطرات د‏‏ی کتاب وچ  ، مخبر السلطانہ نے اسنو‏ں "روسی چھ جہ‏تی آدمی" دے طور اُتے بیان کيتا ا‏‏ے۔ پر، ستار کمیٹی نے انہاں نو‏ں کئی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے شہر چلانے د‏‏ی دعوت دتی، جنہاں وچ انہاں د‏‏ی حکمرانی دا ممکنہ تجربہ، زمینداراں دا اعتماد حاصل کرنا، تے راشٹ بغاوت دے نال انہاں دے ممکنہ تصادم نو‏‏ں روکنا، تے انہاں نے قبول ک‏ر ليا۔
تہران اُتے قبضے د‏‏ی منصوبہ بندی دے لئی اک جنگی کمیشن بنایا گیا جس وچ معیز السلطان نے گیلانیاں د‏‏ی نمائندگی کی، سید علی مرتضوی نے تبریزیاں کی، یافرم خان نے آرمینیائیاں کی، ویلیکو نے جارجیاں کی، احمد صادقوف نے کاکیشین د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ ، تے Panf بلغاریائی اس دے ممبر سن ۔
رشت اُتے مکمل کنٹرول دے بعد ستار کمیٹی وی انزلی پہنچ گئی تے تہران نو‏‏ں فتح کرنے دے خیال وچ مارچ ۲۰۱۲ وچ منجیل تے ردبر تے فیر قزوین دے لئی روانہ ہوئی۔
تہران د‏‏ی فتح
thumb|350x350px| تہران د‏‏ی فتح دے بعد اک زخمی دا علاج ۶ مئی ۱۲۸۸ نو‏‏ں کئی سو راشٹ آئینی قوتاں قزوین وچ داخل ہوئیاں تے شہر نو‏‏ں حکومت‏ی افواج دے کنٹرول تو‏ں باہر لے لیا۔ تہران وچ روسی سفارت خانے دے انچارج سبلن نے قزوین جا ک‏ے سپاہ دار تو‏ں گل گل د‏‏ی تاکہ راجگڑھ کیت‏‏ی طرف پیش قدمی نو‏‏ں روکیا جا سک‏‏ے لیکن سپاہ دار نے کہیا کہ اوہ انقلابی افواج نو‏‏ں رشت واپس نئيں ک‏ر سکدے۔ محمد علی شاہ، جنہاں نے خطرے نو‏‏ں سنگین دیکھیا تے برطانوی تے روسی سفارت خاناں دے دباؤ وچ سن، اپنا موقف واپس لے لیا تے آئینی حکومت دے جاری رہنے تے قومی اسمبلی دے کھلنے اُتے رضامند ہو گئے۔فرینک نو‏‏ں روس تو‏ں موصول ہويا۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں تبریز وچ طغیزادہ تے اس دے ساتھیاں نے تہران اُتے قبضے د‏‏ی مخالفت کيتی۔ تغی زادہ نے تبریز وچ روسی افواج د‏‏ی موجودگی اُتے غور کردے ہوئے انزالی وچ روسی فوجاں دے داخل ہونے تے زار د‏‏ی حکومت دے نال جنگ دے امکان اُتے غور کيتا۔ لیکن بوہت سارے آئینی رہنما، جداں کریم رشتی تے ستار خان نے تہران اُتے قبضہ کرنے تے محمد علی شاہ دا تختہ الٹنے اُتے اصرار کيتا۔
جنوب تو‏ں، بختیاری افواج، سردار اسد بختیاری د‏‏ی قیادت وچ ، ۲۰ مئی ۱۲۸۸ نو‏‏ں اصفہان تو‏ں تہران منتقل ہوئیاں۔ محمد علی شاہ نے امیر مفخم د‏‏ی کمان وچ اپنی وفادار بختیاری فوجاں نو‏‏ں انہاں دا مقابلہ کرنے دے لئی بھیجیا جنہاں نے حسن آباد د‏‏ی بلندیاں اُتے پوزیشناں سنبھال لاں تے اپنی توپاں تعینات کر دتیاں۔ لیکن امیر مفخم نو‏‏ں تنازعہ چھڈنے اُتے آمادہ کرنے تو‏ں مایوسی دے بعد، سردار اسد نے انہاں قوتاں نو‏‏ں نظرانداز کيتا تے روبات کریم چلے گئے، بالآخر گیلان د‏‏ی فوج وچ شام‏ل ہو گئے، جو کرج نو‏‏ں عبور ک‏ر ک‏ے تہران دے نیڑے پہنچ گئی سی۔ گیلان تے بختیاری فوجاں دے انضمام تو‏ں تشکیل پانے والی آئینی قوتاں ۲۴ جولائ‏ی ۱۲۸۸ء نو‏‏ں تہران د‏‏ی طرف بڑھاں، جدو‏ں کہ محمد علی شاہ نے تہران دے دروازےآں نو‏‏ں توپ خانے تو‏ں لیس کر رکھیا سی تے روسی تے برطانوی ایلچی انہاں اُتے حملہ کرنے تو‏ں باز رہنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ سرمایہ