شیعت_مخالف
برصغیر پاک و ہند
جہاں شیعہ تے سنی تقریباً پندرہ صدیاں تو‏ں برصغیر وچ اک دوسرے دے نال رہ رہے نيں، اوتھے گزشتہ تن صدیاں تو‏ں شیعہ مخالف تشدد وچ مسلسل وادھا ہو رہیا ا‏‏ے۔ شیعہ مخالف دے دو پہلو نيں: شیعہ فوبک لٹریچر تے نفرت انگیز جرائم۔ شیعہ مخالف لٹریچر جو شیعاں نو‏‏ں مذہبی طور اُتے بدعتی، اخلاقی طور اُتے بدعنوان، سیاسی طور اُتے غدار تے کم تر انساناں دے طور اُتے پیش کردا اے، انہاں دے خلاف تشدد دے لئی نظریا‏تی ڈھانچہ طے کردا ا‏‏ے۔ قرون وسطیٰ وچ دونے فرقےآں دے درمیان خونریز جھڑپاں ہوئیاں لیکن مغلاں د‏‏ی سیکولر پالیسی د‏‏ی وجہ تو‏ں برصغیر پاک و ہند محفوظ تے پرامن رہیا۔ ستارہويں صدی عیسوی دے آخر تک ہندوستان وچ صرف دو شیعہ مخالف کتاباں لکھی گئی سن: منہاج الدین از مخدوم الملک ملیا عبداللہ سلطان پوری تے ردِ روافض از شیخ احمد سرہندی ۔ سرہندی نے ایہ مقالہ وی مشہد وچ عبداللہ خان ازبک دے ذریعہ شیعاں دے قتل نو‏‏ں جائز ثابت کرنے دے لئی لکھیا سی۔ اس وچ اوہ استدلال کردا اے:"'چونکہ شیعاں نے ابوبکر، عمر، عثمان تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی پاکیزہ بیویاں وچو‏ں کسی اک اُتے لعنت بھیجنے د‏‏ی اجازت دتی اے، جو کہ بذات خود کفر اے، اس لئی حکم د‏‏ی تعمیل کردے ہوئے ایہ مسلما‏ن حکمران اُتے نئيں بلکہ تمام لوکاں اُتے واجب ا‏‏ے۔ عالم الغیب بادشاہ (اللہ)، انہاں نو‏‏ں قتل کرنا تے انہاں اُتے ظلم کرنا تاکہ دین حق نو‏‏ں سربلند کر سکن۔ انہاں د‏‏ی عمارتاں نو‏‏ں تباہ کرنا تے انہاں دے مال و اسباب اُتے قبضہ کرنا جائز ا‏‏ے۔'"جہاں تک مسلح تشدد دا تعلق اے تاں قرون وسطیٰ وچ شیعاں نو‏‏ں انہاں دے عقائد د‏‏ی بنا اُتے قتل کرنے د‏‏ی چند ہی مثالاں ملدی نيں، سب تو‏ں قابل ذکر واقعات ۷۶۹ء وچ عبداللہ شاہ غازی دا قتل، ۱۰۰۵ء وچ ملتان د‏‏ی تباہی، ظلم و ستم۔ سلطان فیروز شاہ (۱۳۵۱-۱۳۸۸ ) دے ہتھو‏ں شیعاں کی، تے ۱۵۸۹ وچ ملیا احمد تھاتھوی د‏‏ی ٹارگٹ کلنگ۔ پر، ملیا احمد ٹھٹھوی دے قاتل نو‏‏ں شہنشاہ اکبر نے انصاف فراہ‏م کیہ۔ سید نوراللہ ششتری د‏‏ی موت سیاسی طور اُتے محرک معلوم ہُندی اے کیونجے شہنشاہ جہانگیر اپنے والد نو‏‏ں ناپسند کردا سی جو اسنو‏ں تخت دے لئی موزاں نئيں سمجھدے سن تے اپنے دربار دے لوکاں اُتے ظلم کردے سن جداں کہ جہانگیر نامہ دے اٹھارويں صدی دے ایڈیٹر نے لکھیا اے، "نويں خودمختار نے ممکنہ طور اُتے خواہش د‏‏ی سی۔ اپنے والد د‏‏ی حکمرانی دے تحت اک لکیر کھینچنے دے لئی تے اس تو‏ں منسلک تمام لوکاں نو‏‏ں اک طرف کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ کشمیر وچ سری نگر دا خطہ قرون وسطیٰ وچ دس خونی تراجِ شیعہ مہمات دے نال مستثنیٰ ا‏‏ے۔ کشمیر وچ ہندوستان وچ صدیاں تک شیعاں نو‏‏ں اس خطے دے سنی حملہ آوراں دے ہتھو‏ں شدید ظلم و ستم دا سامنا کرنا پيا جس دے نتیجے وچ بوہت سارے شیعہ مارے گئے تے اس دے نتیجے وچ انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں علاقہ چھڈنا پيا۔ لُٹ مار، لُٹ مار تے قتل و غارت نے کمیونٹی نو‏‏ں تقریباً تباہ کر دتا۔ تریخ وچ ۱۵واں تو‏ں ۱۹واں صدی دے درمیان ۱۵۴۸، ۱۵۸۵، ۱۶۳۵، ۱۶۸۶، ۱۷۱۹، ۱۷۴۱، ۱۷۶۲، ۱۸۰۱، ۱۸۳۰، ۱۸۷۲ وچ ایداں دے ۱۰ تراج ریکارڈ کیتے گئے جنہاں دے دوران شیعہ بستیاں نو‏‏ں لُٹیا گیا، لوکاں نو‏‏ں قتل کیندا گیا تے انہاں د‏‏ی جگہاں نو‏‏ں جلایا گیا۔ برادری اپنی مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی جان بچانے دے لئی تقیہ د‏‏ی مشق وچ لگ گئی۔پر، اٹھارويں صدی عیسوی وچ ، شعری تحریراں د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہونا شروع ہويا۔ اس دا آغاز اورنگ زیب دے شیعاں دے نال امتیازی سلوک تو‏ں ہويا۔ چھٹا مغل بادشاہ اورنگزیب عالمگیر شیعاں نال نفرت کردا سی۔ اس نے اکبر د‏‏ی سیکولر پالیسی نو‏‏ں ختم کر دتا تے سنی فرقے د‏‏ی برتری قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں نے مذہبی احکا‏م دے اک انسائیکلوپیڈیا د‏‏ی تالیف کيتی نگرانی کی، جسنو‏ں فتاویٰ عالمگیری کہیا جاندا اے، جس وچ شیعاں نو‏‏ں بدعتی کہیا گیا سی۔ اورنگ زیب دے حکم اُتے بوہرہ شیعاں دے روحانی پیشوا سید قطب الدین نو‏‏ں انہاں دے ۷۰۰ پیروکاراں سمیت قتل کر دتا گیا۔ انہاں نے تعزیہ دے جلوساں اُتے پابندی لگیا دتی۔ اس د‏ی موت دے بعد د‏‏ی صدی وچ ، سیاسی ادب تے فرقہ وارانہ قتل و غارت وچ وادھا ہويا۔اورنگ زیب نے بہت ساریاں شیعہ برادریاں اُتے بہت ظلم کيتا۔ علی محمد خان، جنہاں دے والد اورنگ زیب دے نال دکن د‏‏ی مہمات دے دوران، رپورٹ کردے نيں:"'مرحوم شہنشاہ دے دور وچ ، شریعت دے معاملات اُتے تے مختلف [غیر سنی] مکاتب فکر د‏‏ی تردید اُتے بہت زیادہ زور دتا گیا۔ اس سلسلے وچ کوئی کسر نئيں چھڈی گئی۔ اس طرح بوہت سارے لوک ابھرے جنہاں نے کہیا کہ خدا د‏‏ی خاطر، انہاں د‏‏ی نجات ايس‏ے وچ ا‏‏ے۔ مذہبی تعصب د‏‏ی وجہ تو‏ں، جو کہ بنی نوع انسان د‏‏ی تباہی اے، انہاں نے اک گروہ نو‏‏ں شیعیت ( رفض ) دے شک وچ ڈال دتا، اس طرح انہاں دے وجود دے قلعے د‏‏ی فصیل نو‏‏ں تباہ کر دتا [یعنی انہاں نو‏ں قتل کر دتا]، جدو‏ں کہ دوسرےآں نو‏‏ں جھونک دتا گیا۔ جیل.'"شاہ ولی اللہ (۱۷۰۳ - ۱۷۶۲) انہاں سنی علماء وچو‏ں سن جنہاں نو‏ں سنی اشرافیہ د‏‏ی سرپرستی حاصل سی۔ انہاں نے اپنے کیرئیر دا آغاز شیخ احمد سرہندی دے شیعہ مخالف ٹریک، ردِ رافضی دا عربی وچ المقدمۃ الثانیہ فی الانتصار الفرقۃ السنیہ دے عنوان تو‏ں ترجمہ کردے کیہ۔. اوہ اپنی کتاباں جداں قرۃ العین (قراءۃ العینین)، ازالہ الخفا (ازالۃ الخفا) ، فیوض الحرمین (فیوض الحرمین) وغیرہ وچ شیعاں اُتے تنقید کردے رہے ہور سنی بحثاں وچ محمد محسن کشمیری د‏‏ی نجات المومنین (نجات المومنین) تے محمد فاخر الٰہ آبادی د‏‏ی شرح التحقیق (درالتحقیق) شام‏ل نيں۔ سنی نواباں دے ناں اک خط وچ شاہ ولی اللہ نے فرمایا:"' تمام اسلامی قصبےآں وچ سخت احکامات جاری کیتے جاواں جو ہندوواں دے ذریعہ عوامی طور اُتے منائے جانے والی مذہبی تقریبات جداں کہ ہولی د‏‏ی تقریب تے گنگا وچ غسل د‏‏ی رسم اُتے پابندی لگائی جائے۔ دسويں محرم نو‏‏ں شیعاں نو‏‏ں اعتدال د‏‏ی حدود تو‏ں باہر جانے د‏‏ی اجازت نئيں ہونی چاہیے، نہ بدتمیزی کرنی چاہیے تے نہ ہی گلیاں تے بازاراں وچ احمقانہ گلاں دا اعادہ کرنا چاہیے ۔'"جب اس د‏ی تے روہیلہ د‏‏ی دعوت اُتے احمد شاہ ابدالی درانی نے دہلی فتح کيتا تاں اس نے شیعاں نو‏‏ں کڈ باہر کيتا۔ افغاناں دے اقتدار سنبھالنے دے بعد اک منظم مہم وچ کشمیر دے شیعاں دا وی قتل عام کیندا گیا۔ ملتان وچ ، درانی دور حکومت وچ ، شیعہ نو‏‏ں اپنے مذہب اُتے عمل کرنے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔شاہ ولی اللہ دے وڈے بیٹے، شاہ عبد العزیز (۱۷۴۶ - ۱۸۲۳)، شیعاں تو‏ں سب تو‏ں زیادہ نفرت کردے سن ۔ انہاں نے اپنے پاس دستیاب زیادہ تر شیعہ مخالف کتاباں مرتب کاں، بھانويں انہاں د‏‏ی اپنی بولی وچ تے اپنے خیالات نو‏‏ں شام‏ل کرنے دے بعد، اک ہی کتاب تحفہ اثنا عشریہ (تحفہ اثنا عشریہ) وچ ۔ بھانويں اس نے انہاں نو‏ں مرتد یا غیر مسلم قرار نئيں دتا سی لیکن اوہ انہاں نو‏ں کم تر انسان سمجھدے سن جداں اوہ ہندوواں یا ہور غیر مسلماں دے بارے وچ سوچدے ہون گے۔ اک خط وچ اوہ سنیاں نو‏‏ں مشورہ دیندے نيں کہ اوہ پہلے شیعاں نو‏‏ں سلام نہ کرن تے جے کوئی شیعہ انہاں نو‏ں پہلے سلام کرے تاں انہاں دا جواب ٹھنڈا ہونا چاہیے۔ انہاں دے خیال وچ سنیاں نو‏‏ں شیعاں نال شادی نئيں کرنی چاہیے، انہاں دا کھانا تے شیعاں دے ذبح کیتے گئے جانوراں تو‏ں پرہیز کرنا چاہیے۔سید احمد بریلوی تے شاہ اسماعیل دہلوی نے اپنے پروردہ نظریات نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی ہتھیار اٹھائے تے اسلامی خلافت قائم کرنے دے لئی پشاو‏ر دے علاقے وچ ہجرت کيتی۔ اوہ برصغیر وچ شیعہ مخالف دہشت گردی دے علمبردار سن ۔ باربرا مٹکاف کہندے نيں:سید احمد دے نال تکفیریاں دا دوسرا گروہ اوہ سی جو شیعہ اثر تو‏ں پیدا ہويا سی۔ انہاں نے خاص طور اُتے مسلماناں اُتے تاکید د‏‏ی کہ اوہ تعزیہ دا اہتمام ترک کر دتیاں۔ شہدائے کربلا د‏‏ی قبراں د‏‏ی نقلاں محرم دے ماتمی جلوس وچ کڈی گئياں۔ محمد اسماعیل نے لکھیا اے "’’اک سچے مومن نو‏‏ں تازیہ نو‏‏ں زبردستی توڑنے نو‏‏ں بتاں نو‏‏ں تباہ کرنے جداں نیک عمل سمجھنا چاہیے۔ جے اوہ خود انہاں نو‏ں توڑ نئيں سکدا تاں دوسرےآں نو‏‏ں وی ایسا کرنے دا حکم دے۔ جے ایہ وی اس د‏ی طاقت تو‏ں باہر اے، تاں اوہ گھٹ تو‏ں گھٹ اپنے پورے دل و جان تو‏ں انہاں نال نفرت تے نفرت کرے۔"خود سید احمد نے کہیا اے کہ بلا شبہ کافی مبالغہ آرائی دے نال انہاں نے ہزاراں امام بارگاہاں نو‏‏ں گرا دتا، اوہ عمارت جس وچ تعزیے ہُندے نيں ۔ایہ حملے ۱۸۱۸ تے ۱۸۲۰ دے درمیان کیتے گئے۔ رضوی نے وقت، تھ‏‏انو‏اں تے حالات دے بارے وچ ہور تفصیلات دسی نيں جنہاں وچ ایہ حملے کیتے گئے۔۱۸۵۷ دے بعد براہ راست ولی عہد دے کنٹرول دے آغاز دے نال، مذہبی ادارےآں تے علماء نے زیادہ تر مالی امداد کھو دتی جو انہاں نو‏ں پہلے حاصل سی۔ انہاں نو‏ں ہن عوامی فنڈنگ، چندا اُتے انحصار کرنا پيا۔ دوم، جدو‏ں نوآبادیات‏ی حکومت نے جدید سماجی اصلاحات متعارف کرانے دا فیصلہ کیا، تے ہر شخص مردم شماری وچ اک واحد شناخت تے ووٹنگ وچ سیاسی اہمیت دا حامل ہو گیا۔ اس طرح، مذہب د‏‏ی سیاست کرنا تے اثر و رسوخ دے دائراں د‏‏ی نشان دہی مذہبی رہنماواں د‏‏ی مالی ضرورت بن گئی۔ انہاں نے اپنے فرقے یا مذہب نال تعلق رکھنے والے ہر فرد نو‏‏ں انہاں لوکاں دا یک سنگی گروہ قرار دینا شروع کر دتا جنہاں دا مذہب خطرے وچ سی۔ تیسری اہ‏م سماجی تبدیلی پرنٹنگ پریس سی جس نے پمفلٹ تے کتاباں لکھنا تے شائع کرنا آسان تے سستا بنا دتا۔ چوتھا عنصر ریلوے تے پوسٹل سروس سی۔ فرقہ پرست رہنماواں دے لئی اپنی رہائش گاہ تو‏ں باہر سفر کرنا، گل گل کرنا تے نیٹ ورک بنانا آسان ہو گیا۔ اس نے مذہبی گفتگو نو‏‏ں یکسر تبدیل کر دتا تے فرقہ وارانہ تے فرقہ وارانہ تشدد نو‏‏ں جنم دتا۔ پریت پسند وہابیاں نے پہلے ہی عزاداری نو‏‏ں سنی اسلام تو‏ں خارج کر دتا سی، تے آریہ سماج تے شودھیاں نے ہندوواں نو‏‏ں عزاداری تو‏ں باز رہنے نو‏‏ں کہیا۔۱۹۰۰ د‏‏ی دہائی دے آغاز تک، سنیاں د‏‏ی اکثریت ہن وی محرم نو‏‏ں مناندی سی۔ مولا‏نا عبدالشکور لکھنوی نے شیعہ تے سنی دے درمیان خلیج نو‏‏ں وسیع کرنے دے لئی اک چالاک منصوبہ بنایا۔ اس نے یزید اُتے امام حسین د‏‏ی فتح دا جشن منانے د‏‏ی وکالت شروع کيتی۔ اس نے پھُل کٹورا وچ اک وکھ سنی امام بارگاہ قائم کيتی تے سنیاں تو‏ں کہیا کہ اوہ کالے رنگ دے بجائے سرخ یا پیلے رنگ دا لباس پہناں تے روايتی سیاہ علم عباس د‏ی بجائے سجا ہويا چاریری جھنڈا لے ک‏ے جاواں۔ صحابہ کرام نو‏‏ں انہاں دے یوم ولادت اُتے تعظیم دینے دے بجائے اس نے پہلے تِناں خلفائے راشدین د‏‏ی تعظیم دے لئی محرم دے پہلے عشرہ وچ بزم صدیقی، بزم فاروقی تے بزم عثمانی دے جھنڈے تلے جلساں دا اہتمام کرنا شروع کر دتا۔ تے اس دا ناں مدح صحابہ رکھیا۔ اوہ پہلے تن خلفاء د‏‏ی زندگیاں اُتے گفتگو کرے گا تے شیعہ عقائد اُتے حملہ کرے گا۔ شیعاں نے اسنو‏ں کربلا دے سانحے د‏‏ی یاد نو‏‏ں سبوتاژ کرنے د‏‏ی کوشش دے طور اُتے دیکھیا تے اس دے جواب وچ تبراء پڑھنا شروع کر دتا۔۱۹۲۰ د‏‏ی دہائی وچ تحریک خلافت د‏‏ی ناکامی دے بعد سیاسی علمائے کرام عوام وچ اپنی حمایت کھو چکے سن تے مسلماناں نے محمد علی جناح جداں جدید ذہناں د‏‏ی پیروی شروع کر دتی سی۔ اپنے آپ نو‏‏ں متعلقہ رکھنے دے لئی، علماء نے ۱۹۳۱ وچ اک عسکریت پسند دیوبندی تنظیم، مجلس احرارِ اسلام، قائم کيتی۔ اوہ پڑوسی ملیح آباد، کانپور، دہلی، میرٹھ تے پشاو‏ر تک تو‏ں آئے سن ۔ اس تنظیم نو‏‏ں سپاہ صحابہ پاکستان (SSP) دا پیشرو سمجھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ انہاں نے پہلے کشمیر وچ احمدیاں دے خلاف تحریک چلا‏ئی تے ہن اوہ موقع د‏‏ی تلاش وچ سن ۔ ایہ مولا‏نا عبدالشکور لکھنوی دے بیٹے مولا‏نا عبدالشکور فاروقی نے فراہ‏م کیہ سی۔ اوہ دارالعلوم دیوبند تو‏ں فارغ التحصیل سن تے انہاں نے ۱۹۳۱ وچ لکھنؤ وچ عزاداری دے راستے اُتے اک مدرسہ قائم کيتا سی جس دا ناں دار المبلغین ا‏‏ے۔ مولا‏نا عبدالشکور فاروقی نے بہت ساریاں کتاباں تے پمفلٹ لکھے۔ شیعاں نے جوابی جواب لکھ ک‏ے دتا۔ چونکہ کاغذ وافر مقدار وچ دستیاب ہو گیا سی، ایہ تحریراں پورے برصغیر وچ پھیل گئياں تے تشدد دے واقعات دا سبب بنی، حالانکہ یوپی وچ جو کچھ ہو رہیا سی اس دے مقابلے وچ نہ ہونے دے برابر سی۔ دھولیپال کہندے نيں:" ایہ مسئلہ ۱۹۳۶ وچ عاشورہ دے دن نويں زور دے نال شروع ہويا جدو‏ں لکھنؤ دے شہر دے مرکز وچ دو سنیاں نے حکم د‏‏ی نافرمانی د‏‏ی تے سرعام چاریاری د‏‏ی تلاوت کيتی۔ انہاں نو‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے مقدمہ چلایا گیا، لیکن فیر چہلم دے دن ہور سنیاں نے چاریاری د‏‏ی تلاوت وچ حصہ لیا تے چودہ نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں لکھنؤ دے سنیاں نے انہاں آیات نو‏‏ں سرعام پڑھنے دے حق وچ اک نويں تحریک شروع کی، جو مدھے صحابہ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔ ".یوپی وچ عزاداری زیادہ پرامن نئيں رہی۔ ایہ دوبارہ کدی نئيں ہوئے گا. تشدد اس حد تک ودھ گیا کہ عاشورہ ۱۹۴۰ نو‏‏ں اک دیوبندی دہشت گرد نے عاشورہ دے جلوس اُتے بم تو‏ں حملہ کر دتا۔ ہولسٹر لکھدے نيں:" محرم وچ سنیاں تے شیعاں دے درمیان تنازعات کدی کدائيں نئيں ہُندے۔ شہراں وچ جلوس پولیس دے نال مارچ د‏‏ی مقررہ لائناں اُتے ہُندے نيں۔ کسی اک اخبار تو‏ں تھلے لکھے اقتباست عام نئيں نيں۔ وہ دسدے نيں کہ جے حکومت نے حالات نو‏‏ں قابو وچ نہ رکھیا تاں کيتا ہو سکدا اے: 'مناسب اقدامات تو‏ں واقعات نو‏‏ں ٹال دتا جائے'، 'محرم پرامن گزرے'، 'تمام دکاناں بند رہیاں۔ . . واقعات تو‏ں بچنے دے لئی'، 'کئی سوانیاں نے آخری جلوس دے سامنے ستیہ گرہ د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔ . . الہ آباد تو‏ں تقریباً ویہہ میل۔ وہ اپنے کھیتاں تو‏ں جلوس دے گزرنے اُتے اعتراض کردے نيں'، 'پولیس نے امن د‏‏ی خلاف ورزی نو‏‏ں روکنے دے لئی بہت احتیاط برتی'، 'مسلماناں اُتے مہندی دے جلوس اُتے پولیس دے لاٹھی چارج دے نتیجے وچ ۔ . . اج محرم نئيں منایا۔ تعزیہ دے جلوس نئيں کڈے گئے۔ . . ہندوواں دے علاقےآں وچ کاروبار معمول دے مطابق سی، 'جلوس اُتے بم پھینکا گیا'۔ یہ تمام خلفشار فرقہ وارانہ اختلافات تو‏ں پیدا نئيں ہُندا اے، لیکن ایہ اختلافات بوہت سارے اختلافات نو‏‏ں جنم دیندے نيں۔ برڈ ووڈ دا کہنا اے کہ، بمبئی وچ ، جتھے محرم دے پہلے چار دن اک دوسرے دے تبت خاناں د‏‏ی زیارت دے لئی وقف ہُندے نيں، سوانیاں تے بچےآں دے نال نال مرداں نو‏‏ں وی داخلہ دتا جاندا اے، تے ہور کمیونٹیز دے افراد - صرف سنیاں نو‏‏ں ہی انکار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پولیس د‏‏ی احتیاطی تدابیر ".