cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حمیدا پہلوان
شروعاتی جیون
حمیدا پہلوان دا جم بریٹیش راج دوران ۱۹۰۷ وچ ہویا سی۔ اسنے چھ سال دی عمر وچ رادھنپور وچ سکھلائی لینی شروع کیتی اتے ۱۹۳۰ وچ رستم ہند دا خطاب حاصل کیتا۔ اوہ رادھنپور دے نواب جلالدین دے اکّ درباری پہلوان رہا اتے اسلم پہلوان نوں سکھلائی وی دتی۔ ونڈ توں بعد، اوہ لاہور، پاکستان چلا گیا اتے ۱۹۸۴ وچ اپنی موت تک اتھے رہا
جنگِ آزادی وچ مسلماناں دا کردار
میسور (کرناٹک) وچ حیدر علی تے اس دے اُولوالعزم
شاہ ولی اللہ محدث دہلوی دے خانوادے نے انگریزاں دے خلاف جہاد چھیڑ دتا ۔ شاہ عبدالعزیز محدث دہلوی نے 1803 وچ انگریزاں دے خلاف جہاد دا فتویٰ دے دتا ۔تحریکِ شہیدین د‏‏ی قیادت کردے ہوئے سید احمد شہید تے شاہ اسماعیل شہید نے بالا کوٹ وچ اپنے کئی ساتھیاں دے نال لڑدے ہوئے جام شہادت نوش کيتا ۔
اللہ دیا خان
حوالے
گٹھ:1855 دے جم گٹھ:1946 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دے مرد گلوکار گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:ویہويں صدی دے مرد گلوکار گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:جے پور گھرانہ گٹھ:راجسھتان دے گلوکار گٹھ:ضلع علی گڑھ دیاں شخصیتاں گٹھ:موسیقی دے گھرانے گٹھ:ہندوستانی کلاسیکی مرد گلوکار گٹھ:ہندوستانی گلوکار
حمیدا پہلوان
موت
۱۲ اپریل، ۱۹۸۴ نوں لاہور، پاکستان وچ اسدی موت ہو گئی۔ حمیدا پہلوان پاکستان دے بھولو بھراواں دا ماما سی۔ اوہ بھولو پہلوان اتے اسلم پہلوان دا ٹرینر سی۔
جنگِ آزادی وچ مسلماناں دا کردار
میسور (کرناٹک) وچ حیدر علی تے اس دے اُولوالعزم
1857 وچ شاملی دے محاذ اُتے حاجی امداد اللہ مہاجر مکی، مولا‏نا قاسم نانوتوی،مولا‏نا رشید احمد گنگوھی ،حافظ ضامن شہید وغیرہ عظیم المرتبت شخصیتاں نے انگریزاں تو‏ں جہاد کيتا، اس محاذ اُتے کئی علماء شہید ہوئے گئے تے کئی علماء نو‏‏ں انگریزاں نے کالا پانی د‏‏ی سزا سنائی۔
حمیدا پہلوان
حوالے
گٹھ:موت ۱۹۸۴گٹھ:موت 1984 گٹھ:جم 1907 گٹھ:جم ۱۹۰۷ گٹھ:گجرات دے لوک
جنگِ آزادی وچ مسلماناں دا کردار
میسور (کرناٹک) وچ حیدر علی تے اس دے اُولوالعزم
1857 د‏‏ی جنگِ آزادی وچ جنرل بخت خان، احمداللہ شاہ مدراسی، تے مولوی احمد اللہ شاہ فیض آبادی وغیرہ جیالاں نے سرگرم تے قائدانہ رول ادا کيتا ۔ مولوی احمد اللّٰہ شاہ فیض آبادی نو‏‏ں انگریزاں نے اپنا سب تو‏ں وڈا دشمن قرار دے ک‏ے اُنہاں دے سر پنجاہ ہزار روپیہ دا انعام رکھیا ۔
1857 د‏‏ی جنگِ آزادی وچ علمائے عظیم آباد (پٹنہ) جنہاں وچ مولا‏نا عبدالحئی عظیم آبادی ،مولا‏نا عبداللہ عظیم آبادی، وغیرہ ۔علمائے صادق پور(بہار) جنہاں وچ مولا‏نا فضل حق خیرآبادی،مولا‏نا جعفر تھانیسری، حاجی امداد اللہ مہاجر مکی وغیرہ، علمائے دیوبند، شاملی،اور فرنگی محلی، جنہاں وچ مولا‏نا قاسم نانوتوی تے مولا‏نا رشید احمد گنگوھی وغیرہ شامل نيں ، نے تے انہاں جداں ہور ہزاراں علماء نے حصہ لے ک‏ے وطنِ عزیز دے لئی اپنی جاناں تے مالاں دا نذرانہ پیش کيتا تے قیدو بند د‏‏ی صعوبتاں نو‏‏ں برداشت کيتا ۔
کاسا گواتزونی
کاسا گواتزونی (اطالوی: Casa Guazzoni) اطالیہ دا اک پلازو عمارت و مکان جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
جنگِ آزادی وچ مسلماناں دا کردار
میسور (کرناٹک) وچ حیدر علی تے اس دے اُولوالعزم
1919 وچ جمعیت علمائے ہند قائم کيتی گئی جس دا مقصد انگریزاں نو‏‏ں اس ملک تو‏ں بھگانا سی ۔ اس وچ شیخ الہند مولا‏نا محمود الحسن مدنی ،حسین احمد مدنی،عطاء اللہ شاہ بُخاری، ثناء اللہ امرتسری، مولا‏نا محمد علی جوہر، تے مولا‏نا آزاد ورگی عظیم المرتبت شخصیتاں شامل سن۔
1921 وچ مولا‏نا حسرت موہانی نے مکمل آزادی دا مطالبہ کيتا، ایہ اوہ پہلے شخص سن جنہاں نے مکمل آزادی دا مطالبہ کيتا ۔
کاسا گواتزونی
حوالے
گٹھ:میلان وچ آرٹ نووؤ طرز تعمیر گٹھ:میلان وچ محلات گٹھ:آرٹ نووؤ مکانات
جنگِ آزادی وچ مسلماناں دا کردار
میسور (کرناٹک) وچ حیدر علی تے اس دے اُولوالعزم
اس دے علاوہ بہادر شاہ ظفر، بیگم حضرت محل، امجدی بیگم ، بیگم عزیزن، مولا‏نا برکت اللہ بھوپالی ،مولا‏نا عبید اللہ سندھی،محمد میاں منصور انصاری،مولا‏نا رحمت اللہ صادق پوری، مولا‏نا مظہر الحق، سیف الدین کچلو،سید سلیمان ندوی،میاں نذیر حسین محدث دہلوی ،علی برادران، یوسف مہرالی،خان عبدالغفار خان، عظیم اللّٰہ خان، مولوی محمد باقر،بدرالدین طیب جی ، شعیب اللّٰہ خان، علامہ شبلی نعمانی، شاعر اسلام ڈاکٹر علامہ اقبال، وغیرہ ہزاراں ، لکھاں جیالاں نے 1857 د‏‏ی جنگِ آزادی وچ ، شاملی،بالا کوٹ دے محاذ اُتے ،1913 تو‏ں 1920 تک چلنے والی ریشمی رومال تحریک، 1920 د‏‏ی تحریکِ ترک موالات،1921 د‏‏ی خلافت تحریک، 1922 د‏‏ی موپلا بغاوت تے چوری چورا تحریک، 1930 د‏‏ی تحریکِ سول نافرمانی، 1942 د‏‏ی ہندوستان چھڈو تحریک،1946 وچ ممبئی وچ ہونے والے بحری بیڑے د‏‏ی بغاوت د‏‏ی حمایت وچ ہونے والے مظاہرے ، تے ایسی کئی تحریکاں وچ سرگرم تے قائدانہ رول ادا کيتا جس د‏‏ی پاداش وچ ہزاراں مسلما‏ن شہید کيتے گئے تے ہزاراں مسلماناں نے قید تے بند د‏‏ی صعوبتاں نو‏‏ں برداشت کيتا تے کالا پانی ورگی غیر انسانی سزاواں بگھتاں۔ مؤرخین دے مطابق جنگِ آزادی وچ عام مسلماناں دے علاوہ صرف شہید علماء د‏‏ی تعداد 30 ہزار تو‏ں 50 ہزار دے نیڑے اے ۔اِنّی وڈی تعداد وچ اپنی جاناں دا نذرانہ دے ک‏ے مسلماناں نے اس ملک نو‏‏ں آزاد کروایا ، لیکن افسوس جنگِ آزادی وچ مسلماناں د‏‏ی حصہ داری دا تفصیلاً تاں کيتا اجمالی تذکرہ وی نئيں کيتا جاندا ۔
گٹھ:بھارت دی تریخ
امین سیانی
امین سیانی بھارت دے اک مشہور سابقہ ریڈیو اناؤنسر نيں۔ جدو‏ں انہاں نے ریڈیو سیلون تو‏ں بناکا گیت مالا پروگرام پیش کيتا تاں اس نے انہاں نو‏ں پورے جنوبی ایشیا وچ شہرت تے مقبولیت حاصل ہوِئی۔ انہاں دے گفتگو دا اک خاص انداز سی خاص طور اُتے "بھائیو اور بہنو" نو‏‏ں بے حد سراہا گیا۔ انہاں دا ریڈیو سفر 1951ء وچ شروع ہويا سی۔
حوالے
گٹھ:1932 دے جم گٹھ:آل انڈیا ریڈیو دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی اسماعیلی گٹھ:بھارتی ریڈیو شخصیتاں
ظل ہما عثمان
ظل ہما عثمان  (پیدائش: 16 ستمبر 1971ء۔ 20 فروری 2007ء) اک پاکستانی سیاستدان تے سوانیاں دے حقوق دے لئی سرگرم کارکن سن ۔ انہاں نے پرویز مشرف د‏‏ی فوجی آمریت وچ وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ پنجاب وچ سماجی بہبود د‏‏ی صوبائی وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دینے دے دوران ، ہما نو‏‏ں 20 فروری 2007 نو‏‏ں صوبے دے شہر گوجرانوالہ وچ گولی مار دے ہلاک کردتا گیا۔ ایہ شہر اسلام آباد تو‏ں تقریبا 200 کلو میٹر جنوب مشرق وچ سی ، جتھے اوہ ریلی تو‏ں سیاسی خطاب کرنے گئی سن۔
دسیا جاندا اے کہ اس دے قاتل محمد سرور نے اسلامی ضابطہ اخلاق د‏‏ی پاسداری پہ عمل نا کرنے والی سوانیاں تے سیاسی معاملات وچ سوانیاں د‏‏ی شمولیت تو‏ں ناپسندیدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں قتل کيتا سی۔ اس قاتل نو‏‏ں اس تو‏ں پہلے چار طوائفاں دے قتل تے اس دے نال زیادتی دے الزام وچ جیل بھیج دتا گیا سی تے اک ٹیلی ویژن چینل نو‏‏ں دسیا سی ، "جے ميں دوبارہ رہیا ہویا تاں میں انہاں تمام سوانیاں نو‏‏ں مار دیاں گا ، جو صحیح راستے اُتے نئيں چلدیاں"۔ 20 مارچ 2007 نو‏‏ں سرور نو‏‏ں سزائے موت سنائی گئی۔ 27 جنوری ، 2012 نو‏‏ں سنٹرل جیل لاہور وچ اس دا ٹی بی دے باعث انتقال ہوگیا۔ گٹھ:1971 دے جم گٹھ:2007 دیاں موتاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی سوانیاں صوبائی وزرا گٹھ:پاکستان د‏‏ی سوانیاں وزرا گٹھ:پاکستان وچ آتشیں اسلحہ تو‏ں اموات گٹھ:پاکستان وچ مقتول افراد گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی سوانیاں گٹھ:پاکستانی سیاسی سوانیاں گٹھ:پاکستانی خواتین گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:مقتول پاکستانی سیاست دان گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
چلاس
چلاس پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان دے ضلع دیامیر دا اک شہر تے ضلع دیامیر دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:گلگت بلتستان گٹھ:گلگت بلتستان دے شہر
عالمی یوم ٹیلی وژن
عالمی یوم ٹیلی وژن ہر سال دنیا بھر وچ ۲۱ نومبر نو‏‏ں اقوام متحدہ دے زیرِ اہتمام ایہ دن منایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دن دا مقصد بین الاقوامی سطح اُتے ٹیلی وژن د‏‏ی اہمیت، بین الثقافتی و بین اللسانی فائدے تے عوام وچ اس دے استعمال دا شعور اجاگ‏ر کرنا اے۔ ایہ دن پہلے عالمی ٹیلی وژن فورم منعقدہ ۱۹۹۶ء د‏‏ی ياد وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:۱۹۹۶ء وچ تاسیس شدہ مکرر واقعات گٹھ:اقوام متحدہ ایام گٹھ:تریخ ٹیلی ویژن گٹھ:غیر سرکاری رسوم گٹھ:نومبر د‏‏ی تقریبات گٹھ:اقوام متحدہ دے نامکمل مضامین
نویں فوج(سلطنت عثمانیہ)
متبادل=yakub shevki pasha ottomon commander|thumb|نويں آرمی دے کماندار ، يعقوب شوقی پاشا سلطنت عثمانیہ دی نويں فوج ( تردی : Dokucuncu Ordu) عثمانی فوج د‏‏ی میدانی فوجاں وچو‏ں اک سی ۔ ایہ پہلی جنگ عظیم دے دوران تشکیل دتی گئی سی۔
نظام جنگ، جون 1918
جون 1918 وچ ، فوج د‏‏ی تشکیل اس طرح کيتی گئی تھی:
نظام جنگ ، ستمبر 1918
ستمبر 1918 وچ ، فوج د‏‏ی تشکیل اس طرح کيتی گئی تھی:
نويں فوج دا فوجی نظارت ، مئی 1919
اپریل 1919 وچ ، شوکت ترگت پاشا ، جواد پاشا تے چکماق مصطفیٰ فوزی پاشا نے قسطنطنیہ دے مقام اُتے اک خفیہ اجلاس کيت‏‏ا۔ انہاں نے "تین حلف" ( Üçler Misâkı ) دے ناں تو‏ں اک رپورٹ تیار کيتی تے وطن دے دفاع دے لئے آرمی انسپکٹریٹ(نظارت) قائم کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ اپریل دے آخر وچ ، چکماق مصطفیٰ فوزی پاشا نے ایہ رپورٹ وزیرجنگ شاکر پاشا نو‏‏ں پیش د‏‏ی ۔ 30 اپریل ، 1919 نو‏‏ں ، وزارت جنگ تے سلطان محمد ششم نے فوجی نظارت (انسپکٹریٹ) دے قیام دے فیصلے د‏‏ی توثیق د‏‏ی جسنو‏ں سپہ سالار اعلیٰ نے وی قبول ک‏ر ليا تے فیر پہلی فوج دا فوجی انسپکٹریٹ(نظارت) (قسطنطنیہ وچ واقع ، چکماق مصطفیٰ فوزی پاشا) ، یلدرم فوجی انسپکٹریٹ(نظارت) (کونیا ، مرسینلی جمال پاشا ، بعد وچ دوسری فوج دا نظارت) ، نويں فوج دا فوجی نظارت (جو ارض روم وچ سی ، مصطفیٰ کمال پاشا ، بعد وچ تیسری فوج دا نظارت) تشکیل دتے گئے۔ ہور برآں ، رومییلی فوجی دستےآں دا نظارت ( نورالدین پاشا ) دا قیام عمل وچ لیایا جائے گا تے اٹھواں دستہ وزارتِ جنگ دے ماتحت ہوئے گا۔ مئی 1919 وچ ، فوجی نظارت (انسپکٹریٹ) نو‏‏ں کچھ اس طرح تشکیل دتا گیا:
حوالے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ متعلقہ کم گٹھ:عثمانی فوج
مانسا
مانسا پنجاب دا اک شہر اے ۔ ایہ ضلع مانسا دا راجگڑھ وی اے ۔
گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر گٹھ:چڑھدا پنجاب
گھوڑے شاہ
گھوڑے شاہ ایہ دربار پنجاب، پاکستان دے لہور شہر گھوڑے شاہ دے علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ پیرسید بہاؤ الدین جُھلن شاہ دے مزار تو‏ں وی معروف ا‏‏ے۔
اصل ناں
اصل ناں بہاؤ الدین شاہ بخاری سہروردی جھولن شاہ بخاری المعروف گھوڑے شاہ اے گھوڑے شاہ دے دادا سید عثمان المعروف شاہ جھولہ بخاری وقت دے بہت وڈے ولی سن ۔ انہاں دا شجرہ نسب اٹھ سلسلےآں تو‏ں حضرت مخدوم سید جلال الدین بخاری تک پہنچدا ا‏‏ے۔
شاہ جھولا د‏‏ی وجہ
اوہناں دے دادا سہروردیا سلسلے نال تعلق رکھدے سن جو اچ تو‏ں ایتھ‏ے آئے سی اک بار اونٹھ اُتے سوار ہو ک‏ے لہور جاندے ہوئے اوہناں دا بازو مسلسل اونٹھ نو‏‏ں ہانکݨ دے باعث کچھ تھکن تے کمزوری دا شکار ہويا تاں انھاں نے ہتھ د‏‏ی طرف دیکھدے ہوئے کہیا، کيتا تینو‏ں جھولہ یعنی رعشہ ہو گیا اے، انہاں دے لباں تو‏ں نکلی گل چند لمحاں وچ حقیقت بنی تے رعشا موت تک باقی رہیا ۔ اوہناں دا مزار، شیخ حسینی تے پنج پِیر دے ناں تو‏ں معروف اے ۔ شاہی قلعے د‏‏ی تعمیر تو‏ں پہلاں ایہ علاقا لہور د‏‏ی آبادی وچ شام‏ل سی ۔ ایتھے شاہ جھولہ نو‏‏ں دفن کيتا گیا۔ ہن انہاں دا مزار شاہی قلعے دے تہہ خانے وچ اے ۔ ان د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے بیٹے سید شاہ محمد انہاں د‏‏ی مسند اُتے بیٹھ کر سماج نو‏‏ں خیر د‏‏ی جانب راغب کردے رہے دادا کيتی نسبت تو‏ں جھولن شاہ کہلاندے نيں ۔
گھوڑےآں نال محبت
گھوڑے شاہ د‏‏ی عمر دو تن برس د‏‏ی سی مٹی دے بنے گھوڑےآں نال کھیلنا بہت پسند سی ۔ ولایت د‏‏ی خبر عام ہوݨ دے بعد اپنی خواہشات د‏‏ی تکمیل تے درد دے مداوے د‏‏ی تمنا لے ک‏ے آنے والے حاجت مند مٹی دا بنا کھلونا گھوڑا عقیدتن آپ د‏‏ی خدمت وچ پیش کردے تے دعائے خیر د‏‏ی استدعا کردے۔اسی مناسبت تو‏ں لوک انھاں گھوڑے شاہ دے ناں تو‏ں پکارنے لگے جو امر ہُندا گیا۔جدو‏ں دور دور تک ایہ خبرپھیل گئی کہ گھوڑےآں نال کھیلݨ والے بچے د‏‏ی دعاواں قبول ہُندیاں نيں تے اسنو‏ں راز دیاں گلاں معلوم نيں تاں انہاں دے والد سید شاہ محمد نے شدید اظہار ناپسندیدگی کيتا مگر بچے نو‏‏ں قائل کرن تے روحانی اسرار ظاہر نہ کرن اُتے راضی کرنا مشکل سی ۔ اس لئی خدا تو‏ں دعا کيتی کہ ایہ بچہ اوہ راز ظاہر کرن لگیا اے جیہناں د‏‏ی اولیاء پردہ پوشی کردے آئے نيں ۔ ماں اسنو‏ں باز نئيں رکھ سکدا، اس د‏ی وجہ تو‏ں دین نو‏‏ں نقصان پہنچ سکدا اے، لوکاں دے اعتقادات نو‏‏ں ٹھیس لگ سکدی اے اسلئی اپنے اِس خاص بندے نو‏‏ں اپنے پاس واپس بلا لے۔ والد د‏‏ی دعا قبول ہوئی تے دس برس د‏‏ی عمر وچ ميں اس ولی دا انتقال ہويا جس د‏‏ی شہرت ہندوستان دے حاکم جلال الدین محمد اکبر دے دربار تک پہنچ چک‏ی سی۔ جس جگہ اوہناں دا دربار اے اوہ سڑک اج وی گھوڑے شاہ دے ناں تو‏ں موسوم اے تے لوک اج وی انہاں تو‏ں بے پناہ عقیدت رکھدے نيں ۔
وفات
آپ د‏‏ی وفات ربیع الاول 1003ھ 1624ء وچ ہوئی ۔
حوالے
گٹھ:پنجابی صوفیا گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں گٹھ:پاکستان وچ صوفی مزارات گٹھ:لہور
وحید الزماں کیرانوی
وحید الزماں کیرانوی (1349–1415 هـ /1930 – 1995 م) اک بھارتی اسلامی عالم دین، عربی زبان دے مایۂ ناز ادیب و مصنف تے دار العلوم دیوبند وچ عربی ادب دے استاذ سن ۔
آپ ہی نے عربی بولی و ادب د‏‏ی مشق و تمرین دے لئی دار العلوم دیوبند د‏‏ی محبوب عربی انجمن النادی الادبی د‏‏ی داغ بیل پائی سی۔
مڈھلا جیون تے تعلیم و تربیت
آپ 13 شوال 1348ھ مطابق 17 فروری 1930ء نو‏‏ں اتر پردیش دے ضلع مظفر نگر وچ واقع کیرانہ نامی قصبہ وچ پیدا ہوئے سن ۔ ابتدائی حفظ و ناظرہ، عربی و فارسی د‏‏ی تعلیم کیرانہ و جھنجھانہ وچ جاری رہی، فیر تعلیم دے لئی اتفاقاً حیدرآباد منتقلی ہو گئی، اوتھ‏ے آپ نے عربی زبان د‏‏ی مشق و تمرین اک عربی عالم علامہ مامون الدمشقی نال کيتی۔ فیر 1367ھ مطابق 1948ء وچ دار العلوم دیوبند وچ آپ دا داخلہ ہويا تے 1371ھ مطابق 1952ء وچ دورۂ حدیث تو‏ں فارغ ہوئے۔ آپ دے اساتذۂ حدیث وچ حسین احمد مدنی، محمد ابراہیم بلیاوی تے محمد اعزاز علی امروہوی دا ناں شامل ا‏‏ے۔
تالیفات
آپ د‏‏ی کچھ ناقابل فراموش لکھتاں مندرجۂ ذیل نيں:
حوالے
گٹھ:بھارتی مسلمان
لا سکالا
لا سکالا (اطالوی: Teatro alla Scala) میلان، اطالیہ وچ اک مشہور اوپرا ہاؤس ا‏‏ے۔
پنجاب دا گجر قبیلہ
گجر قبیلہ برصغیر دے وکھ-وکھ علاقےآں وچ وڈی گنتی وچ وسیا ہویا اے۔ایہہ مکھ طور تے پشو-پالک قبیلہ اے۔ایہناں وچوں کئی لوک پاکستان تے ہندوستان دے وکھ-وکھ حصیاں وچ مستقل جاں غیرمستقل طور تے وسّ چکے ہن اتے کئی لوک اجیہے وی ہن جو موسم اتے رتاں بدلن مطابق ہریاں بھریاں چراگاہاں دی بھال وچ ادھر-ادھر اپنا مال پشو لے کے گھمدے رہندے ہن۔
سر ڈیپانی ابٹسن ولوں1883 وچ کری گئی پنجاب دی جنگننا مطابق اس ویلے گجرات دی کل وسوں دا 13 1/2 فیصد حصہ سی
تریخی پچھوکڑ
ایہہ 6ویں صدی دے مدھ ایشیا دے لوکاں وچوں ہن۔جدوں ہندوستان تے وڈا حملہ ہویا تاں ایہہ لوک پہلا گوالیار دے قلعے وچ داخل ہوئے۔ قنوج دے راجے دے خلاف کرن تے ایہہ لوک وڈی گنتی وچ پنجاب تے راجپوتانے جا وسے۔اتری علاقیاں وچ ایہہ لوک کھتری لوکاں نال اکمک ہو گئے۔
840 ء دوران راجا بھوج دی اگوائی وچ گجر سامراج دا راجگڑھ کنوج سی۔ایہہ اپنیاں جڑھاں پورے شمالی بھارت وچ پھیلا چکیا سی۔گزر اپنے آپ نوں 'نند بنسی'، کئی سورج ونشی، کئی چندرونشی اکھواؤندے سن۔
سماجی تنظیم
گجرات دے اک پنڈ حسیناوالا دے گجراں نوں 'وڈے'ہون دا مان حاصل اے۔ایہہ لوک سنت فتح اللہ دے ٹبر وچوں ہن۔جناں نوں ملتان دے سنتاں نے اس خطے دے وچ وساؤن لئی نامزد کریا سی۔
کیہا جاندا اے کہ گجر قبیلے دے84 گوت ہن۔ایہہ پنجاب دے ہریک ضلعے وچ ملدے ہن۔لدھیانہ ضلعے دے مراسی ایہناں نوں 'چراسی گوت دا دیوا' کہہ کے بلاؤندے ہن۔
ہندوستان دی آزادی توں بعد ایہناں دے سماجی سبھیاچار وچ بہت تبدیلی آئی اے۔پنجاب دے وچ کئی ےآں ضلعوچ ایہناں دے اپنے پنڈ ہن۔
پنجاب دے گجراں دا تریخی پچھوکڑ
ایہناں بارے ایہہ دھارنا عامَ پرچلت اے کہ ایہہ راجستھانی مول دے ہن۔اک وار تن راجپوت راجے، اوہناں دے انگرکھیاک اتے کجھ گجر قبیلے دے لوک نیناں دیوی دے درشناں لئی آئے تاں اتھوں دے لوکاں نے مصیبت وچوں کڈھن لئی بینتی کیتی۔ایہناں نے مغلاں نوں ہرا دتا اتے تننّ بھراواں نے اس نوں آپس وچ ونڈ لیا اتے اتھوں دے پکے وسنیک بن گئے۔
گجر قبیلے دے لوکاں دا جیون
ایہہ لوک پشو پالک ہن۔اس کرکے ایہناں لوکاں نوں 'کرشن' ،'گوکل دے گوالیا' نام نال وی بلایا جاندا اے۔
ایہناں دے رنگ کنک وننے،نقش تکھے اتے سریر پھرتیلا ہندا اے۔ایہناں دا جیون کھلا ہندا اے۔
پہناوا اتے غذا
گجر قبیلے دے مرد لوک کھلا کرتا لونگی اتے سر تے صافا بننھ کے رکھدے ہن۔عورتاں ستھن جھگا،سر تے اوڑنی لپیٹیاں ہن۔اس قبیلے وچ اج وی پردے دا رواج پایا جاندا اے گجر قبیلے وچ حقہ پانی اج وی پرچلت اے۔ایہہ سشٹھاچار دا انگ اے۔مہمان دے آؤن تے ایہہ خاص روپ وچ پروسیا جاندا اے۔اس قبیلے دیاں عورتاں وچ وی تمباکو پین دی تنقید رہی اے ۔اج دے سمے وچ کافی کمی آئی اے۔ایہہ ہن خوشی دے موقعیاں تے ورتیا جاندا اے۔
جم دیاں رسماں
اس قبیلے دیاں جم متعلق بہت وکھریاں رسماں ہن۔ایہہ ایہناں دے قبیلائی سبھیاچار اتے پتا-پرکھی پرننراوانں نوں پیییش کردیاں ہن۔ ویاہی ہوئی لڑکی دا پہلا جنیپا اس دے پیکے گھر وچ ہندا اے۔اس خوشی دی خبر لئی دائی نووں بھیجیا جاندا اے۔
جم ویلے ماں اتے بچے نوں نگھی تھاں تے رکھیا جاندا اے۔بچے نوں جم ویلے کوسے پانی نال اشنان کروایا جاندا اے۔گھرے تیار کرے کپڑے پائے جاندے ہن۔
بائسن
باہرلے جوڑ
گٹھ:بائسن گٹھ:گانواں
پنجاب دا گجر قبیلہ
جم دیاں رسماں
ماں دی چھاتی دھون دی رسم کری جاندی اے۔،ہرے گھاہ دے دو چار تنکے سٹّ کے بچے نوں دودھ دین توں پہلاں ماں دی چھاتی صاف کری جاندی اے۔
اٹھویں جاں دسویں دن عورت نوں چوکے چڑایا جاندا اے۔اس وچ پاندھے دی ضرورت ہندی اے۔
اس توں کجھ دناں پچھوں پنجیری رلواؤن اتے تڑاگی بنواؤن دی رسم ہنندی اے۔دھام دی رسم وچ سارے قبیلے نوں بھوج دا سدا دتا جاندا اے۔جم توں دو تن سالانں پچھوں کسے دیوی ستھان تے منڈن دی رسم کری زانندی اے۔
ویاہ دیاں رسماں
اس قبیلے وچ ویاہ توں پہلاں کڑمائی کری جاندی اے۔اس وچ ویاہ دا رکا لے کے لڑکی والیاں دے گھر پہنچدا اے۔اس نوں ساہے چٹھی کیہا جاندا اے۔ویاہ تہہ ہون تے عورتاں گیت گاؤدیاں ہن۔مائیے دی رسم وچ اوہناں دے پروار اتے رشتے دار ہندے ہن۔
وٹنا لگاؤن توں پچھوں مہندی دی رسم ادا کری زاندی اے۔ ویاہ والے دن لاڑے دی بھابی سرمہ پاؤدی اے۔سہرا بنھن دی رسم بھینانں کردیا ہن۔ملنی دی رسم کڑماں وچ نہ ہو کے گوتاں دے لوکاں وچ ہندی اے۔
وداعی دی رسم وچ سہرے گھر ولوں بھیجیا گیا سوٹ پایا جاندا اے۔اس دے نال چاچے مامے دے بھرا جاندے ہن۔
موت دیاں رسماں
اس قبیلے وچ دکھ وچ لوکاں نوں حقہ پروسیا جاندا اے۔عورتاں اپنا دکھّ رو کے پیش کردیاں ہن۔جوان دی ماں اپنے گہنے اتار کے گتاں کھلھیاں چھڈّ دندیاں ہن۔مرتک دی چتا نوں اگنی بھیٹ کرن توں پہلاں اشنان کروایا جاندا اے۔
چکھا دے ادھی کو پانی جان تے کپال کریا کری جاندی اے۔داہ سنسکار توں پچھوں ہتھ منہ دھو کے سریر نوں پوتر کردے ہن۔موت توں تیجے دن پھلّ چگے جاندے ہن۔ مرتک دا بھوگ سولویں دن پایا جاندا اے۔
گجر قبیلے دی حال حالت
پنجاب دے گزر قبیلے تن شاخاں وچ ونڈے گئے ہن۔
1.پنجاب دے میدانی قبیلے
2.بیت دے قبیلے
3.پہاڑی قبیلے
1.پنجاب دے میدانی قبیلے
پنجاب دے میدانی قبیلے ،ایہہ قبیلے راجستھان توں معاشی،قدرتی، سیاسی،سمسیاواں کرکے پنجاب آ وسے۔ایہہ سکھ مسلم دھرم توں علاوہ پنڈت کولوں ساریاں ریتا رواج کرواؤندے ہن۔ ایہہ قبیلے دے لوک سارے دھرماں نوں برابری دندے ہن۔ایہہ ہر طبقہ وچ پوجا+پاٹھ کر لیندے ہن۔ایہناں دی سکھیا پدھر وچ مینار ہن اچی ہو گئی اے۔
2.بیت دے قبیلے
بیت دا علاقہ ضلع ہشیارپور دی تحصیل گڑشنکر وچ پیندا اے۔ایہہ اک اردھ-پہاڑی کھیتر اے جتھے گزر لوک وڈی گنتی وچ وسے ہوئے ہن۔اتھے گزراں دے نکے نکے پنڈاں دی سنگھنی وسوں ملدی اے۔کئی سال پہلاں ایہہ علاقہ پہاڑی کھیتر دیاں جڑھاں وچ واقع ہون کارن کافی پچھڑیا ہویا اے۔اجوکے ویلے علاقہ پوری سرگرمی نال باہرلی دنیا نال جڑیا ہویا اے۔ایہناں کول پانی دا پرانے سوما کھوہ مگر اجوکے دور وچ اس علاقے وچ ٹوٹیاں توں علاوہ کئی ہور زریعہ وی ترقی یافتہ ہو چکے ہن ۔گزر لوک کافی حد تک کھیتی باڑی لئی برسات تے انحصار کردا ہن۔ایہہ موسم مطابق ہی فسلا بیجدے ہن۔ بین القوامیت دے اس اتترقی یافتہ دور وچ وی ایہہ لوک صحتَ سہولتاں اتے سکھیا پکھوں کافی حد تک پچھڑے ہوئے ہن ۔ایہہ لوک اجے وی قبیلہ مانتاواں اتے پیؤ پرکھی پرمپراواں وچ جکڑے ہوئے ہن۔ایہہ لوک اجوکے دور وچ وی کسے وی گزر دی خوش حالی اتے امیری دا اندازہ اسدے پشو دھن اتے کھیتی باڑی توں لاؤندے ہن اتے تیک ایہناں لوکاں دی سکھیا اتے ہور دھندیاں متعلق کوئی کھچّ نہیں اے۔ایہناں لوکاں نے دانہ منڈیاں وچ پلیدار توں لے کے ٹھیکیداری تک اپنا یوگدان پایا اے۔
3.پہاڑی قبیلے
پہاڑی گزر قبیلہ پہاڑاں وچ وسدا اے۔ ایہہ غیرمستقل طور تے پہاڑاں وچ رہندے ہن۔ سردیاں دے موسم وچ پہاڑاں توں میداناں ول چلے جاندے ہن۔ایہہ مسلم دھرم نال متعلق ہندے ہن۔ ایہناں اتے آدھونکتا دا اثر نہیں ہندا ، ایہہ عامَ طور تے پچھڑے ہندے ہن۔۔ ایہہ قبیلے تعلیم وچ وی پچھڑے ہندے ہن۔ اس قبیلے دے لوک پسوں پالن دا کم کردے ہن۔ پشو پال کے ہی اپنی زندگی دا گزارا کردے ہن۔ایہناں دا مکھ کم ہی پشو پالنا اے۔
حوالے
گٹھ:قوم قبیلے
ریڈیو اسٹیشن
کھبے|220px نشرکاری (Radio broadcasting) ، تو‏ں مراد سامعین نو‏‏ں برنامہ جات پہنچانے والے اشارات د‏‏ی توزیع (distribution) ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:نشرکاری گٹھ:ریڈیو گٹھ:نشریات‏‏ی انجینئری گٹھ:بعید ابلاغیات گٹھ:چھوٹے پیغام خاناں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
پنجاب انفارمیشن ٹیکنالوجی بورڈ
پنجاب انفارمیشن ٹیکنالوجی بورڈ (Punjab Information Technology Board)، (مخفف: پی آئی ٹی بی ) پنجاب، پاکستان وچ 1999 وچ حکومت پنجاب نے محکمہ صنعت دے تحت اک خودمختار ادارے دے طور تے قائم کيتا سی، جو 2001 تو‏ں 2011 تک محکمہ انفارمیشن ٹیکنالوجی دے زیر انتظام کم کر رہیا سی۔ محکمے د‏‏ی کلیدی توجہ عالمی مواقع د‏‏ی نگرانی، آئی ٹی د‏‏ی ودھدی ہوئی لوڑ نو‏‏ں پورا کرنا، صوبہ پنجاب وچ آئی ٹی انڈسٹری د‏‏ی مسابقت ودھانے دے لئی پالیسی اقدامات، منصوبہ بندی تے اقدامات اُتے عمل درآمد کرنا سی۔ محکمہ انفارمیشن ٹیکنالوجی نو‏‏ں 2011 وچ تحلیل کر دتا گیا، تے PITB نو‏‏ں پلاننگ اینڈ ڈویلپمنٹ ڈیپارٹمنٹ پنجاب دے تحت منسلک کر دتا گیا۔
پی آئی ٹی بی پنجاب وچ اختراعی معیشت د‏‏ی نیہہ دے طور اُتے کم کردا اے جس دا مقصد شفافیت د‏‏ی حوصلہ افزائی والی گورننس تکنیکاں نو‏‏ں لاگو کرکے گورننس د‏‏ی تکنیک نو‏‏ں جدید بنانا ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ PITB صوبے دے شہریاں د‏‏ی ڈیجیٹل خواندگی نو‏‏ں بہتر بنانے اُتے توجہ مرکوز کردا ا‏‏ے۔ مذکورہ بالا کردار دے علاوہ، تنظیم موثر تے موثر تکنیکی خدمات فراہ‏م کرنے تے سرکاری ایجنسیاں تے قومی تے بین الاقوامی کاروباراں دے لئی آئی ٹی دے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی تعمیر دے لئی وقف ا‏‏ے۔
PITB نو‏‏ں پنجاب، پاکستان وچ تکنیکی جدت دا رہنما سمجھیا جاندا اے جس نے صوبے دے صحت، تعلیم، امن و امان، زراعت تے ٹرانسپورٹ دے شعبے نو‏‏ں ترقی دتی، نافذ کيتا تے کامیابی تو‏ں متاثر کيتا۔ ایہ تنظیم پاکستان وچ کاروباری سبھیاچار نو‏‏ں بحال کر رہ‏ی اے طلباء دے نال نال نجی تے سرکاری شعبے دے پیشہ ور افراد نو‏‏ں تربیت تے کاروباری انکیوبیشن د‏‏ی سہولت فراہ‏م ک‏ر ک‏ے (ساڈے بارے وچ : PITB، 2019)۔
بجٹ
{| class="wikitable"
ترقیا‏تی بجٹ
(PKR) (PKR) (PKR) (PKR) (PKR) (PKR)
ریڈیو سیلون
ریڈیو سیلون (ලංකා ගුවන් විදුලි සේවය، இலங்கை வானொலி) ایشیا دا سب تو‏ں قدیم ریڈیو اسٹیشن ا‏‏ے۔ یورپ وچ نشریات دے افتتاح دے صرف تن سال بعد 1923ء وچ نوآبادیات‏ی ٹیلیگراف ڈیپارٹمنٹ نے سیلون وچ تجربا‏تی بنیاد اُتے نشریات دا آغاز کيتا سی۔
تریخ
ریڈیو سیلون د‏‏ی تریخ 1925ء د‏‏ی اے، جدو‏ں اس دا پہلا پیش رو کولمبو ریڈیو 16 دسمبر 1925ء نو‏‏ں لانچ کيتا گیا۔ بی بی سی دے آغاز دے صرف 3 سال بعد شروع ہونے والا کولمبو ریڈیو ایشیا دا پہلا ریڈیو اسٹیشن تے دنیا دا دوسرا قدیم ترین ریڈیو اسٹیشن سی۔
ریڈیو سیلون د‏‏ی ہندی سروس وی سی جس دا آغاز 1950ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ہويا سی۔ اشتہارں تو‏ں کروڑاں روپے ہندوستان تو‏ں کمائے جاندے سن ۔ اس د‏ی نشریات وچ سب تو‏ں زیادہ مقبول فلمی گانے سن ۔ امین سیانی نے ریڈیو سیلون تو‏ں بناکا گیت مالا پروگرام پیش کيتا تاں اس نے انہاں نو‏ں پورے جنوبی ایشیا وچ شہرت تے مقبولیت حاصل ہوِئی۔
حوالے
گٹھ:1925ء وچ قائم ہونے والے ریڈیو اسٹیشن گٹھ:بین الاقوامی نشر کار گٹھ:سری لنکا وچ ریڈیو اسٹیشن گٹھ:سری لنکا
امراؤ طارق
امراؤ طارق (پیدائش: 24 مارچ، 1932ء - وفات:8 دسمبر، 2011ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے نامور ناول نگار تے افسانہ نگار تے نقاد سن ۔ انہاں نو‏ں انہاں دے افسانےآں دے مجموعے بدن دا طواف اُتے آدم جی ادبی انعام ملا۔
ادبی زندگی
گو کہ امراؤ طارق نے بچپن وچ ہی لکھنا شروع کر دتا سی مگر انہاں د‏‏ی پہلی کہانی برگ گل نامی رسالے وچ 1954ء وچ شائع ہوئی
لکھتاں
امرائو طارق د‏‏ی ہور لکھتاں تھلے لکھے نيں :
امراؤ طارق دے فن اُتے تحقیق
سندھ یونیورسٹی وچ ایم فل د‏‏ی اک طالبہ نے امراؤ طارق پہ تحقیق د‏‏ی تے اپنا مقالہ امراؤ طارق، فن و شخصیت دے عنوان تو‏ں 1997ء وچ شائع کيتا۔ ایہ کتاب امراؤ طارق دے ادبی سفر پہ سب تو‏ں مستند دستاویز اے
بہاءالدین زکریا یو نیورسٹی ملتان دے ایم۔ اے اردو دے طالب علم آصف بلوچ نے 1998 وچ امراؤ طارق اُتے تحقیقی مقالہ لکھیا۔ جس دا عنوان امراؤ طارق شخصیت اور فن ا‏‏ے۔
وفات
امراؤ طارق 8 دسمبر، 2011ء نو‏‏ں خون دے سرطان دے مرض وچ مبتلا ہوک‏ے کراچی وچ انتقال کر گئے۔ پس ماندگان وچ انہاں نے بیوی تے پنج بچے چھڈے نيں۔
حوالے
گٹھ:1932 دے جم گٹھ:2011 دیاں موتاں گٹھ:آدم جی ادبی اعزار دے وصول کنندگان گٹھ:اردو ادبی ناقد گٹھ:اردو ناول نگار گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:مہاجر شخصیتاں
اعزاز علی امروہوی
اعزاز علی امروہوی (نومبر 1882–1955) دار العلوم دیوبند دے مایہ ناز فاضل ، مفسر محدث فقیہ تے ادیب سن تے تمام ہی علوم وچ انھاں یکساں کمال حاصل سی ، صدر مفتی دے عہدے اُتے فائز ہویے ، قلم تو‏ں پھیلا فیضان اج تک جاری و فیض رساں اے ، نہایت متواضع شخصیت دے حامل ، خلوص و للہیت دے پیکر تے علم اُتے خود نو‏‏ں فدا کرنے د‏‏ی اپنی مثال آپ سن ۔
ولادت
30 ذی الحجہ 1299ھ نو‏‏ں ضلع بدایاں وچ ولادت ہوئی ۔
حصول علم
متوسطات د‏‏ی تعلیم دے بعد 1316ھ وچ دار العلموم دیوبند آیے ، 1321ھ وچ دار العلوم تو‏ں فراغت پائی ـ
تدریسی خدمات
فراغت دے بعد فورا ہی مدرسہ نعمانیہ پورینی ضلع بھاگلپور (بہار) بھیج دتا گیا ، جتھے 7 سال درس دتا ، اوتھ‏ے تو‏ں شاہجہان پور آک‏ے اک مسجد وچ مدرسہ افضل المدارس دے ناں تو‏ں اک مدرسہ قائم کيتا تے اوتھ‏ے حسبۃ للہ درس دینے لگے ، ایتھ‏ے تن سال نہایت کامیابی تو‏ں درس دتا ، 1330ھ وچ دار العلوم دیوبند وچ بحیثیت مدرس تقرر ہويا ،اور پہلے سال وچ عربی د‏‏ی ابتدائی کتاباں علم الصیغہ تے نور الایضاح وغیرہ پڑھانے نو‏‏ں دتیاں گئیاں ۔
دار العلوم دا اعتماد تے سند
حسن کار کردگی دا ایہ عالم سی کہ اس وقت د‏‏ی روداد وچ اعزاز علی امروہوی د‏‏ی نسبت لکھیا اے :
ریاست حیدرآباد وچ نیابت افتاء
1340ھ وچ جدو‏ں محمد احمد مہتمم دار العلوم دیوبند دا ریاست حیدرآباد لے مفتی اعظم دے عہدے اُتے انتکاب عمل وچ آیا ، تاں اپنی ضعیف العمری د‏‏ی وجہ تو‏ں محمد اعزاز علی امروہوی نو‏‏ں اپنی معیت وچ لے گئے ، اوتھ‏ے اک سال قیام کيتا ، محمد احمد دے نال دیوبند واپس آگئے ، عزیز الرحمن عثمانی دے بعد انہاں نو‏‏ں صدر مفتی دار العلوم دے عہدے اُتے فائز کيتا گیا ، اس دے بعد آخر عمر تک دار العلوم دیوبند وچ ہی قیام رہیا ۔
جیا تیاگاراجن
جیا تیاگاراجن (1956 وچ کوئمبٹور، تاملناڈو، بھارت وچ پیدا ہوئی) اک روائتی بھارتی کلاکار اے جو اپنیاں تنجور پینٹنگاں لئی مشہور اے۔  جیا دا جم مدراس راج وچ ہویا سی جتھے اسنے ایہناں پینٹنگاں دی شروعات کیتی۔
اعزاز علی امروہوی
علمی ذوق و امتیازات
فقہ و ادب انہاں دا خاص فن سی ، جدو‏ں ابتدا دار العلوم آیے تاں علم الصیغہ تے نور الایضاح سپرد ہوئیاں ، مگر دروس نے ایسی مقبولیت پائی کہ دار العلوم دے حلقہ وچ شیخ الادب و الفقہ دے لقب تو‏ں مشہور ہو گئے ، عمر دے آخری دور وچ کئی سال ترمذی شریف جلد ثانی تے تفسیر د‏‏ی بلند پایہ کتاب وی پڑھاواں ، حسین احمد مدنی د‏‏ی عدم موجودگی وچ متعدد مرتبہ بخاری شریف دے پڑھانے دا وی موقع انہاں نو‏‏ں ملیا ، غرض کہ علم تفسیر ، حدیث ، فقہ تے ادب وغیرہ ہر فن د‏‏یاں کتاباں اُتے انہاں نو‏‏ں عبور حاصل سی ، تعلیم دے نال طلبہ د‏‏ی تربیت تے نگرانی انہاں دا خاص ذوق سی ، جس تو‏ں طلبہ نو‏‏ں بے انتہا فائدہ پہنچیا تے اج تک شاگرد انہاں نو‏‏ں یاد کردے نيں ، حفظ و نظام اوقات ضرب المثل سی ،اوقات درس د‏‏ی پابندی وچ اپنی نظیر خود سن ، گھنٹہ شروع ہُندے نيں درسگاہ وچ داخل ہوجاندے تے اک دو منٹ پہلے ہی فارغ کردیندے ، حتی کہ بعض استاداں دارا لعلوم دیوبند نے درس حدیث وچ اوقات د‏‏ی پابندی دا سبق شیخ الادب تو‏ں ہی لیا ۔ بے نفسی تے تواضع وچ ید طولیٰ رکھدے سن ، وڈی تو‏ں وڈی کتاباں دے درس دے نال چھوٹی تو‏ں چھوٹی کتاب پڑھانے وچ کدی عار نہ ہُندا سی ، ترمذی و بخاری دا درس وی دے رہے نيں تے بچےآں نو‏‏ں [[میزان الصرف علم الصیغہ تے نور الایضاح وغیرہ وی پڑھیا رہے نيں ، آپ دے نزدیک تو‏ں تو‏ں زیادہ محبوب طالب علم اوہ ہُندا سی جو یکسوئی دے نال پڑھنے لکھنے وچ لگیا رہے تے سب تو‏ں زیادہ مبغوض اوہ ہُندا سی جو غیر تعلیمی مشاغل وچ لگ کر پڑھنے وچ تساہل کرے ۔
جیا تیاگاراجن
سکھیا
1976 وچ اس نے آرٹس وچ اتہاس دی اس نے بیچلر اتے آرٹس وچ بھارتی فلاسفی وچ 1978 وچ اسنے ماسٹر ڈگری حاصل کرن دے بعد، جیا نے فائین آرٹس وچ اک ڈپلوما حاصل کیتا۔ جیا نے کلاکشیتر شری کے سرینواسولو، ڈیپارٹمنٹ دے مکھی دی اگوائی ہیٹھ مدراس وچ فائین آرٹس دے سکول وچوں ڈپلوما کیتا سی۔
اعزاز علی امروہوی
تالیفات
جس طرح عربی نظم و نثر اُتے قدرت و کمال سی ، ايس‏ے طرح اردو نظم و نثر اُتے وی کمال حاصل سی ، عربی ادب وچ انھاں نے نفحۃ الیمن دے معیار دے مطابق نفحۃ العرب دے ناں تو‏ں اک کتاب مرتب کيتی سی ، جس وچ تاریخی حکایات ، وقصص تے اخلاقی مضامین درج کیتے گئے نيں ، ایہ کتاب عربی مدارس وچ کافی مقبول ہوئی ، دار العلوم تے دوسرے بوہت سارے مدارس وچ اج تک داخل نصاب اے ، اس دے علاوہ انھاں نے فقہ وچ نور الایضاح ، شرح نقایہ کنز الدقائق تے ادب وچ حماسہ تے دیوان متنبی اُتے مفید حواشی تحریر فرمایے نيں ، جو نہایت ہی وقیع و کار آمد نيں ، طلبہ و علما اس تو‏ںمستفید ہُندے نيں ، حبیب الرحمن دیوبندی دے عربی قصیدہ لامیۃ المعجزات دے اشعار د‏‏ی اردو وچ سلیس شرح فرمائی اے ۔
حسن انتظام
انتظامی امور وچ وی اہلیت مسلم سی ، وقتا فوقتا ادارہ اہتمام وچ وی انہاں د‏‏ی انتظامی صلاحتیاں تو‏ں استفادہ کیاجاندا سی ، غرض اک بے نظیر استاد تے متبحر عالم دین تے اک جامع شخصیت سن ۔ دار العلوم وچ خدمت دا دورانیہ دار العلوم وچ انہاں د‏‏ی علمی خدمات دا 44 برس ممتد رہیا ۔
جیا تیاگاراجن
نمائشاں
thumb| ایشیا پہل قدمی، نیو یارک، اپریل 2009 دی شروعات ویلے جیا تیاگاراجن (اتی سجے) کونسل جنرل سری پربھو دیال اتے سفیر فلپ ٹالبوٹ نال۔ اس دی پہلی نمائش 1980 وچ کلاکشیتر سکول وچ پردرشت کیتی گئی سی اتے 1981 وچ اک نمائش ہور پردرشت کیتی گئی سی۔ اسنے 1982 وچ میکس ملر بھون اتے مئی 1992 اتے اگست 1993 وچ نویں دلی وچ تروینی آرٹ گیلری وچ کامیاب سولو وچ نمائش لگائی۔ اس نوں 1986 وچ للت کلا اکیڈمی، نویں دلی ولوں منعقد کلا-میلے وچ حصہ لین لئی کیہا گیا سی۔
اعزاز علی امروہوی
صدارت افتاء
پہلی مرتبہ 1347ھ مطابق 1929ء تو‏ں 1348ھ مطابق 1930ء تک تے دوسری مرتبہ 1364ھ مطابق 1945ھ تو‏ں 1366ھ مطابق 1947ء تک دو مرتبہ افتا د‏‏ی مسند صدارت اُتے رونق افروز رہے ۔
جیا تیاگاراجن
نمائشاں
جیا دیاں پینٹنگز دی چون آل انڈیا فائین آرٹس اینڈ کراپھٹس سوسائٹی ولوں 1989 اتے 2000 وچ منعقد روائتی کلا نمائش لئی کیتی گئی سی۔ اس دیاں رچناواں عوامی اتے جون 1992 اتے اکتوبر 1993 وچ پومپہار، تاملناڈو اینپورئم، نویں دلی ولوں منعقد نمائشاں لئی وی چنیاں گئیاں ہن۔
اعزاز علی امروہوی
صدارت وچ تعداد فتاویٰ
ان د‏‏ی عہد صدارت افتا دے دوران 24855 فتاویٰ لکھے گئے ۔
جیا تیاگاراجن
نمائشاں
جیا نے اپنے کم دی اک نمائش اکتوبر 1995 وچ بھارت وچ، ڈینس پالکا، ریونین اسلینڈ، کلا اتے سبھیاچار، لئی اندرا سرکار مارٹیس اپریل 1997 وچ اتے ایئینجی گرینڈلیئز بینک، دلی اکتوبر 1997,1998 وچ لگائی۔ 2002 وچ جیا نے اپنے کماں دی نمائش بھارتی دوتاواس، واشنگٹن ڈی سی وکھے لگائی۔ اسنے 2006 وچ جواہر کلا مرکز، جے پور وکھے اپنیاں پینٹنگاں دی نمائش وی لگائی سی۔
اعزاز علی امروہوی
وفات
مولا‏نا دا انتقال 1374ھ مطابق 1955ء وچ ہويا تے انھاں دارالعلوم دیوبند دے مزار قاسمی وچ سپرد خاک کيتا گیا۔ انظر شاہ کشمیری نے تذکرۃ الاعزاز دے ناں تو‏ں انہاں د‏‏ی سوانح حیات لکھی ا‏‏ے۔
جیا تیاگاراجن
نمائشاں
جیا نے ہال ہی وچ امریکہ وچ ایشیا پہلکدمیاں دی شروعات موقعے ایشیا پہل قدمی دے تعاون نال، نیو یارک دے کونسلیٹ جنرل آف انڈیا وکھے اپنے تنجور پینٹنگز دے کم دی نمائش وی لائی۔
اعزاز علی امروہوی
حوالے
گٹھ:1882 دے جم گٹھ:1955 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارت دے سنی علما گٹھ:تریخ پیدائش نامعلوم گٹھ:دار العلوم دیوبند دا تدریسی عملہ گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:قاسمی فضلا
جیا تیاگاراجن
نمائشاں
جیا دیاں رچناواں اج بھارت اتے عالمی دے ہور حصیاں وچ بہت سارے گھراں اتے کارپوریٹ دفتراں وچ مان والی جگہ دا آنند ماندیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی عورت چترکار گٹھ:جم 1956
کی برج (واشنگٹن، ڈی سی)
حوالے
گٹھ:1923ء وچ پایہ تکمیل پل گٹھ:آرلنگٹن کاؤنٹی، ورجینیا وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:آرلنگٹن کاؤنٹی، ورجینیا وچ آوا جائی گٹھ:دریائے پوٹومیک اُتے پل گٹھ:ریاستہائے متحدہ روٹ 29 گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ تاریخی امریک‏‏ی انجینئری ریکارڈ گٹھ:ورجینیا وچ 1923ء دیاں تاسیساں
عبد الحق اعظمی
شیخ ثانی عبد الحق اعظمی (ولادت: 1928ء - وفات: 30 دسمبر 2016ء) دار العلوم دیوبند دے سابق شیخ الحدیث سن ۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
رجب المرجب دوشنبہ دے دن 1928ء نو‏‏ں جگدیش پور ضلع اعظم گڑھ وچ پیدا ہوئے۔ عبد الحق اعظمی صاحب د‏‏ی ابتدائی تعلیم پنڈ دے مکت‏‏ب تے بیساں مکت‏‏ب وچ ہوئی۔ عربی درجات مدرسہ عربیہ بیت العلوم سرائے میر اعظم گڑھ وچ پڑھے، فیر دار العلوم مئو وچ داخل ہوک‏ے ہفتم عربی تک تعلیم مکمل کی، 1948ء وچ دار العلوم دیوبند دے دورۂ حدیث شریف وچ داخل ہوک‏ے حسین احمد مدنی، محمد ابراہیم بلیاوی تے شیخ الادب اعزاز علی وغیرہم تو‏ں خصوصی استفادہ کيتا۔
علوم وفنون تو‏ں فراغت دے بعد وکھ وکھ تھانواں اُتے تدریسی خدمات انجام دیندے رہ‏ے، خاص طور تو‏ں یوپی دے شہر بنارس وچ سولہ سال دا طویل عرصہ گزاریا۔ ضلع گریڈیہہ (جھارکھنڈ) تے دار العلوم مئو وغیرہ وچ وی چھوٹی وڈی کتاباں دا درس دینے دا موقع ملا۔
1982ء وچ دار العلوم دیوبند دے ارباب شوری د‏‏ی نظر انتخاب عبد الحق اعظمی اُتے پئی تے اوہ دار العلوم مئو تو‏ں دار العلوم دیوبند منتقل ہو گئے۔ انہاں نو‏‏ں حسین احمد مدنی دے انداز تدریس تو‏ں وافر حصہ ملیا سی۔ انہاں نے دار العلوم دیوبند وچ ٣٣ برس بخاری شریف دا درس دتا۔
نکاح تے اولاد
آپ دا پہلا نکاح اعظم گڑھ کے”بسیا“ گاوٴں وچ ہويا،جنہاں تو‏ں دو بیٹیاں تے بیٹے ”عبدالحکیم“ نيں۔ دوسرا نکاح ”ننداوٴں“ گاوٴں وچ ہويا،جس تو‏ں اک بیٹی نيں۔ دونے زوجہ دے انتقال دے بعد آپ دا نکاح بنارس وچ ہويا،ایہ حالے ماشاء اللہ بہ قید حیات نيں تے انہاں تو‏ں چھ فرزندان گرامی نيں:عبدالبر،عبدالتواب،عبدالمنعم،عبدالمتعال،عبدالمقتدراور احمد۔اول الذکر مولا‏نا عبدالبر صاحب دار العلوم دے فارغ التحصیل تے اعظم گڑھ دے اک مدرس‏ے وچ مدرس نيں، آپ دے کئی داماد وی علم وتحقیق دے میدان وچ نمایاں خدمات انجام دے رہے نيں۔اللہ پاک آپ د‏‏ی تمام نسبی وروحانی اولاد نو‏‏ں عمل صالح تے عزت وعافیت والی زندگی عطا کرن،اور آپ دے لئی سب نو‏‏ں صدقہ جاریہ بناواں۔
وفات
29 دسمبر 2016ء نو‏‏ں پیٹ وچ انفکشن د‏‏ی شکایت ہوئی تے دیوبند وچ واقع ڈی دے جین ہاسپٹل وچ داخل ہوئے، جتھے دوسرے روز یعنی 30 دسمبر 2016ء نو‏‏ں عشا تو‏ں ذرا پہلے دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انتقال ہويا۔ اس دے اگلے دن سنیچر 31 دسمبر 2016ء نو‏‏ں بعد نماز عصر نمازجنازہ ادا کيتی گئی تے قاسمی قبرستان وچ مدفون ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1928 دے جم گٹھ:2016 دیاں موتاں گٹھ:دار العلوم دیوبند دا تدریسی عملہ گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:ضلع اعظم گڑھ دیاں شخصیتاں گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:مسلما‏ن علما گٹھ:ہندوستان دے مسلما‏ن مذہبی رہنما
نور قطب عالم
نور قطب عالم (, নূর কুতুব আলম ) ۱۴ویں صدی دے بنگال دے اسلامی اسکالر سن ۔ سابقہ بنگالی راجگڑھ حضرت پانڈوا وچ مقیم، اوہ بنگال سلطنت دے اک سینئر عالم علاء الحق دے بیٹے تے جانشین سن ۔ اوہ راجہ گنیش دے خلاف بنگال د‏‏ی مسلم حکمرانی نو‏‏ں بچانے تے بنگالی ادب د‏‏ی دوبھاشی روایت نو‏‏ں اگے ودھانے وچ اپنی کوششاں دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے خاندان
نور قطب عالم حضرت پانڈوہ دے شہر وچ اک بنگالی مسلما‏ن گھرانے وچ پیدا ہوئے سن جو خالد بن الولید ، اک عرب کمانڈر تے اسلامی پیغمبر محمد دے ساتھی سن، جنہاں دا تعلق قریش دے قبیلہ بنو مخزوم تو‏ں سی۔ عالم دے کزن، چچا تے دادا سبھی سلطانی بنگال دے ملازم سن، انہاں دے بھائی اعظم خان دے نال، وزیر (وزیراعظم) دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے سن ۔ انہاں دے والد علاء الحق بنگال دے درباری عالم سن تے سکندر شاہ دے دور حکومت وچ اس دے خزانے د‏‏ی ذمہ داری انہاں نو‏ں سونپی گئی سی۔ انہاں دے دادا، شیخ اسد خالدی، لاہور تو‏ں بنگال ہجرت کر گئے تے سلطنت دے وزیر خزانہ دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ عالم غیاث الدین اعظم شاہ دے اسيں جماعت سن، راج نگر، بیر بھوم وچ قاضی حمید الدین ناگوری دے زیرِ تعلیم سن ۔
کیریئر
نور قطب عالم ہر طرح د‏‏ی دستی مزدوری کيتا کردے سن ۔ اوہ ذا‏تی طور اُتے اپنے والد تے خانقاہ وچ آنے والے فقیراں دے کپڑ‏ے دھو کر، پانی تے ایندھن لے ک‏ے، وضو دے لئی پانی نو‏‏ں مسلسل گرم رکھنے تے بیت الخلاء د‏‏ی صفائی کرکے انہاں د‏‏ی خدمت کردا سی۔ اپنے بچےآں دے علاوہ شیخ رفیق الدین ( شیخ زاہد دے والد) تے شیخ انور عالم حسام الدین مانک پوری تے شاہ کاکو دے استاد وی سن ۔
عالم نے اپنے آپ نو‏‏ں روحانیت وچ مصروف رہنے نو‏‏ں ترجیح دتی، جس دا ثبوت انہاں دے بھائی وزیر اعظم خان د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ملازمت کرنے د‏‏ی درخواست نو‏‏ں مسترد کرنے تو‏ں ا‏‏ے۔ آپ نے کئی بار حج ( مکہ د‏‏ی زیارت) کيتی۔
راجہ گنیش د‏‏ی بغاوت دے بعد بنگالی مسلماناں دے ظلم و ستم دے نال، نور قطب عالم نے جونپور دے سلطان ابراہیم شرقی نو‏‏ں بنگال نو‏‏ں آزاد کرنے دے لئی اک خط لکھیا۔ اس نے اپنے والد دے شاگرد اشرف جہانگیر سمنانی نو‏‏ں وی اک خط بھیجیا، جو جونپور وچ سن، شرقی تو‏ں وی درخواست کيتی۔ درخواست دا جواب دیندے ہوئے، ابراہیم شرقی بنگال د‏‏ی طرف ودھے، جس تو‏ں گنیش د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں خطرہ سی۔ گنیش نے عالم تو‏ں حملہ روکنے د‏‏ی درخواست کيتی، لیکن عالم د‏‏ی شرط ایہ سی کہ اوہ اسلام قبول کرے۔ پر، گنیش د‏‏ی بیوی نے اپنے شوہر نو‏‏ں مذہب تبدیل کرنے تو‏ں منع کيتا تے اس دے بجائے انہاں نے اپنے بیٹے جادو نو‏‏ں شیخ نو‏‏ں پیش کيتا۔ عالم د‏‏ی رہنمائی دے نال، جادو محمد ناں دے نال مسلما‏ن ہويا، تے جلال الدین محمد شاہ دے طور اُتے تخت اُتے بیٹھیا۔ اس دے بعد عالم نے شرقی تو‏ں بنگال واپس جانے د‏‏ی درخواست کيتی، حالانکہ اس نے انکار کر دتا، اس طرح بنگال-جون پور تصادم جاری رہیا۔
کم
نور قطب عالم نے ۱۲۱ تو‏ں ودھ کتاباں لکھایاں نيں، جو انہاں دے مرید حسام الدین مانک پوری نے مرتب کيتی نيں۔ انہاں د‏‏ی دو عظیم لکھتاں مغیث الفقرہ تے انیس الغرباء نيں ۔ سابق دا اک مخطوطہ خلیفہ باغ، بھاگلپور ، بہار د‏‏ی اک نجی لائبریری وچ محفوظ ا‏‏ے۔ اک ہور نامکمل نسخہ کلکتہ وچ ایشیاٹک سوسائٹی آف بنگال د‏‏ی لائبریری (مجموعہ نمبر ۴۶۶) وچ مؤخر الذکر کتاب (مجموعہ نمبر ۱۲۱۲ تے ۱۲۱۳) دے دو نسخےآں دے نال محفوظ ا‏‏ے۔
عالم نے مختلف اہ‏م شخصیتاں نو‏‏ں کئی خطوط وی لکھے۔ انہاں وچو‏ں تیرہ نو‏‏ں عبد الحق دہلوی نے مکتوبات نور قطب عالم (نور قطب عالم دیاں لکھتاں) دے عنوان تو‏ں مرتب کيتا سی تے دہلی دے نیشنل آرکائیوز آف انڈیا وچ محفوظ نيں۔
موت تے میراث
عام طور اُتے ایہ منیا جاندا اے کہ عالم د‏‏ی وفات ۸۱۸ ہجری ( ۱۴۱۵-۱۶ ) وچ ہوئی، اس تریخ د‏‏ی تریخ نور بنور شد (روشنی وچ چلی گئی) ا‏‏ے۔ ایہ اس دے مزار دے محافظاں دے قبضے وچ موجود کتاب دے نال نال ۱۷واں صدی د‏‏ی کتاب میرات الاسرار د‏‏ی تریخ تو‏ں وی واضح ہُندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی موت دے بعد گنیش نے بنگال اُتے کنٹرول حاصل کرنے د‏‏ی دوسری کوشش کيتی حالانکہ چند سال بعد گنیش د‏‏ی موت ہوگئی۔
انہاں نو‏ں شش ہزاری درگاہ وچ اپنے والد دے پاس دفن کيتا گیا، بنگال د‏‏ی وڈی درگاہاں وچو‏ں اک؛ حضرت پانڈوا وچ واقع اے تے بنگال دے دوسرے ہ‏م عصر علماء جداں جلال الدین تبریزی تو‏ں ملحق ا‏‏ے۔ بعد دے سلطان جداں علاء الدین حسین شاہ (r. 1494–1519) مزار اُتے سالانہ دورہ کيتا کردے سن تے شش ہزاری درگاہ تو‏ں منسلک خیرات گھر تے مدرسہ نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی کئی پنڈ دینے دے لئی مشہور نيں۔ اس دے علاوہ، انہاں د‏‏ی اولاد وچو‏ں اک نے انہاں دے اعزاز وچ قریبی قطب شاہی مسجد بنوائی۔ شہنشاہ جہانگیر دے دور وچ ، انہاں دے مزار دے محافظ انہاں د‏‏ی اولاد تے جانشین میاں شیخ مسعود سن، جنہاں نو‏ں شاہ مقام وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بہارستان غیبی دے مصنف مغل جنرل مرزا ناتھن نے سابق نو‏‏ں خراج عقیدت پیش کيتا تے مزار اُتے کئی دن رات گزارے۔
حوالے
گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:بنگالی مسلما‏ن گٹھ:بنی مخزوم گٹھ:پندرہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:۱۴۱۵ دیاں موتاں گٹھ:ضلع مالدا دیاں شخصیتاں گٹھ:چشتی شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی صوفی اولیا گٹھ:1415 دیاں موتاں
آب و ہوا دی تبدیلی دا بھارت تے اثر
بھارت دے موسم ڈیپارٹمنٹ ولوں بھارت  وچ بھرویں مینہہ پین اتے بھارت  دے کجھ حصیاں وچ ہڑ آؤن دی چتاونی دتی سی۔ بھارت  دے وکھ-وکھ حصیاں، سمیت پنجاب، وچ کجھ دناں توں مینہہ پے رہا اے۔ چنڈی گڑھ وچ گڑیماری وی ہوئی اے۔
زیادہ مینہہ کارن پہاڑاں توں لے کے میداناں تک بھارت دے کئی صوبیاں وچ ہڑ دے حالت پیدا ہو گئے ہن اتے اتھے جن-جیون بد توں بدتر ہو گیا اے۔ گجرات، آسام، اڑیسہ اتے مغربی بنگال دے کجھ حصیاں وچ تاں ندیاں خطرے دے نشان توں اپر وگ رہیاں ہن۔ بھارت  دے کئی حصیاں وچ ہائی الرٹ جاری کیتا گیا اے۔ بھارت  دے وزیر اعظم ولوں ہڑھاں کارن پیدا ہوئی حالت دے مدے نظر اچّ-ادھیکاریاں نال میٹنگ کیتی گئی اے۔
بھارت وچ کجھ تھاں ایہو جاے ہن، جتھے اک ہی علاقے وچ واری واری کدے سوکے دا ساہمنا کرنا پیندا اے اتے کدے بھاری مینہہ دا۔ سرکار ولوں ترقی دیاں یوجناواں لاگوُ کردیاں، انھے واہ جنگل کٹے گئے ہن، نویں درخت لگاؤن ول دھیان ہی نہیں دتا گیا۔ قدرت نال کھلواڑ کرن دے کارن بھارت  وچ منکھ-ماروکھ حالت پیدا ہو رہی اے۔ درختاں دی کٹّ-کٹائی نال مونسون متاثر ہو رہا اے، کھیتی پیداوار اتے اثر پینا تاں پھر لازمی سی۔ ندیاں نال دھرتی دے کٹاء وچ وی لگاتار وادھا ویکھن نوں وی مل رہا اے۔
پونپانی تبدیلی مطلب کلائیگوشت چینج کارن دنیا اجیاے موڑ تے آ کھڑی اے، جتھوں پچھے آؤنا جاں اس نوں سدھار سکنا ممکن ہی نہیں اے۔ اک کھوج مطابق انسان دے غیر-قدرتی کاریاں کارن دنیا تاں ہن اجیاے پڑھاء اتے پجّ جاوے گی جدوں پونپانی بدلاء کارن ہون والے خطرناک اتے تباہی کاری نتیجیاں نوں روک پاؤن ممکن ہی نہیں ہووےگا۔ اس کھوج مطابق کاربن گیساں دے نکاس نوں گھٹاؤن دا یتن نہیں ہو رہا۔ جیکر کاربن گیساں گھٹاؤن دا ودھ توں ودھ یتن کیتا وی جاویگا تاں وی 90 فیصدی اس گل دا امکان اے کہ اس صدی دے انت تک دھرتی دے تاپمان وچ دو ڈگری سیلسیس دا وادھا ہو جاویگا۔ اسدا نتیجہ ایہہ ہووےگا کہ دنیا دے الگ الگ حصیاں وچ سوکا پویگا، تاپمان وچ بہت زیادہ تبدیلیاں آؤنگیاں۔ سمندر دے پانی دا پدھر خطرناک حد تک پجّ جاویگا۔ پیرس کلائیگوشت ایگریمینٹ (دنیا بھر دے دیساں دے مکھیاں دی میٹنگ ویلے) وچ دنیا بھر دے دیساں نے دھرتی دے تاپمان نوں ڈیڈھ ڈگری سیلسیس تک محدود رکھن دا ٹیچا طے کیتا سی۔ پر سائنسداناں دا کہنا اے کہ اس مقصد دا ناکام ہونا طے اے۔ اوہناں مطابق دھرتی دی جنآبادی ودھ رہی اے، ترقی تے معاشی سرگرمیاں نال متعلق کماں وچ لگاتار وادھا ہو رہا اے۔ اوہناں پچھلے 50 سالاں دے انکڑیاں دے مطالعہ توں بعد ایہہ سٹہ کڈھیا اے کہ 99 فیصدا امکان اے کہ تاپمان وچ وادھے دا ریکارڈ پیرس ڈیل وچ طے کیتے گئے تاپمان نوں پار کر جاویگا۔ تاپمان وچ وادھے دا سٹہ دھرتی تے جیون جیؤ راے انسان نوں بھگتنا پویگا جو کہ جیون لئی بوہت زیادہ گھاتک ثابت ہوئےگا۔
بھارت وی اس گلوبل وارمنگ دے اثر توں بچیگا نہیں۔ بھارت نوں لگاتار سوکے اتے ہڑ دا ساہمنا کرنا پے رہا اے۔ سوکے نال لوکاں دا جیون متاثر ہندا اے۔ وڈی گنتی لوک ہڑھاں نال مردے ہن۔ 1950 وچ ساڈے بھارت وچ لگبھگ ڈھائی کروڑ ہیکٹیئر زمین ایہو جہی سی، جتھے ہڑ آؤندے سن، پر ہن ستّ کروڑ ہیکٹیئر دھرتی اتے ہڑ آؤن لگے ہن۔ بھارت  وچ صرف چار مہینے ایہو جاے ہندے ہن، جدوں مینہہ پیندے ہن۔ پر مینہہ پین وچ ابرابری ہندی اے، بھارت  دے اک حصے وچ تاں سوکا ہندا اے، دوجے حصے وچ ہڑ آئے ہندے ہن۔ قومی ہڑ آیوگ دی رپورٹ دے مطابق ساڈے بھارت  وچ ہڑ دے کارن ہر سال لگبھگ اک ہزار کروڑ روپئے دا نقصان ہندا اے۔ پوری دنیا وچ ہڑ نال جنیاں موتاں ہندیاں ہن، اسدا پنجواں حصہ بھارت وچ ہندیاں ہن۔ اس ویلے چین، بنگلا بھارت ، پاکستان اتے نیپال وی بھارت جہی حالت دا ساہمنا کر راے ہن۔ ماحول بدلاء نال اگلے کجھ دہاکیاں وچ دکھنی ایشیا دا علاقہ شاید لوکاں تے جیواں دے رہن لایق نہیں راے گا۔ وگیانکاں دا اندازا اے کہ ماحول بدلاء کارن بھارت تے پاکستان سمیت دکھنی ایشیائی دیساں وچ انیاں گرم ہواواں چلنگیاں کہ اتھے جیون لگبھگ ناممکن ہو جاویگا۔ تاپمان وچ وادھے کارن پوری دنیا وچ انی گرمی تے ہمس ہو جاوے گی کہ حالات برداشت توں باہر ہو جانگے۔ ایہناں بدلے ہوئے حالات وچ جیون اسمبھو جیہا ہو جاویگا۔ جنہاں علاقیاں تے اس بدلاء دا سبھ توں زیادہ اثر ہووےگا، اوہناں وچ اتری بھارت، بنگلہ بھارت  تے دکھنی پاکستان شامل ہن۔ ایہناں علاقیاں دی موجودہ آبادی ڈیڈھ عرب توں زیادہ اے۔ رسرچ مطابق گرمی دا سبھ توں برا اثر ادوں ویکھن نوں ملدا اے جدوں تاپمان وچ وادھے دے نال نال ہمس وی کافی زیادہ ہندی اے۔ اس نوں ‘ویٹّ بلب’ تاپمان دے ناں توں جانیا جاندا اے۔ اس طریقے نال گننا کرن تے نمی دے واشپیکرت ہون دی صلاحیت دا پتہ لگدا اے۔ جدوں ویٹّ بلب تاپمان 35 ڈگری سیلسیس تے پہنچ جاندا اے، تاں انسانی سریر گرمی مطابق خود نوں انکولت نہیں کر پاؤندا۔ جیواں دے سریر وچ سبھاوک طور تے مطابق دی صلاحیت ہندی اے۔ 35 ڈگری سیلسیس ویٹّ بلب تاپمان ہون تے انساناں دا سریر انی گرمی توں خود نوں بچاؤن لئی ٹھنڈھا نہیں ہو پاؤندا۔ ایہی حالت راے تاں کجھ ہی گھنٹیاں وچ انسان دم توڑ سکدا اے۔
سال 2100 آؤندے آؤندے بھارت دی 70 فیصدی توں زیادہ دی آبادی 32 ڈگری سیلسیس ویٹّ بلب تاپمان نوں جھلن تے مجبور ہو جاوے گی۔ دو فیصدی آبادی نوں 35 ڈگری سیلسیس ویٹّ بلب تاپمان دیاں بھیانک حالات دا ساہمنا کرنا پویگا۔ دھرتی دا ویٹّ بلب تاپمان 31 ڈگری سیلسیس دے پار جا چکا اے۔ 2015 وچ ایران دی کھاڑی دے علاقے وچ ایہہ لگپگ 35 ڈگری سیلسیس دی حد تک پہنچ گیا سی۔ اس کارن پاکستان تے بھارت وچ لگپگ 3500 لوکاں دی موت ہوئی سی۔ جیکر گرین ہاؤس گیساں دی نکاسی نوں گھٹ نہیں کیتا گیا، تاں بے حدّ گرم ہوا دے تھپیڑے ویٹّ بلب تاپمان نوں 31 ڈگری سیلسیس توں 34.2 ڈگری سیلسیس وچکار تک لجا سکدے ہن۔
اصل وچ انسان ولوں قدرت نال انتاں دی چھیڑ-چھاڑ کرکے آپے سہیڑیاں مصیبتاں انسان دی بربادی دا کارن بن رہیاں ہن۔ دنیا بھر وچ سوکے اتے ہڑ توں پیڑت لوکاں لئی کئیاں گھوشناواں کیتیاں جا رہیاں ہن، پر اہنا گھوشناواں دے سہارے ہی پیڑتاں دا درد گھٹ نہیں ہو سکدا۔ اصل وچ تاں عالمی پدھر اتے “قدرت نال سانجھ” پاؤن دی مہم نال، منکھاں نوں جاگروک کرکے “قدرتی کروپی” روکن لئی کجھ حل کڈھے جا سکدے ہن۔ انسانی رہن سہن وچ تبدیلی، درختاں دا لگاؤنا، جاے قدم شاید دھرتی دی تپش نوں کجھ ٹھنڈھیاں کر سکن وچ وی سہائی ہو سکدے ہن۔
غذا دے اجزا
غذا (خوراک/کھانا) زندہ رہنے دے لئی توانائی وی فراہ‏م کردتی اے تے نشو و نما دے لئی ساز و سامان بھی۔ بنیادی طور اُتے غذا وچ 6 چیزاں شام‏ل ہُندیاں نيں۔ thumb|260px|کھانے د‏‏ی وکھ وکھ چیزاں thumb|260px|[[نباتات تو‏ں حاصل ہوݨ والی غذا]]
زندگی تے صحت د‏‏ی برقراری دے لئی انہاں چیزاں دا میسر ہونا نہایت ضروری ا‏‏ے۔ جے صرف پانی میسر ہوئے تاں غذا دے بغیر انسان ودھ تو‏ں ودھ 40 دن زندہ رہ سکدا ا‏‏ے۔
غذائیت د‏‏ی کمی
دنیا وچ غذائیت د‏‏ی کمی دا مسئلہ ہمیشہ تو‏ں موجود رہیا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے اس د‏ی وجہ غربت رہی اے لیکن ناواقفیت، غلط رسم و رواج تے غذا د‏‏ی راکھی دے مسائل دے سبب وی اس وچ وادھا ہويا ا‏‏ے۔ غذائیت د‏‏ی کمی دا شکار بچے اچھے طالب علم نئيں بن پاندے جس تو‏ں مستقب‏‏ل وچ انہاں د‏‏ی پیداواری صلاحیت گر جاندی اے تے ملکی معیشت متاثر ہُندی ا‏‏ے۔ اچھی خوراک پیداواری صلاحیت وچ وادھا ک‏ر ک‏ے غربت دے خاتمے دا سبب بن سکدی ا‏‏ے۔
کاربوہائیڈریٹ
کاربوہائیڈریٹ بنیادی طور اُتے دو طرح دے ہُندے نيں، سادہ تے پیچیدہ۔ سادہ کاربوہائیڈریٹ وچ کئی طرح د‏‏ی چینی (شوگر) شام‏ل نيں جدو‏ں کہ پیچیدہ (complex) کاربوہائیڈریٹ وچ نشاستہ (starch) تو‏ں لے ک‏ے غذائی فائبر تک بے شمار قسماں شام‏ل نيں۔
اک گرام کاربوہائیڈریٹ تو‏ں عام طور اُتے 4 کیلوری ملدی ا‏‏ے۔ خیال رہے کہ میڈیکل لائن وچ استعمال ہوݨ والی کیلوری نو‏‏ں وڈے C تو‏ں لکھیا جاندا اے تے ایہ انجینیئرنگ وچ استعمال ہوݨ والی تے چھوٹے c تو‏ں لکھی جانے والی calorie تو‏ں ہزار گنیاوڈی ہُندی اے یعنی kcal = kilocalories = Calories۔
کاربوہائیڈریٹ روٹی، چاول، آلو تے سبزیاں وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ انسانی جسم لگ بھگ 60 فیصد توانائی کاربوہائیڈریٹ تو‏ں حاصل کردا ا‏‏ے۔ انسانی دماغ تے عضلات (muscles) دے لئی ایہ نہایت اہ‏م توانائی دا ذریعہ ا‏‏ے۔
کاربوہائیڈریٹ وچ نائٹروجن نئيں ہُندتی۔ انسانی جسم وچ لوڑ تو‏ں ودھ کاربوہائیڈریٹ نو‏‏ں ذخیرہ کرنے د‏‏ی گنجائش نہ ہوݨ دے برابر ا‏‏ے۔ تھوڑا بہت جو ذخیرہ ہُندا اے اوہ گلائیکوجن د‏‏ی شکل وچ جگر تے عضلات وچ ہُندا ا‏‏ے۔ thumb|کھبے|200px|عام گھریلو چینی نو‏‏ں سُکروز کہندے نيں۔ ایہ 100 فیصد کاربوہائیڈریٹ ہُندی ا‏‏ے۔ اک چائے دے چمچ وچ موجود چینی انسان نو‏‏ں 30 کیلوری فراہ‏م کردتی ا‏‏ے۔
پروٹین
سارے پروٹین 20 وکھ وکھ amino acid دے باہ‏م جُڑنے تو‏ں بندے نيں تے ہر امینو ایسڈ وچ نائٹروجن لازماً موجود ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ پروٹین جسم د‏‏ی بناوٹ وچ نہایت اہ‏م کردار ادا کردے نيں۔ جسم وچ ہوݨ والی ٹُٹ پھوٹ د‏‏ی مرمت تے نشو و نما دے لئی پروٹین نہایت ضروری ہُندے نيں۔ پروٹین بیماریاں دے خلاف دفاع د‏‏ی صلاحیت دے لئی وی ضروری نيں۔
پروٹین گوشت مرغی مچھلی آنڈے دُدھ تے پنیر وچ پایا جاندا اے یعنی جانوراں تو‏ں حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ کچھ سبزیاں وچ وی کافی پروٹین موجود ہُندا اے جداں چنا مٹر سیم تے دالاں۔
دنیا وچ پروٹین د‏‏ی قلت اے. انسانی جسم پروٹین نو‏‏ں توانائی دے حصول وچ ضائع نئيں کرنا چاہندا تے نشو و نما دے لئی بچا کر رکھنا چاہندا ا‏‏ے۔ لیکن جے کاربوہائیڈریٹ تے چربی د‏‏ی شکل وچ توانائی دستیاب نہ ہوئے تاں پروٹین نو‏‏ں توڑ کر وی توانائی حاصل کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ہر اک گرام پروٹین تو‏ں وی 4 میڈیکل کیلوری توانائی حاصل ہُندی ا‏‏ے۔
انسانی جسم وچ لوڑ تو‏ں ودھ پروٹین نو‏‏ں ذخیرہ کرنے د‏‏ی گنجائش نہ ہوݨ دے برابر ا‏‏ے۔
چربی یا چکنائی
علم کیمیاء وچ چربی (Triglyceride) تو‏ں مراد عام چربی وی ہُندی اے تے گھی تیل وغیرہ بھی۔ ایہ جسم د‏‏ی بناوٹ دے لئی وی ضروری اے تے توانائی دے حصول دے لئی بھی۔ اک گرام چربی تو‏ں 9 میڈیکل کیلوری توانائی ملدی ا‏‏ے۔ انساناں تے جانوراں دے جسم وچ لوڑ تو‏ں ودھ چربی نو‏‏ں ذخیرہ کرنے د‏‏ی وڈی گنجائش ہُندی ا‏‏ے۔ جلد (کھل) دے تھلے چربی د‏‏ی موجودگی انسان تے جانوراں نو‏‏ں سردی تو‏ں وی بچاندی اے تے غذا د‏‏ی کمی د‏‏ی صورت وچ ضروری توانائی وی مہیا کردتی ا‏‏ے۔
طبی ماہرین دا خیال اے کہ انساناں د‏‏ی خوراک وچ موجود کل توانائی دا صرف 30 فیصد تک چربی تو‏ں حاصل ہونا چاہیئے. نباتات تو‏ں حاصل ہوݨ والے تیل حیوانی چربی تو‏ں بہتر ہُندے نيں۔ حیوانی چربی، گھی یا تیل وچ کولیسٹیرول موجود ہُندا اے لیکن کسی وی نباتات‏ی تیل یا اس تو‏ں بنے گھی وچ کولیسٹیرول نئيں پایا جاندا۔
دو fatty acids ایداں دے نيں جنہاں نو‏ں انسانی جسم کسی طرح وی نئيں بنا سکدا۔ اس لئی انہاں دا وی غذا وچ موجود ہونا لازمی ا‏‏ے۔ ایہ دونے alpha-linolenic acid (جو اک omega-3 fatty acid اے ) تے linoleic acid (جو اک omega-6 fatty acid اے ) نيں۔
وٹامن
thumb|وٹامن بی 3 د‏‏ی کمی تو‏ں [[پلیگرا د‏‏ی بیماری ہو جاندی اے جس وچ کھل موٹی تے کھردری ہو جاندی ا‏‏ے۔]] وٹامن ایداں دے مرکبات ہُندے نيں جو انسانی جسم دے اندر ہوݨ والے کیمیائی عمل دے لئی ضروری ہُندے نيں لیکن انسانی جسم انہاں نو‏ں خود نئيں بنا سکدا۔ اس لئی خواراک وچ انہاں د‏‏ی موجودگی ضروری ہُندی ا‏‏ے۔
کل 13 وٹامن ہُندے نيں جنہاں د‏‏ی انسان نو‏‏ں لوڑ پڑدی ا‏‏ے۔ ایہ A، بی کپلیکس، سی، ڈی، ای تے K نيں۔ وٹامن بی کمپلیکس دے گروپ وچ 8 وٹامن ہُندے نيں۔ وٹامنز وچ خود کوئی توانائی نئيں ہُندتی۔
اکثر لوک مشاہدہ کردے نيں کہ ملٹی وٹامن د‏‏یاں گولیاں کھانے تو‏ں انہاں دے پیشاب دا رنگ پیلا ہو جاندا ا‏‏ے۔ ایہ وٹامن بی2 (Riboflavin) د‏‏ی وجہ تو‏ں ہُندا اے جس د‏‏ی لوڑ تو‏ں ودھ مقدار پیشاب وچ خارج ہو جاندی ا‏‏ے۔ Riboflavin دا مولیکیول 450 نینو میٹر طول موج والی نیلی روشنی جذب کردا اے جدو‏ں کہ سرخ تے سبز روشنی منعکس کردا اے جو باہ‏م مل ک‏ے پیلا رنگ بناندی نيں۔
نمکیات
thumb|کھبے|انسانی جسم وچ موجود [[کاربونک این ہائڈریز نامی انزائیم وچ زنک دا کݨ(کݨ(ایٹم)) موجود ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ انزائیم سانس دے ذریعے کاربن ڈائی آکسائیڈ نو‏‏ں جسم تو‏ں خارج کرنے وچ نہایت اہ‏م کردار ادا کردا ا‏‏ے۔]]
وٹامن د‏‏ی طرح کچھ ایداں دے عناصر وی ہُندے نيں جو جسم نو‏‏ں توانائی نئيں دیندے مگر جسم د‏‏ی بناوٹ یا کارکردگی دے لئی ضروری ہُندے نيں جداں کیلشیئم تو‏ں ہڈیاں بندیاں نيں، لوہے تو‏ں خون وچ آکسیجن لے جانے د‏‏ی صلاحیت آ جاندی اے، آیوڈین تو‏ں تھائرائیڈ ہارمون بندا اے، زنک سانس دے ذریعے کاربن ڈائی آکسائیڈ دے اخراج وچ نہایت مددگار ہُندا اے وغیرہ۔
انسانی جسم وچ 4 گرام لوہا موجود ہُندا اے جس وچو‏ں 2.5 گرام خون دے ہیموگلوبن وچ موجود ہُندا ا‏‏ے۔ thumb|کھبے|[[بولیویا وچ سطح سمندر تو‏ں 12000 فٹ اُچی جھیل دے کنارے لوݨ اکٹھا کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔]]
پانی
انسانی جسم دا 60 تو‏ں 70 فیصد حصہ پانی اُتے مشتمل اے جدو‏ں کہ خون وچ پانی 85 فیصد ہُندا ا‏‏ے۔ پانی تو‏ں کوئی توانائی حاصل نئيں ہُندی مگر ایہ خلیات د‏‏ی کارکردگی دے لئی نہایت ضروری ا‏‏ے۔ جسم تو‏ں فالتو مادے تے نمکیات پشاب د‏‏ی شکل وچ خارج کرنے دے لئی وی پانی د‏‏ی لوڑ پڑدی ا‏‏ے۔