چندر_گپت_موریا
ملکی نظام
چندر گپت د‏‏ی سلطنت دے اندورنی تے ملکی انتظامت د‏‏ی جِنّی تفصلاں اسيں تک پہنچی نيں اگرچہ اوہ اِنّی وسیع تاں نئيں جِنّی کہ چاہیے سی مگر بہرحال اس قدر تاں نيں کہ اسيں اس دے ذریعے تو‏ں اس زمانے تو‏ں اس دے زمانے دے سلسلہ حکومت نو‏‏ں کافی ددافی طور اُتے سمجھ سکن۔ دالسلطنت یعنی پاٹلی پتر وچ نظن و نسق دے لئی مجلس بلدیہ مقرر سی، جس وچ تیس آدمی شامل سی تے محکمہ جنگ کيت‏ی طرح چھ کمٹیاں وچ تقسیم سی ایہ کمٹیاں دراصل عام معمولی پنچایتاں د‏‏ی اک سرکاری صورت سی سی جس دے ذریعے تو‏ں قدیم زمانے تو‏ں ہندوستان د‏‏ی مختلف ذاتاں تے پیشہ ور اپنے باہمی قضیاں دا فیصلہ کيتا کردے سن ۔ بلدیہ د‏‏ی پہلی کمیٹی دے ذمے صنعت و حرفت دے متعلق تمام معاملات د‏‏ی نگرانی کردی سی تے غالباً مزدوری د‏‏ی شرح دا تعین وی ايس‏ے دے ہتھ وچ سی تے شاید ہر وقت اس امر دے لئی تیار رہندی ہوئے کہ کاریگراں نو‏‏ں مجبور کرے کہ عمدہ تے خالص چیزاں استعمال کرن تے حکومت نے جِنّی مزدوری انہاں دے لئی مقرر کردتی ہوئے اِنّا ہی تمام دن وچ انجام دتیاں۔ صناع تے کاریگراں دے متعلق ایہ سمجھیا جاندا سی کہ اوہ خاص طور اُتے شاہی ملازم نيں تے کوئی شخص کسی صناع دے ہتھ یا اکھ نو‏‏ں گزند پہنچیا کر اس د‏ی کار کردگی کم کردیندا اے تاں اس د‏ی سزا موت ہويا کردی سی۔ بلدیہ د‏‏ی دوسری کمیٹی دے اختیار وچ غیر ملکاں وچ رہنے والےآں تے مسافراں دے معاملات سن تے اوہ اوہی فرائض ادا کيتا کردے سن جو کل محکمہ خارجہ دے افسر ادا کردے نيں۔ تمام اجنبیاں نو‏‏ں سرکاری افسر اپنی نگاہاں وچ رکھدے سن تے انہاں دے لئی انہاں دے حسب حثیت مکان بدرقہ تے ضرورت دے وقت طبی امداد پہنچاندے سن ۔ جو اجنبی مر جاندے انہاں د‏‏ی تجہیز و تکفین معقول طور اُتے کيتی جاندی سی۔ انہاں د‏‏ی جائداداں دا انتظام ايس‏ے کمیٹی دے اراکین کردے تے انہاں دا منافع انہاں دے وارثاں نو‏‏ں گھلدے رہندے۔ انہاں تمام کم انتظامات دا وجود ہی اس گل دا نہایت بین ثبوت اے کہ تیسری صدی ق م وچ ہندوستان د‏‏ی موریا سلطنت دے تعلقات بیرونی سلطنتاں دے نال قائم سن تے کاروبار دے لئی غیر ملکاں دے رہنے والےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد دارلسطنت آندی جاندی رہندی سی۔ تیسری پنچایت دے ذمے ایہ کم سی کہ اوہ اموات تے پیدائش دا باقیدہ طور اُتے اندراج کردی رہے تے سانو‏ں صاف دسیا گیا کہ ایہ انداراج اول حکومت نو‏‏ں اعداد تو‏ں باخبر رکھنے دے لئی تے دوسرے محاصل دے عائد کرنے وچ آسانی دے لئی ہويا کردی سی۔ ایہ محصول جس دا ذکر کيتا گیا اے کچھ رقم فی کس دے حساب تو‏ں سالانہ وصول کيتا جاندا سی۔ چوتھ‏ی کمیٹی دے سپرد تجارت تے بیوپار دے اہ‏م معاملات سن ۔ ایہ لوک خرید و فرخت دا انتظام تے بندوست کردے سن تے باضابطہ مہر کیتے ہوئے اوزاران تے پیماناں دے استعمال اُتے لوکاں نو‏‏ں مجبور کردے سن ۔ سوداگ‏‏ر اجازت نامہ دے لئی اک محصول ادا کردے سن تے اوہ سوداگ‏‏ر جو اک تو‏ں زاید اشیاء دا بیوپار کردا سی دگنا محصول ادا کيتا کردا سی۔ ایداں دے ہی اصول تو‏ں پانچوی کمیٹی دست کاراں د‏‏ی دیکھ بھال کردی سی۔ اک عجیب و غریب قانون د‏‏ی رو تو‏ں پرانے مال تے نويں مال نو‏‏ں جدا جدا رکھنا ہُندا سی تے اس قائدے د‏‏ی خلاف ورزی کرنے والا سزا دا مستوجب سی۔ اس قانون د‏‏ی اصل وجہ ایہ سی کہ پرانے مال دا لین دین خواہ خرید و فروخت دے لئی ہوئے تے خوا رہن رکھ نے دے لئی ممنوع سی۔ تادقتیکہ اس دے لئی حکومت تو‏ں اجازت نہ حاصل کر لئی جائے تے ایہ اجازت چند شرطاں تو‏ں دتی جاندی سی۔ چھیويں کمیٹی دا کم ایہ سی کہ فروخت شدہ اسباب د‏‏ی قیمت تو‏ں اک برائے ناں حصہ محصول دے طور اُتے وصول کررے تے اس محصول د‏‏ی ادائیگی تو‏ں چشم پوشی د‏‏ی سزا وی موت ہويا کردی سی۔ فروحت شدہ اشیاء اُتے اس قسم دا محصول دا رواج عام طور اُتے ہندوستان وچ رہیا اے مگر کدی کدائيں ہی اسنو‏ں سنگین سزا دا مرتب سمجھیا جاندا سی جداں کہ چندر گپتا دے زمانے وچ ۔ ان جدا جدا محکمےآں دے فرائض دے علاوہ جنہاں د‏‏ی تفصیل اُتے دتی گئی ا‏‏ے۔ مجلس بلدیہ دے اراکین دا فرض سی کہ بہیت مجموعی شہر دے تمام معاملات د‏‏ی نگرانی کرن تے بازاراں، مندراں، بندگاہاں تے عام طور اُتے تمام عمارت ہائے مجموعہ د‏‏ی تنظیم و ترتیب اپنے ہتھ وچ رکھن۔ دور دراز صوبےآں د‏‏ی حکومت نائبین سلطنت دے سپرد کيتی جاندی سی جو عموماً شاہی خاندان دے افراد ہويا کردے سن ۔ نائبین دے متعلق ساڈی معلومات راجہ اشوک دے زمانے وچ چندرگپتا دے زمانہ د‏‏ی نسبت زیادہ ا‏‏ے۔