cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
باہوبلی
تیاگنا
کیہا جاندا اے کہ اس نے اک سال لئی مستقل پدوی (کیوتسرگا) وچ نرنترتا دا سمرن کیتا اے، جس دوران اس ویلے دوران پودے چڑھن نال اس دے پیر ودھدے گئے۔ حالانکہ، اوہ ایماندار سی اتے اس دیاں عملاں نوں انگور، کیڑیاں، اتے دھوڑ توں ناپسند کردا رہا جو اسدے سریر نوں چھکیا۔ جین دے پاٹھ آدی جامہ مطابق، باہمبلی دے اک سال لمبے عرصے دے آخری دن، بھرت سارے نمرتا وچ باہمبلی وچ آئے اتے اوہناں دی پوجا اتے ستکار نال پوجا کیتی۔ اک دردناک افسوس اے کہ اوہ اپنے وڈے بھرا دے بے عزتی دے کارن کرکے باہمبلی دا دھیان بھنگ کر رہا سی؛ جدوں بھارت نے اوہناں دی پوجا کیتی تاں ایہہ کھلریا ہویا سی باہمبلی ادوں چار طرحاں دے ناشکر کرماں نوں تباہ کرن دے اہل سی، جنہاں وچ علم نوں اواضع علم وی شامل سی، اتے اس نے سرونکیکرن (کوالی گانا) حاصل کیتا۔ اوہ ہن سرو مکمل ہون وجوں (کیوالی) سنمانت سن۔ باہبالی نے اخیر نوں مکتی حاصل کیتی اتے اک خالص مکتی مکت (سدھ) بن گیا۔ اوہ اگامی ادھ چکر (اوتارپیڑی) وچ موکش حاصل کرن والا پہلا دگمبرا سن کیہا جاندا اے۔
بتّ
کرناٹک وچ 6 میٹر (20 فٹ) توں زیادہ اچائی والے باہمبلی دیاں 5 اکالیاں دی مورتی اے:
شرونبیلاگولا
158 تے واقع شراوینبیلاگولا وکھے باہوبلی دی اکو-اک مورتی دی مورتی بینگلور توں کہ۔می۔ (98 میل)، گرینائیٹ دے اکو بلاک توں بنائی گئی سی۔ اس مورتی نوں گنگا شاہی خاندان وزیر اتے کمانڈر چونڈری نے تعینات کیتا سی؛ ایہہ 57 فٹ (17 میٹر) لمبا اے اتے ایہہ کرناٹک دے حسن ضلعے دے شرونبیلاگولا پہاڑی دے اپر واقع اے۔ ایہہ 981 اے۔ڈی۔ وچ اتے اسدے آلے دوآلے بنوائی گئی سی اتے دنیا وچ سبھ توں وڈیاں آزادی والیاں مورتیاں وچوں اک اے۔ ایہہ مورتی 25 کلومیٹر (16 میل) دور نظر آؤندی اے۔ شرنبیلاگولا جین لئی تیرتھ سفر دا مرکز رہا اے۔
کرکالا
[[تصویر:Gomateshwara_Statue,_Karkala.jpg|left|thumb|کرکالا دے باہبالی ایکووولتھ
]] کرکالا اسدے 42 فٹ اچائی دے لئی مشہور اے کہ ایہہ 1432 دے آسپاس بنے اتے راج وچ دوجا سبھ توں اچا بتّ اے۔ اس مورتی نوں چٹانی پہاڑی دے سکھر اُتے اک اچّ پدھرے تے بنایا گیا اے۔ ایہہ 13 فروری 1432 نوں بیکار پنڈیا بھیررس ووڈییار، بھیررس شاہی خاندان دے پنر، وشنیان حکمران دی جگیر ولوں پوتر کیتا گیا سی۔
دھرمستھان
thumb|دھرمستھال دی باہوبلی مونولتھ (1973 ای۔) اک 39 فٹ (12 m) 13 فٹ (4.0 میٹر) چونکی والے اچی مورتی جسدا بھار 175 میٹ (175,000 کلوگرام) اے، نوں کرناٹکا دے دھرمستالا وچ لگایا گیا اے۔
وینس
[[تصویر:Venur_-_Bahubali.JPG|thumb|وینور دا باہوبلی مونلیتھ
]] وینر، گروپرا ندی دے کنڈھے تے واقع، کرناٹک راج دے دکھن کنڑ ضلعے دا اک چھوٹا جیہا شہر اے۔ تھمنا اجیلا نے 38 فٹ بنایا (12 می) 1604 ای۔ وچ گومٹیشور دے کالوسس اتھے۔ وینور دا سٹینڈ اسدے آلے دوآلے 250 کلومیٹر (160 میل) دے اندر تن گومٹیشورآں وچوں سبھ توں چھوٹا اے۔ ایہہ شرونبیلاگولا وچ بتّ دی نمونے دے اسے روپ وچ اک دیوار وچ اے۔ اجیلا راج کماراں دے راجیاں نے 1154 توں 1786 تک راج کیتا۔
کمبھوج
thumb|28 ft- کمبھجو وکھے باہمبلی دا اچّ پدھری پتھر کمبھوج مہانراشٹر دے کولاپر ضلعے وچ واقع اک پرانے شہر دا نام اے۔ شہر کٹہاپر توں قریب ستّ کلومیٹر دور ہیٹکاناگلے توں اٹھ کلومیٹر دی دوری اُتے اے۔ مشہور جین سفر مرکز جتھے 28 فٹ (8.5 می) - کمبھجو شہر توں 2 کلومیٹر (1.2 میل) باہمبلی دی اچی مورتی قائم کیتی گئی اے۔
اریتیپور
مدر تالک منڈیا ضلعے دے کوکریبیلر پنڈ دے نیڑے اریتیپر وکھے باہمبلی دا 10 فٹ (3.0 میٹر) اچا بتّ اے۔
2016 وچ بھارت دے پراتتو سرویکھن (ایئیسائی) نے اک ہور 13 دی خدائی کیتی۔ اریتیپر وچ 3th ویں صدی وچ بنی باہمبلی دی پھوٹ (4.0 میٹر) اچی مورتی ایئیسائی نے اریتیپر، مددور، منڈیا، کرناٹک وچ باہمبلی دی 8 ویں صدی دی مورتی نوں وی تن فٹ (0.91 میٹر) چوڑا اتے 3.5 فٹ (1.1 میٹر) لمبا اکایا اے۔
مورتاں
ہیٹھاں تصویر وچ بھارت دیاں کئی تھاواں تے واقع باہمبلی دیاں تصویراں ہن۔
باہری لنک
گٹھ:جین مت
پیلیکان بدلی
پیلیکان بدلی ہنس تارہ چرمٹ وچ اک بدلی اے۔ پیلیکان وانگوں ہون باجوں ایھدا ایہ ناں پیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
ضحاک بن قيس الفہری
ضحاک بن قيس الفہری (وفات: اگست 684ء) اک اموی جرنیل، فوج دا سربراہ تے معاویہ ،  یزید  تے معاویہ بن یزید دے دور وچ دمشق دے گورنر سی ۔ ضحاک بن قيس اگرچہ اموی وفادار سن لیکن معاویہ بن یزید د‏‏ی موت دے بعد، اس نے اموی دعویدار خلافت کے، عبد اللہ ابن زبیر دے نال ہوئے گئے۔
حالات زندگی
الضحاک بن قيس الفہری قریش قبیلے د‏‏ی فہر شاخ دے سردار سن ۔ انہاں دا تعلق بنو محراب ابن فہر تو‏ں سی۔ ابن قيس الفہری شام دے مسلم گورنر معاویہ ابن ابی سفیان دے ابتدائی حامی سن، تے ابن قيس الفہری نے معاویہ ابن ابی سفیان دے دور وچ صاحب الشرطہ (سیکیورٹی فوج دا سربراہ) د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتے چکے سن ۔ معاویہ ابن ابی سفیان نے بعد وچ ابن قيس الفہری نو‏‏ں جند دمشق (فوجی ضلع دمشق) دا گورنر مقرر کيتا۔ 656ء وچ ، الضحاک بن قيس الفہری نے خلیفہ علی دے حامی مالک اشتر نو‏‏ں حران تے الرقہ دے وچکار اک میدان وچ شکست دتی، جس تو‏ں مالک اشتر نو‏‏ں موصل تو‏ں پِچھے ہٹنا پيا۔ معاویہ تے علی دے وچکار صفین د‏‏ی لڑائی دے موقع اُتے الضحاک بن قيس الفہری نے سابقہ ​​شامی پیادہ فوج د‏‏ی سربراہی د‏‏ی سی۔ اس دے بعد الفہری نے حجاز وچ علی دے حامیاں دے خلاف روانہ کيتا گیا، لیکن علی دے لیفٹیننٹ حجر بن عدی الکندی نے الضحاک بن قيس الفہری د‏‏ی 3،000 مضبوط فورس نو‏‏ں پسپا کردتا۔
معاویہ نے 673ء-674ء یا 674ء-675ء وچ عراق دے دو اہ‏م شہراں وچو‏ں اک کوفہ دا الضحاک بن قيس الفہری نو‏‏ں گورنر مقرر کيتا، لیکن تن یا چار سال بعد معاویہ ابن ابی سفیان نے الضحاک بن قيس الفہری نو‏‏ں عہدے تو‏ں ہٹا دتا۔ 680ء وچ جدو‏ں معاویہ اپنے موت دے بستر اُتے سن تب انہاں نے الضحاک بن قيس الفہری تے مسلم ابن عقبہ نو‏‏ں اپنا عہد نامہ بنایا تے انہاں نو‏ں اپنے بیٹے  یزید  د‏‏ی جانشینی نو‏‏ں محفوظ رکھنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ الضحاک بن قيس الفہری نے معاویہ دے نماز جنازہ د‏‏ی امامت د‏‏ی تے یزید د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں یقینی بنانے وچ مدد کيت‏ی۔ تے بدلے وچ ابن قيس الفہری نو‏‏ں جند دمشق (فوجی ضلع دمشق) دا گورنر مقرر کيتا گیا۔ یزید دا انتقال 683ء وچ ہويا تے انہاں د‏‏ی جگہ انہاں دے بیٹے معاویہ بن یزید نے انہاں د‏‏ی جگہ لے لی، تخت اُتے بیٹھنے دے کئی ہفتےآں بعد شدید بیمار ہويا۔
پیلا ہرا طوطا
پیلا ہرا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ انڈونیشیا دا واسی اے۔
ضحاک بن قيس الفہری
حالات زندگی
معاویہ بن یزید نے اپنی د‏‏ی وفات تو‏ں پہلے، دمشق وچ مسلماناں د‏‏ی نماز د‏‏ی امامت دے لئی الضحاک بن قيس الفہری اس وقت تک منتخب کيتا جدو‏ں تک کہ اک نواں خلیفہ عمل نہ ہوئے۔
حوالے
گٹھ:684 دیاں موتاں گٹھ:اموی جوامع گٹھ:دمشق دے اموی گورنر گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:قریش گٹھ:کوفہ دے اموی گورنر
چاہی
ایہو جی زمین جنوں پانی کھو یا چاہ نال ملے ایسی زمین نوں چاہی کیندے نیں۔
چاندی
چاندی اک دھات‏‏ی عنصر اے جس دا جوہری عدد 47 ا‏‏ے۔
قدرتی طور اُتے اگرچہ سونا آزاد حالت وچ پایا جاندا اے مگر چاندی مرکب حالت وچ ملدی ا‏‏ے۔
thumb|کھبے|خالص چاندی دا بسکٹ جس دا وزن ادھا کلو ا‏‏ے۔
چاندی اک دھات اے جیدا کیمیائی نشان Ag اے تے ایدا ایٹمی نمبر 47 اے۔ اے اک چٹا چمکدار ٹرانزیشن دعات اے۔ چاندی تمام عنصراں چوں سب توں بہترین بجلی دا تے گرمی دا کنڈکٹر اے۔ اے جگ چ خالص چاندی دے طور تے، سونے دے نال ملی ہوئی مورت ج یا فیر منرل دی مورت چ پایا جاندا اے۔ چاندی عام طور تے تانبے، سونے، سیسہ تے زنک نوں صاف کرکے لبیا جاندا اے۔
چاندی اک قیمتی تعات دے طور تے وی ورتی جاندی اے تے اینوں سجاوٹی شیواں، زیورات، برتن تے کرنسی دے سکے بنان واسطے وی ورتیا جاندا اے۔ اج کل چاندی نوں بجلی دے الیکٹروڈ تے کنڈکٹر بنان چ، شیشہ بنان چ تے کیمیائی ریایکشناں نوں تیز کرن واسطے ورتیا جاندا اے۔ ایدے کمپاؤنڈاں نوں فوٹواں آلی ریل چ تے ایدے نائیٹریٹ محلول نوں جراسیم مارن واسطے ورتیا جاندا اے۔ اینوں طبی کم واسطے ورتیا جاندا اے۔
خاصیتاں
چاندی اک سخت دعات اے۔ اے سونے توں وی بوتا سخت ہوندا اے۔ چاندی، سونا تے تانبا کرنسی چ ورتے جاندے نیں۔ اے تمام دعاتاں چ سب توں بہترین کنڈکٹر اے مگر ایدا مل ذرا زیادہ اے اس واسطے تانبے نوں بجلی دی تاراں چ ورتیا جاندا اے۔ دوجی جنگ عظیم چ تانبے دی امریکہ نوں قلت ہو گئی سی تے اوناں نے 13،540 ٹن چاندی توں الیکٹرو مقناطیس بانۓ، ایناں مقناطیساں توں یورینیم صاف کیتا جاندا سی ایٹم بمب بنان واسطے۔ اینوں ریڈیو دے کج حصیاں تے وی لایا جاندا اے تے اینوں چنگی کوالٹی دی آڈیو تاراں چ وی ورتیا جاندا اے۔
دعاتاں چ اے گرمی دا سب توں بہترین کنڈکٹر اے، ہیلیم-II تے ہیرا اس توں زیادہ چنگے نیں۔ اے روشنی بوت اچھی طرح موڑدا اے تے اس واسطے اینوں شیشے بنان واسطے وی ورتیا جاندا اے۔ چاندی دے شیشے وڈیاں دوربیناں تے لگے ہوندے نیں۔ چاندی نوں زنگ نئیں لگدا مگر اینوں اوزون تے ہائیڈروجن سلفائڈ زنگ لگا دیندے نیں۔
تریخ
چاندی نوں ہزاراں وریاں توں سجاوٹی شیواں، برتن، تجارت تے کرنسی دے طور تے ورتیا جاندا اے۔ اینوں سونے توں بعد سب توں قیمتی دعات کیا جاندا اے۔ چاندی نوں ترکی دے ایدے ایجین سمندر دے علاقے چ اج توں 6000 وریاں پہلاں توں ای سیسہ توں وکھرا کیتا جاریا اے۔ رومی کرنسی دا بوت حصہ چاندی دے اتے ہوندا سی۔ رومی بوت زیادہ چاندی نوں لبدے سن تے اوناں دے نال دا کوئی وی نئیں ہوندا سی۔ اوہ اک ورہ چ 200 ٹن چاندی کھٹا کردے سن۔ تے دوجی صدی عیسوی چ رومیاں دے کول 10،000 ٹن چاندی ہوندا سی تے اے مقدار سارے یورپ تے عرب خلافت توں وی 800 وریاں تک بوتی رئی۔ چاندی نوں وشکارلے ویلے چ وی کئی کماں واسطے ورتیا جاندا سی۔ اینوں قحط دے ویلے چ پانی نوں صاف کرن تے زخم دی مرہم پٹی واسطے ورتیا جاندا سی۔ 19ویں صدی چ وی پانی دے جعازاں چ ملاح پانی دی برتناں چ پا کے رکھدے سن تاکے پانی پین دے قابل رۓ۔ پہلے امریکی وی جدوں ساہل توں ساہل ٹردے سن اوہ ایسے طریقے توں پانی صاف رکھدے سن۔ 20ویں صدی دے شروع توں ای چاندی نوں جراسیم مار دوائیاں چ ورتنا شروع کردتا گیا۔
چاندی د‏‏ی کان کنی کوئی 5000 سال پہلے اناطولیہ (موجودہ ترکی) وچ شروع ہوئی تے جلد ہی ایہ آس پاس دے علاقےآں (یونان، کریٹ، مشرق قریب) وچ تجارت دے لئی بطور کرنسی استعمال ہونے لگی۔ شروع شروع وچ چاندی دے خام ڈلے استعمال ہوئے جنہاں اُتے بعد وچ مہر لگیا کر سک‏‏ے بنائے گئے۔
3200 سال پہلے یونان د‏‏ی Laurium د‏‏یاں کاناں تو‏ں چاندی د‏‏ی کثیر مقدار برآمد ہونے لگی جس تو‏ں یونان دے اقتدار وچ وڈا وادھا ہويا تے سکندر اعظم اک عظیم فوج تشکیل دے سکا۔ سکندر اعظم نو‏‏ں روزانہ 500 کلو گرام چاندی فوج اُتے خرچ کرنی پڑدی سی۔
1900 سال پہلے ہسپانیہ (اسپین) چاندی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا وڈا مرکز بن گیا۔ ایتھ‏ے د‏‏ی چاندی استعمال کردے ہوئے رومیاں نے اپنا اقتدار وسیع کيتا۔ ایشیا تو‏ں تجارت تے مصالحاں د‏‏ی درآمد دے لئی چاندی ہی استعمال کیت‏‏ی جاندی سی۔ اک اندازے دے مطابق دوسری صدی عیسوی وچ روم د‏‏ی معیشت وچ دس ہزار ٹن یعنی 86 کروڑ تولے چاندی موجود سی۔ رومی حکومت دے مالیا‏تی اہلکار اس گل تو‏ں پریشان ہُندے سن کہ چین تو‏ں ریشمی کپڑ‏ے د‏‏ی درآمد د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے ملک د‏‏ی چاندی کم ہُندی جا رہی ا‏‏ے۔
سن 750 تو‏ں 1200 تک چاندی د‏‏ی کان کنی وسطی یورپ تک پھیل گئی تے جرمنی تے مشرقی یورپ وچ چاندی د‏‏ی کئی کاناں دریافت ہوئیاں۔ سن 1500 تک کانکنی تے کچ دھات تو‏ں خالص چاندی حاصل کرنے د‏‏ی ٹیکنالوجی وچ خاصہ وادھا ہويا۔
1492 وچ کولمبس نے امریکا دریافت کيتا تے اس دے بعد اوتھ‏ے چاندی د‏‏ی بے شمار کاناں دریافت ہوئیاں۔ 1500 تو‏ں 1800 تک بولیویا، پیرو تے میکسیکو دنیا بھر د‏‏ی چاندی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 85 فی صد مہیا کردے سن ۔
اس دے بعد دوسرے ملکاں وچ وی چاندی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ودھدی چلی گئی۔ شمالی امریکا د‏‏ی نیویڈا د‏‏ی کان Comstock Lode اک وڈی دریافت سی۔ 1870 تک چاندی د‏‏ی سالانہ پیداوا‏‏ر 40 ملین تو‏ں ودھ ک‏ے 80 ملین اونس تک جا پہنچی سی۔
1900 تو‏ں 1920 دے درمیان آسٹریلیا سنٹرل امریکا، کینیڈا، افریقا، جاپان، چلی تے یورپ وچ ہور کاناں دریافت ہوئیاں تے اس طرح اس د‏ی پیداوا‏‏ر 190 ملین اونس سالانہ تک جا پہنچی۔
چونکہ ہندوستان وچ چاندی د‏‏ی پیداوا‏‏ر بوہت گھٹ سی تے ہندوستان تجارت دے لئی چاندی اُتے بہت زیادہ انحصار رکھدا سی اس لئی انیہويں صدی وچ دوسرے ملکاں وچ چاندی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ودھنے اُتے ہندوستان نسبتاً نقصان وچ رہیا۔ اس دے برعکس انگلستان بہت فائدے وچ رہیا کیونجے چاندی د‏‏ی نويں کاناں والے بیشتر علاقے اس دے زیر اثر سن ۔
چین وچ وی تجارت دے لئی چاندی دا صدیاں تو‏ں استعمال ہُندا رہیا سی۔ لیکن چین تو‏ں تجارت کرنے والے ملکاں دا مسئلہ ایہ ہُندا سی کہ چین اپنی ضرورت د‏‏ی ہر چیز خود بنا لیندا سی تے اسنو‏ں چاندی دے علاوہ کسی چیز د‏‏ی درآمد د‏‏ی ضرورت نئيں سی۔ تجارت نو‏‏ں متوازن رکھنے دے لئی (یعنی چین تو‏ں اپنی چاندی واپس لینے دے لئی) انہاں نو‏ں چین نو‏‏ں کچھ نہ کچھ بیچنا ضروری سی۔ انیہويں صدی وچ مملکت برطانیہ نے جو چین تو‏ں چائے، ریشم تے پورسلین دے برتن امپورٹ کردی سی چاندی وچ ادائیگی کرنے تو‏ں انکار کر دتا تے 1839 تے 1856 وچ چین اُتے جنگ افیون مسلط کر دتی۔ چین د‏‏ی اس جنگ وچ شکست دے بعد جنگ بندی دے معاہدے وچ ایہ شرط شامل سی کہ برطانوی تاجراں نو‏‏ں چین وچ افیم بیچ کر چاندی کمانے د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ ایہ افیم برطانوی ہندوستان وچ کاشت کيتی جاندی سی۔ 1858 وچ انہاں برطانوی تاجراں نے چین وچ 4500 ٹن افیم بیچی۔
ورتن
چاندی اک قیمتی دعات اے تے اس واسطے اینوں کرنسی، سجاوٹی شیواں تے شیشہ چ ورتیا جاندا اے۔ اج توں 2700 وریاں پہلاں ترکی چ چاندی تے سونے دے کول نوں جینوں الیکٹرم کیندے نیں۔ بعد چ چاندی نوں سونے توں وکھریاں کر کے سکے بناۓ گۓ۔ کئی دیس چاندی نوں اپنی کرنسی دا مڈلا حصے دے طور تے ورتدے سن۔ پاؤنڈ سٹرلنک دا ناں دی نیرکٹتہ اے وے کہ چاندی دے اک ٹراۓ پاؤنڈ دی قیمت اک سٹرلنگ پاؤنڈ اے۔ 19ویں صدی چ دوویں براعظم امریکاں چ چاندی دیاں کاناں لبیاں جیدے توں چاندی دا مل بوت ڈگ گیا تے 1900 تک صرف سونے نوں کرنسی دے ناپ واسطے ورتنا شروع کردتا گیا۔ جدوں 1971 چ امریکی صدر رچرڈ نکسن نے امریکی ڈالر نوں سونے توں وکھرا کیتا تے بوتے دیساں نے وی قیمتی دعاتاں توں اپنی کرنسی نوں وکھراں کر لیا۔
چاندی نوں سٹرلنگ چاندی (92.5٪ چاندی تے 7.5٪ تانبا) دی مورت چ زیورات تے قیمتی شیواں بنان واسطے ورتیا جاندا اے۔ چاندی دے زیور دے اتے 99٪ صاف چاندی دی اک چادر چاڑی جاندی اے تاکے اے چمکدار بنے۔ اس کم واسطے ایدے تے روڈیم یا سونا وی چڑہایا جا سکدا اے۔ سنار چاندی دا کم وی جاندے نیں تے نال نال نوۓ سنار جیڑے سونے دا مل نئیں دے سکدے اوہ چاندی دا کم کردے نیں۔ چاندی سونے توں سستا اے پر فیر وی اینوں بوت قیمتی خیال کیتا جاندا اے۔ اینوں آرٹسٹک زیورات چ ورتیا جاندا اے۔
چاندی نوں پارہ، ٹن تے کج دوجیاں دعاتاں نال رلا کے دند پردے نیں۔ پاؤڈر دی مورت چ چاندی تے کسی دوسری دعات نوں پارہ نال کول کہ اک کڑی پیسٹ بناندے نیں جینوں ٹٹے دند چ پر سکدے نیں۔ اے پیسٹ چند منٹاں چ ہلکی سخت تے چند کینٹیاں چ بوت سخت ہو جاندی اے۔
چاندی دے نائیٹریٹ تے ہیلائڈاں نوں فوٹوگرافی چ وی ورتیا جاندا اے۔ مگر جدوں دے ڈیجیٹل کیمرے آۓ نیں چاندی دیاں ریلاں بوت کٹ گئیاں نیں۔ 1998 چ جیڈا چاندی فوٹوگرافی چ ورتیا جاندا سی اودا صرف 50٪ 2007 چفوٹوگرافی واسطے ورتیا گیا۔ بجلی دیاں کج شیواں چاندی نوں ورتدیاں نیں کیونجے اے بہترین کنڈکٹر اے۔ چاندی دے الیکٹروڈ تے تاراں ریڈیو چ تے چنگی کوالٹی دے آڈیو سسٹماں چ ورتیا جاندا اے۔ ایدی آکسائڈ دی بیٹری نوں کڈیاں، موبائل، لیپٹاپ تے دوجیاں نکیاں شیواں چ ایدی لمبی عمر تے کٹ وزن دی وجہ توں ورتیا جاندا اے۔ اینوں چاندی-کیڈیمیم تے چاندی-زنک وڈی طاقت آلی بیٹری چ ورتیا جاندا اے۔
بوہتی چنگی کوالٹی دے شیشے چاندی توں رنگے جاندے نیں۔ عام کوالٹی آلے الومینیم نال رنگے جاندے نیں۔ ایناں شیشیاں نوں ٹیلیسکوپاں چ ورتیا جاندا اے۔ چاندی دے شیشے دے اتے سونا وی تھوڈی مقدار چ لایا جاندا اے جیدے توں تھوڈی بوتی روشنی شیشے دے پار وی گزاری جاسکدی اے۔ چاندی تے سونے دے کول توں باجے بناۓ جاندے نیں۔ چاندی اک بہترین کیٹالسٹ اے تے اینوں فورمیلڈیہائڈ نوں میتھانول تے ہوا توں بنان واسطے ورتیا جاندا اے۔
کیوین کلیش
کیون جیفری کلیش امریکہ دا کٹھپتلی کلاکار، ڈریکٹر اتے پروڈیؤسر اے۔ اس نے بہت سارے کٹھپتلی پاتر کھوجے جویں ایلمو، کلفورڈ، بینی خرگوش، ہوٹز الو وغیرہ۔ کلیش دا جم 17 ستمبر، 1960 نوں ہویا۔ اس دا بچپن توں ہی کٹھپتلی وچ دلچسپی سی۔ اس نے شروع وچ اپنے شہر بالٹیمور دے ٹیوی چینل تے کٹھپتلی دا کھیل پیش کیتا۔ 1980 دے دہالے ویلے اس نے کیپٹن کنگارُو نال کم شروع کیتا اتے 1984 توں سیسیم دیاں گلیاں وچ اپنا کھیل دکھاؤنن لگ پیا۔ مشہور پاتر ایلمو نوں پیش کرن والے کیون کلیش پنجواں کٹھپتلی کلاکار سی جو بعد وچ اس دا ڈریکٹر اتے پروڈیؤسر بنیا۔
چاندی
چاندی د‏‏ی پیداوا‏‏ر
لگ بھگ پچھلے 500 سالاں وچ دنیا بھر وچ 15 لکھ ٹن چاندی کاناں تو‏ں کڈی گئی۔ اس دا 60 فیصد پچھلے 70 سالاں وچ کڈیا گیا۔
کیوین کلیش
مڈھلا جیون
کیون کلاش دا جم 17 ستمبر، 1960 نوں بالٹیمور میریلینڈ امریکہ وکھے ہویا۔ بچپن وچ ہی کلیش دی دلچسپی کٹھپتلی وچ ہو گئی۔ اس نے باراں سال دی عمر وچ اپنا پہلا کٹھپتلی دی بنتر مکی ماؤس ورگی بنائی۔
چاندی
چاندی د‏‏ی چند مشہور قسماں
کھبے|thumb|خالص چاندی دا بناکینیڈین میپل لیف سکہ۔ اس دا وزن اک اونس یعنی 31.1 گرام ا‏‏ے۔
کیوین کلیش
مڈھلا جیون
جیوں سماں لنگھدا گیا اس نے بالپن وچ لگبھگ 90 کٹھپتلی دا اساری کیتا۔ سکول ویلے ہی کلیش نوں سکول، چرچ تے ہور سماجی تھانواں تے اپنا مظاہرہ کرن دا موقع ملیا۔ اس ویلے دوران ہی کلیش دا مظاہرہ دیکھ کے مقامی ٹیوی چینل نے چنّ لیا۔ جوانی دی عمر وچ پیر دھردیا ہی کلیش نوں کیپٹن کنگرو وچ بطور مہمان طور تے بلایا گیا جو بعد وچ اس دے بنائے ہوئے کجھ کٹھپتلیاں نوں اس پروگرام نوں پیش کیتا گیا۔
چاندی
نقطہ پگھلاؤ
اسٹرلنگ چاندی یعنی 92.5 فیصد چاندی تے 7.5 فیصد تانبے دا بھرت صرف 893 ڈگری سینٹی گریڈ اُتے پگھل جاندا اے جو خالص چاندی یا خالص تانبے دے نقطہ پگھلاؤ (1083) تو‏ں کم ہُندا ا‏‏ے۔
کیوین کلیش
حوالے
گٹھ:کٹھپتلی کلاکار گٹھ:امریکی کلاکار گٹھ:امریکی شخصیتاں
چاندی
نقطہ پگھلاؤ
22 قیراط دے چاندی دے سک‏‏ے 879 ڈگری سینٹی گریڈ پرپگھل جاندے نيں۔
ہويا دا اثر
چاندی ہويا د‏‏ی آکسیجن تو‏ں عمل نئيں کردی یعنی اسنو‏ں زنگ نئيں لگدا۔ نمی تے اوزون د‏‏ی موجودگی وچ چاندی نو‏‏ں ہلکا جہا زنگ لگ سکدا ا‏‏ے۔ چاندی گندھک (سلفر) تو‏ں وڈی جلدی عمل کردی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے کالے دھبے پڑ جاندے نيں۔ ہويا وچ موجود ہائیڈروجن سلفائیڈ د‏‏ی وجہ تو‏ں چاندی دے برتن تے زیورات آہستہ آہستہ کالے پڑ جاندے نيں۔ جے چاندی دے چمچ تو‏ں انڈا پھینٹا جائے تاں چمچ کالا ہوئے جاندا اے کیونجے انڈے وچ وی گندھک موجود ہُندی ا‏‏ے۔
پگھلی ہوئی حالت وچ چاندی اپنے حجم دا 22 گنیاآکسیجن جذب کر لیندی اے جو ٹھنڈا ہونے اُتے خارج ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ اس عمل نو‏‏ں spitting of silver کہندے نيں۔ صرف آکسیجن اک ایسی گیس اے جو چاندی دے ورق دے آر پار گزر سکدی ا‏‏ے۔ سونے وچ ایہ خاصیت بالکل نئيں ہُندی۔
خریداری دا رجحان
امریکا د‏‏ی ٹکسال 1986 تو‏ں سونے تے چاندی دے سک‏‏ے بنا ک‏ے مارکیٹ د‏‏ی قیمت اُتے بیچ رہی ا‏‏ے۔2008 دے مالی بحران دے بعد چاندی دے انہاں سکےآں د‏‏ی اوسط سالانہ فروخت وچ 500 فیصد (یعنی 5 گنا) وادھا ہوئے گیا اے جدو‏ں کہ سونے دے سکےآں د‏‏ی فروخت وچ صرف 50 فیصد (ڈیڑھ گنا) وادھا ہويا ا‏‏ے۔
کینیڈا وچ بھی2008 دے بعد چاندی دے سکےآں د‏‏ی فروخت چار گنیاودھ گئی ا‏‏ے۔
مغربی ملکاں وچ ایداں دے ادارے عام نيں جو چاندی دے خریدار نو‏‏ں حقیقی چاندی د‏‏ی بجائے محض کاغذی رسید دیندے نيں جسنو‏ں کاغذی چاندی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس طرح چاندی دا اک ہی ٹکڑا کئی کئی گاہکاں نو‏‏ں ویچیا جا سکدا ا‏‏ے۔ ہر گاہک دے پاس چاندی د‏‏ی بجائے چاندی دے کلیم د‏‏ی رسید ہُندی ا‏‏ے۔ مئی 2017ء دے اک اندازے دے مطابق اس طرح چاندی اُتے لیوریج 517 گنیاہو چکيا اے جدو‏ں کہ سونے اُتے لیوریج 233 گنیاا‏‏ے۔
چاندی د‏‏ی وڈی فروخت
ماضی وچ کچھ مواقع ایداں دے وی آئے جدو‏ں چاندی د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے خرید تے فروخت ہوئی۔
لشکر طیبہ
لشکر طیبہ دکھنی ایشیاء دی اک لڑاکا مذہبی ٹولی اے۔ ایدے بارے کیا جاندا اے جے ایدی نیو حافظ محمد سعید تے ہور لوکاں نے 1990 وچ افغانستان وج رکھی۔ ایدا مشن کشمیر نوں ہندستان کولوں چھرانا اے۔ ایس ٹولی تے پاکستان سمیت سارے دیسان وچ روک لکی ہوئی اے۔
ایس ٹولی تے 2001 وچ ہندستانی پارلیمنٹ تے ہلے، 2008 وچ بمبئی تے ہلہ بولن دا الزام اے۔
محمد عبد اللہ محمد
محمد عبداللہ محمد افریقی دیس صومالیہ دا 9واں منتخب صدر اے ۔ اسنے 8 فروری 2017ء نوں اپنا عہدہ سمبھالیا ۔
گٹھ:صومالیہ گٹھ:صومالی شخصیتاں گٹھ:افریقی شخصیتاں
ریما لاگو
ریما لاگو (پ:21 جون1958ء، م:18 مئی 2017ء) اک بھارتی فلمی اداکارہ سی جو زیادہ تر ہندوستانی تے مراٹھی فلماں دے لئی کم کیتے۔ اس نے اپنی پیشہ ورانہ زندگی دا آغاز مراٹھی فلماں تو‏ں کیتا۔
اداکاری
ریما لاگو نے اپنی فنی زندگی دا آغاز مراٹھی تھیٹر تو‏ں کیا، البتہ، انھاں ٹیلی ویژن سلسلےآں، ہندی تے مراٹھی فلماں تو‏ں پہچان ملی۔ ریما نے 1979ء وچ مراٹھی فلم سنہاسن تو‏ں کم شروع کیتا۔
ہندی فلم
ہندی سنیما د‏‏ی تریخ وچ معاون کردار ادا کرنے والےآں وچ ریما لاگو دا ناں اہ‏م ترین ا‏‏ے۔ ریما نے تمام اہ‏م اداکاراں د‏‏ی ماں دا کردار ادا کیتا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں پہلے فلم قیامت تو‏ں قیامت تک (1988ء) وچ اداکارہ جاوہی چاولا د‏‏ی ماں دا کردار کیا، جس تو‏ں مقبولیت حاصل ہوئے۔ ریما لاگو نے ارونا راجی د‏‏ی فلم راہی (1988) وچ متنازع کردار ادا کیتا سی ۔ اس دے بعد باکس آفس اُتے کامیاب فلماں ميں نے پیار کیا (1988ء) تے ساجن (1991ء) وچ سلمان خان د‏‏ی ماں دا کردار ادا کیتا۔ فیر 1993ء وچ فلم گمراہ وچ سری دیوی، 1994ء وچ فلم کشن وچ اکشے کمار تے 1995ء وچ فلم رنگیلا ارمیلا ماتونڈکر د‏‏ی ماں دا کردار ادا کیتا۔ انہاں تِناں فلماں نے باکس آفس اُتے خوب کمائی کيتی۔
سب تو‏ں نمایاں گل ایہ اے کہ، ریما لاگو نے بالی وڈ وچ سب تو‏ں زیادہ کامیاب فلماں وچو‏ں کئی وچ اداکاری د‏‏ی اے بشمول اسيں آپ دے نيں کون! (1994ء)، ایہ دل لگی (1994ء)، دل والا (1994)، رنگیلا (1995ء)، کچھ کچھ ہُندا اے (1998ء)، کل ہو نہ ہو (2003ء) تے واستیو: دا رئیلٹی (1999ء)، اس فلم وچ سنجے دت د‏‏ی ماں دا کردار ادا کیتا جس اُتے بہترین معاون اداکارہ دا فلم فیئر اعزاز حاصل کیتا۔ ہندی سنیما وچ انہاں نو‏‏ں نويں دور د‏‏ی ماں د‏‏ی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔
مرسیڈیز 35 ایچ پی
مرسیڈیز 35 ایچ پی اک نویں ول دی 1901 چ بنائی جان آلی گڈی سی جینوں ولہلم میباخ تے پال ڈیملر نے ایمل جیلینک لئی بنایا۔ اینوں جرمنی دے نگر سٹٹگارٹ چ ڈیملر کمپنی بناندی سی، اے پہلی مرسیڈیز ناں دی گڈی سی۔
ریما لاگو
ہندی فلم
اگرچہ درمیانی عمر وچ اکثر فلماں وچ ریما لاگو نے ماں دا کردار ادا کیا، لیکن شروع وچ اس نے ہور کردار وی کیتے۔ 1980ء د‏‏ی مشہور فلم آکروش وچ رقاصہ دا کردار تے 1994ء د‏‏ی فلم دل لگی وچ افسردہ دل کاروباری خاتون دا کردار ادا کیتا۔
ذا‏تی زندگی
ریما لاگو 21 جون 1958ء نو‏‏ں پیدا ہُوئی۔ اس دا پیدائشی ناں نَیَن بھادبھادے ا‏‏ے۔ اوہدی والدہ منداکنی بھادبھادے وی اداکارہ سی، جس نے اک مراٹھی ڈراما لیکورے اڑند جاہلی تو‏ں شہرت پائی۔ ریما د‏‏ی اداکارانہ صلاحیت اس وقت پہچانی گئی جدو‏ں اوہ پونے دے حضورپوگا ہائی اسکول وچ پڑھدی سی۔ اس نے اپنی ثانوی تعلیم دے بعد بطور پیشہ اداکاری منتخب کر لئی۔
ریما نو‏‏ں دردِ سینہ د‏‏ی وجہ تو‏ں 18 مئی 2017ء صبح اک بجے نو‏‏ں ممبئی دے اسپتال وچ داخل کیتا سی ۔ اوہ دل دے دورہ پڑنے د‏‏ی وجہ تو‏ں صبح 3:15 نو‏‏ں انتقال کر گئی۔ دوپہر نو‏‏ں ممبئی دے اوشی وارا قبرستان وچ اوہدی تدفین عمل وچ لائی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1958 دے جم گٹھ:2017 دیاں موتاں گٹھ:اکیہواں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:بھارتی مزاحیہ اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:پونہ دیاں اداکاراواں گٹھ:مراٹھی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:مہاراشٹر گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں
اٹیلا
اٹیلا (406ء-453ء) ہناں دا 434ء توں 453ء چ اپنی موت تک بادشاہ سی ۔ اوہ ہن سلطنت دا بادشاہ سی جہڑی جرمنی توں کوہ یورال تے دریاۓ ڈینیوب توں بالٹک سمندر تک پھیلی ہوئی سی ۔ اپنے اقتدار دے دوران اوہ لہندی رومی سلطنت تے چڑھدی رومی سلطنت (بازنطینی سلطنت) دونہاں لئی ڈواونا دشمن سی ۔ اسنے دو بار بلقان تے حملہ کیتا تے مارچ کردا ہوئیا گال (اج دا فرانس) تک گئیا ۔ چالونز دی لڑائی ج شکست پاروں اوہ قسطنطنیہ یاں روم تے حملہ کرن توں باز رہئیا ۔
لہندے یورپ چ اسنوں ظلم تے لٹ مار دے نشان سمجھئیا جاندا اے ۔ پر اسنوں ترکی ، ھنگری تے دوجے ترک بولیاں بولن آلے وسطی ایشیا دے دیساں چ ہیرو سمجھئیا جاندا اے تےاسدا ناں احترام نال لئیا جاندا اے ۔
پس منظر
ہن یورشیا دے خانہ بدوش سن جہڑے دریائے وولگا دے پرےاوں ظاہر ہوئے تے 370ء دے لاگے یورپ چ آئے تے یورپ چ اک وڈی سلطنت قائم کیتی ۔ اینہاں دی فوجی برتری اینہاں دی گھڑسوار فوج سی ۔ ایہہ ممکنہ طور تے زیانگنو لوکاں دی اولاد سن جہڑے تن سو سال پہلے چین دے شمالی گوانڈھی سن تے خورے ترک لوکاں دی یورشیا ول پہلا پھیلاؤ سی ۔ ہناں دی بولی تےابتداء صدیاں تک بحث دا موضوع رہی اے ۔ جدید تحقیق دے مطابق اینہاں د ے رہنما شاید ترک بولی بولدے سن جہڑی اج دی چواش بولی دے نیڑے سی ۔
دو بادشاہ
ساسانی سلطنت تے ہن فوجاں دے حملے پاروں ہن کئی ورہے رومناں توں دور رہے ۔ ساسانیاں کولوں آرمینیا چ شکست کھان مگروں اوہ ساسانی سلطنت تے ہور حملےآن توں باز رہے تے اپنی توجہ یورپ ول مرکوز کر دتی ۔ 440ء چ مڑ رومی سلطنت دیاں سرحداں تے نمودار ہو گئے تے دریاۓ ڈینیوب دے اتلے کنارے تے قائم تجارتی منڈی چ تاجراں تے حملے شروع کر دتے ۔ دریا ٹپدےآں اوہناں نے الیریا دے دریا تے واقع شہراں تے قلعےآں نوں تباہ کر دتا ۔ اینہاں نے مارگوس شہر تے چڑھائی شروع کر دتی ، جس دے پادری توں شہر دی ملکیت دا مطالبہ کیتا گیا کیونجے اٹیلا اس شہر نوں اپنی ملکیت سمجھدا سی ۔ جدوں رومی اس پادری نوں ہناں دے حوالے کرن دا صلاح مشورہ کر رہے سن اوہ خفیہ طور تے فرار ہو گیا ۔
اٹیلا نے اس دا جواب 443ء جنگ شروع کر کے دتا ۔
پیلی پکھ والا طوطا
پیلی پکھ والا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
رومی لوک راج
رومی لوک راج پرانی رومی رہتل دا اک ویلہ سی جدوں سرکار لوک راج وانگوں چلدی سی۔ رومی لوک راج 508 م پ وچ ٹری جدوں رومی بادشائی نوں ہٹادتا گیا تے ایدی تھان تے دو آکو لاۓ گۓ جینان نوں سیانیاں دی اک ٹولی جینوں سینیٹ کیندے سن اوناں نوں صلا دیندی سی۔
چک 288 گ ب
چک 288 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
کریوزٹور
کریوزٹور جرمنی دے شہر انگولسٹڈ چ 1385 چ بنیا ہویا قلعے دا بوآ اے۔
پیلی چنج والا طوطا
پیلی چنج والا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ انڈونیشیا تے نیو گنی دا واسی اے۔
چترال
چترال اتلے پاکستان دا اک نگر اے۔ اے ضلع چترال دا گڑھ تے دریاۓ چترال دے کنڈے تے وس ریا اے۔
گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
Chitral
چاہ بابل
چاہ بابل  عراقچ بغداد دے جنوب دے پاسے تقریبا 55 میل دے فاصلے تے اک چوکور کھوہ (کنواں) اے ۔ جس دا قطر 3 فٹ دے قریب اے ۔ روڑا (کنکر) سٹن نال پتہ لگدا اے کہ اس چ پانی موجود اے ۔ کہندے نیں کہ اس چ دو فرشتے ہاروت تے ماروت الٹے لٹکے ہوئے نیں  تے قیامت تک الٹے لٹکے رہن گئے ۔ علماۓ یہود دا کہنا اے زمین تے قیام دے دوران ہاروت تے ماروت دی نگاہ اک خوبصورت عورت زہرا تے پئی تے اوہ اسدے قرب دے طلب گار ہوئے ۔ زہرا دے کہن تے اوہناں نے شراب خوری ، بت پرستی تے قتل و غارت توں وی گریز نئیں کیتا ، ایتھے تک کہ زہرا نوں اسم اعظم تک  سکھا دتا ، زہرا اسم اعظم دی برکت نال اسمان تے چلی گئی  تے ہاروت تے ماروت خدا دے غضب چ مبتلاء ہوکے چاہ بابل چ قید ہوئے ۔ قرآن پاک چ  ہاروت تے ماروت دا ذکر آئیا اے پر مذکورہ قصے ول کوئی اشارہ نئیں ۔
گٹھ:عراق گٹھ:عراق دی تریخ
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
چک 1 اک اےایل
چک 1 -1اےایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلے پہلے سوۓ نہر 1اےایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 1اےایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 1اےایل لگیا ہویا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
چراہ
چراہ ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل چراہ وچ ہے گا اے۔
سپئیر گرجا
سپئیر گرجا جرمنی دے شہر سپئیر چ اک تریخی گرجا اے۔
رائٹ فلائیر
رائٹ فلائر (اسنو‏ں استقداماً فلائراول یا 1903 فلائر وی کہیا جاندا اے ) ہويا تو‏ں بھاری پہلا کامیاب طیارہ سی جس نے پرواز کيتی۔ اس دا نمونہ تے تیاری رائٹ برادران نے کيتی۔ اس نے چار بار پرواز د‏‏ی 17 دسمبر 1903ء، نزد کل ڈیول ہلز، کٹی ہاک، امریک‏‏ا دے تقریباً چار میل جنوب وچ ۔ اب، ایہ طیارہ نیشنل ایئر اینڈ اسپیس میوزیم واشنگٹن ڈی سی، امریک‏‏ا وچ نمائش دے لئی رکھیا ہويا ا‏‏ے۔ سمتھسنونی انسٹی ٹیوٹ نے طیارے نو‏‏ں "پہلی طاقتور، ہويا تو‏ں بھاری قابل گرفت مشین، جس نے اک سوار پائلٹ دے نال مسلسل پرواز کی" قرار دتا ا‏‏ے۔ پرواز فلائر اول نو‏‏ں ہوابازی دے "دور اولین" دے آغاز قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔
رائٹ فلائیر دنیا دا پہلا ہوائی جعاز سی جینوں انجن دے زور نال ولبر رائٹ تے اورل رائٹ نے 17 دسمبر 1903 امریکہ چ کٹی ہاک دے تھاں تے اڈایا سی۔
نمونہ تے تیاری
رائٹ برادران نے 1903ء وچ رائٹ فلائر نو‏‏ں اُچے صنوبر د‏‏ی لکڑی تو‏ں بنایا۔ جہاز دے بازواں دا خم 1؛20 دے تناسب تو‏ں محدب رکھیا گیا۔ چونکہ اس وقت اس کم دے لئی مناسب آٹو موبائل انجن موجود نئيں سی، انھاں نے اپنے ملازم چارلی ٹیلر نو‏‏ں خاکے دے مطابق اک خام تیل دا انجن بنانے دا کہیا!۔ اک دندانے دار چین ڈراہیو، جو سائیکل وچ استعمال ہُندی اے، ہتھ تو‏ں تیار کردہ دو دھکیلو پنکھے (پروپیلر)۔
فلائر اک دو سطحی طیارہ سی جس د‏‏ی پرواز مستحکم کرنے تے اٹھانے والے حصے اس دے بازواں دے سامنے لگے ہوئے سن ۔ اسنو‏ں لمبے صنوبر د‏‏ی لکزی، کورے لٹھے تے فولادی تاراں دے ذریعے تیار کیتا گیا سی ۔ اس وچ بارلہ گھوڑےآں د‏‏ی طاقت دا انجن نصب سی جنہاں دا وزن 152 پاؤنڈ سی جدو‏ں کہ بغیر پائلٹ دے طیارے دا کل وزن چھ سو پاؤنڈ سی ۔
کٹی ہاک وچ جانچ
1902ء وچ کٹی ہاک وچ جتھ‏ے اُتے دونے بھائیاں نے اپنے گلائیڈر د‏‏ی جانچ د‏‏ی سی، ہن دوبارہ 1903ء وچ ايس‏ے جگہ واپس ائے۔ 14 دسمبر 1903ء کو، اوہ اپنے فلائر نو‏‏ں پہلی پرواز دے لئی تیار مان چکے سن ۔ قریبی گورنمٹ لائف سیونگ اسٹیشن دے لوکاں د‏‏ی مدد تو‏ں رائٹ برادران نے فلائر نو‏‏ں نکلالا تے ریل دے ذریعے کٹی ہاک دے ریگتستانی علاقے تک لے آئے، جتھ‏ے ویت تے جھازیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ آسانی تو‏ں اتر وی سکدے سن تے حادثے د‏‏ی صورت وچ نقصان تو‏ں بچ سکدے سن ۔
معلومات (رائٹ فلائر)
کبھے|thumb|[[شمالی کیرولائنا 50 State Quarter features the famous first flight photo of the 1903 رائٹ فلائر کٹی ہاک, شمالی کیرولینا وچ ]]
بارلے جوڑ
گٹھ:منہ دے بل دراز پائلٹ طیارے گٹھ:ریاست ہائے متحدہ تجربا‏تی طیارے 1900ء تا 1909ء فلائر گٹھ:کنرڈ طیارہ گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین گٹھ:تریخ ڈیٹن، اوہائیو گٹھ:سمتھسنونی انسٹی ٹیوٹ دے ذخیرے وچ انفرادی طیارے گٹھ:اکہرے انجن والے دھکیلو طیارے گٹھ:سمتھسنونی انسٹی ٹیوٹ دے ذخیرے وچ طیارے گٹھ:شمالی کیرولائنا وچ 1903ء گٹھ:1903ء وچ اولین پرواز کرنے والے طیارے گٹھ:اولین واقعات
گٹھ:جعاز گٹھ:جہاز گٹھ:ہوائی جہاز گٹھ:امریکہ
ضلع گبھلا بانات
ضلع گھبلا بانات سربیا دا اک ضلع اے جیہڑا ایہدی خودمختار جمہوریا ووئیودینا وچ واقع اے۔ ایہدا انتظامی مرکز زرینیانن شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا گٹھ:سربیا دے ضلعے
میک ٹھمنا طوطا
میک ٹھمنا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ نیوگنی دا واسی اے۔
فائزہ خان
فائزہ خان اک پاکستانی   کلاکار، کیوریٹر اتے کارکن ہے اسدا جنم اگست 1975 وچّ ایبٹ آباد پاکستان وچ ہویا۔ ایہہ اک  وکھری آئل پینٹر ہے۔ اس نوں سماج سیاسی مدعے اتے گنجھل دار انسانی جذباتاں وچ خاص مہارت حاصل ہے۔ فائزہ خان دا کم وچ پاکستان اتے  امریکہ  نمائیش کیتا گیا ہے۔
مڈھلا جیون
فائزہ خان پروفیسر ایوب شبیر اتے شرین ایوب دی پہلی اولاد ہے۔ اس دا پیؤ ایبٹ آباد دے سرکاری سکول وچّ پڑھاندا سی۔ جسنے پاکستانی شاعر اتے فلسفی علامہ اقبال بارے بہت ساریاں کتاباں اتے لیکھ رچنا کیتی۔ فائزہ خان دی ماں وی اک کلاکار ہے۔ اسنے نکاح توں بعد کلاکاری کیتی اتے کلاکاری دے نال نال اسنے فائزہ اتے اسدے دو بھراواں نوں وی نوں وی پالیا۔ خان اندر کلاکاری دا شونق پہلے پنج سال دی عمر وچّ ہِی پیدا ہو گیا سی۔ اسنے بعد تکّ وی کوئی کلاکری دی ٹریننگ نہیں لئی سی۔ اس نے آرمی برن کالج ایبٹ آباد تکّ کالج پڑھائی کیتی۔
حوالے
گٹھ:جنم 1975 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
روچا کلاسیو قلع
روچا کلاسیو قلع اٹلی چ اک قلعہ اے
بارلے جوڑ
گٹھ:اٹلی دے قلعے گٹھ:اٹلی
چک 289 گ ب
چک 289 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
ضلع راشکا
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔
سربیا دے ہن 25 ضلعے نیں ، جنہاں چوں 7 وئیوودینا چ تے باقی 18 گھبلے سربیا چ نیں ، جدوں کہ اسدے 5 ضلعے جہڑے کہ کوسوو چ واقع سن ہن اک نواں دیس کوسوو اے ۔
سرب بولی ج ضلع نوں اوکروگ آکھیا جاندا اے ، ایہہ انتظامی اصطلاع ہور وی کئی سلاو دیساں جداں روس وغیرہ چ وی ورتی جاندی اے ۔
ضلع راشکا سربیا دے 25 ضلعےآں چوں اک اے ، اسدا انتظامی مرکز کرالیئوو شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا گٹھ:سربیا دے ضلعے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ
چک 2 اک اےایل
چک 2 -1اےایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلے پہلے سوۓ نہر 1اےایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 1اےایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 1اےایل لگیا ہویا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
پہلی اینگلو افغان جنگ
پہلی انگریز افغان جنگ ایسٹ انڈیا کمپنی تے افغانستان دے وچکار سنہ 1839 توں 1842 تک لڑی گئی اس جنگ وچ مجموعی طور اتے افغاناں دی فتح ہوئی 4500 انگریز تے ہندوستانی فوجی ہلاک ہوئے جدونکہ انہاں دے مددگاراں دے  12000 لوگ ہلاک ہوئے ۔ ایہ روسی تے برطانوی گریٹ گیم وچ سب توں پہلی وڈی لڑائی سی۔
پہلی اینگلو افغان جنگ جسنوں پہلی افغان لڑائی دے نام ولوں وی جانیا جاندا ہے، 1839 توں 1842 دے وچّ افغانستان وچّ انگریزاں اتے افغانستان دے فوجیاں وچکار لڑی گئی سی۔     اسدی پرمکھ وجہ انگریزاں دا روسی سلطنت دی وسعت دی نیتی توں ڈر سی۔ ابتدائی جت دے بعد انگریزاں نوں بھاری نقصان ہویا، بعد وچّ سامان اتے فوجاں دے داخلے دے بعد اوہ جت تاں گئے پر ٹک نہیں سکے۔
پس منظر
لہندے افغانستان وچّ ہوئے اک ایرانی حملے وچّ ہرات ایرانی سلطنت دا پھر اک حصہ بن گیا اتے چڑھدے وچّ پشاور اتے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے سکھ راج دا قبضہ ہو گیا۔ اس حالت وچّ افغانی امیر دوست محمد خان  نے بریٹش راج توں مدد منگی پر اوہناں نے مدد نہیں دتی۔ اسدے بعد روسی جاسوساں اتے سفیراں دے کابل وچّ ہون نال انگریزاں نوں ڈر ہو گیا کہ کتے روس وچکار ایشیا دے رستے افغانستان وچّ داخل ہو گئے تاں اوہناں دے بھارتی سامراج بناؤن دے سپنے وچّ روسی حملے دا ڈر شامل ہو جاویگا۔  اسدی وجہ کارن اوہناں نے افغانستان اتے حملہ کر دتا۔
لڑائی
انگریزاں نے 1839 وچّ دکھن وچّ کوئٹہ ولوں افغانستان وچّ داخلہ کیتا۔ شروع وچّ انگریزاں نے قندھار، غزنی اتے کابل ورگے شہراں اتے قبضہ کر لیا۔ اتھے پر انگریزاں نے افغان گدی دے سابقہ دعویدار شاہ شجاع نوں امیر اعلان کر دتا جو ہن تکّ کشمیر اتے پنجاب وچّ چھپدا رہا سی۔ پر اوہ لوکاں نوں پیارا نہیں رہا اتے اقغانی لوکاں دیاں نظراں وچّ ودیسی کٹھپتلی دی طرحاں لگن لگا۔ 1841 وچّ افغانی لوکاں نے کابل وچّ انگریزاں دے خلاف بغاوت کر دتی۔ اوہناں نے بریٹش فوجیاں  نوں مار کے اوہناں دے قلعے نوں گھیر لیا ۔ 1842 دے شروعات وچّ انگریزاں نے آتم-سمرپن کر دتا۔ 1842 وچّ اوہناں نوں سرکھات(محفوظ) باہر نکلن دا رستے دے دتا گیا۔ لیکن جلال آباد دے انگریزی ٹھکانے اتے پہنچن توں  پہلاں افغان حملہ نال لگبھگّ سارے لوک مر گئے اتے اک شخص واپس پہنچ سکیا۔ اس حادثے  نال بریٹش فوج وچّ ڈر جیہا پیدا ہو گیا۔
1842 وچّ بریٹیش دوبارہ افغانستان وچّ داخل ہوئے لیکن اپنی جت سنسچت کرن دے بعد پرط گئے۔
1878 وچّ انگریزاں نے پھر اک لڑائی لڑی جسنوں دوسری اینگلو افغان لڑائی دے نام توں جانیا جاندا ہے۔
حوالے
گٹھ:لڑائیاں گٹھ:جنگاں گٹھ:افغانستان دیاں جنگاں گٹھ:افغانستان دی تریخ
خلافت راشدہ
خلافت راشدہ کج تریخ لکھاریاں دی اک وچ عرب تریخ دا اک ویلہ اے جیہڑا پیغمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے اس دنیا توں ظاہری پردے توں لے کے چوتھے خلیفہ راشد امیر المومینین امام علی ابن ابی طالب تک اے۔ اینج ایہ ویلہ 632 توں 661 تک بندا اے۔ خلیفہ عثمان دے مدینہ وچ قتل ہون تے ایدے قاتلاں  توں قصاص لین دے ناں تے معاویہ دی امام علی نال لڑائیاں تے امام علی دی شہادت دے بعد معاویہ دے حکومت اُتے قبضہ نے اس خلافت دا انت کیتا ۔ ایدا راج لیندے ایشیاء تے اتلے افریقہ تک سی۔
خلافت عربی بولی دا شبد اے۔
ایہ خلافت ابوبکر دے 632 وچ مدینہ وچ خلیفہ بنن تے ٹری اوہناں دا جوڑ عرب دے قبیلے قریش نال سی تے اوہ 13 ورے پہلے مدینہ وچ مکلہ توں دیس نکالہ لے کے اۓ سن۔ پیغمبر اسلام محمد دے مرن تے اوس ویلے بنن والی عرب اسلامی سرکار دی سرداری لئی مدینہ دے اصل لوک دے محمد دے ساک علی وی سوچ رکھدے سن پر گل بات کرکے ابوبکر نوں خلیفہ بنا لتا جاندا اے۔
ابوبکر دے فلیفہ بنن ویلے ایہ عرب دے کج نکراں تے تھانواں تے پھیلی سی اینوۂ ایدے مڈ توں ای رپھڑ ٹکرے پر ایہ تھوڑے جر وچ ای ایہدہ زور عرب تے فیر لیندے ایشیاء تے اتلے افریقہ تک اپڑیا۔ ایس سرکار دے منے پرمنے جرنیلاں خالد بن ولید ابوعبیدہ ابن الجراح تے عمرو ابن العاص نے روہی وج چلن والی ہنیری وانگوں لیندے ایشیاء نون اپنی لپیٹ لےلیا تے عرب تریخ دی پہلی وڈی سرکار وجود وچ آئی۔ ایس عرب سرکار دے وادے دا کم پہلے تن خلیفیاں ابوبکر، عمر تے عثمان ویلے ٹردا ریا۔ چوتھے خلیفہ علی ویلے کوئی وادھا نا ہویا ۔ گٹھ:عرب
پیلی ٹوپیوالا طوطا
پیلی ٹوپیوالا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ نیوگنی دا واسی اے۔
نارمینو سویوو قلعہ
نارمینو سویوو قلعہ اٹلی چ اک قلعہ اے
بارلے جوڑ
گٹھ:اٹلی دے قلعے گٹھ:اٹلی
لہندی رومی سلطنت
لہندی رومی سلطنت رومی سلطنت دا لیندا انک سی۔ رومی سلطنت 285 وچ دو انکاں وچ نکھڑ کے چڑھدی رومی سلطنت تے لہندی رومی سلطنت وچ ونڈی گئی۔ 476 وچ ایس سلطنت دا انت ہویا۔
ہور ویکھو
گٹھ:سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
حضرت امام مہدی
240px|left|دعائے سلامتی برائے امام زمانؑ محمد بن حسن (ولادت 255 ھ)، امام مہدی، امام زمانہ تے حجت بن الحسن دے ناں تو‏ں مشہور، شیعہ اثنا عشریہ دے بارہويں امام نيں۔ شیعہ کتاباں دے مطابق، آپؑ د‏‏ی ولادت خفیہ رکھی گئی سی تے امام حسن عسکریؑ دے کچھ خاص اصحاب دے سوا، کسی نو‏‏ں آپؑ دا دیدار نصیب نئيں ہويا۔ امامیہ دے عقیدہ دے مطابق امام مہدیؑ ہی آخر الزمان دے نجات دہندہ نيں؛ جو طویل عمر دے مالک ہون گے تے اپنی زندگی دا اک طویل عرصہ غیبت وچ گزارن گے۔ آپؑ آخرکار اللہ دے ارادے تو‏ں ظہور کرن گے تے دنیا اُتے عدل و انصاف اُتے مبنی حکومت قائم کرن گے۔
بعض شیعہ امام حسن عسکری ؑ د‏‏ی شہادت دے بعد مختصر عرصے وچ شک و تردید دا شکار ہوئے لیکن امام زمانہ د‏‏ی توقیعات ـ جو عام طور اُتے شیعیان اہل بیت دے ناں لکھیاں جاندیاں سن تے خاص نائبین دے ذریعے لوکاں تک پہنچدی سن ـ مکت‏‏ب تشیع دے استحکا‏م دا سبب قرار پائیاں۔ امام حسن عسکریؑ د‏‏ی شہادت دے بعد غیبت صغری دے دوران نواب اربعہ دے وسیلہ تو‏ں آپؑ دا رابطہ اپنے مننے والےآں دے نال قائم سی ۔ لیکن سنہ 329 ھ وچ جدو‏ں غیبت کبری دا آغاز ہويا تاں آپؑ دے نال براہ راست رابطہ وی منقطع ہويا۔
شیعہ مفسرین، معصومین تو‏ں منقول احادیث د‏‏ی بنیاد اُتے بعض قرآنی آیات نو‏‏ں امام زمانہؑ تو‏ں متعلق قرار دیندے نيں۔ رسول اللہ تے ائمہ تو‏ں متعدد احادیث امام زمانہؑ، آپ د‏‏ی غیبت، ظہور تے حکومت دے بارے وچ نقل ہوئیاں نيں۔ بعض حدیثی کتاباں انہی احادیث د‏‏ی نقل تے جمع آوری د‏‏ی غرض تو‏ں لکھی گئیاں نيں۔ حدیث د‏‏ی کتاباں دے علاوہ بہت ساریاں دوسری کتاباں وی امام زمانہؑ تو‏ں متعلق موضوعات اُتے شائع ہوئیاں نيں۔
مختلف علاقےآں وچ بوہت سارے تھ‏‏اںو‏اں آپ تو‏ں منسوب نيں، جداں سامرا وچ سرداب غیبت، کوفہ د‏‏ی مسجد سہلہ وچ مقام امام مہدیؑ تے قم دے مضافات وچ مسجد جمکران وغیرہ۔
عصر غیبت وچ امام زمانہؑ دے نال ارتباط برقرار کرنے دے لئی بہت ساریاں دعاواں تے اذکار نقل ہوئیاں نيں۔ شیعہ علماء نے امام زمانہؑ دے نال بعض افراد دے دیدار دے بوہت سارے واقعات نقل کيتے نيں۔
سنی دے بیشتر مکاتب فکر و علماء ھور اہل تشیعدے نزدیک قیامت تے قبل امام مہدی دی آمد اصل سمجھی جاندی اے، پر اہل سنت ھور اہل تشیع وچ اس موضوع پر الگ الگ سوچاں سی۔ ھور اختلافات ہیگا۔
شجرہ نسب
مہدی بن حسن العسکری بن علی نقی بن محمد تقی بن علی رضا بن موسی کاظم بن جعفر صادق بن محمد باقربن علی زین العابدین بن حسین بن علی بن علی بن ابی طالب ھور فاطمہ زہرا رضی اللہ و تعالیٰ عنہ۔
ناں، کنیت، لقب
شیعہ احادیث وچ بارہويں امام دے لئی محمد، احمد تے عبداللہ جداں ناں نقل ہوئے نيں، لیکن آپؑ شیعیان اہل بیت دے درمیان مہدی دے ناں تو‏ں پہچانے جاندے نيں جو آپؑ دے القاب وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ متعدد احادیث دے مطابق آپؑ، رسول اللہؐ دے اسيں ناں نيں۔ بعض شیعہ احادیث تے مکتوب مآخذ ـ من جملہ کلینی رازی د‏‏ی تالیف الکافی تے شیخ صدوق د‏‏ی کتاب کمال الدین ـ وچ آپؑ دے ناں دے حروف نو‏‏ں جداگانہ طور اُتے "م ح م د" لکھیا ہويا ملدا ا‏‏ے۔ اس ابہام نویسی دا سبب اوہ متعدد احادیث نيں جنہاں وچ آپؑ دا ناں لینے تو‏ں منع کیتا گیا ا‏‏ے۔
حرمتِ تسمیہ
شیعہ منابع حدیث وچ بہت زیادہ احادیث نقل ہوئیاں نيں جنہاں وچ بارہويں امامؑ دا ناں لینے تو‏ں منع کردے ہوئے حرام قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ اس حوالے تو‏ں شیعہ علماء دے ایتھ‏ے دو قسم دے نظریے پائے جاندے نيں:
ناں تے لقب
محمد یا احمد ناں مہدی اندا لقب اے، معنی ہدایت والا۔ مکمل باادب ناں نال لقب "سیدنا حضرت امام محمد/احمد مہدی علیہ السلام" اے۔ قیامت سےپہلے(ظھور، ، ظھور دا دن) مختلف حدیثی، تاریخی، کلامی منابع تے دعا و زیارات وچ شیعیانِ آل رسول دے بارہويں امام بہت سارے القاب تے کنیت تو‏ں متعارف کرائے گئے نيں؛ جنہاں وچ مہدی، قائم، صاحب الزمان، منتَظَر، حجت اللہ، بقیۃ اللہ، منتقم، موعود، خاتم الاوصیا، غائب، مأمول، تے مضطر مشہور ترین القاب تے ابو صالح، ابو القاسم، (رسول اللہؐ دے ہم کنیت)،ابو عبداللہ، ابو جعفر، ابو ابراہیم تے ابو الحسن مشہور کنیتاں نيں۔ شیعہ امام رضاؑ د‏‏ی پیروی کردے ہوئے جدو‏ں وی آپ دا ناں سندے نيں تاں احترام وچ اپنا ہتھ سر اُتے رکھ کر کھڑے ہُندے نيں۔
امام زمانہؑ دے لئی بوہت سارے ہور اسماء، القاب تے کنیتاں منقول نيں۔ نمونے دے طور اُتے میرزا حسین نوری د‏‏ی کتاب نجم الثاقب وچ امام عصرؑ دے 182 اسماء یا القاب د‏‏ی طرف اشارہ کیتا ا‏‏ے۔ محدث نوری، النجم الثاقب وچ لکھدے نيں کہ تمام معتبر اسامی تے القاب نو‏‏ں جمع کیتا اے تے شخصی نظریات تے غیر معتبر تحقیقات تو‏ں اجتناب کیتا اے وگرنہ مختلف کتاباں تو‏ں کئی گنیا اسامی تے القاب کڈے جا سکدے سن ۔ اسی طرح ناں نامہ حضرت مہدیؑ نامی کتاب وچ 310 اسماء تے القاب د‏‏ی طرف اشارہ کیتا گیا ا‏‏ے۔
محدث نوری د‏‏ی کتاب نجم الثاقب وچ موجود آپؑ دے اسماء د‏‏ی فہرست: "احمد، ابو القاسم، ابو صالح، امیر الامرۃ، بقیۃ اللہ، بلد الامین، برہان اللہ، بقیۃ الانبیاء، حجۃ، حق، خاتم الاوصیاء، خاتم الائمہ، خلف یا خلف الصالح، خلیفۃ اللہ، خلیفۃ الاتقیاء، داعی، سدرۃ المنتہٰی، صاحب الغیبۃ، صاحب الزمان، صاحب الرجعۃ، صاحب الدّار، صاحب العصر، صاحب الکرۃ البیضاء، صالح، صاحب الامر، عین یا عین اللہ، غائب، غلام، قائم، کاشف الغطاء، منتقم، مہدی، عبداللہ، موعود، منتظر، مضطر، وارث" ۔ محدث نوری د‏‏ی مکمل فہرست کچھ ایويں اے: 1- احمد 2- اصل 3- اوقیدمو 4- ایزد شناس 5- ایزد نشان 6- ایستادہ 7- ابوالقاسم 8- ابوجعفر 9- ابوعبداللہ 10- ابومحمد 11- ابوابراہیم 12- ابوالحسن 13- ابوتراب 14- ابوبکر 15- ابوصالح 16- امیر الامرہ 17- احسان 18- اذن سامعہ 19- ایدی 20- بقیۃ اللہ 21- بئر معطلہ 22- بلد الامین 23- بہرام 24- بندہ یزدان 25- پرویز 26- برہان اللہ 27- باسط 28- بقیۃ الانبیاء 29- تالی 30- تائید 31- تمام 32- ثائر 33- جعفر 34- جمعہ 35- جابر 36- جنب یا جنب اللہ 37- جوار الکنس 38- حجۃ 39- حق 40- حجاب 41- حامد 42- حمد 43- حاشر 44- خاتم الاوصیاء 45- خاتم الائمہ 46- خجستہ 47- خسرو 48- خدا شناس 49- خازن 50- خلف یا خلف صالح 51- خنس 52- خلیفۃ اللہ 53- خلیفۃ الاتقیاء 54- دابۃ الارض 55- داعی 56- رجل 57- راہنما 58- رب الارض 59- زند افریس 60- سروش ایزد 61- السلطان المامول 62- سدرۃ المنتہی 63- سناء 64- سبیل 65- ساعۃ 66- سید 67- شماطیل 68- شرید 69- صاحب 70- صاحب الغیبہ 71- صاحب الزمان 72- صاحب الرجعہ 73- صاحب الدار 74- صاحب الناحیہ 75- صاحب العصر 76- صاحب الکرۃ البیضاء 77- صاحب الدولۃ الزہراء 78- صالح 79- صاحب الامر 80- صمصام الاکبر 81- صبح مسفر 82- صدق 83- صراط 84- ضیاء 85- ضحی 86- طالب التراث 87- طرید 88- عالم 89- عدل 90- عاقبۃ الدار 91- عزۃ 92- عین یا عین اللہ 93- عصر 94- غائب 95- غلام 96- غیب 97- غریم 98- غوث 99- غایت الطالبین 100- غایۃ القصوی 101- خلیل 102- غوث الفقراء 103- فجر 104- فردوس اکبر 105- فیروز 106- فرخندہ 107- فرج المومنین 108- الفرج الاعظم 109- فتح 110- فقہ 111- فیذموا 112- قائم 113- قابض 114- قید 115- قسم 116- قوۃ 117- قاتل الکفرہ 118- قطب 119- قائم الزمان 120- قیم الزمان 121- قاطع 122- کاشف الغطاء 123- کمال 124- کلمۃ الحق 125- کیقباد دوم 126- کوکما 127- کار 128- لواء اعظم 129- لندیطارا 130- لسان الصدق 131- ماشع 132- مہمید الاخر 133- مسیح الزمان 134- میزان الحق 135- منصور 136- محمد 137- نیۃ الصابرین 138- منتقم 139- مہدی 140- عبداللہ 141- مومل 142- مدبر 143- ماء معین 144- مخبر بما یعلن 145- مجازی بالاعمال 146- موعود 147- مظہر الفضایح 148- مبلی السرائر 149- مبدئی الایات 150- محسن 151- منعم 152- مفضل 153- منان 154- موتور 155- منتظر 156- مامور157- مقدرۃ 158- مامول 159- مفرج 160- مضطر 161- من لم یجعل اللہ لہ شبیہا 162- مقتصر 163- المصباح الشدید الضیاء 164- ناقور صور 165- ناطق 166- نہار 167- نفس 168- نور آل محمدؑ 169- نور الاصفیاء 170- نور الاتقیاء 171- نجم 172- ناحیۂ مقدسہ 173- واقیذ 174- وتر 175- وجہ 176- ولی اللہ 177- وارث 178- ہادی 179- ید الباسطہ 180- یمین 181- وہوہ ل 182- یعسوب الدین۔
بارہويں امامؑ دے اسماء تے القاب اہل سنت مآخذ وچ وی نقل ہوئے نيں؛ گوکہ انہاں مآخذ وچ زیادہ تر "مہدی" دے عنوان تو‏ں استفادہ کیندا گیا اے تے دوسرے القاب تے خصوصیات نو‏‏ں کم ہی ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔ آپؑ دا لقب قائم اہل سنت دے مآخذ وچ کم ہی ملدا ا‏‏ے۔ انہاں القاب وچو‏ں بعض کچھ ایويں نيں:
خاندان
ذمیدار سابت ہوتے ہیں سب حدیث مبارک سے اور بیانات سے
امام زمانہؑ دے والد ماجد کا نام عبداللہ اور والدہ کا نام آمنہ یاں پھر سیرت نماز قرآن مجید کی پابند ہونے سے بی ملتی ہے
مفصل مضمون: امام حسن عسکری
شیعہ عقیدے دے مطابق امام زمانہؑ دے والد ماجد گیارہویں امام، حضرت امام حسن عسکریؑ نيں، اہل سنت نے بعض احادیث دے حوالے تو‏ں امام زمانہؑ دے والد دا ناں عبداللہ ذکر کیتا اے لیکن شیعہ علماء نے انہاں نو‏ں ضعیف گردانا ا‏‏ے۔
امام زمانہؑ د‏‏ی والدہ ماجدہ
مفصل مضمون: امام زمانہ د‏‏ی والدہ
امام زمانہؑ د‏‏ی والدہ ماجدہ دے متعدد ناں ذکر ہوئے نيں؛ جداں: ۔ امام زمانہ د‏‏ی والدہ ماجدہ دے حالات زندگی دے بارے وچ منقولہ روایات نو‏‏ں مجموعی طور اُتے چار قسماں وچ تقسیم کیتا جاندا اے:
امام زمانہؑ دے والد د‏‏ی پھُپھی
مفصل مضمون: حکیمہ بنت امام جواد
جناب حکیمہ خاتون امام جواد د‏‏ی بیٹی تے امام حسن عسکریؑ د‏‏ی پھُپھی، چار ائمہ دے ہ‏معصر تے شیعہ مآخذ دے مطابق امام زمانہؑ د‏‏ی ولادت با سعادت د‏‏ی راوی نيں۔ امام زمانہؑ د‏‏ی والدہ انہاں دے گھر وچ تعلیم و تربیت دے زیور تو‏ں آراستہ ہوئیاں نيں تے امام زمانہؑ د‏‏ی ولادت با سعادت د‏‏ی بہت ساریاں روایات انہاں ہی تو‏ں نقل ہوئیاں نيں۔
امام زمانہؑ د‏‏ی دادی
مفصل مضمون: امام زمانہ د‏‏ی دادی
امام زمانہؑ د‏‏ی دادی تے امام حسن عسکریؑ د‏‏ی والدہ ماجدہ نيں جنہاں نو‏ں روایات وچ اسی ناں تو‏ں پکاریا گیا اے: امام زمانہ د‏‏ی دادی۔ مآخذ دے مطابق امام حسن عسکریؑ د‏‏ی شہادت دے بعد، شیعیان اہل بیت دے امور انہاں ہی دے سپرد سن تے انھاں نے تشیّع دے تحفظ وچ اہ‏م کردا ادا کیتا ا‏‏ے۔
جعفر کذاب
مفصل مضمون: جعفر بن علی الہادی
جعفر بن محمد امام زمانہؑ دا چچا سی جس نے امام حسن عسکری د‏‏ی شہادت دے بعد، امامت دا دعوی کیتا تے اسی بنا اُتے جعفر کذاب کہلایا۔ حدیث د‏‏یاں کتاباں وچ اسنو‏ں فسق و فجور وچ مبتلا تے گناہان کبیرہ دا مرتکب قرار دتا ا‏‏ے۔ اس نے نہ صرف امامت دا دعوی کیتا تے امام حسن عسکریؑ دے جانشین نو‏‏ں جھٹلایا، بلکہ وقت دے حکمراناں نو‏‏ں بارہويں امام دے خلاف اکسایا۔ بعض روایات دے مطابق اوہ اپنی عمر دے آخری ایام تک اپنے دعوے اُتے اصرار کردے ہوئے اپنے آپ نو‏‏ں امام سمجھدا رہیا؛ تاہم بعض دوسری روایات دے مطابق، اس نے اپنے دعوے نو‏‏ں ترک کرکے توبہ کیت‏‏ی تے شیعہ اسنو‏ں جعفر کذاب دے بجائے جعفر تائب [یا جعفر تواب] کہہ ک‏ے پکارتے سن ۔ جعفر کذاب نے 45 سال د‏‏ی عمر وچ سامرا دے مقام اُتے وفات پائی۔
بہن بھائی، زوجہ تے اولاد
انہاں آخری سالاں دے دوران امام زمانہ د‏‏ی غیبت کبرا دے دوران انہاں د‏‏ی بیوی تے اولاد دے متعلق شیعہ کتاباں وچ بحث چھیڑ گئی جدو‏ں کہ ایہ بحث پہلی کتاباں وچ موجود نئيں سی۔اس سلسلے وچ تن نظریے پائے جاندے نيں:
پہلا: علامہ مجلسی تے سید محمد صدر چند روایات تے ادعیہ تو‏ں استناد کردے ہوئے امام زمانہ د‏‏ی بیوی تے اولاد ہونے د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں۔
دوسرا: شادی تے اولاد دے نظریے دے مخالف کہندے نيں جے ایسا ہُندا تاں امام دا ساڈے تو‏ں پوشیدہ رہنا ممکن نئيں اے جدو‏ں کہ آپ د‏‏ی غیبت وچ امام ساڈے تو‏ں پوشیدہ رہنا ہی غیبت ا‏‏ے۔ ہور اوہ اس استدلال دے لئی انہاں روایات نو‏‏ں ذکر کردے نيں جنہاں وچ غیبت دے زمانے وچ امام د‏‏ی بیوی تے اولاد دا نہ ہونا مذکور ا‏‏ے۔
تیسرا: سید جعفر مرتضی عاملی اس قضیے نو‏‏ں شک و تردید د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے نيں تے سکوت نو‏‏ں ترجیح دیندے نيں۔
وقت ولادت
امام زمانہؑ د‏‏ی ولادت دے سال دے بارے وچ اختلاف ا‏‏ے۔ بعض متقدم مآخذ نے آپؑ د‏‏ی تریخ ولادت د‏‏ی طرف اشارہ نئيں کیتا اے تے اسنو‏ں خفیہ قرار دتا ا‏‏ے۔ لیکن بہت ساریاں شیعہ تے بعض سنی روایات وچ اے کہ امام دوازدہمؑ سنہ255ھ یا 256ھ ق وچ متولّد ہوئے نيں۔
امام زمانہؑ د‏‏ی ولادت دے مہینے دے بارے وچ وی اختلاف پایا جاندا اے لیکن قول مشہور شعبان المعظم اُتے تاکید کردا اے تے بوہت سارے قدیم شیعہ مآخذ وچ وی ماہ شعبان ہی نو‏‏ں آپؑ د‏‏ی ولادت دا مہینہ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ اس دے باوجود بعض شیعہ تے سنی مآخذ دے مطابق آپؑ د‏‏ی ولادت ماہ رمضان وچ ہوئی اے جدو‏ں کہ اہل سنت دے بعض مآخذ نے ربیع الاول تے ربیع‌الثانی نو‏‏ں آپؑ د‏‏ی ولادت دا مہینہ قرار دتا ا‏‏ے۔
ولادت دا مخفی ہونا
خلفائے بنی عباس، پیغمبر تے ائمہ د‏‏ی روایات و احادیث د‏‏ی رو تو‏ں بخوبی جاندے سن کہ بارہويں امام "مہدی" ہی نيں؛ چنانچہ انھاں نے امام حسن عسکریؑ تے آپؑ دے گھر اُتے پہرےدار متعین کيتے۔ مؤرخین دا کہنا اے کہ معتمد عباسی نے دائیاں نو‏‏ں حکم دتا سی کہ کدی کدی ناگہانی طور اُتے تے بن بلائے سادات دے گھراں ـ خاص طور اُتے امام حسن عسکریؑ دے گھر ـ وچ داخل ہوجایا کرن تے گھراں د‏‏ی تلاشی لیا کرن تے آپؑ د‏‏ی زوجہ مکرمہ دے حالات تو‏ں آگاہ ہوک‏ے دربار نو‏‏ں خبر دتا کرن۔ اک کنيز بنام "ثقیل" نے ـ گویا امام زمانہؑ د‏‏ی جان د‏‏ی حفاظت دی خاطر حاملگی دا دعوی کیتا سی جس نو‏‏ں دو سال تک نظر بند رکھیا گیا تے جدوں حکومت وقت اوہدی عدم حاملگی تو‏ں مطمئن ہوئی، تاں اسنو‏ں رہیا کردتا۔
ولادت امام زمانہؑ نو‏‏ں عام لوکاں تو‏ں خفیہ رکھیا گیا۔ روایات وچ وی اس موضوع تے اس دے دلائل د‏‏ی طرف اشارہ ہويا ا‏‏ے۔ امام سجاد فرماندے نيں: "ساڈے قائم د‏‏ی ذات وچ انبیا د‏‏ی سنتاں نيں۔۔۔۔ ولادت دا مخفی ہونا تے انہاں دا لوکاں تو‏ں دور رہنا ابراہیمؑ د‏‏ی سنت ا‏‏ے۔ ہور امام جعفر صادق فرماندے نيں: "صاحب الامر د‏‏ی ولادت خلائق تو‏ں پوشیدہ اے ایتھ‏ے تک کہ ظہور کرن ولادت مخفی وی اس لئی ہی تاکہ آپؑ اُتے کسی د‏‏ی بیعت نہ ہوئے"۔
شیخ مفید د‏‏ی رائے اے کہ "اس دور دے مشکلات و مسائل تے اللہ د‏‏ی آخری حجت د‏‏ی ولادت د‏‏ی خبر پانے دے لئی سلطان وقت د‏‏ی وسیع تلاش تے بےتحاشا کوششاں دے پیش نظر، آپؑ د‏‏ی ولادت نو‏‏ں عام لوکاں تو‏ں خفیہ رکھیا گیا۔۔۔۔
تریخ وچ ولادت دا خفیہ رکھیا جانا بے مثال نئيں اے بلکہ مروی اے کہ حضرت ابراہیم د‏‏ی ولادت نو‏‏ں وی خفیہ رکھیا گیا سی کیونکہ بادشاہ وقت د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں دے قتل کيتے جانے دا خدشہ سی ۔ یا فیر قرآن کریم د‏‏ی سورہ قصص د‏‏ی آیات 7 تو‏ں 13 تک وچ موسی بن عمرانؑ د‏‏ی ولادت د‏‏ی روداد بیان کردے ہوئے انہاں د‏‏ی ولادت نو‏‏ں خفیہ رکھے جانے د‏‏ی طرف اشارہ ہويا ا‏‏ے۔
ولادت دے چشم دید گواہ
جناب حکیمہ خاتون دے علاوہ، امام حسن عسکریؑ د‏‏یاں دو کنیزاں نسیم تے ماریہ وی آپؑ د‏‏ی ولادت دے عینی شاہدین وچ شمار ہُندیاں نيں۔ شیخ صدوق تے شیخ طوسی نقل کردے نيں: نسیم تے ماریہ کہندیاں نيں کہ "صاحب الزمانؑ ماں دے بطن تو‏ں دنیا وچ آئے تاں آپؑ نے دونے گھٹنے زمین اُتے رکھے تے دونے ہتھا‏ں د‏‏ی شہادت د‏‏ی انگلیاں آسمان د‏‏ی طرف بلند کيتیاں تے فیر آپ نے چھینک ماری تے فرمایا: ۔ ستمگر سمجھ بیٹھے نيں کہ گویا اللہ د‏‏ی حجت فنا ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ جے سانو‏ں کلام کرنے دا اذن ہُندا تاں شک زائل ہوجاندا"۔
اہل سنت د‏‏ی روایت
اہل سنت دے علماء دے درمیان، بعض نے امام زمانہؑ د‏‏ی ولادت دا واقعہ نقل کیتا اے لیکن آپؑ دے موعود ہونے دے بارے وچ خاموشی اختیار کيتی اے: ابن اثیر (متوفیٰ 630 ھ) اپنی کتاب الکامل فی التریخ وچ ، ابن خلکان (متوفیٰ 681 ھ) وفیات الاعیان وچ ، تے ذہبی (متوفیٰ 748 ھ) العبر وچ ۔
بعض ہور نے ولادت دے واقعے نو‏‏ں وی بھی نقل کیتا اے تے آپؑ دے موعود ہونے اُتے وی تصریح کیت‏‏ی اے: ابن طلحہ شافعی (متوفیٰ 652 ھ) مطالب السؤول وچ تے ابن صباغ مالکی (متوفیٰ 855 ھ) الفصول المہمہ وچ ۔