cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کمپیوٹر
ذخیرا پروگرام
اک دلچسپ گل ایہ اے کہ اس تمام سرعت تے حسن کار دے باوجود کمپیوٹرہے اک آلہ تے جو خود کار طور اُتے منطق وی لاگو نئيں کر سکدا تے سوچ وی نئيں سکدا۔ مثال دے طور اُتے اُتے والے کم د‏‏ی ہدایات نو‏‏ں پاکر اک کمپیوٹر اس حسابی عمل نو‏‏ں شائد اک ثانیئے دے وی کئی ہزار حصے تو‏ں پہلے مکمل تاں کردیگا  مگر اوہ کدی وی ايس‏ے حسابی عمل نو‏‏ں کسی تے نسبتا آسان انداز وچ کرنے دے بارے وچ نئيں سوچے گا۔ جدو‏ں کہ جے ایہی کم اک انسان نو‏‏ں دے دتا جائے تاں اوہ اپنی سوچ استعمال کردے ہوئے ایہی حسابی عمل کسی سہل طریقے تو‏ں انجام دینے دے بارے وچ سوچ سکدا اے، مثال دے طور اُتے اوہ کوئی ریاضیاندی صیغہ استعمال کرنے دے بارے وچ سوچ سکدا اے جس نو‏‏ں لاگو کر کہ ایہی کم جلد تے سہولت تو‏ں انجام دتا جس کے، جداں اک انسان ہوئے گا تاں اوہ تھلے لکھے مساوات استعمال کرنے دا سوچ سکدا اے اور اس متبادل راہ دے استعمال تو‏ں انسان اوہی درست جواب (500500) کڈ لیندا اے جو کمپیوٹر اُتے دتی گئی ہدایات تو‏ں کڈے گا۔ بس ایہ فرق (سوچنے کا) کمپیوٹر تے انسان وچ ایسا اے جس د‏‏ی بنا اُتے کمپیوٹر مکمل خود مختار نئيں ہُندے۔
کمپیوٹر پروگرام
کمپیوٹر اُتے اسيں جو وی کم کردے نيں اس دے پِچھے اک کمپیوٹر پروگرام یا پروگرام موجود ہُندا اے جس وچ اوہ ہدایات دتی گئی ہُندیاں نيں جنہاں اُتے چل ک‏ے کمپیوٹر ساڈے مطلوبہ کم انجام دیندا ا‏‏ے۔ ایہ ہدایات مختصر یا درجن بھر تو‏ں ہزاراں تک ہو سکدیاں نيں۔ عہد حاضر دا اک کمپیوٹر اک ثانیے وچ اک ارب ہدایات اُتے کم کر سکدا اے یا انکا اجراء کر سکدا اے تے برساں اس عالجے (operation) وچ کوئی اک غلطی وی نئيں کردا۔
وڈے کمپیوٹر پروگرام نو‏‏ں تیار کرنے یا لکھݨ وچ شمارندی مبرمج (computer programmer) د‏‏ی اک پوری جماعت نو‏‏ں کم کرنا ہُندا اے جس وچ کئی سال لگ جاندے نيں فیر وی اس گل دا امکان باقی رہ جاندا اے کہ شائد پروگرام توقعات دے مطابق کامل نہ ہو سکیا ہو تے اس وچ کوئی خامی رہ گئی ہوئے۔ تے اس طرح د‏‏ی کوئی خامی جو کسی کمپیوٹر پروگرام وچ اس د‏ی تیاری دے دوران رہ گئی ہو اسنو‏ں کھٹمل (bug) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بعض اوقات ایہ کھٹمل ایداں دے ہُندے نيں کہ انہاں د‏‏ی موجودگی دے باوجود پروگرام د‏‏ی کارکردگی اُتے کوئی اثر نئيں پڑدا ایداں دے کھٹملاں نو‏‏ں حلیم (benign) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسری صورت ایداں دے کھٹملاں د‏‏ی ہُندی اے کہ جنہاں د‏‏ی موجودگی کسی وی پروگرام نو‏‏ں مکمل طور اُتے ناکارہ تے منہدم (crash) کردیندی ا‏‏ے۔ کھٹمل، کمپیوٹر د‏‏ی کوئی خرابی نئيں ہُندی بلکہ ایہ کمپیوٹر کمپیوٹر پروگرام وچ رہ جانے والی کوئی خامی ہُندی ا‏‏ے۔
چونکہ شمارندی یاداشت اعداد نو‏‏ں ہی ذخیرہ کردی اے اس لئی ایہ ہدایات وی اعداد وچ ہی دتی جاندیاں نيں تے ايس‏ے وجہ تو‏ں تمام شمارندی برنامج (یعنی ہدایات دا مجموعہ) دراصل اک قسم دا اعدادی بیان ہی ہُندا ا‏‏ے۔ کمپیوٹر وچ ایہ برنامجات دا ذخیرہ انہاں بیانات (data) دے نال وی رکھیا جاسکدا اے کہ جنہاں اُتے عمل ک‏ے کہ اوہ کمپیوٹر کم کردا اے اسنو‏ں اِشکالِ فون نیومان (crux of the von Neumann) تو‏ں تشبیہ دیندے نيں۔ بعض اوقات انہاں برنامجات دے لئی بیانات تو‏ں وکھ جگہ مخصوص ہُندی اے تے ایسی صورت وچ اسنو‏ں ہاورڈ مارک 1 کمپیوٹر د‏‏ی مناسبت تو‏ں تعمیر ہاورڈ (Havard architecture) کہیا جاندا ا‏‏ے۔
گویا کہ شمارندی برنامجات (کمپیوٹر پروگرامز) نو‏‏ں اعداد د‏‏ی اک طویل لسٹ د‏‏ی صورت وچ وی لکھیا جاسکدا اے جس نو‏‏ں مشینی بولی (machine language) کہندے نيں تے ایسا پرانے کمپیوٹر وچ کیہ جاندا سی۔ مگر ایہ اک بہت تھکا دینے والا کم ہُندا اے جسنو‏ں اج بھݪک دے پیچیدہ کمپیوٹر وچ انجام دینا نہایت دشوار گزار اے، اس مشکل اُتے قابو پانے دے لئی اک اسم حفظی (mnemonic) د‏‏ی طرز اُتے اک طریقہ اپنایا گیا جس وچ کِسے وی اک قسم د‏‏ی کمپیوٹر ہدایت دے لئی کوئی اک لفظ چن دتا جاندا اے، مثال دے طور اُتے ADD, SUB تے JUMP وغیرہ دے اسم حفظی۔ تے انہاں اسماء حفظی نو‏‏ں جو شمارندی پروگرام لکھݨ دے لئی استعمال کيتے جاندے نيں، اجتماعی بولی (assembly language) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہن اس دے بعد ہُندا ایويں اے کہ اجتماعی بولی وچ برنامجات (programs) نو‏‏ں لکھ ک‏ے اک سافٹ ویئر (software) دے ذریعہ مشینی زبان وچ تبدیل ک‏ر ليا جاندا اے تاکہ اک کمپیوٹر اسنو‏ں سمجھ لے تے اس قسم د‏‏ی تبدیلی کرن والا پروگرام، اجتماع ساز (assembler) اکھوایا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کمپیوٹر گٹھ:کمپیوٹنگ گٹھ:ایجادات گٹھ:ٹیکنالوجی
ماسٹر رام چندر
ماسٹر رام چندر ، (پیدائش: 1821ء - وفات: 11 اگست، 1880ء) ہندوستان دے ریاضی دان، دہلی کالج وچ سائنس دے استاد تے صحافی سن ۔1945ء وچ اک اخبار فوائد الناظرین تے 1847ء وچ اک علمی تے ادبی ماہنامہ محب ہند جاری کیتا۔ انہاں د‏‏ی دو کتاباں د‏‏ی شہرت انگلستان تک پہنچی تے اک کتاب دے لئی برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی کورٹ آف ڈائریکٹرز نے انہاں نو‏ں اک خلعت پنج پارچہ تے دو ہزار روپیہ نقد عطا کیتا۔ رام چندر تعلیمِ نسواں دے وڈے حامی سن ۔ اوہ لڑکیو‏ں د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں محدود رکھنا نئيں چاہندے سن بلکہ انہاں د‏‏ی دلی خواہش سی کہ خانہ داری، علم الصحت تے دوسرے مضامین وی پڑھیاں تے انہاں دا نصاب لڑکےآں تو‏ں مختلف ہونا چاہیے۔ اوہ گونگاں تے بہراں د‏‏ی تعلیم دے وی موید سن ۔
حالات زندگی
رام چندر 1821ء نو‏‏ں دہلی دے کائیستھ گھرانے وچ پیدا ہوئے ۔ انہاں دے والد رائے سندر لال ماتھر ایسٹ انڈیا کمپنی دے محکمہ مالیات وچ ملازم سن ۔ بارہ برس د‏‏ی عمر وچ انگریزی مدرے وچ داخل ہوئے۔ فکر معاش نے مجبور کیتا تاں محرر ہوئے گئے، لیکن طبیعت حصولِ علم دے لئی بے چین سی۔ اس لئی دہلی کالج وچ داخل ہوئے گئے تے اوتھ‏ے اپنی قابلیت د‏‏ی وجہ تو‏ں اعلیٰ وظیفہ پایا۔ تن سال د‏‏ی تعلیم دے بعد ايس‏ے کالج وچ مدرس ہوئے گئے۔ ورنیکلر ٹرانسلیشن سوسائٹی قائم ہوئی تاں اس دے لئی اردو وچ الجبرا تے علمِ مثلث اُتے کتاباں لکھياں ۔ 1854ء وچ انہاں نے ہندو مذہب نو‏‏ں ترک کیتا تے عیسائی مذہب قبول کيتا، جس اُتے انہاں دے خلاف بہت لے دے ہوئی تے اعزہ و اقارب تے برادری نے مقاطعہ کر دتا۔ انہاں د‏‏ی دو کتاباں د‏‏ی شہرت انگلستان تک پہنچی تے اک کتاب دے لئی برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی کورٹ آف ڈائریکٹرز نے اک خلعت پنج پارچہ تے دو ہزار روپیہ نقد عطا کیتا۔ اوہ ہندوستان دے مایہ ناز صحافی سن ۔ 1845ء وچ انہاں نے اک پندرہ روزہ علمی اخبار فائدے الناظرین تے 1847ء وچ اک علمی تے ادبی ماہنامہ محب ہند جاری کیتا۔ غدر دے دوران وچ چھپ چھپا کر زندگی بسر کيتی۔ غدر دے بعد اعلیٰ عہدےآں اُتے فائز رہے ۔
ملازمت
رام چندر 31 دسمبر 1957ء نو‏‏ں دہلی کالج د‏‏ی ملازمت تو‏ں باقاعدہ طور اُتے وکھ ہوئے گئے تے روڑکی چلے گئے، اوتھ‏ے انہاں نو‏ں 1858ء وچ ڈھائی سو روپے ماہوار اُتے تھامسن انجنیئرنگ کالج (موجودہ انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی) دا نیٹیو ہیڈ ماسٹر (Native Head Master) مقرر کیتا گیا۔ روڑدی ميں چند ماہ رہنے دے بعد اوہ فیر دہلی واپس آئے تے ستمبر 1858ء وچ دہلی ڈسٹرکٹ اسکول دے ہیڈ ماسٹر مقرر ہوئے۔ 1866ء وچ 22 برس تک اک فاضل، مقبول تے مشہور معلم د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے فرائض انجام دینے دے بعد 45 برس د‏‏ی عمر وچ خرابی صحت د‏‏ی بنا اُتے سبکدوش ہوئے گئے تے اک سو پنجاہ روپے ماہوار پنشن مقرر ہوئی۔
ملازمت تو‏ں ریٹائر ہونے دے بعد 186ء وچ انہاں نو‏ں راجا مہندر سنگھ دے اتالیق د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریاست پٹیالہ دے دربار وچ ملازمت مل گئی۔ ایتھ‏ے انہاں نے وڈی قابلِ خدمات اجام داں جنہاں حکومتِ پٹیالہ تے حکومتِ ہند دونے نے بے حد سراہا۔ جولائ‏ی 1868ء وچ جدو‏ں مہاراجا مہندر سنگھ تخت نشاں ہوئے تاں انہاں نو‏ں اک ہزار روپے د‏‏ی جاگیر تے خلعت عطا کيتی گئی۔ 13 جون 1870ء نو‏‏ں جدو‏ں ریاست پٹیالہ وچ سر رشتہ تعلیم دا قیام عمل وچ آیا تاں رام چند ر اس دے ڈائریکٹر مقرر ہوئے۔ان دے دورِ ملازمت وچ پٹیالہ وچ تعلیم نو‏‏ں بہت فروغ ہويا۔ انہاں د‏‏ی زیرِ نگرانی اک مختصر مدت وچ 38 نويں اسکول قائم ہوئے گئے۔ چنانچہ27 فروری 1871ء وچ کلکتہ دا دربار منعقد ہويا سی، گورنر جنرل ہند نے مہاراجا پٹیالہ نو‏‏ں ستارہ ہند (Star of India) دا خطاب دیندے ہوئے ریاست وچ تعلیم د‏‏ی ترقی اُتے خوشی دا اظہار کیتا تے رام چندر دا ذکر کردے ہوئے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ انہاں دے زیرِ نگرانی ریاست پٹیالہ وچ تعلیم نو‏‏ں ہور ترقی ہوئے گی۔
خرابی صحت تے وفات
رام چندر د‏‏ی صحت کدی اچھی نہ سی۔ 1862ء وچ جدو‏ں اوہ چالیس برس دے سن انہاں نو‏ں خرابی صحت د‏‏ی بنا اُتے پنشن د‏‏ی درخواست وی دینی پئی سی۔ اس دے بعد صحت رفتہ رفتہ ڈگدی ہی گئی تے بالآخر 11 اگست، 1880ء نو‏‏ں 59 د‏‏ی عمر وچ انتقال کیتا۔
حوالے
گٹھ:1821 دے جم گٹھ:1880 دیاں موتاں گٹھ:1980 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی ریاضی دان گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی صحافی گٹھ:پانی پت دیاں شخصیتاں گٹھ:دہلی دے صحافی گٹھ:ہریانہ دے سائنس دان گٹھ:ہندومت تو‏ں مسیحیت قبول کرنے والی شخصیتاں
کن
کن انساناں تے کئی جنوراں دے جسم چ پایا جان والا اک انگ جیہڑا اوازاں دی لہراں نوں محسوس کردااے تے اواز نوں دماغ تک پہنچاندا اے۔ ایس توں علاوہ اے جسم دا توازن رکھن لئی وی کم کردا اے۔ ایہ سنن پربندھ دا اک حصہ اے۔
محب ہند (اخبار)
محب ہند برطانوی راج وچ دہلی تو‏ں شائع ہونے والا اردو بولی دا اک ماہانہ علمی و ادبی اخبار سی۔ ایہ اخبار یکم ستمبر 1847ء نو‏‏ں ریاضی دے مشہور عالم تے محقق، دہلی کالج وچ سائنس دے استاد ماسٹر رام چندر نے مطبع دہلی اردو اخبار تو‏ں جاری کیتا۔ ابتدا وچ اس دا ناں خیر خواہِ ہند سی لیکن بعد وچ اس شمارے دا ناں بدل ک‏ے محبِ ہند رکھ دتا گیا۔
کن
کن دا باہروں نظر آن آلا حصہ "پنا" اخواندا اے۔ ریڑھ دی ہڈی آلے جنوراں وچ دماغ دے دونواں پاسے اک اک کن ہوندا اے۔ پنا باجوں اواز دی لہراں نوں سوکھے ول نال اک تھاں مرکوز کیتا جا سکدا اے۔
محب ہند (اخبار)
تریخ
ماسٹر رام چند اپنی بیدا مغزی، وسیع النظری جذبہ اشاعتِ علم د‏‏ی وجہ تو‏ں فائدے الناظرین د‏‏ی تنگ دامانی اُتے زیادہ عرصہ تک قناعت نہ کر سک‏‏ے، کیو‏ں کہ انہاں د‏‏ی حب الوطنی، انسان دوستی تے حریتِ فکر انہاں نو‏ں ہر لحظہ متفکر تے بے قرار رکھدی تھی۔وہ سرکار کمپنی بہادر د‏‏ی ثناخوانی، وفاداری تے اطاعت دے باوجود ہندوستان د‏‏ی آزادی دے متمنی تے آرزو مند سن تے اشاعتِ علم نو‏‏ں اس دا بہترین وسیلہ تے ذریعہ سمجھدے سن ۔ چنانچہ یکم ستمبر 1847ء نو‏‏ں خیر خواہِ ہند دے ناں تو‏ں اک علمی تے ادبی مصور ماہانہ اخبار یا رسالہ جاری کیتا۔ اشاعت تو‏ں پہلے شوق و طلب وچ اضافہ دے لئی فائدے الناظرین وچ اس اخبار د‏‏ی تشہیر کيتی گئی۔ابتداً ایہ رسالہ مولوی محمد باقر دے مطبع دہلی اردو اخبار وچ پنڈت موندی لال پرنٹر دے اہتمام تو‏ں شائع ہُندا سی۔ لیکن بعد وچ مطبع العلوم وچ چھپنے لگیا۔ اس د‏ی اک روپیہ ماہانہ قیمت مقرر سی۔
کن
بارلا کن
بارلا کن، کن دا او حصہ اے جو کن توں باہر ہوندا اے، ایہدے وچ ، پنا (آریکل)، کن دی نالی، تے کن دا پردہ (ٹمپینک جھلی) شامل نیں۔ انسان تے سارے ریڑھ دی ہڈی آلے جنوراں وچ، کن دا صرف ایہو حصہ باہروں ویکھیا جا سکدا اے۔ بارلا حصہ، پنا، کارٹیلج دا بنیا ہوندا اے۔ کن دا اے حصہ ، سنن لئی بہتا ضروری اے۔ اواز دے سئی لنگن لئی کن دی نالی دا کھلیا ہونا ضروری اے۔ کن دی نالی وچ اک چپکن مادہ "سرومن" بندا اے جو کن دی کھل دے وچ غدود بناندے نیں۔ ایس توں علاوہ کن دی نالی وچ نکے نکے وال وی ہوندے نیں۔ پنا دی خاص شکل ایہنوں اواز نوں پکڑن لئی مدد کردی اے، وکھرے جنوراں وچ پنے دی وکھری شکلاں ہوندیاں نیں جو ایہناں نو شکار دا پتہ دسن لئی مدد کردیاں نیں۔ جیویں چمگادڑ، چؤا لیمر، آئی-آئی، چمگادڑ کن لومڑ وغیرہ۔
محب ہند (اخبار)
ناں د‏‏ی تبدیلی
حالے خیر خواہِ ہند دے دو شمارے ہی جاری ہوئے سن کہ اہلِ نظر نے مدیر نو‏‏ں مطلع کیتا کہ اس ناں دا اک رسالہ مرزاپور تو‏ں جاری اے، چنانچہ مدیر نے نومبر 1847ء تو‏ں خیر خواہ ہند دا ناں بدل ک‏ے محبِ ہند رکھ دتا۔ اس سلسلے وچ فائدے الناظرین 18 اکتوبر 1847ء دے شمارے وچ بعنوان تبدیلی ناں رسالہ خیر خواہِ ہند کی رام چند نے ایہ سطور لکھياں سن:
کن
بارلا کن
جنوراں وچ بارلے کن دے نال دو ونڈاں دے پٹھے جڑے ہوندے نیں جناں نوں "انٹرینسک" تے "آریکلر" پٹھے آکھیا جاندا اے۔ اے پٹھے کج میمل جنوراں وچ کم کردے نیں تے پنا نوں اواز دی سمت چ حرکت کرن چ مدد کردے نیں۔ انسان وچ اے پٹھے کم کئی کردے۔
محب ہند (اخبار)
حوالے
گٹھ:ہندوستان وچ 1847ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات گٹھ:بھارت دے اردو اخبارات گٹھ:دہلی وچ شائع ہونے والے اخبارات گٹھ:اخبار
کن
وچکارلا کن
وچکارلا کن، بارلے کن توں بعد، کن دے پردے دے بعد آندا اے۔ ایہدے وچ ترے نکی ہڈیاں ہوندیاں نیں؛ میلئیس (ہیمر)، انکس (اینول)، سٹیپس (سٹرپ)۔ نک توں اک نالی وی وچکارلے کن تک آندی اے جنوں "اوسٹیشیئن نالی" اکھی دا اے۔ سٹیپس انسانی جسم دی سب توں نکی ہڈی اے۔ اے ترے ہڈیاں انج جڑیاں ہوندیاں نیں جے کن دے پردے وچ ہون آلی ممولی جئی حرکت اناں وچ وی حرکت پیدا کرے۔ اے حرکت کوکلیا ول ٹوری جاندی اے۔ اناں ترے ہڈیاں دی مدد توں اواز ناجوں کن دے پرد ےوچ ہون آلی حرکت 6 گنا ود جاندی اے۔ انسان تے دوجے زمینی جنوراں وچ وچکارلا کن ہوا نال بھریا ہوندا اے ،پر ایس ہوا دا باہر دی ہوا نال رابطہ نئی ہوندا۔ وچکارلا کن ،دماغ چ پائی جان آللی ہوا دی اک نالی اے جنوں نک توں ہوا لبدی اے۔
جہاز چڑھن ویلے یا پانی چ ڈونگی تیراکی کرن ویلے اوسٹیشیئن نالی وچ ہوا دا دباؤ کم ہو جاندا اے تے خلا بن جاندا اے۔ ایس وجہ توں اینج لگدا اے جیویں کن بند ہو گئے ہون۔ نگلن نال تے پازٹو دباؤ نال اے نالی فیر کھل جاندی اے تے ایہدے وچ ہوا دا دباؤ ٹھیک ہو جاندا اے۔
اندرآلا کن
اندرآلے کن وچ کوکلیا تے لیبرینتھ ہوندے نیں۔ توازن رکھن آلے حصے "ویزٹیبیول" تے "ادھی گول نالیاں" وی ہوندے نیں۔ اواز دی لہراں پنا توں ہوندیاں، کن دے پردے نال ٹکراندیاں نین، اوتھے حرکت پیدا پوندی اے جو وچکارلے کن وچ سٹیپس وچ حرکت پیدا کردی اے، اوتھوں اے حرکت کوکلیا وچ موجود مائع نوں ہلاندی اے جو اگے اواز محسوس کرن آلے حسی ولگناں نوں سنیہ کلدے نیں۔ اے سنیہ دماغ وچ جاندا اے ،تے دماغ انوں پرکھ کے اواز بارے جانکاری دیندا اے۔
رنبیر کپور
رنبیر کپور (انگریزی:Ranbir Kapoor) (جم ۲۸ ستمبر ۱۹۸۲) اک بالیوڈّ اداکار ہے اتے اوہ ممبئی، مہاراشٹر دا رہن والا ہے۔ رنبیر کپور ( pronounced [rəɳˈbiːr kəˈpuːr] ; جم ۲۸ ستمبر ۱۹۸۲) اکّ بھارتی اداکار اے جو ہندی -بولی دیاں فلماں وچ اپنے کم لئی جانیا جاندا اے۔ اوہ ہندی سنیما دے سبھ توں ودھ کمائی کرن والے اداکاراں وچوں اکّ اے اتے ۲۰۱۲ توں پھوربس انڈیا ' سیلبرٹی ۱۰۰ لسٹ وچ شامل کیتا گیا اے۔ کپور چھ پھلمفیئر اوارڈاں سمیت کئی پرسکاراں دا وصول کنندہ اے۔
پروار
فلم ستارے رشی کپور اتے نیتو سنگھ رنبیر دے ماں پیؤ ہن۔ رنبیر دی اک ردھما نام دی بھین وی ہے۔ ایہہ پرتھوی راج کپور دا پڑپوتا اتے ایکٹر اتے فلم پروڈیؤسر راج کپور دا پوترا اے۔ اوس دے تایا رندھیر کپور اتے چاچا راجیو کپور ہن۔ کرشما کپور اتے کرینہ کپور اس دیاں چچیریاں بھیناں ہن اتے نکھل نندہ اوہناں دے پھپھیرا بھرا ہن۔
اداکار رشی کپور اتے نیتو سنگھ دے پتر، اتے اداکار-ڈریکٹر راج کپور دے پوتے، کپور نے سکول آف وزوئل آرٹس اتے لی سٹراسبرگ تھئیٹر اتے فلم انسٹیچیوٹ وچ ترتیب وار فلم اساری اتے تکنیک ایکٹنگ کیتی۔ اسنے بعد وچ فلم بلیک (۲۰۰۵) وچ سنجے لیلا بھنسالی دی مدد کیتی اتے بھنسالی دی دکھدائی رومانس ساوریا (۲۰۰۷)، اکّ تنقیدی اتے وپاری اسپھلتا نال اپنی اداکاری دی شروعات کیتی۔ کپور ۲۰۰۹ وچ آؤن والی عمر دی فلم ویک اپّ سڈ اتے رومانٹک کامیڈی عجب پریم کی غضب کہانی وچ اپنے کارکردگی نال پرمکھتا حاصل کر گیا۔ اس ویلے وچ اسدی سبھ توں ودھ مکمل طور اُتے دیکھی جان والی فلم سیاست (۲۰۱۰) نال آئی سی۔
راکسٹار (۲۰۱۱) وچ اکّ پریشان سنگیتکار اتے برفی وچ اکّ ہسمکھّ بولے-گنگے آدمی دے روپ وچ کپور دا کارکردگی! (۲۰۱۲) نے اسنوں سرووتم اداکار لئی لگاتار دو پھلمفیئر اوارڈ حاصل کیتے । رومانٹک کامیڈی یہ جوانی اے دیوانی (۲۰۱۳) وچ دیپکا پادکون دے نال اکّ پرمکھ کردار نے اسنوں اکّ سٹار دے روپ وچ ہور قائم کیتا۔ اس توں بعد وپاری اکامیابیاں دی اکّ لڑی آئی، جس وچ اے دل اے مشکل (۲۰۱۶) اتے سنجو (۲۰۱۸) اپواد سن۔
اپنے اداکاری کریئر توں علاوہ، کپور چیرٹی اتے کارناں دی حمایت کردا اے۔ اوہ انڈین سپر لیگ فٹ بال ٹیم ممبئی سٹی ایپھسی دا سہِ-مالک وی اے۔ اوہناں دا ویاہ اداکارہ عالیہ بھٹّ نال ہویا اے۔ link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Ranbir_Kapoor.jpg/170px-Ranbir_Kapoor.jpg|thumb| 2012 وچ انڈین آئیڈل لئی اکّ تقریب وچ کپور Kapoor will next star opposite Alia Bhatt in Ayan Mukerji's fantasy film Brahmāstra, the first part in a planned trilogy, which took five years to film. He will then star with Shraddha Kapoor in Luv Ranjan's as-yet untitled romance, and with Rashmika Mandanna in Sandeep Vanga's crime drama Animal۔
نجی جیون
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Ranbir_Kapoor_and_Alia_Bhatt.jpg/200px-Ranbir_Kapoor_and_Alia_Bhatt.jpg|thumb|رنویر اپنی بیوی [[عالیہ بھٹّ نال (۲۰۲۲)]] کپور نے اپنی نجی زندگی بارے بولیا اے، اتے کیہا اے کہ اس دے ماپیاں دے ویاہ نے اسنوں سکھایا کہ اکّ رشتہ کنا گنجھل دار؉ ہو سکدا اے۔ اسدا پہلا گمبھیر رشتہ ستویں گریڈ وچ سی، اتے جدوں ایہہ ختم ہویا تاں اوہ ڈپریشن توں پیڑت سی۔ ۲۰۰۸ وچ فلم بچنا اے حسینو دی شوٹنگ دوران، کپور نے اپنی سہِ-سٹار دیپکا پادوکون نوں ڈیٹ کرنا شروع کیتا۔ اس رشتے نے بھارت وچ کافی میڈیا کوریج نوں آکرشت کیتا اتے اوہناں نے اکّ آؤن والی شمولیت بارے اندازہ لگایا۔ حالانکہ، اکّ سال بعد جوڑا الگ ہو گیا۔ کپور نے برقرار رکھیا کہ ونڈ دوستانہ سی، حالانکہ میڈیا نے مکمل طور اُتے رپورٹ کیتی کہ ونڈ کپور دی بے وفائی کارن ہوئی سی۔ کپور نے بعد وچ قبول کیتا: "ہاں، میرے کول، اپوترتا دے کارن، انبھوہینتا دے کارن، کجھ لالچاں دا فائدہ اٹھاؤن توں، بے رحمی دے کارن اے۔" بعد وچ ۲۰۱۵ وچ، کپور نے کیہا کہ اوہناں دوواں نے جھگڑا سلجھا لیا سی اتے اپنی زندگی نوں اگے ودھ چکے ہن۔ ونڈ توں بعد، اوہ اپنی نجی زندگی بارے عوامی طور اُتے چرچہ کرن توں پچھے ہٹ گیا اے۔
کیٹرینا کیف دے نال افیئر دیاں افواہاں پہلی وار ۲۰۰۹ وچ عجب پریم کی غضب کہانی دے اساری دوران ساہمنے آئیاں۔ اگست ۲۰۱۳ وچ، سپین وچ اکّ بیچ اُتے کپور اتے کیف دیاں پاپرازی تصویراں دا اکّ سیٹ سٹارڈسٹ ولوں شائع کیتا گیا سی۔ حالانکہ کپور نے شروع وچ رشتے بارے گل کرن توں انکار کر دتا سی، اسنے ۲۰۱۵ وچ اس نوں قبول کیتا: "اسیں دوویں اپنے رشتے بارے یقینی ہاں اتے جیکر اسیں اس بارے ہنے نہیں کھلھدے، تاں ایہہ رشتے دا نرادر ہووےگا۔" فروری ۲۰۱۶ تک، میڈیا نے دسیا کہ اوہ الگ ہو گئے ہن۔ اسنے سگرٹنوشی اتے شراب پین دے عادی ہون بارے وی گل کیتی اے۔
۲۰۱۸ وچ، اسنے برہماستر (۲۰۲۲) وچ اسدی سہِ-سٹار عالیہ بھٹّ نوں ڈیٹ کرنا شروع کیتا۔ اسنے ۱۴ اپریل ۲۰۲۲ نوں اس دے ممبئی گھر وچ اکّ نجی تقریب وچ اس نال ویاہ کیتا۔ جون ۲۰۲۲ وچ، جوڑے نے اعلان کیتی کہ اوہ اپنے پہلے بچے دی امید کر رہے ہن۔
2019 وچ قومانتری کرکٹ
2019 دا قومانتری کرکٹ سیزن مئی 2019 توں ستمبر 2019 تک سی۔ انگلینڈ اتے ویلز وچ 2019 کرکٹ عالمی کپ اس سوچ دوران ہویا سی جو کہ 30 مئی 2019 توں شروع ہویا سی۔ اس معیاد وچ 11 ٹیسٹ میچ، 91 اک دنا قومانتری (اوڈیائی) اتے 71 ٹی-20 قومانتری میچ کھیڈے جانے سن۔ سیزن دی شروعات وچ بھارت ٹیسٹ کرکٹ رینکنگ وچ سبھ توں ااُتے سی، جدکہ انگلینڈ ونڈے رینکنگ وچ اتے پاکستان ٹی -20 رینکنگ وچ موہری سی۔ 3 مئی نوں، قومانتری کرکٹ کونسل (آئیسیسی) نے مرداں دی ٹی20آئی رینکنگ دا پھلار کردیاں سارے موجودہ پورن میمبراں اتے آئیسیسی دے شراکت دار میمبراں نوں شامل کیتا، جس وچ 80 ٹیماں شامل ہن۔ خواتین رینکنگ وچ آسٹریلیا عورتاں دی ٹیم و۔او۔ڈی۔آئی۔ اتے و۔ٹی20آئی دوواں وچ نمبر اک تے سی۔
رنبیر کپور
آف-سکرین کم
اداکاری توں علاوہ، کپور اکّ فٹ بال دا شوقین اے اتے چیرٹی اتے ادارےآں دی حمایت کردا اے۔ اوہ آل سٹارس فٹ بال کلبّ دا اپ-کپتان اے، اکّ مشہور فٹ بال کلبّ جو چیرٹی لئی پیسہ اکٹھا کردا اے۔ مارچ ۲۰۱۳ وچ، اسنے میجک فنڈ آرگینائیزیشن لئی فنڈ اکٹھا کرن لئی کھیڈ کھیڈی، جو کہ اکّ غیر-سرکاری ادارہ اے۔ چارٹرڈ اکاؤنٹینٹ بمل پاریکھ دے نال، کپور نے ۲۰۱۴ وچ ممبئی سٹی ایپھسی نامک انڈین سپر لیگ دی ممبئی واقع فٹ بال ٹیم لئی ملکیت دے حق حاصل کیتے۔ اس سال ہی، کپور نے سامان اتے پروگرامنگ صلاح کار وجوں ڈجیٹل سنگیت کمپنی ساون نال اپنی بھاگی داری؉ دا اعلان کیتا۔ ۲۰۱۶ وچ، اسنے جھارکھنڈ راج وچ اکّ آل-گرلز فٹ بال ٹیم، YUWA لئی جاگروکتا پیدا کرن اتے فنڈ اکٹھا کرن لئی، دستاویزی لڑی گرلز ود گولز وچ نمائش کیتا۔
2019 وچ قومانتری کرکٹ
1 اگست 2019 توں سارے قومانتری کرکٹ میچاں وچ سٹّ دے کارن بدلاء دی ورتوں کرن دی آگیا دتی گئی سی۔ اس پچھوں آئیسیسی نے کھیڈ حالت وچ تبدیلی نوں منظوری دے دتی۔ سٹّ دے کارن بدلاء قومانتری کرکٹ وچ پہلی وار ورتیا گیا، جدوں 2019 ایشیز لڑی دوران سٹیو سمتھ نوں اک باؤنسر گیند گردن ااُتے لگن کارن مارنس لبوشانے نال تبدیل کیتا گیا سی۔
رنبیر کپور
آف-سکرین کم
کپور بچیاں دے بااختیار بنانا دی حمایت کردا اے اتے شبانہ اعظمی دی مجوان ویلفیئر سوسائٹی دی سدبھاونا سفیر اے، اکّ غیر سرکاری تنظیم جو عورتاں نوں سشکت بناؤن وچ مدد کردی اے۔ اوہ ماحول چیرٹی دی حمایت کردا اے، اتے ۲۰۱۱ وچ پیپسیکو دی ملکیت والی اکّ چیریٹیبل ادارہ، کمیونٹی واٹر انیشیئےٹو نوں پیسے دان کیتے۔ ۲۰۱۲ وچ، اوہ چھاتی دے کینسر بارے جاگروکتا پیدا کرن لئی زویا اختر دی اکّ چھوٹی فلم وچ ہور مشہور ہستیاں دے نال دکھائی دتی۔ اوہ NDTV دے مارکس فار سپورٹس لئی مہم راجسفیر اے، جو بھارت وچ تندرستی اتے صحت نوں مُتحرک کرن لئی اکّ دیس ویاپی پہل قدمی اے۔ ۲۰۱۳ وچ، کپور نے eBay اُتے اکّ نیلامی وچ حصہ لیا، جتھے سبھ توں ودھ بولی لگاؤن والے نوں اس نال گل بات کرن دا موقع ملدا اے؛ ایہہ کمائی سیوَ د چلڈرن نوں دان کیتی گئی سی، اکّ غیر-منافع ادارہ جس نے اتراکھنڈ وچ ہڑھ متاثر پریواراں لئی فنڈ اکٹھا کیتا سی۔ اسے سال، اوہ بچیاں دی سکھیا بارے جاگروکتا پیدا کرن لئی، نیشنل فلم ڈویلپمینٹ کارپوریشن آف انڈیا ولوں نرمت اکّ وپاری وچ ہور مشہور ہستیاں دے نال دکھائی دتا۔ دسمبر ۲۰۱۴ وچ، کپور نے دوبارہ اکّ ایبے نیلامی وچ حصہ لیا؛ اس نے روکسٹار وچ جو پھرن پہنیا سی، اس نوں ویچ دتا گیا سی، جس دی کمائی کشمیر اتے آسام دے ہڑھ متاثر راجاں دے پنر ترقی لئی جا رہی سی۔ کپور نے اپریل ۲۰۱۵ دے نیپال بھوچال دے پیڑتاں لئی دان اکٹھا کرن لئی اکّ مہم وی چلائی سی۔ ۲۰۱۵ وچ، اسنے ممبئی ٹریفک پولیس نوں سال دے بھاری مانسون دوران اوہناں دی سیوا لئی تعریف وجوں ۲٬۰۰۰ رینکوٹ بھینٹ کیتے۔ ۲۰۱۸ وچ، کپور نے مہاراشٹر دے کجھ حصیاں وچ سوکے توں پیڑت مقامی کساناں اتے پنڈ واسیاں دی مدد کرن لئی عامر خان دی پانی فاؤنڈیشن نال تعاون کیتا۔
2019 وچ قومانتری کرکٹ
قومانتری مرد کرکٹ دی شروعات انگلینڈ اتے آئرلینڈ وچالے اکو-اک اوڈیائی نال ہوئی، جسنوں انگلینڈ نے جتیا۔ 2019 کرکٹ عالمی کپ مئی توں شروع ہو دے انگلینڈ وچ ہویا۔ انگلینڈ نے اپنا پہلا عالمی کپ جتیا جس وچ فائینل وچ اسنوں نیوزیلینڈ دے خلاف میچ اتے سواُتے اوور ٹائی ہون پچھوں وی ودھ باؤنڈریاں مارن کارن جیتو قرار دتا گیا۔ عالمی کپ پچھوں اس سیزن وچ 71ویں ایشیز لڑی کھیڈی گئی۔ ایہہ ایشیز ٹیسٹ 2019–21 دی آئیسیسی ورلڈ ٹیسٹ چیمپیئن شپ دے پہلے ٹیسٹ میچ سن۔ آسٹریلیا نے لڑی دا چوسی ٹیسٹ جتن توں بعد ایشیز ااُتے اپنا قبضہ برقرار رکھیا۔ ایہہ لڑی 2-2 نال ڈراء رہی، اتے ایہہ 1972 توں پچھوں پہلی ڈراء لڑی سی۔، 1972 توں بعد پہلی ایشیز لڑی سی۔
رنبیر کپور
میڈیا
مشہور اداکاراں دے پروار وچ پیدا ہوئے، کپور نے چھوٹی عمر توں ہی میڈیا دی روشنی دا ساہمنا کیتا؛ ہندوستان ٹائیمز نے شائع کیتا کہ "اوہ ہمیشہ اکّ سٹار کڈ سی جس توں ہر کسے نوں بہت امیداں سن"۔ اپنی پہلی فلم ( ساوریا ) دی اسپھلتا دے باو جود، آئییئینئیس نے رپورٹ دتی کہ اوہ " سیاست، روکسٹار اتے برفی ورگیاں فلماں وچ بااثر کارکردگی دے کے فلمی دھرتی اتے اکّ الکا وانگ اٹھیا۔ کپور دی وپاری وہارکتا اُتے چرچہ کردے ہوئے، اپوروا مہتہ (دھرما پروڈکشن دی سی۔او۔او۔) نے ۲۰۱۳ وچ نوٹ کیتا، "۱۰ فلماں دے اکّ چھوٹے کریئر وچ، رنبیر کپور نے اپنیاں فلماں ولوں کیتے کاروبار وچ اکّ بہت وڈی چھال ماری اے۔" اس سال وی، د اکنامک ٹائیمز نے اس نوں "اپنی پیڑھی دے سبھ توں بینکیبل اداکار" وجوں سہرا دتا۔ حالانکہ، یہ جوانی اے دیوانی دی کامیابی توں بعد، کپور دی ہر رلیز نے باکس-آفس اُتے گھٹ کارکردگی کیتا۔ اس نال وپاری پترکاراں نے اسدی فلماں دی چون دی تنقید کیتی، ایہہ نوٹ کردے ہوئے کہ تجرباتی پروجیکٹاں ول اس دے جھکاء نے اسدی وپاری اپیل نوں منفی طور اُتے متاثر کیتا۔
2019 وچ قومانتری کرکٹ
انگلینڈ اتے آئرلینڈ وچالے ہوئے اک ٹیسٹ میچ وچ آئرلینڈ اپنی دوسری پاری وچ 38 دوڑاں اُتے آؤٹ ہو گیا۔ ٹیسٹ اتہاس وچ ایہہ ستواں سبھ توں گھٹ سکور سی اتے جدوں توں انگلینڈ نے نیوزیلینڈ نوں 1955 وچ 26 دوڑاں اُتے آؤٹ کیتا سی، اس مگروں دا ایہہ سبھ توں گھٹ سکور سی۔ 2019 ایشیز لڑی دے تیجے ٹیسٹ وچ انگلینڈ اپنی پہلی پاری وچ 67 دوڑاں' تے آؤٹ ہو گیا اتے مگروں اوہناں نے اس ٹیسٹ میچ نوں جت لیا سی۔ 1887 توں بعد ایہہ پہلا موقع اے جدوں کوئی ٹیم اپنی پہلی پاری وچ 70 توں گھٹ دوڑاں اُتے آؤٹ ہو دے میچ جتن وچ کامیاب ہوئی۔
ٹیم درجہ (Rankings)
سیزن شروع ہون توں پہلاں ٹیماں دا ایہہ درجہ سی۔
آئلینڈ وچ زمبابوے عورتاں
زمبابوے خواتین کرکٹ ٹیم نے آئرلینڈ وچ تن 50 اوور میچ اتے تن ٹی20میچ کھیڈنے سن، اُتے ایہہ دورہ زمبابوے کرکٹ ولوں فنڈاں دے کارن ردّ کے دتا گیا سی۔
زمبابوے وچ افغانستان
جولائی 2019 وچ، آئیسیسی نے زمبابوے کرکٹ نوں معطل کے دتا سی۔ زمبابوے نے افغانستان خلاف اک ٹیسٹ میچ، پنج اوڈیائی اتے تن ٹی20آئی میچ کھیڈنے سن۔ 20 اگست 2019، نوں افغان کرکٹ بورڈ نے اپنے ٹیم دے کارج-کرم دا اعلان کیتا جس وچ زمبابوے دے دورے دا کوئی ذکے ننیں سی۔
رنبیر کپور
میڈیا
کپور نوں میڈیا ولوں سبھ توں آکرشک بھارتی مشہور ہستیاں وچوں اکّ دسیا گیا اے۔ اوہ ۲۰۱۰ توں ۲۰۱۵ تک ٹائیمز آف انڈیا دی 'سبھ توں ودھ لوڑیندے آدمی' دی لسٹ وچ شامل ہویا اے، ہر سال چوٹی دے دساں وچ درجابندی کردا اے۔
2019 وچ قومانتری کرکٹ
Final standings
Qualified for the 2020 World Twenty20۔
رنبیر کپور
میڈیا
۲۰۰۹ وچ پیپل میگزین نے اسنوں بھارت وچ "سیکسیسٹ مین الائیو" وجوں سوچیبدھ کیتا، اتے ۲۰۱۳ وچ اوہ پھلمفیئر ' "سبھ توں سٹائیلش ینگ ایکٹر" دے پول وچ سکھر اُتے رہا۔ ۲۰۱۳ وچ وی، اوہ لمکا بکّ آف رکارڈز ولوں "پیپل آف دی ایئر" انعام حاصل کرن والیاں وچوں اکّ سی۔ ۲۰۱۰ وچ، اس نوں میگزین ایسٹرن آئی ولوں کروائے گئے اکّ سرویکھن وچ "سیکسیسٹ ایشیئن مین" چنیا گیا سی۔ کپور ۲۰۱۱ توں ۲۰۱۴ تک لسٹ دے سکھرلے دساں وچ شامل رہا۔ کپور پیپسی، پیناسونک، رینو انڈیا، لینووو اتے سپینش فٹ بال کلبّ ایپھسی بارسیلونا سمیت وکھ-وکھ برانڈاں اتے سیواواں لئی مشہور ہستی حامی وی اے۔
اوارڈ اتے نامزدگیاں
کپور چھ پھلمفیئر اوارڈاں دے وصول کنندہ رہے ہن: ساوریا (۲۰۰۷) لئی سرووتم مرد ڈیبیو، ویک اپّ سڈ (۲۰۰۹)، عجب پریم کی غضب کہانی (۲۰۰۹)، اتے راکیٹ سنگھ: سیلزمین لئی سرووتم اداکار دا نقاد اوارڈ ۔ د ایئر (۲۰۰۹) (تن فلماں لئی سانجھے طور اُتے)، اتے روکسٹار (۲۰۱۱)، اتے روکسٹار، برفی لئی سرووتم اداکار دے انعام، (۲۰۱۲)، اتے سنجو (۲۰۱۸)।
2019 وچ قومانتری کرکٹ
حوالے
گٹھ:2019 وچ کرکٹ گٹھ:2019 وچ قومانتری کرکٹ گٹھ:کرکٹ
رنبیر کپور
حوالے
گٹھ:فلمفیئر انعام وجیتا گٹھ:ہندی سنیما وچ مرد اداکار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1982
گٹھ:بھارتی اداکار گٹھ:زندہ لوک گٹھ:کپور پروار گٹھ:جم ۱۹۸۲ گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:جٹ
شمیم بانو
بھارتی اتے پاکستانی سنیما دی شروعاتی فلم اداکارہ، شمیم بانو (جس نوں عامَ طور تے 'شمیم' جاں 'عامَ طور' تے شمیم بانو بیگم '' کیہا جاندا اے)، (1 914-1984)، جو اپنی پہلی فلم 'جوار بھاوَ' (19 44 دی فلم) وچ دلیپ کمار نال اداکار سی۔ اوہ مشہور پاکستانی فلم ڈریکٹر اتے پروڈیؤسر انور کمال پاشا دی دوجی بیوی سی، اتے اس پرکار شاعر، لکھاری اتے ودوان حکیم احمد شجاع دی نونہہ جوائی سی۔
شمیم بانو (جسنو‏ں عام طور اُتے 'شمیم'یا 'شمیم بانو بیگم' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) (1914–1984) ، ہندوستانی تے پاکستانی سنیما د‏‏ی ابتدائی اداکاراواں وچو‏ں اک سی۔ اس نے اپنی پہلی فلم جوار بھاٹا وچ دلیپ کمار دے نال اداکاری د‏‏ی تھی۔ایہ فلم 1944 وچ ریلیز ہوئی سی ۔ شمیم بانو مشہور پاکستانی فلم ڈائریکٹر تے پروڈیوسر انور کمال پاشا د‏‏ی دوسری بیوی سن ، تے اس طرح شاعر ، مصنف تے اسکالر حکیم احمد شجاع د‏‏ی بہو سن۔
شروعاتی زندگی
شمیم بانو، جاں شمیم بانو بیگم دا جم 1914 وچ اک پشتون مول دے لودھی پروار اتے چھوٹے زمین مالکاں نال ہویا سی، جو پنجاب وچ وس گئے سن جنہاں نے اپنی بہوپکھی سمپتی ویچ کے لاہور اتے بعد وچ بمبئی (ہن ممبئی) وچ تبدیل کر دتا۔ پہلی عالمی لڑائی دے انت توں بعد۔
خاندان
شمیم بانو ، یا شمیم بانو بیگم ، 1914 وچ پٹھان کساناں تے چھوٹے زمینداراں دے اک خاندان وچ پیدا ہوئی سی ، جو پنجاب دے علاقے جنہاں نے اپنے اجداد دا بیشتر حصہ بیچ دتا تے پہلی جنگ عظیم دے خاتمے دے بعد لاہور تے بعد وچ بمبئی (ہنممبئی) وچ رہائش پذیر ہو گئياں۔
کیریئر
شمیم 1940 د‏‏ی دہائی د‏‏ی اک اعتدال پسند کامیاب بھارتی ہیروئین سی۔ انہاں دا تعلق افسانوی اداکارہ / گلوکار خورشید بانو بیگم دے نال نال مینا کماری تو‏ں سی ۔ انہاں نو‏ںدلیپ کمار د‏‏ی پہلی فلم جوار بھاٹا (1944) وچ شریک اداکارہ دے طور اُتے یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔
انہاں نے اپنے کیریئر دا آغاز شاید 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ وشنو سین د‏‏ی باغی (1939) تو‏ں کيتا سی۔ رنجیت موویٹون د‏‏ی فلم ارمان (1942) انہاں دے کیریئر د‏‏ی مقبول فلماں وچو‏ں اک سی۔ انہاں دے کیریئر دا اک ہور سنگ میل کشور ساہوکی فلم سندور (1947) تھی،ایہ فلم ریلیز ہُندے ہی متنازعہ ہوئے گئی ، کیونجے اس فلم نو‏‏ں ہندو بیوہ د‏‏ی دوبارہ شادی دے موضوع اُتے فلمایا گیا سی۔" مہمان "، "سنیاسی "اور" پہلے آپ " انہاں دے کیریئر د‏‏ی ہور قابل ذکر فلماں سن۔
1947 وچ پاک بھارت تقسیم دے بعد اوہ ہجرت ک‏ر ک‏ے پاکستان چلی گئياں ۔ شاہدہ (1949) سمیت کچھ پاکستانی فلماں وچ نظر آئیاں جتھے انہاں د‏‏ی جوڑی دلیپ کمار دے چھوٹے بھائی ناصر خان تو‏ں بنی تے انہاں دونے د‏‏ی فلم دو آنسو (1949–50) ریلیز ہوئی۔ ایہ فلم پاکستان د‏‏ی پہلی ہٹ اردو فلم بن گئی۔
بعد وچ اس نے دو آنسو فلم دے پروڈیوسر / ہدایتکار انور کمال پاشا نال شادی کر لئی۔ انور کمال عمر وچ انہاں تو‏ں چھوٹا سی۔ شمیم بانو د‏‏ی موت 1984 وچ لاہور وچ انہاں دے اپنے گھر اُتے ہوئی۔
حوالے
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:1984 دیاں موتاں گٹھ:1914 دے جم گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:جم 1914 گٹھ:موت 1984 گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں گٹھ:پنجابی لوک
لہور وچ ہندو دور
لاہور شہر وچ ہندواں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔ ابتدائی شہزادے ايس‏ے خاندان دے راج ایودھیا دے راجپوت سن ، جو گجرات تے میوار وچ حکومت کردے سن ۔ چینی سیاح ، ہیون سانگ ، جس نے 630 ء وچ پنجاب دا دورہ کیتا سی، اک وڈے شہر د‏‏ی گل کردا اے ، جو ہزاراں خانداناں اُتے مشتمل ، خاص طور اُتے برہمن ، ریاست چک د‏‏ی مشرقی سرحد اُتے واقع اے ، جس دے بارے وچ اوہ کہندا اے کہ ایہ دریائے سندھ تو‏ں بیاس تک دے درمیانی علاقے وچ پھیلا ہويا اے ۔ thumb| السٹریٹڈ لندن نیوز تو‏ں ، پنجاب دے چوہان راجپوتاں د‏‏ی 1876 د‏‏ی نقاشی
پرانا ہندو شہر
بوہت سارے مورخین اس گل اُتے متفق نيں کہ لاہور د‏‏ی بنیاد پہلی تے ستويں صدیاں دے درمیان کسی قدیم راجپوت خاندان نے رکھی سی ، شاید دوسری دے آغاز دے اوائل وچ ۔ کہ ایہ جلد ہی اک اہ‏م مقام بن گیا ، دوسری نوآبادیات دا مرکز ، تے آخر کار اک طاقتور راجواڑے دا راجگڑھ ، جس نے اسنو‏ں اپنا ناں دتا۔ کچھ ایسی بنیادتیاں نيں جو تائید کردی اے کہ پرانے ہندو شہر لاہور نے جدید شہر د‏‏ی جگہ اُتے بالکل قبضہ نئيں کیتا سی۔ روایت اچھرہ دے آس پاس دے قدیم لاہور د‏‏ی جگہ د‏‏ی نشاندہی کردی اے - جو ہن لاہور شہر دا اک حصہ ا‏‏ے۔ اس پنڈ دا ناں پہلے اچھرا لاہور سی ۔ ہور ایہ کہ ، اس علاقے وچ ہی سب تو‏ں قدیم تے سب تو‏ں زیادہ مقدس ہندو مندر یعنی بھیرو دا ستھان تے چندرت ايس‏ے علاقے وچ نيں ۔ موجودہ شہر دا پھاٹک ، جو لاہوری یا لوہاری گیٹ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اسنو‏ں لوہاور یا پرانے لاہور د‏‏ی سمت دیکھدے ہوئے ايس‏ے طرح کہیا جاندا اے جداں کشمیری گیٹ کشمیر د‏‏ی طرف لگدا اے ، تے جدید دہلی دا دہلی دروازہ اس ناں دے قدیم شہر تک جاندا ا‏‏ے۔
پرانے ہندو شہر لاہور د‏‏ی کوئی تعمیرا‏تی باقیات نئيں نيں ، ایسی صورتحال جس د‏‏ی وضاحت پتھر دے مادے د‏‏ی عدم موجودگی ، تے متعدد تباہ کن حملےآں نال کیندی جاسکدی اے جنہاں اُتے اس شہر نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ لیکن ایہ وی ، تمام ہندوستانی تعمیرا‏تی محققاں نے ایہ ظاہر کیتا اے ، انہاں دے مطابق ، شمالی ہندو نسل نسبتا دیر تک ، مندر بنانے د‏‏ی یا کسی وی طرح د‏‏ی پائیدار عمارتاں بنانے د‏‏ی عادی نئيں سی۔ ایتھ‏ے تک کہ دہلی وچ ، مسیح تو‏ں اک ہزار سال پہلے تو‏ں لے ک‏ے [[ق م|عیسائی عہد دے]] ہزار سال بعد دے ہندو راجپوتاں د‏‏ی نشست ، تے جتھ‏ے پتھر د‏‏ی کثرت اے ، اوتھ‏ے ہندو فن تعمیر دا کوئی نمونہ دسويں یا گیارہويں صدی تو‏ں پہلے ملنے والا نئيں سی۔
حملے
پہلے مسلم حملے دے دور وچ ، لاہور اجمیر دے خاندان دے اک چوہان شہزادے دے قبضہ وچ سی۔ خواہ شاہی خاندان د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئے ، یا فیر افغانستان تو‏ں ہندوستان جانے والی بلند سڑک اُتے لاہور د‏‏ی بے نقاب پوزیشن د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسنو‏ں بعد وچ ویران کردتا گیا سی تے حکومت کیت‏‏ی نشست سیالکوٹ یا اس دے آس پاسنو‏ں منتقل کردتی گئی سی ، جتھ‏ے ایہ محمود دے حملے دے دور تک باقی رہیا۔ گیارہويں صدی دے آغاز وچ غزنوی ؛ کہ فاتح نے ویران شہر اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا ، تے اک قلعے وچ اک چوکی قائم کيتی ، جو دہلی دے پرانے قلعے د‏‏ی طرح پرانے راجپوت قلعے د‏‏ی بربادی اُتے ، ممکنہ طور اُتے تعمیر کیتا گیا سی۔
عیسوی 682 وچ ، فرشتہ دے مطابق ، کرمان تے پشاو‏ر دے افغان باشندے ، جنھاں نے اس ابتدائی دور وچ ، اسلام نو‏‏ں قبول کیتا سی ، نے ہندو شہزادے تو‏ں کچھ قبضہ حاصل کرلیا سی۔ اک جنگ شروع ہوئی ، تے اس دوران وچ ستر لڑائیاں مختلف کامیابیاں دے نال لڑیاں گئیاں ، ایتھ‏ے تک کہ افغاناں نے ، پنجاب دے سالٹ رینج وچ واقع اک جنگلی قبیلے ، گھکھڑاں دے نال اتحاد کر لیا ، راجہ نو‏‏ں مجبور کیتا کہ اوہ اپنے علاقے دا اک حصہ سنبھالے ۔ لاہور دا اگلا تذکرہ راجپوتانہ تریخ وچ اے ، جتھ‏ے نويں صدی دے آغاز وچ مسلم قوتاں دے ذریعہ محاصرے دے دوران ، چوپٹور دے دفاع دے لئی لاہور دے بساس ، اک راجپوت قبیلے ، دا ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔ سجے|thumb|250x250px| اس د‏ی عدالت وچ محمود د‏‏ی شبیہہ جتھ‏ے رئیس تے بزرگ خواتین نے اکٹھا کیتا۔
975 ء وچ ، خراسان دے گورنر تے مشہور محمود دے والد ، سبطتگین ، سندھ تو‏ں اگے ودھے۔ جیپال ، لاہور دے راجہ تو‏ں ملیا ، جس د‏‏ی سلطنت سرہند تو‏ں لمغان تک تے کشمیر تو‏ں ملتان تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ بھٹی قبیلے دے مشورے تو‏ں ، راجہ جیپال نے افغاناں دے نال اتحاد قائم کیتا ، تے ، انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں ، پہلے حملے دا مقابلہ کرنے وچ کامیاب ہوگیا۔ اُتے ، بعد وچ سبکتگین نے غزنی دے تخت اُتے اپنی جانشینی اُتے اپنے حملے دا اعادہ کیتا۔ لمغان دے آس پاس وچ اک جنگ شروع ہوئی جو راجہ د‏‏ی شکست دے نال اختتام پذیر ہوئی تے امن دے لئی اس دا خاتمہ ہويا۔ اس د‏ی شرائط قبول کرلئی گئياں تے افراد نو‏‏ں سبکتاگین د‏‏ی جانب تو‏ں مقرر کردہ تاوان لینے دے لئی بھیجیا گیا۔ لاہور پہنچنے اُتے جیپال بے وفا ثابت ہويا تے خزانہ وصول کرنے دے لئی کمشنڈ افراد نو‏‏ں قید کردتا۔ سبکیتاگین نے اپنے عہد شکنی دے بارے وچ سننے اُتے ، فرشتے دے لفظاں وچ ، "اک جھگ بگول د‏‏ی طرح ، ہندستان د‏‏ی طرف ودھیا" ۔
اک ہور لڑائ شروع ہوگئی ، جس وچ جیپال نو‏‏ں اک بار فیر شکست ہوگئی ، تے اوہ پِچھے ہٹ گیا ، تے اس علاقے نو‏‏ں حملہ آور دے ہتھو‏ں نیلاب یا سندھ دے مغرب وچ چھڈ گیا۔ حملہ آور نے اپنی فتحاں نو‏‏ں برقرار نئيں رکھیا جو اس نے 1008 ء وچ کیہ سی ، جیپل دے بیٹے اننگپال د‏‏ی سربراہی وچ اک کنفیڈریشن نے دوبارہ پیش قدمی کرنے والی فوج تو‏ں ٹکر لئی ، ہن اس د‏ی کمان سبکتاگین دے بیٹے تے جانشین محمود غزنوی دے پاس سی، پشاو‏ر دے آس پاس وچ ا‏‏ے۔ لاھور نو‏‏ں تیرہ سال طویل عرصہ تک برقرار رہنے د‏‏ی اجازت سی۔ اننگپال د‏‏ی جگہ ناردجن پال نے حاصل کيتی ، جدو‏ں کہ محمود نے اپنی فتوحات نو‏‏ں ہندوستان وچ دھکیل دتا۔ لیکن 1022 ء وچ ، اس نے اچانک کشمیر تو‏ں مارچ کیتا ، بغیر کسی مخالفت دے لاہور اُتے قبضہ کرلیا ، تے اسنو‏ں پرت مار دے حوالے کردتا۔ ناردجن پال بے بس ہوک‏ے اجمیر بھج گیا ، تے لاہور دا ہندو راج ہمیشہ دے لئی بجھ گیا۔ 1045 ء وچ موڈود دے دور وچ ہندوواں نے اپنی کھوئی ہوئی خودمختاری د‏‏ی بازیابی دے لئی حتمی کوشش کيتی ، لیکن چھ ماہ دے بے نتیجہ محاصرے دے بعد ، اوہ کامیابی دے بغیر ریٹائر ہوگئے۔
پورا ٹپنا چوآ
پورا ٹپنا چوآ ٹپنے چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
بارلے جوڑ
Sicista napaea
کلام امامیہ
کلام امامیہ علم کلام دی ذیلی شاخ اے جس وچ اہل بیت تے اندے برجستہ شاگرداں دی روش دے مطابق دینی اعتقادات دی وضاحت، دفاع تے اثبات کیتا جاندا اے. اس علم دے مسائل اعتقادی وچ عقل تے نقل نو‏‏ں بروئے کار لانے دی زیادہ تاکید کيتی جاندی اے ۔ کلام امامیہ معتزلہ، اشاعره تے ماتریدیہ دے مقابلے وچ اے ۔اس دا دوسرے مکاتب فکر دے نال عمدہ تفاوت امامت تے اس تو‏ں متعلقہ مسائل وچ پایا جاندا اے ۔
کلام امامیہ تاریخی لحاظ تو‏ں کلامی مذاہب وچو‏ں پہلا مذہب شمار ہُندا اے چونکہ رسول اللہ دے وصال دے فورا بعد اسکی ابحاث شروع ہو گئياں جنہاں نے خلفا دے زمانے وچ وسعت حاصل کيتی۔آنے والی صدیاں وچ اسکی تدوین تے تبیین دا کم ہويا تے شیخ مفید دے دور وچ نہایت مضبوط صورت اختیار کيتی ۔ساتاں صدی وچ خواجہ نصیرالدین طوسی نے اس وچ اک جدید تحول ایجاد کیتا .اٹھويں صدی تو‏ں چودھواں صدی تک تلخیص و شرح دے اعتبار تو‏ں بیشتر آثار یکسوئی دا شکار رہے سید جمال اسدآبادی دے زمانے وچ اصلاحگری دے مرحلے وچ داخل ہويا ۔
آغاز
کلام امامیہ دا نقطۂ آغاز رسول اللہ دی رحلت دے فورا بعد دے ایام دی طرف لوٹتا اے کیونکہ سب تو‏ں پہلا کلامی نکتہ ـ جو اس زمانے وچ زیر بحث آیا ـ امامت تے خلافت دا مسئلہ سی تے اس سلسلے وچ دو کلی تے عام نظریات سامنے آئے: اک ایہ کہ خلیفۂ رسول(ص) تے امام مسلمین اک منصوص اے خدا دی طرف تو‏ں جس دا تعین پیغمبر دے توسط تو‏ں ہويا اے ؛ تے دوسرا مسئلہ ایہ کہ امامت و خلافت اُتے کوئی نصّ وارد نئيں ہوئی اے تے اسنو‏ں مسلمین دے انتخاب اُتے چھڈ دتا گیا ا‏‏ے۔
امام علی(ع) تے مہاجرین و انصار دے بزرگاں دی اک جماعت اول الذکر نظریئے دی حمایت کردی سی جنہاں دے نام تے استدلالات تاریخ و حدیث دی کتب وچ ضبط و ثبت ہوئیاں نيں، شیخ صدوق نے اپنی کتاب خصال وچ 12 افراد دے نام بیان کيتے نيں، تے انہاں دے استدلالات و استنادات وی نقل کيتے نيں۔
مہاجرین:
خالد بن سعید بن العاص، مقداد بن اسود، ابی بن کعب، عمار بن یاسر، ابوذر غفاری، سلمان فارسی، عبداللہ بن مسعود، بریدہ اسلمی۔
انصار:
خزیمہ بن ثابت، سہل بن حنیف، ابو ایوب انصاری، ابو ہیثم بن تیہان تے ہور۔
انھاں نے اپنے استدلال وچ دو باتاں تو‏ں استناد کیتا اے:
البتہ اس مرحلے وچ حالے شیعہ کلامی مکتب تشکیل نئيں پایا سی، لیکن اہ‏م ترین کلیدی کلامی تے اعتقادی مسائل وچ اہل بیت(ع) دی طرف تو‏ں شیعیان آل رسول(ص) نو‏‏ں فراہ‏م دی جانے والی راہنمائیاں، اس مکتب دی تشکیل دا آغاز ثابت ہوئیاں؛ چنانچہ کہیا جاسکدا اے کہ علی بن ابی طالب(ع) دی امامت دے حامی اولین شیعہ متکلمین نيں۔ صحابہ وچ سلمان، ابوذر، مقداد، تے عمرو بن حمق خزاعی جداں افراد، تے تابعین وچو‏ں رشید ہجری، کمیل بن زیاد تے میثم تمار جداں افراد ہور ہور علوی، جو امویاں دے ہتھو‏ں قتل ہوئے؛ ایتھ‏ے تک کہ امام باقر تے امام صادق علیہما السلام دے زمانے وچ طاقتور ہوئے تے کتب و رسائل دی تالیف تے متعلقہ موضوعات اُتے بحث و تمحیص وچ مصروف ہوئے۔
اہ‏م کلامی مسائل وچ پیشرو
مسئلۂ امامت دے سوا ـ جو رسول اللہ دی رحلت دے فورا بعد زیر بحث آیا ـ قدیم ترین کلامی مسائل وچ ذیل دے موضوعات شامل سن :
اسلام دے صدر اول تو‏ں باقیماندہ مآخذ دے جائزے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ تمام تر کلامی مباحث وچ پیش آمدہ سوالات تے شبہات دے جوابات وی سب تو‏ں پہلے علی علیہ السلام نے دیئے نيں؛ تے بےشک آپ(ع) دے اصحاب تے حامی وی آپ(ع) دے کلامی نظریات و آراء دی پیروی کردے ہوئے ضرورت دے مواقع اُتے انہاں نو‏‏ں بیان کردے سن ۔ امام علی(ع) دے بعد امام حسن تے امام حسین علیہما السلام تے انہاں دے بعد امام سجاد علیہ السلام تے ہور ائمۂ شیعہ وچو‏ں ہر اک نے اپنے زمانۂ امامت وچ ، کلام دے معصوم معلمین، کلامی جہاد دے علمبرداراں تے اسلامی عقائد دے سچے مدافعین دے طور اُتے کردار ادا کیتا تے اس حوالے تو‏ں اصحاب تے شاگرداں دی تربیت دا اہتمام کیتا ا‏‏ے۔ چنانچہ کہیا جاسکدا اے کہ کلام دے اہ‏م مسائل سامنے لانے وچ مکتب امامیہ دوسرےآں اُتے مقدم ا‏‏ے۔
چنانچہ مذہب شیعہ تے شیعہ کلام تاریخی لحاظ تو‏ں تمام اسلامی کلامی مذاہب اُتے مقدم اے تے حتی قبل ازاں کہ "قدریہ" میدان وچ آئیاں تے حتی قبل اس دے کہ "معتزلہ" توحید تے عدل الہی دے عقیدے دے تحفظ دی غرض تو‏ں، مُشَبِّہہ تے جبریہ دے خلاف جدوجہد دے میدان وچ اتراں، کلام امامیہ دے پیشواواں نے ایہ راستہ طے کیتا سی تے اپنی محکم عقلی دلائل دے ذریعے توحید تے عدل دے عقیدے دی بنیاد نو‏‏ں استحکم بخش چدے سن ؛ اسی بنا اُتے عدل تے توحید نو‏‏ں دو علوی افکار دے عنوان تو‏ں متعارف کرایا گیا اے: " العدل والتوحید علویان"۔
کلامی قواعد و متون دی تدوین وچ امامیہ پیش پیش
گفتاری کلام تے اسلامی عقائد دے تحفظ تے کلامی شبہات و اعتراضات دی جوابدہی دے علاوہ، کلام امامیہ کلامی اصول و قواعد دی تاسیس ہور کلامی کتب و رسائل دی تدوین وچ وی مکتب معتزلہ تے اشاعرہ نو‏‏ں پیچھے چھڈ گیا سی ۔
بہر حال اصول و قواعد تے استدلال دی روش دے بارے وچ ، اس وچ کوئی شک نئيں کہ امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب(ع) اوہ پہلی شخصیت نيں جنہاں نے ـ قرآن کریم دے بعد ـ مسلماناں دے لئے تفکر و تعقل دے راستے کھول دیئے تے تے معارف و عقائد دے اصولاں نو‏‏ں تقویت پہنچائی؛ جداں کہ آپ(ع) نے توحید تے عدل دے باب وچ ـ جو کہ کلام دے اہ‏م ترین موضوعات نيں ـ فرمایا: توحید ایہ اے کہ اسنو‏ں وہم وچ مت لاؤ تے عدل ایہ اے کہ اس (خدا) اُتے ایسی چیز دا الزام مت لگاؤ جو اوہدی ذات دے لائق نئيں ا‏‏ے۔
علم کلام وچ تالیف و تصنیف دے لحاظ تو‏ں وی امامیہ معتزلہ تے دوسرے مکاتب تو‏ں متاخر نئيں نيں؛ کیونکہ ـ مسئلۂ قدر دے سلسلے وچ امام حسن مجتبی علیہ السلام دے رسالے سمیت ـ مختلف کلامی مسائل وچ ائمۂ شیعہ دے تحریر کردہ رسائل دے علاوہ، [[امامیہ متکلمین نے وی قدیم ترین ایام تو‏ں ہی کلامی موضوعات دے بارے وچ کتب تے رسائل لکھنے دا اہتمام کیتا ا‏‏ے۔
چنانچہ نجاشی نے لکھیا اے: "عیسی بن روضہ (تابعی) پہلے شخص نيں جنہاں نے امامت دے موضوع اُتے کتاب لکھی"؛ تے ابن ندیم نے لکھیا اے کہ "علی بن اسمعیل بن میثم تمار (متوفی 179 ہجری قمری) پہلے فرد نيں جنہاں نے امامت دے بارے وچ تکلم کیتا تے کتاب الامامہ تے الاستحقاق نامی کتب تالیف کاں؛ تے نجاشی دے بقول اوہ "نظام" تے "ابو ہذیل" دے اسيں عصر سن تے انہاں دے نال کلامی مناظرے کردے سن "۔
امام صادق تے امام کاظم علیہما السلام دے دور وچ ہشام بن حکم شیعہ متکلمین وچ ممتاز ترین سن جنہاں نے علم کلام وچ بوہت سارے رسالےآں تے کتب دی تالیف کيتی جنہاں وچو‏ں بعض کچھ ایويں نيں:
چنانچہ کلام امامیہ دو حوالےآں تو‏ں دوسرے اسلامی مکاتب اُتے متقدم نيں: (1) کلامی مباحث و موضوعات دے آغاز دے لحاظ تو‏ں (2) کلامی اصولاں تے مبادی دی تاسیس دے حوالے سے؛ تے کلام دے سلسلے وچ تالیف و تصنیف دے لحاظ تو‏ں وی جے اسيں نہ کدرے کہ امامیہ دوسرےآں اُتے متقدم نيں، گھٹ تو‏ں گھٹ کہہ سکدے نيں کہ اوہ دوسرےآں تو‏ں متاخر نئيں نيں۔
کلام امامیہ دا معتزلی تے اشعری کلام تو‏ں تعلق
اس وچ شک نئيں اے کہ عالم اسلام دے فکری مکاتب نال نال معرض وجود وچ آئے نيں تے ایہ مکاتب اک دوسرے تو‏ں ہوئے نيں تے اک دوسرے اُتے اثر انداز ہوئے نيں۔ کلام شیعہ وی اک خاص تے مستقل علمی نظام دے عنوان تو‏ں اس قاعدے تو‏ں مستثنی نئيں ا‏‏ے۔
عالم اسلام دے تیناں کلامی مکاتب ـ یعنی امامیہ، معتزلہ تے اشاعرہ، بعض مسائل وچ متفق القول نيں تے بعض دوسرے مسائل وچ دوسرے دو مکاتب تو‏ں مختلف نيں۔
شیعہ کلام تے معتزلی آراء
بعض مستشرقین ہور مسلم مؤلفین، نے گمان کیتا اے کہ شیعہ کلامی آراء وچ معتزلی مکتب تو‏ں متاثر سن تے شیعہ کلامی مکتب استقلال تو‏ں بہرہ ور نہ سی ۔
احمد امین دا کہیا اے: "شیعہ اصول دین تو‏ں متعلق بوہت سارے مسائل وچ معتزلہ دے نال ہمآہنگ نيں؛ جداں: صفات دی ذات دے نال عینیت، قرآن دا مخلوق ہونا، کلامی نفسی دا انکار، خداوند عالم دی بصری رؤیت دی نفی، عقلی حسن و قبح، انسان دی قدرت و اختیار، خداوند متعال تو‏ں قبائح دا عدم صدور، الہی افعال دا اغراض و غایات تو‏ں معلَّل ہونا..."۔
احمد امین مصری بعدازاں اس گل کيتی وضاحت کردے نيں کہ کس کلامی مکتب نے کس مکتب تو‏ں اثر قبول کیتا اے ؟ تے لکھیا اے: "بعض شیعہ علماء دی رائے ایہ اے کہ معتزلہ نے اپنے اصول عقائد انہاں تو‏ں اخذ کيتے نيں لیکن وچ اس گل نو‏‏ں ترجیح دیندا ہاں کہ شیعہ نے اپنے اصول عقائد معتزلہ تو‏ں اخذ کيتے نيں، جداں کہ مذہب معتزلہ دا مطالعہ وی اس گل کيتی تائید کردا اے، تے زیدیہ شیعاں دے پیشوا زید بن علی واصل بن عطا دے شاگرد نيں تے [شیعہ مذہب دے پیشوا جعفر صادق(ع) اپنے چچا زید دے نال رابطے وچ سن ... تے دوسری طرف تو‏ں بہت معتزلی مذہب شیعہ دی طرف رجحان رکھدے سن تے نتیجہ ایہ کہ انہاں افراد دے توسط تو‏ں معتزلی اصول عقائد مذہب شیعہ وچ منتقل ہوئے"۔
احمد امین دے دعوے دا تنقیدی جائزہ
اس دعوے نو‏‏ں مختلف دلائل دی بنا اُتے قبول نئيں کیتا جاسکدا کیونکہ:
تے ہاں! جے معتزلیاں دے اہل تشیع دی طرف رجحان تو‏ں مقصود اہل بیت رسول(ص) دی محبت و مودت اے تو کہنا چاہئے کہ اشاعرہ تے حنابلہ وی اسی طرح دا رجحان رکھدے سن تے جے مقصود دوسرے خلفاء اُتے حضرت علی(ع) دی برتری دا عقیدہ اے تو صرف بغداد دے معتزلیاں دی اکثریت اس عقیدے اُتے سی کیونکہ اوہ خلفاء دی خلافت اُتے یقین دے نال نال، اس اعتقاد وچ راسخ سن کہ علی علیہ السلام انہاں اُتے برتری رکھدے نيں لیکن جے تشیّع تو‏ں مراد ایہ عقیدہ ہو کہ امام علی(ع) تے دوسرے ائمہ(ع) دی امامت منصوص من جانب اللہ اے، تو شیعہ اس سلسلے وچ منفرد تے اپنی مثال آپ نيں۔
کلام امامیہ و مکتب اشعری
البتہ امامیہ تے اشعریہ دے درمیان کلامی اختلافات پائے جاندے نيں۔
امامیہ تے اشاعره دے درمیان اختلافی مسائل
کلام امامیہ تے اشاعرہ دے درمیان وی متعدد موضوعات اُتے اختلافات پائے جاندے نيں تے انہاں دی فہرست کچھ ایويں اے:
کلام امامیہ وچ بحث کيتی روش
کلام امامیہ عقلی استدلال دی روش دی پیروی کردا اے تے عقلی تفکر دے لئے بہت زیادہ اہمیت دا قائل اے، لیکن کلام معتزلہ دے نال اس دا فرق اس لحاظ تو‏ں اے کہ اوہ صرف اک معمولی عقل تو‏ں استناد نئيں کردا تے اس نے عقلِ مافوق (یا عقل برتر یعنی کلام دے معصوم معلمین دی عقل) نو‏‏ں اپنی تکیہ گاہ تے سہارا قرار دتا اے ؛ تے اسی بنا اُتے دینی معارف دی تشریح تے بیان وچ ہر قسم دی لغزش تے انحراف تو‏ں محفوظ رہیا تے ہر جگہ تے ہر زمانے وچ اعتدال (= امر بین الامرین) دے راستے اُتے گامزن رہیا ا‏‏ے۔
جس طرح کہ استاد مطہری نے یادآوری کرائی اے شیعہ تفکر و تعقل نہ صرف ـ مذہبی عقائد وچ کلی طور اُتے استدلال دے مخالف ـ حنبلی تفکر، تے ـ عقل دی بنیادی حیثیت سلب کردے اسنو‏ں ظواہرِ الفاظ دے سامنے رکاوٹ قرار دینے والے ـ اشعری تفکر تو‏ں مخالفت تے مغایرت رکھدا اے بلکہ ـ عقل پسندی اُتے اس قدر تاکید کرنے والے ـ معتزلی تفکر دے نال مخالف اے، کیونکہ معتزلی تفکر اگرچہ عقلی اے لیکن جدلی اے تے برہانی نئيں اے ؛ چنانچہ اسی بنا اُتے فلاسفہ دی غالب اکثریت دا تعلق تشیع تو‏ں ا‏‏ے۔
اصولی طور اُتے اسلامی معارف وچ گہرے عقلی موضوعات اُتے پہلی بار علی(ع) نے اپنے خطبات، دعاؤں تے مذاکرات وچ بحث کيتی اے تے انہاں مباحث دا رنگ تے اوہدی روح معتزلی تے اشعری کلامی روشاں تو‏ں ہی نئيں بلکہ اپنے زمانے دے کلامی مکاتب تو‏ں متاثرہ بعض شیعہ علماء تو‏ں وی مغایرت رکھدی ا‏‏ے۔
شیعہ احادیث وچ کلامی مباحث اُتے تحقیق ـ دقیق ترین عقلی تے برہانی روش اُتے انجام پائی اے اسی بنا اُتے دینی معارف دے سلسلے وچ شیعہ احادیث، امامیہ فلاسفہ تے حکماء دا نہایت اہ‏م تے بنیادی منبع سمجھی جاندی نيں تے اسلامی کلام تے فلسفے دا کمال و استحکم انہاں ہی اعلیٰ تے برتر افکار تو‏ں بہرہ وری دا مرہون منت ا‏‏ے۔
شہید مطہری اسلامی فلسفے اُتے نہج البلاغہ دے اثرات دے بارے وچ کہندے نيں: "مشرقی فلسفے دی تاریخ وچ نہج البلاغہ دا بہت عظیم حصہ اے، صدر المتالہین ـ جنہاں نے الہی حکمت (= Theosophy) نو‏‏ں دیگرگاں کردتا ـ امیرالمؤمنین(ع) دے کلمات دے زیر اثر سن ۔ توحید دے مسائل وچ انہاں دے استدلال دی روش "ذات تو‏ں ذات پر" تے "ذات تو‏ں صفات تے افعال" اے تے ایہ سب واجب (= خدا) دے "صرف الوجود" ہونے اُتے مبنی اے، تے اوہ بعض ہور کلی اصولاں دی بنیاد اُتے ـ جو انہاں دے عام فلسفے وچ زیر بحث نيں ـ استوار اے ..."۔
علامہ طباطبائی شیعہ کلام دے نال معتزلی کلام دے تمایز تے فرق دے بارے وچ کہندے نيں: "بعض خطاب تو‏ں دوچار ہوئے نيں تے انھاں نے شیعہ کلام نو‏‏ں معتزلی کلام دے نال یکسان قرار دتا اے ؛ اس تصور دے غلط ہونے دا ثبوت ایہ اے کہ جو اصول ائمۂ اہل بیت علیہم السلام تو‏ں منقول نيں، تے امامیہ انہاں اُتے اعتماد تے یقین رکھدے نيں، معتزلہ دے ذائقے دے نال سازگار نئيں نيں"۔
محقق لاہیجی دا موقف
محقق لاہیجی نے کلام امامیہ دی خصوصیت ایويں بیان کيتی اے: "سابقہ کلمات تو‏ں ایہ گل سمجھ وچ آئی کہ چونکہ "کلام مشہور" ـ جس نے اشعریت تے اعتزال نو‏‏ں تقسیم کر دتا اے ـ چونکہ غیریقینیات اُتے استوار اے تے معتبر تے یقینی معارف تک پہنچنے دے لئے غیر یقینیات دا سہارا، صحیح نئيں اے "۔ اوہ اس دے بعد یقینی معارف دی تشریح و بیان دے سلسلے وچ حکماء تے انبیاء دے درمیان فرق نو‏‏ں واضح کردے ہوئے کہندے نيں: "جو مقدمات معصوم تو‏ں اخذ کيتے جان اوہ "برہانی قیاس" وچ اولیات دے مترادف ا‏‏ے۔ تے جے برہانی قیاس یقین تک پہنچیا دے تو اوہ دلیل جو معصوم تو‏ں ماخوذہ مقدمات تو‏ں تشکیل پائی اے، قطعی طور اُتے یقین تک پہنچیا دیندی اے ؛ اوہ ایويں کہ جو وی "قول معصوم" اے اوہ حق اے، پس ایہ مقدمہ حق ا‏‏ے۔ پس اس قسم دا کلام صواب تے درستی دے حصول دا سبب اے تے یقین تک پہنچانے دے لئے طریقۂ برہان وچ شریک ہوئے گا تے فرق ایہی اے کہ حکمت دی روش تفصیلی یقین تک پہنچیا دیندی اے تے ایہ طریقہ اجمالی یقین تک۔ تے ایہ ہشام بن حکم سمیت قدیم امامیہ متکلمین دی روش اے تے ائمۂ معصومین علیہم السلام دی احادیث وچ ثابت اے کہ "جو کلام تو‏ں اسيں تو‏ں ماخوذ اے، ممدوح اے تے جو غیر تو‏ں لیا جائے مذموم اے " تے مراد ایہی کلام اے جس دا تذکرہ ہويا"۔
اس گران قدر محقق دا نظریہ اس لحاظ تو‏ں مضبوط تے استوار اے کہ انہاں دی رائے اے کہ کلام امامیہ دی خصوصیت و نقطۂ امتیاز ایہ اے کہ ایہ معصومین(ع) تو‏ں بہرہ ور اے ؛ لیکن اس دے باوجود اس اُتے تنقید وارد اے کیونکہ اک شیعہ متکلم تمام موضوعات وچ اپنا مدعا معصومین(ع) دے کلام تو‏ں استناد کردے، ثابت تے مخالف نظریات نو‏‏ں رد نئيں کرسکدا۔ کیونکہ عین ممکن اے کہ مد مقابل شخص معصوم دے وجود دا اس انداز تو‏ں قائل نہ ہو جس طرح کہ امامیہ قائل نيں۔ علاوہ ازاں نبوت، اعجاز قرآن، عصمت وغیرہ جداں کلامی مسائل نو‏‏ں کلام معصوم دے سہارے ثابت نئيں کیتا جاسکدا تے اصطلاحا ایہ موضوعات بذات خود معصوم راہنماواں دے کلام دی "حجیت" دے مقدمات و تمہیدات نيں۔
جے اس قسم دے موضوعات وچ کدرے آیت یا حدیث دا حوالہ دتا جائے تو اوہ اس لئے اے کہ درحقیقت اوہ آیت یا حدیث عقلی دلیل اُتے مشتمل اے، جو واضح تے عام فہم انداز تو‏ں بیان ہوئی اے، تے ایہ جو اسيں نے ہور کلام مکاتب دے مقابلے وچ کلام شیعہ دی وحی تے معصومین دے اعلیٰ افکار تو‏ں بہرہ وری نو‏‏ں اس کلام دا نقطۂ امتیاز قرار دتا اے، اس دا مطلب ایہی اے ؛ تے حقیقت ایہ اے کہ انہاں دی راہنمائیاں تے کلمات تابندہ چراغ تے نشان راہ نيں جو عقل سامنے ظلمانی آفاق نو‏‏ں روشن کردیندی نيں تے بنی نوع انسان دے عقلی تفکر دے لئے نويں دروازے کھول دیندی نيں، تے نہ صرف اس دے راستے وچ رکاوٹ کھڑی نئيں کرتاں بلکہ مقصود تک پہنچدے وچ اوہدی دستگیری کردیاں ناں۔
کلام امامیہ، ارتقائی سفر تے ادوار
علم کلام وچ تحول و تطور تو‏ں مقصود ایہ اے کہ متکلم، جدید کلامی مسائل نو‏‏ں بخوبی پہچان لے تے مناسب روشاں نو‏‏ں بروئے کار لاکر انہاں دا جائزہ لے؛ چنانچہ ہر قسم دے تبدیلی تے ارتقاء نو‏‏ں علم کلام دے مسائل وچ ڈھونڈنا چاہئے نہ کہ اس دے موضوع، یا غایت و مقصد یا حتی کہ اوہدی عام روشاں وچ ۔ کلامی مسائل ابتداء وچ سادہ تے محدود انداز تو‏ں پیش کيتے گئے نيں لیکن رفتہ رفتہ انہاں دا دامن وسیع تو‏ں وسیع تر ہويا ا‏‏ے۔
یہ کہ ـ کلام دے مباحث تے مسائل دے تطور تے فروغ و رواج دے اسباب کیتا نيں؟ ـ بعض نے کہیا اے کہ اس دا سبب فلسفہ دی توسیع ا‏‏ے۔ تے بعض دا کہنا اے کہ اوہدی وجہ غیر دینی علوم دا ارتقاء ا‏‏ے۔ لیکن نظر ایويں آندا اے کہ متذکرہ بالا دو اسباب دے علاوہ ـ سماجی، سیاسی تے ثقافتی و تہذیبی تغیرات و تبدلات جداں ـ دوسرے اسباب وی علم کلام دے تحول و تطور تے ارتقاء وچ مؤثر رہے نيں۔
ڈھانچے دے لحاظ ارتقا
اس حوالے تو‏ں اس دے لئے کئی مراحل تصور کيتے جاسکدے نيں:
نقطۂ ہائے نظر دے لحاظ تو‏ں
بلحاظ نقطہ ہائے نظر و رجحانات، علم کلام ـ بالخصوص شیعہ کلام ـ دے تاریخی ادوار دا جائزہ ایويں لیا جاسکدا اے: اس نقطۂ نظر دا عروج امیرالمؤمنین(ع)، امام صادق(ع) تے امام رضا(ع) دے زمانے وچ دکھادی دیندا ا‏‏ے۔
نصّوصی رجحان
ایہ روش آئمہ(ع) دے زمانے ـ بالخصوص دوسرے دور یعنی امام رضا(ع) تے بعد دے ائمہ(ع) دے زمانے ـ دی "شیعہ حدیثیت" دی پیرو رہی ا‏‏ے۔ کیونکہ شیعہ کلام امام صادق(ع) دے بعد حدیث دی طرف مائل ہويا تے امام رضا(ع) تے آپ(ع) دے بعد دے ائمہ دے زمانے وچ ایہ روش عروج تک پہنچی تے امام زمانہ(عج) دے پردہ غیب وچ چلے جانے دے بعد شیخ صدوق دے توسط تو‏ں غالب شیعہ تفکر وچ تبدیل ہوئی۔ نصوص پسنداں نے حدیث دے نال دو قسم دا رویہ روا رکھیا اے:
نص پسنداں دے درمیان شیخ صدوق دے نمایاں حیثیت دے حامل ہونے دے باعث، کلامی مسائل وچ انہاں دی روش، اس روش دے پیروکاراں دی فکری - کلامی روش دی آئینہ دار ہوسکدی اے:
اس روش اُتے واردہ تنقید دے باوجود۔ اس دے ثمرات تے آثار و برکات تو‏ں وی غفلت نئيں برتنا چاہئے؛ انہاں ثمرات وچو‏ں بعض حسب ذیل نيں:
عقلی رجحان
جتھ‏ے حکمِ عقل تے حکمِ وحی دے درمیان تعارض تے تصادم پایا جاندا اے اوتھ‏ے اشاعرہ سمیت بعض مکاتب دے پیروکار نقل نو‏‏ں مقدم رکھدے نيں، معتزلہ انتخابِ عقل دی طرف مائل نيں تے اہل حدیث وی ـ جو عقل نو‏‏ں شمار وچ نئيں لاندے ـ عقل تے نقل دے درمیان تعارض دے قائل نئيں ہُندے، لیکن زیادہ تر ـ یا شاید تمام شیعہ متکلمین تے علماء "حدِّ وَسَط" تے دونے نو‏‏ں جمع کرنے دے قائل نيں، اوہ اگرچہ نقل نو‏‏ں مکمل طور اُتے رد نئيں کردے لیکن عقل دی بنیاد اُتے اوہدی تاویل کردے نيں تے جتھ‏ے نقلی دلیل دا ظاہری مفہوم معقول و مُبَرہَن دلیل دے نال اسيں آہنگ نہ ہو تو انہاں دی رائے دے مطابق عقلی دلیل "متصل یا منفصل لُبیِ (یا لفظی) دلیل (= Connected or Separated Verbal Evidence)" دے مترادف ہوئے گی، جس دے توسط تو‏ں نقل دے ظاہری مفہوم وچ تصرف کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔