موجودہ_ترک_ریاستاں
آذربائیجان
تورک جمہوریہ آذربائیجان مشرقی  یورپ   تے مغربی ایشیا  د‏‏ی سرحد تے جنوبی قفقاز دے علاقے دا اک حصہ اے اس دے مشرق وچ بحیرہ کیسپین، شمال وچ روس (جمہوریہ داغستان)، شمال مغرب وچ جارجیا ، مغرب وچ آرمینیا  تے تورکی تے جنوب وچ ایران   اے باکو راجگڑھ تے سب تو‏ں وڈا شہر اے آذربائیجان  دے علاقے وچ انسانی آباد کاری دے ابتدائی شواہد پتھر دے زمانے دے اواخر تو‏ں ملدے نيں تے انہاں دا تعلق ازیخ غار د‏‏ی گروچائے سبھیاچار تو‏ں اے ابتدائی بستیاں وچ نوويں صدی ق م دے دوران سیتھیائی باشندے شام‏ل سن سیتھیاں دے بعد ایران  ی میڈیس دریائے آراس دے جنوب وچ واقع علاقے اُتے غلبہ حاصل کرنے دے لئی آئے میڈیس نے اک وسیع سلطنت قائم کيتی جو اردگرد ہخامنشی سلطنت وچ ضم ہو گئی اس علاقے نو‏‏ں ہخامنشی نے فتح ک‏ر ليا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مذہب زرتشتیت ازم پھیل گیا سی ساسانی سلطنت نے کاکیشین البانیہ نو‏‏ں اک جاگیردار ریاست وچ تبدیل کر دتا جدو‏ں کہ بادشاہ نے عیسائیت نو‏‏ں سرکاری مذہب دے طور اُتے اپنایا ستويں صدی دے پہلے نصف وچ کاکیشین البانیہ، ساسانیاں دے اک جاگیر دے طور اُتے فارس اُتے مسلماناں د‏‏ی فتح د‏‏ی وجہ تو‏ں برائے ناں مسلم حکمرانی دے تحت آیا اموی خلافت نے جنوبی قفقاز تو‏ں ساسانیاں تے بازنطینیاں دوناں نو‏ں پسپا کر دتا بادشاہ جاونشیر د‏‏ی قیادت وچ عیسائی مزاحمت نو‏‏ں کچلنے دے بعد کاکیشین البانیہ نو‏‏ں اک جاگیردار ریاست وچ تبدیل کر دتا گیارہويں صدی دے آغاز وچ اس علاقے نو‏‏ں آہستہ آہستہ وسطی ایشیا تو‏ں آنے والے اوغوز ترکاں د‏‏ی لہراں نے اپنے قبضے وچ لے لیا جنہاں نے اوداں تورکمان نسل دا ناں اپنایا سی انہاں تورک خانداناں وچ سب تو‏ں پہلے سلجوق سلطنت قائم ہوئی جو ۱۰۶۷ تک اس علاقے وچ داخل ہوئی جسنو‏ں ہن آذربائیجان  کہیا جاندا اے ترکاں تو‏ں پہلے د‏‏ی آبادی جو کہ جدید آذربائیجان  د‏‏ی سرزمین اُتے رہندی سی کئی ہند-یورپی تے کاکیشین زباناں بولدی سی انہاں وچ آرمینیا ئی تے ایران  ی زبان، پرانی آذری، جو کہ سی آہستہ آہستہ اس د‏ی جگہ تورک بولی نے لے لی جو اج د‏‏ی آذربائیجانی بولی دا ابتدائی پیش خیمہ اے سلجوقیاں دے دور وچ نظامی گنجاوی تے خاقانی جداں مقامی شاعراں نے موجودہ آذربائیجان  د‏‏ی سرزمین اُتے فارسی ادب دے پھُل نو‏‏ں جنم دتا شیروان شاہ دا مقامی خاندان تیموری سلطنت د‏‏ی اک جاگیر ریاست بن گیا تے اس نے گولڈن ہورڈ دے خان تکتمیش دے حکمران دے نال جنگ ​​ماں اس د‏ی مدد کيت‏ی امیر تیمور د‏‏ی موت دے بعد دو آزاد تے حریف ریاستاں ابھراں قارا کیونلو تے آق کیونلو اگلی صدی دے دوران صفویاں نے سابقہ ​​سنی آبادی نو‏‏ں شیعہ اسلام وچ تبدیل کر دتا جداں کہ انہاں نے جدید دور دے ایران   د‏‏ی آبادی دے نال کيتا عثمانی تے صفوی جنگ دے نتیجے وچ سنی عثمانیاں نے مختصر طور اُتے موجودہ آذربائیجان  دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا صفوی سلطنت دے خاتمے دے بعد اس علاقے اُتے افشاری خاندان د‏‏ی حکومت سی اس علاقے وچ خود مختاری د‏‏ی وکھ وکھ شکلاں دے نال متعدد خود مختار خانیتں نمودار ہوئیاں خانات وسطی ایشیا تے مغرب دے درمیان بین الاقوامی تجارتی رستےآں دے ذریعے اپنے معاملات اُتے کنٹرول دا استعمال کيتا اس دے بعد ایہ علاقہ اَگڑ پِچھڑ ایران  ی زنداں تے قاجاراں دے زیر تسلط رہیا اٹھارہويں صدی دے اواخر تو‏ں شاہی روس نے اپنے دو پڑوسیاں تے جنوب وچ حریفاں یعنی ایران   تے سلطنت عثمانیہ  د‏‏ی طرف ودھ جارحانہ جغرافیائی سیاسی موقف اختیار کيتا روس نے ہن فعال طور اُتے قفقاز دے علاقے اُتے قبضہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جو کہ بوہت‏ے حصہ ایران   دے ہتھ وچ سی روسیاں نے روس-فارس جنگ نو‏‏ں بھڑکاندے ہوئے ایران  ی قصبے گنجا اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں برخاست کر دتا فوجی لحاظ تو‏ں برتر روسیاں نے روس-فارس جنگ نو‏‏ں فتح دے نال ختم کيتا تورکمانچائی دے نتیجے وچ ہونے والے معاہدے نے قاجار ایران   نو‏‏ں مجبور کيتا کہ اوہ اریوان خانات، نخچیوان خانات تے طالش خانات دے باقی ماندہ حصےآں اُتے خودمختاری چھڈ دے جو کہ عصری آذربائیجانی جمہوریہ د‏‏ی سرزمین دے آخری حصےآں اُتے مشتمل اے جو حالے تک ایران  ی ہتھو‏ں وچ سن ایران   تو‏ں تمام کاکیشین علاقےآں دے روس وچ شام‏ل ہونے دے بعد دونے دے درمیان نويں سرحد دریائے آراس اُتے قائم کيتی گئی جو سوویت یونین دے ٹوٹنے دے بعد ایران   تے جمہوریہ آذربائیجان  دے درمیان سرحد دا حصہ بن گئی قاجار ایران   نو‏‏ں نوويں صدی وچ اپنے کاکیشین علاقےآں نو‏‏ں روس دے حوالے کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی جس وچ جدید دور دے آذربائیجان  جمہوریہ دا علاقہ وی شام‏ل سی جداں کہ اس تعطل دے نتیجے وچ آذربائیجانی نسلی گروہ اج کل دو قوماں دے درمیان بٹا ہويا اے ایران   تے آذربائیجان  انیہويں صدی دے آخر وچ اک آذربائیجانی قومی شناخت ابھری۔