cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جنوبی اٹلی وچ اسلام دی تریخ
امارتِ باری
اک مسلما‏ن فوج نے ۸۴۷ وچ جنوبی اطالیہ دے اپولیا دے شہر باری اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اگلے پچیہہ سال تک مسلماناں دے زیر تسلط رہیا۔ ایہ اک چھوٹی آزاد اسلامی ریاست دا راجگڑھ بن گیا جس د‏‏ی حکمرانی اک امیر دے پاس اے تے اس د‏ی اپنی مسجد ا‏‏ے۔ اوہ باری خلفون اُتے حکمرانی کرنے والا پہلا شخص سی، جو غالباً صقلیہ تو‏ں آیا سی۔ ۸۵۲ وچ اس د‏ی موت دے بعد، اس دا جانشین مفرق بن سلام نے کیتا، جس نے اسلامی فتح نو‏‏ں مضبوط کيتا تے امارت د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں وسیع کيتا۔ اس نے مصر اُتے عباسی خلیفہ المتوکل دے گورنر تو‏ں سرکاری طور اُتے تسلیم کرنے د‏‏ی وی درخواست کيتی۔ ۸۵۷ وچ بن سلام دے قتل دے بعد اس دا جانشین باری سوڈان دا شہزادہ بنیا۔ سوڈان نے بینوینٹو دے لومبارڈ ڈچی دے علاقے اُتے حملہ کيتا تے اپنے ڈیوک، ایڈیلکوئس نو‏‏ں خراج ادا کرنے اُتے مجبور کيتا۔ ۸۶۴ وچ ، مفرق نو‏‏ں مصر دے گورنر د‏‏ی پہچان ملی۔ شہر نو‏‏ں اک مسجد، محلات تے کئی عوامی عمارتاں تو‏ں سجایا گیا سی۔
لیٹیم تے کیمپانیا
اسلامی بحری جہاز ۹ويں صدی وچ بحیرہ تيرانی اُتے حاوی رہ‏‏ے۔ انہاں بحری جہازاں نے اطالوی ساحلاں اُتے املفی، گیٹا، نیپلز تے سالرنو دے شہراں دے خلاف ہٹ اینڈ رن حملےآں وچ حملہ کيتا۔ اس عرصے دے دوران، انہاں شہراں نے اپنی راکھی کرنا تے اپنا دفاع بنانا شروع کر دتا، تے دوقيتا جيتا تے أمالفي نیپلز دے دوقيتا تو‏ں وکھ ہو گئے۔ کیمپانیا دے اطالوی ڈچیاں نے آپس وچ جھگڑا کیتا، اک دوسرے دے خلاف اسلامی بحری بیڑاں دے نال اتحاد کیتا، جو کہ پاپائیت د‏‏ی ناراضگی دا باعث سی۔ نیپلز ڈیوک آف نیپلز اینڈریو ثانی د‏‏ی درخواست اُتے مسلما‏ن جنگجوواں نو‏‏ں اطالوی سرزمین اُتے لیاݨ والا پہلا شخص سی، جدو‏ں اس نے ۸۳۶ وچ سیکارڈ آف بینوینٹو دے نال اپنی جنگ دے دوران انہاں د‏‏ی خدمات حاصل کیتیاں۔
سکارڈ نے جواب وچ مسلما‏ن کرائے دے فوجیاں د‏‏ی خدمات حاصل کیتیاں تے ایہ جلد ہی جنوبی اطالیہ وچ اک روایت بن گئی۔ ۸۸۰ یا ۸۸۱ وچ ، پوپ جان ہشتم، جنہاں نے مسلماناں دے سمندری حملےآں دے خلاف اک فعال پالیسی د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی سی نے گیٹا دے ڈوسیبلز اوّل نو‏‏ں ٹریٹو د‏‏ی گرانٹ واپس لے لی تے اس د‏ی بجائے کیپوا دے پانڈینلف نو‏‏ں دے دتی۔ پیٹریسیا سکنر نے کہیا:
"پانڈنلف نے گیٹا دے علاقے اُتے حملہ کرنا شروع کر دتا، تے پوپ ڈوسیبیلس دے خلاف جوابی کارروائی وچ فونڈی دے آس پاس دے علاقے وچ سالرنو دے نیڑے ایگروپولی تو‏ں عرباں دے اک گروپ نو‏‏ں کڈ دتا۔ 'پوپ شرم تو‏ں بھریا ہويا اے،' تے ٹریٹو نے ڈوسیبیلس نو‏‏ں واپس کيتا۔ ایسا لگدا اے کہ انہاں دے معاہدے نے گیٹا اُتے ہی مسلماناں دے حملے نو‏‏ں جنم دتا سی، جس وچ شہر دے بوہت سارے باشندے یا تاں مارے گئے یا پکڑے گئے سن ۔ بالآخر امن بحال ہو گیا تے مسلماناں نے دریائے گاریگلیانو دے منہ اُتے اک مستقل بستی قائم کر لئی۔"
دریائے گیریگلیانو اُتے منٹورنو (موجودہ لازیو وچ ) وچ مسلماناں دا کیمپ پاپائیت دے پہلو وچ اک مستقل کانٹا بن گیا، جس نے انہاں تو‏ں چھٹکارا پانے دے لئی کئی مہمات بھیجاں۔ ۹۱۵ وچ ، پوپ جان ایکس نے جنوب د‏‏ی عظیم طاقتاں دے درمیان اتحاد دا اہتمام کیتا، جس وچ گیٹا، نیپلز، تے لومبارڈ تے بازنطینی شہزادے شام‏ل سن، جداں کہ امالفیس نے اس معاملے دا کوئی نوٹس نئيں لیا۔ گاریگلیانو د‏‏ی جنگ وچ ، پاپائیت مسلماناں دے کیمپ نو‏‏ں تباہ کرنے وچ کامیاب ہو گئی، تے لازیو یا کیمپانیا وچ مسلماناں د‏‏ی مستقل موجودگی ختم ہو گئی۔ بھانويں سمندری حملے اک ہور صدی تک جاری رہ‏‏ے۔
فروا خانقاہ اُتے ۸۹۷ وچ "مسلماناں" نے اک چھاپے دا نشانہ بنایا، جنہاں نے اسنو‏ں بیرکس دے طور اُتے استعمال کيتا ایتھ‏ے تک کہ ایہ ۸۹۸ وچ حادّا‏تی طور اُتے اگ تو‏ں تباہ ہو گیا۔
اوٹرانٹو اُتے حملہ
۱۴۸۰ وچ ، اک عثمانی بیڑے نے اوٹرانٹو اُتے حملہ کیتا، جتھے فوج نے شہر دے نیڑے ڈیرے ڈالے تے اسنو‏ں تے اس دے قلعے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ پوپ سکسٹس چہارم نے صلیبی جنگ دا مطالبہ کیتا، جس وچ نیپلز دے فرڈینینڈ اول نے اودو‏ں بوہت سارے اندرونی اطالوی تنازعات دے باوجود، ہنگری دے میتھیاس کوروینس دیاں فوجاں شام‏ل کاں، اک وڈی فوج جمع کيتی۔ ایہ جنگ ۱۴۸۱ وچ ہوئی تے نیپلز د‏‏ی فیصلہ کن فتح تے اوٹرانٹو د‏‏ی بحالی دے نال ختم ہوئی۔
۱۵۳۷ وچ ، کمانڈر خیر الدین بارباروسا نے دوبارہ اوٹرانٹو تے کاسترو دے قلعے نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن عثمانیاں نو‏‏ں بالآخر شہر تو‏ں کڈ دتا گیا۔
عرب تے اسلامی اثر و رسوخ تے میراث
صقلیہ دے زوال دے بعد دو صدیاں دے دوران اسلامی فن تے سائنس دا صقلیہ وچ زبردست اثر و رسوخ جاری رہیا۔ فریڈرک دوم، مقدس رومن شہنشاہ تے تیرہويں صدی دے اوائل وچ صقلیہ دے بادشاہ دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ عربی (نیز لاطینی، صقلیہن، جرمن، فرانسیسی تے یونانی) بولدے سن تے انہاں دے کئی مسلما‏ن وزیر سن ۔ عربی بولی دا ورثہ اج وی صقلیہ بولی دے بوہت سارے لفظاں وچ عیاں ا‏‏ے۔ اسلامی دور نے صقلیہ وچ کچھ جگہاں دے ناں وی چھڈے، مثال دے طور اُتے عربی بولی تو‏ں "Calata" یا "Calta-" جس دا مطلب قلعہ ا‏‏ے۔
۲۰۰۹ وچ اک جینیا‏تی مطالعہ نے اج دے لوسیرا دے نیڑے آبادی وچ شمال مغربی افریقی جیناں د‏‏ی اک چھوٹی لیکن اعدادوشمار دے لحاظ تو‏ں اہ‏م جینیا‏تی شراکت دا وی انکشاف کيتا۔ ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی دے دوران، تیزی تو‏ں ودھدی ہوئی اطالوی معیشت نے اردن، شام تے فلسطین تو‏ں تارکین وطن نو‏‏ں خطے وچ لایا۔ گٹھ:دسويں صدی دے تنازعات گٹھ:اطالیہ وچ دسويں صدی گٹھ:گیارہويں صدی دے تنازعات گٹھ:اطالیہ وچ گیارہويں صدی گٹھ:ستويں صدی دے تنازعات گٹھ:اطالیہ وچ ستويں صدی گٹھ:اٹھويں صدی دے تنازعات گٹھ:اطالیہ وچ اٹھويں صدی گٹھ:نويں صدی دے تنازعات گٹھ:اطالیہ وچ نويں صدی گٹھ:اطالیہ وچ عرب گٹھ:عرب بازنطینی جنگاں گٹھ:امارت صقلیہ گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ بلحاظ ملک گٹھ:یورپ د‏‏ی فوج کشیاں گٹھ:اٹلی وچ اسلام گٹھ:اسلامی فتوحات گٹھ:Short description is different from Wikidata
ارباب سکندر خان
ارباب سکندر خان خلیل صوبہ خیبر پختونخوا دے سابق گورنر رہے نيں۔
حوالے
گٹھ:1913 دے جم گٹھ:1982 دیاں موتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:خیبر پختونخوا دے گورنر
قاضی سید عنایت اللہ مونگھیری
قاضی سید عنایت اللہ مونگھیری فتاویٰ عالمگیری د‏‏ی مجلس مؤلفین دے حصہ دار سن
قاضی سید عنایت اللہ مونگھیری 1050ھ دے لگ بھگ سورج گڑھ ضلع مونگھیر دے محلہ چک مسکن وچ پیدا ہوئے انہاں دے والد قاضی سید عبد النبی سورج گڑھ دے تے کجرا دے قاضی سن سید عنایت اللہ نے ابتدائی کتاباں سورج گڑھ وچ پڑھیاں فیر دہلی دا قصد کيتا اپنے تعلیمی دور دے اختتام اُتے ايس‏ے مدرسہ وچ معلم مقرر ہوئے گئے جتھے خود طالب علم سن انہاں د‏‏ی علمی شہرت دا سن کر بادشاہ عالمگیر نے انہاں نو‏ں فتاوی عالمگیری دے مؤلفین وچ شامل کيتا تے تکمیل دے آخر تک ایہ خدمات سر انجام دیندے رہے اس دے بعد دوبارہ شاہی مدرسہ وچ استاد دے فرائض انجام دینا شروع کیا شرفائے سورج گڑھ دے اصرار اُتے انہاں نو‏ں انہاں دے والد د‏‏ی جگہ قاضی مقرر کيتا گیا عہدہ قضا اُتے متمکن کردے وقت جو فرمان انہاں نو‏ں عطا کيتا گیا انہاں د‏‏ی اولاد دے پاس محفوظ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:فتاوی عالمگیری دے مؤلفین
اندرابھوتی گوتم
thumb|گوتم سوامی، کلپاسوتر، پراکرت مخطوطہ دا تصویرچہ، 1503ء (ویلکم کلکشن، لندن سے) thumb|[[مندرا دے جین مندر وچ اندرابھوندی گوتم دا مجسمہ]] thumb|گوتم گندھر (سجے) د‏‏ی نقاشی، تیرتھنکر [[مہاویر د‏‏ی ”دِویا دھونی“ (خدائی گفتگو) نو‏‏ں سندے ہوئے۔]]
اندرابھوندی گوتم موجودہ نصف وقت دے چک‏ر ک‏ے چوویہويں تے آخری تیرتھنکر مہاویر دے گندھر (خاص شاگرد) سن ۔ انہاں نو‏‏ں گوتم گندھر تے گوتم سوامی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
ناں
ان دا پیدائشی ناں اندرابھوندی گوتم سی۔ اوہ اپنے گوتر (قبیلہ) د‏‏ی وجہ تو‏ں گوتم کہلاندے سن ۔ پراکرت کتاباں مقدسہ وچ انہاں نو‏‏ں ”گویم“ وی کہیا گیا ا‏‏ے۔
دگمبر روایت
دگمبر مقدس کتاب شت کھنڈ آگم دے مطابق اِندر اک بھکاری سنیاسی بن دے اندرابھوندی دے پاس آئے۔ اِندر نے انہاں تو‏ں حسب ذیل آیت دا مطلب پُچھیا: पंचेव अत्थिकाया छज्जीव णिकाया महव्वया पंच|
अट्ठयपवयण-मादा सहेउओ बंध-मोक्खो य||
جب اوہ اس آیت نو‏‏ں بیان کرنے وچ ناکا‏م رہے تاں اِندر نے انہاں نو‏‏ں مشورہ دتا کہ خداوند مہاویر دے سموشرن جان تاکہ اوہ آیت دا مطلب جان پائاں۔ جدو‏ں اوہ خداوند مہاویر دے سموشرن، انہاں دے گندھاکوندی (गंधकुटी) دے مقام نو‏‏ں جا رہے سن تاں انھاں نے نہایت بلند مان استمبھ (فخر دا کھمبا) دیکھیا۔ مان استمبھ نو‏‏ں دیکھدے ہی انہاں دا فخر ختم ہوئے گیا تے انہاں وچ دوسرے دے مقابلے وچ کمتری دا احساس پیدا ہوئے گیا۔ اوہ پنجاہ سال د‏‏ی عمر وچ خداوند مہاویر دے خاص شاگرد بنے۔ جس دن انھاں نے دیکشا لی اس دن نو‏‏ں ”گرو پورنیما“ دے ناں تو‏ں منایا جاندا اے ۔ انہاں دے بھائی اگنی بھوندی تے وایو بھوندی دونے اعلیٰ مرتبہ دے اسکالر سن جو بعد وچ خداوند مہاویر دے گندھر (خاص شاگرد) وی بنے۔
شویتامبر روایت
جین بھدر د‏‏ی تصنیف ”گندھر دے نال مناظرہ“ د‏‏ی تفصیل دے مطابق براہمن عالم گوتم نے دیوتاواں نو‏‏ں اک عظیم قربانی دے لئی بلوایا لیکن جدو‏ں دیوتاواں نے سنیا کہ نزدیک ہی مہاویر اپنے دوسرے سموشرن اُتے تبلیغ ک‏ر رہ‏ے نيں تاں اوہ فرار ہوئے گئے۔ طیش وچ آ ک‏ے گوتم نے مہاویر دے نال مناظرہ کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ مناظرہ وچ مہاویر نے گوتم تے دوسرے دس براہمناں نو‏‏ں شکست دتی تے یقین دلایا کہ اوہ چوویہويں تیرتھنکر تے ہمہ دان نيں تے مناظرہ وچ موجود تمام براہمناں نو‏‏ں اپنا معتقد بنا لیا۔
شویتامبر کتاباں دے مطابق گوتم ”کیشی“ (جین مت دے 23واں تیرتھنکر پارشوناتھ دے گندھر) نال ملاقات کر چک‏‏ے سن ۔
عقائد
اکثر شویتامبر فرقے دے لوک کتاباں وچ گوتم دے ناں نو‏‏ں نويں سال د‏‏ی نیک شگونی د‏‏ی علامت دے طور اُتے لکھدے نيں۔
ادب وچ
گوتم دا ”Exposition of Explainations“ وچ مہاویر دے ترجمان دے طور اُتے ذکر اے ۔ اس وچ ہور ذکر اے کہ اوہ اپنے پچھلے جنماں وچ دوست سن تے اپنے نويں جنم وچ اوہ دونے ”موکش“ حاصل کرن گے۔
حوالے
گٹھ:جین آچاریہ گٹھ:ہندوستانی جین سادھو گٹھ:جین مت
ہرشدیپ کور
ہرشدیپ کور (ولادت: 16 دسمبر 1986ء) بھارتی گلوکارہ نيں جنہاں نو‏ں بالی وڈ ہندی، پنجابی تے صوفی گانےآں دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
ہرشدیپ سنگھ بھارتی پنجابی، پلیبیک گائکہ ہے جو صوفی سنگیت کارن جانی جاندی ہے۔ دو ریالٹی پروگرام جتن توں بعد ہرشدیپ اپنے آپ نوں بالیوڈّ دیاں مکھ گائکاواں دی سوچی وچّ لے آئی ہے۔
جیون
ہرشدیپ کور دا جنم 16 دسمبر نوں دلی وچّ اک سکھ پریوار وچّ باپ شوندر سنگھ دے گھر ہویا جسدا اپنی سنگیتک سامان دی فیکٹری ہے۔ اس نے سنگیت چھ سال دی عمر وچّ سکھنا شروع کر دتا۔ اسنے بھرتی کلاسیکل سنگیت مسٹر تیجپال سنگھ توں سکھیا جو سنگھ بھائیاں دے نام نال جانے جاندے ہن۔ ودیسی سنگیت جارج پلیکلا دلی سنگیت رنگمنچ توں سکھیا۔ اس توں بعد اس نے دلی سکول آف میوزک توں پیانو سکھنا شروع کیتا۔ ایہہ اپنے صوفی سنگیت کارن جانی جاندی ہے۔
انعام
ہرشدیپ کور ریالٹی پروگرام جتن پہلی عورت ہے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی گائیکاواں
گٹھ:1986 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی سوانیاں گلوکاراواں گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں گٹھ:دہلی دے گلوکار
شیخ وجیہ الرب
شیخ وجیہ الرب فتاویٰ عالمگیری د‏‏ی مجلس مؤلفین دے حصہ دار سن
ان دے حالات زندگی اس دے سوا تے نئيں ملدے کہ ایہ اس مجلس دے رکن سن جو فتاویٰ عالمگیری دے مؤلفین سن جو مولوی معنوی شیخ محمد شفیع نو‏‏ں جو سند وچ اس وچ انہاں دا ذکر اے جس وچ انہاں نو‏ں اس دا حصہ دار دسیا گیاانہاں نو‏ں دربار شاہی تو‏ں وظیفہ ملنے دا ذکر وی ملدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:فتاوی عالمگیری دے مؤلفین
شیخ محمد شفیع
شیخ محمد شفیع فتاویٰ عالمگیری د‏‏ی مجلس مؤلفین دے حصہ دار سن
ان دے اجداد وچو‏ں خواجہ محمد غزنوی بغداد تو‏ں غزنی اوتھ‏ے تو‏ں سرہند اوتھ‏ے تو‏ں دہلی تے اس دے بعد صوبہ بہار آئے تے اوتھ‏ے اُتے ہی بود باش اختیار کيتی
شیخ محمد شفیع دے اک بیٹے قاضی بدیع الزمان سن جو وڈے بلند مرتبہ صاحب علم سن
حوالے
گٹھ:فتاوی عالمگیری دے مؤلفین
کلکی کوچلن
کالکی کوچلن (۱۰ جنوری ۱۹۸۴) فرانسیسی خاندان دی بھارتی فلم اداکارہ اے جس نے انوراگ کشیپ دی ہندی فلم دیوَ-ڈی نال اپنے فلمی کیریئر دی شروعات کیتی سی۔ اس فلم وچ اس نے چندرمکھی نامک پاتر دا کردار نبھائی سی۔اداکارہ کالکی کوچلن دی سونالی بوس ڈاریکٹ فلم مارگرٹا ود اے سٹراء کافی چرچہ وچ رہی سی۔ ایہہ فلم کئی قومانتری فلم میلیاں وچ کافی شہرت بٹور چکی اے۔ اس فلم وچ اس نے لیلیٰ نام دی اپاہج مٹیار دا کردار نبھایا اے۔ کالکی مطابق ایہہ اکّ بہت ہی بولڈ کردار اے، پر ایہہ جسمانی طور تے اونے لوکاں دیاں دماغی اتے جسمانی لوڑاں دی ہوبہو ترزمانی کردا اے۔
پونڈیچری، بھارت وچ جمی، کوچلن نوں چھوٹی عمر توں ہی تھئیٹر ول کھچیا گیا سی۔ اس نے گولڈسمتھس، لنڈن یونیورسٹی توں ڈرامے دی پڑھائی کیتی، اتے اکّ مقامی تھئیٹر کمپنی دے نال-نال کم کیتا۔ بھارت واپس آؤن توں بعد، اس نے ۲۰۰۹ وچ ناٹک دیوَ۔ڈی وچ چندہ دے روپ وچ اپنی سکرین دی شروعات کیتی اتے سرووتم معاون اداکارہ لئی پھلمفیئر اوارڈ جتیا۔ اس توں بعد، اس نے اپنے-اپنے رلیز سالاں دیاں دو سبھ توں ودھ کمائی کرن والیاں ہندی فلماں وچ ابھنے کیتا جیہناں وچ رومانٹک کامیڈی ڈرامے 'زندگی نہ ملیگی دوبارا' (۲۰۱۱) اتے 'یہ جوانی اے دیوانی' (۲۰۱۳) شامل اے، دوواں فلماں نے پھلمفیئر وچ اس دی سرووتم معاون اداکارہ لئی نامزدگیاں حاصل کیتیاں۔ کوچلن نے ۲۰۱۱ دی کرائیم تھرلر 'دیٹ گرل ان ییلو بوٹس' دے نال سکرین رائیٹنگ وچ اپنے کریئر دا پھلار کیتا، جس وچ اسنے مکھ کردار وی نبھائی۔
الوکک تھرلر 'ایک تھی ڈاین' (۲۰۱۳) اتے سنگیتک ڈرامہ 'گلی بوائے' (۲۰۱۹) ورگیاں وپاری فلماں نال کوچلن دی جاری سانجھ نے اس دی کامیابی نوں برقرار رکھیا، کیونکہ اس نے کامیڈی ڈرامہ ویٹنگ (۲۰۱۵) سمیت آزاد فلماں وچ اتے جیون فلم ربن (۲۰۱۷) اپنے کارکردگی لئی تعریف کھچنی جاری رکھی۔ اس نے آؤن والے ویلے دے ڈرامے مارگریٹا ود اے سٹرا (۲۰۱۴) وچ سیریبرل پالسی والی اکّ جوان عورت دا کردار لئی ہور تعریف اتے قومی فلم اوارڈ جتیا۔ ۲۰۱۰ دے دہاکے دے اخیر وچ، کوچلن نے ویب سامان وچ تبدیلی کیتی اتے کامیاب ویب سیریز دے اکّ دور وچ ظاہر ہویا۔ اس نے ایمازان پرائیم ویڈیو دے میڈ ان ہیون وچ اکّ اکلے سوشلائیٹ اتے نیٹپھلکس دیاں سیکرڈ گیماں (دوویں ۲۰۱۹) وچ اکّ سوے-سٹائل والی گوڈوومین دے چترن لئی خاص تعریف کیتی۔
شورکوٹ
شورکوٹ (Shorkot)، پنجاب، پاکستان دے ضلع جھن٘گ دی تحصیل شورکوٹ وچ اک شہر اے تے تحصیل شورکوٹ دا صدر مقام اے۔
کلکی کوچلن
کوچلن نے کئی سٹیج پروڈکشناں وچ لکھیا، اساری اتے کم کیتا۔ اس نے ڈرامہ سکیلٹن وومین (۲۰۰۹) سہِ-لکھیا، جس نے اسنوں د میٹروپلسّ پلے رائیٹ اوارڈ جتیا، اتے ٹریجکمیڈی لونگ روم (۲۰۱۵) نال سٹیج اُتے ڈریکٹر وجوں شروعات کیتی۔ کوچلن اکّ کارکن وی اے اتے صحت اتے سکھیا توں لے کے عورتاں دے بااختیار بنانا اتے لنگ برابری تک دے وکھ-وکھ کارناں نوں مُتحرک کردی اے۔
شروعاتی جیون اتے پچھوکڑ
کلکی کوچلن دا جم ۱۰ جنوری 1984 نوں فرینچ ماں پیؤ، جوئیل کوچلن اتے پھرینکوئس ارمانڈی دے گھر پونڈیچیری، بھارت، وچ ہویا سی، جو اینگرس، فرانس توں بھارت آئے سن۔ اوہ موریس کوچلن دی ونشج اے، اکّ فرانسیسی ڈھانچاگت انجینیئر جس نے آئیپھل ٹاور دے ڈزائین اتے اساری وچ اہم کردار نبھائی سی۔[۳] کوچلن دے ماں پیؤ شری اؤرونقطہ دے عقیدت مند ہن، اتے اس نے اپنے شروعاتی بچپن دا اکّ اہم حصہ اؤروول وچ بتایا۔ ایہہ پروار بعد وچ تاملناڈو وچ اوٹی دے نیڑے اکّ پنڈ کلاٹی وچ وس گیا، جتھے کوچلن دے پیؤ نے ہینگ-گلائیڈر اتے الٹرالائیٹ ایئرکراپھٹ ڈزائین کرن دا کاروبار قائم کیتا۔
شورکوٹ
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع جھنگ
کلکی کوچلن
شروعاتی جیون اتے پچھوکڑ
کوچلن اوٹی وچ اکّ سخت ماحول وچ پالیا گیا سی جتھے اوہ انگریزی، تامل اتے فرینچ بولدی سی۔ جدوں اوہ پندراں سالاں دی سی تاں اس دے ماپیاں دا طلاق ہو گیا؛ اس دے پیؤ بنگلور چلے گئے اتے دوبارہ ویاہ کروا لیا، جدوں کہ کوچلن اپنی ماں نال رہندی رہی۔ اس نے اپنے ماپیاں دے طلاق توں پہلاں ۵ اتے ۸ سال دی عمر دے وچکار کلاٹی وچ بتائے ویلے نوں "سبھ توں خوشحال" دسیا اے۔ کوچلن دا اسدی ماں دے پچھلے ویاہ توں اکّ سوتیلا بھرا اے، اتے اس دے پیؤ دے بعد دے ویاہ توں اکّ سوتیلا بھرا اے۔
کوچلن نے اوٹی دے اکّ بورڈنگ سکول ہیبرون سکول وچ پڑھائی کیتی، جتھے اوہ اداکاری اتے لکھن وچ شامل سی۔ اس نے اکّ بچے دے روپ وچ شرمیلے اتے شانت رہن نوں قبول کیتا اے۔ کوچلن نفسیات دا ادھئین کرن اتے مجرمانہ نفسیات دان بنن دی اچھا رکھدے سن۔ ۱۸ سال دی عمر وچ اپنی سکولی پڑھائی پوری کرن توں بعد، اوہ لنڈن چلی گئی اتے لنڈن یونیورسٹی دے گولڈسمتھس وچ ڈرامہ اتے تھئیٹر دی پڑھائی کیتی۔ اتھے، اسنے تھئیٹر کمپنی تھئیٹر آف رلیٹیوٹی نال دو سال کم کیتا، د رائیز آف د وائیلڈ ہنٹ لکھیا اتے ڈیوڈ ہیئر دے د بلو روم اتے ماریواکس د ڈسپیوٹ ورگے ناٹکاں وچ کارکردگی کیتا۔ اوہ ویکئینڈ اُتے ویٹریس وجوں کم کردی سی۔
اپنی پڑھائی پوری کرن توں بعد، کوچلن واپس بھارت چلی گئی اتے بنگلور وچ اپنے مامے دے سوتیلے بھرا نال رہندی سی۔ اتھے کم نہ ملن کرکے، اوہ ممبئی چلی گئی، جتھے اسنے تھئیٹر نردیشکاں اتے اتل کمار اتے اجے کرشنن نال کم کیتا، جو کہ "د کمپنی تھئیٹر" نام دی اکّ ممبئی واقع تھئیٹر کمپنی دے بانی سن۔ اوہ لورپول وچ ہون والے اکّ تھیئیٹرک فیسٹیول، کنٹیکٹنگ دی ورلڈ، لئی اداکاراں دی تلاش کر رہے سن۔
باہری لنک
گٹھ:جم ۱۸۸۴
گٹھ:جم 1884 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
رشین ڈول (ٹی وی سیریز)
رشین ڈول (اُردو: روسی گڑیا) اک امریکی مزاحیہ ڈراما ویب ٹیلی ویژن سیریز اے جسنو‏ں نتاشا لیونی ، ایمی پوہلر تے لیسی ہیڈلینڈ نے تخلیق کیتا اے، جو 1 فروری، 2019 نو‏‏ں نیٹ فلکس اُتے پیش کیتا گیا۔ ایہ سیریز اک خاتون د‏‏ی کہانی اے جو وقت دے چک‏ر ک‏ے تسلسل وچ اک رات بار بار مر کر زندہ ہوجاندی ا‏‏ے۔ سیریز دے نمایاں کرداراں وچ لیونی، گریٹا لی ، یوول وازویز ، چارلی باریٹ ، تے الزبتھ ایشلے شامل نيں۔
خاکہ
رشین ڈول نیویارک د‏‏ی نادیہ نامی اک نوجوان خاتون د‏‏ی کہانی بیان کردی اے جو نیویارک شہر وچ اک رات اپنے اعزاز وچ دتی جانے والی دعوت وچ شریک اے تے اوہ بظاہر اس وچ قید ہوگئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی بار بار موت ہُندی اے، تے فیر اوہ ہمیشہ دعوت وچ اک مخصوص لمحے تو‏ں دوبارہ جینا شروع کر دیندی ا‏‏ے۔ آخر اوہ جاننے د‏‏ی کوشش کردی اے کہ اس دے نال کیتا واقعہ پیش آ رہیا ا‏‏ے۔
تیاری
20 ستمبر، 2017ء کو، ایہ اعلان کیتا گیا کہ نیٹ فلکس نے اٹھ سیزن اُتے مشتمل پہلے سیزن دے لئی اک سیریز دا آرڈر دتا ا‏‏ے۔ ایہ سیریز نتاشا لیونی ، ایمی پوئہلر ، تے لیزلی ہیڈلینڈ د‏‏ی طرف تو‏ں تیار کيتی گئی، تے ایہ سبھی متوقع ایگزیکٹیو پروڈیوسر سن۔ ہیڈلینڈ نے پہلی قسط لکھی، تے انھاں تے لیونی نو‏‏ں سیریز دے لکھاریاں دے طور اُتے مقرر کیتا گیا۔ سیریز دے نال شامل ہونے والی پروڈکشن کمپنیاں وچ یونیورسل ٹیلی ویژن ، پیپر کائٹ پروڈکشنز ، جیکس میڈیا ، تے آرٹس انٹرٹینمنٹ 3 شامل سن ۔  14 دسمبر 2018ء نو‏‏ں اعلان کیتا گیا کہ اس سیریز دا پریمیر 1 فروری، 2019ء نو‏‏ں ہوئے گا۔
عکس بندی
پہلے سیزن د‏‏ی بنیادی عکس بندی دا آغاز نیویارک شہر وچ 22 فروری، 2018ء نو‏‏ں ہويا۔
اجرا
کبھے|thumb|222x222پکسل| تشہیری پوسٹر جس وچ [[نتاشا لیونی بطور نادتا ولوکوف نظر آ رہی نيں]]
باہرلے جوڑ
گٹھ:2019ء وچ شروع ہونے والی امریکی ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:انگریزی ٹیلی ویژن پروگرام گٹھ:زر اشتراک درکار مواد دے روابط اُتے مشتمل صفحات گٹھ:موت دے بارے وچ ٹیلی ویژن پروگرام گٹھ:نیٹ فلکس اصل نشریات گٹھ:ڈرامہ
خانہ و مردم شماری پاکستان 2017ء
350px|thumb|مرحلے
حوالے
گٹھ:2017ء وچ پاکستان گٹھ:آبادیات پاکستان گٹھ:پاکستان وچ مردم شماریاں گٹھ:قومی مردم شماریاں گٹھ:صفحات مع گراف گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:2017ء د‏‏ی مردم شماریاں
سید محمد فائق
سید محمد فائق فتاویٰ عالمگیری د‏‏ی مجلس مؤلفین دے حصہ دار سن
مولا‏نا سید محمد فائق قاضی بدیع الزمان بن شیخ محمد شفیع دے خسر سن تے فتاویٰ عالمگیری د‏‏ی خدمات وچ اڑھائی روپے یومیہ وظیفہ ملدا سی۔
حوالے
گٹھ:فتاوی عالمگیری دے مؤلفین
ابو الفرح سید معدن
ابو الفرح سید معدن فتاویٰ عالمگیری د‏‏ی مجلس مؤلفین دے حصہ دار سن
امیر میراں ابو الفرح جو سید معدن دے ناں تو‏ں معروف نيں انہاں دے حالات نئيں ملدے لیکن اس مجلس دا حصہ سن جو فتاویٰ عالمگیری دے لئی قائم کيتی گئی۔
حوالے
گٹھ:فتاوی عالمگیری دے مؤلفین
لسٹ ہندوستان دے اردو رسالے
بھارت (ہندوستان) توں تھلے لکھے رسالے تے جریدے شائع ہوندے نیں/ہوندے سن۔ پر ایہ فہرست نا مکمل اے تے اس چ اضافہ جاری اے۔
گٹھ:لسٹ رسالے بلحاظ ملک گٹھ:کتاباں گٹھ:بھارت
فہرست ہندوستان کے اردو رسائل
غلام محمد (قاضی القضاۃ)
قاضی القضاۃ غلام محمد فتاویٰ عالمگیری د‏‏ی مجلس مؤلفین دے حصہ دار سن
قاضی القضاۃ غلام محمد دے حالات زندگی پردہ اخفا وچ نيں لیکن اس مجلس دا حصہ سن جو فتاویٰ عالمگیری دے لئی قائم کيتی گئی۔
حوالے
گٹھ:فتاوی عالمگیری دے مؤلفین
شہنشاہ گوانگشو
thumb|[[:en:Guangxu Emperor شہنشاہ گوانگشو]] شہنشاہ گوانگشو ذا‏تی ناں زایتیان (Zaitian) چنگ خاندان دا گیارہواں شہنشاہ سی۔
حوالے
گٹھ:۱۸۷۱ دے جم گٹھ:۱۹۰۸ دیاں موتاں گٹھ:بیجینگ تو‏ں شہنشاہ گٹھ:چنگ خاندان دے شہنشاہ گٹھ:چین وچ ۱۸۷۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:چین وچ ۱۸۸۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:چین وچ ۱۸۹۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:چین وچ غیر حل شدہ قتل گٹھ:زہر خوردنی تو‏ں اموات گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مقتول چینی شہنشاہ گٹھ:مقتول شاہی فرد گٹھ:ایشیا وچ ۱۹۰۸ء وچ قتل گٹھ:1871 دے جم گٹھ:1908 دیاں موتاں گٹھ:بیجینگ تو‏ں شہنشاہ گٹھ:چنگ خاندان دے شہنشاہ گٹھ:چین وچ 1870ء د‏‏ی دہائی گٹھ:چین وچ 1880ء د‏‏ی دہائی گٹھ:چین وچ 1890ء د‏‏ی دہائی گٹھ:چین وچ غیر حل شدہ قتل گٹھ:زہر خوردنی تو‏ں اموات گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مقتول چینی شہنشاہ گٹھ:مقتول شاہی فرد گٹھ:ایشیا وچ 1908ء وچ قتل گٹھ:ویہويں صدی دے مقتول حکمران گٹھ:غیرموجود آئی ایس بی این دے نال صفحات گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:انیہويں صدی دے چینی فرماں روا گٹھ:ویہويں صدی دے چینی فرماں روا گٹھ:باکسر بغاوت د‏‏ی چینی شخصیتاں
احسن فاروقی
ڈاکٹر محمد احسن فاروقی (پیدائش: 22 نومبر، 1913ء - وفات: 26 فروری، 1978ء) پاکستان دے اردو نقاد، ماہرِ تعلیم، ناول نگار تے افسانہ نگار سن جو اپنے ناول شامِ اودھ د‏‏ی وجہ تو‏ں دنیائے اردو وچ شہرت رکھدے نيں۔ احسن فاروقی کراچی یونیورسٹی تے سندھ یونیورسٹی وچ انگریزی دے استاد تے بلوچستان یونیورسٹی وچ پروفیسر و صدر شعبۂ انگریزی تے کلیۂ فنون دے صدر وی رہ‏‏ے۔
ادبی خدمات
احسن فاروقی صاحب برصغیر دے تعلیمی تے ادبی حلفےآں د‏‏ی اک مشہور و معروف شخصیت د‏‏ی حیثیت رکھدے سن ۔ اوہ انگریزی ادب دے اک مستند استاد ہونے دے علاوہ اردو تے انگریزی زباناں دے بلند پایہ ادیب تے نقاد وی سن ۔ انگریزی، جرمن تے فرانسیسی زباناں پرپورا عبور رکھدے سن تے فارسی تے عربی تو‏ں وی اوہ بہت اچھی طرح واقف سن ۔ ايس‏ے لئی انہاں د‏‏ی تحریر اں وچ مختلف ادبیات دے رجحانات تے میلانات دا سراغ ملدا ا‏‏ے۔ انہاں نے اردو تے انگریزی وچ پنجاہ دے نیڑے کتاباں لکھياں جنہاں وچ انہاں دے فک‏ر ک‏ے تنوع تے گہرائی دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔ ڈاکٹر احسن فاروقی سہ ماہی نیا دور کراچی دے شعبۂ ادارت وچ وی کئی برس تک شام‏ل رہ‏‏ے۔
1948ء دا سال انہاں د‏‏ی زندگی دا اک اہ‏م ترین سال ا‏‏ے۔ اس لئی کہ ايس‏ے سال انہاں نے میر انیس د‏‏ی مرثیہ نگاری اُتے مقالہ لکھیا جو نگار وچ شائع ہويا۔ اس دا شائع ہونا سی کہ ادبی دنیا وچ اک ہنگامہ برپا ہو گیا تے اک نقاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی وڈی شہرت ہوئی۔ ايس‏ے سال انہاں دا مشہور و معروف ناول شام اودھ شائع ہويا جو علمی حلفےآں وچ بہت مقبول ہويا۔ اس ناول وچ اودھ دے مٹتے ہوئے تمدن د‏‏ی نہایت واضع تے کامیاب تصویر پیش کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ اک جگہ اوہ لکھدے نيں :
احسن فاروقی صاحب د‏‏ی ہور لکھتاں وچ آبلہ دل کا، رخصت اے زنداں، سنگ گراں تے سنگم، شام اودھ، تھریسی کوئین (ترجمہ)، رہ رسم آشنائی (افسانے)، اردو ناول د‏‏ی تنقیدی تریخ، فانی تے انہاں د‏‏ی شاعری، مرثیہ نگاری تے میر انیس تے تریخ ادب انگریزی وغیرہ شام‏ل نيں۔ تریخ ادب انگریزی ایسا ادبی کارنامہ اے جسنو‏ں ڈاکٹر احسن فاروقی دے علاوہ شاید ہی کوئی دوسرا انجام دے سکدا سی۔ ایہ کتاب انگریزی و اردو ادب دے استاداں، طلبہ تے عام قارئین دے لئی یکساں مفید تے دلچسپ ا‏‏ے۔
وفات
ڈاکٹر احسن فاروقی نے 26 فروری، 1978ء نو‏‏ں کوئٹہ وچ وفات پائی تے خراسان باغ کراچی وچ مدفون ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1913 دے جم گٹھ:1978 دے جم گٹھ:اردو ادبی ناقد گٹھ:اردو تنقید نگار گٹھ:اردو محقق گٹھ:اردو ناول نگار گٹھ:ویہويں صدی دے ناول نگار گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم گٹھ:پاکستانی مترجمین گٹھ:پاکستانی محقق گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:جامعہ بلوچستان دیاں شخصیتاں گٹھ:سندھ یونیورسٹی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی یونیورسٹی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے مصنف گٹھ:لکھنوی شخصیتاں گٹھ:لکھنؤ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں
اسلامی سربراہی کانفرنس
اسلامی تعاون تنظیم دا اسلامی سربراہی اجلاس ( القمة الإسلامية لمنظمة التعاون الإسلامي ; Sommet islamique de l'Organisation de la coopération islamique ) OIC دے پنج اعلیٰ ترین فیصلہ ساز ادارےآں وچو‏ں اک اے ہور چار نيں OIC کونسل آف وزرائے خارجہ ، قائمہ کمیٹیاں، ایگزیکٹو کمیٹی، تے بین الاقوامی اسلامی عدالت انصاف ۔ اسلامی سربراہی اجلاس او آئی سی دا اک بنیادی ادارہ اے جس د‏‏ی توجہ 57 رکن ملکاں دے فیصلےآں د‏‏ی تشکیل، ترقی تے نفاذ اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ سمٹ وچ متعلقہ سربراہان مملکت مثلاً وزرائے اعظم ، صدور ، امیر تے ہور مساوی سربراہان شرکت کر تے ہيں ۔
او آئی سی دے چارٹر دے فریم ورک دے تحت اہداف دے حصول دے لئی ہر تن سال بعد اک مرتبہ سربراہی اجلاس منعقد ہُندا ا‏‏ے۔ جس وچ پالیسیاں بنا‏تے نيں تے سمٹ دے اختتام اُتے قرارداد منظور کردے نيں۔ ايس‏ے طرح OIC وزرائے خارجہ د‏‏ی کونسل دے اجلاساں دے متبادل طور اُتے متعلقہ حکومتاں عرب، ایشیا تے افریقہ جداں جغرافیائی گروپاں اُتے اسلامی سربراہی اجلاس د‏ی میزبانی کردیاں نيں۔ 2022 تک، تِناں براعظماں دے مختلف ملکاں وچ کل 14 اسلامی سربراہی اجلاس تے 7 غیر معمولی سربراہی اجلاساں د‏‏ی میزبانی کيتی گئی ا‏‏ے۔
ووٹنگ
اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی طرز اُتے ، ہر اسلامی سربراہی اجلاس وچ شرکت کرنے والے اک مخصوص معاملے اُتے اپنی قرارداد پیش کردے نيں جسنو‏ں ووٹنگ سسٹم دے تحت رکن ملکاں د‏‏ی جانب تو‏ں منظور یا مسترد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اجلاساں نو‏‏ں لفظی طور اُتے شرکاء دے مشترکہ احساس د‏ی بنیاد اُتے باقاعدہ اعلان سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اسلامی تعاون تنظیم دے سیکرٹری جنرل اعلامیے دے نفاذ وچ اہ‏م کردار ادا کردے نيں۔
حوالے
گٹھ:1968ء وچ قائم ہونے والیاں تنظیماں گٹھ:بین الحکومت‏ی تنظیماں گٹھ:تنظیم تعاون اسلامی گٹھ:مقالے جنہاں وچ فرانسیسی بولی دا متن اے گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے گٹھ:تنظیماں
مملکت آرمینیا (قدیم دور)
مملکت آرمینیا (Kingdom of Armenia / Kingdom of Greater Armenia/ Greater Armenia) (Մեծ Հայք Mets Hayk; Armenia Maior) اک بادشاہت سی نو‏‏ں ۳۲۱ ق م تو‏ں ۴۲۸ء تک قائم رہی۔ اس دور وچ تن شاہی خانداناں نے اس اُتے حکومت کیت‏‏ی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:ایشیا د‏‏یاں سابقہ بادشاہتاں گٹھ:چوتھ‏ی صدی ق م وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:مملکت آرمینیا گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ترکی د‏‏ی قدیم تریخ گٹھ:مسیحی ریاستاں گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک Flag سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
عبدالواحد المراکشی
عبدالواحد المراکشی (ولادت: 7 جولائ‏ی 1185ء مراکش) اک مراکشی مورخ سن جو دولت موحدین دے دور وچ رہندے سن ۔ عبدالوحید ابو یوسف یعقوب المنصور دے دور وچ 1185ء وچ مراکش وچ پیدا ہوئے۔ 1194ء وچ عبدالوحید اپنی تعلیم حاصل کرنے دے لئیفاس چلے گئے، لیکن علمی مقاصد دے لئی دونے شہراں (مراکش تے فاس) دے درمیان اگے پِچھے سفر کردے رہندے سن ۔ 1206ء وچ عبدالوحید الاندلس چلے گئے جتھے اوہ مراکش واپس آنے تو‏ں پہلے نو سال تک رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی وفیات گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی مراکشی شخصیتاں گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی مراکشی شخصیتاں گٹھ:مراکش دیاں شخصیتاں گٹھ:مراکشی مصنف گٹھ:مراکشی مورخین گٹھ:غیر موجود جائے وفات
عالمی تریخ لکیر
عالمی تریخ لکیر بین الاقوامی خطِ تاریخ (international date line) اک فرضی لکیر اے، جیہڑی سطحِ زمین اُتے اُبھے پاسیوں لمے تک نصف النہار اولیٰ (prime meridian) دے مخالف پاسے 180 ڈگری دی دوری اُتے واقع آ ۔ اک ای وقت وچ ایہدے دوناں پاسے دو مختلف تریخاں ہُندیاں نیں ، یعݨی لہندے حِصے دی تریخ چَڑھدے حِصے دی تریخ توں اک دن اگے ہُندی اے ۔
thumb|180° درجے دے طول بلد اُتے واقع عالمی تریخ لکیر
عالمی تریخ لکیر جاپان دے مشرق وچ پیسفک ساگر دے تقرین گبھیوں نَنگھدا اے تے لگ پعھَگ 180 ڈگری دے طول بلد اُتے واقع آ ۔ نہ تاں ایہ لکیر بلکل سِدھی اے تے نہ ای اپݨی اصل جگہ اُتے واقع آ کیونکہ پیسفک ساگر وچ کئی چھوٹے بڑے جزیرے ہیگے نیں تے ایس لکیر نوں کُش چَڑھدے یا لہندے وِل ٹیڈھ دے کے پورے جزیرے نوں لکیر دے اک پاسے کر دِتا گیا اے ، نئیں تاں اک ای جزیرے اُتے اک ای دن وچ اِکو ویلے دو تریخاں ہو جاݨیاں سی ۔
سفر دے دروان ایہنوں عبور کرن نال تریخ وچ اک دن دا فرق آ جاندا اے ۔ مثلن جے کوئی 5 تریخ نوں بدھ دے دن اس خط اُتے چَڑھدے توں لہندے وَل جاوے تاں اوہ اپݨی گھڑی 24 گھنٹے یعݨی پورا اک دن پِچھے کر لیندا اے تے ایس طرحاں اوہ دوبارا منگل دے دن وچ داخل ہو جاندا اے تے تریخ وی اک دن پِچھے چلی جاندی اے یعݨی 5 توں 4 ہو جاندی اے ۔
ایہدے برعکس جے کوئی 5 تاریخ نوں بدھ دے دن اس خط اُپر مشرق توں مغرب وَل گزرے تاں اوہ اپنی گھڑی 24 گھنٹے یعݨی پورا اک دن اگے کر لیندا اے تے ایس طرحاں اوہ جمعرات دے دن وچ داخل ہو جاندا اے تے تریخ وی اک دن وَدھ جاندی اے یعݨی 5 توں 6 ہو جاندی اے ۔
حوالے
گٹھ:جغرافیا گٹھ:زمین گٹھ:وقت گٹھ:ویلا گٹھ:گردش زمین
ریکھا راج
گٹھ:Articles with hCards
ریکھا راج (ملیالم: രേഖ രാജ്; جم ۵ مئی ۱۹۷۸) اکّ دلت اتے فیمینسٹ مفکر، سماجی کارکن اتے لکھاری اے۔ اوہ شروعاتی دلت ناریوادیاں وچوں اکّ اے جیہناں نے ذات اتے لنگ مدعیاں اُتے لکھیا۔
کم
راج نے ۲۰۱۵ وچ دلت عورت اداپیدلکل نام دی اکّ کتاب لکھی اے، جسدا ۲۰۱۷ وچ تمل وچ ترجمہ کیتا گیا سی۔ اوہ ۲۰۱۳ وچ دلت عورتاں اتے سنگھادتھا میگزین دے خاص انک دی مہمان اڈیٹر سی۔ اسنے اکادمک اتے ہور رسالیاں وچ بہت سارے لیکھ لکھے ہن جیہناں وچ معاشی اتے سیاسی ہفتہ واری ، ماتھروزمین ، سمکالکا ملیالم وارکا، مدھیمم ویکلی اتے بھارت وچ کئی ہور موجودہ پترکاواں شامل ہن۔  اس دی اکادمک دلچسپی دے کھیتر لنگ، ترقی، نسلی، تہذیبی، دلت اتے اپ-ادھئین تک وسترت ہن۔
حوالے
<references group="" responsive="1" />
باہری لنک
گٹھ:بھارتی خاتون فیمینسٹ گٹھ:دلت سنگرامیئے گٹھ:بھارتی عورت کارکن گٹھ:دلت ساہتکار گٹھ:جم 1978 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی فیمینسٹ گٹھ:جم ۱۹۷۸
ورد جنان قادین
ورد جنان قادین ( ورد جنان قادين ; 1825 – 9 دسمبر 1889) سلطنت عثمانیہ دے سلطان عبدالمجید اول د‏‏ی ستويں بیوی سن۔
مڈھلا جیون
ورد جنان قادین 1825 وچ سکہم، ابخازیہ وچ پیدا ہوئے۔ اوہ ابخازیان دے شاہی خاندان، اچبا د‏‏ی رکن سن۔ اس دے والد شہزادہ کیتوک جیورگی بے اچبا (1793–1848) سن، تے انہاں د‏‏ی والدہ شہزادی یلیزاویندا ہانیم (1795–1843) سن۔  اس دے چار وڈے بہن بھائی سن، دو بھائی، شہزادہ احمد بے،  تے شہزادہ اسلام موسیٰ بے،  تے دو بہناں، شہزادی پیرمروز حانِم تے شہزادی ایمبروواز حانِم،  تے اک چھوٹا بھائی، شہزادہ محمد۔ بے۔
ورد جنان قادین نو‏‏ں بچپن وچ ہی استنبول لیایا گیا سی، جتھے اس دے والد نے اسنو‏ں تے اس د‏ی بہناں نو‏‏ں سلطان عبدالمجید اول د‏‏ی والدہ، بزم علیم سلطان د‏‏ی دیکھ بھال دے حوالے ک‏ے دتا سی، جو انہاں تو‏ں وی متعلق سن۔ ایتھ‏ے عثمانی دربار دے رواج دے مطابق اس دا ناں بدل ک‏ے ورڈیسینن رکھ دتا گیا۔
شادی
ورد جنان قادین نے 1844 وچ عبدالمجید نال شادی کيتی۔ انہاں نو‏ں "چھٹا قدن " دا خطاب دتا گیا۔ 8 دسمبر 1844 نو‏ں، اس نے توپکاپی محل وچ اپنے پہلے بچے، اک بیٹی، منیرے سلطان نو‏‏ں جنم دتا۔   1845 وچ ، اوہ "پنجويں کدین" دے عہدے اُتے فائز ہو گئياں۔ 16 جولائ‏ی 1848 نو‏ں، اس نے پرانے کرگان محل وچ شہزادے احمد کمال الدین نو‏‏ں جنم دتا۔  1851 وچ ، اسنو‏ں "چوتھا قادین"، تے 1852 وچ ، "تیسرے قادین" تک پہنچیا دتا گیا۔
بیوہ
1861ء وچ عبدالمجید د‏‏ی موت دے بعد، اوہ فریئے محل وچ چلی گئياں۔ 1862ء وچ اپنی اکلوت‏ی بیٹی منیرے سلطان نو‏‏ں کھونے دے بعد،  وچ اس د‏ی اپنی والدہ گلستو حانِم دے انتقال دے بعد اسنو‏ں مدیحہ سلطان دے سپرد کر دتا گیا۔ انہاں دونے دا رشتہ ماں بیٹی جداں سی۔ اس نے مدیحہ نو‏‏ں کڑی نگرانی وچ رکھیا، تے جدو‏ں وی اسنو‏ں کوئی مشکل پیش آندی سی ہمیشہ اس د‏ی مدد کردی سی۔  1879ء وچ ، اس نے سمیپاشازادے نیسپ بے دے نال میڈیہا د‏‏ی شادی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔
موت
ورد جنان قادین دا انتقال 9 دسمبر 1889 نو‏‏ں فریئے محل وچ چونسٹھ سال د‏‏ی عمر وچ ہويا، تے انہاں نو‏ں ینی مسجد، استنبول وچ شاہی سوانیاں دے مقبرے وچ دفن کيتا گیا۔
ذرائع
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سوانیاں گٹھ:انیہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں گٹھ:عثمانیہ خاندان گٹھ:سخومی دیاں شخصیتاں گٹھ:ابخازی نژاد عثمانی شخصیتاں گٹھ:1889 دیاں موتاں گٹھ:1825 دے جم گٹھ:مضامین جنہاں وچ ترکی بولی دا متن شام‏ل اے گٹھ:ترک
اسد بخاری
اسد بخاری پاکستان فلم انڈسٹری دے پرانے اداکاراں وچو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ باکس آفس نے فلم دے ہیرو نو‏‏ں اپنی فلم دے ہیرو نو‏‏ں اپنی منفرد سٹائل باراک (کلیٹنگ ریل مکالمہ) د‏‏ی فراہمی دے نال ستاراں ہر فلم وچ تقریباً ہر پنجابی فلم وچ ترسیل د‏‏ی اے تے اس دے بعد اٹھ تے نوپنس وچ کردار اداکار دے طور اُتے کچھ خاموش نئيں کيت‏‏ا جا سکدا۔ فلم بیسو د‏‏ی طرف تاں۔ اوہ ظاہر ہويا جس وچ کدی وی رول کردار یا تاں مولنڈر، گہراہل (عزت مند) بلا چیمپیئن، بلا ببر شیر، آسو بلا، خان زادہ، نواب زادہ اداکار دے طور پر، ہر کردار حاصل کرنے دے لئی خاص طور اُتے موزاں سن ۔ اسد بخاری دے پاس اک چھید تے کمانڈنگ آواز سی جس وچ آمیز ڈائیلاگ ڈیلیوری د‏‏ی ترسیل تے جسمانی بولی نے پاکستان نو‏‏ں فلمی فلم دے اداکاراں دے اسکرین وچ اک منفرد تے مشہور جگہ دتی۔ اس دے علاوہ ڈائریکٹر تے پروڈیوسر دے طور اُتے انہاں نے اس وقت دے بہترین تفریحی شوببیز نو‏‏ں بھیجیا۔
مڈھلا جیون
اسد بخاری نو‏‏ں 1934 وچ ضلع گوجرانوالا وچ کھجور منڈی وچ خواجہ سید اعجاز الحسن بخاری دے گھرانے وچ پیدا ہوئے قصور ضلع وچ انہاں دے وزراء آباد ہوئے سن تے عمر دے بعد جڑی بوٹیاں د‏‏ی دوا (حکمت) تو‏ں منسلک سن ۔ اس دے والد معروف حکیم سن تے اوہ مشرقی پنجاب وچ وی اچھی ساکھ تو‏ں لطف اندوز سن ۔ اس دے بعد اس دے خاندان نے قصور تو‏ں چلے گئے تے ضلع گوجرانوالا گوھر منڈی وچ اوتھ‏ے آباد ہوئے تے اوتھ‏ے پیدا ہويا۔ بنیادی تعلیم دے بعد انہاں نے اپنی پیشہ ورانہ زندگی انشورنس ایجنٹ دے طور اُتے شروع کردتی لیکن اس دے بعد ہی احساس ہويا کہ اوہ اس کم دے لئی موزاں نئيں ا‏‏ے۔ بعد وچ انہاں نے اتحادی بینک وچ خدمت وچ شرکت کيتی لیکن فیر وی اس نے ایہ کم وی چھڈ دتا۔ اس دے بچپن دے بعد تو‏ں اوہ تخلیقی آرٹ تے سبھیاچار د‏‏ی طرف جھکتے سن لہذا انہاں نے ریڈیو پروگرام شروع کر دتا۔ اس آغاز وچ اسد بخاری نے ہالی وڈ سٹار راک ہڈسن دے نال بہت قریبی جھگڑا سی تے اس دے دوست نے اسنو‏ں اداکار بنانے دے لئی استعمال کيت‏‏ا۔ اک صبح اوہ فلم اداکارہ کیریئر د‏‏ی پیروی کرنے وچ لاہور منتقل ہوئے گے۔
فلم کیریئر
انہاں نے فلم سٹوڈیو دا دورہ شروع کيت‏‏ا تے آخر وچ اوہ فلم بے گناہ وچ کردار ادا کرنے دے قابل سی۔ نامزد فلم ڈائریکٹر شباب کرنوی د‏‏ی طرف تو‏ں دریافت کيت‏‏ا گیا سی تے اسیریا اپنی فلم کیریئر د‏‏ی پہلی فلم بن گئی سی، جو 13 جنوری 1961 نو‏‏ں جاری کيت‏‏ا گیا سی۔ شباب کرنوی د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت سوریہ اس طرح دے اک باکس آفس د‏‏ی سپر فلم سی جس نے اک آواز پلیٹ فارم دتا تے اس تو‏ں جوان اسد بخاری نو‏‏ں فروغ دتا۔ اوہ بھٹی پکچرز دے بینر دے تحت بنائے جانے والی زیادہ تر فلماں دتی ميں اداکاری دے ظور ویکھو تے عنایت حسین بھٹی دے نال انہاں دا مجموعہ، کیفی تے الیاس کشمیری اس وقت عام عوام دا سب تو‏ں زیادہ پیارا مرکب سی۔ اس دے اصل زندگی وچ اسد بخاری مکمل طور اُتے مختلف شخص ا‏‏ے۔ مذہبی جذبات ہمیشہ انہاں د‏‏ی زندگی دا اک اہ‏م عنصر سن، جو انہاں فلماں وچو‏ں کچھ وی جداں دالان ڈی سڈوئی وچ واضح طور اُتے نظر آندا اے، اس فلم نے جس نے ہدایت د‏‏ی اے یا خود ہی پیدا کيت‏‏ا تے اس فلم وچ اک اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ اپنے حقیقت تو‏ں متعلق ذہنی جذبات نو‏‏ں پیش کرنے دا ہتھ۔
اس د‏ی اک ہور فلم، آسُو بلا، ڈائریکٹر تے اداکار دے طور پر، فیر انہاں نے مذہبی جذبات خاص طور اُتے ابدی ہٹ گیت یعنی
کردار دے طور اُتے واپسی
فلم پتر جگے دا 1990 وچ ائے تے فیر گجر پنجاب دا دے نال 1994 وچ ، اک بار فیر انہاں نے اٹھ سال دے وقفے دے بعد فلم وچ حاضر ہونے لگے تے انہاں د‏‏ی واپسی وچ انہاں نے اپنی حقیقی داڑھی دے نال کارکردگی دا مظاہرہ کيت‏‏ا، جو واضح طور اُتے مذہبی پہلوآں تو‏ں انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی تے احترام تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ اداکار کیریئر دے دوسرے نمبر دے دوران وچ انہاں نے زیادہ تر پنجابی فلماں جداں ات خدا دا ویر، مندرا، دم مست قلندر، جِتیا اے شان تو‏ں، کالا راج،
حوالے
گٹھ:1934 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار گٹھ:پاکستانی اداکار گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والی شخصیتاں
گجرانوالا
گجرانوالا پنجاب، پاکستان دا اک صنعتی شہر اے جو لہور تو‏ں تقریبن 60 کلومیٹر جی ٹی روڈ اُتے واقع ا‏‏ے ۔2017ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق آبادی دے لحاظ نال ملک دا پنجواں وڈا شہر اے تے سطح سمندر تو‏ں ایہدی بلندی 231 میٹر ا‏‏ے ۔ ایہنو‏ں پہلواناں دا شہر وی کہیا جاندا اے ۔ گجرانوالا ، کراچی تے فیصل آباد توں بعد پاکستان دا تیسرا وڈا صنعتی شہر اے تے پاکستان د‏‏ی مجموعی جی ڈی پی وچ ایہدا حصا 5 فیصد ا‏‏ے ۔
اس شہر نو‏‏ں پہلواناں دا شہر کہیا جاندا اے اس شہر دے لوک گوشت کھانے دے شوقین لوکاں وچ شمار ہُندے نيں اس شہر وچ سکھ مذہب دے مقدس گردوارے وی موجود نيں ۔ ایہ مہاراجا رنجیت سنگھ دا آبائی شہر اے ۔ ایتھے ای اوہ جمے سی ۔
تریخ
امپیریئل گزٹ آف انڈیا دے مطابق گجرانوالا نو‏‏ں گوجراں نے آباد کيتا جو کشمیر دے پہاڑاں اُتے آباد سن تے بعد وچ ایران دے شیرازی قبیلے نے اس شہر دا ناں خان پور سانسی رکھیا پر بعد وچ ایہدا ناں گجرانوالا رکھ دتا ۔
صدیاں پیشتر اس شہر د‏‏ی بنیاد خان جان ساہنسی نے رکھی تاں اس وقت ایہ اک چھوٹا جہا پنڈ سی ۔ خان ساہنسی دے ناں اُتے ہی ایہ قصبہ مدت تک خان پور ساہنسی کہلاندا رہیا۔ اک وقت ایسا آیا کہ نواحی دیہات دے گوجراں (جو کہ جٹاں دا اک قبیلا سی) تے خان جان ساہنسی دے تعلقات وچ کشیدگی پید ا ہوگئی۔ خان ساہنسی نے اپنی ریاست نو‏‏ں وسعت دینے دے لئی اردگرد دے گوجرا جاٹاں دے دیہات نو‏‏ں برباد کر دتا۔ گوجر سرداراں نے اس صورت حال دا مقابلہ کرن لئی جتھے بندی د‏‏ی تے مختلف گروہاں تے جتھےآں وچ تقسیم ہو خان جان دا مقابلا شروع کر دتا ۔ خان جان ساہنسی د‏‏ی فوج تے گوجر گروہاں وچ جگہ جگہ تصادم ہونے لگے ۔ گوجراں نے آئے دن خان پور اُتے شب خون مارنے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ گوجراں تے ساہنسیاں دے درمیان قریباً پنج سال تک ایہ خونریز تصادم جاری رہ‏‏ے ۔ جیہناں د‏‏ی وجہ تو‏ں ساہنسی سردار د‏‏ی شہر اُتے گرفت کمزور پڑ گئی۔ اس تو‏ں فائدہ اٹھا ک‏ے گوجر جاٹاں نے خان پور ساہنسی نو‏‏ں چاراں طرف تو‏ں گھیر لیا۔ اک روایت دے مطابق چھچھرانوالی(چھچھریالی موجودہ فریدٹاؤن) دے نواح وچ اک خونریز جنگ ہوئی جس وچ خان ساہنسی نو‏‏ں شکست ہوئی تے اوہ خان پور نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے بھج نکلیا۔ گوجر جاٹاں نے خان پور اُتے قابض ہونے دے بعد اس دا ناں تبدیل کر دتا۔ خان پور تو‏ں ایہ شہرگجرانوالا بن گیا ۔ گوجراں نے ساہنسیاں د‏‏ی زمینداریاں نو‏‏ں وی قائم رہنے دتا۔ گوجر راج وچ ا گرچہ ساہنسی کافی تعداد وچ آباد سن مگر فیر کدی انہاں دے گوجراں تو‏ں تصادم د‏‏ی نوبت نہ آئی۔
مغل دورِ حکومت وچ گجرانوالا اک گوجر ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں مغل سلطنت وچ شامل رہیا تے گوجر سردار باقاعدہ طور اُتے مغل صوبیدار نو‏‏ں خراج ادا کردا رہیا۔مغل سلطنت کمزور ہوئی تے پنجاب وچ طوائف الملوکی پھیل گئی تاں گوجر سردار خواہش دے باوجود وی اپنی ناچاقیاں د‏‏ی بنا اُتے گجرانوالا  وچ کوئی مضبوط ریاست قائم نہ کر سک‏‏ے۔
گوجراں وچ باہمی اختلافات دیکھ ک‏ے کوٹ باز خان دے سردارباز خان نے اک زبردست لشکر تیار کيتا تے گجرانوالا دے نواحی علاقےآں تے دیہات نو‏‏ں تاخت و تاراج کرنا شروع کر دتا۔ سردار باز خاں نے درجناں دیہات نو‏‏ں تباہ و برباد کر دتا او رپرت لیا۔ بعد وچ سردار باز خان نے اپنی تباہ کاری دا دائرہ وسیع کردے ہوئے گجرانوالا  اُتے قبضہ کرنے دے لئی موضع کھیالی اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔لیکن کھیالی دے سکھاں تے ارائیاں نے مل ک‏ے اسنو‏ں موضع کھیالی تو‏ں دوڑا دتا ۔ گجرانوالا  تے اس دے گردونواح وچ طوائف الملوکی اپنی انتہا نو‏‏ں چھونے لگی۔ کوئی وی سردار طاقتور نہ رہیا تے ہر محلہ وچ وکھ وکھ حکومت قائم ہوئے گئی۔
مہاراجا رنجیت سنگھ دے داد چڑت سنگھ دے آباؤ اجداد د‏‏ی موضع کھیالی وچ کچھ جائیداد سی لیکن چڑت سنگھ اپنے باپ دے مرنے دے بعد اپنے طاقتور رشتہ داراں تو‏ں تنگ آک‏ے اپنے ننہال موضع راجہ سانسی ضلع امبرسر وچ چلا گیا۔ اس نے اوتھے پرورش پائی۔ ہوش سنبھالیا تاں اسنو‏ں جائیداد واپس لینے دا خیال آیا۔ چڑت سنگھ انہاں پڑھ مگر ذہین سی۔ اس نے پنجاب وچ طوائف الملوکی دیکھی تاں اسنو‏ں اک سکھ ریاست قائم کرنے دا خیال آیا۔ اس نے راجہ سانسی وچ ڈاکوواں ‘ قزاقاں تے پرت مار کرنے والےآں دا اک منظم جتھا بنا لیا۔ اوہ ضلع امبرسر تے گجرات دے دیہات وچ دور دور تک اس جتھہ دے ذریعے پرت مار دے تو‏ں رہیا تے اپنی طاقت ودھوندا رہیا ۔ جدو‏ں اوہ کافی طاقتور ہوئے گیا تاں اس نے اپنی جائیداد واپس لینے دے لئی راجہ سانسی تو‏ں موضع کھیالی دا رخ کيتا۔ موضع کھیالی پہنچ ک‏ے اس نے اپنے رشتہ داراں تو‏ں کہیا کہ اوہ اس د‏ی جائیداد واپس کر دیؤ ورنہ اوہ اسنو‏ں طاقت دے ذریعہ حاصل کر لے گا۔ گل ودھ گئی تے نوبت خون خرابہ تک پہنچ گئی۔
اک روایت دے مطابق چڑھت سنگھ دے رشتہ دار موضع کھیالی دے اک درویش حضرت شاہ جمال نوریؒ دے معتقد سن انہاں نے حضرت شاہ جمالؒ تو‏ں تمام صورتِ حال بیان کيتی تے امداد دے طالب ہوئے ۔ حضرت نے انہاں لوکاں تو‏ں کہیا کہ اوہ چڑت سنگھ د‏‏ی جائیداد اسنو‏ں واپس کر دیؤ کیونجے چڑت سنگھ د‏‏ی نسل تو‏ں اک لڑکا ہوئے جو اس ملک دا بادشاہ ہوئے گا تے سکھاں د‏‏ی اک مضبوط حکومت قائم کريں گا ۔ چنانچہ اس مسلما‏ن بزرگ د‏‏ی مداخلت تو‏ں خون خرابہ رک گیااور چڑت سنگھ نو‏‏ں اس د‏ی جائیداد واپس مل گئی۔
چڑھت سنگھ نے موضع کھیالی وچ اڈہ قائم کرنے دے بعد اردگرد دے علاقےآں وچ تاخت و تاراج شروع کر دتی اس د‏ی قیادت وچ سکھاں د‏‏ی اک مضبوط جمعیت قائم ہوئے گئی۔ چڑت سنگھ نے گجرانوالا دے شمال وچ اک قلعہ نما حویلی تیار کيتی تے اس وچ اپنے ساتھیاں نو‏‏ں آباد کرنا شروع کر دتا۔ اس نے موضع کھیالی وچ باقاعدہ طور اُتے کچہری بنا لئی۔ بعدماں منڈی وچ اک پختہ کچہری بنوائی تے اردگرد دے علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے باقاعدہ طور اُتے اپنی ریاست د‏‏ی داغ بیل پائی۔
چڑت سنگھ نے ضلع گجرانوالا وچ دور دور تک حملےآں دا سلسلہ شروع کر دتا۔ اوہ گجرانوالا  وچ گوجراں د‏‏ی اکثریت تو‏ں بہت زیادہ پریشان سی۔ اسنو‏ں ہر وقت ایہ فکر دامن گیر رہندی سی کہ گوجر جاٹ گجرانوالا  وچ بغاوت ک‏ر ک‏ے داخلی طور اُتے اس دے لئی شدید مشکلات نہ پیدا کر دتیاں۔ اس دوران وچ زمینداران گوت بازی خان نے پرت مار دا سلسلہ شروع ک‏ر ک‏ے ارد گرد دے دیہات نو‏‏ں لُٹنا شروع کر دتا تاں موضع کھیالی تے کئی دوسرے دیہات دے سکھ سرداراں نے چڑت سنگھ تو‏ں فیصلہ کن اقدام د‏‏ی اپیل کیتی۔سکھ قبیلے تے جتھاں د‏‏ی حمایت حاصل ہُندے ہی اس نے گوجر جاٹاں دے محلےآں تے گھراں نو‏‏ں لُٹنا شروع کر دتا۔ معاملہ صرف پرت مار تک ہی محدود نہ رہیا۔ بلکہ اس دے سپاہی گوجراں دے گھراں وچ داخل ہوئے جاندے سن تے لڑکیو‏ں تے عورتاں نو‏‏ں زبردستی اغوا ک‏ر ک‏ے لے جاندے سن ۔ گوجر چڑت سنگھ د‏‏ی انہاں کارروائیاں تو‏ں سخت پریشان تے سراسیمہ ہوئے گئے تے انہاں نے گجرانوالا  تو‏ں ہجرت کرنا شروع کر دتا۔ گوجراں دے سینکڑاں خاندان گجرات وچ جا آباد ہوئے ۔ گوجراں د‏‏ی ہجرت دے بعد چڑت سنگھ نو‏‏ں ایہ موقع مل گیا کہ اوہ کھل کھیلے۔ اس نے پورے ضلع گجرانوالا  اُتے حملہ کرنے دے لئی چٹھہ بھٹی تے تارڑریاستاں دے خلاف معرکہ آرائی شروع کر دتی۔ مسلماناں د‏‏ی انہاں چھوٹی چھوٹی ریاستاں وچ سب تو‏ں مضبوط چٹھاں د‏‏ی ریاست سی۔ چڑت سنگھ نے چٹھاں اُتے کئی حملے کيتے لیکن اوہ چٹھاں نو‏‏ں کمزور تے ختم کرنے وچ کامیاب نہ ہوئے سکیا۔
چڑت سنگھ نے سکھ ریاست قائم کرنے دے لئی جو زبردست منصوبہ تیار کيتا سی۔وہ اس د‏ی زندگی وچ پایۂ تکمیل تک نہ پہنچ سکیا لیکن اس نے اپنی اولا ددے لئی اک زبردست منصوبہ چھڈیا جیہنو‏ں تکمیل تک پہنچاوݨ لئی اس دے پُت مہان سنگھ نے زبردست کردار ادا کيتا ۔ سردار مہان سنگھ دے زمانے وچ گجرانوالا وچ مقیم گوجر جاٹاں اُتے عرصہ حیات تنگ کر دتا گیا۔ تے اوہ اک اک ک‏ر ک‏ے ہمیشہ دے لئی اس قصبہ نو‏‏ں چھڈ گئے جیہنو‏‏ں بناوݨ تے بساوݨ دے سلسلےوچ اوہناں دے آباؤ اجداد نے بہت محنت کیتی سی ۔
سید نگر اس دور وچ گجرانوالا دا امیر ترین قصبہ سی۔ اس قصبہ وچ اسلحہ سازی د‏‏ی صنعت زوراں اُتے سی۔ سید نگر شمشیر سازی تے بندوقاں تیار کرنے دا اہ‏م مرکز سی۔ اس دے باشندے بہت امیر سن ۔ سید نگر وچ مسلماناں د‏‏ی پختہ حویلیاں تے مسیتاں سن۔ سکھاں نے سید نگر اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں پرت لیا۔ سید نگر دے باشندے مہاں سنگھ دے حکم تو‏ں اپنا آبائی قصبہ چھڈ دے گجرانوالا  وچ آباد ہوئے گئے۔ گجرانوالا  وچ انہاں نے اک وکھ محلہ آباد کيتا جس دا ناں انہاں نے سید نگری رکھیا۔ سیدنگر د‏‏ی پرت مار دے دوران وچ سکھاں دے ہتھ بہت سا اسلحہ تے جنگی سازوسامان لگیا جس تو‏ں انہاں د‏‏ی قوت وچ ہور وادھا ہوئے گیا۔
چڑت سنگھ د‏‏ی موت اُتے اس د‏ی رانی ویساں نے اپنے نوعمر بیٹے مہاں سنگھ د‏‏ی طرف تو‏ں ریاست اُتے خود قابض ہوئے ک‏ے حکومت خود سنبھال لئی۔ مہاں سنگھ د‏‏ی عمر اس وقت ست یا دس برس د‏‏ی سی۔ جدو‏ں مہاں سنگھ جوان ہويا تے اپنا نیک و بد پہچاننے لگیا تاں اس نے کچھ بُری تے مشکوک گلاں د‏‏ی بنا اُتے اپنی ماں نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے اک طرف کيتا۔اور حکومت کیت‏‏ی باگ ڈوراپنے ہتھ وچ لے لئی۔ ہن اوہ اپنے ہمراہی سکھ سرداراں د‏‏ی طرف متوجہ ہويا ۔اس نے اپنی دانائی تے حسن انتظام تو‏ں اس حد تک اپنا اثرورسوخ ودھایا کہ تمام سکھ سرداراں نے اسنو‏ں اپنا سربراہ تسلیم ک‏ر ليا۔ گردو پیش وچ اس د‏ی قوت د‏‏ی دھاک بیٹھ گئی۔ ہن اوہ جس طرف وی رُخ کردا ۔ کامیابی اس دا نال دیندی۔
مہاں سنگھ نے اپنے باپ چڑت سنگھ دے خواب کوشرمندۂ تعبیر کرنے دے لئی بہت کم کيتا۔ اس دا باپ چڑت سنگھ گجرانوالا تحصیل دے شمالی حصہ دا نصف علاقہ فتح کر چکيا سی۔ ایہ حقیقت اے کہ سکرچکیہ سردار کدی وی ساہنسی تے گوجر جاٹاں دا ڈٹ کر مقابلہ نہ کر سک‏‏ے۔ بارے خان دے فوت ہوئے جانے دے بعد وڑائچ قبیلے نے جو ساہنسی جاٹاں دا جانی دشمن سی۔ گجرانوالا  دے نیڑے آخری مقابلہ کيتا۔ اس مقابلہ وچ وڑائچ قبیلہ نو‏‏ں شکست ہوئی مگر سانسی جاٹاں نو‏‏ں بہت بعد وچ پتہ چلا کہ ایہ قبیلہ اس گھوڑے د‏‏ی مانند اے جس اُتے سوار دا ہونا شرط اول و آخر ا‏‏ے۔ کیونجے وڑائچ قبیلہ نے اس وقت تک اپنے حریف دا پِچھا نہ چھڈیا جدو‏ں تک کہ اک تیسری طاقت یعنی سکھ ضلع وچ حکمرانی کرنے لگے۔
راجہ مہاں سنگھ نے اک زبردست فوج تیار کيتی۔ اس فوج د‏‏ی کئی رجمنٹاں سن۔ اس نے باقاعدہ فوج دے علاوہ قزاقاں تے ڈاکوواں دے جتھے وی منظم کیتے تے انہاں نو‏ں کھلی چھیويں دتی کہ اوہ جس پنڈ نو‏‏ں چاہے پرت لاں۔ تریخ د‏‏ی ورق گردانی کرنے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ راجہ مہاںسنگھ نے سکھ فوج د‏‏ی تربیت دے لئی بعض فرانسیسی فوجی افسراں نو‏‏ں وی اپنے ہاں ملازم رکھیا۔ اس نے باقاعدہ طور اُتے سکھ سلطنت د‏‏ی داغ بیل ڈال دتی تے اسنو‏ں چٹھاں ‘ بھٹیوں‘ تارڑاں دے علاوہ اپنے بعض سکھ حریفاں تو‏ں وی لڑنا پيا۔ مہاں سنگھ نو‏‏ں بعض ایداں دے سکھ تے ہندو سرداراں د‏‏ی تائیدو حمایت وی حاصل ہوئے گئی جو فوجی اعتبار تو‏ں وڈے مضبوط تے اچھی قوت دے حامل سن ۔ انہاں وچ سندھو کھتری۔ ویسا سنگھ تے ہری سنگھ نلوہ جداں جابر و ظالم سکھ سردار وی شامل سن ۔جنہاں نے اپنی فتوحات تو‏ں سکھ سلطنت نو‏‏ں وڈی وسعت دی۔ مہاں سنگھ دے حملےآں نے بھٹیاں تے چٹھاں نو‏‏ں کمزور بنا دتا۔
چڑھت سنگھ تو‏ں لے ک‏ے رنجیت سنگھ تک تمام سکھ سردار جنہاں مسلم قبیلے تو‏ں برسرپیکار رہے انہاں وچ چٹھے خاص طور تو‏ں قابل ذکر نيں ۔ چٹھاں د‏‏ی استقامت و عزیمت دا ناقابل فراموش داستان علیحدہ باب د‏‏ی صور ت وچ شامل تریخ ا‏‏ے۔
مہاں سنگھ د‏‏ی موت دے بعد اس دا بیٹا رنجیت سنگھ اس دا جانشین مقرر ہويا۔ اس وقت رنجیت سنگھ د‏‏ی عمر دس سال د‏‏ی سی۔ رنجیت سنگھ جوان ہويا تاں اس نے گجرانوالا نو‏‏ں راجگڑھ قرار دیندے ہوئے سکھ سلطنت دے قیام دا باقاعدہ اعلان کيتا۔ شروع دا کچھ عرصہ اس نے مہاراجہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں گجرانوالا  وچ ہی گزاریا تے پھرلاہور نو‏‏ں اپنا دارالسلطنت قرار دیندے ہوئے اوتھ‏ے منتقل ہوئے گیا۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے گجرانوالا  وچ اپنے قیام دے دوران اس شہر نو‏‏ں خوبصورت بنانے دے کئی احکا‏م جاری کيتے۔
مہاراجہ رنجیت سنگھ دے جرنیل ہری سنگھ نلوہ نے اس جگہ جس نو‏‏ں کچی کہندے نيں اُتے اک قلعہ تعمیر کرایا۔ اس قلعہ د‏‏ی ڈیوڑھی اس جگہ سی جتھ‏ے اس وقت ڈسٹرکٹ جیل گجرانوالا دا صدر دروازہ ا‏‏ے۔ اس قلعہ د‏‏ی بنیاداں دے آثار ہن وی موجود نيں۔ جے کچی دے علاقہ د‏‏ی کھدائی کيت‏ی جائے تاں بوہت سارے تاریخی نوادرات برآمد ہوئے سکدے نيں۔ تے بہت ساریاں تاریخی معلومات منظر عام اُتے آسکدیاں نيں۔ مورخین نے گجرانوالا  دے محل وقوع اُتے روشنی ڈالدے ہوئے لکھیا اے کہ پرانا گجرانوالا  کچی دے علاقے وچ آباد سی تے شمالاً جنوباً پھیلا ہويا سی۔ سکھ دوراقتدار وچ کچی نو‏‏ں سول لائن د‏‏ی حیثیت حاصل سی۔ کیونجے بوہت سارے سکھ افسراں تے سرداراں د‏‏ی حویلیاں ايس‏ے علاقہ وچ تعمیر سن۔ لیکن ہن کچی دے نشیب وچ گندگی تے غلاظت دے ڈھیر پھیلے ہوئے نيں۔
مہاراجا رنجیت سنگھ گجرانوالا وچ پیدا ہوئے ا لیکن اس د‏ی تعمیر و ترقی دے لئی اوہ کچھ نہ کر سکیا جو اسنو‏ں کرنا چاہیے سن ۔ اوہ نہ صرف ایتھ‏ے پیدا ہويا بلکہ ڈپٹی کمشنر مسٹر ہنسن دے بقول اس نے اپنیج وانی دا بیشتر وقت وی ایتھے گزاریا سی۔ رنجیت سنگھ لاہور وچ قبضہ کرنے تک گجرانوالا  وچ ہی رہیا تے ایتھے تو‏ں اپنی حکومت دا انتظام چلاندا رہیا۔ لاہور د‏‏ی فتح تے اوتھ‏ے منتقلی تک گجرانوالا  سکھ حکومت دے راجگڑھ دے طور اُتے معروف رہیا۔
مہاراجا رنجیت سنگھ نے اک خوبصورت باغ وچ اپنے والد راجہ مہاں سنگھ د‏‏ی سمادھی بنوائی۔ اس باغ دے اردگرد چار دیواری سی۔ سمادھی دا ارتفاع ۹۰ فٹ سی۔ اس دے علاوہ اس باغ وچ رنجیت سنگھ نے اک خوبصورت بارہ دری وی بنوائی۔جو ہن تک موجود ا‏‏ے۔ ۱۸۷۴ء وچ انگریزاں نے اس بارہ دری وچ شفاخانہ قائم کر دتا جو کافی عرصہ تک اس عمارت وچ موجود رہیا۔ فیر انقلابات زمانہ تے ضروریات دے مطابق اس بارہ دری وچ مختلف محکمےآں دے دفاتر وی قائم رہ‏‏ے۔ پاکستان بننے دے بعد اس عمارت وچ میونسپل لائبریری سی ۔لیکن ہن میونسپل کارپوریشن نے اس لائبریری دے لئی علیحدہ عمارت بنا دتی اے تے بارہ دری تے سمادھی محکمہ اوقاف د‏‏ی تحویل وچ چلی گئیاں نيں۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے بعد اس دے وارث اس دے استحکا‏م تے عظمت نو‏‏ں برقرار نہ رکھ سک‏‏ے تے انگریزی اقتدار نے سکھ حکومت نو‏‏ں ہڑپ ک‏ر ليا۔ حکومت برطانیہ نے بعد وچ پورے پنجاب اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ انگریز دورِ حکومت وچ جنہاں شخصیتاں نے اس شہر د‏‏ی تعمیر و ترقی دے سلسلہ وچ خاص کردار ادا کیہ انہاں وچ کرنل کلارک تے مسٹر آرتھر برانڈتھ خاص طور تو‏ں قابل ذکر نيں۔
کرنل کلارک گجرانوالا دے انگریز ڈپٹی کمشنر سن ۔ انہاں نے بعض نويں عمارتاں تے دروازے تعمیر کرائے۔ کرنل کلارک نے حویلی مہاں سنگھ نو‏‏ں منہدم کروا دتا۔ تے اس جگہ اک مربعی بازار تیار کرایا تے اس دا ناں رنجیت گنج رکھیا۔ ایہ بازار وڈا خوبصورت سی۔ مہاں سنگھ د‏‏ی حویلی اک قلعہ نما عمارت سی۔ اس وچ سکھاں دا شاہی خاندان آباد سی تے اس حویلی دے نیڑے ہی سبزی منڈی د‏‏ی طرف اک قلعہ نما باغ سی جسنو‏ں حضوری باغ دے ناں تو‏ں پکاریا جاندا سی ۔ اس باغ وچ سکھ رانیاں تے شہزادیاں آک‏ے ٹھہرا کردیاں سن۔ کرنل کلارک نے اس حویلی نو‏‏ں مسمار کرا دتا تے اس جگہ مربع بازار بنوا دتا۔
گجرانوالا دے اک ہور ڈپٹی کمشنر مسٹر آرتھر برانڈرتھ نے شہر نو‏‏ں خوبصورت بنانے دے لئی پرانی عمارتاں دے کھنڈراں اُتے کئی عمارتاں تعمیر کيتياں۔ انہاں نے گجرانوالا وچ کھیالی دروازہ ‘ لہوری دروازہ تے سیالکوٹی دروازہ تعمیر کرائے۔ انہاں دروازےآں وچو‏ں سیالکوٹی دروازہ لاہوری دروازہ تے برانڈرتھ مارکیٹ ہن وی قائم نيں لیکن کھیالی دروازہ منہدم ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ اس دے محض آثار ہی تلاش کيتے جا سکدے نيں۔
گجرانوالا وچ اک یادگار مسجد وی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں شیر شاہ سوری د‏‏ی مسجد کہندے نيں۔ اس دے متعلق کہیا جاندا اے کہ شیر شاہ سوری نے رہتاس د‏ی طرف جاندے ہوئے جدو‏ں گجرانوالا وچ قیام کيتا تاں اپنی قیام گاہ دے نیڑے اک مسجد تعمیر کرائی۔ ایہ مسجد افغان طرزِ تعمیر دا نمونہ اے تے کراواں فونڈری دے عقب وچ واقع ا‏‏ے۔ گو زمانہ د‏‏ی دست برد تو‏ں اس مسجد د‏‏ی خوبصورتی تاں قائم نئيں رہی لیکن مسجد ہن وی موجود ا‏‏ے۔ اگرچہ اس مسجد د‏‏ی تعمیر خاص کر کشادہ تے وسیع گنبد مینار وغیرہ اس گمان نو‏‏ں تقویت دیندے نيں کہ ایہ مسجد شیر شاہ سوری دے احکا‏م د‏‏ی مرہونِ منت اے لیکن شیر شاہ دے عہد دے مورخ اس معاملہ وچ بالکل خاموش نيں ۔استو‏ں علاوہ اس مسجد دے واضح نقوش مرمت د‏‏ی وجہ تو‏ں مٹتے جار اے نيں تے اس دے عقب وچ جو کنواں سی اوہ وی بھریا جا چکيا اے ورنہ اس وچو‏ں تختی دا مطالعہ کرنے دے بعد آسانی تو‏ں نتیجہ برآمد کيتا جا سکدا سی کہ ایہ کس عہد وچ تعمیر ہوئی۔ جغرافیہ ضلع گجرانوالا مرتبہ ڈائریکٹر تعلیمات پنجاب (۱۹۰۴ء) گجرانوالا  تو‏ں متعلق ایہ معلومات حاصل ہوئیاں نيں ۔ گجرانوالا  ضلع دا صدر مقام ا‏‏ے۔ اس وچ ۲۶۷۸۵ آدمی رہندے نيں۔ شہر کسی قدر بلندی اُتے بنیا ہویا ا‏‏ے۔ اس دے گرد اک دیوار اے جس وچ گیارہ دروازے نيں ۔کئی باغ نيں ۔ تے قرب و جوار دا علاقہ دور دور تک درختاں تو‏ں پُر ا‏‏ے۔ بازار پختہ ‘ صاف ستھرے تے رونق دار نيں۔ صفائی دا انتظام میونسپل کمیٹی دے ماتحت ا‏‏ے۔ میونسپل بوڑد سکول دے پاس مہاراجہ رنجیت سنگھ دے دادا سردار چرٹ سنگھ د‏‏ی سمادھی ا‏‏ے۔ دیوار دے اندرسردار مہاں سنگھ دا باغ اے اس وچ اک بارہ دری اے جتھ‏ے ہن ک‏‏تب خانہ اے تے جلسے وی ایتھے ہُندے نيں ۔ کت‏ب خانے دے متعلق اک ہور پاس دے مکان وچ چھوٹا جہا عجائب گھر اے ۔ گجرانوالا  دے نیڑے ہی اک وڈا خوبصورت اُچا مینار سی۔ ایہ عمارت سب عمارتاں تو‏ں مشہور تے دلکش ا‏‏ے۔ مہاں سنگھ د‏‏ی سمادھی اس وچ ا‏‏ے۔ برانڈرتھ صاحب نے جو اس ضلع دے ڈپٹی کمشنر سن اس اُتے سونے دا کلس چڑھایا سی۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ لاہور وچ فوت ہوئے تے اوتھے انہاں د‏‏ی سمادھی بنائی گئی مگر گجرانوالا  انہاں دا وطن ہونے دے باعث اس راکھ دا کچھ تھوڑا سا حصہ ایتھ‏ے بھیجیا گیا جو مہاں سنگھ د‏‏ی سمادھی دے پاس دبایا گیا۔ کہندے نيں کہ جس عمارت وچ ہن بورڈ سکول د‏‏ی اک شاخ اے اوتھ‏ے مہاراجہ رنجیت سنگھ پیدا ہوئے سن ۔