cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ضلع لیندے کھاسی پعاڑ
ضلع لیندے کھاسی پعاڑ پعارت دے صوبے میگہالیہ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:میگہالیہ دے ضلعے
سینٹ کیتھرائن کالج، آکسفورڈ
سینٹ کیتھرائن کالج برطانیہ دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔
ہولوسین
ہولوسین زمین دی پرانی تریخ ج اک ویلہ اے جیہڑا 12000 ورے پہلے ٹریا تے ہن تک چل ریا اے۔ ایہ ہن دے گرم ویلے نون دسدا اے۔ ایہ ویلہ برف ویلے دے مکن تے ٹریا۔ ایے ویلے ج ای انسان دا وادا ہویا تے اودی لکھی تریخ تے اودے وڈے کم سامنے اۓ ایس لئی اینون انسانی ویلہ وی کیا جاندا اے جدوں زمین تے انسان دا راج اے۔
سینٹ کیتھرائن کالج، آکسفورڈ
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
آرکین
آرکین اک پرانے ویلے دا ناں اے جیہڑا 38 کروڑ توں 25 کروڑ ورے پہلے ریا۔ ایس ویلے چ بیٹھی پڑی تے پتھری جاندار بنے۔
چک 5 جی ڈی
چک 5 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
سنگ مرمر
سنگ مرمر اک پلٹی ہوئی پڑی اے جیہڑی پہلے لائم پتھر سی۔
بارلے جوڑ
en:Marble
ضلع دیماپور
ضلع دیماپور پعارت دے صوبے ناگالینڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:ناگالینڈ دے ضلعے
سینٹ کراس کالج، آکسفورڈ
سینٹ کراس کالج برطانیہ دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔
میماتھائما امبیکا
میماتھائما امبیک اشناک پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔ Mimathyma ambica
کوئٹا انٹرنیشنل ایئر پورٹ
کوئٹا انٹرنیشنل ایئر پورٹ (کوئٹا بین الا قوامی ہوائی اڈا) پاکستان دے شہر کوئٹا وچ اک ہوائی اڈا اے ۔
گرینائیٹ
گرینائیٹ آتشی چٹان دی اک عام مِلݨ آلی قِسم اے ۔ ایہ گرم تے پگھلے میگما توں بݨدا اے ۔ گرینائیٹ کوارٹز ، فیلڈسپار ہارنبلینڈ تے ابرق نال بݨدا اے ۔ ایہ پعھارا تے سخت ہُندا اے ۔
گٹھ:جیالوجی گٹھ:کیمیا گٹھ:کیمسٹری گٹھ:کیمیائی عناصر گٹھ:معدنیات
چک 4 جی ڈی
چک 4 جی ڈی  پاکستان دے صوبہ پنجاب دے ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
ایہہ پنڈ رینالہ خورد شہر دے لاگے وسیا ہویا اے ۔ تے شہر توں 12 کلومیٹر اتلے چ لوئر باری دوآب نہر دے اتلے بنھے اے تے اپنی زرخیز بھوئیں وجوں مشہور اے ۔
ایہ چوچک روڈ اتے وڈا پنڈ تے یونین کونسل اے ۔ آبادی دی وڈی گنتی واہی بیجی کردی اے ، پر ایتھے دے کافی واسی دوجے شعبےآں جداں دفاع ، تعلیم تے انجنئرنگ چ وی کم کردے آ ۔ 4 جی ڈی پنڈ چ کڑیاں تے منڈےآں لئی ہائی سکول نیں تے ایتھے نیشنل بینک دی اک برانچ (برانچ کوڈ1577) ، اک زرعی دفتر تے ڈنگر ہسپتال وی اے ۔
چک نمبر4/جی ڈی رینالہ خورد دے نیڑے اک گاوّں ا‏‏ے۔ ایہ شہر تو‏ں تقریباً 12 کلومیٹر شمال وچ ،لوئر باری دوآب نہر دے پار واقع ا‏‏ے۔ ایہ اک خوبصورت زرعی اراضی ا‏‏ے۔ ایہ چوچک روڈ اُتے اک مرکزی گاوّں اے تے یونین کونسل دے طور اُتے کم کر رہیا ا‏‏ے۔ ایہ اپنے مذہبی لوکاں تے کرکٹ، والی بال دے کھلاڑیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے شرح خواندگی بہت اچھی ا‏‏ے۔ ہن لوک اپنے ذریعہ معاش دے لئی زراعت د‏‏ی بجاے ّ تعلیم اُتے زیادہ توجہ دے رہے نيں۔ زیادہ تر لوک شعبہ تدریس تو‏ں منسلک نيں جدو‏ں کہ کافی سارے لوک پاکستان د‏‏ی بری، بحری فضائی فوج تے پولیس وچ وی نيں۔ ایتھ‏ے دے افسران ہر شعبے وچ موجود نيں۔ ایہ گاوّں پورے ضلع اوکاڑہ وچ اپنے پڑھے لکھے لوکاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے طلبہ ملک دے مختلف یونیورسٹیاں وچ وی پڑھ رہے نيں۔ ایتھ‏ے لڑکے تے لڑکیو‏ں دے لئی ہاٸی اسکول موجود ا‏‏ے۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
لوک گنتی
2010ء دے اک آنکڑے مطابق اس پنڈ دی لوک گنتی 20،000 دے نیڑے تیڑے آ ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجاب (پاکستان) د‏‏ی یونین کونسلاں گٹھ:ضلع اوکاڑہ د‏‏ی یونین کونسلاں گٹھ:ضلع اوکاڑہ دے آباد تھ‏‏انو‏اں گٹھ:قریہ گٹھ:ضلع اوکاڑہ دے پنڈ
پرکوازی
پرکوازی  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 23,599 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
سیالکوٹ انٹرنیشنل ایئر پورٹ
سیالکوٹ بین الاقوامی ہوائی اڈا دا رن وے پاکستان دا سبھ تو‏ں وڈا رن وے اے، جیہد‏‏ی لمبائی تن عشاریہ چھ کلومیٹر اے تے اس اُتے دنیا دا سب تو‏ں وڈا طیارہ ائیربس تن سو ايس‏ے وی لینڈ کر سکدا ا‏‏ے۔ اس ایئرپورٹ اُتے دو ارب سٹھ کروڑ روپے لاگت آئی ا‏‏ے۔ نجی شعبہ د‏‏ی طرف تو‏ں تعمیر ہونیوالے مذکورہ ایئرپورٹ اُتے بیک وقت بوئنگ 747 ایئرکرافٹ تے 4 وڈے ایئرکرافٹس د‏‏ی پارکنگ د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔
سیال کوٹ تو‏ں بین الاقوامی پروازاں دا آغاز 15 فروری 2008ء نو‏‏ں ہويا۔ قومی فضائی کمپنی پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز د‏‏ی پرواز 239-PK صبح 10 بجے کویت لئی روانہ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے گٹھ:پنجاب، پاکستان دے ہوائی اڈے گٹھ:ضلع سیال کوٹ
ضلع کفیری
ضلع کفیری پعارت دے صوبے ناگالینڈ دا اک ضلع اے۔
شیخ زید مسیت
شیخ زید مسیت ابوظہبی چ سنگ مرمر دی بنی اک مسیت اے۔
گٹھ:مسیت گٹھ:مسجداں گٹھ:عبادت گاہاں
روہانا پاریساٹس
روہانا پاریساٹس اشناک پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
چک 6 جی ڈی
چک 6 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
سینٹ ایڈمنڈ ہال، آکسفورڈ
سینٹ ایڈمنڈ کالج برطانیہ دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
اکلاپے دے سو سال
thumb|200px|ہنگری وچّ "سو سال دا اکلاپا" دی اک ناٹکی پیشکاری وچّ دانس لیدیا سو سال دا اکلاپا (سپینی: Cien años de soledad, 1967) گیبریئل گارشیا مارکیز دا لکھیا اک ناول ہے جس وچّ لکھاری بئیندیا پروار دیاں بہت ساریاں پیڑیاں دی کہانی لکھدا ہے۔ ایہہ مارکیز دی شاہکار رچنا منی جاندی ہے اتے ایہہ سبھ توں پہلاں 1967 وچّ سپینی وچّ چھپیا۔ اج اس دا ترجمہ دنیا دیاں 37 بولیاں وچّ ملدا ہے اتے اس ناول دیاں 2 کروڑ کاپیاں وک چکیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:ناول گٹھ:گارشیا مارکیز دے ناول گٹھ:کتاباں گٹھ:ہسپانوی بولی
گوادر انٹرنیشنل ایئر پورٹ
(IATA: GWD – ICAO: OPGD) گوادر انٹرنیشنل ایئر پورٹ (گوادر بین الا قوامی ہوائی اڈا) پاکستان دے شہر گوادر وچ واقع اک ہوائی اڈا اے ۔ ایہ ہوائی اڈا شہر دے مرکز توں (14) کلو میٹر (9 میل) دے پینڈے تے موجود آ ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے گٹھ:گوادر
بنو نصر
مؤحّدون دے بعد ملک وچ چھانے والی طوائفُ الملوکی دے دوران اندلس د‏‏یاں حدُود تیزی تو‏ں سمٹنے لگیاں تے بہت ساریاں مسلم ریاستاں یکے بعد دیگرے مسیحی مقبوضات وچ شامل ہُندیاں چلیاں گئياں۔ حتیٰ کہ خاندانِ بنو نصر(دورِ بنونصر (غرناطہ) 1232ء تا 2 جنوری 1492ء) دے آغاز تو‏ں پہلے اِسلامی سپین محض 700 میل دے لگ بھگ رقبے اُتے مشتمل رہ گیا، جس وچ غرناطہ (Granada)، المریہ (Almeria)، مالقہ (Malaga)، قادِس (Cadiz)، بیضاء (Baza) تے جیان (Jaen) دے مشہور شہر شامل سن ۔
سیاسی اہمیت
غرناطہ دا خاندانِ بنو نصر جس نے 1232ء تو‏ں 1492ء تک 260 سال حکومت کیت‏‏ی، تاریخِ اندلس وچ اک خاص مقام رکھدا ا‏‏ے۔ اُس خاندان نے اِتنے طوِیل عرصے تک اپنے محدُود ریاستی وسائل دے باوُجود یورپ بھر د‏‏ی اِجتماعی یلغار نو‏‏ں روکے رکھیا۔ 1423ء وچ صحیح معناں وچ ریاست دے زوال دا آغاز ہويا جو بالآخر 2 جنوری 1492ء دے تاریخی دِن اپنے اِنجام نو‏‏ں جاپہنچیا۔
مسیحی قابضین نے غرناطہ (Granada) دے مسلما‏ن عوام دے نال کیتے گئے جان، مال، عزت و آبرو تے مذہبی آزادی دے وعدے دے برخلاف اُنہاں اُتے ظلم و ستم دے پہاڑ توڑے تے اُنئيں تبدیلی مذہب یا جلاوطنی وچو‏ں اک اُتے مجبور کیتا گیا۔ جس دے نتیجہ وچ سپین تو‏ں مکمل طور اُتے مسلماناں دا خاتمہ ہو گیا۔
علمی و تمدنی اہمیت
سقوطِ قرطبہ دے بعد جدو‏ں ’بنو نصر‘ غرناطہ (Granada) د‏‏ی ریاست دے حکمران ہوئے تاں اُنہاں دے دَور وچ وی علم و فن نے خوب ترقی کيتی۔ اُنہاں نے غرناطہ وچ اعلیٰ تعلیم دے لئی اک عظیم یونیورسٹی قائم کيتی جس وچ مذہبی علوم دے نال نال تاریخ و اَدب دے علاوہ سائنسی علوم د‏‏ی تدریس دا وی خاطر خواہ اِنتظام کیتا گیا سی ۔ مرکزی یونیورسٹی دے علاوہ شہر وچ سینکڑاں سکول تے کالج وی سن جو اِبتدائی تے ثانوی تعلیم د‏‏ی تروِیج وچ مصروف سن ۔ شہر وچ 70 وڈی لائبریریاں سن۔ سیاسی عدم اِستحکا‏م تے صلیبی شورشاں دے باوُجود غرناطہ اُنہاں دِناں سپین دا سب تو‏ں وڈا علمی شہر بن کے اُبھرا سی ۔
حوالے
گٹھ:اندلس
پروا
پروا  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 21,271 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
آگ کا دریا
آگ کا دریا  اُگھی اردو ناول کار اتے لکھاری قرۃالعین حیدر دا ہندستان دی تقسیم دے پس منظر وچّ لکھیا ناول ہے۔ اس نوں برصغیر دے سبھ توں ودھیا ناولاں وچوں اک" منیا جاندا ہے۔ ایہہ چندرگپت موریا دے سمیں توں لے کے 1947 دی تقسیم تکّ لگپگ دو ہزار سال دے سمیں نوں گلپ وچّ پھیلاؤندا ہے۔ ایہہ 1959 وچّ اردو وچّ چھپیا سی اتے خود مصنفہ نے 1998 وچّ انگریزی وچّ ترجمہ کیتا سی۔ بھارت دی ونڈ بارے ترنت پرتیکرآ وجوں تشدد، خون خرابے اتے اسبھئتا دیاں کہانیاں نوں انگنت لوکاں دی نجی اتے اک سبھیاچاری- تریخی تراسدی وجوں پیش کرکے لیکھک نے آہت مانسکتا اتے زخمی منووگیانک جدائی دے مرم نوں پیش کیتا۔ اس ناول دے بارے وچّ ندا فاضلی نے اتھے تکّ کیہا ہے - محمد علی جناح نے ہندوستان دے ساڈھے چار ہزار سالاں دے اتہاس نالوں مسلماناں دے 1200 سالاں دی اتہاس نوں وکھ کرکے پاکستان بنایا سی۔ قرۃالعین حیدر نے ناول آگ کا دریا لکھ کے اوہناں وکھ کیتے گئے 1200 سالاں نوں ہندوستان وچّ جوڑ کے ہندوستان نوں پھر توں اک کر دتا۔ امیر حسین نے اک ریویو وچّ اسدی تلنا سپینی ساہت دے شاہکار اکلاپے دے سو سال نال کیتی ہے۔
پلاٹ
آگ کا دریا اردو وچّ ایہہ اک انوکھی سنرچنا دا ناول ہے جسدی کہانی ڈھائی ہزار سال پہلاں شروع ہندی ہے اتے ویہویں صدی دے مدھ وچّ آکے رکدی ہے۔... لیکن اس خیال دے نال کہ وگدے دریا دیاں لہراں دے سامان ایہہ کتھا اگے چلدی رہیگی۔ ...شاید ابد تکّ ... اتے کائنات دے مکمل خاتمے دے بعد جیکر دھرتی اتے اکاش دوبارہ جنم لیندے ہن تاں ایہہ کتھا وی پھر توں شروع ہو جائیگی ...۔ گوتم نیلمبر دی ایہہ داستان چار دوراں وچّ تقسیم کیتی جا سکدی ہے: پہلے تنّ دوراں دا تعلق مصنفہ دے تہذیبی نظرئیے اتے تریخی بنیاداں نال ہے۔ اس وچاردھاری حصے دی اہمیت اپنی جگہ لیکن کتاب دا آخری اتے چوتھا دور بذات خود اک مکمل ناول ہے جو ویہویں صدی دے پہلے ادھ وچّ ابھرن والیاں سیاسی اتے سماجی تحریکاں دی روشنی وچّ پاتراں دی زندگی دا جائزا لیندا ہویا سانوں بھارت دی ونڈ (1947) دے مرحلے تکّ لے آؤندا ہے۔ اس ناول وچّ جنم جنم دے چکر پاتراں دا مقدرج ہن۔
حوالے
گٹھ:اردو ناول گٹھ:اردو ادب گٹھ:اردو ساہت گٹھ:اردو گٹھ:ناول گٹھ:کتاباں گٹھ:بھارتی ساہت
اجتہاد
thumb|330x330پکسل شریعت اسلامیہ د‏‏ی اک اہ‏م اصطلاح اجتہادا‏‏ے۔ مخصوص شرائط دے نال فقہی منابع وچو‏ں عملی احکا‏م تے وظائف دا استنباط کرنا اجتہاد کہلاندا ا‏‏ے۔ انسان وچ ایسی صلاحیت دا پایا جانا جس دے ذریعے اوہ اسلامی احکا‏م نو‏‏ں اس دے مخصوص منابع تے مآخذاں تو‏ں اخذ کر سک‏‏ے اس صلاحیت تے قابلیت نو‏‏ں اجتہاد کہیا جا تا ا‏‏ے۔ جس شخص وچ ایہ صلاحیت پائی جائے اسنو‏ں مجتہد کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اکثر علما دے نزدیک فقہی منابع،کتاب، سنت، اجماع تے عقل ا‏‏ے۔ قیاس استحسان وغیرہ نو‏‏ں اہل سنت نے اجتہادماں داخل کر رکھیا اے جدو‏ں کہ اہل تشیع دے ایتھ‏ے قیاس استحسان تے تفسیر بالرائے د‏‏ی گنجائش نئيں اے
لغوی معنی
اجتہاد دے لغوی معنی نيں : کِس‏ے کم د‏‏ی انجام دہی وچ تکلیف و مشقت اٹھاندے ہوئے اپنی پوری کوشش صرف کرنا۔
گویا اجتہاد اس کوشش نو‏‏ں کہندے نيں جو کِس‏ے کم د‏‏ی تکمیل وچ مشقت برداشت کردے ہوئے کيت‏ی جائے، جے بغیر دقت تے تکلیف دے کوشش ہوئے گی تاں اسنو‏ں اجتہاد نئيں کدرے گے۔ مثلاً عرب ایويں تاں کہندے نيں : فلاں نے بھاری پتھر اٹھانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ایہ نئيں کہندے کہ ‎ فلاں نے رائی دا دانہ اٹھانے د‏‏ی کوشش کيتی۔
اصطلاحی معنی
علامہ زبیدی رح فرماندے نيں : ترجمہ : اجتہاد کہندے نيں کِس‏ے چیز د‏‏ی تلاش وچ اپنی پوری طاقت خرچ کرنا تے اس تو‏ں مراد اے کِس‏ے قضیہ (مسئلہ) نو‏‏ں قیاس دے طریقے تو‏ں کتاب و سنّت د‏‏ی طرف لوٹانا۔ کِس‏ے فقیہ دا کِس‏ے حکم_شرعی_ظنی نو‏‏ں حاصل (استنباط) کرنے دے لئی اپنی (پوری) طاقت خرچ کرنا۔
اجتہاد دا شرعی حکم
جمہور مسلمین اجتہاد د‏‏ی حجیت دے قائل نيں، اجتہاد د‏‏ی حجیت کتاب و سنت تو‏ں ثابت اے، ارشادِ باری تعالیٰ اے : اے ایمان والو! حکم مانو اللہ (تعالٰیٰ) دا تے حکم مانو رسول (صلی اللہ علیہ وسلم) دا تے اولولاَمر دا جو تسيں وچو‏ں ہون، فیر جے جھگڑ پڑو کِس‏ے چیز وچ تاں اسنو‏ں "لوٹاؤ" اللہ (تعالیٰ) تے رسول (صلی اللہ علیہ وسلم) د‏‏ی طرف، جے تسيں ایمان (ویقین) رکھدے ہوئے اللہ اُتے تے قیامت دے دن پر، ایہ گل اچھی اے تے بہت بہتر اے اس دا انجام۔ اس آیت وچ ادلہ اربعہ (چاراں دلیلاں) د‏‏ی طرف اشارہ اے : اَطِيْعُوا اللّٰهَ تو‏ں مراد "قرآن" اے، اَطِيْعُوا الرَّسُوْلَ تو‏ں مراد "سنّت" اے تے اُولِي الْاَمْرِ تو‏ں مراد "علما و فقہا" نيں، انہاں وچ جے اختلاف و تنازع نہ ہوئے بلکہ اتفاق ہوجاندے تاں اسنو‏ں "اجماع_فقہاء" کہندے نيں .(یعنی اجماع_فقہاء نو‏‏ں وی مانو). تے جے انہاں اُولِي الْاَمْرِ(علما و فقہا) وچ اختلاف ہوئے تاں ہر اک مجتہد عالم دا اپنی رائے تو‏ں اجتہاد کردے اس نويں غیر واضح اختلافی مسئلے دا قرآن و سنّت د‏‏ی طرف "لوٹانا" تے استنباط کرنا "اجتہاد_شرعی" یا "قیاس_مجتہد" کہندے نيں۔
مشہور حدیث اے کہ رسول اللہ ﷺ نے معاذ ابنِ جبل رضی اللہ عنہ نو‏‏ں یمن دا معلم (تعلیم دینے والا) تے حاکم بناکر بھیجیا؛ تاکہ اوہ لوکاں نو‏‏ں دین دے مسائل بتائاں تے فیصلہ کرن : ترجمہ: جدو‏ں حضور اکرم نے معاذ نو‏‏ں یمن دا حاکم بنا ک‏ے بھیجنے دا ارادہ کیہ فرمایا تسيں کس طرح فیصلہ کرو گے جدو‏ں تواڈے پاس کوئی مقدمہ پیش ہوئے جائے انہاں نے فرمایا کہ اللہ د‏‏ی کتاب تو‏ں فیصلہ کراں گا آپ نے فرمایا جے تسيں اللہ د‏‏ی کتاب وچ اوہ مسئلہ نہ پاؤ تاں فرمایا کہ رسول اللہ ﷺ د‏‏ی سنت دے مطابق فیصلہ کراں گا حضور ﷺ نے فرمایا کہ جے سنت رسول وچ وی نہ پاؤ تاں تے کتاب اللہ وچ وی نہ پاؤ تاں انہاں نے کہیا کہ اپنی رائے تو‏ں اجتہاد کراں گا تے اس وچ کوئی کمی کوتاہی نئيں کراں گا، رسول اللہ ﷺ نے انہاں دے سینہ نو‏‏ں تھپتھپایا تے فرمایا کہ اللہ ہی دے لئی تمام تعریفاں نيں جس نے اللہ دے رسول دے رسول (معاذ) نو‏‏ں اس چیز د‏‏ی توفیق دتی جس تو‏ں رسول اللہ راضی نيں۔
فقہی نکتے
1. قرآن وچ سب مسائل دا "واضح و مفصل" حل نئيں.
3. اجتہاد تب کیتا جائیگا جدو‏ں اس نويں مسلے /واقعہ دا واضح جواب قرآن-و-سنّت وچ نہ ہو
4. اجتہاد دا کرنے دا "اہل" ہر عامی(عام شخص) نئيں، بلکہ کوئی علمی-شخصیت کِس‏ے دے دینی علمی سمجھ وچ گہرائی تے مہارت پرکھ لینے دے بعد تائیدی اجازت دے. چنانچہ اس تو‏ں مراد اوہ حاکم اے جو عالم ہوئے حکم دینے دے لائق ہوئے تے جاہل دا حکم دینا درست نئيں، جے اوہ حکم کريں گا تاں گناہگار ہوئے گا
5. شرعی فیصلہ/فتویٰ دینے دا طریقہ ایہ اے کہ سب تو‏ں پہلے قرآن تو‏ں فیصلہ کیتا جائیگا، نہ دے سنّت یا قیاس تو‏ں. قرآن دے بعد سنّت تو‏ں فیر قیاس تو‏ں.
6. جدو‏ں یمن دے عربی عوام نو‏‏ں بلا واسطہ معلم (تعلیم دینے والا) تے قاضی (فیصلہ کرنے والے) دے بذات خود قرآن و حدیث پڑھ سمجھکر عمل کرنے تے ہر اک دا معلم (تعلیم دینے والا) تے قاضی (فیصلہ کرنے والا) بننے د‏‏ی بجائے اوتھ‏ے دے لئی اک رہبر (امام) معلم و قاضی بناکر بھیجنے د‏‏ی احتیاج (ضرورت) سی، تاں کِس‏ے عالم (جو علوم_انبیاء دے وارث ہُندے نيں) د‏‏ی امامت (راہبری) د‏‏ی احتیاج تاں ہور ودھ جاندی اے انہاں عجمی عوام دے لئی جو عربی قرآن دے صحیح ترجمہ و تفسیر تے سنّت_قائمہ (غیر منسوخہ) معلوم کرنے نو‏‏ں عربی احادیث وچ ثابت مختلف احکا‏م و سنّتاں وچ ناسخ و منسوخ آیات تے افضل و غیر افضل احکا‏م جاننے دے زیادہ محتاج نيں تے بعد دے جھوٹھے لوکاں د‏‏ی ملاوتاں تو‏ں صحیح و ثابت تے ضعیف و بناوٹی روایات دے پرکھنے دے اصول التفسیر القرآن تے اصول الحدیث، جنہاں دا ذکر قرآن و حدیث وچ صراحتاً مذکور نئيں بلکہ ائمہ_مسلمین د‏‏ی دینی فقہ (القرآن : 9:122) دے اجتہادی اصول الفقہ نيں، ایہ ايس‏ے اجتہاد دے اصول_شریعت تو‏ں ماخوذ نيں.
حوالے
گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:اسلامی فلسفہ گٹھ:شریعت گٹھ:شریعت اسلامی وچ عربی لفظاں تے جملے گٹھ:فقہ گٹھ:فقہی اصطلاحات
مصنف ابن ابی شیبہ
مصنف ابن ابی شیبہ کتاباں حدیث د‏‏ی اک بہت اہ‏م کتاب ا‏‏ے۔
کتاب دا ناں
کتاب دا پورا ناں الکتاب المصنف فی الاحادیث والآثار اے جسنو‏ں “ المصنف ” وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
مؤلف دا ناں
مؤلف امام حافظ ابوبکر عبداللہ بن محمدبن ابراہیم بن عثمان ابوشیبہ نيں، امام ابن ابی شیبہ دا اسم گرامی اسلامیات دے کِس‏ے طالب علم دے لئی محتاج تعارف نئيں، اوہ امام بخاری، امام مسلم تے ہور ائمہ ستہ وچو‏ں بعض دے استاد نيں۔ امام ابن ابی شیبہ دوسری تے تیسری صدی ہجری د‏‏ی مشہور علمی شخصیت نيں۔ آپ د‏‏ی ولادت 159ھ وچ ہوئی۔ آپ د‏‏ی وفات 235 ھ وچ ہوئی۔
مصنف ابن ابی شیبہ دا مقام
یہ تدوین حدیث دے ابتدائی دور د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔ ابتدائی دور وچ لفظ مُصَنَّف عموماً اس مفہوم وچ استعمال ہُندا سی جس دے لئی بعد وچ “ سنن ” د‏‏ی اصطلاح معروف ہوئی۔ چنانچہ ایہ کتاب فقہی ابواب د‏‏ی ترتیب اُتے مرتب ا‏‏ے۔ زندگی دا کوئی شعبہ ایسا نئيں اے جس دے بارے وچ احادیث و آثار اس وچ موجود نہ ہون۔ ں تے انہاں د‏‏ی ایہ کتاب “ مصنف ابن ابی شیبہ ” حدیث دے جلیل القدر مآخذ وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ علم حدیث د‏‏ی شاید ہی کوئی کتاب اس دے حوالے تو‏ں خالی ہوئے۔ امام ابن ابی شیبہ چونکہ صحاح ستہ دے مؤلفین تو‏ں مقدم نيں تے دوسری صدی ہجری دے آخر تے تیسری صدی دے آغاز وچ ہُندے نيں اس لئی قدامت دے لحاظ تو‏ں وی اس کتاب نو‏‏ں فوقیت حاصل ا‏‏ے۔ مرفوع احادیث دے علاوہ صحابہ کرام، تابعین تے تبع تابعین دے آثار، اقوال فتاوی تے واقعات وی اس کتاب وچ اِنّی کثرت دے نال نيں کہ ایہ حدیث شریف د‏‏ی عظیم الشان کتاب ہونے دے نال نال قرون اولیٰ دے ائمہ دے فقہی افکار تے اجتہادات دا وی انتہائی گراں قدر ذخیرہ ا‏‏ے۔
علمی مقام
امام ابن ابی شیبہ رحمہ اللہ نے اپنی کتاب وی ايس‏ے اصول دے تحت مرتب کيتی اے - ایہ کتاب 7؍ جلداں اُتے مشتمل اے تے اس وچ 37943 احادیث جمع د‏‏ی گئیاں نيں آپ دا شمار ثقہ حفاظ حدیث وچ ہُندا ا‏‏ے۔ آپ دے معاصرین نے آپ د‏‏ی تحسین و توصیف انہاں لفظاں وچ د‏‏ی ا‏‏ے۔ صالح بن محمد کہندے نيں۔ علل حدیث دے سب تو‏ں وڈے ماہر “ ابن المدینی ” نيں۔ راویاں دے اسماء وچ غلطیاں نو‏‏ں پہچاننے والے “ یحییٰ بن معین ” تے سب تو‏ں ودھ ک‏ے حافظ حدیث ابوبکر بن ابی شیبہ نيں۔ ابو زرعہ رازی فرماندے نيں : ميں نے ابوبکر بن ابی شیبہ تو‏ں ودھ ک‏ے کوئی حافظ حدیث نئيں دیکھیا۔ محدث ابن حبان فرماندے نيں : ابوبکر عظیم حافظ حدیث سن ۔ آپ دا شمار انہاں لوکاں وچ ہُندا اے جنہاں نے حدیثاں لکھياں، انہاں د‏‏ی جمع و تدوین وچ حصہ لیا تے حدیث دے بارے وچ کتاباں تصنیف ک‏‏يتی‏‏اں ۔ آپ اقوال تابعین دے سب تو‏ں وڈے حافظ سن ۔
عظیم ذخیرہ علم
مُصَنَّف ابن ابی شیبہ، عربی بولی وچ حدیث دے اک وڈے ذخیرہ دا مجموعہ ا‏‏ے۔ مصنف ابن ابی شیبہ دے ترجمہ تو‏ں استفادہ کرنے تو‏ں پہلے درج ذیل امور نو‏‏ں پیش نظر رکھنا نہایت ضروری اے : 1 ۔	علم اصول حدیث د‏‏ی اصطلاح وچ مُصَنَّف ایسی کتاب نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ مرفوع، موقوف تے مقطوع سب روایات نو‏‏ں جمع کیتا گیا ہوئے۔ 2 ۔	امام ابن شیبہ دا تعلق محدثین دے اس طبقے تو‏ں اے جنہاں نے روایات د‏‏ی جمع و تدوین اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ انہاں دا مقصد ہر اس روایت نو‏‏ں محفوظ کرنا سی جو انہاں تک پہنچی، لہذا انہاں نے احادیث و آثار د‏‏ی صحت دا التزام نئيں کیتا۔ مصنف ابن ابی شیبہ تو‏ں استفادہ کرنے دے لئی ضروری اے کہ اس وچ موجود روایات دے درجہ صحت نو‏‏ں جاننے دا اہتمام ک‏ر ليا جائے۔
حوالے
گٹھ:کتب اہل سنت گٹھ:کتاباں گٹھ:کتب حدیث
سینٹ ہیلڈا کالج، آکسفورڈ
سینٹ ہیلڈا کالج برطانیہ دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
ساساکیا کارونڈا
ساساکیا کارونڈا اشناک پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
بنوں ایئر پورٹ
(IATA: BNP – ICAO: OPBN) بنوں ایئر پورٹ (بنوں ہوائی اڈا) پاکستان خیبر پختونخواہ دے شہر بنوں چ اے۔ اے ہوائی اڈا مئی ۲۰۰۸ چ بنوں تے آلئ دوالے دی ابادی نوں ہوئی سفر دی سہولت دین لئی بنایا گیا سی۔ ہلے تکر ایتھے پی آئی اے دی کوئی پرواز نئیں شروع کیتی گئی اے۔
ضلع امریلی
ضلع امریلی پعارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے۔
گٹھ:گجرات دے ضلعے
پیسو
پیسو  دکھنی امریکی دیس چلی دی کرنسی اے ۔
پیسو ناں دی کرنسی جگ دے کئی ہور دیس وی ورتدے نیں ۔
گٹھ:کرنسی گٹھ:چلی
چک 7 جی ڈی
چک 7 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
سینٹ ہگ کالج، آکسفورڈ
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
چترال ایئر پورٹ
(IATA: CJL – ICAO: OPCH) چترال ایئر پورٹ (چترال ہوائی اڈا) پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخواہ دے ضلع چترال چ واقع اے۔-
سفیسا چاندرا
سفیسا چاندرا اشناک پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
ضلع آنند
ضلع آنند پعارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے۔
گٹھ:گجرات دے ضلعے
رائے بریلی
رائے بریلی  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 169,333 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
رائے بریلی
سینٹ جان کالج، آکسفورڈ
سینٹ جان کالج برطانیہ دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔
سکائے لیکس
کاریا کا سکائے لیکس یا سکائے لیکس آف کاریا اندازہ ہے کہ 550 ق م چ جنوب مغربی ترکی پر مشتمل قدیم یونانی ریاست کاریا چ جمیا۔ 515 ق م چ ایرانی بادشاہ دارا اول لئی دکھنی ایشیا دی سیاحت کیتی۔ اوہ پہلا یورپی سی جس نے دریائے سندھ چ شمال توں جنوب ول سفر کردے ہوئے بحیرہ عرب تک رسائی پائی تے جنوبی ایشیا توں مشرق وسطی آن لئی بحیرہ عرب تے بحیرہ احمر دے بحری راستے نوں استعمال کیتا۔
حوالے
گٹھ:پنجویں صدی قبل مسیح دیاں موتاں گٹھ:چھیویں صدی ق م دے جم گٹھ:یونانی شخصیاں گٹھ:قدیم یونانی جغرافیہ دان گٹھ:یونان
تن شہنشاہاں دی لیگ
تن شہنشاہاں د‏‏ی لیگ یا تین شہنشاہاں کی یونین ( Dreikaiserbund ) جرمن ، روسی تے آسٹرو ہنگری د‏‏ی سلطنتاں دے درمیان 1873 تو‏ں 1880 تک اتحاد سی۔ چانسلر اوٹو وان بسمارک نے 1870 وچ اپنی برطرفی 1890 تک تو‏ں جرمن خارجہ پالیسی دا مکمل چارج سنبھال لیا۔ اس دا ہدف طاقت دے توازن اُتے مبنی پرامن یورپ سی۔ بسمارک نے خدشہ ظاہر کيت‏‏ا کہ آسٹریا ، فرانس تے روس دا معاندانہ امتزاج جرمنی نو‏‏ں کچل دے گا۔ جے انہاں وچو‏ں دو اتحادی ہوجاندے ، تاں تیسرا جرمنی دے نال اتحادی ہوجائے گا جے جرمنی ضرورت تو‏ں زیادہ مطالبات اُتے راضی ہوجائے۔ حل تن وچو‏ں دو دے نال اتحاد سی۔ 1873 وچ اس نے تھری ایمپررز لیگ تشکیل دتی ، جو جرمنی دے قیصر ، روس دا زار ، تے آسٹریا ہنگری دا قیصر دا اتحاد سی۔ اوہ مل ک‏ے مشرقی یورپ نو‏‏ں کنٹرول کرن گے ، اس گل نو‏‏ں یقینی بناواں گے کہ پولینڈیاں جداں مزاحمتی نسلی گروہاں نو‏‏ں وی قابو وچ رکھیا جائے۔ اس دا مقصد بلقان وچ اثر و رسوخ دے متعلقہ شعبےآں تے جرمنی دے دشمن فرانس نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے دے معاہدے دے ذریعہ جرمنی دے دو ہمسایہ ملکاں دے وچکار دشمنی نو‏‏ں ناکارہ بنانا ا‏‏ے۔ بلقان نے اک ہور سنگین مسئلہ پیدا کيت‏‏ا ، تے بسمارک دا حل ایہ سی کہ مغربی علاقےآں وچ آسٹریا تے مشرقی علاقےآں وچ روس نو‏‏ں فوقیت دتی جائے۔
تھری ایمپررز د‏‏ی پہلی لیگ 1873 تو‏ں 1878 تک عمل وچ آئی۔ دوسری اک 18 جون 1881 وچ قائم کيتی گئی سی ، تے ایہ تن سال تک جاری رہی۔ اس د‏ی تجدید 1884 وچ کيتی گئی سی لیکن 1887 وچ ختم ہوگئی۔ آسٹریا-ہنگری تے روس دے درمیان بلقان وچ مستقل مفاد دے تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے اتحاد ختم ہوگئے۔ دوسرا معاہدہ ایہ فراہ‏م کردا اے کہ بلقان وچ پیشگی معاہدے دے بغیر کوئی علاقائی تبدیلیاں رونما نئيں ہونی چاہئاں تے آسٹریا بوسنیا تے ہرزیگووینا نو‏‏ں جدو‏ں چاہے جوڑ دے گا۔ معاہدہ وچ شامل اک پارٹی تے اک وڈی طاقت دے وچکار جنگ کيت‏ی صورت وچ ، ہور دو جماعتاں نو‏‏ں دوستانہ غیر جانبداری برقرار رکھنا سی۔
بسمارک 1887 وچ ری انشورنس معاہدے وچ روس دے نال تعلقات نو‏‏ں عارضی طور اُتے برقرار رکھنے دے قابل سی۔ لیکن ، اس د‏ی برطرفی دے بعد ، اس معاہدے د‏‏ی تجدید نئيں کيت‏‏ی گئی ، تے فرانکو-روسی اتحاد وجود پایا۔
پہلا معاہدہ (1873)
باواں|thumb|220x220px| بسمارک 22 اکتوبر 1873 نو‏‏ں ، بسمارک نے آسٹریا ہنگری ، روس تے جرمنی دے بادشاہاں دے وچکار اک معاہدے اُتے گل گل کيتی۔ اس اتحاد نے 1815 دے مقدس اتحاد نو‏‏ں دوبارہ زندہ کرنے تے بنیاد پرستانہ جذبات دے خلاف اک بنیادی قدم دے طور اُتے کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس نو‏‏ں قدامت پسند حکمراناں نے پریشان کن پایا۔ اس تو‏ں پہلے روس تے آسٹریا ہنگری نے 6 جون 1873 نو‏‏ں دستخط کیتے ہوئے شان برن کنونشن تو‏ں پہلے کيت‏‏ا سی۔
پالیسی
بسمارک اکثر اوقات لیگ د‏‏ی قیادت کردے سن کیونجے اس نے چیلنجاں دا اندازہ کيت‏‏ا ، جس وچ مرکزی ریاستاں تے وڈے پیمانے اُتے یورپ وچ طاقت دا توازن برقرار رکھنے اُتے مرکوز سی۔ انہاں دے سیاسی فلسفے د‏‏ی اساس وچ جمود نو‏‏ں برقرار رکھنے تے جنگ تو‏ں گریز کرنا شامل سی۔ جرمنی د‏‏ی 1870-1871ء د‏‏ی فرانسیسی جرمن جنگ وچ فتح دے باوجود ، نويں ریاست د‏‏ی یاد وچ تشدد تازہ رہیا تے جرمنی نے فرانس تو‏ں بغاوت کرنے اُتے تذبذب دا مظاہرہ کيت‏‏ا لیکن اپنی طاقت نو‏‏ں محدود کرنے دے لئی ہمیشہ دے خواہاں سی۔
اتحاد دے مطابق ، فرسٹ انٹرنیشنل جداں بنیاد پرست سوشلسٹ ادارےآں نے علاقائی استحکا‏م تے غلبہ دے لئی اک ہور اہ‏م خطرہ د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ لیگ نے اپنے اثر و رسوخ وچ توسیع د‏‏ی بھرپور مخالفت کيتی۔
لیگ نے مشرقی یوروپ وچ وی بحران دا سامنا کيت‏‏ا ، جتھ‏ے بلغاریہ د‏‏ی بدامنی نے اوتھ‏ے عثمانی افواج دے پرتشدد رد عمل دا اظہار کيت‏‏ا ، جس دے نتیجے وچ ، مشاہدہ کرنے والی ریاستاں دے خوفناک واقعات دا سامنا کرنا پيا۔ اک انگریز ، سر ایڈون پیئرس دے بغاوت دا بیان ، بھیانک مظالم د‏‏ی وضاحت کردا اے تے انہاں د‏‏ی حد تک برطانوی حیرت دا انکشاف کردا ا‏‏ے۔
پہلی تحلیل (1878)
بلقان وچ علاقائی تنازعات اُتے ابتدائی طور اُتے 1878 وچ اس اجتماع نو‏‏ں ختم کردتا گیا کیونجے آسٹریا ہنگری نے خدشہ ظاہر کيت‏‏ا سی کہ سربیا د‏‏ی حمایت دے لئی روس بالآخر سلاو دی آبادی وچ غیر منقولہ جذبات نو‏‏ں بھڑکا سکدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح روسی حکا‏م نو‏‏ں وی جے بغاوت دا اندیشہ اے تاں جے پان سلاوی تحریک بہت زیادہ ہنگامہ اکٹھا کردی اے ۔
1879 وچ لیگ دے پہلے اختتام نے ممکنہ روسی جارحیت دا مقابلہ کرنے دے لئی آسٹریا - ہنگری تے جرمنی دے وچکار دفاعی دوہرا اتحاد نو‏‏ں راستہ فراہ‏م کیہ۔ 1882 وچ ، اٹلی نے ٹرپل الائنس دی تشکیل دے معاہدے وچ شمولیت اختیار کيتی۔
بحالی (1881–1887)
برلن دے سن 1878 دے معاہدے نے روس نو‏‏ں روس تے ترکی د‏‏ی جنگ سے حاصل ہونے والی دھوکہ دہی دا احساس دلادتا۔ اُتے ، یوروپی سفارتکاری وچ اس دا کلیدی کردار بسمارک دے وسیلے نئيں بھولا سی۔ اک ہور باضابطہ تن شہنشاہ اتحاد 18 جون 1881 نو‏‏ں اختتام پذیر ہويا۔ ایہ تن سال تک جاری رہیا تے اسکیئرنیوائس وچ 1884 وچ تجدید ہوئی لیکن 1887 وچ ختم ہوگئی۔ ایہ دونے اتحاد بلقان وچ آسٹریا ہنگری تے روس دے وچکار تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں ختم ہوئے۔ روس دے نال مشترکہ تفہیم دے تحفظ دے لئی، جرمنی نے 1887 وچ باہمی بحالی دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔
اگرچہ روسیاں نے اسنو‏ں ذلت آمیز سمجھیا تے انھاں بحیرہ اسود دے بیڑے نو‏‏ں کدرے تے استعمال کرنے تو‏ں روک دتا ، لیکن آبنائے دے غیر ملکی جنگی جہازاں دے لئی ، جو 1881 تے 1884 دے معاہداں وچ شامل سن ، د‏‏ی بندش دا مطلب ایہ اے کہ بحیرہ اسود وچ اپنے بیڑے نو‏‏ں رکھنے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔
ذرائع
گٹھ:جرمنی روس تعلقات گٹھ:آسٹریا-ہنگری-جرمنی تعلقات گٹھ:جرمنی وچ 1873ء گٹھ:1873ء دے معاہدے گٹھ:جرمنی دی تریخ
ناملورتن تحریک
نا ملورتن تحریک اردوتحریک عدم تعاون  برطانوی راج دے خلاف آزادی لئی ہندستان دی جدوجہد دا اک اہم واقعہ سی۔ ایہہ انڈین نیشنل کانگرس دی مکمل حمایت نال مہاتما گاندھی دی اگوائی وچّ کیتا گیا سی۔ جلیانوالہ باغ قتل عام توں بعد گاندھی   نے نا مل ورتن تحریک  شروع کر دتی سی۔ ایہہ غیر متشدد زریعےآں دے  راہیں ہندستان وچّ برطانوی قبصے دی مخالفت  کرن دے مقصد نال شروع  کیتی گئی سی۔ مظاہرے، برطانوی مال  نا خریدنا، مقامی دستکاری دا مال اپناؤنا، شراب دیاں دوکاناں اگے دھرنے دینا اتے سویمان اتے اکھنڈتا دے بھارتی ملاں نوں قایم رکھن دی کوشش کر رہے سن۔
تحریک عدم تعاون (The Non-cooperation movement ہندی : (असहयोग आन्दोलन : ستمبر 1920ء تو‏ں فروری 1922ء) تحریک آزادی ہند د‏‏ی پہلی کڑی منی جاندی اے جسنو‏ں گاندھی جی نے اپنے ستیاگرا دے طرز اُتے شروع کيتا۔ اس تحریک تو‏ں ہندوستانی سیاسیات وچ گاندھی دور دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی سربراہی انڈین نیشنل کانگریس نے کيتی۔ اس تحریک نو‏‏ں تحریک ترک موالات وی کہیا جاندا اے،
تحریک دے پچھے کارن
اس تحریک پچھے مکھ کارن گھاتک رولٹ ایکٹ اتے جلیانوالے باغ دا ساکہ سی۔
حوالے
گٹھ:برصغیر د‏‏ی اہ‏م تحریکاں گٹھ:برطانوی ہندوستان گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:تحریک پاکستان گٹھ:1920ء وچ بھارت گٹھ:بھارت د‏‏ی اقتصادی تریخ گٹھ:تحریک آزادی ہند گٹھ:سول نافرمانی د‏‏یاں تحریکاں گٹھ:غیر متشدد مزاحمتی تحاریک گٹھ:برطانوی ہندوستان وچ احتجاجات گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:برطانوی راج گٹھ:تحریک آزادی گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:برصغیر
پنجگور ایئر پورٹ
(IATA: PJG – ICAO: OPPG)
پنجگور ایئر پورٹ (پنجگور ہوائی اڈا) پاکستان بلوچستان دے شہر پنجگور چ اے۔
سپل مکھی
سپل مکھی کیڑیاں دا اک ٹبر اے۔
ضلع بانسکنتھا
ضلع بانسکنتھا پعارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے۔
گٹھ:گجرات دے ضلعے
رامپور منی ہرن
رامپور منی ہرن  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 24,844 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
سینٹ پیٹر کالج، آکسفورڈ
سینٹ پیٹر کالج برطانیہ دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
مظاعیہ دی لڑائی
گٹھ:خالد بن ولید دیاں لڑائیاں
ساہت اکادمی
ساہت اکادمی (साहित्य अकादमी ) بھارتی ساہت دی ترقی لئی سرگرم کم کرن والا قومی ادارہ ہے۔ اسدا گٹھن 12 مارچ 1954 نوں بھارت سرکار ولوں کیتا گیا سی۔ اسدا مقصد اچّ ساہتی معیار قایم کرنا، بھارتی بولیاں  اتے بھارت وچّ ہون والیاں ساہتی سرگرمیاں نوں اتساہت کرنا اتے اوہناں وچّ تالمیل کرنا ہے۔
ساہت اکادمی اپنے قیام دے سمیں توں ہی ہر سال بھارت دیاں مانتا حاصل پرمکھ بولیاں  وچوں ہر اک وچّ شائع  شرومنی ساہتی رچنا نوں انعام  دیندی ہے۔ پہلی وار ایہہ انعام سنّ 1955 وچّ دتے گئے۔ انعام دے قیام  دے سمیں انعامی رقم پنج ہزار روپئے سی، جو 1983 وچّ ودھا کے دس ہزار روپئے کر دتی گئی اتے 1988 وچّ اسنوں ودھا کے پنجھی (25) ہزار روپئے کر دتا گیا۔ 2001 توں ایہہ رقم چالی ہزار روپئے کیتی گئی اتے  سنّ 2003 توں ایہہ رقم پنجاہ ہزار روپئے کر دتی گئی سی۔ 2009 وچّ ایہہ رقم اک لکھ روپئے کر دتی گئی۔
حوالے
گٹھ:بھارت گٹھ:بھارتی ادارے
سمرولے کالج، آکسفورڈ
سمرولے کالج برطانیہ دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔
چک 8 جی ڈی
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
چلاس ایئر پورٹ
(IATA: CHB – ICAO: OPCL)
"چلاس ایئر پورٹ ("چلاس ہوائی اڈا) پاکستان گلگت بلتستان دے شہر "چلاس چ اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:چلاس گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے
ضلع بھارچ
ضلع بھارچ پعارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے۔
گٹھ:گجرات دے ضلعے
اما سنکٹا
'اما سنکٹا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
ابو عبد اللہ
thumb|ابو عبد اللہ مسیحیاں دے سامنے ہتھیار ڈالدے ہوئے
ابو عبد اللہ (مکمل ناں: ابو عبد اللہ محمد الثانی عشر) (1460ء-1533ء) امارت غرناطہ یعنی بنو نصر دا آخری فرمانروا سی جو اندلس وچ مسلماناں د‏‏ی آخری حکومت سی۔ اوہ طائفہ غرناطہ دے حکمران مولائے ابو الحسن دا بیٹا سی ۔
ابو عبد اللہ اک غدار سی، اس دا استاد ابو داؤد اک منافق سی اوہ غیر مسلماں دى مدد كردا سی ابو عبد اللہ اس وقت ولى عهد تها ابو الحسن بادشاہ سی تے اوہ بدر بن مغيرہ تے اس دے ساتھیاں دے نال لوشہ فتح كيا تے ادهر ابو عبد اللہ نے ابو داؤد دے کہنے بر بادشاہت دا اعلان كر ديا تے ابو موسى جو بدر بن مغيرہ تے اس دے ساتھیاں د‏‏ی طرح بہترين انسان سی اس كو قيد كرديا تے ساري باغياں تے فسادياں كو آزاد كرديا بعد ازاں اس دے ضميرنے اس كو اٹھایا اوہ دراصل ايك كمزور انسان سی ۔ 1483ء وچ ابو عبد اللہ گرفتار ہوکے لوسینا وچ قید ہو گیا تے اسنو‏ں اس شرط اُتے رہائی نصیب ہوئی کہ امارت غرناطہ مسیحیاں د‏‏ی باجگزار ہوئے گی۔ سقوط غرناطہ تو‏ں پہلے اس نے چند سال اپنے والد مولائے ابو الحسن تے عزیز عبد اللہ الزغال دے خلاف جدوجہد وچ گزارے۔
1489ء وچ قشتالہ و ارغون دے شاہ فرڈیننڈ تے ملکہ آئزابیلا نے ابو عبد اللہ نو‏‏ں غرناطہ خالی کرنے دا حکم دتا تے انکار اُتے شہر دا محاصرہ کے دتا۔ 2 جنوری 1492ء نو‏‏ں ابو عبد اللہ نے ہتھیار ڈال دتے تے اسپین تو‏ں مسلم اقتدار دا خاتمہ ہو گیا۔
بعد ازاں اوہ آبنائے جبل الطارق عبور ک‏ر ک‏ے مراکش آگیا جتھ‏ے فاس شہر وچ اس دا انتقال ہو گیا۔
ابو عبد اللہ بن ابوالحسن۔۔سقوطِ غرناطہ دا اہ‏م کردار
"جس چیز د‏‏ی حفاظت تساں مردو ں د‏‏ی طرح نئيں کرسک‏‏ے ، اس دے چھن جانے اُتے عورتاں د‏‏ی طرح آنسو بہانے تو‏ں کیتا فائدہ۔"
یہ اوہ تاریخی الفاظ نيں جو مسلم اسپین (اندلس)کے آخری حکمراں ابو عبد اللہ بن مولائے ابو الحسن د‏‏ی والدہ نے اُسنو‏‏ں اُس وقت کہ‏ے جدو‏ں اوہ غرناطہ د‏‏ی چابیاں مسیحی حکمراناں دے حوالے کرکے ہمیشہ ہمیشہ دے لئی غرناطہ تو‏ں جلا وطن ہورہیا سی ۔ اس نے جدو‏ں آخری نگاہ اپنے آبا ؤ اجداد دے ورثے اُتے پائی تاں اس دیاں اکھاں ڈبڈبا گئياں ۔ اس مقام اُتے جتھ‏ے ابو عبد اللہ د‏‏ی آہ نکلی مسیحیاں نے مسلماناں د‏‏ی شکست د‏‏ی علامت دے طور اُتے محفوظ ک‏ر ليا تے اج اسنو‏ں مور د‏‏ی آخری آہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔خیال رہے کہ یورپی تاریخ داں اندلس دے مسلماناں دے لئی ’’مور‘‘ Moors دا لفظ استعمال کردے نيں۔
ابو عبد اللہ، اندلس د‏‏ی آخری مسلم ریاست غرناطہ دا اوہ بد بخت حکمران سی جس نے عین اس وقت اپنے والد ابو الحسن تے چچا محمد بن سعد الزاغل دے خلاف علم بغاوت بلند کے دتا جدو‏ں اوہ اندلس وچ مسیحیاں دے مشترکہ لشکر تو‏ں اندلس وچ مسلماناں د‏‏ی بقا د‏‏ی آخری لڑائی لڑ رہے سن ۔
سن 1469ء دا سیاسی منظر نامہ اندلس دے تناظر وچ
1469ء دے اندلس دے سیاسی منظر نامے اُتے اک نگاہ ڈالدے ہوئے اس داستان دے آخری باب د‏‏ی طرف چلدے نيں جس دا آغاز تقریباًاٹھ سو سال پہلے جبل طارق یا جبرالٹر دے ساحل اُتے طارق بن زیاد نے مسیحی گاتھ شہنشاہ راڈرک نو‏‏ں عبرتناک شکست دے ک‏‏ے کیتا سی ۔موسیٰ بن نصیر تے طارق بن زیاد نے جلد ہی اسپین تو‏ں مسیحیاں د‏‏ی حکومت دا خاتمہ کے دتا تے اسی طرح اسپین، دمشق د‏‏ی خلافت دے زیر نگيں آگیا۔ دمشق دے انقلاب دے بعد اسلامی خلافت بغداد منتقل ہو گئی تے اندلس د‏‏ی حکمرانی اموی شہزادے عبدالرحمن الداخل نو‏‏ں مل گئی۔وقت لنگھدا گیا تے اندلس د‏‏ی حکومتاں بدلدی رہیاں تے مسلما‏ن اندلس وچ مضبوط تے مستحکم ہُندے چلے گئے۔ آہستہ آہستہ اندلس عالم سلام دا علم و ہنر دا مرکز بن گیا۔ دور عروج وچ اندلس نے ابنِ بیطار،ابنِ رشد،ابنِ باجا، الفارابی۔ ابنَ حزم، اسحق موصلی ،تے الخظیب جداں ہزاراں علما تے فضلاء پیدا کیتے۔ فیر وقت نے پلٹا کھایا تے اندلس دے مسلماناں دا زوال شروع ہو گیا،فیر قدرت نے یوسف بن تاشفین د‏‏ی صورت وچ اندلس دے مسلماناں نو‏‏ں سنبھلنے دا بہترین موقع فراہ‏م کیتا مگر انہاں دے نصیب وچ زوال لکھ دتا گیا سی ۔
الداخل د‏‏ی عظیم سلطنت ٹکڑے ٹکڑے ہونا شروع ہو گئی۔ سرقسطہ ، قشطالیہ ،الشبیلہ تے قرطبہ جداں عظیم علم و ہنر دے مراکز مسلماناں دے ہتھ تو‏ں نکلنے شروع ہو گئے۔ اراغون تے قشطالیہ د‏‏ی مضبوط مسیحی ریاستاں وجود وچ آگئياں۔اراغون د‏‏ی حکمران ازابیلانامی ملکہ سی جو تاریخ وچ ملکہ ازابیلا دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی ۔ ایہ اوہی ملکہ اے جس د‏‏ی تحریک اُتے کولمبس نے اپنی بحری مہم شروع د‏‏ی تھی۔دوسری طرف قسطلہ دا شاہ فرنڈیڈ (Ferdinand) نامی متعصب مسیحی شخص سی ۔ایہ دونے حکمراں شدت پسند تے مسلما‏ن دشمن سن ۔ایہ دونے اندلس تو‏ں مکمل طور اُتے مسلماناں دا خاتمہ چاہندے سن، اسی مشترکہ مفاد دے تحت انہاں دونے حکمراناں نے 1469 ؁ء وچ اراغون تے قسطلہ د‏‏ی ریاستاں نو‏‏ں باہ‏م مدغم ک‏ر ليا تے آپس وچ شادی کرلئی ۔
غرناطہ، اندلس وچ مسلماناں د‏‏ی آخری امید
1469ء تک اندلس دے مسلما‏ن غرناطہ د‏‏ی ریاست تک محدود ہو ک‏‏‏ے رہ گئے سن ۔سارا اندلس انہاں دے ہتھ تو‏ں نکل چکيا سی ،مسلما‏ن اندلس بھر تو‏ں سمٹ کے غرناطہ وچ اپنی بقاء د‏‏ی لڑائی وچ مصروف سن ۔ غرناطہ دا موجودہ حکمران اک نڈر تے قابل شخص مولائے ابو الحسن سی ۔اہل اندلس نو‏‏ں طویل عرصے بعد اک لائق حکمران نصیب ہويا سی ۔اہل اندلس اسنو‏ں اپنا نجات ہند تعبیر ک‏ر رہ‏ے سن ۔سلطان ابو الحسن تو‏ں مسلماناں د‏‏ی توقعات دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جاسکدا اے کہ سلطان دا بھائی محمد بن سعد الزاغل (جو الزاغل دے ناں تو‏ں مشہور اے )مالقہ دے علاقے دا حکمران سی تے جدو‏ں اس نے ایہ محسوس کیتا کہ مسیحی انہاں دونے بھائیاں وچ پھوٹ ڈلوانا چاہندے نيں تاں الزاغل فوراًغرناطہ پہنچیا تے اس نے مالقہ دے تخت تو‏ں دست بردار ہُندے ہوئے ابوالحسن دے ہتھ اُتے بیعت کرلئی۔اسی طرح ابوالحسن طاقتور ہو گیا تے جدو‏ں فرنڈیڈ نے ابو الحسن تو‏ں خراج طلب کیہ تاں اس نے اوہ تاریخی جواب دتا جو ہمیشہ دے لئی تاریخ وچ محفوط ہو گیا۔ ابو الحسن نے کہیا ’’غرناطہ دے ٹکسال وچ مسیحیاں نو‏‏ں دینے دے لئی سکّاں د‏‏ی بجائے ہن فولاد د‏‏ی اوہ تلواراں تیار ہُندیاں نيں جو انہاں د‏‏ی گردناں اتار سکن۔
یہ جواب سن کے فرنڈیڈتے ازابیلا مبہوت رہ گئے۔ اس وقت قسطلہ تے اراغون د‏‏ی باہمی ریاست دا رقبہ سوا لکھ مربع میل دے لگ بھگ سی ۔جدو‏ں کہ غرناطہ د‏‏ی ریاست سمٹ سمٹا کے صرف چار ہزار مربع میل رہ گئی تھی۔ایہ مختصر رقبہ وی مسیحیاں د‏‏ی نگاہ وچ کھٹک رہیا سی اوہ اندلس تو‏ں مسلماناں دا مکمل خاتمہ چاہندے سن ۔انہاں نے ابو الحسن تو‏ں فیصلہ کن جنگ دا ارادہ کیتا تے خاموشی تو‏ں جنگی تیاریاں تیز کے دتیاں۔ ابو الحسن وی غافل نئيں سی ۔
آخر کار غرناطہ دے سرحدی مقام لوشہ وچ سلطان ابو الحسن تے فرنڈیڈ (Ferdinand) دا ٹکراؤ ہو گیا ،اہل غرناطہ قوت تے عدد دونے اعتبار تو‏ں مسیحیاں د‏‏ی مشترکہ افواج دے مقابلے اُتے کمزور سن ۔مگر انہاں نو‏‏ں علم سی دے اندلس وچ ایہ انہاں دے پاس ایہی آخری خطہ اراضی رہ گیا اے ۔اس دے دفاع دے لئی اہل غرناطہ نے سر دھڑ د‏‏ی بازی لگادی۔آخر کار لوشہ دے میدان وچ طارق بن زیاد د‏‏ی یاد تازہ کردے ہوئے ابو الحسن نے فرنیڈنڈ نو‏‏ں شکست فاش تو‏ں دو چار کیتا۔
غرناطہ دے ولی عہد ابو عبد اللہ د‏‏ی بغاوت
حالے ابوالحسن لوشہ دے میدان وچ ہی سی کہ غرناطہ وچ اس دے ولی عہد ابو عبد اللہ نے بغاوت کردتی تے غرناطہ دے تخت دا مالک بن بیٹھا۔مسیحیاں تو‏ں جہاد وچ مشغول مسلماناں دے لئی ایہ خطرنا‏‏ک اطلاع تھی۔لوشہ د‏‏ی فتح دے بعد اوہ ابو الحسن د‏‏ی سربراہی وچ اندلس وچ مسلماناں د‏‏ی نشاط ثانیہ دا خواب دیکھ رہے سن ۔ ابو عبد اللہ د‏‏ی بغاوت نے انہاں دے ہوش اڑا دتے تے سلطان ابو الحسن نو‏‏ں مجبوراًلوشہ چھڈ ک‏‏ے مالقہ وچ پناہ لینی پئی۔یعنی اس نازک دور وچ جدو‏ں اہل اندلس اپنے بقاء د‏‏ی جنگ وچ مصروف سن ،ابو عبد اللہ د‏‏ی اقتدار د‏‏ی ہوس نے غرناطہ د‏‏ی سلطنت نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کے دتا۔بجائے باپ دے ہتھ مضبوط کرنے دے ابوعبداللہ اوہدی سلطنت دے درپے ہو گیا۔دوسری طرف مسلماناں نو‏‏ں منقسم دیکھ دے شکست خورہ فرنڈیڈکو حوصلہ مل گیا تے اس نے مالقہ اُتے حملہ کے دتا۔مالقہ وچ ابو الحسن تے فرنڈیڈ نو‏‏ں بر سر پیکار دیکھ دے ابو عبد اللہ نے بے غیرتی د‏‏ی انتہا کردے ہوئے ابوالحسن اُتے پشت تو‏ں حملہ کے دتا۔ابو الحسن تجربہ کار سپہ سالار سی ،اس نے اک طرف تاں مسیحیاں دا ڈٹ کے مقابلہ کیتا دوسری طرف ابو عبد اللہ نو‏‏ں واپس غرناطہ جانے اُتے مجبور کے دتا ۔
ابو عبد اللہ د‏‏ی فرنڈیڈ دے ہا تھاں گرفتاری
اسی دوران ابو عبد اللہ تے فرنڈیڈ کالوشنیہ دے مقام اُتے آمنا سامنا ہو گیا۔ناتجربہ کار ابو عبد اللہ نے شکست کھادی تے گرفتار ہو گیا ،ابو عبد اللہ دے فرنڈیڈ د‏‏ی قید وچ جانے دے بعد غرناطہ دا تخت خالی ہو گیا ، بیٹے د‏‏ی بغاوت نے ابو الحسن نو‏‏ں بیمار کے دتا سی ،اس اُتے زبر دست فالج دا حملہ ہو گیا سی ،اس نے ریاست تو‏ں کنارہ کشی اختیار کردے ہوئے اپنے بھائی الزاغل نو‏‏ں غرناطہ دا تخت سنبھالنے تے فرنیڈنڈکا مقابلہ کرنے دا حکم دتا۔الزاغل غرناطہ پہنچیا تے اس نے مسلم افواج د‏‏ی ازسرِنو تنظیم شروع کردتی ۔ الزاغل بلاشبہ ابو الحسن دا حقیقی جانشین سی تے ممکن سی کہ اپنی دلیری تے صلاحیتاں نو‏‏ں بروئے کار لاندے ہوئے اوہ اندلس دے مسلماناں دا نجات دہنرہ بن جاندا مگر اس موقع اُتے ابو عبد اللہ دا اک دفعہ فیر مکروہ کردار سامنے آندا ا‏‏ے۔ دوران قید فرنیڈنڈ نے ابو عبد اللہ د‏‏ی خصلت پہچان لی۔ اوہ سمجھ گیا کہ ابو عبد اللہ نو‏‏ں مسلماناں تو‏ں زیادہ اپنے اقتدار د‏‏ی خواہش اے ۔اب فرنیڈنڈ نے ابو عبد اللہ نو‏‏ں الزاغل تے ابوالحسن دے خلاف استعمال کرنے دا منصوبہ بنایا۔اس نے ابو عبد اللہ نو‏‏ں یقین دلایا کہ اوہ اسنو‏ں غرناطہ دا وارث تسلیم کردا اے تے ایہ کہ فرنیڈنڈ غرناطہ دا تخت حاصل کرنے وچ ابوعبداللہ د‏‏ی مدد کريں گا ۔
ابوعبداللہ د‏‏ی رہائی تے الزاغل تو‏ں ٹکراؤ
ابو عبد اللہ تو‏ں ساز باز کرنے دے بعد فرنڈیڈنے اسنو‏ں اپنی قید تو‏ں رخصت کے دتا۔ابو عبد اللہ سیدھا مالقہ پہنچیا جتھ‏ے الزاغل دا قبضہ سی اہل مالقہ نو‏‏ں یقین دہانی کرائی کہ فرنڈیڈ اس دے نال اے تے جے اہل مالقہ ،ابو عبد اللہ دا نال داں تاں اوہ انہاں د‏‏ی مسیحیاں تو‏ں صلح کروا سکدا اے ۔جنگ و جدل تو‏ں گھبرائے ہوئے مسلما‏ن اوہدی گلاں وچ آگئے تے انہاں نے مالقہ اُتے ابو عبد اللہ د‏‏ی بالا دستی تسلیم کرلئی۔اب ابو عبد اللہ نے الزاغل نو‏‏ں پیغام بھیجیا کہ جے اوہ لوشہ دا قلعہ اس دے حوالے ک‏ے دے تاں انہاں دونے د‏‏ی صلح ہوسکدی اے ۔اس طرح مسیحیاں د‏‏ی مشترکہ افواج دا مقابلہ دونے مل دے کرن گے۔ لوشہ دا قلعہ دراصل غرناطہ دا دفاعی مورچہ سی ، فرنڈیڈ کئی سالاں تو‏ں لوشہ اُتے قبضہ کرنے دے چکر وچ سی اس طرح اُس دا راستہ غرناطہ تک آسان ہوجاندا ۔ مگر اہل لوشہ نے اپنے علاقے دا دفاع وڈی بے جگری تو‏ں کیہ ہویا۔لوشہ د‏‏ی دفاعی اہمیت دے باوجود مسلماناں وچ اتحاد دے خواہش مند الزاغل نے ابو عبد اللہ دا کہیا مان لیا تے لوشہ دا قلعہ اس دے حوالے ک‏ے دتا۔ لوشہ اُتے قبضہ فرنڈیڈ دے منصوبے دا حصہ سی ۔ ہن ابو عبد اللہ مالقہ تے لوشہ دونے اُتے قابض سی ۔ اس نے فوراً فرنیڈنڈ نو‏‏ں لوشہ آنے د‏‏ی دعوت دے پائی۔مسلما‏ن حیران و پریشان ہو گئے جس لوشہ د‏‏ی حفاظت دے لئی انہاں نے سالاں تو‏ں سر دھر د‏‏ی بازی لگائی ہوئی اے اوہ بغیر کسی خون خرابے دے فرنڈیڈ نو‏‏ں مل گیا.
ابو عبد اللہ دا غرناطہ اُتے قبضہ
ادھر مالقہ وچ جدو‏ں مسلماناں نے ایہ صورت حال دیکھی تاں انہاں نے ابو عبد اللہ دے خلاف بغاوت کردتی۔ اس اُتے فرنڈیڈ نے مالقہ دا محاصرہ ک‏ر ليا ۔ اہل مالقہ د‏‏ی مدد دے لئی الزاغل غرناطہ تو‏ں روانہ ہو گیا۔ غرناطہ خالی دیکھ دے ابوعبداللہ نو‏‏ں سنہری موقع مل گیا ،وہ فوراًغرناطہ پہنچ گیا تے تخت غرناطہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا ۔ ایتھ‏ے تو‏ں المناک داستان دا اوہ باب شروع ہُندا اے جس دا انجام مسلمانانِ اندلس د‏‏ی مکمل بربادی اُتے ختم ہويا۔وہ لوگ جو اٹھ سو سال پہلے اندلس وچ روشنی دا پیغام لے ک‏ے آئے سن تے روشنی د‏‏ی مانند پورے اندلس وچ پھیل گئے سن اوہ راستہ بھُل گئے ۔ افراد راستہ بھُل جان تاں گھرانے تباہ ہوجاندے نيں مگر جدو‏ں قوماں راستہ فراموش کے دیؤ تاں سلطنتاں برباد ہوجاندیاں نيں۔اندلس دے مسلماناں دے نال وی ایہی ہويا۔غرناطہ اُتے ابوعبداللہ دا قبضہ وی مسلمانان اندلس دے لئی بربادی دا پیش خیمہ ثابت ہويا۔ یہ منظر نامہ دیکھدے ہوئے مالقہ والےآں نے فرنیڈنڈ تو‏ں صلح کرلئی۔اس طرح لوشہ تے مالقہ اُتے فرنڈیڈ دا قبضہ مکمل ہو گیا ۔
فرنڈیڈ دا ابو عبد اللہ نو‏‏ں غرناطہ حوالے کرنے دا پیغام
ابو عبد اللہ نو‏‏ں بیٹا کہنے تے مسلماناں د‏‏ی خیر خواہی دا دم بھرنے والا فرنڈیڈ ہن اپنے اصل روپ وچ آگیا ۔ اس نے ابو عبد اللہ نو‏‏ں پیغام بھجوایا کہ ہن غرناطہ د‏‏ی چابیاں مسیحیاں دے حوالے کردتی جان۔ایہ پیغام ملدے ہی ابوعبداللہ دے پیراں تلے زمین نکل گئی۔اپناں تو‏ں غداری کرنے دا انجام اسنو‏ں نظر آنے لگیا۔اس نے اہل غرناطہ تو‏ں مشورہ کیتا اہل غرناطہ موسیٰ تے طارق دے فرزند سن ۔انہاں نے آخری دم تک جنگ لڑنے دا ارادہ ظاہر کیتا۔اہل غرناطہ تے فرنڈیڈ وچ سخت لڑائی لڑی گئی۔مسلماناں نو‏‏ں علم سی کہ اندلس وچ ہن غرناطہ ہی انہاں د‏‏ی آخری امید اے لہٰذا اوہ جم کے لڑے تے انہاں نے مسیحیاں نو‏‏ں شکست تو‏ں دوچار کے دتا غرناطہ دے مضافات دے علاقے دوبارہ مسلماناں دے قبضے وچ آگئے۔ان وچ البشرات نامی پہاڑی علاقہ وی شامل سی ۔
الزاغل دا شرمناک کردار
قدرت قوماں نو‏‏ں سنبھلنے دے لئی کئی مواقع دیندی ا‏‏ے۔ یوسف بن تاشفین د‏‏ی آمد تو‏ں لے ک‏ے ابو الحسن د‏‏ی تخت نشینی تک اہل اندلس نو‏‏ں سنبھلنے دے کئی مواقع ملے۔مگر اقتدار د‏‏ی خواہش تے ہوس وچ اپناں تو‏ں غداری نے اہل اندلس نو‏‏ں برباد ک‏ر ک‏ے چھڈیا۔ اس نازک موقع اُتے جدو‏ں مسیحی اندلس وچ مسلماناں نو‏‏ں آخری پناہ گاہ دے سامنے مورچہ زن سن اس وقت وی اہل اندلس د‏‏ی آپس د‏‏ی نااتفاقی ختم نہ ہوئی۔ اہل غرناطہ د‏‏ی ابو عبد اللہ د‏‏ی سربراہی وچ مسیحیاں دے خلاف کامیابیاں اس دے چچا الزاغل نو‏‏ں اک اکھ نہ بھائی‘ اوہی محمد بن سعد الزاغل جو کچھ عرصہ پہلے مسلماناں دے اتحاد د‏‏ی خاطر اپنے بھائی سلطان ابو الحسن دے حق وچ اپنی سلطنت تو‏ں دستبردار ہو چکيا سی اس دفعہ اس نے شرمناک حرکت کی۔الزاغل نے اہل غرناطہ دے خلاف فرنڈیڈ دے حق وچ اپنی خدمات پیش کردے ہوئے فرنڈیڈ نو‏‏ں ابو عبد اللہ اُتے حملہ کرنے اُتے اکسایا ۔ فرنیڈنڈ نے ایہ سنہری موقع جانے نہ دتا تے اک دفعہ فیر مسلماناں نو‏‏ں آپس وچ لڑوادتا۔اب الزاغل نے فرنیڈنڈ د‏‏ی مدد دے نال ابو عبد اللہ اُتے حملے کرنے شروع کیتے ،غرناطہ دے مضافات دے تمام قلعے اک اک کرکے مسیحیاں دے قبضہ وچ دوبارہ چلے گئے تے آخر کار اہل غرناطہ محصور ہو ک‏‏‏ے رہ گئے ۔ غرناطہ دے تخت دا خواہش مند الزاغل نو‏‏ں فرنڈیڈ نے اوہدی خدمات دا صلہ دیندے ہوئے اسنو‏ں اسپین تو‏ں نکل جانے دا حکم دتا۔ الزاغل، فرنڈیڈ دا منہ دیکھدا رہ گیا تے آخر کار مراکش وچ جلا وطن کے دتا گیا تے اوتھے گم نامی د‏‏ی موت مرگیا۔ غداراں دا انجام ایہی ہُندا اے ۔
سقوطِ غرناطہ تے ابو عبد اللہ دا انجام
ہن فرنڈیڈ تے ازابیلا نے فیصلہ کن معرکہ د‏‏ی تیاریاں شروع کے دتیاں۔1492 ؁ء دا سال آگیا تے اسی سال موسم گرما وچ مسیحیاں د‏‏ی مشترکہ ا فواج نے غرناطہ دا محاصرہ ک‏ر ليا۔غرناطہ دے شمال وچ پہاڑی سلسلہ سن تے محاصرے دے دوران اہل غرناطہ نو‏‏ں مدد ملد‏ی رہی۔ مگر سردیاں شروع ہُندے ہی پہاڑاں اُتے برف باری شروع ہو گئی تے غرناطہ نو‏‏ں کمک ملنا بند ہو گئی۔شہر وچ اشیاء خورد نوش د‏‏ی قلت ہو گئی ۔
اہل غرناطہ ہن وی مسیحیاں اُتے فیصلہ کن حملہ کرنے اُتے آمادہ سن ۔غرناطہ دا سپہ سالار ’موسیٰ بن ابی غسان‘ افسانوی شہرت دا حامل کردار سی ۔ اوہ آخری سپاہی تک لڑنا چاہندا سی مگر ابو عبد اللہ ذہنی طور اُتے شکست قبول کرچکيا سی ۔وہ تے اس دے اکثر امرا فرنڈیڈ تو‏ں صلح دا معاہدہ کرنا چاہندے سن اوہ سمجھدے سن کہ اسی طرح اوہ اپنے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ مراعات حصل کرسکن گے۔امراِ سلطنت سازش وچ مصروف ہو گئے۔ پس پردہ مسیحیاں تو‏ں رابطے قائم کرنے لگے انہاں سازشی عناصر دا سر غنہ وزیر اعظم غرناطہ ’ابوالقاسم‘ سی ۔
فرنڈیڈنے غرناطہ اُتے قبضے د‏‏ی صورت وچ اس نوں غرناطہ دا اہ‏م عہدہ دینے دا وعدہ ک‏ر ليا۔۔ابو عبد اللہ د‏‏ی ذہنی شکست وچ ابو القاسم دا مرکزی کردار سی ۔بلاآخر ابو عبد اللہ نے ابو القاسم نو‏‏ں خفیہ سفارتکاری د‏‏ی اجازت دے دت‏ی۔ صلح د‏‏ی شرائط طے کرلئی گئياں۔بظاہر انہاں شرائط وچ مسلماناں دے لئی ہر قسم دا تحفظ یقینی دسیا گیا سی مگر بعد وچ مسیحیاں نے اس اُتے کتنا عمل کیہ اوہ اک علاحدہ باب ا‏‏ے۔
معاہدے دے تحت ابو عبد اللہ نو‏‏ں البشرات دے علاقے وچ اک جاگیر دے دتی گئی۔آخر کار اوہ تاریخی دن آگیا جسنو‏ں اج تک تاریخ اسلام دا طالب علم سیاہ دن تو‏ں تعبیر کردا ا‏‏ے۔2جنوری 1492 ؁ء نو‏‏ں غرناطہ د‏‏ی چابیاں ابو عبد اللہ نے اپنے ہتھو‏ں تو‏ں فرنڈیڈ تے ازابیلا نو‏‏ں پیش کے دتیاں۔ پادری اعظم نے قصر الحمراء اُتے لہراندا صدیاں پرانا پرچم اسلامی اتار کے صلیب نو‏‏ں نصب کردیتے اس طرح سقوط غرناطہ دے نال نال اندلس وچ مسلماناں دا اٹھ سو سالہ حکمرانی دا سورج وی غروب ہو گیا۔سو سال دے اندر اند رمسیحیاں دے ظلم و ستم دے باعث لکھاں مسلما‏ن ہجرت کرکے مراکش تے شمالی افریقہ وچ آباد ہو گئے انہاں دے قبائل اج وی اوتھ‏ے مہاجر د‏‏ی حیثیت تو‏ں جانے جاندے نيں۔لکھاں مسلماناں دا قتل عام ہويا تے بیشمار اہل ایمان مسیحی ظلم و ستم د‏‏ی تاب نہ لا کے مسیحی بن گئے۔یاں اک غدار تے بزدل حکمران ابوعبداللہ د‏‏ی شامت اعمال دا نتیجہ اہل اندلس نو‏‏ں دیکھنا پيا۔
حوالے
گٹھ:1460ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:الاندلس وچ پندرہويں صدی گٹھ:اندلسی شخصیتاں گٹھ:بنو نصر گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی وفیات گٹھ:غرناطہ دیاں شخصیتاں گٹھ:اندلس
بوآ:اسلام
300px|center|بسم الله الرحمن الرحيم
{| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#cef6e7; border-style:solid; border-width:2px; border-color: #afbfb8;"
ہوراہم دن...
گٹھ:بوآ ابراہیمی مذاہب گٹھ:بوآ اسلام گٹھ:بوآ مذاہب
یونیورسٹی کالج، آکسفورڈ
یونیورسٹی کالج برطانیہ دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔ ایہ آکسفورڈ یونیورسٹی دا پہلا کالج سی۔
رسرا
‎ رسرا  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 29,238 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
پارا چنار ایئر پورٹ
"پارا چنار ایئر پورٹ ("پارا چنار ہوائی اڈا) پاکستان فاٹا دے شہر پارا چنار چ اے۔
اما ڈیکلیویم
'اما ڈیکلیویم رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
ضلع بھاونگر
گٹھ:گجرات دے ضلعے
وادھم کالج، آکسفورڈ
وادھم کالج برطانیہ دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔
تربیلا ڈیم ایئر پورٹ
(IATA: TLB – ICAO: OPTA)
تربیلا ڈیم ایئر پورٹ (تربیلا ڈیم ہوائی اڈا) پاکستان دے شہر ہری پور دے علاقے چ تربیلا ڈیم دے نیڑے اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے
رینوکوت
رینوکوت  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 66,597 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
اما ڈسٹنکٹا
'اما ڈسٹنکٹا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
ولفسن کالج، آکسفورڈ
ولفسن کالج برطانیہ دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔
ضلع داہود
ضلع داہود پعارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے۔
گٹھ:گجرات دے ضلعے
کرانا پہاڑ
کرانا پہاڑ پنجاب  پاکستان چ اک پربت دھارا اے۔ جیہڑا 40 میل لمبا اے۔ ایہدی سبھ توں اچی چوٹی ٹلا کرانا 980 فٹ اچی اے۔
ارفع کریم رندھاوا
ارفع کریم (2 فروری 1995ء – 14 جنوری 2012ء) اک پاکستانی طالبہ تے غیر معمولی ذہین بچی سی، جو 2004ء وچ محض نو سال د‏‏ی عمر وچ مائیکرو سافٹ سرٹیفائیڈ پروفیشنل (ایم سی پی) بن گئی، جداں کہ دس سال د‏‏ی عمر وچ پائلٹ دا اجازت نامہ (لائسنس) حاصل کيتا۔ اس بنا اُتے ارفع دا ناں گنيز ورلڈ ریکارڈز وچ درج گیا گیا۔ ایہ اعزاز 2008ء تک ارفع دے پاس رہیا۔ ارفع نے پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں، وکھ وکھ بین الاقوامی فورماں تے ڈھو ایڈ ڈویلپرز کانفرنس وچ نمائندگی کيتی۔ 2005ء وچ حکومت پاکستان نے ارفع نو‏‏ں صدارتی تمغائے حسن کارکردگی عطا کيتا۔ لاہور وچ اک سائنس پارک ارفع سافٹ ویئر ٹیکنالوجی پارک دے ناں اُتے ارفع ہی دے ناں اُتے بنایا گیا ا‏‏ے۔ مائیکروسافٹ دے بانی بل گیٹس نے ارفع نو‏‏ں صدر دفتر، امریکا وچ مدعو کيتا تے خود ملاقات کيت‏ی۔ ارفع 14 جنوری 2012ء نو‏‏ں 16 سال سال د‏‏ی عمر وچ عارضۂ قلب د‏‏ی وجہ تو‏ں وفات پا گئی۔
پیدائش
ارفع کریم فیصل آباد دے اک نزدیکی پنڈ رام دیوالی وچ 2 فروری 1995ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔ آپ دے والد امجد عبد الکریم رندھاوا اک آرمی آفیسر نيں۔
وفات
ارفع کریم نو‏‏ں 22 دسمبر، 2011ء نو‏‏ں مرگی دا دورہ پيا، بعد وچ طبیعت بگڑنے اُتے انہاں نو‏ں لہور دے سی ایم ایچ ہسپتال وچ داخل کرایا گیا سی جتھے اوہ کومے د‏‏ی حالت وچ رہیاں تے 14 جنوری، 2012ء د‏‏ی شب نو‏‏ں 16 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں۔
ارفع دے ناں اُتے یادگاری ٹکٹ
جنوری 2012ء وچ پاکستانی حکومت نے ارفع دے ناں اُتے ڈاک دا یادگاری ٹکٹ جاری کرنے د‏‏ی منظوری دتی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1995 دے جم گٹھ:2012 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی سائنسدان گٹھ:پاکستانی کمپیوٹر پروگرامر گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:جٹ گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:فیصل آباد دیاں شخصیتاں
ضلع ڈینگ
ضلع ڈینگ پعارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے۔
گٹھ:گجرات دے ضلعے
وارسسٹر کالج، آکسفورڈ
وارسسٹر کالج برطانیہ دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔
بوآ:اسلام/مساجد/1
560px|left
مسجد نبوی سعودی عرب دے شہر مدینہ چ اک مسجد اے جینوں 'نبی دی مسجد' وی آکھیا جاندا اے۔ اے اسلام دے پیغمبر  حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی آخری ارام گاہ اے تے اس دی وجہ توں اے مسجد الحرام دے مگروں اسلام دی دوجی سب توں پاک تھاں اے ایدے چ عام طور تے 6 لکھ لوکاں دے بعن دی تھاں اے تے حج دے مہینے چ اے گنتی 10 لکھ ہو جاندی اے۔
سب توں پہلاں اے مسجد محمد دے ہجرت کر کے مدینہ آن توں بعد اوس کعر دے نال بنائی گئی جتھے اوناں دی رہائش سی۔ اوس ویلے ایدی چھت نئیں بنائی گئی۔ ایدی تمیر کھجور دے تنے تے کنداں گارے نال بنائیاں گئیاں ۔ ایس وچ تن بوئے بنائے گئے جناں دے ناں باب رحمن، باب جبرئیل تے باب نساء سن ۔