cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مغل انگریز جنگ
مغل دربار وچ حاضری
دونے اس حال وچ پیش ہوئے کہ دونے دے ہتھ مجرماں د‏‏ی طرح تو‏ں بندھے نيں، سر سینے اُتے جھکے نيں، تے حلیہ ایسا اے کہ کسی ملک دے سفارتی نمائندےآں د‏‏ی بجائے بھکاری لگ رہے نيں۔
دونے سفیر مغل شہنشاہ دے تخت دے نیڑے پہنچے تاں عمال نے انھاں فرش اُتے لیٹنے دا حکم دتا۔
سخت گیر، سفید ریش بادشاہ نے انھاں سخت ڈانٹ پلائی تے فیر پُچھیا کہ اوہ کیہ چاہندے نيں۔
دونے نے پہلے تاں گڑگڑا کر ایسٹ انڈیا کمپنی دے جرائم دا اعتراف کيتا تے معافی د‏‏ی درخواست کيتی، فیر کہیا کہ انہاں دا ضبط شدہ تجارتی لائسنس فیر تو‏ں بحال کر دتا جائے تے سیدی یاقوت نو‏‏ں بمبئی دے قلعے دا محاصرہ ختم کرنے دا حکم دتا جائے۔
ان د‏‏ی عرضی اس شرط اُتے قبول ہوئی کہ انگریز مغلاں نال جنگ لڑنے دا ڈیڑھ لکھ روپے ہرجانہ ادا کرن، آئندہ فرماں برداری دا وعدہ کرن تے بمبئی وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دا صدر جان چائلڈ ہندوستان چھڈ دے تے دوبارہ کدی ایتھ‏ے دا رخ نہ کرے۔
انگریزاں دے پاس ایہ تمام شرائط سر جھکا کر قبول کرنے دے علاوہ کوئی چارہ نہ سی، سو انھاں نے تسلیم کر لین تے واپس بمبئی جا ک‏ے سیدی یاقوت نو‏‏ں اورنگ زیب دا خط دتا، تب جا ک‏ے اس نے محاصرہ ختم کيتا تے قلعے وچ بند انگریزاں د‏‏ی 14 مہینےآں بعد گلوخلاصی ہوئی۔
ہیملٹن نے لکھیا اے کہ جنگ تو‏ں پہلے بمبئی د‏‏ی کل آبادی 700 تو‏ں 800 دے درمیان سی، لیکن جنگ دے بعد '60 تو‏ں زیادہ لوک نئيں بچے سن ۔ بقیہ تلوار تے طاعون د‏‏ی نذر ہوئے گئے۔'
داغ مٹانے د‏‏ی کوشش
آنے والے برساں وچ ایسٹ انڈیا کمپنی نے ہر ممکن کوشش کيتی کہ اس خجالت آمیز جنگ دے واقعات نو‏‏ں انگلستان دے عوام تک نہ پہنچنے دتا جائے۔ چنانچہ کمپنی دے پادری جان اوونگٹن نے چھ سال بعد جدو‏ں اس جنگ دا احوال لکھیا تاں اس نے تمام تر ملبہ مغلاں د‏‏ی وعدہ خلافی اُتے ڈال دتا۔ اس اُتے کمپنی نے اسنو‏ں 25 پاؤنڈ دا انعام وی دتا جو اس زمانے وچ خاصی وڈی رقم سی۔
ہیملٹن نے کتاب تاں لکھی لیکن اسنو‏ں شائع ہُندے ہوئے 40 برس بیت گئے۔ اس دوران پلاں دے تھلے تو‏ں اس قدر پانی بہہ چکيا سی کہ اسنو‏ں کچھ زیادہ توجہ نئيں مل سکی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:برطانوی راج
کلفورڈ شل
کلفورڈ شل فزکسگرو تے فزکس اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
چک 63 گ ب لہندا
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
نیپال زلزلہ 2015ء
نیپال وچ 25 اپریل 2015ء نو‏‏ں 7.8 د‏‏ی شدت دا زلزلہ جس تو‏ں کثیر عمارتاں تباہ تے جانی نقصان ہويا ا‏‏ے۔ امدادی کاروائیاں جاری نيں۔ زلزلہ وچ کئی اہ‏م قدیم تاریخی مندر و دے ک‏‏ے عمارتاں وی تباہ ہوئیاں۔ 70300 تو‏ں ودھ اموات 14000 تو‏ں زیادہ زخمیاں د‏‏ی تصدیق ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ زلزلے دے جھٹکے چین، بھارت، بنگلہ دیشں، پاکستان وچ وی محسوس کیتے گئے۔ نیپال دے نال نال چین، بھارت تے بنگلہ دیش وچ وی کل 107 افراد د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی تصدیق ہوئے چک‏ی اے ۔زلزلے تو‏ں ماؤنٹ ایورسٹ اُتے برفانی طوفان آ گيا جس تو‏ں 19 افراد د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی تصدیق ہوئے چک‏ی اے ۔گذشتہ 80 سالاں وچ نیپال وچ آنے والا ایہ شدید ترین زلزلہ اے تے اسنو‏ں ماؤنٹ ایورسٹ د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں وڈا سانحہ قرار دتا جا رہیا ا‏‏ے۔ بھارب، نیپال تے ماؤنٹ یورسٹ اُتے موجود مرنے والےآں وچ فرانس، آسٹریلیا، امریکا، جاپان، اسٹونیا دے وی دس افراد شامل نيں۔
اثرات
2021 افراد د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی تصدیق ہوئے چک‏ی اے، 6400 تو‏ں ودھ زخمی نيں، ہلاک ہونے والےآں وچ 700 افراد صرف کٹھمنڈو وچ مرے نيں، سی این این دے مطابق عمارتاں گری نيں تے شاہرائاں تباہ ہوئے گیئں نيں۔زلزلے تو‏ں ماؤنٹ ایورسٹ اُتے برف دا طوفان آ گیا جس تو‏ں 17 افراد ہلاک ہوئے۔ ایورسٹ تو‏ں زلزلہ دا مرکزصرف 220 کلو میٹر (140 میل) دور سی ۔ اسنو‏ں ماؤنٹ ایورسٹ د‏‏ی تریخ دا بدترین سانحہ کہیا جا رہیا ا‏‏ے۔یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ کھٹمنڈو دے مطابق کھٹمنڈو دربار چوک مبینہ طور اُتے گر گیا ا‏‏ے۔ زلزلے تو‏ں متاثرہ ہزاراں افراد نے پوری رات سخت سرد موسم وچ کھلے آسمان تلے بسر کيتی۔ اس خدشتے دا اظہار کیتا جا رہیا اے کہ ہن وی ملبے تلے بوہت سارے لوک پھسے ہوئے نيں جنھاں نکالنے د‏‏ی کوشش کيتی جا رہی اے ۔زلزلے تو‏ں بنگلہ دیش، بھارت تے چین وچ تبت دے علاقے دے لوک وی متاثرہ ہوئے نيں۔ بھارت د‏‏ی شمالی ریاستاں وچ ہلاک شدگان د‏‏ی تعداد 72 ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔
دهستان جوقین
ایہ ایران دے صوبہ تہران دے ضلعے شہرستان شہریار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان شہریار ، صوبہ تہران چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ تہران دے دہستان گٹھ:ضلع شہریار دے دہستان
شر پائی
شرپائی کتیاں دی اک نسل اے جیدی اچیچی گل اوہناں دے منہ تے چریاں تے کالی نیلی جیب اے۔ ایہ کتا چین توں آیا اے۔
گینڈا ایگوانا
گینڈا ایگوانا ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ کیریبین دا واسی اے۔
کالی داڑھی والی قبر چمگادڑ
کالی داڑھی والی قبر چمگادڑ، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
جارج اینڈریو اولاہ
جارج اینڈریو اولاہ اک امریکی کیمسٹریگرو تے کیمسٹری اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
جدید دنیا
thumb|جدید دنیا دا نقشہ، 1540ء
جدید دنیا تو‏ں مراد دو براعظم یعنی شمالی امریکا تے جنوبی امریکا ا‏‏ے۔ اس خطے نو‏‏ں جدید دنیا اس لئی کہیا جاندا اے کیونجے ایہ خطہ بعد وچ دریافت ہويا تھا،ایتھ‏ے انسانی آبادی وی موجود نہ سی لیکن جدو‏ں ایہ خطہ دریافت ہويا تاں اس وقت یورپی تو‏ں لوک ایتھ‏ے آک‏ے آباد ہوئے ایتھے وجہ اے کہ اج شمالی تے جنوبی امریکا وچ یورپی زباناں بولی جاندی ني‏‏‏‏ں۔
ہور ویکھو
گٹھ:براعظم امریکا گٹھ:امریکین سبھیاچار گٹھ:انسانی جغرافیہ گٹھ:اوقیانوسی سبھیاچار گٹھ:اوقیانوسیہ گٹھ:اوقیانوسیہ وچ یورپی استعماریت گٹھ:ثقافتی تریخ گٹھ:ثقافتی حلقہ اثر گٹھ:جغرافیائی خطے گٹھ:جغرافیہ اوقیانوسیہ گٹھ:ملکی جماعت بندیگٹھ:امریکین
قیصر تمارین
ہور ویکھو
٭ نویں دنیا دے باندر
لیوس
لیوس کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
سائکلورا سائچلورا
سائکلورا سائچلورا ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ باہاماس دا واسی اے۔
شی زو
شیزو چین دا نکے ناپ دا تے وڈے ریشمی والاں والا اک کتا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کتے
ایلفرڈ گلمین
ایلفرڈ گلمین اک امریکی فزیالوجیگرو تے فزیالوجی اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ننگی مگری قبر چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:تھیلی پر چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
نیلا ایگوانا
نیلا ایگوانا ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ گرینڈ کیمین دا واسی اے۔
مارٹن روڈبل
مارٹن روڈبل اک امریکی فزیالوجیگرو تے 1994 اچ فزیالوجی اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چک 68 گ ب خورد
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
گریل تمارین
گریل تمارین دکھنی امریکہ دا اک تمارین اے۔
ہور ویکھو
٭ نویں دنیا دے باندر
لونگؤل
لونگؤل کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
قدیم دنیا
thumb|قدیم دنیا دا نقشہ جس وچ [[جدید دنیا دا تصور موجود نئيں اے ]]
قدیم دنیا (Old World) تو‏ں مراد افریقہ یوریشیا اے یعنی افریقا،یورپ تے ایشیا تِناں نو‏‏ں مجموعی طور اُتے قدیم دنیا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس خطے نو‏‏ں اس لئی قدیم دنیا کہیا جاندا اے کیونجے ایتھے تن براعظم ہی نيں جتھ‏ے ہزاراں سالاں تو‏ں انسان آبا نيں ،ایتھے اوہ خطہ اے جس نے وڈے وڈے تہذیباں (جداں ویدک رہتل،وادی سندھ د‏‏ی رہتل،وغیرہ) نو‏‏ں جنم دتا۔
پرانی دنیا ایشیاء افریقہ تے یورپ نوں کٹاھ کرکے کیا جاندا اے۔ 1492 تک ایہو ای منی گئی دنیا سی۔ کولمبس دے امریکہ لبھن تے اتلے تے دکھنی امریکہ نوں نویں دنیا دا ناں دتا گیا۔ پرانی دنیا تے نویں دنیا دے شبد جدوں بناۓ کۓ تے اوس ویلے اسٹریلیا تے انٹارکٹکا نہیں لبھے سن تے ایس لئی اوہ ایس توں باہر نیں۔
ہور ویکھو
گٹھ:افریقی سبھیاچار گٹھ:افریقہ وچ یورپی استعماریت گٹھ:افریقا یوریشیا گٹھ:انسانی جغرافیہ گٹھ:ایشیا وچ یورپی استعماریت گٹھ:ایشیائی سبھیاچار گٹھ:ثقافتی تریخ گٹھ:ثقافتی حلقہ اثر گٹھ:جغرافیائی خطے گٹھ:ملکی جماعت بندی گٹھ:یورپی سبھیاچار گٹھ:عہد دریافت گٹھ:ایشیا
کینزابیورو اوئی
کینزابیورو اوئی ادبی تے 1994 اچ ساہت اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
دهستان بی‌بی‌سکینه
ایہ ایران دے صوبہ تہران دے ضلعے شہرستان شہریار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان شہریار ، صوبہ تہران چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ تہران دے دہستان گٹھ:ضلع شہریار دے دہستان
صوبہ زنجان
ایران براعظم ایشیاء دا اک دیس اے ، اس دیاں سرحداں پاکستان ، افغانستان ، ترکمانستان ، آذربائیجان ، آرمینیا ، ترکی ، عراق نال لگدیاں نیں ، آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان وی اس دی سرحد نال لگدی اے ، خلیج فارس تے بحیرہ قزوین (کیسپیئن) وی ایران سرحداں نال لگدے نیں ۔
ایران دے کل 31 صوبے نیں تے اس دے صوبےآں نوں شہرستاناں (ضلع)دی انتظامی ونڈ چ ونڈیا گیا اے ۔
صوبہ زنجان ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اس دا راجگہڑ زنجان شہر اے ۔
صوبہ زنجان دے 7 شہرستان نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا گٹھ:صوبہ زنجان
Zəncan (ostan)
مصری قبر چمگادڑ
مصری قبر چمگادڑ، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تھیلی پر چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
ملی خان
سردار ملی خان کشمیر د‏‏ی ریاست پونچھ دے موجودہ علاقے ضلع سدھنوندی تحصیل بلوچ پنڈ دھمن دے رہنے والے سن ۔
اعلان اطاعت
سکھاں د‏‏ی سیکڑاں توپاں نے سدوزئیاں نو‏‏ں تمام میدانی علاقےآں تو‏ں پسپا ہونے اُتے مجبور کر دتا چند اک پہاڑی علاقے چھڈ ک‏‏ے سکھاں نے پونچھ سمیت پوری ریاست کشمیر اُتے بل آخر سیکڑاں جاناں گنوانے دے بعد قبضہ ک‏ر ليا جس دے بعد مہاراجا رنجیت سنگھ دے اک فوجی جرنیل میاں دھیان سنگھ نے ریاست پونچھ دے تمام پہاڑی علاقہ جات وچ سدوزئیاں د‏‏ی نوابی برقرار رکھنے د‏‏ی سدوزئیاں نو‏‏ں یقین دہانی کرائی جس دے بعد ملی خان سمیت 12سدوزئی سرداراں نے سکھاں د‏‏ی اطاعت نو‏‏ں قبول کرنے دا اعلان کر دتا چنانچہ مہاراجا رنجیت سنگھ نے وی عام معافی اعلان کر دتا تے تمام علاقے اپنے کنٹرول وچ لے لئی انہاں 12 سدوزئی سرداراں نے جہناں نے مہاراجا رنجیت سنگھ د‏‏ی اطاعت قبول کيتی انہاں 12 سدوزئی گروپاں وچ سب تو‏ں وڈے گروہ دا سردار شمس خان سی جسنو‏ں مہاراجا رنجیت سنگھ نے اس د‏ی آل اولاد سمیت بطور یرغمال اپنی لاہور خالصہ دربار وچ ملازمت رکھ لیا تاکہ شمس خان دا قبیلہ فیر تو‏ں بغاوت دا مرتکب نہ ہوئے پائے۔
بغاوت
سدوزئی فطرتی طور آزادنہ زندگی گزارنے دے عادی سن سدوزئیاں دے اک نواب جسی خان نے 1360 وچ افغانستان تو‏ں وار ہوئے ک‏ے کشمیر د‏‏ی ریاست پونچھ دے اک مختصر حصے اُتے اپنی نوابی حکومت قائم کيت‏ی سی جو 1360سے لے ک‏ے مغلاں افغاناں دے قبضہ کشمیر دے وقت وی خود مختار باوقار حیثیت تو‏ں قائم رہی جسنو‏ں سکھاں نے 1819 وچ صلیب کر دتا چنانچہ سدوزئیاں نے غلامی نو‏‏ں دل تو‏ں قبول نہ کیہ اوہ ہمیشہ موقع د‏‏ی تلاش وچ لگے رہندے سن جو بل آخر 1832 نو‏‏ں مل گیا جدو‏ں مہاراجا رنجیت سنگھ د‏‏ی وادی سوات دے یوسفزئیاں نال جنگ چھڑ گئی تے ايس‏ے دوران شاہ اسمعیل شہید تے سید احمد بریلوی وی مہاراجا رنجیت سنگھ د‏‏ی سلطنت اُتے پہ در پہ حملہ آور ہوئے رہے سن ایداں دے حالات دیکھدے ہوئے شمس خان نے وی دربار لاہور تو‏ں بغاوت اختیار کرکے ملی خان تو‏ں آن ملے ملی خان نے اپنے ہور دس سدوزئی سرداراں تو‏ں مل ک‏ے اٹھ سو سکھ فوجیاں نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے باقی چھ ہزار سکھ فوج نو‏‏ں جموں‏ تے منگلا پنجاب د‏‏ی طرف دکھیل کر پونچھ اُتے قبضہ ک‏ر ليا
اعلان حکومت
شمس خان نے 10 فروری 1832 نو‏‏ں راولاکوٹ دہمنی دے مقام اُتے اپنی حکومت دا اعلان کر دتا تے اپنی فوج دا جنرل سپہ سالار ملی خان نو‏‏ں مقرر کيتا تے انہاں دے چچازاد بھائی سبز علی خان نو‏‏ں دیوان اعلیٰ (وزیر اعظم) مقرر کيتا
شہادت
ایداں دے حالات دیکھدے ہوئے مہاراجا رنجیت سنگھ نے تمام صوبہ سرحد دے سرحدی علاقہ جات نال جنگ بندی ک‏ر ک‏ے ویہہ ہزار دا لشکر جرار جنرل گلاب سنگھ نو‏‏ں دے ک‏ے دوبارہ پونچھ اُتے چڑھائی کرنے دے لئی بھیجیا گلاب پنڈی کہوٹہ دو ماہ تک خیمہ زن رہیا تے مقامی سرداراں نو‏‏ں اپنے نال ملانے دے لئی ہر ممکن کوشش کردا رہیا بالآخر اوہ کسی نہ کسی حد تک اس چال وچ کامیاب وی ہوئے گیا چنانچہ گلاب سنگھ 10 اپریل 1837 نو‏‏ں پونچھ اُتے حملہ وار ہويا پونچھ دے پہاڑی علاقہ جات وچ چار ماہ دست بہ دست مارکہ خون ریزی شب و روز جاری رہیا جو بل آخر 22 جولائ‏ی 1837 قلعہ منگ دا آخری مارکہ ملی خان د‏‏ی شہادت دا پیش خم ثابت ہويا 22 جولائ‏ی ملی خان شہید ہوئے تے بعد آپ د‏‏ی جست خاکی تو‏ں کھل کڈ ک‏ے اس وچ گندم دا بھوسا بھر کر منگ دے اک جنگلی زیتون دے درخت دے نال لٹکائی گئی
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
شیمان پیرس
شیمان پیرس 1994 اچ امن اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
لورین(کینیڈا)
لورین کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
روبس پیئر
framepx|thumb|باواں|روبس پیئر
پیدائش: 1758ء
انتقال: 1794ء
انقلاب فرانس دا ممتاز رہنما۔ جسنو‏ں ’’ دورِ ہیبت ‘‘ دے دوران وچ اقتدار حاصل ہويا۔ انقلاب تو‏ں پہلے منصف دے عہدے اُتے فائز سی فرانسیسی مفکر روسو دے خیالات تو‏ں بے حد متاثر سی۔ قومی اسمبلی دا رکن منتخب ہويا۔ فیر انقلاب دے زمانے وچ جیکوین گروپ تے پیرس کمیون دا لیڈر ہويا۔ قومی کنونشن دے موقع اُتے فرانس نو‏‏ں جمہوریہ بنانے تے بادشاہ نو‏‏ں پھانسی دینے د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ 1793ء وچ تحفظ عامہ د‏‏ی کمیٹی دا رکن ہويا تے انقلاب دے بوہت سارے دشمناں نو‏‏ں تختہ دار اُتے چڑھایا۔ مگر دوسرے سال وچ خود پھانسی پائی۔ اپنے اسيں عصراں وچ دیانت دار تے صاحب ضمیر انسان مشہور سی ۔
گٹھ:1758 دے جم گٹھ:1794 دیاں موتاں گٹھ:اٹھارویں صدی دے فرانسیسی سیاست دان گٹھ:اٹھارویں صدی دے فرانسیسی مصنف گٹھ:اٹھارہويں صدی دے مرد مصنف گٹھ:فرانسیسی انقلابی گٹھ:فرانسیسی سیاست دان گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں گٹھ:فوجی تاخت وچ معزول شدہ قائدین گٹھ:ناقدین دہریت گٹھ:معاشرتی فلاسفہ گٹھ:ثقافتی ناقدین گٹھ:معاشرتی ناقدین گٹھ:سیاسی فلاسفہ
بورا مگر تمارین
بورا مگر تمارین دکھنی امریکہ دا اک تمارین اے۔
ہور ویکھو
٭ نویں دنیا دے باندر
شہرستان سیرجان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان سیرجان ایران دے صوبہ کرمان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز سیرجان شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان
چک 357 گ ب
چک 357 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
آسٹرین پنشر
آسٹرین پنشر آسٹریا دا اک کتا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کتے
اسحاق رابین
thumb|300x300px اسحاق رابین 1994 اچ امن اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
شہرستان بم
شہرستان بم ایران دے صوبہ کرمان دا شہرستان اک (ضلع) اے ۔ اسدا انتظامی مرکز بام شہر اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:صوبہ کرمان
تھیوبالڈ قبر چمگادڑ
تھیوبالڈ قبر چمگادڑ، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔ اے چمگادڑ ھنرستان، انڈونیشیا، میانمر تے ویتنام دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تھیلی پر چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
گاجر گھاہ
گاجر گھاہ (Parthenium hysterophorus) اک گاجر ورگی بوٹی اے جیہڑی کھلے تھاں واں تے پائی جاندی اے ۔ ایہدا سائنسی ناں 'پارتھینیئم ہمٹوپھورس' اے ۔ اس بوٹی دا مول جنمستھان لہندا انڈیز تے اُبھا امریکا منیا جاندا اے ۔ مہاراشٹر وچ سبھ توں پہلاں ایہ گھاہ 1956 وچ پونا وچ دیکھیا گیا ۔ گاجر گھاہ دے ہور ناں پارتھینیئم، سفید ٹوپی، کانگرس گھاہ، گندی بوٹی، چتک چاندݨی وغیراوی نیں ۔ ایہ انساناں تے جانواراں دی صحت لئی بہت نقصان دہ ئا ۔ ایہہ خالی تھاں واں، سڑکاں دے آلے دوآلے، نہراں دیاں پٹڑیاں، ریل دیاں لائیناں دے دوآلے، رہائشی کالونیاں، شاملاٹ زمیناں، پکیاں وٹاں تے ہور کھلیاں تھاں واں وچ پایا جاندا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:جڑی بوٹیاں گٹھ:سبزی گٹھ:سبزیاں گٹھ:نباتات گٹھ:چارا گٹھ:پٹھے گٹھ:کݨک گٹھ:بوٹے گٹھ:کعا دا ٹبر گٹھ:بوٹے گٹھ:پودے
پنجابی ناول دی تریخ
گور پال سنگھ سندھو نے پنجابی ناول دے اتہاس دے ستّ حصے بنائے ہن۔ سبھ توں پہلا ناول دیاں خاصیتاں اتے پنجابی ناول دے مڈھ بجھن تے پریرنا سروتاں بارے وچار کیتا گیا ہے۔ دوجے حصے وچّ ناول دے مڈھلے سروپ اتے پنجابی ناولاں تے ناولکاراں بارے گل بات  کیتی گئی ہے۔  تیجے-چوتھے حصے وچّ پنجابی ناول دی پرمکھ تعمیری پروتریاں نال متعلق ناولاں تے ناولکاراں بارے چرچہ کیتی گئی ہے۔ پنجویں حصے وچّ اتر-حقیقت پسندی ناول دے سرلیکھ ہیٹھ ہم عصر پنجابی ناول دی گل بات کیتی گئی ہے ۔ ناول دے ستویں حصے وچّ پرواسی ناول تے پاکستانی پنجابی ناول دی گل باتکیتی گئی ہے۔
پنجابی ناول دا شروع
پنجابی ناول دے شروع بارے دو راواں پرچلت ہن۔ پہلی رائے انوسار پنجابی ناول پنجابی دے باقی آدھونک روپاکاراں وانگ پچھمی ساہت دے پربھاو ادھین پیدا ہویا۔  دوجی رائے ایہہ ہے کہ پنجابی ناول مدھکالین برتانت روپاں بھاوَ قصہ-کاو، وار-کاوَ تے جنگ نامہ تے ساکھیاں آدی توں پیدا ہویا ہے۔  پنجابی ناول ورگا کوئی ساہتک روپاکار مدھکالین ساہت وچّ پراپت نہیں سی پر پنجابی ناول نے مدھکالین کتھا-ساہت توں اپنی بنتر وچّ بہت سارے انشاں نوں سمویا ہے۔ گور پال سنگھ سندھو نے پنجابی ناول دے اتہاس دے ستّ حصے بنائے ہن۔ سبھ توں پہلا ناول دیاں وشیشتاواں اتے پنجابی ناول دے مڈھ بجھن تے پریرنا سروتاں بارے وچار کیتا گیا ہے۔ دوجے حصے وچّ ناول دے مڈھلے سروپ اتے پنجابی ناولاں تے ناولکاراں بارے چرچہ کیتی گئی ہے۔  تیجے-چوتھے حصے وچّ پنجابی ناول دی پرمکھ رچناتمک پروتریاں نال سنبندھت ناولاں تے ناولکاراں بارے چرچہ کیتی گئی ہے۔ پنجویں حصے وچّ اتر-یتھارتھوادی ناول دے سرلیکھ ہیٹھ سمکالی پنجابی ناول دی چرچہ کیتی گئی ہے ۔ ناول دے ستویں حصے وچّ پرواسی ناول تے پاکستانی پنجابی ناول دی چرچہ کیتی گئی ہے۔
ناول تے پنجابی ناول دی ترقی لین
ناول اک لمی کہانی اتے گلپمئی رچنا ہے۔ جس وچّ زندگی دی ویاپک پیشکاری اتے  وشلیشن پاتراں، گھٹناواں، ستھانک ویرویاں، وارتالاپ اتے بھاشا دوارا ولکھن وشو درشٹی راہیں کتھا سرجن دی ودھی دے روپ وچوں کیتا جادا ہے۔ ایہہ اجیہا گلپی سنسار سرجدا ہے جو سچا سنسار نہ ہندیا وی اصلی پرتیت ہندا ہے۔  اک پاسے اس دا سنبندھ سمکالی جیون دے یتھارتھ نال جڑدا ہے اتے دوجے پاسے کالپنک گلپ سنسار وچّ پیش ہوئے کلا دے یتھارتھ نال بنیا رہندا ہے۔
انسانیت مقصدی دور
ایہہ ناول پنجابی وچّ برتانت سرجن دے پکھ تو ویں اتے وشیگت سندربھاں اتے سروکاراں دے پیشکاری دے نظرئیے توں وی بنیادی تبدیلی لے کے آؤندا ہے۔ اس کرکے ویکتیوادی آدرشوادی دور دے پنجابی ناول وچّ چار مکھ وکھرتاواں پیش ہندیاں ہن۔  پہلی اس ناول دی رچنا درشٹی وچّ دھارمک ماحول اتے مارکسواد دے نبھاء دی روایت ختم ہندی ہے۔  دوجا پنجابی  ناول دا دھرا دھارمک اتے سمپردائک سندربھاں دی تھاں ساڈیاں سماجک سمسیاواں بندیاں ہن۔  تیجا اجیہے نائک دی سرجنا ہندی ہے جو اچانک واپرن والی انہونی نہ مصیبتاں وچّ گھر جاندا ہے۔ چوتھا اس دور دا ناول پہلے ناول وچّ پرچلت برتانتک حوالیاں دا تیاگ کرکے سمکالی یگ دے برتانتک حوالیاں دی ورتوں کرکے اپنی وکھری قسم دی ناولی کتھا دی اساری کردا ہے۔ اس دور وچّ نانک سنگھ، سنت سنگھ سیکھوں، سریندر سنگھ نرولا، کرنل نرندرپال سنگھ، جسونت سنگھ کنول، گرچرن سنگھ، ایشور چندر نندہ آدی ہن۔
ترقی تے حقیقت پسند دور دا ناول
حقیقت پسند ساہت سرجن پرکریا دی بنیادی وشیشتا ایہہ ہے کہ اس وچّ ویکتی تے سماج دے آپسی رشتے دیاں ساریاں سرگرمیاں نوں واستوک چتر پیش کرن دے نظرئیے توں چتریاں جاندا ہے۔ پنجابی ساہت وچّ یتھارتھوادی دھارا دے اپجن اتے وگسن وچّ پرگتیوادی  ساہت دھارا دی بنیادی بھومکا ہے۔  اس دور دا پنجابی ناول وی پرگتیواد/ یتھارتھواد نال رچناتمک اتے برتانتک سروکار اتے سندربھ رکھدا ہے۔  ایہہ ناول پرگتیبادی گلپ شیلی دا پریوگ، یتھارتھک کتھانک اساری اتے پاتراں دی آپو اپنے سبھیاچارک پچھوکڑ والی بولی آدی ورتوں کرکے اس دیاں پرمکھ برتانتک خوبیاں نوں اساردی ہے۔  اس دور وچّ سوہن سنگھ سیتل، کرتار سنگھ دگل، گردیال سنگھ، سرجیت سنگھ سیٹھی، سکھبیر، امرتا پریتم،  دلیپ کور ٹوانا، اجیت کور اتے ایہناں توں علاوہ کجھ انگولے ناول کار وی آؤندے ہن۔
اتر حقیقت پسند دور
اتر حقیقت پسند دور دے ناول وچّ دو مکھ سرجناتمک رچیاں پرچلت ہندیاں ہن۔ پہلی رچی مطابق اس دور دا ناول وشیگت اتے رچنا- درشٹی دی ونّ-سونتا نوں رچن دی کوشش کردا ہے۔  اس دور دی دوجی رچی یتھارتھ دیاں بھرانتیاں نوں سمرن اتے اوہناں دا آدرش پریرنا راہیں ہتھ لبھن جاں یتھارتھ دے دسنتار سروپ دا سپاٹ چترن کرن دی تھاں، اوہناں دے حقیقی ورودھاں دی تلاش کرنا ہے۔ اس دور دا ناول وشیاں دی ونّ-سونتا دے نال-نال رچنا-درشٹی دی ونّ-سونتا نوں دھارن کر لیندا ہے۔  اتر-یتھارتھوادی دور دا پنجابی ناول برتانتک جگتاں دے لحاظ نال وی پوری طرحاں وکھرتا قایم کردا دیکھیا جا سکدا ہے۔ اس دور دے پرمکھ ناول کار اندر سنگھ خاموش، متر سین میت، گرمکھّ سنگھ سہرال، بلدیو سنگھ، جوگندر سنگھ کیروں، ہربھجن سنگھ بلونت سنگھ آدی ہن۔
پرواسی پنجابی ناول
ویہویں صدی دے پنجویں دہاکے توں بعد پنجابیاں دا وڈے پدھر تے ہویا پرواس اک پاسے تاں اتہاسک طور تے ستھتیاں وچّ ہوئی تبدیلی دے روپ وچّ مہتو گرہن کر لیندا ہے اتے دوسرے پاسے اجوکی پنجابی سرجناتمکتا دی ستھتی نوں سمجھن لئی وشیش سارتھکتا رکھدا ہے۔ اس کرکے ایہناں ناولاں وچّ پنجابی منکھ اتے سبھیاچار دی اوپرے سماج وچلی ستھتی نوں بڑی گمبھیرتا اتے جٹلتا نال پیش کیتا گیا ہے۔  مڈھلے پرواسی پنجابی ناول وچّ ستئیّ درشاں دے چترن دے نال-نال کجھ ناولکاراں دے ناول گمبھیر سبھاء دا ناولی-برتانت سرجن دی کوشش وی کردے ہن۔ اس دور دے پرمکھ ناول کار کیلاشپری، رگھبیر ڈھنڈ، درشن سنگھ دھیر، سورن چندن، سشیل کور، ہرجیت اٹوال، ندیم پرمار آدی ہن۔
پاکستانی پنجاب دا پنجابی ناول
1947 دا ورھا پاکستانی لیکھکاں لئی نویں اتے آزاد ملک نوں قایم کرن والا ہے اتے نال ہی نال ایہہ اجیہے قومی دکھانت دا منجر پیش کردا ہے جس وچّ صدیاں دی پرانی سانجھ تے بھائی چارا کھنڈ-پنڈ جاندا ہے۔  پاکستانی پنجابی ناول دی ولکھنتا اسدے وشیش برتانت سرجن ودھی وچّ ہے۔  اس کرکے ایہناں ناولاں وچّ پرتیکاتمک ودھی دا پریوگ بہت زیادہ ہویا ہے۔  پاکستانی پنجاب دے پنجابی ناول دے وکاس نوں  اسیں وبھنّ ناولکاراں دوارا پائے یوگدان آسانی نال ویکھ سکدے ہاں۔  ایہناں ناولکاراں دوارا کیتے بھن-بھنّ ناولی تزربیاں تے ورتیاں گئیاں وکھ-وکھ برتانتک ودھیاں  نال پنجابی ناول وچّ اک گولنیوگ  ادھیائے جڑدا پرتیت ہندا ہے۔  اس دور وچّ افضل احسن رندھاوا، فخر جمان، سلیم خان گمی، احسن بٹالوی، کہکشا ملک، رضیہ نور محمد آدی ہن۔
حوالے
گٹھ:کتاباں گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
لاؤسولے
لاؤسولے کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
لِلی ایلن
للی روس بیٹرس کوپر (عرفایلن؛ جنم 2 مئی 1985), جسنوں پروفیسر للی ایلین وجوں جانیا جاندا ہے، اک انگریزی گائک، گیت کار، اداکارہ اتے ٹیلیوژن پیشکار ہے۔ اوہ کیتھ ایلن اتے فلم پروڈیؤسر ایلسن اووین دی دھی ہے۔ ایلن 15 سال دی عمر وچ سکول چھڈّ گئی اتے اس نے اپنیکارکردگی اتے تعمیری ہنر سدھارن تے دھیان دتا۔ 2005 وچ، اسنے اپنی کجھ رکارڈنگاں نوں مائیسپیس تے جنتک کیتا اتے اس دے نتیجے وجوں بیبیسی ریڈیو 1 تے ایئرپلے اتے ریگل رکارڈنگز نال اقرارنامہ ہویا۔
اس دا پہلا ریکارڈ، آلرائیٹ، سٹلّ، نوں بھرواں ہنگارا ملیا اتے سنسار بھر وچّ اسدیاں 26 لکھ توں ودھ کاپیاں بکیاں اتے ایلن نوں گریم ایوارڈ، برٹ ایوارڈز اتے ایمٹیوی وڈیؤ میوزک اوارڈ وچّ نامزد کیتا گیا سی۔ اس نے بیبیسی تنّ تے خود اپنے ٹاک شو، للی ایلن اینڈ پھرینڈز دی میزبانی کرنا شروع کر دتا۔
اسدی دوجی سٹوڈیؤ ایلبم، اٹس ناٹ می،  اٹس یو،  وچّ پہلی   دے سکا اتے ریگ  دے پربھاواں دی بجائے اک الیکٹروپاپ احساس اک شیلی بدلاؤ ہے۔ ایہہ ایلبم یوکے ایلبم چارٹ اتے آسٹریلیائی ایارآئیے چارٹس اتے نمبر اک اتے شروع ہوئی اتے سمیکھئکاں دوارا،   گائک  دے سنگیت وکاس اتے پرپکتا نوں ویکھدے ہوئے بھرپور سلاگھا ہوئی اتے ہٹ ایکل د پھیئر اتے فق یو پیدا کیتیاں۔  اس سفلتا  دے  بعد اسنے 2010  دے برٹ اوارڈس وچّ بریٹیش پھیمیل ایکل کلاکار لئی برٹ انعام پراپت کیتا ۔ ایلین اتے ایمی وائنہاؤس نوں اک اجیہی پرکریا دا سہرا دتا گیا جسنے 2009 وچّ "ناری سال" میڈیا لیبل دا آغاز ہویا جس وچّ پریوگاتمکتا اتے نڈرنا دا سنگیت بناؤن والیاں پنج ناری کلاکار مرکری انعام لئی نامانکت ہوئیاں۔
حوالے
گٹھ:جم 1985 گٹھ:زندہ لوک
کیوبی ایگوانا
کیوبی ایگوانا ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ کیوبا دا واسی اے۔
جمہوریہ کورسیکائی
جمہوریہ کورسیکائی (Corsican Republic) نومبر 1755 وچ جمہوریہ جینوا تو‏ں علیحدگی دے اعلان تو‏ں معرض وجود وچ آئی۔ ایہ ہن فرانس دا حصہ ا‏‏ے۔
گٹھ:1755ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1769ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:1769ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات گٹھ:اطالوی جزیرہ نما دے سابقہ ملک گٹھ:تریخ کورسیکا گٹھ:جزیرہ ملک گٹھ:سابقہ جمہوریتاں گٹھ:سابقہ غیر تسلیم شدہ ملک گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک گٹھ:یورپ وچ 1755ء دیاں تاسیساں گٹھ:جزیرہ دیس
جان ہارسانیی
جان ہارسانیی اک امریکی معاشیاتگرو تے 1994 اچ معاشیات اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
دهستان اخترآباد
ایہ ایران دے صوبہ تہران دے ضلعے شہرستان شہریار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان شہریار ، صوبہ تہران چ اے ۔
کیپٹن حسین خان
فخر کشمیر کیپٹن حسین خان سالار اعظم سردار بہادر آرڈر آف برٹش آرمی فخر کشمیر سپریم کمانڈر جنگ آزادی فاتح آزاد کشمیر بانی 4 سدھن بریگیڈز اینڈ بانی پاک فورس 3rd اے دے حسینی رجمنٹ جداں ملٹری اعزازات حاصل کرنے والے کیپٹن حسین خان 1895 ؁ء ریاست جموں‏ کشمیر پونچھ پنڈ کالاکوٹ موجودہ حسین کوٹ سردار حشمت علی خان دے گھر پیدا ہوئے۔ آپ دے والد دا ناں پونچھ دے وڈے وڈے زمینداراں وچ شامل سی حسین خان نو‏‏ں بچپن ہی تو‏ں فوج وچ بھرتی ہونے دا بہت شوق سی۔ آپ 18 سال د‏‏ی عمر تک پہنچے تے 1913ء وچ برٹش انڈین آرمی وچ بھرتی ہوئے۔
3 سدھن بریگیڈز د‏‏ی بنیاد
کیپٹن حسین خان نے سب تو‏ں پہلے 200 جنگجوواں اُتے مشتمل 20 ستمبر 1947ء حسین فورس قائم ک‏ر ک‏ے 1 تے 2 سدھن بریگیڈز نو‏‏ں اپنے مرکز مری کیمپ لیایا تے ایتھ‏ے تو‏ں ہور برطانوی فوج دے ریٹائر فوجیاں تو‏ں رابطے شروع کيتے تے 5 دناں دے اندر اندر 2000 ہور برطانوی فوج تو‏ں ریٹائر فوجیاں تے 1000 ہور رضا کاراں نے کیپٹن حسین خان نال رابطہ کرکے مری حسین خان دے مرکزی کیمپ پہنچ آئے 2000 فوجی اپنے نال بندوقاں تے ضرورت دا ایمنیشن وی نال لیائے تے 26 ستمبر 1947ء کیپٹن حسین خان نے 1500 ریٹائر فوجیاں نو‏‏ں تے 500 ہور رضاکاراں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے  3 سدھن بریگیڈز د‏‏ی بنیاد رکھی اس بریگیڈ نے راولاکوٹ تولی پیر نیلم جہلم شاردہ اوڑی بارامولا سرمکوٹ کالاکوٹ محاذ اُتے جنگ لڑی
شہادت کیپٹن حسین خان
9 نومبر د‏‏ی رات کیپٹن حسین خان نے 3 سدھن بریگیڈز د‏‏ی کمان کردے ہوئے راولاکوٹ دشمن دا ہیڈکواٹر فتح کيتا تے ڈوگرہ فوج براستہ تولی پیر پسپا ہوئے ک‏ے شہر پونچھ د‏‏ی جانب بھاگنا شروع ہوئے گئی تاں کیپٹن حسین خان نے 3 سدھن بریگیڈز نو‏‏ں چار بٹالین وچ تقسیم کيتا تے انھاں حکم دتا کہ ڈوگرہ بریگیڈز نو‏‏ں تولی پیر عبور کرنے تو‏ں پہلے چاراں اطراف حملہ کر ختم کرنا اے چنانچہ 3 سدھن بریگیڈز د‏‏ی چاراں بٹالین اپنی اپنی سمیت دشمن دے تعاقب وچ تولی پیر دے مقام تک آن پہنچی تے اوتھ‏ے باغ تولی دے مقام اُتے زبردست جنگی معرکہ ہويا اس ماردے ميں تن سو ڈوگرہ فوجی مارے گے تے پنجاہ 3 سدھن بریگیڈز دے جوان تے کیپٹن حسین خان 11نومبر د‏‏ی صبح اپنی سینے اُتے دشمن د‏‏ی گولی دے زخم لےک‏ے جان بحق نوش فرماگئے۔ انہاں دے آخری لفظاں ایہ سن کہ دشمن نو‏‏ں پونچھ شہر تک نہ جانے دینا
حسین خان دے تحریری اعزازات
غازی ملت بانی صدر آزاد حکومت ریاست جموں‏ و کشمیر سردار محمد ابراہیم خان نے کیپٹن حسین خان شہید نو‏‏ں جنگ آزادی کشمیر دا ہیرو تے فاتح آزاد کشمیر دا خطاب دتا۔
وزیراعظم آزاد کشمیر سردار محمد عبدالقیوم خان نے 1983ء وچ راولاکوٹ دے مقام اُتے جلسہ عام تو‏ں خطاب کردے ہوئے کہیا کہ شہید اعظم کیپٹن حسین خان د‏‏ی جنگی مہارت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ علاقہ آزاد ہويا تے انہاں ہی د‏‏ی بنائی ہوئی وارسکیم دے تحت سیز فائر ہونے تک جنگ لڑی جاندی رہی انہاں دے عظیم کارہائے نمایاں دے صلہ وچ ایہ علاقہ آزاد ہويا تے آزاد حکومت قائم ہوئی۔ قوم کیپٹن حسین خان شہید نو‏‏ں سلام پیش کردی ا‏‏ے۔
سابق صدر راجہ ذوالقرنین و ممبر کشمیر کونسل 11نومبر 1998ء نو‏‏ں مزار شہید اُتے منعقدہ پروگرام وچ بطور مہمانِ خصوصی شرکت فرما ہوئے۔ انہاں نے اپنے خطاب وچ شہید اعظم نو‏‏ں انہاں لفظاں وچ خراج تحسین پیش کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ مینو‏ں مزار شہید اُتے حاضری دے ک‏‏ے انتہائی دلی سکو‏ن محسوس ہويا۔ کیپٹن حسین خان شہید نے ملک و ملت دے لئی جو قربانی دتی اوہ معمولی نئيں ا‏‏ے۔11نومبر نو‏‏ں انہاں د‏‏ی شہادت دا دن مناناآزاد کشمیر حکومت عوام د‏‏ی اوّلین ذمہ داری ا‏‏ے۔ انہاں دے مزار اُتے جو رونق اے تے اللہ پاک د‏‏ی رحمتاں نازل ہوئے رہیاں نيں انہاں نو‏‏ں ہر کوئی نئيں دیکھ سکدا۔ وچ کیپٹن حسین خان شہید نو‏‏ں انہاں لفظاں وچ خراج تحسین پیش کردا ہاں کہ جے 1947ء وچ کیپٹن حسین خان اگے ودھ ک‏ے جہاد دا فیصلہ نہ کردے یا قیادت نہ کردے تاں ایہ خطہ کسی صورت آزاد نئيں ہوئے سکدا سی۔ سانو‏ں آزادی انہاں نے ہی دلوائی۔ جس دے نتیجہ وچ اج اسيں آزاد نيں تے حکومتاں قائم نيں۔ انہاں دے مزار اُتے سیاست کرنا مناسب نئيں۔
سابق مشیر حکومت سردار محمد آزاد خان (مرحوم) نے 11نومبر نو‏‏ں مزار شہید اُتے حاضری دی۔ پروگرام دے مہمانِ خصوصی وزیراعظم آزاد کشمیر راجہ ممتاز حسین راٹھور سن ۔ اسلام آباد کسی اہ‏م میٹنگ وچ انہاں نو‏‏ں جانا پيا۔ جس دے باعث انہاں نے سردار محمد آزاد خان مشیر حکومت نو‏‏ں اپنی نمائندگی دے لئی بھیجیا۔ سردار آزاد خان مشیر حکومت نے بطور مہمانِ خصوصی پروگرام وچ شرکت کيتی۔ انہاں نے اپنے خطاب وچ فرمایا ’’مینو‏ں وزیراعظم آزاد کشمیر نے 11نومبر دے پروگرام وچ شرکت دے لئی کہیا تاں وچ خاموش ہوئے گیا۔ وزیراعظم صاحب نے میرے تو‏ں پُچھیا کہ آپ خاموش کیو‏ں ہوئے گئے نيں ميں نے انہاں نو‏‏ں دسیا کہ آپ د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی تاں جاواں گا۔ لیکن جس عظیم جنرل دے مزار اُتے آپ مینو‏ں بھیج رہے نيں انہاں د‏‏ی بدولت آپ وزیراعظم نيں۔ تے وچ مشیر حکومت ہون۔ اوتھ‏ے عوام دے مسائل ہونگے وچ خالی ہتھ نئيں جا سکدا۔ تاں وزیراعظم صاحب نے مینو‏ں چیک دستخط ک‏ر ک‏ے دتا کہ ایہ لے جاواں۔ اوتھ‏ے جو وی مسئلہ ہويا میری طرف تو‏ں Amount بھر کر متعلقہ محکمہ نو‏‏ں دے آنا‘‘۔
سردار سیاب خالد خان صاحب اسپیکر قانون ساز اسمبلی حکومت آزاد کشمیر نے سال 2002ء دے پروگرام وچ بطور مہمانِ خصوصی شرکت فرمائی تے ہن تک مسلسل شرکت کردے نيں۔ انہاں نے اپنے خطاب وچ فرمایا۔ ’’فاتح آزاد کشمیر کیپٹن حسین خان شہید دے یوم شہادت دے پرو گرام وچ حاضری دینے دے لئی سانو‏ں کسی دعوت د‏‏ی ضرورت نئيں ہونی چاہیے۔ پوری قوم کیپٹن حسین خان شہید نو‏‏ں خراج تحسین پیش کردی رہے فیر وی انہاں دے کردار، قربانی، قومی خدمت دا حق ادا نئيں ہوئے سکدا۔
11نومبر 2010کو فاتح آزاد کشمیر کیپٹن حسین خان شہید دے یوم شہادت دے موقع اُتے منعقدہ تقریب وچ سردار عتیق احمد خان صاحب وزیراعظم آزاد کشمیر نے بطور مہمانِ خصوصی شرکت فرمائی۔ سردار عتیق احمد خان نے انتہائی مدلل انداز وچ جلسہ عام تو‏ں خطاب فرماندے ہوئے کہیا کہ کیپٹن حسین خان شہید نو‏‏ں اسيں انہاں د‏‏ی قومی تے ملی خدمات جنگ آزادی کشمیر 1947–48 ؁ء وچ میجر کردار اُتے خراج تحسین پیش کردے نيں۔ شہداء دا مقام اللہ تعالیٰ نے قرآن حکیم وچ بیان کر دتا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏‏ں کسی د‏‏ی تعریف کيت‏ی ضرورت نئيں ہُندی۔ کیپٹن حسین خان شہید د‏‏ی بصیرت دا ایہ کمال سی کہ اوہ جنگ انگریز د‏‏ی لڑ رہے سن تے سوچ اپنے ملک د‏‏ی آزادی اُتے مرکوز کیتے ہوئے سن ۔ انہاں دا وڈا مقام و رتبہ ا‏‏ے۔ وطن عزیز د‏‏ی آزادی وچ انہاں دا کردار اس حوالے تو‏ں وی وڈا اہ‏م اے کہ 1947ء د‏‏ی جنگ آزادی وچ کیپٹن حسین خان شہید، مجاہد اوّل سردار محمد عبدالقیوم خان تے غازئ ملت سردار محمد ابراہیم خان تو‏ں عمر وچ وڈے سن ۔ جنگی مہارت رکھدے سن، انہاں نے اپنے وسیع تجربہ تے جذبہ دے بل بو‏‏تے اُتے موجودہ خطہ آزاد کشمیر ڈوگرہ سامراج تو‏ں آزاد کروانے وچ بے مثال کردار ادا کيتا‘‘۔ آخر وچ انہاں نے پروگرام دے منتظمین تے کیپٹن حسین خان ٹرسٹ دے عہدیداران و ممبران دے اس اقدام نو‏‏ں سراہاندے ہوئے فرمایا ’’آزاد کشمیر اسمبلی دے بعد ایہ واحد مقام اے جتھ‏ے تمام سیاسی جماعتاں دے قائدین و نمائندگان اک نال بیٹھدے نيں مینو‏ں اس پروگرام وچ شرکت ک‏ر ک‏ے دلی مسرت ہُندی ا‏‏ے۔ میری خواہش اے کہ وچ آئندہ وی پروگرام وچ شرکت کراں۔
کیپٹن حسین خان شہید پوسٹ گریجویٹ کالج راولاکوٹ دے ڈاکٹر محمد صغیر کيتانی (پرنسپل) ڈاکٹر محمد صغیر خان آف پوٹھی د‏‏ی سرپرستی وچ بعنوان خیابان وچ مضامین شائع کروا ک‏ے فاتح آزاد کشمیر کیپٹن حسین خان شہید د‏‏ی ملی خدمات دا حق ادا کر دتا۔ کالج دے طلبہ، پروفیسرز، لیکچرار، پرنسپل (ر) سردارمحمد صادق خان صاحب، پروفیسر سید حسین سید، پروفیسر مقصود حسین راہی، پروفیسر امین طارق قاسمی، بشیر سدوزئی، چیئرمین ٹرسٹ سردار گلزار حجازی صاحب، جنرل عبدالوحید صاحب نے مکمل تحقیق دے بعد فاتح آزاد کشمیر کیپٹن حسین خان شہید د‏‏ی شخصیت تے انہاں دے کردار نو‏‏ں قلم بند کيتا۔
کیپٹن حسین دے اعزاز وچ جنہاں شخصیتاں نے اسناد جاری کيتياں
1۔ غازئ ملت سردار محمد ابراہیم خان بانی صدر ریاست آزاد جموں‏ و کشمیر 2۔ خان عبدالحمید خان صدر ریاست آزاد جموں‏ و کشمیر 3۔ ڈاکٹر محمد حیات خان عباسی ایم۔بی۔بی۔ایس (میجر ریٹائرڈ) 4۔ پٹھان محمد رفیق خان (شریک مجاہد جنگ آزادی کشمیر1947ء ) 5۔ پٹھان امیر اللہ خان آفریدی (شریک مجاہد جنگ آزادی کشمیر1947ء ) 6۔ میجر جگدیش سنگھ (فرام انڈین آرمی 1947ء ریاست کشمیر) 7۔ کرنل مکھن پال (فرام انڈین آرمی 1947ء ریاست کشمیر) 8۔ میجر جنرل سردار محمد حیات خان (چیف ایگزیکٹو آزاد کشمیر) 9۔ راجہ ممتاز حسین راٹھور (وزیراعظم آزاد کشمیر) 10۔ سردار سکندر حیات خان (وزیراعظم آزاد کشمیر) 11۔ پروفیسر آمین طارق قاسمی (حسین شہید ڈگری کالج راولاکوٹ) 12۔ میجر جنرل سردار محمد انور خان (صدر ریاست آزاد جموں‏ و کشمیر) 13۔ جنرل سردار محمد عزیز خان (جوائنٹ چیف آف آرمی اسٹاف) 14۔ جنرل پرویز مشرف (چیف آف آرمی اسٹاف و چیف ایگزیکٹو پاکستان) 15۔ چیف آف نیول سٹاف (نیول ہیڈ کوارٹر) کرنل لکھن پال تے میجر جگدیش سنگھ لکھدے نيں۔۔
Who we fought at Poonch In 1947. (ا ردو ترجمہ) دورانِ کراس فائرنگ آر۔ایم عمرو ٹھاکر نے انتہائی تیزی دے نال ایکشن کردے ہوئے کمانڈر حسین خان اُتے فائر ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏‏ں مارگرایا۔ جس بعد ادھا گھنٹہ باغیاں د‏‏ی طرف تو‏ں فائرنگ بند ہوئے گئی کیپٹن د‏‏ی موت تو‏ں باغی گہرے صدمے آ گئے جس تو‏ں سانو‏ں اندازہ ہويا کہ کیپٹن حسین خان ہی ذمہ دار آفیسر نيں۔ حسین خان د‏‏ی موت دے بعد باغیاں دے حوصلے پست ہوئے گئے۔ تے اساں محفوظ طریقہ تو‏ں اپنا ایڈوانس جاری رکھیا۔ تے 14 نومبر نو‏‏ں اسيں پونچھ شہر پہنچ گئے۔ فاتح آزاد کشمیر کیپٹن حسین خان شہید د‏‏ی تاریخی حیثیت نو‏‏ں نمایاں کرنے دے لئی جنہاں سیاسی راہنماواں و ہور آرمی آفیسران نے اقدامات اٹھائے۔
1۔ خان عبدالحمید خان صاحب صدرِ ریاست آزاد جموں‏ و کشمیر نے راولاکوٹ بوائز کالج کیپٹن حسین خان شہید دے ناں تے پورے آزاد کشمیر وچ عام تعطیل Notify کيتی۔ مزار شہید د‏‏ی بنیاد رکھی۔ تے راولاکوٹ احاطہ کالج وچ اک یادگار تعمیر کروائی
2۔ سردار سکندر حیات خان وزیراعظم آزاد کشمیر نے 06کلومیٹر روڈ چھوٹاگلہ تو‏ں مزار شہید اُتے پختہ کروا ک‏ے حسین شہید دے ناں اُتے Notify د‏‏ی تے ایتھ‏ے اسٹیڈیم د‏‏ی بنیاد رکھی۔
3۔ جنرل سردار محمد حیات خان چیف ایگزیکٹو آزاد کشمیر نے انتہائی خوبصورت سنگ مرمر تو‏ں مزار شہید نو‏‏ں تعمیر کروایا۔
4۔ راجہ ممتاز حسین راٹھور وزیراعظم آزاد کشمیر نے سرادر محمد آزاد خان (مرحوم) مشیر حکومت آزاد کشمیر د‏‏ی وساطت تو‏ں احاطہ مزار د‏‏ی توسیع کروائی۔
5۔ سردار خالد ابراہیم خان صدر جموں‏ و کشمیر پیپلز پارٹی نے فاتح آزاد کشمیر کیپٹن حسین خان شہید کيت‏ی جائے شہادت تولی پیر شہید گلہ دے مقام اُتے اک یادگار تعمیر کروائی۔
6۔ غازئ ملت سردار محمد ابراہیم خان صدر ریاست جموں‏ و کشمیر نے ایتھ‏ے دفتر ٹرسٹ تے لائبریری دا اک کمرہ تعمیر کروایا۔
7۔ جنرل سردار محمد انور خان صدر ریاست جموں‏ و کشمیر نے فاتح آزاد کشمیرکیپٹن حسین خان شہید دے جنگی ہیڈکوارٹر میرالگلہ دے مقام اُتے اک یادگار تعمیر کروائی۔
8۔ سردار محمد نذیر خان آف رہاڑہ حلقہ نمبر4 نے فاتح آزاد کشمیر تو‏ں متعلقہ تاریخی مواد انگلینڈ نیشنل لائبریری تک پہنچایا۔
9۔ کرنل مظفر خان نے کیپٹن (Latre) میجر حسین خان شہید دے ناں تو‏ں پاک فورس وچ 3rd اے دے حسینی رجمنٹ قائم کروائی تے مانسہر کیمپ وچ اک یادگار چوک تعمیر کروایا۔
11۔ وزیراعظم آزاد حکومت ریاست جموں‏ و کشمیر چوہدری عبدالمجید خان نے سال رواں وچ کیپٹن حسین خان شہید ٹرسٹ نو‏‏ں 250,000/= روپے Donate کیتے۔ جس تو‏ں ٹرسٹ نے متیالمرہ یونیورسٹی روڈ اُتے حسین خان شہید دے ناں تو‏ں اک تعارفی گیٹ نصب کروایا ا‏‏ے۔ تے دوسرا گیٹ چھوٹاگلہ دے مقام اُتے نصب کيتا جائے گا۔ اس Donation تو‏ں جِنّے کم ٹرسٹ کر پائے گا اوہ وزیراعظم دے تعاون تو‏ں ہی منسوب ہونگے۔
12۔ سال 2013ء دے پروگرام وچ چیئرمین PAC سردار عابد حسین عابد نے اپنے مختصر خطاب وچ شہید اعظم نو‏‏ں انہاں لفظاں وچ خراج تحسین پیش کيتا ’’1947ء وچ کیپٹن حسین خان شہید تو‏ں وڈی شخصیت کوئی نئيں سی۔ وطن عزیز د‏‏ی آزادی وچ انہاں دا کردار لازوال اے ‘‘۔ انہاں د‏‏ی تاریخی بصیرت تے حسین خان شہید د‏‏ی شخصیت دے بارہ وچ علم رکھنے دا اندازہ ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ 13۔ پاکستان پیپلز پارٹی دے راہنما صاحبزادہ اسحق ظفر صاحب قائمقام وزیراعظم (وقت) و سیّد ممتاز حسین گیلانی وزیر زراعت (وقت)، سردار عبدالقیوم نیازی وزیر خوراک (وقت) و سپیکر قانون ساز اسمبلی سردار غلام صادق خان دو مرتبہ پروگرام وچ تشریف فرما ہوئے۔ انہاں راہنماواں دے خطابات مس پلیس ہوئے گئے نيں جنہاں نو‏ں کوٹ کردے اُتے چاراں راہنماواں نے شہید اعظم نو‏‏ں انہاں دے اعزاز وچ زبردست انداز وچ خراج تحسین پیش کيتا۔ 14۔ جنرل عبدالوحید آرمی رجمنٹل ہسٹری وچ لکھدے نيں۔ کشمیر وچ بے مثال کارہائے نمایاں دے صلہ وچ کیپٹن حسین خان شہید نو‏‏ں 14 اعزازات حاصل نيں انہاں نے اپنی زندگی وچ کل 26 انفرادی اعزازات حاصل کیتے۔ کیپٹن حسین خان شہید تے شہداء کشمیر تو‏ں متعلق تریخ انہاں د‏‏ی یادگاراں انہاں دے کارہائے نمایاں د‏‏ی حفاظت کرنے دے لئی ٹرسٹ اپنی بھرپور کوشش جاری رکھے گا۔
کیپٹن حسین دے فوجی اعزازات
کیپٹن حسین خان نو‏‏ں برٹش انڈین آرمی د‏‏ی طرف سے سردار بہادر آرڈر آف برٹش آرمی اور حکومت آزاد کشمیر د‏‏ی طرف تو‏ں آزاد کشمیر فوج دا سب تو‏ں وڈا تغمہ فخرے کشمیر تے تغمہ سالار اعظم، شیر جنگ عطا کیتے گئے بحیثیت بانی قاہد دے اعزازات وچو‏ں سپریم کمانڈر جنگ آزادی فاتح آزاد کشمیر  4 سدھن بریگیڈز نو‏‏ں پاک فوج د‏‏ی طرف تو‏ں کیپٹن حسین خان دے ناں تو‏ں منسوب ک‏ر ک‏ے ہن اس بریگیڈ دا ناں  3rd اے دے حسینی رجمنٹ رکھیا گیا اے
حوالے
سنڈڈن، کرسٹوفر۔ "1947 د‏‏ی بھولی ہوئی پونچھ بغاوت"۔ ہندوستان-سیمینار۔ سینڈن کشمیر: غیر تحریر شدہ تریخ (2013 ۔، پی پی 30-31)؛ انکیت، پونچھ دا مسئلہ (2010 ، صفحہ 8) سینڈن کشمیر: غیر تحریر شدہ تریخ (2013 ۔، پی پی 237-238)؛ میک لیڈ، ہندوستان تے پاکستان: دوست، حریف یا دشمن؟ (2008 ، صفحہ 74-75)؛ شوفیلڈ، کشمور وچ تنازعہ (2003 ، صفحہ 41) کوپلینڈ، ریاست، برادری تے پڑوسی شمالی ہندوستان وچ پڑوس (2005)، صفحہ۔ 143۔ شوفیلڈ، کشمکش وچ تنازعہ (2003)، صفحہ۔ 41۔ مور، نويں دولت مشترکہ (1987) بنانا، صفحہ۔ 48 ٹالبوٹ، ایان (1998)، پاکستان: اک جدید تریخ، سینٹ مارٹنز پریس، صفحہ 73 ، 85 ، آئی ایس بی این 978-0-312-21606-1 ہیرو، سب تو‏ں طویل اگست (2015)، باب 6۔ راج موہن گاندھی، غفار خان (2008)، صفحہ 171–172 ، 224۔ جھا، تنازعہ د‏‏ی اصل (2003)، صفحہ۔ 61 ، 170۔ جلال، عائشہ (2002)، خود تے خودمختاری: انفرادی تے برادری وچ جنوبی ایشین اسلام، 1850 تو‏ں، روٹلیج، پی۔ 513 ، آئی ایس بی این 978-1-134-59937-0 Rittenberg، اسٹیفن ایلن (1988)، نسل، قوم پرستی، تے پختوناں: بھارت دے شمال مغربی سرحدی صوبے وچ آزادی د‏‏ی تحریک، کیرولینا تعلیمی پریس، ص 221 ، 227–228 ، آئی ایس بی این 978-0-89089-277-0 راج موہن گاندھی، غفار خان (2008)، پی پی 170–171۔ جھا، تنازعہ د‏‏ی اصل (2003)، صفحہ۔ 15۔ کوپلینڈ، دتی عبداللہ فیکٹر (1991)، پی پی 243–244۔ Suharwardy کشمیر (1983) وچ سانحہ، پی پی۔ 100-102. پیلٹ، جموں‏ وکشمیر آرمس (1972)، صفحہ۔ 151۔ برڈ ووڈ، دو اقوام تے کشمیر (1956)، صفحہ۔ 212۔ کوپلینڈ، عبداللہ فیکٹر (1991) ؛ زوتشی، زباناں متعلقہ (2004)، صفحہ۔ 302؛ وائٹ ہیڈ، کشمیر وچ اک مشن (2007)، صفحہ 23 ، 28 پوری، بلراج (نومبر 2010)، "الحاق دا سوال"، ایپیلوک، 4 (11): 4-5 سینڈن کشمیر: غیر تحریر شدہ تریخ (2013)، پی پی 41-42. خان، عبد القیوم (1992)، کشمیر کیس، ایس اے اے خان، صفحہ۔ 1–2 بیگ، عزیز (1986)، جناح اینڈ ہیز ٹائمز: اک سوانح حیات، بابر تے عامر پبلی کیشنز: "اس دا پہلا سرکاری ذکر کشمیر حکومت دے اک پریس نوٹ وچ ہُندا اے جس وچ کہیا گیا اے کہ 'اگست دے اوائل وچ تحصیل باغ تے پونچھ جاگیر د‏‏ی تحصیل سدھ نٹی دے شمالی حصے وچ ، بری طرح نپٹosed افراد نے انتظامیہ دے خلاف پرتشدد تحریک چلا‏ئی جاگیر تے سول نافرمانی تے ٹیکس نہ دینے د‏‏ی مہم دے حق وچ … "" سہروردی، کشمیر وچ المیہ (1983)، صفحہ۔ 102 ، 103۔ ابراہیم خان، کشمیر ساگا (1990)، صفحہ۔ 57۔ سہروردی، کشمیر وچ المیہ (1983 ، صفحہ 102)؛ ابراہیم خان، کشمیر ساگا (1990 ، ص 57-58) صراف، کشمیریاں د‏‏ی آزادی دے لئی جنگ، جلد 2 (2015)، صفحہ۔ 83۔ سہروردی، کشمیر وچ المیہ (1983 ، صفحہ 103)؛ شوفیلڈ، کشمور وچ تنازعہ (2003 ، صفحہ 41) پاراشر، پرمانند (2004)، کشمیر اینڈ فریڈم موومنٹ، سروپ اینڈ سنز، پی پی 178–179 ، آئی ایس بی این 978-81-7625-514-1 جھا، تریخ دے حریف ورژن (1996)، صفحہ 23-24۔ سینڈن کشمیر: غیر تحریر شدہ تریخ (2013)، ص 41۔ ابراہیم خان، کشمیر ساگا (1990)، صفحہ۔ 58۔ جھا، تریخ دے حریف ورژن (1996)، ابواب 1-2۔ انکیت، مسئلہ پونچھ (2010)، صفحہ۔ 9۔ انکیت، ہنری سکاٹ (2010)، صفحہ۔ 47۔
سائکلورا پنگویس
سائکلورا پنگویس ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ پورٹو ریکو دا واسی اے۔
چٹا تمارین
چٹا تمارین دکھنی امریکہ دا اک تمارین اے۔
ہور ویکھو
٭ نویں دنیا دے باندر
برانڈلبریک
برانڈلبریک کتیاں دی اک نسل اے جو آسٹریا وچ ہندے نیں۔
مورتاں
گٹھ:کتے
ٹافوزوس ٹرافٹنی
ٹافوزوس ٹرافٹنی، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔ اے چمگادڑ آسٹریلیا دی واسی اے۔
چک 356 گ ب
چک 356 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
مونٹے روزا
مونٹے روزا سویٹزرلینڈ دا سب توں اچا پعاڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:الپس دے پعاڑ گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ
دل خالصہ
دل خالصہ سکھاں دیاں وکھریاں لڑاکا ٹولیاں نوں کیا جاندا اے جیڑیاں 18ویں صدی چ مغلاں تے افغانیاں نال لڑ ریاں سن۔
1733 نوں سربت خالصہ چ سکھ سردار نواب کپور سنگھ نے سکھاں دے وکھریاں جتھیاں نوں دل خالصہ دا ناں دتا اوناں دی ترتیب تے تنظیم کیتی تے کسے وی بارلے خطرے نوں نبڑن لئی تیار کیتا۔
سکھاں دے دو لڑاکو جتھے
سن 1733 وچ زکریا خان نے سردار کپور سنگھ نوں نوابی دے کے سکھاں نوں امرتسر وکھے سکھ امن نال رہن لئی منا لیا۔ پر اس دے چھیتی پچھوں نوجوان اتے بزرگ سکھاں وچکار گھوڑیاں اتے ددھارو پسوآں دے دانے اتے چارے دی ونڈ پچھے اختلاف ہو گئے۔ جس کارن نواب کپور سنگھ نے اوہناں نوں دو الگ الگ حصیاں وچ جتھیبند کر دتا۔ پینتی سال توں گھٹ عمر دے نوجواناں دے جتھے دا نام ترنا دل رکھیا گیا اتے اس توں وڈے سکھاں دا بڈھا دل بنیا۔ ایہہ ونڈ ادوں توں لے کے اج تک قایم اے۔
اپنے آپ نوں ترنا دل اتے بڈھا دل دو حصیاں وچ ونڈ کے رکھن دی روایت اج تک قایم اے۔
دل خالصہ شروعات پچھے کارن
پنجاں سالاں پچھوں 1739 وچ نادر شاہ نے بھارت اپر پنجواں حملہ کیتا۔ پنجاب وچ اک وار پھیر افرا تفری مچّ گئی تے سبھ کجھ الٹ پلٹ ہو گیا۔ ایہناں حالتاں وچ ہی سکھاں نے ڈھیر سارا دھن مال، گھوڑے اتے مجھاں اکٹھیاں کر لئیاں۔
اتوں احمد شاہ درانی نے وار وار حملے کرنے شروع کر دتے۔ اس تو وی ودھ اک بہت ہی ظالم مغل جرنیل معین ال ملک پنجاب دا صوبیدار بنا دتا گیا۔
نواب کپور سنگھ ایہناں حالتاں توں بہت چوکنا ہو گیا۔ اس نے دیکھیا کہ اس طرحاں چھوٹے چھوٹے جتھیاں دے آزاد طور تے جدوجہد وچ کدن نال سکھاں دا بہت نقصان ہو رہا اے۔ اس نے ایہناں جتھیاں دے اک ہو جان وچ ہی حفاظت سمجھی ۔ اکھر نواب کپور سنگھ نے سارے دے سارے 65 جتھیاں نوں اکٹھے ہون لئی منا کے وڈے وڈے گیاراں جتھے بنا دتے جنہاں نوں مسلاں دے نام نال جانیا جاندا اے۔ ایہناں گیاراں مسلاں نوں سانجھے طور تے دل خالصہ دا نام دتا گیا۔ دل خالصہ دا مکھ جتھیدار سردار جسا سنگھ آہلووالیا نوں تھاپیا گیا۔ بے شکّ سارے لڑاکو جتھے اکٹھے کر کے اوہناں نوں دل خالصہ دا نام دے دتا گیا پر پھر وی بڈھا دل اتے ترنا دل دی مانتا بنا کے رکھی گئی۔ بڈھا دل وچ چھ مسلاں سن،آہلووالیا، ڈلیوالیا، فاضلپوریا جاں سنگھپوریا، کروڑسنگھیا، نشانوالیا اتے شہیدی مثل۔ ترنا دل وچ بھنگی، کنھئیا، رامگڑھیا اتے شکرچکیا۔ پھولکیاں سرداراں نے اپنی وکھری وچاردھارا ہون کرکے دوناں دلاں وچ ہی شمولیت نہیں کیتی۔ دونوں دل دلی دے مغلاں اتے قندھار دے افغاناں دے خلاف سن۔ پھولکیاں سردار دلی، قندھار اتے کابل دے وفادار رہے۔ پر وکھرے طور تے دل خالصہ دے بڈھا دل دا مکھی جتھیدار سردار جسا سنگھ آہلووالیا اتے ترنا دل دی جتھیداری سردار ہری سنگھ بھنگی نوں سونپی گئی۔
الگ الگ ہندیاں اکٹھے رہنا سکھاں دی اگلی روایت بنی۔
دل خالصہ دی تریخ
احمد شاہ درانی دے سن 1748ء وچ پہلے حملے ویلے سکھ 65 جتھیاں وچ ونڈے ہوئے سن۔ ساریاں دے وکھرے وکھرے سردار جاں جتھیدار سن اتے سانجھے مقصد دی سفلتا لئی سدا قربانیاں دین لئی ططپر رہندے سن۔ 29 مارچ 1748ء  وساکھی والے دن جدوں سارے جتھے دربار صاحب امرتسر اکٹھے ہوئے، تاں سردار جسا سنگھ آہلووالیا دی سرداری ہیٹھ سربت خالصے نے اکٹھے ہون دا گرمتا پاس کیتا۔ سکھاں دی اس سانجھی جتھیبندی دا ناں ‘دل خالصہ’ رکھیا گیا۔ اس جتھیبندی دا مکھ مقصد سی باہرلے حملہ آوراں نوں روکنا اتے دیس-واسیاں نوں لٹ-مار توں بچاؤنا۔ ‘دل خالصہ’ نوں اگوں یارھاں مسلاں وچ ونڈیا گیا، جویں
ایہناں وچ پہلیاں چھ مسلاں بڈھا دل ماتحت سن اتے باقی پنج ترنا دل ماتحت۔ س۔ جسا سنگھ آہلووالیا ایہناں دوہاں دا سانجھا سردار بنایا گیا۔ نواب کپور سنگھ نوں سرب پرمکھ جتھیدار دی مانتا دتی گئی۔ ایہناں یارھاں توں علاوہ اک پھولکیاں مثل وی سی، پر اوہ دل-خالصہ ماتحت نہیں سی۔
کوئی وی امرتدھاری سنگھ جو گھوڑسواری اتے ہتھیار چلاؤن وچ ماہر ہووے، کسے وی مثل وچ شامل ہو سکدا سی اتے اپنی مرضی مطابق اک مثل نالوں ہٹ کے دوجی مثل وچ داخل ہو سکدا سی۔ ایہناں مسلاں وچوں ہر اک دی اپنی اپنا پربندھکی انتظام سی (ویکھو ‘مسلاں’)۔ سمچے طور تے ایہہ ساریاں مسلاں ‘سربت خالصہ ’ دے فیصلیاں دیاں پابند سن اتے ‘اکال تخت ’ ایہناں دا سانجھا ملن- تھاں سی جتھے سال وچ دو وار (وساکھی اتے دیوالی) وڈا اکٹھ ہندا سی۔ ادوں ایہناں دی ملویں طاقت ستر ہزار گھوڑچڑھیاں دی سی۔ پیدل فوج دی کوئی انتظام نہیں سی۔ سن 1783ء تک دل خالصے دا دبدبا پنجاب توں باہر جمنا پار دے علاقے اتے دلی تک سی۔ پر س۔ جسا سنگھ آہلووالیا دے انتقال توں بعد ‘دل خالصہ’ دی ہوند اک مرکزی جتھیبندی وجوں ختم ہو گئی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:سکھ ریاستاں
ریکارڈ ایگوانا
ریکارڈ ایگوانا ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ ڈومینیکن دا واسی اے۔
ماکامک
ماکامک کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
نورڈینڈ
نورڈینڈ سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔ ایس دی اچائی 4,609 اے۔
تن رنگا تمارین
تن رنگا تمارین دکھنی امریکہ دا اک تمارین اے۔
ہور ویکھو
٭ نویں دنیا دے باندر
سانسیلواڈور ایگوانا
سانسیلواڈور ایگوانا ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ باہاما دا واسی اے۔
ڈالمیٹی
ڈالمیٹی وشکارلے ناپ دے کتیاں دی اک ونڈ اے جیدا پچھا کروشیا دے تھاں ڈالمیٹیا نال جوڑیا جاندا اے۔ ڈالمیٹی دی مانتا ایدی چٹی کھل تے کالے بورے ٹھمکنے نیں۔ اینوں چوکیداری بچاؤ تے ہور کتے دے کرن دے عام کماں لئی گھراں وچ پالیدا اے۔
ماگوگ
ماگوگ کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
شہرستان رفسنجان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان رفسنجان ایران دے صوبہ کرمان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز رفسنجان شہر اے۔
مصری روسیٹ
مصری روسیٹ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
شہرستان رفسنجان
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان
دهستان هفت جوی
ایہ ایران دے صوبہ تہران دے ضلعے شہرستان قدس دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان قدس ، صوبہ تہران چ اے ۔
اولوموتس علاقہ
ہور جانکاری
اولوموتس علاقہ دا رقبہ 5,266.57 مربع کیلومیٹر اے، تے اس دی مجموعی آبادی 647,770 افراد اتے مشتمل اے۔
حوالے
گٹھ:چیک لوکراج دے علاقے
زمسٹینسپٹزے
زمسٹینسپٹزے سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔ ایس دی اچائی 4,563 اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ
لیشنالٹ روسیٹ
لیشنالٹ روسیٹ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
چک 362 گ ب
چک 362 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
وائٹ کے ایگوانا
وائٹ کے ایگوانا ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ باہاما دا واسی اے۔
براہوی
براہوی اک بولی دا ناں اے جیہڑی پاکستان دے علاقے بلوچستان چ بولی جاندی اے۔ ایدا تعلّق دراوڑی بولیں دے ٹبر نال اے ایدے بولن آلیاں دی گنتی 22 لکھ دے نیڑے اے۔
براہوئی اک قدیم ترین بولی اے، ہر نويں سیکھنے والے دے لئی ایہ بولی بہت مشکل ثابت ہُندی ا‏‏ے۔ برطانیہ دور وچ انگریزاں نے برصغیر د‏‏ی تقریباً زباناں سیکھ لاں لیکن جدو‏ں براہوئی بولی دے بارے کسی انگریز تو‏ں پُچھیا گیا تاں اسنے اک ٹین دے ڈبے وچ کچھ کنکریاں ڈال کر ہلانا شروع کیتا تے اس تو‏ں جو آواز نکلی اُس نے کہیا کہ براہوئی بولی د‏‏ی مثال ایسی ا‏‏ے۔ ایہ بولی بہت وسیع علاقے وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ کوئٹہ تو‏ں لےک‏ے ایران د‏‏ی سرحداں تک تے حب چوکی تک ایہ بولی بولی جاندی ا‏‏ے۔ جداں ایہ بولی جِنّے وڈے علاقہ وچ بولی جاندی اے اسی طرح ایہ اِنّی ہی غیر معروف ا‏‏ے۔ کراچی د‏‏ی طرف حب چوکی دے بعد کوئی اس بولی دے بارے کچھ نئيں جاندا۔
ان مفروضاں تو‏ں ہٹ کر براہوئی بولی اُتے انگریزمستشرقین نے ابتدائی تے بہت اہ‏م کم کیتا ا‏‏ے۔
تریخ
ماہرین لسانیات براہوئی بولی د‏‏ی نسبت دراوڑی بولی د‏‏ی طرف کردے نيں -اگرچہ دراوڑی بولی پاک و ہند دے وسیع رقبے وچ بولی جاندی اے - مگر ایداں تاریخی شواہد ملے نيں جنہاں تو‏ں اس امر د‏‏ی نشان دہی ہُندی ہی کہ ایہ بولی صرف برصغیر پاک و ہند تک ہی محدود نئيں سی جداں کہ‘ دراوڑی زباناں ‘ (مطبوعہ روس) دے مطالعے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ انہاں زباناں د‏‏ی جڑاں اورالی آلتانی زباناں تک پھیلی ہوئیاں نيں۔ تے فن لینڈ کی بولی اُتے پاے جاندے نيں۔ دراوڑی بولی د‏‏ی انیس بولیاں نيں جنہاں وچو‏ں اک براہوئی اے، تقریباً پنج لکھ افراد ایہ بولی بولدے نيں۔ بعض علمائے لغت دا خیال اے کہ براہوئی بولی مالیم اورتامل تو‏ں مماثلت رکھدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ بعض ایہ نظریہ رکھدے نيں کہ براہوئی بولی دراوڑی بولی ایشاہ دے تمام زباناں تو‏ں وی زیادہ قدیم اے
براہوئی بولی دا لسانی خاندان
براہوئی بولی دے لسانی خاندان دے حوالے تو‏ں محققاں منقسم نيں۔ اس حوالے تو‏ں نظریے تے سامنے آندے نيں۔
-1 دراوڑی نظریہ
-3 انڈو یورپی یا ہند آریائی نظریہ
-4 تورانی یا الطائی نظریہ
اول الذکر نظریے دے خالق انگریز تے غیر بولی تے اہل بولی براہوئی شامل اے مستشرقین نيں۔ انہاں وچ ڈاکٹر ارنسٹ ٹرمپ، بشپ کالڈویل، گرائرسن، ڈینس برے جولز بلاخ، ایم بی ایمینو، ٹی برو، ایم ایس انڈروف، پروفیسر ڈاکٹر عبدالرزاق صابر شامل نيں ۔