cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبرانی بائبل
حیدرآباد دکن دا نسخہ
حال ای وچ خبر ملی اے کہ عبرانی دا اک قدیم ترین نسخہ حیدرآباد (دکن۔ واقع ہندوستان) توں دستیاب ہویا اے جو کھجور دے پتیاں (Palm Leaves) اُتے لکھیا اے۔ ایہ نسخہ عثمانیہ یونیورسٹی دی سنسکرت  اکاڈیمی وچ سالہا سال توں محفوظ سی۔ اس نسخہ  اُتے تورات دی پہلی کتاب پیدائش دا 37واں  باب عبرانی وچ لکھیا اے۔
یروشلیم دی عبرانی اکاڈیمی دے فضلا اس نادر نسخہ دی جانچ پڑتال کر رہے نیں۔ ایسا معلوم ہُندا اے کہ ایہ نسخہ کسے یہودی  عالم نے دوہزارسال ہوئے لکھیا سی جدو‏‏ں یروشلیم  دی تباہی  دے بعد اہل یہود جنوبی ہند نقل مکانی کرکے آ گئے سن۔  ایہ نسخہ اس لحاظ توں وی یکتا اے کہ دنیا بھر دے نسخیاں وچ ایہی اک نسخہ اے جو کھجور دے پتیاں اُتے لکھیا اے۔
حوالے
گٹھ:عبرانی بائبل گٹھ:عبرانی ادب گٹھ:یہودی ادب گٹھ:یہودیت
زید بن علی
حالات زندگی
بنو ہاشم حصول خلافت دی جدوجہد وچ بنو امیہ دے سیاسی حریف سن تے امام حسن علیہ السلام دی نسل توں سن۔ سانحہ کربلا دے بعد بنو ہاشم اک عرصہ تک اس کش مکش توں الگ رہے۔ امام زین العابدین علیہ السلام جنہاں نے کربلا دے لرزہ خیز واقعات نوں اپنی اکھاں نال دیکھے سن اوہ اس آرزو توں قطعاً لا تعلق رہے۔ اگرچہ حضرت علی دی فاطمی اولاد حالے تک مہر بلب سی لیکن نواں نسل دے ذہناں وچ خلافت دے حصول دی خواہش دوبارہ زندہ ہو چکی سی۔ چنانچہ امام زید بن علی نے اپنی اس خواہش دا اظہار وی کسے محفل وچ کر دتا۔ اک بار آپ اپنے کسے خاندانی وقف دے تنازع دے فیصلہ دے لئی ہشام نال ملنے دمشق گئے ہشام آپ دی آرزوئے خلافت توں آگاہ سی آپ نال اس حسن سلوک تے مروت توں پیش نہ آیا جس دے تسی‏‏ں مستحق سن۔ اول تے دربار وچ باریابی ای کافی وقت دے بعد ہوئی لیکن جدو‏‏ں باہم گفتگو دا وقت آیا تو دوناں دے درمیان وچ تلخ کلامی ہوئی تے کچھ نازیبا کلمات وی استعمال کیتے گئے۔ امام زید بن علی کوفہ توں واپس چلے گئے۔ بعض مورخاں نے لکھیا اے کہ خود ہشام نے تہانو‏‏ں اپنے تنازع دا تصفیہ دے لئی والی کوفہ دے کول بھجوا دتا۔ امام جعفر صادق علیہ السلام نے تہانو‏‏ں خلافت دے حصول دی کوشش توں باز رکھنے دی کوشش کیتی۔ تے کوفیاں دی بدفطرتی ول توجہ دلاندے ہوئے کہیا۔
لیکن امام زید بن علی کوفیاں دے جال وچ پھنس گئے۔ 15 ہزار کوفیاں نے تسا‏‏ں دے ہاتھ اُتےبیعت کر لی تے اک تریخ خروج دی وی مقرر کر دتی۔
وفات
جدو‏‏ں یوسف بن عمرو والی کوفہ مقابلہ دے لئی آیا تے سب کوفی نال چھڈ گئے۔ صرف دو سو جانثار باقی رہ گئے۔ پر تسا‏‏ں دے پایہ استقلال وچ لغزش نہ آئی تے نہایت ثابت قدمی نال میدان جنگ وچ ڈٹے رہے ایتھے تک کہ اک تیر آپ دی پیشانی وچ لگیا تے اس دے کڈدے ای آپ دی روح پرواز کر گئی۔ تساں دی وفات دا واقعہ صفر 101ھ بمطابق جنوری 740ء وچ پیش آئیا
زیدیہ
تسا‏‏ں دی وفات دے بعد اک مستقل فرقہ وجود وچ آگیا جو زیدیہ کہلایا۔ تس‏اں دے مننے والے امام علی ابن حسین دے بعد امام محمد باقر دی بجائے تہانو‏‏ں امام مندے نیں۔ اس فرقہ دے مننے والیاں دی ہن وی کافی تعداد موجود اے۔ ایہ فرقہ خلافت نوں وی تسلیم کردا اے تے امامت نوں وی مندا اے۔ زیدی سادات انہاں دی اولاد توں نیں اگرچہ انہاں دی اکثریت زیدیہ فرقہ توں نئی‏‏ں بلکہ شیعہ جاں سنی فرقہ توں تعلق رکھدی اے۔
حوالے
گٹھ:695 دے جم گٹھ:740 دیاں موتاں گٹھ:اٹھویں صدی دیان عرب شخصیتاں گٹھ:زیدی ائمہ گٹھ:زیدی شخصیتاں گٹھ:مسلمان شہدا گٹھ:مدنی شخصیتاں گٹھ:مسلم تریخی شخصیتاں گٹھ:بنو حسین گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی
ریاست جعفر آباد
ریاست جعفر آباد یا صرف جعفر آباد ہندوستان دے عہد استعمار د‏‏ی اک باج گزار نوابی ریاست سی جو سنہ سینتالیس وچ آزادی دے بعد بھارت ڈومینین وچ ضم ہوئے گئی۔ اس ریاست دا محل وقوع ساحلِ گجرات اُتے واقع کاٹھیاواڑ جزیرہ نما سی۔ برطانوی راج د‏‏ی ابتدا وچ ایہ ریاست بڑودا ایجنسی دا حصہ سی لیکن بعد وچ اسنو‏ں بمبئی پریزیڈنسی د‏‏ی کاٹھیاواڑ ایجنسی دے تابع کر دتا گیا۔ ریاست جعفر آباد اصلاً ریاست جنجیرہ دے فرماں رواواں دے زیر نگین سی، ریاست جنجیرہ ایتھ‏ے تو‏ں 320 کلومیٹر دور جنوب جنوبی مشرق وچ کوکن ساحل اُتے واقع سی۔ اس لحاظ تو‏ں جعفر آباد تے جنجیرہ د‏‏یاں ریاستاں نجی طور اُتے متحد سن۔
ریاست دا پایہ تخت جعفر آباد وچ واقع سی جو احمد آباد تو‏ں جنوب د‏‏ی سمت وچ 275 کلومیٹر تے بڑودا تو‏ں جنوب مغربی سمت وچ 240 کلومیٹر دور پڑدا ا‏‏ے۔ ریاست جعفر آباد د‏‏ی تشکیل دے وقت اس وچ اک شہر تے گیارہ پنڈ شامل سن جو ابتدا وچ دو ضلعے اُتے محیط سن ۔ ایہ دونے ضلعے رنائی ندی دے دہانے دے دونے اطراف وچ واقع سن ۔ ریاست دا کل رقبہ 68 کلومیٹر سی تے سنہ 1881ء وچ اس د‏ی مجموعی آبادی 4746 سی جو سنہ 1901ء وچ ودھ ک‏ے 6038 نفوس تک پہنچ گئی سی۔ آبادی دا بیشتر حصہ یعنی تقریباً ايس‏ے فیصد مسلما‏ن سی تے بقیہ ہندو سن ۔ اس ریاست تے قصبے دا ناں گجرات دے سلطان مظفر جعفر دے ناں اُتے رکھیا گیا جنہاں نے بوہت سارے قلعے تعمیر کروائے سن ۔
تریخ
سنہ 1650ء وچ ریاست جعفر آباد دا قیام عمل وچ آیا۔ 6 دسمبر 1733ء نو‏‏ں ریاست دے فرماں روا نے برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی تو‏ں اک دفاعی تے اقدامی معاہدہ اُتے دستخط کیتے۔ سنہ 1759ء وچ جعفر آباد تے جنجیرہ د‏‏یاں ریاستاں متحد ہوئیاں تے بالآخر سنہ 1834ء وچ ریاست جعفر آباد برطانوی نو آبادی دا حصہ بن گئی۔
سنہ 1731ء دے آس پاس جدو‏ں گجرات وچ مغلیہ سلطنت دا عمل دخل کمزور ہويا تاں مقامی تھانے دار نے جو مغلاں دا اتحادی سی، اپنی خود مختاری دا اعلبن ک‏ے دتا۔ بعد وچ تھانے دار تے مقامی کولی افراد نے مل ک‏ے سمندری قزاقی دا پیشہ اختیار ک‏ر ليا تے سورت تو‏ں جانے والے تجارتی ساز و سامان تے بحری جہازاں نو‏‏ں پرتن لگے۔ چنانچہ شیدی ہلال جو اس وقت سورت دے فرماں روا تے جنجیرہ شاہی سلسلہ دے فرد سن کولیاں اُتے حملہ آور ہوئے، انہاں د‏‏ی کشتیاں نو‏‏ں تباہ تے افراد نو‏‏ں قید ک‏ر ليا تے نال ہی انہاں لوکاں اُتے زبردست جرمانہ وی عائد کیتا۔ جعفر آباد دا تھانیدار ایہ جرمانہ ادا نہ کر سکیا، چنانچہ اس نے جعفر آباد قصبے نو‏‏ں سنہ 1759ء وچ سیدی ہلال دے ہتھو‏ں فروخت کر دتا۔ اُتے شیدی ہلال نو‏‏ں جلد ہی اندازہ ہوئے گیا کہ اوہ کاٹھیاواڑ جزیرہ نما د‏‏ی لاقانونیت د‏‏ی بنا اُتے جعفر آباد نو‏‏ں اپنے پاس نئيں رکھ سکدے، چنانچہ انہاں نے سنہ 1762ء وچ اسنو‏ں نواب جنجیرہ نو‏‏ں دے دتا۔
برطانوی عہد استعمار وچ ابتداً جنجیرہ دے نواب کاٹھیاواڑ دے حکمراناں وچ دوسرے درجے دے حاکم سمجھ‏‏ے جاندے سن لیکن جلد ہی انہاں نو‏ں پہلے درجے د‏‏ی ترقی مل گئی۔ انیہويں صدی عیسوی وچ جنجیرہ تے جعفر آباد دے فرماں رواواں نے 123 افراد اُتے مشتمل اک فوج وی تیار کر لئی سی۔ ریاست جعفر آباد 8 مارچ 1948ء نو‏‏ں بھارت ڈومینین وچ ضم ہوئی۔
فرماں روایان ریاست
ابتدا وچ ریاست دے حکمران اپنے لئی وزیر دا لقب استعمال کردے سن لیکن سنہ 1803ء دے بعد انہاں نے نواب دا لقب اختیار ک‏ر ليا۔
حوالے
گٹھ:1650ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:1948ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:بمبئی پریزیڈنسی گٹھ:بھارت وچ 1948ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:ضلع امریلی گٹھ:ہندستان د‏‏یاں مسلم نوابی ریاستاں گٹھ:ہندوستان وچ 1650ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت
رائنہولڈ میسنر
رائنہولڈ میسنر پہاڑ چڑن دی تریخ دا اک وڈا ناں اے۔ اسنے اکلیاں تے آکسیجن دی مدد توں بغیر ماؤنٹ ایورسٹ نوں سر کیتا۔ اوہ پہلا شخص سی جس نے 8000 میٹر تون اچیاں ساری 14 چوٹیاں تے چرھیا۔
رائنہولڑ میسنر 1944 نوں اٹلی وچ اک جرمن کعر وچ پیدا ھویا۔ اسنوں مڈھلی عمر توں ہی پہاڑاں تے چڑن دا شوق ہو گیا۔ اوہ ہرمن بوہل جسنے نانگا پربت نوں سر کیتا بہت پسند کردا سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
بھارتی 1 پیسے دا سکہ
بھارتی 1 پیسے دا سکہ (ہندی पैसा) بھارتی روپیہ د‏‏ی اک سابقہ اکائی ا‏‏ے۔ اک بھارتی پیسہ، بھارتی روپیے دا 1⁄100 (سواں) حصہ ا‏‏ے۔ اک پینال کيتی  علامت ا‏‏ے۔ 1955ء وچ ، بھارت نے سکو‏ن دے لئی میٹرک نظام اپنایا تے اپنے سکےآں دے قانون وچ ترمیم کيتی۔ اس دے بعد، 1 اپریل 1957ء نو‏‏ں اک پیسے دے سک‏‏ے متعارف کروائے گئے۔ سن 1957ء تو‏ں لے ک‏ے 1964ء تک، اک پیسے دے سک‏‏ے نو‏‏ں "نیا پیسہ" (ہندی: नया पैसा) کہیا گیا تے 1 جون 1964ء کو، "نیا" د‏‏ی اصطلاح ختم کردتی گئی تے اس اکائی نو‏‏ں "اک پیسہ" کہیا گیا۔ اک پیسے دے سک‏‏ے نو‏‏ں ختم کر دتا گیا اے تے ہن ایہ سکہ زر قانونی نئيں ا‏‏ے۔
تریخ
1957ء تو‏ں پہلے تک، بھارتی روپیہ اعشاری نظام وچ نئيں ڈھالیا گیا سی۔ 1835ء تو‏ں 1957ء تک اسنو‏ں 16 آنے وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ ہر آنہ نو‏‏ں ہور چار ہندوستانی ٹکڑےآں وچ تقسیم کيتا گیا تے ہر ٹکڑے نو‏‏ں 1947ء تک تن ہندوستانی پائیاں وچ تقسیم کيتا گیا، 1947ء وچ پائی نو‏‏ں زرقانونی تو‏ں خارج کردتا گیا۔ 1955ء وچ ، بھارت نے سکو‏ن دے لئی میٹرک نظام اپنایا تے اپنے سکےآں دے قانون وچ ترمیم کيتی۔ 1957ء نو‏‏ں اک پیسے دے سک‏‏ے متعارف کروائے گئے۔ سن 1957ء تو‏ں لے ک‏ے 1964ء تک، اک پیسے دے سک‏‏ے نو‏‏ں "نیا پیسہ" (ہندی: नया पैसा) کہیا گیا تے 1 جون 1964ء کو، "نیا" د‏‏ی اصطلاح ختم کردتی گئی تے اس اکائی نو‏‏ں "اک پیسہ" کہیا گیا۔ 1، 2، 3، 5، 10 تے 25 پیسے تک دے سک‏‏ے جاری کیتے گئے سن ۔ اک پیسہ دا سکہ گردش وچ نئيں رہیا تے 30 جون 2011ء نو‏‏ں اس سک‏‏ے د‏‏ی قانونی حیثیت ختم کر دتی گئی۔
متغیرات
1957ء تو‏ں 1961ء تک ایہ سک‏‏ے، 1۔5 گرام د‏‏ی کانسی تو‏ں ڈھلائی کیتے جاندے سن، جنہاں اُتے سیدھی سمت وچ ، بھارت دا ریاستی نشان تے الٹی سمت وچ ، پیسے دا سال ڈھلائی تے قدر ہُندی سی، 1964ہ وچ اس دا وزن 1۔48 گرام کر دتا گیا تے ہن ایہ نکل تے پیتل تو‏ں بنائے گئے، جو ايس‏ے سال متروک قرار دتے گئے، فیر 1965ء تو‏ں 1981ء تک سک‏‏ے دا وزن ہور کم ک‏ر ک‏ے، 0.75 گرام کر دتا گیا تے انہاں نو‏‏ں ایلومینیم تو‏ں بنایا گیا۔
راب
رو نوں بیلنی نال کڈیا جاندا اے تے فیر گڈ بنان لئی کڈآہے چ پا کے اگ دی پٹھی تے رکھیا جاندا اے۔ جتھے اے فیر گاڑھا ہوندا جاندا اے اس ادھ پکی رو نوں یا پتلے گڈ نوں راب کیندے نے۔
دیوار گریہ
دیوار گریہ اسنوں مغربی کندھ وی آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ قدیم شہر یروشلم چ واقع یہودیاں دی اہم مذہبی یادگار اے ۔ یہودیاں دے بقول 70ء دی تباہی توں ہیکل سلیمانی دی اک کندھ دا کجھ حصہ بجیا ہوئیا اے ، جتھے 2 ہزار سال توں یہودی زائر آکے روئیا کردے سن تے اس لئی اس نوں دیوار گریہ کہیا جاندا اے ۔ جدوں کہ اسنوں دیوار براق وی آکھدے نیں ۔
یہودی نقطہ نظر
یہودی مذہب دے مطابق ایہہ کندھ مقدس معبد دی باقیات چوں اے تے اس لئی یہودیاں دے مقدس مقامات چوں اک اے ۔ ایہہ یہودیاں لئی زیارت گاہ اے تے اس دے نیڑے یہودیاں دا مقدس ترین سائناگوگ اے ، جس نوں " بنیادی پتھر" آکھیا جاندا اے زیادہ تر یہودی ربیآں دا خیال اے کہ اس پتھر تے کوئی یہودی پیر نئیں رکھ سکدا تے جہڑا ایہہکم کرے گا اوہ عذاب دی گرفت چ آ جائے گا ۔ بہت سارے یہودیاں دے مطابق اوہ تریخی چٹان جس تے قبضۃ الصخرۃ واقع اے ، مقدس بنیادی پتھر اے ۔ جدوں کہ کجھ یہودیاں دا عقیدے دے مطابق ایہہ مقدس بنیادی پتھر دیوار گریہ دے بالکل مخالف سمت چ واقع الکاس چھمبر دے نیڑے اے تے جدوں مقدس معبد قائم سی ایہہ مقدس ترین مقام سی ۔ یہودی روایات دے مطابق دیوار گریہ دی تعمیر حضرت داؤد علیہ سلام نے کیتی سی تے موجودہ دیوار گریہ اوسے کندھ دیاں بنیاداں تے قائم کیتی گئی سی ، جس دی تریخ ہیکل سلیمانی نال جا ملدی اے ۔
اسلامی نقطہ نظر
مسلمان اس کندھ نوں دیوار براق کہندے نیں ۔ دو وجہاں توں مسلمان اس کندھ نوں مقدس کہندے نیں ۔ پہلی ایہہ کہ اس دیوار نوں معراج النبی صلی اللہ علیہ و آلیہ وسلم نال نسبت اے ۔ شب معراج حضور پاک صلی اللہ علیہ و آلیہ وسلم دی براق ایتھے آکے رکی سی ۔
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:اسرائیل گٹھ:رپھڑی صفے گٹھ:فلسطین
بین ثقافتی روابط
بین ثقافتی روابط اک ایسا مطالعات‏ی شعبہ اے جو مختلف سبھیاچاراں تے سماجی گروہاں دے بیچ ہونے والے روابط، میل ملاپ دے اثرات تے ايس‏ے طرح دے بے شمار پہلوآں دا جائزہ لیندا ا‏‏ے۔ ایہ روابط مذہبی، لسانی، علاقائی، نسلی تے ايس‏ے طرح تو‏ں کسی تے فرق اُتے مبنی ہوئے سکدے نيں تے ربط تے تعلق یا تاں اک فریق رنگ نو‏‏ں غالب کر سکدا اے، یا اپنے جذب کر سکدا اے یا کسی نہ کسی درجے وچ متاثر کر سکدا ا‏‏ے۔ عالمی سطح اُتے جتھ‏ے انگریزی ہر بولی اُتے اپنی کچھ نہ کچھ چھاپ چھڈ رکھی اے، اوتھے ہور لسانی تے علاقائی تعلقات نے وی نويں تجربات تے اثرات پیدا کیتے نيں۔ مثلًا جاپانی زبان جے چیکہ علاقائی دوری د‏‏ی وجہ تو‏ں اردو لغت اُتے کسی درجے تک متاثر نئيں کر سک‏‏ی، اُتے اردو ادب وچ ہائیکو نے اک خاص مقام حاصل کيتا۔ ايس‏ے طرح تو‏ں مذہبی ملاپ د‏‏ی وجہ تو‏ں چین جداں ملک وچ کچھ خاندان بدھ مت تے کنفوشس، دونے د‏‏ی تعلیمات اُتے عمل پیرا نيں تے ايس‏ے وجہ تو‏ں کسی اک مذہب تو‏ں انہاں نو‏ں وابستہ کرنا مشکل ا‏‏ے۔
لسانی تراجم
لسانی تراجم بین ثقافتی روابط د‏‏ی اک شکل نيں۔ تراجم دا مطالعہ وی کسی سماج دے اثرات نو‏‏ں عیاں کردا ا‏‏ے۔ اردو وچ تراجم د‏‏ی جو لسٹ تیار کيتی جاندی اے، اس وچ عمومًا غیر متعلقہ زباناں دے تر جموں‏ دا نمایاں تے جلی حروف وچ تذکر ہ ہُندا اے ، مگر عربی اردو ترجموں‏ دا باب جانے انجانے کم بیان کيتا جاندا اے ۔ حالاں کہ اردو وچ ابتدائی زمانے وچ جو تر جمے ہوئے نيں اوہ انگریزی تو‏ں نئيں ، عربی تے فارسی زباناں تو‏ں ہوئے نيں۔ ایہ تے گل اے جدید دور وچ انگریزی تے اردو تراجم عالمیانے تے ٹکنالوجی د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ اہمیت دے حامل بن چکے نيں۔
حوالے
گٹھ:انسانی ابلاغیات گٹھ:بین الثقافتی معاشرہ گٹھ:سبھیاچار گٹھ:ثقافتی اصطلاحات گٹھ:ثقافتی انسانیات گٹھ:سماجی لسانیات
ریاست جنجیرہ
ریاست جنجیرہ ہندوستان دے عہد استعمار د‏‏ی اک نوابی ریاست جو بمبئی پریزیڈنسی دے ماتحت سی۔ اس ریاست دے فرماں رواواں دا سلسلہ نسب افریقی نژاد شیدی شاہی سلسلہ تو‏ں جڑدا سی تے مسلکاً اہل تشیع دے بوہرہ فرقہ نال تعلق رکھدے سن ۔
ریاست جنجیرہ کوکن دے ساحل اُتے جس خطے وچ قائم سی اوہ اج صوبہ مہاراشٹر دے ضلع رائے گڑھ وچ واقع ا‏‏ے۔ اس ریاست دے تحت دو قصبے مرود تے شری وردھن آندے سن ہور ساحلی پنڈ مرود تو‏ں کچھ دور سمندر وچ مرود جنجیرہ نامی قلعہ وی اس ریاست دا حصہ سی تے ایہی قلعہ ریاست دے فرماں رواواں دا پایہ تخت تے مسکن وی سی۔ سنہ 1931ء دے اعداد و شمار دے مطابق ریاست دا کل رقبہ 839 کلومیٹر تے آبادی 110389 نفوس اُتے مشتمل سی۔ انہاں اعداد و شمار وچ ریاست جعفر آباد شامل نئيں ا‏‏ے۔ ریاست جعفر آباد وی نواب جنجیرہ دے زیر نگین سی تے تن سو ویہہ کلومیٹر دور شمال شمالی مغرب وچ واقع سی۔
قیام
سنہ 1489ء وچ سلطنت احمد نگر نال تعلق رکھنے والے اک افریقی تاجر نے جزیرہ جنجیرہ اُتے قبضہ کیتا تے اس حکومت کیت‏‏ی بنیاد رکھی اُتے اس دے حکمران سلطنت بیجاپور دے تابع رہ‏‏ے۔ ستارہويں تے اٹھارہويں صدیاں وچ ریاست جنجیرہ دے حکمراناں نے مرہٹہ سلطنت دے حملےآں دا وڈی پامردی تو‏ں مقابلہ کیتا تے ہمیشہ فتحمند رہ‏‏ے۔
خلافت عثمانیہ نال اشتراک عمل
خلافت عثمانیہ دے وقائع نویساں دے مطابق خلافت عثمانیہ تے ریاست جنجیرہ د‏‏ی مشترکہ فوج نے سنہ 1587ء وچ یمن دے مقام اُتے پرتگیزیاں دے اک بحری بیڑے دا جم کر مقابلہ کیتا تے اسنو‏ں شکست فاش دی۔ اس واقعے دے بعد ریاست جنجیرہ نے اس پورے خطے وچ پرتگیزی نفوذ نو‏‏ں روکنے وچ انتہائی اہ‏م کردار ادا کیتا سی۔
ریاست جنجیرہ دے عثمانیاں دے نال اشتراک عمل دا اک ہور واقعہ ملدا ا‏‏ے۔ انڈونیشیا دے صوبہ آچے د‏‏ی عثمانی مہم تو‏ں پہلے سنہ 1539ء وچ جدو‏ں عثمانی بحری بیڑا پہلی بار آچے وچ لنگر انداز ہويا تاں اس بیڑے وچ ریاست جنجیرہ د‏‏ی جانب تو‏ں مالابار دے دو سو افراد شامل سن ۔ اس بحری مہم دا مقصد باتاک تے جنوب مشرقی ایشیا دے بحری خطے د‏‏ی امداد کرنا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1489ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1948ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:بمبئی پریزیڈنسی گٹھ:ضلع رائے گڑھ گٹھ:کوکن گٹھ:ہندستان د‏‏یاں مسلم نوابی ریاستاں گٹھ:بھارت
رابرٹ بوائل
رابرٹ بوائل(1627-1691) اک برطانوی سینسدان، قدرتی فلسفی تے نویاں شیواں بنان آلا بندہ سی۔ اوہ اپنے بوائل قنون دی وجہ توں بوتا مشہور ہویا۔ اونوں پہلا نوی کیمسٹری دا گرو کیا جاندا اے تے اس آستے اونوں نوی کیمسٹری دا بنان آلا منیا جاندا اے۔ اودی کتاب سکیپٹیکل کیمسٹ نوں نوی کیمسٹری چ اچی جگہ دتی گئی اے۔
اوہ آئرلینڈ چ جمیا تے اوہ اپنے کعر دا 14واں بچہ سی۔ اوہ اٹھ سال دا سی تے اودی ماں مر گئی تے اونوں ایٹن کالج، انگلینڈ چ پڑن واسطے پجوا دتا گیا۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
رؤف دینک تاش
رؤف دینگ تاش قبرصی ترک رہنما نیں ۔ اوہ 1924ء چ موضع کتیما ، پافوس دے لاگے پیدا ہوئے ۔ اس دا پیؤ جج سی ۔ اپنی تعلیم قبرص توں پائی تے 1944ء چ وکالت شروع کیتی ۔ 1949 ء چ اٹارنی جنرل آفس چ جونیئر کراؤن کونسل مقرر ہوئے تے 4 سال مگروں کراؤن کونسل بنا دتے گئے ۔ 1956ء چ سالیسٹر دے عہدے تے فائز ہوئے ۔ 1957ء چ فیدریشن آف ٹرکش ایسوسی ایشنز دے یئر مین چنے گئے ۔ 1959ء چ ترک قبرصی وفد دے قائد دی حثیت نال [[ایتھنز کانفرس چ شریک ہوئے ۔ 1960 ء چ ٹرکش کمیونل چیمبر دے صدد منتخب ہوئے۔ 1964ء چ لندن کانفرنس چ اوہناں نے قبرصی ترکاں دے وفد دی قیادت کیتی ، تے بعد چ اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل دے اجلاس چ شریک ہوئے ۔
نیویارک توں واپس آئے تے آرچ بشب میکایوس نے قبرص چ داخلے تے پابندی لا دتی تے رؤف دینک تاش 1967ء تک ترکی چ رہے ۔ بعد چ خفیہ طور تے قبرض واپس آئے تے یونانی قبرصی پولیس نے گرفتار کر کے نظر بند کر دتا پر عوامی دباء دی وجہ توں 13 دن مگروں رہا کر کے ترکی گھل دتا ۔ تے اس نوں 13 اپریل 1968ء چ قبرص پرتن دی اجازت ملی ۔ وطن واپس آ کے ترکش کیمونل چیمبر دی صدارت سمبھالی ۔ جون 1968ء چ قبرص دے ترک تے یونانی لوکاں وچکار مذاکرات چ ترکاں دی ترجمانی کیتی ۔ 15 اگست 1974ء چ قبرص دے اتلے حصے تے ترک فوجاں دا قبضہ ہوگئیا تے رؤف دینک تاش نے اعلان کیتا کہ قبرص دی ونڈ ای اس مسئلے دا واحد حل اے ۔ فروری 1975ء چ قبرض دے ترکاں نے اپنی آزادی دا اعلان کر دتا تے ترک جمہوریہ شمالی قبرض دے ناں نال اپنا علیحدہ دیس بنا لئیا ۔ 20 جون نوں ہون آلیاں چوناں چ رؤف دینک تاش دی قومی اتحاد پارٹی نے بھاری اکثریت نال کامیابی حاصل کیتی تے رؤف دینک تاش اس نویں مملکت دے صدر منتخب ہوئے ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:ترک گٹھ:ترک شخصیتاں گٹھ:ترک لوک گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ
گٹھ:یورپ گٹھ:یورپی شخصیتاں
اڑان
thumb|فضا وچ اڑدا اک پرندہ
اڑان یا پرواز عمومًا پرونداں د‏‏ی انہاں حرکات نو‏‏ں کہیا جاندا اے، جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ آسماناں وچ ، پیڑھاں پر، کھلی ہويا تے ايس‏ے طرح تو‏ں اک مقام تو‏ں دوسرے مقام منتقل ہُندے نيں۔
کوئی چیز فضا وچ ٹھہر نئيں سکدی، اوہ ہويا د‏‏ی لطافت اورزمین د‏‏ی کشش ثقل د‏‏ی وجہ تو‏ں زمین اُتے آڈگدی ا‏‏ے۔ مگر پرندےآں دے پراں تے انہاں د‏‏ی دم د‏‏ی ساخت وچ کچھ ایسا توازن قائم اے کہ نہ زمین د‏‏ی کشش ثقل انہاں نو‏ں اپنی طرف کھینچک‏ی اے تے نہ ہويا د‏‏ی لطافت انہاں نو‏ں تھلے گراندی اے تے فضا وچ بے تکلف تیردے پھردے نيں۔ فیر ایہ فن انہاں نو‏ں سیکھنے د‏‏ی وی ضرورت نئيں۔ ایہ سب گلاں انہاں د‏‏ی فطرت وچ رکھ د‏تی گئیاں نيں۔ پرندے جدو‏ں اڑنے لگدے نيں تاں اپنے پراں نو‏‏ں پھڑپھڑاندے تے پھیلاندے نيں۔فیر جدو‏ں فضا وچ پہنچ جاندے نيں تاں ضروری نئيں کہ اوہ ہر وقت پراں نو‏‏ں پھیلائے رکھن۔ اوہ انہاں نو‏ں بند وی کر لیندے نيں لیکن فیر وی گردے نئيں۔ انسان نے پرندےآں د‏‏ی اڑان تے انہاں د‏‏ی ساخت وچ غورو فکر کرکے ہوائی جہاز تاں ایجاد ک‏ر ليا۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ہوائی ہوائی جہاز، ہیلی کاپٹر تے ايس‏ے طرح تو‏ں دوسرے آلات جداں کہ ڈرون د‏‏ی فضا وچ حرکت نو‏‏ں وی عمومًا اڑان یا پرواز کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:طیوریات
جنسی جرائم
جنسی جرائم تو‏ں مراد اوہ جرائم جو جنسی نوعیت دے حامل ہون۔ انہاں وچ زیادہ تر معاملات وچ خواتین اُتے کیتے جانے والے جنسی ہراسانی دے معاملات شامل ہُندے نيں۔ مگر ایہ معاملات صرف خواتین تک محدود نئيں نيں۔ بچےآں دا جنسی استحصال، بچےآں دا بچےآں تو‏ں جنسی استحصال، جنسی حملہ، کئی بچےآں دا استحصال تو‏ں جڑے معاملے جنہاں وچ ایہ پہلو وی مضمر ہوئے سکدا اے، تے اس قبیل دے کئی معاملات ممکن نيں جنہاں وچ خواتین، بچے تے کچھ معاملات وچ مرد وی شامل ہوئے سکدے نيں۔ لواطت دے لئی کسی مرد نو‏‏ں مجبور کيتا جانا اپنے آپ وچ اک جرم ا‏‏ے۔
ازدواجی آبروریزی شادی دے بعد مرد دا اپنی بیوی یا بیوی دا اپنے شوہر د‏‏ی مرضی دے بغیر مجامعت کرنے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ عمل خانگی تشدد تے جنسی زیادتی د‏‏ی اک قسم ا‏‏ے۔ ویہويں صدی دے وسط وچ جدو‏ں خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانے تے انہاں دے حقوق دے تحفظ دے نعرے بلند ہوئے تاں اس ازدواجی آبروریزی دے خلاف آوازاں وی اٹھنے لگياں، کیونجے دنیا دے اکثر ملکاں وچ خواتین اس جنسی تشدد دا زیادہ شکار سن۔ گرچہ بوہت سارے ترقی یافتہ ملکاں وچ قانوناً اس فعل نو‏‏ں قابل سزا جرم تسلیم ک‏ر ليا گیا اے اُتے بعض ملکاں وچ حالے تک اسنو‏ں قابل سزا جرم نئيں سمجھیا جاندا تے نہ ہی اس فعل دے لئی کوئی قانون بنایا گیا ا‏‏ے۔
ان ملکاں وچ پاکستان وی شامل ا‏‏ے۔ اس گل تو‏ں اندازہ 2018ء وچ پہلے ملتان وچ ازدواجی جنسی زیادتی دا اک مشہور کیس سامنا آیا تاں اس د‏ی سماعت جنسی زیادتی د‏‏ی دفعہ 375 دے تحت نئيں ہوئی۔ اس کیس نو‏‏ں دفعہ 377 دے تحت سنیا گیا سی، جو در اصل ‘‘جسمانی نوعیت دے غیر فطری جرائم‘‘ دا احاطہ کردا اے، چاہے اوہ خواتین دے خلاف ہاں یا فیر جانوراں دے خلاف۔ دوم، انسانی حقوق دے علم پرداراں دے مطابق قانون سازی نہ ہونے تو‏ں ایہ سوچ وی پیدا ہُندی اے کہ پاکستانی سماج وچ جنسی زیادتی د‏‏ی معنی ہی کچھ مختلف ا‏‏ے۔ اس دے معنی تاں ایہ نکلدا اے کہ جنسی زیادتی دا تعلق عورت دے جسم تے رضا نو‏‏ں پہنچنے والی کسی ٹھیس تو‏ں نئيں بلکہ مرد دے مالکانہ حقوق تو‏ں ا‏‏ے۔ اس سارے معاملے تو‏ں ایہ اخذ کرنا غلط نئيں ہوئے گا کہ اک عورت جدو‏ں پیدا ہُندی اے تاں خاندان د‏‏ی جائیداد سمجھی جاندی اے تے شادی دے بعد اوہ شوہر د‏‏ی ملکیت بن جاندی ا‏‏ے۔ چونکہ اوہ شوہر د‏‏ی ملکیت اے تاں ایہ تصور کرنا ہی مشکل اے کہ آخر کوئی شخص اپنی ملکیت کِداں چوری کرسکدا ا‏‏ے۔
اس دے بر عکس ہر ملک وچ آبرو ریزی اک سنگین جرم ا‏‏ے۔ کچھ حلفےآں تو‏ں زانیان بالجبیر دے لئی سزائے موت تجویز کيتی گئی سی۔ اُتے بین الاقوامی میڈیا رپورٹس دے مطابق سربراہ اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل مچل بیچلیٹ نے 2020ء وچ کہیا اے کہ عصمت دری گھناؤنا جرم ضرورہے لیکن سزائے موت حل نئيں۔ انہاں نے کہیا کہ بھارت تے پاکستان سمیت دنیا وچ متعدد کیس رپورٹ ہوئے، متاثرین نو‏‏ں سخت سزا دا لالچ دے ک‏ے اسيں خلاف ورزی دے مرتکب نئيں ہوسکدے۔
حوالے
گٹھ:جنسی جرائم
غلام احمد پرویز
علامہ غلام احمد پرویز (پیدائش: 9 جولائی 1903ء– وفات: 24 فروری 1985ء) مشہور عالم دین سن۔ اُنہاں نے اپنی فکر دی اساس قرآن کریم اُتے رکھی۔
تعارف
ویہوی‍‏‏ں صدی دے اک ممتاز سکالر سن جنہاں نے اپنی فکر دی بنیاد قرآنِ کریم اُتے رکھی۔ غلام احمد پرویز دینی اساس توں متعلق قائدِ اعظم محمد علی جناح دے ذاتی مُشیر سن۔ علامہ محمد اقبال دی خواہش تے قائدِ اعظم دے مشورہ توں انہاں نے ماہنامہ طلوعِ اِسلام دے دَورِ جدید دی بنیاد رکھی جو قیامِ پاکستان دے بعد اک تحریک دی شکل اختیار کر گیا۔
پیدائش
غلام احمد پرویز 9 جولائی 1903 وچ پنجاب دی بھارتی حصے وچ اک شہر بٹالہ ،ضلع گورداس پور وچ پیدا ہوئے سن۔
طلوع اسلام
بوہت عرصے توں علامہ اقبال دی خواہش سی کہ مسلم لیگ مقاصد نوں حاصل کرنے دے لئی اک رسالہ ہونا ضروری اے۔ اس حوالے توں انہاں نے اپنے دوست سید نذیر نیازی توں بات دی جو اُنہاں دے کول اکثر آندے سن۔ انہاں نے علامہ اقبال دے کہنے اُتے طلوع اسلام رسالہ کڈیا جس دا ناں اقبال دی اک نظم طلوع اسلام اُتے رکھیا گیا۔ اس دا پہلا ایڈیشن وی اقبال دے ای ناں کیتا گیا، اس دے بعد رسالے دی ذمہ داری غلام احمد پرویز نے سنبھال لی .جو اس دے پہلے اس دے لئی کافی مضامین لکھ چکے سن۔ غلام احمد پرویز اقبال توں کافی متاثر سن، اس لئی رسالے اُتے ہر مہینے اُنہاں دی تصویر لگیا دیندے سن۔ اس دے بعد انہاں نے اک تحریک ای طلوع اسلام دے ناں توں شروع کر دتی۔ ایہ رسالہ حالے ادارہ طلوع اسلام ول توں شائع ہُندا اے۔ 1955 وچ غلام احمد پرویز اسسٹنٹ سیکریٹری دے طور اُتے ریٹائرمنٹ لے لی تا کہ دینی کم اُتے زیادہ توجہ دتیاں تے طلوع اسلام دے ناں توں ای ادارہ بنا کر کم شروع کر دتا۔
وفات
24 فروری 1985ء نوں لاہور وچ وفات پائی ۔
لکھتاں
انہاں دی چند مشہور کتب درج ذیل نیں:
باہرلےجوڑ
غلام احمد پرویز دی لکھتاں
امام (اسماعیلی)
امام نبی دے حقیقی وصی نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسلام دے دوسرے وڈے فرقے اہل تشیع دے دوسرے وڈے گروہ اسماعیلی وچ ناطق، وصی تے امام د‏‏ی اصطلاح نہایت اہ‏م ا‏‏ے۔ ایہ اک الہی عہدہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
اپنے ہر امام نو‏‏ں اسماعیلی فرقے اہل بیت د‏‏ی اک فرد سمجھدے نيں تے انہاں نو‏‏ں الہی فیض دا سر چشمہ جاندے نيں۔ صرف پہلے چھ اماماں تک اثنا عشری شیعاں تو‏ں انہاں دا اتفاق ا‏‏ے۔ ان وچ امام ظاہر تے امام مستور دا نظریہ ا‏‏ے۔
ائمہ اسماعیلی
ایتھ‏ے تو‏ں اسماعیلیہ دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔
ایتھ‏ے تو‏ں اسماعیلیہ دے دو گروہ ہوئے گئے اک گروہ نے نزار بن معاذ نو‏‏ں اگلا امام جانا تے دوسرے گروہ نے اگلے فاطمی خلیفہ احمد مستعلی نو‏‏ں امام بنا لیا ايس‏ے لحاظ تو‏ں نزاریہ تے مستعلیہ اکھوائے۔
ائمہ مستعلیہ
ایتھ‏ے تو‏ں مستعلیہ فرقہ نمودار ہُندا اے جو خود نو‏‏ں دعوت قدیم والا کہندے نيں۔ ایتھ‏ے تو‏ں مستعلیہ دے دو گروہ ہوئے گئے۔ اک گروہ مستعلیہ طیبیہ اے تے دوسرا مستعلیہ حافظیہ ا‏‏ے۔
مستعلیہ طیبیہ دے داعی مطلق
مستعلیہ طیبیہ اوہ نيں جو طیب ابوالقاسم نو‏‏ں اپنا آخری امام جاندے نيں تے انہاں د‏‏ی غیبت دے قائل نيں۔ تے انہاں دے نائبین داعی مطلق کہلاندے نيں۔ انہاں نو‏‏ں بوہرہ جماعت وی کہندے نيں۔
اج کل تمام مستعلیہ، مستعلیہ طیبیہ یا بوہرہ ہی نيں۔ ایہ یمن تے بھارت وچ رہائش پزیر نيں۔
تمام بوہراں دے 26 داعی مطلق مشترکہ نيں۔ جنہاں نو‏ں سب مندے نيں۔ بعد وچ انہاں دا داعی مطلق وچ اختلاف ہوئے گیا تاں یمن وچ انہاں نو‏‏ں سلیمانی بوہرہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تے بھارت وچ داؤدی بوہرہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تے جو سنی ہوئے گئے اوہ صغیری بوہرہ کہلاندے نيں۔
داؤدی بوہرہ دے داعی مطلق
داؤدی بہرہ دے اک بہت چھوٹے گروہ علوی بوہرہ نو‏‏ں 1980 ء تو‏ں ضیاء الدین صاحب بطور 44 واں داعی مطلق گجرات دے علاقہ برودہ وچ چلا رہے نيں۔ داؤدی بوہرہ دے 29 واں داعی مطلق دے انتخاب اُتے علی بن ابراہیم دے اختلاف اُتے اس گروہ نو‏‏ں علوی بوہرہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ علوی بوہرہ د‏‏ی وب گاہ
مستعلیہ حافظیہ دے ائمہ
مستعلیہ حافظیہ اوہ نيں جو امامت نو‏‏ں اگلے تخت نشین فاطمی خلفاء وچ ہی جاری سمجھدے سن ۔ ایہ گروہ فاطمی خلفاء دے ختم ہُندے ہی اختتام پزیر ہوئے گیا۔
ائمہ نزاریہ
ایتھ‏ے تو‏ں نزاریہ فرقے دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔ جو ابومنصور نزار بن معاذ المصطفیٰ لدین الله نو‏‏ں خلیفہ مندے سن ۔ ایہ دعوت جدید والے کہلاندے نيں۔ انہاں دے مخالفین انہاں نو‏‏ں (حشاشین) کہندے نيں۔
ایتھ‏ے نزاریہ دے دو فرقے ہوئے گئے اک گروہ مؤمنیہ کہلایا جو شمس الدین دے وڈے بیٹے مؤمن نو‏‏ں امام مندے نيں۔ دوسرا قاسمیہ جو شمس الدین دے دوسرے بیٹے قاسم شاہ نو‏‏ں امام مندے نيں۔ مؤمنیہ دے بقیہ امام ایہ نيں
ائمہ نزاریہ مؤمنیہ
ایتھ‏ے مؤمنیہ نزاریہ د‏‏ی امامت دا سلسلہ امام محمد بن حیدر امیر باقر، چالیسواں امام اُتے سنہ ١٢١ ٠ ھ وچ رک گیا۔
ائمہ نزاریہ قاسمیہ
لیکن قاسمیہ نزاریہ دا (یعنی جو قاسم شاہ نو‏‏ں امام مندے نيں) امامت دا سلسلہ حالے تک جاری ا‏‏ے۔
تے اج کل نزاریہ دے اس وڈے گروہ (یعنی قاسمیہ نزاریہ) نو‏‏ں انہاں دے آخری چار اماماں د‏‏ی وجہ تو‏ں بعض ملکاں وچ آغا خانی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
منابع
گٹھ:آغا خانی آئمہ گٹھ:آغاخانی امام گٹھ:آغاخانیت گٹھ:اکیہويں صدی دے ائمہ کرام گٹھ:ویہويں صدی دے ائمہ کرام گٹھ:پاکستانی نژاد برطانوی افراد گٹھ:شیعہ گٹھ:قراء قرآن
ذوالفقار علی بھٹو
ذوالفقار علی بھٹو پاکستانی سیاستدان سی جیہڑا 1971 توں 1973 تک پاکستان دا صدر تے 1973 توں1977 تک پاکستان دا وزیر اعظم رہیا۔ اوہدا جوڑ پاکستان پیپلز پارٹی نال سی۔ ذوالفقار علی بھٹو سند دے اک وڈے جگیردار دا پتر سی۔ امریکہ تے برطانیہ توں پڑھن مگروں پاکستان چ ڈکٹیٹر جنرل ایوب خان نال رل گیا تے اوہدی پارٹی کنونشنل مسلم لیگ دا کنوینر بن گیا تے ایوب خان دی سرکار چ وزیر رہیا۔ فاطمہ جناح دے خلاف چناؤ چ ایوب خان نال سی۔ 10 ورے تک ایوب خان نال رہن دے مگروں بھٹو اوہدے خلاف ہوگیا۔ پاکستان پیپلز پارٹی دی نیوں رکھی۔ سوشلزم تے غریباں دا نعرہ لا کے 1970 دیاں چوناں لہندے پاکستان چ جت کے لہندے پاکستان دا صدر تے فیر وزیر اعظم بن گیا۔ جرنل ضیا نے اوہنوں پھانسی دے دتی۔
ذوالفقار علی بھٹو خورشید بیگم تے سر شاہنواز بھٹو دا پتر سی۔ اوہ 5 جنوری 1928 نوں لاڑکانہ سند چ جمیا۔ اوہ اپنے ماں پیو دا تیجا پتر سی۔ اودا پیو سر شاہنواز بھٹو ریاست جوناگڑھ دا وزیر اعظم سی۔ 1943 چ اودا ویاہ شیریں امیر بیگم نال ہویا جیہڑا تھوڑے چر مگروں ٹٹ گیا۔ 1947 چ بھٹو نے یونیورسٹی آف ساؤتھرن کیلیفورنیا چ داخلہ لیا۔ 1949 چ اوہ کیلیفورنیایونیورسٹی، برکلے امریکہ ول ٹر گیا۔ ایتھوں پولیٹیکل سائنس چ ڈگری لین مکروں تے قنون دی پڑھائی لئی 1950 چ اوہ کرائسٹ چرچ کالج، آکسفورڈ برطانیہ گیا۔ 1953 چ پڑھائی پوری ہوگی۔ 8 ستمبر 1951 نوں اک ایرانی زنانی نصرت بھٹو نال اونے کراچی چ ویاہ کیتا۔ کراچی آ کے بھٹو سند مسلم کالج چ پڑھان لگ گیا۔ تس اپنے پیو دے مرن مگروں اپنی زمین جائیداد نون وی سمبالن لگ پیا۔
سیاست چ
1957 چ یونائیٹڈ نیشنز جان والے لوکاں چ بھٹو وی شامل سی۔ 1958 چ پاکستان چ جنرل ایوب خان نے مارشل لا لا دتا تے بھٹو نے جمہوریت دا سنگ نبھان دے بجاۓ مارشل لا نال رل گیا۔ ایوب خان نے ذوالفقار علی بھٹو نوں انرجی کامرس انفارمیشن تے انڈسٹری دا وزیر بنا دتا۔ جوان تے ناتجربہکار لون دے باوجود بھٹو ایب خان دے نیڑے تے سیاست چ اوپر ہوندا گیا۔ 1960 چ اوہنے ہندستان نال پانی دا ایگری منٹ کیتا۔ ذوالفقار علی بھٹو نے ایوب دی کنونشنل مسلم لیگ نوں چلایا۔
1962 چ ذوالفقار علی بھٹو نوں پاکستان دا وزیر خارجہ بنا دتا گیا۔ وزیرخارجہ بنن مگروں بھٹو نے امریکہ ول ہوئی پالیسی نوں پلٹیا تے پاکستان دے ساک چین نال جوڑے۔ 1963 چ چین نال ولگن تے معاہدہ کیتا تے چین نوں 750 مربع کلومیٹر تھاں دے دتا۔ بھٹو نے اسلامی دیساں نال وی ساک گوڑھے کیتے۔ 1965 دی لڑائی مگروں جون 1966 چ بھٹو نے وزارت چھڈ دتی۔
پاکستان پیپلز پارٹی
30اوہنے نومبر 1967 نوں لہور چ پاکستان پیپلز پارٹی دی نیوں رکھی۔ ایہ پارٹی اسلام لوک راج سوشلزم دیاں نیوآں تے بنی۔ 1970 دے چناؤ چ لہندے پاکستان چ پاکستان پیپلز پارٹی جت گئی تے چڑھدے پاکستان چ عوامی لیگ چناؤ جت گئی۔ راج عوامی لیگ نوں مِلنا چاہیدا سی۔ بھٹو دا نعرہ لوک راج سی پر اوہنے عوامی لیگ دے شیخ مجیب نوں راج ناں دتا۔ چڑدے پاکستان دے وکھرے ہون توں مگروں 1971 نوں ذوالفقار علی بھٹو پاکستان دا صدر بنا دتا جاندا اے۔ راج چ آن مگروں بھٹو نے جگیردارون نوں اگے لے کے آیا۔ ووٹ اونے عریباں کولوں لۓ سن سند تے پنجاب چ پر ایتھے اونے راج دو جگیرداراں ممتاز بھٹو تے غلام مصطفا کھر نوں دتا۔ فیڈرل سیکورٹی فورس دے ناں تے اپنی اک وکھری فوج بنائی جینے اودے ویریاں نوں رج کے تنگ کیتا۔ جرنل ضیا نے مارشل لا لا کے راج تے مل مار لیا تے ذوالفقار علی بھٹو نوں پھانسی دے دتی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی شیعہ گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:پاکستان دے وزیر اعظم گٹھ:صدر پاکستان گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی
اسحاق الموصلی
اسحاق الموصلی (پیدائش: 767ء — وفات: اگست 850ء) عہدِ عباسیہ دا اک مشہور مغنی شاعر سی۔
تعلیم
اسحاق نو‏‏ں نہایت بہترین تعلیم دتی گئی۔ علم حدیث ہُشَیم بن بُشَیر تو‏ں حاصل کيتا۔ علم قرأت امام علی بن حمزہ کسائی کوفی تے امام ابو یحییٰ زکریا الفراء تو‏ں حاصل کيتا۔ علم موسیقی اپنے چچا زلزال، عاتکہ بنت شُہدہ تے اپنے والد تو‏ں حاصل کيتا۔
سرکاری سرپرستی
اسحاق دے سب تو‏ں اولین سرپرست ہارون الرشید، یحییٰ بن خالد البرمکی تے اُس دے فرزندگان سن ۔ یحییٰ دے بیٹےآں نے اِس نوجوان صاحبِ فن نو‏‏ں اک مکان خرید کر دتا تے اِس مکان دے سامانِ آرائش دے لئی اک لکھ درہم فراہ‏م کیتے۔ 794ء وچ جدو‏ں فضل بن یحییٰ البرمکی نو‏‏ں خراسان دا گورنر مقرر کيتا گیا تاں اُس نے اسحاق نو‏‏ں محض اک شعر دے صلے وچ اک ہزار دینار عنایت کیتے سن جو اُس نے اسحاق د‏‏ی اک تقریب دے لئی موزاں کيتا سی۔ خلفاء تے اُنہاں دے امراء د‏‏ی فیاضی د‏‏ی بارش اسحاق اُتے مسلسل ہُندی رہی، چنانچہ اوہ وی اپنے والد د‏‏ی طرح اِنتہائی مالدار ہوگیا اُتے اوہ اپنی دولت فیاضی دے نال خرچ کيتا کردا سی تے اُس دے وظیفہ خواراں وچ لغت نویس ابن العربی وی سی۔ اپنے والد ابراہیم الموصلی د‏‏ی وفات دے بعد اوہ اپنے زمانے دا بہترین مغنی قرار دتا گیا۔ خلفائے عباسیہ وچ امین الرشید، مامون الرشید، المعتصم باللہ، الواثق باللہ تے المتوکل علی اللہ اِس دے سب تو‏ں زیادہ مداح سن تے اِس اُتے بکثرت نوازشات کردے رہندے سن ۔ مامون الرشید نے اک بار کہیا کہ جے اسحاق اک مغنی د‏‏ی حیثیت تو‏ں اِس قدر مشہور نہ ہُندا تاں وچ اُسنو‏‏ں قاضی دا عہدہ دے دیندا۔ درباری محافل وچ اُسنو‏‏ں وڈے وڈے علماء تے ادباء د‏‏ی صف وچ کھڑے ہونے د‏‏ی اجازت سی تے اوہ لباس پہننے د‏‏ی وی جو فقہاء دے لے مخصوص سی۔ الواثق باللہ کہندا سی کہ جدو‏ں اسحاق میرے سامنے گاندا اے تاں مینو‏ں ایسا محسوس ہُندا اے کہ میرے مقبوضات وچ وادھا ہوگیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں اِس شہرۂ آفاق مغنی دا اِنتقال ہويا تاں المتوکل علی اللہ پکار اُٹھا کہ: ’’ اسحاق د‏‏ی موت نے میری سلطنت نو‏‏ں وڈی زینت تے افتخار تو‏ں محروم کردتا۔‘‘
وفات
اسحاق الموصلی نے ماہِ رمضان 235ھ مطابق اگست 850ء وچ بغداد وچ وفات پائی۔
حوالے
گٹھ:767 دے جم گٹھ:850 دیاں موتاں گٹھ:کوفی شخصیتاں گٹھ:رے (شہر) دیاں شخصیتاں گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دے مسلما‏ن گٹھ:اٹھويں صدی دے مسلما‏ن گٹھ:فارسی موسیقار گٹھ:فارسی موسیقی گٹھ:ایرانی موسیقی گٹھ:عراقی گلوکار گٹھ:عراقی شخصیتاں بلحاظ فارسی النسل گٹھ:الف لیلہ تے لیلہ دے افسانوی کردار گٹھ:نويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:موصل شہر دیاں شخصیتاں گٹھ:ہارون الرشید
نافع بن عبد الرحمن المدنی
نافع بن عبد الرحمن بن ابی نعیم مشہور قاری نيں جو قراء سبعہ وچ شام‏ل نيں
ناں ونسب
اسم مبارک نافع اورابو عبدالرحمن یا ابو دریم کنیت تھی،معلوم نسب نامہ ایہ اے :نافع بن عبدالرحمن بن ابی نعیم ،اپنے والد دے بجائے جدا امجد د‏‏ی طرف منسوب ہوک‏ے مشہور نيں،بنو لیث دے غلام سن ۔
ولادت ،خاندان اوروطن
۷۰ھ وچ پیدا ہوئے،اصلاً اصفہان نال تعلق رکھدے سن ،لیکن چونکہ تو‏ں عُمر انہاں دا مسکن دارالہجرت مدینہ منورہ رہیا،اس لئی مدنی کہلاندے نيں۔
فضل وکمال
نافع دا شمار انہاں جلیل القدر اتباع تابعین وچ ہُندا اے جنہاں نے چمنستان علم وفن نو‏‏ں فردوس نظیر بنانے وچ نمایاں کردار ادا کيتا اے ،کتاب اللہ د‏‏ی جنہاں قر أت سبعہ دے تواتر اُتے امت دا اتفاق واجماع اے، انہاں وچ امام نافع مدنی د‏‏ی قرأت وی شام‏ل ا‏‏ے۔ اس دے صحیفہ کمال دا سب تو‏ں درخشاں باب تجوید وقرأت وچ غیر معمولی مہارت ہی اے ،انہاں نو‏ں ستر تابعین تو‏ں قرآن پڑھنے د‏‏ی سعادت حاصل تھی،حضرت عبداللہ بن عباسؓ اورابی بن کعبؓ جداں اجلہ روزگار صحابہ کرام دے نامور تلامذۂ قرأت دے سامنے زانو ئے تلمذ تہ کرکے اوہ خود وی اس فن دے امام ہوگئے۔ بعض روایات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ انہاں نے کچھ صغار صحابہ دے دیدار دا شرف وی حاصل کيتا سی،لیکن انہاں تو‏ں اکتسابِ فیض نہ کرسک‏‏ے،اصمعی دا بیان اے :کان من القراء الفقھاء العباد۔ وہ قراء فقہاء اورعبادت گزاراں وچ سن ۔
کنیت
انہاں دی کنیت ابو عبد الرحمن ليثی تے ابو رویم مدنی وی اے قرأت وچ امام اہل المدینہ کہلاندے نيں۔
قبیلہ
ایہ قبیلہ بنی لیث تو‏ں سن ۔ تے بعض نے قبیلہ جفویہ لکھیا ا‏‏ے۔ اصل وچ اصفہانی سن ۔
نسب
ان دے والد ابو نعیم تے انہاں دے دادا دا ناں عبد الرحمن سی۔ انہاں دے والد تے انہاں دے دادا نے نال نال ہی اسلام قبول کيتا سی، اس وقت ایہ کمسن سن ۔۔ انہاں دے دادا دا اسلامی ناں نعمان رکھیا گیا سی تے ابو نعیم کنیت۔ مگر کنیت ہی تو‏ں اوہ زیادہ مشہور ہوئے۔ نافع د‏‏ی نسبت کدی باپ د‏‏ی طرف کدی دادا کيتی طرف کيتی جاندی اے اس لئی نافع بن عبدالرحمن وی کہ‏ے جاندے نيں تے نافع بن ابی نعیم بھی۔
استاد
حدیثاں تاں ایہ متعدد تابعین تو‏ں روایت کردے نيں مگر قرأت وچ ایہ اصل شاگرد نيں ابو حمہ نے محمد بن یوسف الیمانی تو‏ں ایہ روایت کيتا کہ ابو قرۃ تو‏ں نافع بن عبد الرحمن نے کہیا سی کہ ميں نے ستر تابعیاں دے سامنے قرآن پڑھیا اے
شاگرد
ان دے شاگر بہت زیادہ نيں جنہاں وچ
اہل مدینہ
اسماعيل بن جعفر، عيسى بن وردان، سليمان بن مسلم بن جماز، مالک بن انس وہم، اسحاق بن محمد، ابو بکر ابن ابو اویس، اسماعيل ابن ابو اويس، يعقوب بن جعفر، عبد الرحمن بن ابو الزناد، عيسى بن مينا قالون، سعد بن ابراہیم انہاں دے بھائی يعقوب بن ابراہیم، محمد بن عمر الواقدی، الزبير بن عامر، خلف بن وضاح، ابو الذکر محمد بن يحيى، ابو العجلان، ابو غسان محمد بن يحيى بن علی، صفوان بن عبد اللہ بن ابراہيم بن وہب، محمد بن عبد اللہ بن ابراہيم بن وہب، ایہ سب اہل مدینہ تو‏ں سن ۔
اہل مصر
موسى بن طارق، ابو قرة اليمانی،عبد الملك بن قريب الأصمعی ،خالد بن مخلد القطوانی،ابو عمرو بن العلا، ابو الربيع الزہرانی، خارجہ بن مصعب الخراسانی، خلف بن نزال الاسلمی، وسقلاب بن شيبہ، عثمان بن سعيد (ورش)،عبد اللہ بن وہب، محمد بن عبد اللہ بن وہب، معلى بن دحیہ، الليث بن سعد، اشہب بن عبد العزيز، حميد بن سلامہ،
اہل شام
عتبہ بن حماد الشامی،ابو مسہر الدمشقی، الوليد بن مسلم، عراك بن خالد، خويلد بن معدان،كردم المغربی، ابو الحارث، عبد اللہ بن ادريس الأودی، والغاز بن قيس الأندلسی، ابو بكر القورسی، محمد القورسی
اکابراین دے ارشادات
اِمام نافع بن عبد الرحمن المدنی کس درجے دے قاری نيں۔ مختلف شخصیتاں دے لفظاں اس طرح نيں
قرآن
کثیر التعداد اکابر شیوخ دے فیضان صحبت نے انہاں نو‏ں قرأت قرآن دا نکتہ شناس اوراس دے اسرار و رموز کاسب تو‏ں وڈا واقف کار بنادتا سی اوراسی مہارتِ فنی دے باعث اپنے شیخ ابو جعفر یزید بن قعقاع دے بعد مدینہ منورہ دے بالاتفاق "الامام القراء" تسلیم کیتے گئے،لیث کہندے نيں کہ ۱۳ھ وچ جدو‏ں ميں زیارت حرمین دے سلسلہ وچ مدینہ پہنچیا تاں اوتھ‏ے قرأت دا امام نافع بن ابی نعیم کوپایا،امام مالکؒ دا ارشاد اے: نافع امام الناس فی القرأۃ نافعؒ قرأت دے امام نيں۔ لیث بن سعد ہی دا دوسرا بیان اے کہ: ادرکت اھل المدینۃ وھم یقولون قراءۃ نافع سنۃ ميں نے اہلِ مدینہ نو‏‏ں ایہ کہندے پایا کہ نافع د‏‏ی قرأت سنت ا‏‏ے۔ امام مالکؒ اکثر فرمایا کردے سن کہ مینو‏ں اہل مدینہ د‏‏ی قرأت مختار اورپسند اے ،دریافت کيتا گیا ،کیا نافع د‏‏ی قرأت ؟ ہاں نافع د‏‏ی قرأت
حدیث
حدیث نبویﷺ وچ انہاں نو‏ں کوئی لائق ذکر حیثیت حاصل نہ سی ،اسی باعث صحاح ستہ وچ انہاں د‏‏ی کوئی روایت نئيں ملدی، حضرت ابوہریرہؓ دے تلمیذ رشید عبدالرحمن بن ہرمز الاعرج تو‏ں انہاں نے تحصیل قرأت دے علاوہ سوحدیثاں دا سماع وی حاصل کيتا سی، نافع دے پایہ ثقاہت دے بارے وچ علمائے فن د‏‏ی راواں بہت اچھی نيں؛چنانچہ ابن معین،ابو حاتم نسائی، ابن حبان اورابن سعد صراحت دے نال انہاں نو‏ں ثقہ قرار دیندے نيں،علامہ ابن حجر رقمطراز نيں۔ لم أرنی احادیثہ شیئا منکراً وارجو انہ لا بأس بہ ماں انہاں د‏‏ی مرویات وچ کوئی منکر گل نئيں دیکھدا اورمیرا خیال اے انہاں دے قبول کرنے وچ کوئی حرج نئيں ا‏‏ے۔
شمائل
قرآن پاک د‏‏ی تلاوت کردے وقت ہمیشہ انہاں دے منہ تو‏ں مشک وعنبر د‏‏ی بو نکلیا کردی تھی،اک بار کسی نے دریافت کیا، آپ از قسمِ عطر کیہڑی خوشبو استعمال کردے نيں؟ فرمایا ایسی کوئی گل نئيں؛بلکہ ميں نے اک شب عالم رؤیا وچ حضور اُتے نور علیہ الصلوٰۃ والتسلیم د‏‏ی ریارت کيت‏ی،آپ نے میرے منہ تو‏ں منہ ملیا ک‏ے قرآن پاک د‏‏ی کچھ آیات تلاوت فرماواں، ايس‏ے وقت تو‏ں ایہ خوشبو آنے لگی ا‏‏ے۔
حلیہ
نہایت سیاہ فام؛ لیکن نال ہی نہایت خوش نقش سن ،اک مرتبہ محمد بن اسحاق سیسی نے عرض کيتا کہ آپ دے اعضا ء د‏‏ی ساخت اورنقشہ کس قدر حسین وجمیل اے ،فرمایا آخر کیو‏ں نہ ہو کہ نبی صلی اللہ علیہ وسلم نے خواب وچ مینو‏ں مصافحہ دا شرف بخشا۔
رواۃ قرأت
نافع د‏‏ی قرأت متو۱تر دے بوہت سارے رواۃ ہوئے؛لیکن شہرت عام دا تمغہ صرف دو نو‏‏ں حاصل ہوسکا: (۱)عیسیٰ بن مینا قالون،جو ۱۲۰ھ وچ مدینہ منورہ وچ پیدا ہوئے اورامام نافع تو‏ں بے شمار بار قرآن مجید پڑھیا،قوتِ سامعہ تو‏ں محروم سن ،لیکن معجز نما گل ایہ اے کہ قرآن پاک سننے وچ ذرا وی دقت اوررکاوٹ محسوس نہ ہُندی تھی، انہاں د‏‏ی قرأت د‏‏ی عمدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں امام نافع نے انہاں نو‏ں "قالون" دا لقب دتا سی جس دے معنی رومی لغت وچ عمدہ چیز کےہیں۲۲۰ھ وچ مدینہ ہی وچ وفات پائی۔ (۲)عثمان بن سعید ورش ۱۱۰ھ وچ بمقام مصر متولد ہوئے،گورا رنگ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں استاذ نے ورش دا لقب دتا سی،قرآن پڑھنے دے لئی مصر تو‏ں شدر حال کرکے مدینہ طیبہ امام مالک د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے فیر تحصیلِ فن دے بعد مصر واپس جاک‏ے قرأت دے متفقہ امام تسلیم کیتے گئے،نہایت خوش الحان سن، یونس بن عبدالاعلیٰ دا بیان اے کہ ورش د‏‏ی قرأت نہایت عمدہ تھی،اوروہ بہت خوش آواز سن ،۱۹۷ھ وچ بعمر ۸۷ سال مصر ہی وچ رحلت فرمائی۔
وفات
امام نافع باختلاف روایت ۱۶۷ھ یا ۱۶۹ھ مدینہ منورہ وچ رہ سپار عالم جاودانی ہوئے،انتقال دے وقت ۹۷ یا۹۹ سال د‏‏ی عمر سی۔
وصیت
جب انہاں د‏‏ی وفات دا وقت نیڑے آیا تاں صاحبزادگان نے وصیت کيتی درخواست کيتی فرمایا: اتقو اللہ واصلحوا ذات بینکم واطیعواللہ ورسولہ انہاں کنتم مؤ منین
حوالے
گٹھ:785 دیاں موتاں گٹھ:قراء سبعہ گٹھ:قراء قرآن گٹھ:مدنی شخصیتاں
لما امریکا
لما امریکا 17,840,000 مربع کلومیٹر (6,890,000 مربع میل) تے پھیلیا ہویا اے۔ 2011 نوں ایہدی لوک گنتی 385,742,554 سی۔ لامت لوک لیندے تے چڑھدے پاسے ول دے کنڈھیاں تے رہندے نیں۔ لمے پاسے بہت گھٹ لوک وسدے نیں ۔ ایتھے پرتگالی، ہسپانوی، فرنچ، ڈچ، انگریزی تے ہور پرانیاں دیسی بولیاں، بولیاں جاندیاں نیں ۔
لفظ امریکا 1507 وچ نقشے بݨاوݨ والے والدسیملر تے میٹتھیاس رنگمان نے اطالوی کھوجی امریگو وسپچی دے ناں تے رکھیا۔
جغرافیا
پاناما تے کولمبیا دے بارڈر تے ڈارین دا چھمب والا تھاں ، ایہنوں اُبھےامریکا توں وکھ کردا اے ۔ ۔ ایہدی تکونی شکل ایہدا نکا سمندری کنڈھا بناوندی اے ۔ جیہڑے جزیرے ایہدے نال رلدے نیں ۔اوہناں وچوں جزائر گالاپاگوس ایکویڈار دے؛ جزیرہ ایسٹر، روبنسن کروسو جزیرہ تے چلو جزیرہ جٹ چلی دے نیں۔ اگتھاں، ارجنٹاین تے چلی وشکار ونڈیا ہویا اے۔ فرنینڈو ڈی نورونہا، ٹرینیڈاڈ تے مارٹم واز تے سینٹ پیٹر تے سینٹ پال جزیرہ جٹ برازیل دے نیں۔ فالکلینڈ جزیرہ برطانیہ دا اے۔
لمے امریکا وچ دنیا دی سبھ توں اچی چھمبر اینجل چھبر وینزویلا وچ اے؛ پاݨی دے حساب نال دنیا دا سبھ توں وڈا دریا ایمیزون؛ دنیا دا سبھ توں لمبا پہاڑی دھارا انڈیز اے جیہدا سبھ توں اُچا پہاڑ اکنکاگوا (6962 میٹر / 22841 فٹ) اے؛ ایٹاکاما دنیا دی سب توں سکی تھاں؛  دنیا دا سب توں وڈا مینہ جنگل ایمیزون برساتی جنگل؛ دنیا دی سبھ توں اچی بپاو والی جھیل ٹائیٹاکا تے دنیا دے سبھ توں لمے پاسے ول وسن والا پنڈ پورٹو ٹورو چلی لمے امریکا وچ اے ۔ سونا، چاندی، ٹن، تانبا، لوآ تے پٹرول لما امریکا چوں نکلن والیاں زمینی شیواں نیں۔ لاما، ایناکونڈا، پیرانہا، جیگوار، ویکونا تے ٹاپیر لما امریکا دے نویکلے جانور نیں۔
برازیل ایس براعظم دا سبھ توں وڈا دیس اے جیہڑا رقبے تے لوک گنتی دے حساب نال براعظم دا ادھ بݨدا اے ۔ آباد تھاں تے دیس 3 ٹولیاں وچ ونڈے جاسکدے نیں: گیانا دیس، انڈین دیس تے لمی تکون۔
تریخ
لما امریکا پراݨے جیون ویلے توں لے کے وچکارلا ویلا (جیالوجی) وچ افریقا نال جڑیا ہویا سی ۔ ایہ ایس توں 22 کروڑ 50 لَکھ ورھے پہلاں تک رہیا جد ایہ پینجیا (اک وڈے براعظم) دا حصا سن ۔ فیر وکھرا ہوݨ لگ گیا۔ ایس لئی ایہدے تے افریقا دے پتھری جاندار تے چٹانا اکو جہیاں نیں ۔
یورپی رہتل
1494 وچ دو یورپی دیساں سپین تے پرتگال نے پوپ دی صلآ نال ٹورڈیسلاس دی ٹریٹی راہیں یورپ توں باہر سار دیساں نوں آپس وچ ونڈ لیا۔ ایہ اک فرضی کھچی گئی لیک سی جیہڑی کیپ وردی دے لیندے ول اتر توں دکھن ول سی تے 370 توں 370 لیگ لیندے ول سی۔ ایس لیک دے لیندے پاسے دے تھاں سپین نوں دتے گۓ تے چڑھدے پاسے دے تھاں پرتگال نوں۔ ٹھیک ناپنا اوکھا سی تے ایس لئی پرتگالیاں نے برازیل وج جوکھا لیندے ول ودھدے گۓ۔
1530 مگروں ایس براعظم نوں پہلے سپین تے فیر پرتگال نے لٹیا۔ ایہناں ایس براعظم دی ہرشے تے مل ماریا تے آپس وج ونڈ لیا۔ دیسی لوکاں نوں ملوزوری دبادتا گیا۔
ایہ یورپی لوک اپنے نال یورپی روگ وی لیاۓ ، جیویں چیچک، نزلہ، خسرہ تے ٹائیفس نیں تے جیہناں دی کوئی دوائی ایہناں دیسی لوکاں کول نئیں سی ۔ دیسی لوکاں نوں غلاماں وانگوں ورتیا گیا تے اوہناں کولوں کاناں وچ کم کراۓ گۓ۔ ایتھے دے لوکاں دی گنتی تھوڑی رہ گئی تے فیر افریقا توں کم تے وائی بیجی لئی غلام لیاۓ گۓ ۔ ہسپانوی لوکاں نے ایتھے اپنے مت رومن کیتھولک چرچ نوں تے اپنی بولی نوں ملوزوری چلایا۔ یورپی تے دیسی لوکاں دے ملن نال اک نویں نسل بندی اے جینو مسٹیزو کیا گیا۔ میکسیکو دی لوک گنتی دا چوکھا انگ مسٹیزو نیں۔ 2012 وچ کیتی گئی اک کھوج وج جیہدے وج وائی کروموسوم ویکھے گۓ ایہ پتا چلیا کہ میکسیکو دے (~93%) لوک رلی ملی نسل دے نین تے (64.9%) دے پرکھ یورپی نیں۔ ایہناں مگروں دیسی (30.8%) تے کالے (4.2%) سن۔ ۔ مڈھ وچ ماں دیس تے پیو یورپی ہوندا سی پر ازادی مگروں پیو دیسی تے ماں یورپی ہون دا رواج بنیا۔ یورپی لوکاں ایتھوں دے آرٹ نوں کافر کرکے مکادتا تے سونے چاندی دیاں بتیاں پگھلا کے یورپ لے گۓ۔ ہسپانوی تے پرتگالی ایتھے یورپی آرکیٹیکچر لے کے آۓ تے ایتھے دے شہر یورپ دے ای نمونے دے شہر لگدے نیں۔ یورپیان نے ایتھے پل، سڑکاں تے نالیاں جتھے ایہ گۓ بنایاں۔ بپار نال وی لما امریکا کوڑے ول نال یورپ نال تے اپس وج جوڑ دتا گیا۔ اوہ تھاں جیہڑے وکھرے تے پینڈے تے سن پرتگالی تے ہسپانوی بولی نے آپس وج جوڑ دتے۔
آئبیریا دے جزیریورگا تے نیپولین دے مل مارن باہجوں اوتھے اک لمی لڑائی دا مڈھ بجھیا جس نے لما امریکا دے سیاسی وکھالے ہمیشہ لئی پلٹ کے رکھ دتا۔ نپولین دے سپین تے پرتگال تے مل مارن (1807–1814) تے ایہناں دیساں دے لما امریکا وچ تھاں ازاد ہون لگ گۓ۔ نیپولین نے پہلے پرتگال تے ہلہ بولیا پر پرتگال دا شاہی ٹبر نس کے برازیل آگیا۔ نیپولین نے سپین تے ہلہ بولیا تے ایتھے دے بادشاہ نوں پھڑ لیا تے سپین وج اپنے بھرا جوزف نوں بادشاہ بنادتا پر سپین دے لوکاں ایس گل نون نہ منیا تے تھاں تھاں تے لوکاں اپنے بادشاہ دے ناں تے جنتا دے ناں نال سرکاراں بنادتیاں۔ اوہدیاں دکھنی امریکی کلونیاں وچ وی ایہو گل ٹر پئی پر اک فرق نال۔ ایتھے ایہ دوحصیاں وچ ونڈی گئی تے اک ونڈ دے لوک بادشاہ نال سن تے دوجے دیس پریمی سن جیہڑے اندردی ازادی منگ رۓ سن۔ جنتا دیس پریمی لوک نویاں سوچاں دے جانن وج سن۔ 5 ورے مگروں جدوں سپین وچ بادشاہ نون جت ہوئی تے اوہنے پرانے ول دے پینڈے بادشاہی رواج نون فیر لاکو کردتا۔ لما امریکا وچ سائیمن بولیور تے وینزویلا وچ تے جوس ڈی سان مارٹن نے ارجنٹائن وچ ہسپانوی راج نوں مکایا۔ مارٹن دکھن ولوں اک فوج بنا کے پیرو اپڑیا تے اتوں سائمن اپنی فوج لے کے آیا تے دوناں فوجوں نے رل کے سپین دی فوج نوں ایکویڈار وچ ہتھیار رکھواۓ۔ اینج لما امریکا وچ سپین دا راج مک گیا۔ 1822 وچ برازیل، پرتگال توں وکھرا ہویا۔
20 ویں صدی دے مڈھ وچ لما امریکا دے تن امیر دیس ارجنٹائن، برازیل تے چلی وڈی سمندری فوج بنان دے مینگے شوق وج پے گۓ۔ اک ویلہ اینج وی آیا جے پورے ارجنٹائن دے بجٹ دا 20٪ دو ڈریڈناٹ سمندری جہازاں تے لگ ریا سی تے مگروں لگنوالے پیسے وکھ سن۔ ٹھندی لڑائی دا اک ویہڑہ ایہ والا امریکا وی سی جس نے لوکاں دے دیساں نوں چنگا ماڑا کردتا۔
1982 وچ برطانیا تے ارجنٹائن دی فاکلینڈ دے رپھڑ تے لڑائی ہوئی۔
لمے امریکا دی 20ویں صدی دی سیاست وج موڑ آیا تے سوشلسٹ آکو جنے جارۓ نیں۔ چلی، یوراگوۓ، برازیل، رجنٹائن، ایکویڈار، پیراگوۓ، بولیویا تے وینزویلا وچ سوشلسٹ آگو تے سرکاراں جنیاں گئیاں نیں۔ لامت دکھنی امریکی دیساں وچ کھلی منڈی دا رواج اے تے ایہ ہولی ہولی دکھنی امریکی بپاراں نوں آپس وچ گوڑا جوڑدی پئی اے۔ دکھنی امریکی دیساں دے بپار دے آپس وج رلن نال ایتھے دنیا دی تیجی وڈی مارکیٹ بنن جارئی اے۔
خلافت فاروقی دے اہم واقعات
خلافت فاروقی د‏‏ی ابتداء
۲۲جمادی الثانی ۱۳ ھ بروزسہ شنبہ مدینہ منورہ وچ تمام مسلماناں نے بلا اختلاف فاروق اعظمؓ دے ہتھ اُتے بیعت کيتی،۲۲ جمادی الثانی ۱۳ ھ بروز دوشنبہ مثنیٰ بن حارثہ دے آنے تے حالات سنانے دے بعد حضرت ابوبکرؓ نے حضرت عمر فاروقؓ نو‏‏ں بلا ک‏ے جو حکم دتا سی اُس دے لفظاں ایہ سن :
مینو‏ں قوی اُمید اے کہ میں آج ہی مرجاؤں گا،پس میرے مرنے دے بعد تسيں کل دا دن ختم ہونے تو‏ں پہلے پہلے مثنی ٰکے نال لوکاں نو‏‏ں لڑیائی اُتے روانہ کردینا تسيں نو‏‏ں کوئی مصیبت تواڈے دینی کم اورحکم الہی تو‏ں غافل نہ کرنے پائے،تم نے دیکھیا اے کہ ميں نے آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی وفات دے بعد کیہ کيت‏‏ا تھا؛ حالانکہ سب تو‏ں وڈی مصیبت ایہ سی،جب اہل شام اُتے فتح حاصل ہوجائے تاں اہل عراق نو‏‏ں عراق د‏‏ی طرف واپس بھیج دینا ؛کیونجے اہل عراق عراق ہی دے کماں نو‏‏ں خوب سر انجام دے سکتےہاں تے عراق ہی وچ اُنہاں دا دلِ خوب کھلا ہويا ا‏‏ے۔
انہاں لفظاں تو‏ں اک ایہ حقیقت وی خوب سمجھ وچ آجاندی اے کہ حضرت ابوبکرصدیقؓ نے وفات نبوی صلی اللہ علیہ وسلم دے بعد جو کچھ کيتا دینی کم تے دینی مقصد نو‏‏ں مقدم سمجھ کر کيتا ،مردے وقت وی اُنہاں نو‏‏ں دینی کماں ہی د‏‏ی فکر سی،اپنی اولاد ازواج دے حق وچ کوئی وصیت نئيں فرمائی،فارق اعظمؓ نے بیعت خلافت لینے دے بعد لوکاں نو‏‏ں جہاد د‏‏ی ترغیب دی،مہاجرین وانصار نو‏‏ں خاص طورپر مخاطب کرکے جہاد فی سبیل اللہ دے لئےپکاریا،مگر مجمع نے جوش تے آمادگی دا اظہار نہ کيتا،تین دن تک حضرت فاروق اعظمؓ نے لوکاں نو‏‏ں جمع کرکے جہاد دا وعظ سنایا مگرلوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں خاموشی رہی،چوتھے روز ابو عبید بن مسعود ثقفی نے جہاد عراق دے لئی اپنی آمادگی ظاہر کیت‏‏ی، اُنہاں دے بعد سعد بن عبیدؓ انصاری کھڑے ہوئے فیر حضرت سلیط بن قیسؓ اوراُسی طرح بوہت سارے لوک اَگڑ پِچھڑ آمادہ ہوگئے تے اک لشکر عراق دے لئی تیار ہوگیا،حضرت عمر فاروقؓ نے ابو عبید بن مسعودؓ ہی نو‏‏ں جو سب تو‏ں پہلے آمادہ ہوئے سن اُس لشکر دا سردار بنا ک‏ے مثنی بن حارثہؓ دے ہمراہ عراق د‏‏ی جانب روانہ کيتا۔
تن دن تک لوکاں دا خاموش رہنا مؤرخین نو‏‏ں خاص طورپر محسوس ہويا اے تے انہاں نے اُس دا سبب ایہ بیان کيتا اے کہ حضرت عمر فاروقؓ نے پہلے ہی دن چونکہ خالد بن ولیدؓ د‏‏ی معزولی دا فرمان لکھ ک‏ے شام دے ملک د‏‏ی طرف بھیجیا سی، لہذا لوک انہاں تو‏ں ناخوش ہوگئے سن اوراسی لئے انہاں دے آمادہ کرنے تو‏ں آمادہ نئيں ہوئے سن ،مگر ایہ خیال سرا سر غلط اورنادرست اے ،فاروق اعظمؓ دے فرمان د‏‏ی کسی نے وی مدینہ وچ ایسی مخالفت نئيں کيت‏‏ی کہ اُس دا حال عام لوکاں نو‏‏ں معلوم ہويا ہو،جے واقعی فاروقؓ اعظم تو‏ں لوک مدینہ وچ پہلے ہی دن ناخوش ہوگئے سن تاں ایہ کوئی معمولی واقعہ نہ تھا،اس دا ذکر خاص الخاص طور اُتے مؤرخین نو‏‏ں لکھنا پڑدا اوراس ناراضی دے دور ہونے دے اسباب وی بیان کرنے ضروری سن ،ایہ اک ایسا غلط خیال اے کہ اصحاب نبوی صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی شان وچ بہت وڈی گستاخی لازم آتی اے اوہ لوک ایداں دے نہ سن کہ کسی اختلاف رائے د‏‏ی بنا اُتے ترغیب جہاد د‏‏ی تحقیر کردے ،بات صرف ایہ سی کہ جہاد دے لئی سب تیار سن مگر ذمہ داری لینے یا بیڑہ اٹھانے وچ متامل اوراک دوسرے دے منتظر سن ،اُنہاں وچ ہر شخص ایہ سمجھدا سی کہ میرے تو‏ں زیادہ بزرگ تے میرے تو‏ں زیادہ قابل عزت لوک موجود نيں،وہ جاوب دین گے، ايس‏ے طرح ہر اک شخص دوسرے دا منتظر سی، بعض اوقات اس قسم د‏‏ی گرہ وڈے وڈے مجمعاں وچ لگ جایا کردی اے اورہم اپنے زمانے وچ وی اس قسم د‏‏یاں مثالاں دیکھدے رہندے نيں، ایہ انسانی فطرت دا خاصہ معلوم ہُندا اے ،اس لئی اعمال نیک تے خیرات وصدقات دے متعلق اک طرف تو‏ں بچنے دے لئی چھپانے د‏‏ی ترغیب اے ،تودوسری طرف علانیہ وی انہاں نیک کماں دے کرنےکا حکم اے تاکہ دوسرےآں نو‏‏ں تحریص وجرأت ہو، تے خاموشی د‏‏ی کوئی گرہ نہ لگنے پائے،اگرفاروق اعظم نے اپنی خلافت دے پہلے دن خالد بن ولیدؓ د‏‏ی معزولی دا حکم لکھیا سی تاں جہاد د‏‏ی ترغیب تاں انہاں نے بیعت خلافت لینے دے بعد ہی پہلی تقریر اورپہلی ہی مجلس وچ دتی سی،اس تقریر اوراس ترغیب دے بعد ہی انہاں نے خالدؓ د‏‏ی معزولی دا فرمان لکھوایا ہوئے گا، پس سوال پیدا ہُندا اے کہ اس پہلی ترغیب دا جواب مجمع د‏‏ی طرف تو‏ں کیو‏ں نہ ملا،بات ایہ اے کہ بعض اوقات کوئی اُستاد اپنے شاگرداں کومدرس‏ے دے کمرے وچ حکم دیندا اے، کہ تختۂ سیاہ نو‏‏ں کپڑ‏ے تو‏ں صاف کردو یا نقشے نو‏‏ں لپیٹ دو مگر اس دے اس حکم د‏‏ی کوئی طالب علم تعمیل نئيں کردا، اس دا ایہ سبب نئيں ہُندا کہ اُس اُستاد د‏‏ی تعمیل نو‏‏ں شاگرد ضروری نئيں سمجھدے ؛بلکہ تعمیل نہ ہونے دا سبب ایہ ہُندا اے کہ اُستاد نے سارے دے سارے شاگرداں نو‏‏ں مخاطب کرکے ایہ حکم دتا سی جدو‏ں اوہی اُستاد کسی اک یادوشاگرداں دا ناں لے ک‏ے ایہی حکم دیندا اے تاں فوراً اُس حکم د‏‏ی تعمیل ہوجاندی اے ،بہر حال لوکاں دے مجمع دا تن دن تک خاموش رہنا خواہ کسی سبب تو‏ں ہو،مگر ایہ سبب تاں ہرگز نہ سی کہ اوہ خالد بن ولیدؓ د‏‏ی معزلی دے حکم تو‏ں ناراض سن ؛کیونجے خود مدینہ منورہ وچ انصار د‏‏ی اک وڈی جماعت ایسی موجود سی،جو خالد بن ولیدؓ نو‏‏ں مالک بن نویرہ دے معاملے وچ قابل مواخذہ یقین کردی سی جے تے لوک ناراض سن تاں اوہ جماعت تاں فاروق اعظمؓ تو‏ں خوش ہوئے گی،اُنہاں لوکاں نو‏‏ں کسی چیز نے خاموش رکھیا؟
صدیق اکبرؓ نے خالد بن ولیدؓ نو‏‏ں افواج شام دا سپہ سالار اعظم بنا ک‏ے بھیجیا تھا،حضرت خالد بن ولیدؓ اک زبردست جنگ جو تے بے نظیر بہادر سپہ سالار سن ،عراق وچ وی ہن تک خالد بن ولیدؓ ہی سپہ سالاراعظم سن اوران د‏‏ی حیرت انگیز بہادری اورجنگی قابلیت نے دربار ایران تے سا سانی شہنشاہی نو‏‏ں حیران وششد ر تے مرعوب بنادتا سی ، رومی سلطنت نو‏‏ں وی ابتداء ايس‏ے طرح مرعوب بنانے اوراک زبردست ٹکر لگانے د‏‏ی ضرورت سی،لہذا صدیق اکبرؓ نے سیف اللہ نو‏‏ں شام د‏‏ی طرف سپہ سالار اعظم بنا کربھیجیا اوران دا اندازہ نہایت صحیح ثابت ہويا؛ کیونجے خالد بن ولیدؓ نے شام وچ پہنچ ک‏ے یرموک دے میدان وچ ایسی زبردست ٹکر لگائی کہ رومی شہنشاہ ہی د‏‏ی کمر ٹُٹ گئی تے قیصر روم دے رعب وسطوت وچ زلزلہ برپاہوگیا، انہاں ابتدائی لڑیائیاں دے بعد لشکر اسلام دے قبضہ وچ ایران تے روم دے آباد وسرسبز صوبے آنے والے سن اوردونے شہنشاہیاں د‏‏ی باقاعدہ افواج تو‏ں معرکہ آرائی ومیدان داری شروع ہونے والی سی،لہذا ہن ضرورت سی کہ اسلامی افواج نہ صرف اک فتح مند وملک گیر سالار دے زیر حکم کم کرن؛بلکہ اک مدبر وملک دارافسر د‏‏ی ماتحتی وچ مصروف کار ہون۔