cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عنایت خان (مؤرخ)
خاندان
عنایت خان دا اصل ناں محمد طاہر سی تے شاعری وچ تخلص آشنا سی ۔ عنایت خان دے والد ظفر خان بن خواجہ ابو الحسن سن ۔ ظفر خان مغل شہنشاہ جہانگیر دے عہد وچ وزیر دے عہدہ اُتے فائز سن ۔ مغل شہنشاہ شاہ جتھ‏ے دے عہدِ حکومت وچ اُنئيں اک بار کابل دا صوبیدار بنا ک‏ے بھیجیا گیا سی تے بعد وچ کشمیر دا صوبیدار مقرر کر دتا گیا۔ مغل حکومت دے تبت تو‏ں خوشگوار تعلقات قائم کرنے وچ ظفر خان دا نمایاں ہتھ سی ۔ شاہ جتھ‏ے نے بعد وچ اُنئيں ٹھٹہ دا صوبیدار مقرر کیتا۔ ظفر خان بہترین فارسی شاعر وی سن ۔ عنایت خان دے دادا سیف خان آگرہ دے مغل صوبیدار سن تے جدو‏ں 1641ء وچ شاہ شجاع (مغل شہزادہ) نو‏‏ں کو بنگال د‏‏ی عملداری و صوبیداری تفویض کيتی گئی تاں سیف خان نو‏‏ں شہزادہ شجاع د‏‏ی بنگال وچ آمد تو‏ں پہلے روانہ کر دتا گیا سی تاکہ اوہ اوتھ‏ے جاک‏ے انتظامات نو‏‏ں درست کرسکن۔
پیدائش و منصب داری
عنایت خان د‏‏ی پیدائش اُسی سال ہوئی جس سال مغل شہنشاہ شاہ جتھ‏ے برسر تخت آیا۔ اِس لحاظ تو‏ں عنایت خان دا سال پیدائش 1037ھ/ 1628ء معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ 7 سال د‏‏ی عمر وچ عنایت خان نو‏‏ں سرکاری منصب کيتی سپردگی دے بعد کشمیر بھیج دتا گیا تاکہ اوہ اوتھ‏ے اپنے والد ظفر خان د‏‏ی معیت وچ بہتر پرورش پاسکن۔ کشمیر وچ عنایت خان نو‏‏ں داروغہ دا منصب عطا ہويا۔ بعد وچ کشمیر دے شاہی ک‏‏تب خانہ د‏‏ی نگہبانی وی عنایت خان دے سپرد کردتی گئی۔
زندگی دے آخری سال
عنایت خان نے بہترین انشاء پردازی وراثت وچ پائی۔ آداب و رہن سہن دے بہترین اُصولاں تو‏ں واقف سن جنہاں دا اُنہاں د‏‏ی تریخ تو‏ں وی معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ عنایت خان شہنشاہ شاہ جتھ‏ے دے قریبی دوستاں تے اقرباء وچ شمار کیتے جاندے سن ۔ اواخر عمر وچ مغل شہنشاہ شاہ جتھ‏ے د‏‏ی معزولی دے عینی شاہد سن تے شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر د‏‏ی حکومت دے ابتدائی سالاں دے وی عینی شاہد سن ۔ اورنگزیب عالمگیر دے عہد وچ شاہی مناصب تو‏ں رخصتی چاہی تے کشمیر وچ اقامت اختیار کيتی۔1081ھ/ 1671ء وچ کشمیر وچ وفات پائی۔
باہرلے جوڑ
<ul><li> </li></ul>
گٹھ:1628 دے جم گٹھ:بھارتی مسلم مؤرخین اسلام گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی مؤرخین گٹھ:مسلم مصنفاں گٹھ:مغلیہ دور دے مؤرخین
شہرستان شاہین شہر و میمہ
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان شاہین شہر و میمہایران دے صوبہ اصفہان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز شاہین شہر ،شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان
فرینکلن کاؤنٹی، مینے
فرینکلن امریکی صوبے مینے دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مینے دیاں کاؤنٹیاں
سنیماسپس ارگس
سنیماسپس ارگس گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
اوکیناوا اڈنا لومڑ
اوکیناوا اڈنا لومڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
ہینکاک کاؤنٹی
ہینکاک امریکی صوبے مینے دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 16 ڈی بی
چک 16 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
مچل کاؤنٹی، آئیووا
مچل امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:آئیووا دیاں کاؤنٹیاں
سنیماسپس اسامنسس
سنیماسپس اسامنسس گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
وی واۓ کانس ماجورس
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
نِینا گِل
‎ نِینا گِل، سی بی ایCBE، اک برطانوی لیبر پارٹی سیاستدان اے۔ ایہ یورپی پارلیمنٹ دے لئی مغربی مڈلینڈز توں پہلاں 1999 توں 2009 تک چنی گئی اتے پھر 2014 وچ مڑ-چنی گئی
شروعاتی زندگی اتے تعلیم
گل نے 1979 وچلورپول جوہن مورس یونیورسٹی توں سماجیات وچ اک بیچلر ڈگری حاصل کیتی ۔گلّیو نیورسٹیدے سمیں دوران،طلبہ تنظیم دی پپردھان رہی۔ اس نے بعد وچ پوسٹ گریجویٹ پیشہ وار اہلیت، ہاوسنگ دی چارٹرڈ انسٹیچیوٹ توں1986 وچ اتے 1996 وچ حاصل کیتی۔  اس نے سینئر ایگزیکٹیو پروگرام، لندن دے کاروباری سکول  توں پورا کیتا۔
اسنوں کئی ایشیائی بولیاں وچ مہارت حاصل اے، اطالوی دے نال نال اس ویلے فرینچ اتے جرمن دا مطالعہ کر رہی اے۔
روزگار
گل، لیبر پارٹی (EPLP) دی یورپیئن پارلمینٹ دا ک حصہ اے،  یورپی پارلمینٹ (EP) وچS&D گروپ دے برطانوی وفد دا حصہ اے۔ اس خاص طور تے مالیاتی قانون تے سرگرمی نال کم کر دی اے اتے 2015 وچ یورپیئن سرمایہ مارکیٹ فنڈز (ایم ایم ایف) دے قانون  دی راپورٹیئر سی۔
شروعاتی روزگار
گریجوئیشن دے بعد، گل نے اک لکھاری وجوں سکھلائی شروع کیتی پر لنڈن دی یلنگ پریشد ولوں کم دی پیش کش ملن تے، چھڈّ دتی۔  گل29 سال دی عمر چ برطانیہ دی اک ہاؤسنگ ایسوسی ایشن  آسرا گروپ دی اوہ پہلی عورت اتے پہلی غیر-چٹی اتے جوان مکھ پربندھک بنی۔ 1990 توں1999 تک اس نے اک ہاؤسنگ گروپ   وچ مکھ کم کارنی دے طور تے سیوا کیتی۔
پارلیمنٹ دے باہر
گل 2009 وچ تیجی وار ایم۔ ای۔ پی چوناں چ اکامیاب رہی، 2010 وچ، گل نے یس ے یس سافٹویئر دے گروپ معاملےآں دی نائب پردھان دا عہدہ سمبھالای جو کہ سکول جون 2013  تک رہا۔
سیاست چ واپسی
2014 وچ گل، ویسٹ مڈلینڈز توں دوبارہ ایم۔ ای۔ پی چنی گئی۔  گل اس ویلے یورپیئن پارلمینٹ اندر کئی عہدےآں تے کم کررہی اے جویں، اوہ معاشی اتے مالی معاملے تے بنی وفد دی میمبراے؛غیرملکی معاملےآں بارے وفد دی بدل میمبراے، بھارت نال تعلقات  بارے وفد دی نائب-پردھان اتے امریکہ  دے نال تعلقات بارے بنے وفد دی میمبر اے۔  اوہ خاص طور تے مالی پربندھ  تےسرگرمی دکھا رہی اے اتےسال 2015 لیہ یورپیئن سرمایہ مارکیٹ فنڈ (ایم ایم ایف) پربندھ راپورٹئر رہی۔  لمی جدو جہد بعد اپریل 2017 وچ شیڈو بینکاں تے چوکسی رکھنوالا نواں قانون پاس ہوے۔
کامیابیاں
2017 چ نویں سال دی انعام تقریب  دوران برطانوی سلطنت دا فوجدار(CBE) نامزد کیتا گیا سی۔
9 جنوری 2017 گل نوں جنتک سنوجواناں  چپاے یوگدان لی اک پرواسی بھارتی سمان پرسکارنال نوازیا گیا سی۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1956 گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ گٹھ:۱۹۵۶ دے جم
سنیماسپس اورینٹیاکوپس
سنیماسپس اورینٹیاکوپس گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
چک 503 گ ب
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
بریگزٹ
بریگزٹ جو انگریزی حروف "British" (اردو:برطانیہ) تے "exit" (اردو: انخلا) دا امیختہ حرف اے جس دا مطلب مقامی وقت دے مطابق 29 مارچ 2019ء شب 11 بجے برطانیہ دا یورپین یونین تو‏ں انخلاہے ۔جے کوئی معاہدہ نئيں ہُندا تاں برطانیہ اس تریخ اُتے یورپین یونین دا رکن نئيں رہے گا ۔2016ء وچ برطانیہ وچ ہونے والے ریفرنڈم برائے یورپین یونین رکنیت وچ 51.9فیصد افراد نے یورپین یونین دے انخلا دے حق وچ ووٹ دتے سن  ۔اس انخلاکے حق وچ یورپین یونین دے نقاد، بایاں بازو تے دایاں بازو نے بھرپور مہم چلا‏ئی سی جدو‏ں کہ یورپین یونین دے حامی افراد نے مسلسل رکنیت د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ thumb|یورپین یونین تو‏ں انخلا دا مکمل ٹائم ٹیبل برطانیہ نے 1973ء وچ کنزرویٹو پارٹی دے ایڈورڈ ہیتاتھ دے دور حکومت وچ یورپی برادری وچ رکنیت حاصل کيتی جس د‏‏ی توثیق 1975 وچ اک ریفرنڈم وچ عوام نے کيتی۔ 1970 تے 80 د‏‏ی دہائی وچ سیاسی بایاں بازو خاص طور اُتے لیبر پارٹی د‏‏ی جانب تو‏ں اس برادری تو‏ں نکلنے د‏‏ی وکالت کيتی گئی۔لیبر پارٹی دے 1983ء دے انتخابی منشور وچ برادری تو‏ں مکمل طور اُتے انخلا دا بھرپور مطالبہ کیتا گیا ۔1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، یورپین برادری د‏‏ی اک سیاسی اتحاد دے طور اُتے ابھرنے د‏‏ی شدید مخالفت سجے بازو خصوصا مارگریٹ تھیچر د‏‏ی جانب تو‏ں کيتی گئی۔مارگریٹ تھیچر ، یورپین واحد منڈی د‏‏ی پرزور حامی ہونے دے باوجود اس نے یورپین برادری د‏‏ی شدید مخالفت کيتی ۔1990 دے دہائی تو‏ں، یورپی انضمام دے خلاف مخالفت بنیادی طور اُتے سجے بازو تے قدامت پسند پارٹی د‏‏ی جانب تو‏ں شدید تر کيتی گئی اس وجہ تو‏ں کنزرویٹو پارٹی دے اندر ماسسٹریٹ معاہدہ دے خلاف تقسیم ابھر کر سامنے آئی۔
برطانوی آزاد پارٹی یورپین اتحاد د‏‏ی مسلسل رکنیت اُتے ہور ریفرنڈم د‏‏ی حامی سی تے 2010ء دے ابتدائی عرصہ وچ پارٹی د‏‏ی مقبولیت وچ اضافہ ہويا تے اس دے نتیجے وچ ایہ 2014ء دے یورپین پارلیمنٹ انتخابات وچ سب تو‏ں کامیاب پارٹی دے طور اُتے سامنے آئی۔ پارلیمنٹ دے لوکاں د‏‏ی کراس پارٹی مہم وی اک ریفرنڈم لیانے وچ مؤثر رہی۔کنرویٹو پارٹی دے وزیر اعظم ڈیوڈ کیمرون نے 2015 د‏‏ی انتخابی مہم دے دوران نويں ریفرنڈم دے انعقاد دا وعدہ کیتا جس نو‏‏ں انہاں نے اپنی پارٹی دے یورپین یونین حامیاں دے دباؤ دے بعد 2016 وچ مکمل کرنے کااعلان کیتا۔ کیمرون، جو یونین وچ شامل رہنے دے لئی مہم چلا رہے سن ریفرنڈم دے نتیجہ دے بعد انہاں نے استعفی دے دتا۔ انہاں د‏‏ی جگہ سابق ہوم سیکرٹری تھریسا مئے د‏‏ی طرف نے کامیابی حاصل کيتی. اس نے اک سال بعد ہی عام انتخابات انعقاد کیتے جس وچ اس نے اپنی پارٹی د‏‏ی مجموعی اکثریت کھو دی۔ اس د‏ی اقليتی حکومت دے لئی اس ڈیموکریٹک یونینسٹ پارٹی د‏‏ی طرفو‏ں کلیدی ووٹ ملیا ۔
مارچ 2017 وچ برطانیہ د‏‏ی حکومت نے یورپی یونین اُتے معاہدے دے آرٹیکل 50 نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کر دتا۔ مئی وچ تھریسامئے نے اعلان کیتا کہ انہاں د‏‏ی حکومت یورپی یونین نو‏‏ں چھڈنے دے بعد یورپی سنگل مارکیٹ یا یورپی یونین دے روايتی یونین د‏‏ی مستقل رکنیت د‏‏ی تلاش نہ کرنے دا ارادہ رکھدی اے ۔نال ہی یورپی کمیونٹی ایکٹ 1972 نو‏‏ں منسوخ کرنے تے یورپی یونین دے قانون نو‏‏ں برطانیہ دے گھریلو قانون وچ شامل کرنے دا وعدہ کیتا۔ جولائ‏ی 2016 وچ “شعبہ یورپی یونین انخلا“ دے ناں تو‏ں اک نواں سرکاری محکمہ بنایا گیا ۔ یورپی یونین دے نال مذاکرات جون 2017 وچ شروع ہونے والے مذاکرات وچ اکتوبر 2018 تک انخلا دے معاہدے نو‏‏ں پورا کرنے دا ارادہ کیتا گیا۔ جون 2018 وچ ، برطانیہ تے یورپی یونین نے اک انخلا دے بعد دے مسائل اُتے معاہدے دا تعین کرنے دے لئی مشترکہ پیش رفت د‏‏ی رپورٹ شائع کيتی۔ جولائ‏ی 2018 وچ ، کابینہ نے چیکرس د‏‏ی منصوبہ بندی اُتے اتفاق کیا ۔ نومبر 2018 وچ ، برطانوی حکومت تے یورپی یونین دے درمیان مسودہ د‏‏ی واپسی دا معاہدہ تے آؤٹ لائن سیاسی اعلامیہ شائع ہويا۔15 جنوری 2019 کو، ہاؤس آف کامنز نے معاہدے دے خلاف 432 تو‏ں 202 تک ووٹ دتا، جو برطانیہ د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پارلیمانی شکست اے ۔
حوالے
گٹھ:برطانیہ
ماریانا فروٹ چمگادڑ
ماریانا فروٹ چمگادڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
پیلیو اڈنا لومڑ
پیلیو اڈنا لومڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
گروہ 8
گروپ 8 اٹھ وڈے صنعتی ملکاں اُتے مشتمل اے:
اس دے قیام دا مقصد عالمی اقتصادیات، مالیات تے سیاسی مسائل اُتے غور کرنا تے انہاں دے حل دے لئی سفارشات مرتب کرنا ا‏‏ے۔ اس دے رکن ملکاں دا اجلاس ہر سال منعقد ہُندا ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گروہ 8 گٹھ:1975ء دیاں تاسیساں گٹھ:1997ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں گٹھ:2014ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:اقتصادی ملکی درجہ بندی گٹھ:اکیہويں صدی وچ سفارتی اجلاس گٹھ:ویہويں صدی وچ سفارتی اجلاس گٹھ:بین الاقوامی اقتصادی تنظیماں گٹھ:بین الحکومت‏ی تنظیماں گٹھ:عالمی تنظیماں گٹھ:ملکی جماعت بندی گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:تنظیماں
کینیبک کاؤنٹی
کینیبک امریکی صوبے مینے دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مینے دیاں کاؤنٹیاں
چک 15 ڈی بی
چک 15 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
للین متر پنچھی
للین متر پنچھی طوطیاں دے اک ٹبر متر پنچھی دا اک نکا سنگی تے افریقہ دا واسی اے۔ ایہ ہرا ہوندا اے تے سر تے چھاتی کھٹے رنگ دی ہوندی اے۔ 13 سیٹی میٹر (5 انچ) دی لمبائی نال ایہ افریقی براعظم دا سب توں نکا طوطا اے۔ ایہنوں ڈک کے پالنا اسان نئیں۔
گٹھ:متر پنچھی
ناکس کاؤنٹی
ناکس امریکی صوبے مینے دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مینے دیاں کاؤنٹیاں
مونونا کاؤنٹی
مونونا امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:آئیووا دیاں کاؤنٹیاں
کوسرے اڈنا لومڑ
کوسرے اڈنا لومڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ویسٹ منسٹر ایبی
انہاں عمارتاں دے علاوہ اک تیسری عمارت وی نیڑے ہی اے جس نو‏‏ں ویسٹ منسٹر ہال کہندے نيں۔ ایہ ہال پہلے پہل ضیافتاں دے لئی تعمیر ہويا سی تے صدیاں تک اس وچ تقریبات منائی جاندی رہیاں مگر موجودہ وقت وچ ایہ اک نمائشی دالان رہ گیا اے جو پارلیمنٹ د‏‏ی عمارتاں دے عین سامنے اے ۔
ویسٹ منسٹر ایبی ویسٹمنسٹر لندن برطانیہ ج اک گوتھک گرجا اے۔ اے ویسٹ منسٹر پیلس دے لیندے پاسے چ اے۔ اے انگلینڈ تے فیر برطانیہ دے بادشاواں دے تاج پان تے مرن توں مگرون دبن دی تھاں اے۔ ایتھے گرجا 7ویں صدی توں ہیگا اے۔
تیسری دنیا
thumb|500px|[[سرد جنگ دے زمانے د‏‏ی تن دنیائاں۔
تیسری دنیا
دوسری دنیا
پہلی دنیا]]
تیسری دنیا یا تھرڈ ورلڈ د‏‏ی اصطلاح سرد جنگ دے زمانے وچ رائج ہوئی۔ تیسری دنیا دا مطلب اوہ ملک نيں جو نیٹو یعنی امریکی اتحادی ملکاں تے سوشلسٹ یعنی روسی اتحادی ملکاں وچ شامل نئيں ہوئے بلکہ انہاں نے خود نو‏‏ں انہاں دونے ملکاں تو‏ں وکھ تھلٹ رکھیا۔
پہلی دنیا دے ملکاں وچ ریاستہائے متحدہ امریکا ،کینیڈا، لہندا یورپ تے جنوبی کوریا وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ چین، سویت یونین، کیوبا تے اس دے اتحادی ملک دوسری دنیا کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ عام طور اُتے تیسری دنیا تو‏ں دنیا دے غریب ملکاں مطلب لیا جاندا اے جو درست نني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سیاست بلحاظ خطہ گٹھ:سیاسی اصطلاحات گٹھ:ملکی جماعت بندی گٹھ:اقتصادی ترقی گٹھ:اقتصادی ملکی درجہ بندی
سنیماسپس باربری
سنیماسپس باربری گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
یاپ اڈنا لومڑ
یاپ اڈنا لومڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
سنیماسپس بوری
سنیماسپس بوری گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
منرو کاؤنٹی، آئیووا
منرو امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:آئیووا دیاں کاؤنٹیاں
لنکن کاؤنٹی
لنکن امریکی صوبے مینے دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مینے دیاں کاؤنٹیاں
چک 504 گ ب
چک 504 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
دوسری عالمی جنگ دے دوران شمالی افریقہ وچ فوجی کارروائیاں
دوسری عالمی جنگ دے دوران شمالی افریقہ وچ فوجی کارروائیاں 13 ستمبر 1940 تے 13 مئی 1943 دے درمیان کيتیاں گئیاں۔ ایہ کارروائیاں مغربی اتحادیاں تے حلیف قوتاں دونے دے لئی حساس نوعیت د‏‏ی اہمیت رکھدیاں سن۔ حلیف طاقتاں د‏‏ی کوشش سی کہ اوہ اتحادیاں دے لئی مشرقِ وسطٰی تو‏ں تیل د‏‏ی سپلائی منقطع کرداں، حلیف طاقتاں د‏‏ی اُس تیل تک رسائی بڑھاواں تے برطانیہ نو‏‏ں ایشیا تے افریقہ وچ پھیلی اپنی سلطنت تو‏ں مادی تے انسانی وسائل تو‏ں یکسر کٹ کر رکھ دتیاں
شمالی افریقہ د‏‏ی مہم دے تن حصے سن یعنی مغربی صحرا د‏‏ی مہم (مغربی مصر تے مشرقی لیبیا)، آپریشن ٹارچ (الجزائر تے مراکش) تے تیونس د‏‏ی مہم۔
شمالی افریقہ د‏‏ی تمام تر مہم دے دوران جرمنی تے اٹلی نو‏‏ں 620,000 اموات دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں کہ برطانوی دولتِ مشترکہ نو‏‏ں 220,000 جاناں دا نقصان اُٹھانا پيا۔ صرف تیونس وچ امریکی اموات د‏‏ی تعداد 18,500 تو‏ں ودھ سی۔ شمالی افریقہ وچ اتحادی فوجاں د‏‏ی فتح دے نتیجے وچ جرمنی تے اٹلی دے 9 لکھ فوجی یا تاں مارے گئے یا فیر ناکارہ ہوئے گئے۔ اِس فتح دے بعد اتحادیاں نے حلیف قوتاں دے خلاف دوسرا محاذ کھول دتا، اُنہاں نے 1943 دے موسم گرما وچ سسلی تے اٹلی دے بنیادی علاقے اُتے حملےآں د‏‏ی اجازت دے دتی تے مشرق وسطٰی دے تیل دے ذخائر تے ایشیا تے افریقہ تو‏ں برطانیہ د‏‏ی سپلائی دے ذرائع دے لئی حلیف قوتاں د‏‏ی طرف تو‏ں خطرات نو‏‏ں دور کر دتا۔ ایہ اقدامات دوسری عالمی جنگ دے دوران انتہائی اہمیت دے حامل رہ‏‏ے۔
مصر، لیبیا، تیونس، الجزائر تے مراکش < P>1940 وچ شمالی افریقہ دے پنجاں علاقےآں یعنی مصر، لیبیا، تیونس، الجزائر تے مراکش وچو‏ں ہر اک نو‏‏ں یورپی طاقتاں دے ماتحت نوآبادیات‏ی تے نیم نوآبادیات‏ی حیثیت حاصل سی۔ برطانیہ نے 1914 وچ مصر نو‏‏ں اپنی ماتحت ریاست بنا لیا۔ 1922 وچ سلطان فواد دے دور وچ مصر نو‏‏ں برائے ناں خود مختاری دینے دے باوجود برطانیہ نے مصر د‏‏ی خارجہ پالیسی تے دفاعی امور اُتے اپنا کنٹرول برقرار رکھیا۔ برطانیہ نے نہر سویز دے کنارےآں اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا۔ مصر اُتے برطانوی کنٹرول د‏‏ی تجدید 1936 دے اینگلو ایجپشن معاہدے دے تحت کيتی گئی۔ اٹلی نے 1911 وچ سائرینیکا، ٹریپولیٹانیہ تے فیزن دے صوبےآں نو‏‏ں ترکاں تو‏ں کھو لیا تے 1934 وچ انہاں تِناں نو‏‏ں یکجا ک‏ے دے لیبیا د‏‏ی متحد کالونی تو‏ں موسوم کر دتا۔
فرانس نے 1881 وچ تیونس نو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے اپنے ماتحت علاقے دا درجہ دے دتا سی۔ تیونس دے حکمران د‏‏ی نگرانی اک فرانسیسی ریذیڈنٹ جنرل دے سپرد سی۔ مراکش اُتے اک سلطان د‏‏ی حکمرانی سی مگر 1912 دے فیز معاہدے دے تحت ایہ وی فرانسیسی ماتحت علاقہ قرار دے دتا گیا۔ تیونس د‏‏ی طرح ایتھ‏ے وی اک فرانسیسی ریذیڈنٹ جنرل نو‏‏ں سلطان تے اُنہاں د‏‏ی انتظامیہ د‏‏ی نگرانی اُتے معمور کر دتا گیا۔ فرانس نے 1830 وچ الجزائر نو‏‏ں فتح کرنے دا آغاز کر دتا۔ 1940 تک الجزائر نو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے فرانس دا حصہ بنا لیا گیا جتھ‏ے د‏‏ی حکمرانی دے لئی اک گورنر جنرل دا تقرر کيتا گیا۔ فرانس د‏‏ی شکست تے 1940 وچ وکی حکومت دے قیام دے نال شمالی افریقہ د‏‏ی فرانسیسی کالونیاں وکی کنٹرول وچ چلی گئياں۔
حوالے
گٹھ:دوسری جنگ عظیم
نواب میر عثمان علی خان
۔
(ایچ ای ایچ) نواب میر عثمان علی خان صدیقی، بیافانندی - (6 اپریل 1886ء-24 فروری 1967ء)، حیدرآباد، دکن تے برار دے آخری بادشاہ سن. نظام اک مؤثر منتظم تے اک رعایا پرور بادشاہ دے طور اُتے جانے جاندے سن. انہاں نو‏ں "نظام سرکآر" تے "حضور نظام" ورگے القابات تو‏ں نوازیا جاندا سی. انہاں د‏‏ی بادشاہت 86000 مربع میل (223000 کلو میٹر²) دے اک علاقے وچ سی، ایہ تقریبا موجودہ برطانیہ دا اندازاً رقبہ سی.
حیدرآباد دکن نواب میر عثمان علی خان آصف جاہ سابع 1912ء وچ تخت نشین ہوئے۔
انہاں دے دور وچ انجمن ترقی اردو نے آپ دے مراحم خسروانہ تو‏ں بے حد ترقی د‏‏تی تے بے شمار کتاباں شائع ہوئیاں۔ علما، مشائخ ، مساجد و مدارس تے ہر مذہب دے عبادت خاناں نو‏‏ں آپ دے دربار تو‏ں معقول امداد ملد‏ی سی۔ آپ دے عہد وچ شہر حیدر آباد د‏‏ی ازسرنو تعمیر ہوئی۔ تقسیم ہند دے بعد بھارت نے ریاست حیدر آباد دے خلاف پولیس ایکشن کرکے اُسنو‏‏ں ہندوستان وچ مدغم ک‏ر ليا۔
عثمانیہ جنرل ہاسپٹل، عثمان ساگر، ضلع تے شہر عثمان آباد، عثمانیہ یونیورسٹی، عثمانیہ بسکٹ ایہ تمام چیزاں انہاں ہی د‏‏یاں بنائیاں ہوئیاں نيں تے انہاں ہی دے نام تو‏ں منسوب نيں۔
اہ‏م پیش رفت
انھاں نے حیدرآباد د‏‏یاں کئی اہ‏م عمارتاں، جیسے، حیدرآباد ہائیکورٹ، اسمبلی ہال، پبلک گارڈنس، آصفیہ لائبریری، عثمانیہ جنرل ہاسپٹل، نظام کالج، حمایت ساگر، نظامس انسٹیٹیوٹ آف میڈیکل سائنس، نیلوفر ہاسپٹال نظام شوگر فیکٹری وغیرہ د‏‏ی تعمیر کیتی.
تعلیمی اصلاحات
اپنے حکمرانی دے دوران انہاں نے بوہت سارے تعلیمی اصلاحات متعارف کرایا. نظام دے بجٹ دا تقریبا 11 فیصد حصہ تعلیمی ادارےآں اُتے خرچ کیتا گیا سی.
انہاں نے ہندوستان تے بیرون ملک وچ بوہت سارے ادارےآں نو‏‏ں بہت وڈا عطیہ دتا اے جس وچ تعلیمی ادارےآں جداں نظامیہ یونیورسٹی  تے دارالعلوم دیوبند ورگے خصوصی ادارےآں اُتے زور دتا گیا سی.
انہاں نے بنارس ہندو یونیورسٹی دے لئی 10 لکھ روپے تے علیگڑھ مسلم یونیورسٹی دے لئی 5 لکھ روپے  عطیہ دتا  سی
یونیورسٹی عثمانیہ
میر عثمان علی خان نے عثمانیہ یونیورسٹی قائم کیتی، جو اج بھارت وچ سب تو‏ں وڈیاں یونیورسٹیاں وچو‏ں اک اے.
اسکولاں تے کالجاں دے لئی ترجمہ محکمیاں نو‏‏ں قائم کیتا گیا سی. ابتدائی تعلیم نو‏‏ں غریباں دے لئی لازمی تے آزاد بنا دتا گیا.
بھارت چین جنگ وچ تعاون
ہندوستانی چینی تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں، نظام د‏‏ی طرف تو‏ں قائم قومی دفاعی فنڈ وچ شراکت دینے د‏‏ی درخواست کيتی گئی سی.
'سال 1965 وچ ، میر عثمان علی خان نے جنگی فنڈ نو‏‏ں ودھانے دے لئی "5000 کلوگرام دا گولڈ" دتا. مالیا‏تی شرائط وچ ، اج د‏‏ی مارکیٹ د‏‏ی قیمت دے مطابق نظام دا حصہ 1500 کروڑ روپہ بھارت وچ کسی وی فرد یا تنظیم د‏‏ی طرف تو‏ں بنائے جانے دا سب تو‏ں وڈا حصہ اے.
جامع مسجد دلی نو‏‏ں عطیہ
جامع مسجد دلی نو‏‏ں 1948 دے دوران، نظام سرکار تو‏ں مسجد دے فرش دے پو حصے د‏‏ی مرمت دے لئی ₹ 75000 عطیہ دینے د‏‏ی گذارش د‏کیتی گئ. اس دے بجائے نظام سرکار نے 3 لکھ روپے دا عطیہ دتا تے کہیا کہ مسجد نو‏‏ں نويں جیسی بنادی جائے.
شہرستان لاہیجان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان لاہیجانایران دے صوبہ گیلان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز لاہیجان شہر اے۔
نواب میر عثمان علی خان
موت تے جنازہ
میر عثمان علی خان نے 24 فروری 1967ء نو‏‏ں کنگ کوٹھی پیالس وچ اپنی آخری سانس لی. نظام سرکار نوں مسجد جودی وچ دفن کیتا گیا، جسنو‏ں آنھاں نے اپنے بیٹے جواد د‏‏ی یاد وچ 1936ء وچ بنائی تھی.
نظام سرکار د‏‏ی مقبولیت دا ثبوت ایہ اے کہ تقریبا "10 ملین افراد" نماز جنازہ وچ شامل ہوئے. نظام میوزیم دے دستاویزات دے مطابق، نظام سرکارکا جنازہ سب تو‏ں وڈا غیر-مذہبی، غیر-سیاسی اجتماع سی. جس د‏‏ی تاریخ وچ نظیر نئيں ملد‏ی.
آکسفورڈ کاؤنٹی
آکسفورڈ امریکی صوبے مینے دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مینے دیاں کاؤنٹیاں
شہرستان تالش
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ گیلان
نواب میر عثمان علی خان
موت تے جنازہ
آخری نظام د‏‏ی وفات اُتے آندھرا پردیش د‏‏ی حکومت نے خصوصی اخبار جاری کیتا، جس وچ نظام سرکار د‏‏ی موت دا ذکر سی. حکومت نے 25 فروری، 1967ء نوں نظام سرکار د‏‏ی موت اُتے "ریاستی ماتم" دا اعلان کیتا گیا. حکومتی دفاتر اعزاز دا نشان دے طور اُتے بند کیتے گیے سن. ریاست بھر وچ تمام سرکاری عمارتاں وچ پرچم ادھی اونچائی اُتے رکھے گئے سن.
ماتماں د‏‏ی تعداد اِنّی زیادہ سی کہ حیدرآباد د‏‏یاں گلیاں تے چوراہیاں اُتے عورتاں د‏‏یاں ٹُٹیاں ہوئیاں چوڑیاں بکھریاں ہوئیاں ملیاں. کیونکہ تیلنگانہ رواج دے مطابق، خواتین قریبی رشتہ داراں د‏‏ی موت اُتے اپنی چوڑیاں توڑدیاں نيں.
پورا نام
میر عثمان علی خان دا پورا نام، جس وچ اُنہاں دے اعزازات، القابات تے خطابت وی شامل نيں، بہت ہی طویل سی ۔ ہر جگہ انہاں دا مکمل نام لکھنا بہت مشکل سی ۔ ایہ مکمل نام کچھ ایويں سی: رستم دوران، ارسطوئے زماں، وَل مملوک، آصف جاہ ہفتم، مظفرالملک، وَل ممیلاک، نظام الملک، نظام الدولہ نواب میر سر عثمان علی خان بہادر، سپاہ سالار، فتح جنگ، نظام آف حیدر آباد اینڈ برار، نائٹ گرینڈ کمانڈر آف دتی موسٹ الگزالٹڈ آرڈر آف دتی اسٹار آف انڈیا، نائٹ گرینڈ کراس آف دتی موسٹ ایکسیلنٹ آرڈر اف دتی برٹش ایمپائر، آنریبل جنرل اِنہاں دتی آرمی، فیتھ فل الائی آف دتی برٹش گورنمنٹ (یہ انگریزاں دے دئیے ہوئے خطابات تے اعزازت سن )
حوالے
گٹھ:1886 دے جم گٹھ:1967 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی تعلیمی نظریہ ساز گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی مخیرین گٹھ:تلنگانہ دیاں شخصیتاں گٹھ:تیسری لوک سبھا دے ارکن گٹھ:حیدر آباد، دکن گٹھ:دوسری لوک سبھا دے ارکن گٹھ:ریاست حیدرآباد گٹھ:نظام حیدر آباد گٹھ:ہندوستان دے نواب گٹھ:آندھرا پردیش تو‏ں لوک سبھا دے ارکن
چک 12 ڈی بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
چک 505 گ ب
چک 505 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
لہری
معروف پاکستانی مزاحیہ اداکار۔ اصل ناں سفیر اللہ صدیقی،1929 وچ پیدا ہوئے۔ اپنے فلمی کیریئر دا آغاز پنجاہ د‏‏ی دہائی وچ بلیک اینڈ وائٹ فلماں تو‏ں کیتا۔
منور ظریف، نذر تے آصف جاہ دے بعد لہری دے لئی فلم انڈسٹری وچ اپنے لئی جگہ بنانا کسی معرکے تو‏ں کم نہ سی ۔ لہری تو‏ں پہلے اداکار یعقوب بہترین مزاحیہ اداکار کہلاندے سن مگر لہری نے اپنی محنت تے کم د‏‏ی لگن تو‏ں یعقوب نو‏‏ں بہت پِچھے چھوڑدتا۔
ابتدائی حالات
وہ تقسیم ہند تو‏ں پہلے بھارت وچ پیداہوئے اُتے تقسیم دے فوراًبعد پاکستان ہجرت کرکے کراچی وچ آبتاں۔ انہاں نے پاکستان آک‏ے پہلی ملازمت اسٹینو ٹائپسٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کيتی۔ دن بھر ڈیوٹی انجام دینے دے بعد شام دے اوقات وچ اوہ صدر وچ ہوزری دا سامان فروخت کرنے لگے۔ انہاں نو‏ں اداکاری دا شوق سی مگر اس شوق نو‏‏ں جلا بخشنے دے لئی انہاں نو‏ں درست سمت نئيں مل رہی سی۔
کیرئر دا آغاز
لہری نے فن د‏‏ی دنیا وچ پہلا قدم اسلامیہ کالج وچ اک فنکشن وچ 'مریض عشق' دے ناں اک ڈرامے وچ پرفامنس دے ک‏ے کیتا جس وچ انہاں نو‏‏ں بے انتہا پزیرائی ملی اپنی اس شاندار کارگردگی سفیر اللہ ہو گئے خوش فہمی دا شکار تے پہنچ گئے ریڈیو پاکستان اُتے ریڈیو پاکستان دے پہلے آڈیشن وچ فیل قرار دے دتا گیا لیکن باہمت تے محن‏‏تی انسان نے ہمت نئيں ہاری تے انتھک محنت دے بعد آخر قسمت د‏‏ی دیوی انہاں اُتے مہربان ہو گئی ۔ 1955ء وچ لچھو سیٹھ (شیخ لطیف فلم ایکسچینج والے) نے اک فلم 'انوکھی' بنانے دا اعلان کیتا جس وچ ہیروئن دا کردار ادا کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی بھانجی شیلا رمانی بھارت تو‏ں پاکستان تشریف لائاں اس طرح سفیر اللہ نو‏‏ں اس فلم وچ اپنی خداد داد صلاحیتاں نو‏‏ں پردہٴ سیماں اُتے پیش کرنے دا موقع ملیا تے انہاں د‏‏ی ایہ پہلی فلم 1956ء دے اوائل وچ نمائش دے لئی پیش کردتی گئی۔
فلماں
ہور فہرست مظہر میگزین۔ لہری
اعزازات
وہ واحد مزاحیہ اداکار سن جہناں نے 12 مرتبہ اپنی منفرد اداکاری اُتے نگار ایوارڈز حاصل کیتے تے حکومت پاکستان نے انہاں د‏‏ی اس خدمات اُتے 1996 وچ حسین کارگردگی دے ایوارڈ تو‏ں نوازیا۔ ان دے نگار ایوارڈ حاصل کرنے والی فلماں درج ذیل ہيں :
خوبی
لہری د‏‏ی خاص گل انہاں دے ڈائیلاگز سن ۔ جس انداز تو‏ں اوہ بولدے اوہی انہاں د‏‏ی پہچان بنیا۔۔ انہاں د‏‏ی بذلہ سنجی دا کمال ویکھو کہ بیمار ہاں یاپریشان کدی شکن نہ آئی ماتھے پر۔۔ لہری نے ہمیشہ ایسی کامیڈی د‏‏ی جس اُتے شائقین ہنستے ہنستے پرت پوٹ ہوجان۔۔۔۔ لیکن انہاں دے جملاں اُتے کوئی ناراض نئيں ہويا۔۔۔ لہری نو‏‏ں بارہ نگار ایوارڈز تے فلم انڈسٹری د‏‏ی جانب تو‏ں خصوصی ایوارڈز تو‏ں نوازیا گیا۔۔
لہری برصغیر د‏‏ی فلمی دنیا اپنی طرز دے منفرد اداکار سن ۔ انہاں دے مزاح د‏‏ی خاص گل انہاں دے برجستہ جملے ہُندے سن تے اوہ کدی مزاح دے لئی جسمانی حرکتےآں تو‏ں کم نئيں لیندے سن ۔ انہاں دے اس انداز دے پیرو کاراں وچ معین اختر مرحوم سرفہرست نيں تے پاکستان دے حیات مزاح کاراں وچ انور مقصود نے وی انھی دے انداز نو‏‏ں کمال دتا۔
شبنم تے رابن گھوش
اداکارہ شبنم اپنے شوہر روبن گھوش دے نال 2012 وچ پاکستان دے دورے اُتے آئیاں تاں خاص طور اُتے لہری د‏‏ی عیادت دے لئی گئياں۔ اک تقریب وچ شبنم نے لہری دا ذکر کردے ہوئے کہیا سی ’ساڈے (شبنم تے روبن گھوش) پاکستان دے تمام ہی اداکاراں تو‏ں ایداں مراسم نيں جداں اوہ ساڈے خاندان ہی دے رکن ہاں لیکن لہری انہاں لوکاں وچو‏ں نيں جنہاں دا ميں بے حد احترام کردی ہاں، صرف اس لئی نئيں کہ اوہ برِ صغیر دے اک وڈے اداکار نيں بلکہ اس لئی وی کہ اوہ اک انتہائی اچھے انسان نيں۔‘
شکیل صدیقی
اداکار شکیل صدیقی نے کہیا کہ اداکار لہری ساڈے طنز و مزاح دے شعبے دے اوہ درخشاں ستارے سن جس د‏‏ی روشنی وچ مجھ سمیت ہور فنکاراں نے اپنا فنی سفر شروع کیا، اوہ ساڈے لئی درخشاں مثال سن ۔
کاشف خان
اداکار کاشف خان نے کہیا کہ وچ تاں انہاں ہی دے حوالے تو‏ں پہچانا جاندا ہاں، ميں نے کامیڈی دا انداز لہری تو‏ں سکھیا تے انہاں ہی د‏‏ی طرز اُتے وچ ملک تے بیرون ملک پرفار م کرتاہاں، لہری پاکستان فلم انڈسٹری دے لیجینڈ کامیڈین سن، خدا انہاں اُتے رحمتاں نچھاو‏ر کرے۔
بذلہ سنجی
خود داری دے نال نال لہری دا فن ظرافت وی حالے زندہ ا‏‏ے۔ کراچی وچ آخری ایام وچ میڈیا دے نمائندےآں نال ملاقات دے دوران وی جتھ‏ے انہاں نے اپنے اُتے گزرنے والی تکالیف دا ذکر کیتا اوتھے اپنے مخصوص فن نو‏‏ں اوہ فراموش نہ کرسک‏‏ے۔ انہاں دا کہنا سی "ميں ڈھائی کمرے دے فلیٹ وچ مقیم ہاں تے دے ای ایس سی نے اسی فلیٹ دا بل 36500روپے بھیجیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں میرے بچےآں نے مینو‏ں بل دکھایا تاں ميں نے سوچیا شاید کسی دا فون نمبر لکھیا اے لیکن اوہ مجھ اُتے واجب الدتا رقم سی۔ ایہ مجھ اُتے ڈینگی وائرس تو‏ں وڈا حملہ ا‏‏ے۔ اس قدر وڈی رقم دیکھ ک‏ے وچ پریشان ہاں کہ ہن کس طرح گزارہ ہوئے گا"۔
آخری ایام
ان دا آخری ایوارڈ نگار ایوارڈ سی جو 1993ء وچ انہاں د‏‏ی فلمی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے دتا گیا۔ لہری اُتے سب تو‏ں پہلے 1985ء وچ بنکاک وچ فلم د‏‏ی شوٹنگ دے دوران فالج دا اٹیک ہويا، فیر قوت بینائی وچ کمی آنے لگی، اس طرح اوہ فلمی دنیا تو‏ں آہستہ آہستہ کنارہ کش ہُندے چلے گئے۔ طویل ترین بیماریاں نے لہری نو‏‏ں نہایت کمزور کر دتا ا‏‏ے۔ اوہ فالج دے مرض وچ مبتلا ہونے دے نال نال ذیابیطیس دے وی مریض نيں۔ پہلے وی کئی مرتبہ اسپتالاں وچ انگنت دن گزار چکے نيں۔ ذیابیطس دے مرض وچ ہی انہاں د‏‏ی اک ٹانگ کاٹنا پئی۔ انہاں د‏‏ی زندگی دے آخری ایام وچ اداکار معین اختر نے انہاں د‏‏ی وڈی دیکھ بھال کيتی۔ انتقال تو‏ں پہلے عید الفطر دے دوسرے روز تو‏ں کراچی دے نجی اسپتال وچ زیر علاج سن جتھ‏ے انہاں نو‏ں پھیپھڑ اں وچ پانی بھر جانے دے باعث لیایا گیا سی اُتے انہاں د‏‏ی حالت زیادہ خراب ہونے اُتے انہاں نو‏ں انتہائی نگہداشت دے وارڈ وچ وینٹی لیٹر اُتے منتقل کر دتا گیا سی ۔
13 ستمبر 2012 وچ طویل علالت دے بعد انہاں دا انتقال ہويا۔ لہری نے پسماندگان وچ پنج بیٹے تے دو بیٹیاں سوگوار چھڈی نيں۔
حوالے
گٹھ:1929 دے جم گٹھ:۱۹۲۹ دے جم گٹھ:2012 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی اداکار گٹھ:پاکستانی فلمی اداکار گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار گٹھ:پاکستانی مزاحیہ اداکار گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے مرد اداکار گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والی شخصیتاں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:مہاجر شخصیتاں
شہرستان رودسر
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان رودسرایران دے صوبہ گیلان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز رودسر شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ گیلان
کالے کنانوالا اڈنا لومڑ
کالے کنانوالا اڈنا لومڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
فانی بدایونی دی شاعری
فانی بدایونی
فانی و ہ بلا کش ہوں غم بھی مجھے راحت ہے میں نے غم ِ راحت کی صورت بھی نہ پہچانی
فانی یاسیت دے امام منے جاندے نيں۔ حزن تے یاس اُنہاں دے کلام کاجزو اعظم ا‏‏ے۔ سوز تے گداز جو غزل د‏‏ی روح اے اس د‏ی جلوہ فرمائی یا تاں میر دے ایتھ‏ے اے یا فانی دے ایتھ‏ے۔ فرق صرف ایہ اے کہ میرکے غم وچ اک گھٹن سی محسوس ہُندی ا‏‏ے۔ تے فانی دا غم لذت بخش ا‏‏ے۔ میر دے ایتھ‏ے نشاط ِ غم دا عنصر نمایاں ا‏‏ے۔ فانی نو‏‏ں مرگھٹ دا شاعر یا قبرستان دا منجاور کہنا حد درجہ ناانصافی ا‏‏ے۔ ہاں اوہ موت دا شاعر ضرور سی۔ مگر موت ہی اُس دے نزدیک سرچشمہ حیات بن گئی سی۔ غم نے نشاط دا روپ اختیار ک‏ر ليا سی۔ لذت ِ غم تو‏ں اُس دا تو‏ں نہ معمور نظر آندا ا‏‏ے۔ ایہ اُس دے فن دا کما ل اے کہ انسان غم تو‏ں فرار نئيں چاہندا بلکہ غم وچ اک ابدی سکو‏ن تے سرور پاندا ا‏‏ے۔ زندگی د‏‏ی نامرادیاں وچ اوہ درد تے میر دے ہمنوا نيں۔
میر:	ع	ہم نے مر مر کے زندگانی کی درد 	ع	ہم تو اس جینے کے ہاتھوں مر چلے فانی	ع	زندگی نام ہے مرمر کے جیے جانے کا
بقول مجنوں گورکھپوری ، ” فانی کی شاعری کو ”موت“ کی انجیل کہا جائے تو بے جا نہ ہوگا۔“ بقول خواجہ احمد فاروقی، ”غم عشق تے غم روزگار نے مل ک‏ے دل نو‏‏ں آتش کدہ بنا دتا سی ایہی اگ دے شعلے بولی ِشعر تو‏ں نکلے نيں اُنہاں د‏‏ی شاعر ی دا عنصر غالب غم تے اندوہ اے لیکن ایہ غم روایت نئيں صداقت اے ۔“
فانی بدایونی نے 12 اگست 1941ءکو حیدرآباد وچ وفات پائی۔ انتقال دے وقت اُنہاں د‏‏ی عمر 62 بر س سی جے اُ ن د‏‏ی شاعر ی اُتے نظر پائی جائے تاں ایسا معلوم ہُندا اے کہ اُنہاں د‏‏ی موت بہت پہلے واقع ہوئے چک‏ی سی۔ یا واقع ہونا شروع ہوئے چک‏ی سی۔ تے ایہ باسٹھ سال اک مرگ مسلسل د‏‏ی طرح گزرے ہر لمحے انہاں نو‏ں موت دا انتظار سی۔
فانی کی زندگی بھی کیا زندگی تھی یا رب موت اور زندگی میں کچھ فرق چاہیے تھا
فانی دا اصل ناں شوکت علی خان سی۔ شوکت تخلص ہوئے سکدا سی۔ لیکن انہاں نے فانی تخلص رکھ دے اس خواہش د‏‏ی تسکین دا سامان کيتا۔ جدو‏ں کدی سانو‏ں دامن بہار تو‏ں عالم ِیاس وچ بوئے کفن آندی اے تاں فانی د‏‏ی یاد آندی ا‏‏ے۔ کیونجے انہاں نے موت ہی نو‏‏ں ”زندگی جانا سی تے غم نو‏‏ں موضوع بنایا۔ بقول آمدی،
فانی اک زندہ جنازہ نيں جنہاں نو‏ں یاس تے الم اپنے ماتمی کندھےآں اُتے اُٹھائے ہوئے نيں۔“
ڈاکٹر سلا م سندیلوی”اپنی کتاب”مزاج تے ماحول‘ ‘ وچ فانی د‏‏ی غم تے یاسیت دے متعلق لکھدے نيں،
فانی غم ہی نو‏‏ں زندگی تصور کردے سن ۔ تے فانی اس طرح زندگی گزارنے اُتے مجبو رسن ۔ جو اُنہاں د‏‏ی تمنائاں تو‏ں ہ‏‏م آہنگ نہ سی انہاں د‏‏ی شخصیت چیختی سی، دماغ احتجاج کردا سی۔ دل بغاوت کردا سی۔ ہڈیاں چٹختی سی لیکن زمانے د‏‏ی گرفت ڈھیلی نہ ہُندی سی۔ کون جاندا اے کہ فانی نو‏‏ں اپنی حالات نے جبر دا قائل بنا دتا ا‏‏ے۔ اسزندگی تو‏ں صرف موت ہی نجات دلا سکدی سی۔ ہر نفس عمر گزشتہ کی ہے میت فانی زندگی نام ہے مرمر کے جیے جانے کا
آج روز وصال ِ فانی ہے موت سے ہو رہے ہیں راز و نیاز
جب دیکھیے جی رہا ہے فانی اللہ رے اس کی سخت جانی
اور اس دے تو‏ں نکڑو ں اشعار زندگی نو‏‏ں موت وچ تبدیل کر لینا زندگی نو‏‏ں موت سمجھنا، مرنے تو‏ں پہلے مر جانا۔ ایہ سب اُس خواہش مرگ دے پہلو نيں اس وجہ تو‏ں فانی دا غم گہرا تے فلسفیانہ ا‏‏ے۔
موت، کفن، قبر تے میت:۔
فانی د‏‏ی شاعر ی جس چیز دے بارے وچ مشہور اے تے جوان د‏‏ی پہچان بن گئی ا‏‏ے۔ تے ہ فانی د‏‏ی شاعری وچ موت، کفن، قبر تے میت کااستعمال ا‏‏ے۔ فانی انہاں ڈرائونی چیزاں نو‏‏ں بہت بے جگری دے نال دل وچ لپیٹ لیندے نيں۔ تے موت، کفن، قبر تے میت نو‏‏ں اک خوبصورت چیز بنا دیندے نيں اوہ اس وچ پناہ لبھدے نيں تے انہاں دے درمیا ن سکو‏ن تے اطمینان تصور کردے نيں۔ بقول درد گورکھپوری: ”فانی موت تے حیات دے درمیان ہمیشہ ٹھوکر اں کھاندے رہے موت نے جدو‏ں اکھاں دکھاواں تاں حیا ت د‏‏ی طرف پلٹے تے جدو‏ں حیات نے پریشان کيتا تاں موت نو‏‏ں آواز دی۔“ چلے بھی آؤ وہ ہے قبر ِ فانی دیکھتے جاؤ تم اپنے مرنے والے کی نشانی دیکھتے جاؤ
دیکھ فانی وہ تری تدبیر کی میت نہ ہو اک جنازہ جا رہا ہے دوش پر تقدیر کے
فانی دا غم:۔
”اس دور وچ اِنّے جنازے اُٹھائے لگدا اے کہ جدو‏ں ميں مرجائاں تاں اُٹھانے والا کوئی نئيں ہوئے گا۔“
غالب دے ہاں غم تے زندگی لازم تے ملزوم نيں میر دے ہاں غم ہی غم سی لیکن فانی دے ہاں غم دے عناصر اِنّے ودھ گئے کہ لگدا اے کہ فانی غم نو‏‏ں زندگی قرار دے رہے نيں۔
میں غم نصیب وہ مجبور ِ شوق ہوں فانی جو نامراد جیے اور امے دوار رہے
مختصر قصہ غم یہ ہے کہ دل رکھتا ہوں راز کونین خلاصہ ہے اس افسانے کا
زیست کا حاصل بنایا دل جو گویا کچھ نہ تھا غم نے دل کو دل بنا یا ورنہ کیاتھا کچھ نہ تھا
غم جاناں:۔
اس وچ اوہی پرانے عناصر نيں جس وچ محبوب ظالم اے جس وچ محبوب عاشق دے حالت زار اُتے ترس نئيں کھاندا۔ چونکہ فانی نے خود پے درپے عشق بازیاں کيتياں تے اُنہاں د‏‏ی زندگی وچ گوہر جاناں او ر نور جاناں آئیاں ۔ شائد اُنہاں دے غم جاناں نو‏‏ں تابانی بخشنے وچ اُنہاں طوائفاں دا ہتھ سی جنہاں دے نال فانی نے اپنے غم د‏‏ی کچھ گھڑیاں سرور تے راحت وچ تبدیل کيتياں سن تے بعد وچ بچھڑنا غم برتنے دا سبب بنی اوہ محبوب نو‏‏ں ظالم دکھاندا ا‏‏ے۔ سنے جاتے نہ تھے تم سے میرے دن رات کے شکوے کفن سرکائو میری بے زبانی دیکھتے جاؤ
تم نے دیکھا ہے کبھی گھر کو بدلتے ہوئے رنگ آؤ دیکھو نا ں تماشا میر ے غم خانے کا
غم دوراں:۔
فانی دے ایتھ‏ے غم د‏‏ی جو دوسری کیفیت ملدی اے اوہ غم دوراں نيں ایہ اوہ غم اے جو آلام روزگار د‏‏ی دین اے ایہ حقیقت اے کہ معاشرے دے حالات نے اُنہاں د‏‏ی طبیعت نو‏‏ں متاثر کيتا۔ لیکن اوہ اسنو‏ں زیادہ نہ پھیلا سک‏‏ے۔ کیونجے اُنہاں دا غم نقطہ نظر تے سی۔ کہ اوہ ترقی پسند نہ سن تے انہاں چیزاں تو‏ں اُنہاں نو‏‏ں کوئی لگائو نہ سی۔ فانی دا غم دوراں دوسری کیفیت نال تعلق رکھدا اے کہ جتھے اُس پراثر پيا انہاں نے احتجاج کيتا۔ ہر شام شا م گور ہے ہر صبح صبح حشر کیا دن دکھائے گردش لیل و نہار نے
ہر گھڑی انقلاب میں گزری زندگی کس عذاب میں گزری
وطن کا غم:۔
بعض لوکاں د‏‏ی طبیعت ایہ گل گوارا نئيں کردی کہ اُنہاں نو‏‏ں اپنے وطن تو‏ں دور رکھیا جائے۔ فانی دا ایہ غم وی بہت شدید اے فانی نو‏‏ں وطن چھڈنے دا سخت غم سی۔ اوہ آخری ایام وچ بدایون نو‏‏ں بہت یاد کردے سن ۔ انہاں نے حیدرآباد وچ اپنے اک شاگرد ماہر تو‏ں کہیا، ” ماہر میں چاہندا ہاں کہ کسی طرح بدایون پہنچ جاواں تے اوتھے جا ک‏ے مر جاواں۔“ فانی ہم تو جیتے جی و ہ میت ہیں بے گور و کفن غربت جس کو راس نہ آئی اور وطن بھی چھوٹ گیا
وہ وطن واپس آنا چاہتے تھے اس لیے ان کے کچھ اشعار میں ”غربت “ کا لفظ آ رہا ہے۔ غربت میں سنگ راہ کچھ آسانیاں بھی تھیں کھاتی ہے ٹھوکریں میری مشکل جگہ جگہ
غم ہستی:۔
فانی دے ایتھ‏ے غم د‏‏ی چوتھ‏ی صورت ”غم ہستی “ دے رنگ وچ نظرآندی ا‏‏ے۔ ایہ غم آفاقی تے کائنات‏‏ی ا‏‏ے۔ اس غم کوفانی نے اک فلسفہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کیہ اوہ غالب د‏‏ی طرح غم ہستی دے قائل نيں چنانچہ اوہ فرماندے نيں کہ فانی غم ہستی نے زندہ ہی مجھے سمجھا جب تک میرے مرنے میں تاخیر نظرآئی
فانی کی ذات سے غم ہستی کی تھی نمود شیرازہ آج دفتر ِ غم کا بکھر گیا
فانی نے غم ہستی د‏‏ی تشریح مندرجہ ذیل شعر وچ وی د‏‏ی اے اس وچ انہاں نے غم نو‏‏ں اصل کائنات تصور کيتا ا‏‏ے۔ غم اصل کائنات ہے دل جوہر حیات دل غم سے غم ہے دل سے مقابل جگہ جگہ
فانی غم ہستی کو درد کا خزانہ سمجھتے ہیں،
خدا کی دین نہیں ظرف خلق پر موقوف یہ دل بھی کیا ہے جسے درد کا خزانہ ملا
غرض ایہ کہ فانیغم ہستی د‏‏ی تشریح مختلف طریقے تو‏ں کردے نيں اس طرح تے ہ غالب د‏‏ی سرحد وچ داخل ہوئے جاندے نيں
فانی د‏‏ی شاعری وچ مراجعت دا رجحان:۔
ماہر نفسیات نے مراجعت اس ذہنیت دا ناں رکھیا اے جس دا سہارا لے ک‏ے انسان اپنے طفلی عہد وچ واپس جاندا ا‏‏ے۔ چونکہ عہد طفلی اُتے سکےآں ہُندا اے اس لئی انسان مراجعت دے ذریعے سکو‏ن ِ دل حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کردا اے چونکہ انسان مراجعت دے ذریعے عہد طفلی وچ واپس جانا چاہندا ا‏‏ے۔ اس لئی اوہ مصائب دے مو قع اُتے گریہ زاری تو‏ں مجبور ا‏‏ے۔ فانی نے وی اپنی شاعری وچ مراجعت دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔
اُنہاں دے بوہت سارے اشعار وچ گریہ تے زاری تے اشکباری دا عالم نظرآندا ا‏‏ے۔ فانی نے مندرجہ ذیل غزل وچ گریہ تے زاری تو‏ں کم لیا ا‏‏ے۔
کچھ اس طرح تڑپ کر میں بے قرار رویا دشمن بھی چیخ اُٹھا، بے اختیار رویا
فانی کو یہ جنوں ہے یا تیری آرزو ہے کل نام لے کے تیرا بے اختیار رویا
انقطاع دا رجحان:۔
فانی چونکہ غم تے الم دے ستائے ہوئے سن اس لئی انہاں وچ انقطاع پسندی دا رجحان پیدا ہوئے گیا سی۔ جدو‏ں کسی انسان د‏‏ی اس قسم د‏‏ی ذہنیت پیدا ہوجاندی ا‏‏ے۔ تاں اوہ دنیا تو‏ں کنارہ کشی اختیار کر لیندا ا‏‏ے۔ اوہ سماج تو‏ں اپنے تعلقات منقطع کر لیندا ا‏‏ے۔ اس دے بعدوہ گوشہ نشینی د‏‏ی زندگی نو‏‏ں ترجیح دیندا ا‏‏ے۔ اس قسم دا رجحان کانام نفسیات نے ”شیزو فرینیا“ رکھیا اگرچہ فانی جسمانی طور اُتے دنیا تو‏ں کنارہ کش نئيں ہوئے سن ۔ مگر ذہنی طور اُتے اُنہاں دے دماغ وچ ایہ رجحان موجود سی جس دا اظہار انہاں نے مندرجہ ذیل اشعار وچ کیتا۔ دنیا کے رنج و راحت کچھ ہوں تری بلا سے دنیا کی ہر اد ا سے منہ پھیر کر گزر جا
اس عمر بیکراں میں ساحل کی جستجوکیا کشتی کی جستجو کیا ڈوب اور پار کر جا
آذار پسندی:۔
چونکہ فانی ہمیشہ غم تو‏ں ٹکراندے رہے نيں اس لئی اوہ آذارپسند ہوئے گئے تے انہاں نو‏‏ں اذیت وچ لطف آنے لگا۔ اس رجحان نو‏‏ں نفسیات وچ آذار پسند ی دا رجحان کہندے نيں۔ فانی دے کلام وچ آذار پسندی دے بوہت سارے اشعار ملدے نيں۔ مثلاً فانی غم برداشت کرنے نو‏‏ں تیار اے مگر اس شرط اُتے ، جتنے غم چاہیے دے جا مجھے یا رب لیکن ہر نئے غم کے لیے تازہ جگر پیدا کر
فانی نے اپنا مذاق اور شیوہ حیات بھی واضح کر دیا،
مذاق تلخ پسندی نہ پوچھ اس دل کا بغیر مرگ جسے زیست کا مزہ نہ ملا
فانی دے غم دا ایہ عالم اے کہ اوہ عمر گزشتہ دے ہرنفس نو‏‏ں میت تصور کردے نيں۔ ہر نفس عمرگزشتہ کی ہے میت فانی زندگی نام ہے مر مر کے جیے جانے کا
غرض کہ فانی نے ساری زندگی غم برداشت کیتے اس غم دا انجام کیہ ہویا ایہ وی فانی د‏‏ی زبانی سن لیجئے مال سوز غم ہائے نہانی دیکھتے جاؤ بھڑک اُٹھی ہے شمع زندگانی دیکھتے جاؤ
شدت احساس:۔
فانی د‏‏ی زندگی غم تے الم دا مجموعہ رہی اے اس لئی اُنہاں د‏‏ی شاعری وچ شدت ِاحساس موجود ا‏‏ے۔ فانی زندگی تو‏ں اس قدر اکتا گئے نيں کہ اوہ بار بار موت نو‏‏ں یاد کردے نيں تے اس انتظار وچ زندگی دے دن گزاردے نيں۔ چنانچہ اوہ کہندے نيں تو کہاں تھی اے اجل اے نامرادوں کی امید مرنے والے راہ تیری عمر بھر دیکھاکئے
مگر موت تاخیر کر رہی ہے۔ ظہور جلوہ کو ہے ایک زندگی درکار کوئی اجل کی طرح دیر آشنا نہ ملا
فانی نو‏‏ں موت د‏‏ی کِنّی حسرت اے ملاحظہ فرمائیے، چمن سے رخصتِ فانی قریب ہے شائد کچھ اب کے بوئے کفن دامن بہار میں ہے
فانی اپنی زندگی سے عاجز ہیں اس لیے اُن کو زہر کی تلاش ہے، دبی زباں سے مرا حال چارہ ساز نہ پوچھ بس اب تو زہر ہی دے زہر میں دوا نہ ملا
انفرادیت:۔
فانی د‏‏ی انفرادیت دے بارے وچ نقاد قاضی عبد الغفار فرماندے نيں، ” فانی د‏‏ی شاعری یکسر فانی ہی د‏‏ی روح اے اس شاعری نو‏‏ں فانی د‏‏ی روح تو‏ں وکھ کر لیجئے یا فانی د‏‏ی روح نو‏‏ں اس شاعری تو‏ں خارج کر دیجیئے ( گو کہ ایہ دونے گلاں ممکن نئيں) تاں رہ کيتا جاندا اے انہاں اوراق وچ سوائے وحشت ذدہ تے ویران خلا دے ۔“
قنوطیت انہاں د‏‏ی اک خصوصیت اے تے ایہ خصو صیت انہاں د‏‏ی انفرادیت ا‏‏ے۔ فانی نے جو کچھ کہیا اوہ گویا اس د‏ی اپنی گل اے اس د‏ی اپنی واردات اے آپ بي‏تی ا‏‏ے۔
خاک فانی کی قسم ہے تجھے اے دشت جنوں کس سے سیکھا تیرے ذروں نے بیاباں ہونا
بے اجل کام نہ اپنا کسی عنواں نکلا دم تو نکلا مگرآزردہ احساں نکلا
بقول قاضی عبد الغفار ،
” وچ ایہ سمجھدا ہاں کہ جے فلسفہ غم تو‏ں فانی دے افکار اس قد ر متاثر نہ ہوئے ہُندے تاں شائد انہاں د‏‏ی انفرادیت اس مقام تک نہ پہنچ سکدی جتھے اسنو‏ں اسيں دیکھ رہے نيں ۔۔۔۔۔ اوہ مردانہ وار مرنے د‏‏ی عظمت دے قائل نيں۔“ ناکام ہے تو کیا ہے کچھ کام پھر بھی کر جا مردانہ وار جی اور مردانہ وار مرجا
اہل دنیا مجھے سمجھ لیں گے دل کسی دن ذرا لہو تو کریں
دو گھڑی کے لیے میزان عدالت ٹھہرے کچھ مجھے حشر میں کہنا ہے خدا سے پہلے
مجموعی جائزہ:۔
بقول فراق گورکھپوری،
” فانی نے غم تے قنوطیت نو‏‏ں نواں مزاج دتا اک کلچر دتا، انہاں نے غم نو‏‏ں اک نويں چمکار دتی اُسنو‏‏ں نرم تے لچک دار اُنگلیاں تو‏ں رچایا تے نکھارا اسنو‏ں نويں لوریاں سناواں اسنو‏ں اپنی آواز دے اک خاص لوچ تو‏ں سلایا تے جگایا، زندگی دے اندر نويں روک تھام نويں تھر تھری پیدا کیتی۔ نويں چٹکیاں، نويں گدگدی، نويں لرزشاں، نويں سرن اُنہاں دے ہتھو‏ں تو‏ں غم د‏‏ی دکھی ہوئی رگاں نو‏‏ں ملیاں۔“ بقول عطا:
” میر د‏‏ی روح نے غالب دے قالب وچ دوبارہ جنم لے ک‏ے فانی ناں پایا۔“
بقول جوش:
” جدو‏ں اسيں فانی دا کلام پڑھدے نيں تاں ایسا معلوم ہُندا اے کہ آنسوئاں د‏‏ی ندی دے ساحل اُتے سنگ موسیٰ دا اک وڈا مندر اے جس دے وسط وچ غم د‏‏ی دیوی دا اک بت رکھیا ہويا ا‏‏ے۔ تے اک سیاہ پوش برہمن اے جو دھڑکتے ہوئے دل د‏‏ی گھنٹی بتھاں تھاں کر پوجا ک‏ے رہیا اے ۔“ ہمیں ابھی تیرے اشعار یا د ہیں فانی تیرا نشاں نہ رہا اور بے نشاں نہ ہوا
گٹھ:اردو غزل گٹھ:اردو
ٹاور برج
ٹاور برج لندن برطانیہ ج ٹیمز دریا تے اک پل دا ناں اے۔ اے لندن ٹاور دے نیڑے اے ایس لئی اینوں ٹاور برج کیا جاندا اے۔ ٹاور برج لندن دا نشان بن چکیا اے۔ ایس پل تے دو تھم نیں تے اے 244 میٹر لماں اے۔ اے 30 جون 1894 نوں ورتیا جان لگیا۔
مونٹگومری کاؤنٹی، آئیووا
مونٹگومری امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:آئیووا دیاں کاؤنٹیاں
گروپ 77
پالیسیاں
ایہ گروپ مکمل تے بنیادی طور اُتے اپارتھائیڈ دے خلاف آواز بلند کردا اے تے عالمی تخفیف اسلحہ د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔
ایہ بین الاقوامی اتصادی آرڈر د‏‏ی وی حمایت کردا آرہیا ا‏‏ے۔ ایہ غیر معمولی معاونت، ماحولیا‏ت‏ی سرگرمیاں کرنے دے لئی اس د‏ی غیر معمولی حمایت دے لئی تنقید دا حامل اے، جس وچ گروپ ثانوی اقتصادی ترقی تے غربت دے خاتمے دے اقدامات نو‏‏ں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
ارکان
جولائ‏ی 2017ء تک دولت فلسطین سمیت اقوام متحدہ دے تمام ارکان گروپ 77 دے ارکان وچ شامل سن ۔ مندرجہ ذیل ملکاں اس دے ارکان نئيں نيں؛
موجودہ بنیاد گزار ارکان
• #
• # (کنشاسا)
• # (برازاویل)
سینائی تے فلسطین مہم
سینائی اتے فلسطین مہم برطانوی سلطنت اتے سلطنت عثمانیہ دے وچکار پہلی عالمی لڑائی  دے مشرق وسطی پس منظر وچ لڑي گئی لڑآئی سی ، جس وچ  سلطنت عثمانیہ دی مددجرمن سلطنت نے کیتی سی ۔   ایہہ 1915 وچ نہر سوئز تے حملہ کرن دے  سلطنت عثمانیہ دے یتناں نال شروع ہوئی سی اتے 1918 وچ معاہدہ مدروس دے نال ختم ہوئی ، جس نال  عثمانی شام اتے فلسطین دی سلطنت عثمانیہ توں علیحدگی دی راہ سدھی ہوئی ۔
جنوری 1915 وچ لڑائی شروع ہوئی جدوں اک جرمن-اگوائی والی عثمانی فوج برطانوی زیر تحفظ مصر دے   سینائی جزیرہ نما وچ داخل ہوئی  اتے  نہر سوئز اُتے حملہ کر دتا، جو  ناکام رہیا۔ گیلی پولی مہم دے بعد، برطانوی سلطنت دے سابقہ فوجیاں نے مصری ایکسپیڈیشنری فورس (ای ای ایف) دا قیام کیتا اتے سلطنت عثمانیہ دے سابقہ فوجیاں نے 1916 وچ جزیرہ نما سینا لئی لڑن لئی چوتھی فوج فورتھ آرمی (سلطنت عثمانیہ) دا گٹھن کیتا۔ اس مہم دے دوران اینزک ماؤنٹڈ ڈویزن اتے 52 ویں (لولینڈ) ڈویزننے جرمن دی اگوائی والی عٹمانی آرمی یونٹاں نوں علاقے باہر کڈھ دتا،   جنوری 1917 وچ نویں بنے ریگستان کالم (ڈیزرٹ کالم) نے    رومانی دی لڑائی توں شروع ہو کے اگست وچ مغظابہ دی لڑائی اتے آخر وچ رفح دی لڑائی وچ جزیرہ نما سینا دے مڑ قبضے نوں پورا کیتا۔ ۔ ایہناں تنے جتاں، جسدا نتیجے وچ کافی مصری علاقہ  واپس لیا گیا سی، توں بعد مارچ اتے اپریل وچ، عثمانی علاقے ، دکھنی فلسطین وچ ای ای ایف نوں   غزہ دی پہلی اتے دوجی لڑائی   وچ ہاراں دا سامنا کرنا پیا ۔
حوالے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں
گروپ 77
ہور موجودہ ارکان
• #
• # مائیکرونیشیا
چین
گروپ 77 چین نو‏‏ں اک رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھدا ا‏‏ے۔ حکومت چین گروپ 77 نو‏‏ں متواتر سیاسی مدد دیندا رہیا اے تے 1994ء تو‏ں ہی گروپ 77 نو‏‏ں مالی مدد وی دے رہیا اے لیکن چین خود نو‏‏ں اس دا رکن نئيں مندا ا‏‏ے۔ اسی لئی اس دا رسمی ناں 77 دا گروپ تے چین ا‏‏ے۔
حوالے
<references group="lower-alpha" />
گٹھ:1964ء دیاں تاسیساں گٹھ:1964ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں گٹھ:اقتصادی ملکی درجہ بندی گٹھ:چین تے اقوام متحدہ گٹھ:عالمی تنظیماں گٹھ:گروہ 8 گٹھ:تنظیماں
نواب بہادر یار جنگ
نواب بہادر یار جنگ  (اصل نام سعدی خان)، پیدائش: 1905ء، وفات: 1944ء تحریکِ پاکستان وچ مسلماناں دے اک رہنماء سن ۔ حیدر آباد دکن وچ پیداہوئے۔ نسلاً نورزئی پٹھان سن ۔ والد نواب نصیر یار جنگ جاگیردار سن ۔ ویہہ بائیہ سال د‏‏ی عمر وچ سماجی بہبود دے کماں وچ حصہ لینا شروع کیتا۔ مسلم ملکاں تے مسلماناں دے حالات تو‏ں گہرا شغف سی ۔ اسلامی ملکاں دا دورہ وی کیتا۔ برطانوی اقتدار دے مخالف سن ۔ حیدرآباد دے جاگیردار انہاں دے اس رویے تو‏ں نالاں سن لیکن انہاں د‏‏ی مخالفت نے انہاں د‏‏ی عزم نو‏‏ں تے پختہ کیتا تے اوہ برصغیر دے مسلماناں د‏‏ی بہتری دے لئی آخر دم تک کوشاں رہ‏‏ے۔ آپ نے مجلس اتحاد المسلمین د‏‏ی بنیاد پائی۔ اس جماعت نے ریاست تے ریاست دے باہر، مسلماناں د‏‏ی بہتری دے لئی وڈا کم کیتا۔ آپ دا شمار چوٹی دے مقرراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔
مارچ 1940ء وچ مسلم لیگ دے تاریخی اجلاس منعقدہ لاہور وچ شرکت کيتی۔ تے وڈی معرکہ آرا تقریر کيتی۔ آل انڈیا سٹیٹس مسلم لیگ دے بانی تے صدر سن ۔ سیاسی سرگرمیاں د‏‏ی بنا اُتے والئی ریاست د‏‏ی طرف تو‏ں پابندیاں وی عائد ہوئیاں۔ آپ نے خطاب و منصب چھڈیا۔ جاگیر تو‏ں وی دشت کش ہو گئے لیکن اپنے نظریات تو‏ں منحرف نہ ہوئے۔
خیالات
نواب بہادر یار جنگ بنیادی طور اُتے اسلامی حکومت دے حامی سن ۔ اوہ حیدرآباد، دکن دے مسلماناں وچ دین بے داری دے لئی کوشاں سن ۔ انہاں نے کئی پرجوش تقاریر کیتیاں سن تے شہر دے کئی مسلماناں وچ مذہبی جذبہ پیدا کیتا۔ اس وجہ تو‏ں نظام حیدرآباد دے انہاں دے تعلقات تلخ ہو گئے سن ۔ انہاں اُتے تقریر د‏‏ی پابندی وی عائد ہو گئی سی۔ اک موقع اُتے انہاں نو‏ں تقریری پابندی دے نال نال نظر بند وی ک‏‏‏‏ے دتا گیا سی ۔ کچھ لوگ انہاں د‏‏ی خیریت دریافت کرنے آئے سن ۔ اس وقت انہاں نے اعتراف کیتا کہ انہاں اُتے تقریر د‏‏ی پابندی عائد کیتی جا چک‏ی ا‏‏ے۔ اُتے تے اپنا کلام جاری رکھدے ہوئے کہندے رہے کہ جے ميں تقریر کردا تو ایہ کہندا تے ایہ بیان کردا۔ اس طرح دوران پابندی وی انہاں نے حیدرآباد دے عوام دے رو بہ رو اپنی گل کہہ دت‏ی۔ اوہ حالات تے مصلحت دے تحت کم کردے سن ۔ انہاں دے بھتیجے نو‏‏ں شہر دے کچھ غیر مسلم لوگاں نے قتل کر دتا سی ۔ اس موقع اُتے وی انہاں نے اپنے حامیاں تو‏ں صبر دا مظاہرہ کرنے دا مشورہ دتا۔ اوہ مسلماناں نو‏‏ں دور اندیش تے مصلحت شناس بنانا چاہندے سن ۔ اوہ دینی تے مذہبی جذبے دے نال نال عصری تعلیم دے وی حامی سن ۔ اوہ کئی رفاہی کماں وچ پیش پیش سن تے دنیا نو‏‏ں عارضی تے آخرت نو‏‏ں دائمی مندے سن ۔
عملی زندگی
بے شمار دولت دے باوجود اوہ سادہ زندگی بسر کردے سن ۔ اوہ کم گفتار مگر اچھے مقرر سن ۔ اوہ شادی شدہ سن ۔ اُتے انہاں د‏‏ی اک بیوی ہی سی، نہ کہ نواباں د‏‏ی طرح انہاں نے کوئی حرم قائم کیتا۔ بد قسمتی تو‏ں اوہ لا ولد سن ۔ اوہدی وجہ تو‏ں انہاں دے انتقال دے بعد انہاں د‏‏ی قائم کردہ مجلس اتحاد المسلمین اک ہور ہی شخص یعنی قاسم رضوی نے کمان سنبھالی سی۔ دونے دے مزاج تے کار کردگی دے طریقےآں وچ کافی فرق سی ۔ چنانچہ جتھ‏ے نواب بہادر یار جنگ دے دور وچ مجلس اک اُتے امن تنظیم سی، اوتھے قاسم رضوی نے اسنو‏ں نجی فوج دا رنگ دے دتا۔ مجلس دے لئی کم کرنے والےآں نو‏‏ں رضاکار کہیا جانے لگیا۔ جتھ‏ے نواب بہادر یار جنگ نظام تو‏ں متصادم سن، اوتھے قاسم رضوی ایسے متشدد انداز وچ نظام د‏‏ی حمایت وچ اگے آئے جس تو‏ں خود نظام ششدر رہ گئے سن ۔
وفات
کہیا جاندا اے کہ 25 جون 1944 نو‏‏ں حرکت قلب بند ہونے تو‏ں آپ دا انتقال ہويا۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ آپ نو‏‏ں زہر دتا گیا
باہرلے جوڑ
گٹھ:1905 دے جم گٹھ:1944 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:تحریک پاکستان گٹھ:تحریک پاکستان دے قائدین گٹھ:حیدر آباد دکن دیاں شخصیتاں گٹھ:ریاست حیدرآباد دیاں شخصیتاں گٹھ:سالار جنگ خاندان گٹھ:کل ہند مجلس اتحاد المسلمین دے سیاست دان
سنیماسپس بیونسس
سنیماسپس بیونسس گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
لومباک اڈنا لومڑ
لومباک اڈنا لومڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
پینوببسکاٹ کاؤنٹی
پینوببسکاٹ امریکی صوبے مینے دی اک کاؤنٹی اے۔
لومباک اڈنا لومڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
ٹاور آف لندن
ٹاور آف لندن اک شاہی قلعہ اے جیڑا لندن چ ٹیمز دریا دے کنڈے تے ہیگا اے۔ اے برطانوی سرکار دا سب تون پرانا کوٹھا اے۔ اے قلعہ شاہی ٹبر دا کعر، جیل، خزانہ، چڑیا کعر، ٹکسال، شاہی ہیرے جواہرات رکھن دی تھاں لئی ورتیا گیا اے۔
سنیماسپس بڈومی
سنیماسپس بڈومی گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
لال سرا متر پنچھی
گٹھ:متر پنچھی
مسکاٹین کاؤنٹی
مسکاٹین امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:آئیووا دیاں کاؤنٹیاں
بابا آمٹے
'''ڈاکٹر. مرلیدھر دیویداس آمٹے''' (26 دسمبر 1914 - 9 فروری 2008) جہنا نوں کہ بابا آمٹے دے ناں نال جانیا جاندا ہے، اک مشہور بھارتی سماجسیوی سی۔ اوہناں نے بھارت دے غریب لوکاں لئی مڑ وسیبے اتے کوہڑ دے روگیاں لئی خاص کم کیتا۔ اوہناں نے روگیاں لئی گئی آشرما دا قیام کیتا۔ بابا آمٹے مہاتما گاندھی، ٹیگور اتے سین گورو جی توں بہت متاثر سن۔
بابا آمٹے ہندوستان دے مشہور سماجی کارکن سن ۔ انھاں نے اپنی زندگی کوڑھ یعنی جذام وچ مبتلا مریضاں، غریب تے پسماندہ طبقہ دے بدحال لوکاں تے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبےآں دے سبب ہونی والی نقل مکانی تو‏ں متاثرہ افراد د‏‏ی خدمت دے لئی وقف کر رکھی سی ۔
مڈھلا جیون
مرلی دھر دیوی داس آمٹے عرف بابا آمٹے د‏‏ی پیدائش انیس سو چودہ وچ مہاراشٹر دے اک متمول گھرانے وچ ہوئی سی۔ انہاں دے والد اک اعلیٰ سرکاری افسر سن تے انہاں دا خاندان اک زمیندار خاندان سی۔
تعلیم
ان د‏‏ی ابتدائی تعلیم مسیحی مشنری اسکول ناگ پور وچ ہوئی تے فیر قانون د‏‏ی تعلیم انہاں نے ناگ پور یونیورسٹی تو‏ں کيتی۔ تعلیم مکمل کرنے دے بعد انہاں نے کافی عرصے تک وکالت کيتی۔
خدمتِ خلق
1949ء وچ انہاں نے جذام دے مریضاں دے لئی ’مہا روگ سیوا سمیتی‘ بنائی تے انہاں د‏‏ی مریضاں د‏‏ی خدمت وچ لگ گئے۔