cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جیتو دا مورچا
پنجواں جتھا
جیتو مورچے واسطے پنجواں شہیدی جتھا لائل پور؉ توں 12 اپریل، 1924 نوں پیدل روانہ ہویا تے اکال تخت اتے حاضر ہون مگروں جیتو ول مارچ شروع کیتا۔
چھیواں جتھا
جتھیاں دا جانا پنجاب دے زلھاں تک ہی محدود نہیں سی رہا۔ 29 جون، 1924 نوں بنگال دے اکّ سو سنگھاں دا جتھا کلکتے توں چلیا۔
غیرملکی جتھا
جیتو وچ ورتے ساکے دی چرچہ اینی زیادہ ہو گئی سی کہ پردیسی وسدے سکھ وی جیتو نوں جاندے جتھیاں وچ شامل ہون لئی امتسر پجے۔ کینیڈا توں 11 سکھاں دا جتھا 17 جولائی، 1924 نوں چلیا جو 14 ستمبر نوں کلکتے جہازوں اتریا اتے کئی وڈے-وڈے شہراں توں ہندا ہویا 28 ستمبر نوں امتسر پجا اتے 2 جنوری، 1925 نوں جیتو واسطے چل پیا۔
گٹھ:مذہبی اتہاس گٹھ:یدھ گٹھ:بھارت دے آزادی سنگرامیئے گٹھ:جم 1923 جیتو دا مورچہ: فریدکوٹ ضلعے دے ‘جیتو ’ ناں دے نگر دی سکھ اتہاس وچ بڑی اہم تھاں اے کیونکہ اتھے گرو گوبند سنگھ جی آئے سن۔ آزادی توں پہلاں جیتو ناں دا قصبہ ریاست نابھہ وچ شامل سی۔ ایہہ بٹھنڈہ نگر توں لگبھگ 27 کلومیٹر دی وتھ اتے بٹھنڈہ فریدکوٹ سڑک اتے واقع اے۔ 9 جولائی 1923 نوں نابھہ دے مہاراجہ رپدمن سنگھ نوں، گرودوارہ سدھار لہر دا پکھی ہون کرکے اتے مہاراجہ پٹیالہ نال چلے وواد کارن، گدی چھڈن لئی مجبور کر دتا گیا۔ شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی نے مہاراجے دے حق وچ آواز اٹھائی؛ جلسے ہوئے اتے جلوس کڈھے گئے۔ سرکار نے شرومنی کمیٹی اتے شرومنی اکالی دل دے لگبھگ 60 میمبر 13-14 اکتوبر 1923 دی رات نوں پھڑ لئے۔
ادھر جیتو دے مقامی سنگھاں نے 14 ستمبر 1923 نوں گرودوارہ گنگسر وکھے اکھنڈ پاٹھ رکھ دتا۔ سرکار نے اتھوں گرو گرنتھ صاحب دی بیڑ اتے پاٹھی سنگھ نوں چکوا دتا اتے گردوارے وچ داخل ہون اتے پابندی لگا دتی۔ اکھنڈ پاٹھ وچ وگھن پین اتے گردوارے وچ داخل نا ہو سکن دے خلاف سکھاں نے مورچہ لگا دتا۔ اس مورچے دا مقصدسی کہ اکھنڈ پاٹھ پھر شروع کیتا جائے۔ 25 ستمبر 1923 توں اکھنڈ پاٹھ آرنبھ(شروع) کرن لئی ہر روز اکال تخت توں 25، 25 سنگھاں دے جتھے جانے شروع ہوئے۔ ایہناں سنگھاں نوں پکڑ کے راجستھان وچ جاں دور دراڈے جنگلاں وچ چھڈّ دتا جاندا۔ اس مورچے دا تسلی بخش سٹہ نا نکلدا ویکھ کے پربندھکاں نے 9 فروری 1924 نوں بسنت-پنچمی والے دن 25 دی تھاں 500 سنگھاں دا جتھا جتھیدار اودھم سنگھ گولھوڑ دی جتھیداری ہیٹھ اکال تخت توں توریا جو 21 فروری 1924 نوں جیتو (گرودوارہ ٹبی صاحب) پہنچیا۔ سرکار ولوں جتھے نوں روکن دی کوشش کیتی گئی ، پر جدوں جتھا نا رکیا تاں گولی چلا دتی گئی۔ فلسروپ(نتیجے چ)، شرومنی کمیٹی دے کتھن انوسار(مطابق) اک سو سنگھ اتے ہورناں انوسار پنجاہ سنگھ شہید ہوئے۔ اوہناں سنگھاں دا اکٹھیاں سسکار کر دتا گیا اتے اوہناں دیاں استھیاں نوں اک گھڑے وچ پا کے ‘گرودوارہ انگیٹھا صاحب’ والی تھاں ہیٹھ رکھ دتا گیا۔ زخمیاں دی وی کافی گنتی سی۔ باقی دے سنگھ پھڑ لئے گئے۔ اس گولی-کانڈ پرتِ سارے دیس وچ روس منایا گیا اتے سکھاں دیاں قربانیاں نوں سلاہیا گیا۔ اس توں بعد وی جتھے جاندے رہے۔ اوہناں نوں صرف گرفتار کیتا جاندا۔ ایہناں جتھیاں وچ کینیڈا، ہانگ کانگ، شنگھائی وغیرہ دیساں توں وی آ کے سنگھ شامل ہندے رہے۔ سرکار نے سمجھوتے دا یتن کیتا، پر اکالی دل نے سہیوگ(تعاون)نا دتا۔ آخر 7 جولائی 1925 نوں گرودوارہ ایکٹ پاس ہویا اتے 1 نومبر 1925 نوں لاگوُ کیتا گیا۔ 9 جولائی 1925 نوں جیتو وکھے اکھنڈ پاٹھ دی کھل دے دتی گئی۔ 21 جولائی 1925 نوں اک سو اک اکھنڈ پاٹھاں دی لڑی شروع کیتی گئی جس دا بھوگ 6 اگست 1925 نوں پیا۔ بھوگ اپرنت سارے جتھے جیتو توں چل کے 9 اگست 1925 نوں ترنتارن اکٹھے ہوئے اتے اتھوں مورچے دی کامیابی وجوں جلوس دی شکل وچ دربار صاحب ، امرتسر پہنچے جتھے اوہناں نوں سنمانت کیتا گیا۔ اس دوران گرفتار کیتے سنگھاں نوں رہا کر دتا گیا۔
سکھ اتہاس دا سبتوں لما مورچہ
دوجے پاسے انگریزی حکومت ولوں مہاراجہ رپودمن سنگھ دے حق وچ کوئی وی متا پاس کرن دی سخت مناہی سی اتے جیتو وکھے مہاراجے دے حق وچ اکھنڈ پاٹھاں دی لڑی حکومتی آدیساں دی سدھی ورودھتا سی۔ اس کرکے 14 ستمبر، 1923 نوں جدوں گرودوارہ گنگسر صاحب وکھے دیوان صاحب سجیا ہویا سی اتے گرو گرنتھ صاحب دے اکھنڈ پاٹھ چل راے سن تاں انگریزی حکومت دے ہتھیاربند سپاہیاں نے گرودوارہ گنگسر صاحب وکھے داخل ہو کے اتھے ہی اکتر عقیدت منداں اتے سیواداراں نوں گرفتار کر لیا اتے سری گرو گرنتھ صاحب جی دی تابیا وچ بیٹھے گرنتھی سنگھاں نوں باہر کڈھ لیاندا۔ اس طرحاں چل راے اکھنڈ پاٹھاں نوں کھنڈت کر دتا۔ اکھنڈ پاٹھ دا کھنڈت کیتا جانا سکھ دھرم لئی بہت ہی اسیہہ گھٹنا سی، جس دا وڈے پدھر اُتے خلاف ہون لگا۔ اس گھٹنا نے مہاراجہ نابھہ دے سیاسی سوال نوں سکھ دھرم دا سوال بنا دتا تے جیتو وکھے سکھاں نے ایہہ مورچہ شروع کر دتا۔ اس مورچے دا مکھ نشانہ کھنڈت کیتے گئے اکھنڈ پاٹھاں نوں اکھنڈ روپ وچ مڑ چالو کرنا سی۔
ایہہ سکھ مریادا دی گھور النگھنا سی اتے اس درگھٹنا نے مہاراجہ دے سیاسی سوال نوں مذہبی سوال بنا دتا۔ جیتو مورچے دا مکھ نشانہ کھنڈت اکھنڈ پاٹھ نوں مڑ اکھنڈت روپ وچ چالو کرنا سی۔ سکھاں دی مذہبی جتھیبندی نے اس مورچے دی کمان سمبھالدیاں امرتسر توں روزانہ 25-25 سنگھاں دے جتھے جیتو ول بھیجنے شروع کیتے۔ ہر روز اک جتھا سری ادور تخت صاحب توں چل کے جدوں جیتو پہنچدا تاں حکومت ولوں سنگھاں نوں گرفتار کرکے جنگلاں وچ لجا کے چھڈّ دتا جاندا۔ مورچے دی چرچہ پنجاب توں باہر وی ہون لگی۔ کانگرس ولوں پنڈت جواہر لال نہرو، پرنسپل گڈوانی اتے مسٹر کے۔ سناتم نوں حالت دا جائزا لین لئی جیتو منڈی بھیجیا گیا۔ تناں آگوآں نوں جیتو پجن اُتے ہی گرفتار کر لیا گیا اتے اک رات جیتو قلعے دی اک کوٹھڑی وچ بند کرن اپرنت اگلے دن نابھہ جیل وچ بھیج دتا۔ 29 ستمبر، 1923 نوں شرومنی گرودوارہ کمیٹی ولوں سکھاں دے مذہبی معاملیاں وچ حکومت دی دکھلئندازی نہ سہن کرن دا متا پاس کیتا گیا اتے 25 سنگھاں دے جتھے بھیجن نال کوئی تسلی بخش سٹہ نکلدا نہ ویکھ کے مورچے نوں ہور تیز کرن لئی 500-500 سنگھاں دے جتھے بھیجن دا فیصلہ کیتا گیا۔ پہلے جتھے نوں 21 فروری، 1924 نوں جیتو پجّ کے گرودوارہ پاتشاہی دسویں سری گنگسر صاحب نوں قبضے وچ لین اتے اکھنڈ پاٹھ شروع کرن دا حکم دتا گیا۔
ایہہ وڈا جتھا 9 فروری، 1924 نوں اکال تخت توں چل کے 20 فروری نوں فریدکوٹ ضلعے دے پنڈ برگاڑی وکھے پجیا۔ 21 فروری نوں سویرے کیرتن کرن اپرنت ایہہ جتھا جیتو ول کوچ کرن لگیا۔ جتھے دے نال ہزاراں دی گنتی وچ ہور سنگت وی شردھاوسّ نال چل رہی سی اتے بیبیاں سمیت وڈی گنتی وچ درشک وی سن۔ کانگرسی نیتا ڈاکٹر کچلو، پرنسپل گڈوانی اتے نیویارک ٹائیمز دے پرتیندھ مسٹر زمد کار وچ سوار ہو کے جتھے دے نال-نال چل راے سن، پر ایہناں لیڈراں نوں نابھہ ریاست دی حد توں اگے نہیں جان دتا گیا۔ جتھے دے اگے پنج سنگھ نشان صاحب لے کے چل راے سن اتے وچالے سری گرو گرنتھ صاحب دی پالکی سی۔ انگریزی حکومت ولوں جتھے نوں گرودوارہ ٹبی صاحب توں 150 میٹر دی وتھّ اُتے روک کے گولی چلا دین دی دھمکی دتی گئی پر جتھا شانتمئی اگے ودھدا رہا، جس اُتے ولسن جانسٹن نے پولیس نوں گولی چلاؤن دا حکم دے دتا اتے سینکڑے سنگھاں نوں شہید کر دتا گیا (شرومنی کمیٹی مطابق اس گھٹنا وچ 300 سنگھ گولی دا شکار ہوئے، جنہاں وچوں 100 سنگھ شہادت حاصل کر گئے)۔
انت حکومت سکھ جدوجہد اگے جھک گئی اتے اس تریخی مورچے نوں سفلتا ملی۔ سکھ سنگت نے گرودوارہ گنگسر صاحب جیتو وکھے مڑ اکھنڈ پاٹھ شروع کرکے مورچے نوں توڑ چڑھایا۔ جیتو دے تریخی گرودوارہ شہید گنج ٹبی صاحب وکھے ہر سال 21 فروری نوں شہیدی جوڑ میلہ لگایا جاندا اے، جتھے وڈی گنتی وچ سنگتاں پہنچ کے شہیداں نوں شردھانجلی ارپن کردیاں ہن۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:سکھ
خرم شہر
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ خوزستان دے شہرستان خرم شہر دا انتظامی مرکز اے ۔
Khorramshahr
مورینو ویلی
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:کیلیفورنیا دے شہر گٹھ:امریکہ
لاسی
لاسی سندھی دی اک بولی اے جیڑی لیندے سند والے پاسے تے بلوچستان چ بولی جاندی اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
دسہرا
دسہرہ ہندوواں دا اک تہوار اے جو عام طور اُتے بھارت تے نیپال وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بعض علاقےآں وچ وجیا دشمی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اشون (كوار/جیٹھ) مہینے دے شکلا پکش د‏‏ی دسويں تریخ نو‏‏ں (جو گنگا دے پیدا ہونے دا دن اے ) اس دا انعقاد ہُندا ا‏‏ے۔ اس دن درگا جی تے رام جی دا یوم فتح منایا جاندا ا‏‏ے۔ دسہرہ یا وجے لکشمی یا آیودھ پُوجا یا دُرگا اُتسو (Durga Utsav) یا نوراتری دا دسواں دن، ہندوواں دا اک اہ‏م تہوار ا‏‏ے۔ جو مختلف صورتاں وچ ہندوستان، نیپال، سری لنکا تے بنگلادیش وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔
دسہرہ دے لغوی معنی دس روز دے نيں۔ اس تو‏ں مراد اے دس گناہاں نو‏‏ں لے جانے والا۔ جیٹھ شکل پکش د‏‏ی دسويں تریخ جو گنگا دے پیدا ہونے دا دن ا‏‏ے۔ جو اس دن گنگا وچ نہائے اس دے دس قسم دے گناہ معاف ہوئے جاندے نيں۔ اس دن درگا جی د‏‏ی جنم اشٹمی یا یوم فتح منایا جاندا ا‏‏ے۔ ہور اس دن راجارام چندر دا بن باس تو‏ں گھر آنا اورراون اُتے فتح پانا وی بیان کيتا جاندا ا‏‏ے۔ قدیم زمانے وچ ایہ موسمی تہوار سی کیونجے اس روز دن تے رات برابر ہوئے جاندے نيں۔ تے موسم اعتدال اُتے آجاندا ا‏‏ے۔ فیر اس تہوار اُتے مذہبی رنگ چڑھ گیا تے ایہ راون دے خلاف رام چندر د‏‏ی فتح د‏‏ی یادگار دے طور اُتے منایا جانے لگا
ناں
دسہرہ یا دشہرہ ناں سنسکرت لفظ دش ہرہ تو‏ں نکلیا۔ دش دے معانی نيں دشن (دس سروالا) جو رون دا لقب اے تے ہرہ دے معانی ہار دے نيں۔ لغوی اعتبار تو‏ں راون د‏‏ی ہار دا دن۔ ہندوواں د‏‏ی کتاب رامائن دے مطابق ‘‘رام جی نے ايس‏ے دن راون نو‏‏ں ختم کيتا سی۔ اسنو‏ں باطل اُتے حق د‏‏ی فتح دے جشن دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ دسہرہ دے دن رام جی نے روان نو‏‏ں ختم کيتا ور ویہہ دن بعد واپس آیودھیا آئے جس د‏‏ی خوشی وچ دیوالی منائی جاندی ا‏‏ے۔ اج وی روشنیاں دا تہوار دیوالی، دسہرہ دے ویہہ دن بعد منایا جاندا ا‏‏ے۔
اس دن نو‏‏ں درگا دیوی دا یوم فتح وی منایا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دن درگا دیوی نے اک دُشت راکشس مہیشاسور اُتے فتح پائی سی۔ دسہرہ دے اک معانی‘‘دشر آہ ’’ وی لئی جاندے نيں جس دے معنے نيں دسواں دن۔ درگا دیوی نے نو رات تے دس دن تک برائیاں نال جنگ کيت‏ی سی تے دسواں دن فتح دا سی۔ ہور ایہی وجہ اے کہ اس دشمی (دسويں دن ) نو‏‏ں وجے دشمی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ دسہرہ دے اک معنی دس گناہاں نو‏‏ں لے جانے والا وی ا‏‏ے۔ دسہرہ دے تہوار دا مقصد دس قسم دے گناہاں ۔۔۔ کم (شہوت)، کرودھ (غصہ)، لوبھ (لالچ)، مد (تکبر)، موہ (کشش/لت)، متسر (حسد)، سوارتھ (خود غرضی)، انیائے (بے انصافی) امنوات (سفاکی) تے اہنکار (انا)۔۔۔ نو‏‏ں ترک کرنا دسیا جاندا اے ایہ دس گناہ اوہ سن جو راون دے صفات سن ۔
بعض مؤرخین دا کہنا اے کہ قدیم زمانے وچ ایہ موسمی تہوار سی کیونجے اس روز دن تے رات برابر ہوئے جاندے نيں۔ تے موسم اعتدال اُتے آجاندا ا‏‏ے۔ فیر اس تہوار اُتے مذہبی رنگ چڑھ گیا تے ایہ راون دے خلاف رام چندر د‏‏ی فتح د‏‏ی یادگار دے طور اُتے منایا جانے لگا۔ ہندو مت وچ تن تواریخ نہایت اہ‏م تے مبارک تصور د‏‏ی جاندیاں نيں جنہاں وچو‏ں اک شکلا پکش (دسہرہ) تو‏ں اک اے، ہور دو نيں چیتر شکلا د‏‏ی تے کارتک شکلا نيں۔
دسہرہ دے دن لوک نواں کم شروع کردے نيں، شستر پوجاکيتی جاندی اے، قدیم دور وچ بادشاہ لوک اس دن فتح د‏‏ی دعا ک‏ر ک‏ے میدانِ جنگ دے لئی روانہ ہُندے سن، اس دن جگہ جگہ میلے لگدے نيں۔ رام لیلا منعقد ہُندی اے، راون دا بھاری پتلا بنا ک‏ے اسنو‏ں جلایا جاندا ا‏‏ے۔ دسہرہ یا وجےدشمی چاہے رام د‏‏ی فتح دے دن دے طور اُتے منایا جائے یا درگا پوجا دے طور پر، دونے ہی شکلاں وچ اس وچ شكتی (طاقت) پوجا تے شستر (ہتھیار) پوجا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ خوشی تے فتح د‏‏ی عید ا‏‏ے۔
اہمیت
دسہرہ یا وجے دشمی ہندوستانی کیلنڈر دے مطابق اشون دے مہینے دے دسويں دن منایا جاندا اے ، جو کہ جارجیائی کلینڈر دے ستمبر تے اکتوبر دے مساوی ا‏‏ے۔ پہلے نو دن نو‏‏ں نوراتری(دیوناگری: नवरात्रि، 'نو راتاں') یا شاردا نوراتر (سب تو‏ں اہ‏م نوراتاں ) دے طور اُتے منایا جاندا اے تے دسہرہ دے طور اُتے دسويں دن ختم ہُندا ا‏‏ے۔
بھارت تے نیپال وچ ، کٹائی دے موسم ايس‏ے وقت شروع ہُندا اے اورہندو برادری دا مانناہے کہ تاں ماں دیوی نويں فصل دا موسم شروع کردی اے تے مٹی د‏‏ی طاقت تے زرخیزی نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے دے لئی کرنے ایہ تہوار منایا جاندا سی۔ ایہ مذہبی عبادات تے رسومات دے ذریعے منایا جاندا سی، بھارت تے نیپال بھر وچ ہندو عقیدے دے بوہت سارے لوک اس تہوار نو‏‏ں سماجی اجتماعات تے گھر وچ یا مندراں وچ دیوت‏ا دے ناں کھانا کھلانے دے طریقے اُتے وی منا‏ندے نيں ۔
دسہرہ دا ثقافتی پہلو وی اے، ہندوستان زراعتی ملک ا‏‏ے۔ جدو‏ں کسان اپنے کھیت وچ سنہری فصل اگاكر اناج گھر لاندا اے تاں اس خوشی دے موقع اُتے اوہ دیوتاواں دے فضل نو‏‏ں مندا اے تے اسنو‏ں ظاہر کرنے دے لئی اوہ اس د‏ی پوجا کردا ا‏‏ے۔ تمام ہندوستان وچ اس تہوار نو‏‏ں مختلف علاقےآں وچ مختلف طرح تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ مہاراشٹر وچ اس موقع اُتے سلنگن دے ناں تو‏ں سماجی فیسٹیول دے طور اُتے وی اسنو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔
راون دے خلاف رام د‏‏ی فتح
کہندے نيں کہ اس لڑائی تو‏ں پہلے رام جی نے ماں درگا د‏‏ی پوجا چنڈی ہوما/چنڈہوما ‘‘کيتی سی جس اُتے ماں درگا نے انہاں نو‏ں راون نو‏‏ں مارنے دا راز دسیا سی۔ اشون شکلا دشمی دے دن پر، رام نے راون نو‏‏ں شکست دتی تے سیندا نو‏‏ں بچایا۔ اس طرح ایہ دن وجیے دشمی قرار دتا گیا۔ 19-20 دن (والمیکی د‏‏ی رامائن، کالیداس د‏ی رگھووامسا ، تلسی داس د‏ی رام چِرت مانس، تے کےشواداس د‏ی رام چندر۔ یاس چندرکے مطابق اشون دے تیسواں دن رام جی ایودھیا نو‏‏ں واپس آئے۔ رام جی د‏‏ی واپسی دے موقع پر، شام وچ ، ایودھیا دے باشندےآں مٹی دے لکھاں دئیاں دے نال اپنے شہر روشن کيتا۔ اس دے بعد تاں، اس دن نو‏‏ں دیوالی یا دیپاولی دے طور اُتے بھارت وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔
بوہت سارے لوک اک "شاندی یگن" دے طور اُتے "آدتیہ ہوما" نامی عبادت کردے نيں تے 5 دن دے لئی شریمدرامائن دے تو‏ں اک باب سندرا پڑھدے نيں ۔ ایہ یگن گھر نو‏‏ں دس برائیاں تو‏ں پاک صاف تے صحت مند گھریلو ماحول رکھنے دے لئی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ رسومات مندرجہ ذیل راون دے 10 گناہاں د‏‏ی نمائندگی ک‏ر رہ‏ے دس بری خصلتاں تو‏ں چھٹکارا دلانے دے لئی د‏‏ی جاندیاں نيں:
بھارت دے مختلف علاقےآں دا مختلف دسہرہ
دسہرہ یا وجے دشمی رام د‏‏ی فتح دے طور اُتے منایا جائے یا درگا پوجا دے طور پر، دونے ہی صورتاں وچ ایہ شکتی پوجا تو‏ں عبارت اے، خوشی تے فتح دا ایہ جشن بھارت دے کونے کونے وچ مختلف طریقےآں تو‏ں منایا جاندا اے، بلکہ ایہ اِنّے ہی جوش تے خوشی تو‏ں دوسرے ملکاں وچ وی منایا جاندا جتھے اکثریت یا اقلیت وچ ہندو رہندے نيں۔
ہماچل پردیش وچ کُلّو نو‏‏ں دسہرہ بہت مشہور ا‏‏ے۔ ہور تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی ہی مانند ایتھ‏ے وی دس دن یا اک ہفتے پہلے اس تہوار د‏‏ی تیاری شروع ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ تمام عورتاں تے مرد خوبصورت کپڑ‏ے تو‏ں سج دھج کر تُرہی، بگل، ڈھول، نگاڑے، بانسری وغیرہ وغیرہ جس دے پاس جو ہُندا اے، اسنو‏ں لے ک‏ے باہر نکلدے نيں۔ پہاڑی لوک اپنے پینڈو دیوت‏ا دا دھوم دھام تو‏ں جلوس کڈ ک‏ے پوجا کردے نيں۔ دیوتاواں د‏‏ی مورتیاں نو‏‏ں بہت پرکشش پالدی ميں خوبصورت طریقے تو‏ں سجایا جاندا ا‏‏ے۔ نال ہی اوہ اپنے اہ‏م دیوت‏ا رگھوناتھ جی د‏‏ی وی پوجا کردے نيں۔ اس جلوس وچ تربیت یافتہ رقاص رقص کردے نيں۔ اس طرح جلوس بنا ک‏ے شہر دے اہ‏م حصےآں تو‏ں ہُندے ہوئے شہر دا چکر لگاندے نيں تے کُلّو شہر وچ دیوت‏ا رگھوناتھ جی د‏‏ی وندنا (حمد )سے دسہرے دے جشن دا آغاز کردے نيں۔ دشمی دے دن اس جشن د‏‏ی زینت تے نرالی ہُندی ا‏‏ے۔
پنجاب وچ دسہرہ نوراتر ی دے نو دن دا برت (روزہ ) رکھ دے منا‏ندے نيں۔ اس دوران ایتھ‏ے زائرین تے مہماناں دا استقبال روايتی مٹھائیاں تے تحائف تو‏ں کيتا جاندا اے، ایتھ‏ے وی راون دہن (راون دا پُتلا جلانے د‏‏ی رسم ) دا انعقاد ہُندا اے تے میداناں وچ میلے لگدے نيں۔
بَستر وچ دسہرے دے تہوار نو‏‏ں رام د‏‏ی راون اُتے فتح دے بجائے ماں دنتیشوری د‏‏ی پوجا دے لئی وقف اک تہوار دے طور اُتے مندے نيں۔ دنتیشوری ماں بستر تے لاپل دے باشندےآں د‏‏ی پسندیدہ دیوی نيں جو درگا دا ہی اک رُوپ منیاں جاندیاں نيں۔ ایتھ‏ے ایہ تہوار پورے 75 دن چلدا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دسہرہ شراون ماس د‏ی اماوس تو‏ں اشون ماس د‏ی شکلا تريودشي تک چلدا ا‏‏ے۔ پہلا دن جسنو‏ں كاچھن گاد کہندے نيں، دیوی تو‏ں سماروهاربھ تو‏ں ابتداء کيتی جاندی ا‏‏ے۔ دیوی اک کانٹاں سیج اُتے ورجمان ہُندیاں نيں، جسنو‏ں كاچھن گاد کہندے نيں۔ اس تقریب دا انعقاد تقریباً 15 ويں صدی تو‏ں شروع ہويا سی۔ اس دے بعد جوگی بٹھائی ہُندی اے، اس دے بعد بھیتر رینی (گھر دے اندروجےدشمی) تے باہر رینی (رتھ یاترا) تے آخر وچ مُوريا دربار ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا اختتام اشون شکلا تريودشي (اشون مہینے دے تیسواں دن)کو اوهاڑي تہوار تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔
بنگال، اڑیسہ تے آسام وچ ایہ تہوار درگا پوجا دے طور اُتے ہی منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بنگالیاں، اوڈا، تے آسام دے لوکاں دا سب تو‏ں اہ‏م تہوار ا‏‏ے۔ پورے بنگال وچ پنج دناں دے لئی منایا جاندا ا‏‏ے۔ اڑیسہ تے آسام وچ 4 دن تک تہوار چلدا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دیوی درگا نو‏‏ں خوبصورت پڈالو بیٹھیا یا کردے نيں۔ ملک دے نامور فنکاراں نو‏‏ں بلیا ک‏ے درگا د‏‏ی مورتی تیار کروائی جاندیاں نيں۔ اس دے نال ہور دیوی دیوتاواں دے وی بہت مجسمے بنائی جاندے نيں۔ تہوار دے دوران وچ شہر وچ چھوٹے موٹے اسٹال وی مٹھائیاں تو‏ں بھرے رہندے نيں۔ ایتھ‏ے ششٹھی دے دن (چھیويں دن ) درگا دیوی دا بودھن، آمرترن (دعوت ) تے پران پرتشٹھا (جان ساکھ )وغیرہ دا انعقاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد سپتمي، اشٹمي تے نومي دے دن (ستويں اٹھويں تے نويں دم )سايكال درگا د‏‏ی عبادت وچ گرزردے نيں۔ اشٹمي دے دن مہاپوجا تے قربانی وی جاندی ا‏‏ے۔ دشمی دے دن خاص عبادت دا اہتمام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پرساد چڑھایا جاندا اے تے پرساد تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مرد آپس وچ گلے لگدے نيں، جسنو‏ں كولاكلی کہندے نيں۔ عورتاں دیوی د‏‏ی پیشانی اُتے سندور چڑھاندی نيں، تے دیوی نو‏‏ں اشرپورت الوداعی دیندی نيں۔ اس دے نال ہی اوہ آپس وچ وی سندور لگاندی نيں، تے سندور تو‏ں کھیلدے نيں۔ اس دن ایتھ‏ے نیل کنٹھ پرندےآں دیکھنا بہت چنگا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ تدنتر دیوی مجسماں نو‏‏ں وڈے وڈے ٹرکاں وچ بھر کر وسرجن (دریا بُرد)دے لئی لے جایا جاندا ا‏‏ے۔ وسرجن (دریا بُرد) دا ایہ سفر وی وڈی خوشی تے جوش خروش تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔
تامل ناڈو، آندھرا پردیش تے کرناٹک وچ دسہرہ نو دناں تک چلدا اے جس وچ تن دیویاں لکشمی، سرسوت‏ی تے درگا د‏‏ی عبادت کردے نيں۔ پہلے تن دن لکشمی یعنی دولت تے خوشحالی د‏‏ی دیوی د‏‏ی پوجا ہُندی ا‏‏ے۔ اگلے تن دن سرسوتي فنون تے علم د‏‏ی دیوی د‏‏ی ارچنا کيتی جاندی اے تے آخری دن دیوی درگا یعنی طاقت د‏‏ی دیوی د‏‏ی تعریف کيت‏ی جاندی ا‏‏ے۔ پوجا دے مقام نو‏‏ں اچھی طرح پھُلاں تے چراغاں تو‏ں سجایا جاندا ا‏‏ے۔ لوک اک دوسرے نو‏‏ں مٹھائیاں تے کپڑ‏ے دیندے نيں۔ ایتھ‏ے دسہرہ بچےآں دے لئی تعلیم یا آرٹ تو‏ں متعلق نواں کم سیکھنے دے لئی مبارک وقت ہُندا ا‏‏ے۔ کرناٹک وچ میسور د‏‏ی دسہرہ وی پورے ہندوستان وچ مشہور ا‏‏ے۔ میسور وچ دسہرے دے وقت پورے شہر د‏‏ی گلیاں نو‏‏ں روشنی تو‏ں سجادتا جاندا اے تے ہاتھیاں نو‏‏ں سجا دھجا ک‏ے پورے شہر وچ اک خوبصورت جلوس کڈیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وقت مشہور میسور محل نو‏‏ں دئیاں تو‏ں دلہن د‏‏ی طرح سجایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے نال شہر وچ لوک ٹارچ لائٹ دے نال رقص تے موسیقی دے خوبصورت سفر تو‏ں لطف لیندے نيں۔ انہاں دراوڑ علاقےآں وچ راون دہن منعقد نئيں کيتا جاندا ا‏‏ے۔
گجرات وچ مٹی تو‏ں بنے خوبصورت رنگین گھڑے (مٹکہ) نو‏‏ں دیوی د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا اے تے اسنو‏ں کنواری لڑکیاں سر اُتے رکھ دے اک مقبول رقص کردیاں نيں جسنو‏ں گربا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ گربا رقص اس تہوار د‏‏ی شان ا‏‏ے۔ مرد تے عورتاں دو چھوٹی رنگین ڈانڈیاں نو‏‏ں موسیقی د‏‏ی تال اُتے آپس وچ بجاندے ہوئے گھوم گھوم کر رقص کردے نيں۔ اس موقع اُتے ہر طرح د‏‏ی موسیقی استعمال کیت‏‏ی جاندی اے چاہے اوہ عقیدتی ہوئے یا فلمی تے روايتی لوک موسیقی ۔ عبادت تے آرتی دے بعد ڈانڈیا راس پوری رات ہُندا رہندا ا‏‏ے۔ نوراتر ی سونے تے زیورات د‏‏ی خریداری دے لئی بہترسمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
مہاراشٹر وچ نوراتری دے نو دن ماں درگا دے لئی وقف رہندے نيں، جدو‏ں کہ دسويں دن علم د‏‏ی دیوی سرسوت‏ی د‏‏ی وندنا (حمد)کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس دن اسکول جانے والے بچے اپنی پڑھائی وچ برکت حاصل کرنے دے لئی ماں سرسوت‏ی دے تانترک نشان د‏‏ی پوجا کردے نيں۔ کسی وی چیز نو‏‏ں شروع کرنے دے لئی خاص طور اُتے علمی کم شروع کرنے دے لئی ایہ دن کافی چنگا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ مہاراشٹر دے لوک اس دن شادی، گھر وچ داخل تے نويں گھر خریدنے دا شبھ مہورت (سعد گھڑی )سمجھدے نيں۔
کشمیر دے اقليتی ہندو نوراتر د‏‏ی دعوت نو‏‏ں احترام تو‏ں منا‏ندے نيں۔ خاندان دے سارے بالغ رکن نو دناں تک صرف پانی پی کر روزہ کردے نيں۔ انتہائی پرانی روایت دے مطابق نو دناں تک لوک ماں کھیر بھوانی دا درشن (زیارت)کرنے دے لئی جاندے نيں۔ ایہ مندر اک جھیل دے بيچاں بيچ بنیا ہویا ا‏‏ے۔ ایسا منیا جاندا اے کہ دیوی نے اپنے بھکتاں تو‏ں کہیا اے کہ جے کوئی انہونی ہونے والی ہوئے گی تاں ایتھ‏ے پانی سیاہ ہوئے جائے گا۔ کہیا جاندا اے کہ اندرا گاندھی دے قتل دے ٹھیک اک دن پہلے تے پاک بھارت جنگ دے پہلے ایتھ‏ے دا پانی واقعی سیاہ ہوئے گیا سی۔
راون
راون (Ravana) (سنسکرت بین الاقوامی حروف تہجی د‏‏ی نقل حرفی: Rāvaṇa; تلفظ: ; سنسکرت: रावण) ہندو کتاب رامائن وچ اک بنیادی اساطیری حریف کردار اے جسنو‏ں راکھشس دے طور اُتے پیش کيتا گیا اے، جو لنکا دا باشاہ سی۔
حوالے
گٹھ:راماین گٹھ:راماین وچ راکھشس گٹھ:رشی گٹھ:شخصیتاں جنہاں دا وجود مشکوک اے گٹھ:شلاکا پرش گٹھ:ہندو بادشاہ گٹھ:ہندو فلاسفہ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:راماین دے کردار
یوان شیکائی
یوان شیکائی اک چینی فوجی تے حکومتی اہلکار سی جو چنگ خاندان آخری دور دے دوران اقتدار وچ آیا تے کئی اصلاحات کر کے شاہی خاندان نوں بچانے دی کوشش کیتی۔
یوآن شکائی (16 ستمبر 1859 – 6 جون 1916) اک چینی فوجی اتے سرکاری اہلکار سی، جو چنگ راجٹبر دے انت وچ اقتدار وچ آیا سی ۔ اسنے 'ہنڈرڈ ڈیئز ریفورم' دی ناکامی وچ اک اہم کردار نبھاؤن دے باو جود، نوکرشاہ، مالی، نیانئک، تعلیمی اتے ہور سدھاراں سمیت کئی حدیدیت کرن پراجیکٹاں نال راجٹبر نوں بچاؤن دی کوشش کیتی۔ اسنے 1912 وچ چنگ راجٹبر دے آخری راجے زوانٹونگ بادشاہ دے تیاگ توں پہلاں چنگ راجٹبر دے اخیرلے سالاں وچ اتری چین وچ پہلی جدید فوج اتے اک ودھیرے کامیاب صوبائی سرکار دا قیام کیتا۔ گل بات راہیں، اوہ 1912 وچ چین دے جمہوریہ دے پہلے سرکاری صدر بنے۔
ایہہ فوج اتے افسرشاہی کنٹرول چین دے جمہوریہ دے پہلے رسمی صدر وجوں اس دے راجشاہی راج دی بنیاد سی۔
مڈھلا جیون
16 ستمبر 1859 نوں یوآن دا جم یائنگ (張營村) دے اک پنڈ وچ ہویا سی۔ یوان بعد وچ زیاگچینگ دے دکھن مشرق وچ 16 کلومیٹر دکھن-مشرق ول اک پہاڑی کھیتر وچ چلا گیا سی۔
یوان دا پروار یوان نوں روائتی کنفیوشئن سکھیا حاصل کرن لئی کافی امیر سی۔ جوان ہو کے اوہ رائڈنگ، مکیبازی اتے دوستاں نال منورنجن دا انند لیندا سی۔ حالانکہ سول سیوا وچ اپنا کیریئر بناؤن دی امید کردیاں، اوہ دو وار سامراجی امتحاناں وچ ناکام رہا، جس کرکے اس نے ہئی آرمی دے سیاست وچ داخلے بارے فیصلہ لیا، جتھے اسدے بہت سارے رشتے دار سیوا نبھاؤندے سن۔ اسدے کیریئر دی شروعات 1880 وچ اک معمولی سرکاری سرلیکھ دی خرید نال ہوئی، جو کہ چنگ دے اخیر سرکاری طور اُتے ترقی دین دا اک عامَ ڈھنگ سی۔ اپنے پیؤ دے سمضموناں دی ورتوں کردیاں، یوآن ٹینگزو، شانڈونگ گئے اتے چنگ برگیڈ وچ اک عہدے دی منگ کیتی۔ یوان دا پہلا ویاہ 1876 وچ یو پروار دی اک عورت نال ہویا سی، جس دی ککھوں 1878 وچ اسدے پہلے پتر کیڈنگ نے جم لیا سی۔ یوآن شکائی نوں ہور ویاہ کٹوراہ ویلے زندگی دے کورس دوران کروائے سن۔
چنگ راجٹبر
left|thumb| یوآن شکائی شینڈانگ دے گورنر وجوں left|thumb| 1910 وچ یوآن شکائی اتے ٹے لین۔ یوان دی مشہوری ول ودھن دی شروعات اس نے کوریا وچ چینی فوج دے کمانڈر وجوں پہل چین-جاپانی لڑائی وچ معمولی حصہ داری نال کیتی سی۔ دوجے افسراں دے الٹ اسنے جدوجہد دے شروع ہون توں کئی دن پہلاں بیجنگ واپس بلائے جان تے چینی ہار دی بے عزتی توں بچیا سی۔
حوالے
گٹھ:موت 1916 گٹھ:جم 1859
جودھ سنگھ
بھائی جودھ سنگھ (31 مئی 1882 – 4 دسمبر 1981) ویہویں صدی دے پرمکھ سکھ ودوان، دھرم-گرو، فلسفی، پربندھک تے ویاکھیاکار وجوں ابھر کے ساہمنے آئے۔ آپ دا جم اس ویلے ہویا جدوں سنگھ سبھا لہر چل رہی سی۔ آپ نے نہ صرف اس لہر دا اثر قبولیا سگوں لوڑ پین تے یوگ اگوائی وی دتی۔ ڈاکٹر۔ گردیال سنگھ پھلّ ‘کھوج پترکا دے سمرتی انک’ وچ لکھدے ہن کہ بھائی صاحب دے جم توں پہلاں سکھی، پنجابی بولی تے تعلیم پرچارن والی سنگھ سبھا نوں سال دی ہو گئی سی۔
جم
بھائی جودھ سنگھ دا جم بھائی رام سنگھ دے گھر 31 مئی، 1882 نوں مغربی پنجاب دے ضلع راولپنڈی، تحصیل گجرخان دے پنڈ گھنگرالا وکھے ہویا۔ آپ دے پہلے نام رنبیر سنگھ تے رشپال سنگھ سن پر بعد وچ سوکھا نام سنت سنگھ رکھ دتا گیا۔ جدوں آپ نے امرت دی دات حاصل کر لئی تاں نام بدل کے جودھ سنگھ رکھ دتا گیا اتے اسے نام نال ہی آپ نے ہریک کھیتر وچ پراپتیاں کیتیاں ہن۔
پڑھائی
بھائی جودھ سنگھ جی دی رچی سائنس دی پڑھائی کرن وچ سی پر مشن کالج، راولپنڈی وچ سائنس دے سامان دیاں سہولتاں مہیا نہ ہون کارن آرٹس موضوع وچ ہی ایف۔اے۔ جس وچ اک موضوع گنت دا وی سی، پاس کر لئی۔ سکھ پنتھ عالمی کوش حصہ دوجا وچ ڈاکٹر۔ رتن سنگھ جگی لکھدے ہن کہ سن 1902 وچ س۔ سندر سنگھ مجیٹھیا نے ایہناں نوں اپنے پتراں دا استاد لگایا۔ ایہناں نے سن 1904 وچ خالصہ کالج امرتسر توں بی۔اے۔ اتے سن 1906 وچ فارمن کرسچیئن کالج لاہور توں ایم۔اے۔ (گنت) دے امتحان پاس کیتے اتے دوناں امتحاناں وچ پنجاب یونیورسٹی وچ اول راے تے میڈل اتے انعام لئے۔ ڈاکٹر۔ گردیال سنگھ پھلّ دے مطابق آپ دیاں تعلیمی پراپتیاں توں خوش ہو کے مہاراجہ ہیرا سنگھ نے ہور انعاماں دے نال آپ نوں خاص انعام وجوں سونے دی انگوٹھی دتی۔
سیوا-کم
آپ نے ستمبر 1914 توں فروری 1920 تک خالصہ ہائی سکول دے ہیڈماسٹر دے طور تے سیوا-کم سمبھالیا جتھے آپ نے سکھی تے دھرم-تعلیم دے پرچار دا اہم رول ادا کیتا پر 1920 وچ اس عہدے توں تیاگ-پتر دے کے گرو نانک خالصہ کالج، گجراں والہ دے پرنسپل دا عہدہ سنبھال لیا۔ اتھے آپ نے تعلیمی ادارے وچ کافی سدھار لیاندے اتے دھرم پرچار دا کم وی نالو-نالو جاری رکھیا۔ اتھے آپ سنگھ سبھا گردوارے وچ کہانی اتے گربانی دی وضاحت کردے۔ اکتوبر 1921 وچ پرنسپل دے عہدے توں تیاگ-پتر دے کے امرتسر آ گئے۔ امرتسر وکھے دو سال آپ نے چیف خالصہ دیوان ولوں جاری پنجابی اخبار ‘خالصہ’ تے انگریزی دے ہفتہ وار ‘خالصہ ایڈووکیٹ’ دے ایڈیٹر دے طور تے کم کیتا۔
خطاب
1 جنوری 1926 نوں بھائی جودھ سنگھ پنجاب یونیورسٹی دے فیلو نامزد کیتے گئے۔ 8 دسمبر 1938 نوں بھائی جودھ سنگھ دے چھوٹے لڑکے کاکا ہربنس سنگھ دا انتقال ہون تے بھائی صاحب نے واہگرو دا بھانا منّ کے آخری ارداس آپ ہی کیتی تے چتا نوں اگّ وی آپ ہی دتی۔ “تعلیمی کھیتر وچ آپ دیاں پراپتیاں ویکھ کے سرکار نے 1943 وچ آپ نوں ‘سردار بہادر’ دا خطاب بخشیا۔ آپ نرے پرنسپل ہی نہیں سن آپ پنجاب یونیورسٹی دے دماغ سن۔ آپ پنجاب یونیورسٹی دیاں بہت ساریاں کمیٹیاں دے مکھی سن۔ اس توں چھٹ آپ بھاوک ایکتا کمیٹی، قومی ایکتا کمیٹی، ریڈیو صلاح کار کمیٹی، بولی ڈیپارٹمنٹ دی صلاح کار کمیٹی، بولی دے جھگڑے نجٹھن لئی بنی کمیٹی، پنجابی صوبے لئی بنی کمیٹی، گرودوارہ ایکٹ بناؤن والی کمیٹی، خالصہ پنتھ ولوں بنائی گئی کمیٹی، پنتھک جھگڑے نجٹھن والی کمیٹی تے ننکانہ صاحب دیاں چابیاں لین والی کمیٹی آدی دے آپ جاں مکھی جاں سیکٹری جاں میمبر سن۔ تدے پنڈت دیوان چند شرما کیہا کردے سی کہ آپ بہت ودھیا کمیٹیکار سن۔ کوئی کمیٹی ایسی نہیں سی جس دے آپ میمبر نہیں سن۔
پنجابی بولی تے گورمکھی لپی
بھائی جودھ سنگھ اس گل دے حق وچ سن کہ ہر صوبے وچ اتھے بولی جاندی بولی وچ ہی دفتری کم کاج ہونا چاہیدا اے۔ اس متعلق آپ نے کئی ٹریکٹ لکھے، کئی لیکھ لکھ کے اخباراں وچ چھپن لئی بھیجے تاں جو پنجابی بولی تے گورمکھی لپی دا پرچار کیتا جا سکے۔
وائس-چانسلر
آپ دی تعلیمی اہلیت اتے ساہت اکیڈمی دی کامیاب قیام دیکھ آپ نوں اسی سال دی عمر وچ 30 اپریل 1965 نوں پنجابی یونیورسٹی دا وائس-چانسلر تھاپیا گیا۔ آپ نوں پنجابی یونیورسٹی دے پہلے وائس-چانسلر ہون دا مان حاصل اے۔ تن سال آپ نے ایہہ سیوا تنو-منو نبھائی۔ ڈاکٹر۔ رتن سنگھ جگی مطابق آپ نوں سن 1966 وچ پدم بھوشن دا اعزاز حاصل ہویا۔ آپ ولوں تعلیمی کھیتر وچ پائے ادتی یوگدان دی مانتا وجوں سن 1961 وچ پنجاب یونیورسٹی، چنڈی گڑھ اتے سن 1979 وچ پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ ولوں ڈی۔ لٹ۔ دیاں مان-مطلب ڈگریاں حاصل کیتیاں گئیاں۔ سکھی جیون-جاچ اپناؤن والے بھائی جودھ سنگھ نت نیمی، ویلے دے پابند، انشاسن-پریمی، سنجمی تے ربّ دا بھانا منن والے انسان سن۔ آپ دی کتھنی تے کرنی وچ کوئی انتر نہیں سی۔ آپ نوں تقریباً 50 سال دا پڑھاؤن دا تجربہ سی۔ ڈاکٹر۔ پھلّ ہوراں مطابق آپ ہر نکے توں نکا کم وی ویونت تے جگت نال کردے سن۔ آپ دا سیر دا سماں ایسا پکا سی کہ آپ دی سیر نال لوک اپنیاں گھڑیاں دا ٹائم ملا لیا کردے سن۔
‘بھائی’
کئی سرکاری اپادھیاں حاصل ہون دے باو جود وی آپ اپنے نام نال ہور کجھ لگاؤن نالوں ‘بھائی’ لگاؤنا ودھیرے ٹھیک سمجھدے سن۔ اس توں آپ دی گرمتِ متعلق عقیدت دی بھاونا دا پتہ لگدا اے۔ بھائی صاحب دی مہان شخصیت اسارن وچ آپدے دادا جی اتے دادی جی دا خاص ہتھ رہا اے۔ آپ نوں بچپن توں ہی گربانی پڑھن تے مہان ویکتیاں دیاں جیونیاں سنن، پڑھن دی لو لگ گئی سی۔ آپ گربانی مطابق اپنا جیون بتیت کرن دی جاچ سکھ گئے سن۔ آپ کسے نال ویرخلاف دی بھاونا نہیں رکھدے سن تے ہر فیصلہ نرپکھّ ہو کے کردے۔ گنجھل دار مسئلہ نوں آسان طریقے نال سلجھاؤن دی وی آپ دی خوبی رہی اے۔ آپ اپنے کم دی شروعات کرن ویلے ارداس ضرور کردے سن۔ آپ زیادہ بولن تے فضول بحث نوں ترجیح نہیں دندے سن کیونکہ اجیہا کرن نال اینرجی نشٹ ہندی اے۔
ہازرجواب
بیٹے سندر سنگھ نے آپ دے بارے لکھیا اے، “پیؤ جی دا ہازرجواب ہونا بہت مشہور سی۔ اس سلسلے وچ مینوں اوہناں دے ہم جولی نے دسیا کہ جد کرپان دے معاملے وچ کونسل وچ بحث ہون لگی تاں کئیاں نے کیہا کہ کرپان دی لمبائی چھ انچ توں ودھ نہیں ہونی چاہیدی۔ اوہناں نے دسیا کہ جد پیؤ جی دی بولن دی واری آئی تاں اوہ جواب وچ کہن لگے کہ کرپان ساڈے دھرم دا اسے طرحاں دا ہی چنہ اے جس طرحاں سناتن دھرم وچ سر دی بودی۔ اساں کدی کوئی اعتراز نہیں کیتا کہ اس دی لمبائی مقرر ہونی چاہیدی اے، اسے طرحاں کرپان دے سائیز اتے وی کوئی پابندی نہیں ہو سکدی۔”2 بھائی جودھ سنگھ جی نوں پنجابی تے انگریزی بولیاں توں علاوہ سنسکرت، فارسی بولیاں تے بھارتی فلسفہ دا وی کافی علم سی۔ پرو۔ تیجا سنگھ، بھائی صاحب سنگھ، بھائی ویر سنگھ تے بھائی جودھ سنگھ نے گربانی دی وضاحت دی پرانے تکنیک وچ کئی لوڑیندے اسارو پرورتن کر کے، نویں ڈھنگ نال گربانی دی وضاحت کیتی اے کیونکہ ایہناں ساریاں نوں انگریزی بولی دا علم حاصل سی۔
حوصلہ نہ چھڈنا
مصیبت ویلے حوصلہ نہ چھڈنا تے اپنے آپ تے بھروسہ ایہناں دی سخسیئت دے دو وڈے گن سن۔ “اک واری کالج دی پربندھکی کمیٹی دی میٹنگ لئی جاندیاں اچانک ایہناں دا ٹانگا انگریز ڈپٹی کمیشنر دی بگھی نال ٹکرا گیا تے اوہناں نوں ایہناں دی نیت تے کجھ شکّ ہویا، جس کرکے ایہناں نوں کالج چھڈنا پیا۔ اس بھیڑے ویلے ایہناں نے بڑے ہی ٹھرمے تے حوصلے توں کم لیا۔ 1924 وچ جدوں کالج دا پربندھ انگریزاں دے ہتھاں وچوں نکل گیا تاں آپ مڑ کے خالصہ کالج جا پہنچے۔”
اصولاں دے پکے
بھائی جودھ سنگھ جی ربّ دی رضا وچ رہن والے تے اصولاں دے پکے سن۔ ایہناں نے آپ تاں سچجی جیون-جاچ نوں اپنایا ہی، اپنے بیٹے سندر سنگھ نوں وی ایہی سکھیا دندے سن۔ بیٹے سندر سنگھ دے شبداں وچ “1939 وچ میں پہلی وار نوکری تے جان لگا تاں پیؤ جی نے ایہہ اقرار کرن لئی کیہا: نہ توں آپ شراب پینی اے، نہ ہی کسے مہمان نوں اپنے گھر وچ پیاؤنی اے۔ رشوت نہیں لینی اتے کوئی ہور بھیڑی کرتوت نہیں کرنی جس توں میری تے خاندان دی بے عزتی ہووے۔ یتھا-شکت غریباں دی مدد کرنی اے تے دسوندھ کڈھنا اے۔ میں جد 1961 وچ امرتسر دا ڈپٹی کمیشنر لگا تاں کہن لگے، ویکھو واہگرو دا انصاف۔ جس کالج وچوں مینوں انگریزاں ویلے کڈھیا گیا سی تے کالج دا احاطہ چھڈن لئی 24 گھنٹے دا نوٹس ملیا سی، اسے کالج دا میں 16 سال پرنسپل رہا ہاں تے جس ضلعے دے ڈپٹی کمیشنر نے انگریزاں ویلے میرے تے قاتلانہ حملہ کرن دا مقدمہ بناؤنا چاہیا سی، توں ہن اس دی پدوی سمبھالی اے۔”
سکھ دھرم دا پرچار
آپ نے سکھ دھرم دا پرچار کردے ہوئے کدے دوجے دھرماں دی برائی نہیں کیتی، سگوں اوہناں دیاں چنگیاں گلاں نوں دھیان وچ رکھدے سن۔ پنتھ دی سیوا کرن لئی آپ ہمیشاں ططپر رہندے سن پر جدوں آپ ہورناں نوں بینتی کردے تاں دوجے وی ودھ-چڑھ کے سیوا کرن وچ حصہ لیندے تے دان دندے سن۔ سکھاں دے مذہبی استھاناں نوں مہنتاں دے قبضے وچوں چھڈاؤن لئی بھائی جودھ سنگھ نے اہم رول ادا کیتا سی۔ مصیبت ویلے سکھاں نوں بھٹکن لئی نہیں، سگوں شانت حالت وچ رہن لئی کہندے سن۔
الوداع
4 دسمبر، 1981 نوں آپ اپنی سنسارک سفر پوری کر کے اس دنیا نوں ہمیشاں لئی الوداع کہہ گئے۔
ہور ویکھو
پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ
حوالے
گٹھ:سکھ ودوان گٹھ:سکھ
گمارا
عیسوی سال 500 دے لگ بھگ یہودی فقہا نے مشناہ د‏‏ی اک تفسیر لکھی گئی جو گماریا (Gemara) کہلاندی ا‏‏ے۔ اس تفسیر وچ ہور احادیث تے اجتہادات نو‏‏ں جمع کيت‏‏ا گیا جو اس تو‏ں پہلے مشنا وچ جمع کیتے گئے سن ۔ مشناہ تے گماریا دے مجموعے نو‏‏ں بابلی تالمود (Babylonian Talmud) کہیا جاندا اے جو توریت دے بعد یہودیاں د‏‏ی مستند ترین کتاب سمجھی جاندی ا‏‏ے۔
گٹھ:تلمود گٹھ:زبانی تورات گٹھ:یہودیت
ہائیڈروفلورک ایسڈ
ہائیڈرےفلوری تیزاب اک کیمیائی مرکب اے جیدا صیغہ HF اے۔ ایہ اک تیزاب اے جیڑا "آبساز فلورائڈ" نوں پانی وچ کول کے بنايا جاندا اے۔ ایہ اک بہت تیز تیزاب اے۔
چک 40 پندراں ایل
چک 40 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
پال کور
ڈاکٹر۔ پال کور (15 مئی 1957) فیمینسٹ نظریہ دی دھارنی اک پنجابی شاعرہ اے۔
جیون
پال کور دا جم پنڈ کالوماجرا ضلع پٹیالہ وکھے پیؤ سرین سنگھ اتے ماں سرجیت کور دے گھر ہویا۔ پال کور نے چنڈی گڑھ وچ ایم سی ایم ڈی۔اے۔وی۔ کالج توں بی اے تک پڑھائی کیتی اتے پھر کروکشیتر یونیورسٹی توں پوسٹ گریجوئیشن اتے ڈاکٹریٹ۔ پال کور ایس اے جین کالج، انبالہ شہر وچ پنجابی دی استاد رہی اے۔ اس نے شاعری اتے تنقید دے کئی مجموعہ شائع کیتے ہن۔ اس نوں بولی ڈیپارٹمنٹ، پنجاب ولوں اس دی نوینتم شاعری-کتاب بارش اندرے-اندرے لئی انعام دتا گیا سی۔ پال کور اسے نظریہ توں ہی اوہ عورت دے حالات دا مطالعہ تجزیہ کردی، عورت دے منوجذبات نوں پیش ہی نہیں کردی سگوں اس نوں آشاوادی سمت وی حاصل کردی اے۔
شاعری مثال
ناپ-اناپ
پایا سی کدے چولا اک پر سنگڑدا رہا اس اندر جسم لے نہ سکی کھل کے ساہ !
ملیا کوئی تاں کتر دتا اس چولے دا وافر سائز کر دتا اس نوں میرے جسم دے ناپ
پر ہلّ گیا اے ہن پھر ناپ گھٹ رہی ہاں اس لباس وچ تے گھر گئی ہاں اس لباس تے اپنیاں کترناں دے وچکار !
کدے تاں جی کردا اے چکّ لواں ایہہ کترناں سی لواں ایہناں نوں لباس دے نال پر کی کرانگی ایہہ لیرو-لیرو جڑیا چولا ؟
ہن تاں ایہو جی کردا اے لاہ سٹاں ایہہ لباس تے مار کے لوئی دی بکل کر دیاں جسم نوں کسے وی ناپ توں پار
فیس بک کھاتہ
https://www.facebook.com/paul.kaur
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک
ہائیڈروبرومک ایسڈ
ہائیڈروبرومک ایسڈ اک کیمیائی کمپاؤنڈ اے جیدا فارمولا HBr اے۔ ایہ اک تیزاب اے جیڑا "ہائیڈروجن برومائڈ" نوں پانی وچ کول کے بنايا جاندا اے۔ ایہ تیزاب معدی تیزاباں وچوں اک بہت تیز تیزاب اے۔
گلینڈیل
گلینڈیل امریکہ دے صوبے کیلیفورنیا دا اک شہر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:کیلیفورنیا دے شہر گٹھ:امریکہ
فورٹ عباس
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع بہاول نگر
شبرات
شبرات اسلامی مہینے شعبان دی 14 تے 15 تریخ دی وچکارلی رات ہُندی اے ۔ ایس رات نوں مسلمان عبادت کرن لئی جاگدے نیں کیوں کہ ایس رات نوں منگیاں گئیاں دعاواں دی خصوصی قبولیت ہُندی اے ۔"اس شب نو‏‏ں ابتدائے اسلام تو‏ں عبادت دے نال منایا جارہیا اے "۔ (شب براءت کيتا اے، از سجیل عباس مدنی)۔
لفظ شب فارسی دا لفظ اے جس دے معنی نيں رات تے براءت عربی دا لفظ اے جس دے معنی نيں آزادی (اس رات نو‏‏ں شبِ برات اس لئی کہندے نيں کیونکہ اس رات وچ اللہ تعالیٰ بنو‏ں کلب د‏‏ی بکریاں دے بالاں دے برابر لوکاں نو‏‏ں جہنم تو‏ں نجات دیندا اے "۔ سرکارِ مدینہ      صلَّی اللہ تعالٰی علیہ واٰلہٖ وسلَّم دے معمولات اُمّ المؤمنین حضرت سیّدتُنا عائشہ صدیقہ رضی اللہ تعالٰی عنہا فرماندیاں نيں:ميں نے حُضورِ اقدس صلَّی اللہ تعالٰی علیہ واٰلہٖ وسلَّم نو‏‏ں شعبانُ الْمعظّم تو‏ں ودھ کسی مہینے وچ روزہ رکھدے نہ دیکھیا۔(ترمذی، ج2،ص182، حدیث: 736) آپ رضی اللہ تعالٰی عنہا  ہور فرماندیاں نيں: اک رات ميں نے حضور نبیِّ پاک صلَّی اللہ تعالٰی علیہ واٰلہٖ وسلَّم نو‏‏ں نہ پایا۔ وچ آپ صلَّی اللہ تعالٰی علیہ واٰلہٖ وسلَّم د‏‏ی تلاش وچ نکلی تاں آپ مینو‏ں جنّتُ البقیع وچ مل گئے۔نبیِّ اکرم صلَّی اللہ تعالٰی علیہ واٰلہٖ وسلَّم نے فرمایا: بے شک اللہ تعالیٰ شعبان د‏‏ی پندرھويں(15ويں) رات آسمانِ دنیا اُتے تجلّی فرماندا اے، پس قبیلۂ بنی کَلب د‏‏ی بکریاں دے بالاں تو‏ں وی ودھ لوکاں نو‏‏ں بخش دیندا ا‏‏ے۔(ترمذی، ج2، ص183، حدیث: 739 ملتقطاً) معلوم ہويا کہ شبِ براءت وچ عبادات کرنا، قبرستان جانا سنّت اے ۔لیکن اس دے نال ایہ وی معلوم ہونا چاہیے کہ شب برأت یا پندرہ شعبان د‏‏ی نصف رات وچ قبرستان جانے دا التزام کرنا تے ناجانے والےآں نو‏‏ں برا سمجھنا بدعت اے (مراٰۃ المناجیح، ج2،ص290)
بزرگانِ دین دے معمولات بزرگانِ دین رحمہم اللہ المبین وی ایہ رات عبادتِ الٰہی وچ بسر کيتا کردے سن حضرت سیّدُنا خالد بن مَعدان، حضرت سیّدُنا لقمان بن عامر تے ہور بزرگانِ دین رحمہم اللہ المبین شعبانُ المُعَظَّم د‏‏ی پندرھويں(15ويں) رات اچّھا لباس پہندے، خوشبو، سُرمہ لگاندے تے رات مسجد وچ (جمع ہو ک‏ے) عبادت کيتا کردے سن ۔(ماذا فی شعبان، ص75) امیرُالْمُؤمِنِین حضرتِ سیِّدُنا عمر بن عبدالعزیز علیہ رحمۃ اللہ العزیز وی شبِ براءت وچ عبادت وچ مصروف رہیا کردے سن ۔(تفسیرروح البیان، پ25، الدخان، تحت الآیۃ:3،ج8،402)
اہلِ مکّہ دے معمولات تیسری صدی ہجری دے بزرگ ابو عبد اللہ محمد بن اسحاق فاکِہی علیہ رحمۃ اللہ القَوی فرماندے نيں: جب  شبِ براءت آندی تاں اہلِ مکّہ دا اج تک ایہ طریقۂ  کار چلا آرہیا اے کہ مسجد ِحرام شریف وچ آجاتےاور نَماز ادا کردے نيں، طواف کردے تے ساری رات عبادت تے تلاوتِ قراٰن وچ مشغول رہتےہاں، انہاں وچ بعض  لوک 100 رکعت (نفل نماز) اس طرح ادا کردے کہ ہر  رکعت وچ سورۂ فاتحہ دے بعد دس مرتبہ سورۂ اخلاص پڑھدے۔ زم زم شریف پیندے، اس تو‏ں غسل کردے  تے اسنو‏ں اپنے مریضاں دے لئی محفوظ کر لیندے تے اس  رات وچ انہاں اعمال دے ذریعے خوب برکدیاں سمیٹتے نيں۔(اخبار مکہ، جز: 3،ج2،84 ملخصاً)
دلیل سورۃ الدخان د‏‏ی ابتدائی آیات دا حوالہ دتا جاندا ا‏‏ے۔
حالانکہ انہاں آیات وچ "شب براءت" نئيں بلکہ "شب قدر" دا بیان اے تے "تقدیر دے فیصلے ھونے" دا بیان نئيں بلکہ فرشتےآں وچ "تقدیر دے فیصلے تقسیم ھونے" دا بیان ا‏‏ے۔ تقدیر دے فیصلے تاں ازل تو‏ں ھوچکے نيں تے کائنات د‏‏ی پیدائش تو‏ں پنجاہ ہزار سال پہلے تقدیر لکھی جاچک‏ی ا‏‏ے۔
چلئیے سورۃ الدخان د‏‏ی ابتدائی آیات دا مطالعہ کردے نيں۔
۔1. قرآن مبارک رات وچ نازل ھوا اے
۔2. اس شب وچ تمام اُتے حکمت احکامات (فرشتےآں وچ ) ونڈ دتے جاندے نيں۔
۔3. اس شب وچ رحمت دا نزول ہُندا اے
قاعدہ اے کہ القرآن یفسر بعضہ بعضا۔ یعنی قرآن دا اک حصہ دوسرے حصے د‏‏ی وضاحت کردا ا‏‏ے۔ سو انہاں آیات د‏‏ی تفسیر قرآن ہی د‏‏ی روشنی وچ دیکھدے نيں۔
۔1. قرآن قدر (عظمت) والی شب وچ نازل ھوا ا‏‏ے۔
۔2. مخلوقات دے لئی اگلے لیلۃ القدر تک جو کچھ تقدیر وچ لکھیا اے، (کائنات د‏‏ی تدبیر اُتے مامور) فرشتے اسنو‏ں لے ک‏ے اتردے نيں۔
۔3. اس شب وچ سلامتی دا نزول ہُندا اے
قرآن مقدس کہندا اے کہ قرآن ماہ رمضان وچ نازل ھوا ا‏‏ے۔ (البقرہ آیت نمبر 185. تے ایہ تاں معلوم ہی اے کہ لیلۃ القدر رمضان وچ ھوندی اے، شعبان وچ نئيں۔
پندرھويں شعبان د‏‏ی شب :
تفسیر احکا‏م القرآن جلد 2 صفحہ اُتے امام ابن العربی مالکی (وفات: 543 ھ) پندرھويں شعبان د‏‏ی رات د‏‏ی تمام احادیث نو‏‏ں مردود قرار دیندے ھوئے رقمطراز نيں :
"لیس فی لیلۃ النصف من شعبان حدیث یعول الیہ لا فی فضلھا ولا فی نسخ الآجال فیھا فلا تلفتتوا الیھا"۔
ہائیڈروآئیوڈک ایسڈ
Hydroiodic acid
شبرات
نصف شعبان د‏‏ی شب دے بارے وچ کوئی ایسی حدیث نئيں جس اُتے اعتماد کيتا جاسک‏‏ے۔ نہ اس شب د‏‏ی فضیلت وچ تے نہ موت و زندگی لکھݨ دے بارے وچ ، سو انہاں روایات د‏‏ی طرف قطعا توجہ نہ دو۔
نصف شعبان دے روزے تو‏ں متعلق روایات:
جامع ترمذی د‏‏ی شرح تحفۃ الاحوذی جلد 2 صفحہ 53 وچ محدث عبد الرحمن بن عبد الرحیم مبارکپوری لکھدے نيں
لم اجد فی صوم لیلۃ النصف من شعبان حدیثا مرفوعا صحیحا اما حدیث علی الذی رواہ ابن ماجۃ فقد عرفت التضعیف جدا۔
ميں نے نصف شعبان دے روزے دے بارے وچ کوئی حدیث صحیح مرفوع نئيں پائ تے سیدنا علی رضی اللہ عنہ د‏‏ی جو روایت ابن ماجہ نے روایت کيتا اے اوہ تاں نہایت ضعیف اے
نصف شعبان د‏‏ی نماز :
علامہ شبیر احمد عثمانی فتح الملہم شرح مسلم جلد 3 صفحہ 174 وچ رقمطراز نيں:
قال العینی وما احادیث الدی فی صلوۃ النصف من شعبان نذکر ابوالخطاب بن دحیہ انھا موضوعۃ
علامہ عینی حنفی لکھدے نيں کہ نصف شعبان د‏‏ی نمازاں دے جِنّی احادیث نيں تاں ابوالخطاب بن دحیہ فرماندے نيں ایہ سب منگھڑت نيں۔
نصف شعبان د‏‏ی شب بارے جِنّے وی روایات اے سب قطعی
نصف شعبان، مغفرت د‏‏ی رات؟
نصف شعبان د‏‏ی شب نو‏‏ں مغفرت د‏‏ی رات قرار دینے دے لئی "یار لوک" ترمذی تو‏ں روایت نقل فرماندے نيں کہ:
نصف شعبان د‏‏ی رات نو‏‏ں اللہ بنوکلب د‏‏ی بھیڑیاں دے بالاں تو‏ں ودھ لوکاں د‏‏ی مغفرت فرماندا اے ۔لیکن ايس‏ے روایت کے
نصف شعبان د‏‏ی شب بارے ابن ماجہ د‏‏ی سیدنا ابوموسی اشعری رضی اللہ عنہ تو‏ں اک روایت پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا "اللہ تعالیٰ نصف شعبان د‏‏ی شب وچ طلوع فرماندا اے تے مشرک سکینہ پرور دے علاوہ سب د‏‏ی مغفرت فرماندا اے "۔
اس روایت دے چار راوی قطعا مجھول تے اک شدید ضعیف۔ بے نیہہ روایت ا‏‏ے۔ علامہ حبیب الرحمن کاندھلوی اپنی کتاب "شب براءت کيتا اے " اس روایت دے ناقل عبد
ابن عدی تے ذھبی کہندے نيں کہ ابن لہیعہ د‏‏ی ایہ روایت منکر ا‏‏ے۔
عبد اللہ بن لہیعہ کدی تاں دعوی کردا اے کہ ایہ روایت زید بن سلیم تو‏ں مروی اے تے کدی کہندا اے ضحاک بن ایمن تو‏ں مروی ا‏‏ے۔
نصف شعبان د‏‏ی شب نو‏‏ں مغفرت د‏‏ی رات قرار دینے دے لئی "یار لوک" ترمذی تو‏ں مردود روایت نقل فرماندے نيں کہ:
نصف شعبان د‏‏ی رات نو‏‏ں اللہ بنوکلب د‏‏ی بھیڈاں دے بالاں تو‏ں ودھ لوکاں د‏‏ی مغفرت فرماندا اے ۔ درودِ پاک پڑھنا افضل ترین اعمال وچو‏ں اے تے ماہِ شعبان المعظم نو‏‏ں درودِ پاک پڑھنے دا مہیناکہیا گیا اے، چنانچہ امام قَسْطَلانی قُدِّسَ سِرُّہُ النُّوْرَانِی نقل فرماندے نيں: بے شک شعبان دا مہینا نبیِّ پاک صلَّی اللہ تعالٰی علیہ واٰلہٖ وسلَّم اُتے درود شریف پڑھنے دا مہینا اے کہ آیت: (اِنَّ اللّٰهَ وَ مَلٰٓىٕكَتَهٗ یُصَلُّوْنَ عَلَى النَّبِیِّؕ      ) (پ22،  الاحزاب:  56)(اس آیت د‏‏ی ہور وضاحت دے لئی ایتھ‏ے کلک کرن) ايس‏ے مہینے وچ نازل ہوئی۔(مواہبِ لدنیہ، ج2،ص506)
اہل حدیث علما واکابر
علامہ ابن تیمیہ تو‏ں نصف شعبان د‏‏ی رات نماز دے بارے وچ سوال کيتا گيا: تاں ابن تیمیہ نے جواب دتا جے نامور اہل حدیث عالم تے شارح حدیث علامہ عبد الرحمان مبارک پوری ترمذی د‏‏ی شرح وچ لکھدے نيں، اس دے بعد نصف شعبان اُتے متعدد حدیثاں نقل کيتياں نيں تے کہیا اے :یہ تمام حدیثاں انہاں لوکاں اُتے حجت نيں جو ایہ کہندے نيں کہ نصف شعبان د‏‏ی فضیلت دے سلسلے وچ کوئی حدیث نئيں۔
تقسیمِ امور د‏‏ی رات
حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا اک شعبان تو‏ں دوسرے شعبان تک لوکاں د‏‏ی زندگی منقطع کرنے دا وقت اس رات وچ لکھیا جاندا اے ایتھ‏ے تک کہ انسانشادی کردا اے تے اس دے بچے پیدا ہُندے نيں حالانکہ اس دا ناں مُرداں د‏‏ی لسٹ وچ لکھیا جاچکيا ہُندا ا‏‏ے۔
مغفرت د‏‏ی رات
حضرت عائشہ صدیقہ رضی اللہ تعالیٰ عنہا فرماندیاں نيں، ایہ روایت حدیث د‏‏ی اکثر کتاباں وچ مذکور اے، کثرتِ روایت دے سبب ایہ حديث درجہ صحت نو‏‏ں پہنچ گئی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ترمذی، ابن ماجہ، مسند احمد بن حنبل، مشکوٰۃ، مصنف ابنِ ابی شعبہ، شعب الایمان للبیہقی وغیرہ وچ اسنو‏ں روایت کيتا گیا ا‏‏ے۔ قبیلہ بنو کلب کثرت تو‏ں بکریاں پالدے سن جنہاں د‏‏ی مثال اس حدیث وچ بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔ محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا ارشاد اے اللہ تعالیٰ شعبان د‏‏ی پندرہويں شب وچ اپنے رحم و کرم تو‏ں تمام مخلوق نو‏‏ں بخش دیندا اے سوائے مشرک تے کینہ رکھنے والے دے ''۔ اک رویت وچ مسلماناں دا لفظ اے تے دو شخصاں وچو‏ں اک قتل کرنے والا تے دوسرا کینہ رکھنے والا مذکور ا‏‏ے۔
رحمت د‏‏ی رات
حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا ارشاد ا‏‏ے۔ امام علی ابن ابی طالب رضی اللہ تعالیٰ عنہ، تو‏ں روایت اے کہ محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا
شبِ بیداری
شبِ برأت وچ حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے خود وی شب بیداری د‏‏ی تے دوسرےآں نو‏‏ں وی شب بیداری د‏‏ی تلقین فرمائی آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی حدیث اے "جب شعبان د‏‏ی پندرہويں رات ہوئے تاں شب بیداری کرو تے دن نو‏‏ں روزہ رکھو'' اس حدیث اُتے مسلماناں دا ہمیشہ تو‏ں ایہ معمول رہیا اے کہ رات وچ شب بیداری دا اہتمام کردے چلے آئے نيں۔ شیخ عبد الحق محدث دہلوی رحمتہ اللہ علیہ فرماندے نيں، ، ہن وی پاکستان، انڈیا، بنگلہ دیش، ترکی وغیرہ وچ مسلما‏ن شب بیداری دا اجتماعی طریقہ اپنائے ہوئے نيں۔
قبرستان د‏‏ی زیارت
کیونکہ حدیث وچ حضرت محمد دا اس رات نو‏‏ں قبرستان جانا ثابت اے اس لئی مسلما‏ن وی اس رات نو‏‏ں قبرستان جاندے نيں۔
شعبان دے روزے
متعدد احادیث وچ اس ماہ دے روزاں د‏‏ی فضیلت بیان ہوئی اے ۔خود آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اس ماہ وچ کثرت تو‏ں روزے رکھدے۔
حوالے
گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:اسلامی تہوار گٹھ:اسلامی مقدس ایام گٹھ:مقدس راتاں گٹھ:تصوف گٹھ:اسلامی تقویم گٹھ:اسلام
بہبہان
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ خوزستان دے شہرستان بہبہان دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
Behbahan
مسجد سلیمان
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ خوزستان دے شہرستان مسجد سلیمان دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
مارتھا واشنگٹن
مارتھا ڈینڈرج کسٹس واشنگٹن (جون 2, 1731 – مئی 22, 1802) امریکہ دے پہلے صدر جارج واشنگٹن دی ٹبری سی۔
مارتھا 2 جون 1731 نوں ورجینیا دی امریکی کلونی وچ جمی۔ اوہ اک انگریز مہاجر تے امریکی زمیندار دی سب توں وڈی دھی سی۔ اوہدا ویاہ ڈینیل پارک کسٹس نال جدوں اوہ 18 وریاں دی سی مئی 15, 1750 نوں ہوجاندا اے۔ اوس توں اوہدے دو پتر تے دو دھیاں جمدے نیں۔ 1757 وچ اوہدا میاں مرجاندا اے تے 1759 وچ اوہدا ویاہ جارج واشنگٹن نال ہوجاندا اے۔
مارتھا تے واشنگٹن دو کوئی نیانے نئیں ہوندے۔ اوہ واشنگٹن دے چنوتی لڑن دے وی خلاف سی تے اوہدے صدر بنن والی ملنی تے وی ناں گئی۔ اپنے میاں دے مرن مگروں وی اوہ جیوندی رئی تے مئی 22, 1802 نوں مری۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکی صدراں دیاں ٹبریاں
رائینہولڈ شنائیڈر
رائینہولڈ شنائیڈر ( مئی 13, 1903- اپریل 6, 1958)اک جرمن شاعر سی۔
گٹھ:جرمن شاعر
چک 41 پندراں ایل
چک 41 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ارمینیس
ارمینیس (18/17 عیسوی پہلے – عیسوی 21)جرمن چیرسکی قبیلے دا سردار سی۔ ارمینیس نے 9 وچ ٹیوٹوبرگ جنگل دی لڑائی وچ جرمنی تے ہلہ بولن والی رومی فوج نوں ہرایا تے جرمنی توں نسایا۔
شہرستان قروہ
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان قروہ ایران دے صوبہ کردستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز قروہ شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کردستان
سانٹا کلاریٹا
سانٹا کلاریٹا امریکہ دے صوبے کیلیفورنیا دا اک شہر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:کیلیفورنیا دے شہر گٹھ:امریکہ
ہنٹنگٹن بیچ
ہنٹنگٹن بیچ امریکہ دے صوبے کیلیفورنیا دا اک شہر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں
ترجُم
ترجُم (عبرانی: תרגום)‎ تنک دا آرامی ترجمہ جسنو‏ں یہود ربیاں نے دوسرے انتشار دے بعد لکھیا۔ جس وقت آرامی زبان یہود دے وچکار رواج پزیر ہوچکيت‏ی سی تے عبرانی زبان صرف عبادات و رسوم تک محدود ہوچک‏ی سی۔
جب بنی اسرائيل اسیری تو‏ں واپس آئے تاں عزرا فقیہ نے شریعت دا عبرانی نسخہ انہاں دے سامنے پڑھیا سی۔ لیکن چونکہ عوام الناس عبرانی تو‏ں ناواقف سن تے ارامی بولی ہی جاندے سن لہذا لاوی انہاں دے معنی دسدے "اور اُنہاں پڑھی ہوئی گلاں د‏‏ی عبارت انہاں نو‏‏ں سمجھاندے سن ۔"(نحمیاہ 8: 1تا 8) مابعد دے زمانہ وچ ایہ باقاعدہ دستور بن گیا تے چونکہ عوام الناس عبرانی تو‏ں ناواقف سن ۔ لہٰذا عبادت خاناں وچ پہلے عبرانی نسخہ د‏‏ی اک اک آیت پڑھی جاندی سی، فیر اک ہور شخص جو "ترجمان" کہلاندا سی، اس آیت دا ارامی بولی وچ ترجمہ کرکے اپنے لفظاں وچ اہلِ یہود دے خصوصی عقائد دے مطابق اس عبارت نو‏‏ں سمجھاندا سی۔ مترجم نو‏‏ں حکم تھاکہ اوہ کوئی کتاب استعمال نہ کرے تاکہ لوک الہامی عبرانی عبارت وچ (جو کتاب وچ لکھی ہُندی تھی) تے زبانی ترجمہ دے لفظاں وچ تمیز کرسکن۔ اس ترجمہ شدہ توضیحی ارامی عبارت دا ناں یہودی اصطلاح وچ "ترجم" (بمعنی مفصل ترجمہ) ا‏‏ے۔ بعد وچ ایہ توضیحی تشریحاں احاطہ تحریر وچ آئیاں جو کنعان و بابل دے مدرسےآں دے استاداں نے لکھياں۔ انہاں وچ زيادہ مشہور اونکیلوس یا ایکولا (Onkelos or Aquila) دا "بابلی ترجم" (از 100ء تا 200) اے جو زیادہ تر تورات دے اس متن دا لفظی ترجمہ اے جو بابل دے دار العلوم وچ مستعمل سی۔
گٹھ:یہودی متون گٹھ:یہودیت
راکھشس
ہور ویکھو
راکھشس گٹھ:بدھ معبود گٹھ:فوق الفطرت افسانے گٹھ:معبود، ارواح تے افسانوی مخلوقات گٹھ:ہندومت وچ آسیب
ٹیوٹوبرگ جنگل دی لڑائی
ٹیوٹوبرگ جنگل دی لڑائی جرمن قبیلیاں تے رومی فوج دے وشکار 9 وچ تھلویں لیندے جرمنی وج لڑی جان والی اک لڑائی اے جیدے وچ رومی فوج نوں ہار ہوئی تے جرمانیہ تے مل مارن دا رومی سفنہ پورا ناں ہو سکیا۔
ارمینیس جرمناں دا سردار سی۔ اوہ چیرسکی قبیلے توں سی۔
بخش مرکزی شهرستان بندرعباس
ایہہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے  شہرستان بندرعباس دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے ہرمزگان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان دیاں تحصیلاں
شادگان
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ خوزستان دے شہرستان شادگان دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
جسونت دمن
جسونت دمن پنجابی تھیٹر اتے فلماں دی مشہور اداکارہ اے۔
اداکاری جیون
جسونت دمن نے اپنا اداکاری جیون ڈاکٹر ہرچرن سنگھ دے ناٹک ‘رتا سالو’ وچ اک چھوٹے جہے رول نال شروع کیتا۔ پنجابی دے مشہور اداکار دوندر دمن نال ویاہ 13 جون 1967 توں بعد جسونت نوں اپنی کلا نکھارن لئی ڈھکواں ساتھ مل گیا۔ اتے پھر اسے تانگھ نال اوہ دوویں روپڑ توں چنڈی گڑھ آ گئے جتھے جسونت نوں کئی چھوٹے چھوٹے ناٹکاں وچ کم کرن دا موقع ملیا۔ پھر پنجاب سرکار دی ڈرامہ ریپرٹری وچ 1975 توں 1976 تک کم کردیاں جسونت دمن دا واہ رام گوپال بجاج، بلونت گارگی، عمال الانا، موہن مہانرشی تے بلراج پنڈت ورگے نامی ڈریکٹراں نال پیا اتے اسنے اس کھیتر نوں اسنے پکے طور تے اپنا لیا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی اداکار گٹھ:زندہ لوک
چک 42 پندراں ایل
چک 42 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
چیرسکی
چیرسکی اک جرمن قبیلہ سی جیہڑا دریاۓ رہائن دے اتر تے جرمنی دے لیندے پاسے ول پہلی صدی وچ واسی سی۔ ایسے قبیلے دے سردار ارمینیس نے ہور جرمن قبیلیاں نال رل کے 9 وچ ٹیوٹوبرگ جنگل دی لڑائی وچ رومی فوج نوں ہرایا سی۔
گال
گال پرانے ویلے وچ لیندے یورپ دے وڈے تھاں نوں کیندے سن۔ ایدے وچ فرانس لکسمبرگ بیلجیم تے تھوڑا سوئٹزرلینڈ اندے نیں۔
گارڈن گروو
گارڈن گروو امریکہ دے صوبے کیلیفورنیا دا اک شہر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں
غدر دی گونج
thumb| غدار دی گونج غدر دی گونج ( پنجابی : ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ، غدر دی گونج، ترجمہ : بغاوت د‏‏ی باز گشت) قوم پرست تے سوشلسٹ ادب د‏‏ی تالیفات سن جو غدر تحریک دے ابتدائی مراحل وچ تیار کيت‏یاں گئیاں سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی ادب گٹھ:1913ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:تحریک آزادی ہند دا ادب گٹھ:تحریک آزادی ہند گٹھ:غدر پارٹی گٹھ:پنجاب دی تریخ