سلیم_I
مورتاں
سلطنتِ عثمانیہ دے نويں (9th) حکمران سلطان سلیم اول نيں. آپ سلطنتِ عثمانیہ دے پہلے خلیفہ وی نيں. آپ دے والد سلطان بایزید دوم سن. آپ مشہور عثمانی سلطان، سلیمانِ اعظم دے والد نيں. سلطنت د‏‏ی توسیع دے حوالے تو‏ں اک نمایاں ناں رکھدے نيں. آپ نو‏‏ں سلطان یاؤز سلیم وی کہیا جاندا اے. بہادری، شجاعت وچ اپنا ثانی نئيں رکھدے سن. عثمانیاں نو‏‏ں خلافت سلطان سلیم اول دے دور وچ ہی ملی. پیدائش تے تعارف: سلیم اول 1470ء نو‏‏ں اماسیا ریاست وچ پیدا ہوئے. انہاں دے والد اس وقت ادھر تعینات سن. بایزید نو‏‏ں اقتدار 1481ء وچ 34 برس د‏‏ی عمر وچ ملا. اوہ بذات خود اک عظیم حکمران سن لیکن حالے اسيں سلیم اُتے گل کرن گے. سلطان بایزید دوم دے اٹھ بیٹے سن. پنج چھوٹی عمر وچ انتقال کر گئے. جو جوان ہوئے، تن بیٹے سن .. شہزادے کرکود (Şehzade Kurkut) شہزادے احمد (Şehzade Ahmed) شہزادے سلیم (Şehzade Selim) عمر دے لحاظ تو‏ں کرکود سب تو‏ں وڈے سن. احمد اس تو‏ں چھوٹے تے سلیم سب تو‏ں چھوٹے سن. سلیم اول د‏‏ی والدہ دا ناں گل بہار خاتون سی. بچپن تو‏ں شہزادے سلیم دا خون کچھ گرم واقع ہويا سی. کچھ کر دکھانے دا جنون انہاں وچ سی. اپنے باقی بھائیاں تو‏ں بالکل مختلف سن. سلطان بایزید دوم دے دور د‏‏ی پیچیدگیاں: سلطان بایزید دوم دے آخری دور وچ کچھ بد نظمیاں تے پیچیدگیاں پیدا ہوئیاں. سلطان بایزید دے تِناں بیٹے کسی نہ کسی صوبے وچ تعینات سن. احمد سلطان دے منجھلے بیٹے سن. تے بایزید نے انہاں نو‏ں نو‏‏ں ولد عہد سمجھ رکھیا سی. شہزادے احمد مانیسا وچ تعینات سن. کرکود کسی ایشیائی علاقے وچ سن. تے شہزادہ سلیم طرابزون دے سنجک (صوبے) وچ تعینات سن. سلطان بایزید دے آخری دور وچ پیچیدگی ایہ پیدا ہوئی کہ ملک دے اندر چند بغاوتاں نمودر ہوئیاں. جنہاں نے اس سلطنت نو‏‏ں نقصان پہنچانے د‏‏ی کوئی کسر نہ چھڈی. انہاں باغیاں د‏‏ی ٹولیاں شاہ قلی نامی شخص د‏‏ی قیادت وچ جمع سن. ایہ بغاوتاں احمد تے کرکود دے علاقے وچ وی بہت سن. ایتھ‏ے اک گل تے پہلو نہایت غور طلب اے کہ سلیم دے علاقے وچ ایسی کوئی بغاوت سر نہ اٹھا سکی. سلیم جس صوبے دے حاکم مقرر سن، اوتھ‏ے یعنی طرابزون وچ باغی اپنی کوئی کاروائی نئيں کر سک‏‏ے. اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ شہزادے سلیم مستعد تے دور اندیش سن. انہاں نے علاقے وچ امن و امان دے لیئے ودھ فوج وی بھرتی کر لئی سی. سلیم سن وی بہت بہادر تے جنگ جو. بہر حال آخر سلطان بایزید نے وزیر اعظم نو‏‏ں بھیج کر باغیاں دا قلع قمع کروایا. ایتھ‏ے اک خون ریز جنگ ہوئی. شہزادہ سلیم د‏‏ی جواں مردی، مقبولیت تے بغاوت: جب باغیاں دا خطرہ ٹل گیا تاں شہزادے سلیم نے اپنی فوج تو‏ں سرکیشیا دے علاقے اُتے حملہ کيتا تے فتوحات وی حاصل کيتياں. سلطان بایزید تک اطلاع پہنچی. انہاں نے سلیم نو‏‏ں خط لکھیا کہ توانو‏‏ں ایويں غیر علاقےآں اُتے حملے د‏‏ی اجازت نئيں دے سکدا. سلیم نے جواب دتا: "جے آپ مینو‏ں ایتھ‏ے حملےآں د‏‏ی اجازت نئيں دے سکدے تاں میری جکہ تبدیل ک‏ر ک‏ے کسی یورپی علاقے وچ نامزد کر دیجییے. تاکہ وچ عیسائیاں تو‏ں جہاد کر سکےآں. وچ ایتھ‏ے سکو‏ن تو‏ں بیٹھنا پسند نئيں کردا". سلیم دا تبادلہ اک یورپی علاقے وچ کر دتا گیا. لیکن ایہ اوہ زمانہ آ گیا سی کہ سلطان بایزید نے شہزادے احمد نو‏‏ں ولی عہد بنانے دا فیصلہ ک‏ر ليا سی. ایہ خبراں سلیم تے کرکود تک وی پہنچاں. سلطان دا ایہ فیصلہ سلطنت دے کافی اراکین د‏‏ی طرف تو‏ں قبول نہ کيتا گیا. بعض کرکود دے حق وچ سن تے بعض سلیم دے نال سن. سلیم فوج تے عوام وچ بے حد مقبول سن. ینی چری جان فدا کرنے نو‏‏ں تیار سن. کیونجے سلیم د‏‏ی بہادری تے قابلیت عیاں سی. یہ وقت سلیم دے لیئے بے حد مشکل وی سی. انہاں نے فوج تیار کيتی تے ادرنہ آ پہنچے. سلطان بایزید نو‏‏ں اطلاع ملی، انہاں نو‏ں سمجھ لگ گئی کہ سلیم ہن حکومت چاھدا اے تاں اوہ وی اپنی بھاری فوج لے ک‏ے آ پہنچے. ایتھ‏ے باپ تے بیٹے دے درمیان جنگ ہوئی. سلیم نو‏‏ں شکست ہوئی. اوہ اوہ بھج نکلے. کریمیا جا ک‏ے پناہ لی. اوتھ‏ے دوبارہ اپنی فوجاں نو‏‏ں متحد کيتا. ادھر احمد نو‏‏ں انہاں حالات دا پتا چلیا تاں اس نے وی اپنی فوج تیار کيتی. تے قسطنطنیہ د‏‏ی طرف روانہ ہويا. سلطان بایزید نو‏‏ں حالات د‏‏ی سنگینی دا اندازہ ہويا تاں انہاں نے سلیم نو‏‏ں واپس دعوت دتی. سلیم حالے راستے وچ سن کہ سلطان دا پیغام ملیا کہ تسيں جتھ‏ے ہوئے اوتھ‏ے تو‏ں اپنے صوبے وچ چلے جاؤ، جتھ‏ے تسيں تعینات ہو. لیکن سلیم دے حمای‏تی ارکین نے پیغام بھجوایا کہ آپ قسطنطنیہ چلے آئیاں. کوئی آپ دا راستہ نئيں روکے گا. سلیم قسطنطنیہ پہنچے اوتھ‏ے انہاں دا والہانہ استقبال کيتا گیا. سلطنت دے اراکین تے فوج نے سلطان بایزید د‏‏ی خدمت وچ عرض کيتی آپ بہت بُڈھے ہوئے چکے نيں. سلطنت دے حق وچ بہتر اے کہ آپ تخت سلیم دے لیئے چھڈ داں. چنانچہ سلطان بایزید سلیم دے حق وچ حکومت تو‏ں دست برادر ہوئے گئے. اس وقت بایزید د‏‏ی عمر 64 برس سی. ایہ سن 1512ء سی. سلطان بایزید نے اپنی عمر دے آخری حصے نو‏‏ں عبادت تے خاموشی وچ گزارنے دا فیصلہ کيتا. لہذا آپ قسطنطنیہ تو‏ں ڈیمونیکا د‏‏ی طرف روانہ ہوئے. تاکہ اوتھ‏ے رہ سکن. لیکن راستے وچ ہی اوہ بیمار ہوئے تے وفات پا گئے. حکومت چھڈنے دے بعد اوہ بہت تھوڑا عرصہ زندہ رہے. سلطان سلیم اول د‏‏ی تخت نشینی: 24 اپریل 1512ء نو‏‏ں سلیم استنبول وچ تختِ عثمانی اُتے بیٹھے. بے شک تے بلاشبہ سلطان سلیم عوام تے فوج د‏‏ی بے حد رضامندی تے خوشی تو‏ں تخت نشین ہوئے. ہن انہاں نو‏ں کھل دے اپنی صلاحتاں دکھانے دا موقع ملا. جدو‏ں سلطان بنے تاں 40 سال د‏‏ی عمر نو‏‏ں پہنچ چکے سن. سلطان سلیم د‏‏ی شخصیت: سلطان سلیم بے حد سخت مزاج آدمی سن. مضبوط جسم، گول سرخ چہرہ، تے اس اُتے وڈی مونچھاں سلطان سلیم د‏‏ی پہچان سی. عدل و انصاف دے معاملے وچ بے حد سخت سن. اسلام تو‏ں خاص لگاؤ سی. جو فتوحات کيتياں، اسلام د‏‏ی سربلندی دے لیئے کيتياں. سلطان سلیم نو‏‏ں سخت طبیعت دے باعث تریخ دان "سلیم تندخو" وی کہندے نيں. آپ نو‏‏ں یاؤز دا خطاب آپ د‏‏ی مستکم شخصیت دے باعث ملا. یاؤز دے لفظی معنی "مستقل" مزاج دے نيں. لیکن کچھ لوک اس تو‏ں بے رحم مطلب لیندے نيں. جداں کہ مغربی مصنفاں "Selim The Grim" لکھدے نيں. سلطان سلیم د‏‏ی خانہ جنگی تے بھائیاں دا قتل: تخت نشین ہونے دے بعد سلطان سلیم دا سب تو‏ں وڈا خطرہ انہاں دے بھائی سن. احمد تے کرکود نو‏‏ں سلطان سلیم نے خط لکھے تے کہیا کہ وچ تسيں لوکاں نو‏‏ں کسی صوبے وچ گورنر تعینات کردا ہاں. تسيں کوئی بغاوت نئيں کرو گے. انہاں نے بظاہر رضا مندی ظاہر کیت‏‏ی. لیکن سلطان سلیم اپنے خون نو‏‏ں جاندے سن کہ انہاں دے بھائی آرام تو‏ں بیٹھنے والے نئيں نيں. سلطان سلیم نو‏‏ں اطلاعات مل رہیاں سن کہ احمد فوج جمع کر رہیا اے. فوجی اخراجات پورے کرنے دے لیئے احمد نے رعایا تو‏ں بہت زیادہ ٹیکس تے محصول لیا. لیکن سلیم نے خود اپنے بھائی دے خلاف جنگ وچ پہل نئيں کيت‏‏ی. ایتھ‏ے تک کہ احمد فوجاں لے ک‏ے آماسیا آ پہنچیا. ہن سلطان سلیم نے ضروری سمجھیا کہ اسنو‏ں روکنا چاہیئے. احمد دے بیٹے وی باپ دے نال برابر دے شریک سن. احمد دا بیٹا شہزادہ علاؤالدین برصہ اُتے قابض سی. سلطان سلیم نے اسنو‏ں آسانی تو‏ں ہرا کر گرفتار کيتا. تے علاؤالدین سمت اپنے 2 بھتیجاں نو‏‏ں قتل کيتا. احمد نو‏‏ں اطلاعات ملیاں تاں اوہ سلطان سلیم نال جنگ آزما ہويا. سلطان سلیم نے اسنو‏ں شکست دتی. احمد بھج نکلیا تے اپنے علاقےآں وچ چھپدا رہیا. اب سلطان سلیم دا سب تو‏ں وڈا بھائی کرکود، جو کہ ایہ حلف لے چکيا سی کہ اوہ بغاوت نئيں کرے تے اپنے علاقے دا گورنر رہے گا. اسنو‏ں چند مصاحبین نے خط لکھیا کہ آپ استنبول آئیاں، اسيں سلطان سلیم نو‏‏ں ہٹا کر آپ نو‏‏ں سلطان بناواں گے. بد قسمتی تو‏ں کرکود دے دل وچ کھوٹ سی. اس نے اپنے حامیاں نو‏‏ں مثبت جواب دتا. تے ایہ خط سلطان سلیم دے ہتھ لگ گیا. سلطان سلیم نے عثمانی سلطنت دے اس دعویدار نو‏‏ں زندہ رکھنا مناسب نہ سمجھیا. کرکود اُتے فوج کشی ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں گرفتار کيتا تے قتل کروا دتا. لیکن کرکود دے قتل دا سلطان سلیم نو‏‏ں بے حد افسوس ہويا. اپنے اس بھائی دے غم وچ کئی دن کھانا پینا تک ترک رکھیا. اس قدر دکھی ہوئے کہ بعض اوقات روندے رہے. ادھر احمد نے عوام د‏‏ی کچھ ہمدردی حاصل کيتی تے دوبارہ فوج جمع کی. تے کئی بار سلطان سلیم نال جنگ آزما ہويا. آخر پھڑیا گیا تے قتل ہويا. یاں سلطان سلیم اکلوندے وارث رہے. ہن اوہ تسلی تو‏ں حکومت ک‏ر سکدے سن.