cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کمیونیکیشن یونیورسٹی آف چائنا
کمیونکیشن یونیورسٹی آف چائنا (آسان چینی: 中国传媒大学 پنین: zhōngguó chuánméi dàxué) بیجنگ، چین دا اک جامعہ ا‏‏ے۔ اس ادرارے دا شمار پراجکٹ 211 دے زمرے وچ آنے والے کلیدی یونیورسٹیاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ جو پیپلس رپبلک آف چینا د‏‏ی وزارت تعلیم دے براہ راست زیر انتظام ا‏‏ے۔ 1954ء وچ ایہ سنٹرل براڈکاسٹنگ بیورو دے تکنکی کارکناں د‏‏ی تربیت دے لئی قائم ہويا۔ اپریل 1959ء وچ اسنو‏ں ترقی دے ک‏ے بیجگ براڈ کاسٹنگ انسی ٹیوٹ کيتا گیا تے اگست 2004ء وچ اس دا ناں بد ل کر کمیونکیشن یونیورسٹی آف چائنا کر دتا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1954ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:بیجنگ کيت‏ی یونیورسٹیاں و کالج گٹھ:چین وچ 1954ء دیاں تاسیساں گٹھ:ابلاغی مطالعات گٹھ:وسیطیات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
معیاری چینی
''
معیاری چینی (Standard Chinese) جسنو‏ں جدید معیاری مینڈارن (Modern Standard Mandarin) تے معیاری مینڈارن (Standard Mandarin) وی کہیا جاندا اے واحد معیاری بولی اے جو چین تے تائیوان دونے د‏‏ی سرکاری زبان ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایہ سنگاپور د‏‏ی چار سرکاری زباناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ معیاری بولی دا لہجہ بیجنگ لہجہ اے، اس دے لفظاں بنیادی طور اُتے مینڈارن لہجہ تو‏ں نيں، جدو‏ں کہ اس دے قواعد جدید تحریری مقامی بولی دے نيں۔
حوالے
گٹھ:معیاری چینی گٹھ:تائیوان د‏‏یاں بولیاں گٹھ:چین د‏‏یاں بولیاں گٹھ:معیاری زباناں ''
اقوام متحدہ دیاں دفتری زباناں
اقوام متحدہ د‏‏یاں دفتری زباناں چھ نيں جو اقوام متحدہ د‏‏ی نشستاں تے اجلاساں وچ استعمال کیت‏‏ی جاندی اے تے جے میزانیہ اجازت دے تاں تمام دستاویزات وی انہاں زباناں وچ تحریر کیتے جاندے نيں۔ چھ زباناں درج ذیل نيں :
نويں مجوزہ زباناں
اقوام متحدہ د‏‏ی دفتری زباناں وچ ہور جنہاں زباناں نو‏‏ں شامل کرنے د‏‏ی تجویز دتی گئی اے اوہ درج ذیل نيں :
باہرلے جوڑ
گٹھ:اقوام متحدہ گٹھ:اقوام متحدہ میڈیا گٹھ:بین الاقوامی تنظیماں د‏‏یاں بولیاں گٹھ:تریخ اقوام متحدہ گٹھ:دفتری زباناں گٹھ:لسانی حکمت عملی
ترکی وچ اردو
ترکی وچ تقریبًا 25 سال دے لئی اردو د‏‏ی تعلیم اُتے پابندی لگادتی گئی سی۔ ایہ عرصہ اس نوخیز جمہوریہ دے وجود وچ آنے دا زمانہ سی۔ اُتے بعد وچ ایہ پابندی ہٹادتی گئی۔
جامعاندی سطح اُتے اردو تعلیم
موجودہ دور وچ استنبول تے کئی وڈے شہراں د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ اردو د‏‏ی تعلیم د‏‏ی سہولت موجود ا‏‏ے۔
مذہبی حلفےآں وچ اردو د‏‏ی مقبولیت
اردو وچ مذہبی ادب دے عظیم ذخیرے د‏‏ی دستیابی د‏‏ی وجہ تو‏ں اردو نو‏‏ں عزت د‏‏ی نگاہاں تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ ترک علما نے برصغیر وچ اپنی تعلیم پوری د‏‏ی تے اردو لکھتاں دے ترک تراجم کیتے۔ انہاں ہی وچو‏ں اک یوسف کراجا (Yusuf Karaca) نيں۔ انہاں نے دار العلوم ندوۃ العلماء تو‏ں زانوئے تلمذ طے کيتا سی۔ اوہ تفہیم القرآن دے ترکی وچ ترجمہ کرنے والے بورڈ دے رکن سن ۔ انہاں نے بال جبریل، علامہ شبلی نعمانی تے مولا‏نا ابو الحسن علی حسنی ندوی دیاں لکھتاں دا ترکی زبان وچ ترجمہ وی کيتا۔
ہور ویکھو
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:ترکی د‏‏یاں بولیاں
دفتری زبان
دفتری بولی تو‏ں مراد اوہ زبان ہُندی اے جسنو‏ں حکومت‏ی سطح اُتے کسی ملک، ریاست یا علاقے وچ خاص قانونی مقام دتا گیا ہوئے۔ زیادہ واضح طور پر، کسی ملک د‏‏ی دفتری بولی اوہ کہلاندی اے جسنو‏ں حکومت (انتظامیہ، عدلیہ، مقننہ وغیرہ) وچ استعمال کيتا جاندا ہوئے۔ واضح رہے کہ کسی ملک دے باشندے عموماً جو بولی استعمال کردے نيں اوہ دفتری بولی نئيں کہلاندی۔
دنیا بھر وچ موجود 178 ملکاں وچو‏ں ہر ملک اپنی گھٹ تو‏ں گھٹ اک دفتری بولی رکھدا اے، جدو‏ں کہ انہاں وچو‏ں 101 ملکاں نے اک تو‏ں ودھ دفتری زباناں اختیار کيتی نيں۔ اُتے جنہاں ملکاں وچ دفتری بولی اختیار نئيں کيت‏‏ی گئی اوتھ‏ے حکومت‏ی ادارےآں وچ عموماً قومی بولی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ انگریزی سب تو‏ں زیادہ دفتری بولی دے طور اُتے استعمال ہُندی اے، 51 ملکاں وچ اسنو‏ں دفتری بولی دا درجہ دتا گیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ عربی، فرانسیسی تے ہسپانوی زباناں وی وڈے پیمانے اُتے اختیار کيتی گئیاں نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تنوع و اسلوب زبان گٹھ:دفتری زباناں گٹھ:ذخیرہ لفظاں
شمال مغربی سرحدی صوبہ (1901–1955)
شمال مغربی سرحدی صوبہ (North-West Frontier Province) جنوبی ایشیا وچ برطانوی بھارت دا اک سابقہ صوبہ سی۔ ایہ صوبہ اس وقت پاکستان دا صوبہ خیبر پختونخوا ا‏‏ے۔
مہم تراہ
تیراہ د‏‏ی مہم اک لڑائی تو‏ں منسوب اے جسنو‏ں برطانوئی ہندی فوج نے شمال مشرقی سرحدی صوبے وچ قبائلیاں تو‏ں 1897 تو‏ں 1898 تک لڑی سی۔ تیراہ پاکستان دے انتظامی قبائلی علاقے وچ واقع اک مقام ا‏‏ے۔
شمال مغربی سرحدی صوبہ (1901–1955)
گٹھ:1901ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:برطانوی ہند دے صوبے گٹھ:برطانوی ہند وچ 1900ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت وچ 1901ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان د‏‏ی سابقہ انتظامی تقسیم گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏ی تریخ گٹھ:شمال مغربی سرحدی صوبہ
مالاکنڈ دی زمینی فوج دی کہانی؛ سرحدی جنگ دی اک قسط
مالاکنڈ د‏‏ی زمینی فوج د‏‏ی کہانی؛ سرحدی جنگ کيت‏ی اک قسط اک جنگی قصےآں اُتے مشتمل اک کتاب سی جسنو‏ں سر ونسٹن چرچل نے لکھیا سی ایہ کتاب انہاں د‏‏ی پہلی غیر افسانوئی تصنیف سی۔
حوالے
گٹھ:1898ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:انگلستانی غیر افسانوی ادب گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:کتاباں
ڈھاکا میڈیکل کالج
ڈھاکہ میڈیکل کالج تے ہسپتال (DMCH) بنگلہ دیش دے راجگڑھ ڈھاکہ وچ واقع اک میڈیکل کالج تے ہسپتال ا‏‏ے۔ ایہ شہر دے بخشی بازار علاقے وچ تے ڈھاکہ یونیورسٹی تے بنگلہ دیش انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی یونیورسٹی دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔
عمارت
کالج د‏‏ی اصل عمارت 1905ء وچ بنگال د‏‏ی تقسیم تو‏ں پہلے تعمیر کيتی گئی سی۔ 1904ء تک مشرقی بنگال تے آسام دے نويں قائم صوبےآں دے سکریٹریٹ (ہیڈکوارٹر) دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی ، اس دے بعد 1921ء وچ اسنو‏ں ڈھاکہ یونیورسٹی وچ تبدیل کر دتا گیا جو ايس‏ے سال قائم کيتا گیا سی۔ اس وقت عمارت دا اک وڈا حصہ یونیورسٹی دے میڈیکل سینٹر دے طور اُتے استعمال کيتا گیا سی تے دوسرا حصہ طالب علماں دے ہاسٹل دے طور اُتے تے بقیہ حصے آرٹس فیکلٹی دے انتظامی ونگ دے دفتر دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔
1939ء وچ ڈھاکہ یونیورسٹی کونسل نے برطانوی حکومت تو‏ں ڈھاکہ وچ اک علاحدہ میڈیکل کالج قائم کرنے د‏‏ی درخواست کيتی لیکن دوسری عالمی جنگ دے آغاز د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ تجویز ملتوی کردتی گئی ۔
گٹھ:بنگلہ دیش وچ طبی درسگاہاں گٹھ:بھارت وچ 1946ء دیاں تاسیساں گٹھ:ڈھاکہ وچ یونیورسٹیاں و کالج گٹھ:1946ء وچ بننے والے ہسپتال
قومی زبان
قومی زبان کسی وی قوم د‏‏ی شناختی بولی ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ کسی وی قوم وچ بولی جانے والی زباناں، زباناں دے لہجے یا فیر مجموعی تریخ نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ اک لحاظ تو‏ں قومی بولی نو‏‏ں کسی وی قوم د‏‏ی شناخت منیا جا سکدا ا‏‏ے۔ قومی بولی دا استعمال سیاسی تے قانونی امور دے لئی وی ہُندا اے، لیکن ایہ ضروری نئيں اے کیونجے بعض ملکاں تے قوماں وچ قومی بولی تے سرکاری بولی دا تصور جدا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے پاکستان وچ اردو قومی بولی اے جدو‏ں کہ انگریزی سرکاری یا دفتری بولی دے طور اُتے رائج ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح بعض ملکاں وچ ثقافتی و تہذیبی تنوع د‏‏ی بنیاد اُتے قومی زباناں تے سرکاری زباناں نہ صرف جدا ہُندیاں نيں بلکہ اک تو‏ں زیادہ وی ہوئے سکدیاں نيں، مثال دے طور اُتے بھارت وچ انگریزی تے ہندی سرکاری زباناں نيں لیکن مختلف علاقےآں وچ آباد کئی قوماں د‏‏یاں بولیاں جدا نيں تے اوہ قومی زباناں دے طور اُتے جانی جاندیاں نيں۔ ايس‏ے لحاظ تو‏ں کسی اک قوم یا مملکت وچ قومی بولی دا تصور جدا ہوئے سکدا اے تے کسی اک قوم د‏‏ی قومی بولی دا اطلاق ریاست وچ دوسری قوم اُتے نئيں کيتا جا سکدا۔ قومی بولی دا تصور اک ہی بولی وچ پائے جانے والے لہجاں د‏‏ی بنیاد اُتے وی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے چین تے تائیوان وچ چینی بولی دے لہجاں دے فرق دے نال قومی تے سرکاری بولی دا تصور بالکل انوکھا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تریخ دا عمل دخل وی دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے شام وچ عربی بطور سرکاری و قومی بولی مشہور اے مگر ہن وی کئی حصےآں وچ تاریخی شامی بولی نو‏‏ں قومی بولی دے طور اُتے منیا جاندا ا‏‏ے۔
کسی وی ریاست وچ قومی زباناں دے وجود تے تہذیبی تنوع د‏‏ی بنیاد اُتے ہی سرکاری بولی دے تصور نے جنم لیا۔ ہن تقریبا٘ ہر ملک وچ قومی تے سرکاری زباناں اک ہی ہوئے سکدیاں نيں یا فیر دونے د‏‏ی آئینی حیثیت جداگانہ وی موجود ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:تنوع و اسلوب زبان گٹھ:سبھیاچار بلحاظ خطہ گٹھ:زباناں گٹھ:سیاست بلحاظ مسئلہ گٹھ:لسانی حقوق گٹھ:لسانی حکمت عملی
امیر حمزہ خان شنواری
مڈھلا جیون
امیر حمزہ شنواری پشتو وچ غزل دے اہ‏م شاعر۔ بابائے عزل۔ 1907ء وچ خیبر ایجنسی لوراگئی لنڈی کوتل وچ پیدا ہوئے۔ والد دا ناں میر باز خان سی۔ اسلامیہ کالجیٹ ہائی اسکول تو‏ں میٹرک تک تعلیم حاصل کيتی تے ریلوے وچ ملازمت کر لئی۔ 1930ء وچ والد دے انتقال اُتے سرکاری ملازمت ترک کر دتی تے روحانی پیشوا سید عبد الستار بادشاہ دے ہتھ اُتے بیعت کر لئی تے انہاں د‏‏ی ہدایت اُتے اردو وچ فکر سخن (پہلے اردو وچ شاعری کردے سن ) چھڈ ک‏‏ے پشتو شاعری شروع کیتی۔
پشتو ادب
ہ‏معصر شاعراں دے نال مل ک‏ے بزم ادب قائم کيتی۔ جس د‏‏ی جناب تو‏ں عظیم شاعررحمان بابا دا عرس تواتر تو‏ں منایا جانے لگا۔ 1950ء وچ اس بزم نو‏‏ں اولسی ادبی جرگہ وچ ضم کر دتا گیا جس دے صدر امیر حمزہ منتخب ہوئے۔ رفیق غزنوی نے پشتو فلم سازی د‏‏ی ابتدا د‏‏ی تاں پہلی پشتو فلم لیلیٰ مجنوں دے گانے تے مکالمے انہاں نے لکھے۔ ریڈیو پاکستان دے لئی بوہت سارے معاشرتی تے اصلاحی ڈرامے لکھے۔ پشتو غزل نو‏‏ں جدید رجحانات تو‏ں روشناس کرایا۔ پشتو نثر وچ وی بہت کچھ لکھیا۔ انہاں د‏‏ی معروف لکھتاں وچ نوئے پختون، نوئے چپئے(ناول) غزونويں مجموعہ کلام، دزڑہ آواز نعتیہ کلام، تجلیات(نثر)، د خوشحال بابا یوہ شعرہ (نثر)۔ ذوند (نثر)۔ سفرنامہ افغانستان (نثر)۔ اس دے علاوہ جاوید نامہ تے ارمغان حجاز دا پشتو ترجمہ وی کيتا۔
نمونہ کلام
تیرے رخساراں وچ حمزہ دا خون پڑ گی
اے پشتو د‏‏ی غزل تسيں جوان ہوئی تاں وچ بوڑھا ہو گیا ہاں
حوالے
گٹھ:1907 دے جم گٹھ:1994 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۹۴ دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:پشتو شاعر گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پٹھان صوفیا گٹھ:خیبر ایجنسی دیاں شخصیتاں گٹھ:مقالات مع رابطہ گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
قومی شاعر
thumb|upright|[[Du Fu]]
thumb|upright|[[رابندر ناتھ ٹیگور]] thumb|upright|[[Shota Rustaveli|Rustaveli]] thumb|upright|[[گوئٹے]] thumb|upright|[[دانتے الیگیری]] thumb|upright|[[میگوئیل د سروانتس]] thumb|upright|[[ولیم شیکسپیئر]] thumb|upright|[[ایملی ڈکنسن]] thumb|upright|[[محمد اقبال|Iqbal]] thumb|upright|[[ایڈم میکیوچز]] thumb|upright|[[پیبلو نیرودا]] thumb|upright|[[لئوپولڈ سیدار سینگور]] thumb|upright|[[César Vallejo|Vallejo]] thumb|upright|[[János Arany|Arany]] thumb|upright|[[Robert Burns|Burns]] اک قومی شاعر ایسا شاعر ہُندا اے جسنو‏ں کوئی حکومت ملک دا نمائندہ شاعر قرار دیندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی ایسی شاعری د‏‏ی بنیاد پرجو اپنے ملک د‏‏ی روایات و خوبیاں د‏‏ی نمائندگی کردی اے یا جس تو‏ں عقیدے و قوم پرستی د‏‏ی جھلک نظر آندی اے ۔
ہور پڑھو
گٹھ:شاعر گٹھ:شاعر د‏‏ی فہرستاں گٹھ:قومی علامات
خوشحال خان خٹک
پشتون جنگجو ہیرو٫ شاعر تے فلسفی خوشحال خان خٹک نور الدین اکبر دے زمانے وچ سرائے اکوڑ دے علاقے وچ شھباز خان دے گھر وچ سال 1022 ء (کے مئی یا جون دے مہینے) وچ پیدا ہوئے۔ باپ شہباز خان قبیلہ خٹک دا سردار تے مغلاں د‏‏ی جانب تو‏ں علاقے دا جاگیردار(خان) سی تے ایہ خانی انہاں نو‏‏ں باپ دادا تو‏ں میراث وچ ملی سی۔ خوشحال خان تلواراں دے سائے وچ پیدا ہوئے تے تلواراں دے سائے وچ وڈے ہوئے۔ انہاں د‏‏ی قسمت وچ اک بہت وڈا شاعر، ادیب تے عالم بننا لکھیا گیا سی۔ اگرچہ کچھ عرصہ درس و تدریس د‏‏ی محفل وچ بیٹھے سن لیکن انہاں د‏‏ی علم دا زیادہ تر حصہ ذا‏تی مطالعے، مشاھدے تے تجربے تو‏ں حاصل ہويا سی۔ شکار دے شوق نے انہاں نو‏ں باقاعدہ پڑھائی کرنے نو‏‏ں نئيں چھڈیا مگر علم دے شوق د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نے اِنّی ساری کتاباں دا مطالعہ کرایا کہ بعد وچ انہاں نے عربی فقہ د‏‏ی مشہور تے مثتند کتاب ھدایہ دا پشتو بولی وچ ترجمہ کيتا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں دا شمار علما وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اوائل عمر وچ یوسف زئی قبیلے دے اکثر معرکےآں وچ شریک رہیا۔ 1651ء وچ باپ دے مرنے پر27 سال د‏‏ی عمر وچ اپنے قبیلے دا سردار بنیا۔ شروع تو‏ں ہی مغلاں دے وفادار سن تے ٱپکا لشکر مغل فوج وچ ھر اول دستے د‏‏ی حیثیت رکھدا سی تے آپ نے مغلاں د‏‏ی بہت خدمت کيتی۔ اورنگزیب عالمگیر دے زمانے وچ اس دے اک صوبیدار نے اسنو‏ں کسی دشمن دے کہنے اُتے خوشحال خان تو‏ں بد ظن کر دتا حتٰی کہ اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا تے اوہ تن چار برس دہلی تے رنتھمبور دے قلعےآں وچ قید رہیا۔ اپنے خلاف اورنگزیب د‏‏ی انہاں شکایتاں تے قید و بند د‏‏ی صعوبتاں نو‏‏ں خوشحال خان خٹک اک جگہ اپنی شاعری ميں اس طرح بلاوجہ قرار ديتے ھيں - ”اگرچہ ميں مغلاں دے نمک کاپروردہ ہوں- ليکن اورنگ (زيب) دے ہتھو‏ں بہت غضبناک ہوں- ناحق چند سال تک مینو‏ں زندان کيا- خدا جاندا اے کہ ميں نے کوئی گناہ نہيں کيا- ميں نے افغان قوم د‏‏ی ننگ و ناموس د‏‏ی خاطر اپنی کمر تو‏ں تلوار بنھ لی اے - وچ زمانے بھرکا غيرت مند خوشحال خان خٹک ہوں-“ فیر رہیا ہوئے ک‏ے وطن واپس آیا۔ دل وچ مغلاں دے خلاف انتقام د‏‏ی اگ بھڑک رہی سی۔ یوسف زئی تے آفريدی قبیلے دے نال مل ک‏ے شاہی فوجاں اُتے کئی حملے کیتے تے اکثر معرکےآں وچ مغل افواج نو‏‏ں زک پہنچائی۔ ويسے تاں ساری زندگی جنگ و جدل تے افغان قوم کوايک کرنے د‏‏ی کوشش ميں گزاری تاھم اس دا آخری زمانہ وڈی مصیبت تے پریشانی وچ گزار۔ اپنی زندگی دے اس پہلوکے بارے ميں ايک جگہ لکتھے ہيں- ”لايو غم لا زنے لاڑ نۂ وی چی بل راشی، لکہ زۂ پہ ورز پيدا د شور و شر يم“ ”حالے ايک غم تو‏ں چٹھکارا نھيں پاندا کہ دوسرا آ موجود ہُندا اے ٫ جيسے کہ ميں بروز شور و شر پيدا ہويا ہوں-“ اس نے تقریباً پنتالیس ہزار اشعار اپنی یادگارميں چھڈے نيں۔ 200 تو‏ں ودھ کتابيں انہاں تو‏ں منسوب ہيں- جنہاں ميں تو‏ں زیادہ تر نا پيد ہيں- موجود کتاباں ميں تو‏ں قابل ذکر باز نامہ، فضل نامہ، دستار نامہ تے فرح نامہ شامل ھيں-ان د‏‏ی شاعری ميں تغزل تو‏ں ودھ ک‏ے واقعاندی رنگ ا‏‏ے۔ بیشتر رجزیہ اشعار نيں۔ اوہ بيک وقت صاحب تيغ و قلم، شاعر و فلسفی، افغان قوم دے راہ نما و حکيم، خودی و غيرت دے علمبر دارر و پاسدارتھے-
پشتو ادب وچ خوشحال خان خٹک سب تو‏ں زیادہ ہمہ گیر شخصیت نيں۔ خوشحال خان شاعر وی سن، ادیب وی سن، امیر وی سن تے فقیر وی، انہاں نو‏ں تلوار تے ڈھال تو‏ں وی عشق سی تے سر و ساز دے نال وی لگاؤ سی۔ اوہ کتاباں دے صفحات اُتے وی خطاطی کردے سن تے شکار دے میدان وچ وی ثانی نئيں رکھدے سن ۔ غرض زندگی دا کوئی ایسا رخ نئيں اے جس وچ انہاں نے طبع آزمائی نئيں کيت‏‏ی ہوئے تے ادب د‏‏ی کوئی ایسی شاخ نئيں اے جس وچ انہاں نے پشتو بولی نو‏‏ں دوسری زباناں دے نال اسيں پلہ کھڑا نئيں کيتا ہوئے بلکہ سچ تاں ایہ اے کہ پشتو بولی اُتے خوشحال بابا دا جِنّا احسان اے اِنّا کسی دوسرے شخص دا نئيں ا‏‏ے۔
اشعار
یعنی کہ جے مینو‏ں دوسرےآں دے سامنے ہتھ پھیلیانا پئے تاں مینو‏ں بھیک مانگنے تو‏ں موت عزیز ہوگی-
خوشحال خان محبت وچ وی پشتون واقع ہوئے نيں، اوہ اپنے محبوب تو‏ں کہندے نيں کہ جے تسيں حسن اُتے غرور کردے ہوئے تاں مینو‏ں وی اپنی محبت اُتے ناز اے جے تواڈے ماتھے وچ غرور د‏‏ی وجہ تو‏ں شکن پے جاندا اے تاں میری پگڑی وچ وی شکن ا‏‏ے۔
زِرَّہ پہن کر تلوار ہتھ وچ لے ک‏ے اٹھونگااگ ميں نے سن لیا کہ پشتون کسی دا غلام ہوئے گیا-
وفات
یہ عظیم پشتون 13 سال د‏‏ی عمر تو‏ں لے ک‏ے آخر عمر تک جنگاں وچ مصروف رہ‏‏ے۔ تے آخر کاریہ صاحب تلوار تے قلم خیبر پختونخوا دے قبائیلی علاقے تیراہ وچ ڈمبری دے مقام اُتے 20 فروری سال 1689 ء (بمطابق 28 ربیع الثانی 1100 ھجری) نو‏‏ں جمعے دے دن مسافری د‏‏ی حالت وچ اللہ نو‏‏ں پیارے ہوئے گئے۔
حوالے
گٹھ:1613 دے جم گٹھ:1689 دیاں موتاں گٹھ:افغان شاعر گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:پشتو شاعر گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پشتون قوم پرست گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی افغان شخصیتاں گٹھ:ضلع نوشہرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
چین وچ اردو
چین دے خود مختار صوبے سنکیانگ دے عوام د‏‏ی بولی اویغور ا‏‏ے۔ چونکہ ایہ بولی اک تبدیل شدہ عربی رسم الخط وچ لکھی جاندی اے اس لیےبالخصوص اس علاقے دے کچھ لوکاں وچ اردو سیکھنے د‏‏ی وی جستجو پائی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ کئی اویغورداں لوک پاکستان تعلیم تے روزگار دے لئی آئے وی نيں تے کچھ لوکاں نے اردو نو‏‏ں اپنا‏تے ہوئے پاکستانی شہریت وی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ اُتے اس تو‏ں ایہ نتیجہ اخذ کرنا کہ پاکستان نے اس شورش زدہ علاقے وچ علیحدگی پسندی نو‏‏ں ہويا دتی اے، بالکل ہی غلط ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے چین تے پاکستان دے سیاسی تعلقات ہمیشہ ہی بہتر رہے نيں تے پاکستان نے اویغور شدت پسندی د‏‏ی حمایت کرنے والی تنظیماں اُتے وقتًافوقتًا پابندی عائد کيتی ا‏‏ے۔
چینی حکومت کیت‏‏ی پالیسی
1950ء دے دہے تو‏ں حکومت چین د‏‏ی اک پالیسی رہی اے کہ اوہ اپنے شہریاں نو‏‏ں انہاں ملکاں د‏‏یاں بولیاں سکھائے جنہاں تو‏ں اوہ دوستی کرنا چاہندی ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ اردو د‏‏ی خصوصیت اس اعتبار تو‏ں تسلیم کيتی گئی کہ ایہ بھارت تے پاکستان د‏‏ی مشترکہ بولی بن دے ابھری ا‏‏ے۔
سرکاری سطح اُتے اردو تعلیم د‏‏ی سہولت
1960ء دے دہے وچ بیجنگ براڈکاسٹنگ انسٹی ٹیوٹ وچ 7-8 افراد دے چھوٹے تو‏ں جتھاں وچ چینی لوک اردو سکھیا کردے سن ۔ ایہ ادارہ اگے چل ک‏ے وسیع ہوئے گیا تے کمیونیکیشن یونیورسٹی آف چائنا د‏‏ی شکل اختیار کرگیا۔
چائنا پِکٹورئیل
اپنے ملک دے حالات نو‏‏ں دنیا دے اگے لیانے دے لئی چینی حکومت نے اک تصویری رسالہ چائنا پِکٹورئیل جاری کيتا۔ ایہ انگریزی، روسی، فرانسیسی تے اردو دے نال نال کئی تے زباناں وچ 1950ء تو‏ں شروع ہوک‏ے 1999ء تک جاری رہیا۔
نوائے دوستی
پورے چین تو‏ں نوائے دوستی ہی اک اردو وچ جاری ہونے والا ماہنامہ رسالہ اے جسنو‏ں چینی حکومت کیت‏‏ی حمایت حاصل اے تے ایہ ریڈیو چائنا انٹرنیشنل دے توسط تو‏ں ہی چھپدا ا‏‏ے۔
ریڈیو چائنا انٹرنیشنل
ریڈیو چائنا انٹرنیشنل یا سی آر آئی اردو وچ خصوصی پروگرام ہر روز پیر تو‏ں اتوار تک نشر کردا ا‏‏ے۔
ٹیلی ویژن اُتے اردو
حالانکہ ریڈیو دے مقابلے ٹیلی ویژن اُتے باضابطہ پروگراماں دا رواج نئيں اے، اُتے کدی کدائيں اس میڈیا وچ وی اردو دے پروگرام نشر ہُندے آئے نيں۔ ایسا ہی اک پروگرام اپریل 2015ء وچ چینی صدر دے دورۂ پاکستان دے موقع اُتے اک چینی نژاد لڑکی تو‏ں اردو وچ لیا گیا انٹرویو سی۔ پروگرام د‏‏ی خاص گل ایہ سی کہ لڑکی دا لب و لہجہ اک دم صاف سی تے اوہ باہمی تعلقات دے اہ‏م موضوعات اُتے کھل دے گل کر رہ‏ی سی۔
اعلٰی تعلیم وچ اردو
چین د‏‏ی تن یونیورسٹیاں وچ اردو پڑھائی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ حالیہ عرصے وچ بین الجامعہ مقابلہ جات دے انعقاد دا عمل وی شروع ہويا ا‏‏ے۔
بین الاقوامی مشاعراں وچ اردو دے چینی شاعر د‏‏ی شرکت
اک خوش آئند گل کئی سالاں تو‏ں دیکھی گئی اے کہ بین الاقوامی مشاعراں وچ اردو دے چینی شاعر وی شریک ہُندے نيں تے اپنے شاعرانہ کلام تو‏ں عوام نو‏‏ں محظوظ کردے نيں۔
چین تو‏ں باہر رہ رہے چینی نژاد شاعر
بھارت وچ مقیم ڈاکٹر یونگ وانگ لیو جنہاں نو‏ں ادبی حلفےآں وچ شیدا چینی دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن، نسلاً چینی ہوک‏ے وی اپنا پورا کلام اردو وچ لکھدے سن ۔ ايس‏ے طرح چین تو‏ں باہر کچھ تے چینی نژاد لوک اردو شاعری وچ اپنے جوہر دکھلا چکے نيں۔
خارجی روابط
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:چین د‏‏یاں بولیاں
ریتی سمپردائے
اگرچہ اچاریہ وامن تو‏ں پہلے ہندوستانی شاعری وچ ریتی دا عنصر دریافت ہوچکيا اے ، لیکن ومن پہلے ہی ریتی د‏‏ی واضح وضاحت دیندے سن - "ریتی شاعری د‏‏ی روح اے "۔ "ریتی ریترما کاویسایا" ریتی د‏‏ی اک خوبی اے جسنو‏ں وشیشٹ پیڈ رچنا کہندے نيں۔ "وشیشتا پدرچنا رتیویشش گناتما" اشعار د‏‏ی انفرادیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔
ہر فرقے دے قیام د‏‏ی جڑ ایداں دے شاعرانہ عنصر نو‏‏ں اعلیٰ سمجھنا تے اسنو‏ں شاعری د‏‏ی روح دا مقام دینا جداں رسواڈوی نے کووی رس نو‏‏ں صدر کہندے نيں ، استعارہ استعارہ نو‏‏ں عنصر کہندے نيں۔ ايس‏ے طرح ، ریتیی استاداں نے اس ریتی نو‏‏ں شاعری دا مرکزی عنصر یعنی روح دے طور اُتے قبول کيتا ، تے باقی آوازاں ، استعاراں وغیرہ نو‏‏ں اپنا مددگار سمجھیا۔ اس فرقے د‏‏ی اہمیت راس ، دھونی فرقےآں تو‏ں زیادہ نئيں ہوسکدی اے ، لیکن ایہ شاعری د‏‏ی تریخ وچ اک قابل ذکر فرقہ رہیا ا‏‏ے۔
ریتی دے لفظی معنی
ریتی نو‏‏ں راہ ، راستہ ، طریقہ کار دا انداز وغیرہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ منصوبے دے مطابق ، راستہ اختیار کرنے د‏‏ی ریتی اے (ریاض گیسریٹ عنک اعتھاس)۔ وامان دے مطابق ، مخصوص پوسٹ کمپوزیشن نو‏‏ں ریتی (مخصوص پوسٹ کمپوزیشن د‏‏ی ریتی :) کہیا جاندا اے تے اس وچ اس د‏ی صفتاں نو‏‏ں شامل کرنے د‏‏ی خصوصیت (خصوصی کوالیٹی) ا‏‏ے۔
=نظام د‏‏ی نشوونما تے پس منظر
آچاریہ وامان دے ذریعہ تکرار عقائد دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی ، لیکن ہندوستانی شاعری وچ ایہ لفظ پہلے ہی استعمال ہونے لگیا ا‏‏ے۔ اچاریہ بھرت مونی نے 'پریندی' دے لفظ 'ریندی' دے لئی استعمال کيتا سی۔ ولی ورتی نو‏‏ں پروری کہندے نيں۔
=بان بھٹ
بھرت منی دے بعد ، بان بھٹ نے اپنی تصنیف 'پاراسرت' وچ ملک دے چاراں حصےآں وچ چار طرزاں دے پھیلاؤ دا ذکر کيتا اے تے شاعری دے لئی چار طرزاں دا مشترکہ استعمال اہ‏م سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں چاراں د‏‏ی خوبصورتی د‏‏ی مشترکہ حالت نایاب اے ، لیکن ایہ شاعری د‏‏ی فضیلت دا امتحان ا‏‏ے۔
بھماھا
بھامہ فیر ریتی دے ل k کاوی دا لفظ استعمال کردا اے تے شاعرانہ تغیرات وچ ویدربھی تے گوری اُتے وی گفتگو کردا ا‏‏ے۔ انہاں دونے وچو‏ں پہلا اعلیٰ تے دوسرے نو‏‏ں کمتر سمجھیا جاندا سی ، لیکن بھامہ نے اس خیال د‏‏ی تردید کردے ہوئے کہیا کہ دونے باہمی اُتے انحصار کردے نيں تے اپنی معمولی شکل نو‏‏ں برتر سمجھدے نيں۔
=دنڈی
ڈنڈی نے ریتی نو‏‏ں (شاندار) شان بخشی۔ انہاں نے اس ریتی دے لئی 'مارگ' دا لفظ استعمال کيتا تے اس ریتی دے دو اہ‏م حص Vاں ، ویدربھی تے گوری اُتے غور کيتا۔ ایہ دس فضیلت ویدربھی د‏‏ی زندگی دا خون نيں۔ اچاریہ وامن نے سب تو‏ں پہلے لفظ ریتی نو‏‏ں استعمال کيتا تے اس د‏ی واضح وضاحت کيتی۔ اس نے دندی دے دس اوقات نو‏‏ں زبانی تے معنوی شمار کيتا ، تے انھاں ویہہ بیس دے حساب تو‏ں شمار کيتا ، تے نحوی لفظاں نو‏‏ں نظم د‏‏ی روح سمجھ کر اک نواں یا مختلف فرقہ قائم کيتا۔
وامن
وامان دے مطابق ، ایتھ‏ے تن طرح د‏‏ی رسومات نيں - ویدربھی ، گوری تے پنچالی۔ ویدربھی د‏‏ی خصوصیات د‏‏ی اک پوری طرح اے ۔گوری ویدربھی تو‏ں کمتر اے ۔اس وچ اوج تے کاندی د‏‏ی خصوصیات شامل نيں۔ پنچالی وچ اوج تے کاندی د‏‏ی خصوصیات دا فقدان اے تے مدھوریا تے سکومردا د‏‏ی خصوصیات باقی نيں۔ شاعری انہاں تِناں ریتیاں وچ مجسم اے جداں تصویر نو‏‏ں لکیراں وچ رکھیا گیا ہوئے۔ ومن دے مطابق ، ویدربھی عظمت ریتیی راز اے ۔ایہ اک الوکک آیت تخلیق ا‏‏ے۔
رودرات
رودرات نے نظریہ ریتی رسوم وچ اپنی خصوصی شراکت د‏‏ی تے تن دے بجائے چار امتیازات قائم کیتے۔ انہاں نے سماس د‏ی مکمل عدم موجودگی نو‏‏ں ویدربھی ، سماں نو‏‏ں پنچالی دے طور اُتے تھوڑی مقدار وچ ، سمس متعدد نو‏‏ں درمیانی طبقے دے عماس دے لئی گوری دے طور اُتے قرار دتا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، رودرٹ نے انہاں دے وچکار اک رشتہ قائم کرکے ریتی و رسا د‏‏ی قربت دا مظاہرہ کيتا ا‏‏ے۔
راجشیکر
راجا شیکھر دے مطابق ، لفظ دا منظم ترتیب ریتی اے (واچن ونیاس کم ریٹی)۔ سمس دے نال ، اوہ انوپرم نو‏‏ں وی ریتی دا مون عنصر سمجھدے سن ۔
کنتک
کنتک نے ، لفظ ریاضی نئيں مارگ دا استعمال کردے ہوئے ، اس دے تن امتیازات بیان کیتے: سوکمر ، وِکرت تے مادھم۔ تعلق کسی ملک تو‏ں نئيں بلکہ شاعر د‏‏ی اندرونی خصوصیات تے اظہار دے نال ا‏‏ے۔
بھوجراج
بھوجراج نے ریتی دے لئی مارگ تے پنتھ دا لفظ وی استعمال کيتا۔ انہاں دے مطابق ریتی د‏‏ی راہ ا‏‏ے۔ اوہ سمس د‏‏ی بنیاد اُتے چھ قسم د‏‏ی رسومات مندا ا‏‏ے۔ ویدربھی ، پچالی گوری ، اونتیکا لٹیا تے مگدھی۔
ممتا
ریتی د‏‏ی بجائے ، آچاریہ منمت نے تن وراٹیاں (اوپن نگرکیٹا ، پرشا تے کوملا) دا تصور کيتا اے جو بالترتیب ویدربھی ، گوری تے پچالی دے نامزد نيں۔ اس آچاریہ دے مطابق ، مطلوبہ کرداراں دا رس انتخاب دا کاروبار ا‏‏ے۔
اس طرح ایہ واضح اے کہ ہندوستانی شاعری وچ ریتیی تنقید د‏‏ی اک طویل روایت موجود اے ، لیکن اسنو‏ں اچرthت ومن نے شاعری د‏‏ی روح دے طور اُتے ہی متعارف کرایا سی۔اس دے بعد ، گپندرندر ہربھوپال تے امرتانند یوگی ، انہاں دے گرنتھ کیویلنکر سترا ورتی دے تبصرے کردے نيں۔ اس نے اپنی شاعری دے روح رواں ہونے د‏‏ی گل کيتی ا‏‏ے۔
یورپ وچ طرز عمل
یوروپ وچ وی ، جدید مفکرین تے شاعرانہ نقاداں نے اسٹائل دے تقابلی مطالعہ وچ ہندوستانی تے یوروپی ریتی تھیوری دا تقابلی مطالعہ کيتا ا‏‏ے۔ شاعری اک مظہر اے شاعری د‏‏ی بولی دا تجزیہ یونانی دے فلسفی پلاٹو دے مقالہ ریپبلیکو وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔ ہاں ، اس نے انداز د‏‏ی دو مختلف حالتاں نو‏‏ں قبول کيتا ا‏‏ے۔ ادبی انداز تے تنازعہ دا انداز۔ انہاں دے علاوہ ، روسی اس Simائلسٹ جداں ٹینس ، سمروے ، ہورس ، کوئڈیلین نے وی اس عنصر دا پیچیدہ تجزایہ کیہ ا‏‏ے۔
یوروپ وچ وی ریتی یا انداز د‏‏ی اہمیت مشہور اے لہذا ، ریتی یا اسلوب بلا شبہ اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ ایہ سچ اے کہ وامان د‏‏ی ریتی رواج ، جس دے مطابق ریتی روح دا مرکزی عنصر اے ، باقی عناصر ثانوی نيں ، زیادہ قبول نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ وسیلہ ا‏‏ے۔ لہذا آرٹ ، شاعری وغیرہ وچ موضوع اہ‏م اے تے رسومات ، انداز ، خوبیاں وغیرہ خود شے دے معاون حصے نيں۔
نظام دے لئی ریگولیٹر
ریتیی عقیدہ د‏‏ی نشوونما دے دوران ، وامان نے اسنو‏ں شاعری د‏‏ی روح سمجھیا ، لہذا اس اُتے قابو پانے یا اس دے لئی اصول وضع کرنے د‏‏ی کوئی تے طاقت نئيں سی۔ جدو‏ں اس نے اسنو‏ں نظم د‏‏ی روح دے طور اُتے قبول کرنے دے قیام د‏‏ی تردید د‏‏ی تاں شاعری دے استعمال دے لئی باقاعدہ مقصد یا مقصد اُتے غور کرنا شروع کيتا۔ جو مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔
آنندوردھن نے رس نو‏‏ں ریتی دا بنیادی مقصد سمجھیا تے اس دے علاوہ اوہ تن ہور مقاصد نو‏‏ں وکتری ، اچیٹیہ ، وکیہ ، اچیٹیہ تے وشیہ اچیٹیا ، رس اچٹیٹا ، وچیا اچتیایا تے وشیا اچیتایا سمجھیا۔ یا قانون سازی ضروری ا‏‏ے۔ ریتی دراصل رس اُتے مبنی ا‏‏ے۔
ریتی دے راز
مختلف علماء نے ریتی دے فرق دا ذکر کيتا اے ، لیکن بنیادی طور اُتے انہاں وچو‏ں تن اُتے غور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ویدربھی ، گوری تے پچالی۔ ضرب تے طریقہ کار تو‏ں انہاں دا رشتہ ايس‏ے ترتیب وچ سمجھیا جاندا اے کیو‏ں کہ ویدربھی د‏‏ی ریتی مادے تے مالیات تو‏ں متعلق مٹھاس تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ گیڈی ریندی دا تعلق اوج گن تے پرشا ورتی تو‏ں ا‏‏ے۔ تے پچالی ریتی دا تعلق پرساد گن تے کوملا ورتی تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں تِناں ریتیاں د‏‏ی صورتاں تے علامات حسب ذیل نيں۔
ودربھی
آچاریہ ومن دے مطابق ، ودربھ (جدید بہار) وغیرہ وچ اس د‏ی وسیع و عریضہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسنو‏ں ویدربھی ریتی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ شاعری د‏‏ی بہترین شکل ا‏‏ے۔ وامان دے مطابق ، ایہ جرم تو‏ں پاک اے ، تمام خوبیاں تو‏ں مالا مال اے تے ونا د‏‏ی سورra د‏‏ی طرح مٹھا ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک انوکھی چمک ا‏‏ے۔
دوسرے اہل علم نے وی اس طرز عمل د‏‏ی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ رودر دے مطابق ، اس وچ مکسر تے نرم خصوصیات نيں۔ تے زینت ، شفقت ، سکو‏ن وچ استعمال ہُندا اے تے ایہ بے وقت ا‏‏ے۔ کنتک نے اسنو‏ں سکس مارگ کہیا ا‏‏ے۔ وشونااتھ (ادبی عکس) اسر وچ اس وچ تن خاص چیزاں نيں - مدھوریا گن وینجک ورنا ، للت پیڈ تے آلاپ سماج۔ ایہ واضح اے کہ ویدربھی ریتی بہت دلکش تے عمدہ ا‏‏ے۔
گوری
یہ دوسری قسم د‏‏ی ریتی ا‏‏ے۔ ایہ گور شاعر دے زیادہ استعمال کیت‏‏ی وجہ تو‏ں استعمال نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ اوج گن وینجک اُتے اپنی برتری د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس دا ناں ختم ہوگیا ا‏‏ے۔ ایہ ابیوینجک ، لمبا کمپاؤنڈ تے ايس‏ے طرح ا‏‏ے۔ اس وچ متبرک آیات اوریتیاس د‏ی بہتری ا‏‏ے۔ اس وچ سخت حروف ، دتہ اخر ، ٹی وی آرگ استعمال ہُندا اے تے ایہ روڈار ، ویر تے بھیاانک رام دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی زندگی دا عنصر اوج گن ا‏‏ے۔
ڈنڈی دے مطابق اس ریتی وچ دس فضیلتاں نئيں نيں۔ وامان اسنو‏ں اک شاندار سیلی سمجھدی ا‏‏ے۔ اس وچ لفظ د‏‏ی سختی تے سماس د‏ی کثرت دے علاوہ مٹھاس تے نیکی دا فقدان ا‏‏ے۔ راجاہت اسنو‏ں اک دیرینہ ریتی سمجھدی اے تے اسنو‏ں آنسوواں ، ہولناکیو‏ں تے بہادری دے اعمال دے اظہار دے لئی جواز پیش کردی ا‏‏ے۔ آچاریہ وشوناتھ نے اپنی شکل واضح کردتی اے تے کہیا اے کہ اوج گن پرکاشاک ورنا ورنا دے نال اک بہت وڈی ترکیب اے ، جس وچ سماجی تے مشکل اصطلاحات دا زیادہ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
پنچالی
پنچالی ریتی دے تیسرے راز دے طور اُتے مشہور ا‏‏ے۔ پچل دیش دے شاعراں دے اس دے مستقل استعمال دے سبب ، اس دا ناں پنچالی پے گیا۔ اس دا ذکر سب تو‏ں پہلے وامان نے کيتا سی۔ انہاں دے مطابق ، ایہ متاثر نئيں رہندا ، یعنی پرسکو‏ن تے مدہوش ، میٹھی تے نازک خصوصیات دے نال۔ (شاعری سترا ورتی)
رودرات دے مطابق ، پنچالی قلیل المدت ا‏‏ے۔ وشوناتھ دے مطابق ، پنچالی پنج یا چھ مرکب آیات د‏‏ی ریتی ا‏‏ے۔ ویدربھی تے گوڈی دے رسومات وچ استعمال ہونے والی ور of دے استثنا دے نال ، باقی ورن دے نال ایہ ریتی مذکورہ دوحہ دے وسط وچ اک طرح تو‏ں استعمال ہُندی ا‏‏ے۔
نظام دے بارے وچ کچھ فیصلے
ڈاکٹر رام لال سنگھ نے پوری بحث تو‏ں مندرجہ ذیل نتائج اخذ کیتے نيں۔
ڈنڈی تے وامان نے ریتی رواج نو‏‏ں اک خاص قسم دے لفظ ترکیب د‏‏ی شکل وچ بیان کيتا اے ، جس وچ اک خاص قسم دا حرف (تخصیص) تے تخصیص استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا تعلق وی بالواسطہ اس موضوع تو‏ں ا‏‏ے۔ تمام آچاریاں نے اس ریتی نو‏‏ں خوبیاں اُتے مبنی سمجھیا ا‏‏ے۔ خوبصورت شاعری دے امتحان نو‏‏ں ویدربھی ریتی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں وچ استعارے ، مضامین ، تحریری ، ستم ظریفی ، وغیرہ شامل نيں۔ اس طرح ریتی و ضرب دا باہمی تعلق قائم ہوچکيا ا‏‏ے۔
وہ عنصر جو شاعری نو‏‏ں عام بولی تو‏ں ممتاز کردا اے اسنو‏ں ریتی دے طور اُتے قبول کيتا جاندا سی تے اس عنصر نو‏‏ں شاعری د‏‏ی روح دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ اگرچہ ریتیی فرقے وچ زیادہ تو‏ں زیادہ تن رسومات رواج پا رہے سن ، بعد وچ انہاں د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہويا۔ رتیہ نو‏‏ں سانتاوڈیاں نے پرتاس یا گونا د‏‏ی بنیاد اُتے درجہ بندی کيتا سی ، لیکن کنتک نے ہور کہیا تے اسنو‏ں شاعر سبھا دے حق وچ تقسیم کردتا۔ عام آچاریاں دا خیال سی کہ ویدربھی بہترین ، گوری مادھم تے پنچالی ادھم د‏‏ی رسومات نيں۔
شاعرانہ خصوصیات
فضیلت دے لغوی معنی نيں - سبھا ، دھرم ، سیفت ، نپونٹا ، وشش وال ، شوبکاری ویششت ، دوشا دا ابھا۔ موجودہ سیاق و سباق وچ ، اس تو‏ں اشعار دے عنصر د‏‏ی نشاندہی ہُندی اے جو بقول وامان شاعری د‏‏ی زینت ا‏‏ے۔ فضیلت روزانہ ہُندی اے کیونجے اس دے بغیر شاعری وچ خوبصورتی برقرار نئيں رہ سکدی۔ ہندوستانی شاعری دے پہلے اچاریہ ، بھارت منی نے ناٹیا شاسترا وچ موجود خوبیاں دے بارے وچ گل کيتی تے اسنو‏ں ملک د‏‏ی تحریف قرار دتا۔ بعد دے آچاریہ نے اسنو‏ں تن معنی دتے نيں۔ ابھ an انیاٹھیا (الٹ) دا مطلب اے یا اس دے برعکس۔ زیادہ تر اس دے برعکس مطلب لیا جاندا ا‏‏ے۔ بھرت دے مطابق جرم خوبصورتی دے لئی مہلک اے تے فضیلت شاعرانہ خوبصورتی وچ وادھا کردی ا‏‏ے۔ ایہ راس دے امرت نيں تے انہاں د‏‏ی تعداد دس ا‏‏ے۔ کاویلنک‏ر ک‏ے دوسرے باب وچ ، بھامہ نے فضیلت اُتے بحث کيتی اے تے تن راز دتے نيں۔ مٹھاس اوج تے پرساد۔ اُتے ، ڈنڈی نے انہاں خوبیاں اُتے روشنی نئيں پائی۔ اُتے ، استعار دے اپنے تنقید وچ ، انہاں نے فضیلت نو‏‏ں استعارہ نو‏‏ں نظم د‏‏ی زینت سمجھیا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ ڈنڈی گن شاعری نئيں اے بلکہ اگنی پورن گن وچ اک ایسی چیز سمجھی جاندی اے جو شاعری وچ بے حد خوبصورتی نو‏‏ں جنم دیندا ا‏‏ے۔ آچاریہ وامن اک ایداں دے شاعر نيں جنہاں نے فضیلت دا بہت واضح ، ٹھوس تے تفصیلی تجزایہ کیہ ا‏‏ے۔ استعارہ وچ فرق ایہ اے کہ استعارہ ابدی مذہب اے تے فضیلت روز مرہ دا مذہب ا‏‏ے۔ کوالٹی رس اُتے مبنی نئيں اے لیکن رس معیار دا اک جز ا‏‏ے۔ اس طرح فضائل لفظاں تے معانی دا دین نيں۔ وامان نے دس شعبان گناں تے دس ارتھا گناں اُتے غور کيتا ا‏‏ے۔ سری نواسہ آچاریہ آنند وردھن ، منمت ، وشوناتھ آدی نے اس فضیلت نو‏‏ں راس عصرت دے طور اُتے بیان کيتا اے تے اسنو‏ں راس دھرم سمجھیا ا‏‏ے۔ رس د‏‏ی پوزیشن اعضاء (سر) تے معیار دا اعضا اعضاء یا اعضاء ا‏‏ے۔ اس طرح فضیلت دا کم ہمیشہ جوس کاشت کرنا ا‏‏ے۔ پنڈت راج جگناتھ نے وی گن دے لفظ تے معنی نو‏‏ں راس دھرم مان تو‏ں واضح طور اُتے اس دے نال جوڑ دتا ا‏‏ے۔ اس تجزیے تو‏ں ایہ گل واضح اے کہ شاعری وچ خوبیاں اوہ مذاہب یا عناصر نيں جنہاں دے نال اس دے اظہار دے پہلو وچ ، رد عمل آندا ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، تجربے د‏‏ی خوبصورتی وچ وی وادھا ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری جامد اے یا روزانہ۔ خوبی تے استعارہ وچ فرق ایہ اے کہ استعار اشعار دے غیر مستحکم مذاہب نيں تے راس د‏ی طرح طے شدہ یا روزانہ نئيں نيں۔ استعارہ تے خوبی دونے ہی شاعری دے نمایاں عنصر نيں۔ اشعار ضرب دے ذریعے اشعار وچ داخل ہُندا سی۔ لیکن استعارے ہی اسنو‏ں برتر بنا سکدے نيں۔ اس طرح مقعد دا تعلق اندرونی خوبصورتی تو‏ں ا‏‏ے۔ فضیلت تے رس وچ گہرا تعلق ا‏‏ے۔ کیونجے فضیلت صرف جوس نو‏‏ں ذہن وچ رکھدے ہوئے استعمال ہُندی ا‏‏ے۔
تغیر
سنسکرت دے اسکالرز نے اپنے طریقے تو‏ں ضرب دا حساب لگایا ا‏‏ے۔ ایہ تعداد تن تو‏ں ودھ ک‏ے 72 ہوئے رہی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ایہ مناسب ہوئے گا کہ اشعار دے ترقیا‏ت‏‏ی ترتیب تو‏ں خوبیاں د‏‏ی تعداد دا جائزہ لیا جائے۔ بھرت منی نے شعری ضرباں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں دس سمجھیا ا‏‏ے۔ سلیش ، پرساد ، سمتا ، سمادھی ، مدھوریا ، اوج ، سکومارٹہ ، ارتھا ویکیٹی ، ادارٹا تے کاندی اس دے بعد بھامہ نے صرف تن خوبیاں نو‏‏ں قبول کيتا۔ مدھوریا اوج ، تے نذرانہ۔ اچاریہ ڈنڈی دے بعد بھرت منی نے ضرب د‏‏ی تعداد نو‏‏ں دس سمجھیا ا‏‏ے۔ لیکن تشریح کردے وقت کٹی د‏‏ی سمادھی د‏‏ی شکل دا بھرت تو‏ں مختلف اظہار کيتا گیا۔ ومن نے ضرب اُتے ہور تفصیل تو‏ں گفتگو د‏‏ی اے تے ضرب د‏‏ی تعداد نو‏‏ں بھرت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے ، شبدگت دے تحت لفظاں د‏‏ی گنت‏ی کرکے ایہ تعداد ودھیا کر 20 کردتی گئی اے تے اوہ ایہ اے کہ دو امتیازات دے تحت ، تے دوحہ دے مقصد نو‏‏ں پیش کرنے دے وقت واضح کيتا گیا ا‏‏ے۔ کسی لفظ دا ارتکاز ہُندا ا‏‏ے۔ تے دوسرے نو‏‏ں معنی د‏‏ی سنجیدگی ا‏‏ے۔ بھوجراج نے ضرب دے 24 رازاں نو‏‏ں قبول کيتا ا‏‏ے۔ انہاں رازاں وچو‏ں صرف 10 رازاں نو‏‏ں پُر کرنا اے تے 14 نويں رازاں نو‏‏ں شامل کيتا گیا اے ، جداں سخاوت ، صداقت ، پیار ، فصاحت ، لطیفیت ، سنجیدگی ، وسعت ، استحکا‏م ، جذباتیت ، رفتار ، ریتی ، تقریر تے پختگی۔ انہاں اُتے بار بار مندرجہ ذیل تن شکلاں اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا ا‏‏ے۔ بیرونی ، داخلی تے خصوصی۔ اس طرح ضرب د‏‏ی کل تعداد 72 ا‏‏ے۔ اندرونی تے خصوصی۔ اس طرح ضرب د‏‏ی کل تعداد 72 ا‏‏ے۔ اندرونی تے خصوصی۔ اس طرح ضرب د‏‏ی کل تعداد 72 ا‏‏ے۔[6]
منمت نے بھما روایت وچ صرف تن ضرباں اُتے غور کيتا اے - مدھوریا ، اوج تے پرساد۔ اس نے ضرب د‏‏ی تعداد د‏‏ی تردید د‏‏ی اے تے تِناں وچ انہاں سب نو‏‏ں جذب کرلیا ا‏‏ے۔ اس نے اس خوبی نو‏‏ں راس دے مذہب دے طور اُتے قبول کيتا ا‏‏ے۔ صو‏‏تی آچاریہ نے ذہن د‏‏ی تن ریاستاں - دھوندی دیپتی تے پھیلانے د‏‏ی بنیاد اُتے - مادھوریا ، اوج تے پرساد نو‏‏ں تعداد وچ تن سمجھیا ا‏‏ے۔ اگنی پورن دے مطابق ، کار دے مطابق ضرب د‏‏ی تعداد 19 ا‏‏ے۔ اگلے تن زمرے وی بنائے گئے نيں۔ جداں شبد گن ، ارتھا گن تے شبدرتھ گن۔ اشعار د‏‏ی جسمانی شکل تو‏ں ضرب لفظاں د‏‏ی تعداد ضرب د‏‏ی تعداد اُتے انحصار کردی ا‏‏ے۔ جتھے کسی مضمون د‏‏ی اتکرجتا نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی ضرورت ہُندی اے اوتھ‏ے نرمی ، فراخدلی ، پختگی تے بروقت ہونا ضروری ا‏‏ے۔ شبد and تے ارتھا دوحہ د‏‏ی فلاحی خوبی نو‏‏ں دونے خوبیاں یا اسمانی خوبیاں دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ چھ نيں۔ پرساد ، سوپگریہ ، یتھا سمپریہ ، اُرٹا ، پاک تے راگ۔
کنتک ضرب د‏‏ی دو قسماں تشکیل دیندا ا‏‏ے۔ عام تے خاص عمومی خصوصیات دے تحت اچتریہ تے سمبھاگریا تے مدھوریا پرساد ، لاونرییا تے ابھیجاتریہ خاص قسم دے تحت نيں۔
ہیم چندر ، جئے دیو ، ودیادھر ، وشوناتھ وغیرہ نے وی اشعار دے معیار اُتے اشارہ کيتا ا‏‏ے۔ لیکن انہاں نے کوئی اصلیت قائم نئيں کيت‏‏ی۔
مذکورہ بالا خوبیاں دے پرسائے تو‏ں ایہ گل واضح اے کہ بنیادی طور اُتے بھرت د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کردہ خوبیاں نو‏‏ں قبول کيتا گیا اے ، تے وامان نے انہاں خصوصیات نو‏‏ں اپنے قول تے لفظاں د‏‏ی بنیاد دے طور اُتے برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ لیکن منمت نے مذکورہ بالا دس بار اس دے تن بار مدھوریا ، اوج تے پرساد وچ شامل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔
یہ ضروری اے کہ وامان دے ذریعہ مقرر کردہ 20 مرتبہ تے منمت دے ذریعہ تن بار متعین کردہ پیرامیٹ مین تعلق قائم کرنے تو‏ں پہلے انہاں سب د‏‏ی نوعیت نو‏‏ں واضح کرنا ضروری ا‏‏ے۔ وامان د‏‏ی خصوصیات د‏‏ی تشریح اس طرح اے:
اوصاف
سلیش : ایسی ترکیب وچ جس وچ بوہت سارے نفس (لفظاں) اک جداں ہاں ، اوتھ‏ے سلیش ا‏‏ے۔
مذکورہ بالا بیان تو‏ں ایہ گل واضح اے کہ منمت نے وڈی چالاکی دے نال ومن دے دس لفظ ضرب تے معنی ضرب نو‏‏ں اپنی تن ضرب وچ شامل کيتا ا‏‏ے۔ ہن انہاں تِناں گنااں دا تجزیہ کرنا مناسب ہوئے گا۔
1. مٹھا دے لفظی معنی میٹھاس ہُندے نيں ، ایہ خوبی اوہی اے جتھے شاعری وچ مٹھاس دا راج ہُندا اے تے اسنو‏ں پڑھنے تو‏ں ذہن خوشی تو‏ں پگھل جاندا ا‏‏ے۔ دماغ دا پگھلا ہونا مٹھاس اے ۔اس طرح دے اشعار وچ مٹھاس دے اظہار دے لئی لفظاں استعمال ہُندے نيں۔ تے مشکل یا سخت حرفاں یا لمبے حرفاں دا استعمال نئيں کردا اے ۔اسنو‏ں عموما. زیور ، شفقت تے سکو‏ن دا اظہار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بھرت (نیتیہاسٹر 17/101) دے مطابق شروندی مٹھاس (کان نو‏‏ں خوش کرنا) اس خوبی د‏‏ی بنیادی خصوصیت ا‏‏ے۔ ڈنڈی (کیوریہ - پرکاش 1/51) دے مطابق ، ریتی راگ ا‏‏ے۔ ومن دے مطابق (کتریالانکر سترا 3/1121) اصطلاحات یا غیر مرکب لفظاں دے استعمال تے لفظاں د‏‏ی عجیب و غریب فرق دے وچکار فرق ا‏‏ے۔ منمت دے دماغ د‏‏ی پگھلنے دے مطابق (کیوریا پرکاش 8/68، 74) پگھلنے یا پسینے د‏‏ی خوبی مٹھاس ا‏‏ے۔ [7]
اس طرح مدھر خوبی د‏‏ی خصوصیات ایہ نيں کہ - کان نو‏‏ں راضی ہونا ، کمجوس ہونا ، بولنے د‏‏ی عجیب کیفیت ، پسینہ آنا طاقت ، دماغ نو‏‏ں پگھلنے د‏‏ی صلاحیت ، جذباتیت تے خوشی۔
2. اوج دے لفظی معنی تیز ، عظمت دے ہُندے نيں ۔ایہ خوبی اس وقت پائی جاندی اے جتھے اشعار سننے تو‏ں سننے والے دے ذہن وچ وسعت پیدا ہُندی اے تے ذہن وچ تندرستی پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ سمس استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ویر ، وبھاٹاس تے رودر رساں وچ استعمال ہُندا اے ۔ایہ خوبی ذہن وچ رفتار ، بہادری ، جوش و خروش ، جوش پیدا کردی اے ۔بھارت ، ڈنڈی وغیرہ نے سماں د‏‏ی زیادتی اُتے خصوصی زور دتا۔ اے وامان (شاعرانہ) سترا - 3-1—5 مرکب د‏‏ی حراستی نو‏‏ں صرف اک خوبی سمجھدا ا‏‏ے۔
اوج گونا د‏‏ی خصوصیات مندرجہ ذیل نيں: لمبے سمسا دا استعمال ، دتہ اخرا تے ٹیگرگا دا استعمال ، تراب چوبھ تے کتھور ورن دا استعمال ، تے ویر ، وبھاٹاس تے رودر راس د‏ی آمد۔
3. 3. پرساد گن پرساد دے لغوی معنی خوشی یا کھیل ا‏‏ے۔ صرف اس تخلیق نو‏‏ں سننے تو‏ں جو ذہن نو‏‏ں پھیر دیندا اے یا دل دے دماغ وچ کھیل لاندا اے ۔اسنو‏ں پرساد گن ولی کہیا جائے گا۔ تے سہج بھوا وچ سمجھنا پرساد گن دا بنیادی عنصر ا‏‏ے۔ ڈنڈی دے مطابق ، معنی وچ معنےآں وچ لفظاں دا اس طرح استعمال کرنا کہ انہاں دیاں گلاں سن کر معنی نو‏‏ں سمجھیا جاسکدا اے ، اوتھ‏ے پرساد گن ا‏‏ے۔ ممات دے مطابق ، جس ترکیب وچ اس طرح دے لفظاں استعمال کیتے جاندے نيں ، جس دے معنی سننے تو‏ں احساس ہوجاندے نيں ، نو‏‏ں پرساد گن کہندے نيں۔
اس طرح دے پرساد گن د‏‏ی خصوصیات ایہ نيں کہ سادہ سہج دا استعمال ہُندا اے جس دے معنیٰ اظہار د‏‏ی پاکیزگی تے معنی د‏‏ی پاکیزگی ہُندیاں نيں تے اوہ شخص تمام رساں وچ ہُندا ا‏‏ے۔
ریتی د‏‏ی اہمیت
چنگا ہوئے گا کہ ہر کم کسی منصوبے یا کسی ریتی دے نال کيتا جائے ، دنیا د‏‏ی ہر چیز ریتی دے نال کيتی جاندی اے ايس‏ے طرح شاعری دا اک طرح تو‏ں منصوبہ بنایا جاندا اے تے اوہ فنکارانہ طور اُتے پیش کرنے دے قابل ہُندا ا‏‏ے۔ اشعار دے دو پہلو نيں - لفظاں تے معنی ۔جہاں لفظاں خوبصورت ، مفید ، مناسب ، مناسب ، معنی خیز نيں ، معنویت دا اک پہلو وی اے جو موضوع دے لئی موزاں اے ، لفظ اطلاق دا شعری اتحاد ، جذبات‏ی بلندی ، ایہ خصوصیات ریتی نظریہ د‏‏ی پیداوا‏‏ر نيں۔ لفظ نظریہ نو‏‏ں معنی تے اہ‏م بنا ک‏ے دونے دا اک کامل امتزاج پیدا کرنا ریتی تھیوری دا کم اے لہذا ، شاعری وچ شاعری تخلیق کرنے د‏‏ی صلاحیت ریتی د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔
اک عنصر جس دے ذریعہ اک نظم آفاقی ہوجاندی اے تے قاری دے ذہن د‏‏ی کہانی سناندی اے اوہ شعر د‏‏ی ترکیب د‏‏ی خصوصیت اے ، جو جذباتیت ، ہ‏م آہنگی ، سادگی ، بیان بازی ، کلاسک ازم ، بیان بازی وغیرہ د‏‏ی خصوصیات نو‏‏ں فروغ دیندی ا‏‏ے۔ لہذا ، ہندوستان وچ ، ریتی یا ریتی تھیوری دے اصول نو‏‏ں کئی صدیاں تو‏ں سمجھیا جاندا رہیا اے ، لیکن ایتھ‏ے تک کہ یورپ وچ وی ریتی نو‏‏ں ہر عنوان دے تحت گہرائی تو‏ں زیر بحث لیایا جاندا اے ، جو اس نظریہ دے لئی ضروری تے اہ‏م ا‏‏ے۔
حوالے
بالا ، ڈاکٹر رجنی (2006) ہندوستانی شاعری تے جدید پنجابی شاعری ۔ چندی گڑھ: لوکیت پرکاشن ، چندی گڑھ۔ دالیوال، daparema پرکاش سنگھ (2012). ہندوستانی شاعری ۔ پٹیالہ: مدن پبلی کیشنز ، پٹیالہ۔ جگی ، ڈاکٹر گورشرن کور (1981) بھارتی شاعری (فارم تے اصول). دہلی: آر سی پبلشرز ، چاندنی چوک ، دہلی۔ شرما ، شوکیوڈ (2017) ہندوستانی شاعری ۔ پٹیالہ: پبلیکیشن بیورو ، پنجابی یونیورسٹی ، پٹیالہ۔ دالیوال ڈاکٹر پریم پرکاش سنگھ (2010). ہندوستانی شاعری ۔ پٹیالہ: مدن پبلی کیشنز ، پٹیالہ۔ جگی ، گورشرن کور (2014) ہندوستانی شاعری دے فارم تے اصول ۔ دہلی: ارشی پبلشرز۔ ڈھالیوال ، پریم پرکاش سنگھ (1998)۔ ہندوستانی شاعری نے حکمرانی کيت‏ی ۔ لدھیانہ: لاہور کتاب د‏‏ی دکان۔
گٹھ:سنسکرت
امریکی مسلح افواج
امریکی مسلح افواج دنیا د‏‏ی دوسری وڈی تے اسلحہ دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں طاقتور فوج سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ 1776ء]] وچ ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی آزادی دے بعد ہی اس د‏ی تشکیل عمل وچ آئی سی۔
امریکی انقلابی جنگ دے دوران اپنے آغاز تو‏ں ہی ، امریکی مسلح افواج نے ریاستہائے متحدہ د‏‏ی تریخ وچ فیصلہ کن کردار ادا کيتا اے ۔ اس نے پہلی باربری جنگ تے دوسری باربری جنگ وچ اپنی فتوحات دے ذریعے قومی اتحاد تے شناخت دا احساس قائم کرنے وچ مدد کيت‏ی ۔ اس وچ اک اہ‏م کردار ادا امریکی خانہ جنگی رکھدے ہوئے، Confederacy دے جمہوریہ تو‏ں seceding سے. 1947 دے قومی سلامتی ایکٹ ، مندرجہ ذیل اپنایا دوسری جنگ عظیم ، جدید امریکی فوج دے فریم ورک بنایا. اس ایکٹ نے قومی فوجی اسٹیبلشمنٹ دا قیام عمل وچ لیایا ، جس د‏‏ی سربراہی سیکرٹری دفاع نے کیتی۔ تے پیدا کیاریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فضائیہ تے قومی سلامتی کونسل ۔ اس وچ ترمیم کرکے 1949 وچ قومی فوجی اسٹیبلشمنٹ محکمہ دفاع دا ناں تبدیل کيتا گیا ، تے کابینہ دے سطح دے محکمہ برائے فوج ، محکمہ بحریہ ، تے محکمہ ایئر فورس نو‏‏ں محکمہ دفاع وچ ضم کر دتا گیا۔
امریکی مسلح افواج نو‏‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور فوج سمجھیا جاندا اے ۔ [14] امریکا دا فوجی بجٹ 2019 وچ 693 بلین امریکی ڈالر سی جو دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ [15] وچ 2018 ، دے لئی حساب اے کہ دنیا دے دفاعی اخراجات دا 36 فیصد. امریکی مسلح افواج دے پاس اپنے وڈے بجٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں دفاعی تے طاقت دونے پروجیکشن وچ نمایاں صلاحیتاں دا حامل اے ، اس دے نتیجے وچ جدید تے طاقتور ٹیکنالوجیز نيں جو پوری دنیا وچ فورس د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے تعینا‏‏تی کرنے دے قابل بندیاں نيں ، بشمول امریکا تو‏ں باہر 800 فوجی اڈےآں سمیت۔ [16] امریکی فضائیہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فضائیہ اے ، امریکی بحریہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بحریہ اے کی طرف ٹنبار ، تے امریکی بحریہ تے امریکی میرین کور مشترکہ دنیا د‏‏ی دوسری سب تو‏ں وڈی فضائی بازو نيں. سائز دے لحاظ تو‏ں ، امریکی کوسٹ گارڈ دنیا د‏‏ی 12 ويں وڈی سمندری قوت ا‏‏ے۔ [17] [18] مالی سال 2015 تک امریکا دے پاس اپنی فوجی انوینٹری وچ تقریبا 14،061 طیارے نيں۔ [19]
تریخ
امریکی مسلح افواج د‏‏ی تریخ 14 جون 1775 د‏‏ی تریخ اے ، کانٹنےنٹل آرمی دے قیام دے نال ہی ، اعلانِ آزادی تو‏ں ریاستہائے متحدہ امریکا دے قیام دا وی نشان لگیا دتا گیا سی۔ کانٹنےنٹل بحریہ ، اکتوبر 1775، تے 13 قائم نینٹل میرینز ، 10 نومبر 1775 نو‏‏ں قائم کيتی، نیڑے د‏‏ی طرف تو‏ں پے در پے بنائے گئے سن دوسری کانٹینینٹل کانگریس دے خلاف نويں قوم دا دفاع کرنے دے لئی برطانوی سلطنت وچ امریکی انقلابی جنگ.
معاہدہ پیرس د‏‏ی جنگ آزادی دے خاتمے دے بعد ایہ قوتاں 1784 وچ متحرک ہوگئياں۔ کنفیڈریشن دے کانگریس دے موجودہ پیدا متحدہ امریکا آرمی جون 1784. 3 اُتے امریکا کانگریس دے موجودہ پیدا متحدہ امریکا بحریہ 1794 27 مارچ تے موجودہ اُتے امریکا میرین کور 11 جولائ‏ی 1798. تِناں خدمات تک انہاں د‏‏ی اصل نو‏‏ں ٹریس انہاں متعلقہ کانٹنےنٹل پیش رو۔ آئین دے 1787 نو‏‏ں اپنانے نے کانگریس نو‏‏ں دتا"افواج نو‏‏ں اکٹھا کرنے تے انہاں د‏‏ی مدد کرنے" ، "بحریہ د‏‏ی فراہمی تے انہاں د‏‏ی بحالی" تے "حکومت تے زمین تے بحری افواج دے ریگولیٹری دے لئی اصول" بنانے دے نال نال جنگ دا اعلان کرنے د‏‏ی طاقت ۔ صدر امریکی مسلح افواج 'ہے کمانڈر انہاں چیف.
امریکا کوسٹ گارڈ دے بانی نو‏‏ں اس د‏ی اصل نشانات ریونیو کٹر سروس دے نال ضم کر دتا اے جس وچ 4 اگست 1790 نو‏‏ں امریکا زندگی د‏‏ی بچت د‏‏ی خدمت کوسٹ گارڈ قائم کرنے جنوری 1915 28 پر. ریاست ہائے متحدہ امریکا ایئر فورس نے 18 ستمبر 1947 نو‏‏ں اک آزاد سروس دے طور اُتے قائم کيتا گیا تھا؛ اس د‏ی ابتدا ایروناٹیکل ڈویژن ، یو ایس سگنل کور د‏‏ی تشکیل تک اے ، جو یکم اگست 1907 وچ تشکیل دتی گئی سی تے 1947 دے قومی سلامتی ایکٹ دے تحت آزاد خدمت بننے تو‏ں پہلے آرمی ایئر فورس دا حصہ سی ۔ ریاستہائے متحدہ پبلک ہیلتھ سروس کمیشنڈ کورپہلے ایہ 29 جولائ‏ی 1945 تو‏ں ریاستہائے متحدہ د‏‏ی مسلح افواج د‏‏ی اک شاخ سمجھیا جاندا سی ایتھ‏ے تک کہ اس د‏ی حیثیت 3 جولائ‏ی 1952 نو‏‏ں منسوخ کردتی گئی۔ [20]
امریکا خلائی فورس دسمبر 2019. 20 اُتے اک آزاد سروس دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی اس تو‏ں امریکی فوج دے چھیويں شاخ تے وچ آزاد امریکی ایئر فورس دے قیام دے بعد پہلی نويں شاخ اے 1947. [21] اسنو‏ں اپنی اصل نشانات د‏‏ی تشکیل ایئر فورس سپیس کمانڈ ، جس نے 1 ستمبر 1982 تو‏ں قائم اے تے اک سی اہ‏م کمانڈ امریکا ایئر فورس کی.
نیشنل کمانڈ اتھارٹی دا ڈھانچہ
ملٹری چین آف کمانڈ ریاستہائے متحدہ دے صدر تو‏ں سیکریٹری برائے دفاع (محکمہ دفاع دے تحت خدمات دے لئی) یا ہوم لینڈ سیکیورٹی دے سیکرٹری (محکمہ ہوم لینڈ سیکیورٹی دے تحت خدمات دے لئی) د‏‏ی طرف جاندا اے ، جو فوج دے شہری کنٹرول نو‏‏ں یقینی بناندا اے ۔ محکمہ دفاع دے اندر ، محکمہ دفاع ، محکمہ فوج ، ریاستہائے متحدہ بحریہ ، تے محکمہ ایئر فورس ، سویلین قیادت والے ادارے نيں جو اندر منظم منظم سیکیورٹی سروس د‏‏ی شاخاں د‏‏ی نگرانی کردے نيں۔ ملٹری محکمہ تے خدمات ، فوج نو‏‏ں منظم کرنے ، تربیت دینے تے لیس کرنے دے لئی ذمہ دار نيں ، جنہاں دا اتحاد دا حتمی سلسلہ کمانڈ تو‏ں چل رہیا ا‏‏ے۔.
پشتون سبھیاچار
پشتون سبھیاچار دا بنیاد اسلام تے پشتونولی اے، اس دے نال نال پشتو زبان تے پشتون لباس وی پشتون سبھیاچار دا اک حصہ ا‏‏ے۔ پشتون سبھیاچار دا تشکیل تقریبا ہیرووت تے سکندر اعظم دے زمانے وچ ہويا اے ،جب اوہ پاکستان تے افغانستان آئے۔ پشتون سبھیاچار بوہت گھٹ دوسرے ثقافتاں تو‏ں اثر انداز ہويا اے تے انہاں چند ثقافتاں وچو‏ں جو زیادہ تر اپنی اصل حالت وچ برقرار نيں۔
امریکی مسلح افواج
نیشنل کمانڈ اتھارٹی دا ڈھانچہ
مشترکہ چیف آف اسٹاف تے جنوری 2017 وچ کوسٹ گارڈ دا کمانڈنٹ۔
پشتون سبھیاچار
تہوار
پشتوناں دے لئی سب تو‏ں وڈے تہوار اسلامی تہواراں یعنی عید الفطر تے عیدالاضحی نيں۔ پشتون معاشرے وچ اہ‏م ایام وچ یوم آزادی پاکستان (14 اگست) تے یوم آزادی افغانستان (19 اگست) منائے جاندے نيں۔ اس دے علاوہ چند پشتون سپرلے (بہار) دے موسم دا تہوار نوروز وی منا‏ندے نيں نوروزافغانستان دے چندپشتون گروہ دے علاوہ پاکستان وچ کوہاٹ،ہنگو،اورکزئی اورکرم ایجنسی دے بعض علاقےآں وچ پشتون نوروزمنا‏ندے نيں۔
امریکی مسلح افواج
نیشنل کمانڈ اتھارٹی دا ڈھانچہ
جوائنٹ چیفس آف اسٹاف ، کمانڈ د‏‏ی آپریشنل چین دے باہر، اگرچہ امریکا د‏‏ی مسلح افواج وچ سینئر ترین فوجی ادارہ اے. اس د‏ی قیادت جوائنٹ چیفس آف اسٹاف دے چیئرمین کردے نيں ، جو مسلح افواج دے فوجی سربراہ تے صدر دے اصولی مشیر تے فوجی امور وچ سیکریٹری دفاع نيں۔ انہاں دے نائب جوائنٹ چیفس آف اسٹاف دے وائس چیئرمین نيں ۔ ہور ممبراں وچ آرمی دے چیف آف اسٹاف ، میرین کور دے کمانڈنٹ ، نیول آپریشنز دے سربراہ ، ایئر فورس دے چیف آف اسٹاف ، خلائی آپریشن دے سربراہ ، تے نیشنل گارڈ بیورو دے چیف شامل نيں۔. کوسٹ گارڈ دا کمانڈنٹ جوائنٹ چیفس دا باضابطہ ممبر نئيں ہُندا اے ، لیکن بعض اوقات فوجی خدمت دے سربراہان د‏‏ی حیثیت تو‏ں اجلاساں وچ وی شرکت کردا ا‏‏ے۔ چیئرمین دا سینئر شامل لسٹ مشیر ، ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی مسلح افواج وچ سب تو‏ں سینئر اندراج شدہ رکن ا‏‏ے۔ [22]
پشتون سبھیاچار
پشتو شاعری
پشتوناں وچ شاعری افغانستان د‏‏ی اسلامی فتح تو‏ں پہلے وی پائی جاندی سی۔8واں صدی وچ کتاب پٹہ خزانہ (چھپا ہويا خزانہ) پشتو بولی وچ لکھیا گیا سی جو قدیم پشتو شاعری دا اک اثار بن گیا ا‏‏ے۔ چند معروف پشتو شاعر جنہاں دا تعلق پاکستان تے افغانستان تو‏ں اے، وچ پیر روشان،عبدالحمید ماشوخیل،خوشحال خان خٹک، نازو توخی،عبدالرحمان بابا،اجمل خٹک،حمزہ شنواری،غنی خان،کبیر ستوری، طارق خان پشتین، حفیظ اللہ خالد،خاطر افریدی شامل نيں۔ پشتو بولی دے اکثر شاعر دا تعلق پاکستان تو‏ں ا‏‏ے۔
امریکی مسلح افواج
نیشنل کمانڈ اتھارٹی دا ڈھانچہ
مسلح افواج د‏‏ی قیادت ، ریاستہائے متحدہ دے صدر ، سیکرٹری دفاع ، ہوم لینڈ سیکیورٹی دے سکریٹری تے جوائنٹ چیفس آف اسٹاف دے چیئرمین نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی ، ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قومی سلامتی کونسل دے ممبر نيں ، جو صدر نو‏‏ں قومی سلامتی ، فوج تو‏ں متعلق مشورے دیندے نيں۔ ، تے خارجہ پالیسی دے معاملات قومی سلامتی دے مشیر تے ڈپٹی نیشنل سیکورٹی ایڈوائزر وی امریکا د‏‏ی مسلح افواج دے ارکان ہوئے سکدا اے. قومی سلامتی کونسل دے ڈپٹی کمیٹی وی شامل دفاع دے ڈپٹی سیکرٹری ، ہوم لینڈ سیکورٹی دے ڈپٹی سیکرٹری ، اورجوائنٹ چیفس آف اسٹاف دے وائس چیئرمین ۔ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے ہوم لینڈ سیکورٹی کونسل ہوم لینڈ سیکورٹی اُتے صدر نو‏‏ں مشورہ دیندا اے جس وچ ، شامل نيں امریکا دے صدر ، دفاع دے سیکرٹری ، ہوم لینڈ دے سیکرٹری سلامتی تے جوائنٹ چیفس آف اسٹاف دے چیئرمین. ہوم لینڈ سیکورٹی ایڈوائزر وی مسلح افواج دے اک رکن ہوئے سکدا اے. فوجی قیادت بشمول سیکریٹری دفاع ، ریاست ہائے متحدہ امریکا دے سکریٹری برائے ہوم لینڈ سیکیورٹی ، تے جوائنٹ چیفس آف اسٹاف دے چیئرمین وی قومی خلائی کونسل وچ بیٹھے نيں ۔
پشتون سبھیاچار
اتن
اتن پشتون سبھیاچار دا اہ‏م جز اے اتن (انگریزی: Attan) رقص د‏‏ی اک قسم اے جو افغانستان تے پاکستان دے پشتون علاقےآں وچ رچا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ رقص پشتوناں وچ وقت مسرت کيتا جانے والا رقص ا‏‏ے۔ پہلے ایہ اک علاقائی رقص تصور کيتا جاندا سی لیکن ہن ایہ افغانستان وچ ایہ رقص، قومی نشان دے طور اُتے ابھر رہیا ا‏‏ے۔[1] یہ رقص پشتون سبھیاچار وچ کھلے آسمان دے تھلے کيتا جاندا ا‏‏ے۔[2] موسیقی د‏‏ی دھن جو ڈھول تے بانسری اُتے ترتیب دتی جاندی ا‏‏ے۔ اس رقص د‏‏ی کلیدی ضروریات نيں۔ اک وڈے دائرے د‏‏ی شکل وچ کئی لوک اک نال ڈھول د‏‏ی تھاپ اُتے اک ہی طرح تو‏ں رقص کردے نيں تے ايس‏ے دائرے وچ گھمدے جاندے نيں۔ ایہ رقص اول سست رفتار ہُندا اے لیکن جداں جداں وقت گذردا جاندا اے رفتار وچ تیزی آندی جاندی ا‏‏ے۔ عام طور اُتے اک ہی دھن اُتے ایہ رقص 5 تو‏ں 25 منٹ تک جاری رہندا ا‏‏ے۔
محسود اتن
محسود اتن بہت زیادہ مشہور اتن اے لوک بہت شوق تو‏ں انکو دیکھدے نيں انہاں دے مختلف ناں وی نيں واڑداگئ. سلو اتن. درے مخیے. اج کل اکاخیلاں تو‏ں متاثر ہوک‏ے اوہ وی اچھے انداز وچ پیش کرت نيں
امریکی مسلح افواج
ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج
مرکزی مضمون: ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج
پشتون سبھیاچار
لباس
thumb|اک آدمی پشتون ثقافتی لباس پہنے ہوئے پشتون لباس اوہی لباس اے جو پاکستان دے ہور بیشتر علاقےآں وچ پہنا جاندا اے تے جو پاکستانی قومی لباس ا‏‏ے۔ اج کل بلوچی گنڑھ پاڑتیگ وی پہندے نيں جو کہ بہت زیادہ مشہور نيں
امریکی مسلح افواج
ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج
ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج دا لوگو
پشتون سبھیاچار
کھانا پینا
پشتون ثقافتی کھاناں وچ کابلی پلاو،د بیزے غوخہ (بکری گوشت)،سیخ کباب، چپلی کباب،شامی کباب،شینواری کباب،کیچڑی،شوربہ،اوش،اوشک،ہیراک،برونی،غٹے ورجے (وڈے چاول) گھموڈی(اس وچ لوبیا،چنے،گندم،مکئ هوتےهاں۔ اس دا شوربا نمکین هوندا اے )،شوملے (لسی)،وغیرہ شامل نيں۔
امریکی مسلح افواج
ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج
امریکا فوج (امریکا) اے زمین سروس برانچ امریکا د‏‏ی مسلح افواج دے تے شہری قیادت دا حصہ فوج دے شعبہ ، د‏‏ی قیادت وچ کیہ جاندا اے جس وچ فوج دے سیکرٹری. امریکی فوج دا فوجی سربراہ ، آرمی دا چیف آف اسٹاف ہُندا اے ، جسنو‏ں امریکی فوج دے نائب چیف آف اسٹاف تے آرمی دے سارجنٹ میجر د‏‏ی مدد حاصل ہُندی اے ۔ اس د‏ی بنیاد 14 جون 1775 نو‏‏ں کانٹنےنٹل آرمی دے طور اُتے رکھی گئی سی ۔
پشتون سبھیاچار
کھیل
پشتون لوک اک بہت Talented لوک نيں اوہ دنیا کہ ہر میدان وچ حصہ لے ک‏ے اپنا لوہا منوا رہیا ہُندا اے. پختون لوک بوہت سارے کھیل کھیلدے نيں تے انکو اک اعلیٰ مقام وی ملدا اے. جداں کہ اوہ فٹ بال وی کھیلدے نيں کرکٹ کھیلدے نيں تے وی اپنی زباناں وچ بوہت سارے کھیل کھیلدے نيں. جداں کہ (😜چیترو, پخسے, لیوانے,پٹا ول, گوٹی ایہ زیادہ تر عورتاں کھیلدی نيں) لیکین اج کل کرکٹ سب وچ عروج اُتے اے تے بہت شوق تو‏ں کھیلدے نيں.
امریکی مسلح افواج
ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج
فوج د‏‏ی پنج بنیادی قابلیت دا انعقاد کرنا اے: [23]
پشتون سبھیاچار
کھیل
گٹھ:پشتون سبھیاچار گٹھ:پاکستانی سبھیاچار
امریکی مسلح افواج
ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج
فوری تے مستقل زمین دا مقابلہ مشترکہ اسلحہ د‏‏ی کارروائیاں مشترکہ اسلحہ د‏‏ی تدبیر تے وسیع ایریا د‏‏ی حفاظت بکتر بند تے میکانائزڈ آپریشن ہوائی جہاز تے ہوائی حملہ دے آپریشن خصوصی آپریشن مشترکہ طاقت دے لئی تھیٹر دا قیام تے برقرار رکھنا قومی ، ملٹی نیشنل تے زمین اُتے مشترکہ طاقت نو‏‏ں مربوط کرن
امریکی فوج باقاعدہ فوج ، ریاستہائے متحدہ دے آرمی ریزرو ، تے ریاستہائے متحدہ امریکا دے آرمی نیشنل گارڈ اُتے مشتمل اے ۔ امریکی فوج نو‏‏ں چار فوجی کمانڈاں وچ منظم کيتا گیا اے ، جو سروس دے زیادہ تر انتظام ، تربیت تے لیس افعال ، آرمی سروس دے دس جزو کمانڈ ، جو کمانڈ فورسز نو‏‏ں جنگی کمانڈاں تو‏ں منسلک کردے نيں ، تے بارہ براہ راست رپورٹنگ یونٹ انجام دیندے نيں۔ فوج اپنے اہلکاراں نو‏‏ں 21 مختلف بنیادی شاخاں وچ وی منظم کردی اے ۔ [24]
امریکی فوج M1A2 ابرامس نے 3 فروری 2005 نو‏‏ں عراق دے ٹل آفر شہر وچ جنگی گشت کردے ہوئے گلیاں وچ تیسری بکتر بند کیولری رجمنٹ دے ٹینکاں نو‏‏ں ہتھکڑیاں لگاواں ۔
فوج دے چار کمانڈ ایہ نيں:
ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی آرمی فورس کمانڈ SSI.svg ریاستہائے متحدہ امریکا آرمی فورس کمانڈ : جنگی کمانڈراں نو‏‏ں آرمی فورس فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ TRADOC patch.svg ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج د‏‏ی تربیت تے نظریے د‏‏ی کمانڈ : فوجیاں نو‏‏ں بھرتی ، ٹریناں ، تے تعلیم دیندی نيں تے فوج دے نظریہ نو‏‏ں ترقی دیندی نيں۔