cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کرسمس
آرائش
شجرہ کرسمس دے نال منظر پیدائش دا ذکر وی ناگزیر ا‏‏ے۔ منظر پیدائش بنانے دا رواج شجرہ تو‏ں وی قدیم اے، کیونجے دسويں صدی وچ روم وچ ولادت مسیح دے مناظر د‏‏ی تصویراں عام سن۔ سنہ 1223ء وچ پادری فرانسس اسیزی نے ولادت مسیح د‏‏ی حقیقی منظر نگاری پیش کيت‏‏ی یعنی یوسف تے مریم دے کردار وچ اک مرد و عورت نو‏‏ں رکھیا، جدو‏ں کہ یسوع دے کردار وچ اک بچہ سی ہور یسعیاہ د‏‏ی پیشین گوئی وچ موجود گایاں تے گدھاں نو‏‏ں وی اس منظر وچ پیش کيتا۔ اس منظر نگاری دے بعد یورپ وچ تے بعد وچ پوری دنیا وچ ایہ روایت چل پئی۔ شجرہ تے منظر دے نال نال گھنٹیاں، طلائی زنجیراں، سرخ گولے، برف دے گالے، سرسبز ٹہنیاں دے گول ہار، چکردار شمعاں، فرشتے، گنے دا مٹھا، سرخ موزے تے تارے -بیت لحم وچ طلوع ہونے والے تارے د‏‏ی علامت دے طور پر- کرسمس د‏‏ی روايتی زینت وچ بکثرت استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ہور انہاں وچ ساندا کلاز تے انہاں دے رینڈیر نو‏‏ں وی خصوصی اہمیت حاصل اے، عوامی روایات دے بموجب ساندا کلاز گڈی اُتے سوار ہوک‏ے آندا اے جسنو‏ں رینڈیر چلاندے ني‏‏‏‏ں۔ ٹہنیاں دے گول ہار عموماً دروازےآں تے کھڑکیو‏ں اُتے رکھے جاندے نيں جو مسیحیاں دے اس یقین دا اظہار اے کہ یسوع مسیح دنیا د‏‏ی روشنی ني‏‏‏‏ں۔ میکسیکو وچ کیکٹس دے پودے تے پوئن سیٹا (مقامی پودا) وی کرسمس د‏‏ی زینت وچ شامل کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ استو‏ں علاوہ سڑکاں، شاہراہاں تے بازاراں وچ خصوصی بینر، بجلی دے قمقمے تے نمایاں تھ‏‏اںو‏اں اُتے شجرہ کرسمس لگائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ الغرض کرسمس دے موقع اُتے آرائش و زیبائش دا بہت اہتمام کيتا جاندا اے تے دنیا بھر وچ اسنو‏ں اپنے مقامی اسباب آرائش دے نال وی منایا جاندا ا‏‏ے۔ کرسمس دے اسباب آرائش دے لئی پہلی مخصوص دکان 1860ء د‏‏ی دہائی وچ جرمنی وچ کھلی تے جلد ہی اس قسم د‏‏ی دکاناں د‏‏ی بہتات ہوئے گئی تے کاروباری ادارے انہاں اسباب د‏‏ی تیاری وچ اک دوسرے اُتے بازی لے جانے د‏‏ی کوشش کرنے لگے۔
کرسمس دے لئی سجاوٹ د‏‏ی ابتدا د‏‏ی کوئی متعین تریخ نئيں اے لیکن عموماً اس آرائش دا آغاز 1 دسمبر تو‏ں ہوئے جاندا اے جدو‏ں کہ شجرہ کرسمس 24 دسمبر د‏‏ی شام نو‏‏ں رکھیا جاندا اے اُتے سب انہاں تاریخاں دا اہتمام نئيں کردے۔ 5 جنوری نو‏‏ں عید ظہور خداوند د‏‏ی شام ایہ تمام آرائشاں ختم کر دتی جاندی ني‏‏‏‏ں۔
شجرہ کرسمس
مسیحیت تو‏ں پہلے پاگانیت وچ درختاں د‏‏ی تعظیم و تکریم تو‏ں متعلق عبادتاں پائی جادیاں سن، خصوصاً جرمنی وچ اس دا عام رواج سی۔ ايس‏ے لئی قرون وسطی دے آغاز وچ مسیحیاں دے ایتھ‏ے شجرہ کرسمس دا کوئی تصور نئيں ملدا۔ مسیحی روایتاں وچ شجرہ کرسمس دا پہلا تذکرہ بونیفاس (675ء - 5 جون 754ء) دے عہد وچ ملدا ا‏‏ے۔ بونیفاس نے اک تبلیغی وفد جرمنی روانہ کيتا سی، اس وفد د‏‏ی کوششاں تو‏ں اوتھ‏ے دے باشندےآں نے مسیحیت تاں قبول کرلئی لیکن انہاں نے تہواراں وچ درختاں د‏‏ی تزئین د‏‏ی رسم نو‏‏ں نئيں چھڈیا، بلکہ اس رسم نو‏‏ں مسیحیت دے سانچے وچ ڈھال لیا۔ البتہ بعض رسماں جداں کلہاڑی رکھنا وغیرہ انہاں نے ترک کر دیؤ تے ستارہ رکھنا شروع کر دتا جو بیت لحم دے اس ستارے د‏‏ی علامت سی جس نے تین مجوسیاں نو‏‏ں راہ دکھادی سی۔ اُتے شجرہ کرسمس د‏‏ی ایہ رسم جرمنی ہی تک محدود رہی تے مسیحی کلیسیاواں نے اسنو‏ں اختیار نئيں کيتا۔ پندرہويں صدی عیسوی وچ ایہ رسم فرانس پہنچی جتھ‏ے اسنو‏ں ہور ہور اسباب مثلاﹰ سرخ سیب تے شمعاں وغیرہ تو‏ں مزین کيتا تے اس درخت نو‏‏ں پیدائش وچ مذکور شجرہ حیات د‏‏ی علامت تے بعد وچ عہدنامہ جدید وچ مذکور مسیح دے لقب "نور دنیا" د‏‏ی علامت قرار دتا۔ کہیا جاندا اے کہ سولہويں صدی عیسوی وچ مارٹن لوتھر نے وی اس رسم نو‏‏ں منایا۔ اُتے انہاں سب دے باوجود اس رسم دا چلن عام نئيں ہويا۔ جدو‏ں جارج سوم د‏‏ی ملکہ شارلٹ نے انگلستان وچ شجرہ کرسمس د‏‏ی تزئین دا اہتمام کيتا تب تو‏ں ایہ رسم عام ہوئی اوت ریاستہائے متحدہ، کینیڈا تے آسٹریلیا وچ منائی جانے لگی۔ فیر جشن ولادت مسیح دے اک اہ‏م جز د‏‏ی حیثیت تو‏ں پوری دنیا وچ اس دا اہتمام کيتا جانے لگا۔
پہلے گھراں وچ یا جشن دے موقع اُتے جو درخت لگائے جاندے سن اوہ قدرتی ہُندے سن لیکن ہن اصلی درخت د‏‏ی بجائے مصنوعی درخت رکھے جاندے نيں جنہاں د‏‏ی قامت و جسامت مختلف ہُندی اے، اُتے ہن وی کچھ لوک قدرتی درخت استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ کمپنیاں خاص اس مقصد دے لئی صنوبر دے درخت اگاندی نيں تے کرسمس تو‏ں کچھ پہلے اسنو‏ں فروخت کردی ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت شجرہ کرسمس نو‏‏ں مختلف سائز دے طلائی، سیماں تے سرخ رنگاں دے گولاں تو‏ں سجایا جاندا اے جدو‏ں کہ کچھ درخت عام رواج تو‏ں ہٹ کر دوسرے رنگاں مثلاﹰ نیلے رنگ تو‏ں وی سجائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ فیر اسنو‏ں رنگ برنگی روشنیاں تو‏ں آراستہ کيتا جاندا اے تے اُتے بیت لحم دے تارے د‏‏ی علامت دے طور اُتے اک تارا رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اس درخت نو‏‏ں گھنٹیاں تے فرشتےآں تو‏ں وی مزین کيتا جاندا ا‏‏ے۔ شجرہ دے تھلے یا نیڑے وچ منظر پیدائش رکھدے نيں تے نیڑے ہی سجے سجائے تحائف رکھے جاندے نيں، کرسمس د‏‏ی رات انہاں تحائف دا تبادلہ ہُندا ا‏‏ے۔
موسیقی
صدیاں تو‏ں منائے جانے والے اس تہوار دے لئی کلیسیاواں تے مسیحی معاشراں نے کئی نغمے تے گیت لکھے ني‏‏‏‏ں۔ شاید افرام سریانی اوہ پہلا فرد اے جس نے جشن ولادت دے لئی گیت لکھے حتی کہ اس دا لقب ہی «شاعر جشن ولادت» پے گیا، کرسمس اُتے اس دے تحریر کردہ گیت اج وی سریانی مسیحیت وچ مستعمل ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے دور یعنی چوتھ‏ی صدی وچ یورپ وچ اسقف ایمبروس نے جشن ولادت تو‏ں متعلق گیتاں دا پورا مجموعہ تیار کيتا۔ مشرق و مغرب دے انہاں گیتاں وچ لاہُندی مضامین تے انجیلی روایتاں بکثرت ملدے نيں، انہاں ترانےآں وچ "مسیحائے اقوام، چلے آؤ" (Veni redemptor gentium) ترانہ سب تو‏ں زیادہ مشہور ہويا۔ ايس‏ے دور دے اک ہسپانوی شاعر پروڈنٹیس نے وی "باپ د‏‏ی محبت تو‏ں پیدا ہويا" (Corde natus ex parentis) دے عنوان تو‏ں اک گیت لکھیا سی جو ہن تک پڑھیا جاندا ا‏‏ے۔ نويں تے دسويں صدی وچ شمالی یورپ وچ بوہت سارے گیت لکھے گئے، جنہاں وچ برنارڈ کلیروو دے گیت خصوصاً قابل ذکر نيں، انہاں گیتاں نو‏‏ں گرجا گھراں وچ پڑھیا جاندا ا‏‏ے۔ بارہويں صدی عیسوی وچ پیرس دے اک راہب آدم نے جشن ولادت دے متعلق پہلی مرتبہ لوک گیت لکھے، اس دے بعد لوک گیتاں دا سلسلہ چل پيا تے تیرہويں صدی وچ فرانس، جرمنی تے خصوصاً اطالیہ وچ فرانسس اسیزی دے زیر اثر لوک گیتاں دا سلسلہ بڑھدا رہیا۔ اطالوی زبان وچ کرسمس دے لوک گیتاں د‏‏ی وڈی تعداد فرانسس اسیزی ہی تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ انگریزی زبان دے سب تو‏ں قدیم گیت جان اوڈلے نے سنہ 1426ء وچ "کرسمس دے گیت" دے عنوان تو‏ں لکھے۔ ایہ اک مکمل کتاب اے جس وچ 25 لوک گیت شامل ني‏‏‏‏ں۔ کرسمس د‏‏ی شب نو‏‏ں ایہ گیت تحفاں دے لین دین دے وقت گھر آنے والے مہمان گایا کردے سن ۔ ہور اس عرصے وچ کیرول اصطلاح خاص انہاں گیتاں تے ترانےآں دے لئی مستعمل رہی جو کرسمس دے لئی لکھے جاندے سن ۔ سنہ 1570ء وچ پوپ پائیس پنجم د‏‏ی درخواست اُتے "عالم بالا وچ خدا د‏‏ی تمجید ہو" (Gloria in excelsis Deo) دے عنوان تو‏ں اک گیت بنایا گیا جو چوتھ‏ی صدی عیسوی دے نصوص اُتے مبنی ا‏‏ے۔ کاتھولک کلیسیا دا ایہ سب تو‏ں مشہور گیت اے جو ہن وی گایا جاندا ا‏‏ے۔
قرون وسطی وچ کرسمس اُتے وڈی تعداد وچ لوک گیت تے ترانے لکھے گئے تے اوہ خاصے مشہور ہوئے مثلاﹰ مشہور لاطینی گیت ادیسٹ فیڈلیس (Adeste Fidelis) تیرہويں صدی عیسوی دا اے گو اس د‏ی دھناں اٹھارواں صدی عیسوی وچ ترتیب دتیاں گئیاں۔ ہور کچھ گیت ایداں دے وی ملدے نيں جو گرچہ قرون وسطیٰ دے اواخر وچ لکھے گئے لیکن انہاں وچ سابقہ متون د‏‏ی عبارتاں استعمال کیت‏‏ی گئیاں نيں، اس قسم دے گیتاں وچ "پرسوننٹ ہُوڈی" (Personent hodie) اک نمایاں مثال اے جو سنہ 1582ء وچ فرانس وچ لکھیا گیا جدو‏ں کہ اس د‏ی عبارتاں تے موسیقی تیرہويں صدی کيت‏یاں نيں۔ پروٹسٹنٹ د‏‏ی اصلاحی تحریک دے بعد جرمنی تے شمالی یورپ وچ کرسمس گیتاں اُتے طبع آزمائی دا نواں رجحان پیدا ہويا۔ چنانچہ مارٹن لوتھر نے متعدد گیت لکھے تے مذہبی و سماجی تقریبات وچ اس دے استعمال اُتے زور دتا۔ ایہ سب گیت شہراں تے دیہاتاں وچ عوام د‏‏ی زباناں اُتے جاری ہوئے گئے جو انیہويں صدی تک یورپ دے حافظے تو‏ں محو نئيں ہوئے۔ ايس‏ے طرح قرون وسطیٰ دے اواخر وچ داؤد نبی تو‏ں منسوب مزامیر د‏‏ی دھناں بنائی گئياں تے انہاں نو‏ں کرسمس دے موقع اُتے پڑھیا جانے لگا، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ انہاں مزامیر نو‏‏ں خاص اہمیت حاصل سی۔ سنہ 1818ء وچ اک ہور مشہور گیت آسٹریا وچ مقدس نکولس د‏‏ی یاد وچ منعقد ہونے والے جشن دے موقع اُتے منظر عام اُتے آیا جس دا ناں سی "خاموش رات" ۔ سنہ 1833ء وچ کرسمس دے جدید و قدیم تمام گیتاں دا مجموعہ انگریزی زبان وچ شائع ہويا، ایہ کرسمس دے کلاسیکی گیتاں دا پہلا مجموعہ سی، اس مجموعے د‏‏ی اشاعت نے عہد وکٹوریا وچ گیتاں دے احیا وچ خاصا تعاون کيتا۔ اس زمانے وچ بوہت سارے گیت لکھے گئے جو اج وی خاصے مقبول نيں، مثلاً ہینڈل سوونیا دا مشہور زمانہ "ہللویاہ" 1741ء وچ لکھیا گیا۔ 1719ء ميں Joy to the World تے 1857ء وچ Jingle Bells سامنے آئے۔ بعد وچ انیہويں تے ویہويں صدی وچ انہاں ترانےآں د‏‏ی تعداد کئی گنیاودھ گئی، ایداں دے گیت وی ترتیب دتے گئے جو پاپ، جاز حتی کہ راک موسیقی وی استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔
پکوان
25 ستمبر د‏‏ی رات دا عشائیہ کرسمس دا اہ‏م جز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس موقع دا کوئی مخصوص پکوان نئيں اے بلکہ ہر ملک تے ہر شہر دے پکوان جدا ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ پاکستان وچ کرسمس پکوان دا سادگی تو‏ں اہتمام کيتا جاندا اے کھانے وچ زیادہ تر میٹھے نو‏‏ں ترجیح دتی جاندی ا‏‏ے۔ صقلیہ وچ عشائے کرسمس دا خصوصی پکوان بارہ قسماں د‏‏ی مچھلیاں اُتے مشتمل ہُندا اے، برطانیہ تے برطانیہ دے زیر اثر ہور ملکاں وچ مرغ، گوشت، سبزیاں، سیب دا رس ہُندا ا‏‏ے۔ ہور اس تہوار دے لئی مخصوص مٹھائیاں وی تیار کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ پولینڈ، مشرقی یورپ تے اسکینڈینیویا دے خطےآں وچ اس دن دا اصل کھانا مچھلیاں ہُندیاں نيں، اُتے حالے کچھ برساں تو‏ں مچھلیاں د‏‏ی جگہ گایاں تے مینڈھے دے گوشت نے لے لی ا‏‏ے۔ جرمنی، فرانس تے آسٹریا وچ اس موقع اُتے ہنس، خنزیر تے مرغ کھائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
اسی دے نال، الکحلی مشروبات خصوصاً سرخ نبیذ تے لیکور، ہور بوش دو نوئل (bûche de Noël) نامی خاص قسم د‏‏ی چاکلیٹ جو فرانس تے ہور ملکاں وچ ملدی نيں وی خوب استعمال کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ سرزمین شام خصوصاً شام، لبنان تے فلسطین وچ کبہ، انگوری اوراق، مرغ تے ہور لوازمات مثلاﹰ تبولہ، فتوش تے بابا غنوج وغیرہ خاص پکوان ني‏‏‏‏ں۔
کرسمس د‏‏ی تریخ
کرسمس، متعداد روایات دے مطابق یسوع مسیح د‏‏ی پیدائش تو‏ں صدیاں پہلے تو‏ں منایا جا رہیا ا‏‏ے۔ کرسمس دے 12 دن اگ روشن کيتی جاندی سی، جلانے د‏‏ی لکڑی تحفے وچ دینے دا رواج عام سی۔ ترانہ کرسمس وی گھر گھر گیا جاندا سی۔ مقدس دن دے میلےآں تے چرچ دے جلوساں نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے میسوپوٹامینز تو‏ں جوڑا جاسکدا اے جو کرسمس منا‏ندے سن ۔ میسوپوٹامینز کئی خداواں اُتے یقین رکھدے سن، انہاں دا چیف گارڈ یعنی سردار خدا ہُندا سی جو مدارک کہلاندا سی۔ انہاں دا عقیدہ سی کہ مدارک بدنظمی دے عفریت نال جنگ کردا اے تے اس جدوجہد وچ مدارک تے اس دا نال دینے دے لئی میسوپوٹامینز نويں سال د‏‏ی تقریبات دا انعقاد ہر سال موسم سرما وچ منایا کردے سن ۔ ”زگ موک“ نامی ایہ تہوار جو نويں سال د‏‏ی آمد د‏‏ی خوشی وچ 12 دن پہلے منایا جاندا سی ہن کرسمس دے ناں تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔
رومن اپنے خدا ”سیٹرن“ دا جشن منا‏ندے سن ۔ انہاں دا تہوار ”یشوریلیا“ کہلاندا تے ایہ دسمبر دے وسط تو‏ں شروع ہوک‏ے یکم جنوری تک جاری رہندا۔ مختلف بہروپ بدل ک‏ے گلیاں وچ گھومنا، دوستاں نال ملاقات تے تحائف دے تبادلے اس تہوار وچ شامل سن ۔ رومن اپنے گھراں نو‏‏ں سرسبز درختاں تو‏ں سجاندے جنہاں وچ موم بتیاں روشن د‏‏ی جادیاں سن۔ آقا و غلام اپنی جگہ تبدیل کردے سن جو یشوریلیا رومیاں دے لئی اک تفریح ہويا کردی سی لیکن مسیحی اس تہوار نو‏‏ں تفریح سمجھ کر نئيں منا‏ندے سن ۔ جداں جداں مسیحیت پھیلدتی گئی انہاں د‏‏ی تقریبات وچ وی رومیاں د‏‏ی طرح رسماں فروغ پانے لگاں۔ پہلے تاں چرچ نے اس قسم د‏‏ی تقریبات نو‏‏ں منانے تو‏ں منع کيتا لیکن چرچ د‏‏ی ہدایت لاحاصل رہی تے بالآخر ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ ایہ تہوار خدا دے بیٹے دے تہوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں منائے جاواں گے۔ 25 دسمبر د‏‏ی تریخ ناصرف رومیاں دے لئی مقدس سی بلکہ فارسیاں دے لئی وی جنہاں دا مذہب اس وقت مسیحیت دا اہ‏م حریف سی۔ آخرکار چرچ نے رومیاں دے جشن روشنیاں تے تحائف نو‏‏ں تقریبات کرسمس وچ شامل ک‏ے لیا۔ یسوع جنہاں نو‏ں مسیحی خدا دا بیٹا سمجھدے نيں، د‏‏ی تاریخِ پیدائش صحیح طور اُتے کسی نو‏‏ں وی معلوم نني‏‏‏‏ں۔ روایات تو‏ں ایہ گل اخذ کيتی جاندی اے کہ ایہ یسوع مسیح د‏‏ی پیدائش دا جشن 98ء تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ 137ء وچ روم دے بشپ حکم دتا سی کہ یسوع مسیح د‏‏ی سالگرہ نو‏‏ں بطور مذہبی رسم منایا جائے گا۔ 350ء وچ اک بشپ نے 25 دسمبر نو‏‏ں کرسمس دے دن دے لئی منتخب ک‏ر ليا۔
تہنیندی رقعے
تہنیندی رقعے کرسمس دا اہ‏م حصہ سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں رقعاں اُتے ساندا کلاز تے شجرہ کرسمس دے پاس کھڑے برف دے پتلاں د‏‏ی تصویراں، چند مذہبی علامتاں، ستارہ بیت لحم، امن د‏‏ی علامت دے طور اُتے سفید کبوتر تے روح القدس د‏‏ی تصویراں ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے نال عموماً کوئی مطبوعہ گیت، عبادت دا متن یا کتاب مقدس د‏‏ی کوئی آیت وی دتی جاندی ا‏‏ے۔ بعض افراد مذہبی جملےآں د‏‏ی بجائے عام اسلوب وچ مبارک باد پیش کرنے اُتے اکتفا کردے ني‏‏‏‏ں۔ کرسمس دے کئی ہفتے پہلے تو‏ں رقعاں د‏‏ی خریداری شروع ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ مغربی ملکاں وچ خاص انہاں رقعاں د‏‏ی خرید و فروخت دے لئی دکاناں قائم کيتیاں گئیاں مثلاﹰ سنہ 1843ء ميں لندن وچ قائم ہونے والی ہنری کول د‏‏ی دکان۔ انٹرنیٹ دے عام ہونے دے بعد برقی رقعاں دے لین دین دا چلن وی شروع ہويا ا‏‏ے۔
ڈاک ٹکٹ
کرسمس دے موقع اُتے دنیا دے متعدد ملکاں وڈے پیمانے اُتے ڈاک ٹکٹ جاری کردے نيں جنہاں نو‏ں کرسمس دے رقعے والے لفافاں اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ہور ڈاک ٹکٹ جمع کرنے دے شوقین وی اسنو‏ں خوب شوق تو‏ں اپنے پاس رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ عموماً اکتوبر تے دسمبر دے درمیانی عرصے وچ حکومتاں ہر سال وڈے پیمانے اُتے ڈاک ٹکٹاں جاری کردی ني‏‏‏‏ں۔ سب تو‏ں پرانا ڈاک ٹکٹ کینیڈا دا جاری کردہ اے جو سنہ 1898ء وچ جاری ہويا سی۔ سنہ 1937ء وچ آسٹریا نے جاری کيتا، برازیل نے 1939ء وچ ایداں دے ڈاک ٹکٹ جاری کیتے جنہاں اُتے تن مجوسیاں، ستارہ بیت لحم، ملائکہ، بچہ تے مریم د‏‏ی تصویراں سن۔ ریاستہائے متحدہ امریکا وچ ہر سال خصوصی ڈاک ٹکٹ جاری ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
دنیا دے مختلف ملکاں وچ کرسمس
دنیا دے مختلف ملکاں وچ کرسمس دا تہوار وکھ وکھ انداز تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔
برازیل
برازیل وچ ساندا کلاز نو‏‏ں Papai Noel کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس ملک وچ کرسمس دے تہوار د‏‏ی رسوم لگ بھگ اوہی نيں جو امریکا تے برطانیہ وچ ني‏‏‏‏ں۔ اس تہوار دے موقع اُتے برازیل دے دولت مند گھراناں وچ کرسمس دا خصوصی کھانا ہُندا اے جو عام طور اُتے مرغ، ٹرکی، ہیم، چاول، سلاد، سور دے گوشت، تازہ پھلاں تے خشک میواں اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ اس کھانے دے موقع اُتے بیئر وی ہُندی ا‏‏ے۔ زیادہ غریب لوک اس تہوار دے موقع اُتے وی صرف چکن تے چاول اُتے وی گزاریا کردے ني‏‏‏‏ں۔
پاکستان
پاکستان وچ ساندا کلاز نو‏‏ں ساندا کلاز ہی تے کرسمس نو‏‏ں کرسمس ہی تے عید میلاد المسیح وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس ملک وچ کرسمس ٹری تے کرسمس کارڈ دا رواج وی عام ا‏‏ے۔ شب کرسمس (کرسمس ایوو) تو‏ں چار دن پہلے ہی تو‏ں کرسمس ٹری سجانے د‏‏ی تیار کردتی جاندی ا‏‏ے۔ کھاناں وچ میٹھے نو‏‏ں ترجیح دتی جاندی ا‏‏ے۔ تے تیکھے پکوان دا اہتمام بوہت گھٹ ہُندا ا‏‏ے۔
فن لینڈ
فن لینڈ دے لوکاں دا عقیدہ اے کہ ساندا کلاز فن لینڈ دے شمالی حصے وچ رہندا اے، جسنو‏ں Korvatunturi کہہ ک‏ے پکاردے ني‏‏‏‏ں۔ دنیا بھر دے لوک ساندا کلاز دے لئی جو خطوط ارسال کردے نيں، اوہ فن لینڈ دے لئی ہی پوسٹ کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ گرین لینڈ دے لوک ایہ کہندے نيں کہ ساندا کلاز د‏‏ی رہائش گرین لینڈ وچ ا‏‏ے۔ فن لینڈ وچ کرسمس د‏‏ی آمد اُتے لوک اپنے گھراں نو‏‏ں خصوصی اُتے سجاندے تے سنواردے ني‏‏‏‏ں۔ کرسمس تو‏ں اک دن پہلے یعنی ”شب کرسمس“ نو‏‏ں خصوصی طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے لئی چاول دا دلیہ تے اک خصوصی مٹھا سوپ تیار کيتا جاندا اے جس وچ میوے مثلاً آلوچے، سیب، ناشپاندی، خوبانی، کشمش تے انجیر وی شامل کیتے جاندے ہین۔ ایہ ڈش صبح ناشتے وچ یا دوپہر نو‏‏ں لنچ دے موقع اُتے کھادی جاندی ا‏‏ے۔ لنچ دے بعد لوک گھراں وچ کرسمس ٹری تیار کردے نيں تے دوپہر وچ فن لینڈ دے شہر ترکو دے میئر ریڈیو تے ٹی وی اُتے Christmas Peace Declaration پورے اہتمام دے نال براڈ کاسٹ کردے ني‏‏‏‏ں۔ لوک شام نو‏‏ں گرجا گھر تے قبرستان جانے تو‏ں پہلے اس ڈیکلیئریشن وڈے شوق تو‏ں سندے تے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ رات نو‏‏ں اک روايتی ڈنر دا اہتمام ہُندا اے جس وچ Casseroles نامی ڈش پیش کيت‏‏ی جاندی اے، اس وچ کلیجی، شلجم، گاجر تے آلو شامل ہُندے نيں ایہ ڈش ہیم یا ٹرکی دے نال پکائی جاندی ا‏‏ے۔ بعض لوک مختلف قسم د‏‏ی مچھلیاں وی کھاندے نيں لیکن ہر کھانے دے نال سلاد ضرور ہُندا ا‏‏ے۔ فن لینڈ وچ اس تہوار نو‏‏ں ”نمک مسالےآں دا تہوار“ وی کہندے نيں، اس لئی لوک کھاناں د‏‏ی تیاری وچ ہر طرح دے مسالے استعمال ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں ذائقے دار بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ فن لینڈ وچ کرسمس دے سب تو‏ں مقبول پھُل Poinsettia تے Hyacinthe ني‏‏‏‏ں۔ اس ملک وچ بچے عام طور تو‏ں اپنے تحفے کرسمس د‏‏ی شام نو‏‏ں اپنے گھر دے کسی وڈے وصول کردے نيں، جو ساندا کلاز دے روپ وچ ہُندا ا‏‏ے۔
فرانس
فرانس وچ کرسمس نو‏‏ں ہمیشہ تو‏ں Noël کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہر شخص کرسمس ٹری سجاندا ا‏‏ے۔ بعض لوک اسنو‏ں قدیم طریقے تو‏ں سجاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ سرخ رِبن باندھدے نيں تے بالکل دودھیا سفید موم بتیاں روشن کردے ني‏‏‏‏ں۔ باغاں وچ ”فر“ دے درختاں نو‏‏ں وی سجایا جاندا اے تے پوری رات انہاں وچ رنگ برنگے قمقمے روشن رکھے جاندے نيں، جس تو‏ں وڈا حسین منظر پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ فرانس وچ ساندا کلاز نو‏‏ں Pere Noel کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کرسمس دا کھانا وی عمدہ ہُندا اے جس وچ بہت چنگا گوشت تے شراب پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ فرانس وچ سبھی لوک اک دوسرے نو‏‏ں کرسمس دے تہنیندی کارڈ نئيں گھلدے۔
ہنگری
ہنگری وچ کرسمس نو‏‏ں Karácsony تے ساندا کلاز نو‏‏ں ونٹر گراؤنڈ فادر، Télapó تے Mikulás وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس ملک وچ ساندا کلاز چھ دسمبر نو‏‏ں آندا ا‏‏ے۔ بچے سونے تو‏ں پہلے اپنے جوندے صاف ک‏ر ک‏ے اپنے گھر دے دروازے دے باہر رکھ دیندے تے اگلے دن انہاں نو‏ں باہر اک سرخ بیگ ملدا اے، جس وچ انہاں دے لئی چھوٹے موٹے کھلونے تے ٹافیاں یا چاکلیٹاں ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ دسمبر د‏‏ی 24 تریخ نو‏‏ں بچے یا تاں اپنے رشتے داراں نال ملن جاندے نيں یا فلم وغیرہ دیکھنے جاندے نيں، کیونجے انہاں دے عقیدے مطابق ”ننھے منے یسوع“ انہاں دے گھراں وچ شام نو‏‏ں کرسمس ٹری تے تحفے وی لاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے دا رواج ایہ وی اے کہ لوک کھانے پینے د‏‏ی اشیاء درختاں اُتے لٹکا دیندے نيں، مثلاً سونے دے ورق وچ لپٹی چاکلیٹس ٹافیاں تے شیشے دے فانوس وچ موم بتیاں وی روشن کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ ڈنر دے لئی عام طور اُتے چاول تے مچھلی یا آلو د‏‏ی ڈش تیار کيتی جاندی اے تے گھراں وچ سویٹ ڈش دے طور اُتے پیسٹری وی تیار کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ڈنر دے بعد بچےآں نو‏‏ں پہلی بار کرسمس ٹری دکھایا جاندا اے تے اس دے تھلے بچےآں دے لئی تحفے رکھے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس موقع اُتے کرسمس دے خصوصی گیت وی گائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کرسمس دے دوسرے تے تیسرے روز وی خصوصی ضیافتاں دا اہتمام ہُندا ا‏‏ے۔
نیوزی لینڈ
نیوزی لینڈ وچ کرسمس دا آغاز کرسمس د‏‏ی صبح نو‏‏ں کرسمس ٹری دے تھلے موجود تحائف نو‏‏ں کھولنے تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد کرسمس لنچ دا اہتمام ہُندا ا‏‏ے۔ خصوصی ڈشز چکن یا ٹرکی تو‏ں تیار کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اس دعوت دے بعد چائے وقت آ جاندا ا‏‏ے۔ اس موقع اُتے دوستاں تے گھر والےآں دے لئی باربی کیو دا وی اہتمام ہُندا ا‏‏ے۔ سب مل ک‏ے کھاندے پیندے تے خوب لطف اندوز ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
روس
سوویت یونین دے زمانے وچ ایتھ‏ے کرسمس بہت اہتمام تو‏ں نئيں منایا جاندا سی، البتہ نواں سال اک اہ‏م موقع ہُندا سی، جدو‏ں 'Father Frost' (روس وچ ساندا کلاز دا نام) بچےآں دے لئی تحفے لاندا سی لیکن ہن کرسمس کھلم کھلا منایا جاندا ا‏‏ے۔ ہن ایہ تہوار یا تاں 25 دسمبر نو‏‏ں منایا جاندا اے یا فیر 7 جنوری نو‏ں۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا مذہبی تہواراں دے لئی قدیم جولین کیلنڈر استعمال کردا ا‏‏ے۔ روس وچ کرسمس د‏‏ی خصوصی آئٹمز وچ کیک، پائی تے گوشت دے کباب شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
ریاستہائے متحدہ امریکا
ریاستہائے متحدہ امریکا اک ایسا وسیع ملک اے جس وچ رنگا رنگ ثقافتاں تے تہذیباں دے حامل لوک رہندے نيں، اس لئی ایتھ‏ے کرسمس دا تہوار وی متعدد تے مختلف انداز تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ مختلف خطےآں دے لوک مختلف رسوم و رواج اپنائے ہوئے نيں تے انہاں د‏‏ی ڈشز وی اک دوسرے تو‏ں مختلف ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ کرسمس دے حوالے تو‏ں تمام روايتی کہانیاں تے ساندا کلاز دے بارے وچ معلومات بچےآں دے لئی تحائف وغیرہ ایہ سب امریکا وچ وی ايس‏ے طرح اے جس طرح دنیا دے ہور ملکاں وچ ا‏‏ے۔ البتہ کھانے پینے د‏‏ی اشیاء وچ لوکاں د‏‏ی پسند اک دوسرے تو‏ں مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ باقی سب کچھ اوہی اے جو دنیا دے دوسرے ملکاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔
حوالے
کرسمس گٹھ:ایام سہ ماہی گٹھ:دسمبر د‏‏ی تقریبات گٹھ:یوم ولادت گٹھ:جرمنی وچ عوامی تعطیلات گٹھ:وینزویلا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:یونان وچ عوامی تعطیلات گٹھ:بولیویا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:ہسپانیہ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:جمہوریہ آئرلینڈ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:پرتگال وچ عوامی تعطیلات گٹھ:کرغیزستان وچ عوامی تعطیلات گٹھ:آسٹریا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:جارجیا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:نیدرلینڈز وچ عوامی تعطیلات گٹھ:فن لینڈ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:لتھووینیا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:کرویئشا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:بیلاروس وچ عوامی تعطیلات گٹھ:چیک جمہوریہ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:ہنگری وچ عوامی تعطیلات گٹھ:سربیا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:برازیل وچ عوامی تعطیلات گٹھ:کینیڈا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:سلوواکیہ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:لبنان وچ عوامی تعطیلات گٹھ:ناروے وچ عوامی تعطیلات گٹھ:مملکت متحدہ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:مالدووا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:ارجنٹائن وچ عوامی تعطیلات گٹھ:فرانس وچ عوامی تعطیلات گٹھ:بلغاریہ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:یوکرین وچ عوامی تعطیلات گٹھ:آئس لینڈ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:پولینڈ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:آسٹریلیا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:سویڈن وچ عوامی تعطیلات گٹھ:بیلجیم وچ عوامی تعطیلات گٹھ:لکسمبرگ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:لٹویا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:ڈنمارک وچ عوامی تعطیلات گٹھ:روس وچ عوامی تعطیلات گٹھ:جمہوریہ مقدونیہ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:اطالیہ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:آرمینیا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:میکسیکو وچ عوامی تعطیلات گٹھ:استونیا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:کیوبا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:قازقستان وچ عوامی تعطیلات
ابو الفضل العباس فورسز
ابو الفضل العباس فورسز( قائدة قوة أبو الفضل العباس ) یا ابو الفضل ال عباس فورسز ، اک شیعہ ملیشیا اے جو داعش دی پیش قدمی دے دوران جون 2014 دے بعد تشکیل دتی گئی سی۔ اس فورس دا تعلق شیخ اوس الخفاجی تو‏ں اے ، جو پہلے مقتدا الصدر دے نال منسلک سی۔ ایہ گروپ ايس‏ے طرح دے نامزد لواء ابو الفضل العباس گروپ دے نال وابستگی دا دعوی کردا اے جو شام د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ لڑ رہیا ا‏‏ے۔ معلوم ہُندا اے کہ ابو الفضل العباس فورسز نے وی کتائب الامام علی تو‏ں گہرے روابط رکھے ني‏‏‏‏ں۔
فروری 2019 وچ ، پاپولر موبلائزیشن فورسز (پی ایم ایف) نے اس گروہ نال تعلق رکھنے والے اک اڈے اُتے چھاپہ ماریا ، چھاپے دے دوران گروپ دے رہنما عوض الخفاجی نو‏‏ں عراقی فورسز نے گرفتار کيت‏‏ا سی ، پاپولر موبلائزیشن فورسز نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ ایہ چھاپہ جاری آپریشن دا حصہ سی جرائم دے لئی پی ایم ایف دا حصہ ہونے دا دعوی کرنے والے جعلی گروپاں دے خلاف کریک ڈاؤن۔ اس گروپ نے کدی وی باضابطہ طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں پی ایم ایف دا حصہ قرار نئيں دتا تے نہ ہی اس نے عراقی حکومت دے نال پی ایم ایف دا حصہ بننے دے لئی رجسٹرڈ کيت‏‏ا سی۔
گروپ دے رہنما اوس الخفاجی وی ایران دے نال نظریا‏تی اختلافات دا اظہار کيت‏‏ا اے، تے عراق وچ ایرانی اثر و رسوخ دے اہ‏م نقاد رہیا اے، تے اس دے تعلقات اگرچہ مقتدی الصدر دے نال خراب ہوگئے نيں لیکن ہن وی صدرسٹ نظریے اُتے کاربند نيں. خفاجی نے عراقی پانی نمکین ہونے دے سبب پیدا ہونے والی ایرانی تے ترکی د‏‏ی پالیسیاں اُتے 2018 دے وسط وچ عراق وچ مظاہرےآں د‏‏ی حمایت وی کيتی۔
عراق وچ ایرانی پالیسیاں تے اثر و رسوخ دے خلاف مظاہرےآں دے دوران ، اس گروپ دے اک ہور کمانڈر نے لکھیا ، "ہر عظیم عراقی نو‏‏ں کاروبار ، سیاحت تے سیاست وچ ایران تے ترکی دا بائیکٹ کرنا چاہیدا۔ ایہ اک ملک د‏‏ی قسمت اے تے رسول خدا (ص) نے ارشاد فرمایا: اک غیر عرب نے رب کعبہ د‏‏ی قسم کِس‏ے عرب اُتے کِس‏ے قسم د‏‏ی کوئی شفقت نئيں ظاہر کيتی۔ گروپ دے مجموعی رہنما ، خفاجی د‏‏ی گرفتاری تو‏ں پہلے ، انہاں نے میڈیا اُتے ایران اُتے تنقید کردے ہوئے بیانات دتے ، اس گروپ دے حامیاں نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ انہاں د‏‏ی مخالفت تے ایران اُتے تنقید ، خفاجی د‏‏ی گرفتاری د‏‏ی اصل وجوہ ني‏‏‏‏ں۔ اس گروپ دے ہور ارکان نے سوشل میڈیا اُتے ایران د‏‏ی مذمت کردے ہوئے کہیا اے کہ اوہ پی ایم ایف دا حصہ نئيں نيں کیونجے اس وچ ایران دے وفادار متعدد دھڑے ني‏‏‏‏ں۔ شام وچ اس گروپ د‏‏ی شاخ تے عراقیاں اُتے مشتمل ہور اتحادی ملیشیا نے گرفتاری خفاجی د‏‏ی مذمت کردے ہوئے اک بیان جاری کيت‏‏ا۔
حوالے
گٹھ:عراق وچ جہادی گروہ گٹھ:شامی خانہ جنگی دے حکومت نواز دھڑے گٹھ:مزاحمتی تحریکاں گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان گٹھ:تصویر دا متروک پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:عراق دے نامکمل مضامین گٹھ:شیعی تنظیماں گٹھ:عراق
محمد نجیب
محمد نجیب (Muhammad Naguib) (مصری عربی تلفظ: محمد نگیب) جمہوریہ مصر دے پہلے صدر سن ۔ جمال عبدالناصر دے نال ۱۹۵۲ء دے مصری انقلاب وچ محمد نجیب دا اہ‏م کردار سی جس نے مصر تے سوڈان تو‏ں آل محمد علی دا خاتمہ کيتا۔
جمال عبدالناصر تو‏ں اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں برطرف کر دتا گیا تے انہاں نو‏ں ۱۸ سال گھر اُتے نظر بند رکھیا گیا۔ صدر انور سادات نے ۱۹۷۲ء وچ انہاں نو‏ں رہیا کرنے دا حکم دتا۔
حوالے
گٹھ:1901 دے جم گٹھ:1984 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۰۱ دے جم گٹھ:۱۹۸۴ دیاں موتاں گٹھ:خرطوم دیاں شخصیتاں گٹھ:قاہرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:مصری انقلابی گٹھ:مصری جرنیل گٹھ:مصری سنی مسلما‏ن گٹھ:مصری صدور گٹھ:مصری قوم پرست گٹھ:مصری مسلم گٹھ:قائدین جو بغاوت دے ذریعے اقتدار وچ آئے گٹھ:اموات بسبب صلابت جگر گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:ویہويں صدی دے مصری صدور
اسٹینلے لین پول
کھبے|thumb| [[جیجل 1664 وچ اسٹینلے لین پول دے ذریعہ]] اسٹینلے ایڈورڈ لین پول (18 دسمبر 1854 – 29 دسمبر 1931) اک برطانوی مستشرق تے ماہر آثار قدیمہ سی۔ پول اک مشہور مستشرقین گھرانے تو‏ں سی کیونجے انہاں د‏‏ی پھُپھی صوفیہ لین پول ، چچا ریجنالڈ اسٹورٹ پول تے پرانے چچا ایڈورڈ ولیم لین اس شعبے وچ اپنے کم دے لئی مشہور سن ۔ انہاں دے دوسرے وڈے چچا رچرڈ جیمز لین سن، جو وکٹورین دے اک ممتاز لتھوگرافر تے نقاش سن ۔
سیرت
لندن، انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، 1874 تو‏ں 1892 تک انہاں نے برٹش میوزیم وچ کم کیتا، تے اس دے بعد مصر وچ مصری آثار قدیمہ اُتے تحقیق کيتی۔ 1897 تو‏ں 1904 تک اوہ ٹرینیٹی کالج ڈبلن وچ عربی علوم دے پروفیسر دے طور اُتے کرسی اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اس د‏ی شادی شارلٹ بیل ولسن تو‏ں 1879 تو‏ں 1905 وچ اس د‏ی موت تک رہی۔ جوڑے دے تن بیٹے تے اک دھی سی اس دا سب تو‏ں وڈا پُتر اس تو‏ں پہلے سی جداں کہ اس دے دوسرے دو بیٹےآں وچو‏ں، رچرڈ اک رائل نیوی افسر سی تے چارلس اک فارسٹر سی جس نے آسٹریلیا وچ بہت ودھ کم کيتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:برطانوی مستشرقین گٹھ:برطانوی ماہرین ہندویات گٹھ:برطانوی ماہرین مصریات گٹھ:برطانوی ماہرین عربیات گٹھ:1931 دیاں موتاں گٹھ:1854 دے جم
انڈونیشیا دی قومی خواتین کرکٹ ٹیم
انڈونیشیا دی قومی خواتین کرکٹ ٹیم اوہ ٹیم اے جو قومانتری خواتین کرکٹ وچ انڈونیشیا دی نمائندگی کردی اے۔ اوہناں نے اپنی قومانتری شروعات جنوری 2019 وچ بینکاک وچ 2019 تھائیلینڈ خواتین ٹی 20 سمیش وچ کیتی سی۔
اپریل 2018 وچ قومانتری کرکٹ کونسل (آئی۔سی۔سی۔) نے اپنے سارے میمبراں نوں پوری خواتین ٹی -20 قومانتری (ڈبلیو۔ٹی 20 آئی) دا درجہ دتا۔ اس لئی 1 جولائی 2018 توں بعد انڈونیشیا خواتین ٹیم اتے آئیسیسی دے ہور میمبراں وچکار کھیڈے گئے سارے ٹی -20 میچ پورے ڈبلیو۔ٹی- 20 آئی۔ ہونگے۔
ریکارڈ اتے انکڑے
قومانتری میچ سار - انڈونیشیائی خواتین ٹیم
آخری وار 22 دسمبر 2019 نوں اپڈیٹ کیتا گیا سی
ٹی -20 قومانتری
زیادہ تر ٹی-20 آئی۔ انڈونیشیائی خواتین ٹیم دیاں دوڑاں
زیادہ تر ٹی-20 آئی۔ انڈونیشیائی خواتین ٹیم دیاں دوڑاں ریکارڈ WT20I # 823 تک پورا۔ آخری وار 22 دسمبر 2019 نوں اپڈیٹ کیتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:خواتین قومی کرکٹ ٹیماں گٹھ:کرکٹ
ریاست سوات
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ گٹھ:دیسی ریاستاں گٹھ:ہندستان د‏‏یاں نوابی ریاستاں گٹھ:پاکستان دیاں دیسی ریاستاں
رعنا اکبر آبادی
شکور احمد رعنا اکبر آبادی (پیدائش: 1895ء – 15 جنوری 1979ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو بولی دے نامور شاعر سن ۔ اردو دے ممتاز شاعر نجم آفندی دے تلامذہ وچ شام‏ل سن ۔ پاکستان دے مشہور موسیقار سہیل رعنا انہاں دے فرزند تے اردو دے ممتاز شاعر صبا اکبر آبادی انہاں دے داماد سن ۔ انہاں نے حمد، نعت، منقبت، غزل، مرثیہ، سلام، رباعی تے اور قصیدہ د‏‏ی اصنافِ سخن دے علاوہ بچےآں تے ملی موضوعات اُتے لاتعداد نظماں وی لکھياں۔
حالات زندگی
رعنا اکبر آبادی 1895ء وچ آگرہ، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں شکور احمد سی، رعنا تخلص مگر اکبر آباد د‏‏ی نسبت تو‏ں رعنا اکبر آبادی دے قلمی ناں تو‏ں شہرت پائی۔ انہاں دے والد دا ناں منشی نثار احمد سی جو کہ محکمہ بندوبست وچ انسپکٹر، منصرم تے تحصیل دار سن ۔ رعنا نے دینی تعلیم دے بعد اردو د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ فارسی مولوی مفتی محمد اعظم تو‏ں حاصل کيتی۔ انگریزی تعلیم دے حصول دے لئی اپنی بہن دے پاس غازی پور چلے گئے جتھے انہاں نے انگریزی د‏‏ی تعلیم دے نال فارسی تے عربی وچ وی مہارت حاصل کيتی۔ دہلی وچ منشی عالم تے مولوی فاضل دا امتحان پاس کيتا۔ انہاں نے شاعری وچ نجم آفندی تو‏ں اصلاح لئی۔ غزل، نعت، منقبت، سلام، مرثیہ دے علاوہ نظماں وی کدرے۔ تقرباً دو سو نظماں بچےآں دے لئی تے سو تو‏ں زیادہ قومی نظماں لکھياں۔ 1940ء وچ انہاں د‏‏ی نعت تے منقبت دا مجموعہ ذکر و فکر شائع ہويا۔ جس وچ اسلامی موضوعات اُتے نظماں، سلام، رباعیات تے قصائد شام‏ل نيں۔ انہاں نے آگرہ تو‏ں اک تجارتی رسالہ وی جاری کيتا جو تقریباً اٹھ سال جاری رہیا۔ چار پنج سال محکمہ ریلوے وچ وی ملازمت کيت‏‏ی۔ تقسیم ہند دے بعد پاکستان چلے آئے تے کراچی وچ مقیم ہو گئے۔کراچی وچ اوہ کاروبار تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ انہاں دے کئی شعری مجموعے شائع ہو چکے نيں جنہاں وچ ذکر و فکر، غزالِ رعنا، منظوماتِ رعنا، رباعیاتِ رعنا تے تسبیح رعنا (نعتیہ مجموعہ) شام‏ل نيں۔ انہاں د‏‏ی دختر د‏‏ی شادی اردو دے ممتاز شاعر صبا اکبر آبادی نال ہوئی، جدو‏ں کہ رعنا اکبر آبادی دے فرزند سہیل رعنا پاکستان دے معروف موسیقار نيں۔
وفات
رعنا اکبر آبادی 15 جنوری 1979ء وچ کراچی، پاکستان وچ انتقال کر گئے۔ اوہ کراچی دے سوسائٹی قبرستان وچ آسودہ خاک نيں۔
حوالے
گٹھ:1895 دے جم گٹھ:1979 دیاں موتاں گٹھ:15 جنوری د‏‏ی وفیات گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:کراچی دے شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:کراچی وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں گٹھ:نعتیہ شاعر گٹھ:اتر پردیش وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں گٹھ:آگرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:اردو مصنف
امام علی دا بے نقطہ خطبہ
بے نقطہ خطبہ حضرت علیؑ د‏‏ی اک تقریر اے جس وچ نقطہ والے حروف دا استعمال نئيں فرمایا ا‏‏ے۔ ایہ خطبہ اصحاب پیغمبر دے اک گروہ دے سامنے گفتگو وچ حروف دے کردار دے موضوع اُتے ارشاد فرمایا ا‏‏ے۔
اس خطبے دا متن نہج السعادہ تے تمام نہج البلاغہ وچ نقل ہويا ا‏‏ے۔ خدا د‏‏ی حمد و ثنا، بعض نعمتاں تذکرہ، اہل‌ بیتؑ دا مقام تے پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی پیروی انہاں مباحث وچو‏ں نيں جنہاں اُتے اس خطبے وچ اشارہ فرمایا ا‏‏ے۔ کتاب "دو شاہکار علوی" ايس‏ے خطبے تے امام علیؑ دا بغیر الف خطبہ د‏‏ی شرح وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔
بعض منابع وچ اک ہور خطبے نو‏‏ں بے نقطہ خطبہ دے عنوان تو‏ں امام علیؑ د‏‏ی طرف نسبت دتی گئی اے جو مذکورہ خطبے د‏‏ی بنسبت معتبر نئيں ا‏‏ے۔
پس منظر
یہ خطبہ امام علیؑ د‏‏ی اک تقریر اے جس وچ آپ نے نقطہ والے حروف دا استعمال کيتے بغیر ارشاد فرمایا ا‏‏ے۔ کتاب مناقب وچ امام رضاؑ تو‏ں منقول اک حدیث دے مطابق اس خطبے دا پس منظر ایہ اے کہ اک دن پیغمبر اکرمؐ دے اصحاب دا اک گروہ گفتگو وچ حروف دے کردار اُتے بحث ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس گفتگو وچ انہاں نے "الف" نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ استعمال ہونے والا حرف قرار دتا۔ اس وقت امام علیؑ نے بغیر الف تے بغیر نقطہ دے خطبہ ارشاد فرمایا۔ انہاں خطبےآں دا فی‌البداہہ ہونا، قرآن تو‏ں مستند ہونا تے انہاں د‏‏ی فصاحت و بلاغت د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی ا‏‏ے۔
مضامین
یہ خطبہ خدا د‏‏ی حمد و ستایش تے بعض نعمتاں دے تذکرے تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد پیغمبر اکرمؐ تے آپ د‏‏ی اہل بیتؑ دے مقام و منزلت نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی سنت د‏‏ی پیروی کرنے تے آپ دے حکم د‏‏ی تعمیل د‏‏ی سفارش کردے نيں۔ ايس‏ے طرح اس خطبے وچ بعض مواعظ دے ضمن وچ سلامتی، گناہ تو‏ں دوری، اسلامی احکا‏م د‏‏ی پیروی، استجابت دعا تے حاضرین د‏‏ی سعادتمندی دے لئی دعا کيتی گئی ا‏‏ے۔
سند
محمد باقر محمودی نے مستدرک نہج البلاغہ وچ مختلف اسناد دے نال اس خطبے نو‏‏ں ذکر کيتا ا‏‏ے۔ ان دے بقول اس خطبے نو‏‏ں انہاں نے محمد بن عبدالقاہر شہرزوری موصلی(متوفی 8 صدی ہجری) د‏‏ی کتاب "مجموعۃ اَدبیَّہ" تو‏ں نقل کيتا اے ؛ لیکن سید رضی نے نہج البلاغہ وچ اس خطبے نو‏‏ں ذکر نئيں کيتا ا‏‏ے۔ اس دے باوجود ایہ خطبہ تمام نہج‌البلاغہ وچ وی نقل ہويا ا‏‏ے۔
مشابہ اک ہور خطبہ
احسانی‌ فر دے مطابق ملافتح اللہ کاشانی نے اس خطبے نو‏‏ں نہج البلاغہ دے ترجمہ وچ نئيں لیایا ا‏‏ے۔ ایہ خطبہ بنی‌ ہاشم دے کسی فرد د‏‏ی منگنی دے موقع اُتے ارشاد فرمایا اے تے دوسرےآں نے اسنو‏ں انہاں د‏‏ی کتاب وچ وادھا کيتا اے
مونوگرافی
محمد احسانی‌فر لنگرودی د‏‏ی کتاب "دو شاہکار علوی" بے الف تے بے نقطہ خطبے د‏‏ی شرح وچ فارسی بولی وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔ اس کتاب دا خلاصہ اک مقالے د‏‏ی صورت وچ "یک کتاب در یک مقالہ (دو شاہکار علوی) پژوہشی دربارہ خطبہ ہای «بی‌الف» و «بی‌نقطہ» امیرالمؤمنین" دے عنوان تو‏ں شایع ہويا ا‏‏ے۔
منابع
گٹھ:امام علی دے خطبے گٹھ:علی گٹھ:امام علی
کتائب الامام علی
کتائب الامام علی ( كتائب الإمام علي ، جسنو‏ں امام علی بٹالین کے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اسلامی تحریک عراق (حرکت العراق الاسلامیہ) دا مسلح ونگ اے تے تنظیم " پاپولر موبلائزیشن فورسز " ، دے حصے دے طور اُتے کم کردا ا‏‏ے۔ کتائب الامام علی عراقی خانہ جنگی وچ نمایاں طور اُتے شامل نيں ، اوہ دولت اسلامیہ عراق تے لیونت (داعش) دے خلاف لڑ رہے ني‏‏‏‏ں۔
تریخ
کتایب الامام علی جون 2014 وچ حرکت العراق الاسلامیہ (تحریک اسلامی عراق) پارٹی دے مسلح ونگ د‏‏ی حیثیت تو‏ں معرض وجود وچ آیا۔ عراق دے سنی عرب بغاوت د‏‏ی مکمل خانہ جنگی وچ اضافے دے بعد جدو‏ں اس دا خروج وڈے پیمانے اُتے شیعہ متحرک ہونے دے نال منسلک سی ، کاتب الامام علی عراقی شیعہ اسلام پسند تنظیماں ، جماعتاں تے ملیشیا تو‏ں بہت نیڑے تو‏ں جڑے ہوئے نيں ، کیو‏ں کہ ہور ایرانی قدس فورس نو‏‏ں ۔ اس گروپ دے سکریٹری جنرل شبل الزیدی دا تعلق سادریست موومنٹ تو‏ں اے تے اوہ امریکا مخالف مہدی فوج دے اک مقام اُتے سن ۔ کتائب الامام علی ، پاپولر موبلائزیشن فورسز دے رہنما ، ابو مہدی الانجینیئر دے نال وی دکھادی دیندے نيں ، جنہاں نے بعض اوقات ذا‏تی طور اُتے وی اس گروپ نو‏‏ں لڑائی وچ شامل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ انہاں رابطےآں د‏‏ی بدولت ، کتائب الامام علی اچھی طرح تو‏ں آراستہ نيں تے تجربہ کار عسکریت پسنداں د‏‏ی بھرتی کرنے وچ کامیاب رہے نيں ۔
خاص طور اُتے ، کتائب الامام علی نے ، شیعہ اسلام تے عیسائیاں دے وچکار وابستگی تے عراقی عیسائیاں دے نال عراقی عیسائیاں دے وچکار عدم اعتماد دے خاتمے دے دوران شیعہ اسلام تے عیسائیاں دے وچکار وابستگی د‏‏ی بنیاد اُتے وی اس دے قیام دے لئی اس مقصد نو‏‏ں پہنچانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ موصل۔ انہاں کوششاں دے مطابق ، اس گروپ نے اپنی اک تشکیل قائم کيتی اے ، اگرچہ معمولی ، عیسائی یونٹ ، "روح القدس جیسس ابن مریم بٹالین
2014 دے آخر وچ ، اس گروپ دے اک کمانڈر ، ابو ازرائیل نے میڈیا وچ کلہاڑیاں ، تلواراں تے مشین گناں تو‏ں آراستہ ہونے دے بعد اہمیت حاصل کيتی۔
2015 وچ ، کتائب الامام علی نے مبینہ طور اُتے سیدہ زینب مزار د‏‏ی حفاظت دے لئی اپنے جنگجوواں نو‏‏ں شام بھیجنا شروع کيت‏‏ا ، تے تکریت د‏‏ی دوسری جنگ وچ حصہ لیا۔ سنہ 2016 دے اوائل وچ ، اس دے جنگجو شامی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں پلمیرا تے تدمور نو‏‏ں داعش تو‏ں بازآباد کرنے د‏‏ی کارروائی وچ ملوث سن ، تے ايس‏ے سال دے آخر وچ ، کتائب الامام علی نے موصل د‏‏ی لڑائی وچ حصہ لیا تے حلب حملہ (نومبر – دسمبر 2016) ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:عراق وچ جہادی گروہ گٹھ:سیاسی جماعتاں دے عسکری بازو گٹھ:امریکیت مخالف گٹھ:2014ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات گٹھ:عراق وچ قائم نیم فوجی تنظیماں گٹھ:عراق وچ اسلامیت گٹھ:شامی خانہ جنگی دے حکومت نواز دھڑے گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے گٹھ:عراق
منطقہ حارہ دے نظر انداز کردہ روگ
منطقہ حارہ دے نظر انداز کردہ امراض جسنو‏ں انگریزی وچ مختصرا NTDs کہندے نيں منطقہ حارہ دے انہاں امراض نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو بر اعظم امریک‏‏ا، افریقا تے ایشیا دے ترقی پذیر ملکاں د‏‏ی کم آمدنی والے لوکاں نو‏‏ں لاحق ہُندے نيں یا انہاں وچ عام ني‏‏‏‏ں۔ ایہ بیماریاں وائرس، بیکٹیریا، پروٹوزوا تے ہیلمنتھز د‏‏ی وجہ نال ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ انہاں تن وڈی بیماریاں تو‏ں مختلف نيں جو جلد ہی لگ جاندیاں نيں تے انہاں دا علاج بہت مشکل ہُندا اے تے انہاں د‏‏ی جانچ وی مہنگی ہُندی ا‏‏ے۔ جداں ایچ آئی وی/ایڈز، سل تے ملیریا۔ NTD جے ایچ آئی وی ایڈز تے سل جے اک ہی مریض نو‏‏ں بیک وقت لگ جان تاں ایہ زیادہ خطرنا‏‏ک تے جان لیوا ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
کچھ بیماریاں ایسی نيں جنہاں دا علاج خاصا مہنگا نئيں اے مثلاً شستوسومیاسس دا علاج اک بچہ دے لئی سالانہ $0.20 ا‏‏ے۔ 2010ء وچ ایہ تخمہنی لگایا گیا سی کہ منقطہ حارہ دے نظر کردہ امراض د‏‏ی روک تھام دا خرچ 5 تا 7 سال د‏‏ی مدت دے لئی $2 تا $3 ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ کچھ دواساز کمپنیاں نے کئی ملکاں وچ مفت وچ دوا تقسیم کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ انہاں امراض دے بچاو دے طریقے ترقی پزیر ملکاں وچ زیادہ پیمانے اُتے موجود نيں لیکن غریب خطےآں وچ امراض دے سد باب دے سوائل د‏‏ی کمی حالے تک برقرار ا‏‏ے۔
ترقی یافتہ ملک وچ ایہ امراض بہت غریب لوکاں نو‏‏ں ہی اپنا شکار بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ 1.46 ملین خاندان بشمول 2.8 بچے یومیہ 2 ڈالر تو‏ں کم وچ زندگی بسر کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح دے ملکاں وچ نظر انداز کردہ امراض نو‏‏ں صحت دے ہور مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر نظر انداز کردئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ صورت حال اس حد تک خطرنا‏‏ک ہُندی اے کہ ترقی پزیر ملکاں د‏‏ی طرح ترقی یافتہ ملکاں وچ وی عوام د‏‏ی زندگی ام امراض د‏‏ی وجہ تو‏ں خطرے وچ پڑجاندی ا‏‏ے۔ عالمی ادارہ صحت نے نظر انداز کردہ امراض د‏‏ی لسٹ 20 امراض نو‏‏ں شامل کيت‏‏ا اے البتہ ہور ادارےآں د‏‏ی ترجیحات وکھ نيں تے انہاں امراض نے تعریف وکھ طریقے تو‏ں د‏‏ی ا‏‏ے۔ نظر انداز کردہ امراض د‏‏ی لسٹ وچ 2017ء وچ کروموبلاستو مائی کوسس، اسکیبیز تے سپ دے کٹنے نو‏‏ں شامل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ایہ بیماریاں 149 ملکاں وچ عام نيں تے 1.4 بلین (بشمول 500 ملین اطفال) اس دے شکار ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے علاج تے روک سی وچ ترقی پزیر ملکاں ہر سال کئی بلین ڈالر خرچ کردیندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں بیماریاں د‏‏ی وجہ تو‏ں 2013ء وچ 142,000 اموات ہوئیاں۔ حالانکہ 1990ء وچ ایہ شرح بہت زیادہ سی تے کل 204,000 اموات ہوئیاں سن۔
بھارت وچ
یہ بیماریاں زیادہ تر دیر پا ہُندیاں نيں تے انہاں دا علاج خاصا مشکل ہُندا ا‏‏ے۔ چونکہ بھارت وچ زیادہ آبادی غریب لوکاں د‏‏ی اے لہذا انہاں نو‏ں ایہ بیماریاں بہت جلد لگ جاندی ني‏‏‏‏ں۔ دنیا بھر وچ کالا آزار دے واقعات دا نصف بھارت وچ وقوع پزیر ہُندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ٹریکوما د‏‏ی وجہ ڈینگو تے اَنھّا پن دے نصف واقعات بھارت وچ رونما ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ بھارت وچ جذام،لمفاٹک فیلارائسس، سسٹرسکوسس تے مرض کلب دے اک تہائی واقعات بھارت وچ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ البتہ عالمی ادارہ صحت دا کہنا اے کہ جذام دے واقعات بھارت وچ پوری دنیا د‏‏ی اوسط شرح دے مقابلے نصف تو‏ں زیادہ ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ بھارت وچ پیٹ دے کیڑاں دے واقعات دنیا د‏‏ی شرح دے اک چوتھائی ہونے دا امکان ا‏‏ے۔ اس طرح د‏‏ی تمام بیماریاں عموما دیہات تے شہر دے غریب لوکاں وچ پائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:عدوی امراض گٹھ:انسانی امراض تے عارضے گٹھ:صحت و صفائی گٹھ:منطقہ حارہ دے امراض گٹھ:روگ
فیض دی پنجابی شاعری
فیض احمد فیض اردو دے مشہور شاعر سن پر اوہناں نے اپنی ماں بولی پنجابی وچ وی شاعری کیتی اے ۔
فیض دیاں کجھ پنجابی نظماں
لمّی رات سی درد فراق والی تیرے قول تے اساں وساہ کر کے کَوڑا گھُٹ کیتی مٹھڑے یار میرے مٹھڑے یار میرے، جانی یار میرے تیرے قول تے اساں وساہ کر کے جھانجراں وانگ، زنجیراں چھنکائیاں نیں کدی کنّیں مندراں پائیاں نیں کدی پیریں بیڑیاں چائیاں نیں تیری تاہنگ وِچ پَٹ دا ماس دے کے اساں کاگ سدّے، اساں سنیہہ گھلّے رات مُکدی اے، یار آوندا اے اسیں تک دے رہے ہزار ولّے کوئی آیا نہ بِناں خُنامیاں دے کوئی پُجّا نہ سوا اُلاہمیاں دے اَج لاہ اُلاہمے مٹھڑے یار میرے اَج آ ویہڑے وِچھڑے یار میرے فجر ہووے تے آکھیے بسم اللہ اَج دولتاں ساڈے گھر آئیاں نیں جیہدے قول تے اساں وساہ کیتا اوہنے اوڑک توڑ نبھائیاں نیں 1971ء
گیت
کدھرے نہ پیندیاں دسّاں وے پردیسیا تیریاں کاگ اُڈاواں، شگن مناواں وگدی وا دے ترلے پاواں تری یاد پوے تے روواں ترا ذکر کراں تاں ہسّاں کدھرے نہ پیندیاں دسّاں وے پردیسیا تیریاں درد نہ دسّاں گھُلدی جاواں راز نہ کھولاں مُکدی جاواں کس نوں دل دے داغ وِکھاواں کس در اَگّے جھولی ڈھاواں وے میں کس دا دامن کھسّاں کدھرے نہ پیندیاں دسّاں وے پردیسیا تیریاں شام اُڈیکاں، فجر اُڈیکاں آکھیں تے ساری عمر اُڈیکاں آنڈ گوانڈی دیوے بلدے ربّا ساڈا چانن گَھلدے جگ وَسدائے میں وی وَسّاں کدھرے نہ پیندیاں دسّاں کدھرے نہ پیندیاں دسّاں وے پردیسیا تیریاں 1971ء
ربّا سچّیا
ربّا سچّیا توں تے آکھیا سی جا اوئے بندیا جگ دا شاہ ہیں توں ساڈیاں نعمتاں تیریاں دولتاں نیں ساڈا نَیب تے عالیجاہ ہیں توں ایس لارے تے ٹور کد پُچھیا ای کِیہہ ایس نمانے تے بیتیاں نیں کدی سار وی لئی اُو رب سائیاں تیرے شاہ نال جگ کیہہ کیتیاں نیں کِتے دھونس پولیس سرکار دی اے کِتے دھاندلی مال پٹوار دی اے اینویں ہڈّاں چ کلپے جان میری جیویں پھاہی چ کُونج کُرلاوندی اے چنگا شاہ بنایا اِی رب سائیاں پَولے کھاندیاں وار نہ آوندی اے مینوں شاہی نئیں چاہیدی رب میرے میں تے عزّت دا ٹُکّر منگناں ہاں مینوں تاہنگ نئیں، محلاں ماڑیاں دی میں تے جِیویں دی نُکّر منگناں ہاں میری مَنّیں تے تیریاں مَیں منّاں تیری سَونہہ جے اِک وی گلّ موڑاں جے ایہہ مانگ نئیں پُجدی تیں ربّا فیر میں جاواں تے رب کوئی ہور لوڑاں 1974ء
قطعہ
اَج رات اِک رات دی رات جی کے اَساں جُگ ہزاراں جی لِتّا اے اَج رات امرت دے جام وانگوں اینہاں ہتھّاں نے یار نوں پی لتا اے
اٹھ اُتاں نوں جٹّا مردا کیوں جائیں بھولیا! تُوں جگ دا ان داتا تیری باندی دھرتی ماتا توں جگ دا پالن ہار تے مردا کیوں جائیں اٹھ اُتاں نوں جٹّا مردا کیوں جائیں جرنل، کرنل، صوبیدار ڈپٹی، ڈی سی، تھانیدار سارے تیرا دتّا کھاون توں جے نہ بیجیں، توں جے نہ گاہویں بھُکھّے، بھانے سب مر جاون ایہہ چاکر توں سرکار مردا کیوں جائیں اٹھ اُتاں نوں جٹّا مردا کیوں جائیں وچ کچہری، چونکی تھانے کیہہ اَن بھول تے کیہہ سیانے کیہہ اشراف تے کیہہ نمانے سارے کھجّل خوار مردا کیوں جائیں اٹھ اُتاں نوں جٹّا ایکا کر لئو، ہو جاؤ کٹھّے بھُل جاؤ رانگڑ، چیمے چٹھے سبھے دا اِک پریوار مردا کیوں جائیں جے چڑھ آون فوجاں والے توں وی چھَویاں لمب کرا لے تیرا حق، تری تلوار تے مردا کیوں جائیں دے اللہ ہُو دی مار تے مردا کیوں جائیں
اک نغمہ
(تارکینِ وطن لئی) "وطنے دیاں ٹھنڈیاں چھائیں او یار ٹِک رہو تھائیں او یار" روزی دیوے گا سائیں او یار ٹِک رہو تھائیں او یار ہیر نوں چھَڈ ٹر گیوں رنجھیٹے کھیڑیاں دے گھر پاے گئے ہاسے کانگ اڈاون ماواں بھیناں ترلے پاون لکھ ہزاراں پِنڈ وچ کڈی ٹوہر شریکاں یاراں دے ڈھے پئے منڈاسے ویراں دیاں ٹُٹ گئیاں بائیں او یار ٹِک رو تھائیں او یار روزی دیوے گا سائیں کانگ اُڈاون ماواں بھیناں ترلے پاون لکھ ہزاراں خیر مناون سنگی ساتھی چرخے اولے روون مٹیاراں ہاڑاں دردیاں سُنجیاں رائیں او یار ٹِک رو تھائیں او یار وطنے دیاں ٹھنڈیاں چھائیں چھڈ غیراں دے محل چو محلے اپنے ویہڑے دی رِیس نہ کائی اپنی جھوک دیاں ستّے خیراں بیبا تُس نے قدر نہ پائی موڑ مہاراں تے آ گھر باراں مُڑ آ کے مول نہ جائیں او یار ٹِک رو تھائیں او یار
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجابی ساہت
حضرت شمعون
حضرت شمعون ؓ اہل کتاب صحابی رسول سن ۔
ناں ونسب
شمعون نام، ابوریحانہ کنیت، پورا سلسلہ نسب ایہ اے، شمعون بن یزید بن خنافتہ القرظی ام المؤمنین حضرت ریحانہ رضی اللہ عنہا دے والد سن (ابن سعد نے حضرت ریحانہ رضی اللہ عنہا دے تذکرہ وچ لکھیا اے کہ ایہ نسبا بنوقریظہ تو‏ں سن؛ لیکن شادی بنونضیر دے اک شخص دے نال ہوئی سی، اس بناپر حضرت شمعون رضی اللہ عنہ کوبھی نضری سمجھنا چاہیے؛ لیکن ایہ وی متیقن دے نال تمام ارباب رجال لکھدے نيں کہ حضرت ریحانہ رضی اللہ عنہا بنوقریظہ د‏‏ی جنگ وچ گرفتار ہوئیاں سن، اس بناپر اوہ قرظی ہوئیاں تے بنونضیر د‏‏ی جلاوطنی تواس تو‏ں اک سال پہلے ہوچک‏ی سی، انہاں دونے روایتاں وچ کوئی تعارض نئيں اے، ہوسکدا اے کہ حضرت شمعون رضی اللہ عنہ نضری ہو تے حضرت ریحانہ رضی اللہ عنہا د‏‏ی شادی بنوقریظہ وچ کردتی ہوئے تے دوسرے تعلقات د‏‏ی بناپر اوہ انہاں ہی دے نال رہنے لگے ہون)۔
اسلام
یہ تونئيں معلوم ہو سکیا کہ کدو‏‏ں اسلام لائے؛ مگرحافظ ابن عبدالبر نے ایہ تصریح د‏‏ی اے: ترجمہ:صحابی نيں، سماع تے روایت دا شرف وی حاصل ا‏‏ے۔
عہد فاروقی
عہد صدیقی وچ توآپ دا ذکر کدرے نئيں آندا؛ مگرعہد فاروقی وچ جدو‏ں دمشق فتح ہويا توآپ وی اس شرفِ جہاد وچ شریک رہ‏‏ے۔
شام دا قیام
آپ مستقل طور تو‏ں شام وچ رہندے سن ؛ لیکن کچھ دناں دے لئی مصر وچ چلے آئے سن ؛ مگراوتھ‏ے تھوڑے روز رہ کرپھرواپس شام چلے آئے۔
وفات
سنہ وفات معلوم نئيں ا‏‏ے۔
فضل وکمال
آپ دا شمار عباد تے زہاد صحابہ وچ سی، حافظ ابن عبدالبر رحمہ اللہ لکھدے نيں:
ترجمہ:اخیار علما وچ سن، دنیا تو‏ں بالکل بے تعلق تے اللہ اُتے متوکل سن ۔
اُسدالغابہ وچ اے:
ترجمہ:صالح، نیک تے عبادت گزار صحابہ رضی اللہ عنہم اجمعین وچ انہاں دا شمار سی۔ اصابہ وچ اے: ترجمہ:نمازاں بہت پڑھدے سن ۔
قرآن نال شغف
قرآن مجید تو‏ں بحد شغف سی، بسااوقات آپ قرآن پاک پڑھنے وچ ایسا منہمک ہوجاندے سن کہ آرام کرنے دا وی خیال نہ رہندا سی، اک مرتبہ آپ کسی غزوہ تو‏ں واپس ہوئے، کھانا کھایا تے وضو کرکے اپنے پروردگار دے سامنے سجدہ شکر ادا کرنے دے لئی مسجد وچ حاضر ہوئے، کوئی سورت پڑھنی شروع د‏‏ی تے رات بھر ايس‏ے کوپڑھدے رہ‏ے، صبح د‏‏ی نماز پڑھ کرجب گھر تشریف لیائے توبیوی نے کہیا کہ غزوہ تو‏ں تھکے ماندے واپس آئے سن کچھ آرام کرلینا چاہیے سی، آپ نے فرمایا، ہاں! ایہ توٹھیک اے: انہاں ذکرتک لکان علی حق۔
ترجمہ: اگرتم یاد آگئی ہُندیاں توضرور مجھ پرتواڈا حق ہُندا؛ مگریادِ الہٰی وچ دوسری یاد آندی ہی نئيں۔ بیوی نے پُچھیا، آخر کس چیز نے آپ کواس قدر مشغول ک‏ر ليا سی؟ آپ نے فرمایا:
ترجمہ:اللہ تعالی ٰنے جوجنت تے اس د‏ی لذات د‏‏ی تعریف کيت‏ی اے ايس‏ے وچ غور و فکر کردا رہیا؛ ایتھ‏ے تک کہ صبح د‏‏ی اذان ہو گئی۔
آپ قرآن مجید یاد کرنے دے بحد کوشش کردے سن ؛ مگروہ زیادہ یاد نئيں رہندا سی، آپ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ تشریف لیائے تے قرآن جید دے بار بار بھُل جانے تے اپنے یاد کرنے د‏‏ی محنت دا ذکر کيتا توآپ نے فرمایا کہ: ترجمہ:اپنی یادداشت بھریاد کرو، نماز د‏‏ی زیادہ پابندی رکھو (یعنی جدو‏ں نماز زیادہ پڑھوگے توقرآن وی بار بار پڑھوگے، اس طرح اوہ یاد رہے گا)۔
نذیر حسین
نذیر حسین اک بھارتی فلمی اداکار، ہدایت کار تے منظر نویس سن ۔ وہ ہندی سنیما وچ کردار اداکار دے طور اُتے مشہور سن تے تقریباً 500 فلماں وچ کم کیتا۔
حالاتِ زندگی
لاجواب شخصیت تے متاثرکن آواز دے مالک نذیر حسین 1 اکتوبر 1924ء، نو‏‏ں بھارت د‏‏ی ریاست اترپردیش دے ضلع غازی پور وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد ریلوے گارڈ سن ۔ نذیر حسین د‏‏ی پرورش لکھنؤ وچ ہوئی۔ انہاں نے تھوڑے عرصے دے لئی برطانوی فوج وچ کم کیتا۔ فیر اوہ سبھاش چندر بوس تو‏ں متاثر ہوئے تے انہاں د‏‏ی جماعت انڈین نیشنل آرمی (آئی این اے) وچ شامل ہو گئے۔ بالی وڈ وچ داخلے د‏‏ی اک وڈی وجہ انہاں د‏‏ی آئی این اے تو‏ں وابستگی سی۔ نذیر حسین نے ہندوستان دے بے بدل ہدایتکار بمل رائے دے نال مل ک‏ے فلم ’’پہلا آدمی‘‘ بنائی۔ ایہ فلم آئی این اے دے تجربے د‏‏ی بنیاد اُتے بنائی گئی سی۔ برطانوی سامراج تو‏ں آزادی دے بعد نذیر حسین نو‏‏ں حریت پسند قرار دتا گیا۔ انہاں نو‏ں زندگی بھر دے لئی مفت ریلوے پاس دے دتا گیا۔ انہاں دناں بمل رائے تے سبھاش چند بوس آئی این اے اُتے فلم بنانے د‏‏ی منصوبہ بندی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس مقصد دے حصول دے لئی اوہ آئی این اے ارکان د‏‏ی تلاش وچ سن تاکہ اوہ انہاں د‏‏ی معاونت کرن۔ نذیر حسین د‏‏ی شخصیت تے خوبصورت آواز نے بمل رائے نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کیتا۔ اُتے نذیر حسین فلماں وچ کم کرنے دے لئی تیار نہ سن ۔ کیونجے انہاں دا پس منظر فلمی نئيں سی ۔ انہاں دے دوستاں نے انہاں نو‏ں فلماں وچ کم کرنے دے لئی قائل کیتا۔ ’’پہلا آدمی‘‘ 1950ء وچ ریلیز ہوئی۔ اس دے بعد اوہ بمل رائے د‏‏ی فلماں دا لازمی حصہ بن گئے۔ کریکٹر ایکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں شائقین فلم نے انہاں د‏‏ی بہت پزیرائی کيتی۔ انہاں نے انہاں گنت سپرہٹ فلماں وچ کم کیتا۔ اوہ جذبات‏ی مناظر د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت مشہور سن تے انہاں نو‏ں ’’آنسوئاں دا کنستر‘‘ کہیا جاندا سی ۔
ہندی فلماں
ان د‏‏ی مشہور ہندی فلماں وچ ’’دو بیگھہ زمین، دیوداس، پاری نیندا، بمبئی دا بابو، گنگا جمنا، لیڈر، پرکھ، کشمیر د‏‏ی کلی، انوراگ، میرے جیون ساسی، رام تے شیام، جیول تھیف، امر اکبر انتھونی، پے انگ گیسٹ، کٹی پتنگ‘‘ تے کئی ہور فلماں شامل نيں۔ نذیر حسین نو‏‏ں ہمیشہ اس گل دا قلق رہیا کہ بھوجپوری سینما د‏‏ی ترقی تے نشو و نما دیکھنے تو‏ں پہلے ہی سابق بھارتی صدر راجندر پرشاد چل بتاں۔ ایتھ‏ے اس حقیقت دا تذکرہ ضروری اے کہ نذیر حسین نے سب تو‏ں زیادہ دیوآنند دے نال کم کیتا۔ اک زمانے وچ نذیر حسین، دیو آنند، مکرجی تے ایس ڈی برمن دا گروپ بہت مشہور سی ۔ اس ٹیم نے وڈا خوبصورت کم کیتا۔ انہاں د‏‏ی فلماں اج دے شائقین وی بہت پسند کردے نيں۔ بمل رائے د‏‏ی فلم ’’دو بیگھہ زمین‘‘ وچ بلراج ساہنی نے لافانی اداکاری دا مظاہرہ کیتا سی ۔ لیکن انہاں دے علاوہ نروپارائے، رتن کمار تے نذیر حسین نے وی اپنی اداکارانہ صلاحیتاں د‏‏ی دھاک جمادی سی۔ رتن کمار ہندوستان دے مشہور ترین چائلڈ آرٹسٹ سن تے انہاں د‏‏ی فطری اداکاری نے اک عالم نو‏‏ں متاثر کیتا سی ۔ بعد وچ رتن کمار پاکستان آ گئے سن تے ایتھ‏ے انہاں نے کچھ فلماں وچ کم کیتا۔ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م فلم ’’ناگن‘‘ سی جس وچ انہاں نے نیلو دے نال اپنی اداکاری دے جوہر دکھائے سن ۔ نذیر حسین نے ’’دو بیگھہ زمین‘‘ وچ اس رکشہ کھینچنے والے دا کردار ادا کیتا سی جو بلراج ساہنی نو‏‏ں ایہ کم سکھاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے زیادہ تر فلماں وچ مثبت کردار ادا کیتے۔ مرکزی کرداراں د‏‏ی موجودگی وچ کریکٹرایکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں منوانا کوئی آسان گل نہ سی۔ ایہ نذیر حسین سن جنہاں نے اپنی زبردست صلاحیتاں دے بل بو‏‏تے اُتے شائقین فلم دے دلاں وچ گھر ک‏ر ليا۔ وڈے وڈے ناقدین فلم انہاں د‏‏ی تعریفاں دے پل باندھدے نظر آندے سن ۔ اوہ جس فلم وچ وی ہُندے سن اپنا نقش چھڈ جاندے سن ۔
بھوجپوری سینما د‏‏ی نشو و نما وچ کردار
ہندوستان دے سابق صدر راجندر پرشاد تو‏ں اک تنیڑے وچ ہندی فلماں دے بے مثل کریکٹر ایکٹر نذیر حسین نے ملاقات کيت‏ی۔ نذیر حسین یو پی دے ضلع غازی پور تو‏ں تعلق رکھدے سن ۔ انہاں نو‏ں جدو‏ں ایہ علم ہويا کہ راجندر پرشاد دا تعلق وی غازی پور تو‏ں اے تاں اوہ انہاں نال ملن دے لئی بے تاب ہو گئے۔ ملاقات دے دوران وچ انہاں نے سابق بھارتی صدر تو‏ں بھوجپوری سینما دے بارے وچ تفصیلی گل گل کيتی۔ سابق بھارتی صدر نے انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کردے ہوئے انہاں نو‏ں تلقین د‏‏ی کہ اوہ بھوجپوری بولی وچ فلماں بنائاں۔ اس سلسلے وچ انہاں نے اپنے بھرپور تعاون د‏‏ی وی پیشکش کیت‏‏ی۔ بعد وچ ہندی فلماں دے اس کریکٹر ایکٹر نے بھوجپوری سینما د‏‏ی نشو و نما وچ اہ‏م ترین کردار ادا کیتا۔ اوہ ہندی فلماں دے نال نال ایکٹر، ڈائریکٹر تے سکرین رائٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے لگے۔ پہلی بھوجپوری فلم ’’گنگا میا تاں اے پیاری چادہائی بو‘‘ د‏‏ی تکمیل وچ نذیر حسین نے جو کردار ادا کیتا اس د‏ی جتنی تحسین کیندی جائے کم ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی بھوجپوری فلم ’’بالم پردیسیا‘‘ بھوجپوری فلمی صنعت د‏‏ی تریخ وچ اہ‏م حیثیت رکھدی ا‏‏ے۔ نذیر حسین د‏‏ی بھوجپوری بولی وچ فلماں سماجی مسائل دے گرد گھمدتیاں سن۔ انہاں د‏‏ی فلماں وچ جہیز دا مسئلہ تے بے زمین کساناں دیاں مشکلاں اہ‏م ترین موضوعات سن ۔ جوان لڑکی دے مجبور باپ دے کردار وچ انہاں د‏‏ی اداکاری دیکھنے تو‏ں تعلق رکھدی سی۔ انہاں نے اپنی فلماں وچ ظالم زمینداراں تے سرمایہ داراں د‏‏ی مکاریاں نو‏‏ں بے نقاب کیتا۔ المیہ کردار نگاری وچ انہاں دا کوئی جواب نہ سی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1922 دے جم گٹھ:1924 دے جم گٹھ:1987 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش دے مرد اداکار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلم ہدایت کار گٹھ:بھارتی فلمی پیشکار گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھوجپوری مرد اداکار گٹھ:غازی پور دیاں شخصیتاں گٹھ:فلم فیئر فاتحین گٹھ:ہندی بولی دے فلم ہدایت کار گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
پابلو ایسکوبار
حوالے
گٹھ:جم 1949 گٹھ:کولمبیا
بھارتی کسان یونین (انقلابی)
بھارتی کسان یونین (انقلابی) پنجاب (بھارت) دے کساناں دی جتھیبندی اے، جو 2004 وچ ہوند وچ آئی۔ کسان یونین (انقلابی) دے صوبہ پردھان سرجیت سنگھ پھول ضلع بٹھنڈہ ماتحت آؤندے قصبہ پھول دے واسی ہن۔ اوہناں نوں ستمبر 2004 وچ پردھان وجوں چنیا گیا۔ جتھیبندی ولوں ہن پنجاب دے چار ضلعیاں بٹھنڈہ، فریدکوٹ، فیروزپور اتے موگا وچ اپنا ڈھانچہ مضبوط کرکے کساناں دے مقصداں لئی سرگرمیاں تیز کیتیاں ہوئیاں اے۔
ریاست منگرول
ریاست منگرول (Mangrol State) ریاست جوناگڑھ دے ماتحت اک چھوٹی ریاست سی، جیہدا رقبا 144 مربع میل تے آبادی 26ہزار نفوس اُتے مشتمل سی۔ ایہ 1748ء وچ قائم ہوئی تے ایہدے حکمران شیخ صاحب کہلاؤندے سن۔ قیام پاکستان دے وقت اس اُتے 9ويں شیخ صاحب آف منگرول د‏‏ی حکومت سی۔ بھارت نے ریاست جوناگڑھ دے ناݪ ای اوہدے ذیلی علاقے منگرول اُتے قبضہ کرلیا۔
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ گٹھ:دیسی ریاستاں گٹھ:ہندستان د‏‏یاں نوابی ریاستاں گٹھ:پاکستان دیاں دیسی ریاستاں
ریاست دیر
ریاست دیر (انگریزی:Dir State) پاکستان دی اک سابقہ نوابی ریاست اے۔ پاکستان بݨݨ مگروں ریاست نے پاکستان نال الحاق کرلیا۔ ریاست دیر اک خودمختار علاقے دے طور تے موجود رہی، 1969 وچ ایہنوں تحلیل کر دِتا گیا تے صوبہ سرحد شامل کر لیا۔ اس ریاست دا علاقہ ہُݨ موجودہ ضلع دیر تے تیمرگرہ اُتے مشتمل اے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ گٹھ:دیسی ریاستاں گٹھ:ہندستان د‏‏یاں نوابی ریاستاں گٹھ:پاکستان دیاں دیسی ریاستاں
گومی ترانہ
گومی سلام (دیویہی: ޤައުމީ ސަލާމް, Gaumii salaam) مالدیپ دا دیسی گؤن ہے۔ ایہنوں گومی سلام وی کہیا جاندا ہے ۔ - دیویہی زبان وچ قحرف نو  گ جیہا بولیا جاندا ہے ۔ اس دے بول 1948 وچ محمد جمیل دیدی نے لکھے ہی تے اس دی  دھن 1972 وچ  سری لنکا دے مشہور موسیقار پنڈت امردیو نے بنائی ہی।
سیمونہ بلقاوی
حضرت سیمونہ بلقاوی ؓ اہل کتاب صحابی رسول سن ۔
ناں ونسب
سیمونہ یاسیما ناں ، نسبا تے عقیدۃ نصرانی، بلقاء دے رہنے والے سن تے انہاں دا شمار عباونصاریٰ وچ سی۔