cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مغربی رومی سلطنت
ہور تقسیم
مشرق تو‏ں ودھ، سلطنت دے مغربی حصے وچ شہنشاہاں د‏‏ی عیسائیت د‏‏ی پالیسی د‏‏ی مخالفت وی ہوئی۔ 379 وچ ، ویلنٹینین اول دے بیٹے تے جانشین گریٹان نے پونٹیفیکس میکسیمس د‏‏ی چادر پہننے تو‏ں انکار کر دتا، تے 382 وچ اس نے کافر پادریاں دے حقوق نو‏‏ں منسوخ کر دتا تے رومن کیوریہ تو‏ں فتح د‏‏ی قربان گاہ نو‏‏ں ہٹا دتا، ایہ فیصلہ روايتی طور اُتے کافر اشرافیہ وچ عدم اطمینان دا باعث بنیا۔ روم[47]
سیاسی صورتحال غیر مستحکم سی۔ 383 وچ ، میگنس میکسیمس نامی اک طاقتور تے مقبول جنرل نے مغرب وچ اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے گریٹان دے سوتیلے بھائی ویلنٹینین II نو‏‏ں امداد دے لئی مشرق د‏‏ی طرف بھاگنے اُتے مجبور کر دتا۔ اک تباہ کن خانہ جنگی وچ مشرقی شہنشاہ تھیوڈوسیئس اول نے اسنو‏ں اقتدار وچ بحال کيتا۔ 392 وچ ، فرینکش تے کافر مجسٹریٹ ملیٹم آربوگاسٹ نے ویلنٹینین II نو‏‏ں قتل کر دتا تے یوجینیئس نامی اک غیر واضح سینیٹر نو‏‏ں شہنشاہ دے طور اُتے اعلان کيتا۔ 394 وچ سلطنت دے دو حصےآں د‏‏ی افواج اک بار فیر تصادم وچ جانی نقصان دے نال. اک بار فیر تھیوڈوسیس اول جِت گیا، تے اس نے 395 وچ اپنی موت تک اک متحدہ سلطنت اُتے مختصر طور اُتے حکومت کيتی۔ اوہ رومی سلطنت دے دونے حصےآں اُتے حکمرانی کرنے والا آخری شہنشاہ سی، اس تو‏ں پہلے کہ مغرب دے ٹکڑے ٹکڑے ہو جاواں تے ٹُٹ جاواں۔
تھیوڈوسیس اول دے وڈے بیٹے آرکیڈیئس نو‏‏ں مشرقی نصف وراثت وچ ملیا جدو‏ں کہ چھوٹے ہونوریئس نو‏‏ں مغربی نصف ملا۔ دونے حالے نابالغ سن تے دونے وچو‏ں کوئی وی مؤثر طریقے تو‏ں حکومت کرنے دے قابل نئيں سی۔ ہونوریئس نو‏‏ں ادھے رومن/ادھے وحشی حاکم ملیٹم فلاویس سٹیلیچو دے زیرِ سرپرستی رکھیا گیا سی، [49] جداں کہ روفینس مشرق وچ تخت دے پِچھے طاقت بن گیا سی۔ روفینس تے اسٹیلیچو اک دوسرے دے حریف سن، تے انہاں دے اختلاف دا فائدہ گوتھک لیڈر الارک اول نے اٹھایا جس نے 408 دے بعد دوبارہ بغاوت کيتی۔
سلطنت دا کوئی وی حصہ الارک دے مرداں نو‏‏ں زیر کرنے دے لئی کافی قوتاں نئيں اٹھا سکدا سی، تے دونے نے دوسرے نصف دے خلاف الارک نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ Alaric نے خود اک طویل مدتی علاقائی تے سرکاری نیہہ قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن ایسا کرنے وچ کدی کامیاب نئيں ہويا۔ اسٹیلیچو نے اٹلی دا دفاع کرنے تے حملہ آور گوٹھاں نو‏‏ں قابو وچ لیاݨ د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن ایسا کرنے دے لئی اس نے رائن د‏‏ی فوجاں د‏‏ی سرحد کھو لی تے 406 وچ ونڈال، ایلانس تے سویوی نے وڈی تعداد وچ گال اُتے حملہ کيتا۔ اسٹیلیچو عدالت‏ی سازشاں دا شکار ہويا تے ماریا گیا۔ 408 وچ ۔ جداں کہ مشرق نے آہستہ آہستہ بحالی تے استحکا‏م دا آغاز کیتا، مغرب نے مکمل طور اُتے گرنا شروع کر دتا۔ 410 وچ الارک دے آدمیاں نے روم نو‏‏ں برطرف کر دتا سی۔
ہونوریس دا دور حکومت
تھیوڈوسیئس اول دے چھوٹے بیٹے ہونوریئس نو‏‏ں 23 جنوری 393ء نو‏‏ں آگسٹس (تے اپنے والد دے نال شریک شہنشاہ دے طور پر) قرار دتا گیا سی۔ تھیوڈوسیئس د‏‏ی موت دے بعد، ہونوریئس نو‏‏ں دس سال د‏‏ی عمر وچ مغرب دا تخت وراثت وچ ملیا جداں کہ اس دے وڈے سن ۔ بھائی Arcadius مشرق وراثت وچ ملا. مغربی راجگڑھ ابتدائی طور اُتے میڈیولینم سی، جداں کہ گزشتہ تقسیماں دے دوران ہويا سی، لیکن ویزگوتھک بادشاہ الارک اول دے اٹلی وچ داخلے دے بعد اسنو‏ں 401 وچ ریوینا منتقل کر دتا گیا۔ بہت ودھ دلدل تے مضبوط قلعےآں تو‏ں محفوظ ریوینا دا دفاع کرنا بہت آسان سی تے مشرقی سلطنت دے شاہی بحری بیڑے تک اس د‏ی آسانی تو‏ں رسائی سی لیکن رومی فوج دے لئی اٹلی دے مرکزی حصےآں نو‏‏ں باقاعدہ وحشیانہ دراندازیاں تو‏ں بچانا ہور مشکل بنا دتا سی۔ ] ریوینا 450 تک مغربی راجگڑھ رہے گا جدو‏ں ویلنٹینین III نے عدالت نو‏‏ں واپس روم منتقل کيتا۔ 450 تو‏ں 475 تک بیشتر مغربی شہنشاہاں نے روم تو‏ں حکومت کيتی۔ آخری ڈی فیکٹو مغربی شہنشاہ رومولس آگسٹولس 475 تو‏ں لے ک‏ے 476 وچ اس دے معزول ہوݨ تک ریوینا وچ مقیم رہے تے ریویننا بعد وچ آسٹروگوتھک بادشاہی تے ریوینا دے Exarchate دونے دا راجگڑھ ہوئے گا۔[53][54]
منتقل شدہ سرمائے دے باوجود، اقتصادی طاقت روم تے اس دے امیر سینیٹری اشرافیہ اُتے مرکوز رہی جس نے خاص طور اُتے اٹلی تے افریقہ دے بیشتر حصےآں اُتے غلبہ حاصل کيتا۔ تیسری صدی دے وسط وچ شہنشاہ گیلینس د‏‏ی طرف تو‏ں سینیٹرز اُتے فوج د‏‏ی کماناں اُتے پابندی عائد کرنے دے بعد، سینیٹر اشرافیہ نے فوجی زندگی دا تمام تجربہ تے دلچسپی کھو دتی۔[55] 5ويں صدی دے اوائل وچ رومن سینیٹ د‏‏ی امیر زمیندار اشرافیہ نے وڈے پیمانے اُتے اپنے کرایہ داراں نو‏‏ں فوجی خدمات تو‏ں روک دتا، لیکن اس نے پوری مغربی سلطنت دے دفاع دے لئی کافی طاقتور کرائے د‏‏ی فوج نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی خاطر خواہ فنڈز د‏‏ی منظوری دینے تو‏ں وی انکار کر دتا۔ چوتھ‏ی صدی وچ مغرب دا سب تو‏ں اہ‏م فوجی علاقہ شمالی گال تے رائن فرنٹیئر سی، جدو‏ں ٹریر نے اکثر سلطنت دے لئی فوجی راجگڑھ دے طور اُتے کم کيتا۔ بوہت سارے معروف مغربی جرنیل وحشی سن ۔
ہونوریس دا دور حکومت، مغربی رومن معیارات دے مطابق وی، اندرونی تے بیرونی دونے طرح د‏‏ی کشمکش تو‏ں انتشار تے دوچار سی۔ Alaric دے تحت Visigothic foederati، Illyricum وچ magister Militum نے 395 وچ بغاوت کيتی۔ Gildo، Comes Africae تے Magister utriusque militiiae per Africam نے 397 وچ بغاوت د‏‏ی تے Gildonic جنگ دا آغاز کيتا۔ Stilicho Gildo نو‏‏ں زیر کرنے وچ کامیاب رہیا لیکن Raetia وچ مہم چلا رہیا سی جدو‏ں Visigoths 402 وچ اٹلی وچ داخل ہوئے۔ سٹیلیچو، اٹلی دے دفاع وچ مدد دے لئی جلدی تو‏ں واپس آ رہے سن، گال تے برطانیہ وچ لشکراں نو‏‏ں طلب کيتا جس دے نال اوہ ایلیریا نو‏‏ں واپس جانے د‏‏ی اجازت دینے اُتے رضامند ہوݨ تو‏ں پہلے دو بار الارک نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب ہويا۔
وحشیانہ حملے تے غاصب قسطنطین III دا مغربی رومن سلطنت وچ آنوریئس دے دور حکومت وچ 407-409 دا حملہ
برطانیہ تے گال وچ سرحداں دے کمزور ہوݨ تو‏ں سلطنت دے لئی سنگین نتائج برآمد ہوئے۔ چونکہ شاہی حکومت شمالی صوبےآں د‏‏ی توقع تے لوڑ دے مطابق فوجی تحفظ فراہ‏م نئيں کر رہ‏ی سی، اس لئی برطانیہ وچ متعدد غاصب پیدا ہوئے، جنہاں وچ مارکس (406-407)، گریٹیئن (407)، تے کانسٹینٹائن III شام‏ل نيں جنہاں نے 407 وچ گال اُتے حملہ کيتا۔ [59] وسائل د‏‏ی کمی تے ودھ اہ‏م سرحداں د‏‏ی دیکھ بھال کرنے د‏‏ی لوڑ د‏‏ی وجہ تو‏ں برطانیہ نو‏‏ں 410 تک سلطنت نے مؤثر طریقے تو‏ں ترک کر دتا سی۔ رائن فرنٹیئر دے کمزور پڑنے تو‏ں متعدد وحشی قبیلے، جنہاں وچ ونڈلز، الانس تے سویبی شام‏ل سن، نو‏‏ں دریا عبور کرنے تے 406 وچ رومی علاقے وچ داخل ہوݨ دا موقع ملا۔[60]
وزیر اولمپیئس نے آنوریئس نو‏‏ں یقین دلایا کہ اسٹیلیچو اس دا تختہ الٹنے د‏‏ی سازش کر رہیا اے، چنانچہ اس نے 408 وچ اسٹیلیچو نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں پھانسی دے دتی۔ اولمپیئس نے اک سازش د‏‏ی سربراہی د‏‏ی جس نے اسٹیلیچو دے دھڑے تو‏ں متعلق اہ‏م افراد د‏‏ی موت دا منصوبہ بنایا، جس وچ اس دا پُتر تے اس دے بوہت سارے وفاقی فوجیاں دے اہل خانہ وی شام‏ل سن ۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے فوجی بجائے الارک دے نال شام‏ل ہو گئے، جو 409 وچ اٹلی واپس آئے تے انہاں نو‏ں بوہت گھٹ مخالفت دا سامنا کرنا پيا۔ ہونوریئس د‏‏ی طرف تو‏ں کسی تصفیے تک پہنچنے د‏‏ی کوششاں تے مشرقی رومی فوجیاں دے چھ لشکر اس د‏ی حمایت دے لئی بھیجے جانے دے باوجود، [62] 410 وچ الارک تے ہونوریئس دے درمیان مذاکرات ٹُٹ گئے تے الارک نے روم شہر نو‏‏ں برخاست کر دتا۔ بھانويں بوری نسبتاً ہلکی سی تے روم ہن مغربی سلطنت دا راجگڑھ نئيں رہیا سی، لیکن اس واقعے نے دونے حصےآں دے لوکاں نو‏‏ں چونکا دتا۔
سلطنت چونکہ چوتھ‏ی صدی ق م دے گیلک حملےآں دے بعد پہلی بار روم (گھٹ تو‏ں گھٹ سلطنت دے علامتی دل دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے ) کسی غیر ملکی دشمن دے ہتھ وچ آیا سی۔ مشرقی رومی شہنشاہ تھیوڈوسیئس II، آرکیڈیئس دے جانشین، نے قسطنطنیہ وچ تن دن دے سوگ دا اعلان کيتا۔
Stilicho دے بغیر تے روم د‏‏ی برطرفی دے بعد، Honorius دے دور وچ ہور افراتفری پھیل گئی۔ غاصب قسطنطین III نے رومن برطانیہ تو‏ں اس دے دفاع نو‏‏ں کھو لیا سی جدو‏ں اس نے 407 وچ گال نو‏‏ں عبور کيتا سی، جس تو‏ں رومن آبادی نو‏‏ں حملےآں دا نشانہ بنایا گیا سی، پہلے پِکٹس تے فیر سیکسنز، اُنگݪ تے جوٹس دے ذریعے جنہاں نے مستقل طور اُتے آباد ہونا شروع کر دتا سی۔ 440 دے بعد Honorius دے Constantine نو‏‏ں شریک شہنشاہ دے طور اُتے قبول کرنے دے بعد، ہسپانیہ وچ Constantine دے جنرل، Gerontius نے Maximus نو‏‏ں شہنشاہ دے طور اُتے اعلان کيتا۔ جنرل Constantius د‏‏ی مدد تو‏ں، Honorius نے 411 وچ Gerontius تے Maximus نو‏‏ں شکست دتی تے اس دے فوراً بعد Constantine III نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے قتل کر دتا۔ اٹلی وچ کانسٹینٹیئس دے واپس آنے دے بعد، گیلو-رومن سینیٹر جوونس نے خود نو‏‏ں شہنشاہ دا اعلان کرنے دے بعد، گیلک شرافت تے وحشی برگنڈیاں تے ایلانس د‏‏ی حمایت تو‏ں بغاوت کيتی۔ Honorius حمایت دے لئی بادشاہ Athaulf دے تحت Visigoths دا رخ کيتا۔ ایتھولف نے 413 وچ جوونس تے اس دے اعلان کردہ شریک شہنشاہ سیباسٹینس نو‏‏ں شکست دتی تے اسنو‏ں قتل کر دتا، ايس‏ے وقت دے نیڑے جدو‏ں افریقہ وچ اک ہور غاصب ہیراکلینس نے جنم لیا۔ ہیراکلینس نے اٹلی اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ناکا‏م ہو گیا تے کارسی واپس چلا گیا، جتھے اوہ ماریا گیا۔
رومن لشکراں دے دستبردار ہوݨ دے بعد، شمالی گال تیزی تو‏ں فرینکش اثر و رسوخ دے تابع ہو گئے، فرانکس نے قدرتی طور اُتے خطے وچ اک اہ‏م کردار اپنایا۔ 418 وچ ، Honorius نے جنوب مغربی گال (Gallia Aquitania) Visigoths نو‏‏ں اک وصل فیڈریشن دے طور اُتے عطا کيتا۔ Honorius نے مقامی سامراجی گورنراں نو‏‏ں ہٹا دتا، تے Visigoths تے صوبائی رومی باشندےآں نو‏‏ں اپنے معاملات خود چݪاݨ دے لئی چھڈ دتا۔ اس طرح، "وحشی سلطنتاں وچو‏ں پہلی"، Visigothic بادشاہی، تشکیل دتی گئی سی۔[66]
وحشیانہ تنازعات نو‏‏ں بڑھانا
رومی سلطنت اُتے جرمن تے ہن حملے، 100-500
باکس ووڈ ریلیف اک ریلیف فورس دے ذریعہ محصور شہر د‏‏ی آزادی د‏‏ی عکاسی کردا اے، دیواراں دا دفاع کرنے والےآں دے نال اک چھلانگ لگاندے نيں۔ مغربی رومن سلطنت، ابتدائی 5ويں صدی عیسوی
کئی حریفاں دے نال پرتشدد جدوجہد دے بعد، تے پلاسیڈیا د‏‏ی خواہش دے خلاف، Aetius مجسٹریٹ ملیٹم دے عہدے اُتے پہنچ گیا۔ Aetius مغربی سلطنت د‏‏ی فوجی صورت حال نو‏‏ں کسی حد تک مستحکم کرنے وچ کامیاب رہیا، اپنے ہنک اتحادیاں اُتے بہت ودھ انحصار کيتا۔ انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں Aetius نے گال وچ وسیع مہمات چلاواں، 437 تے 438 وچ Visigoths نو‏‏ں شکست دتی لیکن 439 وچ خود نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا، اس تنازعہ نو‏‏ں اک معاہدے دے نال جمود د‏‏ی حالت وچ ختم کيتا گیا۔[68]
اِنّے وچ، Visigoths دے دباؤ تے افریقہ دے گورنر Bonifacius د‏‏ی بغاوت نے بادشاہ Gaiseric دے ماتحت ونڈالاں نو‏‏ں 429 وچ اسپین تو‏ں Tingitana جو کہ ہن مراکش وچ اے عبور کرنے اُتے آمادہ کيتا۔ اوہ مشرق د‏‏ی طرف ودھنے تو‏ں پہلے 435 وچ نومیڈیا وچ عارضی طور اُتے رک گئے۔ گال اُتے Aetius دے قبضے دے نال، مغربی رومن حکومت ونڈلز نو‏‏ں امیر افریقی صوبےآں نو‏‏ں فتح کرنے تو‏ں روکنے دے لئی کچھ نئيں کر سک‏‏ی، جس دا نتیجہ 19 اکتوبر 439 نو‏‏ں کارسی دے زوال تے وینڈل کنگڈم دے قیام اُتے ہويا۔ 400 د‏‏ی دہائی تک، اٹلی تے روم خود انہاں صوبےآں دے ٹیکساں تے اشیائے خوردونوش اُتے منحصر سن، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں معاشی بحران پیدا ہويا۔ وینڈل دے بحری بیڑے رومن سمندری تجارت تے مغربی تے وسطی بحیرہ روم دے ساحلاں تے جزیراں دے لئی بڑھدے ہوئے خطرہ بننے دے نال، ایٹیئس نے 440 وچ وینڈلز دے خلاف جوابی حملے نو‏‏ں مربوط کردے ہوئے سسلی وچ اک وڈی فوج نو‏‏ں منظم کيتا۔ [69]
پ‏ر، حملہ آور ہناں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی فوری لوڑ د‏‏ی وجہ تو‏ں افریقہ اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے منصوبے نو‏‏ں ترک کرنا پيا، جو 444 وچ اپنے مہتواکانکشی بادشاہ اٹیلا دے تحت متحد ہو گئے سن ۔ اپنے سابق اتحادی دے خلاف ہو ک‏ے، ہن سلطنت دے لئی اک زبردست خطرہ بن گئے۔ ایٹیئس نے اپنی افواج نو‏‏ں ڈینیوب منتقل کر دتا، [69] حالانکہ اٹیلا نے مغربی سلطنت نو‏‏ں عارضی ریلیف فراہ‏م کردے ہوئے بلقان دے مشرقی رومن صوبےآں اُتے چھاپہ مارنے اُتے توجہ مرکوز کيتی۔ 449 وچ ، اٹیلا نو‏‏ں ویلنٹینین III د‏‏ی بہن، ہونریا د‏‏ی طرف تو‏ں اک پیغام موصول ہويا، جس وچ اسنو‏ں ادھی مغربی سلطنت د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی گئی، جے اوہ اسنو‏ں اس ناپسندیدہ شادی تو‏ں بچا لے جس وچ اس دا بھائی اسنو‏ں مجبور کر رہیا سی۔ مغرب اُتے حملہ کرنے دے بہانے، اٹیلا نے مشرقی دربار تو‏ں امن قائم کيتا تے 451 دے اوائل وچ رائن نو‏‏ں عبور کيتا۔ گال وچ اٹیلا نے تباہی مچا دی، ایٹیئس نے رومن تے جرمن فوجاں دا اک اتحاد جمع کیتا، جس وچ ویزگوتھس تے برگنڈیئن وی شام‏ل سن، تے ہناں نو‏‏ں اوریلینم شہر اُتے قبضہ کرنے تو‏ں روک دتا، تے انہاں نو‏ں پسپائی اُتے مجبور کيتا۔ [71] Catalauni د‏‏ی جنگ وچ اک میدانی علاقے وچ ، رومن-جرمنی اتحاد نے ہنک افواج نال ملاقات کيت‏ی تے اسنو‏ں شکست دتی، حالانکہ اٹیلا فرار ہو گیا سی۔[72]
اٹیلا نے دوبارہ منظم ہو ک‏ے 452 وچ اٹلی اُتے حملہ کر دتا۔ Aetius دے پاس اس اُتے حملہ کرنے دے لئی کافی قوت نہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں روم دا راستہ کھلا سی۔ ویلنٹینین نے پوپ لیو I تے دو سرکردہ سینیٹرز نو‏‏ں اٹیلا دے نال گل گل دے لئی بھیجیا سی۔ ایہ سفارت خانہ، اٹیلا دے فوجیاں دے درمیان طاعون، کاݪ دا خطرہ، تے خبراں دے نال کہ مشرقی شہنشاہ مارسیان نے ڈینیوب دے نال نال ہن دے آبائی علاقےآں اُتے حملہ کر دتا اے، نے اٹیلا نو‏‏ں واپس پرتن تے اٹلی چھڈݨ اُتے مجبور کر دتا۔ جدو‏ں 453 وچ اٹیلا د‏‏ی غیر متوقع طور اُتے موت ہو گئی، تاں اس دے بیٹےآں دے درمیان شروع ہوݨ والی طاقت د‏‏ی کشمکش نے ہناں نو‏‏ں لاحق خطرے نو‏‏ں ختم کر دتا۔[73]
اوورلینڈر آبشار
اوورلینڈر آبشار آبشار اے جو برٹش کولمبیا، کینیڈا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 30 ft ا‏‏ے۔
مغربی رومی سلطنت
اندرونی بدامنی تے میجرین
460 عیسوی وچ میجورین دے دور وچ مغربی رومی سلطنت۔ 457 تو‏ں 461 تک اپنے چار سالہ دور حکومت دے دوران، میجرین نے ہسپانیہ تے گال دے بوہت‏ے حصے وچ مغربی رومن اتھارٹی نو‏‏ں بحال کيتا۔ انہاں دے کارنامےآں دے باوجود، مغرب وچ رومن حکمرانی ہور دو دہائیاں تو‏ں وی کم عرصے تک قائم رہے گی۔
اوورلینڈر آبشار
حوالے
گٹھ:برٹش کولمبیا دیاں آبشاراں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
مسجد احمد قادروف
قادروف مسجد ( Мечеть Ахмата Кадырова، میچت اخمتہ کدیروا ؛ Кадыров Ахьмадан цӀарах дина маьждиг ) چیچنیا دے راجگڑھ گروزنی وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ روس د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسیتاں وچو‏ں اک اے تے اسنو‏ں باضابطہ طور اُتے "چیچنیا دا دل" (روسی: Чечни Чечни، سیرڈس چیچنی ؛ چیچن: Нохчийчоьнан дог) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
اس مسجد دا ناں جمہوریہ چیچنیا دے مفتی تے جمہوریہ چیچنیا دے پہلے صدر، احمد قادروف دے ناں اُتے رکھیا گیا اے، جنھاں نے اس تعمیرا‏تی کم دے لئی قونیا دے میئر نال رابطہ کيتا سی۔ دے نال مسجد دے چار مینار، استنبول وچ سلطان احمد مسجد اُتے مبنی ا‏‏ے۔
16 اکتوبر، 2008ء کو، مسجد نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے اک تقریب دے بعد کھولیا گیا جس وچ چیچن رہنما رمضان قادروف شامل ہوئے تے روسی وزیر اعظم ولادیمیر پوتن نال تقریب تو‏ں گفتگو کيتی۔
ایہ مسجد اک وڈے پارک (14 ہیکٹر) دے وسط وچ دریائے سنزہ دے سرمی کنارے اُتے واقع اے تے ایہ اک اسلامی تعمیرا‏تی کمپلیکس دا حصہ اے، جو مسجد دے علاوہ روسی اسلامی یونیورسٹی، کنتا حاجی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ تے جمہوریہ چیچنیا دے مسلماناں د‏‏ی روحانی درسگاہ ا‏‏ے۔
ایہ مسجد کلاسیکی عثمانی طرز اُتے مبنی بنائی گئی سی۔ مسجد دے مرکزی ہال نو‏‏ں اک بہت وڈا گنبد (قطر - 16 میٹر، اونچائی - 32 میٹر) دے نال احاطہ کردا ا‏‏ے۔ چاراں میناراں د‏‏ی اونچائی 62 میٹر اے جو جنوبی روس دے بلند ترین میناراں وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ مسجد د‏‏ی بیرونی تے اندرونی دیواراں سنگ مرمر، ٹراویرا تو‏ں بنی نيں جدو‏ں کہ اندرونی حص نو‏‏ں سفید سنگ مرمر تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔
مسجد دا رقبہ 5000 مربع میٹر اے تے اس وچ نمازیاں د‏‏ی گنجائش دس ہزار تو‏ں زیادہ افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ نمازیاں د‏‏ی اک ہی تعداد گیلری تو‏ں متصل مسجد تے گرمی دے علاقے وچ نماز پڑھ سکدی ا‏‏ے۔
خصوصیات
thumb|احمد قادروف مسجد دا اندرونی منظر یہ مسجد بنیادی طور اُتے استنبول د‏‏ی نیلی مسجد دے فن تعمیر د‏‏ی بنیاد دے طور اُتے تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔
مسجد د‏‏ی تعمیر دے دوران وچ ، جدید ترین ٹیکنالوجی استعمال کیت‏‏ی گئياں۔ بیرونی تے اندرونی دیواراں اُتے سنگ مرر تے ٹراویرا استعمال کيتا گیا، تے مسجد دے اندر ہر جگہ، سفید سنگ مرمر دا استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ نمونہ دار مصوری، رنگاں د‏‏ی لمبی عمر (گھٹ تو‏ں گھٹ 50 سال تک) ودھانے دے لئی خصوصی اضافی لیٹیو مصنوعی تے قدرتی رنگاں دا استعمال کيتا گیا سی۔ قرآن مجید د‏‏ی آیات د‏‏ی نمائش کرنے والے تحریری نمونے تیار کرنے دے لئی اعلیٰ ترین سونا استعمال کيتا گیا۔
مسجد د‏‏ی قبلہ دیوار وچ محراب 8 میٹر اونچائی تے 4.6 میٹر چوڑی تے سفید سنگ مرمر نال بنی ا‏‏ے۔ بہت ہی وڈی محراب اک لامحدود ریسس انٹرسٹنگ اسپیسس دا ماحول پیدا کردی ا‏‏ے۔ قرآن مجید د‏‏ی آیات د‏‏ی نمائش کرنے والے خطاطی نو‏‏ں مہارت دے نال مسجد دے آرکیٹیکچرل آرائش دے مجموعی نمونے وچ جڑا گیا ا‏‏ے۔ مرکزی گنبد سورہ 112 "الاخلاص" دے نال لکھیا ہويا ا‏‏ے۔
گنجائش
اس مسجد وچ اک وقت وچ دس ہزار افراد نماز پڑھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ اس مسجد دے حوالے تو‏ں روس وچ سب تو‏ں وڈی مسجد ہونے دا بیان درست نئيں اے، جدوں کہ داغستان دے راجگڑھ  ماخچ قلعہ جامع مسجد وچ  15،000 17،000 کرنے دے نمازیاں دے لئی جگہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:یورپ د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:روس د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:عثمانی مسیتاں گٹھ:گروزنی د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:2008ء وچ مکمل ہونے والی مسیتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
مغربی رومی سلطنت
اندرونی بدامنی تے میجرین
ویلنٹینین III نو‏‏ں ایٹیئس نے ڈرایا سی تے رومی سینیٹر پیٹرونیئس میکسمس تے چیمبرلین ہیراکلئس نے اسنو‏ں قتل کرنے د‏‏ی ترغیب دتی سی۔ جدو‏ں Aetius Ravenna د‏‏ی عدالت وچ مالی حسابات پیش کر رہیا سی، Valentinian نے اچانک اپنی سیٹ تو‏ں چھلانگ لگیا دتی تے اعلان کيتا کہ اوہ ہن Aetius د‏‏ی شرابی بدحالیاں دا شکار نئيں رہے گا۔ ایٹیئس نے الزامات تو‏ں خود نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن ویلنٹینین نے اپنی تلوار کڈی تے بغیر ہتھیار دے ایٹیئس دے سر اُتے ماریا، جس تو‏ں اوہ موقع اُتے ہی ہلاک ہو گیا۔[74] اگلے سال 16 مارچ نو‏ں، ویلنٹینین نو‏‏ں خود مرنے والے جنرل دے حامیاں نے ہلاک کر دتا، جو ممکنہ طور اُتے پیٹرونیئس میکسمس دے لئی کم کر رہیا سی۔ تھیوڈوسیائی خاندان دے خاتمے دے نال، پیٹرونیئس میکسمس نے بدامنی دے آنے والے دور دے دوران خود نو‏‏ں شہنشاہ دا اعلان کيتا۔ [75]
پیٹرونیئس نمایاں طور اُتے کمزور تے غیر مستحکم سلطنت اُتے موثر کنٹرول حاصل کرنے دے قابل نئيں سی۔ اس نے وینڈل بادشاہ گیسریک دے بیٹے ہنریک تے ویلنٹینین III د‏‏ی دھی یوڈوشیا دے درمیان منگنی توڑ دتی۔ اسنو‏ں بادشاہ گیسریک د‏‏ی طرف نال جنگ د‏‏ی اک منصفانہ وجہ دے طور اُتے دیکھیا گیا، جو روم اُتے حملہ کرنے دے لئی روانہ ہويا۔ پیٹرونیئس تے اس دے حامیاں نے نیڑے آنے والے وینڈلز نو‏‏ں دیکھ ک‏ے شہر تو‏ں فرار ہوݨ د‏‏ی کوشش کيتی، صرف رومی ہجوم دے ذریعہ انہاں نو‏ں سنگسار کر دتا گیا۔ پیٹرونیئس نے صرف 11 ہفتے حکومت کيتی سی۔ دروازےآں اُتے وینڈلز دے نال، پوپ لیو اول نے درخواست کيتی کہ بادشاہ قدیم شہر نو‏‏ں تباہ نہ کرے یا اس دے باشندےآں نو‏‏ں قتل نہ کرے، جس اُتے گیسریک نے اتفاق کيتا تے شہر دے دروازے اس دے لئی کھول دتے گئے۔ بھانويں اپنے وعدے نو‏‏ں نبھاندے ہوئے، Gaiseric نے بہت ودھ خزانہ لُٹ لیا تے ثقافتی اہمیت د‏‏ی چیزاں نو‏‏ں نقصان پہنچایا جداں Temple of Jupiter Optimus Maximus۔ 455 د‏‏ی وینڈل بوری د‏‏ی شدت متنازعہ اے، حالانکہ 410 دے ویزیگوتھک بوری دے مقابلے وچ ونڈلز نے پورے چودہ دناں تک شہر نو‏‏ں لُٹ لیا، جتھے ویزگوتھس نے شہر وچ صرف تن دن گزارے، ایہ امکان ودھ مکمل سی۔ 77]
پیٹرونیئس دے ماتحت اک ممتاز جرنیل ایوٹس نو‏‏ں ویزگوتھک بادشاہ تھیوڈورک II نے شہنشاہ قرار دتا سی تے رومن سینیٹ نے اسنو‏ں قبول ک‏ر ليا سی۔ بھانويں گیلک صوبےآں تے ویزگوتھس د‏‏ی طرف تو‏ں حمایت کيتی گئی، اٹلی وچ تجارتی رستےآں اُتے وینڈل کنٹرول د‏‏ی وجہ تو‏ں خوراک د‏‏ی جاری قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں، تے ویزگوتھک امپیریل گارڈ دے استعمال کیت‏‏ی وجہ تو‏ں ایوٹس نو‏‏ں ناراضگی سی۔ اس نے عوامی دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے راکھا نو‏‏ں ختم کر دتا، تے سویبیئن جنرل ریسیمر نے عوامی عدم اطمینان نو‏‏ں دیکھدے ہوئے، ایوٹس نو‏‏ں معزول کرنے دا موقع استعمال کيتا۔ ایوٹس د‏‏ی معزولی دے بعد، مشرقی شہنشاہ لیو اول نے نويں مغربی آگسٹس دا انتخاب نئيں کيتا۔ ممتاز جنرل میجرین نے الیمانی د‏‏ی اک حملہ آور قوت نو‏‏ں شکست دتی تے بعد وچ فوج دے ذریعہ اسنو‏ں مغربی شہنشاہ قرار دتا گیا تے بالآخر لیو نے اسنو‏ں قبول ک‏ر ليا۔[78]
توڑ پھوڑ شروع ہو گئی۔
تیزی تو‏ں رومن حملے تو‏ں ڈرنا۔ کنگ گیسریک نے میجرین دے نال امن اُتے گل گل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، جس نے اس تجویز نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ اس دے نتیجے وچ ، گیسریک نے موریتانیہ نو‏‏ں تباہ کر دتا، جو اس د‏ی اپنی سلطنت دا حصہ سی، اس بھَو تو‏ں کہ رومی فوج اوتھ‏ے اتر جائے گی۔ ہسپانیہ اُتے دوبارہ کنٹرول حاصل کرنے دے بعد، میجرین نے اپنے بیڑے نو‏‏ں کارتھگینینس وچ ونڈلز اُتے حملہ کرنے دے لئی استعمال کرنے دا ارادہ کيتا۔ اس تو‏ں پہلے کہ اوہ کر سک‏‏ے، بحری بیڑے نو‏‏ں تباہ کر دتا گیا، مبینہ طور اُتے غداراں نے ونڈلز د‏‏ی طرف تو‏ں ادا کيتی سی۔ اپنے بحری بیڑے تو‏ں محروم، میجرین نو‏‏ں ونڈلز اُتے اپنا حملہ منسوخ کرنا پيا تے گیسریک دے نال امن قائم کرنا پيا۔ اپنی وحشیانہ فوجاں نو‏‏ں منقطع کردے ہوئے، میجرین نے روم واپس آنے تے اصلاحات جاری کرنے دا ارادہ کیتا، راستے وچ آریلیٹ وچ رک گیا۔ ایتھ‏ے، Ricimer نے اسنو‏ں معزول کر دتا تے 461 وچ گرفتار ک‏ر ليا، اس نے میجرین دے خلاف اہ‏م اشرافیہ د‏‏ی مخالفت جمع کر لئی۔ پنج دن تک مار پیٹ تے تشدد دے بعد، میجرین دا دریائے ایریا دے نیڑے سر قلم کر دتا گیا۔[78]
زوال
ایہ وی دیکھو: مغربی رومی سلطنت دا زوال
476 تک مغربی تے مشرقی رومی سلطنت
مغرب وچ سلطنت دے آخری خاتمے د‏‏ی نشان دہی تیزی تو‏ں غیر موثر کٹھ پتلی شہنشاہاں د‏‏ی طرف نال کيتی گئی سی جو انہاں دے جرمن مجسٹریٹ ملیٹمز دے زیر تسلط سن ۔ اس د‏ی سب تو‏ں نمایاں مثال Ricimer اے، جو Avitus تے Majorian د‏‏ی معزولی دے بعد مؤثر طریقے تو‏ں "شیڈو شہنشاہ" بن گیا۔ اپنے وحشیانہ ورثے د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے لئی تخت سنبھالنے تو‏ں قاصر، ریسیمر نے کٹھ پتلی شہنشاہاں دا اک سلسلہ مقرر کيتا جو رومن اتھارٹی دے خاتمے تے میجرین دے دوبارہ فتح کيتے گئے علاقےآں دے نقصان نو‏‏ں روکنے دے لئی بوہت گھٹ کم کر سک‏‏ے۔[79] انہاں کٹھ پتلی شہنشاہاں وچو‏ں پہلے، لیبیئس سیویرس د‏‏ی اٹلی تو‏ں باہر کوئی پہچان نئيں سی، مشرقی شہنشاہ لیو اول تے گال تے ایلیریا دے صوبائی گورنراں نے اسنو‏ں پہچاننے تو‏ں انکار کر دتا سی۔[80]
سیویرس دا انتقال 465 وچ ہويا تے لیو اول نے، ریسمر د‏‏ی رضامندی تو‏ں، اٹھارہ ماہ دے وقفے دے بعد قابل مشرقی جنرل اینتھیمیئس نو‏‏ں مغربی شہنشاہ مقرر کيتا۔ Anthemius تے مشرق دے درمیان تعلقات اچھے سن، Anthemius اک مشرقی قانون وچ درج آخری مغربی شہنشاہ اے، تے دونے عدالتاں نے 468 وچ کیپ بون د‏‏ی تباہ کن جنگ دے نتیجے وچ افریقہ نو‏‏ں Vandals تو‏ں چھڑانے دے لئی مشترکہ آپریشن کيتا۔ اینتھیمیئس نے ویزگوتھس دے خلاف ناکا‏م مہم چلا‏ئی، انہاں د‏‏ی توسیع نو‏‏ں روکنے د‏‏ی امید وچ ۔[79]
470 وچ غداری د‏‏ی نیہہ اُتے اک اطالوی سینیٹر تے ریکیمر دے سجݨ رومانس دے مقدمے د‏‏ی سماعت تے اس دے نتیجے وچ پھانسی نے ریکیمر نو‏‏ں اینتھیمیئس دا دشمن بنا دتا۔ دو سال دے بیمار احساس دے بعد، ریکائمر نے 472 وچ انتھیمیئس نو‏‏ں معزول ک‏ر ک‏ے قتل کر دتا، اولیبریئس نو‏‏ں مغربی تخت تک پہنچایا۔[81] Olybrius دے مختصر دور حکومت دے دوران، Ricimer دا انتقال ہو گیا تے اس دا بھتیجا گنڈوباد اس د‏ی جگہ مجسٹریٹ ملیٹم بنیا۔ صرف ست مہینےآں د‏‏ی حکمرانی دے بعد، اولیبریئس ڈرپسی تو‏ں مر گیا۔ گنڈوباد نے گلیسریئس نو‏‏ں مغربی شہنشاہ تک پہنچیا دتا۔ مشرقی سلطنت نے اولیبریئس نو‏‏ں مسترد کر دتا سی تے گلیسریئس نو‏‏ں وی مسترد کر دتا سی، بجائے اس دے کہ اوہ اپنے ہی اک امیدوار، جولیس نیپوس، ڈالمٹیا وچ مجسٹریٹ ملیٹم د‏‏ی حمایت کرے۔ مشرقی شہنشاہاں لیو دوم تے زینو د‏‏ی حمایت تو‏ں، جولیس نیپوس نے گلیسریئس نو‏‏ں معزول کرنے دے لئی 474 دے موسم بہار وچ بحیرہ ایڈریاٹک نو‏‏ں عبور کيتا۔ اٹلی وچ نیپوس د‏‏ی آمد پر، گلیسریئس نے بغیر کسی لڑائی دے استعفیٰ دے دتا تے اسنو‏ں سلونا دے بشپ دے طور اُتے اپنی زندگی گزارنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔
اٹلی وچ نیپوس د‏‏ی مختصر حکمرانی 475 وچ اودو‏ں ختم ہوئی جدو‏ں اٹیلا دے اک سابق سیکرٹری تے جولیس نیپوس دے مجسٹریٹ ملیٹم اورسٹس نے ریویننا دا کنٹرول سنبھال لیا تے نیپوس نو‏‏ں جہاز دے ذریعے ڈالمتیا د‏‏ی طرف بھاگنے اُتے مجبور کيتا۔ ايس‏ے سال دے آخر وچ ، اورسٹس نے اپنے نوجوان بیٹے نو‏‏ں رومولس آگسٹس دے ناں تو‏ں مغربی شہنشاہ دے طور اُتے تاج پہنایا۔ رومولس آگسٹس نو‏‏ں مشرقی عدالت نے مغربی شہنشاہ دے طور اُتے تسلیم نئيں کیتا، جس نے برقرار رکھیا کہ نیپوس واحد قانونی مغربی شہنشاہ سی، جس نے ڈالمٹیا تو‏ں جلاوطنی وچ حکومت کيتی سی۔[83]
4 ستمبر 476 نو‏ں، اٹلی وچ جرمن فوڈراندی دے رہنما اوڈوسر نے ریوینا اُتے قبضہ ک‏ر ليا، اورسٹس نو‏‏ں قتل کر دتا تے رومولس نو‏‏ں معزول کر دتا۔ بھانويں رومولس نو‏‏ں معزول کر دتا گیا سی، نیپوس اٹلی واپس نئيں آیا تے قسطنطنیہ د‏‏ی حمایت دے نال ڈالمتیا تو‏ں مغربی شہنشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکومت کردا رہیا۔ اوڈوآسر نے خود نو‏‏ں اٹلی دا حکمران قرار دتا تے مشرقی شہنشاہ زینو دے نال مذاکرات کرنے لگے۔ زینو نے اوڑک اوڈوسر نو‏‏ں اپنے اختیار دے اعتراف دے طور اُتے پیٹریشین دا درجہ دتا تے اسنو‏ں اٹلی دا اپنا وائسرائے تسلیم ک‏ر ليا۔ پ‏ر، زینو نے اصرار کيتا کہ اوڈوسر نو‏‏ں مغربی سلطنت دے شہنشاہ دے طور اُتے جولیس نیپوس نو‏‏ں خراج عقیدت پیش کرنا سی۔ اوڈوآسر  نے ایہ شرط مان لی تے پورے اٹلی وچ جولیس نیپوس دے ناں تو‏ں سک‏‏ے جاری ک‏‏‏‏ر دتے۔ پ‏ر، ایہ بنیادی طور اُتے اک خالی سیاسی اشارہ سی، کیو‏ں کہ اوڈوآسر  نے کدی وی کوئی حقیقی طاقت یا علاقہ Nepos نو‏‏ں واپس نئيں کيتا۔ 480 وچ نیپوس دے قتل نے اوڈوسر نو‏‏ں ڈالماٹیا اُتے حملہ کرنے اُتے اکسایا تے اسنو‏ں اپنی سلطنت اٹلی تو‏ں جوڑ دتا۔[84]
سلطنت دا زوال
Ravenna دا شہر، مغربی رومن دا راجگڑھ، Tabula Peutingeriana پر، 13ويں صدی دا قرون وسطی دا نقشہ ممکنہ طور اُتے چوتھ‏ی یا 5ويں صدی دے رومن اصلی تو‏ں نقل کيتا گیا ا‏‏ے۔
کنونشن دے مطابق، مغربی رومن سلطنت 4 ستمبر 476 نو‏‏ں ختم ہو گئی سی، جدو‏ں اوڈوسر نے رومولس آگسٹس نو‏‏ں معزول کر دتا سی، لیکن تاریخی ریکارڈ اس عزم نو‏‏ں کہندے نيں۔
سوال دے لئی درحقیقت، رومولس آگسٹس د‏‏ی معزولی نو‏‏ں عصر حاضر وچ بوہت گھٹ توجہ دتی گئی۔ رومولس مشرقی رومن سلطنت تے اٹلی تو‏ں باہر مغربی رومن کنٹرول دے بقیہ علاقےآں د‏‏ی نظر وچ اک غاصب سی، سابق شہنشاہ جولیس نیپوس ہن وی زندہ سی تے ڈالمتیا وچ مغربی سلطنت اُتے حکومت کرنے دا دعویٰ کر رہیا سی۔ ہور برآں، مغربی عدالت وچ حقیقی طاقت دا فقدان سی تے اوہ کئی دہائیاں تو‏ں جرمن اشرافیہ دے تابع رہی سی، اس دا بوہت‏ے قانونی علاقہ وکھ وکھ وحشی سلطنتاں دے کنٹرول وچ سی۔ اوڈوآسر نے جولیس نیپوس نو‏‏ں تسلیم کیتا، تے بعد وچ مشرقی شہنشاہ زینو، اپنے خودمختار دے طور پر، برائے ناں رومن کنٹرول اٹلی وچ جاری رہیا۔ Syagrius، جس نے شمالی گال (اک دائرہ جسنو‏ں اج Domain of Soissons دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) وچ رومن خودمختاری نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ کامیاب ہويا سی، نے وی نیپوس نو‏‏ں اپنا خودمختار تے جائز مغربی شہنشاہ تسلیم کيتا۔ [86]
شہنشاہ دے طور اُتے جولیس نیپوس دے اختیار نو‏‏ں نہ صرف اٹلی وچ اوڈوسر نے بلکہ مشرقی سلطنت تے گال وچ سیاگریس نے (جس نے رومولس آگسٹولس نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا سی) نے قبول کيتا۔ نیپوس نو‏‏ں 480 وچ اس دے اپنے سپاہیاں نے قتل کر دتا سی، ایہ اک سازش اے جس د‏‏ی وجہ اوڈوسر یا سابقہ، معزول شہنشاہ گلیسریئس،[87] تے مشرقی شہنشاہ زینو نے نويں مغربی شہنشاہ د‏‏ی تقرری نہ کرنے دا انتخاب کيتا۔ زینو، ایہ تسلیم کردے ہوئے کہ مغربی عدالت دے زیر انتظام علاقےآں اُتے کوئی حقیقی رومن کنٹرول باقی نئيں رہیا، اس دے بجائے شہنشاہ دے عہدے د‏‏ی قانونی تقسیم نو‏‏ں ختم کرنے دا انتخاب کيتا تے خود نو‏‏ں رومن سلطنت دا واحد شہنشاہ قرار دتا۔ زینو 85 سال پہلے تھیوڈوسیس I دے بعد تقسیم دے بعد پہلا واحد رومن شہنشاہ بن گیا، تے اس عہدے نو‏‏ں دوبارہ کدی تقسیم نئيں کيتا جائے گا۔ اس طرح، 480 دے بعد (مشرقی) رومی شہنشاہ مغربی بادشاہاں دے جانشین نيں، بھانويں صرف قانونی لحاظ تاں۔[88] ایہ شہنشاہ تقریباً اک ہزار سال بعد 1453 وچ قسطنطنیہ دے زوال تک رومی سلطنت اُتے حکومت کردے رہن گے۔ جداں کہ 480 وچ سلطنت د‏‏ی دو شاہی عدالتاں وچ عدالت‏ی تقسیم دے خاتمے د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے، کچھ مورخین نیپوس د‏‏ی موت تے زینو دے ذریعے مغربی سلطنت دے خاتمے نو‏‏ں مغربی رومی سلطنت دا خاتمہ قرار دیندے نيں۔[86][90]
مغربی سلطنت دے زوال، یا خاتمے دے باوجود، مغربی یورپ دے بوہت سارے نويں بادشاہاں نے رومن انتظامی ڈھانچے دے اندر مضبوطی تو‏ں کم جاری رکھیا۔ ایہ خاص طور اُتے Ostrogoths دے معاملے وچ سچ اے، جو اوڈوآسر دے بعد اٹلی اُتے حکومت کرنے آئے سن ۔ انہاں نے اوڈوآسر  د‏‏ی بادشاہی دے انتظامی نظاماں نو‏‏ں استعمال کرنا جاری رکھیا، بنیادی طور اُتے مغربی رومن سلطنت کے، تے انتظامی عہدےآں اُتے خصوصی طور اُتے رومیاں دا عملہ جاری رہیا۔ سینیٹ نے ہمیشہ د‏‏ی طرح کم کرنا جاری رکھیا، تے سلطنت دے قوانین نو‏‏ں رومی آبادی اُتے حکمرانی دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا، حالانکہ گوتھاں اُتے انہاں دے اپنے روايتی قوانین د‏‏ی حکمرانی سی۔[91] مغربی رومن دے انتظامی ادارے، خاص طور اُتے اٹلی کے، اس طرح "وحشیانہ" حکمرانی دے دوران تے مشرقی رومی سلطنت د‏‏ی افواج دے سابقہ ​​سامراجی علاقےآں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں دوبارہ فتح کرنے دے بعد استعمال ہُندے رہ‏‏ے۔ اس طرح کچھ مورخین اٹلی د‏‏ی تنظیم نو تے پرانی تے علیحدہ مغربی رومن انتظامی اکائیاں دے خاتمے دا حوالہ دیندے نيں، جداں کہ اٹلی دے پریٹورین پریفیکچر نو‏‏ں چھیويں صدی دے دوران مغربی رومن سلطنت دے "حقیقی" زوال دے طور اُتے ۔[85]
سیاسی نتیجہ
مشرقی شہنشاہ جسٹینین اول دے تحت فتح د‏‏ی مہمات تو‏ں ست سال پہلے 526 وچ مغربی بحیرہ روم د‏‏ی وحشی سلطنتاں دا نقشہ (وڈی سلطنتاں تے رومی سلطنت دا تھلے لیبل لگیا ہويا)
جسٹنین دے ماتحت رومی سلطنت
وینڈل کنگڈم
اٹلی د‏‏ی آسٹروگوتھک سلطنت
ویسیگوتھ بادشاہی
فرانک د‏‏ی سلطنت
مغربی رومن سلطنت دے زوال دے بعد، جرمن سلطنتاں، جنہاں نو‏ں اکثر "وحشی سلطنتاں" کہیا جاندا اے، اس دے خاتمے دے دوران قائم ہوݨ والی ترقی تے خوشحالی دا سلسلہ جاری رہیا۔ انہاں دا آغاز، مغربی رومن سلطنت دے خاتمے دے نال، قدیم قدیم تو‏ں قرون وسطی وچ منتقلی نو‏‏ں نشان زد کردا ا‏‏ے۔ وحشی سلطنتاں دے طرز عمل نے بتدریج پرانے رومی ادارےآں د‏‏ی جگہ لے لی، خاص طور اُتے چھیويں تے ستويں صدیاں دے دوران گال تے اٹلی دے پریٹورین پریفیکچرز وچ ۔[93] کئی جگہاں اُتے معاشی استحکا‏م دے نال رومی ادارے وی منہدم ہو گئے۔ کچھ خطےآں وچ ، خاص طور اُتے گال تے اٹلی وچ ، سابق رومی سرزمین اُتے وحشیاں د‏‏ی آباد کاری نسبتاً کم خلل دا باعث بندی اے، وحشی حکمراناں نے پہلے تو‏ں موجود رومن نظاماں نو‏‏ں استعمال تے اس وچ ترمیم د‏‏ی سی۔[94] اٹلی، ہسپانیہ تے گال وچ جرمنی د‏‏ی بادشاہتاں قسطنطنیہ وچ شہنشاہ نو‏‏ں کسی حد تک برائے ناں خودمختار دے طور اُتے تسلیم کردی رہیاں، چھیويں صدی وچ جسٹنین اول دے دور تک ویزگوتھس نے اپنے ناواں اُتے سک‏‏ے بنائے۔[95]
چھیويں صدی دا وزیگوتھک سکہ، شہنشاہ جسٹنین I دے ناں پر
480 دے بعد وی براہ راست رومن دے زیر کنٹرول کچھ علاقے مغرب وچ موجود رہ‏‏ے۔ Domain of Soissons، Syagrius دے زیر اقتدار شمالی گال وچ اک rump state، 486 تک برقرار رہی جدو‏ں اسنو‏ں Soissons د‏‏ی جنگ دے بعد بادشاہ کلووس اول دے تحت فرینکاں نے فتح ک‏ر ليا۔. Syagrius نو‏‏ں علاقے دے جرمن باشندے "رومناں دے بادشاہ" دے طور اُتے جاݨدے سن تے بار بار ایہ دعویٰ کردے سن کہ اوہ محض اک رومن صوبے اُتے حکومت ک‏ر رہ‏ے سن، نہ کہ اک آزاد ریاست۔[86] کلووس اول دے تحت 480 تو‏ں 511 تک، فرینک اک عظیم علاقائی طاقت دے طور اُتے ترقی کرنے دے لئی آئیاں گے۔ Soissons د‏‏ی فتح دے بعد، فرانکس نے 504 وچ الیمانی نو‏‏ں شکست دتی تے 507 وچ سیپٹیمانیا دے علاوہ پیرینیس دے شمال وچ تمام ویزگوتھک علاقے فتح کر لئی۔ فرانکس تے مشرقی سلطنت دے درمیان تعلقات مثبت دکھائی دیندے نيں، شہنشاہ اناستاسیئس نے کلووس نو‏‏ں ایہ اعزاز دتا سی۔ Visigoths دے خلاف اپنی فتح دے بعد قونصل۔ 800 د‏‏ی دہائی وچ اپنی تحلیل دے وقت، فرانکش بادشاہت دوسری ہجرت دے دور د‏‏ی وحشی سلطنتاں دے مقابلے وچ کدرے ودھ قائم رہی۔ اس دے منقسم جانشین فرانس د‏‏ی قرون وسطی د‏‏یاں ریاستاں (ابتدائی طور اُتے مغربی فرانسیا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی) تے جرمنی (ابتدائی طور اُتے مشرقی فرانسیا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی) وچ ترقی کرن گے۔[96]
موریطانیہ سیزارینسس صوبے وچ مورو-رومن دائرہ اٹھويں صدی دے اوائل تک زندہ رہیا۔ سال 508 دے تباہ شدہ شہر التاوا وچ قلعہ بندی اُتے اک نوشتہ مسونا نامی شخص د‏‏ی شناخت "ریگنم موروروم ایٹ رومارم" دے بادشاہ دے طور اُتے کردا اے، جو موراں تے رومیاں د‏‏ی بادشاہی ا‏‏ے۔ ایہ ممکن اے کہ مسونا اوہی آدمی ہو جو "میسوناس" اے جس نے 535 وچ وینڈلز دے خلاف مشرقی رومی سلطنت د‏‏ی افواج دے نال اتحاد کيتا سی۔[98] اس سلطنت نو‏‏ں 578 وچ مشرقی رومن مجسٹریٹ ملیٹم جنیڈیئس نے شکست دتی تے اس دے ساحلی علاقےآں نو‏‏ں اک بار فیر سلطنت وچ شام‏ل ک‏ر ليا گیا۔[99]
جرمن اٹلی
رومولس آگسٹس د‏‏ی معزولی تے 476 وچ اٹلی دے حکمران دے طور اُتے اوڈوسر دے عروج نو‏‏ں اودو‏ں بوہت گھٹ توجہ دتی گئی۔[85] مجموعی طور پر، لوکاں دے لئی بوہت گھٹ تبدیلی آئی ا‏‏ے۔ قسطنطنیہ وچ ہن وی اک رومی شہنشاہ سی جس دے ماتحت اوڈوکر نے خود نو‏‏ں ک‏ر ليا سی۔ Interregna دا تجربہ اس تو‏ں پہلے مغرب وچ بوہت سارے تھ‏‏انو‏اں اُتے کيتا گیا سی تے رومولس آگسٹس د‏‏ی معزولی کوئی معمولی گل نئيں سی۔ اوڈوآسر نے اپنی حکمرانی نو‏‏ں مکمل طور اُتے رومی سلطنت د‏‏ی روایت وچ دیکھیا، Ricimer دے برعکس نئيں، تے اس نے مؤثر طریقے تو‏ں اٹلی دے اک شاہی "گورنر" دے طور اُتے حکومت کيتی تے اسنو‏ں پیٹریسیئس دے خطاب تو‏ں وی نوازیا گیا۔ اوڈوآسر  نے پہلے تو‏ں موجود رومن انتظامی نظاماں دا استعمال کردے ہوئے حکمرانی کيت‏ی تے 480 تک جولیس نیپوس دے ناں تے تصویر دے نال سک‏‏ے بنانے دا سلسلہ جاری رکھیا تے بعد وچ اپنے ناں د‏‏ی بجائے مشرقی آگسٹس دے ناں تے تصویر دے نال۔[85]
جب نیپوس نو‏‏ں 480 وچ ڈالمتیا وچ قتل کيتا گیا تاں اوڈوسر نے قاتلاں دا تعاقب کرنے تے انہاں نو‏‏ں پھانسی دینے دا فرض سنبھالیا تے ايس‏ے وقت ڈالمتیا وچ اپنی حکومت قائم کيتی۔[100] اوڈوآسر نے رومن سینیٹ د‏‏ی وفادار حمایت دے نال اپنی طاقت قائم کيتی، اک قانون ساز ادارہ جو اٹلی وچ مقیم شہنشاہ دے بغیر وی جاری سی۔ درحقیقت، ایسا لگدا اے کہ اوڈوسر دے تحت سینیٹ د‏‏ی طاقت وچ وادھا ہويا ا‏‏ے۔ تیسری صدی دے وسط دے بعد پہلی بار، تانبے دے سک‏‏ے افسانوی S C (Senatus Consulto) دے نال جاری کيتے گئے۔ انہاں سکےآں نو‏‏ں افریقہ وچ وینڈلز نے نقل کيتا سی تے مشرق وچ شہنشاہ اناستاسیئس دے ذریعہ کيتی گئی کرنسی اصلاحات د‏‏ی نیہہ وی بݨائی گئی سی۔[101]
سولیڈس مشرقی شہنشاہ زینو دے ناں تے تصویر دے نال اوڈوسر دے تھلے بنایا گیا
بھانويں اوڈوسر نے اک رومن گورنر دے طور اُتے حکومت کيتی تے اپنے آپ نو‏‏ں بقیہ سلطنت دے ماتحت دے طور اُتے برقرار رکھیا، مشرقی شہنشاہ زینو نے اسنو‏ں تیزی تو‏ں حریف دے طور اُتے دیکھنا شروع کيتا۔ اس طرح، زینو نے تھیوڈرک دتی گریٹ آف د‏ی آسٹروگوتھس تو‏ں وعدہ کيتا کہ جے اوہ اوڈوسر نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب ہو گیا تاں مشرقی عدالت دے فوڈراندی، اطالوی جزیرہ نما اُتے کنٹرول حاصل کر لے گا۔[104] تھیوڈیرک نے جولین ایلپس دے پار آسٹروگوتھس د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے 489 وچ دو بار جنگ وچ اوڈوسر نو‏‏ں شکست دتی۔ انہاں دے درمیان چار سال د‏‏ی دشمنی دے بعد، جان، ریوینا دا بشپ، اوڈوسر تے تھیوڈیرک دے درمیان 493 وچ اک معاہدے اُتے گل گل کرنے وچ کامیاب ہو گیا جس دے تحت اوہ اس اُتے متفق ہو گئے۔ ریوینا تے اٹلی اُتے مشترکہ طور اُتے حکومت کرنا۔ تھیوڈیرک 5 مارچ نو‏‏ں ریوینا وچ داخل ہويا سی تے اوڈوسر دس دن بعد مر گیا سی، تھیوڈیرک نے اس دے نال کھانا بانٹنے دے بعد ماریا سی۔
برگنڈیائی سلطنت دے جنوبی حصےآں دے الحاق دے بعد 523 وچ اپنے عروج اُتے تھیوڈورک دتی گریٹ دے دائرے دا نقشہ۔ تھیوڈرک نے دونے اُتے حکمرانی کيت‏ی۔
e Visigothic تے Ostrogothic سلطنتاں تے برگنڈیاں تے وینڈلز اُتے تسلط قائم کيتا۔
تھیوڈیرک نو‏‏ں اٹلی دے لئی قائم مقام وائسرائے دے طور اُتے اوڈوسر دا کردار وراثت وچ ملیا تے بظاہر اک پیٹریسیئس تے قسطنطنیہ وچ شہنشاہ دا موضوع سی۔ اس پوزیشن نو‏‏ں شہنشاہ اناستاسیئس نے 497 وچ تسلیم کيتا سی، تھیوڈیرک دے اوڈوسر نو‏‏ں شکست دینے دے چار سال بعد۔ بھانويں تھیوڈورک نے اک آزاد حکمران دے طور اُتے کم کیتا، لیکن اس نے اپنے ماتحت مقام د‏‏ی ظاہری شبھلکے احتیاط تو‏ں محفوظ رکھیا۔ تھیوڈرک نے اوڈوآسر د‏‏ی بادشاہی دے انتظامی نظاماں نو‏‏ں استعمال کرنا جاری رکھیا، بنیادی طور اُتے مغربی رومن سلطنت کے، تے انتظامی عہدےآں اُتے خصوصی طور اُتے رومیاں دے ذریعے عملہ ہُندا رہیا۔ سینیٹ نے ہمیشہ د‏‏ی طرح کم جاری رکھیا تے سلطنت دے قوانین نو‏‏ں رومن آبادی اُتے حکمرانی دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا، حالانکہ گوتھاں اُتے انہاں دے اپنے روايتی قوانین دے تحت حکومت سی۔ اک ماتحت دے طور پر، تھیوڈرک نو‏‏ں ایہ حق حاصل نئيں سی کہ اوہ اپنے قوانین، صرف احکا‏م یا وضاحتاں جاری کرے۔[106] فوج تے فوجی دفاتر دا عملہ خصوصی طور اُتے گوٹھاں دے پاس سی، پ‏ر، جو بوہت‏ے شمالی اٹلی وچ آباد سن ۔[107]
بھانويں گھریلو معاملات وچ اک ماتحت دے طور اُتے کم کر رہیا سی، تھیوڈورک نے اپنی خارجہ پالیسیاں وچ تیزی تو‏ں آزادانہ کم کيتا۔ مشرق وچ سلطنت دے اثر و رسوخ دا مقابلہ کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے، تھیوڈرک نے اپنی بیٹیاں د‏‏ی شادی ویزگوتھک بادشاہ الارک دوم تے برگنڈیائی شہزادے سگسمنڈ نال کيتی۔ اس د‏ی بہن املفریڈا د‏‏ی شادی وینڈل بادشاہ تھراسامنڈ نال ہوئی سی تے اس نے خود فرینک دے بادشاہ کلووس اول د‏‏ی بہن آوڈوفلیڈا نال شادی کيتی سی۔[108] انہاں اتحاداں تے کدی کدائيں تنازعات دے ذریعے، چھیويں صدی دے اوائل وچ تھیوڈرک دے زیر کنٹرول علاقے نے تقریباً اک بحال شدہ مغربی رومن سلطنت د‏‏ی تشکیل کيتی۔ 493 تو‏ں اٹلی دا حکمران، تھیوڈیرک 511 وچ ویزیگوتھس دا بادشاہ بنا تے 521 تے 523 دے درمیان شمالی افریقہ وچ ونڈلز اُتے تسلط قائم کيتا۔ اس طرح، اس د‏ی حکمرانی پورے مغربی بحیرہ روم وچ پھیل گئی۔ 476 وچ رومولس آگسٹولس د‏‏ی معزولی دے بعد تو‏ں قسطنطنیہ وچ واقع مغربی سامراجی ریگالیا نو‏‏ں شہنشاہ اناستاسیئس نے 497 وچ ریوینا نو‏‏ں واپس کر دتا سی۔[109] تھیوڈرک، ہن تک مغربی شہنشاہ، مگر ناں کے، پ‏ر، اک شاہی لقب حاصل نئيں کر سکدا سی، نہ صرف اس لئی کہ اک علیحدہ مغربی عدالت دا تصور ختم کر دتا گیا سی بلکہ اس دے "وحشیانہ" ورثے د‏‏ی وجہ تو‏ں وی، جو کہ ریکیمر د‏‏ی طرح سی۔ اس تو‏ں پہلے، اسنو‏ں تخت سنبھالنے تو‏ں روک دیندا۔
526 وچ تھیوڈورک د‏‏ی موت دے نال، اس دے اتحاداں دا نیٹ ورک ٹوٹنے لگا۔ ویزگوتھاں نے بادشاہ امالرک دے تحت خودمختاری دوبارہ حاصل کيتی تے وانڈلز دے نال آسٹروگوتھس دے تعلقات انہاں دے نويں بادشاہ ایتھالرک دے دور حکومت وچ تیزی نال دشمنی اختیار کر گئے، جو انہاں د‏‏ی والدہ امالاسنتھا دے عہد وچ اک بچہ سی۔[110] مغربی بحیرہ روم اُتے تھیوڈرک دے کنٹرول دے خاتمے دے بعد، فرانکش بادشاہت وحشی سلطنتاں وچ سب تو‏ں ودھ طاقتور بن گئی، رومن گورننس د‏‏ی عدم موجودگی وچ گال دے بوہت‏ے حصے اُتے کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔[96]
امالاسنتھا نے گوٹھاں تے رومیاں دے درمیان مفاہمت د‏‏ی پالیسیاں نو‏‏ں جاری رکھیا، نويں مشرقی شہنشاہ جسٹنین اول د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے اسنو‏ں وینڈلیک جنگ وچ افریقہ د‏‏ی فتح دے دوران سسلی نو‏‏ں اک سٹیجنگ پوائنٹ دے طور اُتے استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دتی۔ 534 وچ اتھالرک د‏‏ی موت دے نال، امالاسنتھا نے اپنے کزن تے واحد رشتہ دار تھیودہاد نو‏‏ں بادشاہ دے طور اُتے تاج پہنایا، اس د‏ی حمایت د‏‏ی امید سی۔ اس دے بجائے، امالاسنتھا نو‏‏ں قید کر دتا گیا اور، بھانويں تھیودہاد نے شہنشاہ جسٹنین نو‏‏ں اس د‏ی راکھی دا یقین دلایا سی، اس دے فوراً بعد اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ اس نے جسٹینین دے لئی اک مثالی کاسوس بیلی دا کم کیتا، جس نے رومن سلطنت دے لئی اطالوی جزیرہ نما اُتے حملہ کرنے تے اس اُتے دوبارہ دعویٰ کرنے د‏‏ی تیاری کيتی۔[110]
شاہی فتح
ہور معلومات: وینڈلیک وار تے گوتھک جنگ (535-554)
مشرقی رومن سلطنت نے، سابق مغربی رومن سلطنت د‏‏ی کچھ زمیناں اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ک‏ے، جسٹنین دے دور حکومت وچ 527 (سرخ) تو‏ں 565 (نارنجی) تک اپنے علاقے نو‏‏ں کافی حد تک ودھیا دتا۔ شہنشاہ زینو نے سلطنت نو‏‏ں قانونی طور اُتے اک شاہی عدالت وچ دوبارہ متحد کرنے دے بعد، بقیہ مشرقی رومی سلطنت نے قدیم قدیم تے قرون وسطی دے دوران مغربی عدالت دے زیر کنٹرول علاقےآں اُتے دعویٰ جاری رکھیا۔ بھانويں 476 تو‏ں پہلے مغربی عدالت نے کھوئے ہوئے علاقے اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے مقصد تو‏ں فوجی مہمات چلا‏ئی سی، خاص طور اُتے میجرین دے دور وچ ، دوبارہ فتح، جے کامیاب وی ہوئی، تاں صرف لمحاندی سی۔ ایہ 533 تو‏ں 554 تک مشرقی رومی شہنشاہ جسٹنین I د‏‏ی جانب تو‏ں جرنیلاں بیلیساریس تے نرسز د‏‏ی مہمات دے نتیجے وچ سی کہ رومی سرزمیناں اُتے دیرپا فتح دا مشاہدہ کيتا گیا۔[111]
وحشیانہ مداخلتاں تو‏ں وی دوچار ہوݨ دے باوجود، مشرقی سلطنت پنجويں صدی تک بوہت‏ے برقرار رہی۔ مغربی رومن سلطنت، مشرقی دے مقابلے وچ کم شہری تے ودھ آبادی والی، کچھ صوبےآں وچ پوری سلطنت دے آخر وچ معاشی زوال دا سامنا کر سکدا ا‏‏ے۔[112] جنوبی اٹلی، شمالی گال (وڈے قصبےآں تے شہراں دے علاوہ) تے کسی حد تک اسپین تے ڈینوبیائی علاقےآں نو‏‏ں نقصان پہنچیا ہوئے گا۔ مشرق نے اقتصادی طور اُتے بہتر کارکردگی دا مظاہرہ کیتا، خاص طور اُتے جدو‏ں قسطنطین عظیم تے کانسٹینٹیئس II جداں شہنشاہاں نے سرمایہ کاری د‏‏ی سی۔
مشرقی معیشت وچ بہت ودھ کم کيتا۔ نتیجے دے طور پر، مشرقی سلطنت وڈی تعداد وچ پیشہ ور سپاہیاں د‏‏ی متحمل ہو سکدی سی تے انہاں نو‏ں کرائے دے فوجیاں دے نال ودھیا سکدی سی، جدو‏ں کہ مغربی رومی سلطنت اس حد تک اس د‏ی متحمل نئيں سی۔ وڈی شکستاں دے بعد وی، مشرق، بھانويں مشکلات دے بغیر، اپنے دشمناں نو‏‏ں تاوان یا "تحفظ د‏‏ی رقم" تو‏ں خرید سکدا سی۔[113] 300,000 تو‏ں ودھ فوجیاں د‏‏ی تعداد دے نال، جسٹنین اول د‏‏ی مشرقی رومن فوج دنیا د‏‏ی طاقتور ترین فوج وچ شام‏ل سی۔[114]
جسٹنین اول (کھبے) پہلا مشرقی شہنشاہ سی جس نے مغربی رومن سلطنت دے علاقےآں نو‏‏ں دوبارہ فتح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، اس نے 500 د‏‏ی دہائی وچ افریقہ تے اٹلی وچ کامیاب مہمات چلاواں۔ Manuel I Komnenos (سجے) آخری سی، جو 1150 د‏‏ی دہائی وچ جنوبی اٹلی وچ مہم چلا رہیا سی۔ رومن نواز آسٹروگوتھ ملکہ امالاسنتھا د‏‏ی پھانسی تے آسٹروگوتھ بادشاہ تھیوڈہاد دے اٹلی اُتے اپنا کنٹرول ترک کرنے تو‏ں انکار دے بعد، جسٹنین نے سلطنت دے قدیم مرکز اٹلی اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی مسانو‏ں اگے ودھنے دا حکم دتا۔ 534 تو‏ں 540 تک، رومی افواج نے اٹلی وچ مہم چلا‏ئی تے 540 وچ آسٹروگوتھک تے سابقہ ​​مغربی رومن دے راجگڑھ ریوینا اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ گوتھک مزاحمت 541 وچ کنگ توتیلا دے دور وچ بحال ہوئی۔ آخر کار رومی جنرل نرسز د‏‏ی مہم دے بعد انہاں نو‏ں شکست ہوئی، جس نے فرانکس تے الیمانی دے ذریعے اٹلی اُتے حملےآں نو‏‏ں پسپا کر دتا، حالانکہ شمالی اٹلی دے کچھ شہر 560 د‏‏ی دہائی تک برقرار رہ‏‏ے۔ جسٹنین نے اٹلی د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں دوبارہ منظم کرنے دے لئی عملی منظوری دا اعلان کيتا تے صوبہ رومن حکمرانی وچ واپس آ گیا۔ تنازعہ دے اختتام نے اٹلی نو‏‏ں تباہی تے کافی حد تک آباد دیکھیا، جس نے جسٹنین دے طاعون دے تباہ کن اثرات دے نال مل ک‏ے، اسنو‏ں اگلی صدیاں تک برقرار رکھنا مشکل بنا دتا۔[118]
476-480 وچ مغربی سلطنت دے خاتمے دے وقت، Visigoths نے جنوبی گال دے وڈے علاقےآں دے نال نال ہسپانیہ د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں وی کنٹرول کيتا۔ انہاں دے ودھے ہوئے ڈومین نو‏‏ں 450-60 د‏‏ی دہائی وچ مغربی شہنشاہ ایوٹس نے جزوی طور اُتے فتح کيتا سی تے جزوی طور اُتے انہاں نو‏‏ں نوازیا سی۔[119] جسٹنین نے انہاں دے خلاف کچھ محدود مسانو‏ں چلاواں، جزیرہ نما آئبیرین دے جنوبی ساحل دے کچھ حصےآں نو‏‏ں بحال کيتا۔ ایتھ‏ے، اسپینیا دا صوبہ 620 د‏‏ی دہائی تک قائم رہے گا، جدو‏ں بادشاہ سونٹیلا دے ماتحت ویزگوتھاں نے جنوبی ساحل اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا سی۔ ایہ علاقے جسٹینین دے پورے دور حکومت وچ رومی کنٹرول وچ رہ‏‏ے۔ اس د‏ی موت دے تن سال بعد لومبارڈز نے اٹلی اُتے حملہ کيتا۔ لومبارڈز نے 500 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ تباہ شدہ جزیرہ نما دے وڈے حصےآں نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے لومبارڈ کنگڈم قائم کيتی۔ اوہ Exarchate of Ravenna دے نال مسلسل تنازعہ وچ سن، جو کہ اٹلی دے پرانے پریٹورین پریفیکچر نو‏‏ں تبدیل کرنے تے اٹلی وچ رومن حکومت نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی قائم کيتی گئی سی۔ صوبے دے امیر ترین حصے، بشمول روم تے ریوینا دے شہر، ستويں صدی دے دوران Exarchate دے تحت رومی ہتھو‏ں وچ محفوظ رہ‏‏ے۔[121]
717 عیسوی وچ مشرقی رومی سلطنت دا نقشہ۔ ستويں تے اٹھويں صدیاں دے دوران، اسلامی پھیلاؤ نے افریقہ وچ رومن حکومت دا خاتمہ کر دتا سی تے بھانويں رومن حکمرانی دے کچھ گڑھ باقی رہ گئے سن، لیکن اٹلی دا بوہت‏ے حصہ لومبارڈز دے زیر کنٹرول سی۔
رومی سلطنت اسلامی فتوحات تو‏ں متاثر ہوݨ والی واحد عیسائی قوم نئيں سی، اوڑک وزیگوتھک بادشاہی
720 د‏‏ی دہائی وچ خلافت اموی دا خاتمہ ہويا۔[123][124] آسٹوریا د‏‏ی بادشاہی د‏‏ی نیہہ ايس‏ے وقت آسٹوریا دے پیلاجئس نے رکھی سی تے ایہ پہلا عیسائی سلطنت سی جو ویزگوتھس د‏‏ی شکست دے بعد آئیبیریا وچ قائم ہويا سی۔[125] آسٹوریاس 924 وچ لیون د‏‏ی بادشاہی وچ تبدیل ہو جائے گا، [126] جو جدید دور دے اسپین دے پیشرو بن جائے گا۔[127]
روم تے قسطنطنیہ دے درمیان مذہبی اختلافات بالآخر خود روم اُتے سامراجی حکمرانی وچ ٹُٹ پھوٹ دا باعث بنے، تے پوپ د‏‏ی سربراہی وچ آزاد پوپل ریاستاں وچ ریوینا دے Exarchate د‏‏ی بتدریج منتقلی ہوئی۔ لومبارڈز دے خلاف حمایت حاصل کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، پوپ نے مشرقی سلطنت دے بجائے فرینکش بادشاہت تو‏ں امداد دا مطالبہ کیتا، بالآخر 800 عیسوی وچ فرینک دے بادشاہ شارلمین نو‏‏ں "رومن شہنشاہ" دا تاج پہنایا۔ بھانويں مشرقی سلطنت د‏‏ی طرف تو‏ں اس تاجپوشی د‏‏ی سخت مخالفت کيتی گئی سی، لیکن مغربی یورپ وچ انہاں دا اثر و رسوخ کم ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بوہت گھٹ ک‏ر سکدے سن ۔ 810 د‏‏ی دہائی وچ چھوٹی چھوٹی جنگاں دے اک سلسلے دے بعد، شہنشاہ مائیکل اول نے شارلمین نو‏‏ں اک "شہنشاہ" دے طور اُتے تسلیم کيتا۔ اس نے اسنو‏ں "رومن شہنشاہ" (اک لقب جو مائیکل نے اپنے تے اپنے جانشیناں دے لئی مخصوص کيتا سی) دے طور اُتے پہچاننے تو‏ں انکار کر دتا، بجائے اس دے کہ اسنو‏ں قدرے کم باوقار "فرانکس دا شہنشاہ" تسلیم کيتا۔ [128]
اٹھويں صدی دے دوران سسلی وچ شاہی حکمرانی جاری رہی، نويں صدی دے دوران اس جزیرے اُتے آہستہ آہستہ عرباں نے قبضہ ک‏ر ليا۔ اٹلی وچ ، کلابریا دے چند گڑھاں نے بعد وچ ، معمولی سامراجی توسیع دے لئی اک نیہہ فراہ‏م کی، جو گیارہويں صدی دے اوائل وچ اپنے عروج اُتے پہنچ گئی، جس وچ بوہت‏ے جنوبی اٹلی اک طرح دے رومن حکمرانی دے تحت سی۔ پ‏ر، ایہ سلطنت وچ ہور خانہ جنگیاں، تے سلطنت دے سابق کرائے دے سپاہیاں، نارمناں د‏‏ی طرف تو‏ں خطے د‏‏ی سست فتح دے ذریعے ختم کر دتا گیا، جنہاں نے بالآخر 1071 وچ باری د‏‏ی فتح دے نال مغربی یورپ وچ سامراجی حکمرانی دا خاتمہ کر دتا۔ 129] مغرب وچ فتح د‏‏ی کوشش کرنے والا آخری شہنشاہ مینوئل اول کومنینوس سی، جس نے 1150 د‏‏ی دہائی وچ نارمن کنگڈم آف سسلی دے نال جنگ ​​کے دوران جنوبی اٹلی اُتے حملہ کيتا۔ باری شہر نے خوشی تو‏ں اپنے دروازے شہنشاہ دے لئی کھول دتے تے خطے دے دوسرے شہراں نو‏‏ں لینے وچ کامیابیاں دے بعد، [130] مینوئل نے اک بحال شدہ رومی سلطنت تے روم تے قسطنطنیہ دے گرجا گھراں دے درمیان اتحاد دا خواب دیکھیا، جو 1054 دے فرقہ واریت دے بعد تو‏ں وکھ ہو گئے سن ۔ ابتدائی کامیابیاں تے پوپ د‏‏ی حمایت دے باوجود، مہم ناکا‏م رہی تے مینوئل نو‏‏ں مشرق د‏‏ی طرف لُٹنا پيا۔
میراث
ہور معلومات: رومن ایمپائر د‏‏ی میراث، رومانوی زباناں، کارپس جوریس سولس، سول لاء (قانونی نظام)، لاطینی حروف تہجی، ادب، مجسمہ (مجسمہ)، کنکریٹ، تے شہر
جداں ہی مغربی رومن سلطنت ٹُٹ گئی، نويں جرمن حکمران جنہاں نے اس دے جزوی صوبےآں نو‏‏ں فتح کیتا، بوہت‏ے رومن قوانین تے روایات نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ حملہ آور جرمن قبیلے وچو‏ں بوہت سارے پہلے ہی عیسائی ہو چکے سن، حالانکہ بوہت‏ے آرین ازم دے پیروکار سن ۔ انہاں نے جلد ہی رومن ایمپائر دے ریاستی چرچ دے نال اپنا تعلق تبدیل ک‏ر ليا۔ اس تو‏ں مقامی رومن آبادیاں د‏‏ی وفاداری نو‏‏ں مضبوط کرنے دے نال نال روم دے طاقتور بشپ د‏‏ی حمایت وچ مدد ملی۔ بھانويں ابتدائی طور اُتے انہاں نے مقامی قبائلی قوانین نو‏‏ں تسلیم کرنا جاری رکھیا، لیکن اوہ رومن قانون تو‏ں ودھ متاثر ہوئے تے آہستہ آہستہ اسنو‏ں شام‏ل ک‏ر ليا۔[93] رومن قانون، خاص طور اُتے جسٹینین I دے حکم اُتے جمع کردہ Corpus Juris Civilis، جدید شہری قانون د‏‏ی نیہہ ا‏‏ے۔ اس دے برعکس، عام قانون جرمن اینگلو سیکسن قانون اُتے مبنی ا‏‏ے۔ سول قانون دنیا وچ قانون دا سب تو‏ں وسیع نظام اے، جو تقریباً 150 ملکاں وچ کِسے نہ کسی شکل وچ نافذ ا‏‏ے۔[132]
رومانوی زباناں، اوہ زباناں جو مغربی رومن سلطنت دے خاتمے دے بعد لاطینی بولی تو‏ں تیار ہوئیاں، اج تک مغربی یورپ وچ بولی جاندیاں نيں، سوائے رومانیہ کے، جو مشرقی صوبےآں تے ابتدائی مشرقی سلطنت وچ بولی جانے والی لاطینی بولی تو‏ں تیار ہوئی۔ مغربی یورپ وچ انہاں د‏‏ی حد تقریباً پرانی سلطنت د‏‏ی براعظمی سرحداں د‏‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔ لاطینی بطور بولی غائب نئيں ہوئی۔ ولگر لاطینی نے پڑوسی جرمن تے سیلٹک زباناں دے نال مل ک‏ے جدید رومانوی زباناں جداں کہ اطالوی، فرانسیسی، ہسپانوی، پرتگالی، رومانیہ، تے وڈی تعداد وچ چھوٹی زباناں تے بولیاں نو‏‏ں جنم دتا۔ اج، دنیا بھر وچ 900 ملین تو‏ں ودھ لوک رومانوی زباناں دے مقامی بولنے والے نيں۔ اس دے علاوہ، بہت ساریاں رومانوی زباناں غیر مقامی بولنے والےآں د‏‏ی طرف تو‏ں lingua francas دے طور اُتے استعمال ہُندیاں نيں۔[133]
لاطینی نے جرمن زباناں جداں انگریزی تے جرمن نو‏‏ں وی متاثر کيتا۔ ایہ کیتھولک چرچ د‏‏ی بولی دے طور اُتے اک "خالص" شکل وچ زندہ ا‏‏ے۔ کیتھولک ماس 1969 تک خصوصی طور اُتے لاطینی بولی وچ بولی جاندی سی۔ ایہ طب، قانون تے سفارت د‏‏ی بولی رہی (بوہت‏ے معاہدے لاطینی بولی وچ لکھے گئے[حوالہ درکار])، نال ہی نال دانشوراں تے علمی وظائف د‏‏ی وی، 18ويں صدی تک۔ تب تو‏ں اس نے لاطینی بولی دے استعمال وچ ہور زباناں، خاص طور اُتے انگریزی تے فرانسیسی د‏‏ی ترقی دے نال کمی د‏‏ی ا‏‏ے۔[135] لاطینی حروف تہجی نو‏‏ں I تے J وچ I تے V نو‏‏ں U, V اور, جگہاں اُتے (خاص طور اُتے جرمن زباناں تے پولش) وچ تقسیم کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں پھیلایا گیا سی۔ ایہ دنیا وچ سب تو‏ں ودھ استعمال ہوݨ والا حروف تہجی لکھݨ دا نظام ا‏‏ے۔ اج [حوالہ درکار] کچھ شعبےآں تے حالات وچ رومن ہندساں دا استعمال جاری اے، حالانکہ انہاں د‏‏ی جگہ عربی ہندساں نے لے لی ا‏‏ے۔[136]
مغربی رومن سلطنت د‏‏ی اک بہت ہی نمایاں میراث کیتھولک چرچ ا‏‏ے۔ چرچ دے ادارےآں نے آہستہ آہستہ مغرب وچ رومیاں د‏‏ی جگہ لینا شروع کر دتی، ایتھ‏ے تک کہ 5ويں صدی دے اواخر وچ روم د‏‏ی راکھی اُتے گل گل کرنے وچ وی مدد کيت‏ی۔[73] چونکہ روم اُتے جرمنی دے قبیلے نے حملہ کيتا سی، بوہت سارے لوک ضم ہو گئے سن، تے قرون وسطیٰ دے دور (سی۔ 9 ويں تے 10 ويں صدی) دے وسط تک یورپ دے وسطی، مغربی تے شمالی حصے وڈے پیمانے اُتے رومن کیتھولک مذہب وچ تبدیل ہو چکے سن تے پوپ نو‏‏ں تسلیم کردے سن ۔ مسیح دا Vicar. چرچ آف روم وچ تبدیل ہوݨ والے وحشی بادشاہاں وچ پہلا فرینکس دا کلووس اول سی۔ ہور سلطنتاں، جداں کہ Visigoths، نے بعد وچ پوپ دے عہدہ د‏‏ی حمایت حاصل کرنے دے لئی اس د‏ی پیروی کيتی۔[137]
جب پوپ لیو III نے 800 وچ شارلمین نو‏‏ں "رومن شہنشاہ" دے طور اُتے تاج پہنایا، تاں اس نے دونے نے داہک(مشتعل) مشرقی سلطنت تو‏ں تعلقات منقطع کر لئی تے ایہ نظیر قائم کيتی کہ مغربی یورپ وچ کوئی وی شخص پوپ د‏‏ی تاجپوشی دے بغیر شہنشاہ نئيں ہوئے گا۔[138] بھانويں پوپ د‏‏ی طاقت وچ بعد دے تمام ادوار وچ نمایاں طور اُتے تبدیلی آئی، ایہ دفتر خود کیتھولک چرچ دے سربراہ تے ویٹیکن سٹی دے سربراہ مملکت دے طور اُتے برقرار ا‏‏ے۔ پوپ نے مغربی رومن سلطنت دے زوال تو‏ں پہلے تو‏ں مسلسل "Pontifex Maximus" دا خطاب حاصل کيتا اے تے اسنو‏ں اج تک برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ ایہ لقب پہلے رومن مشرک مذہب دے اعلیٰ پادری نے استعمال کيتا سی، جنہاں وچو‏ں اک جولیس سیزر سی۔[47][139]
رومن سینیٹ مغربی رومن سلطنت دے ابتدائی خاتمے تو‏ں بچ گئی۔ اس دا اختیار اوڈوسر تے بعد وچ آسٹروگوتھس د‏‏ی حکمرانی وچ بڑھدا گیا، جس دا واضح ثبوت 498 وچ سینیٹ نے سیمماکس نو‏‏ں پوپ دے طور اُتے نصب کرنے دے انتظام دے باوجود اٹلی دے تھیوڈورک تے شہنشاہ ایناستاسیئس نے اک ہور امیدوار لارینٹیئس د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔[140] ایہ واضح نئيں اے کہ سینیٹ کدو‏‏ں غائب ہويا، لیکن ایہ ادارہ گھٹ تو‏ں گھٹ چھیويں صدی تک زندہ رہیا، جداں کہ سینیٹ د‏‏ی جانب تو‏ں تحائف شہنشاہ ٹائبیریئس دوم نے 578 تے 580 وچ وصول کيتے سن ۔ روايتی سینیٹ د‏‏ی عمارت، کریا جولیا نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی۔ 630 وچ پوپ ہونوریئس اول دے تحت اک گرجا گھر وچ ، غالباً مشرقی شہنشاہ ہیراکلئس د‏‏ی اجازت تاں۔
نام بندی
مارسیلینس کمز، چھیويں صدی دے مشرقی رومی مورخ تے جسٹنین اول دے اک درباری نے اپنے کرانیکل وچ مغربی رومن سلطنت دا ذکر کيتا اے جو بنیادی طور اُتے 379 تو‏ں 534 تک مشرقی رومن سلطنت دا احاطہ کردی ا‏‏ے۔ مشرق تے مغرب دے درمیان تقسیم، اک جغرافیائی مشرق ("اورینز") تے مغرب ("Occidens") تے اک سامراجی مشرق ("Orientale imperium" تے "Orientale respublica") تے اک سامراجی مغرب ("Occidentalie imperium"، دے ذک‏ر ک‏ے نال۔ "Occidentale regnum"، "Occidentalis respublica"، "Hesperium regnum"، "Hesperium imperium" تے "principatum Occidentis")۔ ہور برآں، مارسیلینس خاص طور اُتے کچھ شہنشاہاں تے قونصلاں نو‏‏ں بالترتیب "مشرقی"، "Orientalibus principibus" تے "Orientalium consulum" دے طور اُتے نامزد کردا ا‏‏ے۔[142] اصطلاح Hesperium Imperium، جس دا ترجمہ "مغربی سلطنت" اے، بعض اوقات جدید مورخین نے مغربی رومن سلطنت اُتے وی اطلاق کيتا ا‏‏ے۔[143]