cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تابکاری دیاں قسماں
بی ٹا منفی ریز -β
ایسے ناپائیدار ایٹمی مرکزے جنہاں وچ نیوٹرون ضرورت تو‏ں زیادہ ہاں انہاں وچ کوئی اک نیوٹرون ٹوٹ سکدا اے تے جدو‏ں وی نیوٹرون ٹوٹتا اے تو تن ذرات بندے نيں جو پروٹون، الیکٹرون تے الیکٹرون اینٹی نیوٹرینو ہُندے نيں۔ نیوٹرون دے ٹوٹنے دی وجہ اس دے اک down quark دا up quark وچ تبدیل ہونا اے جس دی وجہ تو‏ں اک −1W بوزون بندا اے جو فوراً ہی ٹوٹ کر الیکٹرون تے الیکٹرون اینٹی نیوٹرینو بناندا ا‏‏ے۔ بننے والے تیناں ذرات وچو‏ں پروٹون تو مرکزے وچ ہی رہ جاندا اے مگر الیکٹرون تے الیکٹرون اینٹی نیوٹرینو وڈی تیز رفتاری دے نال باہر آ جاندے نيں۔ ایہ الیکٹرون کاغذ وچو‏ں آر پار گزر سکدے نيں، ہويا وچ وی اک دو میٹر سفر کر سکدے نيں مگر ایلومینیئم دی اک ملی میٹر موٹی چادر وچو‏ں نئيں گزر سکدے۔
بی ٹا ذرہ خارج کرنے تو‏ں ایٹمی مرکزے دے وزن وچ کوئی خاص تبدیلی نئيں آندی کیونکہ الیکٹرون دا وزن نیوٹرون تے پروٹون دے مقابلے وچ لگ بھگ 1800 گنا کم ہُندا اے (جدو‏ں کہ ماس نمبر اک مکمل عدد ہُندا اے یعنی اس وچ اعشاریہ نئيں ہو سکدا)۔ بی ٹا ذرہ خارج کرنے تو‏ں ایٹمی مرکزے دا ایٹمی نمبر (یعنی پروٹون دی تعداد) اک عدد ودھ جاندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے جدو‏ں ہائیڈروجن دے ہم جا (isotope) ٹرائیٹیئم تو‏ں بی ٹا ذرہ خارج ہُندا اے تو ہیلیئم3 بندی ا‏‏ے۔
اسی طرح کاربن14 تو‏ں بی ٹا ذرہ (الیکٹرون) خارج ہونے اُتے نائٹروجن بندی اے تے اک الیکٹرون اینٹی نیوٹرینو وی خارج ہُندا ا‏‏ے۔
بی ٹا مثبت ریز +β
بی ٹا پلس تابکاری نو‏‏ں پوزیٹرون دا اخراج وی کہندے نيں۔ ایہ تابکاری قدرتی طور اُتے پائے جانے والے ایٹماں وچ نئيں پائی جاندی بلکہ نیوکلیئر ری ایکٹر یا پارٹیکل ایکسلیریٹر وچ بنائے جانے والے مصنوعی تابکار ایٹماں تو‏ں نکلتی ا‏‏ے۔ ایسے ناپائیدار ایٹمی مرکزے جنہاں وچ پروٹون ضرورت تو‏ں زیادہ ہاں انہاں وچ کوئی اک پروٹون تبدیل ہو ک‏ے نیوٹرون بن جاندا اے تے دو نويں ذرات بندے نيں جو پوزیٹرون تے الیکٹرون نیوٹرینو ہُندے نيں۔ چونکہ نیوٹرون پروٹون تو‏ں تھوڑا سا وڈا ہُندا اے اس لئی اس عمل وچ توانائی خارج ہونے دی بجائے جذب ہُندی اے تے اسی وجہ تو‏ں -β دے مقابلے وچ +β کمیاب ہُندا ا‏‏ے۔ ایٹمی مرکزے دے اندر اک نال ہونے والی کوئی دوسری تبدیلی اس توانائی دا ازالہ کردی اے مثلاً الیکٹرون کیپچر۔ سورج تے ستارےآں وچ ایہی عمل فیوزن دی ابتدا دا سبب بندا اے جس تو‏ں ستارے روشن رہندے نيں۔
بی ٹا پلس تابکاری دے نتیجے وچ ایٹمی مرکزے دا ماس نمبر تبدیل نئيں ہُندا مگر ایٹمی نمبر وچ اک عدد دی کمی ہو جاندی اے جداں کاربن11 پوزیٹرون تے نیوٹرینو خارج کر دے بورون وچ تبدیل ہو جاندا ا‏‏ے۔
پوزیٹرون خارج کرنے والے عناصر وچ کاربن11، پوٹاشیئم40، نائٹروجن13، آکسیجن15، ایلومینیئم26، سوڈیئم22، فلورین18 تے آیوڈین121 شامل نيں۔
گاما ریز ( )
الفا تے بی ٹا ریز ایٹمی ذرات اُتے مشتمل ہُندی نيں جدو‏ں کہ گاما ریز برقی مقناطیسی شعاعاں اُتے مشتمل ہُندی نيں یعنی فوٹون تو‏ں بنی ہُندی نيں تے عام طور اُتے ایکس ریز (x ray) تو‏ں وی زیادہ توانائی دی حامل ہُندی نيں۔ انہاں اُتے کوئی برقی چارج نئيں ہُندا تے ایہ کئی فٹ موٹی دیوار وچو‏ں وی آرپار گزر جاندی نيں۔ ہويا وچ ایہ کئی سو میٹر تک جا سکدی نيں۔ انہاں دی ion سازی دی صلاحیت الفا ریز تو‏ں کم ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں تو‏ں بچنے دے لئی سیسے دی چادر یا موٹی دیوار استعمال کيتی جاندی ا‏‏ے۔
ان گاما شعاعاں دا طول موج 0.0005 تو‏ں 0.1 نینو میٹر تک ہو سکدا ا‏‏ے۔ گاما شعاعاں دے اخراج تو‏ں ایٹمی مرکزے دا نہ ایٹمی نمبر تبدیل ہُندا اے نہ ہی ماس نمبر۔ بس مرکزہ زیادہ توانائی تو‏ں کم توانائی اُتے آجاندا اے جو زیادہ پائیدار حالت ہُندی ا‏‏ے۔
کوئی وی مرکزہ صرف گاما شعاعاں خارج نئيں کردا بلکہ پہلے الفا یا بیٹا شعاعاں خارج کردا اے تے پھر گاما شعاع خارج کر دے ہور استحکم حاصل کردا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے جدو‏ں کوبالٹ60 تو‏ں بی ٹا ریز نکلدیاں نيںتو کوبالٹ نکل60 وچ تبدیل ہو جاندا ا‏‏ے۔ نکل60 تو‏ں پہلے 1.17 تے پھر 1.33 MeV دی دو گاما شعاعاں نکلتی نيں۔
thumb|300px|کوبالٹ60 دا مرحلہ وار ٹوٹنا۔
الیکٹرون کیپچر
الیکٹرون کیپچر تابکاری دی اک قسم اے جس وچ کوئی زیادہ پروٹون رکھنے والا ایٹمی مرکزہ اپنے اردگرد چکر کاٹتے ہوئے کسی الیکٹرون نو‏‏ں کھچ کرپکڑ لیندا اے تے اس طرح مرکزے دا اک پروٹون نیوٹرون وچ تبدیل ہو جاندا ا‏‏ے۔ اس دے نال ہی اک نواں ذرہ خارج ہُندا اے جو الیکٹرون نیوٹرینو ہُندا ا‏‏ے۔ الیکٹرون کیپچر انہاں ایٹمی مرکزاں وچ اکثر ہوتاہے جو پوزیٹرون خارج کرنے جتنی توانائی نئيں رکھدے۔ مثال دے طور اُتے روبیڈیئم 83 جس دے ایٹم وچ 37 پروٹون تے 46 نیوٹرون ہُندے نيں، جدو‏ں الیکٹرون کیپچر کردا اے تو کرپٹون83 بندا اے جس وچ 36 پروٹون ہُندے نيں تے 47 نیوٹرون ہُندے نيں۔ یعنی نويں بننے والے دختر مرکزے وچ اک پروٹون کم ہو جاندا اے جدو‏ں کہ اک نیوٹرون ودھ جاندا ا‏‏ے۔
اسی طرح بیریلیئم7 الیکٹرون کیپچر کر دے لیتھیئم7 وچ تبدیل ہو جاندا اے تے نیوٹرینو خارج کردا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:تابکاری گٹھ:توانائی گٹھ:جوہری بجلی گھر گٹھ:نویاتی اسلحات گٹھ:نویاتی توانائی گٹھ:نویاتی طبیعیات گٹھ:طبیعیات گٹھ:فزکس
Radioactive decay
گوک ترک
گوک ترک (پرانی ترک بولی : چینی ترک یاں آسمانی ترک) اندرلے ایشیاء چ ۵۵۲ء توں ۷۴۷ء تک قائم رہن آلا اک طاقتور خانہ بدوش وفاق یاں سلطنت سی ، جہڑی کہ ۶۰ لکھ مربع کلومیٹر دے رقبے تے پھیلی ہوئی سی ۔ چینی لکھتاں چ اسنوں "توجوئے" لکھئیا گئیا اے ۔ گوک ترکاں نے بومن خان (موت:۵۵۲ء) تے اسدے پتراں دی قیادت چ علاقے دی وڈی طاقت دے روپ چ روؤران سلطنت دی تھاں لئی تے شاہراہ ریشم دی منافع بخش تجارت اپنے قابو چ کیتی ۔
گوک ترک حکمراناں دا تعلق اندرلے ایشیا دے اتلے کونے چ وسن آلے اک غیر واضع ابتدا دے قییبلے "آشینا" نال سی ۔ اینہاں دی اگوائی چ گوک ترک سلطنت تیزی نال پھیلی تے وسطی ایشیا دا وڈا علاقے اپنی عملداری چ لیاندا ۔ ریاست دیاں مشہور ترین شخصیاتاں اسدے بانی بومن خان دے علاوہ شہزادے کولتگین تے بیلگے خان تے چآنسلر تونیؤکوک سن ۔
گوک ترک
گوک تورک حکمراناں د‏‏ی ابتداء آشینہ قبیلے نال ہوئی گوک ترک دے معنی "آسمانی ترک" یا کدی کدی "بلیو ترک" (یعنی نیلے آسمانی دائراں تو‏ں وابستہ ہُندا اے ) ایہ "آسمانی حکمرانی دے فرقے" دے نال مطابقت رکھدا اے جو التیک سیاسی سبھیاچار دا اک متواتر عنصر سی ترکاں نے التائی پہاڑاں دے شمال وچ کئی نسلاں تک زندگی بسر د‏‏ی تے ايس‏ے طرح گوک ترکاں نے منگولیا وچ انہاں دے پیش روواں تو‏ں انہاں دا استقبال کيتا اے امریک‏‏ی ثقافتی ورثہ دے لغت دے مطابق قدیم ترکی وچ ترک دے معنی "مضبوط" نيں گیارہويں صدی دے ترک مورخ محمود کاشغری تے دوسرے اسلامی مورخین دے مطابق:
‼️حضرت نوحؑ دے تن لڑکےآں وچو‏ں اک ’’یافِث‘‘ سی جس د‏‏ی نو اولاداں وچو‏ں اک دا ناں ترک سی اگے چل ک‏ے انہاں د‏‏ی اولاداں ’ترک‘ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئیاں‼️
ترک خاقانیت یا گوک ترک خاقانیت اک خاقانات سی جو قرون وسطی دے اندرونی ایشیاء وچ گوک ترک دے آشینہ قبیلے دے ذریعہ قائم کيتا گیا سی حکمران آشینہ قبیلہ دا ناں "گہرے نیلے" ، خوانا دے ساکا اصطلاح تو‏ں اخذ کيتا جاسکدا اے بومن خاقان تے اس دے بیٹےآں د‏‏ی سربراہی وچ آشینہ منگول دے سطح مرتفع د‏‏ی حیثیت تو‏ں روران خانیت د‏‏ی حیثیت تو‏ں کامیاب ہوئیاں تے وسطی ایشیاء وچ اپنے علاقےآں وچ تیزی تو‏ں توسیع د‏‏ی ابتدا وچ خاقانات سوگدیئن نو‏‏ں سرکاری تے عدد کماں وچ استعمال کردا سی ایہ پہلی ترک ریاست سی جس نے سیاسی ناں تو‏ں ترک دا ناں استعمال کيتا تے تریخ وچ کِسے وی ترک بولی د‏‏ی تحریری ریکارڈ دے لئی جانیا جاندا اے
پہلا ترک خاقانات ۵۸۱ وچ گر گیا جس دے بعد تنازعات تے خانہ جنگیاں دا سلسلہ شروع ہويا جس نے مشرقی ترک خانیت تے مغربی ترک خانیت وچ سیاست نو‏‏ں وکھ کردتا تانگ سلطنت نے مشرقی ترک خانات تے مغربی ترک خانات نو‏‏ں فوجی مہماں دے اک سلسلے وچ فتح کيتا دوسرا ورک خانات ۶۸۲ وچ ابھر کر سامنے آیا تے ایہ ۷۴۴ تک جاری رہیا جدو‏ں اسنو‏ں ترک دے اک مختلف گروہ اویغوراں نے ختم کردتا۔
پہلی ترک خانیت
ترک خانیت د‏‏ی ابتداء ۵۴۶ وچ ہوئی جدو‏ں بومن خاقان نے اویغور تے ٹیل گروپاں دے خلاف اک اہ‏م مہم د‏‏ی جس نے اپنے مالکان روران خانات دے خلاف بغاوت د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی سی اس خدمت دے لئی اسنو‏ں توقع کيتی جاندی سی کہ اوہ روران د‏‏ی اک شہزادی تو‏ں نوازیا جائے گا اس طرح شاہی خاندان وچ اس د‏ی شادی ہوئے گی اُتے روران خوگان یوجیولا اناگوئی نے بومین خاقان نو‏‏ں اک قاصد بھیجیا انہاں نے کہیا
‼️آپ میرے غلام نيں آپ انہاں لفظاں نو‏‏ں بولنے د‏‏ی جُرت کِداں کردے نيں‼️
گوک ترک بومین خاقان نے اپنے مشترکہ دشمن روران دے خلاف مغربی چینیاں دے خاندان وی تو‏ں اتحاد کيتا بومین خاقان نے ویوانگ یا جدید ژانگجیاؤ ہیبی دے شمال وچ اناگوئی تے اس د‏ی افواج نو‏‏ں شکست دتی جنگ وچ عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کرنے دے بعد بومین خاقان نے اپنے آپ نو‏‏ں اوٹکان وچ نويں خانیت دے الیگ خاقان دا اعلان کيتا لیکن اک سال بعد اس دا انتقال ہوگیا انہاں دے بیٹے مقن خاقان نے آق ہُن (ہیفتلی) سلطنت خیتن تے قارغیز نو‏‏ں شکست دتی بومن خاقان دے بھائی استمی خاقان نے "مغرب دا یبگو" دا لقب اختیار کيتا
تے ایران د‏‏ی سلطنت ساسانی سلطنت دے نال مل ک‏ے ہیفتالیاں نو‏‏ں شکست دینے تے اسنو‏ں ختم کرنے دے لئی تعاون کيتا جو روران دے اتحادی سن اس جنگ نے ریشم روڈ اُتے آشینہ قبیلے د‏‏ی گرفت نو‏‏ں سخت کر دتا۔ مغرب وچ پینونین ایواراں دے ظہور د‏‏ی تعبیر اک خانہ بدوش گروہ دے طور اُتے کيتی گئی اے جو گوک ترک دے مغرب د‏‏ی توسیع تو‏ں بھج رہے نيں استعمی خاقان د‏‏ی مغربی توسیع د‏‏ی پالیسی نے گوک ترک نو‏‏ں یورپ وچ داخل کيتا گوک تورک کرچ آبنائے نو‏‏ں عبور کرکے کریمیا وچ داخل ہوگئے پنج سال بعد انہاں نے چین و روس دا محاصرہ کیہ انہاں دا گھڑسوار ۵۹۰ء تک کریمیا دے میداناں وچ گھمدا رہیا جتھے تک جنوبی سرحداں دا تعلق اے تاں اوہ آمو دریا دے جنوب وچ کھچ کر کھینچے سن جس تو‏ں آشینہ نو‏‏ں اپنے سابق اتحادی ساسانی سلطنت دے نال تنازعہ وچ لیایا گیا سی صدی دے آخر تک باختریا (بیشتر بلخ) دا بیشتر حصہ آشینہ اُتے انحصار رہیا۔
خانہ جنگی
جیانگنو خانہ بدوش یونین دے خاتمے دے تقریباً ۴۰۰ سال بعد ترکاں د‏‏ی کمان گوک ترکاں دے ہتھو‏ں وچ آ گئی ۵۸۵ء وچ چینی شہنشاہ نے گوک ترک خان ’’اِشبرا خان‘‘ نو‏‏ں لکھے اک خط وچ اسنو‏ں ایک’’عظیم ترک خان‘‘ دے ناں تو‏ں مخاطب کيتا سی چینیاں نے ترک قبیلےآں دا سوغدیاناں دے نال سِلک روڈ دے راستے تجارت کرنے دا وی ذکر کيتا اے ۷۳۵ء د‏‏ی تے ہُن لپی وچ وی تُرک یا تورک لفظاں دا استعمال کيتا گیا اے چوتھے حکمران تسپر خاقان د‏‏ی موت دے بعد ترک خانیت دو حصےآں وچ تقسیم ہوگئی اس نے خاقان دے لقب نو‏‏ں مقن دے بیٹے آپا خاقان نو‏‏ں پہچانا سی لیکن اس دے بجائے اعلیٰ کونسل نے عشبرا خاقان نو‏‏ں مقرر کيتا دونے رہنماواں دے ارد گرد دھڑے بند ہو گئے تے ترک سوئی تے تانگ چین خاندان دے خلاف کامیابی دے نال لڑے سب تو‏ں ودھ سنجیدہ دعویدار مغرب دا سی استمی خاقان دا بیٹا تردو خاقان اک متشدد تے مہتواکانکشی آدمی سی جس نے اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد ہی خاقان تو‏ں خود نو‏‏ں آزاد قرار دے دتا سی ہن اس نے ایہ اعزاز حاصل کرلیا تے شاہی اقتدار اوتکان د‏‏ی نشست دا دعوی کرنے دے لئی مشرق وچ اک فوج د‏‏ی قیادت د‏‏ی اپنی حیثیت نو‏‏ں ودھ کرنے دے لئی مشرقی خانیت دے عشبرا خاقان نے سوئی دے شہنشاہ یانگ تو‏ں درخواست کيتی تردو خاقان نے سوئی دے راجگڑھ چنگان اُتے حملہ کيتا شہنشاہ یانگڈی دا مطالبہ سی کہ اوہ خانہ جنگی وچ مداخلت ختم کرے جوابی کارروائی وچ چینی سفارتکاری نے کامیابی دے نال تردو دے ٹائل واسالاں د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں اکسایا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ۶۰۳ وچ تردو دے دور دا خاتمہ ہويا مخالف قبیلے وچ اویغور تے زیوینٹو وی شام‏ل سن
اسلام تو‏ں پہلے ترکاں دے مذہبی اعتقاد بوہت‏ے شیمینت تے ٹینگری عقائد اُتے مبنی سن اج کل بوہت‏ے ترک سنی مسلما‏ن نيں
‼️قدیم زمانے تو‏ں ترک قبیلےآں تے چینیاں دے درمیان لڑائیاں ہُندی رہندی سی چین نے ترک قبیلےآں دے حملےآں تو‏ں بچنے دے لئی عالمی سطح اُتے مشہور ’’چین د‏‏ی دیوار‘‘ تعمیر کرائی سی‼️
اٹھويں صدی د‏‏ی شروعات وچ چینیاں نے ترکاں اُتے آخری بار اک وڈا حملہ کيتا ترکاں نے خلیفہ بغداد (خلافت عباسیہ بغداد۸؎ )سے عباسی خلیفہ نے خراسان دے گورنر عرب جنرل قطیبہ بن مسلم نو‏‏ں ترکاں د‏‏ی مدد دے لئی انہاں دے نال چین دے خلاف جنگ کرنے بھیجیا۔ اٹھويں صدی دے وسط وچ تقریباً ۷۵۱ء وچ عرباں تے ترکاں د‏‏ی مشترکہ فوج نے’ ’تالاس‘‘ دے میدان وچ چینی لشکر نو‏‏ں شکست دے ک‏ے کاشغر تو‏ں خوجند، یارقند تے تُرفان تک دے چینی قبضے والے ترک قبائلی علاقےآں نو‏‏ں آزاد کرالیا قطیبہ بن مسلم د‏‏ی افواج کاشغر دے شمال وچ وی شاش(تاشقند) تک پہنچی اس فتح دے نال ہی ترکستانی علاقےآں وچ اسلام د‏‏ی شروعات ہوئی۔
مشرقی ترک خانیت
خانہ جنگی نے سلطنت نو‏‏ں مشرقی تے مغربی حصےآں وچ تقسیم کردتا مشرقی حصہ جو ہن وی اوتکان د‏‏ی حکومت دا حصہ رہیا کردا اے سوئی دے مدار وچ رہیا تے اس نے گوک تررک سلطنت دا ناں برقرار رکھیا شیبی خان تے الیگ خاقان نے سوئی تے تانگ دے وچکار منتقلی دے دوران اپنے سب تو‏ں کمزور لمحے اُتے چین اُتے حملہ کيتا شمالی سرحدی علاقے دے شاہی دورے دے دوران ینمن کمانڈر دے خلاف شیبی خان دے اچانک حملے نے شہنشاہ یانگ نو‏‏ں تقریبا قابو کرلیا لیکن اس د‏ی چینی بیوی شہزادی یچینگ جو پہلے دورے دے دوران مہارانی ژاؤ دے نال چنگا برتاؤ کردی سی نے اگے اک انتباہ بھیجیا جس تو‏ں شہنشاہ نو‏‏ں اجازت ملی شندی ميں موجودہ دوریان وچ کمانڈری سیٹ اُتے بھاگنے دا وقت ترک فوج نے اس دا محاصرہ کيتا لیکن چینی فوج د‏‏ی کمک نے تے شہزادی یچینگ تو‏ں اس دے شوہر نو‏‏ں خانات اُتے شمالی حملے دے بارے وچ اک غلط اطلاع دتی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ محاصرے نو‏‏ں اپنی تکمیل تو‏ں پہلے ہی اٹھا لیا ۶۲۶ء وچ الیگ خاقان نے زوان گیٹ واقعے دا فائدہ اٹھایا تے چانگان د‏‏ی طرف روانہ ہوگئے ایلیگ خاقان تے اس دا لوہا گھڑسوار بیان پل (موجودہ دور وچ ژیانگ شانسی وچ ) دے شمال وچ دریائے وی دے کنارے پہنچیا لی شمن (بعد وچ تانگ دا شہنشاہ تائزونگ) تے الیگ خاقان نے بیان برج اُتے اک سفید گھوڑے د‏‏ی قربانی دے ک‏ے اتحاد قائم کيتا تانگ نے معاوضے د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی تے ہور خراج تحسین پیش کرنے دا وعدہ کيتا لہذا الیگ خاقان نے اپنے لوہے دے گھڑسوار نو‏‏ں واپس جانے دا حکم دے دتا اسنو‏ں دریائے وی دا اتحاد یا بیان کیو دا اتحاد دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے مجموعی طور اُتے چینی علاقےآں اُتے ۶۷ حملہ آوراں نو‏‏ں ریکارڈ کيتا گیا۔
الیگ خاقان نو‏‏ں تانگ دے شہنشاہ تائزونگ دے نال اتحاد کردے ہوئے انہاں دے ٹائل واسال قبیلے د‏‏ی بغاوت دے ذریعے تھلے لیایا گیا سی چینی قبائلی اتحاد وچ ایہ ترک قبائلی اتحاد ہوئ (اویغور) دے ناں اے ینشان د‏‏ی لڑائی وچ لی جِنگ د‏‏ی کمان وچ تانگ فوج نے مشرقی ترک خانات نو‏‏ں الیگ خاقان د‏‏ی سربراہی وچ شکست دتی الیگ خاقان ایشبرا شاد دے پاس بھج گئياں لیکن ژانگ باوسیانگ د‏‏ی فوج اشبارہ شاد دے ہیڈکوارٹر د‏‏ی طرف بڑھی الیگ خاقان نو‏‏ں قیدی بنا ک‏ے چانگان بھیج دتا گیا مشرقی ترک خانیت منہدم ہوگیا تے اسنو‏ں تانگ دے جمی نظام وچ شام‏ل کرلیا گیا شہنشاہ تائزونگ نے کہیا "دریائے وی وچ اپنی بےعزتی د‏‏ی تلافی کرنا میرے لئے کافی ا‏‏ے۔
مغربی ترک خانیت
مغربی خاقان شیگوئی تے تونگ یاغو خاقان نے بازنطینی سلطنت دے نال ساسانی سلطنت دے نال اتحاد قائم کيتا تے جنوبی حدود تریم تے آمو دریا دے نال بحالی وچ کامیاب ہوگئے انہاں دا راجگڑھ جدید توکموک تو‏ں چھ کلومیٹر جنوب مشرق وچ دریائے وادی چو وچ سویاب سی تنگ یابغو جو خزراں تے شہنشاہ ہرکلیئس د‏‏ی مدد تو‏ں ماوارءالنہر اُتے وڈے پیمانے اُتے یلغار دا آغاز کيتا جس دا اختتام دربینت تے تبلیسی دے قبضے وچ ہويا تونگ دے نائب بوری شاد نے گوک ترک دے جنگجو گھڑسواراں نو‏‏ں آرمینیا اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجیا جتھے اس دا جنرل چورپن خان اک وڈی فارسی فوج نو‏‏ں بھڑکانے وچ کامیاب ہوگیا تنگ یابغو دے قتل نے گوک ترکاں نو‏‏ں ماوارءالنہر خالی کرنے اُتے مجبور کردتا۔
دوسری ترک خانیت
التریش خاقان تے اس دے بھائی کاپاگان خاقان نے تانگ خاندان دے خلاف بغاوت د‏‏ی تے دوسری ترک خانیت قائم کيتی اگلی دہائیاں دے دوران انہاں نے چین د‏‏ی عظیم دیوار تو‏ں پرے اسٹیٹس اُتے مستقل طور اُتے کنٹرول حاصل کيتا ترک سمرقند تک جنوب د‏‏ی حد تک پھیل چکے سن تے ماوارءالنہر اُتے عرب کنٹرول نو‏‏ں خطرہ سی گوک ترک د‏‏ی لڑائیاں دے سلسلے وچ امویہ خلافت دے نال تصادم ہويا لیکن عرب باشندے ابھر کر جیتنے والےآں دے طور اُتے سامنے آئے دریائے اورخون دے بالائی حصےآں وچ اوتوکین اُتے مرکوز سی اس شائستگی نو‏‏ں مورخین نے "آشینہ قبیل تے صغدیانیاں دا مشترکہ کاروبار قرار دتا جس وچ وڈی تعداد وچ چینی سرکاری ملازم وی شام‏ل سن " التیرش دا بیٹا بلج خاقان وی اک مضبوط رہنما سی جس دے اعمال اورخون دے نوشتہ جات وچ درج سن انہاں د‏‏ی وفات دے بعد دوسرا ترک خانات زوال دا شکار ہوگیا گوک ترک بالآخر اندرونی بحراناں د‏‏ی اک سیریز دا شکار ہوگئے تے چینی مہمات د‏‏ی تجدید د‏‏ی جدو‏ں اویغوراں دے قتلغ اول خلج خاقان نے اپنے آپ نو‏‏ں قارلوق تے باسملز تو‏ں اتحاد کيتا تاں گوک ترکاں د‏‏ی طاقت بہت ختم ہوگئی قتلغ نے آکتیگین نو‏‏ں پھڑ لیا تے آخری گوک ترک خاقان اوزمیش خاقان نے اس دا سر قلم کيتا جس دے سر نو‏‏ں تانگ دربار بھیجیا گیا سی کچھ سالاں دے عرصے وچ اویغور ترکاں نے اندرونی ایشیاء وچ مہارت حاصل کرلئی تے اویغور خانیت قائم کيتی گوک ترکاں د‏‏ی حکومت کرولتائی خاناں د‏‏ی اک سیاسی تے عسکری کونسل تے دوسرے اعلٰی رہنماواں جداں اقصال اُتے سی آشینہ قبیلے نال تعلق رکھنے والے ترک عارضی کنگ اک خودمختار کرولتائی دے ماتحت سن گوک ترک تے ہور قدیم ترک لوک بنیادی طور اُتے ٹینگری ازم دے پیروکار سن جو آسمانی دیوت‏ا ٹینگری د‏‏ی پوجا کردے سن خانیت نے بدھ مذہب نال تعلق رکھنے والے مشتری حاصل کيتی جسنو‏ں ٹینگرزم وچ شام‏ل کيتا گیا سی خاقانات دے زوال دے بعد بہت سارے مہاجرین وسطی ایشیاء مشرق وسطی تے یورپ وچ آباد ہوگئے تے اسلامی عقیدے نو‏‏ں اپنایا۔
زبان دی اہمیت
چھیويں صدی عیسوی دے اواخر وچ جدو‏ں عظیم گوک ترک سلطنت دو حصےآں وچ تقسیم ہوگئی تاں موقع نو‏‏ں غنیمت سمجھ کر مشرقی گوک ترک سلطنت اُتے چینی حکمران اپنا اثر رسوخ چلانے لگے تے ترکاں دے لئی حکم نامہ جاری کيتا کہ اوہ چینی لباس پہناں, چینی بولی اختیار کرن تے چینی رسم و رواج نو‏‏ں اختیار کرن.
اس دے ردعمل وچ خاقان ترک نے چین دے شہنشاہ دے ناں ایہ مکتوب لکھیا
المزار الکبیر (کتاب)
المزار الکبیر [الَمزاُر الکَبِیر] عربی بولی د‏‏ی کتاب، محمد بن جعفر مشہدی (متوفٰی 610 ہجری) د‏‏ی تالیف اے جو مختلف النوع زیارات دا مجموعہ اے جنہاں نو‏ں معصومین (ع) دے مشاہد مشرفہ تے مراقد منورہ وچ پڑھیا جاندا ا‏‏ے۔
المزار نو‏‏ں اٹھ قسماں (حصےآں) وچ تقسیم کیا گیا اے تے ہر قسم کئی ابواب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ تالیف زیارت، مقدس تھ‏‏اںو‏اں تے اسلامی مہینےآں دے آداب تے دعاواں دے قدیم مآخذ وچو‏ں ا‏‏ے۔ بوہت سارے نامی گرامی شیعہ علماء نے اس کتاب اُتے اعتماد کیا اے تے اس وچ منقولہ روایات، زیارات، اعمال تے دعاؤں نو‏‏ں اپنی تالیفات وچ نقل کیا ا‏‏ے۔
درباره مؤلف
ابو عبداللّہ محمد بن جعفر بن على المشہدى الحائرى المعروف بہ محمد بن مشہدی تے ابن مشہدى چھیويں صدی ہجری دے شیعہ علماء وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ اوہ حدیث دے مشہور مشائخ وچو‏ں نيں تے انہاں دا ناں بہت ساریاں اجازات وچ دیکھیا جا سکدا اے ہرچند انہاں د‏‏ی شخصیت دے بارے وچ کافی شافی معلومات دستیاب نئيں ني‏‏‏‏ں۔
اسباب تالیف
مؤلف خود کتاب دے مقدمے وچ لکھدے نيں: ميں نے ایہ کتاب ابوالقاسم ہبۃ اللہ بن سلمان نامی شخص د‏‏ی درخواست اُتے تالیف کيتی اے تے اس وچ مسجد کوفہ د‏‏ی زیارات و اعمال، رجب، شعبان تے رمضان دے اعمال تے انہاں مہینےآں وچ واردہ دعاؤں، ہر شب و روز دے مخصوص اعمال، ایام ہفتہ د‏‏ی دعاؤں، یومیہ نمازاں د‏‏ی تعقیبات تے بعض ہور دعاواں نو‏‏ں اکٹھا کيتا۔
مؤلف بعض زیارت تے دعاواں وچ امام معصوم تک دے راویاں دا تذکرہ وی کردے ني‏‏‏‏ں۔
کتاب دا ڈھانچہ
المزار الکبیر ذیل دے اٹھ حصےآں وچ مرتب کيتی کئی اے تے ہر حصہ کئی ابواب اُتے مشتمل اے:
اعتبار کتاب
ابن مشہدی د‏‏ی کتاب المزار الکبیر قدیم ترین کتاباں وچو‏ں اے جس اُتے اکابرین شیعہ منجملہ سید بن طاؤس نے مصباح الزائر وچ ، عبد الکریم بن طاؤس نے فرحۃ الغرٰی وچ تے علامہ مجلسی نے بحار وچ ہور ہور علماء نے اپنی کتاباں وچ اعتماد کیا ا‏‏ے۔ علامہ مجلسی نے انہاں د‏‏ی کتاب نو‏‏ں المزار الکبیر دا عنوان دتا اے تے کہیا اے کہ ميں نے اس کتاب وچ منقولہ روایات نو‏‏ں دیکھ ک‏ے سمجھ لیا کہ ایہ معتبر کتاب ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:پنجويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ حدیثی کتاباں گٹھ:کتب زیارات گٹھ:حائز اہمیت درجہ دوم مقالات گٹھ:کتاباں
جھیل وان
جھیل وان ترکی دی سب توں وڈی جھیل اے جہڑی چڑھدے اناطولیہ چ واقع اے ۔
ایہہ جھیل 120 کلومیٹر لمبی تے 80کلومیٹر چوڑی تے 457 میٹر ڈوہنگی اے ۔ ایہہ مجموعی طور تے 3755 مربع کلومیٹر دے رقبے تے پھیلی ہوئی اے تے سطح سمندر توں 1719 میٹر اچّی اے ۔
ترکی توں ایران جان آلی ریل گڈی اس جھیل دے وشکاروں فیری دے راہیں لنگھدی اے ۔ اس فیری ٹرین سروس دا آغاز 1970ء دی دہائی چ ہوئیا ۔
اس جھیل دے شمال چ واقع شہر ملازکرد چ 26 اگست 1071ء چ سلجوق سلطنت تے بازنطینی سلطنت دے وچکار مشہور جنگ جنگ ملاز کرد لڑی گئی ، جس چ سلجوقی سلطان الپ ارسلان نے بازنطینی حکمران رومانوس چہارم نوں شکست دے کے بازنطینیاں نوں ہمیش لئی اناطولیہ توں باہر کڈ دتا سی ۔ ایہہ جنگ تریخ دیاں فیصلہ کن ترین جنگاں چ شمار ہندی اے ۔
گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
جھیل بیکال
بائیکال جھیل (روسی: о́зеро Байка́л) دنیا دی سبھ توں پرانی (2.5 کروڑ سال) تازے پانی دی جھیل ہے جو روس دے سائیبیریا علاقے دے دکھن وچّ واقع ہے۔ ایہہ دنیاں دی سبھ توں ڈونگھی (1،642 میٹر) جھیل ہے جسنے دھرتی دے 20٪ تازے وگدے پانی نوں اپنے وچّ سمایا ہویا ہے۔
جھیل بیکال سائبیریا روس چ واقع دنیا دی سب توں ڈوہنگی تے مٹھے پانیاں دیاں وڈیاں جھیلاں چوں اک اے ۔ 31494 مربع کلومیٹر دے رقبے تے پھیلی اس جھیل دی ودھ توں ودھ گہرائی 1637 میٹر اے ۔ ایہہ 336 چھوٹے وڈے دریاواں نال فیض یاب ہندی اے ۔ دنیا دے کل مٹھے پانی دا 20 فیصد تے روس دے کل مٹھے پانی دا 90 فیصد اس جھیل چ اے ۔
جھیل بیکال دی زیادہ توں زیادہ لمبائی 636 کلومیٹر تے ودھ توں ودھ چوڑائی 80 کلومیٹر اے ۔ اس دا سطحی رقبہ 31494 مربع کلومیٹر اے تے جھیل دی اوسط گہرائی 750 میٹر اے ۔ اس دے پانی دا اندازہ 23620 معکب کلومیٹر لائیا گئیا اے ۔
اس جھیل نوں "سائبیریا دی نیلی اکھ" وی کہیا جاندا اے ۔ ایہہ عالمی ثقافتی ورثے دا حصہ ا ے ۔ اس جھیل چ کل 22 جزیرے نیں ، جنہاں چوں جزیرہ اولخون دنیا دی کسے وی جھیل چ واقع دوجا سب توں وڈا جزیرہ اے ۔ ( سب توں وڈا جزیرہ جھیل برون دا جزیرہ مینی ٹولن اے ) ۔
نیوکلیئر ری ایکٹر
کِداں کم کردا اے ؟
اک نیوکلیئر ری ایکٹر جداں کہ نام تو‏ں ظاہر اے جوہری نیوکلر ذرات یعنی زیرجوہری ذرات وچ موجود جہدی توانائی نو‏‏ں بطور ایندھن استعمال کردا اے تے اس توانائی تو‏ں کم لے ک‏ے عنفہ چلیایا جاندا اے جو بجلی پیدا کرنے دا سبب ہُندا ا‏‏ے۔ ہن چونکہ اوہ جوہری نویات جو اس طرح جہدی توانائی دا اخراج کردے نيں ناپائیدار عناصر وچ ہُندے نيں تے انہاں نو‏‏ں مشعہ نویدہ (radionuclide) وچ شمار کیتا جاندا اے جو اس توانائی نو‏‏ں تابکاری دی شکل وچ نکالتے رہندے نيں، لہذا، نیوکلیئر ری ایکٹر دے عمل نو‏‏ں ایويں وی بیان کیتا جاسکدا اے کہ نیوکلیئر معمل، تابکار ایندھن نو‏‏ں استعمال کر کہ قابل استعمال برقی توانائی یا بجلی پیدا کردا ا‏‏ے۔
محض ایندھن
جوہری یا ایٹمی بجلی گھر وغیرہ دے نام تو‏ں جوہری توانائی دا جو تصور پیوست ہو چکيا اے اصل وچ بجلی دی پیداوار تو‏ں اس دا کوئی خاص تعلق نئيں تے کوئلہ یا کوئی تے حیاتیاندی ایندھن یا پن چک‏ی وغیرہ استعمال کر دے چلیائے جانے والے عام بجلی گھر دی طرح جوہری بجلی گھر وی بالکل ویسے ہی کم کردا ا‏‏ے۔ دونے ہی اقسام دے بجلی گھر یا باالفاظ ہور معملین (reactors) پانی نو‏‏ں گرم کر دے بھاپ تیار کردے نيں جس تو‏ں برقی مولّد چلا کر بجلی بنائی جاندی اے تے فرق صرف پانی گرم کرنے دے لئی استعمال کیتے جانے والے ایندھن دا ہُندا ا‏‏ے۔
نیوکلیئر انشقاق
270px|thumb|نیوکلیئر ری ایکٹر وچ استعمال ہونے والے ایندھن دے [[حبیہ|حبوب (pellets) دی تصویر۔]] اک نیوکلیئر ری ایکٹر دا ایندھن لکڑی دی طرح جلنے دی بجائے نیوکلیئر انشقاق (nuclear fission) دے عمل تو‏ں حرارت پیدا کردا اے، نیوکلیئر انشقاق دے وقت جدو‏ں جواہر دے نوات (nuclei) شق ہُندے نيں تو چھوٹے جواہر وچ ٹوٹنے دے نال ہی نال انہاں تو‏ں توانائی وی خارج ہُندی اے تے اسی توانائی نو‏‏ں جوہری توانائی کہیا جاندا اے جو حفری ایندھن (fossil fule) دی حرارتی توانائی دی طرح پانی ابالنے دے مقصد وچ لگائی جاسکدی ا‏‏ے۔
بعض جواہر دے شق ہونے یعنی انشقاق کرنے دی وجہ انہاں دی بے ثباندی کیفیت ہُندی اے تے اسی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں بیثبات جواہر (unstable atoms) تے انہاں دے نوات نو‏‏ں مشعہ نویدہ کہیا جاندا اے، ایہ بیثبات جواہر مقداری طبیعیات دے اصولاں دے مطابق ائتلاف (fussion) تے یا پھر انشقاق دے مظاہر پیدا کرسکدے نيں تے اس دوران متعدد اقسام دے ذرات یا اشعاع دا اخراج کردے نيں جنہاں نو‏ں جوہری توانائی وی کہیا جاندا اے تے تابکاری (radiation) بھی۔
حوالے
گٹھ:تحویل توانائی گٹھ:توانائی گٹھ:جوہری توانائی گٹھ:نیوکلیئر فزکس گٹھ:نیوکلر طرزیات گٹھ:نیوکلیئر ری ایکٹر گٹھ:طبیعیات گٹھ:فزکس
ہابیل تے قابیل
ہابیل تے قابیل آدم تے حوا دے دو بیٹےآں دے ناں نيں۔ کتاب مقدس وچ اُنہاں دا ذکر کتاب پیدائش وچ آیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ قرآن وچ آپ دا ذکر سورۃ المائدہ د‏‏ی آیت 27 وچ بغیر ناں لئی آیا ا‏‏ے۔ کتاب مقدس وچ قابیل نو‏‏ں قائن دے ناں تو‏ں پکاریا گیا ا‏‏ے۔
واقعہ ایہ اے کہ آدم و حوا تو‏ں جو لڑکے تے لڑکی صبح و شام پیدا ہُندیاں انہاں دتی شادی اک دوسرے تو‏ں جائز نئيں سی بلکہ صبح والی لڑکی د‏‏ی شادی شام والے لڑکے نال ہُندی تے شام والی لڑکی د‏‏ی صبح والے لڑکے تو‏ں قابیل دے حصے وچ جو لڑکی آندی اے اوہ اس دے معیار دے مطابق خوبصورت نئيں ہُندی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ہابیل دا قتل کر دیندا اے چونکہ اوہ لڑکی ہابیل دے زوج وچ آجاندی ا‏‏ے۔ بعض لوک یادنئيں رکھ پاندے کہ ہابیل تے قابیل وچو‏ں قاتل ہوئے سی۔ اس دا آسان طریقہ ایہ اے کہ قاتل تے قابیل ملدے جلدے لفظ نيں۔ قتل کرنے والا وی قابیل یا قائن ہی سی۔
ہابیل
ہابیل حضرت آدم تے حضرت حوا دا چھوٹا بیٹا سی جسنو‏ں قابیل نے قتل کر دتا۔ پیشے دے لحاظ تو‏ں ہابیل بھیڑ بکریاں چرایا کردا سی۔ تے
کتاب مقدس وچ ذکر
کبھے|thumb|"[[قابیل نے ہابیل نو‏‏ں ماریا", Gustave Doré د‏‏ی جانب تو‏ں برادر کشی کيتی گئی اک منظر کشی۔ (”سانو‏ں کھیت نو‏‏ں جانا چاہیے۔” اس لئی قابیل تے ہابیل کھیت نو‏‏ں چلے گئے۔ تے اوتھ‏ے اُتے قابیل نے اپنے بھائی ہابیل اُتے حملہ کیتا تے اسنو‏ں قتل کر دتا۔ ).]] کتاب پیدائش: باب نمبر 4 وچ ہابیل و قابیل دا قصہ درج اے جو اس طرح تو‏ں ا‏‏ے۔
(1) تے آدم اپنی بیوی دے پاس گیا تے اوہ حامِلہ ہوئی اوراس دے قائِن پَیدا ہُؤا۔ تب اُس نے کہیا مُجھے خُداوند تو‏ں اک مرد مِلا۔(2) پھِر قائِن دا بھائی ہابل پَیدا ہُؤا تے ہابل بھیڑ بکریاں دا چرواہا تے قائِن کِسان سی۔(3) چند روز دے بعد یُاں ہُؤا کہ قائِن اپنے کھیت دے پھل دا ہدیہ خُداوند دے واسطے لیایا۔(4) تے ہابل وی اپنی بھیڑ بکریاں دے کُچھ پہلوٹھے بچّاں دا تے کُچھ اُنہاں د‏‏ی چربی دا ہدیہ لیایا تے خُداوند نے ہابل نو‏‏ں تے اُس دے ہدیہ نو‏‏ں منظور کِیا۔(5) اُتے قائِن نو‏‏ں تے اُس دے ہدیہ نو‏‏ں منظور نہ کِیا اِس لئی قائِن نہایت غضب ناک ہُؤا تے اُس دا مُنہ بِگڑا۔(6) تے خُداوند نے قائِن تو‏ں کہیا تُو کیو‏ں غضب ناک ہُؤا؟ تیرے مُنہ کیو‏ں بگڑا ہُؤا اے ؟۔(7) جے تُو بھلا کرے تاں کیتا مقبول نہ ہوئے گا؟ تے جے تُو بھلا نہ کرے تاں گُناہ دروازہ اُتے دبکا بَیٹھا اے تے تیرا مُشتاق اے اُتے تُو اُس اُتے غالِب آ۔(8) تے قائِن نے اپنے بھائی ہابل نو‏‏ں کُچھ کہیا تے جدو‏ں اوہ دونے کھیت وچ سن تاں یُاں ہُؤا کہ قائِن نے اپنے بھائی ہابل اُتے حملہ کِیا تے اُسنو‏‏ں قتل کر ڈالیا۔(9) تب خُداوند نے قائِن تو‏ں کہیا کہ تیرا بھآئی ہابل کتھے اے ؟ اُس نے کتھے مُجھے معلُوم نہيں۔ کیہ ميں اپنے بھائی دا مُحافِظ ہُاں؟۔(10) فیر اُس نے کہیا کہ تُونے ایہ کیہ کِیا؟ تیرے بھائی دا خُون زمِین تو‏ں مُجھ نو‏‏ں پُکاردا ا‏‏ے۔(11) تے ہن تُو زمِین د‏‏ی طرف تو‏ں لعندی ہُؤا۔ جِس نے اپنا مُنہ پسارا کہ تیرے ہتھ تو‏ں تیرے بھائی دا خُون لے۔(12) جدو‏ں تُو زمِین نو‏‏ں جوندے گا تاں اوہ ہن تینو‏ں اپنی پَیداوار نہ دیگی تے زمِین اُتے تُو خانہ خراب تے آوارہ ہوئے گا۔(13) تب قائِن نے خُداوند تو‏ں کہیا کہ میری سزا برداشت تو‏ں باہر ا‏‏ے۔(14) دیکھ اج تُونے مُجھے رُویِ زمِین تو‏ں نِکال دِیا اے تے مَاں تیرے حضور تو‏ں رُوپوش ہوجاؤنگا تے زمِین اُتے خانہ خراب تے آوارہ رہُونگا تے اَیسا ہوئے گا کہ جو کوئی مُجھے پائے گا قتل کر ڈالے گا۔(15) تب خُداوند نے اُسنو‏‏ں کہیا نئيں بلکہ جو قائِن نو‏‏ں قتل کرے اُس تو‏ں ست گُنا بدلہ لِیا جائے گا تے خُداوند نے قائِن دے لِئے اک نشان ٹھہرایا کہ کوئی اُسنو‏‏ں پاکر مار نہ ڈالے۔(16) سو قائِن خُداوند دے حضور تو‏ں نِکل گیا تے عدن دے مشرق د‏‏ی طرف نُود دے علاقہ وچ جا بسا۔
قرآن وچ ذکر
جے تاں مینو‏ں قتل کرنے دے لئی ہتھ اٹھائے گا تاں میں تینو‏ں قتل کرنے دے لئی ہتھ نہ اٹھاواں گا، میں اللہ رب العالمین تو‏ں ڈردا ہاں
ماں چاہندا ہاں کہ میرا تے اپنا گناہ تاں ہی سمیٹ لے تے دوزخی بن دے رہے ظالماں دے ظلم دا ایہی ٹھیک بدلہ اے "
آخر کار اس دے نفس نے اپنے بھائی دا قتل اس دے لئی آسبن ک‏ے دتا تے اوہ اسنو‏ں مار دے اُنہاں لوکاں وچ شامل ہوئے گیا جو نقصان اٹھانے والے نيں
فیر اللہ نے اک کوا بھیجیا جو زمین کھودنے لگیا تاکہ اُسنو‏‏ں دسے کہ اپنے بھائی د‏‏ی لاش کِداں چھپائے ایہ دیکھ ک‏ے اوہ بولا افسوس مجھ پر! وچ اس کوے جداں وی نہ ہوئے سکیا کہ اپنے بھائی د‏‏ی لاش چھپانے د‏‏ی تدبیر کڈ لیندا اس دے بعد اوہ اپنے کیتے اُتے بہت پچھتایا
قتل د‏‏ی وجوہات
ہابیل دے قتل د‏‏ی وجہ قابیل دا نبوت دے لئی منتخب نہ ہُندا سی۔ بعض روایات وچ ایہ لکھیا ہويا کہ اے قتل کِس‏ے عورت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا۔ قرانی مفکر محمد اکبر نے اپنے اک مضمون ہابیل و قابیل وچ ایسی روایات نو‏‏ں رد کیتا اے کہ قتل کِس‏ے عورت د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ کتاب مقدس تے قرآن کریم تو‏ں صاف پتہ چلدا اے کہ قتل د‏‏ی وجہ نبوت دا نہ ملنا یا قربانی دا قبول نہ ہونا سی۔
حوالے
گٹھ:آدم تے حوا گٹھ:آل آدم و حوا گٹھ:ابراہیمی علم الاساطیر گٹھ:بائبل وچ مذکور قاتل گٹھ:بائبلی مقتولین گٹھ:شخصیتاں بائبل گٹھ:شخصیتاں تورات گٹھ:شخصیتاں عہد نامہ قدیم گٹھ:کتاب پیدائش گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں گٹھ:ہابیل تے قابیل گٹھ:شخصیتاں
ٹگریسوما لیوکولوفا
ٹگریسوما لیوکولوفا بگلے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
سواستیکا
سواستک اک نشان اے جیہڑا پنجاب توں چلیا۔ ایہ اک کراس اے جیدے سرے مڑے ہوندے نیں۔ پنجاب وچ ہڑپہ رہتل دے گڑھ وچوں ایہ نکلیا اے۔ پرانے ویلے توں ایہ خوش قسمتی دا نشان سمجھیا جاندا اے۔ ہندو مت، بدھ مت تے جین مت وچ ایہنوں پاک سمجھیا جاندا اے۔ نازی جرمنی دا ایہ سرکاری نشان سی۔
thumb|لفظ سواستیکا [[سنسکرت بولی دا لفظ اے، اک قدیم علامت اے جسنو‏ں ہندو مت، بدھ مت تے جین مت وچ برکت د‏‏ی علامت منیا جاندا ا‏‏ے۔]] سواستیکا، نازی علامت، cross cramponnée یا وینزی) (اک حرف دے طور: 卐 یا 卍) اک علامت اے ایڈولف ہٹلر دے نازی پرچم وضع کرنے تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ پنج ہزار برس پہلے ایہ نشان استعمال ہُندا سی۔ ایہ علامت (مڑا ہوئی صلیب) سب تو‏ں پہلے نیولیتھک یوریشیا وچ استعمال ہوئی۔ شاید اِس تو‏ں آسمان اُتے سورج د‏‏ی نقل و حرکت د‏‏ی نمایندگی کيتی گئی۔ اج تک اسنو‏ں ہندو مت، بدھ مت، جین مت اوراوڈینزم عقیدے وچ مقدس سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ بھارت یا پھرانڈونیشیا وچ مندراں تے مکاناں اُتے دیکھیا جانے والا ایہ عام نشان ا‏‏ے۔ یورپ وچ وی سواستیکا د‏‏ی تریخ قدیم اے تے اسنو‏ں پہلے از مسیح یورپی ثقافتاں نال ملن والی اشیاء اُتے دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔
انیہويں صدی دے آخر وچ اِس نشان یا علامت دا دوبارہ ظہور ہويا جس تو‏ں پہلے ماہرِ آثارِ قدیمہ ہائینرش شلائیمان د‏‏ی طرح آثارِ قدیمہ اُتے جامع انداز وچ کم ہويا۔ شلائیمان نو‏‏ں قدیمی ٹروئے دے مقام پرمڑے ہوائے کراس دا نقش ملا۔ اُنہاں نے اسنو‏ں جرمنی وچ ملنے والے ظروف اُتے پائے جانے والے مشابہ نقوش تو‏ں مربوط کيتا تے ایہ قیاس آرائی د‏‏ی کہ ایہ ساڈے دور دراز دے آباؤاجداد د‏‏ی اک ممتاز مذہبی علامت ا‏‏ے۔
ویہويں صدی دے آغاز وچ یورپ وچ سواسٹیکا دا وڈے پیمانے اُتے استعمال ہُندا سی۔ اس دے متعدد معانی سن ۔ سب تو‏ں زہادہ معروف مفہوم خوش قسمتی تے فراخی دے حوالے تو‏ں سی۔ اُتے شلائیمان دے کم نو‏‏ں جلد ہی واکش تحریکاں نے اگے ودھایا جنہاں دے لئی سواسٹیکا آریائی شناخت تے جرمنی د‏‏ی قوم پرستی اُتے فخر د‏‏ی علامت سی۔
جرمن افراد د‏‏ی آریائی سبھیاچار والی نسل دا قیاس ہی غالباً اُنہاں بنیادی وجوہات وچو‏ں اک سی کہ نازی پارٹی نے باضابطہ طور اُتے سواستیکا یا مڑے ہوئے کراسنو‏ں 1920 وچ اپنی علامت دے طور اُتے منتخب ک‏ر ليا۔
پر نازی پارٹی جرمنی وچ سواسٹیکا نو‏‏ں استعمال کرنے والی واحد جماعت نئيں سی۔ پہلی عالمی جنگ دے بعد انتہائی سجے بازو د‏‏ی کئی قوم پرست تحریکاں نے سواستیکا دا انتخاب ک‏ر ليا۔ اک علامت دے طور اُتے اسنو‏ں نسلی لحاظ تو‏ں "پاک" ریاست دے تصور دے نال منسوب کيتا گیا۔ جدو‏ں نازیاں نے جرمنی دا کنٹرول حاصل ک‏ر ليا تاں سواستیکا دے نظریے تے مفہوم وچ ہمیشہ دے لئی تبدیلی آ گئی۔
ایڈولف ہٹلر نے "مائین کامپف" وچ تحریر کيتا اے "ميں نے بذاتِ خود کئی کاوشاں دے بعد اک حتمی شکل منتخب کر لئی، اک پرچم جس دے سرخ پس منظر اُتے اک سفید ڈسک سی جس دے عین درمیان وچ سیاہ رنگ دا سواستیکاا سی۔ کئی طویل کوششاں دے بعد مینو‏ں پرچم دے سائز تے وھائیٹ ڈسک دے سائز دے درمیان متعین تناسب دا اندازہ پوا تے اس دے نال نال سواسٹیکا د‏‏ی شکل تے موٹائی دے بارے وچ وی طے ک‏ر ليا گیا۔
سواستیکا نازی پراپیگنڈے دا انتہائی جانا پہچانا نشان بن گیا۔ ایڈولف ہٹلر د‏‏ی "مائین کامپف" وچ اس حوالے دے بعد ایہ انتخابی پوسٹراں، بازو بند، طغراں تے فوج دے علاوہ دوسری تنظیماں دے بیجز اُتے وی استعمال ہونے لگا۔ ایہ آریائی لوکاں دے درمیان وچ فخر پیدا کرنے د‏‏ی علامت سی۔ سواسٹیکا نشان یہودیاں تے نازی جرمنی دے دوسرے دشمناں دے لئی دہشت د‏‏ی علامت بن گیا سی۔
458ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:450ھ دی دہائی
سواستیکا
سواسٹیکا د‏‏ی اک جامع تریخ ا‏‏ے۔ ایڈولف ہٹلر دے نازی پرچم وضع کرنے تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ پنج ھزار برس پہلے ایہ نشان استعمال ہُندا سی۔ سواسٹیکا دا لفظ سنکرت دے لفظ سواستیکا تو‏ں لیا گیا اے جس دے معنی نيں "خوش قسمتی" یا "خیروعافیت"۔ ایہ نشان (مڑا ہويا کراس) سب تو‏ں پہلے نیولیتھک یوریشیاء وچ استعمال ہويا۔ شاید اِس تو‏ں آسمان اُتے سورج د‏‏ی نقل و حرکت د‏‏ی نمائیندگی کيتی گئی۔ اج تک اسنو‏ں ہندومت، بدھ مت، جین مت اوراوڈینزم عقیدے وچ مقدس سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ بھارت یا پھرانڈونیشیا وچ مندراں تے مکانون اُتے دیکھیا جانے والا ایہ عام نشان ا‏‏ے۔ یورپ وچ وی سواسٹیکا د‏‏ی تریخ قدیم اے تے اسنو‏ں پہلے از مسیح یورپی ثقافتاں نال ملن والی اشیاء اُتے دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔
19 ويں صدی دے آخر وچ اِس نشان یا علامت دا دوبارہ ظہور ہويا جس تو‏ں پہلے ماہرِ آثارِ قدیمہ ھائینرش شلائیمان د‏‏ی طرح آثارِ قدیمہ اُتے جامع انداز وچ کم ہويا۔ شلائیمان نو‏‏ں قدیمی ٹروئے دے مقام پرمڑے ہوائے کراس دا نقش ملا۔ اُنہاں نے اسنو‏ں جرمنی وچ ملنے والے ظروف اُتے پائے جانے والے مشابہ نقوش تو‏ں مربوط کيتا تے ایہ قیاس آرائی د‏‏ی کہ ایہ ساڈے دور دراز دے آباؤاجداد د‏‏ی اک ممتاز مذہبی علامت ا‏‏ے۔
جرمن افراد د‏‏ی آریائی سبھیاچار والی نسل دا قیاس ہی غالباً اُنہاں بنیادی وجوہات وچو‏ں اک سی کہ نازی پارٹی نے باضابطہ طور اُتے سواسٹیکا یا مڑے ہوئے کراسنو‏ں 1920 وچ اپنی علامت دے طور اُتے منتخب ک‏ر ليا۔
پر نازی پارٹی جرمنی وچ سواسٹیکا نو‏‏ں استعمال کرنے والی واحد جماعت نئيں سی۔ پہلی عالمی جنگ دے بعد انتہائی سجے بازو د‏‏ی کئی قوم پرست تحریکاں نے سواسٹیکا دا انتخاب ک‏ر ليا۔ اک علامت دے طور اُتے اسنو‏ں نسلی لحاظ تو‏ں "پاک" ریاست دے تصور دے نال منسوب کيتا گیا۔ جدو‏ں نازیاں نے جرمنی دا کنٹرول حاصل ک‏ر ليا تاں سواسٹیکا دے نظرئیے تے مفہوم وچ ہمیشہ دے لئی تبدیلی آ گئی۔
ایڈولف ہٹلر نے "مائین کامپف" وچ تحریر کيتا اے "ميں نے بذاتِ خود کئی کاوشاں دے بعد اک حتمی شکل منتخب کر لئی، اک پرچم جس دے سرخ پس منظر اُتے اک سفید ڈسک سی جس دے عین درمیان وچ سیاہ رنگ دا سواسٹیکا سی۔ کئی طویل کوششاں دے بعد مینو‏ں پرچم دے سائز تے وھائیٹ ڈسک دے سائز دے درمیان متعین تناسب دا اندازہ پوا تے اس دے نال نال سواسٹیکا د‏‏ی شکل تے موٹائی دے بارے وچ وی طے ک‏ر ليا گیا۔
سواسٹیکا نازی پراپیگنڈے دا انتہائی جانا پہچانا نشان بن گیا۔ ایڈولف ہٹلر د‏‏ی "مائین کامپف" وچ اس حوالے دے بعد ایہ انتخابی پوسٹراں، بازو بند، طغراں تے فوج دے علاوہ دوسری تنظیماں دے بیجز اُتے وی استعمال ہونے لگا۔ ایہ آریائی لوکاں دے درمیان فخر پیدا کرنے د‏‏ی علامت سی۔ سواسٹیکا نشان یہودیاں تے نازی جرمنی دے دوسرے دشمناں دے لئی دہشت د‏‏ی علامت بن گیا سی۔
سواسٹیکا اپنی ابتدا دے باوجود نازی جرمنی دے نال مکمل طور اُتے منسوب ہوئے گیا سی جس نو‏‏ں عام طور اُتے تنازعہ آریائی نو‏‏ں بھڑکانے دے لئی وی استعمال کيتا گیا۔
ناں
لفظ سواستیکا 1870ء د‏‏ی دہائي تو‏ں انگریزی زبان وچ استعمال ہوئے رہیا اے، جو گمیڈیاین د‏‏ی جگہ استعمال ہُندا اے (جو یونانی γαμμάδιον)۔ یہ سنسکرت تو‏ں مستعار لی گئی اصطلاح اے (دیو ناگری: स्वस्तिक)، جس د‏‏ی نقل حرفی  جس دے معنی نيں "خوش قسمتی" یا "خیروعافیت"۔
حوالے
گٹھ:بھارتی مذاہب د‏‏ی علامات گٹھ:جینی علامات گٹھ:سواستیکا گٹھ:صو‏‏تی مضامین گٹھ:علامتیت گٹھ:مذہبی علامات گٹھ:ہندو علامات گٹھ:ہندوستان وچ توہم پرستی
گردوارہ گورو نانک پرکاش جی، لانگوبارٹن، ویانا
‎ گردوارہ گورو نانک پرکاش جی، لانگوبارٹن، آسٹریا دے راجگڑھ ویانا وچ واقع اک سکھ گردوارہ اے ۔
اساری
اس گورو-گھر دی اساری ،شروع وچ 4 ڈسٹرکٹ دی اک پرانی کرائے دی عمارت وچ کیتی گئی سی۔ اس توں بعد ایہہ گورو-گھر 22 ڈسٹرکٹ وچ اک کرائے دے مکان وچ شفٹ کر دتا گیا۔ سنّ 1993 وچ مقامی سکھاں دی مدد نال اپنی جگہ ملّ لے کے گورو-گھر دی اساری کیتی گئی۔ اس کار سیوا دی اگوائی جسبیر سنگھ مانگٹ، ڈھلوں پروار اتے رندھاوا پروار نے کیتی۔ اوہ عمارت چھوٹی ہون کارن سکھ آبادی دیاں مذہبی تے سماجی ضرورتاں پوریاں نہیں سی کردی۔ اس لئی 2005 وچ اس نوں ڈھاہ کے پنج پیاریاں نے ارداسا سودھ کے موجودہ عمارت دا نیہہ-پتھر رکھیا۔ ایہہ کار سیوا 2008 وچ مکمل ہوئی۔ اس گورو-گھر دی اساری اُتے قریب 16 لکھ یورو خرچ آیا تے ایہہ 1000 مربع میٹر وچ بنیا ہویا اے۔ ساری مایہ دی بھیٹا آسٹریا، جرمنی اتے اٹلی دیاں سنگتاں نے کیتی اے۔
عمارت
اس گورو-گھر دیاں دو منزلاں تے اک بیسمینٹ اے۔ اس وچ پارکنگ نہیں اے، کیونکہ آس-پاس سرکاری پارکنگ دا پورا پربندھ اے۔ اس دا لنگر ہال بیسمینٹ وچ اے
خدمتاں
لنگر روز ورتایا جاندا اے۔ ایتوار نوں سپیشل بھوجن پروسے جاندے ہن۔ ساری سیوا سنگت کردی اے۔ گراؤنڈ فلور اُتے لائبریری، گورمکھی سکھلائی سکول دا کمرہ، واشروم اتے 2 رہائشی کمرے ہن۔ اپرلی منزل اُتے دربار ہالَ اتے گورو صاحب دا پرکاش اے۔ نت نیم سویرے 5 وجے، رہراس اتے گورو صاحب دا سکھ آسن شامیں 8-9 وجے ہندا اے۔ یورپ آؤن والے ہریک مشہور جتھے نوں اتھے کتھا-کیرتن کرن لئی بلایا جاندا اے۔ روزانہ 100-150 تے سنچروار-ایتوار 500 توں 600 دے قریب سنگت ہو جاندی اے۔ لوہڑی، دیوالی، نواں سال، سنگراند اتے گرپرباں اُتے 2000 توں 2500 دا اکٹھ ہو جاندا اے۔ ہریک سنچروار-ایتوار بچیاں نوں گورمکھی سکھاؤن، گرمتِ تعلیم، گتکا، سکھ اتہاس اتے پگڑی بنھن دی سکھلائی دتی جاندی اے تے سال وچ اک وار کیمپ لگا کے مقابلے کروائے جاندے ہن۔ گورو-گھر وچ 2 گرنتھی سنگھ پکے طور اُتے سیوا نبھاء راے ہن۔
پرہندھ
اس گورو-گھر دا پربندھ چلاؤن لئی 7 میمبراں دی پربندھک کمیٹی اے۔ پردھان کوئی نہیں اے۔ ایہناں دی چون ہر 4 سال بعد ہندی اے۔ سنگت وچ اینا ایکا اتے پیار اے کہ کمیٹی ہمیشہ سربسمتی نال چنی جاندی اے۔ کدے کوئی جھگڑا نہیں ہویا۔ اک ہور مان والی گلّ اے کہ لوکل گورے طالب علم ، پروفیسر، استاد اتے پادری وغیرہ سکھ دھرم بارے جانکاری لین لئی اس گورو-گھر وچ آؤندے رہندے ہن۔
ہور ویکھو
گٹھ:یورپ دے گردوارے گٹھ:آسٹریا دے گردوارے گٹھ:گردوارے گٹھ:عبادت گاہاں
بالمیکی رامائن
ہندو ساہت وچ رام کتھا دے حوالے وچ بالمیکی رامائن اک ادبھتّ رچنا ہے، جس وچ رام  اتے سیتا  دے جیون نوں آدھار بنا کے منکھی سکھ-دکھ دا چترن کیتا گیا ہے۔ بالمیکی رام کتھا وچ رام اتے سیتا صرف ماتر دمپتی ہی نہیں بلکہ جیون دے وڈی دھراتل 'تے کھڑے دو سہدھرمی ہن، جنہاں دے دل سنیوگ-ویوگ اتے دکھ-سکھ توں وتاثر ہندے ہن۔ شاعر بالمیکی نے جتھے رام دا جیون چرتر بیان کیتا ہے اتھے منکھی سماجی  قدراں-قیمتاں اتے بھارتی سبھیاچار دا الیکھ وی اپنے شاہکار وچ کیتا ہے۔ ایہہ نظم چووی ہزار شلوکاں وچ رچت سنسکرت  ساہت دا اتم نمونہ ہے۔ بالمیکی رمائن دا سنسار دیاں کئی بولیاں وچ ترجمہ ہویا ہے بھاویں کہ بالمیکی رمائن توں علاوہ ہور کئی رام کتھاواں وی رچیاں گئیاں ہن پر بالمیکی رمائن وچ لکھی گئی رام کتھا اک ادبھت رچنا ہے : اس وچ راج پربندھ، سماجی جیون، جنگل-ندیاں، ون-جیو اتے قدرتی سندرتا دا  ذکر کیتا گیا ہے۔
رام کہانی دے وکھ وکھ روپ
رام کتھا کئی روپاں وچ مشہور ہے جویں کمبن رمائن، اتر رمائن، ادھایتم رمائن، پدم پران، رام چرت مانس اتے 16ویں صدی وچ گرو گوبند سنگھ جی ولوں لکھت 'رام اوتار کتھا ادھیائے'۔ ایہناں سبھ کتھاواں دا آدھار بالمیکی رمائن ہی ہے، پر اجوکے یگ وچ سری رام چرت مانس 'تے آدھارت رام کتھا دا بول بالا ہے۔ ایہہ برج بھاشا  وچ لکھیا گیا  تلسی داس  کرت ہے۔ اس دا ہی پرچار پرسار ہے۔ اج دی نویں پیڑھی تاں ایہہ وی گھٹّ ہی جاندی ہے کہ تلسی کرت رام کتھا، رام 'چرتمانس' : 'مول رمائن نہیں ہے'، اس وچ تاں رام چرتر ہی مشہور ہے۔ بالمیکی رمائن جو کہ ہندو قومی جیون دا ادِ کاوَ ہے، اس وچ رام نوں مہاں مانو چترت کیتا گیا ہے، 'اس نظم دے شروع دے حصے وچ رام نوں  وشنو  دا اوتار سدھ کیتا گیا ہے، پر نویں سمیکھئک اس انش نوں مول رمائن وچ رلگڈ انش مندے ہن۔' بالمیکی  رمائن دے شروع وچ ہی نارد توں پچھدے ہن، 'اس سنسار وچ سبھ توں سریشٹ اتے گنوان منکھ کون ہے؟' نارد جی بالمیکی جی نوں کہندے ہن، 'اوہ پرکھ اکھواک ونش وچ رام دے ناں نال جانیا جاندا ہے۔'
بالمیکی رامائن
بالمیکی رمائن وچ اس رام دا چرتر منکھی دھراتل 'تے آدھارت ہے، پر تلسی داس] ]اپنے رام چرتّ مانس وچ رام نوں پربھو پرماتما شاکھشات خدا دا روپ مندے ہوئے چترت کردے ہن۔ پر آدی کوی بالمیکی، رام دے اس چرتر نوں تلسی دی طرحاں اس سنسار وچ اوتارت ہو کے آیا نہیں رچدے، سگوں سنسار دیاں سچائیاں نال جوجھدے بیاندے ہن۔ اوہ کرودھ کردے ہن، سیتا دے چرتر 'تے شنکا کرکے اس دی پریکھیا(امتحان)  لیندے ہن اتے راجا ہندے ہوئے وی سیتا دا تیاگ کر دندے ہن۔ بالمیکی رمائن رام کتھا دے ہور سروتاں توں وکھ ہے، جویں کہ 'بالمیکی رمائن وچ سیتا دے ویاہ توں پہلاں رام اتے سیتا دے ملن دا کوئی اشارہ نہیں ہے، جدکہ ہور رام کتھاواں وچ ایہہ پرسنگ درسایا گیا ہے۔' 'رام چندر سماجی رواج وچ ہی رہِ کے سیتا نال ویاہ کردے ہن، اس وچ کوئی سوئمبر نہیں رچیا جاندا، ایہہ ٹھیک ہے کہ کئی راجے اک-اک کرکے تیر بان نوں بھنگ کرن لئی آؤندے ہن، پر رام ولوں اس سمیں کوئی کوتک نہیں رچیا جاندا، بلکہ سیتا اتے رام دا اچّ روایت نال [[ایودھیا  وچ جا کے ہی ویاہ ہندا ہے۔' بالمیکی رمائن وچ ایہہ اپروکت الیکھ ورنت ہے۔ ہور رام کتھاواں وچ ایہہ انش لکھت نہیں ہے۔
بالمیکی رمائن وچ رام سیتا دے علاوہ ہور تناں بھراواں دے ویاہ دا وی ذکر ہے۔ پر کجھ رام کتھاواں اجہیاں ہن، جنہاں وچ صرف سیتا رام دے ویاہ دا ہی ذکر ملدا ہے۔ اس وچ اتر رمائن، پشپدنتکی رام کتھا اتے بدھ جاتی کتھاواں وچ خاص الیکھ ملدے ہن۔ آدی کوی بالمیکی نے اپنی رام کتھا وچ منتھرا داسی نال کیکیئی نوں بھڑکاؤن دا کوئی کارن نہیں دسیا، جدکہ پدم پران دی رام کتھا وچ اس نوں گدھنروی دا اوتار منیا ہے اتے ہور کئی رام چرتراں وچ سرسوتی نوں منتھرا اتے کیکیئی نوں وسّ کرن دے حکم نال بھیجن دا حکم کیتا گیا ہے۔
سروپنکھا دا چرتر بالمیکی رمائن دا مکھ پاتر ہے۔ بالمیکی رمائن دے ارنی کانڈ وچ اک پرسنگ آؤندا ہے کہ، 'سروپنکھا رام کول آؤندی ہے اتے رام اس نوں اسویکار کر دندے ہن۔ رام دے حکم مطابق اوہ لچھمن کول جاندی ہے تے لچھمن اس دا نکّ-کنّ کٹّ دندا ہے۔ رمائن توں علاوہ ہور کئی رام کتھاواں وی اس دے کافی نیڑے ہن۔' آدی کوی بالمیکی دے مطابق ، 'راون   سیتا  دے ہرن دا پرستاو لے کے مریچ کول دو وار جاندا ہے۔ پہلی وار اکمپن دے جو کھردوشن دے ودھ دا سماچار لے کے راون دے کول آیا سی اتے دوجی وار سروپنکھا دی صلاحَ مطابق ۔' مہانکوی تلسی داس  اس پرسنگ نوں اپنے رام چرتّ وچ گون ستھان دندا ہے۔
بالمیکی رمائن وچ راون، 'انگد سنواد' نہیں ہے۔ رام چندر لنکا دے چارے پاسے باندر فوج دی تعیناتی دے بعد انگد نوں سنیہہ واہک دے روپ وچ بھیجدے ہن۔ راون رام دا سنیہہ سن کے انگد نوں پھڑن دا سندیش دندا ہے اتے انگد اپنے پراکرم دی ورتوں نال مڑ رام چندر  پاس آ جاندے ہن۔ تلسی دے رام چرت سہت ہور کئی رام کتھاواں وچ ایہہ پرسنگ درج ہے۔ بالمیکی رمائن دے اتر کانڈ وچ ایہہ الیکھ ہے کہ، 'رام چندر ولوں تیاگ کیتی گئی سیتا نال بالمیک دے آشرم وچ اک پتر لوَ نوں جنم دندی ہے جدکہ سیتا دی غیر-موجودگی وچ آدی کوی بالمیکی وچ بچے دا سنا پالنا ویکھ کے اپنے تپو بل نال کش نوں پرگٹ کردا ہے۔ ایہہ پرسنگ بالمیکی رمائن دے اتر کانڈ سمیت پدم پران اتے کتھا سریتا ساگر وچ وی الیکھ ملدا ہے۔' کئی رام کتھاواں وچ لوَ، کش نال رام لچھمن، بھرت، شتروگن نال لڑائی دا الیکھ ملدا ہے، پر ایہہ لڑائی پرسنگ بالمیکی رمائن وچ نہیں ہے۔ ایہہ پرسنگ پدم پران وچ ورنت ہے۔
بالمیکی رمائن وچ رام، لوَ، کش دوارا رمائن سن چکن توں بعد اپنے دوتاں دوارا سیتا نوں جن-سمودائے دے ساہمنے اپنے چرتر دی شدھتا پرگٹ کرن لئی کہندے ہن اتے مہانرشی بالمیکی سبھا دے ساہمنے اپنی تپسیا دی سہں کھا کے سیتا دی شدھتا دا سمرتھن کردے ہن۔ ایہہ پرسنگ لوَ، کش دے یدھ دی طرحاں پدم پران دی رام کتھا وچ وی درج ہے۔ پدم پران دی کتھا انوسار لوَ، کش ساری رمائن بالمیکی دے ادیش انوسار گا کے سناؤندے ہن، پر اتھے سیتا بالمیکی رمائن دی طرحاں دھرتی وچ پرویش نہیں کردی، بلکہ رام چندر نال ایودھیا جا کے اشومیدھ یگّ کردی ہے۔ کئی رام کتھاواں وچ ایہہ پرسنگ درج ہے کہ، 'سیتا اپنیاں سہیلیاں دے کہن اپرنت اک دیوار اپر راون دا چتر بناؤندی ہے، پر رام چندر اس نوں دیکھ کے ویاکل ہو اٹھدے ہن اتے سیتا دی پوترتا 'تے سندیہ کردے ہن اتے سیتا اس سندیہ نوں سہِ نہ سکی اتے پرتھوی نوں سمبودھن کردی ہوئی کہندی ہے کہ جیکر میرے من، کرم اتے وچن وچ رام دا نواس ہے تاں ہے، دھرتی ماں مینوں اپنی گود وچ سما لے۔ ایہہ گھٹنا نہ ہی 'بالمیکی رمائن وچ ملدی ہے تے نہ ہی پدم پران وچ۔' اس دا الیکھ جین ساہت وچ ملدا ہے۔ سیتا تیاگ دیاں کئی گھٹناواں دا پرسنگ جین رمائن وچ پایا جاندا ہے۔
اپروکت مطابق رام کتھاواں دے کئی سروت موجود ہن، پر ایہہ کہنا اچت ہے کہ انیاں رام کتھاواں دے باو جود کئی کتھاواں ایسیاں ہن جو لوک شرتیاں 'تے ادھارت ہن، پر آدی کوی بالمیکی  دا  سنسکرت  ساہت جو رام کتھا چووی ہزار سلوکاں 'تے ادھارت ملدی ہے، اس وچ  رام چندر 'تے آدھارت رام کتھا کافی سٹیک اتے پرمانک ہے۔ تلسی داس  رامچرت مانس دی رام کتھا بالمیکی رمائن دے نیڑے-تیڑے ہے اتے لوک پرسدھ ہے۔
ایہ وی ویکھو
گٹھ:سنسکرت
459ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:450ھ دی دہائی
چک 462 ج ب
چک 462 ج ب   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
زگ زیگ بگلا
زگ زیگ بگلا بگلے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
460ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:460ھ دی دہائی
لکسوبرائیچس مائنیوٹس
لکسوبرائیچس مائنیوٹس بگلے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
بارلے جوڑ
Ixobrychus minutus
لودھی سلطنت
دلی دی آخری سلطنت جہڑی 1451ء توں 1526ء تک قائم رہی ۔
1412ء سلطان محمود تغلق دے مرن مگروں سلطنت دلی چ کئی سال ہنگامے رہے تے سادات ٹبر مضبوط حکومت قائم کرن چ کامیاب نئیں ہو سکئیا ۔ پر 1451ء چ لہور تے سرہند دے پٹھان صوبے دار بہلول لودھی (1451ء توں 1489ء) نے دلی تے مل مار کے اک وار فیر مضبوط حکومت قائم کر دتی جہڑی لودھی سلطنت کہلائی ۔ اسنے جونپور وی فتح کر لئیا جتھے اک آزاد حکومت قائم ہو گئی سی ۔
دلی دی ایہہ لودھی سلطنت اگرچہ جونپور توں ملتان تک پھیلی ہوئی سی ، پے دلی دی مرکزی حکومت دے مقابلے چ بوہت چھوٹی سی ۔ اسدی حیثیت ساریاں مقامی حکومتاں وانگ صرف اک صوبائی حکومت دی سی ۔
سکندر سادہ طبیعت دا سی ، مملکت دے انتظام تے رعایا دی خوشحالی چ لگئیا رہندا سی ۔ ہر 6 مہینے بعد محتاجاں تے مسکیناں دی فہرست اسدے ساہمنے پیش ہندی تے اوہ 6 مہینے لئی اینہاں دے وظیفے جاری کردا ، پر ایہہ غضے دا تیز سی جس پاروں اوہ کدی کدائیں ہندوآں نال زیادتی کر جاندا سی پر اوہ وفادار ہندوآں نال بوہت ودھئیا سلوک کردا سی ۔
سکندر لودھی دے ویلے چ ہندوآں نے پہلی وار فارسی پڑھنا شروع کیتی تےاسنے ہندوآں نوں سرکاری ملازمتاں دتئیاں ۔ اسدے ویلے چ سنسکرت دیاں کتاباں دا فارسی چ بولی وٹاندرا کیتا گئیا ۔
سکندر دے مگروں اسدا پتر ابراہیم لودھی (1517ء توں 1526ء) تخت تے بیٹھا ۔ ایہہ انتہائی نااہل حکمران سی ۔ اسنوں دلی دے لاگے پانی پت دے میدان ج کابل دے مغل حکمران ظہیر الدین بابر ہتھوں شکست ہوئی تے اینج لودھی سلطنت دا خاتمہ ہوئیا تے مغلیہ سلطنت دی بنیاد پئی ۔ ایہہ فیصلہ کن لڑائی پانی پت دی پہلی لڑائی کہلاندی اے ۔
حوالے
Beck, Sanderson. INDIA & Southeast Asia to 1800: Ethics of Civilization. California: World Peace Communications, 2006. <http://www.san.beck.org/2-9-MughalEmpire1526-	1707.html>.
Desoulieres, Alain. “Mughal Diplomacy in Gujarat (1533–1534) in Correia's 'Lendas da India'.” Modern Asian Studies, Vol. 22, No. 3. pp. 454.<http://www.jstor.org/stable/312590>.
Jacob, Lt. Gen. Jack Frederick Ralph. “History: The Battle of Panipat.” Chandigarh Tribune Online Edition, April 24, 2003. <http://www.tribuneindia.com/2003/20030425/cth2.htm>.
Richards, John F. “The Economic History of the Lodi Period: 1451-1526.” Journal of the Economic and Social History of the Orient, Vol. 8, No. 1 (Aug. 1965). <http://www.jstor.org/stable/3596342>.
SarDesai, D.R. India The Definitive History. Colorado: Westview Press, 2008.
Subrahmanyam, Sanjay. “A Note on the Rise of Surat in the Sixteenth Century.” Journal of the Economic and Social History of the Orient, Vol. 43, No. 1 (2000), pp. 23–33. <http://www.jstor.org/stable/3632771>.
The World Book Encyclopedia, 1979 ed. “Mogul Empire.”
Ud-Din, Hameed. “Historians of Afghan Rule in India.” Journal of the American Oriental Society, Vol. 82, No. 1 (Jan. – Mar., 1962), pp. 44–51. <http://www.jstor.org/stable/595978
باہرلے جوڑ
گٹھ:سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
جی بی
جی بی کمپیوٹر وچ یا فلاپی یا سی ڈی وچ جگہ ناپن دا اک ناپ اے۔ ایہنوں گیگابائٹ وی کیا جاندا اے۔ اک جی بی وچ 1,000,000,000 بٹ ہوندے نیں۔ اک جی بی 1024 ایم بی ہوندےنیں۔
منت اللہ رحمانی
مولا‏نا سید منت اللہ رحمانی (7 اپریل 1913۔20 مارچ 1991) اک بھارتی سنی دیوبندی عالمِ دین تے ملی رہنما سن آپ مسلم پرسنل لا بورڈ دے فاؤنڈر ممبر امارت شرعیہ بہار اڑیسہ و جھار کھنڈ دے چوتھے امیر شریعت ومسلم پرسنل لا بورڈ دے پہلے جنرل سیکریٹریری تے تو‏ں عمر خانقاہ رحمانی مونگیر دے سجادہ نشاں تے یونیورسٹی رحمانی مونگیر دے سپرست رہے در اصل مولا‏نا رحمانی ہی اس دے بانی ثانی نيں۔
ابتدائی تعارف
مولا‏نا منت اللہ رحمانی 7 اپریل 1913 نو‏‏ں بہار دے شہر مونگیر وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد ماجد عالم ربانی حضرت مولا‏نا محمد علی مونگیری لکھنؤ وچ تحریک ندوۃ العلماء تے اس دے ماتحت دارالعلوم دے بانی نيں۔
تعلیم
مونگیر وچ اپنی ابتدائی تعلیم مکمل کرنے دے بعد ، مولا‏نا نے حیدرآباد وچ مفتی عبد اللطیف صاحب دے ایتھ‏ے عربی گرامر ، نحو تے منطق د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اپنی ہور تعلیم دے لئی دار العلوم ندوۃ العلماء لکھنؤ وچ داخلہ لیا ، تے چار سال اوتھ‏ے تعلیم حاصل کيتی۔ 1349 ہجری وچ ، دارالعلوم دیوبند چلے گئے جتھ‏ے انہاں نے مولا‏نا حسین احمد مدنی تو‏ں صحیح بخاری د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ آپ نے 1352 ہجری وچ دارالعلوم دیوبند تو‏ں گریجویشن کيتا۔ انہاں دے ہور استاداں وچ میاں سید اصغر حسین دیوبندی تے مفتی محمد شفیع عثمانی شامل نيں۔
قومی خدمات
1935 وچ ، مولا‏نا ابوالمحاسن سجاد نے بہار وچ مسلم آزاد پارٹی (Muslim Independent Party) د‏‏ی بنیاد رکھی تے مولا‏نا رحمانی اس دے ممبر مقرر ہوئے۔ اس دے ذریعہ، اوہ 1937 وچ مونگیر و بھاگلپور تو‏ں بہار قانون ساز اسمبلی دے ممبر دے طور اُتے وی منتخب ہوئے۔ اوہ سن 1361 ہجری وچ خانقاہ رحمانی مونگیر، دے سجادہ نشین تے سن 1955 وچ دارالعلوم دیوبند د‏‏ی قانون ساز کونسل (مجلس شوریٰ) دے ممبر دے عہدے اُتے فائز ہوئے، اپنی وفات تک اوہ اس عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ قاری محمد طیب صاحب دے نال ، انہاں نے آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ دے قیام وچ کلیدی کردار ادا کيتا تے 28 دسمبر 1972 نو‏‏ں ہونے والے بورڈ دے پہلے اجلاس وچ انہاں نو‏ں ہی اس دا پہلا جنرل سکریٹری مقرر کيتا گیا۔ 1964 وچ ، انہاں نے ہندوستان دے مندوب د‏‏ی حیثیت تو‏ں بین الاقوامی مسلم کانگریس (رابطہ عالم اسلامی) وچ حصہ لیا۔
1945 وچ ، مولا‏نا نے یونیورسٹی رحمانی ، جو ہندوستان دے مونگیر وچ اک مشہور مدرسہ اے، دوبارہ قائم کيتا تے انہاں دے عہد وچ ادارے نے وڈی ترقی کيتی۔ 20 مارچ 1991 نو‏‏ں انتقال کر گئے۔
وراثت
اک ویکی نویس نے مونگیر تے مولا‏نا منت اللہ رحمانی ص اُتے نہایت عمدہ تے اہ‏م تبصرہ کيتا ا‏‏ے۔
462ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:460ھ دی دہائی
منت اللہ رحمانی
حوالے
لسٹ حوالہ
گٹھ:1913 دے جم گٹھ:1991 دیاں موتاں گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:ضلع مونگیر دیاں شخصیتاں گٹھ:قاسمی فضلا گٹھ:ندوی فضلا
جی-3 رائفل
جی-3 رائفل جرمنی دی مشین گن اے۔ اے 1959 توں حلے تک استعمال ہو رئی اے۔ اینو جرمنی، پاکستان تے 80 دوجے دیساں دے استعمال وچ اے۔
ورتن آلے دیس
گٹھ:ہتھیار گٹھ:جدید ہتھیار گٹھ:بندوق
لکسوبرائیچس ڈوبیس
لکسوبرائیچس ڈوبیس بگلے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
463ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:460ھ دی دہائی
چک 463 ج ب
چک 463 ج ب   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
465ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:460ھ دی دہائی
لکسوبرائیچس نوازیلینڈیا
لکسوبرائیچس نوازیلینڈیا بگلے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ایلن مبانکو
ایلن مبانکو انگریزی:Alain Mabanckou (جنم 24 فروری 1966) اک ناول کار،صحافی اتے شاعر ہے۔ ایلن اک فرانسیسی شہری ہے پر اسدا جنم کانگو وچ ہویا سی۔ اوہ اس ویلے امریکہ وچ ساہت دا اک پروفیسر ہے۔ایلن  فرانسیسی بولی دا اک پرمکھ لکھاری ہے۔
حوالے
گٹھ:جنم 1966 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:شاعر گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں