cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
علی انوار احمد
ساہتی سفر
سن 2000 ء وچ اسدا پنجابی ساہت ول مہاڑ ہویا اتے اسنے ‘اکھ سمندر ہوئی’ ناں دی پنجابی نظماں دی اپنی پہلی کتاب چھپوائی۔ لاہوروں چھپن والے ‘سویر انٹرنیشنل’ اتے ‘رویل’ رسالیاں نال جڑے پنجابی دانشوراں جمیل اجمد پال اتے کرامت مغل دے کہن نال اوہ کہانی دی رچنا ول اہلیا۔ سن 2002 وچ اسدیاں کہانیاں دی پہلی کتاب ‘انسان تے سپّ’ پنجابی مرکز لاہور ولوں چھاپے چڑھی۔ ایس کتاب نوں مسعود کھدرپوش ٹرسٹ لاہور ولوں پہلا انعام ملیا۔ ہن تک علی انور احمد دیاں کہانیاں دیاں نوں کتاباں چھپ چکیاں ہن اتے اس ولوں لکھیاں گئیاں کہانیاں دی گنتی 200 تک پجدی اے۔ دو وار مسعود کھدرپوش ایوارڈ حاصل کرن توں بناں اوہ کئی ہور انعام اعزاز وی حاصل کر چکیا اے، جنہاں وچ پاکستانی پنجاب دے سرکاری ادارے ‘پنجابی انسٹیچیوٹ آف لینگئیز آرٹ اینڈ کلچر، لاہور’ دا شفقت تنویر مرزاایوارڈ وی شامل اے۔ اسدیاں لکھتاں اپر ‘لاہور یونیورسٹی برائے خواتین’ ولوں ایمّ۔ فل پدھر تے کھوج وی کروائی جا چکی اے۔ اسدیاں کہانیاں دی ہن تک چھپی آخری کتاب ‘تند تند میلی چادر’ وچ 23 کہانیاں شامل ہن، جنہاں وچ پنجابی وسیب تے ثقافت دے وکھ وکھ پکھاں نوں کلاوے وچ لیا گیا اے۔ اپنی ایس کتاب ‘تند تند میلی چادر’ نوں دوسرے ستھان دے ‘ڈھاہاں انعام’ لئی چنے جان تے اوہ بے حدّ خوش اے۔ علی انور احمد دا کہنا اے کہ پنجابی ساہت لئی انٹرنیشنل پدھر تے ڈھاہاں انعام دا جاری ہونا پنجابی زبان تے ادب دی بہتری لئی چکیا گیا اک وڈا قدم اے، جسدی جنی وی صلاحنا کیتی جاوے گھٹ اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان
ٹرپ کاؤنٹی
ٹرپ امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
پیرینیزی بکری
پیرینیزی بکری گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
ضلع بشری
بشری لبنان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دے ضلعے
ایاپیٹس
گٹھ:زحل دے چند گٹھ:زحل گٹھ:سورجی پربندھ
ٹلہ ہمفریز
ٹلہ ہمفریز امریکی صوبے ایریزونا دی سب توں اچی تھاں اے۔
یورپی بکری
یورپی بکری گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
بارلے جوڑ
Rupicapra rupicapra
ہیمانگ بدانی
ہیمنگ کمال بادانی (پیدائش: 14 نومبر 1976) اک سابق ہندوستانی کرکٹرکھلاڑی اے جس نےٹیسٹ کرکٹ تے ون ڈے کرکٹ کھیل رکھی ا‏‏ے۔
ڈومیسٹک کیریئر
2007 وچ ، بڈانی نے انڈین کرکٹ لیگ دے لئی معاہدہ کیتا۔ انہاں نے 2009 وچ آئی سی ایل چھڈ دتا تے خود نو‏‏ں انڈین پریمیر لیگ ، ڈومیسٹک کرکٹ ، تے آئی سی ایل چھڈنے دے اک سال بعد ہندوستانی قومی کرکٹ ٹیم دے لئی انتخاب دے لئی دستیاب کردتا۔
27 جنوری 2010 نو‏‏ں ، انہاں نو‏ں تمل ناڈو دے آل راؤنڈر سی گانپتی دے نال چنويں سپر کنگز نے 2010 انڈین پریمیر لیگ دے لئی منتخب کیتا سی لیکن ٹورنامنٹ دے کِس‏ے وی میچ وچ انہاں دا انتخاب نئيں کیتا گیا سی۔ اوہ رنجی ٹرافی وچ ودربھ دے لئی کھیلدے ني‏‏‏‏ں۔
بین الاقوامی کیریئر
ہیمنگ بادانی اک مڈل آرڈر بیٹسمین تے اک چست فیلڈر اے جس د‏‏ی بین الاقوامی کرکٹ وچ دو سال ٹھنڈے دماغ تے متضادیت د‏‏ی خصوصیت دے نال چرچا رہیا۔23 برس د‏‏ی عمر وچ اوہ بین الاقوامی کرکٹ وچ آیا۔ اس دے کیرئیر د‏‏ی سب تو‏ں بہترین کارکردگی 2001-02 وچ پونے وچ آسٹریلیا دے خلاف حیرت انگیز طور اُتے سنچری سی۔ اس دے بعد اوہ فارم وچ واپس نہ آ سکیا تے ہور نوجواناں نو‏‏ں ٹیم وچ شامل ک‏ے دے اسنو‏ں اسکواڈ تو‏ں باہر کردتا گیا۔ فیر وی ، 2002-03 دے رنجی فائنل وچ اک سنچری ، جس دے فورا بعد اے ٹیم دے نائب کپتان د‏‏ی حیثیت تو‏ں انگلینڈ دے اچھے دورےکا مطلب سی کہ اوہ دوبارہ بین الاقوامی کرکٹ کھیلنے دے موقع د‏‏ی تلاش وچ سن ۔
بین الاقوامی سنچری
ہیمنگ د‏‏ی سنچریاں د‏‏ی تفصیل درج ذیل ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:چنائی سوپر کنگز کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1976 دے جم گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی
ٹرنر کاؤنٹی
ٹرنر امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع بترون
بترون لبنان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دے ضلعے
ملابار
ملابار (مالابار) (Malabar) بھارت دی ریاست کیرالا دے شمالی علاقہ اے جو مغربی گھاٹ تےعرب سمندر وچکار واقع اے۔اس خطے چ کیرلا دے 6 شمالی ضلعے۔۔ کاسرگوڈ، کنور، کوژیکوڈ، وایاناڈ، ملا پُرم اور پالاکاڈ ۔۔ شاملنیں۔ کالی کٹ شہر ملابار دا مرکز سمجھیا جاندا اے۔
ناں
زمانۂ وسط چ کیرلا عام طور اتے ملابار دے ناں نال جانیا جاندا سی۔ تے پورے دکھن لہندے ساحل مالابار ساحل دے ناں نال جانیا جاندا اے۔ مالابار ملیالم تے تامل دے لفظاں 'مَلا' یعنی پہاڑ تس'وارم' یعنی علاقہ نیں۔
تریخ
پرانے زمانے چ مالابار مختلف دیسی حکومتاں اے ماتحت سی۔ انہاں چ کالی کٹ دی زمورن سلطنت، کنور دی کولاتیری تے چیراکل سلطنتاں وغیرہ اہم نیں۔ ٹیپو سلطان نی کیرالا چ آمد نال مالابار نوں موجودہ شکل ملی اے۔ تے کجھ چر سلطنت میسور دے زیر حکومت رہیا۔ 1973ء دی جنگ میسور دے بعد ایہ علاقہ برطانوی راج دے ماتحت آیا ۔ اس زمانے  چ   مالابار مدراس پریذیڈنسی دا اک ضلع ریہا۔ 1956ء تک یہ مدراس پریذیڈنسی کا حصہ رہیا اے۔
بولی
مالابار چ عام طور ملیالم بولی تے سمجھی جاندی اے۔ پر اس دے نال نال کجھ علاقےآں چ اردو، کنڑا، تولو تے کونکنی وی بولیاں جاندیاں نیں۔
شرمیلا چکرڡرتی
شرمیلا چکرڡرتی (پیدائش 4 مارچ 1961ء مغربی بنگال) اک سابقہ ٹیسٹ تے اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑی سن جو بھارت قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم دا حصہ رئاں۔ انہاں نے 11 ٹیسٹ تے 14 اک روزہ میچ کھیلے۔ اوہ 1978ء تے 1982ء دے سوانیاں کرکٹ دے عالمی کپ وچ وی بھارتی کرکٹ ٹیم دا حصہ سن۔
شماریات
شرمیلا چکرڡرتی نے 11 ٹیسٹ تے 14 اک روزہ میچ کھیلے، ٹیسٹ وچ ٹیسٹ وچ 35 تے اک روزہ وچ 23 رنز بنائے، بلے بازی د‏‏ی اوسط ٹیسٹ وچ 5.83 تے اک روزہ وچ 11.50 رہی، ٹیسٹ وچ 6 تے اک روزنہ وچ 2 بار 50 اسکور کيتا۔ انہاں دا ٹیسٹ وچ بہترین اسکور 26 تے اک روزہ وچ 14 رہیا۔ جدو‏ں کہ ٹیسٹ کرکٹ وچ 1196 گینداں کرا ک‏ے، 19 ووکٹاں لاں تے اک روزہ وچ 638 گینداں کرائی، تے 17 ووکٹاں حاصل کاں، ٹیسٹ وچ اک بار 5 ووکٹاں لاں تے فیلڈنگ وچ 1 کیچ پھڑیا جدو‏ں کہ اک روزہ فیلڈنگ وچ 2 کیچ پکڑے۔ ٹیسٹم اں بہترین گیند بازی 5/25 تے اک روزہ وچ 4/11 بہترین گیند بازی سی۔
حوالے
گٹھ:1961 دے جم گٹھ:۱۹۶۱ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارت د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت د‏‏یاں سوانیاں ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارتی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:مغربی بنگال دیاں شخصیتاں گٹھ:جنم 1961 گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری
ویسٹ پوٹومیک پارک
ویسٹ پوٹومیک پارک، امریکہ دے شہر واشنگٹن ڈی سی وچ اک پارک  اے۔
یونین کاؤنٹی، ساؤتھ ڈیکوٹا
یونین امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
ٹلہ میگزین
ٹلہ میگزین امریکی صوبے آرکانساس دی سب توں اچی تھاں اے۔
ضلع کورہ
کورہ لبنان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دے ضلعے
چک 83 فتح
چک 83 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
چک 3-8آر
چک 3-8آر  ضلع خانیوال دی تصیل میانچنوں  دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے اٹھویں سوئے (لنڈو) 8آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 8آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل میانچنوں چ وس رہیا اے  ۔
سیفو
سیفو پرانے یونان دی شاعرھ سی۔ ھی۔ اس دا تعلق جزیرہ لیسبوس نال سی۔ او اج توں 26 صدیاں پھلے پیدا ھوئی۔
thumb|[[Bust (sculpture)|Bust inscribed Sappho of Eressos, Roman copy of a Greek original of the 5th century BC]] thumb|صافو موسیقی سندے ہوئے
صافو یا ساپفا اک یونانی شاعرہ سی۔ اوہ لزبوس دے جزیرے اُتے پیدا ہوئی۔ اس د‏ی پیدائش 630 پہلے میسح تو‏ں 612 ق م دے درمیان دسی جاندی ا‏‏ے۔ تے اس د‏ی وفات دے متعلق خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ 570 ق م وچ فوت ہوئی۔ اس د‏ی شاعری دا بیشتر ذخیرہ گم ہوئے گیا ا‏‏ے۔30 جنوری2014 نو‏‏ں اس د‏ی تحریر کردہ دو نامعلوم نظماں دریافت ہوئیاں نيں۔ اوہ حسن د‏‏ی بجائے ذوق، نفاست تے شفقت ورگی خوبیاں دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ اکیس سال د‏‏ی عمر وچ اک امیر تاجر نال شادی ہوئی جو جلد مر گیا۔
لفظ لیزبین (نسوانی اسيں جنسیت) د‏‏ی اک معنی صافو د‏‏ی نظماں تو‏ں ماخوذ نيں جو جزیرہ لزبوس اُتے پیدا ہوئی سی۔ جس نے دوسری عورتاں دے بارے وچ انتہائی جذبات‏ی مواد لکھیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے تعلق د‏‏ی بنا اُتے لزبوس تے خاص طور اُتے اریسوس شہر جو اس دا مقام پیدائش اے لیزبین سیاح اکثر اس دا دورہ ک‏ے رہے نيں۔ جزیرہ لزبوس دے اک گروہ نے "لیزبین" جو دے مقامی لوکاں دا نام آبادی اے بطور نسوانی اسيں جنسیت گروہاں دے استعمال اُتے پابندی عائد کرنے دے لئی اک قانونی درخواست دتی سی۔ جس وچ درخواست گزار دا کہنا اے ایہ "توہین" اے تے دنیا بھر وچ انہاں دے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں ذلیل کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔
تربيت‏ی مدرسہ
اس نے لڑکیو‏ں دے لئی اک مدرسہ کھولیا جتھے انہاں نو‏ں شاعری موسیقی تے رقص د‏‏ی تربیت دتی جاندی سی ایہ غالباً معلوم تریخ دا سب تو‏ں پہلا تربيت‏ی مدرسہ سی۔ مرداں د‏‏ی توبہ تو‏ں محروم صاف اپنی شاگرد حدیث اُتے فرقہ ہوئے گی تے جدو‏ں اس لڑدی ميں اک نوجوان مرد د‏‏ی محبت بھُل کیو‏ں صاف ہوئے تقریبا سودائی ہوئے گی جس دے بعد ہی اس دے والدین نے اسنو‏ں مدرس‏ے تو‏ں اٹھا لیا اس پس منظر وچ صحافیاں نے چند اشعار لکھے جو مندرجہ ذیل نيں۔ "وہ میرے تو‏ں جدا کیتے جانے اُتے بہت روئی تے بولی، آہ اسيں کِنّی بدقسمت نيں! صافو وچ قسم کھاندی ہاں کہ اپنی مرضی تو‏ں توانو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے نئيں جا رہی۔ ميں نے اسنو‏ں جواب دتا خوش رہو مگر یاد رکھنا کیونجے تسيں جانت‏ی ہوئے وچ تسيں اُتے کِداں جان چھڑکتی ہون۔ لیکن جے تسيں بھُل گئياں تاں وچ توانو‏‏ں یاد دلا داں گی کہ اساں اک نال کِنّی پیاری تے خوبصورت زندگی گزاری سی۔ سرخ تے خوشبودار گلاباں دے کِنے ہار میرے پہلو وچ بیٹھ کر بنائے تے پھُلاں تو‏ں بنے گلوبند وچ تواڈی حسین گردن نو‏‏ں سجایا۔ کوئی پہاڑی، کوئی مقدس مقام، کوئی چشمہ ایسا نئيں جتھے اسيں نہ گئی ہاں تے کدی وی ساڈی عدم موجودگی وچ بہار د‏‏ی ندیاں نئيں پھوٹاں" ۔
باہرلے جوڑ
صافو گٹھ:570 ق م گٹھ:570 ق م د‏‏ی دہائی د‏‏ی وفیات گٹھ:چھیويں صدی ق م د‏‏ی مصنفات گٹھ:چھیويں صدی ق م د‏‏ی یونانی سوانیاں گٹھ:چھیويں صدی ق م دے شاعر گٹھ:چھیويں صدی ق م دے مصنفاں گٹھ:چھیويں صدی ق م د‏‏ی یونانی شخصیتاں گٹھ:ستويں صدی ق م د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:ستويں صدی ق م د‏‏ی مصنفات گٹھ:ستويں صدی ق م د‏‏ی یونانی سوانیاں گٹھ:ستويں صدی ق م دے شاعر گٹھ:ستويں صدی ق م دے مصنفاں گٹھ:ستويں صدی ق م د‏‏ی یونانی شخصیتاں گٹھ:قدیم یونانی شاعرات گٹھ:یونانی شاعرات
ریاست حیدرآباد
حیدرآباد سٹیٹ (تیلگُ: హైదరాబాదు, اردو: حیدر آباد) برطانوی ہند دی سبھ توں وڈی ریاست سی۔ ایہہ ببرصغیر دے دکھن - لہندے ولّ واقع سی۔ اس اتے 1724 توں1948 تکّ نظام پروار دا راج رہا۔ ریاست دا برار علاقہ 1903 وچّ برطانوی ہند دے سینٹرل پروونس نال ولا کر دتا گیا سی۔
ریاست حیدرآباد برطانوی ہند دی اک دیسی ریاست سی ، جسدا راجگڑھ حیدرآباد دکن سی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:برصغیر گٹھ:ہندستان دیاں مسلم سلطنتاں گٹھ:ہندستان دیاں سلطنتاں گٹھ:برطانوی ہند گٹھ:دیسی ریاستاں
نیلا جنگلی بینسا
نیلا جنگلی بینسا گانواں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
ٹلہ البرٹ
ٹلہ البرٹ امریکی صوبے کولوراڈو دی سب توں اچی تھاں اے۔
والورتھ کاؤنٹی
والورتھ امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
کالا جنگلی بینسا
کالا جنگلی بینسا گانواں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
ضلع منیہ-ضنیہ
منیہ-ضنیہ لبنان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دے ضلعے
پاندھی پکھڑوں
پاندھی پکھڑوں  اتلے امریکہ دی اک پکھڑوں اے۔
چک 4-8آر
چک 4-8آر  ضلع خانیوال دی تصیل میانچنوں  دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے اٹھویں سوئے (لنڈو) 8آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 8آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل میانچنوں چ وس رہیا اے  ۔
شہرستان انار
دیس ایران دے صوبے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان انار ایران دے صوبہ کرمان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز انار شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان
چک 84 فتح
چک 84 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
ضلع بعلبک
بعلبک لبنان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دے ضلعے
یانکٹن کاؤنٹی
یانکٹن امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
صوبا فرغانا
صوبہ فرغانہ ازبکستان دا اک صوبہ (ولایت) اے ۔ جہڑا دیس دے چڑھدے چ وادی فرغانہ دے تھلویں حصے چ وافع اے ۔ اسدا رقبہ 6،800 مربع کلومیٹر تے لوک گنتی 33،17،000 اے ۔ صوبہ فرغانہ دی آبادی دا ٪71 پنڈاں چ وسدی اے ۔
ضلعے
صوبہ فرغانہ 15 ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ صوبے دا راجگڑھ فرغانہ شہر اے ۔
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے صوبے گٹھ:جغرافیہ
قزل قم
thumb|200px|[[ازبکستان وچ قزل قم وچّ اک بستی توں نکلدی سڑک]] thumb|200px|خلاء توں قزل قم - تصویر دے موکز وچّ نیچے دی طرف - سجے [[کیسپیئن سمندر ہے اتے اس توں ذرا کھبے بوہتا سکیا ہویا ارل سمندر، قزل قم دو دریاواںدیاں ریکھاواں (آمو دریااتے سر دریا) دے وچلا علاقہ ہے]] thumb|200px|قزل قم وچّ ریت دا ٹلا قزل قوم ماروتھل ( ازبیک: Qizilqum; کزاخ: Қызылқұм; انگریزی: Kyzyl Kum ) وسطی ایشیا وچّ واقع اک ریگستان ہے۔ اسدا رقبہ2,98,000 مربع کلومیٹر (1,15,000 مربع میل) ہے تے ایہہ دنیا دا 11واں سبھ توں بڑا ریگستان ہے۔ ایہہ آمو دریا اتے سر دریا دے وچکارلے دوآب وچّ واقع ہے۔ اسدا بوہتا حصہ قازقستان اتے ازبکستان وچّ آؤندا ہے، حالانکہ اک چھوٹا حصہ ترکمانستان وچّ وی ہے۔ ترک بولیاں وچّ 'قزل قم' دا مطلب 'لال ریت' ہے اتے اس ریگستان دے ریتیاں وچّ ملے مواد بہت تھانواں وچّ اس نوں اک لالی دندے ہن۔ اس دے دکھن لہندے وچّ آمو دریا دے پار قراقم ریگستان ہے، جسدے نام دا مطلب 'کالی ریت' ہے۔
جغرافیہ
قزل قم دا زیادہتر علاقہ سمندر پدھر توں لگپگ 300 میٹر (980 فٹّ) دی اچائی اتے واقع میدانی علاقہ ہے حالانکہ کجھ جگاواں تے اچاناں اتے نواناں وی ہن۔ زیادہتر جگھاواں اتے ریتیلے ٹلے ہن، جنہاں نوں لوکل بولی وچّ برچان جاں برخان کہندے ہن۔ اتلے لہندے وچّ سخت مٹی دیاں موٹیاں پرتاں ہن جنہاں نوں تاکیر کہندے ہن اتے جو کجھ-کجھ لون دے میدان ورگیاں ہن۔ قزل قم وچّ آبادی ندیاں اتے نخلستاناں دے کنڈھے ملدی ہے۔ گرمیاں وچّ درجہ حرارت بہت اچا جا سکدا ہے اتے آمو دریا دے کنڈھے دی کیرکی ناں دی  بستی وچّ جولائی 1983 وچّ 51.7 ڈگری سینٹیگریڈ (125.1 °F) دا درجہ حرارت ویکھیا گیا سی۔
فیونا
ماروتھل فیونا وچّ شامل ہن روسی کچھو (Testudo horsfieldii) اتے اک ودا کرلا جس نوں ٹرانسکیسپیئن جاں ماروتھل نگران (Varanus griseus) دے طور تے جانیا جاندا ہے، جس دی لمبائی 1.6 میٹر تکّ جا سکدی ہے۔ سیگا ہرن (Saiga tatarica) وی کدے-کدے ماروتھل دے اتلے  حصے ولوں ایدھر پرواس کر لیندا ہے۔
معاشی حالت
قزل قم وچّ بہت سارے دھات ہن، جویں کہ سونا، یورینیئم، تانبہ، الومینیئم، چاندی، قدرتی گیس اتے پٹرول۔ اتھے دی مرنتاؤ سونے دی کان بڑی مشہور ہے جو 1970 دے دہاکے وچّ شروع ہوئی سی۔ اتھے دا علاقہ بہت وڈا اتے خالی ہے اتے جگہ-جگہ اتے جھاڑیاں اتے جنگلی گھاہ ہن، اس لئی اتھے دے مقامی لوک مویشی پالن وچّ وی جٹے ہوئے ہن۔ نوائی، زرفشان  شہر اتے اچکدک شہر صنعت دے مکھ مرکز ہن۔
ٹلہ فرائسل
ٹلہ فرائسل امریکی صوبے میساچیوسٹس دی سب توں اچی تھاں اے۔
قزل قم
حوالے
گٹھ:صحرا گٹھ:قازقستان دے ماروتھل گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016 گٹھ:صحراء گٹھ:روہی گٹھ:ریگستان
ری ہرن
ری ہرن گانواں دی اک ونڈ اے جیہڑی دکھنی افریقہ، زمبابوے، لیسوتھو تے سوازی لینڈ دی واسی اے۔کھیڈاں دا سمان بننا والی ریبوک کمپنی دا ناں ایہدے تے رکھیا اے۔
گٹھ:گانواں
دونقان بغاوت (1862ء–77ء)
دونقان بغاوت  یا تونگژی حوئی بغاوت (Tongzhi Hui Revolt) (، شیاورجنگ: توْجِ حُوِ بِيًا/لُوًا، Тунҗы Хуэй Бян/Луан) جسنوں حوئی (مسلم) اقلیتی جنگ بھی کہیا جاندا اے، مغربی چین وچ انیہویں صدی وچ لڑی جانے والی بنیادی طور پر نسلی تے مذہبی جنگ سی۔ ایہ زیادہ تر چنگ خاندان دے شہنشاہ تونگژی (دور حکومت 1861ء–75ء) دے دور حکومت وچ لڑی گئی۔
ایہ جنگ مسلمان حوئی قوم دی ذیلی دونقان قوم نے چین چین دے صوبےآں شانسی، گانسو، نینگشیا تے اس دے علاوہ سنکیانگ وچ 1862ء تے 1877ء دے درمیان وچ لڑی۔
ایہ تنازع وڈے پیمانے تے ہانتے غیر مسلم چینیاں دے قتل عام دی صورت وچ منتج ہویا۔ شانسی تے گانسو وچ 20.77 ملین آبادی دی کمی ریکارڈ کیتی گئی جس دی وجہ نقل مکانی تے جنگ توں متعلق اموات سن۔
گانسو دی آبادی وچ 74.5٪ تے شانسی دی آبادی وچ 44.8٪ کمی آئی۔
بغاوت دریائے زرد دے مغربی کنارے شانسی، گانسو تے نینگشیاوچ واقع ہوئی اے مگر سنکیانگ اس وچ شامل نہیں سی۔
ایک غیر معمولی معاملہ جس وچ متنازع جنگجو گروہ تے فوجی رہنما شامل ہوئے جنہاں دا کوئی خاص باہمی مقصد نہیں سی۔
ایک عام غلط فہمی ایہ وے کہ یہ بغاوت چنگ خاندان دے خلاف کیتی گئی سی، لیکن اس بات دا کوئی ثبوت نہِیں ملدا کہ باغیاں نے دار الحکومت، بیجنگ تے حملہ کرنے دا ارادہ کیتا ہوۓ ۔
لیکن کسی ثبوت توں پتہ چلدا اے کہ باغیاں نے دار الحکومت، بیجنگ تے حملہ کرنے دا ارادہ کیتا ہوۓ یا پوری چنگ حکومت دا تختہ الٹنے دی کوشش کیتی ہوۓ، بلکہ ایہ صرف نا انصافی اُتے دشمناں توں بدلہ لینے تک موقوف رہیا۔ بغاوت دے ناکام ہو جانے دے بعد دونقان قوم نے الی توں سلطنت روس دے طرف بڑے پیمانے تے ہجرت کیتی۔
ایتھے دونقان قوم توں مراد حوئی قوم اے جو بنیادی طور تے مسلمان نیں۔ انہاں نوں کئی مرتبہ "جینی مسلم" وی کہیا جاندا اے۔
ہور ویکھو
دونقان قوم
حوالے
گٹھ:انیہویں صدی دیاں بغاوتاں گٹھ:سنکیانگ دی تریخ گٹھ:شانسی دی تریخ گٹھ:گانسو دی تریخ گٹھ:نینگشیا دی تریخ گٹھ:چین وچ 1860 دی دہائی گٹھ:چین وچ 1862 گٹھ:چین وچ 1870 دی دہائی گٹھ:چین وچ 1877 گٹھ:چین دی تریخ
نیوٹن دا کھچ دا قنون
نیوٹن دا کھچ دا قنون انگریز سینسدان نیوٹن دا بنایا کلاسیکی میکینکس دا اک قنون اے۔ ایہ اوہنے اپنی کتاب پرنسیپیا میتھمٹیشیا وچ دتا۔
ایہدا فارمولا:
چیرو
چیرو اک تبتی ہرن اے۔ ایہ مدرے ناپ دا اے۔
قراقم نہر
thumb|230px| ترکمانستان دے نقشے اتے کاراکم نہر ( Garagum Kanaly ) داوانوچّ آمو دریا توں شروع ہندی ویکھی جا سکدی ہے قراقم نہر ( روسی : Каракумский канал, کاراکمسکی کانال ؛ ترکمن بولی : Garagum kanaly , گاراگم کانالی ؛  انگریزی  : Karakum canal  )  ترکمانستان  وچّ واقع اک سنچائی دی نہر ہے جو  آمو دریا  توں پانی لے کے اسنوں  قراقم صحرا دے پار لے جاندی ہے ۔ اسدی لمبائی 1 ، 375 کلومیٹر ہے اتے ایہہ دنیا دی سبھتوں لمبی آبپاشی نہراں وچوں اک ہے ۔ کاراکم نہر دا اساری کم  سویت یونین دے زمانے وچّ سنّ 1954 وچّ شروع ہویا سی اتے 1988 وچّ ختم ہویا ۔ اسدے بناؤن توں بہت سی بنجر زمیناں اپجاؤ بنّ گئی اتے ترکمیناستان دے راجگڑھ  اشک آباد  وچّ پانی کیتی سوکھ ہو گئی ۔
نہر توں ہوئی ہانِی
بدقسمتی نال قراقم نہر نوں بناؤن وچّ چنگی تکنیکاں دا استعمال نہیں کیتا گیا ۔ عامَ طور اتے موجودہ ویلے مکھ نہراں سیمینٹ دیاں بنیاں ہندیاں ہن تاںکِہ پانی ہیٹھاں اتے آسپاس دی دھرتی وچّ نہ چو جاوے ۔ اسدے بجائے قراقم نہر سدھے ریگستانی ریت وچّ کھودی ہوئی ہے اتے اسوچّ کوئی سیمینٹ دا استر نہیں لگا ۔ اس وجہ توں نہر دا لگبھگّ 50 ٪ پانی چو کر برباد ہو جاندا ہے ۔ اس توں نہر دے رسدے وچّ تالاب - جھیلاں بنّ گئیاں ہن جنہاں توں ہیٹھوں لون اتے آ جاندا ہے اتے زمین نوں کھارا کر دندا ہے ، جو ونسپتیاں - فصلاں لئی خراب ہے ۔ اسدے علاوہ آمو دریا توں پانی لین نال آمو وچّ اگے آؤن والا ارل سمندر اس پانی توں ونچھت رہِ جاندا ہے ۔ ارل سمندر سکّ رہا ہے اتے ہن اک بہت ہی بھیانک ماحول داعلاقہ بن گیا ہے ، جس وچّ اس نہر دا بہت ہتھ ہے ۔
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:وسطی ایشیا
ضلع ہرمل
ہرمل لبنان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دے ضلعے
زیباخ کاؤنٹی
زیباخ امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ساؤتھ ڈیکوٹا دیاں کاؤنٹیاں
سینٹ گالن
سینٹ گالن سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔
مورت نگری
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویٹزرلینڈ دے آباد تھاں
چک 85 فتح
چک 85 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
گاں ہرن
گاں ہرن ہرناں تے گانواں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
جولیا چائلڈ
جولیا کیرولن چائلڈ (  15 اگست، 1912 – 13 اگست، 2004) اک امریکی شیف لکھاری اتے ٹیلیوژن شخصیت سی۔ اس نوں فرانسیسی ( French )پکوان لیاؤن دی مانتا حاصل ہے، جسدی اسنے شروعات امریکی لوکاں وچّ اپنی رسوئی کتاب، Mastering the Art of French Cooking, نال کیتی، جو بعد وچ ٹیلیوژن پروگرام تے سبھ پرتکھ ثابت ہوئی اتے فرینچ ( French) شیف،1963 ناں نال جانی گئی۔
بچپن اتے سکھیا
چائلڈ تیجی جماعت توں چھیویں جماعت تکّ ایلیمینٹری جاندی رہی، بعد وچّ کیتھرین برینسن سکول،روس،کیلیفورنیا گئی،جو کہ اس سمیں بورڈنگ سکول سی۔. چھ فٹّ دو انچ (1.88 میٹر) لمبی چائلڈ نے چھوٹے ہندیاں ٹینس، گولف، اتے باسکٹبال کھیڈیا اتے سمتھ کالججان تکّ کھیڈنا جاری رکھیا، 1934 وچّ انگریزی وچ گریجوئیٹ کیتی۔. .
چائلڈ اس رسوئیے نال وڈی ہوئی، جو اسدے پروار لئی کھانا بناؤدا سی۔۔ اس نے خاندانی شیف ولّ نہ ہی کدے دھیان دتا اتے نہ ہی اسنے کدے کھانا بناؤنا سکھیا۔. اس دی دادی الینوئس توں donuts اتے crullers بناؤدی سی۔ چائلڈ نے اودوں تکّ کھانا بناؤنا نہیں سی سکھیا جدوں تکّ اپنے شوہر پول نوں نہیں سی ملی ، جسدا پروار دلچسپ کھانےآں وچّ دلچسپی رکھدا سی۔
کالج توں گریجئیٹ کرن توں بعد، چائلڈ نیویارک چلی گئی، جتھے اسنے ایڈورٹیزنگ محکمہ لئی نقلچی لکھاری دے طور تے کم کیتا۔
کتہ
right|thumb|امریکی اتہاس دے سمتھسونیا قومی میوزیئم وچّ جولیا چائلڈ دی رسوئی 1970 توں 1980 تکّ اوہ نومیروس ٹیلیوژن پروگرام، ایہناں جولیا چائلڈ اتے کمپنی، جولیا چائلڈ اتے ہور کمپنیاں اتے ڈنر ایٹ جولئز آدی نوں ملا کے پروگراماں دی ستارہ سی۔
آخری سال اتے موت
right|thumb|جولیا چائلڈ دے دستخط اس دے پریمی متر سمون Beck, دی موت توں بعد چائلڈ جون 1992 نوں اپنے پروار نال،بھتیجی فلا، اپنے قریبی دوست اتے جیونی لکھاری نوئل رلے فچ نال مونتھلونگ رہن لگی۔
ایوارڈ اتے نامزدگی
.
حوالے
گٹھ:جنم 1912 گٹھ:موت 2004 گٹھ:امریکی شخصیتاں
غازی خسرو بیگ مسیت
بارلے جوڑ
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا
عمران فاروق
عمران فاروق متحدہ قومی موومنٹ دے اک سیاستدان سی ۔
موت
عمران فاروق نوں 16ستمبر 2010ء دی شام 5:30بجے اوہناں دے گھر دے کول چُھریاں دے وار کرکے قتل کردتا گیا ۔
انجمن پنجاب
انجمن پنجاب اک سنگت دا ناں اے جیہڑی سرکاری سرپرستی 1865 چ بنی۔ ڈاکٹر لائیٹنر ایدا سرپرست سی۔ انجمن دے کماں چ پنجاب چ جانکری ساہت کم کاج تے کاروبار نوں وادا دینا سی۔ اردو شاعری ناں نواں کرن چ ایدا کم اے اگست 1867 چ محمد حسین ازاد نے اک جلسے چ نظم دی نیو رکھی۔
سال1857 دے ہنگامے دے بعد ملک وچ اک تعطل پیدا ہو گیا سی ۔ اس تعطل نوں دور کرنے تے زندگی نو‏‏ں ازسر نو متحرک کرنے دے لئی حکومت دے ایماء اُتے مختلف صوبےآں تے شہراں وچ علمی تے ادبی سوسائٹیاں قائم کيتیاں گئیاں نيں۔ سب تو‏ں پہلے بمبئی، بنارس ،لکھنؤ، شاہ جہان پور، بریلی تے کلکتہ وچ ادبی انجمناں قائم ہوئیاں۔ ایسی ہی اک انجمن لاہور وچ قائم کيتی گئی جس دا پور ا ناں ”انجمن اشاعت مطالب ِ مفیدہ پنجاب “ سی جو بعد وچ انجمن پنجاب دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔
مقاصد:۔
انجمن دے مقاصد وچ قدیم علوم دا احیاء، صنعت تے تجارت دا فروغ، دیسی بولی دے ذریعے علوم مفیدہ د‏‏ی اشاعت، علمی ادبی تے معاشرتی تے سیاسی مسائل اُتے بحث تے نظر صوبے دے بارسوخ طبقات تے افسران حکومت دا رابطہ، عوام تے انگریز حکومت دے درمیان موجود بدگمانی نو‏‏ں رفع کرنا شامل سی ۔
ان مقاصد دے حصول دے لئی مختلف مقامات اُتے مدارس، کت‏ب خانے قائم کرنے دا منصوبہ بنایا گیا۔ رسالے جاری کیتے گئے۔ سماجی تے تہذیبی، اخلاقی، انتظامی تے ادبی موضوعات اُتے تبادلہ خیال دے لئی جلسیاں دا اہتمام کیتا گیا۔
رکنیت:۔
انجمن پنجاب دے پہلے جسلے وچ جنہاں لوگاں نے شرکت کيتی سی اوہ سرکاری ملازم، روسا ءتے جاگیردار وغیر ہ سن ۔ لیکن جلد ہی اوہدی رکنیت عام لوگاں دے لئی وی کھول دتی گئی۔ اس انجمن دے اعزازی دائمی سرپرست پرنس آف ویلز سن جدو‏ں کہ سرپرست گورنر پنجاب سن ۔ اس انجمن دے اراکین د‏‏ی تعداد 250 سی ۔
انجمن دے جلسے :۔
انجمن دا اہ‏م کم مختلف مضامین اُتے ہفتہ وار مباحثاں دا سلسلہ شروع کرنا سی ۔ چنانچہ جدو‏ں ایہ سلسلہ شروع ہويا تاں ایہ اس قدر کامیاب ثابت ہويا کہ اوہدی بازگشت سرکاری ایوان وچ وی سنی جانے لگی۔ اس انجمن دے جلساں وچ پڑھے گئے مضامین اُتے بحث تے نظر د‏‏ی عام اجازت سی۔ جدو‏ں کہ انجمن پنجاب دا جلسہ خاص بالعموم انتظامی نوعیت دا ہُندا سی ۔ تے اس وچ صرف عہدہ دار شریک ہُندے سن ۔ لیکن جلسہ عام وچ شریک ہونے تے دانشوراں دے مقالات سننے اُتے کوئی پابندی نئيں سی۔ اس لئی انجمن پنجاب د‏‏ی تحریک وچ زیادہ اہمیت جلسہ عام نو‏‏ں حاصل سی۔ اس انجمن دے ابتدائی جلساں وچ مولوی محمد حسین آزاد، پنڈت من پھُل، ڈاکٹر لائٹز، بابو نوبین چندر رائے، بابو شاما چرن، مولوی عزیز الدین تے پروفیسر عملدار حسین وغیرہ نے مضامین پڑھے۔ انہاں وچو‏ں بیشتر مضامین انجمن دے رسالے وچ طبع ہوئے۔
محمد حسین آزادانجمن دے لیکچرار:۔
انجمن دے جلساں وچ جو دانشور مضامین پڑھدے سن، انہاں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ مضامین محمد حسین آزاد دے پسند کیتے گئے۔ اس لئی ڈاکٹر لائٹز نے انہاں نو‏ں انجمن دے خرچ اُتے مستقل طور اُتے لیکچرر مقرر کرنے د‏‏ی تجویز منظور کروائی۔ جدو‏ں محمد حسین آزاد دا تقرر اس عہدے اُتے کیتا گیا۔ تاں آزاد نے موثر طور اُتے اپنے فرائض ادا کیتے تے انجمن پنجاب نو‏‏ں اک فعال تحریک بنا دتا۔ بحیثیت لیکچرار انجمن پنجاب وچ محمد حسین آزاد دے ذمے ایہ فرائض سن کہ جو مضامین جلساں وچ پڑھے جانے والے پسند کیتے جاندے سن انہاں نو‏‏ں عوام وچ مشہور کرنا، ہفتے وچ دو تن لیکچر کمیٹی دے حسب منشاءپڑھنا، تحریری لیکچراں نو‏‏ں سلیس تے دلچسپ اردو وچ پیش کرنا تے انجمن دے رسالے د‏‏ی طباعت تے ترتیب مضامین وغیرہ د‏‏ی درست شامل سن ۔
ان فرائض د‏‏ی وجہ تو‏ں انجمن وچ انھاں اک کلیدی حیثیت حاصل ہو گئی۔ لیکچراں د‏‏ی ترتیب تے تنظیم، مجالس دا اتنظام، مضامین د‏‏ی قرات تے اشاعت غرض کہ انجمن پنجاب دے تمام امور عملی انجام دہی، آزاد د‏‏ی ذمہ داری سی۔ آزاد نے اس حیثیت تو‏ں اِنّی عمدہ خدمات انجام داں کہ محمد حسین آزاد ادبی پیش منظر اُتے نمایاں ہو گئے۔ محمد حسین آزاد نے انجمن دے جلساں وچ اک جدت ایہ د‏‏ی انہاں نے جلسے دے اختتام اُتے روايتی مشاعرے دا اضافہ کر دتا سی ۔ اس تو‏ں عوامی دلچسپی زیادہ ودھ گئی سی۔
انجمن دے مشاعرے :۔
انجمن پنجاب د‏‏ی شہرت دا سب تو‏ں وڈا سبب انجمن دے مشاعرے سن ۔ انجمن پنجاب دے مشاعراں دا آغاز مئی 1874ءکو ہويا۔ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کہ مشاعراں د‏‏ی بنیاد کرنل ہالرائیڈ ناظم تعلیمات پنجاب د‏‏ی تحریک تو‏ں ہوئی۔ اس زمانے وچ غزل نو‏‏ں زیادہ اہمیت حاصل سی۔ جدو‏ں کہ غزل دے بارے وچ آزاد دا خیال سی کہ غزل د‏‏ی طرز وچ اک خیال اول تو‏ں آخر تک اچھی طرح تضمین نئيں ہو سکدا۔ چنانچہ محمد حسین آزاد نے انجمن پنجاب دے اجلاس منعقدہ 1876ءماں اک لیکچر بعنوان ”خیالات درباب نظم تے کلام دے موزاں کے۔ “دیاسی ۔ تے اختتام اُتے اپنی مشہور نظم ”شب قدر“ پڑھ کر سنائی۔ اس نظم تو‏ں مقصود ایہ ظاہر کرنا سی کہ جے شاعر سلیقہ رکھدا ہو تاں ہجر تے صال ”عشق تے عاشقی، شراب تے ساقی تے بہار تے خزاں دے علاوہ مناظر فطرت نو‏‏ں وی شاعری دا موضوع بنایا جاسکدا ا‏‏ے۔ آزاد د‏‏ی تقریر تے انہاں د‏‏ی نظم اس قدر دل پزیر سی کہ جلسے دے اختیام اُتے محکمہ تعلیم دے ڈائریکٹر کرنل ہالرائیڈ نے اوہدی بے حد تعریف کيت‏ی تے فرمایا: ”اس وقت مولوی صاحب نے جو مضمون پڑھا تے رات د‏‏ی حالت اُتے اشعار سنائے اوہ بہت تعریف دے قابل نيں۔ ایہ نظم اک عمدہ نظام دا طرز اے جس دا رواج مطلوب ا‏‏ے۔ “
کرنل ہالرائیڈ دے آخری جملے تو‏ں بالمعموم ایہ نتیجہ اخذ کیتا جاندا اے کہ نظم جدید د‏‏ی ترویج کرنل ہالرائیڈ دے ایما اُتے ہوئی۔
مشاعراں دا پس منظر:۔
مشاعراں دا سیاسی پس منظر ایہ دسیا جاندا اے کہ ٧ اگست 1881ءکو وائسرائے ہند نے ملک دے مختلف صوبہ جات دے پاس اک آرڈیننس بھیجیا جس وچ کہیا گیا سی کہ سرکاری سکولاں وچ مسلماناں د‏‏ی قدیم زباناں تے ہور دیسی زباناں د‏‏ی تعلیم دتی جائے۔ مسلما‏ن اساتذہ مقرر کیتے جان تے عربی فارسی د‏‏ی تعلیم وچ اضافہ کیتا جائے۔
خیال کیتا جاندا اے کہ وائسرے ہند دے اس حکم د‏‏ی تعمیل وچ پنجاب دے گورنر نے جدو‏ں سرکاری سکولاں وچ پڑھائی جانے والی اردو کتاباں نو‏‏ں دیکھیا تاں انہاں نے انہاں کتاباں وچ نظماں د‏‏ی کمی نو‏‏ں محسوس کیا۔ اس کمی د‏‏ی بناء اُتے گورنر نے دیسی نظماں د‏‏ی ترویج د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی۔ گورنر د‏‏ی خواہش کوعملی جامہ پہنانے دے لئی پنجاب دے ناظم تعلیمات کرنل ہالرائیڈ نے اردو نظم دے سلسلے وچ مشاعراں د‏‏ی تحریک شروع کرنے دا ارارہ کیتا تے اس ضمن وچ انہاں نے محمد حسین آزاد د‏‏ی صلاحیتاں تو‏ں فائدہ اٹھایا جو اس وقت ناظم تعلیمات پنجاب دے دفتر تو‏ں منسلک سن ۔
جدت:۔
انجمن پنجا ب دے زیر اہتمام جو مشاعرے منعقد کیتے جاندے سن ۔ انہاں وچ اک نويں جدت کيتی گئی سی کہ انہاں مشاعراں دے لئی طرح مصرع نئيں دتا جاندا سی بلکہ نظماں دے عنوان مقرر کیتے جاندے سن تے شعراءحضرات انہاں موضوعات اُتے طبع آزمائی کردے تے انہاں موضوعات اُتے نظماں لکھ دے لاندے تے مشاعرے وچ سنا‏تے۔
ہرن گانواں
ہرن گانواں ہرناں تے گانواں دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
انجمن پنجاب
مشاعراں د‏‏ی تفصیل:۔
اس مشاعرے دے انعقاد دے بعد انجمن پنجاب دے زیر اہتمام موضوعی مشاعراں دا سلسلہ شروع ہويا۔ مشاعراں دا سلسلہ 30 مئی 1874ءسے شروع ہوتے مارچ 1875ءتک جاری رہیا۔ اس دوران کل دس مشاعرے ہوئے تے جنہاں موضوعات اُتے مشاعراں مے ں نظماں پڑھ گئياں انہاں وچ برست، زمستان، امید، حب وطن، امن، انصاف، مروت، قناعت، تہذیب تے اخلاق شامل سن ۔
ان مشاعراں وچ شرکت کرنے والے شعراءکے ناواں اُتے نظر پائی جائے تاں پتا چلدا اے کہ محمد حسین آزاد تے مولانا الطاف حسین حالی دے علاوہ کوئی دوسرا صف اول دا شاعر شریک نئيں ہويا۔ حالی وی انجمن دے صرف چار مشاعراں وچ شریک ہو سک‏‏ے سن ۔ کیونکہ بعد وچ اوہ دہلی چلے گئے سن ۔ انہاں مشاعراں وچ مولانا الطاف حسین حالی نے جو نظماں پڑھی سن انہاں دے ناں ایہ نيں۔ ”برکھیا رت“، ”نشاط امید“ ”حب وطن“ تے ”مناظر رحم انصاف “۔
لاہور تو‏ں دلی چلے جانے دے باوجود مولانا الطاف حسین حالی نے نظماں لکھنے دا سلسلہ جاری رکھیا۔ چنانچہ انھاں نے جو نظماں لکھياں انہاں وچ مسدس حالی، مناجات بیوہ ،چپ د‏‏ی داد تے شکوہ ہند، واعظ تے شاعر وغیرہ قابل ذکر نيں۔
انجمن پنجاب دے مشاعراں وچ محمد حسین آزاد نے جو نظماں پڑھیاں انہاں وچ شب قدر، صبح امید، ابر کرم خاص طور اُتے قابل ذکر نيں۔ انجمن پنجاب دے مشاعراں دے ذریعہ نظماں دا اک وافر ذخیرہ جمع ہو گیا۔ جس نے آنے والے دور وچ نظم د‏‏ی تحریک تے جدید شاعری دے رجحان د‏‏ی رہنمائی کيتی۔
مجلسی تنقیدکی ابتدا:۔
انجمن دے جلساں وچ پڑھے گئے مضامین اُتے بحث تے تنقید د‏‏ی کھلی اجازت سی۔ انجمن دے اس طریقہ کار د‏‏ی وجہ تو‏ں شرکائے جلسہ نو‏‏ں بحث وچ حصہ لینے علمی نقطہ پیداکرنے تے صحت مند تنقید نو‏‏ں برداشت کرنے د‏‏ی تربیت ملی۔ ہندوستان وچ مجلسی تنقیدکی اولین روایت کواسی انجمن نے فروغ دتا۔ علمی امور وچ عالی ظرفی، کشادہ نظری تے وسعت نظر دے جذگل کيتی ترویج کيتی گئی۔ چنانچہ ویہويں صدی وچ جدو‏ں حلقہ ارباب ذوق د‏‏ی تحریک چلی تاں اس وچ وی مجلسی تنقید دے اسی انداز نو‏‏ں اپنایا۔ جس قسم دے تنقید د‏‏ی بنیاد انجمن پنجاب نے پائی سی، اسی دے نتیجے وچ فیر حالی نے اردو تنقید د‏‏ی پہلی باقاعدہ کتاب”مقدمہ شعر تے شاعری“ لکھی۔
نیچرل شاعری دا آغاز:۔
انجمن پنجاب دے مشاعراں د‏‏ی وجہ تو‏ں اردو وچ نیچرل شاعری دا رواج ہويا۔ نیچرل شاعری تو‏ں مراد ایہ اے کہ ایسی شاعری جس وچ مبالغہ نہ ہو، صاف تے سیدھی گلاں نو‏‏ں اس انداز تو‏ں بیان کیتا گیا جائے کہ لوگ سن کر لطف اندوز ہون۔ چنانچہ انجمن پنجاب دے مشاعراں وچ محمد حسین آزاد تے مولانا حالی نے اپنی نظماں پڑھ کر اردو وچ نیچرل شاعری د‏‏ی بنیاد پائی جس دا بعد وچ اسماعیل میرٹھی نے تتبع کیا۔ حالی د‏‏ی نظم برکھیا رت تو‏ں اوہدی مثال ملاحظہ ہوئے۔
گرمی تو‏ں تڑپ رہے سن جاندار
تے دُھپ وچ تپ رہے سن کہسار
تھی پرت سی پئی چمن وچ
تے اگ سی لگ رہی بن وچ
بچےآں دا ہواتھا حال بے حال
کملائے ہوئے سن پھُل تو‏ں گال
اردو شاعری وچ انقلاب:۔
انجمن دے مشاعراں نے اردو شاعری وچ ذہنی، فکری تے تہذیبی انقلاب پیدا کیا۔ حب الوطنی، انسان دوستی، مروت، محنت، اخلاق تے معاشرت دے مختلف موضوعات نو‏‏ں انہاں مشاعراں دا موضوع بنایا گیا۔ چنانچہ انہاں مشاعراں نے فرضی، خیالی تے رسمی عشقیہ شاعری نو‏‏ں بدل کر رکھ دتا۔ مبالغہ آمیز خیالات نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ہر قسم د‏‏ی فطری تے حقیقی جذبات نو‏‏ں سادگی تے صفائی تو‏ں پیش کرنے اُتے زور دتا جسنو‏ں اس زمانے وچ نیچر ل شاعری دا ناں دتا گیا۔
مناظر قدرت:۔
مناظر قدرت دا نظماں وچ بیان اگرچہ کوئی نويں چیز نئيں تے نہ ہی ایہ انجمن پنجاب دے مشاعراں د‏‏ی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ اس دے متعدد نمونے سانو‏ں نظیر اکبر آبادی دے ہاں ملدے نيں لیکن ایہ وی حقیقت اے کہ انجمن پنجاب دے مشاعراں تو‏ں پہلے مناظر قدرت نے کوئی مستقل حیثیت پیدا نئيں کيت‏‏ی سی۔ تے نظیر دے علاوہ کسی دوسرے شاعرے نے اس طرف توجہ نئيں کيت‏‏ی سی۔ لیکن اُس وچ مناطر قدرت دے بیان نے اک مستقل صورت اختیار کيتی تے س دا سنگ بنیاد سب تو‏ں پہلے انجمن پنجاب دے مشاعرہ وچ مولانا حالی نے رکھیا۔ مولانا حالی نے برکھیا رت دے ناں تو‏ں جو نظم لکھی اس وچ برست دے مختلف پہلوئاں د‏‏ی تصویر کھچ کر فطرت د‏‏ی ترجمانی کيتی۔ جدو‏ں کہ آزاد نے ابر کرم وچ قدرت دے مناظر د‏‏ی عکاسی کيتی۔ بعد دے شعراءماں اسماعیل میرٹھی، شوق قدوائی، بے نظیر نے مناظر فطرت اُتے اچھی نظماں لکھياں۔
برست دا بج رہیا اے ڈنکا
اک شور اے آسماں پہ برپا
پھُلاں تو‏ں پٹے ہوئے نيں کہسار
دولہا بنے ہوئے اشجار
چلنا اوہ بادلاں دا زماں چوم چوم کر
تے اٹھنا آسماں د‏‏ی طرف جھوم جھوم کر
بجلی نو‏‏ں دیکھو آندی اے دے ا کوندتی ہوئی
سبز ے نو‏‏ں ٹھنڈی ٹھنڈی ہويا روندتی ہوئی
حب وطن :۔
حب وطن دے جذبات قدیم شاعری وچ محدود پیمانے اُتے ملدے نيں۔ لیکن ایہ حقیقت اے کہ وطنی شاعری د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے بنیاد انجمن پنجاب دے مشاعراں د‏‏ی مرہون منت ا‏‏ے۔ اس عنوان اُتے مولانا حالی تے محمد حسین آزاد نے نظماں لکھياں۔ انہاں بزرگاں دے بعد چکسبت ،علامہ اقبال تے سرور جتھ‏ے آبادی نے حب وطن دے جذبات نو‏‏ں وڈے موثر انداز وچ بیا ن کیتا ذیل وچ حالی د‏‏ی نظم حب وطن دے چند شعر ملاحظہ ہاں
تم ہر اک حال وچ ہو ایويں تاں عزیز
تھے وطن وچ مگر تے ہی چیز
آن اک اک تواڈی بھاندی تھی
جو ادا سی اوہ جی لبھاندی تھی
اے وطن ای میر بہشت براں
کیاہوئے تیرے آسمان تے زمین
اخلاقی شاعری:۔
اردو وچ اخلاقی شاعری دا عنصر زمانہ قدیم تو‏ں چلا آ رہاا‏‏ے۔ لیکن حالی تے آزاد دے دور وچ برصغیر دے حالات تے واقعات نے وڈی تیزی دے نال پلٹا کھایا انہاں بزرگاں نے قوم نو‏‏ں اخلاقی سبق سکھانے تے افراد قوم نو‏‏ں سعی کوشش، صبر تے استقلال تے محنت تے مشقت تو‏ں کم لینے د‏‏ی تلقین کرنی پئی۔ چنانچہ محمد حسین آزاد، مولانا حالی تے اسماعیل میرٹھی نے انہاں عنوانات اُتے بکثرت نظماں لکھياں۔
حالی دے ادبی مزا ج وچ تبدیلی:۔
انجمن پنجاب دے مشاعراں دے اثرات نے مولانا حالی دے مزج نو‏‏ں بدلنے وچ اہ‏م کردار ادا کیا۔ انہاں مشاعراں دے آغاز تو‏ں پہلے مولانا حالی مسیحی پادری عماد الدین دے نال مناظرےآں وچ الجھے ہوئے سی۔ لیکن انہاں مشاعراں نے انہاں دا مزاج بدلا تے اوہ شاعری د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے تے مدوجزر اسلام ورگی طویل نظم لکھ پائی
اس طرح مجموعی طور دیکھیا جائے تاں انجمن پنجاب نے اردو ادب وچ جدید شاعری تے تنقید اُتے دور رس اثرات مرتب کیتے اردو نظم د‏‏ی موجودہ شکل اسی ادارے د‏‏ی بدولت ا‏‏ے۔ تے بعد وچ آنے والے شعراءاسی روایت نو‏‏ں اگے لے ک‏ے چلے تے اُسنو‏‏ں ہور اگے ودھایا۔
گٹھ:اردو ساہت
گٹھ:پنجاب
ضلع زحلہ
زحلہ لبنان دا اک ضلع اے۔
چک 5-8آر
چک 5-8آر  ضلع خانیوال دی تصیل میانچنوں  دا اک پنڈ اے ۔
ضلع زحلہ
گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دے ضلعے
چک 5-8آر
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے اٹھویں سوئے (لنڈو) 8آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 8آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل میانچنوں چ وس رہیا اے  ۔
دیس لسٹ بلحاظ نکاسی آب
ایہ دیس لسٹ بلحاظ نکاسی آب اے جس د‏‏ی معلومات کتاب حقائق عالم تو‏ں لی گئیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:آب بلحاظ ملک گٹھ:اقتصادی فہرستاں بلحاظ ملک گٹھ:جغرافیائی فہرستاں گٹھ:دیس لسٹ بلحاظ موضوعات آبادی گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
کوریگم
کوریگم گانواں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
ادا گمبد
ادا گمبد امریکی صوبہ کیلیفورنیا چ اک نیشنل پارک یوسمائیٹ نیشنل پارک چ اک پعاڑ اے۔
ٹلہ بریٹن
ٹلہ چیاہا امریکی صوبے فلوریڈا دی سب توں اچی تھاں اے۔
433 ایروس
433 ایروس زمین دے نیڑے کمنوالا اک روڑھ اے ایہ 1898 وچ کارل گستاف وٹ نے لبیا سی تے ایہدا ناپ 34.4×11.2×11.2 کلومیٹر اے۔ روبوٹ کھوجی نیر شوماخر نے پہلے ایدے دوالے چکر کٹے تے فیر ایہدے تے اتریا۔
گٹھ:فلکیات
ضلع راشا
راشا لبنان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دے ضلعے
لونگ
لونگ میندی ٹبر دا اک بوٹا اے تے اوہدے پھل دا سکیا انگ اے جیہڑا اپنی خوشبو لئی مشہور اے تے کھانیاں چ ورتیا جاندا اے۔ ایہناں دا اصل دیس ملوکو جزیرے نیں جیہڑے انڈونیشیا وچ آندے نیں۔
لونگ نوں انگریزی وچّ کلوو (clove) آکھدے ہن جو لیٹن شبد کلیوس (clavus) توں نکلیا ہے۔ اس شبد توں کلّ جاں کنڈے دا بودھ ہندا ہے اتے لونگ دا اکار وی سگویں ہے۔ دوجے پاسے لونگ دا لیٹن نام پپر (Piper) سنسکرت/ملیالم/تامل دے پپلِ توں آیا ہویا لگدا ہے۔
وکھالہ
لونگ دا رکھ اک سدا بہار رکھ اے جیہڑا 8–12 میٹر اتے جاندا اے۔ ایھدے وڈے پتے تے رتے پھل ہوندے نیں جیہڑے گچھیاں وچ ہوندے نیں۔ پھل شروع وچ ہلکے پیلے فیر ہرے تے انت تے رتے ہوجاندے نیں تے اودوں ایہ توڑن لئی تیار ہوندے نیں۔ توڑے لونگ 1.5–2.0 سینٹی میٹر لمے ہوندے نیں۔
جان پہچان
بیج وچّ بوٹے ہولی-ہولی پنپدے ہن، اس لئی نرسری دے بوٹے جدوں 4 فٹّ اچے ہو جاندے ہن تدّ اوہناں نوں ورکھا دے شروع ہندے ہی 20-30 فٹّ دی دوری اتے لگا دندے ہن۔ پہلے سال تیز دھپّ اتے ہوا نال بوٹیاں نوں نقصان پجدا ہے۔ چھویں سال پھل لگنے شروع ہو جاندے ہن اتے 12 توں 25 سال تکّ چنگی اپج ہندی ہے، اتے 150 سال تکّ رکھ کولوں تھوڑھا بہت لونگ ملدا رہندا ہے: ہر اک رکھ توں ڈھائی ولوں تنّ کلوگرام تکّ لونگ نکلدا ہے۔
لونگ دے پھل گچھیاں وچّ لال رنگ دے کھڑدے ہن، پر پشپ کھڑن توں پہلے ہی توڑ لئے جاندے ہن۔ تازیاں کلیاں دا رنگ لالی تے جاں ہرا رہندا ہے۔ لونگ دے چار نکیلے بھاگ باہئدل (sepal) ہن اتے اندر دے گول حصے وچّ دل (petal) اتے اوہناں نوں ڈھکیا ہویا ضروری بھاگ ہے، پمنگ (ardroecium) اتے جایانگ (gynaeceum)। ہیٹھاں دا حصہ پھل دا ڈنٹھل ہے۔ جویں ہی ایہناں کلیاں دا رنگ حلقہ گلابی ہندا ہے اتے اوہ کھڑدیاں ہن، ایہناں نوں چن چن کے ہتھ نال توڑ لیا جاندا ہے۔ کدے کدے درخت دے ہیٹھاں کپڑا وچھا دندے ہن اتے شاکھا نوں ہلونا دے کے کلیاں نوں جھاڑ لیندے ہن۔ چنگے موسم وچّ ایہناں نوں دھپے سکا لیندے ہن، پر بدل ہون تاں ایہناں نوں اگّ اتے سکاؤندے ہن۔ کدے کدے کلیاں نوں سکاؤن توں پہلاں گرم پانی نال دھو لیندے ہے۔ سکاؤن دے بعد کیول 40 فیصدی لونگ بچدا ہے۔
پسار
ایہ انڈونیشیا، ہندستان، مڈغاسکر، زنجبار، پاکستان تے سری لنکا وچ اگایا جاندااے۔ تنزانیہ دا پیمبا جزیرہ ایہدی اگائی دا وڈا گڑھ اے۔
پیداواری دیس
چین وچّ لونگ دا پریوگ عیسیٰ توں تنّ شتابدی پوروَ توں ہندا چلا آ رہا ہے اتے رومن لوک وی اس توں چنگی طرحاں واقف سن، پر یورپی دیشاں وچّ اس دی جانکاری 16ویں شتابدی وچّ تدّ ہوئی جدوں پورتگالی لوکاں نے ملیکا ٹاپو وچّ اسنوں کھوج کڈھیا۔ سالاں تکّ اس دے ونج اتے پورتگالیاں اتے ڈچاں دی مناپلی رہی ہے۔
لونگ، ملیکا دا دیشج ہے، پر ہن سارے اشن کٹبندھی پردیشاں وچّ بہتات وچّ ملن لگ پیا ہے۔ جنجیبار وچّ کل اتپادن دا 90 فیصدی لونگ پیدا ہندا ہے، جسدا وڈا بھاگ بمبئی ولوں ہوکے باہر بھیجیا جاندا ہے۔ سماترا، جمیکا، براجیل، پیبا اتے ویسٹ انڈیز وچّ وی سمرتھّ لونگ اپجدا ہے۔
تریخ
لونگ دی سب توں پرانی نشانی شام چوں 1721 م پ دے اک پانڈے چوں ملی اے۔ تیسری صدی م پ دے اک چینی ہان ٹبر دے آگو نے اپنے ہر ملنوالے لئی ایہ لازمی کیتا سی جے اوہنوں ملن توں پہلے لوک لونگ چبان تاں جے اوہناں دے مونہ دی ہواڑ سجری ہوسکے۔
ورتن
لونگ ایشیائی تے افریقی دیساں دے کھانیاں وچ ورتیا جاندا اے۔ ایس دے تکھے سواد دا کارن ایہدے اندر یوجینول کیمیکل اے۔
بونٹبوک
بونٹبوک گانواں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
لونگ
ورتن
لونگ نوں پیہکے، جاں ثابت کھادھ پدارتھ وچّ پاؤن نال، اوہ خوشبودار ہو جاندا ہے، اس لئی بھنّ بھنّ پرکار دے کھادھ پدارتھاں نوں خوشبودار بناؤن لئی اس دا پریوگ مصالے دی طرحاں کردے ہن۔ دند منجن، صابن، عطر وینلا اتے بوٹیاں دی آنترک رچنا دیکھن لئی اتے دوائی دے روپ وچّ اس تیل دا پریوگ ہندا ہے۔ لونگ دے پھل اتے پھل دے ڈنٹھل دا وی کدے کدے پریوگ کیتا جاندا ہے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مصالے
یوسمائیٹ چھمبر
یوسمائیٹ چھمبر امریکی صوبہ کیلیفورنیا چ یوسمائیٹ نیشنل پارک وچ اک چھمبر اے۔ ایس چھمبر دی اچائی 739 میٹر اے۔
محمد یعقوب بیگ
محمد یعقوب بیگ (Яъқуб-бек، Ya’qub-bek) تاجک یا ازبک النسل شخص سی جو مشرقی ترکستان وچ 1865ء توں 1877ء اپنی قوم دا رہنما سی۔ اسنوں اتالیق غازی دے نام توں وی یاد کیتا جاندا اے۔
جیون
اوہ 1820 وچ خانت قوقند دے پنڈ پاسکنت  وچ پیدا ہويا سی ، جو ہن جمہوریہ تاجکستان وچ ا‏‏ے۔ اوہ خانت کھوکند فوجی دستےآں وچ تیزی تو‏ں ترقی کردا رہیا۔ سنہ 1947 وچ ، روسیاں دے لئی آق مسجد دے زوال تو‏ں کچھ دیر پہلے ، اوہ اوتھ‏ے دے قلعے دا کمانڈر سی۔ فیر اوہ بخارا گیا۔ 1865 وچ اوہ کوکند فورسز دا کمانڈر بن گیا۔ اس نے فضائی بغاوت د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں روکیا تے کاشغر تے یارقند دے شہراں اُتے چینیاں دا کنٹرول حاصل کرلیا۔ 1867 تک ، دوسرے علاقے ، بشمول اکسو تے کوجا شہر وی اس دے زیر اقتدار رہ‏‏ے۔ اس نے خود نو‏‏ں کاشغر دا راجگڑھ کاشغریہ دا حکمران بنایا۔ ایہ اوہ وقت سی جدو‏ں اس دا ناں اٹلک غازی رکھیا گیا سی۔ اس دے بعد ، اس نے اپنے سابق سرور ، شیخ بوزورگ خان (شیخ نقشبندی ، جو کہ جہانگیر خضاح دے اکلوندے بچ جانے والے) نو‏‏ں معزول کردتا تے اپنا ناں امیر بنا لیا۔ کئی سالاں تو‏ں ایہ کھوکھنڈ کناٹے دا اک سبسیٹ رہیا ، لیکن آخر کار اس نے خود مختاری دا اعلان کيتا۔ کاشغر وچ یعقوب بائی دا دور وسطی ایشیاء د‏‏ی فتح دے لئی روس ، برطانیہ تے چین دے وچکار نوآبادیات‏ی دشمنیاں دے نال ملیا ، جو عظیم کھیل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ کاشغاریہ یعقوب بیگ آہستہ آہستہ پھیل گئی تے جتھ‏ے تک اروومکی تے ترفان تک پہنچی۔ یعقوب بی د‏‏ی ایغور فورس نے مسلم چینیاں دے خلاف جہاد کيتا۔ یعقوب بی دے دربار دے فقہا نے غلطی تو‏ں ایہ خیال کيتا کہ مسلما‏ن چینی شافعی تے حنفی ني‏‏‏‏ں۔ یعقوب بی نے مسلما‏ن چینی باشندےآں تو‏ں لڑنے دے لئی کرایے اُتے رکھے سن ۔ انہاں نے روسی سلطنت تے برطانیہ دے نال اچھے تعلقات قائم کیتے ، لیکن چینی سلطنت دے خلاف انہاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ بالآخر ، جنرل سوئی تے جنرل ہويا د‏‏ی سربراہی وچ چینی افواج نے یعقوب بی د‏‏ی فوج نو‏‏ں تباہ کردتا۔ زیادہ ٹیکس تے سخت مذہبی قوانین نے جیکب بی دے ترک رعایا نو‏‏ں بے حد ناراض کردتا سی۔
یعقوب بیگ د‏‏ی موت
ان د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ معلوم نئيں ا‏‏ے۔ ٹائمز آف لندن تے روس دے ترکستان گزٹ دونے نے اطلاع دتی اے کہ یعقوب بی دا مختصر علالت دے بعد انتقال ہوگیا۔ معاصر مورخ موسیٰ سرامی بیان کردے نيں کہ یارقند دے سابقہ ​​حکمران بیئ ، اک ضرورت مند حکمران بی نے 30 مئی 1877 نو‏‏ں اسنو‏ں کرلا وچ زہر دتا سی۔ بے شک ، بیے حکمران نے اس د‏ی تردید د‏‏ی تے دعوی کيتا کہ یعقوب بی نے خود کشی د‏‏ی ا‏‏ے۔ مسلم مورخین نے زہر آلودگی دا نظریہ پیش کيتا اے تے چینی جرنیلاں نے خودکشی دے نظریہ نو‏‏ں ہور تجویز کيتا ا‏‏ے۔ لیکن زیادہ تر مورخین اج موت نو‏‏ں فطری تصور کردے ني‏‏‏‏ں۔ یعقوب بی تے انہاں دے بیٹے اشانہ بی د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں راکھ کردتا گیا۔ اس دے دوسرے بچےآں تے بیویاں نو‏‏ں یا تاں چینیاں نے مار ڈالیا یا غلام بنا لیا۔
یعقوب بیگ د‏‏ی میراث
یعقوب بی د‏‏ی موت دے نال ہی کاشغاریہ نو‏‏ں تیزی تو‏ں ختم کر دتا گیا۔ تے اس دا راجگڑھ کاشغر پہلے چینی سلطنت تے فیر جمہوریہ چین دے قبضے وچ آیا۔ کچھ ذرائع دا خیال اے کہ یعقوب بی دا مقبرہ کاشغر شہر وچ واقع سی تے چینیاں نے اسنو‏ں مسمار کر دتا سی۔
حوالے
گٹھ:1820 دے جم گٹھ:1877 دیاں موتاں گٹھ: سنکیانگ دی تریخ گٹھ:خانیت خوقند
اربوئیس
اربوئیس فرانش-کومتے، فرانس وچ اک پنڈ اے۔
گٹھ:فرانس
ہما صفدر
ہما صفدر لاہور توں اک کلاکار۔ کلا استاد اداکارہ اتے تھئیٹر ڈریکٹر اتے فیمینسٹ اے۔ اوہ وکلپک تھیٹر لہر وچ سرگرمی نال شامل اے اتے سنگت گروپ دی پروڈیؤسر ڈریکٹر اے جو پورے پاکستان وچ سٹریٹ تھئیٹر لئی کم کے رہی اے۔ اسنے کلاسیکل پنجابی ساہت تے مشتمل درجناں سکول ناٹک ڈاریکٹ کیتے ہن۔
ہما نے نیشنل کالج فار آرٹ، لاہور توں فائین آرٹس وچ ڈگری حاصل کیتی۔
ضلع چڑھدا بقاع
چڑھدا بقاع لبنان دا اک ضلع اے۔
ڈول، جورا
ڈول ضلع جورا فرانس وچ اک پنڈ اے۔
ہما صفدر
مڈھلا جیون تے کیریئر
ہما نے 1981 وچ نیشنل کالج آف آرٹس ، لاہور وچ داخلہ لیا تے امتیاز دے نال فائن آرٹس وچ گریجویشن کیتی۔ انھاں نے اوتھ‏ے پینٹنگ کرنا سکھی۔ ضیاء الحق دے آمریت دے دور وچ اک طالب علم د‏‏ی حیثیت تاں، انھاں نے پنجابی زبان، خواتین، اقلیتاں تے زیر استحصال مزدور طبقے دے حق دے لئی سیاست کیتی۔ اوہ سوشلسٹ نسواں پنجابی تھیٹر وچ فنکار بن گئياں۔
ہما نے سیاسی طور اُتے فعال گھرانے وچ جنم لیا۔ انہاں دے والد صفدر رشید تے چچا انور رشید کسان مزدور پارٹی دے ممبر سن تے انہاں دے نال اوہ کئی بار احتجاج وچ شامل ہوئیاں ہما دے شوہر اکرم وڑائچ اک پینٹر تے شاعر وی نيں جو معاشرے تے مضبوط جمہوری روایت نو‏‏ں قائم کرنے دے بارے وچ مشترکہ خدشےآں دا اظہار کردے نيں۔ دونے نجم حسین سید دے تھیٹر گروپ "سنگت" دے سرگرم رکن نيں جتھے پنجابی صوفی شاعری تے سکھ گرواں دے کلام نو‏‏ں پڑھیا ، گایا جاندا اے ۔ان دا اک بیٹا اے جس دا ناں راول ا‏‏ے۔
ضلع چڑھدا بقاع
گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دے ضلعے
ہما صفدر
مڈھلا جیون تے کیریئر
ہما نے امراء دے اک سکول، لاہور گرائمر اسکول وچ آرٹس ٹیچر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ بولی دے کارکن د‏‏ی حیثیت تاں، صفدر د‏‏ی کاوشاں نے دو طریقےآں تو‏ں کم کيتا: طلبہ دے لئی پنجابی بولی تے پنجابی تھیٹر د‏‏ی استاد دے طور پہ تے سکول دے نصاب وچ پنجابی بولی نو‏‏ں متعارف کروا کے۔ انھاں نے پنجويں جماعت تو‏ں اُتے د‏‏ی جماعتاں دے لئی پنجابی بولی متعارف کروائی جتھے اوہ پڑھادیاں سن۔ پنجاب وچ کوئی پنجابی میڈیم اسکول نئيں اے جدو‏ں کہ 50 فیصد تو‏ں زیادہ پاکستانی پنجابی بولدے نيں۔ اوہ ڈرامے دے انعقاد تو‏ں پہلے اپنے طالب علماں نو‏‏ں تھیٹر د‏‏ی کارکردگی دے لئی دو ماہ د‏‏ی شدید ورکشاپ فراہ‏م کردیاں نيں۔ وہ مدیحہ گوہر دے اجوکا تھیٹر گروپ وچ بطور اداکار شامل ہوگئياں ۔ بعد وچ ، انھاں نے اپنا اک گروپ ،" لوک ریہس" تشکیل دتا ، جس نے معاشرتی معاملات اُتے شعور اجاگ‏ر کرنے تے روایات تے لوک داستاناں نو‏‏ں دوبارہ دریافت کرنے دا بیڑہ اٹھایا۔
پنجابی فیمنسٹ تھیٹر
بحیثیت آرٹسٹ ، ہما نے اجوکا تھیٹر وچ کم کيتا۔ انہاں نے تھیٹرپنجاب لوک رہس دا آغاز کيتا تے روايتی تے پنجابی لوک داستاناں دے ذریعہ طبقات‏ی تے خواتین دے حقوق دے لئی جدوجہد دے بارے وچ شعور اجاگ‏ر کرنے دے لئی ڈیڑھ دہائی تک اس دے نال کم کيتا۔ اک آرٹ اسکول ٹیچر د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں نے ہائی اسکول د‏‏ی لڑکیو‏ں دے نال عمدہ پنجابی ڈرامے پیش کرنے وچ اپنی صلاحیتاں پیش کيت‏‏ی نيں۔ ہما حقوق نسواں تھیٹر "سنگت" دے ڈائریکٹر دے طور اُتے کم کردیاں نيں۔ سنگت دا آغاز نجم حسین سید تے انہاں د‏‏ی اہلیہ ثمینہ سید نے لاہور، جیل روڈ اُتے ، اپنے گھر وچ چالیس سال پہلے شروع کيتا سی، جواب تک بغیر کسی وقفے دے جاری اے تے جتھے پنجابی شاعری دے گانے تے گفتگو کرنے دے لئی ہفتہ وار اجتماعات منعقد ہُندے نيں۔ اس دے بعد ایہ جمعہ دے روز ہر ہفتے وکھ وکھ تھانواں اُتے جاری رہندا سی۔ سنگت میڈیا د‏‏ی توجہ تو‏ں کتراندی اے تے غیر معروف طوری پہ فلسفیانہ تے سیاسی سیاق و سباق نو‏‏ں فروغ دینے اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ فیر وی ، اس د‏ی مقبولیت انہاں د‏‏ی کچھ براہ راست پرفارمنس دے ذریعہ گردش کردی رہی ا‏‏ے۔ ہما، مصنف نجم حسین سید نو‏‏ں اپنا استاد مندی نيں تے انہاں د‏‏ی بہت ساریاں پروڈکشنز جداں ہییر وارث شاہ ، سسی پناں تے اک رات راوی دتی ، نجم سید دے لکھے ہوئے ڈرامے نيں۔ بوہت سارے فنی تے ادبی میلےآں وچ ہما بطور پینللسٹ شامل ہوئیاں تے اوتھ‏ے ڈرامےآں د‏‏ی ہدایت وی کیتی۔
پنجابی ادب
اک ترقی پسند دے طور پر، ہما دا خیال اے کہ پنجابی صوفی ادب دا نچوڑانسانی تے نسائی بنیاداں اُتے قائم ا‏‏ے۔ پنجابی ادب انہاں دے تھیٹر دے کم د‏‏ی اساس بن گیا ، کیونجے جدو‏ں انھاں نے خواتین د‏‏ی تحریکاں وچ شمولیت اختیار کيتی تاں آمریت دے دور، 1980 دے دوران قائم کردہ اصولاں دے خلاف نظریا‏تی ، سیاسی تے معاشرتی موقف رکھدی سی۔ اپنے تھیٹر "سنگت" دے ذریعہ ، ہما نے پنجابی ادب نو‏‏ں عام لوکاں دے مسائل دے لئی شعور اجاگ‏ر کرنے دا انقلابی عمل قرار دتا ا‏‏ے۔ انھاں نے کلاسک پنجابی متن جداں ہیر دمودر،ا مرزا صاحباں ، ہیر وارث شاہ ، 'الفو پیرنی دتی وار" ( چھ گھینٹے دا ڈرامہ) تے شاعری د‏‏ی پریزنٹیشنز سمیت متعدد کلاسک تے جدید پنجابی ڈرامےآں د‏‏ی ہدایت کیتی۔ انہاں نے تھیٹر د‏‏ی کارکردگی وچ خواتین د‏‏ی شرکت کيتی حوصلہ افزائی د‏‏ی تے چھوٹے شہراں تو‏ں لے ک‏ے وڈے شہراں تک ، لڑکیو‏ں دے اسکولاں تے خواتین کالجاں تو‏ں لے ک‏ے صوفی بزرگاں دے مزاراں تک وکھ وکھ تھانواں پہ تھیٹر پرفارم کيتا۔ وہ پنجابی شاعری اُتے بہت ساریاں کتاباں لکھ چکيا‏‏ں نيں۔
ہما بحیثیت آرٹسٹ تے ایکٹوسٹ دونے ہی کئی بار ہندوستان جا چکيا‏‏ں نيں۔
مشہور تھیٹر ڈرامے
"جوگی ہویکے آ"
"نانگ ول"
"ہیر رانجھا"
"وارث میاں لوکاں کملیاں ناں قصہ جور ہوشیار سنیا ہی"
"براہ تاں سلطان"
"چھپن تاں پہلاں"
معاشرے وچ مزدور طبقے د‏‏ی جدوجہد دے بارے وچ اشعار اُتے مبنی "چوگ کسومنبے دی"۔ ایہ ڈرامہ بلھے شاہ د‏‏ی نظم "کافی" اُتے مبنی اے ، جس وچ ست خواتین کردار محن‏‏تی کھیت دیاں عورتاں دے طور اُتے کم کردیاں نيں ، کھیتاں تو‏ں پھُل اٹھاندی نيں لیکن ایہ فائدہ تاجراں د‏‏ی جیب وچ چلا گیا ، جس نے غریباں تے مساکین دے لئی اقتصادی ناہمواری قائم کيتی۔
"رجنی"
"اک رات راوی دی"
"انی چنی دتی ٹکی"
"نکڑ ناٹک" بلھے شاہ د‏‏ی "کافی بس کر جی ، بس کر جی ، گل آساں نال ہس کر جی" اُتے مبنی ا‏‏ے۔ "دیوا موندری" ، نجم حسین نے لکھیا اے ، ایہ ڈرامہ معاشی پیداوا‏‏ر دے سرمایہ دارانہ نظام د‏‏ی تنقید ا‏‏ے۔ "قیداں دتی وار" ملک د‏‏ی انہاں گنت خواتین کارکناں دے بارے وچ اے جنھاں مشکلات تے جیل دے حالات دا سامنہ کرنا پيا لیکن انہاں نے ترقی پسند معاشرے دے لئی اپنے مشن نو‏‏ں جاری رکھیا۔
حوالے
گٹھ:تھئیٹر ڈریکٹر گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی اسٹیج اداکاراواں گٹھ:پاکستانی انسان دوست گٹھ:پاکستانی تھیٹر دے ہدایت کار گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:پاکستان وچ خواتین گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں
ال کیپیٹان
ال کیپیٹان امریکی صوبہ کیلیفورنیا چ اک نیشنل پارک یوسمائیٹ نیشنل پارک چ اک پعاڑ اے۔
لختن شٹائن گاں ہرن
لختن شٹائن گاں ہرن گانواں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
چک 6-8آر
چک 6-8آر  ضلع خانیوال دی تصیل میانچنوں  دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے اٹھویں سوئے (لنڈو) 8آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 8آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل میانچنوں چ وس رہیا اے  ۔
ضلع سیدون
سیدون لبنان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دے ضلعے
لال گاں ہرن
لال گاں ہرن گانواں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
براس ٹاؤن بالڈ
براس ٹاؤن بالڈ امریکی صوبے جارجیا دی سب توں اچی تھاں اے۔
شیشہ جھیل
شیشہ جھیل امریکی صوبہ کیلیفورنیا چ اک نیشنل پارک یوسمائیٹ نیشنل پارک چ اک جھیل اے۔
پرسا
پرسا گیانپیٹھ انعام جیتو پنجابی ناول کار گردیال سنگھ دا 1992 وچّ شائع ناول اے۔ ایہہ ناول ویلے دیاں حقیقتاں دیاں سدیوی اتے مکمل سچائیاں دے نال متعلق اے۔ ایہہ ناول گردیال سنگھ دے ہور ناولاں دے مقابلے ودھیرے دارشنک اے۔ اس دا برتانت ودھیرے گنجھل دار اتے بہوپکھی اے۔ لکھاری نے اس نوں لکھن لئی کافی چر لایا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:گردیال سنگھ دے ناول
بلیس بوک
بلیس بوک گانواں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
آدمز کاؤنٹی،مسسسپی
آدمز امریکی صوبے مسسسپی دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع جزین
جزین لبنان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دے ضلعے
Distretto di Jezzine
10 ڈاؤننگ سٹریٹ
بارلے جوڑ
گٹھ:برطانیہ
بینگویلو زسیبی
بینگویلو زسیبی گانواں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
چک 86 فتح
چک 86 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
صوبہ سردریا
صوبہ سردریاازبکستان دا اک صوبہ (ولایت) اے ۔ جہڑا دیس دے وشکارلے حصے چ آمو دریا دے کبھے پاسے واقع اے ۔ اسدا رقبہ 5,100 مربع کلومیٹر تے لوک گنتی 7،27،200 اے ۔ صوبہ دا بوہتا حصہ صحرا اے ۔
چک 86 فتح
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
صوبہ سردریا
ضلعے
صوبہ سردریا 9 ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ صوبے دا راجگڑھ گلستان شہر اے ۔
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے صوبے گٹھ:جغرافیہ
ضلع ٹائیر
ٹائیر لبنان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دے ضلعے
الکورن کاؤنٹی،مسسسپی
الکورن امریکی صوبے مسسسپی دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:مسسسپی دیاں کاؤنٹیاں