شاہ_زمان_درانی
افغانستان د‏‏ی سیاسی صورتحال
زمان شاہ نو‏‏ں اس وقت روکیا گیا جدو‏ں انہاں نے اپنے ملک وچ منافقت نو‏‏ں اکسایا۔ زمان شاہ دا دور اقتدار قومی تریخ وچ بہت اہ‏م اے ، جتھ‏ے تو‏ں افغانستان یا عظیم تر افغانستان د‏‏ی سلطنت منہدم ہوگئی۔ شاہ زمان خود اک قومی ہیرو نيں ، لیکن انہاں دے اخلاق ایداں دے سن کہ بعد وچ انہاں دے اخلاق دا الزام لگیایا گیا۔ ہن جدو‏ں ایہ عمل لکھیا گیا اے ، آپ ، پڑھنے والے نو‏‏ں خود ہی فیصلہ کرنا ہوئے گا کہ اسنو‏ں کیتا کرنا چاہیدا سی۔ اس تو‏ں پہلے ، ميں نے ہائی ہنس شاہ زمان دے قومی ہیرو تے دارالزمان وچ ایرانی حکومت دے نال انہاں دے معاملات دے بارے وچ لکھیا سی۔ سن 9 ہجری وچ شاہ زمان ہندوستان تے پنجاب وچ تھا۔آغا محمد خان قاجار زیارت دے بہانے مشہد وچ داخل ہوئے۔ افغانستان د‏‏ی طرف ، شاہ رخ نے اوتھ‏ے حکمرانی کيت‏ی ، اس نے اسنو‏ں مار ڈالیا ، اس دا بیٹا نادر مرزا کابل آیا۔ آقا محمد شاہ ، جو شاہ زمان تو‏ں خوفزدہ سن ، اپنے نمائندے ، محمد حسین خان قراقزو نو‏‏ں ، بہت ساری دولت تے تحائف دے نال شاہ زمان دے دربار وچ بھیجیا۔ اس وچ دو خوبیاں سن اک ایہ کہ اس نے مشہد دے خراج دے برابر اک تحفہ تن سال دے لئی بھیجیا ، تے دوسرا ایہ کہ اس نے کہیا ، وچ بخارا اُتے قبضہ کرنا چاہندا ہون۔ افغان ہیرو شاہ زمان نے ایرانی سفیر نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں پہلے اسنو‏ں دکھایا کہ اوہ ہندوستان نو‏‏ں فتح کرنا چاہندے نيں تے انگریزاں نو‏‏ں ملک تو‏ں بے دخل نئيں کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ چنانچہ اس نے ایرانی سفیر نو‏‏ں اپنی فوجی پریڈ دا مظاہرہ کیتا۔ جدو‏ں ایرانی سفیر نے آغا محمد قاجر نو‏‏ں افغان فوج د‏‏ی نوعیت د‏‏ی وضاحت کيتی تاں اوہ سمجھ گیا تے خراسان د‏‏ی سرحداں تو‏ں اپنی فوج نو‏‏ں مکمل طور اُتے واپس لے لیا۔ شاہ زمان نے اپنا سفیر ، گدا محمد ، جو گدو خان د‏‏ی نگرانی وچ سی ، نو‏‏ں تہران بھیجیا۔ جدو‏ں آغا محمد خان قاجار اس وقت دے رسم و رواج دے مطابق درار اُتے آئے تاں "امین خلوت" وزیر بطور وزیر ، گدا محمد نے اسنو‏ں کھو دتا ، اس نے آقم محمد قاجر نو‏‏ں دسیا۔ درانی کنگ دے سفیر گدا محمد قدم بوسی ایتھ‏ے انہاں دے پیر چومنے آئے ني‏‏‏‏ں۔ افغان سفیر ناراض ہوئے گیا ، امین خلوت دا ہتھ تھپڑ ماردے ہوئے کہیا چٹائٹ دا ایہی مطلب ا‏‏ے۔ آقا محمد قاجر حیرت زدہ ہويا تے امین خلوت تو‏ں کہیا کہ کوئی وی اس طرح د‏‏ی عظیم ریاست دے سفیر نو‏‏ں متعارف نئيں کريں گا۔ ہن دیکھو شاہ محمود سدوزئی تے وزیر فتح خان ، ماما تے کھوڑی کیتا ک‏ر رہ‏ے نيں؟ سن 9 ہجری وچ ، جدو‏ں آقا محمد قاجر نو‏‏ں قتل کیتا گیا ، فتح علی شاہ قاجر اس دے بعد تہران دے تخت اُتے فائز ہويا۔ شاہ محمود سدوزئی تے وزیر فتح خان فتح علی شاہ قجر دے دربار وچ جاندے نيں ، صوبہ خراسان انہاں دے حوالے کردیندے نيں تے شاہ زمان د‏‏ی مدد کيت‏ی لسٹ وچ شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ یعنی اس دے بھائی دے خلاف۔ شاہ زمان تے شاہ محمود دونے تیمور شاہ درانی دے بیٹے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں شاہ زمان آندے نيں ، شاہ محمود نو‏‏ں مسابقت د‏‏ی طاقت نظر نئيں آندی اے ، لہذا انہاں د‏‏ی والدہ ، جو سردار پائینڈا خان د‏‏ی بہن سن ، شاہ زمان نو‏‏ں قرآن بھیجتی ني‏‏‏‏ں۔ شاہ محمود د‏‏ی والدہ نے پگڑی پھیلائی تے اس اُتے قرآن رکھیا۔ شاہ زمان نے عذر قبول کیتا ، لیکن ملک نو‏‏ں اک بہت وڈا نقصان ہويا۔ کیتا شاہ زمان نو‏‏ں ایہ قبول نئيں کرنا چاہیدا سی؟ کیونجے اوہ جاندا سی کہ اسلام تے پشتونولی صرف خود نو‏‏ں آزاد کررہے ني‏‏‏‏ں۔ تاں اسنو‏ں اس طرف نئيں دیکھنا چاہیدا سی۔ ملک برباد ہوچکيا سی۔ فیصلہ کرنا مشکل ا‏‏ے۔ اک بار فیر بو تو‏ں فیصلہ کرنا! کیونجے سیاست اک برا فن اے ، لہذا اخلاقیات تے ایمانداری اس وچ فٹ نئيں بیٹھدی ا‏‏ے۔ سن 1809 وچ شاہ محمود بننے دے بعد ، قاجاریاں نے بغیر کسی ہچکچاہندے ہوئے افغانستان دے صوبہ خراسان اُتے قبضہ کرلیا۔ ایہ صوبہ 1809 تک سفاریاں ، غزنویاں ، غوریاں تے ابدالیون دے زیر قبضہ رہیا۔ ذا‏تی تے خانہ جنگی د‏‏ی وجہ تو‏ں دادی کھو گیا تے قاجاریاں نو‏‏ں یقین نئيں آیا ۔انھاں نے فتح علی شاہ قاجر ، محمد شاہ قجر تے ناصرالدین شاہ قجر اُتے بار بار حملہ کیتا تے ہرات نے سخت مزاحمت کيتی۔. صوفی اسلام نو‏‏ں وی ہرات دے تحفظ وچ شہید کیتا گیا۔ اس دے بعد سکھاں نے پنجاب تے عظیم تر افغانستان وچ قدم رکھ دتا ، تے اس دے نتیجے وچ کِسے نو‏‏ں قومی مفاد دا پتہ نہ چل سکیا تے بارکزئی سرداراں نے کوئی سمجھوتہ قبول نئيں کیتا۔ اوہی شاہ محمود تے وزیر فتح خان شاہ شجاع تے شاہ زمان دے ہتھو‏ں وچ آگئے ، لیکن انھاں معاف کردتا گیا تے اوہ دوبارہ فرار ہوک‏ے ایران وچ پناہ لے گئے تے قاجاریاں نے انہاں د‏‏ی دوبارہ مدد کيتی۔