بھوریاں_والے_راجے
نواں
پر اس معاملے وچ ودھوا رانی ناں انڈٹھّ ک‏ر ک‏ے خون دے رشتے وچاں س. سروپ سنگھ ناں گدی دتی گئی۔ سپشٹ اے کہ اک معاملے وچ جو ادھیکار ودھوا ناں دتا گیا، دوجے وچ اس طرحاں نئيں ہویا۔ جد ککرالے ورگی وڈی ملکھ اندے جیند جایہی ریاست وچ وارث دا فیصلہ انگریزاں دتی چنگا انوسار ہویا تاں ایہہ انومان لاؤنا کٹھن نئيں کہ چھوٹیاں ملکھاں وچ اوہناں دتی کنی دخل اندازیِ ہندی ہوویگی۔ اس طرحاں دیاں ہور وی انگنت اداہرناں ہن۔ کمپنی سرکار نے کسے مکھی دے بے اولاد رہن دتی صورت وچ اس ملکھ ناں انگریزی راج وچ شام‏ل کرن دا حق وی ایہناں اطلاع نامیاں دے حوالے نال ورتیا۔ انگریز ادھیکاری سر لیپل گرفن صاف لکھدا اے کہ 'جے کر برطانوی سرکار ناں خاندانی وارث دتی انہوند وچ ملکھ ناں ضبط کر لین دا ادھیکار نہ ہندا تاں ایہناں ملکھاں ناں اپنی سرکھیا ہیٹھ لینا غلطی ہندتی۔' اوہ اس ادھیکار ناں صحیح ٹھہراؤن واسطے لکھدا اے، 'اس (برطانوی سرکار) نے ستلج تاں پورب ولّ دیاں ریاستاں ناں کجھ سوچیاں سمجھیاں شرطاں ادھین سرکھیا دینی پروان کیندی۔ بناں کسے شکّ شباہ اصول ایہہ سی کہ ملکھاں پرتی اس (برطانوی سرکار) دتی پدوی اوہ ہی جو پہلے سمیاں وچ مغل بادشاہاں دتی ہندی سی۔ اندے خاندانی وارث دتی انہوند وچ ملکھ اس سربوتم شکتی دے حوالے ہوویگی۔' ستلج تاں جمنا درمیان مہتوپورن سکھ ملکھاں انگریز حکومت ولاں سختی وکھائی جان کارن اس علاقے وچ امن امان ہو گیا اندے ملکھاں ستھر ہو گئیاں۔ جويں پہلاں کیہا گیا اے کہ کوئی ملکھ بھاويں سینکڑے پنڈاں اندے آدھارت سی جاں کیول اک پنڈ اندے، ایہناں دے مالک مالیا، فوجداری؉ اندے عدالت‏ی اختیاراں دے پکھاں خود-مختیار سن۔ انجھ تاں ملکھاں دتی گنت‏ی سینکڑے دے لگبھگ سی اُتے کمپنی سرکار ولاں مہاراجہ رنجیت سنگھ نال متردا سندھی کرن واسطے بھیجے لیفٹینینٹ کرنل آکٹرلونی ولاں ستلج تاں پورب ولّ دیاں سکھ مثلاں اندے اوہناں دے مالکاں دتی بݨائی سوچی اس پرکار اے: 1. انبالہ (رانی دتا کور اندے آشرت)، 2. ایسڑو (فتح سنگھ آہلووالیا)، 3. شہیدگڑھ (گلاب سنگھ، مہتاب سنگھ اندے دتا سنگھ)، 4. سڈھورا (پنجاب سنگھ)، 5. شاہاباد (فتح سنگھ اندے رنجیت سنگھ)، 6. سوتر (شیر سنگھ اندے سوجا سنگھ)، 7. کلسیا (جودھ سنگھ اندے آشرت)، 8. گڑانگا (جےَ سنگھ)، 9. کیتھل (بھائی لال سنگھ، بساوا سنگھ، کاہن سنگھ)، 10. کھروآنیا (نتھا سنگھ)، 11. چمکور (نند سنگھ)، 12. جیند (راجا بھج سنگھ اندے آشرت)، 13. تلونڈی مجھو دا (موہر سنگھ)، 14. تھانیسر اندے دلی (بھنگا سنگھ اندے گلاب سنگھ)، 15. دکھروئی ( بھج سنگھ اٹلگڑھ)، 16. بگوانکاں (دیوا سنگھ)، 17. نابھہ (راجا جسونت سنگھ)، 18. نارا (گجر سنگھ)، 19. پکی (ہمیر سنگھ)، 20. پٹیالہ (مہاراجہ صاحب سنگھ)، 21. فروزپور (دھنا سنگھ)، 22. پھیزلپر (بدھ سنگھ)، بدھنی (میاں نودھا)، 23.بدووری (بوڑ سنگھ اندے دیپ سنگھ)، 24. بوڑیا (بھگوان سنگھ، جیمل سنگھ اندے گلاب سنگھ)، 25. بھدوڑ (بیر سنگھ اندے دیپ سنگھ)، 26. منی ماجرہ (گوپال سنگھ)، 27. ملود (متّ سنگھ اندے باغ سنگھ)، 28. مرھاج دے ( براڑ سکھ)، 29. ماکھووال (سوڈھی سرجن سنگھ اندے دیدار سنگھ)، 30. ماچھیواڑا (سوڈھی چڑھت سنگھ)، 31. ردور (دلچا سنگھ)، 32. لدھڑاں (چڑھت سنگھ)، 33. لاڈوا (گردتّ سنگھ) کجھ ہور ذکر یوگ ملکھاں، جو کرنل آکٹرلونی دتی سوچی وچ شام‏ل نئيں، ایہہ سن: 1. سکندرا، 2. شمس پور؉ ، 3. شاہزادپر شہید، 4. شامسنگھیاں، 5. شامگڑھ، 6.سیالبا، 7. سنگھپریا، 8. سدھووال، 9. سیکری، 10. صیغہ، 11. شیل، 12. کوٹھا دھین، 13. کھرڑ، 14. کھیڑی، 15. ہکوآ ماجرہ، 16. ہیبت پور؉ ، 17. گڑھی کوٹھار، 18. گوہ اندے ملک پور، 19. چنی مچھلی، 20. چلوندی، 21. چولیاں 22. جسپالاں، 23. جگادھری، 24. جبو ماجرہ، 25. ٹوڈر ماجرہ، 26.تھول، 27 ٹنگور، 28. دیالگڑھ، 29. دیوا کھوسا، 30. دھنورا، 31. پتی کربا، 32. پتی پنجوکیا، 33. پتی ببیال، 34. پتی بوہ، 35. پانگلیاں، 36. پرکھالی، 37. پونا، 38. باگڑیاں، 39. باڑیوال، 440. بیجا اندے روپالاں، 41. بلاس پور؉ ، 42. براس، 43. بیدوان: سوہانا، مانک ماجرہ، 44. بودلی، 45. بھگوان پور؉ تے پدھی، 46. بھڑی، 47. مانگٹ اندے کنھے، 48. مستفاباد، 49. رنگولپر، 50. رائےپور؉ ، 51. راجیوال، 52. رامگڑھ، 53. روکالی، 54. لدھڑاں، 55. للتاں، 56.لالپر، 57. لیڈا، 58. آدی۔