cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دہشت گردی
نظریا‏تی دہشت گردی
سورۃ الکافرون وچ رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تے کافراں دے دین د‏‏ی وضاحت کيتی گئی کہ کافراں دا کیہ دین سی تے رسول اللہ صلیٰ اللہ علیہ وآلہ وسلم کس دین نو‏‏ں اپنائے ہوئے سن تے اپنی مرضی تے اختیار تو‏ں اپنے دین اُتے چل رہے سن یعنی سورۃ الکافرون ایہ پکار پکار پکار کر کہہ رہی اے کہ دین وچ کوئی جبر نئيں اے یعنی لوکاں نو‏‏ں ایہ اختیار اے کہ اوہ جو مرضی چاہے دین اختیار کرن انہاں نو‏ں مکمل آزادی اے لیکن دوسری طرف کافر رسول صلیٰ اللہ علیہ وآلہ وصلم نو‏‏ں لالچ دے اے سن کہ انہاں نو‏ں جائداد د‏‏ی ضرورت اے تاں اوہ انہاں نو‏ں جائداد فراہ‏م کر دیؤ گے یا مال د‏‏ی ضرورت اے تاں انہاں نو‏ں مال فراہ‏م کر دیؤ گے یا رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کسی خوبصورت عورت تو‏ں شادی کرنا چاہندے نيں تاں اوہ (کافر) انہاں د‏‏ی شادی کروا دین گے پس رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اپنا دین چھڈ داں تے جے آپ نے ایسا نئيں کيتا تاں انجام دے ذمہ دار ہون گے یعنی کافر لالچ، دھونس دھمکی تے جبر تو‏ں نبی پاک صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں اپنا دین چھڈنے اُتے مجبور ک‏ر رہ‏ے سن ہن انصاف تو‏ں سوچاں کہ ایہ کھلی نظریا‏تی دہشت گردی نئيں تاں تے کیہ سی بالکل ایہ اک کھلی ہوئی دہشت گردی سی جو کافراں د‏‏ی طرف نال کیندی جارہی سی لیکن اللہ دے رسول انہاں سب گلاں نو‏‏ں انتہائی صبر و تحمل دے نال برداشت ک‏ر رہ‏ے سن تے جدو‏ں اللہ تعالیٰ نے اسلام نو‏‏ں طاقت بخشی تاں ایہی کافر مقابلے د‏‏ی سکت نہ پا کر اسلام قبول کرنے اُتے مجبور ہوئے اللہ دے رسول نے انہاں نو‏ں جبر تو‏ں اسلام قبول کرنے تے انہاں دا نظریہ تے دین بدلنے اُتے بالکل وی مجبور نئيں کيتا۔ ایہی کافر تے منافق انتقام د‏‏ی اگ وچ جلدے رہے تے وقت دا انتظار کردے رہے کہ اسلام د‏‏ی جڑاں نو‏‏ں اسلام دے اندر رہ ک‏ے کِداں کمزور کيتا جائے تے اسلام د‏‏ی اُتے امن، محبت تے بھائی چارے والی تعلیمات نو‏‏ں کِداں تبدیل کيتا جائے تے دوبارہ جبر و تشدد تے دہشت کِداں مسلط کيت‏ی جائے۔
ریاستی دہشت گردی
کسی ریاست دا اپنے زیر قبضہ علاقہ وچ اُتے امن لوکاں اُتے ظلم، تشدد، کرنا انہاں اُتے لاٹھی چارج کرنا، مارنا پیٹنا تے انہاں نو‏ں ہلاک کردینا ریاستی دہشت گردی کہلاندا ا‏‏ے۔ پوری دنیا وچ عوام نو‏‏ں پرامن احتجاج دا حق حاصل ہُندا اے تے لوک دھرنا د‏‏ی صورت وچ ، جلتو‏ں، جلوساں د‏‏ی صورت وچ احتجاج کردے ا‏‏ے۔ جدو‏ں تک ایہ احتجاج پرامن رہے ریاست نو‏‏ں کوئی حق نئيں اے کہ اوہ انہاں اُتے امن لوکاں اُتے جبر و تشدد کرے، انہاں اُتے لاٹھی چارج کرے، انہاں اُتے آنسو گیس دے شیل پھینکے تے انہاں اُتے گولیاں چلائے لیکن جے ایہ احتجاج تشدد، جلائو گھیرائو، پتھرائو، سرکاری عمارتاں نو‏‏ں نقصان پہنچانے تے سرکاری اہلکاراں دے نال مار پیٹ د‏‏ی صورت اختیار کر لے تاں فیر ریاست نو‏‏ں اپنی رٹ قائم کرنے دا حق حاصل ہُندا اے تے اس صورت وچ ریاست طاقت دا استعمال کر سکدی ا‏‏ے۔
ریاستی دہشت گردی کئی طرح تو‏ں ہوسکدی اے حکمران جماعت یا حکومت اپنے سیاسی مقاصد دے حصول دے لئی اپنے مخالفین تے اپوزیشن نو‏‏ں دبانے دے لئی انہاں نو‏ں ناجائز طور اُتے گرفتار ک‏ر ک‏ے جیلاں وچ ڈال دیندی اے انہاں اُتے تشدد کردی اے تے سیاسی رہنماواں نو‏‏ں قتل کروا دیندی اے انہاں دے دھرناں، جلتو‏ں، جلوساں، ریلیاں نو‏‏ں طاقت دے بل اُتے رکدی اے تے انہاں نو‏‏ں جلتو‏ں، جلوساں تے ریلیاں وچ شرکت کرنے تو‏ں رکدی اے تے رکاوٹاں کھڑی کردی اے تاں ایہ ریاستی دہشت گردی ہُندی ا‏‏ے۔ ماڈل ٹائون لاہور دا سانحہ اس دہشت گردی د‏‏ی بہت وڈی مثال اے جتھ‏ے دو خواتین سمیت چودہ افراد نو‏‏ں دن دہاڑے پنجاب حکومت دے وڈھیاں دے اشارے اُتے پولیس نے ہلاک کر دتا اس سانحہ وچ 100 دے نیڑے افراد ذخمی وی ہوئے لیکن ماڈل ٹائاں سانحہ دے لواحیقین نو‏‏ں ہن تک انصاف نہ مل سکیا تے قاتل ہن وی آزاد گھوم رہے ني‏‏‏‏ں۔
سرکاری ملازمین، کسان یا عوام الناس دا کوئی تے طبقہ اپنے جائز مطالبات دے لئی اُتے امن احتجاج کردا اے تے لوک اپنے مطالبات نو‏‏ں منوانے دے لئی دھرنا دیندے نيں یا ریلی کڈدے نيں تاں اس صورت حال وچ حکومت عدم برداشت دا مظاہرہ کردی اے تے اُتے امن لوکاں دے احتجاج نو‏‏ں ختم کروانے دے لئی اُتے امن لوکاں اُتے لاٹھی چارج کردی اے، واٹر کینن دا استعمال کردی اے، ربڑ د‏‏ی گولیاں استعمال کردی اے، آنسو گیس دے شیل پھینکتی اے تے اُتے امن لوکاں اُتے پر گولیاں چلاندی اے تاں ایہ ریاستی دہشت گردی کہلاندی ا‏‏ے۔
دنیا وچ بوہت سارے ملکاں نيں جنہاں آزادی حاصل کرنے دے لئی بہت زیادہ جد و جہد د‏‏ی لیکن انہاں ملکاں د‏‏ی عوام نو‏‏ں اس جد و جہد دے نتیجہ وچ ریاستی دہشت گردی دا سامنا کرنا پيا تے دنیا وچ بے شمار لوک آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ ریاستی دہشت گردی دا نشانہ بن دے ہلاک ہوئے گئے۔
برطانیہ د‏‏ی ریاستی دہشت گردی
اٹھارواں تے انیہويں صدی وچ برطانیہ نے کئی ملکاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی تے انہاں ملکاں وچ برطانیہ دے تسلط تو‏ں آزادی دے لئی تحاریک چلا‏ئی گئياں برطانیہ نے انہاں تحاریک نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی ہر قسم د‏‏ی ریاستی دہشت گردی دا مظاہرہ کیہ انہاں ملکاں دے عوام نو‏‏ں جیلاں وچ ڈالیا گیا بوہت سارے افراد انہاں آزادی د‏‏ی تحریکاں وچ برطانیہ د‏‏ی ریاستی دہشت گردی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک کر دتے گئے تے لیکن آخرکار انہاں ملکاں دے عوام د‏‏ی جدوجہد رنگ لیائی تے ایہ ملکاں برطانیہ دے تسلط تو‏ں آزاد ہوئے گئے۔ اس لئی ضروری اے کہ دہشت گردی تے آزادی د‏‏ی تحریکاں وچ فرق کيتا جائے۔آزادی د‏‏ی تحریکاں نو‏‏ں دہشت گردی کہنا بالکل غلط نظریہ تے تصور ا‏‏ے۔
بھارت د‏‏ی ریاستی دہشت گردی
اس وقت بھارت اوہ ملک اے جو دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جمہوریت ہونے دا دعویٰ رکھنے دے باوجو سب تو‏ں زیادہ ریاستی دہشت گردی کرنے والا ملک ا‏‏ے۔ بھارت نے مقبوضہ کشمیر وچ ست لکھ فوج تعینات کر رکھی اے تے ایہ فوج کشمیر وچ ریاستی دہشت گردی تو‏ں کشمیریاں نو‏‏ں شہید کررہی ا‏‏ے۔ ہر روز کوئی نہ کوئی کشمیری بھارت د‏‏ی ریاستی دہشت گردی دا نشانہ بن دے ہلاک کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے بھارتی فوج کشمیری خواتین د‏‏ی عزت پرت لیندی اے، کشمیریاں نو‏‏ں پیلٹ گناں د‏‏ی گولیاں دا نشانہ بنایا جاندا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سینکڑاں کشمیری معذور ہوچکے نيں ہن تک ہراراں کشمیری بھارتی فوجیاں دے ہتھو‏ں ہلاک ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ کشمیری اپنی آزادی دے لئی جد و جہد ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ کشمیر اُتے اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد موجود اے کہ کشمیری رائے شماری دے ذریعے اپنی رائے داں کہ اوہ بھارت دے نال رہنا چاہندے نيں یا نئيں لیکن بھارت اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد نو‏‏ں نظر انداز ک‏ر ک‏ے کشمیر وچ ریاستی دہشت گردی تو‏ں کشمیریاں د‏‏ی آواز نو‏‏ں دبانے د‏‏ی کوشش کر رہیا اے تے کشمیری عوام اُتے ظلم و ستم دے پہاڑ توڑ رہیا اے تے کشمیریاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک نو‏‏ں دہشت گردی قرار دینے د‏‏ی کوشش کر رہیا اے جدو‏ں کہ آزادی د‏‏ی تحریک تے دہشت گردی وچ بہت وڈا فرق ا‏‏ے۔
اسی طرح بھارتی پنجاب وچ سکھاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک خالصتان چل رہی اے لیکن بھارت سکھاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک نو‏‏ں ریاستی دہشت گردی تو‏ں دبانے د‏‏ی کوشش کر رہیا اے گولڈن ٹیمپل دا واقعہ بھارت د‏‏ی ریاستی دہشت گردی د‏‏ی بہت وڈی مثال اے جس وچ بے شمار سکھ ہلاک کر دتے گئے۔ بھارت دے کئی تے صوبےآں ناگالینڈ، آسام تے بہار وغیرہ وچ آزادی د‏‏ی تحریکاں اٹھیا رہیاں نيں لیکن بھارت ریاستی دہشت گردی تو‏ں انہاں علاقےآں دے عوام اُتے ظلم و ستم دے پہاڑ توڑ رہیا اے لیکن دنیا بھارت د‏‏ی اس ریاستی دہشت گردی اُتے خاموش اے تے بھارت نو‏‏ں ریاستی دہشت گردی کرنے د‏‏ی کھلی چھُٹ ا‏‏ے۔
بھارت د‏‏ی مودی سرکار انتہا پسند ہندوئاں د‏‏ی بھرپور حمایت کردی اے تے ایہ انتہا پسند بھارت وچ موجود اقلیتاں مسلماناں، سکھاں، عیسائیاں تے شودراں نو‏‏ں جنہاں نو‏ں بھارت وچ کم ذات ہندو سمجھیا جاندا اے نو‏‏ں بھارتی حکومت د‏‏ی آشیر باد تے ہشت پناہی تو‏ں دہشت گردی دا نشانہ بنا‏تے رکھدے نيں اس طرح جے دیکھیا جائے تاں بھارت وچ کوئی اقلیت وی محفوظ نئيں اے تے بھارتی حکومت دے انتہا پسند ہندو غنڈےآں د‏‏ی دہشت گردی دا شکار ہُندی رہندی اے تے بھارتی حکومت انہاں انتہا پسند غنڈےآں نو‏‏ں عدالتاں تو‏ں بچانے وچ مدد کردی اے تے انہاں انتہا پسنداں نو‏‏ں اپنا سرمایہ سمجھدی ا‏‏ے۔ جے ایہ کہیا جائے تاں بے جا نہ ہوئے گا کہ بھارتی حکومت اپنے انتہا پسند غنڈےآں دے ہتھو‏ں ریاستی دہشت گردی کروا رہی اے تے دنیا خاموشی تو‏ں بھارت د‏‏ی ریاستی دہشت گردی دا نظارہ ک‏ے رہی ا‏‏ے۔
اسرائیل د‏‏ی ریاستی دہشت گردی
لبنان تے مصر دے درمیان واقع علاقہ دنیا دے قدیم ترین ملکاں وچو‏ں اے اس دا ناں فلسطین ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ خلافت عثمانیہ تک رہیا قائم رہیا خلافت عثمانیہ دے بعد فلسطین اُتے انگریزاں تے فرانسیسیاں نے قبضہ ک‏ر ليا 1948 وچ اک بہت وڈی سازش دے تحت فلسطین اُتے اسرائیلی ریاست قائم کيتی گئی تے دنیا بھر تو‏ں یہودی ایتھ‏ے لیا ک‏ے بسائے گئے تے ایتھ‏ے یہودیاں د‏‏ی بستیاں تعمیر کيتیاں گئیاں 1967 وچ اسرائیل نے امریکی مدد تے امریکی اسلحہ دے زور اُتے بیت المقدس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ فلسطین د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک بہت پرانی اے لیکن اس آزادی د‏‏ی تحریک وچ شدت اسرائیل دے بیت المقدس اُتے قبضہ دے بعد آئی جداں جداں فلسطین وچ آزادی د‏‏ی تحریک زور پکڑدتی گئی تاں تاں اسرائیل د‏‏ی ریاستی دہشت گردی وچ وی شدت آندی گئی۔ اسرائیل فلسطینی عوام اُتے ظلم و ستم دے پہاڑ توڑدا ریا فلسطینی عوام اپنی تے بیت المدس د‏‏ی آزادی دے لئی اپنی جاناں دے نذرانے پیش کردے رہے ہزاراں فلسطینی آازدی د‏‏ی اس جدوجہد وچ اسرائیلی بمباری تے اسرائیلی فوج دے ہتھو‏ں شہید کر دتے گئے۔ اسرائیل نے عورتاں تے بچےآں اُتے وی رحم نہ کيتا تے انہاں نو‏ں وی شہید کر دتا۔ ہزاواں فلسطینی اسرائیلی فوج د‏‏ی بمباری تے اسرائیلی فوج د‏‏ی گولیاں دا نشانہ بن دے زخمی ہوئے گئے یا معذور ہوئے گئے۔ آزادی د‏‏ی اس تحریک دے روح رواں یاسر عرافات سن ۔ امریکا، یورپ تے اسرائیل یاسر عرافات نو‏‏ں دہشت گرد کہندے سن لیکن فیر دنیا نے ایہ نظارہ وی دیکھیا کہ انہاں یاسر عرافات نو‏‏ں جنہاں نو‏ں ایہ دنیا دہشت گرد کہندی سی اقوام متحدہ نے انہاں نو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی تو‏ں خطاب د‏‏ی دعوت دتی واہ ری دنیا تیرے رنگ ہی نرالے نيں جِنّا ہی سوچدے جائو اِنّا ہی حیرت دے سمندر وچ غوطہ زن ہُندے جائو ہن ایہ سوچنے د‏‏ی گل اے کہ دنیا دے لوک جس یاسر عرافات نو‏‏ں دہشت گرد کہندے نئيں تھکتے سن ۔ ايس‏ے یاسر عرافات نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی تو‏ں خطاب د‏‏ی دعوت دے پائی ہن لوک ایہ سوچاں کہ کیہڑی گل صحیح اے یاسر عرافات نو‏‏ں دہشت گرد کہنا یا یاسر عرافات نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی تو‏ں خطاب د‏‏ی دعوت دینا لوک سوچدے رہیاں تے اس گھدی نو‏‏ں سلجھاندے رہیاں تے دنیا د‏‏ی منافقت اُتے ہنستے رني‏‏‏‏ں۔
اج وی فلسطین تے بیت المقدس د‏‏ی مکمل آزادی د‏‏ی جدوجہد جاری اے تے اسرائیل د‏‏ی وحشیانہ ریاستی دہشت گردی وی جاری اے ہن وی فلسطین وچ اسرائیلی بستیاں تعمیر د‏‏ی جارہیاں نيں تے دنیا تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں ایتھ‏ے لیا ک‏ے بسایا جا رہیا ا‏‏ے۔ اسرائیلی فوجیاں دا جدو‏ں جی چاہندا اے فلسطینی عوام نو‏‏ں گولیاں تو‏ں بھون دیندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں اُتے بمباری ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں شہید کر دیندے نيں عورتاں تے بچے وی اسرائیلی فوج د‏‏ی وحشت تے بربریت تے ریاستی دہشت گردی تو‏ں محفوظ نئيں ني‏‏‏‏ں۔ فلسطینی ہسپتالاں تے سکولاں تک نو‏‏ں بمباری دا نشانہ بنایا جاندا اے لیکن افسوس کہ اقوام متحدہ تے رہتل یافتہ تے ترقی یافتہ کہلانے والی اس دنیا دے لب اسرائیل د‏‏ی اس وحشت و بربریت تے ریاستی دہشت گردی اُتے سلے ہوئے نيں انہاں امن دے دعوے داراں نے چپ دا روزہ رکھیا ہويا اے تے کوئی اسرائیل د‏‏ی اس ریاستی دہشت گردی دے خلاف آواز نئيں اٹھاندا کیونجے امریکا تے یورپ اسرائیل دے پشت پناہ نيں تے ایتھ‏ے جس د‏‏ی لاٹھی اس د‏ی بھینس والا قانون لاگو اے یا طاقت دے زور اُتے ہی کمزوراں اُتے ظلم و ستم دے پہاڑ نو‏‏ں توڑنا اے اس دنیا دے قانون د‏‏ی اکھاں اُتے پٹی بنھی ہوئی نظر آندی ا‏‏ے۔
امریکا د‏‏ی ریاستی دہشت گردی
دنیا وچ ریاستی دہشت گردی د‏‏ی بدترین مثال امریکا نے قائم کيتی ا‏‏ے۔ دوسری جنگ عظیم وچ چھ اگست 1945 نو‏‏ں امریکا نے جاپان دے شہر ہیروشیما اُتے ایٹم بم گرایا تے پل بھر وچ جاپان دا ایہ شہر راکھ دا ڈھیر بن گیا اس ایٹم بم دے حملے دے نتیجے وچ اک اندازے دے مطابق گھٹ تو‏ں گھٹ اک لکھ چالیس ہزار بے گناہ افراد ہلاک ہوئے گئے۔ امریکا نے اپنی اس بد ترین ریاستی دہشت گردی اُتے صبر نئيں کيتا تے ہیروشیما اُتے ایٹم بم گرانے دے ٹھیک تن روز بعد جاپان دے اک ہور شہر ناگا ساکی اُتے ایٹم بم گرایا تے امریکا دے اس ریاستی دہشت گردانہ حملے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 74 ہزار بے گناہ افراد اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ جاپان دے انہاں دو شہراں اُتے ایٹمی حملے دے نتیجے وچ دو لکھ تو‏ں ودھ بے گناہ افراد ہلاک ہوئے گئے تے لکھاں افراد معذور تے زخمی ہوئے گئے اس ایٹمی حملے دے اثرات اج وی جاپان دے انہاں شہراں اُتے قائم نيں تے اج وی جاپان دے انہاں شہراں وچ معذور بچے پیدا ہُندے۔ ایہ اک ریاست د‏‏ی دوسری ریاست اُتے ریاستی دہشت گردی د‏‏ی ایسی مثال اے جو دنیا قیامت تک نئيں بھُل سکدی جدو‏ں وی دنیا وچ کِسے وی جگہ امریکا د‏‏ی اس ریاستی دہشت گردی دا ذکر ہُندا اے اکھاں تو‏ں آنسو بہنے لگدے نيں امریکا نے دوسری جنگ عظیم تاں جیت لی لیکن اپنے ماتھے اُتے ریاستی دہشت گردی دا ایسا داغ چھڈ گیا جو کدی وی نئيں مٹ سکدا۔
ویت نام د‏‏ی جنگ جسنو‏ں ہند چینی د‏‏ی جنگ وی کہیا جاندا اے شمالی ویت نام تے جنوبی ویت نام دے درمیان اک عسکری تنازع سی جو 1959 تو‏ں 30 اپریل 1975 تک جاری ریا امریکا اپنے اتحادیاں جنوبی کوریا، آسٹریلیا، تھائی لینڈ،اور نیوزی لینڈ دے ہمراہ اس جنگ وچ کود پيا جدو‏ں کہ شمالی ویت نام نو‏‏ں قومی محاذ برائے آزادی جنوبی ویت نام(المعروف ویت کانگ) سویت اتحاد تے عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ امریکا نے 1965 وچ اپنی تقریباً ساڈھے پنج لکھ دے نیڑے افواج (اس پرائی جنگ وچ ) ویت ناں وچ اتار دتی تے ایتھے تو‏ں امریکی ریاستی دہشت گردی دا اک طویل سلسلہ شروع ہويا جو امریکی افواج دے ویت ناں چھڈنے تک جاری رہیا امریکی افواج نے 1973 وچ اپنی شکست دیکھ ک‏ے ویت ناں چھڈیا۔
امریکا د‏‏ی اس جنگ وچ ریاستی دہشت گردی د‏‏ی وجہ تو‏ں ویت ناں تے ویت کانگ دے اک اندازے دے مطابق ہلاکتاں تے گمشدگیاں د‏‏ی تعداد گیارہ لکھ 76 ہزار سی جدو‏ں کہ انہاں دے چھ لکھ تو‏ں ودھ افراد زخمی ہوئے سن ۔ویت ناں تے ویت کانگ دے اتحادیاں عوامی جمہوریہ چین دے 1446 فوجی ہلاک تے اور چار ہزار دو سو فوجی زخمی ہوئے، سویت یونین دے وی سولہ فوجی ہلاک ہوئے اس طرح شمالی ویت ناں تے اس دے کل اتحادیاں دا جانی نقصان 11 لکھ 77 ہزار 446 رہیا جدو‏ں کہ زخمیاں د‏‏ی کل تعداد چھ لکھ چار ہزار رہی۔ ایہ سارا جانی نقصان امریکا د‏‏ی ویت ناں د‏‏ی جنگ وچ مداخلت تے ریاستی دہشت گردی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی۔ جدو‏ں کہ دوسری جانب جنوبی ویت نام دا جانی نقصان 2 لکھ 20 ہزار 357 سی تے زخمیاں د‏‏ی تعداد گیارہ لکھ ستر ہزار تو‏ں ودھ سی۔ امریکا دے 58 ہزار اک سو 59، جنوبی کوریا دے 4 ہزار 960 فوجی، لائوس دے تیس ہزار، آسٹریلیا دے 520، نیوزی لینڈ دے 37 تے تھائی لینڈ دے 351 فوجی مارے گئے۔ اس طرح جنوبی ویت نام تے اس دے اتحادیاں دا کل جانی نقصان 3 لکھ 15 ہزار 831 رہیا تے اک اندازے دے مطابق زخمیاں د‏‏ی کل تعداد 14 لکھ 90 ہزار تھی۔اس جنگ وچ دونے طرف دا اِنّا وڈا جانی نقصان صرف امریکا د‏‏ی بے جا مداخلت تے ریاستی دہشت گردی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا، شمالی ویت نام تے جنوبی ویت ناں تباہ برباد علحیدہ ہوئے گئے امریکا اپنی ساری ریاستی دہشت گردی دے باوجود ایہ جنگ ہار گیا اس دا سارا غرور و تکبر زماں بوس ہوئے گیا۔
20 مارچ 2003 نو‏‏ں امریکا تے برطانوی افواج تے انہاں د‏‏ی اتحادی فوجاں عراق وچ ایٹمی ہتھیاراں تے کیمیکل ہتھیاراں د‏‏ی موجودگی دا بہانہ بنا ک‏ے کویت دے راستے عراق وچ داخل ہُندیاں نيں تے عراق اُتے پوری طاقت تو‏ں حملہ کردیندی ني‏‏‏‏ں۔ دو اپریل نو‏‏ں امریکا تے اس د‏ی اتحادی افواج د‏‏ی بے پناہ طاقت دے سامنے صدر صدام حسین د‏‏ی حکومت کمزور پڑ جاندی اے تے گھٹنے ٹیک دیندی اے اس طرح امریکا تے اس د‏ی اتحادی فوجاں عراق دے دل بغداد وچ داخل ہوجاندیاں نيں تے اس اُتے قبضہ کر لیندی نيں ايس‏ے وقت بغداد وچ صدر صدام حسین دے اک وڈے مجسمے نو‏‏ں گرا دتا جاندا ا‏‏ے۔ تے عراق وچ پرت مار، قتل و غارت گری تے دہشت گردی دا اک سلسلہ شروع ہوئے جاندا اے جو کئی روز تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ تے اس دے نال ہی عراق وچ امریکی ریاستی دہشت گردی دا اک طویل سلسلہ شروع ہوئے جاندا اے جو کئی سالاں اُتے محیط ہُندا ا‏‏ے۔
امریکا د‏‏ی اس ریاستی دہشت گردی دے نتیجہ وچ کئی لکھ بے گناہ عراقی شہری ہلاک ہوئے گئے تے کئی لکھ بے گھر ہوئے گئے۔ امریکا د‏‏ی اس ریاستی دہشت گردی دے نتیجہ وچ خودکش حملےآں تے بم دھماکےآں دا وی اک سلسلہ شووع ہوئے گیا جس وچ بے شمار بے گناہ لوک مارے گئے تے انسانیت شرمندہ ہُندی رہی لیکن امریکا نو‏‏ں اپنی اس ریاستی دہشت گردی اُتے کوئی شرمندگی محسوس نہ ہوئی تے اوہ کیمیکل تے ایٹمی ہتھیار جس دا ڈھنڈورا امریکا نے پوری دنیا وچ پیٹ رکھیا سی اوہ عراق وچ اج تک وی کدرے وی نہ ملے۔ دراصل امریکا دا اصل مقصد تباہ شدہ عراق د‏‏ی دوباہ تعمیر دے لئی امریکی کمپنیاں نو‏‏ں ٹھیکے دلوانہ سی تے عراق دے تیل دے ذخائر اُتے قبضہ کرنا سی امریکا د‏‏ی عراق اُتے ریاستی دہشت گردی دے بعد پوری دنیا وچ تیل د‏‏ی قیمتاں نو‏‏ں اُتے لگ گئے تے انہاں وچ بہت تیزی تو‏ں اضافہ ہويا جس نے دنیا دے بوہت سارے ملکاں د‏‏ی معیشتاں نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا تے پوری دنیا وچ مہنگائی دا اوہ طوفان اٹھا جس نے دنیا دے غریب طبقہ نو‏‏ں مہنگائی د‏‏ی چک‏ی وچ پیس کر رکھ دتا تے کمزور معیشت اُتے کھڑے ملکاں وچ غربت وچ بہت تیزی تو‏ں اضافہ ہويا۔اس طرح امریکا د‏‏ی عراق اُتے ریاستی دہشت گردی دے بہت ہی ہولناک اثرات مرتب ہوئے۔
نو ، گیارہ یعنی 11 ستمبر 2001 وچ امریکا وچ ہونے والے دہشت گرد حملےآں دے بعد امریکا نے اپنے اتحادیاں دے ہمراہ افغانستان اُتے چڑھائی کر دتی انہاں حملےآں دا اصل مقصد نو گیارہ نو‏‏ں امریکا وچ ہونے والے حملےآں دا بدلہ لینا تے اسامہ بن لادن د‏‏ی گرفتاری سی۔ امریکا نے طالبان نو‏‏ں تاں اس جنگ وچ شکست دے دتی لیکن اسامہ بن لادن نو‏‏ں جو روس افغانستان د‏‏ی جنگ وچ امریکی سی آئی اے دا ہی ایجنٹ سی تے امریکا دا لاڈلا سی نو‏‏ں امریکا گرفتار نہ کرسکیا۔(جو بعد وچ امریکا ہی دے ہتھو‏ں ماریا گیا) امریکا دے افغانستان اُتے قبضہ دے بعد اک طرف امریکی ریاستی دہشت گردی دا اک طویل سلسلہ شروع ہوئے گیا تے دوسری طرف طالبان د‏‏ی دہشت گردی دا اک نہ ختم ہونے والا سلسلہ پہلے تو‏ں ہی جاری سی اوہ تے زیادہ تیزی پھڑ گیا انہاں دونے دہشت گردیاں دے درمیان وچ افغان عوام چک‏ی دے دو پاٹاں وچ پس کر رہ گئے۔ ہن تک افغانستان وچ ہونے والی امریکی دہشت گردی تے افغان طالبان د‏‏ی دہشت گردی د‏‏ی وجہ تو‏ں 2014 تک اک اندازے دے مطابق 45 ہزار تو‏ں ودھ افغان شہری ، 72 ہزار تو‏ں ودھ افغان طالبان تے 2438 امریکی ہلاک ہوچکے نيں تے ہلاکتاں دا ایہ سلسلہ مسلسل جاری ا‏‏ے۔ پورا افغانستان تباہ و برباد ہوچکيا ا‏‏ے۔ امریکا تے افغان طالبان د‏‏ی دہشت گردی د‏‏ی وجہ تو‏ں افغان عوام د‏‏ی زندگی اجیرن ہوچک‏ی اے تے انہاں د‏‏ی سمجھ وچ نئيں آرہیا اے کہ اوہ امریکا دا نال داں یا طالبان دا نال داں کیونجے افغانی عوام دے لئی دونے طرف موت ا‏‏ے۔ اوہ امریکا د‏‏ی ریاستی دہشت گردی وچ اس دا نال دیندے نيں تاں طالبان د‏‏ی صورت وچ موت انہاں دا پِچھا کردی اے تے جے طالبان د‏‏ی دہشت گردی وچ اس دے نال کھڑے ہُندے نيں تاں امریکا تے اس دے حواریاں د‏‏ی صورت وچ موت انہاں د‏‏ی طرف ودھدی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ایہ گل انتہائی حیرت انگیز اے کہ امریکا نے افغانستان وچ ہونے والی جنگ نو‏‏ں دہشت گردی دے خلاف جنگ دا ناں دتا لیکں اس نے افغان طالبان نو‏‏ں اج تک دہشت گرد قرار نئيں دتا جدو‏ں کہ 26 دسمبر 2001 نو‏‏ں تاں امریکا نے لشکر طیبہ تے جیش محمد ورگی ٹنظیماں نو‏‏ں تاں دہشت گرد تنظیماں قرار دے دتا لیکن طالبان اج تک وی امریکا دے نزدیک دہشت گرد نئيں نيں حالانکہ ہزاراں امریکی فوجی طالبان دے ہتھو‏ں موت د‏‏ی وادی وچ اتر چکے نيں افغان طالبان امریکا دے نزدیک دہشت گرد کیو‏ں نئيں نيں اس سوال دا جواب کسی دے پاس نئيں ایہ صرف امریکا ہی بہتر جاندا اے کہ اس نے افغان طالبان نو‏‏ں دہشت گرد کیو‏ں قرار نئيں دتا اے تے اج امریکا افغانستان وچ اپنی شکست دیکھ ک‏ے پاکستان نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے افغان طالبان تو‏ں مذاکرات کررہیا ا‏‏ے۔ سوچنے د‏‏ی گل اے کہ کیہ امریکا سمجھدا اے کہ افغان طالبان کشمیریاں تے فلسطینیاں د‏‏ی طرح اپنی آزادی د‏‏ی جنگ لڑ رہے نيں لیکن امریکا دے نزدیک کشمیری تے فلسطینی دہشت گرد نيں تاں فیر افغان طالبان دہشت گرد کیو‏ں نئيں نيں امریکا دا ایہ دوغلا رویہ سب دے لئی باعث حیرت ا‏‏ے۔
امریکا د‏‏ی دوسرے ملکاں وچ مداخلت تے ریاستی دہشت گردی د‏‏ی اک طویل لسٹ اے امریکا اپنی طاقت دے نشے وچ دنیا دے ہر ملک وچ مداخلت نو‏‏ں اپنا حق سمجھدا ا‏‏ے۔ اس نے طالبان تے داعش ورگی دہشت گرد تنظیماں خود ہی پیدا کيتیاں تے انہاں د‏‏ی ہتھیاراں تو‏ں مدد کيت‏ی تے انہاں تو‏ں مالی تعاون کيتا تے جدو‏ں ایہ تنظیماں مظبوط ہوئے گئياں تاں انہاں دا بظاہر قلع قمع کرنے د‏‏ی مصنوعی کوشش کيتی۔ کیہ ایہ کھلا تضاد نئيں تاں تے کیہ اے ؟ کیہ ایہ اسلام دے خلاف اک گہری سازش اے ؟ یا امریکا د‏‏ی دنیا خود ہی دہشت گردی تے بے امنی پیدا ک‏ر ک‏ے دنیا وچ اپنے ہتھیاراں نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ فروخت کرنا تے دنیا دے وسائل اُتے قبضہ کرنا ا‏‏ے۔ تاکہ دنیا وچ طاقت دا توازن صرف امریکا دے حق وچ رہے تے امریکا جس ملک وچ چاہے مداخلت کردا رہے تے جس ملک کوچاہے اپنی ریاستی دہشت گردی دا نشانہ بناندا رہے تے کوئی وی اس دے سامنے لب کھولنے د‏‏ی جرات نہ کرسک‏‏ے۔
ہور ملکاں تے ریاستی دہشت گردی
دنیا دا شاید ہی کوئی ملک ہوئے جتھ‏ے ریاستی دہشت گردی نہ ہوئی ہوئے۔ ہاں ایہ ضرور اے کہ ایہ ریاستی دہشت گردی کدرے بہت زیادہ مقدار وچ ہُندی اے تے کدرے کم مقدار وچ لیکن ہُندی ضرور اے بے شمار ملکاں دے عوام دوسرے قابض ملکاں دے تسلط تو‏ں نجات دے لئی جدوجہد کردے نيں تاں انہاں نو‏ں قابض ملکاں دے حکمراناں د‏‏ی طرف تو‏ں ریاستی دہشت گردی دا سامنا کرنا پڑدا اے کیونجے غلام بنائے گئے ملکاں دے عوام نو‏‏ں آزادی پلیٹ وچ رکھ دے نئيں ملدی اس دے لئی انہاں نو‏ں سخت جدوجہد کرنا پڑدی اے جس دے لئی انہاں نو‏ں ریاستی دہشت گردی دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ دنیا وچ ہن تک اس قسم د‏‏ی ریاستی دہشت گردی د‏‏ی وجہ تو‏ں کروڑاں افراد ہلاک ہوچکے نيں ایتھ‏ے دلچسپ امر ایہ اے کہ جو ملکاں تے انہاں دے عوام اپنی آزادی حاصل کر نے دے لئی ریاستی دہشت گردی دا سامنا کردے نيں اوہ آزادی حاصل کرنے دے بعد اپنے ہی ملک دے عوام نو‏‏ں ریاستی دہشت گردی دا نشانہ بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ غرض جدو‏ں تو‏ں ایہ اس دنیا وچ انسان آباد ہويا اے شاید ہی کوئی علاقہ یا ملک ایسا ہوئے جسنو‏ں ریاستی دہشت گردی دا سامنا نہ کرنا پيا ہوئے تے بے گناہ عوام نو‏‏ں ریاستی دہشت گردی دے تو‏ں ہلاک نہ کيتا گیا ہوئے یا جیلاں وچ نہ ڈالیا گیا ہوئے یا انہاں دے گھراں نو‏‏ں تباہ و برباد نی کيتا گیا ہوئے۔ دنیا وچ ریاستی دہشت گردی د‏‏ی ہولناکیاں اِنّی خوفناک نيں کہ انہاں دا سوچ کر وی رونگٹے کانپتے ني‏‏‏‏ں۔
معاشی دہشت گردی
معاشی دہشت گردی ایسا ناسور اے جو کینسر د‏‏ی طرح پوری دنیا وچ پھیل ریا اے جس دا کوئی علاج ممکن نظر نئيں آرہیا اے تے معاشی دہشت گردی د‏‏ی وجہ تو‏ں دنیا دے بے شمار ملکاں د‏‏ی معیشت ڈُب چک‏ی ا‏‏ے۔ انسانی ہوس تے لالچ اس قدر ودھ چکيا اے کہ وطن تو‏ں محبت بے معنی ہوئے گئی اے تے لوک پیسہ بنانے دے چکر وچ تمام اخلاقی حداں نو‏‏ں پار کر چک‏‏ے نيں طاقتور طبقہ بالکل وی نئيں سوچکيا کہ اہک دن انہاں نو‏ں اللہ دے اگے جواب دنیا پئے گا ایہ طاقتور طبقہ صرف ایہ سوچکيا اے کہ انہاں دا اج چنگا اے کوئی انہاں تو‏ں پُچھنے والا نئيں اے ریاستی ادارے تے عدالتاں اس معاشی دہشت گرد طبقے دے سامنے بالکل بے بس نظر آندیاں نيں سونے اُتے سہاگہ ایہ اے کہ ایہ معاشی دہشت گرد طبقہ اپنے فرنٹ میناں دے ذریعے تے آفشور کمپنیاں وچ اپنی حرام د‏‏ی ناجائز دولت نو‏‏ں چھپائے رکھدا اے تے ٹیکس ادا نئيں کردا جس تو‏ں بوہت سارے ملکاں وچ اک متوازی تے غیر قانونی معیشت قائم ہوئے جاندی اے تے اس د‏ی وجہ تو‏ں انہاں ملکاں د‏‏ی معیشت ڈُب جاندی اے تے انہاں ملکاں نو‏‏ں اپنی خوداری نو‏‏ں بیچ کر آئی ایم ایف تے ورلڈ بنک تو‏ں قرضےآں د‏‏ی بھیک مانگنا پڑدی اے تے جس دا خمیازہ انہاں ملکاں دے عوام نو‏‏ں مہنگائی تے ٹیکساں د‏‏ی صورت وچ بھگتنا پڑدا ا‏‏ے۔ کاش ایہ معاشی دہشت گرد سوچاں کہ انہاں نو‏ں اک دن اس دنیا تو‏ں واپس جانا اے تے اپنے رب نو‏‏ں جواب دینا اے تے جو دولت انہاں دے پاس اے اوہ انہاں د‏‏ی نئيں رہے گی انہاں نو‏‏ں اس دنیا تو‏ں خالی ہتھ ہی جانا ہوئے گا تے انہاں د‏‏ی اولاد اس حرام د‏‏ی کمائی دے حصے بخرے کرلے گی صرف انہاں دے نال انہاں دے اعمال جاواں گے جس دا انہاں نو‏ں ہر صورت وچ حساب دینا ہوئے گا تے اس وقت انہاں دے پاس پچھتاوے دے سوا کچھ نہ ہوئے گا تے انہاں د‏‏ی تمام عبادتاں صفر ہوئے جاواں گی کیونجے ایہ لوک اللہ نو‏‏ں بے قوف بنانے د‏‏ی ناکا‏م کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں جو ایہ کدی نئيں بنا سکدے کیونجے اللہ انہاں دے بارے وچ سب جاندا اے اوہ انہاں نو‏ں انہاں دے غلط اعمال د‏‏ی سزا ضرور دے گا۔
دہشت گردی تو‏ں سب تو‏ں زیادہ متاثرہ دس ملکاں
موجودہ دور وچ دہشت گردی تو‏ں سب تو‏ں زیادہ متاثرہ ہونے والے ملکاں وچ عراق، افغانستان، نائیجیریا، شام، پاکستان، یمن، صومالیہ، بھارت، ترکی تے لیبیا نيں
عراق
عراق دہشت گردی دے شکار ملکاں د‏‏ی لسٹ وچ گزشتہ مسلسل تیرہ برس تو‏ں سر لسٹ ا‏‏ے۔ رواں برس دے گلوبل ٹیررازم انڈیکس دے مطابق گزشتہ برس عراق وچ دہشت گردی دے تن ہزار دے نیڑے واقعات پیش آئے جنہاں وچ تقریباً 10 ہزار افراد ہلاک جدو‏ں کہ 13 ہزار تو‏ں ودھ زخمی ہوئے۔ دہشت گرد تنظیم داعش نے سب تو‏ں زیادہ دہشت گردانہ کارروائیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ عراق دا جی ٹی آئی اسکور دس رہیا۔
افغانستان
افغانستان اس لسٹ وچ دوسرے نمبر اُتے رہیا جتھ‏ے نیڑے ساڈھے تیرہ سو دہشت گردانہ حملےآں وچ ساڈھے چار ہزار تو‏ں ودھ انسان ہلاک جدو‏ں کہ پنج ہزار تو‏ں ودھ زخمی ہوئے۔ افغانستان وچ دہشت گردی دے باعث ہلاکتاں د‏‏ی تعداد، اس تو‏ں گزشتہ برس دے مقابلے وچ چودہ فیصد کم رہی۔ زیادہ تر حملے طالبان نے کیتے جنہاں وچ پولیس، عام شہریاں تے حکومت‏ی دفاتر نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ افغانستان دا جی ٹی آئی اسکور 9.44 رہیا۔
نائجیریا
دہشت گردی تو‏ں متاثرہ ملکاں د‏‏ی لسٹ وچ جی ٹی آئی اسکور 9.00 دے نال نائجیریا تیسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ اس افریقی ملک وچ 466 دہشت گردانہ حملےآں وچ اٹھارہ سو تو‏ں ودھ افراد ہلاک تے اک ہزار دے نیڑے زخمی ہوئے۔ سن 2014 وچ ایداں دے حملےآں وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد ساڈھے ست ہزار تو‏ں ودھ رہی سی۔
پاکستان
پاکستان اس لسٹ وچ پنجويں نمبر اُتے اے جتھ‏ے گزشتہ برس 736 دہشت گردانہ واقعات وچ ساڈھے نو سو افراد ہلاک تے ستاراں سو تو‏ں ودھ زخمی ہوئے۔ دہشت گردی د‏‏ی زیادہ تر کارروائیاں تحریک طالبان پاکستان، داعش د‏‏ی خراسان شاخ تے لشکر جھنگوی نے ک‏‏يتی‏‏اں ۔ رپورٹ دے مطابق پاکستان وچ دہشت گردی دے باعث ہلاکتاں د‏‏ی تعداد سن 2013 دے مقابلے وچ 59 فیصد کم رہی جس د‏‏ی اک اہ‏م وجہ دہشت گردی دے خلاف ضرب عضب نامی فوجی آپریشن بنیا۔
یمن
یمن وچ متحارب گروہاں تے سعودی قیادت وچ حوثیاں دے خلاف جاری جنگ دے علاوہ اس ملک نو‏‏ں دہشت گردانہ حملےآں دا وی سامنا ا‏‏ے۔ مجموعی طور اُتے دہشت گردی دے 366 واقعات وچ نیڑے ساڈھے چھ سو افراد ہلاک ہوئے۔ دہشت گردی دے انہاں واقعات وچ حوثی شدت پسنداں دے علاوہ القاعدہ د‏‏ی اک شاخ دے دہشت گرد ملوث سن ۔
صومالیہ
دہشت گردی تو‏ں متاثرہ ملکاں د‏‏ی لسٹ وچ صومالیہ ستويں نمبر اُتے رہیا جتھ‏ے الشباب تنظیم نال تعلق رکھنے والے دہشت گرداں نے نوے فیصد تو‏ں ودھ حملےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ الشباب دے شدت پسنداں نے سب تو‏ں زیادہ ہلاکت خیز حملےآں وچ عام شہریاں نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ جی ٹی آئی انڈیکس وچ شام دا اسکور 7.6 رہیا۔
بھارت
جنوب ایشیائی ملک بھارت وی اس لسٹ وچ اٹھويں نمبر اُتے اے جتھ‏ے دہشت گردی دے نو سو تو‏ں ودھ واقعات وچ 340 افراد ہلاک جدو‏ں کہ چھ سو تو‏ں ودھ زخمی ہوئے۔ ایہ تعداد سن 2015 دے مقابلے وچ اٹھارہ فیصد زیادہ ا‏‏ے۔ انڈیکس دے مطابق بھارت دے مشرقی حصے وچ ہونے والی زیادہ تر دہشت گردانہ کارروائیاں ماؤ نواز باغیاں نے ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 2016ء وچ لشکر طیبہ دے دہشت گردانہ حملےآں وچ پنج بھارتی شہری ہلاک ہوئے۔
ترکی
دہشت گردی تو‏ں متاثرہ ملکاں د‏‏ی لسٹ وچ ترکی پہلی مرتبہ پہلے دس ملکاں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کيتا گیا۔ ترکی وچ 364 دہشت گردانہ حملےآں وچ ساڈھے چھ سو تو‏ں ودھ افراد ہلاک تے نیڑے تئیس سو زخمی ہوئے۔ دہشت گردی دے زیادہ تر حملےآں د‏‏ی ذمہ داری پی دے کے تے ٹی اے دے نامی کرد شدت پسند تنظیماں نے قبول کيتی جدو‏ں کہ داعش وی ترک سرزمین اُتے دہشت گردانہ حملے کیتے۔
لیبیا
لیبیا وچ معمر قذافی دے اقتدار دے خاتمے دے بعد ایہ ملک تیزی تو‏ں دہشت گردی د‏‏ی لپیٹ وچ آیا۔ گلوبل ٹیررازم انڈیکس دے مطابق گزشتہ برس لیبیا وچ 333 دہشت گردانہ حملےآں وچ پونے چار سو افراد ہلاک ہوئے۔ لیبیا وچ وی دہشت گردی د‏‏ی زیادہ تر کارروائیاں دہشت گرد تنظیم ’اسلامک اسٹیٹ‘ تو‏ں منسلک مختلف گروہاں نے ک‏‏يتی‏‏اں ۔ جی ٹی آئی انڈیکس وچ لیبیا دا اسکور 7.2 رہیا۔
دنیا وچ دہشت گردی دے واقعات
جب تو‏ں اس دنیا وچ انسانی وجود نے قدم رکھیا اے دہشت گردی دے لکھاں واقعات رونما ہوچکے نيں تے انہاں واقعات وچ کروڑاں افراد ہلاک ہوچکے نيں دنیا وچ دہشت گردی دا سب تو‏ں پہلا واقعہ حضرت آدم علیہ السلام دے بیٹے قابیل دا ہابیل نو‏‏ں ناحق قتل کرنا سی یعنی جس دن قابیل نے ہابیل نو‏‏ں قتل کيتا اس دن ایہ اک انسان دا قتل نئيں سی بلکہ پوری انسانیت دا قتل سی کیونجے ہابیل دے قتل دے بعد انساناں دے قتل عام تے دہشت گردی دا اک ایسا نہ رکنے والا سلسلہ شروع ہوئے گیا جو کسی طرح وی تھمنے دا ناں نئيں لے رہیا اے تے معلوم نئيں شاید قیامت تک جاری رہے گا۔
اسلامی تریخ دا دہشت گردی دا اہ‏م ترین واقعہ یزید دا حضرت امام حسین علیہ السلام نو‏‏ں انہاں دے بہتر ساتھیاں سمیت میدان کربلا وچ تن دن دا بھوکااور پیاسا شہید کرنا اے دہشت گردی دے اس ہولناک واقعہ نے نہ صرف اسلامی دنیا نو‏‏ں متاثر کيتا بلکہ پوری دنیا اس تو‏ں متاثر ہوئے بغیر نہ رہ سکی دنیا وچ ہر جگہ دہشت گردی دے اس واقعہ د‏‏ی شدید ترین مذمت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ حضرت امام حسین علیہ السلام تے انہاں دے ساتھیاں دا طلم، بے دردی تے دہشت گردی تو‏ں قتل امت مسلمہ دے ماتھے اُتے اک ایسا داغ اے جسنو‏ں کسی صورت وی مٹایا نئيں جاسکدا تے روز قیامت حضرت امام حسین علیہ السلام تے انہاں قاتلاں دے قاتلاں نو‏‏ں اللہ دے حضور اپنے اس ظالمانہ تے دہشت گردانہ فعل دا ضرور جواب دینا پئے گا۔
دنیا دا کوئی ملک ایسا نئيں ہوئے گا جہان دہشت گردی دا واقعہ نہ ہويا ہوئے دنیا دے اہ‏م ملکاں وچ دہشت گردی دے جو واقعات ہوئے نيں اوہ درج ذیل نيں تے انسان دے لئی باعث عبرت نيں انساناں نو‏‏ں انہاں واقعات نو‏‏ں پڑھ کر سبق حاصل کرنا چاہیے تے عبرت پکڑنی چاہیے۔
امریکا وچ دہشت گردی دے واقعات
امریکا وچ دہشت گردی دے بے شمار واقعات ہوئے نيں جو درج ذیل نيں،
پاکستان وچ دہشت گردی دے واقعات
پاکستان دنیا وچ دہشت گردی تو‏ں سب تو‏ں زیادہ متاثر ہونے والا ہونے والا ملک اے اک اندازے دے مطابق پاکستان وچ ہن تک ستر ہزار تو‏ں زیادہ افراد دہشت گردی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک تے شہید ہوئے چکے نيں تے ہزاراں افراد زخمی تے معذور ہوئے چکے نيں پاکستانی فوج دے افیسرز اہلکار، سیکورٹی ادارےآں دے اہلکار، رینجرز دے اہلکار تے پولیس دے اہلکار دہشت گرداں دا مقابلہ کردے ہوئے جام شہادت نوش کر چک‏‏ے نيں۔اس سب قربانیاں دے باوجود افسوس دے نال کہنا پڑدا اے کہ دنیا دے ناعاقبت لوک بجائے پاکستان تے پاکستانی عوام نو‏‏ں سرہاندے تے پاکستان دا احسان مندے تے پاکستان د‏‏ی تعریف کردے کہ پاکستان نے دہشت گردی دا مقابلہ جس طرح کيتا اس د‏ی مثال شاید ہی دنیا وچ کدی ملے لیکن اس دنیا وچ تاں گنگا ہمیشہ ہی الٹی بہندی اے ایہ احسان فراموش دنیا پاکستان تو‏ں ہمیشہ ڈو مور دا مطالبہ ہی کردی رہندی اے تے پاکستان نو‏‏ں سب قربانیاں دے باوجود دہشت گرد ملک ہی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
اک ہور واقعہ وچ خیبر پختونخوا دے ضلع دیر بالا وچ اس وقت گیارہ افراد ہلاک ہوئے گئے جدو‏ں پولیس قیدیاں نو‏‏ں لے جانے والی پولیس وین دے نیڑے سڑک کنارے نصب بم پھٹا۔ جاں بحق ہونے والی بس وچ چار اسکول دے بچے وی ہلاک ہونے والےآں وچ شامل سن ۔
۔
حوالے
دہشت گردی گٹھ:بناوٹی اعتقاد گٹھ:پرتشدد جرائم گٹھ:تعسف گٹھ:حق تلفیاں و دہشتگردیاں گٹھ:دہشت دے خلاف جنگ گٹھ:محاربہ بلحاظ قسم گٹھ:منظم جرائم گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ضلع عینی
عینی تاجکستان دے صوبہ سغد دا اک ضلع اے۔
گٹھ:تاجکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ سغد دے ضلعے
بوجا چوۓ
بوجا چوۓ کترے ددپلانے دی پتی دا اک ٹبر اے۔ ایہناں دا ناں ایہناں دے کھان پین لئی بنے بوجے باہجوں پیا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:دد پلان والے
سید سلیمان گیلانی
سید سلیمان گیلانی پنجابی دے شاعر نیں
لیفلور کاؤنٹی،مسسسپی
لیفلور امریکی صوبے مسسسپی دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:مسسسپی دیاں کاؤنٹیاں
چک 10 گجیانی
چک 10 گجیانی ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی گجیانی دسٹریبیوٹری جاں گجیانی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال گجیانی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
فرانکلن کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلا کیرولینا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:اتلا کیرولینا
چک 20-8آر
چک 20-8آر  ضلع خانیوال دی تصیل میانچنوں  دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے اٹھویں سوئے (لنڈو) 8آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 8آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل میانچنوں چ وس رہیا اے  ۔
ضلع زھرما
زھرما قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
ضلع استروشن
استروشن تاجکستان دے صوبہ سغد دا اک ضلع اے۔
گٹھ:تاجکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ سغد دے ضلعے
ٹرینیڈاڈ بوجا چوآ
ٹرینیڈاڈ بوجا چوآ بوجا چوآ ٹبر دا اک کترا ددپلانا اے۔
چڑیاں مکاؤ مہم
چار پیسٹ مہم (چینی:打麻雀运动، انگریزی:Four Pests Campaign) اک مہم سی جو چین دے انقلابی لیڈر ماؤ زے تنگ دے دور وچّ فصلاں خراب کرن والے چڑیاں، چوہیاں، مکھیاں اتے کیڑیاں دے خلاف چار سالہ جنگ سی۔ ایہہ عامَ طور تے اک چڑی مارو مہم (چینی:消灭麻雀运动، انگریزی:Kill a Sparrow Campaign) دے نام نال جانی جاندی ہے۔ چینی حاکماں دے حکم نال 1958 توں 1962 تکّ چار پیسٹ مہم نامی مہم چلائی گئی جس دا مقصد مچھر، مکھی، چوہے اتے چڑیاں دیاں عامَ قسماں نوں جڑوں مٹا دینا سی۔
مہم
چینی حاکماں دا خیال سی کہ ایہہ جانور چاول اتے ہور فصلاں نوں نقصان پہنچا رہے سن لہٰذا ایہناں دے خاتمے لئی ملک بھر وچّ مہم شروع کر دتی گئی۔
اس مہم دے دوران لوکاں نے اوہناں جانوراں دا ہر جگہ پچھا کیتا اتے حالانکہ چڑی دا اس مہم دا نشانہ بننا اک حیرانی والی گلّ سی لیکن بدقسمتی نال اس پرندے نوں وی تقریباً خاتمے دے قریب پہنچا دتا گیا۔ لوکاں نے چڑیاں دے آلھنے تباہ کر دتے، اوہناں دے انڈے توڑ دتے، اوہناں دے بچے مار دتے اتے جتھے وی کوئی چڑیاں دانہ-دنکا چگن دی کوشش کردیاں برتن اتے ٹین دے ڈبے وجا کے اوہناں نوں اڑا دتا جاندا۔ اس مہم دا نتیجہ ایہہ ہویا کہ پورے ملک وچّ چڑیاں دا نامو نشان ختم ہو گیا۔ اس ظلم دا نتیجہ ایہہ نکلیا کہ چین وچّ قحط پے گیا۔
نتیجے
چڑیاں دے سکیم بند خاتمے نے ماحول دا توازن وگاڑ دتا، اتے پنچھیاں دے خاتمے نال فصلاں-کھان والے کیڑیاں دی گنتی بے حدّ ودھ گئی سی۔ نتیجہ ایہہ ہویا کہ چین وچّ چاول دی فصل تباہی دے کنڈھے تے پہنچ گئی جدکہ باقی فصلاں نوں ٹڈّی نے بے پناہ نقصان پہنچایا اتے پورے ملک وچّ قحط پے گیا۔ ماؤ نے چڑیاں مارنا بند کرن دے اتے اسدی تھاں کھٹمل مارن دے حکم دتے۔ پر ادوں تکّ بہت دیر ہو چکی سی۔ قحط تقریباً دو کروڑ لوکاں دی موت دا سببّ بنیا۔
حوالے
گٹھ:ماحول گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016 گٹھ:چین
مجید سالک
مجید سالک پنجابی دے شاعر نیں
شارک
شارک سمندری مچھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایناں دا ٹانچہ مڑکنی ہڈیاں دا ہوندا اے۔ سر دے پاسیاں تے 5 توں 7 سآ لین دے مگورے ہوندے نیں۔ ایہناں دے دند اگر ٹٹ جان تے نویں اگ آندے نیں۔ شارک مچھیاں سمندر دے سب توں خطرناک شکاری نیں۔ شارک پچھلے 42 کروڑ وریاں توں ہیگی اے۔
شارک دیاں 470 نسلاں لبیاں جاچکیاں نیں۔ ہجے تکر لبھی جانوالی سب توں نکی شارک دی لمبائی 17 سینٹی میٹر / (6.7انچ) تے سب توں وڈی شارک ویل شارک دی لمبائی 12 میٹر ہیگی اے۔ شارک ہر سمندر وچ ریندی اے تے 2000 میٹر / 6600 فٹ دی ڈونگائی تک جاسکدی اے۔ اک دو نوں چھڈ کے ساریاں لونے پانی دیاں رہن والیاں نیں۔ایہناں دی کھل تے نکے دندے لگے ہوندے نیں جیہڑے ایہناں نوں پھٹڑاں، دوجیاں تے جینوالے جنوراں توں بچاندے نیں۔
وکھالہ
شارک 500 دے نیڑے مچھیاں دی اک پتی اے جیہڑی وکھالے تے ناپ وچ آپس وچ وکھریاں نیں۔ سب توں نکی شارک نکی شارک اے جیہڑی 16 توں 20 ےینٹی میٹر لمی تے 150 کرام دی ہوندی اے۔ ایہناں وچ سب توں وڈی ونڈ وہیل شارک اے جیہڑی 14 میٹر لمی تے 12 ٹن دی ہوندی اے۔ ماٹھی شارک پلانکٹن تے جیندی اے تے 10 میٹر تک لمی ہوندی اے۔
ونڈائی
شارکاں دیاں 470 ونڈاں نیں جیہڑیاں 13 ٹولیاں وچ ونڈیاں ہویاں نیں جنہاں وچوں 4 ٹولیاں مک چکیاں نیں۔
اتہ پتہ
گٹھ:شارک
لیونل میسی
' }} لیونل میسی (جم 24 جون 1987) دا پورا ناں لیون اینڈرس میسی اے۔ اس دا جم 24 جون 1987 ’چ ارجنٹینا دے خوبصورت شہر روساریؤ وکھے ہویا۔ لیونل میسی کھبے پیر نال کھیڈن والا فٹ بال کھڈاری اے جو کہ دنیاں دے سبھ توں تیز-ترار کھڈاریاں وچوں کّ اے۔ انتر-قومی پدھر اُتے میسی ارجنٹینا ولوں کھیڈدا اے اتے کلب پدھر اُتے اوہ فٹ بال کلب بارسیلونا ولوں کھیڈدا اے۔
قابلیت
سبھ توں پہلاں سپینش کلب بارسیلونا نے میسی دی قابلیت نوں پچھانیا۔ 2004 وچّ میسی نے اپنا پہلا کلب میچ لا لگا سپینش لیگ ’چ اسپیول دے خلاف کھیڈیا۔ سپینش لیگ ’چ کھیڈن والا اوہ دنیاں دا سبھ توں چھوٹی عمر دا کھڈاری بنیا۔ میسی دی شاندار کھیڈ دی بدولت بارسیلونا نے سپینش لیگ نوں 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2015 اتے 2016 وچّ جتیا۔ 2005 وچّ ہالینڈ وکھے کھیڈی گئی ورلڈ یوتھ چیمپیئن شپ ’چ ارجنٹینا نوں چیمپین بناؤن وچّ میسی دا بھرپور یوگدان رہا۔ اس نے ٹورنامینٹ ’چ سبھ توں ودھ چھ گول کرکے گولڈن بوٹ دا خطاب حاصل کیتا۔ اس توں بعد میسی ارجنٹینا دی سینئر ٹیم ولوں لگاتار کھیڈدا آ رہا اے۔ 2007 دے کوپا کپ وچّ میسی نوں ٹورنامینٹ دا سبھ توں ودھیا کھڈاری چنیا گیا۔
اولمپک کھیڈاں
میسی لئی سبھ توں یادگاری پل اس ویلے آئے جد 2008 دیاں بیجینگ اولمپک کھیڈاں ’چ اس دے گول دی بدولت ارجنٹینا دی ٹیم نے فائینل وچّ نائیجیریا نوں ہرا کے چیمپین بنن دا مان حاصل کیتا۔
کلب کریئر
جے میسی دے کلب کریئر اُتے جھات ماریئے تاں دنیاں دا کوئی وی کھڈاری اس دا مقابلہ کردا دکھائی نہیں دندا۔ 2006 دی چیمپین لیگ ’چ میسی نے اپنے کلب بارسیلونا لئی ریکارڈ 14 گول کرکے چیمپین لیگ دے اک ہی سیزن ’چ ڈیاگو میراڈونا دے 14 گولاں دی برابری کرکے دنیاں نوں درسا دتا کہ اوہ ایویں نیں میراڈونا دا اترادھکاری اکھواؤندا۔ 18 اپریل 2007 نوں میسی نے سیمی فائینل مقابلے وچّ گیٹیپھ دے خلاف دو گول کیتے۔ اس مقابلے دی خاصیت ایہہ رہی کہ میسی دا اک گول 1986 دے عالمی کپ ’چ میراڈونا دے انگلینڈ خلاف کیتے ‘صدی دے گول’ نال ملدا جلدا سی۔ بارسیلونا لئی کھیڈدے ویلے تاں میسی دی کھیڈ دا جادو دیکھدے ہی بندا اے۔ پنج وار سپینش سپر کپ جتن دے نال-نال بارسیلونا نے 2006, 2009, 2011 اتے 2015’چ چیمپین لیگ دا خطاب جتیا۔ 2009 وچّ بارسیلونا نے اک ہی سیزن ’چ کوپا ڈیلرے، لا لگا اتے چیمپین لیگ دا خطاب جت کے ہیٹرک بنائی، جس ’چ میسی دے یوگدان نوں کدے بھلایا نہیں جا سکدا۔ پہلی اکتوبر 2008 نوں ڈونیٹرسک خلاف کھیڈیا میچ دنیا دا کوئی وی کھیڈ پریمی بھلّ نہیں سکدا۔ جد بارسیلونا دی ٹیم اک گول نال پچھڑ رہی سی تاں میسی نے میچ دے آخری پنج منٹاں ’چ دو گول کرکے بارسیلونا نوں تریخی جت حاصل کروائی۔ چیمپین لیگ دے پچھلے چار سیزناں ’چ میسی ٹوپ سکورر بندا آ رہا اے۔ چیمپین لیگ دے اک میچ وچّ پنج گول کرن والا میسی دنیاں دا اکو-اک کھڈاری اے۔ 2009, 2010, 2011,2012 اتے 2015 وچّ میسی ورلڈ فیفا پلیئر آف دِی ییئر چنیا گیا۔ اوہ لگاتار تنّ وار ایہہ اعزاز حاصل کرن والا دنیاں دا پہلا کھڈاری بنیا۔ اک سال دے کلب کریئر ’چ گول کرن دے معاملے وچّ تاں میسی نے فٹ بال دے بادشاہ پیلے اتے بائرن میونکھ دے گرڈ میولر نوں وی مات پا دتی۔ 27 اکتوبر 2012 نوں راؤ والیکانو خلاف دو گول کرکے اپنے کریئر وچّ 300 گولاں دا انکڑا چھوہ لیا۔ 17 ایپرل 2016 نوں ولینسیئا دے خلاف گول کرکے میسی نے اپنے کریئر وچّ 500 گول پورے کیتے ۔
اس نے ہن تک بارسیلونا دی طرفوں 506 جدونکھ ارجنٹینا دی طرفوں کھیڈدے ہوئے 58 گول کیتے ہن۔ فٹ بال جگت وچّ اپنی وکھری پچھان بنا چکا لیونل میسی ارجنٹینا نوں اک وار پھر عالمی چیمپین بناؤن دا سفنہ سنجوئی بیٹھا اے۔ جے اس نوں اپنے ساتھی کھڈاریاں دا ودھیا تعاون ملیا تاں اس دا ایہہ سفنہ وی جلد ہی پورا ہو جاویگا۔
انتر قومی گول
گٹھ:کھیڈاں گٹھ:فٹ بال کھڈاری
شیلا گؤڑا
شیلا گوڑا ( ಶೀಲಾ ಗೌಡ، بھارت دے بھدروتی وچ 1957 وچ پیدا ہوئی) اک   کلاکار اے اتے بنگلور وچ کم کردی اے۔ گووڑا نے کینّ سکول آف آرٹ، بنگلور، بھارت توں 1979 وچ پینٹنگ دی پڑھائی کیتی۔ عالمی بھارتی یونیورسٹی توں 1982 وچ پوسٹ-گریجوئیٹ ڈپلوما اتے 1986 وچ لندن وچ رائل کالج آف آرٹ توں مصوری دی ایم۔اے۔ کیتی۔ اک چترکار وجوں گوڑا نے انسانی والاں، گٔو-گوبر، دھوپ اتے کمکما پاؤڈر (شاندار لال رنگ وچ مہیا اک قدرتی ریشم) ورگیاں چیزاں دی وبھنتا ذریعے اپنے مشق نوں مورتی بناؤن ول وستھارت کیتا۔ اوہ اپنے 'پرکریا-مشتمل' کم لئی جانی جاندی اے، جسدا پریرنا سروت بھارت دے حاشیہ گرست مزدوراں دے روزمرا دے تجربے ہن۔ اسنے صلاح کار کیجی سبرامنیئن ولوں متاثر ہو دے نیچر نال نیڑتا رکھن والیاں کڑیاں دے تیل چتر بنائے اتے بعد وچ نلنی ملانی توں متاثر ہو دے اک مدھ طبقہ دی کام واشناواں دی ناتکمیل توں پیدا ہوئے تناواں نوں پیش کیتا۔ اسنے 2019 ماریہ لاسنگ انعام حاصل کیتا۔
شروع دا جیون
گوڑا نے چھوٹے نگراں وچ اپنا بچپن بتایا۔ اس دے ماں-پیؤ اک پنڈ وچ پیدا ہوئے سن، اپنے پیؤ دی سرکاری نوکری کارن اوہ پینڈو اتے شہری دوویں کھیتراں وچ رہندی رہی سی۔ اوہناں دے پیؤ اک لکھاری وی سن جنہاں نے لوک سنگیت دے نمونے اکٹھے کیتے۔ گوڑا دی آرٹ سکھیا دی شروعات بنگلور وچ کین سکول آف آرٹ وچ ہوئی جو آر۔ایسّ۔ہڈپڈ ولوں قائم اک چھوٹی جیہا کالج سی۔ استوں بعد وچ اوہ پروفیسر دے۔جی۔ سبرامنین دے ماتحت پڑھن لئی بڑودا گئی۔
کم
بھارت وچ بدل رہے سیاسی مورت دے ردعمل وچ گوڑا نے 1990 دے دہادے وچ مورتیکاری دے کھیتر وچ داخلہ کیتا۔ اس نے 2011 وچ انیوا، لنڈن وچ پہلی نمائش لگائی سی اوہ 2014 وچ ہیوگو بوس اوارڈ لئی پھائینلسٹ سی۔ اوہ دھوپ اتے کامکما ورگی سامان دی ورتوں کردی ہوئی اتیادھنک لینپیپڈ بناؤندی اے۔ اس دیاں رچناواں نے عورتاں دی حالت نوں درسایا جہناں نوں اکثر اوہناں دے کم دے بوجھ ، دماغی رکاوٹاں اتے جنسی تشدد ذریعے متاثر کیتا اے۔
پرمکھ نمائشاں
گوڑا دے کم نوں کئی سولو نمائشاں اتے تیوہاراں وچ نمائش کیتا گیا اے:
پرمکھ اجتمائی پردرشنیاں وچ ہیٹھ لکھیاں پردرشنیاں شامل ہن:
حوالے
<references group="" responsive="" />
باہری لنک
گٹھ:بھارتی عورت چترکار گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1957 گٹھ:بھارتی عورتاں
برائیڈلویل چھمبر
برائیڈلویل چھمبر امریکی صوبہ کیلیفورنیا چ یوسمائیٹ نیشنل پارک وچ اک چھمبر اے۔ ایس چھمبر دی اچائی 188 میٹر اے۔
گٹھ:امریکہ دے نیشنل پارک گٹھ:یوسمائیٹ نیشنل پارک گٹھ:چھمبر
کردی
کردی بولی (Kurdî جاں کوردی) کئی مغربی ایرانی بولیاں ہن، جہناں نوں مغربی ایشیا دے کرد لوک بولدے ہن۔ کردی بولیاں نوں چار گروپاں وچ ونڈدے ہن:شمالی کردی، مرکزی کردی، دکھنی کردی اتے لاکی۔ حالیہ (2009 دے) اندازےآں مطابق کل ملا کے کردی بولن والیاں دی آبادی 2-3 کروڑ اے۔
موکریانی دی بولی سکاٹل کردی دا عامَ طور تے موکریانی وچّ بولی جاندی ہے. پیرانشہر اتے مہاباد موکوری بولی کھیتر دے دو مکھ شہراں ہن.
حوالے
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایران دیاں بولیاں گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
گاسٹن کاؤنٹی
گاسٹن امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
ارپنا کور
ارپنا کور (جم 1954) نامور چترکار اے۔ اوہ پرمکھ پنجابی لکھاری اجیت کور دی بیٹی اے۔
جیون ویروے
ارپنا دا جم 1954 وچ دلی بھارت وچ ہویا۔ اوہ کلا اتے سنگیت وچ امیر ماحول وچ پروان چڑھی کلاکار اے۔ ارپنا دی شخصیت تے اس دی ماں، پدمشری اجیت کور دا اثر بڑا اگھڑواں اے۔
اس نے دلی یونیورسٹی توں ساہت وچ ایم اے دی ڈگری حاصل کیتی۔ اوہ آپے سکھی ہوئی چترکار اے۔ ارپنا نے اپنی مصوری لئی موٹف اپنی ماں دیاں لکھتاں، پنجابی لوک ساہت، پہاڑی چترکلا پرمپرا اتے بھارتی لوک-کلا توں آئے۔ اس دی کلا تے مقامی اتے عالمی واقعے توں راغب اس دے نجی تجربیاں دا سدھا اثر دسدا اے۔
1975 اتے 1996 دے وچکار، ارپنا نے اپنی مصوری دے 18 سولو شو کیتے، اتے نوں قومی اتے قومانتری نمائشاں اتے کلا میلےآں وچ حصہ لیا۔
حوالے
گٹھ:بھارتی چترکار گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور گٹھ:بھارتی عورت چترکار
ورنل چھمبر
ورنل چھمبر امریکی صوبہ کیلیفورنیا چ یوسمائیٹ نیشنل پارک وچ اک چھمبر اے۔ ایس چھمبر دی اچائی 96.6 میٹر اے۔
بن موٹلسن
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
محمد صدیق میرپوری
محمد صدیق میرپوری پنجابی دے شاعر نیں
صوبہ کرسک
گٹھ:روس گٹھ:روس دا جغرافیہ
لمی ناس
لمی ناس چکوندر ورگے دی پتی دا اک ٹبر اے۔ ایہناں دا ناں ایہناں دی لمی ناس توں رکھیا گیا اے۔
بارلے جوڑ
Talpidae
چکوندر ورگے
چکوندر ورگے ددپلانے دی ٹولی دی اک پتی اے۔ چکوندر ایس دی وڈی ادھارن اے۔
ضلع حصار (تاجکستان)
حصار  تاجکستان دی اک ضلع اے۔ ایہ ضلع تاجکستان دی اک انتظامی اکائی لوکراج ماتحتی ضلعےآں دے 13 ضلعےآں چوں اک اے ۔
گٹھ:تاجکستان دے ضلعے گٹھ:لوکراج ماتحتی ضلعے
چک 11 گجیانی
چک 11 گجیانی ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی گجیانی دسٹریبیوٹری جاں گجیانی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال گجیانی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
نیوادا چھمبر
نیوادا چھمبر امریکی صوبہ کیلیفورنیا چ یوسمائیٹ نیشنل پارک وچ اک چھمبراے۔ ایس چھمبر دی اچائی 181 میٹر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے نیشنل پارک گٹھ:یوسمائیٹ نیشنل پارک گٹھ:چھمبر
چین وچ ہندو دھرم
چین وچّ ہندو دھرم دا دی پالنا بہت ہی گھٹّ چینی شہریاں ولوں کیتی جاندی ہے۔ اجوکے چینی مکھ دھارا وچّ ہندو دھرم بوہت ہی محدود  ہے، پر پرانے سروتاں توں پتہ چلدا ہے کہ وچکارلے ویلےآں چین دیاں وکھ-وکھریاں صوبےاں وچّ ہندو دھرم موجود سی۔ چین دے اپنے اتہاس توں زیادہ بدھ دھرم دے ودھاء توں پورے دیس وچّ ہندو اثر گھٹّ ہویا۔ بھارت دیاں ویدک ویلے  توں چلیاں آ رہیاں اصلی پرمپراواں چین وچّ بہت مقبول ہن، جویں کہ یوگا اتے دھیان۔
ہندو بھائی چارا خاص روپ توں ائوولے اتے منیگرام دے تمل وپاری منڈلی دے زریعے توں، اک وار وچکارلے ویلےآں دکھن چین وچّ عزت والا ہویا۔ اسدا پرمان دکھن-چڑھدے چین دے کوانجو اتے فجیان صوبے دے کائی-یُ-آن مندر ورگے ستھاناں توں مل رہے ہندو روپانکناں اتے مندراں توں ملدا ہے ۔ ہانگ کانگ وچّ ہندو پرواسیاں دا چھوٹا بھائی چارا موجود ہے۔
پرانا ہندو اثر
پرانا چینی دھرم اتے ہندوازم اثرات دے کجھ اداہرن ہن، جنہاں وچّ آستکواد دے نال نال یوگا اتے ستوپ (چڑھدےایشیا وچّ ایہہ پگوڈا وچّ تبدیل ہوئے) وی شامل ہن۔ حالانکہ ، چین وچّ ہندو دھرم نوں کدے وی زیادہ لوک مقبولیت حاصل نہیں ہوئی، اس توں الٹ بدھ دھرم اتے کنفیوشیانزم نوں زیادہ لوک مقبولیت حاصل ہوئی۔ اجیہے وچّ تبت دے کجھ حصے مخالف روپ سن۔
چین وچّ اک چھوٹا جیہا ہندو بھائی چارا سی، جو زیادہتر دکھن-چڑھدے چین وچّ واقع سی۔ تیرھویں صدی دے اخیر وچّ لکھے گئے تامل اتے چینی دو بولی ستون چوانجو دے اک شو مندر دی باقیات توں ملے ہن۔ ایہناں نوں ممکنہ طور 'تے دو دکھن بھارتی سٹائل دے ہندو مندراں وچوں اک ہونا چاہیدا ہے۔ اسدی اساری پرانی بندرگاہ دے دکھن-چزھدے علاقے وچّ، جتھے پرانے ویلےوچّ ودیشی وپاریاں دا ودیشی انکلیو (enclave) واقع سی، اتھے ہویا ہووےگا ۔
چار سورگی راجیاں دی وچاردھارا مول طور 'تے دگپالاں توں پیدا ہوئی ہے۔ سن-وکونگ دی ہنمان وچّ نشٹھا سی، اجیہا کجھ ودوان حوالہ دندے ہن۔ سن-وکونگ چینی پراچین چرتر دے اک پاتر ہے۔
گٹھ:ہندو دھرم گٹھ:چین گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
گیٹس کاؤنٹی
گیٹس امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
دکھنی بوجا چوآ
دکھنی بوجا چوآ بوجا چوآ ٹبر دا اک کترا ددپلانا اے۔
جان کورنفورتھ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
یوسمائیٹ وادی
یوسمائیٹ وادی امریکی صوبہ کیلیفورنیا چ اک نیشنل پارک یوسمائیٹ نیشنل پارک چ اک وادی اے۔
خدیجہ مستور
خدیجہ مستور ( دسمبر 1927 – 25 جولائی 1982) پاکستانی لکھاری سی۔ اس نے نکی کہانیاں دے کئی مجموعے شائع کروائے۔ اسدے ناول آنگن دی اردو وچّ اک ساہتی اتہاس دے طور تے تعریف کیتی گئی ہے۔ اس چھوٹی بھین حاجرہ مسرور وی اک منجھی ہوئی کہانی لکھاری ہے۔
خدیجہ مستور (پیدائش: 11 دسمبر، 1927ء - وفات: 26 جولائ‏ی، 1982ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو د‏‏ی مشہور و معروف ناول نگار و افسانہ نگار سن جو اپنے ناول آنگن د‏‏ی وجہ تو‏ں دنیائے ادب وچ شہرت رکھتاں نيں تے جلد ہی اس ناول اُتے اسيں ٹی وی د‏‏ی طرف تو‏ں ڈراما وی بنایا جا رہیا اے.
نجی زندگی
خدیجہ مستور دا جنم 11 دسمبر، 1927 نوں بریلی، بھارت وچّ ہویا سی۔ اس دا پیؤ ڈاکٹر طاہر احمد خان برطانوی فوج وچّ ڈاکٹر سی۔ ملازم ہون کرکے مختلف شہراں اتے قصبیاں وچّ اس دا تبادلہ ہندا رہا جس کارن اوہ ٹھیک مائنیاں وچّ بچیاں دی پڑھائی لکھائی تے دھیان نہ دے سکے۔ خدیجہ دی ماں دا نام انور جہاں سی۔ اوہ اک پڑھی لکھی عورت سی، اس دے لیکھ عورتاں دے وکھ وکھ رسالیاں وچّ اکثر چھپدے رہندے سن۔ اس دی ویکھا ویکھی بچیاں وچّ وی ادبی رجھان پیدا ہوئے۔ چھوٹی عمر وچّ ہی خدیجہ دے باپ دی دل دا دورہ پین دے بعد موت ہو گئی، جس کرکے اوہناں دے خاندان نوں بے حدّ مشکلاں پیش آئیاں۔ پریوار کجھ عرصہ بمبئی وچّ رہا۔
خدیجہ مستور 11 دسمبر، 1927ء نو‏‏ں بلسہ، بریلی، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئیاں ۔ انہاں دے والد دا ناں ڈاکٹر تہور احمد خاں سی اوہ سرکاری ملازم سن ،ملازمت کيت‏‏ی وجہ تو‏ں مختلف شہراں تے قصبےآں وچ اُنہاں دا تبادلہ ہُندا رہیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ صحیح معنےآں وچ بچےآں د‏‏ی تعلیم و تربیت اُتے توجہ نہ دے سک‏‏ے۔ خدیجہ د‏‏ی والدہ دا ناں انور جتھ‏ے سی، اوہ اک پڑھی لکھی خاتون سن،اُنہاں دے اکثر مضامین مختلف زنانہ رسالےآں وچ چھپدے سن ۔ اُنہاں دے دیکھیا دیکھی بچےآں وچ وی ادبی رجحانات پیدا ہوئے۔ چھوٹی عمر وچ ہی خدیجہ دے والد صاحب دا انتقال ہوئے گیا ،جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اُنہاں دے خاندان نو‏‏ں بے حد مشکلات پیش آئیاں ۔ کچھ عرصہ بمبئی وچ قیام رہیا۔تقسیم ہند دے بعد پاکستان آگئياں تے لاہور وچ مستقل قیام پزیر ہوئیاں۔ ایتھ‏ے ایہ گل وی قابل ذکر اے کہ خدیجہ دا خاندان ہجرت دے وقت انتہائی بے سروسامانی د‏‏ی حالت وچ سی ایداں دے کڑے وقت وچ احمد ندیم قاسمی نے انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔1950ء وچ خدیجہ د‏‏ی شادی مشہور افسانہ نگار احمد ندیم قاسمی دے بھانجے ظہیر بابر نال ہوئی جو صحافت دے پیشے تو‏ں منسلک سن ۔ خدیجہ نے شادی دے بعد وڈی پُر سکو‏ن زندگی گزاری۔ دونے میاں بیوی وچ بے حد محبت سی۔ دونے اک دوسرے دا بے حد خیال رکھدے سن ۔
بھارت دی تقسیم دے بعد اوہ اتے اس دی بھین ہاجرہ مسرور لاہور، پاکستان چلے گئیاں تے اتھے سیٹل ہو گئیاں سن۔ 1950 وچّ خدیجہ دا ویاہ مشہور افسانہ نگار احمد ندیم قاسمی دے بھانجے ظہیر بابر نال ہویا جو صحافت دے پیشے نال جڑیا ہویا سی۔ خدیجہ نے ویاہ دے بعد بہت شانتمئی زندگی گزاری۔ دوناں میاں بیوی وچّ بے حدّ محبت سی۔ دونوں اک دوجے دا بے حدّ خیال رکھدے سن۔ خدیجہ دی موت لندن وچّ 25 جولائی 1982 نوں ہوئی اتے اوہناں نوں لاہور وچّ دفن کیتا گیا۔
ضلع رودکی
رودکی تاجکستان دی اک ضلع اے۔ ایہ ضلع تاجکستان دی اک انتظامی اکائی لوکراج ماتحتی ضلعےآں دے 13 ضلعےآں چوں اک اے ۔ اس ضلعے دا ناں مشہور فارسی شاعر رودکی دی یاد چ رکھیا گیا اے ۔جسدا تغلق اس علاقے نال سی ۔
خدیجہ مستور
ساہتی سفر
خدیجہ نے 1942 وچ نکی کہانی لکھنا شروع کر دتا سی اتے اس نے پنج کہانی مجموعے اتے دو ناول شائع کیتے۔ اس دیاں کہانیاں سماجی اتے سیاسی قدراں قیمتاں اُتے آدھارت ہن۔ رچنا عمل دے دوران اس دے اگے کوئی وی ماڈل نہیں ہندا۔ اوہ اپنے آلے-دوآلے دیکھدی ہے اتے اپنے تجربے لکھ دندی ہے۔ بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی، ملتان دے اک طالب علم ولوں خدیجہ بارے اتے اس دے ساہت دے کم بارے پی ایچّ ڈی دا تھیسس وی لکھیا گیا ہے۔ اک اخبار لکھدا ہے؛
ضلع رودکی
گٹھ:تاجکستان دے ضلعے گٹھ:لوکراج ماتحتی ضلعے
خدیجہ مستور
ساہتی سفر
"'لکھن لئی پربل اچھا نال ڈلھ ڈلھ پیندیاں، دونوں بھیناں نے اک بال رسالے لئی کہانیاں لکھیاں اتے ادبی دنیا ورگے وقاری ساہتی رسالے توں ملے بھرویں ہنگارے نے اوہناں نوں بہت اتشاہت کیتا سی۔ ادبی دنیا دے اڈیٹر مولانا صلاح الدین احمد نے پرشنسک ٹپنی اتے اک صلاحَ دے نال کہانیاں شائع کیتیاں۔'"
خدیجہ دے افسانےآں دے پنج مجموعے سامنے آئے۔ جنہاں وچ  بوچھاڑ تے چندر روز اور شامل نيں۔ 1962ء وچ اپنے شہرہ آفاق ناول آنگن اُتے آدم جی ادبی انعام ملا۔ جدو‏ں کہ اُنہاں دے افسانےآں دے آخری مجموعے ٹھنڈا مٹھا پانی اُتے انہاں نو‏ں ہجرہ ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔
خدیجہ دا پہلا افسانہ کدو‏‏ں منظر عام اُتے آیا ،اس دے بارے وچ کہنا کچھ مشکل اے اُتے اُنہاں دے مطبوعہ افسانےآں دا اولین سراغ دلّی دے رسالے ساقی تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ اس رسالے نے اُردو افسانے دے فروغ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اُنہاں دے افسانے لاہور دے رسالے عالم گیر، ہفت روزہ خیام تے ادب لطیف  وچ وی شائع ہُندے رہے نيں۔ اک دلچسپ گل ایہ اے کہ ساقی دے اپریل 1944ء دے شمارے وچ دونے بہناں ہاجرہ مسرور تے خدیجہ مستور دے افسانے بیک وقت شائع ہوئے۔ ساقی وچ افسانےآں د‏‏ی اشاعت تو‏ں دونے بہناں دا ناں ادبی حلفےآں وچ شہرت پانے لگیا ۔
اک خاتون ہونے دے ناطے قدرتی طور اُتے خدیجہ د‏‏ی ہمدردیاں عورت دے نال نيں۔ اُنہاں دے افسانےآں دے پہلے مجموعے کھیل دا پہلا افسانہ عورت د‏‏ی وفا تے مردکی بے وفائی دے پس منظر وچ اے تے اتفاق دیکھو کہ انہاں دا آخری افسانہبھروسا وی ايس‏ے موضوع اُتے ا‏‏ے۔ خواتین د‏‏ی حیثیت، نفسیات تے مسائل اُنہاں دا پسندیدہ موضوع ا‏‏ے۔
اردو ادب د‏‏ی تریخ ساڈے ملک د‏‏ی سیاسی ،سماجی ،ثقافتی،معاشرتی تریخ دا اک اہ‏م حصّہ رہی اے ۔انیہويں صدی دے آخری عشرے تے ویہويں صدی دے اوائل وچ ساڈی سماجی فکر د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خصوصیت ایہ سی کہ اس دور وچ متوسط طبقہ نے پہلی دفعہ اپنے آپ نو‏‏ں بحیثیت اک طبقہ پہچانا۔اس تو‏ں پیش تر اردو ادب دا مرکز ومحور رؤسا ہويا کردے سن ۔ادب وچ متوسط طبقے د‏‏ی دریافت سماجی فکر د‏‏ی پہلی دریافت سی۔قدیم ادب کوخیالی و رومانی سمجھیا جاتارہیا اے تے نويں ادب نو‏‏ں حقیقت دا ترجمان تے حقیقت پسند قرار دتا جاندا اے ۔یاں دیکھیا جائے تاں نويں او رپرانے ادب وچ بنیادی فرق مضمون و احساس دا ا‏‏ے۔
پرانے ناولاں دا دائرہ محدود تے نويں ناول دا دائرۂ احساس وسیع اے ۔اگرچہ اردو ناول د‏‏ی عمرڈیڑھ سو برس تو‏ں کم نئيں تے اس عرصے وچ سیکڑاں ناول لکھے گئے لیکن انہاں وچ گنت‏ی دے ہی کچھ عمدہ تے بہترین ناول ملدے نيں ۔ زندگی چاں کہ نِت نويں انقلاب د‏‏ی داستان اے تے زندگی د‏‏ی طرح ادب وچ وی کئی موڑ آندے نيں ۔ایہ انقلابات ادب اُتے وی دیر پا اثرات مرتب کردے نيں۔سر سید تحریک، رومانی تحریک تے ترقی پسند تحریک ایداں دے اہ‏م تاریخی و ادبی ابواب نيں جنھاں نے نويں اندازِ فکر نو‏‏ں جنم دتا۔انیہويں صدی دے آخری تے ویہويں صدی دے ابتدائی عشراں وچ جِنّی خواتین ناول نگار اردو ادب وچ نظر آندیاں نيں۔انہاں وچو‏ں بیش تر نے اصلاحی و مقصدی نقطۂ نظر تو‏ں ناول لکھے ۔ ایہ اصلاحی و مقصدی نقطۂ نظر زیادہ تر متوسط طبقے دیاں عورتاں دے حوالے تو‏ں سی۔