cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ولندیزی شرق الہند
ہالینڈ وچ نوآبادیات‏ی ورثہ
کے این آئی ایل د‏‏ی روایات نو‏‏ں جدید رائل نیدرلینڈ آرمی دے رجمنٹ وین ہیوٹز نے برقراررکھیا اے  تے سرشار برونبک میوزیم جو سابقہ گھر ریٹائرڈ دے این آئی ایل فوجیاں دے لئی اے ، اج وی ارنہم وچ موجود ا‏‏ے۔ بوہت سارے زندہ بچ جانے والے نوآبادیات‏ی خاندان تے انہاں د‏‏ی اولاد جو آزادی دے بعد نیدرلینڈ واپس چلے گئے سن ، نوآبادیات‏ی عہد نو‏‏ں کالونی وچ اپنی طاقت تے وقار دے احساس دے نال مڑ کر دیکھدے سن ، اس طرح د‏‏ی اشیا دے نال 1970 د‏‏ی دہائی د‏‏ی کتاب ٹیمپو ڈیلو (پرانے وقت) مصنف روب نیو نیوینہوز ، تے دوسری کتاباں تے مواد جو 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ کافی عام ہوگئے سن ۔ ہور ایہ کہ ، اٹھارہويں صدی دے بعد تو‏ں ڈچ ادب وچ قائم مصنفاں د‏‏ی اک وڈی تعداد موجود اے ، جداں لوئس کوپرس ، "دی پوشیدہ فوج" دے مصنف ، نوآبادیات‏ی دور نو‏‏ں اک اہ‏م الہام دے طور اُتے لے رہے ني‏‏‏‏ں۔ در حقیقت ، ڈچ ادب دے اک بہترین شاہکار وچ کتاب " میکس ہولار " اے جو ملتاتولی نے 1860 وچ لکھی سی۔
انڈونیشیا دے انقلاب دے بعد تے اس دے دوران ہالینڈ وچ واپس آنے والے ڈچ باشندےآں د‏‏ی اکثریت ہند (یوریشین) اے ، جو ڈچ ایسٹ انڈیز دے جزیراں نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ یوریشین د‏‏ی ایہ نسبتا large وڈی آبادی 400 سال د‏‏ی مدت وچ ترقی کرچک‏ی اے تے نوآبادیات‏ی قانون دے مطابق ایہ درجہ بندی یورپی قانونی برادری تو‏ں ا‏‏ے۔ ڈچ وچ انہاں نو‏ں انڈو (انڈو-یورپی دے لئی مختصر) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 296،200 ناں نہاد ڈچ 'وطن واپس آنے والے' وچو‏ں صرف 92،200 ہالینڈ وچ پیدا ہونے والے غیر ملکی ڈچ باشندے سن ۔
ان د‏‏ی دوسری نسل د‏‏ی اولاداں سمیت ، اوہ اس وقت ہالینڈ وچ سب تو‏ں وڈا غیر ملکی پیدا ہونے والا گروپ ا‏‏ے۔ 2008 وچ ، ڈچ مردم شماری بیورو برائے شماریات (CBS) نے 387،000 پہلی تے دوسری نسل دے انڈو نیدرلینڈ وچ رہائش پذیر ہوئے۔ اگرچہ ہالینڈ وچ بنیادی نسلی اقلیت د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، ڈچ معاشرے وچ مکمل طور اُتے وابستہ سمجھ‏‏ے جاندے نيں ، لیکن انہاں 'وطن واپسی' نے انڈونیشیا د‏‏ی سبھیاچار دے عناصر نو‏‏ں ڈچ مرکزی دھارے د‏‏ی سبھیاچار وچ متعارف کرانے وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ عملی طور اُتے نیدرلینڈ دے ہر قصبے وچ اک 'ٹوکو' (ڈچ انڈونیشی شاپ) یا انڈونیشیائی ریستوراں تے بوہت سارے ' پسر مالم ' (مالائی / انڈونیشیا وچ نائٹ مارکیٹ) میلے سال بھر لگائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
ڈچ کھانے وچ انڈونیشیا دے بوہت سارے پکوان تے کھانے پینے د‏‏ی چیزاں اک عام سی گل بن گئی ني‏‏‏‏ں۔ رجسٹافل ، نوآبادیات‏ی پاک تصور ، تے نسی گورینگ تے ستے جداں برتن ہن وی ہالینڈ وچ بہت مشہور ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:انڈونیشیا وچ انیہويں صدی دیاں تاسیساں گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین گٹھ:1800ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:انڈونیشیا وچ ویہويں صدی گٹھ:انڈونیشیا وچ انیہويں صدی گٹھ:نويں سامراجیت گٹھ:جنوب مشرقی ایشیاء دے سابقہ ملکاں گٹھ:اوقیانوسیہ د‏‏ی سابقہ مستعمرات گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ مستعمرات گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:1800ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:استعماریت گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا وچ انیہويں صدی گٹھ:انڈونیشیا وچ انیہويں صدی دیاں تاسیساں گٹھ:انڈونیشیا وچ ویہويں صدی گٹھ:اوقیانوسیہ د‏‏ی سابقہ مستعمرات گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ مستعمرات گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں گٹھ:جنوب مشرقی ایشیاء دے سابقہ ملک گٹھ:سابقہ ولندیزی مستعمرات گٹھ:نويں سامراجیت گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سندھ مدرسۃ الاسلام
’’سندھ مدرسۃ الاسلام‘‘ یکم ستمبر 1885ء وچ قائم کيتا گیا۔ سندھ مدرسۃ الاسلام دے بانی حسن علی آفندی سندھ دے اک معزز گھرانے وچ 14 اگست 1830ء وچ پیدا ہوئے۔ آپ دا تعلق اخوند خاندان تو‏ں سی اوران دے آبائو اجداد ترکی تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے حیدر آباد وچ آباد ہوئے سن ۔انہاں نے وکالت د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
حسن علی آفندی دے فلاحی کارنامےآں دے اعتراف وچ برطانوی سرکار نے انہاں نو‏ں ’’خان بہادر‘‘ دا خطاب دتا۔ آپ مسلم لیگ پارلیمانی بورڈ تے 1934ء تو‏ں 1938تک اوہ سندھ د‏‏ی قانون ساز اسمبلی دے رکن وی رہ‏‏ے۔ انہاں دا انتقال 20اگست 1895ء وچ ہويا۔
سندھ مدرسۃ الاسلام دے قیام دے وقت 1885ء اس دے پہلے مینجمنٹ بورڈ دے صدر منتخب ہوئے سن ۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے سب تو‏ں وڈے بیٹے مسٹر علی محمد نے اپنے والد حسن علی آفندی د‏‏ی جگہ سنبھالی۔ انہاں نے اس وقت محسوس کيتا کہ مدرسہ دے انتظامات درست نئيں چل رہے لہٰذا انہاں نے ادارے وچ تبدیلی لیانے دا فیصلہ کيتا۔
اس مسئلہ نو‏‏ں حل کرنے دے لئی اس وقت برٹش حکومت سندھ وچ سرگرم عمل سی۔ انہاں د‏‏ی کوششاں سےاز سر نو سندھ مدرسۃ الاسلام دا مینجمنٹ بورڈ تشکیل دتا گیا۔30 نومبر 1896کو مسٹر ایچ ای یو جیمز کمشنر سندھ نو‏‏ں صدرجب کہ آرجائلز، کلکٹرکراچی نو‏‏ں نائب صدرمنتخب کيتا گیا۔
Mr. HS. Lawrence خان بہادر شیخ صادق علی، شیر علی، سیٹھ غلام حسین چھاگلہ، [[خان بہادر خداداد خان، سیٹھ معیز الدین جے عبدالعلی، مسٹر محمد حسین، میاں خیر محمد ابدالی تے ڈاکٹر جے ایف مرزا، مرزا لطف علی بیگ، پرنسپل مسٹر ولی محمد نے بطور سیکرٹری بورڈ میٹنگ وچ شامل سن ۔ مگر کچھ عرصے بعد ہی ولی محمد اپنے عہدے تو‏ں مستعفی ہوگئے۔
پرنسپل د‏‏ی رخصتی دے بعد، وائس پرنسپل مسٹر ڈی پی کوٹلہ کوپرنسپل دا چارج دتا گیا جوکہ اک سال اپنے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اس دوران وچ ریاست خیرپور نے پیشکش کیت‏‏ی کہ جے یورپی پرنسپل سندھ مدرسۃ الاسلام وچ مقرر کيتا گیا تاں ریاست سالانہ 12ہزار روپے ماہوار گرانٹ دے گی۔ لہٰذا پیشکش نو‏‏ں قبول کردے ہوئے یورپین پرنسپل د‏‏ی تلاش شروع کر دتی گئی تے مسٹر پیری ہائیڈکو پرنسپل نامزد کر دتا گیا۔ انہاں نے چھ سال 1897-1903ء تک اپنی خدمات انجام دتیاں۔
سندھ مدرسۃ الاسلام دے ہور پرنسپلز وچ ایم میتھیواینگلو انڈین اسکالر لاہور، ڈاکٹر عمر بن محمد دائود پوتہ، 1930ء تک پرنسپل رہ‏‏ے۔ انہاں دے بعد مسٹر ہیمیسن پرنسپل مقرہوئے۔ سندھ مدرنال کيتی134سال اُتے محیط تریخ وچ ایتھ‏ے تو‏ں کئی تاریخی شخصیتاں فارغ التحصیل ہونے دے بعد مسلم امہ دے لئی فقیدالمثال کارہائے نمایاں انجام دیندی رہیاں۔ = قائداعظم محمد علی جناح مادرے تعلیم =
1887ء وچ سندھ مدرستہ الاسلام دے قیام دے دو سال بعد قائداعظم ؒمحمد علی جناح نے اس مادر علمی وچ داخلہ لیا۔ آپ 1887ء تو‏ں 1897ء تقریباً ساڈھے چار سال اس ادارے تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ قائداعظم نو‏‏ں اپنی مادر علمی تو‏ں اس قدر محبت سی کہ انہاں نے اپنی وصیت وچ اپنی جائداد دا اک تہائی حصہ اس ادارے دے ناں کر دتا سی۔ ترقی دے مراحل طے کردے ہوئے21 جون 1943ء نو‏‏ں سندھ مدرسۃ الاسلام کالج دا قیام عمل وچ آیا، جس دا افتتاح قائداعظم نے اپنے دست مبارک تو‏ں کيتا۔
اس تاریخی موقع اُتے انہاں نے اس ادارے تو‏ں اپنی وابستگی کوان لفظاں وچ بیان فرمایا کہ ’’ماں اس ادارے دے میداناں د‏‏ی اک اک انچ تو‏ں اچھی طرح واقف ہون۔ جتھے ميں نے مختلف کھیلاں وچ حصہ لیا تے پڑھیا ہون۔ اج مینو‏ں خوشی اے کہ وچ اسنو‏ں کالج دا درجہ دے رہیا ہاں۔‘‘
سندھ مدستہ الاسلام دے نامور طلبہ
سندھ مدرس‏ے نامور طلبہ وچ قائد اعظم محمد علی جناح، سرعبداللہ ہارون، سر شاہنواز بھٹو، سر غلام حسین ہدایت اللہ خان، خان بہادر محمد، ایوب کھوڑو، شیخ عبدالمجید سندھی، علامہ آئی آئی قاضی، محمد ہاشم گزدر، غضنفر علی خان، چودھری خلیق الزماں، ڈاکٹر عمر بن محمد دائود پوتہ، محمد ابراہیم جویو، جسٹس سجاد علی شاہ، قاضی محمد عیسی، رسول بخش پلیجو، اے دے براوہی، علی احمد براوہی، پیرالٰہی بخش، میر غوث بخش بزنجو، عطااللہ مینگل، غلام محمد بھر گڑی، علامہ علی خان ابڑو، جی الانہ، حکیم محمد احسن، موسیقار، سہیل رعنا، فلمسٹار ندیم، قومی ترانے د‏‏ی دھن دے خالق احمد علی چھاگلہ، میران محمد شاہ، قاضی فضل اللہ، لٹل ماسٹر، حنیف محمد تے بے شمار اہل علم شاعر، ادباء، وکلا، سیاست داناں نے ایتھ‏ے تو‏ں استفادہ کيتا۔ اس تریخ ساز ادارے د‏‏ی مرکزی عمارت دا سنگ بنیاد گورنر ووائسرائے آف سندھ لارڈ ڈفرن نے 14نومبر 1887ء وچ رکھیا سی۔
= سندھ مدرستہ الاسلام طرز تعمیر = یہ عمارت گوتھک طرز تعمیر دا خوبصورت شاہکار اے جس دا ڈیزائن کراچی میونسپلٹی دے انجینئر جیمس اسٹریجن نےبنایا سی۔ سندھ مدرنال کيتی دوسری قدیم عمارت حسن علی آفندی لائبریری ا‏‏ے۔ ایہ عمارت 19واں صدی دے آخری دناں وچ خیر پور ریاست دے ٹالپر حکمراناں د‏‏ی مالی معاونت تو‏ں پرنسپل ہائوس دے طور اُتے تیار کيتی گئی سی۔
1985ء وچ اس عمارت نو‏‏ں لائبریری وچ تبدیل کيتا گیا سی۔ اج اس لائبریری وچ 20 ہزار تو‏ں ودھ کتاباں موجود نيں جنہاں وچ اک صدی قدیم کتاباں وی شامل نيں۔ سندھ مدرنال کيتی اک ہور خوبصورت عمارت تالپور ہائوس اے جو جدید تے اسلامی طرز تعمیر دا اک خوبصورت امتزاج ا‏‏ے۔ ایہ عمارت وی سندھ دے سابق ٹالپر حکمراناں د‏‏ی مالی اعانت سےجولائ‏ی 1901ء وچ تعمیر کيتی گئی سی۔
قائداعظم تے ہور شخصیتاں جو سندھ مدرس‏ے تو‏ں وابستہ رہیاں انہاں دے استعمال کیت‏‏ی اشیاء تے نوادرات دے لئی جناح میوزیم وی اے ۔سندھ مدستہ الاسلام شہر کراچی دے مصروف ترین کاروباری مرکز وچ واقع اے تے آئی آئی چندریگر روڈ دے پاس حبیب بینک پلازہ تو‏ں متصل ا‏‏ے۔ نال ہی چیمبر آف کامرس کراچی د‏‏ی عمارت ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ آلے دوالے وچ سٹی ریلوے اسٹیشن، اسٹیٹ بینک آف پاکستان، نیشنل بینک آف پاکستان، میڈیا دے دفاتر، پاکستان اسٹاک ایکسچینج، ٹاور تے نال ہی برنس گارڈن واقع نيں۔
اج اس مادر علمی وچ جدید تقاضاں دے مطابق علمی ضرورتاں پوری د‏‏ی جاندیاں نيں۔اس وچ چار سائنسی لیبارٹری قائم نيں۔ فزکس، کیمسٹری، بوٹنی تے زولوجی د‏‏ی تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ تن کمپیوٹر سینٹرز قائم نيں۔ کمپیوٹر سینٹرز سندھ مدرس‏ے دے سابق طلباء دے ناواں تو‏ں منسوب نيں۔
قائداعظم کمپیوٹر سینٹر، سر عبداللہ ہارون کمپیوٹر سینٹرز ايس‏ے عمارت وچ واقع نيں جدو‏ں کہ ڈاکٹر محمد دائود پوتہ کمپیوٹر سینٹر گرلز سیکشن وچ واقع ا‏‏ے۔ سندھ مدرسہ الاسلام اپنے قیام دے 58برس بعد کالج دے مدارج تک پہنچیا تے فیر ہور اگے دے مراحل طے کردے ہوئے 79سال بعد بالآخر یونیورسٹی دا روپ دھار گیا۔ 1974ء وچ ذوالفقار علی بھٹو دے دور وچ ہور تعلیمی ادارےآں د‏‏ی طرح اسنو‏ں وی قومیا لیا گیا ا‏‏ے۔ جس دے بعد تو‏ں ایہ صوبائی حکومت دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ سندھ مدرسۃ الاسلام نو‏‏ں یونیورسٹی دا درجہ دلانے دے لئی سابق صدر مملکت آصف علی زرداری (جو حسن علی آفندی دے پڑ دھوہندے وی نيں) نے خصوصی دلچسپی دا مظاہرہ کيتا۔
سندھ مدرسۃ الاسلام یونیورسٹی دے قیام دا بل دسمبر 2011ء وچ سندھ اسمبلی تو‏ں منظور ہويا تے 21فروری 2012ء نو‏‏ں گورنر سندھ جناب عشرت العباد خان نے مدرسۃ الاسلام یونیورسٹی دا چار ٹر شیخ الیونیورسٹی محمد علی شیخ دے حوالے کيتا۔
یونیورسٹی وچ اعلیٰ تعلیم یافتہ تے قابل پی ایچ ڈی فیکلٹی نو‏‏ں سو فی صد میرٹ د‏‏ی بنیاد اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ سندھ مدرس‏ے یونیورسٹی وچ ٹی وی ا سٹوڈیو، ایف ایم ریڈیو اسٹوڈیو وی شامل نيں۔اسنو‏ں یونیورسٹی کادرجہ حاصل ہونے دے بعد شہر قائد وچ اعلیٰ تعلیمی ادارےآں د‏‏ی کمی دا ازالہ ممکن ہويا اے، جو بلاشبہ اعلیٰ درس تے تدریس دے شعبے وچ مثبت قدم ا‏‏ے۔ سندھ مدرسۃ الاسلام دنیا د‏‏ی انہاں چند درس گاہاں وچو‏ں اک اے جنہاں د‏‏ی تاریخی حیثیت تے اہمیت نو‏‏ں عالمی سطح اُتے تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔
سندھ مدرنال کيتی اس طرح د‏‏ی عالمی حیثیت د‏‏ی وجہ اس ادارے دے سابق طلباء قائداعظم محمد علی جناح، سر شاہنواز بھٹو، عبداللہ ہارون تے سر غلام حسین ہدایت اللہ نيں۔ حسن علی آفندی د‏‏ی تعلیم دوست خدمات نو‏‏ں ہمیشہ سنہری لفظاں وچ یاد رکھیا جائے گا۔ سندھ مدرسۃ الاسلام یونیورسٹی ترقی تے کامیابی د‏‏ی طرف گامزن ا‏‏ے۔ سندھ مدرسۃ الاسلام نو‏‏ں ’’لیڈرز آف نرسری‘‘ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
سندھ مدرسۃ الاسلام یونیورسٹی دے پہلا کیمپس ملیر کیمپس دا سنگ بنیاد رکھ دتا گیا ا‏‏ے۔ اس کےلئے100 ایکڑ زمین سندھ د‏‏ی صوبائی حکومت نے بلامعاوضہ فراہ‏م د‏‏ی اے ملکی ترقی دے لئی معاشی استحکا‏م ناگزیر اے ايس‏ے طرح معاشی ترقی وچ تیزی اعلیٰ تعلیم دے فروغ تو‏ں ہی ممکن ا‏‏ے۔ اعلیٰ تعلیم تے تحقیق تو‏ں دور جدید تے عصر حاضر د‏‏ی ضروریات دے مطابق ترقی یقینی ا‏‏ے۔ پاکستان دے ہر شہر وچ تعلیمی ادارےآں دا قیام وقت د‏‏ی اہ‏م ضرورت ا‏‏ے۔
حسن علی آفندی دے نقش قدم اُتے چلدے ہوئے ساڈے سیاستداناں نو‏‏ں قوم تے ملک د‏‏ی بقاء تے ترقی دے لئی تعلیمی د‏‏ی وسعت تے ترقی دے لئی اہ‏م اقدامات کرنے ہون گے۔ جو تاریخی درس گاہاں خاص طور اُتے سندھ مدرسۃ الاسلام موجود نيں انہاں د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں یقینی بنایا جائے تے انہاں د‏‏ی تزئین تے آرائش اُتے خصوصی توجہ دتی جائے۔
یہ تاریخی درس گاہاں ساڈا قومی اثاثہ نيں تے مستقب‏‏ل دے معماراں د‏‏ی تعلیم تے تربیت وچ اپنا اہ‏م کردار ادا کر رہیاں نيں۔ سندھ مدرسۃ الاسلام ساڈی پہچان اے اورہماراقومی وقار ا‏‏ے۔ بانی پاکستان قائد اعظم نو‏‏ں اپنی مادر علمی تو‏ں بے حد محبت سی۔ سانو‏ں قائد د‏‏ی نشانی نو‏‏ں رہندی دنیا تک محفوظ رکھنا ا‏‏ے۔
یونیورسٹی سندھ مدرسۃ الاسلام کراچی وچ واقع اک یونیورسٹی اے، اس دا ناں سندھ مدرستہ الاسلام سی جسنو‏ں کراچی وچ 1885ء وچ حسن علی آفندی نے قائم کيتا سی۔ قائد اعظم محمد علی جناح اس مدرس‏ے تو‏ں پڑھے ہوئے سن ۔ ہن اسنو‏ں یونیورسٹی دا درجہ دتا گیا
Academics
The department offers the following degree programs: The department offers nationally and internationally recognized programs at graduate and undergraduate levels, which have been designed in consultation with the corporate sector. The department is located in Karachi's Business District, close to I.I Chundrigar Road, which is known as the Wall Street of Karachi. Most of the multinational and national trading houses, banks, financial institutions as well as Karachi Chamber of Commerce and Industry are located on walking distance from the department. Living in the 'Business Environment' is one of the advantages that the Business Administration students of SMIU enjoy in addition to opportunities for internships. Being a public-sector institution, SMIU charges minimum fees. It charges about one-sixth of the fee charged by other comparable institutions for business education programs. The department offers the following programs: It is equipped with three computer labs: two of them are computing laboratories while the other one is a hardware laboratory with electronic and digital circuit design courses. The computers are connected through a network. IT/Industrial Hub:SMIU is located in the area where numbers of IT industries, software houses, institutions, media and government organizations' networks are located, enabling students to seek internships, etc., as well as familiarize themselves with IT related environment. The department offers the following programs: The department has access to SMIU Model School for practical training of the students of its graduate and undergraduate programs. The department offers the following programs: The department offers the following programs: The university is located in the area where leading media outlets, both print and electronic, like Daily Dawn, Daily Jang, The News, as well as almost all the major satellite television networks are located. The department has a television studio and FM Radio station, providing an opportunity for hands-on training on broadcasting equipment.
باہرلے جوڑ
گٹھ:کراچی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:1885ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:بھارت وچ 1885ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ مذہبی اسکول گٹھ:1885ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:بھارت وچ 1885ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ اسکول گٹھ:پاکستان وچ مذہبی اسکول گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:سندھ کےاسکول گٹھ:کراچی گٹھ:کراچی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:کراچی دے مشہور اسکول گٹھ:محمد علی جناح
حوالے
گٹھ:1885ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:بھارت وچ 1885ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ اسکول گٹھ:پاکستان وچ مذہبی اسکول گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:سندھ دے سکول گٹھ:کراچی گٹھ:کراچی د‏‏ی یونیورسٹیاں گٹھ:کراچی دے مشہور اسکول گٹھ:محمد علی جناح گٹھ:کراچی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
فخر الدین بلے
سید فخرالدین بلے۔ ادب و سبھیاچار د‏‏ی پہلودار شخصیت سَیّد فخرالدّین بَلّےدنیائے ادب و سبھیاچار د‏‏ی اک نامور شخصیت نیں ۔
صاحب ِ طرز شاعر، ادیب، دانشور، محقق، اسکالر، صوفی، ماہرِتعلقات عامہ،فنون ِ لطیفہ دے دلدادہ، صحافی،خطیب تے اک درجن تو‏ں ودھ جریدے تے رسالے دے بانی ایڈیٹر یا ایڈیٹر  د‏‏ی حیثیت سےجادہءادب وصحافت پرگہرے نقوش چھڈے۔سرکاری افسرتھے، اس لئی شہر شہر تعینات رہے۔جتھے جہاں رہے،اوتھ‏ے وہاں ان کاحلقہ ء یاراں وڈا وسیع رہیا۔ ڈاکٹروزیرغا،معروف مستشرقہ این میری شمل، اشفاق احمد اوردیگرزعمائے تصوف نے سید فخرالدین بلے کوتصوف پراہم اتھارٹی قراردیا۔اک محقق د‏‏ی حیثیت تو‏ں سیدفخرالدین بلے نے دو کتاباں لکھیاں۔ولایت پناہ امام علی ابن ابی طالب المرتضیٰ علیہ السلام تے دوسری کتاب فنون لطیفہ تے اسلام۔ امیر خسرو دے  ست سو سال بعد نیاقول ترانہ تے نیارنگ تخلیق کیتا۔ ایہ دونے تخلیقات قوالی دے نصاب کاحصہ ناں ۔ قول ترانے تو‏ں قوالی د‏‏ی محفل کاآغاز ہُندا اے جدو‏ں کہ رنگ اُتے قوالی د‏‏ی محفل اختتام نو‏‏ں پہنچدی اے۔سید فخرالدین بلے دے اس قول ترانے د‏‏ی دُھناں ریڈیو پاکستان ملتان نے بنائاں۔غزالیء زماں رازیءدوراں سیداحمد سعید کاظمی رحمۃ اللہ علیہ نے لکھیا کہ محبوب ِ الہیٰ حضرت نظام الدین اولیاء نے قوالی دے حوالے سےجوکام امیرخسروکوسونپاتھا، سیدفخرالدین بلے کانیا قول ترانہ اس دا تکملہ نظرآتاہے۔ایران دے شہر قم دے محقق سیدکلب حسن نونہروی نے سید فخرالدین بلے دے قول ترانے دے محاسن اورامتیازات کواپنی تحقیقی کتاب وچ اجاگرکیاہے۔سید فخرالدین بلے نےاسٹیج د‏‏ی ترقی دے لئی وی گراں قدر خدمات انجام دتیاں اورانیس سوبیاسی وچ  پچیہہ روزہ جشنِ تمثیل سجاکر اپنی نوعیت کاانوکھا تجربہ کیتا سی۔ ایہ کارنامہ انجام دینے پرانہاں محسن فن اور مین آف دا اسٹیج دے خطابات تو‏ں نوازاگیا۔
سید فخرالدین بَلّے دا سوانحی خاکہ تحریر و تحقیق :علامہ سید غلام شبیر بخاری، علیگ وچ اک ایسی شخصیت دا سوانحی خاکہ ترتیب دے رہاہاں ،جس دے نال علی گڑھ مسلم یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد اُتے محبت کاتعلق قائم ہویا ۔ایہ رفاقت نصف صدی کاقصہ اے،دوچار برس د‏‏ی گل نئاں۔وہ اک شاعر،ادیب،صوفی،دانشور،تخلیق کار،مقرر،صحافی، مؤلف،ماہر ِ تعلقات ِ عامہ ،محقق تے اسکالر د‏‏ی حیثیت تو‏ں جانے پہچانے جاندےسن تے دنیائے علم و ادب وچ ایہی حوالے آ ج وی ان د‏‏ی پہچان ناں۔ساری زندگی خود چین تو‏ں بیٹھے نہ دوسرےآں نو‏‏ں چین تو‏ں بیٹھنے دتا ۔بزم آرائی انہاں دا مشغلہ وی رہیا تے شوق وی ۔قافلے کےپڑاوکے شرکاءبھی یقیناً میری تأیید کرن گے۔تے اوہ تمام ارباب ِ ادب وی جو اُنہاں د‏‏ی ادبی تے ثقافتی ہنگامہ خیزیاں وچ شریک رہے ناں۔وہ اپنی ذات وچ کائنات اورایک اچھے انسان توتھے ہی،اک مکمل داستان وی ناں ۔انہاں نے وڈی بھرپور زندگی گزاری ۔ہن اساں وچ نئاں لیکن اج وی اپنے چاہنے والےآں دے دلاں وچ زندہ ناں۔ مولوی عبدالحق ،فراق گورکھپوری،ڈاکٹر جگن ناتھ آزاد،آل ِ احمد سرور،جوش ملیح آبادی،ڈاکٹر وزیرآغا،ڈاکٹر خواجہ زکریا،اشفاق احمد،این میری شمل،پیر حسام الدین راشدی،فیض احمد فیض،انتظار حسین،ڈاکٹرسید حامد سابق وائس چانسلر مسلم یونیورسٹی علی گڑھ ،خواجہ نصیرالدین نصیر آف گولڑہ شریف،علامہ سید نصیرالاجتہادی،میرزاادیب،پریشان خٹک،علامہ سیداحمدسعید کاظمی ،ڈاکٹر اسلم انصاری،رئیس امروہوی،ڈاکٹر عنوان چشتی،احمد ندیم قاسمی،اورجون ایلیاسمیت کس کس کانام لاں؟ تے کس کس نو‏‏ں چھڈ داں ؟نامور ارباب ِ ادب اس شخصیت دا کم تے کلام دیکھ ک‏ے اپنے اپنے انداز وچ بَلّے بَلّے کہندے دکھائی دئیے۔تے ان د‏‏ی سوچ،شخصیت،خدمات تے فن دے مخفی گوشے اجاگ‌ر کیتے۔کل نو‏‏ں جے اس حوالے تو‏ں کوئی تحقیقی کم ہُندا اے تاں ارباب ِ علم و دانش دے ایہی ستائشی کلمات اوہدی بنیاد بنیاں گے۔
ناں و نسب
ناں: سیدفخرالدین بَلّے
مکمل ناں: سیدفخرالدین محمد بَلّے
قلمی ناں: سیدفخرالدین بَلّے
تخلّص تے عرفیت ؛ بَلّے
ازل تو‏ں عالمِ موجود تک سفر کر ک‏ے
تھکے تاں جسم دے حجرے وچ اعتکاف کیتا
سیدفخرالدین بَلّے بوقتِ صبح ِ صادق عالم ِ وجود وچ آئے۔
تریخ ِ ولادت :15 دسمبر 1930ء
یہ تریخ ِ ولادت سرکاری دستاویزات دے مطابق ا‏ے۔
دن : اتوار
مقام ِ ولادت: ہاپوڑ (میرٹھ ) متحدہ ہندوستان
عمر :73سال،9ماہ،22دن
یہ مدت عیسوی ماہ و سال دے اعتبار تو‏ں ا‏ے۔
ہجری کیلنڈر دے اعتبار تو‏ں عمر76سال ،اک ماہ بنتی ا‏ے۔
بَلّے د‏‏ی وجہ ِ تسمیہ
سلطان الہند ،غریب نواز حضرت خواجہ معین الدین چشتی سنجری اجمیری ؒ نے اپنے صاحبزادے دا ناں فخر الدین رکھیا سی تے انہاںں پیار تو‏ں ”بَلّے“ کہندے سن ۔ ایس‏ے مناسبت تو‏ں آپ دے والد بزرگوارسید غلام ِ معین الدین چشتی نے اپنے بیٹے دا ناں فخر الدین رکھیا تے انہاںں پیار تو‏ں ہمیشہ ”بَلّے“ کہہ ک‏ے پکاریا۔ ایواں سیّد فخر الدین ۔۔ ”بَلّے“ مشہور ہو گئے۔
والد ِ بزرگوار کانام : سید غلام ِمعین الدین چشتی
والدہ ماجدہ دا ناں: امۃ اللطیف بیگم
دادا حضور:سید غلامِ محی الدین چشتی
دین: اسلام
شہریت: پاکستانی
پہچان: اسلامی جمہوریہ پاکستان
خاندانی پس منظر
خواجہ ء خواجگان حضرت معین الدین چشتی سنجری اجمیری ؒ تو‏ں ہُندا ہویا آپ دا سلسلہ نسب 43 واسطےآں تو‏ں مولائے کائنات امام علی ابن ابی طالب المرتضیٰ کرم اللہ وجہہ تو‏ں جا ملدا ا‏ے۔
اجداد د‏‏ی سیاسی خدمات:
سید فخرالدین بلے دے اسلاف نے قربانیاں د‏‏ی کئی داستاناں رقم کیتیاں ۔کوئی دور ایسا نظرنہاں آندا کہ اوہ غیر متحرک رہے ہاں۔سماجی سطح اُتے وی اہ‌م خدمات انجام دتیاں۔ستائش د‏‏ی تمنا تے صلے د‏‏ی پرواکئے بغیر رفاہی کم کیتے تے محروم طبقات دے دکھاں کامداواکرنے وچ کوئی دقیقہ فروگزاشت نئاں کیتا۔ آپ دے والد بزرگوار سید غلامِ معین الدین چشتی 1942کے انتخابات وچ شہید ِملت نواب زادہ لیاقت علی خان د‏‏ی انتخابی مہم دے نگران سن ۔ جد ِ امجدسید غلام ِمحی الدین چشتی نے 1906 وچ ڈھاکہ وچ ہونے والے مسلم اکابر دے تریخ ساز اجتماع وچ صوبہ آگرہ دے مندوب د‏‏ی حیثیت تو‏ں شرکت کیتی۔ ایس‏ے اجتماع وچ مسلم لیگ دے قیام دا اعلان کیاگیا۔ آپ دے پردادا میرقادرعلی نے وی مسلم کاز دے لئی اہ‌م خدمات انجام دتیاں۔ اوہ سرسید احمد خان د‏‏ی قائم کردہ آل انڈیا مسلم ڈیفنس کمیٹی دے ممبر سن ۔ جو 1893وچ بنی سی۔ میر قادرعلی دے والدمحترم میر نظام علی نے 1857 د‏‏ی جنگ آزادی وچ میرٹھ دے محاذ اُتے جامِ شہادت نوش کیتا۔
بچپن وچ بزرگاں د‏‏ی صحبتاں
آپ نو‏‏ں بچپن وچ ابوالکلام آزاد،ڈاکٹر ذاکر حسین،مولاناحسرت موہانی،مولوی عبدالحق،رشید احمد صدیقی،جگر مراد آبادی،تلوک چند محروم،علامہ نیاز فتح پوری،سیماب اکبرآبادی،سر شاہ نواز بھٹو،تے مولانا عبدالسلام نیازی سمیت نامور قد آور شخصیتاں د‏‏ی صحبتاں وچ بیٹھنے تے ان تو‏ں فیض پانے دے مواقع ملے۔
1944-47 تحریک ِ پاکستان دے دوران انہاں نے سیاسی اجتماعات وچ چائلڈ اسپیکر د‏‏ی حیثیت تو‏ں حصہ لیا۔ جنہاں وچ کےدوران قائد اعظم محمد علی جناح ، خان لیاقت علی خان، نواب اسماعیل خان، چوہدری خلیق الزماں، سردار عبدالرب نشتر‘ آئی آئی چندریگر تے حسین شہید سہروردی نے خطاب کیتا۔
تحصیل ِ علم تے تعلیمی ادارے
میٹرک:الہ آباد تعلیمی بورڈ الہ آباد
ایف ۔ایس ۔ سی ۔
بی ۔ ایس ۔ سی
تے ایم ایس سی (جیالوجی)
علی گڑھ مسلم یونیورسٹی‘ علی گڑھ تو‏ں کیتا
ادیب ِ کامل
ادیب ِ فاضل
جامعہ الاردو‘ علی گڑھ تو‏ں کیتا
شعری سفر کاآغاز1944 وچ ہویا۔
پہلا شعر:
پُچھدا اے جدو‏ں وی کوئی میرے تو‏ں خاموشی د‏‏ی گل
آسماں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے خاموش ہو جاتا ہاں وچ
علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ اساں نصابی سرگرمیاں:
سیدفخرالدین بَلّے نے اساں نصابی سرگرمیاں وچ گرم جوشی تو‏ں بھر پور حصہ لیا۔بیت بازی دے مقابلےآں ،مباحثاں ،مشاعراں اورتقریری مقابلےآں وچ جوہر دکھائے۔سینئر استاداں تو‏ں وی خوب داد سمیٹی ۔مسلم اسٹوڈنٹس فیڈریشن دے جوائنٹ سیکریٹری منتخب ہوئے۔یونیورسٹی دے مجلے دتی یونین دے مدیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اپنا مجلہ ماہنامہ جھلک ،علی گڑھ جاری کیتا۔حلقہ یاراں وڈا وسیع رہیا۔استاداں تے تلامذہ وچ یکساں مقبول رہ‏ے۔
ترک ِ سکونت کافیصلہ:
اپنی خوبصورت یاداں نو‏‏ں سمیٹ کر بھارت نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی خیرباد کہنے دے لئی پرتول لئے۔
ہجرت:
لہور وچ پہلا پڑائو ڈالا۔
کراچی وچ کچھ عرصہ قیام کیتا تے روزگار دے امکانات دا جائزہ لین توں بعد بالآخر ستلج کنارے پڑاو ڈالن دا فیصلہ کرلیا۔ بہاول پور ہی تو‏ں سرکاری کیرئیر دا آغازکیا۔ سراپا: علمی اعتبار تو‏ں قدآورلیکن ظاہری اعتبار تو‏ں میانہ قامت۔
سر وڈا سی۔جداں کِسے سردار کاہوتاہے۔
وڈی بڑی دلکش اکھاں ۔
اکھاں وچ سرخ ڈورے۔جنہاں تو‏ں سفیدی تے سیاہی ہور نمایاں ہوگئی سی۔
کشادہ پیشانی ۔پیشانی اُتے سوچاں د‏‏ی تین چار محراباں ۔
خوبصورت نقش و نگار دے مالک سن ۔
کلین شیوڈ۔ودھے ہوئے شیو دے نال کسی محفل وچ کدی نظر نئاں آئے۔
سینے اُتے بال تے بالاں د‏‏ی اک لکیر ناف تک موجودتھی۔
نسبتاً لانبی کلائیاں ۔گداز ہتھیلیاں ۔
ہتھ ملاتے تاں لگدا کہ ان ہتھو‏ں نے کدی مشقت نئاں کیت‌ی۔حالانکہ ساری زندگی مشق ِ سخن جاری رکھی۔
شخصیت:
باوقار تے باغ و بہار شخصیت دا ناں سید فخرالدین محمد بلے اے۔خوش لباسی ان د‏‏ی خوش مزاجی کاآئینہ تھی۔طبیعت وچ نفاست کوٹ کوٹ کربھری ہوئی محسوس ہُندی ۔جو ملے اسنو‏ں اپنا گرویدہ بنالیتے ۔گفتگو وچ طنز نئاں ،البتہ مزاح ضرور جھلکتاتھا۔دوسرےآں نو‏‏ں اگے بڑھتادیکھ کر جی اٹھدے ۔دل وچ کسی دے لئی میل نئاں۔اعلیٰٰ ظرف ،دریا دل تے کشادہ نظر سن۔تواضع انہاں دا خاصا تے مروت و رواداری انہاں دا شعار رہی۔
لباس:
خوش لباسی وی عالم ِ نوجوانی وچ ان د‏‏ی مقبولیت کاسبب بنی۔
تھری پیس سوٹ،تے شوخ رنگ د‏‏ی ٹائی۔ اس اُتے میچنگ شوز۔کدی کدائاں جواہر کٹ واسکٹ ،کرتہ شلوار، ۔
سرد موسم وچ کالی،سفید یا سلیٹی رنگ د‏‏ی چادر اوڑھنا پسند کردےسن۔ستواں محرم الحرام نو‏‏ں سبزکرتا تے سفید شلوار تے دسواں محرم الحرام نو‏‏ں کالا کردا تے سفید شلوار اُنہاں کاپہناوا ہُندا۔یہ روایت عمر بھر برقرار رہی ۔
چلن: فقیرانہ
انداز : شاہانہ
فکر:صوفیانہ
شیوہ:انسانیت نال محبت تے احترام ِ ِآدمیت
فطرت :
مسکرانا۔برائی کابدلہ بھلائی تو‏ں دینا۔پریشاں حال لوکاں د‏‏ی دلجوئی کرنا،کھبے ہتھ نو‏‏ں خبردئیے بغیر سجے ہتھ تو‏ں ضرورت منداں د‏‏ی مدد کرنا۔مثبت پہلواں اُتے ہمیشہ نظر رکھیا۔
شوق:
کتب بینی ،بزم آرائی اورشب بیداری
علم و ادب،فنون ،سبھیاچار،تصوف،آثار ِقدیمہ،مذاہبِ ِ عالم،تحقیق،سیاحت،معدنی وسائل،صحافت،تعلقات عامہ
محکمے:
اطلاعات،تعلقات عامہ،سیاحت،پروٹوکول،آرٹس کونسل،سوشل ویلفئیر،بلدیات،وزارت مذہبی امور،وزارت ِ اقلیتی امور،تے وزارت سمندرپار پاکستانیز
غیر ملکی سرکاری دورے:
ایران، چین ،سری لنکا،افغانستان ،بنگلہ دیش تے بھارت۔
بھارت کادورہ ذوالفقار علی بھٹو وزیرخارجہ پاکستان دے نال کیتا۔واپسی اُتے بھٹو صاحب نے ان د‏‏ی کارکردگی کوبے مثال قراردیااورجوریمارکس دئیے،وہ بلاشبہ ایداں دے ناں ،جنہاں پرفخرہی کیاجاسکتاہے۔اوہدی تفصیل میری یادداشتاں وچ محفوظ ا‏ے۔
کھیل تے مشاغل:
مختلف ادوار وچ مختلف میداناںوچ نظرآئے۔کرکٹ،بیڈمنٹن،رِنگ،ٹیبل ٹینس، اسکریبل، کیرم، لڈو، شطرنج، تے بریج ۔
تالیفات و مطبوعات
جنہاں شعبےآں‘ ادارےآں تے محکمےآں تو‏ں وابستہ رہے ۔ان تو‏ں متعلق (150) تو‏ں زیادہ مطبوعات تألیف و تدوین کیتیاں تے ان د‏‏ی اشاعت دا اہتمام کیتا۔ ان وچ کتاباں‘ کتابچے ،سووینئیرز،اوربروشرز شام‌ل ناں۔ ایہ تالیفات انگریزی، اردو، ہندی تے فارسی زباناں وچ مرتب کیتیاں گئیاں۔ان وچ سید فخرالدین بلے د‏‏ی علمی وسعت،فکر د‏‏ی رفعت ،پاکستانیت،پاکستانیات تو‏ں متعلق علمیت، بولی و بیان اُتے قدرت تے وطن ِعزیز نال محبت نظرآتی ا‏ے۔
دوتحقیقی کتاباں
ولایت پناہ  امام علی ابن ابی طالب المرتضیٰ کرم اللہ تعالیٰ وجہہ الکریم
آپ نے باب العلم امام علی ابن ابی طالب مرتضیٰ کرم اللہ و تعالیٰ وجہہ ا لکریم د‏‏ی سیرت و شخصیت اُتے اک تحقیقی کتاب ولایت پناہ امام علی ابن ابی طالب المرتضیٰ کرم اللہ تعالیٰ وجہہ الکریم لکھی۔
مندرجہ بالاعنوان دے تحت اسلامی تعلیمات د‏‏ی روشنی وچ ان د‏‏ی تحقیقی کتاب بڑاعلمی سرمایہ اے ،جو دل کشا وی اے تے چشم کشا وی۔
ست صدیاں بعد،دو تخلیقی کارنامے
امیر خسروؒ دے بعدسیّد فخر الدین بَلّے نے قول ترانہ تے "نیا رنگ" تخلیق کیتا۔ جس د‏‏ی دُھناں ریڈیو پاکستان ملتان نے تیار کیتاں۔ ان دونے تخلیقات نو‏‏ں جید علما،صوفیااور مشائخ نے7 صدیاں بعد اہ‌م تاریخی تے تریخ ساز کارنامہ قرار دیا ا‏ے۔
محسنِ فن ....”مین آف دتی سٹیج"۔ اسٹیج دے لئی خدمات اُتے دو خطابات تو‏ں نوازیا گیا
فنون و سبھیاچار دے فروغ تے 1982ء وچ ملتان وچ 25 روزہ جشنِ تمثیل کرانے اُتے ثقافتی تنظیماں تے اسٹیج فنکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں آپ نو‏‏ں ”محسنِ فن“ دا خطاب دینے دے نال ساتھ مین آف دتی اسٹیج قرار دیا گیا۔
سکونت
سرکاری ملازمت نے خانہ بدوش بناکر رکھ دیا۔کراچی، لاہور، اسلام‌آباد، راولپنڈی، سرگودھا، ملتان،کوئٹہ ، قلات، خضدار تے بہاولپور وچ دورانِ ملازمت قیام رہیا۔ ان شہراں وچ آپ دا وسیع حلقہء یاراں موجود ا‏ے۔ ریٹائرمنٹ ڈائریکٹر تعلقاتِ عامہ ،حکومت پنجاب ۔گریڈ 20
دسمبر۔1990 15 روزگار بعد وچ ریٹائرمنٹ
فری لانس (جرنلسٹ )‘ میڈیا کنسلٹنٹ۔ پبلک ریلیشنز پریکٹیشنر
جادہ ءصحافت اُتے انمٹ نقوش :
سیدفخرالدین بلے نے دنیائے صحافت وچ وی انمٹ نقوش چھڈے ناں ۔اخبارات و جریدے وچ کالم وی لکھے۔ سیاسی تے سماجی مسائل و معاملات اُتے ان دے قطعات وی توجہ کامرکزبنے۔پاکستان دے صدور،وزرائے اعظم،صوبائی گورنراں تے وزرائے اعلیٰٰ کےلئے جِنّی تقریراں لکھیاں ،انہاںں شمارماں نئاں لایاجاسکتا۔دوست احباب ان دے پاس آ ک‏ے مضامین لکھوایاکرتےسن تے پھرانہاں اپنے ناں تو‏ں چھپواکر خوش ہُندےسن۔ایسا کدی کبھارنہاں اکثر ہوتاتھا۔ان د‏‏ی عنایات د‏‏ی بنیاد اُتے بوہت سارے لوک صاحب ِ کتاب بنے۔
سید فخرالدین بلّے نے صحافتی دنیاماں کچھ جریدے دے بانی مدیرِاعلیٰ یا مدیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں قابل ِ قدرکام کیتا۔سرکاری جریدے اُتے وی ان د‏‏ی شخصیت دے دستخط ثبت نظرآتے ناں۔جو جریدے آپ دے زیرادارت شائع ہوئے، انہاں د‏‏ی تفصیل ایہ ا‏ے۔
٭ایڈیٹر پندرہ روزہ دتی یونین علی گڑھ
٭بانی ایڈیٹر ماہنامہ جھلک علی گڑھ
٭جوائنٹ ایڈیٹر روزنامہ نو روز، کراچی
٭جوائنٹ ایڈیٹر بہاولپور ریویو‘ بہاولپور
٭ایڈیٹر ماہنامہ ویسٹ پاکستان، لاہور
٭بانی چیف ایڈیٹر ماہنامہ فلاح لاہور
٭بانی چیف ایڈیٹر ماہنامہ اوقاف اسلام‌آباد
٭بانی چیف ایڈیٹر ماہنامہ اساں وطن، اسلام‌آباد
٭بانی چیف ایڈیٹر ماہنامہ یارانِ وطن، اسلام‌آباد
٭بانی چیف ایڈیٹر ہفت روزہ آوازِ جرس‘ لاہور
٭بانی چیف ایڈیٹر پندرہ روزہ مسلم لیگ نیوز ، لاہور
٭بانی چیف ایڈیٹر ماہنامہ نوائے بلدیات لاہور
٭بانی چیف ایڈیٹر ماہنامہ ساڈا ملتان ، ملتان
ادبی تنظیم قافلہ دے بانی
تخلیق کاراں، فنکاراں،شاعراں، ادیباں تے دانشوراں د‏‏ی تنظیم ”قافلہ“ بنائی۔ جس دے ”پیاؤ“ لاہور تے ملتان وچ سیّد فخر الدین بَلّے د‏‏ی اقامت گاہ اُتے وڈے تسلسل تے تواتر دے نال ہوئے۔ ان د‏‏ی خواہش اُتے ہی ”قافلے“ دے پیاؤ بہاولپور وچ نامور علمی ادبی شخصیت سیدتابش الوری د‏‏ی رہائش گاہ اُتے ہُندے ناں۔
پنجند اکادمی ثقافتی تحفظ، فنکاراں د‏‏ی حوصلہ افزائی، مختلف شعبےآں وچ ”جوہرِ قابل“ د‏‏ی دریافت تے پذیرائی لئی اوہناں نے نویں راہ تلاش کیتے ۔پنجند آکادمی بنائی تے اس دے قیام تے جو کتابچہ شائع کیتا، اوہدی اک ایک سطر وچ فخرالدین بلے دے خواب دکھائی دیندے نیں۔ ایہناں دے خواباں وچ ہن وی حقیقت دے رنگ بھرے جاسکتے نیں۔
معین آکادمی اپنے بزرگاں دے ناں اُتے معین آکادمی د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس اشاعتی ادارے دے تحت متعدد ادیباں دتاں کتاباں شائع کیتاں۔
دل د‏‏ی بیماری نال دل لگی:
اگست 1980 وچ انہاںں دل دا دورہ پیا۔ڈاکٹراں نے آرام دے نال سگریٹ نوشی ترک کرنے کامشورہ دیالیکن انہاں نے آرام کیتا نہ سگریٹ نوشی ترک کی۔دل د‏‏ی بیماری دے نال ایسی دل لگی شاید ہی کسی نے د‏‏ی ہوئے۔ دل د‏‏ی اس بیماری دے نال اوہ چوویہہ برس تک زندہ رہے۔جدو‏ں دورہ پڑتاتودوچار دن بچےآں د‏‏ی دل جوئی کےلئے مصروفیات ضرور ترک کردیتے تے فیر ان د‏‏ی دن رات جاری رہنے والی سرگرمیاں زیادہ زور شور دے نال نظرآتاں۔معا لجین کاکہناتھا ان کاصرف اک چوتھائی دل کم کررہاہے ۔آخری ایام وچ اٹھاراں، اٹھاراں گھینٹے آکسیجن د‏‏ی نالی ناک تو‏ں لگی رہندی لیکن ایہ بیماری وی انہاںں غیرفعال کرنے وچ ناکام رہی۔ایسی قوت ِ ارادی تے خود اعتمادی کم‌کم ہی دکھائی دیندی اے۔جنوری 2004 دے دوسرے ہفتے وچ انہاں نوں نشتراسپتال داخل کرادتاگیا۔ شدید علالت وچ وی کلمہء شکر بولی زبان رہیا۔ ہرحال وچ شکر بجالاناان دے مزاج کاحصہ سی۔
وفات:آئی ۔سی ۔یو،نشتراسپتال ،ملتان
تریخ ِ وفات:
جنوری 2004 28
6ذوالحج ۔بدھ ؛رات 8 بج کر 5 منٹ پرخالق حقیقی تو‏ں جاملے۔
بہاولپورماں تدفین : جمعرات 29جنوری 2004
آخری ”پیاؤ“
قبرستان نور شاہ بخاری ‘ بہاولپور
جتے جی اے اس مٹی دا قرض چکانا مشکل
ودھ جائے گا قبرماں جاکے اِس مٹی دا قرض
سیدفخرالدین بلے۔ اک آدرش ۔ اک انجمن
[اولڈبوائزمسلم یونیورسٹی ایسوسی ایشن نےیہ کتاب مدّون کی]
بلے بلے۔ سیدفخرالدین بلے
[پاکستان تے بھارت دے نامورادیباں اورشاعراں د‏‏ی نظر وچ]
امیرخسروکےبعد سیدفخرالدین بلےکاقول ترانہ۔ معرفت کاانمول خزانہ۔
تحقیق: علامہ مولانا سید کلب ِ حسن نونہروی، قم۔ایران
سید فخرالدین بلے د‏‏ی بیاض دے نال ست دن
انتخاب ِ کلام: مرتبہ : شبنم رومانی
سیدفخرالدین بلے۔ اک داستان ۔ اک دبستان۔
تألیف: سید تابش الوری
وفات
وہ 28جنوری 2004ء نوں دل دا دورہ پین نال ملتان وچ انتقال کرگئے۔
حوالے
گٹھ:اردو شاعر
ایئرٹیل
thumb بھارتی ایئرٹیل لمیٹڈ جو عام طور پر ایئرٹیل کے نام سے معروف ہے، نئی دہلی، بھارت میں واقع ایک بھارتی ٹیلی کمیونیکیشن خدمات کی کمپنی ہے۔ یہ 20 ممالک میں کام کرتا ہے۔ اک اک اک
گٹھ:بھارت
رامبن
گٹھ:جموں گٹھ:جموں ریجن
علی محمد شبلی
علی محمد شبلی ( আলী মহম্মদ শিবলী ; پیدائش ۱۸۷۹) اک بنگالی انقلابی سی جس نے برطانوی مخالف تحریک آزادی وچ حصہ لیا۔
زندگی
علی محمد شبلی ۱۸۷۹ وچ کلکتہ دے ٹولی گنج دے پڑوس وچ اک بنگالی مسلما‏ن گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد دا ناں حافظ محمد حاجی سی۔ شبلی نو‏‏ں برطانوی سلطنت نے علی پور سنٹرل جیل وچ مکینیکل جمعدار دے طور اُتے ملازم رکھیا سی۔ اک باغی دے طور پر، اس نے اس موقع نو‏‏ں جیل دے باہر لوکاں تو‏ں وی رابطے وچ رکھنے دے لئی استعمال کيتا۔ کئی تنبیہاں دے بعد حکومت نے انہاں نو‏ں حراست وچ لے لیا۔
حوالے
گٹھ:کولکات‏ا دیاں شخصیتاں گٹھ:غیر موجود سال وفات گٹھ:۱۸۷۹ دے جم
حاکم سنگھ
حاکم سنگھ پہلا اتھیلیٹ اے جسنے 1978 دی ایشیائی کھیڈاں وچ 20 کلومیٹر ریس دوڑ وچ سونے دا تمغہ جتیا سی۔ اسنے 1979 وچ ٹوکی وچ رکھی گئی ایشیئن اتھلیٹکس چیمپیئنشپ وچ وی سونے دا تمغہ حاصل کیتا۔ حاکم سنگھ، دھیان چند اوارڈ حاصل کرتیاں وچوں اک اے۔
حاکم سنگھ دی موت 14 اگست 2018 نوں سنگرور وچ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی ایتھلیٹ گٹھ:بھارتی کھڈاری گٹھ:پنجاب دے لوک
احمد الکاتب
احمد الکاتب اک مشہور عراقی اسکالر نيں جنہاں د‏‏ی پیدائش کربلا مین ہوئے۔ آپ دا تعلق تے سلسلہ جناب حبیب ابن مظاہر اسدی دے بھائی تو‏ں ملدا اے جنہاں نے امام حسین ع دے نال کربلا وچ اپنی جاناں دا نزرانہ پیش کيتا ،آپ د‏‏ی کتاباں تے مباحث عراق تے عالم اسلام وچ بہت مشہور نيں۔ آپ دا شمار معتدل علمائے شیعہ مین ہُندا ا‏‏ے۔ شیعہ سنی اتحاد دے پرجوش داعی نيں۔
آقای احمد الکاتب دے عقائد
ان دے عقائد و نظریات ایہ نيں :
3-ہم عقیدہ و منھج اسلامی دا التزام تے عبادات و احکا‏م و اخلاق نو‏ں۔
4- اسيں عقیدہ ختم نبوت اُتے ایمان رکھدے نيں جداں کہ قرآن وچ آیا ا‏‏ے۔
مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا” الأحزاب 30 اور محمد ص دے بعد رسالت اسلامی ختم ہويا۔ تے وحی دا نزول وی آپ اُتے ہی ختم ہويا۔ تے لوک ہن کتاب اللہ تے سنت صحیحہ تے عقل سلیم د‏‏ی پیروی کرنے دے مکلف نيں۔ 5- اسيں ﺗﺎﮐﯿﺪ ﮐﺮﺗﮯ ﮨﯿﮟ ﮐﮧﻗﺮﺁﻥ ﮐﺮﯾﻢ ﮬﺮ ﻗﺴﻢ ﮐﯽﺗﺤﺮﯾﻒ،ﺗﻼﻋﺐ،ﺍﻭﺭ ﮐﻤﯽﻭ ﺯﯾﺎﺩﺗﯽ ﺳﮯ ﻣﺤﻔﻮﻅ ﮨﮯ۔ ﺍﻭﺭ ﺍﻟﻠﮧ ﻧﮯ ﺑﮯ ﺷﮏﺍﺱ ﮐﯽ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﮐﺎ ﺧﻮﺩﺫﻣﮧ ﻟﯿﺎ ﮨﮯ۔ ﺟﯿﺴﺎ ﮐﮧﻗﺮﺁﻥ ﻣﯿﮟ ﺁﯾﺎ ﮨﮯ۔ : سورہ حجر آیت 9 ْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ ” ﺍﻭﺭ ﺟﻮ ﮐﭽﮫ ﻗﺪﯾﻢ ﮐﺘﺐﻣﯿﮟ ﺁﯾﺎ ﮨﮯ ﺟﻮ ﺿﻌﯿﻒ ﯾﺎﻣﻦ ﮔﮭﮍﺕ روایات نيں۔ جنہاں نو‏ں غلاۃ(شیعہ دا غلو کرنے والا طبقہ) نے اھل بیت ع دے ناں تو‏ں گھڑیا ا‏‏ے۔ تے تریخ وچ علمائے شیعہ نے انہاں روایات اُتے تنقید تے انہاں تو‏ں لاتعلقی دا اظھار کيتا ا‏‏ے۔ افسوس دا مقام اے کہ بعض شیعہ مخالف گروہ انہاں تاریخی جھوٹی روایات تحریف نو‏‏ں بنیاد بنا ک‏ے شیعاں اُتے تحریف قرآن دا الزام لگاندے نيں۔ تے انہاں نو‏‏ں قتل کرنے تے کافر تے منحرف عقیدہ قرار دیندے نيں(۔ جس د‏‏ی بنیاد یھی من گھڑت غالیاں دے روایات نيں۔ )۔
6- اسيں رسول اللہ ص دے پاک صحابہ خصوصا مہاجرین و انصار تے اہل بیت ع دا احترام کردے نيں۔ تے انہاں وچو‏ں صالحین تو‏ں اسيں راضی نيں۔ لیکن اسيں انہاں سب نو‏‏ں معصوم وی نئيں سمجھدے۔ تے اسيں انہاں پہ سب و شتم تے برائی منسوب کرنے نو‏‏ں حرام سمجھدے نيں۔ تے خصوصا حضرت سیدہ عائشہ ام المومنین نو‏‏ں سبکرنے نو‏ں۔ تے ہمرا ایمان اے کہ اللہ نے آپ نو‏‏ں بری کيتا قضیہ افک تاں۔ 7- ﮨﻢ ﯾﻘﯿﻦ ﺭﮐﮭﺘﮯ ﮨﯿﮟ ﮐﮧﺍﺳﻼﻡ ﺍﯾﮏ ﺍﯾﺴﺎ ﺩﯾﻦ ﮨﮯجس وچ ﺳﯿﺎﺳﯽ،ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﯼ ﺍﻭﺭﺍﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺯﻧﺪﮔﯽ دے احکا‏م موجود نيں۔ جنﮐﯽ ﺑﻨﯿﺎﺩ ﺍﺧﻼﻕ ﺳﻠﯿﻤﮧ ﮨﮯ۔ ﻟﯿﮑﻦ ﺍﺳﻼﻡ ﮐﺴﯽ ﮐﻮﻣﻨﺼﻮﺹ ﻧﮩﯿﮟ ﮐﺮﺗﺎﺳﯿﺎﺳﯽ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﮐﯿﻠﮯ تے اس اُتے کوئی معین نص موجودنئيں،ﭘﺲ ﺍﺳﻼﻡ ﻧﮯ ﻧﻈﺎﻡﺷﻮﺭﯼ ﮐﯽ ﻧﺼﯿﺤﺖ ﮐﯽﮨﮯ(تصور پیش کيتاہے)۔ﺍﻭﺭﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻮﮞ ﮐﯿﻠﮯ (اپنا حاکم) ﺍﻥﮐﮯ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻧﻈﺎﻡ ﮐﯿﻠﮯ اختیار کرنے د‏‏ی آزادی دتی اے ﻇﺮﻭﻑ ﺯﻣﺎﻧﯽ ﻭ ﻣﮑﺎﻧﯽﮐﮯ ﺣﺴﺎﺏ ﺳﮯ۔ ﺍﺳﯽ ﻟﺌﮯﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﮧ ﺹ ﻧﮯ ﮐﺴﯽﮐﻮ ﺍﭘﻨﮯ ﺑﻌﺪ ﺧﻼﻓﺖ ﮐﯿﻠﮯﻣﻨﺼﻮﺹ ﻧﮩﯿﮟ ﮐﯿﺎ۔ ﭘﺲﺻﺤﺎﺑﮧ ﮐﺮﺍﻡ ﻧﮯ ﺍﺟﺘﮩﺎﺩﮐﯿﺎ ﺍﻭﺭ ﺍﭘﻨﮯ ﻟﺌﮯ ﭘﺎﻧﭻﺧﻠﻔﺎﺋﮯ ﺭﺍﺷﺪﯾﻦ ﻣﻨﺘﺨﺐﮐﺌﮯ۔ ﺍﺑﻮﺑﮑﺮ،ﻋﻤﺮ،ﻋﺜﻤﺎﻥ،ﻋﻠﯽﻭﺣﺴﻦ، ﺭﺿﯽﺍﻟﻠﮧ ﻋﻨﮭﻢ۔
8- اسيں اعتقاد نئيں رکھدے کہ امامت اک ملحقہ جزو اے نبوت دے نال۔ یا ایہ کہ اس د‏ی تشکیل کیلے اس د‏ی امتداد چاہیے۔ تے نہ ہی اسيں امامت نو‏‏ں اصول دین وچو‏ں اک اصل تے نہ ہی ارکان اسلام وچو‏ں اک رکن سمجھدے نيں۔ کیونجے قرآن مجید نے اس دے بارے وچ ذکر نئيں کيتا۔ تے لیکن ایہ امامت اک فرعی مسئلہ اے جس دا شمار فقہ سیاسی وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ﺍﻭﺭ ﻇﻨﯽ ﺗﺎﻭﯾﻼﺕ ﺟﻮ ﮐﮧ اس تو‏ں متعلق نيں اوہ سبﻗﺮﺁﻥ ﺳﮯ ﺩﻭﺭ ﮨﯿﮟ۔
9- ﺟﯿﺴﺎ ﮐﮧ ﮨﻢ ﻋﻘﯿﺪﮦﻧﮩﯿﮟ ﺭﮐﮭﺘﮯ ﮐﮧ ﺍﻧﺒﯿﺎﺀﮐﯽ ﻃﺮﺡ ﮐﺴﯽ ﺍﻣﺎﻡ(ﺍﯼ ﺭﺋﯿﺲ ﺍﻟﺪﻭﻟﮧ ) کیلے معصوم ﮨﻮﻧﺎ ﻭﺍﺟﺐ ﮨﮯ،ﯾﺎ ﺍﺱﮐﻮ ﺍﻥ ﺍﻧﺒﯿﺎﺀ ﮐﯽ ﻃﺮﺡﻭﺣﯽ ﻧﺎﺯﻝ ﮨﻮﺗﯽ ﮨﮯ۔ ﯾﺎﺍﺱ ﮐﻮ ﻟﻮﮔﻮﮞ ﻣﯿﮟ ﺣﻖﺗﺼﺮﻑ ﺣﺎﺻﻞ ﮨﮯ،ﯾﺎ ﺍﺱﮐﮯ ﺍﻭﺍﻣﺮ(حکم) ﺭﺳﻮﻝ ﺹ ﮐﮯﺍﻭﺍﻣﺮ ﮐﯽ ﻃﺮﺡ ﺍﻭﺭ ﺍﺱﮐﮯ ﻧﻮﺍﮬﯽ (منع کرنا)ﺭﺳﻮﻝ ﺹ ﮐﮯﻣﻨﺎﮬﯽ ﮐﯽ ﻃﺮﺡ ﮨﮯ۔ ﺍﻭﺭﻧﮧ ﮨﯽ ﮨﻢ ﺍﻋﺘﻘﺎﺩ ﺭﮐﮭﺘﮯﮨﯿﮟ ﮐﮧ ﺍﻣﺖ ﺍﺳﻼﻣﯽ ﮐﻮﮨﻤﯿﺸﮧ ﺍﯾﮏ ﺍﯾﺴﮯ ﺣﺎﮐﻢﮐﯽ ﺣﺎﺟﺖ ﮨﮯ ﺟﻮ ﺍﻟﻠﮧ ﮐﯽﻃﺮﻑ ﺳﮯ ﻣﻨﺼﻮﺹ ﮨﻮ۔ ﺍﻭﺭ ﯾﺎ ﭘﮭﺮ ﺯﻣﯿﻦ ﮐﺒﮭﯽﺣﺠﺖ ﺳﮯ ﺧﺎﻟﯽ ﻧﮩﯿﮟ ﮨﻮﺗﺎ،ﯾﮧ ﺳﺐ ﻣﻦ ﮔﮭﮍﺕﺑﺎﺗﯿﮟ ﮨﯿﮟ۔
عالم آرای امینی (کتاب)
عالم آرای امینی اک تاریخی کتاب ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ آق قویونلو خاندان د‏‏ی تریخ تے صفوی سلطنت دے عروج اُتے لکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس کتاب نو‏‏ں فضل اللہ بن روز بہان خنجی اصفہانی نے 892ھ تے 897ھ دے درمیان فارسی زبان وچ لکھیا سی۔ اس کتاب دا انگریزی ترجمہ ولادیمیر منورسکی (Vladimir Minorsky) نے کيتا ا‏‏ے۔ منورسکی نے غیر جانبداری اُتے مصنف د‏‏ی انتہائی تعریف کيت‏ی۔
احمد الکاتب
آقای احمد الکاتب دے عقائد
-10 ﮨﻢ ﺍﻋﺘﻘﺎﺩ ﺭﮐﮭﺘﮯ ﮨﯿﮟﮐﮧ ﺍﮨﻞ ﺑﯿﺖ عﻧﻈﺎﻡ ﺷﻮﺭﯼﭘﺮ ﺍﯾﻤﺎﻥ ﺭﮐﮭﺘﮯ ﺗﮭﮯ۔ ﺍﻭﺭﺍﻥ ﮐﻮ ﻧﻈﺮﯾﮧ ﺍﻣﺎﻣﺖ ﺍﻟﮩﯽﮐﺎ ﻋﻠﻢ ﻧﮩﯿﮟ ﺗﮭﺎ،ﻧﮧ ﮨﯽﺍﻧﮩﻮﮞ ﻧﮯ ﺩﻋﻮﯼ ﮐﯿﺎ ﮐﮧﻭﮦ ﻣﻌﺼﻮﻡ ﮨﯿﮟ۔ ﺍﻭﺭ ﻧﮧﮨﯽ ﺍﻧﮩﻮﮞ ﻧﮯ ﻏﯿﺐ ﺩﺍﻧﯽ ﮐﺎﺩﻋﻮﯼ ﮐﯿﺎ۔ ﻭﮦ ﺭﺳﻮﻝ ﺹﮐﮯ ﺍﺣﺎﺩﯾﺚ ﮐﮯ ﺭﻭﺍﯾﺖﮐﺮﻧﮯ ﻭﺍﻟﮯ ﻋﺎﻟﻢ ﺗﮭﮯ۔ ﻧﮧﮨﯽ ﺍﮨﻞ ﺑﯿﺖ ﻉ ﻣﻌﯿﻦ ﻭﻣﻨﺼﻮﺏ ﻣﻦ ﺍﻟﻠﮧﮬﮯ،ﻧﮧﻭﮦ ﻋﻠﻢ ﻏﯿﺐ ﺟﺎﻧﺘﮯﺗﮭﮯ،ﺍﻭﺭ ﻧﮧ ﮨﯽ ﺍﻥ ﮐﯿﻠﮯﮐﻮﺋﯽ ﻭﻻﯾﺖ ﺗﺸﺮﯾﻌﯽ ﯾﺎﺗﮑﻮﯾﻨﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﺗﮭﯽ،ﺟﯿﺴﺎﮐﮧ ﺑﻌﺾ ﻏﺎﻟﯿﻮﮞ (ﻏﻼٰۃ) ﮐﺎﺩﻋﻮﯼ ﮨﮯ۔
عالم آرای امینی (کتاب)
خنجی اصفہانی جدو‏ں سهند‎ پہاڑ دے نیڑے سلطان یعقوب تو‏ں ملے تاں آق قویونلو خاندان د‏‏ی تریخ اُتے اک کتاب لکھنے اُتے اتفاق کيتا۔
احمد الکاتب
آقای احمد الکاتب دے عقائد
11- ﯾﮧ ﻗﻮﻝ ﮐﮧ ﺭﺳﻮﻝﺍﻟﻠﮧ ﺹ ﮐﯽ ﻃﺮﻑ ﺳﮯﺣﻀﺮﺕ ﻋﻠﯽ ﻉ ﮐﯽ ﺧﻼﻓﺖﮐﯿﻠﮯ ﻧﺺ ﺟﻠﯽ ﻣﻮﺟﻮﺩﺗﮭﺎ،ﺍﺱ ﻗﺴﻢ ﮐﺎ ﻋﻘﯿﺪﮦ،ﯾﺎﻗﻮﻝ ﮐﯽ ﺑﻨﯿﺎﺩ ﺩﻭﺳﺮﯼﺻﺪﯼ ﮨﺠﺮﯼ (199-100 هج)ﻣﯿﮟ ﭘﮍﯼ،ﺍﺱﻧﻈﺮﯾﮧ ﺍﻭﺭ ﻋﻘﯿﺪﮦ ﮐﺎ ﺍﺱﺳﮯ ﭘﮩﻠﮯ ﻭﺟﻮﺩ ﻧﮩﯿﮟ ﺗﮭﺎ۔ ﺍﻭﺭ ﺍﺱ (موضوع)ﮐﮯ ﮔﺮﺩ بحث و جدل بے فائدہ اے ( اس دا نہ ضرر اے نہ کوئی نفع)۔ تے نہ ہی اس بحث کيتی وجہ تو‏ں اسيں زمانے دا کایہ پلٹ سکدے نيں۔ ﺍﻭﺭ ﺟﮩﺎﮞ ﺗﮏ ﻋﻠﯽ ﻉﮐﮯ ﺍﻓﻀﻞ ﮨﻮﻧﮯ ﮐﺎ ﺗﻌﻠﻖﮨﮯ ﺗﻮ ﺍﺱ ﮐﯿﻠﮯ ﮐﺴﯽﻧﺺ ﮐﯽ ﺣﺎﺟﺖ ﻭ ﺿﺮﻭﺭﺕ ﻧﮩﯿﮟ۔ ﺁﭖ ﮐﺎ ﺍﯾﻤﺎﻥ ﺑﺎﻟﻠﮧ،ﻭﺍﯾﻤﺎﻥﺑﺎﻟﺮﺳﺎﻟﺖ، ﺩﯾﻦ ﺍﺳﻼﻡﮐﯿﻠﮯﺁﭖﮐﯽﻗﺮﺑﺎﻧﯽ،ﺍﻟﺘﺰﺍﻡﺣﻖ،ﻋﺪﻝﻭﻣﺴﺎﻭﺍﺕﺑﯿﻦﺍﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ،ﺯﮨﺪﺩﻧﯿﺎ،ﺗﻮﺍﺿﻊ ،ﺷﻮﺭﯼ ﺍﻭﺭﺍﻣﺖ ﮐﮯ ﺍﺭﺍﺩﮦ ﮐﺎ ﺍﺣﺘﺮﺍﻡ ایہ آپ دے فضائل دا ثبوت ا‏‏ے۔ ﺁﭖ ﻉ ﻧﮯ ﺍﻣﺎﻣﺖ ﺍﻭﺭ ﺍﻣﺎﺭﺕﮐﺎ ﻣﻨﺼﺐ ﺳﻨﺒﮭﺎﻻ ﺟﺐﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻮﮞ ﻧﮯ ﺧﻠﯿﻔﮧﻋﺜﻤﺎﻥ ﺑﻦ ﻋﻔﺎﻥ ﮐﯽ ﻭﻓﺎﺕﮐﮯ ﺑﻌﺪ ﺁﭖ ﮐﯽ ﺑﯿﻌﺖ ﮐﯽ۔
عالم آرای امینی (کتاب)
حوالے
گٹھ:آق قویونلو گٹھ:آق قویونلو حکمران گٹھ:صفوی خاندان گٹھ:صفوی سلطنت گٹھ:صفوی سلطنت دیاں شخصیتاں گٹھ:ایران تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں گٹھ:فارسی بولی وچ کتاباں گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی تاریخی کتاباں
احمد الکاتب
آقای احمد الکاتب دے عقائد
12- ﻋﻠﯽ ﻉ ﻧﮯ ﺍﭘﻨﮯ ﺑﻌﺪﺧﻼﻓﺖ ﻭ ﺍمامت ﮐﻮ ﺷﻮﺭﯼﭘﺮ ﭼﮭﻮﮌﺍ۔ ﺟﺲ ﻃﺮﺡﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﮧ ﺹ ﻧﮯ ﭼﮭﻮﮌﺍﺗﮭﺎ۔ ﺁﭖ ﻉ ﻧﮯ ﺍﭘﻨﮯ ﺑﯿﭩﮯﺣﺴﻦ ﻉ ﮐﻮ ﻭﻟﯽ ﻋﮭﺪﻣﻘﺮﺭ ﻧﮩﯿﮟ ﮐﯿﺎ۔ ﺍﻭﺭ ﺑﮯﺷﮏ ﺍﻣﺎﻡ ﺣﺴﻦ ﮐﻮ ﺧﻮﺩﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻮﮞ ﻧﮯ ﺑﺨﻮﺷﯽﺍﻣﺎﻡ ﻣﻨﺘﺨﺐ ﮐﯿﺎ۔ ﺍﻭﺭ ﺍﺳﯽﻃﺮﺡ ﺍﮨﻞ ﮐﻮﻓﮧ ﻧﮯ ﺍﻣﺎﻡﺣﺴﯿﻦ ﻉ ﮐﻮ۔ ﺍﻣﺎﻡﺣﺴﯿﻦ ﻉ ﻧﮯ ﺑﮭﯽ ﺍﭘﻨﮯﺑﻌﺪ ﮐﺴﯽ ﮐﻮ ﺧﻠﯿﻔﮧﻣﻌﯿﻦ ﻧﮩﯿﮟ ﮐﯿﺎ ﺍﻭﺭ ﻧﮧ ﮨﯽﺍﺱ ﮐﻮ ﺍﭘﻨﮯ ﺷﯿﻌﻮﮞ ﭘﺮﻓﺮﺽ قرار دتا۔ ﺍﻭﺭ ﺣﺴﯿﻦ ع ﮐﮯﺑﺎﻗﯽ ﺑﯿﭩﻮﮞ ﻧﮯ ﺑﮭﯽ ﺍﭘﻨﮯﺑﻌﺪ ﮐﺴﯽ ﮐﻮ ﻣﻌﯿﻦ ﯾﺎﻭﺻﯿﺖ ﻧﮩﯿﮟ د‏‏ی ﺍﻭﺭ ﻧﮧﮨﯽ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻮﮞ ﮐﯿﻠﮯ ﺍﺱﮐﻮ ﻓﺮﺽ قرار دتا۔
13-ﮨﻤﺎﺭﺍ ﺍﯾﻤﺎﻥ ﮨﮯ ﮐﮧﺍﻣﺎﻡ ﺣﺴﻦ ﻋﺴﮑﺮﯼ ﺳﻦ260 ﮬﺠﺮﯼ ﻣﯿﮟ ﻻﻭﻟﺪ(بغیر اولاد دے )ﻓﻮﺕ ﮨﻮﺋﮯ۔ ﺍﻭﺭ ﮐﺴﯽ ﮐﻮﺍﭘﻨﮯ ﺑﻌﺪ ﺍﻣﺎﻡ ﺑﻨﻨﮯ ﮐﯽ کسی کوﻭﺻﯿﺖ ﺑﮭﯽ ﻧﮩﯿﮟ ﯽ۔ ﻧﮧﮨﯽ ﺁﭖ ﻧﮯ ﺍﭘﻨﮯ ﻟﺌﮯ ﻣﺨﻔﯽﺍﻭﻻﺩ ﮐﮯ ﮨﻮﻧﮯ ﺍﮎ ﺫﮐﺮ ﮐﯿﺎ۔ ﮐﯿﻮﻧﮑﮧ ﺟﯿﺴﺎ ﮐﮧ ﯾﮧﺑﺎﺕ(لاولدھونا) ﺁﭖ ﮐﯽ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﻣﯿﮟﻭﺍﺿﺢ ﺗﮭﯽ۔
14- ﺍﻭﺭ ﯾﮩﺎﮞ ﭘﮧ ﮨﻢ ﺍﺳﯽﻭﺟﮧ ﺳﮯ ﺑﺎﺭﮬﻮﯾﮟ ﺍﻣﺎﻡﮐﮯ ﻭﺟﻮﺩ ﮐﮯ ﻗﺎﺋﻞ ﻧﮩﯿﮟ۔ ﺍﻣﺎﻡ ﻏﺎﺋﺐ ﺟﺲ ﮐﺎ ﻧﺎﻡﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﻋﺴﮑﺮﯼﺍﻭﺭ ﺍﺱ ﮐﯽ ﻋﻤﺮ ﺁﺝ1500 ﮐﮯ ﻟﮓ ﺑﮭﮓبتاﯾﺎﺟﺎﺗﺎﮨﮯ۔ ﮐﯿﻮﻧﮑﮧ ﺍﯾﺴﺎﮐﮩﻨﺎ ﻭﮨﻤﯽ ﺍﻭﺭ ﺧﯿﺎﻟﯽ ﮨﮯ۔ ﺟﺲ ﮐﯽ ﻧﮧ ﺗﻮ ﮐﻮﺋﯽﺷﺮﻋﯽ ﺩﻟﯿﻞ ﮨﮯ ﺍﻭﺭ ﻧﮧ ﮨﯽﺗﺎﺭﯾﺨﯽ۔ ﺍﻭﺭ ﯾﮧ ﺑﺎﺭﻭﮬﻮﺍﮞﺍﻣﺎﻡکے وجود ﮐﻮ ﻓﺮﺿﯽ ﻃﻮﺭ ﭘﺮﺑﻌﺾ ﺍﻣﺎﻣﯿﮧ ﻣﯿﮟ ﺳﮯﺍﯾﮏ ﮔﺮﻭﮦ ﻧﮯ ﻓﺮﺽ ﮐﯿﺎﺟﺐ ﺍﻣﺎﻡ ﺣﺴﻦ ﻋﺴﮑﺮﯼ ﻻﻭﻟﺪ ﻓﻮﺕ ﮨﻮﺋﮯ
15- ﮨﻢ ﻣﻮﻣﻨﻮﮞ ﮐﯿﻠﮯ"ﻋﺎﻟﻤﯽ ﺣﮑﻮﻣﺖ" ﭘﺮ ﺍﯾﻤﺎﻥﻧﮩﯿﮟﺭﮐﮭﺘﮯ۔ ﮐﯿﻮﻧﮑﮧﺩﻧﯿﺎ ﺍﯾﮏ ﺍﯾﺴﯽ ﺟﮕﮧ ﮨﮯﺟﺴﮯ ﺍﻟﻠﮧ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻧﮯﻣﻮﻣﻨﻮﮞ ﺍﻭﺭ ﮐﻔﺎﺭ ﺩﻭﻧﻮﮞﮐﯿﻠﮯ ﻣﻌﯿﻦ ﮐﯿﺎ ﮨﮯ۔ ﺍﻭﺭﻣﺴﺘﻘﺒﻞ ﻣﯿﮟ ﺑﮭﯽ (ﮐﺴﯽ )ﺍﻣﺎﻡ ﻣﮭﺪﯼ ﮐﮯ ﻇﮩﻮﺭﮨﻮﻧﮯ ﮐﯽ ﮐﻮﺋﯽ ﻗﻄﻌﯽﺩﻟﯿﻞ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﻧﮩﯿﮟ ﮨﮯ۔
16-ﺍﻭﺭ ﺍﺳﯽ ﺑﺎﺕ ﮐﮯ ﺫﯾﻞﻣﯿﮟ: ﮨﻢاﻣﺎﻡﻣﮭﺪﯼﮐﯿﻠﮯﮐﺴﯽﻧﯿﺎﺑﺖﺧﺎﺻﮧﻧﻮﺍﺏﺍﺭﺑﻌﮧ۔ ﺳﻔﺮﺍﺀ ﺍﺭﺑﻌﮧ ) ﺍﻭﺭﻧﯿﺎﺑﺖ ﻋﺎﻣﮧ (ﻓﻘﮩﺎﺀ ﮐﯿﻠﮯﻧﯿﺎﺑﺖ ﮨﻮﻧﮯ) ﮐﺎبھیﯾﻘﯿﻦﻧﮩﯿﮟﺭﮐﮭﺘﮯ۔ ﮐﯿﻮﻧﮑﮧﺍﻣﺎﻡ ﻣﮭﺪﯼ ﻭﮦ ﮨﮯ ﺟﻮﮐﺒﮭﯽ ﭘﯿﺪﺍ ﮨﻮﺍ ﮨﯽ ﻧﮩﯿﮟﯾﮩﺎﮞ ﺗﮏ ﮐﮧ ﻏﺎﺋﺐ ﺑﮭﯽﮨﻮﮔﯿﺎ! ﺍﻭﺭ ﮨﻢ ﺍﺱ کوﺍﯾﮏ ﻓﺮﺿﯽ ﻭ ﻇﻨﯽ ﺩﻋﻮﯼﺳﻤﺠﮭﺘﮯ ﮨﯿﮟ۔ ﺟﺲ ﮐﺎﺩﻋﻮﯼ ﺑﻌﺾ ﻟﻮﮒ ﮐﺴﯽﺷﺮﻋﯽ ﺩﻟﯿﻞ ﮐﮯ ﺑﻐﯿﺮﮐﺮﺗﮯ ﮨﯿﮟ تے يہ دعوي دراصل انہاں اشکالات نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش وچ وجود وچ آیا جدو‏ں انہاں نو‏‏ں اپنی قیادت د‏‏ی وفات دا سامنا کرنا پيا۔ ﺍن ﮐﺎ ﺳﺒﺐ ﺍﻥ ﮐﺎ ﯾﮧﺍﯾﻤﺎﻥ ﻭﺟﻮﺩ ﺍﻣﺎﻡ ﺑﺎﺭﮬﻮﺍﻥﺍﻭﺭ ﺍﺱ ﮐﯽ ﻏﯿﺒﺖ بنیا۔
17- ﮬﻢ ﺍﺱ ﺑﺎﺕ ﭘﮧ ﺑﮭﯽﺍﯾﻤﺎﻥ ﻧﮩﯿﮟ ﺭﮐﮭﺘﮯ ﮐﮧﺩﯾﻦ ﺍﺳﻼﻡ ﻣﯿﮟﻋﯿﺴﺎﺋﯿﻮﮞ ﮐﮯ ﮐﻨﯿﺴﮧﮐﮯ ﻣﺸﺎﺑﮧ "ﻧﻈﺎﻡ ﻣﺮﺟﻌﯿﺖ" ﮨﮯ،ﺑﻠﮑﮧ ﻋﻠﻤﺎء ﺳﮯ ﺿﺮﻭﺭﺕ ﮐﮯ ﻭﻗﺖ(ﺩﯾﻨﯽ ﻣﻌﺎﻣﻼﺕ ﻣﯿﮟ )ﺭﺟﻮﻉ ﮐﯿﺎ ﺟﺎﺗﺎﮨﮯ۔ ﺍﺳﯽﻟﺌﮯ ﮨﻢ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﺑﮭﺮ ﮐﯿﻠﮯﻓﻘﮩﺎﺀ ﮐﯽ ﺗﻘﻠﯿﺪ ﮐﻮ ﻭﺍﺟﺐﻧﮩﯿﮟ ﺳﻤﺠﮭﺘﮯ ﺍﻭﺭ ﻧﮧ ﮨﯽﮐﺴﯽ ﺍﯾﮏ ﻓﻘﯿﮧ ﻭﺍﺣﺪ ﮐﯽﺍﺧﺘﺼﺎﺭ ﮨﺮ ﭼﯿﺰ ﻣﯿﮟﻭﺍﺟﺐ ﺳﻤﺠﮭﺘﮯ ﮨﯿﮟ۔ ﺑﻠﮑﮧﮨﻢ ﺣﺮﻣﺖ ﺗﻘﻠﯿﺪ ﮐﺎ ﺍﻋﺘﻘﺎﺩﺭﮐﮭﺘﮯ ﮨﯿﮟ۔ ﺍﻭﺭ ﮨﻢ ﺍﺱﺗﻘﻠﯿﺪ ﻓﻘﮩﺎﺀ ﮐﻮ بدعتﺳﻤﺠﮭﺘﮯ ﮨﯿﮟ ﺟﺲ ﮐﯽﺍﻟﻠﮧ ﻧﮯ ﮐﻮﺋﯽ ﺩﻟﯿﻞ ﻧﮩﯿﮟﺍﺗﺎﺭﯼ۔ ﺍﻭﺭ ﮨﻢ ﺗﻤﺎﻡ ﻗﺪﺭﺕﯾﺎ ﻃﺎﻗﺖ ﺭﮐﮭﻨﮯ ﻭﺍﻟﮯﻣﮑﻠﻔﯿﻦ ﮐﻮ ﺩﻋﻮﺕ ﺩﯾﺘﮯﮨﯿﻦ ﮐﮧ ﻭﮦ ﺍﺻﻮﻝ ﻭﻓﺮﻭﻉ ﺩﯾﻦ ﻣﯿﮟﺍﺟﺘﮩﺎﺩ ،ﻏﻮﺭ ﻭ ﻓﮑﺮ ﺍﻭﺭتحقیق ﮐﻮﺍﭘﻨﺎﺋﯿﮟ۔ ﺟﯿﺴﺎﮐﮧ ﺑﻌﺾ ﻋﻠﻤﺎﺀ ﮐﮩﺎ ﮐﺮﺗﮯﺗﮭﮯ ﺟﯿﺴﺎ ﮐﮧ ﺷﯿﺦﻃﻮﺳﯽ ﮐﮩﺘﮯ ﺗﮭﮯ ﮐﮧﻣﺨﺘﻠﻒ ﺁﺭﺍﺀ ﮐﻮ ﺩﺭﺍﺳﺖﮐﺮﻧﮯ ﺍﻭﺭ ﺍﺱ ﻣﯿﮟ ﺳﮯﺻﺎﺋﺐ ﺭﺍﺋﮯ ﮐﻮ ﺍختیاﺮﮐﺮﯾﮟ۔
19-ہم علما تو‏ں متعلق مراقبت،احتساب تے نقد دا نظریہ رکھدے نيں۔ پس اوہ جو فتوی دیندے نيں۔ اوہ کل دے کل صحیح اورہمیشہ شریعت دے مطابق اے ؟ پس تحقیق اکثر علما وی شبھات تے اھواء دا شکار ھوندے نيں۔ پس اوہ اس چیز نو‏‏ں جسنو‏ں اللہ نے حلال کيتا اسنو‏ں حرام تے جس چیز نو‏‏ں حرام کيتا اسنو‏ں حلال کرلیندے نيں۔ (جداں کہ انہاں دا قول کہ خمس واجب اے تے معین کرنا نماز جمعہ نو‏‏ں کہ غیر واجب ا‏‏ے۔ )۔
20- اسيں علما دے فتاوی نو‏‏ں شرعی تے قانونی طور اُتے لازمی طور اُتے پابندی نو‏‏ں لازمی نئيں سمجھدے۔ الا ایہ کہ انہاں دا فتاوی اک دستوری اجماع ایداں دے مجالس شوری جس نو‏‏ں امت نے منتخب کيتا ہوئے اس وچ اجماع دے ذریعے فتوی دتا ہوئے۔
22-ساڈے اس دورماں علمائے شیعہ د‏‏ی کوشش لائق تحسین اے خصوصا اصولی شیعہ مسلک د‏‏ی جنھاں نے دراست حدیث تے علم رجال دا کم کيتا اے تے الکافی وچ موجود تمام احادیث وچ دے 5 حصےآں وچو‏ں 4 حصہ نو‏‏ں ضعیف قرار دتا۔ انہاں کوہم دعوت دیندے نيں کہ جو احادیث باقی بچ گئے نيں تے انہاں نو‏‏ں سابق علما نے درست یا مستند کہیا اے انہاں اُتے نظرثانی کرن۔ کیونجے بعض غالی جو نے احادیث دے راوی دے روپ وچ آئے تے انہاں دے روایات نو‏‏ں درست قرار دتا گیا تے اوہ اپنے مشن وچ کامیاب ہوئے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں سانو‏ں الکافی د‏‏ی ھر 100 وچو‏ں 99 احادیث اُتے شک ہُندا اے تے ايس‏ے قسم د‏‏ی (غالیاں کی)احادیث د‏‏ی وجہ تو‏ں مسلما‏ن مسلسل (فرقہ وارانہ) اختلافات دا شکار نيں۔
25-ہم تمام شیعہ و سنی احادیث دے مصادر دا احترام کردے نيں۔ لیکنہم انہاں مصادر احادیث وچو‏ں جو ضعیف احادیث رسول ص د‏‏ی طرف منسوب نيں تے قرآن و عقل تے علم دے مخالف نيں۔ ایسی احادیث د‏‏ی تنقیح دا مطالبہ کردے نيں۔
26-ہم شیعہ و سنی دینی مدارس تے حوزات علمیہ دے باھمی میل جول دے قائل نيں۔ مکت‏‏ب دے پروگرام،استاداں تے طلبہ کیلے اک ماحول تے حدود وچ رھدے ہوئے آزادی رائے تے بحث و تقابل مسالک کیلے اقدامات کیتے جااں۔
27- اسيں وسعت نظر دے قائل نيں دوسرےآں دے سبھیاچار تو‏ں متعلق تے سب گروہاں کیلے ثقافتی وسائل و ذرائع د‏‏ی فراہمی د‏‏ی آزادی دے حق وچ نيں،اور دوسرےآں دے ثقافتی پراڈکٹس نو‏‏ں کنٹرول کرنے تے پابندی لگانے دے حق وچ نئيں۔
29-ہم یقین رکھدے نيں کہ شدت پسندی دا حل دستوری موسست دے قیام تے ڈیموکریٹک نظام تے اُتے امن اتھارٹی دے استعمال کرنے تو‏ں ممکنہے اس طرح تنازعات جس دا نتیجہ تشدد ہوئے تے انتشار دے طور اُتے ملدا اے اس نظام دے تحت حل کرنے وچ مدد ملے گی۔ تے کسی فوجی طاقت و قوت دے زور د‏‏ی ضرورت وی اس صورت وچ نئيں رہے گی(جے اس طور پہ حل کڈیا جائے تو)۔ 30- اسيں دعوت دیندے نيں کہ فرقےآں دے درمیان بے فائدہ جدل و جنگ نو‏‏ں بند کيتا جائے۔ تے دوسرےآں دے شعائر یا مقدست اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏‏ں اشتعال دلانے دے اعمال نو‏‏ں روکیا جائے مشتعل خصوصا صحابہ کرام،اھل بیت اطھار تے آیمہ مذاہب تو‏ں متعلق دوسرےآں
31-ہم ایتھ‏ے ايس‏ے مناسبت تو‏ں احیاء کرنا چاھدے نيں "مؤتمر النجف الاشرف" جو تریخ وچ شوال 1156 ھجری بمطابق 1743 عیسوے وچ ھوا۔ جس وچ عرب،ترک فارس تے افغانستان دے شیعہ وسنی علما شریک ہوئے۔ جس د‏‏ی صدارت سنی شیخ عبد اللہ السویدی،مفتی افغان ملیا حمزہ القلنجانی!مفتی ایران ملیا باشی علی اکبر تے مرجع کربلائی سید نصراللہ الحائری نے کيتی۔ جنھاں نے مشترکہ اتحاد اُتے مبنی شیعہ و سنی علما نے فتوی صادر کیتے۔ تے جس وچ شیعہ نے سب صحابہ نو‏‏ں ترک کرنے،جب کہ اھل سنت نے شیعہ نو‏‏ں (مسلما‏ن فرقہ دے طور پر)تسلیم کيتا۔ تے اس وچ یۂ اظھار کيتا کہ تمام الزامات تے غلطیاں نو‏‏ں جو بعض فروعی مسائل وچ تہے حریت و آزادی اختلاف قرار دتا تے شیعہ و سنی علما نے انہاں موقع اُتے اک دوسرے دے خون بہانے نو‏‏ں حرام قرار دتا۔
۔ 32-ہم اعتقاد رکھدے نيں کہ (اصحاب رسول ص پر)نقد ،سب ،لعنت کرنا تے تکفیر منافق و مرتد ہونے دا الزام ایہ اک فتنہ اے جس فتنہ کبری وچ مسلما‏ن بہ گئے تے اس نے مسلماناں نو‏‏ں تباہ وبرباد کيتا۔ تے ضروری اے کہ ہن اس فائل دے چیپٹر نو‏‏ں کلوز کرے، ایہ کوئی دانشمندی نئيں کہ اسيں تریخ دے انہاں زخماں نو‏‏ں تاقیامت کھولدے رہیاں۔
33- - تے ضروری اے کہ ماضی دے صفحات نو‏‏ں لپیٹا جائے۔ تے احداث و واقعات تریخ وچ گہرا غوطۂ زن ہونے د‏‏ی بجائے اسنو‏ں صرف عبرت دے حصول دے طور اُتے پڑھیا جائے۔
34-ہم اعتقاد رکھدے نيں کہ اہل تشیع دے پاس مثبت مبادی نيں بوہت سارے جداں کہ عدل،اسلام دا دفاع تے عمل فی سبیل اللہ تے ظالمین دے خلاف قیام۔ تے ایہی اوہ امور نيں جنہاں د‏‏ی حاجت اج دے مسلماناں نو‏‏ں ا‏‏ے۔ تاکہ اپنے آپ نو‏‏ں طاغوت سرکش ظالمین دے خلاف کھڑے کر سکن تے غیر ملکی تسلط تو‏ں اپنی زمیناں نو‏‏ں چھڑا سکن۔ لیکن اسيں جدل تے بحث جو نظرية “الإمامة الإلهية” تے امامت اُتے اللہ د‏‏ی جانب تو‏ں نص اُتے اے اسنو‏ں اسيں اسنو‏ں ترک کردے نيں کیونجے ایہ بے فائدہ بحث ا‏‏ے۔ تے اس دا نقصان فائدہ تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ تے اس دے نتائج ناپسندیدہ نيں۔ تے دوسرےآں دے جذبات نو‏‏ں مجروح کرنے تے مسلماناں وچو‏ں بعض دا بعض نال دشمنی نو‏‏ں بڑھاندا ا‏‏ے۔
35- - اسيں اعتقاد رکھدے نيں کہ زکوۃ دینا واجب اے تے اس دے لئی عملی اقدامات د‏‏ی دوعت دیندے نيں۔ تے شیعہ و سنی دے تفریق ختم کرنے کی،دعوت دیندے نيں۔ کیونجے اللہ نے اہل دین کیلے معین نئيں کیہ ایہ حد شیعہ و سنی د‏‏ی زکوۃ دتے ہوئے،،بلکہ ایہ فرض کيتا کہ صالح فقراء نو‏‏ں انساناں وچ دتے جاواں۔
36- -ہم خمس دے واجب ہونے دا اعتقاد نئيں رکھدے، بلکہ اس خمس دے متعلق ایہ سمجھدے نيں کہ (خمس دینا) ایہ غنائم جنگ تک ہی محدود اے ايس‏ے وچ واقع ہويا ا‏‏ے۔ تے علی نے اپنی دور خلافت و حکومت وچ اس (خمس دینے /لینے پہ عمل نئيں کيتا) دا حکم نئيں دتا۔ تے بلکہ جے صحیح روایات شیعہ تے سابق علما دے فتاوی اس گل کيتی تائید کردے نيں "عصر غیبت امام زمان" وچ خمس دینے تو‏ں متعلق۔ بے شک offcourse اسيں اس دے متعلق ایمان نئيں رکھدے کہ خمس فقہا یا انہاں دے وکلا نو‏ں دتی جائے۔ کیونجے ایسا کرنا اک جدید رائے اے جس دا پتہ سابق علمائے شیعہ جداں المفيد والمرتضى والطوسي نو‏‏ں نئيں سی۔ بلکہ ایہ لوک اس خمس دے متعلق اپنے شبہات confusion دا اظہار کردے تہے تے فتوی دیندے تہے کہ اسنو‏ں جمع کر دتا جائے یا اسنو‏ں زمین وچ دفن کيتا جائے امام زمانہ دے آنے تک۔ تے اسيں علما نو‏‏ں دعوت دیندے نيں کہ اوہ علم د‏‏ی تحصیل تے دعوت و ارشاد دے عمل وچ اگے آئیاں ،بجائے اس کہ کہ اوہ مال جمع کرنے وچ لگے رہیاں تے اپنے آپ نو‏‏ں شبھات و اقاویل دے خطرے وچ ڈالاں۔
37- اسيں دعوت دیندے نيں کہ فلاحی ادارےآں کیلے مالی امداد دتی جاواں۔ جس دا مقصد اجتماعی تے ثقافتی پراجکٹس تے اسکیماں نو‏‏ں کور کرنا ہوئے۔ تے ايس‏ے وچو‏ں ایہ مسیتاں ،مدارس دینی تے علمائے دین د‏‏ی دیکھ بال دے اقدامات وی ہون۔ ہاں مگر اس دے حساب کتاب تے شفاف طریقے تو‏ں خرچ کیلے تفصیل تے آڈت دا نظام وی ہوئے۔
38- -ہم نماز جمعہ نو‏‏ں عین واجب ہونے اُتے ایمان رکھدے نيں۔ تے ایہ ہر اس شخص اُتے واجب اے جس وچ شرائط پائی جاواں۔ تے اسيں قدر د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے نيں علمائے شیعہ دے اس اقدام نو‏‏ں جو انقلاب اسلامی دے بعد اٹھایا ایران عراق لبنان تے دوسرے ملکاں وچ ۔ اسيں سب لوکاں نو‏‏ں ترغیب دیندے نيں کہ اس دے پڑھنے نو‏‏ں عام کرن تے انتظام و دقت کرن اسنو‏ں لازم کرنے کیلے۔ اسيں نماز جمعہ نو‏‏ں اک ایسا موقع و مناسبت عظیم سمجھدے نيں جو تقوی،معرفت الہی د‏‏ی طرف رغبت دیندا اے تے جمعہ ایسا مناسبت نئيں جس وچ ظالماں کیلے دعا کيت‏ی جائے تے انہاں دے غلط اعمال نو‏‏ں Justify کرن۔
39- ﮬﻢ ﺍﺫﺍﻥ ﻣﯿﮟ ﺍﺿﺎﻓﮧﮐﻮ ﺟﺴﮯ "ﺷﮩﺎﺩﺕ ﺛﺎﻟﺜﮧ"ﮐﮩﺎ ﺟﺎﺗﺎ ﮨﮯﺍﻭﺭ ﻭﮦ ﯾﮧ ﮨﮯ: ﺍﺷﮭﺪ ﺍﻥ ﻋﻠﯿﺎ ﻭﻟﯿﺎ ﺍﻟﻠﮧ ﮨﻢﺍﺱ ﮐﮯ ﺑﺎﺭﮮ ﻣﯿﮟ ﺍﻋﺘﻘﺎﺩﺭﮐﮭﺘﮯ ﮨﯿﮟ ﮐﮧ ﯾﮧ ﻏﻼۃﻣﻔﻮﺿﮧ ﮐﺎ ﮐﺎﻡ ﮨﮯ۔ ﺟﯿﺴﺎ ﮐﮧ ﻣﻦ ﻻ یحضرہﺍﻟﻔﻘﯿﮧ ﻣﯿﮟ ﺷﯿﺦ صدوقﻧﮯ ﮐﮩﺎ ﮨﮯ۔ ﺍﻭﺭ ﯾﮧ ﺷﮩﺎﺩﺕﺛﺎﻟﺜﮧ ،ﺍﻭﺭ ﯾﮧ ﺑﺪﻋﺖ ﺍﻭﺭ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻮﮞ ﻣﯿﮟﺗﻔﺮﻗﮧ ﮐﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﮨﮯ۔