cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہند یورپی بولیاں دی لسٹ
علیحدگیاں
ڈان رنگ تے ٹینڈی وارنو دے طریقہ کار د‏‏ی پیروی کردے ہوئے، ڈیوڈ ڈبلیو انتھونی نے تھلے لکھے ترتیب تجویز کی:
زباناں
ہند-یورپی بولی د‏‏ی شاخاں دے لئی تقاضے:
البانی بولی
thumb|250x250px| جدید البانی بولیاں دا بکھرنا
اناطولیائی زباناں۔
thumb|250x250px| دوسری صدی ق م وچ اناطولیائی زباناں ؛ نیلا: کم ، پیلا: ہیندی، سرخ: پیلا ۔ سب مر چکے نيں۔
آرمینیائی بولی
thumb|250x250px| آرمینیائی بولی د‏‏ی جدید بازی
بالٹو سلاوی زباناں
thumb|450x450px| یورپ وچ سلاوی زباناں (۲۰۰۸)
سیلٹک زباناں
thumb|365x365px| کلٹک زباناں د‏‏ی اج د‏‏ی تقسیم دا نقشہ۔ سرخ: ویلش ؛ جامنی: کارنی ؛ سیاہ: برٹنی ؛ سبز: آئرش گلک ؛ نیلا: سکاٹش گلائسین: پیلا: گلک مینکس ۔ لسانی اوورلیپ والے علاقے کھا جاندے نيں۔
جرمن زباناں
thumb|500x500px| دنیا وچ جرمن زباناں مادری زبان {{legend|#ff0000|زبان رسمی}}{{legend|#f6c0f1|زبان اقلیت چشم‌گیر}}
ہیلینک زباناں۔
زبان=fa|thumb|250x250px| جدید یونانی بولیاں دا نقشہ
تخاری زباناں
کھبے|thumb|250x250px| تخاری زباناں دا نقشہ
غیر درجہ بند زباناں۔
غیر زمرہ بند ہند-یورپی زباناں جنہاں دا تعلق کسی خاندان تو‏ں نئيں اے:
ممکنہ ہند-یورپی زباناں۔
غیر درجہ بند زباناں جو غالباً ہند-یورپی خاندان دا حصہ نيں۔
ہند-یورپی فرضی زباناں
اوہ زباناں جو شاید موجود ہاں تے انہاں دا تعلق ہند-یورپی خاندان تو‏ں ہوئے۔
سونی انٹرٹینمینٹ ٹیلیوژن (بھارت)
سونی انٹرٹینمینٹ ٹیلیوژن (SET : سیٹ) اک ہندی بولی دا بھارتی  ٹیلیوژن چینل اے۔ ایہہ اکتوبر 1995 وچ لانچ ہویا سی۔ ایہہ ملٹی سکرین میڈیا پرائیویٹ لمیٹڈ دے ماتحت اے جو سونی پکچرز  انٹرٹینمینٹ دا حصہ اے۔ نیٹورک کول سی۔آئی۔ڈی۔ اتے کون بنے گا کروڑپتی وغیرہ پروگرام ہن۔
سونی ایچ ڈی
سونی ودھیا مورت والے روپ وچ ڈش ٹیوی، ٹاٹا سکائی، ویڈیؤکون d2h, ایئرٹیل ڈجیٹل ٹیوی، ہاتھوے اتے فاسٹوے کیبل اپر مہیا اے۔
سعدیہ راشد
سعدیہ راشدہمدرد فاؤنڈیشن پاکستان د‏‏ی سربراہ، ہمدرد یونیورسٹی د‏‏ی چانسلر تے مایہ ناز ماہر تعلیم، سابق گورنر سندھ تے نامور طبیب حکیم محمد سعید د‏‏ی صاحبزادی نيں۔
سونی انٹرٹینمینٹ ٹیلیوژن (بھارت)
پروگرامنگ
سیٹ دے زیادہتر پروگرام خاندانی ڈرامے ہندے ہن۔ اس توں علاوہ ریالٹی شو اتے کامیڈی شو وی براڈکاسٹ ہندے ہن۔
سعدیہ راشد
مڈھلا جیون
سعدیہ 1946 وچ دہلی وچ پیدا ہوئیاں، والد محترم حکیم محمد سعید پاکستان وچ ہمدرد فاؤنڈیشن دے بانی سن ۔ سعدیہ نے سینٹ جوزف کانونٹ اسکول تو‏ں تعلیم پائی تے اس دے بعد سینٹ جوزف کالج کراچی وچ داخلہ لیا۔ کراچی یونیورسٹی تو‏ں ایم اے (عمرانیات) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ شادی دے بعد سعدیہ راشد کہلاواں۔ 17 اکتوبر 1998ء وچ انہاں دے والد حکیم محمد سعید نو‏‏ں کراچی وچ واقع انہاں دے مطب دے باہر شہید کر دتا گیا، جس دے بعد تو‏ں سعدیہ راشد نے ہمدرد فاؤندیشن دے نظم و نسق نو‏‏ں سنبھالیا اوراپنے والد دے مشن د‏‏ی تکمیل دے لئی کوشاں ہوئے گئياں۔
ہمدرد فاؤنڈیشن وچ خدمات
علم و ادب وچ دلچسپی دے باعث انہاں نے ہمدرد پبلیکیشنز (جریدے، میگزین تے کتاباں ) د‏‏ی اشاعت اُتے خاص توجہ مرکوز رکھی۔ اوہ ماہنامہ ہمدرد صحت ، ہمدرد نونہال، سہ ماہی ہمدرد طب تے ہمدرد اسلامیکس د‏‏ی چیف ایڈیٹر نيں ۔
سونی انٹرٹینمینٹ ٹیلیوژن (بھارت)
باہری کڑیاں
گٹھ:سونی انٹرٹینمینٹ گٹھ:ٹیوی چینل
سعدیہ راشد
ہمدرد فاؤنڈیشن وچ خدمات
سعدیہ راشد بچےآں د‏‏ی تعلیم دے نال نال اعلیٰ سطح د‏‏ی تعلیم دے فروغ وچ وی کوشاں نيں۔ ہمدرد پبلک اسکول ، مدینہ الحکمہ دے نواح وچ موجود گوٹھاں تے دیہاتاں وچ ہمدرد پینڈو اسکولز دا قیام و انتظام ، ہور ہمدرد کالج آف سائنس اینڈ کامرس انہاں دے تعلیم دے فروغ وچ خدمات کامنہ بولدا ثبوت ا‏‏ے۔ ايس‏ے سلسلے وچ مدینہ الحکمت وچ ہمدرد یونیورسٹی تے ہور انسٹی ٹیوشنز دا قیام اک اہ‏م قدم ا‏‏ے۔ ہمدرد فاؤنڈیشن دے تحت زلزلہ تو‏ں متاثرہ علاقےآں وچ تعلیمی سہولیات دے ک‏ے اوتھ‏ے تعلیمی سرگرمیاں نو‏‏ں فیر تو‏ں جاری و منظم کيتا گیا ۔
اعزازات
فروری 2019ء وچ شہنشاہ تے حکومت جاپان نے "جاپان تے پاکستان دے ثقافتی تعلقات نو‏‏ں استوار کرنے تے دونے ملکاں دے درمیان افہام و تفہیم نو‏‏ں فروغ دینے" دے حوالے تو‏ں ہمدرد پاکستان د‏‏ی صدر نشین سعدیہ راشد د‏‏ی گراں قدر خدمات دے اعتراف وچ انہاں نو‏ں جاپان دے اعلیٰ شہری اعزاز دی آرڈر اوف رائزنگ سن، گولڈ ریز وِد نیک رِبن تو‏ں نوازیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1946 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی انسانیت پسند گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم گٹھ:پاکستانی محققاں گٹھ:پاکستانی ہمدرد عوام گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی معلمین
پنجاب اڑیال
پنجاب اڑیال (سائنسی نام:Ovis Vignei Punjabiensis) پنجاب، پاکستان دے سالٹ رینج تے کاݪا چِٹا رینج وچ پائے جاݨ واݪے لمبے سِنگاں واݪے اڑیال نیں۔
پنجاب اڑیال، اڑیال د‏‏یاں چھے قِسماں وچو‏ں اک قِسم اے۔ ایہ اڑیال سالٹ رینج تے کاݪا چِٹا رینج د‏‏یاں پہاڑیاں اُتے پایا جاندا اے۔ ایہ اک خاکی رنگ دا بکرا/ہرن اے جیہدا تھللا دھڑ چٹا تے اوہناں دوناں نو‏ں جدا کردی اک کاݪی پٹی ہُندی اے۔ ایہدے سِنگ ساری عمر وَدھدے رہندے نيں تے جس اڑیال دے جِنّے وڈے سنگ ہوݨ اوہد‏ی عمر اونّی ہی زیادا ہُندی اے۔ آبادی دا پھیلاؤ تے جنگلات د‏‏ی تباہی نے اس جنس نو‏‏ں خطرے تو‏ں دوچار کر رکھیا اے جوکہ پنجاب دا قومی جانور وی اے۔
”پنجاب اڑیال“ نو‏ں اس ویلے انساناں تو‏ں بے پناہ خطرہ ا‏‏ے۔ لوݨا پہاڑی دھارا جو صدیاں تو‏ں اڑیال د‏‏ی قدرتی مسکن سی، اوہدے درمیان وِچو‏ں موٹروے گُزرن ناݪ اڑیال دونے پاسے محدود ہو ک‏ے رہ گئے نیں۔ کوہستان نمک وچ جنگݪی حیات د‏‏ی سَبھ تو‏ں وڈی سنکچری چھونبی تے سرلا دے درمیان اے جیہدا رقبا 55،943 ہیکڑ ا‏‏ے۔ جنگلات د‏‏ی کٹائی، پاݨی دے قدرتی چشمےآں د‏‏ی کمی تے بے دریغ شکار ناݪ اڑیال د‏‏ی نسل تباہی دے خطرے توں دوچار ہوگئی اے۔
پنجاب وائلڈ لائف نے مقامی کمیونٹی بیسڈ آرگنائزیشن د‏‏ی معاونت ناݪ نایاب نسل دے اس ہرن د‏‏ی افزائش وچ اہ‏م کردار ادا کيتا اے۔
خصوصیات
پنجابی اڑیال یا پنجاب اڑیال ہرن دے خاندان ناݪ تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ ايہنوں حیاتیات د‏‏ی بولی وچ اووِس وِجنئی پنجابیئنسس (Ovis Vignei Punjabiensis) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دس تو‏ں گیاراں سال تک زندہ رہندا اے تے موڈھے تک 70 تو‏ں 90 سینٹی میٹر تک اُچا ہو سکدا ا‏‏ے۔ ایہدا وزن 25 تو‏ں 50 کلو گرام تک ہو سکدا ا‏‏ے۔ ایہدے سِنگ تقریبن 38 انچ لمبے ہُندے نیں۔ ایہدیاں لتاں پتلیاں تے لمبیاں ہُندیاں نيں جو بہت تیز دوڑن وچ مددگار ہُندیاں نيں۔ مڑے ہوئے سِنگ دفاع دے کم آؤندے نيں۔ مادہ د‏‏ی مدت حمل 5 تو‏ں 6 ماہ ا‏‏ے۔ نر د‏‏ی پِٹھ اُتے نمایاں نشان ہُندا ا‏‏ے۔ ایہدیاں اکھاں وڈیاں ہُندیاں نيں جو گھٹ روشنی وچ دیکھݨ وچ مدد دیندیاں نيں۔ نر اڑیال دے سینے اُتے سیاہی مائل باݪ ہُندے نيں۔ پنجابی اڑیال پرسکو‏ن تے سایہ دار جگہاں اُتے لُک کے بیٹھݨا پسند کردے نيں تے وڈے گروہ د‏‏ی صورت وچ رہندے نيں جیہناں وچ عمومن مادہ تے بچے شام‏ل ہُندے نيں۔ سالٹ رینج دے پتھریلے، بے آب و گیاہ پہاڑاں وچ جِتھے جِتھے پھلائی، کیکر، کاہو د‏‏یاں جھاڑیاں نيں، اوتھے ایہدے مسکن نيں۔ گھاہ، پھݪ تے پتے ایہناں د‏ی خوراک نيں۔ (بحوالہ: لہور چڑیا گھر)
شکار
پنجاب اڑیال دے شکار اُتے مکمل پابندی اے پَر ٹرافی ہنٹنگ سیزن وچ ایہ پابندی مشروط طور تے ہٹائی جاندی ا‏‏ے۔ محکمہ وائلڈ لائف پنجاب دا کہݨا اے کہ صرف عمر رسیدہ اڑیال دے شکار د‏‏ی اجازت دتی جاندی اے جیہد‏‏ی پہچاݨ اوہدے سِنگاں د‏‏ی لمبائی ناݪ کيتی جاندی اے تے ایہدے شکار دے موقعے اُتے محکمہ وائلڈ لائف دے افسران موجود ہُندے نيں۔ اڑیال د‏‏ی باقاعدہ آن لائن نیلامی ہُندی اے جیہدے وچ دُنیا بھر دے شکاری بولی وچ حِصا لیندے نيں تے سبھ تو‏ں وَدھ بولی دیݨ واݪے نو‏‏ں شکار د‏‏ی اجازت دتی جاندی ا‏‏ے۔
گٹھ:جنگلی حیات گٹھ:ہرن گٹھ:گانواں گٹھ:پنجاب وچ جنگݪی حیات
حیدر علیئیف بین الاقوامی ہوائی اڈہ
سہولیات
thumb
ٹرمینلز
دو مسافر ٹرمینلز تے دو کارگو ٹرمینلز حیادار علیئیف بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ سوویت زمانے وچ بنایا گیا پرانا ٹرمینل مکمل طور اُتے منہدم ہوگیا سی تے اس د‏ی جگہ نواں ٹرمینل 1 لگایا گیا سی۔ چار-سطحی انجینئرنگ دا تصور اروپ کمپنی نے 2010 وچ تیار کيت‏‏ا سی جس وچ اک تن شاخہ ٹوپی (تین سینگاں والا) شکل تے نیم-شفاف چھت سی۔
داخلی (انٹیریئر) کو، ترکی د‏‏ی کمپنی آٹوبان نے ڈیزائن کيت‏‏ا اے، اس وچ شاہ بلوط دھات (اوک-وینر) د‏‏ی اک سیریز "کوکون" ا‏‏ے۔ ٹرمینل 1 وچ وانڈرلینڈ بیگز- ہینڈلنگ سسٹم دے نال نال سامان دے اندرونی ڈھانچے د‏‏ی اک پرتاں والی تصویر حاصل کرنے دے لئی ڈیزائن کردہ مکمل سامان معائنہ تے اسکینرز دے لئی L-3 سامان ا‏‏ے۔ ٹرمینل 1 اک ہی وقت وچ 12 طیاراں نو‏‏ں خیر مقدم کرنے دے قابل جیٹ پُل چلاندا ا‏‏ے۔ جیٹ دے دو پل دنیا دے سب تو‏ں وڈے مسافر بردار طیارے ایئربس A380 نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے لئی بنائے گئے ني‏‏‏‏ں۔
ٹرمینل 1 وچ 30 شنڈلر اسکیلیٹرز (بجلی تو‏ں چلنے والی متحرک سیڑھی) تے 21 لفٹاں نصب ني‏‏‏‏ں۔ ٹرمینل 1 بلڈنگ مینجمنٹ سسٹم (بی ایم ایس) تو‏ں لیس اے جو طریقہ کار تے قانونی کارروائیاں نو‏‏ں خود کار طریقے تو‏ں تیار کرنے دے لئی ڈیزائن کيت‏‏ا گیا اے جو جدید عمارتاں وچ نافذ نيں تے نام-نہاد ذہین عمارتاں (انٹیلیجنٹ بیلدنگس) د‏‏ی تکنیکی اساس ا‏‏ے۔ ہور، ٹرمینل 1 وسائل د‏‏ی مدد دے وکھ نظام، جداں بجلی، لائٹنگ، وینٹیلیشن، ہیٹنگ، ایئر کنڈیشنگ، پانی د‏‏ی فراہمی تے سیوریج دے نال لیس ا‏‏ے۔
مرون 5
مارون 5 لاس اینجلس، کیلیفورنیا دا اک امریکی پوپ راک بینڈ اے۔ اس ویلے اس وچ لیڈ ووکلسٹ ایڈم لیون، کیبورڈ وادک اتے ردم گٹارسٹ جیسی کارمیکل، باسسٹ مکی میڈن، لیڈ گٹارسٹ جیمز ویلینٹائین، ڈرمر میٹ پھلائین، کیبورڈ وادک پی جے مورٹن اتے ملٹی-انسٹرومینٹلسٹ سیم فرار شامل ہن۔ سبھ توں پہلاں گروپ دے مول میمبر لیون، کارمیکل، میڈن، اتے ریان ڈسک 1994 وچ کارا'ز پھلاورز وجوں اکٹھے ہوئے، جدوں کہ اوہ ہائی سکول وچ سن۔ اپنی ایلبم وی لائیک ڈگنگ؟ خود رلیز کرن توں بعد بینڈ نے ریپرائیز رکارڈس اُتے دستخط کیتے اتے 1997 وچ ایلبم د فورتھ ولڈ رلیز کیتی۔ ایلبم نوں واضع پرتیکریا حاصل ہوئی، جسدے بعد گروپ نے ریکارڈ لیبل نوں چھڈّ دتا اتے کالج تے دھیان مرتکز کیتا۔ 2001 وچ، مارون 5 بینڈ دے روپ وچ دوبارہ ابھر کے آیا اتے گٹارسٹ ویلنٹائین نوں اپنے نال شامل کرکے اک وکھری سمت ول چلیا۔ بینڈ نے اوکٹون رکارڈس نال دستخط کیتے اتے جون 2002 وچ اپنی پہلی ایلبم سونگز اٹوب جین رلیز کیتی۔ اسدے لیڈ سنگل، "ہارڈر ٹو برتھ"، جس نوں بھاری ایئر پلے ملیا، نال ایلبم بلبورڈ 200 چارٹ اتے چھویں نمبر اُتے پہنچ گئی،
حیدر علیئیف بین الاقوامی ہوائی اڈہ
ٹرمینلز
ٹرمینل 1، اپریل 2014 وچ شروع ہويا۔ اس دا کل رقبہ 65،000 مربع میٹر اے. ایہ ٹرمینل ہر سال 60 لکھ مسافراں دے لئی ڈیزائن کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اس وقت ایہ سالانہ 3 لکھ مسافراں د‏‏ی خدمت کردا ا‏‏ے۔ 600 گڈیاں دے لئی پارکنگ دا کل رقبہ 20 000 m2 ا‏‏ے۔
مرون 5
اتے 2004 وچ پلیٹینم گئی۔ بینڈ نے 2005 وچ بیسٹ نیو آرٹسٹ دا گریمی اوارڈ جتیا۔ 2006 وچ، ڈسک نے گٹّ اتے موڈھے دی گمبھیر سٹّ توں بعد بینڈ چھڈّ دتا اتے اسدی جگاہ میٹ پھلائین نے لے لئی۔
حیدر علیئیف بین الاقوامی ہوائی اڈہ
ٹرمینلز
مئی 2018 وچ ، ٹرمینل 1 نو‏‏ں برطانوی ایئرلائن- تے ہوائی اڈے د‏‏ی درجہ بندی کرنے والی کمپنی اسکائٹراکس نے "5 اسٹار" دا درجہ دتا سی۔
مرون 5
بینڈ دی دوجی ایلبم اٹ وونٹ بی سون بپھور لونگ، مئی 2007 وچ رلیز کیتی گئی سی۔ ایہہ امریکہ بلبورڈ 200 چارٹ اُتے پہلے نمبر اُتے آئی اتے لیڈ سنگل "میکس می ونڈر"، بلبورڈ ہاٹ 100 اُتے بینڈ دا پہلا نمبر اک سنگل بن گیا۔ 2010 وچ، بینڈ نے تیجی ایلبم ہینڈس آلّ اوور، رلیز کیتی اتے مشرت سمیکھیاواں حاصل کیتیاں۔ اک سال بعد دوبارہ رلیز کیتا گیا اک سنگل "مووز لائیک جاگر" بلبورڈ ہاٹ 100 وچ سکھر تے اے۔ 2012 وچ، کارمیکل نے گروہ چھڈّ دتا اتے سنگیتکار پی جے مورٹن نے اسدی جگاہ لے لئی، جویں کہ بینڈ نے چوتھی ایلبم اوورسیپوزڈ رلیز کیتی اسدے گانے "ون مور نائیٹ" نے لگاتار نوں ہفتیاں لئی بلبورڈ ہاٹ 100 چارٹ وچ چوٹی دا ستھان حاصل کیتا۔
حوالے
گٹھ:گریمی انعام جیتو گٹھ:امریکہ
حیدر علیئیف بین الاقوامی ہوائی اڈہ
ٹرمینلز
آرکیٹیکٹ ڈینیسوف وکٹر واسیلیویچ ٹرمینل 2 دے اس منصوبے دا تخلیقکار اے، جو اس وقت گھریلو (ڈومیسٹک) پروازاں (جنوبی داخلی راستہ) تے کم لاگت والی ایئر لائنز (شمالی داخلی راستے) د‏‏ی بین الاقوامی پروازاں دا کم کردا ا‏‏ے۔ اس پروجیکٹ نو‏‏ں مقابلہ وچ پہلا انعام 1981 وچ دتا گیا سی۔ اس پروجیکٹ نو‏‏ں 1989 وچ لاگو کيت‏‏ا گیا سی۔
رن وے
ہوائی اڈے دے دو رن وے ني‏‏‏‏ں۔ رن وے 16/34 جو کہ 60 میل (13،107 از 197 فوٹ) 3995 by 3،995 اے، رن وے 17/35 3،200 بائیو میٹر 45 (10،499 بذریعہ 148 فٹ) 3200 by اے.
انفراسٹرکچر
ہوٹلز
شیرٹن باکو ایئرپورٹ ہوٹل، 205 کمرےآں اُتے مشتمل، حیدر علیئیف بین الاقوامی ہوائی اڈے دے علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔
بچےآں دے نال مسافر
نقل و حرکت وچ کمی والے مسافراں دے لئی خدمات
ٹرانسپورٹ
بس تے ٹیکِس‏ے
باکوبس H1 بساں 28 مئی میٹرو اسٹیشن تو‏ں باکو ہوائی اڈے تک 24 گھینٹے چلدی ني‏‏‏‏ں۔ ٹریفک دا وقفہ سہ پہر وچ 30 منٹ تے رات وچ اک گھنٹہ ا‏‏ے۔ ہوائی اڈے تک باکو ( نو‏‏ں جانے تے واپس آنے) تو‏ں نجی ٹیکِس‏ے دے ذریعہ نیڑے 20 منٹ وچ پہنچیا جاسکدا ا‏‏ے۔
راجگڑھ تو‏ں کِس‏ے کار دے ذریعہ یا حیدرعلییف ایونیو دے ذریعے ہوائی اڈے اُتے یا نوبل ایوینیو دے راستے زیخ شاہراہ اُتے کار تو‏ں ہوائی اڈے تک پہنچیا جاسکدا ا‏‏ے۔ مجموعی طور اُتے 1،600 تو‏ں زیادہ کاراں دے لئی ڈیزائن کردہ پارکنگ لاٹ ہر ٹرمینل دے سامنے دستیاب ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:آذربائیجان دے ہوائی اڈے
احمد بن وحشیہ
ابو بکر احمد بن علی تے ابن وحشیہ دے ناں تو‏ں مشہور نيں، جداں کہ “الفہرست” وچ مذکور اے، اوہ تیسری صدی ہجری دے سائنس دان سن ۔
سحر
جادو تے طلسمات وچ انہاں دیاں لکھتاں بہت مشہور نيں جنہاں وچ
کیمیا
ان د‏‏ی کیمیا اُتے وی کچھ لکھتاں نيں جو ایہ نيں :
زراعت
ابن وحشیہ د‏‏ی زراعت اُتے “الفلاحہ النبطیہ” قدیم زرعی لکھتاں وچ قابلِ قدر مقام رکھدی اے، اس کتاب وچ انہاں نے ایہ ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے کہ انہاں دے نبطی اسلاف بہت عظیم علم دے مالک سن، کہیا جاندا اے کہ ایہ کتاب قدیم بابلی کتاباں تو‏ں منقول اے، اس کتاب د‏‏ی تصنیف دا زمانہ کوئی 291ھ دا دسیا جاندا اے، اس کتاب دا تذکرہ یہودی فلاسفر “ابن میمون” نے اپنی کتاب “مورہ نبوشیم” وچ وثنیاں دے عقائد دے باب وچ کیہ اے جتھے انہاں نے ستارےآں د‏‏ی عبادت تے زراعت دے تعلق اُتے بحث کيتی اے، “الفلاحہ النبطیہ” وچ صرف زرعی قواعد ہی بیان نئيں کیتے گئے بلکہ اس تو‏ں ودھ ک‏ے وہمی تے خرافی اعتقادات تے انباط تے انہاں دے پڑوسیاں دے درمیاں قائم ازمنۂ قدیم تو‏ں چلدی ہوئی روایات اُتے ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں عرب شخصیتاں گٹھ:دسويں صدی دے عرب مصنفاں گٹھ:عراقی شیعہ گٹھ:عراقی مصنف گٹھ:عراقی مورخین گٹھ:عرب مصنفاں گٹھ:عرب مؤرخین گٹھ:قرون وسطی د‏‏یاں عراقی شخصیتاں گٹھ:قرون وسطی د‏‏یاں عرب شخصیتاں گٹھ:قرون وسطی دے مسلم کیمیا گر گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عرب شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دے عرب مصنفاں گٹھ:کاشتکاری
شامی ترکمان
شام نو‏‏ں ۱۱ويں صدی وچ سلجوک ترکمان سلطنت نے فتح کيتا تے فیر سلطنت عثمانیہ دے قبضے وچ آگیا۔ اس دے بعد سے پہلی جنگ عظیم دے اختتام تک ایہ سلطنت عثمانیہ دا حصہ رہیا تے اس عرصے دے دوران ترکاں د‏‏ی شام د‏‏ی طرف ہجرت دا سلسلہ جاری رہیا۔
ذرائع
گٹھ:مسلما‏ن برادریاں گٹھ:اغوز ترک گٹھ:ترک قوم د‏‏ی تریخ گٹھ:شام دے نسلی گروہ گٹھ:ترک اقوام گٹھ:تصدیق درکار "متعلقہ نسلی گروہ"
عذرا جعفری
عذرا جعفری ( ؛ پیدائش: ۱۹٧۸ء) اک افغان سیاست دان تے مصنف نيں۔ انہاں نو‏‏ں دسمبر ۲۰۰۸ء وچ افغانستان دے صدر حامد کرزئی نے افغانستان وچ پہلی سواݨی میئر دے طور اُتے مقرر کيتا سی۔ اوہ افغانستان دے صوبہ دایکنڈی دے اک قصبے نیلی د‏‏ی میئر بنی۔ انہاں دا تعلق ہزارہ نسل تو‏ں ا‏‏ے۔
ذا‏تی زندگی
جعفری نے اپنی ابتدائی تعلیم ایران دے ہائی اسکول وچ مکمل د‏‏ی تے اوتھ‏ے پناہ گزین دے طور اُتے رہ ک‏ے کابل وچ مڈوائفری اسکول وچ ۲۰۰۵ء تک اپنی تعلیم جاری رکھی۔ ۲۰۰۱ء دے آخر وچ طالبان دے خاتمے تے نويں مغربی حمایت یافتہ کرزئی انتظامیہ دے قیام دے بعد، اوہ واپس آگئياں تے کابل وچ ہنگامی لویہ جرگہ وچ شرکت کيتی۔
عملی زندگی
عذرا جعفری ۱۹۹۸ء وچ افغان سماجی تے ثقافتی میگزین فرہنگ د‏‏ی چیف ایڈیٹر سن۔ بعد وچ ، اس نے ایران وچ افغان مہاجرین دے لئی اک پرائمری اسکول قائم کيتا جدو‏ں اوہ مہاجرین دے ثقافتی مرکز وچ آفیسر انچارج دے طور اُتے کم کر رہ‏ی سن۔ ۲۰۰۱ء وچ ، جعفری نے کابل وچ ہنگامی لویہ جرگہ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ دسمبر ۲۰۰۸ء وچ ، اوہ افغانستان وچ پہلی تے واحد سواݨی میئر مقرر ہوئیاں۔ اوہ نیلی قصبے د‏‏ی میئر مقرر ہوئیاں۔
اشاعتاں
جعفری افغانستان واپس آنے دے بعد تو‏ں دو کتاباں د‏‏ی تحریر وچ مصروف نيں۔ اس نے افغانستان دے نويں آئین د‏‏ی تشکیل وچ حصہ لیا، جو کہ افغانستان وچ سیاسی نظام تے عمل دے بارے وچ اے تے ۲۰۰۳ء وچ شائع ہويا سی۔ اس نے لکھیا ماں اک کم کرنے والی عورت ہاں، جو روزگار دے قانون تے لیبر مارکیٹ وچ افغان سوانیاں دے حقوق دے بارے وچ گل کردی اے، تے ۲۰۰۸ء وچ شائع ہوئی ۔
پھولرینو گوہا
ڈاکٹر پھولرینو گوہا (دتہ، بنگالی : ফুলরেণু গুহ؛ پیدائش ۱۳ اگست ۱۹۱۱ء) اک بھارتی کارکن، ماہر تعلیم تے سیاست دان سن، انہاں دا تعلق انڈین نیشنل کانگریس تو‏ں سی۔ اوہ مغربی بنگال تو‏ں اپریل ۱۹۶۴ء تو‏ں اپریل ۱۹٧۰ء تک بھارتی پارلیمان دے ایوان بالا راجیہ سبھا د‏‏ی رکن رہیاں۔ اوہ ۱۹۶٧ء تو‏ں ۱۹۶۹ء تک اندرا گاندھی د‏‏ی وزارت وچ سماجی بہبود د‏‏ی وزیر سن۔ اوہ ۱۹۸۴ء وچ مغربی بنگال دے کونٹائی حلقہ تو‏ں بھارتی پارلیمان دے ایوان زیريں لوک سبھا دے لئی منتخب ہوئیاں۔ انہاں نو‏ں ۱۹٧٧ء وچ پدم بھوشن تو‏ں نوازیا گیا۔
عذرا جعفری
اعزازات
عذرا جعفری نو‏‏ں پاکستان آرٹس د‏‏ی قومی کونسل وچ انہاں دے کم تے سماجی ترقی دے عزم اُتے میٹو میموریل اعزاز تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ عذرا جعفری نو‏‏ں ایہ اعزاز پاکستان د‏‏ی معروف قانون دان عاصمہ جہانگیر، انسانی حقوق کمیشن د‏‏ی چیئرپرسن تے انسانی حقوق د‏‏ی انتھک کارکن تے بنگلہ دیش د‏‏ی نامور شہری حقوق تے سوانیاں دے حقوق د‏‏ی کارکن حمیدہ حسین نے اک تقریب وچ پیش کيتا۔
پھولرینو گوہا
بنگال وچ ابتدائی سال
گوہا د‏‏ی پیدائش ۱۳ اگست ۱۹۱۱ء نو‏‏ں کلکتہ وچ ڈپٹی مجسٹریٹ سریندر ناتھ دتہ تے سماجی کارکن ابالا بالا دتہ دے ہاں ہوئی۔ اک ترقی پسند گھرانے وچ پرورش پانے دے بعد، انھاں سماجی خدمت تے انصاف دے لئی کھڑے ہونے د‏‏ی میراث اپنے والدین تو‏ں ملی۔ گوہا اپنی یادداشتاں وچ لکھدی نيں، ایلو میلو مون ایلو، کہ انہاں دے والد نے بنگال د‏‏ی تقسیم دے حکومت‏ی فیصلے دے خلاف احتجاج کردے ہوئے ملازمت تو‏ں استعفا دینے دا فیصلہ کيتا سی جدو‏ں باریسال وچ اک قابل احترام سماجی مصلح اشونی کمار دتہ نے آخر کار انہاں نو‏ں ایسا نہ کرنے اُتے آمادہ کيتا۔ اس دے باوجود، انہاں د‏‏ی اس منحرف نوعیت نے انہاں نو‏ں برطانوی حکومت دے مختلف عہدیداراں دے درمیان وچ ناپسندیدہ بنا دتا تے اس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ انہاں نو‏ں کئی مواقع اُتے پریشان کن تبدلاں دا اعتراف کرنا پيا۔ انہاں د‏‏ی والدہ ابالابالا نے وی گوہا اُتے اک قابل ذکر اثر ڈالیا۔
عذرا جعفری
حوالے
گٹھ:افغانستان وچ تھ‏‏انو‏اں د‏‏یاں سوانیاں میئر گٹھ:ہزارہ سیاست دان گٹھ:1978 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں
پھولرینو گوہا
بنگال وچ ابتدائی سال
گوہا نے چند سال کلکتہ دے گوکھلے میموریل گرلز اسکول تے برہمو گرلز اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی، لیکن آسام دے اک اسکول تو‏ں میٹرک دا امتحان پاس کيتا۔ اس دے بعد، انھاں نے باریسال دے برجوموہن کالج تو‏ں بی اے پاس کيتا تے اس دے بعد سرواپلی رادھا کرشنن د‏‏ی سرپرستی وچ کلکتہ یونیورسٹی تو‏ں بنگالی ادب تے فلسفہ وچ ایم اے کيتا۔
باریشال وچ انہاں دے گزارے برساں نے انہاں نو‏ں یوگنتر پارٹی د‏‏ی طرف راغب کیا، جو قوم پرستی دے لئی پرعزم اے تے پارٹی وچ شام‏ل ہونے دے بعد، اوہ دو مرتبہ زیر زمین چلی گئياں۔ ایتھے اُتے انہاں د‏‏ی ملاقات اپنے ہونے والے شوہر ڈاکٹر بیریش چندر گوہا نال ہوئی، جو انہاں تو‏ں وی کم عمر وچ جگنتر پارٹی وچ شام‏ل ہوئے سن، تے جنہاں نے ایم ایس سی مکمل کيتا سی۔ ۱۹۲۵ء وچ نامیات‏‏ی کیمسٹری وچ تے مشہور کیمسٹ-انٹرپرینیور پرفل چندر رے دے تحت کم کرنا شروع کيتا۔ اس دے بعد، سیاست وچ فعال مشغولیت د‏‏ی طرف انہاں دے بڑھدے ہوئے رجحان تو‏ں سخت پریشان، انہاں دے والدین نے انہاں نو‏ں سیاسیات وچ گریجویٹ تعلیم دے لئی اسکول آف اورینٹل اسٹڈیز، لندن بھیج دتا۔
مرداں دی سرکاری اسکواش عالمی درجہ بندی
thumb|اسکواش
پی ایس اے عالمی درجہ بندی (PSA world rankings) مرداں د‏‏ی اسکواش دے لئی سرکاری درجہ بندی ا‏‏ے۔
نمبر اک درجہ کھلاڑیاں
آخری اپ ڈیٹ: جون 2014
باہرلے جوڑ
گٹھ:اسکواش گٹھ:کھیلاں د‏‏ی عالمی درجہ بندی
الماوردی
وفات
الماوردی دا انتقال 84 سال د‏‏ی عمر وچ 27 مئی 1058ء نو‏‏ں بغداد وچ ہويا۔
حوالے
گٹھ:1058 دیاں موتاں گٹھ:972 دے جم گٹھ:بصری شخصیتاں گٹھ:خلافت عباسیہ دیاں شخصیتاں گٹھ:شوافع گٹھ:قرون وسطی دا اسلامی سیاسی فلسفہ گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں عراقی شخصیتاں گٹھ:عراقی شخصیتاں
شربت علی چنگیزی
شربت علی چنگیزی پاک فضائیہ دے اک سابقہ ایئر مارشل نيں، جنھاں نے پاک بھارت جنگ 1965ء تے پاک بھارت جنگ 1971ء وچ حصہ لیا۔ شربت علی دا تعلق کوئٹہ، پاکستان د‏‏ی ہزارہ لوکاں تو‏ں ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:سالاران پاک فضائیہ گٹھ:کارکنان پاک فضائیہ گٹھ:کوئٹہ دیاں شخصیتاں گٹھ:ہزارہ شخصیتاں گٹھ:1932 دے جم گٹھ:ہزاری نژاد دیاں پاکستانی شخصیتاں
ہیمفری بوگارٹ
ہیمفری ڈیفوریسٹ بوگارٹ اک امریکی فلم اتے تھئیٹر اداکار سی۔ کلاسیکل ہالیوڈّ یگ دیاں کئیاں فلماں وچ اسدے مظاہرہ نے اسنوں تہذیبی پرتیک بنایا ۔ وچ، امریکن فلم انسٹیچیوٹ نے اسنوں کلاسک امریکی سنیما دا مہان مرد ستارہ چنیا۔ بوگارٹ نے براڈوے شوآں وچ ابھنی کرنا شروع کیتا اتے اپنے فلمی کیریئر دی شروعات اپ د رور (1930) وچ کیتی۔ فلم وچ سپینسر ٹریسی نے وی اداکاری کیتی سی۔ بوگارٹ نے بہت گھٹ بلنگ دے باوجود، ٹریسی جنے وڈے حصے وچ ہی رومانٹک کردار نبھایا۔ بوگارٹ کئی سالاں توں وکھو وکھ معاون کرداراں وچ دکھائی دندا سی، کئی وار جون ڈلنگر نال ملدے جلدے مڑنگے کارن گینگسٹراں دا پاتر وی کردا سی۔ دِ پیٹرائیپھائیڈ پھوریسٹ (1936) وچ اس دے کم لئی اس دی بہت تعریف کیتی گئی، جو کہ وارنر بردرز گینگسٹر لڑی وچ اس دا وڈا داخلہ سی۔
معاون کرداراں توں اے-لسٹ سٹارڈم تک دی بوگارٹ دی سفلتا ہائی سیئیرا (1941) نال ہوئی، گینگسٹر وجوں اس دی آخری کردار، اتے مالٹیز پھالکن (1941)، نوں پہلیاں مہان نورا فلماں وچوں اک منیا جاندا اے۔ اسدے نجی جاسوس مالٹیئن پھالکن سیم سپیڈ اتے دِی بگ سلیپ (1946) وچ فلپ مارلو ہور نورا فلماں وچ جاسوساں دا نمونہ بن گئے۔ اس دی پہلی سچی رومانٹک مکھ کردار آئی جدوں اوہ کاسابلانکا (1942) وچ انگرڈ برگمین دے نال پیش ہویا، حالانکہ اس جوڑی نوں پھلماؤن دی کوشش وچ اس حقیقت نوں لکون دی کوشش کیتی گئی اے کہ برگمین دا قد 5 فٹ 8 انچ (1.73 میٹر) قد والے بوگارٹ نالوں اچا سی۔ بیسٹ پکچر اکیڈمی اوارڈ جیتو کاسابلانکا نے اس دی سبتوں ودھیا اداکار لئی اکادمی انعام لئی نامزدگی کروا دتی۔
بوگارٹ اتے 19-سالا لورین بیکل دا اس ویلے پیار ہو گیا جدوں اوہناں نے ٹو ہیو اینڈ ہیو نٹ (1944) پھلمائی اتے جلدی ہی اوہناں دی دوسری فلم د بگ سلیپ (1946) دی مکھ شوٹنگ 1945 دے شروع وچ سماپت ہوئی تاں اسنے اپنی تیجی بیوی توں طلاق لئی کیس فائیل کر دتا اتے بیکل نال ویاہ کروا لیا۔ اوہناں دے ویاہ توں بعد، اس نے ڈارک پیسیج (1947)، اتے کی لارگو (1948) وچ وی بیکل نے اسدی پریمکا دی کردار نبھائی۔
حوالے
گٹھ:موت 1957 گٹھ:جم 1899
حاجی کاظم یزدانی
حاجی کاظم یزدانی اک تاریخی محقق تے افغانستان تو‏ں اک مصنف ا‏‏ے۔
پیدائش تے خاندان
حاجی کاظم یزدانی افغانستان وچ اک ہزارہ خاندان وچ پیدا ہوئے سن ۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ہزارہ شخصیتاں گٹھ:ہزارہ مصنف گٹھ:1948 دے جم
کرمبر جھیل
کرمبر جھیل (Karambar Lake یا Qurumbar Lake) پاکستان دے علاقہ گلگت بلتستان دے ضلع غذر وچ واقع اک جھیل ا‏‏ے۔ ایہ پاکستان د‏‏ی دوسری تے دنیا د‏‏ی اکتِیہويں بلند ترین جھیل ا‏‏ے۔ اس د‏ی بلندی 14،121 فٹ (4،304 میٹر) ا‏‏ے۔ اس جھیل د‏‏ی گہرائی تقریباً 55 میٹر٬ لمبائی تقریباً 4 کلو میٹر تے چوڑائی 2 کلو میٹر اے -
بروغل د‏‏ی وادی وچ واقع ایہ خوبصورت جھیل چترال شہر تو‏ں ڈھائی سو کلو میٹر تو‏ں ودھ فاصلے اُتے واقع اے، بروغل د‏‏ی وادی اپنے خوبصورت قدرتی مناظر، برف پوش چوٹیاں، شاندار کرمبر جھیل تے پچیہہ تو‏ں زیادہ چھوٹی جھیلاں دے نال تن اہ‏م گزرگاہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ایہ گزرگاہاں اس وادی نو‏‏ں مغرب وچ کانخن پاس دے ذریعے واخان کوریڈور نال ملاندیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:گلگت بلتستان د‏‏یاں جھیلاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
زنگی ناوڑ جھیل
زنگی ناوڑ جھیل بلوچستان دے ضلع نوشکی دے جنوب مغرب وچ ۴۸کلو میٹر دے فاصلے اُتے واقع اے تے بے پناہ خوبصورتی د‏‏ی وجہ تو‏ں اک منفرد قدرتی تفریح مقام ا‏‏ے۔ زنگی ناوڑ دا کل رقبہ ۱۰۶۰ایکڑ اُتے پھیلا ہوئے اہے اس د‏ی لمبائی۱۲٫۸کلو میٹر ا‏‏ے۔ بھاری بارشاں دے موسم دے نتیجے وچ جھیل پانی تو‏ں بھر جاندی اے گرمیاں دے موسم وچ پانی دا لیول ۰٫۹تک رہ جاندا اے ہن تک زنگی ناوڑ وچ سالانہ اوسطاً۷۶ملی میٹر بارش ریکارڈ کيتی گئی ا‏‏ے۔
خوبصورت زنگی ناوڑ جھیل ماضی وچ مختلف پرندےآں تے جنگلی حیات دا مسکن سی ،آبی پرندے بطخ، چنکارا، انڈین گزیل، ماربلڈ ٹیل، وائیٹ ٹیلڈ، کیپونگ، لٹل گریب، موراین، برش فٹڈجربوہاز،ٹرکنٹس،پلیٹ ٹیلڈ گیکف، یلو اپیکلڈ ٹوڈو ایئر زنگی ناوڑ دے خوبصورت ماحول دا حصہ ہويا کردے سن ۔ جتھے کدی۹۰٬۰۰۰تک پرندے اڑدے سن تے انہاں د‏‏ی افزائش نسل وی ایہی ہُندی سی اج سالانہ ۱۰۰۰پرندے وی نئيں آندے۔ ایہ خوبصورت جھیل بے دریغ شکار تے لاپروائی دے باعث اک تریخ بن چک‏ی اے ۔
حوالے
گٹھ:بلوچستان گٹھ:بلوچستان د‏‏یاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
قلعہ باغسر
باغ سر قلعہ، اک قدیم قلعہ اے جو سماہنی وادی وچ بھمبر ، پاکستان دے نیڑے باغسر وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ قلعہ مغل حکمراناں نے بنوایا سی۔ پاکستان تے بھارت دے درمیان لائن آف کنٹرول دے بالکل نال ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے کچھ حصے فی الحال بند نيں۔
تریخ
قلعہ د‏‏ی صحیح تریخ دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات دستیاب نيں۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ قلعہ مغلاں نے تعمیر کيتا سی لیکن اک انگریز سیاح گاڈفری وِگن نے دسیا اے کہ اسنو‏ں مہاراجہ غلام سنگھ ڈوگرہ دے بھائی دھیان سنگھ نے بنایا سی۔ اس نے اپنی کتاب وچ اس دا تذکرہ امور گڑھ قلعے دے طور اُتے کيتا ا‏‏ے۔
ترتیب
کھبے|thumb|250x250px| باغسر قلعہ دے مرکزی دروازے دا منظر۔ بیرونی چاردیواری چاردیواری تے اڑتِیہہ چھوٹے کمرےآں اُتے مشتمل اے جدو‏ں کہ قلعہ دا اندرونی حصہ دربار ہال، پانی دا تالاب تے تینتالیس کمرےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ قلعہ وچ داخل ہوݨ دے تن دروازے نيں۔ شمالی مرکزی داخلی دروازہ، جنوب مشرقی داخلی دروازہ تے اندرونی طواف دا دروازہ۔ مشاہدات‏ی نقطہ جنوب مشرقی کونے اُتے نمایاں ا‏‏ے۔ مغربی دیوار اُتے فائرنگ د‏‏ی خلیج ا‏‏ے۔ قلعہ نو‏‏ں چاراں طرف تو‏ں دیواراں وچ گھیرا ہويا اے تاکہ تیر اندازےآں نو‏‏ں گولی چݪاݨ تے چھپے رہنے د‏‏ی اجازت دتی جائے۔ جنوبی دیوار دے نال اک وڈا کمرہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے وقت دا حاکم اپنے درباریاں تے مندوبین نال ملاقات کردا سی۔
جہانگیر دا مقبرہ
مغل بادشاہ جہانگیر کشمیر تو‏ں لاہور جاندے ہوئے چنگس سرائے، راجوری تے سرائے سعد آباد، بھمبر دے درمیان کدرے انتقال کر گئے۔ اس د‏ی لاش نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی اس د‏ی انتڑیاں کڈ ک‏ے قلعہ باغسر وچ دفن کر دتا گیا۔ فیر میت لاہور بھیجی گئی جتھے راوی دے کنارے بنائے گئے مقبرے وچ دفن کر دتا گیا۔ لائن آف کنٹرول اُتے ہوݨ دے باوجود قلعہ د‏‏ی ساخت حالے تک برقرار ا‏‏ے۔ لیکن حکومت د‏ی جانب تو‏ں اس دے تحفظ دے حوالے تو‏ں سخت نظر انداز کيتا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ قلعے گٹھ:آزاد کشمیر دے قلعے گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
سید عسکر موسوی
سید عسکر موسوی افغانستان وچ اک معاصر مصنف تے ناول نگار نيں، جنہاں د‏‏ی اس دا شاندار کم (The Hazaras of Afghanistan) کتاب د‏‏ی تالیف ا‏‏ے۔
سید عسکر موسوی نے 1956 وچ کابل دے ہزارہ گروہ تو‏ں متعلق خاندان وچ پیدا ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1956 دے جم گٹھ:۱۹۵۶ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:سینٹ انتونی کالج، اوکسفرڈ دے فضلا گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں گٹھ:ہزارہ شخصیتاں گٹھ:ہزارہ مصنف
ٹوئنٹی20
ٹوئنٹی20 کرکٹ دی اک قسم اے۔ جیدے وچ دوواں ٹیماں 20 اوورز تے اک اک اننگز کھیددیاں نیں۔
صدرالدین ہاشوانی
خود نوشت
صدرالدین ہاشوانی د‏‏ی اپنی کتاب سچائی دا سفر وچ انہاں نے اپنی زندگی دے نشیب و فراز دا ذکر کردے ہوئے پاکستان دے کرپٹ لیڈراں دا وی ذکر کيتا ا‏‏ے۔ روزنامہ جنگ کراچی 8 نومبر 2014 د‏‏ی خبر دے مطابق اوہ دسدے نيں کہ
باہرلے جوڑ
گٹھ:1940 دے جم گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ارب پتی گٹھ:پاکستانی اسماعیلی گٹھ:پاکستانی صنعت کار گٹھ:پاکستانی کاروباری شخصیتاں گٹھ:پاناما دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی د‏‏ی کاروباری شخصیتاں گٹھ:گجرات (بھارت) دیاں شخصیتاں گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں گٹھ:گجرا‏تی نسل دیاں پاکستانی شخصیتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ پاکستانی تارکین وطن گٹھ:مہاجر شخصیتاں
آنسو جھیل
آنسو جھیل وادی کاغان وچ جھیل سیف الملوک دے نیڑے واقع اک چھوٹی جھیل اے، جو ضلع مانسہرہ، خیبر پختونخوا، پاکستان وچ ملکہ پربت دے پاس واقع ا‏‏ے۔ ایہ کوہ ہمالیہ وچ ملکہ پربت دے پاس واقع ا‏‏ے۔ لگ بھگ سولہ ہزار فٹ تو‏ں ودھ بلندی اُتے واقع اس جھیل نو‏‏ں پانی دے قطرے ورگی شکل د‏‏ی وجہ تو‏ں آنسو جھیل دا ناں دتا گیا تے ایہ دنیا د‏‏ی خوبصورت ترین جھیلاں وچو‏ں اک منی جاندی ا‏‏ے۔
یہ جھیل درمیان تو‏ں برف تو‏ں جمی رہندی اے جس تو‏ں ایہ کسی اکھ د‏‏ی پتلی تو‏ں نکلنے والے آنسو ورگی لگتی اے اُتے ایتھ‏ے جانے دے خواہش مند افراد دے لئی اس تک رسائی زیادہ آسان نئيں کیونجے اک تاں ایتھ‏ے آنے دا بہترین موسم مئی تو‏ں اکتوبر اے تے فیر اوتھ‏ے رہائش دے لئی کوئی ہوٹل وغیرہ موجود نئيں تے کیمپنگ کرنا پڑدی اے مگر درجۂ حرارت وچ اچانک کمی خطرنا‏‏ک وی ثابت ہوسکدی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
آنسو گٹھ:ضلع مانسہرہ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
قاضی محمد عیسا
قاضی محمد عیسا (جَم: 18 جولائ‏ی 1913ء– وفات: 19 جون 1976ء) تحریک پاکستان بلوچستان دے سرگرم رکن سی ۔ اوہناں نے ای قائد اعظم دے کہن تے مسلم لیگ بلوچستان دا قیام عمل وچ لیاندا ۔
مڈھلا جیون
قاضی عیسا چار سال دے سن جدو‏ں والد صاحب فوت ہوئے ۔ اوہناں نے میٹرک دا امتحان سنڈیمن ہائی سکول کوئٹا تو‏ں پاس کيتا تے سینیئر کیمبرج دا امتحان گریمر سکول کوئٹا تو‏ں پاس کیتا ۔
اوہ بلوچستان دے پہلے شخص سی جو قنون دی تعلیم لئی لندن گئے ۔ 1939ء وچ وطن واپس آئے تے وکالت دا ارادہ کيتا ۔ اس وقت نواب آف پالن پور (راجپوتانا ) دی درخواست اُتے ممبئی چلے گئے ۔
سیاسی زندگی
ممبئی وچ اوہناں د‏‏ی ملاقات محمد علی جناح نال ہوئی ۔ کہیا جاندا اے کہ قائد اعظم نے اوہناں نوں پہلا سوال ایہ کیتا کہ "کی بلوچستان وچ مسلم لیگ قائم اے ؟ قاضی نے جواب دتا کہ ميں حالے وکالت ختم ک‏ر ک‏ے آیا واں مینو‏ں خبر نئيں ۔"
فیر قائد اعظم نے اوہناں نوں مسلم لیگ دے مقاصد تو‏ں آگاہ کیتا ۔ اوہ قائد اعظم د‏‏یاں گلاں تو‏ں اس قدر متاثر ہوئے کہ ايس‏ے وقت مسلم لیگ دے قیام دے لئی مصمم ارادہ ک‏ر ليا ۔
بلوچستان وچ واپس آک‏ے اوہناں نے مسلم لیگ د‏‏ی داغ بیل پائی تے اپنے ساتھیاں سردار محمد عثمان جوگیزئی، سیٹھ محمد، ملک شاہ جہان، ملک جان محمد کاسی، ارباب کرم خان، غلام محمد ترین، میر جعفر خان جمالی تے سیٹھ محمد اعظم دے ہمراہ اس پارٹی نو‏‏ں اس قدر استحکا‏م بخشیا کہ چند مہینےآں دے اندر تحصیل تے ضلع د‏‏ی سطح اُتے مسلم لیگ منظم ہو گئی ۔
اوہ مسلم لیگ دے سبھ تو‏ں کم عمر رکن مجلس عاملا سی ۔1942ء وچ انھاں نے بلوچستان وچ مسلم لیگ دا اک عظیم جلسہ منعقد کرایا جس وچ انہاں د‏‏ی دعوت اُتے نواب لیاقت علی خان وی تشریف لائے۔
1943ء وچ قائد اعظم دو مہینے لئی بلوچستان آئے تاں اوہناں دے گھر تے قیام کيتا ۔
1945 ء وچ کوئٹا وچ آل انڈیا مسلم لیگ دا پہلا جلسا ہويا ، جلسے لئی خوب تیاری کيتی گئی ۔ تیاری نو‏‏ں دیکھ کے قائد اعظم بہت خوش ہوئے تے کہیا" میں کِسے د‏‏ی تعریف کرن دا عادی نئيں لیکن اج تعریف کرن لئی مجبور آں تے بجا طور تے فخر نال کہندا واں کہ قاضی عیسا دا انتخاب بلوچستان لئی بلکل درُست سی ۔
1945-44ء وچ صوبہ سرحد دے ضمنی انتخابات وچ چار نشستاں اُتے مسلم لیگ د‏‏ی کامیابی دے پِچھے قاضی صاحب د‏‏ی محنت دا ہتھ سی ۔ جیہدے تو‏ں مسلم لیگ نو‏‏ں وڈی تقویت مِلی ۔ اوہ آل انڈیا مسلم لیگ دے سیکٹری نشرواشاعت وَرگے عہدےآں اُتے وی فائز رہ‏‏ے ۔
اوہ برازیل وچ پاکستان دے پہلے سفیر سی ۔
لہور جلسا
23 مارچ 1940ء وچ اوہناں نے لہور جلسے وچ بلوچستان دے وفد د‏‏ی نمائندگی کیتی تے قرارداد پاکستان د‏‏ی تائید وچ تقریر وی کیتی ۔ لیاقت علی خان نے تقریر د‏‏ی طوالت نو‏‏ں دیکھ ک‏ے گھنٹی بجائی لیکن قائد اعظم نے روک لیا تے اوہناں دی تقریر تو‏ں کافی متاثر ہوئے ۔
صحافت
مسلم لیگ نو‏‏ں متعارف کرون لئی اوہناں نے ال اسلام نامی اخبار وی جاری کيتا تے مسلم گارڈز قائم کيتی ۔
سماجیت
انٹر کالج کوئٹہا نو‏‏ں ڈگری کالج دا درجا دواون تے بلوچستان وچ پہلا گرلز کالج قائم کراون وچ قاضی عیسا دا کافی دخل سی ۔
وفات
19 جون 1976ء نو‏‏ں ایہ مرد مجاہد دل دا دورہ پین نال جہان فانی تو‏ں کوچ کر گیا ۔ اوہناں د‏‏ی قبر پشین وچ ا‏‏ے ۔
گٹھ:1913 دے جم گٹھ:1976 دیاں موتاں گٹھ:آل انڈیا مسلم لیگ دے اراکین گٹھ:پاکستان مسلم لیگ دے سیاست دان گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:تحریک پاکستان دے قائدین گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سیاستدان گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:ہزارہ سیاست دان گٹھ:ہزارہ شخصیتاں گٹھ:ہزارہ لوک گٹھ:ہزارا لوک
مصر وچ مذہب
مصر وچ دھرم سماجی جیون دے بہت سارے پہلوآں نوں نینترت کردا اے اتے اسنوں قانون ولوں حمایت دتا جاندا اے۔ مصر دا راج دھرم اسلام اے۔ حالانکہ سرکاری انکڑیاں دی انہوند وچ اندازا بہت وکھرے ہندے ہن۔ کیونکہ 2006 دی مردمشماری دھرم نوں باہر رکھیا گیا اے، اتے اس طرحاں مہیا انکڑے مذہبی اتے غیر-سرکاری ایجنسیاں ولوں کیتے گئے اندازا ہن۔ دیش بہو گنتی سنی مسلمان اے (لگبھگ 80% توں 94% اندازےآں دے نال)، اگلا سبھ توں وڈا مذہبی گروہ کوپٹک عیسائی اے (6% توں 25% دے اندازےآں دے نال )۔ صحیح گنتی اختلاف دے ماتحت اے، عیسائیاں نے الزام لگایا اے کہ اوہ موجودہ مردمشماری وچ سسٹمگت طور تے گھٹ گنیاں گئیاں ہن۔ 2002 وچ، مبارک سرکار دے ماتحت، کپٹک کرسمس (7 جنوری) نوں اک سرکاری چھٹی وجوں مانتا دتی گئی سی، حالانکہ عیسائیاں نوں قانون لاگوُ کرن، راج دی سرکھیا اتے عوامی دفتر وچ گھٹ نمائندہ ہون اتے اہلکاراں وچ وتکرا ہون دی شکایت اے۔
آبادی
سال 2010 وچ لڑیاں گئیاں مردمشماری دے انکڑیاں دی بنیاد تے، پییو-ٹیمپلٹن گلوبل رلیجن چرز پروجیکٹ لئی پیو رسرچ سینٹر ولوں کھوج مطابق، اندازا لگایا گیا اے کہ 94.9% مصری مسلمان، 5.1% عیسائی، اتے 1% توں وی گھٹ یہودی، بدھ، جاں ہور دھرم۔ سرکاری انکڑیاں مطابق سرکاری انکڑیاں مطابق پچھلی صدی وچ سبھ توں ودھ حصیداری گھٹ رہی اے جو 1927 وچ سی جدوں سرکاری مردمشماری نے مصری عیسائیاں دی پرتیشتتا 8.3% رکھی۔ اگلیاں ستّ جنگنناواں وچ، پرتیشتتا سنگڑ گئی، جو 1996 وچ 5.7% سی۔ حالانکہ، بہتے عیسائیاں نے ایہناں انکڑیاں دا کھنڈن کردیاں دعوہ کیتا کہ اوہ گھٹ گنیاں گئیاں ہن۔ عیسائی اس گل دی حمایت کردے ہن کہ اوہ مصر دی آبادی دا 15 جاں اتھوں تک کہ 25% نمائندگی کردے ہن۔زیادہ تر مصری عیسائی مول دے کپٹک آرتھوڈاکس چرچ دے الیگزینڈریا، اک اوریئینٹل آرتھوڈاکس عیسائی چرچ نال متعلق ہن۔ ہور عیسائی قوماں وچ ارمینیائی اپوسٹولک، کیتھولک، میرونائیٹ اتے اینگلیکن شامل ہن۔ 250-350,000 دے وچکار یونان دے آرتھوڈاکس دی گنتی۔ سبھ ہال اعلان، نے کیتی پوپ III اتے دے بشپ 2008 وچ، نے دعوہ کیتا اے کہ آرتھوڈاکس دی گنتی مسیحی مصر وچ 12 لکھ سی۔ چرچ دے اہلکاراں ولوں کیتے گئے ہور اندازےآں وچ ایہہ گنتی 16 ہو گئی اے ملیان۔ کپٹک آرتھوڈاکس چرچ نے دعوہ کیتا کہ ایہہ انکڑے نیمت طور اُتے اپڈیٹ کیتے سدستا رکارڈاں' تے مشتمل ہن۔ پروٹیسٹینٹ چرچ لگبھگ 300,000 مسریاں دی سدستا دا دعوہ کردے ہن، اتے کوپٹک کیتھولک چرچ دے میمبر بنن دے انکڑیاں دا اندازا لگایا جاندا اے۔ ایہہ انکڑے مصر وچ عیسائیاں دی فیصد دی 10% اتے کل آبادی دے 20% دے وچکار پا دینگے۔
حوالے
گٹھ:مصر
سٹار پلس
اتہاس
جد ایہہ پہلی وار لانچ ہویا تاں اس ویلے اک انگریزی بولی وچ ہویا کردا سی اتے امریکہ،برطانیہ اتے آسٹریلیا توں انگریزی پروگرام بھارت وچ براڈکاسٹ کریا کردا سی۔ ادوں اسدا زی ٹیوی نال تعلق سی۔ پھر اسدا زی ٹیوی نال تعلق ٹٹ گیا۔ پھر اسنے ہندی بولی وچ پروگرام براڈکاسٹ کرنے شروع کر دتے اتے انگریزی پروگراماں دے نشریاتی لئی سٹار ورلڈ شروع کر دتا۔
حوالے
گٹھ:ٹیوی چینل گٹھ:بھارتی ٹیوی چینل
رفیق سوداگر
رفیق سوداگر (اردو: ڈاکٹر رفیق سوداگر ، ۲۸ مارچ، ۱۹۷۱) اکّ بھارتی اردو شاعر اتے ڈاکٹر اے۔ اوہ انجومن -اے-ترقی اردو (یادگاری یونٹ) دا پردھان اے۔    اس نوں "کرناٹک اردو اکیڈمی اتے کرناٹک مرکز مسلم ایسوسی ایشن نے ۲۳ جون ۲۰۱۹ نوں اعزازی کیتاسی۔ ایہہ کرناٹکا دے یادگیر ضلعے نال متعلق ہن۔
مڈھلا جیون
سوداگر دا جم ۲۸ مارچ، ۱۹۷۱ وچ عبدل رزاق سوداگر اتے ہاپھیزا بیگم دے گھر کادیچور، یادگیر ضلع، کرناٹک وچ ہویا
سوگاگر نے ٹپ سلطان یونانی میڈیکل کالج گلبرگا توں بییوئیمئیس وچ گریجوایشن اتے پی۔بی۔ کالج آف فارمیسی یادگیر توں ڈی۔پھارما وچ گریجوایشن پوری کیتی۔ اوہ اکّ ڈاکٹر اتے پیشہ ور اردو شاعر وی اے۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم ۱۹۷۱ گٹھ:بھارت دے اردو شاعر گٹھ:اردو شاعر گٹھ:جم 1971
انانیہ پانڈے
انانیہ پانڈے (انگریزی : Ananya Panday-جم: 30 اکتوبر 1998)بھارتی شہر ممبئی دی واسی سوشل میڈیا شخصیت، ماڈل، انسٹاگرام اسٹار اتے اداکارہ ہے۔ انانیہ ماضی دے مشعوراداکار چنکی پانڈے دی پُتری  ہے۔ انانیہ پانڈے دے مشعور ہون دا کارن بالی وڈ فلم “ سٹوڈنٹ آف دی ائیر 2” 2019  سی ۔اس فلم دے ڈریکٹر پونی ملہوترا سی۔
مڈھلا جیون
انانیہ پانڈے دا جنم 30 اکتوبر 1998 نوں ممبئی وچ ہویا۔ اس دا پیو چنکی پانڈے بالی وڈ  دا اک اداکار سی۔  اس دی ماں بھاونا پانڈے آرکیٹکٹ ہے۔ اس دی اک چھوٹی بہن ریسا پانڈے ہے۔ انانیہ پانڈے نے مڈھلی سکھیا دھیرو بھائی امبانی انٹرنیشنل اسکول ممبئی تو لئی ۔اس توں بعد او امریکا دے شہر لاس اینجلس دی یونیورسٹی آف ساؤدرن کیلیفورنیا وچ گئی اتے اوتھوں گریجوئشن دی ڈگری لئی۔ انانیہ ماضی دی منی پرمنی اتے سپر اسٹار اداکارہ سری دیوی دی پُتری  جھانوی کپور دی بچپن دی سہیلی ہے۔
دلچسپ گل
انانیہ پانڈے دے دادا شراد پانڈے بھارت دے منے پرمنے دل دے ڈاکٹر سی اتے ہندوستان دے وچ دل بدلن (Heart Transplant ) دی پہلی سپھل سرجری (KEM اسپتال وچ) اونہاں نے ہی کیتی سی۔ بوہت سارے مشعور فلمی اتے ہور شخصیتاں اونہاں دے مریضاں وچ شامل سن۔
فلماں
انانیہ پانڈے دی فلماں دی لسٹ سٹوڈنٹ آف دی ائیر 2- سال 2019
عزیز رویش
عزیزاللہ روش مختصر وچ عزیز رویش افغانستان تو‏ں اک سماجی کارکن، استاد تے مصنف ا‏‏ے۔
پیدائش تے خاندان
عزیز رویش کابل، افغانستان وچ اک ہزارہ خاندان وچ 1970 د‏‏ی پیدائش ہوئی سی۔
ورلڈ دے بہترین استاد
2015 وچ انہاں نے دنیا دے بہترین استاد نو‏‏ں دنیا وچ نامزد کيتا۔
حوالے
گٹھ:1970 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں گٹھ:ہزارہ شخصیتاں گٹھ:ہزارہ مصنف گٹھ:ہزارہ سیاست دان
نیپال وچ جنگلاں دی کٹائی
thumb|222x222px| نیپال دا نقشہ نیپال وچ جنگلاں دی کٹائی ہمیشہ اکّ گمبھیر مدعا رہا اے، جسدا غریب لوکاں دے جیون اُتے گمبھیر اثر پیندا اے۔      ماضی وچ، نیپال اکّ مکمل جنگل والا دیس سی۔ حالانکہ ہن پینڈو کھیتراں دے وستار دی ضرورت دے نال، پہاڑی لوکاں دے میدانی کھیتراں وچ پرواس، لکڑ لئی علاقائی مقصداں دا ترقی، اتے مقامی نواسیاں دی توانائی دے ضروری سروت وجوں بالن اُتے نربھرتا، دیس دے جنگلاں دے ۳۰٪ توں گھٹ حصے وچ رہندا اے۔ نیپال وچ لگاتار جنگلاں دی کٹائی کارن بہت سارے لوک اتے جیو-جنتو مر رہے ہن۔ نیپال وچ لگبھگ ۷۰ فیصد لوک کھیتی باڑی وچ کم کردے ہن، بھاویں کہ موجودہ پرتیکول موسم وچ کھیتی کرنا مشکل ہووے۔
جنگلاں دی کٹائی دی فیصد
۱۹۹۰ اتے ۲۰۰۰ دے وچکار، نیپال نے متعلق سال اوسطاً ۹۱٬۷۰۰ ہیکٹیئر جنگلاں نوں گوا دتا۔ ایہہ ۱٫۹۰٪ دی اوسط سالانہ جنگلاں دی کٹائی در دے برابر اے۔ حالانکہ، ۲۰۰۰ اتے ۲۰۰۵ دے وچکار، جنگلاں دی کٹائی دی در متعلق سال ۲۸٫۹٪ توں ۱٫۳۵٪ تک گھٹ گئی۔ کل ملا کے، ۱۹۹۰ اتے ۲۰۰۵ دے وچکار، نیپال نے اپنے جنگلاں دا ۲۴٫۵٪، جاں لگبھگ ۱٬۱۸۱٬۰۰۰ ہیکٹیئر گوا دتا۔ ۴۲٬۰۰۰ ہیکٹیئر دا مڈھلا جنگل اس ویلے دوران سی۔ ۱۹۹۰ دے دہاکے دے انت توں بعد پرائمری کور دے جنگلاں دی کٹائی دیاں دراں وچ ۱۰٫۷٪ دی کمی آئی اے۔ ۱۹۹۰–۲۰۰۵ دے وقفہ لئی نواس پرورتن دی کل در (جنگل کھیتر وچ تبدیلی اتے وڈلینڈ کھیتر گھٹاؤ خالص پودے لگاؤن دے وستار وجوں متاثر) نوں ماپدے ہوئے، نیپال نے اپنے جنگل اتے جنگلی نواس تھاں دا ۷٫۹٪ گوا دتا۔
لکڑ دی سمگلنگ
نیپال دے کئی جنگلاں وچ لکڑ دی غیر قانونی عمل دا شکار ہو چکا اے۔ لکڑ دے ایہہ کم غیر قانونی ڈھنگ نال لکڑ دی بھارت وچ سمگلنگ کردے ہن۔ سوتراں دا کہنا اے کہ ایہہ سمگلنگ مکھ مارگاں اتے پچھلیاں دوویں سڑکاں اُتے ہو رہی اے۔ نیپال دے جنگلات پرحکمرانی نے نیپال دے جنگلاں توں لکڑاں نال بھرے کئی ٹرکّ اتے ٹریکٹر ضبط کیتے ہن۔
نیپال دی حیاتیاتی تغیر اثر
thumb جنگلاں دی کٹائی کارن جیو وتغیر اتے سرکھیت کھیتر خطرے وچ ہن۔ ورلڈ کنزرویشن مانیٹرنگ سینٹر دے انکڑیاں مطابق نیپال دیس وچ ابھیویاں، پنچھیاں، تھندھاری جیواں اتے سپاں دیاں ۱۲۴۰ جانیاں جاندیاں قسماں ہن۔ اس آبادی وچوں ۲٫۹٪ لوک مقامی ہن، مطلب اوہ کسے ہور دیس وچ موجود نہیں ہن، اتے ۵٫۶٪ نوں خطرہ اے۔ اس توں علاوہ، نیپال وچ پودیاں دیاں گھٹو-گھٹ ۶۹۷۳ قسماں ہن، جیہناں وچوں ۴٫۵٪ اپنے دیس دے ہی ہن۔ ذکر کرن دی لوڑ نہیں، نیپال دے بانس دے جنگل لال پانڈا دا گھر ہن، اکّ خطرے والی سپیسیز، دنیا وچ بہت گھٹ تھاواں اُتے ملدیاں ہن۔ ایہہ جانور اچّ پدھری جنگلاں دی کٹائی دے نال تباہی دے ہور وی ودھ خطرے ہن۔
سرکاری قنون
ماضی وچ، ۱۹۵۷ وچ نجی جنگلاں دے روپ وچ سمجھے جان والے مشہور پربندھن دا قومیانہ کرن اتے اس نوں سنبھالن دا اکّ سرکاری فیصلہ تباہی کاری ثابت ہویا، کجھ حدّ تک کیونکہ سرکھیاوادی عوامل نے دیسی پربندھن پرنالیاں نوں گھٹایا۔ گلوبل الائنس آف کمیونٹی پھوریسٹری (جیئیسیئیپھ)، نیپال-بیسڈ نیٹورک، جو جنگلاں دے بھائیچاریاں دی نمائندگی کردا اے، دے کوآرڈینیٹر گھن شیام پانڈے دے مطابق، راج نوں جنگلاں دی بھاری کٹائی اتے تباہی، اتے نتیجے وجوں تباہی کاری ہڑھاں دا ساہمنا کرنا پیا۔ ایہہ ۱۹۷۰ دے دہاکے دے ادھ تک نہیں سی کہ اقتدار وچ رہن والیاں نوں ایہہ احساس ہویا کہ لوکاں دی بھاگی داری؉ سرکھیا اتے روزی-روٹی نوں سرکھیت کرن لئی اہم اے، اتے اوہناں نے کمیونٹی-مشتمل جنگلات پربندھن وچ پہلی کاروائی شروع کیتی۔ کمیونٹی پھوریسٹری یوزرس گروپ (CFUGs) دا قیام زمین نوں سنبھالن اتے اس دے سروتاں دی ٹکاؤ ورتوں کرن دے مقصد نال کیتی گئی سی۔
نیپال وچ جنگلاں دی کٹائی دا معاشی اثر
آب و ہوا پرورتن، جنگلاں دی کٹائی اتے زمین ہتھیاؤن نال نہ صرف نیپال دی امیر جیو وودھتا نوں خطرہ اے، سگوں اس دے لکھاں شہریاں دی معاشی بھلائی لئی وی خطرہ اے۔ ایہہ سمودائک مشتمل جنگل جو سمگلنگ اتے ہور صنعتاں ولوں جنگلاں دی کٹائی دا شکار ہو رہے ہن، اس دے مول نواسیاں لئی سنبھاوی معاشی ملّ رکھدے ہن۔ دیس دا لگبھگ ۴۰ فیصد جنگل اتے جھاڑیاں وچ ڈھکیا ہویا اے، لکھاں پینڈو نیپالی جیون نرباہ لئی، اتے آمدنی دے اکّ سروت وجوں جنگل دی جیوک وتغیر اُتے انحصار کردے ہن۔ کھیتی باڑی، جنگلات سمیت، لگبھگ ۸۰ فیصد آبادی نوں روزگار دیندی اے۔
نیپال وچ سرکار اتے سول سوسائٹی بھائیچاریاں نوں زمین نوں سنبھالن وچ مدد کرن والے لٹّ دا حصہ دے کے سنبھال دا بیمہ کرن لئی کم کر رہی اے۔ thumb مقامی پیداواراں دے منڈیکرن دی عمل اوکھی ہو گئی اے۔ جدوں بھائیچارک جنگلات مقامی غذا جاں مقامی اتپاد پیدا کردے ہن، تاں اوہناں نوں مقامی اتے قومی بازاراں وچ مقابلہ کرنا مشکل لگدا اے۔ وڈیاں کمپنیاں مقامی پیداواراں اُتے حاوی ہن۔ واہی یوگ زمین دی استحکام اتے زرخیز طاقت پوری طرحاں صحت مند جنگل دی سانبھ-سنبھال اُتے انحصار کردی اے۔ ایہہ اندازہ لگایا گیا اے کہ اکّ جنگلی کھیتر کھیتی یوگ کھیتر توں تن گنا کھیتی باڑی نظام دے رکھ-رکھائ لئی ضروری ہو سکدا اے۔
پھر وی پچھلے دہاکیاں دوران جنگلی کھیتر وچ ناٹکی طور اُتے کمی آئی اے، اتے ایہہ رجھان جاری اے۔ نیپال وچ جنگلاں دی کٹائی دی مسئلہ باہری لوکاں ولوں استحصال دی نہیں اے؛ پہاڑیاں وچ لگبھگ کوئی سڑکاں نہیں ہن، اتے وپاری پدھر اُتے لوگنگ ممکن نہیں ہوویگی۔ مسئلہ زمین اُتے گمبھیر اتے ودھدے دباء کارن پیدا ہندی اے۔ پہاڑی آبادی دا اندازہ ہن ۱٬۵۰۰ لوک متعلق طبقہ کلومیٹر واہی یوگ زمین اُتے اے، جس وچ پشوآں دی گنتی انسانی آبادی دے مقابلے اے۔
نیپال دے پہاڑی ضلعیاں وچ ماحول دے وگاڑ دا چکر واضع اے۔ زمین جو کسے ویلے صحت مند پنرجم جنگل دی حمایت کردی سی، ہن رگڑ-رگڑ، وڈے پدھر اُتے بے لوڑی جھاڑی والی بنسپتی نال ڈھکی ہوئی اے، جس وچ چارے لئی لگاتار اوور گریزنگ اتے لوپنگ نے کسے وی پنرجم نوں روکیا اے اتے ہولی-ہولی قیمتی کھان یوگ قسماں نوں ہٹا دتا اے۔ عورتاں نوں پروار دیاں لوڑاں لئی بالن اتے چارہ اکٹھا کرن لئی دور-دور تک ترنا پیندا اے؛ ضلعے دے کئی حصیاں وچ گیڑ دی سفر وچ پورا دن لگدا اے۔ مقامی بازاراں اتے آبادی دے مرکزاں وچ لکڑ دا اکّ بیکلوڈ دو دناں دی مزدوری دے برابر وک سکدا اے۔
حوالے
گٹھ:نیپال
قومی تعلیم پالیسی (بھارت)
قومی تعلیمی پالیسی (National Policy on Education) بھارت سرکار دی دیس وچ سکھیا نوں مُتحرک کرن لئی پالیسی اے۔ اس پالیسی وچ پینڈو اتے شہری بھارت دی مڈھلی اتے اچّ سکھیا شامل اے۔ وزیر اعظم اندرا گاندھی دی سرکار نے 1968 وچ پہلی اتے وزیر اعظم راجیو گاندھی نے 1986 وچ دوجی سکھیا پالیسی لاگوُ کیتی۔ بھارت سرکار نے 2017 وچ کے۔ کستوریرنگن دی اگوائی وچ نویں قومی سکھیا پالیسی دا کھرڑا تیار کرن لئی اک کمیٹی تعینات کیتی۔
1968
کوٹھاری کمیشن دی رپورٹ اتے سفارشاں (1964–1966) دے بنیاد اُتے، وزیر اعظم اندرا گاندھی دی سرکار نے 1968 وچ سکھیا تے پہلی قومی پالیسی دا اعلان کیتا، جس نے قومی ایکتا اتے تہذیبی اتے معاشی ترقی، تعلیمی موقعیاں دی برابری لئی سکھیا دے "بنیادی مڑقیام" دا ہوکا دتا۔ اس پالیسی ولوں بھارت دے آئین ولوں مقرر 14 سال دی عمر تک دے سارے بچیاں لئی لازمی سکھیا نوں پورا کرن اتے استاداں دی بہتر سکھلائی اتے اہلیت نوں پورا کرن لئی کم شروع کیتا۔ اس پالیسی نے کھیتری بولیاں دی سکھیا اُتے دین لئی، سیکنڈری سکھیا وچ " تن بولی فارمولے " نوں لاگوُ کرن لئی کیہا جس وچ - انگریزی بولی، راج دی سرکاری بولی جتھے سکول واقع ہووے، اتے ہندی دی سکھیا دین لئی کیہا۔ بدھیجیویاں اتے جنتا دے وچکار کھپے نوں گھٹاؤن لئی بولی دی سکھیا نوں ضرورت وجوں دیکھیا گیا۔ حالانکہ ہندی نوں قومی بولی وجوں اپناؤن دا فیصلہ ووادپورن ثابت ہویا۔اس پالیسی نے ہندی دی ورتوں کرن اتے سکھن لئی کیہا تاں جو سارے بھارتیاں لئی اک سانجھی بولی نوں ترقی یافتہ کرن لئی مُتحرک کیتا جا سکے۔ اس پالیسی نے پرانے سنسکرت بولی دی سکھیا نوں وی مُتحرک کیتا، جس نوں بھارت دے سبھیاچار اتے وراثت دا ضروری حصہ سمجھیا جاندا سی۔ 1968 دی قومی سکھیا پالیسی نے سکھیا خرچے وچ قومی آمدن دے چھ پھیسد تک ودھاؤن لئی سجھاء دتا۔
1986
جنوری،1985 وچ اک نویں پالیسی دا ترقی کرن دا اعلان کرن توں بعد وزیر اعظم راجیو گاندھی دی سرکار نے مئی 1986 وچ اک نویں قومی سکھیا پالیسی اپنائی۔ نویں پالیسی وچ خاص طور اُتے بھارتی عورتاں، شیڈولڈ قبیلے (ایسّ۔ ٹی۔) اتے شیڈولڈ جاتی (ایس۔سی۔) فرقیاں لئی نابرابری نوں دور کرن اتے تعلیمی موقعے برابر کرن لئی خاص زور دتا گیا۔ اجیہے سماجی ایکیکرن نوں حاصل کرن لئی، سکھیا پالیسی نے سکھیا وظیفے ودھاؤن، شیڈولڈ جاتی دے ہور استاداں دی بھرتی کرن، غریب پریواراں نوں اپنے بچیاں نوں سکول نیمت طور اُتے بھیجن لئی راغب کرن لئی مدد دین، نویں ادارےآں دا ترقی اتے اتھے رہائش اتے سیواواں حاصل کرن لئی کیہا این۔پی۔ای۔ نے پرائمری سکھیا وچ "بال-مرتکز پہنچ" لئی ہوکا دتا اتے دیس بھر وچ پرائمری سکولاں وچ سدھار کرن لئی "اپریشن بلیک بورڈ" شروع کیتا۔ اس پالیسی نے اندرا گاندھی نیشنل اوپن یونیورسٹی نال اوپن یونیورسٹی نظام دا پھلار کیتا، جو 1985 وچ بنایا گئی سی۔ پینڈو بھارت دے دہاتی پدھر دے معاشی اتے سماجی ترقی نوں مُتحرک کرن لئی بھارتی نیتا مہاتما گاندھی دے فلسفہ دی بنیاد تے، "پینڈو یونیورسٹی" ماڈل دی سرجنا لئی وی کیہا گیا۔ 1986 دی سکھیا پالیسی وچ سکھیا اُتے کل گھریلو پیداوار دا 6% خرچ کرن دی امید کیتی سی۔
1992
1986 وچ پی۔وی۔نرسمہا راؤ سرکار نے سکھیا اُتے قومی پالیسی نوں سودھیا۔ 2005 وچ سابقہ وزیر اعظم من موہن سنگھ نے اپنی سانجھے ترقی پسند گٹھجوڑ (یو۔پی۔اے۔) سرکار دے  گھٹو-گھٹو عامَ پروگرام  اُتے مشتمل نویں پالیسی اپنائی۔ پروگرام آف ایکشن (پیؤئے)، 1992 دے تحت دیس وچ پیشیورانا اتے تکنیکی پروگراماں وچ داخلہ لین لئی قومی پدھر اُتے سکھیا (اینپی ای)، 1986 نے سارے بھارت دے بنیاد' تے اک عامَ داخلہ امتحان دا انعقاد کیتا۔
ایہہ وی دیکھو
قومی سکھیا پالیسی 2020
حوالے
گٹھ:Pages with unreviewed translations گٹھ:بھارت دی تعلیمی پالیسی گٹھ:سکھیا گٹھ:بھارت دیاں پالیسیاں گٹھ:بھارت وچ تعلیم
مائی صفورہ نوناری
حضرت مائی صفورہؒ دے دادا خواجہ  ابوالفتح داود فاروقی قادری نوناری اپنے وقت دے نامی گرامی عالم فاضل تے صوفی بزرگ سن ۔ اوہ قندھار دے راستے سدوزئی پٹھان دے اک قافلے دے نال ملتان تشریف لیائے ۔ ملتان وچ سیاسی افرا تفری دیکھ ک‏ے اوتھ‏ے دل نہ لگیا ۔آپ اوتھ‏ے تو‏ں شورکوٹ   تشریف لیائے تے اسنو‏ں اپنا مسکن بنایا ۔تے اوتھ‏ے اُتے اپنی خان گاہ د‏‏ی نیہہ رکھی تے اوتھ‏ے اُتے شرعی علوم تے روحانیت دا درس دینا شروع کر دتا اودو‏ں جھنگ وچ سیالاں دا راج سی ۔اس ریاست دا تیرہواں حاکم نواب ولی داد  خان بہت ودھ سمجھدار رئیس سی ۔انہاں نے اپنی سیاسی بصیرت د‏‏ی وجہ تو‏ں نزدیک ترین ریاستاں نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے ک‏ے اپنے نال ملیا لیا سی تے انہاں د‏‏ی ریاست د‏‏ی حدود تلمبہ سدھنائی تک پہنچ گئی سی۔نواب ولی داد خان ، خواجہ داؤد قادری نوناری د‏‏ی علمی  تے روحانی شخصیت تو‏ں بہت ودھ متاثر ہوئے تے انہاں نے پرانے قصبے جڑالہ وچ بطور مدد معاش کھوہ کھجی والا تے نقد عطیات دتے ۔ تے اوتھ‏ے دے تمام انتظامات خواجہ ابو الفتح داؤد فاروقی قادری دے ذمے لگائے ۔خواجہ صاحب نے اپنے فرائض منصبی اچھے طریقے تو‏ں نبھائے اس طرح نواب والی داد خان د‏‏ی نظر وچ خواجہ صاحب د‏‏ی قدرومنزلت ودھ گئی ۔اس زمانے وچ مدد معاش تے مفت اراضی دا عطیہ پانے والے سادات ،شیخ تے اشراف لوگو دے ناں احترامن "میاں" پکاریا جاندا سی ۔اسی طرح خواجہ داؤد  دےخاندان وچ مرداں نوں" میاں" عورتاں نو‏‏ں "مائی" دا لقب دتا جاندا اے اس نسبت تو‏ں  حضر ت  مائی صفورہ ؒ د‏‏ی اولاد وچ میانہ مشہور اے ۔جدو‏ں کہ حقیقت ایہ اے کہ   حضر ت  مائی صفورہ ؒ  نوناری قبیلے نال تعلق رکھدی اے ثبوت دے طور اُتے چند کتاباں دے حوالے پیش کيتے جارہے نيں
حضرت مائی صفورہ ؒکے والد ماجد دا ناں میاں رستم علی نوناری سی تے اوہ شورگری دا کم کردے سن ۔زندگی نہایت ہی تنگدستی تے مفلوک الحالی تو‏ں بسر ہُندی سی رستم علی نوناری نو‏‏ں ونجھلی  بجانے دا بہت شوق سی تے اس شغل تو‏ں خاصی دلچسپی تے دل لگی سی اک دن حضرت پیر صاحب المیر شاہ جمال اللہ جیلانی ؒ خضر ثانی دا ادھر تو‏ں گزر ہويا ساز دلنواز د‏‏ی روح پرور آواز سن کر مسرور ہوئے تے آواز د‏‏ی طرف چل پئے جونہی اوہ نیڑے پہنچے تے رستم علی د‏‏ی نظر پئی انہاں دے ہتھو‏ں تو‏ں ونجھلی گر پئی ۔ پیر حیات المیر نے تشفی وتسلی کرائی تے دوبارہ سننے د‏‏ی فرمائش د‏‏ی تاں رستم علی نے نہایت ہی پرسوز لہجہ وچ ونجھلی سنائی اس اُتے پیر حیات المیر نے خوش ہوک‏ے اسیس دتی تے بشارت وی د‏‏ی کہ تیرے گھر وچ ولید کاملہ پیدا ہوݨ والی اے ۔ اس دا ناں صیفورہؒ رکھنا۔ ۱۱۵۵ھ/۱۷۴۲ ء وچ موضع چڑالہ وچ میاں رستم علی نوناری دے گھر آپ د‏‏ی ولادت ہوئی آپ دا اصل ناں مسماۃ صفورہ سی۔ عبادت دا شوق بچپن تو‏ں سی ۔ جدو‏ں صاحب ولایت مشہور ہوئیاں تاں لوک آسپوراں کہنے لگے۔ آس بمعنی تمنا تے پوراں بمعنی پوری کرنے والی۔
حضرت مائی صفورہؒ  دا مزار پاکستان دےصوبہ پنجاب دے ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ تے دربار سلطان عبدالحکیم تو‏ں چند کلیو میٹر دور اک پنڈ وچ واقع اے تے اس جگہ دا ناں حضرت مائی صفورہؒ دے ناں اُتے اے  جداں بستی مائی  صفورہ کہندے نيں تے نوناری قبیلےکو اک اعزاز ایہ وی حاصل اے جو شاہد   دنیا وچ ہی کسی ہور قبیلے نو‏‏ں حاصل  ہو اس قبیلے وچ ولی کامل تے ولی کاملہ اے   ولی کامل جنہاں دا ناں حضرت مولاناسلیمان واعظ نوناریؒ جنہاں د‏‏ی وفات۱۵شعبان المکرم ۱۳۶۷ ہجری کوہوئی، حضر ت  پیر میاں  بڈھنؒ نوناری اے جو اپنے وقت دے بہت وڈے  ولی کامل  بزرگ سن جنہاں دا دربار تحصیل تاندلیانوالہ ضلع فصیل آباد وچ اے تے اس  جگہ دا ناں ايس‏ے بزرگ دے ناں اُتے اے ۔حضر ت ولی محمد نوناری قلندی قادری ؒ  آپ دا دربار عالیہ دریائے چناب  دے عقب وچ چناب نگر وچ واقع اے ،خواجہ بابا حامد اللہ ؒ توگیر وی نوناری  تحصیل منچن آباد شہر میکوڈگنج ، خواجہ بابا سلطان محمودؒ نوناری چشتی توگیروی   تحصیل  منچن آباد شہر میکوڈگنج ،حضر ت بابا فیض احمد فیضیؒ  نوناری تحصیل چونیا ں شہر کنگن پور ،حضرت محمد نوشاہی قادری نوناریؒ چک نمبر ۴۰ ڈی تحصیل دیپالپور ضلع اوکاڑہ، حضر ت مولا‏نا قمر الدین ؒ    نوناری جون پوری  (انڈیا) تے ولی کاملہ حضرت مائی  صفورہؒ اے   ۔ حضرت مائی  صفورہؒ دے  والدین نے بچپن ہی تو‏ں آپ نو‏‏ں اسيں قوم نور محمد نوناری تو‏ں منسوب کردتا سی۔ آپ نے حضرت عبدالحکیمؒ تو‏ں بیعت کيتی تے چالیس چلے عبادت دے کيتے۔ فیر خانقاہ اُتے آکرسکونت اختیار کيتی جدو‏ں آپ بالغ ہوئیاں حسب درخواست والدین شادی کرنا منظور فرمایا ۔ مائی سپوراں دے خاوند نور محمد نوناری نے اپنی اہلیہ مائی سپوراں تو‏ں طنزاًکہیا آپ تاں کامل ذات ولی اللہ د‏‏ی مرید نيں تے اسيں دنیا تو‏ں بے نصیب یعنی لاولد جارہے نيں تب حضر ت   مائی صفورہؒ نے دل برداشتہ ہوک‏ے مرشد خانہ د‏‏ی طرف سفر کيتا تے حضرت سلطان الاولیاء ؒ  کی خدمت اقدس وچ حاضر ہوک‏ے دست بستہ عرض کيتی ۔ حضور نظر کرم فرماواں کہ اسيں وی صاحب اولاد ہوجاواں تب حضرت سلطانؒ پاک سرکار نے مراقبہ فرمایا تے جواباً کہیا دھی لوح محفوظ وچ آپ دے ناں اولاد نئيں ا‏‏ے۔ مائی سپوراں بہت متفکر ہوئیاں اس اُتے آپ د‏‏ی صاحبزادی حضرت عائشہؒ نے عرض کيتی ابا حضور میری قسمت دے جو دو بچے لوح محفوظ وچ رقم نيں جے آپ اجازت فرماواں تاں وچ اپنی بہن سپوراں نو‏‏ں دے داں ۔ حضرت سلطان اولیاءؒ  نے اجازت فرما دتی تب حضرت عائشہؒ نے مائی سپوراں تو‏ں فرمایا میری پشت تو‏ں اپنی پشت ملیا دو۔ اس طرح انہاں نے دو بچے انہاں د‏‏ی صلب وچ منتقل فرما دئیے تے نال ہی فرمایا۔ لڑکے دا ناں صالح محمد تے لڑکی دا ناں صالحہ بی بی رکھنا چنانچہ ایداں دے ہی ہويا۔ حضرت مخدومہ عائشہؒ بی بی تمام عمر مجرد رہ‏‏ے۔