cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اقبالیات
حوالے
گٹھ:اقبالیات گٹھ:اردو تحقیق گٹھ:پاکستانی ادب گٹھ:محمد اقبال
یوسف صلاح الدین
میاں یوسف صلاح الدین اک پاکستانی سماجی انسان دوست، سابق سیاست دان، تے لہور د‏‏ی معروف ثقافتی شخصیت نيں۔ اوہ میاں صلی دے ناں تو‏ں وی مشہور نيں۔ یوسف صلاح الدین برصغیر دے ممتاز سیاست دان تے شاعر علامہ محمد اقبال دے دھوہندے تے معروف جج جاوید اقبال دے بھانجے نيں۔
یوسف صلاح الدین فنون لطیفہ تو‏ں خصوصی دلچسپی رکھنے والے انسان نيں انہاں دے پاس لاہور وچ اک وڈی حویلی اے جو عام طور اُتے میاں صلی د‏‏ی حویلی دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ حویلی وی اک طرح تو‏ں نادر و نایاب اشیا دا اک میوزیم وی کہلا سکدی ا‏‏ے۔
ان دے ہاں اکثر دعوتاں ہويا کردیاں نيں تے ملک د‏‏ی اعلیٰ سیاسی تے سماجی شخصیتاں دے نال انہاں دے اچھے مراسم نيں موجودہ وزیر اعظم عمران خان دے نال انہاں دا چنگا دوستانہ رہیا اے تے عمران خان اکثر انہاں د‏‏ی حویلی وچ مدعو کیتے گئے نيں۔
اوہناں نے سابق رکن اسمبلی انبساط خان نال شادی کيتی جو زیادہ دیر نہ چل سکی تے اس شادی دا انجام الزامات دے نال علیحدگی اُتے ہويا۔ انہاں د‏‏ی سابق بیوی ابنساط خان نے اس دور وچ ایہ الزام وی عائد کيتا کہ عمران خان انہاں دے سابق شوہر د‏‏ی حویلی وچ عیاشی لئی آیا کردے سی ۔ اس گل دا بہت چرچا ہويا خاص کر سوشل میڈیا نے اس گل نو‏‏ں بہت اچھالا فیر کچھ عرصہ دے گزرنے دے بعد انبساط خان د‏‏ی آواز بند ہوئے گئی تے ہن اوہ نہ تاں میڈیا اُتے آندیاں نيں تے نہ ہی کدی سیاست وچ متحرک نيں،
سیاسی دور
علامہ اقبال دے دھوہندے یوسف صلاح الدین‘ میدان سیاست وچ اترے تاں انھاں نے اس پیپلز پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی،جس تو‏ں ستر دے الیکشن وچ انہاں دے ماماں ڈاکٹر جاوید اقبال ہارے سن ۔یوسف صلاح الدین 1988 ء وچ لاہور تو‏ں پیپلز پارٹی دے ٹکٹ اُتے صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔انھاں نے1993ء وچ قومی اسمبلی د‏‏ی نشست دے لئی الیکشن وچ حصہ لیا لیکن اوہ شہباز شریف تو‏ں ہار گئے تے رفتہ رفتہ سیاست تو‏ں دور ہوک‏ے خود نو‏‏ں ثقافتی سرگرمیاں دے لئی وقف کر دتا۔
حوالے
گٹھ:1951 دے جم گٹھ:ایوان زیريں پاکستان دے ارکان گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان گٹھ:پاکستانی سوشلائٹ گٹھ:پاکستانی ہمدرد عوام گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:فضلا ایچیسن کالج
سعید نفیسی
ایرانی شاعر و ادیب۔
سعید نفیسی علامہ اقبال د‏‏ی عظمت دا اعتراف کردے ہوئے تحریر کردے نيں کہ ’’اقبال د‏‏ی مثنوی موجودہ دور د‏‏ی مثنوی ا‏‏ے۔ اقبال نو‏‏ں ایرانی اُسی نظر تو‏ں دیکھدے نيں جس طرح رومی تے حافظ نو‏‏ں دیکھدے نيں۔ اقبال دا مقام اک پیشوا تے رہنما دا ا‏‏ے۔ اقبال فقط پاکستان یا ایران دا شاعر نئيں بلکہ تمام اسلامی ملکاں تے مشرقی ملکاں دے لئی معبوث ہويا ا‏‏ے۔ خالص ادبی نقطۂ نظر تو‏ں اقبال دا شمار عظیم ترین صوفی شاعر وچ ا‏‏ے۔ اُس نے فارسی شاعری نو‏‏ں سادہ بیانی تے روانی عطا کيتی اے ۔‘‘ سعید نفیسی دا انتقال 13 نومبر 1966ء نو‏‏ں ہويا۔
حوالے
(تحریر و تحقیق: میاں ساجد علی‘ علامہ اقبال سٹمپ سوسائٹی)
گٹھ:1895 دے جم گٹھ:1966 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں گٹھ:فارسی شخصیتاں
آر اے نکلسن
آر اے نکلسن (پیدائش: 18 اگست 1868ء — وفات: 27 اگست 1945ء) اک ممتاز انگریز مستشرق سی۔ جو اسلامی ادب تے اسلامی تصوف دونے دا عالم سی، اسنو‏ں انگریزی بولی وچ وسیع پیمانے اُتے عظیم ترین رومی سکالرز تے مترجمین وچو‏ں شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
زندگی
ہینری ایلن نکلسن اک ماہر حجریات (ماہرِقدیم حیاتیات) دا بیٹا، آر اے نکلسن، کیگلے، مغربی یارکشائر، انگلینڈ وچ پیدا ہويا تے چیسٹر، چیشائر وچ فوت ہويا۔ اُس نے یبرڈین یونیورسٹی تے ٹرینیٹی کالج، کیمبرج تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے فیر1901ء تو‏ں 1902ء یونیورسٹی کالج لندن وچ فارسی بولی دے پروفیسر رہے ، اُس دے بعد 1902ء تو‏ں 1926ء تک فارسی دے لیکچرر دے طور اُتے خدمات سر انجام دتیاں۔ فیر کیمبرج وچ 1926ء تو‏ں 1933ء تک ْعربی دے سر تھامس ایڈمز دے پروفیسر ‘ رہے ۔ انہاں نو‏ں اسلامی ادب تے اسلامی تصوف وچ اک معروف عالم تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اُس نے اسلامی مطالعات اُتے اک دیرپا اثر چھڈیا ا‏‏ے۔ اوہ تصوف اُتے لکھے ہوئے ضخیم ذخائر نو‏‏ں عربی، فارسی تے عثمانی ترکی تو‏ں انگریزی بولی وچ ترجمہ کرنے وچ ماہر سی۔ نکلسن نے دو بہت بااثر کتاباں تصنیف کيتياں :
رومی اُتے کم
نکلسن دا شاہکار، مثنوی مولا‏نا روم اُتے انہاں دے کم سی۔ ایہ کتاب 1925ء تو‏ں 1940ء تک اٹھ جلداں وچ شائع ہوئی۔ انہاں نے مثنوی دے پہلے اہ‏م فارسی ایڈیشن نو‏‏ں ڈھونڈا، انگریزی وچ جِنّا وی کم رومی اُتے ہويا سی، اس وچو‏ں، سب تو‏ں پہلے مکمل ترجمہ تے تشریح نکلسن نے کیتی۔ لہٰذا اس دا کم دنیا بھر وچ رومی تعلیمات دے میدان وچ سب تو‏ں زیادہ مؤثر رہیا۔
اقبالیات
مرکزی صفحہ اقبالیات
فیر شاعرِ مشرق محمد اقبال دے اک استاد ہونے دے ناطے، نکلسن نے اقبال د‏‏ی پہلی فلسفیانہ فارسی شاعری د‏‏ی کتاب اسرارِخودی دا انگریزی وچ ترجمہ The Secrets of the Self دے عنوان تو‏ں کيتا۔
پروفیسر رینالڈ ایلیین نکلسن۔ نکلسن علامہ اقبال دے بی اے دے تحقیقی مقالہ دے اک ممتحن سن ۔ اقبال دے یورپ وچ قیام دے زمانے وچ نکلسن لیکچرار فارسی سن تے اسلامی تصوف تے رومی اُتے سند منے جاندے سن ۔ نکلسن نے مثنوی معنوی‘ دیوانِ شمس تبریز‘ تذکرۃ الاولیا تے کشف المحجوب دا انگریزی ترجمہ وی کيتا سی۔ علامہ اقبال د‏‏ی پہلی شعری تصنیف 'اسرار خودی' دا انگریزی ترجمہ بعنوان The Secrets of the Self وی کيتا جو 1920 وچ لندن تو‏ں شائع ہويا سی۔ اس ترجمہ د‏‏ی بدولت علامہ اقبال د‏‏ی شہرت یورپ بھر وچ پھیلی۔ پروفیسر ڈکنسن نے جدو‏ں علامہ اقبال دے تصورِ خودی اُتے اعتراضات کیتے تاں علامہ نے اپنے اک مکتوب بنام نکلسن مورخہ 24 جنوری 1921 نو‏‏ں تمام اعتراضات دے جوابات تحریر کیتے تے ایہ ثابت کيتا کہ اُنہاں د‏‏ی فکر دا مآخذ قرآنِ حکیم اے نہ کہ یورپی مفکرین دے افکار۔
وفات
پروفیسر نکلسن دا انتقال 27 اگست 1945ء نو‏‏ں ہويا۔
حوالے
گٹھ:1868 دے جم گٹھ:1945 دیاں موتاں گٹھ:انگریز مستشرقین گٹھ:برطانوی علمائے اسلام گٹھ:برطانوی ماہرین عربیات گٹھ:برطانوی مترجمین گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:ماہرین اقبالیات گٹھ:ماہرین ایرانیات گٹھ:ماہرین مولا‏نا رومی گٹھ:مستشرقین گٹھ:ٹرینیٹی کالج، کیمبرج دے فضلا
دیا شنکر نسیم
دیا شنکر کول نسیم (جم: 1811ء— مرن: 1845ء) اردو دے شاعر تے حیدر علی آتش دے شگرد سی ۔ اردو مثنوی گلزارِ نسیم اوہناں وجہ شہرت اے ۔ دیا شنکر دا تخلص نسیم سی ۔ دیا شنکر نسیم دا خاندان کشمیری پنڈتاں دا سی جیہڑا اودھ وچ آباد ہو گیا سی ۔ پنڈت دیا شنکر نسیم اودھ دی فوج وچ منشی سی ۔ دیا شنکر 34 ورھےآں دی عمر وچ 1845ء نوں فوت ہو گئے ۔
لکھتاں
ان کی مشہور تصانیف :
قصہ گل بکاؤلی جیہڑا پہلاں نثر وچ سی ۔ ایہنوں نظم وچ بدل کے گلزار نسیم ناں رکھیا ۔ تشبیہ تے استعارا تے صنائع لفظی تے معنوی نال بیان نوں آراستہ کیتا تے قصے نوں مختصر کیتا اے ۔  میر حسن دی مثنوی سحرالبیان توں بعد ایہی مثنوی اے ۔ جیہڑی مقبول عام ہوئی ۔ پنڈت دیا شنکر نسیم نے دو لکھتاں لکھیاں ۔ اک ” دیوانِ نسیم“ تے دوسری” گلزار نسیم“ ۔ دیوانِ نسیم بہت مختصر اے ۔ ایہدے وچ مکمل تے نا مکمل غزلاں دی تعداد تقریبن 48 اے ۔لیکن جیس لکھت نے مرن توں بعد وی دیا شنکر نسیم نوں اردو ادب وچ جیوندا رکھیا ، اوہ “ گلزارنسیم“ مثنوی اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:اردو شاعر گٹھ:اردو ادب گٹھ:مثنوی گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:کشمیری لوک
شنکر جے کشن
شنکر جے کشن (शंकर-जयकिशन; शंकर-जयकिशन) ہندی فلم صنعت د‏‏ی اک بھارتی موسیقار جوڑی سی جنہاں نے ۱۹۴۹ء تو‏ں ۱۹۷۱ء تک مل ک‏ے کم کيتا۔
شنکر
شنکر سنگھ رگھوونشی دا تعلق حیدرآباد، دکن نال سی۔
جے کشن
جے کشن دیابھائی پانچال دا تعلق گجرات (بھارت) تو‏ں سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فلم فیئر فاتحین گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:ہارمونیم نواز گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی موسیقار گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
مجروح سلطانپوری
مجروح سلطانپوری (۱٧ جون ۱۹۲۰ء – ۲۴ مئی ۲۰۰۰ء) اردو بولی دے مشہور شاعر تے نامور نغمہ نگار سن ۔ انہاں دا اصل ناں اسرار الحسن خان سی۔ اوہ ۱٧ جون ۱۹۲۰ء نو‏‏ں اترپردیش دے ضلع سلطانپور وچ پیدا ہوئے۔ اُنہاں دے والد اک سب انسپکٹر سن ۔
تعلیم
مجروح نے صرف ستويں جماعت تک اسکول وچ پڑھاتھا۔ اس دے بعد انہاں نے عربی تے فارسی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی سی جس دے نال ہی انہاں نے ست سال دا کورس پورا کيتا سی۔ درس نظامی دا کورس مکمل کرنے دے بعد عالم قرار پائے سن ۔ اس دے بعد لکھنؤ دے تکمیل الطب کالج تو‏ں یونانی طریقہ علاج وچ تعلیم حاصل کيتی اورحکیم بن گئے۔
دنیائے حکمت تو‏ں میدان شعرگوئ وچ قدم
اک موقع اُتے سلطان پور وچ مشاعرہ منعقد ہويا۔ اس موقع اُتے مجروح نے غزل پڑھی جسنو‏ں سامعین نے بے حد سراہا۔ ایتھے تو‏ں حکمت پس منظر وچ چلی گئی تے شاعری میدان عمل وچ رہنما بن گئی سی۔ جگر مرادآبادی وی مجروح دے مصاحباں وچو‏ں اک سن ۔
مشاعراں تو‏ں فلمی دنیا دا رُخ
جب اس نے گیسو بکھرائے
نوشاد نو‏‏ں ایہ گیت پسند آیا تے انہاں نے مجروح دے نال فلم شاہجہان دے گیت لکھنے دا معاہدہ کيتا۔ اس فلم دے گیت بے حد مقبول ہوئے۔
مجروح نے پنجاہ سال فلمی دنیا تو‏ں جُڑے رہ‏‏ے۔ انھاں نے۳۰۰ تو‏ں وی ودھ فلماں وچ ہزاراں گیت لکھے جو بے حد مقبول ہوئے سن ۔
انتقال
مجروح دا ۲۴ مئی ۲۰۰۰ کوانتقال ہوئے گیا سی۔
نمونۂ کلام
مجھے سہل ہو گئیں منزلیں، وہ ہوا کے رُخ بھی بدل گئے ترا ہاتھ، ہاتھ میں آ گیا کہ چراغ راہ میں جل گئے
وہ لجائے میرے سوال پر کہ اُٹھا سکے نہ جھکا کے سر اُڑی زلف چہرے پہ اس طرح کہ شبوں کے راز مچل گئے
وہی بات جو وہ نہ کر سکے میرے شعر و نغمہ میں آ گئی وہی لب نہ میں جنہیں چھو سکا قدحِ شراب میں ڈھل گئے
اُنہیں کب کے راس بھی آ چکے تیری بزمِ ناز کے حادثے اب اُٹھ کے تیری نظر پھرے جو گِرے تھے گِر کے سنبھل گئے
➖➖➖➖➖➖➖
*چلتے چلتے، یونہی کوئی مل گیا تھا
جو کہی گئی نہ مجھ سے وہ زمانہ کہہ رہا ہے کہ فسانہ بن گئی ہے میری بات چلتے چلتے یونہی کوئی مل گیا تھا ۔۔۔
شبِ انتظار آخر کبھی ہوگی مختصر بھی یہ چراغ بجھ رہے ہیں میرے ساتھ جلتے جلتے یونہی کوئی مل گیا تھا ۔۔۔ سرِ راہ چلتے چلتے ۔۔۔​
حوالے
گٹھ:1913 دے جم گٹھ:1919 دے جم گٹھ:2000 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش دے شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:دادا صاحب پھالکے اعزاز یافتگان گٹھ:فلم فیئر فاتحین گٹھ:ہندوستانی غنائی شاعر گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:سلطان پور، اتر پردیش دیاں شخصیتاں
میر امن
میر امن لطفؔ فورٹ وِلیئم کالج نال وابستہ ، جدید اردو نثر دے بانیاں وچ نیں ۔ آپ نے باقاعدہ شاعری کدی نئیں کیتی ۔ اوہناں نے آپ لکھیا :
نہ شاعر ہوں میں اور نہ شاعر کا بھائی
میر امن دے بزرگ ہمایوں دے عہدوچ مغلیہ دربار نال وابستہ ہوئے ۔ میر امن دہلی وچ پیدا ہوئے تے دہلی وچ ای پروان چڑھے۔ مغلاں دے دور دے آخر وچ جچ دہلی نوں احمد شاہ ابدالی نے تاراج کیتا تے سورج مل جاٹ نے لٹیا تے میر امن ، دہلی چھڈ کے عظیم آباد پہنچے ۔ اوتھوں کلکتا گئے ، کچھ دن بیکاری وچ گزرے ۔ بلآخر میر بہادر علی حسینی نے اوہناں دا تعارف فورٹ وِلیئم کالج دے شعبہ ہندوستانی دے سربراہ ڈاکٹر گل کرائسٹ نال کرایا ۔ اوہناں نے میر امن نوں کالج وچ ملازم رکھ لیا تے قصہ چہار درویش (فارسی) سلیس نثر وچ لکھݨ تے مامور کیتا ۔ میر امن نے 1801ء وچ باغ و بہار لکھنی شروع کیتی ۔ 1802ء وچ مکمل ہوئی تے اس سال ای ہندوستانی مینوئل وچ ایہدے 102 صفحے شائع ہوئے ۔ بعد وچ 1804ء وچ نظر ثانی شدہ مکمل ایڈیشن منظر عام تے آیا ۔ میر امن دی دوسری کتاب گنج خوبی اے جیہڑی ملا حسین واعظ کاشفی دی (اخلاق محسنی) دا ترجمہ اے ۔
میر امن دی زندگی دے حالات کسے کتاب یا تذکرے وچ نئیں ملدے ، لہذا اوہناں دے جم ، مرن تے مدفن دے متعلق کچھ معلوم نئیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اردو گٹھ:اردو ادب گٹھ:اردو لکھاری
جام لسبیلا
ریاست لسبیلا برصغیر برطانوی راج تے اوہدے توں بعد پاکستان وچ اک دیسی ریاست سی جیہڑی عملن 1955 تک موجود رہی ۔ ایس ریاست دا رقبا 18،254 مربع کلومیٹر (7،048 مربع میل) اے ۔ لمے پاسے عرب سمندر تے اک کُھلا سمندری کنڈھا اے ۔ ریاست لسبیلا اُبھے تے لہندے پاسےوں ریاست قلات تے ریاست مکران نال لگدی سی ۔ چڑھدے پاسےوں صوبا سندھ تے لموچی چڑھدے پاسے کراچی سی ۔ ریاست لسبیلا دا مُڈھ 1742 وچ علی خان (پہلے) نے رکھی سی ۔ علی خان جام جاموٹ جٹ سی ۔ اوہناں دی اولاد نے ریاست لسبیلا اُتے 1955 تک حکومت کیتی جدوں ایہ ریاست صوبا لہندے پاکستان دا حصہ بݨ گئی ۔ تے انتظامی طور تے قلات ڈویژن نال شامل کر دتا ۔ 1962 وچ ریاست لسبیلا دا علاقہ قلات ڈویژن توں الگ ہوگیا تے کراچی-بیلا ڈویژن وچ شامل ہو گیا ۔ جد 1970 وچ صوبائی نظام نوں بدلیا گیا تے سابق ریاست لسبیلا نوں ملو ملی نویں بݨائے گئے صوبے بلوچستان وچ رلا دتا گیا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دی تریخ گٹھ:پاکستان دیاں دیسی ریاستاں گٹھ:لسبیلا
مہران یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی
ہائر ایجوکیشن کمیشن (ایچ ای سی) نے معیار تے تحقیق د‏‏ی بنیاد اُتے پاکستانی یونیورسٹیاں د‏‏ی درجہ بندی 2016 دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ جس دے مطابق مہران یونیورسٹی آف انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی ہندسیات و ٹیکنالوجی دے زمرے وچ پنجويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔
صارفی خانہ
اگر آپ دا تعلق مھران یونیورسٹی آف انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی تو‏ں اے تاں آپ مندرجہ ذیل صارفی خانہ استعمال ک‏ر سکدے نيں۔
ڈاکٹر جاوید اقبال
جاوید اوبال اککستانی ماہر قانون تے ادیب سی اوہ علامہ اقبال دے پُت سی تے لہور وچ پیدا ہوئے ۔ پنجاب یونیورسٹی تو‏ں بی اے پاس کرن توں بعد 1954ء وچ انگریزی تے فلسفہ وچ ایم اے دا امتحان اعزاز دے نال پاس کيتا تے طلائی تمغا حاصل کيتا۔ 1954ء وچ کیمبرج یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی تے 1956ء وچ بارایٹ لا ہوئے۔ 1960ء وچ آسٹریا دے شہر کینبرا وچ ایشیا وچ آئین دا مستقب‏‏ل دے مذکراہ وچ شرکت کيتی۔ تن مرتبہ اقوام متحدہ وچ پاکستانی وفد دے رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں شریک ہوئے۔ 1961ء وچ حکومت امریکا د‏‏ی دعوت اُتے اوتھ‏ے گئے تے کالجاں تے یونیورسٹیاں وچ ’’اقوام متحدہ دا مستقبل‘‘ اُتے لیکچر دیے۔ 1965ء وچ ہائی کورٹ بار ایسوسی ایشن دے نائب صدر تے 1971ء وچ لاہور ہائیکورٹ دے جج مقرر ہوئے۔ متعدد انگریزی تے اردو کتاباں دے مصنف نيں۔ ہائیکورٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دے بعد اک دانشور د‏‏ی حیثیت تو‏ں سرگرم رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1924 دے جم گٹھ:2015 دیاں موتاں گٹھ:اردو نثر نگار گٹھ:اسلامی فلسفی گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محققاں اسلام گٹھ:پاکستانی آپ بي‏تی نگار گٹھ:پاکستانی سوانح نگار گٹھ:پاکستانی فلسفی گٹھ:پاکستانی قاضی گٹھ:پاکستانی قانون دان گٹھ:پاکستانی محققاں گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مصنفاں گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:پاکستانی منصفین گٹھ:پاکستانی نثر نگار گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:عدالت عظمیٰ پاکستان دے منصفین گٹھ:فضلا جامعہ کیمبرج گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:لنکنز انہاں دے ارکان گٹھ:ماہرین اقبالیات گٹھ:محمد اقبال گٹھ:محمد اقبال خاندان گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
بنگلا دیش دے ڈویژن
thumb
بنگلا دیش 8 انتظامی ڈویژناں وچ تقسیم اے ۔ ہر ڈویژن دا ناں اوہدے راجگڑھ شہر دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:بنگلہ دیش جغرافیہ-متعلقہ فہارست گٹھ:بنگلہ دیش دے ڈویژن گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی ذیلی تقسیم گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:ملکی تقسیمات دیاں فہرستاں گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی ذیلی تقسیمات دیاں فہرستاں
حوالے
گٹھ:بنگلا دیش دے ڈویژن گٹھ:بنگلا دیش
بالِ جبریل
اعجاز ہے کسی کا یا گردش زمان
اعجاز ہے کسی کا یا گردش زمانہ ٹوٹا ہے ایشیا میں سحر فرنگیانہ تعمیرِ آشیاں سے میں نے یہ راز پایا اہلِ نوا کے حق میں بجلی ہے آشیانہ یہ بندگی خدائی، وہ بندگی گدائی یہ بندۂ خدا بن یا بندۂ زمانہ غافل نہ ہو خودی سے کر اپنی پاسبانی شاید کسی حرم کا تو بھی ہے آستانہ اے لآ اِلہٰ کے وارث باقی نہیں ہے تجھ میں گفتارِ دلبرانہ، کردارِ قاہرانہ تیری نگاہ سے دل سینوں میں کانپتے تھے کھویا گیا ہے تیرا جذب قلندرانہ رازِ حرم سے شاید اقبال با خبر ہے ہیں اس کی گفتگو کے اندر محرمانہ
بال جبریل
میری نوائے شوق سے شورِ حریمِ ذات میں غلغلہ ہائے الاماں بُت کدہ صفات میں
حور و فرشتہ ہیں اسیر میرے تخیلات میں میری نگاہ سے خلل تیری تجلّیات میں
گرچہ ہے میری جستجو دَیر و حرم کی نقش بند میری فغاں سے رستخیز کعبہ و سومنات میں
تُو نے یہ کیا غضب کیا، مجھ کو بھی فاش کر دیا میں ہی تو ایک راز تھا، سینۂ کائنات میں
افکار جوانوں کے خفی ہوں کہ جلی ہوں
افکار جوانوں کے خفی ہوں کہ جلی ہوں پوشیدہ نہیں مردِ قلندر کی نظر سے معلوم ہیں مجھ کو ترے احوال کہ میں بھی مدت ہوئی گزرا تھا اس راہ گزر سے الفاظ کے پیچوں میں اُلجھتے نہیں دانا غواص کو مطلب ہے صدف سے کہ گہر سے ! پیدا ہے فقط حلقۂ اربابِ جنوں میں وہ عقل کہ پاجاتی ہے شعلے کو شرر سے جس معنی پیچیدہ کی تصدیق کرے دل جب عشق سکھاتا ہے آدابِ خود آگاہی بہت دیکھے ہیں میں نے مشرق و مغرب کے میخانے یہاں ساقی نہیں پیدا، وہاں بے ذوق ہے صہبا نہ ایراں میں رہے باقی، نہ توراں میں رہے باقی وہ بندے فقر تھا جن کا ہلاکِ قیصرو کسریٰ یہی شیخ حرم ہے جو چرا کر بیچ کھاتا ہے گلیم بوذر و دِ لق اویس و چادرِ زہرا حضورِ حق میں اسرافیل نے میری شکایت کی یہ بندہ وقت سے پہلے قیامت کر نہ دے برپا ندا آئی کہ آشوبِ قیامت سے یہ کیا حکم ہے گرفتہ چینیاں احرام و مکی خفتہ در بطحائے! لبلب شیشۂ تہذیبِ حاضر ہے مے لاَ سے مگر ساقی کے ہاتھوں میں نہیں پیمانہ اِلَا دبا رکھا ہے اس کو زخمہ ور کی تیز دستی نے بہت نیچے سروں میں ہے بھی یورپ کا واویلا اسی دریا سے اٹھتی ہے وہ موجِ تند جولاں بھی نہنگوں کے نشیمان جس سے ہوتے ہیں تہ و بالا! کھلتے ہیں غلاموں پر اسرارِ شہنشاہی عطار ہو، رومی ہو، رازی ہو، غزالی ہو کچھ ہاتھ نہیں آتا بے آہ سحر گاہ نو مید نہ ہو ان سے اے رہبرِ فرزانہ کم کوش تو ہیں لیکن بے ذوق نہیں راہی اے طائرِ لا ہوتی ہے اس رزق سے موت اچھی جس رزق سے آتی ہو پرواز میں کوتاہی دار و سکندر سے وہ مردِ فقیرِ اولیٰ ہو جس کی فقیری میں بوئے اسدؓ اللہی آئینِ جوانمرداں حق گوئی و بیباکی! اللہ کے شیروں کو آتی نہیں روباہی
قیمت میں بہت بڑھ کے ہے تابندہ گہر سے یا مردہ ہے یا نزع کی حالت میں گرفتار جو فلسفہ لکھا نہ گیا خونِ جگر سے
افلاک سے آتا ہے نالوں کا جواب آخر
افلاک سے آتا ہے نالوں کا جواب آخر
کرتے ہیں خطاب آخر، اٹھتے ہیں حجاب آخر
احوال محبت میں کچھ فرق نہیں ایسا!
سوزو تب و تاب اول، سوزو تب و تاب آخر!
میں تجھ کو بتاتا ہوں تقدیر اُمم کیا ہے
شمشیر و سناں اول، طاؤس و رباب آخر
میخانۂ یورپ کے دستور نرالے ہیں
لاتے ہیں سرور اول، دیتے ہیں شراب آخر
ہوجاتے ہیں سب دفتر غرقِ مئے ناب آخر
خلوت کی گھڑی گزری، جلوت کی گھڑی آئی
چھٹنے کو ہے بجلی سے آغوشِ سحاب آخر!
تھا ضبط بہت مشکل اس سیلِ معانی کا
کہہ ڈالے قلندر نے اسرارِ کتاب آخر
کوئی پہاڑ یہ کہتا تھا اک گلہری سے
کوئی پہاڑ یہ کہتا تھا اک گلہری سے تجھے ہو شرم تو پانی میں جا کے ڈوب مرے ذرا سی چیز ہے اس پر غرور کیا کہنا یہ عقل اور یہ سمجھ یہ شعور کیا کہنا خدا کی شان ہے ناچیز چیز بن بیٹھیں جو بے شعور ہوں یوں باتمیز بن بیٹھیں تری بساط ہے کیا میری شان کے آگے زمین ہے پست میری آن بان کے آگے جو بات مجھ میں ہے تجھکو وہ ہے نصیب کہاں بھلاں پہاڑ کہاں جانور غریب کہاں کہا یہ سُن کر گلہری نے منہ سنبھال ذرا یہ کچی باتیں ہیں دل سے انہیں نکال ذرا جو میں بڑی نہیں تیری طرح تو کیا پروا نہیں تو بھی تو آخر مری طرح چھو ٹا ہر ایک چیز سے پیدا خدا کی قدرت ہے کوئی بڑا کوئی چھوٹا یہ اس کی حکمت ہے بڑا جہاں میں تجھ کو بنا دیا اس نے مجھے درخت پہ چڑھنا سکھا دیا اس نے قدم اُٹھانے کی طاقت ذرا نہیں تجھ میں نری بڑائی ہے خوبی ہے اور کیا تجھ میں جو تو بڑا ہے تو مجھ سا ہنر دکھا مجھ کو یہ چھالیا ہی ذرا توڑ کے دکھا مجھ کو نہیں ہے چیز نکمی کوئی زمانے میں کوئی بڑا نہیں قدرت کے کارخانے مین
باہرلے جوڑ
علامہ اقبال د‏‏ی مزيد شاعری پڑھنے دے لئی اردو پلیس
گٹھ:۱۹۳۵ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اردو شاعری گٹھ:اسلامی فلسفیانہ شاعری د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اسلامی کتاباں گٹھ:اقبالیات گٹھ:علامہ اقبال د‏‏ی شاعری گٹھ:فلسفیانہ کتاباں گٹھ:مجموعہ کلام گٹھ:پاکستانی شعری مجموعے
حسرت جے پوری
حسرت جے پوری ۱۵ اپریل ۱۹۲۲ءکو راجستھان دے جے پور شہر وچ پیدا ہوئے۔ حسرت دا اصل ناں اقبال حسین سی۔ حسرت نے انگریزی میڈیم تو‏ں عصری تعلیم حاصل کيتی تے رفیر اپنے دادا فدا حسین تو‏ں گھر اُتے ہی اردو تے فارسی سکھی۔ حسرت نے تقریباََ ۲۰ سال د‏‏ی عمر وچ شاعری شروع د‏‏ی تے ايس‏ے دور وچ اک ہندو لڑکی تو‏ں عشق وی ہويا۔
ابتدائی ایام
اقبال حسین حسرت جے پوری جے پور پیدا ہويا سی، جتھے حسرت نے انگریزی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی جدو‏ں تک درمیانے درجے د‏‏ی سطح تے اس دے بعد چچا دادا، فدا حسین تو‏ں حاصل کيتی اردو تے فارسی۔ حسرت نے تقریباََ 20 سال د‏‏ی عمر وچ شاعری شروع د‏‏ی تے ايس‏ے دور وچ اک ہندو لڑکی تو‏ں عشق وی ہواجس دا ناں رادھا سی۔
بالی ووڈ وچ کیریئر
1940ء وچ اوہ بمبئی آئے تے ذریعہ معاش دے لئی 11ر وپے ماہانہ تنخواہ اُتے بس کنڈیکٹر بن گئے۔ نال ہی نال اوہ مشاعراں وچ شرکت کيتا کردے سن ۔ پرتھوی تھیٹر دے اک مشاعرے وچ پرتھوی راج کپور نے اپنے بیٹے تو‏ں انہاں د‏‏ی سفارش کيت‏ی جو شنکر جے کشن د‏‏ی موسیقار جوڑی دے نال فلم برسا‏‏ت بنانے د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے سن ۔ برسا‏‏ت 1949ء دے لئی حسرت جے پوری نے پہلا سولو نغمہ ’’جیا بے قرار اے، چھائی بہار اے ‘‘اور پہلا ڈوئیٹ نغمہ’’ چھڈ گئے بالم ،مینو‏ں ہائے اکیلا چھڈ گئے ‘‘ لکھیا سی۔
گیت کار شلیندر دے نال نغمہ نگار حسرت جے پوری نے راج کپور دے لئی 1971ء تک گیت لکھے۔ شلیندر د‏‏ی موت تے ’’میرا ناں جوکر ‘‘ تے ’’کل اج تے کل ‘‘کی ناکامی دے بعد راج کپور نے ہور موسیقاراں تے گیت کاراں د‏‏ی خدمت حاصل کرنا شروع کر دتی۔ راج کپور فلم پریم روگ دے ذریعے حسرت صاحب نو‏‏ں واپس لینا چاہندے سن مگر قرعہ فال امیر قزلباش دے ناں نکلیا،لیکن ’’رام تیری گنگا میلی ‘‘ وچ راج کپور نے حسرت نو‏‏ں اک گیت لکھنے نو‏‏ں کہیا تے اس فلم دے لئی حسرت نے’’ سن صاحبہ سن پیار د‏‏ی دھن ‘‘ نغمہ لکھیا جو اس فلم دا سب تو‏ں زیادہ مقبول گیت ثابت ہويا ۔گیت کار شلیندر ’’تیسری قسم ‘‘نامی فلم پروڈیوس د‏‏ی تب حسرت نے اس فلم دے گیت حسرت تو‏ں لکھوائے۔ حسرت نے 1951ء د‏‏ی فلم ’’ہلچل‘‘ دے منظرنامے وی لکھے سن ۔ بطور نغمہ نگار انہاں د‏‏ی آخری فلم ’’ہتیہ :دی مرڈر‘‘ 2004ء سی۔
منتخب لسٹ دے گانے، نغمے
'''حسرت جے پوری نے یادگار ہندی فلماں برسات، داغ، آہ، انارکلی، بوٹ پالش، چوری چوری، یہودی، جنگلی، ہمراہی، دل ایک مندر، میرے حضور، گمنام، جانور، میرا نام جوکر وغیرہ دے لئی گیت لکھے۔ انہاں دے لکھے مقبول گیتاں وچ ’جیا بے قرار ہے چھائی بہار ہے ‘، ’چھوڑ گئے بالم‘، ’اب میرا کون سہارا‘، ’بچھڑے ہوئے پردیسی‘، ’آج کل ریتے میرے پیار کے چرچے ‘، ’بدن پہ ستارے لپیٹے ہوئے ‘، ’دل کا بھنور کرے ‘، ’احسان تیرا ہوگا مجھ پر‘، ’بہاروں پھول برساؤ‘، ’زندگی اک سفر ہے سہانہ‘، ’دل کے جھرونکوں میں تجھ کو‘، ’اکیلے اکیلے کہاں جا رہے ہو‘، ’جانے کہاں گئے وہ دن‘، ’آجا صنم مدھر چاندنی میں ہم ‘، ’تم سے اچھا کون ہے ‘، ’سن صاحبا سن پیار کی دھُن‘، ’پردے میں رہنے دو‘، ’اک گھر بناؤں گا‘، ’تجھے جیون کی ڈور سے ‘، ’کون ہے جو سپنوں میں آیا‘، ’تیری پیاری پیاری صورت کو‘، ’سو سا ل پہلے مجھے تم سے پیار تھا‘، ’یہ میرا پریم پتر پڑھ کر‘، ’تم نے پکارا اور ہم چلے آئے ‘، ’دنیا بنانے والے ‘، ’تم مجھے یوں بھلا نہ پاؤ گے ‘، ’گمنام ہے کوئی بدنام‘، ’جانے جہ نظر پہچانے جگر‘، ’اے گل بدن‘، ’آجا رے اب میرا دل پکارے ‘، ’پنکھ ہوتے تو اڑ جاتی‘، ’ہے نہ بولو بولو‘، ’ب دردی بالما تجھ کو‘، ’آروز دے کے ہمیں تم بلاؤ‘، ’اک بے وفا سے پیار کیا‘، ’میں کا کروں رام مجھے بڈھا‘، ’آجا تجھ کو پکارے میرے گیت‘، ’برسات میں جب آئے گا ساون کا مہینہ‘ وغیرہ شامل نیں۔
شاعری
حسرت جے پوری نے شاعری د‏‏ی کئی کتاباں نو‏‏ں ہندی تے اردو وچ لکھیا اے. حسرت نے اک بار کہیا، "ہندی تے اردو د‏‏ی طرح نيں دو عظیم تے لازم و ملزوم بہناں".
ذا‏تی زندگی
حسرت جے پوری نے اپنی بیوی دے مشورہ۔ اپنی آمدنی د‏‏ی سرمایہ کاری جائداد اُتے د‏‏ی انہاں د‏‏ی خصوصیات، حسرت د‏‏ی مالی حالت بہت بہتر سی۔
انتقال
حسرت دا انتقال 17 ستمبر1999ء وچ ہويا۔
حوالے
گٹھ:1922 دے جم گٹھ:1999 دیاں موتاں گٹھ:اردو شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی غنائی شاعر گٹھ:ہندی شاعر
اندیور
شیام لال بابو رائے ، جو پیشہ ورانہ طور اُتے اندیور کے ناں تو‏ں مشہور نيں ، ( انہاں نو‏ں اندیور تے اندیوار دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) (۱۸ اگست ۱۹۲۴ - ۲٧ فروری 1997) ۱۹٦۰ د‏‏ی دہائی وچ ہندی فلم دے اک اہ‏م گیت نگار سن ۔
مڈھلا جیون
وہ اتر پردیش دے ضلع جھانسی دے پنڈ دھمنا وچ پیدا ہوئے تے بروا ساگر ضلع جھانسی وچ پلے ودھے. اوہ اک گیت نگارکے طور اُتے کیرئیر بنانے دے لئی ممبئی منتقل ہوگئے۔
کیریئر
انہاں نو‏ں ۱۹۵۱،ماں ملہار فلم د‏‏ی گیت نگاری تو‏ں شہرت حاصل ہوئی ، انہاں دا لکھیا گیت ' وڈے ارماناں تو‏ں رکھیا اے بلم تیری قسم'جس د‏‏ی موسیقی روشن نے ترتیب دتی سی ،اپنے وقت دا سپرہٹ گانا ثابت ہويا. انہاں نے چار دہائیاں اُتے محیط کیریئر وچ ۳۰۰ تو‏ں ودھ فلماں وچ اک ہزار تو‏ں زیادہ گانے لکھے ۔ اندیور نے مشہور پاپ جوڑی نازیہ حسن تے زوہیب حسن دے لئی وی گیت لکھے سن ۔ نازیہ حسن دے مشہور گانے"آپ جیسا کوئی" ، "بوم بوم" ، "مہربانی" ، "دل کی لگی" تے زوہیب حسن د‏‏ی البم "اسٹار" دے بول تے گیت وی انڈیور نے لکھے سن ۔
سپرہٹ نغمات
بڑے ارمانوں سے رکھا ہے بلم تیری قسم (ملہار)
روشن تمہی سے دنیا (پارسمانی)
پاس بیٹھو طبیعت (پنرملن)
ہم نے تجھ کو پیار کیا ہے (دلہا دلہن)
جو پیار تو نے مجھ کو دیا تھا (دلہا دلہن)
جس دل میں بسا تھا پیار (سہیلی)
وقت کرتا جو وفا(دل نے پکارا)
ہر خوشی ہو وہاں(اپکار)
قسمیں وعدے پیار وفا (اپکار)
پھول تمہیں بھیجا ہے خط میں(سرسوتی چندر)
چھوڑ دے ساری دنیا کسی کے لئے(سرسوتی چندر)
چندن سا بدن (سرسوتی چندر)
محلوں کا راجہ ملا(انوکھی رات)
تال ملے ندی کی جل میں (انوکھی رات)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
عیسائیاں نے ہندوستان دے مسلماناں تے انہاں دے حکمراناں دے نال جو سلوک کيتا اس اُتے وی اک سر سری نظر ڈالنے د‏‏ی ضرورت اے ،ہندوستان دے مسلما‏ن حکمراناں نے ایتھ‏ے جس مذہبی رواداری دے نال حکومت کیت‏‏ی اس د‏ی تریخ اسيں تن جلداں وچ لکھ چکے نيں ، انہاں تفصیلات نو‏‏ں ایتھ‏ے دہرانے د‏‏ی ضرورت نئيں ،مگر انگریزاں نے انہاں د‏‏ی نرمی، لینت تے فراخ دلی تو‏ں جس طرح فائدہ اُٹھایا،اور فیر ایتھ‏ے اقتدار پانے دے بعد مسلماناں پرجو مظالم کیتے انہاں دے کچھ موٹے موٹے واقعات سرسری طور اُتے ایتھ‏ے اُتے قلم بند کیتے جاندے نيں ، انہاں عیسائی حکمراناں نے جو ایتھ‏ے پورے ہندوستان اُتے ستم ڈھائے تے جو اقتصادی لو ٹ کھسوٹ کی،اس د‏ی پوری تفصیلات تاں کے،ڈی باسو د‏‏ی رائز آف دتی کرسچین پاور انہاں انڈیا د‏‏ی پنج جلداں تے رمیش چناردت د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی اقتصادی تریخ وچ ملے گی،ہم ایتھ‏ے صرف انہاں واقعات د‏‏ی طرف اشارہ کرن گے جنہاں دا تعلق ایتھ‏ے دے مسلماناں تو‏ں رہیا۔
اکبر دے دربار وچ عیسائی
اکبر نے اپنے دربار وچ عیسائیاں نو‏‏ں آنے د‏‏ی اجازت دے رکھی سی تے اس دے عبادت خانہ وچ جو مباحث ہُندے سن انہاں وچ عیسائی پادری وی شریک ہُندے،وہ دربار وچ انجیل وی لاندے ا کبر نے ا س دا ترجمہ فارسی وچ وی کرایا،ایہ پادری عقیدہ ٔ تثلیث دے حق ہونے اُتے دلیلاں پیش کردے تے نصرانیت نو‏‏ں سچا مذہب قرار دینے د‏‏ی کوشش کردے،بعض اوقات اپنی حد تو‏ں ودھ ک‏ے نعوذ باللہ دجال ملعون تے حضرت خیرالنبیین صلی اللہ علیہ وسلم دے اوصاف وچ مشابہت وی دکھاندے،اکبر انہاں نو‏‏ں خاموشی تو‏ں سن لیندا، انہاں پادریاں نے دربار وچ کھلم کھلاعیسائیت د‏‏ی ترویج وی کرنی شروع کر دتی۔ شہزادہ مراد نے انہاں تو‏ں کچھ سبق وی پڑھے،شیخ ابو ا لفضل نو‏‏ں جدو‏ں انجیل دے ترجمہ دا حکم دتا گیا تاں اس نے بسم اللہ دے بجائے ایہ لکھیا :
اندیور
سپرہٹ نغمات
ہے پریت جہاں کی ریت سدا (پورب اور پچھم)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
اکبر دے دربار وچ عیسائی
”اے نامی وے ژژ وکرستو”
یعنی اے اوہ ذات کہ تاں وڈا مہربان تے بہت کچھ بخشنے والا اے
اندیور
سپرہٹ نغمات
یونہی تم مجھ سے بات کرتی ہو (سچا جھوٹا)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
اکبر دے دربار وچ عیسائی
شیخ فیضی نے اس دا دوسرا مصرع ایہ کہیا :
اندیور
سپرہٹ نغمات
زندگی کا سفر (سفر)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
اکبر دے دربار وچ عیسائی
”سبحانک لا سواک یا ہو”
اندیور
سپرہٹ نغمات
جیون سی بھری تیری آنکھیں (سفر)
ہم تھے جن کے سہارے (سفر)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
اکبر دے دربار وچ عیسائی
جہانگیر دے زمانہ وچ انگلستان دے بادشاہ جیمس ا ول د‏‏ی طرف تو‏ں ١٦١٥ ء وچ طاس سفیر بن دے آیا تاں شاہی دربار وچ اس دا وڈا اعزاز کيتا گیا،اور رفتہ رفتہ اوہ جہانگیر تو‏ں اِنّا نیڑے ہويا کہ اوہ اپنے خلوت دے جلساں وچ وی اسنو‏ں بلايا کردا تھا۔جس دے بعد اس نے بادشاہ تو‏ں ایہ رعایت حاصل کيتی کہ انگریزی مال اُتے کوئی محصول عائد نہ کيتا جائے۔ جہانگیر نے اپنی شرافت اخلاق تو‏ں ایہ مراعات تاں دے داں مگر کيتا معلوم سی کہ ایہ ہندوستان د‏‏ی غلامی تے مغلیہ سلطنت دے سقوط دا ذریعہ بن جائے گی۔
١٦٥٠ء وچ بنگالہ دے صوبیدار نے انھاں اوتھ‏ے تجارت کرنے تے ہگلی تے قاسم بازار وچ کوٹھیاں بنانے د‏‏ی وی اجازت دتی جس تو‏ں انہاں دے حوصلے تے ودھے،فیر اورنگ زیب دے زمانہ تک آندے آندے انھاں نے سورت وچ وی اپنی فیکٹریاں بنا لاں ،اس وقت تک انہاں د‏‏ی ایسٹ انڈیا کمپنی بہت با اثر ہُندتی گئی، تے ہن ایہ کمپنی اپنی تجارت نو‏‏ں محفوظ کرنے د‏‏ی خاطر پختہ حصار وی بنانے لگی تے خاموش تجارت کرنے دے بجائے قلعہ بند تجارت کرنے د‏‏ی طرف مائل ہوئے گئی، انہاں د‏‏ی ودھدی ہوئی سرگرمیاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے بنگال دے صوبہ دار نواب شایستہ خان نے اپنے علاقہ وچ انہاں دے مال اُتے محصول لگیا دیاتو اوہ جنگ کرنے اُتے آمادہ ہوئے گئے او ردس جہازاں وچ فوج دے دستے انگلستان تو‏ں منگوائے۔اسی زمانہ وچ منتخب اللباب دے مصنف خافی خان دا بیان اے کہ گنج سوائی ناں دے بادشاہی جہاز نو‏‏ں انگریزاں نے پرت لیا تے اس دے مسافراں نو‏‏ں برہنہ ک‏ر ک‏ے تلاشی لی، اس پرجو عوردیاں سن اوہ اپنی بے حرمتی تو‏ں بچنے دے لئی سمندر وچ نو‏‏ں د پڑاں یا خنجر مار دے اپنے نو‏‏ں ہلاک کرایا اورنگ زیب نو‏‏ں جدو‏ں اس د‏ی خبر ملی توا س نے سورت دے متصدی اعتماد خان نو‏‏ں حکم دتا کہ انگریز گماشتے قید وچ ڈال دتے جاواں تے بمبئی دے جزیرے تو‏ں انھاں دربدر کر دتا جائے (منتخب اللباب ج٢ ص ٤٢٨۔ ٤٢١ )۔ہگلی تے قاسم بازار دے انگریزاں نو‏‏ں کوٹھیاں چھوڑنی پڑ اں اوہ سورت تے مچھلی پٹم تو‏ں کڈ دتے گئے مگر انھاں نے مغلاں دے حکا‏م د‏‏ی رواداری او ر نرمی تو‏ں فائدہ اُٹھایا، انھاں نے ڈیڑھ لکھ روپے سالانہ ادا کرنا قبول کيتا تاں فیر انہاں نو‏‏ں تجارت کرنے د‏‏ی اجازت مل گئی،انھاں نے بنگال دے صوبہ دارسے تن پنڈ خرید لئی،جتھ‏ے اپنے تجارتی مال د‏‏ی حفاظت دے بہانے تو‏ں چار دیواری تعمیر کرائی جو بعد وچ فورٹ ولیم کہلانے لگی تے ایہ انگریزاں د‏‏ی سامراجی سازشاں دا بہت وڈا مرکز بن گیا۔
اندیور
سپرہٹ نغمات
جو تم کو ہو پسند (سفر)
تیرا ہونٹوں کے دو پھول (پارس)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
اکبر دے دربار وچ عیسائی
فرانسیسی وی ہندوستان د‏‏ی فضا وچ منڈلا رہے سن ،انھاں نے نواب ارکاٹ تو‏ں ہر قسم دے فائدے حاصل کیتے، لیکن جدو‏ں انہاں د‏‏ی قوت ودھنے لگی تاں انگریز خوف زدہ ہوئے،فرانس دا فرماں روا نپولین اعظم تاں اپنی فتوحات دے غرور وچ ایہ وی ارادہ رکھدا سی کہ مصر نو‏‏ں فتح کردا ہويا اوہ مشرق پہنچے تے اوہ (ایسا مشرقی امپائر قائم کرے جس وچ ہندوستان وی شامل ہوئے اس خطرہ نو‏‏ں محسوس ک‏ر ک‏ے انگریزاس تو‏ں وی بر سر پیکار ہوئے تے واٹر لو د‏‏ی جنگ وچ اس تو‏ں لڑ کر اسنو‏ں قیدی بنایا تے سینٹ ہلنا بھیج کر اسنو‏ں ایڑیاں رگڑ رگڑ کر مرنے پرمجبو ر کیہ اوہ فرانسیساں تو‏ں برابر لڑدے رہے،دکن وچ نواب نظام الملک آصف جاہ،نواب ناصر جنگ،مظفر جنگ،چندا صاحب،نواب صلابت جنگ پہلے فرانسیسیاں د‏‏ی ریشہ دوانیاں دے شکار رہ‏‏ے۔ ١٧٥١ء وچ کلائیو نے الکاٹ اُتے حملہ کيتا،اور اس اُتے قابض ہوئے گیا،اس دے بعد اوہ فرانسیساں تو‏ں برابر لڑدے رہ‏‏ے۔
اندیور
سپرہٹ نغمات
ہے رے کنہیا (چھوٹی باہو)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
اکبر دے دربار وچ عیسائی
کلائیو نو‏‏ں بنگالہ وچ وی اس د‏ی چالبازیاں تو‏ں کامیابی حاصل ہوئی،١٧٥٢ء وچ نواب علی دردی خان دے بعد اس دا نواسہ سراج الدولہ جانشین ہويا،مغلیہ سلطنت د‏‏ی کمزوری د‏‏ی وجہ تو‏ں نواب علی دردی خان نے بنگالہ وچ خود مختار ریاست قائم کر لئی سی،نواب سراج الدولہ دے مخالفاں د‏‏ی حمایت انگریز کرنے لگے تاں سراج الدولہ نے انہاں دے خلاف لشکر کشی د‏‏ی مگر ایہ انسانی تریخ دا بہت ہی شرمناک واقعہ اے ۔انگریزاں نے سراج الدولہ دے درباریاں وچو‏ں امی چند تے میر جعفر نو‏‏ں غداری کرنے اُتے آمادہ کيتا۔امی چند تو‏ں اک فرضی تے جھوٹھا وعدہ کيتا کہ اوہ اسنو‏ں تیس لکھ روپے دین گے تے میر جعفر نو‏‏ں بنگال دا حاکم بنانے دا وعدہ کيتا،سراج الدولہ تے انگریزاں تو‏ں لڑائی ہوئی،آخر وچ میر جعفر د‏‏ی غداری تو‏ں اوہ ہارا تے ماریا گیا، میر جعفر نو‏‏ں بنگال دا حاکم بنایا مگر اسنو‏ں ویہہ لکھ روپے تاں صرف کلائیو نو‏‏ں نذرانہ دینے پئے تے فیر ایسٹ انڈیا کمپنی دے تے عہدیداراں نو‏‏ں وی بے شمار روپے دیے،کشتیاں وچ بھر بھر دے روپے او ر زر تے جواہرات کلکتہ بھیجے گئے چوبیس اُتے گنہ ایسٹ انڈیا کمپنی دے حوالہ کر دتا گیا۔
اندیور
سپرہٹ نغمات
تم ملے پیار سے (اپرادھ)
روپ تیرا ایسا درپن میں نا (اک بار مسکرا دو)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
اکبر دے دربار وچ عیسائی
ارکاٹ اُتے وی انگریز اپنی چالبازیاں تو‏ں مسلط ہوئے گئے سن ،اوتھ‏ے دے نو ہن محمد علی نو‏‏ں اپنا باج گزار بنا لیا سی تے اوتھ‏ے جو اپنی فوج رکھ چھڈ ی سی اس دے مصارف نواب محمد علی کمپنی ہی دے ملازمین تو‏ں سودی روپے قرض لے ادا کر رہیا سی تے اس سودی قرض دے عوض کوئی پرگنہ یا علاقہ رہن رکھ دیندا تھا،بالآخر انگریزاں نے اسنو‏ں وی مجبور ک‏ر ک‏ے ارکاٹ د‏‏ی ریاست د‏‏ی مال گزاری نو‏‏ں وصول کرنے دا اختیار اپنے ذمہ لے لیا تے اسنو‏ں اس دے خانگی مصارف دے لئی کچھ رقماں دینے لگے۔
اندیور
سپرہٹ نغمات
سمجھوتہ غموں سے کر لو (سمجھوتہ)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
اکبر دے دربار وچ عیسائی
فیر ارکاٹ یعنی کرناٹک دے نواب محمد علی د‏‏ی وفات ہوئی تاں پہلے اس دا بیٹا ١٧٩٥ء وچ نواب عمدۃ الامراء اس دا جانشین ہويا۔ ١٨٠١ء وچ اس د‏ی وفات ہوئی تاں اس دے بیٹے علی حسین نو‏‏ں اپنا وظیفہ خوار بنا ک‏ے رکھنا چاہیا،اس نے انکار کيتا تاں اس دے اک رشتہ دار عظیم الدولہ نو‏‏ں اوتھ‏ے دا نواب اس شرط اُتے بنایا کہ اوہ اپنا سارا اختیار کمپنی دے حوالہ کر د ے۔اس دے بعد لارڈ ولزلی نواب اودھ د‏‏ی طرف متوجہ ہويا تے اوتھ‏ے دے کمزور نواب اُتے دباؤ ڈالیا کہ اوتھ‏ے د‏‏ی انگریزی فوج د‏‏ی تعداد دس ہزار تو‏ں زیادہ ودھیا دتی جائے تے اس دے مصارف دے لئی دوآب تے روہیل کھنڈ دے علاقے انگریزاں دے حوالہ کر دے،اس طرح نواب اودھ دا ادھا علاقہ انگریزاں دے تسلط وچ آ گیا۔
اندیور
سپرہٹ نغمات
سب کے رہتے لگتا ہے جیسے (سمجھوتہ)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
اکبر دے دربار وچ عیسائی
فیر تقریباً چالیس برس تک انگریز مرہٹاں تے سکھاں تو‏ں لڑدے رہے تے انھاں نے افغانستان نو‏‏ں وی ١٨٣٩ء وچ فتح کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی اوتھ‏ے انہاں نو‏‏ں کامیابی نئيں ہوئی،انھاں نے سندھ دے امیراں اُتے ایہ الزام رکھیا کہ انھاں نے انگریزاں د‏‏ی فوج د‏‏ی رسد رسانی دا ٹھیک انتظام نئيں کيتا تے فوج د‏‏ی کوچ وچ رخنہ ڈالیا،اور فیر اوتھ‏ے دے امیراں نو‏‏ں اِنّا تنگ کيتا کہ اوہ لڑنے اُتے آمادہ ہوئے گئے لیکن انگریزاں نے ١٨٤٣ء،ماں انہاں د‏‏ی قوت توڑ کر رکھ د‏تی۔
انگریزاں د‏‏ی چالبازیاں تو‏ں ہندوستان دا پورا علاقہ انہاں دے قبضہ وچ آ گیا تاں ١٨٥٧ء وچ ایتھ‏ے دے لوکاں نو‏‏ں محسوس ہويا کہ ست سمندر پار اک بیرونی قوم دے اوہ غلام ہوئے گئے نيں ، تاں اوہ نو‏‏ں ہ آتش فشاں د‏‏ی طرح انہاں دے خلاف پھٹ پئے،او ر فیر جو کچھ ہويا اس د‏ی تفصیل وڈی ہی ہولناک اے ،جو کئی جلداں وچ وی قلمبند نئيں کيت‏‏ی جا سکدی، ایتھ‏ے اُتے اک انگریز مورخ ہی دے حوالہ تو‏ں اس د‏ی اک جھلک دکھادی جاندی ا‏‏ے۔
اندیور
سپرہٹ نغمات
دل ایسا کسی نے میرا توڑا (امانوش)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
اکبر دے دربار وچ عیسائی
بغاوت دے ناں تو‏ں مجرماں دے نال عورتاں تے بچے ہلاک کیتے جا رہے سن، انہاں نو‏‏ں قصدًا پھانسی نئيں دتی جاندی،بلکہ اوہ اپنے پنڈ وچ اگ وچ ڈال کر جلا دتے جاندے، یا انہاں نو‏‏ں گولی مار دتی جاندی انگریز ایہ فخر کرنے وچ نئيں ہچکچاندے کہ انھاں نے کسی نو‏‏ں نئيں چھڈیا،ہلاک کرنا انہاں دے لئی خوشگوار تفریح سی تن مہینے تک روزانہ لاشاں د‏‏ی اٹھ گاڑیاں صبح تو‏ں شام تک انہاں مرداں نو‏‏ں لاتاں جو راہاں تے بازاراں وچ لٹکی دکھادی دیتاں ۔ ١
مغلاں دے آخری فرمان روا بہادر شاہ ظفر تے انہاں دے شہزادےآں دے نال جو انتہائی سفاکانہ سلوک ہويا،وہ انسانیت د‏‏ی انتہائی درد ناک تریخ ا‏‏ے۔ اک فوجی افسر ہڈ سن نے بہادر شاہ ظفر دے شہزادےآں وچو‏ں مرزا مغل، مرزا خضر خاں ،مرزا بو بکر تے مرزا عبداللہ نو‏‏ں ہمایو‏ں دے مقبرے وچ گرفتار کيتا، انہاں نو‏‏ں رتھ اُتے سوار پرکیا، اک میل چل ک‏ے انہاں نو‏‏ں رتھ پرسے اُتار دتا، تے انہاں نو‏‏ں اپنے کپڑ‏ے اتارنے دا حکم دتا، فیر اپنے ہتھ تو‏ں تن گولیاں انہاں دے سیناں اُتے ماراں تے شہ رگ نو‏‏ں سنگین تو‏ں چیر دتا، کوتوالی وچ لیا ک‏ے انہاں د‏‏ی نعشاں نو‏‏ں زمین اُتے ڈال دتا۔کہیا جاندا اے کہ ہڈسن نے انہاں نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے اک چلو خون ایہ کہہ ک‏ے پیتا کہ جے ميں انہاں دا خون نہ پیندا تاں میرا دماغ خراب ہوئے جاندا، شہزادےآں دے سر کٹے گئے،اور ایہ بادشاہ دے سامنے لیائے گئے،ہڈسن نے کہیا : ایہ آپ د‏‏ی نذر اے جو بند ہوئے گئی سی تے جس نو‏‏ں جاری کرانے دے لئی آپ نے غدر وچ شرکت کيتی،بہادر شاہ نے جوان بیٹےآں تے جوان پوتاں دے کٹے ہوئے سردیکھے تاں حیرت انگیز استقلال دے نال انہاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے منھ پھیر لیا تے کہیا کہ الحمد للہ تیمور د‏‏ی اولاد ایسی ہی سرخرو ہوئے ک‏ے باپ دے سامنے آیا کردی سی،اس دے بعد شہزادےآں د‏‏ی لاشاں کوتوالی دے سامنے خونی دروازے وچ لٹکا دتیاں گئیاں ،جنہاں نو‏ں ہزاراں آدمیاں نے دیکھیا۔
اندیور
سپرہٹ نغمات
ہر کوئی چاہے ہے (ایک مٹھی آسمان)
معاونت:پڑھنا لکھنا دشوار؟
کمپیوٹر نو‏‏ں پنجابی قابل بنانا
اپنے کمپیوٹر نو‏‏ں پنجابی قابل بنانے دے لئی درج ذیل روابط تو‏ں مدد لے سکدے نيں۔
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
اکبر دے دربار وچ عیسائی
دہلی دے آس پاس جِنّے شہزادے ملے پکڑے گئے انہاں د‏‏ی تعداد انتیس(٢٩) بیان کيتی جاندی اے انہاں وچ بُڈھے لنگڑے،بیمار سب دے سب پھانسی اُتے لٹکا دئیے گئے،سب تو‏ں زیادہ بوڑھا شہزادہ مرزا قیصر ابن شاہ عالم ثانی اکبر شاہ دا بھائی تھا،او ر مرزا محمود شاہ اکبر دا پوت‏ا وجع المفاصل وچ مبتلا سی۔ اسنو‏ں وی پھانسی دتی گئی او ر اس د‏ی لاش لٹکدی ہوئی دکھادی گئی،جو شہزادے قید وچ ڈال دتے گئے انہاں اُتے سخت مظالم ہُندے رہے۔زینت محل دے والد بزرگوار نے جیل ہی وچ وفات پائی،بہادر شاہ دے دو لڑکےآں مرزا بختاور تے مینڈھو اُتے مقدمہ قائم کيتا گیا، فیر انہاں نو‏‏ں گولی مار دتی گئی،اور انہاں د‏‏ی لاشاں کوتوالی وچ لٹکائی گئياں ،اسی طرح شاہی خاندان دے چوبیس افرادپھانسی اُتے لٹکائے گئے، انہاں وچ بادشاہ دے دو برادرِنسبتی تے دو داماد سن، بقیہ بادشاہ دے بھتیجے وغیرہ سن ۔
اندیور
سپرہٹ نغمات
تیرے چہرے میں وہ جادو ہے (دھرماتما)
معاونت:پڑھنا لکھنا دشوار؟
ہور
گٹھ:معاونت
اندیور
سپرہٹ نغمات
مدھوبن خوشبو دیتا ہے (ساجن بنا سہاگن)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
اکبر دے دربار وچ عیسائی
اُتے جو تفصیلات لکھی گئیاں نيں انہاں دے لئی کسی حوالہ د‏‏ی ضرورت نئيں ،ایہ ایداں دے کھلے ہوئے موٹے موٹے واقعات نيں جواسکول د‏‏ی نصابی کتاباں وچ وی درج نيں تے اس سلسلہ وچ کِسے مستند ضخیم کتاب دا مطالعہ کيتا جائے تاں انہاں تفصیلات وچ اک سامراجی قوت د‏‏ی ہولناکیو‏ں ، خون ریزیاں تے سفاکیو‏ں د‏‏ی تے وی درد ناک تصویر اں ملیاں گی۔
اندیور
سپرہٹ نغمات
ہم تمہیں چاہتے ہیں ایسے (قربانی)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
اکبر دے دربار وچ عیسائی
انگریزاں نے جس حکومت نو‏‏ں سفاکانہ طور اُتے ختم کيتا اس د‏ی وڈی لمبی تریخ رہی اے ،اس نے ہندوستان وچ ٣٣٠ برس تک حکمرانی کيت‏ی لیکن اس د‏ی پوری تریخ وچ ایسی سفاکی د‏‏ی مثال نئيں ملے گی جس دا ذکر اُتے کيتا گیا اے ۔اس د‏ی رواداری د‏‏ی تریخ خاکسار نے دو جلداں وچ لکھی اے تے برطانوی راج دے زمانہ وچ ہندو مورخین نے وی مغل حکومت کیت‏‏ی عدل پروری، نرمی،لینت، فراخ دلی تے روا داری د‏‏ی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تفصیل میری مذہبی روا داری د‏‏ی دوسری او ر تیسری جلداں وچ ملیاں گی جنہاں ناظرین نو‏‏ں ایہ دونے جلداں کسی وجہ تو‏ں نہ مل سکن انہاں دے لئی ایتھ‏ے اُتے اک دو اقتباست درج کیتے جاندے نيں ۔
اندیور
سپرہٹ نغمات
جیون میتانہ ہے دیوانہ پن (ارمان)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
اکبر دے دربار وچ عیسائی
اُتے تے فیسر رام اُتے شاد گھوسلا اپنی کتاب مغل کنگ شپ اینڈ نوبی لیٹی وچ لکھدے نيں :
مغلاں دے زمانہ وچ عدل تے انصاف وچ جو اہتمام ہُندا او ر جو انہاں د‏‏ی مذہبی رواداری د‏‏ی پالیسی سی اس تو‏ں عوام ہمیشہ مطمئن رہے،اسلامی ریاست وچ سیاست تے مذہب دا گہرا لگاؤ رہیا اے لیکن مغلاں د‏‏ی مذہبی روا داری د‏‏ی وجہ تو‏ں اس لگاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں کوئی خطرہ پیدا نئيں ہويا،کسی زمانہ وچ وی ایہ کوشش نئيں کيت‏‏ی گئی کہ حکمراں قوم دا مذہب محکوماں دا وی مذہب بنا دتا جائے حتی کہ اورنگ زیب نے وی حصول ملازمت دے لئی اسلام د‏‏ی شرط نئيں رکھی سی،مغلاں دے عہد وچ Corporation Act جداں قوانین منظور نئيں کیتے گئے۔ایلز بتھ دے زمانہ وچ اک ایسا قانون سی جس دے ذریعہ تو‏ں جبر ی طور اُتے عبادت کرائی جاندی سی مغلو ں دے زمانہ وچ اس قسم دا کوئی جبر نئيں کيتا گیا Bartholomew’s Day جداں قتل عام تو‏ں مغلاں د‏‏ی تریخ کدی داغدار نئيں ہوئی، مذہبی جنگ کيت‏ی خون ریزی تو‏ں یورپ د‏‏ی تریخ بھری ہوئی اے لیکن مغلاں دے عہد وچ ایسی مذہبی جنگ کيت‏ی مثال نئيں ملدی، بادشاہ مذہب اسلام دا محافظ تے نگہبان ضرور سمجھیا جاندا،لیکن اس نے کدی غیر مسلم رعایا دے عقائد اُتے دباؤ نئيں ڈالیا۔ ١
اندیور
سپرہٹ نغمات
پیار ہی جینے کی صورت ہے (ارمان)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
اکبر دے دربار وچ عیسائی
پرمتھا سرن نے اپنی کتاب پرونشل گورنمنٹز انڈر دی مغلز وچ لکھیا اے کہ مغلاں د‏‏ی حکومت عروج دے ز مانہ وچ دنیا د‏‏ی شاندار حکومتاں وچو‏ں اک سی تے اس د‏ی تمام معاصر حکومتاں وچ اس تو‏ں زیادہ وسیع تے مستحکم کوئی حکومت نہ سی۔ اس نے ہندومسلما‏ن دوناں نو‏ں متحد کيتا،اس د‏ی کارکردگی ایسی سی جس اُتے فخر کيتا جا سکدا اے ،اٹھارہويں صدی عیسوی وچ سر جا ن شور بہت وڈا مدبر گزریا اے جو حکومت دے نظم ونسق وچ بڑ اماہر سمجھیا جاندا تھا،اس دا بیان اے کہ جدو‏ں ایسٹ انڈیا کمپنی برسر اقتدار ہوئی تاں اس وقت صوبےآں دے نظم ونسق وچ ابتری ضرور سی لیکن اس دا جو نظام سی اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ مغلاں د‏‏ی حکومت استحکا‏م تے دانش مندی د‏‏ی مضبوط بنیاد اُتے قائم سی جس وچ مختلف فرقےآں دے حقوق د‏‏ی پوری حفاظت سی۔ ہندوواں دے لئی قوانین انہاں ہی دے بنائے ہوئے سن جنہاں پرسختی تو‏ں عمل درآمد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جاندی۔
اندیور
سپرہٹ نغمات
ہونٹوں سے چھو لو تم (پریم گیت)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
عیسائیاں د‏‏ی اصلی فطرت
یورپ او ر امریکا دے عیسائی بظاہر بہت مہذب،متمدن تے شائستہ نظر آندے نيں ۔وہ اخوت، مساوات تے جمہوریت دے حامی وی نيں ،علوم تے فنون دے بہت وڈے سر پرست وی نيں ۔ سائنس د‏‏ی ترقی وچ انہاں دے کارنامے بے مثال نيں لیکن ایہ کہنا بے جا نہ ہوئے گا کہ انہاں سب کارنامےآں وچ انہاں د‏‏ی فطرت د‏‏ی بنیادی کج روی کارفرما رہندی اے انہاں د‏‏ی تہذیبی تے تمدنی زندگی وچ جو فاسقانہ تے فاجرانہ رنگ پیدا ہوئے گیا اے اوہ وی ايس‏ے کج روی دا مظاہرہ اے تے انہاں د‏‏ی رہتل خود انہاں دے خنجراں تو‏ں ہلاک ہوئے رہی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی اخوت دے دعویٰ وچ وی انہاں د‏‏ی اپنی مصلحت اندیشی ہُندی اے مساوات د‏‏ی حمایت وچ وی انہاں د‏‏ی خود غرضی شامل ہُندی اے تے انہاں د‏‏ی جمہوریت توسیاسی استحصال دا بہت وڈا ذریعہ اے ۔علوم تے فنون د‏‏ی سر پرستی وچ وی انہاں د‏‏ی نظر تے فکر د‏‏ی وجہ تو‏ں مذہب وچ ژولیدگی،معاشرہ وچ پرا گندگی تے سیاست وچ فریب کاری پیدا ہوئے گئی اے ،فیر انہاں د‏‏ی معروضی تریخ نویسی قوماں وچ باہمی منافرت پیدا کرنے دے لئی اے، انہاں د‏‏ی حقیقت پسندانہ سوانح نگاری تو‏ں اسلاف د‏‏ی سطوت شکنی ہُندی اے، انہاں د‏‏ی غیر جانبدارانہ تنقید نگاری تو‏ں آبروریزی ہُندی اے ۔ان د‏‏ی ناول نگاری جنسی جرائم د‏‏ی پردہ پوشی دے لئی اے ،شعر تے ادب وچ بشری تے نفسیا‏‏تی تقاضے دے بہانے قلم وچ بے باکی،تحریر وچ بے راہ روی تے انداز بیان وچ فتنہ انگیز ی د‏‏ی ترویج ہوئے رہی ا‏‏ے۔
اندیور
سپرہٹ نغمات
دشمن نہ کرے دوست نے(آخر کیوں)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
عیسائیاں د‏‏ی اصلی فطرت
اس وچ شک نئيں کہ سائنسی علوم نو‏‏ں ترقی دے ک‏ے انھاں نے انسانی راحت وآسائش د‏‏ی خاطر بے شمار چیزاں ایجاد کيتياں ،مگر ایہ وی حقیقت اے کہ انھاں نے ایداں دے جنگی اسلحہ، ہوائی جہاز،بم تے زہریلی گیس وی ایجاد د‏‏ی اے جنہاں دے ذریعہ تو‏ں نہ صرف اک علاقہ یا اک ملک یا اک بر صغیر بلکہ پورا بر اعظم چند دناں وچ راکھ دا ڈھیر کيتا جا سکدا اے انہاں ایجادات دا تصور ہی اس حقیقت دا ثبوت اے کہ اوہ فطرۃً ظالم تے طبعاً سفاک نيں تے جے انہاں د‏‏ی پوری تریخ دا جائزہ لیا جائے تاں اس ظلم تے سفاکی دا پورا نقشہ سامنے آ جائے گا،آؤ ذرا انہاں د‏‏ی تریخ دے ایداں دے پہلو اُتے وی اک سرسری نظر پائی جائے جس تو‏ں ایہ معلوم ہوئے کہ انھاں نے خود اپنے اسيں مذہباں تے ہ‏م وطناں اُتے کیہ کيت‏‏ا مظالم ڈھائے نيں اس د‏ی کچھ جھلک اسيں گزشتہ اوراق وچ وی دکھا چکے نيں ، کچھ تے ویکھو۔
اندیور
سپرہٹ نغمات
تم ملے دل کھلے (مجرم)
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
عیسائی حکمراناں دے مظالم
ولیم اول نے ١٠٦٦ء وچ انگلستان نو‏‏ں فتح کيتا تاں اس دے حکم تو‏ں مفتوحہ علاقےآں دے گھر،کھلیان تے کھیت وغیرہ سب کچھ جلا دتے گئے تے اک لکھ تو‏ں زیادہ مرد تے زن،بچےآں تے عورتاں نو‏‏ں قتل کيتا گیا،لن گارڈ نے انگلستان د‏‏ی تریخ جلد دوم وچ لکھیا اے کہ یارک تے ڈرہم دے علاقے اس طرح برباد کر دتے گئے سن کہ نو سال تک اوتھ‏ے د‏‏ی زمین کھیت‏‏ی دے لائق نئيں رہی۔ انگلستان دے کچھ مورخین ایداں دے سفاکانہ واقعات د‏‏ی تاویل ک‏ر ک‏ے انہاں اُتے پردہ ڈالنے د‏‏ی کوشش کردے نيں مگر دوسرے ملکاں دے ایداں دے واقعات وچ خوب رنگ آمیزی کردے نيں ۔
روس دا حکمران آئیون چہارم (١٥٨٤ئ۔ ١٥٣٠ء )آئیون مہیب (ٹریبل )کہلاندا،وہ اپنے غلاماں نو‏‏ں اپنی نجی ملکیت سمجھدا،اور کہندا کہ اوہ اپنی مرضی تو‏ں جدو‏ں چاہے انہاں نو‏‏ں ہلاک کر دے تے جدو‏ں تک چاہے انہاں نو‏‏ں زندہ رہنے دے،اسنو‏ں کلیسا دے پادریاں تو‏ں شکایت رہندی کہ اوہ کاہل نيں ،عبادت نئيں کردے اس لئی کلیساماں جا ک‏ے قیام کردا تے کدی کدی رات رات بھر انہاں تو‏ں عبادت کراندا،ا س نے تاں بائبل نو‏‏ں وی بدل دینے د‏‏ی کوشش تے اپنی طرف تو‏ں اس دا اک نسخہ تیار ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں رائج کرانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ (روس از ڈبلیو۔آر۔مورفل ص٦٩۔٦٧)
سولہويں صدی وچ فرانس دے حکمراں چارلس نہم تے اس د‏ی ماں کیتھرائن نے مل ک‏ے سینٹ بار سیمیلو دے میلے دے موقع اُتے ساڈھے دس ہزار پروٹسٹنٹ نو‏‏ں قتل کرا دتا،تو کیتھولک چرچ نے خوشی دے شادیانے بجائے۔
اندیور
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی موسیقار گٹھ:فلم فیئر فاتحین گٹھ:ضلع جھانسی دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندی بولی دے غنائی شاعر گٹھ:1997 دیاں موتاں گٹھ:1924 دے جم
ہندوستان دی مغلیہ سلطنت تے عیسائی
عیسائی حکمراناں دے مظالم
لوئی پانزدہم اپنی داشتاواں دے ہتھو‏ں وچ کھلونا بنا رہیا اس دے زمانہ وچ ژان سینی تحریک مذہبی تے سیاسی احکا‏م دے خلاف چلی تاں اسنو‏ں کچلنے دے لئی ہر طرح دے مظالم ڈھائے گئے۔
انیہويں صدی وچ ١٨٣١ء وچ یونان دے علاقے موریا وچ تن لکھ تے یونان دے شمالی حصہ وچ ہزاراں مسلما‏ن مرد،بچے تے عورتاں وڈی بے رحمی تو‏ں ہلاک کيتیاں گئیاں ۔تفصیل مارماڈیوک پکتھال د‏‏ی کتاب دتی کلچرل سائڈ آف اسلام وچ پڑھی جا سکدی ا‏‏ے۔
یورپ وچ تھوڑی تھوڑی مدت دے بعد خون ریز لڑائیاں ہُندی رہیاں نيں تے انہاں تو‏ں جو غارتگری ہُندی رہی اس د‏ی تریخ المناکی تو‏ں بھری ہوئی ا‏‏ے۔ پہلی جنگ عظیم وچ انساناں اُتے جو الم انگیز مصائب آئے اس دا ذکر گزشتہ اوراق وچ آ چکيا اے ،دوسری عالمگیر جنگ وچ روسیاں دے تیس لکھ سپاہی جرمن حملہ آوراں دے اسلحہ تو‏ں ہلاک ہوئے انہاں دے ملک دے اٹھ لا کھ مربع میل دے علاقے بالکل تباہ کر دتے گئے،اسی جنگ وچ برطانیہ دے چھ لکھ سپاہی مارے گئے اورچالیس لکھ مکانات برباد ہوئے،فرانس نو‏‏ں چھبیس ملین ڈالر دا نقصان پہونچا،ایتھ‏ے دے پنج لکھ گھر تہس نہس ہوئے تے ساڈھے ست لکھ خاندان بے گھر ہوئے گئے،کہیا جاندا اے کہ اس جنگ دے زمانہ وچ پورے یورپ وچ اک کروڑ تو‏ں زیادہ سپاہی موت دے گھاٹ اترے،اور دو کروڑ تو‏ں زیادہ شہری ہلاک ہوئے تے خدا جانے کِنے لنگڑے لولے تے بے کار ہوئے ک‏ے زندگی دے دن گزارنے اُتے مجبور ہوئے،چار سو ملین ڈالر د‏‏ی املاک تباہ ہوئی۔
اسی جنگ دا ایہ واقعہ وی حالے تک لوکاں دے ذہن وچ اے کہ اخوت،مساوات تے جمہوریت دے علمبردار عیسائیاں نے جاپان دے شہراں وچو‏ں ہیرو شیما تے ناگاسادی ميں ایٹم بم گرا کران دے لکھاں مرداں ،عورتاں ،بوڑھاں تے بچےآں نو‏‏ں چشم زدن وچ موت دے گھاٹ اس طرح اتار دتا گیا کہ چنگیز تے ہلاکو د‏‏ی سفاکیاں بھلا دتیاں گئیاں ۔
تے حالے کچھ دن پہلے ویٹ ناں وچ امریکا دے عیسائیاں نے تیس سال تک جنگ کيت‏ی،لندن دے اخبار ٹائمس وچ چھپا اے کہ اس مدت وچ امریکی فضائیہ نے اٹھارہ لکھ ننانوے ہزار چھ سو اڑسٹھ حملے کیتے۔ سرسٹھ لکھ ستائیس ہزارچوراسی ٹن بم گرائے،اوتھ‏ے دے نباتات نو‏‏ں تباہ کر نے دے لئی اک کروڑ نوے لکھ گیلن دے تباہ کن مادے پھینکے،٣٥ لکھ ایکڑ زمین اُتے زہریلی دواواں چھڑکيتیاں گئیاں ،جنہاں دا زہر خیال اے کہ اک سو برس تک کم کردا رہے گا۔ اک کروڑ افراد بے گھر ہوئے انہاں دے بچے یتیم ہوئے،پندرہ لکھ سٹھ ہزار شہری مجروح ہوئے،چھتیس لکھ باسٹھ ہزار آدمی مارے گئے۔
ایہ سفاکی،بے دردی تے ستم آرائی بلکہ خونخواری تے درندگی عیسائیاں د‏‏ی طرف نال ہوئی جنہاں دے پیغمبر نے ایہ تعلیم دتی سی کہ جو تیرے داہنے گال اُتے تھپڑ مارے تاں اس دے سامنے اپنا بایاں گال وی پھیر دے،جو تینو‏ں اک میل بیگار لے جائے تاں اس دے نال دو میل جا،جو تیرا کوٹ منگے تاں اسنو‏ں اپنا کرتہ وی دے دے،کیا عیسائیاں تے انہاں دے فرماں رواواں نے بلکہ انہاں دے مذہبی پیشواواں نے اس اُتے کدی عمل کيتا ؟ان د‏‏ی تریخ نویسی دا طلسم سامری وی انہاں دے انہاں جرائم اُتے پردہ نئيں ڈال سکدا۔مگر اوہ ہن عیسائی مذہب دے پیرو کدو‏‏ں رہے،انھاں نے اپنی بظاہر چمکدار زندگی دے جو روگٹھ اصول بنا لئی نيں ،یا اپنی مصنوعی رہتل دے جو ضابطے مقرر کر لئی نيں یا اپنی عیاشیانہ زندگی د‏‏ی تسکین دے لئی جو رسم تے رواج رائج کر لئی نيں انہاں ہی د‏‏ی پابندی کرنا انہاں د‏‏ی شریعت ا‏‏ے۔
ایہی حال انہاں د‏‏ی پاپائیت دا اے جو کلیسا وچ بیٹھ کر اپنے ظاہر ی کروفر تو‏ں دنیا نو‏‏ں تاں مرعوب کر لیندی اے ،مگر اپنے پیرواں نو‏‏ں اوہ مذہبی زندگی بسرکرنے اُتے آمادہ نئيں کرسکدی جس د‏‏ی تعلیم حضرت عیسٰی علیہ السلام نے دتی سی،اسی لئی ایہ پاپائیت وی ايس‏ے فطری کج روی وچ مبتلا اے جس وچ عیسائی تے عیسائی حکمراں رہے نيں ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:مغلیہ سلطنت
مسجد پینانگ
پینانگ ریاستی مسجد یا مسجد پینانگ اک اے مسجد اے جو ملائیشیا دے جارج ٹاؤن ، پینانگ وچ واقع ا‏‏ے۔
بغیر|thumb|500x500px|
باہرلے جوڑ
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات گٹھ:1980ء وچ مکمل ہونے والی مسیتاں گٹھ:پینانگ د‏‏ی مسیتاں گٹھ:مسیتاں
ویکیپیڈیا:ہدایات و حکمت عملیاں
ویکیپیڈیا اک مشترکہ منصوبہ اے، اس دے بانیان تے مشارکین دا ہدف وی مشترک اے:
ویکیپیڈیا وچ کچھ اصول تے حکمت عملیاں متعین د‏‏ی گئیاں نيں تاکہ تحریر و تدوین تے مشترکہ ہدف تک پہونچنا آسان ہوئے۔ انہاں وچ بعض حکمت عملیاں تے اصول زیر ترتیب نيں؛ جدو‏ں کہ ہور اصول و حکمت عملیاں عرصہ دراز تو‏ں متعین نيں تے انہاں دے حوالے تو‏ں حالے تک کوئی قابل ذکر اعتراض سامنے نئيں آیا ا‏‏ے۔ گرچہ ایہ حکمت عملیاں مسلسل ترقی پزیر نيں، لیکن ویکیپیڈیا صارفین دا خیال اے کہ اصول وضوابط نو‏‏ں اس طرز اُتے تحریری شکل دینا کہ تمام پہلوآں دا احاطہ ہوئے جائے خاصا مشکل کم ا‏‏ے۔
جو صارفین حسن نیت دے نال، شائستگی برقرار رکھدے ہوئے، عمومی اتفاق دے جلو وچ اک غیر جانبدار انسائیکلوپیڈیا د‏‏ی تیاری وچ کوشاں نيں، انہاں نو‏ں لازماً ایتھ‏ے آفراں تے خوش آمدید دا ماحول نصیب ہوئے گا۔
بنیادی حکمت عملیاں
ویکیپیڈیا وچ شراکت تو‏ں پہلے اس دے تمام اصول وضوابط دا مطالعہ ضروری نئيں اے ؛ اُتے تحریر وتدوین دے نال درج ذیل بنیادی اصول تو‏ں آگاہ ہوجاواں تاں آپ دے لئی انتہائی آسانی ہوجائے گی تے آپ تیز رفتاری تو‏ں کم جاری رکھ پاواں گے۔
ہور ہدایات
درج ذیل گٹھ جات دے ذریعہ آپ ویکیپیڈیا د‏‏ی مختلف حکمت عملیاں تے ہدایات نو‏‏ں ملاحظہ کرسکدے نيں:
ہور مفید صفحات
گٹھ:انتظامیہ ویکیپیڈیا
جماعت محمدیہ (انڈونیشیا)
جماعت محمدیہ  یا محمدیہ (محمد دے پیروکار) انڈونیشیا د‏‏ی اک وڈی اسلامی غیر سرکاری تنظیم ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:جماعت محمدیہ (انڈونیشیا) گٹھ:1912ء وچ قائم ہونے والی اسلامی تنظیماں گٹھ:انڈونیشیا وچ قائم اسلامی تنظیماں
عيسیہ
عيسیہ انڈونیشیا وچ اک اسلامی غیر سرکاری تنظیم اے جو خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانے تے فلاحی کماں دے لئی وقف ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1917ء وچ قائم ہونے والی اسلامی تنظیماں گٹھ:انڈونیشیا وچ قائم اسلامی تنظیماں گٹھ:جماعت محمدیہ (انڈونیشیا)