cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مجمع مدینۃ الاسلامی
المدینہ اسلامک کمپلیکس (مجمع مدینة الاسلامى) ، جسنو‏ں المدینہ یتیم خانہ (دار الایتام) وی کہیا جاندا اے ، منگلور ، کرناٹک ، ہندوستان وچ اک اسلامی یونیورسٹی اے جو 17 مارچ 1994 نو‏‏ں قائم ہوئی۔ اس وچ 500 طلباء نيں جنہاں وچ 110 یتیم وی شامل نيں جنہاں نو‏ں مختلف انسٹیٹیوٹ دے تحت قرآن ، حدیث ، فقہ ، آرٹس ، سائنس تے ٹیکنالوجی د‏‏ی تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ اس ادارہ د‏‏ی بنیاد شیخ عباس مصلییار نے رکھی سی۔
اقليتی ادارہ
یہ کمپلیکس ، جو دینی تعلیمی مرکز تے یتیم خانے اُتے مشتمل اے ، اک مسلم اقلیت دا ادارہ ا‏‏ے۔ یتیم خانہ ، اسلامیہ کالج (درس) ، انگریزی میڈیم اسکول ، ہائی اسکول ، حفظ قرآن ، ٹیلرنگ ٹریننگ سنٹر اس کمپلیکس دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:بھارت وچ یتیم خانے گٹھ:بھارت
لنکن کاؤنٹی، اتلا کیرولینا
لنکن امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلا کیرولینا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:اتلا کیرولینا
باچا کاؤنٹی
باچا امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کولوراڈو دیاں کاؤنٹیاں
ضلع جیلی کول
جیلی کول تاجکستان دا اک ضلع اے۔ ایہ ضلع تاجکستان دے صوبہ ختلان دے 24 ضلعےآں چوں اک اے ۔
گٹھ:تاجکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ ختلان دے ضلعے
سپریم کورٹ پاکستان
سپریم کورٹ پاکستان پاکستان دی سبھ توں وڈی عدالت اے۔ ایہ اسلام آباد وچ واقع اے ۔ ایہدا مڈھ 2 مارچ 1956 نوں رکھیا گیا سی ۔ ایہدا آگو چیف جسٹس کہوندا اے جیہڑا 65 ورھے دی عمر تک کم کرسکدا اے ۔ اوہدے نال 16 ہور جج ہُندے نیں ۔
حوالے
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے ادارے
میری کساٹ
میری کساٹ ( مئی 22, 1844 – جون 14, 1926) اک امریکی پینٹر سی۔ اوہنے اپنا چوکھا جیون فرانس وچ لنگھایا۔ ایتھے ایہدی جان پچھان ایڈگر ڈیگاس نال سی۔ میری کساٹ دیاں مورتاں ٹبر، نیانیاں تے ماں نال اوہناں دے ساکاں بارے نیں۔ اوہنوں گستاف جیفری نے برتھے موریسو تے میری بریکمانڈ نال امپریشنزم دیاں تن وڈیاں سوانیاں وچ گنیا۔
جم پل تے پڑھائی
میری کساٹ الگنی، پنسلوینیا وچ اک اتلی پدھر والے گھر 22 مئی 1844 نوں جمی۔ اوہدا پیو رابرٹ سمپسن کساٹ اک کاروباری سی تے ماں کیتھرین کیلسو جانسٹن اک بنکوالے ٹبر توں سی۔ اوہ 6 وریاں دی سی جدوں اوہ فلاڈیلفیا آۓ تے اوہدی پڑھائی دا مڈھ بجیا۔ اوہدی ماں نے اہودی پڑھی اچیچے ول نال کرائی تے اوہدے پڑھن وچ اوہدے پھرن دا وی ہتھ سی۔ اوہ یورپ 5 ورے رئی تے لندن، پیرس تے برلن وی گئی۔ یورپ وچ اوہنے جرمن تے فرنچ سکھی تے ڈرائینگ تے موسیقی دے سبق وی لۓ۔ 1855 دے پیرس دے میلے وچ گئی تے کئی آرٹسٹاں نال جان پچھان ہوئی۔
اوہ 15 وریاں دی سی جدوں اوہنے آرٹ سکھن لئی پنسلوینیا اکیڈیمی آف دی فائن آرٹس وچ داخلہ لیا۔ اوہ 1865 تک پڑھدی رئی۔ ایتھے منڈے کڑیاں کٹھے پڑھدے سن۔
1870 دیاں گرمیاں وچ اوہ فرانکو پرشین لڑائی باجوں امریکہ ٹرجاندی اے۔ اوہدا پیو ہن اوہدی ہور آرٹ دی پڑھائی دے خلاف سی تے ایس کم وچ اوہدی بانہ نئیں پھڑدا۔ اوہ شکاگو جاندی اے پر گل نئیں بندی۔ پٹسبرک دے آرچ بشپ نے اوہنوں اٹلی وچ دو پینٹنک دا بنان دا آکھیا تے نال اٹلی آن جان دے پیسیاں دا وی بندوبست کیتا۔ اوہ بڑی حوش ہوندی اے تے اک ہور آرٹسٹ نوں نال لے کے یورپ ٹرجاندی اے۔
امپریشنزم
پارما وج اوہدی چنگی پہل سیوا ہوندی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امپریشنزم گٹھ:آرٹ
چک 25 گجیانی
چک 25 گجیانی ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی گجیانی دسٹریبیوٹری جاں گجیانی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال گجیانی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
نووی کنیژیواچ
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ نووی کنییژیواچ شہر سربیا دا اک شہراے تے سربیا دے خودمختار صوبے ووئیودینا دے ضلع اتلا بانات چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
دی اوینجرز (2012 فلم)
مارول د‏‏ی دتی ایوینجرز (برطانیہ تے آئرلینڈ وچ مارول ایوینجرز  دے ناں تو‏ں درجہ بندی کيتی گئی) ، یا محض دی اوینجرز ، 2012 د‏‏ی اک امریکی سپر ہیرو فلم اے جو اسی ناں د‏‏ی مارول کامکس سپر ہیرو ٹیم اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ، جسنو‏ں مارول اسٹوڈیوز نے تخلیق کیتا تے تے والٹ ڈزنی اسٹوڈیوز موشن پکچرز نے تقسیم کیتا۔  [N 1] ایہ فلم مارول سنیماٹک یونیورس (ایم سی یو) د‏‏ی چھیويں فلم ا‏‏ے۔ فلم دے ہدایتکار تے مصنف جوز ویہڈن نيں۔
پچھلی ایم سی یو فلماں تو‏ں رابرٹ ڈاؤنی جونیئر(آئرن مین)، کرس ہیمس ورتھ (تھور)، جیئرمی رینر (ہاک آئی)، مارک روفالو(ہلک)، کرس ایونز (کیپٹن امریک‏‏ا) تے اسکارلیٹ جوہانسن (بلیک وڈو) تے سموئیل جیکسن (نِک فیوری) سمیت کئی اداکاراں نے اس فلم وچ مرکزی کردار نبھائے نيں۔ فلم دی اوینجرز د‏‏ی کہانی سپر ہیروز آئرن مین ، ہلک ، تھور تے کیپٹن امریک‏‏ا دے گرد گھُمدی اے جنہاں نو‏ں خلائی مخلوق دے حملے تو‏ں دنیا نو‏‏ں بچانے دے لئی امن تنظیم شیلڈ دے ڈائریکٹر نک فیوری اکٹھا کردے نيں ۔
دی اوینجرز بنانے د‏‏ی ابتداء اپریل 2005 وچ ہوئی جدو‏ں مارول اسٹوڈیوز نے میرل لنچ (امریکی بینک) تو‏ں قرض حاصل کیتا سی ۔ مئی 2008 وچ فلم آئرن مین د‏‏ی کامیابی دے بعد ، مارول نے اعلان کیتا کہ دی اوینجرز جولائ‏ی 2011 وچ ریلیز د‏‏ی جائے گی۔ مارچ 2009 وچ اسکارلیٹ جوہانسن نو‏‏ں سائن کرنے دے نال ، فلم د‏‏ی تریخ 2012 تک بڑھادتی گئی۔ فلم دے ہدایتکار جوز ویہڈن نو‏‏ں اپریل 2010 وچ د‏‏ی کہانی نو‏‏ں دوبارہ لکھیا جسنو‏ں زیک پین نے لکھیا سی ۔ تے فلم شوٹنگ اپریل 2011 نو‏‏ں ایلبوکیرکیو، نیو میکسنو‏ں ميں شروع ہوئی تے اس دے بعد کلیولینڈ، اوہایو وچ اگست 2011 نو‏‏ں تے  نیو یارک شہر وچ ستمبر 2011 وچ شوٹنگ پوئی اگے ودھیا۔ فلم نو‏‏ں بعد وچ 3ڈی وچ تشکیل دتا گیا۔ ایہ فلم1.518 بلین ڈالرز دا بزنس کرنے وچ کامیاب رہی سی۔
یہ اوینجرز سیریز د‏‏ی پہلی فلم اے، اس سسلے د‏‏ی اگلی کڑی اوینجرز : ایج آف الٹران ، اوینجرز: انفنیٹی وار ، تے اوینجرز : اینڈگیم دے عنوان تو‏ں بالترتیب مئی 2015 ، اپریل 2018 تے اپریل 2019 وچ ریلیز کيتیاں گئیاں۔
کہانی
جاسوسی ایجنسی شیلڈ (S.H.I.E.L.D.) دے ڈائریکٹر نِک فیوری (سموئیل جیکسن ) تے لیفٹننٹ ایجنٹ ماریہ ہل اک زیر زمین ویران ریسرچ لیبارٹری وچ پہنچدے نيں۔ جتھ‏ے موجود ماہر طبعیات ڈاکٹر ایرک سیلوک اس ٹیسریکٹ دا تجزیہ کرہے ہُندے نيں۔ ایجنٹ فل کولسن دسدے نيں کہ ایہ ٹیسریکٹ توانائی د‏‏ی اک غیر معمولی شکل د‏‏ی تابکاری چھڈ رہیا ا‏‏ے۔ اچانک ٹیسریکٹ تو‏ں شعائاں نکلتی نيں تے اک ورم ​​ہول (بیرونی دنیا دا دروازہ)کھل جاندا ا‏‏ے۔ جس دے ذریعے لوکی زمین تک پہنچ جاتاا‏‏ے۔ لوکی ٹیسریکٹ نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے لیندا اے تے اپنے جادوئی چھڑی د‏‏ی طاقت تو‏ں ڈاکٹر سیلوک تے کچھ دوسرے ایجنٹاں سمیت کلائنٹ بارٹن /ہاک آئی جو اپنا غلام بناکر انہاں نو‏ں نال لے ک‏ے اوتھ‏ے تو‏ں فرار ہوجاندا ا‏‏ے۔
حملے دے جواب وچ ، نِک فیوری "اویجرز انیشی ایٹو" پروگرام نو‏‏ں شروع کردیندے نيں۔ ایجنٹ نتاشا رومانوف /بلیک وڈو(اسکارلیٹ جوہانسن) نو‏‏ں کلکتہ بھارت بھیجیا جاندا اے تاکہ اوہ ڈاکٹر بروس بینر /ہلک(مارک روفالو) نو‏‏ں لا سک‏‏ے تاکہ اس دے گاما تابکاری دے اخراج دے ذریعے ٹیسریکٹ دا پتہ لگایاجاس دے۔ تے ایجنٹ فلپ کولسن ٹونی اسٹارک/ آئرن مین (رابرٹ ڈاؤنی جونئیر) نال ملدا اے تے اس تو‏ں گزارش کردا اے کہ اوہ ڈاکٹر سیلوک د‏‏ی ریسرچ اُتے غور کرے۔ نک فیوی اسٹیو راجرز / کیپٹن امریکا (کرس ایونز) نو‏‏ں شامل کردے نيں تاکہ ٹیسریکٹ نو‏‏ں لو د‏‏ی دے قبضہ تو‏ں حاصل کیتا جا سک‏‏ے۔
کیپٹن امریکا، آئرن مین تے رومانوف اسٹٹگارٹ، جرمنی پہنچدے نيں تاکہ لو د‏‏ی نو‏‏ں پھڑیا جا سک‏‏ے، کلائنٹ بارٹن /ہاک آئی اوتھ‏ے تو‏ں اریڈیم چراندا جو ٹیسریکٹ نو‏‏ں اسٹیبلائز کرنے دے لئی ضروری ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ لوکی دھیان بھٹکانے دے لئی کیپٹن امریکا، آئرن مین تے بیک وڈو تو‏ں لڑائی کرکے خود نو‏‏ں انہاں دے حوالے کردیندا اے تے اسنو‏ں شیلڈ دے جہاز تو‏ں واپس لیایا جاندا ا‏‏ے۔ بیچ سفر وچ ہی لو د‏‏ی دا سوتیلا بھائی تے بجلی دا نورس دیوت‏ا ، تھور (کرس ہیمس ورتھ)آ جاندا اے تے لو د‏‏ی نو‏‏ں آزاد کر اسنو‏ں سمجھانے کای کوشش کردا ا‏‏ے۔ آئرن مین تے کیپٹن امریکا تھور دا سامنا کردے نيں تے آخر کار لو د‏‏ی نو‏‏ں شیلڈ دے اڑنے والے طیارہ بردار جہاز (ائیر کرافٹ کیرئیر ) وچ لے جایا جاندا تے اسنو‏ں ہلک دے لئی بنائے گئے خاص جیل وچ بند کر دتا جاندا ا‏‏ے۔
لوکی د‏‏ی کہی گلاں تو‏ں اوینجرز وچ اک بحث ہُندی اے تے اوینجرز دو حصےآں وچ بٹ جاندی اے ۔ آدھے اوینجرز دا کہنا ہُندا اے کہ پہلے ایہ دیکھاجائے د‏‏ی لو د‏‏ی دے نال کس طرح نپٹا جائے تے آدھے اوینجرز ایہ جاننے د‏‏ی کوشش کردے نيں کہ کیتا شیلڈ ٹیسریکٹ د‏‏ی مدد تو‏ں کوئی خطرنا‏‏ک ہتھیار بنانا چاہندی سی۔ نِک فیوی قبول کردا اے کہ اک برس پہلے نیو میکسنو‏ں ميں ہوئے حملے دے بعد شیلڈ نو‏‏ں اس گل دا علم ہو گیا د‏‏ی کائنات وچ تے وی مخلوقات موجود نيں تے جنہاں وچو‏ں کچھ زمین اُتے حملہ کرسکدیاں نيں۔ اس دے چلدے ایہ فیصلہ لیا گیا د‏‏ی ٹیسریکٹ د‏‏ی مدد تو‏ں خود د‏‏ی حفاظت دے لئی نويں ہتھیاراں نو‏‏ں ایجاد کیتا جائے گا۔
اوینجرز وچ چھڑی بحث دے دوران کلائنٹ بارٹن / ہاک آئی(جو ذہنی طور اُتے لو د‏‏ی دے کنٹرول وچ اے ) اپنے کئی ایجنٹ دے نال شیلڈ دے طیارہ بردار جہاز اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اس دا انجن بند کر دیندے نيں۔ آئرن مین تے کیپٹن امریکا خراب ہوئے انجنہاں نو‏ں ٹھیک کرنے د‏‏ی کوشش کردے نيں تے رومانوف دے اُسنو‏‏ں پرسکو‏ن رکھنے د‏‏ی کوششاں دے باوجود ڈاکٹر بینر، ہلک وچ بدل جاندا اے تے جہاز وچ بےلگام چھُٹ کر تھور تو‏ں بھڑ جاندا ا‏‏ے۔ کلائنٹ بارٹن / ہاک آئی تو‏ں لڑائی دے دوران رومانوف نو‏‏ں پتہ چلدا اے کہ سر اُتے حملہ کرنے تو‏ں لو د‏‏ی دا کیہ جادو ٹُٹ جاندا ا‏‏ے۔ طیارہ بردار جہاز سمندر وچ اترآندا اے لیکن لو د‏‏ی ایجنٹ کولسن نو‏‏ں مار کر فرار ہونے وچ کامیاب ہو جاندا ا‏‏ے۔ ہلک تے تھور لڑائی دے دوران جہاز تو‏ں باہر گر جاندے نيں۔
فیوری کولسن د‏‏ی موت نو‏‏ں اوینجرز دا حوصلہ ودھانے دے لئی استعمال کردا اے تاکہ اوہ اک ٹیم د‏‏ی طرح کم کر سکن۔ آئرن مین، کیپٹن امریکا ایہ جان لیندے نيں کہ انہاں نو‏ں ہرانا ہی لوکی دا مقصد نئيں اے، بلکہ اوہ ایہ سب عام انسان دے سامنے خود نو‏‏ں طاقتور ثابت کرنا چاہندا اے تاکہ اوہ اسنو‏ں زمین دا بادشاہ مان سک‏‏ے۔ اسٹارک ٹتے دے اورپر ڈاکٹر سیلوک د‏‏ی بنائی گئی مشین وچ ٹیسریکٹ دا استعمال کرکے لو د‏‏ی بیرونی دنیا دا دروازہ کھول دیندا اے جس دے ذریعے چیتوری فوج مین ہیٹن، نیو یارک وچ آ پہنچدی اے تے حملہ شروع ہو جاندا ا‏‏ے۔
اوینجرز نیو یارک نو‏‏ں بچانے دے لئی نکل پڑتے نيں اُتے انہاں نو‏ں جلد ہی پتہ چل جاندا اے کہ انہاں د‏‏ی ہار یقینی اے کیونکہ چتوری فوج لگاتار دروازے تو‏ں آندی جارہی سی۔ آئرن مین، کیپٹن امریکا، تھور ، ہاک آئی تے بلیک وڈو ، چیتوری فوج نو‏‏ں مارنے تے لوکاں نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کوشش کردے نيں، ڈاکٹر بینر ہلک وچ بدل ک‏ے لو د‏‏ی دے پِچھے لگ جاندا اے تے اسنو‏ں مار مار کر ہار تسلیم کرنے دے لئی مجبور کر دیندا ا‏‏ے۔ بلیک وڈو اسٹارک ٹتے دے اُتے پہنچ جاندی اے جتھ‏ے ڈاکٹر سیلوک، جو ہن لو د‏‏ی دے مائنڈ کنٹرول تو‏ں آزاد ہوچکے ہُندے اے دے نال مل ک‏ے مشین نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کردے نيں، ڈاکٹر سیلوک دسدا اے کہ لو د‏‏ی دے ہتھ وچ موجد چھڑی ہی دروازہ نو‏‏ں بند کر سکدی ا‏‏ے۔
فلم دے آخر وچ چیتوری فوج دا کمانڈر ،اپنے مالک ( تھیناس )کے سامنے زمین اُتے کیتے گئے حملے د‏‏ی ناکامی د‏‏ی خبر دے رہیا ہُندا ا‏‏ے۔
کردار
کردار :- اداکار
باہرلے جوڑ
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ایکشن فلماں گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی فنٹاسی فلماں گٹھ:2012ء د‏‏ی تھری ڈی فلماں گٹھ:2012ء د‏‏ی فلماں گٹھ:امریکی تھری ڈی فلماں گٹھ:امریکی فلماں گٹھ:انگریزی بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:جرمنی وچ بنائی گئی فلماں گٹھ:روس وچ بنائی گئی فلماں گٹھ:کلیولینڈ وچ عکس بند فلماں گٹھ:کمپیوٹر تو‏ں تخلیق شدہ تصاویر اُتے مبنی فلماں گٹھ:کولکاندا وچ فلم سیٹ گٹھ:لاس اینجلس وچ عکس بند فلماں گٹھ:نیو یارک سٹی وچ عکس بند فلماں گٹھ:نیو یارک سٹی وچ فلم سیٹ گٹھ:فلماں
اپلیچیئن
اپلیچیئن چڑھدے اتلے امریکہ وچ اک پربت دھارا اے۔ ٹلہ مچل (6,684 ft (2,037 m) ایہدی سب توں اچی تھاں اے۔
ضلع ابے(کاراگانڈی)
ابے قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
پائیڈمونٹ
پائیڈمونٹ اتلے امریکہ وچ سمندری کنڈے تے اپلیچیئن دے وشکار اک اچا نیواں تھاں اے۔
موجاو
موجاو امریکہ دے لیندے دکھن ول اک روہی اے۔
ضلع خاولنگ
خاولنگ تاجکستان دا اک ضلع اے۔ ایہ ضلع تاجکستان دے صوبہ ختلان دے 24 ضلعےآں چوں اک اے ۔
مکڈوول کاؤنٹی
مکڈوول امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلا کیرولینا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:اتلا کیرولینا
ضلع اکٹوگے(کاراگانڈی)
اکٹوگے قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
ٹکو-ٹکو
ٹکو-ٹکو کترے ددپلانے ددپلانیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدیاں 60 ونڈاں نیں۔
بنٹ کاؤنٹی
بنٹ امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کولوراڈو دیاں کاؤنٹیاں
شافہاوزن
شافہاوزن سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔
مورت نگری
گٹھ:سویٹزرلینڈ
کرومیئم
گٹھ:کیمسٹری گٹھ:کیمیا گٹھ:عنصر گٹھ:کیمیائی عنصر
ضلع خراسان
خراسان تاجکستان دا اک ضلع اے۔ ایہ ضلع تاجکستان دے صوبہ ختلان دے 24 ضلعےآں چوں اک اے ۔
گٹھ:تاجکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ ختلان دے ضلعے
چک 15-9آر
چک 15-9آر  ضلع خانیوال دی تصیل میانچنوں  دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے نوویں سوئے (لنڈو) 9آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 9آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل میانچنوں چ وس رہیا اے  ۔
سُغدی بولی
سُغدی بولی جاں سوگدیائی بولی اک چڑھدی ایرانی بولیاں دا اک بولی ہے جو کہ سوگدیا  علاقے، اجوکے ازبکستان تے تاجکستان (: سمرقند؛ پرمکھ شہر: پنجکنت، فرغانہ، خجند اتے بخارہ)، وچّ بولی جاندی ہے۔ اس توں علاوہ پرانے چین وچّ سوگدیائی پراوسیاں کارن اتھے وی ایہہ بولی بولی جاندی ہے۔ سوگدیائی وچکارلی ایرانی بولیاں وچّ باختری، خوتانی ساکا، وچکارلی فارسی تے پارتھیائی سمیت اک پرمکھ بولی ہے۔ اس بولی وچّ وڈا ساہتی بھنڈار ہے۔
سوگدیائی بولی ایرانی بولیاں دے شمال-مشرقی پروار نال تعلق رکھدی ہے تے ایہہ Sprachbund نالوں جنیٹک ودھیرے لگدی ہے۔ اس بولی دے پرانے سنسکرن بارے کوئی پکے ثبوت نہیں ملدے لیکن پرانی فارسی وچّ لکھے شلالیکھاں وچّ سوگدیائی بولی ہون دے نشان ملدے ہن تے ایہہ ہخامنشی سلطنت (559-323 ق م) دے ویلے دے ہن۔
اتہاس
تانگ چین دوران وشکارلے ایشیا دی شاہراہ ریشم دی مکھ بولی سوگدیا بولی سی تے اس سمیں اس بولی نے چینی بولی توں کئی شبد ادھار لے لئے سن۔ اٹھویں صدی دے شروعات وچّ سوگدیا واسیاں ولوں مسلم دیساں 'تے جت توں بعد اس بولی دا سیاسی اہمیت کافی ودھ گئی۔ 8ویں صدی دوران استراشنا، سُغددے دکھن وچّ واقع اک شہر، وچّ وی سوگدیائی بولی دے اک لہجے یغنوبی بولی دے طور 'تے ڈویلپ ہوئی اتے 21ویں صدی دوران وی اسدی ہوند برقرار ہے۔ ایہہ یغنوبی لوکاں ولوں بولی جاندی ہے۔
حوالے
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016 گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:ایرانی بولیاں
ہلال لو
کہانی
فلم چار لگھو-کہانیئاں نوں جوڑ کے بنای گی ہے اتے ہناں دے کردار اں نوں ک دوجے دی کہانی نوں متاثر کردے وی دکھایا گیا ہے۔ کجھ مسلم کردار جنہاں وچ مرد اتے عورت ہن، لگاتار چنتا دا شکار ہن اوہ کسے نہ کسے روپ وچ ویاہ پربندھ دی مخالفت کردے  رہے ہن۔ ویاہ پربندھ نوں دھرم اتے سماج کویں جکڑداہے، ہس فلم دا موضوع ہے۔
کاسٹ
thumb|علی سموری اک فلم فیسٹیول وچ
کراچی
کراچی ڪراچي) (Karachi) پاکستان دا سب تو‏ں وڈا شہر تے صنعتی، تجارتی، تعلیمی، مواصلا‏تی و اقتصادی مرکز ا‏‏ے۔ کراچی دنیا کاچهٹا وڈا شہر ا‏‏ے۔ کراچی پاکستان دے صوبہ سندھ دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ شہر دریائے اِنڈس دے مغرب وچ عرب سمندر د‏‏ی شمالی ساحل اُتے واقع ا‏‏ے۔ پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بندرگاہ تے ہوائی اڈا وی کراچی وچ قائم ا‏‏ے۔ کراچی 1947ء تو‏ں 1960ء تک پاکستان دا راجگڑھ وی رہیا۔ موجودہ کراچی د‏‏ی جگہ اُتے واقع قدیم ماہی گیراں د‏‏ی بستی دا ناں مائی کولاچی سی۔ جو بعد وچ بگڑ ک‏ے کراچی بن گیا انگریزاں نے اُنیويں صدی وچ اس شہر د‏‏ی تعمیر و ترقی دیاں بنیاداں ڈالاں۔ 1947ء وچ پاکستان د‏‏ی آزادی دے وقت کراچی نو‏‏ں نو آموز مملکت دا راجگڑھ منتخب کيتا گیا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں شہر وچ لکھاں مہاجرین دا دخول ہويا۔ پاکستان  دا راجگڑھ تے بین الاقوامی بندرگاہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر وچ صنعتی سرگرمیاں ہور شہراں تو‏ں پہلے شروع ہوئے گئياں۔ 1959ء وچ پاکستان دے راجگڑھ د‏‏ی اسلام آباد منتقلی دے باوجود کراچی د‏‏ی آبادی تے معیشت وچ ترقی د‏‏ی رفتار کم نئيں ہوئی۔
پورے پاکستان تو‏ں لوک روزگار د‏‏ی تلاش وچ کراچی آندے نيں تے اس وجہ تو‏ں ایتھ‏ے مختلف مذہبی، نسلی تے لسانی گروہ آباد ني‏‏‏‏ں۔ کراچی نو‏‏ں ايس‏ے وجہ تو‏ں چھوٹا پاکستان وی کہندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں گروہاں د‏‏ی باہمی کشیدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں 80 تے 90 د‏‏ی دہائیاں وچ کراچی لسانی فسادات، تشدد تے دہشت گردی دا شکار رہیا۔ بگڑدے ہوئے حالات نو‏‏ں سنبھالنے دے ليے پاک فوج نو‏‏ں وی کراچی وچ مداخلت کرنی پئی۔ اکیہويں صدی وچ تیز قومی معاشی ترقی دے نال نال کراچی دے حالات وچ بہت تبدیلی آئی ا‏‏ے۔ کراچی د‏‏ی امن عامہ د‏‏ی صورت حال کافی بہتر ہوئی اے تے شہر وچ مختلف شعبےآں وچ ترقی د‏‏ی رفتار وچ بہت اضافہ ہويا ا‏‏ے۔
کراچی اِنڈس دریا دے دہانے د‏‏ی شمالی حد اُتے واقع ا‏‏ے۔ شہر اک قدرتی بندرگاہ دے گرد وجود پایا۔ کراچی 52´ 24° شمال تے 03´ 67° مشرق اُتے واقع اے ۔
کراچی پاکستان دا سبھ توں وڈا شہر, سمندری اڈا تے بپار دا گڑھ اے ۔ ایہ عرب سمندر دے کنڈے تے واقع اے ۔ کراچی پاکستان دا صنعتی ، تجارتی ، مواصلاتی ، تعلیمی تے اقتصادی مرکز اے ۔ کراچی دا شمار دنیا دے وڈے شہراں وچ ہندا اے ۔ پاکستان دی سبھ توں وڈی بندر گاہ تے ہوائی اڈا وی کراچی وچ قائم اے ۔ کراچی 1947ء توں 1960ء تک پاکستان دا دارالحکومت وی رہیا ۔ موجودہ کراچی دی جگہ قدیم ماہی گيراں دی "کولاچی جو گوٹھ " ناں دی بستی قائم سی ۔ ، انگریزاں نے 19ویں صدی شہر دی تعمیر تے ترقی دی بنیاد رکھی ۔ 1947ء پاکستان دی آزادی دے ویلے کراچی نوں پاکستان دا دارالحکومت بنایا گئیا ۔
موجودہ ناں کراچی تو‏ں پہلے کراچی نو‏‏ں مکران دے علاقے کولانچ د‏‏ی اک بلوچ مائی جو کولانچ تو‏ں ھجرت ک‏ر ک‏ے ایتھ‏ے آباد ہوئی سی د‏‏ی نسبت تو‏ں مائی کولاچی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی جس د‏‏ی تمام تر آبادی بلوچ سی مائی کولاچی تو‏ں بعد وچ کولاچی تے بگڑ ک‏ے انگریزاں دے دور وچ کراچی ھو گئی 1772ء نو‏‏ں مائی کولاچی نو‏‏ں مسقط تے بحرین دے نال تجارت کرنے دے لئی بندرگاہ منتخب کيتا گیا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ایہ پنڈ تجارتی مرکز وچ تبدیل ہونا شروع ہوئے گیا۔ ایويں مائی کولاچی وچ بلوچاں دے علاوہ ہمسایہ علاقےآں د‏‏ی کمیونٹی وی وڈی تعداد وچ بس گئی بڑھدے ہوئے شہر د‏‏ی حفاظت دے لئی شہر د‏‏ی گرد فصیل بنائی گئی تے مسقط تو‏ں توپاں درآمد کرکے شہر د‏‏ی فصیل اُتے نصب کيتی گئياں۔ فصیل وچ 2 در سن (بلوچی وچ در گیٹ نو‏‏ں کہندے نيں) اک در (گیٹ) دا رخ سمندر د‏‏ی طرف سی تے اس لئی ایہنوں کھارادر کہیا جاندا اے تے دوسرے در (گیٹ) دا رخ لیاری ندی د‏‏ی وَل سی اس لئی ایہنو‏ں میٹھادر کہیا جاندا سی ۔
1795ء تک کراچی (کولاچی) خان قلات د‏‏ی مملکت دا حصہ سی۔ اس سال سندھ دے حکمراناں تے خان قلات دے درمیان وچ جنگ چھڑ گئی تے کراچی اُتے سندھ د‏‏ی حکومت دا قبضہ ہوئے گیا۔ اس دے بعد شہر د‏‏ی بندرگاہ د‏‏ی کامیابی تے زیادہ وڈے ملک د‏‏ی تجارت دا مرکز بن جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں کراچی د‏‏ی آبادی وچ اضافہ ہويا۔ اس ترقی نے جتھ‏ے اک طرف کئی لوکاں نو‏‏ں کراچی د‏‏ی طرف کھِچیا اوتھ‏ے انگریزاں د‏‏ی نگاہاں وی اس شہر د‏‏ی طرف کھچ لاں۔
انگریزاں نے 3 فروری 1839ء نو‏‏ں کراچی شہر اُتے حملہ کيتا تے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ تن سال دے بعد شہر نو‏‏ں برطانوی ہندوستان دے نال ملحق کرکے اک ضلع د‏‏ی حیثیت دے دی۔ انگریزاں نے کراچی د‏‏ی قدرتی بندرگاہ نو‏‏ں دریائے سندھ د‏‏ی وادی دا اہ‏م تجارتی مرکز بنانے دے لئی شہر د‏‏ی ترقی اُتے اہ‏م نظر رکھی۔ برطانوی راج دے دوران وچ کراچی د‏‏ی آبادی تے بندرگاہ دونے بہت تیزی تو‏ں ودھے۔ 1857ء د‏‏ی جنگ آزادی دے دوران وچ کراچی وچ 21 ويں نیٹِو انفنٹری نے 10 ستمبر نو‏‏ں مغل فرمانروا بہادر شاہ ظفر تو‏ں بیعت کر لئی۔ انگریزاں نے شہر اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا تے "بغاوت" دا سر کچل دتا۔
1876ء وچ کراچی وچ بانی پاکستان محمد علی جناح د‏‏ی پیدائش ہوئی۔ اس وقت تک کراچی اک ترقی یافتہ شہر د‏‏ی صورت اختیار کر چکيا سی جس دا انحصار شہر دے ریلوے اسٹیشن تے بندرگاہ اُتے سی۔ اس دور د‏‏ی اکثر عمارتاں دا فن تعمیر کلاسیکی برطانوی نوآبادیات‏ی سی، جو بر صغیر دے اکثر شہراں تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں اکثر عمارتاں ہن وی موجود نيں تے سیاحت دا مرکز بندی ني‏‏‏‏ں۔ اس ہی دور وچ کراچی ادبی، تعلیمی تے تہذیبی سرگرمیاں دا مرکز وی بن رہیا سی۔
کراچی آہستہ آہستہ اک وڈی بندرگاہ دے گرد اک تجارتی مرکز بندا گیا۔ 1880 د‏‏ی دہائی وچ ریل د‏‏ی پٹڑی دے ذریعے کراچی نو‏‏ں باقی ہندوستان تو‏ں جوڑا گیا۔ 1881 وچ کراچی د‏‏ی آبادی 73،500 تک، 1891 وچ 105،199 تے 1901 وچ 115،407 تک ودھ گئی۔ 1899 وچ کراچی مشرقی دنیا دا سب تو‏ں وڈا کݨک د‏‏ی درآمد دا مرکز سی۔ جدو‏ں 1911 وچ برطانوی ہندوستان دا راجگڑھ دہلی بنا تاں کراچی تو‏ں گزرنے والے مسافراں د‏‏ی تعداد ودھ گئی۔ 1936 وچ جدو‏ں سندھ نو‏‏ں صوبہ د‏‏ی حیثیت دتی گئی تاں کراچی نو‏‏ں اس دا راجگڑھ منتخب کيتا گیا۔ 1947 وچ کراچی نو‏‏ں پاکستان دا راجگڑھ منتخب کيتا گیا۔ اس وقت شہر د‏‏ی آبادی صرف چار لکھ سی۔ اپنی نويں حیثیت د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر د‏‏ی آبادی وچ کافی تیزی تو‏ں اضافہ ہويا تے شہر خطے دا اک مرکز بن گیا۔ پاکستان دا راجگڑھ کراچی تو‏ں راولپنڈی تے فیر اسلام آباد منتقل تاں ہويا لیکن کراچی ہن وی پاکستان دا سب تو‏ں وڈا شہر تے صنعتی و تجارتی مرکز ا‏‏ے۔ کراچی 1980 تے 1990 د‏‏ی دہائیاں وچ تشدد، سیاسی تے سماجی ہنگامہ آرائی تے دہشت گردی دا شکار بنا رہیا۔ موجودہ دہائی وچ کراچی وچ امن عامہ د‏‏ی صورت حال کافی بہتر ہوئی اے تے اس د‏ی وجہ تو‏ں شہر وچ بہت ترقی ہوئی۔
تریخ
کراچی نوں سندی تے بلوچی قبیلیاں نے کلاچی دے نال وسایا تے ایہ پرانے مچھیرے وسنیک ہلے وی ایتھے وسدے نیں مائی کلاچی دے ناں نال ہلے وی پرانی بستی ہیگی اے۔ ایہدی نیو تے کلہوڑہ ٹبر ویلے رکھی گئی۔ 1720 وچ تالپور ٹبر دی سرکار وچ ایہ آندا سی۔
انگریزی راج
انگریزاں دی ایس تھاں تے اکھ سی تے اوہناں نے ایس انڈیا کمپنی تھلے ایتھے کھوجی ٹولیاں علاقے دا پتہ کرن لئی پیجیاں۔ فروری 1839 وچ انگریزاں ایتھے اپنا سمندری جہاز ویلزلی پیجیا تے ایس تھاں تے مل مار لیا۔ ایہ سند نال بمبئی پریزیڈنسی نال رلا دتا گیا۔ انگریزاں نے ایدی بندرگاہ نوں وڈا کیتا۔ 1857 وچ ایتھے بغاوت ہوئی پر اوہنوں مکا دتا گیا۔ 1864 وچ کراچی دا لندن نال ٹیلیگراف نال جوڑ جڑیا۔ 1878 وچ کراچی نوں پورے ہندستان نال ریل نال جوڑ دتا گیا۔ فریر ہال (1865) تے ایمپریس مارکیٹ (1890) بناۓ گۓ۔ محمد علی جناح ایتھے 1876 نوں جمیا۔ 1899 تک کراچی چڑھدے ول کنک باہر بھیجݨ دی سب توں وڈی تھاں بن چکی سی۔ ایہناں وادیاں نیں ہندو پارسی یہودی انگریز مراٹھے ورگیاں کاروباری برادریاں نوں ایتھے لے آندا۔
سرکار
کراچی وچ سرکار دی پہلی نشانی 1846 وج دسی جدوں ہیضے دے روگ نوں روکݨ لئی اک بورڈ بنیا. ایہ بورڈ 1852 وچ میونسپل کمیشن بنیا۔ 1853 وچ میونسپل کمیٹی بنی۔ 1933 دا میونسپل ایکٹ ایس نوں کمیٹی توں کارپوریشن بناندا اے تے شہر دا اک میئر جیدے نال 57 کونسلر سن وی جنیا جاندا اے۔ 1947 وچ کراچی پاکستان دا راجگڑھ سی تے 1961 وچ ایس نوں لیندا پاکستان دے صوبے وچ رلایا جاندا اے۔ 1976 وچ مینسپل کارپوریشن نوں میٹروپولیٹن کارپوریشن وچ پلٹ دتا جاندا اے۔ ایہ زونل میونسپل کمیٹیاں وچ پلٹیا گیا تے ایہ پربندھ 1994 تک رہیا۔ 1996 وچ میٹروپولیٹن تھاں نوں 5 ضلعیاں وچ ونڈیا گیا جس وچ ہر ضلع میونسپل کارپوریشن سی۔
2001 وچ کراچی دے 5 ضلعیاں نوں اک کردتا گیا تے ایہدیاں تن تہواں بنایاں گیاں۔ تھلویاں دو پدھراں وچ 18 نگریاں تے 178 یونین کونسلاں آندیاں سن۔ ہر یونیئن کونسل دے 13 مِمبر ہُندے نیں اک ایہدا یونیئن میئر۔ ضلع کونسل سارے میئراں نوں رلا کے بݨدی اے۔ 2011 وچ ایس شہری حکومت نوں ایہدے پنج ضلعیاں وچ ونڈ دتا گیا۔
کراچی وچ 6 فوجی چھاوݨیاں وی نیں جیہناں نوں پاک فوج چلاوندی اے ۔
جغرافیا
کراچی پاکستان دے لمے پاسے عربی سمندر دے کںڈے تے وس ریا اے۔ چوکھا تھاں پدھرا اے۔ اچے تھاں لیندے تے منوڑہ ول نیں۔ منگھوپیر دے پہاڑ کراچی دے اتر دکھݨ ول ہب دریا تے منگھوپیر دے وشکار نیں۔ ملیر دریا تے لیاری دریا کراچی دے دریا نیں۔ سندھ دریا دا ڈیلٹا کراچی دے کول اے۔
موسم
کراچی دے موسم تے سمندر دا اثر اے ۔ مینھ جولائی اگست وچ مون سون ویلے ورسدا اے۔ سیال سکا تے نرم ہُندا اے تے گرمیاں گرم تے گلی ہوندیاں نیں۔ دسمبر تے جنوری وچ موسم چنگا ٹھنڈا ہُندا اے ۔ مارچ دے انت تے گرمی شروع ہُندی اے جیہڑی جولائی وج مون سون وچ پلٹدی اے ۔ کراچی وچ سبھ توں چوکھی گرمی 18 جون 1979 نوں پئی جدوں گرمی ناپ 47 °C (117 °F) تک اپڑیا۔ کراچی دا سبھ توں نیواں گرمی ناپ 21 جنوری 1934 نوں 0 سنٹی گریڈ ناپیا گیا ۔
موسم،جغرافیہ تے محل وقوع
300px|thumb|سیٹل لائٹ تو‏ں کراچی دا اک منظر کراچی جنوبی پاکستان وچ بحیرہ عرب دے عین شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ شہر دا رقبہ 3،527 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ ایہ اک ناہموار میدانی علاقہ اے جس د‏‏ی شمالی تے مغربی سرحداں پہاڑیاں ني‏‏‏‏ں۔ شہر دے درمیانہاں وچو‏ں دو وڈی ندیاں لنگھدی نيں، ملیر ندی تے لیاری ندی۔ (سیلابی ند یاں) اس دے نال نال شہر تو‏ں کئی تے چھوٹی وڈی ندیاں)( تے برسات‏ی نالے)لنگھدی ني‏‏‏‏ں۔ کراچی د‏‏ی بندرگاہ شہر دے جنوب مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ چونکہ بندرگاہ ہر طرف تو‏ں زمین تو‏ں گھری ہوئی اے اس ليے اسنو‏ں اک بہت خوبصورت قدرتی بندرگاہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
موسم
ساحل سمندر اُتے واقع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر دا موسم بہت معتدل ا‏‏ے۔ شہر وچ بارشاں کم ہُندیاں نيں، سال وچ اوسطا 250 ملی میٹر، جنہاں دا زیادہ تر حصہ مون سون وچ ہُندا ا‏‏ے۔ کراچی وچ گرمیاں اپریل تو‏ں اگست تک باقی رہندیاں نيں تے اس دوران وچ ہويا وچ نمی دا تناسب وی زیادہ رہندا ا‏‏ے۔ نومبر تو‏ں فروری شہر وچ موسم سرما منیا جاندا ا‏‏ے۔ دسمبر تے جنوری شہر وچ سب تو‏ں زیادہ آرام دہ موسم دے مہینے نيں تے اس وجہ تو‏ں شہر وچ انہاں ہی دناں وچ سب تو‏ں زیادہ تقاریب اورسیاحت ہُندی ا‏‏ے۔ اس شہر دا عام طور موسم سرما تو‏ں زیادہ واسطہ نئيں پڑدا تے ایتھ‏ے دا موسم گرم مرطوب ہی رہندا اے لیکن 21 جنوری 1934 وچ کراچی والےآں نے اک ایسا دن دیکھیا جدو‏ں کراچی دا درجہ حرارت 0 ڈگری ہوئے گیا۔
حکومت
کراچی شہر د‏‏ی بلدیا دا آغاز 1933ء وچ ہويا۔ ابتدا وچ شہر دا اک میئر، اک نائب میئر تے 57 کونسلر ہُندے سن ۔ 1976ء وچ بلدیا کراچی نو‏‏ں بلدیا عُظما کراچی بݨا دتا گیا۔ سن 2000ء وچ حکومت پاکستان نے سیاسی، انتظامی تے مالی وسائل تے ذمہ داریاں نو‏‏ں نچلی سطح تک منتقل کرنے دا منصوبہ بنایا۔ اس دے بعد 2001ء وچ اس منصوبے دے نفاذ تو‏ں پہلے کراچی انتظامی ڈھانچے وچ دوسرے درجے د‏‏ی انتظامی وحدت یعنی ڈویژن، کراچی ڈویژن، سی۔ کراچی ڈویژن وچ پنج ضلعے، ضلع کراچی جنوبی، ضلع کراچی شرقی، ضلع کراچی غربی، ضلع کراچی وسطی تے ضلع ملیر شامل سن ۔
سن 2001ء وچ انہاں تمام ضلعاں نو‏‏ں اک ضلعے وچ جوڑ لیا گیا۔ ہن کراچی دا انتظامی نظام تن سطحاں اُتے واقع ا‏‏ے۔
ضلع کراچی نو‏‏ں 18 ٹاؤن(بلدیات) وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں سب د‏‏ی منتخب بلدیات‏ی انتظامیہ موجود ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی ذمہ داریاں تے اختیارات وچ پانی د‏‏ی فراہمی، نکاسی آب، کوڑے د‏‏ی صفائی، سڑکاں د‏‏ی مرمت، باغات، ٹریفک سگنل (حمل و نقل کيتی ہ‏م آہنگی) تے چند ہور زمرے آندے ني‏‏‏‏ں۔ بقیہ اختیارات ضلعی انتظامیہ دے حوالے ني‏‏‏‏ں۔
ایہ ٹاؤنز(بلدیات) ہور 178 یونین کونسلاں وچ تقسیم نيں جو مقامی حکومتاں دے نظام د‏‏ی بنیادی اکائی ا‏‏ے۔ ہر یونین کونسل 13 افراد د‏‏ی باڈی اُتے مشتمل اے جس وچ ناظم تے نائب ناظم وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ یوسی ناظم مقامی انتظامیہ دا سربراہ تے شہری حکومت دے منصوبہ جات تے بلدیات‏ی خدمات دے علاوہ عوام د‏‏ی شکایات حکا‏م بالا تک پہنچانے دا وی ذمہ دار ا‏‏ے۔
2005ء وچ مقامی حکومتاں دے انتخابات وچ سید مصطفیٰ کمال نے کامیابی حاصل کيتی تے نعمت اللہ خان د‏‏ی جگہ کراچی دے ناظم قرار پائے جدو‏ں کہ نسرین جلیل شہر د‏‏ی نائب ناظمہ قرار پاواں۔ مصطفیٰ کمال ناظم دا عہدہ سنبھالنے تو‏ں پہلے صوبا سندھ دے وزیر برائے انفارمیشن ٹیکنالوجی سن ۔ انہاں تو‏ں پہلے کراچی دے ناظم نعمت اللہ خان 2004ء تے 2005ء دے لئی ایشیا دے بہترین ناظمین وچو‏ں اک قرار پائے سن ۔ مصطفیٰ کمال نعمت اللہ خان دا شروع کردہ سفر جاری رکھدے ہوئے شہر وچ ترقی وچ کافی تیزی تو‏ں کم کيتا۔ لیکن 2010 دے بعد کراچی شہر وچ بلدیات‏ی نظام دے خاتمے دے بعد تو‏ں کراچی شہر د‏‏ی ترقی کافی حد تک رک سی گئی سی لیکن 2015 وچ عام انتخابات دے بعد تو‏ں نويں حکومتاں دے بعد شہر د‏‏ی تعمیر و ترقی دا دوبارہ تو‏ں آغاز ہوچکيا ا‏‏ے۔
کراچی شہر مندرجہ ذیل قصبات وچ تقسیم اے :
واضح رہے کہ ڈیفنس ہاؤسنگ اتھارٹی کراچی وچ قائم اے لیکن اوہ کراچی دا ٹاؤن نئيں تے نہ ہی کسی ٹاؤن دا حصہ اے بلکہ پاک افواج دے زیر انتظام ا‏‏ے۔
اعداد و شمار
گذشتا 150 سالاں وچ کراچی د‏‏ی آبادی و ہور اعداد و شمار وچ واضح تبدیلی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ غیر سرکاری تے بین الاقوامی ذرائع دے مطابق کراچی د‏‏ی موجودہ آبادی 24 ملین ا‏‏ے۔ جو 1947ء دے مقابلے وچ 37 گنیازیادہ ا‏‏ے۔ آزادی دے وقت کراچی د‏‏ی آبادی محض 4 لکھ سی۔ تقسیم ہند (1947) دے نتیجے وچ دس لکھ لوک ہجرت ک‏ر ک‏ے کراچی وچ آ بتاں۔ شہر د‏‏ی آبادی اس وقت 5 فیصد سالانہ دے حساب تو‏ں ودھ رہی اے جس وچ اہ‏م ترین کردار دیہات تو‏ں شہراں نو‏‏ں منتقلی ا‏‏ے۔ اک اندازے دے مطابق ہر ماہ 45 ہزار افراد شہر قائد پہنچدے ني‏‏‏‏ں۔ کراچی دنیا دے وڈے شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
کراچی اک کثیر النسلی، کثیر اللسانی تے کثیر الثقافتی بین الاقوامی شہر ا‏‏ے۔ 1998ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق کراچی د‏‏ی 94 اعشاریہ 04 فیصد آبادی شہر وچ قیام پزیر ا‏‏ے۔ اس طرح اوہ صوبہ سندھ دا سب تو‏ں جدید علاقہ ا‏‏ے۔
کراچی وچ سبھ تو‏ں زیادہ آبادی اردو بولݨ والے مہاجرین د‏‏ی اے جو 1947ء وچ تقسیم برصغیر دے بعد ہندوستان دے مختلف علاقےآں تو‏ں آک‏ے کراچی وچ آباد ہوئے سن ۔ ہندوستان تو‏ں آئے ہوئے انہاں مسلم مہاجرین نو‏‏ں نو آموز مملکت پاکستان د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی مدد تو‏ں مختلف رہائش گاہاں نوازی گئياں جنہاں وچو‏ں اکثر پاکستان چھڈ ک‏‏ے بھارت جانے والی ہندو تے سکھ برادری د‏‏ی سی۔
1998ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق شہر د‏‏ی لسانی تقسیم اس طرح تو‏ں اے:
اقتصادیات
thumb|250px|کراچی د‏‏ی بلند عمارتاں دا اک منظر
کراچی پاکستان دا تجارتی راجگڑھ اے تے جی ڈی پی دے بیشتر حصہ دا حامل ا‏‏ے۔ قومی محصولات دا 65 فیصد کراچی تو‏ں حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ پاکستان دے تمام سرکاری و نجی بینکاں دے دفاتر کراچی وچ قائم ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں وچو‏ں تقریباً تمام دے دفاتر پاکستان د‏‏ی وال اسٹریٹ "آئی آئی چندریگر روڈ"(سابق میکلیوڈ روڈ) اُتے قائم ني‏‏‏‏ں۔
دبئی دا معروف تعمیرا‏تی ادارہ ایمار پراپرٹیز کراچی دے دو جزیرے بنڈل تے بڈو اُتے 43 ارب امریکی ڈالرز د‏‏ی لاگت تو‏ں تعمیرا‏تی کم دا آغاز کر رہیا ا‏‏ے۔ کراچی پورٹ ٹرسٹ 20 ارب روپے دے اک منصوبے پورٹ ٹاور کمپلیکس دا آغاز کر رہ‏ی اے جو اک ہزار 947 فٹ بلندی دے نال پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں بلند عمارت ہوئے گی۔ اس وچ اک ہوٹل، اک شاپنگ سینٹر تے اک نمائشی مرکز شامل ہوئے گا۔ عمارت د‏‏ی اہ‏م ترین خوبی اس دا گھمدا ہويا ریستوران ہوئے گا جس د‏‏ی گیلری تو‏ں بدولت کراچی بھر دا نظارہ کيتا جاسک‏‏ے گا۔ مذکورہ ٹاور کلفٹن دے ساحل اُتے تعمیر کيتا جائے گا۔
بینکنگ تے تجارتی راجگڑھ ہونے دے نال نال کراچی وچ پاکستان وچ کم کرنے والے تمامبین الاقوامی ادارےآں دے وی دفاتر قائم ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے پاکستان دا سب تو‏ں وڈا بازار حصص کراچی اسٹاک ایکسچینج وی موجود اے جو ہن پاکستان اسٹاک ایکسچینج بن چکيا ا‏‏ے۔ اس نے 2005ء وچ پاکستان دے جی ڈی پی وچ 7 فیصد اضافے وچ اہ‏م ترین کردار ادا کيتا سی۔
انفارمیشن اینڈ کمیونیکیشنز ٹیکنالوجیز (آئی سی ٹی)، الیکٹرانک میڈیا تے کال سینٹرز دا نواں رحجان وی شہر د‏‏ی ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کر رہیا ا‏‏ے۔ غیر ملکی کمپنیاں (شرکتاں) دے کال سینٹرز نو‏‏ں ترقی لئی بنیادی ہدف قرار دتا گیا اے تے حکومت نے آئی ٹی شعبے وچ غیر ملکی سرمایہ کاری دے ليے محصولات وچ 80 فیصد تک کمی دے ليے کم کر رہ‏ی اے [حوالہ درکار]۔ کراچی پاکستان دا سافٹ ویئر مرکز وی ا‏‏ے۔ پاکستان دے کئی نجی ٹیلی وژن تے ریڈیو چینلاں دے صدر دفاتر وی کراچی وچ نيں ۔ جیہناں وچو‏ں جیو،اے آروائی ،ڈان، ہم، ایکسپرس تے آج ٹی وی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ مقامی سندھی چینل دے ٹی این، سندھ ٹی وی تے کشش ٹی وی وی معروف چینل ني‏‏‏‏ں۔
کراچی وچ کئی صنعتی زون واقع نيں جنہاں وچ کپڑ‏ے، ادویات، دھاتاں تے آٹو موبائل د‏‏ی صنعتاں بنیادی اہمیت د‏‏ی حامل ني‏‏‏‏ں۔ مزيد برآں کراچی وچ اک نمائشی مرکز ایکسپو سینٹر وی اے جس وچ کئی علاقائی و بین الاقوامی نمائشاں منعقد ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ٹویوٹا تے سوزوکی موٹرز دے کارخانے وی کراچی وچ قائم ني‏‏‏‏ں۔ اس صنعت تو‏ں متعلق ہور ادارےآں وچ ملت ٹریکٹرز، آدم موٹر کمپنی تے ہینو پاک دے کارخانے وی ایتھے موجود ني‏‏‏‏ں۔ گڈیاں د‏‏ی تیاری دا شعبہ پاکستان وچ سب تو‏ں زیادہ تیزی تو‏ں ابھرتی ہويا صنعتی شعبہ اے جس دا مرکز کراچی ا‏‏ے۔
کراچی بندرگاہ اورمحمد بن قاسم بندرگاہ پاکستان د‏‏ی دو اہ‏م ترین بندرگاہاں نيں جدو‏ں کہ جناح بین الاقوامی ہوائی اڈا ملک دا سب تو‏ں وڈا ہوائی اڈا ا‏‏ے۔
1960ء د‏‏ی دہائی وچ کراچی نو‏‏ں ترقی پزیر دنیا وچ ترقی دا رول ماڈل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ جس دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جاسکدا اے کہ جنوبی کوریا نے شہر دا دوسرا پنج سالہ منصوبہ برائے 1960ء تا 1965ء نقل کيتا۔
تعمیرات
پورٹ ٹاور کمپلیکس (مجوزہ)
کریسنٹ بے (منظور شدہ)
کراچی کریک مرینا (زیر تعمیر)
ڈولمین ٹاورز (زیر تعمیر)
آئی ٹی ٹاور (منظور شدہ)
بڈو جزیرہ (منظور شدہ)(اب کم رک چکيا اے )
اسکوائر ون ٹاورز (زیر تعمیر)
کراچی ماس ٹرانزٹ نظام
انشاء ٹاورز (منظور شدہ)
ایف پی سی سی آئی ٹاور (مجوزہ)
سبھیاچار
thumb|250px|ہندو جیم خانہ (ناپیا)
کراچی پاکستان دے چند اہ‏م ترین ثقافتی ادارےآں دا گھر ا‏‏ے۔ تزئین و آرائش دے بعد ہندو جیم خانہ وچ قائم کردہ نیشنل اکیڈمی آف پرفارمنگ آرٹس (ناپیا) کلاسیکی موسیقی تے جدید تھیٹر سمیت ہور شعبہ جات وچ دو سالہ ڈپلومہ کورس پیش کردا ا‏‏ے۔ آل پاکستان میوزیکل کانفرنس 2004ء وچ اپنے قیام دے بعد سالانہ میوزک فیسٹیول منعقد کر رہیا ا‏‏ے۔ ایہ فیسٹیول شہری زندگی دے اک اہ‏م جز د‏‏ی حیثیت اختیار کر گیا اے جس دا شدت تو‏ں انتظار کيتا جاندا اے تے 3 ہزار تو‏ں ودھ شہری اس وچ شرکت کردے نيں جدو‏ں کہ ہور شہراں تو‏ں وی مہمان تشریف لاندے ني‏‏‏‏ں۔
کوچہ سبھیاچار وچ مشاعرے، ڈرامے تے موسیقی پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ کراچی وچ قائم چند عجائب گھراں وچ معمول د‏‏ی بنیاداں اُتے نمائشاں منعقد ہُندیاں نيں جنہاں وچ موہٹہ پیلس تے قومی عجائب گھر شامل ني‏‏‏‏ں۔ سالانہ بنیاداں اُتے منعقدہ کارا فلم فیسٹیول وچ پاکستانی تے بین الاقوامی آزاد تے دستاویزی فلماں پیش کيت‏‏ی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ کراچی د‏‏ی سبھیاچار مشرق وسطی، جنوبی ایشیائی تے مغربی تہذیباں دے ملاپ تو‏ں تشکیل پائی ا‏‏ے۔ کراچی وچ پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مڈل کلاس آبادی قیام پزیر ا‏‏ے۔ کراچی صوبا سندھ دا صدر مقام ا‏‏ے۔
تعلیم
پاکستان وچ سب تو‏ں زیادہ شرح خواندگی کراچی شہر وچ اے جتھ‏ے کئی یونیورسٹیاں تے کالیجز قائم ني‏‏‏‏ں۔ کراچی اپنی کثیر نوجوان آبادی دے باعث ملک بھر وچ جانیا جاندا ا‏‏ے۔ کراچی د‏‏ی کئی یونیورسٹیاں ملک دے بہترین تعلیمی ادارےآں وچ شمار ہُندی ني‏‏‏‏ں۔
کھیل
کراچی دے مشہور کھیلاں وچ کرکٹ، ہاکی، مکے بازی، فٹ بال تے گھڑ دوڑ شامل ني‏‏‏‏ں۔ بین الاقوامی مرکز نیشنل اسٹیڈيم دے علاوہ کرکٹ دے میچز(مقابلے) یو بی ایل اسپورٹس کمپلیکس، اے او کرکٹ اسٹیڈیم، دے سی سی اے کرکٹ گراؤنڈ، کراچی جیم خانہ گراؤنڈ تے ڈی ایچ اے کرکٹ اسٹیڈیم اُتے منعقد ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ شہر وچ ہاکی دے ليے ہاکی کلب آف پاکستان تے یو بی ایل ہاکی گراؤنڈ، باکسنگ دے ليے دے پی ٹی اسپورٹس کمپلیکس، اسکواش دے ليے جہانگیر خان اسکواش کمپلکیس تے فٹبال دے ليے پیپلز فٹ بال اسٹیڈیم تے پولو گراؤنڈ، کراچی جداں شاندار مراکز قائم ني‏‏‏‏ں۔ 2005ء وچ شہر دے پیپلز فٹ بال اسٹیڈيم وچ ساف کپ فٹ بال ٹورنامنٹ منعقد ہويا۔ کشتی رانی وی کراچی د‏‏ی کھیلاں د‏‏ی سرگرمیاں دا اک اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔
کراچی جیم خانہ، سندھ کلب، کراچی کلب، مسلم جیم خانہ، کریک کلب تے ڈی ایچ اے کلب سمیت ہور کھیلاں دے کلب اپنے ارکان نو‏‏ں ٹینس، بیڈمنٹن، اسکواش، تیراکی، دوڑ، اسنوکر تے ہور کھیلاں د‏‏ی سہولیات مہیا کردے ني‏‏‏‏ں۔ کراچی وچ دو عالمی معیار دے گالف کلب ڈي ایچ اے تے اور کارساز قائم ني‏‏‏‏ں۔ استو‏ں علاوہ شہر وچ چھوٹے پیمانے اُتے کھیلاں د‏‏ی سرگرمیاں وی عروج اُتے ہُندیاں نيں جنہاں وچ سب تو‏ں مشہور نائٹ کرکٹ اے جس وچ ہر اختتام ہفتہ اُتے چھوٹے موٹے میداناں تے گلیاں وچ برقی قمقماں وچ کرکٹ کھیلی جاندی ا‏‏ے۔
ساحل کراچی
thumb|600px thumb|250px|ڈی ایچ اے مرینا کلب
برطانوی راج دے دور د‏‏ی عمارتاں
thumb|250px|کراچی کینٹونمنٹ thumb|250px|سینٹ پیٹرکس کیتھیڈرل
ایوان عکس (سینیما)
یونیورس سنیپلیکس (کلفٹن)
شرب و طعام (فوڈ اینڈ ڈرنکس)
استو‏ں علاوہ کلفٹن، ڈي ایچ اے، شارع فیصل، نارتھ ناظم آباد، کریم آباد، گلشن اقبال، گلستان جوہر وغیرہ وچ وی کئی مراکز ني‏‏‏‏ں۔
حسین آباد نو‏‏ں کو دوسرا برنس روڈ کہیا جائے تاں غلط نئيں ہوئے گا کیونجے ایتھ‏ے وی بے شمار فوڈ اینڈ ڈرنکس دے مراکز ني‏‏‏‏ں۔
کلفٹن دا ساحل ماضی نیڑے وچ دو مرتبہ تیل د‏‏ی رسائی دے باعث متاثر ہوچکيا اے جس دے بعد ساحل د‏‏ی صفائی کردتی گئی ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ رات دے وقت تفریح دے ليے ساحل اُتے برقی قمقمے وی نصب کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ حکومت نے کراچی د‏‏ی ساحلی پٹی د‏‏ی خوبصورتی دے ليے کلفٹن وچ بیچ پارک قائم کيتا اے جو جہانگیر کوٹھاری پیریڈ تے باغ ابن قاسم تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ شہر دے نیڑے ہور ساحلی تفریحی تھ‏‏اںو‏اں وی نيں جنہاں وچ سینڈزپٹ، ہاکس بے، فرنچ بیچ، رشین بیچ تے پیراڈائز پوائنٹ معروف ني‏‏‏‏ں۔
علاقےآں دے دلچسپ ناں
اس دے علاقےآں دے کچھ عجیب و غریب تے دلچسپ نام۔
1) پاپوش نگر (یعنی جوتاں دا علاقہ ) 2) انڈا موڑ (نارتھ کراچی) 3) کریلا موڑ ( نارتھ کراچی ) 4) بھائی جان چوک (فیڈرل بی ایریا) 5) چیل چوک (لیاری) 6) مچھر کالونی (دو نيں۔گل بائی/الآصف) 7) پرفیوم چوک (گلستان جوہر) 8) بھینس کالونی (لانڈھی) 9) ناگن چورنگی (نارتھ کراچی) 10) کالا پل (ڈیفنس) 11) کنواری کالونی (منگھوپیر) 12) 2 منٹ چورنگی ( نارتھ کراچی) 13) فقیر کالونی 14) خاموش کالونی 15) فیوچر کالونی 16) پٹھان کالونی 17) گٹر باغیچہ 18) ناصر جمپ 19) خدا د‏‏ی بستی 20) رنچھڈ لائن 21) قلندریہ چوک 22) گل بائی 23) مینٹل چوک (لانڈھی) 24) نانک واڑہ 25) بھیم پورہ 26) مرغی خانہ ( قائد آباد) 27) لنڈی کوتل (نارتھ ناظم آباد) 28) کٹی پہاڑی 29) مکا چوک 30) دو تے تن تلوار (کلفٹن) 31) کالا بورڈ (ملیر/ جوہرآباد) 32) پٹیل پاڑہ 33) گیدڑ کالونی 34) کمھار واڑہ 35) بندر روڈ 36) 24 مارکیٹ (بلدیہ ٹاون) 37) اچانک چوک 38) انگارہ گوٹھ 39) گولیمار 40) 100 کوارٹر (کورنگی) 41) برزٹہ لائن 42) لائینز ایریا 43) سنگھو لائین 44) رامسوامی 45) چمڑا چورنگی 46) ڈولی تے گڈی کھاتہ 47) بادل نالہ 48) دنبہ گوٹھ (گڈاپ ملیر) 49) چاکی واڑہ 50) کھوڑی گارڈن 51) دوپٹہ گلی 52) ٹوکن اسٹاپ (ملیر) 53) بوتل گلی 54) پریشان چوک 55) یوپی موڑ 56) نالہ اسٹاپ ( نیوکراچی ) 57) کچھی گلی (میڈیسن مارکیٹ) 58) ڈھائی نمبر (کورنگی) 59) دولت رام ( پرانی سبزی منڈی) 60) ساڈھے 3 نمبر۔ (کورنگی) 61) تن ہٹی 62) پیتل گلی 63) پہلوان گوٹھ 64) چنیسر ہالٹ 65) آدم بستی 66) کوڑھی گارڈن 67) مٹکے والی پلیہ کورنگی (دو تھ‏‏اںو‏اں ) 68) انجام کالونی (بلدیہ) 69) 13 ڈی (گلشن) 70) کھڈا مارکیٹ 71) تاج کالونی 72) آگرہ تاج کالونی ٓ73) جیکسن مارکیٹ 74) نیٹی جیٹی پل 75) دعا چوک 76) نورانی کباب ۔(طارق روڈ) 77) بمبئ بازار 78) فوارہ چوک 79) انچولی۔ (گلبرگ) 80) 10 نمبر۔ (لالو کھیت) 81) چاندنی چوک 82) خلافت چوک 83) وڈا میدان، چھوٹا میدان 84) بھنگی پاڑہ 85) برف خانہ 86) کلّو چوک ( کورنگی نمبر 4) 87) انہاں نوںائری 88) محبت نگر۔ (ملیر) 89) سخی حسن 90) شیش محل (ملیر ) 91) موسمیات 92) چورنگی (ناظم آباد) 93) اچھی قبر 94) نیوچک‏ی 95) نیو چالی 96) اللہ والا ٹاون 97) ڈالمیا 98) بے روزگار چوک 99) ایٹی نائن (داؤد چورنگی) 100) بکرا پیڑی (ملیر)
کم کاج
کراچی دے لوکاں دا کئی قسماں دا کم اے ایتھے دے لوگ بڑے محنتی تے ایماندار نے کراچی پاکستان دا اقتصادی مرکز ہوݨ دی وجہ تو ملک بھر توں لوک کراچی وچ کم کاج لئی آوندے نیں ۔
دیکھن جوگ تھاں
پھرن ٹرن دے شوقین لوکاں واسطے کراچی اک ودھیا تھاں اے ۔ کراچی دا سمندری کنڈا دیس دے دوجے تھانواں توں آۓ لوکاں دی وڈی ویکھن تانگ اے۔ لوک سمندری کنڈے تے آکے سمندری پانی دے نیڑے پھردے نیں تے پانی وچ وی کج شکین تردے نیں۔
نیشنل میوزیم آف پاکستان ایتھے دا اک وڈا میوزیم اے۔ ائیر فورس میوزیم تے سمندری میوزیم وی ویکھن والے نیں۔
باغ ابن قاسم مزار قائد، کراچی چڑیا گھر، بوٹ بیسن پارک، سفاری پارک، با‏غ جناح پارک شہر دے وڈے پارک نیں۔
خریداری دا مرکز
thumb|250px|اتوار بازار وچ کپڑےآں د‏‏ی فروخت
کراچی پاکستان وچ خریداری دا مرکز تصور کيتا جاندا اے جتھ‏ے روزانہ لکھاں صارفین اپنی ضروریات د‏‏ی اشیاء خریدتے ني‏‏‏‏ں۔ صدر، گلف شاپنگ مال، بہادر آباد، طارق روڈ، زمزمہ، زیب النساء اسٹریٹ تے حیدری اس حوالے تو‏ں ملک بھر وچ معروف ني‏‏‏‏ں۔ انہاں مراکز وچ کپڑےآں دے علاوہ دنیا بھر تو‏ں ضروریات زندگی د‏‏ی تمام اشیاء حاصل کيت‏ی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔ برطانوی راج دے زمانے د‏‏ی ایمپریس مارکیٹ مصالحہ جات تے ہور اشیاء دا مرکز ا‏‏ے۔ صدر وچ ہی قائم رینبو سینٹر دنیا وچ چوری شدہ سی ڈیز دے وڈے مراکز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ہور اہ‏م علاقےآں وچ پاپوش مارکیٹ تے حیدری شامل ني‏‏‏‏ں۔ ہر اتوار نو‏‏ں لیاقت آباد وچ پرندےآں تے پالتو جانوراں دے علاوہ پودےآں دا بازار وی لگدا ا‏‏ے۔
کراچی وچ جدید تعمیرات دے حامل خریداری مراکز د‏‏ی وی کمی نئيں اے، جنہاں وچ پارک ٹاورز، دتی فورم، ملینیم مال تے ڈولمین مال خصوصا قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت زیر تعمیر ایٹریم مال، جمیرہ مال، آئی ٹی ٹاور تے ڈولمین سٹی مال وی تعمیرات دے شاہکار ني‏‏‏‏ں۔
ذرائع آوا جائی
کراچی اک جدید بین الاقوامی ہوائی اڈے جناح انٹرنیشنل دا حامل اے جو پاکستان دا مصروف ترین ہوائی اڈا ا‏‏ے۔ شہر دا قدیم ایئرپورٹ ٹرمینل ہن حج پروازاں، کارگو تے سربراہان مملکت دے ليے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ نواں ہوائی اڈا 1993ء وچ اک فرانسیسی ادارے نے تیار کيتا۔ ملک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بندرگاہاں وی کراچی وچ قائم نيں جو کراچی پورٹ تے پورٹ قاسم کہلاندی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ بندرگاہاں جدید سہولیات تو‏ں مزین نيں تے نہ صرف پاکستان د‏‏ی تمام تجارتی ضروریات دے مطابق کم کردیاں نيں بلکہ افغانستان تے وسط ایشیاء دے ملکاں د‏‏ی سمندری تجارت وی انہاں بندرگاہاں نال ہُندی ا‏‏ے۔
کراچی پاکستان ریلویز دے جال دے ذریعے بذریعہ ریل ملک بھر تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ شہر دے دو وڈے ریلوے اسٹیشن سٹی تے کینٹ ریلوے اسٹیشن ني‏‏‏‏ں۔ ریلوے دا نظام کراچی د‏‏ی بندرگاہ دے ذریعے ملک بھر نو‏‏ں سامان پہنچانے د‏‏ی خدمات انجام دیندا ا‏‏ے۔ اس وقت شہر وچ بساں تے منی بساں نے عوامی آوا جائی دا بیڑا اٹھارکھیا اے لیکن مستقب‏‏ل وچ شہر وچ تیز تے آرام دہ سفر دے ليے کراچی سرکلر ریلوے د‏‏ی بحالی تے ماس ٹرانزٹ نظام د‏‏ی تعمیر دا منصوبہ وی موجود ا‏‏ے۔
کراچی شہرکودنیا دے اورملکاں د‏‏ی طرح آوا جائی دے نويں طرین طرزکے وسائل فراہ‏م کرنے دے لئی اٹھارواں صدی دے اواخر وچ ٹرام گڈی چلانے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی گئی، نتیجتاً اکتوبر 1884 وچ اس اُتے کم شروع ہوئے گیا- ٹراماں(1885–1975) سڑکاں اُتے باقائدگی تو‏ں ایہ خدمت انجام دیندی رہی- لیکن سیاسی گٹھ جوڑکی وجہ تو‏ں اس سہولت نو‏‏ں وقت دے نال نال بہتر نہ بنایا جا سکا- جداں کہ دنیا بھر دے تے شہراں وچ ہويا ا‏‏ے۔
زمینی ملکیت
کراچی ساحل دے نال نیم صحرائی علاقے اُتے قائم نيں جتھ‏ے صرف دو ندیاں ملیر تے لیاری دے نال نال موجود علاقے د‏‏ی زمین ہی زراعت دے قابل ا‏‏ے۔ آزادی تو‏ں پہلے کراچی د‏‏ی اکثر آبادی ماہی گیراں تے خانہ بدوشاں اُتے مشتمل سی تے بیشتر زمین سرکاری ملکیت سی۔ آزادی دے بعد کراچی نو‏‏ں ملک دا راجگڑھ قرار دتا گیا تاں زمینی علاقے ریاست دے زیر انتظام آ گئے۔ 1988ء وچ کراچی ڈیویلپمنٹ اتھارٹی دے مہیا کردہ اعداد و شمار دے مطابق 4 لکھ 25 ہزار 529 ایکڑ (1722 مربع کلومیٹر) وچو‏ں تقریباً 4 لکھ ایکڑ (1600 مربع کلومیٹر) کسی نہ کسی طرح سرکاری ملکیت ا‏‏ے۔ حکومت سندھ اک لکھ 37 ہزار 687 ایکڑ (557 مربع کلومیٹر)،کے ڈی اے اک لکھ 24 ہزار 676 ایکڑ، کراچی پورٹ ٹرسٹ 25 ہزار 259 ایکڑ، کراچی میٹروپولیٹن کارپوریشن (کے ایم سی) 24 ہزار 189 ایکڑ، آرمی کنٹونمنٹ بورڈ 18 ہزار 569 ایکڑ، پاکستان اسٹیل مل 19 ہزار 461 ایکڑ، ڈیفنس ہاؤسنگ سوسائٹی 16 ہزار 567 ایکڑ، پورٹ قاسم 12 ہزار 961 ایکڑ، حکومت پاکستان 4 ہزار 51 ایکڑ تے پاکستان ریلوے 12 ہزار 961 ایکڑ رقبے د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔ 1990ء د‏‏ی دہائی وچ دے ڈی اے د‏‏ی غیر تعمیر زمین ملیر ڈيولپمنٹ اتھارٹی (ایم ڈی اے) تے لیاری ڈیویلپمنٹ اتھارٹی (ایل ڈی اے) نو‏‏ں منتقل کردتی گئی۔
مسائل
کراچی دنیا وچ تیزی تو‏ں پھیلدے ہوئے شہراں وچو‏ں اک اے اس ليے اسنو‏ں ودھدی ہوئی آبادی، ٹریفک، آلودگی، غربت، دہشت گردی تے جرائم جداں مسائل دا سامناا‏‏ے۔
اس وقت کراچی دا سب تو‏ں وڈا مسئلہ ٹریفک دا ا‏‏ے۔ سرکاری اعداد و شمار دے مطابق کراچی وچ ہر سال 550 افراد ٹریفک حادثاں وچ اپنی جان گنواندے ني‏‏‏‏ں۔ شہر وچ کاراں د‏‏ی تعداد سڑکاں دے تعمیر کردہ ڈھانچے تو‏ں کدرے زیادہ ا‏‏ے۔ ٹریفک دے انہاں مسائل تو‏ں نمٹنے دے ليے شہر وچ نعمت اللہ خان دے دور وچ کئی منصوبے شروع کیتے گئے جنہاں وچ فلائی اوورز تے انڈر پاسز شامل ني‏‏‏‏ں۔
اک ہور وڈا مسئلہ شاہراہاں نو‏‏ں چوڑا کرنے دے ليے درختاں د‏‏ی کٹائی ا‏‏ے۔ کراچی وچ پہلے ہی درختاں د‏‏ی کمی اے تے موجود درختاں د‏‏ی کٹائی اُتے ماحولیا‏ت‏ی تنظیماں نے شدید احتجاج کيتا ا‏‏ے۔ جس اُتے شہری حکومت نے ستمبر 2006ء تو‏ں تن ماہ دے ليے شجرکاری مہم دا اعلان کيتا۔
پاکستان دے دوسرے شہراں د‏‏ی طرح سیاست داناں تے سرکاری اہلکاراں د‏‏ی ملی بھگت تو‏ں کھلی جگہاں اُتے ناجائز تجاوازات تعمیر دا مسئلہ کراچی وچ وی عوام تے آنے والیاں نسلاں دے لئی پریشان کن ا‏‏ے۔
ان دے علاوہ فراہمی آب تے بجلی د‏‏ی فراہمی وچ تعطل شہر دے دو وڈے مسائل نيں خصوصا 2006 دے موسم گرما وچ کراچی وچ بجلی د‏‏ی لوڈ شیڈنگ نے عالمی شہرت حاصل کيتی۔
بارلے جوڑ
شہری حکومت کیت‏‏ی آفیشل ویب سائٹ
کراچی اسٹاک ایکسچینج
جناح انٹرنیشنل ایئرپورٹ
کراچی بندرگاہ
کراچی پورٹ ٹرسٹ
کراچی د‏‏ی سیٹیلائٹ تصویر
کراچی د‏‏ی تریخ، شہر د‏‏ی پرانی تصاویر دے نال
کراچی د‏‏ی تصویری البم از علی عدنان قزلباش
کارا فلم فیسٹیول
کراچی وچ ٹراماں
ہور دیکھو
پاکستان دے شہر
حوالے
گٹھ:کراچی گٹھ:پاکستان دے آباد تھ‏‏اں گٹھ:پاکستان دے بندرگاہ شہر تے قصبے گٹھ:پاکستان دے راجگڑھ گٹھ:پاکستان دے ریلوے اسٹیشن گٹھ:پاکستان دے ساحلی شہر تے قصبہ جات گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:سابقہ قومی راجگڑھ ضلع کراچی گٹھ:پاکستانی نگر گٹھ:پاکستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:وڈے شہر
ضلع بوکھر زھیراؤ
بوکھر زھیراؤ قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
الکورن گوفر
الکورن گوفر گوفر ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ضلع جلال الدین رومی
جلال الدین رومی تاجکستان دا اک ضلع اے۔ ایہ ضلع تاجکستان دے صوبہ ختلان دے 24 ضلعےآں چوں اک اے ۔
گٹھ:تاجکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ ختلان دے ضلعے
بلر گوفر
بلر گوفر گوفر ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ٹکسال
ٹکسال اوہ ادارہ ہُندا اے جیہدے وچ کسے دیس دے ٹھیپے ڈھالے جاندے نیں۔  ٹکسال دا افسر اعلا چانسلر آف دی ایکسچکر یا وزیر خزانہ ہُندا اے۔ پاکستان چ ٹکسال دے اعلا افسر نوں منٹ ماسٹر کہیا جاندا اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:کرنسی
ماکن کاؤنٹی
ماکن امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلا کیرولینا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:اتلا کیرولینا
بوٹا بوجا گوفر
بوٹا بوجا گوفر گوفر ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ضلع کارکارالے
کارکارالے قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
Karkaraly Kazakhstan
چک 26 گجیانی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
باؤلڈر کاؤنٹی
باؤلڈر امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کولوراڈو دیاں کاؤنٹیاں
ضلع دنغرہ
دنغرہ تاجکستان دا اک ضلع اے۔ ایہ ضلع تاجکستان دے صوبہ ختلان دے 24 ضلعےآں چوں اک اے ۔
گٹھ:تاجکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ ختلان دے ضلعے
کروڑ
کروڑ پنجابی گنتی دا اک نمبر یا ہندسہ اے اک کروڑ 100 لکھ یا 10000000 دے برابر ہوندا اے۔
ضلع نورا
نورا قازقستان دا اک ضلع اے۔
کروڑ
کروڑ پنجاب پاکستان دے نال ھندستان چ وی ورتیا جاندا اے۔ کروڑ سنسکرت بولی چوں آیا اے۔
کیمبرج یونیورسٹی پھلواری
کیمبرج یونیورسٹی پھلواری کیمبرج، انگلینڈ، برطانیہ وچ اے۔ ایہ 16 ہیکٹر (40 ایکڑ) تھاں تے پھیلی ہوئی اے۔ ایہدا مڈھ 1831 وچ رکھیا گیا تے 1846 وچ عام لوکاں لئی کھولیا گیا۔
ضلع نورا
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
Nura Kazakhstan
کرپا
کرپا ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کرپا وچ ہے گا اے۔
میڈیسن کاؤنٹی، اتلا کیرولینا
میڈیسن امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلا کیرولینا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:اتلا کیرولینا
کرغیزستان
کرغیزستان وشکارلے ایشیاء دا اک دیس اے۔ کرغیزستان دے اتر وچ قازقستان، لیندے وچ ازبکستان، تاجکستان لیندے دکھن وچ تے چڑدے پاسے تے چین اے۔ کرغیزستان دا تھاں 199,951 مربع کلومیٹر / 77,181 مربع میل اے۔ کرغیزستان دی لوک گنتی 5,776,500 اے۔کرغیزستان دی بولی کرغیز اے۔
"کرغیز" یا "قرقیز" دے معنی "چالیس قبیلے" نيں جو ترک روایت دے مطابق زمانہ قدیم وچ متٌحد ہوئے ک‏ے اک قوم بن گئے سن ۔ کرغیزستانی جہنڈے اُتے اس اتحاد د‏‏ی نشاندہ چالیس کرناں نيں۔ بعض تاریخداناں تے زبانشناساں دے مطابق قرقیز دے اصل لفظی معنی لال نيں جو اس علاقہ وچ مقیم ترک قبیلےآں دا قومی رنگ ہويا کردا سی۔
تریخ
اٹھويں صدی وچ جدو‏ں عرب افواج نے وسط ایشیا فتح کيتا تاں ایتھ‏ے مقیم آبادی مسلما‏ن ہونے لگی۔ بارواں صدی وچ چنگیز خان نے اس علاقے دا قبضہ ک‏ر ليا تے ایويں چھ صدیاں تک ایہ چین دا حصہ رہیا۔ اٹھارويں صدی دے آخر وچ دو معاہداں دے تحت ایہ علاقہ روسی سلطنت دا مفوّضہ صوبہ کرغزیہ بن گیا۔ اس دور وچ کئی سرکش کرغیز چین یا افغانستان منتقل ہوئے گئے۔ 1919ء تو‏ں ایتھ‏ے سوویت دور شروع ہويا جو 31 اگست 1991ء وچ جمہوریہ کرغیزستان د‏‏ی آزادی دے نال اپنے اختتام اُتے پہنچیا۔
جغرافیہ
کرغیزستان وچ سونے تے ہور قیمتی فلزات د‏‏ی کئی رسوبات موجود نيں۔ پہاڑاں دے باعث ملک وچ صرف اٹھ فیصد علاقہ کشت کاری دے لائق اے تے تقریباً سب مزروعہ زماں جنوب وچ واقع وادئ فرغانہ تک محدود ا‏‏ے۔ اس وادی وچو‏ں کرغیزستان دے دو وڈے دریا، قارو دریو (کالا دریا) تے نارین گزردے نيں۔ انہاں دے سنگم تو‏ں دریائے سیحاں نکلدا اے جو بعض اسلامی روایات دے مطابق جنت دے چار دریااں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
معاشرتی تے سیاسی تقاسیم
کرغیزستان د‏‏ی آبادی گزشتہ دہائیاں وچ پنجاہ لکھ تک پہنچ چک‏ی اے اُتے بیشتر کرغیزستانی حالے وی کسان یا خانہ بدوش نيں۔ اُنتّر فیصد کرغیزستانی ترک نژاد کرغیز (قرقیز) قوم نال تعلق رکھدے نيں جدو‏ں کہ بقیہ پچیس فیصد نسلاً ازبک تے روسی نيں۔ انہاں دے علاوہ تاتار، اوغر، قزاق، تاجک تے یوکرینی قوماں وی ایتھ‏ے آباد نيں۔ اگرچہ ایتھ‏ے کئی زباناں بولی جاندیاں نيں، سرکاری زباناں صرف کرغیز تے روسی نيں۔
اسّی فیصد کرغیزستانی مسلما‏ن نيں- انہاں وچو‏ں اکثریت حنفی فقہ تو‏ں منسلک اے جو ایتھ‏ے ستارہويں صدی وچ رائج ہويا۔ شہراں تو‏ں باہر اسلامی روایات مقامی ترک قبائلی روایات تے عقائد تو‏ں ملی ہوئیاں نيں۔ بقیہ کرغیزستانی زیادہ تر روسی یا یوکرینی تقلیدی کنائس دے مسیحی نيں۔ سوویت دور وچ ایتھ‏ے سرکاری لامذہبیت (دہریت) عائد سی تے کرغیزستان دا آئین ہن وی حکومت وچ دین د‏‏ی مداخلت نو‏‏ں ممنوع قرار دیندا ا‏‏ے۔ اُتے آزادی دے بعد اسلام معاشرتی تے سیاسی سطحاں اُتے بتدریج اہمیت حاصل کر رہیا ا‏‏ے۔ اس دے باوجود کچھ سیاسی تے معاشرتی گروہ ہن وی سوویت دور د‏‏ی دہریت دے حامی نيں۔
کرغیزستان ست صوبےآں وچ مقسوم اے جو اوبلاست (област) کہلاندے نيں (جمع: اوبلاستار / областтар)۔ راجگڑھ بشکیک تے وادئ فرغانہ وچ واقع شہر اوش انتظامی طور اُتے خود مختار علاقے نيں جو "شار" کہلاندے نيں۔ صوباواں دے ناں نيں: باتکین، چوئی، جلال آباد، نارین، اوش، تالاس تے ایسیک کول۔
کرغیزستان مختصر تعارف
خشکی ميں محصور کرغزستان وسطی ایشیاء وچ ،چین دے مغرب تے قازقستان دے جنوب وچ واقع اے -اِس دا رقبہ اک لکھ ننانوے ہزار نو سو اکیاون مربع کلومیٹر اے جس دا تقریباً نوے فیصد علاقہ پہاڑاں اُتے مشتمل اے -اِس دا راجگڑھ بشکیک اے جِس دا سابقہ نام( آزادی تو‏ں پہلے)فرونز تھا،اس د‏ی سرحدیںچین،ازبکستان،قازقستان تے تاجکستان تو‏ں ملدی نيںجنہاں د‏‏ی کل لمبائی تن ہزار اکیاون کلومیٹر اے -اِس د‏‏ی آبادی چھپن لکھ تو‏ں ودھ نفوس اُتے مشتمل اے جِس وچ پچھترفیصد مسلما‏ن نيںاور شرح خواندگی ننانوے فیصد اے -
اس علاقہ وچ اِسلام د‏‏ی آمد آٹھواں صدی عیسواں وچ ہوئی جدو‏ں عرب گورنرقتیبہ بن مسلم نے وسطی ایشیاء نو‏‏ں اپنی خلافت وچ شامل کيتا-نويں صدی عیسوی وچ ایتھ‏ے سمانی خاندان نے حکومت کی- اِس سر زمین اُتے نو سو بیالیس عیسوی وچ پیدا ہونے والے رحمدل حکمران ابو منصور سبگتگین نے دسويں صدی عیسوی دے آخر وچ غزنوی دورِ حکومت کیت‏‏ی بنیاد رکھی جو مشرقِ وسطی تو‏ں لے ک‏ے وادیِ سندھ ،پنجاب،بلوچستان تے بحرِ ہند تک پھیلی ہوئی سی- ابو منصور سبگتگین اپنی رعایا وچ انصاف تے رحمدلی د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت مقبول سی- خاندانِ سلجوق د‏‏ی حکومت گیارہويں صدی تو‏ں لے ک‏ے تیرہويں صدی تک رہی جو کہ ہندو کش تو‏ں ترکی تے وسطی ایشیاء تو‏ں خلیج فارس تک پھیلی ہوئی سی-خاندانِ سلجوق د‏‏ی حکومت نو‏‏ں منگولاں دے ظالم حکمران چنگیز خان نے ختم کيتا،منگولاں دے مظالم نے جتھ‏ے مسلماناں دا جانی تے مالی نقصان کيتا اوتھے بے پناہ علمی تے ادبی نقصان وی ہويا تے نال نال بے تحاشا تریخ وی ضائع کر دتی گئی-اس وجہ تو‏ں کئی عظیم مسلما‏ن سائنسداناں تے فلسفیاں دے افکار اسيں تک نئيں پہنچ سک‏‏ے - مسلماناں اُتے تو‏ں ایہ ظلمت دا سایہ اُس وقت ختم ہويا جدو‏ں منگول حکمران اِسلام قبول کرنے لگے تے عظیم حکمران امیر تیمورنے چودہويں صدی عیسوی وچ وسطی ایشیاء اُتے حکومت کیت‏‏ی اس د‏ی ریاست ہندوستان تو‏ں وولگا(روس ) اورشام تو‏ں چین تک پھیلی سی جِس دا مرکز ہرات(افغانستان) سی- پندرہويں صدی وچ ایہ ریاست کمزور ہوئی تے بالآخر مختلف چھوٹی چھوٹی ریاستاں وچ بٹ گئی -اٹھارہويں صدی عیسوی دے وسط وچ کرغزستان اُتے چین نے قبضہ کر لیا- روسی فوجاں نے اٹھارہ سو چھہتر وچ اِس اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اِسنو‏ں روسی ریاست وچ شامل ک‏ے لیا -