cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
سندھ مدستہ الاسلام دے نامور طلبہ
سندھ مدرس‏ے نامور طلبہ وچ قائد اعظم محمد علی جناح، سرعبداللہ ہارون، سر شاہنواز بھٹو، سر غلام حسین ہدایت اللہ خان، خان بہادر محمد، ایوب کھوڑو، شیخ عبدالمجید سندھی، علامہ آئی آئی قاضی، محمد ہاشم گزدر، غضنفر علی خان، چودھری خلیق الزماں، ڈاکٹر عمر بن محمد دائود پوتہ، محمد ابراہیم جویو، جسٹس سجاد علی شاہ، قاضی محمد عیسی، رسول بخش پلیجو، اے دے براوہی، علی احمد براوہی، پیرالٰہی بخش، میر غوث بخش بزنجو، عطااللہ مینگل، غلام محمد بھر گڑی، علامہ علی خان ابڑو، جی الانہ، حکیم محمد احسن، موسیقار، سہیل رعنا، فلمسٹار ندیم، قومی ترانے د‏‏ی دھن دے خالق احمد علی چھاگلہ، میران محمد شاہ، قاضی فضل اللہ، لٹل ماسٹر، حنیف محمد تے بے شمار اہل علم شاعر، ادباء، وکلا، سیاست داناں نے ایتھ‏ے تو‏ں استفادہ کيتا۔ اس تریخ ساز ادارے د‏‏ی مرکزی عمارت دا سنگ بنیاد گورنر ووائسرائے آف سندھ لارڈ ڈفرن نے 14نومبر 1887ء وچ رکھیا سی۔
= سندھ مدرستہ الاسلام طرز تعمیر = یہ عمارت گوتھک طرز تعمیر دا خوبصورت شاہکار اے جس دا ڈیزائن کراچی میونسپلٹی دے انجینئر جیمس اسٹریجن نےبنایا سی۔ سندھ مدرنال کيتی دوسری قدیم عمارت حسن علی آفندی لائبریری ا‏‏ے۔ ایہ عمارت 19واں صدی دے آخری دناں وچ خیر پور ریاست دے ٹالپر حکمراناں د‏‏ی مالی معاونت تو‏ں پرنسپل ہائوس دے طور اُتے تیار کيتی گئی سی۔
خالصتان تحریک
سکھاں دا پنجاب نال رشتہ
ڈاکٹر۔ ابرائے دا ایہہ مننا اے کہ ۱۹۳۰ اتے ۱۹۴۰ دے دہاکے دے اخیر وچ سکھ لیڈرشپ نوں ایہہ محسوس ہویا کہ بھارتی اپبراعظم دی آزادی توں بعد پاکستان وچ مسلماناں اتے بھارت وچ ہندواں دا دبدبا ہو جاوے گا۔ پنجاب وچ وکھرے سکھ راج دی منگ نوں جائز ٹھہراؤن لئی سکھ لیڈراں نے ایہہ دلیل دینی شروع کیتی کہ پنجاب سکھاں دا اے اُتے سکھ پنجاب دے ہن، اس پرکار سکھاں دا الاکائیکرن شروع ہویا۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
سندھ مدستہ الاسلام دے نامور طلبہ
1985ء وچ اس عمارت نو‏‏ں لائبریری وچ تبدیل کيتا گیا سی۔ اج اس لائبریری وچ 20 ہزار تو‏ں ودھ کتاباں موجود نيں جنہاں وچ اک صدی قدیم کتاباں وی شامل نيں۔ سندھ مدرنال کيتی اک ہور خوبصورت عمارت تالپور ہائوس اے جو جدید تے اسلامی طرز تعمیر دا اک خوبصورت امتزاج ا‏‏ے۔ ایہ عمارت وی سندھ دے سابق ٹالپر حکمراناں د‏‏ی مالی اعانت سےجولائ‏ی 1901ء وچ تعمیر کيتی گئی سی۔
خالصتان تحریک
سکھاں دا پنجاب نال رشتہ
سکھ قوم دے اس الاکائیکرن نوں مارچ ۱۹۴۶ وچ رسمی روپ دتا گیا، جدوں سرومنی اکالی دل نے پنجاب اتے سکھ قوم دی قدرتی سانجھ دا ایلان کرن والا متا پاس کیتا۔ ڈاکٹر۔ ابرائے دا ایہہ وی مننا اے کہ سکھاں دے الاکائیکرن دی ۲۰ویں صدی دے شروع وچ شروعات ہون دے باو جود وی خالصتان اکّ وکھوادی لہر وجوں ۱۹۷۰ اتے ۱۹۸۰ دے دہاکے دے انت تک کدے وی اکّ وڈا مدعا نہیں سی بنیا جدوں تک کہ اس دا فوجیکرن شروع نہیں ہویا۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
سندھ مدستہ الاسلام دے نامور طلبہ
ابتدا وچ ٹالپر ہائوس سندھ مدرس‏ے وچ ٹالپر حکمراناں دے زیر تعلیم بچےآں دے لئی بورڈنگ ہائوس دے طور اُتے زیر استعمال سی۔
خالصتان تحریک
۱۹۵۰ توں ۱۹۷۰ تک
thumb|300px|مہاراجہ رنجیت سنگھ [[ہرمندر صاحب امرتسر وکھے سری گرو گرنتھ صاحب جی دا پاٹھ سرون کردے ہوئے۔]]۱۹۴۷ دی بھارت‐پاکستان دی ونڈ توں بعد سکھ لیڈرشپ اپنے حقہ متعلق اکدم ہشیار ہوئی، شاید سکھ لیڈرشپ نے ایہہ کدے وی نہیں سوچیا سی کہ ۱۹۴۷ دی ونڈ وچ سکھاں دا ایہناں نقصان ہو جاوے گا، اس گل دا سکھ لیڈرشپ نوں پچھتاوا وی سی اس لئی اوہ ۱۹۴۷ توں پہلاں گاندھی اُتے نہرو ولوں کیتے وعدے پورے کرواؤنا چاہندے سن نال ہی اوہ سکھاں وچ اپنی کمزور ہوئی ساکھ نوں وی بحال کرنا چاہندے سن۔
آزاد بھارت وچ ابھار
thumb|ماسٹر تارا سنگھ۱۹۴۷ توں ٹھیک بعد جدوں سکھاں دا اکّ وفد نہرو کول آزادی توں پہلاں اوہناں ولوں کیتے گئے وعدے یاد دلاؤن گیا تاں نہرو نے مسکراؤندے ہوئے کیہا کہ– "ہن سماں بدل گیا اے" نہرو نے سکھاں لئی خودمختیار خطے دی منگ لے کے آئے سکھ لیڈراں نوں بے رنگ ہی واپس بھیج دتا۔ نہرو دے اس ووہار نال سکھ لیڈر مایوس ہوئے اتے اوہ ایہہ محسوس کر رہے سن کہ اوہناں نوں بھارت وچ شامل کرن لئی دھوکھا دتا گیا اے۔ ۱۹۵۰ تک آئین لاگوُ ہون تک سکھ لیڈر کئی وار نہرو نوں ملے اتے اپنیاں منگاں اس دے ساہمنے رکھیاں پر نہرو دا جواب ہر وار نانہہ وچ ہی رہا، سکھاں دی آخری امید وی اس ویلے ٹٹ گئی جدوں آئین سبھا نے آئین وچ آرٹیکل 25 (2)(B) جوڑ دتا، جس مطابق سکھ، جین اتے بودھیاں نوں ہندواں دا ہی انگ منّ لیا گیا اس نال سکھ ہور وی زیادہ بھڑک گئے اتے سکھاں نے بھارتی آئین منن توں انکار کر دتا، سکھ نمائندہ حکم سنگھ نے آئین سبھا دے ساہمنے کیہا کہ– "قدرتی طور تے، ایہناں حالاتاں وچ، جویں کہ میں کیہا، سکھ پوری طرحاں مایوس محسوس کر رہے ہن۔ سکھ محسوس کردے ہن کہ ساڈے نال وتکرا کیتا گیا اے۔ ایہہ بھلیکھا نہ رہے کہ سکھ قوم نے اس آئین نوں پروان نہیں کیتا اے۔ میں اتھے اکّ زوردار خلاف درج کرواؤنا چاہندا ہاں، میرا بھائی چارا اس تریخی دستاویز لئی اپنی رضا مندی دی حمایت نہیں کردا" آئین سبھا وچ سکھ قوم ہی اکماتر اجیہی قوم سی جس دے نمائندےآں نے آئین دے کھرڑے اتے دستخط نہیں سن کیتے۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
سندھ مدستہ الاسلام دے نامور طلبہ
اج اس مادر علمی وچ جدید تقاضاں دے مطابق علمی ضرورتاں پوری د‏‏ی جاندیاں نيں۔اس وچ چار سائنسی لیبارٹری قائم نيں۔ فزکس، کیمسٹری، بوٹنی تے زولوجی د‏‏ی تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ تن کمپیوٹر سینٹرز قائم نيں۔ کمپیوٹر سینٹرز سندھ مدرس‏ے دے سابق طلباء دے ناواں تو‏ں منسوب نيں۔
موزمبیق تھکنا کوبرا
موزمبیق تھکنا کوبرا زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
سندھ مدستہ الاسلام دے نامور طلبہ
قائداعظم کمپیوٹر سینٹر، سر عبداللہ ہارون کمپیوٹر سینٹرز ايس‏ے عمارت وچ واقع نيں جدو‏ں کہ ڈاکٹر محمد دائود پوتہ کمپیوٹر سینٹر گرلز سیکشن وچ واقع ا‏‏ے۔ سندھ مدرسہ الاسلام اپنے قیام دے 58برس بعد کالج دے مدارج تک پہنچیا تے فیر ہور اگے دے مراحل طے کردے ہوئے 79سال بعد بالآخر یونیورسٹی دا روپ دھار گیا۔ 1974ء وچ ذوالفقار علی بھٹو دے دور وچ ہور تعلیمی ادارےآں د‏‏ی طرح اسنو‏ں وی قومیا لیا گیا ا‏‏ے۔ جس دے بعد تو‏ں ایہ صوبائی حکومت دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ سندھ مدرسۃ الاسلام نو‏‏ں یونیورسٹی دا درجہ دلانے دے لئی سابق صدر مملکت آصف علی زرداری (جو حسن علی آفندی دے پڑ دھوہندے وی نيں) نے خصوصی دلچسپی دا مظاہرہ کيتا۔
خالصتان تحریک
پنجابی صوبہ لہر
thumb|1966 توں پہلاں دا متحدہ بھارتی پنجاب
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
سندھ مدستہ الاسلام دے نامور طلبہ
سندھ مدرسۃ الاسلام یونیورسٹی دے قیام دا بل دسمبر 2011ء وچ سندھ اسمبلی تو‏ں منظور ہويا تے 21فروری 2012ء نو‏‏ں گورنر سندھ جناب عشرت العباد خان نے مدرسۃ الاسلام یونیورسٹی دا چار ٹر شیخ الیونیورسٹی محمد علی شیخ دے حوالے کيتا۔
جس دے بعد2012ماں اس وچ پہلے تعلیمی سیشن دا آغاز ہويا۔ ابتدائی طور اُتے ایتھ‏ے پنج شعبہ جات وچ تعلیم دتی جا رہی اے، جنہاں وچ کمپیوٹر سائنس، بزنس ایڈمنسٹریشن، میڈیا اسٹڈیز، ایجوکیشن تے انوائرنمنٹل اسٹڈیز شامل نيں۔ جدو‏ں کہ کچھ ہی سالاں وچ ہور اہ‏م شعبےآں دا آغاز وی کيتا گیا۔
خالصتان تحریک
۱۹۵۵ ہرمندر صاحب اُتے حملہ
thumb|ہرمندر صاحب کمپلیکس وچ سرکھیا بلپنجابی صوبہ تحریک دی ساریاں میٹنگاں ہرمندر صاحب وکھے ہی ہندیاں سن اتے تحریک وچ جان توں پہلاں پردرشنکاری ہرمندر صاحب دے فلسفہ کرکے ہی تحریک وچ شامل ہندے سن جس کارن ہرمندر صاحب مظاہرین دا گڑھ بن گیا اتے سرکار اُتے پولیس دی نظر وچ آ گیا، جدوں فتح سنگھ دی اگوائی وچ اکّ گروہ ہرمندر صاحب وچ داخل ہویا، جو کہ روس تحریک وچ حصہ لین لئی کجھ دن پہلاں گنگانگر؉ توں آیا تد ڈی۔آئی۔جی۔ اشونی کمار دی اگوائی ہیٹھ سرکاری پولیس بل مندر دے احاطے وچ داخل ہو گئے اتے اکال تخت اتے ہرمندر صاحب دے ہیڈّ گرنتھیاں، ولنٹیئر مظاہرین اتے اتھوں تک کہ رسوئیے دے نال-نال پورے گروہ نوں حراست وچ لے لیا۔ مندر دا لنگر گرو رام داس سرائے اتے شرومنی اکالی دل دے دفتراں اُتے وی چھاپیماری کیتی گئی، اتے مندر دی پرکرما اُتے اکٹھے ہوئے مظاہرین نوں کھنڈاؤن لئی لاٹھیاں دی ورتوں کیتی گئی اتے اتھرو گیس اتے گولے چھڈے گئے، جس نال مندر دے گھیرے اتے سروور جاں تلاب نوں نقصان پہنچیا۔  سرکار نے ولنٹیئراں نوں ہرمندر صاحب دے رستے وچ روک دتا، اتے فوجاں نوں سائیٹ دے آلے دوآلے دے بازاراں اتے گلیاں وچوں پھلیگ-مارچ کرن دا حکم دتا گیا۔ اس سارے عمل وچ ۲۰۰ توں ودھ پردرشنکاری مارے گئے، ہزاراں نوں گرفتار کیتا گیا اتے عورتاں اُتے بچیاں سمیت ہزاراں زخمی ہوئے۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
سندھ مدستہ الاسلام دے نامور طلبہ
یونیورسٹی وچ اعلیٰ تعلیم یافتہ تے قابل پی ایچ ڈی فیکلٹی نو‏‏ں سو فی صد میرٹ د‏‏ی بنیاد اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ سندھ مدرس‏ے یونیورسٹی وچ ٹی وی ا سٹوڈیو، ایف ایم ریڈیو اسٹوڈیو وی شامل نيں۔اسنو‏ں یونیورسٹی کادرجہ حاصل ہونے دے بعد شہر قائد وچ اعلیٰ تعلیمی ادارےآں د‏‏ی کمی دا ازالہ ممکن ہويا اے، جو بلاشبہ اعلیٰ درس تے تدریس دے شعبے وچ مثبت قدم ا‏‏ے۔ سندھ مدرسۃ الاسلام دنیا د‏‏ی انہاں چند درس گاہاں وچو‏ں اک اے جنہاں د‏‏ی تاریخی حیثیت تے اہمیت نو‏‏ں عالمی سطح اُتے تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔
سندھ مدرنال کيتی اس طرح د‏‏ی عالمی حیثیت د‏‏ی وجہ اس ادارے دے سابق طلباء قائداعظم محمد علی جناح، سر شاہنواز بھٹو، عبداللہ ہارون تے سر غلام حسین ہدایت اللہ نيں۔ حسن علی آفندی د‏‏ی تعلیم دوست خدمات نو‏‏ں ہمیشہ سنہری لفظاں وچ یاد رکھیا جائے گا۔ سندھ مدرسۃ الاسلام یونیورسٹی ترقی تے کامیابی د‏‏ی طرف گامزن ا‏‏ے۔ سندھ مدرسۃ الاسلام نو‏‏ں ’’لیڈرز آف نرسری‘‘ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
خالصتان تحریک
۱۹۵۵ ہرمندر صاحب اُتے حملہ
اس حادثہ دے ردعمل نے سرکار دے ارادے دے الٹ، تحریک نوں ہور رفتار حاصل کیتی، ۱۲ جولائی نوں، سچر دی اگوائی والی سرکار نے خود اکال تخت اُتے نجی طور 'توں معافی منگی۔ اسنے اکالی قیدیاں نوں قشطاں وچ رہاء کرن دا اعلان وی کیتا، جو کہ لاگوُ ہون وچ ہولی ثابت ہویا؛ تارا سنگھ نوں ۸ ستمبر نوں رہاء کر دتا گیا۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
سندھ مدستہ الاسلام دے نامور طلبہ
سندھ مدرسۃ الاسلام یونیورسٹی دے پہلا کیمپس ملیر کیمپس دا سنگ بنیاد رکھ دتا گیا ا‏‏ے۔ اس کےلئے100 ایکڑ زمین سندھ د‏‏ی صوبائی حکومت نے بلامعاوضہ فراہ‏م د‏‏ی اے ملکی ترقی دے لئی معاشی استحکا‏م ناگزیر اے ايس‏ے طرح معاشی ترقی وچ تیزی اعلیٰ تعلیم دے فروغ تو‏ں ہی ممکن ا‏‏ے۔ اعلیٰ تعلیم تے تحقیق تو‏ں دور جدید تے عصر حاضر د‏‏ی ضروریات دے مطابق ترقی یقینی ا‏‏ے۔ پاکستان دے ہر شہر وچ تعلیمی ادارےآں دا قیام وقت د‏‏ی اہ‏م ضرورت ا‏‏ے۔
خالصتان تحریک
پنجابی صوبے دا گٹھن
thumb|پنجابی صوبے دے گٹھن توں بعد پنجاب دا نقشہ ۱۹۵۰ وچ شروع ہویا پنجابی صوبہ تحریک ۱۹۶۶ تک چلیا، سکھاں اتے پنجابیاں نے ۱۹۶۲ دی چین‐بھارت جنگ وچ بھاری یوگدان پایا ،جس وچ فتح سنگھ نے نہرو نوں سدھے طور اُتے ۵۰٬۰۰۰ روپئے سمیت سکھاں اُتے پنجابیاں ولوں اکتر کیتا ۲۰ ملیان روپئے دا فنڈ شامل سی، اتے نال ہی نہرو دے بھار توں دگنا سونا وی بھارت سرکار نوں دتا گیا۔ اکالی جیہناں نوں پنجاب وچ پنجابی مخالف گروہاں نے پہلاں دیس دھروہی وجوں پیش کرن دی کوشش کیتی سی ہناوہ اکالی دل دے اس ووہار توں خوش سن نال ہی اکالی دل دی لیڈرشپ وچ تبدیلی اتے ۱۹۶۵ دی جنگ وچ سکھاں دا کردار توں بعد، جس نے سکھ آبادی وچ پنجابی صوبے لئی مضبوط ​​​​حمایت پیدا کیتا، جس کارن مرکز نے لمے ویلے توں چلی آ رہی سکھ منگ نوں منن بارے وچار کرنا شروع کر دتا۔ سرکار پاکستان اُتے چین نال دو وڈیاں جنگاں اُتے بدلے قومانتری حالاتاں وچ پنجاب وچ بدامنی نہیں سی چاہندی۔
۱۹۶۵ دی بھارت-پاکستان جنگ ۲۱ دناں بعد ۲۲ ستمبر نوں جنگ بندی نال سماپت ہوئی، جس وچ دوواں دھراں نے جت دا دعوہ کیتا۔ ۱۹۶۴ وچ نہرو دی موت توں بعد نویں لیڈرشپ آئی جو کہ علاقائی منگاں اُتے وچار کرن لئی ودھیرے کھلی سی، سکھاں ولوں جنگ دے یتناں وچ یوگدان دی روشنی وچ پنجابی صوبے دے مدعے اُتے مڑ وچار کرن لئی،  جس نوں پہلاں سرکار ولوں ایعقین اتے ڈر نال دیکھیا گیا سی، سرکارتیار ہو گئی۔ لڑائی دوران سکھاں دی بہادری اتے دیس بھگتی دیاں کہانیاں پہلاں ہی پرچلت ہو چکیاں سن، اتے ۶ ستمبر نوں مرکزی سیارہ منتری، گلزاریلال نندہ، نے لوک سبھا وچ بیان دتا سی کہ– "پنجابی بولدے راج دے گٹھن دے سمچے سوال نوں کھلھے دماغ نال دوبارہ وچاریا جا سکدا اے۔"  بعد وچ اسنے ۲۳ طریق نوں اس معاملے نوں اگے ودھاؤن لئی کیبنٹ دی اکّ کمیٹی دے گٹھن دا اعلان کیتا۔ پنجاب کانگرس کمیٹی نے وی اس مدعے اُتے لمی بحث کیتی جسنوں ذیل سنگھ، جنرل موہن سنگھ اتے نرین سنگھ شاہبازپری نے اپنا پورا حمایت دتا۔  پارلیمنٹ وچ، سیارہ وزیر نے سدن دے سارے طبقےآں دی نمائندگی کرن والی آخری ۲۲ میمبری کمیٹی دا اعلان کیتا۔ جس وچ اکالی دل، کانگرس، جنسنگھ، آزاد پارٹی، کمیونسٹ اتے آزاد امیدواراں دے نمائندے شامل ہن۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
سندھ مدستہ الاسلام دے نامور طلبہ
حسن علی آفندی دے نقش قدم اُتے چلدے ہوئے ساڈے سیاستداناں نو‏‏ں قوم تے ملک د‏‏ی بقاء تے ترقی دے لئی تعلیمی د‏‏ی وسعت تے ترقی دے لئی اہ‏م اقدامات کرنے ہون گے۔ جو تاریخی درس گاہاں خاص طور اُتے سندھ مدرسۃ الاسلام موجود نيں انہاں د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں یقینی بنایا جائے تے انہاں د‏‏ی تزئین تے آرائش اُتے خصوصی توجہ دتی جائے۔
خالصتان تحریک
پنجابی صوبے دا گٹھن
وکھ-وکھ پارٹیاں اتے لوکاں توں منگ پتر لین دی معیاد اکتوبر توں ۵ نومبر ۱۹۶۵ تک مقرر کیتی گئی سی۔ شروعاتی وچار-وٹاندرا ۲۶ نومبر توں ۲۵ دسمبر ۱۹۶۵ تک کیتا گیا سی۔ ۱۰ جنوری ۱۹۶۶ نوں شرومنی کمیٹی دے جنرل سیکٹری لچھمن سنگھ گل اتے کم کارنی ممبر راویل سنگھ نے کمیٹی نال ملاقات کیتی اتے پنجابی بولدے صوبے لئی کیس پیش کیتا۔ ۲۷ طریق نوں گیانی کرتار سنگھ اتے ہرچرن سنگھ براڑ کانگرس دی طرفوں پنجاب صوبائی اسمبلی وچ پیش ہوئے، اوہناں نے وی اس دے حق وچ دلیلاں دتیاں۔ کمیٹی نوں دتے منگ پتراں وچوں تقریباً ۲۲۰۰ نے پنجابی صوبے دی حمایت کیتا اتے ۹۰۳ نے خلاف کیتا۔  اس طرحاں حکم سنگھ اس دی رچنا لئی اکتر کیتی کمیٹی توں سطر حمایت حاصل کرن دے یوگ سی۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
سندھ مدستہ الاسلام دے نامور طلبہ
یہ تاریخی درس گاہاں ساڈا قومی اثاثہ نيں تے مستقب‏‏ل دے معماراں د‏‏ی تعلیم تے تربیت وچ اپنا اہ‏م کردار ادا کر رہیاں نيں۔ سندھ مدرسۃ الاسلام ساڈی پہچان اے اورہماراقومی وقار ا‏‏ے۔ بانی پاکستان قائد اعظم نو‏‏ں اپنی مادر علمی تو‏ں بے حد محبت سی۔ سانو‏ں قائد د‏‏ی نشانی نو‏‏ں رہندی دنیا تک محفوظ رکھنا ا‏‏ے۔
خالصتان تحریک
پنجابی صوبے دا گٹھن
پارلیمانی کمیٹی دی رپورٹ ۱۵ مارچ ۱۹۶۶ نوں سونپی گئی سی؛ کانگرس ورکنگ کمیٹی نے پہلاں ہی ۶ طریق نوں اکّ متا پاس کرکے سرکار نوں پرانے پوربی پنجاب راج وچوں پنجابی بولن والا صوبہ بناؤن دی سفارش کیتی سی۔  رپورٹ نوں ۱۸ مارچ نوں عوامی کیتا گیا سی، اتے ۲۳ اپریل نوں منگ منّ لئی گئی سی، ۱۷ اپریل نوں پنجاب اتے ہریانہ دے نویں راجاں دی حدبندی کرن اتے کجھ کھیتراں نوں ہماچل پردیش وچ تبدیل کرن لئی اکّ کمیشن نامزد کیتا گیا سی۔ پنجاب مڑقیام ایکٹ ۱۹۶۶, ۱۸ ستمبر نوں لوک سبھا وچ پاس کیتا گیا اتے ۱ نومبر ۱۹۶۶ نوں پنجابی بولدا صوبہ بن گیا۔
پنجابی صوبے نال وتکرا
thumb|بھارت وچ پنجابی بولدے علاقے (ضلعے مطابق) ۱ نومبر ۱۹۶۶ نوں اکالی دل دا پنجابی صوبے دا سپنا ساکار ہویا پر پنجاب مڑقیام ایکٹ دے لاگوُ ہون توں ترنت بعد اکالی دل نے اس ایکٹ دا خلاف کیتا اکالی دل دا مننا سی کہ اس ایکٹ تہر پنجاب نال وتکرا کیتا گیا اے، اکالی دل نے ایہہ الزام لگایا کہ سرکار نے سازش تحت پنجابی بولدے علاقے پنجابی صوبے توں باہر رکھے، چنڈی گڑھ نوں پنجاب دا راجگڑھ بناؤن دی تھاں مرکز شاست پردیش بنا دتا اتے بجلی تے سنچائی پرسکیماں نوں مرکز سرکار نے اپنے ماتحت رکھیا، اکالی دل دا ایہہ وی الزام سی کہ کمیشن نے پنجابی صوبے دی حدبندی پنڈاں دی تھاں تحصیل ولوں کیتی جس کارن بہت سارے پنجابی بولدے پنڈ تے قصبے پنجاب توں باہر رہِ گئے۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
سندھ مدستہ الاسلام دے نامور طلبہ
یونیورسٹی سندھ مدرسۃ الاسلام کراچی وچ واقع اک یونیورسٹی اے، اس دا ناں سندھ مدرستہ الاسلام سی جسنو‏ں کراچی وچ 1885ء وچ حسن علی آفندی نے قائم کيتا سی۔ قائد اعظم محمد علی جناح اس مدرس‏ے تو‏ں پڑھے ہوئے سن ۔ ہن اسنو‏ں یونیورسٹی دا درجہ دتا گیا
خالصتان تحریک
پنجابی صوبے نال وتکرا
پنجاب صوبے دی سرجنا لئی تحریک دی کامیابی اتے اس دے لاگوُ ہون دے باو جود کئی انسلجھے مدعے برقرار رہے، جس وچ راجگڑھ چنڈی گڑھ دی الاٹمینٹ وی شامل اے، جو کہ دیس دی اکو اکّ راج دا راجگڑھ اے جو کسے دو پرانتا دی سانجھی راجگڑھ اے۔ پنجاب دے کجھ علاقائی داعویاں دا سمایوجن، الاٹ کیتے گئے راج توں باہر رہِ گئے بہت سارے وڈے پنجابی بولدے کھیتراں دے نال اتے دریائی پانیاں دی ونڈ جو انسلجھی رہِ گئی۔ کنک دی خرید، پانی دے سروتاں اتے بجلی سروتاں ورگے مدعیاں وچ مرکز سرکار دے کیندریکرن دیاں بھاوناواں نے سکھاں وچ اسنتشٹی پیدا کیتی اتے اس یعقین نوں مضبوط ​​کیتا کہ نویں دلی بھائیچارے دی معاشی اتے سماجی ترقی اُتے "سیاسی بریک" لگاؤن دی کوشش کر رہی اے۔ ایہہ انسلجھیا تناء ۱۹۷۰ دے دہاکے دوران ودھیرے راج دی خودمختیاری لئی مہماں ول چلا گیا۔ اس مقصد دی تکمیل لئی اکالی دل نے ۱۹۷۰ دے دہاکے وچ انندپور صاحب دے متے دا کھرڑا تیار کیتا اتے ۱۹۸۲ وچ دھرم لڑائی مورچے دے روپ وچ تحریک نوں مڑ شروع کیتا؛ ۱۹۸۳ تک ۴۰٬۰۰۰ توں ودھ اکالی مظاہرین نوں گرفتار کیتا گیا اتے کئی مہینیاں لئی جیل وچ رکھیا گیا۔ ایہہ مدعے پنجاب دی سیاست وچ پرمکھتا نال ساہمنے آؤندے رہے اتے راج تے مرکز سرکار درمیان اختلاف دے نقطہ بنے رہے۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
Academics
The department offers the following degree programs:
خالصتان تحریک
انندپور صاحب دا متا
thumb|[[تخت سری کیس گڑھ صاحب (انندپور صاحب)]]چنڈی گڑھ نوں پنجاب اتے ہریانہ دی سانجھی راجگڑھ بنائے جان نال سکھاں وچ روس سی، اس دے نال ہی پنجاب وچ نہراں دی اساری شروع کیتا گیا تاں کہ راوی تے بیاس دا پانی ہریانہ اتے راجستھان نوں وی دتا جا سکے، اس دے نتیجے وجوں پنجاب کول اپنیاں لوڑاں دی تکمیل لئی صرف ۲۳٪ پانی ہی بچیا جدکہ باکِ دا پانی دوسرے راجاں نوں جان لگا۔ اس مدعے نوں کانگرس ولوں نزرئنداج کیتے جان تے سکھاں وچ کانگرس متعلق روس ہور وی ودھ گیا۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
Academics
The department offers nationally and internationally recognized programs at graduate and undergraduate levels, which have been designed in consultation with the corporate sector. The department is located in Karachi's Business District, close to I.I Chundrigar Road, which is known as the Wall Street of Karachi. Most of the multinational and national trading houses, banks, financial institutions as well as Karachi Chamber of Commerce and Industry are located on walking distance from the department. Living in the 'Business Environment' is one of the advantages that the Business Administration students of SMIU enjoy in addition to opportunities for internships. Being a public-sector institution, SMIU charges minimum fees. It charges about one-sixth of the fee charged by other comparable institutions for business education programs.
خالصتان تحریک
انندپور صاحب دا متا
۱۹۷۲ دیاں پنجاب چوناں وچ اکالی دل دی ہار ہوئی، پنجاب دے لوکاں وچ اپنی ساکھ بحال کرن لئی اکالی دل نے انندپور صاحب دا متا لیاندا اتے پنجاب نوں ودھیرے خودمختیاری دتی جان دی منگ کیتی، اس متے وچ سکھاں دیاں مذہبی اتے سیاسی دوویں منگاں شامل سن، اس متے وچ سکھ دھرم نوں ہندو دھرم نالوں وکھرے دھرم دا درجہ دین توں لے کے چنڈی گڑھ اتے ہور پنجابی بولدے علاقے پنجاب نوں دتے جان دی منگ سی۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
Academics
The department offers the following programs:
It is equipped with three computer labs: two of them are computing laboratories while the other one is a hardware laboratory with electronic and digital circuit design courses. The computers are connected through a network.
خالصتان تحریک
انندپور صاحب دا متا
انندپور صاحب دا متا تیار کرن توں بعد اگلے اکّ دہاکے تک اکالی دل نے اس اپر کوئی دھیان نہیں دتا، ۱۹۸۲ وچ اس منگ نے پھر زور پھڑیا تاں اکالی دل اتے جرنیل سنگھ بھنڈرانوالے نے اس متے نوں لاگوُ کرواؤن لئی دھرم لڑائی مورچہ شروع کرن دا اعلان کیتا، اس مورچہ ۱۹۸۲ توں لے کے ۱۹۸۴ تک چلیا اس وچ ہزاراں لوکاں نے حصہ لیا پر اس مورچہ اپنے مقصد تک پہنچن وچ اکامیاب رہا۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
Academics
IT/Industrial Hub:SMIU is located in the area where numbers of IT industries, software houses, institutions, media and government organizations' networks are located, enabling students to seek internships, etc., as well as familiarize themselves with IT related environment.
خالصتان تحریک
غیرملکی سکھاں وچ ابھار
ودیساں وچ وسدے سکھاں وچ اکّ پربھوستا سنپنّ، آزاد سکھ راج دی خیال ۱۹۷۱ توں بعد پرچلت ہونی شروع ہوئی، ۱۹۸۰ وچ خالصتان کونسل دے گٹھن توں بعد ایہہ خیال ہور وی مضبوط ہندی گئی، خالصتان کونسل دا گٹھن جگجیت سنگھ چوہان نے ۱۲ اپریل ۱۹۸۰ نوں مغربی لنڈن وچ کیتا سی، اس دے نال ہی غیرملکی دھرتی اتے خالصتان لہر دا جم ہویا منیا جاندا اے۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
Academics
The department offers the following programs: The department has access to SMIU Model School for practical training of the students of its graduate and undergraduate programs.
خالصتان تحریک
غیرملکی سکھاں وچ ابھار
بھارتی سیاستدان اتے خالصتان پکھی دوندر سنگھ پرمار ۱۹۵۴ وچ لنڈن گئے۔ پرمار اپنی جیونی وچ لکھدے ہن کہ اوہناں دی پہلی خالصتان پکھی بیٹھک وچ ۲۰ توں وی گھٹ لوک شامل ہوئے اتے بیٹھک وچ اوہناں نوں پاگل تک وی کیہا گیا اتے اوہناں نوں صرف اکّ انسان دی حمایت حاصل ہویا۔ پرمار نے ۱۹۷۰ دے دہاکے دوران برمنگھم وکھے خالصتان دا جھنڈا بلند کردے ہوئے انویائیاں دی کمی دے باو جود وی خالصتان دی حصول لئی اپنے یتن جاری رکھے۔ ۱۹۶۹ وچ پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں ہارن توں بعد بھارتی سیاستدان جگجیت سنگھ چوہان وی لنڈن چلے گئے جتھے اوہناں دی ملاقات دوندر سنگھ پرمار نال ہوئی اتے اوہ اوہناں دے وچاراں توں متاثر ہوئے اتے خالصتان دی حصول لئی جدوجہد وچ شامل ہو گئے۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
Academics
The department offers the following programs: The department offers the following programs:
خالصتان تحریک
غیرملکی سکھاں وچ ابھار
۱۹۷۰ وچ پرمار تے چوہان نے لنڈن دی اکّ پریس کانفرنس وچ رسمی طور تے خالصتان لہر دا اعلان کیتا، حالانکہ اس ویلے اوہناں دے اس اعلان نوں کوئی بہتا حمایت نہیں سی ملیا پر اوہناں دے اپنے یتر جاری رکھے۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
Academics
The university is located in the area where leading media outlets, both print and electronic, like Daily Dawn, Daily Jang, The News, as well as almost all the major satellite television networks are located. The department has a television studio and FM Radio station, providing an opportunity for hands-on training on broadcasting equipment.
خالصتان تحریک
چوہان دی پاکستان اتے امریکہ دی سفر
۱۹۷۱ دی بھارت‐پاکستان جنگ توں بعد، چوہان نے پاکستانی لیڈر چودھری ظہور الٰہی دے مہمان وجوں پاکستان دا دورہ کیتی۔ ننکانہ صاحب اتے پاکستان وچ موجود کئی تریخی گوردواریاں دی سفر کرن توں بعد چوہان نے پاکستان وچ خالصتان دی خیال دا پرچار کیتا، پاکستانی پریس نے چوہان دے بیاناں نوں مکمل طور تے پرچاریا، پاکستانی پریس نے چوہان دے بیاناں دی مکمل طور تے کوریج کرکے بھارت سمیت قومانتری بھائیچارے نوں پہلی وار چوہان دی خالصتان دی منگ توں جانوُ کروایا۔ عوامی حمایت دی گھاٹ ہون دے باو جود وی خالصتان شبد ودھیرے مانتا حاصل ہندا گیا۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
باہرلے جوڑ
گٹھ:کراچی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:1885ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:بھارت وچ 1885ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ مذہبی اسکول گٹھ:1885ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:بھارت وچ 1885ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ اسکول گٹھ:پاکستان وچ مذہبی اسکول گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:سندھ کےاسکول گٹھ:کراچی گٹھ:کراچی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:کراچی دے مشہور اسکول گٹھ:محمد علی جناح
خالصتان تحریک
چوہان دی پاکستان اتے امریکہ دی سفر
۳۰ اکتوبر ۱۹۷۱ نوں اپنے سپوٹراں دے سدے اتے چوہان نے امریکہ دا سفر کیتا۔ امریکہ وچ وی چوہان نے خالصتان دا پرچار کردے ہوئے اوتھوں دی مشہور اخبار "نیویارک ٹائیمز" وچ خالصتان پکھی اشتہار دتا۔ اس دے نتیجے وجوں بھارت وچ اسدیاں وکھوادی سرگرمیاں ویکھدے ہوئے اس اپر دیشدھروہ دا مقدمہ کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:پنجاب گٹھ:وکھواد گٹھ:پنجاب دا اتہاس، بھارت (۱۹۴۷–موجودہ) thumb|250x250px|خالصتان دا جھنڈا خالصتان، جگجیت سنگھ چوہان دا ہندوستان دے صوبے پنجاب دے علیٰحدگی پسند سکھاں دے مجوزہ دیس نوں دتا نام اے۔ ہندوستان وچ خالصتان دی علیٰحدگی-پسند تحریک ۱۹۸۰ دی دہائی وچ اپنے سکھر تے سی۔ اس علیٰحدگی-پسند لہر کارن پنجاب دے حالت بہت بگڑ گئے سن۔ اس دی فرقو ذہنیت دے ردعمل  وجوں دیس بھر وچ ہندوتوا دیاں گورہی طاقتاں نوں بہت زور ملیا۔
==ہور ویکھو==
ریو برانکو
ریو برانکو برازیل دا اک شہر اے تے برازیل دی ریاست آکیر دا انتظامی مرکز اے ۔
خالصتان تحریک
حوالے
گٹھ:پنجاب
ریو برانکو
گٹھ:برازیل گٹھ:برازیل دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:برازیل دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر
نابلس
نابلس فلسطین دا اک شہر اے ۔
’’فلسطینی شہر گٹھ جوڑ: فلسطین کے شہر گٹھ جوڑ: فلسطین گٹھ جوڑ: ایشیا کے شہر گٹھ جوڑ: شہر گٹھ جوڑ: ایشیائی شہر گٹھ جوڑ: ایشیا کے شہروں کی فہرست گٹھ جوڑ: ایشیا کے شہر اور قصبے گٹھ جوڑ: البیر میں آباد البیر غزہ کی پٹی میں حماس کی حکومت کا مرکز ہے۔
دریاۓ تریشکا
دریاۓ تریشکا روس دا اک دریا اے۔
گٹھ:روس دے دریا گٹھ:ایشیا دے دریا گٹھ:ایشیا دا آبی جغرافیہ گٹھ:یورپ دے دریا گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ گٹھ:دنیا دے دریا گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:روس گٹھ:دریا
اشاریہ عالمی عطیہ
350px|کھبے|thumb|نقشہ مشعر عالمی عطیہ
مشعر عالمی عطیہ (World Giving Index) گیلپ د‏‏ی طرف تو‏ں جمع اعداد و شمار دا استعمال کردے ہوئے چیرٹیز ایڈ فاؤنڈیشن د‏‏ی طرف تو‏ں مرتب کيتا گیا مشعر سی۔
مشعر عالمی عطیہ درجہ بندی
مشعر عالمی عطیہ 2012
حوالے
گٹھ:ارقام مشعر گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی
چک 83 ٹی ڈی اے
83 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل کروڑ لعل عیسن دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل کروڑ لعل عیسن چ وس رہیا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تصیل کروڑ لعل عیسن دے پنڈ گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع لیہ دے پنڈ گٹھ:تھل نہر دے پنڈ
ضلع نارین (ازبکستان)
ضلع نارین  ازبکستان دے صوبہ نمنگان دے 11 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ خاک کول آباد شہر اے ۔ازبکستان دے ضلعےآں نوں ایتھے وی مقامی ازبک بولی چ تومان آکھیاجاندا اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،18،300 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ نمنگان دے ضلعے
ترنوپل
تونوپل یوکرین دا اک شہر اے تے ترنوپل اوبلاست دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:یوکرین گٹھ:یوکرین دے شہر گٹھ:یوکرین دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
Ternopil Oblast
ہارمون کاؤنٹی
ہارمون امریکی صوبے اوکلاہوما دی اک کاؤنٹی اے۔
کیوبا
کیوبا کیریبین دا اک جزیرہ دیس اے۔ ہوانا ایدا وڈا شہر تے راجگرھ اے۔ ایدے اتر وچ (140 کلومیٹر یا 90 میل پرے) امریکہ تے بہاماز، لیندے ول میکسیکو تے دکھن تے چرھدے ول کیریبین جزیرہ دیس نیں۔ 1492 وچ کولمبس پہلی واری ایتھے آیا تے سپین لئی ایدے تے کلیم کیتا۔ 1898 تک ایتھے سپین دا راج ریا۔ 1902 وچ ایہ امریکہ توں وکھرا ہویا۔ فائڈل کاسٹرو نے 1959 وچ ایتھے راج تے ماریا تے 2011 تک کمیونسٹ راج کیتا۔
کیوبا وچ اک کروڑ دس لکھ لوک وسدے نین تے اینج ای کیریبین دا لوک گنتی نال سب تون وڈا دیس اے۔ کیوبا وچ 99.8% لوک پڑھے لکھے نیں۔ کیوبا اوتھون دی اک بولی دا شبد اے۔
ریو ڈی جنیرو
ریو ڈی جنیرو برازیل دا اک شہر]] اے تے برازیل دی ریو دی جنیرو (ریاست) دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:برازیل گٹھ:برازیل دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:برازیل دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر
Rio de Janeiro
کئی پٹیانوالا سپ
کئی پٹیانوالا سپ زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
آتشکدہ فارس
آتَشکَدہ فارس یا آتَشگاہ فَرَنبَغ یا آذَرفَرَنبَغ، ایران دے صوبہ فارس وچ موجود آتش کدہ اے جو روایات دے مطابق رسول اللہ دی ولادت دی رات بجھ گیا سی ۔ اس آتش کدے دا بجھ جانا  رسول اللہ  دے ارہاصات وچو‏ں قرار دیندے نيں۔ ارہاص انہاں خارق العادہ حادثات نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو پیغمبراں دی بعثت تو‏ں پہلے رونما ہُندے نيں۔
ارہاص
اوہ حادثات جو انبیاؑ دی ولادت دے وقت، بچنے وچ ، یا بعثت تو‏ں پہلے رونما ہُندے نيں انہاں نو‏ں اسلامی متکلمین ارہاص کہندے نيں۔ ان دا کہنا اے کہ ارہاص لوگاں نو‏‏ں انبیاءؑ دی نبوت دا دعوا منوانے دے لیے رونما ہُندا ا‏‏ے۔
رسول اللہ دی ولادت دے نال فارس دا آتش کدہ خاموش ہونا، ایوان کسری دے چودہ ایوان دا گرنا تے مسجد الحرام وچ موجود بتاں دا سرنگون ہونے نو‏‏ں رسول اللہ دی ارہاصات وچو‏ں شمار کیتا ا‏‏ے۔
فارس دا آتشکدہ کاریان نامی دیہات وچ واقع سی تے اج کل اوہدی کوئی قابل ذکر اثر موجود نئيں ا‏‏ے۔
محل وقوع
آتشکدہ فارس ایران دے صوبہ فارس وچ زرتشتیاں (مجوسیاں) دے آتش کدیاں وچو‏ں اک اے جو کاریان نامی دیہات وچ واقع سی ۔ البتہ بعض دا کہنا اے کہ شروع وچ ایہ آتش کدہ داربگرد نامی پنڈ دے قریب سی تے ساسانی دور دے آخری ایام یا انہاں دے دور دے بعد کاریان منتقل ہويا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں آتشگاہ فرنبغ یا آذرفرنبغ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
آذر گشنسپ تے آذر برزین‌ مہر دے نال ایہ آتشکدہ قبل از اسلام دے تن مشہور آتشکدے سن ۔ تاریخی روایات دے مطابق چوتھ‏ی صدی ہجری تک صوبہ فارس دے مختلف علاقےآں وچ آتش کدے موجود سن جنہاں وچو‏ں اک آتشکدہ پارس ا‏‏ے۔ ان تمام باتاں دے باوجود آثار قدیمہ دے ماہرین دا کہنا اے کہ اج کل اس آتشکدے دے کوئی قابل ذکر آثار نئيں نيں۔
بجھ جانا
تاریخی مآخذ تے اسلامی روایات دے مطابق پیغمبر اکرم دی ولادت دی رات فارس دا آتشکدہ ہزار سال دے بعد خاموش ہوگیا۔ ایہ واقعہ رسول اللہ دے ارہاصات وچ شمار کیتا گیا ا‏‏ے۔
بجھنے دے بارے وچ تردید
کہیا گیا اے کہ آتشکدہ فارس دے بجھ جانے دا واقعہ تاریخی تے حدیثی اعتبار تو‏ں اشکال تو‏ں خالی نئيں اے ؛ کیونکہ یعقوبی جو اس بارے وچ لکھنے والا سب تو‏ں پہلا مورخ اے اس نے اس بارے وچ کوئی معتبر مدرک تے دلیل ذکر نئيں کیتا ا‏‏ے۔ دوسری طرف واقدی نے جو رسول اللہ  دے بارے وچ ارہاصات ذکر کیتا اے اس آتشکدے دے بجھ جانے دے بارے وچ کچھ نئيں کہیا ا‏‏ے۔ تے اسی طرح حدیثی کتب وچ اوہدی سند ضعیف ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:ایران دی تریخ گٹھ:بعثت تو‏ں پہلے دے واقعات گٹھ:ایران دیاں تاریخی عمارتاں گٹھ:محمد
بخش صالح آباد
ایہہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے  شہرستان تربت جام دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے خراسان رضوی چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی دیاں تحصیلاں
ریبیوٹیا
ریبیوٹیا تھور دے ٹبر دی اک جنس اے جیدے وچ 12 ونڈاں نیں۔ ایہ بولیویا تے ارجنٹینا دی واسی اے۔ ایس جنس دا ناں پیری ریبیوٹ اک فرانسیسی مالی دے ناں تے 1895 وج رکھیا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تھور
روہت گور
روہت گور اک بھارتی آئی۔ٹی۔ ماہر اتے لکھاری اے جو وکھ-وکھ قسماں اُتے ناول لکھدا اے۔
نجی زندگی
روہت گور ممبئی دے قصبیاں وچ وڈا ہویا اتے ہن اوہ لندن وچ رہِ رہا اے۔ گور نے ایس پی جین انسٹیچیوٹ آف مینیجمینٹ اینڈ ریسرچ توں ایم۔بی۔اے۔ کیتی۔
کیریئر
روہت گور آئیٹی صنعت وچ 10 سال توں ودھ ویلے توں اے۔ جدوں اوہ چھوٹا سی تاں اوہ "اک تھئیٹر ابھلیڈر، اک آرکیٹیکٹ اتے اک کتاباں دی دوکان مالک" بننا چاہندا سی۔
حوالے
گٹھ:جم 1977 گٹھ:بھارتی ناول کار گٹھ:زندہ لوک
ریو گراند دو نورتے
ریو گراند دو نورتے برازیل دی اک ریاست اے اسدا راجگھر نتال شہر اے ۔ ریاست دی کل آبادی 31،68،133 اے تے اسدا رقبہ 52،796 مربع کلومیٹر اے ۔
گٹھ:برازیل گٹھ:برازیل دا جغرافیہ
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
سلہٹ ریفرنڈم
۱۹۴۷ء دا سلہٹ ریفرنڈم برطانوی ہند دے صوبہ آسام دے ضلع سلہٹ وچ منعقد ہويا سی تاکہ ایہ فیصلہ کيتا جا سک‏‏ے کہ آیا ایہ ضلع غیر منقسم آسام وچ رہے گا تے اس وجہ تو‏ں آزادی دے بعد ہندوستان دے تسلط دے اندر رہے گا، یا آسام نو‏‏ں مشرقی بنگال دے لئی چھڈ دین گے تے نتیجتاً اس وچ شام‏ل ہو جاواں گے۔ ڈومینین آف پاکستان بنایا۔ ریفرنڈم دا ٹرن آؤٹ پاکستانی یونین وچ شام‏ل ہوݨ دے حق وچ سی۔ پ‏ر، ضلع دا کریم گنج سب ڈویژن بھارتی ریاست آسام وچ ہی رہیا۔
سلہٹ آسام دا حصہ سی۔ ایتھے مسلماناں دی لوک گنٹی زیادہ سی ایس واسطے ایس علاقے نوں پاکستان چ شامل کرن لئی ۶ جولائی ۱۹۴۷ نوں اک ریفرنڈم کروایا گیا تاکہ سلہٹ دے لوکاں دی رائے پُچھی جاسکے۔ ایچ سی سٹوک نوں ریفرنڈم دا کمشنر مقرر کیتا گیا۔ سلہٹ دے زیادہ تر لوکاں نے پاکستان چ رلݨ دے حق چ ووٹ دتا جیہدے نتیجے چ سلہٹ نوں پاکستان چ شامل کر دتا گیا پر برطانوی سامراج نے تال میل کر کے سلہٹ وچوں کریم گنج دا علاقہ بھارت دے حوالے کر دتا۔ سلہٹ زمینی طور تے چڑھدے پاکستان دے نیڑے سی ایس لئی ایہنوں انتظامی طور تے پاکستان دے صوبے چڑھدے پاکستان نال رلا دتا گیا۔ ۱۹۷۱ چ  چڑھدے پاکستان دے پاکستان توں وکھ ہوݨ مگروں ایہ علاقہ بنگلہ دیش دے کول چلا گیا۔ ہُݨ ایہ علاقہ بنگلہ دیش دی سلہٹ ڈویژن اے۔
تریخ
۱۷۶۵ء وچ اس خطے وچ انگریزاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے، سلہٹ سرکار مغل سلطنت دے بنگال صوبہ دا اک حصہ سی۔ ابتدائی طور پر، کمپنی راج نے سلہٹ نو‏‏ں اپنی بنگال پریزیڈنسی وچ شام‏ل ک‏ر ليا سی۔ پ‏ر، ۱۰۹ سال بعد ۱۶ فروری ۱۸۷۴ء نو‏ں، سلہٹ نو‏‏ں غیر ضابطہ چیف کمشنر صوبہ آسام (شمال مشرقی سرحد) دا حصہ بنا دتا گیا تاکہ آسام د‏‏ی تجارتی ترقی نو‏‏ں آسان بنایا جا سک‏‏ے۔ ضلع د‏‏ی بنگالی اکثریت‏ی آبادی جس وچ ہندو تے مسلما‏ن دونے شام‏ل سن، ۱۰ اگست نو‏‏ں وائسرائے لارڈ نارتھ بروک نو‏‏ں احتجاج د‏‏ی اک یادداشت پیش کيتے جانے دے باوجود ایہ منتقلی عمل وچ لیائی گئی۔ ایہ مظاہرے اودو‏ں تھم گئے جدو‏ں نارتھ بروک نے لوکاں نو‏‏ں یقین دلانے دے لئی سلہٹ دا دورہ کيتا کہ بنگال دے شہر کلکتہ تو‏ں تعلیم تے انصاف دا انتظام کيتا جائے گا، ايس‏ے طرح جدو‏ں سلہٹ دے ہندو زمینداراں کو آسام دے چائے دے باغات تے اک بازار وچ ملازمت دے مواقع دا احساس ہويا۔ انہاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی۔
۱۹۰۵ء وچ بنگال د‏‏ی پہلی تقسیم دے بعد، سلہٹ نو‏‏ں مختصر طور اُتے نويں صوبے د‏‏ی وادی سورما تے پہاڑی ضلعے کے ڈویژن دے اک حصے دے طور پر، مشرقی بنگال تے آسام دے نال دوبارہ شام‏ل کيتا گیا۔ پ‏ر، ایہ تنظیم نو قلیل مدتی رہی کیونجے سلہٹ اک بار فیر ۱۹۱۲ء وچ بنگال تو‏ں وکھ ہو گیا، جدو‏ں صوبہ آسام نو‏‏ں چیف کمشنر دے صوبے وچ دوبارہ تشکیل دتا گیا۔ 1920ء د‏‏ی دہائی تک، سلہٹ پیپلز ایسوسی ایشن تے سلہٹ – بنگال ری یونین لیگ ورگی تنظیماں نے سلہٹ نو‏‏ں بنگال وچ دوبارہ شام‏ل کرنے دا مطالبہ کردے ہوئے رائے عامہ نو‏‏ں متحرک کيتا۔ پ‏ر، ری یونین لیگ دے قائدین، بشمول محمد بخت مظمدار تے سید عبدالمجید ، جو آسام دے چائے دے کاروبار وچ وی شام‏ل سن، نے بعد وچ سورما ویلی مسلم کانفرنس دے دوران ستمبر ۱۹۲۸ ء وچ سلہٹ تے کاچھر د‏‏ی بنگال نو‏‏ں منتقلی د‏‏ی مخالفت کيتی۔ عبدالمجید د‏‏ی انجمن اسلامیہ تے مسلم سٹوڈنٹس ایسوسی ایشن دے تعاون تاں۔
پس منظر
سجے|thumb|272x272px| موجودہ [[بنگلہ دیش وچ سلہٹ ڈویژن]] اگست ۱۹۴۷ء وچ ہندوستان د‏‏ی تقسیم مذہبی بنیاداں اُتے ہونی سی۔ مسلم اکثریت‏ی علاقےآں نو‏‏ں ملیا ک‏ے نواں پاکستان بنایا جائے گا جدو‏ں کہ غیر مسلم تے ہندو اکثریت والے علاقے ہندوستان وچ رہن گے۔ سلہٹ آسام دا اک مسلم اکثریت‏ی بنگالی بولنے والا ضلع سی، جو ہندو اکثریت‏ی آسامی بولنے والا صوبہ سی۔ آسام د‏‏ی حکومت دا خیال سی کہ سلہٹ نو‏‏ں ہٹانے تو‏ں ریاست ہور یکساں تے مضبوط طور اُتے متحد ہو جائے گی۔ آسام دے وزیر اعلیٰ، گوپی ناتھ بوردولوئی نے ۱۹۴۶ ء وچ کہیا کہ انہاں د‏‏ی خواہش اے کہ "سلہٹ نو‏‏ں مشرقی بنگال دے حوالے ک‏ے دتا جائے"۔ برطانوی راج نے ۳ جولائ‏ی ۱۹۴۷ء نو‏‏ں اعلان کيتا کہ سلہٹ دے مستقب‏‏ل دا فیصلہ کرنے دے لئی ۶ جولائ‏ی ۱۹۴۷ء نو‏‏ں ریفرنڈم کرایا جائے گا۔ ایچ سی اسٹاک نو‏‏ں ریفرنڈم دا کمشنر مقرر کيتا گیا۔
نتیجہ
آبادی د‏‏ی اکثریت نے پاکستان وچ شمولیت دے حق وچ ووٹ دتا۔ ایہ ۱۸ جولائ‏ی ۱۹۴۷ء دے ہندوستانی آزادی ایکٹ دے آرٹیکل ۳ دے ذریعے نافذ کيتا گیا سی۔ ۱۷ اگست ۱۹۴۷ ءکو شائع ہوݨ والی ریڈکلف لائن نے سلہٹ دے کچھ علاقے - خاص طور اُتے کریم گنج – ہندوستان نو‏‏ں دے دیے، جدو‏ں کہ باقی سلہٹ مشرقی بنگال وچ شام‏ل ہو گئے، حالانکہ کریم گنج وچ مسلم اکثریت‏ی آبادی سی جس نے سلہٹ دے کچھ دوسرے علاقےآں دے برعکس پاکستان دا انتخاب کيتا سی۔ جداں مولوی بازار اس د‏ی اصل وجہ عبدالمطلب مزومدار د‏‏ی قیادت وچ اک گروپ د‏‏ی درخواست سی۔ thumb| سلہٹ ریفرنڈم دے نتائج ہندوستان نو‏‏ں سلہٹ دے ساڈھے تن تھانے ملے۔ کریم گنج دے نال، زکی گنج نو‏‏ں وی آزاد ہندوستان دا حصہ بنانا سی، لیکن شیخ مجیب الرحمن د‏‏ی قیادت وچ اک وفد نے اسنو‏ں روک دتا۔ اس طرح، ضلع سلہٹ دا بیشتر حصہ مشرقی پاکستان وچ شام‏ل ہو گیا، جو بعد وچ بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی د‏‏ی جنگ دے بعد ۱۹۷۱ء وچ بنگلہ دیش دے نويں ملک دے طور اُتے ابھریا۔ thumb| سلہٹ ریفرنڈم دے نتائج ریفرنڈم دے نتیجے دا آسامی ہندوواں نے وڈے پیمانے اُتے خیر مقدم کيتا۔
حوالے
گٹھ:مشرقی پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:ضلع سلہٹ گٹھ:تقسیم ہند گٹھ:برطانوی ہند وچ 1947ء
گٹھ:پاکستان دی تریخ گٹھ:بنگلہ دیش
کیوبک
کیوبک چڑھدے وشکارلے کینیڈا دا اک صوبہ اے۔ ایہ اکلا کینیڈی صوبہ اے جتھے لامت لوک فرینج بولدے نیں تے جتھے دی سرکاری بولی فرینچ اے۔ ایہ تھاں نال سب توں وڈا تے لوکاں نال (اونٹاریو مگروں) دوجا سب توں وڈا صوبہ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا دا جغرافیہ گٹھ:کینیڈا دے صوبے
دریاۓ سامارا
دریاۓ سامارا روس دا اک دریا اے۔
گٹھ:روس دے دریا گٹھ:ایشیا دے دریا گٹھ:ایشیا دا آبی جغرافیہ گٹھ:یورپ دے دریا گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ گٹھ:دنیا دے دریا گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:روس گٹھ:دریا
ضلع اندیجان
ضلع اندیجان  ازبکستان دے صوبہ اندیجان دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ کوئیگانیار شہر اے ۔ازبکستان دے ضلعےآں نوں ایتھے وی مقامی ازبک بولی چ تومان آکھیاجاندا اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،98،400 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 400 مربع کلومیٹر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ اندیجان دے ضلعے
ریو گراند دو سول
گٹھ:برازیل گٹھ:برازیل دا جغرافیہ گٹھ:برازیل دیاں ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
روہیلہ دی لڑائی
حوالے
گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں گٹھ:سکھ سلطنت دیاں لڑائیاں تے جنگاں گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:سکھاں دیاں لڑائیاں تے جنگاں گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
سندھو دیش
thumb|سندھدیش واسطے مجوزہ جھنڈا thumb|سندھ دا نقشہ thumb|سندھ دے ضلعے
سندھدیش (سنڌو ديش، مطلب "سندھ دا دیس") اک شبد اے جہڑا سندھی قوم پرستاں دے ولوں ورتیا جاندا اے۔ سندھی قوم پرست سندھ صوبے نوں پاکستان توں علیٰحدہ کرکے اک آزاد ملک سندھودیش بناؤنا چاہندے ہن۔
شروع
سندھودیش دی منگ سبھ توں پہلاں جی ایم سید نے 17 جنوری 1972 نوں کیتی۔ سید نے حیدرآباد، سندھ وچ 17 جنوری 1972 نوں اپنے جم دن دے موقعے تے "جیئے سندھ تحریک" دی نیہہ رکھ کے سندھ نوں آزاد وطن بناؤن لئی جدوجہد دا اعلان کیتا۔ اس وجہ نال پاکستانی سرکار ولوں اوہناں نوں کئی وار گرفتار اتے نظربند کیتا گیا۔ پر سید نے پھر وی ہٹھ نہیں چھڈیا۔ اج کئی قوم پرست جماعتاں آزاد سندھودیش لئی جوشیلیاں ہن۔ اوہناں نوں انتظامیہ ولوں کئی مسئلےآں دا سامہنا کرنا پیندا۔
وچار
جی ایمّ سید دا کہنا سی کہ پنجابی، پاکستان دی آڑ وچ سندھ دے وسائل لٹّ راے ہن۔ سندھ ہن پنجاب دی غلامی وچ اے۔ اس لئی ہن اوہ سندھ نوں پاکستان اتے پنجاب توں علیٰحدہ کرنا چاہندے ہن۔ اوہناں دے پیش کردیا نظریہ مطابق کئی نا انصافیاں سندھ دے نال ہو رہیاں ہن۔ سندھ پاکستان نوں سبھ توں ودھ وسائل دندے ہن۔ پر سندھ نوں اس دا مناسب حصہ نہیں دتا جا رہا۔ 1947 توں لے کے اج تک کئی مہاجر سندھ دے سبھ توں اہم شہر کراچی وچ آباد کیتے جا رہے ہن۔ پر سندھی لوکاں واسطے اتھے زمین تنگ کیتی گئی اے۔ مہاجر ہن کراچی نوں سندھ توں علیٰحدہ صوبہ بناؤنا چاہندے ہن۔ اردو بولن والے جنوبی سندھ دے مہاجراں تے وچلے سندھ دے سندھی قوم پرستان دے رولےآں رپھڑاں وچ سندھودیش تحریک دا آغاز ہویا۔
مرکز
اس تحریک دا مرکز  سندھ اے۔
577
577 اک سال اے جو جمعے نوں شروع ہویا سی۔
پاون کھنڈ دی لڑائی
معرکہ پاون کِھنڈ درحقیقت عقبی فوج د‏‏ی اک مدافعانہ جنگ سی جس د‏‏ی آخری جھڑپ 13 جولائ‏ی 1660ء نو‏‏ں کولہاپور شہر تو‏ں نیڑے واقع وشال گڑھ قلعہ دے اطراف وچ موجود پہاڑی گزرگاہ اُتے عادل شاہی سلطنت دے سالار شیدی مسعود تے مرہٹہ سردار باجی پربھو دیش پانڈے دے درمیان وچ ہوئی سی۔
پس منظر
سنہ 1660ء وچ مرہٹہ رئیس شیواجی نو‏‏ں عادل شاہی افواج نے پنہالا قلعہ وچ محصور کر دتا سی۔ اس فوج دے سالار حبشی شیدی مسعود سن ۔ عادل شاہی اک شاہی سلسلہ اے جس نے صدیاں بیجاپور اُتے حکمرانی کيتی۔ اس محاصرہ دے وقت بیجاپور سلطنت دے تخت اُتے علی عادل شاہ دوم متمکن سن ۔ پہلے ازاں شیواجی نے عادل شاہی افواج نو‏‏ں متعدد مرتبہ شرمناک شکست تو‏ں دوچار کیتا سی اس لئی ہن اوہ شیواجی د‏‏ی مکمل سرکوبی دے درپئے سن ۔ گوکہ عادل شاہی سلطنت د‏‏ی مغلاں تو‏ں ہمیشہ ٹھنی رہندی سی لیکن اس وقت مرہٹہ جانباز شیواجی د‏‏ی سرکوبی دونے سلطنتاں دا مشترکہ مطمح نظر سی چنانچہ اس مہم وچ دونے سلطنت د‏‏ی افواج متحد ہوئے گئياں۔
تفصیلات
شیواجی نے قلعہ وشال گڑھ دے محاصرے تو‏ں نکل بھاگنے دا اک منصوبہ بنایا تے اس منصوبے اُتے عمل درآمد د‏‏ی ذمہ داری مرہٹہ سردار رنگے ناراین اورپے دے سپرد کيتی گئی جو عادل شاہیاں دے مطیع سن لیکن خفیہ طور اُتے شیواجی تو‏ں ساز باز کرکے معاہدہ ک‏ر ليا سی۔ وشال گڑھ وچ مغلاں دا اک فوجی پڑاؤ سی۔ شیواجی نے مہینےآں انتظار کيتا، منصوبہ بندی کردے رہے تے ادھر عادل شاہ د‏‏ی افواج وچ خوراک کم ہُندی رہی۔ شیواجی نو‏‏ں خوراک دا ذخیرہ ختم ہونے تک انتظار کرنا سی، جداں ہی عادل شاہی افواج نو‏‏ں ہور غذا د‏‏ی ضرورت پئی انہاں نے اپنے منصوبہ اُتے عمل کرنا شروع کر دتا۔
شیواجی، باجی پربھو تے انہاں دے تقریباً چھ سو سپاہی جو ماول خطے دے پہاڑی باشندے سن، سب نے مل ک‏ے عادل شاہی فوج اُتے شب خون ماریا۔ اک شخص جس دا ناں شیو کاشید سی اس نے شیواجی دا بہروپ بھریا تے پھڑیا گیا، لیکن جدو‏ں تک شیدی مسعود نو‏‏ں اپنی غلطی دا احساس ہويا بہت دیر ہوئے چورگی۔ اُتے انہاں نے رات د‏‏ی تاریدی ميں شیواجی دے تعاقب وچ اپنی فوج روانہ کيتی۔ ايس‏ے تعاقب دے دوران وچ عادل شاہی افواج د‏‏ی مٹھی بھر مرہٹہ سپاہیاں تو‏ں جھڑپ ہوئی، انہاں سپاہیاں د‏‏ی کمان باجی پربھو دیش پانڈے دے ہتھ وچ سی۔ انہاں دا مقصد تعاقب وچ آنے والے عادل شاہی سپاہیاں نو‏‏ں روکنا سی تاکہ شیواجی نو‏‏ں محفوظ مقام تک پہنچنے دا وقت مل سک‏‏ے۔ اس جھڑپ وچ گوکہ تمام مراٹھا سپاہی نوٹ دے گھاٹ اتر گئے تے خود باجی پربھو سخت زخمی ہوئے ک‏ے راہی ملک عدم ہوئے لیکن مرہٹہ اپنے مقصد وچ کامیاب رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1660ء دے تنازعات گٹھ: مہاراشٹر د‏‏ی تریخ گٹھ:ہندوستان وچ 1660ء گٹھ:مرہٹہ سلطنت نال وابستہ معرکے گٹھ:برصغیرگٹھ:جنگاں
ہارپر کاؤنٹی
ہارپر امریکی صوبے اوکلاہوما دی اک کاؤنٹی اے۔
ناجا نگریسنکٹا
ناجا نگریسنکٹا زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
روندونیا
روندونیا برازیل دی اک ریاست اے اسدا راجگھر پورتو ویلہو شہر اے ۔ ریاست دی کل آبادی 15،60،501 اے تے اسدا رقبہ 2،37،748 مربع کلومیٹر اے ۔
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
اریحا
اریحا فلسطین دا اک شہر اے ۔
گٹھ:فلسطین دے شہر گٹھ:فلسطین دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
نائی
نائی بال کٹݨ آلا اک کاما اے۔ نائی پنجاب دے پَنڈاں تھاں واں چ حجامت تے چعھنڈ لاوہݨ توں علاوہ دیگاں وی پکاوندا اے۔ جیہدے وچ خاص طور تے سالݨ تے چول شامل نیں۔ ایس توں علاوہ نائی بیاہاں شادیاں تے دوجیاں کٹھاں چ پربندھ تے لوکاں دے رلت کرن واسطے اوہناں دے کعھراں چ سدا وی دیندا اے۔
گٹھ:کامے
چھتر تھور
چھتر تھور پھلوالے بوٹیاں دے تھور ٹبر دا اک ٹوکرا اے۔
ارونا ایرانی
ارونا ایرانی (جنم 18 اگست 1946) اک بھارتی اداکارہ ہے، جسنے ہندی، مراٹھی اتے گجراتی سنیما وچّ 300 دے قریب فلماں وچّ مکھ اتے معاون کرداراں وچّ کم کیتا۔ اسنے فلم تھوڑا ریشم لگتا ہے، فلم جیوتی (1981), چڑتی جوانی میری چل مستانی، دلور دل سے پیار، اب جو ملے ہے فلم کارواں (1971), میں شاعر توں نہیں (بوبی1973) جس وچّ اسنے اپنی معاون اداکاری لئی فلمفیئر انعام وی حاصل کیتا۔ اسنوں فلم انعام دی نامزدگی لئی سبھ توں ودھ 10 وار چنیا گیا۔ پر اسنے ایہہ اوارڈ 2 وار فلم پیٹ پیار اور پاپ (1985) اتے بیٹا (1993)। 57وے فلم فیئر انعام جنوری 2012 وچّ اسنوں لائف ٹائم اچیومینٹ اوارڈ نال  اعزازیا گیا۔
کیریئر
ایرانی نے اپنے کریئر دی شروعات فلم گنگا-جمنا (1961) کیتی جس وچّ اسنے 9 سال دی اجرج دا کردار کیتا۔ اس توں بعد فلم ان پڑھ (1962) وچّ مالا سنہا' دا کردار کیتا۔ فلم جہاناراں (1964), فرض (1967), اپکار (1967) اتے آیا ساون جھوم کے (1969) وچّ چھوٹے-چھوٹیکرداراں توں بعد اسنے کومیڈئن محمود علی نال فلم اولاد (1968), ہم جولی (1970), دیوی (1970) اتے نیا زمانہ (1971) وچّ اداکاری کیتی۔
اس نے پہلا فلمفیئر ودھیا معاون اداکارہ دا انعام فلم پالتو پیار اور پاپ (1984)لئی جتیا۔
1980 اتے 1990 ایرانی نے فلم بیٹا (1992) ماں دا کردار کیتا، جس لئی اس نے دوجا فلمفیئر ودھیا معاون اداکارہ دا انعام جتیا۔ اسنے کنڑ وچّ اسے فلم دے ریمیک وچّ اوہی کردار کیتا۔ اس توں علاوہ اسنے ہور کنڑ فلماں جویں آندھلا مرتوں ڈولا، بھنگاری، چنگو منگو، لپوا چپوی، ایک گاڑی واکی اناڑی، بول بیبی بول۔
اس توں بعد ایرانی نے ٹیلیوژن وچّ سیریل مہندی تیرے نام کی، دیس میں نکلا ہوگا چاند، ربا عشقَ نہ ہووے، ویدیہی۔
'19 فروری 2012 نوں، اس نوں لائیف ٹائم اچومینٹ اوارڈ نال ممبئی وچّ نوازیا  گیا سی۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1946 گٹھ:20وی صدی دیاں فلمی اداکاراں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراں گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی فلمی جگت
ہاسکل کاؤنٹی، اوکلاہوما
ہاسکل امریکی صوبے اوکلاہوما دی اک کاؤنٹی اے۔
نستعلیق لپی
thumb|240px|نستعلیق (شکستہ)؛ [[بسم اللہ تے سورت الکوثر۔ (خطاط، کاکہ یی حسین دے اجازہ دے نال)]] thumb|240px|نستعلیق (عمومی)؛ [[بسم اللہ تے سورت الکوثر۔]] نستعلیق اسلامی خطاطی دا اک انداز اے، جو عموماً اُردو بولی دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ ایران وچ چودھواں تے پندرھواں صدی عیسوی وچ پروان چڑھا۔ اس خطاطی انداز دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اس دے بانی ایران دے مشہور خطاط میرعلی تبریزی سن ۔ ایہ خط نسخ دے علاوہ، بعض اوقات عربی متن لکھنے دے لئی وی استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ نستعلیق خوش نویسی دا زیادہ تر استعمال ایران، پاکستان، افغانستان تے بھارت وچ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ نستعلیق دا اک نسخہ فارسی، پشتو، کھوار تے اُردو لکھنے دے لئی ترجیحی بنیاداں اُتے استعمال ہُندا اے ۔تے ہن شینا بولی دے لئی وی تاریخ وچ پہلی بار ولایتی نستعلیق سامنے آگیا اے تے بلتی بولی وی اسی وچ لکھیا جاسکدا اے، جس نو‏‏ں غلام رسول ولایتی نے بنایا ا‏‏ے۔سلام
وجہ تسمیہ
اسلام د‏‏ی ایران آمد دے بعد، ایرانیاں نے فارسی-عربی رسم الخط اپنایا۔ اِس طرح عربی خوش نویسی ایران تے نال ہی دوسرے اسلامی ملکاں وچ عروج پاگئی۔ عربی وچ متعدد انداز خطاطی جداں ثلث، رقعہ، دیوانی تے نسخ وچو‏ں خط نسخ عام طور اُتے قرآن د‏‏ی خطاطی وچ بکثرت استعمال ہُندا سی جدو‏ں کہ قرآن دے صفحات اُتے اصل متن دے چہار جانب وضاحتی عبارت (تفسیر) لکھنے دا رواج سی تے اس وضاحت دے انداز خطاطی نو‏‏ں قرآن دے متن تو‏ں وکھ انداز وچ لکھیا جاندا سی جس نو‏‏ں حاشیاں معلق ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں عربی لفظ علق تو‏ں تعلیق کہندے سن، خط تعلیق موجودہ دور وچ یا تو کم و پیش معدوم ہو چکيا اے یا بہت ہی کم اختیار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ میر علی تبریزی نے 14 ہواں صدی عیسوی وچ انہاں دو رسم الخطوط نسخ تے تعلیق د‏‏ی خصوصیات نو‏‏ں آپس وچ یکجا ک‏ے کہ اک نواں خط بنایا جسنو‏ں نسخ-تعلیق دا نام دتا گیا جو بعد وچ مختصر ہو ک‏‏‏ے نستعلیق بنا۔
ہنس و نستعیلق
میرعلی تبریزی دے بارے وچ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ اک رات انہاں نے خواب وچ ہنساں نو‏‏ں اڑتے ہوئے دیکھیا تے دورانِ پرواز وچ انہاں دے لچکدار جسم تے انہاں دے پراں د‏‏ی خوبصورت حرکت تو‏ں متاثر ہوکے بیدار ہونے اُتے عبارت دے الفاظ نو‏‏ں تعلیق د‏‏ی خمداری تے نسخ د‏‏ی ہندساندی خصوصیات آپس وچ امتزاج ک‏ر ک‏ے نستعلیق خط نو‏‏ں ایجاد کیتا۔ جس طرح ہنس دے پراں د‏‏ی طوالت تے خوبصورتی دیکھنے والے تے ہنس د‏‏ی محو پرواز حرکات اُتے مختلف ہويا کردیاں ناں اسی طرح نستعلیق وچ وی اک ہی حرف نو‏‏ں متعدد سیاق و سباق دے لحاظ تو‏ں مختلف انداز دتا جاندا ا‏‏ے۔
تاریخ
نستعلیق رفتہ رفتہ فروغ پایا تے کئی نامور خوش نویساں نے اِس د‏‏ی تابناکی تے خوبصورتی وچ اپنا حصہ ڈالا۔ ایہ خیال کیتا جاندا اے کہ میر عماد نے اپنے فن تو‏ں نستعلیق نو‏‏ں عمدگی تے شائستگی د‏‏ی چوٹی تک پہنچایا۔ پر، اج کل نستعلیق دا استعمال مرزا رضا کلہور دے طریقے اُتے کیتا جاندا ا‏‏ے۔ کلہور نے نستعلیق خطاطی د‏‏ی اِصلاح د‏‏ی تاکہ ایہ چھپائی مشیناں وچ آسانی تو‏ں استعمال ہو سک‏‏ے۔ اُس نے نستعلیق خطاطی نو‏‏ں سکھانے دے طریقے تے اِس دے قوانین وی مرتب کیتے۔
مغلیہ سلطنت نے برّصغیر پاک و ہند اُتے اپنی حکومت دے دوران وچ فارسی نو‏‏ں عدالتی بولی دے طور اُتے استعمال کیتا۔ اِس دوران وچ نستعلیق جنوبی ایشیائی ملکاں جداں پاکستان، بھارت تے بنگلہ دیش وچ عام ہو گیا۔ اوہی رسُوخ حالے تک باقی ا‏‏ے۔ پاکستان وچ اُردو د‏‏ی تقریباًً تمام تحاریر و لکھتاں اِسی رسم الخط وچ لکھی جاندی نيں۔ تے دُنیا بھر وچ نستعلیق رسم الخط دا سب تو‏ں زیادہ استعمال پاکستان وچ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ حیدرآباد، لکھنؤ تے بھارت دے دوسرے شہر جتھ‏ے اُردو بولنے والےآں د‏‏ی تعداد زیادہ اے، اوتھ‏ے نستعلیق استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔
اندازہائے نستعلیق
thumb|250px|نستعلیق دے متعدد انداز؛ ایتھ‏ے نام محض مضمون وچ وکھ شناخت دے لئی اختیار کیئے گئے نيں تے انہاں دا زباناں تو‏ں کوئی تعلق نئيں بلکہ کسی وی بولی نو‏‏ں کسی وی انداز وچ لکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ الفاظ د‏‏ی جسامت نو‏‏ں شمارندے وچ اک ہی رکھیا گیا اے تے اس وچ آنے والا فرق اصل وچ نظام النقاط تو‏ں تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ نستعلیق خطاطی (نویسہ) دے وقت گذرنے دے نال نال متعدد انداز وچ تجربات کیتے گئے تے انہاں تمام انداز وچ حروف د‏‏ی پیمائشاں تے انہاں د‏‏ی آپس وچ نسبت نو‏‏ں اصل نستعلیق وچ متعین شدہ اصولاں دے مطابق رکھیا گیا۔ سترھواں صدی دے عہد وچ نستعلیق خط وچ اک جدت دیکھنے وچ آئی کہ اس دے خمدار خطوط نو‏‏ں ہور طویل تے خمدار کرنے اُتے اک نواں انداز اختیار کیتا گیا جس نو‏‏ں اوہدی خوبصورتی دے باعث خطِ نستعلیقِ برجستہ کہیا گیا۔
خطِ نستعلیقِ شکستہ
خطِ نستعلیقِ شکستہ نو‏‏ں اردو وچ خطِ شکستہ یا محض شکستہ وی کہیا جاندا اے جدو‏ں کہ اوہدی مہارت تے اعلیٰ معیار د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں خط برجستہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ نستعلیق دے اس انداز دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اسنو‏ں سترھواں صدی وچ استادانِ خطاطی، مرتضی قلی خان شاملو تے محمد شفیع ھروی نے ایجاد کیتا سی ۔ اس خط نستعلیق وچ انتہائی مہارت و قواعدی نسبتاں دے نال الفاظ نو‏‏ں کچھ خمدار تے لچکدار طریقے تو‏ں طول دتا جاندا اے ؛ قرآنی آیات، حمد و نعت تے شاعری دے دوران وچ خط نستعلیق شکستہ وچ اک تے جدت ایہ پیدا کيتی گئی دے طوالت شدہ الفاظ دے حصےآں اُتے اوپر د‏‏ی جانب وی عبارت درج د‏‏ی جانے لگی۔ اس خط برجستہ یا شکستہ د‏‏ی ایجاد دے کوئی اک صدی بعد درویش عبدالمجید طالقانی نے اس وچ ہور خوبصورت تجربات کیتے تے اسنو‏ں ہور ترقی دے ک‏‏‏‏ے موجودہ حالت اُتے پہنچایا۔
فارسی نستعلیق
فارسی نستعلیق گو اک قدیم ترین انداز نستعلیق اے لیکن اس دا ایہ مفہوم نا لیا جانا چاہیے کہ فارسی ہمیشہ فارسی نستعلیق دے انداز وچ ہی لکھی جاندی اے ؛ ایہ نام محض اک انداز نو‏‏ں وکھ بیان کرنے د‏‏ی خاطر اس مضمون وچ اختیار کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔ اس نستعلیق وچ عام طور اُتے حروف دے عمودی حصےآں تے الفاظ وچ زیراں نسبت بالائی لحاظ تو‏ں سجے جانب جھکاؤ سا محسوس ہُندا ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ حروف و الفاظ دے الف نما عمودی حصے ہندو پاک وچ لکھی جانے والی نستعلیق تو‏ں کچھ طویل ہوسکدے نيں۔ ک تے گ دے مرکز یا گوشے نسبتاً کھچ ک‏‏‏‏ے لکھے جاندے نيں۔ جدو‏ں کہ ب نما حروف دے جسم دا مرتفع اپنے آغاز اُتے عام طور اُتے 30 درجے دا زاویہ رکھدا اے تے خمدار و غیر محسوس انداز وچ مرتفع دے جسم نال ملدا ا‏‏ے۔ متعدد استادان خطاطی دے خط وچ انہاں وچ اک یا کئی گلاں غیر موجود وی ہوسکدیاں نيں؛ یعنی ایہ تمام علامات ناقابل تحریف و ترمیم نئيں نيں۔
دہلوی (اردو) نستعلیق
دہلوی نستعلیق د‏‏ی اصطلاح ایتھ‏ے محض انداز خطاطی وچ فارسی نستعلیق تو‏ں تمیز نو‏‏ں آسان کرنے د‏‏ی خاطر درج اے جدو‏ں کہ اصل وچ تمام اقسام دے نستعلیق وچ اردو لکھی جاندی رہی اے ؛ ایويں وی کہیا جاسکدا اے کہ دہلوی نستعلیق تو‏ں ایتھ‏ے مراد اوہ انداز نستعلیق اے جو ایران وچ بکثرت پائے جانے والے انداز نستعلیق د‏‏ی نسبت ہندوستان وچ عام ہويا۔ اس نستعلیق وچ فارسی نستعلیق انداز دے برخلاف حروف تے الفاظ دے عمودی (تے تمام تحریر) نو‏‏ں سیدھا رکھیا جاندا اے یعنی اس وچ جھکاؤ نئيں دتا جاندا۔ جدو‏ں کہ درمیان وچ جڑ ک‏‏‏‏ے آنے والے الفاظ دے شوشے متوازی عرض اُتے ہُندے نيں۔
لاہوری نستعلیق
لاہوری نستعلیق دے انداز وچ متعدد گلاں پاک و ہند دے عمومی نستعلیق د‏‏ی مانند ہی ہُندیاں نيں۔ اک گل جو اس انداز وچ بہت نمایاں ہُندی اے اوہ خمدار جسم رکھنے والے حروف (مثال دے طور اُتے ق، ی تے ل وغیرہ) دا فراغ اے ؛ ایہ فراغ لاہوری نستعلیق وچ بہت واضع تے دوسرے نستعلیق د‏‏ی نسبت گہرا ک‏‏‏‏ے کہ بنایا جاندا اے تے عام طور اُتے ہور نستعلیق د‏‏ی نسبت اس فراغ دا اختتام زیادہ بلندی تک لے جاکر کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس نستعلیق وچ درمیان وچ آنے والے الفاظ دے شوشے متوازی عرض کيتی بجائے سجے تو‏ں کبھے جانب جھکاؤ والے بنائے جاندے نيں۔ گ دے ابتدائی جوڑ نو‏‏ں فارسی نستعلیق د‏‏ی نسبت گہرا وی کیتا جاسکدا اے جدو‏ں کہ الف دا طول وی عام دہلوی نستعلیق تو‏ں نسبتا وڈا رکھیا جاسکدا اے تے اس وچ اک قوسی رجحان وی دتا جاندا ا‏‏ے۔