cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سیمونہ بلقاوی
مدینہ تو‏ں تجارتی تعلقات
حضرت سیمونہ رضی اللہ عنہ کوتجارت دے سلسلہ وچ مختلف جگہ جانے دا اتفاق ہُندا سی، کہندے نيں کہ اک مرتبہ اسيں چند آدمی بلقاء تو‏ںگیہاں لے کرمدینہ آئے تے ایتھ‏ے اسنو‏ں فروخت کيتا تے اس د‏ی قیمت وچ مدینہ د‏‏ی کھجوراں بلقالے جانے دا خیال ہويا، مدینہ دے لوکاں نے کھجوراں دینے تو‏ں انکار کیا، ایہ معاملہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ پیش ہويا، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے اہلِ مدینہ تو‏ں فرمایا کہ ایہ لوک اپنا گیہاں سستا دیندے نيں تے کھجوراں گراں خریدتے نيں، اس اُتے وی تواناں اطمینان نئيں اے، تسيں لوک انھاں کھجوراں لے جانے دے لئی دو۔
وفات
آپ د‏‏ی عمر وچ اللہ تعالیٰ نے برکت دتی سی، اک سوبیس برس د‏‏ی عمر وچ وفات پائی، سنہ وفات د‏‏ی تصریح نئيں مل سکی۔
فضائل
شرف صحبت دے علاوہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں روایت دا شرف وی حاصل اے، فرماندے نيں: ترجمہ:ميں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں دیکھیا تے انہاں دے دہن مبارک تو‏ں خود میرے کناں نے سنیا۔ منصور بن صحیح نے جوربیع بن صحیح مشہور تابعی دے بھائی نيں، حضرت میمونہ تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:صحابہ گٹھ:صحابہ گٹھ:صحابہ و صحابیات
قاہرہ آتشزدگی
قاہرہ آتشزدگی (حريق القاهرة) جسنو‏ں سیاہ ہفتہ دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے، فسادات دا اک سلسلہ سی جو ۲۶ جنوری ۱۹۵۲ء نو‏‏ں ہويا، جس وچ وسط البلد قاہرہ وچ تقریباً ۷۵۰ عمارتاں نو‏‏ں جلایا تے لُٹ مار کيتی گئی — پرچون د‏‏ی دکاناں، کیفے، سینما، ہوٹل، ریستوران، تھیٹر، نائٹ کلب، تے شہر دے کیسینو اوپیرا نو‏‏ں تباہ کيتا گیا۔ فسادات دا براہ راست محرک اسماعیلیہ شہر وچ اک مصری حکومت د‏ی عمارت اُتے اک دن پہلے برطانوی فوج دے دستےآں دا حملہ سی، جس وچ ۵۰ مصری معاون پولیس اہلکار ہلاک ہو گئے سن ۔ ان ہلاکتاں دے بعد ہوݨ والے بے ساختہ برطانوی مخالف مظاہرےآں نو‏‏ں بھیڑ وچ موجود منظم عناصر نے تیزی تو‏ں پھڑ لیا، جنہاں نے سکیورٹی فورسز د‏‏ی غیر واضح غیر موجودگی دے درمیان وچ قاہرہ دے وڈے سیکٹراں نو‏‏ں جلایا تے توڑ پھوڑ کيتی۔ کچھ لوکاں دے خیال وچ ایہ اگ مملکت مصر دے خاتمے دا اشارہ سی۔ قاہرہ آتشزدگی دے مرتکب اج تک نامعلوم نيں تے جدید مصری تریخ دے اس اہ‏م واقعے د‏‏ی حقیقت حالے تک قائم نئيں ہوسک‏ی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:۱۹۵۲ء دا مصری انقلاب گٹھ:قاہرہ وچ ۱۹۵۰ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:۱۹۵۲ء دے احتجاجات گٹھ:۱۹۵۲ء وچ قتل عام گٹھ:۱۹۵۲ء وچ مصر گٹھ:برطانیہ مخالف جذبات گٹھ:تریخ قاہرہ گٹھ:تعلقات مصر و برطانیہ گٹھ:سیاسی بلوے گٹھ:1952ء دا مصری انقلاب گٹھ:قاہرہ وچ 1950ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:1952ء دے احتجاجات گٹھ:1952ء وچ قتل عام گٹھ:1952ء وچ مصرگٹھ:مصر وچ آتشزدگیاں گٹھ:مصر وچ فسادات تے شہری انتشار گٹھ:وسط البلد قاہرہ گٹھ:۱۹۵۲ء دا مصری انقلاب گٹھ:قاہرہ دی تریخ
مہاجر
مہاجر لوک یا اردو بولݨ والے اوہناں لوکاں نوں آکھیا جاندا اے  جیہڑے برطانوی ہند برصغیر اُتوں برطانوی راج مُکݨ مگروں بھارت توں تبادلہ آبادی دے تحت ہجرت کر کے پاکستان آ ئے سن ۔ ایہناں وچ بوہتے  لوک بھارت دے مسلم گھٹ گݨتی تھاواں وچ وسدے سن ۔ ایہناں لوکاں نوں مہاجر آکھیا جاندا اے ۔ ایہناں دی بوہتی وسوں جنوبی سندھ ، کراچی تے حیدر آباد وچ اے ۔
مہاجرین دا پھیلاء
پاکستان چ وسدے مہاجراں توں علاوہ بوہت سارے ایسے مہاجر وی نیں جو باہرلے دیساں چ وس چکے نیں۔
مہاجراں دی گݨتی دے لحاظ نال دیس:
گوت
گوت (Sub Caste : انگریزی) ذات دی ذیلی ونڈ ہُندی اے ۔ گوت نوں گوتر وی کہیا جاندا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:انسان گٹھ:لوک گٹھ:قوم قبیلے گٹھ:آبادیات گٹھ:ذات
سندھ پریمیئر لیگ
سندھ پریمیئر لیگ ( سنڌ پريميئر ليگ ; اردو : سندھ پریمیئر لیگ مختصراً ) اک پیشہ ور ٹوئنٹی 20 لیگ اے جس وچ چھ ٹیماں صوبہ سندھ دے چھ شہراں د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں۔ سندھ پریمیئر لیگ 2023 وچ شروع کيتا گیا سی۔
سندھ پریمیئر لیگ سیزن دا پہلا ایڈیشن 5 جون نو‏‏ں شیڈول ا‏‏ے۔
اسٹیبلشمنٹ
جون 2022 وچ ، صوبائی وزیر بلدیات سید ناصر حسین شاہ نے اعلان کيتا کہ جلد ہی کشمیری ہ‏م منصب تو‏ں متاثر ہوک‏ے سندھ دے لئی اک ڈومیسٹک کرکٹ ٹیم بݨائی جاؤے گی۔ تے جلد ہی اگلے سال مارچ وچ سندھ اسمبلی دے آڈیٹوریم وچ اک تقریب رونمائی ہوئی جس دے مہماناں وچ شاہد آفریدی تے عبدالرزاق شام‏ل سن ۔ ایس پی ایل لیگ دا پہلا سیزن کراچی وچ کھیلا جائے گا۔ مارچ دے ايس‏ے مہینے وچ لیگ دا باضابطہ آغاز کيتا گیا تے اسنو‏ں حتمی شکل دتی گئی، لانچ د‏‏ی تقریب دا افتتاح وزیر اعلیٰ سندھ نے کراچی وچ کیہ تے اس وچ صوبائی وزراء شرجیل انعام میمن تے سعید غنی سمیت پیشہ ور افراد نے شرکت کيتی۔ ، مشیر قانون بیرسٹر مرتضیٰ وہاب ، تے پاکستان کرکٹ ٹیم دے سابق کپتان سرفراز احمد تے متعدد ہور۔ سابق پاکستانی کرکٹر شاہد آفریدی نے اپنا پہلا برانڈ ایمبیسیڈر بننے دا اعلان کر دتا۔
ٹیماں
سندھ پریمیئر لیگ وچ موجودہ چھ ٹیماں: کراچی غازی، حیدر آباد بہادر، بے نظیر آباد لال، سکھر پیٹریاٹس، میرپورخاص ٹائیگرز تے لاڑکانہ چیلنجرز شام‏ل نيں۔
براڈ کاسٹننگ
لیگ دے صدر عارف ملک نے کہیا کہ ایہ لیگ 52 ملکاں وچ نشر ہوݨ والی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان وچ مقامی کرکٹ مقابلے گٹھ:ٹوئنٹی/20 کرکٹ لیگاں گٹھ:پاکستان وچ کھیلاں د‏‏یاں لیگاں گٹھ:پاکستان وچ کرکٹ انتظامیہ گٹھ:سندھ وچ کھیل
پُڑپڑی
پُڑپڑی (Temple (anatomy)) پِنڈے دا اوہ حِصا ہُندا اے جیہڑا سر وچ سجے تے کھبے دونے پاسے ، اکھاں تے کناں دے درمیان وچ ہُندا اے یا ایہ وی کہیا جاسکدا اے متھے تے کناں دے درمیان دا حِصا اے ۔ پُڑپڑی اک ایہجا موڑ اے جِتھے کھوپڑی د‏‏یاں چار ہڈیاں (فرنٹل ، پرائیٹل ، ٹیمپورل تے سفینوئیڈ) کٹھیاں ہو جاندیاں نیں ۔ ٹیمپورل پٹھے (Temporal muscle) اس تھاں نوں کڡر کردے نیں تے کھاندے ویلے ہوݨ آلی چبائی دے عمل وچ استعمال ہُندے نیں ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنڈا گٹھ:انسانی جسم گٹھ:ہڈیاں گٹھ:حیاتیات گٹھ:بیالوجی گٹھ:جیون پڑھت
مولانا جلال ‌الدین محمد بلخی رومی
مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی (فارسی:مولانا جلال‌الدین رومی ; جم 30 ستمبر 1207 - موت 17 دسمبر 1273) فارسی ساہت دے اہم لکھاری  سن جنہاں نے مثنوی وچّ اہم یوگدان کیتا۔ اوہناں نے صوفی روایات وچّ نچدے صوفیاں دی روایت  دی شروعات کیتی۔
محمد جلال الدین رومی (پیدائش:1207ء مشہور فارسی شاعر سن ۔ مثنوی، فیہ ما فیہ تے دیوان شمس تبریزی آپ دی مشہور کتاباں نیں، آپ دنیا بھر چ اپنی لازاول تصنیف مثنوی دی بدولت جانے جاندے نیں، آپ دا مزار ترکی دے شہر قونیہ چ واقع اے۔
رومی افغانستان دے مول نواسی سن پر وچکار ترکی(اناطولیہ) دے سلجوق دربار وچّ اوہناں نے اپنا جیون گزاریا اتے کئی اہم رچناواں رچیاں۔ قونیہ (ترکی) وچّ ہی ایہناں دا انتقال ہویا جسدے بعد اوہناں دی قبر اک مزار دا روپ لیندی گئی جتھے اوہناں دی یاد وچّ سالانہ جشن انگنت سالاں توں ہندے آؤندے رہے ہن۔
رومی دے جیون وچّ شمس تبریزی دا اہم مقام ہے جنہاں نوں  ملن دے بعد ایہناں دی شاعری وچّ مستانہ رنگ بھر آیا سی۔  ایہناں دی رچناواں دے اک دیوان نوں دیوان شمس کہندے ہن۔
پیدائش تے ناں نسب
اصل ناں محمد ابن محمد ابن حسین حسینی خطیبی بکری بلخی سی۔ تے آپ جلال الدین، خداوندگار تے مولانا خداوندگار دے لفباں نال نوازے گئے۔ پر مولانا رومی دے ناں توں مشہور ہوئے۔ جواہر مضئیہ چ سلسلہ نسب اس طرح بیان کیتا اے : محمد بن محمد بن محمد بن حسین بن احمد بن قاسم بن مسیب بن عبداللہ بن عبدالرحمن بن ابی بکرن الصدیق۔ اس روایت نال حسین بلخی مولانا دے پردادا ہوندے نیں پر سپہ سالار نے انہاں نوں دادا لکھا اے تے ایہی روایت صحیح اے۔ کیونجے اوہ سلجوقی سلطان دے کہن اتے اناطولیہ چلے گئے سن جو اس زمانے چ سلاجقہ روم کہلاندا سی۔ انہاں دے والد بہاؤ الدین بڑے صاحب علم تے فضل بزرگ سن ۔ انہاں دا وطن بلخ سی تے ایتھے مولانا رومی 1207 بمطابق 6 ربیع الاول 604ھ چ پیدا ہوئے۔
مڈھلی تعلیم
ابتدائی تعلیم دے مرحلے شیخ بہاولدین نے طے کرادتے تے پھیر اپنے مرید سید برہان الدین نوں جو اپنے زمانے دے فاضل علماء چ شمار کیتے جاندے سن مولانا دا معلم تے اتالیق بنادتا۔ اکثر علوم مولانا نوں انہاں توں حاصل ہوئے۔ اپنے والد دی حیات تک ان ہی دی خدمت چ رہے۔ والد دے انتقال دے بعد 639ھ چ شام دا قصد کیتا ۔ ابتدا چ حلب دے مدرسہ حلاویہ چ رہ کے مولاناکمال الدین توں شرف تلمذ حاصل کیتا۔
جیون
thumb|جلال-الدین رومی دی صوفی محفل
مولانا جلال الدین-محمد رومی دا جنم خراسان دے شہر بلخ (افغانستان) وچّ 6 ربیعہ-ال-اولا 604 ہجری (30 ستمبر 1207) وچّ ہویا سی ۔ اس دے پیؤ شیخ بہاالدین اپنے سمیں دے عالم دین سن جنہاں دے اپدیش سنن اتے فتوے لین فارس دے وڈے - وڈے امیر اتے ودوان آیا کردے سن۔ اک وار کسے معاملے وچّ بادشاہ نال اختلاف ہون دے کارن اوہناں نے بلخ نگر چھڈّ دتا۔ تنّ سو ودوان مریداں دے نال اوہ بلخ توں روانہ ہوئے۔ جتھے کِتے اوہ گئے، لوکاں نے اوہناں دا دلوں استقبال کیتا اتے اوہناں دے اپدیشاں توں فائدہ اٹھایا۔ سفر کردے ہوئے سنّ 610 ہجری وچّ اوہ نیشاپور  وچّ پُجے۔ اتھے دے مشہور ودوان خواجہ فریدالدین عطار اوہناں نوں ملن آئے۔ اس سمیں بالک جلال الدین دی عمر 6 سال دی سی۔ خواجہ عطار نے جدوں اس نوں ویکھیا تاں بہت خوش ہوئے اتے اسدے پیؤ نوں کیہا، "ایہہ بالک اک دن ضرور عظیم انسان  ہووےگا۔ اسدی سکھیا اتے ویکھ-ریکھ وچّ کمی نہ چھڈنا۔" خواجہ عطار نے اپنے مشہور گرنتھ مثنوی عطار دی اک کاپی وی بالک رومی نوں تحفہ کیتی۔
اتھوں بھرمن کردے ہوئے اوہ بغداد پجے اتے کجھ دن اتھے رہے۔ پھر اتھوں حجاز اتے شام ہندے ہوئے لائندا پجے۔ 18 سال دی عمر وچّ رومی دا ویاہ اک اچی کل دی لڑکی نال ہویا۔ اس دوران بادشاہ خوارزم مشاہ دا انتقال ہو گیا اتے شاہ علاؤالدین کیکباد راجگدی اتے بیٹھے۔ اوہناں نے اپنے اہلکار بھیجکے شیخ بہاالدین نوں واپس آؤن دی ارداس کیتی۔ 624 ہجری وچّ اوہ اپنے پتّ نال قونیہ گئے اتے چار سال تکّ اتھے رہے۔ 628 ہجری وچّ اوہناں دا انتقال ہو گیا۔
رومی اپنے پیؤ دے زمانے توں اوہناں دے ودوان چیلے سید برہان الدین کولوں پڑھیا کردے سن۔ پیؤ دی موت دے بعد اوہ دمشق اتے حلب دے مدرسےآں وچّ سکھیا حاصل کرن لئی چلے گئے اتے لگبھگّ 15 سال بعد واپس پرتے۔ اس سمیں اوہناں دی عمر چالھی سال دی ہو گئی سی۔ تدّ تکّ رومی دی پنڈتائی اتے سداچار دی انی پرسدھی ہو گئی سی کہ دیس - دیسانتراں توں لوک اوہناں دے درشن کرن اتے اپدیش سنن آیا کردے سن۔ رومی وی رات - دن لوکاں نوں سدھا رستہ وکھاؤن اتے اپدیش دین وچّ لگے رہندے۔ اس عرصے وچّ اوہناں دی ملاقات پرسدھ سادھو شمس تبریز نال ہوئی جنہاں نے رومی نوں معرفت دی سکھیا دتی اتے اسدے گپت راز دسے۔ رومی اتے اوہناں دیاں سکھیاواں دا اجیہا اثر پیا کہ رات-دن سوے ادھیان اتے سادھنا وچّ نتھی رہن لگے۔ اپدیش، فتویاں نوں پڑھن-پڑاؤن دا سبھ کم بند کر دتا۔ جدوں اوہناں دے بھگتاں اتے شاگرداں نے ایہہ حالت ویکھی تاں اوہناں نوں سندیہ ہویا کہ شمس تبریز نے رومی اتے جادو کر دتا ہے۔ اس لئی اوہ شمس تبریز دے خلاف ہو گئے اتے اوہناں دا قتل کر دتا ۔ اس بھیڑے  کم وچّ رومی دے چھوٹے بیٹے علاؤدین محمد دا وی ہتھ سی۔ اس قتل نال سارے دیس وچّ سوگ چھا گیا اتے قاتلاں دے خلاف نفرت ظاہر کیتی گئی۔ رومی نوں اس حادثے نال اجیہا دکھ ہویا کہ اوہ سنسار توں  اداسین ہو گئے اتے ایکانتواس کرن لگے۔ اس سمیں اوہناں نے اپنے پیارے چیلے مولانا حسام الدین چشتی دے زور دین اتے مثنوی دی رچنا شروع کیتی۔ کجھ دن بعد اوہ بیمار ہو گئے اتے پھر تندرست نہیں ہو سکے۔ 672 ہجری وچّ اوہناں دا انتقال ہو گیا۔ اس سمیں اوہ 68 سال  دے سن۔ اوہناں دی مزار قونیہ (ترکی) وچّ بنیا ہوئیا ہے۔
علم تے فضل
مولانا رومی اپنے دور دے اکابر علماء چوں سن۔ فقہ تے مذاہب دے بہت وڈے عالم سن ۔ لیکن آپ دی شہرت بطور اک صوفی شاعر دے ہوئی۔ ہور علماں چ وی آپ نوں پوری دستگاہ حاصل سی۔ دوران طالب علمی چ ہی پیچیدہ مسائل چ علمائے وقت مولانا دی طرف رجوع کردے سن۔ شمس تبریز مولانا دے پیر و مرشد سن۔ مولانا دی شہرت سن کے سلجوقی سلطان نے انھاں نوں اپنے پاس بلوایا۔ مولانا نے درخواست قبول کیتی تے قونیہ چلے گئے ۔اوہ تقریباًَ 30 سال تک تعلیم و تربیت چ مشغول رہے۔ جلال الدین رومی ؒ نے 3500 غزلیں 2000 رباعیات تے رزمیہ نظماں لکھیاں۔
اولاد
مولانا دے دو فرزند سن، علاؤ الدین محمد ، سلطان ولد ۔ علاؤ الدین محمد دا نام صرف اس کارنامے پاروں زندہ اے کہ اس نے شمس تبریز نوں شہید کیتا سی۔ سلطان ولد جو وڈا پتر سی ، نیک بندہ سی ، گو مولانا دی شہرت دے اگے اسا نام روشن نہ ہوسکیا پر علوم ظاہری تے باطنی چ اوہ یگانہ روزگار سی۔ اے دیاں تصانیف چ خاص قابل ذکر اک مثنوی اے ، جس چ مولانا دے حالات تے واردات لکھے نیں تے اس لحاظ نال اوہ گویا مولانا دی مختصر سوانح عمری(جیونی) اے۔
سلسلہ باطنی
مولانا دا سلسلہ ہن تک قائم اے۔ ابن بطوطہ نے اپنے سفرنامے چ لکھیا اے کہ انہاں دے فرقے دے لوگ جلالیہ کہلاندے نیں۔ چونکہ مولانا دا لقب جلال الدین سی اس  وجہ توں ایہ نام مشہور ہوگا ۔ پر اج کل اناطولیہ(ایشیائے کوچک) ، شام ، مصر تے قسطنطنیہ چ اس فرقے نوں لوگ مولویہ کہندے نیں۔دوسری جنگ عظیم تون پہلاں  بلقان، افریقہ تے ایشیا چ مولوی طریقت کدے پیروکاراں دی تعداد اک لاکھ توں ودھ سی۔ ایہ لوگ نمد دی ٹوپی پہندے نیں جس چ جوڑ یا درز نہیں ہوندی ، مشائخ اس ٹوپی اُپر عمامہ بنھدے نیں۔ خرقہ یا کرتہ دی بجائے اک چنٹ دار پاجامہ ہوندااہے۔ ذکر و شغل دا ایہ طریقہ اے کہ حلقہ بنھ کے بیٹھدے نیں۔ اک شخص کھڑا ہو کے اک ہتھ سینے اتے تے اک ہتھ پھلائے ہوئے رقص شروع کردا اے۔ رقص چ اگے پیچھے ودھنا یا ہٹنا نہیں ہوتندا بلکہ اک جگہ جم کے متصل چکر لگاندے نیں۔ سماع دے وقت دف تے نے وی بجاندے نیں۔
وفات
بقیہ زندگی وہیں گذار کر تقریباًَ 66 سال کی عمر میں سن 1273ء بمطابق 672ھ میں انتقال کرگئے۔ قونیہ میں ان کا مزار آج بھی عقیدت مندوں کا مرکز ہے۔
مثنوی رومی
انہاں دی سب توں مشہور تصنیف ’’مثنوی مولانا روم‘‘ اے۔ اس دے علاوہ انہاں دی اک مشہور کتاب ’’فیہ مافیہ‘‘ وی اے۔
اقبال تے رومی
علامہ محمد اقبال مولانا رومی نوں اپنا روحانی پیر مندے سن۔ کشف تے وجدان دے ذریعے ادراک حقیقت دے بعد صوفی صحیح معنےآں چ عاشق ہو جاندا اے کہ بہ رغبت تمام محبوب حقیقی دے تمام احکام دی پیروی کردا اے۔ رومی نے جوہر عشق دی تعریف تے اس دی ماہیت دی طرف معنی خیز اشارے کیتے نیں ۔ صوفی دی ذہنی تکمیل دا مقام کیہ اے اس دے متعلق دو شعر نہایت دل نشیں نیں:
علامہ اقبال نے اس دی ایویں تشریح کیتی اے:
مکھ رچناواں
رومی دی شاعری نوں تنّ حصےآں وچّ ونڈیا ہویا ہے: (رباعیاں)، (غزلاں) دا دیوان، اتے مثنوی دیاں چھ کتاباں۔ وارتک دے وی تنّ حصے ہن: پروچن، چٹھیاں، اتے ستّ اپدیش.
شعری-رچناواں
دیوان اے کبیر وچّ پوربی اسلامی شاعری دیاں انیک ونگیاں موجود ہن (یعنی: غزلاں، رباعیاں اتے ترجیئے)۔ اس وچّ (پھورجانفر دے اڈیشن انوسار) 44,282 سطراں ہن۔ ایہہ اڈیشن سبھ توں پرانے کھرڑیاں تے ادھارت ہے اتے اس انوسار: 3,229 غزلاں (کلّ سطراں = 34,662); 44 ترزی-بندی (کلّ سطراں = 1698); اتے 1,983 رباعیاں (کلّ سطراں = 7932). بھاویں بہہتیاں کویتاواں دی بھاشا نویں فارسی ہے، کجھ کو عربی، اتے تھوڑیاں جہیاں فارسی/یونانی مشرت بھاشا وچّ وی ہن۔ 'دیوان اے شمس تبریزی' نام، رومی دے مرشد اتے دوست شمس تبریزی دے اعزاز وچّ رکھیا گیا ہے۔
نمونہ کلام
رومی دیاں کویتاواں وچّ پریم اتے ربّ بھگتی دا سندر مشرن ہے۔ اوہناں نوں حسن اتے خدا دے بارے وچّ لکھن لئی جانیا جاندا ہے۔ معشوقه چو آفتاب تابان گردد عاشق به مثال ذره گردان گردد چون باد بهار عشق جنبان گردد هر شاخ که خشک نیست رقصان گردد (پریمکا سورج دی طرحاں جلکے گھمدی ہے، اتے عاشق گھمدے ہوئے کناں دی طرحاں پرکرما کردے ہن۔ جدوں عشقَ دی ہوا ہلور کردی ہے،تاں ہر شاخ جو سکی نہیں ہے، نچدے ہوئے پرکرما کردی ہے) -===گد رچناواں===
رومی بین الاقوامی سال
انہاں دے 800 ویں جشن پیدائش اتے ترکی دی درخواست اُپر اقوام متحدہ دے ادارہ برائے تعلیم، ثقافت و سائنس یونیسکو نے 2007 نوںبین الاقوامی سال رومی قرار دتا۔ اس موقع اتے یونیسکو تمغا وی جاری کیتا۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ترکی گٹھ:ترک تریخ گٹھ:لکھاری گٹھ:صوفیاء گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:شاعر گٹھ:تیرہویں صدی چ اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:تیرہویں صدی دے شاعر گٹھ:فارسی فلسفی گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:تیرہویں صدی دے فلسفی گٹھ:فارسی زبان دے شاعر گٹھ:1273ء دیاں موتاں گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:1207ء دے جم گٹھ:ایرانی صوفیاء گٹھ:مسلم فلسفی گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:تصوف گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:سلجوقی دور دے شاعر
ہاریتی
ہاریتی (سنسکرت)، جس نوں کشیموجن (鬼子母 神) وی کیہا جاندا اے، کجھ بودھ پرمپراواں وچ ایہہ اک ستکارت دیوی اتے بھوت دوویں ہن۔ اس دے مثبت پہلو وچ، اس نوں بچیاں دی سرکھیا، آسان ڈلیوری اتے خوش رہن والے بچیاں دی پرورش لئی منیا جاندا اے، جس لئی یعقین اے کہ اوہ منفی پہلوآں وچ غیر-ذمہ وار ماں پیؤ اتے بے ایمان بچیاں نوں سزا دینا وی شامل اے۔
کئی متھاں وچ، دس راکسسی عورتاں کشیموجن دی دھیاں سن۔
جاپانی بدھ دھرم وچ، کشموجن روپ، دوواں نوں اک رکھوالے دیوتے وجوں پوجیا جاندا اے، مگر بہت ساریاں لوک پرمپراواں وچ اکثر بچیاں اتے ماپیاں متعلق دکھ اتے دکھ دی اک عورت بھوت وجوں جانیا جاندا اے۔ دوویں مشہور پرمپراواں موجودہ جاپانی بودھی پرتھاواں اتے یعقین وچ قایم ہن۔
آئیکنوگراپھی
ہاریتی دی مورتی سٹائل یونانی دیوی ٹائچی نال ملدی جلدی درساؤندی اے اتے ہو سکدا اے کہ گریکو-بدھو دھرم دے اثر ولوں پوربی ایشیا وچ پھیل گئی ہووے۔ یونان دی کلا وچ، ٹائچی نوں بچیاں دی موجودگی وچ درسایا گیا سی، جس وچ اک کورنوکوپیا (بہت سارے سنگ)، اک پرتیک گبرنکولم (سمندری جہاز دا رڑ)، اتے قسمت دا چکر سی؛ اوہ چکر تے کھڑی ہو سکدی اے، قسمت دے سارے چکر دی پردھانگی کردی اے۔
ہاریتی کمل سوتر دے 26ویں باب دی اک شخصیت اے اتے ایہہ نچیرن بدھ دھرم لئی خاص طور اُتے اہم اے۔ جاپانی روایت وچ، کشموجن کنن دا اک پہلو اے، رحم دی دیوی، اتے اوہ "خوش حال دی برنج" دے اپکرن دھاردا اے۔
ذکر
اساطیر مطابق، ہاریتی اصل وچ اسے ویلے راجگیر دا اک رکاسی سی جدوں گوتم بدھ وی اتھے رہندے سن۔ اس دے اپنے سینکڑے بچے سن، جنہاں نوں اوہ پیار کردا سی، پر اوہناں نوں کھاؤن لئی اسنے دوجیاں دے بچیاں نوں اغوا کرکے مار دتا سی۔
ماواں نے بدھ نوں اسدے پیڑت بچیاں بچاؤن دی بینتی کیتی۔ اس لئی، بدھ نے اپنے سبھ توں چھوٹے منڈیاں نوں (اک روپ وچ، سبھ توں چھوٹی دھی) چوری کر لیا، اتے اسنوں اپنے چاول دے کٹورے ہیٹھاں لکا دتا۔ سارے کائنات وچ اپنے لاپتا ہوئے بیٹے دی سخت تلاش کرن توں بعد، ہاریتی نے انت وچ بدھ نوں مدد دی اپیل کیتی۔ بدھ نے دسیا کہ اوہ دکھ جھلّ رہیا سی کیونکہ اسنے سینکڑے بچیاں نوں گوا دتا، اتے کیہا کہ جے اوہ اوہناں ماپیاں دے دکھ دی سوچ کر سکدی اے اتے کیہا کہ جے اوہ اوہناں ماپیاں دے دکھ دی سوچ کر سکدی اے جنہاں دا اکلوتا بچہ کھا گئی سی۔ اسنے جواب دتا کہ اوہناں دا دکھ اس نالوں کئی گنا وڈا اے۔ پھر اسنے سارے بچیاں دی رکھیا کرن دی سہں کھادھی، اتے بچیاں دے ماس دی بجائے، اوہ ہن توں صرف انار کھاویگی۔ اس توں بعد ہرتی بچے جنیپے وچ بچیاں اتے عورتاں دا رکھوالا بن گئی۔ بدلے وچ، بدھ نے اس نوں بودھی دتی، جس نال اوہ کالے جادو اتے برائی طاقتاں دا مقابلہ کر سکی اتے اس نوں بیماراں نوں ٹھیک کرن دی سہولت دتی گئی۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جاپان
ریاست ماناودر
ریاست ماناودر (Manavadar State) ریاست جوناگڑھ دی اک ماتحت چھوٹی ریاست سی، جو 1733 دے لگ پعھگ قائم ہوئی، ایہدے حکمران وی ریاست جونا گڑھ دے حکمران خاندان وِچوں ای سی۔ ایہد رقبہ 262 مربع کلومیٹر تے آبادی 27 ہزار نفوس اُتے مشتمل سی۔ اس ریاست نے وی ریاست جونا گڑھ دی تقلید کردے ہوئے پاکستان وچ شمولیئت اختیار کیتی۔ ایتھے بھارتی جارحیئت دے دوران نواب شری غلام محی الدین خان فتح الدین خان ببی اس ریاست دے حکمران سی جو پہلاں ای پاکستان پہنچ گئے سی۔ اوہ 2003ء وچ کراچی وچ فوت ہوئے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ گٹھ:دیسی ریاستاں گٹھ:ہندستان د‏‏یاں نوابی ریاستاں گٹھ:پاکستان دیاں دیسی ریاستاں
امام علی دا بے الف خطبہ
بے الف خطبہ یا خطبہ مونقہ امام علیؑ دے اس خطبے نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس وچ حرف "الف" استعمال نئيں ہويا ا‏‏ے۔ امام علیؑ نے ایہ خطبہ صحابہ دے اک گروہ دے سامنے بالبداہ ارشاد فرمایا جو کلام وچ حروف دے کردار اُتے گفتگو ک‏ر رہ‏ے سن ۔
یہ خطبہ نہج البلاغہ وچ ذکر نئيں ہويا لیکن بحار الانوار تے منہاج‌البراعہ وغیرہ وچ مختلف تعبیرات کں نال نقل ہويا ا‏‏ے۔ خدا د‏‏ی حمد و ستائش، پیغمبر اکرمؐ دے بعض فضائل تے آپ د‏‏ی بعثت دے اہداف، تقوا تے سفر آخرت دے احوال اس خطبے دے مضامین وچو‏ں نيں۔
کتاب دو شاہکار علوی ايس‏ے خطبہ تے بے نقطہ خطبہ د‏‏ی شرح وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔
thumb|[[بے نقطہ خطبہ تے بے الف خطبہ د‏‏ی شرح وچ لکھی گئی کتاب، دو شاہکار علوی ]]
پس منظر
بے الف خطبہ امام علیؑ د‏‏ی اک تقریر اے جس وچ آپ نے حرف "الف" استعمال نئيں کيتا۔ کتاب مناقب وچ امام رضاؑ تو‏ں منقول اک حدیث دے مطابق حضرت علیؑ نے پیغمبر اکرم دے بعض صحابہ دے سامنے ایہ خطبہ دتا جو کلام وچ حروف دے کردار اُتے گفتگو ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اصحاب نے حرف الف نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ استعمال ہونے والا حرف قرار دتا اس موقع اُتے امام علیؑ نے الف دے بغیر اک خطبہ دتا۔ فی‌البداہہ دتا جانا، قرآن تو‏ں مستند ہونا، فصاحت و بلاغت اس خطبے د‏‏ی خصوصیات وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
مضامین
اس خطبہ وچ خدا د‏‏ی حمد و ثنا دے بعد پیغمبر اکرمؐ دے فضائل تے حضورؐ د‏‏ی بعثت دے اہداف دے بارے وچ گفتگو فرمائی ا‏‏ے۔ اس دے بعد تقوا تے سفر آخرت دے مراحل نو‏‏ں ترسیم فرمایا ا‏‏ے۔ اس خطبے دا اختتام استغفار تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔
سند
یہ خطبہ شرح نہج البلاغہ ابن‌ابی‌الحدید، اعلام الدین فی صفات المومنین، مصباح کَفعَمی، بحار الانوار تے منہاج‌البراعۃ ورگی کتاباں وچ نقل ہويا ا‏‏ے۔ البتہ اس خطبے دے مضامین بحارالانوار تے مصباح کفعمی وچ مختلف ا‏‏ے۔ علامہ مجلسی نے اس حوالے تو‏ں بعض اختلافات د‏‏ی طرف اشارہ کيتا ا‏‏ے۔ سید رضی نے اس خطبہ نو‏‏ں نہج‌ البلاغہ وچ نقل نئيں کيتا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:امام علی دے خطبے گٹھ:علیگٹھ:امام علی
مقبرہ چنگیز خان
تحقیقات
برطانوی نشریا‏تی ادارے تو‏ں شائع ہوݨ والی رپورٹ دے مطابق منگولیا وچ مقبول قصے کہانیاں د‏‏ی رو تو‏ں چنگیز خان نو‏‏ں بورخان خالدون نامی چوٹی اُتے دفنایا گیا سی۔ منگولیا دے باشندےآں نے چنگیز خان د‏‏ی قبر د‏‏ی تلاش وچ کئی مہم چلاواں مگر قبر دا سراغ نہ مل سکا۔ انہاں د‏‏ی قبر د‏‏ی تلاش وچ غیر ملکی وی دلچسپی رکھدے نيں کیونجے نیشنل جيوگرافک نے باقاعدہ سیٹلائٹ دے ذریعے چنگیز خان د‏‏ی قبر تلاش کرنے د‏‏ی مہم شروع د‏‏ی سی جس دا ناں ”ویلی آف خان پراجیکٹ“ سی۔ جنگیز خان د‏‏ی قبر منگولیائی باشندے اس ڈر تو‏ں وی نئيں دریافت کردے کہ انہاں دے مطابق چنگیز خان د‏‏ی قبر نو‏‏ں کھودا گیا تاں دنیا نیست و نابود ہو جائے گی۔ جدو‏ں کہ کچھ ماہرین د‏‏ی رائے اے کہ منگولیائی باشندے خود نئيں چاہندے کہ چنگیز خان د‏‏ی قبر دریافت ہو کیونجے انہاں دے مطابق چنگیز خود نئيں چاہندے سن کہ انہاں نو‏ں کوئی چي‏تا رکھے لہذا مقامی افراد احتراماً قبر د‏‏ی کھوج نئيں کردے۔ انگلستانی ماہرین د‏‏ی رائے اے کہ منگولیا رقبہ دے لحاظ تو‏ں اِنّا وڈا اے کہ اس وچ برطانیہ جداں ست ملکاں آجاݨ، اِنّے وڈے ملک وچ قبر د‏‏ی کھوج ناممکن ا‏‏ے۔ ہور ۱۹۹۰ء وچ جاپان تے منگولیا نے اک مشترکہ مہم ”گروان گول“ دا آغاز کيتا سی مگر کچھ وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اوہ مہم وی رک گئی تے چنگیز خان دا مقبرہ اک معما بن دے رہ گیا۔
۲۰۱۶ء د‏‏ی دریافت
سنہ ۲۰۱۶ء وچ بیجنگ یونیورسٹی دے ماہرین آثار قدیمہ نے دعوی کيتا سی کہ انہاں نے مقبرہ دریافت ک‏ر ليا اے تے بیجنگ دے ماہرین آثار قدیمہ دے مطابق دریائے آنون دے نزدیک مزدوراں نو‏‏ں سڑک د‏‏ی تعمیر دے دوران وچ ۶۸ ڈھانچے ملے، دریافت شدہ مقبرے تو‏ں اک شخص دا ڈھانچہ وی ملیا جس د‏‏ی عمر تقریباً ۶۰ تو‏ں ۷۵ سال دے درمیان وچ سی، تحقیق دے مطابق اس دا انتقال ۱۲۱۵ء/۱۲۳۵ء دے درمیان وچ ہويا سی تے اوہ ممکنہ طور اُتے چنگیز خان ہو سکدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اسرار گٹھ:ایشیائی آثاریات گٹھ:منگولیا د‏ی تریخ گٹھ:چنگیز خان گٹھ:گم شدہ اشیا گٹھ:Short description is different from Wikidata
مہاجر قومی موومنٹ
مہاجر قومی موومنٹ پاکستان دی اک سیاسی جماعت اے ۔ ایہدے آگو تے موڈھی آفاق احمد نیں ۔ ایہدے ووٹر تے سپورٹر جنوبی سندھ دے اردو بولیندڑ تے مہاجر نیں ۔ 1978 وچ ایہ پہلاں مہاجر پڑھیاراں دی اک سنگت سی ۔ 1984 وچ ایہ سنگت مہاجر قومی موومنٹ دی صورت وچ اک سیاسی پارٹی بݨ گئی ۔ بعد وچ پارٹی قیادت نے پارٹی دے ناں دا پہلا لفظ مہاجر ہٹا کے اوہدی تھاں تے متحدہ لا لیا ۔ 1989 وچ آفاق احمد نے نظریاتی اختلافات دی وجہ توں وکھ ہو کے اپݨی وکھری جماعت مہاجر قومی موومنٹ (حقیقی) بݨا لئی ۔ مہاجر قومی موومنٹ مہاجراں دے حقاں تے جنوبی سندھ صوبے دے قیام لئی جدو جہد کر رہی اے ۔
گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی پارٹیاں گٹھ:پاکستانی سیاست
سعدیہ شیخ دا قتل
پس منظر
سعدیہ دے والد طارق محمود شیخ پاکستان وچ پیدا ہوئے انہاں د‏‏ی والدہ پروین زاہدہ نال انہاں د‏‏ی شادی خاندان د‏‏ی پسند دی سی ۔ایہ خاندان 1973 نو‏‏ں بیلجیم پہنچیا۔ بچے برسلز وچ پیدا ہوئے ۔ایہ خاندان چارلیروی وچ رہائش پزیر سی۔ سعدیہ شیخ ایتھنی رائل ووبن وچ زیر تعلیم سن ۔جدو‏ں بیلجیم تے پاکستان دونے ملکاں وچ کاروبار کرنے والے سعدیہ شیخ دے والدین نے انھاں زبردستی اس گل اُتے مجبور کرنے د‏‏ی کوشش کيتی کہ اوہ اپنے کزن نال شادی کرلین جس تو‏ں انہاں د‏‏ی کدی ملاقات وی نئيں ہوئی۔ سعدیہ نو‏‏ں اپنے والدین تو‏ں بہت خطرہ محسوس ہويا کہ کدرے اوہ جبری شادی نہ کردین ایہی وجہ اے کہ انھاں نے اک سینٹر وچ وصیت وی لکھی تے خاموشی نال گھر چھڈ دتا۔ تے اپنے اک ہم عمرجین دے پاس چلی گئی انھاں نے مصالحت د‏‏ی امید دے نال 22 اکتوبر نو‏‏ں لا اسکول دے آخری سال وچ اس تنازعہ نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی اپنے اہل خانہ نال ملاقات کيت‏ی لیکن انھاں تن بار گولی مار دتی گئی فائرنگ دے دوران انہاں د‏‏ی بہن ساریہ شیخ وی بازو اُتے گولی تو‏ں زخمی ہوگئياں۔ ۔
مقدمہ تے سزا
نومبر 2011 نو‏‏ں انہاں دے والدین ، ​​بھائی مدثر تے بہن ساریہ نو‏‏ں اس مقدمے د‏‏ی سماعت دے لئی پیش کيتا گیا۔ سعدیہ شیخ دے بھائی اُتے فائرنگ دا الزام عائد کيتا گیا سی جدو‏ں کہ انہاں دے خاندان دے باقی افراد اُتے اس قتل د‏‏ی مدد اورزبردستی شادی کيتی کوشش دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ پراسیکیوٹرز نے ساریہ شیخ دے لئی 20 تو‏ں 30 سال د‏‏ی سزا تجویز د‏‏ی جدو‏ں کہ باقی افراد دے لئی عمر قید د‏‏ی درخواست کيتی ۔مقدمے د‏‏ی سماعت مونس وچ ہوئی مقدمے د‏‏ی سماعت دے دوران ، مدثر شیخ نے اس جرم دا اعتراف کيتا تے ایہ وی دعوی کيتا کہ اس نے اپنی بہن ساریہ نو‏‏ں وی مارنے د‏‏ی کوشش کيتی سی ۔
اہل خانہ دے ہور افراد نے ایہ دعوی کيتا کہ مدثر شیخ تنہا اس قتل دے ذمہ دار نيں انہاں دے مطابق ، اس نے ایہ عمل غصے وچ کیتا۔ انہاں نے واضح کيتا کہ "ميں سعدیہ د‏‏ی زندگی نئيں لینا چاہندا سی بس اسنو‏ں احساس دلانا چاہندا سی ۔
دسمبر 2011 نو‏‏ں جیوری نے چاراں افراد نو‏‏ں قتل دا مجرم قرار دتا، ایہ غیرت دے ناں اُتے قتل سی تے بھائی تے والد نے جبری شادی کيتی کوشش کيتی ۔
عدالت نے ایہ فیصلہ دتا کہ والدین نے اس واقعے دا ارادہ کيتا سی تے اپنے بیٹے نو‏‏ں شوٹنگ کرنے دا حکم دتا ۔ اس وجہ تو‏ں اگرچہ مدثر شیخ نو‏‏ں خود 15 سال د‏‏ی سزا سنائی گئی لیکن شیخ د‏‏ی والدہ تے والد نو‏‏ں بالترتیب 20 تے 25 سال د‏‏ی سزا سنائی گئی ۔ 22 سالہ ساریہ شیخ ، سزا دے وقت پنج ماہ د‏‏ی حاملہ سن ، جرم دے وقت انہاں د‏‏ی جوانی د‏‏ی وجہ سےپنج سال د‏‏ی سزا سنائی گئی سی ۔ دسمبر 2011 وچ اطلاع ملی سی کہ شیخ دے والدین سزا اُتے اپیل ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ساریہ شیخ نے وی حق دے تحفظ دے لئی اک اپیل داخل کيتی سی لیکن ایہ دسیا گیا اے کہ جے انہاں دے وکیلاں نو‏‏ں خاطر خواہ بنیاداں نہ ملیاں تاں اوہ انہاں د‏‏ی پیروی نئيں کرسکدیاں نيں ۔
اس کیس نو‏‏ں بیلجیم دا پہلا غیرت دے ناں اُتے قتل دا مقدمہ کہیا گیا ا‏‏ے۔ شہری حقوق دے گروپاں نے اسنو‏ں صنفی مساوات دا مسئلہ قرار دتا اے ۔
حوالے
گٹھ:2007 دیاں موتاں گٹھ:2011ء وچ بلجئیم گٹھ:بلجئیم وچ قتل گٹھ:بیلجیم وچ آتشیں اسلحہ تو‏ں اموات گٹھ:بیلجیم وچ خواتین دے خلاف تشدد گٹھ:بیلجئیم دے مقتولین گٹھ:خواہر کشی گٹھ:جبری شادی گٹھ:غیرت دے ناں اُتے قتل گٹھ:حقوق نسواں گٹھ:برسلز
مسلمان جٹ
مسلمان جٹ یا مسلم جٹ (انگریزی:Jat Muslim) ایک نسلی مذہبی گروہ تے جٹّاں دا اک ذیلی گروہ اے، جو اسلام دے پیروکار نیں تے بنیادی طور تے پنجاب تے برصغیر پاک و ہند دے شمالی علاقیاں دے رہݨ آݪے نیں۔ اس توں علاوا پاکستان وچ پورے سندھ دے علاقے وچ وی موجود نیں۔ جٹّاں نے ابتدائی قرون وسطی توں اسلام قبول کرنا شروع کیتا تے جٹّاں دی متنوع کمیونٹی دے اندر اک الگ ذیلی گروپ تشکیل دِتا۔
حوالے
گٹھ:جٹ گٹھ:مسلمان گٹھ:پنجاب دے قبیلے گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:پنجاب دے جٹ قبیلے گٹھ:پاکستان دے جٹ قبیلے گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
راجا مان سنگھ
thumb|راجا مان سنگھ thumb|امیر دا راج محل
راجا مان سنگھ جلال الدین اکبر دے نو رتناں وچو‏ں اک رتن۔
راجا مان سنگھ امبر (امبر) دا کچوہا راجپوت بادشاہ سی ۔ اوہ 'مان سنگھ اول' دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ شاہ بھاگونت داس انہاں دے والد سن ۔
وہ اکبر د‏‏ی فوج دا چیف کمانڈر سی ۔ اس نے عامر دا مرکزی محل تعمیر کيتا۔
عظیم مؤرخ کرنل جیمز ٹاڈ نے لکھیا اے کہ - " بھگوان داس دے وارث مانسنگھ نو‏‏ں اکبر دے دربار وچ بہترین مقام دتا گیا سی۔ مانسنگھ نے اڑیسہ تے آسام نو‏‏ں فتح کيتا تے اسنو‏ں شہنشاہ اکبر دے ماتحت بنا دتا۔ خوفزدہ بادشاہ مانسنگھ نے وی کابل بنا لیا۔ اکبر د‏‏ی محکومیت نو‏‏ں قبول کرنا پيا۔ مانسنگھ نو‏‏ں انہاں دے اقدامات دے نتیجے وچ بنگال ، بہار ، جنوبی تے کابل دا حکمران مقرر کيتا گیا۔ " [1] [2] [3]
مان سنگھ د‏‏ی وجہ تو‏ں جگن ناتھ پوری دا مندر اج اک مسجد نئيں بن سکا۔ اڑیسہ دے پٹھان سلطان نے جگن ناتھ پوری دے مندر نو‏‏ں مسمار کرکے مسجد بنانے د‏‏ی کوشش کيتی ، جدو‏ں راجہ مانسنگھ جی نو‏‏ں اطلاع دتی گئی ، جدو‏ں اس نے اپنے خصوصی کمانڈوز نو‏‏ں اڑیسہ بھیج دتا ، لیکن بہت وڈی فوج د‏‏ی وجہ تو‏ں ، تمام ہیرو نو‏‏ں استقبال کيتا گیا۔ اس دے بعد بادشاہ مانسنگھ خود اڑیسہ گیا ، تے پٹھاناں تے انہاں دے اتحادی ہندو بادشاہاں نو‏‏ں کچل ڈالیا۔ اس دے بعد پٹھان موجودہ بنگال د‏‏ی طرف بھج گئے۔ جگن ناتھ مندر دا دفاع ہندو تریخ د‏‏ی سنہری تریخ ا‏‏ے۔ ایہ ہندوواں دا سب تو‏ں نمایاں مندر ا‏‏ے۔ کنگ مانسنگ جی کرشنا دے بہت وڈے عقیدت مند سن ، انہاں نے ورینداون وچ ست منزلہ کرشن جی (گووند دیو) جی مندر تعمیر کيتا سی۔ بنارس دے گھاٹ ، پٹنہ دے گھاٹ تے ہریدوار دے گھاٹ عامر نریش مانسنگھ جی نے بنائے سن ۔ قرون وسطی تو‏ں پہلے مذہبی مسلماناں دے ذریعہ بنائے گئے تمام مندراں نو‏‏ں مانسنگ جی نے توڑ دتا سی۔[ حوالہ د‏‏ی ضرورت ]
مڈھلا جیون
راجا مان سنگھ راجستھان دے امبر علاقہ دا راجپوت راجا سی۔ امبر نو‏‏ں موجودہ دور وچ جئے پور وی کہیا جاندا اے اوہ اکبر تو‏ں صرف8برس وڈا سی۔ اکبر نے اسنو‏ں اپنی فوج دا سپہ سالار مقرر کيتا سی۔ خصوصاً مہارانا پرتاب سنگھ دے خلاف مان سنگھ نے کئی جنگاں وچ مغلاں د‏‏ی قیادت کیتی۔
راجا مان سنگھ بطور رتن
راجا مان سنگھ برہمن ہندو سی۔ اُسدی وفاداری تے ملنساری اکبر بادشاہ دے دل اُتے نقش ہوئے گئی۔ جس د‏‏ی رفاقت نے بادشاہ نو‏‏ں اپنائیت تے محبت سکھائ‏ی۔ بلکہ کہیا جاندا اے کہ اُنہاں دتی وجہ تو‏ں اکبر بادشاہ نو‏‏ں ہندوستان وچ پزیرائی حاصل ہوئی تے تیموری خاندان د‏‏ی بنیاد وی مضبوط ہوئی۔ بہادری تے جوانمردی وچ اپنی مثال آپ سی لہذا سپہ سالار وی مقرر ہويا۔ اُسدی بہن د‏‏ی شادی جہانگیر نال ہوئی تے فیر جہانگیر دے بیٹے خسرو دے اتالیق وی مقرر ہوئے۔ جدو‏ں کہ اک روایت دے مطابق اکبر نے اپنی سلطنت نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی راجا مان سنگھ د‏‏ی بہن مریم الزمانی نال شادی کيتی سی ایہ ملکہ ہوئے ک‏ے وی ہندو دھرم اُتے قائم سی۔
اکبر دے لئی خدمات
1580ء وچ اکبر د‏‏ی انہاں سیکولر پالیسیاں د‏‏ی مخالفت شروع ہوئے گئی سی۔ قاضی محمد یزدی نے مسلماناں نو‏‏ں کھلے عام اکبر تو‏ں بغاوت دا مشورہ دیدتا سی۔ انہاں نے اکبر دے بھائی مرزا حکیم نو‏‏ں کابل دا حکمراں مان لیا سی۔ انہاں د‏‏ی سرکوبی دے لئی اکبر نے راجا مان سنگھ د‏‏ی قیادت وچ ہی فوج بھیجی سی انہاں نے اکبر دے لئی کئی اک فتوحات حاصل کیتیاں۔ اکبر نے انہاں نو‏‏ں بہار‘بنگال تے اڑیسہ دا گورنر وی مقرر کيتا سی۔ مان سنگھ نو‏‏ں اکبر نے اک خاص ذمہ داری دتی سی۔
جہانگیر د‏‏ی مخالفت
اکبر دے دونے بیٹے مراد تے دانیال جوانی د‏‏ی دہلیز نو‏‏ں پہنچنے تو‏ں پہلے ہی فوت ہوئے گئے سن ۔ سلیم(جہانگیر) کافی منتاں تے مراداں دے بعد پیدا ہويا سی۔شہزادہ جہانگیر ماں‘ د‏‏ی محبت وچ اِنّا بگڑ گیا سی کہ اس نے شراب نوشی شروع کردتی سی اوہ اکبر دے احکامات نو‏‏ں مننے تو‏ں صاف انکار کردیندا۔ ابو الفضل دے قتل دا الزام وی جہانگیر دے سرلگایا جاندا ا‏‏ے۔ جہانگیر د‏‏ی انہاں حرکتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اکبر دے دربار وچ دو گروہ بن گئے سن اک سلیم نو‏‏ں جانشین بنانے دے حق وچ سی تاں دوسرا گروہ اس دے خلاف سی تے اوہ سلیم دے وڈے بیٹے خسرو مرزا نو‏‏ں بادشاہ بنانے چاہندے سن ۔ مان سنگھ وی خسرو دے حق وچ سن ۔ اس لئی اکبر د‏‏ی موت دے بعد جہانگیر نے تخت و تاج سنبھالیا تاں مان سنگھ تو‏ں سپہ سالاری کھو لی تے اسنو‏ں صوبہ دار بنا ک‏ے بنگال بھیجیا۔ جلد ہی اس تو‏ں اوہ عہدہب ھی لے ک‏ے قطب الدین خان نو‏‏ں دا نو‏‏ں دیدتا گیا۔مختصراً ایہ کہ جہانگیر نے مان سنگھ نو‏‏ں اکبر دے دور وچ حاصل مراعات کھو لاں ۔
میواڑ اُتے فتح
جد اکبر دا جنرل مانسنگ سولاپور مہاراشٹر نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد واپس آرہیا سی تاں مانسنگھ نے پرتاپ نال ملن دا سوچیا۔ اس وقت پرتاپ کمبھل گڑھ وچ سن ۔ مہارانا پرتاپ نو‏‏ں میواڑ (کسی حد تک ہچکچاہٹ دے نال) اپنی بادشاہی گزرنے دے بعد انہاں دے استقبال دا انتظام ادئی پور دے ادیاساگر دے جہازاں اُتے کرنا سی۔ استقبال تے باہمی تعامل دے بعد ، لنچ دا وقت آگیا۔ مہاراجہ مانسنگھ کھانے دے لئی آئے سن لیکن مہارانا نو‏‏ں دیکھ ک‏ے حیرت زدہ ہوگئے۔ جدو‏ں اس نے مہارانا دے بیٹے امرسنگھ تو‏ں اس د‏ی وجہ پوچھی تاں اس نے دسیا کہ 'مہارانا صاحب نو‏‏ں سر درد اے ، لہذا اوہ کھانے اُتے آپ دا نال دینے تو‏ں قاصر نيں'۔
کچھ مورخین دے مطابق ایہ واقعہ وادی ہلدی د‏‏ی جنگ کيت‏ی وجہ وی بن گیا۔ مہارانا پرتاپ دے اس طرز عمل د‏‏ی وجہ تو‏ں اکبر ، میواڑحملہ کرنے دا اک ہور موقع ملا۔ 1576 ء وچ ، رانا پرتاپ نو‏‏ں سزا دینے د‏‏ی مہم اُتے گامزن ہويا۔ مغل فوج نے میواڑ د‏‏ی طرف مارچ کيتا۔ اس وچ مغل ، راجپوت تے پٹھان جنگجوواں دے نال اکبر دا زبردست توپ خانہ وی سی ، اگرچہ پہاڑی علاقےآں وچ توپ کم نئيں کرسکدی سی تے اس جنگ وچ ٹوپو دا کوئی کردار نئيں سی۔ اکبر دے شہزادہ سلیم ، اکبر دے مشہور جرنیلاں مہاوت خان ، اسف خان تے مہاراجہ مانسنگھ دے نال مل ک‏ے مغل فوج چلا رہے سن ، جنہاں د‏‏ی تعداد 5000 تو‏ں 10،000 دے درمیان سی۔ مغل فوج دا ادھا حصہ تن گھنٹےآں د‏‏ی جنگ دے بعد ماریا گیا سی ، لیکن اس دا رنمایدن وچ پرتاپ وی زخمی ہوگیا سی جدو‏ں اس دا کمانڈر جھالا مانہ نے اسنو‏ں میدان جنگ تو‏ں بحفاظت بھیج دتا سی۔ خود جنگ لڑی۔ فتح دے بعد ، مانسنگھ نے مغل سلطنت دے تحت پورے میواڑ نو‏‏ں اپنے ماتحت کردتا سی ، تے پرتاپ نو‏‏ں اگلے 4 سال تک جنگل تے پہاڑاں وچ رہنا پيا۔
مانسنگھ تے خونی ہلدی وادی
رانا پرتاپ نے اپنے مٹھی بھر (صرف بائیس ہزار) فوجیاں دے نال اس وڈی مغل فوج دا مقابلہ کيتا۔ وادی ہلدی د‏‏ی زرد زمین خونی ہو گئی۔ 15 جون AD 1576 نو‏‏ں ، گوگندا دے نیڑے وادی ہلدی وچ پرتاپ تے مغل فوج دے درمیان شدید لڑائی وچ 17،000 فوجی مارے گئے۔ ایتھے اُتے اک شدید لڑائی دو دے درمیان پھوٹ کہ رانا پرتاپ تے مانسنہ سامنا ک‏ر رہ‏ے سن، جدو‏ں (بھارت د‏‏ی پراتتو سیکشن د‏‏ی شلالیھ طرف تو‏ں نازل طور اُتے اس صفحے اُتے لکھیا) - ، پرتاپ د‏‏ی پشت اُتے سوار چیتک ، اکبر دے کمانڈر مان سنگھ دے ہاتھی دا سر سیاہ بھوری رنگ دے نیلے رنگ دا رنگ ، گھوڑا عربی نسل دا تھیلامساس نے اپنے پیر رکھے تے اپنے نیزہ تو‏ں براہ راست شاہ مانسنگھ اُتے تباہ کن حملہ کيتا ، لیکن فورا. ہی اس دا ہاتھی مضبوط ہول وچ پھنس گیا تے اس جنگ وچ اس د‏ی جان بچ گئی - ہوڈا پرتاپ د‏‏ی بد قسمتی تو‏ں بری طرح مڑا۔ بعدازاں جدو‏ں رانا پرتاپ شدید زخمی ہونے دے بعد ہلدی گھاٹی دے میدان جنگ تو‏ں چلا گیا ، تاں شاہ مانسنگھ اپنے محل وچ پہنچیا تے پرتاب دے مشہور ہاتھی ہاتھی رامپرساد نو‏‏ں دوسرے لُٹ مار دے نال آگرہ دربار بھیجیا۔ لیکن ایہ جان ک‏ے کہ مانسنگھ نے چتوڑ گڑھ شہر نو‏‏ں پرتن د‏‏ی اجازت نئيں دتی سی ، شہنشاہ اکبر انہاں اُتے سخت ناراض ہويا تے ایتھ‏ے تک کہ اس نے کچھ وقت دے لئی اس دے دربار وچ آمد اُتے پابندی عائد کردتی۔ [4]
جیمز ٹاڈ دے لفظاں وچ - "ان دناں وچ جدو‏ں اکبر شدید بیمار سی تے اس دے مرنے دا خدشہ سی ، مانسنگ خسرو نے اسنو‏ں مغل تخت اُتے رکھنے د‏‏ی سازشاں دا جال بچھا دتا سی … ایہ اشارہ اس دے دربار وچ سی مشہور ہويا تے اسنو‏ں بنگال دا حاکم بناکر بھیجیا گیا ۔اس دے جانے دے بعد خسرو نو‏‏ں قید کيتا گیا تے اسنو‏ں جیل وچ رکھیا گیا ، مانسنگ باصلاحیت تے وژن سی ۔اس نے خفیہ طور اُتے خسرو د‏‏ی حمایت کیتی۔ مانسنگھ دے سجے طرف ویہہ ہزار راجپوتاں د‏‏ی اک فوج سی ۔چنانچہ شہنشاہ اس نال دشمنی کردا ہويا نظر نئيں آیا۔ کچھ مورخین نے لکھیا اے - "اکبر نے مانسنگھ نو‏‏ں دس کروڑ روپے دے ک‏ے دوست بنایا۔" []]
کابل دا ماہر حکمران
اکبر دے دور وچ ، جدو‏ں بادشاہ بھونتداسنو‏ں پنجاب دا گورنر مقرر کيتا گیا سی ، تاں سندھ بھر دا سرحدی صوبہ اس دے کنور مانسنگھ نو‏‏ں دتا گیا سی۔ جدو‏ں اکبر دے سوتیلے بھائی مرزا محمد حکیم (جو کابل دے حکمران سن ) 30 واں سال وچ فوت ہوگئے تاں ، مانسنگھ تیزی تو‏ں کابل پہنچ گیا تے اوتھ‏ے دے باشندےآں نو‏‏ں حکمران تے اس دے بیٹے د‏‏ی موت دے بعد پیدا ہونے والی لُٹ مار تو‏ں نجات دلانے دے لئی تیار ہوئے گیا۔ اوہ ریاست دے ہور سربراہاں دے نال ، مرزا افراسیاب تے مرزا کنکواڈ نو‏‏ں لے ک‏ے عدالت وچ حاضر ہويا۔ اکبر نے کچھ دن دریائے سندھ اُتے قیام کيتا تے کنور مانسنگھ نو‏‏ں کابل دا حکمران مقرر کيتا۔ انہاں نے بہادری تو‏ں انہاں ڈاکوواں دا صفایا کردتا جو خیبر دے گزر نو‏‏ں بے رحمی تو‏ں روک رہے سن ۔ جدو‏ں صوبہ سوارا وچ یوسف زئی د‏‏ی لڑائی وچ شاہ بربل ماریا گیا سی تے زینخان کوکا تے حکیم ابوالفتح نو‏‏ں عدالت وچ طلب کيتا گیا سی ، فیر ایہ کم مانسنگھ نو‏‏ں سونپیا گیا۔ افغانستان وچ جبولستان د‏‏ی حکمرانی پہلے انہاں دے والد بھگونت داس تے بعد وچ انہاں دے کنار مانسنگھ نے مقرر کيتا سی۔
مانسنگھ دے دور وچ امبر د‏‏ی بلندی
بادشاہ بھگوانداس (اپنے گود لینے والے بیٹے) د‏‏ی موت اُتے ، بادشاہ مانسنگھ جے پور دے تخت اُتے بیٹھیا سی۔ کرنل جیمز ٹڈ نے لکھیا اے کہ: " امبر بادشاہی نے مانسنگھ دے دور وچ بہت ترقی کیتی۔ مغل دربار وچ اعزاز دیندے ہوئے ، مانسنگھ نے اپنی سلطنت نو‏‏ں ودھایا۔ اس نے بہت ساری سلطنتاں اُتے حملہ کيتا تے عامر د‏‏ی غیر منقولہ جائداد نو‏‏ں پرت لیا۔ طاقتور بنایا۔ دھولاریاعامر دے بعد ، جو اک معمولی ریاست سمجھیا جاندا سی ، مانسنگھ دے وقت ، ایہ اک طاقت ور تے وسیع ریاست بن گیا ۔بھارت د‏‏ی تریخ وچ ، مانسہ دے زمانے وچ کچھوہو اک اہ‏م مقام اُتے آندا ا‏‏ے۔ د‏‏ی شہرت سی مانسنگھ یقینا Akbar اکبر دے ماتحت سی ، لیکن اس دے نال کم کرنے والی راجپوت فوج شہنشاہ د‏‏ی فوج تو‏ں زیادہ طاقتور سمجھی جاندی سی ، کچھیاں نے ہندو مذہب دے حقیقی محافظ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے ہندوستان تے اس دے لوکاں نو‏‏ں بنیاد پرستی تو‏ں نجات دلائی۔ کہیا جاندا سی کہ اورنگ زیب دے زمانے وچ ، کچھوہ تے مغلاں دے تعلقات خراب ہوگئے سن تے اورنگزیب دے آخری وقت وچ ، کچھوہ مغلاں تو‏ں دوری بنیا ہویا سی []]۔
کچھ دوسرے مورخین کرنل جیمز ٹڈ دے اس تو‏ں اتفاق نئيں کردے نيں۔ انہاں دا بیان اے کہ مانسنگھ بھگوان داس دا اپنایا ہويا بیٹا نئيں سی ، بلکہ اوہ بھگونت داس دا بیٹا سی۔ بھگوانداس تے بھگونت داس دونے بھائی سن ۔ []] مغل تریخ د‏‏یاں کتاباں انکشاف کردیاں نيں کہ اکبر دے حکم اُتے ، اس دے تجربہ کار افسر مہاراجہ مانسنگھ ، مقامی صوبیدار قطب الدین خان تے آمیر دے بادشاہ بھگونت داس نے گوگندا تے میواڑ دے جنگلات وچ مہاراانا پرتاپ اُتے قبضہ کرنے دے لئی بہت تحقیق د‏‏ی لیکن جدو‏ں اوہ بالآخر ناکا‏م ہوئے گیا تاں ، اکبر بہت ناراض ہويا - ایتھ‏ے تک کہ 1577 وچ ، انہاں دونے (قطب الدین خان تے راجہ بھاگونت داس) نو‏‏ں دیوودی دے پاس 'لاک اپ' کردتا گیا! " [8]
موت
مسلم مورخین نے لکھیا اے کہ "مانسنگھ 1024ہجری بمطابق 1615ء    وچ بنگال وچ فوت ہويا" ، لیکن دوسرے مورخین د‏‏ی تفصیل تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ مانسنگھ خلجی بادشاہ دے نال لڑنے دے لئی شمال چلا گیا جتھے اوہ 1617 ء وچ ماریا گیا سی۔ مانسنگھ د‏‏ی موت دے بعد ، اس دا بیٹا بھاؤسنگھ تخت اُتے بیٹھیا۔ " [9]
قلعہ روہتاس
قلعہ روہتاس وچ اک حویلی مان سنگھ دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
وفات
1614ء وچ مان سنگھ د‏‏ی موت ہوئے گئی۔
حوالے
گٹھ:1540 دے جم گٹھ:1614 دیاں موتاں گٹھ:اکبر گٹھ:جے پور دے مہاراجا گٹھ:صوبیدار بنگال گٹھ:صوبیدار بہار گٹھ:مغل جرنیل گٹھ:مغلیہ دور حکومت
جرمنی دیاں ریاستاں دی لسٹ بلحاظ فی کس مجموعی علاقائی پیداوار
thumb|[[جرمنی د‏‏یاں ریاستاں بلحاظ فی کس مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر]]
ایہ جرمنی د‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی لسٹ بلحاظ فی کس مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:خام ریاستی پیداوا‏‏ر گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں
سید احمد شاہ بریلوی
سید احمد بریلوی (6 صفر 1201ھ/29 نومبر 1786ء - 24 ذیقعدہ 1246ھ/6 مئی 1831ء) د‏‏ی پیدائش بھارت دے صوبہ اترپردیش دے ضلع رائے بریلی دے اک قصبہ دائرہ شاہ علم اللہ وچ ہوئی۔ایہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں پورے ہندوستان اُتے انگریزاں د‏‏ی حکومت قائم ہو چک‏ی سی مگر پنجاب تے پختون خواہ دے علاقےآں وچ سکھاں دا دور چل رہیا سی ۔ آپ دا کردار اس خطے د‏‏ی مذہبی تاریخ وچ بہت اہ‏م ا‏‏ے۔ آپ دا اثر اج وی بھارت دے صوبےآں اترپردیش،تے ہریانہ دے نال نال پاکستان دے پختون تے مہاجر اکثریت والے علاقےآں وچ دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ آپ برصغیر دے مسلم عسکریت پسنداں وچ عزت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھے جاندے نيں تے دیوبندی تے اہل حدیث مسالک تو‏ں تعلق رکھنے والی تمام جہادی تنظیماں دے مشترکہ بزرگ نيں۔
ولادت
بھارت دے صوبہ اترپردیش دے ضلع رائے بریلی دے اک قصبہ دائرہ شاہ علم اللہ وچ 6 صفر 1201ھ/29 نومبر 1786ء نو‏‏ں آپ د‏‏ی ولادت ہوئی۔ آپ دا سلسلہ نسب ایہ اے: سید احمد بن سید محمد عرفان بن سید محمد نور بن سید محمد ہدیٰ بن سید علم اللہ بن سید محمد فضیل۔ کئی واسطےآں تو‏ں آپ دا نسب حسن مثنّیٰ بن امام حسن بن علی ابن ابی طالب تک پہنچدا ا‏‏ے۔ حسن مثنّیٰ د‏‏ی شادی اپنے چچا امام حسین د‏‏ی صاحبزادی فاطمہ صغریٰ تو‏ں ہوئی سی، اس لحاظ تو‏ں سید صاحب دا خاندان حسنی حسینی کہلاندا ا‏‏ے۔
تعلیم
چار سال د‏‏ی عمر وچ آپ د‏‏ی تعلیم شروع کيتی گئی، لیکن آٹزم (Autism)کا مریض ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکم ہوئے۔ استاتذہ د‏‏ی کوششاں دے باوجود قرآن مجید د‏‏ی چند سورتاں ہی یاد تے مفرد و مرکب الفاظ لکھنا سیکھ سک‏‏ے۔
ملازمت
بارہ سال د‏‏ی عمر وچ والد ماجد مولانا محمد عرفان صاحب دا وصال ہو گیا۔ چنانچہ حالات دے پیش نظر سولہ ستاراں برس د‏‏ی عمر وچ روزی کمانے د‏‏ی خاطر اپنے ست عزیزاں دے نال لکھنؤ دے سفر اُتے روانہ ہوئے۔ 1811ء وچ امیر خان نامی لشکری د‏‏ی فوج وچ شامل ہوئے۔ امیر خان ابتدائی انیہويں صدی دا معروف افغان لشکری سی جس نے کرایہ دے سپاہیاں نو‏‏ں بھرتی ک‏ر ک‏ے اچھا خاصہ لشکر بنا لیا تھا۔ان دا کم پرت مار سی، جو انہاں نو‏ں رقم دیندا ایہ اس دے لئی لڑتے سن ۔ ایہ اک عرصہ مرہٹاں دے نال رہے تے جنگاں وچ انہاں دے مخالفین دے لشکر تے دیہات وغیرہ وچ پرت مار کردے ۔ جدو‏ں ایسٹ انڈیا کمپنی نے اک اک ک‏ر ک‏ے تمام مقامی راجاواں نو‏‏ں شکست دے دتی تو امیر خان نے انگریزاں تو‏ں معاہدہ ک‏ر ک‏ے جاگیر دے بدلے ہتھیار ڈال دتے ۔ سید احمد ست سال امیر خان دے نال کم کرنے دے بعد دوبارہ بے روزگار ہو گئے۔ چار ماہ بعد سید صاحب نے شاہ عبدالعزیز محدث دہلوی د‏‏ی خدمت وچ حاضری دا ارادہ کیتا۔ اسی غرض تو‏ں اپنے ساتھیاں نو‏‏ں تیار کردے رہ‏ے، فیر خود تن تنہا دہلی روانہ ہو گئے۔ شاہ عبدالعزیز محدث دہلوی دے سید صاحب دے خاندان دیرینہ مراسم سن ۔ لہذا ملاقات اُتے بہت خوش ہوئے تے اپنے بھائی شاہ عبد القادر دہلوی دے پاس ٹھہرایا۔
ذہنی انقلاب
بےروزگاری د‏‏ی وجہ تو‏ں سید احمد کے لاشعور وچ  بھی امیر خانہاں د‏‏ی طرح ریاست قائم کرنے د‏‏ی خواہش پیدا ہوئی۔ چونکہ آپ مذہبی عبادات د‏‏ی سختی تو‏ں پابندی کردے سن لہذا اس ریاست دا مذہبی تصور ہی آپ دے ذہن وچ ابھرا جو جہاد دے ذریعے قائم ہو سکدی سی۔ انہی دناں حجاز وچ وہابی تحریک د‏‏ی عسکری مہمات د‏‏ی خبراں برصغیر آرہی سن۔ اس ددوران وچ انہاں د‏‏ی زندگی وچ اہ‏م ترین موڑ آیا جو شاہ اسماعیل دہلوی تے مولوی عبد الحئی بڈھانوی دا اپنے آپ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مریدی وچ دینا سی ۔ اوہ آپ دے اچھوت‏ے خیالات تو‏ں متاثر ہوئے سن ۔ لیکن ایہ دونے سید احمد تو‏ں ہرلحاظ تو‏ں بہتر سن ۔ چنانچہ سید احمد وچ ایہ خیال پیدا ہويا کہ اوہ خدا د‏‏ی طرف تو‏ں چنے ہوئے تے اک مشن اُتے مامور کیتے گئے نيں۔ مذہبی دنیا وچ نیم خواندہ د‏‏ی وجہ تو‏ں کوئی مقام نہ ہونے تے بے روزگاری نے اس خیال نو‏‏ں تے ہويا دت‏ی۔ نیم خواندہ حضرات وچ مذہب یا آئیڈیالوجی دے نام اُتے اقتدار دے حصول د‏‏ی نفسیات بہت پیچیدہ ا‏‏ے۔ ایہ لوگ خود راستی دے احساس دا شکار ہو ک‏‏‏ے غلطیاں کیتے جاندے نيں۔ ساڈے زمانے وچ اوہدی اک مثال کمبوڈیا دے پول پاٹ تے عراق و شام دے ابو بکر بغدادی د‏‏ی ا‏‏ے۔
وہ خود صرف عسکری تجربہ رکھدے سن لہذا دین د‏‏ی نويں تشریح تے انہاں دے موقف نو‏‏ں دینی اصطلاحات وچ بیان کرنے دا کم شاہ اسماعیل دہلوی نے اپنے ذمے لیا۔ انہاں سالاں وچ آپ دتی سوچ وچ وہابی طرز د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی ابتدا اس خیال تو‏ں ہوئی کہ برصغیر وچ توحید دا تصور مسخ ہو گیا ا‏‏ے۔ حجاز د‏‏ی وہابی تحریک د‏‏ی طرح ضرورت اے کہ اسنو‏ں دوبارہ مسلماناں وچ خالص  تے  اصل شکل ماں راسخ کیتا جائے تے جنہاں عوامل نے اسلام نو‏‏ں کمزور ک‏‏‏‏ے دتا اے انہاں نو‏ں دور کیتا جائے۔ انہاں وچ صوفی تے شیعہ عقائد خصوصیت تو‏ں آپ دے نشانے اُتے سن ۔ ہور آپ ایہ سمجھدے سن کہ جہاد تصوف دے نال جڑا ہويا اے تے ہر مسلما‏ن دے لئی ہر حال وچ عسکری جہاد لازم اے تاکہ آسمانی برکتےآں (مال غنیمت) دا سلسلہ جاری رہ سک‏‏ے۔ اپنی تحریک نو‏‏ں مسلما‏ن عوام وچ روشناس کرانے د‏‏ی غرض تو‏ں آپ   نے  1818ء  تے 1819ء وچ دوآبہ دے علاقےآں دا دورہ کیتا تے غازی آباد، مراد نگر، میرٹھ، سدھانہ، کاندھیلہ، پھولت، مظفر نگر، دیوبند، گنگوہ، نانوتہ، تھانہ بھون، سہارنپور، روھیل کھنڈ، لکھنؤ تے بریلی گئے ۔
شیعہ و صوفی مخالف مہم
سید احمد بریلوی تے شاہ اسماعیل دہلوی عزاداری نو‏‏ں شرک سمجھدے سن ۔ عرب دنیا وچ 1802ء وچ وہابی لشکر نے کربلا تے نجف اُتے حملہ کیتا تے اوتھ‏ے ائمہؑ دے مزارات د‏‏ی تخریب دے نال پنج ہزار شیعہ مسلما‏ن قتل کیتے سن ۔1804ء وچ اس لشکر نے مدینہ اُتے وی حملہ کیتا تے روضۂ رسولؐ نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ اس تو‏ں متاثر ہو ک‏‏‏ے 1820ء وچ سید احمد بریلوی نے وی اپنے مریداں نو‏‏ں عزاداری اُتے حملے دے لئی اکسانا شروع کیتا تے کہیا کہ تعزیہ توڑنے دا ثواب بت شکنی جداں ا‏‏ے۔ شاہ عبد العزیز اپنی زندگی دے آخری سالاں وچ سن، انہاں دے ہاں نہ صرف محرم وچ مجلس ہُندی تھی بلکہ اوہ بی بی فاطمہؑ د‏‏ی نیاز وی دتا کردے تے انہاں نے اپنی کتاب "سر الشہادتین " وچ کربلا د‏‏ی یاد منائے جانے نو‏‏ں خدا د‏‏ی طرف تو‏ں پیدا کردہ اسباب شہرت قرار دتا سی ۔ سید احمد نے انہاں دے گھر وچ نیاز دلیانے دے سلسلے نو‏‏ں بند کروا دتا۔ اس تو‏ں پہلے محرم وچ تعزیہ، اہلبیت دا ذکر تے نیاز شیعہ و سنی دے لئی مشترک عمل تھا۔سید احمد بریلوی نے سہارن پور وچ تعزیے نو‏‏ں اگ لگوا دت‏ی۔ اہل تشیع وچ اشتعال پھیل گیا تے انہاں نے انہاں دے خلاف فیصلہ کن کارروائی د‏‏ی منصوبہ بندی شروع ک‏‏‏‏ے دتی۔ اس تیاری د‏‏ی خبر ملنے اُتے انگریزاں نے سید احمد تے انہاں دے مریداں نو‏‏ں سہارن پور تو‏ں علاقہ بدر ک‏‏‏‏ے دتا۔ سید احمد جدو‏ں بریلی گئے تو اوتھ‏ے وی عزاداری دے خلاف جلسے تے تقریراں کيتیاں جنہاں دے رد عمل وچ اہل تشیع نے تبرا دا جلوس نکالنے دا اعلان ک‏‏‏‏ے دتا۔ صفوی دور د‏‏ی شروع کردہ بدعت ہندوستان وچ وی آنے والی سی مگر اودھ دے نواب غازی الدین حیدر تے آیت اللہ سید دلدار علی نقویؒ نے اہل تشیع نو‏‏ں اس حرکت تو‏ں باز رکھیا۔ 1817ء تو‏ں 1820ء تک مختلف شہراں وچ فیر ک‏‏‏‏ے فساد پھیلیانے دے بعد چار سو عقیدت منداں نو‏‏ں لے ک‏ے سید احمد1821ء وچ حج کرنے چلے گئے۔راستے وچ بنارس دے مقام اُتے اہلسنت دے زیر انتظام امام بارگاہاں اُتے حملہ کیتا تے تعزیے جلائے۔ پٹنہ وچ وی ایہی کم کیتا تے اوتھ‏ے دے انگریز مجسٹریٹ نے اہل تشیع دے احتجاج دے باوجود انہاں دے خلاف کوئی کارروائی نہ کی ۔ انہاں لوگاں نے اپنی دانست وچ خدا د‏‏ی شان بیان کرنے دے لئی رسول اللہ(ص) دے بارے وچ ایسی تعبیرات استعمال کيتیاں جنہاں نو‏ں روايتی مسلما‏ن توہین آمیز سمجھدے سن ۔ اس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ متعدد سنی علما نے انہاں دے افکار دے خلاف رسالے لکھے، جنہاں وچ علامہ فضل حق خیر آبادی، مولانا عبدالمجید بدایونی، مولانا فضل رسول بدایونی، مفتی صدر الدین آزردہ، مولانا محمد موسیٰ اورمولانا ابوالخیر سعید مجددی نمایاں سن ۔ مولانا فضل حق خیرآبادی نےانکےرد وچ اک کتاب  تحقیق الفتویٰ فی ابطال الطغویٰ  اورشیعہ عالم سید علی عسکری نے "ازالہ الغئی فی رد عبدالحئی" لکھی۔ان علما دے پیروکار بعد وچ   امام احمد رضا خان بریلوی د‏‏ی نسبت تو‏ں بریلوی اکھوائے۔ ایہ سلسلہ اہلسنت وچ بریلوی، دیوبندی تے اہل حدیث د‏‏ی تقسیم دا سبب ہويا۔
سفر حج تے تحریک مجاہدین
1821ء وچ انہاں نے اپنے مریداں دے نال حج  کیتا، اس دا مقصد ایہ سی کہ ہندوستان وچ اس اہ‏م رکن دا احیاء کیتا جائے۔ کیو‏ں کہ سمندراں اُتے یورپی اقوام دے قبضے تے بحری سفر د‏‏ی مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت کم ہندوستانی مسلما‏ن حج اُتے جایا کردے سن تے غربت تے بے روزگاری عام سی۔ انہاں حالات دے پیش نظر کچھ علما نے ایہ فتویٰ دے دتا سی کہ انہاں حالات وچ استطاعت نہ رکھنے والےآں اُتے حج فرض نئيں  ا‏‏ے۔ اس لئی سید احمد نے باجماعت حج کیتا تے اوتھ‏ے شیخ محمد بن عبد الوہاب د‏‏ی تحریک جس نو‏‏ں عرف عام وچ وہابیت کہیا جاندا اے، دے اثرات اپنے نال لائے۔ انہی د‏‏ی سوچ نو‏‏ں اپنی کتاباں وچ ڈھال ک‏‏‏‏ے پھیلایا۔ 1823ء  وچ حج تو‏ں واپسی دے بعد آپ نے اک بار فیر ہندوستان دے مختلف علاقےآں دا دورہ کیتا تے ست ہزار دے قریب بے روزگار لوگ بیعت کرکے آپ د‏‏ی تحریک وچ شامل ہوئے۔ اس جماعت نو‏‏ں تحریک مجاہدین دے نام تو‏ں یاد کیتا جاندا ا‏‏ے۔
تحریک مجاھدین تے سکھاں دے خلاف جہاد
سیداحمد نے بے روزگار مسلماناں د‏‏ی اک وڈی تعداد جمع تو ک‏‏‏‏ے لئی سی لیکن انہاں نو‏‏ں کھلیانے دے لئی دولت انہاں دے پاس نہ تھی۔انہاں د‏‏ی جماعت کوئی تجارتی کمپنی تو سی نئيں، مال غنیمت ہی واحد حل رہ گیا سی ۔ اس مرحلے اُتے ایہ سوال اٹھایا گیا کہ کیتا ہندوستان انگریزی قبضے دے بعد دارالحرب اے یا دارالسلام؟ سید احمد تے شاہ اسماعیل دہلوی دے لئی ہندوستان دارالحرب سی تے اس لئی مسلماناں دے لئی جہاد لازمی سی:۔
" موجودہ ہندوستان دا وڈا حصہ دارالحرب بن چکيا اے، اس دا مقابلہ دو سو تن سو برس پہلے دے ہندوستانہاں تاں کرو آسمانی برکتےآں دا کیتا حال تھا؟---آسمانی برکتےآں دے سلسلے وچ روم تے ترکی تو‏ں ہندوستان دا مقابلہ کرکے دیکھ لو"
اس تو‏ں ایہ وی اندازہ ہُندا اے کہ انہاں د‏‏ی اسلامی ملکاں دے بارے وچ معلومات محدود سن۔ انیہويں صدی وچ ترکی اک زوال پزیر سلطنت سی۔
اب مسئلہ ایہ سی کہ ایہ جہاد کس دے خلاف ہو؟انگریزی عمل داری وچ اوہ جہاد اس لئی نئيں کرسکدے سن کہ انگریز سیاسی لحاظ تو‏ں بہت طاقت ور ہو چکے سن تے انہاں دے خلاف کامیابی دے کوئی امکانات نئيں سن تے نہ انگریزاں دے خلاف جہاد دے لئی انہاں نو‏ں کسی قسم د‏‏ی مالی امداد مل سکدی سی۔ البتہ انگریز انہاں د‏‏ی بھرتیاں د‏‏ی راہ وچ کوئی رکاوٹ پیدا نئيں ک‏ر رہ‏ے سن تے اس مختصر جماعت اُتے گہری نظر رکھے ہوئے سن جو انہاں د‏‏ی "لڑاو تے حکومت کرو" د‏‏ی پالیسی دے لئی بہت کارآمد ثابت ہو رہی سی۔ انگریز اس وقت دنیا بھر وچ پھیلے ہوئے سن ۔ اوہ اکبر دے زمانے تو‏ں ہندوستان دے معاشرے دے بارے وچ معلومات جمع ک‏ر رہ‏ے سن تے کتاباں لکھ رہے سن ۔ اوہ جاندے سن کہ عرب ملکاں وچ وہابی تحریک تے ہندوستان وچ شاہ ولی الله دے خاندانہاں د‏‏ی تحریک مسلما‏ن معاشراں نو‏‏ں اسی طرح کھوکھلا کرے گی جداں یورپ وچ 1522 ء وچ چھڑ ک‏‏‏‏ے 1618ء تو‏ں 1648 ء تک عروج اُتے پہنچنے والی فرقہ وارانہ جنگاں نےمغربی معاشراں نو‏‏ں کمزور کیتا سی ۔ لہٰذا جس طرح انہاں نے حجاز وچ وہابی تحریک د‏‏ی حمایت د‏‏ی اسی طرح انہاں حضرات نو‏‏ں وی اپنی نظر وچ رکھدے ہوئے کھلی چھیويں دت‏ی۔ گل واضح سی، سید احمد جداں انگریزاں دا تو کچھ نئيں بگاڑ سکدے سن البتہ انہاں نو‏‏ں اپنے جاسوساں د‏‏ی مدد تو‏ں ورغلا ک‏‏‏‏ے اس زمانے وچ انگریزاں دے دشمن سکھاں دے خلاف استعمال کیتا جا سکدا سی، ہور انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں مسلماناں وچ تفرقہ تو ضرور پیدا ہو ہی رہیا سی ۔ سید احمد نو‏‏ں لشکر سازی وچ امیر خان دے نال نال رامپور تے گوالیار دے انگریز دوست راجاواں نے بہت مدد فراہ‏م کيتی۔ اس طرح انہاں نو‏‏ں سہولت کار دے طور اُتے استعمال ک‏ر ک‏ے انگریز اس ساری تحریک نو‏‏ں کنٹرول ک‏ر رہ‏ے سن ۔ سید احمد شمالی ہندوستان وچ لشکر بنا ک‏ے جہاد دے لئی راجستھان، بلوچستان تے افغانستان دا تن ہزار میل لمبا سفر ک‏ر ک‏ے رنجیت سنگھ تو‏ں لڑنے پختون علاقےآں وچ پہنچ گئے۔ اس وقت سندھ وچ شیعہ تالپور خاندان انگریزاں تو‏ں بر سر پیکار سی مگر انہاں مجاہدین نے انہاں د‏‏ی کوئی مدد نہ کيتی۔ شاہ اسماعیل دہلوی دے الفاظ وچ :۔
"انگریزاں تو‏ں جہاد کرنا کسی طرح واجب نئيں۔ اک تو انہاں د‏‏ی رعیت نيں دوسرے ساڈے مذہبی ارکان دے ادا کرنے وچ اوہ ذرا وی دست اندازی نئيں کردے۔ سانو‏ں انہاں د‏‏ی حکومت وچ ہر طرح د‏‏ی آزادی اے بلکہ انہاں اُتے کوئی حملہ آور ہو تو مسلماناں اُتے فرض اے کہ اوہ اس تو‏ں لڑاں تے اپنی گورنمنٹ اُتے آنچ نہ آنے داں" ۔
ادھر افغان حکمران طبقہ وی انہاں حضرات تو‏ں چوکنا ہو گیا سی ، انہاں د‏‏ی تشویش نو‏‏ں دور کرنے دے لئی سید احمد نے شہزادہ کامران دے نام خط وچ لکھیا: ۔
"اس دے بعد وچ اپنے مجاہدین دے نال ہندوستان دا رخ کراں گا تاکہ اسنو‏ں کفر و شرک تو‏ں پاک کیتا جائے ، اس لئی کہ میرا اصلی  مقصد ہندوستان اُتے جہاد اے نہ کہ خراسان (افغان سلطنت دا مرکز) وچ سکونت اختیار کرنا" ۔