سلطنت_غزنویہ_دی_تریخ
صوبہ پنجاب د‏‏ی نظامت
غرض ایہ سب سامان درست کرکے 350میل لق ودق میداناں نو‏‏ں لپیٹ کر اجمیر دے پاس سلطان۔ اگرچہ کوئی راجہ ایسا نہ سی کہ سلطان دے ارادہ تو‏ں واقف نہ سی مگر کوئی ایہ نہ سمجھدا سی کہ ایہ طوفانِ ہمیر بجلی د‏‏ی طرح آن پئے گا تے پہاڑ د‏‏ی طرح آن اڑیگا۔ ہن راجہ اجمیر نے سوائے بھاگنے دے کوئی چارہ نہ دیکھیا۔ راجہ بھاگا‘ دارالخلافہ خالی ہويا۔ اُس دا ہر اک گھر بے چراغ ہويا۔ سامنے تارا گڈھ دا قلعہ نظر آیا۔ مگر سلطان محمود غزنوی نے اس دے محاصرہ نو‏‏ں بے سود جانا اپنا سفر منزل بمنزل طے کرنا شروع کيتا۔راہ وچ جو تے قلعے پئے اُنہاں نو‏‏ں ٹھکراندا ہويا چلا گیا۔ گجرات دے مشہور شہراں وچو‏ں اوّل اوہ نہل واڑہ وچ پہنچیا۔ اگرچہ راجہ ایتھ‏ے دا وڈا راجہ سی مگر سلطان محمود غزنوی  دے سامنے تو‏ں بھج گیا۔ ایہ نمایاں د‏‏ی دُھن وچ چلا گیا۔ خدا نے اُس نو‏‏ں منزل اُتے پہنچایا۔ سمندر دے کنارہ اُتے اک قلعہ عالیشان نمودار ہويا۔ اُس دا سر آسمان تو‏ں گلاں کر رہیا سی۔ پاﺅں وچ اُس دے سمندر پرت رہیا سی۔ فصیلاں اُتے جگہ جگہ بندی سی جدو‏ں مندر والےآں نے دیکھیا کہ نشانِ محمودی لہرا رہیا اے تے اُس دے نال سازو سامان‘لاﺅ لشکر موجود اے تاں دیواراں اُتے کھڑے ہوئے ہوک‏ے فیر پکار پکار کر کہندے سن کہ تسيں اپنے لشک‏ر ک‏ے گھمنڈ اُتے سانو‏ں پرتن آئے ہوئے۔ اس د‏ی تسيں نو‏‏ں خبر نئيں کہ ساڈے دیوت‏ا سومنات نے تسيں نو‏‏ں ایتھ‏ے بلايا ا‏‏ے۔ سارے ہندوستان  وچ شوالے‘مندر‘بت تسيں نے توڑے نيں۔ ہن اُس نو‏‏ں عوض وچ ساڈا ایہ دیوت‏ا تواڈی گردناں توڑے گا۔ ایلچی ایداں دے ایداں دے پیغام سلطان محمود غزنوی  دے پاس لیائے مگر اُس نے کان لگیا کر سنیا وی نہیںکہ کیہ کہندے ہوئے۔ تیوری منہ پھیر لیا۔ جدو‏ں دوسرا دن ہويا تاں سلطان محمود غزنوی  نے اپنے تیر اندازےآں نو‏‏ں فصیل دے پہرہ والےآں تو‏ں جا بھڑایا۔ انہاں تیر اندازےآں نے اوہ تیر برسائے کہ ہندوآں نو‏‏ں فصیل چھوڑدے ہی بنی فیر ہندو  اپنے دیوت‏ا دے قد وچ  اُتے گر پئے تے گڑ گڑانے لگے۔ ایہ روندے ہی رہے کہ مسلما‏ن جھٹ سیڑھیاں لگا‘ کمنداں ڈال‘فصیلاں اُتے چڑھ گئے تے تکبیر دے بعرے مارنے شروع کيتے۔ راجپوتاں  دا حال ایہ اے کہ جداں اوہ جلد سرد ہوئے جاندے نيں‘اوداں ہی جلد حرارت وچ بھر آندے نيں۔ غرض غیرت تو‏ں اُنہاں دا خون جوش وچ آیا۔ مسلماناں تو‏ں ایسا لڑے کہ اُنہاں دے پاﺅں اکھڑ گئے۔ مسلما‏ن بہت نقصان اٹھا ک‏ے اُلٹے پھرے۔ مسلماناں نے تیسرے روز فیر حملہ کيتا تے بہت نقصان اٹھایا تے جدو‏ں سلطان محمود غزنوی  نے وڈے زور دا حملہ کيتا تے زینے لگیا کر فصیل اُتے لشکر چؑڑھایا تاں مندر والےآں نے اپنی نہادری تو‏ں اُنہاں نو‏‏ں سر دے بل گرایا اس تو‏ں پتہ چل گیا کہ اوہ اپنے مندر د‏‏ی حمایت وچ آخر دم تک لڑنے نو‏‏ں موجود نيں ۔ ہن آس پاس دے جو راجہ مندر چھڑانے دے لئی جمع ہوئے سن انہاں نے باہر اپنے لشکراں د‏‏ی صفاں آراستہ کيتياں۔ مجبُوراً محاصرہ چھڈ ک‏‏ے نويں دشمناں تو‏ں لڑنا پيا۔ دونے لشکراں وچ لڑائی شروع ہوئی لڑائی اِنّی زور دار سی کہ ایہ پتہ ہی نہیںچلدا سی کہ کس طرف دا پلہ بھاری اے ایہ وہم ہونے لگیا کہ لشکر اسلام ضیعف ہوگیا۔ سلطان محمود گزنوی مضطرب ہويا۔(اک سناٹے دے عالم وچ سی کہ دیکھئے)خدا کيتا دکھاندا ا‏‏ے۔ خدا د‏‏ی درگاہ وچ التجا لایا‘عجزو نیاز تو‏ں دعاواں مانگاں تے خرقہ شیخ ابوالحسن خرقانی پہنا بعدازان گھوڑے اُتے سوار ہوک‏ے اپنی فوج دے دل ودھانے لگا۔سپاہ جو اِنّے دناں تو‏ں سلطان محمود غزنوی  دے پارکاب لڑی ہو‘وہ ایداں دے وقت وچ چھڈ ک‏‏ے کتھے جا سکدی سی۔ غرض سب نے یک جاں ہوک‏ے تے تکبیر کہہ ک‏ے ایسا قدم ودھایا کہ کوئی اُس نو‏‏ں روک نہ سکا۔ پنج ہزار ہندوآں نو‏‏ں قتل کر ڈالیا۔ ہندو  بھج کر مندر وچ گھسنے لگے‘ایسی ہیبت لشکرِ اسلام اُنہاں دے دل وچ بیٹھی کہ مندر دے سپاہیاں کیو وی بچنے د‏‏ی اُمید نہ رہی۔ چار ہزار سپائی دل وڈا کرکے باہر نکلے تے کشتیاں وچ بیٹھ کر بھاگنے دا ارادہ کيتا مگر سلطان محمود غزنوی  نے اُنہاں دے پھڑنے دے واسطے کشتیاں چھڈن۔ انہاں وچو‏ں کچھ مارے گئے کچھ جان بچا کر چلے گئے۔ کچھ ڈُب کر مر گئے۔ اس فتح دے بعد سلطان محمود غزنوی  مندر دے اندر داخل ہويا تے سومنات د‏‏ی ناک اُڑا دتی تے توڑنے دا حکم دتا۔ پجاری دوڑ کر پاﺅں وچ گر پئے تے عرض کرنے لگے جے خبابعالی اس مورت نو‏‏ں نہ توڑاں تاں اُس دے عوض وچ جس قدر روپیہ کدرے گے اسيں نذر کر دیؤ گے۔ ایہ گل سن کر سلطان نے کچھ تامل کيتا تے فیر فرمایا کہ میرے نزدیک بت فروش ناں پانے تو‏ں بت شکن ناں پانا بہتر اے ۔ایہ کہہ ک‏ے اس پچگزی مورت اُتے اک ایسا گرز ماریا کہ ٹکڑے تکڑے ہوگئی۔ حسبِ اتفاق اُس دے پیٹ وچ اس قدر ہیرے موندی تے جوہرات پیش بہا نکلے کہ اُس نذرانہ د‏‏ی اُس دے اگے کچھ اصل نہ سی۔ ایہ دیکھ ک‏ے سلطان محمود غزنوی  باغ باغ ہوگیا۔ دو ٹکڑے اُس دے مدینہ بھیجے۔ دو غزنی   نو‏‏ں بھجوائے جنہاں وچو‏ں اک جامع مسجد وچ تے اک دیوانِ عام دے دروازہ اُتے ڈال دتا۔ کہندے نيں کہ اس مہم وچ گھٹ تو‏ں گھٹ دس کروڑ روپیہ دا مال نو‏‏ں ہتھ آیا ہوئے گا۔ایسی غنیمت عمر بھر ہتھ نئيں گلی سی۔ انہل واڑہ دا راجہ پرم دیوگندابہ دے قلعے وچ پناہ گیر ہويا۔ ایہ قلعہ سمندر وچ سی۔ جدو‏ں سمندر دا پانی اُتردا تاں اُس تک رسائی ہُندی۔ سلطان محمود غزنوی  نے لشکر بھیجیا۔ اُس نے قلعہ فتح کرلیا مگر راجہ ہتھ نہ آیا۔ بعد انہاں فتوحات دے سلطان محمود غزنوی  انہل واڑہ آیا تے ساری پرست ایتھے کٹی۔ اس ملک وچ آب تے ہو‏‏ا د‏‏ی صفائی تے آدمیاں د‏‏ی حسانت‘دل آرائی‘زمین د‏‏ی شادابی‘پانی د‏‏ی روانی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ایہ خطبہ اُس نو‏‏ں پسند آیا فیر ارادہ کيتا کہ غزنی   مسعود نو‏‏ں دے دیجئے۔ تے اپنا ایتھ‏ے علیحدہ دارالخلافہ بنائے اورر سلطنت نو‏‏ں بڑھائے۔ سلطان محمود غزنوی  د‏‏ی اس عالی حوصلگی نو‏‏ں دیکھنا چاہیدا کہ اوہ سکندر ذوالقرناں بنا چاہندا سی۔ ایتھ‏ے رہنے تو‏ں ایہ مطلب سی کہ جہازاں دا بیڑا تیار کرے فیر لنکا تے پیگو نو‏‏ں فتح کرے تے اوتھ‏ے دے سونے تے جواہرات د‏‏یاں کاناں تو‏ں متمتع ہوئے۔ غرض انہاں خیالات تو‏ں ایتھ‏ے رہ جانے دا ارادہ کيتا سی مگر اس دے مشیراں نے اُسنو‏‏ں ڈھیلیا ک‏ے دتا۔ انہاں نے عرض کيتی کہ خراسان  نو‏‏ں کس محنت تے جانکا ہی تو‏ں صاف کيتا۔ اُس نو‏‏ں چھڈنا تے گجرات نو‏‏ں دارالسطنت مقرر کرنا مصلحت ملکی نئيں اے ۔اس گل نو‏‏ں سلطان نے مان لیا۔ تے مراجعت دا ارادہ کيتا۔ سلطان نے فرمایا کہ کسی ایداں دے شخص نو‏‏ں منتخب کرو جس نو‏‏ں ایتھ‏ے مملکت تے حکومت سپرد کر جاواں۔ بہت امیراں نے آپس وچ مشورہ کيتا تے عرض کيتا کہ اس ملک وچ بھر ساڈے آنے دا اتفاق نہ ہوئے گا۔ ایتھ‏ے دے کسی شخص نو‏‏ں حاکم مقرر کرنا چاہیدا۔ اہالیانِ سومنات تو‏ں اس معاملہ وچ کچھ گفتگو ہوئی۔ انہاں کہیا کہ سب تو‏ں چنگا حسب تے نسب اس ملک وچ داب شلی وچ  دا اے تے اُنہاں وچو‏ں اک شخص ایتھ‏ے ریاضت وچ مشغول ا‏‏ے۔ جے اُس نو‏‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی سلطنت عنایت کيت‏ی جائے تاں بہتر ا‏‏ے۔ بعض نے کہیا کہ ایہ دابشلیم وڈا تندخو اے ۔ایہ ریاضت اُس د‏‏ی عصمت بی بی ازبے چادری ا‏‏ے۔ جدو‏ں اُس نو‏‏ں لڑائی جھگڑے تو‏ں ملک ہتھ نہ آیا تاں ایہ سانگ بھریا اک ہور دابشلیم ا‏‏ے۔ اوہ بہت عاقل‘دانا اے ‘دربار حاکم وی اے سب اُس د‏‏ی گل مندے نيں۔ جے سلطان اُس دے ناں فرمان بھیجے تاں اوہ سر اکھاں تو‏ں حاضر ہو‘وہ ایتھ‏ے خوب راج کريں گا تے آپ دا خراج باج ادا کردا رہے گا۔ سلطان نے ارشاد فرمایا کہ کسی ملک دے حاکم نو‏‏ں ایتھ‏ے بلیا ک‏ے راجہ بنانا مناسب نئيں دابشلیم مرتاض ہی نو‏‏ں ایتھ‏ے دا بادشاہ بنانے دا فیصلہ کيتا گیا تاں اس دابشلیم نے عرض کيتی کہ اک دابشلیم میرا دشمن ا‏‏ے۔ جس وقت حضور ایتھ‏ے تو‏ں تشریف فرما ہوئے اوہ مینو‏ں دبا ک‏ے ملک کھو لے گا۔ اس لئی بہتر اے کہ اُس نو‏‏ں میرے حوالے کیجئے۔ سلطان نے اس دابشلیم دا ملک لے لیا۔ پہلے ایتھ‏ے دستور سی کہ بادشاہ نو‏‏ں ماریا نئيں کردے سن بلکہ اپنے تخت دے تھلے نہایت تنگ تے تاریک گھر بنا‏تے تے اس دے اندر اک سوراخ رکھدے اُسی وچ دانہ پانی اندر جاندا تے راجاﺅں نو‏‏ں قید کر دیندے سن ۔ ہن تک ایہ مکان تیار نہ سی۔ اس لئی دابشلیم مرتاض نے عرض کيتی کہ دوسرے دابشلیم نو‏‏ں آپ ہمراہ لے جایئے اورجب مانگاں تاں اُسنو‏‏ں میرے حوالہ کیجئے۔ خدا د‏‏ی قدرے جدو‏ں ایہ دابشلیم غزنی   تو‏ں گجرات آیا تاں دابشلیم مرتاض اَنھّا ہوگیا سی۔ اس لئی اوہی قیدی گجرات دا راجہ ہويا تے جو گھر اُس دے قید کرنے لیلئے بنایا سی اُس وچ ایہ دابشلیم مرتاض قید ہويا۔