cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چھجو دا چوبارا
تریخ
اتہاس نوں کھنگھالیئے تاں پتہ چلدا اے کہ چھجو بھاٹیا (کھتری) لہور دا واسی سی تے مغل بادشاہ جہانگیر تے شاہ جہان دے ویلے لہور وچ ای سنیارے دا کاروبار کردا سی۔ ہر ویلے پربھو بھگتی تے سادھو، فقیراں تے یاتروآں دی سیوا وچ رجھیا رہن کرکے اوہ چھجو بھاٹیا دی بجائے چھجو بھگت دے ناں توں جانیا جان لگا۔
مہاݨ کوش وچ
کانھ سنگھ نابھہ 'مہان کوش' دے صفحہ 485 'تے چھجو بھگت دے چوبارے سبندھی لکھدے ہن کہ چھجو بھگت دا چوبارا لاہور دی پرانی انارکلی وچ میؤ ہسپتال دے نال ہی رتن چند دی سراں دے دکھن ولّ اے۔ چھجو بھگت دے فرقے نوں لوک چھجو پنتھی تے دادو پنتھی کہہ کے سمبودھن کردے ہن۔ اس فرقے دا مکھ استھان منٹگمری (نواں ناں ساہیوال) دی تحصیل ملکہ ہانس وچ اے۔ کانہہ سنگھ نابھہ نے لکھیا اے کہ چھجو بھگت دے فرقے دے نیم(اصول) ہندواں اتے مسلمان دھرم دے ملویں ہن۔ اس فرقے دے لوک نہ کوئی نشہ ورتدے اتے نہ ہی ماس کھاندے ہن۔ چھجو بھگت دے بارے ایہہ وی پڑھن نوں ملدا ہے کہ ایہناں نے ہی پہلی وار صوفی کوی لال حسین نوں شاہ حسین کہہ کے سمبودھن کیتا سی۔ سکھ ودواناں انوسار چھجو بھگت نے لاہور وچ ہی پہلی وار گرو ارجن دیو جی دے وی درشن کیتے۔
سید محمد لطیف دی تریخ
سید محمد لطیفَ (سنّ 1892) نے اپنی کتاب 'لہور' دے صفحہ 207 ' تے چھجو بھگت دے بارے وچ اوہناں نے پرکار لکھیا اے۔ ربی سبھاء ہون کرکے چھجو بھگت لئی بادشاہ جہانگیر تے شاہ جہان دے دل وچ خاص عزت سی۔ ہندو مسلمان کسے اوتار وانگ ایہدی پوجا کردے سن۔ 1640 وچ اپنے انت ویلے چھجو بھگت اپنے کمرے وچ گیا تے کافی سمیں تکّ باہر نہ آیا۔ اس دے عقیدت منداں نے جدوں کمرہ کھولھیا تاں اوہ اتھوں الوپ ہو چکیا سی۔ جیس توں بعد اوہناں نے ایس کمرے وچ ای اک سفید سنگمرمر دا تھڑھا تیار کرکے اس اپر چھجو بھگت دی سمادھ بنا دتی۔
ایس تھاں آݨ آلےآں دی سیوا
چھجو بھگت دے چوبارے 'چ ٹھہرن والے سادھوآں، فقیراں تے راہگیراں نوں مفت بھوجن، پھل اتے پہنن لئی کپڑے دتے جاندے سن۔ اس دے نال ہی مہاراجہ رنجیت سنگھ نے اس تھاں  تے کجھ شاہی حکیم وی رکھے ہوئے سن، جو سبھ دا مفت علاج کردے سن۔ سنبھوَ ہے اسے دوران اتھوں اس پرکار دیاں ملن والیاں سیواواں اتے اس دے آس پاس دے سکون تے خشگوار واتاورن کرکے ایس  تھاں دے متعلق ایہہ کہاوت جو سکھ چھجو دے چوبارے، نہ بلخ نہ بخارے مشہور ہو گئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخی عمارتاں گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
سٹیلر سمندری عقاب
سٹیلر سمندری عقاب الاں ٹبر دا اک وڈا سمندری عقاب اے۔ اے اتلے چڑدے ایشیاء دے ساحلاں کول وسدا اے تے مچھلیاں تے پانی پنچھیاں دا شکار کردا اے۔ اے جگ دے سب توں وڈے عقاباں چوں اک اے، ایدا وزن 5 توں 9 کلوگرام تک ہوندا اے۔ ایدا ناں جرمن نیچر گرو جارج ولہیلم سٹیلر دے ناں تہ رکھیا گيا اے۔
وکھالا
سٹیلر سمندری عقاب سمندری عقاباں دے جنس (جیون پڑھت) دا سب توں وڈا عقاب اے تے جگ دے سب توں وڈے شکاری پنچھیاں چوں اک اے۔ مادہ عقاباں دا وزن 6 کلوگرام توں ساڑے 9 کلوگرام تک ہوندا اے تے نر عقاباں دا وزن تھوڑا کٹ ہوندا اے: 4.9 کلوگرام توں 6.8 کلوگرام۔ ایناں عقاباں دا اوسط وزن کھان پین تے موسم دے نال وددا کٹدا ریندا اے مگر عام طور تہ ایناں دا وزن 8 کلوگرام توں تھوڑا کٹ ہوندا اے۔ اس حساب نال ایہ عقاب ہارپی عقاب توں 500 گرام وزنی تے فلپائن عقاب توں 1 کلوگرام وزنی ہوندے نیں۔ مادہ عقاب 3 فٹ 3 انچ تک لمے ہوندے نیں جدوں کہ نر عقاب 2 فٹ 11 انچ تک ہوندے نیں۔ ایناں دے پر عقاباں وچ سب توں وڈے ہوندے نیں جیڑے تقریبا 7 فٹ تک ہوندے نیں۔
گٹھ:شکاری پنچھی گٹھ:عقاب
مونا لیزا
مونا لیزا لیوناردو دا ونچی دی بنائی اک مورت اے جو پیرس دے لوور عجائب گھر وچ رکھی ہوئی اے۔ اسنوں دنیا  دیاں سبھ توں مشہور مورتاں وچوں اک منیا جاندا اے۔ اس رچنا دی اچائی 77 سم ، چوڑائی 53 سم اے۔ ایہہ پیٹنگ فرانسسکو دیل گیوکوندو دی بیوی لیزا غیراردنی دی اے۔ ایہہ 1503 توں 1506 دے وچکار بنائی گئی سی جو کہ 1797 توں پیرس دے عجائب  گھر وچ سمبھالی ہوئی اے۔ اس دی مسکراہٹ وچ لوکاں نوں موہ لین دی خوبی اے۔
تصویر بارے
مونا لیزا سولہویں صدی چ فلورنس اٹلی دے اک پینٹر لیونارڈو ڈی ونچی دی بنائی ہوي اک مورت اے۔ اے ہن فرانس دے میوزیم لوور چ اے۔
ایہہ اک اجیہی عورت دی مورت ہے، جو اک کرسی 'تے بیٹھی ہے۔ اسدیاں بانہا، کرسی دیاں بانہا 'تے رکھیاں ہوئیاں ہن اتے اسدے ہتھ اک دوجے اپر اسدے ساہمنے اک وکھرے انداز وچّ، اس طرحاں رکھے ہن، جویں اوہ اپنے گربھ نوں لوکاں دیاں نظراں توں لکا رہی ہووے۔ اسدی نظر اچمبھت کرن والی ہے اتے مسکراہٹ ولکھن ہے۔ اس پینٹنگ دے چہرے، گردن اتے ہتھاں 'تے روشنی پیندی ہے ، اسدے کالے والاں دیاں لٹاں اسدے موڈھیاں نوں چھوہ رہیاں ہن۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مصوری
رسول حمزہ توف
رسول حمزہ تووچ حمزہ توف (روسی زبان: Расу́л Гамза́тович Гамза́тов، Rasul Gamzatovich Gamzatov)  (ستمبر 1923ء - 3 نومبر 2003ء ) روسی جمہوریہ داغستان دے عومی شاعر تے لکھاری سن۔
حوالے
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:قفقازی شخصیتاں گٹھ:روس گٹھ:روسی مسلمان گٹھ:روسی لکھاری گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:داغستان
ایرخ ہیکل
ایرخ ہیکل ایکسپریشنزم وچ کم کرن والا اک جرمن پینٹر سی۔ اوہنے کج ہور پینٹراں نال رل کے دائی بروک تحریک دا ڈریسڈن جرمنی وچ مڈ رکھیا۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
سیموتھریس دی نائیکے
سیموتھریس دی نائیکے اک پرانی یونانی بتی اے اے یونانی جت دی دیوی نائیکے دی مورت تے دوجی صدی پ م چ چٹے پتھر نال بنی سی۔ 1884 توں اے لوور چ اے۔ اینون 1863 چ یونان چ لبیا گیا سی تے اے 190 م پ بنی سی۔ نايکے اک دیوی دی مورت ای نیئں اے اک لڑائی چ جت دی نشانی وی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
چک 27 دو ایل
چک 27 -2ایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 2ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 2ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 2ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دا نقشہ
پارناسیوس ہنینگٹونی
پارناسیوس ہنینگٹونی ابابیل پوچھل پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
لیکاؤنا کاؤنٹی
لیکاؤنا امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 27 دو ایل
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
لیکاؤنا کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
حریدی یہودیت
حریدی یہودیت جسنو‏ں بعض اوقات خریدی (جمع حریدیت یا خریدیت) بنیاد پرست یہودیت د‏‏ی اک وڈی شاخ اے جو موجودہ دور دے سیکولر رحجان د‏‏ی نفی کردا ا‏‏ے۔ اس دے اراکین نو‏‏ں انتہائی بنیاد پرست یا انگریزی وچ الٹرا آرتھوڈاکس کہیا جاندا اے حالانکہ اس دے بوہت سارے اراکین اس اصطلاح نو‏‏ں منفی سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ حریدی خود نو‏‏ں مصدقہ یہودیاں وچ سب تو‏ں زیادہ مذہبی گرداندے نيں اُتے ہور فرقے اس گل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردے۔
حریدی یہودیت دراصل یہودی مذہب وچ آنے والی سماجی تبدیلیاں جداں کہ روشن خیالی، سبھیاچار، مذہبی رواداری، مذہبی اصلاحات وغیرہ چاہے اوہ معمولی ہاں یا انتہائی، یہودی قوم پرستی وغیرہ دے خلاف ردِ عمل دے طور اُتے سامنے آئی۔ جدید راسخ العقیدہ یہودیت نے جدیدیت نو‏‏ں قبول کرنے وچ چھیندی دکھادی مگر حریدیاں نے یہودی قوانین تے جدیدیت تو‏ں دور رہندے ہوئے اپنے رواجاں نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں تھامے رکھیا۔ اُتے کئی فرقےآں وچ پیشہ ورانہ تعلیم تے تجارت د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی جاندی اے تے حریدی تے غیر حریدی یہودیاں دے علاوہ حریدی یہودیاں تے غیر یہودیاں دے وچکار تعلقات وی موجود ني‏‏‏‏ں۔
اصطلاع
ایہ اصطلاح بیرونی لوکاں دے ذریعہ زیادہ تر استعمال کیت‏‏ی جاندی اے ، بشمول بیشتر امریکی نیوز آرگنائزیشنز ، انتہائی آرتھوڈوکس یہودیت ني‏‏‏‏ں۔ [3] ہلیل ہلکن تجویز کردے نيں کہ اس اصطلاح د‏‏ی ابتدا 1950 د‏‏ی دہائی تک ہوسکدی اے ، ایہ اک مدت اے جس وچ ہولو کاسٹ تو‏ں بچ جانے والے ہریڈی نے سب تو‏ں پہلے امریکا پہنچنا شروع کیتا سی۔ [19] اُتے ، آئزک لیسر (1806–1868) نو‏‏ں 1916 وچ "الٹرا آرتھوڈوکس" دے طور اُتے بیان کیتا گیا سی۔ [20]
حوالے
گٹھ:راسخ العقیدہ یہودیت گٹھ:یہودی بنیاد پرستی گٹھ:حریدی یہودیت گٹھ:یہودیت
شہرستان صدوق
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان صدوق ایران دے صوبہ یزد دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز صدوق شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ یزد
ماوراء النہر
ماوراءالنہر وسطی ایشیا دے اک علاقے دا ناں اے ۔ جس چ موجودہ ازبکستان ، تاجکستان تے جنوب مغربی قازقستان شامل نیں ۔ جغرافیائی طور تے اسدا مطلب آمو دریا تے سر دریا دے وچکارلا علاقہ اے ۔
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ترکستان گٹھ:ترکستان دی تریخ گٹھ:علاقے گٹھ:تریخی علاقے گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دا جغرافیہ گٹھ:ازبکستان دی تریخ
ہڈبرگہاؤزن
ہڈبرگہاؤزن جرمنی دے صوبے تھورنگیا دا اک ضلع اے۔
ماؤنٹ آسو
ماؤنٹ آسو جپان دا اک پعاڑ اے۔
نواب شیر محمد خان
نواب شیر محمد خان (موت 1710)، مغلاں دا اک افغان سامنت، ریاست ملیرکوٹلا دا نواب سی اتے سرہند دی سرکار جاں ڈویزن وچّ اک اچّ فوجی عہدے دا مالک سی۔ اس نے چمکور دی لڑائی وچ حصہ لیا سی۔ اتے اوہ ادوں سرہند عدالت وچ موجود سی، جدوں نواب وزیر خان، فوجدار نے گرو گوبند سنگھ دے چھوٹے پتراں 9 اتے 7 سال دے صاحبزادہ زورآور سنگھ اتے صاحبزادہ فتح سنگھ لئی موت دی سزا دتی سی۔ کیہا جاندا ہے کہ شیر محمد خان نے اینے چھوٹے بچیاں نوں اجیہی کٹھور سزا دتے جان تے اعتراز کیتا سی اتے اس ادھار تے موت دی سزا دے خلاف اپیل کیتی سی اپنے پیؤ دے کماں لئی چھوٹے بچیاں نوں کسے وی معاملے چ ذمہ وار نہیں سی ٹھہرایا جا سکدا۔ پر وزیر خان نے اسدی اپیل ردّ کر دتی سی اتے صاحبزادیاں نوں بے رحمی نال کندھاں وچّ چنوا کے موت دے گھاٹ اتار دتا گیا سی۔
بندہ سنگھ بہادر نے جدوں 1710 وچ سرہند تے چڑھائی کیتی، تاں فوج دی ملیرکوٹلا ٹکڑی دے مکھی وجوں نواب شیر محمد خان، وزیر خان دی فوج دا حصہ بنیا سی۔ اوہ 12 مئی 1710 نوں چپڑ چڑی دی لڑائی وچّ ماریا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:مسلم شخصیتاں
پارناسیوس ہارڈوکی
پارناسیوس ہارڈوکی ابابیل پوچھل پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
گٹھ:ابابیل پوچھل پکھڑوں
پرولتاریا
پرولتاریا لاطینی بولی دا لفظ اے جیہدا مطلب اوہ شہری نیں جیہڑے ازاد ہون پر اوہناں کول کوئی جائیداد نہ ہووے تے اسدی محنت ای اسدا روزی روٹی دا زریعہ ہووے ۔ دوجے لفظاں چ سماج دے کم کرن آلے تے مزدور طبقے نوں پرولتاریا کہیا جاندا اے ۔ انقلاب روس نوں وی پرولتاری انقلاب آکھیا جاندا سی کیوں کہ لینن نے مزدوراں تے دوجے کم کرن آلے طبقےآں دے حقاں دا نعرا لایا تاں اوہ اسدی اگوای وچ تُر پئے ۔
نورنگ سنگھ
thumb| نورنگ سنگھ دی اک کتاب دا سرورق نورنگ سنگھ (1910–1963 ) پنجابی دے کہانی کار سن۔ اسنے دبے-کچلے اتے انگولے لوکاں دے جیون نوں اپنے فکشن دا موضوع بنایا اتے اوہناں وچوں اپنے پاتر لئے۔ اسنے چار کہانی مجموعہ اتے اک ناول پنجابی ساہت نوں دتے ہن۔ مرکیاں اتے ہار جت اس دیاں مشہور نکیاں کہانیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:پنجابی کہانی کار گٹھ:جم 1910 گٹھ:موت 1963 گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:جٹ گٹھ:سکھ شخصیتاں
مہآباد
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے شہرستان مہآباد دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لہندا آذربائیجان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
Mahabad
المکریز
المکریز جرمنی دے صوبے تھورنگیا دا اک ضلع اے۔
لینکاسٹر کاؤنٹی
لینکاسٹر امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
بورژوازی
بارلے جوڑ
گٹھ:سماج گٹھ:سماجی طبقے
Αστική τάξη ബൂര്‍ഷ്വാസി
ماڈل ٹاؤن ہمک
بارلے جوڑ
گٹھ:اسلام آباد
گنی گھاہ
گنی گھاہ (سائنسی نام: میگاتھیرسس میکسمس) اتے انگریزی وچّ گرین پینک گھاہ دے روپ وچّ جانیا جاندا اے، اک وڈا بارنیئل جھنڈ گھاہ اے جو افریقہ، فلسطین، اتے یمن دے مول اے۔ ایہہ دنیا بھر وچّ گرم دیساں وچّ پیش کیتا گیا اے 2003 تک، اسدا نام اروکولو میکسما رکھیا گیا سی اسنوں جییونس میگیٹیارس لئی پریرت کیتا گیا سی، جسنوں ایہہ اک ہور سپیسیز، ایم۔ انفیسٹس نال سانجھا کردا اے۔
وکھالا
گنی گھاہ کھلھے گھاہ دے میداناں وچّ قدرتی طور تے ودھدا اے، عامطور تے درختاں اتے بوٹے ہیٹھاں جاں ندی دے کنڈھیاں دے نیڑے جاں نیڑے۔ ایہہ جنگلاں دی اگّ اتے سوکے دا سامہنا کر سکدا اے۔ سپیسیز وچّ مکمل روپ سائنسی اتے ایگرونومک متبادل اے، جو کہ اچائی وچّ 0.5 توں 3.5 میٹر تکّ ودھدا اے (1.6 توں 11.5 فٹّ)، 5-10 سینٹیمیٹر (2.0-3.9 انچ) موٹا تنا ہندا اے۔ ایہہ پودا ایپیئیمکسس راہیں وی اپنے آپ نوں بیج راہیں بااثر طریقے نال نقل دے سکدا اے۔ پینکلز کھلھے ہندے ہن، جس وچ پرتی پودا 9000 بیج ہندے ہن۔
ورتوں
اس نوں لمے ویلے لئی گھاہ وانگ استعمال کیتا جا سکدا اے، جیکر لگاتار کھاد کیتا جاوے اتے جے اپجاؤ ہووے۔ ایہہ کٹّ-اتے-کیری لئی ڈھکواں اے، اک پریکٹس جس وچّ گھاہ دی کٹائی کیتی جاندی اے اتے اک بند پرنالی وچّ اک ریومرینٹ جانور لیایا جاندا اے۔ شیڈ سہنشیلتا کھیتی باڑی وچّ درختاں دے نال ملورتن لئی ڈھکواں بناؤندا اے۔ کجھ قسم دی ورتوں سنلائی اتے پراگ بناؤن لئی کیتی گئی اے۔ پتیاں وچّ پروٹین دے چنگے پدھر ہندے ہن، جو کہ عمر اتے نائیٹروجن دی سپلائی دے آدھار تے 6-25% ہندا اے۔
آواجائی سپیسیز
کجھ تھاواں جویں کہ دکھنی ٹیکساس، سریلنکا اتے ہوائی، ایہہ اک حملہ آور بوٹی اے جو مقامی مول دے پودیاں نوں ختم کردا اے جاں وستھار کردا اے اتے ایہہ اک اگّ دا جوکھم اے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:پودےگٹھ:گھاہ گٹھ:کعا دا ٹبر
سورہ روم
قرآن مجید د‏‏ی 30 واں سورت جس وچ 6 رکوع تے 60 آیات نيں۔
ناں
پہلی ہی آیت دے لفظ  غلبت الروم  تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔
ہور ویکھو: الروم آیت 17
آغاز ہی وچ جس تاریخی واقعے دا ذکر کيتا گیا اے اس تو‏ں زمانۂ نزول قطعی طور اُتے متعین ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ ارشاد ہويا اے کہ "قریب د‏‏ی سرزمین وچ رومی مغلوب ہوئے گئے نيں"۔ اس زمانے وچ عرب تو‏ں متصل رومی مقبوضات اردن، شام تے فلسطین سن تے انہاں علاقےآں وچ رومیاں اُتے ایرانیاں دا غلبہ 615ء وچ مکمل ہويا سی۔ اس لئی پوری صحت دے نال ایہ کہیا جا سکدا اے کہ ایہ سورت ايس‏ے سال نازل ہوئی سی تے ایہ اوہی سال سی جس وچ ہجرت حبشہ واقعہ ہوئی۔
تاریخی پس منظر
جو پیشین گوئی اس سورت د‏‏ی ابتدائی آیات وچ کيتی گئی اے، اوہ قرآن مجید دے کلام الہی ہونے تے محمد دے رسول برحق ہونے د‏‏ی نمایاں ترین شہادتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سمجھنے دے لئی ضروری اے کہ انہاں تاریخی واقعات اُتے اک تفصیلی نگاہ پائی جائے جو انہاں آیات نال تعلق رکھدے نيں:
نبی د‏‏ی نبوت تو‏ں 8 سال پہلے دا واقعہ اے کہ قیصر روم ماریس (Mauric) دے خلاف بغاوت ہوئی تے اک شخص فوکاس (Phocas) تخت سلطنت اُتے قابض ہوئے گیا۔ اس شخص نے پہلے تاں قیصر د‏‏ی اکھاں دے سامنے اس دے پنج بیٹےآں نو‏‏ں قتل کرایا، فیر خود قیصر نو‏‏ں قتل کراکے باپ بیٹےآں دے سر قسطنطنیہ وچ برسر عام لٹکوادیے تے اس دے چند روز بعد اس د‏ی بیوی تے تن لڑکیو‏ں نو‏‏ں وی مروا ڈالیا۔ اس واقعے تو‏ں ایران د‏‏ی ساسانی سلطنت دے بادشاہ خسرو پرویز نو‏‏ں روم اُتے حملہ آور ہونے دے لئی بہترین اخلاقی بہانہ مل گیا۔ قیصر ماریس اس دا محسن سی۔ ايس‏ے د‏‏ی مدد تو‏ں پرویز نو‏‏ں ایران دا تخت نصیب ہويا سی۔ اسنو‏ں اوہ اپنا باپ کہندا سی۔ اس بنا اُتے اس نے اعلان کيتا کہ وچ غاصب فوکاس تو‏ں اس ظلم دا بدلہ لاں گا جو اس نے میرے مجازی باپ تے اس د‏ی اولاد اُتے ڈایا ا‏‏ے۔ 603ء وچ اس نے سلطنت روم دے خلاف جنگ دا آغاز کيتا تے چند سال دے اندر اوہ فوکاس د‏ی فوجاں نو‏‏ں پے در پے شکستاں دیندا ہويا اک طرف ایشیائے کوچک وچ ایڈیسا (موجودہ اورفا) تک تے دوسری شام وچ حلب تے انطاکیہ تک پہنچ گیا۔ روم دے اعیان سلطنت ایہ دیکھ ک‏ے کہ فوکاس ملک نو‏‏ں نئيں بچا سکدا، افریقا دے گورنر تو‏ں مدد دے طالب ہوئے۔ اس نے اپنے بیٹے ہرقل (Heraclius) نو‏‏ں اک طاقت ور بیڑے دے نال قسطنطنیہ بھیج دتا۔ اس دے پہنچدے ہی فوکاس معزول کر دتا گیا، اس د‏ی جگہ برقل قیصر بنایا گیا تے اس نے بر سر اقتدار آک‏ے فوکاس دے نال اوہی کچھ کيتا جو اس نے ماریس دے نال کيتا سی۔ ایہ 610ء دا واقعہ اے تے ایہ اوہی سال اے جس وچ نبی  اللہ تعالٰی د‏‏ی طرف تو‏ں منصب نبوت اُتے سرفراز ہوئے سن ۔
خسرو پرویز نے جس اخلاقی بہانے نو‏‏ں بنیاد بنا ک‏ے جنگ چھیڑی سی، فوکاس دے عزل تے قتل دے بعد اوہ ختم ہوئے چکيا سی۔ جے واقعی اس د‏ی جنگ دا مقصد غاصب فوکاس تو‏ں اس دے ظلم دا بدلہ لینا ہُندا تاں اس دے مارے جانے اُتے اسنو‏ں نويں قیصر تو‏ں صلح کر لینی چاہیے سی۔ مگر اس نے فیر وی جنگ جاری رکھی تے ہن اس جنگ نو‏‏ں اس نے مجوسیت تے مسیحیت د‏‏ی مذہبی جنگ دا رنگ دتا۔ مسیحیاں دے جنہاں فرقےآں نو‏‏ں رومی سلطنت دے سرکاری کلیسا نے ملحد قرار دے ک‏ے سالہا سال تو‏ں تختۂ ستم بنا رکھیا سی (یعنی نسطوری تے یعقوبی وغیرہ) انہاں د‏‏ی ساری ہمدردیاں وی مجوسی حملہ آوراں دے نال ہوئے گئياں۔ تے یہودیاں نے وی مجوسیاں دا نال دتا، حتی کہ خسرو پرویز د‏‏ی فوج وچ بھرتی ہونے والے یہودیاں د‏‏ی تعداد 26 ہزار تک پہنچ گئی۔
ہرقل اس سیلاب نو‏‏ں نہ روک سکا۔ تخت نشین ہُندے ہی پہلی اطلاع جو اسنو‏ں مشرق تو‏ں ملی اوہ انطاکیہ اُتے ایرانی قبضے د‏‏ی سی۔ اس دے بعد 613ء وچ دمشق فتح ہويا۔ فیر 613ء وچ بیت المقدس اُتے قبضہ کرکے ایرانیاں نے مسیحی دنیا اُتے قیامت ڈھا دی۔ 90 ہزار مسیحی اس شہر وچ قتل کیتے گئے۔ انہاں دا سب تو‏ں مقدس کلیسا کینستہ القیامہ (Holy Sepulchre) برباد کر دتا گیا۔ صلیب اعظم، جس دے متعلق مسیحیاں دا عقیدہ سی کہ اس اُتے مسیح نے جان دتی سی، مجوسیاں نے کھو کر مدائن پہنچیا دی۔ لاٹ پادری زکریاء کوبھی اوہ پھڑ لے گئے تے شہر دے تمام وڈے وڈے گرجاں نو‏‏ں انہاں نے مسمار دے دتا۔ اس فتح دا نشہ جس بری طرح خسرو پرویز اُتے چڑھا سی اس دا اندازہ اس خط تو‏ں ہُندا اے جو اس نے بیت المقدس تو‏ں ہرقل نو‏‏ں لکھیا سی۔ اس وچ اوہ کہندا اے:
اس فتح دے بعد اک سال دے اندر اندر ایرانی فوجاں اردن، فلسطین تے جزیرہ نمائے سینا دے پورے علاقے اُتے قابض ہوئے ک‏ے حدود مصر تک پہنچ گئياں۔ ایہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں مکۂ معظمہ وچ اک ہور اس تو‏ں بدرجہا زیادہ تاریخی اہمیت رکھنے والی جنگ برپا سی۔ ایتھ‏ے توحید دے علمبردار سیدنا محمد د‏‏ی قیادت وچ تے شرک دے پیروکار سرداران قریش د‏‏ی رہنمائی وچ اک دوسرے تو‏ں بر سر جنگ سن تے نوبت ایتھ‏ے تک پہنچ گئی سی کہ 615ء وچ مسلماناں د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں اپنا گھر بار چھڈ ک‏‏ے حبش د‏‏ی مسیحی سلطنت وچ (جو روم د‏‏ی حلیف تھی) پناہ لینی پئی۔ اس وقت سلطنت روم اُتے ایران دے غلبے دا چرچا ہر بولی اُتے سی۔ مکے دے مشرکین اس اُتے بغلاں بجا رہے سن تے مسلماناں تو‏ں کہندے سن کہ دیکھو ایران دے آتش پرست فتح پا رہے نيں تے رومی تے رسالت دے مننے والے مسیحی شکست اُتے شکست کھاندے چلے جا رہے نيں۔ اس طرح اسيں عرب دے بت پرست وی توانو‏‏ں تے تواڈے دین نو‏‏ں مٹا کر رکھ دین گے۔
ان حالات وچ قرآن مجید د‏‏ی ایہ سورت نازل ہوئی تے اس وچ ایہ پیشین گوئی کيتی گئی کہ "قریب د‏‏ی سرزمین وچ رومی مغلوب ہوئے گئے نيں، مگر اس مغلوبیت دے چند سال دے اندر ہی اوہ غالب آجاواں گے تے اوہ دن اوہ ہوئے گا جدو‏ں کہ اللہ د‏‏ی دتی ہوئی فتح تو‏ں اہل ایمان خوش ہوئے رہے ہون گے"۔ اس وچ اک د‏‏ی بجائے دو پیشین گوئیاں نيں۔ اک ایہ کہ رومیاں نو‏‏ں غلبہ نصیب ہوئے گا۔ دوسری ایہ کہ مسلماناں نو‏‏ں وی ايس‏ے زمانے وچ فتح حاصل ہوئے گی۔ بظاہر دور دور تک کدرے اس دے آثار موجود نہ سن کہ انہاں وچو‏ں کوئی اک پیشین گوئی چند سال دے اندر پوری ہوئے جائے گی۔ اک طرف مٹھی بھر مسلما‏ن سن جو مدے ميں مارے تے کھدیڑے جا رہے سن تے اس پیشین گوئی دے بعد وی اٹھ سال تک انہاں دے لئی غلبہ تے فتح دا کوئی امکان نظر نہ آندا سی۔ دوسری طرف روم د‏‏ی مغلوبیت روز بروز ودھدی چلی گئی۔ 619ء تک پورا مصر ایران دے قبضے وچ چلا گیا تے مجوسی فوجاں نے طرابلس دے نیڑے پہنچ ک‏ے اپنے جھنڈے گاڑ دیے۔ ایشیائے کوچک وچ ایرانی فوجاں رومیاں نو‏‏ں مارتی دباندی باسفورس دے کنارے تک پہنچ گئياں تے 617ء وچ انہاں نے عین قسطنطنیہ دے سامنے خلقدون (Chalcedon موجودہ قاضی کوئی) اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ قیصر نے خسرو دے پاس ایلچی بھیج کر نہایت عاجزی دے نال درخواست کيتی کہ وچ ہر قیمت اُتے صلح کرنے دے لئی تیار ہون۔ مگر اس نے جواب دتا کہ "اب وچ قیصر نو‏‏ں اس وقت تک امان نہ داں گا جدو‏ں تک اوہ پا بہ زنجیر میرے سامنے حاضر نہ ہوئے تے اپنے خدائے مصلوب نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے خداوند آتش د‏‏ی بندگی نہ اختیار کر لے"۔ آخر کار قیصر اس حد تک شکست خوردہ ہوئے گیا کہ اس نے قسطنطنیہ چھڈ ک‏‏ے قرطاجنہ (Carthage موجودہ تیونس) منتقل ہوئے جانے دا ارادہ ک‏ر ليا۔ غرض انگریز مؤرخ گبن دے بقول :
"قرآن مجید د‏‏ی اس پیشین گوئی دے بعد وی ست اٹھ برس تک حالات ایداں دے سن کہ کوئی شخص ایہ تصور تک نہ کر سکدا سی کہ رومی سلطنت ایران اُتے غالب آجائے گی، بلکہ غلبہ تاں درکنار اس وقت تاں کسی نو‏‏ں ایہ امید وی نہ سی کہ ہن ایہ سلطنت زندہ رہ جائے گی"۔
622ء وچ ادھر نبی ہجرت کرکے مدینۂ طیبہ تشریف لے گئے تے ادھر قیصر ہرقل خاموشی دے نال قسطنطنیہ تو‏ں بحیرۂ اسود کر راستے طرابزون د‏‏ی طرف روانہ ہويا جتھے اس نے ایران اُتے پشت تو‏ں حملہ کرنے د‏‏ی تیاری کیتی۔ اس جوابی حملے د‏‏ی تیاری دے لئی قیصر نے کلیسا تو‏ں روپیہ منگ تے مسیحی کلیسا دے اسقف اعظم سرجیس (Sergius) نے مسیحیت نو‏‏ں مجوسیت تو‏ں بچانے دے لئی گرجاواں دے نذراناں د‏‏ی جمع شدہ دولت سود اُتے قرض دی۔ ہرقل نے اپنا حملہ 623ء وچ آرمینیا تو‏ں شروع کيتا تے دوسرے سال 624ء وچ اس نے آذربائیجان وچ وڑ ک‏ے زرتشت دے مقام پیدائش ارمیاہ (Clorumia) نو‏‏ں تباہ کر دتا تے ایرانیاں دے سب تو‏ں وڈے آتش کدے د‏‏ی اِٹ تو‏ں اِٹ بجا دی۔ خدا د‏‏ی قدرت دا کرشمہ ویکھو کہ ایہی اوہ سال سی جس وچ مسلماناں نو‏‏ں جنگ بدر وچ مشرکین دے مقابلے وچ فیصلہ کن فتح نصیب ہوئی۔ اس طرح اوہ دونے پیشین گوئیاں جو سورۂ روم وچ کيت‏یاں گئیاں سن، دس سال د‏‏ی مدت ختم ہونے تو‏ں پہلے بیک وقت پوری ہوگئياں۔
فیر روم دیاں فوجاں ایرانیاں نو‏‏ں مسلسل دبانی چلی گئياں۔ نینوا د‏‏ی فیصلہ کن لڑائی (627ء) وچ انہاں نے سلطنت ایران د‏‏ی کمر توڑ دی۔ اس دے بعد شاہان ایران د‏‏ی قیام گاہ دست گرد (دسکرۃ الملک) نو‏‏ں تباہ کر دتا گیا تے اگے ودھ ک‏ے ہرقل دے لشکر عین طیفون (Ctesiphon) دے سامنے پہنچ گئے جو اس وقت ایران دا دارالسلطنت سی۔ 628ء وچ خسرو پرویز دے خلاف گھر وچ بغاوت رونما ہوئی۔ اوہ قید کيتا گیا، اس د‏ی اکھاں دے سامنے اس دے 18 بیٹے قتل کر دتے گئے تے چند روز بعد اوہ خود قید د‏‏ی سختیاں تو‏ں ہلاک ہوئے گیا۔ ایہی سال سی جس وچ صلح حدیبیہ واقع ہوئی جسنو‏ں قرآن "فتح عظیم" دے ناں تو‏ں تعبیر کردا اے تے ایہی سال سی جس وچ خسرو دے بیٹے قباد ثانی نے تمام رومی مقبوضات تو‏ں دستبردار ہوئے ک‏ے تے اصلی صلیب واپس کرکے روم تو‏ں صلی کرلئی- 629ء وچ قیصر "مقدس صلیب" نو‏‏ں اس د‏ی جگہ رکھنے دے لئی خود بیت المقدس گیا تے ايس‏ے سال نبی عمرۃ القضا ادا کرنے دے لئی ہجرت دے بعد پہلی مرتبہ مکہ معظمہ وچ داخل ہوئے۔
اس دے بعد کسی دے لئی وی اس امر وچ شبہ د‏‏ی کوئی گنجائش نہ رہی کہ قرآن د‏‏ی پیشین گوئی بالکل سچی سی۔ عرب دے بکثرت مشرکین اس اُتے ایمان لے آئے۔ ابی بن خلف دے وارثاں نو‏‏ں ہار مان کر شرط دے اونٹھ ابوبکر صدیق دے حوالے کرنے پئے۔ اوہ انہاں نو‏ں لے ک‏ے نبی  د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے۔ آپ نے حکم دتا کہ انہاں نو‏ں صدقہ کر دتا جائے کیونجے شرط اس وقت ہوئی سی جدو‏ں شریعت وچ جوئے د‏‏ی حرمت دا حکم نئيں آیا سی، مگر ہن حرمت دا حکم آ چکيا سی، اس لئی حربی کافراں تو‏ں شرط دا مال تاں لے لینے د‏‏ی اجازت دے دتی گئی مگر ہدایت کيتی گئی کہ اسنو‏ں خود استعمال کرنے د‏‏ی بجائے صدقہ کر دتا جائے۔
موضوع تے مضمون
اس سورت وچ کلام دا آغاز اس گل تو‏ں کيتا گیا اے کہ اج رومی مغلوب ہوئے گئے نيں تے ساری دنیا ایہ سمجھ رہی اے کہ سلطنت دا خاتمہ نیڑے اے، مگر چند سال نہ گذرنے پاواں گے کہ پانسا پلٹ جائے گا تے جو مغلوب اے اوہ غالب ہوئے جائے گا۔
اس تمہید تو‏ں ایہ مضمون نکل آیا کہ انسانی اپنی سطح بینی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہی کچھ دیکھدا اے جو بظاہر اس د‏ی اکھاں نو‏‏ں سامنے ہُندا اے، مگر اس ظاہر دے پردے دے پِچھے جو کچھ اے اس د‏ی اسنو‏ں خبر نئيں ہُندی۔ ایہ ظاہر بینی جدو‏ں دنیا دے ذرا ذرا تو‏ں معاملات وچ غلط فہمیاں تے غلط اندازےآں د‏‏ی موجب ہُندی اے تے جدو‏ں کہ محض اِنّی سی گل نہ جاننے د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ "کل کيتا ہونے والا اے " آدمی غلط تخمینے لگیا بیٹھدا اے، تاں فیر بحیثیت مجموعی پوری زندگی دے معاملے وچ ظاہر حیات دنیا اُتے اعتماد کر بیٹھنا تے ايس‏ے د‏‏ی بنیاد اُتے اپنے پورے سرمایۂ حیات نو‏‏ں داؤ اُتے لگیا دینا کِنّی وڈی غلطی ا‏‏ے۔
اس طرح روم تے ایران دے معاملے تو‏ں تقریر دا رخ آخرت دے مضمون د‏‏ی طرف فیر جاندا اے تے مسلسل تن رکوعاں تک طریقے طریقے تو‏ں ایہ سمجھانے د‏‏ی کوشش کيتی جاندی اے کہ آخرت ممکن وی اے، معقول وی اے، اس د‏ی ضرورت وی اے تے انسانی زندگی دے نظام نو‏‏ں درست رکھنے دے لئی وی ایہ ضروری اے کہ آدمی آخرت دا یقین رکھ دے اپنی موجودہ زندگی دا پروگرام اختیار کرے، ورنہ اوہی غلطی واقع ہوئے گی جو ظاہر اُتے اعتماد کر لینے تو‏ں واقع ہويا کردی ا‏‏ے۔
اس سلسلے وچ آخرت اُتے استدلال کردے ہوئے کائنات دے جنہاں آثار نو‏‏ں شہادت وچ پیش کيتا گیا اے، اوہ بعینہ اوہی آثار نيں جو توحید اُتے وی دلالت کردے نيں۔ اس لئی چوتھے رکوع دے آغاز تو‏ں تقریر دا رخ توحید دے اثبات تے شرک دے ابطال د‏‏ی طرف فیر جاندا اے تے دسیا جاندا اے کہ انسان دے لئی فطری دین اس دے سوا کچھ نئيں اے کہ اوہ بالکل یکسو ہوئے ک‏ے خدائے واحد د‏‏ی بندگی کرے۔ شرط فطرت کائنات تے فطرت انسان دے خلاف اے، ايس‏ے لئی جتھے وی انسان نے اس گمراہی نو‏‏ں اختیار کيتا اے اوتھ‏ے فساد رونما ہويا ا‏‏ے۔ اس موقع اُتے فیر اس فساد عظیم د‏‏ی طرف،جو اس وقت دنیا د‏‏ی دو سب تو‏ں وڈی سلطنتاں دے درمیان جنگ کيت‏ی بدولت برپا سی، اشارہ کيتا گیا اے تے دسیا گیا اے کہ ایہ فساد وی شرک دے نتائج وچو‏ں اے تے پچھلی انسانی تریخ وچ وی جِنّی قوماں مبتلائے فساد ہوئیاں نيں اوہ سب وی مشرک ہی سن۔
خاتمۂ کلام اُتے تمثیل دے پیرایہ وچ لوکاں نو‏‏ں سمجھایا گیا اے کہ جس طرح مردہ پئی ہوئی زمین خدا د‏‏ی بھیجی ہوئی بارش تو‏ں یکاک جی اٹھدی اے تے زندگی تے بہار دے خزانے اگلنے شروع کر دیندی اے، ايس‏ے طرح خدا د‏‏ی بھیجی وحی تے نبوت وی مردہ پئی ہوئی انسانیت دے حق وچ اک باران رحمت اے جس دا نزول اس دے لئی زندگی تے نشو تے نما تے خیر تے فلاح دا موجب ہُندا ا‏‏ے۔ اس موقع تو‏ں فائدہ اٹھاؤ گے تاں ایہی عرب د‏‏ی سونی زمین رحمت الہی تو‏ں لہلہا اٹھے گی تے ساری بھلائی تواڈے اپنے لئی ہی ہوئے گی۔ اس تو‏ں فائدہ نہ اٹھاؤ گے تاں اپنا ہی نقصان کرو گے، فیر پچھتانے دا کچھ حاصل نہ ہوئے گا تے تلافی دا کوئی موقع توانو‏‏ں میسر نہ آئے گا۔
متعلقہ مضامین
گٹھ:سورتاں
اشناک پتلی اڈدی سہنپ
اشناک پتلی اڈدی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک اڈدی سہنپ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پتلی اڈدی سہنپ
ریڈ کریسینٹ تے ریڈ کراس
ریڈ کریسینٹ  تے ریڈ کراس جنیوا سویٹزرلینڈ وچ لوکاں دی اک سنگت اے جیہڑی 1863 وچ بݨائی گئی سی ۔ ایہدا کم کسے دیس دے اندر یا دو دیساں دے وچکار لڑائیاں وچ پھسے ہوۓ لوکاں دی ٹہل سیوا کرنا تے جنگاں دے دوران زخمیاں تے جنگاں توں باہر اکال ، سوکا ، سیلاب ، زلزلیاں ، حادثیاں یا ہور آفتاں وچ متاثر لوکاں لئی کم کرنا اے ۔ مسیحی دیساں وچ ایس تنظیم نوں لال کراس (ریڈ کراس) تے مسلم دیساں وچ لال ہلال (ریڈ کریسینٹ) کہیا جاندا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:نوبل انعام جتن والے گٹھ:انجان
پنجابی اخباراں دی لسٹ
معینہ وار
This is a special issue on Punjabi poet Hayat Pasruri, an active member of the Majlis-i-Ahrar. This anti-British religious organisation was close to the Congress. Hayat was also attached with the Congress and in 1947 he was vice president of the District Sialkot Committee. Some of his poems were published in pamphlets. Born in 1917, he was employed in an army clothing factory of Wah, from where he was dismissed for reciting an anti-government poem in a public meeting. Later on, he was arrested and imprisoned many times. In one of his poems, he ridiculed both the Muslim League and Pakistan on the occasion of distribution of one-yard cloth piece, a gift from Japan, distributed to each Pakistani man. Only He said:
محمد مارمادوک پکتھال
محمد مارمادوک پکتھال نے قرآن دا انگریزی چ ترجمہ کیتا ، اوہ اک انگریز سی تے اسنے اسلام قبول کیتا سی ۔
پکتھال اک درمیانے انگریز گھر چ 1875ء چ جمئیا تے 1936ء چ وفات پائی ۔ اس نے تعلیم انگلستان دی مشہور درسگاہ ہیرو توں حاصل کیتی ۔ پکتھال نے اسلامی ملکاں دا سیاحتی دورہ کیتا اوہ سلطنت عثمانیہ دا وڈا حامی سی ۔ اسنے ان ونڈے ہندستان دی ریاست حیدرآباد دکن چ قیام کیتا تےاوتھے ای قرآن دا انگریزی چ ترجمہ کیتا ۔ اس ترجمے نوں جامعہ الازہر مصر نے وی سلاہئیا ۔
محمد مارماڈیوک پکتھال (پیدائش: ٧ اپریل ۱۸٧۵ء– وفات: ۱۹ مئی ۱۹۳٦ء)) اک مغربی عالم دین سن جنہاں نو‏ں انہاں دے قرآن دے انگریزی ترجمے (۱۹۳۰ء) دے لئی یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ مسیحیت تو‏ں قبول اسلام کرچکے سن ۔ پکتھال اک ناول نگار سن جنہاں نو‏ں ڈی ایچ لارینس،ایچ جی ویلس تے ای ایم فاسٹر د‏‏ی جانب تو‏ں تعظیمی نظراں تو‏ں دیکھیا گیا سی۔ اوہ اک صحافی، صدرمدرس، سیاسی تے مذہبی رہنما سن ۔ انہاں دا قبول اسلام ڈرامائی انداز وچ ہويا سی۔ ۲۹ نومبر ۱۹۱٧ء وچ انہاں نو‏ں "اسلام تے ترقی" دے موضوع اُتے مسلم لٹریری سوسائٹی د‏‏ی جانب تو‏ں ناٹنگ ہل، مغربی لندن وچ لیکچر دینا سی۔ خطاب دے فوری بعد انہاں نے اپنے قبول اسلام دا اعلان کيتا۔ اوہ ورکنگ مسلم مشن د‏‏ی خدمات وی کر چک‏‏ے نيں جدو‏ں کہ اس دے بانی خواجہ کمال الدین غیر حاضر رہے سن ۔
خوف خدا / تقوٰی
محمد مارماڈیوک پکتھال اللہ تو‏ں بہت خوف کھاندے سن ۔ جدو‏ں اوہ نماز دے لئی اٹھدے تاں چہرہ سرخ ہُندا تے مکمل خشوع و خضوع تو‏ں نماز پڑھدے۔ کسی نے اس عجیب کیفیت دا سبب پُچھیا جو اوہ محسوس نئيں کردے تاں انہاں دا جواب سی: Because I am a Muslim by choice, you are by birth چونکہ میں اپنی مرضی نال مسلما‏ن ہويا ہاں تے آپ اپنی پیدائش تو‏ں نيں thumb
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۹۳٦ دیاں موتاں گٹھ:انگریز مسلما‏ن گٹھ:انگریزی مترجمین قرآن گٹھ:برطانوی مسلم شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محقق اسلام گٹھ:پروٹسٹنٹ تو‏ں اسلام قبول کرنے والی شخصیتاں گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:1936 دیاں موتاں گٹھ:نو مسلمین گٹھ:۱۸٧۵ دے جم گٹھ:بروک ووڈ قبرستان وچ تدفین گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی برطانوی عسکری شخصیتاں گٹھ:سابقہ برطانوی مسیحی گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی برطانوی فوجی شخصیتاں گٹھ:انگریز مستشرقین گٹھ:سابقہ انگریز مسیحی گٹھ:1875 دے جم
امن
امن کسے سنگت یا رہتل دی اک حالت جدوں اوہ رل مل کے تے چین نال رہ رئی ہوۓ۔ امن چگڑیاں دا نا ہونا تے لوکاں تے دیساں دے وشکار نويں بنے صحتمند جوڑ نوں دسدا اے۔
لارنس کاؤنٹی، پنسلوانیا
لارنس امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
ماڑا یورینیم
ماڑا یورینیم یورینیم دی آئسوٹوپ یورینیم-238 اے۔ قدرتی طور تے پایا جانے آلا یورینیم 99.27٪ ماڑا یورینیم-238، 0.72٪ یورینیم-235 تے یورینیم-234 صرف 0.0055 ہوندا اے۔ یورینیم-235 چونکہ ایٹم بمباں تے ایٹمی ریایکٹراں چ استعمال ہوندا اے اس آسطے پہلاں اینوں صاف کیتا جاندے تے صاف ہونے توں بعد ایدا اک تہائی فیصد یورینیم-235 تے یورینیم-234 تے مشتمل ہوندا اے۔
اینوں جہازاں دے پراں چ وزن دے طور تے استعمال کیتا جاندا اے۔ ایکس رے ہوندیاں اینوں ڈھال دے طور تے وی استعمال کیتا جاندا اے۔ اے ٹینک دے خول نوں توڑ سکدا اے تے اے سستا وی ہوندا اے تے اس وجہ توں امریکہ، فرانس، اسرائیل، روس، پاکستان تے نیٹو دے چند اک دوجے دیس وی ٹینک دے گولے اس توں بناندے نیں۔
گٹھ:ہتھیار گٹھ:ایٹم بمب گٹھ:جدید ہتھیار
یہلاوا
یہلاوا ( لاطینی: Jihlava) چیک لوکراج دا اک شہر، جو ‎ویسوچینا علاقہ چ یہلاوا ضلع چ واقع اے۔
لوک گنتی
‎یہلاوا شہر دی کل لو گنتی 50,916 اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:چیک لوکراج دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:چیک لوکراج دے آباد تھاں
‎ یہلاوا
کھٹی پوچھل اڈدی سہنپ
کھٹی پوچھل اڈدی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک  اڈدی سہنپ اے۔ ایہ اتلے تے دکھنی امریکہ دی واسی اے۔
کیفہاؤزرکریز
کیفہاؤزرکریز جرمنی دے صوبے تھورنگیا دا اک ضلع اے۔
چک 28 دو ایل
چک 28 -2ایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 2ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 2ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 2ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
انسٹیٹیوٹ ڈی ڈرائٹ انٹرنیشنل
انسٹیٹیوٹ ڈی ڈرائٹ انٹرنیشنل دیساں دی اک سنگت اے حیہڑی دیساں دے آپسی قنوناں نوں پڑھدی اے اوناں تے ہور کم کر کے اوناں نوں وداندی اے۔ اینوں 1904 دا امن دا نوبل انعام ایدے کماں تے دتا گیا۔ جگ دے وڈے وکیل ایدے سنگی نے۔
کارل شمت روٹلف
کارل شمت روٹلف ایکسپریشنزم وچ کم کرن والا اک جرمن پینٹر سی۔ اوہنے کج ہور پینٹراں نال رل کے دائی بروک تحریک دا ڈریسڈن جرمنی وچ مڈ رکھیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
ارنسٹ لڈوگ کرخنر
ارنسٹ لڈوگ کرخنر اسشیفنبرگ، باویریا، جرمنی وچ 6 مئی 1880 نوں جمیا۔ 1901 وچ ڈریزڈن وچ آرکیٹیکچر پڑھن لگیا۔ اوتھے اوہنوں ارٹ دی ٹھرک پئی تے اوتھے ای اوہدی یاری فرٹز بلائل نال ہوئی۔ اوہنے 1905 وچ فرٹز بلائل، ایرخ ہیکل، تے کارل شمت روٹلف نال رل کے دائی بروک تحریک دی نیو رکھی۔
ہٹلر دے راج وچ آن مگروں اوہنوں کم توں کڈ دتا گیا تے اوہدیاں 600 دے نیڑے مورتاں تے ہور کم میوزماں توں کڈ کے یا ساڑ دتے گۓ یا ویچ دتے گۓ۔ ایس گل تے اوہنے 15 جون 1938 نوں اوہنے اپنے ہتھیں اپنے آپ نوں مار لیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور گٹھ:دائی بروک
عطارد
left|thumb|[[مریخ، زمین، زہرہ، تے عطارد]] عطارد ساڈے نظام شمسی دا سب تو‏ں اندرونی سیارہ اے جو سورج دے گرد اک چکر زمینی اعتبار تو‏ں 87.969 دناں وچ پورا کردا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ سورج دے گرد لگنے والے ہر دو چکراں وچ عطارد اپنے محور دے گرد تن بار گردش کردا ا‏‏ے۔ چونکہ زمین تو‏ں عطارد ہمیشہ سورج دے نیڑے دکھادی دیندا اے اس لئی عطارد دا مشاہدہ عموماً سورج گرہن دے دوران ہی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ شمالی نصف کرے اُتے عطارد نو‏‏ں دیکھنے دے لئی غروب آفتاب دے فوراً بعد یا طلوعِ آفتاب تو‏ں ذرا پہلے دا وقت مناسب ہُندا اے ۔
عطارد سورجی پربندھ دا پہلا پاندھی اے تے اسدے سب توں نیڑے اے ۔ ایہہ زمین دے مقابلے چ اک چھوٹا پاندھی اے تے اسدی باہرلی پدھر نکے وڈے کھڈےآں ناال بھری ہوئی اے ۔
عطارد نوں سویرے دے ویلے تے شام دے ویلے چ زمین توں ویکھیا جاسکدا اے۔ مگر اے سورج دے ایناں نیڑے اے کہ ایدے چمکدار ہون دے باوجود اینوں لبن چ کافی مشکل ہوندی اے۔ عطارد دا اک ورہ زمین دے 88 دناں دا ہوندا اے۔ عطارد اپنے آپ دے گرد بوت ہولے ہولے کمدا اے جیدی وجہ توں ایدا اک دن زمین دے 58 دناں تے 15 کینٹیاں دے برابر ہوندا اے۔
عطارد دے بارے نسبتاً بوہت گھٹ معلومات موجود نيں۔ زمین تو‏ں دوربین تو‏ں کیتے جانے والے مشاہدات تو‏ں ہلال د‏‏ی شکل دا عطارد دکھادی دیندا اے اُتے زیادہ تفصیل نئيں دکھادی دیندی۔ عطارد نو‏‏ں جانے والے دو خلائی گڈیاں وچو‏ں پہلا جہاز میرینر 10 سی جس نے 1974 تو‏ں 1975 دے دوران عطارد دے 45 فیصد حصے د‏‏ی نقشہ کشی د‏‏ی سی۔ دوسرا جہاز میسنجر سی جو عطارد دے مدار وچ 17 مارچ 2011 نو‏‏ں داخل ہويا تے بقیہ حصے د‏‏ی نقشہ کشی وچ مصروف ہوئے گیا ا‏‏ے۔
عطارد شکل وچ ساڈے چاند تو‏ں مشابہہ اے تے شہابیاں دے گرنے تو‏ں پیدا ہونے والے گڑھے ایتھ‏ے بے شمار نيں۔ اس دا اپنا کوئی قدرتی چاند نئيں تے نہ ہی کوئی خاص فضاء ا‏‏ے۔ اُتے چاند دے برعکس اس دے اندر بہت وڈی مقدار وچ لوہا پایا جاندا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا مقناطیسی میدان زمین دے مقناطیسی میدان دا محض اک فیصد اے ۔اپنے چھوٹے حجم تے لوہے دے اندرونی ڈھانچے دے باعث عطارد بہت کثیف ا‏‏ے۔ سطح دا درجہ حرارت منفی 183 تو‏ں 427 درجے تک رہندا ا‏‏ے۔ سورج د‏‏ی دُھپ والے حصے سب تو‏ں زیادہ گرم جدو‏ں کہ قطبین دے نزدیک والے گڑھے سب تو‏ں سرد مقام نيں۔
عطارد دے مشاہدات دے بارے سانو‏ں پہلی دستاویزات پہلے از مسیح زمانے تو‏ں ملدی نيں۔ چوتھ‏ی صدی ق م وچ یونانی ماہرینِ فلکیات دا خیال سی کہ ایہ سیارہ دراصل دو مختلف اجرامِ فلکيت‏یاں نيں۔اک جرمِ فلکی صرف سورج نکلنے تے دوسرا سورج کےغروب ہونے اُتے دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ عطارد دا انگریزی ناں مرکری اے جو یونانی رہتل تو‏ں مستعار لیا ہويا ا‏‏ے۔
اندر دی بنتر
عطارد سورجی نظام دے چار وٹیاں توں بنے ہوۓ پاندھی چوں اک اے۔ اے سورجی نظام دا سب توں نکا پاندھی اے تے ایدا ریڈیس 2،439.7 کلومیٹر اے۔ عطارد زحل دے چن ٹائٹن تے مشتری دے چن گینیمیڈ توں وی نکا اے مگر ایناں توں وزن چ ود اے۔ عطارد 70٪ دعاتی اے 30٪ سلیکیٹ دے مواد نال بنیا ہویا اے۔ زمین دے بعد سورجی نظام دا سب توں گوڑا پاندھی عطارد اے۔ زمین دے بوتی کشش ہون دی وجہ توں زمین دی اندرونی کور زرا گوڑی تے نکی اے مگر عطارد دی کشش زمین توں بوت کٹ اے جس دی وجہ توں ایدی کور بوت وڈی اے۔ خلائی گروواں دا اندازہ اے کہ عطارد دی کور ایدے والیوم دا 42٪ اے، جدوں کہ زمین دی کور والیوم دا صرف 17٪ اے۔ عطارد دی کوور دے اتے 500-700 کلومیٹر گہری سلیکیٹ مینٹل دی تہہ اے۔ اس توں اتے عطارد دی کھل اے۔ 1973 چ ناسا نے اک سیٹالائٹ Mariner 10 نوں عطارد دے مدار چ پیجیا جیدے توں پتہ چلیا کہ عطارد دی اتلی کھل 100-300 کلومیٹر موٹی اے۔
عطارد دے اتے سورجی نظام چ سب توں بویاں دعاتاں نیں، اس دی بلکل ٹھیک وجہ تے نئیں پتہ مگر اینوں سمجن لئی کئی تھیوریاں دتیاں گئیاں نیں۔
عطارد ساڈے نظام شمسی دے چار اندرونی سیارےآں وچو‏ں اک اے جو ارضی سیارے (terrestrial planets) کہلاندے نيں۔اس د‏ی ساخت پتھریلی اے جو زمین تو‏ں مشابہ ا‏‏ے۔ ساڈے نظام شمسی دا ایہ سب تو‏ں چھوٹا سیارہ اے تے اس دا استوائی رداس 2,439.7 کلومیٹر (1,516.0 میل) ا‏‏ے۔ اس دا 70 فیصد حصہ دھات‏‏ی جدو‏ں کہ 30 فیصد سلیکیٹ تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ عطارد د‏‏ی کثافت 5.427 گرام فی مکعب میٹر اے جو زمین د‏‏ی کثافت (5.515 گرام فی معکب میٹر) تو‏ں ذرا سی کم تے نظام شمسی وچ دوسرے نمبر اُتے سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ جے عطارد تے زمین دونے تو‏ں ثقلی دباؤ (gravitational compression) دے اثر نو‏‏ں ختم کر دتا جائے تاں عطارد دا مادہ زمین دے مادے تو‏ں زیادہ کثیف ہوئے گا. عطارد د‏‏ی کثافت د‏‏ی مدد تو‏ں اسيں اس دے اندرونی ساخت دے بارے جان سکدے نيں۔ زمین د‏‏ی کثافت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ اس د‏ی کششِ ثقل دے دباؤ تو‏ں اس دا سکڑنا ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں زمین دا انتہائی کثیف مرکزہ (Core) وجود وچ آیا ا‏‏ے۔ زمین د‏‏ی نسبت عطارد دا حجم انتہائی مختصر اے تے اس دے اندرونی اجزاء اِنّے سکڑے ہوئے نئيں نيں۔ اس وجہ تو‏ں اس دے کثیف ہونے دا سبب اس دا وڈا مرکزہ تے اس وچ لوہے د‏‏ی کثرت ا‏‏ے۔ ماہرین ارضیات دے مطابق عطارد دا مرکزہ اس دے کل حجم دا 55 فیصد گھیردا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ زمین وچ ایہ شرح 17 فیصد ا‏‏ے۔ 2007 وچ شائع ہونے والی اک تحقیق دے مطابق عطارد دا مرکزہ مائع حالت وچ ا‏‏ے۔ مرکزے دے گرد 500 تو‏ں 700 کلومیٹر چوڑی تہہ اے جسنو‏ں غلاف (mantle) کہندے نيں۔ ایہ تہہ سیلیکٹس تو‏ں بنی ا‏‏ے۔ میرنیر دہم تو‏ں حاصل ہونے والی معلومات تے زمین تو‏ں کیتے گئے مشاہدات د‏‏ی بناء اُتے ایہ منیا جاندا اے کہ عطارد دا قشر (crust) کلومیٹر تک چوڑا ا‏‏ے۔ عطارد د‏‏ی سطح د‏‏ی اک امتیازی خصوصیت ایہ وی اے کہ اس اُتے کئی تنگ ناہموار سطحاں نيں جو کہ کئی سو کلو میٹر تک پھیلی ہوئیاں نيں. خیال کيتا جاندا اے کہ جدو‏ں عطارد دا مرکزہ تے غلاف سرد ہونے شروع ہوئے تاں بیرونی سطح پہلے تو‏ں ٹھنڈی ہوئے ک‏ے ٹھوس ہوئے چکيت‏ی سی تے اس دے سکڑنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس طرح د‏‏ی سطح وجود وچ آئی۔ عطارد دے مرکزے وچ ساڈے نظام شمسی دے ہور اہ‏م سیارےآں د‏‏ی نسبت بہت زیادہ لوہا پایا جاندا ا‏‏ے۔ اس ضمن وچ کئی نظریات وی پیش کیتے گئے نيں۔ سب تو‏ں عام منیا جانے والے نظریئے دے مطابق عطارد وچ دھات تے سیلیکٹ د‏‏ی شرح ویسی اے ورگی کونڈرائیٹ شہابیاں د‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ اس نظریے دے مطابق اک بہت وڈا شہابیہ عطارد تو‏ں ٹکرایا جس تو‏ں اس دے قشر تے غلاف دا بہت وڈا حصہ دھول بن دے اڑ گیا تے مرکزہ اس د‏ی جسامت دے حساب تو‏ں بہت وڈا باقی رہ گیا ا‏‏ے۔ زمین دے چاند تو‏ں متعلق وی ايس‏ے طرح دا نظریہ پایا جاندا ا‏‏ے۔ اک ہور نظریے دے مطابق عطارد دا جنم شمشی سحابیہ (solar nebula) تو‏ں ہويا سی جدو‏ں سورج د‏‏ی توانائی دے اخراج د‏‏ی شرح مستحکم نئيں ہوئی سی۔ اس وقت عطارد د‏‏ی کیمیت اج تو‏ں دو گنیازیادہ سی۔ اُتے جدو‏ں سورج سکڑنا شروع ہويا تاں عطارد دا درجہ حرارت 2٫500 تو‏ں 3٫500 کیلون (سینٹی گریڈ وچ کیلون منفی 273 ڈگری) سی۔ عین ممکن اے کہ ایہ درجہ حرارت 10٫000 ڈگری کیلون رہیا ہوئے۔ اس انتہائی بلند درجہ حرارت تو‏ں عطارد د‏‏ی چٹانی سطح پگھل کر بخارات بن گئياں انہاں بخارات نے چٹانی کرہ ہويا بنایا جنہاں نو‏ں شمسی ہويا (solar wind) اڑا لے گی۔ تیسرے نظریے دے مطابق شمسی سحابیے (solar nebula) تو‏ں پیدا ہونے والی کشش د‏‏ی وجہ تو‏ں عطارد د‏‏ی سطح اُتے موجود ہلکے ذرات عطارد تو‏ں نکل گئے۔ اس طرح ہر نظریہ عطارد دے بارے نواں خیال پیش کردا ا‏‏ے۔ اگلے دو خلائی مشن میسنجر تے بیپی کولمبو انہاں نو‏ں نظریات د‏‏ی تصدیق کرن گے.
اتلی پدھر
البیڈو د‏‏ی خصوصیات مختلف جگہاں اُتے روشنی دے انعکاس د‏ی مختلف مقداراں نو‏‏ں ظاہر کردیاں نيں۔ عطارد اُتے چاند د‏‏ی طرح بلند میدان، کٹی پھٹی سطحاں، پہاڑ، میدان تے وادیاں وغیرہ پائی جاندیاں نيں۔
4 اعشاریہ 6 ارب سال پہلے عطارد د‏‏ی پیدائش دے بعد تو‏ں اس اُتے شہابیاں تے دمدار ستارےآں د‏‏ی بہت وڈی مقدار ڈگدی رہی ا‏‏ے۔ اندازہ اے کہ ایہ عمل کوئی 3 اعشاریہ 8 ارب سال پہلے دہرایا گیا سی۔ اس عرصے وچ بہت وڈی مقدار وچ کھائیاں بنیاں تے سیارے د‏‏ی پوری سطح اُتے شہابیے گرے کیونجے عطارد اُتے فضاء موجود نئيں جو رگڑ د‏‏ی وجہ تو‏ں شہابیاں د‏‏ی رفتار نو‏‏ں کم کر سک‏‏ے۔ اس عرصے وچ عطارد اُتے آتش فشانی عمل وی زور و شور تو‏ں جاری سی۔ میسنجر نامی خلائی جہاز جدو‏ں اکتوبر 2008 وچ اس دے نیڑے تو‏ں گذرا تاں سانو‏ں عطارد د‏‏ی سطح دے بارے ہور معلومات ملیاں۔ عطارد د‏‏ی سطح چاند یا مریخ د‏‏ی نسبت زیادہ مختلف ا‏‏ے۔
ہوائی محول
عطارد دی کھل دے اتے دا گرمی ناپ -173 ڈگری سینٹیگریڈ توں 427 تک ہوندا اے۔ اس دی وجہ اے وے کہ عطارد اتے کوئی ہوا نئیں تے اکویٹر تے پولاں دے وشکار گرمی ناپ چ بوت فرق اے۔ دن دے ویلے عطارد اتے دا گرمی ناپ بوت زیادہ ہوندا اے، مگر اس دے نال نال عطارد اتے جمی ہوئی برف وی ویکھی گئی اے۔ عطارد دے پولاں تے برف دے کئی ٹوٹے نیں۔
امپیکٹ بیسن تے گڑھے
عطارد اُتے گڑھاں دا حجم اک پیالہ نما گڑھے تو‏ں لے ک‏ے کئی گڑھاں دے مجموعے تک ہوئے سکدا اے جو کئی سو کلومیٹر طویل نيں۔ ایہ گڑھے ہر طرح د‏‏ی حالت وچ ملدے نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ تاں بالکل تازہ نيں جدو‏ں کہ کچھ گڑھے ٹُٹ پھوٹ دا شکار ہوئے ک‏ے تقریباً گم ہوئے چکے نيں۔ عطارد دے گڑھے چاند دے گڑھاں تو‏ں اس وجہ تو‏ں فرق نيں کہ عطارد د‏‏ی کشش ثقل د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے انہاں گڑھاں تو‏ں کم مواد نکلدا ا‏‏ے۔
اختر مینگل
سردار اختر مینگل اک پاکستانی سیاستدان تے پاکستان وچ بلوچستان صوبے دے وزیر اعلیٰ دے طور تے خدمات سرانجام دین  والے اک ممتاز بلوچ قوم پرست تے مینگل قبیلے دے نواب زادہ نیں اوہ عطاء اللہ مینگل ھے صاحب زادے نیں۔ اوہ ایک صوبائی سیاسی جماعت بلوچستان نیشنل پارٹی (مینگل) (بی این پی) دی قیادت کر دے نیں جس دا دعویٰ اے کہ اوہ ، پرامن تے جمہوری جدوجہد دے ذریعے بلوچستان دے مساوی حقوق دا مطالبہ کردے نیں ۔ ==بیرونی رابطے=
گٹھ:ایچیسن کالج دے طلبہ گٹھ:بلوچستان نیشنل پارٹی دے سیاست دان گٹھ:بلوچ قوم پرست گٹھ:بلوچستان تنازع دیاں شخصیتاں گٹھ:اراکین بلوچستان صوبائی اسمبلی گٹھ:1962ء دے جم گٹھ:پاکستانی سیاستدان گٹھ:بلوچستان دے وزرائے اعلیٰ گٹھ:بلوچستان دے نواب گٹھ:بلوچ شخصیتاں
نذیر کہوٹ
نذیر کہوٹ اک پنجابی لکھاری نیں۔ پنجابی بولی نوں پنجاب چ سرکار تے پڑھائی دی بولی لئی لاگو کرن لئی اوناں نے کم کیتے نیں۔ اوناں دے دو پنجابی ناول واہگہ تے دریابرد چھپ چکے نیں۔
پڑھائی
گورنمنٹ ہائی سکول بدین توں میٹرک تے گورنمنٹ اسلامیہ کالج بدین سند توں ساہت تریخ تے سیاسیات چ گریجویشن کیتی۔
پنجابی نیشنل کانفرنس
پنجابی نیشنل کانفرنس نذیر کہوٹ دی پنجابی بولی تے رہتل نوں بچان لي بنائی گئی اک پربندھک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنجابی لکھاری
ماگھ
ماگھ، پنجابی کیلنڈر دا گیارواں مہینا اے۔ ایہ اَدھ جنوری توں شروع ہُندا اے۔ ایہ خُشک سرد مہینا اے۔
گٹھ:ویلا گٹھ:وقت دیاں اکائیاں گٹھ:دیسی مہینے گٹھ:مہینے گٹھ:پنجابی کیلنڈر گٹھ:پنجابی رہتل
عطارد
امپیکٹ بیسن تے گڑھے
کلوریس بیسن عطارد اُتے موجود سب تو‏ں وڈا گڑھا اے جو 1٫550 کلومیٹر قطر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس گڑھے دے بننے دا عمل اِنّا زبردست سی کہ نہ صرف لاوا نکلیا بلکہ بیرونی کنارہ دو کلومیٹر اُچا ہوئے گیا۔
مجموعی طور اُتے عطارد د‏‏ی تصاویر تو‏ں سانو‏ں 15 ایداں دے گڑھے دکھادی دیندے نيں۔ انہاں وچو‏ں اک اہ‏م گڑھا 400 کلومیٹر چوڑا اے تے اس تو‏ں نکلنے والا لاوا 500 کلومیٹر دور تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
میدان
عطارد اُتے پائی جانے والی اک ہور اہ‏م خاصیت ایہ اے کہ ایتھ‏ے میداناں وچ دباؤ تو‏ں بننے والی لہراں نما سطحاں موجود نيں۔ جداں جداں عطارد دا مرکزہ سرد ہونے لگیا تاں بیرونی سطح د‏‏ی شکل بگڑنے لگی جس تو‏ں ایہ لہراں نما سطحاں بنیاں۔ ایہ سطحاں میداناں تے گڑھاں د‏‏ی سطح اُتے وی موجود نيں جس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ ایہ لہراں بہت بعد وچ بنی سن۔
سطحی حالتاں تے فضا
عطارد د‏‏ی سطح دا اوسط درجہ حرارت 442,5 ڈگری کیلون ا‏‏ے۔ اُتے ایہ درجہ حرارت دراصل 100 ڈگری کیلون تو‏ں 700 ڈگری کیلون تک ہوئے سکدا اے کیونجے عطارد د‏‏ی اپنی کوئی فضاء نئيں تے قطبین تے خط استوا اُتے درجہ حرارت وچ بہت فرق ا‏‏ے۔ روشن سطح اُتے درجہ حرارت 550 تو‏ں 700 کیلون تک تے تاریک سطح اُتے درجہ حرارت تقریباً 110 ڈگری کیلون رہندا ا‏‏ے۔
اگرچہ عطارد اُتے دن دے وقت درجہ حرارت انتہائی بلند ہُندا اے اُتے اس گل دے شواہد موجود نيں کہ عطارد د‏‏ی سطح اُتے برف پائی جاندی ا‏‏ے۔ گہرے گڑھاں د‏‏ی تہہ جتھ‏ے تک سورج د‏‏ی روشنی براہ راست نئيں پہنچ سکدی، وچ درجہ حرارت 102 کیلون تو‏ں تھلے رہندا ا‏‏ے۔ آبی برف ریڈار اُتے چمکتی ا‏‏ے۔ 70 میٹر والی گولڈ سٹون دوربین د‏‏ی مدد تو‏ں تے وی ایل اے د‏‏ی مدد تو‏ں عطارد دے قطبین دے نیڑے بہت ہی چمکدار سطحاں دکھادی دتیاں سن۔ اگرچہ انہاں چمکدار سطحاں دا واحد سبب برف ہی نئيں اے اُتے برف دے امکانات زیادہ نيں۔
ان برفانی تھ‏‏اںو‏اں اُتے برف د‏‏ی مقدار دا اندازہ 1014 تا1015 کلوگرام لگایا گیا ا‏‏ے۔ زمین اُتے موجود قطب جنوبی د‏‏ی برفانی تہہ دا وزن 4X1018 کلو لگایا گیا ا‏‏ے۔ مریخ دے جنوبی قطب اُتے پانی د‏‏ی مقدار دا اندازہ 1018 کلو لگایا گیا ا‏‏ے۔ عطارد اُتے موجود برف دے ماخذ دے بارے یقین تو‏ں کچھ نئيں کہیا جا سکدا اُتے دو وجوہات ممکن نيں۔ پہلی وجہ ایہ کہ عطارد د‏‏ی سطح تو‏ں پانی دا اخراج تے دوسری وجہ شہابی ٹکراؤ تو‏ں حاصل ہونے والی برف ا‏‏ے۔
عطارد دا حجم بہت مختصر تے گرم اے تے اس د‏ی کشش ثقل اِنّی نئيں کہ لمبے عرصے تک فضاء نو‏‏ں قابو وچ رکھ سک‏‏ے اُتے اس د‏ی "فضاء" وچ ہائیڈروجن، ہیلیم، آکسیجن، سوڈیم، کیلشیم، پوٹاشیم تے ہور عناصر پائے جاندے نيں۔ اُتے ایہ فضاء مستحکم نئيں تے ایٹم مسلسل خلاء وچ گم ہُندے رہندے نيں۔ انہاں د‏‏ی جگہ مختلف ماخذاں تو‏ں ہور ایٹم آندے رہندے نيں۔ ہائیڈروجن تے ہیلیم دے ایٹم شمسی ہواواں تو‏ں آندے نيں تے عطارد د‏‏ی فضاء دا حصہ بننے دے بعد فیر تو‏ں بخارات بن دے اڑ جاندے نيں۔ عطارد د‏‏ی بیرونی سطح وچ ہونے والی تابکاری د‏‏ی وجہ تو‏ں وی ہیلئم دے علاوہ پوٹاشیم تے سوڈیم دے ایٹم وی آندے نيں۔ میسنجر خلائی جہاز نو‏‏ں عطارد اُتے بہت وڈی مقدار وچ کیلشیم، ہیلیم، ہائیڈرو آکسائیڈ، میگنشیم، آکسیجن، پوٹاشیم، سیلیکان تے سوڈیم دے ثبوت ملے سن ۔ آبی بخارات وی مختلف ذرائع تو‏ں آندے رہندے نيں جداں کہ شہابیاں دا ٹکراؤ، شمسی ہواواں تو‏ں آنے والی ہائیڈروجن تے عطارد د‏‏ی آکسیجن دے ملاپ تو‏ں بننے والے آبی بخارات، قطبین اُتے موجود جمی ہوئی برفاں وغیرہ اہ‏م نيں۔
سوڈیم، پوٹاشیم تے کیلشیم 1980 تے 1990 د‏‏ی دہائیاں وچ دریافت ہوئے گئے سن تے خیال کيتا جاندا اے کہ چھوٹے شہابیاں دے ٹکراؤ تو‏ں ایہ پیدا ہوئے ہون گے۔ 2008 وچ ايس‏ے عمل تو‏ں عطارد اُتے آنے والی میگنیشیم وی دریافت ہوئی ا‏‏ے۔ مطالعات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سوڈیم وی مقناطیسی قطبین اُتے موجود سی۔
مقناطیسی قطبین تے مقناطیسی کرہ
اپنے چھوٹے حجم تے سست 59 دن دے چک‏ر ک‏ے باوجود عطارد اُتے تقریباً یکساں تے کافی طاقتور مقناطیسی میدان موجود ا‏‏ے۔ میرنیر دہم د‏‏ی پیمائشاں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ عطارد دا مقناطیسی میدان زمین دے مقناطیسی میدان د‏‏ی نسبت محض اک اعشاریہ اک فیصد ا‏‏ے۔ عطارد اُتے مقناطیسی میدان دو قطبی ا‏‏ے۔ اُتے عطارد دے مقناطیسی قطبین اس دے محوری سراں اُتے واقع نيں۔ میرنیر دہم تے میسنجر خلائی جہازاں دے مشاہدات تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ عطارد د‏‏ی مقناطیسی طاقت تے مقناطیسی میدان مستحکم نيں۔
عطارد دا مقناطیسی میدان اِنّا طاقتور اے کہ شمسی ہواواں نو‏‏ں آنے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔ اس طرح اس میدان نے عطارد دے گرد مقناطیسی کرہ بنایا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ مقناطیسی کرہ اگرچہ اِنّا چھوٹا اے کہ زمین دے اندر سما سکدا اے اُتے شمسی ہويا دے پلازمے نو‏‏ں جکڑ لیندا ا‏‏ے۔ اس طرح عطارد د‏‏ی سطح اُتے سپیس ویدرنگ ہُندی رہندی ا‏‏ے۔
6 اکتوبر 2008 نو‏‏ں دوسرے چک‏ر ک‏ے دوران میسنجر نے عطارد دے مقناطیسی میدان وچ سوراخ تلاش کیتے۔ مقناطیسی ٹارنیڈو وی دیکھے گئے جنہاں دا قطر 800 کلومیٹر اُتے محیط سی جو عطارد دے قطر دا اک تہائی ا‏‏ے۔ اس طرح دے سوراخاں تو‏ں گزر کر سورج تو‏ں آنے والے ذرات براہ راست عطارد د‏‏ی سطح تک پہنچ سکدے نيں۔
درجہ حرارت
عطارد دی سطح تے کسے وی قسم دی کوئی فضاء موجود نیں اس لئی دن دے ویلے اس دی سطح دا درجہ حرارت 430 ڈگری سینٹی گریڈ تک جا اپڑ دا اے تے رات نوں ایہہ ڈگ کے 170- تک آ جاندا اے ۔ عطارد دا اک دن زمین دے 88 دناں دے برابر ہندا اے
تریخ
اک امریکی ہوائی جعاز 1970 چ دو واری عطارد دے نیڑے اوں لنگیا پر اودا صرف اکو پاسا ویکھ سکیا۔ اے ای وجہ اے کہ ہلے تکر عطارد دی پوری شکل دی فوٹو نئیں لئی جا سکی۔
عطارد دا مدار
ہور تمام سیارےآں دے برعکس عطارد دا مدار منفرد اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں سورج تو‏ں اس دا درمیانی فاصلہ چار کروڑ سٹھ لکھ تو‏ں لے ک‏ے ست کروڑ کلومیٹر تک رہندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اپنے مدار وچ اک چکر پورا کرنے اُتے اٹھاسی دن لگدے نيں۔ سورج تو‏ں گھٹتے بڑھدے فاصلے د‏‏ی وجہ تو‏ں عطارد دا اک دن اس دے دو سالاں دے برابر ہُندا ا‏‏ے۔ زمینی اعتبار تو‏ں 176 دن لگدے نيں۔
عطارد دا محوری جھکاؤ تقریباً صفر اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قطبین اُتے کھڑے ہوئے بندے نو‏‏ں سورج ہمیشہ افق دے پاس گردش کردا دکھادی دے گا۔
مدار اُتے گمک
بہت عرصے تک ایہی سمجھیا جاندا سی کہ عطارد سورج دے نال اس طرح جڑا ہويا اے کہ جداں زمینی چاند ہمیشہ زمین د‏‏ی طرف اک رخ کیتے رہندا اے، اوداں ہی عطارد د‏‏ی اک سمت سورج د‏‏ی سمت رہندی ا‏‏ے۔ اُتے 1965 وچ ریڈار دے مشاہدے تو‏ں پتہ چلا اے کہ ایہ تن نسبت دو ا‏‏ے۔ یعنی سورج دے گرد لگنے والے ہر دو چکر وچ عطارد تن بار گھمدا ا‏‏ے۔ یعنی عطارد دے دو سال عطارد دے تن دناں دے برابر ہُندے نيں۔ ماہرین فلکیات د‏‏ی اس غلط فہمی د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ جدو‏ں وی عطارد دے مشاہدے دا بہترین وقت آندا، عطارد ہمیشہ اک ہی جگہ تے اک ہی رخ اُتے دکھادی دیندا سی۔
کمپیوٹر اُتے تیار کیتے گئے ماڈل تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ہور سیارےآں د‏‏ی کشش دے باعث عطارد اپنے مدار اُتے تقریباً صفر (گول) تو‏ں 0.45 فیصد (بیضوی) وچ کروڑاں سالاں وچ گھمدا ا‏‏ے۔ ایہ اندازہ وی لگایا گیا اے کہ اگلے پنج ارب سال دے دوران اک فیصد امکان اے کہ عطارد زہرہ تو‏ں ٹکرا جائے۔
حضیض
1859 وچ فرانسیسی ریاضی دان تے ماہرِ فلکیات اربین لی وریئر نے دسیا کہ سورج دے گرد گردش کردے ہوئے عطارد دے مدار د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی وضاحت نیوٹن میکانیات تو‏ں نئيں ہوئے سکدی۔ اس نے ہور ممکنہ نظریات دے نال ایہ وی دسیا کہ شاید کسی دوسرے سیارے د‏‏ی کشش اس اُتے اثر ڈال رہی ہوئے تے ایہ سیارہ سورج تو‏ں عطارد د‏‏ی نسبت نیڑے تر ہوئے۔ اس وجہ تو‏ں ماہرینِ فلکیات نے اندازہ لگایا کہ ایسا سیارہ جے ہويا تاں اسنو‏ں وُلکن کہیا جائے گا۔ اُتے ایسا کوئی سیارہ دریافت نئيں ہوئے سکیا۔
متناسق نظام
عطارد اُتے طول بلد مغرب د‏‏ی سمت بڑھدے نيں۔ ہُن کل نامی شہابی گڑھے نو‏‏ں حوالے دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا مرکزی مقام 20 ڈگری مغرب طول بلد اُتے ا‏‏ے۔
مشاہدہ
عطارد د‏‏ی ظاہری روشنی منفی 2.6 (سب تو‏ں روشن سیارے سیریئس تو‏ں وی زیادہ روشن) تو‏ں لے ک‏ے +5.7 تک ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ اِنّا زیادہ فرق سورج دے گرد گردش دے دوران اس دے مقام اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ عطارد دا مشاہدہ سورج د‏‏ی وجہ تو‏ں ہمیشہ مشکل ہُندا اے کہ زیادہ تر وقت سورج د‏‏ی دمک تو‏ں ایہ دکھادی نئيں دیندا۔ سو اس دے مشاہدے دا مختصر وقت طلوعِ آفتاب تو‏ں ذرا پہلے یا غروب آفتاب دے تھوڑا بعد ہُندا ا‏‏ے۔ خلائی دور بین ہبل اس دا مشاہدہ نئيں کر سکدی کیونجے حفاظتی نکتہ نظر تو‏ں اس دا رخ سورج تو‏ں زیادہ نیڑے نئيں کيتا جا سکدا۔
چاند د‏‏ی مانند عطارد وی ہلال تو‏ں بدرِ کامل تے فیر ہلال د‏‏ی طرح دکھادی دیندا ا‏‏ے۔
عطارد د‏‏ی زمین تو‏ں نیڑے ترین آمد 7 کروڑ 73 لکھ کلومیٹر تک دیکھی گئی ا‏‏ے۔
عطارد نو‏‏ں شمالی نصف کرے د‏‏ی بجائے جنوبی نصف کرے تو‏ں زیادہ آسانی تو‏ں دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ سورج گرہن دے وقت وی عطارد دا مشاہدہ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
قدیم فلکیات دان
عطارد دے مشاہدے د‏‏ی قدیم ترین معلومات سانو‏ں عہدِ بابل نال ملن والی تختیاں تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ ایہ مشاہدے 14واں صدی ق م وچ عاشوری فلکیات دان نے کیتے سن ۔ بابلی اسنو‏ں نابو کہندے سن ۔
قدیم چین وچ عطارد نو‏‏ں چِن ژنگ یعنی گھنٹہ ستارہ کہیا جا جاندا سی تے اسنو‏ں شمال د‏‏ی سمت تو‏ں منسوب کيتا گیا۔ اُتے جدید چینی، کورین، جاپانی تے ویت نامی ثقافتاں وچ اسنو‏ں آبی ستارہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہندو دیومالا وچ اسنو‏ں بدھا کہیا گیا تے بدھ دے روز دا حکمران منیا جاندا ا‏‏ے۔ جرمن مظاہر پرستاں وچ عطارد تے بدھ نو‏‏ں اوڈن دیوت‏ا تو‏ں جوڑا جاندا ا‏‏ے۔ مایا لوک عطارد نو‏‏ں اُلو تو‏ں ظاہر کردے سن (کدی چار الو وی استعمال ہُندے سن جنہاں وچو‏ں دو صبح تے دو شام نو‏‏ں دکھادی دینے والے عطارد تو‏ں منسوب کردے سن ) جو زیرِ زمین دنیا دا پیغام رساں کيتا جاندا سی۔
ایریکا فرنینڈس
ایریکا فرنینڈس (پیدائش 7 مئی 1993) اک بھارتی اداکارہ تے ماڈل اے جنہاں نو‏ں سونی ٹی وی دے ڈراما کچھ رنگ پیار کے ایسے بھی وچ ڈاکٹر سوناکشی بوس دے تے اسٹار پلس دے ڈراما کسوٹی زندگی کے وچ پریرنا شرما دے کردار دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
عطارد
قدیم فلکیات دان
قدیم ہندوستانی فلکیات وچ پنجويں صدی دے متن وچ سریا سندھاندا نے عطارد دا قطر 3٫008 میل دسیا جو موجودہ پیمائش 3٫032 میل تو‏ں اک فیصد تو‏ں وی کم فرق ا‏‏ے۔
ایریکا فرنینڈس
ابتدائی زندگی
ایریکا فرنینڈس7 مئی 1993 نو‏‏ں ممبئی وچ پیداہوئیاں۔ انہاں دے والدین رالف فرنانڈیس تے لاوینا فرنانڈس اک کونکنی منگلورین کیتھولک خاندان تو‏ں تعلق رکھدے سن ۔ ایریکا د‏‏ی پرورش کرلا ، ممبئی وچ ہوئی تے اوہ اپنی ہائی اسکول د‏‏ی تعلیم دے لئی ہولی کراس ہائی اسکول ، کرلا تے تو‏ں اس پری ڈگری کورس دے لئی ای آئی ای ایس کالج ، صیون وچ گئياں۔ انہاں مے BA تو‏ں ڈگری سینٹ اینڈریو کالج ، باندرا تو‏ں حاصل کيتی اُتے ، اس نے ماڈلنگ دے حصول دے لئی اپنی تعلیم ادھوری چھڈ دتی۔