cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مہاراجا شیر سنگھ
شیر سنگھ دا پہلا ویاہ نکئیّ مثل دے رئیس دی دھی بیبی دیساں نال ہویا، جس دا تھوڑھے سمیں بعد ہی دہانت ہو گیا۔ اس دے چلانے توں بعد شہزادے دا دوجا ویاہ س: ہری سنگھ وڑیچ (لادھووالیئے) دی دھی بیبی پریم کور نال ہویا، جس نے 14 دسمبر 1831 نوں شاہزادہ پرتاپ سنگھ نوں جنم دتا۔ ایہناں توں علاوہ شیر سنگھ نے کرم وار رانی پرتاپ کور (پتری س: جگت سنگھ)، رانی دخنو، رانی دھرم کور رندھاوی (پتری س: جودھ سنگھ رندھاوا)، رانی نند کور (پتری س: چنڈا سنگھ بھٹیوڈّ) اتے رانی جیبو نال وی ویاہ کیتا۔ ایہناں وچوں رانی پریم کور، رانی دخنو، رانی رندھاوی، رانی پرتاپ کور دے پریوار دے لوک (متبنے) اج وی موجود ہن۔
سنّ 1849 وچ جدوں انگریز سرکار نے سکھ راج اپنے ادھین کیتا تاں اس ویلے سکھ راج دی جو جدی جائداد سی، نوں انگریزاں نے ضبط کر لیا۔ اس جائداد وچ بٹالے دی جائداد وی شامل سی۔
امرتسر پٹھان کوٹ سڑک 'تے ستھت بٹالا شہر، امرتسر توں 38 کلومیٹر دور ہے۔ ایہہ شہر دھارمک تے اتہاسک یادگاراں دا گھر ہے۔ اتھے پہلی پاتشاہی سری گرو نانک دیوَ جی دی چرن چھوہ پراپت گرودوارہ کندھ صاحب شسوبھت ہے، جتھے سری گورو نانک دیوَ جی مولا کھتری دی پتری نوں ویاہن آئے سن۔ اتھے مغل کال نال سبندھت بادشاہ اکبر دے فوجدار شمشیر خان دا ہجرا، (مقبرہ) تلاب اتے سکھ راج دے مہاراجہ شیر سنگھ دا شاہی محل (انارکلی) اتے بارادری (جل محل) اتہاسک اتے وراثتی عمارتاں ہن۔ برطانوی راج سمیں بنے گرجاگھر وی ہن۔ بٹالا شہر مغل کال اتے سکھ راج ویلے لاہور دے ادھیکار کھیتر وچ سی۔ مہاراجہ شیر سنگھ دا شاہی محل بیرنگ یونین کالج دے ادھیکار کھیتر وچ ہے جتھے کالج دا پربندھکی بلاک چل رہا ہے۔ بارانداری آرکالوجی سروے آف انڈیا (پراتتو وبھاگ) دے ادھیکار کھیتر ادھین ہے۔ پراتتو وبھاگ ولوں اس دی سانبھ-سنبھال لئی مرمت دا کم چل رہا ہے۔ بادشاہ اکبر دے فوجدار شمشیر خان ولوں بنوائے گئے تلاب وچ مہاراجہ شیر سنگھ نے باراندری بنوائی سی۔ باراندری اتے شاہی محل سرنگ راہیں آپس وچ جڑے ہوئے سن۔ مہاراجہ شیر سنگھ درباریاں نال میٹنگ کرن سمیں باراندری دی ورتوں کردا سی۔ تلاب وچ بنی باراندری دو منزلا ہے۔ ہیٹھلی منزل دے اٹھ اتے اپرلی منزل دے چار دروازے ہن۔ اس دے اندر دیواراں تے شیشے دی سندر میناکاری نال رنگدار چتر بنے ہوئے سن پر سماں بیت جان تے سانبھ-سنبھال نہ ہو کارن دیواراں 'تے رنگ-چتر تے میناکاری لوپ ہو چکی ہے۔ ہن تاں باراندری دے ٹٹے چھجیاں دے نیڑے سکھ راج سمیں ہوئی میناکاری دے کجھ کو انش ہی دکھائی دندے ہن۔ پراتتو وبھاگ ولوں باراندری دی مہرابدار چھت دا نرمان کروایا جا چکا ہے اتے تلاب دیاں پوڑیاں تے ہور مرمت دا کم چل رہا ہے۔ تلاب دے اک پاسے دینک پرارتھنا سبھا، بردھ آشرم، بھدرکالی مندر اتے شوالہ بنا کے ناجائز قبضے کیتے ہوئے ہن۔ باراندری دے نیڑیوں لنگھدی سڑک دے دوجے پاسے ہجرا (مقبرہ) شمشیر خان ہے جس وچ قبراں بنیاں ہوئیاں ہن۔ پراتتو وبھاگ ولوں اس دی مرمت کرواؤن اپرنت اتھے سندر پارک بنوایا گیا ہے جتھے سویرے شام لوک سیر کردے ہن۔
مہاراجہ شیر سنگھ دا شاہی محل تے باراندری سکھ راج دی بھون نرمان کلا دا نمونہ ہے۔ تلاب وچ بنی باراندری نوں جل محل دے ناں نال جانیا جاندا ہے جو شالیمار باغ لاہور وچ پہلاں بنی باراندری دی نقل ہی ہے۔
سکھ مسلاں سمیں بٹالا کنھئیا مثل دے بانی سردار جےَ سنگھ دے ادھیکار کھیتر وچ سی۔ اس دا پتر گربخش سنگھ 1785 عیسوی وچ مہاں سنگھ سکرچکیئے نال بٹالے توں تھوڑھی دور اچلّ نیڑے ہوئی لڑائی وچ ماریا گیا سی۔ گربخش سنگھ دی ودھوا سردارنی سدا کور بڑی دلیر تے دور-درشٹی والی سی۔ اس نے اپنے وقار نوں بحال کرن لئی اپنی پتری مہتاب کور دا ویاہ مہاں سنگھ شکرچکیئے دے پتر رنجیت سنگھ نال کر دتا۔ سردار جےَ سنگھ دی موت توں بعد اس دی نونہہ سردارنی سدا کور نے کنھئیا مثل دی کمان سنبھال لئی پر اس دی موت پچھوں مہاراجہ رنجیت سنگھ بٹالا اسٹیٹ 'تے قابض ہو گیا ۔ 1838 عیسوی وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے بٹالا اسٹیٹ دی جگیر کنور شیر سنگھ، جو سدا کور دا دوہترا سی، نوں دے دتی۔ جون 1839 وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے دہانت توں جلدی بعد اوہناں دے وڈے شہزادے مہاراجہ کھڑک سنگھ اتے پوترے کنور نونہال سنگھ دا اکو دن قتل ہو جان توں بعد 27 جنوری 1841 نوں شاہزادہ شیر سنگھ نوں مہاراجگی دا تلک لگایا گیا۔ اس سمیں مسٹر کلارک بریٹیش سرکار دے گورنر جنرل دا ایجنٹ سی جو لدھیانہ وچ رہندا سی۔ اس نے مہاراجہ شیر سنگھ 'تے دباء پا کے سندھاوالیا سرداراں جو پہلاں انگریز سرکار دی شرن وچ سن، لاہور دربار وچ لیاندا گیا۔
15 ستمبر 1843 نوں کھیڈاں دے شوقین مہاراجہ شیر سنگھ دے ساہمنے یوجنا دے تحت ڈوگرے اتے سندھاوالیا سرداراں دوارا اک کھیڈ میلہ کروایا گیا۔ مہاراجہ شاہبلھول (نواں ناں کوٹ خواجہ سعید) وچ کرسی 'تے بیٹھے ہوئے سن (اس دن دھیان سنگھ ڈوگرا بیماری دا بہانہ بنا کے قلعے وچ ہی رہِ گیا)۔
اجیت سنگھ سندھاوالیا 400 گھوڑ سواراں دے اگے چلدا ہویا مہاراجہ دے ساہمنے پیش ہویا اتے ہتھیار رکھن اتے خریدن دے شوقین مہاراجہ شیر سنگھ دے حضور وچ اک دونالی مولیدار رائیفل پیش کیتی۔ جیوں ہی شیر سنگھ اس نوں پھڑن لئی اٹھے، اجیت سنگھ نے اوہناں 'تے گولی چلا دتی اتے اوہ تڑپھ کے اتھے ہی کرسی اتے ڈگّ پئے۔ اوہناں دے مونہوں صرف انا ہی نکلیا-'یہ تو دگھا ہے۔' حالے اوہ آخری ساہ لے ہی رہے سن کہ اجیت سنگھ نے تلوار نال اوہناں دا سر کٹّ کے نیزے اپر چڑھا دتا۔ ادھر دوسرے پاسے گولی دی آواز سندیاں ہی لہنا سنگھ سندھاوالیا (اجیت سنگھ لہنا سنگھ دے بھرا وساوا سنگھ دا پتر سی اتے لہنا سنگھ رشتے وچ شیر سنگھ دا چاچا لگدا سی) نے تلوار پھڑی اتے شاہزادہ پرتاپ سنگھ ولّ چل پیا۔ پرتاپ سنگھ اجے اپنے دادا دے ستکار لئی جھکیا ہی سی کہ خونخار دادے نے اپنے پوترے دی گردن کٹّ کے نیزے اپر ٹنگ لئی۔ بعد وچ ایہناں دوہاں دے کٹے سیس قلعے وچوں مل گئے۔ شاہبلھول دی ولگن وچ مہاراجہ شیر سنگھ تے ٹکا پرتاپ سنگھ دیاں لاشاں نوں اکو انگیٹھے وچ سنسکاریا گیا۔ اسے ستھان 'تے مہاراجہ شیر سنگھ دی پتنی رانی دھرم کور رندھاوی ولوں سمادھ دی گمبددار عمارت دا نرمان کروایا گیا۔ اس سمادھ دے اندر جان لئی دو دروازے ہندے سن، اک اتر ولّ تے دوجا دکھن ولّ۔ فرش دے اپر چھوٹیاں گول سمادھاں بنیاں ہوئیاں سن، جنہاں وچوں پورب ولّ دی سمادھ مہاراجہ شیر سنگھ دی سی اتے پچھم ولّ دی ٹکا پرتاپ سنگھ دی اتے اس دے نال ہی رانی پرتاپ کور دی وی سمادھ ہندی سی، جس نے مہاراجہ دی بل رہی چکھا وچ چھلانگ مار کے اپنے-اپنے نوں بھسم کر لیا سی۔ اس سمادھ اپر عبارت درج سی-'س: ٹھاکر سنگھ (متبنا) دی ماں اتے مہاراجہ شیر سنگھ بہادر دی پتنی رانی پرتاپ کور، دہانت 10 بھادروں، 1914 سمت۔' اس دے نال ہی رانی دھرم کور رندھاوی دی سمادھ سی، جس دے اپر عبارت درج سی-'سمادھ رانی صاحبہ رندھاوی دھرم کور پتنی مہاراجہ شیر سنگھ۔ دہانت 14 مگھر، 1927 سمت۔' ایہناں سمادھاں دیاں اندرلیاں کندھاں اپر دساں ستگوراں دیاں مورتاں چتریاں ہوئیاں سن۔ بھارت وچ اٹھے بابری مسجد وواد دے دوران اپروکت سمادھاں سہت مہاراجہ شیر سنگھ دی سمادھ دا وڈا حصہ ڈھاہ دتا گیا۔ جس دے کھنڈر لاہور توں تھوڑھی دوری 'تے چائینا سکیم کالونی دے پورب ولّ کوٹ خواجہ سعید 'چ اج وی موجود ہن۔
حالانکہ مہاراجہ شیر سنگھ دی باراندری اتے سمادھ نوں پاکستان آرکولوجی ایکٹ 1975 دے مطابق سرکھات وراثتی سمارک گھوشت کیتا گیا سی پر اس دے باو جود قریب تنّ-چارن سال پہلاں اپروکت باراندری دے کجھ حصے وچ لاہور ویسٹ مینیجمینٹ کمپنی (ایل. ڈبلیو. ایم. سی.) ولوں ڈمپ گراؤنڈ (کوڑا-گھر) وچ تبدیل کر لیا گیا اتے باقی وڈے حصے نوں پوری طرحاں ختم کرکے اتھے کوٹ کھوازا سید ڈسٹرکٹ ہیڈکوآٹر ہسپتال دے ڈاکٹراں اتے نرساں لئی ہوسٹل بنائے جان دی یوجنا بنا کے نرمان دے کم شروع کروا دتے گئے۔ جدوں اس سارے معاملے دا لیکھک دوارا 'اجیت اخبار' دی معرفت پردافاش کیتا گیا تاں اک مہینے دے اندر ہی پاکستان پراتتو وبھاگ دے ادھیکاری انزمن سلیم قریشی ولوں ایل. ڈبلؤ. ایم. سی. دوارا باراندری 'چ بنائے کوڑا-گھر دے سنبندھ وچ شالامار ٹاؤن میونسپل پرشاسن نوں لکھتی شکایت کرن دے نال-نال لاہور ہائی کورٹ وچ وی معاملہ دائر کر دتا گیا، جس 'تے ایل. ڈبلؤ. ایم. سی. دے مینیجنگ ڈائریکٹر وسیم اجمل نے وشواس دوایا کہ کمپنی اک سال دے وچ ہی کوڑا گھر نوں کسے ہور جگہ 'تے تبدیل کر لویگی۔ ادھر اس معاملے نوں گمبھیرتا نال لیندے ہوئے پنجاب پراتتو وبھاگ (پاکستان) اتے پارک اینڈ ہارٹیکلچر اتھارٹی دی دیکھ-ریکھ وچ قریب ڈھائی کروڑ روپئے دی لاگت نال جنگی پدھر 'تے اپروکت دوویں سمارکاں دے نوَ-نرمان دا کم شروع کروا دتا گیا ہے اتے نال ہی اوہناں دعوہ کیتا کہ آؤندے دو سالاں وچ مہاراجہ شیر سنگھ نال سبندھت اپروکت سمارکاں دے نوَ-نرمان دا کم مکمل کرا لیا جاویگا۔
مہاراجہ شیر سنگھ تے اس دے پتر کنور پرتاپ سنگھ نوں قتل کرواؤن بدلے ایجنٹ مسٹر کلارک نے گورنر جنرل کولوں دو لابھ پراپت کیتے۔ پہلا ضلع لاہور 'چ کلارکاباد وساؤن تے دوجا مہاراجہ شیر سنگھ دا بٹالا ستھت شاہی محل 'تے قبضہ۔ بعد وچ ایہہ شاہی محل 1-4-1883 نوں ایف.ایچّ. پادری بیرنگ صاحب بہادر نوں 99 سالا لیز 'تے 300 روپئے پرتی سال کرائے 'تے دتا ۔
مہاراجہ دے وارثاں نے دسیاۃ کہ بریٹیش سرکار نے مہاراجہ شیر سنگھ دا شاہی محل (انارکلی) 1-4-1883 نوں 99 سالا لیز 'تے دے دتا سی، جدونکھ باراندری 6.10.1890 نوں 92 سالا لیز 'تے دتی گئی سی۔ دوواں دی لیز دا سماں 1.4.1982 نوں ختم ہویا سی۔ اس اپرنت اوہناں دے وارثاں نے سیکشن 80 سی.پی.سی. تحت 12 فروری 1982 نوں ایڈووکیٹ آتما رام اگروال امرتسر راہیں سکتر بھارت سرکار، سکتر پنجاب سرکار، ڈپٹی کمیشنر گورداس پور تے ڈپٹی کمیشنر امرتسر نوں نوٹس بھیج کے منگ کیتی سی کہ بٹالا ستھت مہاراجہ شیر سنگھ دی جائداد شاہی محل (انارکلی) دی لیز دا سماں ختم ہو چکا ہے۔ اس لئی سرکار وڈیریاں دی جائداد اوہناں دے حوالے کرے۔ مہاراجہ شیر سنگھ دے وارثاں نوں کیندر اتے پنجاب سرکار نے کوئی جواب نہیں دتا۔
ضلع گرامش
البانیا براعظم یورپ دے تناں مسلمان دیساں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
البانیا انتظامی طور اتے 12 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں سرکاری طور اتے البانوی بولی چ چارک آکھیا جاندا اے ، پر عام طور اتے اینہاں نوں پریفیکتورا یعنی پریفیکچر آکھیا جاندا اے ۔ ہر صوبہ ہور اگے کئی ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ ہر صوبے ج 2 توں 4 ضلعے نیں ۔
البانیا دی ایہہ موجودہ انتظامی ونڈ 1938ء ج کیتی گئی تے ہن تک ایہہ برقرار اے ۔ ضلع گرامش البانیا دے صوبہ الباسان دا ضلع اے اسدا راجگڑھ گرامش شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے ضلعے گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
ریاست کچھ
کچھ برطانوی ہندوستان دی اک دیسی ریاست سی۔ ہُن ایہ گجرات دا اک ضلع اے۔ ایہدے اک پاسے رن آف کچھ دی دلدل اے۔ ایتھے کچھی زبان بولی جاندی اے۔
گٹھ:دیسی ریاستاں
ضلع چاترا
گٹھ:جھاڑکھنڈ دے ضلعے
ریاست لوہارو
ریاست لوہارو پنجاب دی اک ریاست سی۔ ایہدا رقبا 222 مربع میل (570 مربع کلومیٹر) سی۔ 1901 وچ ریاست دی ابادی 15229 لوک سی۔ دہلی دے نیڑے چھوٹا جیہا علاقہ فیروز پور جِھرکا وی ریاست لوہارو دے نواباں کول سی۔ ریاست لوہارو دا راجگڑھ لوہارو شہر سی۔ اردو دے شاعر مرزا غالب ریاست لوہارو دے پہلے نواب احمد بخش خان دے چھوٹے بھرا نواب الاہی بخش خان دے جوائی سن۔ نواب الاہی بخش دی دھی امراؤ بیگم مرزا غالب دی گھر آلی سی۔ مرزا غالب نے اپݨی حیاتی دا کچھ چِر ریاست لوہارو وچ گزاریا۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب دیاں دیسی ریاستاں گٹھ:پنجاب گٹھ:دیسی ریاستاں
چوٹی ٹاور
چوٹی ٹاور فرانس دے صوبے رون-الپ دے ضلعے دروم وچ اک شتو اے۔
ارزبرگ
ارزبرگ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 5725 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
ضلع کودرما
ضلع کودرما پعارت دے صوبے جھاڑکھنڈ دا اک ضلع اے۔
چک 119 دس آر
چک 119 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
اسشیفنبرگ
اسشیفنبرگ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 68747 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
ہپوسڈروس اتر
ہپوسڈروس اتر گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
تاریک توانائی
علم الکائنات چ تاریک توانائی گمان دی حداں تے موجود اک قیاس کیتی گئی توانائی اے جہڑی سارے خلا چ نفوذ رکھدی اے تے منفی دباء دی حامل ہندی اے ۔ نظریہ اضافت دے مطابق ایہوجہے منفی دباء دا اثر کیفی(qualitatively) طور تے ایداں ای ہندا اے جداں وڈے پیمانے تے کشش ثقل دے خلاف کسے قوت دا ۔ تے ایہوجہی کسے قوت نوں عمل دی حالت چ قیاس کرن نال موجودہ کائناتی تصوراں تے مشاہدےآں دی تشریح چ مدد ملدی اے ۔ مثلا ایہہ کہ کائنات مستقل اسراع دے نال پھیل رہی اے ۔ نال ای تاریک توانائی اک ہور اہم کائناتی مشاہدے دی تشریح چ وی مدد دیندی اے جسنوں گواچیا مادہ(missing matter) یاں آخرکار تاریک مادہ(dark matter) آکھئیا جاندا اے ۔
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:فلکیات
چک 120 دس آر
چک 120 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
روسی زمینی فوج
روسی فیڈریشن دی زمینی فوج (روسی: Сухопутные войска Российской Федерации، tr. سوخوپوتنیی ووئسکا روسکوئی فيدریسی) سوویت یونین دی تحلیل دے بعد سوویت فوج دے حصےآں توں 1992 وچ قائم روسی فیڈریشن دی فوج اے۔ روسی فوج نوں اپنی تشکیل دے بعد توں بيشمار معاشی چیلنجز درپیش نيں تے پروفيشنل اصلاحات دی ضرورت اے۔
1992ء دے بعد توں زمینی فوج نے سابق سوویت یونین دی جانشین ریاستاں وچ موجود چھاؤنیاں توں کئی ہزار فوجياں نوں واپس بلوايا اے، جدونکہ چیچن جنگاں، امن مشنز تے ہور آپریشن وچ وڈے پیمانے اُتے حصہ ليا اے۔
مشن
زمینی فوج دی بنیادی ذمہ داریاں وچ تحفظ ریاست دی سرحداں دا تحفظ، مقبوضہ علاقاں دی سلامتی تے دشمن فوج نوں شکست دينا نیں۔ زمینی فوج وڈے پیمانے اُتے تباہی والی ایٹمی جنگ تے بغیر ایٹمی ہتھیار دے استعمال والی روايتی جنگ، دوناں وچ انہاں مقاصد نوں حاصل کرنے دے قابل ہوۓ۔ ہور ایہ کہ اوہ اپنی بین الاقوامی  ذمہ داریاں دے فریم ورک دے اندر رہ کے روس دے قومی مفادات نوں تحفظ فراہم کرنے دے قابل ہوۓ۔
زمینی فوج دے سب توں اہم مقاصد مندرجہ ذیل ہيں:
تاريخ
جدو‏‏ں سوویت یونین تحلیل ہویا، تے کوشش کیتی گئی دے سوویت مسلح افواج سابق سوویت یونین دی جانشین نویں دولت مشترکہ دی آزاد ریاستاں ( سی آئی ایس) دے لئی اک واحد فوج دے طور اُتے قائم رہے۔ سوویت یونین دے آخری وزیر دفاع مارشل یووگنئی شاپوشنئکوف نوں دسمبر 1991 وچ سپریم کمانڈر سی آئی ایس مسلح افواج مقرر کیتا گیا سی ۔ عبوری دور وچ سابق ریاستاں دے مابين دستخط شدہ متعدد معاہدیاں دے درمیان اک عارضی معاہدہ فوج دے بارے وچ سی جس اُتے منسک وچ 14 فروری 1992ء دستخط ہوئے۔ اک بار جدو‏‏ں يہ بات واضح ہو گئی کہ یوکرین (تے ممکنہ طور اُتے ہور ریاستاں) مشترکہ فورسز دے معاہدے دی پاسداری نہيں کرے گا تے اپنی مسلح افواج تشکیل دے گا، تد روسی حکومت نے روس دی اپنی مسلح افواج نوں تشکیل دينے دا فيصلہ کيتا۔
روسی فیڈریشن دے صدر بورس يلتسن  نے 7 مئی 1992ء نوں روسی وزارتِ دفاع تے روسی زمینی افواج دے نال نال روسی فیڈریشن دیاں ہور مسلح افواج دے قیام دے فرمان اُتے دستخط کيتے۔ اس وقت فوج دا جنرل اسٹاف دا محکمہ فوج دے ہزاراں اہلکاراں نوں سوویت افواج دے منگولیا جرمنی، پولینڈ، چیکو سلواکیہ تے ہنگری وچ تعينات گروپاں توں نکالنے دے مراحل وچ سی۔
چار گروپاں وچ موجود سینتیس ڈويژن فوج بالٹک ریاستاں توں نکالی جانی سی جدونکہ چار فوجی اضلاع اُتے مشتمل 57 ڈويژن فوج بیلاروس تے یوکرین دے حوالے کیتی گئی۔ تحلیل ہُندی ہوئی سوویت یونین زمینی افواج دے لئی سابقہ وارسا پیکٹ تے بالٹک ریاستاں توں انخلا اک انتہائی پيچيدہ، مہنگا تے مشکل عمل سی۔ اوہ فوجی اضلاع جو یونین دے زوال دے وقت روس وچ رہ گئے سن زیادہ تر ريزرو فارمیشناں اُتے مشتمل سن،اس لئی روسی فوج وڈی حد تک مشرقی یورپ وچ موجود لڑاکا فارمیشناں نوں واپس بلوا کے بنائی۔ پر انہاں فوجی اضلاع وچ بیرون ملک توں واپس لوٹنے والے اہلکاراں تے ساز و سامان نوں جگہ فراہم کرنے دی سہولیات ناکافی سن تے بوہت ساریاں ریل گاڑیاں دا سامان خالی میداناں وچ اتارا گيا۔ معاہدے دے تحت مسلح افواج دے روایتی اسلحہے دی وڈی مقدار نوں منتقل تے تباہ کيتا جانا سی۔
اصلاحی منصوبہ بعد از تحلیل سوویت یونین
وزارت دفاع دے اخبار کراسنیا زویزدا نے اصلاحی منصوبہ 21 جولائی 1992 نوں شائع کیتا۔ بعد ازاں اک تبصرہ نگار نے کہیا کہ ایہ منصوبہ جنرل اسٹاف ولوں بنیادی تبدیلیاں دے عوامی مطالبے نوں پورا کرنے دے لئی جلد بازی وچ بنايا گیا۔ جنرل سٹاف اس دے بعد توں اہم مسائل دی آماجگاہ بن گیا۔ اصلاحات دے اس منصوبے نے آرمی نوں ڈویژن رجمنٹ تظام توں تبدیل کرکے کور بریگیڈ دا تظام نافظ کرنے دی وکالت دی۔ نيا تظام فرنٹ لائن دے بغير وی تے آزادانہ کارروائی دی زیادہ صلاحیت رکھتا ہو۔ کمانڈ دے صيغے کاٹ دے تے تھیٹر ہیڈکوارٹر تے لڑاکا بٹالین دے درمیان تن وچوں دو صيغے کم کر دے، لچک وچ اضافہ تے کمانڈ تے کنٹرول دے انتظامات وچ آسانی ہو۔ نظام دی تبديلی توقعات دے برعکس نایاب، فاسد تے الٹ دتا ثابت ہوئی۔ نویں بریگیڈز زیادہ تر اوہ ڈويژن سن جنہاں نوں توڑ کر بریگیڈ دی نفری پے لايا گيا سی مثلأ کچھ ٹینک فارمیشناں نوں توڑ کر بریگیڈز دی بجائے ماسکو فوجی ضلع وچ تيسرے موٹر رائفل ڈویژن دی تشکیل ہوئی۔
چند اصلاحات جنہاں دی 1990 دی دہائی دے اوائل وچ منصوبہ بندی ہوئی، تن وجوہات دی بنا اُتے نافظ ہوئيں : سب توں پہلے پختہ سول و سیاسی ہدایات دی غیر موجودگی، صدر يلسن دی اصلاحات نافظ کرنے دی بجائے دلچسپی مسلح افواج دی انہاں توں وفاداری تے انہاں دے کنٹرول وچ سی۔ دوسرے بگڑدی ہوئی مالی صورت حال نے پیش رفت نوں شديد متاثر کيا۔ آخر وچ فوج دے اندر کوئی پختہ رائے نہيں سی کہ اصلاحات نوں کيسے نافذ ہونا چاہیے۔ جنرل پاوال گراچوو، پہلے روسی وزیر دفاع (1992–96) نے اصلاحات نوں وڈے پيمانے پے مشتہر کيا، دی خود اندر توں خواہش سی کہ پرانے سوویت طرز دے وڈی تعداد وچ کم نفری فارمیشناں تے جبری بھرتی والے فوجی تظام نوں جاری رکھیا جائے۔ نواں ٹھوس ھدايات دی غیر موجودگی وچ جنرل اسٹاف تے مسلح افواج نے سوویت دور دے عقائد، تعیناندی تے ہتھیاراں نوں جاری رکھنے دی کوشش کیتی۔
اک برطانوی فوجی ماہر مائيکل نے دعویٰ کیتا کہ تبدیل شدہ صورت حال نوں مکمل طور پرسمجھنے وچ وڈی مشکل دی وجہ بالا کمانڈ دی اپنی تعلیم سی۔ سوویت فوجی اکیڈمیاں توں فارغ التحصیل دے طور اُتے انہاں نوں بوہت چنگی سٹاف تے آپریشنل تربيت ملی، لیکن سیاسی تعليم وچ اوہ بین الاقوامی امور دی بجائے اک خاص نظریہ پڑھتے رہے۔ اس طرح جرنیلاں دی توجہ مشرق وچ نیٹو دی توسیع اُتے مرکوز رہی تے اوہ خود نوں اورمسلح افواج نوں نویں مواقع تے انہاں درپیش چیلنجاں توں نمٹنے دے مطابق ڈھال نئی‏‏ں سکے۔
اندرونی بحران
يلسن دے حکومت حاصل کرنے تے روشن خيال اصلاحات نافظ کرنے دی پارلیمنٹ ول توں مزاحمت دے بعد جدو‏‏ں صدر يلسن نے پارلیمنٹ تحلیل کرنے دا غير آئينی فرمان جاری کيا تو نہ چاہندے ہوئے وی روسی فوج نوں روس دے 1993 دے آئينی بحران وچ مداخلت کرنا پئی۔ وزرا دے اک گروپ، نائب صدر الیگزینڈر روٹسکوا،سمیت اراکین پارلیمان نے خود نوں پارلیمان دی عمارت دے اندر محسور کرليا۔ حالانکے جنرل گراچو دی قیادت وچ مسلح افواج نے صدر نوں عوامی حمایت دینے دے نال نال اپنے افسران دی خواہشات نوں مدنظر رکھدے ہوئے غیر جانبدار رہنے دی کوشش دی۔ فوجی قیادت يلسن دے نظريات دے صحيح ہونے تے اپنے فوجياں دی وفاداری دے بارے وچ غير يقينی کيفيت دا شکار سی اسليے يلسن نوں فوجی قیادت نوں پارلیمنٹ اُتے حملے دے لئی مننا پیا۔
حملہ ماسکو دے اطراف وچ موجود پنج مختلف فارمیشناں توں کیتا گیا۔ پر جدو‏‏ں پارلیمنٹ اُتے دھاوا بول دتا گیا تے اک بار پارلیمانی رہنماؤں نوں گرفتار تے عارضی سنسر شپ عائد کر دتی گئی، تے يلسن حکومت برقرار رکھنے وچ کامیاب ہوگيا۔
چيچينيا دی پہلی جنگ
چیچن عوام نے کدی اپنی مرضی نال روسی حکومت نوں قبول نہيں کيتا سی۔
سوویت یونین دی تحلیل دے نال ای چیچن عوام نے نومبر 1991 وچ سوویت فضائیہ دے اک سابق افسر جنرل جوہر دودائیف دے زیر قیادت آزادی دا اعلان کیتا۔ چيچينيا دی آزادی دی جدوجہد نوں ماسکو دی اتھارٹی نوں کم کرنے دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ چیچنیا مجرماں دے لئی اک پناہ گاہ دے طور اُتے سمجھیا گیا تے اک سخت گیر گروپ نے کریملن دے اندر جنگ دی وکالت شروع کر دتی۔ 29 نومبر نوں اک سلامتی کونسل دے اجلاس وچ صدر يلسن نے کہیا کہ چیچن ہتھيار پھينک ديں نئی‏‏ں تو ماسکو خود آرڈر بحال کرے گا۔ وزیر دفاع پاوال گراچو نے صدر يلسن نوں یقین دہانی کرائی کہ اوہ اک ائربورن اسالٹ رجمنٹ دے زريعے دو گھنٹے دے اندر اندر گروزنی لے لوے گا۔ آپریشن 11 دسمبر 1994 ء نوں شروع ہویا تے 31 دسمبر تک روسی افواج چیچن دار الحکومت گروزنی وچ داخل ہونے نوں سن۔131ويں موٹر رائفل بریگیڈ نوں شہر دے مرکز وچ پحنچنے دے لئی دے لئی دباؤ تیز کرنے دا حکم دتا گیا، لیکن اوہ جگہ جگہ گھات لگاے چیچن حملاں وچ تباہ ہو گیا۔ آخرکار زبردست مزاحمت دے بعد روسی فوج نے گروزنی اُتے قبضہ کرليا،تے اس دے بعد ہور چیچن مضبوط گڑھاں ول ودھنا شروع کيا۔ جون 1995 وچ جدو‏‏ں چیچن مجاھدين نے ستوروپول ک رہی وچ بودیوننوفسک ہسپتال وچ لوگاں نوں یرغمال بنايا تو ايک اميد دی کرن پيدا ہوئی کہ شائد امن ہوجائے، لیکن لڑائی جاری رہی۔ اس واقعے دے بعدعلیحدگی پسنداں نوں روس دے اندر دہشت گردو جاں شورش پسند کہیا جانے لگیا۔
جوہر دودائیف نوں اپریل 1996ءماں قتل کر دتا گیا تے اسی سال موسم گرما وچ چیچن حملے وچ گروزنی دوبارہ لے لیا گیا۔ اگست 1996ء وچ سلامتی کونسل دے سیکرٹری سکندر لیباد نے چیچن باغی رہنما اسلان مسخادوف دے نال مذاکرات وچ شروع کيے تے 22/23اگست نوں اک معاہدے اُتے دستخط کیتے تے اس مہینے دے اختتام تک، لڑائی ختم ہو گئی۔ رسمی جنگ بندی معاہدے اُتے دستخط داغستانی شہر خاساویورت وچ 31 اگست 1996ء نوں ہوئے۔ جدونکے يہ طے پايا کہ چیچن جمہوریہ اشکیریہ تے روسی وفاقی حکومت دے درمیان تعلقات اُتے رسمی معاہدے اُتے 2001ءکے اواخر تک دستخط دی ضرورت نئی‏‏ں۔
دمتری ٹرانان تے اليکسی مالاشانکو نے کچھ سال بعد لکھیا کہ چيچنيا وچ روسی فوج دی کارکردگی تمام سطحاں اُتے کمانڈر انہاں چیف توں لے کے نيچے تک غير تسلی بخش سی۔ برطانوی تجزيہ نگاراں نے چيچينيا دی پہلی جنگ وچ روسی فوج دی کارکردگی نوں "بری طرح خراب" کہیا اے۔ مائيکل اورر نے کہیا کہ 1994–1996 وچ چيچينيا دی پہلی جنگ وچ روس دی ناکامی دی بنیادی وجوہات وچوں اک وڈی وجوہ صحیح طور اُتے تربیت یافتہ فوج تيار تے تعینات کرنے وچ اس دی ناکامی سی۔
چيچينيا دی دوسری جنگ
دوسری چیچن جنگ اگست 1999 وچ چیچن ملیشیا دے پڑوسی داغستان پے حملے تے ستمبر دے اوائل وچ روس بھر وچ چار دہشت گرد حملاں دے بعد شروع ہوئی۔ اس پے چیچن ملیشیا دے خلاف روس نوں فوجی کارروائی کرنا پئی۔
پہلی چیچن جنگ وچ روسی کسے علاقے وچ داخل ہونے توں پہلے اس نوں آرٹلری تے فضائی کارروائی توں بھون ديتے۔1996 توں 1999ء دے درميان فوج وچ بہتری لیائی گئی۔ جدو‏‏ں دوسری چیچن جنگ شروع ہوئی تو غير تربيت يافتہ فوجياں تے جلدبازی وچ کھڑی کیتی گئی رجمنٹاں دی بجائے پوری طرح سازوسامان توں ليس تے تربيت يافتہ فارمیشناں کوبھیجا گیا۔ فوجی کارکردگی بہتر رہی تے وڈے پیمانے اُتے مزاحمت کچل دتی گئی۔
سابق صدر اسلان مسخادوف تے جنگی سردار شامل باسیوو سميت ماضی دے بیشتر نمایاں چیچن علیحدگی پسند رہنما تے جنگی سردار جاں بحق جاں ہلاک ہو چکے سن۔ پر، چھوٹے پیمانے اُتے لڑائی جاری رھی۔ نومبر 2007 تک ایہ لڑائی روسی قہقاف دے ہور حصےآں وچ وی پھیل چکی سی۔ ایہ اک اختلافات توں بھرپور جدوجہد سی، اک سینئر فوجی افسر کرنل جنرل (کرنل جنرل دا رينک صرف روسی فوج وچ استعمال ہُندا اے) گینادے ٹروشوف نوں شمالی قہقاف فوجی ضلع توں کم اہم سائبیرین فوجی ضلع وچ جانے دے احکامات دی خلاف ورزی اُتے 2002 وچ فارغ کردتا گيا۔ چيچينيا دی دوسری جنگ سرکاری طور اُتے 16 اپریل 2009 نوں ختم ہو گئی۔
سرگییف اصلاحات
جدو‏‏ں اگور سرگییف 1997 وچ وزیر دفاع بنے تو انہاں نے اس کم دا آغاز کیتا جو انتہائی مشکل حالات دے تحت حقیقی اصلاحات دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ فوجی تعلیمی اداراں جن وچ 1991ء توں ہن تک عملی طور اُتے کوئی تبدیلی نئی‏‏ں لیائی گئی سی دی تعداد نوں کم کر دتا گیا تے سائبیریا تے ٹرانس بيکال فوجی اضلاع نوں ملیا کر ايک فوجی ضلاع بنا دتا گیا۔ فوج دے ڈویژناں دی اک وڈی تعداد نوں " تیاری حالت" وچ ہونے دا درجہ دے ديا گيا جس دے تحت انہاں دی %80 حاضری تے %100 فیصد ساز و سامان دی فراحمی يقينی بنائی گئی۔ اگست 1998ء وچ سرگییف نے اعلان کيا کہ سال دے اختتام تک فوج دے چھ ڈویژن تے چار بریگیڈ 24 گھنٹے الرٹ اُتے ہون گے۔ فوج دے تن درجات دا اعلان کر دتا گیا۔ مسلسل تیاری حالت، کم درجہ حالت تے سٹريٹيجک ريزرو۔
پر اہلکاراں دا معیار انہاں بہتر یونٹس وچ وی اک مسئلہ ای رہیا۔ تربیت دے لئی ایندھن دی کمی تے چنگی طرح تربیت یافتہ جونیئر افسران دی کمی فوج دی تربیت اُتے اثرانداز ہوئی۔ بہر حال،اپنی پرانی سروس "اسٹریٹجک راکٹ فورس" دے مفادات اُتے مرتکز سرگییف نے دسمبر 1997 وچ زمینی فوج دے ہیڈکوارٹرز نوں بند کرنے دی ہدایت دی دے۔ اورر دے الفاظ وچ يہ اقدام اک "فوجی واہیاتگی" سی تے وزارت دفاع دی اندرونی سیاستاں دا نتيجہ سی۔ زمینی فوج دے ہیڈکوارٹرز بند ہونے دے نتیجے وچ اس دے وقار نوں شديد نقصان پحنچا تے گھٹ توں گھٹ کاغذی طور اُتے زمينی فوج فضائیہ تے بحریہ دے برابر نہ رہی۔
پیوتن اصلاحات
صدر ولادمير پیوتن دے دور وچ مزيد فنڈ جاری ہوئے، زمینی فورسز دا ہیڈکوارٹر دوبارہ قائم کيا گيا تے کچھ پیش رفت تربیت پے ہوئی۔ 2007 وچ 18 مہینے توں 2008 وچ اک سال کر دتی گئی۔ فنڈنگ وچ اضافہ 1999ء وچ شروع کیتا گیا۔ روسی معیشت وچ کچھ بہتری ديکھنے وچ آئی تے خاص طور اُتے تیل توں وابستہ آمدنی وچ اضافے دے بعد "روس دے سرکاری طور اُتے دفاعی اخراجات گھٹ توں گھٹ روسی فیڈریشن دے قیام دے بعد توں پہلی مرتبہ ودھے۔ بجٹ 2000 وچ 141 بلین رُوبلس توں 2001 وچ 219 ارب رُوبلس ہویا۔ اس دا زیادہ تر اہلکاراں دی مالی معاونت اُتے خرچ کیتا گیا — 2001 وچ 20 فیصد اضافے دے نال تنخواہيں بڑھيں، تربیندی پروگرام وچ 26000 اضافی سارجنٹ بھرتی کرنے اُتے گھٹ توں گھٹ 31 ارب رُوبلس(1۔1 ارب امریکی ڈالر) لاگت آنے دی توقع سی۔ اضافہی بجٹ وچ تحقیق و ترقی مالی دے لئی وی فنڈ جاری ہوئے۔
مزيد رقم اہلکاراں تے سامان دے لئی مختص کیتی گئی۔ روسی وزیر اعظم ولادمير پیوٹن نے  جون 2008 وچ کہیا کہ نے کہیا کہ "مستقل تیاری حالت"والی يونٹاں دے اہلکاراں دے مالیاندی وظیفے نمایاں طور اُتے بڑھائے جائے گا کہ۔ مئی 2007 وچ  "مستقل تیاری حالت"والی يونٹاں وچ جوان دی فی مہینہ تنخواہ 65000 رُوبلس(2،750 امریکی ڈالر) تے افسران دی فی مہینہ تنخواہ  100000 – 150،000 رُوبلس(امریکی ڈالر 4،230 – $6،355) دے یونٹس فی مہینہ 100000 – 150،000 رُوبلس(امریکی ڈالر 4،230 – $6،355) کیتی گئی۔ جدونکہ  اک سال دے لازمی سروس دے اقدام توں دادووشچانا (جونير فوجياں اُتے سينئر فوجياں دے تشدد دی روسی روايت)وچ خلل تو آجائے گا، پر ایہ معاشرتی تبدیلی دے بغیر بالکل ختم نئی‏‏ں ہوگی۔ دوسرے جائزے دے مطابق روسی مسلح افواج  نوں 2008 توں روس دی  آبادی دی شرع گرنے توں شديد مشکلات شديد  دا سامنا کرنا پیتا اے۔ انہاں عوامل تے جاری بدعنوانی دے نتیجه وچ، اضافی فنڈنگ دے باوجود  روسی فوج وچ زيادہ بہتری نئی‏‏ں آسکی۔
سردوکوف اصلاحات
2007 وچ وزیر دفاع انیٹلی سردوکوف نے فوج دے اک اہم تنظیم نو شروع دی،تمام ڈویژناں نوں بریگیڈ وچ تبدیل کرنے دے علاوہ  تمام فالتو افسران نوں فارغ کردتا گيا۔  پر اس دا زيادہ اثر مسلسل تیاری"مستقل تیاری حالت"والی يونٹاں پے ای پڑٓا۔ یکم جنوری 2016 تک 39 توں 40 بریگیڈ جن وچ 39 آل آرمز بریگیڈ، 21 آرٹلری تے ايم آر ايل بریگیڈ، ست طيارہ شکن بریگیڈ، 12 مواصلاندی بریگیڈز تے دو الیکٹرانک وارفیئر بریگیڈ کھڑے کرنے دا ارادہ کيا گيا۔ اس دے علاوہ، 18ويں مشین گن آرٹلری ڈویژن نوں مشرق بعید وچ قائم رکھیا گيا تے اضافی 17 رجمنٹاں دے قيام دی منظوری دتی گئی ۔ تنظیم نو دے دوران کمان دے 4 صيغاں فوجی ضلع - فوج -  ڈویژن- رجمنٹ  دی جگہ 3 صيغے: اسٹریٹیجک کمانڈ - آپریشنل کمانڈ - بریگیڈ کرديے گئے۔ بریگیڈاں نوں بطور "مستقل تیاری حالت"والی يونٹ دے آزادانہ جاں مشترکہ کمانڈ دے تحت ہور بریگیڈاں دے نال مل کر لڑائی دے قابل بنايا جائے گا۔ 4 ستمبر 2009 نوں اک بیان وچ، آر جی ايف کمانڈر انہاں چیف ولادمير بولڈیقریف نے کہیا کہ روسی فوج وچ نصف اصلاحات یکم جون تک نافظ ہوجائيں گی تے کہ  "مستقل تیاری حالت" دے 85 بریگیڈ پہلے ای کھڑے کيے جاچکے ہيں۔ انہاں وچ آل آرمز بریگیڈ، میزائل بریگیڈ، حملہ آور بریگیڈز تے الیکٹرانک وارفیئر بریگیڈز شامل نیں ۔
تنظيم
thumb|فرونسنسکايا ايمبينکمنٹ 20ـ22 ماسکو وچ موجود روسی رمينی فوج دا ہيڈکوارٹر. روس دے صدر روسی فیڈریشن دی مسلح افواج دے سپریم کمانڈر انہاں چیف ہُندے ہيں۔ فوج دی مرکزی کمانڈ (روسی وچ"گلاوکومات"  کہندے ہيں) ماسکو وچ اے۔ اس  نوں 1997ماں ختم کردتا گيا سی لیکن صدر پیوٹن ول توں 2001ء وچ  کرنل جنرل نکولائی کارمالٹساو دے زمینی فوج دے کمانڈر انہاں چیف تے نائب وزیر دفاع دے تقرر دے بعد اس نوں دوبارہ قائم کردتا گيا۔ کارمالٹساو نے 2004 وچ کمانڈ کرنل جنرل (بعد وچ جنرل) الیایی ماسلوف دے حوالے کر دتی۔
جنوری 2014 تک روسی زمینی افواج دے عارضی کمانڈر لیفٹیننٹ جنرل سرگئی استراکوو سن جنہاں نے روسی صدر ولادمير پیوٹن ول توں سابق کمانڈر کرنل جنرل ولادمير چرکان دے بدعنوانی دے الزامات اُتے برطرف کيے جانے اُتے زمہ دارياں سنبھاليں۔ استراکوو نے 2 مئی 2014 نوں کمانڈ نویں کمانڈر کرنل جنرل اوليگ سالیوکاوو دے حوالے کیتی۔
زمینی افواج دی مرکزی کمانڈ دے سب توں اہم محکماں وچ زمینی فوج دے مرکزی سٹاف، امن فوجی دستاں،اسلحہ، گراؤنڈ فوجیاں دی فلاح، زمینی افواج (اہلکار)،تے فوجی تعلیم دے مہکمے شامل ہيں۔ ڈايريکٹريٹس دی اک وڈی تعداد فوج دے کمانڈر انہاں چیف نائب وزیر دفاع دی حیثیت توں وی کمان کر دے سن ہيں۔ انہاں وچ اشعاع، کیمیائی تے حیاتیاندی دفاع، انجینئرز تے فضائی دفاع وغيرہ شامل نیں۔ انہاں دی اصل تعداد نامعلوم اے۔
ڈھانچہ
thumb|centre|1250px|2007 وچ روسی زمينی فوج (وڈا کرنے نوں کلک کرو)
فوج دی شاخاں وچ موٹر رائفل، ٹینک، توپ خانہ تے راکٹ فورسز، فضائی دفاع، خصوصی کور (جاسوسی، سگنل، ریدیوالیکٹرونک جنگ وجدل، انجینئری، تابکاری، کیمیائی تے حیاتیاندی تحفظ، تکنیکی معاونت وغيرہ) فوجی یونٹيں تے لاجسٹک سپورٹ شامل نیں ۔
توپ خانہ تے راکٹ فورسز زمینی فوج نوں اہم فائری قوت فراہم کر دے ہيں۔ زمینی فوج وچ اس وقت پنج جاں چھ ساکت مشين گن/آرٹلری ڈويژن تے ماسکو فوجی ضلے وچ موجود فیلڈ آرٹلری دا 34واں گارڈ ڈويژن شامل نیں۔ سائبیرین فوجی ضلے وچ بارواں،تے مشرقِ بعید دے فوجی ضلے وچ موجود پندھرواں ڈويژن شائد ختم کرديئے گئے نيں۔
فضائی دفاعی فوج (پی وی او) دشمن فضائیہ دی تباہی دا بنیادی ذريعہ اے۔ يہ زمين توں فضا وچ مار کرنے والے ميزائلاں طيارہ شکن توپ خانے تے ریڈیو تے تکنیکی یونٹاں تے ڈويژناں اُتے مشتمل اے۔ آرمی ایوی ایشن، جس دا کم زمینی فوج دی براہ راست فضائی مدد اے 2003 دے بعد توں روسی فضائيہ دے کنٹرول  وچ اے۔ پر 2015 تک، آرمی ایوی ایشن واپس زمینی فوج  نوں منتقل ہو جائے گی تے اسميں 18نئے ایوی ایشن بریگیڈز دا اضافہ کيا جائے گا۔ ریاست دے اسلحہ دے پروگرام دے تحت آرڈر کيے گئے تقریباً 1000 نویں ہیلی کاپٹراں وچ توں 900 آرمی ایوی ایشن دے لئی ہون گے۔
2010 دے بعد دیاں تبديلياں
ہر وڈی فارميشن خود مختار اے تے غیر خود مختار چھوٹی فارمیشناں دی کمان کرے گی۔ پر ايہ واضح نہيں اے کہ ايہ چار آپريشنل سٹرٹيجک کمان متعدد سروسز دی شموليت دی بدولت (فضائيہ، زمینی فوج تے بحریہ) کس بالا ہيڈکوارٹر نوں رپورٹ کرن گئیاں۔ 2009 دے دوران (پہلے توں موجودہ) بقايا تمام 23 ڈويژناں نوں، چار ٹینک بریگیڈز، 35 موٹر رائفل بریگیڈ، اک مشين گن ہلکی آرٹلری ڈویژن توں قائم اک پراکرتیا بریگیڈ تے تن چھاتہ بردار حملہ بریگیڈ وچ منظم کيتا گيا ۔
2013ء وچ 2 گارڈ تمنسکایا موٹر رائفل ڈویژن تے 4 گارڈ کانٹمروفسکیا ٹینک ڈویژن بریگیڈز نوں منظم کر کے بنائے گئے۔ thumb|upright 1.6|{{legend|#78B3FF|مغربی فوجی ضلع}} {{legend|#D6A477|جنوبی فوجی ضلع}} {{legend|#B3FF80|وسطی فوجی ضلع}} {{legend|#FEC82C|مشرقی فوجی ضلع}}
اہلکار
thumb|upright| 2001 وچ کوسوو وچ چوکی تے کھڑا روسی فوجی گاڑی دی تلاشی ليندے ہوئے thumb|2014 وچ سينٹ پيٹرز برگ وچ پريڈ وچ حصہ ليندے روسی فوجی thumbnail|نمائش ميں لگا روسی فوج کا "بارمتسہ" جنگی لباس 2006 وچ اک اندازے دے مطابق زمینی افواج وچ مجموعی طور اُتے 190,000 دے لگ بھگ کانسکرپٹاں تے 35000 چھاتہ بردار فوجی اہلکاراں سمیت 395,000 افراد، شامل نیں۔ 1995-96 وچ اس دے مقابلے وچ اک اندازے دے مطابق 210,000 کانسکرپٹاں سمیت 670,000 اہلکار سن۔ درست اعداد و شمار حاصل کرنا بہر حال روس توں باہر دے لوگاں دے لئی مشکل کم اے
زمینی فوج 1992 وچ وجود وچ آئی اس نے بغير کسے تبديلی دے تیزی توں انحطاط دی کیفیت توں دوچار سوویت فوجی افرادی قوت دا نظام  ورثے وچ پايا۔ سوویت یونین دی زمینی فوج وچ روایندی طور اُتے بھرتی تين سالہ لازمی سروس يعنی کانسکرپشن پے ہُندی سی، جو 1967 وچ تن توں دو سال ہو گیا سی۔ يہ نظام سوویت یونین بھر وچ ہزاراں دی تعداد وچ موجود کميساراں دے ذریعے چلدا سی۔ ہر سال جنوری تے مئی دے درمیان ہر نوجوان سوویت مرد شہری دی فہرست ہر  علاقے توں اسکول تے نوکرياں توں موصول ہونے اُتے اس نوں فوجی سروس دی تشخیص دے لئی مقامی "وویانکومات" نوں رپورٹ کرنا ہُندا سی ۔
وویانکومت مسلح افواج جنرل سٹاف ول توں بھیجے گئے اس سال فوج دی ضرورت دے کوٹے دے تحت بھرتی کردا سی۔ نویں کانسکرپٹاں نوں فیر ملک بھر وچ ریل توں انہاں دے مستقبل دے یونٹاں وچ بھيجا جادا سی۔ آمد اُتے اوہ نوجوان اپنے فوجی کورس دا آغاز کر دے تے سینئر  دی حکمرانی قاعدہ "دادووشچانا" (لفظی مطلب:دادا دی حکمرانی) دے نظام دا حصہ بن جاندے ." پیشہ ور نان کمیشنڈ افسران  (این سی او)  اک بوہت ای کم تعداد وچ سن کيونکے زیادہ تر سيکشن کمانڈر تے پلاٹون سارجنٹ بنانے دے کم دورانيے دے کورس پے بھيجے گئے کانسکرپٹ ای ہُندے سن۔ اس دے علاوہ مختلف قسم دے جدید ہتھیاراں دے لئی درکار مہارتاں دے لئی پراپورشچک وارنٹ افسراں دی آسامياں بنائی گئيں۔
سوویت فوج افسر تے سپاہی دے تناسب دے حساب توں اُتے توں زيادہ بھاری ہو گئی سی اس دی بنيادی وجہ افرادی قوت وچ نسبتاً کم تعلیم دی سطح تے پیشہ ورانہ نان کمیشنڈ افسران دی عدم موجودگی سی۔ دوسری عالمی جنگ تے آفیسراں دے تعلیم دے معيار وچ وڈی توسیع دے بعد افسران چار توں پنج سالہ اعلیٰ فوجی کالجاں دی پيداوار سن۔  دوسری مسلح افواج وانگنو کمیشن يافتہ افسران عام طور اُتے پلاٹون لیڈر بن دے سپاہیاں دی فلاح و بہبود تے تربیت دے ذمہ دار ہُندے سن۔ نوجوان سوویت فوجی افسراں یونٹاں وچ لگاتار کم کر دے تے مہينے وچ مشکل توں ايک دو دن ای چھٹی لے پاتے۔ افسراں  دی قلت دے باعث سالانہ چھٹی وی اکثر اوقات خطرے وچ پڑجاندی۔ سوویت یونین دے ٹوٹنے دے وقت انہاں وجوہات دے باعث سوویت فوجی افسراں دا مورال خطرناک حد تک گر چکیا سی۔
2000 دے ابتدائی سالاں وچ، بوہت توں جونیئر افسران دی نوکری وچ کوئی دلچسپی نہيں سی— 2002 ء وچ نصف توں زائد افسران نے فوج چھیندی چھڈ دی۔ انہاں دے مورال دے اس حد تک گرنے دی بنيادی وجہ يہ سی کہ فوج وچ انہاں دے تبادلے دا تمام تر اختيار انہاں دے بالا افسران دے ہاتھ وچ ہُندا سی جو عام طور اُتے کارکردگی نوں نظر انداز کرکے ذاتی پسند ناپسند پے تبادلے کر دے، جس نوں دل چاہا تو ماسکو بھيجواديا تے جس نوں دل چاہا چينی سرحد پے کسے شکستہ حال پوسٹ پے بھيج ديا۔
کانٹريکٹ سپاہی
کانٹريکٹ سپاہی (کونٹرکتناک) بھرتی کرنے دا نظام اگرچہ 1990 دی دہائی وچ چھوٹے پيمانے توں شروع ہوکر فوج وچ وڈے پيمانے پے چل رہیا اے ليکن انہاں فوجياں دا معيار بوہت خراب اے۔ دسمبر 2005 ء وچ وزیر دفاع سرگئی ایوانوف نے تجویز دی —  کانٹريکٹ فوجیاں دے علاوہ — تمام سارجنٹاں نوں پیشہ ورانہ فوجی بنا کر فوج وچ پیشہ ور نان کمیشنڈ افسران دی تعداد مجموعی طور اُتے تقریباً 140,000 کر دتی جائے۔ حالیہ پروگرام پیشہ ور سارجنٹاں دے لئی اضافی 26000 آسامياں پيدا کر رہیا اے۔
سی آئی اے دے مطابق 2005 تک  کانٹريکٹ فوجی روسی مسلح افواج دا 30 فیصد سن تے ایہ کہ مئی 2006 تک، 178,000 کانٹريکٹ فوجی زمینی فوج تے بحریہ وچ خدمات انجام دے رہے سن۔ پلاننگ دے مطابق  2010 تک مسلح افواج دا 70 فیصد  رضاکار ارانہ بھرتی شدہ فوجياں پے مشتعمل ہوۓگآ۔ 2005 ء دے اختتام اُتے، زمینی افواج دے کول 40 رضاکار ارانہ بھرتی شدہ فوجياں پے مشتعمل تے 20 مسلسل تیاری حالت والی یونٹس موجود سن۔
ہور ديکھو
روسی فضائيہ
حوالے
گٹھ:بری افواج بلحاظ ملک گٹھ:افواج روس گٹھ:روسی زمینی افواج گٹھ:روس
ضلع الباسان
البانیا براعظم یورپ دے تناں مسلمان دیساں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
البانیا انتظامی طور اتے 12 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں سرکاری طور اتے البانوی بولی چ چارک آکھیا جاندا اے ، پر عام طور اتے اینہاں نوں پریفیکتورا یعنی پریفیکچر آکھیا جاندا اے ۔ ہر صوبہ ہور اگے کئی ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ ہر صوبے ج 2 توں 4 ضلعے نیں ۔
البانیا دی ایہہ موجودہ انتظامی ونڈ 1938ء ج کیتی گئی تے ہن تک ایہہ برقرار اے ۔ ضلع الباسان البانیا دے صوبہ الباسان دا ضلع اے اسدا راجگڑھ الباسان شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:البانیا دے ضلعے گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
ناراین سیتارام پھڈکے
ناراین سیتارام پھڈکے (1894ء–1978ء) مراٹھی دے ناول نگار، افسانہ نگار، اولین انشائیہ نگار تے ناقد سن ۔
سوانح
ان دا جنم 4 اگست 1894ء نو‏‏ں ضلع احمدنگر دے مقام کرجت وچ ہويا۔ ناسک، بارسی تے پونے وچ ابتدائی تعلیم دے بعد انہاں نے پونے ہی وچ ثانوی تے اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی۔ بی اے کرنے دے بعد 1916ء وچ ایم۔ اے کیتا۔ 1920ء وچ مہاتما گاندھی د‏‏ی تحریک عدم تعاون وچ حصہ لینے دے لئی کالج د‏‏ی ملازمت تو‏ں استعفے دے دتا تے "کیسری" (مراٹھی) تے "مراٹھا" (انگریزی) اخبار وچ مدیر معاون د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے لگے۔ بعد وچ سیاست تو‏ں کنارہ کش ہوک‏ے دوبارہ تدریس دا پیشہ اختیار کیتا تے دہلی، حیدرآباد، ناگپور تے کولہاپور دے کالجاں وچ فلسفہ و منطق تے نفسیات دے پروفیسر رہ‏‏ے۔ کولہاپور دے راجا رام کالج تو‏ں 1949ء وچ سبکدوشی اختیار کيتی۔
دوران ملازمت ہی انہاں نے ماہنامہ"رتناکر" (1925ء) تے ہفتہ وار "بھنکار" (1940ء) دا اجرا کیتا۔ 1951ء وچ انجلی پرکاشن دے ناں تو‏ں اشاعتی ادارہ قائم کیتا تے انجلی دے ناں تو‏ں رسالہ جاری ک‏ر ک‏ے سال وچ دو بار یعنی بسنت تے دیوالی دے موقع پراس دتی خصوصی اشاعتاں دا اہتمام کردے رہ‏‏ے۔ انہاں دے ناول ايس‏ے رسالے وچ چھپدے رہ‏‏ے۔
پھڈکے اولین ادبی تخلیق اک کہانی "موم دا نقش" سی جو اس وقت دے اہ‏م تے مقبول رسالے "کیول لوکل" (1912ء) وچ شائع ہوئی۔ انہاں دا پہلا ناول "اللہ اکبر" (1917ء) میری کوریلی دے نوال "ٹیمپرل پتے" تو‏ں ماخوذ سی لیکن اگے چل ک‏ے انہاں نے ناول نگاری نو‏‏ں اپنا خاص میدان بنایا تے غیر معمولی طبع زاد لکھ ک‏ے مراٹھی وچ رومانی ناول نگاری دے عید د‏‏ی بنیاد پائی۔ "قلابہ د‏‏ی ڈنڈی"(1925ء)، "جادوگر" (1928ء)، "دولت" (1929ء)، "اٹک دے پار"(1931ء) تے "نرنجن" (1932ء)، جداں ناولاں وچ رومانی کشمکش، بیان کيتی کشش، کردار نگاری د‏‏ی صفائی تے ذہانت بھری مکالمہ نگاری دے سہارے انہاں نے قارئین دا وسیع حلقہ پیدا ک‏ر ليا۔ اس دے بعد "ادھار" (1935ء)، "پرواسی" (1937ء) تے "آخری بغاوت" وچ انہاں نے رومان دے نال فکر نو‏‏ں جوڑا ہور سنجیدہ موضوعات نو‏‏ں برتنا شروع کیتا تے مہاراشٹر د‏‏ی بعض تاریخی شخصیتاں نو‏‏ں اپنے ناولاں وچ اجاگ‏ر کیتا۔ آزادی دے بعد انہاں نے جدید ہندوستان د‏‏ی سیاسی تحریکات نو‏‏ں بنیاد بنا ک‏ے جو ناول لکھے انہاں وچ 1942ء د‏‏ی "ہندوستان چھڈ دو تحریک" اُتے مبنی "جھنجھاوت" (1948ء) تے کشمیر د‏‏ی جنگ آزادی اُتے مبنی "جہلم" (1948ء) خاصے مشہور ہوئے۔ انہاں دے ہور ناولاں وچ "رتو سنہار" (1958ء)، "کوہوکوہو" (1960ء) تے "اک سی یوراج"(1961ء) قابل ذکر نيں۔ انہاں دا آخری ناول "ہیمو بھوپالی" رسالہ "انجلی" دے دیوالی نمبر (1978ء) وچ شائع ہويا۔ انہاں دے اک ناول "کلنک شوبھا" (1937ء) اُتے مراٹھی وچ فلم وی بنی سی۔
دیوا
دیوا یا چراغ یا دیپ توں مراد تیل جݪا کے چانݨ کرن دا برتݨ اے۔ دیوا عام طور تے چِکݨی مِٹی دا بݨیا ہویا ہُندا اے۔ روں دے پھنبے یا سوتی ڈوری دی بتی بَٹ کے دیوے وچ رکھی جاندی اے، اک سِرا کنڈھے توں باہر کڈھ دتا جاندا اے تے دیوے وچ کعے، تیل یا مکھݨ پا کے ایہدی بتی جلائی جاندی اے۔ پتل یا دوجیاں دھاتاں دے بݨے ہوئے دیوے وی ورتے جاندے نیں۔ دیوے دا ذکر پنجابی گاݨےآں تے کہاوتاں وچ وی آؤندا اے۔ اک پنجابی کہاوت اے کہ دیوے ناݪ دیوا بَݪدا اے۔
ناراین سیتارام پھڈکے
سوانح
پھڈکے نے افسانے وی لکھے تے انہاں د‏‏یاں کہانیاں دے پچیس تو‏ں زیادہ مجموعے منظرعام اُتے آئے۔ جنکا اک انتخاب "باون کشی" دے ناں تو‏ں 1962ء وچ شائع ہويا۔ انہاں دے ناولاں دے علاوہ افسانےآں دے وی ترجمے انگریزی تے ہندوستان د‏‏ی ہور زباناں وچ ہوئے نيں مگر بہ حیثیت افسانہ نگار انہاں د‏‏ی شناخت زیادہ نمایاں نئيں ہوسک‏ی۔ مراٹھی وچ ادب لطیف دے رحجان تے انشائیہ نگاری دے بانی د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی پھڈکے نو‏‏ں اہ‏م مقام حاسل ا‏‏ے۔ انہاں دے ذوق لطیف تے رنگین اسلوب د‏‏ی نمایاں جھلکیاں انہاں دے انشائیاں وچ نظر آندی نيں۔"سرگوشیاں"(1933ء)،"نويں سرگوشیاں" (1937ء) تے "دھوئيں دے مرغولے"(1941ء) انہاں دے انشائیاں دے اہ‏م مجموعے نيں۔
دیوا
گٹھ:روشنی گٹھ:ظروف گٹھ:چیزاں
ناراین سیتارام پھڈکے
سوانح
پھڈکے ادب برائے ادب دے قائل سن ۔ اپنے نقطہ نظر د‏‏ی اشاعت و وضاحت دے لئی انہاں نے تنقیدی مضامین تے کتاباں لکھياں۔ کلٹن ہیملٹن د‏‏ی "دی آرٹ آف فکشن" دے زیر اثر لکھی گئی کتاب "پرتھباسادھنا" (1931ء)تے "مختصر افسانہ نگاری، اصول تے تکنیک" (1952ء) وچ انہاں دا نظریہ ادب کھل دے سامنے آیا۔ اس دے علاوہ "ساہتیہ آنی سنسار" (1937ء) تے"پرتھباولاس" (1966ء) وچ انہاں نے اپنے موقف نو‏‏ں واضح کرنے تے منوانے د‏‏ی پرزور کوشش کيتی جو بہت کامیاب وی رہی تے انہاں د‏‏یاں تحریراں تو‏ں مراٹھی وچ "ادب برائے ادب" تے "ادب برائے زندگی" دے نظریات دا تفاوت تے تناظر روشن تے مستحکم ہوئے گیا تے ادبی دنیا دو مستقل گروہاں وچ تقسیم ہوئے گئی۔ انہاں وچ ادب برائے ادب دے حامل گروہ دے سب تو‏ں اہ‏م نمائندے پھدکے دے معاصر ناول نگار وشنوسکھارام کھانڈیکر سن ۔ جدو‏ں کہ ادب برائے ادب دے قائل گروہ دے سرخیل خود پھڈکے سن ۔
پھڈکے نے سوانحی کتاباں وی لکھی تے ترتیب دتی نيں۔ انہاں د‏‏ی مرتبہ کتاب "بابوراو پینٹر: ویکتی آنی کلا" (1954ء) دے علاوہ مستقل لکھتاں وچ "کرلوسکر: ویکتی آنی کلا" (1964ء)، "ناٹیہ اچاریہ کھاڈلکر" (1972ء) اہ‏م نيں۔ انہاں وچ مذکورہ شخصیتاں تے انہاں دے کارنامےآں دا ناقدانہ جائزہ پھڈکے دے انداز تحریر دے سبب یادگار ہوئے گیا ا‏‏ے۔
ان د‏‏ی خودنوشتاں وچ "میری خدمت ادب د‏‏ی یاداں" (1943ء)تے "میرا جیون: اک ناول" (1969ء) خاصی مقبول ہوئیاں۔ انہاں دے علاوہ "ميں تے میرے ناول" تے "مراٹھی انشائیے دا خالق کون؟" دے ذریعے انہاں نے اپنی ناول نگاری تے انشائیہ نگاری دا تفصیلی جائزہ لیندے ہوئے انہاں میداناں وچ اپنی اولیات نو‏‏ں واضح کیتا ا‏‏ے۔ 1940ء وچ رتنا گیری وچ منعقدہ مہاراشٹریہ ساہتیہ سمیلن د‏‏ی صدارت دا اعزاز انہاں نو‏ں دتا گیا سی ۔ 1962ء وچ اوہ "پدم بھوشن" دے خطاب تو‏ں نوازے گئے۔ اکتوبر 1978ء نو‏‏ں پونے وچ انہاں دا انتقال ہويا۔
حوالے
گٹھ:1894 دے جم گٹھ:1978 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم بھوشن وصول کنندگان گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی ناول نگار گٹھ:بھارتی مصنفاں دے نامکمل مضامین گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں گٹھ:ممبئی دے مصنفاں گٹھ:مہاراشٹر دے ناول نگار
حزیریورگا یوکاتان
یوکاتان میکسیکو دا اک جزیرہ نما اے جہڑا خلیج میکسیکو تے بحیرہ کیریبیئن دے وچکار واقع اے ۔ ایہہ علاقہ اپنے گھنے جنگلاں دے پاروں اک اہم تفریح گاہ سمجھئیا جاندا اے ۔ اس دے ساحلاں تے واقع شہر کینکن میکسیکو دے اہم سیاحتی تھانوان چوں اک اے ۔
گٹھ:جزیرے
ضلع گرڈی
ضلع گریدیح پعارت دے صوبے جھاڑکھنڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:جھاڑکھنڈ دے ضلعے
اب
اب باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 1563 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
راحستھان دی لڑائی
thumb|300px|قنوج مثلث سن ۷۳۸ء وچ لڑیاں گئیاں کئی لڑائیاں دی لڑی نوں راجستھان دے لڑائی کہندے ہن ۔ انہاں لڑائیاں وچ ہندواں دے اتحاد نے حملہ آور عرب فوجاں نوں  سندھ دریا دے مشرقی حصہ ولوں پچھے دھکیلدے ہوئے اس حصہ نوں عرباں دے اثر ولوں آزاد کر دتا سی ۔ اخیر لڑائی حال  سندھ  اتے  راجستھان  دی سرحد اتے کسے  تھاں اُتے ہوئی سی ۔ عرب فوج نے سندھ اتے قبضہ کر لیا پر انھاننوں سندھ دریا دے لہندے علاقے تک رکن لئی مجبور ہونا پیا ۔
ہندو فوج گجر پرتیہار راجٹبر  دا بپا راول  ناگبھٹ پہلا  ، دکھن بھارت دے  چالکیا راجٹبر  دا بادشاہ  وکرمادتیہ دوسرا  اتے کئی چھوٹے - چھوٹے ہندو راجا سن ۔ عرباں نے  فارس  نوں بہت گھٹ ویلے وچ بہت گھٹ جتن ولوں جت لیا سی ، اسی ولوں مُتحرک ہوکے عرب فوجاں نے ہندستان اتے حملہ کیتا جس وچ انھاننوں منھ دی کھانی پئی ۔
راجستھان دی لڑائی ( جاں لڑائی دی لڑی ) ، ۷۳۸ عیسوی وچ اوس ویلے دے سندھ - راجستھان دی سرحد اتے ہوئی ۔ اس لڑائی وچ ، گجر - ہندو گنڈھ-جوڑ نے عرب حملہ آوراں نوں ہرایا اتے سندھ دریا دے مشرقی علاقے توں عرب حملہ آوراں  نوں پچھے دھکیل دتا اتے پورے بھارت دی رکھیا کیتی ۔
مکھ بھارتی راجا جنہاں نے عرباں اتے فتح لئی یوگدان دتا سی
گجر - پرتیہار راجٹبر دا ناگبھٹّ پہلا
راشٹکوٹ سامراج دے جیسنہا ورمن
میواڑ دے ہندو سامراج دے باپا راول
راجستھان دا لڑائی :پس منظر
عرب فوج دی طاقت دا تجربہ کردے ہوئے پرتیہارا راجا ، ناگبھٹّ پہلا نے راشٹرکوٹ سامراج دے جیسنہا ورمن دے نال متحدہ مورچہ وکھاؤن دا آگرہ کیتا ۔ جیسنہا نے آگرہ قبول کیتا اتے اپنے پتّ اونجنشرآ پلکیسی نوں ناگبھٹّ پہلا  نوں حمایت دین لئی بھیجیا ۔ دوناں فوجاں راجستھان دی سیما اتے پہلاں ولوں ہی لڑائی کر رہی بپا راول دے اگوائی والی راجپوت فوج وچ شامل ہوئی ۔
راجستھان دی آخری لڑائی اتے نتیجہ
اس لڑائی وچ ۵۰۰۰ – ۶۰۰۰ راجپوت - گجر پیدل فوج اتے گھڑسواروں نے ۳۰٬۰۰۰ ولوں زیادہ عربی فوج دا سامنا کیتا ۔ لڑائی دے دوران بپا راول دے اگوائی والی راجپوت فوج عربی آگو امیر جنید نوں مارنے وچ کامیاب رہی ۔ عرب اتیہاسکار سلیمان دے شبداں وچ ، “مسلماناں نوں نس کے پناہ لین دا تھاں وی نہیں مل پایا سی ۔ ”
عرباں نوں اپنی ہار ولوں ابرن وچ کافی سماں لگ گیا ۔ جنید دے وارث تمیم ابن زید الابابی نے راجستھان دے خلاف اک نویں لڑائی دی رچنا دی لیکن کسے وی کھیتر اتے قبضہ کرن وچ ناکام رہے ۔ اس پرکار ، بھارتی راجاں دی تیہری صلاح نے گھٹ توں گھٹ اگلے ۲۰۰ سالاں تک عرب حملہ آوراں توں ہندوستان نوں بچایا ۔
اگزبرگ
اگزبرگ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 263313 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
اینجل چھمبر
اینجل چھمبر دنیا دی سب توں اچّی چھمبر اے جہڑی مشہور نیاگرا چھمبر توں تقریبا 20 گنا اچّی اے ۔ ایہہ وینزویلا چ واقع اے تے 979 میٹر اچی اے ۔
ایہہ دریائے چورون تے واقع اے ۔ 20ویں صدی دے شروع چ ارنسٹو سانچیز لا کروز دے ویکھن دے باوجود دنیا 1935ء تک اس چھمبر توں ناواقف رہی جدوں اک امریکی ہواباز جیمز کرافورڈ اینجل نے پرواز دے دوراں اسنوں ویکھئیا ۔ 1936ء چ اوہ اس علاقے چ واپس آئیا تے چھمبر دے اتے اپنا جہاز اتارئیا ۔ چھمبر اس دے ناں توں ای اینجل چھمبر مشہور ہوئی ۔
اس چھمبردی اچائی 1949ء چ نیشنل جیوگرافک سوسائٹی نے ناپی ۔ ایہہ چھمبر وینزویلا دے سیاحتی تھانواں چوں سب توں مشہور اے ۔ ایہہ چھمبراک جنگل چ واقع اے اس لئی اس تک اپڑنا سوکھا نئیں تے سیاح راجکعر کراکس توں ہوائی جہاز راہیں اس تک اپڑدے نیں ۔
ٹانڈہ (پاکستان)
ٹانڈا پاکستانی پنجاب دے گجرات ضلعے دا اک شہر اے۔ ایہہ اک یونین کونسل اتے سب تحصیل اے۔ شیرو چک، بیڈو بھٹی، ٹھٹی، موتا، ککیئانوالا اس دے گوانڈھی قصبے اتے شہر ہن۔ تے ڈاکٹر جاوید مرزا ایتھے دے وڈھے مشہور صحافی نیھے
آب و ہوا
اس شہردی آب و ہوا عام اے۔ گرمیاں دے سکھر دوران، دن دا درجہ حرارت 45 ڈگری سیلسیس تک جاندا اے۔ سردیاں دے دوران گھٹو گھٹ درجہ حرارت 2 ڈگری سینٹیگریڈ توں گھٹ ہو سکدا اے۔ اوسطاً مینہہ 67 سینٹی میٹر  پیندا اے۔
بولی
لگبھگ سارے لوک پنجابی بولنا جاندے ہن پر زیادہ تر لوک گوجری بولی بولدے ہن۔ پڑھے لکھے تے امیر لوکاں دی بولی اردو اتے انگریزی اے۔
تعلیم
گجرات ضلعے دے اس ٹانڈا شہر وچ سیکنڈری سکول، سرکاری اچّ سیکنڈری سکول نے پچھلے سالاں دوران بہت سارے شاندار طالب علم پیدا کیتے ہن جو وڈے پاکستانی شہراں اتے ودیساں وچ چنگے عہدےآں تے کم کر رہے ہن۔ ندیم قیصر ناں دے کھوجارتھی نے کائیئیسٹ (اک اچّ درجہ حاصل کوریائی یونیورسٹی) توں پی ایچ ڈی ڈگری حاصل کیتی اے اتے اس توں بعد یو۔ای۔ٹی۔ ٹیکسلا توں انجنیئرنگ ڈگری   حاصل کیتی۔ یو ای ٹی ٹیکسلا 1820   وچ قائم کیتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:پنجاب دے شہر
ضلع دھنباد
گٹھ:جھاڑکھنڈ دے ضلعے
میلو ویادو
میلو ویادو دکھنی فرانس چ دریائے ٹارن دی وادی تے قائم اک وڈا پل اے ۔ انگریز ماہر تعمیرات نارمن فاسٹر تے پلاں دے فرانسیسی انجینیئر مائیکل ورلو گیوکس دا ڈیزائن کیتا ایہہ گڈیاں لئی بنائیا گئیا دنیا دا سب توں اچّا پل اے ۔ جس دے اک تھم دی اچائی 343 میٹر اے جہڑی پیرس دے مشہور آئیفل ٹاور توں وی ودھ اے ۔ ویادو پیرس توں بیزیرس جان آلے رستے اے 75 تے اے 71 دا حصہ اے ۔ اس دا افتتاح 14 دسمبر 2004ء چ فرانس دے صدر ژاک شیراک نے کیتا تے دو دن مگروں اسنوں گڈیاں لئی کھول دتا گئیا ۔اس پل دی اساری دا آغاز 16 اکتوبر 2001ءنوں ہوئیا سی ۔ پل دی تعمیر توں پہلے سڑک تھلے وادی چ میلو شہر چ اتردی سی تے جولائی تے اگست دی چھٹیاں دے دناں چ ٹریفک دے شدید مسئلے بن جاندے سن ۔ اس لئی اک ایہوجہے پل دی لوڑ محسوس ہوئی جہڑا ٹریفک نوں اس وادی نوں پار کرن چ مد د دیوے اینج اس پل دی اساری دا فیصلہ ہوئیا ۔
میلو ویادو پل 7 کنکریٹ دے تھماں دے سہارے قائم اے جس تے 36 ہزار ٹن وزنی تے 2460 میٹر لمبی سڑک بنی ہوئی اے جہڑی 32 میٹر چوڑی تے 2اعشاریہ4 میٹر ڈوہنگی اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:فرانس گٹھ:وڈے منصوبے گٹھ:معماری گٹھ:پل گٹھ:پݪ گٹھ:رپھڑی صفے
چک 121 دس آر
چک 121 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ضلع بوکارو
ضلع بوکارو پعارت دے صوبے جھاڑکھنڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:جھاڑکھنڈ دے ضلعے
ووہٹی لے کے جاݨی اے
ووہٹی لے کے جاݨی اے 2010 وچ رلیز ہوئی اک پاکستانی پنجابی فلم اے ۔
ویروا
اداکار:شان،صائما نور پروڈیوسر: سید نور
کہاݨی
ایہ فلم دو وکھ وکھ ذاتاں دے دو پیار کرن والیاں دی کہاݨی اے ۔
گٹھ:فلماں گٹھ:پنجابی فلم گٹھ:پاکستانی فلماں
محمد بن جعفر الصادق
محمد بن جعفر، (متوفی 203، گرگان) محمد دیباج دے ناں تو‏ں معروف امام جعفر صادق دے بیٹے نيں جنہاں نے سن 199 ھ وچ مامون دے دور حکومت وچ مکہ وچ بنی عباس دے خلاف قیام کیتا۔ لیکن خلیفہ نے انہاں نو‏ں گرفتار کرکے اپنے پاس طلب ک‏ر ليا۔ خراسان وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی تے مامون نے انہاں د‏‏ی نماز جنازہ پڑھائی۔
تعارف
محمد، امام جعفر صادق (ع) دے فرزند نيں تے انہاں دا شمار علماء تے اپنے والد تو‏ں نقل احادیث دے روات وچ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی زوجہ خدیجہ عبد اللہ بن حسین د‏‏ی بیٹی سن۔ انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی خوب صورتی د‏‏ی وجہ تو‏ں دیباج دا لقب دتا گیا سی ۔ بعض شیعہ مصنفین نے انہاں نو‏ں شجاع، کریم تے پرہیز گار انسان ذکر کیتا ا‏‏ے۔ البتہ حدیث دے سلسلہ وچ انہاں نو‏ں ضعیف تے غیر قابل اعتبار قرار دتا اے تے انہاں دے بارے وچ نقل ہويا اے کہ اوہ مسلحانہ قیام دے سلسلہ وچ زیدیہ دے ہم مسلک سن ۔
بنی عباس دے خلاف قیام
انہاں نے سن 199 ھ وچ تے بعض روایات دے مطابق 200 ھ وچ مکہ وچ مامون د‏‏ی حکومت دے خلاف قیام کیتا۔ نقل ہويا اے کہ اوہ ابتداء وچ اس گل تو‏ں موافقت نئيں رکھدے سن لیکن بعد وچ اپنے ساتھیاں تے گھر والےآں دے شوق دلانے اُتے اسدیاں طرف مائل ہوئے۔ انہاں دے قیام دا زمانہ مامون د‏‏ی خلافت دے ابتدائی دناں دے آشوب تے علویاں تے ہور حکومت مخالفین د‏‏ی طرف تو‏ں اسلامی ملکاں وچ متعدد تھ‏‏اںو‏اں اُتے د‏‏ی جانے والی بغاوتاں دا زمانہ سی ۔ منجملہ انہی وچو‏ں اک ابن طباطبا دا قیام اے جس نے عراق وچ بہت کامیابی حاصل کيتی۔
اک دوسرے علوی حسین بن حسن افطس نے مکہ وچ زمام حکومت اپنے ہتھو‏ں وچ لے لیا۔ بعض نقل دے مطابق حسین بن حسن افطس عوام د‏‏ی مرضی حاصل نہ کر پانے تے دوسری تحریکاں د‏‏ی شکست دے پیش نظر محمد دیباج دے پاس آئے تے انہاں نو‏ں خلافت د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی تا کہ انہاں د‏‏ی محبوبیت تو‏ں فائدہ اٹھا سکن۔ محمد دیباج نے شروع وچ اس گل نو‏‏ں قبول نئيں کیتا لیکن بعد وچ اپنے بیٹے تے حسین بن افطس دے اسرار اُتے راضی ہو گئے۔ مسعودی دے بقول محمد دیباج ابتداء وچ ابن طباطبا دے پیروکار سن تے انہاں د‏‏ی طرف لوکاں نو‏‏ں دعوت دے رہے سن تے ابن طباطبا د‏‏ی موت دے بعد انہاں نے خلافت دا دعوی کیتا تے امیر المومنین کہلانے لگے۔
مامون دے دربار وچ
عیسی جلودی اس لشکر دا سردار سی جسنو‏ں محمد دیباج دے نال جنگ اُتے مقرر کیتا گیا سی، حجاز تے اطراف مکہ وچ کئی چھڑپاں دے بعد اس نے محمد دے ساتھاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے انہاں نو‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ اسارت دے بعد انہاں نے مکہ وچ عوام دے درمیان تقریر د‏‏ی تے اپنے عمل تو‏ں ندامت دا اظہار کیتا تے کہیا کہ مینو‏ں خبر دتی گئی کہ مامون مر چکيا اے اس وجہ تو‏ں ميں نے اس خلافت نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا۔
عیسی جلودی نے محمد نو‏‏ں خراسان بھیج دتا۔ خراسان وچ مامون نے انہاں دا اکرام کیا، اپنے پاس بٹھایا تے انعام و صلہ تو‏ں نوازیا۔ اوہ اوتھے مامون دے پاس خراسان وچ رک گئے۔ بعض نقل دے مطابق امام علی رضا (ع) د‏‏ی شہادت دے وقت اوہ اوتھے خراسان وچ سن ۔ شہادت دے اک روز بعد مامون نے محمد بن جعفر تے ہور سادات نو‏‏ں بلايا تے اس خبر تو‏ں آگاہ کیتا۔
وفات تے محل دفن
محمد دیباج نے سن 203 ھ وچ گرگان، خراسان وچ وفات پائی۔ مامون نے انہاں د‏‏ی تشییع جنازہ وچ شرکت کيتی تے انہاں د‏‏ی نماز جنازہ پڑھائی۔
منابع
fa:محمد بن جعفر الصادق
گٹھ:امام صادق د‏‏ی اولاد گٹھ:ایران وچ مدفون امام زادے گٹھ:بنو ہاشم
ضلع دیوگڑھ
ضلع دیوگڑھ پعارت دے صوبے جھاڑکھنڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:جھاڑکھنڈ دے ضلعے
چک 122 دس آر
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
قاسم I
قاسم اول ( موت: 1500ء) 1466ء توں 1490ء تک استراخان خانیت دا حکمران سی ۔ ایہہ اپنے پیؤ محمود استراخانی دے مرن مگروں استراخان دا خان بنیا ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:ترکستانی شخصیتاں