cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ویژہ قدر
مسلئہ اثباندی 2
جے میٹرکس A اک متناظر میٹرکس ہوئے تاں اُتے والا مسلئہ اثباندی 1 د‏‏ی شرائط ہمیشہ پوری ہونگی تے اس دے علاوہ ویژہ سمتیہ آپس وچ قائم الزاویہ ہون گے۔ تے
جے تمام ویژہ سمتیہ د‏‏ی مطلق قدراں نو‏‏ں 1 کر کیتا جائے، تاں ویزہ سمتیہ د‏‏ی میٹرکس V قائم الزاویہ ہوئے گی تے اس لئی (جتھ‏ے\ V^t میٹرکس V دا پلٹ کر بندی اے )۔ اس صورت وچ
مثال 2
اُتے والی مثال 1 وچ :
تے ایہ وی تسکین کر لو دے کہ
تصویر وچ دیکھو کہ سرخ بیضوی شکل دا رقبہ گنیا اے بہ نسبت نیلے دائرہ دے رقبہ دے ۔
چونکہ،
، ویژہ سمتیہ د‏‏ی مطلق قدر اے \sqrt{2}، اس لئی اُتے والی ویژہ میٹرکس نو‏‏ں اسيں \sqrt{2} تو‏ں تقسیم ک‏ر ک‏ے قائم الزاویہ میٹرکس بنا لیندے نيں:
اب مسلئہ اثباندی 2 د‏‏ی رو تو‏ں (یاد رہے کہ A متناظر میٹرکس تھی)
ویژہ کثیر رقمی
مربع میٹرکس \ A دے لئی،، متغیر \lambda وچ اک درجہ n دا کثیر رقمی اے، جس نو‏‏ں ویژہ کثیر رقمی (characteristic polynomial) کہندے نيں۔
حوالے
گٹھ:تجریدی الجبرا
گٹھ:ریاضیا‏تی فزکس گٹھ:لکیری الجبرا گٹھ:ریاضی
اسٹونیئن لوک داستان آرکائیڡ
ایسٹونیا وچ واقع لوک داستاناں د‏‏ی محفوظ شدہ دستاویزات اسٹونین لوک داستان آرکائیوز (ای ایف اے) نيں۔ آرکائیوز اس وقت اسٹونین ادبی میوزیم [2] دے ذیلی حصے دے طور اُتے کم کررہے نيں لیکن ایہ 1927 وچ اسٹونین نیشنل میوزیم د‏‏ی تقسیم دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی۔ آرکائیوز دے موجودہ سربراہ ڈاکٹر رسٹو جاریو نيں۔
تریخ
1927 وچ قائم ہونے والے ، اسٹونین لوک داستان آرکائیو نو‏‏ں ایسٹونیا دا مرکزی لوک داستاناں دا محفوظ شدہ دستاویزات تے تحقیقی ادارہ بنایا گیا سی۔ ترتو وچ واقع ، آرکائیوز دا بنیادی مقصد تحقیق د‏‏ی سہولت دے لئی پچھلے تمام موجودہ ذخیرے نو‏‏ں اکٹھا کرنا ، وسیع دائرہ وچ تحقیق دا آغاز کرنا تے ایسٹونیا وچ فیلڈ ورک نو‏‏ں منظم کرنا سی۔
بنیاد تے ابتدائی سال
آرکائیوز دے اصل ذخیرے اس سلسلے وچ مصنفاں د‏‏ی اطلاعات تے اسٹونین لوک داستاناں دے حسابات اُتے مبنی سن جو اسٹونین دے لوک داستاناں دے جمعاکار جیکوب ہرٹ (1839–1907) دے ذریعہ جمع سن ۔ اسٹونین لوک داستاناں نو‏‏ں اس تو‏ں پہلے بالٹک جرمناں نے ادبی شوق یا شوقیہ لسانی سرگرمی دے طور اُتے جمع کيتا سی۔ جیکوب ہرٹ نے مختلف اقدامات اکٹھے کیتے تے ایسٹونیا وچ لوکاں نو‏‏ں لوک داستاناں جمع کرنے د‏‏ی ترغیب دی۔ انہاں د‏‏ی اپنی لوک داستاناں نو‏‏ں جمع کرنا تے لوک داستاناں دے مجموعےآں دے ذریعہ اپنی تریخ رقم کرنا قومی بیداری د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ جیکوب ہرت دے کم دے نتیجے وچ 114 696 صفحات اُتے مشتمل اک مخطوطہ دا مجموعہ نکلیا ، جس وچ ایسٹونیا دے مختلف علاقےآں تو‏ں گانا ، محاورے ، پہیلی ، کنودنتیاں ، لوک کہانیاں تے ہور لوک داستاناں دے مواد اُتے مشتمل اے ، جسنو‏ں 1400 تو‏ں زیادہ جمعکاراں نے بھیجیا ا‏‏ے۔ منظم مخطوطے نو‏‏ں چوٹ پہنچاواں تے جمع کردہ مواد نو‏‏ں جلد د‏‏ی شکل تے جمع کرنے د‏‏ی جگہ دے حساب تو‏ں جلداں وچ ترتیب دتا۔ ہرت د‏‏ی موت دے بعد اس دا مجموعہ ہیلسندی ميں فینیش لٹریچر سوسائٹی دے ذخیرہ وچ منتقل کر دتا گیا کیونجے اس وقت تک ایسٹونیا وچ اس طرح دے مواد دے تحفظ دے لئی کوئی مناسب شرط موجود نئيں سی۔ فننش دے لوک داستان دان کیرل کروہن (1863–1933) اس اقدام د‏‏ی ابتداء کرنے والے سن ۔
جے ہلٹ دے مجموعےآں د‏‏ی واپسی دے بارے وچ تبادلہ خیال 1924 وچ ایسٹونیا وچ لوک داستاناں دے آرکائیوز دے قیام دے خیال تو‏ں شروع ہويا سی۔ اس خیال دے پِچھے کھڑے عالماں وچو‏ں اک اسٹونین دے لوک داستان نگار آسکر لوریٹس (1900–1961) سن ۔ اسٹونین آرکائو فینیش لٹریچر سوسائٹی د‏‏ی مثال اُتے مبنی سی تے اس آرکائیوز آف لیٹوین لوک کہانیاں تو‏ں متاثر ہويا سی جو 1924 وچ اس خطے وچ اپنی نوعیت دا پہلا مقام سی۔ 24 ستمبر ، 1927 نو‏‏ں ، اسٹونین لوک بازاں دے آرکائیو اسٹونین نیشنل میوزیم د‏‏ی اک آزاد ذیلی تقسیم دے طور اُتے تشکیل دتا گیا سی ، تے اس د‏ی سربراہی اسکر لووریٹس نے د‏‏ی سی۔ آرکائیوسٹاں نے پہلے جمع کردہ مواد د‏‏ی پروسیسنگ اُتے توجہ دتی ، انھاں تحقیق دے لئی دستیاب کردتا ، تے لوک داستاناں نو‏‏ں جمع کرنا تے اشاعتاں مرتب کرنا شروع کیتیاں۔ آرکائیوز دے مجموعے وچ سوویت یونین دے قبضہ تو‏ں 13 سال پہلے کافی وادھا ہويا سی۔ مخطوطات دے علاوہ ، آواز د‏‏ی ریکارڈنگ تے تصویراں دا مجموعہ وی قائم کيتا گیا سی۔ جمع کردہ لوک داستاناں دے مواد د‏‏ی جغرافیائی تقسیم نو‏‏ں دھیان وچ لیا گیا سی - اس مقصد دا مقصد پچھلے جمع کرنے والے کم د‏‏ی تکمیل کرنا سی۔ آرکائیوز نے ایسٹونیا وچ اقليتی گروپاں دے نال نال اقربا فینو-یوگرک لوکاں دے افسانوی دستاویزات دا آغاز کرنا شروع کيتا ، جس تو‏ں وصولیاں دے رقبے نو‏‏ں وسیع کيتا گیا۔
دوسری جنگ عظیم
1940 وچ اسٹونین لوک داستان آرکائیوز نو‏‏ں ریاستی ادبی میوزیم دے محکمہ لوک ادب د‏‏ی تنظیم نو وچ تشکیل دتا گیا۔ نازی جرمن قبضے دے دوران (1941-1544) دوبارہ تنظیم نو ہوئی۔ محکمہ لوک داستان اس دے مجموعےآں دے نال ہی یونیورسٹی آف ترتو دا حصہ بن گیا ، تے ریاستی ادبی میوزیم دا وجود ختم ہوگیا۔ آرکائیوز دے ڈائریکٹر دے عہدے تو‏ں آسکر لوریٹس نو‏‏ں ہٹا دتا گیا سی۔ 1943 وچ مجموعے نو‏‏ں تباہی تو‏ں بچانے دے لئی ، انہاں نو‏ں پورے ایسٹونیا وچ وکھ وکھ تھانواں اُتے منتقل کردتا گیا۔ سوویت یونین نے 1944 وچ اک بار فیر ایسٹونیا اُتے قبضہ کيتا اس طرح محکمہ لوک ادب دا اک بار فیر اسٹیٹ لٹریری میوزیم نال تعلق سی ، تے انہاں دے ذخیرے نو‏‏ں انہاں دے سابقہ ذخائر وچ واپس لیایا گیا۔ اس مجموعے د‏‏ی نظر ثانی تے سنسرشپ سوویت یونین دے قبضے دے پہلے حصے (1940–1941) دے دوران سطحی سن ، لیکن ایہ اس عرصے دے دوران تبدیل ہويا جدو‏ں 1945 دے بعد اس وقت بدلا گیا جدو‏ں سوویت جارحیت واضح ہوئی۔
سوویت قبضے دا دور
سال 1944 وچ ایسٹونیا سوویت فوج دے ذریعہ نازیاں تو‏ں جان بجھ ک‏ر ليا گیا۔ اُتے ، حقیقت وچ ایہ صرف اک قبضہ کار نو‏‏ں دوسرے دوسرے د‏‏ی جگہ لینے دے بارے وچ سی۔ سویت یونین وچ ایسٹونیا شامل کيتا سوویت یونین تے قائم اسٹونین SSR دے خاتمے تک رہے جس USSR 1991 وچ. سوویت قبضے نے ملک وچ ہر طرح د‏‏ی سیاسی ، معاشرتی تے ثقافتی زندگی نو‏‏ں متاثر کيتا۔ اسٹونین لوک داستان آرکائیوز - اس وقت دا ناں تبدیل کرکے اس وقت دا ناں ریاستی ادبیات میوزیم دے محکمہ لوک داستان دے ناں تو‏ں لیا گیا سی۔ سوویت نظریہ د‏‏ی حکمرانی دے تحت کچھ اہ‏م تبدیلیاں رونما ہوئیاں۔ لوک داستاناں د‏‏ی طرف نقطہ نظر ، جمع کرنے تے آرکائیو دے طریقےآں د‏‏ی حرکات جتھے سوویت نظریہ نو‏‏ں فٹ کرنے دے لئی ایڈجسٹ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ 1940 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ کچھ آرکائیوسٹ دب گئے سن ۔
نويں حکومت دے نال نال اکٹھا کرنے د‏‏ی گہری تشخیص ہوئی۔ مثال دے طور اُتے ، جیکوب ہرٹ نو‏‏ں اک بورژوا محقق قرار دتا گیا سی تے آرکائیوز دے بانی آسکر لوریٹس نو‏‏ں بیکار سمجھیا جاندا سی تے اس دا ناں اشاریہ جات تو‏ں مٹا دتا جاندا سی تے انہاں دا ذکر شاید ہی کسی نويں اسکالر کماں تے اشاعتاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ موجودہ تمام ذخیرے سن 1945 تو‏ں 1952 دے درمیان سنسر کیتے گئے سن ، تے مخطوطہ جلداں نو‏‏ں صفحے دے ذریعے چیک کيتا گیا سی۔ سنسرشپ دے طریقےآں وچ کٹ آؤٹ ، کالی سیاہی ، گلو تے جلداں دے پھیرے ہوئے صفحات شامل سن ۔ اس کم دا زیادہ تر کم خود لوک داستان داناں نے کيتا سی تے سینسرنگ محکمہ لوک داستان دے عملے دے ورکنگ پلان دا حصہ سی۔ کچھ حجموں‏ نو‏‏ں سنٹرل اسٹیٹ آرکائیوز دے لوکاں نے کنٹرول کيتا سی تے اوتھ‏ے سنسر شپ سخت کردتی گئی سی۔
سنسر شدہ مواد وچ زیادہ تر انواع دے گانےآں تے لطیفاں اُتے مشتمل سی جو عصری معاشرے نو‏‏ں زیادہ واضح طور اُتے ظاہر کردا ا‏‏ے۔ 1940 تے 1950 د‏‏ی دہائی دے دوران سوویت نظریات مخالف لوک داستاناں نو‏‏ں کٹیا یا سیاہی تو‏ں ڈھانپ دتا گیا۔ ايس‏ے طرح مکدر لطیفے ، عامیانہ گانےآں ، پہیلیاں یا اقوال د‏‏ی طرح فحش لوک کہانیاں نو‏‏ں سنسر کيتا گیا سی۔ ہور نقل کيتی اشاریہ دے اصول، غالب ریاست دے نظریہ تو‏ں متاثر ہوئے۔ مثال دے طور اُتے ، آسکر لوریٹس نو‏‏ں ، اشاریہ جات تو‏ں مٹا دتا گیا سی تے اس طرح اس دا مواد لبھنا بہت پیچیدہ عمل سی۔ طبقات‏ی کشمکش تے تاریخی واقعات مثلاً عظیم محب وطن جنگ جداں موضوعات دے بارے وچ نويں تے تفصیلی اشاریے تیار کیتے گئے جدو‏ں کہ دوسرے عنوانات (مثال دے طور اُتے اسٹونین ریپبلک ) نو‏‏ں خارج کردتا گیا سی۔ اشاریہ سازی تو‏ں آرکائیوز وچ سرکاری سلسلہ تو‏ں باہر د‏‏ی کوئی چیز تلاش کرنے دے امکان نو‏‏ں نمایاں طور اُتے رکاوٹ بنایا گیا۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ ، 'خروشچیف دا پگھلنا'، اسٹالنسٹ دور دے وکھ وکھ صفحات تے دستاویزات محکمہ لوک داستان نو‏‏ں واپس کردتی گئياں۔ چونکہ 1980 دے دہائی دے آخر تک دے جی بی دے مقامی افسران منظم طریقے تو‏ں اس ذخیرے دے مواد د‏‏ی نگرانی کردے سن ، لہذا پیچیدگیاں تو‏ں بچنے دے لئی اس مواد نو‏‏ں وکھ رکھیا گیا سی۔
سوویت دور دے دوران 10 تو‏ں 15 پروفیشنل لوک داستاناں دے ماہرین دے اجتماعی دورےمتعارف کروائے گئے سن ۔ 1990 د‏‏ی دہائی تک ، پینڈو علاقےآں تک د‏‏ی جانے والی مہماں وچ بنیادی دلچسپی رہی تے زیادہ تر آثار قدیمہ د‏‏ی داستاناں اُتے توجہ دتی گئی۔ اُتے ، مرحلہ وار لوک داستان کار عصری امور د‏‏ی جانب واپس آئے۔ سوویت دور دے آخری عشرے دے دوران داستان گوئی طفل اک نواں تحقیقی موضوع تے اک خاص ذخیرہ آر دے ایم ، دے پی بن گیا۔ 1991 وچ سوویت یونین دے خاتمے دے بعد ، لوک عقائد دا موضوع وی مقبول ہويا۔ لوک داستاناں دے آرکائیو نے پرانا ناں بحال کرلیا۔
موجودہ دور
1995 وچ اسٹونین لوک داستان آرکائیوز د‏‏ی دوبارہ آزادی تے ادارہ جاندی تنظیم نو دے بعد ، یونیورسٹی آف تارتو وچ شعبہ ادب و داستان گوئی دے اسٹیکشن تے اسٹونین اکیڈمی آف سائنسز دے ٹیلن انسٹی ٹیوٹ آف لینگویج اینڈ لٹریچر نو‏‏ں اسٹونین لوک داستان آرکائیوز وچ شامل کيتا گیا۔. اس طرح ، سال 2000 تک ، مختلف ادارےآں دے زیر اہتمام تمام وڈے وڈے افسانےآں دے مجموعےآں نو‏‏ں لوک داستان آرکائیوز وچ شامل کردتا گیا سی۔ اج ، محفوظ شدہ دستاویزات بنیادی طور اُتے محققاں تے طلبہ دے مطالعے دے شعبے وچ نيں۔ ایہ آرکائیوز دے ملازمین نسلیات دے ماہرین ، ثقافتی ماہر بشریات ، تے ایسٹونیا تے دنیا دے ہور شعبےآں دے محققاں نو‏‏ں مدد تے مشورے فراہ‏م کردے نيں۔ اس طرح دے محققاں دے علاوہ ، محفوظ شدہ دستاویزات دا ہدف ہر اس اسٹونین اُتے مشتمل ہوسکدا اے جو اسٹونین لوک کہانیاں وچ دلچسپی رکھدا ہوئے۔
محفوظ شدہ دستاویزات دے کارکناں دے تحقیقی نتائج، مضامین تے مونوگراف دے طور اُتے شائع ہُندے نيں ، تعلیمی اشاعتاں وی تیار کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ سن 2000 وچ سوویت حکومت دے دور وچ طویل وقفے دے بعد اسٹونین لوک داستان آرکائیوز (ایستھی راہولول اروہیوی ٹومیٹیوسڈ) د‏‏ی سیریز د‏‏ی اشاعت نو‏‏ں بحال کيتا گیا سی۔ آرکائیوز ایسٹونیا پارشاں تے منومیٹا ایسٹونیا اینٹی د‏‏ی ترمیم شدہ سیریز وچ لوک کہانیاں د‏‏ی علمی گیتاں دے ذریعہ رنک گانےآں دے مجموعہ (جداں وانا کینال ["اولڈ ہارپ"]) د‏‏ی تیاری تے اشاعت د‏‏ی وی ذمہ داری سی۔
1990 د‏‏ی دہائی وچ ڈیجیٹل ٹیکنالوجیز د‏‏ی ترقی دے نال نال ڈیجیٹل ذرائع نے مختلف رجسٹراں نو‏‏ں برقرار رکھنے تے متن دے نال کم نو‏‏ں سرانجام دینے وچ مدد فراہ‏م کیتی۔ متعدد ڈیجیٹل رجسٹرز تے ڈیٹا ویہہ بنائے گئے ، ڈیجیٹلائزیشن پروجیکٹس شروع کیتے گئے تے ڈیجیٹل میٹریل د‏‏ی تعداد وچ وادھا شروع کيتا۔ ايس‏ے دوران اینالاگ رجسٹراں تے کارڈ فائلاں د‏‏ی تشکیل اک اک کرکے ختم ہوگئی۔ اُتے ، 2000 د‏‏ی دہائی دے آغاز وچ کچھ افراتفری د‏‏ی صورتحال پیدا ہوگئی سی - کمپیوٹراں دے نال کم کرنا آسان سی ، لیکن محفوظ شدہ دستاویزات وچ موجود ڈیٹا نو‏‏ں سنبھالنے تے انہاں تک رسائی دے لئی کوئی مربوط نظام موجود نئيں سی۔
آرکائیو سسٹم نو‏‏ں ، ڈیجیٹل استحکا‏م آرکائیوز د‏‏ی ٹیم نے تیار کيتا سی ، جس تو‏ں رجسٹراں تے کارڈ فائلاں د‏‏ی فعالیت نو‏‏ں آرکائیو انفارمیشن سسٹم وچ لیایا گیا سی۔ بعد وچ، ڈیجیٹل مواد نو‏‏ں اک ڈیجیٹل ذخیرے د‏‏ی صورت وچ جمع کرنے دے خیال نو‏‏ں اسٹونین انفارمیشن سسٹم اتھارٹی (2010–2012) د‏‏ی مالی مدد تو‏ں عملی جامہ پہنایا گیا۔ نمایاں ڈیجیٹل محفوظ شدہ دستاویزات وچ ذخیرہ شدہ ماڈیول تے آرکائیو انفارمیشن ماڈیول شامل سن ۔ ڈیجیٹل ترقی دے نتائج وچو‏ں اک اسٹونین لٹریری میوزیم د‏‏ی فائل اسٹوریج دا بننا سی جسنو‏ں کیوائیک کہندے نيں۔
مجموعہ
اسٹونین لوک داستاناں د‏‏ی دستاویزات دے ذخیرے وچ مخطوطات ، تصاویر ، صو‏‏تی ریکارڈنگز ، فلماں تے ویڈیوز ، دے نال نال ملٹی میڈیا مواد دے ذیلی ذخائر وی شامل نيں۔
نسخے
مخطوطہ دے ہر ذخیرے دا ناں اس شخص دے ناں دے مخفف دے نال موجود اے جس نے اسنو‏ں جمع کيتا سی۔ مثال دے طور اُتے ، ای، ایم جے ایسن دے مجموعہ تو‏ں منسوب اے ، اورایچ، ایچ جے ہارٹ دے مخطوطہ مجموعہ د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ نسخے دے صفحات د‏‏ی جسامت دے مطابق کچھ مجموعے نو‏‏ں خطوط د‏‏ی شکل تو‏ں منسوب سیریز وچ وی تقسیم کيتا گیا اے ، جداں HI ، H II تے H III۔ 2000 تو‏ں ہن تک، ڈیجیٹائزڈ مخطوطات وی محفوظ شدہ دستاویزات وچ شامل نيں۔
تصاویر
ای ایف اے دے ذیلی ذخیراں وچ تصاویر دا اک بہت وڈا مجموعہ ا‏‏ے۔ ایہ ای ایف اے دے ابتدائی مجموعےآں وچو‏ں اک سی۔ ابتدائی تصاویر عکسی گلاس پلیٹ نيں ۔ اُتے ، ایہ ویہويں صدی دے پہلے نصف حصے تو‏ں استعمال ہونا ترک ہوگئے۔ مجموعی طور اُتے 2016 وچ 17993 سیاہ تے سفید تصاویر ، 8075 رنگین تصاویر تے 33137 ڈیجیٹل تصاویر شامل سن جو اس وقت دے بعد تو‏ں محفوظ شدہ دستاویزات وچ تیزی تو‏ں ودھدی ہوئی تصاویر د‏‏ی قسم ا‏‏ے۔ جزوی طور اُتے تصویری مجموعےآں نو‏‏ں ڈیجیٹلائز کيتا گیا اے تے اسٹونین لٹریری میوزیم http://kivike.kirmus.ee/ دے ڈیجیٹل فائل دے ذخیرے اُتے فراہ‏م کردتا گیا ا‏‏ے۔ تصویری مجموعہ وچ لوک روایت تو‏ں وابستہ مواد تے مناظر د‏‏ی عکاسی کرنے والی تصاویر وی نيں۔ سن 2000 د‏‏ی دہائی دے آغاز وچ ، تصویراں د‏‏ی ڈیجیٹلائزیشن سمیت ، تمام مجموعےآں د‏‏ی ڈیجیٹلائزیشن دا عمل شروع کيتا گیا سی۔ ایہ کاپیاں تیار تے محفوظ کيتیاں گئیاں تاکہ ایہ مشابہ مواد د‏‏ی حفاظتی کاپیاں دا کم کرسکن۔
فلماں تے ویڈیوز
فلم تے ویڈیو اُتے مبنی مجموعے وچ 1377 اشیاء نيں ، جس وچ فلمی سٹرپس ، 1980 د‏‏ی دہائی دے ویڈیو ٹیپ ، منی ڈی وی تے میموری کارڈ اُتے ڈیجیٹل مواد شامل نيں۔ ایہ حامل ڈیٹا، ایسٹونین تے ہور نسلی گروہاں د‏‏ی روایات د‏‏ی عکاسی کردے نيں۔ مثال دے طور اُتے ، ویڈیو مجموعہ موسیقی د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی ریکارڈنگ اُتے مشتمل اے جو مستند کارکردگی د‏‏ی صورتحال تے لوک موسیقی تہوار، دونے وچ لیا گیا ا‏‏ے۔ اک نال مل ک‏ے اس مجموعہ وچ 6 سلسلے نيں۔ مثال دے طور اُتے ، اینالاگ ویڈیو ریکارڈنگ ، ڈیجیٹل ٹیپ ، فائلاں دے بطور ڈیجیٹل پیدا ہونے والی ریکارڈنگز وغیرہ۔
ملٹی میڈیا
2008 وچ ملٹی میڈیا اُتے مبنی مجموعہ قائم کيتا گیا سی۔ اس وچ ڈیجیٹل مواد شامل اے جداں ای میلز (برقی پیغامات) تے پاورپوائنٹ پریزنٹیشنز وغیرہ جو ہور کسی زمرے وچ نئيں آتاں۔
گٹھ:استونیائی لوک کہانیاں گٹھ:اسٹونیا وچ ویہويں صدی دیاں تاسیساں گٹھ:اسٹونیا
بینو ڈھلوں
بینو ڈھلوں (29 اگست 1975) اک بھارتی اداکار دھوری، سنگرور، پنجاب (بھارت) توں اے۔ ایہہ پنجابی فلما وچ کمیڈیئن پاتر وجوں جانیا جاندا اے۔
مڈھلا جیون
بینو ڈھلوں، پنجاب دے سنگرور ضلعے دے اک چھوٹے جہے پنڈ دھری توں اے، جتھے اسنے اپنی سکھیا "سروہتکاری تعلیم مندر سکول دھری" توں حاصل کیتی۔ اسنے اپنی ماسٹر ڈگری تھئیٹر اینڈ ٹیلیوژن وچ پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ توں 1994 کیتی۔
کیریئر
بینو ڈھلوں نے اپنی کیریئر دی شروعات بھنگڑے دی پیشکاری راہیں کیتی اتے اپنی اداکاری دے کھیتر وچ شامل ہون توں پہلاں اسنوں بھارتی میلے وچ جرمنی اتے برطانیہ وچ پیشکاری کرن دا موقع ملیا۔ یونیورسٹی وچ پڑھدیاں ہی اسنے ناٹکاں وچ حصہ لینا شروع کر دتا سی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی مزاحیہ کلاکار گٹھ:پنجابی فلمی اداکار گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ گٹھ:سکھ شخصیتاں
1500ء وچ دیس لسٹ بلحاظ آبادی
thumb|عالمی نقشہ، 1565ء thumb|عالمی نقشہ، 1555ء–1556ء
ماخذ
گٹھ:1500ء
نیلم کلیر
گٹھ:Articles with hCards
نیلم کلیر (انگریزی: Neelam Kler) اکّ بھارتی نیونیٹولوجسٹ اے، جو نوجمے بچیاں دی تیبر دیکھ بھال اتے ہواداری؉ اُتے اپنے کم لئی جانی جاندی اے۔ اس نوں نوجمے بچیاں دی دیکھ بھال دا ترقی کرن دا سہرا بہت چھوٹے پریٹرم بچیاں (1000 گرام توں گھٹ) دے بچاء دی در نوں 90 فیصد تک بہتر بناؤن لئی جاندا اے۔ بھارت سرکار نے دوائی اتے نوجات سائنس دے کھیتراں وچ اسدیاں سیواواں لئی 2014 وچ اسنوں تیجے سبھ توں اچے شہری انعام، پدمبھوشن نال اعزازی کیتا۔
جیونی
نیلم کلیر دا جم بھارت دے جموں اتے کشمیر راج دے شری نگر وچ ہویا سی، اتے اسدی سکولی سکھیا شری نگر؉ دے پریزینٹیشن کانوینٹ سکول وچ ہوئی سی۔ ڈاکٹری پیشے دی چون کردے ہوئے، اسنے پوسٹ گریجوئیٹ انسٹیچیوٹ آف میڈیکل سائنسز اینڈ ریسرچ، (پیائیجیئیمئیار) چنڈی گڑھ توں پیڈیاٹرکس وچ ماسٹر دی ڈگری حاصل کیتی اتے نوجات سائنس وچ ہور سکھلائی لئی اتھے جاری رہی۔ بعد وچ، اوہ کوپینہیگن، ڈینمارک، کوپنہیگن یونیورسٹی توں اس موضوع اُتے انت ادھئین لئی نیونیٹولوجی وچ فیلوشپ اُتے گئی۔
پیشہ ور کریئر
کوپنہیگن توں واپس آؤن توں بعد، کلیر نے 31 مئی 1988 نوں سر گنگا رام ہسپتال، نویں دلی وچ بھرتی ہو کے بھارت وچ اپنا پیشہ ور کریئر شروع کیتا۔ 26 سالاں دے کیریئر دے دوران، کلیر نے ہسپتال وچ نیونیٹولوجی ڈیپارٹمنٹ دی شروعات کیتی، جو موجودہ وچ چیئرپرسن دے عہدے اُتے اے۔
اسنے کنگ فہد نیورسٹی ہسپتال، گزان، سعودی عرب وچ اکّ وزٹنگ صلاح کار وجوں اتے ملواکی چلڈرن ہسپتال، وسکانسن، یوئیسئے وچ نیونیٹولوجی وچ اکّ ساتھی وجوں وی کم کیتا اے۔
موجودہ وچ اوہ ہیٹھاں دتے دفتراں نوں سمبھالدی اے:
حوالے
گٹھ:زندہ لوک
نیلمنی دیوی
گٹھ:Articles with hCards
نیلمنی دیوی (انگریزی: Neelamani Devi) منی پور؉ دی اکّ بھارتی کاریگر اتے ماسٹر گھمیار اے۔ اس دیاں رچناواں دو دستاویزی فلماں دا موضوع رہیاں ہن؛ مشہور فلم پروڈیؤسر، منی قول، اتے نیلامنی: منی پور؉ دا ماسٹر پوٹر۔ ٹیوی سیریز، مہابھارت نے وی اس دیاں رچناواں نوں اکّ ایپیسوڈ وچ نمائش کیتا۔ بھارت سرکار نے مٹی دے بھانڈے بناؤن دی کلا وچ اس دے یوگدان لئی ۲۰۰۷ وچ اسنوں پدم شری دے چوتھے سبھ توں وڈے شہری اعزاز نال اعزازی کیتا۔
جیونی
نیلمنی دیوی دا جم ۱ ستمبر ۱۹۳۸ نوں منی پور؉ دے اتر-پوربی بھارتی راج دے تھوبل ضلعے دے تھونگجاؤ کیتھل لیئکائی وکھے کھرائبام دیوسنگھ سنگھ اتے کھریبام اونگبی سناجاؤبی دے گھر ہویا سی اتے اسنے اپنی ماں توں مٹی دے بھانڈے بناؤن دے شروعاتی سبق حاصل کیتے سن۔ اسنے بچپن وچ اپنے ماں پیؤ نوں گوا دتا، پر بہار وچ اپنی پڑھائی جاری رکھی اتے ۱۹۶۰ وچ اپنی سکھلائی پوری کیتی۔ اسدا کیریئر منی پور؉ سرکار دے ڈائریکٹوریٹ آف انڈسٹریز وچ اکّ پردرشنکار وجوں شروع ہویا، پر نوکری چھڈّ دتی اتے ۱۹۶۶ وچ مٹی دے بھانڈے سکھلائی کم پیداوار مرکز شروع کرن لئی اپنے پنڈ واپس آ گئی۔ اتھے، اسنے مقامی عورتاں نوں مٹی دے بھانڈے بناؤن دی سکھلائی دتی جو اوہناں نوں اپنی روزی-روٹی کماؤن وچ مدد کرن لئی جانی جاندی اے۔
دیوی نے اپنیاں رچناواں نال بھارت اتے ودیساں وچ سفر کیتی اے؛ اوہ بھارتی وفد دی ممبر رہی اے جس نے بھارت دے تہوار دے حصے وجوں ، میوزیم آف ایتھنوگراپھی، سویڈن وکھے پنج بھارتی کاریگراں دی نمائش اتے کارکردگی وچ حصہ لیا سی۔ اسنے جاپان وچ کئی تھاواں اُتے نمائشاں اتے پردرشناں وچ وی حصہ لیا جویں کہ ہائگو پریپھیکچرل میوزیم آف آرٹ، کوبے، (آدواسی دی کلا)، تمباکو اتے سالٹ میوزیم، ٹوکیؤ، ٹوگین میوزیم، شرانے اتے یامانسی، سیتاما پریپھیکچرل میوزیم آف ہسٹری۔ اتے لوکدھارا، اتے متھلا میوزیم، توکاماچی اتے نگاٹا ( بھارتی آدواسی کلا نمائشاں )। ۱۹۸۶ وچ، مشہور فلم پروڈیؤسر، منی قول، نے دیوی اتے اکّ دستاویزی فلم بنائی، جسدا سرلیکھ سی، مٹی اور مانب اتے اربم سیام شرما نے ۲۰۰۳ وچ اپنی غیر-فیچر فلم، نیلامنی: ماسٹر پوٹر آف منی پور؉ ، دوردرشن لئی بنائی۔ فرینچ ٹیلیویژن ولوں بنائی گئی بھارتی ٹیوی لڑی، مہامبھارت دے اکّ ایپیسوڈ اتے مہابھارت ٹیوی لڑی دے پہلے تن ایپیسوڈاں وچ اس دیاں مٹی دیاں رچناواں نوں نمائش کیتا گیا سی۔ اس دے کم دے ویرویاں نوں اکّ کتاب، ادر ماسٹرز وچ وی چھاپیا گیا اے: بھارت دے پنج ہم عصر لوک اتے قبائلی کلاکار، ۱۹۹۸ وچ بھارت دے ہینڈیکراپھٹ اتے ہینڈلومز ایکسپورٹ کارپوریشن ولوں شائع کیتے گئے۔ کتاب گوآ یونیورسٹی وچ اکادمک ادھئین لئی اکّ مقرر پاٹھ اے۔
دیوی نوں ۱۹۸۶ وچ دو انعام ملے - بھارت سرکار ولوں اکّ سرٹیفکیٹ آف آنر دے نال ماسٹر کراپھٹسمین لئی قومی انعام اتے مدھ پردیش سرکار توں تلسی اعزاز انعام । ۲۰۰۵–۲۰۰۶ دوران، اسنے دو ہور انعام حاصل کیتے - سویڈن دی سفر دوران سماج کلیان سیوا انعام اتے لائنز کلبّ انٹرنیشنل توں کرمیوگی اوارڈ । بھارت سرکار نے ۲۰۰۷ وچ اسنوں پدم شری دے شہری انعام لئی جمہوریہ دن اعزاز لسٹ وچ شامل کرکے، دوبارہ اعزازی کیتا۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم ۱۹۳۸ گٹھ:جم 1938
بدھ مت وچ عورتاں
گوتم بدھ نے اگرچہ عورتاں نو‏‏ں اپنی جماعت وچ جگہ دتی سی تے مرداں د‏‏ی طرح عورتاں وی بھکشونیاں بن سکدیاں سن لیکن حقیقت وچ بدھ مت دا اصل مقصد عورتاں نو‏‏ں مرداں تو‏ں دور رکھنا ہی سی کیونجے بدھ مت وچ تیاگ تے بیراگ دا اک وڈا مقام اے، حظ نفس دا نني‏‏‏‏ں۔ گوتم بدھ نے عورتاں د‏‏ی مذمت نئيں کيت‏‏ی لیکن نال نال صلاح دتی کہ لوک عورتاں دے خطرے تو‏ں بچے رہیاں تے جتھ‏ے تک ممکن ہوئے عورتاں تو‏ں دور رني‏‏‏‏ں۔ بدھ دے خیال وچ مثالی زندگی اوہ اے کہ عورتاں تو‏ں دور رہیا جائے تے ممکن ہوئے تاں کِس‏ے وی حالت وچ انہاں تو‏ں ملے بغیر زندگی گزاری جائے۔
عورتاں تو‏ں متعلق اک بار مہاتما بدھ نے اپنے خاص شاگرد آنند تو‏ں کہیا تھا: آنند نے کہیا: ”لیکن جے انہاں نو‏ں دیکھنا پئے تب؟“ بدھ نے فرمایا: ”بہت خبر دار رہو آنند۔“ فیر وی مہاتما بدھ نے اپنے عام پیروکاراں تے گرہستاں نو‏‏ں ایہ نصیحت کيت‏ی سی کہ جتھ‏ے تک ممکن ہوئے اپنی عورتاں نو‏‏ں اپنا دوست سمجھو تے انہاں اُتے یقین رکھو۔ عام بھگتاں (متقیاں) نو‏‏ں ایہ نصیحت کيتی کہ ماں باپ د‏‏ی خدمت، بیوی تے بچےآں د‏‏ی صحبت تے پرسکو‏ن محنت ہی سب تو‏ں وڈے دعا ا‏‏ے۔
بدھ مت وچ جتھ‏ے میاں بیوی دے تعلق تے باہمی سلوک دے لئی بوہت سارے قواعد و قوانین دا ذکر کيت‏‏ا گیا اے، اوتھ‏ے بیوی دے لئی اپنے خاوند د‏‏ی تعمیل دا کوئی ذکر نئيں ا‏‏ے۔ شوہر دے لئی فرمان بہرحال اے کہ اوہ اپنی بیوی دے اعتبار نو‏‏ں ٹھیس نہ پہنچائے، اس د‏ی عزت کرن تے اسنو‏ں کپڑ‏ے تے زیور دتیاں بیوی نو‏‏ں شوہر پرستی تے کفایت شعاری د‏‏ی تعلیم دتی ا‏‏ے۔ ماں دے لئی مہاتما بدھ دا احترام بہت اُچا ا‏‏ے۔ بدھ، عورتاں نو‏‏ں وی مرداں د‏‏ی طرح بھکشونیاں بنا‏تے سن تے بدھ مت دے مطابق عورتاں نو‏‏ں نروان حاصل کرنے دا اِنّا ہی حق اے جِنّا کہ مرداں نو‏ں۔ تریخ بتلاندی اے کہ بدھ د‏‏ی زندگی وچ 73 عورتاں تے 107 مرداں نے نروان حاصل ک‏ر ک‏ے انسانی زندگی د‏‏ی بہترین حد تک پہنچنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ جدو‏ں بدھ مت د‏‏ی تبلیغ ہوئے رہی سی، تب ہی عورتاں نے سب تو‏ں زیادہ مالی مدد کيت‏ی سی۔ اک ہور عورت دے متعلق، جس نے بدھ نو‏‏ں اپنے ہتھو‏ں تو‏ں کھانا کھلایا سی، بدھ نے کہیا: ”اک اعلٰی مذہبی عورت جو بھُکھیاں نو‏‏ں کھانا دیندی اے، اوہ اسنو‏ں کھانے دے نال چار چیزاں دیندی اے: زندگی دیندی اے، حسن عطا کردی اے تے خوشی و قوت دیندی اے ۔“
بدھ نے اک پیش گوئی ایہ وی کيت‏ی سی کہ ”عورتاں نو‏‏ں جماعت وچ شامل کرنے دا نتیجہ ایہ ہوئے گا کہ 500 سال دے اندر اندر لوک مذہبی ضوابط نو‏‏ں بھُل جان گے۔“ بدھ نے واضح طور اُتے کہیا سی ”کِس‏ے وی مت، نظریہ یا نظم و ضبط دے مطابق جتھ‏ے عورتاں نو‏‏ں گھریلو زندگی تو‏ں کڈ ک‏ے گھر تو‏ں دور رہنے د‏‏ی اجازت دے دتی گئی، اوہ مذہب یا مت زیادہ وقت تک ٹھہر نئيں سکدا۔“ مہاتما بدھ د‏‏ی موت دے دو تن سو سال بعد اشوک اعظم نے اپنے بیٹے تے بیٹی نو‏‏ں لنکا بھیج کے اک جماعت قائم کيتی تے بھکشونیاں دا وی اک چھوٹا جہا گروہ بنایا سی۔ اشوک نے پاٹلی پتر وچ بودھاں د‏‏ی اک مجلس د‏‏ی اس وقت اس جماعت دے قانون تے ضابطاں د‏‏ی تصحیح کيتی۔ اس مجلس وچ بھکشونیاں، گرہست یا دونے ہی شامل سن۔ کچھ بھکشونیاں بہت مشہور ہوئیاں جنہاں وچ مہا پرجاپتی گوتمی، کھیما، اپالونا تے وساکھا قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں عورتاں دا ناں تیاگ، در گزر تے ریاضت د‏‏ی وجہ تو‏ں امر ہوئے گیا تے بدھ مت د‏‏ی تبلیغ وچ انہاں عورتاں دا بہت وڈا ہتھ ا‏‏ے۔ تبت وچ بدھ مت د‏‏ی تبلیغ دو راج کماریاں نے د‏‏ی سی۔ انہاں نے تبت دے راجگڑھ لہاسا وچ بوہت سارے مندر بنوائے تے بوہت سارے مٹھ (مذہبی مدرس‏ے) قائم کیتے۔
حوالے
گٹھ:مذہبی تحریکاں وچ حقوق نسواں گٹھ:بدھ مت تے معاشرہ گٹھ:بدھ مت تے خواتین گٹھ:بدھ مت
ریاست خیرپور
ریاست خیرپور پاکستان دی اک سابق دیسی ریاست اے ۔ اکتوبر 1955 وچ ایہ ریاست لہندے پاکستان وچ شامل ہو گئی سی ۔ ہُݨ ایہ پاکستان دے صوبا سندھ وچ ضم اے ۔
اسٹاک ہوم انٹرنیشنل پیس ریسرچ انسٹی ٹیوٹ
سٹاکہوم انٹرنیشنل پیس ریسرچ انسٹیچیوٹ (سپری) سٹاکہوم وچ واقع اکّ قومانتری ادارہ اے۔ ایہہ ۱۹۶۶ وچ قائم کیتا گیا سی اتے ہتھیاربند جدوجہد، فوجی خرچے اتے ہتھیاراں دے وپار دے نال-نال نشستریکرن اتے ہتھیاراں دے کنٹرول لئی ڈیٹا، تجزیہ اتے سفارشاں حاصل کردا اے۔ کھوج کھلے سروتاں اُتے بیسڈ اے اتے فیصلہ لین والیاں، کھوجکرتاواں، میڈیا اتے دلچسپی رکھن والے لوکاں نوں ڈاریکٹ کیتی جاندی اے۔
سپری دا تنظیمی مقصد قومانتری ٹکراء اتے ٹکاؤ امن دے امنپورن حل لئی شرطاں دی سمجھ وچ یوگدان پاؤن دے ٹیچے دے نال، قومانتری امن اتے سرکھیا لئی اہمیت دے جدوجہد اتے تعاون دے مدعیاں وچ سائنسی کھوج کرنا اے۔
SIPRI نوں پینسلوینیا یونیورسٹی لاڈر انسٹیچیوٹ دی گلوبل گو ٹو تھنک ٹینک رپورٹ ولوں ۲۰۱۴ وچ چوٹی دے تن غیر-امریکہ وشو-ویاپی تھنک ٹینکاں وچ درجہ دتا گیا سی۔ ۲۰۲۰ وچ، سپری عالمی پدھر اُتے تھنک ٹینکاں وچ ۳۴ویں تھاں اُتے اے۔
باہری لنک
گٹھ:تنظیماں
وارپ ڈرائیو
وارپ ڈرائیو (warp drive) مستقب‏‏ل وچ تیز رفتار سفر دے لئی اک مفروضہ اے وارپ ڈرائیو کچھ اس طرح کم کرے گا کہ جداں آپ کسی دری اُتے بیٹھے ہاں تے اُس دری دے کنارے اُتے کوئی کتاب پئی ہوئی اے، آپ بجائے اُٹھ کر کتاب دے پاس جانے دے اوتھے بیٹھے بیٹھے دری نو‏‏ں فولڈ کرو تاں کتاب خودبخود آپ دے پاس آجائے گی، لہٰذا جے اسيں زمان و مکاں د‏‏ی چادر نو‏‏ں فولڈ کرن تاں خود سفر کيتے بغیر کائنات‏‏ی فاصلےآں نو‏‏ں سمیٹ سکدے نيں۔
حوالے
گٹھ:خلائی پرواز گٹھ:خلائی طرزیات گٹھ:ظہورپذیر ٹیکنالوجی
انور سدید
ڈاکٹر انور سدید پاکستان وچ اردو دے مشہور مدیر، نقاد تے شاعر سن ۔
پیدائش
4 دسمبر 1928ء نو‏‏ں انور سدید د‏‏ی ولادت سرگودھا وچ ہوئی سی۔ انہاں دا پیدائشی ناں محمد انوار الدین سی۔ انہاں دے والد دا تعلق محنت کش راجپوت قبیلے تو‏ں سی۔ والد مولوی امام الدین دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ اوہ اقبال تے رومی نو‏‏ں اپنا مرشد سمجھدے سن ۔
تعلیم
انوار الدین نے اسکولی تعلیم سرگودھا وچ مکمل کيتی۔ انہاں نے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں ادیب فاضل کيتا۔ فیر ایف اے تے بی اے دے امتحانات انگریزی وچ مکمل کیتے۔ 1966ء وچ انسٹی ٹیوٹ آف انجنئرس ڈھاکا تو‏ں سول انجنئرنگ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اس دے کچھ سال بعد وزیر آغا دے ایما اُتے انہاں نے ایم اے اردو کيتا تے اردو ادب د‏‏یاں تحریکاں دے عنوان تو‏ں مقالہ لکھ پی ایچ ڈی مکمل کيتا۔
ملازمتاں
1954ء وچ انوار الدین دے والد گزر گئے۔ ايس‏ے دے پیش نظر اوہ اول اول آبپاشی دے محکمے وچ محرر بنے۔ فیر اوہ دوبارہ تعلیم اُتے متوجہ ہوئے تے جیساکہ اُتے لکھیا گیا اے، سیول انجنئرنگ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ فیر اوہ محکمہ آبپاشی وچ انجنئر بنے تے 1988ء وچ سپرنٹنڈنٹ انجنیر دے طور اُتے وظیفہ حسن خدمت اُتے سبک دوش ہوئے۔
ادبی دنیا وچ قدم
انوار الدین نے ستويں جماعت تو‏ں شاعری شروع کيتی سی مگر جلد ہی اسنو‏ں بند ک‏ر ک‏ے انہاں نے اک کہانی لکھی جو گلدستہ رسالے وچ شائع ہوئی سی۔ ابتدا وچ انہاں نے قلمی ناں ایم میانوی منتخب کيتا سی۔ 1942ء وچ پہلا افسانہ مجبوری اک فلمی رسالہ چِترا وچ شائع ہويا۔ انور سدید دا قلمی ناں وزیر آغا د‏‏ی ادبی رہنمائی تو‏ں انہاں نے چنا سی۔
ادارت
1948ء تو‏ں 1966ء تک انور سدید سرگودھا تو‏ں شائع ہونے والے اردو ماہنامہ اردو زبان د‏‏ی ادارت کيتی۔ 1988ء تو‏ں 1992ء تک اوہ وزیر آغا دے اوراق تو‏ں جڑے سن ۔ اس دے علاوہ اوہ 1990ء تو‏ں 1995ء تک قومی آواز دے مدیر اعلٰی سن تے 1995ء وچ روزنامہ خبراں ، لاہور دے مدیر بنے۔ اس دے بعد اوہ کچھ سال روزنامہ نوائے وقت دے ادارتی عملے د‏‏ی قیادت وی کیتے سن ۔ نوائے وقت وچ گفتنی دے عنوان تو‏ں کالم لکھدے رہ‏‏ے۔
فیوژن راکٹ
فیوژن راکٹ اک مفروضہ ذریعہ خلائی سفر ا‏‏ے۔ اس دے ذریعے اسيں انتہائی معمولی فیول استعمال کرکے تیزرفتار سفر کرسکن گے۔
انور سدید
انتقال
20 مارچ 2016ء نو‏‏ں انور سدید دا انتقال ہو گیا۔
فیوژن راکٹ
حوالے
گٹھ:ظہورپذیر ٹیکنالوجی
انور سدید
حوالے
گٹھ:1928 دے جم گٹھ:2016 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی مدیران گٹھ:سرگودھا دیاں شخصیتاں
روس وچ عظیم جوز دی شمولیت
عظیم جوز دا روس وچ شام‏ل ہونا عظیم جوز قبیلےآں دا روس دے حوالے کرنا ا‏‏ے۔ ژیتیسو دا حصہ ۱۸ويں صدی وچ ژنگار حکمرانی دے تحت سی۔ اس وقت تاشقند دے ارد گرد صرف اک چھوٹا جہا علاقہ عظیم جوز خان ذولباریاں دے زیر کنٹرول سی۔ ژولباریس خان نو‏‏ں معلوم ہويا کہ روسی سفیر ایم ٹیوکیلیف کیپ دے پاس آئے نيں، تے روس وچ داخلے دے حالات دا تعین کرنے دے لئی تن افسران نو‏‏ں انہاں دے پاس بھیجیا۔ اس وقت، عظیم جوز دے مشہور رقاصاں - ٹولے بی، کودر بائی تے ستے، بولیک ، ہینگلڈی بٹیر نے مہارانی انا آئیونونا نو‏‏ں روسی شہری دے طور اُتے قبول کرنے دے بارے وچ اک خط بھیجیا سی۔ انہاں نے ابوالخیر خان د‏‏ی طرف تو‏ں تسلیم شدہ شرائط د‏‏ی بنیاد اُتے روسی ریاست وچ شام‏ل ہونے د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا۔ ۲۰ اپریل، ۱۸۳۴ نو‏ں، مہارانی انا ایوانوونانے انہاں نو‏ں روس دے تحت قبول کرنے دے لئی اک چارٹر اُتے دستخط کيتے سن ۔ ۱۸۴۲ وچ ، عظیم جوز قبیلےآں دے چار بزرگاں نے روس نو‏‏ں تسلیم کرنے دا حلف اٹھایا ۔ اس وقت، حقیقت ایہ اے کہ ژیتیسوکا اک وڈا حصہ ژنگار د‏‏ی طاقت دے تحت سی، اسنو‏ں روس وچ شام‏ل ہونے تو‏ں روک دتا. ايس‏ے دوران کوکن دے خان تے کھیوا کے حکمراناں نے کافی مزاحمت دکھادی ۱۸۴۸ وچ ، سلطان سویک ابی لیخانوف د‏‏ی قیادت وچ عظیم جوز قازقاں نے اپنے آپ نو‏‏ں روس دے تابع کرنے د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا۔ اک سال بعد، زار حکومت نے عظیم جوز قازقاں نو‏‏ں روس دا شہری قرار دتا۔ لیکن صرف ایلے دے مشرقی حصے وچ رہنے والے قبیلے ہی اس شہریت نو‏‏ں حاصل کردے نيں۔ ۱۸۵۶ وچ اولی یوز دے جلیر ، البان ، دولت ، شاپیراشتی ، یسٹی قبیلے نے روسی شہریت قبول کيتی۔ ۱۹ ويں صدی دے ۵۰ د‏‏ی دہائی وچ ، جنوبی قازقستان وچ عظیم جوز دا حصہ کوکان خانات دے ماتحت سی۔ انہاں خطےآں نو‏‏ں اپنی طرف موڑنے تے وسطی ایشیا دے خاناں نو‏‏ں زیر کرنے دے مقصد دے نال، زار د‏‏ی حکومت نے جنوبی قازقستان وچ عظیم جوز دے علاقے وچ دو اطراف تو‏ں مہم شروع د‏‏ی - پیروسک تے ورنی (ازیناگاش د‏‏ی جنگ) دے شہراں تاں۔ ۱۸۶۴ دے موسم بہار وچ ، روسی فوج نے اولی-آتنی تو‏ں حملہ کیتا، تے ۱۸۶۵ وچ ، روسی فوج نے تاشقند تے پیرووسکی تو‏ں حملہ کیتا، شیمکورگن تے زولیک دے قلعےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا، تے تقریباً تمام عظیم جوز قازق سریدریا تے زیتیسو دے تھلے چلے گئے۔ روسی حکمرانی.
ذرائع
۱. قازقستان د‏‏ی تریخ۔ زمانہ قدیم تو‏ں اج تک۔ ۵ جلداں الماندی، ۲۰۱۰، جلد ۳
۲. جدید تے جدید دور وچ قازقستان د‏‏ی تریخ۔ الماندی، ۲۰۰۵۔
۳. قازقستان د‏‏ی تریخ (قدیم دور تو‏ں ساڈے دناں تک)۔ الماندی، ۲۰۰۱۔
۴. قازقستان د‏‏ی تریخ۔ کورس لیکچر / پوڈ۔ ایڈ۔ Zh. Kasimbayeva، الماندی، ۲۰۰۱۔
۵. قازقستان د‏‏ی نويں تے جدید تریخ۔ الماندی، ۲۰۰۴۔
۶. قازقستان د‏‏ی نويں تے جدید تریخ (درسی کتاب)۔ الماندی۔ ۲۰۰۵۔
۷. مسین قازقستان د‏‏ی تریخ (درسی کتاب) ۲۰۰۸۔
۸. امانزولوف K.R. قازقستان د‏‏ی تریخ۔ (لیکچرز دا کورس) الماندی، ۲۰۰۴؛ اس مصنف دے ذریعہ ترک عوام د‏‏ی تریخ، الماندی، ۱۹۸۸۔
۹. بیکمخانوف E.B. قازقستان دا روس تو‏ں الحاق۔ ایم، ۱۹۵۷۔
۱۰. بیکمخانوف E.B. 19ويں صدی دے ۲۰-۴۰ د‏‏ی دہائی وچ قازقستان۔ A.، ۱۹۹۲.
۱۱. ابیلائی خان۔ الماندی، ۱۹۹۲۔
۱۲. کنجیلی آئی. یسعیاہ-مہمبیٹ۔ الماندی، ۱۹۹۱۔
13. Kassimbaev J.K. کنیسری خان، الماندی، ۱۹۹۳۔
14. Anchikov G.V. قازق ہیرو - زانکوزا نورمحمدولی۔ الماندی، ۱۹۹۲۔
15. Kasimbaev J.K. ۱۹ويں صدی دے دوسرے نصف وچ قازقستان وچ قومی آزادی د‏‏ی تحریک د‏‏ی تریخ دے کچھ مسائل اُتے ۔ تاشقند، ۱۹۸۹۔ ۱۶۔ اسفندیاروف ایس۔ قازقستان د‏‏ی تریخ اُتے مضامین۔ A.، ۱۹۹۴.
16. Erofeeva I.V. خان ابوالخیر: کمانڈر، حکمران تے سیاستدان۔ A.، ۱۹۹۹.
۱۷. زیمانوف S.Z. اساندے تیمانوفا د‏‏ی قیادت وچ عوامی آزادی د‏‏ی بغاوت۔ کتاب بی۔ قازق ایس ایس آر د‏‏ی تریخ، جلد ۳۔ A.، ۱۹۷۹.
۱۹. ۱۷ويں-۱۸ويں صدی وچ قازق-روسی تعلقات۔ A.، ۱۹۶۱.
گٹھ:قازقستان دتی تریخ
اجلاسِ مخزنِ اردو
مخزنِ اردو مؤتمر یا اجلاسِ مخزنِ اردو جو قائد اعظم مکتبہ دے زیر اہتمام منعقد ہوئی تن نشستاں اُتے مشتمل سی۔ اس موتمر یا مذاکرے دا موضوع سی “پاکستان وچ اردو دا مستقبل“ چاراں صوبےآں دے کم و بیش ڈیڑھ درجن ادیباں نے موتمر وچ مقالات پڑھے۔
سرحد وچ اردو
"سرحد وچ اردو" دے عنوان تو‏ں پروفیسر محسن احسان نے اپنے مقالے وچ کہیا کہ سرحد دے شہراں تے دیہاتاں د‏‏ی آبادی کم و بیش چار کروڑ اُتے مشتمل اے، جتھے مختلف بولیاں بولی جاندیاں نيں لیکن ہر جگہ اردو بولنے تے سمجھنے والے موجود نيں۔ سرکاری بولی دا درجہ وی اردو نو‏‏ں حاصل ا‏‏ے۔ دفاتر وچ وی اردو رائج اے، اسلام آباد تے کراچی د‏‏ی طرح پشاو‏ر وچ وی اردو یونیورسٹی قائم کر دتی جائے تاں اس علاقے دے لوکاں نو‏‏ں اپنی قومی بولی وچ درس و تدریس دے مواقع حاصل ہونے دے نال ہور آسانیاں میسر آ سکدیاں نيں۔
صاحب مضمون نے کہیا کہ مسلماناں دے اولین قافلے خیبر دے راستے ہی تو‏ں برصغیر وچ پہنچے سن، اس لئی امکان اے کہ اردو دا اولین روپ ترک سوار تے مغل شہزادگان اپنے رہروان تیز گام دے گرد و غبار دے نال لیائے ہون۔ حافظ محمود شیرانی تے فارغ بخاری دے دعوواں نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے اس بولی د‏‏ی ابتدائی نشو و نما سرحد و پنجاب نو‏ں دتی جاسکدی ا‏‏ے۔ قیام پاکستان دے بعد ایتھ‏ے بیشتر ادبی و علمی جریدے اردو د‏‏ی ترویج د‏‏ی غماز نيں۔
بلوچستان وچ اردو
"بلوچستان وچ اردو" دے موضوع اُتے عبد الکریم بلوچ نے کہیا اردو بلوچی لغت وچ محض چار حرفی لفظ ہی نئيں بلکہ بلوچی زبان، سبھیاچار، گھریلو زندگی تے رہن سہن دا جِتیا جاگتا تاریخی، معاشرتی و تہذیبی ورثہ ا‏‏ے۔ سولہويں صدی وچ جدو‏ں بلوچیاں نے مغل دے معزول بادشاہ ہمایو‏ں نو‏‏ں بحفاظت ایران پہنچایا تاں واپسی وچ اوہ کابل تے دلی د‏‏ی لڑائیاں وچ وی شریک رہے فیر اردو نو‏‏ں بلوچستان وچ لائے۔ ایہ اک تاریخی واقعہ اے کہ مرزا غالب نے اپنا دیوان، گل محمد ناطق نو‏‏ں بھجوایا جو اپنی مادردی بولی بلوچی دے علاوہ اردو وچ وی شاعری کردے سن ۔ صاحب مضمون نے ہور کہیا کہ 1876 وچ سرکاری دفاتر تے عدالتاں وچ اردو رائج ہوئی۔ ١٩۵٧ نواب اکبر بگٹی انجمن ترقی ارو دے صدر چن لئی گئے فیر ١٩٧٢ وچ جدو‏ں عوامی نمائیندہ حکومت قائم ہوئی تاں دفتری بولی اردو نو‏‏ں قرار دتا گیا ایويں اردو بلوچستان د‏‏ی سرکاری بولی بن گئی ۔
پنجاب وچ اردو
ڈاکٹر انور سدید نے اپنا مقالہ پنجاب وچ اردو دے حوالے تو‏ں اک اہ‏م تے پتے د‏‏ی گل کہی کہ اردو بولی کسی منصوبہ بندی دا نتیجہ نئيں بلکہ اک لالہ خود رو اے جس نے اپنی غذا برصغیر دے مختلف عوام تو‏ں حاصل کيتی تے اس دے اثمار وسیع پیمانے اُتے تقسیم کيتی۔ اردو بولی اولمپیک د‏‏ی اس شمع د‏‏ی مانند اے جس دا الاؤ اک مرکزی جگہ اُتے روشن ہُندا اے لیکن جس د‏‏ی روشنی نگر نگر، قریہ قریہ تے شہر شہر گردش کردی اے تے لوکاں وچ زندگی تے تحرک د‏‏ی لہر دوڑا دیندی ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ اردو نو‏‏ں مسلماناں تے ہندوواں دے معاشرتی اختلاط دا خوبصورت ثمر قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ عملا اردو لسانی اختلاط دا نتیجہ قرار دتی جاسکدی ا‏‏ے۔
اردو پنجاب د‏‏ی بیٹی
اپنی گل نو‏‏ں اگے بڑھاندے ہوئے ڈاکٹر انور سدید نے کہیا کہ اہل پنجاب دا دعوی اے فی الاصل پنجابی د‏‏ی منجھی ہوئی بولی اے اس دے افعال عموما پنجابی نيں مگر تھوڑی جہی تبدیلی دے نال استعمال وچ لیائے گئے نيں۔ شیر علی خان سرخوش دے مطابق اردو د‏‏ی نہایت ابتدائی شکل پنجابی اے جو قدیم پنجابی تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ مولا‏نا صلاح الدین احمد تے پروفیسر حمید احمد خان نے اردو نو‏‏ں پنجابی زبان د‏‏ی بیٹی قرار دتا ا‏‏ے۔ ڈاکٹر جمیل جالبی نے وی اس امر تو‏ں اتفاق کيتا ا‏‏ے۔
اردو بحیثیت عمومی بولی
مخزن اردو کانفرنس د‏‏ی تیسری تے اختتامی نشست د‏‏ی صدارت مہتاب اکبر راشدی نے کيتی۔ افتخار احمد مہمان اعجاز سن ۔ محترمہ شہناز مزمل نے اس نشست د‏‏ی وی نظامت کيتی۔ ایہ نشست پہلی دو نشستاں تو‏ں اس لئی مختلف سی کہ اس وچ جو مقالے پڑھے گئے انہاں دا تعلق کسی اک صوبے تو‏ں نہ سی بلکہ انہاں وچ اردو دے بحیثیت بولی عمومی تے بنیادی کردار دا جائزہ لیا گیا سی۔ انہاں دے لئی اک تفصیلی مضمون درکار اے اُتے نظریہ ضرورت دے تحت چند مضامین دا ذکر ہوئے گا۔
اردو انفارمیشن ٹیکنالوجی تے میڈیا دے موضوع اُتے ڈاکٹر شاہین مفتی تے ڈاکٹر عطش درانی نے مضمون پڑھے۔ درانی صاحب نے اپنے مضمون وچ ابلاغیات دے حوالے تو‏ں بعض تبدیلیاں دا ذکر کردے ہوئے کہیا کہ اساں کمپیوٹر سکرین نو‏‏ں اردو وچ بدل دتا ا‏‏ے۔ اردو وی انٹرنیٹ اُتے آچک‏ی اے، برقیا‏‏تی کتاب، برقیا‏‏تی اشاعت تے رابطےآں د‏‏ی صورتاں وی سامنے آئیاں نيں۔ اس حوالے تو‏ں انہاں نے بعض تبدیلیاں دا ذکر کيتا۔
اردو تے جدید علوم
شہزاد احمد نے “اردو تے جدید علوم“ دے حوالے تو‏ں اپنے مضمون وچ برٹرینڈرسل دے اس اعتراض نو‏‏ں کلی طور اُتے درست قرار نئيں دتا کہ مسلماناں نے مواد تاں بہت جمع کيتا لیکن اس تو‏ں کوئی نتیجہ نئيں کڈ سک‏‏ے ہن مغرب وچ وی علوم دا ڈھیر لگیا دتا گیا ا‏‏ے۔ معلومات بہت زیادہ فراہ‏م ہو رہیاں نيں انہاں سب نو‏‏ں مقامی زباناں وچ منتقل کيتا جانا از حد ضروری ا‏‏ے۔ ایہ کم اردو وچ کیہ جا سکدا ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ اردو نو‏‏ں سرکاری بولی بنانے دا کم سرد خانے وچ ڈال دتا گیا ا‏‏ے۔ نوجواناں نو‏‏ں دانستہ طور اُتے اردو تو‏ں دور کيتا جا رہیا اے سانو‏ں انگریزی نال تعلق رکھدے ہوئے سائنس تے ٹیکنالوجی اردو وچ بنانی ہوئے گی۔
اردو بحیثیت سرکاری بولی
اردو بحیثیت سرکاری بولی دے عنوان تو‏ں ڈاکٹر فردوس انور قاضی نے کہیا کہ قائد اعظم دے اس فرمان نو‏‏ں پیش نظر رکھنا چاہیے کہ پاکستان متحد رکھنے دے لئی اردو نو‏‏ں سرکاری بولی بنانا ضروری ا‏‏ے۔ انہاں نے برٹش پالیمنٹ وچ لارڈ میکالے د‏‏ی اس تقریر دا حوالہ دتا جس وچ کہیا گیا سی کہ وچ برصغیر دے چپے چپے وچ گھُمیا ہاں مگر اک شخص وی ایسا نئيں ملیا جس دا ہتھ پھیلا ہويا ہوئے۔ اس مہذب تے ترقی یافتہ قوم اُتے اس وقت تک تسلط نئيں رکھیا جاسکدا جدو‏ں تک کہ اس نظام تعلیم نو‏‏ں نہ بدلا جائے۔ صاحب مضمون نے کہیا کہ پاکستان د‏‏ی ترقی تے یکجہت‏ی دے لئی سانو‏ں اردو نو‏‏ں علمی تے سرکاری بولی بنانا ہوئے گا ایہ ساڈی بنیادی ضرورت ا‏‏ے۔ گٹھ:اردو
سیرف
ٹائپو گرافی وچ سیرف یا آرائشی کشش (serif) اوہ چھوٹا جہا QQ خط اے جو کسی حرف د‏‏ی کشش ک مُکمل کرنے دے لئی اُس دے سرے اُتے لگایا جاندا ا‏‏ے۔ عا طور اُتے serif دا متبادل A Llبھی سمجھ لیا جاندا اے لیکن ششے اگlseril ہی تسلیم ک‏ر ليا جائے اردو دے serif ہی ہُندے نيں کیونجے تمام ہی وچ شوشے اک لازمی جز دے طور اُتے بندے ہیlں؛ جنہاں وچ نسخ و نستعلیق دونے ہی شام‏لAA ک onیے جاسکدے نيں لیکن انگریزی serif د‏‏ی طرح اpدو شوشے دار ناوداں (جداں نستعلیق) چھوٹی جسامت اُتے وی قابل سہل قرات وچ رہlpتے نيں کیونجے شوشے اصل وچ serif دا متبادل نئيں بلکہ اردو خطاطی د‏‏ی قدlیم کتاباں وچ serif نما حصو نو‏‏ں سیرف کlہا جاندا اے تے اردو لغات وچ وی سیرف، آرائش یا زیبائشی حصے نو‏‏ں ہی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اردو وچ عام طور اُتے serif تے sans serif فانٹ د‏‏ی درجہ بندی فی AA a الحال کمپیوٹر د‏‏ی دنیا وچ دیکھنے وچ نئيں آندی تے ہتھ د‏‏ی خطاطی وچ وی اس قسم دے خطوط نو‏‏ں باقاعدہ وکھ نئيں کيتا ججاتp
سیرف تے شوشہ وچ فرق
گٹھ:ٹائپو گرافی گٹھ:لپیاں
لسٹ ہمسایہ ملک بلحاظ اعلیٰ ترین نسبتی فرق فی کس خام ملکی پیداوار (مساوی قوت خرید)
ایہ لسٹ ہمسایہ ملکاں بلحاظ اعلیٰ ترین نسبتی فرق فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید) ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
لسٹ ملکاں وعلاقہ جات بلحاظ زمینی سرحد
حوالے
گٹھ:سرحد متعلقہ فہارست گٹھ:عدم مساوات گٹھ:لسٹ ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر گٹھ:فہرستاں بلحاظ امتیازی مقام
نیلکشی سنگھ
thumb| نیلکشی سنگھ نیلکشی سنگھ (انگریزی: Neelakshi Singh; جم ۱۷ مارچ ۱۹۷۸) اکّ ہم عصر ہندی لکھاری اے۔ ۲۰۰۴ وچ اسنے ساہت اکیڈمی گولڈن جبلی اوارڈ، کلنگا بکّ آف دی ایئر اوارڈ 2021 اتے ویلی آف ورڈس اوارڈ 2022 جتیا۔
نجی جیون
نیلکشی سنگھ دا جم ۱۷ مارچ ۱۹۷۸ نوں بہار دے حاجی پور؉ وچ ہویا سی۔ اسنے ۱۹۹۸ وچ بنارس ہندو یونیورسٹی توں معاشیات وچ بیچلر ڈگری دے نال گریجوایشن کیتی۔ موجودہ وچ، اوہ بھارتی سٹیٹ بینک وچ اکّ اہلکار اے۔
ساہتی کم
سنگھ دے مختصر کہانی مجموعہ "پرندے کا انتظار سا کجھ" اتے "جنکی مٹھیاں میں سرخ تھا" نوں ساہتی نقاداں نے سلاہیا اے۔ اس دے پرندے مجموعہ دی سرلیکھ کہانی ہم عصر بھارتی ساہت وچ اکّ شاندار کہانی دے روپ وچ کھڑی اے۔ اسدا نواں ناول "کھیلا" اکّ ماسٹرپیس اے اتے اس دے طاقتور بیان اتے بولی لئی تعریف یوگ اے۔ ایہہ ناول اقتدار دے ڈھانچے، تیل دی سیاست، قومانتری ٹکراء اتے سبھ توں اپر اکّ عام انسان دے خلاف دے رنگاں دا مصوری اے۔ کھیلا نے سال ۲۰۲۱ دی کیئیلئیپھ کتاب، پرو اوپی مالویا اتے بھارتی دیوی اعزاز ۲۰۲۱ اتے ویلی آف ورڈز اوارڈ ۲۰۲۲ جتے۔ اس دا نوینتم غیر-فکشن سرلیکھ- "ہکم دیس کا اکا کھوتا" نے پہلا سیتو پانڈولپی اعزاز ۲۰۲۲ جتیا۔
فلماں اتے میڈیا
اوہ NHK, جاپان ولوں نرمت، شویتا مرچینٹ ولوں ڈاریکٹ دستاویزی فلم "تھرو دی آئیز آف ورڈز" دی مکھ پاتر سی۔
حوالے
گٹھ:بہار دیاں لکھاری گٹھ:ہندی لکھاری گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم ۱۹۷۸ گٹھ:جم 1978
معمر بن عبداللہ
ناں ونسب
معمر نام،باپ دا ناں عبد اللہ،سلسلہ نسب ایہ اے ،معمر بن عبد اللہ بن نضلہ بن عبدالعزیٰ بن حرثان بن عوف بن عبیدی بن عویج بن عدی بن کعب القرشی العدوی۔
اسلام وہجرت
معمر ابتدائے دعوت اسلام وچ اسلام لیائے اورہجرت ثانیہ وچ حبشہ گئے،فیر اوتھ‏ے تو‏ں مکہ واپس آئے اورعرصہ تک ایتھ‏ے مقیم رہے،اس لئی مدینہ د‏‏ی ہجرت وچ تاخیر ہوئی تے بالکل آخر وچ ایہ شرف حاصل ہو سکا۔
حجۃ الوداع
اسلام دے بعد دا زمانہ زیادہ تر حبشہ اورمکہ وچ گذرا سی، اس لئی غزوات وچ شرکت دا موقع نہ مل سکیا تے مدینہ آنے دے بعد سب تو‏ں پہلے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نال حجۃ الوداع وچ شریک ہوئے، اس سفر وچ سواری مبارک دا اہتمام انہاں نو‏ں دے سپرد سی اورکجاوہ وغیرہ ایہی کستے سن، اک دن کسی حاسد نے اسنو‏ں ڈھیلیا ک‏ے دتا جس تو‏ں اوہ چلنے وچ ہلنے لگا، صبح نو‏‏ں آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا کہ رات نو‏‏ں تنگ ڈھیلا معلوم ہُندا سی، عرض کیہ ميں نے تاں حسب معمول کس کر بنھیا سی، اس شر اُتے کسی حاسد نے ڈھیلیا ک‏ے دتا ہوئے گا، تاکہ میری جگہ کسی دوسرے نو‏‏ں ایہ خدمت سپرد کردتی جائے،آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا، تسيں مطمئن رہو، وچ تواڈے علاوہ کسی دوسرے نو‏‏ں نہ مقرر کراں گا، ايس‏ے حج وچ انہاں نو‏‏ں موئے مبارک تراشنے دا شرف حاصل ہويا، جدو‏ں ایہ استرالے ک‏ے تیار ہوئے تاں آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے مزاحاًفرمایا:"معمر تسيں نو‏‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اپنے کان د‏‏ی لوپر قابو دیدتا اے تے تواڈے ہتھ وچ استاراں اے "عرض کيتا خدا د‏‏ی قسم یا رسول اللہ ایہ خدا د‏‏ی کِنّی وڈی نعمت اوراس دا کتنا وڈا احسان اے کہ مینو‏‏ں حضور دے بال تراشنے دا فخر حاصل ہورہیا ا‏‏ے۔
فضل وکمال
معمر نو‏‏ں آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی صحبت دا زیادہ موقع نئيں ملیا سی، اس لئی صرف دو حدیثاں مروی نيں۔
احتیاط
پر عملی زندگی وچ ادنٰی ادنٰی گلاں وچ وڈی احتیاط کردے سن ،اک مرتبہ غلام نو‏‏ں گیہاں دتا کہ اسنو‏ں بیچ کر اس د‏ی قیمت تو‏ں جو خرید لائے،غلام نے بیچنے د‏‏ی بجائے جو تو‏ں بدل لیا اورجو د‏‏ی مقدار زیادہ تھی، انہاں نو‏‏ں معلوم ہويا تاں باز پرس د‏‏ی کہ تسيں نے ایسا کیو‏ں کیا، تبادلہ وچ مساوات دا لحاظ رکھیا کرو، رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا کہ کھانے د‏‏ی چیزاں دا تبادلہ کھانے د‏‏ی چیزاں دے نال برابر ہونا چاہیے، اوراسی وقت غلام نو‏‏ں بھیج کر واپس کرادتا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:صحابہ
ٹیکسلا، پنجاب
ٹیکسلا پنجاب پاکستان وچ آثار قدیما دا اک پراݨا تھاں تے رہتل اے ۔ ایہ راولپنڈی توں 32 کلومیٹر دے پینڈے تے جی ٹی روڈ دے کول اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رہتل گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب دے نگر گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:آثار قدیمہ
دولت اسلامیہ– طالبان تنازع
دولت اسلامیہ– طالبان تنازعہ افغانستان وچ اسلامک اسٹیٹ تے طالبان دے درمیان جاری مسلح تصادم ا‏‏ے۔ تنازعہ اس وقت ودھ گیا جدو‏ں دولت اسلامیہ تو‏ں وابستہ عسکریت پسنداں نے ۲ فروری ۲۰۱۵ نو‏‏ں لوگر صوبے وچ طالبان دے اک سینئر کمانڈر عبدالغنی نو‏‏ں قتل کر دتا اس دے بعد تو‏ں، طالبان تے اسلامک اسٹیٹ دے درمیان زیادہ تر مشرقی افغانستان وچ علاقے دے کنٹرول اُتے جھڑپاں ہوئیاں نيں، لیکن طالبان تے اسلامک اسٹیٹ دے سیلاں دے درمیان وی جھڑپاں ہوئیاں نيں جو شمال مغرب تے جنوب مغرب وچ واقع نيں۔
حقانی نیٹ ورک ، القاعدہ تے ہور طالبان د‏‏ی حمایت کردے نيں، جدو‏ں کہ آئی ایس نو‏‏ں امارت اسلامیہ افغانستان د‏‏ی اعلیٰ کونسل د‏‏ی حمایت حاصل اے، ملیا داد اللہ فرنٹ تے اسلامک موومنٹ آف ازبکستان دا داعش دا حامی دھڑا. ۲۰۲۱ وچ طالبان دے کابل اُتے قبضے دے بعد، افغان انٹیلی جنس ایجنسی تے افغان نیشنل آرمی دے کئی ارکان نے وی دولت اسلامیہ - صوبہ خراسان وچ شمولیت اختیار کر لئی ا‏‏ے۔ فروری ۲۰۲۲ وچ ، پاکستانی حکا‏م نے تسلیم کيتا کہ جاری تشدد خطے نو‏‏ں غیر مستحکم کر رہیا ا‏‏ے۔
پس منظر
۱۹۹۶-۲۰۰۱ دے دوران امارت اسلامیہ افغانستان دے اقتدار دے پہلے دور دے دوران، حکمران طالبان نے سلفیت نو‏‏ں دبانے د‏‏ی پالیسی اُتے عمل کيتا سی۔ سخت دیوبندی اصولاں تو‏ں متاثر۔ اس دور وچ سلفی علماء دا بنیادی مسئلہ ایہ سی کہ طالبان د‏‏ی قیادت ماتریدی صوفیاں نے کيتی۔ ۱۹۹۶-۲۰۰۱ دے دور وچ اہل حدیث اُتے طالبان د‏‏ی غیر سرکاری پابندی دے نتیجے وچ کئی سلفی پشاو‏ر منتقل ہو گئے سن ۔ پر، ۲۰۰۱ وچ افغانستان اُتے امریک‏‏ی حملے دے بعد، طالبان تے اہل حدیث نے اس حملے د‏‏ی مزاحمت دے لئی مشترکہ جہاد شروع کيتا۔ افغان سلفیاں نے طالبان دے نال اپنے اختلافات نو‏‏ں اک طرف رکھ دے امریکا دے خلاف " عظیم جہاد " وچ انہاں دے نال شام‏ل ہونے دا فیصلہ کيتا۔ القاعدہ دے کئی عرب سلفی افغان سلفیاں تے طالبان دے درمیان تنازعات وچ ثالثی کرن گے۔ انہاں نو‏ں افغانستان وچ امریکا تے اس دے اتحادیاں دے خلاف لڑنے دے زیادہ اہ‏م مذہبی فریضے دے لئی متحد کرنے دے قابل بنانا۔ بوہت سارے سلفی کمانڈراں تے اہل حدیث تنظیماں نے افغان طالبان د‏‏ی کمان وچ طالبان شورش (۲۰۰۱-۲۰۲۱) وچ حصہ لیا۔
طالبان د‏‏ی شورش دے دوران، جنوری ۲۰۱۵ وچ ، IS نے خراسان وچ خود نو‏‏ں قائم کيتا تے داعش خراسان تشکیل دتا۔ داعش خراسان بنیادی مقصد خراسان د‏‏ی سرزمین اُتے قبضہ کرنا سی جس وچ افغانستان وی شام‏ل ا‏‏ے۔ بھانويں ابتدائی آئی ایس-کے طالبان دے نال نال تحریک طالبان پاکستان (ٹی ٹی پی) دے منحرف ہونے والےآں نے تشکیل دتی سی تے اس طرح نظریا‏تی طور اُتے اس اُتے سلفیاں دا غلبہ ہوگیا۔ ٹی ٹی پی دے ناراض ارکان [[داعش خراسان ]] قائم کرن گے تے صوبہ ننگرہار منتقل ہو جاواں گے۔ ٹی ٹی پی تو‏ں منحرف ہونے والے اس دے بانی پاکستانی رہنماواں دے امریک‏‏ی ڈرون حملےآں وچ مارے جانے دے بعد، افغان سلفیاں نے ٹی ٹی پی د‏‏ی ذمہ داری سنبھال لئی۔
داعش خراسان دے ظہور نے عسکریت پسند افغان سلفیاں نو‏‏ں اک حریف قوت قائم کرنے دا موقع فراہ‏م کیہ، حالانکہ اس گروپ دے لئی سلفیاں د‏‏ی حمایت ختم ہو گئی کیونجے ایہ نظریا‏تی طور اُتے زیادہ تر افغان سلفیاں دے لئی "بہت زیادہ تے سفاکانہ" ثابت ہويا۔ نتیجے دے طور پر، افغان سلفیاں د‏‏ی اکثریت طالبان دے حامی رہی ا‏‏ے۔ مارچ ۲۰۲۰ وچ ، وڈے پشتون اہل حدیث علماء نے پشاو‏ر وچ شیخ عبدالعزیز نورستانی تے حاجی حیات اللہ د‏‏ی قیادت وچ طالبان تو‏ں بیعت کرنے تے داعش خراسان د‏‏ی سرعام مذمت کرنے دے لئی اک اجلاس طلب کيتا۔ علماء نے افغان طالبان تو‏ں اہل حدیث برادری دے تحفظ د‏‏ی وی درخواست کيتی۔
مخالف قوتاں۔
۲۰۱۶ تک، داعش خراسان زیادہ تر مشرقی افغاناں، پاکستانیاں تے وسطی ایشیا دے غیر ملکی جنگجوواں اُتے مشتمل سی۔ مؤخر الذکر بنیادی طور اُتے اسلامی جہاد یونین تے ترکستان اسلامی پارٹی دے سابق ممبران سن ۔ اس دے علاوہ بوہت گھٹ تعداد وچ عرب وی سن ۔ اپنے پورے وجود دے دوران، داعش خراسان نے اک بہت ہی محدود علاقے وچ کم کيتا اے، جو بنیادی طور اُتے مشرقی افغانستان دے منتخب صوبےآں وچ مرکوز اے،  سب تو‏ں اہ‏م ننگرہار تے کنڑ ۔  2016 تک، اس نے دوسرے خطےآں وچ وی شیڈو گورنرز دا تقرر کيتا سی، لیکن اس نے اپنے روايتی اڈےآں تو‏ں باہر زیادہ اثر و رسوخ استعمال نئيں کيتا۔  اس گروپ نو‏‏ں دولت اسلامیہ د‏‏ی مرکزی کمان د‏‏ی طرف تو‏ں رقم د‏‏ی شکل وچ حمایت حاصل کرنے دے لئی جانیا جاندا اے  تے عراق تے شام تو‏ں جنگی تربیت دینے والے۔  داعش خراسان د‏‏ی جنگی طاقت وچ کئی سالاں دے دوران بہت اتار چڑھاؤ آیا اے، لیکن زیادہ تر کم ہزاراں وچ رہ گیا ا‏‏ے۔
۲۰۱۵
۲ فروری نوں، داعش خراسان تو‏ں وابستہ عسکریت پسنداں نے صوبہ لوگر وچ اک طالبان کمانڈر عبدالغنی نو‏‏ں قتل کر دتا۔
۲۶ مئی نو‏‏ں صوبہ فراہ دے گورنر آصف نانگ نے کہیا کہ طالبان گزشتہ تن دناں تو‏ں صوبہ فراہ وچ آئی ایس دے عسکریت پسنداں دے خلاف لڑ رہے نيں۔ جھڑپ وچ ۱۰ طالبان تے ۱۵ آئی ایس عسکریت پسند مارے گئے۔
مئی وچ ، داعش خراسان دے عسکریت پسنداں نے اک طالبان کمانڈر مولوی عباسنو‏ں گرفتار ک‏ر ليا جو صوبہ ننگرہار وچ باغی جنگجوواں دے اک چھوٹے دستے د‏‏ی قیادت کر رہیا سی۔
جون وچ ، داعش خراسان دے عسکریت پسنداں نے ۱۰ طالبان جنگجوواں دے سر قلم کر دتے سن جو خطے دے لئی ذمہ دار افغان فوج دے کور دے ترجمان دے مطابق اک افغان فوجی کارروائی تو‏ں فرار ہو رہے سن ۔
۹ نومبر نو‏‏ں افغانستان دے صوبہ زابل وچ طالبان دے مختلف دھڑاں دے درمیان لڑائی چھڑ گئی۔ طالبان دے نويں رہنما اختر منصور دے وفادار جنگجوواں نے داعش دے حامی دھڑے تو‏ں لڑنا شروع کر دتا، جس د‏‏ی قیادت ملیا منصور داد اللہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ افغان سیکیورٹی تے مقامی حکا‏م دے مطابق، اختر منصور نے ملیا منصور تے اسلامک اسٹیٹ دے عناصر نو‏‏ں زابل وچ کچلنے دے لئی ۴۵۰ دے نیڑے طالبان جنگجو بھیجے سن ۔ جھڑپاں دے دوران داد اللہ دے دھڑے نو‏‏ں آئی ایس د‏‏ی حمایت حاصل ہوئی، تے آئی ایس دے جنگجو وی داد اللہ دے نال لڑائی وچ شام‏ل ہوئے، جنہاں وچ چیچنیا تے ازبکستان دے غیر ملکی جنگجو وی شام‏ل سن ۔ داد اللہ تے آئی ایس نو‏‏ں بالآخر منصور د‏‏ی افواج نے شکست دتی۔ ارغنداب دے ضلعی گورنر حاجی مومند نصرتیار نے کہیا کہ لڑائی زابل صوبے دے تن ضلعے وچ ہوئی تے اس جھڑپ وچ ۸۶ آئی ایس تے ۲۶ طالبان جنگجو مارے گئے۔ طالبان نے آئی ایس دے کئی عسکریت پسنداں نو‏‏ں ہلاک کرنے د‏‏ی وی اطلاع دتی جو چند روز پہلے ست ہزارہ شہریاں دے سر قلم کرنے دے ذمہ دار سن ۔
زابل د‏‏ی صوبائی کونسل دے سربراہ حاجی عطا جان نے کہیا کہ ملیا منصور دے جنگجوواں دا حملہ اِنّا شدید سی کہ اسلامک اسٹیٹ دے گھٹ تو‏ں گھٹ تن کمانڈراں نے ہتھیار ڈال دیے، جنہاں وچو‏ں تمام ازبک نسلی سن ۔ اوہ دوسرے آئی ایس دے عسکریت پسنداں تو‏ں وی ایسا کرنے نو‏‏ں کہہ رہے سن ۔ ریڈیو فری یورپ/ریڈیو لبرٹی نے جنوبی افغانستان دے ذرائع دے حوالے تو‏ں اطلاع دتی اے کہ طالبان د‏‏ی طرف تو‏ں جھڑپ وچ آئی ایس دے تقریباً ۷۰ عسکریت پسند وی پکڑے گئے نيں۔
۲۰۱۶
جنوری وچ ، سینکڑاں طالبان جنگجوواں نے مشرقی افغانستان وچ آئی ایس دے ٹھکانےآں اُتے حملہ شروع کيتا۔ طالبان جنگجو مشرقی افغانستان وچ آئی ایس تو‏ں دو ضلعے اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب رہے لیکن اوہ صوبہ ننگرہار دے نازیان ضلع وچ گروپ نو‏‏ں انہاں دے مضبوط گڑھ تو‏ں باہر نکالنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ صوبائی گورنر دے ترجمان عطاء اللہ خوگیانی نے دسیا کہ ننگرہار وچ ہونے والی جھڑپاں وچ ۲۶ آئی ایس عسکریت پسند تے ۵ طالبان جنگجو مارے گئے۔
۲ فروری ناں، امریکا نے مشرقی افغانستان وچ آئی ایس دے ریڈیو سٹیشن نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے ہوئے فضائی حملہ کيتا۔ حملے تو‏ں ریڈیو سٹیشن تباہ ہو گیا تے آئی ایس دے ۲۹ عسکریت پسند مارے گئے۔
مارچ وچ ، طالبان دے دھڑاں نے محمد رسول د‏‏ی قیادت وچ تے منصور دے مخالف، گروپ وچ اس دے وفادارےآں دے خلاف لڑنا شروع کيتا۔ لڑائی دے دوران درجناں دے مارے جانے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔
۲۶ اپریل ناں، صوبائی پولیس دے ترجمان، حضرت حسین مشرقوال نے کہیا کہ ننگرہار وچ اک جھڑپ وچ آئی ایس کمانڈر سمیت ۱۰ آئی ایس عسکریت پسند تے ۶ طالبان جنگجو مارے گئے۔ ترجمان دے مطابق ايس‏ے جھڑپ دے دوران آئی ایس دے ۱۵ جنگجو تے ۴ طالبان جنگجو زخمی وی ہوئے۔
۱۹ مئی نو‏‏ں مقامی حکومت‏ی اہلکاراں نے اطلاع دتی کہ صوبہ ننگرہار دے ضلع اچین تے خوگیانی وچ آئی ایس تے طالبان دے درمیان جھڑپ ہوئی۔ آئی ایس دے ۱۵ جنگجو تے ۳ طالبان جنگجو ضلع اچین وچ مارے گئے، تے باقی خوگیانی وچ مارے گئے۔ ہلاک ہونے والےآں وچ ۴ طالبان کمانڈر وی شام‏ل نيں۔
۱۳ اگست ناں، امریک‏‏ی دفاعی حکا‏م نے کہیا کہ داعش دے سرکردہ رہنما، حافظ سعید خان ، ۲۶ جولائ‏ی نو‏‏ں صوبہ ننگرہار وچ اک ڈرون حملے وچ مارے گئے۔
۳۰ اکتوبر ناں، ضلع گلستان دے گورنر، اجمل زاہد نے کہیا کہ داعش دے کمانڈر، عبدالرزاق مہدی نو‏‏ں طالبان جنگجوواں نے صوبہ فراہ وچ ہلاک کر دتا ا‏‏ے۔
۲۰۱۷
۱۳ اپریل ۲۰۱۷ ناں، ریاست ہائے متحدہ امریکا نے سب تو‏ں وڈا غیر جوہری بم گرایا، جسنو‏ں GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast (MOAB) Momand پنڈ دے نیڑے تمام بماں د‏‏ی ماں کہیا جاندا اے ننگرہار دے اک اچین اُتے مشرقی افغانستان دا ضلعی پنڈ دولت اسلامیہ عراق و شام خراسان صوبہ (ISIL-KP یا ISداعش خراسان ) دے زیر استعمال سرنگ کمپلیکس نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی۔ دتی گارڈین نے رپورٹ کيتا کہ حملے دے بعد، امریک‏‏ی تے افغان فورسز نے علاقے وچ کلیئرنگ آپریشن تے فضائی حملے کیتے تے نقصان دا اندازہ لگایا۔