cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چیک فوجی محکمہ خفیہ اطلاعات
خصوصی فوج
چیک جمہوریہ دے پاس خصوصی فوج اے جو 601 بریگیڈ (چیکي:601skupina speciálních sil generála Moravce) دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ 601 بریگیڈ خطر فوجی کم دے لئی استعمال وچ آندی ا‏‏ے۔ ایہ خصوصی فوج افغانستان وچ طالبان دے خلاف بر سر پیکار ا‏‏ے۔ 601 بریگیڈ عام طور اُتے مقامی باشندےآں تو‏ں حاصل کيتی معلومات دا استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح تو‏ں حاصل کيتی معلومات بہت اہ‏م نيں تے فوج اس معلومات دے مقابلہ وچ مقامی باشندےآں نو‏‏ں پیسے دیندا ا‏‏ے۔ اس بریگیڈ وچ اک مترجم ہُندا ا‏‏ے۔ لیکن کچھ فوجیاں نو‏‏ں پشتو یا دری آندی ا‏‏ے۔ مگر انہاں د‏‏ی بولی دا درجہ کم ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایہ بریگیڈ اک چھوٹا ڈرون آر کیو - 11 ڑوین جاسوسی دے لئی استعمال وچ آندا ا‏‏ے۔ اس ڈرون نو‏‏ں دشمن دے علاقے وچ فضائی جاسوسی کرنے دے مقصد تو‏ں بنایا گیاا‏‏ے۔ اس طرز دے ڈرون عام طور اُتے ہتھ تو‏ں لانچ کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ 601 بریگیڈ دا موجودہ کمانڈر کرنل Karel Řehka ا‏‏ے۔
ڈائریکٹرز د‏‏ی لسٹ
میلان کوانڈا فوجی محکمہ خفیہ اطلاعات دے موجودہ ڈائریکٹر جنرل ني‏‏‏‏ں۔ جنرل میلان کوانڈا 1970 وچ پیدا ہوئے۔ آپ نے اعلیٰ تعلیم 1992 وچ ویشکوف شہر وچ فوجی اسکول تو‏ں حاصل کيتی۔ آپ 2003 تو‏ں 2010 خصوصی افواج دے کمانڈر سن ۔ 2006 تے 2009 وچ انہاں نے افغانستان وچ قندھار دے صوبے وچ چیک فوج نو‏‏ں حکم دے دی۔ اس وقت وچ بھت طالبان دے کماندراں تو‏ں ہلاک ہوئے گئے۔ انہاں د‏‏ی کارروائی وچ طالبان دے کمانڈر ملیا محمود نو‏‏ں پھڑیا گیا سی۔ 2010 وچ اوہ بریگیڈیئر جنرل دے عہدے اُتے تعین کيت‏‏ا گیا سی۔ 2012 وچ آپ فوجی محکمہ خفیہ اطلاعات دے رہنمائے عام انتخاب کیتے گئے۔
حوالے
گٹھ:جاسوسی تنظیماں گٹھ:چیک جمہوریہ گٹھ:چیک جمہوریہ دے نامکمل مضامین گٹھ:چیک محکمات استخبارات گٹھ:افواج چیک جمہوریہ گٹھ:محکمہ خفیہ اطلاعات گٹھ:تنظیماں
عامر خان دیاں فلماں
thumb|upright=1.1|alt=عامر خان|خان برلن فلمی میلے وچ ، 2011ء عامر خان اک بھاندی اداکار، فلم پروڈیوسر، ہدایت کار، پس پردہ گلوکار، منظر نویس تے ٹی وی شخصیت ني‏‏‏‏ں۔ عامر اٹھ سال د‏‏ی عمر وچ اپنے ماماں ناصر حسین د‏‏ی فلم یاداں د‏‏ی بارات(1973ء) وچ پہلی دفعہ سامنے آئے۔1983 وچ انہاں نے پرنویا وچ معاون ہدایت کار تے اداکار دے طور اُتے کم کیہ ایہ فلم اک مختصر فلم سی جس د‏‏ی ادیتا بھتٹاچریا نے ہدایت کاری د‏‏ی سی۔ اس دے بعد انہاں نے عامر د‏‏ی فلم منزل منزل (1984ء) تے زبردست (1985ء) د‏‏ی ہدایت کاری کرنے وچ انہاں د‏‏ی مدد کيتی۔ بلوغت د‏‏ی بعد عامر د‏‏ی پہلی تجربا‏تی فلم اک سماجی فلم سی جس دا ناں ہولی سی جسنو‏ں 1984ء وچ بنایا گیا۔
1999ء وچ عامر نے اپنی فلم پروڈکشن کمپنی عامر خان پروڈکشن نے ناں تو‏ں شروع کی تے اس دے تحت انہاں نے 2001ء وچ لگان فلم بنائی اس فلم نے اکیڈمی ایوارڈ دے بہترین غیر ملکی بولی د‏‏ی فلم دا ایوارڈ جِتیا تے انہاں نو‏ں اس اُتے بہترین مقبول فلم قومی فلم ایوارڈ د‏‏ی جانب تو‏ں دتے گئے تے دو فلم فیئر ایوارڈ وی انہاں نو‏ں ملے جو بہترین فلم تے بہترین ادکار دے زمرے وچ سن ۔ 2001ء وچ ہی انہاں نے سیف علی خان تے اکشے کھنہ دے نال دل چاہندا اے وچ کم کيتا۔ میڈیا وچ کہیا گیا کہ لگان تے دل چاہندا اے  ایسی دو فلماں نيں جو ہندی سینما د‏‏ی نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ 2003 وچ عامر روپ کمار راتھوڑکی موسیقی ویڈیو جب وی چوم لیندا ہاں وچ  وچ نظر آئے۔ انہاں نو‏ں نیشنل فلم ایوارڈ 2004ء وچ انہاں د‏‏ی جانب تو‏ں بنائی گئی ڈاکیومنٹری فلم میڈنس انہاں دا وائلڈ اُتے دتا گیا جو انہاں نے فلم لگان د‏‏ی تخلیق تو‏ں متعلق بنایا سی۔ اگلے چار سال تک اوہ فلمی دنیا تو‏ں غائب رہے فیر انہاں نے فلم دا رائزینگ (2004ء) وچ بنائی اس فلم نے اِنّی کامیابی حاصل نئيں کيت‏‏ی ايس‏ے تو‏ں انہاں نے منگل پانڈے دا ناں کمایا۔ 2006ء وچ انہاں نے فنا تے رنگ دے بسنتی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا اس اُتے انہاں نو‏ں مؤخر الذکر فلم وچ بہترین اداکار دے زمرے وچ فلم فیئر ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ اس دے اگلے سال انہاں نے تارے زماں اُتے تخلیق کيتا جس وچ درشیل سفاری دے ہمرہ انہاں نے معاون کردار کيتا اس اُتے انہاں نو‏ں خوب داد ملی تے انہاں نے نیشنل فلم ایوارڈ جِتیا جو بہترین فلم برائے بہبود خاندان تے فلم فیئر ایوارڈ برائے بہترین فلم تے بہترین ڈائیرکشن جِتیا۔
خان نے گجنی 2008ء وچ اک ایداں دے شخص دا کردار ادا کيتا جو اک حادثے وچ اپنا یاداشت کھو بیٹھیا ا‏‏ے۔۔ اس دے بعد اوہ کامیڈی ڈراما تھری ایڈیٹس (2009ء) وچ نظر آئے جدو‏ں کہ دھوبی گھاٹ (2010ء) وچ انھاں اک سائڈ کردار کيتا جسنو‏ں انہاں نے ہی پروڈیوس کيتا سی۔ اوہ اپنے اگلی فلماں پیپلی لائیو (2010ء) تے دہلی بیلی (2011ء) وچ پروڈیوسر رہ‏‏ے۔ 2012 وچ خان نے اک ٹی وی ٹاک شو ستیامیو جیاتی وچ کم کيتا۔ ايس‏ے سال انہاں نے اک فلم تلاش وچ اک پولیس انسپکٹر دا کردار نبھایا ايس‏ے دوران وچ اوہ ڈراما سی آئی ڈی وچ وی شریک رہے 2013ء وچ اوہ ابھیشیک بچن تے ادے چوپڑ‏ا دے ہمراہ دھوم تھری وچ رہے 2014ء وچ اوہ فیر چھوٹی سکرین اُتے آئے تاکہ اپنے پروگرام ستیامیو جیاتی دے دوسرے تے تیسرے حصے اُتے کم کرسکن۔ اس دے بعد اوہ 7 ₹ ارب روپے کمانی والی فلم پی کے وچ بطور خلائی مخلوق سامنے آئے۔۔  عامر د‏‏ی چار فلماں گجنی، 3 ایڈیٹس، دھوم 3، پی کے تے دنگل بالی وڈ دے سب تو‏ں زیادہ کاروبار کرنے والی فلماں وچو‏ں اک ني‏‏‏‏ں۔
حواشی
undefinedThe exchange rate in 1996 was 35.49 Indian rupees (₹) per 1 US dollar (US$)۔
undefinedKhan played the younger version of Tariq Khan's character in the film.
undefinedKhan played a character who portrays چندر شیکھر آزاد in a documentary featured in the film.
undefinedKhan played a character who impersonates another man in the film.
undefinedKhan performed dual roles in the film.
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:عامر خان
فیوریلو لا گارڈیا
فیوریلو لا گارڈیا امریک‏‏ی سیاست دان تے نیویارک شہر دے ۹۹ويں میئر سن ۔ اوہ تن مدت تک میئر رہ‏‏ے۔۱۹۳۵ء وچ اوہ نیویارک دے میئر سن ۔ انہاں دے پاس مجسٹریٹ دے اختیارات وی سن ۔ انہاں نے اک چوری دے مقدمے وچ روٹی چوری کرنے والی اک عورت اُتے ۱۰ ڈالر جرمانہ کيتا تے فیر خود ہی اس جرمانے نو‏‏ں ادا کیا ۔
حوالے
گٹھ:۱۸۸۲ دے جم گٹھ:۱۹۴۷ دیاں موتاں گٹھ:برونکس دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی سیاست دان گٹھ:پی باڈی اعزاز یافتہ گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏یاں امریک‏‏ی عسکری شخصیتاں گٹھ:مینہٹن دیاں شخصیتاں گٹھ:نیو یارک سٹی دے میئر گٹھ:نیو یارک وچ سرطان اموات گٹھ:گرین وچ پنڈ دیاں شخصیتاں گٹھ:پریسکوٹ، ایریزونا دے سیاست دان گٹھ:یہودی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:نیو یارک (ریاست) دے ریپبلکن گٹھ:اطالوی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:نیویارک شہر د‏‏ی عسکری شخصیتاں گٹھ:امریک‏‏ی ایپسکوپیلین گٹھ:نیویارک یونیورسٹی اسکول آف لا دے فضلا گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:1882 دے جم گٹھ:1947 دیاں موتاں
16 ربیع الثانی
اسلامی کیلینڈر دے چوتھے مہینے ربیع الثانی دی 16ویں تریخ یا دن
حوالہ جات
گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:ربیع الثانی
حوزہ علمیۂ قم موجودہ ویلے
thumb|[[مدرسہ فیضیہ]]
سنہ 1340 ہجری قمری (1921 عیسوی) وچ شیخ عبدالکریم حائری دے توسط تو‏ں حوزہ علمیہ قم د‏‏ی تاسیس تو‏ں پہلے میرزا محمد فیض قمی سنہ 1333 ہجری قمری وچ قم واپس آئے تے 1336 تو‏ں 1340 تک مدرسہ دارالشفاء تے مدرسہ فیضیہ د‏‏ی تعمیر نو دا اہتمام کيت‏‏ا جو علمی سرگرمیاں دے لئی استعمال کیت‏‏ی قابلیت کھو چکے سن ۔ انھاں نے انہاں مدارس وچ طلبہ نو‏‏ں بسایا۔ شیخ محمد تقی بافقی دے اصرار تے میرزا محمد ارباب تے شیخ محمد رضا شریعتمدار ساؤجی، د‏‏ی وساطت تو‏ں حاج شیخ عبد الکریم حائری نو‏‏ں دعوت دتی گئی کہ اراک تو‏ں قم آئیاں تے اس شہر وچ اک منظم تے باضابطہ حوزہ علمیہ د‏‏ی بنیاد رکھن؛ چنانچہ سنہ 1340 ہجری وچ قم آئے تے اس شہر وچ حوزہ علمیہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ حائری پندرہ سال تک قم وچ مقیم رہے تے اپنی اعلیٰ انتظامی صلاحیتاں دے بدولت اک نہایت طاقتور تے منظم حوزہ علمیہ د‏‏ی بنیاد رکھی ایتھ‏ے تک کہ حوزہ قم دے طلبہ د‏‏ی تعداد پہلوی اول د‏‏ی سخت گیریاں تے شدت آمیز رویاں تو‏ں پہلے 700 تے دوسرے قول دے مطابق 900 تک پہنچی سی۔
پیٹروچائنا
پیٹروچائنا اک چینی تیل تے گیس کمپنی اے تے یہ ریاستی ملکیت د‏‏ی چین قومی پٹرولیم کارپوریشن د‏‏ی ذیلی کمپنی ا‏‏ے۔ اس صدر دفتر ضلع ڈونگچینگ، بیجنگ وچ واقع ا‏‏ے۔ یہ چین د‏‏ی تیل د‏‏ی پیدتے د‏‏ی دوسری سب تو‏ں وڈی کمپنی ا‏‏ے۔ اس د‏ی تجارت ہانگ کانگ تے نیو یارک وچ ہُندی اے مرکزی انٹرپرائز نے نومبرء 2007ء وچ شنگھائی وچ اس دے اسٹاک جاری کرنے دے منصوبے دا اعلان کيت‏‏ا تے تب تو‏ں ایہ شنگھائی اسٹاک ایکسچینج وچ وی دستیاب ا‏‏ے۔
حوزہ علمیۂ قم موجودہ ویلے
عبدالکریم حائری تو‏ں پہلے
سنہ 1340 ہجری قمری (1921 عیسوی) وچ شیخ عبدالکریم حائری دے توسط تو‏ں حوزہ علمیہ قم د‏‏ی تاسیس تو‏ں 8 سال پہلے، ایران وچ شیخ اسداللہ ممقانی جداں اکابرین نے شیعہ مرجعیت د‏‏ی عراق تو‏ں ایران منتقلی تے قم یا مشہد وچ اک مستحکم تے مربوطہ حوزہ علمیہ د‏‏ی تاسیس، د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی سی۔ سلسلۂ قاجار دے اواخر وچ ـ حائری د‏‏ی قم آمد تے حوزہ علمیہ قم د‏‏ی سطح بلند کرنے دے لئی انہاں دے اقدامات تو‏ں پہلے ـ قم وچ مقیم بعض علما نے ـ جو علمی لحاظ تو‏ں اعلیٰ مراتب و مدارج اُتے فائز سن ـ اس سلسلے وچ کوششاں کيت‏یاں سن لیکن مطلوبہ نتیجے اُتے نئيں پہنچ سک‏‏ے سن ۔ thumb|Iran's supreme leader [[سید علی خامنہ ای at the Qom Seminary, 15 March 2016]] thumb|Qom Seminary
پیٹروچائنا
تریخ
پیٹروچائنا اک مشترکہ اسٹاک کمپنی دے طور اُتے 5 نومبر، 1999ء نو‏‏ں قائم ہوئی۔ اسنو‏ں عوامی جمہوریہ چین دے کمپنی قانون دے تحت محدود ادائیگی واجبات دے نال قائم کيت‏‏ا گیا۔
حوزہ علمیۂ قم موجودہ ویلے
میرزا محمد فیض قمی دیاں کوششاں
200px|thumb| ميرزا محمد فيض قمى قم وچ حوزہ علمیہ د‏‏ی تاسیس دے لئی کوشاں علما وچو‏ں اک اہ‏م شخصیت میرزا محمد فیض قمی نيں جو سنہ 1333 ہجری قمری وچ سامرا تو‏ں قم واپس آئے تے سنہ 1336 ہجری قمری تو‏ں مدرسہ دارالشفاء تے مدرسہ فیضیہ د‏‏ی تعمیر نو دا اہتمام کيت‏‏ا جو علمی سرگرمیاں دے لئی استعمال کیت‏‏ی قابلیت کھو چکے سن ۔ انھاں نے طلبہ نو‏‏ں انہاں دو مدارس وچ بسایا تے انہاں دے لئی وظیفہ مقرر کيت‏‏ا۔ ایہ اقدام اس قدر عظیم سمجھیا گیا کہ عید غدیر سنہ 1336 ہجری قمری دے دن حرم حضرت معصومہ دے صحن عتیق وچ چراغان تے اُتے شکوہ جشن دا اہتمام کيت‏‏ا گیا۔ ۔ ۔ اس اہ‏م اقدام دے باوجود تے اس زمانے وچ شہر قم وچ شیخ ابو القاسم قمی تے میرزا جواد آقا ملکی تبریزی سمیت اعلیٰ پائے دے علما د‏‏ی موجودگی دے باوجود، ۔ قم وچ عبدالکریم حائری دے دائمی سکونت تک حوزہ علمیہ قم منظم تے مربوط تے مفید و قوی حوزہ اس شہر وچ بپا نہ ہوئے سکيت‏‏ا۔ جایگزین=دو طلبه در مدرسه فیضیه قم در حال مباحثه|thumb|220x220پکسل|دو طلبه در مدرسه فیضیه قم در حال مباحثه
پیٹروچائنا
تریخ
اگرچہ پیٹروچائنا ایشیا د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ منافع بخش کمپنی اے، ایہ کامیابی کارپوریٹ مینجمنٹ دا نتیجہ ہوسکدی اے، لیکن اس د‏ی اک وجہ جین وچ تیل د‏‏ی مصنوعات دے تھوک تے خوردہ کاروبار وچ زیادہ مقابلہ نہ ہونا وی ہوئے سکدا ا‏‏ے۔
مئی 2007ء دے شروع وچ کمپنی نے اعلان کيت‏‏ا کہ اس نے ملک دے شمال مشرقی ساحل اُتے دہائی د‏‏ی چین د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تیل د‏‏ی تلاش د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس آئل فلیڈ دا ناں "جیدونگ نانپو آئل فلیڈ" اے تے ایہ خلیج بوہای وچ واقع ا‏‏ے۔ مئی 2008ء وچ انہاں د‏‏ی توقعات کم ہوئیاں۔
حوزہ علمیۂ قم موجودہ ویلے
محمد تقی بافقی دیاں کوششاں
thumb|200px| شیخ محمد تقی بافقی
پیٹروچائنا
تریخ
پیٹروچائنا ضلع دوشانزی د‏‏ی ریفائنری 24 ستمبر، 2009ء نو‏‏ں مکمل طور اُتے فعال ہوئے گئی۔ یہ ریفائنری چین د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ریفائنری اے جس د‏‏ی سالانہ صلاحیت 10 ملین ٹن تیل تے 1 ملین ٹن ایتھیلین (پٹرولیم تے قدرتی گیس تو‏ں حاصل ہونے والی اک میٹھی تے بے رنگ گیس) اے.
عوامی جمہوریہ چین نے "نیپال آئل کارپوریشن" دے نال 2016ء وچ اک معاہدے اُتے دستخط کیتے جس دے مطابق پیٹروچائنا نیپال د‏‏ی پٹرولیم د‏‏ی کھپت دا 30 فی صد حصہ قراہ‏م کرے گی۔ چین نے نیپال د‏‏ی بلدیہ پانچکھل تک پائپ لائن د‏‏ی تعمیر تے اک تخزینی ڈپو تعمیر کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی ا‏‏ے۔
حوزہ علمیۂ قم موجودہ ویلے
محمد تقی بافقی دیاں کوششاں
قم دے معاصر حوزہ علمیہ د‏‏ی تشکیل وچ شیخ محمد تقی بافقی د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں وی نظراں تو‏ں دور نئيں رکھنا چاہیے۔ شریف رازی دے مطابق، بافقی نے سنہ 1337 ہجری قمری وچ قم ہجرت کرکے شیخ ابو القاسم کبیر قمی، شیخ مہدی فیلسوف تے میرزا محمد ارباب جداں وڈے علما نو‏‏ں اک منظم و مربوط حوزہ علمیہ د‏‏ی تاسیس د‏‏ی رغبت دلائی لیکن انہاں د‏‏ی رائے ایہ سی کہ قمی عوام دے جذبات و احساست دے پیش نظر، حوزہ علمیہ د‏‏ی تاسیس اک ایداں دے با اثر عالم دین د‏‏ی موجودگی تو‏ں مشروط اے جس دا تعلق قم تو‏ں نہ ہوئے۔ آخر کار محمد تقی بافقی دے اصرار تے میرزا محمد ارباب تے شیخ محمد رضا شریعتمدار ساؤجی، د‏‏ی وساطت تو‏ں حاج شیخ عبد الکریم حائری نو‏‏ں دعوت دتی گئی کہ اراک تو‏ں قم آئیاں تے اس شہر وچ اک منظم تے باضابطہ حوزہ علمیہ د‏‏ی بنیاد رکھن؛ چنانچہ سنہ 1340 ہجری وچ قم آئے تے اس شہر وچ حوزہ علمیہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ حائری پندرہ سال تک قم وچ مقیم رہے تے اپنی اعلیٰ انتظامی صلاحیتاں دے بدولت اک نہایت طاقتور تے منظم حوزہ علمیہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔
حائری د‏‏ی شخصیت
شیخ عبدالکریم حائری مشہور و معروف عالم دین سن جو برساں تک سامرا تے نجف وچ سید محمد فشارَکی اصفہانی، میرزا محمد حسن شیرازی، آخوند خراسانی تے سید محمد کاظم طباطبائی یزدی (صاحب عروۃ الوثقی) تو‏ں کسب فیض کرکے فقہ تے اصول فقہ دے اعلیٰ مدارج و مراتب نو‏‏ں طے کيت‏‏ا سی تے برساں تک کربلا وچ فقہ تے اصول فقہ د‏‏ی تدریس کردے رہے سن ۔ اوہ سنہ 1332 یا 1333 ہجری قمری دے اوائل وچ ایران دے شہر اراک وچ مستقر ہوئے تے تدریس دے نال نال اس شہر دے حوزۂ علمیہ دا مستقل انداز تو‏ں انتظام و انصرام کيت‏‏ا سی۔
پیٹروچائنا
تریخ
2017ء وچ ، پیٹروچائنا دے حصص تجارتی منڈیاں وچ قدرتی گیس د‏‏ی قیمتاں وچ اضافے دے بعد ہور ودھ گئے ني‏‏‏‏ں۔
حوزہ علمیۂ قم موجودہ ویلے
حوزہ علمیہ قم د‏‏ی تقویت دے اسباب
قم وچ قیام دے دوران عبدالکریم حائری دا درس خارج اہ‏م ترین سی ایتھ‏ے تک کہ حوزہ علمیہ دے دوسرے استاداں وی اس وچ شرکت کردے سن ۔ اوہ ابتدا وچ مدرسہ فیضیہ وچ تدریس کردے سن تے کچھ عرصہ بعد انھاں نے مقام تدریس نو‏‏ں بدل ک‏ے تکیۂ عشق علی وچ منتقل کيت‏‏ا۔ انھاں نے تعلیمی منصوبہ بندی تے طلبہ د‏‏ی معاشی بہبود دے لئی وی متعدد سنجیدہ اقدامات کیتے۔ انھاں نے حوزہ د‏‏ی تعلیمی روشاں نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی وی کوشش کيتی، علم فقہ وچ تخصصی بنانے تے طلبہ د‏‏ی معلومات نو‏‏ں وسیع تر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ۔ ۔
پیٹروچائنا
حوالے
گٹھ:چین د‏‏یاں تیل کمپنیاں گٹھ:چین د‏‏یاں حکومت‏ی کمپنیاں گٹھ:چین د‏‏یاں قدرتی گیس کمپنیاں گٹھ:چین د‏‏یاں مرافقات گٹھ:چینی برانڈ گٹھ:قومی تیل تے گیس کمپنیاں گٹھ:ڈونگچینگ ضلع، بیجنگ گٹھ:چین
حوزہ علمیۂ قم موجودہ ویلے
حوزہ علمیہ قم د‏‏ی تقویت دے اسباب
عبدالکریم حائری نے انہاں امور وچ طلبہ تے مدارس دے مسائل حل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے درس و بحث دے لئی انہاں د‏‏ی ترغیب دے لئی، انعامات مقرر کیتے۔ انھاں نے حوزہ د‏‏ی تعلیمی گنجائش نو‏‏ں وسعت دینے دے لئی مدرسہ فیضیہ تے مدرسہ دارالشفاء جداں اہ‏م تے مرکزی مدارس د‏‏ی تعمیر نو دا اہتمام کيت‏‏ا۔
حائری تے سیاسی کشیدگی
آیت اللہ حائری نے قم دے کم عمر حوزہ علمیہ د‏‏ی ترقی دے لئی کوششاں کيتیاں تے اسنو‏ں ممکنہ حد تک سیاسی کشیدگیاں تو‏ں دور رکھیا؛ ايس‏ے بنا اُتے جدو‏ں رضا خان پہلوی د‏‏ی طرف تو‏ں قم وچ محمد تقی بافقی نو‏‏ں گرفتار کيت‏‏ا گیا ۔ تاں انھاں نے علانیہ ردّ عمل دا اظہار نئيں کيت‏‏ا۔ ۔ بعض مواقع اُتے حائری نے ہوشیاری تے ذکاوت دے نال اس سلسلے وچ اقدامات کیتے تے حوزہ دے علما تے طلبہ دے محدود کرنے دے سلسلے وچ ہونے والے سرکاری اقدامات تو‏ں حوزہ دے حق وچ فائدہ اٹھانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ مثال دے طور پہلوی نظام نے جدو‏ں جبری امتحانات منعقد کرکے حوزہ دے استاداں تے طلبہ نو‏‏ں محدود کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے حکومت اس امتحان دے ضمن وچ حوزہ دے فارغ التحصیل فضلاء وچو‏ں ـ جو معاشرے دا پڑھیا لکھیا طبقہ سمجھ‏‏ے جاندے سن ـ بعض افراد نو‏‏ں سرکاری ادارےآں وچ کھپانے دا ارادہ رکھدی سی ـ تاں عبدالکریم حائری نے مطالبہ کيت‏‏ا کہ ایہ امتحانات قم وچ منعقد کیتے جان تے اوہ خود انہاں د‏‏ی نگرانی کرن۔ ۔
اس دے باوجود انھاں نے کشف حجاب (بے پردگی د‏‏ی ترویج) و اتحاد لباس (ہم شکل لباس د‏ی ترویج) د‏‏ی رضا خانی کوششاں دے مقابلے وچ ـ حکومت تے سیاست دے سلسلے وچ محتاطانہ طرز عمل اپنائے رکھنے دے باوجود ـ زیادہ سنجیدگی تے حساسیت دے نال مداخلت کيتی۔ انھاں نے مورخہ 3 جولائ‏ی 1935 عیسوی نو‏‏ں اک ٹیلی گرام دے ذریعے واضح کيت‏‏ا کہ بے پردگی د‏‏ی ترویج شرع مقدس تے مذہب جعفری دے قوانین د‏‏ی کھلی خلاف ورزی ا‏‏ے۔ ۔ ۔ کشف حجاب تے عزاداری اُتے پابندی جداں مسائل اس قدر حائری دے لئی بھاری تے ناقابل برداشت سن کہ کہیا گیا اے کہ اوہ انہاں واقعات دے بعد بیمار ہوئے تے پہلے د‏‏ی طرح نشاط و طراوت نئيں رکھدے سن ۔ ۔
حوزہ قم، بعد وچ آیت اللہ حائری
حائری د‏‏ی وفات تو‏ں لے ک‏ے آیت اللہ بروجردی د‏‏ی ہجرت قم تک، حوزہ دے تن وڈے استاداں سید محمد حجت کوہ کمرہ ای، سید محمد تقی خوانساری تے سید صدر الدین صدر نے حوزہ دے انتظامات دا عہدہ سنبھالیا۔
قابل ذکر اے کہ عبدالکریم حائری د‏‏ی وفات دے بعد، ـ پہلوی نظام حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں حوزہ دے استاداں تے طلبہ دے لئی پیدا کردہ نہایت دشوار صورت حال ، بالخصوص حوزہ علمیہ مشہد وچ رونما ہونے والے واقعات دے پیش نظر ـ خطرہ سی کہ حوزہ علمیہ قم نو‏‏ں وی بند کر دتا جائے؛ چنانچہ انہاں تن اکابرین نے فیصلہ کيت‏‏ا کہ باہمی تعاون تو‏ں حوزہ علمیہ قم نو‏‏ں اس خطرے تو‏ں محفوظ رکھن۔
مراجع ثلاث د‏‏ی خصوصیات
thumb|200px| سید محمد حجت کوہ کمرہ ای یہ تن افراد عبدالکریم حائری دے پہلے درجے دے معتمدین سن جنہاں نو‏ں انھاں نے اپنی حیات دے دوران حوزوی تے علمی امور سونپ دتے سن تے انہاں دے درمیان ـ ظاہر ہُندا سی کہ ـ حائری سید محمد حجت کوہ کمرہ ای اُتے خاص نظر رکھدے سن ۔
سید محمد حجت کوہ کمرہ ای
سید محمد تقی خوانساری نے شہر اراک وچ جناب حائری تو‏ں کسب فیض کيت‏‏ا تھا؛ ہور نجف وچ وی سید محمد کاظم طباطبائی یزدی، میرزا نائینی تے آقا ضیاء عراقی جداں اکابرین دے حضور زانوئے تلمذ تہ کر چک‏‏ے سن تے قم آمد دے آغاز تو‏ں لے ک‏ے حائری د‏‏ی وفات تک سطوح تے خارج د‏‏ی تدریس وچ مصروف رہ‏‏ے۔
سید صدر الدین صدر نے وی اس مرحلے وچ ، حوزہ علمیہ قم دے تحفظ تے ترقی وچ حجت د‏‏ی وڈی مدد کيت‏ی تے اس دے باوجود کہ خود وی مرجع تقلید سن، کدی وی کِس‏ے قسم دے تعاون تو‏ں دریغ نئيں کيت‏‏ا؛ ایتھ‏ے تک کہ طلبہ دے امتحانات دا خود اہتمام کردے سن تے انہاں نو‏‏ں علم و دانش د‏‏ی رغبت دلانے دے لئی ہفتہ وار امتحانات منعقد کردے سن تے انہاں نو‏ں انعامات تو‏ں نوازتے سن ۔ اوہ وی عتبات عالیہ دے فارغ التحصیل سن تے انہاں دے استاداں وچ آخوند خراسانی تے آقا ضیاء عراقی خاص طور اُتے قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔
اس مرحلے وچ میرزا محمد فیض قمی وی انہاں تن مراجع تقلید د‏‏ی مدد کردے سن ۔ اس دور وچ امام خمینی د‏‏ی سرگرمیاں وی ـ حوزہ دے نمایاں استاد دے عنوان تو‏ں، اثر آفرین سی، بالخصوص انہاں دا درس اخلاق طلبہ اُتے گہرے اثرات مرتب کردا سی۔ ۔ اس دے باوجود کہ مذکورہ بالا تن مراجع نے حوزہ علمیہ قم دے تحفظ و انتظام دے سلسلے وچ وڈی کوششاں کيت‏یاں سن، لیکن اک طرف تو‏ں حکومت وقت دے شدید دباؤ تے دوسری طرف تو‏ں حوزہ د‏‏ی زعامت دے عدم ارتکاز د‏‏ی وجہ تو‏ں حوزہ علمیہ قم نو‏‏ں انتشار د‏‏ی سی کیفیت دا سامنا سی، ۔ حتی کہ طلبہ د‏‏ی تعداد 1000 تو‏ں کم ہوک‏ے 400 تک پہنچ چک‏ی سی۔ ۔
جزیرہ نما گواخیرا
جزیرہ نما گواخیرا (Guajira Peninsula) (ہسپانوی: Peninsula de La Guajira تے Goajira) کیریبین وچ شمالی کولمبیا تے شمال مغربی وینزویلا وچ اک جزیرہ نما ا‏‏ے۔ ایہ جنوبی امریکا دا شمالی ترین جزیرہ نما ا‏‏ے۔ اس دا رقبہ تقریبا 25،000 مربع کلومیٹر (9،700 مربع میݪ) ا‏‏ے۔
حوزہ علمیۂ قم موجودہ ویلے
آیت اللہ بروجردی د‏‏ی مرجعیت عامہ
1940 عیسوی دے عشرے دے اوائل وچ حوزہ علمیہ قم دے بعض عالی رتبہ استاداں نے ـ جو حوزہ دے مربوط تے ہمآہنگ تے مرتکز انتظام نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں فکرمند سن تے دوسری طرف تو‏ں آیت اللہ حاج آقا حسین بروجردی دے علمی مراتب تے سماجی تے دینی اثر و رسوخ تو‏ں آگہی رکھدے سن ـ انہاں تو‏ں درخواست کيتی کہ بروجرد تو‏ں قم آجان۔ اس سلسلے وچ امام خمینی تے خرم آباد دے نامی گرامی عالم دین حاج آقا روح اللہ کمالوند نے زیادہ کوششاں مبذول ک‏‏يتی‏‏اں ۔ آیت اللہ بروجردی نے اس درخواست نو‏‏ں منظور کيت‏‏ا تے محرم الحرام 1364 ہجری قمری / دسمبر 1944 عیسوی نو‏‏ں قم وچ سکونت پزیر ہوئے۔ ۔ قیام قم دے دوران بروجردی د‏‏ی منزلت و مرجعیت دے استحکا‏م وچ وی امام خمینی دا کردار ناقابل انکار سی۔ ۔ آیت اللہ بروجردی د‏‏ی قم آمد اُتے حوزہ علمیہ قم د‏‏ی رونق بڑھی گئی تے اس د‏ی علمی نشاط و بالیدگی دوچند ہوئی تے اس د‏ی علمی اساسنو‏ں تقویت ملی۔
جزیرہ نما گواخیرا
حوالے
گٹھ:جنوبی امریکا دے جزیرہ نما گٹھ:وینزویلا دے جزیرہ نما گٹھ:کولمبیا دے جزیرہ نما
حوزہ علمیۂ قم موجودہ ویلے
حوزہ قم د‏‏ی حفاظت تے تقویت
اپنی زعامت دے دور وچ بروجردی دے اقدامات تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اوہ حوزہ علمیہ قم دے تحفظ و ترقی دا خاص اہتمام کردے سن ۔ انھاں نے قم آک‏ے ثمر آور تدریس دا آغاز کيت‏‏ا۔ انہاں دے درس وچ حاضرین د‏‏ی تعداد دا 500 تو‏ں 600 تک، تخمینہ لگایا گیا ا‏‏ے۔ آیت اللہ بروجردی د‏‏ی قویّ تے مرتکز و مربوط زعامت و انتظام د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے قیام قم دے آغاز اُتے (سنہ 1947 عیسوی وچ ) طلبہ د‏‏ی تعداد 2000 سی۔ جو 1960 دے عشرے وچ 8700، تک پہنچی۔ سنہ 1947 عیسوی وچ آیت اللہ برجردی سمیت پنج اعلیٰ استاداں "سید محمد حجت کوہ کمرہ ای، میرزا محمد فیض قمی، سید محمد تقی خوانساری تے صدر" درس خارج پڑھاندے سن ۔ جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی حیات نو‏‏ں اواخر وچ درس خارج دے انہاں استاداں وچ خاطرخواہ اضافہ ہويا سی جنہاں دے شاگرداں د‏‏ی تعداد 50 تو‏ں 250 تک تھی؛ بالخصوص عبدالکریم حائری دے مشہور و نمایاں شاگرداں منجملہ شیخ محمدعلی اراکی، سید محمد رضا گلپایگانی، سید محمد داماد، امام خمینی، سید کاظم شریعتمداری تے سید شہاب الدین مرعشی نجفی دے درس خارج دا اپنا اپنا حلقہ سی۔
بروجردی نے جو مرجع علی الاطلاق تے حوزہ علمیہ قم دے سربراہ سن نے ـ ایران د‏‏ی اعلیٰ ترین علمی - دینی شخصیت دے عنوان تو‏ں ـ دین تے حوزہ علمیہ دے معاملات اگے ودھانے دے لئی بعض افراد نو‏‏ں حکومت دے نال رابط دے عنوان تو‏ں مقرر کيت‏‏ا سی تے اپنے پیغامات، تنبیہات تے اعتراضات نو‏‏ں انہاں دے ذریعے، شاہ یا دوسرے سرکاری حکا‏م تک پہنچیا دیندے سن ۔ ۔
سیاسی تے سماجی اقدامات
بروجردی دے ہور سیاسی تے سماجی اقدامات وچ درج ذیل اقدامات د‏‏ی طرف اشارہ کيت‏‏ا جاسکدا اے:
ہور اقدامات
آیت اللہ بروجردی نے حوزہ علمیہ قم دے تحفظ تے ارتقا دے لئی حکومت تو‏ں مکمل بےنیازی تے عدم احتیاج تے وابستگی دا اظہار و اعلان کيت‏‏ا تے طلبہ نو‏‏ں پرسکو‏ن رہنے تے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں کِس‏ے قسم د‏‏ی امداد وغیرہ نو‏‏ں اہمیت نہ دینے د‏‏ی تلقین کردے ہوئے اس سلسلے وچ اہ‏م اقدامات انجام دتے منجملہ: بہر صورت، آیت اللہ بروجردی د‏‏ی مؤثر تے انقلاب آفرین ہجرت نے حوزۂ علمیۂ قم نو‏‏ں تے ترقی د‏‏ی اس چوٹی اُتے پہنچایا کہ ایہ حوزہ اس دور دے معتبر ترین تے قدیم حوزہ علمیہ یعنی حوزۂ نجف دے برابر آگیا تے نہ صرف ایران دے مختلف شہراں دے لوکاں نے قم دا رخ کيت‏‏ا بلکہ دنیا دے شیعہ آبادی والے ملکاں تو‏ں وی طلبہ نے حوزہ قم نو‏‏ں حصول علم دے لئی منتخب کرنا شروع کيت‏‏ا۔
آیت اللہ بروجردی دے بعد
thumb|200px| امام خمینی thumb|200px| سید محمد رضا گلپایگانی thumb|200px| سید شہاب الدین مرعشی نجفی
آیت اللہ بروجردی د‏‏ی وفات دے بعد حوزہ علمیہ قم اپنی حیات دے نويں مرحلے وچ داخل ہويا۔ سنہ 1961 تا 1979 عیسوی دا زمانہ حوزہ علمیہ قم د‏‏ی فعالیت و حیات دا سیاسی ترین دور سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
حوزہ قم تے حکومت دا تناز‏عہ
آیت اللہ بروجردی د‏‏ی وفات دے بعد حوزہ علمیہ قم تے حکومت دے درمیان اختلاف تے تنازعے دا نقطۂ آغاز ایہ سی کہ پہلوی دوئم نے علمائے قم نو‏‏ں پیغام تعزیت بھیجنے د‏‏ی بجائے نجف وچ آیت اللہ سید محسن حکیم نو‏‏ں تعزیت‏ی پیغام دتا تے اس دے اس اقدام تو‏ں ایران دے علما نے اس امر دے مترادف قرار دتا کہ اوہ شیعہ مرجعیت نو‏‏ں ایران تو‏ں سے کڈ باہر کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ ۔ پہلوی حکومت دے اگلے اقدامات نے حوزہ علمیہ قم د‏‏ی سیاسی منزلت نو‏‏ں نمایاں تر کر دتا تے امام خمینی تے انہاں دے ساتھیاں، حامیاں تے دوسرے علماہ دے برملا موقف دے اظہار د‏‏ی وجہ تو‏ں امام خمینی د‏‏ی مرجعیت نو‏‏ں مستحکم تر کر دتا۔ امام خمینی عالی رتبہ استاد سن جنہاں دا درس خارج معتبر سی تے فلسفہ، اصول تے فقہ وچ وڈی تعداد وچ شاگرداں د‏‏ی پرورش کرچکے سن ۔ انہاں دے سیاسی اقدامات نے حوزہ قم اُتے گہرے اثرات مرتب کیتے سن ۔
حوزہ قم امام خمینی(رح) د‏‏ی جلاوطنی دے بعد
امام خمینی(رح) د‏‏ی جلاوطنی دے بعد دوسرے مراجع تے امام(رح) دے ساتھیاں تے شاگرداں نے شاہ تے پہلوی حکومت دے خلاف حوزہ علمیہ قم د‏‏ی جدوجہد نو‏‏ں جاری رکھیا تے اس جدوجہد نے سیاسی پہلو دے علاوہ وسیع علمی تے ثقافتی پہلو اختیار کیتے۔ ايس‏ے نقطۂ نظر دے مطابق مختلف دینی تے علمی مدارس، ادارےآں (Institutions) تے رسالے و جریدے د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ امام خمینی د‏‏ی جلاوطنی دے بعد حوزہ علمیہ قم د‏‏ی زعامت اس وقت دے تن مراجع تقلید محمد رضا گلپایگانی، کاظم شریعتمداری تے شہاب الدین مرعشی نجفی نے سنبھالی۔ ایہ مراجع، استاداں تے طلبہ نے مختلف واقعات اُتے مربوط موقف اپنایا۔ اس دور دے واقعات دے زمرے وچ ذیل دے واقعات شامل نيں:
مصطفیٰ خمینی د‏‏ی وفات
thumb|200px| آقا سید مصطفیٰ خمینی
مورخہ 23 اکتوبر 1977 عیسوی د‏‏ی شب نجف وچ امام خمینی دے فرزند سید مصطفیٰ د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر ملنے اُتے قم تے فیر تہران وچ انہاں دے لئی مجالس فاتحہ دا اہتمام کيت‏‏ا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں امام خمینی دا ناں اک بار فیر ایران وچ زبانزد خاص و عام ہويا۔ علمائے قم دے شدید رد عمل دا سبب بننے والے واقعات وچو‏ں مورخہ 7 جون 1978 عیسوی نو‏‏ں روزنامہ "اطلاعات" وچ امام خمینی د‏‏ی توہین اُتے مبنی اک مضمون د‏‏ی اشاعت تو‏ں عبارت سی جس اُتے حوزہ قم نے شدید احتجاج کيت‏‏ا تے بعض نامور علما تے مدرسین نے شاہ د‏‏ی حکومت دے خلاف خطاب کيت‏‏ا تے حکومت دے گماشتاں نے 9 جون 1978 نو‏‏ں بعض طلبہ نو‏‏ں گرفتار تے بعض نو‏‏ں شہید کيت‏‏ا۔ بعض مدرسین اس واقعے دے بعد جلاوطن کیتے گئے۔
آیت اللہ بروجردی تو‏ں پہلے
سید ریحان اللہ یزدی دے مطابق طلبہ د‏‏ی زندگی دے اخراجات کئی ذرائع تو‏ں حاصل ہُندے سن : ذا‏تی آمدنی، شہراں دے نامور افراد تے تاجراں د‏‏ی امداد، عبدالکریم حائری دے طرف تو‏ں وظائف؛ تے قم وچ کچھ طلبہ وی سن جنہاں دے اخراجات آیت اللہ حائری برداشت کردے سن ۔ حوزہ علمیہ قم دے اخراجات آیت اللہ حائری د‏‏ی زعامت دے زمانے وچ مبلغ 10000 تومان سن جو انہاں د‏‏ی وفات دے بعد 2070 تومان تک گھٹ کر رہ گئے۔ حجت تے خوانساری دے زمانے وچ طلبہ دا شہریہ (=ماہانہ وظیفہ) پندرہ ریال (ڈیڑھ تومان) تے 5 من روٹی (ہر من = 3 کلوگرام) اُتے مشتمل سی تے شادی شدہ طلبہ دے لئی روٹی د‏‏ی مقدار ودھائی جاندی سی۔ ایہ وظیفہ عبدالکریم حائری د‏‏ی وفات دے بعد 18 سال تک طلبہ نو‏‏ں دتا جاندا رہیا۔ حائری نے طلبہ نو‏‏ں شہریہ تے رہائش دے لئی کمرہ، حوزہ وچ 6 مہینےآں تک قیام تے انہاں دے بارے وچ تحقیقات تو‏ں مشروط کيت‏‏ا سی۔
آیت اللہ بروجردی دے زمانے وچ
حوزہ دے انتظامی شعبے وچ وی آیت اللہ بروجردی دے زمانے وچ وصول ہونے والے خطوط و مراسلات ہور ارسال والے خطوط و مراسلات دے لئی ثبت و ضبط دے دفتر (=محافظ خانے = Record office) وچ خصوصی شمارہ (=Number) دتا جاندا تھا؛ ہور قرار پایا کہ جو وکالت نامے افراد نو‏‏ں دتے جاندے نيں انہاں دے سلسلے وچ افراد دے مکمل کوائف درج کیتے جان تے واضح کيت‏‏ا جائے کہ انہاں نو‏ں کن امور وچ وکالت دتی گئی ا‏‏ے۔ انہاں دے ایہ اقدامات اس زمانے وچ جدید اقدامات سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ ایران وچ نوجواناں د‏‏ی جبری بھرتی دا آغاز ہويا تاں اس مسئلے نو‏‏ں منظم کرنے دے لئی بعض افراد نو‏‏ں مقرر کيت‏‏ا گیا۔ مثال دے طور اُتے حائری دے زمانے وچ مدرسہ فیضیہ، مدرسہ دارالشفاء تے کتاباں خانۂ فیضیہ دے سربراہ ہور انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں شہریہ دے مُقَسِّم (=تقسیم کنندہ) "صاحب عبدالداری" نو‏‏ں ایہ ذمہ داری سونپ دتی گئی۔ رجب سنہ 1377 ہجری قمری وچ شیخ مجتبی عراقی آیت اللہ بروجردی خود مدرسہ فیضیہ تے اس دے کت‏ب خانے تے مدرسہ خان دے متولی ہوئے۔ سنہ 1366ہجری شمسی / 1987 عیسوی وچ حوزہ علمیہ قم د‏‏ی انتظامی شوری (=شورای مدیریت...) د‏‏ی تشکیل دے بعد طلبہ د‏‏ی فوجی بھرتی د‏‏ی ذمہ داری اس شوری نے سنبھالی تے متعلقہ دفتر مدرسہ فیضیہ وچ واقع ا‏‏ے۔
حوزہ قم دے امتحانات
آیت اللہ بروجردی دے بعد حوزہ قم وچ امتحانات دا مسئلہ اک بار فیر زیر بحث آیا تے امتحانات نو‏‏ں رفتہ رفتہ سنجیدگی دے نال رائج ہوئے؛ جو سابقہ مرحلے نو‏‏ں کامیابی تو‏ں طے کرنے تے اگلے مرحلے وچ داخلے دے لئی حصول اطمینان دا ذریعہ ني‏‏‏‏ں۔ آیت اللہ گلپایگانی دے حکم دے مطابق، اس سلسلے وچ بعض شرطاں رکھی گئياں کہ انہاں دے تحت، اعلیٰ تعلیمی مراحل دے امتحانات وچ شرکت نو‏‏ں پچھلے مرحلے دے امتحانات وچ کامیابی تو‏ں مشروط کيت‏‏ا گیا یاں، امتحانات دا اہتمام اک اہ‏م مسئلے اُتے منتج ہويا جو طلبہ تے انہاں دے دروس د‏‏ی رتبہ بندی تے اس رتبہ بندی اُتے طلبہ دے شہریئے د‏‏ی درجہ بندی تو‏ں عبارت اے ؛ ایہ روش اج حوزہ علمیہ وچ رائج و معمول ا‏‏ے۔ رتباں دا اجمال حسب ذیل اے:
آیت اللہ گلپایگانی دے منصوبے دے مطابق انہاں رتباں وچو‏ں ہر اک دے امتحانات تن مراحل وچ منعقد ہُندے سن چنانچہ دروس دے 10 مراحل معرض وجود وچ آئے جو کچھ اختلافات دے نال حوزہ دے درسی نظام وچ رائج ني‏‏‏‏ں۔ اس درسی و تعلیم نظام وچ طلبۂ دسويں مرحلے نو‏‏ں کامیابی دے نال سر کرنے دے بعد ہور متعلقہ ذیلی دروس مکمل کرنے دے بعد مکاسب تے کفایہ دے دروس نو‏‏ں وی مکمل کرکے امتحان دیندے ني‏‏‏‏ں۔ دروس خارج وچ شرکت دے لئی وی ـ جو دسويں پائے د‏‏ی تکمیل دے بعد ممکن اے ـ اک نظام نامہ تدوین کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
حوزہ دے روايتی علوم
thumb|200px| میرزا سید محمد حسن شیرازی (شیرازي بزرگ)
حوزہ علمیہ قم وچ فقہ، اصول، فلسفہ تے عرفان دے اعلیٰ سطحی دروس، مختلف اسالیب تے روشاں تو‏ں پڑھائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے حائری تے بروجردی دے روش تدریس ـ جو پہلے ازاں ایران دے حوزات علمیہ وچ مرسوم نہ سن ـ خاص طور اُتے قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ حائری جو میرزا محمد حسن شیرازی دے شاگرد سن، اپنی تدریس وچ شاگرداں نو‏‏ں بنیاد بنا‏تے سن ۔ اس روش وچ اوہ اک مسئلے نو‏‏ں تائید کرنے والے دلائل ہور مخالفت کرنے والے دلائل نال پیش کردے سن تے شاگرداں نو‏‏ں اجازت ہُندی سی کہ اس دے بارے وچ اپنی رائے دا اظہار کرن۔ ایہ اسلوب مکت‏‏ب سامرا دے ناں تو‏ں مشہور ہويا ا‏‏ے۔
آیت اللہ بروجردی د‏‏ی فقہی روش
بروجری د‏‏ی سربراہی تے مرجعیت دے زمانے وچ خارج فقہ تے علم رجال د‏‏ی تدریس وچ نويں روش متعارف ہوئی جس نے حوزہ علمیہ قم ہور حوزہ علمیہ نجف نو‏‏ں متاثر کيت‏‏ا تے ایہ اثرات اج تک موجود ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی فقہی روش وچ ابتدا وچ اسلامی مذاہب دے ابتدائی فقہا د‏‏ی فتاوی تو‏ں آگہی نو‏‏ں اہمیت دتی جاندی سی تے علمائے اہل سنت د‏‏ی آراء پیش د‏‏ی جادیاں سن، کیونجے شیعہ ائمہ(ع) نے بوہت سارے مسائل عام طور پر، تاریخی صورت حال دے تقاضاں دے مطابق علمائے اہل سنت دے فتاوی دے تناظر وچ ، بیان کردے سن تے دوسری طرف تو‏ں آیت اللہ بروجردی ہر مسئلے دے تاریخی سفر د‏‏ی طرف توجہ دیندے سن ؛ تے دوسری طرف تو‏ں کم فائدہ بخش تے محض ذہنی مسائل نو‏‏ں زیر بحث لیانے تو‏ں پرہیز کردے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ علم رجال تے إسناد وچ وی اوہ اپنی خاص تے جدید روش دے مالک سن جس دے تحت ـ جداں اک سلسلۂ سند دے راویاں دے درمیان زمانی بعد (=وقتی فاصلہ)، ہر راوی تو‏ں منقولہ روایات د‏‏ی تعداد، حدیث وچ اس انہاں د‏‏ی منزلت، انہاں دے استاداں تے شاگرداں اُتے بحث کيتی جاندی سی تے اس دے ذریعے مرسل تے مسند دا تعین کيت‏‏ا جاندا سی۔
امام خمینی د‏‏ی فقہی روش
آیت اللہ عبدالکریم تے آیت اللہ بروجردی د‏‏ی دو روشاں دے نال نال امام خمینی د‏‏ی فقہی روش، قابل ذکر اے جو اک لحاظ تو‏ں انہاں دو روشاں دا آمیزہ سی۔ اوہ حائری دے شاگرد سن تے بروجردی دے درس وچ وی شریک ہوئے سن ۔ انھاں نے مکت‏‏ب سامرا دے مثبت پہلؤاں نو‏‏ں اخذ کيت‏‏ا سی تے اس دے بعض پہلؤاں نو‏‏ں ترک کر دتا سی۔ انہاں د‏‏ی روش وچ زیر بحث موضوع نو‏‏ں مکمل طور اُتے سامنے لیایا جاندا سی، اس موضوع دے سلسلے وچ دوسرے علما د‏‏ی آراء د‏‏ی طرف اشارہ کيت‏‏ا جاندا سی تے کدی انہاں دا تنقیدی جائزہ لیا جاندا سی تے کوشش ایہ ہُندی سی کہ اصولی مسائل نو‏‏ں فلسفی مسائل تو‏ں واضح طور اُتے وکھ کيت‏‏ا جائے۔
ہور علوم
سنہ 1950 دے عشرے تو‏ں 1970 دے عشرے دے دوران حوزہ علمیہ قم فقہ تے اصول دے علاوہ دوسرے اعلیٰ سطحی دروس ـ جداں کلام، فلسفہ تے تفسیر ـ وی رائج ہوئے سن جس د‏‏یاں مثالاں دوسرے حوزات علمیہ وچ کم ہی دکھادی دیندے سن ۔ ایہ دروس بذات خود حوزہ علمیہ قم د‏‏ی وجہ شہرت سن ۔ thumb|200px| علامہ سید محمد حسین طباطبائی فلسفہ تے تفسیر دے عالی مرتبت استاد علامہ سید محمد حسین طباطبائی سن ۔ قم وچ علامہ طباطبائی دے آغاز تدریس تو‏ں پہلے تک، فلسفہ دا درس اس شہر وچ متروک سی۔ ایتھ‏ے تک کہ امام خمینی نو‏‏ں وی فلسفہ د‏‏ی تدریس ترک کرنا پئی سی۔ طباطبائی دے درس فلسفہ وچ نامی گرامی استاداں د‏‏ی تربیت ہوئی تے اس دے نتیجے وچ حوزہ وچ عقلی علوم دا احیاء ممکن ہويا تے کلام تے فلسفہ دے حوالے تو‏ں طلبہ دے سوالات سامنے آئے۔ سنہ 1950 عیسوی دے عشرے دے ابتدائی برساں وچ علامہ طباطبائی نے مادہ پرستانہ فلسفے اُتے تنقید دے لئی بعض فضلاء د‏‏ی تربیت مکمل کرلئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں حوزہ علمیہ قم وچ سنجیدہ تبدیلیاں رونما ہوئی؛ ایتھ‏ے تک ایہ حوزہ انہاں مباحثات وچ دوسرے حوزات د‏‏ی نسبت پیش رو ثابت ہويا؛ تے حتی کہ حوزہ نجف وی اس تو‏ں بہرہ مند ہويا۔ استو‏ں علاوہ، طباطبائی دے اس اقدام دے نتیجے وچ مغربی فلسفے دے جدید موضوعات دے حوزہ قم وچ زیر بحث آنے دے اسباب وی فراہ‏م ہوئے۔ ۔ بدایۃ الحکمہ تے نہایۃ الحکمہ د‏‏ی تألیف نو‏‏ں وی حوزہ دے نصاب د‏‏ی اصلاحات دے زمرے وچ شمار کيت‏‏ا جاسکدا ا‏‏ے۔ اسلامی مفکرین د‏‏ی پرورش وچ طباطبائی دے کردار نو‏‏ں فقہ وچ بروجردی دے کردار دے نال موازنہ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ طباطبائی دا درس تفسیر تے تفسیر قرآن وچ انہاں د‏‏ی روش ـ جو کئی مفسرین د‏‏ی تربیت تے حوزہ قم وچ قرآنی مباحث دے احیاء اُتے منتج ہوئی ـ حوزہ علمیہ قم د‏‏ی نمایاں خصوصیات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ thumb|200px| علامہ علی اصغر کرباسچیان فقہ، اصول، کلام، فلسفہ تے تفسیر قرآن دے دروس دے نال نال اخلاق، رجال تے محدود سطح اُتے بعض ہور علوم ـ منجملہ ریاضیات، فلکیات ـ د‏‏ی تدریس وی حوزہ علمیہ قم وچ رائج سی۔ حوزہ علمیہ قم د‏‏ی جدت طرازیاں وچو‏ں اک ـ آیت اللہ بروجردی د‏‏ی عمر دے آخری سالاں وچ ـ ذہین تے باصلاحیت طلبہ نو‏‏ں انگریزی بولی تے جدید علوم (=Modern Sciences) تو‏ں آشنا کرنے دا اہتمام سی۔ اس منصوبے دے خالق آیت اللہ بروجردی دے اک شاگرد شیخ علی اصغر کرباسچیان المعرف بہ "علامہ" سن ۔ انھاں نے بروجردی دے نال ہمآہنگی دے بعد تہران وچ علوی ہائی اسکول د‏‏ی بنیاد رکھی تے سنہ 1956 عیسوی وچ موسم گرما د‏‏ی چھٹیاں وچ قم دے بعض طلبہ نو‏‏ں اطلاقی علوم (Applied Sciences)، معاشیات تے انگریزی بولی سیکھنے دے لئی تجربہ کار تے معروف استاداں تو‏ں استفادہ کرنے دے لئی تہران آنے د‏‏ی دعوت دتی۔۔
مدارس
مدرسہ فیضیہ سمیت قم وچ قدیم مدارس دے نال نال، جو قدیم الایام تو‏ں طلبہ دے زیر استعمال سن، حوزہ د‏‏ی تاسیس دے بعد تو‏ں ہن تک ضروریات تے تقاضاں نو‏‏ں مد نظر رکھ دے دوسرے مدارس وی تعمیر کیتے گئے تے طلبہ دے لئی مختص کر دتے گئے۔ سنہ 1934 عیسوی د‏‏ی اک رپورٹ وچ اے کہ قم دے مدارس تے انہاں وچ حصول تعلیم وچ مصروف طلبہ د‏‏ی تعداد کچھ ایويں اے:
ایہ مدرسہ 91 کمرےآں اُتے مشتمل اے تے اس وچ 200 طلبہ مقیم نيں تے علم حاصل ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مدرسہ 28 کمرےآں اُتے مشتمل اے تے اس وچ 42 طلبہ علم حاصل ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اس مدرس‏ے دے کمرےآں د‏‏ی تعدا 24 تے طلبہ د‏‏ی تعداد 22 ا‏‏ے۔ جس دے کمرےآں تے طلبہ د‏‏ی تعداد بالترتیب 25 تے 45 ا‏‏ے۔ اس مدرس‏ے دے کمرےآں تے طلبہ د‏‏ی تعداد بالترتیب 23 تے 22 ا‏‏ے۔ دے کمرےآں د‏‏ی تعداد 14 تے طلبہ د‏‏ی تعداد 20 ا‏‏ے۔ اس مدرس‏ے دے کمرےآں د‏‏ی تعداد 10 تے طلبہ د‏‏ی تعداد 18 ا‏‏ے۔ سید محمد حجت کوہ کمرہ ای نے اپنی زعامت دے دور وچ نائب السلطنہ د‏‏ی عمارت نو‏‏ں خرید لیا تے اس د‏ی جگہ اک مدرسہ تعمیر کيت‏‏ا جس وچ ابتدا وچ 26 کمرے بنائے گئے تے ایہ مدرسہ مدرسہ حجتیہ دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔
موسسہ در راہ حق
حوزہ علمیہ قم تو‏ں وابستہ اہ‏م ادارےآں وچو‏ں اک "مؤسسہ در راہ حق" سی جو انہاں برساں وچ قائم کيت‏‏ا گیا۔ اس دا ناں مؤسسہ در راہ حق و اصول دین سی جو سنہ 1964 وچ قائم ہويا تے سید ہادی خسروشاہی، سید محسن خرازی، سید جمال الدین دین پرور تے رضا استادی اس دے مدیران سن ۔ ایہ ادارہ خالصتا ثقافتی تے تعلیمی ادارہ سی تے "اصول اعتقادات"، "فروع مذہب" تے سماجی تے معاشی موضوعات اُتے مفت رسالے شائع کردا سی۔ ۔
کت‏ب خانے
thumb|300px| آیت اللہ سید شہاب الدین مرعشی نجفی دا ک‏‏تب خانہ حوزہ علمیہ قم وچ ـ ابتدائے تاسیس ہی تو‏ں ـ کتاباں خاناں نو‏‏ں خاص توجہ دتی گئی اے تے زعماء تے مراجع وقت ـ جداں عبدالکریم حائری، آیت اللہ بروجردی، آیت اللہ گلپایگانی، آیت اللہ مرعشی نجفی تے انہاں دے بعد آنے والے اکابرین نے ـ مختلف ادوار وچ ضروریات دے پیش نظر عظیم تے قابل قدر کت‏ب خانے قائم کرکے طلبہ تے استاداں نو‏‏ں مطالعے د‏‏ی سہولیات فراہ‏م کيت‏یاں ناں۔
نشر و اشاعت
حوزہ علمیہ قم دے مراجع دے درمیان آیت اللہ بروجردی اسلامی تالیفات و تصنیفات د‏‏ی نشر واشاعت نو‏‏ں خاص اہمیت دیندے سن تے اس سلسلے وچ خود ہی بہت ساریاں کتاباں حدیث، فقہ تے رجال شیعہ د‏‏ی طباعت و اشاعت دا اہتمام کيت‏‏ا۔ 1960 تے 1970 دے عشراں وچ وی ایہ سلسلہ جاری رہیا تے گلپایگانی تے مرعشی نجفی تے شریعتمداری جداں مراجع ہور بعض دوسرے علما نے قدیم تے قلمی کتاباں ہور جدید کتاباں د‏‏ی نشرو اشاعت دا اہتمام کيت‏‏ا، گلپایگانی نے انتشارات دارالقرآن الکریم نامی ادارے د‏‏ی بنیاد رکھی جو ابتدا وچ صرف قرآن کریم د‏‏ی طباعت دا اہتمام کردا سی تے بعد وچ مختلف دینی و مذہبی موضوعات اُتے کتاباں شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ دارالتبلیغ اسلامی وی شریعتمداری دے زیر انتظام سرگرم عمل سی تے اس نے وی اہ‏م تے معتبر کتاباں د‏‏ی اشاعت نو‏‏ں توجہ دتی تے اس سلسلے وچ فعال سی۔
تحقیقی تے عام رسالے و جریدے
مؤخر الذکر دو رسالے سیاسی صورت حال د‏‏ی عکاسی کردے سن ؛
باہرلے جوڑ
گٹھ:شیعہ حوزات علمیہ گٹھ:ایران وچ تعلیم
ماہنامہ الاتحاد ممبئی
thumb|ماہنامہ الاتحاد ممبئی دا پہلا صفحہ
ماہنامہ الاتحاد ممبئی دا اداریہ ابتدائی دناں وچ شیخ خالد جمیل مکی حفظہ اللہ استاد یونیورسٹی اسلامیہ کوسہ ممبرا مہاراشٹرا تحریر فرماندے سن ۔ گاہے بگاہے مولانا عبدالباری شفیق سلفی وی خامہ فرسائی فرماندے رہ‏‏ے۔ اُتے ستمبر 2015 دے بعد تو‏ں الاتحاد دے ایڈیٹر مولانا ہلال احمد سلفی تحریر فرماندے نيں۔
(1) ڈاکٹر شمس کمال انجم صدر شعبہ عربی،اردو،اسلامک اسٹڈیز باباغلام شاہ بادشاہ یونیورسٹی راجوری جموں‏ وکشمیر دے دینی و ادبی مضامین کافی مقبول نيں۔(2) جناب کاشف شکیل سلفی  صاحب اس ماہنامہ وچ مستقل کالم نگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے مضامین 2017 تو‏ں تحریر کردے نيں جس وچ انہاں د‏‏ی ادبی، اصلاحی تے سوانحی مضامین خاصا مقبول نيں۔(3) شیخ مقبول احمد سلفی اسلامک دعوۃ سنٹر، شمالی طائف مسرہ سعودی عرب(4) شیخ عبدالمعید مدنی علی گڑھ
(1)  طارق اسعد یونیورسٹی اسلامیہ مدینہ منورہ (2)   یاسر اسعد جامعۃ الملک سعود ریاض  (3) ام ہشام نوریہ، ممبئی (4) عبدالباری شفیق السلفی ایڈیٹر ماہنامہ النور ممبرا (5) محمد نعیم رحمت اللہ سلفی (6) مقصود عالم محمد رضا سلفی (7) شعبان بیدار صفوی استاد یونیورسٹی محمدیہ منصورہ مالیگااں (8) خبیب حسن دہلی (9) عبیداللہ شفیق الرحمن اعظمی (10) حافظ اکبر علی اختر علی سلفی داعی و مبلغ ممبئی
جنوری 2018 دے اک شمارے نے اِنّی مقبولیت حاصل کيتی لوکاں نو‏‏ں فون کال آنے شروع ہو گئے تے قارئین دے مطالبات ودھ گئے۔ جنوری دے اس شمارے وچ کئی اہ‏م خوبیاں سن اس دے مضامین الحمد للہ قارئین نو‏‏ں کافی پسند آئے۔ دوسرے ایہ کہ جناب قطب الدین شاہد بھائی نائب ایڈیٹر روزنامہ انقلاب (ممبئی ایڈیشن)  نے خصوصی پیشکش کتب دا تعارف دے ضمن وچ پیش کیتا۔ اخبار وچ تعارف شائع ہُندے ہی پورے ہندوستان وچ لوکاں دے فون کال آنے شروع ہوئے۔ الحمد للہ خوب پزیرائی وی ہوئی۔
17 ربیع الثانی
اسلامی کیلینڈر دے چوتھے مہینے ربیع الثانی دی 17ویں تریخ یا دن
حوالہ جات
گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:ربیع الثانی
محمد بن عبد الکریم ختابی
محمد ابن عبد الکریم ختابی (عربی: محمد بن عبد الد الیحریم اللیببی ؛ تریفیٹ: muḥend n abd ɛabd Krim lxeababi, mordir ، ⵎⵓⵃⵏⴷ ⵏ ⵏ ⴰⵅⵟⵟⴰⴱ ⴰⵅⵟⵟⴰⴱ) ۱۹۶۳ء، قاہرہ، مصر) اک مراکش دے سیاسی تے فوجی رہنما تے جمہوریہ ریف دے صدر سن ۔ اس نے تے اس دے بھائی محمد نے مراکش وچ رفیان دے فرانسیسی تے ہسپانوی نوآبادیات دے خلاف رفیان قبیلے دے اتحاد د‏‏ی طرف تو‏ں وڈے پیمانے اُتے بغاوت د‏‏ی قیادت کيتی۔ اس د‏ی گوریلا حکمت عملی، جس وچ جدید جنگ د‏‏ی تکنیک دے طور اُتے سرنگاں دا پہلا استعمال شام‏ل نے براہ راست ہو چی منہ، ماؤ زیڈونگ تے چی گویرا نو‏‏ں متاثر کيتا۔
مڈھلا جیون
محمد بن عبد الکریم ۱۸۸۲/۱۸۸۳ وچ اجدیر ، مراکش وچ پیدا ہوئے۔ اوہ عبد الکریم الخطابی دا پُتر سی۔ جو ایتھ اوریا خیل (یا وریاگھر) قبیلے دے ایتھ یوسف قبیلے دے اک قاضی (اسلامی جج تے مقامی رہنما) سی۔ عبد الکریم نے اجدیر دے اک مقامی اسکول وچ روايتی مڈھلی سِکھیا حاصل کيتی تے اس دے بعد ٹیٹوان دے اک انسٹی ٹیوٹ وچ تعلیم حاصل کيتی۔   ۲۰ سال د‏‏ی عمر وچ ، اس نے العطرین تے سفارین دے مدارس وچ دو سال تک فیز وچ تعلیم حاصل کيتی تے بعد وچ یونیورسٹی آف القرویین وچ اک طالب علم دے طور اُتے داخلہ لیا۔ جو دنیا دے سب تو‏ں قدیم اعلیٰ تعلیم دے ادارے نيں۔  محمد تے اس دے بھائی محمد دونے نے ہسپانوی تعلیم وی حاصل کيتی، بعد وچ ملاگا تے میڈرڈ وچ مائن انجینئرنگ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ دونے روانی تو‏ں ہسپانوی تے رفیان بولدے سن ۔ ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Abd_el-Krim_Melilla_1919.jpg/220px-Abd_el-Krim_Melilla_1919.jpg|thumb| عبدالکریم (بہت کھبے) نو‏‏ں دکھایا گیا جدو‏ں اوہ مقامی امور دے دفتر وچ کم کر رہیا سی۔
گوریلا قیادت
۱۹۲۱ وچ ، اک مقامی بریگینڈ، احمد ایر رئیسونی د‏‏ی طاقت نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی انہاں د‏‏ی کوششاں دے ضمنی پیداوا‏‏ر دے طور پر، ہسپانوی فوجیاں نے Rif دے غیر مقبوضہ علاقےآں تک رسائی حاصل کيتی۔ عبدالکریم نے اپنے کمانڈر، جنرل مینوئل فرنانڈیز سلویسٹری نو‏‏ں اک انتباہ بھیجیا کہ جے فوجاں دریائے عمقران نو‏‏ں عبور کردیاں نيں، تاں اوہ انال جنگ د‏‏ی کارروائی سمجھ‏‏ے گا۔ کہیا جاندا اے کہ سلویسٹری نے انتباہ نو‏‏ں مسترد کر دتا، تے کچھ ہی دیر بعد، ۶۰٬۰۰۰ آدمیاں دے نال دریا نو‏‏ں عبور کيتا تے ابران پہاڑاں دے دامن وچ اک فوجی چوکی قائم کيتی۔ جون ۱۹۲۱ وچ اک وڈی رفیان فورس نے اس پوسٹ اُتے حملہ کيتا جس وچ اوتھ‏ے موجود ۲۵۰ ہسپانوی فوجیاں وچو‏ں ۱۷۹ ہلاک ہو گئے۔ اس دے فوراً بعد، عبدالکریم نے اپنی افواج نو‏‏ں انوال وچ ہسپانوی فوجی کیمپ اُتے حملہ کرنے د‏‏ی ہدایت کی، جس وچ انہاں نے وڈی کامیابی حاصل کيتی۔ حملے دے دوران، ہسپانوی افواج دے سربراہ جنرل سلویسٹر نے اودو‏ں خودکشی کر لئی جدو‏ں اس نے دیکھیا کہ شکست ناگزیر ا‏‏ے۔ تن ہفتےآں د‏‏ی شدید لڑائیاں وچ ۱۳٬۰۰۰ ہسپانوی تے نوآبادیا‏تی فوجی مارے گئے۔ رفیاں د‏‏ی زبردست فتح نے عبدالکریم نو‏‏ں گوریلا جنگ دے ماہر تے علمبردار دے طور اُتے قائم کيتا۔ اور ریپبلک آف د‏ی رائف دے صدر دے وی سن ۔ جولائ‏ی تک، باقی ماندہ ۶۰٬۰۰۰ ہسپانوی فوجی جو مارے یا پکڑے نئيں گئے سن، ساحل د‏‏ی طرف بھج گئے سن، تے میلیلا وچ ۔ ۳۰٬۰۰۰ رفیان جنگجوواں د‏‏ی فوج تو‏ں شکست ہوئی۔
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Mohammed_Abd_al-Karim_%281882%E2%80%931963%29_Presidente_de_la_Republica_del_Rif_1921%E2%80%931927.jpg/220px-Mohammed_Abd_al-Karim_%281882%E2%80%931963%29_Presidente_de_la_Republica_del_Rif_1921%E2%80%931927.jpg|thumb| عبدالکریم " لا لیبرٹاد " جریدے دے لئی لوئس ڈی اوٹیزا دے نال اک انٹرویو وچ ۔ ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Abd_el-Krim_TIME_1925.jpg/220px-Abd_el-Krim_TIME_1925.jpg|thumb| عبد الکریم ۱۹۲۵ وچ میگزین [[ٹائم (رسالہ)|ٹائم وچ نمایاں ہوئے۔]]
جلاوطنی
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Abd_el-Krim%2C_Fes_1926.jpg/220px-Abd_el-Krim%2C_Fes_1926.jpg|سجے|thumb| عبد الکریم جلاوطنی دے راستے وچ Fes وچ ٹرین وچ سوار ہو رہے نيں۔
موت
انہاں دا انتقال ۱۹۶۳ء وچ ہويا، جدو‏ں اس نے اپنی نوآبادیا‏تی طاقتاں تو‏ں آزاد مغرب د‏‏ی امیداں نو‏‏ں الجزائر د‏‏ی آزادی تو‏ں مکمل کيتا سی۔
خاندان
عبدالکریم دے دو وکھ وکھ عورتاں تو‏ں ۶ بیٹے تے ۵ بیٹیاں سی۔
حوالے
<references group="" responsive="1" />
باقوم رومی
باقوم رومی بعض لوک انھاں باقول رومی کہندے نيں سعید بن العاص دے غلام سن ۔ مدینہ دے بڑھئی سن انہاں تو‏ں صالح مولی توامہ نے رویات د‏‏ی اے کہ انھاں نے رسول خدا ﷺ تو‏ں دے لئی جھاؤ د‏‏ی لکڑی دا منبر بنایا سی اس وچ تن درجے سن اک بیٹھنے دے لئی تے دو تے۔ انہاں دا تذکرہ تِناں(ابن مندہ ابو نعیم ابن عبد البر) نے لکھیا اے تے ابو عمر نے کہیا اے کہ اس د‏ی سند صحیح نئيں ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:صحابہ
للی ایلب
للی ایلب (Lili Elbe) اک ڈینش مخنث عورت تے تبدیلی جنس دے لئی د‏‏ی جانے والی جراحی د‏‏ی پہلی قابل شناخت شخصیت سی۔ اس د‏ی پیدائش بطور ایئنار ماگنوس آندریس ویگنر (Einar Magnus Andreas Wegener) ہوئی تے اوہ ايس‏ے ناں دے تحت اک کامیاب مصور سی۔ اس دوران اوہ للی بن ک‏ے وی سامنے آندا سی جسنو‏ں ایئنار د‏‏ی بہن دے طور اُتے متعارف کرایا گیا سی۔ ۱۹۳۰ء وچ کامیابی تو‏ں تبدیلی جنس دے بعد اس نے اپنا قانونی ناں للی ایلس ایلونیس (Lili Ilse Elvenes) رکھ لیا تے پینٹنگ کرنا مکمل طور اُتے بند کر دتا۔ للی ایلب دا ناں اسنو‏ں کوپن ہیگن دے صحافی لوئیس لاسن نے دتا۔ وہ بچہ دانی دے ٹرانسپلانٹ د‏‏ی پیچیدگیاں تو‏ں ہلاک ہوئی۔ اس د‏ی سوانح عمری "مرد تو‏ں عورت" (Man into Woman)اس دے مرنے دے بعد ۱۹۳۳ء وچ شائع ہوئی سی۔
حوالے
گٹھ:1882 دے جم گٹھ:1931 دیاں موتاں گٹھ:ڈینش شہوانی فنکار گٹھ:بین صنفی شخصیتاں گٹھ:ڈنمارک د‏‏ی ایل جی بی ٹی شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے ڈینش مصور گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:۱۸۸۲ دے جم گٹھ:۱۹۳۱ دیاں موتاں
18 ربیع الثانی
اسلامی کیلینڈر دے چوتھے مہینے ربیع الثانی دی 18ویں تریخ یا دن
حوالہ جات
گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:ربیع الثانی
جنوبی جزیرہ نما (آئس لینڈ)
جنوبی جزیرہ نما (آئس لینڈ) ) آئس لینڈ دا اک آئس لینڈ دے علاقہ جات جو آئس لینڈ وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آئس لینڈ دے جزیرہ نما گٹھ:آئس لینڈ دے علاقہ جات گٹھ:جزیرہ نما
لویس گلُک
لوئس گلک (22 اپریل 1943ء) اک امریک‏‏ی شاعرہ تے مضمون نگار ا‏‏ے۔ 2020 وچ ، انہاں نو‏ں ادب دے نوبل انعام تو‏ں نوازیا گیا، "ان د‏‏ی بے باک شاعرانہ آواز دے لئی جو خوبصورتی دے نال کشش تو‏ں انفرادی وجود نو‏‏ں آفاقی بناندی ا‏‏ے۔" اوہ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے کئی وڈے ادبی اعزازات جِت چکیاں نيں، جنہاں وچ نیشنل ہیومینٹیز میڈل، پلٹزر پرائز، نیشنل بک ایوارڈ، نیشنل بک کریٹکس سرکل ایوارڈ، تے بولینجن پرائز شامل نيں۔ 2003ء تو‏ں 2004ء تک، اوہ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی لارئیٹ شاعرہ رہی ا‏‏ے۔ گلک نو‏‏ں اکثر اک سوانحی شاعرہ دے طور اُتے بیان کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا کم اپنی جذبات‏ی شدت تے ذا‏تی تجربات تے جدید زندگی اُتے دھیان دینے دے لئی اکثر افسانہ، تریخ، یا فطرت د‏‏ی طرف راغب کرنے دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
”کدے انج لگدا اے اوہ اپنے آپ نال گلاں کر رہی اے تے کدے لگدا اے اوہ ساڈے نال گلاں کر رہی اے۔ایس سبھ وچ کدھرے طنز وی لُکیا ہویا اے۔“ جوناتھن گلاسی نے آپ دیاں نظماں بارے تنقید کردیاں انج وچار سانجھے کیتے سن۔لویس گلُک اجہی امریکی شاعرا تے مضمون نگار اے جو پچھلے پنجاہ ورھیاں توں اَدب نال جُڑے نیں۔نیشنل بُک ایوارڈ،پلیٹرز ایوارڈ،نیشنل بُک سرکل کریٹک ایوارڈ،نیشنل ہیومینٹیز میڈل توں وکھ ڈھیر سارے ادبی انعام جِتن والی نے ادب دا قومانتری پدھر دا انعام وی جِت لیا اے۔لویس گلُک نوبل پرایز جِتن والی سولھویں سوانی اے ایس توں پہلاں پندرھاں سوانیاں نوں ایہ ایوارڈ مل چُکیا اے۔
جیون
لویس گلُک دا جنم نیویارک وچ 22اپریل1943نوں ہویا۔ آپ دا والد ڈینیل گلُک اک کاروباری بندے سن جد کہ ماں دا ناں بیٹرس گلُک سی جو اک مشہور یہودی پروار توں سن۔ آپ نے سارا لارنس کالج توں تعلیم حاصل کیتی تے بعدوں کولمبیا یونیورسٹی وچ داخلا لے لیا پر ایتھوں ڈگری نہیں لئی تے ملازمت اختیار کر لئی۔آپ نوں اینوریکشیا دی بیماری لگ گئی جس دا کئی ورھے علاج ہوندا رہیا۔ایہ بیماری وچ کھان پِین خراب ہو جاندا اے تے موٹے ہوون دا ڈر اینا کُو ودھ جاندا اے کہ نفسیاتی علاج دی لوڑ پے جاندی اے۔نوبل پرایز جیتو نوں وی ایس بیماری نال کئی ورھے جھُوجھنا پیا، اخیر ایس بیماری تے قابو پا لیا گیا فیر ایس بیماری بارے اوہناں نے اک مضمون وی لکھیا تے اپنے موت دے ڈر بارے وی دسیا۔ ایہ موت دا ڈر لویس گلُک نوں اپنی وڈی بھین دی موت دی وجھا توں سی جو اوس دے دُنیا توں آون توں پہلاں ای مر چُکی سی۔ایہ موت دا تصور اوہناں دیاں نظماں وچ اکثر ملدا اے تے ایس بارے گلبات کردیاں اک انٹرویو وچ اوہناں نے کہیا:
”میرا خیال اے کہ میں موت بارے لکھدی آں کیوں جے بالپن وچ ایہ بھالنا مینوں پریشان کردیندا کہ سبھ کجھ تہانوں ہمیش ہمیش واسطے نہیں ملدا۔“
لویس دی ماں نوں لکھن پڑھن دا ڈھیر شوق سی اوس نے یونانی دیو مالائی کرداراں بارے بہت ساریاں کہانیاں پڑھ تے سُن رکھیاں سن جو اوس نے اپنی بالڑی لویس نوں سنائیاں تے فیر ایس بالڑی نے اپنے آون والے جیون وچ ایہناں کرداراں نال جُڑیاں کہانیاں نوں اپنیاں نظماں دا حصا بنا دتا۔
لویس گلُک دا ویاہتا جیون کوئی کامیاب نہیں رہیا ؛اوس نے دو ویاہ کیتے تے دوویں ای ناکام ہوئے پہلا ویاہ1967وچ چارلس ہرٹز نال ہویا جو بُہتا چر کامیاب نہ رہ سکیا دوجا ویاہ جان ڈراؤنو نال ہویا جو اوس نال کالج وچ پڑھاندا سی ایہ ویاہ1977وچ ہویا جد کہ ویاہ توں چار ورھے پہلاں اوہناں دا اِک پُتر ”نوحا“ جنم لے چُکیا سی ایہ ویاہ وی طلاق تے مُکیا تے1990وچ طلاق ہو گئی۔
آپ دے اَدبی جیون دا مُڈھ تاں 1962وچ رکھیا جا چُکیا سی پر شعری پراگا ’پہلا جنمFirst born‘1968وچ ساہمنے آیا۔ایس شعری پراگے دیاں نظماں نوں اوس ویلے دے نقاداں نے جی آیاں نوں کہیا تے خوب نامنا کھٹی گئی۔ایس توں مگروں آپ دے ادبی جیون دا اجہیا دور شروع ہو چکیا سی جس نوں کدے وی زوال نہیں سی آنا۔ورمونٹ دے گوڈرڈ کالج وچ آپ نوں شاعری پڑھاون دی نوکری مل گئی۔اپنے اک مِتر نال مل کے اوہناں نے نیو انگلینڈ کلنری انسٹی ٹیوٹ دی نِینہ رکھی ایہ1980دا ورھا سی جدوں ’اُتردا چِترDescending Figure‘ نظماں دا پراگا آیا جہدے وچ ’ڈُبے بچے‘ دے سرناویں ہیٹھ نظم نوں کجھ نقاداں نے کرڑی تنقید دا نشانا وی بنایا گریگ ناں دے اک نقاد نے تاں لویس گلُک نوں ”بالاں نال نفرت کرن والی“ کہیا۔ایہ ورھا آپ واسطے بہت ای پریشانیاں لے کے آیا،گھر وچ اگ لگ گئی تے سبھ کجھ سڑ گیا جس نال چوکھا مالی نقصان ہویا۔ایس سانحے توں پنج ورھے بعد ’ایکلیس دی جِت“ پراگا آیا جس نوں بہت سارا سلاہیا گیا۔1984وچ لویس گلُک انگریزی پڑھاون لئی ولیمز کالج وچ سینئر لیکچرار ہو گئے۔’وائلڈ آئرس‘ دے سرناویں ہیٹھ1992وچ شعری پراگا آیا جہدے وچ فطرت دے نویکلے پکھ نوں بیانیا گیا دو ورھیاں مگروں Proofs and Theories:essays on poetryچھپیا تے اگلے دو ورھیاں توں بعد Meadowlandsنظماں وچ ویاہتا جیون دی ٹُٹ بھج وی دسی گئی۔لویس گلُک اپنے آل دوالے نوں کدے وی وسرن نہیں سی دیندے اوہناں نے بہت گوڑھا مشاہدا کیتا تے اپنے لوکاں دی گل کرن دے نال نال اپنے ویلے دی وی گل کیتی اے۔یارھاں ستمبر2001نوں دہشت گرداں ولوں فضائی حملے نے پوری دُنیا نوں ہلا کے رکھ دتا سی لویس گلُک نے ایس واقعے نوں مُکھ رکھدیاں جو نظماں لکھیاں اوہ اپنے پراگے ”ا کتوبر“ وچ لکھیاں۔اک دیہاتی جیونA village life دیاں نظماں 2009وچ تے 2017وچ مضموناں دی کتابAmerican originalityوی آئی۔
آپ دی شاعری نوں کجھ نقاداں نے مَنّی پر مَنّی شاعرا سِلویا پلاتھ نال ملایا تے دوواں دے موضوعات دے رَل جاون بارے تنقیدی وچار دتے تاں لویس گلُک نے کہیا ’میرے جَتن تے خُشیاں کوئی بے نظیر نہیں نیں۔‘آپ دی شاعری وچ مِتھ،تواریخ،جذباتی شدت پسندی،ذاتی تجربے تے اجوکا جیون جویں دا ہے اُنجے ای وکھالی دیندا اے جس توں ایہ ساہمنے آندا اے کہ اوہ اپنی دھرتی تے دھرتی واسیاں نال جُڑے نیں۔اجکل اوہ Yele universityوچ ای اپنا جیون لنگھا رہے نیں۔۔۔۔۔۔۔
لویس گلُک دیاں آکھیاں کجھ گلاں
٭میرا خیال اے کہ میں موت بارے لکھدی آں کیوں جے بالپن وچ ایہ بھالنا مینوں پریشان کردیندا کہ سبھ کجھ تہانوں ہمیش ہمیش واسطے نہیں ملدا۔
٭ بُڈھے ہوون دا اِک فایدا ایہ وی اے کہ تہانوں سکھن لئی تجربا کرن لئی نواں کجھ ملدا اے۔
٭روح بولدی نہیں اے چُپ رہندی اے۔
٭اسیں دُنیا نوں اک واری ای بالپن وچ ویکھنے آں باقی تاں بس یاداں ای رہ جاندیاں نیں۔
٭ محبت دی شدت سوگ ول لے جاندی اے۔
٭تینوں بس میرے ول ویکھنا ای سی میں تاں تیرے چُھوہن توں پہلاں ای تیری ہو چُکی ساں۔
٭میں اپنے ہتھاں توں اَک گئی آں
اوس کہیا
مینوں پَر لوڑیندے نیں
ہتھاں توں بِنا کیہ کرو گے؟
میں انساناں توں اَک گئی آں
میں سورج اُتے جا وسنی چاہنی آں
٭بجھارت سی:اسیں دماغ وچ کیوں نہیں جی سکدے
میں مننّا نہیں
دسو مینوں میں جِینی ہاں؟
میں تیرے تے یقین نہیں کرنا
٭میں سُتی دریا وچ تے اوتھے ای جاگی
مرن وچ ناکام رہی ہاں
تینوں کجھ وی نہیں دس سکدی،کجھ وی نہیں
مینوں کہنے بچایا تے کیوں۔۔۔۔؟
٭پہلاں میں تینوں ہر شے وچ ویکھدا ساں ہُن صرف کجھ شیواں وچ ای۔