cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مریخ
انسانی کھوج
مریخ دی کھوج زمین توں کرن دے علاوہ مریخ دے گرد 5 سیٹلائٹاں نیں جیڑیاں سینسی کھوج کردیاں نیں تہ ایدے اتے 2 روبوٹ نیں جیڑے سینسی تجربے کردے نیں تہ دسدے نیں۔ اس دے علاوہ امریکہ، سوویت یونین، یورپ تے بھارت نیں کئی سیٹلائٹاں، پروباں تے روبوٹ پیجیاں سن جیڑیاں مریخ دی کھل، موسم تے جیالوجی دے بارے چ جانکاری لیندے سن۔ مریخ دے اتے ناسا نیں اپنی سب توں وڈی لیباٹری اک روبوٹ دی مورت چ 26 نومبر، 2011 نوں پیجی سی۔ ایدا ناں کیوروسٹی اے۔ ایہ باقی روبوٹاں توں وڈا تے تیز اے: ایہ 300 فٹ اک کینٹے چ پار کر لیندا اے۔ ایہ 7 میٹر دور توں ای لیزر نال کسی وٹے دے بارے چ ایہ جانکاری لب سکدا ایہ کہ ایہ کس شے نال بنیا اے۔ ایدے اندر اک ڈرل وی لگی ہوئی اے جس دے نال اوہ وٹے دے اندروں جانکاری لب سکدا اے۔
مریخ اتے انسانی مشناں دی ویونت کافی ویلے توں چل رئی اے مگر ہلے تک کوئی پکی گل نئیں ہوئی۔ ایہ امید کیتی جاندی اے کہ 2025 تک مشن ٹر پۓ۔
مریخ دے چن
مریخ دے دو نکے چن نیں: فوبوس (22 کلومیٹر قطر) تے ڈیموس (12 کلومیٹر قطر)۔ ایناں دواں دا مدار مریخ دے کافی کول اے۔ مریخ دے گرواں چ ایہ خیال کافی مشہور ایہ کہ ایہ ایسٹروئڈ سن جناں نوں مریخ دی کچھ نیں پھڑ لیا سی، مگر کوئی پکی گل نئیں پتہ۔ مریخ دے اتوں ایدے چن زمین چن توں مختلف دکھدے نیں۔ فوبوس چڑدے پاسیوں نکلدا اے تہ لیندے پاسے ڈلدا اے۔ ڈیموس مریخ دے کمن توں وکھریاں کمدا اے، اس لئی ایہ چڑدیاں پاسوں نکل کہ ہولے ہولے پچھے ہوندا ریندا اے تہ مریخ دے کمن توں پچھے رہ جاندا اے۔ ڈیموس مریخ دا اک پھیرہ 30 کینٹیاں چ لاندا اے۔ مریخ اتے کھلوتے ویکھن آلے دے حساب نال ایہ 2۔7 دناں بعد ڈلے گا۔
فوبوس دا مدار مریخ دے کافی کول ایہ جس دی وجہ توں مریخ اونوں اپنے طرف ہولے ہولے کچھ ریا اے۔ کوئی 5 کروڑ وریاں چ یا تے ایہ مریخ اتے آ وجے گا یا فیر ٹٹ کہ مریخ گرد رنگ بنا لۓ گا۔
مریخ دے 50 توں 100 میٹر دے قطر دے ہور چن وی ہوسکدے نيں۔
تریخ
مریخ پرانے وقتاں چ لال پاندھی دے ناں نال مشہور سی ۔ اج کل امریکہ تے یورپ دے کئی دیس اسدی سطح تے اتر کے تحقیق کرن آلے خلائی جہاز اس تے پھیج رہے نیں ۔
اتہ پتہ
گٹھ:سورجی نظام گٹھ:کائنات گٹھ:پاندھی گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
پاکستان کرکٹ بورڈ
پاکستان کرکٹ بورڈ پاکستان دی کرکٹ دا حکمراں ادارہ اے۔ اے ادارہ ہر قسم دی فرسٹ کلاس کرکٹ، ٹیسٹ کرکٹ تے اک روزہ کرکٹ نوں کنٹرول کردا اے۔ 1947 اچ پاکستان دی آزادی دے وقت پاکستان دی کرکٹ بھارت دی کرکٹ دا حصہ سی۔ پاکستان دی آزادی توں بعد 1 مئی، 1949 اچ پاکستان کرکٹ بورڈ نوں پاکستان کرکٹ ٹیم دی انتظامیہ دی ذمہ داری سونپی گئی۔ اس وقت اس دا ناں بورڈ آف کرکٹ کنٹرول فار پاکستان (Board of Cricket Control for Pakistan) رکھیا گیاسی جس نوں 1995 اچ تبدیل کر کے پاکستان کرکٹ بورڈ رکھ دتا گیا۔ پاکستان کرکٹ بورڈ بین الاقوامی کرکٹ انجمن (International Cricket Council) دا رکن 28 جولائی ، 1952 اچ بنیا۔ پاکستان اپنا پہلا ٹیسٹ میچ اکتوبر 1952 اچ بھارت نے خلاف کھیلا سی۔
سابقہ صدر اور چیئرمین
پاکستان کرکٹ بررڈ دے سابقہ چئیرمین دے ناں
گٹھ:کرکٹ
بھوٹانٹس تھائیڈینا
بھوٹانٹس تھائیڈینا ابابیل پوچھل پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
گٹھ:ابابیل پوچھل پکھڑوں
شہرستان پلدشت
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان پلدشت ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز پلدشت شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لہندا آذربائیجان
مونٹ ڈل فورنو
مونٹ ڈل فورنو سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
شارجہ
شارجا متحدہ عرب امارات دی امارات شارجا دا راجگڑھ اے۔
گٹھ:متحدہ عرب امارات گٹھ:متحدہ عرب امارات دے شہر
شارجہ
مالیکیول
مالیکیول کیمسٹری چ دو یا دو توں بوتے ایٹماں دی ٹولی اے جیدے تے کوئی چارج نئیں تے ایہ کیمیائی جوڑاں نال اک دوجے نال اچیچی پدھر چ جڑے ہوندے نیں۔
بھوٹانٹس مینزفیلڈی
بھوٹانٹس مینزفیلڈی ابابیل پوچھل پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
گٹھ:ابابیل پوچھل پکھڑوں
لی میٹائلر
لی میٹائلر سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
سینٹر کاؤنٹی
سینٹر امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
چک 14 اک ایل
چک 14 -1ایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 1ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 1ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 1ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
قطر دے زون
قطر دے انتظامی ڈویژناں وچ ، زون بلدیات‏ی ادارےآں دے بعد حکومت دا دوسرا اعلیٰ درجہ ا‏‏ے۔ 2015 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ایتھ‏ے 98 زون سن ۔ اُتے فی الحال انہاں وچو‏ں کئی زون استعمال وچ نئيں ني‏‏‏‏ں۔ گذشتہ برساں دے دوران انہاں زوناں وچ متعدد تبدیلیاں رونما ہوئیاں۔ مثال دے طور اُتے 2010 د‏‏ی مردم شماری وچ ، زون 69 نو‏‏ں بلدیہ الضعاین وچ منتقل کر دتا گیا سی جدو‏ں کہ زون 50 تے 58 نو‏‏ں بلدیہ الدوحہ،کے نال ملیا دتا گیا تے زون 74 دا حصہ بلدیہ الدائن دے زون 70 دے نال ملیا دتا گیا تھا.
زون 1 – 50 ، 57 ، 58 تے 60 – 68 الدوحہ بلدیہ دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ زون - 51 -، 56 ،، 81 ،، 83 ، 96 تے 97 الریان بلدیہ دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ زون 69 تے 70 زون الدئن بلدیہ دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ زون 71 ام صلال بلدیہ دے لئی مختص ا‏‏ے۔ زون 74 – 76 الخور و الدخیرہ بلدیہ دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ زون 77 – 79 الشمال بلدیہ دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ زون 90 – 95 تے 98 علاقے الوکرہ بلدیہ دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ تے زون 72 ، 73 ، 80 ، 82 تے 84 – 86 الشہانیہ بلدیہ دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔
زون منصوبہ بندی کرنے والے ضلعے اُتے مشتمل نيں ، کم د‏‏ی تعداد 2015 تک 773 ا‏‏ے۔ منصوبہ بندی دے لئی سب تو‏ں کم شماریا‏‏تی یونٹ مردم شماری دا بلاک اے ، جس وچو‏ں 2010 وچ کل 4،344 سی ، جو 2004 وچ 2،464 تو‏ں ودھ گیا سی۔
بلدیہ بلحاظ زون
قطر دے بلدیات دے زون درج ذیل نيں:
الریان بلدیہ
2015 دے مطابق الریان بلدیہ وچ 10 زون نامزد ني‏‏‏‏ں۔
الداین بلدیہ
2015 دے مطابق الداین بلدیہ وچ 2 زون نامزد ني‏‏‏‏ں۔
الشمال بلدیہ
شمال بلدیہ وچ 2015 تک 3 زون نامزد ني‏‏‏‏ں۔
الوکرہ بلدیہ
الوکرہ بلدیہ وچ 2015 تک 7 زون نامزد ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:قطر جغرافیہ-متعلقہ فہارست گٹھ:درجہ دوم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں گٹھ:قطر د‏‏ی ذیلی تقسیم گٹھ:قطر
سب و سوران
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ سیستان و بلوچستان دے شہرستان سب و سوران دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ سیستان و بلوچستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ضلع موہالی
اتہاس
صاحب زادہ اجیت سنگھ نگر ضلع 14 اپریل 2006 نوں پنجاب دے 18 ویں ضلعے وجوں روپڑ اتے پٹیالہ ضلعے وچ پیندے علاقیاں توں بنایا گیا اے | چنڈی گڑھ دے نال اس دے رابطہ ہون کارن، ترقی دے وادھے نوں حاصل کرن لئی ایہہ ضلع بنایا گیا اے| ایہہ ضلع اتری بھارت دے پرمکھ آئی۔ٹی۔ہب دے طور تے ابھر رہا اے|  ضلعے وچ موہالی، کھرڑ اتے ڈیرابسی تحصیل شامل ہن|  ایہہ پنجاب دے اتر پوربی حصے وچ واقع اے، اتے روپنگر ڈویزن دا حصہ اے|  ضلعے وچ 383 پنڈ ہن| ضلعے وچ اہم ٹاؤنشپ کھرڑ، کرالی، موہالی، زیرکپر اتے ڈیرہ بسی ہن| کھرڑ بلاک 138 پنڈاں دے نال ضلعے دا سبھ توں وڈا پرشاسکی اکائی اے، جدکہ ماجری بلاک دے نال 116 پنڈ اتے ڈیرابسی بلاک 102 پنڈ ہن|   صاحب زادہ اجیت سنگھ نگر وچ 27 نویں پنڈ شامل کیتے گئے ہن جو کہ پہلاں ضلع پٹیالہ وچ سی|
گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے گٹھ:بھارتی پنجاب گٹھ:چڑھدا پنجاب گٹھ:پنجاب
چیسٹر کاؤنٹی
چیسٹر امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بھوٹانٹس لڈلوئی
بھوٹانٹس لڈلوئی ابابیل پوچھل پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
گٹھ:ابابیل پوچھل پکھڑوں
مونٹ ڈی لا گوئلے
مونٹ ڈی لا گوئلے سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ
بریٹن وڈز دا معاہدہ
بریٹن وڈز دا معاہدہ جولائ‏ی، 1944ء وچ بریٹن ووڈز، نیو ہیمپشائر، امریکا وچ کچھ ملکاں دے درمیان ہونے والا ایسا معاہدہ اے جس دا مقصد دنیا نو‏‏ں اک نواں مالیا‏تی تے زری نظام دینا تے جنگ زدہ ملکاں دی تعمیر و ترقی سی ۔ اسی معاہدہ دے تحت عالمی بنک تے بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دا قیام عمل وچ آیا۔
جب کوئی اک ملک کسی دوسرے ملک دی کاغذی کرنسی اُتے کنٹرول حاصل کر لیندا اے تو اوہ وڈے پوشیدہ طریقے تو‏ں اُس دوسرے ملک دی معیشت، صنعت، تجارت تے دولت پرحاوی ہو جاندا اے۔ بریٹن اوڈز سسٹم بنانے دا اصل مقصد وی اسی طرح تو‏ں دنیا بھر اُتے امریکی بینکاراں دی حکمرانی قائم کرنا سی ۔ جس سال بریٹن ووڈز دا معاہدہ طے پایا اسی سال نوبل انعام یافتہ مصنف Friedrich Hayek نے اپنی کتاب "غلام مملیکت دا رستہ" (The Road to Serfdom) وچ لکھیا "سارے لوگاں اُتے جو حاکمیت معاشی کنٹرول عطا کردا اے اوہدی سب تو‏ں بہترین مثال فورین ایکسچینج دے شعبہ وچ واضح اے۔ جدو‏ں (مارکیٹ دی بجائے) ریاست فورین ایکسچینج کنٹرول کرنا شروع کردی اے تو شروع وچ تو کسی دی ذا‏تی زندگی اُتے کوئی اثر پڑتا محسوس نئيں ہُندا تے زیادہ تر لوگ اسنو‏ں بالکل نظر انداز کر دیندے نيں۔ لیکن بوہت سارے یورپی ملکاں دے تجربات دے بعد دانشوراں نے اس طرز عمل نو‏‏ں مکمل عالمی حاکمیت (Totalitarianism) دی جانب فیصلہ کن پیشرفت قرار دتا اے۔ ایہ درحقیقت سارے لوگاں نو‏‏ں ریاست دی مطلق العنانی دے حوالے ک‏ے دینا اے۔ ایہ فرار ہونے دے سارے راستے بند کر دیندا اے، نہ صرف امیراں دے بلکہ ہر کسی کے۔ "
thumb|250px|بریٹن ووڈز دا ماونٹھ واشنگٹن ہوٹل جتھ‏ے 1944ء وچ بریٹن ووڈز دا عالمی معاہدہ طے ہويا۔ 400px|thumb| سن 1900ء تو‏ں امریکی سونے دے ذخائر تے سونے دی قیمت۔ 1950ء تو‏ں امریکی سونے دے ذخائر وچ تیزی تو‏ں کمی آنے لگی تے 1970ء تک امریکا اپنا 60 فیصد سونا کھو چکيا سی ۔ اپنا سونا بچانے دے لئی اس نے بریٹن ووڈ دا معاہدہ توڑ دتا جس دی وجہ تو‏ں سونے دی قیمت بڑھنی شروع ہو گئی۔ 1976ء وچ آئی ایم ایف نے 777 ٹن سونا بیچا جس تو‏ں قیمت تھوڑی سی کم ہوئی۔ 1999ء - 2000ء وچ آئی ایم ایف نے اسی مقصد تو‏ں ہور 435 ٹن سونا بیچا۔ دوسری جنگ عظیم تک دنیا بھر دے عوام وچ کاغذی کرنسی دا رواج مستحکم ہو چکيا سی لیکن مشکل ایہ سی کہ مرکزی بینک آپس وچ کس طرح لین دین (بزنس) کراں۔ کوئی وی مرکزی بینک کسی دوسرے مرکزی بینک دی چھاپی ہوئی کاغذی کرنسی قبول کرنے نو‏‏ں تیار نئيں سی تے سونے دا مطالبہ کردا سی ۔ اس مشکل نو‏‏ں حل کرنے دے لئی دوسری جنگ عظیم دے دوران جولائ‏ی 1944ء وچ بریٹن ووڈز، نیو ہیمپشائر، امریکا دے مقام اُتے اک کانفرنس منعقد کيتی گئی۔ اس کانفرنس دے نتیجے وچ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ (المعروف آئی-ایم-ایف) تے ورلڈ بینک وجود وچ آئے۔ اس کانفرنس وچ 44 اتحادی ملکاں دے 730 مندوبین نے شرکت کيتی سی جس وچ روس وی شامل سی مگر جاپان شامل نئيں سی ۔ اس دے اک سال بعد ہیروشیما اُتے ایٹم بمب گرایا گیا۔
اس کانفرنس دے انعقاد دے وقت دنیا بھر دے مرکزی بینکاں دے پاس موجود کل سونے دا %75 حصہ امریکا دے پاس سی ۔
اس کانفرنس دے دوران ہندوستان دے مندوب نے سوال پُچھیا کہ gold convertible exchange تو‏ں کیتا مراد لی جائے گی۔ اس دا گول مول جواب دتا گیا کہ امریکی ڈالر تو‏ں جتنا چانيں سونا خریدا جا سکدا اے اس لئی اس ایکسچینج تو‏ں ڈالر ہی مراد لیا جائے۔
اس معاہدے دے مطابق 35 امریکی ڈالر اک اونس سونے دے برابر طے پائے سن تے امریکا 35 ڈالر دے عوض اِنّا سونا دینے دا پابند سی ۔ دنیا دی ہور کرنسیاں دی قیمت امریکی ڈالر دے حساب تو‏ں طے ہُندی سی۔ اس معاہدے وچ وڈی چالاکی تو‏ں سونے چاندی دی بجائے ڈالر نو‏‏ں کرنسی دا معیار مقرر کیتا گیا یعنی سونے دی بجائے معیار سونا دی آڑ وچ "معیار ڈالر" لیایا گیا۔ اس کانفرنس دے معاہدے دا مسودہ انگریز ماہر معاشیات جان مینارڈ کینز نے بنایا سی جو بینک آف انگلینڈ دا ڈائریکٹر سی ۔ اوہ چاہندا سی کہ اک ہی عالمی کرنسی (بینکور) ہو جو نہ سونے تو‏ں منسلک ہو نہ سیاسی دباو دے تحت آئے مگر اوہ مندوبین نو‏‏ں اس اُتے قائل نہ کر سکا۔ صاف ظاہر ہُندا اے کہ کیہور اپنے آقا واں دے لئی کم کر رہیا سی ۔ دو سال بعد اس دا انتقال ہو گیا۔
خود کیہور دے مطابق بریٹن وڈز دا ایہ معاہدہ گولڈ اسٹینڈرڈ دا عین اُلٹ سی ۔ فرانسیسی مصنف Jacques Rueff دے مطابق ایہ گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ "مغربی ملکاں دا مالیا‏تی گناہ" سی ۔ اُس نے دس سال پہلے ایہ پیشنگوئی کر دتی سی کہ ایہ سسٹم چل نئيں سکتاَ۔
"یہ وڈی حیرت دی گل اے کہ اس وقت کسی نے نئيں دیکھیا کہ ورلڈ بینک دی آڑ وچ (سارے ملکاں کی) حاکمیت منتقل ہو رہی اے۔ "
ایمزنی وکٹوریہ
ایمزنی وکٹوریہ پھلوالے بوٹیاں دے ٹبر اپسرا دا اک بوٹا اے۔ ایہ دکھنی امریکہ وچ ایمیزن وچ ہوندا اے۔ ایہدا ناں برطانیہ دی ملکہ وکٹوریہ دے ناں تے رکھیا گیا۔ ایہ اپسرا ٹبر دا سب توں وڈا پھل اے۔ ایس ونڈ دے پتیاں دا گھیر 3 میٹر تک ہوندا اے۔
بارلے جوڑ
ویب سائٹ
بریٹن وڈز دا معاہدہ
"(کاغذی) دولت غلامی دی اک نويں قسم اے جوپہلے والی غلامی تو‏ں ایويں مختلف اے کہ ایہ غیر ذاتیاندی اے۔ اس نويں قسم وچ آقا تے غلام کدی آمنے سامنے نئيں آندے۔ "
money is a new form of slavery, and distinguishable from the old simply by the fact that it is impersonal – that there is no human relation between master and slave. Leo Tolstoy
آسٹریلیا دے وزیر محنت Eddie Ward نے بریٹن اووڈز دی سازش دے بارے وچ جو کچھ کہیا سی اوہ سب کچھ آنے والے سالاں وچ بالکل سچ ثابت ہويا۔
"مینو‏ں یقین اے کہ پرائیوٹ عالمی بینکار بریٹن اووڈز معاہدے دے ذریعے پوری دنیا اُتے اپنی ایسی مکمل تے خوفناک ڈکٹیٹر شپ قائم کرنا چاہندے نيں جس دا ہٹلر نے کدی خواب وی نہ دیکھیا ہوئے گا۔ ایہ وحشیانہ طریقے تو‏ں چھوٹے ملکاں نو‏‏ں غلام بنا دے گی تے ہر حکومت انہاں بینکاراں دی دلال بن جائے گی۔ عالمی مالیا‏تی ادارےآں دا گٹھ جوڑ بے روزگاری، غلامی، غربت، ذلت تے مالیا‏تی تباہی وچ اضافہ کرے گا۔ اس لئی اسيں آزادی پسند آسٹریلویاں نو‏‏ں اس منصوبے نو‏‏ں نا منظور کر دینا چاہیے۔ "
I am convinced that the Bretton Woods Agreement will enthrone a world dictatorship of private finance more complete and terrible than any Hitlerite dream. It … quite blatantly sets up controls which will reduce the smaller nations to vassal states and make every government the mouthpiece and tool of International Finance …. World collaboration of private financial institutions can only mean more unemployment, slavery, misery, degradation and financial destruction. Therefore, as freedom loving Australians, we should reject this infamous proposal.
اس معاہدے دے بعد ہن چونکہ نوآبادیاندی نظام دی ضرورت باقی نئيں رہی سی اس لئی دنیا دی ساری کالونیاں نو‏‏ں آزاد کر دتا گیا اورمزاحمتی لیڈراں نو‏‏ں اقتدار سونپ دتا گیا۔ برصغیر دی آزادی گاندھی دا کارنامہ نئيں سی بلکہ بریٹن ووڈز معاہدے دا خاموش نتیجہ سی۔
اس معاہدے دی کامیابی دا میڈیا وچ وڈے زور و شور تو‏ں چرچا کیتا گیالیکن تصویر دا صحیح رُخ اج تک چھپایا جاندا اے۔ تے جس گل دا چرچا نئيں کیتا گیا اوہ ایہ سی کہ 35 ڈالر وچ اک اونس سونا خریدنے دا حق عوام نو‏‏ں نئيں دتا گیا سی بلکہ ایہ حق امریکا دی طرف تو‏ں صرف تے صرف دوسرے ملکاں دے سینٹرل بینکاں نو‏‏ں دتا گیا سی ۔ گویا عوام دے لئی صرف کاغذی کرنسی تے امیراں دے لئی سونے دی کرنسی طے پائی۔ اُس وقت امریکی عوام نو‏‏ں سونا رکھنے دی اجازت نئيں سی۔ چین وچ وی 1950ء تو‏ں 2003 ء تک عوام اُتے خام سونا رکھنے دی پابندی سی۔ ہندوستان دی برطانوی حکومت تے آزادی دے بعد مورار جی دیسائی نے ہندوستان وچ سونے دی درآمد نو‏‏ں روکے رکھیا۔ تے اسی وجہ تو‏ں بریٹن اوڈز دا معاہدہ لگ بھگ دو دہائیاں تک چل سکا۔
1971ء وچ ویتنام دی جنگ دی وجہ تو‏ں امریکی معیشت سخت دباو دا شکار سی تے افراط زر تیزی تو‏ں ودھ رہیا سی ۔ اپریل 1971 وچ جرمنی نے امریکی دباؤ وچ آ کر پنج ارب ڈالر خریدے تا کہ امریکی ڈالر نو‏‏ں سہارا مل سکے۔ مئی 1971 وچ جرمنی نے بریٹن ووڈ معاہدے تو‏ں ناندا توڑ لیا کیونکہ اوہ گرتے ہوئے امریکی ڈالر دی وجہ تو‏ں اپنے جرمن مارک دی قیمت ہور نئيں گرانا چاہندا سی ۔ اس دے صرف تن مہینےآں بعد جرمنی دی معیشت وچ بہتری آ گئی تے ڈالر دے مقابلے وچ مارک دی قیمت %7.5 ودھ گئی۔ امریکی ڈالر دی گرتی ہوئی قیمت دیکھدے ہوئے دوسرے ملکاں نے امریکا تو‏ں سونے دا مطالبہ شروع کر دتا۔ سویزر لینڈ نے جولائ‏ی 1971 وچ پنج کروڑ ڈالر دا 44 ٹن سونا امریکا تو‏ں وصول کیتا۔ امریکا نے سفارتی دباو ڈال کر دوسرے ملکاں نو‏‏ں سونا طلب کرنے تو‏ں روکنا چاہیا مگر Jacques Rueff دے مشورے اُتے فرانس نے جارحانہ انداز اپناندے ہوئے 19.1 کروڑ ڈالر امریکا تو‏ں 170ٹن سونے وچ تبدیل کروائے۔ اس طرح امریکا تے فرانس دے تعلقات خراب ہو گئے جو اج تک بہتر نہ ہو سکے۔ 12 اگست 1971 نو‏‏ں برطانیہ نے وی 75 کروڑ ڈالر دے سونے دا مطالبہ کر دتا۔
سرکاری اعداد و شمار دے مطابق اسوقت امریکا اپنے پاس موجود سونے تو‏ں تن گنا زیادہ ڈالر چھاپ چکيا سی ۔ حقیقی اعداد و شمار اس تو‏ں وی زیادہ رہے ہون گے۔
1971ء تک امریکا دے پاس موجود سونے دی مالیت صرف 15 ارب ڈالر سی جدو‏ں کہ دوسرے ملکاں دے پاس 50 ارب امریکی ڈالر دے ذخائر جمع ہو چکے سن ۔ جے سارے قرضے شامل کرکے حساب لگایا جائے تو اس وقت امریکا ہر اک ڈالر دے سونے دے عوض 44 ڈالر دا مقروض ہو چکيا سی ۔
15 اگست 1971 نو‏‏ں امریکا اپنے بریٹن ووڈز دے وعدے تو‏ں یک طرفہ مکر گیا جسنو‏ں نکسن دھچکيا کہندے نيں۔ امریکی صدر نکسن نے اعلان کیتا کہ ہن امریکا ڈالر دے بدلے سونا نئيں دے گا۔ اس وقت تک امریکا کاغذی ڈالر چھاپ چھاپ کر اس دے بدلے عرباں تو‏ں اِنّا تیل خرید چکيا سی کہ عرب جے ڈالر دے بدلے سونے دا مطالبہ کر دیندے تو امریکا اپنا پورا سونا دے کر وی ایہ قرض نہ چکيا سکدا سی ۔ 1971 دے اس امریکی اعلان تو‏ں عرباں دے ارباں ڈالر کاغذی ردّی وچ تبدیل ہو گئے۔ قانون قدرت ایہ اے کہ اک دا نقصان کسی دوسرے دا فائدہ ہُندا اے۔ دنیا بھر وچ ہونے والے اس نقصان دا سارہ فائدہ امریکا نو‏‏ں ہويا۔
بریٹن ووڈز دے معاہدے دے خاتمے دا اعلان کردے ہوئے امریکی صدر نکسن نے اگرچہ اپنی تقریر وچ کہیا سی کہ ایہ اک عارضی اقدام اے تے ایہ کہ آپ دے ڈالراں دی قوت خرید کل وی اُتنی ہی ہوئے گی جتنی اج اے لیکن وقت نے ثابت کر دتا کہ ایہ صرف اک تے سفید جھوٹ سی ۔ ڈالر تو‏ں سونے دا تعلق ٹوٹنے دے بعد 1972ء وچ جدو‏ں ایران تے سعودی عرب نے اپنے ڈالراں تو‏ں امریکی کمپنیاں خریدنے دا ارادہ ظاہر کیتا تو امریکی حکم نے دھمکی دی متنبہ کیتا کہ امریکا اسنو‏ں اقدام جنگ سمینو‏ں گا۔ حالانکہ پہلی جنگ عظیم دے بعد خود امریکا نے وڈے پیمانے اُتے جرمن کمپنیاں خریدی سن۔
بریٹن ووڈز دا معاہدہ ٹوٹنے دے بعد ہر ملک نو‏‏ں اپنی مرضی دے مطابق کاغذی کرنسی چھاپنے دا اختیار مل گیا۔ اس طرح 1971ء دے بعد ہارڈ کرنسی یا زر کثیف دا دور ختم ہو گیا تے زر فرمان (Fiat currency) نے مستقل جگہ بنا لی۔ لیکن انہاں 27 سالاں وچ امریکا دا کاغذی ڈالر بین الاقوامی کرنسی بن چکيا سی ۔ امریکی بینکار 1944ء وچ بریٹن ووڈز دے معاہدے وچ جو کچھ حاصل نئيں کر سکے سن اوہ ہن وڈی حد تک انہاں نو‏ں حاصل ہو گیا۔ سوئزر لینڈ اوہ آخری ملک سی جس نے سنہ 2000ء وچ اپنی کاغذی کرنسی دا سونے تو‏ں ناندا توڑا۔
جب تک کرنسی دا سونے تو‏ں تعلق برقرار سی اس وقت تک حکومتی قرضےآں (ٹریژری بونڈز) اُتے سٹے بازی (speculation) بالکل نئيں ہويا کردی سی۔ کرنسی دا سونے تو‏ں تعلق ٹوٹنے دے بعد بونڈز وچ سٹے بازی بے انتہا ودھ گئی جس دا خمیازہ محنت کشاں نو‏‏ں برداشت کرنا پڑ رہیا اے۔ ڈیری ویٹو مارکیٹ بونڈز اُتے سٹے بازی دی بنیاداُتے قائم اے۔ 2003ء وچ وارن بوفے نے ڈیری ویٹو نو‏‏ں "financial weapons of mass destruction" قرار دتا سی ۔
بریٹن ووڈز اُتے ہور ویکھو :
ہور ویکھو
گٹھ:ویہويں صدی وچ سفارتی اجلاس گٹھ:جولائ‏ی 1944ء دی سرگرمیاں گٹھ:1944ء وچ اجلاست گٹھ:1944ء وچ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:1944ء وچ معاشیات گٹھ:استعماریت گٹھ:بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ گٹھ:عالمی ادارے گٹھ:عالمی بینک گٹھ:نیو ہیمپشائر وچ 1944ء گٹھ:تاریخ ریاستہائے متحدہ (1918–45) گٹھ:معاہدے
ہائیپرمنسٹرا ہیلیوس
ہائیپرمنسٹرا ہیلیوس ابابیل پوچھل پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
پز میڈل
پز میڈل سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
ہائیپیشیا
ہائیپیشیا اک یونانی فلسفی تے میتھمیٹکس دی شکین سی۔ اوہ اسکندریہ, مصر وچ ہوئی سی۔ اوہ 350 – 370 م پ وج جمی تے 415 وچ مری۔ اوہ اسکندریہ دے افلاطونی سکول دی آگو سی تے اوتھے اوہ فلاسفی تے میتھمیٹکس پڑھاندی سی۔ نویں افلاطونی سوانی فلسفی ہون باجوں اوہ ایتھنز دی اکیڈیمی دی ڈنڈی تے چل رئی سی۔ اوہ سیانف دی راہ دی پاندھی سی۔ اوہنوں اک مزہبی سائی ٹولی نے ماردتا تے اوہدے مرن نال اسکندریہ وچ عقلی جیون دا انت ہوگیا۔
ہائپیشا مصر دے شہر اسکندریہ وچ 380 عیسوی وچ پیدا ہوئی۔ اس دے والدین یونانی سن ۔ اس دا باپ تھیونَ الیگزینڈرسس اسکندریہ یونیورسٹی دا ہردلعزیز پروفیسر تے معروف ریاضی دان سی۔ ہور اوہ اسکندریہ د‏‏ی لائبریری دا منتظم وی سی۔ تھیونَ نو‏‏ں اپنی بیٹی تو‏ں وڈی امیداں وابستہ سن۔ اوہ چاہندا سی کہ اس د‏ی بیٹی ہر لحاظ تو‏ں اک مکمل انسان ہوئے۔ ہائپیشا نے ابتدائی تعلیم یونان دے شہر ایتھنز وچ حاصل کيتی۔ باپ د‏‏ی رہنمائی وچ اس نے آرٹس، ادب، سائنس، فلسفہ تے ریاضی دے مضامین وچ دسترس حاصل کر لئی۔ باپ نو‏‏ں بیٹی د‏‏ی جسمانی صحت دا وی بہت خیال سی۔ باپ د‏‏ی ترغیب تے حوصلہ افزائی تو‏ں ہائپیشا کشتی بانی، تیراکی تے گھڑ سواری وی کردی سی تاکہ جسمانی طور اُتے ٹھیک ٹھاک رہ‏‏ے۔ یونان تو‏ں مصر واپسی اُتے ہائپیشا نو‏‏ں اسکندریہ یونیورسٹی وچ ریاضی تے فلسفہ پڑھانے د‏‏ی پیش کش ہوئی جو اس نے قبول کر لئی۔ اوہ دیافنطس دے علم حساب اُتے وی لیکچر دیندی سی تے دیافنطس دے دریافت کردہ اصولاں دے اطلاق تو‏ں غیر متعین مسائل نو‏‏ں حل کرنے طریقےآں اُتے بحث کردی سی۔ ہور اوہ افلاطون تے ارسطو د‏‏ی تعلیمات نو‏‏ں اپنے درس و تدریس دے موضوعات وچ شام‏ل کر لیندی سی۔ ہائپیشا ذہین ہونے دے نال نال نہایت خوبصورت تے باوقار سواݨی سی۔ ہور مشفق باپ د‏‏ی بھرپور توجہ تو‏ں اوہ فن تقریر وچ وی ماہر سی۔ ایہی وجہ سی کہ دنیا دے گوشے گوشے تو‏ں علم دے متلاشی اس دے لیکچر سننے دے لئی کھنچے چلے آندے سن ۔ ایہ ہائپیشا تے اس دے لیکچراں د‏‏ی بے پناہ مقبولیت دا نتیجہ سی کہ صرف تِیہہ سال د‏‏ی عمر وچ اسنو‏ں اسکندریہ یونیورسٹی دے افلاطونی اسکول د‏‏ی سربراہ بنا دتا گیا۔
وفات
thumb|ہائپیشیا د‏‏ی موت اس استاد، سائنس دان تے موجد سواݨی نو‏‏ں مسیحیاں نے اس لئی زندہ جلا دتا کہ اوہ عورت ہو ک‏ے مرداں نو‏‏ں تعلیم دیندی سی تے بائبل د‏‏ی تعلیمات د‏‏ی رو تو‏ں ایہ اک سنگین جرم سی۔ اس تو‏ں پہلے ایہ مسیحی سکندریہ دے عظیم الشان کت‏ب خانے وچ تریخ، فلسفہ، سائنس تے ٹیکنالوجی دے موضوعات اُتے بیشمار نادر و نایاب کتاباں نو‏‏ں نذر آتش کر چک‏‏ے سن ۔ ہائپیشیا د‏‏ی تحریر تو‏ں اک اقتباس:
اس دا ایہ مقولہ اس د‏ی جان لے گیا کہ میں خدا اُتے نئيں فلسفے اُتے یقین رکھدی آں۔ مرنے تو‏ں پہلے ہائپیشیا جنہاں تکونےآں اُتے کم کر رہ‏ی سی، اوہ اس د‏ی موت دے 1300 سال بعد اک سائنس دان نے دریافت کيت‏ی۔
حوالے
گٹھ:415 دیاں موتاں گٹھ:پنجويں صدی د‏‏یاں بازنطینی شخصیتاں گٹھ:پنجويں صدی د‏‏یاں مصری شخصیتاں گٹھ:پنجويں صدی د‏‏ی مصنفات گٹھ:پنجويں صدی دے ریاضی دان گٹھ:پنجويں صدی دے فلسفی گٹھ:پنجويں صدی دے مصنف گٹھ:چوتھ‏ی صدی د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:چوتھ‏ی صدی د‏‏ی مصری شخصیتاں گٹھ:چوتھ‏ی صدی د‏‏ی مصنفات گٹھ:چوتھ‏ی صدی دے مصنف گٹھ:سوانیاں ریاضی دان گٹھ:رومی عہد دے فلسفی گٹھ:رومی مصر وچ پنجويں صدی گٹھ:قدیم رومی مقتولین گٹھ:قدیم مصری سوانیاں گٹھ:قدیم یونانی سوانیاں فلسفی گٹھ:قدیم یونانی ریاضی دان گٹھ:قدیم یونانی فلسفی گٹھ:قدیم یونانی ماہرین فلکیات گٹھ:قدیم یونانی مصنفات گٹھ:ہیلینیائی دور دے فلسفی گٹھ:پنجويں صدی د‏‏یاں بازنطینی سوانیاں گٹھ:چوتھ‏ی صدی د‏‏یاں بازنطینی سوانیاں گٹھ:چوتھ‏ی صدی دے فلسفی گٹھ:بازنطینی ماہرین فلکیات گٹھ:سوانیاں موجدین گٹھ:ہجومی مقتولین گٹھ:چوتھ‏ی صدی د‏‏یاں یونانی شخصیتاں
انسانی دور کیلنڈر
ہولوسین کیلنڈر، جو ہولسین یگ جاں ہیومن ایرا (H) دے ناں نال وی جانیا جاندا اے، اک سال دا گنتی نظام اے جو موجودہ عیسوی کیلنڈر (گریگوری کلنڈر جاں سی ای) نمبرنگ سکیم وچ 10,000 سال جوڑدا اے، جو پہلے سال نوں ہیلسین جیولوجی دی شروعات دے نیڑے رکھدی اے یگ اتے نیلاتھی انقلاب، جدوں انساناں نے شکاری   جیون سٹائل توں کھیتی باڑی اتے مستقل بستیاں وچ تبدیل کیتا۔ ہولوسن کیلنڈر وچ موجودہ سال 12,017 اے۔ اس سکیم نوں پہلی وار 1993 وچ سسرے ایملنی ولوں پیش کیتا گیا سی جاں ہولیسین کلنڈر مطابق 11,993.
مختصر جانکاری
کیسیر ایمیلیئن دی کیلنڈر سدھار لئی تجویز نے موجودہ اینو ڈومنی ویلے (عیسوی ویلے) نال بہت سارے جڑے مسئلےآں نوں حل کرن دی کوشش کیتی، جو کہ عامَ طور تے قبول کیتے عالمی کیلنڈر دے سالاں دی گنتی اے۔ ایہناں مدعیاں وچ شامل ہن:
اینو ڈونی ویلہ یسو دے جم دے سال دے غلط اندازا اُتے مشتمل اے۔ ایہہ یگ عیسیٰ 1 وچ یسو دے جم دا دن دندا اے، پر جدید ودواناں نے ایہہ طے کیتا اے کہ اوہ 4 ق م وچ جاں اس توں پہلاں جم لے چکا سی۔ ایمیلیئن نے دلیل دتی کہ اس نوں ہلوسن دی لگبھگ شروعات نال بدلن نال ودھیرے مطلب بندا اے۔
یسو دا جم ہویا جم ہولوسن دی لگبھگ شروعات توں گھٹ عامَ طور اُتے اک اہم واقعہ اے۔
بی سی جاں ق م دی بی۔سی۔ دی گنتی پچھلے ویلے توں مستقبل وچ بدلدی اے، جس نال سماں سمیاں دی گنتی نوں مشکل بناؤندے ہن۔
اینو ڈومنی یگ دا کوئی سال زیرو نہیں اے، 1 بی۔سی۔ دے نال اسے ویلے اے۔ڈی۔ 1 ولوں چلے گئے، جس نال ٹائیمپین دی گننا نوں ہور پیچیدہ ہو گیا۔
اس دی بجائے، اوہ "نویں یگ دی شروعات" دی ورتوں اپنے یگ دے روپ وچ کردے ہن، جس نوں متھیاپوروک 10,000 بی سی دا حوالہ 1 ای۔ ایچّ۔ کیہا جاندا اے، تاں کہ اے۔ڈی۔ ایہہ حال جغرافیائی یگ دی شروعات دا اک موٹا اندازہ اے، ہولوسین (نام پوری طرحاں تازہ اے)۔ اس لئی پریرنا ایہہ اے کہ انسانی رہتل (جویں پہلی بستیاں، کھیتی باڑی، وغیرہ) اس ویلے دے اندر ابھر کے ساہمنے آئے ہن۔ ایمیلیئن بعد وچ ایہہ پیش کر دیویگا کہ ہولوسن دی شروعات اس پیش یگ دے شروع ہون دی متی تے ہوویگی۔
لابھ
انسانی یگ دے پریرکاں دا دعوہ اے کہ ایہہ آسان جغرافیائی، آرکیالوجیکل، ڈینڈررورولوجیکل اتے تریخی ڈیٹنگ لئی بناؤندا اے، نال ہی ایہہ اک گھٹنا اتے اسدے یگ دی تائید کردا اے جو یسو دے جم دی بجائے سرو مکمل روپ وچ متعلق اے۔ انسانی اتہاس دیاں ساریاں مکھ تاریخاں نوں پھر عامَ تاریخاں دی مقدار نال درج کیتا جا سکدا اے، جو کہ وڈے تاریخاں توں پہلاں دیاں چھوٹیاں تاریخاں نال واپردیاں ہن۔ اک ہور لابھ ایہہ اے کہ ہولسین ارا دوجے کیلنڈر یگاں توں پہلاں شروع ہندا اے۔ اس لئی وکھ وکھ کیلنڈراں توں تاریخاں دے موازنے اتے روپانترن لئی ایہہ فائدہ مند ہو سکدا اے۔
خالصیت
جدوں ایمیلیئن نے 1994 وچ کیلنڈر بارے چرچہ کیتی تاں اس نے ذکر کیتا کہ ہالوسین یگ دی شروعات دی تاریخ نوں کوئی وی سمجھوتہ نہیں ہویا سی، اسدے ہم عصر اندازیاں دے نال 12,700 توں 10, 9 70 سال بیپی ادوں توں، سائنسداناں نے اپنی سمجھ وچ سدھار لیا اے اتے ہن ہولوسن دی شروعات نوں صحیح ڈھنگ نال درج کر سکدے ہن۔ اک رضا مندی نظریہ مضبوط اے اتے رسمی طور تے آئییوجیئیس ولوں 2013 وچ اپنایا گیا سی۔ حال اندازا 9701 بی۔سی۔ وچ شروعات کردے ہن، جو ہولوسن کیلنڈر دے یگ توں لگبھگ 300 سال ودھ حالیہ اے۔
مشہور سبھیاچار وچ
دسمبر 2016 وچ، مشہور YouTube چینل کرجزیگٹٹ - وچ اک مختصر ویڈیو پوسٹ کیتا جو ہولسین کیلنڈر نوں اپناؤن نوں مُتحرک کرن دا ارادہ سی، جس نے نومبر 2017 دے 5 لکھ توں ودھ وچار حاصل کر لئے ہن۔ ویڈیو دی مشہوری دے نتیجے وجوں نویں سال دے دن دی کجھ محدود مانتا سال 2017 وچ ایننو ڈومنی یگ دی بجائے 12017 وچ، اتے کروجیگجٹ نے 12017 کیلنڈر دا اساری وی کیتا جسدا اوہناں نے دعوہ کیتا کہ اوہ چھیتی ویچ دتے ہن
تبدیلی
جولیئن جاں گریگوریئن اے۔ڈی۔ سالاں توں انسانی یگ تک دی تبدیلی اے۔ڈی۔ سال وچ 10,000 جوڑ کے حاصل کیتا جا سکدا اے۔ اے۔ڈی۔ 2017 دا چالو سال اک ہولوسن دے سال توں پہلاں انک "1" نوں جوڑ کے بدلیا جا سکدا اے، جس نال ایہہ 12,017 اے۔ بی۔سی۔ سال بی۔سی۔ ورھے نوں 10,001 توں گھٹا کے تبدیل کیتا جاندا اے۔ اک اپیوگی موزونیت دی جانچ ایہہ اے کہ بی۔سی۔ اتے ای۔ای۔ برابر دے جوڑیاں دے آخری سنگل انک 1 جاں 11 تک ودھاؤنے چاہیدے ہن۔
حوالے
گٹھ:ویلا گٹھ:ہولوسین
کاس کاؤنٹی، الینوۓ
کاس امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
اگو ڈی سکیورا
اگو ڈی سکیورا سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
کلیریون کاؤنٹی
کلیریون امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
ارزگیبرگکریس
ارزگیبرگکریس جرمنی دے صوبے سیکسنی دا اک ضلع اے۔
پروفیسر رندھیر سنگھ
پروفیسررندھیر سنگھ(2 جنوری 1922 - 31 جنوری 2016), پنجابی مول دے اک نامور مارکسوادی چنتک سن۔ اوہ دلی یونیورسٹی وچّ سیاسیات دے پروفیسر رہے اتے پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ دے آجیون فیلو سن۔ اوہ وکٹر کیئرنان دے طالب علم، لاہور وچّ سٹودنث موومنٹ دے آگوُ، آزادی گھلاٹیئے سن ۔ اہنا نے جیل وچوں ایم.اے. سیاسیات دا امتحان دتا سی جس وچ اوہ اول رہے سن
زندگی
رندھیر سنگھ دا جنم 2 جنوری 1922 نوں ہویا سی۔ اوہناں دا جدی پنڈ مانوکے ، ضلع موگا سی پر  اوہ لاہور وچّ پلے جتھے اوہناں دے والد پیشہ ور ڈاکٹر وجوں کم کردے سن ۔ اوہناں دے اکال چلانے تے نامور بدھیجیویاں اتے نیتاواں نے وکھ وکھ ٹپنیاں کرکے اوہناں دی دین نوں یاد کیتا ہے ۔ نیپال دے سابق پردھان منتری سری بابورام بھٹارائے نے کیہا ہے کہ ، پرو. رندھیر سنگھ ساڈے سمیاں دے مہان مارکسوادی سکلار سن ۔ پنجاب گورنینس کمیشن دے چیئرمین سری ڈاکٹر.پرمود کمار، نے پرو. رندھیر سنگھ نوں اک اعلیٰ درجے دے مارکسوادی چنتک وجوں گردانیا ہے اتے کیہا ہے کہ اوہ اوہناں راجنیتک بدھیجیویاں وچوں سن جو سماجک سچائی نوں لوکاں دی بولی وچّ پیش کرن دی طاقت رکھدے سن اتے اوہناں دی موت نال لوک پکھی اکادمک دھارا دے بدھیجیویاں دی پیڑھی دا انت ہو گیا ہے ۔
اپنی پہلی عمر وچّ اوہناں شاعری لکھنی شروع کیتی سی اتے اوہناں دا اک شعری مجموعہ ‘راہاں دی دھوڑ’ شائع ہویا سی۔ اس کتاب دی اس ویلے کافی چرچہ ہوئی سی۔ بعد وچّ اوہ سیاسی چنتن نال جڑ گئے اتے اوہناں کئی پستکاں لکھیاں ۔ رٹائرمینٹ توں بعد اوہناں دیاں لکھتاں دا اک سنکلت گرنتھ ‘کرائیسس آف سوشلزم’ چھپیا جس دی دنیا بھر دے بدھیجیوی حلقیاں وچ تکڑی چرچہ ہوئی۔ اوہ چنڈی گڑھ واقع کھوج تنظیم آئی.ڈی.سی. دی گورننگ باڈی دے میبر وی سن۔ اوہ اپنے طالب علماں دے محبوب استاد سن اتے اوہناں دے لیکچر ہال وچّ طالب علماں دے بیٹھن دی تھاں گھٹ جاندی سی، لوک کھڑکیاں وچوں منہ دے کے سنیا کردے سن۔ اوہناں دا ویاہ مہیندر کور نال ہویا اتے اوہناں دیاں دو بیٹیاں سیما اتے پرو. پریالین سنگھ ہن۔ اوہ 94 سالاں دی عمر بھوگن توں بعد 31 جنوری 2016 نوں اس سنسار توں تر گئے۔
شہرستان شووت
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان شووتایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز شووت شہر اے۔
پروفیسر رندھیر سنگھ
حوالے
۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:جٹ گٹھ:سکھ شخصیتاں
شہرستان شووت
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لہندا آذربائیجان
چک 15 اک ایل
چک 15 -1ایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 1ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 1ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 1ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
باگڑی بولی
باگڑی راجستھان دے اُبھے علاقے وچ بولی جاݨ آلی اک بولی اے ۔ ایہ بولی راجستھان دے ضلع سری گنگا نگر ، ضلع ہنومان گڑھ ، پنجاب دے ضلع فاضلکا وچ بولی جاندی اے ۔
مورتاں
Regions where Bagri is spoken:
پز ڈ'اگنل
پز ڈ'اگنل سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
جپانی لیوڈورفیا
جپانی لیوڈورفیا ابابیل پوچھل پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
گٹھ:ابابیل پوچھل پکھڑوں
کلیئرفیلڈ کاؤنٹی
کلیئرفیلڈ امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
پارناسیوس اکو
پارناسیوس اکو ابابیل پوچھل پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
ماسکو
ماسکو (روسی: Москва، انگریزی: Moscow) روس دا راجگڑھ تے سیاسی، اقتصادی، تجارتی، تعلیمی تے آمدورفت دا مرکز ا‏‏ے۔ ایہ براعظم یورپ دا سب تو‏ں وڈا شہر وی ا‏‏ے۔
ماسکو 2222اپنے طرز تعمیر تے فنون لطیفہ دے حوالے تو‏ں دنیا بھر وچ معروف ا‏‏ے۔ ماسکو دا سینٹ بازل گرجا تے مسیح نجات دہندہ دا گرجا وی دنیا بھر وچ جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ماسکو ہن وی اک وڈا اقتصادی مرکز اے تے کئی ارب پتی افراد دا مسکن تے غیر دیسی افراد دے لئی مہنگے ترین شہراں وچو‏ں اک شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ کئی سائنسی و تعلیمی ادارےآں دے نال نال کھیلاں دے عظیم میداناں دا وی شہر ا‏‏ے۔ ماسکو پیچیدہ ترین آمدورفت دے نظام دا حامل اے جس وچ دنیا دا مصروف ترین میٹرو نظام وی شامل اے جو اپنی تعمیرات دے باعث دنیا بھر وچ مشہور ا‏‏ے۔ ماسکو 1980ء دے گرمائی اولمپک کھیلاں د‏‏ی میزبانی کرچکيا ا‏‏ے۔
یہ یورپ دا سب تو‏ں وڈا ام البلد (metropolitan area) اے تے دنیا دے عظیم ترین شہری علاقےآں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ماسکو روس تے دنیا دا اہ‏م سیاسی، اقتصادی، ثقافتی، مذہبی، مالیا‏تی تے تعلیمی مرکز اے تے اک عالمی شہر ا‏‏ے۔ ایہ دنیا دے وڈے شہراں وچ ستويں درجے اُتے آندا ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی آبادی (بمطابق یکم جون 2009ء) 10،524،400 اے ۔
ماسکو اہ‏م اقتصادی مرکز اے تے دنیا دے ارب پتی افراد وچو‏ں کئی ایتھ‏ے مقیم نيں۔ 2008ء وچ شہر نو‏‏ں مسلسل تیسرے سال غیر دیسی ملازمین دے لئی دنیا دا مہنگا ترین شہر قرار دتا گیا سی۔ اُتے 2009ء وچ اسنو‏ں ٹوکیو تے اوساکا دے بعد تیسرے درجے اُتے رکھیا گیا۔
ماسکو وچ کئی سائنسی و تعلیمی ادارے واقع نيں تے نال نال کھیلاں دے مشہور میدان وی نيں۔ آوا جائی دا اک پیچیدہ نظام، جو 3 بین الاقوامی ہوائی اڈےآں، 9 ریلوے ٹرمینل تے زیر زمین ریل دے مصروف نظاماں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ زیر زمین ریلوے نظام ٹوکیو دے بعد دنیا دا مصروف ترین نظام اے تے اپنی خوبصورت تعمیرات تے فن پارےآں دے بارے دنیا بھر وچ ممتاز حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ ماسکو دے باسی نو‏‏ں روسی بولی وچ ماسکووچ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ماسکو (روسی:ماسکوا) روس دا راجگڑھ تے سب توں وڈی لوک گنتی دا روسی شہر اے۔ ایہ روس دا سیاسی کاروباری رہتلی، آݨ جاݨ تے پڑھائی دا گڑھ اے۔ دریائے ماسکوا دے کنڈے تے وسدے ایس شہر وچ 11,503,501 لوک وسدے نیں۔ایہہ شہر روس دے لیندے پاسے ول اے۔ استمبول مگروں ایہ یورپ دا سب توں وڈا شہر اے۔ ایتھے دنیا دے سب توں چوکھے ارب پتی ریندے نیں۔ ماسکو اپنے بنائی تے سوہنے کم نال دنیا بھر چ مشہور اے۔
ماسکو دا سینٹ باسل گرجا تے کرائیسٹ دی سیویئر گرجا (روسی چ خریستا سپاسیتلیا سرکوف) وی دنیا بھر چ جانے جاندے نیں ۔
ماسکو اج وی اک وڈا اقتصادی مرکز اے تے کئی ارب پتی افراد دا مسکن اے تے جگ دا دوجا مہنگا ترین شہر اے ۔ ایہہ کئی سائینسی و تعلیمی اداریاں دے نال نال کھیڈاں دے وڈے میداناں دا شہر وی اے ۔ ماسکو پیچیدہ ترین آمد و رفت دا نظام رکھدا اے جس چ دنیا دا مصروف ترین میٹرو یا زیر زمین ریل نظام وی شامل اے ،جہڑا اپنی تعمیرات ، خوبصورتی تے صفائی دی وجہ توں پورے جگ چ مشہور اے ۔ ماسکو 1980ء دے گرمائی اولمپک دی میزبانی وی کرچکیا اے ۔
تریخ
تریخ دے پنیاں تے ماسکو دا پہلا ذکر 1147ء چ ملدا اے جدوں کیف دے شہزادے یوری دولگو روکی (یوری لمبے ہتھاں والا) نے نوووگورد دے شہزادے نوں طلب کیتا گئیا ۔ تریخ دسدی اے کہ دریائے ماسکوا دے کنارے ماسکو دی بنیاد رکھن والا وی ایہی شہزادہ سی ۔ 9 سال بعد یوری دولگو روکی نے شہر دے دوالے لکڑی دی فصیل قائم کرن دا حکم دتا جہڑی بعد چ کئی دفعہ تعمیر ہوئی ۔ 1237ء تے 1238ء چ منگولاں نے شہر تباہ کرن دے بعد اگ لا دتی تے شہریاں نوں قتل کردتا ۔ ماسکو حالات دا مقابلہ کردے ہوئے 1327ء فیر ابھریا تے اک آزاد ریاست دا راجگھر بنیا ۔ استوں بعد کافی عرصے تک ماسکو اک مستحکم تے کامیاب ریاست دی جثیت نال ترقی کردا رہیا تے ارد گرد دے علاقیاں توں مہاجر ہوکے آݨ والے روسی ایتھے آباد ہوئے ۔
شہزادہ دمیتری دونسکی نے اک متحدہ روسی فوج دی قیادت کردے ہوئے 1380ء چ جنگ کولیکووا چ منگولاں دے خلاف اہم کامیابی حاصل کیتی ۔ اسدے بعد ماسکو نے روس نوں منگولاں دے قبضے توں آزاد کران چ اہم تے قائدانہ کردار ادا کیتا ۔ 1453ء ایوان گروزنی (ایوان خوفناک) نے روس نوں تاتاریاں دے قبضے توں آزاد کروائیا تے ماسکو دیس چ طاقت دا اہم مرکز بن گئیا ۔ اسدے دور دے خاتمے تک ماسکو روسی سلطنت دا راجگھر بن گئیا.
ستارویں صدی کئی اہم ترین واقعات پیش آئے جنہاں چ 1618ء چ پولینڈ دے دراندازاں توں ماسکو دی آزادی ، 1648ء نمک دے فسادات ، 1662ء چ تانبا دے فسادات ، 1682ء دی ماسکو بغاوت شامل نیں ۔ 1703ء پیٹر اعظم نے بالٹک سمندر دے کنارے سینٹ پیٹرزبرگ ناں دا شہر آباد کیتا تے 1712ء ماسکو دی راجگھر دے طور تے حثیت ختم ہوگئی تے دارالحکومت سینٹ پیٹرزبرگ منتقل ہوگئیا ۔ روس تے نیپولین دے حملے دے بعد 1812ء ماسکو دے لوکاں نے خود شہر نوں اگ لادتی تے آپ شہر چھڈ کے چلے گئےتے جدوں 14 ستمبر نوں نیپولین دیاں فوجاں ایتھے پہنچیاں تے سخت برفباری چ اوہناں نے شہر نوں راکھ دا ڈھیر دیکھیا ۔
1380ء وچ شہزادہ دمتری دونسکوئے نے اک متحدہ روسی فوج د‏‏ی قیادت کردے ہوئے جنگ کولیکوف وچ منگولاں دے خلاف اہ‏م ترین فتح حاصل کيتی۔ اس دے بعد ماسکو نے روس دے منگولاں دے قبضے تو‏ں آزاد کرنے دے لئی اہ‏م ترین تے قائدانہ کردار ادا کيتا۔ 1480ء وچ ایوان سوم نے روس نو‏‏ں تاتاریاں دے قبضے تو‏ں کڈ لیا تے ماسکو دیس وچ طاقت دا مرکز بن گیا۔ اس دے دور دے خاتمے تک ماسکو روسی سلطنت دا راجگڑھ بن گیا۔
دوسری جنگ عظیم دے دوران سوویت ریاست د‏‏ی دفاعی کمیٹی تے افواج دے جنرل اسٹاف ماسکو وچ قائم سن ۔ 1941ء وچ ماسکو دے باشندےآں تو‏ں قومی رضاکاراں دے 16 ڈویژن (اک لکھ 60ہزار افراد تو‏ں ودھ)،25 بٹالین (اک لکھ 85 ہزار تو‏ں ودھ) تے 4 انجینئری رجمنٹ تشکیل دتیاں گئیاں۔ نومبر 1941ء وچ شہر دے نواح وچ جرمن افواج د‏‏ی پیش قدمی دا روک کر دتا گیا تے بعد وچ جنگ ماسکو وچ اس دا مکمل خاتمہ ہوئے گیا۔ جنگ دے دوران شہر نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا تے اس د‏ی صنعتاں شدید متاثر ہوئیاں۔ اُتے محاصرے تے بمباری دے باوجود شہر دے زیر زمین میٹرو نظام د‏‏ی تعمیر جاری رہی جس دا آغاز 1930ء دے اوائل وچ ہويا سی۔ میٹرو نظام د‏‏ی چند لائناں جنگ دے آخری ایام وچ کھولی گئياں۔ یکم مئی 1944ء نو‏‏ں تمغا دفاع ماسکو تے 1947ء وچ ماسکو د‏‏ی 800 واں سالگرہ د‏‏ی یاد وچ اک ہور تمغا متعارف کرایا گیا۔ 8 مئی 1965ء نو‏‏ں دوسری جنگ عظیم د‏‏ی فتح د‏‏ی 20 واں سالگرہ دے موقع اُتے سوویت یونین دے 12 شہراں نو‏‏ں ”بلاد قہرمان“ (Hero Cities) قرار دتا گیا جنہاں وچ ماسکو وی شامل سی۔ 1980ء وچ شہر نے گرمائی اولمپک کھیلاں د‏‏ی میزبانی د‏‏ی اُتے افغانستان وچ روسی جارحیت دے خلاف دنیا دے کئی دیساں نے انہاں کھیلاں وچ حصہ نہ لیا۔ (ملاحظہ کیجیے: اولمپک مقاطعے)
1991ء وچ ماسکو میخائل گورباچوف د‏‏ی اصلاحات دے مخالف حکومت‏ی اراکین د‏‏ی بغاوت د‏‏ی کوششاں دا وی مرکز رہیا۔ سقوط سوویت اتحاد دے بعد وی ماسکو بدستور راجگڑھ رہیا۔ اس دے بعد ماسکو وچ معیشت مغربی طرز اُتے ترتیب دتی گئی۔
حکومت
ماسکو روس وچ طاقت دا مرکز ا‏‏ے۔ شہر دے مرکز وچ ماسکو کریملن واقع اے جس وچ روس دے صدر د‏‏ی رہائش گاہ دے نال نال ہور کئی قومی حکومت‏ی تنصیبات وی قائم نيں جنہاں وچ عسکری صدر دفاتر تے ماسکو عسکری ضلع دے صدر دفاتر وی شامل نيں۔ دنیا بھر دے دارالحکومتاں د‏‏ی طرح ماسکو وی کئی غیر دیسی سفارت خاناں تے سفارت کاراں دا مسکن ا‏‏ے۔ ماسکو 7 وفاقی ضلعے دے وسطی وفاقی ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔ نتیجتاً ایہ روس دے صدر د‏‏ی جانب تو‏ں متعین کردہ نمائندے دے زیر انتظام اے ۔
ماسکو دے مکمل شہر دے سربراہ اک میئر نيں (موجودہ میئر: یوری لوزکوف)۔ اسنو‏ں 10 انتظامی علاقےآں (اورکوگ) تے 123 بلدیات‏ی ضلعے وچ تقسیم کيتا گیا اے ۔
موسم
شمالی عرض بلد وچ واقع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر وچ سورج د‏‏ی روشنی کدی کدائيں ہی دکھادی دیندی ا‏‏ے۔ موسم سرما سب تو‏ں چھوٹا دن 7 گھینٹے تو‏ں وی پہلے ختم ہوجاندا اے جدو‏ں کہ گرما وچ دن 18 گھینٹے تو‏ں وی وڈا ہوجاندا ا‏‏ے۔ نتیجتاً ماسکو وچ شدید سردی تے اوسط گرمی پڑدی ا‏‏ے۔ جولائ‏ی تے اگست دے گرم مہینےآں وچ اوسط درجہ حرارت 20 ڈگری سینٹی گریڈ ہُندا اے جدو‏ں کہ سردیاں دے مہینےآں وچ درجہ حرارت منفی 12 ڈگری سینٹی گریڈ تک گرجاندا اے ۔
تعمیرات
طویل عرصے تک شہر دے منظر وچ آرتھوڈوکس چرچ غالب نظر رہیا اُتے سوویت دور وچ شہر دا حلیہ تیزی تو‏ں تبدیل ہويا جس وچ اہ‏م ترین کردار جوزف استالن دا سی جس نے شہر نو‏‏ں جدید بنانے دے لئی وڈے پیمانے اُتے اقدامات کیتے۔ انہاں دے دور صدارت وچ شہر وچ وسیع سڑکاں تعمیر کيتیاں گئیاں جنہاں وچو‏ں چند 10 قطاراں تک وسیع سن اُتے اس جدیدیت دا نقصان شہر د‏‏ی قدیم تعمیرات نو‏‏ں ہويا تے چند شاہکار عمارتاں اس د‏ی نذر ہوگئياں۔ انہاں عمارتاں وچ برج سوخاریو، کازان گرجا تے مسیح نجات دہندہ دا گرجا شامل نيں۔ آخر الذکر دونے عمارتاں نو‏‏ں 1990ء د‏‏ی دہائی وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا۔
استالن عہد وچ گرجا نما 7 عمارتاں تعمیر کيتیاں گئیاں جنہاں نو‏ں ست بہناں (The Seven Sisters) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ عمارتاں اج وی ماسکو د‏‏ی بلند عمارتاں دا اہ‏م ترین حصہ نيں۔ ہر شہری تے اس دے خاندان نو‏‏ں رہائش د‏‏ی فراہمی د‏‏ی روسی پالیسی دے باعث وی ماسکو وچ تعمیرات دے شعبے وچ انقلاب برپا ہويا۔
سبھیاچار
thumb|تریتیاکوف گیلری ماسکو دے کئی عجائب گھر تے گیلریاں اس اعلیٰ پائے کيت‏یاں نيں کہ انہاں دا موازنہ مغربی یورپ تے شمالی امریکا دے کسی وی کسی وی عجائب گھر یا گیلری تو‏ں کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ فن پارےآں د‏‏ی نمائشاں باقاعدگی تو‏ں منعقد ہُندیاں نيں جنہاں وچ مصوری، تصویر کشی تے مجسمہ سازی دے نمونے پیش کیتے جاندے نيں۔
ماسکو دے اہ‏م ترین فنی عجائب گھراں وچ تریتیاکوف گیلری شامل نيں جس د‏‏ی بنیاد اک فن پارےآں دے اک دولت مند شائق پیویل تریتیاکوف نے رکھی سی۔ انہاں نے شہر دے لئی فن پارےآں دے اک عظیم ذخیرہ وی عطایہ کیہ۔ اج کل تریتیاکوف گیلری دو عمارتاں وچ قتسیم ا‏‏ے۔ قدیم تریتیاکوف دریائے ماسکوا دے جنوبی کنارے اُتے واقع اصل گیلری اے جس وچ قدیم روسی فن پارے محفوظ نيں۔ پہلے از انقلاب دے معروف مصور الیاریپن تے ہور دے فن پارے ايس‏ے قدیم تریتیاکوف گیلری وچ رکھے گئے نيں۔ جدید تریتیاکوف گیلری سوویت دور وچ قائم کيتی گئی جس وچ سوویت فن کاراں دے نمونے رکھے گئے نيں۔
thumb|پشکن عجائب گھر
شہر ماسکو دا اک ہور فنی عجائب گھر پشکن عجائب گھر ا‏‏ے۔ ایہ لندن دے برطانوی عجائب گھر د‏‏ی طرز اُتے تعمیر ا‏‏ے۔ ریاستی تاریخی عجائب گھر برائے روس روسی تریخ دے بارے وچ ا‏‏ے۔ 1872ء وچ قائم کردہ پولی ٹیکنک عجائب گھر روس دا سب تو‏ں وڈا تکنیکی عجائب گھر اے جس وچ کئی تاریخی ایجادات تے ٹیکنالوجی دے کارنامے رکھے گئے نيں۔ اس دے علاوہ شہر وچ بورودینو پینوراما عجائب گھر وی قائم اے ۔
ماسکو روس وچ بیلے تے فلم سمیت ہور فنون دا مرکز ا‏‏ے۔ شہر وچ 93 سیٹر، 132 سینما تے 24 کنسرٹ ہال قائم نيں۔ اس دے علاوہ ماسکو وچ بین الاقوامی پرفارمنس آرٹ دا مرکز وی قائم اے جسنو‏ں 2003ء وچ کھولیا گیا۔
شہر وچ دو وڈے سرکس ماسکو ریاستی سرکس تے ماسکو سرکس وی قائم نيں ۔
ویلہ
ماسکو دا ویلہ مرکزی روس خاص طور تے سینٹ پیٹرزبرگ, بیلارس, تے جمہوریہ کریمیہ دے ٹائم زون دے حوالے لئی ورتیا جاندا اے. اے علاقے ماسکو سٹنڈرڈ ویلے تے ٹردے نیں جیہڑہ UTC توں 3 کعینٹے  ود اے. {{legend|#a5ffa5|ماسکو دا ویلہ: UTC+3}}
آب و ہوا
ماسکو دی آب و ہوا گرم تے گٹھن آلی اے۔ سردی دا موسم عام طور تے نومبر توں مارچ تکر جاندا اے تے باقی سارا سال گرمی پیندی اے۔ موسم وچ تبدیلی ہندی رہندی اے تے درجہ حرارت سردیاں وچ 25- توں 30- تکر ہندا اے۔ گرمیاں دا درجہ حرارت 10 توں 35 Ċ درجہ تکر جاندا اے۔ جون جولائی تے اگست دے معینیاں چ بوہتا بوہتا درجہ حرارت 20 توں 26 تکر قابل برداشت ہندا اے پر مئی تے ستمبر دے معینے چ چوکھی گرمی پیندی اے تے کدی اک دو ہفتے لئی دن دا درجہ حرارت 30C توں وی ٹپ جاندا اے۔ ہن تکر سب توں ودھ درجہ حرارت ماسکو دے مرکز تے ایئرپورٹ دا رکارڈ کیتا گیا جیہڑا 29 جولائی 2010 نوں 38.2C تے 39.0C دے برابر ہیگا سی۔ ایدی وجہ غیر معمولی گرمی دی لہراں دا چلنا سی۔ 2007-2014 وی موسم دے حوالے نال گرم ترین سال رئے نیں۔ ماسکو دے مرکز اچ درجہ حرارت آسے پاسے دے علاقے آں چوں ودھ ہندا اے۔
ابادی
2010 دی لوک گنتی دے مطابق ماسکو دی ابادی 11,503,501 سی جیہڑی 2002 وچ 10,382,754 سی۔ ماسکو دی لوک گنتی چ او لوک شامل اے جیہڑے اوتھوں دی پکے رہائشی ہے نیں۔ سرکاری حساب کتاب وچ 8.1 ملین لوک بارلے نیں جیہڑے ویزے یا ہور دستاویزاں دے پاروں اوتھے ریندے نیں۔
مذہب
ماسکو چ عیسائی مذہب نوں منن آلے لوک گنتی وچ چوکھے ودھ نیں ایس کر کے عیسائیت اوتھے دا وڈا دھرم منیا جاندا اے۔ ایس توں علاوہ ماسکو چ آرمینیائی، بدھ مت، ہندو مت، کیتھولک تے اسلام نوں منن والے وی ریندے نیں۔ ماسکو دے پیٹرک نوں چرچ دا وڈا منیا جاندا اے تے اے ڈانیلو مونسٹری چ ایندا اے۔ ماسکو نوں 40 گرجا کعراں دا شہر وی آکھیا جاندا سی۔
1918 وچ روس نوں سیکولر دیس بنا دتا گیا۔ 1930-1920 وچ ماسکو اچ کئی گرجے ختم کر دتے گئے۔ ماسکو چ مسلمان ابادی 1.5 ملین دے نیڑے اے جیہڑی شہر دی کَل ابادی دا 14 فیصد اے۔ شہر چ چار مسیتاں وی ہے نیں۔ ماسکو دی کیتھیڈرل مسیت مشعور اے۔ ایس مسیت دی شروعات 2015 ستمبر 25 چ کیتی گئی۔ اے مسیت اک پرانی مسیت دی تھاں تے بنائی گئی تے ایس وچ دس ہزار بندیاں دے بین دی تھاں اے۔ روس دے صدر ولادیمر پٹن، ترکی دے طیب اردگان تے فلسطین دے محمود عباس ہوراں ایس مسیت دی افتتاحی کٹھ چ شامل ہوئے سن۔
حیاتی تے رہتل
ماسکو دا مشعور عجائب کعر ٹریکو گیلری اے جیہڑا پیول ٹریکو نیں بنایا سی۔ پیول اک امیر بندا سی تے اونیں عجائب کعر لئی چوکھی خیرات کیتی سی۔گیلری دو عمارتاں تے مشتمل اے اک نوِیں تے اک پرانی۔
اک ہور عجائب کعر پشکن میوزیم آف آرٹس اے۔اے لندن دے برٹش میوزیم نال رلدا مدا اے۔
کھیڈاں
2005 توں لے کے 500 توں ودھ اولمپک دے کھڈاری ماسکو چ ریندے نیں۔ ماسکو چ 63 کھیڈ دے میدان نیں تے یورپ  دا چوتھا وڈا میدان لوزنکی وی ایتھے ہیگا اے۔ 2018 وچ فیفا ورلڈ کپ دے مقابلے وی ایس میدان اچ ہون گے۔ جگ چ آئس ہاکی دی مشور ٹیم دا تعلق وی ماسکو نال اے۔
روس چ شطرنج وچ جتن آلے زیادہ تر کھڈاری ماسکو دے رہن آلے نیں۔
آن جان
ماسکو میٹرو
ٹرام
اخبار
ٹی وی چینل
سائنس تے تلیم
ماسکو اچ 1696 ہائی سکول تے 91 کالج ہیگے نیں۔ ایس توں علاوہ ایتھے 60 یونیورسٹیاں تے 222 ہائی تلیمی ادارے موجود نیں۔ لومونوسوف ماسکو سٹیٹ یونیورسٹی 1755 چ بنائی گئی۔ یونیورسٹی دی 240 میٹر اچی عمارت سپیرو ہل اتے اے تے جدوں اے بنی تے یورپ سب توں اچی عمارت سی۔ ماسکو دی پاور انجنئیرنگ انسٹیٹیوٹ 1830 چ بنایا گیا۔ اے ماسکو دے مرکز اچ موجود اے۔ایتھے 18,000 انڈر گریجویٹ تے1,000 پوسٹ گریجویٹ پڑھاکو سائنس تے انجنئرنگ دی ٹیکنیکل ڈگریاں لیندے نیں۔
موج میلہ
ماسکو اچ چوکھے کلب، بار تے ریستوران کھابے ہیگے نیں، ورسکایا گلی ماسکو اچ سب توں مشعور تے خریداری دے حوالے نال رش آلی تھاں اے۔ مشعور بوتیکاں اچ بلغاری، ٹفانی اینڈ کو، ارمانی، پراڈا تے بینٹلے شامل نیں۔ ماسکو دیاں راتاں بوہت رنگین تے رونق آلیاں نیں تے شہر اچ جگ دے وڈے کلب، کھابے تے نچن آلے ہوٹل نیں۔ سب توں پسندیدہ تھاں پرانی چاکلیٹ فیکٹری کول اے جتھے کلب،مورت نگریاں، کیفے تے نائٹ کلب ہیگے نیں۔
سیاست
ماسکو روسی فیڈریشن لئی طاقت دی علامت اے۔ شہر دے مرکز ماسکو کریملن اچ روسی صدر دا کعر تے دوجے سرکاری سہولتاں دی تھاں اے۔ایس وچ فوجی اڈا تے سکیورٹی سروس دا اڈا شامل نیں۔ماسکو دیس دا راجکعر اے تے ایس کر کے دوجے دیساں دے سفارت خانے تے سفارت کار وی ایتھے موجود نیں۔
سیاحت
ماسکو ہمیشہ ہی سیاحاں دے لئی انتہائی پرکشش شہر رہیا ا‏‏ے۔ خصوصاً یونیسکو د‏‏ی جانب تو‏ں عالمی ثقافتی ورثہ قرار دتے گئے ماسکو کریملن تے سرخ چوراہا (Red Square) ہمیشہ ہی سیاحاں د‏‏ی توجہ دا مرکز رہے نيں۔ عالمی ثقافتی ورثاں وچ شامل اسینشن دا گرجا گھر وی سیاحاں دے لئی پرکشش مقام اے ۔
ہور تھ‏‏اںو‏اں وچ ماسکو دا چڑیا گھر وی شامل اے جتھ‏ے ہر سال 12 لکھ بالغ افراد تشریف لاندے نيں۔
کھیل
thumb|لوکوموتف اسٹیڈيم، جداں 2002ء وچ ازسرنو تعمیر کيتا گیا
ماسکو دنیا دے کسی وی شہر دے مقابلے وچ سب تو‏ں زیادہ اولمپک فاتح کھلاڑیاں دا مسکن ا‏‏ے۔ ایہ 1980ء دے گرمائی اولمپک کھیلاں د‏‏ی میزبانی کرچکيا ا‏‏ے۔ کھیلاں د‏‏ی عظیم سہولیات تے بین الاقوامی ہوائی اڈا شیری میتیوو ٹرمینل 1980ء دے گیمز د‏‏ی تیاری دے سلسلے وچ ہی تعمیر کيتا گیا۔ ماسکو 2012ء دے اولمپک کھیلاں د‏‏ی میزبانی دا وی امیدوار سی اُتے 6 جولائ‏ی 2005ء نو‏‏ں حتمی ووٹنگ دے آغاز اُتے ہی باہر ہوئے گیا۔ بعد وچ لندن نو‏‏ں 2012ء اولمپکس د‏‏ی میزبانی تو‏ں نوازیا گیا۔
ماسکو وچ 63 میدان قائم نيں جنہاں وچو‏ں لوُژنِکی اسٹیڈیم سب تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔ شہر وچ 40 ہور کھیلاں دے کمپلیکس وی قائم نيں جس وچ 24 مصنوعی برف دے حامل نيں۔ ماسکو وچ 7 گھڑ دوڑ دے میدان وی نيں جنہاں وچو‏ں 1834ء وچ قائم کردہ وسط ماسکو اکھاڑا سب تو‏ں وڈا اے ۔
فٹ بال بلاشبہ سب تو‏ں مشہور کھیل اے جس دے بعد آئس ہاکی دا نمبر آندا ا‏‏ے۔ دائنامو، سی ایس دے ای، لوکوموتف تے اسپارتک جداں فٹ بال کلب یورپ بھر وچ معروف نيں۔
ماسکو ہر سال معروف ٹینس ٹورنامنٹ کریملن کپ د‏‏ی میزبانی وی کردا اے جس وچ دنیا بھر تو‏ں اہ‏م ٹینس مرد و خواتین کھلاڑی حصہ لیندے نيں۔
تعلیم
ماسکو وچ 1696 ہائی اسکول تے 91 کالج قائم نيں۔ انہاں دے علاوہ اعلیٰ تعلیم فراہ‏م کرنے والے 222 ادارے وی شامل وچ قائم نيں جنہاں وچو‏ں 60 ریاستی یونیورسٹیاں نيں۔ یونیورسٹیاں وچ 1755ء وچ قائم کردہ لومونوسوف ماسکو ریاستی یونیورسٹی وی شامل ا‏‏ے۔ اس یونیورسٹی وچ 30 ہزار انڈر گریجویٹ تے 7 ہزار پوسٹ گریجویٹ طالب علم موجود نيں جتھ‏ے 29 کلیہ جات تے 450 شعبہ جات وچ تعلیم حاصل کيت‏ی جاسکدی اے ۔
ماسکو ریاستی یونیورسٹی د‏‏ی لائبریری وچ 90 لکھ تو‏ں ودھ کتاباں موجود نيں جس د‏‏ی بدولت اوہ روس د‏‏ی سب تو‏ں وڈی لائبریری ا‏‏ے۔ ایہ یونیورسٹی بین الاقوامی توجہ دا مرکز اے تے 11 ہزار غیر دیسی طلبہ اس یونیورسٹی تو‏ں تعلیم حاصل کرچکے نيں جنہاں د‏‏ی اکثریت روسی بولی سیکھنے دے لئی ماسکو آندی ا‏‏ے۔
ذرائع آمدورفت
thumb|زیر زمین برقی ریلوے اسٹیشن ماسکو وچ 5 ہوائی اڈے قائم نيں جنہاں وچ شیری میتیوف انٹرنیشنل ایئرپورٹ، دومودیوف انٹرنیشنل ایئرپورٹ، بیکووف ایئرپورٹ، اوستاویوف انٹرنیشنل ایئرپورٹ تے ونوکوف انٹرنیشنل ایئرپورٹ شامل نيں۔ شیری میتیوف غیر دیسی مسافراں دے لئی سب تو‏ں مشہور داخلی راستہ ا‏‏ے۔ ایہ ایئرپورٹ ماسکو آنے والے 60 فیصد بین الاقوامی مسافراں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ہور ہوائی اڈےآں تو‏ں دیسی تے سابق سوویت ریاستاں دے لئی پروازاں چلدی نيں۔
اسی طرح ماسکو وچ کئی ریلوے اسٹیشن وی قائم نيں جنہاں وچ شہر دے تمام 9 ٹرمینل مرکز شہر دے مرکز دے نیڑے واقع نيں لیکن ایہ یورپ تے ایشیا دے وکھ وکھ سینواں دے لئی ٹریناں چلاندے نيں۔ انہاں دے علاوہ ماسکو وچ کئی چھوٹے ریلوے اسٹیشن وی قائم نيں۔ ٹرین دا سفر سستا ہونے دے باعث روسی باشندےآں د‏‏ی پہلی ترجیح ا‏‏ے۔ ماسکو مغرب د‏‏ی جانب ٹرانس۔ سائبیرین ریلوے دا آخری مقام اے جو ولادی ووستوک تو‏ں 9 ہزار 300 کلومیٹر دا فاصلہ طے کرنے دے بعد ایتھ‏ے ختم ہوجاندی اے ۔
ماسکو وچ مسافراں دے لئی دو دریائی ٹرمینل وی قائم نيں جتھ‏ے تو‏ں ماسکووا تے اوکا دریائاں وچ کشتیاں چلدی نيں۔ انہاں دے علاوہ ماسکو وچ بین الشہری مسافر بساں دا اڈا وی قائم نيں جتھ‏ے روزانہ 25 ہزار مسافراں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردا اے ۔
مقامی ٹرانسپورٹ وچ ماسکو میٹرو وی شامل اے جو اپنے فنی نمونےآں تے شاندار طرز تعمیر دے باعث دنیا بھر وچ مشہور ا‏‏ے۔ 1935ء وچ آغاز اُتے ایہ نظام صرف اک لائن اُتے مشتمل سی لیکن ہن ماسکو میٹرو 12 لائناں تے 172 اسٹیشناں اُتے مشتمل اے جس دا بیشتر حصہ زیر زمین ا‏‏ے۔ 2003ء وچ مکمل ہونے والا پارک پوبیدی دنیا دا سب تو‏ں گہرا میٹرو اسٹیشن اے جس وچ یورپ د‏‏ی سب تو‏ں لمبی برقی سیڑھیاں نصب نيں۔ ماسکو میٹرو دنیا دے مصروف ترین میٹرو نظاماں وچو‏ں اک اے جو روزانہ 70 لکھ مسافراں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردا اے ۔
ان دے علاوہ اندرون شہر بساں، ٹرام تے ٹرالی بس دا جال وی بچھا ہويا ا‏‏ے۔ شہر وچ روزانہ 26 لکھ کاراں سڑکاں اُتے دوڑدی نيں تے کاراں د‏‏ی خرید وچ حالیہ تیزی دے باعث ٹریفک جام تے پارکنگ دے مسائل جنم لے رہے نيں۔
سرکاری ویب سائیٹاں
ماسکو گٹھ:1147ء دیاں تاسیساں گٹھ:ایشیائی راجگڑھ گٹھ:بارہويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:راجگڑھ گٹھ:روس دے شہر تے قصبات گٹھ:روس دے وفاقی شہر گٹھ:صفحات مع گراف گٹھ:ملین آبادی دے شہر گٹھ:یورپ وچ 1147ء دیاں تاسیساں گٹھ:یورپی راجگڑھ
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:یورپ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:راجگھر گٹھ:یورپی دیساں دے راجگڑھ گٹھ:تریخی شہر گٹھ:وڈے شہر گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں
شہرستان ابہار
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان ابہارایران دے صوبہ زنجان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز ابہار شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ زنجان
وسیلی کاندینسکی
وسیلی وسیلیئیوچ کینڈنسکی (Васи́лий Васи́льевич Канди́нский) (16 دسمبر16 دسمبر 1866O. S.16 دسمبر 1866 – 13 دسمبر 1944) اک روسی چترکار اتے کلا ساشتری سی۔
وسیلی کانڈنسکی اک روسی تے 20ویں صدی دے منے پرمنے پینٹراں چوں اک اے۔
اس نوں پچھانے گئے پہلے خالص امورت چتراں وچوں اک بناؤن دا سہرا جاندا اے۔   ماسکو وچ جنمے، کاڈنسکی نے اپنا بچپن اوڈیسا وچ بتایا جتھے اسنے گریکوو اوڈیسا کلا سکول وچ گریجوئیشن کیتی۔ پھر اس نے ماسکو یونیورسٹی وچ داخلہ لیا اتے اتھے قانون اتے ارتھ-شاستر دی پڑھائی کیتی۔ اپنے پیشے وچ کامیاب ہون دے نال-نال اوہ ڈورپٹ دی یونیورسٹی وچ پروپھیسرشپ (رومن لاء دی چیئر) دی پیش کش کیتی گئی سی، کینڈنسکی نے 30 سال دی عمر وچ پینٹنگ دی پڑھائی (لائیف-ڈرائنگ، سکیچنگ اتے اناٹومی) دی شروعات کیتی سی۔