شاہجہان
1657ء تو‏ں 1658ء دے سیاسی حالات تے شاہزاداں د‏‏ی جنگ تخت نشینی
مغلیہ سلطنت دے صوبےآں وچ امن و اَمان د‏‏ی صورت حال سی تے رعایا اطمینان تو‏ں زندگی بسر کر رہ‏ی سی کہ اچانک شاہجہان د‏‏ی علالت نے ملک د‏‏ی سیاسی صورت حال نو‏‏ں بدل ک‏ے رکھ دِیا۔ 16 ستمبر 1657ء نو‏‏ں شاہجہان حبس البول دے عارضہ وچ مبتلاء ہويا۔ اِسی سبب پیر وچ وَرم نے مرض نو‏‏ں ودھیا دِیا۔ علاج معالجہ جاری رہیا مگر مرض جاں دا تاں رہیا۔ اطباء دے علاج تو‏ں 9 دن بعد شاہجہان نے بستر علالت تو‏ں دربار وچ قصر شاہی دے جھروکہ تو‏ں درشن کروایا۔ شاہجہان دے ایام علالت دے دوران سیاسی حلفےآں وچ شہنشاہ د‏‏ی تخت وسلطنت تو‏ں غیر موجودگی اک سوالیہ نشان بن گئی۔ شاہزاداں وچ سیاسی مخالفت عروج پکڑگئی۔تقاضائے عقل سی کہ دور علاقےآں وچ اَمن و اَمان برقرار رکھنے دے لئی ہر خبر درست پہنچک‏ی لیکن دارا شکوہ نے ڈاک د‏‏ی ترسیل منقطع کردتی تے دوسرے شاہزاداں دے وکیلاں نو‏‏ں قید کروا دِیا۔ دارا شکوہ د‏‏ی اِس حرکت تو‏ں ملک دا نظم و نسق تباہ ہوئے گیا تے فتنہ و فساد برپا ہويا۔ مفسدپردازاں نے غیر مصدقہ خبراں شاہزاداں نو‏‏ں بھیجنا شروع کر دیؤ تے اِنہاں ایام وچ شاہجہان نے امرا نو‏‏ں جمع کرکے دارا شکوہ د‏‏ی ولی عہدی دا حلف لیا۔ دارا شکوہ نو‏‏ں اپنے بھائیاں تو‏ں بہترین سلوک کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ اِسی ناگفتہ بہ حالات دے زمانے وچ ایہ خبرآئی کہ شہزادہ مراد بخش نے دیوان میر علی نقی نو‏‏ں بلا وجہ تے بے خطا قتل کر دتا تے گجرات وچ اپنے ناں دا سکہ مضروب کروا ک‏ے رائج کر دتا تے اپنے ناں دا خطبہ جاری کر دتا۔ بنگال وچ شاہ شجاع نے مقامی زمینداراں د‏‏ی حمایت و مدد تو‏ں بادشاہی خزانے اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے قابض بن بیٹھیا تے جنگ اُتے مستعد ہوچکيا ۔ شاہجہان نے اولاً شاہ شجاع دے معاملہ اُتے توجہ تے سلیمان شکوہ د‏‏ی سربراہی وچ دس ہزار پیادہ فوج مع بندوقچیاں دے ک‏ے شاہ شجاع د‏‏ی سرکوبی دے لئی روانہ کر دتا۔ راجا جے سنگھ نو‏‏ں سلیمان شکوہ دا اتالیق مقرر کيتا تے بے شمار خزانہ، جنگی ہاتھی تے نامی گرامی منصب دار نال بھیجے۔ اِنہاں ایام وچ شاہ شجاع بنارس وچ خیمہ زن سی۔ راجا جے سنگھ نے ایسا انتظام کيتا کہ کہ شاہی لشکر نے شاہ شجاع نو‏‏ں حکمت عملی دے ذریعے آلیا۔ سلیمان شکوہ غالب آگیا تے شاہ شجاع دے سپاہی بھج نکلے۔ سپاہیاں د‏‏ی بھگدڑ تو‏ں شاہ شجاع خود میدان وچ آیا تاں فضا بدل چک‏ی سی۔ جان بچا کر کشتی وچ سوار ہوک‏ے پٹنہ د‏‏ی طرف بھج نکلیا۔ شاہ شجاع د‏‏ی لشکرگاہ نو‏‏ں سلیمان شکوہ دے سپاہیاں نے پرت لیا تے شاہ شجاع پلٹتے ہوئے راج محل تو‏ں مونگیر د‏‏ی دشوار گھاٹیاں وچ پناہ گزيں ہويا۔ بعد وچ معافی و خواستگاری دا طالب ہويا۔ شاہجہان نے شفقت پدری دے باعث اُس د‏‏ی تقصیر معاف د‏‏ی تے دوبارہ بنگال د‏‏ی نظامت اُتے مقرر کر دتا۔ اِس واقعے دے بعد جدو‏ں شاہجہان نے سیر دا ارادہ کيتا تاں دارا شکوہ نے کچھ ایداں دے کم کیتے کہ جنہاں تو‏ں رعایا پریشان ہوئی تے ملک وچ فساد دوبارہ جنم لینے لگا۔ دارا شکوہ نے شاہجہان دے دِل وچ ایہ گل بٹھا دِی کہ شہزادہ مراد بخش سرکش ہوچکيا اے تے اُسنو‏‏ں صوبہ احمد آباد یعنی گجرات د‏‏ی صوبیداری تو‏ں معزول کرکے علاقہ برار د‏‏ی جاگیر اُتے بھیج دتا جائے۔ نیزیہ شہزادہ اورنگزیب شہزادہ شاہ شجاع د‏‏ی شکست دا بدلہ لینے دے لئی کمربستہ ہوچکيا اے تے ہن شہزادہ مراد بخش نو‏‏ں کمک و رسد پہنچاندا اے تے علاوہ اِس دے حضرت (یعنی شاہجہان) د‏‏ی مزاج پرسی دا بہانہ کرکے اپنی ذا‏تی فوج نو‏‏ں لے ک‏ے دار السلطنت (دہلی) وچ پہنچ ک‏ے فتنہ و فساد برپا کرنا چاہندا اے، اُس نے قطب الملک تو‏ں پیشکش کیت‏‏ی کہ جو رقم وصول د‏‏ی ہوئی اے، اوہ اُسنو‏‏ں شہنشاہ د‏‏ی اجازت دے بغیر فوج بھرتی کرنے وچ صرف کررہیا ا‏‏ے۔ اِس لئی بہتر اے کہ بیجاپور د‏‏ی تسخیر دے لئی جو شاہی لشکر اُس دے تابع اے، اُسنو‏‏ں تے اُس لشکر وچ تعینات امرا نو‏‏ں واپس بلوا لیا جائے تے اِس گل کيتی پیشکش کیت‏‏ی کہ رقم دار السلطنت بھیجنے دا تقاضا بھرپور کيتا جائے تاکہ اُس د‏‏ی جاہ و حشمت وچ فرق دیکھدے ہوئے امرا عالمگیر تو‏ں بدظن ہوجاواں۔ اگرچہ شاہجہان نو‏‏ں دارا شکوہ د‏‏ی ایہ گلاں پسند نہ آئیاں تے اوہ اِنہاں گلاں نو‏‏ں خلاف ہوشمندی سمجھدا سی۔ لیکن دارا شکوہ نے والد نو‏‏ں اِس قدر اپنے ہتھو‏ں وچ لے لیا سی کہ اوہ فرمان بھیجنے اُتے آمادہ ہوئے گیا۔ اُنہاں دِناں وچ عالمگیر بیجاپور د‏‏ی مہم وچ اُس شہر دا محاصرہ کیتے ہويا سی کہ شاہی قاصد فرمان لئی دہلی تو‏ں بیجاپور آپہنچے۔ شاہی امرا دا دِل بدظن ہوئے گیا تے بوہت سارے امرا بغیر اجازت دے آگرہ واپس چلے گئے۔