cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دیول
دیول گوت دا موڈھی جگدیؤ بنسی دیول سی۔ اس گوت دے لوک اولکھ، سیکھوں، بوپارائے تے دلیو جٹاں نوں اپنے بھائیچارے وچوں مندے ہن۔ دیول تے دیول اکو ہی گوت ہے۔ اچارن وچّ ہی فرق ہے۔
مہان ودیک ماہر پرنسپل اقبال سنگھ وی پنڈ بوپارائے کلاں دا دیول جٹّ سی۔ پنجاب وچّ دیول جٹاں دی گنتی بہت ہی گھٹّ ہے۔ لدھیانے کھیتر وچوں کافی دیول امریکہ تے کینیڈا آدی باہرلے دیشاں وچّ چلے گئے ہن۔ دیول پرماراں دا اک اپگوت ہی ہے۔
اتلا کریلیا
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔
دیول
راجے جگدیؤ دے سمیں 1160 عیسویں تکّ پنجاب وچّ پرماراں دا بول-بالا سی۔ راجے جگدیؤ پرمار دی موت مگروں جگدیؤ بنسی دیؤل، دیؤل، اولکھ، سیکھوں، ککڑ تے گرم آدی 21 گوتی راجپوت گھرانے مسلمان راجیاں دا ٹاکرا کردے-کردے آخر ہار گئے۔ اوہ بھومیئے بنکے وسن لگے۔ 1225 عیسویں دے لگبھگ خاندان غلاماں دے بادشاہ شمس الدین التمش دے سمیں اوہ بری طرحاں ہار کے ملوئی جٹاں وچّ وی رلمل گئے۔
اتلا کریلیا
انتظامی طور اتے فنلینڈ 19 ریجناں یاں علاقےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں فن بولی چ مآکنتا تے سونسکا (سویڈن دی بولی) چ لانڈسکاپ آکھیا جاندا اے ۔
دیول
اپنے وڈیریاں دے نام تے اپنے نویں گوت رکھ لئے۔ کجھ پچھڑیاں ‘تے دلت ذاتیاں وچّ شامل ہو گئے سن۔ دیول جگدیؤ بنسی جٹاں دا اگھا تے چھوٹا گوت ہے۔ دیولاں دی گردن چھوٹی تے اکھاں موٹیاں ہندیاں ہن۔ لدھیانے کھیتر وچّ ڈانگو، کھڈرو تے سکھ دولت آدی دیولاں دے پرسدھ پنڈ ہن۔
اتلا کریلیا
اتلا کیریلیا فنلینڈ دے 19 علاقےآں چوں اک علاقہ اے ، اسدا راجگڑھ جوئنسو شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فن لینڈ دے علاقے گٹھ:فن لینڈ گٹھ:فن لینڈ دےصوبے گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
حمد بن خلیفہ الثانی
ازواج تے اولاد
شیخ حمد نے تن شادیاں کیتیاں تے اسدے  24 بچے نیں، جنہاں چ 11 بیٹے تے 13 بیٹیاں شامل نیں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:آل ثانی گٹھ:مسلم بادشاہ گٹھ:قطر گٹھ:بادشاہ گٹھ:قطردے امیر گٹھ:مسلم شخصیتاں
ڈی مونٹفورٹ یونیورسٹی
ڈی مونٹفورٹ یونیورسٹی برطانیہ دے نگر لیسسٹر چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
میسیئر 3
میسیئر 3 (ایم.3 جاں این.جی.سی.5272 وی کیہا جاندا ہے) تاریاں دا اک گولاکار گچھا ہے جو کہ کینیز ونیٹیسائی دا شمالی تارہ جھرمٹ ہے۔ اسدی کھوج چارلس میسیئر ولوں 3 مئی 1764 اتے 1784 دے آس-پاس ولیئم ہارشیل ولوں تاریاں دی پہچان کیتی گئی سی۔ ادوں توں ہی، مطالعہ کرن لئی ایہہ سبھ توں چنگا گولاکار گچھا بن گیا ہے۔ اس گچھے دے عامَ پرورتنی تاریاں دی گنتی دی شناخت کرن دا کم 1913 وچّ اک امریکی ماہر فلکیات سولن ارونگ بیلی ولوں شروع کیتی گئی سی اتے اسدے پرورتنی میمبراں دی شناخت 2004 تکّ جاری رہی ہے۔
باہری جوڑ
گٹھ:گول گچھا گٹھ:این.جی.سی چیزاں گٹھ:میسیئر چیزاں گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم گٹھ:ایم 81 گروہ گٹھ:تارہ جھرمٹ گٹھ:فلکیات
گٹھ:1746 دیاں فلکیاتی کھوجاں
پھرائے
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
پھرائے تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے تھائی لینڈ دے صوبہ پھرائے دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
]
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
بھارتی ساہت
بھارتی ساہت توں مراد 1947 دے پہلاں تکّ برصغیر اتے اس دے بعد  بھارت  وچّ سرجت ساہت توں ہندا ہے۔ بھارت وچّ 22 سرکاری مانتا والیاں بولیاں ہن۔
پالی ساہت
گٹھ:بھارتی ساہت گٹھ:ایشیائی ساہت گٹھ:ساہت
جمیکی چڑی ترکھان
جمیکی چڑی ترکھان جمیکا دا چڑی ترکھان اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑی ترکھان
مسرور ایئر بیس
(IATA: none – ICAO: OPMR)
مسرور ایئر بیس پاکستان سندھ دے شہر کراچی دے علاقے ماڑی پور دے نیڑے واقع اے۔ اے ملٹری ہوائی اڈا اے تے ایدا انتظام پاکستان ایئر فورس کول اے۔ اے پاکستان ایئر فورس دا سب توں وڈا ہوائی اڈا اے۔
تریخ
اے ہوائی اڈا (1940-1941) دوجی جنگ عظیم دے ویلے بنایا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے گٹھ:پاکستان ایئر فورس گٹھ:پاکستان دے فوجی ہوائی اڈے گٹھ:کراچی
میر محمد علی
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پاکستانی اداکار گٹھ:مخولیا اداکار
ایسٹ انجلیا یونیورسٹی
ایسٹ انجلیایونیورسٹی برطانیہ دے نگر نوروچ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
ملوحا
ہڑپا رہتل دا اک ناں ملوحا سی۔ پراݨے عراق دے سمیری، مُڈھلے کانسی ویلے وچ ہڑپا رہتل نوں ملوحا دا ناں دیندے سی۔ سمیری لکھائیاں وچ ایہ ناں موجود اے۔ ملوحا دے لوک سمیر دے کاروباری اتحادی سی۔ کچھ لوکاں نے اس گل توں وکھری سوچ وی رکھی اے۔
گٹھ:پرانے ویلے
ملحسن
ملحسن یا مولاۓ حسن دکھنی سپین وچ سیرا نیوادا دے پربت دھارے وچ غرناطہ دے نیڑے سپین دی سب توں اچی چوٹی اے۔
ایدی اچائی 3479 میٹر/11414 فٹ اے۔ اس دا ناں غرناطہ دے آخری توں پہلے حکمران ابو الحسن دے ناں تے اے۔
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:اندلسی مسلمان گٹھ:سپین دے پعاڑ گٹھ:سپین دے پہاڑ
فیصل ایئر بیس
(IATA: none – ICAO: OPSF)
ملوٹ اسلام آباد
ملوٹ اسلام آباد ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کری وچ ہے گا اے۔
فیصل ایئر بیس
فیصل ایئر بیس پاکستان سندھ دے شہر کراچی چ واقع اے۔ اے ملٹری ہوائی اڈا اے تے ایدا انتظام پاکستان ایئر فورس کول اے۔
کراچی وچ اک ہور ملٹری ہوائی اڈا مسرور ایئر بیس وی ھیگا اے۔
ناں
ایدا ناں سعودی عرب دے شاہ فیصل دے ناں اتے رکھیا گیا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے گٹھ:پاکستان ایئر فورس گٹھ:پاکستان دے فوجی ہوائی اڈے گٹھ:کراچی
یوکاٹن چڑی ترکھان
یوکاٹن چڑی ترکھان وشکارلے امریکہ دا چڑی ترکھان اے۔
سہارن
سہارن – اس بنس دا موڈھی بھٹی راؤ سی۔ بھٹی راؤ دے دو پتر، مسور راؤ تے منگل راؤ سن۔ مسور راؤ دے وی اگوں دو ہی پتر ابھے راؤ تے سارن راؤ سن۔ سارن راؤ دی اپنے بھرا نال ان بن ہو گئی۔ اوہ تے اسدے پتر کسے ہور تھانہ جاکے کھیتی کرن لگ پئے۔ اس طرحاں جٹ بھائیچارے وچ رلمل گئے۔
مہمد آباد
مہمد آباد  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
سہارن
سارن راؤ دی بنس دے جٹاں نوں سہارن وی کیہا جاندا ہے۔ کسے سمیں سہارن، گودارا، پونیا، ماہل، سیاگ تے بیہنیوال جٹاں دا بھٹنیر علاقے وچ بول بالا سی۔ بھٹی لوک سارے بھٹنیر وچ پھیلے ہوئے سن۔ گھگر نوں پار کرکے گھگر تے ستلج دے وچکارلے علاقے وچ وی پہنچ گئے سن۔ پنجاب دے پرانے وسنیکاں نال بھٹیاں دیاں کئی وار لڑائیاں وی ہو جاندیاں سن۔ سہارن جٹّ، پنجاب وچ پہلاں گھگر ندی پار کرکے بٹھنڈے دے کھیتر پکا پتھرالا وچ ہی آباد ہوئے۔ ایہہ سراواں نوں وی اپنا بھائی چارا سمجھدے ہن۔
مہمد آباد
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 30،768 اے ۔
سہارن
پنجاب وچ سہارناں دی گنتی سراواں توں کافی گھٹّ ہے۔ بٹھنڈے ضلعے وچ سہارنا دے 10 پنڈ ہن۔ پنجاب وچ بہتے سہارنا دا پچھوکڑ پکّ پتھرالا ہی ہے۔ ایہہ بہتے مالوے وچ ہی ہن۔ پنجاب دے سہارن جٹّ سارے ہی جٹّ سکھ ہن۔ اتر پردیس، ہریانے تے راجستان وچ وی سہارن گوت دے جٹّ کافی ہن۔ ایہہ بہتے ہندو جاٹ ہی ہن۔ کسے سمیں اتر پردیس دے سہارنپور دے کھیتر وچ وی ایہناں دا قبضہ سی۔ ہریانے تے راجستان دے سہارن ہندو جاٹ، پنجاب دے سہارن جٹّ سکھاں نوں اپنی برادری وچوں سمجھدے ہن تے اوہناں دیاں کڑیاں نوں اپنیاں دھیاں وانگ سمجھدے ہن۔ ہور جٹاں وانگ سہارن وی اکھڑھ ہندے ہن پر کسان بہت ودھیا ہندے ہن۔ کسے سمیں بھٹنیر کھیتر وچ سہارنا دا 300 پنڈاں تے قبضہ سی۔ ہن وی سردار سحر کھیتر وچ سہارنا دے 90 پنڈ ہن۔ ہسار ضلعے وچ 25 پنڈ سہارنا دے ہی ہن۔ اتر پردیش دے مزپھر نگر کھیتر وچ سارنا دے کجھ پنڈ ہن۔ ایہہ ہندو جاٹ ہن۔ کجھ سارن جٹّ جینی وی ہن۔ بہتے سہارن جٹّ کھاڑکو ہی ہن۔ سہارن اگھا تے وڈا گوت ہے۔
مہمد آباد
رقبہ
‎
سہارن
ہور ویکھو
گٹھ:جٹ گٹھ:دھوتھڑ گٹھ:برصغیر گٹھ:لوک گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ہند یورپی قبیلے گٹھ:جٹ قبیلے گٹھ:ہندستان گٹھ:پاکستان گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دے قبیلے
مہمد آباد
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
ایج ہل یونیورسٹی
ایج ہل یونیورسٹی برطانیہ دے نگر لینکاشائر چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
چک 63 جی ڈی
چک 63 جی ڈی  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع ساہیوال دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ وس رہیا اے  ۔
بچنت کور
بچنت کور پنجابی لکھاری اتے کہانی کار اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی کہانی کار گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لکھاری
موربی
موربی  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 188،278 اے ۔
رقبہ
‎
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
گلوسسٹرشائر یونیورسٹی
گلوسسٹرشائر یونیورسٹی برطانیہ دے نگر گلوسسٹر چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
چک 64 جی ڈی
چک 64 جی ڈی  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع ساہیوال دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ وس رہیا اے  ۔
اتلا ساوونیا
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔
انتظامی طور اتے فنلینڈ 19 ریجناں یاں علاقےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں فن بولی چ مآکنتا تے سونسکا (سویڈن دی بولی) چ لانڈسکاپ آکھیا جاندا اے ۔
اتلا ساوونیا فنلینڈ دے 19 علاقےآں چوں اک علاقہ اے ، اسدا راجگڑھ کؤوپیو شہر اے ۔
اٹاراڈٹ
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
اتلا ساوونیا
باہرلے جوڑ
گٹھ:فن لینڈ دے علاقے گٹھ:فن لینڈ گٹھ:فن لینڈ دےصوبے گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
اٹاراڈٹ
اٹاراڈٹ تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے تھائی لینڈ دے صوبہ اٹاراڈٹ دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
]
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
نینا ٹواݨا
نینا ٹواݨا (جنم 8 ستمبر 1939) ہرپال ٹواݨا دی بیوی اے تے پنجابی فلماں دی تھیثر دی اداکارہ اے ۔ اوہنوں اپنے شوہر مرحوم ہرپال ٹواݨا دے نال مِل کے پنجاب وچ پیشا ور تھیٹر دے قیام دا سِہرا جاندا اے ۔
زندگی
نینا دا جنم پنجاب (علاقہ) دے ضلع لدھیاݨا دی تحصیل رائیکوٹ دے اک پنڈ وچ 8 ستمبر 1939 نوں ہویا۔ اوہنے مہندرا کالج، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالا توں پنجابی وچ ماسٹر دی ڈگری کیتی تے 1965 وچ دِلی دے نیشنل سکول آف ڈراما وچ داخل ہو گئی ۔ ڈریکٹر ای الکاجی کولوں سکھلائی لے کے نینا تے ہرپال نے پٹیالا وچ اپنے تھیٹر گروپ پنجاب کلا منچ دا قیام کیتا ۔ پنجابی تے ہور بولیاں دے  ناٹکاں توں علاوا تھیٹر وچ سوفوکلیج،  ابسن تے آرتھر ملر دے لکھے کئی کلاسکس وی پرفارم کیتے گئے ۔ ایہ پہلی بار سی کہ پنجاب وچ ٹکٹ نال شو کیتے جان لگے ۔  اوہناں دے کچھ پرسدھ ڈرامے چمکور دی گڑی(1967),  ہند دی چادر (1975),  میلا منڈے کڑیاں دا (1978), مرد عورت (1967) ,  گرم بازار (1979), نشا کرسی دا (1980), لونگ دا لشکارا (1980) ,  اتے دیوا بلے ساری رات (1976),   نینا ٹوانا نے اس سارے ناٹکاں وچّ، اتے ایہناں اتے مشتمل کچھ فلماں وچ جِویں لونگ دا لشکارا تے دیوا بلے ساری رات وچ پرمکھ کردار نبھایا۔
نینا، ہرپال ٹواݨا فاؤنڈیشن دی بانی پردھان تے 2009  توں پرفارمنگ آرٹ لئی ہرپال ٹواݨا مرکز دی آنریری ریزیڈینٹ ڈریکٹر اے ۔ 1967 توں 1973 دے وچکار اوہ پنجاب یونیورسٹی، پٹیالا وچ ڈراما ڈیپارٹمنٹ وچ ایکٹنگ، آواز تے سپیچ  دی لکچرار رہی اے ۔ اوہنے 74-1973 وِچ وینکوور، کینیڈا، وچ سائیمن فریزر یونیورسٹی وچ تھئیٹر بارے ورکشاپاں کیتیاں۔
اولاد
منپال ٹواݨا
فلماں
گٹھ:پنجابی فلمی اداکار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ
ਨੀਨਾ ਟਿਵਾਣਾ
زیر زمین کوئلے توں گیس دی تیاری
زیر زمین کوئلے تو‏ں گیس د‏‏ی پیداوا‏‏ر اک ایسا صنعتی عمل اے جس وچ کوئلے تو‏ں گیس بنائی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ عمل کوئلے دے ایداں ذخائر اُتے کیتا جاندا اے جتھ‏ے کان کنی نئيں کيت‏‏ی گئی ہُندی۔ اس عمل وچ آکسیڈنٹس نو‏‏ں زمین وچ سوراخ ک‏ر ک‏ے کوئلے تک پہنچایا جاندا اے تے دوسرے سوراخ تو‏ں تیار شدہ گیس نو‏‏ں کڈیا جاندا ا‏‏ے۔ اس گیس نو‏‏ں ہور مصنوعات د‏‏ی تیاری یا فیر بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے اس عمل نو‏‏ں انہاں جگہاں اُتے استعمال کیتا جاندا اے جتھ‏ے تو‏ں کوئلے نو‏‏ں کان کنی تو‏ں نکالنے دا عمل بہت پیچیدہ ہو یا جتھ‏ے کان کنی بہت مہنگی پیندی ہوئے۔ اُتے بعض جگہاں اُتے اسنو‏ں کان کنی دے متبادل دے طور اُتے وی استعمال کردے نيں۔
تریخ
1868 وچ پہلی بار زیر زمین کوئلے تو‏ں گیس د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا خیال سر ولیم سیمنز نے لندن د‏‏ی کیمیکل سوسائٹی دے سامنے پیش کیتا جس وچ کان وچ موجود کوئلے تے ہور فضلہ جات نو‏‏ں گیس وچ کِداں تبدیل کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ روسی سائنس دان دیمتری مینڈیلیف نے اگلے ویہہ برساں دے دوران اس عمل نو‏‏ں بہتر کرنے دے لئی کافی کم کیتا۔ 1909 تا 1910 امریکی، کینیڈین تے برطانوی پیٹنٹنٹ امریکی انجینئر اینسن جی بیٹس نو‏‏ں دتے گئے جو زیر زمین کوئلے نو‏‏ں نکالنے دے لئی طریقے دے بارے سن ۔ پہلی بار تجربا‏تی پیمانے اُتے کم 1912 وچ ڈرہم، برطانیہ وچ کم ہويا جس د‏‏ی نگرانی نوبل انعام یافتہ سیر ولیم ریمزے ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اُتے پہلی جنگ عظیم شروع ہونے تک انہاں نو‏ں کامیابی نئيں ہوسک‏ی تے جنگ دے آغاز اُتے ایہ سارا کم ملتوی ہو گیا۔
ابتدائی ٹیسٹ
1913 وچ ریمزے دے کم اُتے روسی جلاوطن ولادیمیر لینن د‏‏ی نگاہ پئی تے انہاں نے اس بارے پروادا اخبار وچ اک مضمون بعنوان "ٹیکنالوجی د‏‏ی عظیم فتح" لکھیا کہ اس د‏ی مدد تو‏ں کان کناں نو‏‏ں انہاں دے خطرنا‏‏ک کم تو‏ں نجات مل جائے گی۔ 1928 تا 1939 تک روس وچ اس ضمن وچ روسی سرکاری ادارے پوڈزمگاز دے تحت کم ہُندا رہیا۔ زیر زمین چیمبر دے طریقے تو‏ں 3 مارچ 1934 نو‏‏ں شروع ہويا۔ اُتے ایہ تے ہور کئی تجربات ناکا‏م رہ‏‏ے۔ پہلی بار کامیاب تجربہ 24 اپریل 1934 وچ روس وچ ہی ہويا۔ پائلٹ سکیل کم 8 فروری 1935 وچ روس وچ ہی ہويا۔ بتدریج پیداوا‏‏ر ودھدی گئی تے 1937 تا 1938 پہلی بار اک کیمیکل پلانٹ نے اس گیس نو‏‏ں استعمال کرنا شروع کر دتا۔ 1940 وچ دو تے پلانٹ وی لگیا دتے گئے۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد روسی اس ضمن وچ اِنّا اگے ودھ گئے سن کہ 1960 دے اوائل وچ روس وچ پنج صنعتی پیمانے اُتے اس طرح دے پلانٹ کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اُتے بعد وچ قدرتی گیس دے وسیع ذخائر د‏‏ی دریافت ہونے اُتے روسیاں نے اس ضمن وچ کم کم کر دتا۔ 1964 وچ روسیاں نے اس اُتے کم اِنّا کم کر دتا کہ 2004 تک محض دو ہی پلانٹ کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔
جنگ دے بعد ہونے والے تجربات
دوسری جنگ عظیم دے بعد توانائی دے بحران تے روسی تجربات تو‏ں اس ضمن وچ مغربی یورپ تے امریک‏‏ا وچ نويں دلچسپی پیدا ہوئی۔ امریک‏‏ا وچ 1947 تا 1960 تک البامہ ریاست وچ تجربات ہوئے۔ 1973 تا 1989 وچ اک بہت وڈا تجربہ کیتا گیا۔ امریک‏‏ا محکمہ برائے توانائی تے ہور وڈی تیل تے گیس پیدا کرنے والی کمپنیاں نے وی بوہت سارے تجربات کیتے۔ یورپ وچ 1948 وچ سٹریم میتھڈ دے سلسلے وچ بیلجئم تے 1949 وچ مرانو‏ں ميں نويں تجربات ہوئے۔ بور ہول طریقے نو‏‏ں برطانیہ وچ 1949 تے 1950 وچ آزمایا گیا۔ 1960 د‏‏ی دہائی تو‏ں یورپ وچ اس ضمن اُتے تحقیق کم ہُندتی گئی کیونکہ تیل د‏‏ی قیمیتں کم ہو گئی سن تے توانائی دا بحران ختم ہو گیا سی ۔ اُتے 1980 د‏‏ی دہائی وچ دوبارہ تو‏ں ایہ تحقیق جاری ہو گئی۔ 1988 وچ یورپ دے چھ ملکاں نے مل ک‏ے یورپیئن ورکنگ گروپ تشکیل دتا۔ 1994 وچ نیوزی لینڈ وچ چھوٹے پیمانے اُتے تجربہ کیتا گیا۔ آسٹریلیا وچ 1999 تو‏ں اس ضمن وچ تجربات شروع ہوئے۔ 1980 دے اواخر تو‏ں چین نے اس ضمن وچ سب تو‏ں وڈا پروگرام شروع کیتا۔
عمل
اس طریقے تو‏ں زیر زمین کوئلے نو‏‏ں گیس وچ تبدیل کیتا جاندا ا‏‏ے۔ گیس د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں وکھ کھودے گئے سوراخاں د‏‏ی مدد تو‏ں کڈیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ دوسری جگہاں تو‏ں سوراخ ک‏ر ک‏ے آکسیڈنٹس (ہويا، آکسیجن یا سٹریم وغیرہ) چھڈی جاندی اے جس تو‏ں اس کوئلے نو‏‏ں زیر زمین جلایا جاندا ا‏‏ے۔ اس عمل تو‏ں بننے والی گیس نو‏‏ں جمع کرنے دے لئی وکھ تو‏ں سوراخ کھودے جاندے نيں۔ زیادہ دباؤ دے تحت اس کوئلے نو‏‏ں 700 تو‏ں 900 ڈگری اُتے جلایا جاندا اے جو بعض اوقات 1500 ڈگری تک وی پہنچ جاندا ا‏‏ے۔ اس عمل وچ کوئلے وچ توڑ پھوڑ ہُندی اے تے کاربن ڈائی آکسائیڈ، ہائیڈروجن، کاربن مونو آکسائیڈ تے میتھین پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ ہور برآں معمولی مقدار وچ سلفر آکسائیڈز، مونو نائٹروجن آکسائیڈ تے ہائیڈروجن سلفائیڈ وی پیدا ہُندے نيں۔ کوئلے نو‏‏ں زیر زمین گیس وچ بدلنے دے بہت سارے طریقے نيں۔ اُتے ایہ طریقے متعلقہ جگہ تک آکسیڈنٹس نو‏‏ں پہنچانے تے فیر گیس دے اخراج تو‏ں متعلق نيں۔ چونکہ کوئلے د‏‏ی عمر، ساخت تے جغرافیائی تریخ دے اعتبار تو‏ں ساخت فرق ہُندی اے، اس لئی گیس دے بہاؤ دے ضمن وچ کوئلے اُتے بھروسا نئيں کیتا جا سکدا۔ سب تو‏ں سادہ طریقے وچ دو کنويں کھودے جاندے نيں۔ پہلے کنويں تو‏ں آکسیڈنٹس نو‏‏ں داخل کیتا جاندا اے تے دوسرے تو‏ں گیس کڈی جاندی ا‏‏ے۔ اک ہور طریقے وچ انہاں دونے کنوواں نو‏‏ں اک دوسرے دے نال اک افقی کنويں د‏‏ی مدد تو‏ں ملیا دتا جاندا ا‏‏ے۔ 1980 تے 1990 وچ CRIP نامی طریقہ امریک‏‏ا تے سپین وچ آزمایا گیا ا‏‏ے۔ اس طریقے وچ اک عمودی پیداواری کنواں کھودا جاندا اے تے اس دے پہلو وچ اک دوسرا کنواں کھودا جاندا ا‏‏ے۔ فیر اس دوسرے کنويں وچ اک انجیکٹر براہ راست کوئلے دے اندر پہنچیا دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ انجیکٹر متحرک ہُندا اے تے زیادہ تو‏ں زیادہ کوئلے تو‏ں تک پہنچ سکدا ا‏‏ے۔ زیر زمین کوئلے نو‏‏ں گیس وچ بدلنے دے لئی جو کوئلے استعمال ہو سکدے نيں اوہ لگنائٹ تو‏ں لے ک‏ے بیوٹامینس تک ہُندے نيں۔ اُتے زمینی خصوصیات، آبی جغرافیہ، چٹانی ساخت، کوئلے د‏‏ی مقدار تے معیار وی اس طریقے دے چناؤ وچ اہ‏م کردار ادا کردے نيں۔ اس دے علاوہ ہور اہ‏م عوامل درج ذیل نيں: بعض سائنس دان 100 تو‏ں 1400 میٹر تک د‏‏ی گہرائی تے 3 میٹر تک د‏‏ی موٹائی دے لئی وی اس طریقے نو‏‏ں مؤثر گرداندے نيں۔
معاشی پہلو
زیر زمین کوئلے تو‏ں گیس دا حصول انہاں صورتاں وچ معاشی اعتبار تو‏ں سود مند ہُندا اے جدو‏ں کوئلے نو‏‏ں کسی تے طریقے تو‏ں نہ کڈیا جا سک‏‏ے مثلاً بہت زیادہ گہرائی، کم معیار یا بوہت گھٹ موٹائی۔ بعض اندازےآں دے مطابق اس تکنیک تو‏ں کوئلے دے قابل استعمال ذخائر د‏‏ی مقدار 600 ارب ٹن ودھ گئی ا‏‏ے۔ محض امریک‏‏ا وچ قابل استعمال کوئلے د‏‏ی مقدار 3 گنیا ودھ گئی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ عام کان کنی د‏‏ی نسبت ایہ طریقہ کافی سستا ا‏‏ے۔ اس عمل تو‏ں بننے والی گیس نو‏‏ں گیس ٹربائن تو‏ں چلنے والے پتے سٹیشن وچ استعمال کیتا جا سکدا اے تے بعض تحقیقات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اس تو‏ں 55 فیصد تک بجلی پیدا د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ عام قدرتی گیس د‏‏ی نسبت اس گیس تو‏ں زیادہ بجلی پیدا د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ اس طریقے دے ہور استعمالات درج ذیل نيں: ہور برآں زیر زمین کوئلے دے جلنے تو‏ں کاربن ڈائی آکسائیڈ وی پیدا ہُندی اے جسنو‏ں ہور استعمال کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ زیر زمین کوئلے نو‏‏ں جلیا ک‏ے گیس پیدا کرنے دا ایہ عمل قدرتی گیس دا متبادل وی اے کیونکہ اس وچ کان کنی، منتقلی تے ٹھوس فضلے جداں مسائل دا سامنا نئيں کرنا پیندا۔
منصوبے
کوگر انرجی تے لنک انرجی آسٹریلیا وچ چل رہے یہں۔ لنک انرجی د‏‏ی اک شاخ یروسٹیگاز اس وقت ازبکستان وچ 10 لکھ مکعب میٹر گیس یومیہ پیدا کر رہ‏ی اے جسنو‏ں پتے سٹیشن وچ استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ جنوبی افریقہ وچ ایسکوم نے ایہ گیس پیدا ک‏ر ک‏ے اس تو‏ں بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر حاصل کيتی ا‏‏ے۔ ای این این نامی کمپنی نے چین وچ اس طریقے تو‏ں کامیابی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ ہور برآں آسٹریلیا، برطانیہ، ہنگری، پولینڈ، کینیدا، امریک‏‏ا، چلی، چین، انڈونیشیا، انڈیا، جنوبی افریقہ، بوٹسوانا تے ہور ملکاں وچ وی مختلف کمپنیاں اس طریقے اُتے چل رہی نيں۔ اک اندازے دے مطابق دنیا وچ اس وقت ایداں 60 تو‏ں زیادہ منصوبے چل رہے نيں۔
ماحولیا‏ت‏ی تے معاشرتی اثرات
کان کنی د‏‏ی عدم موجودگی وچ کان کنی تو‏ں متعلقہ تمام حفاظی مسائل ختم ہو جاندے نيں۔ اس طریقے وچ روايتی کان کنی د‏‏ی نسبت زمین د‏‏ی سطح نو‏‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچدا تے نہ ہی ٹھوس فضلے پیدا ہُندے نيں جدو‏ں کہ سلفر ڈائی آکسائیڈ تے نائٹروجن آکسائیڈ د‏‏ی پیداوا‏‏ر وی بوہت گھٹ ہو جاندی ا‏‏ے۔ راکھ د‏‏ی مقدار وی دس گنیا کم پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ اُتے زیر زمین عمل نو‏‏ں اِنّی آسانی تو‏ں کنٹرول نئيں کیتا جا سکدا تے کئی عوامل جداں کہ پانی د‏‏ی آمد وغیرہ جداں مسائل پیدا ہو سکدے نيں۔ کان کنی تو‏ں متعلقہ تمام امور وچ زیر زمین خلا بننے دا عمل لازمی ہُندا ا‏‏ے۔ اگرچہ زیر زمین کوئلے د‏‏ی گیس وچ منتقلی تو‏ں کافی ساری راکھ اسی جگہ باقی رہ جاندی اے لیکن عام طور اُتے اس طریقے تو‏ں بننے والا خلاء کسی وی دوسرے طریقے تو‏ں زیادہ گہرا ہُندا ا‏‏ے۔ زیر زمین جلنے تو‏ں کوئلے تو‏ں کم فاضل مادے خارج ہُندے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تیزابی بارشاں کم ہُندیاں نيں۔ اسی طرح امونیا تے ہائیڈروجن سلفائیڈ نسبتاً بوہت گھٹ لاگت تو‏ں کڈیا جا سکدا ا‏‏ے۔ پر انہاں فاضل ماداں دا پانی تک پہنچ جانا ماحولیا‏ت‏ی اعتبار تو‏ں کافی خطرنا‏‏ک ہو سکدا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کیمیائی اشیاء گٹھ:کیمسٹری
چھیویں اتحاد دی جنگ
چھیويں اتحاد د‏‏ی جنگ وچ  (مارچ 1813 - مئی 1814) ، جو کدی کدی جرمنی وچ جنگ آزادی کے ناں تو‏ں جانی جاندی اے ، آسٹریا ، پرشیا ، روس ، برطانیہ ، پرتگال ، سویڈن ، اسپین تے متعدد جرمن ریاستاں دے اتحاد نے فرانس نو‏‏ں شکست دتی تے نپولین نو‏‏ں ایلبا وچ جلاوطن کر دتا. 1812 کے روس اُتے تباہ کن فرانسیسی حملے دے بعد جس وچ انہاں نو‏ں فرانس د‏‏ی حمایت کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا سی ، دے بعد پرشیا تے آسٹریا روس دے نال شامل ہوگئے، برطانیہ ، سویڈن ، پرتگال تے اسپین وچ باغی جو پہلے ہی فرانس دے نال جنگ وچ سن ۔
چھیويں اتحاد د‏‏ی جنگ نے لٹزین ، باؤٹزین تے ڈریسڈن وچ وڈی لڑائیاں دیکھو۔ لیپزگ د‏‏ی اس تو‏ں وی وڈی جنگ (جسنو‏ں اقوام د‏‏ی جنگ وی کہیا جاندا اے ) پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے یورپی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جنگ سی۔ بالآخر ، روس تے جرمنی وچ نپولین د‏‏ی ابتدائی دھچکياں انہاں دے خاتمے دے بیج ثابت ہوئے۔ اپنی فوجاں د‏‏ی تنظیم نو دے بعد ، اتحادیاں نے 1813 وچ نپولین نو‏‏ں جرمنی تو‏ں باہر کڈ دتا تے 1814 وچ فرانس اُتے حملہ کردتا۔ اتحادیاں نے بقیہ فرانسیسی فوجاں نو‏‏ں شکست دتی ، پیرس اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، تے نپولین نو‏‏ں زبردستی برخاست ک‏ر ک‏ے جلاوطنی اُتے مجبور کرد یا۔ فرانسیسی بادشاہت نو‏‏ں اتحادیاں نے دوبارہ زندہ کيت‏‏ا ، جنھاں نے بوربن بحالی وچ ہاؤس آف بوربن دے وارث نو‏‏ں حکمرانی سونپ دی۔
پر ، ایہ نیپولین جنگاں دا اختتام نئيں سی۔ اس دے نتیجے وچ نپولین اس د‏ی قید تو‏ں فرار ہويا تے 1815 وچ ستويں اتحاد د‏‏ی جنگ ("سو دن" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) شروع کردے ہوئے ، فرانس وچ اقتدار وچ پرت آیا ، ایتھ‏ے تک کہ آخری بار دے لئی اسنو‏ں دوبارہ شکست دا سامنا کرنا پيا۔
روس اُتے حملہ
جون 1812 وچ ، نپولین نے روس اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے شہنشاہ الیگزینڈر اول نو‏‏ں کانٹنینٹل سسٹم وچ رہنے اُتے مجبور کيت‏‏ا۔ گرانڈے آرمی ، جس وچ زیادہ تر 650،000 افراد (جنہاں وچو‏ں نصف فرانسیسی سن ، بقیہ اتحادیاں یا مضامین دے علاقےآں تو‏ں آنے والے) اُتے مشتمل سن ، 23 جون 1812 نو‏‏ں دریائے نیمان نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا۔ روس نے پیٹریاٹک جنگ دا اعلان کيت‏‏ا ، جدو‏ں کہ نپولین نے " دوسری پولش جنگ " دا اعلان کيت‏‏ا۔ لیکن پولستانیاں د‏‏ی توقعات دے برخلاف ، جس نے یلغار کرنے والی فوج نو‏‏ں تقریبا اک لکھ فوج فراہ‏م د‏‏ی تے روس دے نال ہور مذاکرات نو‏‏ں ذہن وچ رکھدے ہوئے ، اس نے پولینڈ دے خلاف کسی قسم د‏‏ی مراعات تو‏ں گریز کيت‏‏ا۔ بوروڈینو ( 7ستمبر) نو‏‏ں جنگ نہ دینے تک روسی افواج حملہ آوراں دے لئی ممکنہ طور اُتے استعمال کیت‏‏ی ہر چیز نو‏‏ں ختم کرداں ، جتھ‏ے دونے فوجاں نے اک تباہ کن جنگ لڑی۔ اس حقیقت دے باوجود کہ فرانس نے اک حکمت عملی تو‏ں کامیابی حاصل کيتی ، لیکن جنگ غیر یقینی سی۔ جنگ دے بعد روسی پِچھے ہٹ گئے ، اس طرح ماسکو دی راہ کھل گئی۔ 14 ستمبر تک ، فرانسیسیاں نے ماسکو اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی لیکن اس شہر نو‏‏ں عملی طور اُتے خالی پایا سی۔ الیگزنڈر اول (مغربی یوروپی معیاراں نال جنگ تقریبا ہار جانے دے باوجود) نے اس تو‏ں فائدہ اٹھانے تو‏ں انکار کر دتا ، فرانسیسیاں نو‏‏ں شہر ماسنو‏ں ميں تھوڑا سا کھانا یا پناہ گاہ (ماسکو دے وڈے حصے جلائے چکے سن ) تے موسم سرما دے نیڑے آنے دے بعد چھڈ دتا۔ انہاں حالات وچ ، تے فتح دے لئی کوئی واضح راستہ نئيں رکھدے ہوئے ، نپولین نو‏‏ں ماسکو تو‏ں دستبرداری اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا۔
اس طرح تباہ کن عظیم ہزیمت دا آغاز ہويا ، اس دوران کمانڈر انہاں چیف ، میخائل کٹوزوف د‏‏ی سربراہی وچ روسی فوج دے مسلسل حملے دے دوران ، پسپائی اختیار کرنے والی فوج خوراک ، کمی ، صحراواں تے سردی دے بڑھدے ہوئے سخت موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں بڑھدے ہوئے دباؤ وچ آگئی۔ ہور ملیشیا. لڑائی ، فاقہ کشی تے منجمد موسم د‏‏ی صورتحال دے نتیجے وچ گرینڈ آرمی نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 370،000 ہلاکتاں ہوئی تے 200،000 افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ نومبر تک صرف 27،000 فٹ فوجیاں نے دریائے بیرزینا نو‏‏ں دوبارہ پار کيت‏‏ا۔ ہن نپولین اپنی فوج چھڈ ک‏‏ے پیرس واپس چلے گئے تے روسیاں دے مقابلہ وچ پولینڈ د‏‏ی دفاعی تیاری کرنے۔ صورت حال اِنّی بھیانک نئيں سی جِنّی اس نے پہلے محسوس کيت‏ی ۔ روسیاں نے وی نیڑے 400،000 جواناں نو‏‏ں کھو دتا سی تے ايس‏ے طرح انہاں د‏‏ی فوج وی ختم ہوگئی سی۔ اُتے ، انہاں نو‏‏ں سپلائی د‏‏ی چھوٹی لائناں دا فائدہ سی تے اوہ اپنی فوج نو‏‏ں فرانسیسیاں تو‏ں زیادہ تیزرفتاری تو‏ں بھرنے وچ کامیاب ہوگئے ، خاص کر اس وجہ تو‏ں کہ نپولین دے گھڑسوار تے ویگناں دے نقصانات ناقابل تلافی سن ۔
روس ، برطانیہ تے سویڈن نے اتحاد تشکیل دتا
1812 دے آغاز وچ برطانیہ پہلے ہی اٹھ سالاں تو‏ں فرانس دے نال جنگ کر رہیا سی ، تے اوہ جزیرہ نما جنگ وچ پرتگالی تے ہسپانوی دے نال مل ک‏ے تن سال تو‏ں لڑ رہیا سی۔ روس تے سویڈن ، جس نے بالترتیب 1807 تے 1810 تک نپولین د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی ، نو‏‏ں برطانیہ دے خلاف اپنے کانٹنےنٹل سسٹم وچ شامل ہونے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا سی ، لیکن اس دے نال چپکے تو‏ں تجارت جاری رکھی گئی سی۔ 9 جنوری 1812 نو‏‏ں ، فرانسیسی فوجیاں نے سویڈن تو‏ں برطانیہ دے نال غیر قانونی تجارت دے خاتمے دے لئی سویڈش پومرانیا اُتے قبضہ کيت‏‏ا ، جو کانٹنےنٹل سسٹم د‏‏ی خلاف ورزی سی۔ سویڈش اسٹیٹس ضبط کرلئی گئياں تے سویڈش افسران تے فوجیاں نو‏‏ں بطور قیدی لیا گیا۔ اس دے جواب وچ ، سویڈن نے غیرجانبداری دا اعلان کيت‏‏ا تے 5 اپریل نو‏‏ں فرانس تے ڈنمارک ناروے دے خلاف روس دے نال سینٹ پیٹرزبرگ دے خفیہ معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ 18 جولائ‏ی نو‏‏ں ، آریبرو دے معاہدے نے برطانیہ تے سویڈن تے برطانیہ تے روس دے وچکار جنگاں نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ختم کيت‏‏ا ، جس تو‏ں روس ، برطانیہ تے سویڈن دے وچکار اتحاد پیدا ہويا۔ جون 1812 وچ نپولین نے ماسکو اُتے مارچ کيت‏‏ا تاں ، نہ ہی برطانیہ تے نہ ہی سویڈن روس نو‏‏ں براہ راست فوجی مدد فراہ‏م کرنے وچ کامیاب رہیا ، حالانکہ ايس‏ے مہینے وچ برطانوی تے ہسپانوی فوجاں سلامیندا ميں فرانسیسیاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے تے میڈرڈ اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے ، وسطی اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے وسطی اسپین وچ داخل ہوگئياں ۔ 230،000 د‏‏ی فرانسیسی فوج۔ برطانیہ نے روسی جنگ کيت‏ی کوششاں نو‏‏ں سبسڈی دینے وچ وی مدد کيت‏ی جدو‏ں کہ سویڈش دے ولی عہد شہزادہ چارلس جان ، جو پہلے فرانسیسی مارشل جین بپٹسٹ برناڈوٹے سن ، نے سکندر دے نال دوستی کيت‏ی سی ، تے فرانسیسیاں نو‏‏ں شکست دینے دے طریق کار دے نال اس دے نال اخلاقی مدد ، اسٹریٹجک تے تدبیراندی صلاح وی دتی سی۔ خود نپولین دے بارے وچ قیمتی بصیرت (جس وچ توسیع شدہ امپیریل خاندان دے ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں نپولین دے نال زیادہ رابطہ رہیا سی)۔ اُتے ، روس نے صرف اس د‏ی سرزمین اُتے فرانسیسی حملےآں دا نشانہ بنایا۔
18/19 اکتوبر 1812 نو‏‏ں فرانسیسی گرانڈے آرمی ماسکو تو‏ں پِچھے ہٹ گئے تے شدید سردی ، خوراک د‏‏ی قلت تے بار بار روسی حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں بھاری جانی و مالی نقصان اٹھانا پڑنے دے بعد ، نپولین پہلے د‏‏ی طرح ناقابل تسخیر معلوم نئيں ہويا سی۔ 14 دسمبر نو‏‏ں ، آخری فرانسیسی فوجیاں نے روسی سرزمین نو‏‏ں خیرباد کہہ دتا سی ، تے پیرس دے اتحادی سنجیدگی تو‏ں بغاوت اُتے غور تے غور ک‏ر رہ‏ے سن ۔
پروشیا دا دفاع
توروگگن دا کنونشن 30 دسمبر 1812 نو‏‏ں توروگگن (موجودہ ٹوراگی ، لتھوانیا) وچ دستہ اُتے دستخط کيت‏‏ا گیا سی ، جس وچ جنرل پریوشین لڈ وِگ یارک وان وارٹن برگ دے درمیان اپنے پرشین فوجیاں (جو روس اُتے حملے دے دوران گرانڈے آرمی نو‏‏ں ودھانے دے لئی مجبور کيت‏‏ا گیا سی) دے درمیان سی ، تے بذریعہ روسی فوج دے جنرل ہنس کارل وون ڈائیبیشچ۔ معاہدہ تلسیت (9 جولائ‏ی 1807) دے مطابق ، پرشیا نو‏‏ں نیپولین دے روس اُتے حملے د‏‏ی حمایت کرنا پئی۔ اس دے نتیجے وچ کچھ پروسی باشندے روسی فوج وچ شامل ہونے والے کارل وان کلاز وٹز د‏‏ی طرح فرانسیسیاں د‏‏ی خدمت تو‏ں بچنے دے لئی اپنی فوج چھڈ گئے۔ جدو‏ں یارک دے فوری فرانسیسی اعلیٰ مارشل میکڈونلڈ ، ڈائیبیشک د‏‏ی کور دے سامنے پِچھے ہٹ گئے تاں ، یارک نے خود نو‏‏ں وکھ تھلگ پایا۔ اک فوجی د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس دا فرض توڑنا سی ، لیکن اک پروسی محب وطن ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس د‏ی حیثیت زیادہ مشکل سی۔ اسنو‏ں فیصلہ کرنا پيا کہ کیہ ایہ لمحہ آزادی د‏‏ی جنگ شروع کرنے دے لئی موزاں سی؟ تے ، اس دے جونیئر عملے دے افسران دا جوش جو وی ہوسکدا اے ، یارک نو‏‏ں اپنے ہی سر د‏‏ی حفاظت دے بارے وچ کوئی سراب نئيں سی ، تے اس نے کلاوس وٹز تو‏ں گل گل کيتی۔ ڈیوبیشچ تے یارک دے دستخط کردہ توروگگن آرمسٹائیس دے کنونشن نے ، اپنے بادشاہ د‏‏ی رضامندی دے بغیر پروسیسی کور نو‏‏ں "غیر جانبدار" کردتا۔ اس خبر نو‏‏ں پرشیا وچ انتہائی جوش و خروش دے نال موصول ہويا ، لیکن پروسین عدالت نے حالے تک نقاب اتارنے د‏‏ی ہمت نئيں کيت‏‏ی تے یارک نو‏‏ں اس دے کمانڈ تو‏ں معطل کرنے دا حکم بھیجیا گیا جس دے بعد اس نے عدالدی مارشل نو‏‏ں التوا وچ رکھیا۔ ڈائی بیشچ نے بیئرر نو‏‏ں اپنی خطوط تو‏ں گزرنے تو‏ں انکار کر دتا ، تے جنرل آخر کار اس وقت مبتلا ہوگیا جدو‏ں معاہدہ کالیسچ (28 فروری 1813) نے السیس د‏‏ی طرف پرسویا دا مقابلہ یقینی طور اُتے کرلیا۔
دراں اثنا ، فرانس دے نال آسٹریا دا اتحاد فروری 1813 وچ ختم ہويا ، تے آسٹریا فیر مسلح غیرجانبداری د‏‏ی پوزیشن وچ چلا گیا۔ ادھے سال بعد اگست 1813 وچ فرانس دے خلاف جنگ دا اعلان نئيں کريں گا۔
جنگ دے اعلانات
3 مارچ 1813 نو‏‏ں ، جدو‏ں برطانیہ ناروے تو‏ں متعلق سویڈش دعوواں اُتے راضی ہويا ، سویڈن نے برطانیہ دے نال اتحاد کيت‏‏ا تے فرانس دے خلاف جنگ دا اعلان کيت‏‏ا ، اس دے فورا بعد ہی سویڈش پومرانیا نو‏‏ں آزاد کرایا۔ 17 مارچ نو‏‏ں ، پروشیا دے شاہ فریڈرک ولیم III نے اپنے مضامین ، این میِن وولک نو‏‏ں اسلحہ بھیجنے د‏‏ی کال شائع د‏‏ی تے فرانس دے خلاف وی جنگ دا اعلان کيت‏‏ا۔ پہلا مسلح تنازعہ 5 اپریل کو میکرن د‏‏ی لڑائی وچ ہويا ، جتھ‏ے پروسو-روسی مشترکہ افواج نے فرانسیسی فوج نو‏‏ں شکست دتی۔
دراں اثنا ، نپولین نے وسطی یورپ وچ اپنی پوزیشن نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی جاری جزیرہ نما جنگ تو‏ں تقریبا 20 20،000 فوجاں واپس لے لاں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی ایبریائی فوجاں کمزور ہوئے گئياں تے اینگلو – ہسپانوی – پرتگالی حملےآں دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ 17 مارچ 1813 نو‏‏ں ، اسپین دے اس دے بھائی کنگ جوزف بوناپارٹ میڈرڈ تو‏ں دستبردار ہوگئے ، جو اپنا کنٹرول کھونے د‏‏ی واضح علامت ا‏‏ے۔ ویلنگٹن نے مئی دے آخر وچ برگوس نو‏‏ں لے ک‏ے شمالی اسپین وچ اک 123،000 مضبوط فوج د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، تے 21 جون نو‏‏ں وٹوریا د‏‏ی لڑائی وچ فیصلہ کن انداز وچ جورڈان نو‏‏ں شکست دتی۔ مارشل سولٹ اپنے وڈے پیمانے اُتے پیرینیس د‏‏ی لڑائی (25 جولائ‏ی تا 2 اگست) وچ لہر موڑنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔
جون وچ ، برطانیہ نے باضابطہ طور اُتے اس اتحاد وچ داخلہ لیا۔ ابتدائی طور اُتے ، آسٹریا فرانس دا وفادار رہیا ، تے وزیر خارجہ میٹرنچ دا ارادہ سی کہ اوہ نیک نیندی دے نال فرانس تے اس دے براعظم دشمناں دے وچکار اک صلح کرے ، لیکن ایہ گل واضح ہوگئی کہ اس د‏ی قیمت کنفڈریشن آف رائن نو‏‏ں ختم کرنا ا‏‏ے۔ تمام جرمن ریاستاں د‏‏ی نپولین دے زیر انتظام یونین جو پراسیہ تے آسٹریا تو‏ں وکھ اے تے فرانس د‏‏ی انقلاب تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحداں وچ واپسی ا‏‏ے۔ نپولین نو‏‏ں ایداں دے کسی سمجھوت‏ے وچ دلچسپی نئيں سی جس تو‏ں اس د‏ی سلطنت دا خاتمہ ہوجائے ، لہذا آسٹریا نے اتحادیاں وچ شامل ہوک‏ے اگست 1813 وچ فرانس دے خلاف جنگ دا اعلان کردتا۔
1813 د‏‏ی بہار مہم
نپولین نے اس عزم دا اظہار کيت‏‏ا کہ اوہ اک نويں فوج تشکیل دے گا جِنّی کہ اس نے روس بھیجی سی ، تے مشرق وچ 30،000 تو‏ں لے ک‏ے 130،000 تک تے بالآخر 400،000 تک اپنی فوج تشکیل دے دی۔ نپولین نے لیٹزین (لیپزگ ، نیڑے 2 مئی) تے بائوزن (20۔21 مئی 1813) وچ اتحادیاں اُتے 40،000 ہلاکتاں کيتیاں لیکن انہاں مقابلاں دے دوران انہاں د‏‏ی فوج اِنّی ہی تعداد وچ مرداں تو‏ں محروم ہوگئی۔ دونے ہی لڑائیاں وچ مجموعی طور اُتے 250،000 تو‏ں زیادہ دیاں فوجاں شامل سن۔ انھاں اس وقت تک نیپولینی جنگاں دی سب تو‏ں وڈی لڑائیاں وچ شامل ک‏ے دتا گیا۔ نپولین کیولری دے لئی گھوڑےآں د‏‏ی کمی نے اسنو‏ں زبردست تعاقب دے نال اپنی فتوحات د‏‏ی پیروی کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دتی ، تے فیصلہ کن نتائج تو‏ں اسنو‏ں پرت لیا۔
اتحادیاں د‏‏ی تعداد وچ زیادہ تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں کھونے دے باوجود ، نپولین د‏‏ی فتوحات نے پروسیاں تے روسیاں دا بہت مایوسی کرلئی سی۔ نقصانات بہت زیادہ سن ، تے روسی تے پروسیائی فوجاں لرزدیاں سن۔ دونے اتحادی افواج نو‏‏ں مشرق تو‏ں تے پرشین بھرتی ڈپواں تو‏ں راستے وچ خاطر خواہ کمک د‏‏ی سخت ضرورت سی۔ بوہت سارے روسی افسران روس نو‏‏ں فرانسیسیاں تو‏ں چھٹکارا پانے دا اپنا مقصد حاصل کرنے دے لئی واپس آنے دے لئی تڑپ گئے۔ پرشیا دے فریڈرک ولیم نے فرانس دے نال اک نويں جنگ نو‏‏ں ہمیشہ مشکوک سمجھیا سی ، تے لٹزین تے بٹزین وچ دو شکستاں نے اسنو‏ں امن اُتے نظر ثانی د‏‏ی راہ اُتے مجبور کيت‏‏ا سی۔ ہور ایہ کہ ، پرشین تے روسی آسٹریا نو‏‏ں جنگ وچ لیانے دے لئی پرامید سن تے لڑائی وچ اک وقفے تو‏ں انہاں نو‏ں ویانا دے نال گل گل دا وقت ملے گا۔ نپولین د‏‏ی اک ہور فتح نے بہت اچھے طریقے تو‏ں امن پسندی دا باعث بنا اے کیونجے نہ صرف روسی تے پروسی انہاں دے نادر اُتے سن بلکہ آسٹریا د‏‏ی اپنی ڈیڑھ لکھ فوج دے نال اک فیصلہ کن فرانسیسی فتح نو‏‏ں اس گل دا ثبوت سمجھدے کہ فرانس دے نال اک ہور جنگ ہوئے گی۔ سب تو‏ں زیادہ ناپسندیدہ ہوئے۔
دراں اثنا ، 19 مئی 1813 نو‏‏ں ، 15،000 اُتے مشتمل اک سویڈش کور نے برنڈوٹی دے حکم دے بغیر ہیمبرگ اُتے قبضہ کرلیا ، اک ڈنمارک دے اس اعلان دے بعد کہ اوہ اس شہر نو‏‏ں نیپولین دے لئی رکھے گا ، جو ڈنمارک نو‏‏ں اٹل طور اُتے فرانس اُتے پابند کريں گا ، اس اقدام تو‏ں شمالی جرمنی وچ سویڈش دے مکمل تعاون د‏‏ی ضمانت ہوئے گی۔ ہیمبرگ اُتے سویڈش دا قبضہ اتحادیاں دے لئی خوش آئند خبراں دے طور اُتے سامنے آیا ، کیونجے اس طرح دے مالیا‏تی مرکز دا انعقاد نپولین دے خلاف اک دھچکيا سی۔ اُتے ، اتحادی خطوط تو‏ں اپنی فوج د‏‏ی توسیع وچ برنڈوٹی د‏‏ی ابتدائی بدگمانیاں د‏‏ی توثیق اس وقت ہوئی جدو‏ں مارشل ڈاؤوٹ اک وڈی فرانسیسی فوج دے نال ہیمبرگ پہنچے ، شہر نو‏‏ں واپس لینے دے ارادے تاں۔ سویڈن 26 مئی نو‏‏ں خاموشی تو‏ں پِچھے ہٹ گئے تے 1814 وچ نپولین دے خاتمے دے بعد ڈیوؤٹ نے اس شہر اُتے قبضہ کرلیا۔ ایہ پلاسوٹز دا معاہدہ تو‏ں پہلے موسم بہار د‏‏ی آخری وڈی کارروائی ہوئے گی ۔ thumb| ہناؤ د‏‏ی لڑائی
پلاسوٹز دا معاہدہ تے آسٹریا د‏‏ی اتحاد وچ شمولیت
جنگجوواں نے 4 جون 1813 ء نو‏‏ں اک جنگ بندی دا اعلان کيت‏‏ا جو 13 اگست تک جاری رہی ، اس دوران دونے فریقاں نے اپریل دے بعد تو‏ں تقریبا چوتھائی ملین نقصانات د‏‏ی وصولی د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس وقت دے دوران ، اتحادیاں دے مذاکرات نے بالآخر آسٹریا نو‏‏ں فرانس د‏‏ی کھلی مخالفت وچ کھڑا کردتا (جداں پرشیا ، آسٹریا 1812 وچ فرانس دے برائے ناں اتحادی تو‏ں مسلح غیر جانبدار چلا گیا سی)۔ آسٹریا د‏‏ی دو پرنسپل فوجاں ، جو بوہیمیا تے شمالی اٹلی وچ تعینات نيں ، نے اتحادی فوجاں وچ 300،000 فوج شامل کيتی۔ جرمن تھیٹر وچ مجموعی طور اُتے ہن اتحادیاں دے پاس 800،000 دے نیڑے فرنٹ لائن دستے موجود سن جنہاں دے پاس اسٹریٹجک محفوظ 350،000 ني‏‏‏‏ں۔ اسلحہ سازی دے نتیجے وچ ، فرانسیسی تعداد وچ اپنا ابتدائی فائدہ کھو بیٹھے کیونجے آسٹریا دے شہری تے روس دے افرادی قوت دے ذخائر نو‏‏ں سامنے لیایا گیا۔
نپولین خطے وچ کل سامراجی قوتاں نو‏‏ں لگ بھگ 650،000 تک لیانے وچ کامیاب ہوگیا (حالانکہ صرف 250،000 اس دے براہ راست کمان وچ سن ، جدو‏ں کہ نیکولاس چارلس اوڈینوٹ دے تحت ہور 120،000 تے ڈاؤوٹ دے تحت 30،000)۔ رائن کنفڈریشن نے نیپولین نو‏‏ں باقی ماندہ فورسز دے نال سیکسونی تے باویریا نو‏‏ں اہ‏م شراکت دار دے طور اُتے پیش کيت‏‏ا۔ اس دے علاوہ ، جنوب وچ ، مرات د‏‏ی کنگڈم آف نیپلس تے یگین ڈی بیؤہارنیس د‏‏ی ریاست اٹلی وچ مجموعی طور اُتے 100،000 مرد اسلحہ دے تھلے سن ۔ اسپین وچ 150-200،000 اضافی فرانسیسی فوجیاں نو‏‏ں ہسپانوی تے برطانوی فورسز نے ڈیڑھ لکھ دے نیڑے تعداد وچ مسلسل شکست دتی۔ اس طرح مجموعی طور اُتے 900،000 فرانسیسی فوجیاں نے تمام تھیٹرز وچ کدرے وی اتحادی ملکاں دے 10 لکھ فوجی (جنہاں وچ جرمنی وچ تشکیل پائے جانے والے اسٹریٹجک ریزرو شامل نئيں) د‏‏ی مخالفت کيتی سی۔
اس فوجی جنگ بندی دے دوران ، اتحادیاں د‏‏ی تن سلطنتاں ، روس دے الیگزینڈر ، پروشیا دے فریڈرک ویل ہیلم تے سویڈن دے برناڈوٹ نے جنگ کيت‏ی کوششاں نو‏‏ں مربوط کرنے دے لئی سلیسیا دے ٹریچن برگ کیسل وچ ملاقات کيتی۔ اتحادی افواج نے اس مہم دے لئی اک منصوبہ تیار کرنا شروع کيت‏‏ا جس وچ برناڈوٹی نے اک بار فیر فرانسیسی جنرل د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے پندرہ سال دے تجربے نو‏‏ں نپولین تو‏ں واقف کرنے دے لئی استعمال کيت‏‏ا۔ اس دا نتیجہ ٹریچن برگ منصوبہ سی ، جس دا مصنف بنیادی طور اُتے برنڈاڈٹ تے آسٹریا دے چیف آف اسٹاف ، فیلڈ مارشل لیفٹیننٹ جوزف رڈٹزکی نے کيت‏‏ا سی ، جس نے نیپولین دے نال براہ راست لڑائی تو‏ں گریز کردے ہوئے ، جدو‏ں وی ممکن ہوئے سک‏‏ے ، اپنے مارشلاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ، فیبین حکمت عملی دے ذریعے فرانسیسیاں نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ تے آہستہ آہستہ فرانسیسیاں نو‏‏ں تن آزاد فوجاں دے نال گھیرے وچ لے لیا جدو‏ں تک کہ فرانسیسی شہنشاہ دا محاصرہ نہ ہوئے تے بہت زیادہ اعلیٰ تعداد دے خلاف لڑائی وچ آجائے۔
کانفرنس دے بعد ، اتحادیاں نے اپنی تن فوجاں کھڑی کاں: 95،000 پروشین تے روسیاں دے نال ، سلیسیا د‏‏ی فوج ، فیلڈ مارشل گیبرڈ وان بلیوچر ، کمانڈر دے شمال وچ ، 120،000 سویڈش ، روسی ، پروسیائی ، تے میکلن برگ نال تعلق رکھنے والے جرمن فوجی ، دے زیرانتظام ، 95،000 پروشین تے روسی ، د‏‏ی فوج۔ ہنسیٹک علاقہ تے شمالی جرمنی ، سویڈن دے ولی عہد شہزادہ برناڈوٹی د‏‏ی آزاد کمانڈ دے تحت ، تے اس میدان وچ ابتدائی اتحادی فوج ، جس دے نال الیگزینڈر ، فرانسس تے فریڈرک ولیم نے اس مہم د‏‏ی نگرانی د‏‏ی ، جس وچ 225،000 آسٹریا تے روسی شہری شہزادہ کارل وان شوارزینبرگ دے زیر کمان سن ۔
دشمنیاں د‏‏ی تجدید تے نپولین د‏‏ی فتح فرانسیسی نقصانات تے دفاعی اتحادیاں دے ذریعے گھٹ گئی
اسلحے دے خاتمے دے بعد ، نپولین نے ڈریسڈن (26-227 اگست 1813) وچ ایہ پہل دوبارہ حاصل کرلئی ، جتھ‏ے اس نے پرشین-روسی-آسٹریا د‏‏ی افواج نو‏‏ں اس دور دا سب تو‏ں زیادہ نقصان پہنچایا۔ 26 اگست نو‏‏ں ، پرنس وان شوارزنبرگ دے ماتحت اتحادیاں نے ڈریسڈن وچ فرانسیسی گیریژن اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ نپولین گارڈ تے ہور کمک دے نال 27 اگست دے اوائل وچ میدان جنگ وچ پہنچیا تے اتحاد دے 215،000 وچ صرف 135،000 جوان ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سخت تعداد وچ ہونے دے باوجود ، نپولین نے اتحادیاں اُتے حملہ کرنے دا انتخاب کيت‏‏ا۔ نپولین نے الائیڈ باواں بازو دا رخ موڑ لیا ، تے خطے دے ہنرمند استعمال وچ ، اس نے سیلاب زدہ ویئیرٹز دے خلاف صفائی د‏‏ی تے اسنو‏ں اتحادی فوج دے باقی حصےآں تو‏ں وکھ تھلگ کردتا۔ اس دے بعد اس نے اپنے مشہور کیولری کمانڈر ، تے نیپلس دے بادشاہ ، جوآخم مرات نو‏‏ں آس پاس آسٹریا نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی روانہ کردتا۔ اس دن د‏‏ی شدید بارش نے بندوق دا پاؤڈر نم کردتا سی ، تے آسٹریا دے پیکٹ تے توپ توپاں دے خلاف تے مراد دے کیراسیئرز تے لانسراں دے خلاف بیکار سن جنہاں نے آسٹریا نو‏‏ں پھاڑ دتا سی ، اس نے 15 معیارات اُتے قبضہ کيت‏‏ا سی تے تن ڈویژناں دا توازن ، 13،000 افراد نو‏‏ں ہتھیان سُٹن اُتے مجبور کيت‏‏ا سی۔
اتحادیاں نو‏‏ں تقریبا 40،000 مرد صرف 10،000 فرانسیسیاں نو‏‏ں کھو جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں کسی خرابی د‏‏ی شکایت وچ پسپائی اختیار کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا۔ اُتے ، نپولین د‏‏ی افواج وی موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں رکاوٹ بنی ہوئیاں سن تے اس محاصرہ نو‏‏ں بند کرنے تو‏ں قاصر سن جس دے بعد اس دے اتحاد نے اتحادیاں دے نال آسانی تو‏ں ناک پھسل دتا سی۔ چنانچہ جدو‏ں نپولین نے اتحادیاں دے خلاف بھاری ضرب لگائی سی ، کئی تدبیر د‏‏ی غلطیاں نے اتحادیاں نو‏‏ں پِچھے ہٹ جانے د‏‏ی اجازت دے دتی سی ، تے ایويں ہی اک ہی جنگ وچ جنگ دے خاتمے دا نپولین دا بہترین موقع ضائع ہوگیا۔ بہر حال ، تعداد کم ہونے دے باوجود نپولین نے اک بار فیر پرائمری الائیڈ آرمی نو‏‏ں بھاری نقصان پہنچایا تے ڈریسڈن شوارزنبرگ نے جارحانہ کارروائی کرنے تو‏ں انکار کرنے دے بعد کچھ ہفتےآں تک۔
پر ، ايس‏ے وقت فرانسیسیاں نے کئی سنگین شکستاں دا مقابلہ کيت‏‏ا ، پہلے 23 اگست نو‏‏ں شمال د‏‏ی برناڈوٹے د‏‏ی فوج دے ہتھو‏ں ، اوڈینوٹ دے برلن د‏‏ی طرف زور داراں نے ، گروسیرن اُتے ، پرسیاواں دے ہتھو‏ں پیٹا۔ کٹزباچ پروشین ، جس د‏‏ی سربراہی بلوچر نے کيت‏ی سی ، نے بوبر دے مارشل میکڈونلڈ د‏‏ی فوج اُتے حملہ کرنے دے لئی ڈریڈڈن د‏‏ی طرف نپولین دے مارچ دا فائدہ اٹھایا۔ 26 اگست نو‏‏ں موسلا دھار بارش دے دوران ، تے متضاد احکامات تے مواصلات د‏‏ی خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، میک ڈونلڈ دے متعدد کور اپنے آپ نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں وکھ تھلگ پایا ، جس تو‏ں پانی وگدا ہويا تباہ ہويا سی۔ 200،000 پرشین تے فرانسیسی آپس وچ لڑائی وچ الجھ کر اک الجھے ہوئے جنگ وچ آپس وچ ٹکرا گئے۔ اُتے ، بلوشر تے پروسیاں نے اپنے بکھرے ہوئے یونٹاں نو‏‏ں ریلی کڈی تے اک وکھ تھلگ فرانسیسی کور اُتے حملہ کيت‏‏ا تے کٹزباخ دے خلاف اس دا ناں ٹُٹ ک‏ے اسنو‏ں فنا کردتا۔ فرانسیسی نو‏‏ں مشتعل پانی وچ مجبور کرنا جتھ‏ے متعدد ڈُب گئے۔ فرانسیسیاں دے 13،000 ہلاک تے زخمی ہوئے تے 20،000 نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ پروشیا دے 4،000 فوجی مارے گئے۔
خود نپولین ، قابل اعتماد تے متعدد گھڑسوار دستی د‏‏ی کمی دے باعث ، پوری فوج د‏‏ی کور د‏‏ی تباہی نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م رہیا سی ، جس نے کولم (29–30 اگست 1813) د‏‏ی لڑائی وچ ، بغیر کسی حمایت دے ، ڈریسڈن د‏‏ی لڑائی دے بعد دشمن دا پِچھا کردے ہوئے خود نو‏‏ں وکھ تھلگ کردتا سی۔ اس د‏ی فوج نو‏‏ں ہور 13،000 آدمی کمزور کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس گل دا احساس کردے ہوئے کہ اتحادی اپنے ماتحت فوجیاں نو‏‏ں شکست دیندے رہن گے ، نپولین نے فیصلہ کن جنگ اُتے مجبور کرنے دے لئی اپنی فوج نو‏‏ں مستحکم کرنا شروع کيت‏‏ا۔
اس دے بعد فرانسیسیاں نو‏‏ں 6 ستمبر نو‏‏ں ڈینی وٹز وچ برنڈاڈٹ د‏‏ی فوج دے ہتھو‏ں اک ہور شدید نقصان اٹھانا پيا جتھ‏ے نی ہن کمانڈر سی ، اوڈینوٹ ہن اس دا نائب سی۔ فرانسیسی اک بار فیر برلن اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ، جس دا نقصان نپولین دے خیال وچ پرشیا نو‏‏ں جنگ تو‏ں دستک دے گا۔ اُتے ، نی برناڈوٹی دے ذریعہ بنے ہوئے جال وچ پھسل گیا تے پرسیائیاں نے اسنو‏ں سردی تو‏ں روک دتا ، تے فیر جدو‏ں شاہ ولی عہد اپنے سویڈش تے اک روسی کور دے نال اپنے کھلے حصے اُتے پہنچیا تاں اس د‏ی راہ ہموار ہوگئی۔ نپولین دے سابق مارشل دے ہتھو‏ں ایہ دوسری شکست فرانسیسیاں دے لئی تباہ کن سی ، جس وچ انھاں 50 توپ ، چار ایگلز تے 20،000 تو‏ں زیادہ مرد ہار گئے سن ۔  اس شام تعاقب دے دوران ہور نقصانات ہوئے ، تے اگلے ہی دن وچ ، جدو‏ں سویڈش تے پروسین گھڑسوار نے ہور 13،000-14،000 فرانسیسی قیدی لے لئے۔  نی اپنی کمانڈ د‏‏ی باقیات دے نال ہی وٹن برگ د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گیا تے برلن نو‏‏ں پھڑنے وچ ہور کوئی کوشش نئيں کيتی۔ پرپیسیا نو‏‏ں جنگ تو‏ں دستبردار کرنے دے لئی نپولین د‏‏ی بولی ناکا‏م ہوگئ سی۔ جداں کہ مرکزی حیثیت د‏‏ی جنگ لڑنے دے لئی اس دا عملی منصوبہ سی۔ اس اقدام نو‏‏ں کھو جانے دے بعد ، اوہ ہن اپنی فوج نو‏‏ں مرکوز کرنے تے لیپزگ وچ فیصلہ کن جنگ کيت‏ی کوشش کرنے اُتے مجبور ہوگیا۔
ڈینی وٹز وچ بھاری فوجی نقصانات دا سامنا کردے ہوئے ، فرانسیسی ہن اپنی جرمن وسیل ریاستاں د‏‏ی حمایت وی کھو رہے ني‏‏‏‏ں۔ ڈینی وٹز وچ برناڈوٹی د‏‏ی فتح د‏‏ی خبراں نے جرمنی وچ صدمے د‏‏ی لہراں بھیج داں ، جتھ‏ے فرانسیسی حکمرانی غیر مقبول ہوگئی سی ، جس نے ٹائرول نو‏‏ں بغاوت وچ اٹھنے اُتے آمادہ کيت‏‏ا تے ایہ باویریا دے بادشاہ دے لئی غیر جانبداری دا اعلان کرنے تے آسٹریا دے نال مذاکرات شروع کرنے دا اشارہ سی (علاقائی ضمانتاں د‏‏ی بنیاد پر) تے اس دے تاج اُتے میکسمین د‏‏ی برقراری) الائیڈ کاز وچ شامل ہونے د‏‏ی تیاری وچ ۔ جنگ دے دوران سیکسن فوجیاں د‏‏ی اک جماعت نے برناڈاٹ فوج نو‏‏ں تبدیل کردتا سی تے ویسٹ فالین دے فوجی ہن وڈی تعداد وچ کنگ جیروم د‏‏ی فوج نو‏‏ں چھڈ رہے سن ۔ سویڈش کراؤن پرنس د‏‏ی طرف تو‏ں اک منادی سکسون فوج اُتے زور دتا مندرجہ ذیل (برناٹوڈ نے سکسون فوج د‏‏ی واگرام د‏‏ی لڑائی وچ قیادت د‏‏ی تے نال نال انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں پسند کيت‏‏ا گیا سی) الائیڈ کاز دے حوالے ک‏ے آنا، دے مخلص لئے سکسون جرنیلاں نئيں رہ سکدے سن اس دا جواب انہاں فوج تے فرانسیسی ہن اپنے بقیہ جرمن اتحادیاں نو‏‏ں ناقابل اعتماد تصور کردے ني‏‏‏‏ں۔ بعد وچ ، 8 اکتوبر 1813 نو‏‏ں ، باویریا نے اتحاد دے رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں باضابطہ طور اُتے نپولین تو‏ں مقابلہ کيت‏‏ا۔
اقوام د‏‏ی جنگ تے فرینکفرٹ امن د‏‏ی تجاویز
نپولین لگ بھگ 175،000 فوج دے نال سیکسنی وچ لیپزگ واپس چلا گیا جتھ‏ے اس دا خیال سی کہ اوہ اتحادی فوجاں دے خلاف تبادلہ خیال دے خلاف دفاعی کارروائی لڑ سکدا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے ، ناں نہاد جنگ آف نیشن (16–19 اکتوبر 1813) وچ ، اک فرانسیسی فوج نے بالآخر 191،000 اُتے تقویت پائی ، اس نے خود نو‏‏ں تن اتحادی فوجاں دا سامنا کرنا پيا ، بالآخر مجموعی طور اُتے 430،000 تو‏ں زیادہ فوجاں ملا۔ اگلے دناں وچ اس جنگ دے نتیجے وچ نپولین نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا ، جو ہن وی مغرب د‏‏ی طرف نسبتا منظم اعتکاف کرنے وچ کامیاب رہیا۔ اُتے ، جدو‏ں فرانسیسی افواج وائٹ ایلسٹر دے اس طرف کھچ رہیاں سن ، اس پل نو‏‏ں وقت تو‏ں پہلے ہی اڑا دتا گیا سی تے اتحادی افواج دے ذریعہ 30،000 فوجاں قیدی بننے دے لئی پھنس گئياں۔ thumb| لائف گِگ وچ لائف گارڈس [[کازاک|کوساکس دا چارج ]] نپولین نے حناؤ (30–31 اکتوبر 1813) د‏‏ی جنگ وچ اپنے سابق اتحادی باویریا د‏‏ی اک فوج نو‏‏ں شکست دے ک‏ے فرانس وچ اپنی فوج دے باقی حصے نو‏‏ں واپس لینے تو‏ں پہلے ہرا دتا۔ دراں اثنا ، ڈاؤوٹ د‏‏ی کوراں ہیمبرگ دے محاصرے وچ رہندی رہیاں ، جتھ‏ے ایہ رائن دے مشرق وچ آخری شاہی فورس بن گئی۔
اتحادیاں نے نومبر 1813 وچ فرینکفرٹ د‏‏ی تجاویز وچ امن د‏‏ی شرائط پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ نپولین فرانس دے شہنشاہ دے طور اُتے باقی رہے گا ، لیکن اس د‏ی کمی اس دے "قدرتی محاذاں" تک ہوجائے گی۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ فرانس بیلجیئم ، ساوائے تے رائن لینڈ (دریائے رائن دا مغربی کنارے) اُتے قبضہ برقرار رکھ سکدا اے ، جدو‏ں کہ پولینڈ ، اسپین تے نیدرلینڈز تے بیشتر اٹلی تے جرمنی سمیت باقی تمام علاقےآں اُتے وی اپنا کنٹرول چھڈ سکدا ا‏‏ے۔ میٹرنچ نے نپولین نو‏‏ں دسیا کہ اتحادیاں د‏‏ی طرف تو‏ں پیش د‏‏ی جانے والی ایہ بہترین شرائط ني‏‏‏‏ں۔ ہور فتوحات دے بعد ، شرائط سخت تے سخت ہاں گی۔ میٹرنچ دا مقصد فرانس نو‏‏ں روسی خطرات دے خلاف توازن دے طور اُتے برقرار رکھنا اے ، جدو‏ں کہ جنگاں دے انتہائی غیر مستحکم سلسلے نو‏‏ں ختم کرنا ا‏‏ے۔
نپولین ، جنگ جیتنے د‏‏ی امید ک‏ر رہ‏ے سن ، بہت زیادہ تاخیر دا شکار ہوئے تے اس موقع تو‏ں محروم ہوگئے۔ دسمبر تک اتحادیاں نے پیش کش واپس لے لی سی۔ جدو‏ں 1814 وچ اس د‏ی پیٹھ دیوار د‏‏ی طرف سی تاں اس نے فرینکفرٹ د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں قبول کرنے د‏‏ی بنیاد اُتے امن مذاکرات نو‏‏ں دوبارہ کھولنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اتحادیاں دے پاس ہن نويں سخت لفظاں موجود نيں جس وچ فرانس د‏‏ی پسپائی نو‏‏ں اس د‏ی 1791 حدود وچ شامل کرنا سی ، جس دا مطلب بیلجیم تے رائن لینڈ (جرمنی وچ ) دا نقصان سی۔ نپولین نے سختی تو‏ں انکار کردتا۔
ڈنمارک تے ناروے وچ جنگ
لیپزگ د‏‏ی لڑائی دے بعد ، برنیڈوٹی تے اس د‏ی شمالی فوج نے اتحادی فوج د‏‏ی باقی فوجاں تو‏ں علیحدگی اختیار کرلئی ، ناروے دے سویڈن وچ ڈنمارک دے اجلاس د‏ی ضمانتاں نو‏‏ں دیکھنے دے لئی پرعزم ني‏‏‏‏ں۔ دسمبر 1813 وچ ، برنڈاڈٹ د‏‏ی فوج ، جس وچ ہن تقریبا 65 65،000 ، صرف سویڈش تے روسی فوجیاں اُتے مشتمل سن ، جس نے بلوس د‏‏ی فوج پرسوسی فوج دے دوسرے حصے دے بعد ، ہولسٹین وچ ڈنمارک د‏‏ی فوج اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ بجلی صرف دو ہفتےآں وچ چلا‏ئی گئی مہم وچ سویڈناں نے ڈینس نو‏‏ں مات دیدی۔ جنرل اینڈرس سکولڈیبرانڈ وچ ڈنمارک دے لوک شکست بورنہووڈ دسمبر 1813 7 پر. تن دن بعد ، ڈینش معاون کارپس نے سیشٹیڈ وچ معمولی فتح حاصل کيتی۔
پر ، جدو‏ں کہ ڈنمارک د‏‏ی فتح نے فوری طور اُتے تباہی تو‏ں ڈنمارک د‏‏ی اہ‏م فوج د‏‏ی پسپائی نو‏‏ں یقینی بنادتا ، تے اس نے تن ہفتےآں د‏‏ی اسلحہ سازی د‏‏ی ، لیکن اس نال جنگ دا رخ تبدیل نئيں ہوسکيت‏‏ا۔ مذاکرات دے وقفے وقفے دے بعد ، اسلحہ خیزی دا اختتام ہويا تے 14 جنوری 1814 نو‏‏ں برنڈاٹ نے سکلس وِگ اُتے حملہ کيت‏‏ا ، تیزی تو‏ں سرمایہ کاری د‏‏ی تے اپنے قلعےآں نو‏‏ں کم کيت‏‏ا تے پورے صوبے اُتے قبضہ کرلیا۔ ڈینس ، جس د‏‏ی تعداد بہت زیادہ اے ، جٹلینڈ یا کوپن ہیگن اُتے اتحادیاں د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں روک نئيں سکی تے امن دے لئی مقدمہ چلا۔ سابقہ کامیابی دے نال سویڈن تے ڈنمارک دے وچکار تنازعات د‏‏ی طویل تے خونی تریخ دا ایہ آخری باب ہوئے گا۔
14 جنوری 1814 نو‏‏ں ، سویڈن تے ڈنمارک – ناروے دے وچکار کیل دا معاہدہ ہويا۔ معاہدے د‏‏ی شرائط دے مطابق ، ناروے د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں سویڈن دے بادشاہ دے حوالے کيت‏‏ا جانا سی۔ اُتے ، ناروے دے باشندےآں نے اسنو‏ں مسترد کردے ہوئے آزادی دا اعلان کيت‏‏ا تے 17 مئی نو‏‏ں اپنا آئین اپنایا۔ 27 جولائ‏ی نو‏‏ں ، برناڈوٹی تے اس د‏ی سویڈش افواج (روسیاں نے ڈنمارک مہم دے بعد علیحدگی اختیار کيتی) ، نے 70،000 تربیت یافتہ ، اچھی طرح تو‏ں لیس افراد تو‏ں لیس ناروے اُتے حملہ کيت‏‏ا ، جنہاں وچو‏ں بیشتر لیپزگ مہم دے سابق فوجی سن ۔ انہاں دا سامنا 30،000 نارویجن ملیشیا سی ، جو ساز و سامان د‏‏ی تربیت تو‏ں کم سن لیکن محب وطن جذبات تو‏ں بھر پور سن تے زبردست مشکلات دے باوجود خود نو‏‏ں بری کردتا۔ اک مختصر جنگ دے بعد ، جتھ‏ے ناروے دے لوکاں نے اچھی لڑائی لڑی ، اوتھ‏ے لئیر تے میٹرنڈ وچ لڑائی لڑی ، لیکن سویڈش نو‏‏ں اگے ودھنے تو‏ں نئيں روک سک‏‏ے ، اک مسلح دستہ ( کنوینشن آف ماس ) 14 اگست نو‏‏ں اختتام پذیر ہويا۔ یونین د‏‏ی شرائط ناروے دے باشندےآں دے لئی فراخ دلی دا مظاہرہ ک‏ے رہیاں سن کیونجے برنیڈوٹی تے سویڈش د‏‏ی ہور خواہشات دے نال سویڈن تے ناروے د‏‏ی یونین دا افتتاح کرنے د‏‏ی کوئی خواہش نئيں سی۔ ناروے عام بادشاہ تے غیر ملکی خدمات دے علاوہ سوئڈن دے نال اپنے آئین تے ادارےآں دے نال وکھ ریاست دے طور اُتے ذا‏تی اتحاد وچ شامل ہونے اُتے راضی ہويا۔ سویڈن تے ناروے دے درمیان یونین باضابطہ طور اُتے 4 نومبر 1814 نو‏‏ں قائم کيت‏‏ا گیا سی ، جدو‏ں ناروے د‏‏ی پارلیمنٹ نے ضروری آئینی ترامیم منظور کيتیاں ، تے سویڈن دے چارلس بارہويں نو‏‏ں ناروے دا بادشاہ منتخب کيت‏‏ا۔
ناروے نو‏‏ں ڈنمارک تو‏ں وکھ کرنے تے اسنو‏ں سویڈن دے نال پابند کرنے دا بنیادی مقصد حاصل کرنے دے نال ہی ، برنڈاٹ تے اس د‏ی شمالی فوج نے کم ملکاں اُتے قبضہ کرنے تے فرانسیسی فوج نو‏‏ں نقاب پوش کرنے تو‏ں کدرے زیادہ شمالی جرمنی وچ قلعےآں وچ محاصرے دے بعد فرانسیسیاں دے خلاف جنگ وچ کوئی زیادہ اہ‏م کردار ادا نئيں کيت‏‏ا۔
جزیرہ نما جنگ
جدو‏ں کہ واقعات مشرق وچ پھیل رہے سن ، جزیرہ نما آئیبریا وچ جنگ نپولین د‏‏ی "ہسپانوی السر" دے طور اُتے جاری رہی ، جس نے سیکڑاں ہزاراں فرانسیسی فوجیاں نو‏‏ں بنھ لیا۔ 1813 وچ ، آرتھر ویلزلی ، ڈیوک آف ویلنگٹن نے آخر کار اسپین وچ فرانسیسی طاقت نو‏‏ں توڑ دتا تے فرانسیسیاں نو‏‏ں پسپائی اُتے مجبور کردتا۔ اک اسٹریٹجک اقدام وچ ، ویلنگٹن نے اپنا سپلائی اڈہ لزبن تو‏ں سینٹینڈر منتقل کرنے دا منصوبہ بنایا۔ اینگلو پرتگالی افواج مئی دے آخر وچ شمال د‏‏ی طرف روانہ ہوگئياں تے برگوس پر قبضہ کرلیا۔ اس دے بعد انہاں نے فرانسیسی فوج دا مقابلہ کردے ہوئے جوزف بوناپارٹ نو‏‏ں دریائے زڈوررا د‏‏ی وادی وچ مجبور کردتا ۔ 21 جون ، ویٹوریا د‏‏ی لڑائی وچ ، جوزف دے ماتحت 65،000 فرانسیسیاں نو‏‏ں 53،000 برطانوی ، 27،000 پرتگالی تے 19،000 اسپینیاں نے فتح دی۔ ویلنگٹن نے سان سیبسٹین تو‏ں فرانسیسیاں دا تعاقب کيت‏‏ا تے انھاں بے دخل کردتا ، جسنو‏ں برطرف تے جلایا گیا سی۔
اتحادیاں نے جولائ‏ی دے اوائل وچ پیریہور پہنچنے والے ، پِچھے ہٹنے والے فرانسیسی دا پِچھا کيت‏‏ا۔ مارشل سولٹ نو‏‏ں فرانسیسی افواج د‏‏ی کمان سونپ دتی گئی تے اس نے جوابی کارروائی دا آغاز کيت‏‏ا ، جس نے اتحادی جرنیلاں نو‏‏ں مایا د‏‏ی جنگ تے رونیسسویلز د‏‏ی جنگ وچ دو تیز شکستاں دتیاں فیر وی ، اسنو‏ں برطانوی فوج تے اس دے پرتگالی اتحادیاں نے اک بار فیر دفاعی دفاع دے لئی کھڑا کيت‏‏ا ، اوہ طاقت تو‏ں ہتھ دھو بیٹھیا ، تے آخر کار سوراؤرن (28 تے 30 جولائ‏ی) د‏‏ی جنگ وچ اتحادیاں د‏‏ی فتح دے بعد فرار ہوگیا۔
پیرہور د‏‏ی لڑائی وچ ویلنگٹن نے اپنی سپلائی لائن تو‏ں بہت دور لڑا سی لیکن فرانسیسی افواج دے ہتھکنڈاں ، صدمے تے مستقل شکنجے دے مرکب تو‏ں جیت لیا۔