cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رام پیاری محل
گجرات د‏‏ی سرکلر روڈ اُتے واقع ایہ تاریخی عمارت رام پیاری محل ا‏‏ے۔ دسنے والے دسدے نيں ایہ عمارت اک ڈنگہ دے امیر ہندو سندرداس سبل نے اپنی تیسری اہلیہ رام پیاری دے لئی تعمیر کرائی سی تے جسنو‏ں ہن سر کلر روڈ کہیا جاندا اے پہلے اس روڈ دا ناں وی رام پیاری روڈ سی تے ڈنگہ گجرات روڈ دا ناں وی رام پیاری روڈ سندر داس نے اپنی بیوی د‏‏ی محبت وچ رکھیا سی جو بعد وچ ڈنگہ گجرات روڈ دے ناں وچ چینج ھویا۔ محل وچ برطانوی، اطالوی تے یونانی فن تعمیر اپنے نکتہ کمال نو‏‏ں پہنچیا نظر آندا سی۔کھڑکیو‏ں دے مرصع شیشیاں تو‏ں چھت دے منقش فانوساں تک سب کچھ باہر تو‏ں باہر تو‏ں منگوایا گیا سی۔۔ شہر د‏‏ی پہلی گڈی وی ايس‏ے رام پیاری دے لئی خریدی گئی۔ آزادی دے وقت رام پیاری ہندوستان چلی گئی۔کچھ سال ایہ محل افسران دا تربيت‏ی ادارہ رہیا بعد وچ اسنو‏ں لڑکیو‏ں د‏‏ی اقامت گاہ وچ تبدیل کر دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:تریخی عمارتاں
سنڈا لمی کن چمگادڑ
سنڈا لمی کن چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پدھری نک گٹھ:چمگادڑ
محمد اکرم
میجر محمد اکرم (1938 – 1971) ضلع گجرات پاکستان دے اک پنڈ ڈنگہ چ جمے۔ اونہاں دا تعلق پاکستان دے اعوان خاندان نال سی۔ اونہاں نیں 1971ء چ پاک بھارت ہلی دی جنگ چ شہادت دا درجہ حاصل کیتا۔ اونہاں دی بہادری اتے پاکستان دا سب توں وڈا فوجی اعزاز نشان حیدر دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اعوان گٹھ:نشان حیدر
Mohammad Akram
محمد سرور
کیپٹن محمد سرور 10 نومبر 1910ءنوں سنگھوری ، تحصیل گوجر خان ، ضلع راولپنڈی چ جمے۔ 1944ء نوں پاک فوج دی انجیینر کور وچ شامل ہوئے۔ 1946ء نوں پنجاب رجمنٹ دی بٹالین وچ کمپنی کمانڈر مقرر ہوئے۔ 1947ء نوں ترقی کرکے کپٹن بنا دتے گئے۔ 1948ء چ جدوں او پنجاب رجمنٹ دے دوجی بٹالین چ کمپنی کمانڈر دے عہدے اتے کم کر رئے سی ، انہاں نوں پاکستان دی ازادی مگروں کشمیر وچ ہون آلی لڑائی دی تھاں تے کشمیر پیج دتا گیا۔
27 جولائی 1948ء نوں اونہاں ے اوڑی سیکٹر چ دشمن دی اہم فوجی پوزیشن اتے حملہ کیتا۔ جدوں دشمن توں صرف 30 گز دے پینڈے تے آپڑے تے دشمن نے ایناں تے پعاری مشین گن ، دستی بم تے مارٹر گناں نال فائرنگ شروع کر دتی۔ ایسی ویلے ایناں نے اپنے ہتھ نال دستی بم ٹھیک نشانے تے سٹیا کہ دشمن دی اک میڈیم مشین گن دے پرزے اڈ گئے پر ایس حملے چ ایناں دی سجی بانہ واوا زخمی ہو گئی۔ فیر وی او لگاتار حملے کردے رئے۔ دشمن نے ایس اچانک حملے توں مگروں اپنی توپاں دے بوتھے کپٹن سرور ول کر دتے۔ اینج گولی کپٹن سرور دے سینے چ جا وڑی تے او اوسی ویلے شہید ہو گئے۔ مجاہداں نے جدوں انہاں نوں شہید ہوندے ویکھیا تے اونہاں نے دشمن تے ایسا چوکھا وار کیتا وئی او مورچے ای چھڈ کے نَس گئے۔
اعظم دا لقب پانے والے لوکاں دی لسٹ
اعظم دا لقب پانے والے لوکاں د‏‏ی لسٹ تو‏ں مراد اوہ لوک جو اعظم یا عظیم جداں القاب تو‏ں جانے تے پہچانے جاندے رہے نيں۔ اس دے علاوہ تو‏ں انہاں وچ ایداں دے لوک وی شامل نيں جو مقامی زباناں وچ اس دے متبادل لقب تو‏ں عمومًا موسوم کیندے جاندے رہے نيں۔ جداں کہ فارسی زبان وچ بزرگ دا لفظ لوکاں د‏‏ی برتری تے انہاں د‏‏ی عظمت دے لئی مستعمل ا‏‏ے۔
دنیا وچ یونانی نژاد عالمی فاتح سکندر نو‏‏ں عمومًا سکندر اعظم دے لقب تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ قدیم بھارت وچ اک فرماں روا اشوک عمومًا اشوک اعظم دے لقب تو‏ں موسوم کیندے گئے سن ۔ قرون وسطی دے بھارت وچ بادشاہ مغل بادشاہ جلال الدین اکبر بہ یک وقت مغل اعظم تے اکبر اعظم دے القاب تو‏ں موسوم سن ۔ ہندوستان د‏‏ی آزادی دے لئی انقلابی تحریکاں وچ سرگرم مختلف شخصیتاں، جنہاں وچ بھگت سنگھ شامل نيں، شہید اعظم قرار دتے گئے نيں۔ آزاد بھارت دے د‏‏ی اُتے امن تحریک دے رہنما موہن داس کرم چند گاندھی عمومًا مہاتما یا روحِ اعظم تو‏ں لقب تو‏ں یاد کیندے جاندے نيں۔ ایضًا پاکستان د‏‏ی تاسیس وچ اہ‏م کردار نبھانے والے محمد علی جناح قائد اعظم دے لقب تو‏ں پاکستان وچ یاد کیندے جاندے نيں۔
ہور ویکھو
= = حوالے ==
گٹھ:خطابات گٹھ:ناواں د‏‏ی خصوصیات دے لحاظ تو‏ں شخصیتاں
لموئل
لموئل فرانس دے صوبے اکیتین دے ضلعے دوردون دا اک پنڈ اے۔ ایہ پنڈ فرانس دے سوہنے پنڈاں وچ گنیا جاندا اے۔
ضلع ناگور
ضلع ناگار پعارت دے صوبے راجستھان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:راجستھان دے ضلعے
لارڈ ہاؤ لمی کن چمگادڑ
لارڈ ہاؤ لمی کن چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پدھری نک گٹھ:چمگادڑ
ایکروتیری تے دیکیلیا
حوالے
گٹھ:برطانیہ گٹھ:قبرص گٹھ:یورپ
عظیم نیپال
تریخ
thumb|450px|عظیم نیپال دا نقشا
شاہ شاہی خاندان دے بادشاہ پرتھوی ناراین شاہ (1923ء-1775ء) د‏‏ی حکومت موجودا نیپال دے بہت چھوٹے رقبے (2,500 مربع کلو میٹر) اُتے سی۔ اوہدے آس پاس دے چھوٹے راجااں نو‏‏ں شکست دے کے اپنی حکومت نو‏‏ں وسیع کرن د‏‏ی کوشش کيتی ۔
شاہ بادشاہاں دے حملے
پرتھوی راج ناراین نے اپنی حکومت نو‏‏ں 2500 مربع کلو میٹر تو‏ں وسیع کرن دا فیصلہ کیتا ۔ اوہنے آس پاس دے راجے رجواڑاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے اوہناں نو‏‏ں متحد کیتا تے اپنی حکومت وچ شامل ک‏ر لیا ۔ اوہنے 1769ء وچ گورکھا سلطنت نو‏‏ں ضلع گورکھا تو‏ں کٹھمنڈو منتقل کیتا ۔ اس نے اوتھ‏ے وی چھوٹے رجواڑیاں نو‏‏ں شکست دتی تے علاقے دا ناں نیپال رکھی ا۔ 1775ء وچ اوہد‏ی موت توں بعد اوہدا وڈا پُت پرتاپ سنگھ شاہ تخت نشین ہويا تے اوہنے باپ دے مشن نو‏‏ں اگے ودھوندے ہوئے چھوٹے نواباں تے رجواڑیاں نو‏‏ں شکست دین دا سلسلہ جاری رکھیا تے اوہناں ساریاں نو‏‏ں گورکھا سلطنت وچ شامل کردا گی ا۔ 1777ء محض 25 ورھے د‏‏ی عمر وچ پرتاپ سنگھ د‏‏ی موت ہو گئی ۔ اوہدے پرتھوی نارائن شاہ دا دوسرا پُت بہادر شاہ تخت اُتے بیٹھیا تے اوہنے 1794ء تک حکومت کیت‏‏ی۔
حوالے
گٹھ:نیپال د‏‏ی تریخ گٹھ:قانون وچ 1816ء گٹھ:لسانی اشتمالیت گٹھ:نیپال د‏‏ی سیاست گٹھ:نیپالی قوم پرستی گٹھ:نیپال دا جغرافیہ گٹھ:نیپال
سنسیلیو
کولمبیا براعظم دکھنی امریکہ دا دیس اے اسدا راجگھر بگوٹا شہر اے ۔ کولمبیا لاطینی امریکی دیساں چ وی شامل اے ۔ سنسیلیو شہر کولمبیا دا شہر اے تے کولمبیا دے سکرے ڈیپارٹمنٹ دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کولمبیا دے شہر گٹھ:کولمبیا دے آباد تھاں گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:کولمبیا گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:لاطینی امریکا
شتو ایمبوئس
شتو ایمبوئس فرانس دی لوائر وادی دے صوبے سنٹر دے ضلعے اندرے لوئر وچ اک شتو اے۔
نکی دندی لمی کن چمگادڑ
نکی دندی لمی کن چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پدھری نک گٹھ:چمگادڑ
ضلع پالی
ضلع پالی پعارت دے صوبے راجستھان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:راجستھان دے ضلعے
نیو گنی لمی کن چمگادڑ
نیو گنی لمی کن چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
لوائر وادی
بارلے جوڑ
گٹھ:فرانس
پہاڑی چیڑی
پہاڑی چیری پھلواے بوٹیاں دے گلاب ٹبر دا اک رکھ اے۔ایہ چین، جپان تے کوریا دا واسی اے۔
وکھالہ
پہاڑی چیری 20 میٹر(65 فٹ) تک اچا جاندا اے۔ پتے لمے چوڑے 1/4 4 انچ تے 12 سینٹی میٹر لمے تے 5 سینٹی میٹر تے 2 انچ چوڈے ہوندے نیں۔ انت تے چنجلے تے کنڈیاں توں ترکھے دندلے۔ دوناں پاسیوں توں پدھرے، پت چڑ وچ پیلے تے رتے ہو جاندے نیں۔ ایدی چھل جامنی پوری ہوندی اے۔ ایہدے چھل 3 سینٹی میٹر 1/4 1 انچ چوڑے نیں۔ پھل رنگ ہلکا گلابی توں چٹا اے تے ایدہے تے 5 پتیاں ہوندیاں نیں۔ پھل کچھے وچ تے بسنت وچ کھڑدے نیں۔ ایھرا فروٹ گوڑے جامنی کالے رنگ وچ گودے والا تے 1 انچ/ 2۔5 سینٹی میٹر لما ہوندا اے۔
بارلے جوڑ
Prunus serrulata
ضلع راجسمند
ضلع راجسامندر پعارت دے صوبے راجستھان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:راجستھان دے ضلعے
چک 28 دس آر
چک 28 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
میتو (شہر)
باہرلے جوڑ
گٹھ:کولمبیا دے شہر گٹھ:کولمبیا دے آباد تھاں گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:کولمبیا گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:لاطینی امریکا
لیونہارڈ اویلر
لیونارڈ ایولر (1707–1783) اک سوئس فزکس دا گرو سی۔
لیونہارڈ پال اویلر (Leonhard Paul Euler) (پیدائش: 15 اپریل 1707ء وفات: 18 ستمبر 1783ء) سویٹزر لینڈ تو‏ں تعلق رکھنے والا نامور ریاضی دان تے طبیعیات دان سی جس دی عمر دا بیشتر حصہ جرمنی تے روس وچ گزریا۔ اس نے ریاضی دی بہت سی شاخاں وچ کم کیتا تے بہت اہ‏م دریافتاں کيتیاں ۔ حسابان، نظریۂ گروہ، نظریۂ عدد، اطلاقی ریاضیات، تالیفیات، ہندسہ، فلکیات، طبیعیات تے ریاضی دی بہت سی شاخاں وچ قابل قدر کم کیتا۔ ہور اس نے دالہ دا تصور وی متعارف کرایا ۔ لیونہارڈ اویلر ریاضی دے ہر دور وچ موجود عظیم ریاضی داناں دی فہرست وچ ہمیشہ نمایاں مقام اُتے فائز رہیا۔ اوہدی تمام معیاری تصانیف نو‏‏ں جے یکجا کیتا جائے تو بآسانی 60 تو‏ں 80 جلداں شائع کیتیاں جاسکدیاں نيں۔ ۔
زندگی
thumb|بائاں|لیونہارڈ اویلر
ابتدائی زندگی
thumb|بائاں|سویٹزر لینڈ دا پرانا 10 [[سویس فرانک|فرانک دا نوٹ]] اویلر 15 اپریل 1707ء نو‏‏ں سویٹزر لینڈ دے شہر بازیل وچ پال اویلر دے گھر پیدا ہويا۔ اوہدی ماں مارگریٹ بروکر اک پادری دی بیٹی سی۔ اویلر دی دو چھوٹی بہناں آنا ماریہ تے ماریہ میڈگلن وی سن۔ اویلر دی پیدائش دے فوراً بعد ایہ خاندان ریہین منتقل ہو گیا۔ اویلر نے اپنے بچپن دا کافی حصہ ایتھ‏ے گزاریا۔ پال اویلر دے برنولی خاندان تو‏ں کافی دوستانہ تعلقات سن تے اوہ جون برنولی جو اُس وقت یورپ دا چوٹی دا ریاضی دان سی دوست سی، بعد وچ اسی نے نوجوان اویلر اُتے گہرا اثر ڈالا۔ اویلر نے اپنی رسمی تعلیم بازیل تو‏ں شروع دی تے 13 سال دی عمر وچ جامعہ بازیل وچ داخلہ لے لیا۔ 1723ء وچ اویلر نے فلسفہ وچ ماسٹر کیتا جتھ‏ے اس نے رینے دیکارت تے نیوٹن دے فلسفے دے تقابلی جائزے اُتے تحقیقی مقالہ لکھیا۔ اس وقت جون برنولی اسنو‏ں ہفتہ دی شام نو‏‏ں پڑھایا کردا سی اس نے جلد ہی محسوس کر لیا کہ نوجوان اویلر ریاضی وچ خاصا ذہین واقع ہويا اے۔ ۔ چونکہ اس دا باپ اسنو‏ں پادری بنانا چاہندا سی اس لئی اویلر اس وقت اپنے باپ دی خواہش اُتے الٰہیات، یونانی تے عبرانی پڑھ رہیا سی لیکن جون برنولی نے اس دے باپ نو‏‏ں قائل کر لیا کہ اویلر دی منزل اک عظیم ریاضی دان بننا اے۔ 1726ء وچ اس نے آواز دے انتشار اُتے اک مقالہ لکھیا ۔۔ اس وقت اوہ جامعہ بازیل وچ کوئی مقام حاصل کرنا چاہ رہیا سی لیکن اس وچ اسنو‏ں ناکامی ہوئی۔ 1727ء وچ اوہ پیرس اکادمی دے زیر اہتمام اک سالانہ مقابلہ وچ شریک ہويا جس وچ اویلر نے دوسرا انعام حاصل کیتا۔ بعد ازاں اویلر نے ایہ مقابلہ اپنی زندگی وچ 12 دفعہ جیندا
سینٹ پیٹرز برگ
thumb|بائاں| لیونہارڈ اویلر 250 واں سالگرہ اُتے [[1957ء وچ روس تو‏ں شائع کيتی گئی ڈاک ٹکٹ]] اس وقت جون برنولی دے دو بیٹے ڈینیال برنولی تے نکولس برنولی دوم سینٹ پیٹرز برگ وچ ایمپیریل رشیین اکادمی آف سائنس وچ کم کر رہے سن ۔ 10 جولیائی 1726ء نو‏‏ں نکولس برنولی دا روس وچ صرف اک سال گزارنے دے بعدانتقال ہو گیا۔ جدو‏ں ڈینیال برنولی نے اپنے بھائی دی جگہ سنبھالی تو اس نے اپنے دیرینہ دوست لیونہارڈ اویلر نو‏‏ں فعلیات دے منصب دی پیشکش دی جسنو‏ں اویلر نے بصد شوق قبول کر لیا۔ مگر اسنو‏ں اوتھ‏ے پہنچنے وچ کچھ تاخیر ہو گئی جدو‏ں کہ اس دوران جامعہ بازیل وچ طبیعیات دے استاد دی حثیت تو‏ں تقرری دی درخواست دی جسنو‏ں رد کر دتا گیا۔ ۔ اویلر 17 مارچ 1727ء نو‏‏ں سینٹ پیٹرز برگ چلا گیا جتھ‏ے اوہدی ترقی طب دے شعبہ تو‏ں ریاضی دے شعبہ وچ ہو گئی۔ اس نے روسی بولی وی سیکھ لی تے اوتھے مقیم ہو گیا۔
اس اکادمی دا مقصد روس وچ معیارِ تعلیم بلند کرنا تے روس و یورپ دے درمیان موجود سائنسی خلیج نو‏‏ں کم کرنا سی اس لئی ایہ جگہ اولیر جداں بیرونی علما ومفکرین دے لئی انتہائی پرکشش جگہ سی۔ اکادمی دے پاس انتہائی وسیع مالی ذرائع سن اسی دے نال اک وسیع وعریض کتب خانہ وی موجود سی ہور طلبہ دی آمد وی بہت کم سی اس لئی اساتذہ اُتے تعلیم دا بوجھ وی کافی کم ہوندا سی، لہذا اوہ اپنا زیادہ وقت تحقیق وچ صرف کردے سن تے اکادمی وی انہاں دی حوصلہ افزائی کردی سی تے انہاں نو‏‏ں تحقیقات دے لئی کافی وقت دتا جاندا سی 1731ء وچ اویلر طبیعیات دا استاد بن گیا تے دو سال بعد جدو‏ں ڈینیال روس تو‏ں واپس بازیل چلا گیا تو اویلر نو‏‏ں شعبہ ریاضی دا سربراہ بنا دتا گیا ۔ 7 جنوری 1734ء نو‏‏ں اس نے کیتھرینا تو‏ں شادی کيتی۔ انہاں دے تیرہ بچے ہوئے مگر صرف پنج ہی زندہ رہ سکے ۔
برلن
روس دے بحران دی وجہ تو‏ں اویلر 19 جون 1741ء نو‏‏ں فریڈرک دوم دی پیشکش اُتے برلن آ گیا تے برلن اکادمی وچ شمولیت اختیار کر لی۔ اوہ اوتھ‏ے 25 سال رہیا، اس دوران اس نے 380 تو‏ں زیادہ مقالات تحریر کیتے۔ برلن وچ ہی اوہدی لکھی ہوئی دو تصانیف بہت مشہور ہوئیاں جنہاں وچ اک تعارف تحلیلِ لامتناہی تے دوسری اساسِ حسابانِ تفرقی اے جو بالترتیب 1748ء تے 1755ء وچ شائع ہوئے۔
اسی دوران فرِیڈرک دوم نے اسنو‏ں اپنی بھتیجی نو‏‏ں پڑھانے دا کہیا۔ اویلر نے اسنو‏ں تقریبا 200 خطوط لکھے جو بعد وچ خطوط اویلر بر مختلف موضوعاتِ فلسفہ فطرت بنام جرمن شہزادی دے نام تو‏ں کتابی شکل وچ شائع ہو ک‏ے بہت مشہور ہوئے ۔ اویلر نے انہاں خطوط وچ طبیعیات، ریاضی تے مذہب دے مختلف گوشےآں اُتے کلام کیتا اے۔ اس تو‏ں اویلر دی شخصیت اُتے کافی روشنی پڑتی اے۔ درحقیقت اویلر دا ایہ کم اوہدی ریاضی دی تصانیف تو‏ں زیادہ مقبول ہويا تے یورپ و امریکا وچ وی شائع کیتا گیا۔ اوہدی شہرت دی اک وجہ اویلر دا سائنسی اصطلاحات تے مواد نو‏‏ں عام آدمی دے لئی لکھنے دی صلاحیت اے جو عموما محققین وچ کم ہی ہوندی اے۔
برلن اکادمی دی شہرت و وقار وچ اویلر دا قابل ذکر تے نمایاں حصہ شامل سی لیکن اس دے باوجود اسنو‏ں برلن چھڈ دے جانا پیتا۔ اوہدی وجہ اس دے فریڈرک دوم تے اویلر وچ تنازع سی فرانسیسی فلسفی تے مصنف والٹیئر انہاں دناں فریڈرک دا خاص آدمی سی اویلر دے خیالات بہت حد تک والٹیئر تو‏ں مختلف ہويا کردے سن ۔ اویلر نو‏‏ں بلاغت دی کوئی تربیت نئيں سی ہور اوہ انہاں معاملات اُتے رائے زنی کرنے تو‏ں گریز کردا سی جنہاں دا اس تو‏ں کوئی واسطہ نئيں سی اس لئی اوہ اکثر والٹیئر دا نشانہ بندا سی ہور فریڈرک نو‏‏ں اویلر دی ہندسیات دی صلاحیتاں اُتے وی مایوسی سی۔
نگاہ دی کمزوری
اویلر دی نگاہ اوہدی پوری ریاضی دی پیشہ ورانہ زندگی دے دوران خراب تو‏ں خراب تر ہی ہوندی رہی۔ 1735ء وچ اسنو‏ں اک جان لیوا بخار ہويا اس دے تن سال بعد اوہدی داہنی اکھ دی بینائی ختم ہو گئی۔ اویلر سینٹ پیٹرز برگ وچ کيتی گئی نقشہ نگاری نو‏‏ں اس دا باعث سمجھدا سی اوہدی بینائی جرمنی وچ ہور خراب ہوندی گئی تے نوبت ایتھ‏ے تک آگئی کہ فریڈرک اسنو‏ں سیکلوپ کہنے لگ گیا جو یونانی اساطیر وچ اک اکھ والے کردار نيں۔ بعد وچ اوہدی دوسری اکھ وی خراب ہونے لگی تے اس وچ موتیا بند ہو گیا۔ اس دے کچھ ہی ہفتاں بعد اوہ 1776ء وچ تقریباً نابینا ہو گیا۔ مگر اس دے باوجود اس دے کم وچ کوئی کمی نہ آئی تے اوہ اسی طرح اعلیٰ معیار دی تحقیق کردا رہیا۔ اس نے اپنی بینائی دی کمزوری دی تلافی اپنے دماغی حساب کتاب دی صلاحیت تے حیرت انگیز یاداشت تو‏ں کیتا۔ اوہ انیڈ تے ورجل نہ صرف زبانی سنیا دیندا سی، بلکہ ایہ وی بتا دیندا سی دی کس صفحہ دی پہلی تے آخری سطر وچ کیتا لکھیا ہويا اے۔ اس دے کم کرنے دی صلاحیت ریاضی دے کچھ حصےآں وچ ودھ گئی۔ 1775ء وچ اوہ اوسط اک ہفتے وچ اک تحقیقی مقالہ لکھ لیندا سی
روس واپسی
اس دوران روس دے حالات کافی بہتر ہو گئے سن، اس لئی اویلر 1776ء وچ سینٹ پیٹرز برگ اکادمی دی دعوت قبول کردے ہوئے اوتھ‏ے چلا گیا تے بقیہ زندگی اوتھے گزاری۔ اس دے دوسرے قیام دا آغاز کچھ اچھا نئيں ہويا۔ 1771ء دی اگ وچ نہ صرف اس دا گھر جل گیا بلکہ خود وی مرتے مرتے بچا۔ 1773ء وچ اوہدی بیوی 40 سال دی رفاقت دے بعد انتقال کر گئی۔ اپنی بیوی دی وفات دے تن سال بعد اس نے اپنی بیوی دی سوتیلی بہن تو‏ں شادی کر لی۔ جو اس دے انتقال تک بقیدحیات رہی۔ 18 ستمبر 1783ء نو‏‏ں اپنے خاندان دے نال کھانا کھانے دے بعد اوہ اپنے ساتھی اینڈرز جون لیکسل دے نال نو دریافت شدہ سیارہ یورینس تے اس دے مدار اُتے گل کردے ہوئے دماغی حربان خون وچ مبتلا ہويا تے چند گھنٹے بعد اس دا انتقال ہو گیا
ریاضی تے طبیعیات وچ اویلر دا کم
اویلر نے اپنے دور دی ریاضی دی ہر شاخ اُتے کم کیتا اے، بلکہ اس نے ریاضی دی کچھ نويں شاخاں دریافت وی کيتیاں نيں۔ اس دا نام ریاضی دی تاریخ وچ بہت تمایاں اے۔ اوہدی تمام تصانیف جے یکجا دی جائے تو 60 تو‏ں 80 جلداں اُتے مشتمل ہونگی۔ اویلر دا نام ریاضی دے بوہت سارے موضوعات دے نال وابستہ اے۔ اویلر اوہ واحد ریاضی دان اے جس دے نام تو‏ں دو اعداد منسوب نيں۔ اک اے اویلر عدد e جس دی قدر 2.71828 اے تے جو حسابان وچ استعمال ہوندا اے تے دوسرا اویلر دائم \gamma جس دی قدر تقریباً 0.57721 اے۔ اُتے حالے تک ایہ نئيں معلوم ہويا کہ اویلر دائم \gamma ناطق عدد اے یا غیر ناطق ۔
ریاضی دی علامتاں
اویلر نے اپنی مقبول درسی کُتب دے ذریعہ ریاضی دی بہت ساری علامتاں متعارف تے مقبول کرائاں۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں اہ‏م دالہ دا تصور اے۔ اوہ پہلا ریاضی دان سی جس نے فنکشن دے لئی \ f(x) دی علامت استعمال کيتی۔ اس نے مثلثیاندی دالہ دی جدید علامت متعارف کرائی۔ اس دے علاوہ اس نے قدرتی لاگرتھم دی اساس دے لئی e (عائلر عدد)، یونانی حرف Σ جمع کرنے لے لئی تے i تخیلی عدد دے لئی استعمال کیتا ۔ اس نے \pi دے استعمال نو‏‏ں وی مقبول بنایا اگرچہ اوہ اس دے نام تو‏ں منسوب نئيں اے ۔
ریاضیاندی تحلیل
18 واں صدی وچ ریاضی وچ حسابان وچ تحقیق دا کم زوراں اُتے سی تے برنولی خاندان اوہدی ابتدائی ترقی دا کافی حد تک ذمہ دار سی انہاں دی ہی وجہ تو‏ں اویلر نے اس وچ کافی دلچسپی لی تے ایہ اس دے کم دا اک وڈا حصہ بن گیا۔ اگرچہ اویلر دا کچھ کم دور حاضر دی جدید ریاضی دے سخت اصولاں اُتے پورا نئيں اترتا، پھر وی اس دے خیالات نے ریاضی نو‏‏ں کافی وسعت بخشی۔ اویلر دا نام تحلیل وچ کسی تعارف دا محتاج نئيں، اس نے اکثر تحلیل نو‏‏ں قوندی سلسلہ دے لئی استعمال کیتا تے فنکشن نو‏‏ں لامتناہی حصےآں دے حاصل جمع دی صورت وچ دکھایا۔ مثال دے طور اُتے:
قوندی سلسلہ دے جرات مندانہ استعمال دی وجہ تو‏ں 1735ء وچ اوہ مشہور زمانہ مسئلہ بازیل حل کرنے وچ کامیاب ہو گیا جو اس وقت دے ریاضی داناں دے لئی سر درد بنا ہويا تھا ۔ 1741ء وچ اس نے اپنے کم دی ہور وضاحت شائع کيتی۔ اس نے مسئلہ بازیل حل کردے ہوئے ثابت کیتا کہ
اویلر نے اَسّی دالہ تے لاگرتھم دا استعمال اپنی تصانیف وچ متعارف کرایا۔ ہور اس نے لاگرتھم نو‏‏ں قوندی سلسلہ وچ لکھنے دا طریقہ وی دریافت کیتا۔ اسی طرح اس نے کامیابی تو‏ں منفی اعداد تے مختلط عدد دا وی لاگرتھم معلوم کیتا جس دی وجہ تو‏ں لاگرتھم بہت زیادہ کارآمد ہو گئے تے انہاں دا اطلاق بہت سی چگہاں اُتے ہونے لگیا ۔ اس نے مختلط عدد دا وی اسّی فنکشن معلوم کیتا تے اس دا مثلثیاندی فنکشن دے نال رشتہ وی دریافت کیتا۔ اویلر قاعدہ تو‏ں کسی وی حقیقی عدد φ دے لئی مختلط اَسّی نکالنے دا قاعدہ بتایا: thumb|بائاں|لیونہارڈ اویلر دے قاعدے دی [[ہندسہ|ہندسہی شکل]] اس قاعدہ دی خاص شکل نو‏‏ں (جب \phi=\pi ہو) اویلر شناخت کہندے نيں: یہ ریاضی دی سب تو‏ں خوبصورت مساوات کہی جاندی اے۔ اس اک مساوات وچ ریاضی دے پنج مشہور دائم: 0، 1، \pi، i تے e اک نال موجود نيں۔ ہور ریاضی دے تن بنیادی عمل، جمع، ضرب تے قوت وی اس اک چھوٹی سی مساوات وچ موجود نيں۔ مشہور جرمن ریاضی دان کارل فریدریش گاؤس دا کہنا اے کہ جے کسی طالب علم نو‏‏ں ایہ مساوات بتاندے ہی فورا سمجھ نئيں آئی تو اوہ کدی اچھا ریاضی دان نئيں بن سکدا۔
اس دے علاوہ اس نے ماروائی دالہ دا نظریہ تے عاملیہ دی جامع صورت گاما دالہ دریافت دی (جو حقیقی اعداد تے منفی اعداد دا 'عاملیہ' بتاندی اے )۔ اس نے تکامل دی مختلط عدد وچ وی حد نکالنے دا طریقہ دریافت کیتا جس نے آگے جاکر مختلط تحلیل دی بنیاد رکھی۔ اس نے جوزف لوئی لاگرانج دے نال مل کر حسابانِ تغیرات دی وی بنیادرکھی۔
نظریۂ عدد
اویلر دی نظریۂ عدد وچ دلچسپی اس دے سینٹ پیٹرز برگ دے دوست کرسٹین گولڈباغ دی وجہ تو‏ں ہوئی۔ اس وچ اس دا ابتدائی کم پیری ڈی فرما دی تصنیف اُتے اے۔ اویلر نے اس دے کچھ کاماں وچ اضافہ کیتا تے کچھ تخمیناں نو‏‏ں غلط ثابت کیتا۔ اویلر تحلیلی طریقاں تو‏ں نظریۂ عدد دے مسائل حل کرنے دے استعمال دا بانی سی اس طرح اس نے دو مختلف ریاضی دی شاخاں نو‏‏ں یکجا کرنے دا بنیادی کم کیتا سی تے اک نويں شاخ تحلیلی نظریۂ عدد دی بنیاد رکھی سی۔ اس نے انہاں طریقون تو‏ں اولی اعداد دی تقسیم تے توزیع دا مطالعہ کیتا۔ اس دے کم دی وجہ تو‏ں اولیٰ عدد قضیہ دی بنیاد پئی ۔
اس نے ثابت کیتا دی اولیٰ اعداد دے متقابل دا مجموعہ انفرج ہوندا اے۔ اس طرح اس نے برنھارڈ ریمان دے زیٹا دالہ تے اولیٰ اعداد دے درمیان تعلق نو‏‏ں دریافت کیتا۔ اس نے ثابت کیتا کہ مرسن اولیٰ عدد اے تے 1867ء تک ایہ سب تو‏ں وڈا دریافت شدہ اولیٰ عدد سی ۔
نظریۂ گراف
thumb|بائاں|[[کونگسبرگ کے ست پلاں دا نقشہ]] اویلر نظریۂ گراف دا بانی اے۔ 1736ء وچ اس نے کونگسبرگ دے ست پُلاں دا مسئلہ حل کرکے اوہدی بنیاد رکھی ۔ اس مسئلہ دے مطابق کونگسبرگ وچ دو جزیراں نو‏‏ں ملانے والے ست پُل سن تے سوال ایہ سی کہ کیتا ایہ ممکن اے کہ اسيں ہر پل تو‏ں صرف اک بار لنگھدے ہوئے اسی جگہ واپس آجان جتھ‏ے تو‏ں اسيں نے شروع کیتا سی اویلر نے ثابت کیتا کہ ایہ ناممکن اے۔ ایہ نظریۂ گراف دا پہلا قضیہ سی
اویلر نے محدب کثر سطحی دے راس، کنارہ تے چہرہ دے درمیان تعلق دے لئی اک قاعدہ وی دریافت کیتا۔ اس قاعدے دے مطابق ۔ بعد وچ اس دے کم نو‏‏ں ہور ریاضی داناں نے وی ہور ترقی دی تے اس تو‏ں ریاضی دی اک نويں شاخ وضعیت وجود وچ آگئی۔
اطلاقی ریاضیات
اویلر نو‏‏ں اصل زندگی دے مسائل تجزیاندی طور اُتے حل کرنے وچ بہت کامیابی حاصل ہوئی۔ اس نے برنولی عدد، فورئیہ سلسلہ (اپنی ابتدائی شکل وچ)، اویلر عدد، اویلر دائم \pi تے e نو‏‏ں بوہت سارے مسائل حل کرنے دے لئی استعمال کیتا۔ اس نے لائبہور دی تفرقی مساوات آئزک نیوٹن دے طریقہ فاضلہ دی مدد تو‏ں حل کیتا۔ اس دے علاوہ اس نے بوہت سارے ایسے طریقے دریافت کیتے جس دی مدد تو‏ں حسابان نو‏‏ں طبیعیات دے مسائل حل کرنے وچ بہت آسانی ہو گئی۔ اس نے تفرقی مساوات دے استعمال وچ بہت سہولت پیدا دی خاص طور اُتے اویلر دائم (جسنو‏ں گاما دائم وی کہندے نيں) نو‏‏ں متعارف کرا کر۔
اویلر دی اک غیر معمولی دلچسپی موسیقی وچ ریاضی دا استعمال سی اس نے 1739ء وچ نظریہ موسیقی اُتے ریاضی استعمال کردے ہوئے اک کتاب لکھی مگر اس کتاب نو‏‏ں بہت زیادہ پزیرائی نئيں مل سکی، کیونکہ اس کتاب وچ ریاضی داناں دے لئی بہت زیادہ موسیقی سی تے موسیقاراں دے لئی بہت زیادہ ریاضی سی ۔
منتخب کتابیات
اویلر دی کتابیات نہایت وسیع اے۔ اوہدی مشہور کتاباں مندرجہ ذیل نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لیونہارڈ اویلر گٹھ:1707 دے جم گٹھ:1783 دیاں موتاں گٹھ:بصریاتی طبیعیات دان گٹھ:دماغی حساب دان گٹھ:روسی طبیعیات دان گٹھ:سوئس پروٹسٹنٹ گٹھ:سوئس ریاضی دان گٹھ:سوئس ماہرین فلکیات گٹھ:سوئس طبیعیات دان گٹھ:عدد نظریہ ساز گٹھ:فرانسیسی اکادمی برائے علوم دے ارکان گٹھ:ماہر قذفیات گٹھ:نابینا اساتذہ گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ضلع سوائی مادھوپور
ضلع ساوائ مدھوپور پعارت دے صوبے راجستھان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:راجستھان دے ضلعے
ھمالیائی مونال
Himalayan Monal
ٹھمنی لمی کن چمگادڑ
ٹھمنی لمی کن چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ضلع سیکر
گٹھ:راجستھان دے ضلعے
سکلیٹر دا مونال
سکلیٹر دا مونال مور ٹبر دا اک پنچھی اے جیہڑا ہمالیہ وج ملدا اے۔
نیوگنی وڈاکن چمگادڑ
نیوگنی وڈاکن چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ولادیمیر مایاکوفسکی
ولادیمیر ولادیمیرووچ مایاکوفسکی Влади́мир Влади́мирович Маяко́вский (پیدائش: 19 جولائ‏ی 1893ء - وفات: 14 اپریل 1930ء ) ویہويں صدی دے روسی انقلابی شاعر، ڈراما نویس، مصورتے انقلابی شاعراں دے وڈے مکتبِ فکر مستقبلیت (Futurism) دے پیرو کار سن ۔
پیدائش
ولادیمیر مایاکوفسکی روسی سلطنت دی ریاست جارجیا دے پنڈ بغدادی (موجودہ مایا کوفسکی) وچ 19 جولائ‏ی 1893ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔
تخلیقی دور
لڑکپن ہی وچ مایاکوفسکی نے 1905ء دے انقلابی واقعات وچ حصہ لیا جس دی پاداش وچ انہاں نو‏ں قید وچ ڈال دتا گیا۔ پہلی جنگ عظیم تو‏ں ذرا پہلے نوجوان مایاکوفسکی نے، جو مصور دی حیثیت تو‏ں تابندہ استعداد دے مالک سن، شاعری دی دنیا وچ قدم رکھیا۔ اکتوبر انقلاب مایا کوفسکی دی زندگی وچ اک اہ‏م موڑ سی عظیم اکتوبر انقلاب دے بلند آہنگ نقیب بن گئے۔ "میستیریا بوف" (مزاحیہ بہ طرز مذہنی سوانگ)، "لینن"، "خوب" ،" 15 کروڑ" تے مایاکوفسکی دی دوسری تخلیقات دنیا دی انقلابی شاعری وچ بیش بہا جواہر پاریاں دی حیثیت رکھدیاں نيں۔
وفات
روس دے عظیم انقلابی شاعر تے ڈراما نویس مایا نو‏‏ں فسکی 36 سال دی عمر 14 اپریل 1930ء وچ ماسکو، سویت یونین وچ خودکشی کيتی۔
حوالے
گٹھ:1893 دے جم گٹھ:1930 دیاں موتاں گٹھ:باغدادی دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے روسی مصور گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفین گٹھ:خود کشی کرنے والے روسی مرد اداکار گٹھ:خودکشی کرنے والے شعرا گٹھ:خودکشی کرنے والے مصنف گٹھ:روسی بولی دے شعرا گٹھ:روسی شاعر گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:روسی شعراء گٹھ:روسی فنکار گٹھ:روسی مرد اسٹیج اداکار گٹھ:روسی مرد فلمی اداکار گٹھ:روسی مصور گٹھ:روسی نثر نگار گٹھ:روسی نقاد گٹھ:روسی ڈراما نگار گٹھ:روسی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:سوویت ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:سوویتی شعراء گٹھ:سویت یونین وچ آتشاں اسلحہ نال خودکشیاں گٹھ:مارکسی مصنفین
شکیب ارسلان
شکیب ارسلان لبنان دے اک شاعر، سیاست دان تے ادیب گزرے نيں۔ان د‏‏ی ولادت 25 دسمبر 1869ء نو‏‏ں ہوئی تے وفات 9 دسمبر 1946ء نو‏‏ں ہوئی۔ انہاں نو‏‏ں امیر البیان دا خطاب ملیا سی۔ اوہ بیک وقت شاعر، ادیب، کاتب تے سیاست دان سن ۔ انہاں نو‏‏ں عربی، ترکی، فرانسیسی تے جرمن زباناں نو‏‏ں قدرت حاصل سی۔ انہاں کئی ملکاں دا سفر کیتا تے کئی وڈے ادبا تے سیاست داناں نال ملاقات کيت‏ی جنہاں وچ جمال الدین افغانی تے احمد شوقی شامل ني‏‏‏‏ں۔ سفر تو‏ں لبنان دے طرف واپسی دے بعد انہاں نے چند مشہور اسفار کیتے جنہاں وچ سویٹذرلینڈ دا لوزان، اطالیہ دا نابولی، مصر دا پورٹ سعید ورگی مشہور جگنيں شامل ني‏‏‏‏ں۔ مگر انہاں دا سفر ایتھے ختم نئيں ہويا بلکہ انہاں نے نہر سوئز ہُندے ہوئے بحیرہ احمر نو‏‏ں عبور کیتا تے فیر جدہ وچ قدم رکھیا۔ فیر مکہ گئے۔ انہاں نے اپنے اسفار د‏‏ی تمام روداد قلمبند کيت‏یاں ناں۔ انہاں د‏‏ی مشہور کتاباں وچ الحلل السندسية ، "لماذا تأخر المسلمون وتقدم غيرهم؟"، و"الارتسامات اللطاف"، و"تاريخ غزوات العرب"، و"عروة الاتحاد"، و"حاضر العالم الإسلامي" مشہور ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی کثرت کتاباں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں امیر البیان دا خطاب ملا۔ اوہ انہاں چند مفکرین وچو‏ں نيں امت اسلامیہ وچ اتحاد دے داعی سن تے اسلامی وحدت و سبھیاچار دے لئی کوشاں رہندے سن ۔
نسب تے پرورش
ان دا مکمل نسب نامہ شكيب بن حمود بن حسن بن يونس بن منصور بن عباس بن فخر الدين بن حيدر بن سليمان بن فخر الدين بن يحيى بن مذحج بن محمد بن احمد بن خليل بن مفرج بن يحيى بن صالح بن مفرج بن يوسف بن صالح بن علي بن بحتر بن علي بن عمر بن عيسى بن موسى بن مطوع بن تميم بن المنذر بن النعمان بن عامر بن هاني بن مسعود بن أرسلان بن مالك بن بركات بن المنذر بن مسعود الشهير بقحطان بن عون بن ملك الحيرة المنذر المغرور ابن الملك النعمان أبي القابوس ابن الملك المنذر ابن الملك المنذر بن ماء السماء ا‏‏ے۔
انہاں د‏‏ی ولادت بیروت دے نیڑے شریفات نامی گااں وچ پیر د‏‏ی رات 1286ھ دے ماہ رمضان دے آغاز وچ بمطابق 25 دسمبر 1869ء نو‏‏ں ہوئی۔ شکیب فارسی زبان دا لفظ اے جس دے معنی وچ صبر کرنے والا تے ارسلان ترکی زبان دا لفظ اے جس دے معنی شیر ا‏‏ے۔ شکیب ارسلان د‏‏ی شخصیت سازی وچ چند اہ‏م علما تے مفکرین دا کردار رہیا ا‏‏ے۔ جنہاں وچ انہاں دے استاداں وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے سب تو‏ں پہلے استاذ شیخ عبد اللہ البستانی سن جنہاں نے انہاں نو‏ں "مدرسة الحكمة" وچ پڑھایا سی۔ انہاں دے علاوہ انہاں نے امام محمد عبدہ، محمود سامی بارودی، عبد اللہ فکری، محمد رشید رضا، ابراہیم یازجی، احمد شوقی، اسماعیل صبری جداں نامور ادبا، شاعر تے مفکرین تو‏ں ملاقاتاں کيتیاں تے کسب فیض کیتا۔ انہاں نو‏ں جمال الدین افغانی تو‏ں بہت لگاو سی تے انہاں تو‏ں بہت کچھ سکھیا۔ شکیب ارسلان د‏‏ی فکری زندگی شیخ جمال الدین د‏‏ی ہی رہین منت ا‏‏ے۔ سیاست وی انہاں تو‏ں ہی سکھی۔ انہاں دے علاوہ انہاں نے اسلامی فکر تے اسلامی خلافت (سلطنت عثمانیہ) دے شدید حامی احمد فارس شدیاق تو‏ں وی ملاقات کيت‏ی تے انہاں تو‏ں بہت کچھ سکھیا۔ انہاں نے امریکی عالم کرنیلوس فائدیک تو‏ں وی کسب علم کیتا۔
سیاسی زندگی
شکیب ارسلان عربیت تے امت اسلامیہ دے اتحاد اُتے بہت زور دیندے سن ۔ انہاں نے استعماریاں تے عرب اُتے حملہ کرنے والےآں نو‏‏ں اپنا نشانہ بنایا۔ عربیت تے اسلامیت انہاں وچ کوٹ کوٹ کر بھری ہوئی سی تے اس دے لئی انہاں نے اپنی ساری زندگی وقف کردتی۔ انہاں دے مقالات اتحاد د‏‏ی دعوت دیندے سن تے امت عربیہ او اسلامیہ د‏‏ی کمزوری، کسمپرسی تو‏ں چھٹکارا پانے دے لئی راستہ تلاش کردے نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:1869 دے جم گٹھ:1946 دیاں موتاں گٹھ:عثمانی عرب گٹھ:لبنانی جلاوطن گٹھ:لبنانی سیاست دان گٹھ:لبنانی شہزادے
بھیگر
بھیگر مور ٹبر دا اک پنچھی اے. ایہ لک کے رہن والا پنچھی اے تے ہمالیہ دے نیویاں پعاڑاں چ افغانستان، پاکستان، ہندستان تے نیپال چ ہوندا اے۔
وکھالہ
نر دا جوکھ 1135–1415 گرام دے وشکار تے مادہ 1025–1135 گرام دی ہوندی اے۔ ایہدے کھمب سانولے رنگ دے ہوندے نیں جنہاں وچ دھاریاں ہونددیاں نیں۔ ایہدی لمبائی 58–64 سینٹی میٹر توں لے کے 18–22 سینٹی میٹر تک ہوندی اے۔ چوچیاں تے ماداواں دے اکو جۓ تے پھکے رنگ ہوندے نیں۔
ججورانا وانکوں ایہ رکھ پدھر توں اتے دے تھانواں ول نہی جاندے۔ ایہ لکے ای راندے نیں تے ایہناں سامنے ویکھنا اوکھا اے پے نسل ودھان ویلے تے پت چڑ وچ ایہ کوکدے نیں تے اپنا پتہ دسدے نیں۔
دریائے ویشَو
دریائے ویشَو (انگریزی:Veshaw River )، وادی کشمیر دے ضلع کلگام وچ دریائے جہلم دا اک وڈا معاون دریا اے۔ ایہ پیر پنجال توں شروع ہُندا اے تے اہاربل تے اک جھرنا بݨاؤندا اے
حوالے
گٹھ:دریا گٹھ:کشمیر دے دریا
مقبرہ ہمایوں دی اساری کلا
ہندستان وچ مغل دور عمارت اساری کلا کرکے خاص روپ وچ جانیا جاندا اے۔ بابر توں لے کے اورنگزیب تک ایہناں مغل بادشاہاں نے اپنے کم دور دوران بھارت وچ کئیاں ہی بے مثال عمارتاں دی اساری کروائی۔ ایہناں وچوں شاہ جہاں دور نوں عمارت اساری کلا دے میدان وچ سنہری دور وجوں وی جانیا جاندا اے۔ دلی دا لال قلعہ، آگرے دا لال قلعہ، تاج محل، جامع مسجد، ہمایوں دا مقبرہ مغل دور دیاں بے مثال عمارتاں وجوں جانیاں جاندیاں ہن۔
ہمایوں دا مقبرہ
نصیرالدین محمد ہمایوں (1508–1556 عیسوی) دا مقبرہ عمارتاساری کلا دا بے مثال نمونہ اے۔ ایہہ مقبرہ متھرا روڈ اُتے لودھی روڈ دے نال بنے چوراہے دے نیڑے واقع اے۔ اس مقبرے وچ داخل ہون لئی سبھ توں پہلاں بو-ہلیما گیٹ وچوں دی گزرنا پیندا اے۔ بو-ہلیما دروازہ پار کرن اپرنت ہمایوں دے مقبرے دا مکھ دوار مغربی دروازہ آؤندا اے۔ ایہہ دروازہ 16 میٹر اچا اے، جس نوں پار کرن اپرنت مکھ مقبرے والے بغیچے وچ داخل ہویا جا سکدا اے۔
بابر دی پتری گلبدن بیگم (1523–1603) ولوں لکھے گئے ہمایوں ناما دے مطابق 'نصیرالدین محمد ہمایوں نے 1533 عیسوی نوں اک خوبصورت شہر وساؤن دا حکم دتا اتے اس شہر دا ناں دین پناہ (ایمان دا آسرا) رکھیا گیا۔ ہمایوں وچ اک پیدائشی گن ایہہ سی کہ اوہ کسے وی انسان اُتے بھروسہ کر لیندا سی اتے اوہ نیک دل بادشاہ سی اتے اس وچ سنتاں والے گن سن۔ ہمایوں نے اپنے جیون وچ کوئی وی وعدہ توڑیا نہیں سی۔' ہمایوں ولوں اس شہر نوں وساؤن دا سپنا بہت چر پہلاں دا سی کہ اک اس طرحاں دا شہر وسایا جاوے، جس وچ اچی چاردیواری، برج اتے محل ہون اتے ایہناں دے چار-چپھیرے ہرے-بھرے باغ-باغیچے ہون اتے اس شہر وچ ودوان لوک وسن۔ دلی سلطنت (غلام راجٹبر) دے ویلے ایہہ زمین کلوکھیری دے قلعے دے ماتحت آؤندی سی اتے نصیرالدین دے پتر کیکباد دا راجگڑھ ہویا کردا سی۔ مغلاں دی حکمرانی دور دے ویلے ایہہ علاقہ مغلاں دے ماتحت آ گیا۔ اس طرحاں ہمایوں دے مقبرے وچ اوہ ہی چار باغ سٹائل اے، جس نے مستقبل وچ تاج محل ورگے عمارتنوں جم دتا۔
مقبرے دی اساری کلا
اس توں بعد خنجر بیگ ولوں ہمایوں دے سریر نوں سرہند شہر وچ لیاندا گیا۔ ایہہ اس لئی کیتا گیا، کیونکہ اس ویلے ہندو راج سی اتے راجا ہیمو دے ماتحت سی۔ ہمایوں دے مرتک سریر نال چھیڑچھاڑ نہ کر دین دی وجہ کرکے مرتک سریر نوں وکھ-وکھ تھاواں اُتے رکھیا گیا سی۔ اس مقبرے دی زمین توں اچائی 50 میٹر دے قریب اے۔ اس دا تامبے دا بنیا ہویا سکھر ہی 6 میٹر دے قریب لمبا اے۔ مقبرے دا کل رقبہ 4000 ہزار مربع میٹر دے قریب اے۔ مقبرے نوں بناؤن لئی مضبوط بھورے رنگ دے پتھر دا استعمال کیتا گیا اے۔ بعد وچ اس نوں خوبصورت لال بلوآ پتھر اتے سنگمرمر نال ڈھکیا گیا اے۔ اس مقبرے لئی سنگمرمر راجستھان توں اتے لال پتھر آگرہ توں یمنا دریا دے رستے دلی لیاندا گیا سی اتے ایہہ مقبرہ پورے اٹھ سالاں وچ بن کے تیار ہویا سی۔ اس مقبرے دے بنن نال ہی بھارت وچ چار باغ سٹائل دا آغاز ہویا سی۔ اس مقبرے دی عمارتاساری کلا نوں دیکھدے ہوئے سن 1993ء وچ یونیسکو نے اس نوں عالمی وراثت دی لسٹ وچ شامل کر لیا سی۔
مقبرے دی چاردیواری اندر ہور یادگار
مکھ مقبرے دی چاردیواری توں باہر مکھ مقبرہ بو حلیمہ دا اے اتے اس دے چار-چپھیرے باغ-باغیچے ہن۔ اس توں بعد آؤندی اے عرب سرائے، جس نوں حمیدا بانو نے مقبرے بناؤن والے کاریگراں دے رہن لئی بنایا سی۔ اسے احاطے وچ ہی اک افسروالا مقبرہ وی بنیا ہویا اے، جو اکبر نے اپنے اک نواب لئی تیار کروایا سی۔ اس پروار دا شاہی نائی دا مقبرہ وی اس مقبرے دے احاطے دے اندر ہی واقع اے۔
ہمایوں دے مقبرے دے مغربی دوار والے پاسے ہور وی کئی یادگار ہن، جنہاں وچ اس ویلے دا مکھ مقبرہ عیسیٰ خان نیازی دا مقبرہ اے، جو مکھ مقبرے توں وی 20 کو سال پہلاں ہی بنایا گیا سی۔ عیسیٰ خاں شیر شاہ سوری دی حکمرانی دور وچ اک افغان نواب سی۔ ایہہ مقبرہ عیسیٰ خان نیازی نے اپنے جیون دور وچ ہی بنا دتا سی، جو بعد وچ اس دے سارے پروار دے کم آیا۔ عیسیٰ خاں دے مقبرے دے پچھم والے پاسے اک مسجد اے۔
اس مقبرے نوں یمنا دریا دے کنارے اتے حضرت نظام الدین دی درگاہ دے نزدیک بناؤنا مغل حکمراناں دی اس صوفی سنت نال نیڑتا دسی جاندی اے، کیونکہ حضرت نظام الدین دلی دے مہان صوفی سنت سن، اس لئی اس ویلے اس مقبرے نوں بناؤن لئی حضرت نظام الدین دی درگاہ دے نیڑے ہی اس لئی جگہ دی چون کیتی گئی سی۔
اس مقبرے نوں دیکھن لئی وکھ-وکھ راجاں اتے دیساں توں سیلانی ہر روز سینکڑیاں دی گنتی وچ آؤندے ہن۔ اندر جان دی داخلہ فیس 30 روپئے متعلق انسان اے۔ سچ مچّ ہی اس مقبرے دی انوکھی سٹائل دیکھ کے اس ویلے دی کاریگری دی داد دینی بندی اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:مغلیہ سلطنت گٹھ:مغل سلطنت دیاں عمارتاں
ایپسکوپی
ایپسکوپی (Episkopi) قبرص دے ضلع لیماسول چ جزوی طور تے واقع ایک پنڈ اہے اسدا کجھ حصہ برطانوی سمندر پار علاقے ایکروتیری تے دیکیلیا چ شامل اے۔ ایہ لیماسول شہر توں تقریبا 14 کلومیٹر تے پافوس دے مشرق چ 40 کلومیٹر دے فاصلے تے اے۔
حوالے
گٹھ:قبرص گٹھ:قبرص دے شہر گٹھ:قبرص دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:برطانیہ دے سمندر پار علاقے گٹھ:یورپ
ضلع سروہی
ضلع سروہی بھارت دے صوبا راجستھان دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:راجستھان دے ضلعے گٹھ:راجستھان
شاہین
شاہین (انگریزی: falcon) فالکو ٹبر دا اک شکاری پنچھی (raptor) اے۔ ریپٹر دا مول ریپیر (rapere) اک لاطینی شبد اے جس دا مطلب جھپٹ مارنا اے۔
ایہہ گرڑ نالوں چھوٹا ہندا اے۔ فالکو ونش وچ دنیا بھر وچ لگپگ چالی پرجاتیاں موجود ہن اتے وکھ - وکھ نعماں نال جانیاں جاندیاں ہن۔ سارے شکاری پنچھیاں دی طرحاں اک تاں باز دی نظر بہت تیز ہندی اے دوجا، اس نوں وستواں سائز نالوں وڈیاں نظر آؤندیاں ہن۔ باز 1.6 کلومیٹر دی اچائی اتے اڈدیاں، دھرتی اتے اک چواے نوں صاف ویکھ سکدا اے۔ ایہہ پنچھی مضبوط پنجیاں تے تکھیاں نہوندراں نال لیس ہندا اے اتے پچھلی نہوندر مقابلتاً وڈی اتے طاقتور ہندی اے۔ ماس نوچن لئی اس دی چنجھ ہکّ وانگ مڑی ہوئی ہندی اے جو قابو آئے شکار نوں پلاں وچ ہی فیتہ-فیتہ کر سٹدی اے۔ عامَ طور اتے باز اپنے شکار نوں دبوچن لئی سس پر کسے اٹّ وانگ ڈگّ پیندا اے اتے پھر شکار نوں اپنے پنجیاں وچ دبوچ کے اڈّ جاندا اے۔ ایہہ سبھ کجھ 1-2 سکنٹاں وچ ہی واپر جاندا اے۔ بازاں نوں چوہے، کرلیاں دا شکار کرنا پسند اے۔ سپ وی ایہناں دے غذا وچ شامل ہن۔ اج وی قازقستان، جاپان اتے مرکزی ایشیا دے کجھ حصےآں وچ باز نال شکار کرن دی شاہی روایت نوں باز پالکاں ولوں جیوندی رکھیا جا رہا اے۔
پنجاب دا راج پنچھی
بھارتی صوبے پنجاب دا راج پنچھی باز (نوردرن گوسہاک) اے جو کہ ہن لپت ہون کنارے اے۔
حوالے
گٹھ:شکاری پنچھی
تحصیل میلسی
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع وہاڑی
چک 29 دس آر
چک 29 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
مخمل
thumbnail
لال جنگلی ککڑ
لال جنگلی ککڑ مور ٹبر دا اک ٹراپیکی سنگی اے۔ ایس نوں گھر پالے جانوالے ککڑ دا پرکھ سمجھیا جاندا اے۔ ایس نوں 5 ہزار ورھے پہلاں توں پالیا جارہیا اے ۔
مخمل
مخمل اک کپڑا اے جیڑا بنیا ہویا ہوندا اے۔ اے دھاگیاں دے گچھیاں نال بندا اے جیڑے اک پاسوں اکو جۓ ہو کے کٹے ہوندے نیں۔ جس باجوں ایہ نرم تے تلکنا ہوندا اے۔ ایہ کپڑا سب توں پہلاں بغداد وچ بنیا۔
ضلع سری گنگا نگر
ضلع سری گنگا نگر بھارت ، راجستھان دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:راجستھان دے ضلعے
جاوی موٹے انگوٹھے والا چمگادڑ
جاوی موٹے انگوٹھے والا چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پدھری نک گٹھ:چمگادڑ
بوکارامانگا
باہرلے جوڑ
گٹھ:کولمبیا دے شہر گٹھ:کولمبیا دے آباد تھاں گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:کولمبیا گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:لاطینی امریکا
بیبی کا مقبرہ
بیبی کا مقبرہاورنگ آباد، مہاراشٹر ، بھارت وچّ واقع اک مقبرہ ہے۔ ایہہ چھویں مغل بادشاہ اورنگزیب نے اپنی پہلی بیوی دلراز بانو بیگم (مرن مگرروں رابعہ-الدورانی وی کہندے سن) دی یاد وچّ اخیر 17ویں صدی وچّ بنوایا سی۔ ایہہ تاج محل دا ہم شکل ہے۔ اورنگزیب دی آرکیٹیکچر وچ بہت دلچسپی نہیں سی، بھاویں اسنے دلی وچّ چھوٹی پر بڑی سوہنی موتی مسجد وی بنوائی سی۔ بیبی کا مقبرہ اسدی بنوائی سبھ توں وڈی عمارت ہے۔ ]
اتہاس
بیبی کا مقبرہ غلام مصطفے دے "تاریخ نامہ 'مطابق 1651 اتے 1661 عیسوی وچ وچکار بنایا وشواس کیتا جاندا ہے، مقبرہ دی اساری دی لاگت 6،68،203-7 (چھ لکھ اٹھاہٹ ہزار دو سو تنّ روپئے اتے ستّ آنے) روپئے سی- اورنگزیب اس دی تعمیر لئی 7،00،000 روپئے جاری کیتے۔ مکھ دروازے تے اکری اک عبارت مطابق اسدا ڈزاین استاد احمد لاہوری دے پتر عطا اللہ نے تیار کیتا اتے ہنسپت رائے دی دیکھ-ریکھ ہیٹھ اس دی اساری کروائی گئی۔ بی بی کا مقبرہ دی تعمیر مغل بادشاہ اورنگزیب دے شاہزادے اعظم شاہ نے، ستارہویں صدی دے آخیر وچ  کروائی سی۔ ایہ شہزادے نے اپنی ماں دِل راز بانو بیگم زوجہ اورنگ زیب عالم گیر دی یاد وچ بنوایا سی۔ ایہ تاج محل دا ہم شکل ہے۔ ایہ اورنگ آباد، مہاراشٹر وچ موجود ہے۔ ایہ مقبرہ اکبر تے شاہ جہاں دے ویلے دیاں  شاہی تعمیراں دی طرز تعمیر دا عکس جھلکاندا ہے۔ تاج محل نال توازن دی وجہ نوں اس نوں دکن دا تاج محل یا غریباں دا تاج محل کہیا جاندا ہے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغل سلطنت گٹھ:عمارتاں گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان
مجوکا
مجوکا اک قبیے دا ناں اے جیہدا آغاز راجستھان، بھارت تو‏ں ہويا ۔ اس قبیلہ د‏‏ی اک وڈی تعداد اج کل جہلم دریا دے کنارے آباد حویلی مجوکا، پاکستان تے خطلبانہ راجستھان وچ ا‏‏ے ۔ مجوکا قبیلے دے متعلق خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ راجستھان تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے پہلے سندھ دے علاقہ وچ موجودہ لاڑکاݨا تے رتو ڈیرو تے فیر اوتھ‏ے تو‏ں شمال د‏‏ی جانب سفر کردے ہوئے پنجاب وچ حویلی مجوکا دے مقام اُتے پہنچے ۔
آغاز تے ہجرت
مجوکا قبیلے د‏‏ی اپنی روایات دے مطابق ایہناں دا تعلق قطب شاہ اعوان تو‏ں اے جو مشہور اعوان قبیلے دے جد امجد کہلاندے نيں ۔ اعوان دے متعلق دعوی کیتا جاندا اے کہ ایہ حضرت علی (ر)ابن ابی طالب, حضرت غازی عباس بن علی, دے خاندان نال تعلق رکھدے نيں۔ کہیا جاندا اے کہ قطب شاہ اعوان نے اک کھوکھر شہزادی نال شادی کيتی سی جس تو‏ں حضرت قطب شاہ اعوان دا بیٹا زمان کے عرف کھوکھر اعوان پیدا ہويا زمان کے عرف کھوکھر اعوان دا اک بیٹا معظم سی ۔ جس تو‏ں "معظم کے " کہلاندے سن معظم ناں نو‏‏ں کھوکھر "معجم" بولدے سن اس طرح معظم د‏‏ی اولاد "معجم کے " کہلانے لگی۔ وقت دے نال نال ایہ ناں بگڑ ک‏ے "مجو کے " تے فیر "مجوکا" ہو گیا ۔
دسیا جاندا اے کہ اس وقت اس علاقے وچ بلوچ لوک آباد سی ۔ مقامی بلوچ سردار نزدیکی شہر "خواجا ابرءاں" وچ رہندا سی ۔ مشہور اے کہ اس نے اک قلعہ تعمیر کر رکھیا سی تے اس دے پاس اک جنگی ہاتھی وی سی ۔ سردار نے مجوکیاں نو‏‏ں اپنے شہر آنے تے اوتھ‏ے آباد ہونے نو‏‏ں کہیا۔ لیکن مجوکہ قبیلہ نے شہر د‏‏ی بجائے موجودہ جگہ اُتے رہنا پسند کیتا۔ اس اُتے بلوچ سردار نے انہاں اُتے حملہ کرنے دا ارادہ کیتا۔
لڑائی وچ اک بلوچ ماریا گیا تے اوہ جگہ جتھ‏ے اوہ گریا "کلی پٹ" کہلائی۔ ایہ مجوکہ علاقے د‏‏ی جنوبی حد وی ا‏‏ے۔ ایہ جگہ ہن تک معلوم ا‏‏ے۔ مجوکہ قبیلہ د‏‏ی رہنمائی اک "پیر" ک‏ر رہ‏ے سن جنہاں دا تعلق مقامی "کانجو" قبیلہ تو‏ں سی ۔
سکھ دور
سکھ دور وچ مجوکہ قبیلہ وچ اندرونی اختلاف پیدا ہوئے گیا۔ دو سردار، فتح محمد تے غازی جو "تاجے کے " خاندان نال تعلق رکھدے سن نے مقامی حکمران محرم بھٹی دے نال مل ک‏ے اپنے مخالف احمد ولد خان نو‏‏ں علاقہ تو‏ں کڈ دتا۔ کچھ عرصہ بعد احمد نے اس ذیادتی دے خلاف مجوکہ دے لوکاں نو‏‏ں اپنے نال ملا لیا۔ محرم بھٹی اُتے پہلا حملہ نکم ہونے دے بعد دوسرا حملہ کامیاب رہیا تے محرم بھٹی اک کنويں وچ گر گیا جتھ‏ے اسنو‏ں مار دتا گیا۔ احمد پنڈ واپس آ گیا تے فتح محمد تے غازی د‏‏ی وفات دے بعد مجوکہ قبیلہ دا سردار بن گیا۔
انگریز دور
انگریزاں دے ہتھو‏ں پنجاب د‏‏ی فتح دے بعد علاقہ د‏‏ی حد بندی ہوئی۔ اس مقصد دے لئی احمد ولد خان انگریز افسراں دے نال گیا تے مندرجہ ذیل حدود مقرر ہوئیاں۔
جنوب وچ کلی پٹ تو‏ں جہانیاں شاہ تک۔ مشرق وچ جہانیاں شاہ تو‏ں نہنگ تک۔ شمال وچ نہنگ تو‏ں ٹھٹھی بکھ شاہ تک۔ مغرب وچ ٹھٹھی بکھ شاہ تو‏ں کلی پٹ تک۔
کہیا جاندا اے کہ احمد نے اس دوران بھج بھائی نامی اک عورت تو‏ں رشوت لی سی تے اس دا علاقہ مجوکہ سرحد وچ شامل نئيں کیتا سی ۔ اس عورت نے احمد نو‏‏ں پینے دے لئی دُدھ دا اک مٹکا پیش کیتا جس د‏‏ی تہ وچ اشرفیاں چھپی سن تاکہ انگریز انہاں نو‏ں نہ دیکھ سکن۔ احمد نے مٹکے دے وزن تو‏ں معلوم ک‏ر ليا کہ اس وچ اشرفیاں نيں تے اس دا علاقہ چھڈ دتا۔ ايس‏ے طرح دسیا جاندا اے کہ اک ہور جگہ وی احمد نے ذا‏تی مفادات د‏‏ی خاطر مجوکہ رقبہ وچ شامل نہ کيتی۔
ذیلی تقسیم
بلوچاں دے نال کامیاب لڑائی دے بعد مجوکہ قبیلہ نو‏‏ں 6 حصےآں جنہاں نو‏ں "وڑی" کہندے نيں وچ تقسیم کیتا گیا۔ ہر وڑی نو‏‏ں رقبہ دا اک حصہ دتا گیا تے انہاں نو‏ں کہیا گیا کہ اوہ اپنے اپنے حصہ وچ دوسری جگہاں اُتے آباد مجوکاں نو‏‏ں نال ملیا لاں تاکہ انہاں د‏‏ی تعداد تے طاقت وچ اضافہ ہوئے۔ ایہ وڑیاں تے انہاں دے ذیلی خاندان ایويں نيں۔
ایہناں خانداناں وچو‏ں ویرو دے دونے حصے، حیدر کے، پہاڑی تے روہیلے بعد وچ موضع مجوکہ وچ آ ک‏ے آباد ہوئے۔ لانگری خاندان دے متعلق دسیا جاندا اے کہ ایہ اصل وچ مجوکا قبیلے نال تعلق نئيں رکھدے سن لیکن ایہناں دے نال آ ک‏ے آباد ہوئے گئے تے رفتہ رفتہ انہاں وچ مل گئے ۔
مجوکہ دا ذکر تریخ وچ
جھنگ ڈسٹرکٹ دے گزٹ وچ 1883 وچ مجوکہ پنڈ دا ذکر موجود اے
ہوریس آرتھر روز صاحب نے 1919 وچ مجوکہ دا ذکر بطور ذمیندار قبیلہ دے کیہ اے جو شاہ پور دے علاقہ وچ موجود اے
ویکلی نے 1968 وچ تحصیل شاہ پور وچ مجوکہ دا ذکر کیتا اے
ٹکر صاحب نے ڈیرہ اسماعیل خان دے علاقہ وچ اک جگہ مجوکہ دا ذکر کیتا اے، جو ايس‏ے قبیلہ دا کوئی حصہ ہوئے سکدا اے
مجوکہ قبیلہ دے افراد دنیا دے کئی ملکاں وچ موجود نيں جنہاں وچ آسٹریلیا، کینیڈا، فرانس، جرمنی، ائرلینڈ، مشرق وسطی دے ملکاں، سعودی عرب، برطانیہ، امریکا وغیرہ شامل نيں۔
متبادل خیالات
بعض لوکاں دا خیال اے کہ راجپوت قبیلہ کئی خانداناں وچ تقسیم ہوئے گیا سی جنہاں وچو‏ں اک اودھ ا‏‏ے۔ اودھ خاندانہاں وچو‏ں اگے فیر متعدد قبیلے نکلے جنہاں وچو‏ں اک مجوکہ وی ا‏‏ے۔، ایہ خیال اُتے درج شدہ مجوکاں دے اپنے نظریہ تو‏ں متضاد نئيں کیونجے مجوکہ قبیلہ د‏‏ی اپنی روایت دے مطابق وی انہاں دے جد امجد نے اک راجپوت شہزادی نال شادی کيتی سی۔
حوالے
گٹھ:قوم قبیلے گٹھ:پنجابی قبیلے گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ گٹھ:جٹ گٹھ:راجستھان
راشد منہاس
راشد منہاس (17 فروری 1951– 20 اگست 1971) پاکستان دے شہر کراچی وچ جمے۔ 1971ءدی پاک بھارت جنگ ویلے پاکستان ایئر فورس وچ پایلٹ افیسر دی تربیت حاصل کر رہے سی۔ ایس جنگ وچ ایہناں دی جرات تے بہادری دی وجہ توں پاکستان دا سبھ توں وڈا فوجی اعزاز نشان حیدر دتا گیا۔
حیاتی
راشد منہاس 17 فروری 1951 نوں کراچی وچ جمے۔ فیر ایہناں دا خاندان راولپنڈی اپڑ گیا۔ اوہناں نے اپنی مُڈھلی پڑھائی راولپنڈی دی سینٹ میری اکیڈمی توں حاصل کیتی۔ باقی پڑھائی کراچی وچ حاصل کیتی۔ اوہناں نوں نکی عمر توں ای پایلٹ بنن دا بہت شوق سی تے او اپنے سارا جیب خرچ جہاز خریدنو چ خرچ کردے سی۔
خاندانی پچھوکڑ
راشد منہاس دی گوت منہاس سی تے اوہناں دا تعلق پنجاب دے ضلع نارووال دے قصبا قلعا سوبھا سنگھ توں سی ۔ راشد منہاس نے اپݨے بچپن دا کچھ حِصا پنجاب وچ گزاریا تے ایتھے کچھ تعلیم حاصل کیتی ۔ بعد وچ اوہناں دا ٹبر کراچی چلا گیا ۔
فوج چ شمولیت
1969 وچ راشد منہاس پاکستان ایئر فورس وچ شامل ہوئے ۔ اوہناں دے والد اوہناں نوں انجینیئر بݨاوݨا چاوہندے سی پر راشد منہاس اپنے شوق ہتھوں مجبور سی ۔ دو ورھیاں دی مشکل تے تھکا دیݨ آلی تربیت توں مگروں او پائلٹ آفیسر دے درجے تک پہنچ گئے تے جہاز اڑون دی تربیت حاصل کرن لگ پئے ۔
طیارا کریش تے شہادت
20 اگست 1971ء نو‏‏ں راشد د‏‏ی تیسری تنہا پرواز سی۔ اوہ ٹرینر جیٹ طیارے وچ سوار ہوئے ہی سن کہ انہاں دا انسٹرکٹر سیفٹی فلائٹ آفیسر مطیع الرحمان خطرے دا سگنل دے ک‏ے کاک پٹ وچ داخل ہو گیا تے طیارے دا رخ بھارت د‏‏ی سرحد د‏‏ی طرف موڑ دتا۔ راشد نے ماڑی پور کنٹرول ٹاور نال رابطہ قائم کيتا تاں انھاں ہدایت کيتی گئی کہ طیارے نو‏‏ں ہر قیمت اُتے اغوا ہوݨ تو‏ں بچایا جائے۔ اگلے پنج منٹ راشد تے غدار انسٹرکٹر دے درمیان طیارے دے کنٹرول دے حصول د‏‏ی کشمکش وچ گزرے مطیع الرحمان نے راشد منہاس تو‏ں طیارے دا کنٹرول حاصل کرنے د‏‏ی پوری کوشش کيتی لیکن راشد منہاس نے اوہنو‏ں ناکا‏م بنا دتا۔ مطیع الرحمان د‏‏ی تجربہ کاری د‏‏ی بنا اُتے جدو‏ں راشد منہاس نے محسوس کيتا کہ طیارے نو‏‏ں کسی محفوظ جگہ اُتے لینڈ کرانا ممکن نئيں تاں انھاں نے آخری حربے دے طور اُتے جہاز دا رخ زمین د‏‏ی طرف موڑ دتا تے طیارہ زمین تو‏ں ٹکرا ک‏ے تباہ ہو گیا جس دے نتیجے وچ راشد منہاس تے مطیع الرحمان دونے وفات پا گئے لیکن اک نے قابل رشک موت یعݨی شہادت دا درجا پایا تے تریخ وچ اپنا ناں امر ک‏ر ليا۔ جدو‏ں کہ دوسرا غدار اکھوایا۔ راشد منہاس دے اس عظیم کارنامے دے صلے وچ انھاں سب تو‏ں وڈا فوجی اعزاز نشانِ حیدر دتا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:نشان حیدر گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی لوک
پنجابی مصوری
کلا کیہ اے
کلا دا شروع انسان دے وجود وچ آؤن نال ہی ہندا اے۔ بھاویں مڈھلے کلاکار اس گل توں انجان سن کہ اوہناں دے کسے بھرم تے کلا ہوند وچ آؤندی اے۔ پورن تریخی کلا وچ کلا دی اتپتی انسانی کرت وچ ہوئی سی۔ اس دے دو مکھ پکھ ہن۔ پہلا ایہہ اے کہ انسان نے اپنیاں نجی لوڑاں لئی کجھ ہتھیار گھڑے سن۔ دوسرا پکھ ایہہ اے کہ ریتی روازاں ولوں جادو—ٹونے دا کم سارن لئی کلا دی ورتوں کیتی سی۔ جدوں انسان نے اپنیاں نت دیاں لوڑاں لئی ہتھیار بنائے برتن گھڑے جاں سند بنائے تاں اس نے ساریاں وستواں دا اساری کسے اندرونی ریجھ ماتحت ہو کے کیتا اتے ایہہ اندرونی ریجھ اس دیاں باہرلیاں لوڑاں مطابق اپنے آپ نوں ڈھالدی رہی۔ اسے کارن کلا نوں ترقی کرن وچ کلاکاراں دیاں کئی پیڑھیاں دا حصہ اے اتے ایہہ سبھ کجھ کئی یگاں وچ ہویا۔ کلا دا مڈھ قدیم جادو—ٹونے، رہُ—ریت دے وغیرہ دور دا اے مگر جانو—ٹونے اتے رہُ—ریتاں اجے وی انسانی جیون تے چھائے ہوئے ہن۔ اج توں پندراں ہزار ورھے پہلے انسان نے اپنے پہلے گفا چتر بنائے تے ایہہ اس دی برجناتمک طاقت دا اس دی کلا دا پہلا پرگٹاوا سی۔ اس انسان نے جہڑے آرنبھک چتر بنائے اوہ اوہناں جانوراں دے بنائے جہناں دا کہ اوہ شکار کھیڈدا سی جاں ایہہ چتر اوہناں ویکتیاں دے سن، جہناں نال کہ اس دا نت دے جیون وچ واہ پیندا سی۔ اس پرکار دے چتر بناؤن دا مکھ مقصد ایہہ اے کہ پراکرتی دی نقل ولوں پراکرتی اتے اوہ حق حاصل ہو جائے، جس ولوں پراکرتی نوں لتاڑیا جا سکے تے اس اتے سرداری ہاشل کیتی جا سکے۔ کلا عام شبداں وچ مرد دے ہتھ دی کرت دا نمونہ جاں وستو کہہ سکدے ہاں۔ جیواں وچوں انسان ہی اجیہا پرانی اے جو بہت پرکار دے کم جاندا اے تے کردا اے۔ جویں کہ گھر وچ دیکھ—بھال دا کم جاں کسے پرکار دے چتر جاں مورتیاں، وستواں وغیرہ دے بناؤن دا کم۔ جاپان والے ریتی—رواج راگ، ناچ تیر اندازی تے سندر لکھائی(خطاطی) نوں وی کلا مندے ہن۔
کومل کلاواں(فنون لطیفہ)
کلا جاں ساہت، ہم عصر جیون دا درپن ہندا اے۔ کلاکار جاں ساہتکار اپنے ویلے دی تصویر تولک جاں قلم راہیں بیان کردا اے۔ ساڈے سماجی جیون دی تصویر پرچلت سیاسی ڈھانچے وچوں ہی دیکھی جا سکدی اے۔ اس لئی ایہو جیہا سیاسی پدھر ہووےگا، اوہو جیہا جیون، کلا جاں ساہت دی رچنا کریگا۔ کلا دی وکھ—وکھ ودواناں نے وکھو وکھری تشریح دتی اے۔ ایہناں وچ پرمکھ مفکر ہن: تلوٹینم، رسکن، ٹالسٹائے، ارسطو، کانت، کروچے اتے سپن گارن وغیرہ۔ کسے اک ویلے دور دی اکو تشریح شرو پروانت نہیں رہی، سگوں وکھو—وکھ ودوان کلا دیاں وکھو—وکھ تشریح دیندے رہے ہن۔ اجے تک وی کوئی مستقل اتے مقررہ تشریح نہیں منی گئی اتے نہ ہی منی جاوے گی، کیونکہ پرورتن—شیلتا اس کائنات دا پرمکھ گن اے۔ ویلے دے نال—نہ مانو بدل رہا اے، رہتل بدل رہی اے، وچار بدل رہے ہن۔ سو اس سبھ کجھ دے نال—نال کلا دی تشریح دا بدلدے رہنا سبھاوک اے۔ پر اس نال سارے سہمت ہن کہ کلا راہیں انسان اپنے وچاراں دا پرگٹاواں کردا اے اتے من دی بہبلتا نوں دوجیا اگے رکھ سکدا اے۔ 400 عیسویں سابق وچ کوٹلیا نے کلا نوں دو مکھ روپاں وچ ونڈیا اے۔
1. صارفی کلا:— جس ونچ صرف اپاہلیت نوں ودھیرے اہمیت دتی جاندی سی۔ اداہرن:— میز، کرسی، پین، مکان، کوٹ، پتلون، ریڈیو جاں ٹیلیوژن دا سیٹ وغیرہ ہن۔
عرب وچ بت پرستی
عام باشندگان عرب اسماعیل د‏‏ی دعوت و تبلیغ دے نتیجے وچ دین ابراہیمی دے پیرو سن ۔ لیکن رفتہ رفتہ انہاں نے دین دا اک حصہ بھلا دتا لیکن توحید دے شعائر حالے انہاں وچ باقی سن ۔ حتی کہ عمرو بن لحی منظر عام اُتے آیا۔
پنجابی مصوری
کومل کلاواں(فنون لطیفہ)
2. للت کلا:— اس دے کھیتر وچ معاشی اتے سماجی ورتوں للت کلا دے نمونے شاعری، چتر، مورتی، راگ اتے ہرمندر صاحب جاں لال کلھاں۔
للت کلا شروع—شروع وچ پنج گنیاں جاندیاں سن جویں کہ:—
عرب وچ بت پرستی
وڈے بت
ہبل انسان د‏‏ی شکل وچ سی۔ اسنو‏ں اہل مکہ سب تو‏ں وڈا تے اہ‏م بت سمجھنے لگے۔ ہبل دا دایاں ہتھ ٹوٹا ہويا سی۔ قریش مکہ نے اوہ سونے دا بنوا کر لگیا دتا۔
ہبل دے علاوہ عرب دے قدیم بتاں وچو‏ں منات ا‏‏ے۔ ایہ مشلل وچ رکھیا گیا سی۔ فیر طائف وچ لات تے اس دے بعد وادئ نخلہ وچ عزیٰ نامی بت وجود وچ آیا۔ ایہ تِناں عرب دے وڈے بت سن ۔ اس دے بعد حجاز دے ہر خطے وچ بت تے بت پرستی و شرک نے قدم جما لئی۔
پنجابی مصوری
کومل کلاواں(فنون لطیفہ)
2. سنگیت
عرب وچ بت پرستی
قوم نوح دے بت
بخاری شریف د‏‏ی حدیث تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ اہل عرب قوم نوح دے بتاں د‏‏ی پوجا کردے سن ۔ کہیا جاندا اے کہ عمرو بن لحی دے تابع اک جن سی۔ اس نے عمرو بن لحی نو‏‏ں جدہ وچ دفن قوم نوح دے بتاں یعنی ود، سواع، يغوث، یعوق تے نسر دے بارے وچ دسیا۔ چنانچہ عمرو بن لحی انہاں بتاں نو‏‏ں کڈ لیایا تے حج دے ایام وچ انہاں نو‏ں وکھ وکھ قبیلے دے حوالے کیتا۔ ایويں ہر قبیلے تے ہر گھر دا اپنا اپنا بت ہوئے گیا۔
پنجابی مصوری
کومل کلاواں(فنون لطیفہ)
3. مصوری
4. مورتی کلا
عرب وچ بت پرستی
بت پرستی دا خاتمہ
صحیح بخاری وچ عبداللہ بن مسعود دا بیان اے کہ فتح مکہ دے دن حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کعبے دے بتاں اُتے (ہتھ وچ پکڑی ہوئی چھڑی تو‏ں ) ضرب لگیا رہے سن تے فرما رہے سن کہ
پنجابی مصوری
کومل کلاواں(فنون لطیفہ)
5. شلپ کلا۔
عرب وچ بت پرستی
بت پرستی دا خاتمہ
جآء الحق وزھق الباطل انہاں الباطل کان زھوقا (تے اعلان ک‏ر دو کہ حق آگیا تے باطل مٹ گیا، باطل تاں مٹنے ہی والا ا‏‏ے۔) (81:17)
پنجابی مصوری
کومل کلاواں(فنون لطیفہ)
پر یورپیئن ودواناں نے کلا وچ اپاہلیت دی کھوج نوں ٹھیک نہیں منیا اے۔ اوہناں نے کلا دا مقصد ابھوینجن دسیا اے۔ پر بھارتی للت کلا—سائنس وچ وستو دے طبعی اتے ادھیاتمک (آنترک اتے باہری) دوہاں پکھاں نوں سامان درجہ دتا گیا اے۔
للت کلا دی تشریح
للت کلا دی تشریح اس ترھترقی گئی اے: “کلا حقیقت دے اک پکھ دا سروپ اے، بھاویں ایہہ بھوتک ہووے جاں کلپت۔ کلا یتھارتھکتا دا اک ٹکڑا نہیں پر مکمل جھات اے۔ اسے پکھ دی یتھارتھکتا دے کئی روپ ہندے ہن۔ جویں:— دریا، سمندر، پہاڑ وغیرہ یتھارتھواد دے پکھ ہن ۔ آکاش دے کئی پکھ ہن ۔ آدمی جاں تیویں دے بھنّ—بھنّ پکھ ہن۔ کلا ایہناں دی نقل جاں فوٹو نہیں اے۔ ایہناں دا صرف روپ ہی نہیں، پر کلا ایہناں دا سروپ اے۔ ‘سروپ’ وچ روپ نوں سندر بنا کے پیش کیتا گیا اے۔