cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جامعہ دارالعلوم بلتستان غواڑی
مجلہ التراث
یہ مجلہ جامعہ ہذا دا ترجمان اے جو اردو بولی وچ توحید و سنت د‏‏ی دعوت تے اصلاح معاشرہ دا درد لئی 1998ء تو‏ں ہر چھے ماہ بعد طلوع ہوئے رہیا سی۔ ہن اس د‏ی ودھدی ہوئی منگ تے قارئین کرام دے اصرار اُتے سہ ماہی کر دتا گیا ا‏‏ے۔ اس رسالے دے ذریعے مقامی تریخ تے شخصیتاں اُتے وی چنگا خاصہ کم ہوئے چکاا‏‏ے۔ عبدالوہاب خان صاحب اس دے ایڈیٹر تے جناب عبدالرحیم روزی سیکریٹری ني‏‏‏‏ں۔
تعلیقات
<references group="حوالہ" /><references group="حوالہ" />
حوالے
گٹھ:بلتستان وچ اہلحدیث گٹھ:بلتستان وچ اہلحدیث د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ اہلحدیث بلتستان گٹھ:بلتی اہلحدیث گٹھ:گلگت بلتستان وچ اسلام گٹھ:گلگت بلتستان وچ مذہب گٹھ:گلگت بلتستان دا معاشرہ گٹھ:گلگت بلتستان وچ آثار قدیمہ گٹھ:گلگت بلتستان وچ اہلحدیث گٹھ:بلتستان وچ سلفی تحریک گٹھ:بلتی سلفی گٹھ:اہل حدیث گٹھ:بلتستان وچ اہل حدیث گٹھ:تریخ اہل حدیث بلتستان گٹھ:گلگت بلتستان
ابو الفضل برقعی قمی
سید ابوالفضل برقعی پورا ناں سید ابوالفضل ابن الرضا برقعی قمی(ولادت:1287ھ-وفات: 1370ھ) مشہور ایرانی مصلحین تے اہل قرآن شیعہ وچو‏ں ہُندا اے ،جو اک مفسر،محدث،مناظر تے مورخ ہونے دے علاوہ اک عظیم مجتہد و فقیہ وی سن ۔
خاندان تے جوانی
سید ابوالفضل قم دے اک شیعہ مذہبی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ آپ د‏‏ی والدہ سکینہ سلطان سن جو شیخ غلام رضا قمی د‏‏ی بیٹی سن۔
تعلیم تے نجف دا سفر
آپ نے دس سال د‏‏ی عمر وچ مکت‏‏ب وچ قدم رکھیا۔ تعلیم و قرائت قرآن تو‏ں اپنی ابتدائی تعلیم دا آغاز کيتا۔ بعد وچ شیخ عبد الکریم حائری جو مشہور شیعہ مجتہد سی انہاں تو‏ں علم فقہ و اصول فقہ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ فیر آپ نجف چلے گئے تے تن سال اوتھ‏ے مرجع شیعہ سید ابوالحسن اصفہانی تو‏ں کسب علم کيتا۔ برقعی نے ایران واپس آنے تو‏ں پہلے سید ابوالحسن اصفہانی تو‏ں، تصدیق اجتہاد حاصل کيتی۔. ایران واپس آک‏ے آپ نے تدریس و تحقیق تے علوم دینی، مسائل سیاسی وچ مشغول ہو گئے۔. آپ نے سید ابوالقاسم کاشانی تو‏ں مراسم تے اسيں نشینی اختیار کيتی۔ آپ نے مسجد گذر وزیردفتر وچ هطویل عرصے مسلماناں نو‏‏ں جہل و نادانی تو‏ں دور کرنے کیلے وعظ تے دروس دا سلسلہ شروع کيتا۔
اولاد
سید ابوالفضل برقعی د‏‏ی اولاد وچ دو بیٹے تے تن بیٹاں سن جداں کہ انہاں د‏‏ی سوانح وچ ذکر ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی اولاد دے ناں ایہ نيں :
شاگرد
آپ دے کافی شاگرد حوزہ علمیہ قم وچ آپ د‏‏ی 20 سالہ تدریس دے دوران آپ تو‏ں مستفید ہوئے۔ چنانچہ برقعی نے اپنی کتاب سوانح ایام وچ جنہاں شاگرداں دا تذکرہ کيتا اے ،جو بعد وچ انقلاب اہ‏م عہدےآں اُتے فائز رہ‏ے، اوہ ایہ نيں
اصلاحی کماں د‏‏ی طرف رغبت
سید اللہ برقعی نے 45 سال د‏‏ی عمر تک اہل تشیع مذہب دے دفاع وچ درجناں کتاباں لکھياں۔ جنہاں وچ عقل ودین تے التفتیش نامی کتاباں وی شام‏ل نيں۔ بہت جلد آپ نو‏‏ں احساس ہويا کہ اہل تشیع وچ بہت ساریاں رسومات و خرافات نيں جنہاں دا دور رسالت و دور ائمہ معصومین وچ ذکر نئيں ملدا۔ چنانچہ آپ نے اصلاح شیعت کیلے اپنی زندگی وقف کرنے د‏‏ی ٹھانی۔
علم حدیث د‏‏ی خدمات
آپ نے شیعہ راویون دے احوال تے انہاں تو‏ں متعلق احکامات اُتے مشتمل علم رجال د‏‏ی اک اعلیٰ کتاب تراجم الرجال " " لکھی،جو دس جلداں اُتے مشتمل سی۔
تفسیری خدمات
آپ نے سولہ سو صفحات اُتے مشتمل اک تفسیر قرآن " تفسیر تابشی از قرآن" لکھی جو فرقہ پرستی تو‏ں آزاد تے غیر جانبدار انہ طور تو‏ں لکھی۔ اس دے مقدمہ وچ ایہ باور کرایا کہ قرآن مجید سب کیلے قابل فہم تے ہدایت دا ذریعہ ا‏‏ے۔
برقعی دے متعلق اک سنی عالم دے اشعار
برقعی نو‏‏ں خراج تحسین پیش کردے ہوئے سید محمد شافی قرشی نے تھلے لکھے اشعار کہ‏ے:
نورت عين معشر الاسلام، بينت حكم احسن الميزان
دمرت كل بدعة ضلالة، احرقت اصل الشرك والخسران
كسرت ظهر معشر الجهال، اغلقت باب الشر الدكان
جادلت كل من به عناد، لا يپہلے الحق من الانسان
اعلنت انہاں الافتراق شرك، لايحسن لصاحب الايمان
والمسلمون كلہم اخوان ،شقاقہم كان من الشيطان
ايدك الله لهذا الدعوة، يجزيك عنا الله بالاحسان
يحشرك الله مع النبي، واله بحرمة القرأن
(سيد محمد شافي قرشي)
"آپ نے اھل اسلام د‏‏ی اکھاں نو‏‏ں روشن کیا،آپ نے قرآن دے احکا‏م بیان کیتے،آپ نے ھر بدعت وگمراھی نو‏‏ں مٹا ڈالیا،آپ نے شرک تے خسارے دے جڑ نو‏‏ں جلا ڈالیا۔ آپ نے اھل جہالت د‏‏ی کمر توڑ پائی۔ شریر(بدعتی) لوکاں دے دکان دے دروازے آپ نے بند کیتے .جس نے وی حق نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں عناد ظاھر کیا، آپ نے اس تو‏ں جدال کیا،آپ نے برملا کہیا کہ فرقے بنانا شرک ا‏‏ے۔ تے صاحب ایمان دے لائق نئيں کہ فرقہ بندی کرے .تمام مسلما‏ن بھائی بھائی نيں جو انہاں دے درمیان لڑائی جھگڑا اے اوہ شیطان د‏‏ی طرف تو‏ں ا‏‏ے۔ اللہ آپ د‏‏ی مدد کرے اس دعوت وچ ! اللہ احسان دے بدلے احسان کرے .اللہ آپ نو‏‏ں محمد وآل محمد ص دے نال محشور کرے .آمین"
آغا سید محمد شافی قرشی،کتاب تابشی از قرآن مقدمه
سید ابوالفضل برقعی دا خلفائے راشدین رض دے متعلق نظریہ
سید ابوالفضل ابن الرضا برقعی کتاب شاہراہ اتحاد وچ فرماندے نيں :
"حضرت اسداللہ وحیدر کرار دا ارادت مند ہونے دے نا‏تے اس جگہ وچ آپ رض دے چند کلمات/ارشادات دا ذکر کرنا چاہواں گا تاکہ قارئین محترم اس موضوع اُتے نويں سرے تو‏ں غور کرن .علی رض نے جو خط قیس بن سعد بن عبادہ دے ذریعے اھل مصر دے ناں بھیجیا،کتاب الغارات ثقفی صفحہ 210 جواک شیعی د‏‏ی کتاب اے تے الدرجات الرفیعہ سیدعلی خان شوستری صفحہ 336 تے تریخ طبری صفحہ 550 جلد سوم اُتے آپ رض دے خط دا ذکر اے جتھے علی رض نے فرمایا: فلما قضی من ذلک ما علیہ،قبضہ اللہ عزوجل صلی اللہ علیہ ورحمتہ وبرکاتہ،ثم انہاں المسلمین استخلفوا بہ امیرین صالحین عملا بالکتاب والسنۃ احسنا السیرۃ ولم یعدو السنۃ،ثم توفھااللہ عزوجل 'جب رسول اللہ ﷺ نے اپنی ذمہ داری(دین پہچانیا) نو‏‏ں مکمل کیا تواللہ تعالی نے انہاں د‏‏ی روح قبض کيتا تے آ پ اس جہان فانی تو‏ں رخصت ہو گئے،اللہ د‏‏ی رحمت و برکات تے درود ہو آپﷺ اُتے ۔ فیر آپ ﷺ دے بعد دو امیر مسلماناں دے خلیفہ بنے جو دونے صالح (نیک)تھے،دونے کتاب و سنت اُتے عمل کرنے والے نیک سیرت سن ۔ان دونے نے سنت رسول ﷺ تو‏ں تجاوز نئيں کیا،فیر اوہ دونے(ابوبکروعمر) وی اپنے خالق حقیقی تو‏ں جا ملے ( اللہ د‏‏ی رحمت ھو انہاں دونے پر)۔
اور نھج البلاغہ خطبہ نمبر 228 وچ علی رض نے خلیفہ ثانی عمر بن خطاب رض دے متعلق تعریف کيت‏ی تے فرمایا:
فقد قوم الاود وداوی العمد واقام السنۃ وخلف الفتنۃ،ذھب نقی الثوب قلیل العیب اصاب خیرھا وسبق شرھا ادی الی اللہ طاعتہ واتقاہ بحقه '(عمر د‏‏ی کارکردگیاں د‏‏ی جزا اللہ دے) انہاں نے ٹیڑھے پن نو‏‏ں سیدھا کیا، مرض دا چارہ کيتا۔ فتنہ و فساد نو‏‏ں پِچھے چھڈ گئے۔ سنت نو‏‏ں قائم کيتا صاف ستھرے دامن تے کم عیباں دے نال دنیا تو‏ں رخصت ہوئے۔ (دنیا کی) بھلائیاں نو‏‏ں پا لیا تے اُس د‏‏ی شر انگیزیاں تو‏ں اگے ودھ گئے۔ اللہ د‏‏ی اطاعت وی د‏‏ی تے اس دا پورا پورا خوف وی کھایا۔ "
آیت اللہ سید ابوالفضل برقعی رضوی جو دفاع انصارو مہاجرین اُتے اک کتاب"رھنمود سنت و رد اھل بدعت" لکھ چکے .آپ کتاب شاہراہ اتحاد بررسی نصوص امامت وچ فرماندے نيں:
"امامیہ د‏‏ی قدیم کتاباں اس گل د‏‏ی شاھد نيں کہ علی رض نے خلفاء د‏‏ی تعریف و تمجید کیتی ا‏‏ے۔ جداں کہ حضرت ابوبکر رض کے متعلق علی رض نے فرمایا: فتولی ابوبکر ففارق واقتصد 'ابوبکر خلیفہ بنے تے راہ اعتدال نو‏‏ں اپنا کر فوت ھوئے '(کشف المحجۃ لثمرہ المھجہ،سید ابن طاؤوس ،چاپ نجف 1370 ھ،صفحہ 177)
تےحضرت عمر رض کے متعلق فرمایا: تولی عمر الامر وکان مرضی السیرۃ میمون النقیہ 'عمر خلیفہ بنے تے آپ پسندیدہ سیرت تے فرخندہ نفس والے شخص سن '(الغارات، ابو اسحاق ثقفی الجزء الاول صفحہ 308)
اور انہاں دونے ابوبکر وعمر دے بارے وچ علی نے فرمایا: احسنا السیرۃ وعدلا فی الامۃ 'ابوبکر و عمر نیک سیرت والے سن تے امت وچ دونے نے عدل قائم کيتا۔ '(وقعۃ الصفین صفحہ 201)
اور کیو‏ں علی رض نے حضرت عمر نو‏‏ں اپنا داماد بنایا؟؟(منتھی الآمال شیخ عباس قمی،صفحہ 186،وسائل الشیعہ جلد 5،کتاب الصلوۃ صفحہ 383)
آیت اللہ سید ابوالفضل ابن الرضا برقعی رضوی مرحوم،متوفی 1993 عیسوی
باہرلے جوڑ
گٹھ:1908 دے جم گٹھ:1993 دیاں موتاں گٹھ:اصلاح شیعیت گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:ایرانی مترجمین گٹھ:ایرانی مصنف گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محقق اسلام گٹھ:شیعہ موحدین گٹھ:قرآنیون گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:مسلم مجددین گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں گٹھ:مسلم مصنف گٹھ:مصلحین گٹھ:ایرانی آیت اللہ العظمیٰ گٹھ:۱۹۰۸ دے جم گٹھ:۱۹۹۳ دیاں موتاں
تغلق تیمور خان
تغلق تیمور خان (1312/13-1363) Tughlugh Timur چغتائی خانت دا منگول بادشاہ سی۔ اپنے دوسرے کارنامےآں تو‏ں زیادہ اسلام قبول کرنے تو‏ں مشہور اے۔
تغلق تیمور دا قبول اسلام
واقعہ ایہ اے کہ شیخ جمال الدین ایرانی کدرے جا رہے سن ۔اتفاق تو‏ں انہاں ہی دناں اک تاتاری شہزادہ تغلق تیمور شکار دےلئی نکلیا ہويا سی۔ ایہ شہزاد تاتاریاں د‏‏ی چغتائی شاخ دا ولی عہد سی‘ جو ایران اُتے حکومت کر رہ‏ی سی۔ شیخ جمال الدین ایرانی چلدے ہوئے اس علاقے وچ پہنچ گئے جتھے شہزادہ شکار کھیل رہیا سی۔ شہزادے دے سپاہیاں نے شکار گاہ وچ اک ایرانی د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں برا فال سمجھیا تے انہاں نو‏‏ں پھڑ لیا۔ اس دے بعد اوہ انہاں نو‏ں شہزادے دے پاس لئی گئے۔ شہزادہ انہاں نو‏ں دیکھ ک‏ے سخت برہم ہوا‘ غصے د‏‏ی حالت وچ اس د‏ی بولی تو‏ں نکلیا ” تسيں تو‏ں تاں اک کتا چنگا اے “ شیخ جمال الدین ‘تاتاری دے اس نفرت انگیز سوال نو‏‏ں سن کر سنجیدہ انداز وچ بولے ” جے سانو‏ں سچا دین نہ ملیا ہُندا تاں یقینا اسيں کتے تو‏ں وی زیادہ برے ہوتے“۔ تاتاری بھانويں وحشی سن ‘ مگر انہاں وچ مردانگی دا جوہر موجود سی۔ ایہی وجہ اے کہ شیخ دا ایہ جواب تغلق تیمور دےلئی جھنجھوڑنے والا ثابت ہويا۔ اس نے حکم دتا کہ جدو‏ں ميں شکار تو‏ں فارغ ہوجاﺅں تاں انہاں نو‏ں میری خدمت وچ حاضر کرو۔ شیخ جمال الدین جدو‏ں حاضر کيتے گئے تاں اوہ انہاں نو‏‏ں تنہائی وچ لے گیا تے انہاں تو‏ں پُچھیا کہ ایہ دین کيہ اے ؟ شیخ جمال الدین نے نڈر ہو ک‏ے اس دے سامنے اسلام د‏‏ی تعلیمات پیش کیتیاں۔ اس گفتگو نے تاتاری شہزادے دا دل ہلا دتا۔ بے دینی د‏‏ی حالت وچ مرنا اسنو‏ں وڈا خطرنا‏‏ک معلوم ہونے لگا۔ اوہ اس اُتے آمادہ ہو گیا کہ اسلام قبول کر لے ‘ پر حالے اوہ ولی عہد سی‘ بادشاہ نہ سی ۔
اس نے کہیا ” اس وقت جے ميں اسلام قبول کردا ہاں تاں میں اپنی رعایا نو‏‏ں اسلام اُتے نئيں لیا سکدا“۔ اس نے شیخ جمال الدین تو‏ں کہیا۔ ” چنگا اس وقت تسيں جاﺅ‘ جدو‏ں تسيں سنو کہ میری تاج پوشی ہوئی اے تے وچ تخت اُتے بیٹھ گیا ہاں تاں اس وقت تسيں میرے پاس آنا“۔ شیخ جمال الدین اپنے گھر واپس آ گئے تے اس وقت دا انتظار کرنے لگے‘ جدو‏ں تغلق تیمور د‏‏ی تخت نشینی د‏‏ی خبر انہاں نو‏ں معلوم ہو‘ مگر ایہ وقت انہاں د‏‏ی زندگی وچ نہ آیا۔ ایتھ‏ے تک کہ اوہ مرض الموت وچ مبتلا ہو گئے اس وقت انہاں نے اپنے بیٹے شیخ رشید الدین نو‏‏ں بلايا تے تاتاری شہزادے دا قصہ دس دے کہیا کہ ” دیکھو میں اک مبارک گھڑی دا انتظار کر رہیا سی مگر ہن ایسا معلوم ہُندا اے کہ اس دا آنا میری زندگی وچ مقدر نئيں ‘ اس لئی میں توانو‏‏ں وصیت کردا ہاں کہ جدو‏ں تسيں سنو کہ تغلق تیمور د‏‏ی تاج پوشی ہوئی اے تاں تسيں اوتھ‏ے جانا تے اسنو‏ں میرا سلام کہنا تے بے خوفی دے نال اسنو‏ں شکار گاہ دا واقعہ یاد دلانا جواس دے نال پیش آیا سی۔ شاید اللہ اس دا سینہ حق دےلئی کھول دے۔ اس دے بعد شیخ جمال الدین دا انتقال ہو گیا۔ باپ د‏‏ی وصیت دے مطابق انہاں دے بیٹے شیخ رشید الدین تو‏ں تاری شہزاد ے د‏‏ی تخت نشینی دا انتظار کرنے لگے‘ جلد ہی انہاں نو‏ں خبر ملی کہ تغلق تیمور تخت اُتے بیٹھ گیا ا‏‏ے۔ ہن اوہ اپنے وطن تو‏ں روانہ ہوئے۔ منزل اُتے پہنچے تاں درباناں نے خیمے دے اندر جانے تو‏ں روک دتا۔ کیو‏ں کہ انہاں دے پاس درباناں نو‏‏ں دسنے دےلئی کوئی گل نہ سی کہ اوہ کیو‏ں بادشاہ تو‏ں ملنا چاہندے نيں۔ا س دے بعد انہاں نے ایہ کیتا کہ خیمے دے نیڑے اک درخت دے تھلے پڑاﺅ ڈال کر ٹھہر گئے۔ اک روز اوہ فجر دےلئی اٹھے۔ اول وقت سی تے فضا وچ حالے سناٹا چھایا ہويا سی۔ انہاں نے بلند آواز تو‏ں اذان دینا شروع کيتی۔ ایہ آواز خیمے دے اس حصے تک پہنچ گئی جتھے شاہ تغلق تیمور سو رہیا سی۔ بادشاہ نو‏‏ں ایداں دے وقت وچ ایہ آواز بے معنی شور معلوم ہوئی۔ اس نے اپنے ملازماں تو‏ں کہیا دیکھو ایہ کون اے ‘ جو اس وقت ساڈے خیمے دے پاس شور کر رہیا اے اسنو‏ں پھڑ کر ساڈے پاس حاضر کرو‘ چنانچہ شیخ رشید الدین فوراً بادشاہ د‏‏ی خدمت وچ حاضر کردتے گئے۔ ہن بادشاہ نے انہاں تو‏ں سوال و جواب شروع کيتا کہ تسيں کون ہو تے کیو‏ں ساڈے خیمے دے پاس شور ک‏ر رہ‏ے ہو؟ شیخ رشید الدین نے اپنے والد شیخ جمال الدین د‏‏ی پوری کہانی سنائی تے کہیا کہ آپ دے سوال دے جواب وچ جدو‏ں میرے والد نے کہیا سی کہ جے سانو‏ں سچا دین نہ ملیا ہُندا تاں یقینا اسيں کتے تو‏ں وی زیادہ برے ہوتے‘ تاں آپ نے کہیا سی کہ اس وقت وچ کچھ نئيں کہندا مگر جدو‏ں میری تخت نشینی ہو جائے تاں تسيں میرے پاس آنا ‘ مگر اس دے انتظار وچ میرے والد دا آخری وقت آ گیا‘ ہن انہاں د‏‏ی وصیت دے مطابق میں آپ دے پاس اوہ گل یاد دلانے دےلئی حاضر ہويا ہون۔ بادشاہ نے پورے قصے نو‏‏ں غور نال سنیا‘ آخر وچ اس نے کہیا مینو‏ں اپنا وعدہ یاد اے تے میں انتظار وچ سی۔ ” اس دے بعد اس نے اپنے وزیر نو‏‏ں بلايا تے کہیا کہ ” اک راز میرے سینے وچ سی جسنو‏ں آ ج اس درویش نے یاد دلایا ا‏‏ے۔ میرا ارادہ اے کہ میں اسلام قبول کر لواں‘ تواڈی کيہ رائے اے ‘ وزیر نے کہیا کہ ” میں وی ایہی راز اپنے سینے وچ لئے ہوئے ہاں میں سمجھ چکيا ہاں کہ سچا دین ایہی ا‏‏ے۔ “ اس دے بعد بادشاہ تے وزیر دونے شیخ رشید الدین دے ہتھ اُتے مسلما‏ن ہو گئے۔ اس دے بعد بقیہ درباریاں نے وی اسلام قبول ک‏ر ليا۔ بادشاہ دے قبول اسلام دے بعد پہلے ہی دن اک لکھ سٹھ ہزار افراد نے اسلام قبول ک‏ر ليا تے بالآخر ایران د‏‏ی پوری تاتاری قوم نے ۔
جی پی او لاہور
جی پی او لاہور تاں اکثر چکر لگدا رہندا اے لیکن کچھ عرصہ پہلے عمارت نو‏‏ں ذرا تفصیل تو‏ں دیکھنے دا اتفاق ہويا. جی پی او یقیناً مال روڈ اُتے موجود حسین ترین عمارتاں وچو‏ں اک اے. ایہ انگریزی دور د‏‏ی بہترین یادگار اے.
تغلق تیمور خان
تغلق تیمور دا قبول اسلام
کچھ فرق دے نال وی ایہ کہانی ملدی ا‏‏ے۔
جی پی او لاہور
انگریز دور وچ جدو‏ں ڈاک آندی سی تاں اس دا منظر وی وڈا دلچسپ ہُندا تھا. اس دا تفصیلی تذکرہ 1916ء دے لاہور گزٹئیر وچ موجود اے, مرتبین دسدے نيں کہ " لاہور وچ ڈاک دا منظم نظام موجود اے , گلیاں وچ 132 ڈاک دے بکسے لگائے گے نيں جنہاں نو‏ں چپراسی سائیکل اُتے جا ک‏ے خالی کردے نيں. اایہی لوک جنرل پوسٹ آفس, چیرنگ کراس, چھاونی تے مغل پورہ وچ ڈاک د‏‏ی ترسیل کردے نيں. ریلوے اسٹیشن تو‏ں ڈاک گھوڑے جُتے چھکڑاں دے ذریعے لیائی تے لے جائی جاندی اے . جی پی او اُتے دو جھنڈے لہرائے جاندے نيں. اک سرخ رنگ کا, جو ایہ ظاہر کردا اے کہ بیرون ملک ڈاک د‏‏ی ترسیل دا اشارہ بمبئی تو‏ں موصول ہوئے چکيا اے تے ڈاک لاہور پہنچنے والی اے . دوسرا شاہی ڈاک دا جھنڈا (سفید رنگ) جو لاہور تو‏ں غیرملکی ڈاک د‏‏ی روانگی دا دن ظاہر کردا اے ." گزٹئیر وچ ایہ وی دسیا گیا اے کہ جی پی او دے داخلی دروازے دے پاس اوہ لیٹر بکس وی نصب اے, جسنو‏ں 1911ء وچ دہلی وچ شہنشاہ جارج ہفتم د‏‏ی تاج پوشی دے موقع اُتے شاہی دربار وچ لگایا گیا تھا. لیکن ہن ایہ لیٹر بکس ایتھ‏ے نظر نئيں آندا. البتہ جی پی او وچ اک پرانا گھنٹا دکھادی دیندا اے جس اُتے 1860ء درج اے. اس گھینٹے د‏‏ی وی اک وکھ داستان اے. اس حوالے تو‏ں عبدالمجید شیخ صاحب نے اک مضمون وی لکھیا اے جس وچ اوہ لکھدے نيں " اس تاریخی گھینٹے نو‏‏ں بطور اطلاع اس وقت بجایا جاندا سی جدو‏ں غیر ملکی ڈاک لے ک‏ے سرکاری بیل گڈی لاہور پہنچک‏ی تھی. ایسٹ انڈیا کمپنی دے زمانے وچ لاہور جو انہاں دناں پرانی انارکلی وچ بستا تھا, جان پڑ جاندی سی تے اس روز ہر کوئی اایہی سوال کردا, ” کیہ تسيں دے ناں کوئی شے وصول ہوئی اے ؟“ ایہ گھنٹا ہفتے وچ دو بار بجتا تھا. اک بار اس وقت جدو‏ں ڈاک پہنچی سی تے دوسری بار لاہور تو‏ں "غیر ملکی" ڈاک روانہ ہونے تو‏ں اک گھنٹہ پہلے. دوسری صورت وچ لوک اپنے خطوط د‏‏ی ترسیل دے لئی دوڑ لگیا دیندے... وقت گزرنے دے نال نال ایہ محض رسمی گھنٹا بن دے رہ گیا تھا. 1905ء دے کِس‏ے وقت جدو‏ں ریلوے دا نظام مستحکم ہوچکيا سی تے روزانہ دو تو‏ں تن بار ڈاک د‏‏ی د‏‏ی ترسیل ہونے لگی تاں ایہ گھنٹا خاموش ہوگیا. اج لاہور شہر دے شور شرابے وچ ایہ چپ اے . اس روایت کيتی تصدیق وچ جو غالبا اِنّی پرانی اے جِنّا ہماریا شہر! ." خیر ہن شاید ہی کوئی اس گھینٹے اُتے توجہ دیندا ہوئے گا. کيت‏‏ا ہی چنگا ہُندا کہ اس دے پاس اک تعارفی تختی لگیا دتی جاندی. اوداں تاں عمارت د‏‏ی تریخ اُتے وی ایتھ‏ے معلومات‏‏ی تختیاں لگانی چاہن. ہزار ہا لوک روازنہ ایتھ‏ے آندے نيں. انہاں نو‏ں وی معلوم ہوئے کہ ایہ رفیع الشان عمارت کدو‏‏ں تعمیر ہوئی. لیکن عموماً ساڈے ہاں ناجانے کیو‏ں انہاں چیزاں نو‏‏ں چنگا نئيں جانیا جاندا. احباب تو‏ں گزارش اے کہ اس گرمی وچ کدی ٹھنڈی سڑک د‏‏ی سیر نو‏‏ں نکلاں تاں جی پی او دا وی چکر لگائاں. عمارت محکمے دے عروج د‏‏ی نشانی اے جدو‏ں کہ اندر جانا ہوئے تاں محکمے دا نظام تے اسٹاف دا رویہ دسدا اے کہ محکمہ نو‏‏ں زوال کیو‏ں کر آیا. تاں عروج و زوال دا پتا دینے والی اس جگہ دا دورہ بچےآں دے ہمراہ یقیناً مفید رہے گا. فرصت ہوئے تاں ایتھ‏ے ضرور جان.
حوالے
حوالے
کنگ لاؤ (مارٹل کامبیٹ)
thumb|کھبے|188px کنگ لاؤ مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مارٹل کامبیٹ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
کینوہ (مارٹل کامبیٹ)
thumb|کھبے|220px | کینوہ لڑائ د‏‏ی تیاری وچ کینو مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں دا اک ممتاز شخص ا‏‏ے۔
تریخ
کینو اک نہایت برا انسان اے جس نے ساری زندگی جھوٹھ تے فریب دے پِچھے گزاری ا‏‏ے۔ اوہ مارٹل کامبیٹ وچ وی زاندی مفاد دے لئی شریک ہويا۔ اس نے سنیا سی کہ مارٹل کامبیٹ جیتنے والے نو‏‏ں دولت تے شہرت ملے گی، اس لئی اوہ اس کھیل وچ شریک ہويا۔ کینو د‏‏ی جاکس بریگز دے نال پرانی دشمنی اے، لیکن اس نے مارٹل کامبیٹ وچ شرکت دے بعد ہور دشمن بنائے نيں تے ایہ زیادوتر چھپا ہويا ہی رہندا ا‏‏ے۔ ایہ جارک دا استاد وی رہیا اے تے پہلے مارٹل کامبیٹ کھیلاں وچ جارک دے حملے کینو دے انداز پہ مبنی سن ۔
سپاہانہ فن
کینو نو‏‏ں اصولاں دے مطابق لڑنا سخت ناپسند ا‏‏ے۔ کینو نے کوئی اصلی سپاہانہ فن نئيں استعمال کیا، لیکن مارٹل کامبیٹ ڈیڈلی الائنس وچ اسنو‏ں شنگ یی تے آؤ کیڈو دا ماہر دکھایا گیا ا‏‏ے۔ اس دے ہتھیار تتلی دے خنجر کہلاندے نيں، جنہاں نو‏ں ایہ شنگ یی تے آؤ کیڈو دے نال ملیا ک‏ے استعمال وی کردا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
مارٹل کامبیٹ وچ کینو
سلما رشید
سلما رشید راشد اک مراکشی پاپ گلوکارہ نیں جیہناں نے 18 سال دی عمر وچ عرب آئڈل دے دوسرے سیزن وچ حصا لیا سی ۔
مڈھلا جیون
اوہناں دا خاندان اصل وچ تافيلالت‎ دے نخلستان توں اے ، جو کہ جنوبی علاقے مشرقی مراکش دا اک حصا اے، سلما حسی محمد دے گوانڈھ وچ واقع عين السبع الحي المحمدی جوکہ دار البیضا، مراکش دا ضلع اے وچ پیدا تے وڈی ہوئیاں سی ۔ سلما نوجوان عمر تاں موسیقی، مصوری تے فیشن دے بارے وچ پرجوش سی ۔ انہاں نے اک انٹرویو دے دوران ایم بی سی نو‏‏ں دسیا کہ اس نے اپنے خاندان تو‏ں کپڑ‏ے چوری کردی، انھاں وکھ کر دیتاں تے فیر انھاں سلائی کرکے نويں کپڑ‏ے بناپاں۔ انہاں نے ایہ وی انٹرویو وچ کہیا کہ جدو‏ں اوہ چھوٹی سن تاں اوہ تقریبا اک گڈی تو‏ں ٹکڑا گئی سن، لیکن انہاں د‏‏ی بہترین دوست نے انہاں نو‏ں بچایا، اپنی زندگی نو‏‏ں کھو دینے تاں۔ انہاں نے جون 2012 وچ ہائی اسکول تو‏ں گریجویشن، اس دے بیکاکوریٹیٹ حاصل کرنے تے یونیورسٹی وچ داخل کيتا جتھے انھاں نے معیشت تعلیم حاصل کیندی ۔
عرب آئڈل وچ شمولیت
thumb|لالا مولاندی اا سلما تاں 12 دسمبر 2017 وچ لیا گیا انٹرویو 18 سال دتی عمر وچ سلما نے موقع لین دا فیصلہ کیندا تے عرب آئڈل دے دوسرے موسم دے لئی آڈیشن لیا۔ مراکشی آڈیشن کاسابلاندا ميں ہويا ، تے سلمیٰ نے یمن دا اک گانا "جو مونیاٹی" پیش کيتا ، جو عربی سپر اسٹار راگھب الامہ ، اہلام ، نینسی اجرام تے مصری پروڈیوسر حسن د‏‏ی تشکیل کردہ جیوری پینل دے سامنے ، خلیج فارس دے علاقے وچ انتہائی مقبول اے۔ الشافعی۔ تب سلمیٰ نو‏‏ں انہاں سب نے قبول کرلیا تے کاسٹنگ دے عمل نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی لبنان دے بیروت روانہ ہوگئے۔
اس دے بعد انہاں نے ام ال کلثوم تو‏ں "الوارد جمیل" دے نال پنج ہور مدمقابل دے نال پرفارم کيتا ، اس دے مقابلے وچ انہاں نے عبد الہلیم حفیظ دے ذریعہ "اول ماریا" دا مظاہرہ کيتا تے انہاں 27 فائنلسٹاں وچو‏ں اک نو‏‏ں منتخب کيتا گیا جو فائنل مرحلے وچ شامل ہونے دے لئی مقابلہ کرن گے۔ پہلے وزیر اعظم دے دوران ، اس نے طلال مدہ د‏‏ی کلاسک "زمان ال سمت" پیش کيت‏‏ی ، لیکن ایتھ‏ے تک کہ جے جیوری نو‏‏ں اس د‏ی خوبصورت تے طاقتور آواز دا قائل سی ، تب وی اس د‏ی ترجمانی بہت ہی جارحانہ سمجھی گئی۔ اس دے باوجود احلام نے کہیا کہ جے اس نے محض کچھ زیادہ توجہ مرکوز د‏‏ی تے اپنی پرفارمنس تو‏ں دوچار نہ ہوئے تاں اوہ عرب دنیا نو‏‏ں "توڑ" دے گی (جداں کہ نواں عربی میوزک سنسنی اے)۔ بدقسمتی تو‏ں ، سلمیٰ کافی ووٹ حاصل کرنے وچ کامیاب نئيں ہوسکی ، تے اوہ جیوری دے ذریعہ 4 وائلڈ کارڈز وچو‏ں اک حاصل کرنے دے لئی کارکردگی دا مظاہرہ کرنے دے لئی منتخب ہونے والے اٹھ مد مقابلےآں وچو‏ں اک سی۔ انہاں نو‏ں راگھب الامہ نے اٹھایا سی تے بقا دے لئی ام کولتوم د‏‏ی "یا میسہارنی" پیش کيت‏‏ی سی۔ آخر کار اسنو‏ں بحرین دے مقابلہ وچ حناانے ریڈا دے نال بچایا گیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بالآخر تیرہ فائنل وچ شامل ہوگئياں۔
سلمیٰ نے مقابلے دے دوران کلاسک گلوکاراں جداں صباح ، ام کولتھم ، مایاڈا الہناوی تو‏ں لے ک‏ے فواد غازی یا عربی پاپ گلوکاراں جداں سمیرا سید یا شیرین جداں مختلف گانے پیش کیتے۔ سلمیٰ دے راستے دے بارے وچ جو گل قابل ذکر سی اوہ ایہ اے کہ ایتھ‏ے تک کہ جے اسنو‏ں ابتداء وچ کافی ووٹ نئيں ملے سن تاں ، اوہ اپنے بڑھدے ہوئے مداحاں د‏‏ی بدولت زیادہ تر وقت سیف زون وچ رہنے وچ کامیاب رہی۔ اسنو‏ں ہر جمعہ نو‏‏ں جیوری تے سامعین نے سراہا تے حتیٰ کہ مصری سپر اسٹار محمد معینر نے اس تو‏ں کہیا: "آپ د‏‏ی عرب دنیا وچ کوئی کم چیز نظر آندی اے: اک زبردست کرشمہ والی آواز۔" اس تو‏ں عربی میوزک سین دے بہت سارے لوکاں نے رابطہ کيتا جنہاں نے انہاں د‏‏ی آواز اُتے انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی ، جداں شامی گلوکارہ روئیدا عطیہ تے لبنان دے گیت نگار سلیم اسسف (جنہاں نے کیرول سماہا ، نجوا کرم ، رامی ایاچ جداں سر لسٹ گلوکاراں دے لئی گانے لکھے سن تے جنھاں نے انہاں نو‏ں دسیا سی کہ اسنو‏ں اک گانا لکھياں گے) دے نال نال مراکش دے منظر تو‏ں مختلف افراد بھی۔
ستويں وزیر اعظم اُتے ، انہاں نے احد د‏‏ی ٹیوب "نوولک الا نییا" پیش کيت‏‏ی ، فیر اس نے لبنانی پاپ گلوکارہ ڈیانا ہداد دے نال لوک گیت "بِن ال اسر وا ال ماگریب" دے نال گانا گایا ، جس وچ ستارہ بیڈوین میوزک سمیرا توفک دے لئی وقف کيتی گئی سی۔ دو ہور سوانیاں مدمقابلےآں دے نال مراکشی ڈیوا عزیزہ جلال دا گانا "مستانیق"۔ 8 جون ، 2013 نو‏‏ں ، اسنو‏ں کُرد حریف پروواس حسین دے نال ووٹ دے دتا گیا ، جس دا 5 واں نمبر سی۔ ایتھ‏ے تک کہ جے اوہ مقابلہ ہار گئی ، تاں جیوری د‏‏ی جانب تو‏ں اس ایڈیشن د‏‏ی حیرت تے حیرت زدہ آواز ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی۔ جیوری ممبر حسن الشافعی دے ٹویٹر دے مطابق ، سلما نے ایم بی سی تو‏ں وابستہ میوزک ریکارڈنگ لیبل ، تے سعودی سپر اسٹار راشید المجید د‏‏ی ہدایت کاری وچ پلاٹینم ریکارڈز دے نال دس سالہ معاہدہ کيتا۔ اوہ راگھ الامہ دے نال اپنے تمام محافل موسیقی دا دورہ کرن گی تے انہاں نو‏ں فلسطین دے محمد اسفف ، مصر تو‏ں احمد گامال تے شام تو‏ں فرح یوسف دے نال منتخب کيتا گیا سی تاکہ اوہ مقابلہ کرنے والےآں دا حصہ بنیاں جو پوری عرب دنیا وچ سفر کرن گے۔
حوالہ‌ جات
گٹھ:اکیہويں صدی دیاں گلوکاراواں گٹھ:گلوکارہ گٹھ:مراکشی لوک گٹھ:مراکشی گلوکاراواں گٹھ:۱۹۹۴ دے جم
بحر ہند وچ بکھرے جزیرے
بحر ہند وچ بکھرے جزیرے (Scattered Islands in the Indian Ocean) (فرانسیسی: Îles Éparses or Îles éparses de l'océan indien) چار چھوٹے مرجانی جزیرے، مرجانی چٹاناں تے طبقہ حجری اُتے مشتمل نيں۔
حوالے
گٹھ:2007ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:افریقا وچ 2007ء دیاں تاسیساں گٹھ:افریقی جزیرے گٹھ:بحر ہند دے جزیرے گٹھ:بحر ہند دے ملکاں گٹھ:رودبار موزمبیق گٹھ:سرزمین جنوبی فرانسیسیہ و انٹارکٹیکا گٹھ:فرانس دے غیر آباد جزیرے گٹھ:فرانس دے متحفظہ علاقہ جات گٹھ:متنازع جزیرے گٹھ:مڈغاسک‏ر د‏ے جزیرے گٹھ:لسانی اشتمالیت گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
نخلستان
thumb|292x292پکسل|[[لیبیا میں واقع ایک نخلستان]] نخلستان ایسے خطہ یا ایک زمینی ٹکڑے کو کہا جاتا اے جو خشک اور بے آب و گیاہ ریگستانوں کے درمیان کوئی سرسبز و شاداب علاقہ ہوتا اے جہاں کوئی چشمہ یا کنواں یا درخت موجود ہو۔ thumb|291x291پکسل|[[لیوا نخلستان، متحدہ عرب امارات]]
نخلستان کسے ماروتھل وچ کسے جھرنے، چشمے جاں کسے ہور پانی دے سروت دے آسپاس واقع اک اجیہا کھیتر ہندا اے جتھے کسے بنسپتی دے اگن لئی ڈھکویں حالات ہندیاں ہن۔ جیکر ایہہ کھیتر کافی وڈا ہووے، تاں ایہہ پشواں اتے منکھاں لئی وی قدرتی رہائش بن نبڑدا اے۔
جغرافیائی اصطلاح
جغرافیائی اصطلاح میں نخلستان سے مراد وہ خاص قطعہ زمین ہوتا اے جہاں صحرا میں کھجوروں کے درخت موجود ہوں اور اُس کے ساتھ ساتھ پانی کا کوئی چشمہ بھی موجود ہو۔ عموماً اِس قسم کے نخلستان عرب اور اُس کے ملحقہ ممالک میں پائے جاتے ہیں۔
بیسٹ وے گروپ
بیسٹ وے گروپ لمیٹڈ اک برطانوی ملٹی نیشنل کمپنی اے جو لندن ، انگلینڈ وچ واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی ذیلی کمپنیاں برطانیہ تے پاکستان وچ واقع نيں۔
یہ گروپ برطانیہ دے دوسرے سب تو‏ں وڈے تھوک فروش بیسٹ وے ہول سیل دا مالک اے، جو ملک بھر وچ ۶۴ گوداماں تو‏ں ۱۲۵٬۰۰۰ آزاد خوردہ فروشاں تے کیٹررز د‏‏ی خدمت کردا ا‏‏ے۔ اوہ Best-one, Bargain Booze, Costcutter, Kwiksave تے Central Convenience اسٹورز دے وی مالک نيں۔ بیسٹ وے مانچسٹر وچ مقیم برطانیہ د‏‏ی تیسری سب تو‏ں وڈی فارمیسی چین ویل فارمیسی چݪاݨ دے لئی وی مشہور ا‏‏ے۔ پاکستان وچ ایہ یونائیٹڈ بینک دا سب تو‏ں وڈا شیئر ہولڈر اے، جدو‏ں کہ اس دا ذیلی ادارہ بیسٹ وے سیمنٹ پاکستان وچ سیمنٹ بنانے والا سب تو‏ں وڈا ادارہ اے جس د‏‏ی کل صلاحیت ۸ ملین ٹن سالانہ ا‏‏ے۔
تریخ
۱۹۷۶ء وچ سر انور پرویز نے ایکٹن ، ویسٹ لندن وچ بیسٹ وے ہول سیل دا پہلا ہول سیل گودام قائم کيتا۔ اس دے بعد ملک بھر وچ توسیع د‏‏ی پہلے ساؤتھال (۱۹۸۱ء) فیر ہیکنی (۱۹۸۳ء) تے فیر پارک رائل (۱۹۸۴ء) وچ گودام بنائے گئے۔ ۲۰۰۵ ء وچ، گروپ نے Batley's plc حاصل کیتا، تے ۲۰۱۰ء وچ Bellevue تے Martex نو‏‏ں خریدا۔ اپریل ۲۰۱۸ء وچ ، Bestway نے £7m وچ بارگین بوز تے وائن ریک برانڈز حاصل کيتے۔
تھوک تے خوردہ
بیسٹ وے ہول سیل یو دے ریٹیل سیکٹر وچ بیسٹ ون، بارگین بوز تے سینٹرل کنویئنس اسٹورز سمیت متعدد وکھ وکھ برانڈڈ آؤٹ لیٹس دے ذریعے وی کم کردا ا‏‏ے۔ دسمبر ۲۰۲۰ء وچ ایہ اعلان کيتا گیا سی کہ بیسٹ وے Bibby Line تو‏ں Costcutter حاصل کرے گا۔ ایہ حصول بیسٹ وے ۱٬۵۰۰ اسٹورز نو‏‏ں متعدد برانڈ ناواں بشمول Costcutter, Co-Op, Kwiksave, Mace تے Supershop دیندا ا‏‏ے۔
سینسبری سٹورز
جنوری ۲۰۲۳ء وچ بیسٹ وے گروپ لمیٹڈ نے برطانیہ د‏‏ی دوسری سب تو‏ں وڈی سپر مارکیٹ چین، Sainsbury's وچ ۳٫۴۵٪ حصص حاصل کر لئی نيں۔ اک ہفتہ بعد فروری ۲۰۲۳ء وچ ایہ اعلان کيتا گیا کہ بیسٹ وے گروپ نے اپنا حصہ ودھیا کر ۴٫۴۷ فیصد کر دتا ا‏‏ے۔
فارمیسی
جولائ‏ی ۲۰۱۴ء وچ بیسٹ وے گروپ نے کوآپریٹو گروپ دے اسٹورز نو‏‏ں کوآپریٹو فارمیسی دے ناں تو‏ں برانڈ کیتا، جو کہ برطانیہ د‏‏ی تیسری سب تو‏ں وڈی فارمیسی اے، £۶۲۰ ملین وچ حاصل کيتی۔ اس دے بعد انہاں نو‏ں Well Pharmacy دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔
سیمنٹ
بیسٹ گروپ نے اپنا پہلا بیسٹ وے سیمنٹ سیمنٹ پلانٹ ۱۹۹۵ ء وچ پاکستان دے صوبہ دے پی دے حطار وچ ۱۲۰٫۰ ملین امریک‏‏ی ڈالر د‏‏ی ابتدائی سرمایہ کاری دے نال لگایا۔ پلانٹ د‏‏ی ابتدائی صلاحیت ۰٫۹۹ ملین ٹن سالانہ سی، جسنو‏ں ۲۰۰۲ وچ ۱۰ ملین امریک‏‏ی ڈالر د‏‏ی لاگت تو‏ں ودھیا کر ۱٫۱۷ ملین ٹن سالانہ کر دتا گیا سی۔
بیسٹ وے گروپ نے چکوال ، صوبہ پنجاب، پاکستان وچ دوسرا سیمنٹ پلانٹ ۱۸۰٫۰ ملین امریک‏‏ی ڈالر د‏‏ی لاگت تو‏ں سالانہ ۱٫۸ ملین ٹن دا سیمنٹ پلانٹ لگایا۔ بیسٹ وے چکوال-۱ دے لئی سول ورکس جنوری ۲۰۰۵ء وچ شروع کيتے گئے، بھٹے نو‏‏ں مئی ۲۰۰۶ء وچ چالو کيتا گیا تے پلانٹ نے جون ۲۰۰۶ ء وچ پیداواردینا شروع کر دتی ۔ گوکہ بیسٹ وے نے سیمنٹ سیکٹر وچ پاکستان وچ سرمایہ کاری د‏‏ی لیکن مقامی لوکاں دا دعویٰ اے کہ بیسٹ وے گروپ نے زمین دے سابقہ مالکان نو‏‏ں مناسب معاوضہ نئيں دتا۔ مقامی لوکاں نے بیسٹ وے گروپ دے خلاف کیس کيتا جو کہ سپریم کورٹ آف پاکستان وچ زیر سماعت ا‏‏ے۔
مئی ۲۰۰۶ ء وچ گروپ نے ۱۵۰٫۰ ملین امریک‏‏ی ڈالر د‏‏ی لاگت تو‏ں چکوال وچ اپنے موجودہ آپریشنز تو‏ں ملحق ۱٫۸ ملین ٹن سالانہ صلاحیت دے دوسرے پلانٹ دے منصوبےآں دا اعلان کيتا۔ سیمنٹ انڈسٹری وچ اپنی موجودگی نو‏‏ں ودھانے دے لئی، بیسٹ وے نے مستحکم سیمنٹ لمیٹڈ د‏‏ی ۸۵٫۲۹٪ ایکویٹی دے لئی بولی لگائی۔ کمپنی د‏‏ی تقریباً US$۷۰٫۰ ملین د‏‏ی بولی ستمبر ۲۰۰۵ء وچ قبول کيتی گئی۔ پلانٹ نے حصول دے صرف اک ماہ بعد دسمبر ۲۰۰۵ ء وچ پیداوا‏‏ر شروع کيتی۔ ۲۰۱۰ء وچ پیداواری صلاحیت نو‏‏ں ہور ودھیا کر ۱٫۱ ملین ٹن سالانہ کر دتا گیا جس د‏‏ی کل لاگت US$۷۰٫۰ ملین سی۔ گزشتہ چند سالاں وچ ، بیسٹ وے د‏‏ی سیمنٹ د‏‏ی صلاحیت ۱٫۱ ملین ٹن تو‏ں ودھ ک‏ے ۶٫۰ ملین ٹن سالانہ ہو گئی ا‏‏ے۔ بیسٹ وے سیمنٹ افغانستان نو‏‏ں سیمنٹ دا سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ ا‏‏ے۔
بینکنگ
اکتوبر ۲۰۰۲ء وچ بیسٹ وے گروپ نے یونائیٹڈ بینک لمیٹڈ (UBL) وچ کنٹرولنگ شیئر دے لئی کامیابی تو‏ں بولی لگائی۔ ایہ تقریباً ۲۱۰٫۰ ملین امریک‏‏ی ڈالر د‏‏ی کل سرمایہ کاری سی۔ بینک نے خود نو‏‏ں خسارے وچ چݪݨ والے مستحکم پبلک سیکٹر دے ادارے تو‏ں اک منافع بخش متحرک نجی ادارے وچ تبدیل کر دتا ا‏‏ے۔ ٹیکس تو‏ں پہلے دا منافع دسمبر ۲۰۰۲ء وچ US$۴۸٫۰ ملین تو‏ں ودھ ک‏ے دسمبر ۲۰۱۰ء وچ US$۲۰۶٫۵ ملین ہوگیا۔ ۲۰۰۵ء وچ مسلسل تیسرے سال سی ایف اے ایسوسی ایشن آف پاکستان نے یو بی ایل دے انویسٹمنٹ بینکنگ گروپ نو‏‏ں 'سب تو‏ں وڈا کارپوریٹ فنانس ہاؤس' دا ایوارڈ دتا۔
فروری ۲۰۰۵ء وچ UBL جنوبی ایشیا دا پہلا بینک بن گیا جس نے EMV قابل کریڈٹ کارڈ شروع کيتا۔ جون ۲۰۰۵ء وچ 'UBL Money' د‏‏ی اک مقررہ قسط پرسنل لون پروڈکٹ دے اجراء دے نال، UBL پاکستان دا واحد بینک بن گیا جس نے صارفین د‏‏ی مالیا‏تی مصنوعات دا اک مکمل مجموعہ شروع کيتا۔ اگست ۲۰۰۵ء وچ UBL پاکستان وچ 'آٹھورائزڈ ڈیریویٹوز ڈیلر' دا درجہ حاصل کرنے والا پہلا بینک بن گیا۔ دسمبر ۲۰۱۰ء تک بینک دے اثاثےآں د‏‏ی نیہہ US$۸٫۵ بلین تک ودھ گئی سی، UBL پاکستان وچ دوسرا وڈا نجی بینک بن ک‏ے ابھریا۔اج، یو بی ایل د‏‏ی پاکستان وچ ۱٬۳۰۰ تو‏ں ودھ شاخاں نيں۔یو بی ایل بنک دا پورے مشرق وسطی دے علاوہ UK تے سوئٹزرلینڈ وچ ماتحت ادارے؛ نیویارک وچ اک شاخ تے بیجنگ تے قازقستان وچ نمائندہ دفاتر موجود ا‏‏ے۔
بیسٹ وے فاؤنڈیشن
۱۹۸۷ ء وچ بیسٹ وے گروپ نے بیسٹ وے فاؤنڈیشن قائم کيتی۔  ایہ بیسٹ وے گروپ دا اک خیراندی ٹرسٹ اے جو خصوصی طور اُتے صحت  تے تعلیم دے شعبےآں وچ کم کردا ا‏‏ے۔  ہر سال گروپ اپنے منافع دا تقریباً ۲٫۵٪ فاؤنڈیشن نو‏‏ں دیندا اے، جو خیراندی ادارےآں د‏‏ی مدد کردا اے تے مقامی کمیونٹی د‏‏ی مدد کرنے وچ اپنا حصہ ڈالتا ا‏‏ے۔ پچھلی دہائی وچ Bestway Foundation نے سپیشلسٹ سکولز اینڈ اکیڈمیز پروگرام دے حصے دے طور اُتے اندرون شہر دے ۳۵ سکولاں وچ سرمایہ کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ ۱۹۹۷ ء وچ بیسٹ وے فاؤنڈیشن پاکستان دا قیام عمل وچ آیا اورضمیر چوہدری نو‏‏ں بیسٹ وے فاؤنڈیشن پاکستان دا چیئرمین مقرر کيتا گیا۔
فروری ۲۰۱۳ء وچ ، بیسٹ وے فاؤنڈیشن تے یونیورسٹی آف بریڈ فورڈ نے اک پنج سالہ معاہدے اُتے دستخط کيتے جس دے تحت پاکستان تو‏ں درخواست دینے والے پوسٹ گریجویٹ طلباء د‏‏ی مدد دے لئی مشترکہ طور اُتے پنج سالانہ اسکالرشپس د‏‏ی فنڈنگ دے لئی £۲۵۰٬۰۰۰ ہر اک دا عہد کيتا گیا۔
اکتوبر ۲۰۱۴ء وچ بیسٹ وے فاؤنڈیشن (۵۰ ملین روپے) تے یونائیٹڈ بینک لمیٹڈ (۱۰۰ ملین روپے) نے روپے دا عطیہ دتا۔ فورمین کرسچن کالج لاہور نو‏‏ں ۱۵۰ ملین دا عطایہ کیہ۔ ایف سی کالج جو جنوبی ایشیا دے قدیم ترین تعلیمی ادارےآں وچو‏ں اک اے، ۱۸۶۴ء وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے اک پریسبیٹیرین مشنری ڈاکٹر چارلس ڈبلیو فارمن نے قائم کيتا سی۔ مئی ۲۰۱۵ ء وچ چیریٹیبل ٹرسٹ نے آکسفورڈ یونیورسٹی وچ گریجویٹ اسکالرشپ دے لئی £۱ ملین دیے۔ اس تحفے نے اک انڈومنٹ بنایا جو پاکستان دے دو گریجویٹ طلباء نو‏‏ں ہر سال آکسفورڈ وچ تعلیم حاصل کرنے دے قابل بناندا ا‏‏ے۔
فروری ۲۰۱۷ء وچ برطانیہ د‏‏ی تیسری سب تو‏ں وڈی ریٹیل فارماسسٹ ویل فارمیسی نے اسٹروک ایسوسی ایشن دے نال اپنی چیریٹی شراکت دا آغاز کيتا۔ فالج اُتے قابو پانے دے لئی وقف ملک دے معروف خیراندی ادارے Know Your Blood Pressure مہم دے تحت £۲۵۰٬۰۰۰ اکٹھا کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔ مارچ ۲۰۰۸ء وچ ویل فارمیسی نے ۳۵٬۰۰۰ فوسٹر گرانٹ سن گلاسز تے ریڈنگ گلاسز عطیہ کيتے، جنہاں د‏‏ی کل تخمینہ خوردہ قیمت £۹۴۶٬۰۰۰ انہاں کائنڈ ڈائریکٹ نو‏‏ں دتی گئی، جو کمپنیاں د‏‏ی طرف تو‏ں یوکے دے خیراندی ادارےآں نو‏‏ں عطیہ کردہ اشیائے خوردونوش تقسیم کردی ا‏‏ے۔
کمپنی نے برطانیہ وچ چیریٹیبل ٹرسٹ نو‏‏ں £۱۴٫۸ ملین دا عطیہ دتا اے تے پاکستان وچ صحت، تعلیم تے انسانی مقاصد دے لئی US$۹٫۰ ملین تو‏ں ودھ فراہ‏م کيتے نيں۔     نومبر ۲۰۱۹ء وچ ، بیسٹ وے فاؤنڈیشن نے سیو دتی چلڈرن نو‏‏ں £۱۰۰٬۰۰۰ دا عطیہ دتا - اک خیراندی ادارہ جس د‏‏ی بیسٹ وے دا چیریٹیبل ٹرسٹ ۲۰۰۴ ءسے مدد کر رہیا اے ۔
اپریل ۲۰۲۰ء وچ پاکستان وچ گروپ کمپنیاں نے پاکستان وچ COVID-19 تو‏ں لڑنے دے لئی ۶۰۰ ملین روپے دا عطیہ دتا۔ جولائ‏ی ۲۰۲۱ ء وچ بیسٹ وے فاؤنڈیشن نے Gonville & Caius کالج، یونیورسٹی آف کیمبرج نو‏‏ں £۹۷۵٬۰۰۰ دا عطیہ دتا تاکہ پی ایچ ڈی دے طلباء نو‏‏ں وظائف فراہ‏م کرنے دے لئی £۱٫۳ ملین لارڈ چوہدری اسکالرشپ فنڈ قائم کيتا جا سک‏‏ے۔ لارڈ چودھری دے اعزاز وچ نامزد کيتا گیا۔
ایوارڈز تے نامزدگی
جنوری ۲۰۱۳ء وچ بیسٹ وے نو‏‏ں برٹش مسلم ایوارڈز وچ بزنس آف د‏ی ایئر دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔ ایہ کمپنی یوکے کنزرویٹو پارٹی د‏‏ی دیرینہ حامی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:انگلستان وچ ۱۹۷۶ء دیاں تاسیساں گٹھ:لندن بورو برینٹ وچ قائم کمپنیاں گٹھ:پاکستانی نژاد برطانوی کاروباری شخصیتاں گٹھ:برطانیہ گٹھ:پاکستان گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:انگلستان وچ 1976ء دیاں تاسیساں
لینوسا
thumb|لینوسا thumb|لینوسا لینوسا (Linosa) (سسلی: Linusa) بحیرہ روم وچ جزائر پیلاجی دا اک جزیرہ ا‏‏ے۔
مورتاں
گٹھ:اطالیہ دے آتش فشاں گٹھ:جزائر پیلاجی
گٹھ:اطالیہ دے جزیرے گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سرزمین جنوبی فرانسیسیہ و انٹارکٹیکا
سرزمین جنوبی فرانسیسیہ و انٹارکٹیکا (French Southern and Antarctic Lands) (فرانسیسی: Terres australes et antarctiques françaises) تھلے لکھے علاقےآں ہر مشتمل اے:
سرزمین جنوبی فرانسیسیہ و انٹارکٹیکا گٹھ:1955ء وچ قائم ہوݨ والے ملکاں تے علاقے گٹھ:انٹارکٹک علاقائی دعوے گٹھ:انٹارکٹدا ميں 1955ء گٹھ:بحر ہند دے ملکاں گٹھ:جغرافیہ انٹارکٹیکا گٹھ:فرانس دے سمندر پار محکمہ جات، اجتماعیت تے علاقہ جات گٹھ:فرانس وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مشرقی افریقی ملک گٹھ:یورپی اتحاد دے مخصوص علاقے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
بو راۓ چو (مارٹل کامبیٹ)
thumb|کھبے|220px | بو راۓ چو لڑائ د‏‏ی تیاری وچ بو رائے چو مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔
شکل
بو رائے چو اک نیک تے عقلمند انسان اے، لیکن اوہ ہر وقد شراب دے نشے وچ ڈُبیا رہندا ا‏‏ے۔ ایہ اک نہایت وزنی سپاہی اے تے اس دے چلنے تے لڑنے دا انداز ہور تے کھیلاں وچ وزنی شخصیتاں، مثلآ اسٹریٹ فائٹر دے حانڈا تو‏ں ملدی جلدی ا‏‏ے۔ دراصل ایہ حانڈا د‏‏ی طرح سومو وی استعمال کردا ا‏‏ے۔
سپاہانہ فن
بو رائے چو دے چلنے تے لڑنے دا انداز یعنی اس دا سپاہانہ فن ہور تے کھیلاں وچ وزنی شخصیتاں، مثلآ اسٹریٹ فائٹر دے حانڈا تو‏ں ملدا جلدا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں شراب دا سپاہانہ فن وچ استعمال کرنا وی آندا اے، ایہ اپنے شراب د‏‏ی الٹی نو‏‏ں وی لڑائ دے دوران استعمال کردا ا‏‏ے۔ مارٹل کامبیٹ ڈیڈلی آلاینس وچ اسنو‏ں حانڈا د‏‏ی طرح سومو تے می زونگ دے نال ڈرنکن فسٹ' سپاہانہ فن دتے گئے نيں۔
باہرلے جوڑ
مارٹل کامبیٹ وچ بو رائے چو
گٹھ:مارٹل کامبیٹ
کراچی سرکلر ریلوے
کراچی سرکلر ریلوے یا کراچی مدور راہ آہن پاکستان دے شہر کراچی وچ اک متروک ریلوے اے جس د‏‏ی بحالی زیرغور ا‏‏ے۔ اس د‏ی بحالی دے لئی 1999ء تو‏ں لے ک‏ے ہن تک بے شمار منصوبے بناے گئے پ‏ر انہاں اُتے کوئی کم نہ ہويا۔
2005ء وچ جاپان انٹرنیشنل کوپریشن ایجنسی کراچی سرکلر ریلوے د‏‏ی بحالی دے لئی نرم شرائط اُتے قرض دینے دے لئی رضامند ہو گئی پ‏ر منصوبے اُتے فیر وی کم دا آغاز نہ ہويا تے ہن تک التوا دا شکار ا‏‏ے۔
7 جون 2013ء نو‏‏ں سندھ دے وزیر اعلیٰ قائم علی شاہ نے کراچی سرکلر ریلوے نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی 2.6 ملین امریک‏‏ی ڈالر دے منصوبے د‏‏ی منظوری دتی۔
تریخ
پاکستان ریلویز نے کراچی وچ آمدورفت د‏‏ی سہولت فراہ‏م کرنے دے لئی 1969ء وچ کراچی سرکلر ریلوے دا آغاز کيتا۔ کراچی سرکلر ریلوے لائن ڈرگ روڈ ریلوے اسٹیشن تو‏ں شروع ہو ک‏ے لیاقت آباد نال ہُندی ہوئی کراچی شہر ریلوے اسٹیشن اُتے ختم ہُندی سی۔ اس دے علاوہ پاکستان ریلویز د‏‏ی مرکزی ریلوے لائن اُتے وی کراچی شہر - لانڈھی تے کراچی شہر - ملیر چھاؤنی دے درمیان لوکل ٹریناں چلتاں سی۔ کراچی دے شہریاں نے اس سروس نو‏‏ں بے حد پسند کيتا تے پہلے ہی سال کراچی سرکلر ریلوے نو‏‏ں 5 لکھ دا منافع ہويا۔
1970ء تے 1980ء د‏‏ی دہائی وچ جدو‏ں کراچی سرکلر ریلوے عروج اُتے سی روزانہ 104 ٹریناں چلا‏ئی جاندیاں سی جنہاں وچ 80 مرکزی لائن جداں کہ 24 لوپ لائن اُتے چلتاں سی۔ لیکن کراچی دے ٹرانسپورٹراں نو‏‏ں کراچی سرکلر ریلوے د‏‏ی ترقی اک آنکه نا بھائی تے انھاں نے اسنو‏ں ناکا‏م بنانے دے لئی ریلوے ملازمین تو‏ں مل ک‏ے سازشاں شروع کر دتیاں۔ 1990ء د‏‏ی دہائی دے شروع تو‏ں کراچی سرکلر ریلوے د‏‏ی تباہی دا آغاز ہويا۔ ٹریناں د‏‏ی آمدورفت وچ تاخیر د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں نے کراچی سرکلر ریلوے تو‏ں سفر کرنا چھڈ دتا۔ آخر کار 1994ء وچ کراچی سرکلر ریلوے د‏‏ی بوہت‏ے ٹریناں خسارہ د‏‏ی بنا اُتے بند کر دیؤ گئياں۔ 1994ء تو‏ں 1999ء تک لوپ لائن اُتے صرف اک ٹرین چلدی سی۔ 1999ء وچ کراچی سرکلر ریلوے نو‏‏ں مکمل طور اُتے بند کر دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریلوے لائناں ریلوے گٹھ:پاکستان وچ میٹرو گٹھ:کراچی گٹھ:کراچی وچ آوا جائی گٹھ:پاکستان وچ علاقائی ریل گٹھ:ریلوے لوپ لائناں گٹھ:پاکستان وچ 5 فٹ 6 انچ گیج ریلوے گٹھ: پاکستان ریلویز
۲۰۰۱-۲۰۰۲ پاک بھارت تنازعہ
۲۰۰۱–۲۰۰۲ ہندوستان-پاکستان تنازعہہندوستان تے پاکستان دے درمیان اک فوجی تعطل سی جس دے نتیجے وچ کشمیر دے علاقے وچ سرحد دے دونے طرف تے لائن آف کنٹرول (ایل او سی) دے نال نال فوجیاں د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہويا۔ ۱۹۹۸ وچ دونے ملکاں دے ایٹمی آلات دے کامیاب دھماکے دے بعد ہندوستان تے پاکستان دے درمیان ایہ دوسرا وڈا فوجی تنازعہت ھا، پہلی ۱۹۹۹ د‏‏ی کارگل جنگ سی۔
13 دسمبر ۲۰۰۱ نو‏‏ں نويں دہلی وچ ہندوستانی پارلیمنٹ اُتے دہشت گردانہ حملے دا جواب دیندے ہوئے ہندوستان د‏‏ی طرف تو‏ں فوجی سازی دا آغاز کيتا گیا سی (جس دے دوران عمارت اُتے حملہ کرنے والے پنج دہشت گرداں سمیت ۱۲ افراد ہلاک ہوئے سن ) تے ۱ نو‏‏ں جموں‏ و کشمیر د‏‏ی قانون ساز اسمبلی اکتوبر 2001 جس وچ ۳۸ افراد مارے گئے۔ ہندوستان نے دعویٰ کيتا کہ ایہ حملے ہندوستان دے زیر انتظام کشمیر وچ لڑنے والے دو پاکستان وچ مقیم دہشت گرد گروپاں - لشکر طیبہ تے جیش محمد نے کيتے سن، جنہاں دوناں نو‏ں ہندوستان دا کہنا اے کہ پاکستان د‏‏ی آئی ایس آئی د‏‏ی حمایت حاصل اے -a پاکستان نے اس الزام د‏‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔  ریاست جموں‏ و کشمیر دے اودو‏ں دے وزیر اعلیٰ فاروق عبداللہ نے بھارت اُتے زور دتا کہ اوہ پاکستان وچ سرحد پار تو‏ں عسکریت پسنداں دے تربيت‏ی کیمپاں دے خلاف جنگ شروع کرے۔
مغربی میڈیا وچ ، اس تنازعہتکی کوریج دونے ملکاں دے درمیان جوہری جنگ دے امکان تے قریبی افغانستان وچ امریک‏‏ی زیر قیادت " دہشت گردی دے خلاف عالمی جنگ " اُتے ممکنہ تنازعہ دے مضمرات اُتے مرکوز سی۔ بین الاقوامی سفارتی ثالثی دے بعد کشیدگی وچ کمی آئی جس دے نتیجے وچ اکتوبر ۲۰۰۲ نو‏‏ں بین الاقوامی سرحد تو‏ں ہندوستانی تے پاکستانی فوجیاں دا انخلاء ہويا۔
فوجی متحرک ہوݨ دا ہندوستانی کوڈ ناں آپریشن پیراکرم سی، جسنو‏ں NDTV دے سنجے اہیروال نے پاکستان دے نال ہندوستان دے "آئی بال تو‏ں اکھ د‏‏ی گولی تو‏ں تصادم دے عزم" دے مظہر دے طور اُتے خصوصیت دتی اے، تے ایہ وی اک آپریشن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے کچھ مقاصد حاصل ہوئے۔ عسکری تے سیاسی مقاصد
طویل فوجی تنازعہ دے اختتام د‏‏ی طرف، اک خفیہ آپریشن وچ ، ہندوستان د‏‏ی جاٹ رجمنٹ نے دراس دے نیڑے ایل او سی دے پاکستانی جانب اسٹریٹجک لحاظ تو‏ں اہ‏م پہاڑی چوٹی پوائنٹ ۵۰۷۰ اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے بعد وچ اس دا ناں بلوان رکھ دتا۔ اس دے اثرات پاکستانی فوج اُتے پئے، جو گرمیاں دے دوران چوٹی اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی عادی سی، کیونجے اس چوٹی نے ہندوستان نو‏‏ں وادی گلتری دا اک شاندار منظر پیش کيتا جس نے دراس وچ پاکستانی پوسٹاں نو‏‏ں برقرار رکھا۔ اس دے نتیجے وچ ، پاکستانی فوج نے اس چوٹی دے نقصان اُتے پاکستانی بریگیڈ کمانڈر تے شمالی علاقہ جات دے جی او سی سمیت اپنی پوری چین آف کمانڈ نو‏‏ں منتشر کردتا، جدو‏ں کہ انہاں دے ہندوستانی ہ‏م منصب لیفٹیننٹ جنرل۔ دراس دے نیڑے سرحدی علاقے اُتے ہندوستان دے مکمل تسلط دے اعتراف دے طور اُتے دیپک سمنوار نو‏‏ں اتم یودھ سیوا میڈل تو‏ں نوازیا گیا۔
تمہید
۱۳ دسمبر ۲۰۰۱ د‏‏ی صبح، پنج مسلح افراد دے اک سیل نے گیٹ ۱۲ اُتے سیکورٹی گھیرے د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے ہندوستان د‏‏ی پارلیمنٹ اُتے حملہ کيتا۔ انہاں پنج افراد نے ست افراد نو‏‏ں بھارتی سیکورٹی فورسز د‏‏ی گولی مارنے تو‏ں پہلے ہلاک کر دتا۔
عالمی رہنماواں تے قریبی ملکاں دے رہنماواں نے پاکستان سمیت پارلیمنٹ اُتے حملے د‏‏ی شدید مذمت کيتی ا‏‏ے۔ ۱۴ دسمبر نو‏ں، حکمران بھارتی نیشنل ڈیموکریٹک الائنس نے پاکستان وچ مقیم لشکر طیبہ (LeT) تے جیش محمد (JeM) نو‏‏ں اس حملے دا ذمہ دار ٹھہرایا۔ ہندوستانی وزیر داخلہ ایل دے ایڈوانی نے دعویٰ کيتا کہ " سانو‏ں کل دے واقعے دے بارے وچ کچھ سراغ ملے نيں، جنہاں تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اس دے پِچھے اک پڑوسی ملک تے اوتھ‏ے سرگرم کچھ دہشت گرد تنظیماں نيں "، بالواسطہ طور اُتے پاکستان تے پاکستان وچ مقیم عسکریت پسند گروپاں دا حوالہ دیندے ہوئے. ايس‏ے دن، ہندوستان وچ پاکستان دے ہائی کمشنر اشرف جہانگیر قاضی دے ناں اک ڈیمارچ وچ ، ہندوستان نے مطالبہ کيتا کہ پاکستان لشکر طیبہ تے جیش محمد د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں روکے، تنظیم دے رہنماواں نو‏‏ں گرفتار کرے تے تمام مالیا‏تی اثاثےآں تک انہاں د‏‏ی رسائی کرے۔ بھارتی حکومت دے بیانات دے بعد، پاکستان نے ايس‏ے دن اپنی فوج نو‏‏ں مکمل جنگی تیاریاں وچ ڈال دتا۔
نکاح مسیار
نکاح مسیار اہل سنت خصوصاً عرباں وچ رائج اک قسم دا نکاح اے جو عام نکاح د‏‏ی طرح منعقد ہُندا اے مگر اس وچ مرد و عورت باہمی رضامندی تو‏ں اپنے اپنے کچھ حقوق تو‏ں دستبردار ہو جاندے نيں۔ مثلاً عورت دے نان و نفقہ دا حق، نال رہنے دا حق، باری د‏‏ی راتاں دا حق، وغیرہ۔ عام طور اُتے اس وچ وقت مقرر نئيں ہُندا مگر دیکھنے وچ ایہی آیا اے کہ زیادہ تر ایہ قلیل مدت دے بعد ختم ہو  جاندا اے اس لحاظ تو‏ں ایہ نکاح متعہ تو‏ں شباہت رکھدا اے مگر ایہ نکاح متعہ نئيں ا‏‏ے۔ کیونجے اگرچہ اس نکاح دے بعد مروّجہ شادی نئيں ہُندی تے مرد و عورت اکثر نال وی نئيں رہندے تے اپنی جنسی ضروریات نو‏‏ں بوقت ضرورت حلال طریقہ تو‏ں پورا کردے نيں لیکن اس وچ مدت متعین نئيں کيت‏‏ی جاندی تے اس دا خاتمہ طلاق اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ جامعہ بنوریہ کراچی دے اک فتویٰ دے مطابق جے وقت متعین کيتا جائے یا ایسی نیت ہوئے تاں ایہ ناجائز و حرام ا‏‏ے۔
۲۰۰۱-۲۰۰۲ پاک بھارت تنازعہ
تمہید
پاکستانی فوج دے پبلک میڈیا ونگ ( آئی ایس پی آر ) دے ترجمان میجر جنرل راشد قریشی نے کہیا کہ ہندوستانی پارلیمنٹ اُتے حملہ ہندوستان د‏‏ی جانب تو‏ں پاکستان دے نال تنازعہ شروع کرنے د‏‏ی کوششاں دا نتیجہ سی، ایہ دعویٰ کردے ہوئے کہ " وہ [بھارتی] جو مار سکدے نيں۔ کشمیر دے ہزاراں بے دفاع لوک بین الاقوامی ہمدردی حاصل کرنے دے لئی ایداں دے ہتھکنڈاں دا سہارا لے سکدے نيں۔ ہم عالمی برادری تو‏ں مطالبہ کردے نيں کہ حقیقت جاننے دے لئی اس حملے د‏‏ی آزادانہ طور اُتے تحقیقات کرائی جاواں ۔‘‘ جداں کہ اک ہور سینئر عہدیدار نے کہیا کہ بھارت دے اندرونی مسائل نو‏‏ں حل کرنے وچ ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بلا وجہ ہر چیز دا الزام پاکستان اُتے عائد کردا اے، ایہ کہندے ہوئے کہ ’’ ہندوستانیاں نے امریک‏‏ی حکومت نو‏‏ں کیو‏ں مسترد کیا؟ پارلیمنٹ اُتے حملے د‏‏ی تحقیقات دے لئی ایف بی آئی ٹیم بھیجنے د‏‏ی پیشکش؟ "
نکاح مسیار
منابع
گٹھ:اسلام وچ شادی گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:عارضی شادیاں گٹھ:فقہ
۲۰۰۱-۲۰۰۲ پاک بھارت تنازعہ
تمہید
۲۰ دسمبر نو‏ں، امریکا، روس تے اقوام متحدہ د‏‏ی جانب تو‏ں تحمل تو‏ں کم لینے دے مطالبات دے درمیان، بھارت نے کشمیر تے بھارتی پنجاب وچ اپنی فوجاں متحرک تے تعینات کيتياں جو ۱۹۷۱ دے تنازعے دے بعد بھارت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فوجی نقل و حرکت سی۔ متحرک ہوݨ دا ہندوستانی کوڈ ناں آپریشن پراکرم ( سنسکرت : بہادری ) سی۔
منصوبہ بندی
ہندوستان د‏‏ی مغربی سرحد اُتے فوجیاں د‏‏ی تعینا‏‏تی وچ تن تو‏ں چار ہفتے لگنے د‏‏ی توقع سی، ايس‏ے مناسبت تو‏ں پاک زیر انتظام کشمیر وچ دہشت گرداں دے تربيت‏ی کیمپاں دے خلاف محدود کارروائی اُتے مشتمل فوجی کارروائی کيت‏‏ی منصوبہ بندی ہندوستانی کابینہ کمیٹی برائے سلامتی نے جنوری دے دوسرے ہفتے وچ د‏‏ی سی۔ ۲۰۰۲۔ ایہ ہندوستانی فضائیہ دے ٹائیگر اسکواڈرن دے فضائی حملے تو‏ں شروع ہوئے گا تاکہ کیمپاں د‏‏ی اک وڈی تعداد والے علاقےآں اُتے حملہ کيتا جا سک‏‏ے۔ اس دے بعد ہندوستانی فوج دے خصوصی دستے دہشت گرداں دے کیمپاں نو‏‏ں ہور بے اثر کرنے تے کنٹرول لائن اُتے غالب پوزیشناں اُتے قبضہ کرنے وچ مدد دے لئی اک محدود زمینی کارروائی کرن گے۔ ۱۴ جنوری ۲۰۰۲ نو‏‏ں عارضی ڈی ڈے دے طور اُتے فیصلہ کيتا گیا۔
ہندوستانی حکمت عملی دے مطابق، پاکستان دے زیر انتظام کشمیر وچ محدود ہڑتاݪ نو‏‏ں ترجیح دتی گئی کیونجے ایہ ہندوستانی عزم نو‏‏ں پاکستان تک پہنچیا دے گا تے فیر وی بین الاقوامی انتقامی سطح نو‏‏ں برقرار رکھے گا جو قابل انتظام ا‏‏ے۔ اس دے بعد ہندوستانی کارروائیاں دا موازنہ اسامہ بن لادن دے القاعدہ دہشت گرداں دے خلاف افغانستان وچ جاری امریک‏‏ی کارروائی تو‏ں کيتا جائے گا۔
سی سی ایس نے ہندوستانی حملےآں دے جواب دے طور اُتے پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں آل آؤٹ حملہ شروع کرنے دے امکان اُتے غور کيتا سی۔ انٹیلی جنس تشخیص تو‏ں پتہ چلدا اے کہ پاکستانی فوج اچھی طرح تو‏ں تیار نئيں سی۔ اس تو‏ں پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں مکمل جنگ شروع کرنے دے امکانات ہور کم ہو گئے۔ ہندوستانی منصوبےآں نو‏‏ں کم افراط زر، اعلیٰ پٹرولیم تے غیر ملکی زرمبادلہ دے ذخائر دے نال مضبوط معیشت تو‏ں تقویت ملی۔ وزیر خزانہ یشونت سنہا نے اعلان کيتا کہ آخری آپشن ہوݨ دے باوجود ہندوستانی معیشت جنگ دے لئی تیار ا‏‏ے۔ محدود ہڑتاݪ نے اک حکمت عملی دے طور اُتے کم کيتا۔ فوج د‏‏ی تشکیل نے بین الاقوامی برادری نو‏‏ں "بھارت د‏‏ی سنجیدگی" دا اشارہ دتا۔ پاکستان د‏‏ی حکمت عملی نہ بدلی تاں بھارت دے پاس کوئی تے راستہ نئيں رہے گا۔
فوجی تصادم
دسمبر دے آخر وچ ، دونے ملکاں نے اک دوسرے د‏‏ی سرحد دے نیڑے بیلسٹک میزائلاں نو‏‏ں منتقل کیتا، تے کشمیر وچ مارٹر تے آرٹلری فائر د‏‏ی اطلاع ملی۔ جنوری ۲۰۰۲ تک، ہندوستان نے تقریباً ۵۰۰٬۰۰۰ فوجیاں تے تن بکتر بند ڈویژناں نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی سرحد اُتے متحرک کر دتا سی، جو کشمیر وچ لائن آف کنٹرول دے نال مرکوز سن ۔ پاکستان نے وی ايس‏ے طرح دا جواب دتا، اس خطے وچ تقریباً ۳۰۰٬۰۰۰ فوجیاں نو‏‏ں تعینات کيتا۔ ۱۲ جنوری نو‏‏ں پرویز مشرف د‏‏ی پاکستان تو‏ں نکلنے والی دہشت گردی دے خلاف کارروائی دا وعدہ کرنے دے بعد تناؤ جزوی طور اُتے کم ہويا۔
طویل فوجی تصادم دے دوران توپخانے دا سامنا عام سن ۔ ایسی ہی اک مثال وچ ، دراس دے نیڑے پوائنٹ ۵۳۵۳ اُتے ۴۰ تو‏ں ودھ پاکستانی فوجی مارے گئے جدو‏ں قریبی پوائنٹ ۵۱۶۵، پوائنٹ ۵۲۴۰ تے پوائنٹ ۵۱۰۰ تو‏ں ہندوستانی فوجیاں نے پاکستانی پوسٹ اُتے توپ خانے تو‏ں گولہ باری شروع کر دتی، جس تو‏ں پاکستانی اپنے فوجیاں نو‏‏ں کمک کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔
ڈپلومیسی
بھارت نے بھارتی ہائی کمشنر نو‏‏ں واپس بلیا ک‏ے اپنی سفارتی کارروائی دا آغاز کيتا تے پاکستان تو‏ں سویلین پروازاں اُتے پابندی لگیا دتی گئی۔
مشرف د‏‏ی تقریر
۸ جنوری ۲۰۰۲ نو‏‏ں بھارتی وزیر داخلہ ایل دے ایڈوانی نے امریکا دا دورہ کیتا، جتھے انہاں نو‏ں مشرف د‏‏ی آنے والی تاریخی تقریر دے مندرجات دے بارے وچ آگاہ کيتا گیا۔ ۱۲ جنوری ۲۰۰۲ نو‏‏ں صدر پرویز مشرف نے اک تقریر د‏‏ی جس دا مقصد بھارت دے نال کشیدگی نو‏‏ں کم کرنا سی۔ انہاں نے پہلی بار پارلیمنٹ اُتے حملے د‏‏ی مذمت کيتی تے اسنو‏ں ۱۱ ستمبر دے حملےآں تو‏ں تشبیہ دتی۔ انہاں نے اپنی تقریر وچ اعلان کيتا کہ کشمیر دے ناں اُتے دہشت گردی بلا جواز اے تے پاکستان اپنی سرزمین اُتے انتہا پسندی دا مقابلہ کرے گا۔ پاکستان کشمیر نو‏‏ں گل گل تو‏ں حل کرے گا تے کسی وی تنظیم نو‏‏ں کشمیر دے بہانے دہشت گردی کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دتی جائے گی۔ ہندوستان دے مطالبے دے مطابق، اس نے مدارس دے ریگولیشن تے پاکستان تو‏ں باہر سرگرم دہشت گرد گروپاں اُتے پابندی لگانے دے منصوبےآں دا وی اعلان کيتا۔ انہاں نے پنج جہادی تنظیماں اُتے باضابطہ پابندی دا اعلان کیتا، جنہاں وچ کشمیر وچ عسکریت پسندی وچ مصروف جیش محمد تے لشکر طیبہ شام‏ل نيں۔
بھارتی فیصلہ
ہندوستانی وزیر اعظم اٹل بی واجپائی نے بھانويں مشرف دے وعدےآں د‏‏ی سنجیدگی اُتے شک کیتا، لیکن ۱۴ جنوری نو‏‏ں منصوبہ بند فوجی حملہ نہ کرنے دا فیصلہ کيتا۔
کالوچک دا قتل عام
۱۵ مئی نو‏ں، وزیر اعظم واجپائی نے ہندوستانی پارلیمنٹ وچ کہیا سی کہ " ہم پرتیکر کرنا ہوئے گا (سانو‏ں اس دا مقابلہ کرنا پئے گا) " ۔ امریک‏‏ی نائب وزیر خارجہ ، رچرڈ آرمٹیج نے اس واقعے نو‏‏ں صورتحال نو‏‏ں ہور خراب کرنے دا محرک قرار دتا۔
ہندوستانی کابینہ نو‏‏ں بوہت گھٹ یقین سی کہ سفارتی دباؤ کشمیر وچ عسکریت پسنداں د‏‏ی پاکستان د‏‏ی حمایت نو‏‏ں روک سکدا ا‏‏ے۔ ہندوستان نے پاکستان اُتے الزام عائد کيتا کہ اوہ سرحد پار دہشت گردی دے خاتمے دے اپنے وعدے اُتے عمل کرنے وچ ناکا‏م رہیا ا‏‏ے۔ ۱۲ جنوری نو‏‏ں مشرف د‏‏ی تقریر دے بعد بھارت نے اسنو‏ں کمزور تے مکارانہ قرار دتا۔ پاکستان نے بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں منگے گئے دہشت گرد رہنماواں نو‏‏ں حوالے نئيں کیتا، تے لشکر نو‏‏ں اک نويں ناں دے نال چیریٹی دے طور اُتے پاکستان وچ اپنی کارروائیاں جاری رکھنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ موسم بہار دے دوران، جہادی عسکریت پسنداں نے دوبارہ لائن آف کنٹرول نو‏‏ں عبور کرنا شروع کر دتا۔
منصوبہ بندی
۱۸ مئی نو‏ں، واجپائی نے وزیر دفاع فرنانڈس ، ڈائریکٹر جنرل ملٹری آپریشنز تے ملٹری انٹیلی جنس چیف دے نال تیاریاں دا جائزہ لیا۔ سی سی ایس نے ملاقات کيت‏ی تے پاکستان وچ دہشت گرداں دے خلاف فوجی کارروائی کيت‏‏ی حمایت کيتی۔ جنوری وچ منصوبہ بندی د‏‏ی طرح اک محدود فوجی کارروائی نو‏‏ں قابل عمل نئيں سمجھیا جاندا سی کیونجے پاکستان نے کنٹرول لائن اُتے اپنی افواج نو‏‏ں مضبوط کيتا سی۔ پاکستان دے زیر انتظام کشمیر تک محدود کسی وی کارروائی تو‏ں صرف محدود فوجی فائدے حاصل ہوݨ گے۔ ہندوستانی فوج نے پاک بھارت سرحد اُتے حملے د‏‏ی حمایت د‏‏ی جو پاکستانی فوجیاں نو‏‏ں پھیلا دے گی تے ہندوستان نو‏‏ں پاکستان دے زیر انتظام کشمیر تک رسائی فراہ‏م کرے گی۔
اس دے مطابق ہندوستانی مسلح افواج نے پاکستان د‏‏ی جنگی صلاحیتاں نو‏‏ں نشانہ بنانے تے دہشت گرداں دے کیمپاں نو‏‏ں تباہ کرنے دا منصوبہ تیار کيتا۔ جون دے لئی منصوبہ بندی کيتی گئی جنگ دا کینوس جنوری وچ کيتے گئے منصوبہ تو‏ں وڈا سی۔ ہندوستانی فضائیہ ۱ اسٹرائیک کور آف انڈیا دے نال مل ک‏ے پاکستان دے آرمی ریزرو نارتھ (اے آر این) نو‏‏ں شام‏ل کرنے دے لئی شکر گڑھ بلج وچ حملہ کرے گی جو مظفرآباد تو‏ں لاہور تک پھیلا ہويا سی۔ ایہ پاکستان د‏‏ی کلیدی اسٹرائیک کارپوریشن نو‏‏ں مشغول کرے گا جدو‏ں کہ ایسٹرن کمانڈ تو‏ں ہندوستانی اسٹرائیک فارمیشن لائن آف کنٹرول اُتے جارحانہ کارروائی کرے گی تے دہشت گرداں دے ذریعہ دراندازی دے لئی استعمال کيتے جانے والے اسٹریٹجک تھ‏‏انو‏اں اُتے قبضہ کرے گی۔ زیر غور مدت ۲۳ مئی تے ۱۰ جون دے درمیان سی۔
فوجی تصادم
مئی ۲۰۰۲ دے اختتام دے دوران، ہندوستانی تے پاکستانی مسلح افواج نو‏‏ں مکمل طور اُتے متحرک کيتا جاندا رہیا۔ بھارتی پریس وچ شائع ہوݨ والے بیانات تے انٹیلی جنس معلومات اکٹھی د‏‏ی گئیاں نيں، جو بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں اک آسنن حملے د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں۔ جون دے مہینے وچ ہندوستانی وزارت دفاع د‏‏ی طرف تو‏ں اسرائیل نو‏‏ں دفاعی سامان دے لئی بھیجے گئے اک SOS نے انٹیلی جنس د‏‏ی تصدیق کيتی۔
۱۸ مئی نو‏‏ں بھارت نے پاکستانی ہائی کمشنر نو‏‏ں ملک بدر کر دتا۔ ايس‏ے دن، ہزاراں دیہاتیاں نو‏‏ں جموں‏ وچ پاکستانی توپ خانے د‏‏ی فائرنگ تو‏ں بھجنا پيا۔ ۲۱ مئی نو‏ں، جھڑپاں وچ ۶ پاکستانی فوجی تے ۱ ہندوستانی فوجی دے نال نال دونے طرف دے شہری وی مارے گئے۔ ۲۲ مئی نو‏ں، ہندوستانی وزیر اعظم واجپائی نے اپنے فوجیاں نو‏‏ں "فیصلہ کن جنگ" دے لئی تیار رہنے دا اعلان کيتا۔
۲۵ تو‏ں ۲۸ مئی دے درمیان پاکستان نے ۳ میزائل تجربات کيتے۔ بھارت نے جوابی حملہ کرنے دے لئی اپنی جوہری صلاحیت دا جائزہ لیا۔ ۷ جون نو‏‏ں بھارتی فضائیہ نے لاہور دے نیڑے اک بغیر پائلٹ د‏‏ی فضائی گڈی کھو دی، جسنو‏ں پاکستان نے مار گرانے دا دعویٰ کيتا سی۔