cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نالا کہان
نالا کہان، پنجاب، پاکستان وچ ضلع جہلم وچ اک نالا اے۔ ضلع جہلم دے نیلی دے پہاڑاں وچوں دو برساتی کسیاں تُردیاں نیں تے ڈومیلی کول رل جاندیاں نیں، فیر ایہ نالا بودلا کٹیام گڑھا سکندر چک اماس تے باگاں کولوں ہُندا قلعہ روہتاس کول پہنچدا اے جِتھے ایہدے نال اک ہور کس ٹیمپرا رلدی اے۔ روہتاس کول ایہدے اُتے اک پُل بݨایا گیا اے۔ نوگراں کول ایہ نالا دریائے جہلم وچ جا رلدا اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
ضلع کاراتاس
ضلع کاراتاس ترکی دے صوبہ ادانا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
اوپمبا نیشنل پارک
اوپمبا نیشنل پارک لوکراج کانگو دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لوکراج کانگو دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
بھگت پیپا
بھگت پیپا جی دا جنم 1426 عیسوی وچّ راجستھان وچّ کوٹا توں 45 میل چڑھدے پاسے وچّ گاگرونگڑھ ریاست وچّ ہویا سی۔ اوہ بھگتی تحریک (بھگتی لہر) دے پرمکھ سنتاں وچوں اک سن۔ گرو گرنتھ صاحب دے علاوہ اوہناں دی پرمانیک رچناواں ہور کتے نہیں ملدیاں۔
بچپن
پیپا جی دے پڑدادا جیتپال نے مسلماناں توں مالوا دا علاقہ کھوہ لیا سی اتے اتھوں دے حاکم بن گئے سن۔ پیؤ دی موت دے کارن پیپا جی چھوٹی عمر وچّ ہی راجا بن گئے سن۔ شان و شوکت وچّ رہن دے باو جود اوہناں دا جھکاؤ ادھیاتم دے ولّ سی۔
رامانند دی سیوا وچّ
پیپا جی درگا بھگت بن گئے پر اوہناں دی ترپتی نہیں ہوئی۔ اس دے بعد اوہناں نے رامانند جی نوں اپنا گرو من لیا۔ پھر اوہ اپنی بیوی سیتا دے نال ٹوڈا نگر (راجستھان) دے اک مندر وچّ رہن لگے۔
بانی دی سنبھال
گرو نانک دیوَ جی نے آپ جی دی رچنا آپ جی دے پوترے اننتداس دے کولوں ٹوڈا نگر وکھے ہی حاصل کیتی۔ اس گلّ دا پرمان اننتداس ولون لکھی 'پرچئی' دے پچیویں پرسنگ توں وی ملدا ہے جس وچّ اسنے لکھیا ہے کہ پنچند(پنجاب) توں اک نوجوان جوگی نے ایہہ رچنا اس پاسوں لئی سی۔ اس رچنا نوں بعد وچّ گرو ارجن دیو نے گرو گرنتھ صاحب وچّ جگہ دتی۔
بانی دا مطلب
پیپا جی دی رچنا وچّ اوتارواد دی تھاں نرگن نراکار پرماتما دی اپاشنا اتے گرو دی اہمیت اتے زور دتا گیا ہے۔ <b>جو برہمنڈے سوئی پنڈے جو خوجے سو پاوے ۔۔ (گورو گرنتھ صاحب، پنہ 685) </b> (جو رب پوری کائنات وچّ موجود ہے،اوہ انسان دے دل وچّ بھی موجود ہے۔) <b> پیپی پرنوے پرم تتُ ہے،ستیگرُ ہوئِ لکھاوے ۔۔ 2 ॥ (گورو گرنتھ صاحب،پنہ 685)</b> پیپا پرم تتّ دی ارادھنا کردا ہے، جسدے درشن پورن ستگورو راہیں کیتے جا سکدے ہن۔)
حوالے
گٹھ:بھگتی لہر گٹھ:سکھ بھگت گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی گٹھ:سکھ مت دا اتہاس
ژیگولیووسک
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی سمارا اوبلاست دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی لوک گنتی مطابق   	55,560  اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
پارلیمینٹری نظام
باواں|400px|thumb|مختلف سرکاری نظاماں دا نقشہ {{legend|red|[[آئینی بادشاہت}} {{legend|orange|پارلیمانی نظام}} {{legend|green|پارلیمانی جمہوریہ}}]]
پارلیمینٹری نظام (Parliamentary system) یا پارلیمانی جمہوریت (Parliamentary democracy) جمہوری حکومت دا اک نظام اے جس وچ مجلس عاملہ دے وزراء پارلیمنٹ تے مقننہ نو‏‏ں جوابدہ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
پارلیمانی نظام اک ایسا نظام حکومت اے جس وچ اک کابینہ بالواسطہ یا بلا واسطہ اک پارلیمنٹ دے تحت کم کردی ا‏‏ے۔ اس نظام وچ اختیارات عموما وزیر اعظم دے پاس ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس نظام وچ صدر تاں ہُندا اے مگر صدر دے اختیاراتت بوہت گھٹ نيں تے وزیر اعظم دے سب تو‏ں زیادہ اختیارات ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت وزیر اعظم عمران خان نيں
باواں|400px|thumb|{{legend|#3355dd|صدارتی جمہوریات مکمل صدارتی نظام دے ساتھ}} {{legend|#f0e847|نیم صدارتی نظام دے نال ممالک}} {{legend|#66bb66|[[پارلیمانی جمہوریہ جتھ‏ے پارلیمنٹ تو‏ں منتخب ایگزیکٹو صدارت}} {{legend|#ff9a33|رسمی صدر دے نال پارلیمانی جمہوریہ، جتھ‏ے وزیر اعظم دے ایگزیکٹو اے}} {{legend|#e75353|آئینی بادشاہتاں جتھ‏ے بادشاہ دے اختیارت اک وزیر اعظم دے مشورے تک تحت ہُندے نيں}} {{legend|#ee1af9|آئینی بادشاہت، جتھ‏ے اک علیحدہ سربراہ حکومت ہُندا اے لیکن بادشاہ نو‏‏ں وی سیاسی اختیارات حاصل نيں}} {{legend|#801a80|مطلق بادشاہتیں}} {{legend|#aa6f33|یک جماعتی ریاست}}]]
ہور دیکھو
گٹھ:طرز حکومت گٹھ:حکومت گٹھ:سیاسی اصطلاحات گٹھ:سیاسیات گٹھ:جمہوریت گٹھ:سیاسی اصطلاحات
کراسنوکامنسک
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی زابیکالسکی کرائی دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی لوک گنتی مطابق  55,668  اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
دهستان باریک رود
ایہ ایران دے صوبہ مازندران دے ضلعے شہرستان بابلسر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان بابلسر ، صوبہ مازندران چ اے ۔
چلی سکوا
چلی سکوا پنچھیاں دے اک ٹبر سکوا دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دے کنڈیاں دا واسی اے۔
چک 192 ر ب
چک  192 ر ب   ضلع فیصل آباد دی تحصیل فیصل آباد صدر دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
چیتن بھگت
چیتن بھگت (پیدائش: 22 اپریل 1974ء) مشہور بھارتی ناول نگار تے قلم کار اے ۔ اس دے پہلے دو ناول انتہائی کامیاب رہے۔ نیز چیتن بھگت بھارت دے انگریزی اخبار ٹائمز آف انڈیا تے ہندی اخبار دینک بھاسکر دا کالم نگار  وی اے ۔
اس دا پہلا ناول "فائیو پوائنٹس سم وَن" جہاں آئی آئی ٹی پوئی ے تدوسرا ناول "ون نائٹ ایٹ کال سینٹر" گڑگاؤں دے اک کال سینٹر اتے مبنی سی ۔ واضح رہے کہ انہاں دونے  ناولاں نے فروخت دے نویں  ریکارڈ قائم کیتے  سن تے آاج وی ودے کتاب گھراں وچ اس دے ایہ دونے ناول فروخت دے لحاظ نال نمایاں مقام اتے نظر آندے نیں۔ کچھ برس احمد آباد وچ رہے تے ایتھے دے انڈین مینجمنٹ انسٹی ٹیوٹ وچ پڑھائی کیتی۔
چیتن بھگت سنہ 2008ء وچ منظر عام اتے آن والی بالی وڈ فلم "ہیلو" داسکرپٹ نویس وی اےجو اس دے ناول "ون نائیٹ ایٹ دی کال سینٹر" اتے مبنی اے۔
تقریبا 11 برس ہانگ کانگ وچ رہن دے بعد اس نے سنہ 2008ء وچ ممبئی وچ رہائش اختیار کرن دا فیصلہ کیتا۔
تعلیم
چیتن بھگت دی ابتدائی تعلیم دھولا کنواں، نوین دہلی دے آرمی پبلک سکول (1978ء - 1991ء) وچ ہوئی۔ اس دے بعد آئی آئی ٹی، نئی دہلی (1991ء - 1995ء) تو ں انجینئری دی تعلیم مکمل کیتی بعد  وچ انڈین مینجمنٹ انسٹی ٹیوٹ، احمد آباد توں پوسٹ گریجویٹ دی ڈگری حاصل کیتی۔ جتھے انڈین مینجمنٹ انسٹی ٹیوٹ، احمد آباد نے اس نوں "بہترین طالب علم" انعام دا تمغہ وی عطا کیتا۔
انٹرویو
اس نے اک انٹرویو وچ کہا کہ "ہندی دے قارئین تک پہنچنا بہت ضروری اے ،اگر میں انہاں تک نہیں پہنچ سکیا  تے میں اک ہندوستانی مصنف نہیں واں"۔ چیتن بھگت  نوں"نوخیز بھارت" دی علامت سمجھا جاندا اے ۔ نیز ایہ انگریزی تے ہندی اخبارات لئی کالم وی  لکھدا اے جنہاں وچ چیتن قومی ترقی توں متعلق امور اتے توجہ دیندا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:لکھاری گٹھ:بھارتی شخصیتاں
فریازینو
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی ماسکو اوبلاست دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی لوک گنتی مطابق 	55,449 اے ۔
ویرونگا نیشنل پارک
ڈجرڈجرا نیشنل پارک لوکراج کانگو دا اک نیشنل پارک اے۔
مطلق العنان بادشاہت
مطلق العنان بادشاہت حکومت دیاں قسماں وچو‏ں اک قسم اے جس وچ مکمل طور پہ اک بادشاہ د‏‏ی حکومت تے طاقت و اختیارات ہُندے نيں تے اک بادشاہ تا عمر بادشاہ رہندا ا‏‏ے۔ سعودی عرب مطلق بادشاہت د‏‏ی اک معروف مثال ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بادشاہتاں گٹھ:سیاسی نظریات
ضلع کوزان
ضلع کوزان ترکی دے صوبہ ادانا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
4 اگست
تے اگست دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر سال دا 8واں مہینا  اے جہڑا جولائی دے مگروں تے ستمبر توں پہلوں آندا اے ۔
حوالے
گٹھ:اگست گٹھ:سال دے دن
استاد بہزاد
استاد بہزاد ایران دا اک مصور سی اسدا دا اصل ناں استاد محمد حسین بہزاد سی ، بہزاد دا جم 1894 وچ اصفہان دچ ہویا ۔
ایرانی منی ایچر نوں نویں جہتاں بخشنے والا مصور
استاد بہزاد دی منی ایچر مصوری انہاں دے فارسی ادب دے وسیع مطالعے تے اس اُتے مکمل تسلط دی غمازی کردی اے۔ تصوف تے عرفان دے مختلف مراحل نوں سمجھنے دے لئی انہاں نے سالہا سال حافظ تے خیام دے راستیاں دی خاک چھانی اے تے انہاں دے سینیاں دی گرمی تے انہاں دے افکار دے تابناک شعلیاں نوں اپنے اندر محسوس کیتا تے اسی لئی انہاں دے فن پاریاں وچ سعدی دی حکمت، شاہنامہ فردوسی دی عظمت۔ نظامی دی بزم آرائی۔ حافظ دی غزلیات دا جوش تے خیام دی حیرت ، نمایاں نیں۔ اس دے بارے وچ اک جگہ فرماندے نیں:
جم
استاد حسین بہزاد، اصفہان دے مشہور پیش امام میرزا لطف اللہ دے بیٹے میرزا فضل اللہ دے گھر ۱۲۷۳ھ ش / ۱۸۹۴م وچ اکھ کھولی ایہ میرزا فضل اللہ دے تیسرے فرزند سن۔ میرزا فضل اللہ اصفہان وچ مصور تے قلمدان سازی دے فن اُتے عبور حاصل سی تے ایہی انہاں دا ذریعہ معاش سی۔
تعلیم تے مصوری دا شوق
حسین چھ سال دی عر وچ شرف مظفری سکول وچ داخل ہوئے لیکن اک بچہ جو اک فنکارانہ ماحول وچ ودھیا تے اپنے والد دے کارخانے وچ قلمداناں اُتے خوبصورت تصویراں بندے دیکھدا رہیا، جس دے گہرے نقوش اس دے دھن اُتے منقش ہو گئے سن۔ اک روز اپنے اسناد دی تصویر بنانے دی پاداش وچ سبق یاد نہ ہونے دے بہانے سکول توں کڈ دیئے گئے۔ اس دے بارے وچ اپنے اک انٹرویو وچ انہاں نے دسیا:
حسین نوں اٹھ سال دی عمر وچ انہاں دے والد نے مصوری دے لئی انہاں دی بے قراری تے شوق نوں دیکھدے ہوئے ، مجمع الصنایع لے گئے تے اپنے فنکار دوست آقا ملیا علی قلمدان ساز دے سپرد کر دتا۔ اس زمانے وچ حسین نوں روزانہ اجرت چار شاہی ملنے لگی تے اس وچوں اک شاہی دی روٹی خریدتے جس اُتے تمام دن گزارا کر دے تے باقی دے پیسیاں نال کاغذ، پنسلاں تے رنگ خرید لیندے۔ کم دے دوران جدو‏‏ں وی چند لمحے فرصت دے ملدے تے ڈرائنگ کرنے لگدے۔ کاغذ تے پنسل ہر وقت جیب وچ رکھدے تے گلی کوچے وچ کوئی وی نظارہ دل نوں بھاندا اوتھے ای کاغذ پنسل کڈیا تے تصویر بنانے لگدے۔
مشکلات
اسی سال ایران وچ اک وبا دے پھٹنے اُتے دو عزیز ہستیاں اپنے والد تے اپنے استاد نوں کھو دتا تے اوہ زندگی گزارنے دے لئی اپنے کم نوں بیچنے اُتے مجبور ہو گئے۔ فیر تسی‏‏ں ملیا علی قلمدان دے اک باصلاحیت شاگرد میرزا حسن پیکرنگار دے کول کم کرنے لگے۔ باپ دے مرنے تے والدہ دے مجبوراً دوسری شادی کرنے دے نتیجے وچ حسین بہزاد اُتے مصیبتاں دا پہاڑ ٹٹ پیا۔
میرزا حسین پیکر نگار دے کول
استاد حسین بہزادنے دس سال تک میرزا حسین پیکر نگار دے کول کم کیتا تے رفتہ رفتہ انہاں دے کم نوں شہرت ملنے لگی تے پیکر نگار دا کاروبار ترقی کرنے لگیا ، بارہ سال دی عمر وچ وڈے فن کار انہاں نوں پہچاننے لگے تے خوبصورت قلمداناں دے متلاشی انہاں دے کول آنے لگے تے پیکر نگار خود وی اک مصور سی لیکن خاص آڈر اُتے بنائے جانے والے قلمداناں اُتے اوہ حسین بہزاد توں ای کم کرواندا سی۔
اسی زمانے وچ یورپ وچ مشرقی مصوری خاص طور اُتے قدیم ایرانی مینی ایچر لوکاں دی توجہ دا مرکز بنی تے ایجنٹ لوک جدید مصوری دے نمونیاں نوں کم قیمت وچ خرید کہ قدیم منی ایچر دے فن پاراں دے ناں اُتے نہایت مہنگے داماں فروخت کر دے اسی بازار وچ حسین دے کم دے خریدار سب توں زیادہ سن۔
ذاتی کم دا شروع
اٹھارہ سال دی عمر وچ حسین، پیکر نگار توں الگ ہو کے اپنا ذاتی کم کرنے لگے اس دور وچ ایران تے یورپ وچ ایران دے قدیم استاد رضا عباسی تے کمال الدین بہزاد دے کم دے نمونیاں دی بوہت مانگ سی۔ حسین وی انہاں ای دی تقلید وچ فن پارے تخلیق کرنے لگے تساں نے روزانہ اٹھارہ گھینٹے کم کیتا تے اپنے فن پارے بیچ کے تنگدستی توں نجات پائی۔
مہلک مرض تے فتوح السلطنہ افشار نال ملاقات
استاد حسین بزاد ۲۲ سال دی عمر وچ اک مہلک مرض وچ مبتلا ہوئے کہ کم کرنے دے وی قابل نہ رہے۔ تمام تر جمع پونچی علاج معالجے اُتے خرچ ہو گئی۔ نوبت ایتھے تک پہنچی کہ استاد موت دے انتظار وچ اک کمرے وچ پئے رہے۔ اس وقت قسمت نے ساتھ دتا تے فتوح السلطنہ افشار تبریزی جو منی ایچر فن نال خاص دلچسپی رکھدا سی تے اس نے بہزاد دا ناں سن رکھیا سی تے جد اس دا کم دیکھیا تے اس دی خداد داد صلاحیتیاں دا قائل ہو کے اس دی تلاش وچ آیا۔ اس نوں اپنے نال گھر لے گیا تے علاج معالجہ کروایا۔ اک مہینے دی مدت وچ بہزاد رو بہ صحت ہوئے تو فتوح السطنہ تبریزی نے خمسہ نظامی دا اک خطی نسخہ انہاں نوں دتا تے کہیا کہ اس دی مجلس دی تصویر کشی کرو میں تمام فنکاراں توں اک اک تصویر بنوائی اے جس دا کم پسند آیا اس نوں باقی تصویراں وی بنانے دے لئی دواں گا ،جس دا چنگا معاوضہ ادا کراں گا، لیکن مینو‏‏ں حالے تک کسے دا کم پسند نئی‏‏ں آیا۔ لہٰذا ہن تو ایہ کم کر ۔ حسین بہزاد نے اک مجلس دی تصویری کشی کیتی تے اس نوں بوہت پسند آئی تے اس طرح پوری کتاب دی تصویر کشی دا کم انہاں نوں ملیا جو حسین بہزاد نے دن رات دی محنت نال اک سال وچ ۱۲۹۷ ھ ش وچ مکمل کیتا۔ اس دور وچ رضاخان میر پنج (اتریاد) نے فتوح السطنہ دی رضامندی نال بہزاد نوں قزاق خانہ وچ شامل کر لیا لیکن کتھے رنگ و برش دی حسین و دلفریب دنیا تے کتھے تیر و تلوار، تبر،انہاں دی مصورانہ طبیعت نے اس ماحول نوں قبول نہ کیتا تے اوتھوں راہ فرار اختیار کیتی تے روپوش ہو گئے۔ فوج دے سپاہی کئی بار انہاں دی تلاش وچ آئے لیکن اپنے مقصد وچ کامیاب نہ ہو سکے۔
ایران وچ 1918 دا قحط
۱۹۱۸ء وچ ایران وچ شدید قحط پیا۔لوک اک روٹی دی خاطر اپنے گھراں دے دروازے تے کھڑکیاں فروخت کرنے اُتے مجبور ہو گئے سن۔ استاد بہزاد کہندے نیں کہ اس دور وچ اک نان سنگک (ایران دا اک خاص نان) دے مقابلے وچ ویہہ افراد دی زندگی سستی سی۔ اس قحط دی دہشت استاد دے احساسات تے جذبات اُتے اس حد تک اثر انداز ہوئی کہ اوہ اس نوں کدی فراموش نہ کر سکے تے زندگی تے موت دے کھیڈ نوں اپنے تمام تر وجود دے نال محسوس کر چکے سن کدرے کوئی اک نان دی خاطر اپنی جان توں ہتھ دھو بیٹھا سی تے دوسری جانب کچھ لوک انہاں دے خون دی قیمت اُتے یورپ وچ سیرو تفریح کر رہے سن۔ ایہ صدمہ انہاں نوں بے حال کر دتیا تے کہندے : ’’اس معاشرتی بی انصافی اُتے تف اے‘‘
یورپ دے سفر دوران فتوح السلطنہ دی وعدہ خلافی
۱۲۹۷ھ ش وچ خمسہ نظامی دی مجالس دی تصویر کشی مکمل کرنے اُتے فتوح السلطنہ نے اس نوں اپنے نال یورپ لے جانے دا وعدہ کیتا۔ فتوح السلطنہ دا مقصد یورپ وچ انہاں تصویراں دی فروخت تے بہزاد توں مصوری دے دوسرے کم وی لینا سی اس طرح بہزاد فتوح السلطنہ تے اپنی بیوی دے ہمراہ رشت توں باکو تے فیر تفلیس پہنچے تیس روز بعد فتوح السلطنہ دی نیت بدل گئی تے انہاں نوں اوتھے ای چھڈ کے خود استنبول دے راستے پیرس تے فیر لندن پہنچ گیا تے لندن دے بریٹانیا میوزیم نوں اک قدیم تے نادر نسخے دے ناں اُتے ۸۰۰۰ لیرہ وچ اک نقل تصویر بیچ دتی تے اس میوزیم دے وڈے وڈے ماہرین نے وی اس نوں قدیم اصل نسخہ قرار دتا۔
تیبلیسی وچ بے یارو مددگار
تفلیس وچ بہزاد تنہا رہ گئے تے انہاں دی زندگی تنگدستی وچ گزرنے لگی۔ آخر اک سبزی فروش دی مدد نال اپنی تصاویر بیچ کے دو سال بعد ایران واپسی دے خرچ دا بندوبست کر سکے۔ بہزاد دی تفلیس توں واپسی دے بعد احمد شاہ دے دیوان خانے دے وزیر صدر الممالک نے بہزاد نوں اک خطی نسخہ دتا تے اس دی مجالس اُتے تصویراں بنانے نوں کہیا۔بہزاد اک سال تک صدرالممالک دی دتی ہوئی کتب وچ تصویر کشی کر دے رہندے کچھ عرصے بعد اوہ وفات پا گیا تے اس دے ورثہ نے اوہ تمام کتب ردی وچ فروخت کر دتیاں۔ ۱۳۰۸ ھ ش وچ پروفیسر ارفع الدولہ جس دی مناکو وچ اک چھوٹی سی آرٹ گیلری سی۔ اوہ ایران آیا تے اس نے بہزاد توں درخواست کیتی کہ اس دے لئی ایرانی مصوری کرے۔ بہزاد اک سال تک اس دے لئی کم کر دے رہے۔ اسی زمانے وچ اک شخص عبداللہ خان رحیم زادہ امریکا توں آیا تے چھ مہینے تک استاد توں مصوری دی تعلیم لیندا رہیا تے اس نے استاد توں کہیا ہر روز اک منی ایچر مصوری وچ اس دے لئی اک تصویر بنائے جس دا معاوضہ تن تومان ہوئے گا تے اس نے انہاں فن پاراں توں قدیم نادر نسخاں دے ناں اُتے اک نمایش دا اہتمام کیتا۔ جتھے انہاں فن پاراں نوں فروخت دے لئی وی پیش کیتا۔ بہزاد ست سال تک اس دے لئی کم کر دے رہے۔ رحیم زادہ انہاں فن پاریاں نوں دوبار نمایش تے فروخت دے لئی امریکا لے گیا تے دوسری بار تمام تصویراں اک خاتون دے ہتھ فروخت کر دتیاں تے اس خاتون نے وی انہاں فن پاریاں توں اپنی ذاتی آرٹ گیلری قائم کر لی۔ ۱۹۸۳ء وچ اوہ آرٹ گیلری تے اس دے سارے فن پارے نیلام کر دتے گئے۔
پیرس دا سفر
۱۳۱۰ ھ ش وچ بہزاد دی تہران وچ ایوب رب نوع ،نامی ایرانی Entique شناس تے آرٹ دوست شخص نال ملاقات ہوئی تے اس نے ۱۳۱۴ ھ ش وچ بہزاد دے فن توں فائدہ اٹھانے دے لئی اس نوں پیرس لے جانے دا وعدہ کیتا۔ بہزاد دا وی پیرس جانے دا مقصد کلاسیکی آرٹ دے نال اس دور دے جدید آرٹ دی ترقی دیکھنا سی۔ اس مقصد دے لئی رب نوع نوں دوسوتومان تے اک قیمتی قالین دتا تے ۱۳۱۴ ھ ش وچ زمینی راستے توں یورپ روانہ ہوئے۔ رب نوع یورپ وچ بہزاد دی آمد نوں خفیہ رکھنا چاہندا سی تے لہٰذا اوہ جتھے وی جاندا ہمیشہ اس دے نال نال رہندا۔ بہزاد ہفتے وچ دو دن رب نوع دے لئی کم کردا تے باقی وقت کسب معاش دے لئی رب نوع توں چھپ کے کچھ لوکاں دے لئی کم کردا رہیا ۔استاد بہزاد تیرہ مہینے تک پیرس وچ رہے تے لودر گیمہ Guimet Meusum)) تے ورسای میوزیم وچ گھینٹیاں یورپ دی کلاسیکل مصوری دے اصولاں دا مطالعہ کر دے اوتھے دے وڈے وڈے فنکاراں دی مصورانہ ٹیکنیک نوں سمجھیا تے اس طرح قدیم مہارت تے نویں تجربات توں استاد نے مصوری وچ اک Style دے موجد ہوئے تے انہاں دا کہنا اے کہ:
یورپ دے سفر تے جدیدمصوری دے اصولاں دے مطالعے دے نتیجے وچ بہزاد نے جو منی ایچر مصوری دا جدید تصور دتا اوہ درحقیقت بہزاد دے اندر عجیب و غریب برپا ہونے والے انقلاب دا شاخسانہ سی جس نے بہزاد دی فکر تے ذہنیت نوں اک نواں راہ توں روشناس کر دتا سی۔
اس دے لئی استاد بہزاد کہندے نیں ’’ایہ سفر میری زندگی دا اک نویں سورج وانگ سی۔ اس سفر دے دوران میری فکر روشن ہوئی تے وچ نے خود پہچانا تے ا س دے بعد میرے ہاتھ اک نویں جذبے تے قدیم احساسات دے نال نواں تخلیقات وجود وچ لیائے....تے میری اج دی ترقی تے کامیابی میرے پیرس جانے دی مرہون، منت تے اس دے نال نال رب نوع دی میرے نال ذہنی اسی‏‏ں آہنگی وی بوہت موثر سی‘‘
بہزاد تیرہ مہینے پیرس وچ اقامت دے بعد وطن واپس آئے تے متفرق کم کر دے رہے تے دو سال بعد حاجی محتشم السلطنہ دے بیٹے ڈاکٹر حسینعلی خان اسفند یاری دی تجویز اُتے رباعیات خیام دی تصویر کشی دی۔ ڈاکٹر اسفند یار نوں اس کم توں عشق دی حد تک لگاؤ سی۔ اوہ شب و روز اپنے کھانے پینے تے آرام توں بے نیاز استاد بہزاد دے نال اک اک رباعی نوں کئی بار تے مختلف ردھم وچ دہراندے تے استاد اس رباعی دے مفہوم نوں اپنے اندر محسوس کر دے تے فیر اس رباعی دی تصویر کشی کر دے۔ اس طرح ست سال دی طویل مدت خیام دی رباعیات پرکام کر دے رہے تے تذہیب دے کم وچ لطفی انہاں دی مدد کر دے تے بعض اوقات 62359 انچ دی اک تصویر اُتے واٹر کلر تے آئل کلر دوناں سٹائل توں کم کر دے۔ اوہ انہاں دا برش بلی دے گلے دے نچلے حصے دے پنج بالاں اُتے مشتمل ہُندا۔ اسفند یاری نے ۱۳۳۶/۱۹۵۷ء وچ اس کم دی نیویارک تے واشنگٹن وچ نمائشاں دا اہتمام کیتا جس دی ہر دیکھنے والے نے بلاجھجک تعریف کیتی۔
موزہ ایران باستان وچ کم
۱۳۲۵/۱۹۴۶ء وچ استاد بہزاد ملک الشعرا بہار دی کوششاں نال ’’موزہ ایران باستان‘‘ ایران دے آثار قدیمہ دے میوزیم وچ ماہانہ تن سو تومان اُتے کم کرنے لگے۔ جتھے انہاں دی ملاقات علی جلالی نامی شخص نال ہو گئی۔ جس نے استاد بہزاد دے تخلیقی عمل تے نایاب تے یادگار فن پارے تخلیق کرنے وچ بوہت معاونت کیتی۔ ایتھوں استاد بہزاد دی زندگی وچ اک نویں باب دا اضافہ ہویا۔
علی جلالی مخلص دوست
علی جلالی نے استاد بہزاد توں کہیا ’’تو تخلیقی صلاحیتاں توں مالا مال اے، آؤ اج دے بعد منفرد تے عظیم کم کرو تے اپنے فن دے شاہکار ،یادگار چھڈ جاؤ۔ ایسا کم جو دوسریاں توں بالکل مختلف تے منفرد ہوۓ‘‘ استاد بہزاد نے اپنی زندگی دی مشکلات دا ذکر کیتا تے کہیا ’’ایسے کم دے لئی وقت تے حوصلے دی ضرورت ہُندی اے۔ علی جلالی نے کہیا تو جداں دے خریدار چاہندا اے ، میں ایسے ای کم دا خریدار آں۔ میری زندگی وچ جو کچھ اے اس نوں اپنا جانو !تے میں ایہ وعدہ کردا آں کہ تواڈی زندگی دیاں تمام ضروریات تواڈی خواہش دے مطابق پوری کراں گا تے تواڈی خواہش نوں پورا کرنے وچ کوئی دریغ نہ کراں گا۔‘‘
پیرس وچ فن پاریاں دی نمائش
۱۹۵۵ء وچ حکومتِ فرانس تے ایران و فرانس کلچرل سوسائٹی دی دعوت اُتے پیرس دے ماڈرن آرٹ میوزیم وچ استاد بہزاد دے فن پاریاں دی نمائش دا اہتمام کیتا گیا جس وچ فرانس دے وزیر ثقافت تے آرٹ دی دلدادہ معروف شخصیتاں تے اخباری نمائندیاں نے شرکت کیتی تے استاد بہزاد دی مصوری نوں داد تحسین دیندے ہوئے یادداشت دی کتاب وچ لکھدے نیں۔ ’’استاد بہزاد دے کم وچ رنگ آمیزی نہایت تعجب انگیز اے۔ خاص طور اُتے اکلیل سونے تے نیلے رنگ دی آمیزش یقیناً بے نظیر تے ساڈے لئی اک نواں اختراع اے۔‘‘
کرسمس کارڈ ڈیزائن مقابلہ
حسین بہزاد نے ۱۹۵۸ء وچ امریکا وچ کرسمس کارڈ دے ڈیزائن دے مقابلے وچ شرکت کیتی تے ۶۰ ملکاں دے وڈے وڈے آرٹسٹاں دے درمیان حسین بہزاد اوّل انعام تے گولڈمیڈل دے حقدار پائے۔ حقیقت تو ایہ اے کہ استاد بہزاد نے اپنی زندگی دے سفر وچ منی ایچر دے ہزاراں فن پارے تخلیق کیتے لیکن افسوس دا مقام اے کہ ایہ عظیم فنکار تمام عمر مالی مشکلات توں نجات نہ پاسکا۔ جداں کہ اوہ خود کہندے نیں ’’افسوس صد افسوس اپنے اوہ تمام فن پارے جو کسب معاش دی خاطر فروخت کیتے انہاں دے بارے وچ سوچدا آں تو میرے تن بدن وچ اگ سی لگ جاندی اے۔ گویا اپنے وجود دے حصے ٹکڑے ٹکڑے کرکے ویچدا رہیا تاکہ اپنی روز مرہ دی زندگی نوں رواں رکھ سکاں تے میرے اہل خانہ نوں سر چھپانے دا ٹھکانہ میسر رہے‘‘ ایہ غم مینو‏‏ں مارے دیندا اے کہ انہاں تمام فن پاریاں وچوں میرے کول صرف چند اک بچے نیں‘‘
افتخاری استاد دی ڈگری
’’بہزاد نے ایرانی منی ایچر آرٹ نوں جدیدیت بخشی۔اوہ سالہاسال حافظ تے خیام دے افکار دی گرمی اپنے اندر سموندے رہے۔ اسی لئی انہاں دے آثار وچ سعدی دی حکمت تے کلمات دی غمازی کر دے نیں۔ انہاں دے ہاتھو ں توں کچھی ہوئی اک اک لائین اس سرزمین دے عظیم و قدیم تہذیب تے قدیم افساناں دی یاد تازہ کردتی اے۔ بہزاد رنگاں دے شاعر نیں تے اوہ رنگاں دے امتزاج توں خوشی تے غمی دے احساسات نوں نہایت خوبصورتی توں بیان کر دے نیں۔ استاد نے قدیم روش نوں چھڈ کر اطراف دی فروعی تفصیلاں نوں حذف کیتا تاکہ تصویر دا موضوع تے اس دی خوبصورتی ماند نہ پئے۔‘‘
استاد بہزاد موضوع دے انتخاب نوں وی مصوری دا لازمی جز قرار دیندے نیں لہٰذا انھاں نے اپنے ارد گرد تے روزمرہ زندگی دے مسائل نوں اپنا موضوع بنایا تے ایران وچ قحط تے Black Goldیعنی تیل دے قومیا نے دے مسئلے نوں نہایت خوبصورتی توں کینوس اُتے پیش کیتا۔اس دے علاوہ بہزاد نے منی ایچر وچ سیاہ کینوس اُتے سفید تے سفید اُتے سیاہ تصویر کشی دی اختراع کیتی۔
گرچہ استاد بہزاد دی ادبیات وچ کوئی ڈگری نہ سی لیکن فیر وی اوہ اپنے ملک دے عظیم شعرا دی تصویر کشی وچ نہایت کامیاب رہے تے مولانا جلال الدین بلخی، عطار نیشا پوری ، سعدی و ......... دے چہراں اُتے رنگاں دے امتزاج توں انہاں دے افکار دی گہرائی تے وسعت نوں زبان مل گئی۔
استاد بارے شاعری
ایران دے نامور شاعر نے استاد بہزاد دی شان وچ شعر تے نظماں کہیاں نیں مثلاً
خداوند ہنر استاد بھزاد کہ نقش از خانہ بہزاد بہ زاد آفرین بر قلمت ای بھزاد کہ بہ تصویر حمادی جان داد
استاد نوں ملنے والے انعامات تے ایوارڈ
اس مقابلے وچ ۹۷ ملکاں توں ۲۳۰ مصوراں نے شرکت کیتی تے اول انعام دے حقدار پائے
فنی نمائشاں
۱۹۵۱ توں ۱۹۶۸ م ( سال وفات ) وچ استاد بہزاد اک بین الاقوامی شہرت یافتہ استاد دا مقام حاصل کر چکے سن تے انہاں دے آثار دی نمائش ایران تے دنیا دے کئی دوسرے ملکاں وچ ترتیب دتی گئی سن ۔ جنہاں وچوں چند قابل ذکر :
حوالے
گٹھ:مصور گٹھ:پینٹر گٹھ:مصوری گٹھ:ایرانی مصور گٹھ:ایرانی شخصیتاں
قاسیموف
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی ریازان اوبلاست دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی لوک گنتی مطابق 33,491 اے ۔ اس شہر دا ناں قاسیموف ، خانان قازان دے خان اولگ محمد دے پتر قاسم خان دے ناں اتے اے ۔
تریخ
خانان قاسم یاں قاسم بادشاہت (تاتاری بولی چ: قاسم خانلیغی ، قاسم پاتشاہیغی) ، اک تاتاری خانان سی تے روسی سلطنت دی ماتحت ریاست سی ۔ ایہہ روس چ ریازان اوبلاست (سابق ریازان راجواڑا دے علاقے )چ 1452ء توں 1681ء تک قائم رہی ۔ اسدا راجگھر دریائے اوکا تے واقع قاسیموف شہر سی ۔ ایہہ ریاست ماسکو دے حکمران وسیلی دوم ولوں خانان قازان دے پہلے خان اولگ محمد دے پتر قاسم خان نوں دتے گئے علاقےآں تے بنائی قائم کیتی گئی سی ۔
مڈھلی تریخ
اس ریاست دے آبائی باشندے فن قیبلے ماشیچیؤرا تے موروما سن جہڑے موردووی (مردوویا ، روس) سن ۔ ایہہ علاقے پہلے کیویائی روس تے وولگا بلغاریہ دے اثر تھلے سن ۔ مقامی قبیلے روسی نواباں نوں تاوان دیندے سن ۔ بعد چ ایہہ علاقہ ولادیمیر سوزدال راجواڑے چ شامل کر لئے گئے ۔ 1152ء چ ولادیمیر دے نواب یوری دولگاروکی نے گرودیتس مشچئورسکی قائم کیتی ۔ منگولاں دے حملے دے بعد ایہہ علاقے سلطنت طلائی اردو چ شامل کر لئے گئے ۔ اینہاں علاقےآں چ ترک آباد کار آئے تے وولگا بلغاریہ دے اقتدار پاروں اینہاں نے اسلام قبول کر لئیا ۔ نیم آزاد راجواڑا مشار یورت ، طلائی اردو دے اک تاتاری محمد شیرین نے قائم کیتا ۔ 1393ء توں ایہہ علاقہ روس دا حصہ بن گیا ۔ 1445ء دی سوزدال دی لڑائی دے بعد اولگ محمد نے ایہہ علاقے تاتاراں دے حق دا دعوی کیتا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
لمی پوچھلوالا سکوا
لمی پوچھلوالا سکوا پنچھیاں دے اک ٹبر سکوا دا اک پنچھی اے۔ ایہ اتلے دیساں دا واسی اے۔
اوزلووایا
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی تولا اوبلاست دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی لوک گنتی مطابق 55,282 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
ضلع پوزانتی
ضلع پوزانتی ترکی دے صوبہ ادانا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
دهستان بابلرود
ایہ ایران دے صوبہ مازندران دے ضلعے شہرستان بابلسر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان بابلسر ، صوبہ مازندران چ اے ۔
گرجاکھ
گرجاکھ، تحصیل پنڈ دادنخان، ضلع جہلم، پنجاب، پاکستان وچ اک پراݨا آباد تھاں تے قصبا اے۔ ایہنوں جلالپور شریف وی کہیا جاندا اے۔
تریخ
جلال پور دا جدید نام ملک درویش جنجوعا ولوں ایہدے قدیم نام گرجاکھ دی تبدیلی نال آیا جو شہنشاہ جلال الدین محمد اکبر دے دور وچ شاہی مغل فوج دا اعلا عہدے اُتے فائز جنرل سی۔
کہیا جاندا اے کہ ملک درویش نے گرجاکھ (اپݨی توسیعی سلطنت دا حصہ) دا نام تبدیل کرکے جلال پور رکھݨ دا حکم دِتا، جد شہنشاہ اکبر اوہنوں ملݨ آیا سی۔ ایہ شہنشاہ تے جنجوعا خاندان دے تعلقات دے اعزاز وچ کیتا گیا سی۔ اس مقام اُتے جلال پور، خطے لئی تجارت دا اک اہم مرکز سی۔
اس خطے دی تریخ 326 قبل مسیح دی اے جد سکندر مقدونی تے اوہدیاں فوجاں نے جنگ جہلم توں پہلاں دریائے جہلم دے سجے کنارے اُتے واقع گرجاکھ وچ ڈیرے لائے۔ اس جنگ دے دوران سکندر دا گھوڑا Bucephalus شدید زخمی ہو گیا تے اوہنوں گرجاکھ دے قریب دفن کر دِتا گیا، جِتھے بعد وچ سکندر نے اپݨے گھوڑے دے نام توں Bucephalia نامی شہر بسایا۔
کھیوڑا نمک دی کان، گرجاکھ توں 37 کلومیٹر مغرب وچ واقع اے۔
گٹھ:ضلع جہلم گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
لیتکارینو
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی ماسکو اوبلاست دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی لوک گنتی مطابق 55,147 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
چک 197 ر ب
چک  197 ر ب   ضلع فیصل آباد دی تحصیل فیصل آباد صدر دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
ڈیوڈ بن گوریان
ڈیوڈ بن گوریان (1886 - 1973) اسرائیل دا پہلا وزیراعظم سی۔
داوید بن گوریون (David Ben-Gurion) (דָּוִד בֶּן-גּוּרִיּוֹן) اسرائیل دا بنیادی بانی تے پہلا وزیر اعظم سی۔
یسوع
یسوع (جنہاں نو‏ں عیسیٰ وی کہیا جاندا اے تے دوسری زباناں وچ : عبرانی: יֵשׁוּעַ؛ سریانی: ܝܫܘܥ) مسلما‏ناں تے مسیحیاں دونے دے نزدیک نہایت مقدس ہستی نيں۔ مسلما‏ن انہاں نو‏‏ں اللہ دا برگزیدہ نبی مندے نيں تے عیسیٰ دے ناں تو‏ں پکاردے نيں۔ مسیحیت وچ دو طرح دے گروہ نيں۔ اک جو انہاں نو‏‏ں خدا دا نبی مندے نيں تے دوسرا جو انہاں نو‏‏ں تثلیث دا اک کردار مندے نيں تے خدا دا درجہ دیندے نيں۔ بعض ایہ عقیدہ رکھدے نيں کہ اوہ خدا دا بیٹا نيں مگر مسلماناں تے کچھ مسیحیاں دے مطابق اللہ یا خدا اک اے تے اس د‏ی کوئی اولاد یا شریک نئيں۔ یہودیت وچ انہاں نو‏ں نبی نئيں منیا جاندا بلکہ یہودی ایہ وی نئيں مندے کہ اوہ بغیر باپ دے پیدا ہوئے نيں۔ جدو‏ں کہ مسلما‏ن تے مسیحی دونے ایہ عقیدہ رکھدے نيں کہ یسوع مسیح بغیر باپ دے اک کنواری ماں مریم تو‏ں پیدا ہوئے۔
اج تو‏ں تقریباً دو ہزار سال پیشتر مشرق وسطیٰ وچ یسوع مسیح جنہاں نو‏ں اہل اسلام عیسیٰ ابن مریم کہندے نيں معبوث ہوئے۔ اس وقت اوتھ‏ے اُتے رومی حکومت دا قبضہ سی۔ مقامی بادشاہ تے گورنر اس دے ماتحت ہی حکومت کردے سن ۔ سیدنا یسوع مسیح د‏‏ی تعلیمات تے آپ د‏‏ی نوعِ انسانی دے لئی محبت تو‏ں دنیا د‏‏ی تمام اقوام آگاہ نيں۔ بے شک اس امر وچ اَختلاف رائے تاں پایا جاندا اے کہ سیدنا یسوع مسیح کون سن، لیکن غیر متعصب لوک د‏‏ی اکثریت اِس گل اُتے متفق اے کہ جے آپ د‏‏ی تعلیمات تے آپ دے نمونہ اُتے عمل کيتا جائے، تاں محبت تے رحمدلی نو‏‏ں فروغ ہوئے گا تے نفرت، ظلم تے غرباء د‏‏ی استحصال وچ خاطر خواہ کمی واقع ہوئے گی۔
ولادت
اناجیل دے مطابق آپ د‏‏ی ولادت تو‏ں پہلے خدا دے فرشتے جبرائیل آپ د‏‏ی والدہ مقدسہ مریم دے حضور حاضر ہوئے تاکہ انہاں نو‏‏ں بتاواں کہ اوہ یسوع مسیح د‏‏ی ماں بنیاں گی۔ جدو‏ں مقدسہ مریم نے ایہ عذر بیان کيتا کہ اوہ مرد تو‏ں ناواقف نيں تاں جبرائیل نے جواب دتا کہ "روحِ خدا تجھ اُتے سایہ ڈالے گا تے تاں حاملہ ہوئے گی" جس اُتے مقدسہ مریم نے جواب دتا " دیکھ وچ خداوند د‏‏ی بندی ہون، میرے لئی تیرے قول دے موافق ہو"۔
یسوع جینوں عیسا وی کیا جاندا اے عیسائیت دا وڈا کردار تے اک پیغمبر اے۔ اوہ گریگری کیلنڈر دے ٹرن توں 4 توں 7 ورے پہلے بیت اللحم فلسطین چ جمیا تے 30 یا 34 چ اودے جیون دا انت ہویا۔ یسوع دا جم پل گلیلی دے نگر ناصرہ وچ لنگیا۔ تریخ لکھاریاں باجوں اوہ اک یہودی سی تے سکون دین والا تے استاد منیا جاندا سی۔
جدوں اوہ یروشلم آیا تے لوکاں اوہنوں اگے ود جی آیاں نوں آکھیا۔ یسوع نے کئی پرانیاں یہودی رسماں نوں پسند ناں کیتا جس تے یہودی مذہبی کاہن اوہدے برخلاف ہوگۓ۔
مذہبی لوکاں رومی گورنر نوں شکیت کیتی جے یسوع بادشاہ بننا جاہندا اے تے روم دا باغی اے اوہناں دے زور لان تے پونٹیس پائیلیٹ یسوع نوں صلیب تے ٹنگدندا اے۔ سائی سوچ وچ اوہ دوبارہ قبر وچوں جی اٹھیا۔
عیسیٰ مسیح جاں یسو مسیح مسیحی دھرم دے آگوُ اتے پیشوا نیں۔ مسیحی عقیدے دے مطابق اوہ پرمیشور دے پترّ ہن اتے پوتر ترمورتی (تسلیس) دے دوجے سدسّ ہندے ہوئے آپ پرمیشور ہن(رومی کیتھولک کلیسیا، اورتھوڈوکس کلیسیا اتے ودھیری پروٹیسٹنٹ کلیسیاں دا ایہہ ایمان ہے) اوہناں نوں آقا، پربھو، یہودیاں دے بادشاہ، پرمیشور دے شبد، ساڈے پربھو، ابنے خدا، منکھّ دے پترّ اتے امانئیل دے لکباں نال یاد کیتا جاندا ہے۔ اس واسطے یہنا رسول دے انوسار انجیل وچّ انج لکھیا ہویا ہے "پرتھسے شبد سی اتے شبد پرمیشور دے نال سی اتے شبد پرمیشور سی، ایہو پرتھسے پرمیشور دے نال سی"۔
شبد "یسو" دراصل ابرانی اتے آرامی شبد(יהושע - ܝܫܘܥ) ییشوا [تلفظ یہ۔شو۔آ] توں لیا گیا ہے جس دا ارتھ ہے "پربھو مکتی ہے". اتے مسیح ابرانی شبد مشیئخ [تلفظ م-شی-اخ ] توں لیا گیا ہے جس دا مطلب ہے "مسھا کیتا گیا".
اوہناں دی زندگی وکھے سبھ توں اہم دستاویزات چار قانونی انجیلاں یعنی بمتابک متی، مرکس، لوکا، اتے یہنا نیں۔ ایہہ چارے انجیلاں پوتر پوتھی [بائیبل] دے نویں نیم وچّ پائیاں جاندیاں نیں۔
ییسو مسیح اک گلیلی یہودی سن اتے بیتلہم شہر وچّ کوآری مریم توں جمے سن۔ اونہاں بچپن اتے لڑکپن دا ودھیرا چر ناسرت شہر وچّ لنگھایا۔ اوہ اپنی ایلانیا زندگی دے تنّ سال تیکر پربھو دی بادشاہت دی منادی کردے رہے۔ اس واسطے اوہ پورے فلسطین، دیکاپولس، گلیل، سامریا اتے یردن ندی دے پار توڈی گئے۔ ایپر جدوں اوہ یرشلیم گئے تاں یہودیاں دے پردھان جاجکاں اتے فریسیاں نے رل کے اوہناں اتے کفر گوئی دا الزام لا دتا اتے گرفتار کرواؤندیاں ہویاں رومی حاکم پینتس پلاتس تھانی صلیب (کروس) اتے لمکا کے سار دتا۔
اوہ پرانے نیم وچّ پرمیشور ولوں کیتے ہوئے وچن سیتی مکتیداتا نیں جڈے جگت نوں اس دے پاپاں توں خلاصی دوان لئی دہ دھاری ہوئے۔ پربھو یسو مسیح دے حالاتِ زندگی پرانے نیم وچّ کیتے گئے وچناں اتے پیشینگوئیؤں نوں پوریاں کردے نیں۔
اپنی موت دے تیجے دہاڑے یسو مسیح مردیاں وچوں جی اٹھے سن۔ اس دے مگروں اوہ چالیہ دہاڑیاں تیکر آپنیاں چیلیاں نوں وکھائی دندے رہے جس دے مگر اوہ سوہگ اتے چڑھ گئے تانجو اپنے سوہگی پتا دے سجے ہتھ اتے براجمان ہو جان۔ مسیحی دین دے انوسار اوہ دنیا دے انت وچّ اپنے سوہگی پتا دے نال کمال جاہو جلال دے نال مڈِ آؤنگے اتے جیوندیاں اتے مریاں دے وچکار نیاں کہنگے۔
خاندان
کچھ یہودی ایہ شجرہ نسب یوسف دے ذریعے داؤد تک لے جاندے نيں۔ مگر یوسف تے مریم رشتہ دار سن تے انہاں دونے دا نسب دوسری یا تیسری پشت وچ اک ہوئے جاندا اے ۔
جنم اتے شرواتی زندگی
پربھو یسو مسیح دی پیدائش وکھے سبھ توں ودھ ذکر متی اتے لوکا دیاں انجیلاں وچّ پایا جاندا ہے۔ بھاویں اوہناں دا جمن-دیہاڈ 25 دسمبر نوں منایا جاندا ہووے تاں وی ودھیرے وشیشگیاں مطابق ایہہ تاریخ ضروری نہیں بھئی ٹھیک ہووے۔ کجھ کہندے نیں بھئی اوہناں دی پیدائش گرمیاں وچّ ہوئی سی۔ تاریخاں دے معلوم رکھن دا موجودہ نظام پربھو مسیح دی جمن تاریخ انوسار 'ییسو پورو' اتے 'عیسوی' دیاں اکائیاں وچّ میتریا جاندا ہے۔
انجیلاں دے انوسار پربھو یسو دا جنم یہودی بادشاہ ہیرودیس دے راج وچّ ہویا۔ ییسو دے جنم توں پہلوں پرمیشور دے فرشتے جبرائیل اوہناں دی ماں سنت مریم دے کول حاضر ہوئے تاں بھئی اوہناں نوں دسن کہ اوہ پرمیشور دے پترّ دی ماں بننگیاں۔ جدوں سنت مریم نے ایہہ عذر پیش کیتا بھئی اوہ منکھ توں انجان نیں تاں جبرائیل نے اتر دتا " پوتر آتماں تیرے اتے سایہ پاویگا اتے توں پیر بھارے ہووینگی" جس اتے سنت مریم نے اتر دتا " ویکھ میں پربھو دی داسی ہاں، میرے لئی تیرے آکھے سیتی ہووے"۔
لوکا دی انجیل انوسار ییسو مسیح دے جنم دے نیڈے رومی حاکماں نے حکم کیتا سی بھئی ہر منکھ مردمشماری وچّ اپنا ناؤں لکھان لئی اپنے پرکھاں دے دیس ول ہو ٹرے۔ اس کر کے سنت یوسف [سنت مریم دے منکھ- اس جوڑے دے انت تیڈی کوئی سریری سنبندھ نہیں سن] مریم سنے اپنے دیس بیعت-لہم ول روانہ ہوگئے اتے اوسے تھاں مسیح دا جنم اک کھرلی وچّ ہویا کیونجو شہر دی سراں وچّ کوئی تھاں نہ سی۔ جنم دے کجھ چیر مگروں "پورب توں جوتسی" اوہناں نوں سجدہ کرن بیعت-لہم آئے۔ ایہہ جوتسی اک تارے دا کھہڈا کردے کردے پوتر دھرتی آئے سن۔ پر جدوں ہیرودیس نوں ایہہ دسّ پئی کہ یہودیاں دے بادشاہ دا جنم ہیا ہے تے اتّ غصے وچّ اس نے بیعت-لہم اتے اس دے آلے-دوآلے علاقیاں وچوں دو ورہیاں توں گھٹ عمر دے سبھ منڈیاں نوں کتل کرن دا ادیش دے دتا۔ اس نوں ویکھدیاں ہویاں سنت یوسف ییسو نوں سنت مریم دے نال مصر لے گئے۔
کجھ چر مگروں خواب وچّ اگاہی پاکے پوتر خاندان واپس اپنے دیس روانہ ہوگیا اتے ناسرت وچّ آ وسیا۔ ایتھے ییسو مسیح پروان چڑھے اتے آکھیا جاندا ہے بھئی یوسف کولوں ترکھان دا کم وی سکھیا۔ اوہناں نے یرشلیم دیاں وی یاتراں کیتیاں۔ اوہناں دی زندگی دے اس ہتوں وکھے ساڈے کیل سبھ توں گھٹ جانکاری ہے۔ ناسرت وچّ اوہناں دی زندگی اتّ ممولی رہی ہوئی ہوویگی۔ انج اوہناں اپنی زندگی دے تریہ سال جزارے۔ انجیلِ لوقا دے مطابق یسوع مسیح دے جنم دے نیڑے رومی حکا‏م نے حکم صادر کيتا کہ ہر شخص مردم شماری وچ اپنے ناں دے اندراج دے لئی اپنے آباء دے وطن نو‏‏ں روانہ ہوئے۔ اس ضمن وچ جنابِ یوسف (مقدسہ مریم دے شوہر – اس جوڑے دے تو‏ں دمِ زیست کوئی جسمانی تعلقات نہ سن ) مریم دے ہمراہ اپنے وطن بیت اللحم نو‏‏ں روانہ ہوئے تے اوتھے اُتے یسوع مسیح د‏‏ی ولادت اک چرنی وچ ہوئی کیونجے شہر د‏‏ی سرائے وچ جگہ نہ سی۔ آپ د‏‏ی ولادت دے کچھ عرصہ بعد "مشرق تو‏ں مجوسی" آپ د‏‏ی تعظیم تے سجدہ دے لئی بیت اللحم آئے۔ ایہ مجوسی اک ستارے دا تعاقب کردے کردے سرزمینِ مقدسہ آئے سن ۔ اُتے جدو‏ں ہیرودیس نو‏‏ں ایہ علم ہويا کہ یہودیاں دے بادشاہ دا جنم ہويا اے تاں نہایت برہمی وچ اس نے بیت لحم تے اس دے گردونواح دے علاقےآں وچ دو سال تو‏ں کم عمر دے تمام لڑکےآں نو‏‏ں قتل کرنے دا حکم دے دتا۔ اس اُتے یوسف آپ نو‏‏ں مقدسہ مریم دے ہمراہ مصر لے گئے۔
کچھ سال بعد فیر خواب وچ آگہی پاکر پاک خاندان واپس اپنے وطن روانہ ہوئے گئے تے ناصرت وچ آبتاں۔ ایتھ‏ے اُتے حضرتِ مسیح پروان چڑھے اورغالباً جنابِ یوسف دے زیرِ سایہ بڑھئی دا کم سکھیا۔ ايس‏ے اثنا وچ آپ نے یروشلم دے وی دورے کیندے۔ آپ د‏‏ی زندگی دے اس حصے دے بارے وچ ساڈے پاس سب تو‏ں کم معلومات نيں۔ غالبا آپ د‏‏ی زندگی نہایت ہی معمولی رہی ہوئے گی۔ آپ نے اس طرح اپنی زندگی دے تیس سال گزارے۔
بپتسمہ اتے ازمائیش
متی، مرکس، اتے لوکا دے مطابق پربھو یسو مسیح نے اپنے ساک یہنا [یہنا بپتسما دین والے] دے ہتھیں بپتسما پایا۔ بپتسما لین واسطے یسو مسیح یردن ندی آئے جتھے یہنا منادی اتے بپتسما کیتا کردے سن۔ یہنا پہلوں بپتسما دین توں کترائے کیونکہ اوہ چاہندے سن کہ مسیح ییسو اوہناں نوں بپتسما دین۔ لیکن مسیح ییسو دے پھر کہن اتے یہنا بپتسما دین اتے راضی ہو گئے۔ جدوں اوہ پانی توں نکلے تاں "سوہگ نوں کھلیدیاں ویکھیا اتے پوتر آتماں نوں کبوتر وانگو اپنے اتے لہندیاں ویکھیا۔ پھر اکاشبانی آئی: توں میرا پیارا پترّ ہیں، جس توں میں پرسنّ ہاں" [مرکس1:10-11 ] ۔
اپنے بپتسمے دے مگروں پوتر آتماں اوہناں نوں اجاڈ وچّ لے گیا جتھے اوہناں نے چالیہ دن اتے چالیہ راتاں تیکر برت رکھیا [متی 4 :1-2]۔ اس دوران آزمان والا [شیطان] کئی واری اوہناں نوں آزمان آیا پر ہر واری اوہناں نے اوس نوں تورات وچوں حوالے سنا کے ناکام اتے نراس کر دتا۔
علانیہ زندگی تے تعلیمات
یہنا دی انجیل وچّ پربھو یسو مسیح دی ایلانیا زندگی ویچ تنّ فسا دیاں اےداں دا ذکر لبھدا ہے جس توں سانوں دسّ پیندی ہے کہ اوہناں دی ایلانیا زندگی دا دورانیا تن سال سی۔ اس دوران اوہناں نے کئی کراماتاں وکھائیاں جنھاں وچّ بماراں نوں چنجگیاں کرنا، پانی اتے ٹرنا، پانی نوں مے وچّ بدلنا اتے منکھاں نوں موت دے مگروں زندہ کرنا شامل ہن۔ اوہناں دی ایلانیا زندگی وچّ اوہناں دے سبھ توں نیڈے اوہناں دے بارا چیلے سن۔ اوہ سکھیا دیندے سن کہ اوہ اخیرلے سمیاں وچّ دنیا وچّ واپس آؤنگے تانجو لوکاں دیاں کرتباں دا حماب لے سکن۔ اس لئی اوہناں نے اپنے منن والیاں نوں ہمیشہ تیار رہن دی ہدایت کیتی۔
اوہناں دی تالیمات وچوں سبھ توں مشہور "پہاڑی سندیس" ہے۔ ایہہ سندیس مسیہیئت دی سبھ توں کلیدی دستاویز ہے۔ ایسے سندیس وچّ 'دھنبادیاں' بیان کیتیاں گئیاں نیں۔ اوہ اکثر درسٹانتاں دا سہارا لیا کردے سن جنج اڈاؤ پتّ دی درسٹانت اتے بیہ بیجن والے دی درسٹانت۔ اوہناں دیاں سندیساں دا مرکزی خیال سیوا، پاکدامنی، معافی، ایمان، "اپنی گلّ پھیرنا"، دشمناں نال پریم رکھنا اتے حلیمی ہوندا سی۔ شریعت نوں نرے دکھاوے دے لئی ورتن دے اوہ مخالف سن۔
انجیلاں انوسار اک واری اوہ اپنے تنّ چیلیاں یعنی پترس، یہنا، اتے یعقوب نوں پہاڑ دی چوٹی اتے دعا دی خاطر لے گئے اتے ایتھے اوہناں دا مہاندرا سورج واننوں نورو-نور ہو گیا اتے الیاس اتے موسیٰ اوہناں دے سجے-کھبے وکھائی دتے۔ اک بدل نے اوہناں نوں آ گھیریا اتے سوہگ توں پھر اکاشبانی آئی "ایہہ میرا پیارا پترّ ہے، جس توں میں خوش ہاں"۔ تقریباً ایسے زمانے وچّ اوہ اپنے چیلیاں نوں اپنے آؤنوالے کشٹ، شہادت اتے قیامت وکھے دسن لگے۔ [متی 16:21–28] ۔
گرفتاری، مقدمہ اتے شہادت
انجیلاں دے مطابق اوہ اپنا آخری فسا منان لئی یرشلیم تشریف لیائے۔ جدوں اوہ شہر وچّ داخل ہوئے تاں عامَ لوکاں دا اک وڈا کٹھّ اوہناں دے سواگت لئی کٹھا ہو گیا اتے چلاؤنا شروع ہو گیا "ہوشانا، دھنّ ہے اوہ جڈا پرمیشور دے ناں توں آؤندا ہے، دھنّ ہے اسرائیل دا بادشاہ"۔ اس دے مگروں اوہ ہیکل (مندر) وچّ حاضری دین گئے جتھے اوہناں نے وپاریاں دیاں چوکیاں کلٹی کر دتیاں اتے اوہناں نوں جھڑکیا۔ پھیر اوہناں نے اپنا فسا قربان کیتا اتے اپنا اخیرلا بھوجن کھادھا اتے پوتر یوخرست دے ساکرامنٹ دی ستھاپنا کیتی۔ اوہناں نے ٹکر اتے مے لئی اتے فرمایا " ایہہ میرا بدن ہے " اتے ایہہ کہ "ایہہ میرا خون ہے جہڈا تہاڈے سگوں بتھیریاں دیاں پاپاں دی معافی لئی ڈولھیا جائیگا میری یادگاری وچّ ایہو کیتا کرو" [لوکا22:7–20 ] ایس دے مگروں اوہ اپنے چیلیاں دے نال گتسمنی دے باغ وچّ دعا دی خاطر ٹر گئے۔
گتسمنی دے باغ وچّ مسیح ییسو نوں ہیکل دی رکھوالی کرن والیاں سپاہیاں نے گرفتار کر لیا۔ ایہہ عمل رات دی رازداری وچّ کیتا گیا تانجو اوہناں دے چاہن والیاں نوں علم نہ ہو جاوے۔ یہودا اسخریؤتی، رہڈا اوہناں دا ہی اک چیلا سی، نے اوہناں نوں پھڈوایا۔ ایسے ویلے شمون پترس، جہڑے چیلیاں وچوں سبھ توں پہلے سن، نے اپنی تلوار کھچّ دتی اتے اک سپاہی دا کنّ وڈھّ چھڈیا، ایپر پربھو یسو مسیح نے پترس نوں ایہہ کہدیاں ہویاں اس دا کنّ واپس لا دتا "جہڈا تلوار کھچیگا تلوار توں ہی ماریا جاویگا" [متی 26:52 ]۔ اوہناں دی گرفتاری دے مگروں اوہناں دے چیلے اپنی جان بچان لئی لکّ گئے۔
یہودیاں دی عدالت دے ساہمنے اوہناں توں پچھیا گیا "کی توں پرمیشور دا پترّ ہیں؟ " جس دا اوہناں نے اتر دتا "توں آپ ہی کہندا ہیں کہ میں ہاں "۔ سو پردھان جاجک نے اوہناں اتے کفر گوئی دا الزام لا دتا اتے اوہناں نوں ایہہ کہندیاں ہویاں رومی گورنر پینتس پلاتس دے گوچرے کر دتا بھئی ایہہ اپنے آپ نوں یہودیاں دا بادشاہ کہندا ہے۔ انجیلاں دے انوسار پلاتس آپ نہیں سی چاہندا جو مسیح ییسو نوں سزا ہووے پر یہودی جاجکاں دے ڈر توں اوہناں نوں صلیب چڈھائے جان دا حکم دے دتا۔
مسیحی دھرم دے مطابق اوہناں نوں کلوری پہاڈی اتے فسا دے دن اتّ تکلیفدیہ روپ نال صلیب دتی گئی۔ سرن ویلے اوہناں دی ماں اتے یہنا رسول اوہناں دا نال سن۔ اوہناں دے دو چاہن والے یعنی یوسف رامتی اتے نکودیمس نے اوہناں دے کفن دفن دا انتظام کیتا۔ پلاتس دے ادیش اتے اوہناں دی قبر دے منہ اتے اک بھارا پتھر پرط دتا گیا۔
جی اٹھن اتے سورگ ول جانا
پربھو ییسو مسیح اپنے مرن دے تیجے دن مردیاں وچوں جی اٹھے۔ متی دی انجیل دے انوسار جدوں مریم مگدلینی اتے 'دوسری مریم' اوہناں دی قبر اتے خشبوئیاں لیکے آئیاں تاں پتھر ڈلھیا ہویا ڈٹھا اتے قبر خالی سی۔ انج مسیح ییسو چالیہ دہاڑے تیکر اپنے چیلیاں نوں وکھائی دیندے رہے اتے ایس دے مگروں اوہ سورگ اتے تشریف لے گئے۔
بپتِسمہ تے آزمائش
اناجیلِ متوافقہ [متی، مرقس تے لوقا] دے مطابق خداوند یسوع مسیح نے اپنے رشتہ دار یوحنا اصطباغی [یوحنا بپتسمہ دینے والے] دے ہتھو‏ں بپتسمہ پایا۔ انہاں بیانات دے مطابق آپ دریائے اردن آئے جتھ‏ے یوحنا اصطباغی منادی تے اصطباغ کيتا کردے سن ۔ یوحنا اولاً اصطباغ دینے تو‏ں کترائے کیونجے اوہ چاہندے سن کہ مسیح انہاں نو‏‏ں بپتسمہ دتیاں لیکن آپ دے کہنے اُتے یوحنا بپتسمہ دینے اُتے راضی ہوئے گئے۔ جدو‏ں آپ پانی تو‏ں ابھرے تو"۔۔ آسمان نو‏‏ں کھلدا دیکھیا تے روح القدس نو‏‏ں کبوتر د‏‏ی مانند اپنے اُتے اتردے دیکھیا۔ فیر آسمان تو‏ں آواز آئی: تاں میرا بیٹا اے المحبوب، جس تو‏ں ميں خوش ہاں"
اپنے بپتسمہ دے بعد خدا آپ نو‏‏ں بیابان وچ لے گیا جتھ‏ے آپ نے چالیس دن تے چالیس راتاں تک روزہ رکھیا۔ اس دوران وچ آزمانے والا [شیطان] متعدد بار آپ نو‏‏ں آزمانے آیا لیکن ہر بار آپ نے اسنو‏ں عہد نامہ عتیق وچو‏ں حوالے سنیا کر ناکا‏م تے ناامید کر دتا۔
یوحنا د‏‏ی انجیل وچ خداوند یسوع مسیح د‏‏ی علانیہ زندگی د‏‏ی تن فسح د‏‏ی عیداں دا ذکر کيتا اے جس تو‏ں سانو‏ں معلوم پڑدا اے کہ آپ د‏‏ی اعلانيہ زندگی دا دورانیہ تن برس سی۔ اس دوران وچ آپ نے کئي اعجازات دکھائے جنہاں وچ بیماراں نو‏‏ں شفاء دینا، پانیاں اُتے چلنا، پانی نو‏‏ں مے وچ بدلنا تے کئی لوک نو‏‏ں موت دے بعد زندہ کرنا شامل ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی علانیہ زندگی وچ آپ دے سب تو‏ں نیڑے آپ دے بارہ شاگرد [حواری] سن ۔ آپ تعلیم دیندے سن کہ دنیا دا انجام بالکل غیر متوقع طور اُتے ہوئے گا تے کہ آپ آخری اوقات وچ دنیا وچ واپس آئیاں گے تاکہ لوکاں دے اعمال دا حساب لے سکن۔ اس لئی آپ نے اپنے مننے والےآں نو‏‏ں ہمیشہ تیار رہنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔
آپ د‏‏ی تعلیمات وچو‏ں سب تو‏ں مشہور "پہاڑی وعظ" ا‏‏ے۔ ایہ وعظ مسیحی طرزِ عمل د‏‏ی سب تو‏ں کلیدی دستاویز ا‏‏ے۔ ايس‏ے وعظ وچ مشہورِزمانہ 'مبارکبادیاں' بیان کيتی گئیاں نيں۔ آپ اکثر اوقات تماثیل دا سہارہ لیا کردے سن مثلا اڑاؤ پوت د‏‏ی تمثیل تے بیج بونے والے د‏‏ی تمثیل۔ آپ دے کلام دا مرکزی خیال خدمت، پاکدامنی، معافی، ایمان، "اپنی گال پھیرنا"، دشمناں نال محبت رکھنا تے حلیمی ہُندا سی۔ شریعت دے محض دکھاوے دے لئی نفاذ دے آپ مخالف سن ۔
آپ اکثر اوقات معاشرے دے رد کیتے ہوئے طبقات (مثلا محاصل) تو‏ں تعلقات استوار کيتا کردے سن ۔ آپ دے سامریاں تو‏ں وی مکالمات درج نيں اگرچہ ہور یہود انہاں نو‏‏ں غیر قوم تصور کردے سن ۔
مسیحی عقائد دے مطابق اناجیلِ متوافقہ دے مطابق اک مرتبہ آپ اپنے تن شاگرداں یعنی پطرس، یوحنا تے یعقوب نو‏‏ں پہاڑ د‏‏ی چوٹی اُتے دعا کيتی غرض تو‏ں لے گئے تے ایتھ‏ے آپ د‏‏ی 'تبدیلی صورت' واقع ہوئی تے آپ دا چہرہ سورج د‏‏ی مانند پُر نور ہوئے گیا تے الیاس تے موسیٰ آپ دے ارد گرد دکھادی دیے۔ اک بدلی نے انہاں نو‏‏ں آ گھیرا تے آسمان تو‏ں فیر آواز آئی "یہ میرا بیٹا اے المحبوب، جس تو‏ں ميں خوش ہاں"۔ تقریباً ايس‏ے زمانے وچ آپ اپنے شاگرداں نو‏‏ں اپنی آئندہ تکالیف، شہادت تے قیامت دے بارے وچ آگاہ کرنے لگے۔
اناجیلِ متوافقہ دے مطابق آپ اپنا آخری فسح منانے دے لئی یروشلم تشریف لائے۔ جدو‏ں آپ شہر وچ داخل ہوئے تاں عام لوکاں دا اک وڈا ہجوم آپ دے استقبال دے لئی اِکٹھا ہوئے گیا تے برملا چِلّانا شروع ہوئے گیا "ہوشعنا، مبارک اے اوہ جو خداوند دے ناں تو‏ں آندا اے، مبارک اے شاہِ اسرائیل"۔ اس دے بعد آپ ہیکل وچ حاضری دینے گئے جتھ‏ے آپ نے تاجراں د‏‏ی چوکیاں الٹا داں تے انہاں نو‏‏ں جھڑکا۔ بعد وچ آپ نے اپنا فسح قربان کيتا تے اپنا آخری کھانا کھایا جس وچ آپ نے پاک یوخرست دے ساکرامنٹ د‏‏ی بنیاد پائی۔ آپ نے روٹی تے مے لی تے فرمایا
" ایہ میرا بدن اے "
اور ایہ کہ
"یہ میرا خون اے جو تواڈے بلکہ بوہت سارے لوکاں دے گناہاں د‏‏ی معافی دے لئی بہایا جائے گا میری یاد وچ ایہی کيتا کرو"
بعد وچ آپ اپنے شاگرداں دے ہمراہ گتسمنی دے باغ وچ دعا کيتی غرض تو‏ں گئے۔
گتسمنی دے باغ وچ یسوع مسیح نو‏‏ں ہیکل د‏‏ی رکھوالی اُتے معمور سپاہیاں نے گرفتار ک‏ر ليا۔ ایہ عمل رات نو‏‏ں رازداری دے نال کيتا گیا تاکہ آپ دے چاہنے والےآں نو‏‏ں علم نہ ہونے پائے۔ یہودہ اسخریوطی جو آپ ہی دا اک شاگرد سی، اس نے آپ دا بوسہ لے ک‏ے آپ د‏‏ی نشان دہی د‏‏ی کیونجے رات دے وقت سپاہیاں نو‏‏ں پہچاننے وچ دِقت دا سامنا سی۔ ايس‏ے وقت شمعون پطرس، جو شاگرداں وچو‏ں سب تو‏ں برتر سن، انہاں نے اپنی تلوار کش د‏‏ی تے اک سپاہی دا کان اڑا ڈالیا، لیکن یسوع مسیح نے جنابِ پطرس نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے اس دا کان بحال کيتا " جو کوئی تلوار چلائے گا تلوار ہی تو‏ں ہلاک ہوئے گا"۔ آپ د‏‏ی گرفتاری دے بعد آپ دے شاگرد اپنی جاناں دے خطرے دے پیشِ نظر چھپ گئے۔
thumb|گلگدا دا روايتی مقام گلگدا ​​کے روايتی مقام اُتے قربان گاہ|thumb
اناجیل دے مطابق پلاطس خود نئيں چاہندا سی کہ آپ نو‏‏ں سزا ہوئے لیکن اس نے یہودی کاہناں دے پرزور اصرار اُتے آپ نو‏‏ں مصلوب کرنے دا حکم صادر کر دتا۔
آپ نو‏‏ں کوہِ کلوری اُتے فسح دے دن نہایت تکلیف دہ انداز وچ صلیب دتی گئی۔   موت دے وقت آپ د‏‏ی والدہ تے یوحنا رسول موجود سن ۔ آپ دے دو چاہنے والے یعنی یوسف رامتی تے نکودیمس نے آپ دے کفن دفن دا انتظام کيتا۔ پلاطس دا احکا‏م اُتے آپ د‏‏ی قبر دے منہ اُتے اک بھاری پتھر لڑھکا دتا گیا۔
قیامتِ یسوع مسیح
یہودی عقیدہ دے مطابق یسوع صلیب اُتے فوت ہوئے گئے۔ جدو‏ں کہ مسیحی عقائد دے مطابق آپ اپنے مصلوب ہونے دے تیسرے دن مرداں وچو‏ں جی اٹھے۔ متی د‏‏ی انجیل دے مطابق جدو‏ں مریم مگدلینی تے دوسری مریم آپ د‏‏ی قبر اُتے خوشبوئاں لے ک‏ے آئیاں تاں پتھر نو‏‏ں لڑھکا ہويا تے قبر نو‏‏ں خالی پایا۔ اس دے بعد آپ چالیس روز تک اپنے شاگرداں نو‏‏ں دکھادی دیندے رہ‏‏ے۔ جس دے بعد آپ آسماناں اُتے تشریف لے گئے۔
مسیحی عقائد
یسوع مسیحی مذہب دے بانی تے پیشوا نيں۔ مسیحی عقیدے دے اک وڈے گروہ مطابق آپ خدا دے بیٹے نيں تے پاک تثلیث دے دوسرے اقنوم ہُندے ہوئے از خود وی خدا نيں۔ آپ نو‏‏ں آقا، خداوند، یہودیاں دا بادشاہ، خدا دا کلمہ، ساڈا خداوند، ابن خدا تے عمانوئیل دے القاب تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ چنانچہ انجیل یوحنا وچ ایويں مرقوم اے كہ
"ابتدا وچ کلمہ سی تے کلمہ خدا دے نال سی تے کلمہ خدا سی، اوہی ابتدا وچ خدا دے نال تھا"۔
لفظ یسوع دراصل عبرانی تے آرامی لفظ (יהושע - ܝܫܘ) یشوع [تلفظ یے۔ شو۔ عا] تو‏ں لیا گیا اے جس دا مطلب اے "خداوند نجات اے " جدو‏ں کہ مسیح عبرانی لفظ مشیاخ [تلفظ م-شی-اخ ] تو‏ں لیا گیا اے جس دے معنی نيں "مسح/مخصوص کيتا گیا"۔
آپ د‏‏ی زندگی دے بارے سب تو‏ں اہ‏م دستاویزات چہار قانونی اناجیل یعنی بمطابق متی، مرقس، لوقا تے یوحنا نيں۔ ایہ چاراں اناجیل کتاب مقدس بائبل دے عہد نامہ جدید وچ پائی جاندیاں نيں۔
آپ اک گلیلی یہودی سن تے بیت اللحم شہر وچ کنواری مریم دے بطن تو‏ں پیدا ہوئے۔ بچپن تے لڑکپن دا زیادہ تر عرصہ ناصرت وچ صرف کيتا۔ آپ اپنی علانیہ زندگی دے تن سال تک خداوند د‏‏ی بادشاہت د‏‏ی منادی کردے رہ‏‏ے۔ اس ضمن وچ آپ تمام فلسطین، دیکاپولس، گلیل، سامریہ تے دریائے اردن دے پار وی گئے۔ اُتے جدو‏ں یروشلیم گئے تاں یہودیاں دے سردار کاہناں، فقیہاں تے فريسیاں نے آپ اُتے کفر گوئی دا الزام لگاندے ہوئے گرفتار کروا دتا تے رومی حاکم پینطس پیلاطس دے ذریعے آپ نو‏‏ں صلیب اُتے مصلوب کروا دتا۔
مسیحی فرقہ یہوواہ دے گواہ (Jahova's witness) انہاں چیزاں نو‏‏ں نئيں مندے۔ انہاں دے عقائد دے مطابق یسوع اک نبی سن تے خدا نئيں سن ۔ تے خدا (یہوواہ) اک ہی ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق یسوع المسیح نو‏‏ں سولی نئيں دتی گئی۔
اسلام
مسیح علیہ السلام خدا دے برگزیدہ پیغمبر نيں۔ جو مخلوق خدا د‏‏ی ہدایت تے رہبری دے لئی مبعوث ہوئے۔ اک مدت تک زمین اُتے رہے فیر زندہ آسمان اُتے اٹھا لئی گئے۔ قرب قیامت آپ فیر نزول فرماواں گے تے شریعت محمدیہ پہ عامل ہون گے۔ اک مدت تک قیام کرن گے تے فیر وصال فرما کر مدینہ منورہ وچ مدفون ہون گے۔
احمدیہ
احمدیہ دے عقیدہ دے مطابق مسیح صلیب تاں دتے گئے لیکن نہ تاں صلیب اُتے فوت ہوئے نہ ہی آسمان اُتے گئے بلکہ صلیب تو‏ں زندہ اتر کر بنی اسرائیل دے دس گمشدہ قبیلے دے پاس کشمیر چلے گئے۔
حوالے
یسوع مسیح گٹھ:0 ق م د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:30 دتی دہائی دیاں موتاں گٹھ:اسلام وچ انبیا گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل گٹھ:بانیان مذاہب گٹھ:بیت لحم دیاں شخصیتاں گٹھ:بڑھئی گٹھ:پہلی صدی ق م د‏‏ی رومی شخصیتاں گٹھ:پہلی صدی ق م د‏‏ی یہودی شخصیتاں گٹھ:پہلی صدی د‏‏ی رومی شخصیتاں گٹھ:پہلی صدی د‏‏ی وفیات گٹھ:پہلی صدی دے ربی گٹھ:خالق خداہان گٹھ:رومی دور دے یہودی گٹھ:سرعام سزائے موت پانے والی شخصیتاں گٹھ:سلطنت روما د‏‏ی قتل کردہ شخصیتاں گٹھ:شخصیتاں جنہاں دا وجود مشکوک اے گٹھ:صو‏‏تی مضامین گٹھ:عقیدۂ مسیح گٹھ:عہد نامہ جدید دے انبیا گٹھ:فرشتہ باں شخصیتاں گٹھ:کاؤ دائی بزرگان گٹھ:کرامات دکھانے والی شخصیتاں گٹھ:کنواری مریم گٹھ:مدعیان مسیح گٹھ:مسیحیت گٹھ:مسیحیت وچ خدا دا تصور گٹھ:مصلوب شخصیتاں گٹھ:ناصرہ شہر دیاں شخصیتاں گٹھ:یوسف نجار گٹھ:یہودی مدعیان مسیح
گٹھ:عیسائی گٹھ:عیسائیت گٹھ:یہودیت گٹھ:اسرائیل دی تریخ
وڈا سکوا
وڈا سکوا پنچھیاں دے اک ٹبر سکوا دا اک پنچھی اے۔
ایام فاطمیہ
thumb|[[مشہد وچ ایام فاطمیہ دی عزاداری]]
ایام فاطمیہ حضرت فاطمہؑ دی شہادت دے ایام نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں وچ اہل تشیع آپ دی شہادت دی مناسبت تو‏ں عزاداری کردے نيں۔
حضرت زہراءؑ دی تاریخ شہادت دے بارے وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ اسی بنا اُتے ایران وچ 13 جمادی الاول تے 3 جمادی الثانی نو‏‏ں آپ دی شہادت مناندے نيں جدو‏ں کہ عراق خاص کر نجف اشرف وچ مذکورہ دو تاریخاں دے علاوہ 8 ربیع الثانی نو‏‏ں وی آپ دی شہادت دی مناسبت تو‏ں عزاداری کردے نيں۔ مذکورہ تاریخاں دے درمیانی ایام نو‏‏ں ایام فاطمیہ دا نام دتا جاندا ا‏‏ے۔
مشہور قول دی بنا اُتے آپ دی شہادت تین جمادی الثانی نو‏‏ں واقع ہوئی ا‏‏ے۔ اس دن ایران وچ سرکاری طور اُتے چھیويں ہُندی اے ہور قم وچ ایام فاطمیہ دی مجالس نو‏‏ں ہور شہراں دی نسبت زیادہ اہمیت دی جاندی اے ایتھ‏ے تک کہ 3 جمادی الثانی نو‏‏ں باقاعدہ ماتمی جلوس عزا نکالے جاندے نيں جو حرم فاطمہ معصومہ وچ اختتام پذیر ہُندے نيں۔ انہاں ماتمی دستےآں وچ بعض مراجع بنفس نفیس ننگے پااں شرکت کرکے حضرت ولی عصر دی خدمت وچ انہاں دی مادر گرامی دا پرسہ دیندے نيں۔
اختلاف روایات
thumb|ایام فاطمیہ وچ [[شیعہ مراجع تقلید دے ننگے پاواں پیدل چلنے دے مناظر]] حضرت زہراءؑ دی شہادت دی تاریخ مختلف تاریخی اقوال تے ائمہ دی روایات دے مختلف ہونے دی وجہ تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ آپ دی شہادت دے دن نو‏‏ں بعض نے  پیامبر اسلام(ص) دی رحلت دے چالیس دن، بعض نے 72 دن، کسی نے 75 دن، تے بعض نے 95 دن دے بعد جدو‏ں کہ بعض نے تن مہینے حتی بعض نے چھ مہینے بعد ذکر کيتی ا‏‏ے۔
فاطمیہ اول
مختلف تاریخی اقوال وچو‏ں اک قول دی بنا اُتے حضرت فاطمہ(س) دی شہادت پیامبر اسلامؐ دی شہادت دے 75 دن بعد یعنی 13 جمادی الاول نو‏‏ں واقع ہوئی ا‏‏ے۔ اس لئے اہل تشیع اس دن تے اس دن تو‏ں کچھ پہلے تے بعد دے ایام نو‏‏ں پہلا ایام فاطمیہ کہندے نيں۔ بعض علاقےآں وچ ، حضرت صدیقہ طاہرہؑ دی عزاداری پہلے فاطمیہ تو‏ں شروع ہو ک‏ے دوسری فاطمیہ تک جاری رہندی ا‏‏ے۔
اہل تشیع مذکورہ ایام تے انہاں تو‏ں کچھ دن پہلے تے کچھ دن بعد مسجداں، امام بارگاہاں تے گھراں وچ مجالس تے ذکر مصائب دا اہتمام کردے نيں۔
فاطمیہ دوم
ابو بصیر نے امام جعفر صادق تو‏ں حدیث نقل کيتی اے کہ حضرت فاطمہ(س) دی شہادت 3 جمادی الثانی بروز منگل نو‏‏ں ہوئی سی۔
عام طور اُتے ایام فاطمیہ دوم دی عزاداری زیادہ اہتمام دے نال منائی جاندی ا‏‏ے۔ آیت اللہ حاج شیخ عبد الکریم حائری دی زعامت وچ حوزہ علمیہ قم دی بنیاد پڑنے دے بعد انہاں ایام وچ عزاداری نو‏‏ں دوبارہ احیاء کیتا گیا۔