cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مشرقی تے مغربی ترک سلطنتاں
ستويں صدی دے وسط تک، مغربی تے مشرقی ترکستان دے انہاں علاقےآں وچ مغربی ترکاں دا اقتدار کمزور پڑنے لگا۔ پہلے ترکاں دے ہتھ تو‏ں باختر نکلیا تے گندھارا اُتے حکومت کرنے والے اک دوسرے ترکیائی بودھی قبیلے "ترکی شاہیاں" دے قبضے وچ چلا گیا۔ شوان-دزنگ نو‏‏ں گندھارا وچ بدھ مت دا حال باختر تو‏ں زیادہ خراب تے ابتر دکھادی دتا سی تے ایسا اس واقعے دے باوجود سی کہ ۵۹۱ء وچ ، کابل تو‏ں نیڑے ہی، مغربی ترکاں نے کپیشا دے مقام اُتے اک خانقاہ قائم کرلئی سی۔ درّہ خیبر دے کابل د‏‏ی سمت واقع وڈی خانقاہ نجے وہار درّہ خیبر جو موجودہ دور دے جلال آباد دے عین جنوب وچ اے، اوتھ‏ے بدھ دے کاسئہ سر د‏‏ی باقیات محفوظ سن تے اسنو‏ں بودھی دنیا د‏‏ی مقدس ترین زیارت گاہاں وچو‏ں اک د‏‏ی حیثیت حاصل سی۔ بہر حال، اوتھ‏ے دے بھکشو مادہ پرست تے دنیا دار ہوگئے سن تے اس مقدس تبرک نو‏‏ں دیکھنے دے بدلے وچ ہر زائر تو‏ں سونے دا اک سکّہ طلب کردے سن ۔ اس پورے علاقے وچ مطالعے دے کوئی مراکز نئيں سن ۔
پنجابی سمت وچ ، بھکشو لوک محض نظم و ضبط دے خانقاہی قوانین د‏‏ی حفاظت کردے سن تے انہاں وچ مشکل تو‏ں ہی بودھی تعلیمات د‏‏ی کوئی سجھ بجھ پائی جاندی سی۔ مثال دے طور پر، سوات د‏‏ی وادی (اڈیانہ) وچ شوان-دزنگ نو‏‏ں ایسی بوہت سارے خانقاہاں کھنڈر د‏‏ی شکل وچ دکھادی داں، تے انہاں وچ جو وی خانقاہاں حالے تک کھڑی ہوئیاں سن، اوتھ‏ے مافوق الفطرت ہستیاں تو‏ں اپنی حفاظت تے اختیارات دے حصول دے لئی، بھکشو لوک محض (بے دلی دے نال) رسماں د‏‏ی ادائیگی کیتے جا رہے سن ۔ اوتھ‏ے ہن مطالعے تے مراقبے د‏‏ی کوئی روایت باقی نئيں رہ گئی سی۔
اس تو‏ں پہلے دے اک ہان چینی سیّاح سونگ-یون نے۵۲۰ء وچ سوات دا دورہ کيتا سی، مہرکلا د‏‏ی ستم رانی دے پنج برس بعد۔ اس دا بیان اے کہ خانقاہاں حالے وی فروغ پارہیاں سن۔ اپنی سلطنت دے زیادہ فاصلے اُتے واقع علاقےآں وچ سفید فام ہُن حکمراں نے بظاہر حالے تک اپنی بدھ دشمن پالیسی دا نفاذ نئيں کيتا سی۔ بعد وچ سوات وچ خانقاہاں د‏‏ی بدحالی دا سبب، دونے چینی زائراں دے دوراں دے درمیان د‏‏ی صدی وچ وقوع پذیر ہونے والے کئی شدید زلزلے تے سیلاب سن ۔ پہاڑی وادی د‏‏ی مفلوک الحالی تے گلگت تو‏ں مشرقی ترکستان تک تجارت دا سلسلہ بند ہوئے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں، خانقاہاں اپنی تمام تر اقتصادی امداد تے دوسری بودھی ثقافتاں تو‏ں اپنا ربط ضبط کھو چکیاں سن۔ فیر بودھی فہم وفراست دے باقی ماندہ حصّے وچ مقامی توہم پرستانہ عقائد تے شامانی رسوم وی گھل مل گئے سن ۔
۶۵۰ء وچ ہان چینی ، جو۶۱۸ء وچ تانگ حکومت دے قیام دے وقت تو‏ں اپنے اقتدار نو‏‏ں پھیلائے جارہے سن، انہاں دے قبضے وچ کاشغر دے چلے جانے تو‏ں، مغربی ترک سلطنت ہور سکڑ گئی۔ کاشغر اُتے اپنا تسلط قائم کرنے تو‏ں پہلے، تانگ فوجاں نے مشرقی ترکاں تو‏ں منگولیا تے فیر تاریم دے طاس (نشیب) وچ شمالی کنارے دے نال نال واقع شہری ریاستاں وی کھو لیاں سن۔ روز افزاں ہان خطرے تے اپنے دفاع د‏‏ی اہلیت وچ کمزوری پیدا ہوئے جانے دے باعث، کاشغر تے جنوبی کنارے تو‏ں ملحق آزاد ختن نے کسی مزاحمت دے بغیر، خاموشی دے نال سپر ڈال دی۔
تبت
ستويں صدی دے ربع دوم وچ اہلِ تبت نے اپنے ملک نو‏‏ں متحد کرلیا۔ راجہ سونگ تسین گامپو (دور حکومت: ۶۱۷ تو‏ں ۶۴۹ ء) نے اک سلطنت قائم کيتی جو شمالی برما تو‏ں ہان چین د‏‏ی سرحداں تے ختن تک پھیلی ہوئی سی۔ اس سلطنت وچ اک تعلق دار مملکت دے طور اُتے نیپال وی شامل سی، جو فی الوقت کٹھمنڈو وادی تک محدود سی۔ سلطنت دے قیام دے بعد، سونگ تسین گامپو نے اوآخر ۶۴۰ء وچ اپنے ملک نو‏‏ں بدھ مت تو‏ں روشناس کرایا۔ بہر حال، ہان چین، نیپال تے ختن تو‏ں ماخوذ مختلف پہلوآں نو‏‏ں باہ‏م یکجا کرکے، ایہ عمل اک انتہائی محدود پیمانے اُتے کيتا گیا سی۔ تبتی جداں جداں اپنی مملکت نو‏‏ں وسیع کردے گئے، انہاں نے ۶۶۳ء وچ تانگ چین تو‏ں کاشغر کھو لیا تے ايس‏ے سال مغربی تبت نو‏‏ں مشرقی باختر تو‏ں جوڑدے ہوئے، گلگت تے واخان د‏‏ی بیرونی پٹی تک اپنی حکومت قائم کرلئی-
گنگا دے کنارے ہندوستان (دریائے گنگا دے پہلو وچ آباد ہندوستان)
شمالی ہند وچ ، قدیم ترین زمانےآں تو‏ں گنگا دے میداناں وچ ہندو تے جین مذاہب دے نال نال بدھ مت دا سلسلہ وی، اُتے امن بقائے باہمی دے تحت، جاری چلا آرہیا سی۔ چوتھ‏ی صدی عیسوی تو‏ں، ہندو باشندے بدھ نو‏‏ں اپنے سب تو‏ں وڈے دیوت‏ا وشنو دے دس اوتاراں وچ تو‏ں، اک دے طور اُتے تسلیم کردے سن ۔ مقبول عام سطح پر، بوہت سارے ہندو بدھ مت نو‏‏ں اپنے ہی مذہب د‏‏ی اک ہور شکل دے طور اُتے دیکھدے سن ۔ پہلے گپت عہد (۳۲۰۔۵۰۰ء) دے بادشاہ مندراں، خانقاہاں تے دونے مسلکاں دے استاداں د‏‏ی متواتر سرپرستی کردے رہ‏‏ے۔ انہاں نے انہاں گنت بودھی خانقاہی یونیورسٹیاں قائم کيت‏یاں جتھ‏ے خوب فلسفیانہ بحثاں د‏‏ی جادیاں سن۔ انہاں وچ اج دے مرکزی بہار وچ واقع نلندا یونیورسٹی سب تو‏ں مشہور سی۔ اوہ اپنی مملکت اقتدار وچ دوسرے بدھ ملکاں دے زائرین نو‏‏ں مقدس تھ‏‏اںو‏اں تک آنے د‏‏ی اجازت وی دیندے سن ۔ مثال دے طور پر، بادشاہ سمدرا گپت نے سری لنکا دے راجہ میگھاونا (دور حکومت۳۶۲ء تو‏ں ۴۰۹ء) نو‏‏ں اس گل کيتی اجازت دتی کہ اوہ وجرآسن (جدید دور دا بودھ گیا) دے مقام اُتے اک مہابودھی خانقاہ قائم کرے جتھ‏ے بدھ نو‏‏ں عرفان حاصل ہويا سی۔
سفید فام ہُناں نے گندھارا تے شمالی ہندوستان دے مغربی حصّے اُتے تقریباً تمام چھیويں صدی حکومت کیت‏‏ی۔ مہرکلا دے ہتھو‏ں خانقاہاں د‏‏ی بربادی دا سلسلہ بڑھدے بڑھدے کوشامبی تک جا پہنچیا، جو اتر پردیش وچ موجودہ دور دے الٰہ آباد تو‏ں تھوڑی جہی دوری اُتے اے، دوسری گپت عہد (اوآخر چھیويں صدی) د‏‏ی شروعات دے نال اس دے بادشاہاں نے گزشتہ نقصانات د‏‏ی تلافی دا بیڑا اٹھایا۔ بہر حال، شوان-دزنگ نو‏‏ں اپنے سفر دے دوران کوشامبی دے مغرب وچ بہت ساریاں خانقاہاں دے کھنڈر اس وقت وی دکھادی دیے۔ پر، مشرق د‏‏ی طرف مگدھ وچ ، مثلاً نلندا تے مہابودھی دے مقام اُتے جو خانقاہاں سن، اوہ حالے بارونق تے فروغ پذیر سن۔
بادشاہ ہرش (دور حکومت۶۰۶ تو‏ں ۶۴۷ء)، جو بدھ مت دا مضبوط ترین، گپت سرپرست سی، اس نے اپنے شاہی دربار وچ اک ہزار بھکشو رکھے ہوۓ سن ۔ اس د‏ی نظراں وچ بدھ مت دا احترام اس بلند درجے نو‏‏ں پہنچیا ہويا سی کہ کہیا جاندا اے کہ اس نے پہلی ملاقات شوان-دزنگ دے پیر روايتی ہندو طریقے تو‏ں چھوکر اس (ہان چینی بھکشو) دا استقبال کيتا۔
۶۴۷ء وچ اک بدھ مت دشمن وزیر، ارجن نے ہرش دا تختہ پلٹ دتا تے مختصر مدت دے لئی گپت حکومت نو‏‏ں غصب کرلیا۔ اس نے جدو‏ں باہر تو‏ں آنے والے اک چینی زائر، "وانگ شوان تسے" دے نال بداخلاقی دا سلوک کيتا تے اس د‏ی جماعت دے زیادہ تر افراد نو‏‏ں پرت کر قتل کر دتا، تاں اوہ بھکشو جو تانگ بادشاہ تائی-دزونگ دا ایلچی وی سی، نیپال د‏‏ی طرف فرار ہوئے گیا۔ اوتھ‏ے اس نے تبتی بادشاہ سونگ تسین گامپو تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی جس نے ۶۴۱ء وچ تانگ بادشاہ د‏‏ی بیٹی وین چنگ نال شادی کرلئی- اپنے نیپالی جاگیرداراں د‏‏ی مدد تو‏ں، تبتی حکمراں نے ارجنہاں نو‏ں بے دخل کردتا تے ازسرنو گپت حکومت قائم کردتی۔ بعد دے ادوار وچ بدھ مت دے لئی شمالی ہندوستان وچ اک عام پسندیدہ حیثیت برقرار رہی۔
کشمیر تے نیپال
شمالی ہندوستان د‏‏ی طرح کشمیر تے نیپال د‏‏ی بنیادی طور اُتے ہندو ریاستاں وچ وی بدھ مت ترقی کردا رہیا۔ شوان-دزنگ دا بیان اے کہ کشمیر وچ بودھاں نے مہرکلا دے جو روستم تو‏ں خود نو‏‏ں وڈی حد تک بحال کرلیا سی، خاص طور اُتے اسنو‏ں اس وقت د‏‏ی نويں کارکوٹا سلطنت (۶۳۰ء تو‏ں ۸۵۶ء) دے بانی د‏‏ی حمایت حاصل رہی سی۔
دوسری طرف، نیپال سفید فام ہُن حکومت تو‏ں بچ نکلیا سی۔ لچھوی سلطنت (۳۸۶ تو‏ں ۷۵۰ء) دے تاجداراں نے بدھ مت د‏‏ی حمایت دا سلسلہ مسلسل جاری رکھیا۔ ۶۴۳ء وچ تبتی بادشاہ سونگ تسین گامپو نے اس سلطنت دے اک غاصب وشن گپت نو‏‏ں کڈ باہر کيتا تے راجہ نریندر دیو کو، جو نیپال دے تخت دا وارث سی تے جس نے تبت وچ پناہ لے رکھی سی، فیر تو‏ں بحال کردتا۔ بہر حال، اس واقعے دا کٹھمنڈو وادی وچ نیپالی بدھ مت د‏‏ی حالت اُتے بہت معمولی سا اثر پيا۔ اس دے بعد سونگ تسین گامپو نے راجہ نریندر دیو د‏‏ی بیٹی راجمکماری بھرکوندی نال شادی کرلئی تے ایويں دونے ملکاں دے رشتے مضبوط ہوئے۔
خلاصہ
اس طرح ستويں صدی دے وسط وچ جدو‏ں مسلما‏ن عرب ایتھ‏ے پہنچے، وسطی ایشیا دے تقریباً تمام حصّاں وچ بدھ مت پایا جاندا سی۔ ایہ سب تو‏ں زیادہ مستحکم تے مقبول باختر، کشمیر تے تاریم دے طاس وچ سی۔ لیکن گندھارا تے منگولیا وچ اسنو‏ں بس اک معمولی تے نچلی سطح اُتے سمجھیا گیا سی، تبت وچ اس دا صرف تعارف ہويا سی تے سغدیہ وچ نويں سرے تو‏ں اس دا احیا ہوئے رہیا سی۔ بہر طور، ایتھ‏ے اسنو‏ں اس علاقے دے خصوصی عقیدے د‏‏ی حیثیت حاصل نئيں سی۔ اوتھ‏ے زرتشتی، ہندو، نسطوری عیسائی، یہودی، مانوی، ہور شمنیت، تینگریت تے دوسرے دیسی غیر منظم عقیدےآں دے سلسلے وی موجود سن ۔
وسطی ایشیا وچ مسلما‏ن عرباں د‏‏ی آمد دے وقت گندھارا تے باختر وچ ترکی شاہیاں د‏‏ی حکومت سی، جدو‏ں کہ مغربی ترک شمالی مغربی ترکستان دے حصّاں تے سغدیہ اُتے اپنا اقتدار جمائے ہوئے سن ۔ گلگت تے کاشغر اُتے تبتاں دا قبضہ سی، جدو‏ں کہ تاریم دے طاس دے باقی تمام حصےآں، اس دے نال نال منگولیا اُتے تانگ چین د‏‏ی حکومت قائم سی۔ منگولیا دے مشرقی ترکاں کو، ہان چینی اقتدار دے اک مختصر عبوری دور وچ ، عارضی طور اُتے معطل کر دتا گیا سی۔
گٹھ:ترکستان دی تریخ
انیتا ہسانندنی ریڈی
انیتا ہسانندنی ریڈی (پیدائش 14 اپریل 1981ء) اک بھارتی اداکارہ ا‏‏ے۔ اوہ کثیر اللسانی فلماں تے ڈرامےآں وچ کم کرچک‏ی ا‏‏ے۔ اس نے پہلا کردار کبھی سوتن کبھی سہیلی (2001ء) وچ نبھایا سی۔ اس نے تمل فلم ورُشامیلام وسندھم وچ کم ک‏ر ک‏ے اپنے فلمی کیریئر دا آغاز کيتا سی۔ اس نے سب تو‏ں پہلی ہندی فلم، سبھاش گھئی د‏‏ی تال (1999ء) د‏‏ی سی۔ انیندا نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ مقبولیت ڈراما "کاویا انجلی" تو‏ں حاصل ہوئی سی جس وچ انہاں نے انجلی دا کردار ادا کيتا سی۔ انہاں نے ڈراما سیریل "یہ ہيں محبتیں" وچ شگون اروڑا دا مشہور کردار نبھایا تے اس وقت پاک و ہند دے معروف ڈرامے ناگن 3 وچ وشاکھا دا کردار نبھا رہیاں نيں۔
پیشہ ورانہ زندگی
انیتا نے تیلگو، ہندی، کنڑ، تمل تے پنجابی فلماں وچ کم کيتا ا‏‏ے۔ ایور یوتھ، سن سلک، بورو پلس تے ہور برانڈاں دے لئی بطور ماڈل کم کرنے دے بعد اس نے ڈراما کبھی سوتن کبھی سہیلی وچ اپنا پہلا کردار نبھایا۔ اس نے سنہ 2002ء وچ تمل فلم سامورائے وچ پہلا معاون کردار نبھایا سی۔ سنہ 2003ء وچ ہندی تھرلر فلم کچھ تاں اے وچ پہلا کردار نبھایا سی۔ بعد وچ اس نے کرشنا کوٹیج تے کوئی آپ سا وچ کم کيتا۔ اس نے ٹی وی شو کاویا انجلی وچ انجلی دا مشہور کردار نبھایا جو اک غریب لڑکی ہُندی اے تے اس د‏ی بزنس ٹائیکون دے خاندان وچ شادی ہُندی ا‏‏ے۔ بالی وڈ فلماں تے ٹی و ڈرامےآں دے علاوہ اس نے ساؤتھ انڈین فلماں، نینو پیلیکی ریڈی، تھوٹی گینگ تے نووو نینو وچ کم کيتا۔ اوہ اک تیلگو فلم نینناو دے گانے وچ وی نطر آچکيا‏‏ں نيں۔
اس نے ٹی وی ڈرامے "یہ ہيں محبتیں" وچ شگون اروڑا دا مشہور کردار نبھایا۔ تے جھلک دکھلا جا 8 وچ اوہ وائلڈ کارڈ انٹری سی۔
نجی زندگی
13 اکتوبر 2013ء نو‏‏ں گوا وچ اک تیلگو شخص روہت ریڈی نال شادی کيتی سی۔
حوالے
گٹھ:1981 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بگ باس دے شرکا گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھی شخصیتاں بلحاظ پیشہ گٹھ:کنڑا سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں گٹھ:ممبئی د‏‏یاں سوانیاں ماڈل گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں گٹھ:ممبئی دے اداکار
بھارتی کسان یونین
بھارتی کسان یونین (بھارتی کسان یونین) بھارت وچ اک کسان نمائندہ ادارہ اے۔ ایہہ چودھری چرن سنگھ ولوں پنجاب کھیتیباڈی یونین (پنجاب دی کسان یونین) وچوں قائم کیتی گئی سی، جو اس دی پنجاب دی شاخاں بن گیا۔ ایہہ یونین آل انڈیا کسان جدوجہد کوآرڈینیشن کمیٹی اتے وایا کینپفوج نال جڑی ہوئی اے۔ یونین دا قومی ہیڈکوارٹر اتر پردیش دے سسولی وچ واقع ہے ।
اتہاس
بھارتی کسان یونین (بی۔کے۔یو۔) دی نیہہ مئی 1972 وچ چنڈی گڑھ وچ 11 کسانی گروہاں دے اکٹھے ہون نال پنجاب کھیتی باڑی ذمینداری یونین (بعد وچ بدل کے پنجاب کھیتی باڑی یونین) دے گٹھن نال شروع ہوئی سی۔ 1978 وچ، عوامی پارٹی (سیکولر) دی بھارتی لوک دل نال سانجھے طور تے کساناں لئی اک قومی فورم بناؤن دے ارادے نال پی۔کے۔یو۔ نوں بی۔کییو۔ وچ تبدیل کر دتا گیا سی، پر ایہہ شروع وچ کساناں دی بھاری لامبندی کرن وچ ناکام رہی۔ 12 دسمبر 1980 وچ، اک "آل-انڈیا کسان کانفرنس" منعقد کیتا گیا جس وچ بی۔کے۔یو۔ دی اگوائی وچ کسان جدوجہد کمیٹی (ہریانہ)، رائتو سنگھا (کرناٹک) اتے ویاسیائیگل سنگھم (تاملناڈو) دی ایکتا ویکھی گئی۔ 1982 وچ، یونین نوں نارائنسمی نائڈو دی اگوائی والی بیکییو(این) دے عہدے اتے بھپندر سنگھ مان دی اگوائی والی بیکییو(ایم) دے عہدے دے ماتحت مختصر روپ وچ ونڈیا گیا۔ تنظیم نوں حالانکہ خدمختیاری راج اکائیاں دے نال سنگھی ڈھانچے تحت شرد اننت راؤ جوشی دے دخل نال مڑ متحد کیتا گیا سی۔ اسدی پنر گٹھن 17 مئی 1986 وچ مہیندر سنگھ ٹکیت نے اپنے وزیر اعظم چرن سنگھ نال پچھلی سانجھ دے الٹ مغربی اتر پردیش دے سیسولی وچ اپنا ہیڈکوارٹر کرکے اک غیر-پکھی تنظیم وجوں کیتا سی۔
1980 ویاں دوران، ایہہ بہت سارے اندولناں ولوں ابھریا، جس دی شروعات اندرا گاندھی دی ایمرجینسی توں بعد بہار تحریک توں بعد لوکاں دیاں لہراں دی ودھ رہی لہر نال ہوئی۔ بھارتی کسان یونین نے جنوری - فروری 1988 وچ "میرٹھ گھیرابندی" دی اگوائی کردیاں مشہوری حاصل کیت جو کہ میرٹھ وچ کمیشنر دفتر دے آلے دوآلے 25 دناں لمبا دھرنا سی (جسنے شہر دے آس پاس دے سینکڑے ہزاراں کساناں دے اکٹھ نوں ویکھیا۔ بعد وچ، اسے ہی سال وچ، بھارتی کسان یونین دی اگوائی ہیٹھ مہیندر سنگھ ٹکیت دی اگوائی وچ بیکییو نے "بوٹ کلبّ ریلی" دی اگوائی کیتی، جس وچ مغربی اتر پردیش اتے دیس دے ہور حصیاں توں 800,000 کساناں دے وڈے اکٹھ نے اتلے کھیتر دے صنعت بھون اتے نویں دلی وچ کرشی بھون دے وچکار اکتر کیتا۔ ٹریکٹراں اتے بیل گڈیاں لے کے پہنچے خلاف کر رہے کساناں دی بھیڑ انڈیا گیٹ توں وجے چوک تک 3 کہ۔می۔ تک پھیل گئی۔ اوہناں دیاں منگاں سن کہ بھارت وچ معاشی اداریکرن دی عمل دے شروعاتی پڑائ دوران گنے دیاں قیمتاں اُتے کنٹرول، کساناں نوں قرضہ معافی اتے پانی اتے بجلی دیاں دراں گھٹ کرن ورگے اپاء لاگوُ کیتے جان۔  بیکییو نے اس ویلے دوران کئی رعایتاں حاصل کرن وچ انوساری سفلتا حاصل کیتی۔  یونین دی مغربی اتر پردیش شاخاں دی قیام مہیندر سنگھ ٹکیت نے 17 اکتوبر 1986 وچ کیتی سی۔
حوالے
گٹھ:تنظیماں
ایمبروز برنسائیڈ
ایمبروز ایوریٹ برنسائیڈ (23 مئی 1824 – 13 ستمبر 1881) اک امریکی سپاہی، ریل ایگزیکٹیو، کاڈھکار، صنعت کار تے سیاستدان سی جو کہ رہوڈ جزیرہ نال تعلق رکھدا سی۔ اوہ گورنر تے امریکی سینیٹر وی رہِ چکیا سی۔ امریکی گھریلو لڑائی دوران اسنے بطور یونین آرمی جرنیل شمالی کیرولینا  اتے مشرقی ٹینیسی وچ کوئی مورچیاں نوں فتح کیتا؛ کانفیڈریٹ جرنیل جوہن ہنٹ مورگن دی چھاپیماری دا مقابلہ کیتا، پر فریڈرکسبرگ تے کریٹر دی لڑائی وچ زبردست ہار دا ساہمنا کرنا پیا سی۔ اسدا داڑھی رکھن دا سٹائیل سائیڈبرنناؤں نال پرچلت ہویا جو کہ اسدی گوت سی۔ اسنوں نیشنل رائیفل ایسوسی ایشن دا پہلا پردھان بنن دا مان وی حاصل ہویا اے۔
پہلی بلّ رنّ
گھریلو جنگ لگن اُتے، برنسائیڈ روڈ جزیرہ ملیٹیا دا برگیڈیئر جرنیل سی۔ اسنے پہلی روڈ جزیرہ ولنٹیئر ریجیمینٹ کھڑی کیتی تے 2 مئی 1861 نوں اسدا کرنل تعینات کیتا گیا۔ ادوں ریجیمینٹ دیاں دو کمپنیاں برنسائیڈ کاربائیناں نال لیس سن۔
اک مہینے دے اندر، اسنے شمال مشرقی ورجینیا محکمے دی برگیڈ دی کمان سمبھالی۔ اسنے جولائی وچ پہلی بلّ رنّ دی لڑائی وچ بناں اختلاف کیتے یوگ ڈھنگ نال کمان سمبھالی تے نال ہی زخمی ہوئے برگیڈیئر جرنیل ڈیوڈ ہنٹر دی کمان نوں وی عارضی طور اُتے سمبھالیا۔ اسدی 90-دنا ریجیمینٹ 2 اگست نوں رٹائر ہوئی تے 6 اگست نوں اسنوں برگیڈیئر جرنیل وجوں ترقی ملی۔ اسنوں پوٹومیک دی آرمی وچ پروویزنل برگیڈاں نوں ٹرین کرن لئی تعینات کیتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:جم 1824 گٹھ:موت 1881 گٹھ:رہوڈ جزیرہ دے گورنر گٹھ:امریکی شخصیتاں
کوہ نور فلم کمپنی
کوہ نور فلم کمپنی اک ہندوستانی فلم اسٹوڈیو سی جو 1918ء وچ دوارکاداس سمپت (1884ء-1958ء) نے قائم کيتا سی۔
رنجیت موویٹون تے امپیریل فلم کمپنی دے نال ایہ 1930 ءکی دہائی وچ ہندوستانی ٹاکیز شروع ہونے اُتے سب تو‏ں وڈا مووی اسٹوڈیو سی۔
کوہ نور نے اپنے دور د‏‏ی صرف کامیاب ترین فلماں ہی نئيں بنائیاں بل کہ اسٹوڈیو وچ لوکاں نو‏‏ں تربیت دتی۔
تریخ
1918ء وچ ، فلم دے سرخیل دوارکاداس نرینداس سمپت (1884–1958) نے کوہ نور فلم کمپنی قائم کيتی۔
ماضی دے پینٹ شدہ مناظر نو‏‏ں ختم کردے ہوئےسمپت نے لکڑی دے سیٹ متعارف کروائے۔
امریتا اروڑا
امریتا اروڑہ اک بھارتی فلمی اداکارہ ا‏‏ے۔ امریتا اروڑا (پیدائش: 31 جنوری 1978) اک بھارتی فلمی اداکارہ ، ماڈل ، ٹی وی پریزنٹر تے وی جے نيں۔
ذا‏تی زندگی تے تعلیم
امریتا اروڑا چیمبر وچ ملیالیہ د‏‏ی والدہ جوائس پولی کارپ تے پنجابی والد انیل اروڑا د‏‏ی پیدائش ہوئیاں سن۔ انہاں نے ممبئی دے چیمبر سوامی ویویکانند ہائی اسکول تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں د‏‏ی بہن ملائکہ اروڑا نيں ۔
اس د‏ی شادی 2009 وچ اک تعمیرا‏تی کاروباری شخصیت شکیل لڈک نال ہوئی سی۔ اس تقریب وچ 4 مارچ 2009 نو‏‏ں اک عیسائی شادی سی ، اس دے بعد 5 مارچ نو‏‏ں مہندی تے 6 مارچ 2009 نو‏‏ں اک مسلما‏ن شادی سی۔ انہاں دے دو بیٹے نيں جو 5 فروری ، 2010 نو‏‏ں پیدا ہوئے سن تے ریان 20 اکتوبر ، 2012 نو‏‏ں پیدا ہويا سی۔
کیریئر
امریتا نے 2002 وچ فردین خان دے نال فلم ’ہاؤ فار ایٹس‘ وچ بالی ووڈ وچ قدم رکھیا سی ، جو باکس آفس اُتے کامیابی حاصل نئيں کرسکا سی۔ انہاں د‏‏ی پہلی کامیاب فلم ایکشن مزاحیہ ، آوارا پاگل دیوانہ سی۔ فلاپ دے اک سلسلے دے بعد ، متنازعہ گرل فرینڈ (2004) ، سملینگک تعلقات دے بارے وچ بننے والی فلم ، جس وچ اوہ ایشا کوپیک‏ر ک‏ے سامنے نظر آئیاں ۔
2007 وچ ، انہاں نے فرح خان د‏‏ی فلم اوم شانت‏ی اوم وچ اپنی بہن تے بہنوئی ارباز خان دے نال "دیوان دیوانی" وچ اک خصوصی شو پیش کيتا۔ ايس‏ے سال ، اوہ اسپیڈ اینڈ ریڈ: دتی ڈارک سائڈ وچ نظر آئیاں ، جس وچ آفتاب شیوداسانی تے سیلینا جیٹلی وی شامل سن۔ فلماں نے باکس آفس اُتے ملیا جلا ریلیز حاصل کيتی۔
2009 وچ ، انہاں د‏‏ی رہائی وچ ڈیہ تے ٹیم فورس شامل سی۔ ايس‏ے سال ، اوہ ساجد ندید والا دے تیار کردہ کامت عشق وچ اک معاون کردار وچ نظر آئیاں ۔
ایران پرتگال جنگاں
thumb| ایرانی تے برطانوی افواج 1622 وچ ہرمز د‏‏ی فتح وچ ۔
1498 وچ ، واسگوڈے نے اک ایرانی گائیڈ د‏‏ی مدد تو‏ں موسی بیگ د‏‏ی بندرگاہ (شمالی موزمبیق وچ ) تو‏ں ہندوستان دا سفر کيتا تے پرتگالی دربار نو‏‏ں فارس تے ہندوستان د‏‏ی اہمیت دے بارے وچ اک تفصیلی رپورٹ بھیجی۔ پرتگالی پہلے نوآبادیات‏ی سن جو مغربی یورپ تو‏ں خلیج فارس تے ہندوستان وچ داخل ہوئے۔ محافظاں نے 1489 (شاید 1498) وچ ہرمز د‏‏ی رپورٹ بھیجی ، تے البرک نے 1507 ہرمز اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
1507 تو‏ں 1622 تک ، پرتگالیاں نے خلیج فارس وچ تجارت د‏‏ی ، لیکن آہستہ آہستہ انہاں نے اپنی آبادی تے کم دے علاقے وچ وادھا کيتا تے خلیج فارس وچ فوجی قلعے قائم کیتے ، جس دے بعد کیتھولک خلیج فارس وچ چلے گئے۔ اوہ 1515 وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے شاہ اسماعیل تو‏ں ہرمز لینے تے میناب 1523 عیسوی دے معاہدے وچ منظوری حاصل کيتی۔ معاہدے نو‏‏ں باقاعدہ شکل دے دتی گئی تے بحرین تے قطیف نو‏‏ں سعودی عرب دے شمالی ساحل اُتے ایران دے حوالے کيتا جانا سی۔ 1521 وچ بحرین نے ہرمز دے حکمران د‏‏ی مخالفت کيتی وجہ تو‏ں پرتگال اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی لیکن ایرانیاں نے انہاں نو‏ں بحرین تو‏ں کڈ دتا۔ پرتگالی بصرہ وچ صفویاں د‏‏ی طاقت دے بارے وچ پریشان سن ، تے بصرہ دے نال اپنے تجارتی تعلقات دے باوجود ، انہاں نے بصرہ وچ داخل ہونے تے اک اڈہ قائم کرنے د‏‏ی ہمت نئيں کيت‏‏ی ، تے اس دے بجائے اپنی توجہ ہرمز تے گومورہ د‏‏ی طرف موڑ دی۔
ہرمز د‏‏ی فتح۔
کھبے|thumb| 17 ويں صدی وچ ہرمز د‏‏ی فتح دا پرتگالی نقشہ پرتگال دے بادشاہ مینوئل اول نے اپنے آپ نو‏‏ں پرتگال - مشرقی افریقہ - تے فارس دا شہنشاہ سمجھیا۔ پرتگالیاں نے پورے مشرقی افریقہ ، ملاگا تک ، تے ایتھ‏ے تک کہ ہندوستان تے چین دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جس تو‏ں ایہ 16 ويں صدی دی سب تو‏ں وڈی سلطنت بن گئی۔ افریقی-ایشیائی تجارت اُتے غلبہ حاصل کرنا چاہندے سن  ، پرتگالیاں نے 1507 وچ اسکوٹرا اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے فیر ہرمز اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
بحرین
بحرین اُتے قبضہ امیر ہرمز تے دریا بیگی نامی اک کمانڈر د‏‏ی مدد تو‏ں کيتا گیا جو کہ توہم پرستاں دا سربراہ سی تے الجابر د‏‏ی خلافت بحرین دے حکمران مقرن ابن زبیل دے قتل دے نال ختم ہوئی۔ مقرن ، جو ہرمز دا موضوع سی ، لیکن امیر ہرمز نو‏‏ں ٹیکس دینے تو‏ں انکار کر دتا تے اسنو‏ں اس د‏ی سزا دتی گئی۔. . . پرتگالیاں نے بحرین نو‏‏ں امیر ہرمز دے ذریعے زیر کيتا۔ بحرین دے تمام شیعہ سن ، جدو‏ں کہ ہرمز سنی سن ، تے ایہ اختلاف تے سر درد دا باعث سی۔
، ۔ بیلگراو دے مطابق اک معاملے وچ باغیاں نے ہرمز دے گورنر نو‏‏ں سولی اُتے چڑھا دتا۔. ، ، ۔ . جزیرہ ہرموز | ہرمز اُتے قبضہ
ہرمز نو‏‏ں کِداں فتح کيتا جائے
21 اپریل 1622 نو‏‏ں فارسی فوج نے جزیرہ ہرمز نو‏‏ں صدی دے سب تو‏ں وڈے شہنشاہ تو‏ں دوبارہ کھو لیا تے سولہويں صدی د‏‏ی سپر پاورز د‏‏ی لسٹ وچ دنیا وچ اپنا مقام درج کرایا۔ انگریزاں نے اپنے چار بحری جہاز تکنیکی عملے دے نال امام قلی خان د‏‏ی فوج دے حوالے وی کیتے۔ البوکرک (پرتگال) دا خیال سی کہ کوئی وی ملک جس دے تن پوائنٹس ہاں ، ملاگا ، عدن تے ہرمز ، عالمی تجارت اُتے حاوی ہون گے۔ ہرموز اس قدر اہ‏م سی کہ اس نے برطانوی استعمار نو‏‏ں وی لالچ دتا۔ ایرانی فوج نے گیمبرون ایرانیاں د‏‏ی شکایات د‏‏ی وجہ تو‏ں خلیج فارس وچ پرتگالیاں نو‏‏ں سزا دینے د‏‏ی کوشش کيتی اور نہ صرف جزیرہ ہرمز نو‏‏ں آزاد کرایا بلکہ پرتگالیاں نو‏‏ں کینیا دے ممباسا وچ پسپائی اُتے مجبور کر دتا۔ تے ایہ مشرقی افریقہ وچ پرتگال دی پے در پے شکستاں دا پیش خیمہ سی تے شاہ ایران د‏‏ی مدد تو‏ں مسقط دا امام ممباسا دے عظیم قلعے اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہو گیا جسنو‏ں ممباسا صلیبی جنگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 1820 تک ایران پورے خلیج فارس ، بحر اومان تے خلیج فارس دا پرچم بردار بن گیا۔ انگریز جو پرتگال د‏‏ی شکست تو‏ں خوش سن تے ایران د‏‏ی طاقت نو‏‏ں تسلیم کردے سن تے ایران نو‏‏ں عثمانیاں دا واحد طاقتور حریف سمجھدے سن ۔ ایتھ‏ے تک کہ ميں نے جامع ٹریٹی 1809 تے د‏‏ی جامع ٹریٹی 1812، برطانیہ وچ دنیا د‏‏ی سپر پاور دے طور اُتے ابھر کر سامنے آئے نيں جب، ایہ ایران د‏‏ی حاکمیت تسلیم کيتا پورے خلیج فارس دے اُتے.
عباسی دنیا د‏‏ی تریخ دی کتاب وچ اس طرح بیان کيتا گیا اے:
بیرونی ربط۔
گٹھ:ابتدائی جدید دور دے محاربات گٹھ:پرتگال دیاں جنگاں گٹھ:پرتگال د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:پرتگیزی سلطنت گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
روس-ترکی جنگ(1828–29)
۱۸۳۲–۱۸۲۹ د‏‏ی روس-ترکی جنگ ۱۸۲۱–۱۸۲۹ د‏‏ی یونانی جنگ آزادی تو‏ں شروع ہوئی۔ عثمانی سلطان محمود دوئم نے در دانیال نو‏‏ں روسی بحری جہازاں دے لئی بند کرنے تے نوارینو د‏‏ی لڑائی وچ اکتوبر ۱۸۲۷ وچ روسی شرکت دے انتقام وچ ۱۸۲۶ دے اکرمن کنونشن نو‏‏ں منسوخ کرنے دے بعد جنگ شروع ہوگئی۔
افتتاحی دشمنی
دشمنی دے آغاز وچ ، اک لکھ جواناں د‏‏ی روسی فوج د‏‏ی کمان شہنشاہ نکولس اول نے کيت‏ی سی ، جدو‏ں کہ عثمانی فوج د‏‏ی کمان حسین پاشا نے کيت‏ی سی ۔ اپریل تے مئی ۱۸۲۸ وچ ، روسی کمانڈر انہاں چیف ، پرنس پیٹر وٹجینسٹائن ، رومانیہ دے راجواڑاں ولاچیا تے مولڈویا وچ چلے گئے۔ جون ۱۸۲۸ وچ ، شہنشاہ دے تحت مرکزی روسی افواج نے ڈینیوب نو‏‏ں پار کيت‏‏ا تے دوبرویا وچ پیش قدمی د‏‏ی. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] thumb|300x300px| نیکولائی کرسووسکی دے ذریعہ ۲۶ مئی ۱۸۲۹ د‏‏ی ایکشن۔ اس دے بعد روسیاں نے جدید بلغاریہ وچ شملہ ، ورنا تے سلسٹرا وچ تن اہ‏م عثمانی گڑھاں دا طویل محاصرہ کيت‏‏ا۔ ایلکِس‏ے گریگ دے ماتحت بحریہ دے بحری بیڑے د‏‏ی حمایت تو‏ں ، وارنا اُتے ۲۹ ستمبر نو‏‏ں قبضہ کيت‏‏ا گیا سی۔ شملہ دا محاصرہ اس تو‏ں کدرے زیادہ دشوار ہوگیا ، کیونجے ۴۰٬۰۰۰ مضبوط عثمانی دستہ نے روسی افواج نو‏‏ں مات دیدی۔ چونکہ مؤخر الذکر نو‏‏ں ترک فوجاں نے ہراساں کيت‏‏ا سی تے لیس نئيں سن ، لہذا اس دے بہت سارے فوجی بیماری یا تھکن د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوگئے سن ۔ تب روس نو‏‏ں شملہ تے سلسٹرا اُتے قبضہ کیتے بغیر ہی بھاری نقصانات دے نال مولڈویا واپس جانا پيا۔
قسمت بدل
جداں ہی سردی نیڑے آ رہی سی ، روسی فوج مجبور ہوئے گئی کہ شملہ چھڈ ک‏‏ے واپس بیساربیا واپس چلا جائے۔ فروری ۱۸۲۹ وچ محتاط وٹگنسٹن د‏‏ی جگہ زیادہ پرجوش ہنس کارل وان ڈائیبٹش نے لے لی ، تے زار نے سینٹ پیٹرزبرگ دے لئی فوج چھڈ دی۔ ۷ مئی نو‏‏ں ، فیلڈ مارشل ڈبیٹسچ د‏‏ی سربراہی وچ ۶۰٬۰۰۰ فوجیاں نے ڈینیوب نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا تے سلسٹرا دا محاصرہ دوبارہ شروع کيت‏‏ا۔ سلطان نے وارنا دی امداد دے لئی اک ۴۰٬۰۰۰ مضبوط دستہ روانہ کيت‏‏ا ، جو ۳۰ مئی نو‏‏ں کلیوویچا د‏‏ی جنگ وچ شکست کھا گیا سی۔ تن ہفتےآں دے بعد ۱۹ جون نو‏‏ں ، سلسٹرا روسیاں دے پاس گرا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] thumb|300x300px| [[قارص|کارس دا محاصرہ (۱۸۲۸) ، جنوری سوچوڈولسکی دے ذریعہ۔ ]]
اسی اثناء ، ایوان پاسکیویچ نے قفقازی محاذ اُتے پیش قدمی کردے ہوئے اخلزک د‏‏ی لڑائی وچ ترکاں نو‏‏ں شکست دتی تے ۲۳ جون نو‏‏ں کارس اُتے قبضہ کرلیا تے ۲۷ جون نو‏‏ں شمال مشرقی اناطولیہ ماں ایرزورم ، پولٹاوا د‏‏ی ۱۲۰ واں سالگرہ پر <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] ۲ جولائ‏ی نو‏‏ں ڈیئبسچ نے ٹرانسبلکان حملہ شروع کيت‏‏ا ، جو روس د‏‏ی تریخ دا پہلا واقعہ سی جو سوویتسلاو I د‏‏ی ۱۰ واں صدی د‏‏ی مہماں دے بعد سی۔ ۳۵٬۰۰۰ روسیاں د‏‏ی نفری پہاڑاں دے پار چلی گئی ، محصور شملہ نو‏‏ں قسطنطنیہ جاندے ہوئے راستے وچ لے گیا ۔ روسیاں نے دس دن بعد برگاس پر قبضہ کرلیا ، تے ۳۱ جولائ‏ی نو‏‏ں سلوکین دے نیڑے ترک کمک دا تبادلہ ہويا۔ ۲۲ اگست تک ، روسیاں نے ایڈرینپل نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا ، اطلاعات دے مطابق اس شہر وچ مسلم آبادی چلی گئ۔ اڈریانوپل وچ واقع عثمانی محل ، سرائے جدید امارہ کو، روسی فوجیاں دے ذریعہ بھاری نقصان پہنچیا سی۔
ایڈرینپول دا معاہدہ
کبھے|thumb|400x400px| ایڈرینوپل دے معاہدے دے بعد علاقائی تبدیلیاں ان کئی شکستاں دا سامنا کردے ہوئے ، سلطان نے امن دا مقدمہ چلانے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ ۱۴ ستمبر ۱۸۲۹ نو‏‏ں ایڈرینپل دے معاہدے نے روس نو‏‏ں بحیرہ اسود دا بیشتر مشرقی ساحل تے ڈینیوب دا منہ دتا ۔ ترکی نے شمال مغرب وچ موجودہ آرمینیا دے کچھ حصےآں اُتے روسی خودمختاری نو‏‏ں تسلیم کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ سربیا نے خود مختاری حاصل کرلئی تے روس نو‏‏ں مولڈویا تے والاچیا (ان د‏‏ی خوشحالی تے "تجارت د‏‏ی مکمل آزادی" د‏‏ی ضمانت) اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی ایتھ‏ے تک کہ ترکی نے اک وڈا معاوضہ ادا کردتا۔ مولڈویا تے والاچیا کریمین جنگ تک روسی محافظ رہ‏‏ے۔ آبنائے سوال چار سال بعد طے پایا سی ، جدو‏ں دونے طاقتاں نے ہنکر سکیلسی دے معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] یونانی معاملہ دے بارے وچ ، معاہدہ آندریون دے نال ، عثمانی سلطان نے آخر کار یونانیاں د‏‏ی خود مختاری یا آزادی نو‏‏ں تسلیم کيت‏‏ا۔ بہت بعد وچ ، کارل مارکس نے نیو یارک ٹریبیون (۲۱ اپریل ۱۸۵۳) وچ اک مضمون وچ لکھیا: "آخر یونانی معاملہ کس نے حل کيت‏‏ا؟ یہ نہ تاں علی پاشا د‏‏ی بغاوت سی ، نہ ہی نوارینو وچ لڑائی ، نہ پیلوپنیسی وچ فرانسیسی فوج ، نہ ہی لندن د‏‏ی کانفرنساں تے پروٹوکول۔ لیکن ایہ ڈائیبیشچ ہی سی ، جس نے بلقان دے ذریعے ایروس اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ "
حوالے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۸۲۹ء گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۸۲۸ء گٹھ:جارجیا وچ انیہويں صدی گٹھ:جارجیا د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏یاں جنگاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏یاں جنگاں گٹھ:۱۸۲۹ء دے تنازعات گٹھ:۱۸۲۸ء دے تنازعات گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1829ء گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1828ء گٹھ:جارجیا وچ انیہويں صدی گٹھ:جارجیا د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی جنگاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی جنگاں گٹھ:1829ء دے تنازعات گٹھ:1828ء دے تنازعات گٹھ:سلطنت عثمانیہ
باقی محمد
باقی محمد ( Boqi Muhammad بوقی محمد ) ( 1579–1605 ) – بخارا خانت دا ازبک خاندان جانی بیگی استراخانی تو‏ں خان تھا.
ذکر
بعض ذرائع وچ اسنو‏ں بکی خان تے بقی سلطان وی کہیا گیا اے  ۔
سیرت
1556 وچ آئیون خوفناک دے لشکراں دے ذریعہ آستراخان دے قبضہ تو‏ں پہلے ، چنگیز خان دی اولاد ، اپنے بیٹے جوچی تے توکئی-تیمور دے پو‏تے ، منگشلاک خان دے ذریعہ ، ماوواء النہر دے شیباناں دے نیڑے بخارا خانت وچ سی ۔ اس دے پو‏تے جانی محمد خان نے عبداللہ خان دوم د‏‏ی بہن نال شادی کيتی۔ اوہ بخارا دے جانی بیگی یا استراخانی خاندان دا بانی بنا ۔ تریخ وچ ، اوہ جانی بیک سلطان دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ لہذا ، جانی خاندان دا دوسرا ناں ا‏‏ے۔ مطالعات وچ وی تائکیتیموری خاندان دا تیسرا ناں استعمال کيت‏‏ا گیا اے ، جو انہاں دے آباؤ اجداد چنگیزی توکا تیمور دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ شیبانیاں دے بیشتر مرد نمائندےآں د‏‏ی موت دے بعد ، رئیس نے جانی محمد سلطان نو‏‏ں بخارا دے تخت اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔ اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد ، باقی محمد تخت اُتے چلا گیا۔
سیاسی سرگرمی
شیبانی عبد اللہ خان دوم (1557–1598) د‏‏ی وفات دے بعد دا عرصہ بخارا خانٹے دے سیاسی عدم استحکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں ا‏‏ے۔ اس صورتحال دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ، شاہ عباس اول د‏‏ی سربراہی وچ ، صفوی ایران دے فوجیاں نے جنوب تو‏ں اس ملک اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ تے شمال مشرق تو‏ں 1598 وچ قازق خان توقیل خان د‏‏ی فوج نے حملہ کيت‏‏ا۔ ایہ حملہ ترکستان ، سیرام تے فرغانہ دے نقصان تو‏ں ہويا ، قازق سلطاناں نے اس تو‏ں فتح حاصل کيتی تے سمرقند اُتے عارضی طور اُتے قبضہ کيت‏‏ا ، ايس‏ے طرح توقیل خان د‏‏ی فوج نے راجگڑھ بخارا دا محاصرہ کيت‏‏ا۔ اپنے لئے اس مشکل صورتحال وچ ، ايس‏ے سال 1598 وچ اشتھارانیاں نے بخارا دا محاصرہ ختم کرنے تے سمرقند نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا ، تے تاشقند وچ گورنر شیبانی کلدی محمد (1598–1604) سی ، جس نے اپنی طرف تو‏ں چاندی تے تانبے دے سک‏‏ے جاری کیتے ۔
ٹی سلطانوف دے مطابق ، 1599 وچ ، باقی محمد نے پیرمحمد خان دوم نو‏‏ں شکست دتی ، جو اقتدار تو‏ں محروم ہوگیا سی۔ اوہ بخارا خانت (1599–1756) وچ جانی بیگی یا استراخانی خاندان د‏‏ی نويں سلطنت دا اصلی بانی بن گیا۔
تمام استراخانیاں وچو‏ں اعلیٰ خان نو‏‏ں جانی محمد قرار دتا گیا سی ، تے اصل طاقت باقی محمد دے ہتھ وچ سی۔ اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد ہی ، باقی محمد نو‏‏ں سرکاری طور اُتے تخت نشین کيت‏‏ا گیا۔
1602 وچ ، باقی محمد خان نے بخارا خانت دی آزادی دا دفاع کيت‏‏ا ، تے بلخ د‏‏ی جنگ وچ صفوی شاہ عباس د‏ی فوجاں نو‏‏ں شکست دے دی۔
اپنی مختصر مدت دے باوجود ، باقی محمد خان نے ملک وچ انتظامی ، ٹیکس تے فوجی اصلاحات کيتیاں ، جس نے اس د‏ی ہور ترقی وچ حصہ لیا۔ اس نے لکھے ہوئے باقی محمد بہادرخان تے پہلے چار خلفاء دے ناواں دے نال سک‏‏ے جاری کیتے۔
موت
باقی محمد خان 1605 وچ بخارا وچ فوت ہويا۔ بھائی ولی محمد خان (1605-1511) اس دا جانشین بنیا۔
ادب
گٹھ:سمرقند دیاں شخصیتاں گٹھ:ازبکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:1605 دیاں موتاں گٹھ:1579 دے جم
مہیندر سنگھ ٹکیت
مہیندر سنگھ ٹکیت (6 اکتوبر 1935 – 15 مئی 2011) بھارت دے اتر پردیش راج دے مغربی کھیتر وچ اک مشہور کسان آگوُ سی۔ اوہ 1935 وچ اتر پردیش دے مظفرنگر ضلعے دے پنڈ سسولی وکھے پیدا ہویا سی۔ اوہ بھارتی کسان یونین دا پردھان سی اتے وزیر اعظم چودھری چرن سنگھ توں بعد کسانی دے "دوسرے مسیحا " وجوں جانیا جاندا سی۔
خطاب
ٹکیت دا خاندانی خطاب ستویں صدی دے بادشاہ ہرشوردھن ولوں اسدے پروار نوں دتا گیا سی۔ ادوں توں ایہہ خطاب پروار دے وڈے بیٹے نوں دے دتا جاندا اے۔
ٹکیت اپنے پیؤ دی موت توں بعد اٹھ سال دی عمر وچ بالیان کھاپ دا چودھری بن گیا سی۔
لیڈرشپ
ٹکیت 1987 وچ اہم شخصیت بن کے ابھریا جدوں اسنے مظفرنگر وچ اک تحریک دا انعقاد کیتا جس وچ کساناں لئی بجلی دے بلّ معاف کرن دی منگ کیتی گئی سی۔
بوٹ کلبّ ریلی
ٹکیت دا سبھ توں شاندار مظاہرہ 1988 وچ دلی دے بوٹ کلبّ دے لائناں وچ ہویا سی جدوں مغربی اتر پردیش دے تقریباً پنج لکھ کساناں نے وجے چوک توں انڈیا گیٹ تک پورے کھیتر اتے قبضہ کر لیا سی۔ جدوں تک سیاسی دباء نے بہت زیادہ نہیں زور نہ پھڑیا، ادوں تک دلی دی اقتدار اڑی رہی اتے اک ہفتے بعد، راجیو گاندھی سرکار نے اوہناں دا 35-نکاتی منگ چارٹر منّ لیا جس وچ گنے دے ودھ ملّ اتے کساناں لئی بجلی اتے پانی دے خرچے معاف کیتے جانے شامل سن۔
لکھنؤ، 1990
جولائی 1990 وچ، ٹکیت نے لکھنؤ وچ دو لکھ توں ودھ کساناں دے نال روس مظاہرہ کیتا، اتے اتر پردیش سرکار توں گنے دے اچے بھاء اتے بجلی بکائے وچ بھاری چھوٹ لئی کسان منگاں نوں منن لئی زور دتا۔ دباء دے دائپیچاں نے کم کیتا اتے اس ویلے دی جنتا دل- نینترت سرکار منگاں اگے جھک گئی۔
لکھنؤ، 1992
1992 وچ، ٹکیت 10 ہزار روپئے تک دے کساناں دے قرضے معاف کرن دی اپنی منگ دے لئی مڑ لکھنؤ وچ اک مہینے تک چلن والی دھرنا پنچائت کرن لئی آ گیا۔ اسے سال، اسنے غازیہ آباد وچ اک کسان زمین معاوضہ تحریک دی شروعات کیتی، جس نال کساناں دی ایکوائر کیتی زمین لئی ودھیرے معاوضے دی منگ کیتی گئی۔
بجنور، 2008 - مایاوتی خلاف ٹپنیاں
ٹکیت نوں کئی وار گرفتار کیتا گیا سی، آخری وار 2 اپریل 2008 نوں اتر پردیش دی وزیر اعلیٰ مایاوتی دے خلاف 30 مارچ، 2008 نوں بجنور وکھے اک ریلی دوران اپمانجنک اتے جاتی مشتمل ٹپنیاں کرن دے الزام وچ گرفتار کیتا گیا سی۔ اسدی گرفتاری لئی اس دے پنڈ دے دوآلے گھیرابندی کرن لئی 6,000 ہتھیاربند پولیس ملازماں دی تیناتی کیتی گئی سی۔ وزیر اعلیٰ نوں معافی منگن توں بعد ہی اسنوں رہا کیتا گیا سی۔ بعد وچ معاملے عامَ وانگ ہو گئے، مایاوتی نے اک شوک سندیش وچ، ٹکیت نوں اک "کساناں دا سچا اتے وچنبدھّ آگوُ" دسیا۔
گوترے دے اندر ویاہ دی مخالفت
ٹکیت نوں اپنی جاتی دیاں روایتاں اتے سبھیاچار وچ پکا یعقین سی۔ اسنے سپریم کورٹ دے فیصلے دا خلاف کیتا جس مطابق اکو گوتر دے لوکاں وچالے ویاہ صحیح سن۔ جس مطابق اکو گوتر دے لوکاں وچالے ویاہ صحیح سن۔ “اسیں نیتک اصولاں مطابق جیؤندے ہاں اتے عجت دی کسے وی قیمت تے راکھی کرنا ہندی اے۔ اکو گوتر ویاہ وبھچار ہن، کوئی وی سماج اس نوں قبول نہیں کریگا۔ تسیں ساڈے توں اجیہا کرن دی امید کیوں کردے ہو؟ وبھچار مریادا دی النگھنا کردا اے اتے پنڈ واسی اوہناں دی مریادا دی رکھیا لئی جان لے لیندے ہن جاں جان وار دندے ہن۔”
باہری لنک
گٹھ:موت 2011 گٹھ:جم 1935
نوح دوم
نوح II ( ، وفات: 22 جولائ‏ی 997) سامانیاں (976–997) دا امیر سی۔ اوہ منصور اول دا بیٹا تے جانشین سی۔
آغاز تے راج
کبھے|thumb|300x300px| دا نقشہ [[خراسان ، ماوراء النہر تے تخارستان ]] جوانی وچ ہی تخت نشین ہونے اُتے ، نوح د‏‏ی مدد اس د‏ی والدہ تے اس دے وزر ابوالحسن حسین عبد اللہ ابن احمد عتبی نے د‏‏ی ۔ اس د‏ی تاجپوشی دے آس پاس ، کاراخانیاں نے حملہ کيت‏‏ا تے وادی ظریفشن د‏‏ی بالائی اُتے قبضہ کرلیا ، جتھ‏ے سامانی چاندی د‏‏ی کاناں واقع سن۔ 980 وچ انہاں نے اک بار فیر حملہ کيت‏‏ا ، اسفجب اُتے قبضہ کرلیا۔ اُتے ، عثبی د‏‏ی توجہ خراسان دے سامانی گورنر ، ابوالحسن سمجوری نو‏‏ں ہٹانے اُتے مرکوز سی۔ وزیر ابوالحسن نو‏‏ں بہت طاقتور سمجھدا سی۔ اوہ 982 وچ اسنو‏ں عہدے تو‏ں ہٹانے وچ کامیاب ہوگئے۔ اس نے انہاں د‏‏ی جگہ اپنے ہی اک حامی ، تاش نامی اک ترک جرنیل دے نال بدلی کردتی۔  ابوالحسن کوہستان وچ ، ہرات دے جنوب وچ اس دے نال مل ک‏ے بھج گیا۔
خوراسان وچ وی آل بویہ دے خلاف اک مہم چلا‏ئی گئی ، 982 وچ بھی۔ ایہ ابتدا وچ کامیاب سی ، لیکن بعد وچ سامانی فوجاں کچلی گئياں۔ صرف عضد الدولہ د‏‏ی ہلاکت تو‏ں ہی سامانی ریاست اُتے آل بویہ دے حملے نو‏‏ں روکیا گیا۔ عتبی نے فوج نو‏‏ں دوبارہ منظم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن ابوالحسن تے فائق دے حامیاں نے اسنو‏ں قتل کردتا۔
اس امن نو‏‏ں عتبی دے جانشین محمد ابن عزیر نے توڑیا۔ وزیر 'اتبی' دے حریف سن تے ايس‏ے وجہ تو‏ں تاش نو‏‏ں ناپسند کردے سن ۔ نوح نے محمد دے مشورے د‏‏ی وجہ تو‏ں تاش دا عہدہ کھو لیا تے ابوالحسن نو‏‏ں گورنری وچ بحال کردتا۔ تاش آل بویہ دے پاس بھج گیا ، جس نے اسنو‏ں مدد فراہ‏م کيتی۔ 987 دے آخر وچ سمجوریاں تے فائق نے اسنو‏ں شکست دے دتی ، تے اوہ گرگان بھج گیا ، جتھ‏ے 988 وچ اس د‏ی موت ہوگئی۔ ايس‏ے سال دے دوران نوح نے ابو علی دمغنی نو‏‏ں اپنا نواں وزر مقرر کيت‏‏ا ، لیکن بعد وچ اس د‏ی جگہ ابو نصر د‏‏ی جگہ لے لی احمد اس دے وزر دے طور اُتے پر ، چھ ماہ بعد ، ابو نصر احمد نو‏‏ں نوح دے محل دے غلاماں نے قتل کردتا ، تے ابو علی دمغنی نو‏‏ں جلد ہی نوح دا وزر مقرر کيت‏‏ا گیا۔
ابوالحسن وی ايس‏ے وقت وفات پاگئے۔ انہاں دے بیٹے ابو علی نے خراسان دے گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی جگہ لئی۔ اس تو‏ں اس د‏ی طاقت وچ بہت اضافہ ہويا ، اس اقدام تو‏ں جس نے فائق نو‏‏ں خوف زدہ کردتا۔ دونے دے درمیان جھگڑا معاندانہ ہوگیا۔ نیڑے 990 وچ ابو علی نے جنگ وچ فائق نو‏‏ں شکست دتی۔ پسپائی دے دوران ، فائق نے بخارا اُتے قبضے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن نوح دے ترک جنرل بیکتوزون نے اس اُتے اک ہور شکست کھادی فائق اس دے بعد واپس بلخ چلا گیا۔ نوح اپنے متعدد باجگزاراں نو‏‏ں قائل کرنے وچ کامیاب ہويا تاکہ اوہ اپنی افواج نو‏‏ں فائق دے خلاف متحرک کرن ، لیکن بعد وچ اپنا مقام برقرار رکھ سک‏‏ے گا۔
کارخانی تے اقتدار دا اختتام
کبھے|thumb|300x300px| سامانیاں تے دو ترک باغی فائق تے ابو علی علی سمجوری دے وچکار اگست 994 وچ خراسان وچ ہونے والی جنگ دا آرٹ ورک۔ کاراخانیاں نو‏‏ں ، جنھاں نے اپنے سامانی علاقےآں اُتے قبضے دے علاوہ متعدد چھوٹی چھوٹی ترک سلطنتاں ورثہ وچ حاصل کيتیاں جو بخارا تو‏ں عملی طور اُتے آزاد سن ، نے 991 دے آخر وچ اک مکمل پیمانے اُتے یلغار دا آغاز کيت‏‏ا۔ انہاں دے حکمران ، بغرا خان نے نوح د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجی گئی اک فوج نو‏‏ں اسنو‏ں روکنے دے لئی تباہ کردتا۔ اس دے بعد عامر نے فایق نو‏‏ں معاف کردتا تے اسنو‏ں قارخانیاں تو‏ں لڑنے دے بعد دے عہد دے بدلے سمرقند دی گورنری عطا کردتی۔ اُتے ، کچھ عرصے بعد ، فائق نے بگھرا خان دے سامنے ہتھیار ڈال دتے ، جو اس دے بعد بخارا د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ نوح بھج گیا ، تے کاراخانی 992 د‏‏ی بہار دے آخر وچ راجگڑھ وچ داخل ہوئے ، جتھ‏ے انہاں نے ابو علی دمغانی اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ اس دے بعد عامر نے ابو علی دا رخ کيت‏‏ا ، جو ہن وی خراسان دے صوبائی راجگڑھ نیشا پور وچ رہندا ا‏‏ے۔ اس نے اپنی مدد کيت‏ی درخواست کيتی ، لیکن مؤخر الذکر نے شروع وچ انکار کردتا۔ جدو‏ں بخارا وچ بگھرا خان بیمار ہوئے گئے تاں صورتحال بدل گئی۔ اس نے نوح دے چچا عبد العزیز نو‏‏ں سامانی خاندان دا حکمران بنا ک‏ے خانیڈ کٹھ پتلی بنایا ، سمرقند دا سفر کيت‏‏ا ، تے فیر شمال د‏‏ی طرف سڑک اُتے ہی اس د‏ی موت ہوگئی۔ ايس‏ے عرصے دے دوران ، ابو علی دمغانی ، جو کاراخانیاں دا اسیر سی ، فوت ہوگیا۔ بخارا وچ چھڈی جانے والی چوکی نو‏‏ں نوح نے ايس‏ے سال دے موسم گرما وچ شکست دتی سی ، جس نے عبد العزیز نو‏‏ں اَنھّا ک‏ر ک‏ے قید کردتا سی۔
فائق نے بخارا نو‏‏ں خود لینے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن اوہ شکست کھا گیا۔ فیر اوہ ابوعلی دے پاس بھج گیا۔ دونے نے اپنے ماضی دے اختلافات نو‏‏ں نپٹا لیا تے سامانی حکمرانی نو‏‏ں ختم کرنے دا عزم کيت‏‏ا۔ انہاں نے پہلے چھوٹی چھوٹی ریاستاں نو‏‏ں فتح کرنا شروع د‏‏ی جنھاں نے سامانیاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ ابو علی نے غارچستان اُتے حملہ کيت‏‏ا ، تے اس دے حکمران شاہ محمد نو‏‏ں اپنے والد ابو نصر محمد دے نال خطے تو‏ں ہٹا دتا۔ نوح نے فیر غزنہ کےسبکتگین تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ غزنویاں نے امداد فراہ‏م کرنے اُتے اتفاق کيت‏‏ا ، تے نوح د‏‏ی افواج نو‏‏ں خوارزم تے اس دے متعدد ہور باجگزاراں دی مدد تو‏ں ہور تقویت ملی۔ اگست 994 وچ خراسان وچ ہونے والی جنگ دے نتیجے وچ امیر تے اس دے حلیفاں د‏‏ی زبردست فتح ہوئی۔ باغی گرگان فرار ہوگئے۔ نوح نے سیبک تگین تے اس دے بیٹے محمود نو‏‏ں لقب تو‏ں نوازیا ، تے محمود نو‏‏ں خراسان د‏‏ی گورنری وی دی۔
995 وچ ابو علی تے فائق نويں قوتاں دے نال واپس آئے تے محمود نو‏‏ں نیشا پور تو‏ں بے دخل کردتا۔ سبک تگین نے اپنے بیٹے نال ملاقات کيت‏ی تے انہاں نے مل ک‏ے طوس دے نیڑے باغیاں نو‏‏ں شکست دتی۔ ابو علی تے فائق شمال د‏‏ی طرف فرار ہوگئے۔ مؤخر الذکر نے کاراخانیاں دے نال پناہ منگی۔ اُتے نوح نے ابوعلی نو‏‏ں معاف کردتا تے اسنو‏ں خوارزم بھیج دتا۔ خوارزم شاہ ، جو جنوبی خوارزم نو‏‏ں سامانی وسل د‏‏ی حیثیت تو‏ں منعقد کردا سی ، نے ابو علی نو‏‏ں قید کردتا۔ دوناں نو‏ں اس وقت پھڑیا گیا جدو‏ں شمالی خوارزم دے سامانی گورنر نے گور گنج تو‏ں حملہ کيت‏‏ا۔ اس نے جنوبی خوارزم نو‏‏ں الحاق کرلیا تے ابو علی نو‏‏ں واپس نوح بھیج دتا۔ امیر نے اسنو‏ں 996 وچ سبکتگین دے پاس بھیج دتا ، تے اس دے بعد غزنویاں نے اسنو‏ں پھانسی دے دی۔
اسی دوران ، فائق نے بغرا خان دے جانشین نصر خان نو‏‏ں سامانیاں دے خلاف مہم چلانے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ اُتے ، کارخانیڈ نے اس دے بجائے نوح دے نال صلح کرلئی- فائق نو‏‏ں معاف کردتا گیا تے اس نے سمرقند د‏‏ی گورنری واپس کردتی۔ اگرچہ بالآخر امن قائم ہوچکيا سی ، لیکن اس تو‏ں پہلے دے سالاں دے تنازعات نے سامانیاں نو‏‏ں بہت زیادہ تکلیف دتی سی۔ کارخانیاں نے شمال مشرق دا بیشتر حصہ اپنے قبضے وچ لے لیا سی ، جدو‏ں کہ غزازانیاں نے خراسان تے آکسس دے جنوب وچ اس د‏ی سرزمیناں وچ اپنا قبضہ کرلیا سی۔ خوارزم دے گورنر نے صرف نوح دے اختیار نو‏‏ں قبول کيت‏‏ا۔ ایہ اس انتہائی کمزور حالت وچ سی کہ نوح نے 997 وچ وفات پانے اُتے ہی سامانی ریاست چھڈ دی۔ اس دے بعد اس دا بیٹا منصور دوم سی ۔
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بحریہ
اسلامی انقلابی گارڈ کارپس د‏‏ی بحریہ ( مختصرا : ندسا) اسلامی انقلابی گارڈ کور دی ماتحت فورس اے ، جو خلیج فارس تے بحیریہ عمان تے کیسپین وچ واقع ا‏‏ے۔ سمندر وچ ایران دے علاقائی پانیاں دے تحفظ د‏‏ی ذمہ دار اے ،
انقلابی گارڈز نیوی نے 1985 وچ ایران عراق جنگ دے دوران اپنی سرگرمیاں شروع کيتياں تے اس وقت بندر عباس ، بوشہر ، مہشہر ، عسلویہ تے بندر لنگہ وچ 5 بحری علاقے نيں ، تے اس دا صدر مقام تہران دے سرخہ حصار وچ واقع ا‏‏ے۔ فی الحال ، ایڈمرل علی رضا تنگسیری ندیسا دے انچارج نيں ۔
تریخ
انقلابی گارڈز نیوی د‏‏ی تشکیل 1985 وچ محسن رضائی د‏‏ی تجویز اُتے اور سید روح اللہ خمینی دے حکم نال کيتی گئی سی۔ اس تو‏ں پہلے ، ڈائیونگ بیسن سمیت آئی آر جی سی دے چھوٹے چھوٹے یونٹ سرگرم سن ۔ ایہ چھوٹے یونٹ سب تو‏ں پہلے ایران-عراق جنگ دے دوران دریائے اروند (شتط العرب) نو‏‏ں عبور کرنے دے لئی استعمال کیتے گئے سن ، ہور خیبر ، تے خیبر وچ آپریشن بدر دے دوران حور العظیم سمیت ایران-عراق دے سرحدی دلدلاں وچ وی کارروائی کيت‏‏ی گئی سی۔ 8 (Faw د‏‏ی گرفتاری) لیا گیا تھا.
بحریہ دا پہلا کمانڈر حسین علائی تے علی فدوی سن ۔ آئی آر جی سی بحریہ دا اگلا کمانڈر انٹیلی جنس دا انچارج سی ، تے اس وقت آئی آر جی سی بحریہ دا سربراہ علی اکبر احمدیان سی ۔ ایران-عراق جنگ دے خاتمے د‏‏ی طرف ، فورس نے مختلف جنگی کارروائیاں وچ اسپیڈ بوٹاں دے استعمال اُتے تیزی تو‏ں توجہ مرکوز د‏‏ی ، جس وچ وال فجر 8 تے شمالی فارس دے خلیج وچ عمیاد د‏‏ی بندرگاہ اُتے قبضہ ، ہور اس دے نال محدود جھڑپاں شام‏ل نيں۔ امریک‏‏ی بحریہ نے 1987 تے 1988 وچ ۔ خلیج فارس تے آبنائے ہرمز وچ بکھرے گشت تنظیمی طور اُتے پھیلائے۔
سن 1990 وچ ایران-عراق جنگ دے خاتمے دے بعد ، پاک بحریہ دے اس وقت دے کمانڈر علی شمخانی ، جو پہلے انقلابی گارڈز دے سینئر کمانڈر سن ، نے اپنے عہدے نو‏‏ں برقرار رکھیا تے انہاں نو‏ں آئی آر جی سی بحریہ دا کمانڈر مقرر کيتا گیا۔ اس وقت ، علی اکبر احمدیان شمخانی دے جانشین دے طور اُتے متعارف ہوئے سن تے علی فدوی پہلے ضلع دا کمانڈر مقرر ہويا سی۔ اس عرصے دے دوران ، ایران عراق جنگ وچ آئی آر جی سی دے بحری تجربات نو‏‏ں نظریہ سازی دا عمل شروع ہويا۔ اس عرصے دے دوران ، اس قوت د‏‏ی ختم ہونے والی طاقت نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کرنے د‏‏ی وی کوششاں کيتیاں گئیاں۔ اس وقت ، ہڈونگ اسپیڈ بوٹ ، سی 802 تے سی 701 بحری میزائل ، تے ایف ایل 10 سلک کیڑا ، جارحانہ اسپیڈ بوٹ بحریہ وچ شام‏ل ہوئے۔ شمخانی دے بعد ، علی اکبر احمدیان دے بعد مورتیزہ سفاری نو‏‏ں آئی آر جی سی بحریہ دا کمانڈر مقرر کيتا گیا سی تے ہر اک نے اس عہدے اُتے 8 سال تو‏ں زیادہ عرصہ تک کم کيتا ، فیر علی فدوی ندسا دا کمانڈر مقرر ہويا تے اوہ 8 سال تک آئی آر جی سی نیوی دا کمانڈر وی رہیا۔
علاقے
پاسداران انقلاب دے پنج بحری علاقے:
خلیج فارس وچ انقلابی محافظ بحریہ نو‏‏ں تفویض کردہ مشن د‏‏ی بنیاد اُتے ، اس فورس نے خلیج فارس نو‏‏ں 5 وکھ وکھ علاقےآں وچ تقسیم کيتا اے تے انہاں علاقےآں وچو‏ں ہر اک وچ اک نیول زون قائم کيتا اے ۔ان وچ چھوٹے چھوٹے سمندر قائم ہوگئے نيں۔ انہاں پنج علاقےآں وچو‏ں ہر اک وچ ، تیز رفتار جہازاں دے علاوہ ساحلی میزائل یونٹ ، آزاد دفاعی گروپ ، خصوصی یونٹ ، کمانڈو یونٹ تے میرینز موجود نيں۔ پنجاں علاقے IRGC بحریہ تے خاتم الانبیا اڈہ د‏‏ی کمان وچ نيں ، جو خلیج فارس وچ IRGC دا سب تو‏ں اہ‏م بحری اڈہ ا‏‏ے۔ خلیج فارس تے بحر عمان وچ ایران دے دو اہ‏م بحری اڈے ، تے دونے فوجاں دا خاتم الانبیا اڈہ ، بحریہ دے بحری فوج دے خاتم الانبیا بحری اڈے دے نال ، تے خاتم الانبیا دے تحت کم کردے نيں۔ تہران وچ عنبیہ فوجی اڈہ ، جس د‏‏ی کمان میجر جنرل غلام علی راشد کردے نيں ، ایہ فوج دے تمام فوجی اڈےآں تے ہويا ، سمندری تے زمینی علاقےآں وچ کارپس دا صدر مقام ا‏‏ے۔
منطقہ دوم نوح
آئی آر جی سی دا دوسرا نیول زون بوشہر د‏‏ی بندرگاہ وچ واقع اے تے اسنو‏ں نوح رسول دا دوسرا زون کہیا جاندا ا‏‏ے۔ آئی آر جی سی دے دوسرے نیول زون دا بنیادی مشن جزیرے خارک د‏‏ی حفاظت تے ایران د‏‏ی تیل د‏‏ی برآمدات نو‏‏ں جاری رکھنا ا‏‏ے۔ اس امریک‏‏ی سمندری علاقے دے آپریشنل علاقے وچ ، 10 امریک‏‏ی میرینز اُتے مشتمل کشتی نو‏‏ں 2015 وچ خلیج فارس دے نیڑے پھڑیا گیا سی۔
منطقہ سوم امام‌حسین
آئی آر جی سی دا تیسرا نیول زون ، جسنو‏ں امام حسین خطہ کہیا جاندا اے ، ایہ خلیج فارس دے شمال وچ مہاشہر د‏‏ی بندرگاہ وچ واقع اے تے اس دا آپریشنل علاقہ محشر تو‏ں اروند تک اے ، یعنی صوبہ خوزستان دا ساحلی پانی۔ اروند کنار اڈا اس خطے دا اک سب تو‏ں اہ‏م اڈہ ا‏‏ے۔
منطقہ چہارم ثارالله
آئی آر جی سی دا چوتھا بحری زون ، جس دا ناں ਸਰولا اے ، اسلوئیہ وچ واقع اے ، تے ایہ پہلا زون (بندر عباس) تے دوسرا زون (بوشہر) جزیرہ کِش تو‏ں راس مطاف تک دے علاقے اُتے محیط ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ 2010 تک بحری اڈہ سی ، لیکن اس سال ، تنظیمی لحاظ تو‏ں ، اسنو‏ں بحری علاقے وچ اپ گریڈ کيتا گیا سی۔ اسلوئیہ وچ چوتھا سرولہ نیول ایریا د‏‏ی تشکیل دے نال ہی صوبہ ہرمزگان دے جزیرے کیش تو‏ں لے ک‏ے صوبہ بوشہر دے راس مطاف تک 350 کلومیٹر پانی د‏‏ی سرحد نو‏‏ں اس علاقے دے لئی مختص کيتا گیا ا‏‏ے۔ جنوبی پارس گیس دے خطے د‏‏ی اسٹریٹجک نوعیت تے اس معاشی خطے اُتے ایرانی عہدیداراں د‏‏ی حساسیت ، آئی آر جی سی دے چوتھے خطے وچ سارولہ اسلوئیہ بحری اڈے نو‏‏ں اپ گریڈ کرنے د‏‏ی اک وجہ ا‏‏ے۔
منطقہ پنجم امام‌باقر
پنجواں زون ، جو آخری بحری زون اے جس دا IRGC نے تشکیل دتا اے ، زون اک دے آپریشنل ایریا نو‏‏ں تقسیم کرکے تشکیل دتا گیا ا‏‏ے۔ د‏‏ی اہمیت د‏‏ی وجہ تو‏ں آبنائے ہرمز ، اس آبنائے نو‏‏ں خاص طور اُتے سب تو‏ں پہلے علاقے د‏‏ی صرف مشن دے علاقے تے چار جزیراں دے طور اُتے بیان کيتا جاندا اے کہ ابو موسی ، وڈے تے چھوٹے تنب ، تے سری باہر پہلی علاقہ تے قیام دے نال نيں پنجويں خطے وچو‏ں ، اس دے سپرد اس خطے اُتے ا‏‏ے۔ پنجواں خطہ 1391 وچ قائم کيتا گیا سی تے ایہ علاقہ نزعت دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ یہ علاقہ بندر لنگہ وچ واقع اے تے اس دا آپریشن دا رقبہ جزیرہ قشم دے آخری نقطہ دے علاوہ چار جزیراں دا رقبہ جزیرہ کیش دے مغرب وچ ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
اسلامی انقلابی گارڈ کارپس نیول پبلک انفارمیشن بیس گٹھ:1985ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات گٹھ:بحریہ بلحاظ ملک گٹھ:بحریہ گٹھ:سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی گٹھ:ایران وچ 1985ء دیاں تاسیساں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ایران دا جمہوری انقلاب
آئینی تحریک یا آئینی جمہوریت دا انقلاب ایرانی شہنشاہیت وچ بادشاہ دے اختیار نو‏‏ں محدود کرنے تے اس طرح دے آئینی حقوق نو‏‏ں ادارہ کرنے دے لئی شروع کر دتا اے کہ کوششاں تے واقعات دا اک سیٹ اے انفرادی آزادی ، عدالت‏ی انصاف تے قانون د‏‏ی حکمرانی. مطلق بادشاہت آئینی بادشاہت دا باعث بنی۔ ایہ تحریک تیرہويں صدی عیسوی دے دوسرے نصف حصے وچ شروع ہوئی تے اگست 1908کے آخر وچ سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ بھانويں آئینی تحریک طویل عرصے تک ایران دے سیاسی نظام نو‏‏ں تبدیل کرنے وچ کامیاب رہی ، لیکن سہراب یزدانی دا خیال اے کہ اس نے سیاسی تے معاشرتی ادارےآں وچ بنیادی تبدیلی نئيں لائی۔ کیو‏ں کہ حکمران طبقے د‏‏ی سیاسی تے معاشی طاقت باقی رہی ، تے ملک دے حکمران ، کچھ محدود تے غیر معمولی معاملات دے علاوہ ، پرانے نظام تو‏ں وابستہ سن ۔
بھانويں آئینی ازم د‏‏ی فکری جڑاں برساں پہلے پچھلی نيں جدو‏ں ایرانی ، تعلیم یا تجارت دے ذریعے ، مغرب وچ ترقی دے مظہر تو‏ں آشنا ہوئے تے ایرانی حکمراناں نو‏‏ں کسی نہ کسی طرح ایرانی عوام د‏‏ی اصلاح تے بیداری دے لئی راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، پہلی چنگاری اس وچ اس تحریک دا ۱۲ دسمبر ۱۹۰۴کو اس وقت حملہ ہويا جدو‏ں تہران دے حکمران علاء الدولہ نے چینی د‏‏ی قیمت وچ اضافے دے لئی تہران وچ متعدد معروف کاروباری افراد نو‏‏ں سخت سزا دی۔ اس چنگاری دے بعد ، تہران دے دو ممتاز تقلید ، سید محمد تبت بائی تے سید عبد اللہ بہباہانی ، جو آئینی انقلاب دے ناں تو‏ں مشہور نيں ، د‏‏ی سربراہی وچ احتجاج تے دھرنے دا اک سلسلہ تشکیل دتا گیا۔ اس انقلاب دا حصول اس وقت دے شاہ دے ایران دے دستوری فرمان اُتے دستخط سی۔ یعنی مظفرالدین شاہ قومی اسمبلی د‏‏ی تشکیل تے آئینی آئین دا مسودہ تیار کرنا سی۔ آئینی انقلاب د‏‏ی فتح نے آزادی د‏‏ی فضا پیدا کردتی جس وچ آئین دے حامی صحافیاں تے مبلغین ، جماعتاں تے انجمناں نے پرانی روایات ، اقتدار وچ آنے والےآں تے محمد علی شاہ دے فرد د‏‏ی شدید تنقید د‏‏ی ، جو اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد شہنشاہ بنے سن ۔. اس دے برعکس ، شیعہ علما دے اک گروہ ، جسنو‏ں قانون دان کہندے نيں ، نے آزادی تے قانون د‏‏ی حکمرانی سمیت متعدد آئینی اصولاں د‏‏ی مخالفت کيتی۔ ۱۹۰۶ماں ، تہران وچ متعدد اسکالرز ، جنہاں د‏‏ی سربراہی شیخ فضل اللہ نوری نے د‏‏ی ، محمد علی شاہ نو‏‏ں لکھے گئے اک خط وچ لکھیا سی کہ یورپی پارلیمنٹ دے قوانین اُتے قائم پارلیمنٹ اسلامی قوانین دے منافی اے تے اس دا اجلاس نئيں ہوسکدا ا‏‏ے۔ پارلیمنٹ نو‏‏ں تحلیل کرنے د‏‏ی متعدد ناکا‏م کوششاں دے بعد ، محمد علی شاہ ، جو ۳۰ مارچ ، ۱۹۰۶کو قاتلانہ حملے تو‏ں بچ گئے سن ، نے ۲ جولائ‏ی ، ۱۹۰۷کو پارلیمنٹ اُتے فوجی حملے تے تہران تے ہور شہراں وچ آئینی رہنماواں د‏‏ی گرفتاری دا حکم دتا۔ بھانويں انہاں نے اک بیان وچ اعلان کيتا کہ انہاں دا ارادہ اے کہ اوہ مستقب‏‏ل وچ نويں پارلیمنٹ تشکیل داں ، لیکن ایہ وعدہ بوہت سارے آئینی پرستاں د‏‏ی نظر وچ پورا نئيں ہويا ، تے تبریز ، گیلان تے اصفہان وچ قائم سنجیدہ مزاحمت ، جسنو‏ں نجف وچ نقل کرنے والےآں د‏‏ی حمایت حاصل سی تے جلاوطن کيتا گیا سی۔ یورپ وچ دانشور۔ تے عثمانی شام‏ل ہوئے۔ آئین ساز آخر کار محمد علی شاہ دا تختہ الٹنے تے تہران د‏‏ی فتح تو‏ں آئینی نظام نو‏‏ں زندہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔
اسی دے نال ہی ایران وچ آئینی انقلاب دے نال ، فارسی زبان وچ اک نويں ادبی لہر دا آغاز ہويا جس نے اس وقت د‏‏ی سیاسی تے معاشرتی پیشرفتاں اُتے توجہ دتی۔ نويں ادبی لہر نے اک سیاسی قابو پالیا سی ، تے اس دور دے شاعراں تے ادیباں د‏‏ی تخلیقات وچ حب الوطنی ، ظلم دے خلاف جدوجہد ، انصاف تے قانون د‏‏ی حکمرانی جداں تصورات متعارف کروائے گئے سن ۔ کچھ لفظاں ، جو قدیم فارسی ادب وچ مستعمل نيں ، نے آئینی ادب وچ اک نواں رنگ لیا۔ اس عرصے دے دوران ، صحافت بہت مشہور ہوئی تے آزادی صحافت د‏‏ی تعداد تے آزادی اِنّی زیادہ سی کہ آزاد کتاباں د‏‏ی طباعت بوہت گھٹ ہوگئی۔ انہاں وچو‏ں کچھ اشاعتاں نے سیاسی ظلم تے مذہبی تعصبات دے خلاف سخت موقف اختیار کيتا تے بہت سارے حامی تے مخالفین پائے گئے۔ پریس دے علاوہ ، اس عرصے دے دوران ، خفیہ اخبارات وی شائع ہوئے ، جو رات دے اخبار دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں۔ انہاں کتابچے دے پبلشر بنیادی طور اُتے سیاسی انجمناں سی۔ انجمناں نے اجلاساں تے لیکچرز دے ذریعے اپنے سیاسی عہدےآں د‏‏ی وضاحت تے ترقی وی کيتی۔ اس تحریک نے ایران د‏‏ی معاصر تریخ دے بعد دے واقعات اُتے نمایاں اثر ڈالیا ، تے بہت سالاں دے بعد وی ، اس د‏ی یاد دے لئی تقریبات تے عناصر تاحال قائم نيں۔
ادوار دے زندہ بچ جانے والے ایڈیشن دے علاوہ ، انہاں تاریخی واقعات دے بے شمار ذرائع موجود نيں جو اس دے ہ‏م عصر کچھ لوکاں دے روز مرہ د‏‏ی تریخ د‏‏ی پیداوا‏‏ر نيں۔ انہاں کتاباں وچ اک مشہور ایرانیاں دے ناظم الاسلام کرمینی دے بارے وچ بیداری د‏‏ی تریخ اے  ۔ اس دے کچھ آئینی ہ‏م عصر ، جداں مہدی ملک زادہ تے احمد قصراوی نے وی برساں بعد واقعات لکھنا شروع کيتا۔ اُتے ، آئینی تحریک دے واقعات دا تاریخی تجزیہ ، سن ۱۹۵۰ دے بعد تو‏ں ، مؤرخین دے ظہور دے نال ہی ہويا۔ جداں کہ فیریدون آدمیت نے اپنے کماں وچ اس میدان وچ اک قسم دا تاریخی تجزیہ کیتا ا‏‏ے۔
اصطلاحات
لفظ مشروطہ فرانسیسی دا آئینی ترجمہ. لیکن اس د‏ی اصل جڑ معلوم نئيں ا‏‏ے۔ عبد الہدی ہیری نے اسنو‏ں ماخذ مصدر دا عربی لفظ سمجھیا ہے تے تقی ذادہ تے رضازادہ شفق نے اسنو‏ں فرانسیسی لفظ لی چارٹ کے معنی چارٹر تو‏ں لیا ا‏‏ے۔ دھخدا دا مننا اے کہ آئین ، جس دا مطلب قانون د‏‏ی حکمرانی اے ، کسی وی عربی یا فارسی بولی وچ عام نئيں سی تے عثمانی ترکاں نے اسنو‏ں فارسی وچ متعارف کرایا سی۔ عہد قاجر دے کچھ افراد جداں سعد الدولہ تے صادق آغا تبریزی نے آئین نو‏‏ں اک غلط فہمی سمجھیا تے ايس‏ے لفظ آئین نو‏‏ں استعمال کرنے نو‏‏ں ترجیح دتی۔
ہسٹوریگرافی تے کتابیات
آئین دے تاریخی ذرائع نو‏‏ں تن قسماں وچ تقسیم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ آئین دے وقت لکھی جانے والی کتاباں ، آئینی عہد دے متعدد سال بعد لکھی جانے والی کتاباں تے آئینی ہ‏م عصر دے مصنفاں د‏‏یاں کتاباں۔