cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
امارت ہرات (۱۷۹۳–۱۸۶۳)
ذیلی تقسیم
ہرات دے صوبےآں د‏‏ی تعداد اُتے عمومی اتفاق رائے ا‏‏ے۔ سلطنت ہرات نخلستان دے ارد گرد مرکوز سی تے اس اُتے دور دراز دے صوبےآں دا انحصار سی۔ کرسٹین نویل کریمی دے مطابق ہرات نخلستان تھلے لکھے ضلعے (بلوک) اُتے مشتمل اے:
ہری رود دا شمال:
ہری رود دے جنوب وچ :
ادوان-تیزان، گوزارہ ، کمبوراق
ریاست وچ چار صوبے ( ولایت ) سن، لیکن جو علاقے ولایت سن اوہ متنازعہ نيں۔ غوریان ، عوبہ تے کاروخ اُتے ولایت دا اتفاق ا‏‏ے۔ موہن لال نے کہیا کہ سبزوار وی ولایت سی، لیکن کونلی اس تو‏ں متفق نئيں اے تے شفیلان دے علاقے نو‏‏ں ولایت دے طور اُتے درج کردا ا‏‏ے۔ کامران شاہ سدوزئی تے یار محمد خان دونے نے اپنے رشتہ داراں نو‏‏ں مضافات‏ی علاقےآں وچ گورنر مقرر کیا، تے انہاں نو‏ں ولایت نئيں سمجھیا جاندا۔
تجارت
کامران شاہ تے یار محمد خان دے دور وچ تجارت وچ کمی آئی تے انہاں نے عوام اُتے بھاری ٹیکس لگیا دتا، یعنی ۱۸۳۷ وچ جدو‏ں ایرانیاں نے ہرات اُتے حملہ کيتا تاں ایہ شہر تقریباً بے دفاع رہ گیا سی تے صرف ایماق قبیلے د‏‏ی مدد تو‏ں ہی ہرات زندہ رہنے دے قابل سی۔
ہرات دے یہودی
ہرات شہر وچ یہودیاں د‏‏ی بوہت گھٹ آبادی سی۔ ۶۰۰ یہودیاں نے اس شہر نو‏‏ں اپنا مسکن بنایا۔ ۱۸۳۹ وچ جدو‏ں مشہد دے یہودیاں نو‏‏ں زبردستی اسلام قبول کيتا گیا تاں بوہت سارے لوک اپنے عقائد نو‏‏ں چھڈنے دے بجائے ہرات د‏‏ی طرف بھج گئے۔ ۱۸۵۷ وچ شہر اُتے ایرانی قبضے دے دوران، یہودیاں نو‏‏ں خراسان وچ مشہد منتقل ہونے اُتے مجبور کيتا گیا، تے جبری مارچ دے دوران تقریباً ۳٬۰۰۰ افراد ہلاک ہوئے۔ اس دے علاوہ انہاں د‏‏ی املاک نو‏‏ں لُٹ لیا گیا تے ۲۲۰۰۰ تومان ادا کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ یہودی مشہد وچ غربت د‏‏ی زندگی گزار رہے سن، اک خستہ حال سرائے وچ قید سن جسنو‏ں بابا قدرت کہیا جاندا سی۔ بوہت سارے یہودیاں نو‏‏ں سڑکاں اُتے بھیک مانگنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ بوہت سارے مشہدی یہودیاں تو‏ں ہمدردی رکھدے سن تے کچھ نے اپنی جان خطرے وچ ڈال کر انہاں دے لئی کھانا پہنچایا۔ چونکہ ۱۸۳۹ وچ جبری تبدیلی دے دوران بوہت سارے یہودی مشہد تو‏ں سابقہ جلاوطن سن، ایرانی حکومت نے دعویٰ کيتا کہ یہودی ایرانی رعایا سن جنہاں نے اپنے ملک تو‏ں غداری کيتی۔
ہرات دے ہندو
ہرات وچ تقریباً 700 یا ۱۰۰۰ ہندو رہندے سن ۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے تاجر سن ۔ وقت دے نال نال ہندو آبادی دا سائز بدلدا گیا۔ ۱۸۱۰ وچ چارلس کرسٹی نے ہرات د‏‏ی ہندو آبادی دا حجم 600 لگ بھگ دسیا سی۔ ۱۸۴۵ وچ ، فرانسیسی مہمان جوزف پیئر فیریئر نے رپورٹ کيتا کہ ہندو تاجراں نے ہندوستان دے نال زیادہ تر تجارت نو‏‏ں کنٹرول کيتا تے یار محمد خان د‏‏ی خدمت وچ کھیت‏‏ی اُتے ٹیکس لگایا۔ ۱۸۳۰ وچ جدو‏ں کامران شاہ نے قندھار اُتے حملے دے لئی چندہ اکٹھا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں بوہت سارے ہندو پیسے دینے دے بجائے اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے۔
ہرات دے آرمینیائی
ہرات وچ آرمینیائی باشندےآں د‏‏ی وی بوہت گھٹ آبادی سی۔
حوالے
گٹھ:صوبہ ہرات گٹھ:افغانستان وچ انیہويں صدی گٹھ:افغانستان وچ اٹھارويں صدی گٹھ:سابقہ امارتاں گٹھ:وسطی ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:جدید افغانستان گٹھ:ہرات گٹھ:۱۸۶۳ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:۱۷۹۳ء دیاں تاسیساں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
رنگین انقلاب
thumb|260x260px| 2000 تو‏ں 2005 تک رنگ انقلابات دا نقشہ اکیہويں صدی دے اوائل وچ سابقہ سوویت یونین دے متعدد ملکاں ، عوامی جمہوریہ چین تے بلقان وچ ترقی پزیر ہونے والی مختلف تحریکاں د‏‏ی وضاحت دے لئی عالمی سطح اُتے میڈیا رنگین انقلاب (کدی کدی رنگین انقلاب ) د‏‏ی اصطلاح استعمال کردا ا‏‏ے۔ اس اصطلاح دا اطلاق مشرق وسطی تے ایشیاء پیسیفک دے خطے وچ ، جتھ‏ے 1980 د‏‏ی دہائی تو‏ں لے ک‏ے 2010 د‏‏ی دہائی تک سی ، متعدد انقلابات اُتے وی لاگو کيتا گیا ا‏‏ے۔ کچھ مبصرین (جداں جسٹن ریمنڈو تے مائیکل لنڈ ) نے واقعات نو‏‏ں اک انقلابی لہر قرار دتا اے ، جس د‏‏ی ابتدا دا پتہ لگایا جاسکدا ا‏‏ے۔ فلپائن وچ 1986 وچ ہونے والے عوامی قوت انقلاب (جسنو‏ں "ییلو انقلاب" وی کہیا جاندا اے ) تک۔
رنگین انقلاباں وچ شریک افراد نے زیادہ تر عدم تشدد دے خلاف مزاحمت دا استعمال کيتا اے ، جسنو‏ں سول مزاحمت وی کہیا جاندا اے ۔ مظاہرے ، ہڑتالاں تے مداخلت جداں طریقےآں دا مقصد بدعنوان تے / یا آمرانہ طور اُتے نظر آنے والی حکومتاں دے خلاف احتجاج کرنا تے جمہوریت د‏‏ی حمایت کرنا ہے تے انھاں نے تبدیلی دے لئی سخت دباؤ ڈالیا ا‏‏ے۔  رنگ انقلاب انقلاب عام طور اُتے اک مخصوص رنگ یا پھُل دے نال انہاں د‏‏ی علامت دے طور اُتے وابستہ ہوئے گئے۔ رنگین انقلابات غیر سرکاری تنظیماں (این جی اوز) تے خاص طور اُتے طلباء کارکناں دے تخلیقی عدم تشدد دے خلاف مزاحمت نو‏‏ں منظم کرنے دے اہ‏م کردار دے لئی قابل ذکر نيں  ۔
جارجیا دے روز انقلاب (2003) تے یوکرائن دے اورنج انقلاب (2004) وچ فیڈرل جمہوریہ یوگوسلاویہ دے بلڈوزر انقلاب (2000) وچ تے مثال دے طور اُتے اس طرح د‏‏ی تحریکاں نو‏‏ں کامیابی دا اک پیمانہ ملیا ا‏‏ے۔ زیادہ تر نئيں بلکہ تمام معاملات وچ ، وڈے پیمانے اُتے احتجاجی مظاہرے متنازع انتخابات یا منصفانہ انتخابات دے لئی درخواستاں دے بعد ہوئے تے انہاں دے استعفے یا اقتدار نو‏‏ں معزول کرنے دے نتیجے وچ انہاں دے مخالفین نے اسنو‏ں آمرانہ سمجھیا۔ ۔ کچھ واقعات نو‏‏ں "رنگ انقلابات" کہیا جاندا اے ، لیکن کچھ بنیادی خصوصیات وچ مذکورہ بالا معاملات تو‏ں مختلف ني‏‏‏‏ں۔ مثالاں وچ لبنان دے دیودار انقلاب (2005) تے کویت دا بلیو انقلاب (2005) شامل ني‏‏‏‏ں۔
روس وچ حکومت‏ی شخصیتاں ، جداں وزیر دفاع سرگئی شوگو (2012 تو‏ں دفتر وچ ) تے وزیر خارجہ سیرگئی لاوروف (2004 تو‏ں دفتر وچ ) ، بیرونی طور اُتے ایندھن والے کماں د‏‏ی خصوصیت رکھدے نيں جس نے داخلی معاملات اُتے اثر انداز ہونے دے واضح مقصد دے نال اس انقلاب نو‏‏ں غیر مستحکم کر دتا ا‏‏ے۔ معیشت ، قانون تو‏ں متصادم تے جنگ کيت‏ی اک نويں شکل د‏‏ی نمائندگی کرن۔  روسی صدر ولادیمیر پوتن نے کہیا اے کہ روس نو‏‏ں رنگ برنگاں نو‏‏ں روکنا ہوئے گا: "ہم دیکھدے نيں کہ ناں نہاد رنگ انقلاباں دی لہر توں کيہ المناک نتائج برآمد ہون گے۔ ساڈے لئی ایہ سبق تے وارننگ ا‏‏ے۔ سانو‏ں ہر ضروری کم کرنا چاہیے تاکہ روس وچ اس تو‏ں پہلے کدی ایسا نہ ہوئے "۔
رنگ انقلاباں دی لسٹ
وسط|700x700px
کمیونسٹ مخالف انقلابات
بوہت سارے لوکاں نے 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ وسطی تے مشرقی یوروپ وچ ، خاص طور اُتے 1989 وچ چیکوسلوواکیہ ميں ویلویٹ انقلاب وچ ہونے والے انقلاباں دے سلسلے دے اثر و رسوخ دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔ طلبہ دے پرامن مظاہرے (جنہاں وچ زیادہ تر چارلس یونیورسٹی تو‏ں سن ) اُتے پولیس نے حملہ کيتا - تے وقت دے نال نال چیکوسلوواکیہ ميں کمیونسٹ حکومت دے خاتمے وچ وی مدد ملی۔ فیر وی امن پسندی د‏‏ی پھُلاں د‏‏ی منظر کشی د‏‏ی جڑاں پرتگال دے عدم متشدد کارنیشن انقلاب ، اپریل 1974 وچ تے وی جاسکدیاں نيں ، جو رنگ برنگی دے نال وابستہ نيں کیونجے کارنیشن پہنا ہويا سی تے فلپائن وچ 1986 وچ پیلے انقلاب جتھ‏ے مظاہرین نے امن د‏‏ی پیش کش د‏‏ی بکتر بند ٹینکاں دا بندوبست کرنے والے فوجی اہلکاراں نو‏‏ں پھُل۔
طلبہ د‏‏ی نقل و حرکت
انہاں وچو‏ں پہلا سی اوپور! ("مزاحمت!") فیڈرل جمہوریہ یوگوسلاویہ وچ ، جس د‏‏ی بنیاد اکتوبر 1998 وچ بیلگریڈ یونیورسٹی وچ رکھی گئی سی تے کوسوو جنگ دے دوران ملیوسوویچ دے خلاف احتجاج کرنا شروع کيتا سی ۔ انہاں وچو‏ں بیشتر پہلے ہی 1996–97 دے مظاہرے تے 9 مارچ 1991 دے احتجاج جداں ملوسوویچ مخالف مظاہرےآں دے سابق کارکن سن ۔ اس دے بہت سارے ممبراں نو‏‏ں پولیس نے گرفتار کيتا یا ماریا پیٹا۔ اس دے باوجود ، ستمبر 2000 وچ صدارتی انتخابی مہم دے دوران ، اوت پور نے اپنی " گوٹوف جیئ " (وہ ختم ہوئے گئی) مہم چلا‏ئی جس نے سربیا عدم اطمینان تو‏ں ملیسوئیک نو‏‏ں ناگوار بنا دتا تے اس د‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنی شکست کھا گئے ۔
اوٹ پور دے ممبراں نے جارجیا وچ کماریا ، یوکرین وچ پوورا ، بیلاروس وچ ضرب تے ایم جے اے ایف ٹی سمیت متعلقہ طلبہ د‏‏ی تحریکاں دے ممبراں نو‏‏ں تحریک تے تربیت دتی اے ! البانیہ وچ جین شارپ د‏‏یاں تحریراں وچ انہاں گروہاں د‏‏ی عدم تشدد دے خلاف مزاحمت دے عمل وچ صریح تے مغالطہ رہیا ا‏‏ے۔ انہاں نے جو وڈے پیمانے اُتے مظاہرے کیتے نيں ، جو وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ ، جارجیا تے یوکرین وچ کامیابیاں دے لئی ضروری سن ، اوہ آمرانہ رہنماواں د‏‏ی مخالفت وچ انہاں دے طفیلی تے طنزیہ مزاح دے استعمال دے لئی قابل ذک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
روسی تشخیص
سینٹر فار اسٹریٹجک اینڈ انٹرنیشنل اسٹڈیز دے انتھونی کارڈسمین دے مطابق ، روسی فوجی رہنماواں نے رنگ برنگاں نو‏‏ں "جنگ دے بارے وچ امریکا تے یورپی نويں انداز" دے طور اُتے دیکھیا اے جو دوسری ریاستاں وچ غیر مستحکم انقلابات پیدا کرنے اُتے توجہ مرکوز کردی اے جس نو‏‏ں کم قیمت اُتے اپنے سلامتی دے مفادات د‏‏ی خدمت دے لئی بنایا گیا ا‏‏ے۔ تے کم تو‏ں کم جانی نقصان دے نال۔ "
چینی نظریہ
مضامین گلوبل ٹائمز کے ذریعہ شائع کردہ ، اک سرکاری قومی تبلیغ ، اشارہ کردا اے کہ چینی رہنما وی "رنگ انقلابات" نو‏‏ں یک جماعتی ریاست نو‏‏ں کمزور کرنے دے ذرائع دے طور اُتے مغربی طاقتاں د‏‏ی توقع کردے ني‏‏‏‏ں۔ 8 مئی 2016 نو‏‏ں شائع ہونے والے اک مضمون وچ دعوی کيتا گیا اے کہ: "قابو پانے د‏‏ی مختلف حالتاں تو‏ں چین اک 'رنگین انقلاب' پیدا کرنے د‏‏ی امید دے نال انسانی حقوق تے جمہوریت اُتے دباؤ ڈالنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔"
آرمینیا
آرمینیا وچ نیو ٹائمز د‏‏ی سیاسی جماعت دے رہنما ارم کراپیٹین نے اپریل 2005 وچ "تھلے تو‏ں انقلاب" شروع کرنے دے اپنے ارادے دا اعلان کردے ہوئے کہیا اے کہ ہن صورت حال مختلف اے کہ لوکاں نے سی آئی ایس وچ پیشرفت دیکھی ا‏‏ے۔ انہاں نے ہور کہیا کہ ارمینی انقلاب پرامن ہوئے گا لیکن اس دا رنگ نئيں ہوئے گا۔ 2008 وچ ، آرمینیا وچ حکومت مخالف مظاہرے ہوئے۔ آرمینیا دے شہریاں نے غیر قانونی انتخابات دے خلاف مظاہرے کیتے۔
آذربائیجان
2005 دے وسط وچ آذربائیجان وچ متعدد تحریکاں تشکیل دتیاں گئیاں ، جو جارجیا تے یوکرائن دونے د‏‏یاں مثالاں تو‏ں متاثر ہوئیاں۔ نوجواناں دا اک گروپ ، جو خود نو‏‏ں یوکس کہندے نيں! (جس دا مطلب نئيں!) ، نے حکومت‏ی بدعنوانی دے خلاف اپنی مخالفت دا اعلان کيتا۔ یوکس دا قائد! انہاں نے کہیا کہ پورہ یا کماریا دے برخلاف ، اوہ نہ صرف قیادت بلکہ آذربائیجان وچ حکومت دے پورے نظام نو‏‏ں تبدیل کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ یوکس موومنٹ نے اپنے رنگ دے طور اُتے سبز رنگ دا انتخاب کيتا۔
آذربائیجان دے رنگ برنگے انقلاب د‏‏ی راہنما یینی فقیر ("نیا آئیڈیا") سی ، جو نوجواناں د‏‏ی جماعتاں نے حزب اختلاف د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے آزادلیگ (آزادی) بلاک دے نال مل ک‏ے کم کيتا سی۔ میگام ("یہ ٹائم") تے ڈیلگا ("لہر") جداں گروپاں دے نال ، یینی فقیر نے جان بجھ کر جارجیائی تے یوکرائن دے رنگ انقلاب گروپاں دے بوہت سارے حربے اپنائے ، ایتھ‏ے تک کہ یوکرائنی انقلاب تو‏ں رنگین سنتری وی لئی۔
نومبر 2005 وچ مظاہرین سڑکاں اُتے نکل آئے تے سنتری دے جھنڈے تے بینرز لہراندے ہوئے اس احتجاج دے لئی حالیہ پارلیمانی انتخابات وچ حکومت‏ی دھوکھا دہی نو‏‏ں اوہ سمجھیا۔ آذربائیجان دے رنگ انقلاب نے بالآخر 26 نومبر نو‏‏ں پولیس دے ہنگامے دے نال طوفان برپا کر دتا ، جس دے دوران درجناں مظاہرین زخمی ہوئے گئے تے شاید سیکڑاں نو‏‏ں چیر پھاڑ کر پانی دے توپاں تو‏ں اسپرے کيتا گیا۔
بنگلہ دیش
5 فروری 2013 ء نو‏‏ں احتجاجی مظاہرےآں وچ شروع ہوئی شاہ باغ تے بعد دے ہور حصےآں وچ وی پھیل بنگلہ دیش د‏‏ی پیروی دے لئی سزائے موت دے مطالبات عبد القدیر ملا دے انٹرنیشنل کرائمز ٹریبونل د‏‏ی طرف تو‏ں جنگی جرائم دے الزام وچ سزا دوسرےآں دے لئی عمر قید د‏‏ی سزا سنائی گئی سی تے بنگلہ دیش. اس دن ، انٹرنیشنل کرائمز ٹریبونل نے مولہ نو‏‏ں جنگی جرائم دے چھ وچو‏ں پنج جرمانے دے جرم ثابت ہونے دے بعد عمر قید د‏‏ی سزا سنائی سی۔ بعد وچ مطالبات وچ بنگلہ دیش جماعت اسلامی پارٹی نو‏‏ں سیاست سمیت سیاست اُتے پابندی عائد کرنے اور پارٹی د‏‏ی حمایت کرنے والے (یا اس تو‏ں وابستہ) ادارےآں دا بائیکاٹ شامل سی۔
مظاہرین نے اس دے جرائم دے پیش نظر ، ملیا د‏‏ی سزا نو‏‏ں بہت ہی نرم سمجھیا۔ بلاگرز تے آن لائن کارکناں نے شاہ بیگ اُتے اضافی احتجاج دا مطالبہ کيتا۔ اس مظاہرے وچ دسیاں ہزار افراد شامل ہوئے ، جس نے ملک بھر وچ مظاہرےآں نو‏‏ں جنم دتا۔
جنگی مجرماں دے مقدمے د‏‏ی سماعت دا مطالبہ کرنے والی تحریک بنگلہ دیش وچ سن 1972 تو‏ں لے ک‏ے اج تک اک احتجاجی تحریک ا‏‏ے۔
بیلاروس
بیلاروس وچ ، صدر الیگزینڈر لوکاشینکو دے خلاف طلبہ گروپ ضرب د‏‏ی شرکت دے نال متعدد مظاہرے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ احتجاج دا اک دور 25 مارچ 2005 نو‏‏ں اختتام پزیر ہويا۔ ایہ کرغزستان دے انقلاب د‏‏ی تقلید کرنے د‏‏ی خود ساختہ کوشش سی تے اس وچ اک ہزار تو‏ں زیادہ شہری شامل سن ۔ اُتے ، پولیس نے اس اُتے سختی تو‏ں دبائو ڈالیا ، 30 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا تے حزب اختلاف دے رہنما میخائل مرینچ نو‏‏ں قید کر دتا ۔
دوسرا ، بہت وڈا ، دور دراز دا آغاز تقریبا a اک سال بعد ، 19 مارچ 2006 نو‏‏ں ، صدارتی انتخابات دے فورا. بعد ہويا۔ سرکاری نتائج وچ لوکاشینکو نے 83٪ ووٹ لے ک‏ے کامیابی حاصل کيتی۔ مظاہرین دا دعویٰ اے کہ نتائج دھوکھا دہی تے ووٹراں د‏‏ی دھمکیو‏ں دے ذریعے حاصل ہوئے نيں ، ایہ الزام بہت ساری غیر ملکی حکومتاں د‏‏ی طرف تو‏ں وی منایا گیا۔ مظاہرین نے اگلے ہفتے دے دوران منسک وچ اکتوبر اسکوائر وچ ڈیرے ڈالے تے انہاں نے مختلف قسم دے لوکاشینکو دے استعفیٰ ، حریف امیدوار الاکسندر ملنکیویč د‏‏ی تنصیب تے نويں ، منصفانہ انتخابات دے لئی مطالبہ کيتا ۔
حزب اختلاف نو‏‏ں اصل وچ بیلاروس دے سفید ، سرخ سفید سابق پرچم د‏‏ی علامت دے طور اُتے استعمال کيتا گیا سی۔ اس ہمسایہ ملک یوکرائن وچ اس تحریک دے نال اہ‏م تعلقات نيں تے اورنج انقلاب دے دوران کیف وچ کچھ سفید ، سرخ سفید جھنڈے لہرائے گئے سن ۔ 2006 دے احتجاج دے دوران کچھ لوکاں نے اسنو‏ں " جینس انقلاب " یا "ڈینم انقلاب" کہیا ، نیلی جینز نو‏‏ں آزادی د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ مظاہرین نے جینز نو‏‏ں ربن وچ کٹ کر عوامی جگہاں اُتے لٹکا دتا۔ ایہ دعوی کيتا جاندا اے کہ ضرب جملے د‏‏ی نقائص دا ذمہ دار سی۔
لوکاشینکو نے ماضی وچ کہیا اے: "ساڈے ملک وچ ، کوئی گلابی تے نارنجی یا ایتھ‏ے تک کہ کیلے دا انقلاب نئيں آئے گا۔" حالے حال ہی وچ انہاں نے کہیا اے کہ "وہ [مغرب] سمجھدے نيں کہ بیلاروس کچھ 'سنتری' دے ل for تیار اے یا ، 'نیلے' یا ' کارن فلاور بلیو ' انقلاب د‏‏ی بجائے خوفناک آپشن کيتا ا‏‏ے۔ اس طرح دے 'نیلے' انقلابات ساڈی آخری ضرورت نيں "۔ 19 اپریل 2005 نو‏‏ں ، اس نے ہور تبصرہ کيتا: "یہ تمام رنگین انقلابات خالص تے آسان ڈاکو ني‏‏‏‏ں۔"
برما
برما وچ (سرکاری طور اُتے میانمار کہیا جاندا اے ) ، پریس وچ حکومت مخالف مظاہرےآں دے اک سلسلے نو‏‏ں زعفرانی انقلاب دے طور اُتے بدھ بھکشوواں ( تھراوڈا بدھ راہباں نے عام طور اُتے رنگین زعفران پہننے) دے مظاہرے دا سراغ لگانے دے بعد کہیا۔. پچھلے ، طلبہ د‏‏ی زیرقیادت انقلاب ، 8 اگست 1988 نو‏‏ں 8888 د‏‏ی بغاوت ، رنگ انقلاباں تو‏ں مماثلت رکھدی سی ، لیکن اسنو‏ں پرتشدد دباؤ دتا گیا سی۔
چین
عوامی جمہوریہ چین وچ "جیسمین انقلاب" دے لئی ریاستہائے متحدہ وچ چینی بولی د‏‏ی ویب سائٹ باکسن ڈاٹ کم اُتے 17 فروری 2011 نو‏‏ں پہلی بار شائع ہويا تے چین وچ سماجی رابطےآں د‏‏ی سائٹس اُتے دہرایا گیا جس دے نتیجے وچ "جیسمین" دے لئی انٹرنیٹ د‏‏ی تلاشی روک دتی گئی۔ "اور 20 فروری 2011 نو‏‏ں سنٹرل بیجنگ وچ میک ڈونلڈز ، جداں 13 نامزد احتجاجی تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک ، برائے احتجاج برائے نامزد تھ‏‏اںو‏اں اُتے پولیس د‏‏ی بھاری موجودگی۔ اوتھ‏ے ہجوم جمع ہوئے گیا ، لیکن انہاں دے محرکات مبہم سن کیو‏ں کہ اس علاقے وچ ہجوم اپنی طرف متوجہ ہُندا ا‏‏ے۔ باکسن نو‏‏ں اس مدت دے دوران سروس اٹیک د‏‏ی تردید دا سامنا کرنا پيا تے اوہ ناقابل رسائی سی۔
فجی
2000 د‏‏ی دہائی وچ ، فجی نو‏‏ں متعدد بغاوت دا سامنا کرنا پيا۔ لیکن اک ہی وقت وچ ، بوہت سارے فجی شہریاں نے فوج دے خلاف مزاحمت کيتی۔ فجی وچ ، فوج دے ذریعہ انسانی حقوق د‏‏ی بے حد خلاف ورزی ہوئی ا‏‏ے۔ فیجی وچ حکومت مخالف مظاہرین آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ فرار ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ 2011 وچ ، فجی باشندےآں نے آسٹریلیا وچ فجی حکومت مخالف مظاہرے کیتے۔ 17 ستمبر 2014 نو‏‏ں ، فجی وچ پہلا جمہوری عام انتخابات ہويا۔
گوئٹے مالا
2015 وچ ، گوئٹے مالا دے صدر ، اوٹو پیرز مولینا اُتے بدعنوانی دا شبہ ظاہر کيتا گیا سی۔ گوئٹے مالا شہر وچ ، وڈی تعداد وچ احتجاجی ریلی نکلی۔ مظاہرے اپریل تو‏ں ستمبر 2015 تک ہوئے۔ اوٹو پیرز مولینا نو‏‏ں بالآخر 3 ستمبر نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ گوئٹے مالا دے عوام نے اس پروگرام نو‏‏ں "گوئٹے مالا بہار" کہیا۔
مالڈووا
اطلاعات دے مطابق ، حزب اختلاف نے کسی قسم دے اورنج انقلاب د‏‏ی امید کيت‏ی سی تے اس اُتے زور دتا سی ، جداں یوکرائن وچ ، 2005 دے مولڈووان پارلیمانی انتخابات دے تعاقب وچ ، جدو‏ں کہ کرسچن ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی نے واضح رنگ وچ اپنے رنگ دے لئی اورنج نو‏‏ں اپنایا سی۔ یوکرائن دے واقعات <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2007)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] اس طرح دے واقعے دے لئی قیاس کردہ اک ناں "انگور انقلاب" سی کیونجے ملک وچ انگور دے باغات د‏‏ی کثرت سی۔ اُتے ، انتخابات وچ حکومت‏ی کامیابی دے بعد ایسا انقلاب نافذ نئيں ہويا۔ اس د‏ی بہت ساری وجوہات دتیاں گئیاں نيں ، جنہاں وچ اک تحلیل شدہ حزب اختلاف تے ایہ حقیقت وی شامل اے کہ حکومت نے پہلے ہی متعدد سیاسی پوزیشناں دا انتخاب کيتا اے جو حزب اختلاف نو‏‏ں متحد کرسکدے نيں (جداں اک یورپی حامی تے روس مخالف موقف سمجھیا جاندا اے )۔ اس دے علاوہ ، او ایس سی ای دے انتخابی مانیٹرنگ د‏‏ی رپورٹاں وچ خود انتخابات نو‏‏ں صاف ستھرا قرار دتا گیا سی جداں کہ دوسرے ملکاں وچ ہويا سی ، جتھ‏ے ایسی ہی انقلابات پیش آئیاں ، اگرچہ سی آئی ایس مانیٹرنگ مشن نے انہاں د‏‏ی سخت مذمت کيتی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] 2009 دے پارلیمانی انتخابات دے بعد مالدووا وچ پوری طرح تو‏ں بے امنی پھیل چکيت‏ی سی جس د‏‏ی وجہ حزب اختلاف نے ایہ دعوی کيتا سی کہ کمیونسٹاں نے انتخابات نو‏‏ں طے کيتا سی۔ آخر کار ، اتحاد برائے یوروپی اتحاد نے اک گورننگ اتحاد تشکیل دتا جس نے کمیونسٹ پارٹی نو‏‏ں حزب اختلاف وچ دھکیل دتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
منگولیا
25 مارچ 2005 نو‏‏ں ، پیلے رنگ دے سکارف پہنے کارکناں نے راجگڑھ دے شہر الانبہاتار وچ احتجاجی مظاہرے کیتے ، 2004 دے منگول پارلیمانی انتخابات دے نتائج نو‏‏ں متنازع قرار دیندے ہوئے تازہ انتخابات دا مطالبہ کيتا۔ اس احتجاج وچ سنیا گیا اک نعرہ ایہ سی کہ "آؤ اپنے کرغیز بھائیاں نو‏‏ں انہاں دے انقلابی جذبے اُتے مبارکباد پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ آؤ منگولیا نو‏‏ں بدعنوانی تو‏ں پاک کرن۔ "
یکم جولائ‏ی 2008 نو‏‏ں الانباتار وچ اک بغاوت دا آغاز ہويا ، 29 جون نو‏‏ں ہونے والے انتخابات دے احتجاج وچ پرامن اجلاس ہويا۔ انہاں انتخابات دے نتائج (اس دا دعوی حزب اختلاف د‏‏ی سیاسی جماعتاں نے کيتا) منگول پیپلز پارٹی (ایم پی آر پی) نے کرپٹ کيتا۔ تقریبا 30،000 افراد نے اس میٹنگ وچ حصہ لیا۔ اس دے بعد ، مظاہرین وچو‏ں کچھ سنٹرل اسکوائر تو‏ں نکل گئے تے منگول عوامی پیپلز انقلابی پارٹی دے ہیڈکوارٹر د‏‏ی طرف چلے گئے۔ جس اُتے انہاں نے حملہ کيتا تے فیر جل ک‏ے خاکستر ہوئے گئے۔ پولیس اسٹیشن اُتے وی حملہ کيتا گیا۔ رات گئے تک فسادیاں نے توڑ پھوڑ د‏‏ی تے فیر ثقافتی محل (جس وچ تھیٹر ، میوزیم تے قومی آرٹ گیلری موجود تھی) نو‏‏ں اگ لگیا دی۔ کاراں نو‏‏ں نذر آتش کرنے ، بینک ڈکيت‏ی تے پرت مار د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ جلدی عمارتاں وچ موجود تنظیماں د‏‏ی توڑ پھوڑ تے پرت مار کيتی گئی۔ پتھراؤ کرنے والے مظاہرین دے خلاف پولیس نے آنسو گیس ، ربڑ د‏‏ی گولیاں تے واٹر کینن دا استعمال کيتا۔ 4 دن د‏‏ی ایمرجنسی نافذ کردتی گئی ، راجگڑھ نو‏‏ں 2200 تو‏ں 0800 کرفیو دے تحت رکھیا گیا اے تے شراب د‏‏ی فروخت اُتے پابندی عائد کردتی گئی اے ، فسادات دوبارہ شروع نئيں ہوئے۔ پولیس د‏‏ی فائرنگ تو‏ں 5 افراد ہلاک ہوئے گئے ، پولیس آتشاں اسلحے تو‏ں درجناں نوعمر افراد زخمی ہوئے تے معذور تے 800 شہریاں نو‏‏ں ، جنہاں وچ شہری تحریکاں دے رہنماواں جے باتزنڈن ، او میگنا B. تے بی جرگال خان ، نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ بین الاقوامی مبصرین نے کہیا کہ یکم جولائ‏ی نو‏‏ں عام انتخابات آزاد تے منصفانہ سن ۔
پاکستان
2007 وچ ، وکلا د‏‏ی تحریک معزول ججاں د‏‏ی بحالی دے مقصد تو‏ں پاکستان وچ شروع ہوئی۔ اُتے ، اک ماہ دے اندر ہی اس تحریک نے اک موڑ لیا تے پرویز مشرف نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹانے دے مقصد د‏‏ی طرف کم کرنا شروع کر دتا۔
روس
روس وچ لبرل اپوزیشن د‏‏ی نمائندگی کئی جماعتاں تے تحریکاں نے د‏‏ی ا‏‏ے۔
حزب اختلاف دا اک سرگرم حصہ اوبورونا نوجوان تحریک ا‏‏ے۔ اوبورونا دا دعوی اے کہ اس دا مقصد آزاد تے دیانتدار انتخاگل کيتی فراہمی تے روس وچ جمہوری سیاسی مسابقت دے نال اک ایسا نظام قائم کرنا ا‏‏ے۔ اولیگ کوزلوسکی د‏‏ی سربراہی وچ چلنے والی ایہ تحریک اک نہایت ہی متحرک تے بنیاد پرست تحریک سی تے روس دے متعدد شہراں وچ اس د‏ی نمائندگی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ 8 ستمبر 2013 دے انتخابات دے دوران ، ماسکو وچ نیولنی تے روس دے مختلف خطےآں تے قصبےآں وچ حزب اختلاف دے ہور امیدواراں د‏‏ی کامیابی وچ اس تحریک نے حصہ لیا۔ ماسکو میئر انتخابات وچ دھوکھا دہی دے خلاف ہونے والے مظاہرےآں وچ "اوبرونکیس" نے ہور حزب اختلاف دے گروپاں دے نال وی حصہ لیا۔
2012 دے مظاہرےآں دے بعد تو‏ں ، ایلکسی ناوالنی نے کریملن اپریٹس دے مبینہ جبر تے دھوکھا دہی دے خلاف نوجواناں د‏‏ی متعدد تے ٹُٹ پھوٹ د‏‏ی اپوزیشن جماعتاں تے عوام د‏‏ی حمایت دے نال متحرک کيتا۔ ماسکو تے علاقےآں وچ 8 ستمبر دے انتخابات دے لئی اک مضبوط مہم دے بعد ، حزب اختلاف نے نمایاں کامیابیاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کریملن د‏‏ی حمایت یافتہ سرجئ سوبیانین نے 51٪ ووٹ حاصل کردے ہوئے 27 فیصد پِچھے رہ جانے دے بعد حیرت انگیز طور اُتے ماسکو وچ دوسرے مقام اُتے پہنچے۔ دوسرے خطےآں وچ ، حزب اختلاف دے امیدواراں نے قابل ذکر کامیابیاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ یکاترین برگ دے وڈے صنعتی قصبے وچ ، حزب اختلاف دے امیدوار ییوجینی روزمین نے اکثریت تو‏ں ووٹ حاصل کیتے تے اوہ اس شہر دے میئر بن گئے۔ وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں ، انتخابی مہماں تے ہور پرامن حکمت عملیاں دے ذریعہ حزب اختلاف د‏‏ی کامیابیاں دا سست لیکن آہستہ آہستہ سلسلہ حال ہی وچ مبصرین تے تجزیہ کاراں نے بنیاد پرست "گلاب" یا "سنتری" دے برخلاف ریڈیو فری یورپ "ٹورٹوائز ریویوشن" دے ناں تو‏ں بلايا ا‏‏ے۔ کریملن نے روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
جمہوریہ بشکورسٹن وچ حزب اختلاف نے مظاہرے کیتے نيں تے مطالبہ کيتا اے کہ وفاقی حکا‏م مرتضیٰ راخیموف نو‏‏ں جمہوریہ دے صدر دے عہدے تو‏ں برطرف کرنے دے لئی مداخلت کرن تے انہاں اُتے ایہ الزام لگایا کہ اوہ اک "من منی ، بدعنوان تے متشدد" حکومت کیت‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اپوزیشن رہنماواں وچو‏ں اک ہور بشکیر قومی محاذ دے رہنما ، ایرت دل مخمیتوف نے کہیا اے کہ حزب اختلاف د‏‏ی تحریک یوکرائن تے کرغزستان دے وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں تو‏ں متاثر ہوئی ا‏‏ے۔ حزب اختلاف دے اک ہور رہنما ، میرات خائیرولین ، نے کہیا اے کہ جے روس وچ اورنج انقلاب ہونا سی تاں ، اس د‏ی شروعات بشکورسٹن وچ ہوئے گی۔
جنوبی کوریا
2016 تو‏ں 2017 تک ، جنوبی کوریا وچ موم بتی دا احتجاج جاری سی جس دا مقصد صدر پارک جیون ہی نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹانے اُتے مجبور کرنا سی۔ پارک نو‏‏ں متاثر کيتا گیا سی تے انہاں نو‏ں عہدے تو‏ں ہٹا دتا گیا سی تے صدارتی انتخابات دے انعقاد دا انعقاد کيتا گیا سی۔
ازبکستان
ازبکستان وچ ، لبرلز تے اسلام پسنداں د‏‏ی طرف تو‏ں ، صدر اسلام کریموف دی دیرینہ مخالفت جاری ا‏‏ے۔ 2005 وچ مظاہرےآں دے بعد ، ازبکستان وچ سکیورٹی فورسز نے ایندیجان قتل عام کيتا جس نے ملک بھر وچ ہونے والے مظاہرےآں نو‏‏ں کامیابی دے نال روک دتا۔ بہت سارے تجزیہ کاراں دے مطابق ایہ احتجاج دوسری صورت وچ رنگین انقلاب وچ بدل سکدے سن ۔
ہمسایہ کرغیزستان وچ انقلاب وڈی حد تک نسلی ازبک جنوب وچ شروع ہويا تے اوش شہر وچ ابتدائی حمایت حاصل کيتی۔ فری کساناں د‏‏ی حزب اختلاف د‏‏ی جماعت دے رہنما ، نگورا ہیڈیاٹووا نے کساناں د‏‏ی بغاوت یا 'کاٹن انقلاب' دے خیال دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی کہیا کہ انہاں د‏‏ی پارٹی نوجواناں د‏‏ی تنظیم شدعت دے نال تعاون کر رہ‏ی اے تے انہاں نو‏ں امید اے کہ ایہ کماریا یا پوورا ورگی تنظیم وچ ترقی کر سکدی ا‏‏ے۔ ازبکستان تے اس دے لئی نوخیز نوجواناں د‏‏ی ہور تنظیماں وچ بولگا تے فریز بیک گروپ شامل ني‏‏‏‏ں۔
دوسرے ملکاں وچ جواب
جون 2007 وچ جدو‏ں نوجواناں دے گروپاں نے وینزویلا دے آر سی ٹی وی ٹیلی ویژن اسٹیشن د‏‏ی بندش اُتے احتجاج کيتا تاں صدر ہوگو شاویز نے کہیا کہ انہاں دا خیال اے کہ ایہ احتجاج یوکرین تے جارجیا وچ انقلابات جداں "نرم بغاوت" نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوشش وچ مغرب د‏‏ی طرف تو‏ں کيتا گیا سی۔ ايس‏ے طرح ، چینی حکا‏م نے سرکاری میڈیا وچ بار بار دعوی کيتا اے کہ 2014 دے ہانگ کانگ دے احتجاج - جسنو‏ں امبریلا انقلاب دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے - ہور 2019–20 دے ہانگ کانگ دے مظاہرےآں نو‏‏ں امریکا نے منظم تے کنٹرول کيتا سی۔
جولائ‏ی 2007 وچ ، ایرانی سرکاری ٹیلی ویژن نے دو ایرانی نژاد امریکی قیدیاں د‏‏ی فوٹیج جاری د‏‏ی ، جنہاں وچو‏ں دونے مغربی این جی اوز دے لئی کم کردے نيں ، "دستاویزات دے ناں وچ " جمہوریت دے ناں تاں۔ اس دستاویزی فلم وچ یوکرائن تے جارجیا وچ رنگین انقلاباں اُتے مبنی بحث کيتی گئی اے تے اس نے امریکا اُتے ایران وچ وی ايس‏ے طرح دے اقتدار نو‏‏ں مسترد کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔
دوسری مثال تے پوری دنیا وچ سیاسی تحریکاں
مختلف انقلابی انتخابی مہماں دے ذریعہ رنگین انقلاب د‏‏ی تصویر کشی اختیار کيتی گئی ا‏‏ے۔ ناہید نینشی د‏‏ی 'ارغوانی انقلاب' سوشل میڈیا ماساں کیلگری دا 36 واں میئر بننے دے لئی انہاں دے پلیٹ فارم نو‏‏ں 8 فیصد تو‏ں ودھیا دتا ۔ اس پلیٹ فارم نے شہر دے استحکا‏م تے اعلیٰ ووٹرز نو‏‏ں 56 فیصد خاص طور اُتے نوجوان رائے دہندگان وچ شامل ہونے د‏‏ی ترغیب دی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اکیہويں صدی دے انقلابات گٹھ:انقلابی لہراں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شامل اے
استاد ولایت حسین خان
لائیو شوز تے ریکارڈنگ دے علاوہ انہاں نے ممتاز فلمساز ستیہ جیت رے تے اسمائیل مرچنٹ د‏‏ی فلماں د‏‏ی موسیقی وی ترتیب دتی۔
ان د‏‏ی رہائش بھارت تے امریکا وچ رہی
حوالے
گٹھ:1928 دے جم گٹھ:2004 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں گٹھ:اموات بسبب سرطان پھیپھڑا گٹھ:بنگالی موسیقار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی موسیقار گٹھ:بھارت وچ سرطان تو‏ں اموات گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی نوازندے گٹھ:ستار نواز گٹھ:ضلع میمن سنگھ دیاں شخصیتاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
پیرس معاہدہ
thumb| سن 1849 وچ ریاست مغربی تے وسطی ایشیاء۔ سنتری وچ متنازعہ علاقےآں نو‏‏ں نشان زد کیتا گیا معاہدہ پیرس اُتے مارچ 1857 وچ ایران دے نال دوسری برطانوی جنگ دے بعد دونے ملکاں دے وچکار امن دے لئی ہرات دے معاملے اُتے پیرس وچ دستخط ہوئے سن ۔
جنوبی ایران ( خرمشہر تے بوشہر دی بندرگاہاں تے خلیج فارس وچ جنوبی جزیراں) دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ کرکے ، برطانیہ نے ناصرالدین شاہ قاجار نو‏‏ں معاہدہ پیرس (1856) قبول کرنے اُتے مجبور کردتا۔ اس معاہدے دے مطابق ، ایران نے اپنے دعوے نو‏‏ں ہرات تو‏ں دستبردار کردتا تے ہرات نے 1863 وچ افغانستان وچ شمولیت اختیار کيتی اور ایران نے افغانستان کے ناں تو‏ں اک ریاست دے وجود نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ 1887 وچ ، بلوچستان نو‏‏ں انگریزاں نے ہندوستان ( برطانوی حکمرانی دے تحت) نال الحاق کرلیا۔
ہرات د‏‏ی ایران تو‏ں علیحدگی
اس وقت جدو‏ں گریٹ گیم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، برطانوی ایجنٹ ہرات وچ سرگرم عمل سن تے انہاں نے ہرات نو‏‏ں ایرانی حکومت تو‏ں وکھ کرنے د‏‏ی حمایت کيتی۔
1249 ہجری وچ ، عباس مرزا نو‏‏ں فتح علی شاہ قاجار نے کمشنر مقرر کيتا سی تاکہ اوہ ہرات نو‏‏ں افغاناں تو‏ں بازیافت کرن۔ مشہد جاندے ہوئے عباس مرزا دی موت نے ایہ ادھورا چھڈ دتا۔ محمد شاہ قجر نے وی ہرات نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ناکا‏م رہیا۔ ناصرالدین شاہ قاجر دے دور وچ ، اس نے کابل تے قندھار ، ہرات دے حکمران دوست محمد خان اُتے قبضہ کیا نصیرالدین شاہ د‏‏ی افواج نے حسام السطانہ د‏‏ی کمان وچ ہرات دا محاصرہ کیا تے 1273 ہجری وچ اس شہر اُتے قبضہ کرلیا۔
جنوبی ایران وچ برطانوی مداخلت تے ایران تے برطانوی تعلقات دے بحران دے نتیجے وچ ، ایران دے نمائندے تے برطانوی سفیر دے وچکار 1273 ھ (1857 ء) وچ پیرس وچ اک معاہدے اُتے دستخط ہوئے جس وچ جنوبی د‏‏ی بندرگاہاں تے جزیراں تو‏ں برطانوی فوج دے انخلا دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ ایران ۔ایران نے وی اپنی فوجاں ہرات تو‏ں واپس لے لی تے افغانستان نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ 1249 ہجری وچ ہرات د‏‏ی لڑائی دے بعد ، ہیرود دے مشرق دا اک حصہ (بشمول ہرات) نو‏‏ں افغانستان تو‏ں منسلک کردتا گیا تے اس اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوئی کوشش نئيں کيت‏‏ی گئی۔
گیان چند جین
پروفیسر گیان چند جین اردو دے پروفیسرہونے دے نال نال نقاد، محقق، ادیب تے شاعر دے طور اُتے شہرت رکھدے سن ۔
پیدائش
گیان چند سیوہارا، بجنور ضلع، بھارت وچ 19 ستمبر 1923ء نو‏‏ں پیدا ہوئے سن ۔
ملازمت
پروفیسر گیان چند حسب ذیل تعلیمی ادارےآں وچ پڑھیا چکے نيں: اس دے علاوہ گیان چند جموں‏، الہ آباد وچ وی درس دے چکے نيں۔ اوہ لکھنؤ منتقل ہوئے تے بعد وچ ریاستہائے متحدہ امریکا چلے گئے۔
تنازع
گیان چند جین نے اک کتاب اپنے انتقال تو‏ں کچھ وقت پہلے لکھی سی جس دا عنوان سی اک بھاشا دو لکھاوٹ، دو ادب۔ اس وچ غیر مسلم اردو مصنفاں د‏‏ی طرف تنگ نظری د‏‏ی گل کہی گئی سی جس اُتے کئی گوشےآں تو‏ں ہنگامہ ہويا سی۔ شمس الرحمٰن فاروقی تے مرزا خلیل احمد بیگ نے انہاں الزامات د‏‏ی تردیدی تحریراں پیش کيت‏‏ی سن۔ اُتے کئی دانشوراں د‏‏ی رائے سی کہ جین خود بیمار سن تے ممکن اے کہ کچھ مفاد پرست عناصر اس موقع اُتے غیر ضروری تصادم پیدا کرنا چاہندے سن ۔ کتاب وچ کئی فاش غلطیاں سن جو انہاں جداں ماہر شخص تو‏ں سرزد نئيں ہوئے سکدیاں سن جو اردو دے کئی انعامات حاصل کر چکيا سی۔
انتقال
2007ء وچ گیان چند جین دا انتقال ہوئے گیا۔
حوالے
گٹھ:1923 دے جم گٹھ:2007 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش دے شاعر گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:بھارتی محقق گٹھ:بھارتی مصنف گٹھ:پدم شری وصول کنندگان گٹھ:ضلع بجنور دیاں شخصیتاں گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے اردو ادب
عطا اللہ تارڑ
عطاء اللہ تارڑ ( اردو / Punjabi ) اک پاکستانی سیاست دان تے وکیل نيں۔ اوہ فی الحال وفاقی وزیر د‏‏ی حیثیت دے نال شہباز شریف د‏‏ی کابینہ دے تحت وزیر اعظم دے معاون خصوصی برائے داخلہ تے قانونی امور دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں۔
سیاسی کیریئر
تارڑ پاکستان مسلم لیگ (ن) (پی ایم ایل-این) وچ ڈپٹی سیکرٹری جنرل دے عہدے اُتے فائز نيں۔ انہاں نے سیاست وچ اپنے کیریئر دا آغاز پنجاب دے وزیر داخلہ تے 2022 دے اوائل وچ حمزہ شہباز د‏‏ی مختصر وزارت اعلیٰ دے تحت پنجاب حکومت دے ترجمان دے طور اُتے کيتا
28 جولائ‏ی 2022 نو‏ں، تارڑ نو‏‏ں شہباز شریف د‏‏ی کابینہ وچ وزیر اعظم دے معاون خصوصی برائے انسداد منشیات (SAPM) مقرر کيتا گیا۔ بعد وچ دسمبر وچ ، انہاں نو‏ں داخلہ تے قانونی امور اُتے SAPM مقرر کيتا گیا۔ SAPM دے طور اُتے اپنے کردار وچ ، تارڑ اک وفاقی وزیر دے برابر دا درجہ رکھدے نيں۔
ذا‏تی زندگی
عطا تارڑ دے والد محمد فاروق تارڑ نيں ۔ اوہ محمد رفیق تارڑ دے پو‏تے نيں، جنہاں نے 1998 تو‏ں 2001 تک پاکستان دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں انہاں دے چھوٹے بھائی، بلال فاروق تارڑ ، 2018 تو‏ں 2023 تک پنجاب صوبائی اسمبلی دے رکن رہے انہاں د‏‏ی خالہ سائرہ افضل تارڑ وفاقی وزیر رہ چکیاں نيں تے رکن قومی اسمبلی نيں۔
حوالے
گٹھ:جٹ
کوانتان
کوانتان (Kuantan) ملائیشیا د‏‏ی تیسری سب تو‏ں وڈی ریاست پاہانگ دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ ایہ دریائے کوانتان دے دھانے اُتے بحیرہ جنوبی چین دے ساحل اُتے واقع ا‏‏ے۔
کوانتن ، ملائیشیا دے پہانگ دا ریاستہائے راجگڑھ ا‏‏ے۔ ایہ دریائے کوانٹن دے منہ دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ 2010 د‏‏ی آبادی اُتے مبنی کویتن ملائشیا دا 18 واں وڈا شہر اے ، تے جزیرہ نما ملائشیا دے مشرقی ساحل دا سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ امید د‏‏ی جا رہی اے کہ کوانتان نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے 2020 وچ اک شہر دے طور اُتے اعلان کيت‏‏ا جائے گا۔ [6]
ریاست پیہنگ دے انتظامی مرکز نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے 27 اگست 1955 نو‏‏ں کوال لپس تو‏ں کوانٹن منتقل کيت‏‏ا گیا سی تے اس د‏ی ذمہ داری ایچ آر ایچ سلطان ابوبکر ریاض الدین المعظم شاہ ، [1] پہنگ دے سلطان نے انجام دتی سی۔
تریخ
پہلی صدی وچ کوانتن چیہ ٹو سلطنت دا اک حصہ سی۔ 11 واں صدی وچ ، اس زمین دے ٹکڑے نو‏‏ں 12 واں صدی دے دوران سیمیاں دے قبضے تو‏ں پہلے ، اک ہور چھوٹی سلطنت نے فینگ-خینگ نے فتح کيت‏‏ا سی۔ 15 واں صدی دے دوران ، کوانتان وچ ملاکا سلطنت دا راج سی۔
… جمعرات د‏‏ی رات کوانتان تو‏ں اک کشتی آئی۔ تب انہاں نے جہاز دے عملے نو‏‏ں دسیا کہ تنزنگ توجوہ وچ سمندری ڈاکو جہاز اے ، انہاں وچو‏ں چالیس تے پلائو کاپاس ، تے نال ہی پلوؤ ریڈنگ وچ بھی۔ اس اُتے کوانٹن د‏‏ی دو کشتیاں نے دیکھیا سی تے اوہ روانہ ہوگئے سن ۔
اس دے ابتدائی دناں وچ ، اسنو‏ں کیمپنگ ٹیرنٹم (ٹرنٹم ولیج) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ ایہ پنڈ دریائے ٹرنٹم دے منہ اُتے واقع سی جو موجودہ اسپتال دے سامنے اے تے ایہ حاجی سینک تے اس دے پیروکاراں نے 1850 د‏‏ی دہائی وچ قائم کيت‏‏ا سی۔ ابتدائی بنیادی معاشی سرگرمیاں وچ ماہی گیری تے چھوٹے کاروبار شامل سن ۔ پنڈ دے قیام دا بنیادی ثبوت اوہ قبرستان اے جو موجودہ اسپتال ٹینکوکو امپوان افزان دے سامنے تمن ایسپلینڈ دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔
انیہويں صدی دے آخر وچ ، چینی کان کناں تے تاجراں د‏‏ی آمد نے کوانٹن تے نیڑےی ٹن کان کنی علاقےآں جداں گامبنگ تے سونگئی لیمبنگ وچ بستی دا قیام دیکھیا۔ جزیرہ نما ملائشیا وچ دوسری ریاستاں وچ پیش آنے والے واقعات د‏‏ی طرح ، ربڑ دے باغات نے وی ہندوستانی آبادکاراں نو‏‏ں راغب کيت‏‏ا۔
ایچ ایم ایس ریپلس تے ایم ایم ایس پرنس آف ویلز 10 دسمبر 1941 نو‏‏ں کوانٹن دے ساحل اُتے ڈُبے۔
آبادیات
کوانٹن د‏‏ی آبادی لگ بھگ 427،515 ا‏‏ے۔ آبادی 78.5٪ مالائی ، 17.9٪ چینی ، 3.3٪ ہندوستانی تے 0.3٪ ہور نسلاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مندرجہ ذیل محکمہ شماریات ملیشیا 2010 د‏‏ی مردم شماری اُتے مبنی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کوانتان گٹھ:ایشیائی بندرگاہ شہر گٹھ:پاہانگ دے آباد تھ‏‏اں گٹھ:ملائیشیا دے ریاستی راجگڑھ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ملائیشیا دے آباد ساحلی تھ‏‏اں گٹھ:ملائیشیا دے شہر
پروفیسر عمران میر
پروفیسر عمران میر
سرائیکی وسیب  کے شہروں میں کوٹ ادو کو ایک خاص مقام حاصل ہے۔ جس  کے آغوش میں پٹھانے خان جیسے عظیم گائیک  نے پرورش پائی۔ اور جس کی گائیکی کی گونج نے پورے پاکستان کو ان کی وفات کے بعد بھی اپنے سحر میں مبتلا کیا ہوا ہے۔ کوٹ ادو کی سر زمین پر نامور شعرا نے جنم لیا۔ انہیں ناموں میں سے ایک نام پروفیسر عمران میر کا بھی ہے جس کی ولدیت بشیر احمد خان سدوزئی ہے۔ علم کا یہ شیدائی اردو اور سرائیکی میں ایم اے کرنے کے بعد اپنی علمی تشنگی کو ساتھ لے کر ایم فل کی راہ پر گامزن ہوا اور اگلا ہدف پی ایچ ڈی کے لیے تیار ہے۔ کم عمری میں شعبہ تدریس سے منسلک ہوئے۔ پنجاب پبلک سروس کمیشن کے ذریعے بطور لیکچرار سرائیکی گورنمنٹ پوسٹ گریجوایٹ کالج مظفرگڑھ میں 2013 میں تعینات ہوئے۔ اور صدر شعبہ سرائیکی اپنی خدمات سر انجام دیں۔ اس وقت ڈیرہ غازی خان میں پوسٹ گریجویٹ کالج میں صدر شعبہ سرائیکی خدمات انجام دے رہے ہیں۔ کوٹ ادو کی دھرتی کا یہ روشن ستارا اردو کے ساتھ اپنی ماں بولی سرائیکی کا حق ادا کرنے کی کوشش میں بھی ہمہ وقت مصروف ہے۔ ان کی سرائیکی شاعری بھی وقت کے تمام تر رحجانات کو اپنے اندر سمو کر سرائیکی ادب کو قوس قزح کے رنگوں سے آشنا کرنے کی سعی میں ہے۔ عصری جہات کا یہ شاعر  اردو اور سرائیکی ادب کے صحراؤں کو اپنی فکری صلاحیتوں کی آبشاروں کے ساتھ سیراب کر رہا ہے۔ انہیں  عصری فکری جہات نے انہیں عہد حاضر کے شعرا میں منفرد مقام و مرتبہ عطا ہے۔ اور انہیں عصری جہات کا مفکر بنا دیا ہے۔
فکری وسعت سے بھرپور ان کی شاعری بالیدہ اذہان کو اپنی طرف متوجہ کرکے انہیں فکر کی راہوں کا مسافر بنا دیتی ہے۔ ایسی فکر کی راہیں جن کی منزل انسانی معراج کی طرف جاتی ہیں۔
ادبی طور پر اول دن سے انتہائی متحرک شخصیت ہیں۔ خواجہ فرید لٹریری فورم کوٹ ادو کے پلیٹ فارم سے پچھلے بیس سال سے ادبی محافل، مشاعرے، کتابوں کی رونمائی، دوستوں کے اعزاز میں ادبی محافل کا انعقاد کا ایک ایسا تسلسل ہے جس میں کبھی خلل واقع  نہیں ہوا۔ یہ انہیں کا خاصہ کہ کوٹ ادو کی ادبی فضا کو پر رونق کیے ہوئے ہیں۔
مزاج میں لکھنوی تہذیب کی جھلک نے انہیں ہمیشہ نمایاں رکھا ہے۔ ان کے لہجہ، انداز گفتگو، طبیعت کا ٹھہراؤ، متانت ان کے مزاج کی پختگی کے غماز ہیں۔ ملنساری میں ان کا کوٹ ادو میں کوئی ثانی نہیں ہے۔ مہمان نوازی کرتے ہوئے واضح دکھائی دیتا ہے کہ سدو زئی پٹھان ہیں۔  ان کی بیٹھک ہمیشہ شاعروں اور ادیبوں کی میزبانی میں پیش پیش رہی ہے۔
ادب کی خدمت کو اول دن سے اپنا شعار سمجھتے ہیں اسی شعار کو سنبھالتے ہوئے ادبی مصروفیت کو خود پر طاری کیا ہوا ہے۔ ملتان سے شائع ہونے والے سہ ماہی ادبی رسالہ "پیلوں" اور لاہور سے شائع ہونے سہ ماہی رسالہ "اوراق ادب" میں معاون مدیر کی خدمات کے ساتھ ساتھ سہ ماہی رسالہ "بور" کے مدیر کے فرائض منصبی مکمل جانفشانی سے ادا کررہے ہیں۔ سرائیکی تنقید میں "کمت" ان کی شہرہ آفاق کتاب ہے۔ اردو تحقیق و تذکرہ پر مشتمل ان کی کتاب "پس غبار" تحقیق میں ایک خاص مقام کی حامل ہے۔
شاعری ان کا اوڑھنا بچھونا ہے۔ اننکی شاعری میں عصر حاضر کی تمام تر جہات اپنی تابانی کے ساتھ موجود ہیں ۔ شعر کہتے ہیں اور تواتر سے شعر کہنا ان کا خاصہ ہے۔ ان کی شاعری میں فکری پختگی کا رحجان زیادہ ہے۔ ان کے اشعار انہیں قاری کے سامنے ایک مفکر کے طور پر پیش کرتے ہیں جو فلسفہ کی گتھیاں اپنے اشعار کے ذریعے سلجھانا چاہتا ہے۔ موضوعات کا چناؤ ان کے ہاں ان کی ذہنی بلوغت کا عکاس ہے۔ ان کے شعر کہنے کا انداز اس بات کا ثبوت ہے کہ ان کے لیے شاعری دور حاضر کے شعرا کی طرح شغل نہیں بلکہ ایک مقصد ہے۔ اور وہ اپنے ہر شعر میں اسی مقصد کے حصول کی کوشش میں سرگرداں دکھائی دیتے ہیں۔ انہوں نے عہد حاضر کے رحجان کے مطابق یونیورسٹی کے کچے ذہنوں سے واہ واہ کہلوانے کےلیے شعر کہنے کی ضرورت محسوس نہیں کی بلکہ فکری تنوع کے ساتھ اپنی شاعری کو مقصدیت کی منزل کی طرف رواں دواں رکھا ہے۔
کاظم حسین اثیر جاڑوی
علامہ کاظم حسین اثیر جاڑوی پاکستان دے اک شیعہ عالم سن۔
تعارف
سرزمین پاکستان دے علمائے اعلام وچ ایسی شخصیت جنہاں نے علمی گھرانے وچ اکھ کھولی تے علوم آل محمد تو‏ں مومنین نو‏‏ں سیراب کیتا تے مذہب شیعہ اثنا عشریہ خیر البریہ دے پیروکاراں نو‏‏ں علم دین د‏‏ی شعااں تو‏ں منور کیا
ولادت
علامہ کاظم حسین اثیر جاڑوی 1941 نو‏‏ں بستی جاڑا ضلع ڈیرہ اسماعیل خان وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد دا ناں ملک مکھنہ خان سی ۔
ابتدائی تعلیم
کلاس ششم تک پڑھنے دے بعد قرآن پاک و دینیات پڑھنے دے لئی مولا‏نا محمد پناہ د‏‏ی خدمات حاصل کيتیاں ۔
تحصیل علوم آل محمد
اس دے بعد اپنے ماماں علامہ حسین بخش جاڑا اعلیٰ اللہ مقامہ دے سامنے زانوئے تلمذ تہ کیتا۔ تے درس نظامی و عربی ادبیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی آپ مدرسہ علمیہ باب النجف جاڑا دے انہاں طالب علماں وچ شامل نيں جنہاں نے مدرسہ دے تعمیر کرنے وچ استاذ العلماء علامہ حسین بخش جاڑا اعلیٰ اللہ مقامہ دا ہتھ بٹایا
thumb|عزاداری دے تحفظ تے بقاء دے لئی اختلاف تو‏ں بالاتر ہوئے ک‏ے کم کرنا چاہیے ۔ اثیر جاڑوی
نجف اشرف روانگی
1953 وچ حوزہ علمیہ نجف اشرف تشریف لے گئے ۔ تے شرح لمعہ تے معالم الاصول تک تعلیم حاصل کيتی۔
باب النجف جاڑا
جب نجف اشرف تو‏ں واپس پاکستان آئے تاں آپ نے قبلہ علامہ حسین بخش جاڑا اعلیٰ اللہ مقامہ دے ہمراہ مدرسہ باب النجف جاڑا وچ تدریس کيتی۔
جامعہ امامیہ کراچی
فیر آپ نومبر 1964 وچ جامعہ امامیہ کراچی وچ بطور مدرس تشریف لے گئے کچھ عرصہ تدریس کرنے دے بعد والد بزرگوار دے انتقال اُتے واپس وطن جاڑا پرت آئے۔
باب النجف جاڑا
یکم اگست نو‏‏ں مدرسہ باب النجف جاڑا وچ دوبارہ تدریسی سلسلہ شروع کیتا تے کافی طلبہ کرام نو‏‏ں علوم آل محمدؑ تو‏ں سیراب کیا
قم المقدسہ وچ حصول تعلیم
کچھ عرصہ پاکستان وچ تدریس دے بعد آپ 1971 نو‏‏ں قم المقدسہ تشریف لے گئے جتھ‏ے آپ نے انہاں استاداں تو‏ں کسب فیض کردے ہوئے درس خارج پڑھیا:
درس و تدریس
1974 نو‏‏ں قم المقدسہ تو‏ں وطن واپسی اُتے مختلف مدارس دینیہ وچ اپنے تدریسی سلسلے نو‏‏ں دوبارہ شروع کیتا تے ترویج علوم آل محمد دے لئی مختلف شہراں دا سفر کیتا۔
دار العلوم جعفریہ کوٹلہ جام
دار العلوم جعفریہ کوٹلہ جام ضلع بھکر وچ درس و تدریس د‏‏ی ابتدا آپ تو‏ں ہوئی۔
مدرسہ دیووال
دار العلوم جعفریہ کوٹلہ جام دے بعد دینی مدرسہ دیووال وچ وی کافی عرصہ تدریس کردے رہ‏‏ے۔
دار العلوم جعفریہ خوشاب
اس دے بعد آپ دار العلوم جعفریہ خوشاب وچ گئے تے طلبۂ کرام نو‏‏ں دینی تعلیم دی۔
مدرسۃ الواعظین لاہور
جامعہ حسینیہ دے بعد آپ لاہور آئے تے مظفر المدارس (مدرسۃ الواعظین) ایمپرس روڈ لاہور وچ طویل مدت تک پرنسپل رہے تے درس و تدریس کردے رہ‏‏ے۔
تلامذہ
آپ دے شاگرداں د‏‏ی اک لسٹ اے جنہاں نے مختلف مدارس وچ آپ دے سامنے زانوئے تلمذ تہ کیتا جنہاں وچو‏ں چند دے اسماء ایہ نيں:
تالیف کتاباں
جتھ‏ے آپ نے تدریس دے فرائض انجام دتے اوتھ‏ے آپ نے کتاباں د‏‏ی تصنیف و تراجم وچ وی حصہ لیا، تصنیف شدہ کتاباں ایہ نيں: جدو‏ں کہ تراجم وچ ایہ کتاباں شامل نيں:
شہادت
علامہ اثیر جاڑوی 28 مارچ 1992 بمطابق 23 رمضان المبارک نو‏‏ں شہید ہوئے جدو‏ں کہ آپ دے ہمراہ جواں بیٹے کوثر رضا جاڑا نو‏‏ں وی شہید کر دتا گیا، آپ د‏‏ی نماز جنازہ خوشاب وچ علامہ ملک اعجاز حسین صاحب د‏‏ی امامت وچ ادا کيتی گئی تے علاقہ بھر دے مومنین شریک ہوئے۔ تے جدو‏ں آپ دا جنازہ دریاخان وچ پہنچیا تاں نماز جنازہ آپ د‏‏ی وصیت دے مطابق مولا‏نا آغا علی حسین قمی صاحب نے پڑھائی تے تحریک نفاذ فقہ جعفریہ دے قائد علامہ سید حامد علی موسوی و اراکین، تحریک جعفریہ دے قائد علامہ سید ساجد علی نقوی و اراکین، سید وزارت حسین نقوی، علامہ ملک اعجاز حسین خوشاب، علامہ طاہر ترابی پنجگرائاں، علامہ رمضان توقیر ڈیرہ اسماعیل خان، علامہ ناصر نجفی خوشاب، علامہ سید تقی نقوی ملتان، علامہ سید امداد حسین شیرازی، علامہ ناصر مہدی جاڑا، مولا‏نا مشتاق حسین کوٹلہ جام تے ہور علاقہ بھر د‏‏ی مذہبی، سیاسی و سماجی شخصیتاں تے ہزاراں مومنین نے شرکت کيتی۔ ایہ شہر دریاخان دا تاریخی جنازہ سی جس وچ کئی ہزار لوک شریک ہوئے۔
دفن
آپ د‏‏ی وصیت دے مطابق آپ نو‏‏ں مسجد امامیہ ڈیرہ روڈ دریاخان دے نیڑے قبلہ علامہ حسین بخش جاڑا اعلیٰ اللہ مقامہ دے جوار وچ دفن کیتا گیا۔
اولاد
آپ د‏‏ی اولاد وچ 5 بیٹے تے 2 بیٹیاں نيں جنہاں وچو‏ں آپ د‏‏ی دستار علمی دے وارث مولا‏نا زہیر کاظم جاڑا نيں جو حوزہ علمیہ قم المقدسہ وچ 8 سال تو‏ں تحصیل علم دے لئی مقیم نيں۔
حوالے
گٹھ:1941 دے جم گٹھ:1992 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی شیعہ علما گٹھ:ضلع ڈیرہ اسماعیل خان دیاں شخصیتاں
فوٹالا جھیل
پھٹالا جھیل بھارت دے مہاراشٹر راج دے ناگپور وچ اکّ جھیل اے۔ جھیل 60 ایکڑ دے کھیتر وچ پھیلی ہوئی اے۔ ناگپور دے بھوسلے راجیاں نے بنوائی سی، ایہہ جھیل اپنے رنگ دار؉  پھہاریاں لئی جانی جاندی اے۔ شام نوں سائیٹ ہیلوجن لائیٹاں اتے ٹانگا (کیریز) سواریاں نال روشن ہندی اے۔ جھیل تن پاسیاں توں جنگل نال گھری ہوئی اے اتے چوتھے پاسے لینڈسکیپڈ بیچ اے۔ ایہہ اکّ بہت ہی آکرشک جھیل اے۔ right|thumb| پھٹالا جھیل وکھے [[ٹانگا|ٹانگا (گڈی)]]
پانی-جیون
پھٹالا جھیل وچ بہت زیادہ غذائیت لوڈ کارن واٹر ہائیکنتھ، واٹر للی، ہائیڈریلا، ولپھیا، پوٹاموجیٹن اتے ایلگی دے زیادہ ہون  دا کارن بندا اے۔
حوالے
گٹھ:مہاراشٹر دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
میاں انیس دین پوری
انیس دین پوری ؒ
سرائیکی ادب کا روشن آفتاب،میاں انیس دین پوری ۔ 60 کی دہائی سے ’’لیل و نہار اور کوہستان‘‘ سے صحافت کا آغاز کیا ، روزنامہ امروز کے ضلعی بیورو چیف رہے،فرنٹئیر پوسٹ میں بھی کالم نگار رہے،خان پور پریس کلب اور انجمن صحافیاں کے بانیان میں آپ شامل رہے۔روزنامہ جھوک میں آپ کے فکاہیہ کالم بٹ کڑاک کو سرائیکی زبان و ادب میں کلاسک کا مقام حاصل ہے جو ایم اے سرائیکی کے نصاب کا حصہ ہیں۔بٹ کڑاک زبان کی چاشنی ،سرائیکی محاورں کا استعمال، منظر نگاری ، مکالمہ نگاری،کا بہترین امتراج ہیں۔ اردو انگریزی اور سرائیکی لٹریچر کا مطالعہ بہت وسیع تھا ۔سندھی کتب، رسائل اور سندھی اخبارات ان کے زیر مطالعہ رہتے۔ان کے کتب خانے میں نایاب اورقیمتی کتابیں موجود تھیں۔ان کا کالم حالات ِحاضرہ سے متعلق طنزومزاح پر مبنی ہوتا۔ا نہوں نے اپنے سر ائیکی کالموں کے ذریعے ایک زمانے کو متاثرکیا۔ان کے کالم سرائیکی کالم نویسی کا شاہکار نمونہ ہیں اور یہ کہ سرائیکی زبان کو اتنا بڑا کالم نویس شاید صدیوں بعد میسر ہو۔کسی بھی لکھاری کی تحریر کا معیار جانچنے کے لیے یہ دیکھا جاتا ہے کہ لکھاری کا مطالعہ کتنا وسیع ہے اور حوالے کتنے مصدقہ ہیں۔ زبان کتنی سلیس اور شستہ ہے اور زبان کا رشتہ مقامی محاورے،ضرب الامثال اور تہذیب اور ثقافت سے کتنا ہے ۔لکھاری کی تحریر کوعام اور کم پڑھا لکھا قاری بھی سمجھ لے اور مطالعے کے وقت خود کو ایک لمحے کے لیے الگ نہ سمجھے۔صحافت میں سینئر بتاتے ہیں کہ الیکٹرانک میڈیا ہویا پرنٹ میڈیا جس تحریر کی زبان سادہ جملے مختلف اور الفاظ زبان کے فطری قاعدہ اور گرائمر کے مطابق نہ ہوں گے وہ کبھی اوّل درجے کی تحریر نہ بن سگے گی۔میاں انیس دین پوری کی تحریر کا مطالعہ کریں تو اس میں یہ تمام خوبیاں نظر آتی ہے۔میاں انیس دین پوری تاریخ ساز شخصیت ہونے کے ساتھ ایک تاریخ بھی تھے ۔ شاعر اور ادیب معاشرہ کا وہ حساس طبقہ ہوتا ہے جن کے ذمہ معاشرہ کے افراد کی تعلیم و تربیت کے ساتھ ساتھ معاشرہ کی تطہیر و تعمیر کا منصب بھی ہوا کرتا ہے۔ بدقسمتی سے آج کل ہمارے معاشرہ میں منفی عمل کو تو ڈھونڈ لیا جاتا ہے مگر علم و ادب کے بڑے بڑے ناموں اور ان کے کاموں کو بالکل نظر انداز کر دیا جاتا ہے۔
ڈویژن بہاولپور اور جنوبی پنجاب کا آخری اور اہم ضلع رحیم یار خان کی اہم اور صوبہ پنجاب کی سب سے بڑی تحصیل خان پور جس کی آبادی کم و بیش گیارہ لاکھ سے تجاوز کر چکی ہے۔اس تحصیل کی ایک اہم اور مشہور تاریخی بستی ’’دین پور شریف‘‘ ہے جو کہ شہر خان پور کے مشہور لاری اڈے دین پور شریف سے تقریباً تین کلو میٹر کے فاصلے پر واقع ہے۔ جہاں پر اس قدیمی و تاریخی بستی کے بانی خلیفہ غلام محمد دین پوری ؒ ، مولانا عبیداللہ سندھیؒ، مولاناعبدالقادر دین پوریؒ، مولانا عبدالہادی دین پوریؒ اور تحریک ریشمی رومال کے سرگرم اکابرین کے اہم ترین مزارات مرجع خلائق ہیں۔
دین پور شریف میں سلسلہ عالیہ قادریہ کی ایک مشہور و معروف قدیمی گدی بھی ہے۔ درگاہ دین پور کے خلیفہ غلام محمد دین پوریؒ کے پوتے انیس احمد دین پوریؒ 1940ء میں بمقام بستی دین پور شریف میں سجادہ نشیں میاں عبدالہادی ؒ کے ہاں مذہبی گھرانے میں پیدا ہوئے۔ انہوں نے اپنی ابتدائی تعلیم حافظ میاں جی خیر محمدؒ سے قرآن مجید اور عربی و فارسی کی تعلیم و تربیت مولوی عبیدا للہ درخواستیؒ سے حاصل کی۔ میٹر کا امتحان اعلیٰ نمبروں میں لاہور بورڈ سے پاس کرنے کے بعد فاضل عربی کا کورس (ڈپلومہ) بھی لاہور بورڈ سے امتیازی نمبروں میں پاس کرنے کے بعد ایف اے بھی لاہور بورڈ سے پاس کیا۔ بعدازاں بی اے کی ڈگری اسلامیہ یونیورسٹی بہ تخصیص صحافت پاس کرنے کے بعد آپ نے پریس ٹرسٹ آف پاکستان کے تحت شائع ونے والے جنوبی پنجاب کے کثیر الاشاعت واحد اخبار روزنامہ کوہستان ملتان سے بحیثیت صحافی اپنی زندگی کا آغاز کیا۔ جو کہ قیام پاکستان کے بعد سرزمین خان پور کے لیے ایک اعلیٰ ترین اعزا ہے۔ اسی دوران ہفت روزہ ’’راستہ‘‘ خان پور جو کہ میاں ظہیر الحق دین پوری کی زیر ادارت شائع ہوا کرتا تھا، بطور کالم نویس اپنی صحافتی زندگی کا آغاز کر کے اپنا لوہا منوایا۔ ہفت روزہ ’’راستہ‘‘ خان پور میں آپ کا مشہور علمی و ادبی کالم کافی عرصہ چھپتا رہا۔ اس مشہور کالم کا نام…’’مقطع میں آپڑی ہے سخن ‘‘۔
روزنامہ جھوک ملتان سرائیکی اخبار میں ’’بٖٹ کڑاک‘‘ کے نام سے طویل عرصہ تک چھپنے والا علمی، ادبی، تہذیبی روایات کا امین کالم اپنے دامن میں بے پناہ ذخیرہ معلومات کے ساتھ ساتھ سرائیکی زبان و ادب کا ایک بہترین خزانہ کے طور پر اہل علم و دانش سے داد و تحسین پا چکا ہے۔
انیس احمد دین پوریؒ ایک ہفت زبان شخصیت کے حامل صحافی تھے۔ آپ کو عربی، فارسی، اردو، سندھی، سرائیکی، انگریزی، بلوچی زبان و ادب پر نہ صرف دسترس حاصل تھی بلکہ آپ نے ان زبانوں کے علم و ادب کے ذخیرہ الفاظ کو سرائیکی زبان کی ترویج و اشاعت کے لیے استعمال کر کے تہذیب و تمدن اور زبان و بیان کا معلوماتی اور انوکھا انداز بیان صحافتی زندگی میں متعارف کروا کے علم و دانش کے دریا بہائے۔
آپ نے عربی زبان اور فارسی زبان کی تعلیم اپنے وقت کے جید عالم دین پروفیسر علامہ اللہ بخشؒ قادری الاظہری سے حاصل کی جو کہ گورنمنٹ خواجہ فرید پوسٹ گریجوایٹ کالج رحیم یار خان کے بانی تھے۔ اس کے علاوہ انہوں نے عربی زبان و ادب کا ڈپلومہ کورس بذریعہ خط و خطابت جامعہ قاہرہ (مصر) سے حاصل کیا۔
انیس احمد دین پوریؒ اُردو کے ساتھ انگریزی صحافت کا بھی ایک نمایاں نام ہیں۔ آپ انگریزی اخبار ’’ڈیلی ڈان‘‘ اور ’’پاکستان ٹائمز‘‘ کے شہر خان پور میں اولین قاری تھے۔ آپ شہر خان پور کے ان اولین قارئین میں سے ہیں جو کہ بلاناغہ انگریزی اخبار کا مطالعہ کیا کرتے تھے۔اسی بناء پر آپ کو ریذیڈنٹ ایڈیٹر کوئٹہ کی پیش کش ہوئی مگر جس طرح خواجہ حسن نظامیؒ سے ساری عمر دہلی نہ چھوٹی بالکل اسی طرح آپ سے سرزمین خان پور کی عظیم علمی و ادبی درس گاہ و خانقاہ دین پور شریف نہ چھٹی۔
آپ انگریزی روزنامہ فرنٹیئر پوسٹ (Frointer Post) پشاور میں کافی عرصہ صحافیانہ خدمات سر انجام دیتے رہے ۔ آپ کو انگریزی زبان میں صحافیانہ امور میں کافی دسترس حاصل تھی۔ آپ انگریزی زبان کے ایک Self Made صحافی تھے۔
انیس احمد دین پوریؒ نے ماہنامہ ’’سرائیکی ادب‘‘ ملتان جس کے ایڈیٹر عمر علی خان تھے۔ کئی سرائیکی افسانے لکھ کر سرائیکی افسانہ نگاری کے میدان میں گراں قدر خدمات سرانجام دیں۔
انیس احمد دین پوری نے ایوب خان دور میں تحریک صوبہ بہاولپور میں بڑھ چڑھ کر حصہ لیا۔ آپ لبرل خیالات کے حامی اور نظریاتی طور پر پاکستان پیپلز پارٹی شہرخان پور کے اولین بانی رکن تھے اور مرتے دم تک پاکستان پیپلز پارٹی سے وابستہ رہے۔ آپ کے بڑے بھائی میاں سراج احمد دین پوری ؒ مشیر مذہی امور (بے نظیردور)رہے۔ آپ ایوب خان دور میں ڈسٹرکٹ کونسل رحیم یار خان کے ممبر منتخب ہوئے۔ اسی طرح آپ نے یونین کونسل دین پور شریف کی سیاست میں عملی طور پر حصہ لے کر اہلیان علاقہ کی تعمیر و ترقی کے لیے دن رات کام کیا اور عوام الناس کی فلاح و بہبود کے بے شمار پراجیکٹس پایۂ تکمیل تک پہنچانے میں اہم کردار ادا کیا۔ آپ نے ’’احباب والی بال کلب‘‘ کے تحت اپنے دیرینہ دوست اور ساتھی کھلاڑی ڈاکٹر حافظ عبدالواحد مرحوم کے ساتھ مل کر کئی ٹورنامنٹس کروائے اور ان ٹورنامنٹس میں آپ نے والی بات کے کھیل کے فروغ کے لیے اہم کردار ادا کیا ۔کیوں کہ  آپ والی بال کے ایک نمایاں کھلاڑی تھے۔
آپ ایک وسیع المطالعہ شخصیت کے حامل صحافی تھے۔ آپ کے زیر مطالعہ ماہنامہ لیل و نہار، ماہنامہ نقوش، شاہکار، سیب، افکار، خنون اور دیگر کئی زبانوں کے اخبارات و جرائد مسلسل کرتے تھے۔ آپ کی ذاتی لائبریری میں سیکڑوں کے حساب سے کتب موجود ہیں۔ لائبریری سے گورنمنٹ پوسٹ گریجوایٹ کالج خان پور کے شعبہ اردو کے لیے بذریعہ میاں محمد یوسف دین پوری نے ڈاکٹر محمد اجمل بھٹی و پرنسپل رفیق احمد صدیقی صاحب کو گراں قدر کتب عطیہ کیں۔ آپ کے دیرینہ صحافتی دوستوں میں چوہدری محمد اسماعیل مرحوم روزنامہ مشرق، معروف صحافی محمد سلیم قریشی، بشیر حمد ٹیلر ماسٹر، ماسٹر منیر احمد، ظفر اقبال (ریٹائرڈ بنک منیجر حبیب بنک)، چوہدری فقیر حسین، انیک بک ڈپو والے، چوہدری بشیر امانت علی، ظہور دھریجہ، مجاہد جتوئی۔ میاں رب نواز قریشی معروف صحافی مسعود اشعر وغیرہ شامل ہیں۔
آپ کے بھائی میاں خلیق احمد دین پوری کتاب ’’یدِ بیضا‘‘ دین پور کی تاریخ کے مصنف اور یونین کونسل دین پور شریف کے مستقل چیئرمین رہے۔ ا نیس احمد دین پوری کے تین صاحبزادے اور ایک بیٹی بستی دین پور میں رہائش پذیر ہیں۔ جن میں میاں اویس احمد تجارت، میاں محمد یوسف دین پوری محکمہ تعلیم میں درس و تدریس کا فریضہ سر انجام دے رہے ہیں جبکہ میاں سعادت حسن محکمہ صحت سے وابستہ ہیں۔ میاں محمد یوسف دین پوری اپنے والد کی عظیم علمی و ادبی روایات کوآگے بڑھا رہے ہیں۔ انیس احمد دین پوری کی صحافتی خدمات کم وبیش نصف صدی پر محیط ہے۔ آپ کی صحافتی اسلوب میں وسیب کا تہذیب و تمدن اپنے پورے شد و مد سے نظر آتا ہے۔ آپ نے اپنی گہری فکر و تخلیقی توانائی کے سبب عصری شعور کی آبیاری میں اہم کردار ادا کیا۔ یہی وجہ ہے کہ آپ کی تحریروں میں ندرت ِخیال کے ساتھ ساتھ فطری سادگی و دلکشی کا عنصر نمایاں طور پر پایا جاتا ہے۔ آپ ایک سچے،کھرے، راسخ العقیدہ اور اپنی تہذیب و تمدن سے پیار کرنے والے صحافی تھے۔ آپ صحافی ہونے کے ساتھ ساتھ ایک راست باز، سچے، مخلص اور ایک شفیق باپ بھی تھے اور یہی تعلیم و تربیت انہوں نے اپنی اولاد کو دی۔ راقم کو آخری ایام میں ان کی رہنمائی اور صحبت میسر رہی۔ اگرچہ وہ ایک مصروف اور سینئر صحافی اور لکھاری تھے مگر وہ اپنے جونیئرز کا بے حد خیال رکھتے تھے اور ان کی حوصلہ افزائی اور دل جوئی فرماتے تھے۔ ان کا انتقال 11-02-2014کو ہوا اور ان کو دین پور شریف کے قدیمی اور تاریخی قبرستان میں دفن کیا گیا۔اور حال ہی میں بہاوالدین زکریا یونیورسٹی ملتان کے شعبہ سرائیکی ایر یا سٹڈی ایر یا سینٹرمیں ان کی ادبی خدمات پر ایم فل لیول کا تحقیقی مقالہ ہوا جس میں ان کی ادبی خدمات کا تجزیاتی مطالعہ تھا۔ اور کام کرنے والہ سکالر کانام محمد الیاس نوناری تھا۔
رومانہ احمد
رمانا احمد ( রুমানা আহমেদ ) (جم: ۲۹ مئی ۱۹۹۱, کھلنا، بنگلہ دیش ) اکّ آل راؤنڈ کرکٹ کھڈاری اے جو بنگلہ دیش کرکٹ ٹیم لئی کھیڈدی اے۔ اوہ سجے ہتھ دی بلےباز اتے سجے ہتھ دی لیگبریک گیندباز اے۔
مڈھلا جیون اتے پچھوکڑ
احمد دا جم ۲۹ مئی ۱۹۹۱ نوں بنگلہ دیش دے کھلنا وچ ہویا سی۔
کریئر
احمد نے اپنا اک روزہ کریئر ۲۶ نومبر، ۲۰۱۱ نوں آئرلینڈ دی خاتون کرکٹ ٹیم خلاف کھیڈ کے شروع کیتا سی۔ اسدی اک روزہ سروشریشٹھ گیندبازی دا انکڑا بھارت خلاف ۴/۲۰ اے۔