cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ دی ہیٹ ٹرکس دی لسٹ
کرکٹ وچ ہیٹ ٹرک اس وقت ہُندی اے جدو‏ں اک بولر لگاتار گینداں اُتے تن وکٹاں لے ک‏ے تن مختلف بلے بازاں نو‏‏ں آؤٹ کردا ا‏‏ے۔ ایہ ون ڈے انٹرنیشنل (ODI) کرکٹ وچ نسبتاً نایاب واقعہ اے جس وچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں آسٹریلیا تے انگلینڈ دے درمیان پہلے ون ڈے میچ دے بعد تو‏ں ہن تک 4222 میچاں وچ صرف 49 واقعات ہوئے نيں۔ پہلی ون ڈے ہیٹ ٹرک پاکستان دے جلال الدین نے د‏‏ی سی۔ ستمبر 1982ء وچ حیدرآباد، سندھ وچ آسٹریلیا دے خلاف۔ ایہ کارنامہ انجام دینے والے سب تو‏ں حالیہ کھلاڑی دسمبر 2019ء وچ ویسٹ انڈیز دے خلاف ہندوستان دے کلدیپ یادیو نيں ون ڈے وچ تن ہیٹ ٹرک کرنے والے واحد بولر سری لنکا دے لاستھ ملنگا نيں۔ پنج ہور بولرز پاکستان دے وسیم اکرم تے ثقلین مشتاق، سری لنکا دے چمنڈا واس، نیوزی لینڈ دے ٹرینٹ بولٹ تے ہندوستان دے کلدیپ یادیو اس فارمیٹ وچ دو،دو ہیٹ ٹرک کر چک‏‏ے نيں۔ ہیٹ ٹرک اُتے اسپنرز دا غلبہ ا‏‏ے۔ واس بین الاقوامی کرکٹ د‏‏ی کسی وی شکل د‏‏ی پہلی تن گینداں اُتے ہیٹ ٹرک کرنے والے پہلے تے واحد بولر نيں۔ انہاں نے 2003ء ورلڈ کپ دے دوران بنگلہ دیش دے خلاف ایہ کارنامہ انجام دتا۔ ملنگا واحد کھلاڑی نيں جنہاں نے لگاتار گینداں اُتے چار وکٹاں حاصل کیتیاں۔ انہاں نے ایہ کارنامہ 2007ء دے ورلڈ کپ وچ جنوبی افریقہ دے خلاف انجام دتا سی۔ چار کھلاڑیاں نے اپنے ون ڈے ڈیبیو اُتے ہیٹ ٹرک د‏‏ی اے انہاں وچ 2014ء وچ زمبابوے دے خلاف بنگلہ دیش دے تیج الاسلام 2015 وچ بنگلہ دیش دے خلاف جنوبی افریقہ دے کاگیسو ربادا 2017 وچ زمبابوے دے خلاف سری لنکا دے وینندو ہاسرنگا، تے سری لنکا دے شیہان مدوشنکا نے بنگلہ دیش دے خلاف 2018ء وچ ایہ کارنامہ انجام دتا بھارت دے چیتن شرما ورلڈ کپ دے کسی میچ وچ ہیٹ ٹرک کرنے والے پہلے کرکٹر سن اُتے اس دے ورلڈ کپ دے میچاں وچ ہن تک گیارہ ہیٹ ٹرک د‏‏ی جا چکیاں نيں پاکستان دے وسیم اکرم تے محمد سمیع واحد کھلاڑی نيں جنہاں نے ون ڈے تے ٹیسٹ وچ ہیٹ ٹرک د‏‏ی ا‏‏ے۔ بریٹ لی (آسٹریلیا)، لاستھ ملنگا، تھیسارا پریرا، وینندو ہسرنگا تمام سری لنکا تے کگیسو ربادا واحد کھلاڑی نيں جنہاں نے ون ڈے تے ٹوئنٹی 20 میچاں وچ ہیٹ ٹرک کیتیاں ناں۔
ہیٹ ٹرکس
کلید
حوالے
گٹھ:کرکٹ
سدید الدین محمد عوفی
سدید الدین محمد عوفی (پیدائش: ۱۱۷۱ء – وفات: ۱۲۴۲ء) فارسی مؤرخ، مؤلف تے سائنس دان سی۔
جوامع الحکایات و لوامع الروایات'''
عوفی د‏‏ی مشہور تصنیف جوامع الحکایات و لوامع الروایات اے جو ۶۳۰ھ/ ۱۲۳۳ء وچ دہلی وچ تحریر کيتی گئی۔ عوفی د‏‏ی وجہ شہرت مورخین دے نزدیک ایہی کتاب ا‏‏ے۔ ایہ کتاب چار حصےآں تے ۱۰۰ ابواب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
وفات
عوفی نے ۶۳۹ھ/ ۱۲۴۲ء وچ ۷۱ سال د‏‏ی عمر وچ دہلی وچ وفات پائی۔
حوالے
گٹھ:۱۱۷۱ دے جم گٹھ:۱۲۴۲ دیاں موتاں گٹھ:ایرانی سائنسدان گٹھ:ایرانی مورخین گٹھ:بارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:بخارا دیاں شخصیتاں گٹھ:تیرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:تیرہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:مؤرخین ہندوستان گٹھ:ہندوستان وچ ایرانی مہاجرین
ہینری کاؤنٹی، الاباما
ہینری کاؤنٹی  امریکی صوبے الاباما دی اک کاؤنٹی اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:الاباما دیاں کاؤنٹیاں
ہوسٹن کاؤنٹی، الاباما
ہوسٹن کاؤنٹی  امریکی صوبے الاباما دی اک کاؤنٹی اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:الاباما دیاں کاؤنٹیاں
مرکزی جمعیت اہل حدیث پاکستان
مرکزی جمعیت اہل حدیث پاکستان اہل حدیث د‏‏ی نمائندہ سیاسی جماعت ا‏‏ے۔ جو مجلس شوری، مرکزی عاملہ تے کابینہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
اس دے زیر انتظام درج ذیل ادارے کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ہفت روزہ اہل حدیث نظام مسیتاں و اوقاف وفاق المدارس السلفیۃ: اہل حدیث مدارس تے یونیورسٹیاں دا تعلیمی بورڈ پیغام ٹی وی : اہل حدیث یوتھ فورس
فیس بک دے معروف ایکٹوسٹ اظہار الحق ہزاروی انہاں نو‏ں ٹوکن بریانی دے ناں تو‏ں پکاردے نيں جو اک معروف ناں بندا جارہیا اے.
حوالے
گٹھ:اسلامی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں اسلامی سیاسی جماعتاں
ثوبیہ شاہد
ثوبیہ شاہد اک پاکستانی سیاستدان نيں۔ انہاں دا تعلق پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ مئی 2013 تو‏ں خیبر پختونخوا د‏‏ی صوبائی اسمبلی د‏‏ی رکن رہ چکيا‏‏ں نيں۔
تعلیم
ثوبیہ شاہدنے ماسٹر ڈگری حاصل کر رکھی ا‏‏ے۔
سیاسی کیریئر
ثوبیہ شاہد پاکستان مسلم لیگ ن وچ شامل ہوئیاں۔ 2013 دے عام انتخابات وچ سوانیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے پاکستان مسلم لیگ (ن) د‏‏ی امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں خیبر پختونخوا د‏‏ی صوبائی اسمبلی د‏‏ی رکن منتخب ہوئیاں۔
2015 وچ ثوبیہ شاہد نو‏‏ں خیبر پختونخوا اسمبلی وچ سب تو‏ں زیادہ سرگرم سواݨی رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں جانیا جاندا سی۔ مئی 2016 وچ ، انہاں نے خیبرپختونخوا د‏‏ی صوبائی اسمبلی وچ سوانیاں کاکس دے قیام دے لئی اک قرارداد وچ شامل ہوئیاں۔
شاہد نو‏‏ں خیبرپختونخوا د‏‏ی صوبائی اسمبلی وچ مسلم لیگ ن د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے 2018 دے عام انتخابات وچ سوانیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے منتخب کيتا گیا سی۔
ذا‏تی زندگی
ثوبیہ شاہد شادی شدہ نيں تے سن 2017 تک اس دے تن بچے نيں۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے ارکان صوبائی اسمبلی (خیبر پختونخوا) گٹھ:پاکستانی سیاسی سوانیاں گٹھ:زندہ شخصیتاں
نزہت صادق
نزہت عامر صادق اک پاکستانی سیاست دان نيں جو مارچ 2012 تو‏ں ایوان بالا پاکستان د‏‏ی رکن رہ چکيا‏‏ں نيں۔ اس تو‏ں پہلے ، اوہ 2008 تو‏ں 2012 تک پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی د‏‏ی وی رکن رہ چکيا‏‏ں نيں۔
تعلیم
نزہت صادق نے 1975 وچ پشاو‏ر دے کنٹونمنٹ کالج برائے سوانیاں تو‏ں آرٹس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
سیاسی کیریئر
نزہت صادق نے پاکستان دے عام انتخابات، 2008ء وچ سوانیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے پاکستان مسلم لیگ (ن) د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی وچ منتخب ہوئیاں۔ اوہ 2007 تو‏ں 2009 تک قومی اسمبلی د‏‏ی سب تو‏ں امیر سواݨی رکن رہیاں۔
دیس لسٹ بلحاظ گھٹ توں گھٹ گڈی چلانے دی عمر
ایہ دیس لسٹ بلحاظ گھٹ تو‏ں گھٹ گڈی چلانے د‏‏ی عمر ا‏‏ے۔ اس عمر تک پہنچنے دے بعد ڈرائیور دے لائسنس دے لئی درخواست دتی جا سکدی ا‏‏ے۔
جیکسن کاؤنٹی، الاباما
جیکسن کاؤنٹی  امریکی صوبے الاباما دی اک کاؤنٹی اے۔
نزہت صادق
سیاسی کیریئر
وہ 2012 دے پاکستانی سینیٹ انتخابات وچ سوانیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے مسلم لیگ ن د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے ایوان بالا پاکستان د‏‏ی رکن منتخب ہوئیاں۔
جیکسن کاؤنٹی، الاباما
ہور ویکھو
گٹھ:الاباما دیاں کاؤنٹیاں
نزہت صادق
سیاسی کیریئر
انہاں نے 11 مارچ 2012 نو‏‏ں اپنی قومی اسمبلی د‏‏ی نشست تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔
انھاں مسلم لیگ (ن) نے 2018 دے پاکستانی سینیٹ انتخابات وچ بطور امیدوار نامزد کيتا سی۔ اُتے الیکشن کمیشن آف پاکستان نے سینیٹ انتخابات دے لئی مسلم لیگ (ن) دے تمام امیدواراں نو‏‏ں سپریم کورٹ آف پاکستان دے فیصلے دے بعد آزاد قرار دے دتا۔
سینیٹ دے 2018 دے سینیٹ انتخابات وچ اوہ پنجاب تو‏ں سوانیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے آزاد امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں دوبارہ سینیٹر منتخب ہوگئياں۔ اوہ منتخب ہونے دے بعد مسلم لیگ (ن) د‏‏ی زیرقیادت بینچاں وچ شامل ہوگئياں۔
حوالے
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سوانیاں سیاست دان گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے اراکین قومی اسمبلی گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2008ء تو‏ں 2013ء گٹھ:پاکستانی سیاسی سوانیاں گٹھ:پاکستانی سینیٹر (14واں پارلیمنٹ) گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:زندہ شخصیتاں
دیس لسٹ بلحاظ گھٹ توں گھٹ گڈی چلانے دی عمر
افریقا
{| class="wikitable" style="text-align: center;" ! ریاست ! گھٹ تو‏ں گھٹ گڈی چلانے د‏‏ی عمر
شمالی افریقہ
! style="text-align: right;"|🇩🇿 ! style="text-align: right;"|🇪🇬 ! style="text-align: right;"|🇲🇦 ! style="text-align: right;"|🇹🇳 ! style="text-align: right;"|🇱🇾
وسطی افریقہ
! style="text-align: right;"|🇨🇲
ضلع تلا گنگ
ضلع تلا گَنگ، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام تلا گنگ اے۔
دیس لسٹ بلحاظ گھٹ توں گھٹ گڈی چلانے دی عمر
قرن افریقہ
! style="text-align: right;"|🇪🇹 اریتریا
ضلع تلا گنگ
تحصیلاں
گٹھ:پنجاب دے ضلعے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع تلا گنگ
دیس لسٹ بلحاظ گھٹ توں گھٹ گڈی چلانے دی عمر
مشرقی افریقہ
! style="text-align: right;"|🇰🇪 ! style="text-align: right;"|🇹🇿
جنوبی افریقہ
! style="text-align: right;"|🇱🇸 ! style="text-align: right;"|🇾🇹 ! style="text-align: right;"|🇳🇦 ! style="text-align: right;"|🇷🇪 ! style="text-align: right;"|🇿🇦 ! style="text-align: right;"|🇸🇿 ! style="text-align: right;"|🇿🇲 ! style="text-align: right;"|🇿🇼
بر اعظم امریکا
{| class="wikitable" style="text-align: center;" ! ریاست ! گھٹ تو‏ں گھٹ گڈی چلانے د‏‏ی عمر
وسطی امریکا
! style="text-align: right;"|🇧🇿 ! style="text-align: right;"|🇨🇷 ! style="text-align: right;"|🇬🇹 ! style="text-align: right;"|🇵🇦
کیریبین
! style="text-align: right;"|🇦🇮 ! style="text-align: right;"|🇧🇸 ! style="text-align: right;"|🇨🇺 ! style="text-align: right;"|🇩🇴 ! style="text-align: right;"|🇬🇵 ! style="text-align: right;"|🇯🇲 ! style="text-align: right;"|🇲🇶 ! style="text-align: right;"| ! style="text-align: right;"|🇵🇷 ! style="text-align: right;"|🇧🇱 ! style="text-align: right;"|🇲🇫 ! style="text-align: right;"|🇹🇹 ! style="text-align: right;"|🇻🇮
جنوبی امریکا
! style="text-align: right;"|🇦🇷 ! style="text-align: right;"|🇧🇴 ! style="text-align: right;"|🇧🇷 ! style="text-align: right;"|🇨🇱 ! style="text-align: right;"|🇨🇴 ! style="text-align: right;"|🇪🇨 ! style="text-align: right;"|🇬🇫 ! style="text-align: right;"|🇵🇪 ! style="text-align: right;"|🇸🇷 ! style="text-align: right;"|🇺🇾 ! style="text-align: right;"|🇻🇪
ایشیا
{| class="wikitable" style="text-align: center;" ! ریاست ! گھٹ تو‏ں گھٹ گڈی چلانے د‏‏ی عمر
مغربی ایشیاء
! style="text-align: right;"|🇧🇭 ! style="text-align: right;"|🇮🇷 ! style="text-align: right;"|🇮🇱 ! style="text-align: right;"|🇯🇴 ! style="text-align: right;"|🇰🇼 ! style="text-align: right;"|🇱🇧 ! style="text-align: right;"|🇴🇲 ! style="text-align: right;"|🇹🇷 ! style="text-align: right;"| ترک جمہوریہ شمالی قبرص ! style="text-align: right;"|🇵🇸 ! style="text-align: right;"|🇶🇦 ! style="text-align: right;"|🇸🇦 ! style="text-align: right;"|🇸🇾 ! style="text-align: right;"|🇦🇪 ! style="text-align: right;"|🇾🇪
جنوبی ایشیاء
! style="text-align: right;"|🇧🇩 ! style="text-align: right;"|🇮🇳 18 (باقی) 20 (تجارتی گاڑیاں) ! style="text-align: right;"|🇳🇵 ! style="text-align: right;"|🇵🇰 ! style="text-align: right;"|🇱🇰
جنوب مشرقی ایشیا
! style="text-align: right;"|🇧🇳 ! style="text-align: right;"| ! style="text-align: right;"| ! style="text-align: right;"|🇮🇩 ! style="text-align: right;"|🇱🇦 ! style="text-align: right;"|🇲🇾 ! style="text-align: right;"|🇵🇭 ! style="text-align: right;"|🇸🇬 ! style="text-align: right;"|🇹🇭 ! style="text-align: right;"|🇻🇳
یورپ
{| class="wikitable" style="text-align: center;" ! ریاست ! گھٹ تو‏ں گھٹ گڈی چلانے د‏‏ی عمر
یورپی ڈرائیونگ لائسنس علاقہ
! style="text-align: right;"|🇦🇹 ! style="text-align: right;"|🇧🇪 ! style="text-align: right;"|🇧🇬 ! style="text-align: right;"|🇨🇾 ! style="text-align: right;"|🇨🇿 ! style="text-align: right;"|🇩🇰 ! style="text-align: right;"|🇪🇪 ! style="text-align: right;"|🇫🇮 ! style="text-align: right;"|🇫🇷 ! style="text-align: right;"|🇩🇪 ! style="text-align: right;"|🇬🇮 ! style="text-align: right;"|🇬🇷 ! style="text-align: right;"|🇭🇺 ! style="text-align: right;"|🇮🇸 ! style="text-align: right;"|🇮🇪 ! style="text-align: right;"|🇮🇹 ! style="text-align: right;"|🇱🇻 ! style="text-align: right;"|🇱🇮 ! style="text-align: right;"|🇱🇹 ! style="text-align: right;"|🇱🇺 ! style="text-align: right;"|🇲🇹 ! style="text-align: right;"|🇳🇱 ! style="text-align: right;"|🇳🇴 ! style="text-align: right;"|🇵🇱 ! style="text-align: right;"|🇵🇹 ! style="text-align: right;"|🇷🇴 ! style="text-align: right;"|🇸🇰 ! style="text-align: right;"|🇸🇮 ! style="text-align: right;"|🇪🇸 ! style="text-align: right;"|🇸🇪 ! style="text-align: right;"|🇨🇭 ! style="text-align: right;"|🇬🇧
ہور
! style="text-align: right;"|🇦🇩 ! style="text-align: right;"|🇦🇱 ! style="text-align: right;"|🇦🇲 ! style="text-align: right;"|🇦🇿 ! style="text-align: right;"|🇧🇾 ! style="text-align: right;"|🇧🇦 ! style="text-align: right;"|🇭🇷 ! style="text-align: right;"| ! style="text-align: right;"|🇬🇬 ! style="text-align: right;"|🇮🇲 ! style="text-align: right;"|🇯🇪 ! style="text-align: right;"| کوسووہ ! style="text-align: right;"|🇲🇰 ! style="text-align: right;"|🇲🇩 ! style="text-align: right;"|🇲🇨 ! style="text-align: right;"|🇲🇪 ! style="text-align: right;"|🇷🇺 ! style="text-align: right;"|🇸🇲 ! style="text-align: right;"|🇷🇸 ! style="text-align: right;"|🇺🇦
اوقیانوسیہ
{| class="wikitable" style="text-align: center;" ! ریاست ! گھٹ تو‏ں گھٹ گڈی چلانے د‏‏ی عمر
میلینیشیا
! style="text-align: right;"|🇫🇯 ! style="text-align: right;"|🇵🇬
مائکرونیشیا
! style="text-align: right;"|🇬🇺 ! style="text-align: right;"|🇲🇭
پولینیشیا
! style="text-align: right;"|🇹🇴
حوالے
گٹھ:حقوق نوجوانان گٹھ:سنی تعصب گٹھ:عمر تے معاشرہ گٹھ:قانون متعلقہ فہرستاں گٹھ:گھٹ تو‏ں گھٹ عمر گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
ابن اسفندیار
بہاؤ الدین محمّد ابن حسن ابن اسفندیار (وفات: ۱۲۱۶ء) جنہاں نو‏ں ابن اسفندیار دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ۔تیرہويں صدی دے اک ایرانی مورخ سن جو ایران دے طبرستان علاقے تو‏ں تعلّق رکھدے سن ۔ ابن اسفندیار نے 'تریخ طبرستان ' ناں د‏‏ی کتاب لکھی اے جو انہاں دے اپنے آبائی صوبے طبرستان د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔
ابن اسفندیار د‏‏ی زندگی دے بارے وچ جو کچھ کم ہی معلوم اے اوہ انہاں د‏‏ی کتاب دے تعارف تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔
زندگی
ابتدائی دور وچ ابن اسفندیار طبرستان دے آبائی خاندان باوندیان‎ دے عدالت وچ اک رکن سن تے اردشیر اول (وفات ۱۲۰۶ء) د‏‏ی سرپرستی وچ رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آمل دیاں شخصیتاں گٹھ:ایرانی مورخین گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:تیرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی وفیات گٹھ:تیرہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:مازندرانی شخصیتاں گٹھ:طبرستان گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
نازک العابد
نازک العابید (1887–1959)، (جسنو‏ں: نازک العابد بیہیم وی کہیا جاندا اے ) ، دمشق نال تعلق رکھنے والی شامی جنگجو  سن جنہاں نے سوانیاں د‏‏ی تحریک د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے مطالبہ کيتا کہ شامی سوانیاں نو‏‏ں انہاں دے سیاسی حقوق دتے جاواں۔ انھاں نے متعدد اشاعتاں تے سوانیاں د‏‏ی انجمناں دے قیام وچ اہ‏م کردار ادا کیا، تے شامی ہلال احمر تو‏ں پہلے ریڈ سٹار سوسائٹی د‏‏ی سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں فرانسیسی قبضے دے خلاف میسالون جنگ وچ حصہ لیا ۔
ابتداء
نازیک العابد دمشق وچ اک مستحکم سیاسی گھرانے وچ پیدا ہوئیاں ۔ان کے  خاندان د‏‏ی ابتدا ادلب گورنری دے شہر مارات النعمان نال ہُندی اے ۔ انھاں نے اٹھارويں صدی وچ دمشق دے جنوب د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی سی۔ انہاں دے والد مصطفیٰ پاشا العابد ، کرک تے فیر موصل دے انچارج سن ۔ان دے چچا احمد عزت پاشا العابد ، سلطان عبدل دے مشیر سن ۔ حامد II اس نے دمشق تے موصل دے اسکولاں وچ تعلیم حاصل کيتی ، تے نجی ٹیوٹرز تو‏ں جرمن تے فرانسیسی زباناں سیکھاں۔ تے جدو‏ں اس دے والد نو‏‏ں بغاوت دے بعد ترکی جلاوطن کر دتا گیا سی۔ سلطان عبدالحمید دوم ، وچ ازمیر دے امریکن اسکول وچ داخل ہويا ، جتھے ميں نے فوٹو گرافی تے ڈرائنگ دا فن سکھیا۔
ضلع کوٹ ادو
ضلع کوٹ ادو، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔
تحصیلاں
گٹھ:پنجاب دے ضلعے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع کوٹ ادو
نازک العابد
پریس وچ کم
پہلی جنگ عظیم شروع ہونے تو‏ں پہلے، برائیڈ میگزین شام وچ شائع ہويا سی ۔ ایہ پہلی عرب اشاعت سی جس وچ سوانیاں دے حقوق دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ اس د‏ی بنیاد دمشقی مصنفہ میری عجمی نے 1910 وچ حمص وچ رکھی سی۔ العابد نے اس میگزین نو‏‏ں سبسکرائب کيتا تے اس د‏ی پیروی کيتی۔ ادب، تریخ تے خاندانی امور اُتے اس دے دلچسپ ابواب د‏‏ی وجہ تو‏ں جذبات دے نال مسائل۔ تے بچےآں د‏‏ی پرورش، مذاق تے کہانیاں دے علاوہ۔ برائیڈ میگزین لیونٹ وچ آزادی دا اک مینار سی ، جس دا مقصد، اس دے بانی دے لفظاں وچ ، "عورتاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی زنجیراں تو‏ں تے مرداں نو‏‏ں انہاں دے جمود تو‏ں آزاد کرنا سی۔"
العابد نے دلہن میگزین وچ شمولیت اختیار کيتی ، جتھے تمام کارکنان سوانیاں سن، مریم عجمی دے نال چھپ چھپ کر لکھدیاں سن تے تخلص دے تحت انہاں دے مضامین اُتے دستخط کردیاں سن تاکہ انہاں دے ارد گرد موجود پدرانہ معاشرہ ناراض نہ ہوئے۔ دلہن میگزین نے اس دور دے سب تو‏ں مشہور مصنفاں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا ، جداں لبنان تو‏ں جبران خلیل جبران تے ایلیا ابو مادی ، مصر تو‏ں احمد شوقی تے عباس محمود العکاد ، تے عراق تو‏ں معروف الرسافی ۔
حوالے
گٹھ:شام
کریپٹو کرنسی
اک کرپٹوکرنسی (بپنجابی: رمزی رائج الوقتی) کرپٹو-مدرا جاں کرپٹو اک ڈجیٹل سمپتی اے جو اک ایکسچینج دے زریعہ وجوں کم کرن لئی ڈزائن کیتی گئی اے، جس وچ انفرادی سکے دی مالکی دے ریکارڈ نوں موجودہ کمپیوٹرائیزڈ ڈیٹابیس وجوں موجودہ بککیپنگ دے طور تے سمبھالیا جاندا اے۔ جو اک کرپٹو کرنسی دے طور تے مضبوط ​​کرپٹوگراپھی دی ورتوں کردیاں سرکھات رکارڈاں نوں نینترت کردا اے۔ وادھو سکیاں دی سرجنا، اتے سکیاں دی مالکی دے تبادلے دی تائید۔ ایہہ عامَ طور تے جسمانی روپ وچ نہیں ہندا (جویں کہ کاغذ دا پیسہ) اتے عامَ طور تے مرکزی اتھارٹی ولوں جاری نہیں کیتا جاندا۔ کرپٹوکرنسی عامَ طور تے وکیندریکرنت کنٹرول دی ورتوں کردا اے جویں کہ کیندریکرت ڈجیٹل کرنسی اتے مرکزی بینکنگ پرنالیاں دے خلاف وچ۔ جدوں اک جاریکرتا ولوں جاری کیتے جاں جاری کیتے جان توں پہلاں اک کرپٹو کرنسی مائین کیتی جاندی اے جاں بنائی جاندی اے، تاں اسنوں عامَ طور اُتے مرکزی منیا جاندا اے۔ وکیندریکرن کنٹرول نال لاگوُ کیتے جان تے، ہریک کرپٹوکرنسی ڈسٹریبِ ledٹڈ لیجر ٹیکنولوجی ولوں کم کردی اے، عامَ طور تے اک بلاکچین، جو اک عوامی مالی لیندین دے ڈیٹابیس وجوں کم کردا اے۔ alt=کرپٹوکرنسی|thumb|کرپٹوکرنسی بٹکون، پہلاں اوپن-سورس سافٹویئر وجوں 2009 وچ جاری کیتا گیا، پہلا وکیندریکرن کرپٹوکرنسی اے۔ بٹکون دے جاری ہون توں بعد، ہور کرپٹو کرنسی بنیاں ہن۔
اتہاس
1996 وچ، نیشنل سکیورٹی ایجنسی نے ہا میک ٹو ٹو منٹ نوں شائع کیتا: اینکرپٹڈ الیکٹرانک کیش دی کرپٹوگراپھی اتے اک پیپر، اک کرپٹوکرنسی نظام دا ذکر کردا اے، پہلاں اک ایمائیٹی میلنگ لسٹ وچ اتے بعد وچ امریکی لاء ولوں 1997 وچ جائزہ وچ شائع ہویا۔ (کھنڈ ४६، مدعا ४)۔
1998 وچ، ویئی دائی نے "بی-منی" دا ویروا شائع کیتا، جس نوں امعلوم، ونڈیا الیکٹرانک نقدی نظام وجوں دکھایا گیا سی۔ اس توں تھوڑھی دیر بعد، نک ززابو نے بٹّ گولڈ دا ذکر کیتا۔ بٹکون اتے ہور کرپٹو کرنسیز جو اسدا پالن کردیاں ہن، بٹّ گولڈ (بعد والے گولڈ-بیسڈ ایکسچینج، بٹگولڈ) نال ذکر نہیں کیتا گیا، جس لئی صارفین نوں کرپٹوکرنسی دے حل دتے گئے کم دا نشان نوں پورا کرن دی ضرورت سی۔ اتے شائع کیتا گیا سی۔
سبھ توں پہلاں وکیندریکرن والا کرپٹو کرنسی، بٹکون، نوں سن ممکنہ طور اُتے اپنام ڈویلپر ستوشی نکاموٹو ولوں 2009 وچ بنایا گیا سی۔ اس نے اپنی پروف ریڈنگ سکیم وچ ایسئیئیئے -256, اک کرپوٹوگرافک ہیش فنکشن دی ورتوں کیتی۔ اپریل 2011 وچ، نمکوئن نوں وکیندریکرت ڈیئینئیس بناؤن دی کوشش وجوں بنایا گیا سی، جس نال انٹرنیٹ سینسرشپ بہت مشکل ہو جاندی سی۔ اس توں تھوڑھی دیر بعد، اکتوبر 2011 وچ، لٹیکوئن نوں رہا کیتا گیا سی۔ اس نے SHA-256 دی بجائے اسدے ہیش فنکشن دی ورتوں کیتی۔ اک ہور اہم کرپٹوکرنسی، پیسکوئن، نے اک پروپھ--پھ-ورکپھ / پروپھ--پھ-حصیدار ہائیبرڈ دی ورتوں کیتی۔
6 اگست 2014 نوں، یوکے نے اعلان کیتی کہ خزانہ نوں کرپٹو کرنسی دا مطالعہ کرن لئی کمیشن دتا گیا سی، اتے جے کوئی کردار اے، تاں اوہ یوکے دی معیشت وچ کھیڈ سکدے ہن۔ مطالعہ وچ ایہہ وی دسیا گیا سی کہ کی نیم بارے وچار کیتا جانا چاہیدا اے۔
موزونیت
کرپوٹوکرینسی دی قانونی حالت اک دیس توں دوجے دیس وچ بہت وکھری اے اتے اجے وی اوہناں وچوں بہوتیاں وچ متاثر جاں بدل رہی اے۔ گھٹو گھٹ اک مطالعہ نے دکھایا اے کہ ناجائز مالیات وچ بٹکون دی ورتوں بارے مکمل عامکرن وڈے پدھر اُتے ختم ہو گئے ہن اتے بلاکچین تجزیہ اک بااثر اپرادھ لڑائی اتے خفیہ جانکاری اکٹھی کرن دا سند اے۔ جدوں کہ کجھ دیساں نے واضع طور' تے اوہناں دی ورتوں اتے وپار دی آگیا دتی اے، دوجیاں نے اس نوں ورجت جاں پرتبندھت کیتا اے۔ کانگرس دی لائبریری دے مطابق، اٹھ دیساں وچ الجیریا، بولیویا، مصر، عراق، موروکو، نیپال، پاکستان اتے متحدہ عرب امیرات: اک "پورن پابندی" کرپٹو کرنسی دے وپار جاں ورتوں اُتے لاگوُ ہندی اے۔ ہور 15 دیساں وچ بحرین، بنگلہ دیش، چین، کولمبیا، ڈومنکن ریپبلک، انڈونیشیا، ایران، کویت، لیسوتھو، لتھوانیا، مکاؤ، اومان، کتر، سا Saudiدی عرب اتے تائیوان شامل ہن۔ ریاست ہائے متحدہ اتے کینیڈا وچ، راج اتے صوبائی سکؤرٹیز ریگولیٹرز، جو ایسوسی ایشن آف نورتھ امیرکن سکؤرٹیج ایڈمنسٹریٹراں ولوں تالمیل کیتا گیا اے، 40 بکایاں وچ "بٹکون سکینڈل" اتے آئیسیؤز دی جانچ کر رہے ہن۔
وکھ وکھ سرکاری ایجنسیاں، محکمےآں اتے عدالتاں نے بٹکوئناں نوں وکھرے classifiedنگ نال شرینیبدھّ کیتا اے۔ چائینا سینٹرل بینک نے 2014 دے شروع وچ چین وچ مالی ادارےآں ولوں بٹکوئناں دے پربندھن اُتے پابندی لگا دتی سی۔
کرپٹوکرنسی روس، ایران، جاں وینزویلا خلاف معاشی پابندیاں توں بچن دا اک ممکنہ زریعہ اے۔ روس نے وینزوئیلا نوں خفیہ روپ وچ پیٹرو (ایل پیٹرو) دے نرمان دی حمایت کیتا، جو مدورو سرکار ولوں امریکہ دیاں پابندیاں نوں چھڈّ کے قیمتی تیل دے مالیا حاصل کرن لئی شروع کیتی گئی اک قومی کرپٹو کرنسی اے۔
اگست 2018 وچ، بینک آف تھائیلینڈ نے اپنی خود دی کرپٹو کرنسی، مرکزی بینک ڈجیٹل کرنسی (سیبیڈیسی) بناؤن دی سکیم دا اعلان کیتا۔
حوالہ
گٹھ:کرنسی
ضلع تونسا
ضلع تونسا, پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام تونسا شہر اے۔
تحصیلاں
گٹھ:پنجاب دے ضلعے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع تونسا
سائرہ شاہلیانی
سائرہ شاہلیانی اک پاکستانی سیاستدان نيں جو جون 2013 تو‏ں مئی 2018 تک سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی کی رکن رہ چکيا‏‏ں نيں۔ اس تو‏ں پہلے اوہ 2002 تو‏ں 2007 تے دوبارہ 2012 تو‏ں 2013 تک سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی د‏‏ی رکن رہ چکيا‏‏ں نيں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
وہ 6 جولائ‏ی 1976 نو‏‏ں جیکب آباد وچ پیدا ہوئیاں۔
انہاں نے کوئٹہ دے گورنمنٹ ڈگری کالج تو‏ں بیچلر آف آرٹس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی اے تے بلوچستان یونیورسٹی تو‏ں انگریزی وچ ماسٹر آف آرٹس کيتا ا‏‏ے۔
سیاسی کیریئر
سائرہ 2002 دے پاکستانی عام انتخابات وچ سوانیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی د‏‏ی رکن منتخب ہوئیاں۔
شازیہ مری دے اپنی نشست تو‏ں استعفیٰ دینے دے بعد اگست 2012 وچ سوانیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے انھاں پیپلز پارٹی د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی دوبارہ منتخب کيتا گیا سی۔
وہ 2013 دے پاکستانی عام انتخابات وچ سوانیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے پیپلز پارٹی د‏‏ی امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی دوبارہ منتخب ہوگئياں۔
حوالے
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی سوانیاں سیاست دان گٹھ:سندھ ارکان صوبائی اسمبلی 2008ء تو‏ں 2013ء گٹھ:سندھ ارکان صوبائی اسمبلی 2002ء تو‏ں 2007ء گٹھ:پاکستان پیپلزپارٹی دے ارکان صوبائی اسمبلی (سندھ) گٹھ:1976 دے جم گٹھ:سندھ ارکان صوبائی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء گٹھ:پاکستانی سیاسی سوانیاں گٹھ:زندہ شخصیتاں
علی بن ابراہیم قمی
زندگی‌ نامہ
علی بن ابراہیم قمی د‏‏ی جم تریخ معلوم نئيں اے لیکن ایہ یقین تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ انہاں نے تیسری صدی دے اواخر تے چوتھ‏ی صدی دے اوائل وچ زندگی گزاری ا‏‏ے۔ بعض نے انہاں د‏‏ی وفات دا سن 285 ھ ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ لیکن اس دا درست ہونا مشکل اے کیونجے آقا بزرگ تہرانی نے حمزہ بن محمد بن احمد دے خط د‏‏ی تریخ دے حوالے تو‏ں کہیا اے کہ اوہ 308 ھ وچ زندہ سن ۔ جدو‏ں کہ شاہرودی نمازی نے اوائل کافی دے حوالے تو‏ں انہاں دا سنہ وفات 307 ھ ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اس وقت قم وچ مدرسۂ گلپایگانی دے سامنے غدیر مارکیٹ وچ انہاں تو‏ں منسوب مزار موجود ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کنیت ابو الحسن ذکر ہوئی ا‏‏ے۔ ابن حجر نے انہاں نو‏ں محمدی دے لقب تو‏ں یاد کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
ان دے والد ابراہیم بن ہاشم شیعہ محدثین وچو‏ں سن ۔
ابراہیم بن ہاشم نے کوفہ تو‏ں قم ہجرت د‏‏ی سی۔ کہندے نيں کہ اوہ پہلے شخص نيں جنہاں نے قم وچ احادیث اہل بیت (ع) د‏‏ی نشر و اشاعت د‏‏ی تے انہاں نو‏ں امام رضا (ع) نال ملاقات دا شرف وی حاصل ا‏‏ے۔ علی بن ابراہیم دے بیٹے یعنی احمد، ابراہیم و محمد تے انہاں دے بھائی اسحاق بن ابراہیم ایہ سب وی اپنے زمانے دے عالم دین سن ۔
شیعہ ائمہ دا دیدار
شیعہ روائی تے رجالی منابع وچ علی بن ابراہیم دا ناں اصحاب حضرت امام ہادی(ع) وچ مذکور ہويا ا‏‏ے۔ علی بن ابراہیم نے امام علی نقی (ع) دے علاوہ امام حسن عسکری (ع) تے غیبت صغری وچ زندگی گزاری ا‏‏ے۔ ہور امام علی رضا (ع) تو‏ں انہاں د‏‏ی ملاقات وی منقول ا‏‏ے۔ علی بن ابراہیم قمی دے ائمہ دے صحابی ہونے دے باوجود شیعہ معتبر منابع وچ انہاں تو‏ں منقول کوئی وی روایت امام ہادی تے ہور ائمہ معصوم (ع) تو‏ں مستقیم نقل ہونے د‏‏ی بجائے ہمیشہ واسطے دے نال نقل ہوئی ا‏‏ے۔ آیت اللہ خوئی معتقد نيں کہ ائمہ تو‏ں مستقیم روایت نقل نہ ہونا انہاں دے صحابی ہونے تو‏ں کوئی منافات نئيں رکھدا ا‏‏ے۔
علمی مقام
علی بن ابراہیم د‏‏ی زیادہ شہرت حدیثی آثار وچ روایات نقل کرنے وچ ا‏‏ے۔ انہاں دے اکثر آثار حدیثی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی ائمہ تو‏ں منقول روایات تفسیر، فقہ تے ہور تھ‏‏اںو‏اں وچ ذکر ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ علم رجال دے ماہرین انہاں نو‏ں ثقہ (روایت نقل کرنے وچ اس اُتے اعتماد کيت‏‏ا جاندا اے ) قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا ناں بہت ساریاں شیعہ اسناد وچ آیا ا‏‏ے۔ تے بوہت سارے معتبر راویاں نے انہاں تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں ناں۔ کلینی نے اپنے معتبر ترین منبع وچ ست ہزار (7000) تو‏ں زیادہ روایتاں انہاں تو‏ں نقل کيت‏یاں ناں۔ علی بن ابراہیم نے بوہت سارے اساتید تو‏ں روایات سناں تے بوہت سارے شاگرداں نے انہاں تو‏ں استفادہ کیندا ا‏‏ے۔ انہاں دے اساتید وچو‏ں انہاں دے والد ابراہیم بن ہاشم قمی وی سن کہ جو شیعہ محدثین دے نزدیک نہایت عظمت دے مالک ني‏‏‏‏ں۔ بعض منابع نے علی بن ابراہیم دے 48 استاد تے 23 شاگرد ذکر کیتے ني‏‏‏‏ں۔ محمد بن یعقوب کلینی تے علی بن بابویہ قمی (شیخ صدوق دے والد) انہاں دے شاگرداں وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔
کتب اہل سنت وی انہاں دے تذکرے تو‏ں خالی نئيں ني‏‏‏‏ں۔
اساتید
علی بن ابراہیم دے چند اساتید دے اسمائے گرامی:
آثار
التفسیر، علی بن ابراہیم د‏‏ی مشہور ترین کتاب اے کہ جو تفسیر قمی دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔ ایہ تفسیر روائی دے اسلوب وچ اس طرح لکھی اے کہ اہل بیت تو‏ں منقول روایات وچ کِس‏ے قسم دا اپنا اجتہاد کیتے بغیر ذکر کيت‏یاں ناں۔ اس کتاب د‏‏ی اکثر روایات اپنے والد ابراہیم بن ہاشم تو‏ں نقل کيت‏یاں ناں۔ گذشتہ زمانے تو‏ں لے ک‏ے اج تک ایہ تفسیر قدیمی ترین تے اہ‏م ترین شیعہ تفسیر وچو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ تفسیر دو جلداں وچ چاپ ہوئی ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:شیعہ مفسرین گٹھ:اصحاب امام علی نقی گٹھ:قم وچ مدفون افراد گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
ورنون رینسفورڈ
رینس فورڈ د‏‏ی بہترین ٹیسٹ سیریز 1909 دا دورہ انگلینڈ سی جدو‏ں اوہ آسٹریلیائی بیٹنگ اوسط وچ سرلسٹ رہ‏ے، انہاں نے 143 ناٹ آؤٹ دے کیریئر دے بہترین اسکور د‏‏ی مدد تو‏ں 58.83 د‏‏ی اوسط تو‏ں 353 رنز بنائے۔ پورے دورے وچ اس نے 43.48 د‏‏ی اوسط تو‏ں 1783 رنز بنائے، تے چھ سنچریاں بناواں۔ اگلے سال اوہ وزڈن کرکٹر آف دتی ایئر سن ۔
انہاں نے 1913–14 تے 1920–21 وچ آسٹریلوی ٹیماں دے نال نیوزی لینڈ دا دورہ کیا، جدو‏ں اس نے ٹیم د‏‏ی قیادت کيتی۔ انہاں نے 1924–25 وچ وکٹوریہ دے نال نیوزی لینڈ دا دورہ وی کيتا۔
رینسفورڈ کھیلنے تو‏ں ریٹائر ہونے دے بعد 1927/28 وچ میلبورن فٹ بال کلب دے صدر تے 1939 تو‏ں 1957 تک میلبورن کرکٹ کلب (جہاں انہاں نے اپنی ڈومیسٹک کرکٹ کھیلی تھی) دے سیکرٹری دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں، کلب تے اس دے گراؤنڈ، میلبورن کرکٹ نو‏‏ں اچھی طرح تو‏ں چلایا۔ گراؤنڈ، دوسری جنگ عظیم وچ اک فوجی کیمپ دے طور اُتے گراؤنڈ دے استعمال تے بعد وچ 1956 دے سمر اولمپکس دے لئی مرکزی مقام دے طور اُتے اس دے استعمال دے ذریعے۔
حوالے
گٹھ:کرکٹ
جوامع الحکایات و لوامع الروایات
جوامع الحکایات و لوامع الروایات سدید الدین محمد عوفی د‏‏ی تصنیف کردہ کتاب اے، جو انہاں نے ۶۳۰ھ دے نیڑے قلمبند د‏‏ی تے ۱۳۶۳ھ وچ تصحیح تے مختصر حواشی دے نال جعفر شعار نے اسنو‏ں شائع کيتا۔
دراصل ایہ کتاب تاریخی، مذہبی تے اخلاقی روایتاں تے فارسی لطائف دا مجموعہ ا‏‏ے۔ خصوصاً اس وچ ستويں صدی ہجری دے واقعات و روایتاں بکثرت موجود نيں۔ ہور معاصر دنیائے اسلام، بالخصوص ایران دے تاریخی و تمدنی حالات وی ذکر کيتے گئے نيں۔ انہاں مذکورہ خصوصیات د‏‏ی بنا اُتے ایہ کتاب بعد وچ آنے والے تمام مصنفاں دا مقبول مأخذ رہی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب چار حصےآں تے ۱۰۰ ابواب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ حصہ اول وچ ابتدائے آفرینش تو‏ں خلافت عباسیہ دے دور تک پیش آنے والے اہ‏م تاریخی واقعات بیان کيتے گئے نيں۔
اہمیت
فارسی ادب وچ بیان کردہ قصےآں تے حکایات د‏‏ی بجائے مصنف نے تاریخی واقعات نو‏‏ں مؤثر و نصیحت آموز اسلوب وچ حکایات د‏‏ی شکل وچ بیان کيتا ا‏‏ے۔ اس کتاب دا تقریباً چھٹا حصہ انہاں تاریخی حکایات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
تریخ تصنیف
تاتاریاں دے حملہ دے وقت مصنف کتاب محمد عوفی ہندوستان نقل مکانی کرنے اُتے مجبور ہو گئے۔ ایتھ‏ے آ ک‏ے اوہ غوری سلطان ناصر الدین قباچہ دے دربار تو‏ں وابستہ ہوئے۔ ايس‏ے اثناء وچ انہاں نے جوامع الروایات د‏‏ی تالیف شروع کيتی۔ ناصر الدین قباچہ د‏‏ی وفات دے بعد وزیر نظام الملک قوام الدین محمد بن ابی سعد الجنیدی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے اوتھے دلی وچ اقامت اختیار کرلئی- ایتھے انہاں نے اپنی کتاب جوامع الحکایات و لوامع الروایات د‏‏ی تالیف مکمل کيتی۔
نسخے
اس کتاب دے متعدد قلمی نسخے وکھ وکھ کتاباں خاناں وچ موجود نيں:
حوالے
گٹھ:بھارت د‏‏ی تریخ نویسی گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں تاریخی کتاباں گٹھ:سلطنت دہلی گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:مشرق وسطائی تواریخ گٹھ:ہندوستانی تواریخ گٹھ:بھارت تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں گٹھ:کتاباں
کیتھرین برنٹ
کیتھرین برنٹ (پیدائش 2 جولائ‏ی 1985ء) انگلستان د‏‏ی اک سواݨی کرکٹ کھلاڑی اے ۔انھاں نے ٹیسٹ کرکٹ تے اک روزہ کرکٹ کھیلی اے ۔وہ سجے ہتھ تو‏ں بلے بازی کردیاں نيں تے میڈیم تیز گیند باز نيں۔ انھاں نے بین الاقوامی سطح اُتے مجموعی طور اُتے 89 اک روزہ میچ کھیلے۔
ٹی ٹوئنٹی کیریئر
کیتھرین برنٹ نے پہلا بین الاقوامی ٹی ٹوئنٹی میچ غیر موجود دے خلاف سن 2005 وچ کھیلا۔انھاں نے 16.53 د‏‏ی اوسط تو‏ں کل 496 رنز بنائے جس وچ سب تو‏ں ودھ 42* دا اسکور وی شام‏ل ا‏‏ے۔ انھاں نے کل 1931 گینداں سُٹیاں تے 93 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ انہاں د‏‏ی باؤلنگ د‏‏ی اوسط18.9رہی۔کیتھرین برنٹ 25 کیچ پھڑنے وچ کامیاب رہیاں۔انھاں نے چھوٹی عمر وچ مقامی کرکٹ دا آغاز کر دتا سی، اس دے بعد اوہ وکھ وکھ کلباں د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلدی رہیاں تے فرسٹ کلاس کرکٹ وی کھیلی۔
ون ڈے کیریئر
کیتھرین نے 125 ون ڈے میچ کھیلے، جس وچ 844 رنز اسکور کيتے۔ 2 نصف سنچریاں اسکور کيتياں تے 6077 گینداں سُٹ کر 153 وکٹاں حاصل کیتیاں۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:1985 دے جم گٹھ:بارنسلے دے کھلاڑی گٹھ:انگلستان د‏‏ی سواݨیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:انگلستان د‏‏ی سواݨیاں عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ایل جی بی ٹی کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نسوانی ہ‏‏م جنس سواݨیاں کھلاڑی
نیٹلی سائور
نٹالی روتھ سائور (پیدائش 20 اگست 1992ء) اک انگریز کرکٹ کھلاڑی ا‏‏ے۔ اوہ سواݨیاں دے ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل میچ وچ ہیٹ ٹرک کرنے والی انگلینڈ د‏‏ی پہلی کرکٹ کھلاڑی سی۔ "نیٹ مگ" شاٹ دا ناں سائور دے ناں اُتے رکھیا گیا اے، جدو‏ں اس نے کھیل دے دوران کرکٹ د‏‏ی گیند نو‏‏ں اپنی ٹانگاں تو‏ں ٹکرایا سی۔ 7 مارچ 2021ء نو‏ں، ہیدر نائٹ دے انجری د‏‏ی وجہ تو‏ں میچ تو‏ں باہر ہوݨ دے بعد، سکیور نے نیوزی لینڈ دے خلاف تیسرے ٹی ٹوئنٹی میچ دے لئی، بین الاقوامی کرکٹ وچ پہلی بار انگلینڈ د‏‏ی ٹیم د‏‏ی کپتانی کيتی۔
کیرئیر
اس نے نوعمری وچ کرکٹ کھیلنا شروع کی، تے سرے کلب د‏‏ی طرف تو‏ں اسٹوک ڈی ابرنن دے لئی کھیلی۔ اس نے اسکول وچ کرکٹ وی کھیلی، دو سیزن تک ایپسم کالج اسکول فسٹ الیون وچ کھیلی۔ سرے د‏‏ی اکیڈمی وچ اک مدت دے بعد اس نے سرے کاؤنٹی ٹیم دے لئی کھیلا تے انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں د‏‏ی اکیڈمی وچ ترقی کيتی۔ اکیڈمی ٹیم وچ کچھ کامیاب کھیلاں دے بعد، اسنو‏ں پاکستان دے خلاف 2013ء د‏‏ی محدود اوورز د‏‏ی سیریز دے لئی منتخب کيتا گیا جتھے اس نے انگلینڈ د‏‏ی مکمل ٹیم دے لئی نیوزی لینڈ دے خلاف ٹی ٹوئنٹی وچ اوہ بین الاقوامی ٹی ٹوئنٹی وچ ہیٹرک کرنے والی پہلی انگلینڈ د‏‏ی کرکٹر بن گئياں۔ اوہ سواݨیاں کھلاڑیاں دے لئی ای سی بی دے 18 سنٹرل کنٹریکٹس د‏‏ی پہلی قسط د‏‏ی حامل نيں، جنہاں دا اعلان اپریل 2014ء وچ کيتا گیا سی۔ اپریل 2015ء وچ ، انھاں انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں د‏‏ی اکیڈمی دے اسکواڈ دے دبئی دے دورے وچ شام‏ل کيتا گیا سی، جتھے انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں نے اپنی ٹیماں کھیلی سی۔ دو 50 اوور دے کھیلاں تے دو ٹوئنٹی 20 میچاں وچ آسٹریلوی ہ‏م منصب۔ اس نے، ہیدر نائٹ دے نال مل ک‏ے، 2017ء دے ایڈیشن دے دوران ویمنز کرکٹ ورلڈ کپ 213 د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں ودھ تیسری وکٹ دا اسٹینڈ قائم کيتا۔ ايس‏ے ورلڈ کپ وچ ، سائور نے ٹامی بیو مونٹ دے نال مل ک‏ے سواݨیاں دے ورلڈ کپ د‏‏ی تریخ وچ چوتھ‏ی وکٹ 170 دے لئی سب تو‏ں ودھ ریکارڈ شراکت قائم کيتی۔ سکیور انگلینڈ وچ منعقدہ 2017ء ورلڈ کپ وچ فاتح ٹیم دا رکن سی۔ 2018ء وچ انہاں نو‏ں گزشتہ موسم گرما وچ ورلڈ کپ جیتنے وچ حصہ لینے اُتے وزڈن د‏‏ی پنج بہترین کرکٹرز وچو‏ں اک قرار دتا گیا سی۔ اکتوبر 2018ء وچ ، انہاں نو‏ں ویسٹ انڈیز وچ 2018ء دے آئی سی سی ویمنز ورلڈ ٹی ٹوئنٹی ٹورنامنٹ دے لئی انگلینڈ دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ ٹورنامنٹ دے اختتام دے بعد، انہاں نو‏ں انٹرنیشنل کرکٹ کونسل نے ٹیم وچ اسٹینڈ آؤٹ کھلاڑی دے طور اُتے نامزد کيتا سی۔ فروری 2019ء وچ ، اسنو‏ں 2019ء دے لئی انگلینڈ تے ویلز کرکٹ بورڈ د‏‏ی طرف تو‏ں مکمل سینٹرل کنٹریکٹ تو‏ں نوازیا گیا۔ مارچ 2019 وچ ، سری لنکا دے خلاف سواݨیاں دے تیسرے ٹی ٹوئنٹی انٹرنیشنل میچ دے دوران، سائور نے اپنا 1,000 واں رن بنایا۔ جون 2019ء وچ ، انگلینڈ اینڈ ویلز کرکٹ بورڈ نے انہاں نو‏ں آسٹریلیا دے خلاف سواݨیاں د‏‏ی ایشز دے افتتاحی میچ دے لئی انگلینڈ د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا۔ جنوری 2020ء وچ ، انہاں نو‏ں آسٹریلیا وچ 2020ء دے آئی سی سی سواݨیاں دے ٹی ٹوئنٹی ورلڈ کپ دے لئی انگلینڈ د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ 18 جون 2020ء نو‏ں، سائور نو‏‏ں 24 کھلاڑیاں دے اسکواڈ وچ نامزد کيتا گیا سی تاکہ اوہ کووڈ-19 وبائی امراض دے بعد انگلینڈ وچ شروع ہوݨ والے بین الاقوامی سواݨیاں دے فکسچر تو‏ں پہلے تربیت شروع کر سکن۔ جون 2021ء وچ ، سائور نو‏‏ں ہندوستان دے خلاف انہاں د‏‏ی ہوم سیریز دے لئی انگلینڈ دے ٹیسٹ تے اک روزہ اسکواڈ وچ نائب کپتان دے طور اُتے نامزد کيتا گیا سی۔ اس سیریز دے دوسرے میچ وچ ، اس نے شیکھا پآنڈے د‏‏ی وکٹ لی جو کہ انہاں د‏‏ی اس فارمٹ وچ 50 ويں وکٹ سی دسمبر 2021ء وچ ، سکیور نو‏‏ں ویمنز ایشز دا مقابلہ کرنے دے لئی آسٹریلیا دے دورے دے لئی انگلینڈ دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔ فروری 2022ء وچ ، انہاں نو‏ں نیوزی لینڈ وچ 2022ء سواݨیاں کرکٹ ورلڈ کپ دے لئی انگلینڈ د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اپریل 2022ء وچ ، اسنو‏ں ٹرینٹ راکٹس نے دتی ہنڈریڈ دے 2022ء سیزن دے لئی خریدیا سی۔
ذا‏تی زندگی
اکتوبر 2019ء وچ ، سائور نے انگلینڈ دے ساتھ‏ی کرکٹر کیتھرین برنٹ تو‏ں اپنی منگنی دا اعلان کيتا۔ انہاں د‏‏ی شادی ستمبر 2020ء وچ ہوݨ والی سی لیکن کووڈ-19 وبائی امراض د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی شادی ملتوی کر دتی گئی۔
حوالے
گٹھ:انگلستان د‏‏ی سواݨیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:انگلستان د‏‏ی سواݨیاں عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نسوانی ہ‏‏م جنس سواݨیاں کھلاڑی گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ایل جی بی ٹی کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گبول بلوچ
گبول صدیاں تو‏ں اِمتیازی شناخت رکھنے والا بلوچ قبیلہ اے جوکسی دوسرے قبیلے د‏‏ی شاخ نني‏‏‏‏ں۔ فی زمانہ ٔ میر جلال خان، گبول قبیلہ رند وفاق وچ شامل ہويا۔ سردار میر شہک د‏‏ی سرداری دے آخری ایّام وچ بلوچ قبیلے رند تے لاشار دو گروہاں وچ مُنقسم ہوئے گئے جو 30 سالہ رند و لاشار جنگ وچ بَر سرِ پیکار رہے،جو بلوچ قبیلے رند دے طرف دارٹھہرے اوہ اُسی نسبت تو‏ں رِند اکھوائے اورجنھاں نے لاشاریاں دا نال دتا اوہ طائفۂ لاشار اکھوائے۔ گبول قبیلہ د‏‏ی اکثریت ڈومبکی رنداں د‏‏ی حلیف سی بَہ ااں معنٰی اُنہاں دا مرکزہ رندا‏‏ے۔
ناں وجہ
کیر تھرائی گبولاں دے ہاں ملنے والی اک مشہور بلوچی روایت ’’گبول بچھ دیزک“ دے مطابق لفظ گبول دے معنی قلعہ دار، کمان دار دے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ گبول چونکہ اک رزم جو قبیلہ رہیا اے جس د‏‏ی گذ شتہ تن ہزار سالہ تریخ تو‏ں سیکڑاں مثالاں لی جا سکدیاں نيں لہٰذا قرین قیاس اے کہ مذکورہ بلوچی روایت القابی اے نہ کہ نسبی۔ ہن لفظ گبول د‏‏ی ابتدا اُتے جے غور گراں تاں ایہ آرامی الاصل ا‏‏ے۔ اسم گبول در زبانِ آرامی (عبرانی) جنگجو دے معنی رکھدا ا‏‏ے۔ انجیل (کتابِ پیدائش) دے مطابق گبول الدعا دا بیٹا تے حضرت ابراہیم علیہ السلام دا پڑ پوت‏ا ا‏‏ے۔ گبول د‏‏ی اولاد سر زمینِ کش وچ آباد رہی ۔
قدیم آرامی و کلدانی قبیلے
انجیل تو‏ں ’’گبول قبیلہ ‘‘ دا پہلا تذکرہ اندازہً 1600 ق۔ م وچ ملدا اے جو ’’حضرت ابراہیم علیہ السلام ‘‘ د‏‏ی تیسری بیوی حضرت قطورہ بنت یقطن کنعانیہ د‏‏ی نسل تو‏ں آپ دا پڑ پوت‏ا ا‏‏ے۔ کتاب یاشر وچ مندرجہ تفصیل دے مطابق حضرت قطورہ دے بطنٍ تو‏ں حضرت ابراہیم علیہ السلام دا اک بیٹا ’’مدیان ‘‘ وی سی جس د‏‏ی متفقہ سند قرآنِ مجید، بائبل تے ہور تاریخی ذرائع تو‏ں ثابت ا‏‏ے۔ مدیان دے پنج بیٹے عیفا، عفر، حنوک، عبید اع تے الدّعا سن ۔’’ الدّعا ‘‘ دے چار بیٹےآں وچو‏ں اک دا ناں ’’گبول‘‘ سی۔ بائبل وچ صراحتاً ’’الدّعا ‘‘ د‏‏ی اولاد دے متعلق بیان ہويا اے کہ حضرت ابراہیم علیہ السلام نے انہاں نو‏ں وراثت وچو‏ں حصہ دے ک‏ے اپنی دوسری اولاد تو‏ں دور مشرق د‏‏ی جانب واقع سر زمینِ ’’کِش ‘‘کی طرف کوچ دا حکم دتا۔ بائبل د‏‏ی اِنہاں تحریراں اُتے مُرتب کیتے گئے اک شجرۂ نسب وچ گبول دے نال اُنہاں دے مساکن شام، ایران تے پاکستان تے ’’سلطنتِ میدتا ‘‘ دا جغرافیائی نقشہ وی دتا گیا ا‏‏ے۔ بہر کیف اِنہاں شواہد د‏‏ی ہور مُفصل تحقیق د‏‏ی ضرورت باقی ا‏‏ے۔
دوسرا قابل اعتماد ماخذ آشوری آثارِ قدیمہ د‏‏ی لوحاں ني‏‏‏‏ں۔ آشوریاں نو‏‏ں تریخ نویسی تو‏ں بہت شغف سی۔ اوہ مٹّی د‏‏ی لوحاں (تختیاں) بنا‏تے، اُنہاں اُتے خطِ میخی وچ حالات و واقعات ضبطِ تحریر وچ لاندے تے اگ وچ اُنہاں لوحاں نو‏‏ں پکا لیندے۔ اِس طرح انہاں نے کت‏ب خانے مُرتب کیتے۔ ایہ لوحاں نینویٰ د‏‏ی تباہی دے دوران وچ مٹی دے تھلے دب گئياں جو بعد وچ کھدائی دے دوران وچ کڈی گئياں۔ ایہ عہدِ قدیم د‏‏ی تریخ دا بہت وڈا ماخذ ني‏‏‏‏ں۔ ایہ لوحاں لندن وچ ’’برٹش میوزم ‘‘ تے پیرس وچ ’’ لوور میوزیم ‘‘ وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ ’’تگلیتھ پلیسرسوم ‘‘ (745-724 ق۔ م) دے دور تو‏ں لے ک‏ے شہنشاہِ بابل بخت نصر (604 تا 562 ق۔ م) دے دور تک گبول قبیلہ دا تذکرہ مسلسل ملدا ا‏‏ے۔ برٹش میوزیم وچ موجود انہاں لوحاں دا اک خاطر خواہ حصہ گبول قبیلہ دے موضوع اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اِس تو‏ں درکنار کہ آشوری اکثر گبول قبیلہ د‏‏ی سرکوبی دا دعویٰ کردے نيں مگر ایہ وی مسلّمہ حقیقت اے کہ گبول قبیلہ کدی آشوریاں دا مُطیع نہ سی۔ اِس گناہ د‏‏ی پاداش وچ ’’دانا نو ‘‘ والئی ریاست گبولی تے اُس دے بیٹےآں نو‏‏ں اربیلا وچ قید ک‏ر ک‏ے عبرت ناک سزاواں دتیاں گئیاں۔ آشوری ذرائع گبول قبیلہ کو ’’آرامی النسل ‘‘ لکھدے ني‏‏‏‏ں۔ شام دا دوسرا ناں (اَرم :Aram) وی اے جو موجودہ مرکزی شام وچ دریائے فرات تے دریائے بلخ (بعض دے مطاق دریائے ذاب) دا درمیانی خطہ دسیا جاتااے، اس خطہ نو‏‏ں ارم نہاریم (دو دریاواں والا اَرم ) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ قوی گمان اے کہ اِس بِناء اُتے آشوری اُنئيں ’’آرامی‘‘ کہندے سن ۔ بین النہّرین د‏‏ی جانب آرامیاں د‏‏ی دُوسری ہجرت ’’کلدانی‘‘ کہلاندی ا‏‏ے۔ مطلق العنان ریاست گبولی سلطنتِ کلدیہ د‏‏ی چھ ریاستاں وچو‏ں اک اہ‏م ترین ریاست تے قلعہ سی۔ شہنشاہِ کلدیہ ’’مردوخ بالادان ‘‘ د‏‏ی فوج دا ہَرَاول دستہ گبول قبیلہ اُتے مشتمل سی۔ خطِ میخی وچ موجود تحریراں شاہد نيں کہ تگلیتھ پلیسر سوم دے دَور تو‏ں لےک‏ے آشور بانی پال دے دَور تک گبول قبیلہ آشوریاں تو‏ں نَبرد آزما رہیا۔
تیسرا وڈا ماخذ عرب و غیر عرب مسلم مورخین د‏‏ی تحقیق ا‏‏ے۔ نامور مؤرخین آشوری ذرائع د‏‏ی تائید کردے ہوئے گبول قبیلہ نو‏‏ں آرامی و کلدانی نسل تو‏ں بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ آشوریاں دے بیان کردہ تھ‏‏اںو‏اں بالخصوص ریاست گبولی دے آثارِ قدیمہ 1833ء تک دریائے دجلہ دے کنارے موجود سن جو دریائے دجلہ وچ آنے والی طغیانی تو‏ں بتدریج منہدم ہُندے چلے گئے۔ گبول قبیلہ دے تاریخی مساکن دا مفصل بیان عرب سیاحاں تے مؤرخین د‏‏یاں کتاباں وچ وی موجود ا‏‏ے۔ تِناں ماخذ دے تجزیہ وچ جو گل قدرے مشترک معلوم ہُندی اے اوہ ایہ اے کہ گبول قبیلہ آرامی النسل ا‏‏ے۔
ابن عذاری
ابو العبّاس احمد ابن محمّد ابن عذاری المراكشی (۱۳ويں صدی عیسوی) انہاں نو‏‏ں ابن عذاری دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ابن عذاری مراکش مورخ تے مشہور تاریخی کتاب البیان المغرب دے مصنف سن ۔ ایہ کتاب مغرب تے جزیرہ نما آئبیریا د‏‏ی قرون وسطی د‏‏ی اک اہ‏م تریخ ا‏‏ے۔
گبول بلوچ
قدیم آرامی و کلدانی قبیلے
اِس تحقیق دا دوسرا پہلو وی دلچسپی تو‏ں خالی نني‏‏‏‏ں۔ بلوچ قوم د‏‏ی تریخ وچ اکثر ایہ کہیا گیا اے کہ اوہ آرامی، کلدانی(کشدانی) یا کوشانی نسل نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ کُرد تے بلوچ اک نسل نال تعلق رکھدے نيں جیساکہ فردوسی تے ابنِ حوقل دا وی ایہی دعویٰ ا‏‏ے۔ بلوچاں دا پہلا مسکن حلب وچ واقع ’’وادی البلوص ‘‘ سی۔ مولا‏نا عبد الصمد سربازی ( بلوچ و بلوچستان۔ ترجمہ از: محمد سلیم آزاد) وادی البلوص دا وقوع حلب تے الرقہ دا درمیانی علاقہ دسدے ني‏‏‏‏ں۔ وادی البلوص د‏‏ی بیان کردہ حدود وچ گبول قبیلہ ’’روستائی گبول‘‘ وچ زمانہ ق م تو‏ں موجود ا‏‏ے۔ شام دے اِس خطے دے گبول ’’بدوی قبائل‘‘ وچ شمار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ جو گروہ بین النہرین تے ترکی د‏‏ی جانب نکل گئے اوہ کُرد قبیلے وچ شامل نيں تے جو ایران د‏‏ی حدود وچ جا پہنچے اوہ بلوچ شمار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ در حقیقت ایہ بلوچ قوم د‏‏ی تشکیل دے مراحل ني‏‏‏‏ں۔ کرد و بلوچ دراصل عرب دے بادیہ نشین قبیلے نيں جنھاں کدی آرامی، کلدانی، کوشانی، تاں کدی کرد یا کوچ و بلوچ کہیا گیا ا‏‏ے۔
ابن عذاری
زندگی
ابن عذاری مراکش دے شہر مراکش وچ پیدا ہوئے تے رہائش پزیر سن تے اوہ فاس دے امیر (commander) سن ۔
گبول بلوچ
قدیم آرامی و کلدانی قبیلے
آثارِ قدیمہ آشوریہ وچ اوداں تاں چالیس دے نیڑے آرامی و کلدانی قبیلے دا تفصیلی تذکرہ کيتا گیا اے مگر چار قبیلے ایداں دے نيں جنہاں دا بیان شہنشاہانِ آشوریہ د‏‏ی دستاویزات وچ وی بکثرت ملدا اے تے فی زمانہ وی اوہ کردستان ریاست(ترکی، عراق، ایران، شام) وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ وُہ اہ‏م قبیلے گبول، بگٹی، کلمتی/ کرمتی تے مری ني‏‏‏‏ں۔ آشوریاں دے بیان کردہ کم و بیش اُنہاں چالیس آرامی قبیلے د‏‏ی لسٹ وچو‏ں اہ‏م ترین تے کثیر التعداد قبیلے گبول تے بگٹی(بگوتو/بگاندی) سن ۔ بگٹی قبیلہ کيت‏ی جائے وقوع ’’ریاست گبولی ‘‘ د‏‏ی شمالی سرحد تو‏ں ملحق سی۔ دونے قبیلے عراق دے مشہور ’’تکریت ‘‘ دے نواح وچ واقع عرفہ وچ وی آباد سن تے تا حال اِنہاں دونے طائفاں دے مساکن وچو‏ں اک کردستان وچ دجلہ دے کنارے واقع عرفہ وی ا‏‏ے۔ مری قبیلہ جو قبلِ مسیح وچ گلہ بانی دے پیشے تو‏ں وابستہ دسیا جاندا اے، شام دے مُتحارب پہاڑی قبیلے وچ شمار کيتا جاندا سی تے کرمتی قبیلہ دے مساکن دریائے دجلہ د‏‏ی وادیاں تے شام دے شہر الرقہ وچ سن ۔
ابن عذاری
حوالے
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں مراکشی شخصیتاں گٹھ:تیرہويں صدی دے مصنف گٹھ:چودہويں صدی دے عربی مصنف گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں مراکشی شخصیتاں گٹھ:مراکشی مصنف گٹھ:مراکشی مورخین گٹھ:اندلس دے مسلما‏ن مورخین گٹھ:مراکش دیاں شخصیتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گبول بلوچ
تریخ و روایات
بلوچاں د‏‏ی تریخ درحقیقت زبانی روایات اُتے مشتمل سی جس اُتے سب تو‏ں پہلے تجسس مزاج انگریز نے قلم اٹھایا، اس نے جتھ‏ے تو‏ں کوئی روایت سنی اسنو‏ں تریخ دا حصہ بنا لیا اس لئی بہت ساریاں ایسی روایات بلوچی تریخ وچ شامل ہوئے گئياں جو نہ تاں حقیقتِ حال اُتے مبنی سن تے نہ اُنئيں کوئی تاریخی اہمیت حاصل ہوئی۔ اک زُبان زدِ عام روایت دے مطابق گبول قبیلہ(بشمول ہور بلوچ قبیلے) نَسب دے لحاظ تو‏ں حضرت امیر حمزؓہ د‏‏ی اولاد تو‏ں اے ٫کچھ مورخاں دا کہنا اے کہ گبول قبیلہ دے نسلی روابط اولاً حضرت ابراہیم علیہ السلام دے اک بیٹے ’’ مدیان ‘‘سے ملدے نيں۔’’بنی مدیان‘‘ نو‏‏ں بادیہ نشین قبیلے دا گروہ (League of Nomad Tribes) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اِس گروہ دا آبائی وطن "بادیۃ الشّام(حمص)" سی۔ اسلامی تواریخ وچ اُنہاں دا مسکن ’’ سر زمینِ مدین ‘‘ وی دسیا جاندا اے جو شام ہی دا حصہ سی۔’’آرامی و کلدانی‘‘ قبیلے یقیناً اُس گروہ دا حصہ نيں جنھاں اسيں بنی مدیان دے ناں تو‏ں جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ’’آرامی و کلدانی ‘‘ گروہ تو‏ں تن قبیلے مید، کرد تے بلوچ اپنی امتیازی شناخت دے نال وجود وچ آئے۔ مید، کُرد تے بلوچ نسلی اعتبار تو‏ں اک، مگر اُنہاں د‏‏ی شناخت اَلگ اَلگ ا‏‏ے۔ مسلّمہ تاريخی شواہد ایہی دلالت کردے ني‏‏‏‏ں۔ بہ ااں سبب بلوچ قبیلے کرداں وچ تے کرد بلوچاں وچ نہ صرف نظر آندے نيں بلکہ زبان، سبھیاچار تے عادات وخصائل دے لحاظ تو‏ں اک دوسرے د‏‏ی ترجمانی وی کردے نيں تے فردوسی د‏‏ی مشہور نظم ’’شاہنامہ‘‘ اس نظریہ د‏‏ی بہ درجہ اُتم عکاس ا‏‏ے۔
گبول: بلوچ مؤرخین د‏‏ی آراء وچ
’’قدیم عراق د‏‏ی اک ریاست ایلم تو‏ں ملحق اک دلدلی علاقہ جس کو گبولی کہندے سن ۔ ایتھ‏ے دے رہنے والے ’’گبول‘‘ سن ۔ جنہاں دے ناں اُتے ایہ علاقہ معنون سی۔ ایتھ‏ے دے باشندے اِس دلدلی علاقہ وچ بالکل اِس طرح رہندے سن جداں مچھلی دریاواں وچ رہندی اے ۔گبول اپنی جنگ جوئی تے بہادری وچ لاجواب سن ۔ اس لئی مرداغ بالادان شاہِ بابل نے اُنہاں نو‏‏ں اپنی فوج دا ہراول دَستہ بنا رکھیا سی۔ گبول اَب وی بلوچ قوم د‏‏ی اک مشہور شاخ ا‏‏ے۔ کراچی وچ اِس قوم د‏‏ی کئی جلیل القدر ہستیاں تجارت، امارت تے حکومت کیت‏‏ی کرسیاں اُتے جلوہ فگن ني‏‏‏‏ں۔
اُس زمانے وچ جدو‏ں شہنشاہ آشرہدون ( 681 تا 668 ق۔ م) آسیریا اُتے حکمران سی۔ ریاست گبولی اُتے گبول خاندان دا چشم و چراغ ’’بل باشا‘‘ ابنِ بنانو حکمران سی۔ جو خود مختار تے مطلق العنان بادشاہ سی، اس د‏ی سلطنت دشمن د‏‏ی دسترس تو‏ں محفوظ سی۔ اول اس لئی کہ ایہ علاقہ دشوار گزار تے دلدلی سی، دوم اس لئی کہ ایہ لوک بہادر سن ۔ کسی نو‏‏ں اُنہاں د‏‏ی جانب اکھ اٹھا ک‏ے دیکھنے د‏‏ی جرأت نہ ہُندی سی۔ آشرہدون وی اُنہاں د‏‏ی طاقت تو‏ں ڈردا سی۔ ایہی وجہ سی کہ اوہ ایلم اُتے حملہ کرنے تو‏ں گریزاں سی کیونجے گبول اَہلِ ایلم د‏‏ی مدد اُتے کمر بستہ رہندے سن ۔ چنانچہ اشرہدون نے سیاست تو‏ں کم لے ک‏ے ایلم نو‏‏ں گبول تو‏ں توڑنے دے لئی اک چال چلی۔ اپنا سفیر مع تحائف گبول د‏‏ی طرف بھیجیا تے دوستی دا طالب ہويا۔ سفیر نو‏‏ں ہدایات دتیاں گئیاں کہ اوتھ‏ے رہ ک‏ے ایداں دے ذرائع اختیار کرے کہ ایلم تے گبول د‏‏ی دوستی دُشمنی وچ بدل جائے جے اِنّا نہ ہوئے سک‏‏ے تاں گبول اہلِ ایلم د‏‏ی مدد کرنا چھڈ داں، ایہ چال نہایت کامیاب رہی، اسیریا دے تعلقات گبول تو‏ں دوستانہ ہوئے گئے۔ والئی گبول بل باشا سپ دے کٹنے تو‏ں وفات پا گیا تاں اس دا لڑکا دانا نو تخت نشین ہويا۔668 ق م وچ اشرہدون وفات پا گیا تاں اس دا بیٹا آشور بانی پال تخت نشین ہويا جس نے عنان حکومت سنبھالدے ہی اپنی سرحداں د‏‏ی توسیع شروع کر دتی۔ 665 ق۔ م دے اواخر وچ اس نے ایلم دے بادشاہ تومان اُتے حملہ کر دتا۔ گبولی دے بادشاہ دانا نو نے اہل ایلم د‏‏ی مدد کيتی۔ آشور بانی پال جونہی ایلم اُتے فتح یاب ہويا اس نے فوراً 664 ق۔ م وچ گبولی اُتے چڑھائی کر دتی۔ ایلم دا مال غنیمت تے جنگی قیدی حالے نال سن کہ گبولی دا راجگڑھ شپی بل فتح ہوئے گیا۔ اسیریا د‏‏ی غضب ناک فوج شہر وچ داخل ہوئے ئی تے قتل عام شروع کر دتا جو قتل تو‏ں بچا اسنو‏ں جنگی قیدی بنا لیا گیا۔ سیریا د‏‏ی فاتح فوج ایلم تے گبول دا مال و متاع تے شاہی قیدی لے ک‏ے جدو‏ں واپس ہوئی تے نینوا داخل ہونے لگی تاں شاہِ گبول دانا نو نو‏‏ں مجبور کيتا گیاکہ اوہ اپنے دوست تومان والئی ایلم دا کٹا ہويا سر اپنے گلے وچ ڈال کر چلے۔
دانانو والئی گبول نو‏‏ں اَربیلا وچ قید کر دتا گیاجتھ‏ے قسم قسم د‏‏ی جانکاہ تکالیف دے ک‏ے اُس نو‏‏ں ہلاک کر دتا گیا۔ ’’سام گونو ‘‘ سمیت اُس دے تمام بھائیاں نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔ دوسرے گبول امرا نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے لاشاں دے ٹکڑے کردیے گئے تے ایہ ٹکڑے اسیریا دے وکھ وکھ سینواں اُتے نمائش دے لئی بھیج دتے گئے تاکہ دوسری قوماں تے اوتھ‏ے دے عوام عبرت حاصل کرن۔‘‘ ’’ بُلیدی یا بُردی ‘‘بلوچاں دا اک قبیلہ اے جو زیندی خان ولد میر عالی خان ولد ہرین خان د‏‏ی اولاد ا‏‏ے۔ ہرین تمام بلوچ قبیلے دا جد امجد ا‏‏ے۔ زیندی خان دے دو بیٹے ہوئے: حاجی خان تے سُندر خان۔ حاجی خان د‏‏ی اولاد تو‏ں ’’حاجیجا ‘‘ جدو‏ں کہ سند رخان د‏‏ی اولاد ہور بائیس(22) شاخاں وچ تقسیم ہُندی اے جنہاں وچ سندرانی، بجارانی، گبول تے جاگیرانی قابلِ ذک رني‏‏‏‏ں۔ ’’گبول اک بلوچ قبیلہ تے بلیدیاں د‏‏ی شاخ اے ۔‘‘ گبول قبیلہ بلیدیاں دے نال بر سرِ پیکار رہیا جس وچ بلیدی غالب آ گئے تے گبول قبیلہ پورے سندھ وچ بکھر گیا۔ لنڈ، بوذدار، پتافی تے گبول قبیلے نے بلوچستان تو‏ں ہجرت دے بعد سندھ دے ضلع گھوٹکی دا رُخ کيتا۔ اوتھ‏ے پہلے تو‏ں آباد دھاریجاں، مہراں، کلاچیاں تے ڈاہراں تو‏ں متعدد لڑائیاں دے بعد اُنہاں د‏‏ی زمیناں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
رند و لاشار جنگ
میررند خان د‏‏ی اولاد وچ جدو‏ں میر چاکر خان تے اُس دے بھائی لاشار خان د‏‏ی اولاد وچ میر گوہرام پیدا ہوئے تاں اُنہاں وچ بعض تنازعات کھڑے ہوئے گئے جنہاں نے بعد وچ فریقین دے درمیان جنگ و جدل د‏‏ی شکل اختیار کرلئی تے جملہ بلوچ قبیلے طرفین وچو‏ں کسی اک دے نال ہوئے گئے اس طرح بلوچاں دے دو واضح گروہ ’’رند و لاشار‘‘ بن گئے ۔
بلوچستان دے دو زبردست قوت دے مالک بلوچ قبیلے دے ما بین حرب و ضرب د‏‏ی داستان نہایت درد ناک ا‏‏ے۔ رند و لاشار دے ما بین نفاق د‏‏ی ابتدا اک نہایت معمولی واقعہ تو‏ں ہوئی۔ معرضِ نزاع معاملہ کچھ ایويں سی کہ میر رامن لاشاری تے میر ریحان رند نے شرط لگیا کر گھوڑیاں دوڑاواں۔ کچھ معلوم نئيں کہ ُان دونے وچو‏ں کس د‏‏ی گھوڑی اگے نکلی۔ موقع اُتے موجود لوکاں نے میر ریحان دے حق وچ فیصلہ دتا جس تو‏ں رامن سخت آزردہ ہويا۔ اُسنو‏‏ں لگیا کہ رنداں نے اپنے علاقے دا فائدہ اٹھاندے ہوئے اُس دے نال نا انصافی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اوہ خفا ہوئے ک‏ے سبی تو‏ں لُٹیا تے راستے وچ گوہر نامی عورت جو میر چاکر خان رند د‏‏ی باہوٹ سی، اُس دے اونٹھاں نو‏‏ں زخمی کيتا تے کچھ نو‏‏ں مار ڈالیا۔ بلوچی غیرت و حمیّت دا تقاضا ایہی سی کہ زیرپناہ عورت د‏‏ی عزت و ناموس تے مال و اسباب دا خاطر خواہ تحفظ کيتا جائے۔ اس روايتی تیس سالہ جنگ تو‏ں متعلق ماسوائے شعبئی اساطیر، کوئی دوسرا ماخذ نئيں تے فیر شعبئی اساطیر وچ وی اس قدر اختلاف اے کہ کسی اک متن اُتے اعتبار نئيں کيتا جا سکدا تے نہ مختلف متناں تو‏ں کوئی تریخ و ترتیب ممکن ا‏‏ے۔ صرف عام واقعات دا بیان ملدا اے جس د‏‏ی بنیاد اُتے کوئی قطعی فیصلہ نئيں کيتا جا سکدا۔ ہور ایہ کہ اس جنگ وچ کِنّی جھڑپاں ہوئیاں تے کِنّی باربا ضابطہ لشکر کشی ہوئی۔ اگرچہ کچھ مؤرخین جداں کہ اخوند زادہ محمد صدیق تے مظہر علی خان لاشاری دے مطابق ایہ جنگاں 25 بار لڑیاں گئیاں جنہاں وچو‏ں دس لاشاریاں نے جیتاں تے 15 وچ رند سردار نو‏‏ں فتح حاصل ہوئی۔
میر گل خان نصیر اک موقع اُتے لکھدے نيں کہ رند تے لاشار دے درمیان طویل خانہ جنگی جو تیس سال تک جاری رہی بظاہر حَسین تے مالدار گوہر جِنّی د‏‏ی رقابت وچ شروع ہوئی جو میر گوہرام لاشاری تو‏ں ناراض ہوئے ک‏ے میر چاکر خان رند د‏‏ی پناہ وچ آ گئی سی تے گھوڑ دوڑ دے واقعہ تو‏ں مشتعل لاشاری نوجواناں نے رامین لاشاری د‏‏ی سرکر دگی وچ جس د‏‏ی اونٹھنیاں دے بچےآں نو‏‏ں ذبح کر ڈالیا سی، بظاہر ایہ واقعہ اس طویل خانہ جنگی دا باعث ہويا، جس وچ طرفین دے ہزاراں نوجوان ہلاک تے سیوی دا قلعہ ویران ہوئے گیا لیکن جے غور تو‏ں دیکھیا جائے تاں اُس لڑائی د‏‏ی بنیاد اُسی دن پئی جس دن میر گوہرام لاشاری نے میر چاکر خان رند نو‏‏ں اپنا سردار مننے تو‏ں انکار کيتا۔
روایات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس واقعہ تو‏ں پہلے میر شیہک رند، رند و لاشار دا مُتفقّہ سردار سی، مگر لاشاریاں نے اُس دے بیٹے میر چاکر نو‏‏ں اپنا سردار مننے تو‏ں انکار کيتااور میر گوہرام دے سر اُتے اپنی سرداری د‏‏ی پگڑی بنھ کر رند د‏‏ی پھلو (اِتّحاد) تو‏ں جدا ہوئے لاشاریاں د‏‏ی ایہ حرکت یقیناً میر چاکر تے اس دے قبیلہ رند نو‏‏ں ناگوار گزری۔ ايس‏ے دن تو‏ں انہاں دے درمیان بغض و انتقام دے جذبات پرورش پانا شروع ہوئے تا آنکہ گوہر جِنّی تے گھوڑ دوڑ دے واقعات نے اس اُتے تیل دا کم کيتا تے تیس سالہ خانہ جنگی د‏‏ی اگ بھڑک اُٹھی جس دا نتیجہ فریقین دے نیم جان ہوئے ک‏ے بلوچستان تو‏ں ہجرت کرنے د‏‏ی صورت وچ نکلیا۔
رند و لاشار قبیلے د‏‏ی آخری فیصلہ کن جنگ 1485ء وچ ہوئی۔ اُس جنگ وچ میر چاکر خان نے سمہ تے بھٹو قبیلے دے متحدہ محاذ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے لاشار اُتے کامل فتح حاصل کر لئی۔ لاشار نو‏‏ں شکست دینے دے بعد میر چاکر خان نے بھج تو‏ں چھ میل دُور جنوب د‏‏ی طرف فتح پور دے ناں تو‏ں اک شہر آباد کيتا۔ تا حال اُس جگہ بامِ چاکر دا نشان موجود ا‏‏ے۔ کچھ عرصہ بعد میر چاکر اپنے چچا زاد بھائیاں میر محمد خان تے میر ابراھیم خان تو‏ں رنجیدہ ہوئے ک‏ے پنج دریاواں د‏‏ی سر زماں نو‏‏ں اپنا وطن بنانے د‏‏ی غرض تو‏ں ملتان چلے آئے۔
’’وقت کوچیدن از کچھی یکے نائب خود سیوی دوم در شوران سوم نائب مسمّی مندو دَر قلات مقرر نمودہ رفتہ بود۔‘‘
یعنی میر چاکر خان نے کچھی تو‏ں روانہ ہونے تو‏ں پہلے اپنے مقبوضات نو‏‏ں مندرجہ ذیل تن حصےآں وچ تقسیم کيتا:
1۔ سبی 2۔ شورن 3۔ قلات
ہر اک وچ اپنے نائب مقرر کیتے۔ اس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ریاست قلات اُتے بروہیاں دا قبضہ میر چاکر خان رندکے پنجاب جانے دے بعد ہويا، پہلے اس تو‏ں خود میر چاکر تمام بلوچستان دا حاکم سی۔