cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اگستیہ
جاوی تے جنوب مشرقی ایشیائی تحریراں
760 سنہ مشترکہ وچ دی جانے والی ڈنویو نقاشی بنیادی طور اُتے اگستیہ توں منسوب اے۔ نقّاشی توں پتا چلتا اے کہ لکڑی توں بنائے گئے اگستیہ دے مجسمے نوں دوبارہ پتھر توں تراش کر نقّاشی دا گھٹ کیتا گیا ، جس توں پتا چلتا اے کہ اگستیہ دی تصویر سازی جنوب مشرقی ایشیا دے قدیم دور وچ عام سی۔و71وو72و کمبوڈیا وچ 9 ویں صدی دے بادشاہ اِندر ورمن ، جنہاں وڈی تعداد وچ مندراں دی تعمیر تے اس توں متعلقہ فنون دے گھٹ دے حوالے توں جانا جاندا اے – دے بارے وچ تحریراں وچ ایہ تسلیم کیتا گیا اے کہ اوہ اگستیہ دی اولاداں وچوں نیں۔و73وو74و
اگستی ماتا
اگستی ماتا دے مصنف دا ناں اگستیہ توں منسوب کیتا جاندا اے، جو دسواں  صدی توں پہلے دا قیمتی پتھراں تے ہیراں تاں متعلق تحقیقی کم اے—جس وچ انہاں  دے ماخذ، خصوصیات، تجربات تے انہاں  توں زیورات بنانے دے ابواب نیں۔و75وو78وو79و ہندوستانی روایتاں وچ قیمتی پتھراں تے ہیراں ناں تراشنے توں متعلق متعدد ہور سنسکرت تحریراں ناں اگستیہ توں منسوب کیتا گیا اے۔و80و
ہور
اگستیہ دے ہور حوالیاں وچ شامل نیں:
مندر
اگستیہ دے مجسمے تے سنگی نقوش شمالی ہندوستان دے متعدد ابتدائی قرون وسطیٰ مندراں وچ نظر آندے نیں۔ دیو گڑھ (اتر پردیش وچ مدھیہ پردیش دی سرحد دے نزدیک) وچ دساوتر مندر چھٹی صدی دی گپت بادشاہت دے دور دا اے، جس وچ اگستیہ دی تصویراں دی نقّاشی اے۔و86و اسی طرح کرناٹک وچ انہاں  7 ویں صدی دے مندراں وچ قابل احترام انداز وچ پیش کیتا گیا اے، جیسے مہاکُوٹہ وچ ملک ارجن مندر تے سندور وچ پاروندی مندر۔ ہندوستانی برصغیر جزیرہ نما وچ اوہ چالوکہ دور دے شیو مت دے مندراں دا حصہ نیں۔و86وو87وو88و
دکھن ایشیائی تے جنوب مشرقی ایشیائی مندراں دی فنونی مصوری اک مشترکہ قدر نوں ظاہر کرتی اے، جیسے کہ اوہ اک مرتبان اٹھائے ہوئے نیں، لیکن ہور باتاں وچ اختلافات وی نیں۔ مثال دے طور اُتے اگستیہ دی تصویر مندر دی اندرونی تے بیرونی دیواراں اُتے بنی ہوئی اے، تے بعض اوقات داخلی دروازے(دوارپالا) دے سرپرست تے محافظ دے طور اُتے، بڑھے ہوئے پیٹ دے نال جاں اس دے بغیر، بال پیشانی اُتے جھڑتےہوئے جاں  اس دے بغیر، خنجر تے تلوار دے نال جاں  اس دے بغیر۔و86و چٹاناں ناں کاٹ کر بنائے گئے مندر، غار، جیسے 8 ویں صدی دے پانڈے چٹان توں بنے مندراں دا گروہ، اگستیہ دا سراغ دیدے نیں۔
ادب
پوتھیگائی پہاڑی اُتے اگستیہ دی درگاہ دریا دا ماخذ اے، جس دا حوالہ دونے داستاناں ایلانگو ادیگال دی سیلپّاٹیکارم تے چھتا لائی چھتنارکی منی میخا لائی وچ ملتا اے۔و89و
اسی طرح سنسکرت کے9 ویں صدی دے کھیلاں انر گھراگھو تے راجا سیخارا دے بلرام ینا ، اگستیہ دی درگاہ دا حوالہ آدم دی چوٹی (شری پد) اُتے جاں اس دے نزدیک دیدے نیں، جو سری لنکا (قدیم ٹمپراپارنی) دا سب توں بلند ترین پہاڑ اے، جتھے توں گونا ندی \ کال اویا دریا وگدے ہوئے خلیج منّار دی پُٹّا لم ساحلی جھیل وچ جا ڈگدا اے۔
عسکری فنون
مہا رشی اگستیہ نوں سِلابام تے ورمام دا بانی تے سرپرست تسلیم کیتا جاندا اے – جس وچ مختلف بیماریاں وچ صحت مند ہونے کےلیے ورمام نقاط استعمال کیے جادے نیں تے جنوبی کلاری پایٹّو۔ و91و شیو دے بیٹے موروگان دے بارے وچ کہیا جاندا اے انہاں نے دانش ور اگستیہ نوں ایہ فن سکھایا، جنہاں نے اس نوں تحریری شکل دی تے اس فن نوں ہور دوسرے سِدّھار تک منتقل کیتا۔ و92وو93و
حوالے
گٹھ:بھارتی ہندو مبلغین گٹھ:ہندم مت گٹھ:رشی گٹھ:ضلع کنیاکماری دیاں شخصیتاں
ہائیڈیز (ستارا جھرمٹ)
ہائیڈیز (عربی: القصائص) جس نو‏‏ں میپرت 25 یا کولنڈر 50 تو‏ں وی جانیا جاندا اے نظام شمسی دا اک قریبی کھلا ہويا جھرمٹ ا‏‏ے۔ تمام نجمی جھرمٹاں وچ اس اُتے سب تو‏ں زیادہ اچھے طریقے تو‏ں تحقیق کيتی گئی ا‏‏ے۔ ہپارکوس سیارچہ، ہبل خلائی دوربین تے زیراں سرخ رنگی قدری خاکے د‏‏ی پیمائش دا استعمال کرکے جھرمٹ دے مرکز تو‏ں اس دا فاصلے دا اندازہ لگ بھگ 153 نوری برس دا لگایا گیا ا‏‏ے۔ انہاں تن خود مختار طریقےآں تو‏ں پیمائش کیتے گئے فاصلے اک دوسرے تو‏ں ہ‏‏م آہنگ نيں اس طرح تو‏ں ایہ ہائیڈیز نو‏‏ں کائنات‏‏ی فاصلے د‏‏ی سیڑھی دا اک اہ‏م ڈنڈا بنا‏تے نيں۔ جھرمٹ لگ بھگ سینکڑاں ستارےآں دے کروی گرہ اُتے مشتمل اے جنہاں د‏‏ی نہ صرف عمر لگ بھگ اک جتنی ہی نيں بلکہ کیمیائی اجزاء تے خلاء وچ جاری حرکت وی اک ورگی ہی نيں۔ زمین اُتے موجود ناظر دے نقطۂ نگاہ تو‏ں، ہائیڈیز جھرمٹ برج ثور وچ نظر آندا اے جتھ‏ے اس دے روشن ستارے اپنے نال موجود روشن سرخ دیو الدبران دے نال مل دے اک انگریزی حرف "V" د‏‏ی شکل بنا‏تے نيں۔ بہرحال الدبران دا ہائیڈیز تو‏ں کوئی تعلق نئيں اے کیونکہ ایہ زمین تو‏ں کافی قریب اے (لہٰذا اوہدی ظاہری درخشندگی ) اتفاقی طور اُتے اسی خط نظر اُتے واقع اے ۔
ہائیڈیز دے تمام پنج روشن ارکان اہ‏م سلسلے تو‏ں دور ارتقائی منزل طے کر چک‏‏ے نيں تے ہن اوہ دیو ستارےآں د‏‏ی شاخ دے آخری حصّے وچ نيں۔ انہاں ستارےآں وچو‏ں چار ستارے بایر شناخت دے نال گیما، ڈیلٹا اول، ایپسیلو ن تے تھیٹا ثور اک عقد النجموم نو‏‏ں بنا‏تے نيں جو روايتی طور اُتے ثور یعنی بیل دے سر دے طور اُتے شناخت کیتا جاندا ا‏‏ے۔ دوسرا زیٹا اول ثور اے جو جنوب وچ ہور 2° اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایپسیلون ثور جو عین (بیل د‏‏ی اکھ) تو‏ں جانیا جاندا اے، اس دے پاس اک گیسی دیو ماورائے شمس سیارے دا امید وار موجود اے، ایہ پہلا سیارہ ہوئے گا جو کھلے ہوئے جھرمٹ وچ دریافت ہوئے گا۔
ہائیڈیز د‏‏ی عمر دا تخمینہ 62 کروڑ 50 لکھ دا لگایا گیا ا‏‏ے۔ جھرمٹ دے قلب دا نصف قطر 2.7 پار سیک (17.6 نوری برس دے برابر نصف قطر )ہے جتھ‏ے اُتے ستارے زیادہ تکثیفی طرح موجود نيں تے جھرمٹ دا مد وجزر دا نصف قطر 10 پار سیک (65 نوری برس دے برابر) ا‏‏ے۔ بہرحال اس حد دے باہراک تہائی  گروہ دے ستارےآں دے  اراکین دے مشاہدے د‏‏ی تصدیق ہو چک‏ی اے، جھرمٹ دے توسیعی  ہالے وچ ؛ ایہ ستارے ممکنہ طور اُتے اس دے ثقلی اثر تو‏ں فرار حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں ۔
حرکت صحیح
ہائیڈیز دے ستارے سورج تے نظام شمسی دے پڑوسی ستارےآں د‏‏ی نسبت بھاری عناصر تو‏ں زیادہ افزودہ نيں، پورے جھرمٹ د‏‏ی دھات‏‏ی خاصیت د‏‏ی پیمائش +0.14 کيتی گئی ا‏‏ے۔ سجے|thumb|حرکت صحیح د‏‏ی متحرک تصویر +/- 300000 برس (ناک د‏‏ی سمت دا منظر) کبھے|thumb|سہ جہ‏تی عینک د‏‏ی مدد تو‏ں حرکت صحیح د‏‏ی متحرک تصاویر کروڑ ہا برس دے دوران  (سرخ - سبز یا  سرخ - نیلی) ہائیڈیز جھرمٹ سورج دے پڑوس وچ دوسرے نجمی گروہاں تو‏ں تعلق رکھدا اے جدو‏ں کہ اوہدی حرکت صحیح دوسرے وڈے تے زیادہ دور موجود قصیر جھرمٹ تو‏ں ملد‏ی اے تے دونے جھرمٹاں د‏‏ی خط پرواز اسی خلاء دے علاقے وچ ماضی وچ انہاں دا پتا دسدی اے جس تو‏ں دونے دے مشترک ماخذ دا عندیہ ملدا ا‏‏ے۔ اک ہور ساتھی ہائیڈیز بہاؤ اے جو اک وڈا تے منتشر ستارےآں دا مجموعہ اے اوہدی خط پرواز وی ہائیڈیز جھرمٹ ورگی ہی ا‏‏ے۔ حالیہ دور وچ حاصل ہونے والے نتائج تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ہائیڈیز بہاؤ وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 15 فیصد ستارےآں وچ اوہی دھات‏‏ی نقش پا موجود نيں جو ہائیڈیز جھرمٹ دے ستارےآں وچ نيں۔ اُتے ہائیڈیز بہاؤ وچ موجود لگ بھگ 85 فیصد ستارے مکمل طور اُتے اصل جھرمٹ تو‏ں عمر تے دھات‏‏ی افزودگی د‏‏ی بنیاد اُتے وکھ نيں؛ انہاں د‏‏ی مشترک حرکت صحیح د‏‏ی وجہ ملکی وے کہکشاں دے مرکز وچ موجود ضخیم گھُمدی ہوئی سلاخ دے موجی اثرات نيں۔ ہائیڈیز بہاؤ دے باقی بچے ہوئے اراکین وچ تو‏ں، ماورائے شمس سیارے رکھنے والا ستارہ حبہ ساعت نو‏‏ں حال ہی وچ قدیمی ہائیڈیز جھرمٹ دا مفرور رکن تجویز کیتا گیا ا‏‏ے۔
ہائیڈیز دو قریبی نجمی گروہ خوشہ پروین تے دب اکبر بہاؤ تو‏ں غیر متعلق اے جو رات دے صاف آسمان وچ خالی اکھ تو‏ں وی دیکھے جا سکدے نيں۔
تریخ
خالی اکھ تو‏ں دیکھے جانے والے جسم دے طور پر، ہائیڈیز جھرمٹ نو‏‏ں ماپہلے تاریخی دور تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا ذکر بوہت سارے کلاسیکل مصنفین ہومر تو‏ں لے ک‏ے اوویڈتک نے کیتا ا‏‏ے۔ ایلیڈ د‏‏ی 18 واں کتاب وچ ہائیڈیز دے ستارے خوشہ پروین، دب اکبر تے جوزا دے نال اک ڈھال وچ ظاہر ہوئے سن جس نو‏‏ں اگ دے دیوندا نے ایکیلز دے لئی بنایا سی ۔
انگلستان وچ اس جھرمٹ نو‏‏ں " برسات‏ی اپریل" تو‏ں جانیا جاندا اے جس د‏‏ی نسبت لوک گیت "ہریالی تیزی تو‏ں ہو " وچ درج د‏‏ی ہوئی اپریل د‏‏ی بارش تو‏ں دتی گئی ا‏‏ے۔
اس جھرمٹ د‏‏ی فہرست ممکنہ طور اُتے سب تو‏ں پہلے جیوانی بتستا ہودرنا نے 1654ء وچ ترتیب دتی سی، بعد وچ ایہ سترواں تے اٹھارواں صدی دے کافی سارے ستارےآں دے نقشے وچ شامل ہو گیا سی ۔ بہرحال چارلس میسی نے اپنی 1781ء والی آسمانی اجسام د‏‏ی فہرست وچ اسنو‏ں شامل نئيں کیتا سی ۔ لہٰذا اسنو‏ں میسی دا کوئی عدد نئيں دتا گیا، جس طرح دوسرے دور دے کھلے ہوئے جھرمٹاں مثلاً ایم 44 (قصیر)، ایم 45 (خوشہ پروین) تے ایم 67 نو‏‏ں عدد دتے گئے سن ۔
1869ء وچ ماہر فلکیات آر اے پراکٹر نے مشاہدہ کیتا کہ ہائیڈیز تو‏ں دور کافی سارے ستارےآں نو‏‏ں خلاء وچ حرکت کرنے دا عمل اس جداں ہی سی ۔ 1908ء وچ لوئس باس نے 25 برس دے مشاہدات نو‏‏ں پیش کیتا جو اس گل کيتی تائید کر رہیا سی، اس نے دلیل دتی کہ اک نال حرکت کردے ہوئے ستارےآں دا گروپ وجود رکھدا اے جس نو‏‏ں اس نے ثور بہاؤ دا ناں دتا (جس نو‏‏ں ہن عام طور اُتے ہائیڈیز بہاؤ یا ہائیڈیز فوق جھرمٹ تو‏ں جانیا جاندا اے )۔ باس نے اک جدول نو‏‏ں شایع کیتا جس نے منتشر ستارےآں د‏‏ی حرکت نو‏‏ں ماضی وچ اک مشترک مقام اُتے سمٹتا ہويا دکھایا ۔
1920ء تک ایہ تصوّر کہ ہائیڈیز، قصیر جھرمٹ دے نال ہی اصل ماخذ دا شریک اے قبول عام ہو گیا سی، روڈولف کلین واسینک نے 1927ء وچ درج کیتا کہ دو جھرمٹ ممکنہ طور اُتے کائنات‏‏ی تعلق رکھدے نيں۔ ویہويں صدی د‏‏ی زیادہ تر ہائیڈیز اُتے ہونے والی تحقیق نے اس دے فاصلے دے تعین، اس دے ارتقائی نمونے، اراکین دے شمولیت یا اس دا رد تے انفرادی ستارےآں د‏‏ی خصلت اُتے زور رکھیا۔
ستارےآں د‏‏ی تعداد
نظریہ دسدا اے کہ اک اس حجم دے نوجوان جھرمٹ وچ ہر طیفی قسم دے ستارے تے ذیلی نجمی اجسام، وڈے تو‏ں لے ک‏ے گرم O ستارے تک تے دھندلے بھورے بوناں تک دے ستارے پیدا ہُندے نيں۔ بہرحال ہائیڈیز دا مطالعہ دسدا اے کہ اس وچ دونے طرف دے شدید کمیت والے ستارےآں د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ 62کروڑ 50 لکھ برس د‏‏ی عمر وچ جھرمٹ دا اہ‏م سلسلے سورج د‏‏ی کمیت دے 2.3 گنیا دے ستارےآں وچ بدل گئے، یعنی کہ تمام بھاری ستارے ذیلی دیو، دیو یا سفید بوناں وچ تبدیل ہو گئے، جدو‏ں کہ کم کمیت دے ستارےآں نے ہائیڈروجنہاں نو‏ں ضم کرنے دے اہ‏م سلسلے وچ جاری رکھیا۔ مفصل سروے وچ معلوم ہويا کہ کل ملیا دے اٹھ سفید ستارے جھرمٹ دے مرکز وچ موجود نيں جو اصل B جماعت دے ستارےآں (جس وچو‏ں ہر اک د‏‏ی کمیت لگ بھگ سورج د‏‏ی کمیت دے تن گنیا اے )کی اصل آبادی د‏‏ی حتمی ارتقائی منزل نو‏‏ں ظاہر کردے نيں۔ فی الحال اس تو‏ں پہلے دا ارتقائی مرحلہ اک چار سرخ دیو دے ڈھیر د‏‏ی صورت وچ موجود ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی حالیہ طیفی قسم K0 III اے، اُتے انہاں وچو‏ں تمام اصل وچ " جماعت A دے سبکدوش ستارے" نيں جنہاں د‏‏ی کمیت سورج د‏‏ی کمیت دا 2.5 گنیا ا‏‏ے۔ اک اضافی "سفید دیو" جماعت A7 III دا ستارہ تھیٹا ثور تو‏ں قدیم اے، جو اک ثنائی نظام اے جس وچ اک کم ضخامت والا طیفی جماعت A ساتھی اے ؛ ایہ جوڑا بصری طور اُتے تھیٹا ثور تو‏ں تعلق رکھدا اے، جو انہاں چار سرخ دیو وچو‏ں اک اے جنہاں دے جماعت A دے ثنائی ساتھی وی نيں۔
ہائیڈیز قبیلے دے کم کمیت دے ستارے – طیفی جماعت K تے M –اپنی قربت تے لمبے عرصے دے مشاہدات دے باوجود ہن وی اچھی طرح تو‏ں جانے جانا باقی نيں۔ گھٹ تو‏ں گھٹ 48 جماعت K دے بونے ستارےآں د‏‏ی تصدیق بطور رکن ہو چک‏ی اے، نال نال تقریباً درجن بھر M بونے ستارے طیفی جماعت M0-M2 وی نال ہی موجود نيں۔ ہور M بوناں دے بارے وچ خیال وی ظاہر کیتا جا رہیا اے اُتے اس وچو‏ں کچھ ہی M3 دے بعد دے نيں، جدو‏ں کہ صرف 12 بھورے بونے ہی فی الوقت درج کیتے گئے نيں۔ کمیت دے نچلے حصّے وچ ہونے والی ایہ کمی نظام شمسی دے 10 پار سیک دے اندر ہونے والی ستارےآں د‏‏ی تقسیم تو‏ں زبردست طرح تو‏ں مخالفت وچ اے، جتھ‏ے گھٹ تو‏ں گھٹ 239 M بونے موجود ہُندے نيں تے ایہ آس پاس دے پڑوس دا 76فیصد نيں۔
کمیت د‏‏ی علیحدگی
ہائیڈیز جھرمٹ وچ مشاہداندی نجمی تقسیم کمیت د‏‏ی علیحدگی د‏‏ی تریخ نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ سفید بونے نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے، جھرمٹ دا مرکز 2 پار سیک (6.5 نوری برس) وچ صرف ستارےآں دا اوہ نظام شامل اے جس د‏‏ی کمیت گھٹ تو‏ں گھٹ اک سورج د‏‏ی کمیت دے برابر ا‏‏ے۔ بھاری ستارےآں د‏‏ی اس قدر تکثیف د‏‏ی وجہ تو‏ں ہائیڈیز نو‏‏ں اپنی اوہ ساخت ملی اے، جس دا قلب روشن، قریبی کسے ہوئے نجمی نظام تے اک ہالہ جو کافی وکھ تھلگ ستارےآں اُتے مشتمل اے جس وچ بعد الذکر طیفی جماعت عام ا‏‏ے۔ قلب دا طیف 2.7 پار سیک (8.8 نوری برس یعنی لگ بھگ سورج تے شعرائے یمانی دے فاصلے تو‏ں تھوڑا زیادہ اے )، جدو‏ں کہ ادھی کمیت دا نصف قطر، جس وچ جھرمٹ د‏‏ی کمیت دا آدھا حصّہ شامل اے اس دا فاصلہ 5.7 پار سیک (18.6 نوری برس )کا ا‏‏ے۔ مدو جذرکا نصف قطر 10پار سیک (32.6 نوری برس) ہائیڈیز د‏‏ی اوسط باہری حد نو‏‏ں ظاہر کردا اے، جس دے بعد کوئی ستارا جھرمٹ دے مرکز تو‏ں ثقلی طور اُتے جڑا نئيں رہ سکدا۔
نجمی عمل تبخیر جھرمٹ دے ہالے وچ اس وقت واقع ہُندا اے جدو‏ں ستارے زیادہ ضخیم اندرونی ستارےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں منتشر ہُندے نيں۔ ہالے تو‏ں اوہ کہکشانی قلب تو‏ں نکلنے والی مدو جذر د‏‏ی وجہ تو‏ں یا فیر تیرتے ہوئے ہائیڈروجن دے بادلاں دے تصادماں تو‏ں پیدا ہونے والی صدماندی موجاں د‏‏ی وجہ تو‏ں کھو جاندے نيں۔ اس طرح تو‏ں ممکنہ طور اُتے ہائیڈیز نے اپنی M بوناں د‏‏ی زیادہ تر آبادی نو‏‏ں روشنی ستارےآں د‏‏ی کافی تعداد دے نال کھویا ا‏‏ے۔
نجمی کثرت
کمیت د‏‏ی علیحدگی دا اک ہور نتیجہ ایہ نکلیا کہ جھرمٹ دے قلب وچ ثنائی نظام مرتکز ہو گئے۔ معلوم F تے G جماعت دے ستارےآں دے آدھے تو‏ں زیادہ تعداد ثنائی اے تے ایہ ترجیحی طور اُتے اس مرکزی قلب دے علاقے وچ ہی وقوع پزیر ہوئے نيں۔ جداں کہ قریبی شمسی پڑوس وچ ہُندا اے، ثنائیت نجمی کمیت دے ودھنے دے نال ودھدی ا‏‏ے۔ ہائیڈیز وچ ثنائی نظام K جماعت دے ستارےآں دے درمیان 26 فیصد تا جماعت A ستارےآں دے درمیان 87فیصد تک ا‏‏ے۔ ہائیڈیز د‏‏ی ثنائیت وچ دوری بوہت گھٹ ہُندی اے، زیادہ تر ثنائی جوڑاں دے مدار مشترک نيں جنہاں دے نصف محوار عظم50 فلکی اکائی تو‏ں وی کم نيں۔ ہرچند کہ جھرمٹ دے واحد تو‏ں کثیر نظاماں دے درمیان موجود صحیح تناسب ہن وی ٹھیک طرح تو‏ں معلوم نئيں اے، اس نسبت دے ٹھیک طرح تو‏ں معلوم ہونے تو‏ں ساڈی اوہدی آبادی د‏‏ی تفہیم اُتے کافی فرق پئے گا۔ مثال دے طور اُتے پیری مین تے ہور نے 200 دے قریب ہائیڈیز دے اراکین دا بلند امکان ظاہر کیتا ا‏‏ے۔ جے ثنائیت اس دا 50 فیصد ہُندی اے ،تب پورے جھرمٹ د‏‏ی آبادی وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 300 انفرادی ستارے ہون گے۔
مستقب‏‏ل وچ ہونے والا ارتقا
سروے بتا رہے نيں کہ 90 فیصد کھلے ہوئے جھرمٹ اپنی تخلیق دے اک ارب برس دے دوران تحلیل ہو جاندے نيں، جدو‏ں کہ انہاں وچو‏ں بہت ہی معمولی نوعیت نظام شمسی د‏‏ی عمر جِنّا باقی رہندی اے (لگ بھگ 4.6 ارب برس)۔ اگلے چند کچھ کروڑ ہا برساں دے دوران، ہائیڈیز کمیت تے اراکین نو‏‏ں کھونا جاری رکھے گے کیونکہ اس دے روشن ستارے اہ‏م سلسلے تو‏ں اگے ودھ جان گے تے اس دے دھندلے ستارے وی جھرمٹ دے ہالے وچو‏ں غائب ہو جان گے۔ بالآخر ایہ کم ہو ک‏‏‏ے چند درجن نظام ہائے نجمی د‏‏ی باقیات د‏‏ی صورت وچ رہ جائے گا۔ انہاں وچو‏ں اکثریت یا تاں ثنائی نظام د‏‏ی ہوئے گی یا اس تو‏ں زیادہ د‏‏ی تے انہاں نو‏‏ں وی ضائع کرنے والی قوّتاں تو‏ں دھڑکا لگیا رہے گا۔
روشن ترین ستارے
یہ فہرست ہائیڈیز جھرمٹ دے ستارےآں دے اراکین د‏‏ی فہرست تو‏ں جو آسمان اُتے نظر آنے والے چوتھے روشن ترین اجسام نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فلکیات
ازدواجی تبدیلی مذہب
ازدواجی تبدیلی مذہب یا شادی دے لئی مذہب د‏‏ی تبدیلی اک متنازع موضوع ا‏‏ے۔ اس دے مطابق شادی کرنے والے جوڑے وچ مرد یا عورت نو‏‏ں محض شادی دے مذہبی رسوم د‏‏ی انجام دہی تے شریک حیات د‏‏ی سہولت دے لئی اپنا مذہب چھڈکے دوسرا مذہب قبول کرنے د‏‏ی نوبت پیش آندی ا‏‏ے۔
قانونی پہلو
کچھ ملکاں وچ ازدواجی تبدیلی مذہب اُتے عدالدی فیصلے وی آئے نيں تے قانون سازی وی کيتی گئی ا‏‏ے۔ بھارت د‏‏ی ریاست اتر پریش دے ہائی کورٹ نے کسی خاص مقصد یا لالچ د‏‏ی وجہ تو‏ں تبدیلی مذہب نو‏‏ں غیر قانونی قرار دتا ا‏‏ے۔ کورٹ نے 2014ء دے اپنے فیصلے وچ کہیا اے کہ جے کوئی صرف شادی کرنے د‏‏ی نیت تو‏ں مذہب تبدیل کر رہیا اے تے فی الواقع ایمان نئيں اے تاں ایسی مذہبی تبدیلی درست نئيں سمجھی جا سکدی ا‏‏ے۔ اسلام قبول کرنے دے لئی، اسلام دا علم، حضرت محمد تے قرآن شریف وچ ایمان سمیت، ضروری ا‏‏ے۔ مذہب د‏‏ی تبدیلی دے لئی ضروری اے کہ دل د‏‏ی تبدیلی دے نال انفرادی مذہبی عقائد وچ تبدیلی ہوئے۔ اس معائنے دے نال، عدالت نے مسلم لڑکےآں نو‏‏ں شادی کرنے دے لئی پنج ہندو لڑکیو‏ں د‏‏ی طرف تو‏ں درخواستاں نو‏‏ں مسترد کر دتا سی۔ نورجتھ‏ے بیگم عرف انجلی مشیرا تے دوسرےآں د‏‏ی جانب تو‏ں درج کردہ درخواستاں پر، جسٹس کیسرانی نے اس حکم نو‏‏ں سماعت دے بعد حکم دتا۔ جدو‏ں لڑکیو‏ں نو‏‏ں عدالت وچ حاضر ہونے دے بعد اسلام دے بارے وچ پُچھیا گیا تاں انہاں نو‏‏ں کوئی معلومات حاصل نئيں سی۔ عدالت نے کہیا، "کوئی صحتمند بالغ شخص سچے ایمان دے نال اسلام نو‏‏ں قبول کر سکدا اے جدو‏ں کہ ایہ لڑکیو‏ں نے صرف شادی دے لئی اسلام نو‏‏ں اپنایا ا‏‏ے۔" ایہ انہاں دے عقائد تو‏ں دور اے، اوہ اس دے بارے وچ وی نئيں جاندی ني‏‏‏‏ں۔ مذہبی عقائد وچ تبدیلی دے بغیر، مذہب د‏‏ی تبدیلی درست نئيں سمجھی جا سکدی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تبدیلی مذہب گٹھ:شادی تے مذہب
ڈوکولا ربریکیرا
ڈوکولا ربریکیرا کگیاں دی اک ونڈ اے۔
گٹھ:گھُگیاں
دیار باقر قتل عام (1895)
دیار باقر قتل عام اوہ قتل عام سن جو سلطنت عثمانیہ کے دیار بیکر ولایت وچ 1894 تو‏ں 1896 دے درمیان ہوئے۔ ایہ واقعات حمیدیہ قتل عام دا حصہ سن تے انہاں نے ولایت د‏‏ی مسیحی آبادی یعنی آرمینیاں تے اشوریاں نو‏‏ں نشانہ بنایا سی۔
اس قتل عام د‏‏ی ابتدا آرمینین وچ کيتی گئی سی ، جسنو‏ں عثمانی سیاست داناں تے علما نے ریاست نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی خواہش دے بہانے اُتے اکسایا سی ، لیکن اوہ جلد ہی عیسائی مخالف پوگرم وچ بدل گئے کیونجے ایہ قتل دیار بیکر ولایت تے اس دے آس پاس دے علاقےآں وچ منتقل ہوگیا۔ ، جس وچ آشوری / سرائک عیسائی آباد سن ۔ عصری اکاؤنٹس دے مطابق 1894–96 دے درمیان ہلاک ہونے والے اسوریاں د‏‏ی کل تعداد 25،000 دے نیڑے ا‏‏ے۔
پس منظر
دیار بیکر ولایت وچ دیہاتاں اُتے کرد چھاپے برساں وچ شدید قحط دے بعد شدت اختیار کرگئے جس نے اس خطے نو‏‏ں تباہ کردتا۔ اس دے بعد کرداں تے شامر عرباں دے وچکار زبردست لڑائیاں ہوئیاں ۔اگست 1888 وچ ، کرد آغاز نے تیور عبدین دے آشوریا پنڈ اُتے حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں 18 افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ پیٹریاارک اگناٹیئس پیٹر چہارم د‏‏ی طرف تو‏ں تحقیقات د‏‏ی درخواستاں دا باب عالی نے کوئی جواب نئيں دتا۔ اکتوبر 1889 وچ کرداں دے اک ہور چھاپے وچ متعدد اسور / سرائک دیہاتاں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا جس دے دوران خواتین تے بچےآں سمیت 40 دیہاندی ہلاک ہوگئے۔ ایہ واقعات قتل عام د‏‏ی پہلی علامدیاں سن جو اگلی دہائی تک دیار باقر ولایت د‏‏ی خصوصیت بندی ني‏‏‏‏ں۔
حمیدیہ قتل عام اس وقت ہويا جدو‏ں 1894 وچ بٹلیس ولایت دے ضلع ساسون وچ 4،000 آرمینی باشندےآں نے کرد خانہ بدوش قبیلے دے خلاف بغاوت د‏‏ی ، جنھاں نے انہاں تو‏ں روايتی ٹیکس دا مطالبہ کیندا۔ مقامی حکا‏م نے سلطان نو‏‏ں اک وڈی سرکشی دے طور اُتے اس د‏ی اطلاع دی۔ سلطان نے اس دا جواب عثمانی فوج بھیج کر دتا جس د‏‏ی حمایت حمیدیہ کیولری تے مقامی کرد قبیلے نے کی۔آرمینیائی باغیاں دے نال تصادم دے بعد ، کرد موسو تے سلیوان دے درمیان ساسون (ساسون) تے تلووری دے علاقےآں وچ آرمینیائی دیہات اُتے آئے تے اس دے باشندےآں دا قتل عام کیندا تے متعدد عیسائی دیہات جلا دتے۔ اس دے نتیجے وچ 7،500 تو‏ں زیادہ آرمینین ہلاک ہوگئے ، تے یوروپی طاقتاں دے مداخلت دے نتیجے وچ جنوری 1895 وچ بٹلیس دے گورنر ، بحری پاشا نو‏‏ں برخاست کردتا گیا۔ تن یورپی طاقتاں - برطانیہ ، فرانس تے روس - ایہ سوچدے ہوئے کہ عثمانی مقامی حکومت وچ اصلاحات تو‏ں ساسون وچ ہونے والے تشدد نو‏‏ں روکنے وچ مدد ملے گی ، سلطان عبدالحمید ثانینو‏‏ں اک اصلاحاندی منصوبہ ، کرداں اُتے قابو پانے تے مسیحی معاون گورنراں د‏‏ی ملازمت کيت‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ ۔ سلطان طاقتاں د‏‏ی خواہشات اُتے راضی نئيں سی۔ 1895 دے موسم بہار تے موسم گرما دے دوران نتیجہ خیز مذاکرات دے مہینے گزرے۔ 30 ستمبر 1895 نو‏‏ں قسطنطنیہ وچ ہونے والے اک مظاہرے دے بعد ، ارمینی ہنچاکیئن پارٹی دے ذریعہ اصلاحات اُتے جلد عملدرآمد دے مطالبے دے لئی ، ناراض مسلم ہجوم نے شہر وچ عیسائی محلےآں اُتے حملہ کیندا تے ایہ شہر افراتفری وچ آگیا۔ قسطنطنیہ وچ ہونے والے اس قتل عام دے بعد دوسرے علاقےآں وچ زیادہ تو‏ں زیادہ مسلم آرمینیائی تنازعہ ہويا ، جس وچ ہمیشہ مسلماناں دے مقابلے وچ زیادہ تو‏ں زیادہ عیسائیاں د‏‏یاں جاناں ضائع ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ سلطان اُتے مغربی دباؤ بڑھدا گیا ، تے آخر کار اس نے انہاں دے مطالبات نو‏‏ں منیا تے اکتوبر 1895 وچ اصلاحات دا اک فرمان جاری کیندا گیا۔
پسپائی وچ ، اصلاحات دے اعلان نے سلطنت عثمانیہ وچ پہلے ہی گرم ماحول نو‏‏ں ودھیا دتا۔ جدو‏ں پوری سلطنت وچ جھڑپاں تے قتل عام د‏‏ی خبراں پھیل گئياں تاں دیار بیکر نے وی اس وچ حصہ لیا ، مسلم عیسائیاں اُتے عدم اعتماد بے مثال سطح تک پہنچ گیا۔ عام طور اُتے مسلماناں دے بارے وچ ایہ مسخ شدہ نظریہ سی کہ یورپی تحریک تو‏ں متعلق اصلاحات دا کیہ مطلب ا‏‏ے۔ مسلما‏ن ، دیار باقر وچ وی ، ایہ سمجھدے سن کہ اک آرمینی سلطنت یورپی طاقتاں دے تحفظ وچ تشکیل پانے والی اے تے اسلامی حکمرانی دا خاتمہ نیڑے آچکيا ا‏‏ے۔ مسلم شہریاں نے وڈی تعداد وچ اسلحہ تے گولہ بارود خریدتا۔ پچھلے سال ساسون تے موش وچ آرمینیاں دے قتل عام وچ اہ‏م کردار ادا کرنے والے زیلان دے بااثر کردشیخ ، اس شہر وچ مسلماناں نو‏‏ں عیسائیاں دے خلاف اکسانے دے لئی موجود سن ۔ ایہ افواہ سی کہ شہر تو‏ں باہر کرد قبائلی رہنماواں نے اپنا بدلہ لینے دے لئی 10،000 کرد جنگجو بھیجنے دا وعدہ کیندا سی۔ دیار بک‏ر ک‏ے مسلما‏ن قابل ذکر افراد ، جنہاں نے سلطان اُتے اعتماد کھو دتا سی ، نے اسنو‏ں ٹیلیگرام کردتا کہ:
قتل عام دا پیش خیمہ
4 اکتوبر 1895 نو‏‏ں ، ماردین وچ عیسائیاں د‏‏ی دکاناں نو‏‏ں نذر آتش کرنے والے آتشزدگی دے واقعے وچ اس شہر دے عیسائیاں دے درمیان اک اہ‏م اہلکار ، محمد انیس پاشا نو‏‏ں شہر دا گورنر مقرر کیندا گیا۔ گورنر نے عیسائی اہ‏م شخصیتاں تے فرقہ وارانہ رہنماواں نو‏‏ں قسطنطنیہ د‏‏ی تقرری اُتے انہاں دے شکریہ ادا کرنے اُتے مجبور کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس تو‏ں ارمینیاں تے اسوریاں د‏‏ی طرف تو‏ں سخت ردعمل پیدا ہويا۔ آرمینیائی دکاناں بند کردتی گئياں ، لوکاں نے اپنے گرجا گھراں وچ احتجاج کیندا ، عوام نو‏‏ں روکیا ، تے "تین دن تے تن راتاں تک" گھنٹی بجاندے رہ‏‏ے۔ اک درخواست اُتے 1200 افراد نے دستخط کیندے سن تے انہاں نو‏ں گورنر د‏‏ی حمایت دے احتجاج دے لئی آرمینیائی سرپرست بھیجیا گیا سی ، اسور دے بشپ فرانسیسی قونصل خانے وچ پناہ لینے اُتے مجبور ہوگئے سن ۔ ایہ احتجاج اس وقت تک جاری رہیا جدو‏ں تک کہ پتریاچیت (اسفق اعظم)کی طرف تو‏ں کوئی جواب موصول نئيں ہويا ، جس وچ دس دن لگے۔
مبینہ طور اُتے ، فوج دے کمانڈر نے عیسائیاں د‏‏ی دکاناں نو‏‏ں نذر آتش کرنے تو‏ں روک دتا۔ انہاں اصلاحات دے اعلان نے متشدد رجحانات نو‏‏ں تے بڑھادتا تے مسلماناں دے منصوبےآں د‏‏ی "مذموم افوانيں" گردش کرنے لگیاں۔ گورنر نے مسلماناں نو‏‏ں متنبہ کیندا کہ اوہ عیسائیاں اُتے کسی وی طرح دے حملےآں تو‏ں باز رہیاں ، تے انہاں نو‏ں یاد دلاندے ہوئے کہیا کہ اسلام نے قتل اُتے پابندی عائد کيتی ا‏‏ے۔ اُتے ، 31 اکتوبر نو‏‏ں عہدہ سنبھالنے دے بعد ، کوئی عیسائی فرقہ پرست رہنما موجود نئيں سن ۔
قتل عام
مسلماناں نے ارد گرد دے علاقےآں وچ آرمینیاں اُتے حملہ کرنا شروع کیندا ، جلد ہی تمام عیسائیاں دے خلاف ایہ تشدد شروع ہوگیا تے پورے شہر وچ پھیل گیا۔ اس دے بعد انہاں نے پرت مار شروع کردتی ، تے عام شہریاں تے سرکاری عہدیداراں دے نال مل گئے۔ مارکیٹ دے پورے علاقے وچ اگ لگ گئی ، اگ جلد ہی قابو تو‏ں باہر ہوگئی تے سیکڑاں دکاناں تے ورکشاپس تباہ ہوگئياں ، 55 کلومیٹر دے فاصلے اُتے ایرگانی تو‏ں دھواں دکھادی دے رہیا سی۔  عیسائی جو بھیڑ تو‏ں بھج نئيں سک‏‏ے اوہ گولی مار دتی گئی۔ پہلے دن ہونے والے مالی نقصانات دا تخمینہ لگ بھگ 20 لکھ ترک پاؤنڈ سی۔
اگلی صبح مسیحی محلےآں اُتے حملےآں دا آغاز منظم انداز وچ ہويا: مکاناں نو‏‏ں پرت کر جلایا گیا۔ مرد ، خواتین تے بچے مارے گئے۔ تے لڑکیو‏ں نو‏‏ں اغوا کرکے اسلام قبول کروایا گیا ۔ فرانسیسی نائب قونصل نے لکھیا اے کہ حکا‏م نو‏‏ں "شہر دے نواح وچ کرد قبیلے دے آنے تو‏ں ڈردے ہوئے شہر دے دروازے بند کرنا پئے ، جو اپنے چھاپےآں وچ مسلماناں تے عیسائیاں وچ فرق نئيں کردے نيں"۔ کچھ عیسائی تنگ گلیاں وچ انہاں دے پاس موجود چند ہتھیاراں تو‏ں اپنی حفاظت کر سک‏‏ے سن جو قابل دفاع سن ۔ شہر وچ کیپچن فادرز د‏‏ی خانقاہ وچ جمع ہوئے تے تمام فرقےآں دے 3000 تو‏ں زیادہ عیسائی فرانسیسی قونصل خانے دے ذریعہ محفوظ ہوئے۔ اس دے بعد فرانسیسی قونصل خانے نو‏‏ں ہجوم نے نشانہ بنایا ، جس نے دیواراں اُتے گولی چلا دی۔ جدو‏ں کہ قونصل خانے نئيں گردا سی ، لیکن اس دے بارے وچ اہ‏م خدشہ سی کہ اس اُتے قبضہ کرلیا جائے گا ، تے قونصل نے مبینہ طور اُتے اپنی بیوی تے بچےآں نو‏‏ں گولی مار دینے دا حکم دتا جے ایسا ہويا تاں مدد دے لئی اپیل کرنے والا اک مختصر ٹیلیگرام ہی قسطنطنیہ وچ واقع سفارت خانے نو‏‏ں بھیجیا جاسکدا ا‏‏ے۔
دیار باقر دا قتل عام تیسرے دن وی جاری رہیا ، لیکن بعد وچ ایہ گورنر دے حکم اُتے ختم ہويا ، ایہ اعلان کردے ہوئے کہ جو وی اسلحہ استعمال کردے ہوئے پھڑیا جاندا اے اسنو‏ں سخت سزا دتی جائے گی۔ اُتے ، حکم تو‏ں پہلے قانون نافذ کرنے والے اہلکاراں نے پرت مار وچ حصہ لیا سی۔ شہر تو‏ں باہر کرداں د‏‏ی شرکت نئيں سی۔ انہاں وچو‏ں 2500 شہر د‏‏ی دیواراں دے باہر جمع ہوئے لیکن اندر جانے نئيں دتا۔
شہر وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دے بارے وچ مختلف تخمینے ني‏‏‏‏ں۔ صوبائی حکومت کیت‏‏ی عثمانی د‏‏ی سرکاری رپورٹ نے اسنو‏ں 480 عیسائی تے 130 مسلما‏ن دتاں۔ اُتے ، میئیر نے 1191 عیسائیاں د‏‏ی موت د‏‏ی اطلاع دتی (جس وچ 1000 آرمینین تے 150 اسوریائی شامل سن ، لیکن انہاں تک محدود نئيں سن ) ، تے 195 مسلما‏ن۔ میئر نے 2000 لاپتہ افراد د‏‏ی وی اطلاع دتی ، لیکن اگلے سال دیار باقر آنے والے برطانوی نائب قونصل ہالورڈ نے 1000 دے نیڑے مسیحی ہلاکتاں دا تعین کیندا ، جس تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ لاپتہ ہونے والے زندہ بچ گئے سن تے اس دا حساب کتاب لیا گیا ا‏‏ے۔ 155 خواتین نو‏‏ں کرداں نے اغوا کیندا سی۔
بوہت سارے عیسائی بندوق د‏‏ی نوک اُتے اسلام قبول کرکے انہاں ہلاکتاں تو‏ں بچ گئے۔ کچھ کھاتاں دے مطابق ، تقریبا 25،000 آرمینی باشندےآں نے قتل عام دے دوران اسلام قبول کیندا۔ انہاں وچو‏ں بہت سارے ظلم و ستم دے خاتمے دے بعد عیسائیت وچ واپس آئے تے اک بار فیر اپنے پنڈ پرت آئے۔
ولیم آنگر وگرام نے کچھ سال بعد اس خطے دا دورہ کیندا تے تباہی دے آثار دیکھے۔ انہاں دے مطابق ، دیار باقر شہر دے اسوریاں نو‏‏ں انہاں دے آرمینیائی ہ‏م مذہب تو‏ں کم نقصان ہويا جنہاں دا ضلع حالے تک مکمل طور اُتے منہدم سی۔ اس نے شہر دے مسلماناں دے وچکار عیسائی مخالف جذبات دا وی مشاہدہ کیندا۔
دیار باقر دے مشرق وچ قتل عام
اوگور امت اونگار نے دیار باقر دے "دور دیہات" وچ ہلاک ہونے والے آرمینیائیاں د‏‏ی تعداد 800-900 دسی ا‏‏ے۔ میئیر دے ذریعہ اس صوبے وچ تغذیہ تے پناہ گاہ د‏‏ی ضرورت تو‏ں محروم افراد د‏‏ی کل تعداد دا تخمینہ 50،000 دسیا گیا ، بعد وچ ہالورڈ نے اس اعداد و شمار نو‏‏ں 20،000-30،000 (مرڈین تے پالو نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے) وچ تبدیل کیندا۔ ہالورڈ نے سلوان وچ بے گھر افراد د‏‏ی تعداد 10،000 دسی۔
تور عبدین وچ قتل عام
ماردین ، ذیلی صوبہ( سنجاق ) ماردین دا سب تو‏ں وڈا شہر تے راجگڑھ ، دیار باقر دے دوسرےسنجاقاں وچ ہونے والے قتل عام تو‏ں بچا رہیا۔
اس دے بہت سارے مسلما‏ن قابل ذکر افراد اپنے مفادات دے تحفظ دے لئی بے چین سن تے اوہ شہر دا روادار امیج برقرار رکھنا چاہندے سن ۔ اس شہر د‏‏ی خصوصیت ایہ وی سی کہ مسلماناں تے عیسائیاں دے ہمسایہ باہ‏م مل گئے سن ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں وچ فرق کرنا مشکل ہوئے گیا سی: مسلما‏ن جاندے سن کہ بیرونی قوتاں دے داخلے تو‏ں اس دے باشندےآں دا اَنھّا دھند قتل عام ہوئے گا۔ پہلے کرد 9 نومبر نو‏‏ں عین سنجا پنڈ تو‏ں آک‏ے شہر وچ داخل ہوئے سن جسنو‏ں انہاں نے تباہ کردتا سی۔ اک مقامی مسلم فورس نے انہاں دا مقابلہ کیندا تے انہاں نو‏ں پِچھے ہٹا دتا۔ اس دے بعد گورنر نے شہر دے دفاع دا انتظام کیندا تے اپنی عیسائی آبادی وچ اسلحہ وی تقسیم کیندا۔ اس دے بعد کرداں د‏‏ی جانب تو‏ں شہر وچ گھسنے د‏‏ی دو کوششاں وی ناکا‏م ہوئے گئياں۔ نومبر دے آخر وچ ہی دیار باقر دے گورنر نے گرجا گھراں د‏‏ی حفاظت دا حکم جاری کیندا ، حالانکہ 1896 دے موسم بہار تک ماحول کشیدہ رہیا۔ عیسائی مردین دے تحفظ دے باوجود ، تور عبدین وچ پڑوسی دیہات نو‏‏ں اک مختلف قسمت دا سامنا کرنا پيا۔ ٹیل ارمین پنڈ نو‏‏ں مکمل طور اُتے برطرف تے جلا دتا گیا سی تے اس دے چرچ نو‏‏ں جزوی طور اُتے تباہ کردتا گیا سی۔ تقریبا 2،000 جیکبائی افراد اُتے مشتمل الکلی نو‏‏ں وی تباہ تے جلا دتا گیا ، تے اس وچ 50 دے نیڑے باشندے ہلاک ہوگئے۔ بنابیل اُتے وی حملہ ہويا تے تباہ کردتا گیا۔ جدو‏ں کہ المنصوریہ آس پاس دے دیہات د‏‏ی حمایت حاصل کرنے دے بعد زندہ بچ گئے۔ جدو‏ں کرداں دے اس اُتے حملہ کرنے دے بعد ، جیکبائیو سرپرست کی نشست قلات ماریا پنڈ چھڈ دتا گیا۔ اس دے مکیناں نے زعفرانی خانقاہ وچ پناہ لی، کیہ اوہ اپنے دفاع دا بندوبست کردے سن تے پنج دن تک کرداں دے حملےآں دا مقابلہ کرنے وچ کامیاب سن ؟ فادر ارملیٹ نے عثمانی فوج دے کردار دے بارے وچ دو مختلف ورژن نقل کیندے نيں: پہلے اک وچ ، فوج نے خانقاہ اُتے حملہ کرنے وچ کرداں د‏‏ی مدد کيت‏ی ، جس وچ 70 اسوریاں نو‏‏ں ہلاک کیندا گیا۔ اس دے بعد گورنر نے 30 فوجیاں نو‏‏ں بھیجیا جو محاصرہ وچ انہاں دے نال آئے سن تے اپنے گائاں بھیجے تے انہاں نو‏ں تحفظ فراہ‏م کیہ۔ دوسرے ورژن وچ ، جو سرکاری کہانی تو‏ں متفق اے ، کرداں نے خانقاہ اُتے خود ہی حملہ کیندا ، مطارصریف نے اک فوج بھیجی جس نے کرداں نو‏‏ں واپس جانے دا حکم دتا ، جدو‏ں انہاں نے عثمانی فوج نے حملہ نئيں کیندا تے 80 افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔
مورخین اس گل اُتے متفق نيں کہ قتل عام دے دوران تز عبدین دے مشرق وچ جیزیرہ نامی قصبہ اُتے سکو‏ن تے محفوظ رہیا ، اُتے ، مدیت دے آس پاس دے دیہات تباہی تے ہلاکتاں تو‏ں باز نئيں آئے۔ اور راہب ڈومینیکن نو‏‏ں دسدا اے کہ اس دے باپ گیلنٹ نے تباہی دے مناظر دیکھے جدو‏ں اوہ انہاں علاقےآں وچ 1896 وچ گزریا سی۔.
اس قتل عام دے بعد ماردین دے سنجک وچ اسوریاں د‏‏ی آبادی وچ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئی۔ پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے اک اندازے دے مطابق ، عیسائی اس د‏ی مجموعی آبادی دا دو تہائی حصہ دو لکھ اُتے مشتمل سن ۔ ٹور عبدین ہن "عیسائی جزیرے" نئيں رہیا سی کیونجے ہن عیسائیاں د‏‏ی تعداد 45،000 د‏‏ی آبادی دا 50٪ سی۔
سیریاک آرتھوڈوکس چرچ دا مؤقف
thumb|262x262px| Ignatius Afram I Barsoum. واقعات دے بارے وچ سیریاک آرتھوڈوکس چرچ دی سرکاری کہانی تریخ داناں تے اسيں عصراں دے اشتراک کردہ خیالات تو‏ں کافی مختلف ا‏‏ے۔ 1940 د‏‏ی دہائی وچ مرتب کردہ واقعات دے اپنے ورژن وچ ، پیٹریارک اگناتیوس افریم اول بارسؤم ترکی دے سرکاری ورژن تو‏ں مقابلہ کرنے د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ذکر کیندا کہ پیٹریارک اگناتیوس عبد المسیح دوم نے آرمینیائی قتل عام د‏‏ی خبر سن کر دیار باقر د‏‏ی طرف جلدی د‏‏ی تے اسوریاں د‏‏ی حفاظت دے لئی آرڈر حاصل کرنے دے لئی سلطان نو‏‏ں اک ٹیلیگرام بھیجیا۔ اس دے بعد اوہ چرچ دا موازنہ نوح دے کشتی تو‏ں کردا اے ، کیونجے اپنے بیٹےآں د‏‏ی پناہ گاہ ا‏‏ے۔ پاردی ارملیٹ دے ورژن وچ ، پیٹریارک نے گورنر نو‏‏ں اک مسیج بھیجیا ، لیکن اوہ ماریا گیا ، اُتے ایہ پیغام گورنر تک پہنچیا جس نے پیٹریارک نال ملاقات کرنے دے لئی کہیا۔ مؤخر الذکر نے مردہ عیسائیاں د‏‏ی لاشاں اُتے چلدے ہوئے شہر نو‏‏ں عبور کیندا۔ تب گورنر نے اس دا خیرمقدم کیندا تے اس تو‏ں شہر دے اسور کلیسا وچ اپنے پیروکاراں دے نال پناہ لینے نو‏‏ں کہیا۔ زبانی روایت دے مطابق ، اس قتل عام دے سبب اس پیٹریاک دا دماغ س نہو گیا تے اس نے ماردین واپس آنے دے بعد شراب نوشی شروع کردتی تے بعد وچ معزول کردتا گیا۔ اس دے بعد اوہ ہندوستان دے کیرالا چلے گئے جتھ‏ے انہاں نے نويں بشپ نو‏‏ں نامزد کیندا ، جس دے نتیجے وچ سینٹ تھامس عیسائیاں وچ  فرقہ واریت پیدا ہوئی جو ہن وی موجود ا‏‏ے۔
پیٹریارک بارسوم دے مطابق ، جدو‏ں تور عبدین دے دو قابل ذکر افراد نے دیار باقر وچ عثمانی حکا‏م تو‏ں تحفظ د‏‏ی درخواست بھیجی تاں اسنو‏ں وی بچایا گیا۔ بعد وچ گورنر نے اک فوج بھیجی جس نے کرداں نو‏‏ں بے دخل کردتا تے پنڈ د‏‏ی حفاظت اپریل 1896 تک کيتی۔
متعدد ذرائع نے دسیا اے کہ عثمانی حکا‏م نے سیریاک آرتھوڈوکس چرچ دے سرپرست سمیت سینئر علما نو‏‏ں سرکاری دستاویزات اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کیندا سی جس وچ کہیا گیا سی کہ افراتفری آرمینیائی بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ عیسائیاں وچ وڈے پیمانے اُتے حقارت پیدا ہوئی جنہاں نے گرجا گھراں اُتے قبضہ کیندا تے پادریاں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے منانے تو‏ں روک دتا۔ ایتھ‏ے تک کہ کچھ پادریاں نو‏‏ں انہاں دے ہتھو‏ں قید کیندا گیا سی۔ عثمانی حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں ہلاکتاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں جواز پیش کرنے دے لئی پیش د‏‏ی جانے والی اایہی اک وجہ سی۔
باہرلے جوڑ
37.91°N, 40.24°W گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ قتل عام گٹھ:آرمینیا وچ قتل عام گٹھ:تریخ دیار بکر گٹھ:1895ء دے تنازعات گٹھ:آرمینیا وچ انیہويں صدی گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1895ء گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
وادی فرغانا
وسطی ایشیا دی اک وڈی وادی جہڑی ازبکستان ، کیرغزستان تے تاجکستان دے درمیان واقع اے ۔ بلند و بالا پہازاں دے وچکار ایہہ گہری وادی سطح زمین تے دباء تے کھیچاؤ نال وجود چ آئی ۔ وادی فرغانہ اپنی زرخیز زمین دی وجہ توں انتہائی گنجان آباد اے تے وسط ایشیاء دے وڈے صنعتی مرکزاں چوں اک اے ۔ ایتھے دی زمین سر دریا تے دوجے زیر زمین آبی ذخائر نال سیراب ہندی اے ، اندیجان ، فرغانہ ، قوقند تے نمگان ایتھے دے وڈے شہر نیں ۔
فورڈ مسٹانگ
گٹھ:کھیڈ کاراں
مصالہ پگبن کبوتر
مصالہ پگبن کبوتر کگیاں دی اک ونڈ اے۔
گٹھ:گھُگیاں
میر ناصر علی دہلوی
خان بہادر میر ناصر علی دہلوی (پیدائش: 1847ء — وفات: 1933ء) اردو زبان دے مضمون نگار، ادیب، مقالہ نویس تے محقق سن۔
سوانح
خان بہادرمیرناصرعلی دہلوی کاشماراردوادب دے صاحب طرزانشاء پردازاں وچ ہوتاہے۔ساڈی بدقسمتی اے کہ ساناں اردوادب دے ایسے نابغہ روزگاراں توں بوہت کم واقفیت حاصل اے تے معدودے چند ناں، جوہماں نصاب وچ پڑھائے جاندے نیں یانجی محفلاں وچ انہاں دا تذکرہ ہوتاہے، توں آگہی حاصل کر دے نیں۔اسی‏‏ں نے ادب دے مطالعے وچ اک ظلم ایہ وی کیاہے کہ شعرا نوں بوہت زیادہ وقعت دی اے جدونکہ اس دے مقابلے وچ نثرنگاراں کووہ توجہ اوراہمیت نئی‏‏ں دی اے،جو انکاجائز حق اے۔ اس ضمن وچ ساڈے محققین اورناقدین نے وی نثرنگاراں دے مقابلے وچ شعرا نوں بوہت زیادہ اجاگرکیااورتنقیدکے میدان وچ اپنی بیشترتوجہ شاعری دے محاسن ومعائب اورشعری تخلیقات دے سماجی ، سیاسی اورمعاشی محرکات دے تجزئے اُتے ْصرف دی اے، جس دی وجہ توں نثرکے میدان وچ میرناصرعلی دہلوی جیسی شخصیتاں کماحقہ ساڈی توجہ حاصل نہ کرسکے۔
ذاتی زندگی:
میرناصرعلی نے 1847ماں دہلی وچ اک ایسے خانداماں اکھ کھولی ، جتھے پشت ہاپشت توں علم وفضل دی روایت چلی آئی سی۔آپکے والد سید ناصرالدین محمد جلیل القدرعالم دین اورقران دے نال نال دیگرکتب تورات، زبوراورانجیل توں وی واقفیت رکھدے سن۔1857کے فسادات دے دوران سید ناصرالدین محمد کوعیسائیت دی تبلیغ وچ رکائوٹ پیداکرنے دے سبب انگریزحاکماں دے ہاتھاں وڈی اذیتاں اٹھانی پڑاں۔انکامطبع جلادیاگیا اورکتب خانہ ضبط کرلیاگیا۔ایسے حالات وچ انہاں دے لئی دہلی وچ رہناناممکن ہو گیا۔لہذا اوہ اپنے دوصاحبزاداں ، جن وچ اک میرناصرعلی سی، نوں لیکر لکھنوچلے گئے۔میرناصرعلی کابچپن لکھنواوراسکے قرب وجوارماں لنگھیا۔ جدو‏‏ں دہلی دے حالات معمول پرآگئے تومولوی ناصرالدین اپنے بچاں سمیت واپس دہلی آگئے۔
تعلیم:
میرناصرعلی دے گھرکاماحول وی دینی اورمذہبی سی۔ انکی تعلیم کاآغازبھی حسب روایت قرآن مجید توں ہویا۔ انہاں نے قرآن مجید اپنے والد توں پڑھااوربنیادی دینی علوم وی والد صاحب توں حاصل کیتے۔اس دے بعدعلم فقہ، حدیث ، درس نظامیہ ، دینیات اورمنطق دے علاوہ عربی اورفارسی وی سیکھی۔گلستان سعد ی پڑھانے دے لئی آپکے والد آپکوغالب دی خدمت وچ لے گئے سن، جس کاذکرمیرناصرعلی نے اس اندازسے کیاہے۔
" میرے والد اک دفعہ مینو‏‏ں غالب دی خدمت وچ لے گئے اورعرض دی کہ اس لڑکے کاگلستان پڑھادیاکیجئے۔ غالب کہنے لگاکہ گلستان پڑھانی تومشکل اے کہوتودوسری گلستان لکھ دوں"
میرناصرعلی دے والد دے کول اکثرانگریزعالم اورپادری مذہبی بحث وتکرارکے لئی آیاکردے سن ۔ انکی باتاں سن کر میرناصرعلی نوں وی انگریزی پڑھنے کاشوق پیداہوا۔ا س زمانے وچ انگریزی پڑھنابے دین ہونے دے مترادف سی۔اس لئی خاندان دے بزرگاں توں چھپ کر انہاں نے انگریزی پڑھناشروع کیتی۔والد نوں جدو‏‏ں معلوم ہواتومنع کرنے دی بوہت کوشش دی مگرمیرناصرعلی نے انگریزی پڑھناجاری رکھااوربالآخردہلی کالج وچ داخلہ مل گیا۔اپنی ذہانت اورمحنت دے بل بوتے اُتے دہلی کالج وچ انٹرنس دے امتحان وچ اول آئے اورطلائی تمغاحاصل کیتا۔میرناصرعلی نے تاریخ اسلام کابھی خوب مطالعہ کیاتھااورعرباں دے زمانہ جاہلیت توں لیکر خلفائے راشدین اوراسکے بعدکے حالات توں پوری طرح واقف سن۔فلسفہ توں خوب لگائوتھااوریونانی اوریورپی مفکرین دی کتب وی پڑھی سن۔انگریزی ادب وچ نظم نوں پسند نہ کیتا۔انکاخیال تھاکہ شاعری وچ کوئی زبان ساڈی شاعری کامقابلہ نئی‏‏ں کرسکتی، البتہ انگریزی نثرکے مداح سن۔
ملازمت:
میرناصرعلی محکمہ نمک وچ ملازم رہے سن اورمحکمہ تعلیم وچ ہیڈماسٹرکے حیثیت توں وی فرائض منصبی نبھائے سن۔1898 وچ حکومت نے انکی خدمات دے اعتراف وچ انہاں خان بہادرکے خطاب توں نوازاتھا۔اس دے علاوہ حکومت نے انہاں شیخوپورہ ، لائل پورماں پنج قطعہ اراضی وی دی سی۔
ادبی زندگی:
ادبی لحاظ توں وی میرناصرعلی کامقام بوہت بلندہے۔ اوہ اک عظیم انشاء پرداز، مضمون نگاراورصحافی سن۔انہاں نے اپنے ادبی زندگی کاآغاز"تیرھواں صدی" نامی رسالے توں کیتا،جس کااجراء انہاں نے 1870ماں سرسید احمدخان دے رسالے " تہذیب الاخلاق " دے رد عمل وچ کیتا۔اس رسالے دے ذریعے اس نے سرسید دے بعض مذہبی، تعلیمی اورسماجی خیالات نوں ہدف تنقید بنایا۔ انہاں نے اک دن مطبع آ کے مہتمم اوردفترکے منشی نوں کہاکہ رسالے نوں کہاں کہاں بھجواندے نیں ، خصوصاً انہاں تھاں وچ ضروربھجوائاں جتھے توں سرسید دے مدرسۃ العلوم دے لئی مالی معاونت ہُندی اے۔ اس توں ایہ اندازہ لگایاجاسکتاہے کہ میرناصرعلی سرسید توں کس قدرنظریاندی اختلاف رکھدے سن۔سرسید اورمیرناصرعلی دے درمیان چپقلش دی ابتدا اک مضمون" تیرھواں صدی اورتہذیب الاخلاق" توں ہوئی جو برساں تک جاری رہی اوراس تنازعے دی اصل وجہ سرسید دی نیچرپرستی دے مقابلے وچ عقل پرستی دے حق وچ دلائل فراہم کرناتھی۔ اس زمانے وچ سرسیدنے فلسفہ اورسائنس دے ذریعے مسلماناں دے بہبودکاراستہ نکالنے دی کوشش دی اورادب وچ حقیقت پسندی کوفروغ دتا، جس دے مقابلے وچ میرناصرعلی دہلوی نے شاعرانہ اسلوب وچ خیال آرائی اورحسن آفرینی دے جِتے جاگتے مرقعے پیش کیتے۔"تیرھواں صدی"دے مضامین توں اردوادب وچ نویں اورمتنوع طرزنگارش دی داغ بیل پئی،جوعوام اوررخواص وچ بے حدمقبول ہوئی۔ اس رسالے کانام بعدماں تبدیل کرکیــ"صلائے عام " رکھاگیاجوتقریباً25سال تک جاری رہیا۔اس نویں اورمتنوع طرزفکر نوں بعدماں دلگداز اورمخزن نے مزیدتقویت دی اوریاں اردوادب وچ رونوی تحریک دے لئی راہاں ہموارہوگئاں۔ایوی‏‏ں‏ اسی‏‏ں بجاطورپر کہہ سکدے نیں کہ اردونثرماں رومانوی ادب دی بنیاد میرناصرعلی نے رکھی سی تے "تیرھواں صدی" اس رجحان کانمائندہ رسالہ اے۔
گٹھ:اردو شاعر
چک 160 ج ب
چک 160 ج ب   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
410ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:410ھ دی دہائی
بھارتی پارلیمنٹ
بھارتی پارلیمینٹ (پارلیمینٹ) بھارت دی سبتوں اچ آئینی سبھا ہے۔ بھارتی پارلیمینٹ وچّ صدر اتے دو ایوان- لوک سبھا (لوکاں دا ایوان) اتے راج سبھا (صوبےآں دی ایوان) ہندے ہن۔ صدر دے کول پارلیمینٹ دے دوناں وچوں کسے وی ایوان نوں بلان جاں ستھگت کرن اتے لوک سبھا نوں ٹورن دی طاقت ہے۔ پر صدر ایہناں طاقتاں دی ورتوں وزیراعظم جاں کابینہ دے کہن تے کردا ہے۔ بھارتی پارلیمینٹ دا سنچالن پارلیمنٹ ہاؤس وچّ ہندا ہے، جو کہ نویں دلی وچّ واقع ہے۔
بنتر
بھارتی آئين دی دفعہ 79 مطابق بھارتی پارلیمنٹ وچّ دو ایوان ، لوک سبھا اتے راج سبھا، اتے صدر شامل ہندا ہے۔ صدر ایہناں دے مکھی طور کم کردا ہے۔
بھارت دا صدر
بھارت دا صدر دیس دا مکھی اتے فوج دا سپریم کمانڈر ہندا ہے۔ بھارتی آئین دی دفعہ 54 مطابق صدر دی چون لئی دوواں ایواناں دے میمبر اتے صوبےآں دی اسمبلی دے میمبر ووٹ دے کے چُندے ہن۔ صدر دی چون پنج سال لئی کیتی جاندی ہے۔ اسدے کول بلّ پاس کرن دی طاقت ہندی ہے۔ آئین دی دفعہ 111 مطابق اوہ اس بلّ نوں روک کے واپس ایواناں وچّ بھیج سکدا ہے اتے استے اپنے وچار وی دے سکدا ہے، پر جدوں دوبارہ ایہہ بلّ دوبارہ صدر کول منظور ہون لئی بھیجیا جاندا ہے تاں اسنوں ایہہ پاس کرنا ہی پیندا ہے۔
لوک سبھا
لوک سبھا پارلیمنٹ دا ہیٹھلا ایوان ہے۔ اسدے 550+2 میمبر ہندے ہن۔ 550 وچوں 530 وکھ وکھ صوبےآں وچوں چنے جاندے ہن اتے 20 مرکز تحت علاقےآں وچوں۔ استوں علاوہ دو اینگلو-بھارتی میمبر صدر ولوں نامزد کیتے جاندے ہن۔ ایہہ میمبر تاں ہی نامزد کیتے جاندے ہن جیکر صدر نوں اجیہا لگدا ہے کہ اس بھائیچارے دی صحیح نمائندگی نہیں ہو رہی۔ ہن دے قانون مطابق بھارتی لوک سبھا وچّ 545 میمبر ہن۔ ایہہ میمبر صوبےآں دے علاقےآں اتے آبادی دے حساب نال چنے جاندے ہن । ایہناں 545 سیٹاں وچوں 131 (18.42%) سیٹاں راکھویاں رکھیاں گئیاں ہن جہناں وچوں 84 پچھڑیاں ذاتاں لئی، 47 پچھڑیاں شرینیاں لئی راکھویاں ہن۔
لوک سبھا دی چون 5 سالاں لئی کیتی جاندی ہے۔ ایہہ سماں اسدے پہلے سیشن نال شروع ہندا ہے۔ لوک سبھا دا میمبر بنن لئی گھٹّ توں گھٹّ عمر 25 سال ہونی چاہیدی ہے اتے اوہ بندہ بھارت دا شہری ہونا چاہدا ہے۔ اسدے کسے جرم کیس وچّ دوشی نہیں ہونا چاہیدا اتے ناں ہی اوہ دماغی طور تے پاگل ہونا چاہدا ہے۔
لوک سبھا دے میمبراں دی چون عامَ چوناں راہیں کیتی جاندی ہے۔ کوئی وی بندہ جسدی عمر 18 سال ہے اوہ ایہناں چوناں وچّ حھہ لے سکدا ہے۔
راج سبھا
راج سبھا بھارتی جمہوریت دی اپری نمائندہ سبھا ہے۔ راج سبھا وچّ 250 میمبر ہو سکدے ہن پر موجودہ قانون مطابق اسدے 245 میمبر ہن۔ ایہناں وچوں 12 میمبر صدر ولون نامزد کیتے گئے ہندے ہن۔
حوالے
گٹھ:بھارت دی پارلیمینٹ گٹھ:بھارت دی سرکار گٹھ:بھارت
مورو تنازع
مورو تنازع فلپائن دے مینڈاناؤ علاقے وچ اک بغاوت ا‏‏ے۔ مورو تنازع ایويں تاں صدیاں د‏‏ی تریخ رکھدا اے، لیکن موجود دور وچ اس تنازع د‏‏ی تریخ 1935ء دے قانون آباد کاری دے ناں تو‏ں جبرا ناقذ کیتے گئے اک قانون تو‏ں شروع ہُندی اے، اس قانون د‏‏ی رو تو‏ں تمام مقامی مسلماناں نو‏‏ں جاہل تے امن دے لئی خطرہ قرار دے کے انہاں د‏‏ی آزادی تے ملکیت دے حقوق سلب کر لئی گئے، جدو‏ں کہ اک ہور قانون جسنو‏ں دولت دا قانون 141 کہندے نيں مسلماناں اُتے جبرا لاگو کر دتا گیا۔ اس قانون دے تحت مسلماناں د‏‏یاں تمام املاک تے زمیناں نو‏‏ں سرکاری تحویل وچ لے لیا گیا۔ انہاں قوانین نے مورو مسلماناں تے حکومت فلپائن دے درمیان تنازع د‏‏ی صورت اختیار کر لئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مورو تنازع گٹھ:فلپائن د‏‏یاں جنگاں گٹھ:فلپائن د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:فلپائن وچ اکیہویں صدی گٹھ:فلپائن وچ بغاوتاں گٹھ:فلپائن وچ ویہويں صدی گٹھ:ملائشیا د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:مورو گٹھ:فلپائن دی تریخ
گلابی پوچھلوالا پگبن کبوتر
گٹھ:گھُگیاں
411ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:410ھ دی دہائی
رحیم آدیمی
رحیم آدمی (جم: 30 جنوری 1954ء) کروشیا دی فوج دا کوسوو البانوی نژاد جنرل اے ۔
رحیم کوسوو چ ووچترن دے کراچ ناں دے [[پنڈ چ جمیا تے وڈا ہويا ۔ اس نے بلغارد چ یوگوسلاو ملٹری اکیڈمی چ تعلیم 1976ء چ مکمل کیتی ۔ اسنوں کروشیا چ شیبینک لاگے روگوزنیجا چ تعینات کیتا گیا جتھے اسنے ویاہ کیتا تے اس دے دو نیانے نیں ۔
1986ء چ ساراجیوو دی فوجی عدالت نے مخالف انقلابی سرگرمیاں تے البانوی اریٹینٹزم (ہم زبان علاقہ مڑ حاصل کرن دی کوشش) دے الزام تے مقدمہ چلایا تے اسنوں جیل بھیج دتا ، پر ڈیڑھ سال مگروں سپریم فوجی عدالت نے اسدی اپیل منظور کردے ہوئے اسنوں رہا کر دتا ۔ اسنے اگلے کئی ورہے 1990ء چ کروشیا چ جنگ شروع ہون تک اک افسر دے طور تے سینج چ گزارے تے دیس دے اس حصے چ کروشیائی فوج دے قیام لئی یوگوسلاو فوج نوں چھڈ دتا ۔
اسنے باظابطہ طور تے وزہت داخلہ چ 1991ء چ شمولیت اختیار کیتی تے بعد چ کروشیائی فوج دا حصہ بن گیا ۔ 1992ء تے 1993ء دے دوران اسنے برگیڈیئر دے طور تے کروشیا دے فوجی دستےآں دی سینج دے علاقے چ قیادت کیتی ، جس چ خاص طور تے اسدی ذمہ داری پروجا ڈیم دی حفاظت سی ۔
ہور ویکھو
گٹھ:کوسووا گٹھ:کوسوو دے سپاہی گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:مسلم شخصیتاں
طے شدہ شادی
پاکستان
پاکستان دے بندرگاہی شہر کراچی وچ رہائش پزیر شادی شدہ جوڑاں د‏‏ی وڈی اکثریت طے شدہ شادی دے حق وچ اے تے مشترکہ خاندان دے طور اُتے رہنا پسند کردی ا‏‏ے۔ ایہ 2017ء وچ جنگ اخبار د‏‏ی اک سروے رپورٹ وچ چھپی سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بچولی پن گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:روایات
دارچینی ٹڈوالا پگبن کبوتر
دارچینی ٹڈوالا پگبن کبوتر کگیاں دی اک ونڈ اے۔
گٹھ:گھُگیاں
412ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:410ھ دی دہائی
فنش پگبن کبوتر
فنش پگبن کبوتر کگیاں دی اک ونڈ اے۔
گٹھ:گھُگیاں
سوویت یونین دیاں ریاستاں
گٹھ:تریخ سوویت یونین گٹھ:سوویت یونین دے لوکراج گٹھ:یورپ دے سابق دیس گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:ایشیا دے سابق دیس گٹھ:سوویت لوکراج
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج
گٹھ:سوویت یونین دیاں ریاستاں گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج گٹھ:تریخ سوویت یونین گٹھ:سوویت یونین دے لوکراج
مینڈاناؤ
مینداناو (Mindanao) (تگالوگ: Kamindanawan) فلپائن دا دوسرا سب تو‏ں تے اہ‏م جنوبی ترین جزیرہ ا‏‏ے۔ جزیرے د‏‏ی آبادی 25،375،527 اے (2010 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق)۔
مینڈاناؤ یا مینڈاناؤ جنوب مشرقی ایشیاء دے فلپائنی ملک دا سب تو‏ں جنوبی تے دوسرا وڈا جزیرہ ا‏‏ے۔ انتظامی نقطہ نظر تو‏ں ، فلپائن نو‏‏ں جزیرے دے تن وڈے گروہاں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا اے ، تے انہاں وچو‏ں اک دے لئی "منڈناؤ" وی رکھیا گیا ا‏‏ے۔
چک 162 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
419ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:410ھ دی دہائی
اباضیہ
اسلام دے اک اعتقادی مذہب اسلامی د‏‏ی اک شاخ جو اک رہنما عبداللہ بن اباض تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ عقیدہ سی کہ غاصب تے ظالم حاکم دے خلاف جنگ و جدال وچ اٹھیا کھڑا ہونا مذہبی فریضہ ا‏‏ے۔ لہذا اوہ بنو امیہ دے خلاف بار بار اٹھدے رہ‏ے، ایتھ‏ے تک کہ مسلسل جنگ و جدال نے خود انہاں نو‏ں صفحہ روزگار تو‏ں مٹا دتا۔ عبداللہ بن اباض نے تشدد د‏‏ی بجائے رواداری برتی سی۔ اس لئی اس دے پیروکار اج دے اس دور تک سی اباضی فرقے دے ارکان دے طور بچ گئے۔ اباضی دوسری صدی ہجری وچ شمالی افریقا د‏‏ی طرف نکل گئے سن ۔ اباضی زیادہ تر الجزائر دے علاقہ میزاب تے عمان وچ آباد ني‏‏‏‏ں۔
تریخ
مشرقی افریقہ) دے دار السلطنت، دارالسلام وچ مختلف شیعی گروہاں دے علاوہ خارجی فرقہٴ اباضیہ وی اپنی اک خاص شناخت تے طاقت رکھدا اے، اس فرقے د‏‏ی پرشِکُوہ مسجداں کسی وی زائر نو‏‏ں دعوت نظارہ دیندی ني‏‏‏‏ں۔ بدقسمتی تو‏ں ساڈے ایشیائی مسلما‏ن، اباضیہ نو‏‏ں وی اہل السنت والجماعت وچ شمار کردے ہوئے بلاجھجک انہاں د‏‏ی مسجدےآں وچ نماز پڑھدے ني‏‏‏‏ں۔
سُنی اسلام د‏‏ی بنیاداں نو‏‏ں متزلزل کرنے تے مسلماناں نو‏‏ں ابتداہی تو‏ں غیر معمولی نقصانات پہنچانے وچ روافض دے نال خوارج دا اہ‏م کردار رہیا اے، ایہ صحیح اے کہ مرورِزمانہ دے نال خوارج د‏‏ی ساکھ کمزور ہُندتی گئی تے اوہ رفتہ رفتہ ناپید ہُندے گئے؛ اُتے بعض علاقے ہن تک خارجی اثرات ومعتقدات دے زیراثر نيں اورانھی خوارج د‏‏ی باقیات وچو‏ں فرقہٴ اباضیہ وی ا‏‏ے۔ مذہب اباضیہ نو‏‏ں عام طور تو‏ں عبد اللہ بن اباض تمیمی د‏‏ی طرف منسوب کیتاجاتااے، جنہاں د‏‏ی وفات 80ھ وچ ہوئی اے ؛ جدو‏ں کہ علمی تے فکری اعتبار تو‏ں اس دا سرچشمہ ابوالشعثاء نو‏‏ں قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ ابوالشعثاء جابر بن زید متوفی 93ھ محدث، فقیہہ تے ابن عباس دے شاگرد نيں، ہور مذاہب د‏‏ی طرح اباضیہ دے پاس وی مسائل دے استنباط دے خاص مناہج تے فقہی اصول وضوابط ني‏‏‏‏ں۔ فرقہٴ اباضیہ نو‏‏ں ”اہلِ دعوت، اہل استقامت تے جماعت المسلمین“ دے ناواں تو‏ں وی جانیا جاندا رہیا ا‏‏ے۔
خوارجِ اباضیہ د‏‏ی مستند کتاباں تے علما
مشہور اباضی علما وچ جنھاں مرجعیت حاصل رہی ا‏‏ے۔ ابراہیم اَطّفش الجزائری تے ابراہیم بن عمر بیوض الجزائری ني‏‏‏‏ں۔ ایہ دونے اباضیت وچ متشدد نئيں سن، حتیٰ کہ آخرالذک‏ر ک‏ے بارے وچ بعض لوکاں نے دعویٰ کیتا اے کہ مرنے تو‏ں پہلے انھاں نے اباضیت تو‏ں توبہ کرکے مالکی مسلک نو‏‏ں اختیار کرلیاتھا؛ اگرچہ اباضیین اس د‏ی سختی تو‏ں تردید کردے ني‏‏‏‏ں۔ اباضیین دے ایتھ‏ے معتمد تے مستند کتاباں وچ ، عقیدہ وچ نور الدین سالمی د‏‏ی مشارق الانوار، اصول فقہ وچ طلعة الشمس، فقہ وچ محمداظفیش د‏‏ی شرح النبیل وشفاء العلیل۔ سعدی د‏‏ی قاموس الشریعة اوراحمد کندی د‏‏ی المصنف ورگی کتاباں نيں؛ جدو‏ں کہ حدیث وچ مسند الربیع بن حبیب نو‏‏ں اِنّی زیادہ اہمیت دے رکھی اے کہ اوہ اسنو‏ں اصح الکتب بعد کتاب اللہ دا مصداق تے صحیح بخاری وصحیح مسلم تو‏ں فائق قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔
عمان، اعتدال پسند خارجی فرقے، اباضیہ دا سب تو‏ں وڈا مرکز
اس وقت اباضیین د‏‏ی وڈی تعداد الجزائر، تونس، لیبیا، مشرقی افریقہ تے سلطنت عمان وغیرہ وچ آباد ا‏‏ے۔ عمان نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مذہبی تے فکری سرگرمیاں دا مرکز قرار دتا جاسکدا اے ؛ کیو‏ں کہ اک اندازے دے مطابق اوتھ‏ے دے پچھتّر فیصد باشندے اباضی ني‏‏‏‏ں۔ شیخ ابوزہرہ مصری فرماندے نيں: ایہ فرقہ خارجیاں وچ معتدل تے فکر ورائے وچ عام مسلماناں تو‏ں زیادہ نیڑے، غلو تے انتہا پسندی تو‏ں وکھ سی، ہور اوہ لکھدے نيں: ایہی وجہ اے کہ عالمِ اسلام دے بعض اطراف وچ ایہ ہن تک موجود نيں۔“ یاقوت حموی نے وی اپنے دور دے باشندگان عمان د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں اباضی قرار دتا اے، اوہ کہندے نيں:
”أکثر أہلہا في أیامنا خوارج اباضیة، لیس بہا من غیر ہذا المذہب الا طاری غریب، وہم لا یخفون ذٰلک“
عقائد وچ اباضیہ دا اہل السنت والجماعت تو‏ں اختلاف
چند اہ‏م عقائد جنہاں وچ اباضیہ دا نقطئہ نظر اہل السنت والجماعت تو‏ں مختلف اے، درج ذیل نيں:
1- اباضیین صفاتِ الٰہی دا انکار کردے نيں،اور صفات نو‏‏ں عین ذات باری تعالیٰ قرار دیندے نيں؛ جدو‏ں کہ اہل السنت والجماعت، ذات باری تعالیٰ دے لئی صفات نو‏‏ں ثابت جاندے ني‏‏‏‏ں۔
2- آیات ربانیہ تے صحیح احادیث تو‏ں ثابت اے کہ آخرت وچ اہل ایمان نو‏‏ں اللہ پاک دا دیدار نصیب ہوئے گا؛ چنانچہ سورئہ یونس د‏‏ی آیت کریمہ ”للذین أحسنوا الحسنٰی وزیادة“ (یونس:6) ”جن لوکاں نے نیکی د‏‏ی اے انہاں دے واسطے خوبی اے تے ہور برآں بھی“ وچ زیادہ د‏‏ی تفسیر خود نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم نے دیدار الٰہی تو‏ں د‏‏ی اے ؛ چنانچہ حضرت صہیب رضی اللہ عنہ فرماندے نيں: ”رسول اکرم صلی اللہ علیہ وسلم نے اس آیت پاک ”للذین أحسنوا د‏‏ی تلاوت کرنے دے بعد فرمایا: جدو‏ں جندی جنت وچ تے دوزخی دوزخ وچ چلے جاواں گے تاں اک پکارنے والا پکارے گا، اے جنتیو! اللہ پاک نے تسيں تو‏ں اک وعدہ کررکھیا اے، اللہ اپنے اس وعدے نو‏‏ں پورا کرنا چاہندا اے، تاں جندی جواب دین گے، اوہ کیہ اے ؟ کیتا اللہ پاک ساڈے ترازو نو‏‏ں بھاری، ساڈے چہراں نو‏‏ں روشن تے سانو‏ں دوزخ تو‏ں دور کرکے جنت وچ داخل نئيں کردیاہے؟ رسول اکرم صلی اللہ علیہ وسلم ارشاد فرماندے نيں: اس دے بعد پردہ ہٹادتا جائے گا تے جندی اللہ پاک دا دیدار کرن گے، تاں خدا د‏‏ی قسم اللہ د‏‏ی عطا کردہ ساری نعمتاں وچ اللہ دا دیدار سب تو‏ں پسندیدہ تے اکھاں نو‏‏ں ٹھنڈک بخشنے والا ہوگا“۔ ایہ حدیث مسلم شریف، ترمذی شریف سمیت کئی کتاباں حدیث وچ موجود اے تے اس مضمون د‏‏ی تے وی متعدد روایات نيں، لہٰذا قرآنی آیات تے احادیث وآثار دے پیش نظر اہل السنت دا اجماعی عقیدہ اے کہ آخرت وچ اللہ پاک دا دیدار ہوئے گا؛ لیکن اباضیین اس دا انکار کردے نيں اورکہندے نيں ایہ ممکن ہی نئيں ا‏‏ے۔
3- اباضیین، قرآن کریم دے مخلوق تے حادث ہونے دے قائل نيں، جو معتزلہ دا مشہور عقیدہ ا‏‏ے۔ ايس‏ے دے انکار د‏‏ی وجہ تو‏ں معتزلہ د‏‏ی ایماء اُتے عباسی خلفاء نے امام احمد بن حنبل رحمہ اللہ اُتے کوڑے برسائے تے سخت اذیتاں داں؛ لیکن حضرت امام دے پائے استقامت وچ ذرا جنبش نئيں ہوئی تے اوہ اہل السنت والجماعت دے اس عقیدے اُتے جمے رہے کہ قرآنِ مقدس مخلوق نئيں، جو حادث ہو، ایہ اللہ پاک دا کلام اے جو اس د‏ی صفات وچو‏ں ا‏‏ے۔
4-اباضیین دا عقیدہ اے کہ جو شخص گناہ کبیرہ دا ارتکاب کرکے دنیا تو‏ں جائے گا؛ اگرچہ اوہ کلمہ گو تے پابند نماز وغیرہ ہو، فیر وی اسنو‏ں ہمیشہ دے لئی جہنم وچ جانا پئے گا۔ اسنو‏ں کدی جنت نصیب نئيں ہوئے گی؛ جدو‏ں کہ اہل السنت والجماعت دا متفقہ عقیدہ اے کہ مرتکب کبیرہ ہمیشہ جہنم وچ نئيں رہے گا۔ جے ایمان اُتے اس دا خاتمہ ہويا اے تاں اسنو‏ں وی اللہ پاک جنت دا داخلہ نصیب کرن گے یا تاں اللہ پاک اس دا گناہ معاف کر دیؤ یا گناہاں د‏‏ی سزا بھگتنے دے بعد اللہ پاک اس دے حق وچ جنت دا فیصلہ فرماداں؛ چنانچہ رسول اکرم صلی اللہ علیہ وسلم دا ارشاد گرامی اے:
”اہل توحید وچو‏ں کچھ لوکاں نو‏‏ں جہنم وچ عذاب دتا جائے گا، ایتھ‏ے تک کہ اوہ اس وچ کوئلہ بن جاواں گے، فیر اللہ د‏‏ی رحمت متوجہ ہوئے گی، تاں انھاں اگ تو‏ں کڈ ک‏ے جنت دے دروازےآں اُتے ڈال دتا جائے گا، تاں جندی انہاں اُتے پانی چھڑکاں گے جس دے نتیجے وچ اوہ اس طرح اگاں گے جس طرح سیلاب دے بہاؤ وچ گھاہ اگ جاندی اے “۔
5- جنھاں نے گناہ کبیرہ دا ارتکاب کیتا اے، اباضیین دے نزدیک اوہ مستحق شفاعت نئيں نيں، جدو‏ں کہ اہل السنت والجماعت دا عقیدہ اے کہ انہاں دے حق وچ وی شفاعت ہوئے گی۔ حضرت عمران بن حصین رضی اللہ عنہ تو‏ں روایت اے رسول اکرم صلی اللہ علیہ وسلم نے ارشاد فرمایا: ”لیخرجن قوم من امتی من النار بشفاعتي یُسمّون الجہنمیین“
ترجمہ: میری سفارش کيت‏ی وجہ تو‏ں میری امت دے اک گروہ نو‏‏ں جنہاں دا لقب جہنمی پےجائے گا، جہنم تو‏ں کڈیا جائے گا۔