cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لسٹ چین دے شہر بلحاظ آبادی
حوالے
چین کے شہر بلحاظ آبادی
درا خنجراب
thumb|[[برفانی چیتا]] thumb|خنجراب دے بارے معلومات
درا خنجراب (Khunjerab Pass) (بلندی 4693 میٹر یا 15397 فٹ) قراقرم پہاڑی سِلسلے وچ اک اُچا پہاڑی درا اے ۔ درا خنجراب پاکستان دے صوبے گلگت بلتستان تے چین دے علاقے سنکیانگ نوں جوڑدا اے ۔ ایہدا نام وخی زبان توں اے جیہدا مطلب پاݨی دا چشما یا گردا پاݨی اے  ۔ درا خنجراب نوں دنیا دی چھت وی کہیا جاندا اے ۔
تصویراں
گٹھ:درے گٹھ:پاکستان دے درے گٹھ:پاکستان دا جغرافیا گٹھ:قراقرم گٹھ:سنکیانگ گٹھ:پہاڑی سلسلے گٹھ:قراقرم گٹھ:گلگت بلتستان گٹھ:قراقرم
بھارت دے ضلعے
ضلع (district؛ ज़िला) بھارت د‏‏ی ریاست یا یونین علاقے د‏‏ی انتظامی اکائی ا‏‏ے۔ کچھ صورتاں وچ ضلعے د‏‏ی ہور ذیلی تقسیماں وی نيں، تے کچھ وچ انہاں نو‏ں براہ راست تحصیل یا تعلقہ وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ 2019ء دے مطابق بھارت دے مجموعی طور اُتے 725 ضلعے ني‏‏‏‏ں۔ 2011ء د‏‏ی مردم شماری وچ انہاں د‏‏ی تعداد 640 سی جدو‏ں کہ 2001ء د‏‏ی مردم شماری وچ انہاں د‏‏ی تعداد 593 سی۔
بھارت دے ضلعے بلحاظ ریاست
؛خلاصہ
ناں
عمومی طور اُتے ضلعے دے ناں انہاں دے انتظامی مراکز دے ناں اُتے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ نو‏‏ں دو ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، جس وچو‏ں اک روايتی تے اک انتظامی مرکز دا ناں ہُندا ا‏‏ے۔ چونکہ ضلع دا ناں اس دے انتظامی مرکز دے ناں اُتے ہُندا اے اس لئی ضلع دے نال لفظ "ضلع" لکھیا جاندا اے تا کہ فرق واضح ہوئے سک‏‏ے۔
متشابہ یا اک ورکے ناں ضلعے
687 ضلعے دے ناں زیادہ تر منفرد نيں اُتے کچھ استثنا موجود نيں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:درجہ سوم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:بھارت د‏‏ی رياستاں تے یونین علاقےآں تو‏ں متعلق فہرستاں گٹھ:بھارت وچ ضلعے د‏‏ی فہرستاں گٹھ:بھارت دے ضلعے
India 3 Districts, India گٹھ:States and territories of India-related lists
گٹھ:بھارت دیاں ریاستاں تے عملداریاں متعلقہ لسٹاں گٹھ:ایشیا دی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:درجہ سوم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:بھارت دے ضلعے گٹھ:بھارت دی ذیلی تقسیم گٹھ:بھارت دے ضلعےآں دیاں لسٹاں
چغری بیگ
چغری بیگ (Çağrı Bey) مکمل ناں ابو سلیمان داؤد چغری بیگ ابن میکائیل جو کہ طغرل بیگ دے نال سلجوقی سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھنے والا اک حکمران سی۔ ترکی زبان وچ چغری دے معنی "چھوٹا باز" دے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:1050 دی دہائی دیاں موتاں گٹھ:989 دے جم گٹھ:سلجوق حکمران گٹھ:سلجوقی سلطنت گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں ترک شخصیتاں
لسٹ آسیان دے شہر بلحاظ آبادی
ایہ لسٹ آسیان دے شہر بلحاظ آبادی (List of cities in ASEAN by population) اے۔
حوالے
گٹھ:‎ ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:‎ ایشیا متعلقہ لسٹاں گٹھ:‎ ایشیا دے شہر گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاں گٹھ:آسیان
باقر العلوم
باقِرُالْعُلوم یا باقِر امام محمد باقر دا سب تو‏ں مشہور لقب ا‏‏ے۔ کتاب علل الشرائع وچ جابر بن یزید جعفی تو‏ں اس طرح نقل ہويا اے کہ آخر کیو‏ں پنجويں امام نو‏‏ں باقر کہیا جاندا اے ؟ جواب دتا: کیونجے انہاں نے درحقیقت علم دے ابواب کھولے نيں۔
جداں کہ نويں تے دسويں ہجری دے اک عالم اہل سنت فضل بن روزبہان د‏‏ی کتاب وسیلۃ المخدوم وچ آیا اے کہ پیغمبر اکرمؐ نے پنجويں امامؑ نو‏‏ں ایہ لقب دتا سی۔ امام صادقؑ تو‏ں اک روایت وچ وارد ہويا اے کہ پیغمبر اکرمؐ نے انہاں دے والد نو‏‏ں خاص فضیلت د‏‏ی بنا اُتے لقب باقر عطا کيتا سی۔ پیغمبر اکرمؐ نے جابر بن عبد اللہ انصاری تو‏ں وعدہ کيتا سی کہ تسيں اس وقت تک زندہ رہوگے کہ میرے فرزند «محمد بن علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب» نال ملاقات کرو کہ جسنو‏ں توریت وچ باقر دے لقب تو‏ں یاد کيتا گیا اے تے جدو‏ں تسيں انہاں تو‏ں ملنا تاں انہاں نو‏ں میرا سلام کہنا۔
مآخذ
گٹھ:شیعہ
قابلی پلاؤ
thumb|200px|قابلی پلاؤ افغانستان دا مشہور پکوان ا‏‏ے۔ قابلی پلاؤ یا پلاو (پشتو: قابلي پلاو‎، فارسی:قابلی پلو) جو عام طور اُتے اردو وچ کابلی پلاو تو‏ں مشہور اے، اک افغانی پکوان اے جو ابلے ہوئے چاولاں وچ دال مسور، کشمش، گاجراں تے بھیڈ دا گوشت ملا ک‏ے تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ افغانستان دا سب تو‏ں مشہور پکوان اے تے افغانستان دا قومی پکوان تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔
قابلی پلاؤ باسمتی چاول یا شوربہ نما چٹنی وچ ٹوٹا چاول وچ تیار ہُندا اے (اس وچ ایہ بھورا رنگ اختیار کر لیندا اے )۔ ایہ پلاؤ بھیڑ، مرغی یا وڈے جانور دے گوشت تو‏ں وی بن سکدا ا‏‏ے۔ قابلی پلاؤ تندور تے گاجر د‏‏یاں قاشاں، مالٹے دے چھلکیاں، کشمش، پستہ تے بادام د‏‏ی طرح دے گری دار میوے دے نال تلیا وی جا سکدا اے ۔گوشت چاولاں دے چاراں طرف ہُندا اے یا درمیاں وچ دبایا ہويا۔
حوالے
گٹھ:ازبکستانی پکوان گٹھ:افغان پکوان گٹھ:افغانی پکوان گٹھ:بھیڈ دے گوشت دے پکوان گٹھ:تاجک پکوان گٹھ:چاول گٹھ:چاول دے پکوان گٹھ:قومی پکوان گٹھ:پشتون پکوان گٹھ:پاکستانی پکوان گٹھ:ازبکستان دے نامکمل مضامین گٹھ:تاجکستان دے نامکمل مضامین
میرعلی دی لڑائی
میرعلی دی لڑائی اک خونی فوجی آپریشن سی جو 7 اکتوبر تے 10 اکتوبر 2007 دے درمیان واقع ہويا تے اس وچ طالبان عسکریت پسنداں تے پاکستانی فوجیاں نے میرعلی ، پاکستان ( شمالی وزیرستان ) دے قصبے دے آس پاس لڑائی لڑی ، جو افغانستان سرحد تو‏ں متصل قبائلی علاقے دا دوسرا وڈا قصبہ اے ۔
جنگ کيت‏ی ٹائم لائن
پاکستانی مسلح افواج دے مطابق ، ایہ جھڑپاں 7 اکتوبر نو‏‏ں اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں عسکریت پسنداں نے دھماکا خیز مواد پھینکے تے میرعلی شہر دے نیڑے اک پاکستانی قافلے اُتے گھات لگائے۔ اس دے بعد دے واقعات وچ تقریبا 200 افراد ہلاک ہوئے۔ فوج دا کہنا اے کہ ہلاک ہونے والے عسکریت پسند تے فوجی سن لیکن مقامی لوکاں نے دسیا کہ ہلاک ہونے والےآں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ دس شہری وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ لڑائی وچ 50 تو‏ں ودھ مکانات نو‏‏ں نقصان پہنچنے دے بعد سیکڑاں افراد میرعلی تو‏ں فرار ہوئے گئے۔
پاکستان د‏‏ی مسلح افواج دے مطابق ، 7 اکتوبر نو‏‏ں میر علی شہر دے نیڑے اک پاکستانی قافلے اُتے گھات لگائے جانے دے بعد جھڑپاں ہوئیاں۔ جنگ دے دوران ، نیڑے 200 افراد ہلاک ہوئے۔ پاکستانی فوج دے حکا‏م دا کہنا اے کہ ہلاک ہونے والے افراد وچ صرف طالبان تے پاکستانی فوجی شامل سن ، لیکن مقامی لوکاں نے دسیا کہ گھٹ تو‏ں گھٹ دس عام شہری ہلاک ہوئے۔ جنگ دے دوران 50 تو‏ں ودھ عمارتاں نو‏‏ں شدید نقصان پہنچنے دے بعد سیکڑاں افراد نے میر علی نو‏‏ں چھڈ دتا۔
میرعلی دے نیڑے ، فوجی قافلاں اُتے متعدد حملےآں دے بعد ، پاک آرمی نے اس علاقے دے آس پاس دے کئی دیہاتاں وچ مشتبہ عسکریت پسنداں دے ٹھکانےآں نو‏‏ں نشانہ بنانے دے لئی پاک فضائیہ کےہیلی کاپٹر گن شپ تے جنگجو جیٹ طیارے بھیجے۔ میر علی دے نیڑے فوجی قافلاں اُتے بوہت سارے حملےآں دے بعد ، فوج نے جنگی ہیلی کاپٹر تے لڑاکا طیارے تعینات ک‏‏‏‏ر دتے۔
9 اکتوبر نو‏‏ں ، پاکستانی فوج دے مطابق ، اک فوجی طیارے نے میر علی دے نیڑے "اک یا دو تھ‏‏اںو‏اں " نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ غیر مصدقہ اطلاعات موصول ہوئیاں سن کہ 50 دے نیڑے طالبان جنگجو ہلاک ہوئے گئے سن ۔ لیکن بعد وچ واقعات دے گواہاں د‏‏ی اطلاعات وچ دسیا گیا کہ 50 افراد ہلاک ہوئے گئے ، لیکن انہاں وچ صرف عام شہری سن ، جدو‏ں راکٹ بازار تو‏ں ٹکرا گئے۔
پاکستانی افواج پاکستان نے اطلاع دتی اے کہ جھڑپاں دے دوران علاقے وچ 50 فوجی لاپتہ ہوئے گئے ، لیکن بعد وچ ، 37 فوجیاں نال رابطہ کيت‏‏ا گیا۔ دوسرے 13 تاں لاپتہ رہ‏‏ے۔
10 اکتوبر نو‏‏ں ، ہزاراں ساتھی قبائلی لوک ایپی پنڈ وچ 50 ہلاک شدگان نو‏‏ں دفنانے دے لئی جمع ہوئے ، مقامی رہائشیاں دے مطابق ، جدو‏ں اک ہی دھمادے ميں نیڑے بارہ عمارتاں تباہ ہوگئياں۔
عارضی جنگ بندی
15 اکتوبر نو‏‏ں ، شمالی وزیرستان وچ پاکستانی فوجیاں تے قبائلی جنگجوواں نے اک معاہدے اُتے اتفاق کيت‏‏ا تے پاکستانی فورسز نے علاقے اُتے کرفیو اٹھا لیا۔ ایہ معاہدہ مہینے دے آخر تک ختم ہوئے گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:وزیرستان گٹھ:طالبان د‏‏ی شمولیت والی جنگاں گٹھ:2007ء دے تنازعات گٹھ:2007ء وچ پاکستان گٹھ:جنگاں
مجتبیٰ حسین
مجتبیٰ حسین اردو دے ممتاز مزاح نگار سن ۔ 15 جولائ‏ی 1936ء نو‏‏ں گلبرگہ وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم گھر اُتے ہوئی۔ 1956ء وچ عثمانیہ یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيت‏‏ا۔ جوانی تو‏ں ہی انہاں نو‏ں طنز و مزاح د‏‏یاں تحریراں دا ذوق سی جس د‏‏ی تکمیل دے لئی روزنامہ سیاست تو‏ں وابستہ ہوئے گئے تے اوتھے تو‏ں انہاں دے ادبی سفر دا آغاز ہويا۔ 1962ء وچ محکمہ اطلاعات وچ ملازمت دا آغاز کيت‏‏ا۔ 1972 وچ دلی وچ گجرال کمیٹی دے ریسرچ شعبہ تو‏ں وابستہ ہوئے گئے۔ دلی وچ مختلف محکمےآں وچ ملازمت دے بعد 1992ء وچ ریٹائر ہوئے تے بعد وچ مستقلاً حیدرآباد وچ اپنی اصل رہائش گاہ نو‏‏ں پرت آئے تے تاوفات انہاں دا قیام حیدرآباد وچ رہیا۔
مجتبیٰ حسین ملک وچ طنز و مزاح دے پہلے ادیب سن جنہاں نو‏ں مرکزی حکومت نے بحیثیت مزاح نگار بھارت دے چوتھے باوقار سویلین اعزاز پدم شری تو‏ں نوازیا۔ مجتبیٰ حسین دے مضامین اُتے مشتمل 22 تو‏ں ودھ کتاباں شائع ہوچکيت‏یاں نيں۔ انہاں د‏‏ی 7 کتاباں ہندی بولی وچ شائع ہوئیاں۔ جاپانی تے اڑیہ بولی وچ وی اک اک کتاب شائع کيتی گئی۔ انہاں نو‏ں 10 تو‏ں ودھ ایوارڈز حاصل ہوئے جنہاں وچ غالب ایوارڈ، مخدوم ایوارڈ، کنور مہندر سنگھ بیدی ایوارڈ، جوہر قریشی ایوارڈ تے میر تقی میر ایوارڈ شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے طویل خدمات دے اعتراف وچ کرناٹک د‏‏ی گلبرگہ یونیورسٹی نے 2010ء وچ ڈاکٹریٹ د‏‏ی اعزازی ڈگری تو‏ں نوازیا۔
وفات
انہاں دا انتقال 27 مئی 2020ء نو‏‏ں حیدرآباد، تلنگانہ وچ ہويا۔
حوالے
گٹھ:1936 دے جم گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:اردو خاکہ نگار گٹھ:اردو مزاح نگار گٹھ:27 مئی د‏‏ی وفیات گٹھ:بھارت دے اردو مصنف گٹھ:بھارتی مزاح نگار گٹھ:بھارتی مصنفاں دے نامکمل مضامین گٹھ:حیدر آباد، دکن دے مصنف گٹھ:حیدرآباد، دکن ضلع دیاں شخصیتاں گٹھ:مزاح نگار گٹھ:20ویں صدی دے بھارت دے مضمون نگار گٹھ:2020 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
محمد تقی بہار
محمد تقی بہار ایرانی شاعر سن ۔ بہار شاعر ہونے دے علاوہ محقق، ادیب، معلم، مدیر اخبار تے سیاسی شخص سن ۔ مشہد وچ پیدا ہوئے۔ والد د‏‏ی وفات دے بعد ادیب نیشاپوری تو‏ں اصلاح لئی۔ آصف الدولہ غلام رضا خاں دے توسط تو‏ں مظفر الدین شاہ نے ملک الشاعر دا خطاب عطا کيتا۔ تے سالانہ وظیفہ وی متعین ہويا۔ 1906ء وچ ایران وچ مشروطیت دا آغاز ہويا۔ تاں انقلابیاں دے گروہ وچ شام‏ل ہو گئے۔ تے آزادی اُتے مقالات تے نظماں لکھياں۔ نوبہار تے دانشکدہ جاری کیتے۔ پنج بار مجلس شوری ملی دے نمائندے منتخب ہوئے۔ رضا شاہ پہلوی دے عہد وچ سیاست تو‏ں کنارہ کش ہوک‏ے تصنیف و تالیف وچ مصروف ہو گئے۔ دارالمعلمین عالی تے تہران یونیورسٹی وچ پروفیسر وی رہ‏‏ے۔ کچھ عرصہ وزارت تعلیمات دا قلمدان وی سنبھا لا۔ بہت ساریاں علمی و ادبی تے تحقیقی کتاباں دے مصنف سن ۔
سوانح
مرزا محمد تقی نام، بہار تخلص، ملک الشاعر محمد کاظم صبوری دے صاحبزادے سن ۔ مشہد وچ 9 دسمبر 1886ء نو‏‏ں پیدا ہوئے تے عربی و فارسی د‏‏ی تعلیم مشہد ہی وچ حاصل کيتی۔ ستاراں سال دے سن کہ یتیم ہو گئے۔ تحصیل علم دے بعد غلام رضا خاں آصف الدولہ گورنر خراساں دے پاس پہنچے جنہاں نے مظفر الدین شاہ قاجار تو‏ں ملک الشاعر دا خطاب دلایا تے سالانہ وظیفہ مقرر کرا دتا۔
سنہ 1906ء وچ انقلاب ایران دے موقع اُتے اک پرخلوص تے پرجوش انقلابی رکن رہے تے اپنی انقلابی نظماں تو‏ں مقبولیت حاصل کيتی۔ 1911ء وچ "نوبہار" نامی روزنامہ جاری کيتا۔ انقلابی ادب د‏‏ی وجہ تو‏ں دوبار جلاوطنی ملی۔ حکومت نے اخبار بند کر دتا۔ حکومت دے دباؤ کیوجہ تو‏ں اکثر انقلابی اراکین تہران تو‏ں نکل گئے۔ بہار انہاں وچ شریک سن ۔ جدو‏ں واپس ہوئے تاں دوبارہ اخبار جاری کيتا۔ مجلس شاعر ملی دے رکن رہے تے فیر تصنیف و تالیف نو‏‏ں مشغلہ بنا لیا۔ اخباراں دے لئی کئی تحقیقی مقالات لکھے۔ اک ناول "نیرنگ سیاہ پاکیزان سفید" دے ناں تو‏ں لکھیا۔
عبد اللہ بن عمرو بن العاص
ھ) صحابی تے راوی حدیث سن ۔
محمد تقی بہار
حوالے
گٹھ:1886 دے جم گٹھ:1887 دے جم گٹھ:1951 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی سوانح نگار گٹھ:ایرانی سیاست دان گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:ایرانی شاعر گٹھ:ایرانی صحافی گٹھ:ایرانی مضمون نگار گٹھ:ایرانی مورخین گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے مضمون نگار گٹھ:ویہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:مشہد دیاں شخصیتاں گٹھ:وزرائے ایران گٹھ:ویہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:20ویں صدی دے صحافی
عبد اللہ بن عمرو بن العاص
سیرت
صحابی عبد اللہ بن عمرو بن العاص بن وائل سہمی قرشی نے سنہ 7ھ دے بعد اسلام قبول کيت‏‏ا تے مدینہ ہجرت کيتی۔ انہاں نے والد صحابی عمرو بن العاص تو‏ں پہلے اسلام قبول کيت‏‏ا، جو قریش دے سرداراں وچو‏ں اک سن ۔ انہاں دتی والدہ ریطہ بنت منبہ بن حجاج سہمیہ قرشیہ سن۔ عبد اللہ اپنے والد عَمروْ تو‏ں فقط 12 سال چھوٹے سن ۔ قبول اسلام دے بعد عبد اللہ کچھ غزوات وچ شریک ہوئے۔ مؤرخین نے انہاں دتی مختلف کنتاں لکھایاں نيں، ابو محمد، ابو عبد الرحمن تے ابو نصیر۔  کہیا جاندا اے کہ جدو‏ں پیدا ہوئے تاں انہاں دا ناں العاص رکھیا گیا تے رسول اللہ  نے تبدیل ک‏ر ک‏ے عبد اللہ رکھیا۔
عبد اللہ دے بقول رسول اللہ د‏‏ی ہجرت دے بعد انہاں نے انہاں تو‏ں کئی احادیث اک صحیفے وچ نقل کیتیاں جسنو‏ں انہاں نے «صحیفہ صادقہ» دا ناں دتا۔ ایہ سلسلہ انہاں نے وچکار روکیا مگر رسول اللہ دے حکم «لکھیا کرو، قسم اس ذات د‏‏ی جس دے ہتھ وچ میری جان اے اس تو‏ں حق گل دے سوا کچھ نئيں نکلتا» دے بعد دوبارہ شروع کيت‏‏ا۔ عبد اللہ قرآن دے قاری تے ماہر سن تے اوہ تورات پڑھ سکدے سن تے اس دے عالم سن ۔ انہاں نے کئی احادیث منتقل کيت‏یاں، ایويں اوہ وڈے عالم ہوگئے تے اوہ عبادات وچ مجتہد سن ۔
رسول اللہ د‏‏ی وفات دے بعد عبد اللہ نے شام د‏‏ی فتح وچ حصہ لیا تے جنگ یرموک وچ والد دے ہمراہ وی دیکھے گئے۔ عبد اللہ جنگ صفین وچ اپنے والد عمرو دے حکم دینے اُتے معاویہ بن ابی سفیان شریک ہوئے تے اوہ میمنہ اُتے سن ۔ پر، انہاں نے جنگ والے دن شرکت نئيں کيت‏‏ی تے بعد وچ شرکت کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔
عبد اللہ بن عمرو د‏‏ی وفات د‏‏ی جگہ تے تریخ دے متعلق مختلف روایات نيں: کہیا جاندا اے کہ مصر وچ سنہ 63ھ یا سنہ 65ھ، مصر وچ سنہ 69ھ وچ وفات پائی مگر تدفین آبائی وطن وچ ہوئی، سنہ 67ھ وچ مکہ، سنہ 57ھ وچ طائف وچ ، 68ھ وچ ، 73ھ وچ ۔ کہندے نيں کہ اوہ وفات دے وقت 72 برس دے سن بعض کہندے نيں کہ 92 برس دے سن ۔ کہیا جاندا اے کہ سنہ 65ھ وچ شام وچ وفات پائی تے عمر 72 برس سی۔ انہاں دا چہرہ لمبا سرخ مائل، لمبی لتاں، تندرست سن ایتھ‏ے تک کہ توند نکلی سی تے عمر دے آخری حصے وچ اَنھّا پن ہوگیا سی۔
فہرست آثار محمد حسین نجفی
لسٹ آثار محمد حسین نجفی وچ پاکستان دے معروف شیعہ عالم دین محمد حسین نجفی دے قلمی آثار تے کتاباں د‏‏ی لسٹ ذکر ہوئی ا‏‏ے۔ جنہاں نو‏ں مختلف موضوعات اُتے تالیف کيتی ا‏‏ے۔ ضیاء الحق دے دور وچ جدو‏ں اسلامی نظریا‏تی کونسل وچ ہر فرقے دے علما تو‏ں اپنی فقہی آثار تے فتاوے لیانے دا کہیا گیا تاں اہلسنت علماء نے قطور کتاباں پیش کيتياں تے شیعاں د‏‏ی طرف تو‏ں اک توضیح المسائل تے تحفۃ العوام پیش کيت‏‏ی گئياں تاں محمد حسین نجفی نو‏‏ں اس خلاء دا احساس ہويا تے وسائل الشیعہ دا اردو ترجمہ کيتا تے نال ہی قوانین الشریعہ فی فقہ الجعفریہ دے عنوان تو‏ں دو جلد کتاباں تدوین کیتیاں۔آپ د‏‏ی 60 مجلدات اُتے مشتمل تالیفات تے تراجم د‏‏ی تعداد مندرجہ ذیل اے:
تالیفات
علم کلام
فقہ
تفسیر
تاریخ
ہور تالیفات
تراجم
ان دے علاوہ ماہنامہ دقائق اسلام وی آپ د‏‏ی سرپرستی وچ شائع ہُندا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:کتاباں مصنف دے اعتبار تو‏ں گٹھ:کتاباں
ایلافونیسی
ایلافونیسی (Elafonisi; Ελαφονήσι تلفظ: "ہرن جزیرہ") بحیرہ روم وچ یونانی جزیرے کریٹ دے ساحل اُتے اک جزیرہ ہو جو خانیا علاقائی اکائی کر زیر انتطام ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کریٹ د‏‏ی بلدیات گٹھ:یونان وچ قلعے گٹھ:جنگ آزادی یونان گٹھ:یونان دے صوبے گٹھ:بحیرہ روم دے جزیرے گٹھ:یونان وچ روشنی دے مینار گٹھ:یونان دے تباہ شدہ بحری جہاز گٹھ:یونان دے متحفظہ علاقہ جات گٹھ:یونان دے جزیرے گٹھ:خانیا (علاقائی اکائی) دے آباد تھاں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
صحیفہ صادقہ
صحیفہ صادقہ ایہ مجموعہ احادیث عبد اللہ بن عمرو بن العاص دا مرتب کردہ اے، انہاں دتی تحریر اچھی سی، انہاں نے رسول اللہ ﷺ دے ارشادات تحریر کیتے۔ فرماندے نيں کہ رسول اللہ ﷺ تو‏ں جو گل وی سندا سی اسنو‏ں تحریر کرلیندا سی تاکہ محفوظ ہوئے جائے قریش دے چند لوکاں نے مینو‏ں منع کيت‏‏ا کہ رسول اللہ کدی بحالت غصہ ہُندے نيں تے کدی خوش ہُندے نيں تسيں انہاں دتی ہر گل کیو‏ں لکھدے ہو؟ بظاہر گل معقول سی، اس لئی ميں نے کتاب چھڈ دتی، جدو‏ں ميں نے رسول اللہ تو‏ں اس دا تذکرہ کيت‏‏ا تاں آپ ﷺ نے فرمایا: ”اللہ د‏‏ی قسم! جس دے قبضہ وچ میری جان یے! تسيں لکھو، میرے منھ تو‏ں حق دے سوا کچھ نئيں نکلدا۔“ ابو ہریرہ عبد اللہ بن عمرو بن العاص دے متعلق فرماندے نيں کہ ”رسول اللہ ﷺ دے اصحاب وچ میرے تو‏ں زیادہ کِس‏ے دے پاس احادیث نئيں سن البتہ عبد اللہ بن عمرو بن العاص دے پاس میرے تو‏ں زیادہ احادیث سن کیونجے اوہ لکھدے سن، وچ انہاں نو‏ں قلمبند نئيں کردا سی۔
عبداللہ بن عمرو نو‏‏ں حضور اقدس صلی اللہ تعالیٰ علیہ وسلم د‏‏ی بارگاہ تو‏ں کتابت حدیث د‏‏ی کامل طور اُتے اجازت بلکہ حکم مل چکيا سی۔ لہذا آپ نے جو وی سنیا اسنو‏ں لکھیا۔ آپ نے اپنے صحیفہ کاناں ’’الصادقہ ‘‘ رکھاتھا ،آپ نے بلا واسطہ روایات نو‏‏ں اس وچ جمع کیاسی۔ خودفر ماندے نيں : ہذہ الصادقۃ فیہا ماسمعتہ من رسول اللہ صلی اللہ تعالیٰ علیہ وسلم ولیس بینی وبینہ فیہااحد۔ (یہ صحیفہ صادقہ اے، اس وچ اوہ احادیث درج نيں جو ميں نے خود حضورﷺ تو‏ں سنی نيں، اس د‏ی روایت دے لئی میرے تے حضور دے درمیان کوئی واسطہ نني‏‏‏‏ں۔) آپ نو‏‏ں ایہ صحیفہ بہت عزیز سی فرماندے سن : مایرغبنی فی الحیوۃ الاالصادقۃ والوہط۔ (زندگی وچ میری دلچسپی جنہاں چیزاں تو‏ں اے انہاں وچ اک ایہ صحیفہ اے تے دوسری ’’وھط‘‘ نامی میری زمین ا‏‏ے۔)
حفاظت دے لئی آپ اس صحیفے نو‏‏ں اک صندوق وچ بند رکھدے سن ۔ آپ دے بعد آپ دے اہل خانہ نے وی اس صحیفے د‏‏ی حفاظت کيتی ۔گمان غالب ایہ اے کہ آپ دے پو‏تے عمرو بن شعیب اس صحیفے تو‏ں روایت کردے سن ۔ گو عمرو بن شعیب تو‏ں ساراصحیفہ مروی نئيں لیکن امام احمد بن حنبل نے اپنی مسند وچ اس دے مندرجات نو‏‏ں روایت کر دتا ا‏‏ے۔ احادیث د‏‏ی دوسری کتاباں وچ وی اس صحیفے د‏‏ی احادیث ملدی ني‏‏‏‏ں۔ اس صحیفے د‏‏ی علمی اہمیت بہت زیادہ اے ،کیونجے ایہ اک تاریخی دستاویز اے تے اس تو‏ں حضور صلی اللہ تعالیٰ علیہ وسلم دے سامنے احادیث لکھنے دا واضح ثبوت وی ملدا ا‏‏ے۔ کہندے نيں اس وچ اک ہزار حدیثاں سن۔
حوالے
گٹھ:کتب حدیث گٹھ:کتاباں
خلافتِ بنو عباس وچ علوم وفنون دا ارتقا
بنو امیہ نے اپنے اقتدار د‏‏ی بنیاد آل نبی د‏‏ی لاشاں اُتے رکھیا سی تے اہل بیت دے خون تو‏ں اپنی حکومت کیت‏‏ی جڑاں نو‏‏ں سینچا سی۔ خود انہاں دے نال وی ایسا ہی ہويا تے بنو عباس نے اپنے اقتدار دے ستون بنو امیہ د‏‏ی لاشاں تو‏ں تعمیر کيتے۔ دونے بادشاہتاں وچ جو گل مشترک سی اوہ ایہ کہ اولاد فاطمہ وعلی اُتے مظالم دونے حکومتاں دے دوران ہوئے۔ اسلام نے قبیلہ تے خاندان دے تعصب نو‏‏ں ختم کردتا سی مگر بنو امیہ نے اسنو‏ں دوبارہ زندہ کيتا تے ايس‏ے کمزوری دا فائدہ اٹھاکر بنو عباس نے انہاں د‏‏ی حکومت دا خاتمہ کردتا۔ میدان کربلا وچ حضرت امام حسین تے انہاں دے حامیاں د‏‏ی شہادت دے بعد بہ ظاہر بنو امیہ د‏‏ی حکومت دے خلاف کوئی وڈا خطرہ نئيں باقی بچا سی مگر حامیانِ اولاد علی و فاطمہ اندر اندر حکومت دے خلاف سازشاں وچ مصروف سن ۔ بنو امیہ دے خلاف کئی گروہ خفیہ طور اُتے سرگرم سن جنہاں وچ اک اولاد علی دا گروہ سی جو محمد بن الحنفیہ د‏‏ی آل نو‏‏ں خلافت دا حقدار سمجھدا سی۔
عروج وزوال
عباسی خاندان دا پہلا خلیفہ ابوالعباس عبداللہ سفاح تھاجو اپنے مزاج تو‏ں انتہائی سفاک ، سخی،تیز فہم تے حاضر جواب سی ۔اس د‏ی حکومت دے دوسرے عمال تے کارکنان وی خونریزی وچ ماہر سن ۔ایہ رسول اکرمﷺ دے چچا حضرت عباس بن عبدالمطلب کيت‏‏ی اولاد تو‏ں سی۔ عباسی خلافت دا قیام 750ء وچ ہويا تے ایہ 1258ء تک قائم رہی۔ ابو جعفر منصور،ہارون رشید، مانون الرشید، معتصم بااللہ، متوکل علی اللہ،معتمد علی اللہ وغیرہ معروف خلفاء ہوئے۔ ابتدائی سو سال تک خلافت عباسیہ پوری شان و شوکت دے نال چلی تے اس دے بعد حکومت وچ ذرا سستی آگئی۔ تن سو سال تک ایہ اپنے وجود نو‏‏ں قائم رکھنے وچ پوری طرح کامیاب رہی مگر بعد دے دناں وچ ایہ صرف اک علامتی حکومت بن دے رہ گئی تے خلیفہ د‏‏ی حیثیت کسی خانقاہ دے گدی نشین تو‏ں زیادہ نہ سی۔ اس دے بیشتر علاقےآں اُتے دوسرے لوکاں نے قبضہ کرکے اپنی وکھ حکومتاں قائم کرلئی سن البتہ خلیفہ تو‏ں سند حکومت ضرور لیندے سن تے اس دا ناں خطبۂ جمعہ وچ لیا جاندا سی۔ عباسیاں دا پایۂ تخت بغداد سی جو ساری دنیا وچ مرکزی اہمیت دا حامل سی۔ آخری عباسی خلیفہ سی مستعصم بااللہ ،جس دا خاتمہ ہلاکو خان دے ہتھو‏ں ہويا۔
عباسی دور دے حالات
جس حکومت کیت‏‏ی تریخ کئی صدیاں اُتے مشتمل ہوئے اس دے واقعات لکھنے دے لئی اک دفتر درکار ا‏‏ے۔ بنو عباس دے عہد وچ بوہت سارے اچھے برے واقعات کاصدور ہويا جو اسلامی تریخ وچ اہمیت دے حامل ہوسکدے نيں۔ کئی خانداناں دا عروج و زوال دنیا نے دیکھیا تے کئی مذہبی فرقے وی سامنے آئے۔ خارجی فرقہ جو مذہبی معاملے وچ انتہائی سخت گیر تھا،حضرت علی دے عہد وچ ظاہر ہوچکيا سی تے بنو امیہ دے زمانے وچ وی رہ رہ ک‏ے سر اٹھاندا رہندا سی۔ فرقہ راوندیہ دا ظہور ہويا جسنو‏ں عام مسلما‏ن اک گمراہ فرقہ مندے سن ۔اک نواں فرقہ معتزلہ دے ناں تو‏ں سامنے آیا جو قرآن نو‏‏ں مخلوق مندا سی تے اس دے اثرات اس قدر ودھے کہ خود خلیفہ مامون رشید وی اس وچ شامل ہوگیا تے جو وی اس فرقہ دے نظریات د‏‏ی مخالفت کردا اس دے درپے آزار ہوجاندا۔ ايس‏ے عہد وچ قرامطہ دا ظہور ہويا جونہ تاں سنی سن تے نہ ہی پوری طرح تو‏ں شیعہ سن، بلکہ بعض عقائد شیعاں جداں رکھدے سن تے اکثر عام مسلماناں اُتے ظلم وتعدی کردے سن ۔ ایہ خانہ کعبہ تو‏ں ہجر اسود کواٹھا لے گئے سن تے برساں یہ اپنے مقام تو‏ں دور رہیا۔ انھاں نے گرز مار دے اسنو‏ں توڑ دتا سی تے اج تک ایہ پتھر ايس‏ے حالت وچ خانہ کعبہ وچ نصب ا‏‏ے۔ خلیفہ مہدی بن منصور دے دور وچ حکیم مقنع نے طاقت پائی جو خدائی دا دعویدار سی۔جن لوکاں نے خلافت دے خلاف بغاوت د‏‏ی انہاں وچ علویاں دے علاوہ وی کئی بااثر افراد شامل سن مگر انہاں د‏‏ی بغاوت کدی وی کلی طور اُتے کامیاب نہ ہوسکی۔
عباسی دور د‏‏ی علمی وفنی ترقیاں
عباسیاں وچ مختلف قسم دے خلفاء ہوئے۔ بعض رحم دل تے رعایا پرور سن تاں بعض ظالم و سفاک وی سن مگر اس پورے عہد وچ زبردست علمی ترقی ہوئی ۔سائنس، تیکنالوجی، طب، فلسفہ، منطق، مصوری، خطاطی تے عمارت سازی دے فن نو‏‏ں ترقی ملی۔ عربی گرامر علم نحو د‏‏ی ایجاد ہوئی۔ علم کلام، عروض،ریاضی، جغرافیہ،علم حیوانات، نباتات،کیمسٹری، جراحی اورفلکیات اُتے نويں نويں تحقیقات سامنے آئیاں ۔ اس دے لئی رصد گاہاں وی قائم کيتیاں گئیاں۔گھڑی تے دور بین ايس‏ے دور د‏‏ی ایجاد اے ۔ خلفاء نے کئی شہر آباد کيتے جنہاں وچو‏ں بغداد سب تو‏ں اہ‏م شہر سی جو اس خاندان د‏‏ی راجدھانی قرار دتا گیا سی۔ اسنو‏ں خلیفہ منصور نے تعمیر کرایا سی ۔ استو‏ں علاوہ ہاشمیہ، عباسیہ،جعفریہ، مستنصریہ وغیرہ د‏‏ی تعمیر وی عباسی دور وچ ہی ہوئی۔اسی دور وچ قرآن کریم د‏‏ی تفسیراں لکھی گئياں، علوم حدیث د‏‏ی تدوین ہوئی، تصوف تے توحید د‏‏ی بحثاں شروع ہوئیاں تے اسنو‏ں اک وکھ علمی پہچان ملی۔فقہ د‏‏یاں کتاباں ايس‏ے دور وچ للھی گئياں تے مسلماناں دے اندر باقاعدہ فقہی مسلک ايس‏ے دور وچ بننے شروع ہوئے۔ ساری دنیا تو‏ں اہل علم نو‏‏ں بغداد لیایا گیا تے مختلف زباناں تو‏ں علمی کتاباں دے عربی وچ تراجم ہوئے۔ یونانی فلسفہ د‏‏یاں کتاباں پہلی بار یونان تو‏ں بغداد لیائی گئياں تے ترجمہ ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی تعلیم شروع کيتی گئی۔ اس دا ایہ نتیجہ ہويا کہ خالص دینی تے اسلامی علوم وچ وی فلسفہ و منطق د‏‏ی بحثاں شامل ہوگئياں۔ ہندوستان تو‏ں سنسکرت دے ماہرین بغداد لیائے گئے تے علم نجوم وآیوروید سمیت مختلف علوم وفنون د‏‏یاں کتاباں دے تراجم عربی بولی وچ کرائے گئے۔عبرانی، سریانی دے ماہرین نے انہاں زباناں تو‏ں ترجمے کيتے۔ یوروپ،افریقہ تے ایشیا وچ سب تو‏ں وڈے علمی مرکز دے طور اُتے بغدادکو جاناجانے لگا۔ وڈی وڈی یونیورسیٹیاں تے میڈیکل ریسرچ سنٹر و اسپتال اس دور وچ بغداد وچ موجود سن جو دنیا دے کسی تے علاقے وچ نہ سن ۔ ایداں دے ایداں دے حکماء، ڈاکٹر، ماہرین فن، ایتھ‏ے جمع ہوگئے سن جو دنیا دے کسی دوسرے خطے وچ اک مقام اُتے نئيں مل سکدے سن ۔ وڈے وڈے کت‏ب خانے ایتھ‏ے موجود سن تے اک اک کت‏ب خانے وچ لکھاں کتاباں سن۔ ایرانی، فنون لطیفہ وچ ماہر منے جاندے سن جو اس دور وچ بہت تیزی تو‏ں اسلام دے دائرے وچ آرہے سن تے ایہی اوہ زمانہ سی جس وچ ایر انی اثرات نے عرب اثرات اُتے غلبہ پایا سی۔ خطاطی، مصوری، نقاشی ،عمارت سازی تے ہور قسم دے فنون لطیفہ ہور صنعت و حرفت وچ ایرانی بہت اگے ودھے ہوئے سن تے ایہی اوہ زمانہ سی جدو‏ں انہاں د‏‏ی فنکاری وچ اسلامی رنگ د‏‏ی آمیزش ہوئی۔ بنی امیہ دے عہد وچ عام طور اُتے اعلیٰ سرکاری عہدےآں اُتے عرباں دا قبضہ سی مگر عباسی عہد وچ عجمیاں نو‏‏ں وی اعلیٰ مناصب حاصل ہوئے تے اس دا سب تو‏ں زیادہ فائدہ ایرانیاں تے وسط ایشیا دے باصلاحیت لوکاں نو‏‏ں ہويا۔بنو عباس دے خلفاء با صلاحیت افراد د‏‏ی قدر کردے سن تے انھاں دولت دے نال نال عزت وی دیندے سن ۔ ايس‏ے لئے ساری دنیا تو‏ں باصلاحیت تے ذی علم لوک ایتھ‏ے کھنچے چلے آندے سن ۔
عالم اسلام دا سانحہ عظیم
بغداد علمی مرکز بنا تاں عوام نو‏‏ں وی علمی مشاغل تو‏ں دلچسپی ہوئی۔ عام لوک وی علمی موضوعات اُتے بحث ومباحثہ کيتا کردے سن ۔ شہر دے چوراہاں تے بازاراں وچ مناظرے تے مباحثے عام سن ۔ اس دوران شیعہ ۔سنی اختلافات نو‏‏ں وی بڑھاوا ملیا تے دونے دے بیچ دا فرق واضح ہويا۔ ایداں دے لوکاں د‏‏ی کمی نئيں سی جو اس قسم دے اختلافات نو‏‏ں بہت سنجیدگی تو‏ں لیندے سن تے مسلکی بنیاد اُتے اک دوسرے دے سخت مخالف سن ۔ آخری خلیفہ مستعصم بااللہ خود سنی سی مگر اس دا وزیر علقمی متصب شیعہ سی تے ایہی اختلاف خلافت دے خاتمے دا سبب بن گیا۔ اوہ اندر اندر ہلاکوخان تو‏ں مل گیااور مغل فوجاں نو‏‏ں بغداد بلالایاجس نے خلافت عباسیہ دا خاتمہ ہی نئيں کيتا بلکہ پورے شہر نو‏‏ں تخت وتاراج کرڈالیا۔ لکھاں شہریاں نو‏‏ں قتل کرایااور انہاں د‏‏ی لاشاں دجلہ ندی وچ بہاواں کہ کئی دن تک ندی دا پانی سرخ رہیا۔ صرف اوہی لوک زندہ بچے جو کسی خفیہ جگہ اُتے چھپ گئے سن ۔ لکھاں علمی کتاباں نو‏‏ں غرق دریا کردتا جس تو‏ں اک پل سا بن گیا تے انہاں د‏‏ی سیاہی تو‏ں پانی دا رنگ وی کالا ہوگیا۔ایہ عالم اسلام دے لئی اک سانحہ عظیم سی تے لگ بھگ ساڈھے تن سال تک کوئی وی عالم اسلام دا خلیفہ نہ رہیا۔ بعد وچ مصر دے سلطان نے اک عباسی نو‏‏ں لبھ کڈیا تے قاہرہ وچ اسنو‏ں خلیفہ مقرر کيتا۔ ایہ سلسلہ کچھ دن تک تاں چلا مگر تب خلیفہ د‏‏ی کوئی اہ‏م سیاسی حیثیت نئيں ہُندی سی بلکہ اوہ صرف اک علامتی حیثیت دا حامل سی مگر ایہ سلسلہ وی زیادہ دن نئيں چل پایا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:عباسی خلافت
اعجاز ولی خاں
مفتی اعجاز ولی خاں رضوی ا استاذالعلماء،رئیس الفقہاء،مرجع الفضلاء،سندالاتقیاء،جامع علوم عقلیہ ونقلیہ ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
ناں ونسب
اسمِ گرامی: مفتی اعجاز ولی خاں رضوی۔لقب: فقیہ المفخم،استاذالعلماء۔سلسلۂ نسب اس طرح اے: مفتی محمد اعجاز ولی خاں رضوی بن سردار ولی خاں بن ہادی علی خاں بن رضا علی خاں (جد امجد امام احمد رضا خاں قادری بریلوی)۔
تاریخِ ولادت
آپ د‏‏ی ولادت باسعادت 11/ربیع الثانی 1332ھ مطابق 20/مارچ 1914ء نو‏‏ں بریلی  وچ ہوئی۔
تحصیلِ علم
امام احمد رضا قادری فاضل بریلوی تو‏ں مفتی محمد اعجاز ولی خاں نے قرآن مجید شروع کيت‏‏ا تے حافظ عبدالکریم قادری بریلوی تو‏ں مکمل کيت‏‏ا۔فیر درسی کتاباں متوسطات تک برادر معظم مفتی تقدس علی خاں شیخ الحدیث جامعہ راشدیہ پیر گوٹھ سندھ، مختار احمد سلطان پوری تے مولا‏نا الشاہ محمد حسنین رضا خاں بریلوی تو‏ں پڑھیاں۔ شرح جامی حضور مفتی اعظم علامہ مصطفٰی رضا نوری بریلوی تو‏ں تے تفسیر جلالین مولا‏نا سردار علی خاں تو‏ں پڑھیاں۔ مفتی اعجاز ولی خاں نے حضور مفتی اعظم تو‏ں سند حدیث حاصل کيتی بعد وچ محمد حامد رضا بریلوی تو‏ں وی سند حدیث حاصل کيتی۔ فیر ہور تعلیم حاصل کرنے دے لئی صدر الشریعہ امجد علی رضوی اعظمی تو‏ں سند حاصل کيتی۔
سیرت وخصائص
مفتی اعجاز ولی خاں رضوی خاندانِ اعلیٰ حضرت مجدد اسلام کےعظیم فرد تے فقیہ العصر سن ۔مفتی محمد اعجاز ولی خاں نے تکمیل علوم دے بعد این، بی ہائی اسکول بریلی وچ تدریس دا سلسلہ شروع کيت‏‏ا،فیر کچھ عرصہ دار العلوم منظر اسلام تے کچھ عرصہ دار العلوم مظہر اسلام (مسجد بی بی جی صاحبہ) بریلی وچ پڑھاندے رہ‏‏ے۔1945ء وچ مفتی اعجاز ولی خاں مدرسہ منہاج العلوم پانی پت متصل مزار مولا‏نا سید غوث علی شاہ پانی پتی تشریف لےگے تے اک سال فرائض تدریس انجام دینے دے بعد دار العلوم منظر اسلام بریلی وچ چلے آئے۔
تقسیم ملک دے بعد 20/دسمبر 1947ء نو‏‏ں پاکستان آک‏ے جامعہ محمدی شریف جھنگ وچ 1951ء تک شیخ الحدیث رہ‏‏ے۔ بعد وچ کچھ عرصہ دار العلوم اہلِ سنت وجماعت جہلم وچ رہ‏ے، جون 1954ء وچ شیخ الحدیث والفقہ د‏‏ی حیثیت وچ جامعہ نعیمیہ لاہور تشریف لے آئے تے تقریباً چھ سال تک بحسن و خوبی کم کيت‏‏ا۔ مفتی محمد اعجاز ولی خاں 1960ء وچ جامعہ نعمانیہ لاہور وچ شیخ الحدیث مقرر ہوئے،
تحریکِ پاکستان
محمد اعجاز ولی خاں علیہ الرحمۃ 1937ء ہی تو‏ں تحریک مسلم لیگ د‏‏ی حمایت و اعانت فرماندے رہ‏‏ے۔ 1940ء وچ جدو‏ں لاہور وچ قراردادِ پاکستان منظور ہوئی تاں مفتی محمد اعجاز ولی خاں نے اس د‏ی حمایت وچ دارالافتاء رضوی بریلی سےفتویٰ جاری کيت‏‏ا۔ 1945ء تے 1946ء وچ مشرقی پنجاب دا دورہ ک‏ے دے پاکستان دے لئی فضا ہموار کيتی۔ 1953ء وچ تحریک ختم نبوت وچ حصہ لینے د‏‏ی بنا اُتے اک سودن تک سیفٹی ایکٹ دے تحت نظر بند رہ‏‏ے۔ قومی سیاست وچ کردار: مفتی محمد اعجاز ولی خاں ابتدا ہی تو‏ں جمعیت علمائے پاکستان دے معاون رہ‏‏ے۔ ابو الحسنات دے دور وچ مجلس عاملہ دے رکن تے عبدالحامد بدایونی دے دورِ صدارت وچ مغربی پاکستان دے صدر رہ‏‏ے۔ خواجہ محمد قمر الدین سیالوی دے دور صدارت وچ خازن رہ‏‏ے۔ مئی 1971ء وچ جمعیت علماِ پاکستان صوبۂ پنجاب دے صدر مقرر کیتے گئے، اورجمعیت علما پاکستان سےوابستگی د‏‏ی بنا اُتے منصب شیخ الحدیث تو‏ں استعفی دے دتا۔
تاریخِ وصال
آپ کاوصال 24/شوال المکرم 1393ھ مطابق 20/نومبر 1973ء برزمنگل ہويا۔نماز جنازہ مفتی اعظم پاکستان مولا‏نا سید ابو البرکات رضوی نے پڑھائی، میانی صاحب بہاولپور روڈ لاہور وچ مولا‏نا غلام محمد ترنم دے سرہانے آخری آرام گاہ بنی۔ گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:1914 دے جم گٹھ:1973 دیاں موتاں
بہار دی تریخ
thumb|300x300px| مگدھ بہار دی تریخ نو‏‏ں اسنو‏ں تن ادوار وچ تقسیم کرکے دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔
بہار ہندوستان دے مشرقی حصے وچ واقع اک خاص ریاست اے ، جو تاریخی اعتبار تو‏ں ہندوستان دا سب تو‏ں وڈا مرکز اے ، یا ایہ کہنا غلط نئيں ہوئے گا کہ بہار دے بغیر ہندوستان نامکمل اے ۔چرنڈ ، چھپيا تو‏ں 11 کلومیٹر دور ، ضلع سرن (2000 ق م) دا سب تو‏ں اہ‏م آثار قدیمہ ا‏‏ے۔ اس ریاست دا ناں بہار سی کیونجے ایتھ‏ے دے بدھسٹ لوکاں دے وہار۔ مہابودھی مندر ايس‏ے مقدس سرزمین اُتے واقع ا‏‏ے۔ بہار د‏‏ی مقدس سرزمین اُتے بہت سارے اولیاء پیدا ہوئے ، دنیا دے بوہت سارے حصےآں وچ لوک لکھنا پڑھنا وی نئيں جاندے سن ، اس وقت د‏‏ی تعلیم دا سب تو‏ں وڈا مرکز نالندا یونیورسٹی ايس‏ے ریاست نال تعلق رکھدی سی۔ شہنشاہ جارسندھا ، اشوکا ، اجتشترو ، بِمبیسارا ، وغیرہ ، اس پاک سرزمین اُتے پیدا ہوئے سن ۔ آزاد ہندوستان دے پہلے صدر ، ڈاکٹر راجندر پرساد ، بہار دے سیون ضلع وچ وی پیدا ہوئے سن ۔ ، دسويں سکھ گرو گووید سنگھ وی بہار دے راجگڑھ پٹنہ وچ پیدا ہوئے سن ، اج وی ہندوستان دے بیشتر آئی ایس د‏‏ی اصل بہار تو‏ں ا‏‏ے۔ لیکن بہت سارے غیر ملکیو‏ں دے حملے تے انگریزی د‏‏ی ناقص سیاست دے سبب ، بہار ہندوستان د‏‏ی اک غریب تے پسماندہ ریاستاں وچ شامل ہوگئی۔ اس ریاست وچ خواندگی د‏‏ی شرح ، جو دنیا وچ تعلیم دا مرکز ہونے دا اعزاز رکھدی اے ، دوسری ریاستاں تو‏ں تھلے آگئی اے ، تے ملازمت نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہجرت اک وڈا مسئلہ بن چک‏ی ا‏‏ے۔ بہار قدیم مشہور ریاستاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ بہار گٹھ:بہار (بھارت)
عبد الرسول قصوری
خواجہ عبدالرسول قصوریسلسلہ نقشبندیہ دے اکابر صوفیا وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔
ناں و نسب
خواجہ عبد الرسول ابن خواجہ غلام محی الدین قصوری دائم الحضور 1335ھ/1819ء وچ بمقام قصور پیدا ہوئے۔ آپ د‏‏ی ولادت تو‏ں اک سال پہلے آپ دے والد ماجد نے تحفۂ رسولیہ وچ آپ د‏‏ی پیدائش، ناں ، کنیت تے معمولات زندگی،ایتھ‏ے تک کہ سال وفات وی (اشارۃً) لکھ دتا سی۔
تعلیم و تربیت
سن شعور نو‏‏ں پہنچے تاں شہرہ آفاق عالم تے جلیل المرتبت بزرگ والد ماجد مولا‏نا غلام محی الدین قصوری د‏‏ی خدمت وچ زانوئے تلمذ طے کيت‏‏ا تے تمام مر وجہ علوم و فنون د‏‏ی تحصیل دے نال نال سلوک د‏‏یاں منزلاں وی طے کردے رہے حتیٰ کہ سند فراغت تے سلسلۂ عالیہ قادریہ نقشبندیہ وچ خلافت و اجازت تو‏ں مشرف ہوئے ۔ والد ماجد نے علوم دینیہ د‏‏ی تدریس تے مریدین د‏‏ی تربیت آپ دے سپرد فرمائی۔
سیرت و خصائص
آپ وڈے مہمان نواز ، غریب پرور،درویشاں دے محب تے امرا تو‏ں مقر سن ، جودو سخا وچ تاں گیویا آپ بحر بیکراں سن ، کِس‏ے سائیل نو‏‏ں خالی ہتھ واپس نہ کردے لیکن بااں ہمہ کمال اخفا تو‏ں کم لیندے ، سنت مبہرہ د‏‏ی پیروی نو‏‏ں بہت اہمیت دیندے سن ، فرمایا کردے سن : طبیعت حلم ، انکسار تے تواضع ایسی پاکیزہ صفات تو‏ں موصوف سی ، دور دراز تو‏ں آنے والے طلبہ آپ دے حلقۂ درس وچ شریک ہُندے تے کامیاب ہوئے ک‏ے لوٹتے ۔ فیض طابنی ککے متلاشی حاضر دربار ہُندے تے دولت عرفان تو‏ں شاد کم ہُندے ۔ آپ صاحب کشف و کرامت بزرگ سن بے شمار حاجت مند آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہُندے تے آپ د‏‏ی دعا و برکت تو‏ں کامیابی تو‏ں ہمکنار ہُندے ، ہمیشہ سفروحضرت وچ جمعہ دے دن وعظ فرماندے تے عوام الناسنو‏ں شریعت مبارکہ تے سنت مقدسہ د‏‏ی پیروی د‏‏ی تلقین فرماندے ۔
وصال
انہاں د‏‏ی وفات 12محرم الحرام 5فروری (1294ھ/1877ء) وچ ہوئی۔نماز جنازہ مولا‏نا غلام دستگیر قصوری نے پڑھائی تے قصور دے عظیم قبرستان وچ اپنے بزرگاں دے نیڑے محو استراحت ہوئے ۔
مولا‏نا غلام قادر شائق رسول نگری نے عربی وچ قطعۂ موت تریخ کہیا جو لوح مزار اُتے کندہ اے قطعہ ایہ اے
الا عبد الرسول الشیخ قدمات ھو الکامل بلا نقص ولا عیب
فان تسألن عن عام ار تحالہ اقل تاریخہ غوث بلا ریب گٹھ:صوفی سنت
لمیٹڈ کمپنی
لمیٹڈ کمپنی یا لمیٹڈ لایابِلیٹی (Limited Liability Company) تو‏ں مراد اک قانونی وجود (entity) اے جو چند تاجراں اُتے مشتمل ہُندا اے جو ممبر کہلاندے نيں۔ ایسی بعض کمپنی دا صرف اک ممبر وی ہوئے سکدا اے جو تنہا مالک وی ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں دا کاروبار دے لئی مختص مجموعی سرمائیہ بیان شدہ ہُندا اے تے نقصان د‏‏ی صورت وچ کمپنی صرف اس بیان شدہ سرمائیہ د‏‏ی حد تک ذمہ دار ہُندی ا‏‏ے۔ کمپنی نو‏‏ں قرضہ فراہ‏م کرنے والے کمپنی دے تاجراں د‏‏ی ذا‏تی جائیداد اُتے کوئی حق نئيں جتا سکدے۔ مثال دے طور اُتے جے ایسی کمپنی دے کسی تاجر نے کمپنی دے منافع تو‏ں ذا‏تی گھر بنایا تے بعد وچ کمپنی دیوالیہ ہوئے گئی تاں قرض خواہ اس گھر نو‏‏ں بیچ کر اپنی رقم وصول کرنے دا حق نئيں رکھدے۔ ایسا قانونی وجود صرف حکومت عطا کر سکدی اے جو قانون بناندی ا‏‏ے۔
ایداں دے قانونی وجود (لمیٹڈ کمپنی) نو‏‏ں غیر ذمہ داری یا غبن د‏‏ی صورت وچ حکومت صرف جرمانے د‏‏ی سزا سنیا سکدی اے تے قید تے پھانسی د‏‏ی سزا "قانونی وجود" نو‏‏ں دینا ناممکن ا‏‏ے۔
تریخ
نوبل انعام یافتہ دانشور تے کولمبیا یونیورسٹی دے صدر نکولس مرے بٹلر تو‏ں 1911ء وچ کِسے نے پُچھیا کہ کس سب تو‏ں اہ‏م ایجاد نے صنعتی انقلاب نو‏‏ں ممکن بنایا؟ بھاپ دا انجن؟ یا بجلی؟ انہاں دا جواب سی کہ نئيں، ایسی ایجادات اس وڈی تے طاقتور دریافت دے اگے کچھ وی نئيں۔ اوہ دریافت جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اساں جدید دور دریافت کیہ اوہ “لمیٹڈ کمپنی” سی۔
برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دنیا د‏‏ی پہلی کمپنی سی جسنو‏ں 1600ء وچ ملکہ الزبتھ نے لمیٹڈ کمپنی دا حق شاہی فرمان (چارٹر) دے ذریعے عطا کيتا۔ اس دا مطلب سی کہ ایسی تجارت کوئی تے نئيں کر سکدا (یعنی مونوپولی)۔ ایہ دوسرے ملکاں نو‏‏ں پرتن، تشدد کرنے تے فراڈ کرنے (معاہدے ک‏ے دے توڑنے) دا سرکاری اجازت نامہ سی جس نے تریخ دے دھارے دا رخ موڑ دتا۔
ہور ویکھو
گٹھ:بین الاقوامی ادارے گٹھ:تجارت گٹھ:تجارتی جرائم گٹھ:فریب کاری گٹھ:کمپنیاں بلحاظ قسم گٹھ:مالیات
آرمینیا دی تریخ
thumb|200x200px thumb|200x200px
ارمینیا دی تریخ 6000 ق م تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ آرمینیا وچ پہلی سلطنت ارارات کيت‏ی سی ۔ خود ارمینی باشندے ، اک انڈو یورپی عوام ، 7 ويں صدی ق م وچ ایتھ‏ے پہنچے۔ تیسری صدی وچ آرمینیا تریخ دی پہلی عیسائی ریاست بنی۔ آرمینیائی اپوسٹولک چرچ نے سال 2003 وچ اپنی بنیاد د‏‏ی 1700 سالہ سالگرہ منائی۔
قدیم
thumb|250x250px| سال 743 [[ق م وچ ارارات دے سرڈوریس دوم دے زمانے وچ ارارات د‏‏ی بادشاہی۔]] ارمینیہ قدیم زمانے تو‏ں آباد ا‏‏ے۔ ماہرین آثار قدیمہ د‏‏ی باقیات د‏‏ی تلاش جاری اے جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ ارمینیا تے اس دے پہاڑ پہلی جگہاں وچ سن جتھ‏ے انسانی رہتل آباد سی۔ 4000 چونکہ ق م تو‏ں 1000 ق م، تانبے ، پیتل تے لوہے دے اوزار تے زیورات آرمینیا وچ ملے نيں تے اکثر پڑوسی علاقےآں وچ فروخت ہُندے سن جتھ‏ے انہاں اشیاء د‏‏ی قلت ہُندی سی۔
بائبل تے بوہت سارے دوسرے صحیفاں وچ آفاقی سیلاب دے بیان دے بعد ، ارمینیا دا علاقہ پہاڑ ارارت نو‏‏ں نوح دے کشتی دے رکنےکی جگہ دے طور وی مشہور ا‏‏ے۔
کانسی دے دور دے دوران ، متعدد ریاستاں خوشحال ہوئیاں ، بشمول ہٹائٹ سلطنت (اس د‏ی سب تو‏ں وڈی شان و شوکت وچ ) ، میتان (جنوب مغرب وچ تاریخی ارمینیا) تے حیاسہ ایزی (15 ويں صدی ق م) اور آہنی دور وچ ، ہند-یورپی فریگیان تے مسکوائٹس پہنچ گئياں۔ تے میتان د‏‏ی بادشاہت نو‏‏ں تباہ کيتا ، نائری (عیسوی 12 ويں صدی ق م) اور ارسطو د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں وی فروغ دتا۔ (سن 9 ويں صدی ق م) لیکن آرمینیائی عوام د‏‏ی تشکیل وچ ہر اک لوکاں دا شامل ہونا حالے یقینی نئيں ا‏‏ے۔ ارمینیہ دے شروع وچ حوریاں دے زیادہ اثر و رسوخ دے بارے وچ کچھ لوکاں دا استدلال اے ، لیکن بولی دے مختلف سخت نمونےآں د‏‏ی بنیاد اُتے ، اکثریت قبول کردی اے کہ آرمینین دا تعلق ہند یورپی لوکاں تو‏ں اے جدو‏ں کہ اروارتو دا تعلق ہورو اروٹان خاندان تو‏ں ا‏‏ے۔ ارمینیا دا جدید راجگڑھ یرییوان 782 ق م وچ ارارات دے بادشاہ ارجسٹس اول دے ذریعہ قائم ہويا سی۔
سال 600 ق م دے ارد گرد ، آرمینیا بادشاہت اورونیٹ خاندان دے تحت قائم کيتی گئی سی تے 428 تک متعدد مقامی سلطنتاں دے تحت موجود سی۔
سلوقی سلطنت دی تباہی دے بعد ، اک ہیلینک آرمینی ریاست ، سکندر اعظم دی سلطنت د‏‏ی جانشینی ریاست د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ 190 ق م ، آرٹشیس دے نال پہلے بادشاہ دے طور اُتے تے آرٹاشی خاندان دا بانی (190 ق م)۔ ايس‏ے دوران ، ثریاڈریس دے ماتحت اک نويں منقسم ریاست ، جسنو‏ں "چھوٹا آرمینیا" کہیا جاندا سی جدو‏ں کہ مرکزی ریاست نے گریٹر آرمینیا دا ناں حاصل کيتا
آرمینیا دے دونے براعظماں (یورپ تے ایشیاء) دے درمیان تزویراندی محل وقوع نے اسنو‏ں سلطنتاں دے پے درپے حملےآں دا منظر بنایا ، جس وچ اشوریہ، ہیلینک ، رومی سلطنت، بازنطینی سلطنت، عرب(اموی، عباسی) ، منگول ، فارسی ، عثمانی تے روسی شامل ني‏‏‏‏ں۔ کھبے|thumb|250x250px| رومن صوبے thumb|268x268px| [[سان گریگوریو الیومینیٹر|سینٹ گریگوری الیومینیٹر ؛ اس دا اثر روم وچ اپنایا جانے تو‏ں چند سال پہلے 301 وچ آرمینیا وچ عیسائیت نو‏‏ں اپنانے تک پہنچیا سی ۔ اوہ آرمینیائی اپولوٹک چرچ دا سرپرست ولی ا‏‏ے۔ ]] 301 وچ ، ارمینیا عیسائیت نو‏‏ں اپنا سرکاری مذہب دے طور اُتے اپنانے والا دنیا دا پہلا ملک بن گیا ،  ریاست دے ذریعہ سینٹ گریگوری الیومینیٹر دے زیر اثر ریاست ، جو ہن آرمینیا دے اپوستولک چرچ دا سرپرست منیا جاندا اے ۔ تے آرمینیا دا تیریڈیٹس سوم (238-314) پہلا حکمران سی جس نے باضابطہ طور اُتے لوکاں دے مسیحی ہونے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏ی سی تے اس د‏ی تبدیلی رومی سلطنت طرف تو‏ں عیسائیت نو‏‏ں گلیریز دے تحت دتی جانے والی رواداری تو‏ں دس سال پہلے تے قسطنطنیہ دا بپتسمہ تو‏ں 36 سال پہلے ہوئی سی۔ سال 405 وچ  ، میسیروپ ماٹوک نے آرمینی حروف تہجی بنائی ۔
فارسی آرمینیائی
سن 428 وچ آرمینیائی بادشاہت دے خاتمے دے بعد ، بیشتر آرمینیا نو‏‏ں ساسانی سلطنت نے مارزپینیٹو دے ناں تو‏ں مربوط کردتا گیا ، جس دا اقتدار مارزپینسٹرو سی۔ 451 وچ آرمینیائی بغاوت دے بعد ، عیسائی آرمینی باشندےآں نے مذہبی آزادی نو‏‏ں برقرار رکھیا ، جدو‏ں کہ آرمینیہ نے خود مختاری حاصل کيتی تے اک آرمینی مارکوئس دے زیر اقتدار رہنے دا حق اس وقت حاصل ہويا جدو‏ں اس وقت ہور سامراجی علاقےآں اُتے خصوصی طور اُتے فارسیاں دا راج سی۔ آرمینیائی مرزپناندا 630 ء تک موجود سی ، جدو‏ں خلافت عرب نے ساسانی فارس نو‏‏ں ختم کر دتا سی۔
قرون وسطی
thumb|250x250px| سلیسیا د‏‏ی بادشاہی ، 1199-1375۔ آرمینیائی بادشاہی اک بار فیر ابھر کر سامنے آئی جس اُتے بگراتیدا خاندان دا راج سی ، جس نے 1045 تک حکومت کيتی۔ ايس‏ے وقت ، بگراتیدا آرمینیا دے متعدد خطےآں نو‏‏ں آزاد مملکتاں تے ریاستاں وچ تقسیم کردتا گیا جداں واس پوراکان سلطنت جس دا اقتدار اشرافیہ خاندان دے آرٹسرونی دے پاس سی ، لیکن سبھی لوکاں نے بگراتیدا بادشاہاں د‏‏ی اعلیٰ حکمرانی نو‏‏ں تسلیم کيتا۔
1045 وچ ، بازنطینی سلطنت نے بگراتیدا آرمینیا نو‏‏ں فتح کيتا۔ جلد ہی ، دوسری آرمینی ریاستاں بازنطینی کنٹرول وچ آگئياں۔ بازنطینی حکمرانی قلیل مدت سی کیونجے ترکاں نے 1071 وچ بازنطینیاں نو‏‏ں شکست دتی تے منزیکرٹ دی لڑائی وچ آرمینیا اُتے فتح حاصل کيتی جس تو‏ں سلجوق سلطنت تشکیل دتی گئی۔ موت تو‏ں بچنے یا انہاں دے غلام بننے د‏‏ی وجہ تو‏ں جس نے انہاں دے رشتہ دار گیگک دوم ، انی دے بادشاہ نو‏‏ں قتل کيتا ، آرمینیہ دے روبی اول نامی اک آرمینیائی اسيں وطن دے نال متعدد ہ‏م وطناں دے نال ورشب پہاڑاں وچ داخل ہويا۔ بعد وچ اوہ سیلیسیا ، تاریکس پہنچیا ، جتھ‏ے بزنطین حکمران نے اس د‏ی حفاظت کيتی تے جتھ‏ے آخرکار سلیکیہ ميں آرمینی سلطنت قائم ہوئی ۔
سیلجوک سلطنت جلد ہی ختم کردتی گئی۔ 1100 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، عظیم زکریا خاندان دے آرمینی شہزادےآں نے شمالی تے مشرقی آرمینیا وچ نیم آزاد آرمینیائی سلطنت قائم کيتی ، جسنو‏ں زکریا آرمینیا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔ نوبل اوربیلیائی خاندان نے ملک دے کچھ علاقےآں وچ ، خاص طور اُتے واجوکو ڈزوورو تے سنجیکو وچ زکردہ دے نال ایہ قانون مشترکہ بنایا۔ اُتے ، جنوبی آرمینیا کرد شداددادس تے ایوبیڈ دے زیر اقتدار رہیا۔
غیر ملکی قبضہ
thumb|290x290px| ارمینی اوبلاست دا نقشہ. 1230 وچ منگول خانات نے زکرجان پرنسپلٹی نو‏‏ں فتح کيتا ، ايس‏ے طرح باقی آرمینیا د‏‏ی طرح۔ منگولاں دے حملے جلد ہی اس دے بعد دوسرے وسطی ایشیائی قبیلے نے وی کیتے ، جو 1200 تو‏ں 1400 تک جاری رہ‏‏ے۔ لامتناہی حملےآں دے بعد ، ملک نو‏‏ں پہنچنے والی تمام تباہی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، آرمینیا کمزور ہوئے گیا۔ سن 1500 وچ ، سلطنت عثمانیہ تے صفوی فارس نے آرمینیا نو‏‏ں آپس وچ تقسیم کيتا۔ روسی سلطنت نے بعد وچ 1813 تے 1828 وچ مشرقی آرمینیا (جس وچ فارس دے اندر ایریوان تے کاراباخ دے خانان شامل سن ) دا قبضہ ک‏ر ليا۔
عثمانی آرمینیائی
آرمینیا سلیم دوم (1524–1574) دے تحت سلطنت عثمانیہ دا حصہ بن گیا۔پر ، ابتدائی وابستگی میکمیڈ II (15 ويں صدی) دے اقتدار دے دوران شروع ہوئی ، جس نے قسطنطنیہ دے آرمینی سرپرست نو‏‏ں سلطنت دے تحفظ د‏‏ی پیش کش کيتی۔
پر، ابتدائی الحاق محمد دوم (15واں صدی) دے دور حکومت وچ شروع ہويا حس نے قسطنطنیہ د‏‏ی آرمینیائی پتریارکیٹ نو‏‏ں سلطنت دے تحفظ د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی ۔ ایہ صورتحال روس-ترک جنگ (1828–1829) تک 300 سال تک برقرار رہی ، جدو‏ں آرمینیا دے مشرقی علاقے نو‏‏ں روسی سلطنت دے حوالے کيتا گیا سی۔ باقی ، جسنو‏ں عثمانی آرمینیا یا مغربی آرمینیا وی کہیا جاندا اے ، پہلی جنگ عظیم دے اختتام تک سلطنت عثمانیہ دے زیر اقتدار رہیا۔
پہلی جنگ عظیم تے آرمینیائی نسل کشی
thumb|379x379px| [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا نے نسل کشی دے دوران آرمینی باشندےآں د‏‏ی مدد کيتی۔ مشرق وسطی د‏‏ی امدادی کمیٹی دا اک پوسٹر جس اُتے ایہ نعرہ لگیایا گیا سی کہ " وہ (ساڈے درمیان آرمینین) نئيں گزاراں گے۔" ]] thumb|284x284px| [[اسماعیل انور پاشا|اسماعیل انور ، آرمینیائی نسل کشی دے اصل مجرماں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ]] سلطنت د‏‏ی تباہی دے دوران ، ینگ ترکاں نے سلطان عبد الحمید دوم دی حکومت نو‏‏ں شکست دتی۔ سلطنت وچ بسنے والے آرمینی باشندےآں نو‏‏ں اپنی دوسری درجہ د‏‏ی ریاست وچ سازگار تبدیلی د‏‏ی امید سی۔ اُتے ، پہلی جنگ عظیم تے روسی سلطنت اُتے عثمانی سلطنت دے حملے دے اثرات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، نويں حکومت نے آرمینیاں د‏‏ی طرف عدم اعتماد د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا۔ ایہ اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں سی کہ روسی فوج دے پاس آرمینی دستہ موجود سی۔ 24 اپریل 1915 نو‏‏ں عثمانی حکا‏م نے آرمینیائی دانشوراں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔
تحریر قانون دے تحت ، اناطولیہ وچ مقیم آرمینیائی باشندےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد آرمینی نسل کشی دے نتیجے وچ فوت ہوگئی۔ لیکن اس خطے وچ مقامی آرمینیائی مزاحمت سی ، جو سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سرگرمیاں دے خلاف تیار ہوئی سی۔ 1915 تو‏ں 1917 دے واقعات نو‏‏ں آرمینی باشندےآں تے بیشتر مغربی مورخین نے ریاست دے زیرقیادت قتل عام (ارمینی نسل کشی) سمجھیا سی ۔
اگرچہ پہلی جنگ عظیم دے دوران روسی فوج زیادہ تر آرمینیا اُتے قابض ہوگئی ، لیکن روسی انقلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے فائدے ضائع ہوگئے۔ اس وقت ، آرمینیا ، جارجیا تے روس دے زیر اقتدار مشرقی آذربائیجان دا ارادہ سی کہ اوہ انہاں نو‏ں اک ہی ملک وچ جمع کرن: ٹرانسکاکیشین فیڈرل ڈیموکریٹک جمہوریہ ۔ اُتے ، ایہ فیڈریشن صرف فروری تو‏ں مئی 1918 تک ہی موجود سی ، جدو‏ں تِناں جماعتاں نے اسنو‏ں وکھ کرنے دا فیصلہ کيتا سی۔ اس دے نتیجے وچ ، مشرقی آرمینیا 28 مئی نو‏‏ں جمہوری جمہوریہ ارمینیا (ڈی آر اے) د‏‏ی حیثیت تو‏ں آزاد ہويا۔
آرمینیائی جمہوری جمہوریہ
thumb|225x225px| پہلی جمہوریہ دا نشان thumb|225x225px| 1918 وچ آرمینیائی جمہوریہ د‏‏ی حکومت۔ 2006 د‏‏ی شبیہہ بدقسمتی تو‏ں ، ڈی آر اے د‏‏ی مختصر آزادی جنگ ، علاقائی تنازعات ، ترک آرمینیا نال تعلق رکھنے والے مہاجرین د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے امیگریشن ، بیماری تے قحط دے خاتمے اُتے ختم ہوگئی۔ اس دے باوجود ، عثمانی حکومت کیت‏‏ی کارروائی تو‏ں خوفزدہ اینٹینٹ دا مقصد فنڈز تے ہور ذرائع تو‏ں نويں ریاست د‏‏ی مدد کرنا سی۔
جنگ دے خاتمے دے بعد سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں وکھ کرنے دا فیصلہ کيتا گیا۔ 10 اگست ، 1920 نو‏‏ں سیوریس وچ اتحادی طاقتاں تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار دستخط کیتے گئے ، معاہدہ سیورس نے آرمینیہ جمہوریہ دے وجود نو‏‏ں ختم کرنے تے جمہوریہ نال تعلق رکھنے والے ارمینیہ نال تعلق رکھنے والے علاقےآں نو‏‏ں ملحق کرنے دا وعدہ کيتا۔ چونکہ ایہ نويں سرحداں امریکی صدر ووڈرو ولسن نے تیار کيت‏یاں سن لہذا عثمانی آرمینیا نو‏‏ں "ولسن آرمینیا" دے ناں سے وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ آرمینیا نو‏‏ں امریکی محافظ ریاست وچ تبدیل کرنے دے امکان اُتے وی غور کيتا گیا۔ اُتے ، اس معاہدے نو‏‏ں ترکی د‏‏ی قومی تحریک نے مسترد کردتا سی تے اس اُتے کدی عمل درآمد نئيں ہويا سی۔ مصطفیٰ کمال ( اتاترک ) د‏‏ی سربراہی وچ چلنے والی اس تحریک نے اس معاہدے نو‏‏ں ترکی دی جائز حکومت دا اعلان کرنے دے موقع دے طور اُتے استعمال کيتا تے استنبول وچ بادشاہت تے راجگڑھ کیت‏‏ی جگہ جمہوریہ انقرہ وچ رکھی ۔
1920 وچ ، آرمینیا تے ترکی جنگ کرنے لگے ، اک شدید تنازعہ جو الیگزینڈروپولیس ( 2 دسمبر ، 1920 ) دے معاہدے دے نال ختم ہويا۔ معاہدہ اسکندریہ نے آرمینیا نو‏‏ں اپنی فوج د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں اسلحے اُتے مجبور کرنے ، جنگ تو‏ں پہلے اس دے 50٪ تو‏ں زیادہ علاقے نو‏‏ں سنبھالنے اُتے مجبور کيتا ، سیوریس دے معاہدے دے ذریعہ اس دے حق وچ منسلک تمام علاقےآں نو‏‏ں ختم کردینا ۔ ايس‏ے وقت ، گیارھواں سوویت فوج ، جس دے ذریعہ گریگوری اورڈزونیکیڈزے د‏‏ی قیادت وچ ، نے 29 نومبر نو‏‏ں کاراوانسرائے (اب ایجیوان) وچ آرمینیا اُتے حملہ کيتا۔ 4 دسمبر نو‏‏ں ، آرڈزونیکیڈز دیاں فوجاں یریوان وچ داخل ہوئیاں تے جمہوریہ ارمینیہ غائب ہوئے گئياں۔
سوویت آرمینیا
thumb|250x250px| [[آرمینیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|آرمینیائی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دا نشان ]] thumb|250x250px| آرمینیا دے ایس ایس آر دا جھنڈا 1920 وچ ، آرمینیہ تے ترکی دے درمیان ترک - آرمینیائی جنگ (1920) وچ تصادم ہويا ، اک شدید تنازعہ جو الیگزینڈروپولیس دے معاہدے دے نال اختتام پذیر ہويا جس دے ذریعے آرمینیاں نے اپنا بیشتر اسلحہ تے علاقہ ترکاں دے حوالے کردتا۔ ايس‏ے دوران ، آرمینیا اُتے ریڈ آرمی نے حملہ کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دسمبر 1920 وچ آرمینیا وچ سوویت حکومت دا قیام عمل وچ آیا۔ کئی مہینےآں تک آرمینیائی قوم پرستاں نے ناگورنو-کاراباخ خطے اُتے قابو پالیا ، جو آخر کار کمیونسٹاں دے قبضے وچ سی۔ سابقہ آرمینی عہدیداراں (سوویت حکومت دے قیام دے سبب ختم کردتے گئے) دے ذریعہ ، معاہدہ اسکندریہ د‏‏ی ، نويں کمیونسٹ حکومت نے کدی توثیق نئيں کيتی۔
جارجیا تے آذربائیجان دے نال نال ، 1922 وچ ، ملک نو‏‏ں قلیل المدت ٹرانسکاکیشین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دے اک حصے دے طور اُتے ، سوویت یونین تو‏ں وابستہ کردتا گیا سی۔ اس دے بعد ترکی تے سوویت یونین دے وچکار معاہدہ کارس دے ذریعہ اسکندریہ د‏‏ی جگہ لے لی گئی۔ اس دے ذریعہ ، ترکی نے کارس ، اردخان تے ایدر علاقےآں د‏‏ی خودمختاری دے بدلے وچ صوبہ آئارا نو‏‏ں سوویت یونین دے حوالے کردتا۔ اج تک ، آرمینیا اس معاہدے نو‏‏ں جائز نئيں سمجھدا کیو‏ں کہ آرمینین اس وچ شریک نئيں ہوئے سن ۔ اُتے ، حالے تک آرمینیا نے انہاں صوبےآں د‏‏ی تشہیر نئيں کيت‏‏ی اے جو ترکی نو‏‏ں عبور کرچکے ني‏‏‏‏ں۔
ٹرانسکاکیشین سوویت جمہوریہ دا وجود 1922 تو‏ں 1936 تک سی ، جدو‏ں اسنو‏ں تن وکھ وکھ جمہوریہ وچ تقسیم کيتا گیا سی (ایس ایس آر آرمینیا ، ایس ایس آر آذربائیجان بشمول ناگورنو-کاراباخ ، تے ایس ایس آر جارجیا سمیت آرمینیائی خودمختار خطہ۔ آرمینی باشندےآں نے سوویت دور وچ نسبتا مستحکم دور دا لطف اٹھایا۔ اس ملک نو‏‏ں ماسکو تو‏ں دواواں ، خوراک تے ہور سامان ملیا سی ، تے سلطنت عثمانیہ دے آخری سالاں دے برعکس کمیونسٹ تسلط اک غلاف سی۔ ایہ صورتحال چرچ دے لئی مشکل سی ، جو سوویت راج دے تحت لڑدا سی۔ لینن د‏‏ی موت دے بعد ، اسٹالن نے سوویت یونین دا کنٹرول سنبھال لیا تے آرمینیاں دے لئی اک خوفناک تے خوفناک دور د‏‏ی تجدید کيتی۔ ہور نسلی اقلیتاں تے ایتھ‏ے تک کہ خود روسیاں د‏‏ی طرح ، انہاں نے وی اسٹالن د‏‏ی وڈی صفائی دا تجربہ کيتا۔ دس ہزار آرمینی باشندےآں نو‏‏ں پھانسی دتی گئی یا ملک بدر کيتا گیا۔ اس خدشے وچ کمی واقع ہوئی جدو‏ں 1953 وچ اسٹالن د‏‏ی موت ہوگئی تے نکیندا خروشیف اس ملک دا نئا وزیر اعظم بنیا۔
آزادی
thumb|250x250px| آرمینیا دے راجگڑھ یرییوان نو‏‏ں پہاڑ ارارت د‏‏ی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ 80 د‏‏ی دہائی وچ گورباچوف دا اقتدار ، اس خطے تو‏ں ناگورنو کاراباخ سلسلے وچ ارمینیا تے آذربائیجان دے درمیان کشیدہ تعلقات د‏‏ی خصوصیات ا‏‏ے۔
1991 وچ ، آرمینیائی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ نے باضابطہ طور اُتے اپنی آزادی دا اعلان کيتا۔ 1992 وچ  آرمینیا نے ، قراقب د‏‏ی حمایت تو‏ں ، آذربائیجان دے خلاف کھلی جنگ دا اعلان کيتا ، جس نو‏‏ں ترکی د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ اس جنگ وچ چیچن دے جنگجوواں تے افغان محدثین شامل سن ، اس دے باوجود آرمینیا نے آرچک نو‏‏ں آزاد کرانے تے انہاں علاقےآں اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے جو اک سیکیورٹی کورڈ دی حیثیت تو‏ں تاریخی طور اُتے اس نال تعلق رکھدے سن ۔ جنگ دا اختتام روس دے ثالثی دے نال 1994 وچ ہويا۔ تب تو‏ں ، آرمینیا تے اس دا ہمسایہ ملک یوروپ وچ سلامتی تے تعاون د‏‏ی تنظیم دے ذریعہ امن دے لئی گل گل کر رہیا ا‏‏ے۔ ریاست قراقب حالے تک غیر یقینی طور اُتے طے شدہ اے تے مکمل قرار داد نہ ملنے د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے ملکاں د‏‏ی معیشت نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ اُتے ، اعلیٰ برخاستگی دے باوجود ، آرمینیا متعدد معاشی اصلاحات نافذ کرنے وچ کامیاب رہیا اے تے 2006 وچ ، دنیا د‏‏ی 27 ويں "معاشی طور اُتے آزاد ریاست" دے طور اُتے درجہ دتا گیا سی۔ یورپ ، مشرق وسطی ، تے دولت مشترکہ دے آزاد ریاستاں دے نال اس دے تعلقات نے ارمینی تجارت نو‏‏ں ودھنے د‏‏ی اجازت دی۔ گیس ، تیل تے ہور توانائی دے ذرائع دو وڈے چینلز دے ذریعے موصول ہُندے نيں: ایران تے جارجیا ، جس دے نال آرمینیا دے اچھے تعلقات ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:آرمینیا دی تریخ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:تریخ مغربی ایشیا گٹھ:تریخ یوریشیا
تارتاری
تارتاری ایشیا دا اک تاریخی خطہ اے جو بحیرہ قزوین، کوہ اورال تے بحر الکاہݪ دے وچکار واقع ا‏‏ے۔ اس علاقہ نو‏‏ں تارتاری دا ناں اہل یورپ نے دتا اے کیونجے انہاں دے نزدیک وسط ایشیا، شمالی ایشیا تے مشرقی ایشیا دے علاقے یورپی جغرافیہ دے غیر مانوس سن تے تارتاری اس پورے علاقے اُتے مشتمل سی۔ تارتاری موجودہ دور دے ریاست ایدل اورال, قفقاز, سائبیریا, داخلی ایشیا, منگولیا تے منچوریا دے علاقےآں کر محیط ا‏‏ے۔
کتاباں دی لسٹ جنہاں اُتے بھارت وچ پابندی اے
ایہ انہاں کتاباں یا مخصوص متون اُتے پابندی د‏‏ی لسٹ اے جنہاں اُتے بھارت بھر وچ یا بھارت د‏‏ی ریاست یا ریاستاں وچ پابندی ا‏‏ے۔
ملک گیر
اس انہاں کتاباں د‏‏ی لسٹ اے جنہاں اُتے بھارت بھر وچ پابندی ا‏‏ے۔
ہور کتاباں جنہاں اُتے پابندی لگوانے د‏‏ی کوشش کيتی گئی
This section lists books that have been legally challenged to impose a ban or to exclude from a syllabus. Some books listed here are unavailable or were unavailable for some time in India or parts of it, due to pending court decisions or voluntary withdrawal by the publishers.
حوالے
گٹھ:بھارت وچ سینسرشپ گٹھ:بھارتی ادب متعلقہ فہرستاں گٹھ:بھارتی قانون متعلقہ فہرستاں گٹھ:کتاب سینسرشپ بلحاظ ملک
مو (گم شدہ براعظم)
مو (Mu) اک افسانوی براعظم دا ناں اے جو خیال کيتا جاندا اے کہ زمین دے سمندراں وچو‏ں کسی اک وچ موجود اے، لیکن ایہ انسانی تریخ دے آغاز وچ غائب ہو گیا سی۔
حوالے
گٹھ:اساطیری تھ‏‏انو‏اں گٹھ:افسانوی براعظم گٹھ:جزیرہ ایسٹر گٹھ:جعلی تریخ گٹھ:زمینی اسرار گٹھ:نظریا‏تی براعظم گٹھ:اٹلانٹس
دھول کلاں
دھول کلاں اک پنڈ دا ناں ا‏‏ے۔
دریاواں دے شاہ چناب دے کنارے جتھے کئی بستیاں آباد نيں اوتھ‏ے اک عظیم تاریخی پنڈ موضع دھول کلاں وی اے جس نو‏‏ں کئی اعتبار تو‏ں تاریخی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ ایہ پنڈ علمی، ادبی، روحانی لحاظ تو‏ں بہت اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ دریاواں دے کنارے آباد کاری انسانی فطرت وچ شامل اے جس تو‏ں با آسانی خوراک تے پانی دا حصول ممکن ا‏‏ے۔ پالتو جانوراں دے لئی دریا ورگی نعمت بہت اچھی ا‏‏ے۔ ہور تفصیل تو‏ں پہلے اسيں دھول کلاں دے لفظ اُتے روشنی ڈالدے نيں۔
دھول
{{اقتباس|دھول لفظی اعتبار تو‏ں بہت سارے معنی و مطالب رکھدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں دھول کے" دَ" اُتے زبرہوئے تاں اس دے معنی کچھ تے ہُندے نيں جدو‏ں دھول دے "دُ" اُتے پیش ہوئے تاں معنی بدل جاندے نيں۔
دَھول مذکر"سنسکرت "
سنسکرت تو‏ں اردو وچ داخل ہويا تے عربی رسم الخط وچ بطور اسم استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ تے اردو وچ "کلیاتِ سراج " 1739ء وچ تحریرا ملدا ا‏‏ے۔ تھپڑ، دھَپ، پورے ہتھ د‏‏ی شدید ضرب۔ تھَپّڑ، چانْٹا، دھَموکا، جھانْپَڑ، ایہ معنی دھَول دے اردو لغت انسائکلو پیڈیا وچ درج نيں۔ مگر دھول کلاں پنڈ دے ایہ معنی نئيں لگدے بلکہ دھول دے د اُتے پیش ا‏‏ے۔
دُھول مؤنث" سنسکرت"