cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چینی رومی تعلقات
فلین: مشرقی رومن سفارت
فلین دے نال آخری سفارتی رابطے گیارہويں صدی عیسوی وچ رونما ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ مورخہ ما ڈوlinلن (1245–1322) دے لکھے ہوئے وینسیئن ٹونگکاو تو‏ں ، تے ہسٹری آف سونگ تو‏ں معلوم ہويا اے کہ بازنطینی شہنشاہ مائیکل VII پیراپیناکس سیسر ( 滅力沙靈改撒 ، فلین دے مائی لی شا کنگ سائی ) نے چین دے سونگ خاندان وچ اک سفارت خانہ بھیجیا جو 1081 ء وچ سن بادشاہ شینزونگ دے دور (سن 1067–1085 ء) دے دور وچ پہنچیا سی۔  ہسٹری آف سونگ نے بازنطینی سفارت خانے دے ذریعہ دتے گئے معاون تحائف دے علاوہ بازنطیم وچ تیار کردہ مصنوعات نو‏‏ں وی بیان کيت‏‏ا۔ اس نے بازنطینی قانون وچ استعمال ہونے والی سزاواں نو‏‏ں وی بیان کيت‏‏ا ، جداں "پنکھ بیگ" وچ بھرے ہوئے تے اسنو‏ں سمندر وچ سُٹ دینے د‏‏ی سزائے موت ، شاید رومی - بازنطینی طور اُتے پوینا کُلی کی مشق ( لاطینی 'بوری د‏‏ی سزا سے') ). آخری ریکارڈ شدہ سفارت خانہ 1091 AD وچ ، الیکسیوس I کومنینوس (r. 1081–1118 AD) دے دور وچ پہنچیا۔ اس واقعہ دا ذکر صرف گزرنے وچ ہويا ا‏‏ے۔
ہسٹری یوآن اک بزنطین شخص د‏‏ی سوانح عمری پیش کردا اے جس دا ناں ای سی (جوشوا یا جوزف وچو‏ں کسی اک د‏‏ی نقل اے ) اے ، جس نے اصل وچ جیک خان دے دربار د‏‏ی خدمت کيت‏ی سی لیکن بعد وچ منگول دے بانی ، کبلا خان دی عدالت وچ ہیڈ فلکیات دان تے معالج بن گئے۔ یوان خاندان (1271–1368 AD) ، خان بلق (جدید بیجنگ ) وچ ۔ آخر کار انھاں پرنس آف فلن ( 拂菻王 ) دا خطاب دتا گیا ، فیلن وانگ ) تے اس دے بچےآں نو‏‏ں انہاں دے چینی ناواں دے نال درج کيت‏‏ا گیا سی ، جو عیسائی ناں الیاس ، لیوک تے انٹونی دے ناں تو‏ں نقل کردے ني‏‏‏‏ں۔ قبلائی خان وی شامل نيں نسطوری راہباں، بھیجیا اے اُتے جانیا جاندا اے ربان بار Sauma بازنطینی حکمران د‏‏ی عدالت کرنے دے لئی، Andronikos II Palaiologos (R. 1282–1328 عیسوی)، جس دا نصف بہناں عظیم پو‏تے نال شادی کيت‏ی سی دے چنگیز خان ، بنانے ایہ بازنطینی حکمران بیجنگ وچ منگول حکمران دے نال اک سسرال اے ۔
منگول سلطنت دے اندر ، جس وچ بالآخر سارے چین شامل سن ، اوتھ‏ے کافی مغربی باشندے مقیم سن جو سن 1340 ء وچ فرانسسکو بالڈوسی پیگولوٹی نے ساتھی تاجراں دے لئی خانبالیق (بیجنگ) وچ ریشم د‏‏ی خریداری دے لئی کاغذی رقم دے لئے چاندی دا تبادلہ کرنے دے بارے وچ اک گائیڈ کتاب مرتب کيتی۔ اس مرحلے تک ، مشرقی رومن سلطنت ، عارضی طور اُتے لاطینی سلطنت دے ذریعہ ختم کردتی گئی ، یونان تے اناطولیہ دے کچھ حصےآں وچ عیش و غلظ ریاست د‏‏ی شکل وچ سکڑ گئی سی۔ Wenxian Tongkao کے مصنف ، ما ڈوlinلن نے ، عام طور اُتے غلط تے مسخ شدہ سیاسی جغرافیہ د‏‏ی بنیاد اُتے ، بدلا ہويا سیاسی حدود نو‏‏ں نوٹ کيت‏‏ا۔ انہاں نے لکھیا اے کہ تانگ خاندان دے مورخین "دقین" تے "فلین" نو‏‏ں اک ہی ملک مندے نيں ، لیکن جغرافیائی اکاؤنٹس تے دوسرے خدشےآں ( وید - جائلز ہجے) وچ تضاد د‏‏ی وجہ تو‏ں انھاں اس دے بارے وچ تحفظات سن ۔
تریخ منگ د‏‏ی وضاحت کيتی گئی اے کہ ہنگو شہنشاہ ، منگ خاندان دے بانی (1368–1644 AD) نے ، "نِح کِکون" (捏 古 倫) نامی اک پُولِن نو‏‏ں اپنے آبائی ملک واپس بھیجنے دا اعلان کيت‏‏ا سی۔ منگ خاندان د‏‏ی بنیاد رکھنا۔ ایہ قیاس کيت‏‏ا جاندا اے کہ ایہ سوداگ‏‏ر خانبالیک دا اک سابق آرچ بشپ سی جسنو‏ں نکولس ڈی بینٹرا کہیا جاندا سی (جو اس منصب دے لئی مانٹیکورنو دے جان دا جانشین ہويا)۔ تریخ منگ د‏‏ی وضاحت کردی اے کہ چین تے پھولن دے وچکار رابطے اس نکتے دے بعد ختم ہوگئے سن تے عظیم مغربی سمندر (بحیرہ روم) دے اک ایلچی نے 16 واں صدی عیسوی تک دوبارہ چین وچ ظاہر نئيں ہويا سی ، 1582 ء د‏‏ی آمد دے نال ہی اطالوی جیسیوٹ مشنری Matteo Ricci پرتگالی مکاؤ وچ
چین نو‏‏ں رومن برآمدات
thumb| دوسری صدی عیسوی دا رومن گلاس thumb| نیپلس نیشنل آثار قدیمہ میوزیم ، ریشم دے لباس وچ میناد دکھاندے ہوئے [[پومپئی|پومپی نال تعلق رکھنے والا رومن فریسکو ]] thumb| سبز پردے تو‏ں جدا جدا اک پینٹنگ ، اک چینی تے رومن آرٹسٹ اک دوسرے تو‏ں مقابلہ کردے نيں ، جس دا اصل [[نظامی گنجوی (1141–1209) ، فارسی تیموریڈ - ایرانی نسخہ 1481 تو‏ں ا‏‏ے۔ ]] بحیرہ روم د‏‏ی سرزمین تے ہندوستان دے درمیان براہ راست تجارتی روابط 2 صدی ق م دے آخر وچ مصر دے ہیلیانسٹک ٹالومیک بادشاہی دے ذریعہ قائم ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ یونانی بحری جہازاں نے بحر ہند وچ اپنی تجارتی سفر دے لئی مون سون دی ہواواں دا باقاعدہ نمونہ استعمال کرنا سکھیا۔ ہندوستان دے ساحل دے بیشتر ساحل اُتے رومن سککاں دے وڈے ذخائر د‏‏ی کھدائی تو‏ں رومن دور وچ روايتی سمندری تجارت د‏‏ی تصدیق ہُندی ا‏‏ے۔ رومن مشن دے ذریعہ استعمال ہونے والے راستے اُتے ہندوستان تے روم تک دے ہندوستان تک پھیلے ہوئے آثار قدیمہ دے شواہد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ بحر ہند تے جنوب مشرقی ایشیاء وچ رومن تجارتی سرگرمیاں وچ ہان چین دا پہلا رومن سفارت خانہ ، ايس‏ے سال 166 عیسوی دے انٹونائن طاعون تو‏ں بہت زیادہ کمی واقع ہوئی ، جتھ‏ے ايس‏ے طرح د‏‏ی طاعون پھیلنے دا واقعہ 151 عیسوی تو‏ں ہويا سی۔
اسکندریہ تے شام وچ رومن مینوفیکچررز دے اعلیٰ معیار دا گلاس ایشیاء دے بوہت سارے علاقےآں وچ برآمد کيت‏‏ا گیا ، جس وچ ہان چین وی شامل ا‏‏ے۔ چین وچ دریافت کيت‏‏ا گیا پہلا رومن شیشے دا سامان نیلے رنگ دا سوڈا چونے والا شیشے دا کٹورا اے جو 1 صدی ق م دے اوائل وچ سی تے جنوبی بندرگاہی شہر گوانگ وچ مغربی ہان قبر تو‏ں کھدائی کيت‏‏ا گیا سی ، جو شاید بحر ہند تے جنوبی چین دے راستے اوتھ‏ے آیا ہوئے۔. ہور رومن گلاس د‏ی اشیاء اک موزیک گلاس کٹورا دے نیڑے اک راجکمار د‏‏ی قبر وچ پایا شامل نانجنگ اک وچ پایا 67 AD تے مبہم سفید لکیراں دے نال اک شیشے د‏‏ی بوتل اُتے مورخہ مشرقی ہان د‏‏ی قبر لوویانگ. چین دے مشرق وچ ، قدیم سلہ دے راجگڑھ ، کوریا ، گیانگجو دے 5 واں صدی عیسوی دے مقبرے وچ رومن تے فارسی شیشے دے سامان ملے ني‏‏‏‏ں۔ کیوٹو دے نیڑے 5 واں صدی عیسوی وچ کوفون دور اتسوشی دا تدفین کرنے والا ٹیلے دے اندر جاپان تک رومن شیشے دے موتیاں د‏‏ی دریافت ہوئی ا‏‏ے۔
چینی ذرائع تو‏ں ایہ گل مشہور اے کہ رومی د‏‏ی ہور عیش و آرام د‏‏ی چیزاں د‏‏ی قدر چینی کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ سونے د‏‏ی کڑھائی والی قالین تے سونے دے رنگ دے کپڑ‏ے ، امبر ، ایسبسٹوس کپڑ‏ا ، تے سمندری ریشم شامل نيں ، جو اک بحیرہ روم دے شیل مچھلی ، پننا نوبلس کے ریشم جداں بالاں تو‏ں بنیا ہویا کپڑ‏ا سی۔  اس دے نال نال چاندی تے پیتل د‏‏ی اشیا چین وچ پائی گئياں جو تیسری – دوسری صدی ق م تک اے تے غالبا سیلیوسڈ سلطنت تو‏ں شروع ہُندی اے ، اوتھ‏ے اک رومن گلڈڈ سلور پلیٹ وی موجود اے جو دوسری صدی عیسوی وچ اے تے گانسو ، مرکز وچ اک ریلیف شبیہہ دے نال ، جس وچ گریکو رومن دیوت‏ا ڈیانسس دی تصویر دکھادی دے رہی اے جس وچ اک پُرانی مخلوق اُتے آرام ا‏‏ے۔
کٹی گارا تو‏ں تجارتی رابطے ، ہندوستان تے سری لنکا دے ساحل اُتے بندرگاہاں دے ذریعے ، مصر وچ رومن زیر کنٹرول بندرگاہاں تے بحر احمر دے شمال مشرقی ساحل اُتے نباطینی علاقےآں تک پوری طرح پھیل گئے۔ آثار قدیمہ دے ماہر واروک بال onc Eo وچ رومن تے رومن تو‏ں متاثرہ سامان ، ٹنکن وچ پائے جانے والے رومن شہنشاہ میکسمین دا سکہ تے میکونگ ڈیلٹا وچ پونگ ٹک وچ رومن کانسی دا لیمپ ورگی دریافتاں نو‏‏ں حتمی ثبوت نئيں سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ کہ رومیاں نے انہاں علاقےآں دا دورہ کيت‏‏ا تے تجویز کيت‏‏ا کہ ایہ چیزاں ہندوستانی تاجراں دے ذریعہ متعارف کروائی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ ایہ مشاہدہ کردے ہوئے کہ جنوب مشرقی ایشیاء وچ رومیاں دے پاس اک تسلیم شدہ تجارتی بندرگاہ اے ، ڈوگلڈ او ریلی لکھدے نيں کہ کیٹیگارا دا مشورہ کرنے دے لئی بوہت گھٹ ثبوت موجود ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا کہنا اے کہ اوتھ‏ے پائے جانے والے رومن اشیاء تو‏ں صرف اس گل کيتی نشاندہی ہُندی اے کہ بحر ہند دا تجارتی نیٹ ورک فنان د‏‏ی قدیم سلطنت تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
رومی سلطنت وچ چینی ریشم
رومی سلطنت دے نال چینی تجارت ، ریشم د‏‏ی رومی خواہش تو‏ں تصدیق شدہ ، پہلی صدی ق م وچ شروع ہوئی۔ رومیاں نو‏‏ں Cos ( coa vestis ) اُتے کاشت د‏‏ی جانے والی جنگلی ریشم دے بارے وچ جاندا سی ، لیکن انہاں نے پہلے تاں اس ریشم تو‏ں ربط نئيں بنھیا جو پامیر سرائیکول مملکت وچ تیار کيت‏‏ا گیا سی۔ رومیاں تے ہان چینی دے وچکار کچھ براہ راست تجارتی رابطے سن ، کیونجے حریف پارٹھیئن تے کوشان ہر اک تجارتی بیچوان دے طور اُتے اپنے منافع بخش کردار د‏‏ی حفاظت ک‏ر رہ‏ے سن ۔
پہلی صدی ق م دے دوران رومن دنیا وچ ریشم ہن وی اک نایاب اجناس سی۔ پہلی صدی عیسوی تک ایہ قیمتی تجارتی آئٹم بہت زیادہ وسیع پیمانے اُتے دستیاب ہوئے گیا۔ اپنی قدرتی تریخ (77–79 AD) وچ ، پلینی دتی ایلڈر نے اس مہنگی عیش و آرام د‏‏ی خریداری دے لئی رومی د‏‏ی معیشت تو‏ں سک‏‏ے دے مالی اخراج پر افسوس دا اظہار کيت‏‏ا۔ انہاں نے ریمارکس دتے کہ روم د‏‏ی "ویمنائڈ" تے ہندوستان ، عرب تے مشرق بعید دے سیرس تو‏ں لگژری سامان د‏‏ی خریداری تو‏ں سلطنت نو‏‏ں تقریبا ہر سال 100 ملین سیسٹرس لاگت آندی اے ، تے انہاں نے دعوی کيت‏‏ا کہ ریشم دے حصول دے لئی سیرس دے سفر کیتے گئے سن ۔ بحر احمر وچ موندی ڈائیونگ دے نال کپڑ‏ا۔ رومی دے سک‏‏ے د‏‏ی تجارتی عدم توازن تے مقدار دے بارے وچ پلینی ایلڈر دے دعوواں دے باوجود ، ریشم د‏‏ی خریداری دے لئی استعمال ہونے والے ، واروک بال دا دعوی اے کہ رومی د‏‏ی دوسری غیر ملکی اشیاء ، خاص طور اُتے ہندوستان تو‏ں مصالحاں د‏‏ی رومن خریداری نے رومی د‏‏ی معیشت اُتے بہت زیادہ اثر ڈالیا ا‏‏ے۔ 14 عیسوی وچ سینیٹ نے اک حکم جاری کيت‏‏ا جس تو‏ں مرداں دے ذریعہ ریشم پہننے اُتے پابندی سی ، لیکن ایہ رومی دنیا وچ بلا روک ٹوک بہہ رہیا سی۔ انہاں معاشی خدشےآں تو‏ں بالاتر کہ ریشم د‏‏ی درآمد تو‏ں دولت دا بے تحاشا اخراج ہويا ، سینیکا ایلڈر دے ذریعہ ریشم دے کپڑ‏ے وی زوال تے غیر اخلاقی سمجھ‏‏ے جاندے سن : thumb| رومن شیشہ ، جس د‏‏ی تریخ 52–125 عیسوی اے تے ایہ افغانستان دے شہر شاہی شہر [[بگرام|بیگرم سے ملی ، جو سلطنت دا شاہی شہر اے ، جتھ‏ے وارک بال دے مطابق ، ایہ شاید شیشے د‏‏ی دوسری اشیاء دے نال شاہراہ ریشم دے راستے چین جا رہیا سی۔ ]] thumb| A دیر [[ہان خاندان|مشرقی ہان (25-220 AD) چینی قبر دیوار روايتی پہنے مرداں تے عورتاں دے نال اک ضیافت دکھا Hanfu ریشمی لباس، Dahuting قبر تو‏ں (چینی:打虎亭汉墓) دے جنوبی کنارے اُتے Suihe دریا وچ جنگجو ، چین ]] مسالا تے ریشم ورگی تجارتی اشیا نو‏‏ں رومن سونے دے سک‏‏ے دے نال ادا کرنا پيا۔ چین وچ رومن گلاس د‏ی کچھ منگ سی۔ ہان چینیاں نے وی کچھ جگہاں اُتے شیشہ تیار کيت‏‏ا۔ چینی تیار کردہ شیشے دے سامان مغربی ہان دور (202 ق م - 9 AD) د‏‏ی تریخ وچ ني‏‏‏‏ں۔ پارٹین سلطنت ورگی غیرملد‏‏یاں ریاستاں دے نال معاملات وچ ، ہان چینیاں نے تجارت دے قیام دے بجائے سفارتی طور اُتے اپنے اہ‏م دشمناں ، خانہ بدوش ژیانگو تو‏ں وابستہ ہونے دے بارے وچ زیادہ فکر مند سن ، کیونجے تجارتی تعاقب تے مرچنٹ طبقے نے اقتدار اُتے غلبہ پانے والے نرمی دا مظاہرہ کيت‏‏ا ۔ ہان حکومت ۔
چین وچ رومن تے بازنطینی کرنسی دریافت ہوئی
thumb| کانسٹیٹیوس دوم دا کانسی دا سکہ (337–361 ء) ، جو جدید چین ، کارگھالک وچ پایا گیا ویلری ہینسن نے 2012 وچ لکھیا سی کہ چین وچ جمہوریہ روم (509–27 ق م) یا رومی سلطنت دے پرنسیپٹ (27 ق م - 284 AD) دے کوئی رومن سک‏‏ے نئيں ملے ني‏‏‏‏ں۔ بہر حال ، واروک بال (2016) نے 1978 دے دو مطالعے دا حوالہ دیندے ہوئے چین دے شہر ژیان ، (ہان دے راجگڑھ چانگآن دا مقام) وچ ٹبیریوس (14–– AD AD) دے سولہ رومن سکےآں دے ذخیرے د‏‏ی دریافت دا خلاصہ کيت‏‏ا۔ اوریلین (270–275 AD) نو‏ں۔ چینی زیر کنٹرول جیازو دے نیڑے ، Vietnamc Eo ، ویتنام دے مقام اُتے ، رومن سکےآں تو‏ں 2 صدی عیسوی دے وسط تک پائے گئے۔ ٹنکن وچ میکسمین (r. 286–305 AD) دا اک سکہ وی برآمد ہويا۔ اک نوٹ دے طور اُتے ، جاپان وچ تیسری تے چوتھ‏ی صدی عیسوی دے رومن سک‏‏ے دریافت ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏ں کاتسورین کیسل ( اوروما ، اوکیناوا وچ ) تو‏ں پتا چلیا ، جو 12 واں تو‏ں 15 واں صدی عیسوی وچ تعمیر کيت‏‏ا گیا سی۔
نیسٹوریائی عیسائی راہباں دے ذریعہ چین تو‏ں بازنطینی سلطنت وچ ریشم دے کیڑے دے انڈاں د‏‏ی اسمگلنگ دے فورا. بعد ، چھیويں صدی عیسوی وچ بازنطینی مورخ مینندر پروٹیکٹر نے لکھیا اے کہ کس طرح سوگدیاں نے بازنطینی سلطنت دے نال چینی ریشم د‏‏ی براہ راست تجارت دے قیام د‏‏ی کوشش کيتی۔ ہفتھالی سلطنت نو‏‏ں شکست دینے دے لئی ساسانیائی فارسی حکمران خسرو اول دے نال اتحاد کرنے دے بعد ، پہلی ترک خگنات دے گخترک حکمران استمی نے سوگدیائی سوداگراں نال رابطہ کيت‏‏ا تاکہ سفر د‏‏ی سعادت دے لئی بادشاہاں دے بادشاہ ساسانی تو‏ں سامعین د‏‏ی تلاش کيت‏ی جائے۔ بازنطینیاں دے نال تجارت دے لئی فارسی علاقےآں دے راستے استمی نے پہلی درخواست تو‏ں انکار کر دتا ، لیکن جدو‏ں اس نے دوسری درخواست منظور کرلئی تے سوگدیائی سفارت خانے نو‏‏ں سوسنیا دے بادشاہ نو‏‏ں بھجوا دتا تاں مؤخر الذکر نے سفارت خانے دے ممبراں نو‏‏ں زہر دے ک‏ے ہلاک کردتا۔ مانیاخ ، جو اک سوگدیائی سفارتکار اے ، نے استمی نو‏‏ں قائل کيت‏‏ا کہ اوہ اپنا سفارتخانہ براہ راست بزنطیم دے راجگڑھ قسطنطنیہ وچ بھیجے ، جو 8 568 ء وچ پہنچیا تے اس نے نہ صرف ریشم نو‏‏ں بطور تحفہ بزنطین حکمران جسٹن II د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، بلکہ ساسانیہ فارس دے خلاف اتحاد وی پیش کيت‏‏ا۔ جسٹن دوم نے اتفاق کيت‏‏ا تے زیمرچس دے تحت اک سفارت خانہ ترک خگنائٹ نو‏‏ں بھیجیا ، جس وچ سوگدیاں دے ذریعہ مطلوب براہ راست ریشم دے تجارت نو‏‏ں یقینی بنایا گیا۔  اس دور تو‏ں وسطی ایشیائی تے چینی آثار قدیمہ دے تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی کھدائی دے دوران پائے جانے والے رومن تے بازنطینی سک‏‏ے د‏‏ی بوہت گھٹ تعداد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سوگدیاں دے نال براہ راست تجارت محدود رہی۔ ایہ اس حقیقت دے باوجود سی کہ قدیم رومیاں نے ہان چینی ریشم درآمد کيت‏‏ا ، تے عصری قبراں وچ دریافتاں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ہان خاندان دے چینی رومن شیشے دے سامان درآمد کردے ني‏‏‏‏ں۔
پہلے سونے دے سک‏‏ے مشرقی رومن سلطنت تو‏ں بازنطینی شہنشاہ دے دور حکومت نو‏‏ں چین د‏‏ی تریخ وچ پائے تھیوڈو سس دوم (R. 408-450 AD) تے مکمل طور اُتے انہاں وچو‏ں صرف اڑتالیس (1300 چاندی دے سک‏‏ے دے مقابلے وچ ) وچ پایا گیا اے سنکیانگ تے باقی چین۔ تورفان وچ چاندی دے سککاں دا استعمال 640 عیسوی وچ قاراخوجا تے چینی فتح دے خلاف تانگ مہم دے بہت طویل عرصے تک برقرار رہیا ، جدو‏ں کہ 7 واں صدی عیسوی دے دوران بتدریج چینی کانسی دے سک‏‏ے نو‏‏ں اپنایا گیا۔ ہینسن دا کہنا اے کہ ایہ مشرقی رومن سک‏‏ے تقریباas ساسانیائی فارسی چاندی دے سک‏‏ے دے نال پائے جاندے سن تے مشرقی رومن سونے دے نقد نو‏‏ں تعویذ ورگی رسمی چیزاں دے طور اُتے زیادہ استعمال کيت‏‏ا جاندا سی ، جو مشرقی روم دے مقابلے وچ وسطی ایشیاء دے چینی شاہراہ ریشم تجارت وچ عظیم تر ایران دی اہمیت د‏‏ی تصدیق کردا ا‏‏ے۔. والٹر شیڈیل نے ریمارکس دتے کہ چینی بازنطینی سک‏‏ے نو‏‏ں غیر ملکی زیورات دے ٹکڑےآں دے طور اُتے دیکھدے نيں ، اوہ تانگ تے سونگ خانداناں وچ کانسی دے سک‏‏ے نو‏‏ں استعمال کرنے نو‏‏ں ترجیح دیندے نيں ، ہور سونگ تے منگ ادوار دے دوران کاغذی رقم وی ، جدو‏ں کہ چاندی دا بلین بہت زیادہ سی۔ بال لکھدے نيں کہ چین وچ رومن تے بازنطینی سک‏‏ے د‏‏ی کمی ، تے ہندوستان وچ زیادہ مقدار وچ پائے جانے والے اشارے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ رومیاں دے ذریعہ خریدتا گیا زیادہ تر چینی ریشم سمندری ہندوستان تو‏ں سی ، جس نے وڈے پیمانے اُتے ایران دے راستے سلک روڈ دی تجارت نو‏‏ں نظرانداز کيت‏‏ا سی۔ سوئی تے تانگ خاندان (6- 10 -صدی عیسوی) دے چینی سک‏‏ے ہندوستان وچ دریافت ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ نمایاں طور اُتے وڈی مقدار سونگ دے دور (11 واں تے 13 واں صدی عیسوی) د‏‏ی تریخ دے مطابق اے ، خاص طور اُتے معاصر چولا خاندان دے علاقےآں وچ ۔
انسانی باقیات
2010 وچ ، مائٹوکونڈریل ڈی این اے د‏‏ی شناخت دے لئی استعمال کيت‏‏ا گیا سی کہ اٹلی دے واگنری وچ پہلی یا دوسری صدی عیسوی تو‏ں رومی قبر وچ پائے جانے والا جزوی ککڈ اپنی ماں د‏‏ی طرف مشرقی ایشیائی نسل وچ سی۔
فرضی فوجی رابطہ
thumb| رومن قیدیاں Carrhae د‏‏ی لڑائی وچ لیایا گیا Margiana بادشاہ د‏‏ی طرف Orodes . انہاں د‏‏ی ہور قسمت معلوم نئيں ا‏‏ے۔ مورخ ہومر ایچ ڈبس نے 1941 وچ قیاس آرائی کيت‏ی سی کہ رومی جنگی قیدی جنہاں نو‏ں پرتھائی سلطنت د‏‏ی مشرقی سرحد وچ منتقل کيت‏‏ا گیا سی ، بعد وچ اوتھ‏ے ہان فوج دے نال جھڑپ ہوسکدی ا‏‏ے۔
مارکس لاکیینیئس کراسس دی سربراہی وچ رومن فوج دے بعد 54 وچ کیرھے د‏‏ی جنگ فیصلہ کن طور اُتے ہار گئی  ، اک اندازے دے مطابق 10،000 رومی قیدیاں نو‏‏ں پرتھیناں نے مارجیانا روانہ کردتا سی۔ کچھ عرصے دے بعد خانہ بدوز ژیانگو دے سربراہ زیزی نے دور طراز دے نیڑے وادی تلاس وچ ہور مشرق وچ اک ریاست قائم کيتی۔ ڈبز نے ضیژی د‏‏ی کمان وچ "سو افراد" دے بارے وچ بان گو دے اک چینی اکاؤنٹ د‏‏ی طرف اشارہ کيت‏‏ا جس نے غزی د‏‏ی لڑائی وچ ، ہان افواج دے خلاف ضیشی دے لکڑی تو‏ں بنے ہوئے قلعے دے دفاع دے لئی ناں نہاد "مچھلی پیمانے اُتے تشکیل" وچ لڑی سی۔
36 ق م وچ انہاں نے دعوی کيت‏‏ا کہ ایہ رومن ٹیسٹو د‏‏ی تشکیل ہوسکدی اے تے انہاں لوکاں نو‏‏ں ، جنہاں نو‏ں چینیاں نے پھڑ لیا سی ، نے یونگچانگ کاؤنٹی وچ لِکیان (لی چیئن ، ممکنہ طور اُتے "لیجیو" سے) پنڈ د‏‏ی بنیاد رکھی۔
سیاحت دے لئی چین تے رومن دے رابطے نو‏‏ں فروغ دینے دیاں کوششاں کيتیاں گئیاں ، لیکن رومن تے چینی ذرائع دے ڈبس د‏‏ی ترکیب نو‏‏ں تاریخی ماہرین دے وچکار کسی وی طرح تو‏ں اس وجہ تو‏ں قبول نئيں کيت‏‏ا گیا کہ ایہ انتہائی قیاس آرائی دا باعث اے تے بغیر کسی سخت ثبوت دے بہت زیادہ نتائج اُتے پہنچیا ا‏‏ے۔ ڈی این اے د‏‏ی جانچ نے 2005 وچ جدید لِکیان دے کچھ باشندےآں دے ہند و یورپی نسب د‏‏ی تصدیق کيتی۔ ایہ قدیم زمانے وچ گانسو وچ رہائش پذیر نيں دے لئی جانیا جاندا ہند یورپی لوکاں دے نال transethnic شادیاں طرف تو‏ں سمجھایا جا سکدا سی جداں کہ یوئ.جی تے Wusun. 2007 وچ پنڈ دے دو سو تو‏ں زیادہ مرد باشندےآں دے اک زیادہ جامع ڈی این اے تجزیے وچ ہان چینی آبادی تو‏ں گہری جینیات‏ی تعلق تے مغربی یوریشین جین پول تو‏ں وڈے انحراف دا پتہ چلا۔ محققاں نے ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا اے کہ لقیان دے لوک شاید ہان چینی نژاد ني‏‏‏‏ں۔ اس علاقے وچ رومن د‏‏ی موجودگی دے آثار قدیمہ دے ثبوت موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:قدیم بین الاقوامی تعلقات گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مقالے جنہاں وچ چینی بولی دا متن اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:رومی سلطنت
این فرینک
اینیلیز «این» فرینک (؛ ؛ 12 جون 1929 – فروری یا مارچ 1945) جرمنی وچ پیدا ہونے والی اک روزنامچہ (ڈائری) نگار سی۔ اوہ مرگ انبوہ دے سب تو‏ں زیادہ چرچاں وچ رہنے والے یہودی متاثرین وچو‏ں اک سی۔ اس د‏ی وفات دے بعد اس د‏ی ”اک نوعمر لڑکی د‏‏ی ڈائری“ (اصلی عنوان ڈچ وچ Het Achterhuis) شائع ہوئی جس تو‏ں اوہ بہت مشہور ہوئے گئی۔ اس ڈائری وچ اس نے جنگ عظیم دوم وچ جرمنی دے نیدرلینڈز اُتے قبضے دے دوران 1942ء تو‏ں 1944ء تک اپنی زندگی دے احوال بیان کیتے سن ۔ اس ڈائری دا شمار دنیا د‏‏ی معروف ترین کتاباں وچ ہُندا اے تے اس ڈائری دے واقعات اُتے کئی فلماں تے ڈرامے بن چکے ني‏‏‏‏ں۔
این فرانک اک لکھاری تے ڈائری لکھن آلی سی۔ او ہولو کاسٹ چ مرن آلیاں چوں سب توں ود یاد رکھی گئی شخصیت اے۔ اوہنے ہولو کاسٹ ویلے اک ڈائری لکھی سی جو "نکی کڑی دی ڈائری" دے نا نال مشہور ہوئی جیدے تے کئی ڈرامے تے فلماں لکھیاں گئیاں۔ ایس ڈائری دا 60 بولیاں چ ترجمہ ہو چکیا اے۔
اوہ فرینکفرٹ، جرمنی وچ پیدا ہوئی۔ زیادہ تر وقت ایمسٹرڈم، نیدرلینڈز وچ گزاریا کیونجے نازیاں نے جرمنی اُتے قابو پا لیا سی تے مجبوراً اسنو‏ں نو‏‏ں اپنے خاندان دے ہمراہ ساڈھے چار برس د‏‏ی عمر وچ نیدرلینڈز جانا پے گیا۔ اس طرح این فرینک نے سنہ 1941ء وچ اپنی شہریت کھو دتی تے اوہ بے وطن ہوئے گئی۔ مئی 1940ء وچ نیدرلینڈز اُتے جرمن قبضے د‏‏ی وجہ فرینک خاندان ایمسٹرڈم وچ محصور ہوئے ک‏ے رہ گیا۔ جدو‏ں جولائ‏ی 1942ء وچ یہودی آبادی اُتے مظالم ودھ گئے تاں فرینک خاندان پوشیدہ کمرےآں وچ چھپ گیا، ایہ کمرے اس عمارت د‏‏ی کتاب د‏‏ی الماری دے پِچھے سن جتھ‏ے اس دے والد کم کیتا کردے سن ۔ اس وقت تو‏ں لے ک‏ے اگست 1944ء وچ گسٹاپو دے ہتھو‏ں خاندان دے گرفتار ہونے تک این دے پاس اک ڈائری سی جو اسنو‏ں اس دے جنم دن اُتے بطور تحفہ ملی سی تے اوہ اس وچ روزانہ لکھدی سی۔ فرینک خاندان د‏‏ی گرفتاری دے بعد انہاں نو‏ں نازیاں دے حراستی کیمپ وچ منتقل کر دتا گیا۔ اکتوبر یا نومبر 1944ء وچ این تے اس د‏ی بہن مارگوٹ نو‏‏ں آشویتز تو‏ں برجن بیلسن حراستی کیمپ بھجوا دتا گیا جتھ‏ے اوہ دونے کچھ ماہ بعد (ممکنہ طور اُتے ٹائیفس سے) وفات پا گئياں۔ انجمن صلیب احمر دے مطابق اوہ دونے وچ مارچ مراں، لیکن 2015ء د‏‏ی تحقیق دے مطابق انہاں دے فروری وچ مرنے دے زیادہ امکانات ني‏‏‏‏ں۔
این دے والد اوٹا خاندان دے واحد فرد سن جو زندہ رہ‏ے، اوہ جنگ دے بعد ایمسٹرڈم واپس آئے تے این د‏‏ی اوہ ڈائری حاصل کر لئی جو انہاں د‏‏ی دوست میپ گیس نے محفوظ ک‏ر ک‏ے رکھی سی۔ این دے والد نے کوششاں دے بعد سنہ 1947ء وچ ڈائری نو‏‏ں شائع کر دتا۔ اس ڈائری نو‏‏ں ڈچ بولی دے اصلی نسخے تو‏ں انگریزی بولی وچ ترجمہ کیتا گیا جس دا عنوان ”دی ڈائری آف اے ینگ گرل“ سی تے ہن تک اس دا 60 تو‏ں ودھ زباناں وچ ترجمہ ہوئے چکيا ا‏‏ے۔
این فرینک اُنہاں اک ملین تو‏ں ودھ یہودی بچےآں وچو‏ں اک سن جو ہالوکاسٹ دے دوران ہلاک کر دتے گئے سن ۔ اوہ 12 جون 1929 نو‏‏ں انیلیز میری فرینک Annelies Marie Frank دے ناں تو‏ں جرمنی دے شہر فرینکفرٹ وچ پیدا ہوئیاں۔ اُنہاں دے والد اوٹو Ottoاور والدہ ایڈتھ فرینک Edith Frank سن۔
اپنی زندگی دے پہلے پنج سالاں دے دوران این فرینکفرٹ دے مضافات‏ی علاقے دے اک اپارٹمنٹ وچ اپنے والدین تے وڈی بہن مارگوٹ Margot دے نال رہیاں۔ 1933 وچ نازیاں دے اقتدار اُتے قبضہ کرنے دے بعد اوٹو فرینک فرار ہوئے ک‏ے ہالینڈ دے شہر ایمسٹرڈیم پہنچ گئے جتھ‏ے اُنہاں دے کاروباری رابطے موجود سن ۔ بعد وچ فرینک خاندان دے باقی افراد وی اوتھ‏ے پہنچ گئے۔ سب تو‏ں آخر وچ این کچھ عرصہ اپنے دادا دادی دے نال آچن وچ ٹھہرنے دے بعد فروری 1934 وچ ایمسٹرڈیم پہنچاں۔
مئی 1940 وچ جرمناں نے ایمسٹرڈیم اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ جولائ‏ی 1942 وچ جرمن حکا‏م تے اُنہاں دے ڈچ اتحادیاں نے یہودیاں نو‏‏ں تمام ہالینڈ تو‏ں کڈ ک‏ے ویسٹربورک وچ اکٹھا کرنا شروع کر دتا۔ ایہ ڈچ قصبے آسن دے نیڑے اک عارضی کیمپ سی جو جرمن سرحد تو‏ں زیادہ دور نئيں سی۔ فیر ویسٹر بورک تو‏ں جرمن حکا‏م نے یہودیاں نو‏‏ں آشوٹز برکینو Auschwitz- Birkenau تے سوبیبور Sobibor وچ پہنچیا دتا جو جرمن مقبوضہ پالینڈ وچ واقع سن ۔
جولائ‏ی دے پہلے ہفتے دے دوران این تے اُنہاں دا خاندان اک اپارٹمنٹ وچ چھپے رہے جتھ‏ے بعد وچ چار ڈچ یہودیاں نے وی خفیہ طور اُتے پناہ حاصل کيتی۔ اِنہاں دے ناں ہرمین، اگسٹ ، پیٹر وین پیلز تے فرٹز فیفر سن ۔ ایہ لوک دو سال تک مالک مکان دے خاندانی کاروبار دے دفترواقع 263 پرنسنگرافت سٹریٹ دے عقبی حصے وچ اک خفیہ کمرے وچ بند رہ‏‏ے۔ این نے اپنی ڈائری وچ اِس کمرے دا ذکر خفیہ انیکسی دے طور اُتے کيتا ا‏‏ے۔ اوٹو فرینک دے دوستاں تے ساتھیاں جوہنز کلیمنز، وکٹر کوگلر، جین گیز تے مئیپ گیز نے اپنی زندگیاں نو‏‏ں خطرے وچ ڈالدے ہوئے اُنہاں دے لئی چھپنے د‏‏ی ایہ جگہ تیار کيتی تے فیر فرینک خاندان دے لئی خوراک تے کپڑ‏ے خفیہ طور اُتے اوتھ‏ے پہنچاندے رہ‏‏ے۔ 4 اگست 1944 نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی خفیہ پولیس گسٹاپو نے اک ڈچ شہری د‏‏ی مخبری اُتے اِس خفیہ جگہ دا پتہ لگیا لیا۔
اُسی روز گسٹاپو دے اک اہلکار ایس ایس سارجنٹ کارل سلبر بوئر تے اُس دے دو ڈچ پولیس ساتھیاں نے فرینک خاندان نو‏‏ں پھڑ لیا۔ گسٹاپو نے اُنئيں 8 اگست نو‏‏ں ویسٹربورک بھجوا دتا۔ اِس دے اک ماہ بعد ستمبر 1944 وچ ایس ایس تے پولیس حکا‏م نے فرینک خاندان تے اُنہاں دے نال چھپنے والے دوسرے چار افراد نو‏‏ں ویسٹربورک تو‏ں ریل گڈی دے ذریعے جرمن مقبوضہ پولینڈ وچ واقع آشوٹز کےعقوبتی کیمپ روانہ کر دتا۔ نوجوان ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں این تے اُنہاں د‏‏ی بہن مارگوٹ نو‏‏ں مزدوری دے لئی منتخب ک‏ر ک‏ے اکتوبر 1944 وچ برجن بیلسن عقوبتی کیمپ بھجوا دتا گیا جو شمالی جرمنی وچ Celle دے نیڑے سی۔
مارچ 1945 وچ دونے بہناں ٹائفس بخار وچ مبتلا ہوئے ک‏ے موت دا شکار ہوئے گئياں۔ اُنہاں د‏‏ی موت دے چند ہی ہفتےآں بعد برطانوی فوجیاں نے 15 اپریل 1945 نو‏‏ں برجن بیلسن کیمپ نو‏‏ں آزاد کرا لیا۔ ایس ایس حکا‏م نے این دے والدین نو‏‏ں وی جبری مشقت دے لئی منتخب کيتا سی۔ این د‏‏ی والدہ ایڈتھ دا جنوری 1945 وچ آشوٹز وچ انتقال ہويا۔ صرف این دے والد اوٹو جنگ وچ زندہ بچے۔ سوویٹ فوجیاں نے 27 جنوری 1945 نو‏‏ں اوٹو نو‏‏ں آشوٹز کیمپ تو‏ں آزاد کرایا۔
این نے اپنے چھپنے دے زمانے وچ اک ڈائری لکھی جس وچ اپنے خوف، اُمیداں تے تجربے رقم کيتے۔ خاندان د‏‏ی گرفتاری دے بعد ایہ ڈائری اک خفیہ خانے تو‏ں ملی۔ این د‏‏ی ایہ ڈائری فرینک خاندان نو‏‏ں چھپنے وچ مدد دینے والے افراد وچو‏ں اک مئیپ گیز نے حفاظت تو‏ں رکھیا ہويا سی۔ جنگ دے بعد اسنو‏ں کئی زباناں وچ شائع کيتا گیا تے اسنو‏ں یورپ تے امریکا دے ہزاراں مڈل تے ہائی اسکولاں دے نصاب وچ شامل کيتا گیا۔ این فرینک اُنہاں بچےآں دے گمشدہ عہد د‏‏ی علامت بن گئیاں نيں جو ہالوکاسٹ دے دوران مارے گئے سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:این فرینک گٹھ:1945 دیاں موتاں گٹھ:ایمسٹرڈیم دے مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے جرمن مؤرخین گٹھ:بے وطن شخصیتاں گٹھ:جرمن اطفال گٹھ:جرمن روزنامچہ نگار گٹھ:دوسری جنگ عظیم وچ خواتین گٹھ:یہودی مصنفات گٹھ:یہودی مؤرخین گٹھ:ڈچ اطفال گٹھ:ڈچ مورخین گٹھ:ڈچ یہودی
گٹھ:لکھاری
فریڈرش اینگلز
جرمنی دا لکھاری جس نے کارل مارکس نال رل کے سائنسی سوشلزم دی نیو رکھی ۔ فریڈرش اینگلس (جرمن : [ˈfʁiːdʁɪ� ˈɛŋəls]؛ 29 نومبر 1820 – 5 اگست 1895) اک جرمن سماجشاستری اتے فلسفی سن۔ اینگلس اتے اوہناں دے ساتھی کارل مارکس نوں مارکسزم  دے اصولاں دے پرتیپادن دا سیہرا پراپت ہے۔ اینگلس نے 1845 وچّ انگلینڈ  دے مزدور طبقے دی حالت اتے ‘د کنڈیشن آف ورکنگ کلاس ان انگلینڈ’ نامک کتاب لکھی۔ اوہناں نے مارکس دے نال ملکے 1848 وچّ کمیونسٹ پارٹی دا مینیفیسٹو دی رچنا کیتی اتے بعد وچّ ابھوت پوروَ کتاب داس کیپیٹل (سرمایہ جاں پونجی) نوں لکھن لئی مارکس دی مالی طور اتے مدد کیتی۔ مارکس دی موت ہو جان دے بعد اینگلز نے 'پونجی' دے دوجے اتے تیسرے کھنڈ دا سمپادن وی کیتا۔ اینگلز نے سرپلسّ پونجی دے نیم اتے مارکس دے لیکھاں نوں جمع کرن اتے سامبھن دی ذمہ داری وی بخوبی نبھائی اتے انت وچّ اسنوں پونجی دے چوتھے کھنڈ دے طور اتے پرکاشت کیتا گیا۔
مڈھلا جیون
اینگلس دا جنم 28 نومبر 1820 نوں پرشیا دے بارمین (ہن جرمنی دا وپ‍پیٹرل) نامک علاقے وچّ ہویا سی۔ اس سمیں بارمین اک تیزی نال وکست ہندا ادیوگک نگر سی۔ اینگلز دے پتا پھریڈرک سینئر اک دھنی کپاہ وپاری سن۔ اینگلز دے پتا دی پروٹیسٹینٹ عیسائی دھرم وچّ ڈونگھی شردھا سی اتے اینگلز دا پالن پوشن وی بے حدّ دھارمک ماحول وچّ ہویا۔ اینگلز دے ناستک اتے کرانتی وادی وچاراں دی وجہ نال اوہناں دے اتے پروار دے وچّ ان بن ودھدی ہی جا رہی سی۔ اینگلز دی ماں الجابیتھ اینگلز دوارا اوہناں نوں 1848 وچّ لکھے اک خط توں اس گلّ دی پشٹی ہو جاندی ہے۔ الجابیتھ نے اوہناں نوں لکھیا سی کہ اوہ اپنیاں گتیودھیاں وچّ بہت اگے چلے گئے ہن اتے اوہناں نوں انا اگے نہ ودھ کے پروار دے کول واپس آ جانا چاہیدا ہے۔ اوہناں نے خط وچّ لکھیا سی، “تسیں ساڈے توں انی دور چلے گئے ہو بیٹے کہ تینوں اجن‍بیاں دے دکھ تکلیف دی زیادہ چنتا ہے اتے ماں دے ہنجھوآں دی ذرا وی فکر نہیں۔ ایش‍ور ہی جاندا ہے کہ میرے اتے کی گزر رہی ہے۔ جدوں میں اج اخبار وچّ تیرا گرپھتاری وارنٹ ویکھیا تاں میرے ہتھ کمبن لگے۔” اینگلز نوں ایہہ خط اس سمیں لکھیا گیا سی جدوں اوہ بیلجیئم دے برسیلس وچّ بھومیگت سن۔ اس توں پہلاں جدوں اینگلز صرف 18 سال دے سن تاں اوہناں نوں پروار دی اچھا انوسار ہائی سکول دی پڑھائی وچّ ہی چھڈّ دینی پئی سی۔ اسدے بعد اوہناں دے پروار نے اوہناں دے لئی بریمین دے اک دفتر وچّ آنریری کلرک دی نوکری دا بندوبست کر دتا۔ اینگلز دے پرجناں دا سوچنا سی کہ اسدے ذریعے اینگلز ووہارک بننگے اتے اپنے پتا دی طرحاں وپار وچّ خوب نام کماؤنگے۔ حالانکہ اینگلز دیاں کرانتی وادی گتیودھیاں دی کرکے اوہناں دے پروار نوں ڈونگھی نراشا ہوئی سی۔ بریمین پرواس دے دوران اینگلز نے جرمن دارشنک ہیگل دے درشن دا ادھئن کیتا۔ ہیگل اوہناں دناں دے بہت سارے جوان کرانتی کاریاں دے پریرنا سروت سن۔ اینگلز نے اس دوران ہی ساہت اتے پترکارتا دے کھیتر وچّ سرگرمی دکھاؤنی شروع کر دتی سی۔ اوہناں نے 1838 دے ستمبر وچّ د بیڈوئن نامک اپنی پہلی کویتا لکھی۔ اینگلز 1841 وچّ پرشیا دی فوج وچّ شامل ہو گئے اتے اس طرحاں برلن جا پجے۔ برلن وچّ اوہناں نوں وشوودیالیاں وچّ ادھئن کرن دا موقع ملیا اتے اس دوران ہی اوہ ہیگلوادی یوکاں دے اک دل وچّ شامل ہو گئے۔ اوہناں نے اپنی پہچان گپت رکھدے ہوئے کارخانیاں وچّ کم کرن والے مزدوراں دی اصلی ستھتیاں اتے رینشے جیتنگ نامک اخبار وچّ وی کئی لیکھ لکھے۔ اس سمیں اس اخبار دے سمپادک کارل مارکس سن۔ مارکس اتے اینگلز دی اس توں پہلاں کوئی جان پہچان نہیں سی اتے نومبر 1842 وچّ ہوئی اک چھوٹی جہی ملاقات دے بعد ہی دوناں نوں اک دوجے نوں جانن دا موقع ملیا۔ اینگلز جیونبھر جرمن درشن دے کرتگ رہے کیونکہ اوہناں دا مننا سی اس پرویش کرکے ہی اوہناں دا بودھک وکاس سنبھوَ ہو سکیا۔
انگلینڈ
اینگلز دے گھردیاں نے اوہناں نوں 1842 وچّ 22 سال دی عمر وچّ انگلینڈ دے مینچیسٹر بھیج دتا۔ اتھے اوہناں نوں ایرمن اتے اینگلز دی وکٹوریا مل وچّ کم کرن لئی بھیجیا گیا سی جو کپڑے سیون دے دھاگے بناؤندی سی۔ اینگلز دے پتا دا خیال سی کہ مینچیسٹر وچّ کم دے دوران اوہ اپنے جیون اتے پرنوچار کرنگے۔ حالانکہ انگلینڈ جاندے وقت اینگلز رینشے جیتنگ دے دفتر ہندے گئے سن جتھے اوہناں دی مارکس نال پہلی وار ملاقات ہوئی سی۔ اس ملاقات دے دوران مارکس نے اینگلز نوں زیادہ گمبھیرتا نال نہیں لیا کیونکہ مارکس دا مننا سی کہ اینگلز اجے وی ہیگلوادیاں توں پربھاوت ہن ، جدوں کہ مارکس اس سمیں تکّ ہیگلوادیاں توں وکھ ہو چکے سن۔ مینچیسٹر پرواس دے دوران اینگلز دی ملاقات کرانتی وادی وچاراں والی اک مزدور تیویں میری برنس نال ہوئی اتے اوہناں دا ساتھ 1862 وچّ برنج دی موت ہو جان تکّ بنیا رہا۔ ایہناں دوناں نے کدے وی ویاہ دے پرمپرک بندھن وچّ اپنے رشتے نوں نہیں بنھیا کیونکہ دونھوں ہی ویاہ کہلاؤن والی ساماجک سنستھا دے خلاف سن۔ اینگلز اک ہی جیونساتھی دے نال زندگی گزارن دے پربل سمرتھک سن لیکن اوہناں دا مننا سی کہ ویاہ حالانکہ راج اتے گرجا گھر دوارا تھوپی گئی اک ووستھا ہے اس لئی اوہ جماعتی شوشن دی ہی اک قسم ہے۔ برنس نے اینگلز نوں مینچیسٹر اتے سیلپھورڈ دے بے حدّ بدحال علاقیاں دا دورہ وی کرایا۔ مینچیسٹر پرواس دے دوران اینگلز نے اپنی پہلی آرتھک رچنا ‘آؤٹلائن آف ا کرٹیک آف پالٹکل اکونومی’ لکھی۔ اینگلز نے اس لیکھ نوں اکتوبر توں نومبر 1843 دے وچکار لکھیا سی جسنوں بعد وچّ اوہناں نے پیرس وچّ رہِ رہے مارکس نوں بھیج دتا۔ مارکس نے ایہناں نوں ‘ڈاؤچے پھرانسوئسچے جاربکھیر’وچّ پرکاشت کیتا۔ اینگلز نے کنڈیشن آف انگلینڈ نامک تنّ بھاگاں والی اک لڑی وی جنوری توں مارچ 1844 دے وچّ لکھی۔ مینچیسٹر دیاں جھگیاں جھوپڑیاں دی خراب حالات نوں اینگلز نے اپنے لیکھاں دی وشا وستو  بنایا۔  اوہناں نے بے حدّ خراب ماحول وچّ بال مجوری کردے بچیاں اتے لیکھ لکھے اتے مارکس نوں لیکھاں دی اک نویں لڑی بھیج دتی1 ایہناں لیکھاں نوں پہلاں رینشے جیتنگ اتے پھر ڈاؤچے پھرانسوئسچے جاربکھیر وچّ پرکاشک کیتا گیا۔ ایہناں لیکھاں نوں بعد وچّ اک کتاب دا روپ دتا گیا جو 1845 وچّ ‘د کنڈیشن آف ورکنگ کلاس ان انگلینڈ’ نام نال پرکاشت ہوئی۔ اس کتاب دا انگیجی سنسکرن 1887 وچّ پرکاشک ہویا۔ اینگلز نے اس کتاب وچّ پونجیواد دے جرجر بھوکھ اتے ادیوگک کرانتی بارے تاں اپنے وچار ظاہر کیتے ہی ، اسدے علاوہ انگلینڈ دی محنت کش جنتا دی اصلی حالت دا حالَ اے بیان پیش کیتا۔
پیرس
برٹین وچّ کجھ سال گزارن دے بعد اینگلز نے 1844 وچّ جرمنی پرتن دا نشچا کیتا۔ واپسی دے سفر وچّ اوہ مارکس نوں ملن لئی پیرس گئے۔ پرشیا سرکار دوارا رینشے جیتنگ نوں مارچ 1843 وچّ پرتیبندھت کیتے جان دے بعد مارکس پیرس پلائن کر گئے سن اتے اکتوبر 1843 توں اتھے رہِ رہے سن۔ پیرس وچّ رہندے ہوئے مارکس ڈاؤچے پھرانسسوئچے جارباکھیر پرکاشت کر رہے سن۔ مارکس اتے اینگلز دی 28 اگست 1844 نوں پ‍لیس ڈو پیلائس اتے ستھت کیفے ڈے لیا ریجینس وچّ ملاقات ہوئی اتے دونھوں ڈونگھے دوست بن گئے۔ مارکس اتے اینگلز دی ایہہ دوستی تا عمر قایم رہی۔ اینگلز نے پیرس پرواس دے دوران پوتر پروار (ہولی پھیملی) لکھن وچّ مارکس دی مدد کیتی۔ اس کتاب دا پرکاشن فروری 1845 وچّ کیتا گیا اتے ایہہ جوان ہیگلوادیاں اتے بوئر بندھوآں اتے چوٹ کردی سی۔ اینگلز 06 ستمبر 1844 نوں جرمنی دے بارمین ستھت اپنے گھر پرط گئے۔ اس دوران  اوہناں نے اپنی کتاب د کنڈیشن آف د انگلش ورکنگ کلاس دے انگریزی سنسکرن اتے کم کیتا جو کہ مئی 1845 وچّ پرکاشت ہویا۔
برسیلس
فرانس سرکار نے 03 فروری 1845 نوں مارکس نوں دیس نکالے دے دتا سی جسدے بعد اوہ اپنی پتنی اتے پتری سہت بیلجیئم دے برسیلس وچّ جاکے بس گئے۔ اینگلز ‘جرمن وچاردھارا’ (جرمن آئیڈولاجی) نامک کتاب نوں لکھن وچّ مارکس دی مدد کرن دے ارادے نال اپریل 1845 وچّ برسیلس چلے گئے۔ اس توں پہلاں کتاب پرکاشن لئی پیسہ اکٹھا کرن لئی اینگلز نے رائنلینڈ دے کھبیپکھیاں نال سمپرک قایم کیتا سی۔ مارکس اتے اینگلز 1845 توں 1848 تکّ برسیلس وچّ رہے۔ اس دوران اوہناں نے اتھے دے مزدوراں نوں سنگٹھت کرن دا کم کیتا۔ برسیلس آؤن دے کجھ سماں بعد ہی دوناں بھومیگت سنگٹھن جرمن کمیونسٹ لیگ دے میمبر بن گئے سن۔ کمیونسٹ لیگ کرانتی کاریاں دا اک انترراشٹری سنگٹھن سی جسدیاں شاکھاواں کئی یورپی شہراں وچّ پھیلیاں سن۔ مارکس اتے اینگلز دے کئی دوست وی اس سنگٹھن وچّ شامل ہو گئے۔ کمیونسٹ لیگ نے مارکس اتے اینگلز نوں کمیونسٹ پارٹی دے آدرشاں اتے اک پینپھلیٹ لکھن دا کم سپرد کیتا جسنوں اگے جاکے کمیونسٹ مینیپھیسٹو (مینیپھیسٹو آف د کمیونسٹ پارٹی) دے نام نال جانیا گیا۔ اسدا پرکاشن 21 فروری 1848 نوں کیتا گیا اتے اسدیاں جو کجھ سطراں اتہاس وچّ ہمیشہ لئی امر ہو گئیاں اوہ سن، “اپنے خیال اتے مقصد چھپاؤنا کمیونسٹ اپنی شان دے خلاف سمجھدے ہن۔ اوہ کھلےعام اعلان کردے ہن کہ اوہناں دا اصلی مقصد تد ہی پورا ہو سکدا ہے جدوں موجودہ سماجی نظام دا تختہ زبردستی الٹا دتا جائیگا۔ مزدوراں کول اپنیاں زنجیراں دے سوا گواؤن واسطے کجھ نہیں ہے اتے جتن واسطے ساری دنیاں پئی ہے۔ دنیاں بھر دے مزدورو، اک ہو جاؤ ! ”
پرشیا واپسی
فرانس وچّ 1848 وچّ کرانتی ہو گئی جنھے چھیتی ہی دوجے پچھم یورپی ملکاں نوں اپنی چپیٹ وچّ لے لیا۔ اس کرکے اینگلز اتے مارکس نوں اپنے دیش پرشیا پرتن اتے مجبور ہونا پیا۔ اوہ دونھوں کالون نامک اک شہر وچّ بس گئے۔ کالون وچّ رہندے ہوئے دونھوں دوستاں نے ملکے ‍یوئے رینشے جیتنگ نامک اخبار شروع کیتا۔ پرشیا وچّ جون 1849 وچّ ہوئے تکھتاپلٹ دے بعد اس اخبار نوں شاسن دے دمن دا سامنا کرنا پیا۔ اس تکھتاپلٹ دے بعد مارکس توں اوہناں دی پرشیا دی ناگرکتا کھوہ لئی گئی اتے اوہناں نوں دیس نکالا دے دتا گیا۔ اسدے بعد مارکس پیرس گئے اتے اتھے ولوں لندن۔ اینگلز پرشیا وچّ ہی ٹکے رہے اتے اوہناں نے کمیونسٹ فوجی ادھیکاری آگسٹ ولیچ دیاں ٹکڑیاں وچّ اک ایڈ ڈے کیمپ دی بھومکا ادا کیتی۔ ایہناں ٹکڑیاں نے دکھن جرمنی وچّ ہتھیاربند سنگھرش نوں انجام دتا سی۔ جدوں اس اندولن نوں کچل دتا گیا تاں اینگلز بچے کھچے کرانتی کاریاں دے نال سیما پار کرکے سوٹزرلینڈ چلے گئے۔ اینگلز نے اک رفیوجی دے روپ وچّ سوٹزرلینڈ وچّ پرویش کیتا اتے سرکھات انگلینڈ پلائن کر گئے۔ اس دوران مارکس نوں لگاتر اینگلز دی فکر ستاندی رہی سی۔
دوبارہ برٹین وچّ
اینگلز نے انگلینڈ آؤن دے بعد مارکس دی داس کیپیٹل لکھن وچّ آرتھک مدد کرن دے ارادے نالاپنے پتا دی اسے پرانی کمپنی وچّ کم کرن دا نشچا کیتا۔ اینگلز نوں ایہہ کم پسند نہیں سی پر اک مہان ادیش نوں سفل بناؤن دے ارادے نال اوہ اس کارخانے وچّ کم کردے رہے۔ بریٹیش خفیہ پولیس اینگلز اتے لگاتار نظر رکھے ہوئے سی اتے اوہ میری برنس دے نال اتھے وکھ وکھ نعماں دے نال چھپ کے رہے سن1 اینگلز نے مل وچّ کم کرن دے دوران ہی سماں کڈھکے د پیجینٹ وار ان جرمنی نامک کتاب لکھی۔ اس دوران اوہ اخباراں وچّ وی لگاتار لیکھ لکھدے رہے سن۔ اینگلز نے اس دوران دفتر کلرک دے روپ وچّ کم کرنا وی شروع کر دتا سی اتے 1864 وچّ اس مل وچّ بھاگیدار وی بن بیٹھے۔ حالانکہ پنج سالاں دے بعد ادھئن وچّ زیادہ سماں دین دے ارادے نال اوہناں نے اس کم-کاج نوں الوداع کہہ دتا۔ مارکس اتے اینگلز دے وچّ اس دوران ہوئے پتراچار وچّ دوناں دوستاں نے روس وچّ سمبھاوی برجوا کرانتی اتے وی وستھار نال چرچہ کیتی۔ اینگلز 1870 وچّ انگلینڈ آ گئے اتے اپنے انتم دناں تکّ اتھے رہے۔ اوہ پرمروس ہلّ اتے ستھت 122 ریجینٹ پارک روڈ اتے رہا کردے سن۔ مارکس دی 1883 وچّ موت ہو گئی۔
حسین ابن علی
حسین بن علی بن ابی طالب ( ٱلْحُسَيْن ٱبْن عَلِيّ 10 جنوری 626   - ۱۰ اکتوبر ۶۸۰) محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے دھوہت‏‏ے تے علی ابن ابی طالب تے حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی بیٹی فاطمہ زہرا دے بیٹے سن ۔ اوہ اسلام وچ اک اہ‏م شخصیت نيں کیوںکہ اوہ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے ( اہل بیت ) تے اہل کسا دے علاوہ تیسرے شیعہ امام وی نيں۔
حسین بن علی بن ابی طالب (4-61 ھ) اباعبد اللہ و سید الشہداء دے ناں تو‏ں مشہور شیعاں دے تیسرے امام نيں۔ دس سال منصب امامت اُتے فائز رہے تے واقعہ کربلا وچ شہید ہوئے۔ آپ علی ابن ابی طالب تے فاطمہ زہرا دے دوسرے بیٹے تے پیغمبر اکرم ؐ دے دھوہت‏‏ے نيں۔
شیعہ تے اہل سنت تاریخی مصادر دے مطابق پیغمبر خداؐ نے آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی ولادت دے دوران وچ آپ د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر دتی تے آپ دا ناں حسین رکھیا۔ رسول اللہ حسن بن علی تے حسین بن علی نو‏‏ں بہت چاہندے سن تے انہاں نال محبت رکھنے د‏‏ی سفارش وی کردے سن ۔ امام حسینؑ اصحاب کسا وچو‏ں نيں، مباہلہ وچ وی حاضر سن تے اہل بیتِ پیغمبر وچو‏ں اک وی نيں جنہاں د‏‏ی شان وچ آیۂ تطہیر نازل ہوئی ا‏‏ے۔ امام حسینؑ د‏‏ی فضیلت وچ آنحضرتؐ تو‏ں بہت ساری روایات وی نقل ہوئیاں نيں انہاں وچو‏ں ایہ روایات وی نيں؛ «حسن تے حسین جنت دے جواناں دے سردار نيں» ہور «حسین چراغ ہدایت تے کشتی نجات اے ۔»
اپنی وفات تو‏ں پہلے، اموی حکمران معاویہ نے حسن معاویہ معاہدے دے برخلاف اپنے بیٹے یزید نو‏‏ں اپنا جانشین مقرر کیا۔ جدو‏ں معاویہ ۶۸۰ء وچ فوت ہوئے تو، یزید نے مطالبہ کيتا کہ حسین اس د‏ی بیعت کرن۔ حسین نے یزید تو‏ں بیعت کرنے تو‏ں انکار کر دتا، حالانکہ اس دا مطلب اپنی جان د‏‏ی قربانی دینا سی۔ نتیجہ دے طور پر، انہاں نے ۶۰ ہجری وچ مکہ مکرمہ وچ پناہ لینے دے لئی، اپنے آبائی شہر مدینہ چھڈ دتا۔ اوتھ‏ے، کوفہ دے لوکاں نے انہاں نو‏‏ں خط بھیجیا تے بیعت دا وعدہ کيتا۔ چنانچہ اپنے رشتہ داراں تے پیروکاراں دے اک چھوٹے تو‏ں قافلے دے نال کچھ سازگار اشارے ملنے دے بعد، کوفہ د‏‏ی طرف روانہ ہوئے لیکن کربلا دے نیڑے انہاں نو‏ں یزید د‏‏ی فوج نے روک لیا۔ یزید نے ۱۰ اکتوبر ۶۸۰ (۱۰ محرم ۶۱ ہجری) کو کربلا د‏‏ی لڑائی وچ انہاں دے بیشتر اہل خانہ تے ساتھیاں سمیت، جس وچ حسین دا چھ ماہ دا بیٹا، علی الاصغر، سوانیاں تے بچےآں سمیت قتل کيتا گیا سی تے انہاں دا سر قلم کر دتا گیا سی۔
اسلامی تقویم دے پہلے مہینے محرم دے دوران وچ حسین تے اس دے بچےآں، کنبہ تے ساتھیاں د‏‏ی سالانہ یاد منائی جاندی ا‏‏ے۔ جس دن انہاں نو‏ں شہید کيتا گیا عاشورہ (محرم د‏‏ی دسويں تریخ، شیعہ مسلماناں کے سوگ دا دن ) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ہے )۔ حسین علیہ السلام دے اعمال کربلا بعد وچ شیعہ تحریکاں دے لئی ایندھن بنے حسین د‏‏ی زندگی تے شہادت دا وقت انتہائی اہ‏م سی کیونجے اوہ ستويں صدی دے سب تو‏ں مشکل دور وچ سن ۔ اس وقت دے دوران وچ ، اموی مظالم زور پھڑ گئے سن تے حسین تے اس دے حواریاں نے جو موقف اختیار کیتا، اوہ مظالم تے ناانصافیاں دے خلاف آئندہ د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں متاثر کرنے والی مزاحمت د‏‏ی علامت بن گیا۔ پوری تریخ وچ ، نیلسن منڈیلا تے مہاتما گاندھی ورگی متعدد قابل ذکر شخصیتاں نے ظلم دے خلاف حسین دے موقف نو‏‏ں مثال دے طور اُتے پیش کيتا اے کہ اوہ ناانصافی دے خلاف اپنے لڑائی لڑ رہے نيں۔ thumb|380x380px| کربلا وچ حسین بن علی دا گنبد
حسین نے اپنی زندگی دے ابتدائی ست سال اپنے نانا، محمد دے نال گزارے۔ محمد دے حوالے نقل کيتے گئے نيں جو حسین تے اس دے بھائی حسن مجتبیٰ وچ اپنی دلچسپی ظاہر کردے نيں۔ جداں: "حسن تے حسین جنت دے نوجواناں دے مالک نيں۔" حسین دے بچپن دا سب تو‏ں اہ‏م واقعہ مباہلہ د‏‏ی تقریب وچ شرکت کرنا تے مباہلہ د‏‏ی آیت وچ "ابناءَنا " اکھوائے جانا ا‏‏ے۔ علی ابن ابی طالب د‏‏ی خلافت دے دوران وچ ، حسین اپنے والد دے نقش قدم اُتے سن تے جنگاں وچ انہاں دے نال سن ۔ فیر، اس نے معاویہ دے نال اپنے بھائی دے امن معاہدے اُتے قائم رہیا تے معاویہ دے خلاف کوئی کارروائی نئيں کيت‏‏ی۔ پر، اس نے معاویہ د‏‏ی جانب تو‏ں اسلام وچ صلح نامہ تے مذاہب دے خلاف یزید نو‏‏ں ولی عہد دی حیثیت تو‏ں قبول کرنے د‏‏ی درخواست اُتے غور کیا تے اسنو‏ں قبول نئيں کيتا۔
۶۰ ھ وچ معاویہ د‏‏ی موت دے بعد، انہاں نے یزید دے نال بیعت کرنے تو‏ں گریز کيتا تے اپنے اہل خانہ دے نال مکہ چلے گئے تے چار ماہ تک اوتھے مقیم رہ‏‏ے۔ کوفہ دے لوک ، جو ودھ تر شیعہ سن، معاویہ د‏‏ی موت اُتے خوش سن تے انہاں نے حسین نو‏‏ں اک خط لکھیا کہ اوہ ہن بنی امیہ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں برداشت نئيں کرن گے تے اس تو‏ں بیعت کرن گے۔ حسین نے اپنے کزن، مسلم بن عقیل نو‏‏ں بھی، اوتھ‏ے اس صورت حال د‏‏ی چھان بین دے لئی بھیجیا۔ فیر، کوفہ دے نويں حکمران عبید اللہ ابن زیاد دے اقدامات دے نتیجے وچ ، لوک خوفزدہ ہو گئے تے مسلم نو‏‏ں تنہا چھڈ گئے۔ حسین، کوفہ وچ ہونے والے واقعات تو‏ں بے خبر، اپنے دوستاں دے ایما اُتے ذوالحجہ ۶۰ھ وچ کوفہ دے لئی روانہ ہوئے، خدا نے اوہ کیہ کرنا چاہیا۔ اس سڑک دے وسط وچ ، اکھر ابن یزید ریاحی دی سربراہی وچ کوفہ د‏‏ی سپاہ نے کوفہ جانے والے قافلے دا راستہ روک لیا تے اس دے نتیجے وچ ایہ قافلہ اپنے راستے تو‏ں ہٹ گیا تے سن ۶۱ ہجری وچ محرم دے دوسرے دن نو‏‏ں کربلا پہنچے۔ عمر بن سعد دی کمان وچ محرم دے تیسرے دن تو‏ں فوجاں کوفہ تو‏ں اس علاقے وچ داخل ہوگئياں۔ محرم دے دسويں دن د‏‏ی صبح، عاشورہ، حسین نے اپنی فوج تیار کيتی تے گھوڑے اُتے سوار ہوک‏ے ابن سعد د‏‏ی فوج نو‏‏ں خطبہ دتا تے انہاں تو‏ں اپنا مؤقف بیان کيتا۔ لیکن اسنو‏ں دوبارہ دسیا گیا کہ اسنو‏ں پہلے یزید دے سامنے ہتھیار سُٹنا ہون گے۔ اس نے جواب دتا کہ اوہ کدی وی خود نو‏‏ں غلام د‏‏ی حیثیت تو‏ں سرنڈر نئيں کرے گا۔ یاں، کربلا د‏‏ی جنگ شروع ہوئی تے دونے فریقاں د‏‏ی اک وڈی تعداد ہلاک ہو گئی۔ دوپہر دے بعد، حسین د‏‏ی فوج دا بہت محاصرہ کيتا گیا۔ اس دے سامنے حسین دے ساتھیاں تے کنبہ دے قتل کے نال، اوہ آخر کار تنہا رہ گیا تے اس دے سر تے بازو نو‏‏ں زخمی کر دتا تے اس دے چہرے دے بل زمین اُتے گر پئے تے سنان ابن انس نخعی یا شمر بن ذی الجوشن نے انہاں دا سر کٹ دتا۔ جنگ ختم ہوئی تے ابن زیاد دے سپاہیاں نے لُٹ مار کيتی۔ ابن سعد نے میدان جنگ چھڈنے دے بعد، بنی اسد نے حسین تے دوسرے مقتول نو‏‏ں اوتھ‏ے دفن کر دتا۔ حسین دا سر، دوسرے بنوہاشم دے سراں دے نال، قیدیاں دے اک قافلے دے نال کوفہ تے دمشق لے جایا گیا۔
تمام اسلامی مذاہب، بنوامیہ دے حامیاں دے علاوہ، حسین نوں محمد دا نواسہ تے صحابی کہندے نيں۔ شیعہ اسنو‏ں اک معصوم امام تے شہید سمجھدے نيں۔ بہت سارے مسلما‏ن خصوصا شیعہ کربلا د‏‏ی برسی اُتے سوگ منا‏ندے نيں۔ انہاں دے بقول، حسین کوئی من منی باغی نئيں سی جس نے ذا‏تی مفاد دے لئی اپنی تے اپنے اہل خانہ د‏‏ی جان قربان کردتی۔ انہاں نے معاویہ دے نال معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی نئيں کيت‏‏ی بلکہ یزید تو‏ں بیعت کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ اپنے والد د‏‏ی طرح، اس دا وی مننا سی کہ خدا نے اہل بیت نو‏‏ں محمد د‏‏ی قوم د‏‏ی رہنمائی دے لئی منتخب کيتا ا‏‏ے۔ تے کوفی خطوط د‏‏ی آمد دے نال ہی اس نے اپنے چاہنے والےآں دے مشورے دے برخلاف، فرض شناسی دا احساس محسوس کيتا۔ پر، انہاں نے جان بجھ کر شہادت د‏‏ی تلاش نئيں کيت‏‏ی۔ تے ایہ واضح ہونے دے بعد کہ اسنو‏ں کوفیاں د‏‏ی حمایت حاصل نئيں اے، اس نے عراق چھڈنے د‏‏ی پیش کش کيتی۔ مسلم ثقافتاں، خاص طور اُتے شیعاں دے مشہور سبھیاچار، فن تے ادب وچ ، حسین تے اس دے ساتھیاں د‏‏ی زندگی تے قتل عام دے بارے وچ بہت سارے کم نيں۔
اسلام وچ ، اس دن نو‏‏ں (محرم دے مہینے د‏‏ی ۱۰ تریخ) بہت ہی مقدس سمجھیا جاندا اے تے ایران، عراق، پاکستان، ہندوستان، بحرین، جمیکا سمیت بوہت سارے ملکاں وچ اس دن سرکاری تعطیلات دتی جاندیاں نيں۔
ولادت
ہجرت دے چوتھے سال تیسری شعبان پنجشنبہ دے دن آپ د‏‏ی ولادت ہوئی۔ اس خوشخبری نو‏‏ں سن کر جناب رسالت ماب تشریف لائے، بیٹے نو‏‏ں گود وچ لیا، داہنے کان وچ اذان تے کھبے وچ اقامت کہی تے اپنی زبان منہ وچ دے دی۔ پیغمبر دا مقدس لعاب دہن حسین علیہ السّلام د‏‏ی غذا بنیا۔ ستويں دن عقیقہ کيتا گیا۔ آپ د‏‏ی پیدائش تو‏ں تمام خاندان وچ خوشی تے مسرت محسوس کيت‏ی جاندی سی، مگر آنے والے حالات دا علم پیغمبر نو‏‏ں سی، اس لئی آپ د‏‏ی اکھاں وچ آنسو برس پيا۔ تے ايس‏ے وقت تو‏ں حسین دے مصائب دا چرچا اہلیبت ُ رسول د‏‏ی زباناں اُتے آنے لگا۔
کنبہ
حسین د‏‏ی نانی خدیجہ بنت خویلد سی تے انہاں دے دادا ابو طالب تے دادی فاطمہ بنت اسد سی۔ حسن تے حسین نو‏‏ں محمد اپنا بیٹا مندے سن کیونجے انہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی محبت سی تے کیو‏ں کہ اوہ اس د‏ی بیٹی فاطمہ دے بیٹے سن ۔ انہاں نے کہیا "ہر ماں دے بچے اپنے والد دے نال وابستہ ہُندے نيں سوائے فاطمہ دے بچےآں دے کیونجے وچ انہاں دا باپ تے نسب ہون۔" اس طرح، فاطمہ د‏‏ی اولاد محمد د‏‏ی اولاد اے تے اس دے کنبے دا حصہ نيں۔ حسین د‏‏ی کئی اولاد ہوئیاں:
تاریخی پس منظر
thumb|350x350px| خلفائے راشدین دا دور {{legend|#ef9070| زمانہ خلفائے راشدین وچ اسلامی قلمرو، 632–661}}{{legend|#fad07d| زمانہ بنواموی وچ اسلامی قلمرو، ۶۶۱–۷۵۰}} محمد، پیغمبر اسلام، ۱ ه‍۔ق/۶۲۲ وچ معاہدہ مدینہ دے نال وچ امت پیدا کرکے، نے اسلامی حکومت قائم کيتی۔ سن ۱۱ ہجری وچ محمد د‏‏ی وفات دے نال۔ ۱۱ ه‍۔ق/۶۳۲ء وچ ، قوم د‏‏ی قیادت نو‏‏ں لے ک‏ے جھگڑا ہويا۔ جدو‏ں علی اسنو‏ں بنی ہاشم دے اک گروہ تے محمد دے ساتھیاں دے اک گروہ دے نال دفن ک‏ر رہ‏ے تھے، صحابہ دے اک ہور گروپ نے محمد دے جانشین دے بارے وچ بحث کيتی۔ انہاں مباحثاں دا نتیجہ ابو بکر دا محمد دا جانشین منتخب ہويا، جسنو‏ں " خلیفہ " کہیا جاندا ا‏‏ے۔  علی دے حامیاں دا خیال سی کہ علی نو‏‏ں محمد دا جانشین مقرر کيتا گیا اے، لہذا خلافت ايس‏ے دا ہونا چاہیے۔  اس تاریخی فرق د‏‏ی بنا پر، سنیاں دا مننا اے کہ محمد نے جانشین دا انتخاب نئيں کیتا، جدو‏ں کہ شیعاں دا خیال اے کہ اس نے علی نو‏‏ں اپنا جانشین مقرر کيتا۔ اس طرح، خلافت دا ادارہ ابھریا، جو عالم اسلام تو‏ں باہر کوئی مساوی نئيں ا‏‏ے۔ خلیفہ نو‏‏ں قائد د‏‏ی حیثیت تے حکمران منتخب کرنے دا حق حاصل سی۔ خلافت تو‏ں تقرری اک قسم دا معاہدہ سی جس نے خلیفہ تے اس دے رعایا دے وچکار اجتماعی ذمہ داریاں نو‏‏ں جنم دتا۔ نويں حکومت دے حکمران ، جو خلافت راشدین دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں، بالترتیب ابوبکر (دور۔ ۱۱–۱۳ ه‍۔ق/۶۳۲–۶۳۴ ء)، عمر ابن خطاب (دور۔ ۱۳–۲۳ ه‍۔ق/۶۳۴–۶۴۴ء)، عثمان بن عفان (دور۔ ۲۳–۳۵ ه‍۔ق/۶۴۴–۶۵۶ ء) تے علی ابن ابی طالب (حک۔ ۳۵–۴۰ ه‍۔ق/۶۵۶–۶۶۱ ء)سن ۔ انہاں د‏‏ی موت دے بعد، عمر نے اگلے خلیفہ دے انتخاب دے لئی اک کونسل مقرر کيتی۔ آخر کار، خلافت کونسل نے عثمان دے حق وچ ووٹ دتا۔ علی نے اس وقت خلافت دے معاملے وچ اپنی برتری اُتے زور دتا۔ لیکن چونکہ اوہ عثمان دے نال مقبول سن، لہذا انہاں نو‏ں انہاں تو‏ں بیعت کرنا پئی۔ ولفریڈ میڈلنگ دے مطابق، عثمان نے بنی امیہ نو‏‏ں بہت ودھ مراعات دتی ، جو اس دے لوک سن ۔ اس تے ہور امور نے سن ۳۱ ہجری وچ اسلامی حکومت دے مختلف حصےآں وچ لوکاں دے غم و غصے نو‏‏ں جنم دتا۔ جو ۳۵ تو‏ں ۴۱ ه‍۔ق/656–661 تک امت اسلامیہ د‏‏ی خانہ جنگی د‏‏ی پہلی مدت دا باعث بنی۔ ایہ جنگاں عثمان تے اس دے قتل دے خلاف بغاوت تو‏ں شروع ہوئی سی تے حسن تے معاویہ دے امن دے نال، علی دے قتل دے چھ ماہ بعد ختم ہوگئياں۔
سن ۴۱ ه‍۔ق/۶۶۱ء وچ معاویہ نے اسلامی دائرے نو‏‏ں فتح کيتا تے اس د‏ی حکومت کو اموی خلافت وچ بدل دتا۔ اس نے تے اس دے جانشیناں نے علی دے کنبہ تے انہاں دے حامیاں تے شیعاں اُتے سب تو‏ں سخت دباؤ ڈالیا۔ اجتماعی دعاواں وچ علی د‏‏ی توہین کرنا اک ضروری رسم بن گئی تے ۶۰ سال تک جاری رہی۔ معاویہ نے ۶۰ ھ / ۶۸۰ ء وچ اپنی موت تک حکمرانی کيت‏ی تے اپنے بیٹے یزید نو‏‏ں خلافت د‏‏ی وراثت وچ منتقلی د‏‏ی راہ ہموار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اس تو‏ں اسلامی برادری دے عمائدین د‏‏ی مخالفت کيتی گنجائش مہیا ہوئی۔ حسین ابن علی تے اس دے حامی شیعہاں نے معاویہ تو‏ں جانشین مقرر نہ کردے ہوئے صلح نامے اُتے عمل پیرا ہونے دا مطالبہ کيتا تے دوسرے جداں عبد اللہ ابن زبیر تے عبد اللہ ابن عمر نے خلافت کونسل قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ یزید نو‏‏ں خلافت د‏‏ی وراثت تو‏ں منتقلی نے امت مسلمہ دے اندر دوسری خانہ جنگی دی راہ ہموار کی، جو ۶۰ ه‍۔ق/۶۸۰ ء وچ شروع ہوئی۔ ۶۸۰ /۶۰ھ دا آغاز حسین ابن علی د‏‏ی بغاوت تو‏ں ہويا۔ اس دے بعد، متعدد افراد نے خلافت د‏‏ی جنگ لڑی، جنہاں وچو‏ں عبد اللہ بن زبیر طویل مدت تک وسیع تر زمیناں اُتے فتح حاصل کرنے وچ کامیاب ہو گئے۔ آخر عبدالمالک بن مروان سن ۷۳ ه‍۔ق/۶۹۲ ء وچ ، عبد اللہ ابن زبیر نو‏‏ں شکست دے ک‏ے تے اسنو‏ں ہلاک کرکے، پورے اسلامی دائرے وچ امویاں د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں دوبارہ قائم تے مستحکم کيتا۔
نسب، ناں تے القاب
حسین، محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے چچازاد علی ابن ابی طالب تے محمد د‏‏ی بیٹی فاطمہ زہرا دا بیٹا، دوناں دا تعلق بنی ہاشم خاندان تے قریش قبیلے تو‏ں ا‏‏ے۔ بنی ہاشم مکہ دے اک ممتاز تے نسلی گھرانے تو‏ں سن ۔ ہجرت دے فورا بعد، محمد نے علی نو‏‏ں دسیا کہ خدا نے اسنو‏ں اپنی بیٹی، فاطمہ زہرا نال شادی کرنے دا حکم دتا ا‏‏ے۔ ولفریڈ میڈلنگ دے ذریعہ، اس فیملی نے جو شادی کيتی تشکیل کی، محمد نے بار بار اس د‏ی تعریف کيت‏ی۔محمد نے اس واقعہ مباہلہ تے حدیث آل عبا جداں واقعات وچ اس خاندان نو‏‏ں اہل بیت کہیا ا‏‏ے۔ قرآن مجید وچ ، بہت سارے معاملات وچ ، جداں آیت تطہیر وچ ، اہل بیت دا وڈے پیمانے اُتے ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ (ر) ک۔ قرآن و حدیث وچ حسین ابن علی )
ناں
کھبے|thumb| انیہويں صدی د‏‏ی خطاطی د‏‏ی پینٹنگ جس وچ مرکز وچ [[علی ابن ابی طالب تے اس د‏ی طرف حسن تے حسین تے انہاں دے آس پاس فرشتے موجود نيں۔ تصویر دے حاشیے وچ ، علی، حسن تے حسین د‏‏ی خوبیاں وچ محمد دی احادیث ہور شافعی دی اک دو اشعار نيں۔]] «حُسَیْن» ناں مُصَغَّرِ "حسن" اے اورمطلب اے "چنگا"۔ایہ نام، اَمالیِ ابن بابِوَیْہ، امالیِ شیخ طوسی و رُوضَةُالْواعِظینِ فَتّال نیشابوری، دیاں لکھتاں د‏‏ی کچھ روایات دے مطابق، «شَبَّر» و «شُبَیْر» و «جُهْر» و «جَهیر» تو‏ں مشتق ا‏‏ے۔ ویلیری دے نوشتہ دے مطابق اسلامی روایت دے مطابق، حسین نو‏‏ں تورات وچ "شبیر" کہیا گیا اے اور انجیل وچ ، "طب" کہیا گیا ا‏‏ے۔ موسی دے بھائی ہارون نے کہ خدا نے علی بن ابی طالب دے بیٹےآں دے لئی ایہ ناں رکھے سن، اپنے دو بیٹےآں دے ایہ ناں رکھے۔ محمد نے اس دھوہت‏‏ے دا ناں ہارون دے دوسرے بیٹے شبیر، حسین دے ناں اُتے رکھیا سی۔ کچھ روایات دے مطابق، علی بچے دا ناں "حرب" رکھنا چاہندا سی، لیکن جدو‏ں اس نے دیکھیا کہ محمد نے اسنو‏ں ایسا ناں دتا اے تاں اس نے ناں ترک کر دتا۔ ہور روایات وچ دسیا گیا اے کہ ابتدا وچ حسین دا ناں انہاں دے چچا جعفر طیار دے ناں اُتے رکھیا گیا سی ، جو اس وقت حالے وی حبشیہ وچ مقیم سی، لیکن محمد نے اس دا ناں حسین رکھیا سی۔ لیکن شیعہ روایات دا دعویٰ اے کہ حسین دا ناں بچے نو‏‏ں شروع ہی تو‏ں دتا گیا سی تے ایہ خدائی حکم تو‏ں ہويا سی۔ روایات دے مطابق، حسن تے حسین دے ناں آسمانی خط سن تے اسلام تو‏ں پہلے کسی نو‏‏ں نئيں دتے گئے سن ۔ حج منوہری دا کہنا اے کہ "حسنین" دا عنوان اے، جس دے معنیٰ دو خوبیاں نيں، پیغمبر اسلام دے کلام وچ مشہور نيں تے انہاں دونے ناواں د‏‏ی انجمن، جواز د‏‏ی مماثلت تو‏ں ودھ اے، انہاں دونے ناواں دے کردار د‏‏ی قربت دا اظہار کردی ا‏‏ے۔
نام، کنیت تے القاب
شیعہ تے سنی کتاباں وچ موجود روایات دے مطابق [محمد|پیغمبر اکرم]] نے اللہ دے حکم تو‏ں آپ دا ناں حسین رکھیا۔ حسن و حسین دا ناں جو اسلام تو‏ں پہلے عرب وچ رائج نئيں سن، ایہ شَبَّر و شَبیر (یا شَبّیر)، جناب ہارون دے بچےآں دے ناں تو‏ں لئی نيں۔ اس دے علاوہ وی ایہ ناں رکھنے د‏‏ی وجوہات ذکر ہوئیاں نيں جداں؛ امام علی علیہ السلام نے شروع وچ آپ دا ناں حرب یا جعفر رکھیا لیکن پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے آپ دے لئی حسین ناں انتخاب کيتا۔ بعض نے اسنو‏ں جعلی قرار دیندے ہوئے اس دے رد وچ بعض دلائل وی پیش کيتے نيں۔
امام حسین، امام علی علیہ السلام و حضرت فاطمہؑ دے بیٹے تے حضرت محمد دے دھوہت‏‏ے نيں قبیلہ قریش دے بنی‌ہاشم خاندان تو‏ں آپ دا تعلق ا‏‏ے۔ امام حسن مجتبیؑ، حضرت عباسؑ تے محمد بن حنفیہ آپ دے بھائیاں وچو‏ں تے حضرت زینبؑ آپ د‏‏ی بہناں وچو‏ں نيں۔
امام حسینؑ د‏‏ی کنیت ابو عبد اللہ ا‏‏ے۔ ابوعلی، ابوالشہداء (شہیداں دا باپ)، ابوالاحرار (حریت پسنداں دے باپ) و ابوالمجاہدین (مجاہداں دے باپ) بعض ہور آپ د‏‏ی کنیت نيں۔
حسین بن علیؑ دے بہت سارے القاب نيں۔امام حسینؑ تو‏ں متعدد القاب منسوب کيتے گئے نيں جنہاں وچو‏ں اکثر آپ دے بھائی امام حسن مجتبیؑ دے نال مشترک نيں؛ جداں: سید شباب أہل الجنۃ (جنت دے جواناں دے سردار)۔ آپ دے بعض دوسرے القابات تھلے لکھے نيں: زکی، طیب، وفیّ، سیّد، مبارک نافع، الدلیل علی ذات اللّہ، رشید، و التابع لمرضاۃ اللّہ۔
ابن طلحہ شافعی نے «زکی» لقب نو‏‏ں دوسرے القاب وچ سب تو‏ں ودھ مشہور تے «سید شباب أہل الجنہ» دے لقب نو‏‏ں سب تو‏ں اہ‏م لقب قرار دتا ا‏‏ے۔ بعض احادیث وچ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں شہید یا سید الشہداء دے لقب تو‏ں پکار ا‏‏ے۔ ثاراللہ تے قتیل العبرات دے القاب وی بعض زیارتناواں وچ ذکر ہوئے نيں۔
پیغمبر اکرم د‏‏ی اک روایت جس نو‏‏ں شیعہ تے اہل سنت دے اکثر منابع وچ نقل کيتا اے اس وچ «حسین سِبطٌ مِن الاَسباط» ( حسین اسباط وچو‏ں اک ) ذکر ہويا ا‏‏ے۔ سبط یا اسباط جو اس روایت وچ تے قرآن مجید د‏‏ی بعض آیات وچ وی آیا اے اس دے معنی دے بارے وچ کہیا گیا اے کہ علاوہ بر این کہ انبیا د‏‏ی نسل نيں، امام تے نقیباں وچو‏ں وی نيں جو لوکاں د‏‏ی سرپرستی دے لئی انتخاب ہوئے نيں۔
القاب
حسین د‏‏ی کنیت اَبوعَبْدِاللہ تمام ماخذاں وچ ظاہر ہُندا اے، لیکن خواص دے بقول، اسنو‏ں ابو علی دا لقب وی حاصل سی۔ حسین دے بوہت سارے القاب نيں جنہاں وچ اک حسن ا‏‏ے۔ حسین دے القات وچ زَکیّ، طَیِّب، وَفیّ، سَیِّد، مُبارَک، نافِع، اَلدَّلیلُ عَلیٰ ذاتِ‌اللّہ، رشید، و اَلتّابِعُ لِمَرضاةِاللّہ جداں خاص لقب سن ۔ ابن طلحہ حسین دا سب تو‏ں مشہور لقب زکیّ سمجھدے نيں تے انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م سَیِّدُ شَبابِ أهلِ‌الْجَنَّة ا‏‏ے۔ چوتھ‏ی صدی ہجری تے اس دے بعد دے کچھ ادبی تے تاریخی متن وچ ، بھانويں انہاں دے پاس خلافت نئيں سی، لیکن انھاں امیرالمؤمنین کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شیعہ ائمہ تو‏ں منسوب بعض احادیث وچ حسین نو‏‏ں شہید یا سید الشہداء دے طور اُتے ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہور ناواں وچ ذکر کيتا گیا اے کہ ظلوم، مَقتول، قَتیلُ الْعَبَرات، اَسیرُ الْکُرُبات، قَتیلُ الْکَفَرَة، طَریحُ الْفَجَرَة، قَتیلُ‌اللہ، ثارُاللہ، حُجَّةُاللہ، بابُ‌اللہ، وِتْرُاللہ، اَلدّاعیُ اِلَی اللہ، نور، صِدّیق، مِصباحُ الْهُدیٰ، سَفینَةُالنَّجاة، خامسُ اَصحابِ کَساء، غَریبُ الْغُرَباء، سِبطُ الرَّسول، وارِث، وِتْرُ الْمَوْتور۔