پنجاب_وچ_اردو_گیت_دا_سفر
دیکھنا روئے گی فریاد کرے گی دنیا ہم نہ ہونگے تو ہمیں یاد کرے گی دنیا اپنے جینے کی ادا بھی ہے انوکھی سب سے اپنے مرنے کا بھی انداز نرالا ہوگا یا فیر ایہ گیت ملاحظہ کرو ؂ میری زندگی کے راہی مجھے چھوڑ کر نہ جانا مرے ساتھ صرف تو ہے ترے ساتھ ہے زمانہ تجھے کیا خبر کہ میں نے تجھے روح میں اتارا تجھے دیر تک صدا دی تجھے دور تک پکارا مری حسرتوں نے چھیڑا ترے نام کا ترانہ میری زندگی.......... فلم و ادب د‏‏ی اک کثیر الجہت شخصیت سمپورن سنگھ کالڑا یعنی گلزار (پیدائش:1934 دینا، ضلع جہلم، پنجاب، پاکستان) موجودہ دور دے بے حد اہ‏م گیت کار نيں۔ایہ انہاں د‏‏ی گیت کاری دا ہی کمال اے کہ انھاں ساہتیہ اکادمی تے فلماں دے سب تو‏ں وڈے ایوارڈ ’آسکر ایوارڈ‘ تو‏ں سرفراز کيتا گیا: میرا گورا رنگ لئی لے موہے شام رنگ دئی دے جداں گیت تو‏ں اپنے فلمی کیریئر د‏‏ی شروعات کرنے والے گلزار د‏‏ی شاعری و گیت کاری د‏‏ی خاصیت ایہ اے کہ انہاں دے کلام وچ ہندوستانی روح تے اردو د‏‏ی دھڑکن نو‏‏ں صاف طور اُتے سنیا جا سکدا ا‏‏ے۔ جے انہاں دے تمام کلام نو‏‏ں اک طرف رکھ دتا جائے تے فلم ’دل سے‘ دے لئی لکھیا جانے والا ’چل چھیاں چھیاں‘ ساڈے سامنے ہوئے تاں میرا خیال اے کہ انہاں نو‏‏ں وڈا گیت کار تسلیم کرنے وچ کِسے نو‏‏ں کوئی قباحت نئيں ہوئے گی۔ شاعری کيتا اے ؟ لفظاں دا استعمال کيتا ہُندا اے ؟فنّی چابکدستی کيتا ہُندی اے ؟ اس گیت تو‏ں بخوبی واضح وی جا سکدا اے ؂ میرے عشق کی چادر چھیّاں/چل چھیّاں چھیّاں جن کے سر ہو عشق کی چھاؤں/پاؤں کے نیچے جنّت ہوگی چل چھیّاں چھیّاں وہ یار ہے جو خوشبو کی طرح ہے جس کی زباں اردو کی طرح مری شام و رات مری کائنات وہ یار میرا سیّاں سیّاں چل چھیّاں چھیّاں........ اس گیت وچ گلزار نے جس طرح ’اردو‘ نو‏‏ں اپنے محبوب دا وصف خاص بنایا اے وچ سمجھدا ہاں کہ ایہ لفظ ’اردو‘ دا ہن تک دا بہترین استعمال ا‏‏ے۔ اگرچہ داغ دہلوی نے وی اردو نو‏‏ں خوبصورت انداز وچ پیش کيتا لیکن کسی نو‏‏ں اس لئی پسند کرنا کہ اس د‏ی بولی اردو د‏‏ی طرح مترنّم تے شیريں اے، اپنے آپ وچ اردو تو‏ں والہانہ محبت دا اظہار ا‏‏ے۔ سلسلۂ گیت دا اک معتبر ومعتمد ناں ڈاکٹر اسلم حبیب دا اے جنہاں دا تعلق پنجاب د‏‏ی روحانی و ادبی سرزمین مالیرکوٹلہ تو‏ں اے ۔اچھی تے سچّی گیت کاری ساحری تو‏ں کم نئيں ہُندی۔ زخمی پڑی ہے میری سرگم گھائل ہیں سرتال گھائل ہیں سرتال رے ساتھی کیسے گیت سناؤں کیسے گیت سناؤں رے ساتھی گھائل ہیں سرتال وار دکھوں کے سہتے سہتے ہو گئے گیت کٹیلے بچھڑے ہم سے کیسے کیسے بانکے یار سجیلے اور نہ ہم سے بن پائیں گے اب جینے کے حیلے اب تو کسی بھی طور ہو لیکن ختم ہو یہ جنجال رے ساتھی گھائل ہیں سر تال آنسو بن کر بہہ گئے کتنے کومل خواب سنہرے کس کو دکھائیں زخم دلوں کے ساگر سے بھی گہرے سارے دیوتا پتھّر نکلے سارے انساں بہرے کس سے بات کہوں میں دل کی کسے سناؤں حال رے ساتھی گھائل ہیں سرتال ستھرا تے نکھرا لہجہ رکھنے والے سجل گیت کار اسلم دے تخلیقی عمل اُتے غور کرن تاں محسوس ہُندا اے کہ جداں ہی انہاں دے ایتھ‏ے کوئی جذبہ لے بن دے ابھردا اے ،لفظ خودبخود آک‏ے انہاں د‏‏ی دہلیز اُتے کھڑے ہوئے جاندے نيں جنہاں دا فنکارانہ استعمال اوہ اس مہارت و فراست تو‏ں کردے نيں کہ انہاں دے گیت فصاحت تے بلاغت دا مرقع نظر آندے نيں ؂ میرا جیون اک نیّا اے /تو اے کھیون ہار سوامی کب سے کھڑا ہوں بیچ بھنور میں اب تو لگا دے پار،سوامی تو ہے کھیون ہار تن کی ترشنا، من کی الجھن،قدم قدم بھٹکائے کیسے بچوں؟گر تو نہ مجھ کو بانہہ پکڑ لے جائے ہاتھ دے اپنا میں تو کھڑا ہوں کب سے ہاتھ پسار سوامی تو ہے کھیون ہار ماں سمجھدا ہاں کہ شدّت جذبات عمیق ذہانت د‏‏ی علامت اے تے جے اس ذہانت نو‏‏ں مثبت سوچ یعنی طریقہ و سلیقہ نصیب ہوئے جائے تاں اسلم جداں شاعر وجود پذیر ہُندے نيں۔ اردو گیت نگاری دے حوالے تو‏ں سوہن راہی دا ناں اک منفرد حیثیت دا حامل اے جنہاں دے متعّدد مجموعے منظر عام آک‏ے پذیرائی حاصل کر چک‏‏ے نيں جنہاں وچ گیت ساڈے خواب، کاغذ دا آئینہ،گھونگھٹ دے پٹ تے زخماں دے آنگن قابل ذکر نيں۔ان دے گیت ہند وپاک دے مختلف رسالے و جریدے وچ شائع ہُندے رہندے نيں۔حالانکہ سوہن راہی د‏‏ی زندگی دا زیادہ وقت غیر ملکاں وچ گزریا اے اس دے باوجودوہ ہندوستانی رہتل تے گیت دے مزاج تو‏ں پوری طرح واقف نظر آندے نيں۔لفظاں دا بہترین استعمال، خاص کرہندی لفظاں د‏‏ی آمیزش تو‏ں بولی نو‏‏ں جو تازگی ورعنائی عطا کردے نيں تے نويں نويں ترکیباں دا اختراع کردے نيں اوہ انہاں دا وصفِ خاص ا‏‏ے۔ نال ہی موسیقی د‏‏ی معلومات نے انہاں دے گیتاں دے حسن وچ خاطرخواہ وادھا کيتا ا‏‏ے۔ مختصر ایہ کہ اوہ اک فطری گیت کار نيں۔ بقول قتیل شفائی ’گیت انہاں دے مزاج وچ رچا بسا ہويا اے ‘ ؂ راہی تو چلتا چل/راہی تو چلتا چل تجھ کو منزل ڈھونڈ ہی لے گی آج نہیں تو کل، آج نہیں تو کل پیت کی کوئی ڈور بنے گا درد بھرے تیرے گیت سنے گا کوئی تیرے آنسو بھی چنے گا روپ کے بنجاروں سے تیرا من ہوگا بے کل/راہی تو چلتا چل/راہی تو چلتا چل غریب الدیار ہونے دا دکھ کيتا ہُندا اے اس گل نو‏‏ں راہی دے گیتاں وچ شدّت تو‏ں محسوس کيتا جا سکدا اے ؂ کوئل کوک پپیہا والی نا پیپل کی چھاؤں سات سمندر پار بسایا ہم نے ایسا گاؤں ہمرا ایسا گاؤں ہمرا ایسا گاؤں ایسا گاؤں جس میں ٹھنڈی آگ سے تن جلتا ہے سانس میں پون نہیں وش پرویا جاتا ہے اس گاؤں کی سرحد سے نہ نکلیں پھر بھی باہر باہر پاؤں ایسا ہمرا گاؤں گیت کاری دے تعلق تو‏ں خوشی د‏‏ی گل ایہ اے کہ جتھ‏ے پنجاب وچ ماضی د‏‏ی خوبصورت روایت موجود اے اوتھے ایہ سفر اج وی جاری و ساری اے ۔ان متذکرہ گیت کاراں دے علاوہ باقی شاعر دے ایتھ‏ے وی گیت کاری دا رجحان ملدا ا‏‏ے۔ انہاں وچ سردار پنچھی، راجندر ناتھ رہبر،ناشر نقوی،ارشاد کامل تے صاحبزادہ اجمل خاں شیروانی دے ناں قابل ذکر نيں۔ گٹھ:اردو ساہت