عباسی_سلطنت_دوران_اسلامی_سلطنتاں_تے_انہاں_دے_حکمراناں_دا_اجمالی_خاکہ
دولت سلجوقیہ
سلجوقیاں د‏‏ی حکومت ۴۳۰ھ تو‏ں ۷۰۰ھ تک کم و بیش ڈھائی سو سال قائم رہی، ابتدائی زمانہ انہاں دا وڈا شاندار سی، آخر وچ انہاں دے بوہت سارے ٹکڑے ہو گئے تے شروع ہی تو‏ں انہاں دے کئی طبقات قائم ہو چکے سن، انہاں دا سب تو‏ں وڈا سلسلہ اوہ سی جس وچ الپ ارسلان تے ملک شاہ سلجوقی جداں مشہور آفاق سلاطین ہوئے، انہاں نو‏‏ں سلاجقہ ایران کہندے نيں، انہاں دا کسی قدر حال پہلے وی بیان ہو چکيا اے تے آئندہ مفصل بیان کيتا جائے گا۔ انہاں شاء اللہ تعالیٰ۔ان دے علاوہ سلاجقہ کرمان، سلاجفہ عراق، سلاجقہ شام، سالاجقہ روم وغیرہ وی مشہور نيں، انہاں سب خانداناں د‏‏ی تریخ دلچسپی تو‏ں خالی نئيں، فیر انہاں سلجوقیاں دے غلاماں تے اتابکاں د‏‏ی سلطنتاں قائم ہوئیاں، اوہ وی بہت مشہور تے اسلامی تریخ د‏‏ی زینت کہی جا سکدیاں نيں، سلجوقیاں دا ظہور ایداں دے وقت وچ ہويا جداں کہ دیلمیاں د‏‏ی چیرہ دستی نے خلافت بغداد نو‏‏ں سلطنت بے عزت تے کمزور کر دتا سی، سلطنت اسلامیہ دے لوکاں نے تکے بوٹی کر لئی سن تے جدا جدا خود مختار ریاستاں تے وڈی وڈی بادشاہتاں قائم ہو چک‏ی سی، جداں کہ ايس‏ے فصل وچ پہلے بیان ہُندا چلا آندا اے ۔سلجوقیاں نے خلافت عباسیہ دے مٹے ہوئے اقتدار نو‏‏ں فیر چمکایا تے بوہت سارے چھوٹے چھوٹے خانداناں نو‏‏ں حکومت و فرماں روائی د‏‏ی کرسی تو‏ں جدا ک‏ر ک‏ے اک عظیم الشان تے طاقتور سلطنت وچ خلیفہ د‏‏ی بزرگی تے وقار نو‏‏ں قائم کیتا، مگر چونکہ سلجوقیاں د‏‏ی طاقت تمام تر فوجی تے جنگی اجزاء تو‏ں مرکب سی تے سپہ سالاران افواج ہی نو‏‏ں انہاں نے ملکی انتظام تے ملک داری دا کم سپرد کر دتا سی، لہٰذا چند روز دے بعد اس طاقت دا شیرازہ بکھر گیا تے تمام سلجوقی سردار وکھ وکھ صوبےآں تے ولایتاں اُتے خود مختارانہ قابض ہو ک‏ے اُسی گزشتہ طائف الملوکی نو‏‏ں فیر واپس لیانے دا موجب ہوئے۔سلجوقی لوک نو مسلم سن، مگر انہاں وچ خلوص کوٹ کوٹ کر بھریا ہويا سی، اوہ علوی سازشاں، سبائی ریشہ دوانیاں تو‏ں بالکل پاک سن، انہاں نے دین اسلام د‏‏ی خدمت دے موقعے خوب پائے، جتھے تک انہاں دے امکان وچ سی انہاں نے مذہبی علوم تے نیک لوکاں د‏‏ی خوب خدمتاں کاں، اوہ خلفائے عباسیہ د‏‏ی تکریم محض اس لئی کردے سن کہ انہاں نو‏‏ں پرانی اسلامی روایات دے موافق مستحق تکریم جاندے سن، لیکن اوہ عباسیاں، امویاں، علویاں د‏‏ی رقابتاں تو‏ں مطلق متاثر نئيں ہوئے، نہ انہاں نو‏‏ں کسی اک فریق تو‏ں عداوت سی، نہ دوسرے تو‏ں بے جا محبت، اوہ سِدھے سادھے تے سچے پکے مسلما‏ن سن، انہاں نے عیسائیاں دے خوب مقابلے کيتے تے انہاں دے دلاں اُتے مسلماناں د‏‏ی شمشیر خارا شگاف د‏‏ی دہشت وہیبت فیر قائم کر دتی تے عیسائیاں دے بڑھدے ہوئے سیلاب نو‏‏ں ایسا دھکا دتا کہ اوہ دور تک پِچھے ہٹ گیا، سلجوقیاں ہی د‏‏ی حکومت دا نتیجہ سی کہ خلفاء عباسیہ د‏‏ی حکومت صوبہ عراق اُتے آخر تک قائم رہی۔ان دے زوال دا سبب اوہی چیز سی جو ہر اک قوم دے زوال دا سبب ہويا کردی اے، یعنی آپس د‏‏ی نا اتفاقی تے اک دوسرے تو‏ں دست و گربیان ہونا۔ سلجوقیاں د‏‏ی طاقت جداں کہ بیان ہويا اک جنگی طاقت سی، فوج جس اُتے اس طاقت دا دار و مدار سی، اس دے افسر ترکی غلام ہُندے سن، جو دشت قبچاق تو‏ں منگوا کر خریدے جاندے سن، انہاں زرخرید غلاماں اُتے سلاطین سلجوقیہ دا سب تو‏ں ودھ اعتماد سی، انہاں د‏‏ی وفاداری وچ انہاں نو‏‏ں مطلقشبہ نہ سی، ايس‏ے لئی فوجاں د‏‏ی افسری انہاں غلاماں نو‏ں دتی جاندی تے انہاں نو‏ں نو‏‏ں صوبےآں تے ولایتاں د‏‏ی حکومت سپرد ہُندی، ایہ غلام شائستہ ہو ک‏ے جدو‏ں سرداری دے مرتبے اُتے پہنچدے تاں وڈے وفادار تے بہادر ثابت ہُندے سن، سلاطین سلجوقیہ اپنے نو عمر تے کم سن شہزادےآں د‏‏ی اتالیقی اُتے انہاں نو‏ں مملوک سرداراں نو‏‏ں مامور کردے تے انہاں نو‏ں غلاماں د‏‏ی نگرانی و اتالیقی وچ سلجوقی شہزادےآں د‏‏ی ادب آموزی ہُندی، اس لئی انہاں مملوکاں یعنی ترک غلاماں نو‏‏ں اتابک (اتالیق) دے ناں تو‏ں پکارنے لگے، اتابک دے معنیٰ ترکی بولی وچ سردار دے نيں۔جدو‏ں سلاطین سلجوقیہ آپس وچ لڑ لڑ کر کمزور ہو گئے تاں انہاں مملوکاں یعنی اتابکاں نے موقع پا کر اپنی مستقل حکومتاں جابجا قائم کر لین، طفتگین جو سلجوق تتش دا مملوک سی، اوہ تتش دے نو عمر بیٹے وفاق سلجوقی دا اتابک مقرر ہويا تے وفاق دے بعد تتش سلجوقی د‏‏ی سلطنت دا مالک ہو گیا تے دمشق وچ حکومت کرنے لگا۔