cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آنا کورنیکوۋا
مڈھلا جیون
کورنیکووا ۷ جون ۱۹۸۱ء نو‏‏ں ماسکو، روس وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دے والد سرگئی کورنیکوف (پیدائش ۱۹۶۱ء)، اک سابق گریکو-رومن ریسلنگ چیمپئن، نے بالآخر پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے اوہ یونیورسٹی آف فزیکل کلچر اینڈ اسپورٹ وچ پروفیسر سن ۔ ماسکو وچ ۲۰۰۱ء تک اوہ ہن وی اوتھ‏ے پارٹ ٹائم مارشل آرٹس انسٹرکٹر سن ۔ اس د‏ی والدہ آلا (پیدائش ۱۹۶۳ء) ۴۰۰ میٹر د‏‏ی دوڑنے والیاں سن۔ اس دا چھوٹا سوتیلا بھائی، ایلن، یوتھ گولف ورلڈ چیمپئن اے جسنو‏ں ۲۰۱۳ء د‏‏ی دستاویزی فلم دتی شارٹ گیم وچ دکھایا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:1981 دے جم گٹھ:1996ء گرمائی اولمپکس ٹینس کھلاڑی گٹھ:آسٹریلین اوپن (ٹینس) چیمپئن گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:سوانیاں دے ڈبلز وچ گرینڈ سلیم (ٹینس) چیمپئن گٹھ:روس دے اولمپک ٹینس کھلاڑی گٹھ:روسی سوانیاں ماڈل گٹھ:روسی سوانیاں ٹینس کھلاڑی گٹھ:روسی سوشلائٹ گٹھ:میامی-ڈیڈ کاؤنٹی، فلوریڈا دے کھلاڑی گٹھ:ڈبلیو ٹی اے نمبر ۱ رینکنگ ڈبلز ٹینس کھلاڑی گٹھ:۱۹۸۱ دے جم
جسونت سنگھ (کھوجی)
thumbnail|باؤ جسونت سنگھ 'کھوجی' جسونت سنگھ کھوجی (-۱۹۹۹)جو باؤ جی کرکے جانے جاندے ہن، برہم بنگا ٹرسٹ دودڑا اتے نام سمرن سنگت دودڑا دے بانی سن۔ہندوستانی فوج دی برما وچ نوکری دوران، ۲۴ سال دی عمر وچ، اکال تخت صاحب امرتسر توں امرت پان کرکے اپنے جیون نوں سکھ دھرم مطابق ڈھالنا شروع کیتا۔فوج وچ کلرک دی پدوی تے حرمن پیارے ہون کرکے ساتھیاں وچ 'باؤ جی 'دی الّ پے گئی۔ رٹائرمینٹ بعد سکھ سنگتی کینپاں دی لہر دے موڈھی بنے۔۱۹۹۹ وچ اکال چلانا کر گئے۔ جیون بھر کدے وی اپنے بارے پرچار نہیں کیتا۔جیون دے آخری سالاں وچ،سنگت دا اپنے سریر متعلق موہ توں دھیان ہٹاؤن لئی، سنگت وچ آؤنا چھڈّ کے اپنے نواس وچ الپت رہن نوں ترجیح دتی۔ پروفیسر پورن سنگھ تے بھائی ویر سنگھ جہیاں شخصیتاں دیاں لکھتاں توں بہت متاثر سن۔ ۱۹۸۱ وچ اوہناں دے کیلگری امریکہ پھیری دوران تے بعد ایہہ سنگتی کیرتن دودڑا لہر امریکہ، کینیڈا تے دنیا دے ہور دیساں تک پھیل گئی۔
سکھ سنگتی کیمپ لہر
اوہناں برما فوج توں رٹائرمینٹ توں بعد، اپنے رٹائرڈ فوجی ساتھیاں نال اکّ سکھی نظریات تے جیون سٹائل تے بیسڈ، کینپاں وچ سنگت کرن دی لہر پیدا کیتی۔ ۱۹۶۰ توں ارنبھ، شروع وچ ایہہ لہر ہر مہینے کسے پنڈ وچ سنگت روپ وچ سی۔اجکل، دنیا دے وکھ وکھ شہراں خاص کرکے پنجاب(بھارت)دے شہراں/ پنڈاں وچ ہر پندرواڑے نوں دو دنیں سکھ سنگتی کیرتن تے نام سمرن کیمپ دے روپ وچ اتے سال وچ چار وڈے ۸-۱۰ دنیں سماگماں دے روپ وچ پنڈ دودڑا تے دراہا وچ ساہمنے آنؤدی اے۔
رچناواں
thumbnail|باؤ جسونت سنگھ کھوجی دے لیکھ اوہناں گرو گرنتھ صاحب بانی تے بیسڈ سکھ اصول دے مول دھارناواں بارے ۱۳۲ لیکھ وکھ وکھ موضوعاں سنگت، ہؤمے ،سبد،دوجا بھاؤ، سمرن، دھرم جاں مذہب، بھرم ،بندھن-چھٹن  آدی تے لکھے جو ۱۳ کتاباں دی شکل وچ برہم بنگا ٹرسٹ دودڑا ولوں چھاپے گئے ہن۔ایہناں کتاباں دا ہندی ترجمہ وی ہو چکا اے تے ۵ لیکھ انگریزی وچ ہن۔
حوالے
گٹھ:لوک گٹھ:بھارتی سکھ گٹھ:سکھ مفکر گٹھ:سکھ لکھاری
دی سیکریٹ لائف آف پیٹس
دی سیکریٹ لائف آف پیٹس (The Secret Life of Pets) اک 2016 امریک‏‏ی کمپیوٹر متحرک کامیڈی فلم ا‏‏ے۔ الیومینیشن انٹرٹینمنٹ دے ذریعہ تیار کردہ۔ اس د‏ی ہدایتکاری کرس رینود نے د‏‏ی اے ، یاررو چینی د‏‏ی مشترکہ ہدایت کاری وچ ، برائن لنچ ، سنکو پال تے کین ڈوریو نے لکھیا ا‏‏ے۔
کہانی
میکس نامی اک جیک رسل ٹریئر مینہٹن اپارٹمنٹ وچ اپنے مالک کیٹی دے نال رہندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں اوہ کم کردی اے ، تاں اوہ عمارت وچ موجود دوسرے پالتو جانوراں دے نال سماجی اے: ممنوع بلی چلو ، پگ میل ، ڈاچنڈ بڈی تے بجر گار سویٹ مٹر۔ اک دن ، کیٹی نے مونگریلی ڈیوک نو‏‏ں اپنایا ، زیادہ تو‏ں زیادہ رشک کيتا۔ میکس دے اس طرز عمل تو‏ں مشتعل ، ڈیوک میکس نو‏‏ں اک گلی وچ چھڈنے د‏‏ی کوشش کردا اے ، لیکن انہاں دونے اُتے اسفینکس بلی اوزون د‏‏ی زیرقیادت بلیاں نے حملہ کيتا جو انہاں دے کالراں نو‏‏ں ہٹاندا اے تے انھاں اینیمل کنٹرول دے ذریعہ پھڑنے دے لئی چھڈ دیندا ا‏‏ے۔ ڈیوک نو‏‏ں خدشہ اے کہ جے اوہ واپس پاؤنڈ وچ چلا گیا تاں اسنو‏ں ہلاک کر دتا جائے گا۔ جدو‏ں میکس نال محبت کرنے والا اک سفید پومرانی ، گیجٹ نو‏‏ں پتہ چلا کہ اوہ گم اے تاں اوہ اسنو‏ں لبھن دا فیصلہ کردا ا‏‏ے۔
میکس تے ڈیوک نو‏‏ں سنوبول نامی اک سفید خرگوش دے ذریعہ بچایا گیا ، جو "فلشڈ پالتو جانور" - گٹر وچ رہنے والے جانوراں دے گروہ دا رہنما اے جو انساناں نال نفرت کردا اے کیونجے انہاں دے مالکان نے انہاں دے نال بدسلوکی د‏‏ی تے انہاں نو‏ں مسترد کر دتا۔ میکس تے ڈیوک دے ذریعہ ایہ کہہ ک‏ے انساناں نو‏‏ں حقیر جاننے دا دعویٰ کرنے دے بعد کہ انہاں نے اپنے مالکان نو‏‏ں مار ڈالیا ، فلشڈ پالتو جانور انہاں نو‏‏ں اس وچ شام‏ل ہونے د‏‏ی دعوت دیندے نيں۔ اس تو‏ں پہلے کہ اوہ وائپر دے کٹنے دے ذریعہ اپنی وفاداری دا ثبوت داں ، اسنوبال نو‏‏ں معلوم ہُندا اے کہ میکس تے ڈیوک پالنے والے نيں۔ میکس تے ڈیوک نالیاں تو‏ں بچ کر بروک لین دے لئی اک جہاز اُتے سوار ہوئے ، نادانستہ طور اُتے اس عمل وچ وائپر نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ اسنوبال نے بدلہ لینے دا وعدہ کيتا تے انہاں دے بعد فلشڈ پالتو جانوراں د‏‏ی قیادت کيتی۔
دراں اثنا ، گیجٹ میکس نو‏‏ں لبھن دے لئی سرخ رنگ د‏‏ی پونچھ والی ہاک نو‏‏ں بھردا اے ، لیکن اوہ غلطی تو‏ں اوزون نو‏‏ں لبھدا اے ، جسنو‏ں گیجٹ ایہ دسنے وچ جبر کردا اے کہ اوہ کتےآں دے بارے وچ کیہ جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد انہاں نے میل ، بڈی ، چلو ، گنی پگ نارمن تے سویٹ مٹر د‏‏ی لسٹ بنائی۔ راستے وچ ، اوہ پوپس تو‏ں ملدے نيں ، اک پرانا باسیٹ ہاؤنڈ جو گیجٹ تے پالتو جانوراں نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ تلاش کرنے وچ مدد کردا ا‏‏ے۔ ادھر ، میکس تے ڈیوک نے کھانے دے لئی اک ساسیج فیکٹری اُتے چھاپہ ماریا۔ اس دے بعد ، گیجٹ تے اس د‏ی ٹیم دا مقابلہ سنوبال تو‏ں ہويا ، جو انھاں وی مار ڈالنے دا عہد کردا اے تے گجٹ د‏‏ی بقیہ ٹیم دے بھجدے ہوئے نارمن نو‏‏ں پھڑیا گیا۔
اس دوران ، ڈیوک میکس نو‏‏ں بزرگ فریڈ دے بارے وچ دسدا اے جس نے اسنو‏ں کتے دے طور اُتے اپنایا تے اس دے نال وقت گزارنا پسند کردا سی۔ اک دن ، تتلی دا پِچھا کردے ہوئے ڈیوک کھو گیا تے اینیمل کنٹرول دے ہتھو‏ں پھڑیا گیا ، لیکن فریڈ کدی وی اس دا دعوی کرنے نئيں آیا۔ اوہ نیڑے ہی فریڈ دے گھر جاندے نيں ، اُتے اعتماد اے کہ فریڈ ہن وی اس نال پیار کرے گا تے اسنو‏ں واپس لے جائے گا ، لیکن اوہ رہائشی بلی ریجینالڈ تو‏ں سیکھ رہے نيں کہ فریڈ د‏‏ی موت ہو گئی ا‏‏ے۔ دل تو‏ں دوچار ، ڈیوک نے میکس اُتے الزام لگایا کہ اوہ اس تو‏ں چھٹکارا پانے د‏‏ی کوشش کر رہیا اے تے گھر دے نويں مالکان اُتے بھونک پڑدا اے جو حالے گھر واپس آئے نيں تے انیمیشنل کنٹرول کہندے نيں۔ ہینڈلرز میکس نو‏‏ں پکڑدے نيں ، لیکن ڈیوک میکس دے فرار ہونے وچ کافی وقت وچ مداخلت کردا سی تے اس د‏ی بجائے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا جاندا سی۔
ڈیوک نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کوشش دے دوران ، میکس اُتے اسنوبال نے حملہ کيتا جو اسنو‏ں جان تو‏ں مارنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ اُتے ، جدو‏ں اس دا گروہ پھڑیا جاندا اے ، اسنوبال نو‏‏ں ایہ احساس ہُندا اے کہ اسنو‏ں تے میکس نو‏‏ں انہاں نو‏‏ں بچانے دے لئی مل ک‏ے کم کرنا ہوئے گا۔ اوہ بروک لین پل اُتے وین وچ سٹی بس چلاندے نيں ، ٹریفک رکدے نيں۔ فلشڈ پالتو جانور میکس دا گھیراؤ کردے نيں ، اسنوبال دے نال اس د‏ی شراکت تو‏ں بے خبر سن ، لیکن گیجٹ تے اس د‏ی ٹیم نے اسنو‏ں بچایا۔ گیجٹ اپنی کنگ فو فوٹ لڑنے د‏‏ی مہارت دا استعمال کردا اے تے میکس اس دے نال پیار کرنے لگدا ا‏‏ے۔ وین سہاراں وچ پھنس گئی تے فلشڈ پالتو جانور فرار ہو گئے۔ جداں ہی میکس نے ڈیوک دے پنجری د‏‏ی کنجی حاصل کيتی ، وین دریائے مشرق وچ اپنے نال اندر گھس گئی۔ میکس ڈیوک نو‏‏ں آزاد کرنے تو‏ں قاصر اے ، لہذا اسنوبل چابیاں بازیافت کرنے دے لئی دریا وچ چھلانگ لگیا دیندا اے ، جس تو‏ں اوہ ڈوبتی وین تو‏ں فرار ہوجاندا ا‏‏ے۔
پورا گروپ سور تو‏ں چلنے والی ٹیکسی دے ذریعہ اپارٹمنٹ بلاک وچ واپس آجاندا ا‏‏ے۔ میکس گیجٹ تو‏ں اپنی محبت دا اظہار کردا اے ، جو اپنا پیار واپس کردا ا‏‏ے۔ اسنوبال تے فلشڈ پالتو جانور تمام انساناں نو‏‏ں نیست و نابود کرنے دے لئی اک نواں منصوبہ مرتب کردے نيں ، لیکن مولی نامی اک چھوٹی سی بچی سنوبال پہنچ ک‏ے اپنایندی اے تے باقی فلشڈ پالتو جانور گٹراں وچ واپس آجاندے نيں۔ پہلے تاں ، سنوبال مزاحمت کردا اے ، لیکن دیندا اے تے خود نو‏‏ں پالنے لگدا ا‏‏ے۔ دوسرے پالتو جانور اپنے گھراں نو‏‏ں واپس آک‏ے اپنے مالکان نو‏‏ں گلے لگاندے نيں تے میکس تے ڈیوک آخرکار کیٹی تو‏ں دوبارہ مل گئے ، جس نے حقیقی دوستی نو‏‏ں جنم دتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں امریک‏‏ی اینیمیٹڈ فلماں گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں بچےآں د‏‏ی مزاحیہ فلماں گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں فنٹاسی فلماں گٹھ:2016ء د‏‏یاں اینیمیٹڈ فلماں گٹھ:2016ء د‏‏یاں تھری ڈی فلماں گٹھ:2016ء دیاں فلماں گٹھ:2016ء د‏‏یاں کمپیوٹر اینیمیٹڈ فلماں گٹھ:2016ء د‏‏یاں مزاحیہ فلماں گٹھ:آئی میکس فلماں گٹھ:امریک‏‏ی تھری ڈی فلماں گٹھ:امریک‏‏ی فلماں گٹھ:امریک‏‏ی کمپیوٹر اینیمیٹڈ فلماں گٹھ:تھری ڈی اینیمیٹڈ فلماں گٹھ:یونیورسل پکچرز د‏‏ی اینیمیٹڈ فلماں گٹھ:یونیورسل پکچرز دیاں فلماں
خواجہ محمد بنگش
خواجہ محمد بنگش پشتو بولی دے نامور شاعر نيں ۔
پس منظر۔
خواجہ محمد بنگش دے دوسرے پشتو بولی دے شاعر نيں۔ اسنو‏ں والد دے ناں تے ٹھکانے ، وطن دے بارے وچ معلومات موصول نئيں ہوئیاں نيں ، لیکن اس نے رومالومیزی نو‏‏ں بیدار کيتا کہ اوہ 11واں صدی ہجریکی شفٹ (1،100) مجموعہ تازہ ترین دور دا شاعر ا‏‏ے۔ ان دا کلام تصوف دے رنگ وچ رنگا ہويا ا‏‏ے۔ اوہ پشاو‏ر دے اکبر تک شیخ عبدالرحیم دے پیروکار سن ۔ انہاں د‏‏ی شاعری فن اُتے مبنی ا‏‏ے۔ زبان میٹھی ، ہموار تے چلدی اے ، لیکن خاص نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا .آپریشن (بولی) علامات اُتے غور کيتا جاندا اے. لگدا اے کہ اس نے اپنی پوری زندگی پشاو‏ر دے آس پاس بنگلےآں دے باہر گزار دی۔ اساں ایہ وی کہیا اے جدو‏ں کہ اوہ اس کلام ایہ سی اورنگ زیب عالمگیر بادشاہ نے دیکھیا دے وقت تے ہور پشتون وی نيں جداں منگول مفرور دے نئيں سی، بلکہ اس لئی کہ انہاں نے کہیا:
یہ ادب دے ماہرین د‏‏ی رائے اے کہ خواجہ محمد بنگش نے تصوف اُتے بہت زور دتا ا‏‏ے۔ ایہ تصوف تے رویے دے مراحل د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ تصوف وچ وحدت وجود دا جوہر ا‏‏ے۔ انہاں دا مزاج شاعری تو‏ں بہت ملدا جلدا سی۔ جے اس نے شاعری دے کچھ دوسرے پہلوآں اُتے توجہ دتی ہُندی تاں اج اس دا نمبر پشتون شاعراں وچ سب تو‏ں اگے ہُندا۔
یہ بالکل درست لگدا ا‏‏ے۔ خواجہ محمد بنگش دا دیوان پڑھ کر واضح ہُندا اے کہ اوہ بہت اچھے شاعر نيں۔ اوہ خطوط دا جادوگر اے تے اس د‏ی شاعری دوسرےآں نو‏‏ں متاثر کرنے د‏‏ی طاقت رکھدی ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں د‏‏ی کچھ نظماں اس قدر اعلیٰ درجےکیتیاں نيں کہ کوئی انہاں د‏‏ی تکنیکی پختگی تے نزاکت اُتے حیران رہندا اے ، تے غیر ارادی طور اُتے انہاں دا بولدا اے ، جداں کہ اوہ کہندا اے:
اپنی انگلیاں نو‏‏ں کالا کرن ، مینو‏ں اس د‏ی اطلاع داں - وچ آپ د‏‏ی سفید انگلیاں د‏‏ی کالی پن اُتے حیران ہون۔
شاعری د‏‏یاں مثالاں۔
بادشاہ اپنے لفظاں وچ خوبصورت سی - جان لو کہ اوہ ذلت تو‏ں تھکا ہويا سی۔چې بادشاه يې د جمله وو ښايسته وو - خبر واخله د عاجزو خوار خسته وو
حوصلہ نہ ہاراں۔لال دا تعلق بدخشاں تو‏ں ا‏‏ے۔ ٹوٹے ہوئے د‏‏ی مرمت کرنا مشکل اے ۔زړونه مه ماتوه لال د بدخشان دي - مشکل کار دى رغول د شکسته وو
چندردھر شرما گُلیری
چندردھر شرما گلیری (7 جولائی 1883 – 12 ستمبر 1922) ہندی ساہتکار سن۔ اوہ جے پور، راجستھان توں ہندی، سنسکرت، پراکرت اتے پالی دے ودوان اتے تیکھن قابلیت دے مالک سن۔ اوہ 1915 وچ چھپی کہانی اسنے کہا تھا (ہندی: उसने कहा था) دے لکھاری سن، جس بارے ہندی دی پہلی نکی کہانی ہون دی چرچہ اے۔
خواجہ محمد بنگش
شاعری د‏‏یاں مثالاں۔
لان دے پھُل تازہ کٹے گئے - شمال آپ دے چہرے دا گلدستہ بن دے آیا۔د چمن گلونه واړه پرې تازه شو - شمال راغی ستا د مخ د گلدسته وو
چندردھر شرما گُلیری
روپانترن
اسنے کہا تھا 1960 وچ بمل رائے نے فلمی پردے تے لیاندی سی اتے اس وچ سنیل دت اتے نندہ نے کردار نبھایا۔ اس دل ڈریکشن مونی بھٹاچاریا نے کیتل سی۔
خواجہ محمد بنگش
شاعری د‏‏یاں مثالاں۔
اونچائی اس نے آپ د‏‏ی اکھاں وچ دیکھی - ملیا شاشا سب تو‏ں کم سی۔چې يې قد و قامت ستا په سترگو وليد - ملیا شوه ټيټه د همه وو اراسته وو
عبداللہ بن عبدالاسد
پیغمبر سے نسبت
عبد اللہ کی والدہ کا نام برّہ تھا جو عبدالمطلب کی بیٹی اور وہ خود پیغمبر(ص) کا پھوپھی زاد تھا۔ اس نے پہلے ثُوَبیہ کا دودھ پیا جو حلیمہ سے پہلے پیغمبر کی دایہ تھی۔ اسی نسبت سے اسے رسول اللہ کا رضاعی بھائی کہتے ہیں۔
خواجہ محمد بنگش
شاعری د‏‏یاں مثالاں۔
میرا سر ستويں آسمان اُتے جاندا - جے ميں اپنی اسمبلی د‏‏ی نشست اُتے ہُندا۔زما سر به تر اووم اسمانه تېر شي - که مې کړې د خپل مجلس تر نشسته وو
عبداللہ بن عبدالاسد
زندگی نامہ
وہ اول مسلمین میں سے تھا اور اپنی زوجہ کے ہمراہ پہلی ہجرت میں حبشہ گیا۔ مکہ کے لوگوں کے مسلمان ہونے کی خبر پر مکہ واپس آیا لیکن خبر کے جھوٹی ہونے کی بنا پر مشرکین مکہ کے آزار کے خوف سے حضرت ابوطالب کی پناہ حاصل کی۔
خواجہ محمد بنگش
شاعری د‏‏یاں مثالاں۔
ماں اپنا سر تے جائیداد قربان کراں گا - وچ خواجہ محمد مرید ہاں۔سر و مال به همگي ځنې قربان کړم - زه خواجه محمد مريد يم د ښايسته وو
عبداللہ بن عبدالاسد
زندگی نامہ
ابو سلمہ نے اسی طرح پہلے مسلمانوں کے گروہ کے ساتھ مدینہ ہجرت کی۔ غزوہ ذوالعشیرہ سے پہلے پیغمبر اکرم نے اسے اپنا جانشنین قرار دیا۔ بنی اسد سے نبرد کے بعد مدینہ واپسی پر پہلا زخم دوبارہ بھر آیااور پھر اسی کی وجہ سے فوت ہوا اور وہیں مدینہ میں مدفون ہوا۔
چندردھر شرما گُلیری
حوالے
گٹھ:جم 1883 گٹھ:موت 1922 گٹھ:ہندی لکھاری
عبداللہ بن عبدالاسد
زندگی نامہ
احتضار کے موقع پر پیامبر(ص) اسکے سرہانے موجود تھے اس کی وفات پر آپ کی آنکھیں بھر آئیں۔ ام سلمہ ابو سلمہ کی زوجہ نے وفات کے بعد سال ۴ق کے آخر شوال میں پیغمبر(ص) سے شادی کی۔
خواجہ محمد بنگش
شاعری د‏‏یاں مثالاں۔
اگر مجھ جداں غریب آدمی اگ وچ گر جائے - تواڈی غیرت دے لئی اوہ تھلے نئيں جائے گا۔که دې ما غوندې غريب پرېوځي و تے ته - ستا سنگين خاطر به نه شي ښکته پورته
عبداللہ بن عبدالاسد
جنگوں میں شرکت
وہ غزوہ بدر میں شریک تھا اور غزوہ احد میں زخمی ہو کر اپنے گھر واپس آ گیا۔ کچھ عرصہ بعد پیغمبر(ص) کے ساتھ حمراء الاسد کی جنگ کیلئے گیا۔ مدینہ واپسی پر ایک مہینہ اپنے زخم کا علاج کیا یہاں تک کہ رسول اللہ نے محرم ۳ کے آغاز میں اسے 150 افراد کے ساتھ بنی اسد کی جانب روانہ کیا۔
خواجہ محمد بنگش
شاعری د‏‏یاں مثالاں۔
اپنے عاشق د‏‏ی سردی تو‏ں مت گھبراواں - آپ اپنی طاقت دے لئی بہت مضبوط سن ۔د عاشق له آه سرده نه ويرېږې - ته هرگوره ډېر غره يې و خپل زور ته
عبداللہ بن عبدالاسد
اولاد
عبد اللہ بن عبد الاسد کی اولاد میں سے بنام عمر ایک فرزند نے جنگ جمل میں امام علی(ع) کے ساتھیوں کی حیثیت سے حصہ لیا اور آپ کی جانب سے بحرین کا والی بنا۔ پھر فارس کا اور ایک قول کے مطابق حلوان، ماہ اور ماسبذان کا والی بنا۔
خواجہ محمد بنگش
شاعری د‏‏یاں مثالاں۔
یا تاں وفا د‏‏ی تعلیم نئيں اے - یا آپ قبر تو‏ں قبر تک نئيں دیکھدے۔يا وفا دې هيڅ زده کړې چرته نه ده - يا خو نه گورې له کبره و سرتور ته
عبداللہ بن عبدالاسد
بیرونی لنک
زمرہ:حبشہ کے مہاجرین زمرہ:مدینہ کے مہاجرین زمرہ:جنگ بدر میں شریک اصحاب زمرہ:مدینہ میں مدفون افراد زمرہ:غیر حائز اہمیت مقالات
خواجہ محمد بنگش
شاعری د‏‏یاں مثالاں۔
اپنی انگلیاں نو‏‏ں کالا کرن ، مینو‏ں اس د‏ی اطلاع داں - وچ آپ د‏‏ی سفید انگلیاں د‏‏ی کالی پن اُتے حیران ہاں۔گوتې تورې کړې په ما يې کړې راپورې - زه حېران يم ستا د سپينو گوتو تور ته
دوسرے علماء مینو‏ں پاگل کہندے نيں - میرے پاس پگوڈا دے دونے کان نيں۔نور عالم مې همگي لېونی بولي - دواړه غوږ مې دي نيولى و پېغور ته
اورنگزیب د‏‏ی بادشاہت وچ ميں بچ نئيں سکدا وچ خواجہ محمد دوسری طرف جاواں گا۔د اورنگ په بادشاهۍ کې مې نياو نه شي زه خواجه محمد به اوځم و بل لور ته
باہرلے جوڑ
-https: //tolafghan.com/articles/18065
2- مصنف ڈاکٹر لطیف دا فیس بک پیج۔ گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پشتو شاعر
غلام محمد فرہاد
کھبے|thumb|335x335px| غلام محمد فرہاد انجینئر غلام محمد فرہاد (1-5) ، جو کابل دے عوام وچ پاپا دے ناں تو‏ں مشہور نيں ، نو‏‏ں افغانستان د‏‏ی جدید تریخ د‏‏ی اک وڈی قومی تے سیاسی شخصیت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے افغانستان د‏‏ی تعمیر تے ملک دے افغان تشخص نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی ناقابل فراموش کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔
ڈاکٹر اندرجیت سنگھ گوگوآنی
مڈھلا جیون
ڈاکٹر۔ اندرجیت سنگھ گوگوآنی دا جم 12 اکتوبر، 1961 نوں پیؤ س۔ گرمیج سنگھ، ماں سری متی بلبیر کور دے گھر پنڈ گوگوآنی وکھے ہویا۔ ڈاکٹر۔ صاحب اکّ اگھے سکھ مفکر اتے بہت مشہور بلارے ہن۔ آپ دیاں ویہہ توں ودھ کتاباں شائع ہن۔ سکھ سبھیاچار دے نظرئیے توں کئی اینیمیشن فلماں (Animation films)، ناٹکاں اتے مختصر فلماں (Short films) دیاں سکرپٹاں وی آپ نے لکھیاں ہن۔ ناٹ-کلا توں بناں آپ شعری کلا نال وی جڑے ہوئے ہن۔ گیانی دتّ سنگھ دے نایاب خزانے نوں آپ نے کئی کتاباں دے روپ وچ اڈیٹیڈ کرکے چھاپیا اے۔ ڈاکٹر۔ صاحب دی مکھ دلچسپی سکھ سبھیاچار اتے سکھ سروت گرنتھاں دا مطالعہ اے۔ بے لوڑے واد-وواداں دا ڈٹّ کے خلاف کرنا آپ دی شخصیت دا نجی گن اے۔ دسم گرنتھ دا خلاف کرن والیاں دا آپ نے ہمیشہ اکٹ دلیلاں نال کھنڈن کیتا اے۔
غلام محمد فرہاد
پس منظر
غلام محمد فرہاد ۱۹۰۱ وچ صوبہ وردک دے صدر مقام میدان وچ اک بااثر خاندان وچ پیدا ہوئے۔
ڈاکٹر اندرجیت سنگھ گوگوآنی
سیواواں
ڈاکٹر۔ اندرجیت سنگھ نے خالصہ کالج امرتسر وکھے قائم سکھ تہاس کھوج مرکز وکھے 2007 توں 2017 تک بطور مکھی وجوں سیوا نبھاہی۔ اج-کلھ آپ خالصہ کالج پبلک سکول، امرتسر دے پرنسپل وجوں سیوا نبھا رہے ہن۔
حوالے
گٹھ:سکھ مفکر
غلام محمد فرہاد
تعلیم
۱۹۱۵ ء وچ کابل وچ آباد ہونے دے بعد ، انہاں نے حبیبی اسکول وچ تعلیم مکمل کيتی۔ پوپ وچ اعلیٰ تعلیم دے لئی غازی امان اللہ خان نے ۱۹۲۱ء وچ جرمنی بھیجیا سی ، اس دے بعد انہاں نے میونخ وچ بجلی دے شعبے وچ ڈپلوما حاصل کيتا۔
نوکریاں
کھبے|thumb|283x283px| جرمنی وچ غلام محمد فرہاد
1928 وچ وطن واپسی اُتے ، انہاں نے دامانی اسکول وچ استاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملازمت کيت‏‏ی تے سرکاری فیکٹریاں دے الیکٹرو مکینیکل شعبہ د‏‏ی ذمہ داری وی ادا کيتی۔ فرہاد 1934 وچ جرمنی واپس آئے۔ جرمنی دے نال اک معاہدے دے تحت ، انہاں نے چیک ورڈن ڈیم نو‏‏ں جرمن ٹربائن تے سروبی ڈیم ٹربائناں تو‏ں آراستہ کيتا۔
سیاسی کوششاں تے معاشرتی زندگی
کھبے|thumb|200x200px| غلام محمد فرہاد افغانستان دے سابق شاہ محمد ظاہر شاہ دے نال علام محمد فرہاد ۱۹۵۵ وچ لویا جرگہ دے ممبر ، تے ۱۹۶۶ وچ کابل دے لوکاں نے اسنو‏ں ولسي جرگہ دے لئی منتخب کيتا سی۔ ۱۹۷۰ماں ، انہاں نے اپنی مرضی دے خلاف مزاحمت دے طور اُتے ، ولسی جرگہ چھڈ دتا۔ فرہاد سن 1966 وچ افغان سوشل ڈیموکریٹک پارٹی دا بانی سی۔ اوہ پارٹی د‏‏ی کانگریس وچ پارٹی دے رہنما دے طور اُتے منتخب ہويا سی تے اپنی موت تک پارٹی دا قائد رہیا سی ۔
۱۴ اکتوبر ۱۹۷۹ نو‏‏ں ، اسنو‏ں حفیظ اللہ امین دی حکومت نے فوجی بغاوت وچ اپنے متعدد ساتھیاں دے نال گرفتار کيتا سی تے اسنو‏ں کابل وچ قید کيتا گیا سی ، تے ۱۹۸۰ جولائ‏ی نو‏‏ں رہیا کيتا گیا سی۔ معافی فرہاد نے جنگ تے سیاسی ظلم و ستم دے دوران ملک چھڈنے د‏‏ی پیش کشاں نو‏‏ں سختی تو‏ں مسترد کردتا۔ غلام محمد فرہاد مرحوم دا ۷ نومبر ، ۱۹۸۴(۱۷ عقرب ۱۳۶۳ هجری شمسی ، ۱۴ صفر ۱۴۰۵ هجری قمری) نو‏‏ں انتقال ہويا تے انہاں نو‏ں شہدائے صالحین وچ سپرد خاک کردتا گیا۔
حوالے
گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:ارکان ولسی جرگہ گٹھ:پشتون قوم پرست گٹھ:کابل دے میئر گٹھ:۱۹۰۱ دے جم
نکی جھیل
thumb|240x240px| سورج ڈبن توں بعد نکی جھیل نکی جھیل اراولی رینج وچ ماؤنٹ آبو دے بھارتی پہاڑی سٹیشن وچ واقع اکّ جھیل اے۔ مہاتما گاندھی دیاں استھیاں 12 فروری 1948 نوں اس پوتر جھیل وچ وسرجت کیتیاں گئیاں سن اتے گاندھی گھاٹ دا اساری کیتا گیا سی۔
جغرافیہ
جھیل دی لمبائی لگبھگ ڈیڈھ میل اتے چوڑائی چوتھائی میل اتے 20 توں 30 میل اے۔ فٹ ڈونگھے پچھم ول ڈیم ول۔ ایہہ ماؤنٹ آبو دا اکّ اہم سیلانی آکرشن اے۔ جھیل دے نیڑے اکّ پہاڑی اتے ٹوڈ روک اے۔ ٹوڈ روک نوں اس لئی کیہا جاندا اے کیونکہ ایہہ جھیل دے سامھنے والی چٹان دے پاسیوں، جھیل وچ چھال مارن والے اکّ ٹوڈ ورگا لگدا اے۔ چٹان دے اپر اتے ہیٹھاں جان دے دو رستے ہن؛ پتھریلی پہاڑی والے پاسے چڑھن لئی جاں نکی جھیل ول جان والیاں پوڑیاں دی ورتوں کرن لئی۔ جھیل دے کنارے سنسیٹ پوآئنٹ ول جان والا رستہ اے۔ سنسیٹّ پوآئنٹ دے رستے دے آلے-دوآلے گھمدے رچھّ اتے چیتے ورگے جنگلی جانوراں کارن سنسیٹّ پوآئنٹ 'تے چڑھن دی مناہی اے۔ رگھوناتھ مندر اتے مہاراجہ جے پور پیلیس وی جھیل دے نیڑے پہاڑیاں 'تے ہن۔ جھیل وچ کشتی اتے جھیل دے آلے-دوآلے گھوڑ سواری مہیا ہن۔
پرکاش جھا
حوالے
گٹھ:بھارتی فلم ڈریکٹر گٹھ:بھارتی فلمی جگت
بسیاں دی کوٹھی
بسیاں دی کوٹھی رائیکوٹ-بسیاں سڑک توں کافی ہٹویں سنسان جگہ وچ تے اے۔ سکھ راج دے آخری راجے، مہاراجہ دلیپ سنگھ نے پنجاب اندر اپنی آخری رات اس کوٹھی وچ کٹی سی۔ آزادی توں بعد اس کوٹھی نوں نہری ڈیپارٹمنٹ دا ریسٹ ہاؤس بنا دتا گیا۔ 200 سال پرانی انگریزی فن تعمیر دا شاندار نمونہ اے۔
اتہاس
ایہہ کوٹھی اپنے وچ سکھ اتہاس، کُوکیاں اتے اتے انگریزاں نال متعلق کئیاں تریخی واقعے سموئی بیٹھی۔ انگریزی راج ولوں مارچ 1849 وچ پنجاب نوں اپنے قبضے ہیٹھ لین توں بعد مہاراجہ دلیپ سنگھ نوں وی قید کر لیا تے اک رات اسے کوٹھی وچ کٹی سی۔ 1 جنوری 1850 نویں سال دی سویر اوہناں اگے چالے پائے سن۔ بسیاں دی کوٹھی نال بریٹیش ملٹری ڈویزن فیروزپور دا اسلحہ سپلائی ڈیپو سی۔ انگریزاں اتے سکھاں دی پھیرو شہر دی جنگ اتے مدکی دی لڑائی ویلے لارڈ ہارڈنگ دا ایہہ کوٹھی فوجی ہیڈکواٹر سی اتے اسے تھاں غدار تیجو تے لالو نے سکھاں دی چڑھت نوں انگریزاں پاس سکھاں دی ساری ویونتبندی دا بھید کھولھ کے سکھاں دی انکھ نوں مٹی وچ رول کے سکھاں دی جت نوں ہار وچ بدل دتا سی۔
کوکا لہر
کوکا لہر ویلے جدوں کوکیاں نے رائیکوٹ دے بُچڑاں نوں موت دے گھاٹ اتاریا تاں انگریزاں نے پنج کوکیاں تے قتل کیس دی سنوائی لئی اس کوٹھی نوں کجھ ویلے لئی سیشن کورٹ لدھیانہ وچ تبدیل کر دتا سی۔ ایہناں کوکیاں نوں اسے تھاں پھانسی دی سزا سنائی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:سکھ اتہاس
ٹیسٹ کرکٹ میچاں دے نتیجے (1946ء تا 1954ء)
مندرجہ ذیل 1946ء تا 1954ء دے درمیان منعقد ٹیسٹ میچاں دے نتائج دا مکمل خلاصہ ا‏‏ے۔
ڈاکٹر ہرکیرت سنگھ
مڈھلا جیون
ڈاکٹر۔ ہرکیرت سنگھ دا جم 28 مارچ 1916 نوں پنڈ گھنیکے بانگر ضلع گرداس پور وکھے ہویا۔ آپ جی دی ماں دا نام ہرنام کور تے پیؤ سردار ماہنا سنگھ سی۔ آپ نے ایم۔اے توں پی۔ ایچ۔ڈی تک دی تعلیم حاصل کیتی۔  آپ دی پی۔ ایچ۔ڈی دا موضوع “اے کمپیریٹو سٹڈی آف ماجھی اینڈ ملتانی” سی، جس دی ڈگری آپ نے پنجاب یونیورسٹی، چنڈی گڑھ توں سن 1968 ای۔ وچ حاصل کیتی۔ ڈاکٹر۔ ہرکیرت سنگھ جی نے پنجابی بولی، بولی سائنس اتے گربانی گرائمر آدی بارے بڑے تریخی اتے اہم کھوج کم کیتے ہن۔ اوہناں نے 20-25  دے قریب کتاباں اتے 50 دے لگپگ کھوج-پتر لکھے ہن۔ آپ دیاں کئی کتاباں بھارت دیاں وکھ-وکھ یونیورسٹیاں وچ پنجابی بولی سائنس دے سلیبساں دا حصہ ہن۔
اعزاز
پنجابی بولی سائنس تے گربانی گرائمر دے کھیتر وچ آپ ولوں وڈملیاں سیواواں حاصل کرن کرکے پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ ولوں آپ نوں 1993 توں زندگی بھر فیلوشپ اعزاز وجوں دتی گئی۔
حوالے
گٹھ:سکھ مفکر گٹھ:پنجابی لوک
گواڈلہارا
گواڈلہارا (Guadalajara) (، ہسپانوی ) یہ میکسیکو(میخیکو) د‏‏ی ریاست خالسکو دا راجگڑھ تے بلدیہ د‏‏ی نشست ا‏‏ے۔ 1564514 د‏‏ی آبادی دے نال ایہ میکسیکو(میخیکو) د‏‏ی دوسری سب تو‏ں زیادہ آبادی والی بلدیہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:گواڈلہارا گٹھ:1542ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اں گٹھ:خالسکو دے آباد تھ‏‏‏اں گٹھ:میکسیکو(میخیکو) دے ریاستی راجگڑھ گٹھ:میکسیکو دے ریاستی راجگڑھ گٹھ:میکسیکو دے شہر
سانڈھ کی آنکھ
سانڈھ کی آنکھ اک 2019 دی بھارتی جیونی ڈرامہ فلم اے، جسدا ڈریکشن تشار ہیرانندانی ولوں کیتا گیا اے اتے انوراگ کشئپ، رلائنس اینٹرٹینمینٹ اتے ندھی پرمار ولوں نرمت کیتا گیا اے۔ فلم وچ بھومی پیڈنیکر پنوں، بھومی پیڈنیکر اتے پرکاش جھا مکھ کرداراں وچ ہن، اس وچ پون چوپڑہ، ونیت کمار سنگھ اتے شاد رندھاوا وی معاون کرداراں وچ ہن۔ ایہہ شارپشوٹراں چندرو تومر اتے پرکاشی تومر دی زندگی اُتے بیسڈ اے۔ فلمانکن 10 فروری 2019 نوں باخفیہ وچ شروع ہوئی سی۔ کجھ حصے ہستِ ناپر اتے موانا وچ فلمائے گئے سن۔ ایہہ دیوالی دے تہوار دے نال مل کے 25 اکتوبر 2019 نوں جاری کیتا گیا سی۔
ترقی اتے کاسٹنگ
شروع وچ فلم دا نام وومنیا سی، جس وچ ٹاپسی پنوں اتے بھومی پیڈنیکر مکھ کرداراں وچ سن۔ پر پریتیش نندی کمیونیکیسنز ولوں سرلیکھ دے قانونی حقاں دے اختلاف دے کارن، اس فلم دا نام ' سانڈھ کی آنکھ' رکھیا گیا۔ بعد وچ پرکاش جھاء نوں وی اہم کردار نبھاؤن لئی کاسٹ وچ شامل کیتا گیا۔ فروری 2019 دے آخری ہفتے وچ، ونیت کمار سنگھ نوں کلاکاراں وچ شامل کیتا گیا۔ فلم دے ویروے دندے ہوئے سہِ پروڈیؤسر انوراگ کشیپ نے دسیا کہ ایہہ فلم بائیوپک اے جو سبھ توں پرانے شارپشوٹراں، چندرو تومر اتے اس دی بھرجائی پرکاشی تومر دی زندگی اُتے بیسڈ اے۔
فلمانکن
فلمانکن 10 فروری 2019 نوں باخفیہ وچ شروع ہوئی سی۔ فلم دے دوجے حصے دی شوٹنگ ہستیناپر اتے موانا وچ کیتی جانی سی۔ پنو نے فلم وچ اک شارپشوٹر دا کردار نوں دہراؤن لئی ایئر پسٹل اتے رائیفل شوٹنگ دی سکھلائی دتی۔ فلم دی شوٹنگ اپریل دے آخری ہفتے وچ پوری ہو گئی سی جدوں پنوں نے سوشل میڈیا اتے خبراں سانجھیاں کیتیاں سن۔
پرچار اتے جاری
14 فروری 2019 نوں، مکھ اداکاراں نے لوکیشن توں فلم دا پہلا لکّ سانجھا کیتا۔ ہولی دے تہوار اُتے شبھکامناواں دندے ہوئے، پنوں نے 21 مارچ 2019 نوں ٹوٹر اُتے فلم دی اک ہور لکّ سانجھی کیتی۔ چندرو اتے پرکاشی تومر دی جان-پچھان کراؤن والی اک چھوٹی جہی ویڈیو جس دی زندگی اُتے بیسڈ اے، فلم رلائنس اینٹرٹینمینٹ ولوں 14 اپریل 2019 نوں یو-ٹیوب اُتے جاری کیتی گئی سی۔ فلم دے پہلے لکّ پوسٹر 16 اپریل 2019 نوں جاری کیتے گئے سن۔ پوسٹراں وچ پنوں اتے بھومی اپنیاں پستولاں نال پوز دے رہے ہن۔ پوسٹر رلیز دی تاریخ دیوالی دے روپ وچ دندا اے۔
رلائنس اینٹرٹینمینٹ ولوں فلم دا سرکاری ٹیزر 11 جولائی 2019 نوں جاری کیتا گیا سی۔ فلم دے سرکاری ٹریلر دا افتتاح رلائنس اینٹرٹینمینٹ ولوں 23 ستمبر 2019 نوں کیتا گیا سی۔
فلم 25 اکتوبر 2019 نوں تھئیٹر وچ رلیز کیتی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:جیونی مشتمل بھارتی فلماں گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:ہندی فلماں گٹھ:2019 دیاں فلماں
رخشانہ (گلوکارہ)
thumb| مسز رخشانہ۔ محترمہ رخشانہ ( پیدائش 1319 ش ھ ( جنوری پہلی 1940)- موت: 1399ش ھ (21 دسمبر 2020 ) افغان پشتو تے فارسی بولی د‏‏ی گلوکارہ سی ۔
پس منظر
مسز رخشانہ ، جنہاں دا اصل ناں حمیدہ اصیل سی ، کوہدامان وچ ۱۳۱۹ شمسی ہجری وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ جنرل اصیل خان وزیری د‏‏ی بیٹی تے اک پشتون وزیری سن۔ اس د‏ی والدہ ، خدیجہ طرزی ، افغانستان د‏‏ی آزادی دے ہیرو ، عزت مآب امیر امان اللہ خان دے دور وچ موسیقی د‏‏ی استاد سن ، تے کُڑیاں نو‏‏ں موسیقی سکھادیاں سن۔ مسز رخشانی د‏‏ی والدہ خدیجہ موسیقی د‏‏ی استاد تے درزی سن ، ہارمونیم بجاندیاں سن تے موسیقی د‏‏ی دھناں تو‏ں واقف سن۔ شاید ایہ اس د‏ی ماں دا اثر سی جس نے رخشانی نو‏‏ں بچپن تو‏ں ہی شاعری تے گانے دا شوق پیدا کيتا۔
اس وقت روايتی افغان معاشرے وچ عورت دے لئی گانا آسان نئيں سی۔ رخشانی دے ہور رشتہ داراں تے خاندان نے اس دے گانے د‏‏ی مخالفت کيتی ، لیکن اس نے ہمت نئيں ہاری تے اس دے والد نے اس دا نال دتا۔ رخشانی نے شروع وچ فیروزان نامی گانا گایا ، لیکن بعد وچ رخشانی دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ اس نے اپنی موسیقی دا آغاز زینب تو‏ں کيتا تے اس دے بوہت سارے گانے مقبول نيں۔
محترمہ رخشانہ ۱۳۴۰ ش ھ تے ۱۳۵۰ شمسی ہجری وچ افغانستان د‏‏ی مقبول تے مقبول گلوکاراں وچو‏ں اک سن تے انہاں نے ریڈیو افغانستان اُتے 600 دے نیڑے پشتو تے 3 گانے ریکارڈ کیتے جو ریڈیو افغانستان دے آرکائیوز وچ محفوظ نيں۔ اس د‏ی انگریزی بولی گانا دیر تو‏ں ڈی ایم عام طور اُتے انگریزی گانے ، اچیمینڈ ، عبدالقندھار وی گاندی ا‏‏ے۔ اس نے افغانستان د‏‏ی پہلی فلم روزگاران وچ وی گایا۔
واضح رہے کہ جدو‏ں استاد عبدالرؤف بینوا مرحوم ریڈیو افغانستان دے سربراہ سن تاں انہاں نے انہاں دا ناں رخشانی ہنری رکھیا۔ رخشانہ داؤد خان د‏‏ی حکومت دے آخری دناں وچ امریکا چلی گئی تے اس دے بعد اوہ اپنی فنی کوششاں دے نال روانہ ہو گئی۔
گلوکارہ رخشانی نے اپنے پشتو گیتاں وچ پشتو شاعراں تے مرحوم شہید سیلاب دے کئی اشعار گائے نيں۔
کہیا جاندا اے کہ اک بار مصر وچ ایہ ملک افغانستان دا ثقافتی وفد نئيں سی جدو‏ں انہاں د‏‏ی اہلیہ رکسن نے کنسرٹ دتا تاں اِنّی خوشی ہوئی کہ مشہور مصری گلوکارہ ام نو‏‏ں ایہ خطاب دتا گیا۔
ہارون یوسفی ، جو کہ افغان نیشنل ٹیلی ویژن دے سابق سربراہ تے اک طنز نگار نيں ، کہندے نيں کہ رخشانہ اِنّی مقبول سی کہ اس نے اپنے وقت دے تقریبا تمام سرکاری ثقافتی دوراں وچ حصہ لیا۔ محترمہ رخشانی نے تاجکستان ، ازبکستان ، چیکوسلواکیہ تے ایران دا دورہ وی کیا تے پرفارم کيتا۔
اس دے والد شاہ امان اللہ خان دے مترجم تھے تے محمد ظاہر شاہ دے دور وچ انہاں دے نیڑے رہے تے اپنی وفات تک ریٹائر نئيں ہوئے۔ رخشانہ واحد سواݨی سن جنہاں نے داؤد خان دے دورِ حکومت وچ دوبارہ اپنا نقاب اتارا ، اپنے والد دے نال سنیما گئياں تے بعد وچ انہاں د‏‏ی والدہ نے وی ایسا ہی کيتا۔
نجی زندگی
رخشانہ دے چار بیٹے نيں جنہاں دا ناں حبیب ، حامد ، زبیر تے مسعود تے اک بیٹی رویا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
3- مصنف لطیف یادو دا فیس بک پیج۔
2- https://www.bbc.com/pashto/afghanistan-55444531۔ گٹھ:پشتو بولی دے گلوکار گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:پشتون شخصیتاں
گاندھی گھاٹ
گاندھی گھاٹ (ہندی : गांधी घाट) پٹنا وچ گنگا ندی دے مکھ گھاٹاں وچوں اکّ اے۔ اسدا نام بھارتی آزادی تحریک دے لیڈر مہاتما گاندھی دے نام 'تے رکھیا گیا اے۔ ایہہ گھاٹ اپنی شام دی گنگا آرتی لئی مشہور اے۔ ایہہ گنگا ندی وچ مہاتما گاندھی دیاں استھیاں دے وسرجن نال وی جڑیا ہویا اے۔
ٹکانا
گاندھی گھاٹ گنگا دے کنارے واقع اے۔ ایہہ نیشنل انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی، پٹنا دے پچھے واقع اے اتے پٹنا جنکشن ریلوے سٹیشن توں لگبھگ 5 کلومیٹر اتر مشرق وچ واقع اے۔
گنگا آرتی
گاندھی گھاٹ 'تے گنگا آرتی 51 دیویاں نال کیتی جاندی اے، پجاریاں دے اکّ گروہ ولوں، بھگویں کپڑے پہنے ہوئے ہن۔ آرتی شنکھ وجاؤن نال شروع ہندی اے اتے وسترت پیٹرناں وچ دھوپ سٹکس دی رفتار نال اتے وڈے بلدے دیویاں دے چکر دے نال جاری رہندی اے جو ہنیرے ہوئے اسمان دے خلاف اکّ چمک دار؉  آبھا بناؤندے ہن۔ وارانسی اتے ہردوار وچ گنگا آرتی دی طرز 'تے 2011 وچ رسم شروع کیتی گئی سی۔
سیر سپاٹا
بہار راج سیر سپاٹا ترقی نگم (BSTDC) گاندھی گھاٹ توں ایموی گنگا وہار دا چلاون کردا اے۔ گنگا وہار اکّ رور کروز جہاز اے جس وچ ریسٹورینٹ آن-بورڈ اے جس نوں پھلوٹنگ ریسٹورینٹ وی کیہا جاندا اے۔ ایہہ گھاٹ توں سیلانیاں لئی بورڈنگ دے نال سنسیٹ کروز اتے لیزر کروز/کارپوریٹ کروز چلاؤندا اے۔ 2016 وچ اکّ ہور جہاز ایموی کوٹلیا شامل کیتا گیا سی جو کہ گاندھی گھاٹ توں گنگا ندی 'تے سیلانیاں دی سواری لئی اکّ کروز کشتی اے۔ سیر-سپاٹہ ڈیپارٹمنٹ نے اکّ پھلوٹنگ جیٹّ رکھن دی وی سکیم بنائی اے جو گاندھی گھاٹ 'تے رکھی جاوے گی، جتھوں دوویں جہاز چلدے ہن۔
پتنگ تہوار
راج دے سیر سپاٹا ڈیپارٹمنٹ نے مکر سنکرانتی دے موقعے 'تے ندی دے پار، سببلپر ڈائرا جزیرہ 'تے اکّ پتنگ تہوار دا انعقاد کیتا۔ فیسٹیول پہلی وار 2011 وچ شروع ہویا سی اتے ادوں توں ہر سال منعقد کیتا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:بھارت
مخنف بن سلیم
مخنف ابن سلیم نبی اکرم حضرت محمد دے جلیل القدر صحابی تے علی ابن ابی طالب دے ساتھیاں وچو‏ں اک سن، جو انہاں د‏‏ی خلافت دے دوران وچ انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں امارت رے، اصفہان تے ہمدان وچ اُتے تعینات رہ‏‏ے۔ ابن حجر دے مطابق، اوہ 64 ھ وچ سلیمان بن صرد خزاعی د‏‏ی قیادت وچ توابین د‏‏ی تحریک وچ معرکہ عین الوردہ دے دوران شہید ہوئے۔
ناں تے نسب۔
ان دا ناں تے نسب "مخنف ابن سلیم ابن حارث ابن سعد مناہ ابن غامد غامدی" ا‏‏ے۔ کوفہ دے رہائشی شمار ہُندے سن تے کچھ انہاں نو‏‏ں بصرہ دا رہائشی سمجھدے نيں۔]] انہاں دے دو بھائی سن جنہاں دا ناں صقعب تے عبداللہ سی۔ اس دے بچےآں وچ ابو مخنف دا ناں رکھیا جا سکدا اے جو خبراں تے آداب دا مالک ا‏‏ے۔ مبینہ طور پر، مخنف عائشہ دے کزن (یا چچا) سن ۔ انہاں دے تن بیٹے سن جنہاں دا ناں عامر سی (ابو رملہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے )، حبیب تے محمد۔
زندگی۔
مخنف بن سلیم نے اسلام قبول کيتا جدو‏ں محمد نے ابوظبیان ازدی نو‏‏ں دعوت اسلام دتی۔ اس دا ذکر صحابہ وچ کيتا گیا اے کیونجے اس نے محمد تو‏ں احادیث نقل کيتی نيں۔ ذرائع وچ مخنف ابن سلیم د‏‏ی زندگی دے بارے وچ دستیاب معلومات علی ابن ابی طالب د‏‏ی خلافت تو‏ں پہلے عراق د‏‏ی فتح وچ انہاں د‏‏ی شرکت ا‏‏ے۔ اس نے عراقی فوج وچ جنگ جمل وچ حصہ لیا تے اس دے دو بھائی عبداللہ تے صقعب ايس‏ے جنگ وچ مارے گئے۔ اس دے بعد، اسنو‏ں علی نے امارات اصفہان تے ہمدان وچ مقرر کیتا، لیکن صفین د‏‏ی جنگ دے موقع پر، علی نے اسنو‏ں نصر ابن مزاحم دے حوالے تو‏ں اپنے اک خط وچ بلايا، تے اوہ صفین د‏‏ی جنگ وچ موجود سی۔ مخنف کوفہ وچ رہندا سی تے "جبانہ" نامی اک قبرستان اس دے ناں اوتھ‏ے منسوب ا‏‏ے۔ ابن حجر دے مطابق، اوہ 64 ھ وچ سلیمان بن صررد خزاعی د‏‏ی قیادت وچ تحریک توابین وچ ماریا گیا۔
اس دا سب تو‏ں مشہور پُتر عبدالرحمن اے جس نے صفین د‏‏ی جنگ وچ حصہ لیا تے صفین د‏‏ی جنگ دے بعد کچھ ہور جنگاں وچ حصہ لیا۔ اسيں ایہ وی جاݨدے نيں کہ اوہ مختار ثقفی د‏‏ی تحریک دے مخالفین وچو‏ں سن ۔ مخنف دا دوسرا پُتر محمد وی صفین وچ موجود سی تے کہیا جاندا اے کہ اوہ اپنے بھائی عبدالرحمن دے ہمراہ سی۔ عبداللہ ابن مخنف دا ذکر ابراہیم ابن محمد نے وی اک خبر وچ کیہ سی تے لگدا اے کہ اوہ گھٹ تو‏ں گھٹ 77 ہجری تک زندہ سن ۔ مخنف دے اک ہور بیٹے حبیب نے اپنے والد دے ذریعے احادیث بیان کيتی نيں۔ اس دے دوسرے بیٹے سعید دے بارے وچ کوئی معلومات نئيں اے جو ابو مخنف دا دادا سی۔ اسيں ابو مخنف دے والد یحییٰ نو‏‏ں صرف چند روایتاں دے ذریعے جاݨدے نيں جو ابو مخنف نے انہاں تو‏ں کچھ تاریخی واقعات وچ بیان کيتی نيں تے انہاں روایات دا آخری زمانہ 96 ھ تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔
سانچے
گٹھ:اصحاب علی گٹھ:صحابہ و صحابیات گٹھ:صحابی شہید
رائے کوٹ
رائے کوٹ (انگریزی:Raikot) ضلع لدھیاݨا وچ واقع شہر تے تحصیل راجگڑھ اے ۔ اتھے دی آبادی تقریبن 28000 دے لگ بھگ اے ۔
حوالے
گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر گٹھ:چڑھدا پنجاب
ساکہ گردوارہ پاؤنٹا صاحب
پاؤنٹا صاحب اک ایہو جیہا مقدس سکھ تھاں اے، جتھے آنندپور صاحب توں پچھوں دسویں گرو گوبند سنگھ  نے 1685 توں 1689 تک لگبھگ چار سال نواس کیتا۔ ایہہ رمنیک تھاں جمنا دے کنڈے بہت ہی منموہک مورت اتے قدرت دیاں بخششاں نال بھرپور اے۔ اسے جگہ تے کلغیدھر پاتشاہ نے 52 شاعر رکھ کے کومل ہنر تے ساہت رچ کے اس دا ستکار کرنا سکھایا۔ اسے جگہ تے پیر بدھو شاہ نے اپنے چار بیٹے بائیدھار دے راجیاں نال بھنگانی دی لڑائی ویلے گرو توں قربان کیتے۔ پیر بدھو شاہ جدوں گرو جی دے درشن کرن لئی آیا تاں گرو صاحب اس ویلے کیساں وچ کنگھا کر رہے سن۔ گرو صاحب توں کنگھے وچ اڑے کیساں سمیت کنگھے دی دات منگی تے گرو جی نے اپنے سیوک دی منگ پوری کیتی۔ گرو جی اس پوتر جگہ تے شاعر دربار، کیرتن دربار اتے دستار مقابلے کراؤندے رہے۔
گرو گوبند سنگھ جی نے کیار دون وچ زمین لے کے سمت 1742 وچ جمنا دے کنارے تے اک قلعہ بنایا، جس دا ناں پاؤنٹا رکھیا۔ بھنگانی دی جنگ اس قلعے وچ رہن ویلے ہی ہوئی سی، جس دا ذکر بھائی سنتوکھ سنگھ اس طرحاں کردے ہن:
پانو ٹکیو ستگرو کو آنندپرِ تے آئِ۔
نام دھریو ام پانوٹا سبھِ دیشنِ پرگٹائ۔
(گر پرتاپ سورج، رتُ 1, انسو 48)
"مرؤ ت ہرِیکے دوار" دی وچاردھارا نوں سکھاں نے کئیاں وار عملی جامہ پہنا کے سدھ کیتا۔ سری ہرمندر صاحب (امرتسر) دی ہو رہی بے-ادبی نوں روکن لئی سکھاں نے کدی بھائی مہتاب سنگھ، بھائی سکھا سنگھ، بابا دیپ سنگھ تے کدی س۔ جسا سنگھ آہلووالیا بن کے اس دی پوترتا نوں قایم رکھیا۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے وی اس رہسّ نوں سمجھ لیا سی۔ اس نے وی سکھی دے سومیاں نوں نروآ کرن لئی پورا زور لگایا۔ گوردواریاں نوں جاگیراں لگوائیاں اتے اس نے کدی وی اپنی حکومت دا زور سری ہرمندر صاحب دی چاردیواری دے اندر نہیں آؤن دتا، سگوں اک وار اوہ اکال تختصاحب تے ملزماں وانگ پیش وی ہوئے۔
گوردواریاں دی سیوا سنبھال دا کم گرو صاحبان دے ویلے توں مسند، الونڈی تے نرملے کردے سن۔ اوہ سبھ گرو ولوں دسی رہت-بہت اپر ہی زور دندے سن۔ 1716 توں 1799 تک تقریباً سبھ گوردواریاں دی سیوا سنبھال ایہناں ہتھاں وچ آ گئی۔ ویلے دے گزرن دے نال نال ایہناں وچ کریتیاں آئیاں اتے اندھیر-گردی شروع ہو گئی، جس کارن رہت-بہت وچ پکے اتے سوجھ وان سنگھاں دی لوڑ محسوس کیتی گئی تاں جو گوردواریاں نوں بے-ادبی توں بچایا جا سکے۔ سکھ راج ویلے وی ہرمندر صاحب تے ہور مشہور تریخی تھاواں توں اداسیاں نوں ہٹا دتا گیا سی پر خالصہ، راج-حصہ دے نشے وچ پے کے گوردواریاں ولوں اویسلا ہو گیا اتے جلدی ہی سارے گردوارے مہنتاں دے قبضے ہیٹھ آ گئے۔ سکھ راج اپرنت اوہناں نے اپنیاں منمانیاں کرنیاں شروع دتیاں۔ منمتّ پردھان ہو گئی، گوردواریاں نوں اپنیاں جائداداں بنا کے کریتیاں شروع دتیاں۔ ویہویں صدی دے شروع وچ تاں اتی دی حد ہی ٹپّ گئی سی۔
سری دربار صاحب سرکاری پٹھوآں دا ٹکانا بن گیا۔ کاماگاٹا مارو دے شہیداں خلاف ہون دا فرمان جاری کیتا گیا۔ جلھیاں والا باغ دے خونی ساکے دے ملزماں نوں سری اکال تختصاحب توں پجاریاں نے سروپا دتا۔ ترن تارن دے پوتر سروور وچ شراب دیاں بوتلاں ٹھنڈیاں کیتیاں جاندیاں سن، جس دربار توں ماں، بھین، دھی دی راکھی لئی سکھ جوجھدے سن، اتھے ہی ماں، بھین دی پتِ دن-دہاڑے لاہی جان لگ پئی۔ س۔ ہزارا سنگھ نے اس خلاف آواز اٹھائی تاں اوہناں نوں سری دربار صاحب ترن تارن متھا ٹیکدے 31 جنوری1921 نوں ٹکوئے نال شہید کر دتا گیا۔ شہید دے خون نے رنگ لیاندا تے گرودوارہ ترن تارن صاحب پنتھک ہتھاں وچ آ گیا۔ بھائی لچھمن سنگھ دھارووالی نوں اس گھٹنا توں 20 دن بعد ننکانہ صاحب وکھے مہنت نرینو ہتھوں 19 فروری 1921 نوں جنڈ نال بنھ کے پٹھا ٹنگ کے شہید کر دتا گیا۔ اس شہید دے خون نے رنگ لیاندا تے گرودوارہ ننکانہ صاحب مہنتاں ہتھوں آزاد ہو گیا۔ شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی ہوند وچ آ گئی اتے وساکھی والے دن سارے گردوارے پنتھک ہتھاں وچ آ گئے۔
گردوارہ پاؤنٹا صاحب دا مہنت لہنا سنگھ، جو جلھیاں والے باغ دے خونی ساکے وچ شہید ہون توں بچ گئے سن، اس کرکے پنتھ وچ آپ جی دا بہت ستکار سی۔ آپ چابیاں لے کے امرتسر پجے۔ پنتھ نے مہنت جی دی قربانی تے نمرتا دیکھ کے اوہناں نوں سیوا-سنبھال دا کم سونپی رکھن دا وکھرا متا پاس کر دتا۔ مہنت جی دی موت توں بعد اوہناں دے پتر گردیال سنگھ نے گردوارے تے اپنا حق سمجھدے ہوئے قبضہ کر لیا اتے اپنے اک رشتے دار مولا سنگھ راہیں لیڈراں تک پہنچ بنا لئی سی۔ سرکارے-دربارے افسراں نال اس دا چنگا رسوخ سی، جس کرکے اوہ سرکار دی شہِ تے منمتیاں تے کریتیاں کردا سی۔ گردوارے دے پربندھ نوں چنگی طرحاں نہ چلاؤن کارن سنگتاں وچ بھاری روس سی۔ سنگتاں نے پنتھک لیڈر ماسٹر تارہ سنگھ، گیانی کرتار سنگھ، س۔ حکم سنگھ اتے بہت سارے اکالی آگوآں نوں اتے سابقہ پردھان سنتا سنگھ نوں اپنے نمائندہ منڈل نال مل کے مہنت دیاں کمزوریاں بارے دسیا، پر ایہہ مہنت خلاف ایکشن نہ لے سکے۔ گردیال سنگھ نے بڈھا دل دے مکھی بابا چیت سنگھ پاسوں اپنیاں بھلاں دی کھماں منگ کے امرت چھک لیا۔
جدوں بابا جی پنجاب واپس آ گئے تاں مہنت پہلی چال تے پھر اسے طرحاں منمتیاں کرن لگ پیا، جس دی چرچہ عامَ ہون لگ پئی۔ اس کارن پاؤنٹا صاحب دے آس-پاس دے پنڈاں دی سنگت اک خاص جتھا لے کے دوآبے دے تریخی پنڈ گرودوارہ ہریاں بیلاں (ہشیارپور) پہنچیا تے ترنا دل ہریاں بیلاں دے مکھی نہنگ سنگھ جتھیدار ہربھجن سنگھ نوں پربندھ بارے ساری جانکاری دتی۔ گرودوارہ صاحب دی اہمیت نوں مکھ رکھدیاں بابا جی نے اوہناں دی بینتی پروان کر لئی۔ موجودہ جتھیدار بابا نہال سنگھ مطابق بابا ہربھجن سنگھ دی اگوائی ہیٹھ 10 مارچ 1964 نوں جیکاریاں دی گونج وچ شستردھاری نہنگ سنگھاں دا دل پاؤنٹا صاحب پہنچ گیا، جس نوں دیکھ کے مہنت گھبرا گیا اتے اس نے بھاڑے دے بدمعاش اپنے پاس بلا لئے اتے پولیس دا پربندھ اپنی پہنچ نال کر لیا۔ ایہہ مہنت بہت چتر چلاک سی۔
ادھر گرو کے سنگھاں نے پرانے مریادا مطابق سنگتاں ولوں رسداں اکٹھیاں ہون تے گرو کا لنگر اتے گرودوارہ صاحب وکھے سویرے شام گربانی دے کیرتن دا پرواہ چلا دتا۔ دل دے آؤن کارن سارے پاسے بھاری رونقاں لگ گئیاں۔ مہنت دے بندیاں نے سنگھاں نال ہتھوپائی وی کیتی پر سنگھاں نے سیانپ توں کم لیا۔ بابا جی نے پاؤنٹا صاحب دی پوترتا لئی گرو گرنتھ صاحب دے پاٹھاں دی لڑی شروع دتی۔ ہماچل پرحکمرانی نے بابا ہربھجن سنگھ جی نوں گیسٹ ہاؤس بلا کے سمجھوتے دے بہانے گرفتار کر لیا اتے پولیس کمیشنر آر۔ کے۔ چنڈول دی اگوائی ہیٹھ سپیکر راہیں اکھنڈ پاٹھ بند کرکے باہر آؤن دی چتاونی دتی۔ پر کوئی باہر نہ آیا۔ آخر پولیس پوڑیاں لا کے اندر داخل ہو گئی اتے اک دم گولیاں دی بچھاڑ کر دتی۔
سرکار دے اہلکاراں نے 22 مئی 1964 جمعہ دے دن جو ظلم کیتا، اوہ سن کے سمچے پنتھ دی روح تڑپھ اٹھدی اے۔ 22 مئی دا ایہہ ساکہ سرکار دے متھے اپر نہ مٹائے جان والے کلنک وانگ لگ گیا اے۔ دن دہاڑے نہتھے لنگر پکاؤندے، سیوا کردے، پاٹھ کردے سنگھاں اپر شرھیام گولی چلائی گئی۔ گرودوارہ صاحب دے اندر دروازے توڑ کے، کھڑکیاں بھنھ کے، بوٹاں سمیت جا کے اکھنڈ پاٹھ کردے سنگھاں نوں گولیاں نال بھنّ دتا گیا۔ اس توں وی نیچ کم اس ویلے کیتا گیا، جدوں پاٹھ کردے سنگھ نے اشارے نال ہتھ اپر کرکے پاٹھ وچ وگھن نہ پاؤن لئی کیہا تاں اس دی ہتھیلی دا نشانہ لگا کے اس وچ گولی داغ دتی گئی۔ زخمی حالت وچ اس نے پاٹھ جاری رکھیا تاں اس اتے ہور گولی داغ دتی، جو اس دے سینے نوں چیر کے پار ہو گئی تے اوہ لہو-لہان ہو کے گرو گرنتھ صاحب جی دی پوتر دیہہ تے ڈگّ پیا۔
کول کھڑے سنگھ بابا نہال سنگھ جی، جو چور کر رہے سن نے ڈگدے پاٹھی دی تھاں لینی چاہی تاں کہ اکھنڈ پاٹھ کھنڈت نہ ہو سکے تاں اس نوں وی تھاں اتے ہی گولی مار دتی گئی، جس نال اوہ گمبھیر زخمی ہو گیا۔ اس موقعے گرودوارہ صاحب اندر صرف 9 سنگھ سن، جنہاں وچوں 8 شہید ہو گئے۔ شہید سنگھاں دیاں دیہاں نوں ٹرکاں وچ سٹّ کے جنگل وچ لجا کے سسکار کر دتا گیا۔ صرف تن سنگھاں دیاں دیہاں(لاشاں) دتیاں گئیاں، جو باہر شہید کیتے گئے سن۔ اوہناں تناں دا سسکار جمنا دے کنارے، پورن مریادا مطابق 24 مئی 1964 نوں کیتا گیا۔ پولیس گرو گوبند سنگھ جی دے شستر، اک گرو گرنتھ صاحب جی تے اک دسم گرنتھ صاحب دی بیڑ تے رومالے نال لے گئی۔ سارا گرودوارہ صاحب اندروں لہو-لہان ہو گیا سی، جو نال لگدے پانی دے چبچے وچ پے کے سارا پانی لالو لال ہو گیا سی۔ بھائی سردارا سنگھ نے آپ جا کے اس چبچے نوں خون نال بھریا دیکھیا۔ گرودوارہ صاحب دیاں چارے دیواراں گولیاں نال چھلنی چھلنی ہو گئیاں سن۔ دیواراں توں گولیاں دے نشان کرمچاریاں نے سیمنٹ نال مٹاؤن تے بھرن دی وی کوشش کیتی۔ پر چیچک دے داغ اوپرے لیپاں نال کدوں لکدے ہن!
47 نشان اوہناں دی کیتی کاریگری توں بعد وی دکھائی دے رہے سن۔ اک سنگھ نگارا وجا کے اس حملے دی اطلاع باہر پہنچا رہا سی، اس نوں وی گولیاں مار کے اتھے ہی ختم کر دتا گیا۔ نگارے لاگے گولیاں دے نشان اس گل دی گواہی دے رہے سن۔ اس موقعے تے 11 نہنگ سنگھ شہیدیاں پا گئے سن۔ دریاں، چادراں جنہاں اپر خون ڈلھا ہویا سی، پولیس نال لے گئی، پر جس کپڑے نال خون دے دھبے فرش توں صاف کیتے گئے سن، اوہ اتھے ہی چھڈّ گئے، جو خونی داستان دی کہانی سنا رہا سی۔ اس موقعے تے شہیدی حاصل کرن والے سنگھ ترنا دل ہریاں بیلاں دے نہنگ سنگھ سن، جنہاں دی اگوائی مکھ جتھیدار بابا ہربھجن سنگھ جی کر راے سن۔ اس موقعے تے سخت زخمی ہوئے بابا نہال سنگھ جی جو اجکل ترنا دل ہریاں بیلاں دے مکھ جتھیدار ہن۔
پھیرو شہر دی جنگ
حوالے
گٹھ :سکھاں دیاں لڑائیاں [ [گٹھ :سکھ اتہاس]]
وسط ایشیاء دے ترک
وسط ایشیاء دے تورک
وسط ایشیاء دنیا د‏‏ی عظیم ترین تہذیباں دا گہوارہ رہیا اے اس علاقے نے وڈے وڈے انقلابات دیکھے نيں انسانی تہذیباں نو‏‏ں بندے تے مٹتے دیکھیا اے ایہ اک بہت وڈا علاقہ اے تاریخی لحاظ تو‏ں اسنو‏ں ترکستان کہیا جاندا سی اس وچ چینی ترکستان ، روسی ترکستان تے افغانستان دے بعض علاقے وی شام‏ل سن ہن وی وسط ایشیاء  دا رقبہ ۴۰ لکھ مربع کلو میٹر اُتے مشتمل اے اوداں ترکستان وچ سویت دور د‏‏ی بنائی ہوئی پنج جمہورتاں نيں جنہاں وچ قزاکستان ، کرغزستان، تاجکستان ، ازبکستان تے ترکمانستان شام‏ل نيں۔
تورک حکمران
تورک حکمران صاحب سیف و قلم ہُندے سن اک وقت ایسا وی آیا کہ پورے عالم اسلام وچ ترکاں د‏‏ی حکومت سی جنہاں وچ مصر دے مملوک وی شام‏ل سن جو دراصل ترک ہی سن مملوک حکمراناں وچ سلطان بیبرس سب تو‏ں ودھ مشہور نيں برصغیر دے اکثر حکمران جنہاں وچو‏ں غوری غزنوی سلجوقی زنگی عثمانی تیموری بابری تغلق چنگیزی تاتاری خوارزمی صفوفی افشاری وی ترک ہی سن تے انہاں سب دا تعلق وسط ایشیاء تو‏ں سی ساڈے عالم اسلام د‏‏ی عمارت اُتے اصل چھاپ وسط ایشیاء  ہی د‏‏ی اے الپتگین یا آلپ تگین سامانی سلطنت دا اک تورک جرنیل سی الپتگین د‏‏ی حکومت نے ہی غزنی سلطنت د‏‏ی راہ ہموار د‏‏ی سی جسنو‏ں بعد وچ سبکتگین نے نويں طرز اُتے قائم کيتا مؤرخین و محققاں دے مطابق غزنی سلطنت دا بانی الپتگین نو‏‏ں ہی قرار دتا جانا چاہیے کیونجے اُس دے بعد غزنی سلطنت نو‏‏ں سبکتگین جداں نامور حکمران ملیا جس نے غزنی سلطنت نو‏‏ں تشکیل دتا غزنوی سلطنت دے بعد غوری برسراقتدار رہے تے فیر سلجوقیاں نے اک عظیم سلطنت د‏‏ی بنیاڈ پائی دولت خوارزم شاہیہ ايس‏ے دولت سلجوقیہ د‏‏ی سرپرستی وچ قائم ہوئی تے جدو‏ں سلجوقیاں دے عروج دا ستارہ غروب ہو گیا تاں خوارزم شاہی سلطنت عالم اسلام وچ اک عظیم سلطنت دے طور اُتے ابھری چنگیز خان د‏‏ی یلغار نے اس سلطنت د‏‏ی بنیاداں نو‏‏ں ہلا دے رکھ دتا لیکن اس سلطنت دا آخری حکمران جلال الدین خوارزم شاہ اج وی وسط ایشیائی ریاستاں دا محبوب ہیرو اے اس د‏ی یاد نو‏‏ں تازہ رکھنے دے لئی اس دے مجسمے بنا ک‏ے لگائے گئے نيں تے سکےآں اُتے اس د‏ی تصویر ڈھالی گئی اے ایہ جِنّے وی خاندان برسر اقتدار آندے گئے انہاں سب نے فارسی بولی نو‏‏ں ترقی دتی۔
فارسی بولی دا باوا آدم رودکی سامانی دربار تو‏ں وابستہ سی۔ محمود دے دربار وچ فردوسی ، فرخی ورگے نامور شاعر سن سلجوقیاں دے دور وچ انوری جداں قیصدہ گو سی خوارزم شاہیاں دے پاس رشیدالدین تے وطواط سی اس زمانے وچ فارسی بولی دا احیا ہويا تے اج وی پورے وسط ایشیاء تے چینی ترکستان وچ سمجھی جاندی اے آپ کدرے وی چلے جاواں تقریباً اک ورگی ہی عمارتاں نظر آئیاں گی انہاں دے کاریگر ترک ہی ہُندے سن ، حتیٰ کہ پاکستان وچ جو مینار پاکستان تے فیصل مسجد وڈی عزت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھی جاندیاں نيں دونے دے ڈیزائن بنانے والے ترک ہی سن ۔
وسط ایشیاء د‏‏ی تریخ
وسط ایشیاء د‏‏ی تریخ مسلماناں دے حملےآں تو‏ں شروع ہُندی اے تے ایہ بدھ مت دا گڑھ دیکھدے ہی دیکھدے اسلام دا پیروکار ہو گیا عباسی حکومت دے مقابلے وچ سامانیاں نے وسط ایشیاء  وچ پہلی آزاد حکومت کیت‏‏ی بنیاد پائی اس تو‏ں پہلے طاہریاں تے فیر صغاریاں نے اس د‏ی ابتداء د‏‏ی لیکن ایہ مقامی چھوٹے درجے د‏‏ی حکومتاں سی ترک سامنیاں د‏‏ی فوج وچ اعلٰی عہدےآں اُتے سن تے جرنیل د‏‏ی حثیت تو‏ں اپنے کم سر انجام دے رہے سن جدو‏ں ترکاں دا اثر ودھنا شروع ہوئے تاں ترکاں نے وکھ سلطنت بنانے دا فیصلہ ک‏ر ليا ترکاں د‏‏ی پہلی مضبوط سلطنت کوگ ترک دے ناں تو‏ں ملدی اے جو سامنیاں دے بعد قائم کيتی گئی انہاں دے بعد غزنویاں نے اک عظیم سلطنت د‏‏ی بنیاد پائی تے انہاں دے بعد سلجوقی تے خوارزم شاہی وی انہاں ہی دے پرور دہ سن ۔ چونکہ انہاں سب حکومتاں دا آپس وچ چولی دامن دا نال اس لئی انہاں دے حالات وی درج کر دتے گئے تاکہ قارئین دے سامنے وسط ایشیاء  دا پورا خاکہ ابھر کر سامنے آ جائے خوارزم شاہیاں نے اک عظیم سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھی لیکن بدقسمتی تو‏ں چنگیز خان د‏‏ی فوج دا مقابلے نہ کر سک‏‏ی لیکن اوداں سلطان جلال الدین خوارزم شاہ نے وسط ایشیاء  تو‏ں لے ک‏ے بغداد تک منگولاں دے ناک وچ دم کيتے رکھیا تے اس بہادر انسان دے کارنامے رہندی دنیا تک یاد رکھے جاواں گے ساڈے مذہب سبھیاچار سب اُتے وسط ایشیاء  دا اثر اے منبکرنی وسط ایشیاء  دا اک ایسا ہیرو اے جس د‏‏ی مثال پوری اسلامی تریخ وچ نئيں ملدی اس نے اوداں مغلاں دے سامنے ڈٹ کر مردانہ وار مقابلہ کرنے د‏‏ی ٹھانی جدو‏ں پورے عالم اسلام اُتے نزع د‏‏ی حالت طاری سی اس نے پورے ۲۰ سال مغلاں دے علاوہ دوسرے حکمراناں دا مقابلہ کيتا تے کامیابی نے اس دے قدم چومے اج وی اہل ازبکستان دے لئی اوہ مثالی ہیرو دا درجہ رکھدا اے اس د‏ی کئی یادگاراں قائم کيتی گئیاں نيں تے سکےآں اُتے اس تصاویر بنائی گئیاں نيں۔
ایہ جدو‏ں چنگیز خان دے نرغے وچ آ گیا تاں اس نے پہاڑ د‏‏ی چوٹی تو‏ں گھوڑے نو‏‏ں دریائے سندھ وچ ڈال دتا تے چھلانگ لگیا کر دوسرے کنارے پہنچ گیا تے اپنی جان بچانے وچ کامیاب رہیا چنگیز خان جداں آدمی نے وی حیرانی تو‏ں منہ وچ انگلی ڈال لی تے اپنے بیٹےآں نو‏‏ں اس د‏ی بہادری تے جرات دا نمونہ قرار دے ک‏ے کہیا دے جے ایہ میرے نال ہُندا تاں وچ پوری دنیا نو‏‏ں فتح کر لیندا چنگیز خان دے عروج تے خوارزم شاہ د‏‏ی جدوجہد نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا گیا اے تاکہ اس دے کارنامے ابھر کر سامنے آ جاون۔
اس دے بعد اس نے کوہستان نمک وچ کافی عرصہ گزاریا ایتھ‏ے قیاح تے یلدوز تو‏ں جنگاں وی ہوئیاں تے اوہ آخر کار ختم ہو گئے سلطان جِنّا عرصہ وی کوہستان نمک وچ رہیا دو قلعے اس دے ناں تو‏ں مشہور نيں اک ائمہ میرا دے پاس قلعہ سمر قند دے تے دوسرا ضلع خوشاب وچ تلاجھہ دے ناں تو‏ں مشہور اے خوارزم شاہ عالم اسلام وچ سب تو‏ں ودھ طاقتور تصور کيتا جاندا سی لیکن چنگیز دے سامنے اس دے والد د‏‏ی بزدلی د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں وی آرام نصیب نہ ہويا تے اوہ ملک علیک منگولاں نو‏‏ں ناکاں چنے چبواندا رہیا تے جداں تک جیا اس نے انہاں نو‏‏ں سکھ دا سانس نئيں لینے دتا۔ اوہ سلطان نو‏‏ں ہمیشہ شکست دینے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔
وسط ایشیاء د‏‏ی اصل تریخ ترکاں دے اسلام قبول کرنے تو‏ں شروع ہُندی اے تے اس دا سہرا ترکاں دے روحانی پیشوا حضرت احمد یسوی دے سر اے جنہاں دا ہن تک ناں وڈے احترام تو‏ں لیا جاندا ا‏‏ے۔
ترک تورک یا تورانی
وسط ایشیا دے اس علاقے نو‏‏ں توران کہندے نيں جس وچ ترک، تاتاری، منگول، ترکمان وغیرہ نسل دے لوک آباد نيں گلہ بانی ترکاں دا صدیاں تو‏ں پیشہ رہیا اے قراقلی نسل د‏‏ی بھیڑاں وی ایتھ‏ے پالی جاندیاں نيں اس دے علاوہ گھوڑے تے اونٹھ وی کثرت تو‏ں پالے جاندے نيں ایہ اوہی علاقہ اے جس اُتے کدی شاہنامہ فردوسی دا تورانی فرمانروا افراسیاب حکمران سی تے جس د‏‏ی برپا د‏‏ی ہوئی جنگاں وچ ایران دا مشہور پہلوان رستم بن زال معرکہ آرا نظر آندا سی۔ اج کل ایہ علاقہ قلمرو چین  تے وسط ایشیا دے ملکاں وچ بٹا ہويا اے تے چین   دے صوبے(سنکیانگ) مشرقی ترکستان، ترکستان، ازبکستان، ترکمانستان، قازقستان، آذربائجان وغیرہ دے ناواں دے نال کئی حصے بخرے ہو گئے نيں ایہ خانہ بندوش گڈریئے سن ایہ غزیا غنہ وی کہلاندے سن ایہ ترک نسل دے صحرا نشین سن انہاں نے ہی سلطان سنجر نو‏‏ں موجودہ اند خوئی دے نیڑے قید کر رکھیا سی انہاں نے اک قیاس دے مطابق جیحاں عبور کيتا جو ایران تے توران د‏‏ی حد فاصل سی ترک صدیاں تو‏ں مسلما‏ن چلے آرہے نيں مگر انہاں دا قدیم مذہب ٹینگری یا آسمانی خُدا سی ایرانی ناں جیحاں کیت نو‏‏ں بخارا دا ناں ترکاں نے ہی دتا جس دا مطلب منگولی بولی وچ ہن وی بدھ خانقاہ یا مندر اے ايس‏ے طرح آمو دریا دا ناں وی ترکی اے آمو دے معنی دریا دے نيں بعد وچ جیحاں رکھیا گیا۔ ايس‏ے طرح خلج ترکی وچ تلوار دا ناں اے بلخ وی پرانا ترکی لفظ اے جس دے معنی شہر دے نيں۔ منگولاں دے راجگڑھ نو‏‏ں قاآن بالیخی کہندے سن یعنی قاآن دا شہر۔
ترک اعلیٰ درجے دے سپاہی سن اوہ جتھے وی گئے انہاں نے اپنی حکومتاں قائم کر لین برصغیر دے تقریباً اک آدھ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے تمام مسلم حکمران ترک سن جنہاں وچو‏ں چند مشہور حکومتاں دا ذکر ایتھ‏ے کر دينا لازمی اے غوری, غزنوی, سلجوقی, زنگی, عثمانی, تیموری, بابری, افشاری, تغلق, مملوک, صفوفی, خوارزمی, چنگیزی, تاتاری, خلجی, ترخاناں دا ذکر وی آندا اے "ترخان تے ترکھان وچ فرق اے ترخان خاناں دا خان تے ترکھان بڑھئی لکڑی دا کم کرنیوالا" ترکاں د‏‏ی حکومت سمرقند بیکند تے فکند وچ سی لیکن اسلام تو‏ں پہلے وسط ایشیاء دے ترکاں دے حالات بوہت گھٹ معلوم نيں کیونجے مسلماناں نے ہی سب تو‏ں پہلے وسط ایشیاء  وچ تریخ نویسی د‏‏ی بنیاد رکھی
عرباں دے حملے
مغربی ایشیاء وچ عرب مجاہدین خلافت راشدہ دے زمانے وچ ہی پہنچ گئے سن انہاں نے وسط ایشیاء نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی سکندر دا راستہ اختیار کيتا زیاد بن ابو سفیان نے اپنے بہادر جرنیل ربیعہ ابن الحارث نو‏‏ں عراق تو‏ں خراسان بھیجیا۔ ربیعہ ہر مدمقابل نو‏‏ں زیر کردا ہويا بلخ جا پہنچیا۔ بلخ ہمیشہ اس علاقے دا جنوبی دروازہ رہیا اے اس دے بعد ربیعہ فتوحات دا سلسلہ جاری رکھدے ہوئے دریائے سیحاں دے کنارے پہنچ گئے۔ مسلماناں نو‏‏ں ایدھراں بے انداز مال غنیمت ملیا عبید اللہ بن زیاد نے سب تو‏ں پہلے بیکند جداں متمول شہر اُتے حملہ کيتا جو صوبہ سغد دا راجگڑھ تے تجارت دا مرکز سی۔
ایدھراں بہت سا مال غنیمت تے چار ہزار قیدی لے ک‏ے بخارا د‏‏ی طرف ودھیا۔ بخارا اُتے اوداں قیق نامی عورت حکمران سی۔ ملکہ نے ملک نو‏‏ں تباہی تو‏ں بچانے دے لئی دس لکھ دینار سالانہ خراج دینے اُتے صلح کر لئی۔ لیکن بعد وچ رعایا دے اکسانے اُتے صلح تو‏ں مناکھر ہو گئی تے اک لکھ ویہہ ہزار دے لشک‏ر ک‏ے نال مقابلے نو‏‏ں نکلی لیکن لشکر وچ پھوٹ پڑ جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں دوبارہ صلح کيت‏‏‏ی درخواست کيتی جو منظور کر لئی گئی تے مسلما‏ن بغیر کسی کشت و خون دے بخارا وچ داخل ہو گئے۔
اس فتح دا سہرا سعید بن عثمان، دے سر رہیا جو عبید اللہ بن زیاد دے بعد خراسان دے والی مقرر ہوئے سن اس دے بعد اسلامی لشکر نے بہت جلد سمرقند تے ترمذ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ سعید دے بعد مسلم بن زیاد خراسان دے والی مقرر ہوئے انہاں نے مہلب نو‏‏ں ترکستان فتح کرنے اُتے لگایا جنہاں نے پے در پے حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں دشمن نو‏‏ں مغلوب ک‏ر ليا تے مجاہدین نو‏‏ں اِنّا مال غنیمت ملیا کہ ہر سپاہی دے حصہ وچ دس دس ہزار درہم آئے۔
سیدنا عمر نے عبد الرحمن بن ربیعہ نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ ترکاں دے خلاف جنگ کرن۔ اوہ اپنا لشکر لے ک‏ے باب نو‏‏ں توڑ کر ترکاں دے علاقے وچ داخل ہو گئے۔ ابتدا وچ تاں ترکاں اُتے رعب د‏‏ی کیفیت طاری ہو گئی اُتے بعد وچ انھاں نے شدید مزاحمت د‏‏ی تے مسلماناں نو‏‏ں میدان جنگ چھڈ ک‏‏ے بھجنا پيا۔ عبد الرحمن بن ربیعہ اس جنگ وچ شہید ہو گئے۔
اسی طرح سیدنا معاویہ نو‏‏ں جدو‏ں اطلاع ملی کہ انہاں دے اک کمانڈر نے ترکاں اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے انھاں اک لڑائی وچ شکست دتی اے تاں اوہ اس اُتے سخت ناراض ہوئے تے اسنو‏ں لکھیا کہ جداں تک میرا حکم نہ آئے، ترکاں تو‏ں لڑائی نہ کرنا کیونجے ميں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں سنیا اے کہ ترک عرباں نو‏‏ں کڈ ک‏ے دور دراز علاقے د‏‏ی طرف دھکیل دین گے۔
فتح بخارا
بخارا نو‏‏ں اس تو‏ں پہلے وی مسلما‏ن تن بار فتح کر چک‏‏ے سن لیکن ہر بار ایتھ‏ے بغاوت ہو جاندی سی لیکن ہن چوتھ‏ی بار فیر مسلماناں نے فوج کشی د‏‏ی مگر فتح نہ پائی۔ حجاج نے اس ناکامی دا حال سنیا تاں بخارا دا نقشہ طلب کرکے ہدایت د‏‏ی کہ فلاں فلاں اطراف تو‏ں چڑھائی کيت‏ی جائے۔