cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قیام امام حسین وچ صحابہ تے تابعین دا کردار
-20مسلم بن عوسجہ
حضرت مسلم بن عوسجہ عظیم صحابی رسول ؐوامامؑ نيں کہ جنہاں نوں حضرت امام حسینؑ نے اک آیت قرآنی دا مصداق قراردتا جدو‏ں مسلم بن عوسجہ پنجاہ دشمناں نوں ہلاک کرنے دے بعد شہید ہوگئے توحضرت امامؑ فوراً انہاں د‏‏ی لاش اُتے پہنچے تے فرمایا:خداتم پررحمت کرے اے مسلمفیر سورۂ احزاب د‏‏ی آیت ۲۳ د‏‏ی تلاوت د‏‏ی :(فمنھم من قضٰی نحبہ ومنھم من ینتظر ومابدلواتبدیلاً) اس طرح امام ؑ نے اپنے نانا رسول اللہؐ دے صحابی نوں الوداع کہیا :السلام علی مسلم بن عوسجہ الاسدی۔۔۔وکنت اول من اشتری نفسہ واول شھید شھداللہ
-21نعیم بن عجلان
اک روایت دے مطابق نعیم تے ان دے دوبھائیاں نظرونعمان نے حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نوں درک کيتا اس طرح ایہ صحابی ادرکی نيں خزرح قبیلہ نال تعلق رکھدے سن حضرت رسول اللہ ؐ د‏‏ی وفات دے بعد امام علی علیہ السلام دے نال جنگ صفین وچ حضرت کانال دیاامام علی ابن ابی طالب علیہ السلام نے انہاں دے بھائی نعمان نوں بحرین دے علاقے کاوالی بنایا(۱۱۰) تنقیح المقال، ج۳، ص۲٧۴۔(۱۱۰)
نعیم دے دونے بھائی حضرت امام حسن ؑ دے زمانہ وچ انتقال کرگئے جدو‏ں کہ نعیم کوفہ وچ زندگی بسرکررہے سن کہ مطلع ہوئے کہ حضرت امام حسینؑ عراق وچ وار د ہوچکے نيں کوفہ نوں ترک کردے نيں تے حضرت امام ؑ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوک‏ے غیرت دینی کاعملی ثبوت پیش کردے نيں تے نواسۂ رسولؐ دے نال اپنی وفاداری کااعلان کردے ہوئے سپاہ یزید دے خلاف جنگ وچ اپنے خون کاآخری قطرہ وی قربان کردیندے نيں۔(۱۱۱) تنقیح المقال، ج۳، ص۲٧۴۔(۱۱۱)کتاب مناقب دے مطابق روزعاشوراولین حملہ وچ جام شہادت نوش کيتا ۔(۱۱۲)مناقب آل ابی طالبؑ ، ج۴، ص۱۲۲۔(۱۱۲)زیارت ناحیہ تے رجبیہ وچ انہاں پرسلام ذکرہواہے:السلام علی نعیم بن العجلان الانصاری(۱۱۳) الاقبال، ج۳، ص٧٧۔(۱۱۳)
حوالے
گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:حسین بن علی
ہریاݨا سکھ گردوارا پربندھک کمیٹی
ہریاݨا سکھ گردوارا پربندھک کمیٹی بھارت دی ریاست ہریاݨا دے گردواریاں دی سنبھال لئی بنائی گئی اے ہریاݨا حکومت نے اس بل نوں پاس کر دتا اے تے 26 جولائی، 2014 تے جگدیش سنگھ جھینڈا پردھان بݨے۔ اس توں علاوہ جوگا سنگھ، اوتار سنگھ چکو، کرنیل سنگھ نمناباد، میجر سنگھ گہلا، سورن سنگھ رتیا، درشن سنگھ براڑی، منیجر ریشم سنگھ ممبر بنے۔ ذکر یوگ اے کہ ہریاݨا سکھ گردوارہ پربندھک کمیٹی تے شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی امبرسر دا سپریم کورٹ وچ کیس چل رہا اے۔ ہریاݨا سکھ گردوارا (پربندھک) ایکٹ، 2014 لاگوُ ہون نال ہریانہ دے پوتر سکھ پوجا تھاواں دی صحیح ورتوں، پربندھ، کنٹرول، مالی پربندھ سدھار نوں با اثر تے مستقل طور 'تے ہریانہ دے سکھاں دے کنٹرول ہیٹھ آ گیا اے۔ پہلا سکھ گوردواریاں دا کنٹرول سکھ گردوارہ ایکٹ، 1925 اتے اس تحت بنائے گئے اصولاں تحت کیتا جا رہا اے۔
اتہاس
ہریانہ دے وکھ-وکھ سکھ نگماں اتے لوکاں ولوں ہریانہ راج وچ اکّ وکھری سکھ گردوارہ پربندھک کمیٹی گٹھت کرن دی اپیل کیتی جاندی رہی سی، تاں جو ہریانہ راج دے اختیار کھیتر دے اندر واقع گوردواریاں دا صحیح پربندھن کرن دے نال-نال رقم دے غیر-پاردرشی تے غلط ورتوں نال متعلق شکایتاں نوں دور کرن وچ ہریانہ دے سکھاں نال کیتے جا رہے بھیدبھاو نوں دور کیتا جا سکے۔ ہریانہ سرکار نے کیبنٹ وزیر ہرموہندر سنگھ چٹھا اتے رندیپ سنگھ سورجیوالا دی پردھانگی ہیٹھ لگاتار دو کمیٹیاں دا گٹھن کیتا، جیہناں نے اپنی رپورٹ وچ اکّ وکھرا قانون لاگوُ کرکے اکّ وکھری ہریانہ سکھ گردوارہ پربندھک کمیٹی گٹھت کرن دا کرن دی سفارش کیتی۔
کمیٹی دا اصول
کمیٹی دا مکھ دفتر کروکشیتر اتے علاقائی دفتر پنچکولا تے جیند وچ ہووےگا۔ کمیٹی وچ راج دے وکھ وکھ وارڈاں توں 40 میمبراں دی چوݨ کیتی جاوے گی۔ کمیٹی دے چنے میمبراں ولوں 9 ممبر چنے جانگے، جیہناں وچوں 2 سکھ عورتاں، شیڈولڈ جاتی تے پچھڑے طبقہ نال متعلق 3 ممبر، عام جاتی توں سکھ پنتھ دا پورا علم رکھن والے 2 ممبر اتے 2 ممبر راج دی رجسٹرڈ سنگھ سبھاواں دے پردھاناں توں چنے جانگے۔ اس طرحاں اس کمیٹی وچ کل 49 ممبر ہوݨ گے۔
کمیٹی ممبر
کمیٹی میمبراں دا کارجکال 5 سال لئی ہووےگا اتے ایہہ کارجکال کمیٹی دی پہلی بیٹھک توں شروع ہووےگا۔ ممبر بنن دی شرطاں:-
چوناں دی ودھی
گردوارہ چوناں لئی ہریک وارڈ دے ووٹراں دی فوٹو والی ووٹر لسٹ تیار کیتی جاوے گی، جس وچ ووٹر وجوں رجسٹرڈ لئی پاتر سارے لوکاں دے ناں درج کیتے جانگے۔ اکّ انسان صرف اکّ وارڈ دی ووٹر لسٹ وچ ہی اپنا ناں درج کروا سکدا اے۔ ووٹر لسٹ دا گردوارہ چون کمیشن ولوں رجسٹریشن کروایا جانا لازمی اے۔
کم
اس ایکٹ تحت ریاست وچ واقع سارے گردواریاں تے گردواریاں دی سمپتی دا کنٹرول کمیٹی کول ہووے گا تے کمیٹی گوردواریاں وچ مذہبی سماروحاں دی انتظام کریگی، عقیدت منداں نوں پوجا دی سہولت حاصل کرے گی۔ گردواریاں دی چل تے اچلّ سمپتیاں، جمع راشیاں، عقیدت منداں ولوں دان کیتی گئی نقد رقم تے وستواں دی سرکھیا تے رقم دی صحیح ورتوں یقینی کرے گی۔ عقیدت منداں لئی ٹھہرن دے پربندھ اتے مفت لنگر دی انتظام کریگی۔ سکھ پرمپراواں، ثقافت تے وراثت نوں مُتحرک کرن لئی تریخی تے ہور گردواریاں دا صحیح پربندھ کرے گی تے اوہناں دا رکھ رکھاؤ کرے گی۔ غریب تے لوڑمند بچیاں لئی کمیٹی ولوں چل رہے سکولاں تے ادارےآں وچ پڑھن لئی وظیفیاں دا انتظام کرے گی۔ سکھ مریادا مطابق سکھ دھرم، پنتھ تے ریتی رواجاں دا پرچار کرے گی تے سکھ بھائی چارے دی ترقی وچ مدد کریگی۔ اس توں علاوہ ریاست تے مرکز دی حکومت دی صلاح نال پاکستان تے دنیا دے ہور حصیاں وچ واقع گردواریاں تے ہور مذہبی تھاواں لئی ہریاݨا دے سکھ عقیدت منداں دے تیرتھ دا انتظام کرے گی۔ ایکٹ تحت ہریاݨا سکھ گردوارا نیاں کمیشن دا گٹھن وی کیتا جاوے گا، جس وچ تن ممبر ہوݨ گے۔
حوالے
گٹھ:مذہبی ادارے گٹھ:تنظیماں
نوح ناروی
نوح ناروی : (18 ستمبر، 1879ء - 10 اکتوبر، 1962ء ) - اک مشہور کہنہ مشق شاعر، داغ دہلوی دے جانشین سن ۔ انہاں د‏‏ی ولادت بھارت د‏‏ی ریاست اترپردیش، رائے بریلی ضلع، سلون تحصیل دے بھوانی پور پنڈ وچ ہوئی، جو انہاں دا نانہال سی۔
بچپن تے تعلیم
اپنے نانا دا ناں شیخ علم الہدیٰ صاحب سی تے آپ ایتھے پیدا ہوئے۔ تعلیم مختلف حضرات تو‏ں پائی جنہاں وچ اہ‏م ناں حافظ قدرت علی صاحب و مولوی یوسف علی صاحب۔ بعد وچ حاجی عبد الرحمن صاحب جائسی دے پاس تعلیم حاصل کيتی۔ فارسی تے عربی تعلیم دے لئی میر نجف علی صاحب استاذ رہ‏‏ے۔ آپ نو‏‏ں انگریزی پڑھنے دا موقع وی ملا۔
شعر و سخن دا شوق میر نجف علی صاحب د‏‏ی صحبت مکی وجہ تو‏ں پیدا ہويا۔ آپ ابتدا وچ شرف تلمذانہاں نو‏ں تو‏ں کيتا کردے سن ۔ فیر آپ جناب امیر مینائی تو‏ں کلام دا اصلاح لیا کردے سن ۔ جناب جلال لکھنوی تو‏ں وی شرف تلمذ رہیا۔ تے آخر وچ فصیح الملک حضرت داغ دہلوی دے شاگرد ہوئے گئے۔ 1903ء نو‏‏ں حیدرآباد تشریف لے گئے۔
ادبی سفر
کلاسیکی غزل د‏‏ی آبیاری کرنے والےآں وچ نوح ناروی صاحب ناں وی شامل اے، جنہاں نے نہایت ہی عمدہ تے خوبصورت شعر تخلیق کیتے۔
انہاں د‏‏ی مشہور غزل جس نو‏‏ں پنکج ادھاس نے گایا تے غزل گائکی دنیاماں اپنا مقام دائم ک‏ر ليا۔
نوح ناروی بلاشبہ اپنے عہد دے بہت وڈے شاعر سن ۔ جس دا اعتراف جدید نسل وی وڈے ہی شان تو‏ں کردی ا‏‏ے۔
داغ دہلوی د‏‏ی جانشینی
داغ دہلوی دے انتقال دے بعد انہاں د‏‏ی جانشینی نو‏‏ں لے ک‏ے کافی جھگڑے سن ۔ بی الآخر ایہ طئے پایا کہ جانشینی کسی اک نو‏‏ں نئيں بلکہ قابل تے مستحق شاگرداں نو‏‏ں جانشین قرار دیندے ہوئے اسناد پیش کیتے گئے، جنہاں وچ اول ناں نوح ناروی دا رہیا۔
شاگرد
آپ دے شاگرد تقریباً چار سو تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں وچ نور ناروی صاحب دے مطابق 40 تاں 50 اچھے لکھنے والے سن ۔ تے اکثر وچو‏ں خود صاحب دیوان و صاحب تلامذہ سن ۔
نمونہ کلام
تاریخ کے اوراق میں گُم بیسویں صدی کے ایک بہت اچھے شاعر کا کلام آپ سب کے ذوقِ طبع میں حاضر ہے۔ نوح صاحب بحیثیت شاعر جس مرتبہ کے مستحق تھے ۔
حسن کا صدقہ اترنے دیجیئے دل مجھے قربان کرنے دیجیئے حسن میں حوروں سے وہ بڑھ جائے گا اک ذرا بننے سنورنے دیجیئے کیا تصور میں بھی آئیں گے نہ آپ مجھ کو آنکھیں بند کرنے دیجیئے
روز کا غم تو کہیں اے دلِ شیدا جائے وہ نہ آئیں نہ سہی موت مری آ جائے
لطف تو جب ہے تمنا کو بھی لیتا جائے آپ کا تیر مرے دل سے نہ تنہا جائے
شکوۂ ظلم و ستم شوق سے عشاق کریں مگر اتنا کہ وہ بے درد نہ گھبرا جائے
آپ بھر پائے گا کس واسطے روکے کوئی کوچۂ یار میں جائے دلِ شیدا جائے
تم جو کہہ دو تو ابھی ہنسنے لگیں غنچہ و گُل تم جو ہنس دو تو خزاں جائے بہار آ جائے
کچھ تجھے بھی تو ہو معلوم کہ اُلفت کیا ہے لطف آ جائے ترا دل جو کہیں آجائے
کیا اسی پردۂ غفلت میں ہے تکمیلِ حیات سانس لیتا رہوں میں وقت گزرتا جائے
نوح طوفانِ محبت سے یہ کچھ دُور نہیں بہتے بہتے کوئی نزدیک ترے آ جائے
باہرلے جوڑ
گٹھ:1879 دے جم گٹھ:1962 دیاں موتاں گٹھ:اردو شاعر گٹھ:بھارت وچ اردو
الیکٹرک جینریٹر
برقی توانائی توں مکینیکل توانائی وچ جنریٹر الٹا بدلاء بجلئی موٹر ولوں کیتا جاندا اے۔ موٹراں اتے جنریٹراں وچ بہت ساریاں چیزاں مشترک ہن۔ بہت ساریاں موٹراں نوں بجلئی توانائی دے اساری لئی گھمایا جا سکدا اے اتے اس طرحاں اوہناں توں جنریٹر دا کم لیا جاندا اے۔
ووکیبولری
الیکٹرومیگنیٹک جنریٹراں نوں دو مکھ کیٹیگریاں، ڈائینمو اتے آلٹرنیٹراں، وچ ونڈیا جا سکدا اے۔
مکینیکل طور تے جنریٹر اک گھمن والے اتے اک مستقل حصہ توں ملکے بنیا ہویا ہندا اے،
اینج دوواں وچوں اک حصہ میگنیٹک فیلڈ پیدا کردا اے، دوجے حصے اپر اک ودھیا موصل تار دی وائنڈنگ کیتی ہندی اے جس وچ بدلویں فیلڈ دے کارن کرنٹ پیدا ہندا اے۔
آرمیچر ڈزائین دے حساب نال روٹر جاں سٹیٹر دوواں اپر کسے اک تے ہندا اے، اتے دوجے حصے اپر فیلڈ کوائل جاں میگنیٹ ہندے ہندے ہن۔
ڈی۔سی۔ جنریٹر
میگنیٹک فیلڈ وچ گھمن والی تار دی کوائل اک کرنٹ پیدا کردی اے جہڑا کہ 180° چکر وچ گھمن توں بعد اپنی سمت بدلدا اے، جسنوں اے سی کیہا جاندا اے۔ بھاویں شروعات وچ ڈی سی بجلی دی لوڑ ہندی سی۔ پہلے ورتوں وچ آؤن والے بجلئی جنریٹر، جہناں نوں ڈائینمو کیہا جاندا اے، اے۔سی۔ نوں ڈی۔سی۔ وچ کموٹیٹر دی مدد نال بدل دتا جاندا سی، جہڑا کہ آرمیچر شافٹ دے اپر گھمن والے سوئچ رابطےآں توں بنیا ہندا اے۔ کموٹیٹر آرمیچر وائنڈنگاں دے کنیکشناں نوں شافٹ دے ہریک 180° گھماء توں پچھوں الٹ کر دندا سی، جس نال کہ اک پلسیٹنگ ڈی۔سی۔ کرنٹ پیدا ہو جاندا سی۔ سبھ توں پہلے ڈائنامو نوں ہپولٹ پکسی نے 1932 وچ بنایا سی۔
اے۔سی۔ جنریٹر
بہت ساریاں کھوجاں توں پچھوں، ڈائینمو دی جگہ بہت ساریاں پچھلیاں کھوجاں نے لے لئی، جویں کہ اے۔سی۔ آلٹرنیٹر، جہڑا کہ اے۔سی۔ کرنٹ پیدا کردا سی۔
اے۔سی۔ کرنٹ دے اساری کرن والے جنریٹر مائیکل فیراڈے دی سبھ توں مکھ کھوج بجلئی کرنٹ دی میگنیٹک انڈکشن دا سبھ توں عام نمونہ سن۔ فیراڈے نے آپ وی اک مڈھلا آلٹرنیٹر بنایا۔ اسدی مشین اک گھمن والے مستطیل وانگ سی۔
حوالے
گٹھ:بجلی گٹھ:الیکٹریکل انجنیئرنگ گٹھ:بجلی پیداوار
کینوا
کینوا اک آسٹریلوی گرافک ڈیزائن پلیٹ فارم اے، جو سوشل میڈیا گرافکس، پریزنٹیشنز، پوسٹر، دستاویزات تے ہور بصری مواد بنانے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایپ وچ صارفین دے استعمال دے لئی سانچے (ٹیمپلیٹس) شام‏ل نيں۔ اس پلیٹ فارم نو‏‏ں مفت استعمال کيتا جا سکدا اے جدو‏ں کہ اضافی خصومیات دے لئی کینوا پرو تے کینوا برائے انٹرپرائز ورگی بامعاوضہ خدمات پیش کردا ا‏‏ے۔ ۲۰۲۱ء وچ ، کینوا نے اک ویڈیو ایڈیٹنگ ٹول لانچ کيتا سی۔ صارف طبعی مصنوعات نو‏‏ں پرنٹ تے بھیجنے دے لئی وی ادائیگی ک‏ر سکدے نيں۔
جون ۲۰۲۰ء وچ ، کینوانے A$ 60 اکٹھا کيتا۔ A$ 6 د‏‏ی قیمت اُتے ملین ارب اپنی ۲۰۱۹ء د‏‏ی قدر نو‏‏ں تقریباً دگنا کر رہیا ا‏‏ے۔  ستمبر ۲۰۲۱ء وچ ، کینوا نے ۲۰۰ ملین امریک‏‏ی ڈالر اکٹھے کيتے تے ۴۰ بلین امریک‏‏ی ڈالر د‏‏ی قیمت دا اعلان کيتا۔
تریخ
کینوا د‏‏ی بنیاد پرتھ، آسٹریلیا وچ میلانی پرکنز، کلف اوبریچٹ، تے کیمرون ایڈمز نے ۱ جنوری ۲۰۱۳ء نو‏‏ں رکھی سی۔ اپنے پہلے سال وچ ، کینوا دے ۷۵۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ صارفین سن ۔ اپریل ۲۰۱۴ء وچ ، سوشل میڈیا تے ٹیکنالوجی دے ماہر گائے کاواساکی نے کمپنی وچ بطور چیف مبشر (برانڈ پروموٹر) شمولیت اختیار کيتی۔ ۲۰۱۵ء وچ ، کینوا فار ورک لانچ کيتا گیا، جس وچ مارکیٹنگ دے مواد اُتے توجہ دتی گئی۔
مالی سال ۲۰۱۶ء-۱۷ء دے دوران وچ ، کینوا د‏‏ی آمدنی A$3.3 ملین دے نقصان دے باوجود، A$6.8 ملین تو‏ں ودھ ک‏ے A$23.5 ملین ہو گئی۔ ۲۰۱۷ء وچ ، کمپنی منافع تک پہنچ گئی تے اس دے ۲۹۴٬۰۰۰ ادائیگی کرنے والے صارفین سن ۔
جنوری ۲۰۱۸ء وچ ، پرکنز نے اعلان کيتا کہ کمپنی نے سیکوئیا کیپٹل، بلیک برڈ وینچرز، تے فیلیسس وینچرز تو‏ں A$40 ملین اکٹھے کيتے نيں، تے کمپنی د‏‏ی قیمت A$1 بلین سی۔
مئی ۲۰۱۹ء دے دوران وچ ، کمپنی نے ۷۰ ملین A$ د‏‏ی فنڈنگ دا اک ہور دور بڑھایا جنرل کیٹیلسٹ تے بانڈ تے اس دے موجودہ سرمایہ کاراں بلیک برڈ وینچرز تے فیلیسس وینچرز تو‏ں، کینوا د‏‏ی قیمت ۲۰۵ بلین A$ ا‏‏ے۔ ايس‏ے سال اکتوبر وچ ، کینوا نے اعلان کيتا کہ اس نے اضافی A$ 85 ملین A$ اکٹھے کيتے نيں۔۳۔۲ بلین A$ د‏‏ی قیمت پر، تے اک انٹرپرائز پروڈکٹ دا آغاز کيتا۔
دسمبر ۲۰۱۹ء وچ ، کینوانے کینوا تعلیم (کینوا فار ایجوکیشن) دا اعلان کیا، جو اسکولاں تے ہور تعلیمی ادارےآں دے لئی اک مفت پروڈکٹ اے جس دا مقصد طلبہ تے استاداں دے درمیان وچ تعاون نو‏‏ں آسان بنانا ا‏‏ے۔
جون ۲۰۲۰ء وچ ، کینوانے فیڈایکس آفس تے اگلے مہینے آفس ڈیپوٹ دے نال شراکت دا اعلان کيتا۔ جون ۲۰۲۰ء، کینوا د‏‏ی قدر ۶ بلین A$ تک ودھ گئی سی۔ستمبر ۲۰۲۱ء وچ ایہ قیمت ۴۰ بلین آسٹریلوی ڈالر تک ودھ گئی، شریک بانی پرکنز تے اوبریچٹ نے اپنی خوش قسمتی دا وڈا حصہ متعدد فلاحی کماں نو‏‏ں دینے دے اپنے منصوبے دا اعلان کيتا۔
ڈیٹا د‏‏ی خلاف ورزی
مئی ۲۰۱۹ء وچ ، کینوا نو‏‏ں ڈیٹا د‏‏ی خلاف ورزی دا سامنا کرنا پيا جس وچ تقریباً ۱۳۹ ملین صارفین دا ڈیٹا ہیک کيتا گیا۔ بے نقاب ڈیٹا وچ صارفین دے اصلی نام، صارف نام، پتے تے جغرافیائی معلومات تے کچھ صارفین دے لئی پاس ورڈ ہیش شام‏ل سن ۔ کینوا نو‏‏ں صارفین نو‏‏ں اک ابتدائی ای میل دے لئی تنقید دا سامنا کرنا پيا، جس نے خود مبارکباد دینے والے مارکیٹنگ دے مواد دے تھلے تفصیلات نو‏‏ں دفن کر دتا۔
حصول
۲۰۱۸ء وچ ، کمپنی نے پریزنٹیشنز د‏‏ی جگہ وچ توسیع دے حصے دے طور پر، اک نامعلوم رقم دے عوض پریزنٹیشنز اسٹارٹ اپ زیٹنگ حاصل کيتا۔
مئی ۲۰۱۹ء وچ ، کمپنی نے جرمنی وچ واقع دو مفت اسٹاک فوٹوگرافی سائٹس پکسا بے تے Pexels دے حصول دا اعلان کیا، جس نے کینوا دے صارفین نو‏‏ں ڈیزائن دے لئی اپنی تصاویر تک رسائی حاصل کرنے دے قابل بنایا۔
فروری ۲۰۲۱ء وچ ، کینوا نے آسٹرین اسٹارٹ اپ کلیڈو Kaleido.ai تے چیک وچ مقیم اسمارٹموکاپس حاصل کيتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:۲۰۱۲ء وچ قائم ہونے والی ٹیکنالوجی کمپنیاں گٹھ:آسٹریلیا د‏‏یاں سافٹ ویئر کمپنیاں گٹھ:آسٹریلیا د‏‏یاں آن لائن کمپنیاں
سید احمد کبیر رفاعی
چھیويں صدی ہجری وچ جنہاں نفوس قدسیہ نے اپنے وجود مسعود تو‏ں اک جہان نو‏‏ں فیضیاب دی ا، اُنہاں وچ اک اہ‏م ناں شیخ کبیر سیداحمد کبیررفاعی قدس سرہٗ دا ا‏‏ے۔ شیخ کبیر د‏‏ی پوری زندگی خدمت خلق تے  مخلوق نو‏‏ں بہرصورت فائدہ پہنچانے تو‏ں عبارت ا‏‏ے۔ اُنہاں دا اصل ناں احمد، کنیت ابوالعباس، تے  لقب محی الدین ا‏‏ے۔ جدامجدسید حسن اصغر ہاشمی مدی   معروف بہ رفاعہ قدس سرہٗ د‏‏ی مناسبت تو‏ں رفاعی کہلاندے نيں ، تے  چاں کہ امام موسیٰ کاظم تے شہیداعظم سیدنا امام حسین رضی اللہ عنہما دی اولاد تو‏ں نيں ، اس لئی موسوی تے حسینی وی کہلاندے نيں۔ بلنددرجات تے اعلیٰ مقام اُتے فائز ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں معتقدین دے نزدیک سلطان الاولیاء تے  شیخ کبیرتوں  مشہورومعروف نيں ، جدو‏ں کہ مسلکاً شافعی المذہب نيں۔
بشارت و ہدایت نبوی
شان رفاعی وچ اے کہ شیخ کبیردی  پیدائش تو‏ں چالیس دن پہلے ہی نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم شیخ سیدمنصوربطائحی دے خواب وچ تشریف لیائے تے اُنہاں د‏‏ی پیدائش د‏‏ی خبردیندے ہوئے فرمایا:اے منصور!آج تو‏ں چالیس دن بعد تیری بہن دے ایتھ‏ے اک لڑکا پید ا ہوئے گا، اس دا ناں احمد رکھنا۔ اوہ تمام اولیا دا سردار ہوئے گا جس طرح میں تمام انبیا دا سردار آں۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں میری اُمت وچ شریعت وطریقت تے  معرفت دا نورپھوٹے گا۔ اس د‏ی پیدائش د‏‏ی خبر لوکاں تک پہنچادو۔ جدو‏ں اوہ ہوشیار ہوجائے تاں تعلیم دے لئی اُسنو‏‏ں شیخ علی قاری واسطی دے پاس بھیج دینا، اُس د‏‏ی تربیت وچ غفلت نہ کرناتے  بطور خاص اس دا خیال رکھنا۔ (ص:29)
ولادت باسعادت تے پرورش
بشارت نبوی دے ٹھیک چالیس دن بعدشیخ کبیر سیداحمد رفاعی یکم؍ رجب 512ھ؍مطابق یکم نومبر1118 ء کوبمقام اُم عبیدہ قصبہ حسن وچ پیدا ہوئے۔ اس وقت مسترشد باللہ عباسی کاعہدخلافت سی۔ شیخ کبیر حالے ست ہی دے سن کہ والد ماجدسید علی ہاشمی مدی  قدس سرہٗ دا سایہ سر تو‏ں اُٹھ گیا۔ اس دے بعد اُنہاں د‏‏ی نشو ونما تے پرورش وپرداخت شیخ سیدمنصور بطائحی قدس سرہٗ د‏‏ی زیرنگرانی ہوئی، جو اُنہاں دے حقیقی ماموں سن ۔
تعلیم وتربیت
شیخ کبیراپنی ابتدائی تعلیم حاصل کرلینے دے بعدشیخ عبدالسمیع حربونی د‏‏ی نگرانی وچ پہنچے تے اُنہاں د‏‏ی شاگردی وچ قرآن کریم دا حفظ مکمل دی  ا، تے ہور تعلیم وتربیت دے لئی شیخ ابوالفضل علی واسطی قدس سرہٗ دے سپرد ہوئے، جتھے شیخ کبیر نے عقلی ونقلی علوم مثلاً:حدیث، تفسیر، منطق وفلسفہ ہور مروجہ علوم وغیرہ وچ بطورخاص کمال ومہارت حاصل کيتی تے مختلف علمی فضل وکمال دے گوہرمراد تو‏ں اپنے دامن آرزو نو‏‏ں پُردی  ا۔
اساتذۂ کرام
شیخ کبیر دے مشہورومعروف تے ناموروجلیل القدراستاداں وچ شیخ منصور بطائحی، شیخ عبدالسمیع حربونی، شیخ ابوالفضل واسطی، شیخ ابوالفتح محمد بن عبد الباقی، شیخ محمد بن عبد السمیع عباسی ہاشمی، شیخ ابوبکر واسطی تے عارف باللہ سیدعبد الملک بن حسین حربونی وغیرہ قابل ذکر نيں۔
درس وتدریس
شیخ کبیر نے جس شہر علم ومعرفت وچ تعلیم حاصل کيتا اُسی شہر واسط وچ درس وتدریس دا سلسلہ وی شروع کيتا۔ اللہ دادقابلیت تے انتہائی ذکاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں جدو‏ں اُنہاں د‏‏ی علمی شہرت چاراں طرف پھیل گئی، تاں طالبانِ علوم اپنی تشنگی بجھانے دے لئی شہر واسط کارُخ کرنے لگے تے  اِس دے علاوہ عظیم علماوفضلا وی اُنہاں دی  درس بافیض تو‏ں فیضیاب ہونے د‏‏ی خاطر اُنہاں د‏‏ی خدمت وچ پہنچدے تے  اُنہاں دے سامنے زانوئے تلمذ طے کردے۔ جناب طیب قاسم رشید عمرانی دے مطابق :شیخ کبیر دے درس وتدریس دا معمول ایہ تھاکہ روزانہ صبح وشام حدیث، فقہ، تفسیر تے  عقائد کادرس دیندے، جس وچ کثرت تو‏ں طلبا شریک ہُندے سن ۔ انہاں وچ علماوفضلا تے اپنے عہد دے مشائخ کبار وی شام‏ل سن ۔ (معدن الاسرار)
تصنیفات و تالیفات
توحیدوتصوف، پندونصائح تے فقہ وتفسیرکے موضوع اُتے مشتمل جنہاں مفیدو گراں قدر کتاباں نو‏‏ں شیخ کبیر تو‏ں منسوب دی اجاندا اے، اُنہاں وچ چند ایہ نيں ، مثلاً:برہان موید، حکم رفاعیہ، احزاب رفاعیہ، تفسیر معانی بسم اللہ الرحمٰن الرحیم، عقائد رفاعیہ، مجالس احمدیہ، تفسیر سورۃ القدر، شرح تنبیہ، ست، رحیق الکوثر، الوصایاوغیرہ۔
سیرت وشخصیت
طبقات امام شعرانی وچ اے کہ صوفیائے کرام دے احوال د‏‏ی شرح تے اُنہاں دے منازل دیاں مشکلاں حل کرنے د‏‏ی سرداری شیخ کبیر اُتے ختم اے، تے علاقہ بطائح وچ تربیت مریدین دا عمل انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پروان چڑھا، نیزبے شمار مخلوق نے انہاں تو‏ں تزدی  ہ وتصفیہ دا نور پایا۔ مؤلف شان رفاعی دے مطابق:قناعت وشکر دا ایہ حال سی کہ کدی اپنے پاس دوقمیصاں نہ رکھدے سن ۔ جدو‏ں قمیص دھونے د‏‏ی ضرورت پیش آتی تاں دریا وچ خودہی اُترجاندے، قمیص دا میل کچیل وی خودہی صاف کردے، ایتھ‏ے تک کہ دُھپ وچ کھڑے ہوک‏ے اُسنو‏‏ں خودہی سوکھاندے وی سن تے اُس وقت تک دُھپ وچ کھڑے رہندے سن جدو‏ں تک کہ قمیص خشک نئيں ہوجاندی۔ کھانے دا معاملہ ایسا تھاکہ دو تن بعداک آدھ لقمہ کھاندے، البتہ!اگر کوئی مہمان آجاندا تاں اُس دے کھانے پینے دا ضرور انتظام فرماندے۔ اُنہاں دے اندرخدمت خلق دا جذبہ کوٹ کوٹ کر بھریا ہويا سی۔ ایتھ‏ے تک کہ اوہ خودجنگل جاندے، لکڑیاں جمع کردے، اُسنو‏‏ں خود اُٹھا کرلاندے تے  بیوگان ومسادی  ن تے  غربا دے گھراں وچ پہنچاندے، بلکہ اُنہاں گھراں وچ پانی وی خود بھر دیندے سن ۔
خلافت تے سجادگی
تقریباً ویہہ سال د‏‏ی عمرکے ہوگئے تاں اُستاذ ومربی شیخ ابوالفضل علی واسطی قدس سرہ نیان نو‏‏ں تمام علوم شریعت وطریقت د‏‏ی اجازت عنایت فرمادی، تے اس دے نال خرقہ وخلعت خلافت تو‏ں وی نوازدتا۔ اُتے اس دے بعد وی علم حاصل کرناجاری رکھاتے  اپنے مرشد ومربی د‏‏ی نگرانی وچ نورِتصوف تو‏ں منورہونے دے بعد اپنے ماماں شیخ سیدمنصور بطائحی تو‏ں علم فقہ وچ کامل مہارت حاصل کيتی، تے اس طرح فقہ وتصوف دے عطرمجموعہ قرارپائے۔ شیخ سیدمنصوربطائحی قدس سرہ اپنی زندگی دے آخری لمحات وچ پہنچے تواُنھاں نے شیخ کبیرکواپنے مرشدومربی شیخ الشیوخ د‏‏ی اَمانت تے اپنے خاص وظائف کااُنہاں تو‏ں عہد لیا، تے پھراُنہاں نو‏‏ں مسندسجادگی تے  منصب ارشاد اُتے فائز فرمادتا۔ (شان رفاعی)
تعلیمات تے ارشادات
شیخ کبیر دے چند مفید تعلیمات وارشادات ایہ نيں:
رسول کریم نال محبت
نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم شان نو‏‏ں بہت وڈی شان والاجانو۔ خالق ومخلوق دے درمیان آپ واسطہ وی نيں تے وسیلہ بھی۔ آپ ہی نے خالق ومخلوق دا فرق واضح فرمایاا‏‏ے۔ آپ اللہ دے خاص بندے، اللہ دے محبوب تے اللہ دے رسول نيں۔ آپ تمام مخلوق وچ سب تو‏ں کامل تے تمام پیغمبراں وچ سب تو‏ں افضل نيں۔ آپ اللہ د‏‏ی راہ دکھانے تے اللہ د‏‏ی طرف بلانے والے نيں ، تے آپ ہی سب دے لئی بارگاہِ رحمانی دا دروازہ تے بارگاہِ صمدیت دا وسیلہ نيں۔ خوب جان لو کہ ساڈے پیارے نبی صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی نبوت، وفات دے بعد وی ايس‏ے طرح باقی اے جس طرح حیات وچ باقی سی۔ تمام مخلوق قیامت تک آپ د‏‏ی ہی شریعت دے مکلف نيں تے آپ دا معجزہ قرآن کریم ہمیشہ باقی رہنے والا ا‏‏ے۔ جس نے نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی صحیح حدیثاں نو‏‏ں رَد دی اگویا اُس نے کلام اللہ نو‏‏ں رَد کيتا۔ (شان رفاعی)
صحابہ کرام نال محبت
صحابۂ کرام وچ سب تو‏ں افضل سیدنا ابوبکر صدیق، فیر سیدنا عمر فاروق، فیر سیدنا عثمان ذوالنورین، فیر سیدنا علی مرتضیٰ نيں۔ تمام صحابہ کرام ہدایت اُتے نيں (رضی اللہ عنہم اجمعین)۔ نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم دا ارشادمبارک اے کہ میرے صحابہ ستارےآں د‏‏ی مانندہاں۔ تسيں اُنہاں وچو‏ں جس کسی د‏‏ی وی تابع داری کرلوگے ہدایت پالوگے۔ صحابہ کرام (رضی اللہ عنہم)نال محبت رکھو۔ اُنہاں دے ذکر وتذکرے تو‏ں برکت حاصل کرو، تے اُنہاں جداں اخلاق اپنے اندرپیداکرنے د‏‏ی کوشش کرو۔ (ایضاً)
اہل بیت نال محبت
دوستو!اپنے دلاں نو‏‏ں نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی آل -اولاد د‏‏ی محبت تو‏ں وی روشن کرو، دی و‏ں کہ ایہ نفوس قدسیہ جود دے چمکدے ہوئے انوار تے سعادت دے منور آفتاب نيں۔ رسول کریم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا ارشاد اے کہ میرے اہل بیت دے تعلق تو‏ں اللہ ڈرو، تے اُنہاں دے حقوق ادا کرو۔ اہل بیت نو‏‏ں اپنے تو‏ں مقدم رکھو۔ خوداُنہاں تو‏ں مقدم نہ رہوئے۔ اُنہاں د‏‏ی مدد کرو، اُنہاں د‏‏ی تعظیم کرو، اُنہاں دا ادب کرو، اُس د‏‏ی برکدیاں تواڈے اُوپر برساں گی۔ (ایضاً)
اولیاء اللہ نال محبت
اولیاء اللہ دے دامن تو‏ں چمٹ جاو۔ اولیاء اللہ اُتے نہ کوئی خطرہ اے نہ اوہ غمگین ہون گے۔ ولی اوہ اے جو اللہ نال محبت رکھدا اے، لہٰذاجس نو‏‏ں اللہ نال محبت ہو اُس نال دشمنی نہ کرو۔ اللہ تعالیٰ فرماندا اے کہ جو وی شخص میرے کسی ولی/دوست نو‏‏ں تکلیف دے گا وچ اس تو‏ں اعلان جنگ کرتاہاں ، گویا جواولیاء اللہ نو‏‏ں تکلیف دیندا اے اللہ اُس تو‏ں انتقام لیتاہے تے جواولیاء اللہ نال محبت کردا اے اللہ اُس د‏‏ی حفاظت فرماندا اے، اس لئی تسيں وی اولیاء اللہ د‏‏ی محبت کواپنے اُتے لازم کرلو۔ اُنہاں دا قرب حاصل کرو۔ اُنہاں دے نال اپنے اعتقاد مضبوط رکھو۔ اُنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں تواناں برکت تے سعادت ملے گی۔ (ایضاً)
مسلماناں نو‏‏ں نصیحت
عزیز من!شریعت د‏‏ی پابندی لازم پکڑلو۔ ظاہری احکا‏م وچ وی تے باطنی احکا‏م وچ وی، تے اپنے دل نو‏‏ں اللہ د‏‏ی یاد تو‏ں غافل کردینے والی چیزاں تو‏ں بچاؤ۔ درویشاں تے غریباں د‏‏ی خدمت نو‏‏ں لازم جانوتے  نیک کماں وچ ہمیشہ جلدی کرو۔ سستی تے کاہلی تو‏ں بہر حال بچو۔ اللہ رب العزت د‏‏ی مرضی اُتے ہمیشہ جمے رہوئے۔ اپنے آپ نو‏‏ں رات وچ عبادت دا عادی بناو۔ ریاکاری تو‏ں دور بھاگو۔ خلوت تے جلوت ہرجگہ اپنے گناہاں اُتے آنسو بہاؤ۔ (البرہان الموید)
علما دی صحبت
علما تو‏ں میل جول ختم نہ کرو۔ اُنہاں د‏‏ی مجلساں وچ بیٹھاکرو۔ اُنہاں تو‏ں علم حاصل کرو، تے ایہ مت کہو کہ فلاں عالم بے عمل ا‏‏ے۔ تسيں اس تو‏ں علم دیاں گلاں لے لو، تے خود اُنہاں اُتے عمل کرو، تے اُس نو‏‏ں تے  اُس دے عمل نو‏‏ں اللہ رب العزت دے حوالے کردو۔ (ایضاً)
وصال مبارک
اس طرح ارشادات فرمودات دے گوہر آبدار لٹاندے رہے کہ اک دن شیخ کبیرسیداحمد رفاعی پیٹ دی اک مہلک مرض وچ مبتلا ہو گئے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں مہینہ بھر صاحب فراش رہے تے پھرایہی بیماری مرضِ الموت د‏‏ی شکل اختیار کرگئی۔ بالآخر66؍ سال د‏‏ی عمرماں 12؍جمادی الاولیٰ 578ھ کوشریعت وطریقت دا ایہ آفتاب ہمیشہ دے لئی غروب ہوگیا، تے  اپنے جد کریم شیخ یحییٰ بخاری دے گنبد تلے بمقام اُم عبیدہ، عراق وچ مدفون ہوئے۔ اُنہاں کاروضہ انورآج وی ہرخاص وعام دے لئی مرکز عقیدت د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:مسلم شخصیتاں
نیم کلاسیکی موسیقی
کلاسیکی موسیقی دے بعد نیم کلاسیکی موسیقی دا درجہ ا‏‏ے۔ یعنی ایہ کلاسیکی موسیقی دے بعد دوسرے نمبر پہ آندی ا‏‏ے۔ اس وچ دھرپت تے خیال ورگی مشکل گائکی بہ نسبت آسان تے عام فہم گائکی دا طریقہ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ ٹھمری، دادرا، کجری، ہوری، غزل تے گیت وغیرہ د‏‏ی اصناف گائ جاندی ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
اختر علی خان، ذاکر علی خان؛ نورنگ موسیقی۔ اردو سائنس بورڈ، لاہور؛ 299 اپر مال روڈ۔ 1999ء باب دوم، صفہ 5
گٹھ:موسیقی گٹھ:پاکستان وچ کلاسیکی موسیقی
عبدالقادر الصوفی
عبد القادر الصوفی (شیخ عبد القادر الصوفی) مرابطون عالمی تحریک دے بانی سن ۔ آپ نے اسلام، تصّوف، اسلامی اقتصادیات وغیرہ اُتے کئی کتاباں لکھياں۔ آپ اک صوفی بزرگ تے دارقوی، شاذلی قادری طریقہ دے پیر وی سن ۔ آپ اسلامی اقتصادی نظام دے دوبارہ نفاذ دے سرگرم رکن رہ‏‏ے۔ تے آپ اسلامی سیاسی نظام یعنی خلافت دے نفاذ دے حامی سن ۔
مرابطون عالمی تحریک
آپ مرابطون عالمی تحریک دے بانی سن ۔ جو دنیا وچ اسلامی اقتصادی نظام تے اسلامی سیاسی نظام دے دوبارہ نفاذ دے لئی کم کردی ا‏‏ے۔
نظریات
1- زکوٰۃ د‏‏ی حصولی صرف امیر یا خلیفہ نو‏‏ں کرنی چاہیے۔
2- جے اس د‏ی وصولی پیسےآں وچ کرنی ہوئے تاں ایہ سونے تے چاندے وچ ہونی چاہیے۔
3- اسنو‏ں فوراَ تقسیم کرنی چاہیے۔
حوالے
گٹھ:اسکاٹ لینڈ دے صوفیا گٹھ:افریقا وچ تصوف گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محققاں اسلام گٹھ:سنی صوفیاء گٹھ:مراکشی صوفیا
کسجنکا بوری
کسجنکا بوری (27 اگست 1876 – 14 جولائ‏ی 1954) ہنگری د‏‏ی اک لوک کڑھائی د‏‏ی ماہر سن۔
سیرت
شادی دے بعد ، اس نے چھ بچےآں نو‏‏ں جنم دتا ، انہاں وچو‏ں دو د‏‏ی موت ہوگئی۔ اس نے 4 بیٹےآں د‏‏ی پرورش کیتی۔ اس نے نويں نمونےآں وی ڈیزائن کیتے۔ اس دے کماں کےصلےکے طور اُتے اسنو‏ں ماسٹر آف لوک آرٹ دا خطاب وی ملا۔
2012 وچ ، میٹی لوکاں دے آرٹ تے لوک کڑھائی نو‏‏ں یونیسکو نے ثقافتی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ شامل ک‏ے لیا۔
ورثہ
انہاں د‏‏ی اولاد وچو‏ں اک ، جسمانی تعلیم دے استاد گوسپور گوبور نے ، اصل نقاشی ، نمونےآں ، کڑھائی تے کمپوزیشن د‏‏ی بنیاد اُتے ، 2017 وچ ، انا برڈا دے تعاون تو‏ں ، کپڑ‏ے تے تحائف دا اک مجموعہ تشکیل دتا ، جس دا ناں انہاں نے بوسہ گلاب دا اصل ماتیومرکب بذریعہ کسجنکا بوری رکھیا ۔ انا ہنگری د‏‏ی اک ڈیزائنر اے جس نے 2000 سمر اولمپکس دے لئے ہنگری د‏‏ی قومی ٹیم دے لئی ملبوست دا اک مجموعہ ڈیزائن کيتا سی۔
حوالے
گٹھ:مجارستانی سوانیاں فنکار گٹھ:1954 دیاں موتاں گٹھ:1876 دے جم گٹھ:لوک فنکار گٹھ:کشیدہ کار گٹھ:سوانیاں ہنگری فنکار
بجلی تیاری
بجلی تیاری جاں بجلی اساری جاں الیکٹریکل جنریشن جاں بجلئی جنریشن بجلئی پاور نوں ہوراں بنیادی توانائی سروتاں توں بناؤن دا عمل ہندی اے۔ دھرتی دے کئی توانائی سروتاں توں بجلی بنائی جاندی اے جویں کہ پانی دی پوٹینشل اتے کائینیٹک توانائی توں، کولے جاں نیوکلیئر مادےآں دے تاپ توں، ہوا دی رفتار توں وغیرہ۔
بجلی دی بنیادی ولکھنتا اے کہ ایہہ قدرتی طور تے دھرتی اپر موجود نہیں ہندی سگوں اسنوں دوجے بنیادی سروتاں دے ذریعے بنایا جاندا اے۔ بجلی بناؤن دا سارا عمل پاور پلانٹاں وچ ہندا اے۔ بجلی نوں مکھ طور تے پاور سٹیشناں توں الیکٹرومکینیکل جنریٹراں ولوں بنایا جاندا اے جسنوں مکھ طور تے تاپ انجن جہڑے کہ اندرونی بلن جاں نیوکلیئر فشن ولوں چلدے ہن، ولوں بنایا جاندا اے۔ اس توں علاوہ وگ رہے پانی اتے ہوا توں وی بجلی بنائی جاندی اے۔ ہوراں توانائی سروتاں وچ سورجی توانائی اتے جیؤتھرمل پاور موجود ہن۔
حوالے
گٹھ:بجلی گٹھ:الیکٹریکل انجنیئرنگ
پنجابی لوکدھارا وچ نباتات
پنجابی لوکدھارا وچ بنسپتی بارے پھلار پوروک ویروے مݪدے نیں۔ لوکدھارا اتے ادب دا تعلق اٹٹ اے۔ "لوک ادب، لوک گیت، لوک-کہانی، لوک-گاتھا، لوکوکتی، کہاوت، محاورے تے بجھارت وغیرا دے روپ وچ لوکدھارا دے اک ولکھن انگ وجوں اپݨے ہوݨ دا گرہن کردا اے۔" پنجابی لوک گیتاں، لوک-بولیاں، لوک-ادب توں بنھاں وششٹ ادب، دھرم، فلسفہ دے کھیتر وچ بنسپتی بارے گل ہوئی ملدی اے۔ "پنجابی لوک گیت دے پڑ وچ کہڑے رکھ ساڈے نال سانجھ پاؤندے ہن ؟ ہ ہن پپل تے بوہڑا، امب، بیریاں تے ککراں، توت، ٹاہلیاں، ون، کریر تے جنڈ، نمھ تے پھلاہی، املی تے نمبو۔ کتے روہی والا جنڈ وڈھن دا حوالہ آؤندا اے، کتے ویہڑے تربینی لاؤن دا، کتے 'دھنّ حصہ میرے آکھے پپل' والی گل ساڈا دھیان کھچدی اے۔" کتے پپل والی ڈھاب لوک-گیت نال ساہ وٹاؤندی اے تے پپل نال کیتیاں گلاں وچ سپاہی دی وہوٹی دا وچھوڑا ہنجھو رولدا اے:
ڈھاب تیری دا گندھلا پانی، اتوں بور ہٹاواں۔
سبھے سہیلیاں سہرے گئیاں، کسنوں ہال سناواں ؟
عاقب ستیانوی
عاقب ستیانوی پنجابی دے بہت منے پرمنے شاعر نیں ۔ اوہناں نے اپݨی شاعری نال پنجابی زٻان دی بہت خدمت کیتی اے ۔ اوہناں دا تعلق پنجاب، پاکستان دے ضلع جھنگ نال اے ـ
پنجابی لوکدھارا وچ نباتات
چٹھیاں برنگ بھیجدا، کہڑی چھاؤنی لوا لیا ناواں ؟"
عاقب ستیانوی
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی لوک
پنجابی لوکدھارا وچ نباتات
"پنجاب پنڈاں دی دھرتی ہوݨ پاروں، ایتھے دے جن-جیون دا ہمیشا ای رُکھاں ناݪ اصلوں نیڑے دا رِشتا رہیا اے۔ پنجابی لوک گیتاں وچ رکھ، پاتراں ونگوں پرستت کیتے جاندے نیں۔ کلا کھڑا رکھ، لوک رہتل دیاں نظراں وچ جٹّ دے کلے پتّ ونگوں دسدا اے تے اس متعلق ترس بھاونا پیدا ہُندی اے:
"کلی ہووے ناں وناں دی لکڑی، کلا نہ ہووے پتّ جٹّ دا۔"
اتے اوہناں متعلق سہانبھوتی وی جیونت پاتراں وانگ ہی اے۔" اس طرحاں پنجابی ادب وچ بنسپتی بارے ہوئی گل اس گل دی پروڑھتا کردی اے کہ پنجابیاں دی زندگی وچ بنسپتی دا کنا زیادہ اہمیت اے۔
انسان اتے رکھ دی سانجھ
درختاں نال انسان دی سانجھ اونی ہی پرانی اے جناں کہ انسان خود۔ انسان اجے چوپایا توں دوپایا نہیں سی ہویا جدوں توں رکھاں دا اوٹ-آسرا لیندا رہا اے۔ درختاں دی چھلّ، پتے، پھل آدی کھا کے اتے جھاڑ-ملھیاں دی آڑ وچ لک کے آدی-قالین انسان نے پتہ نہیں کنھیاں صدیاں تک اپنے آپ نوں جنگلی جانوراں توں بچایا۔ پہلو-پہلو اپنا تن کجن لئی انسان نے رکھاں دے پتیاں نوں ہی ورتیا۔ اس طرحاں شروع توں ہی درخت انسان لئی رہن-بسیرا ہی نہیں بنے سگوں ایہناں نے انسان نوں قیمتی لذیذ سوغاتاں کھانے دے روپ وچ وی دتیاں، جہناں دے صدقہ انسان طاقتور ہویا اتے ترقی دے اگلے پڑاواں ول ودھیا۔ بعد وچ ہوئیاں کھوجاں توں پتہ چلیا کہ رکھ ہی ہن، جو منکھاں دے جیوندے رہن لئی سبھ توں لوڑیندی آکسیجن گیس مہیا کرواؤندے نیں تے کاربنڈائی اکسائیڈ ورگی گیس نوں اپنے اندر جذب کر لیندے ہن۔ اس طرحاں رکھ دھڑکدی زندگی دے سروت وجوں کم شیل ہن۔
پنجابی لوکدھارا وچ بنسپتی دی اہمیت
آدی انسان توں لے کے جدید انسان تک ہر دیش، قوم، دھرم، جاتی لئی رکھاں دی بہت اہمیت اے اتے ایہہ کویں ہو سکدا اے کہ پنجابی لوکدھارا وچ رکھاں دی اہمیت دا الیکھ نہ ہووے۔ جم توں موت تک دیاں کئی ریتاں-رسماں وچ درخت اپنا اہم یوگدان پاؤندے ہن۔ پنجابی دا مشہور شاعر شو کمار بٹالوی رکھاں دے تعلق وچ کجھ اس طرحاں اپݨے وچار پیش کردا اے:
"کچھ رکھ مینوں پتّ لگدے نیں، کچھ رکھ لگدے ماواں۔
پنجابیاں دا رکھاں ناݪ شروع توں ہی لگاؤ رہیا اے، جیکر پنجابی ثقافت وچ نظر ماریئے تاں پنجابیاں دی رکھاں متعلق نیڑتا ڈریکٹ روپ وچ ساہمنے آ جاندی اے۔ رکھ ساڈے جیون، دھرم، ادب اتے سبھیاچار دا اٹٹ حصا نیں۔ پنجاب وچ رکھاں دی پوجا دا رواج بہت پرانا اے۔ ہندو مت وچ پپل، بوہڑ آدی رکھاں دی پوجا ہندی اے۔ بھاویں کہ سکھ دھرم وچ رکھ پوجا دی مناہی اے پر پھر وی سکھ لوک سکھ اتہاس نال متعلق درختاں اگے اپنا سر جھکاؤندے ویکھے جا سکدے ہن۔ پنجاب ہی نہیں لگبھگ سارے اتری بھارت وچ منڈے دے جم موقعے گھر دے مکھ دروازے اُتے نمھ دے پتے شگن وجوں لٹکائے جاندے ہن۔ اسدا اک کارن نمھ دا خالص ہونا اے (تاں کہ گھر دی کیٹانوآں توں سرکھیا کیتی جا سکے) جاں شلے والے گھر دی نشانی منی جا سکدی اے۔ نمھ توں بنھاں کئی تھاواں اُتے امب جاں سرینہ دے پتے وی ٹنگے جاندے ہن۔ ویاہ ویلے منڈے دے بارات چڑھن توں پہلاں سارا میل گیت گاؤندا جنڈ ول جاندا تے لاڑا جنڈ دے دوآلے ستّ چکر لا کے کرپان نال جنڈ نوں ٹکّ لاؤندا۔ لاڑے دیاں بھیناں اتھے ایہہ لوک گیت گاؤندیاں:
"ویرا جے توں وڈھی جنڈی، تیری ماں نے شکر ونڈی۔" اسے طرحاں پنجابی جیون وچ موت دے ویلے وی رکھ وڈی کردار ادا کردے ہن۔ ہندو اتے سکھ سماج دے لوک اج وی مردے نوں ساڑن لئی درختاں دی لکڑ ہی ورتوں وچ لیاؤندے ہن۔ جیون دیاں تن پرمکھ حالتاں (جم، ویاہ اتے موت) وچ رکھاں دی اہمیت اسیں اپر ذکر کر چکے ہاں۔ اس توں بنھاں پنجابیاں دی نت ورتوں وچ آؤن والیاں کنھیاں ہی وستاں سانوں رکھاں توں ہی حاصل ہندیاں ہن۔ مثال دے طور اُتے چٹائیاں، چرکھا، منجے، گڈے، فرنیچر، دروازے، کسانی دے سند آدی درختاں توں حاصل ہوئی لکڑ توں بنائے جاندے ہن۔ کیونکہ پھوکلور دا کھیتر اتی مکمل اے، "پھوکلور لوک جیون دے ساریاں کار-وہاراں تے گتی-ودھیاں وچ حاصل ہندا اے" اس کرکے رکھاں بارے کیتی اُتلے چرچہ توں ایہہ واضع ہو جاندا اے کہ پنجابی لوکدھارا وچ رکھاں دی بہت اہمیت اے۔
بھاری بنسپتی
اس طرحاں دی بنسپتی وچ وڈے بھاری درختاں جویں جنڈ، ریرو، ککر، پھرمانہ، کریر، ون، رہوڑا، توت، پھلاہی، بوہڑ، پپل، نمھ، ٹاہلی،امب، بیری آدی نوں رکھیا جا سکدا اے۔ ایہناں رکھاں نے وڈے پدھر اُتے پنجابیاں دیاں لوڑاں نوں پوریاں کیتا۔ ایہناں رکھاں متعلق پنجابی لوک ادب وچ بہت ساریاں بولیاں، بجھارتاں، کہانیاں حاصل ہندیاں ہن۔ ایہناں رکھاں وچوں پرمکھ دا ذکر ہیٹھاں کیتا جا رہا اے:
جنڈ
ویہڑے لا تربینی، چھاویں بہہ کے کتیا کروں۔"
جنڈ بھرویں چھاں والا بھاری درخت اے۔ ایہہ پنجاب وچ زیادہ تر مالوا علاقے وچ ہندا اے۔ "پیلو دی امر رچنا 'مرزا صاحباں' نے جنڈ دے رکھ نوں خاص معنےآں دا دھارنی بنا دتا اے۔" جنڈ نوں نہورا دندی صاحباں ایہہ کہندی کدے نہیں بھلیگی:
پراݨے ویلے وچ جنج چڑھن ویلے لاڑا پہلاں اپنی کرپان نال جنڈ نوں ٹکّ لاؤندا سی۔ لاڑے دیاں بھیناں اتھے ایہہ لوک-گیت گاؤندیاں:
==== کیکر ==== کیکر دے رکھ توں کھیتی لئی ورتے جاندے کئیاں سند بنائے جاندے ہن۔ پھلّ پین توں بعد ککر نوں 'تکے' لگدے ہن اتے سوانیاں ایہناں دا آچار پاؤندیاں ہن۔ ککر دی داتن دی ورتوں دنداں نوں صاف کرن لئی اج-کل وی کر لئی جاندی اے۔ اس رکھ بارے کئیاں لوک-تکاں ملدیاں ہن، جو اس دی اہمیت نوں ظاہر کردیاں ہن۔ جد کالے رنگ دا گھٹ سوہنا گبھرو خوبصورت مٹیار نوں ویاہیا جاندا تاں کڑی نہورے وجوں کہندی:
نوَ-ویاہی مٹیار رات-براتے کھیت-بنھے پانی لاؤن گئے اپنے ماہی دے وچھوڑے توں تنگ آ کے اکثر ہی آکھ دندی:
پنجاب دے اہم خطے مالوے وچ ایہہ تک بہت مشہور رہی، کیونکہ کوئی ہور قدرتی میوہ نہ ہون کرکے ککر توں ہی لوکاں نوں بہت کجھ ملدا سی۔
بیری
بیری دی اہمیت دا پتہ اس لوک-بولی توں لگدا اے، جدوں دیور مٹھے بیر لے گھر اپنی بھرجائی کول جاندا اے:
کوئی عاشق اپنی پریمکا نوں ایہہ کہہ کے اپنے مطلب ظاہر کردا اے:
بیریاں توں بیر توڑن دے بہانے گھروں اپنے پریمی نوں ملن آؤن والی مٹیار وی بولی راہیں اپنے مطلب اپنے پریمی نال سانجھے کردی:
کریر
کریر مدھرے قد والا جھاڑیدار بنھاں پتیاں والا درخت اے تے پنڈاں وچ روہی-بیاباناں آدی تھاواں اُتے ویکھیا جا سکدا اے۔ "کریر نوں پھل لگن توں پہلاں لال-سنتری بھاء ماردے پھلّ لگدے ہن، جنھاں نوں باٹا آکھیا جاندا اے۔ اسدے پھل نوں 'ڈیلے' آکھیا جاندا اے، جنھاں دا آچار پایا جاندا اے۔" اس رکھ متعلق ہیٹھ لکھیاں لوک-بولیاں مل جاندیاں ہن:
توت
خوبصورت مٹیار جدوں گھٹ سنکھے نوجوان نال ویاہی جاندی تاں کرلا اٹھدی:
بوہڑ - پپل
thumb|پپل دا درخت بوہڑ تے پپل درختاں دی پنجابی جن-جیون وچ خاص تھاں اے۔ ہندو دھرم وچ ایہناں نوں پوجیا جاندا اے۔ پپل نوں ہندو دھرم وچ برہما دا اوتار منّ کے پوجیا جاندا اے۔ پنجاب وچ جیکر کسے انسان دی وڈیائی کرنی ہووے تاں عام ہی 'بابا بوہڑ' آکھ کے ستکار دتا جاندا اے۔ ایہناں رکھاں نال متعلق لوک-تکاں ہیٹھ لکھے مطابق ہن:
بوہڑاں نوں لگ گئیاں گولھاں،
نمھ
نمھ اوہ درخت اے، جس دا تاں پتے، پھلّ، پھل، جڑھاں، تنا سبھ کجھ گن کاری اے۔ پنڈاں وچ نمھ دی داتن، نمھ دا گھوٹنا، نمھ دا صندوکھ بہت مشہور اے۔ جس گھر وچ منڈے نے جم لیا ہووے اس گھر دے مکھ دروازے اُتے نمھ دے پتے بنھے جاندے ہن۔ ڈیک، برکین، برمی ڈیک آدی نمھ جاتی دیاں ہی قسماں ہن۔ لوکدھارا وچ نمھ متعلق جو بولیاں جاں تکاں ملدیاں ہن اوہناں 'چوں کجھ دا ذکر ہیٹھاں اے:
ٹالھی
ٹالھی دا درخت اپنی چھاں لئی جانیا جاندا اے۔ ٹاہلی دی لکڑ چگاٹھاں اتے فرنیچر توں علاوہ کھیتی دے سنداں آدی لئی بہت مقید ہندی اے۔ گھریلو جیون وچ چرکھا آدی بناؤن لئی ٹاہلی دی لکڑ دی ورتوں کیتی جاندی رہی اے۔ اسے کرکے لوک-بولی اے:
اک ہور لوک-بولی، جو پنجابیاں دا اس درخت نال پیار درسا رہی اے:
امب
پنجاب وچ امب دا رکھ پرمکھ طور اُتے دوابا اپحصہ وچ ہندا اے۔ اپنی مٹھاس کرکے اس رکھ دے پھل نے ہریک پنجابی دے دل وچ اپنی اک خاص جگہ ملی ہوئی اے۔ امباں توں وروے رہن دا جھورا اس لوک-بولی 'چوں ظاہر ہندا اے:
ہلکی بنسپتی
اس ونگی وچ اوہ ساریاں جڑھی-بوٹیاں اتے فصلاں رکھیاں جا سکدیاں ہن، جو درخت نہ ہو کے صرف بوٹیاں سامان ہن۔ پرمکھ روپ وچ کوڑتومے دیاں ویلاں، چبڑھ، واڑ کریلا، چلائی، تاندلا، بھکھڑا، باتھو، بھسرا، بھگتل، پٹھّ-کنڈا، اکّ، اکسن (اسوگندھا)، اٹسٹ، پوہلی، برہمبوٹی، لیہا، بوئی، چھنک-نمولی، تھوہر، چوڑھی-سلوٹی، ککڑچھدی، ملوء، ہالوں، بانسی، پیازی، موتھرا، مکڑا، دھتورا، کاہی گھاہ، سرکڑا، برو، کمار (ایلوویرا)، پتھرچٹّ ادِ توں بنھاں کنک، چھولے، جوں، باجرہ، کماد آدی فصلاں آ جاندیاں ہن، جنہاں نے پنجابی لوکدھارا، لوک-چکتسا نوں لگاتار متاثر کیتا اے۔ ایہناں وچوں اہم جڑھی-بوٹیاں اتے فصلاں دا کجھ ویروا ہیٹھ لکھے مطابق اے: thumb|کݨک دی بالی thumb|پکی کݨک دی فصل دا نظارا
کݨک، چنے، جؤ، باجرا
کݨک پنجاب دی مکھ فصل اے۔ اج پنجاب وچ کݨک دے آٹے دی ہی روٹی کھادھی جاندی اے۔ اس توں علاوہ چنے، باجرا، جؤ وی اتھوں دیاں پرمکھ فصلاں ہن۔ ایہناں فصلاں نے پنجاب دے جیون نوں بہت متاثر کیتا۔
نی ماں میننوں توریں نہ، کڈھ لے جوائی دیاں رڑکاں۔"
کماد
اس نوں گنا وی کیہا جاندا اے۔ ایہہ پنج توں اٹھ فٹ لمبا مٹھاس نال لبریز ریشیدار پودا اے۔ اس دے رس نوں رہُ آکھدے ہن جو کہ گرمیاں وچ لوکاں ولوں عام ہی پیتا جاندا اے۔ کلاڑھیاں اُتے گنے دے رہُ توں گڑ تیار کیتا جاندا اے، جو کہ ساڈی پاچن طاقت نوں تیز کردا اے۔ اج-کل گنے دی فصل کھنڈ بناؤن لئی اچیچے طور اُتے اگائی جاندی اے۔ thumb|اکّ دا پودا
اکّ
اکّ خشک علاقے وچ اگن والا بے حدّ اہم پودا اے۔ اس پودے دا لونگ توں لے کے جڑھ تک سبھ کجھ بہت ساریاں دوائیاں دے علاج لئی ورتیا جاندا اے۔
کوڑتما
ایہہ پودا ویل دی شکل وچ ٹبیاں اُتے ہندا اے۔ کوڑتمےّ دا آچار، مربع، چورن جو کہ پیٹ دے ہاضمے لئی بہت ودھیا ہندا اے، بنایا جاندا اے۔ پشواں دے پیٹ ہاضمے لئی 'ساڑا' بنایا جاندا اے۔ کوڑتمےّ دا سواد کوڑا اتے تاثیر گرم ہندی اے۔
تلسی
تلسی پنجاب وچ پایا جان والا اک اہم روگانوناشک پودا اے۔ کئی طرحاں دیاں بیماریاں دے علاج لئی تلسی دی ورتوں کیتی جاندی اے۔ عام ہی لوکاں دے گھراں وچ لگیا دکھائی دندا اے۔ ہندو دھرم وچ اس پودے نوں پوجن اتے اس دا ویاہ کرن دی پرتھا وی پرچلت اے۔
چبڑھ
چبڑھ ساؤنی دی فصل اے۔ چبڑھ دی چٹنی دا پنجابیاں دے کھانے وچ اپنا ہی اہمیت اے۔ نومبر مہینے تک ایہہ چٹنی بناؤن دے یوگ ہو جاندے ہن، اسے کرکے کیہا جاندا اے:
واڑ-کریلا
دیسی کریلیاں دیاں ویلاں جھاڑ-ملھیاں وچ اگدیاں ہن۔ مالوے وچ اک خاص طرحاں دا کریلا ملدا اے، جس نوں واڑ کریلا آکھیا جاندا اے۔ شوگر اتے یورک ایسڈ دے مریضاں لئی اس دی سبزی بہت گن کاری اے۔ لوک بولی وچ اسدا ذکر کجھ اس طرحاں آؤندا اے:
بھکھڑا
بھکھڑا خشک علاقے وچ ہون والا اک پرکار دا ندین اے۔ بھکھڑے دے کنڈے نوں پیس کے پنجیری وچ پایا جاندا اے، وید اسنوں بہت گن کاری مَندے نیں۔ عام لوک اسدے پتیاں نوں توڑ کے ساگ وچ پاؤندے ہن تاں کہ کراراپن آ سکے۔ "اس دا کاڑھا موتر روگاں نوں دور کردا اے۔ اس دے بیجاں دی سواہ کھنڈ وچ ملا کے پھکن توں کھنگھ ہٹدی اے۔"
ودھدیاں جان اجاڑاں وے۔
جیوں بھکھڑے دا اک پھل پکّ کے
سولاں چار بنائے وے۔  - شو کمار
چوڑھیسلوٹ
"اسنوں سونیسلوٹ جاں جواسا وی آکھیا جاندا اے۔ اس دے بیج وستاں وچ رکھن نال کیڑا نہیں لگدا۔ ایہہ پودا گھر وچ لگاؤن نال چھوٹیاں-وڈیاں ٹڈیاں گھر وچ نہیں آؤندیاں۔ اج-کل ایہہ بوٹا اپنی پچھان اتے ہوند دوویں گوا چکا اے۔" پشواں نوں لگی موک ہٹاؤن لئی اس پودے نوں رگڑ کے پیایا جاندا اے۔
چلائی
اس پودے دے پتیاں دی ورتوں ساگ بناؤن وچ کیتی جاندی اے۔ جیٹھ-ہاڑھ وچ جدوں سرہوں نہیں ہندی تاں کجھ لوک اس دا ساگ وی رنھ لیندے ہن۔ اسے کرکے اس طرحاں کیہا جاندا اے:
thumb|باتھو
تاندݪا، باتھو
اُتلے دے وانگ ایہہ دوویں پودے ساگ وچ ورتے جاندے ہن۔
"جتھے جاوے تتّ-بھڑتی، تاندݪا وکے اسے ہٹی" thumb|ارنڈ
ارنڈ
ایہہ کتھن اس کرکے ہی کیہا جاندا اے کیونکہ اگن لئی اجاڑ جگہ اس پودے دی منبھاؤندی تھاں اے۔ پرانے ویلے وچ ارنڈ دی گری دی صابن بنائی جاندی دی۔ اس دا تیل وی کافی گن کاری منیا جاندا اے۔
سرکڑا
سویاں، نہراں آدی دے کنڈھے جاں روہی بیاباناں وچ ایہہ اکثر ویکھیا جا سکدا اے۔ پہلاں لوک اس نوں گھر دیاں چھتاں پاؤن لئی ورتدے۔ سرکڑے دیاں تیلاں دے چھجّ اج وی بنائے جاندے ہن۔ thumb|سکھا
بھنگ یا سکھا
پنجاب پردیش وچ ایہہ پودا وی عام ہی ویکھیا جا سکدا اے۔ اس دے پتے اتے بیج کجھ دیسی دوائیاں وچ ورتے جاندے ہن۔ نشئی لوک اس دی ورتوں نشے دی تکمیل ہتّ کردے ہن۔ پنجابی لوکدھارا وچ وی اس دا خاص اہمیت اے۔ ہندو دھرم دے بھگوان شو جہناں نوں بھولا جاں بھولے شنکر وی آکھیا جاندا اے، بارے لوکدھارا وچ اک اکتی اؤ ملدی اے:
ساریاں نے بھنگ پیتی رجّ رجّ کے۔"
چھمک-نمولی، پٹھکنڈا، اکسن، کمار
ایہہ چارے پودے پنجاب دے مالوا کھیتر وچ زیادہ پائے جاندے ہن۔ ایہناں دا ورتوں وکھ-وکھ دوائیاں بناؤن لئی کیتا جاندا اے۔ کمار دی ورتوں عام ہی گھراں وچ چہرے، والاں آدی اُتے لگاؤن لئی کر لئی جاندی اے۔ پنجاب دے بہتے گھراں وچ کمار دے گدے دی شبزی بنائی جاندی اے۔
رکھاں دے متعلق کچھ ہور
اُتلے چرچا توں ایہہ بالکل واضع اے کہ رکھاں دی ساڈی زندگی وچ بہت اہمیت اے۔ اسیں اس گل توں انکاری نہیں ہو سکدے کہ درختاں نے ساڈے سبھیاچار، لوکدھارا، لوک چکتسا آدی نوں متاثر نہیں کیتا۔ "لوک-گیتاں توں علاوہ رکھاں دا ذکر لکوکتیاں، اکھاؤتاں، بجھارتاں آدی وچ عام ملدا اے۔ ایوں بھاسدا اے جے رکھ نہ ہندے تاں اسیں اپنے ادب ورثے دے انگنت رنگاں، سگندھاں، سراں، پھلاں، چھاواں آدی توں وانجھے رہِ جانا سی اتے ساڈی رہتل رکھی، مطلب ہین اتے بے رنگ لگنی سی۔"
ہور دیکھو
گٹھ:پنجابی لوکدھارا گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:نباتات
لوک موسیقی
٭ سسی پناں
٭ ہیر وارث شاہ
٭ سوہنی مہیوال
٭ یوسف زلیخا
٭ سیف الملوک
٭ مرزا صاحباں
٭ برآں
٭ سلطان باہو دے دوہے
٭ بابا فرید
٭ شاہ حسین
٭ خواجہ غلام فرید
٭ بابا بلہ شاہ
٭ بلہ شاہ د‏‏ی کافیاں تے دوہڑے
حوالے
اختر علی خان، ذاکر علی خان؛ نورنگ موسیقی۔ اردو سائنس بورڈ، لاہور؛ 299 اپر مال روڈ۔ 1999ء باب دوم، صفہ 6
لوک موسیقی گٹھ:روايتی موسیقی گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:لوک سبھیاچار گٹھ:لوک کہانیاں گٹھ:معاصر لوک موسیقی گٹھ:موسیقی
الیکٹرک پاور
الیکٹرک پاور جاں برقی قوت ویلے دی متعلق اکائی دے حساب نال مل رہی بجلئی توانائی دی شرح نوں کیہا جاندا اے جہڑی کسے الیکٹرک سرکٹ ولوں مہیا کروائی جاندی اے۔ اسدی ایس۔ آئی۔ اکائی واٹ اے، جسدا مطلب کہ اک سیکنڈ وچ اک جول قوت مہیا کروائی جا رہی اے۔
گٹھ:الیکٹریکل انجنیئرنگ گٹھ:الیکٹرانکس گٹھ:بجلی
پاکستان سپر لیگ 2022ء
پاکستان سپر لیگ 2022ء (پی ایس ایل 7) پاکستان سپر لیگ دا ستواں سیزن اے، اک فرنچائز ٹوئنٹی 20 کرکٹ لیگ جنہوں پاکستان کرکٹ بورڈ (پی سی بی) 2015ء وچ قائم سی۔
24 جولائی 2021ء نوں پی سی بی اعلان کیتا کہ پی ایس ایل دا ستواں سیزن جنوری تے فروری 2022ء وچ منعقد ہوسی جہدے سارے میچ پاکستان وچ ہون گے۔  لاہور تے کراچی دووے 17 میچوں دی میزبانی کرن گئے۔  فائنل لاہور دے قذافی اسٹیڈیم چے کھیڈیاں جاسی۔
لاطینی لپی دا جغرافیائی پھیلاؤ
[[فائل:De-facto Latin script distribution map.svg|thumb| لاطینی رسم الخط د‏‏ی موجودہ تقسیم۔ ایہ نقشہ دنیا دے انہاں ملکاں نو‏‏ں دکھاندا اے جو بنیادی طور اُتے لاطینی رسم الخط استعمال کردے نيں۔
لاطینی حروف دے آباؤ اجداد فونیشین ، یونانی تے Etruscan حروف تہجی وچ پائے جاندے نيں۔ جداں جداں رومی سلطنت کلاسیکی قدیم دور وچ پھیلی، لاطینی رسم الخط تے زبان اس د‏ی فتوحات دے نال نال پھیل گئی، تے مغربی رومن سلطنت دے غائب ہونے دے بعد اٹلی ، آئبیریا تے مغربی یورپ وچ استعمال وچ رہی۔ ابتدائی تے اعلیٰ قرون وسطی دے دوران، رسم الخط نو‏‏ں عیسائی مشنریاں تے حکمراناں نے پھیلایا، جس نے وسطی تے شمالی یورپ تے باقی برطانوی جزیراں وچ پہلے دے تحریری نظام د‏‏ی جگہ لے لی۔
پروٹو ہسٹری
thumb| مارسیلیانا گولی (c. 700 BCE)، جس وچ قدیم ترین Etruscan abcedarium شام‏ل ا‏‏ے۔ لاطینی رسم الخط وسطی اٹلی وچ لاتیم دے علاقے وچ قدیم قدیم دور وچ شروع ہويا۔ عام طور اُتے ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ لاطینیاں نے، جو بوہت سارے قدیم اٹالک قبیلے وچو‏ں اک اے، نے ۷واں صدی ق م وچ یونانی حروف تہجی د‏‏ی مغربی شکل اختیار کيتی سی جو کہ جنوبی اٹلی وچ اک یونانی کالونی اے - ابتدائی لاطینی حروف تہجی نو‏‏ں اس وقت ابھرنے والی متعدد پرانی اٹالک رسم الخط وچو‏ں اک بنانا۔ ابتدائی لاطینی رسم الخط اس وقت د‏‏ی علاقائی طور اُتے غالب Etruscan رہتل تو‏ں بہت زیادہ متاثر سی۔ لاطینیاں نے بالآخر اصل 26 Etruscan حروف وچو‏ں ۲۲ نو‏‏ں اپنایا، جو مغربی یونانی تو‏ں وی ماخوذ نيں۔ ایہ بہت ممکن اے کہ لاطینیاں نے اپنا حروف تہجی براہ راست یونانی نوآبادیات تو‏ں حاصل کرنے دے بجائے Etruscans دے ذریعے حاصل کيتا ہوئے۔
اٹلی د‏‏ی لاطینی کاری
thumb| اٹلی وچ رومی پھیلاؤ (۳۴۳-۲۱۸ ق م دکھایا گیا) لاطینی رسم الخط نو‏‏ں پھیلانا لاطینی بولی دے نال نال، لاطینی تحریری نظام سب تو‏ں پہلے اطالوی جزیرہ نما وچ ۴ تو‏ں پہلی صدی ق م وچ رومن ریپبلک دے عروج دے نال پھیل گیا۔ چوتھ‏ی صدی تک، لاطینی حروف تہجی نو‏‏ں روم دے شہر نے معیاری بنا دتا سی تے لیٹیم اُتے غلبہ حاصل کرنا شروع کر دتا سی۔ لاطینی وچ ہور مقامی حروف تہجی استعمال وچ آگئے، خاص طور اُتے لاطینی جنگ (340-338 BCE) دے بعد۔ چوتھ‏ی تے تیسری صدی دے اواخر وچ ایٹروریا ، کیمپانیا ، امبریا تے بیشتر دوسرے وسطی اطالوی علاقےآں وچ دو لسانیات تے ڈیگرافیا دے اک مرحلے دے ثبوت موجود نيں جنہاں نو‏ں رومیاں نے فتح کيتا سی (بنیادی طور اُتے ۳۴۳-۲۹۰ ق م د‏‏ی سامنائی جنگاں دے دوران) )، یا رومیاں تے ہور لاطینیاں دے نال متواتر رابطہ برقرار رکھیا، جنہاں نے الحاق شدہ تے اس تو‏ں منسلک علاقےآں وچ متعدد نوآبادیات قائم کيت‏یاں۔ رومی فوج وچ اطالوی لوکاں د‏‏ی شرکت نے رومنائزیشن تے لاطینی بنانے دے عمل نو‏‏ں تیز کيتا۔
ایسا لگدا اے کہ امبریا دوسری صدی ق م وچ اپنی رسم الخط تو‏ں پہلی وچ لاطینی بولی وچ تبدیل ہو گیا سی۔ پیرک جنگ (۲۸۰-۲۷۵ ق م) وچ جنوبی اٹلی دے زیر تسلط ہونے دے بعد، میساپک (یونانی تو‏ں ماخوذ حروف تہجی دا استعمال کردے ہوئے) مکمل طور اُتے غائب ہو گیا، تے ۲۱واں صدی وچ ہن وی موجود دو گریکو انکلیو نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے، لاطینی نے تمام یونانی زباناں د‏‏ی جگہ لے لئی۔ میگنا گریشیا وچ لیوی نے رپورٹ کيتا اے کہ Cumae د‏‏ی مقامی حکومت - یونانی کالونی جس نے اصل وچ اپنے حروف تہجی نو‏‏ں لاطینیاں وچ Etruscans دے ذریعے پھیلایا سی - نے دوسری صدی ق م وچ لاطینی بولی نو‏‏ں عوامی معاملات وچ استعمال کرنے دے لئی اک غیر منقولہ درخواست کيتی سی۔ پہلی پینک جنگ (۲۶۴-۲۴۱ ق م) دے بعد، لاطینی رسم الخط نے آہستہ آہستہ سارڈینیا اُتے Paleo-Sardinian (جسنو‏ں "Nuragic" وی کہیا جاندا اے ) ، Paleo-Corsican تو‏ں Corsica پر، تے یونانی تے مقامی Sicula تو‏ں سسلی اُتے تحریری مواصلت اختیار کر لئی۔, Sicani, تے Elymian زباناں ۲۲۲ ق م وچ میڈیولینم ( میلان ) د‏‏ی رومن فتح نے پو ویلی د‏‏ی لاطینی شکل دا آغاز کيتا۔
اٹلی د‏‏ی لاطینی کاری د‏‏ی مختلف نسلی گروہاں د‏‏ی طرف تو‏ں مزاحمت کيتی گئی، پر، خاص طور اُتے سامنائیٹس ، جنہاں نے اپنی اوسکن بولی تے رسم الخط نو‏‏ں اپنی شناخت دا حصہ سمجھیا، تے اسنو‏ں روم د‏‏ی واضح مخالفت وچ استعمال کیا، مثال دے طور اُتے سماجی جنگ دے دوران سکہ سازی وچ (۹۱) -۸۷ ق م) ۔ وینیٹی ، بھانويں صدیاں تو‏ں رومیاں دے ثابت قدم اتحادی سن، لیکن رومن ریپبلک دے اختتام (۲۷ ق م) تک اپنا اپنا حروف تہجی برقرار رکھیا۔ لومس (۲۰۰۴) دے مطابق، مکمل انضمام دے خلاف مزاحمت کرنے والے انہاں باقی گروپاں نو‏‏ں لاطینی بنانے دا اہ‏م عنصر انہاں نو‏ں رومن شہریت دینا سی (خاص طور اُتے لیکس Iulia de Civitate Latinis et Sociis Danda د‏‏ی طرف تو‏ں 90 BCE وچ )، اس طرح اوہ رومن وچ حصہ لینے اُتے مجبور ہوئے۔ لاطینی معاشرہ تے آہستہ آہستہ اپنی اٹالک، ایٹرسکن، سیلٹک وغیرہ ثقافتی آزادی نو‏‏ں ترک کر دیندے نيں۔
مغربی بحیرہ روم تے گال
thumb| [[نسخہ بیزائی|Codex Bezae (6واں صدی عیسوی) دا لاطینی غیر معمولی نمونہ، گال یا اٹلی تو‏ں نويں عہد نامے د‏‏ی نقل]] آئبیرین جزیرہ نما اُتے رومی فتح (206-19 BCE) نے تمام مقامی تحریری نظام جداں کہ آئبیرین رسم الخط نو‏‏ں معدوم کردتا۔ ايس‏ے طرح، قیصر دی گال اُتے فتح (58-50 BCE) نے مختلف گیلک قبیلے دے ذریعہ استعمال ہونے والے یونانی تو‏ں ماخوذ حروف تہجی د‏‏ی قسمت اُتے مہر ثبت کردتی۔ میلز (۲۰۱۳) دے مطابق 'پہلی صدی عیسوی دے وسط تک آئبیرین تے گیلو-یونانی رسم الخط دا اچانک تے مکمل طور اُتے غائب ہو گیا سی۔' ایبیرین بولی گھٹ تو‏ں گھٹ پہلی صدی عیسوی تک بولی جاندی سی۔ باسکی زبان ہن وی ۲۱واں صدی وچ بولی جاندی اے، لیکن لکھنے دے لئی ۲۷ حروف والا لاطینی حروف تہجی استعمال کردا ا‏‏ے۔ نويں گیلو-رومن اشرافیہ نے لاطینی رسم الخط نو‏‏ں سیلٹک زباناں وچ متن لکھنے دے لئی استعمال کیا، تے 'گیلو-لاطینی نوشتہ جات لاطینی متن دے نال نال پروان چڑھے'۔ گریگوری آف ٹورز ( چھیويں صدی عیسوی) نے دعویٰ کيتا کہ گاؤلش ہن وی کچھ پینڈو علاقےآں وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔
قدیم کارسی د‏‏ی شکست دے بعد ( تیسری پنک جنگ ۱۴۹-۱۴۶ ق م)، شمالی افریقہ دے شہری مراکز نو‏‏ں لاطینی بنا دتا گیا، جدو‏ں کہ پینڈو علاقے بربر بولنے والے رہ‏‏ے۔ پہلی صدی عیسوی وچ دو لسانی نوشتہ جات دا ظہور ہويا، تے دوسری صدی عیسوی دے اواخر تک افریقی Proconsularis وچ عوامی عمارتاں اُتے Punic نوشتہ جات پائے گئے۔ بھانويں مغرب د‏‏ی مسلماناں د‏‏ی فتح (۷ویں-۸واں صدی عیسوی) شمالی افریقہ د‏‏ی حتمی عربائزیشن دا باعث بنی، لیکن جغرافیہ دان محمد الادریسی د‏‏ی طرف تو‏ں 'افریقی لاطینی زبان' دے بارے وچ اک بیان جو تیونس دے شہر گافسہ (لاطینی) دے زیادہ تر باشندے بولدے نيں۔ : Capsa ) اس گل دا ثبوت ہو سکدا اے کہ ۱۲واں صدی وچ لاطینی رسم الخط ہن وی اوتھ‏ے استعمال ہُندا سی۔
اسی طرح دے واقعات رومی سلطنت د‏‏ی توسیع دے ابتدائی دور وچ (c. 27 BCE – 117 CE) دے علاقےآں جداں کہ Numidia, Rhaetia, Noricum, Belgica, تے Western Germania وچ پیش آئے سن ۔ دوسری طرف، برطانیہ اُتے رومیاں د‏‏ی فتح (۴۲-۸۷ عیسوی) کدی وی مقامی آبادی د‏‏ی گہری لاطینیائزیشن دا باعث نئيں بنی۔ بھانويں زیادہ تر نوشتہ جات لاطینی بولی وچ پائے جاندے نيں، لیکن قبیلے برٹونک بولیاں بولدے رہ‏‏ے۔
مشرقی بحیرہ روم تے رومن میراث
یونان ، مقدونیہ ، ایشیا مائنر ، لیونٹ تے مصر سمیت سلطنت دا مشرقی نصف حصہ، قدیم یونانی سبھیاچار د‏‏ی برتری د‏‏ی وجہ تو‏ں مقدونیائی جنگاں (214-148 BCE) دے بعد یونانی بولی نو‏‏ں بطور زبان استعمال کردا رہیا۔ لاطینی نو‏‏ں مشرقی بحیرہ روم وچ انتظامی تے فوجی مقاصد تک محدود رکھیا گیا سی۔ صرف مغربی نصف وچ لاطینی وڈے پیمانے اُتے بولی تے لکھی جاندی سی، تے جداں جداں مغربی رومانوی زباناں لاطینی تو‏ں نکلاں، انہاں نے لاطینی حروف تہجی نو‏‏ں استعمال کرنا تے اسنو‏ں اپنانا جاری رکھیا۔ اس " یونانی مشرقی تے لاطینی مغرب " دے اصول وچ دو وڈی مستثنیات سی:
۵واں تے ۶واں صدی وچ لاطینی بولنے والے مغربی صوبےآں دے کھو جانے دے باوجود، بازنطینی سلطنت نے لاطینی بولی نو‏‏ں اپنی قانونی بولی دے طور اُتے برقرار رکھیا، چھیويں صدی دے شہنشاہ جسٹنین اول دے تحت وسیع کارپس جوریس سولس تیار کيتا جس دا مغربی یورپی قانونی نظام اُتے وڈا اثر پئے گا۔ سی تو‏ں تریخ ۱۱۰۰ تو‏ں 1900 انتظامیہ د‏‏ی بازنطینی بولی دے طور اُتے لاطینی دا استعمال اس وقت تک برقرار رہیا جدو‏ں تک کہ ۷واں صدی وچ ہیراکلئس دے ذریعہ وسطی یونانی نو‏‏ں واحد سرکاری بولی دے طور اُتے اپنایا گیا۔ علمی طور اُتے لاطینی تیزی تو‏ں پڑھے لکھے طبقاں وچ استعمال ہونے لگی، حالانکہ ایہ بولی کچھ عرصے تک سلطنت د‏‏ی سبھیاچار دا گھٹ تو‏ں گھٹ اک رسمی حصہ بنی رہی۔