cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہڈسن دریا
ایہدا ناں اک انگریز سمندری کھوجی ہنری ہڈسن دے ناں تے اے جیہڑا ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی دا ملازم سی۔ اونے ایس دریا نوں 1609 وچ لبیا تے اوسے دے ناں تے کینیڈا دا ہڈسن بے وی ہے۔ موہاک دریا لیندے ولوں ایہدے نال ملن والا سب توں وڈا دریا اے۔ موہاک دریا نال ملدی ایری نہر ہڈسن دریا تے فیر نیویارک دے سمندری اڈے نوں بفیلو کول وڈیاں جھیلاں نال ملاندی اے۔
قبالا
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ٹونی بلیئر
ٹونی بلیر برطانیہ دا وزیراعظم سی۔
مُڈھلا جیون
انتھونی چارلس لِنٹن بلیئر اڈنبرا وچ ہیزل اور لِیو بلیئر دے گھر پیدا ہوئے۔ اوہ اپنے ماں پیو دے دوجے پُتر سی۔ اوہناں نے اپنے کُچھ مُڈھلے ورھے آسٹریلیا دے شہر ایڈیلیڈ وچ گزارے جتھے اوہناں دے والد اک یونیورسٹی وچ قنون دی تعلیم دیندے سی۔ اوہناں دا ٹبر پنجاہ دے دہاکے دے چھیکڑ وچ برطانیا واپس آ گیا تے ٹونی بلیئر نے اپنے بچپن دے باقی ورھے ڈرہم وچ گزارے جتھے اوہ کورِسٹر سکول وچ زیر تعلیم رہے۔ بورڈنگ سکول وچ ٹونی بلیئر دے استاد اوہناں نوں اک اِلتی تے باغی مُنڈے دے طور تے جاندے سی۔ اپنے سکول دے زمانے وچ ٹونی بلیئر اک باصلاحیت اداکار دے طور تے وی جانے جاندے سی۔ ٹونی بلیئر دے ہاؤس ماسٹر ایرک اینڈرسن دے مطابق اوہ زندگی نال بھر پور تے رولز نوں ٹیسٹ کرن دے ماہر سی۔ ستاراں ورھیاں دی عمر وچ اوہناں نوں سکول رولز دی مسلسل خلاف ورزی تے سکولوں کڈھے جان دی دھمکی دتی گئی۔ ٹونی بلیئر تِن اے لیولز نال فیلٹس توں فارغ التحصیل ہوئے تے اوہناں نے سینٹ جانز کالج آکسفورڈ وچ قانون دے شعبے وچ داخلہ لیا۔
راک میوزک
1960ء دے دہاکے دے چھیکڑ وچ ٹونی بلیئر باقی گبھروآں ونگوں راک میوزک دے چاہک سی۔ اوہ مِک جیگر دے بہت بڑے فین سی تے خیالاں دی دنیا وچ اوہ اپنے آپ نوں میوزک مینیجر یا پروموٹر دے روپ وچ کامیابیاں حاصل کردا دیکھدے سی۔آکسفورڈ وچ تعلیم شروع کرن توں پہلاں اوہناں نے ازادی دا اک سال لندن وچ گزاریا جتھے اوہ سٹوڈنٹس دے اک راک بینڈ دے مینیجر رہے۔ آکسفورڈ وچ اوہ کُچھ چِر تک اک راک بینڈ اگلی ریومرز دے نال وی منسلک رہے۔
سنجیدہ کماں وچ حصہ
ایہدے نال نال اوہناں نے سنجیدہ کماں کاراں وچ وی بھی حصہ لینا شروع کردتا۔ اوہناں نے کھبے پاسے دی سیاست دے بارے بحث وچ حصہ لینا شروع کر دتا۔ اوہ اپنے مذہبی عقائد دے بارے بہت سنجیدہ سی۔
والدہ دا مرن
اوہ حلے آکسفورڈ وچ ای سی جد اوہناں دی والدہ دا گلے دے کینسر دی وجہ نال انتقال ہو گیا۔ اوس واقعے نے اوہناں دی شخصیت تے ڈونگھا اثر چھڈیا۔
وکالت
ٹونی بلیئر نے آکسفورڈ توں قانون دی ڈگری دوجے درجے وچ حاصل کیتی تے 1976ء وچ ڈیری اِرون دے چیمبروچ ٹرینی بیرسٹر بن گئے۔ ڈیری اِرون ای اوہناں دے پہلے لارڈ چانسلر وی بنے۔
بیاہ
اِتھے ای ایہناں دا میل چیری بوُتھ نال ہوئی اوہ اِرون دے چیمبر وچ ای ٹرینی بیرسٹر سی۔ چیری نے پہلے درجے وچ قنون دی ڈگری حاصل کیتی تے اوہ ٹونی بلیئر نالوں زیادہ ذہین سمجھیاں جاندیاں سی۔ ٹونی بلیئر تے چیری بوتھ نے 1980ء وچ بیاہ کرلیا۔ ٹونی بلیئر تے اوہناں دی گھر آلی چیری بلیئر چڑھدے لندن دے علاقے ہیکنی وچ اک گھر لے کے اوتھے رہن لگ گئے۔ نال نال اوہناں نے مقامی لیبر پارٹی ولوں سیاست وچ وی دلچسپی لینی شروع کر دتی۔
سیاست وچ حصہ
1981ء وچ اپنے سوہرے ٹونی بوتھ دے ذریعے اوہناں نے لیبر رکنِ پارلیمینٹ ٹام پینڈرے نال رابطہ کیتا تے آپ رکنِ پارلیمینٹ بنن وچ اوہناں نوں مدد لئی کہیا۔ پینڈرے دے کہن تے ای اوہ بیکنز فیلڈ دے حلقے توں لیبر پارٹی دے امیدوار بنے۔ کنزرویٹو پارٹی دے گڑھ وچ اوہناں دے منتخب ہون دا کوئی امکان نئیں سی پر اوہ لیبر لیڈر مائیکل فٹ دی توجہ حاصل کرن وچ کامیاب ہو گئے اوہ اوہناں دے جذبے توں متاثر ہوئے تے اوہناں نوں ٹونی بلیئر دا سیاسی مستقبل روشن نظر آیا۔
ٹونی بلیئر تے لیبر پارٹی
1983ء دے عام انتخابات وچ ٹونی بلیئر سیجفیلڈ دے حلقے توں رکنِ پارلیمنٹ منتخب ہوئے۔ اوہناں دی گھر والی چیری بلیئر نے وی انتخابات وچ حصہ لیا پر اوہ جِت نہ سکی۔ اپنے پارلیمنٹری کیریئر دے پہلے ورھے وچ ای اوہناں نوں گورڈن براؤن دی شکل چ اک ہانی لَبھ گیا جیہڑے اوہناں ونگوں ای لیبر پارٹی نوں سیاست دے جدید تقاضیاں نال ہم آہنگ کرن دا مشن رکھدے سی۔ گورڈن براؤن تے پیٹر مینڈلسن دے نال مِل کے ٹونی بلیئر نے پارٹی دی غیر مقبول پالیسیاں نوں بدل کے ایہنوں دوبارہ لوکاں لئی قابل قبول بناون دا بیڑا چکیا۔اوہناں نوں اپنی نویاں پالیسیاں وچ فری مارکیٹ اکانومی تے سماجی انصاف دا امتزاج پیش کیتا۔ ٹونی بلیئر میڈیا وچ لیبر پارٹی دے امیج دے بارے وچ بہت فکر مند سی۔ اوہناں نے لیبرپارٹی دے تعلقات عامہ دے شعبے تے خاص توجہ دتی تے سابق ٹیبلائڈ صحافی الیسٹر کیمبل دی خدمات حاصل کیتیاں۔
وزیراعظم
اوہناں دی میڈیا پالیسی کامیاب ثابت ہوئی تے لیبر پارٹی نے 1997ء وچ ہون والے عام انتخابات وچ بے مثال کامیابی حاصل کیتی تے ٹونی بلیئر صرف چتالی سال دی عمر وچ وزیر اعظم بن گئے۔ اوہ پِچھلے دو سو سال وچ برطانیا دے سبھ توں گھٹ عمر وزیر اعظم سی۔
استِعفا
ٹونی بلیئر نے 2001ء تے 2005ء وچ ہون والے عام انتخِابات وچ وی کامیابی حاصل کیتی پر کامیابی دا مارجن گھٹ گیا۔ عوامی سطح تے اوہناں دی مقبولیت نوں سبھ توں زیادہ دھچکا اوہناں دی عراق پالیسی دی وجہ توں پہنچیا۔ جیہدی وجہ نال اوہ امریکی پالیسی دے کول اپنے دیس دے لوکاں توں دور گئے۔ لوکاں ولوں ڈاھدی تنقید پاروں اوہناں نوں وزیراعظم دا عہدہ چھڈن تے مجبور ہونا پیا۔ 2 مئی 2007ء وچ اوہناں نے 27 جون 2007ء نوں اپنا عہدہ چھڈن دا اعلان کردِتا تے مئی 2007ء نوں وزیراعظم دے عہدے توں الگ ہوگئے۔
ضلع موئیناق
ضلع موئیناق  ازبکستان دے خودمختار لوکراج قراقل پاکستان دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ موئیناق شہراے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 29،400 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 37،880 مربع کلومیٹر اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:قراقل پاکستان دے ضلعے
سانتا کروز کاؤنٹی
سانتا کروز  امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کیلیفورنیا دیاں کاؤنٹیاں
لوؤڈنگ
ایہہ چین دے صوبے ‏گوانگڈونگ چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوانگڈونگ دے شہر
پولمین لیوپولڈی
پولمین لیوپولڈی چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ڈیانا ٹارسیر
ڈیانا ٹارسیر سولاویسی ، انڈونیشیا دا اک ٹارسیر اے۔
خنج
گٹھ:ایران
چک 93 ڈبلیو بی
چک 93 ڈبلیو بی  ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
پولمین نیویڈی
پولمین نیویڈی چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
خرم آباد
گٹھ:ایران
لاریانگ ٹارسیر
لاریانگ ٹارسیر سولاویسی دا اک ٹارسیر اے۔
ماؤمنگ
ایہہ چین دے صوبے ‏گوانگڈونگ چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوانگڈونگ دے شہر
خرمشهر
گٹھ:ایران
مغل بادشاہاں دی لسٹ
ایہ فہرست مغلیہ سلطنت دے حکمراناں دی ہے۔ اول لسٹ وچ متعدد تن شہنشاہاں دا ذکر نہی‍ں کیونکہ اوہ اک مکمل و خودمختار شہنشاہ دی حیثیت نہیں رکھدے سن۔ تے نہ ہی ان غاصب تے باغی افراد دا نام شامل کیتا گیا ہے جنھاں نے حکمرانی چھینن دی کوشش تے کیتی مگر ناکام رہے۔ انہاں لئی تھلے اک علاحدہ فہرست تیار کیتی ہے۔
دعویدار
گٹھ:لسٹ حکمرانان ہند گٹھ:مغل شہنشاہ گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:سلطنت مغلیہ گٹھ:مغلیہ خاندان
شاستا کاؤنٹی
شاستا امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کیلیفورنیا دیاں کاؤنٹیاں
ضلع شومانائی
ضلع شومانائی  ازبکستان دے خودمختار لوکراج قراقل پاکستان دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ شومانائی شہراے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 53،100 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 780 مربع کلومیٹر اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:قراقل پاکستان دے ضلعے
پنچتنتر
thumb|left|270px|[[انڈونیشیا وچ میندت مندر وکھے 'پنچتنتر' دا رلیف]] پنچتنتر (Sanskrit: पञ्चतन्त्र) وارتک اتے شاعری وچ لکھیا اک انترمتعلق فریم کہانی چوکھٹے وچ پرانے بھارتی جنور کہانیاں دا مجموعہ اے۔ سنسکرت پالیسی کہانیاں وچ پنچتنتر دا پہلا ستھان منیا جاندا اے۔ حالانکہ ایہہ کتاب اپنے مول روپ وچ نہیں اے، پھر وی مہیا انوواداں دے بنیاد اتے اس دی رچنا تیجی صدی عیسیٰ سابق دے آس پاس مقرر کیتی گئی اے۔ اس گرنتھ دے رچنہار پنں وشنُ شرما نوں منیا جاندا اے۔ مہیا پرماناں دے بنیاد اتے کیہا جا سکدا اے کہ جدوں اس گرنتھ دی رچنا پوری ہوئی، تدّ اوہناں دی عمر 80 سال دے قریب سی۔ پنچتنتر نوں پنج تنتراں (حصےآں) وچ ونڈیا گیا اے:
نفسیات، ووہارکتا اتے راجکاج دے نظریات توں واقف کراندیاں ایہہ کہانیاں سارے مضموناں نوں بہت ہی روچک طریقے نال ساہمنے رکھدیاں ہن اتے نال ہی نال سکھیا دین دی کوشش کردیاں ہن۔
پنچتنتر دی کئی کہانیاں وچ انسانی پاتراں دے علاوہ کئی وار پشو- پنچھیاں نوں وی کہانی دا پاتر بنایا گیا اے اتے اوہناں توں کئی سکھیادائک گلاں کہاؤن دی کوشش کیتی گئی اے۔ left|thumb|250px|دمنک نامی چلاک گدڑ سدھے سادے سنجیوک نامی بیل نال گل کر رہا اے۔ پنچ تنتر یا پنجہ تنترہ (Panchatantra؛ IAST: Pañcatantra؛ ، مطلب 'پنج دستگاہ' یا 'پنج شعار') قدیم ہندوستان دی اک ایسی کتاب اے جس وچ جانوراں د‏‏یاں کہانیاں دا اک مجموعہ تیار کيتا گیا اے جس وچ شاعرانہ تے نثر وچ ایسی کہانیاں نو‏‏ں ترتیب دتا گیا اے جس وچ اخلاقی تے سماجی پہلو نيں۔ ایہ کتاب فارسی تے عربی وچ کلیلہ و دمنہ دا ماخذ وی ا‏‏ے۔ ایہ اخلاقی خوبیاں تے خاندانی تے معاشرتی فرائض د‏‏ی پابندی دے نال نال دیوتاواں ، لوکاں تے جانوراں دے نال جڑی ضرب المثال تے اقوال دے ذریعہ حکمرانی دے کم وچ تدبر دا درس دیندا اے، انہاں کہانیاں تو‏ں جو تعلیم دتی گئی اس تو‏ں انسانی جذبات تے محسوست وابست نيں۔ پنچ تنتر پنج ابواب اُتے مشتمل اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں اسنو‏ں پنچا (پنج) ، تنتر (کتاب) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سجے|thumb| [[لاطینی زبان|لاطینی کتاب ایڈیٹو پرنسپل وچ جان کاپوا د‏‏ی اک پینٹنگ]] پنچ تنتر د‏‏ی کتاب سنسکرت وچ اے تے کچھ محققاں دا خیال اے کہ وشنو شرما نے تیسری صدی پہلے از مسیح وچ اسنو‏ں لکھیا سی۔ ایہ کہانیاں جانوراں د‏‏یاں کہانیاں د‏‏ی زبانی روایات اُتے مبنی نيں جنہاں دا اسيں اِنّے پرانے زمانے وچ تصور وی نئيں کرسکدے نيں۔ thumb| 1352 د‏‏ی اک پینٹنگ۔ پانی وچ چاند دا عکس دکھا کر خرگوش ہاتھی نو‏‏ں دھوکہ دیندا ا‏‏ے۔ یہ داستان دنیا بھر وچ وڈے پیمانے اُتے مشہور اے [1] ۔ پنچ تنتر بہت ساریاں ثقافتاں وچ مختلف ناواں تو‏ں پائی جاندی ا‏‏ے۔ دوسری بولی وچ پنچ تنتر دے زیادہ تر ترجمے ہندی بولی تو‏ں ہوئے نيں۔
اس کتاب دا ترجمہ برزویہ طبیب نے 570ء وچ درمیانے دور د‏‏ی فارسی وچ کیہ سی۔ برزویہ دا کم سریانی زبان وچ ترجمہ ہويا تے کلیلہ و دمنہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے 750ء وچ اک ایرانی عالم عبد اللہ ابن مقفع نے اس دا عربی بولی وچ ترجمہ کيتا۔
حوالے
گٹھ:بھارتی لوک کہانیاں گٹھ:تریخ ادب گٹھ:تیسری صدی ق م د‏‏یاں کتاباں گٹھ:حکایات گٹھ:زبانی روایات گٹھ:سنسکرت متون گٹھ:عربی ادب گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:فارسی ادب گٹھ:قدیم ہندوستانی ادب گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب گٹھ:قصہ گوئی گٹھ:ہندی فوک روایات
گٹھ:پنچتنتر گٹھ:سنسکرت ساہت گٹھ:پرانا بھارتی ساہت گٹھ:قصہ گوئی گٹھ:سنسکرت
ضلع گجرات
ضلع گجرات، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام گجرات شہر اے۔
میئیژوؤ
ایہہ چین دے صوبے ‏گوانگڈونگ چ واقع اک شہر اے ۔
ضلع گجرات
حوالے
گٹھ:پنجاب دے ضلعے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع گجرات
میئیژوؤ
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوانگڈونگ دے شہر
دهستان پایین‌خواف
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان خواف دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان خواف ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی دے دہستان گٹھ:ضلع خواف دے دہستان
نقش جہاں میدان
نقش جتھ‏ے میدان (Persian: میدان نقش جهان‎ Maidān-e Naqsh-e Jahān; trans: "Image of the World Square")عام طور اُتے شاہ میدان (Royal Square)کے ناں تو‏ں وی جاناجاتاہے ایران دے شہر اصفہان وچ واقع ا‏‏ے۔ نقش جتھ‏ے میدان عام طور اُتے شاہ دے میدان تو‏ں موسوم اے جو ایران دے شہر اصفہان وچ واقع اے اسنو‏ں 1598 تو‏ں 1629 دے دوران تعمیرکیاگیاسی۔ اس د‏ی چوڑائی 160 ضرب 508 میٹر اے تے دنیاکے وڈے میداناں وچ اسکاشمارہوتاا‏‏ے۔ ایہ اک اہ‏م تاریخی عمارت اے جس نو‏‏ں ماضی وچ چوگان کھیلنے دے لئی استعمال کیاجاتاسی۔ اس عمارت دے گرد اہ‏م تاریخی عمارتاں موجود نيں جنہاں نو‏ں صفوی دور وچ تعمیرکیاگیاسی۔ اس دے جنوب وچ مسجد شاہ، مغرب وچ علی قاپو محل، مشرق وچ شیخ لطف اللہ د‏‏ی مسجد واقع نيں جدو‏ں کہ اس د‏ی شمالی طرف تو‏ں اصفہان دے مرکزی بازار تو‏ں ملاہواا‏‏ے۔ صفوی دور حکومت تو‏ں پہلے ایہ میدان اک باغ سی۔ فارس دے لوک جتھ‏ے تفریح تے جشن وغیرہ منانے دے علاوہ فارس دا اہ‏م کھیل چوگان کھیلاکردے سن اج وی چوگان د‏‏ی گیند پھینکنے د‏‏ی جگہ اس میدان وچ دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔ بیس ہزار دے ایرانی ریال دے بینک نوٹ د‏‏ی پشت اُتے اس میدان نو‏‏ں دکھایاگیاا‏‏ے۔
تریخ
1598ماں شاہ عباس نے دار الحکومت نو‏‏ں قزوین تو‏ں اصفہان منتقل کرنے دا منصوبہ بنایاتے اک مکمل و بھرپور شہر د‏‏ی تعمیر دا آغاز کرنے دے لئی اس نے اصفہان وچ زائندہ رود(زندگی دینے والادریا) دے نزدیک زرخیززمین دا انتخاب کیتا۔ اس تو‏ں اسکامقصد مستقب‏‏ل وچ ازبک و عثمانیاں تو‏ں حملےآں تو‏ں بچنا تے اس دے نال نال خلیج فارس جو ڈچ تے ایسٹ انڈیاکمپنی دے لئی نہائت اہمیت د‏‏ی حامل بن گئی سی اُتے زیادہ تو‏ں زیادہ انتظامی تسلط حاصل کرناسی۔ اس عظیم منصوبے دے لئی اک ذہین انجینئر شیخ بہائی (بہاالدین عامیلی) نو‏‏ں ذمہ داری سونپی گئی۔
میدان یا شاہی میدان
thumb|300px|کبھے|میدان نقش جتھ‏ے. میدان جسنو‏ں شاہی میدان وی کہاجاتاہے عمومی طور اُتے اس جگہ شاہ عام لوکاں نال ملاقات کیاکرتاسی۔ اس دے اک طرف دو منزلہ دکاناں جنہاں د‏‏ی تعداد دو سینکڑہ سی۔ لوک اوتھ‏ے کاروبار کردے سن ۔ ایہ میدان اک بہترین تفریح گاہ تے کاروباری مرکز سی۔ اک بار پرتگال دے سفیر گارسیا د سیلوا نے کہاتھا کہ: ''"اصفہان دے لوک غیرملکی سیاحاں تے تاجرون تو‏ں لین دین نہائت بہترین انداز وچ کردے نيں"
شیخ لطف اللہ مسجد
thumb|لطف اللہ مسجد دا اک خفیہ دروازہ وی تھا. نقش جتھ‏ے میدان وچ تعمیر چار اہ‏م یادگار تعمیرات وچو‏ں اک شیخ لطف اللہ دے ناں تو‏ں موسوم مسجد وی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں محل دے بالمقابل تعمیر کیاگیاتھا اس دا مقصد شاہ تے شاہ تو‏ں منسلک خاص افراد دے لئی علاحدہ مسجد و عبادت گاہ مخصوص کرناتھا اس دے برعکس مسجد شاہ عوامی مسجد سی۔ اس مسجد کاکوئی مینارنئيں سی تے رقبے دے لحاظ تو‏ں وی نہائت چھوٹی سی۔ شاہ عباس نے اسنو‏ں اپنی حرم شماریا‏‏تی دے لئی مخصوص کیاہواسی۔ عام لوکاں نو‏‏ں ایتھ‏ے تک پہنچنے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔
اصفہان دا بازار
250px|thumb|اصفہان بازار وچ اک دکان اُتے دستکاریاں دا نمونہ
اصفہان دا بازار ایران دا روايتی تاریخی بازار اے تے مشرق وسطیٰ دے وڈے بازاراں وچ اس دا شمارہوتاسی۔ صفوی دور تے سلجوقی دور حکومت وچ اس اُتے خاص توجہ دتی گئی۔ ایہ اج وی کافی طور اُتے اصلی حالت وچ بحال کیاگیاا‏‏ے۔ اس د‏ی اک گلی جو دو کلومیٹر طویل اے نويں تے پرانے اصفہان نو‏‏ں باہ‏م منسلک کردی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1629ء وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات گٹھ:اسلامی معماری گٹھ:اصفہان وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:ایران وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں گٹھ:ایرانی معماری گٹھ:صفوی معماری گٹھ:ایران
رواں
رواں جاں روانہہ  ڈنگراں دے چارے دی اک فصل اے ۔
پنجاب دے آبپاش علاقیاں وچ اس دی کاشت کیتی جاندی اے ۔ ایہہ عام کرکے جوار، باجرہ اتے مکی نال رلا کے بیجی جاندی اے ۔ ایہہ دودھ دین لئی ڈنگراں نوں گرم خشک موسم وچ لگاتار چنگا دودھ لین لئی چارنا، بہت فائدہ مند اے ۔
انت قسماں
سی ایل 367 (2005): ایہہ قسم چارے تے دال دوواں مقصداں لئی ڈھکویں اے۔ اس دے بوٹے سدھے کھڑے رہندے ہن اتے پتے گوڑھے ہرے رنگ دے ہندے ہن ۔ اس وچ وائرس (پیلے پتیاں دا روگ) اتے اینتھراکنوز بیماری دا ٹاکرا کرن دی گنجائش اے ۔ اس دے چارے دی گنوتا کل پچنیوگ تتّ اتے پچنیوگ پروٹین دے حساب نال بہت ودھیا اے ۔ اس دے بوٹے نوں بہت زیادہ فلیاں لگدیاں ہن ۔ اس دے بیج چھوٹے تے چٹے کریم رنگ دے ہندے ہن ۔ ایہہ قسم دال بناؤن لئی ڈھکویں اے
کیونکہ اس دی پکاؤن دی گنوتا بہت ودھیا اے ۔ اوسطاً ایہہ قسم 108 کوئنٹل فی ایکڑ ہرے چارے دا جھاڑ دندی اے اتے اس توں فی ایکڑ 4.9 کوئنٹل دانے مل جاندے ہن ۔ روانہ 88 (1990): ایہہ قسم چارہ اتے دال پیدا کرن لئی بہت چنگی اے ۔ ایہہ اک چوڑے پتیاں والی سدھی ودھن والی قسم اے جہڑی کہ چارے دی رلویں فصل نال ولیویں نہیں ماردی ۔ اس نوں وائرس (پیلے پتیاں دا روگ) نہیں لگدا اتے ایتھراکنوز بیماری بہت ہی گھٹ لگدی اے۔ اس دیاں پھلیاں وڈیاں اتے دانے موٹے ہندے ہن ۔ اس دے دانیاں دا رنگ چاکلیٹی بھورا ہندا اے۔ ایہہ اکتوبر دے دوجے پندرھواڑے وچ اکسار پکّ جاندی اے اتے اس پچھوں کنک اتے ہاڑھی دیاں ہور فصلاں آسانی نال بیجیاں جا سکدیاں ہن ۔ اوسطاً ایہہ قسم 100 کوئنٹل فی ایکڑ ہرے چارے دا جھاڑ دندی اے اتے اس توں فی ایکڑ 4.3 کوئنٹل دانے مل جاندے ہن ۔
کاشت دے ڈھنگ
زمین دی تیاری: دو وار ہل واہنا اتے ہر واہی پچھوں سہاگا پھیرنا کافی اے ۔
بیج دی مقدار، بیج دی سودھ اتے بجائی: ہرے چارے لئی اس فصل دی بجائی مارچ توں ادھ جولائی تک کرنی چاہیدی اے۔ چارے دی فصل لئی پور جاں کھاد-بیج ڈرل نال روانہ 88 دا 20 – 25 کلو اتے روانہ 367 دا 12 کلو بیج فی ایکڑ ورتو ۔ قطاراں وچکار فاصلہ 30 سینٹیمیٹر رکھو ۔ بجائی پچھوں سہاگا دیو تاں جو نمی برقرار راے۔ جیکر اس نوں مکی وچ بیجنا ہووے تاں مکی دے 15 کلو بیج وچ روانہ 88 دا 15 کلو بیج جاں سی ایل 367 دا 6 کلو بیج فی ایکڑ دے حساب نال پاؤ ۔ بیج نوں ایمیسان 2.5 گرام جاں باوسٹن 2 گرام فی کلو نال سودھ کے بیجو ۔ روانہ نوں بناں وہائے زیرو ٹلّ ڈرلّ نال واہ کے اتے بناں وہائے بیجی کنک توں بعد بیج سکدے ہاں۔
ندیناں دی روکتھام: بجائی توں 24 گھنٹے دے اندر، ندین اگن توں پہلاں سٹونپ 30 ای سی (پینڈیمیتھالن) 750 ملیلٹر فی ایکڑ دے حساب 200 لٹر پانی وچ گھول کے چھڑکو ۔ اس نال موسمی ندین جویں اٹسٹ/چپتی آدی تے قابو پایا جا سکدا اے ۔
کھاداں: 7.5 کلو نائیٹروجن (16.5 کلو یوریا) اتے 22 کلو فاسفورس (140 کلو سپرفاسفٹ) فی ایکڑ بجائی ویلے پاؤ ۔ جیکر روانہ دا چارہ کنک پچھوں بیجنا ہووے جس نوں فاسپھورس دی سفارش کیتی مقدار پائی گئی ہووے، تاں فاسپھورس تتّ پاؤن دی لوڑ نہیں ۔
پانی اتے پانی نکاس: مئی وچ بیجی فصل نوں ہر 15 دناں پچھوں پانی دیو جدوں تک بارشاں شروع نہ ہون ۔ کل 4 توں 5 پانی کافی ہن۔ چنگے پانی نکاس دی حالت وچ فصل ودھیرے ہندی اے۔
کٹائی: ہرے چارے دی کٹائی بجائی توں 55-65 دن تک پھلّ پین توں پہلاں جاری رکھی جا سکدی اے۔ ایہہ چارہ چنگی کوآلٹی دا ہندا اے۔ بیج پیدا کرنا بیج والی فصل لئی سی ایل 367 دا 8 کلو بیج فی ایکڑ اگست دے پہلے ہفتے اتے روانہ 88 دے 16 کلو بیج فی ایکڑ نوں جولائی دے آخری ہفتے توں اگست دے شروع تک بیجو ۔ بجائی قطاراں وچ 30 سینٹیمیٹر فاصلے تے کرو ۔ چارے دی فصل لئی دسیاں گئیاں کھاداں ہی پاؤ ۔
شمکیر
شمکیر آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع شمکیر دا انتظامی مرکز اے ۔
رواں
کیڑے-مکوڑے
اس فصل تے عامَ کرکے تیلا  تے کالا چیپا   حملہ کردا اے ۔ اسدی روکتھام لئی 200 ملیلٹر میلاتھیان 50 طاقت والی 80 لٹر پانی وچ گھول کے فی ایکڑ چھڑکو ۔ دوائی چھڑکن توں دو ہفتے تک فصل کٹّ کے پسواں نوں نہ چارو ۔
نانسی اونگ
ایہہ چین دے صوبے ‏گوانگڈونگ چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوانگڈونگ دے شہر
رواں
کیڑے-مکوڑے
والاں والی سنڈی (بھبو کتا، بھہر ہرے کیٹرپلر): روانہہ اپر اگست توں نومبر تک حملہ کردی اے ۔ روانہہ دی فصل نوں اس کیڑے دے حملے توں بچاؤن لئی روانہ دی بجائی ویلے کھیت دوآلے تلاں دی اک لائن لگاؤ ۔ مدین پروانے انڈے دین لئی تلاں نوں روانہ توں ودھ پسند کردے ہن ۔ انڈیاں وچوں نکلدیاں سنڈیاں جو تلاں اپر جھنڈ وچ ملدیا ہن اکٹھیاں کرکے نشٹ کر دیو ۔ گدام وچ لگن والے کیڑے: گدام وچ رکھے روانہ دے دانیاں دا ڈھورا (پھلس بٹل) بہت نقصان کردا اے ۔ اس دی روکتھام لئی دیکھو انتکا 2 ۔ پنچھیاں توں بچاء کاں، اگّ راے (پنگرے) بیجاں نوں پٹّ دندے ہن ۔ 'فصلاں دا پنچھیاں توں بچاء' باب ہیٹھ دیکھو۔
شمکیر
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
رواں
بیماریاں
بیج سڑنا اتے پودا جھلسنا (شد روٹ ند شدلنگ مورٹلٹے): ایہہ بیماری بیج راہیں پھیلن والے کیٹانوناں نال ہندی اے ۔ بیماری والے بیج گھٹ اگدے ہن ۔ بوٹیاں دا وادھا رکّ جاندا اے تے چھوٹے پودے مرنے شروع ہو جاندے ہن۔ اس دی روکتھام لئی بیج نوں 2.5 گرام ایمیسان 6 جاں 2 گرام باوسٹن 50 ڈبلیو پی فی کلو نال سودھ کے بیجو ۔
گٹھ:کھیتی باڑی
شمکیر
Shamkir
پولمین نوٹاٹس
پولمین نوٹاٹس چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
پیلنگ ٹارسیر
پیلنگ ٹارسیر فلپائن دا اک ٹارسیر اے۔
پولمین روبسٹس
پولمین روبسٹس چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سانگیہے ٹارسیر
سانگیہے ٹارسیر انڈونیشیا دا اک ٹارسیر اے۔
چک 101 ڈبلیو بی
چک 101 ڈبلیو بی  ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
پونینگ
ایہہ چین دے صوبے ‏گوانگڈونگ   چ واقع  اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
ائرڈرائ
ائرڈرائ کینیڈا دے صوبے ایلبرٹا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
دهستان زوزن
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان خواف دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان خواف ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
ساموخ
ساموخ آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع ساموخ دا انتظامی مرکز اے ۔
چنگیوآن
ایہہ چین دے صوبے ‏گوانگڈونگ   چ واقع  اک شہر اے ۔
ساموخ
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
چنگیوآن
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
سپیکٹرل ٹارسیر
سپیکٹرل ٹارسیر انڈونیشیا دا اک ٹارسیر اے۔
زینوکلامس بائکلر
زینوکلامس بائکلر چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع اوغُزخان
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ مـَرﯞ دے ضلعے
بروکس
بروکس کینیڈا دے صوبے ایلبرٹا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
چک 90 ڈبلیو بی
چک 90 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
شانتوؤ
ایہہ چین دے صوبے ‏گوانگڈونگ چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوانگڈونگ دے شہر
ضلع بیرام علی
ضلع بیرام علی ترکمانستان دے صوبہ مرو دے 12 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ بیرام علی شہر اے ۔
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ مـَرﯞ دے ضلعے
زینوکلامس میچوی
زینوکلامس میچوی چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
نکا ٹارسیر
نکا ٹارسیر انڈونیشیا دا اک ٹارسیر اے۔
ویلس ٹارسیر
ویلس ٹارسیر انڈونیشیا دا اک ٹارسیر اے۔
زینوکلامس مائکلی
زینوکلامس مائکلی چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع تختہ بازار
ضلع تختہ بازار ترکمانستان دے صوبہ مرو دے 12 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ تختہ بازار شہر اے ۔
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ مـَرﯞ دے ضلعے
کیمروز
کیمروز کینیڈا دے صوبے ایلبرٹا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
شانویئی
ایہہ چین دے صوبے ‏گوانگڈونگ چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوانگڈونگ دے شہر
دهستان کیبر
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان خواف ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
وشکارلا امریکی گالڑ باندر
وشکارلا امریکی گالڑ باندر نویں دنیا دے باندراں دی ٹولی اے۔ اے پانامہ تے کوسٹا ریکا وچ ریندے نیں۔
شوشا
شوشا آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع شوشا دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
سیازان
سیازان آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع سیازان دا انتظامی مرکز اے ۔
چک 100 ڈبلیو بی
چک 100 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
شاؤگوآن
ایہہ چین دے صوبے ‏گوانگڈونگ چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوانگڈونگ دے شہر
سیہوئی
ایہہ چین دے صوبے ‏گوانگڈونگ چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوانگڈونگ دے شہر
کولڈلیک
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
ضلع شاہبوز
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع شاہبوزآذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز شاہبوز شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
سلطنت عثمانیہ وچ آرمینی
پس منظر
thumb|319x319px| اک " [[بیگ|ارمینی بے "، ارمینی اُتے ایگزیکٹو اتھارٹی reaya . مکھی سول انتظامیہ دا حصہ سی۔ ]] عثمانیاں نے اسلام دی روایات اُتے عمل کرنے دے لئی متعدد انوکھے طریقے متعارف کروائے۔ اسلامی سبھیاچار مذہبی تے سیکولر معاملات نو‏‏ں وکھ نئيں کردی سی۔ پہلے تاں ، سلطان زمین وچ سب تو‏ں زیادہ طاقت رکھدا سی تے تقریبا ہر چیز اُتے اس دا کنٹرول سی۔ اُتے ، اک ریاستی تنظیم نے سلیمان اول دے تحت سولہويں صدی دے پہلے نصف وچ اک ہور واضح شکل اختیار کرنا شروع کردتی ، جسنو‏ں "قانون دان" وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عثمانیاں نے ریاستی اقتدار نو‏‏ں بانٹنے دے لئی دو وکھ وکھ "ادارےآں" دا نظارہ کيت‏‏ا ، اک ملک دے شہریاں اُتے حکومت کرنے دا ذمہ دار تے دوسرا اس د‏ی فوج نو‏ں۔ "عثمانیاں نے شہری ادارےآں اُتے شہری کنٹرول چھڈ دتا۔ مورخین اکثر عثمانی سماجی سیاسی جماعت نو‏‏ں " عثمانی نظام " د‏‏ی تعمیر دا لیبل دیندے ني‏‏‏‏ں۔ قابل ذکر ، اُتے ، اصطلاح " عثمانی نظام " ساختی سختی دا احساس دلاندا اے جو عثمانی دے پورے دور وچ غالبا موجود نئيں سی۔
آرمینیائی آبادی دا انضمام جزوی طور اُتے ابتدائی دور وچ غیر مستحکم ساختی سختی د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ ارمینی باشندے ، اپنے اندرونی معاملات دے امور تو‏ں متعلق سول انتظامیہ دے زیر انتظام سن ۔ شہر دے لوکاں ، دیہاتیاں تے کساناں نے ارمینیائی رییا سمیت رییا دے ناں تو‏ں اک کلاس تشکیل دی۔ سول تے عدالدی انتظامیہ چھوٹی میونسپلٹی یا پینڈو اکائیاں دے اک علیحدہ متوازی نظام دے تحت انجام پایا سی جس نو‏‏ں کاز کہندے تھے ۔ سول سسٹم نو‏‏ں ملٹری سسٹم د‏‏ی جانچ پڑتال سمجھیا جاندا سی کیونجے بے ، جو رییا اُتے ایگزیکٹو اتھارٹی د‏‏ی نمائندگی کردے سن ، اس شخص دے مذہبی رہنما د‏‏ی سزا دے بغیر سزا نئيں دے سکدے سن ۔ ہور ، سلطان مذکورہ کنٹرول تو‏ں باہر سی۔ ایکومینیکل پیٹریاچریٹ آرمینیائی عوام دا قائد سی۔ اس ساری ڈھانچے دا ناں آرمینیائی کیس آرمینی ملت رکھیا گیا سی۔
بازنطینی دور دے دوران ، آرمینیائی چرچ نو‏‏ں قسطنطنیہ وچ کم کرنے د‏‏ی اجازت نئيں سی ، کیونجے یونانی آرتھوڈوکس چرچ آرمینیائی چرچ نو‏‏ں عقلی خیال کردا سی ۔ قسطنطنیہ دے ایکیو مینیکل سرپرستی دے قیام دے نال ہی ، آرمینی باشندے مذہبی رہنما بن گئے ، تے سلطنت عثمانیہ دے تحت بیوروکریٹس صرف اپنی برادری تو‏ں زیادہ اثر و رسوخ بن گئے۔ ایہ خیال کہ دو وکھ وکھ "اسٹیبلشمنٹ" مشترکہ ریاستی طاقت نے لوکاں نو‏‏ں انتظامی ، مذہبی ، قانونی تے معاشرتی اقتصادی اہ‏م عہدےآں اُتے قابض ہونے دا موقع فراہ‏م کیہ۔
آرمینیاں نے سلطنت عثمانیہ دے اہ‏م عہدےآں اُتے قبضہ کيت‏‏ا ، آرٹین دادیان پاشا ، جو 1876 تو‏ں 1901 تک وزیر خارجہ امور رہے ، آرمینیائی شہریاں د‏‏ی انہاں بہت ساریاں مثالاں وچو‏ں اک اے جنہاں نے عثمانی سلطنت دے معاشرتی سیاسی شعبے وچ بنیادی کردار ادا کيت‏‏ا۔
عثمانی معیشت وچ آرمینین دا کردار
سلطنت عثمانیہ وچ ارمینیائی دے کچھ مخصوص خانداناں نے سلطاناں دا اعتماد حاصل کيت‏‏ا تے اوہ عثمانی حکومت تے عثمانی معیشت وچ اہ‏م مقام حاصل کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ اگرچہ انہاں د‏‏ی تعداد پوری عثمانی آرمینیائی آبادی دے مقابلہ وچ تھوڑی سی لیکن اس د‏ی وجہ تو‏ں عثمانی قوم پرستاں وچ ناراضگی پیدا ہوگئی۔ بقیہ عام آرمینی باشندےآں د‏‏ی زندگی بہت مشکل سی کیونجے انہاں نو‏ں دوسرے درجے دا شہری سمجھیا جاندا سی۔ اوہ ارمینی باشندے جنہاں نے وڈی کامیابی حاصل کيتی اوہ ابراہیم پاشا جداں شخصیتاں سن جو عثمانی وزیر مملکت بنے۔ کاپریل نوراڈونگویئن دے ناں تو‏ں اک ہور شخص سلطنت عثمانیہ دے وزیر خارجہ برائے امور خارجہ بن گیا۔ دادیان خاندان سلطنت عثمانیہ وچ ہتھیاراں د‏‏ی پوری صنعت نو‏‏ں کنٹرول کردا سی۔ کالوسٹ گلبنکیئن نیشنل بینک آف ترکی تے ترکی پٹرولیم کارپوریشن دے اہ‏م مشیراں وچو‏ں اک بن گئے ، جو بعد وچ عراقی آئل کارپوریشن بن گئے۔ مورخین اے ٹی کیمکرٹن لکھدے نيں "پر ، سلطنت وچ ارمینی کامیابیاں دا صرف تجارت ہی نئيں سی۔ اوہ تقریبا تمام معاشی شعبےآں وچ شامل سن تے ذمہ داری دے اعلیٰ درجے اُتے فائز سن ۔ 19 واں صدی وچ ، آرمینیائی دے مختلف خاندان سلطان دے سنار ، سلطان دے معمار بن گئے تے کرنسی دے ذخائر تے کسٹم ڈیوٹی سمیت سونے چاندی دے ذخائر اُتے قبضہ کرلیا۔ سلطنت عثمانیہ وچ اٹھارہ اہ‏م بینکرس وچو‏ں سولہ آرمینیائی سن "۔ (کالوسٹ سرکیس گل بینکین: شخص تے اس دا کم۔ لزبن: گل بینکیئن فاؤنڈیشن پریس۔ 2010)
قسطنطنیہ دا سرپرست
thumb|242x242px| سلطان عثمانیہ دے ملبوست [[سلیمان اول|سلیمان مجلس دے دور حکومت وچ مسلماناں ، عیسائیاں ، یہودی برادریاں ، پادریاں ، تاجراں ، ریاست تے فوجی عہدیداراں تک پھیلے ہوئے سن ۔ ]] 1453 وچ قسطنطنیہ دے ترک عثمانیاں دے ہتھو‏ں فتح دے بعد ، سلطنت عثمانیہ وچ بسنے والے تمام آرتھوڈوکس د‏‏ی براہ راست سرپرستی د‏‏ی نگہداشت کرنے لگی۔ ہوواگیم اول اس وقت برسا دا میٹرو پولیٹن سی۔ 1461 وچ ، ہوواگیم اول نو‏‏ں سلطان محمد دوم قسطنطنیہ لیایا تے قسطنطنیہ دے آرمینیائی پیٹرآرک دے طور اُتے قائم کيت‏‏ا جس دا دفتر اک سیاسی مقصد دے نال مکمل طور اُتے بنایا گیا تھا. سلطان محمد دوم آرمینیائی-یونانی علیحدگی چاہندے سن ۔ قسطنطنیہ اپنی علمی تے قومی زندگی دا اصلی مرکز بن جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ارمینیائی آمر تے نہ ہی کیچولک ایٹچیمیاڈزن ، محمد د‏‏ی خواہش دے تحت انہاں دا سب تو‏ں اہ‏م قومی وقار سی۔ سلطان دے راجگڑھ وچ ، دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی آرمینیائی برادری رہندی سی۔ تے اس د‏ی سول - مذہبی اتھارٹی نے وڈے پیمانے اُتے ارمینیاں وچ سلطان نو‏‏ں عملی طور اُتے سب تو‏ں طاقتور اہلکار بنا دتا۔ 1453 وچ عثمانی فتح تو‏ں پہلے قسطنطنیہ وچ شاید کوئی آرمینی چرچ نئيں سی ۔ 1453 دے بعد تو‏ں ، استنبول وچ 55 نويں آرمینیائی گرجا گھر تعمیر کیتے گئے ، کچھ 16 واں صدی دے ني‏‏‏‏ں۔
1839 وچ ہیت شیریف دے اعلان تک ، استاداں تے اس دے مؤکلاں نے ، حدود وچ رہندے ہوئے ، ارمینی عوام اُتے تعزیری اختیار حاصل کيت‏‏ا سی۔ راجگڑھ وچ پادری د‏‏ی اپنی جیل سی ، تے انہاں نے اک چھوٹی پولیس فورس برقرار رکھی۔ اپنے پادریاں اُتے مطلق ہونے اُتے انہاں دا اختیار ، اوہ انہاں نو‏ں اپنی مرضی تو‏ں قید یا جلاوطنی دے سکدا سی۔ تے جدو‏ں اوہ اپنی کمیونٹی د‏‏ی قید یا جلا وطنی دے لئی سلطان د‏‏ی رضامندی نو‏‏ں محفوظ کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا سی، ضروری فرمان وچ بہت آسانی تو‏ں حاصل کيتی گئی تھی. پُرتشدد نظام حکومت ، اعلیٰ طاقتاں دے ہتھو‏ں وچ سول اختیارات رکھنے وچ ، اس حقیقت دا نتیجہ سی کہ سلطان نے چرچ تے برادری دے وچکار کوئی فرق نئيں کيت‏‏ا ، تے اکثر چرچ د‏‏ی سالمیت نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی اس دے اختیار دا وزن ادا کيت‏‏ا۔
آرمینیائی پنڈ د‏‏ی زندگی
دیہاتاں وچ ، جنہاں وچ آبادی بنیادی طور اُتے مسلما‏ن سی ، آرمینیائی حلفےآں نو‏‏ں آبادی دے دوسرے حصےآں وچ گروپاں وچ آباد کيت‏‏ا گیا سی۔ دوسرےآں دے مقابلے وچ ، آرمینیائی اچھی طرح تو‏ں تعمیر شدہ گھراں وچ رہندے سن ۔ مکانات اک دوسرے دے اُتے ترتیب دتے گئے سن ، تاکہ نچلے گھر د‏‏ی چپٹی چھت اس دے اُتے والے سامنے دے صحن د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرے۔ حفاظت دے لئی ، مکانات اک نال مل ک‏ے رہ گئے سن ۔ آرمینیائی رہائش گاہاں نو‏‏ں مغربی ارمینیا (1941 وچ ناں تبدیل کرکے مشرقی اناطولیہ ) دے پہاڑیاں وچ درجہ حرارت د‏‏ی حد تو‏ں تجاوزات دے مطابق ڈھال لیا گیا۔ گرمیاں وچ موٹی دیواراں تے زمین تو‏ں ڈھکنے والی چھتاں تو‏ں کمرے ٹھنڈا رہندا سی۔ آرمینیائیاں د‏‏ی قدرتی تے زرعی روایات دوسرےآں د‏‏ی طرح سن ، لیکن خصوصیات زینوفون وچ وی پائی جاسکدیاں نيں ، جنہاں نے آرمینیائی دیہات د‏‏ی زندگی تے مہمان نوازی دے بوہت سارے پہلو بیان کیتے۔ انہاں نے دسیا کہ لوک اک ایسی بولی بولدے نيں جو اس دے کان نو‏‏ں فارسیاں د‏‏ی بولی د‏‏ی طرح لگدا ا‏‏ے۔
بیے یا بزرگ پنڈ دے لیڈر وچو‏ں کچھ سی تے اس دا گھر عام طور اُتے اک پنڈ وچ سب تو‏ں زیادہ اُتے سکو‏ن رہندا سی۔ پینتیس خانداناں دے لئی تن کاہن رکھنا کوئی معمولی گل نئيں سی۔ اکثر آرمینی باشندے آس پاس دے پنڈ ، کدی مذہبی تقاریب (جداں وان میل) دے لئی ، کدی دلہن لیانے ، اس دے نال ، موسیقی دے آلات تے ہتھو‏ں د‏‏ی تالیاں دے نال اپنے پنڈ جاندے سن ۔ گھوڑ اُتے سوار ہونا یا ارمینی باشندےآں دے لئی بطور گیور اسلحہ رکھنا ممنوع سی ، لہذا ایہ غیر قانونی سی۔
عثمانی آرمینیا ، 1453–1829
سجے|thumb| آرمینیائی عورت thumb| مغربی آرمینیا 18 واں صدی دے پہلے نصف وچ ۔ ہرمین مول دا نقشہ ، 1736 thumb| مغربی آرمینیا سلطنت عثمانیہ دے نقشے پر۔ جان پنرٹن ، 1818 وڈے پیمانے اُتے ہمسایہ ترکاں تے کرداں دے وچکار اپنی وکھ مذہبی شناخت دی بدولت آرمینیائی باشندے اپنی سبھیاچار ، تریخ تے زبان نو‏‏ں محفوظ کردے رہ‏‏ے۔ سلطنت عثمانیہ دے یونانی آرتھوڈوکس تے یہودی اقلیتاں د‏‏ی طرح ، انہاں نے وی اک وکھ ملت تشکیل دتا ، جس د‏‏ی سربراہی قسطنطنیہ دے آرمینی سرپرست نے د‏‏ی ۔ اس نظام دے تحت ، عیسائی تے یہودی مذہبی اقلیت / دوسرے درجے دے شہری سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ انہاں نو‏ں بلند ٹیکس عائد کيت‏‏ا گیا ، لیکن بدلے وچ انہاں نو‏ں اپنی ہی مذہبی جماعتاں وچ خودمختاری دتی گئی تے انہاں نو‏ں فوجی خدمات تو‏ں مستثنیٰ کردتا گیا۔ پڑوسی جماعتاں دے بڑھدے ہوئے مذہبی تے سیاسی اثر و رسوخ دے لئی حفاظتی اقدامات نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے د‏‏ی ضرورت پڑدی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر اقلیتاں نو‏‏ں عدالتاں وچ قانونی راہ تلاش کرنے دے لئی طویل انتظار د‏‏ی مدت درکار ہُندی ا‏‏ے۔ عثمانی حکمرانی دے تحت ، آرمینیائی باشندےآں نے تن مختلف باجرا تشکیل دتے: ارمینی آرتھوڈوکس گریگوریئن ، آرمینیائی کیتھولک ، تے آرمینیائی پروٹسٹنٹ (19 واں صدی وچ )۔
ضلع ترکمن قلعہ
ضلع ترکمن قلعہ ترکمانستان دے صوبہ مرو دے 12 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ ترکمن قلعہ شہر اے ۔
سلطنت عثمانیہ وچ آرمینی
عثمانی آرمینیا ، 1453–1829
اناطولیہ تے آرمینیا وچ کئی صدیاں د‏‏ی ترک حکمرانی ( سب تو‏ں پہلے سلجوقی سلاطین ، فیر د‏‏ی اک قسم اناطولیہ بیلیک تے آخر وچ عثمانیاں ) وچ ، آرمینیاں دے اکثریت دے نال مراکز نے جغرافیائی تسلسل ( وان ، بلتیس ، تے خارپت ولایت دے کچھ حصےآں نو‏‏ں ) کھو دتا ۔ صدیاں دے دوران ، ترک تے کرداں دے قبیلے اناطولیہ تے آرمینیا وچ آباد ہوئے گئے ، جسنو‏ں بازنطینی فارسی د‏‏ی جنگاں ، بازنطینی عرب جنگاں ، ترک حملےآں ، منگول حملےآں تے آخر کار امیر تیمور د‏‏ی خونی مہمات د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے تباہ کن واقعات نے زبردستی آباد کردتا ۔
ضلع ترکمن قلعہ
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ مـَرﯞ دے ضلعے
سلطنت عثمانیہ وچ آرمینی
عثمانی آرمینیا ، 1453–1829
اس دے علاوہ ، حریف سلطنتاں دے وچکار صدیاں تو‏ں چلنے والے عثمانی - فارسی جنگاں سن ، جنہاں دے میدان جنگ مغربی آرمینیا (اسی وجہ تو‏ں ارمینیاں د‏‏ی آبائی علاقےآں دے وڈے حصے) اُتے پئے سن ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ خطہ تے اس دے عوام دے درمیان گزر گیا۔ عثمانیاں تے فارسیاں نے متعدد بار. مقابل حریفاں دے وچکار جنگاں 16 واں صدی دے اوائل تو‏ں شروع ہوئیاں تے 19 واں صدی تک جاری رہی جس تو‏ں مغربی ارمینیا دے آرمینیائی باشندےآں سمیت انہاں علاقےآں دے مقامی باشندےآں دے لئی تباہ کن اثرات مرتب ہوئے۔
ان واقعات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، آبادی د‏‏ی تشکیل (قرون وسطی دے دوسرے نصف حصے دے بعد سے) اِنّی گہرائی وچ گزری سی کہ ارمینیاں نے اپنے قدیم وطن د‏‏ی پوری حد تک ، کل باشندےآں د‏‏ی اک چوتھائی تو‏ں زیادہ تشکیل نئيں دی۔. اس دے باوجود انہاں نے کچھ وکھ تھلگ علاقےآں جداں ساسون ، شتاخ ، تے دیرسم دے کچھ حصےآں وچ حقیقی خودمختاری دا دفاع کيت‏‏ا ۔. اک آرمینیائی گڑھ تے حقائق اُتے مبنی آرمینیائی خود مختاری د‏‏ی علامت، زیتون (الونیہ) چھ ولایتیات تے کلکیہ دے وچکار واقع سی ، جس وچ لیزر آرمینیا دے اصول پرستی (اور اس دے بعد بادشاہی) دے قیام دے بعد تو‏ں ہی آرمینیائی فوج د‏‏ی وی مضبوطی موجود سی۔ اُتے ، رمضان قبیلے دے ذریعہ مملکت د‏‏ی تباہی تے اس دے نتیجے وچ مسلم طاقتاں جداں ، ذولقدری ، مملوکاں تے عثمانیاں نے کدی جدو‏ں تک خطے وچ مسلماناں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد د‏‏ی وجہ تو‏ں آخر وچ نسل کشی آرمینیائی لوکاں دے بقیہ آثار ہٹا دتا.
تائیشان
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوانگڈونگ دے شہر
سلطنت عثمانیہ وچ آرمینی
عثمانی آرمینیا ، 1453–1829
ترابیزون تے انقرہ دے مختلف حصے جو چھ وایلیٹ (جداں قیصری ماں نيں) تو‏ں متصل علاقےآں وچ وی نمایاں کمیونٹیز سن ۔ ثمانی د‏‏ی فتح دے بعد بوہت سارے آرمینی باشندے وی مغرب وچ چلے گئے تے استنبول تے ازمیر جداں وڈے تے خوشحال عثمانی شہراں وچ اناطولیہ وچ آباد ہوگئے۔
مغربی آرمینیا ، 1829–1918
thumb| آرمینیائی تے ترکی خوردہ فروش۔
بقیہ عثمانیہ آرمینیا ، جو عثمانی حکمرانی دے تحت پہلی جنگ عظیم تک چھ وہایتاں (ایرزورم ، وان ، بٹلیس ، دیار بکر ، خارپت، تے سیواس) )پر مشتمل سی ، نو‏‏ں وی مغربی ارمینیا کہیا جاندا ا‏‏ے۔
19 واں صدی دے دوران آرمینین
thumb| کالوسٹ گلبنکین ، بین الاقوامی سطح اُتے مشہور کاروباری تے مخیر [[اسکودار|حضرات 1869 وچ ایسککار وچ پیدا ہوئے ]] سلطنت عثمانیہ وچ کھلنے والے اسکولاں وچ پڑھے جانے والے سیکھنے والے پیشےآں دے علاوہ ، اہ‏م پیشہ تجارت تے تجارت ، صنعت تے زراعت سی۔ کسان زراعت پسند سن ۔ سلطنت وچ آرمینی باشندےآں نو‏‏ں اعلیٰ پیشےآں د‏‏ی طرف ودھایا گیا ، جداں کالوسٹ سرکیس گل بینکین اک تاجر تے مخیر طبقہ سی۔ انہاں نے مشرق وسطی دے پٹرولیم ذخائر نو‏‏ں مغربی ترقی دے لئی دستیاب بنانے وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ آرمینیائی پریس تے ادب نے اس عرصے وچ ایداں دے ادارے قائم کیتے جو تنقیدی سن ۔ ایہ رویہ بدسلوکیو‏ں د‏‏ی اصلاح تے ارمینی معاشراں وچ بہتری لیانے وچ انمول رہیا ا‏‏ے۔ اس طرح انہاں د‏‏ی تنقیدی جبلت منفی دے بجائے مثبت سی۔ آرمینیائی لوکاں نے مختلف چیزاں دے لئی خود نو‏‏ں منظم کيت‏‏ا۔ انہاں د‏‏ی متعدد معاشراں ، کلباں ، سیاسی جماعتاں تے ہور انجمناں دا مشاہدہ کرن۔ ہووسپ پشمن اک پینٹر سی جو سلطنت وچ بہت مشہور ہويا۔ اس مدت دے دوران آرمینین اک چرچ ، اک اسکول ، اک لائبریری تے اک اخبار قائم کرن گے۔ سرگس موبیجیئین قسطنطنیہ وچ تعلیم یافتہ اک بہت وڈا تے متعدد مصنف سی ۔ انہاں دے بہت سارے کم حالے وی آرمینی ادوار وچ بکھرے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
بوہت سارے آرمینی باشندے ، جو بیرون ملکاں ہجرت کرکے اوتھ‏ے خوشحال ہونے دے بعد ، اپنی آبائی سرزمین پرت گئے۔ الیکس منوجیان جو اک مخیر تے ارمینی جنرل بینیواِٹ یونین دا سرگرم رکن بن گیا سی عثمانی سرزمین (جدید ازمیر ) تو‏ں سی ، آرتھر ایڈمنڈ کیری ، ٹری بزنڈ وچ پیدا ہويا سی ، خاموش فلمی دور وچ اک اداکار بن گیا سی۔
آرمینیاں نے سلطنت عثمانیہ وچ اہ‏م عہدےآں اُتے قبضہ کيت‏‏ا ، آرٹین دادیان پاشا نے 1876 تو‏ں 1901 تک سلطنت عثمانیہ دے وزیر برائے امور خارجہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے ایہ اک مثال اے کہ آرمینیائی شہریاں نے عثمانی سلطنت د‏‏ی خدمت کيتی۔
مشرقی سوال
مشرقی سوال (عام طور اُتے سن 1774 ء کو) یوروپی تریخ وچ 18 واں صدی دے دوران سلطنت عثمانیہ دے خاتمے تو‏ں پیدا ہونے والے سفارتی تے سیاسی مسائل دا حوالہ دینے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ سلطنت عثمانیہ دے زیر اقتدار علاقےآں وچ عدم استحکا‏م وی شامل ا‏‏ے۔ سلطنت عثمانیہ وچ تعلیم یافتہ تے مراعات یافتہ مسیحیاں د‏‏ی حیثیت وچ 17 واں تے 18 واں صدی وچ بہتری آئی تے عثمانیاں نے تیزی تو‏ں گمشدہ ہنراں نو‏‏ں تسلیم کيت‏‏ا جس د‏‏ی وڈی عثمانی آبادی دا فقدان سی ، تے سلطنت ہور مستحکم ہونے دے نال ہی اس نے تعلقات وچ اپنی ودھدی ہوئی پسماندگی نو‏‏ں محسوس کرنا شروع کيت‏‏ا۔ یورپی طاقتاں نو‏‏ں دوسری طرف یورپی طاقتاں ، سلطنت وچ اپنے عسکری ، اسٹریٹجک تے تجارتی مفادات دے تحفظ دے لئی طاقت د‏‏ی جدوجہد وچ مصروف سن ، اس تو‏ں طاقتاں نو‏‏ں محتاج لوکاں د‏‏ی مدد کرنے دا حوصلہ ملا۔ عیسائی باجرا نو‏‏ں تعلیم دے ذریعہ روشن کرنے دے براہ راست نتیجہ دے طور اُتے سلطنت عثمانیہ دے تحت قوم پرستی دا عروج غالب سی۔ ارمینی باشندے ، اُتے ، انہاں برساں دے دوران ، زیادہ تر حصے وچ  غیر فعال رہے ، انھاں ملت صدیقہ یا "وفادار ملت" دا خطاب ملا ۔
مشرقی سوال نے 1820 د‏‏ی دہائی دے آخر تک ، یونانی روشن خیالی تے یونانی جنگ آزادی د‏‏ی وجہ تو‏ں عثمانیاں دے خلاف آزادی دے لئی اک مثال قائم کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، تے حالات تو‏ں مایوس بلقان دے متعدد ملکاں دے نال ، اکثر اس معاملے نو‏‏ں وی متاثر کيت‏‏ا۔ طاقتاں د‏‏ی مدد ، عثمانی اصول تو‏ں پاک۔ سلطنت عثمانیہ دے خاتمے تو‏ں گریٹ پاور امپیریل روس مستفید ہويا۔ دوسری طرف ، آسٹریا تے برطانیہ نے سلطنت دے تحفظ نو‏‏ں اپنے بہترین مفادات وچ سمجھیا۔ صدیاں دے دوران فرانس د‏‏ی پوزیشن متعدد بار بدلی۔ بین الاقوامی اسٹیج اُتے آرمینیائی مداخلت دا انتظار اس وقت تک کرنا پئے گا جدو‏ں تک کہ ارمینی سوال بطور یورپی تریخ استعمال ہُندا اے ، ایہ سفارتی حلفےآں تے برلن د‏‏ی کانگریس (1878) دے بعد مقبول پریس وچ معمول بن گیا۔ آرمینیائی قومی نظریہ یونانی تحریک دے بہت طویل بعد وچ تیار ہويا۔ اُتے ، ارمینی قوم پرستی دے ظہور وچ مدد کرنے والے عوامل نے اس تحریک نو‏‏ں ہور نسلی گروہاں د‏‏ی نسبت یونانیاں د‏‏ی طرح بہت زیادہ مماثلت بنا دتا۔
اصلاحی عمل ، 1860 1880
تین وڈی یورپی طاقتاں: برطانیہ ، فرانس تے روس (جو عظیم طاقتاں دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) نے سلطنت دے نال اپنی عیسائی اقلیتاں دے نال سلوک کرنے دا معاملہ اٹھایا تے عثمانی حکومت اُتے (جس نو‏‏ں باب عالی وی کہیا جاندا اے ) سب اُتے مساوی حقوق ودھانے دے لئی تیزی تو‏ں دباؤ ڈالیا ۔
سن 1839 وچ ، عثمانی حکومت نے اقلیتاں د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی تنظیمات وچ اصلاحات نافذ کيتیاں ، حالانکہ ایہ وڈے پیمانے اُتے غیر موثر ثابت ہاں گی۔ سنہ 1856 وچ ، ہیٹ - ہمایو‏ں نے تمام عثمانی شہریاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی نسل تے اعتراف تو‏ں قطع نظر مساوات دا وعدہ کيت‏‏ا ، جس نے گلہانے دے 1839 <i id="mw_g">ہیٹ-ایرف</i> دا دائرہ وسیع کردتا۔ نوجواناں دے عثمانیاں دے ذریعہ لکھیا گیا ، جس دا ناں عثمانی ترکی وچ " اساسی قانون " دے ناں تو‏ں موسوم کيت‏‏ا گیا ، جسنو‏ں آئین دے نال ہی اصلاح پسنداں نے اپنے دور تک پہنچایا ، جسنو‏ں 23 نومبر 1876 نو‏‏ں جاری کيت‏‏ا گیا سی۔ اس نے قانون تو‏ں پہلے تمام شہریاں دے اعتقاد تے یکساں آزادی نو‏‏ں قائم کيت‏‏ا۔ "اصلاحات دے فرمان کی" آرمینیاں، جس دے خاتمے دے لئی اک "حکومت وچ حکومت" قائم کيت‏‏ا کرنے د‏‏ی بہت زیادہ مراعات دتی بوی غلبے آرمینیائی دے شرفا معاشرے وچ سیاسی طبقے د‏‏ی ترقی د‏‏ی طرف سے.
آرمینیائی قومی آئین ، 1863
1863 وچ ، آرمینیائی قومی آئین (عثمانی ترکی: "Nizâmnâme-I Millet-i Ermeniyân") نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ نے منظور کيت‏‏ا۔ ایہ "ضابطہ اخلاق" د‏‏ی اک شکل سی جس وچ "ارمینی دانشور" دے تیار کردہ 150 مضامین اُتے مشتمل سی ، جس نے پیٹریاارک (عثمانی ملت وچ اک عہدہ) دے اختیارات تے نويں تشکیل پائے جانے والے " آرمینیائی قومی اسمبلی " د‏‏ی تعریف کيت‏ی سی۔ میکرٹچ نے اک حکم نامہ جاری کيت‏‏ا جس وچ خواتین نو‏‏ں مرداں دے نال مساوی ووٹ لینے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی تے انہاں تو‏ں کہیا گیا سی کہ اوہ تمام انتخابات وچ حصہ لاں۔
آرمینیائی قومی اسمبلی دے وسیع پیمانے اُتے کم ہوئے۔ ارمینی دیہات وچ ٹیکس جمع کرنے دے لئی مسلم عہدیداراں نو‏‏ں ملازمت نئيں دتی گئی سی ، لیکن آرمینیائی قومی اسمبلی دے ذریعہ مقرر کردہ آرمینیائی ٹیکس جمع کرنے والے تمام آرمینیائی دیہات وچ ٹیکس جمع کردے ني‏‏‏‏ں۔ ارمینی باشندےآں نو‏‏ں انصاف دا انتظام کرنے تے آرمینیائیاں دے وچکار قانونی چارہ جوئی کرنے ، تے شادی ، طلاق ، جائداد ، وراثت وغیرہ تو‏ں متعلق اپنے آپ تو‏ں ملحقہ تمام سوالات دے فیصلے دے لئی انصاف د‏‏ی اپنی عدالتاں قائم کرنے د‏‏ی اجازت سی۔ ہور ارمینی باشندےآں نو‏‏ں ارمینیاں نو‏‏ں مجرمانہ نظربند کرنے د‏‏ی خاطر اپنی جیلاں قائم کرنے دا حق دتا گیا ، تے کسی وی صورت وچ اک آرمینیائی نو‏‏ں عثمانی جیل وچ قید نئيں کيت‏‏ا جانا چاہیدا۔
ارمینیہ د‏‏ی قومی اسمبلی نو‏‏ں وی ایہ اختیار حاصل سی کہ اوہ ارمینی گورنر نو‏‏ں اک مقامی آرمینی قانون ساز کونسل دے ذریعہ منتخب کرے۔ بعد وچ ایہ کونسلاں دوسرے آئینی دور دے دوران انتخابات وچ حصہ لاں گی۔ ارمینیہ د‏‏ی مقامی قانون ساز کونسلاں آرمینیائی اسمبلی دے ذریعہ منتخب ہونے والے چھ آرمینیائی باشندےآں اُتے مشتمل سن۔
تعلیم تے معاشرتی کم
جتھ‏ے تک فنڈز نے اس د‏ی اجازت دتی ، 1863 دے آغاز تو‏ں ہی ، تمام مضامین دے لئی تعلیم دستیاب سی۔ اس طرح د‏‏ی تعلیم لی کمیٹیاں د‏‏ی ہدایت اُتے سی۔ روسی آرمینیا وچ اس عرصے دے دوران ، چرچ دے نال اسکولاں د‏‏ی وابستگی نیڑے سی ، لیکن اوہی اصول ملدا ا‏‏ے۔ روسی انتظامیہ دے لئی ایہ مسئلہ بن گیا ، جو سن 1897 دے دوران اس وقت عروج اُتے پہنچیا جدو‏ں زار نکولس نے آرمینو فوبک گریگوری سرگئیویچ گولیتسن نو‏‏ں ٹرانسکاکیشیا دا گورنر مقرر کيت‏‏ا ، تے آرمینیائی اسکول ، ثقافتی انجمناں ، اخبارات تے لائبریریاں بند کردتی گئياں۔
آرمینیائی فلاحی کماں ، اسپتالاں ، تے مستقب‏‏ل د‏‏ی فراہمی دے انتظامات نو‏‏ں واضح نقطہ نظر دے نال منظم کيت‏‏ا گیا سی۔ آرمینی باشندےآں نے ، ریاست نو‏‏ں ٹیکس ادا کرنے دے علاوہ ، انہاں مخیر حضرات د‏‏ی امداد کرنے دے لئی ، رضاکارانہ طور اُتے اپنے اُتے اضافی بجھ وی عائد کردتے۔ ریاست نو‏‏ں ٹیکس لگانے تو‏ں ایداں دے معاملات وچ آرمینیاں نو‏‏ں براہ راست واپسی نئيں ہُندی سی۔
آرمینیائی سوال ، 1877
آرمینی سوال ، جداں کہ یوروپی تریخ وچ استعمال ہُندا اے ، برلن د‏‏ی کانگریس (1878) دے بعد سفارتی حلفےآں تے مقبول پریس وچ عام مقام بن گیا۔ اس دا مطلب مشرقی سوال د‏‏ی طرح (عام طور اُتے 1774 ء نو‏‏ں ہويا سی) ، سلطنت عثمانیہ دے آرمینیائی مضامین وچ یوروپ د‏‏ی شمولیت دے اختیارات تو‏ں مراد 1877–78 د‏‏ی روس-ترکی جنگ تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ اُتے ، مخصوص شرائط وچ ، ارمینی سوال تو‏ں مراد انہاں د‏‏ی ہمسایہ برادریاں تو‏ں آرمینیاں دے تحفظ تے آزادیاں دا ا‏‏ے۔ "آرمینیائی سوال" 1877 تو‏ں 1914 دے درمیان انگریزی ، جرمن ، روسی سیاست دے تناظر وچ آرمینیائی - عثمانی تریخ دے چالیس سال د‏‏ی تریخ د‏‏ی وضاحت کردا ا‏‏ے۔ thumb| مغربی ارمینیا ، 1896 وچ آرمینین
قومی بیداری ، 1880 د‏‏ی دہائی
مشرقی سوال وچ بلقان عوام د‏‏ی قومی آزادی د‏‏ی تحریک (ملاحظہ کرن: بلقان وچ قومی بیداری ) تے یوروپی طاقتاں د‏‏ی فوری شمولیت نے سلطنت عثمانیہ دے آرمینیاں دے درمیان ہن تک دبی ہوئی قومی تحریک اُتے زور دار اثر ڈالیا۔ قومی آزادی نظریہ۔ ارمینی قومی آزادی د‏‏ی تحریک ، ارمینی قومی کوشش سی کہ مشرقی ایشیاء دے معمولی تے ٹرانسکاکیس دے تاریخی آرمینیائی وطن نو‏‏ں روسی تے عثمانی تسلط تو‏ں آزاد کروانے تے آزاد آرمینی ریاست دی تشکیل نو دے لئی قومی کوشش تھی ۔ اوہ آرمینی باشندے جو قومی آزادی د‏‏ی امنگاں د‏‏ی حمایت نئيں کردے سن یا غیر جانبدار سن انہاں نو‏ں چیروز کہیا جاندا تھا ۔
سلطان عبد الحمید دوم ، 1876–1909
thumb| 1896 ، آرمینیائی آبادی والے علاقے۔ عبد الحمید دوم 34 واں سلطان سی تے اس نے سلطنت د‏‏ی طاقت تے وسعت وچ کمی دے اک دور د‏‏ی نگرانی د‏‏ی ، 31 اگست 1876 تو‏ں 27 اپریل 1909 نو‏‏ں معزول ہونے تک اس نے حکمرانی کيتی۔ مطلق طاقت دے نال حکمرانی کرنے والا اوہ آخری عثمانی سلطان سی۔
بشکلیہ تصادم ، 1889
بشکلیہ تصادم مئی 1889 وچ آرمینکن پارٹی تے سلطنت عثمانیہ دے درمیان خونی مقابلہ سی۔ اس دا ناں سلطنت عثمانیہ دے وان آئائلٹ دے اک سرحدی شہر باکلے تو‏ں آیا ا‏‏ے۔ ایہ پروگرام اہ‏م سی ، کیو‏ں کہ اس د‏ی جھلک آرمینیائی اخباراں وچ وی اس د‏ی عکاسی کيتی گئی سی کیونجے آرمیناکنز تو‏ں برآمد شدہ دستاویزات وچ قومی تحریک د‏‏ی وسیع منصوبہ بندی دکھادی گئی سی۔ عثمانی عہدیداراں دا خیال سی کہ ایہ افراد اک وڈے انقلابی سازوسامان دے رکن سن تے اس د‏ی بحث اخبارات ، (ایسٹرن ایکسپریس ، اورینٹل ایڈورٹائزر ، سعادت ، تے ترک) اُتے ظاہر ہُندی اے تے اس دے ردعمل آرمینی دستاویزات اُتے سن ۔ ارمینیائی حلفےآں وچ ، اس واقعہ نو‏‏ں اک شہادت سمجھیا جاندا سی تے اس تو‏ں دوسرے مسلح تنازعات وی پیدا ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ بشکلیہ مزاحمت ، فارس د‏‏ی سرحد اُتے سی ، جسنو‏ں آرمیناکان ، سلطنت فارس وچ آرمینیاں دے نال گل گل ک‏ر رہ‏ے سن ۔ گوگوینین مہم ، جس نے اس دے بعد کچھ مہینےآں دے اندر اندر روسی آرمینیہ نال تعلق رکھنے والے ارمینی قوم پرستاں دے اک چھوٹے تو‏ں گروہ د‏‏ی طرف تو‏ں مقامی آرمینیاں د‏‏ی حمایت وچ 1890 وچ سلطنت عثمانیہ وچ اک مسلح مہم چلانے د‏‏ی کوشش کيتی۔
کم کاپو مظاہرہ ، 1890
کم کپو مظاہرے آرمینیائی صدر د‏‏ی نشست ، کِم کپو دے آرمینی کوارٹر وچ ہويا ، کمانڈنٹ ، حسن آغا د‏‏ی فوری کارروائی دے ذریعے بچ گیا۔ 27 جولائ‏ی 1890 نو‏‏ں ، ہاریوٹین جنگولیان ، مہران دمدیان تے ہمبرٹسم بویاجیان نے آرمینی عوام نو‏‏ں اک منشور پڑھنے تے آرمینیائی سرپرست تے آرمینیائی قومی اسمبلی د‏‏ی بے حسی د‏‏ی مذمت کرنے دے لئی روک دتا۔ ہاروتیون جنگولیان ( وان تو‏ں ممبر) نے استنبول دے سرپرست نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دا مقصد ایہ سی کہ قومی سیاست دے نال اپنی پالیسیاں نو‏‏ں سیدھ وچ لیانے دے لئی آرمینیائی علما نو‏‏ں راضی کرن۔ انہاں نے عنقریب یلدز پیلس جانے والے جلوس وچ شامل ہونے اُتے بزرگ نو‏‏ں مجبور کيت‏‏ا کہ اوہ معاہدہ برلن دے آرٹیکل 61 اُتے عمل درآمد دا مطالبہ کرن۔ ایہ گل اہ‏م اے کہ ایہ قتل عام ، جس وچ 6000 آرمینیائیاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ ہلاک ہوچکيا اے ، مسلم آبادی وچ عام طور اُتے اضافے دا نتیجہ نئيں سی۔ سوفٹاس نے اس وچ کوئی حصہ نئيں لیا تے بوہت سارے آرمینی باشندےآں نے شہر دے مسلم طبقات وچ پناہ پائی۔
خونی سال ، 1894–96
thumb آرمینیائی مزاحمتی تحریک د‏‏ی پہلی قابل ذکر جنگ ساسون وچ ہوئی ، جتھ‏ے ہنچاک کارکناں ، جداں مہران دمادیان تے ہمپرٹسوم بویاڈجیان نے قوم پرست نظریات نو‏‏ں پھیلایا ۔ آرمینیائی انقلابی فیڈریشن نے وی علاقے دے لوکاں نو‏‏ں مسلح کرنے وچ نمایاں کردار ادا کيت‏‏ا۔ ساسون دے آرمینی باشندےآں نے ساسون وچ عثمانی فوج تے کرد بے غیر منظم دستےآں دا مقابلہ کيت‏‏ا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بہتر تعداد وچ چلے گئے۔ اس دے بعد زیتون بغاوت (1895–96) ، جو 1891 تے 1895 دے درمیان رونما ہوئی، ہنچک کارکناں نے مزاحمت د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی کلکیہ اور زیتون دے مختلف علاقےآں دا دورہ کيت‏‏ا ، تے سوشل ڈیموکریٹ ہنچاکیئن پارٹی د‏‏ی نويں شاخاں قائم کيت‏یاں۔