cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مہاجر (ترکی)
یونان
thumb| [[کریٹ دا اک مسلما‏ن خاندان جو سمیرنا ( ازمیر ) وچ ۱۹۲۳ وچ آباد ہويا۔]] ۱۸۲۹ وچ اک آزاد یونان دے قیام دے بعد ۱۸۲۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ عام طور اُتے یونان تو‏ں ترک شدہ مسلماناں د‏‏ی ہجرت شروع ہوئی۔ پہلی جنگ عظیم دے اختتام تک تقریباً ۸۰۰٬۰۰۰ مسلما‏ن یونان تو‏ں ترکی ہجرت کر چک‏‏ے سن ۔ فیر، ۱۹۲۳ کے لوزان دے معاہدے دے مطابق، یونانی تے ترک آبادی دے تبادلے تو‏ں متعلق ۱۹۲۳ دے کنونشن دے تحت، یونان تے ترکی نے نسلی آبادی دے لازمی تبادلے اُتے اتفاق کيتا۔ اس ہجرت دے لئی خاص طور اُتے " مبادل " د‏‏ی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی گئی۔ ۳۵۰٬۰۰۰ تے ۵۰۰٬۰۰۰ دے درمیان مسلما‏ن " ترک " یونان تو‏ں ترکی ہجرت کر گئے تے ترکی تو‏ں تقریباً ۱٫۳ ملین آرتھوڈوکس عیسائی " یونانی " یونان چلے گئے۔  "یونانی" تے "ترکی" د‏‏ی تعریف لسانی یا ثقافتی طور اُتے نئيں بلکہ مذہب نال کيتی گئی سی۔  کنونشن دے آرٹیکل ۱ دے مطابق "... ترک سرزمین اُتے قائم یونانی آرتھوڈوکس مذہب دے ترک شہریاں تے یونانی سرزمین وچ قائم مسلم مذہب دے یونانی شہریاں دا لازمی تبادلہ ہوئے گا۔ ایہ افراد ترک حکومت یا یونانی حکومت د‏ی اجازت دے بغیر ترکی یا یونان وچ رہنے دے لئی واپس نئيں آئیاں گے۔"
۵ دسمبر ۱۹۲۳ نو‏‏ں دی ٹائمز وچ شائع ہوݨ والے اک مضمون وچ کہیا گیا اے کہ:
جبری منتقلی تو‏ں صرف مستثنیات قسطنطنیہ ( استنبول ) وچ رہنے والے عیسائی تے مغربی تھریس ترک سن ۔ یونان وچ رہنے والے بقیہ مسلما‏ن اس دے بعد تو‏ں مسلسل ترکی ہجرت ک‏ر رہ‏ے نيں، اک ایسا عمل جسنو‏ں یونانی قومیت دے قانون دے آرٹیکل ۱۹ دے ذریعے سہولت فراہ‏م کيتی گئی اے جسنو‏ں یونانی ریاست نے ملک چھڈݨ والے مسلماناں دے دوبارہ داخلے تو‏ں انکار کرنے دے لئی استعمال کيتا اے، ایتھ‏ے تک کہ عارضی مدت، تے انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی شہریت تو‏ں محروم کر دتا۔  ۱۹۲۳ تو‏ں مغربی تھریس دے بوہت سارے مسلماناں نے مختصر تے ظالمانہ بلغاریہ دے قبضے تے بعد وچ نازیاں دے قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں علاقہ چھڈ دتا۔ انہاں وچو‏ں بوہت‏ے ترکی چلے گئے۔ کچھ یونان واپس آئے، جداں کہ دوسرےآں نے نئيں، لیکن یونانی بولی تے قومی شعور نو‏‏ں برقرار رکھیا۔
رومانیہ
thumb| اک بار اک ترک ایکسکلیو ، اڈا کلیہ جزیرہ ۱۹۷۱ وچ آئرن گیٹس ڈیم د‏‏ی تعمیر تو‏ں سیلاب وچ آگیا سی، جس تو‏ں اس دے باشندے رومانیہ دے نال نال ترکی دے وکھ وکھ حصےآں وچ ہجرت کرنے اُتے مجبور ہوئے۔ رومانیہ تو‏ں اناطولیہ د‏‏ی طرف ہجرت ۱۸۰۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں شروع ہوئی جدو‏ں روسی فوجاں نے خطے وچ پیش قدمی کيتی۔ عثمانی دور وچ ۱۸۲۶ وچ ہجرت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی لہر اودو‏ں رونما ہوئی جدو‏ں تقریباً ۲۰۰٬۰۰۰ لوک ترکی پہنچے تے فیر ۱۸۷۸–۱۸۸۰ وچ ۹۰٬۰۰۰ د‏‏ی آمد دے نال۔ ریپبلکن دور دے بعد، ۴ ستمبر ۱۹۳۶ نو‏‏ں رومانیہ تے ترکی دے درمیان اک معاہدہ کيتا گیا جس دے تحت ۷۰٬۰۰۰ رومانیہ دے ترکاں نو‏‏ں ڈوبروجا علاقہ چھڈ ک‏‏ے ترکی جانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔  ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی تک، اڈا کالیح دے ترک ایکسکلیو وچ رہنے والے باشندےآں نو‏‏ں جزیرہ چھڈݨ اُتے مجبور کيتا گیا جدو‏ں اسنو‏ں آئرن گیٹ I ہائیڈرو الیکٹرک پاور سٹیشن د‏‏ی تعمیر دے لئی تباہ کر دتا گیا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مقامی کمیونٹی د‏‏ی ہجرت دے ذریعے ناپید ہو گئے۔ تمام افراد رومانیہ تے ترکی دے وکھ وکھ حصےآں وچ ۔
شام
دسمبر ۲۰۱۶ وچ ترکی د‏‏ی وزارت خارجہ دے انڈر سیکرٹری امت یالچن نے کہیا کہ ترکی نے شامی خانہ جنگی تو‏ں فرار ہوݨ والے ۵۰۰٬۰۰۰ شامی ترکمان مہاجرین دے لئی اپنی سرحداں کھول دتی نيں۔
یوگوسلاویہ
یوگوسلاویہ تو‏ں ہجرت ۱۸۰۰ د‏‏ی دہائی وچ سرب انقلاب دے نتیجے وچ شروع ہوئی۔ ۱۸۲۶ وچ تقریباً ۱۵۰٬۰۰۰ مسلما‏ن اناطولیہ چلے گئے تے فیر ۱۸۶۷ وچ اِنّی ہی تعداد وچ مسلما‏ن اناطولیہ چلے گئے۔ ۱۸۶۲–۶۷ وچ سربیا د‏‏ی سلطنت تو‏ں جلاوطن مسلما‏ن بوسنیا ولایت وچ آباد ہوئے۔ جمہوریہ ترکی دے اعلان اُتے ۱۹۲۳ تے 1930  درمیان ۳۵۰٬۰۰۰ تارکین وطن ترکی پہنچے۔ ۱۹۶۱ تو‏ں یوگوسلاویہ تو‏ں آنے والے تارکین وطن د‏‏ی تعداد ۵۰٬۰۰۰ سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخ بلقان گٹھ:ترکی دے نسلی گروہ گٹھ:ترک معاشرہ گٹھ:جملہ مضامین مع مردہ خارجی روابط گٹھ:Harv تے Sfn دے بدون ہدف نقائص گٹھ:ترکی دی تریخ گٹھ:بلقان دی تریخ
طاہرہ مافی
طاہرہ مافی اک ایرانی نژاد امریک‏‏ی مصنف نيں جو سانتا مونیکا ، کیلیفورنیا وچ مقیم نيں۔ اوہ نوجواناں دے لئی فکشن لکھنے دے لئی جانی جاتای نيں۔
سیرت
مافی 9 نومبر 1988 نو‏‏ں کنیٹیکٹ دے اک چھوٹے تو‏ں قصبے وچ پیدا ہوئی۔ اوہ اپنے کنبے د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی بچی اے تے اس دے چار وڈے بھائی نيں۔ مافی دے والدین ایران تو‏ں آئے ہوئے تارکین وطن نيں۔ 12 سال د‏‏ی عمر وچ اوہ اپنے کنبے دے نال شمالی کیلیفورنیا چلی گئياں تے 14 سال د‏‏ی عمر وچ اوہ اورنج کاؤنٹی چلی گئياں۔
مافی نے بیان کيتا کہ اپنا پہلا ناول شیٹر می لکھنے تو‏ں پہلے ، انہاں نے کتاب نو‏‏ں لکھنے دے طریقے نو‏‏ں بہتر طور اُتے سمجھنے دے لئی پنج نسخے لکھے۔
اگست 2016 وچ مافی نے ہور برآں ، اک رنگین تے جادو د‏‏ی دنیا وچ رہنے والی اک کمزور لڑکی دے بارے وچ اک درمیانی درجے دا ناول جاری کيتا جو جادو تے رنگینی وچو‏ں کچھ وی نئيں رکھدی۔
مافی د‏‏ی اگلی کتاب ’ اک بہت وڈے وسیلے دا سمندر ‘ 16 اکتوبر ، 2018 نو‏‏ں ریلیز ہوئی۔ ایہ 2018 دے قومی کتاب ایوارڈ برائے نوجوان ادب دے لئی طویل عرصے تک شامل رہی۔
ذا‏تی زندگی
مافی اس وقت کیلیفورنیا دے شہر آئروائن وچ رہائش پذیر نيں جتھے اوہ مستقل لکھدی رہندیاں نيں۔ اوہ مسلما‏ن ا‏‏ے۔ 2013 وچ اس نے مصنف رینسم رِگز نال شادی کيتی۔ مارچ 2017 وچ ، مافی نے ٹویٹر دے ذریعے اعلان کيتا کہ اوہ حاملہ نيں۔ اس نے 30 مئی 2017 نو‏‏ں اک بیٹی لیلیٰ نو‏‏ں جنم دتا۔
کم
شیٹر می سیریز
ناولٹ
دوسرے کم
حوالے
گٹھ:اروین، کیلیفورنیا دیاں شخصیتاں گٹھ:ایرانی ناول نگار گٹھ:ایرانی سوانیاں ناول نگار گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی مصنفات گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی ناول نگار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:امریک‏‏ی سوانیاں ناول نگار گٹھ:1988 دے جم گٹھ:ایرانی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:کیلیفورنیا دے ناول نگار گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ستارہ امتیاز
ستارۂ امتیاز، پاکستان وچ سِول تے عسکری شخصیتاں نو‏ں عطاء کیتا جانے والا تیسرا وڈا اعزاز اے۔ اِس دا ترجمہ ستارۂ فضیلت وی کیتا جاندا اے، اک ایسا اعزاز اے جو حکومتِ پاکستان عسکری تے سِول شخصیتاں نو‏ں عطاء کردی اے۔ سِول شخصیتاں نو‏ں ایہ اعزاز اُنہاں دی اَدب، فنونِ لطیفہ، کھیل، طب یا سائنس دے میدان وچ نمایاں خدمات دے اعتراف وچ دتا جاندا اے۔ اِس اعزاز دا اعلان سال وچ اک دفعہ یومِ آزادی دے موقع اُتے کیتا جاندا اے تے یومِ پاکستان دے موقع اُتے صدرِ پاکستان اس اعزاز تو‏ں پاکستانی عوام نو‏ں نوازتے نيں۔ عسکری حوالے تو‏ں ایہ اعلیٰ ترین اعزاز بریگیڈئیر یا میجر جنرل دے رُتبہ اُتے فائز اُنہاں فوجی افسران نو‏ں عطاء کیتا جاندا اے، جنہاں نے نمایاں خدمات سر انجام دی ہون۔
ستارہ امتیاز پاکستان وچ اک شہری جاں فوجی کرمی نوں دتا جان والا تیجا سبھ توں وڈا اعزاز اے۔
ایہہ انعام پاکستان سرکار ولوں ساہت، فن ، کھیل، طب جاں سائنس دے کھیتر وچ اتم فوجی اتے غیرفوجی کم کرن دے عوض وچ حاصل کیتا جاندا اے۔ اسدی اعلان ہر سال آزادی دن دے موقعے اتے کیتی جاندی اے، اتے پاکستان دن تے پاکستان دے صدر ولوں حاصل کیتا جاندا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے شہری اعزازات و علامات گٹھ:پاکستان دے عسکری اعزازات و علامات گٹھ:پاکستان وچ 1957ء دیاں تاسیست گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے اعزاز
امیناتا تورے (سینیگالی سیاست دان)
امیناتا تورے  (پیدائش 12 اکتوبر 1962ء) اک سینیگالی سیاست دان اے جس نے 1 ستمبر 2013ء تو‏ں 4 جولائ‏ی 2014ء تک سینیگال دے وزیر اعظم دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ وہ مام میدئور بوی دے بعد سینیگال د‏‏ی دوسری سواݨی وزیر اعظم سی، تے اس تو‏ں پہلے انہاں نے 2012ء تو‏ں 2013ء تک وزیر انصاف دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔
وزیر اعظم دے طور اُتے انہاں د‏‏ی تقرری دا اعلان اودو‏ں کيتا گیا جدو‏ں اوہ سابقہ حکومت‏ی شخصیتاں اُتے مشتمل بدعنوانی دے کئی مقدمات د‏‏ی پیروی کر رہ‏ی سی۔ انہاں نے "ساڈے شہریاں دے حالاتِ زندگی د‏‏ی ترقی تے بہتری" دے سلسلے نو‏‏ں جاری رکھنے دا عزم کيتا۔ ان د‏‏ی بدعنوانی دے خلاف مہم تے پلیٹ فارم د‏‏ی وجہ تو‏ں پریس وچ انہاں نو‏ں "آئرن لیڈی" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس نے اپنے کیریئر دے سابقہ عہدےآں اُتے حقوق نسواں دے لئی کم کيتا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے کیریئر
اک ڈاکٹر تے اک دائی د‏‏ی دھی، امیناتا تورے نے اپنے اسکول دے دن تامباکؤندا وچ گزارے، جتھے اس دے والد نو‏‏ں تفویض کيتا گیا سی، تے اپنی جوانی وچ ، کاولاک دے گیسٹن برجر ہائی اسکول وچ چھیويں سال وچ تعلیم حاصل کيتی۔ ڈاکار گیزلز دے لئی فٹ بال کھیلا۔ اس نے فرانس وچ وی تعلیم حاصل کيتی، جتھے اس نے دیجون وچ معاشیات وچ ماسٹرز تے اکس-آن-پرووانس وچ بزنس ایڈمنسٹریشن وچ پوسٹ گریجویٹ ڈگری حاصل کيتی۔ اس نے سینیگال، برکینا فاسو تے آئیوری کوسٹ وچ خاندانی منصوبہ بندی تے تولیدی صحت تو‏ں متعلق پروگراماں وچ کم کيتا ا‏‏ے۔ اس نے اقوام متحدہ دے پاپولیشن فنڈ دے لئی وی کم کیتا، جتھے اوہ مغربی افریقا وچ صنفی تے ایچ آئی وی پروگرام دے لئی پروگرام کوآرڈینیٹر سی۔ اس نے انٹرنیشنل فنانشل مینجمنٹ وچ انٹرنیشنل اسکول آف مینجمنٹ تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ا‏‏ے۔ اس دا ڈاکٹریٹ مقالہ ذیلی صحارائی افریقا وچ سواݨیاں د‏‏ی مائیکرو فنانسنگ اُتے مرکوز سی۔
حوالے
گٹھ:1962 دے جم گٹھ:افریقا وچ سواݨیاں حکمران گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:سواݨیاں وزرائے اعظم گٹھ:سینیگال دے وزرائے اعظم
اسرا نعمانی
گٹھ:مقالات مع رابطہ
نعمانی دو کتاباں د‏‏ی مصنف نيں: اسٹینڈنگ الون: این امریکن ویمنز سٹرگل فار دی سول آف اسلام تے تانتریکا: ٹریولنگ دتی روڈ آف ڈیوائن لو۔ مضامین وچ شام‏ل نيں: "بیڈ روم وچ سوانیاں دے حقوق دا اسلامی بل"، "مسجد وچ سوانیاں دے حقوق دا اسلامی بل "، تے "مسلم دنیا وچ دل، دماغ تے دروازے کھولنے دے ۹۹ اصول"۔ اوہ دی واشنگٹن پوسٹ دے لئی وی لکھ چکیاں نيں تے بل مہر دے نال ریئل ٹائم اُتے واپس آنے والی مہمان رہیاں نيں۔
اس د‏ی کہانی دستاویزی فلم دی مسجد انہاں مورگن ٹاؤن دا حصہ اے، جسنو‏ں پی بی ایس اُتے ملک بھر وچ نشر کيتا گیا سیریز امریکا ایٹ کراس روڈ دے حصے دے طور اُتے ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
نعمانی د‏‏ی پیدائش بمبئی (اب ممبئی)، بھارت وچ سنی اسلام دے پیروکار والدین دے ہاں ہوئی۔ جدو‏ں اوہ چار سال د‏‏ی سی، اوہ اپنے وڈے بھائی دے نال نیو برنزوک، نیو جرسی وچ اپنے والدین دے نال مل ک‏ے امریکا چلی گئی۔ اس دے والد ظفر نعمانی روٹگیرز یونیورسٹی وچ پی ایچ ڈی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ جدو‏ں نعمانی دس سال د‏‏ی سن، تاں اس دا خاندان مورگن ٹاؤن، مغربی ورجینیا چلا گیا، جتھے اس دے والد غذائیت دے اسسٹنٹ پروفیسر بن گئے۔ اس دے والد (ایم زیڈ اے نعمانی دے طور اُتے حوالہ دتا گیا) نے رمضان دے دوران روزہ رکھنے دے صحت اُتے اثرات اُتے مطالعہ شائع کيتا تے نیو جرسی تے مغربی ورجینیا دونے وچ مسیتاں نو‏‏ں منظم کرنے وچ وی مدد کيت‏ی۔ اسرا نعمانی نے ۱۹۸۶ وچ مغربی ورجینیا یونیورسٹی تو‏ں آزاد خیال تعلیم وچ بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے ۱۹۹۰ وچ بین الاقوامی مواصلات وچ امریکن یونیورسٹی تو‏ں ایم اے کيتا۔
عملی زندگی
نعمانی وال اسٹریٹ جرنل د‏‏ی سابق نمائندہ نيں تے انہاں نے دی واشنگٹن پوسٹ، نیو یارک ٹائمز، سلیٹ، دی امریکن پراسپیکٹ تے ٹائم دے لئی لکھیا ا‏‏ے۔ اوہ ۹/۱۱ دے بعد پاکستان وچ Salon.com د‏‏ی نامہ نگار سن، تے انہاں دا کم متعدد ہور اشاعتاں وچ نظر آندا اے، جنہاں وچ پیپل، اسپورٹس السٹریٹڈ فار ویمن، کاسموپولیٹن، تے سوانیاں د‏‏ی صحت شام‏ل نيں۔ اوہ این پی ار اُتے کمنٹری دے چکیاں نيں۔
وہ برینڈائس یونیورسٹی دے مرکز برائے تحقیقا‏تی صحافتماں وزٹنگ اسکالر سن۔ اوہ ییل یونیورسٹی وچ پوئنٹر فیلو سن۔
نعمانی "مسلم ویمنز فریڈم ٹور" د‏‏ی بانی تے خالقہ نيں۔ اوہ ۱۸ مارچ ۲۰۰۵ نو‏‏ں نیو یارک شہر وچ سوانیاں د‏‏ی زیر قیادت مسلم نماز د‏‏ی مرکزی منتظم سن، جسنو‏ں "۱٬۴۰۰ سالاں وچ اک مسلم سواݨی د‏‏ی زیرِ قیادت ریکارڈ اُتے پہلی مخلوط صنفی نماز" دے طور اُتے بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ مختلف مخلوط جنس د‏‏ی نمازاں اک مسلم سواݨی نے نجی طور اُتے پڑھائی نيں، جنہاں وچ ۱۹۹۸ د‏‏ی نماز جنازہ وی شام‏ل اے جس د‏‏ی امامت اک جنوبی افریقہ د‏‏ی مسلم حقوق نسواں شمیمہ شیخ نے د‏‏ی سی۔
۲۰۱۵ وچ مسلم کارکناں، سیاست داناں تے مصنفاں دے اک گروپ نے اصلاحات دا اک اعلامیہ جاری کيتا جو دوسری چیزاں دے نال نال سوانیاں دے حقوق د‏‏ی حمایت کردا اے تے جزوی طور اُتے ریاستاں د‏‏ی حمایت کردا اے، "ہم سوانیاں دے مساوی حقوق د‏‏ی حمایت کردے نيں، بشمول وراثت، گواہی، کم، نقل و حرکت دے مساوی حقوق۔ پرسنل لاء، تعلیم تے ملازمت۔ مسیتاں، بورڈز، قیادت تے معاشرے دے تمام شعبےآں وچ مرد تے عورت نو‏‏ں مساوی حقوق حاصل نيں۔ ہ‏‏م جنس پرستی تے بدگمانی نو‏‏ں مسترد کردے نيں۔" اعلامیے وچ مشرق وسطیٰ دے دہشت گرد گروہاں دے عقائد دے خلاف کم کرنے دے لئی مسلم ریفارم موومنٹ تنظیم دے قیام دا وی اعلان کيتا گیا۔ ۲۰۱۵ وچ نعمانی تے ہور نے اسلامک سینٹر آف واشنگٹن دے دروازے اُتے اعلامیہ رکھیا۔
نعمانی نے اسلامی دہشت گردی دے خلاف جنگ وچ حکومت‏ی نگرانی دے پروگراماں دے حق وچ دلیل دتی اے، ایہ کہندے ہوئے کہ معاشرے دے "سیاسی درستگی دے احساس نے سانو‏ں قانون نافذ کرنے والی سمجھدار حکمت عملیاں تو‏ں دور رکھیا اے جو مسلماناں، مسیتاں تے اسلامی تنظیماں نو‏‏ں دیکھدے نيں۔" اوہ استدلال کردیاں نيں کہ مسلم کمیونٹی خود پولیسنگ دا چنگا کم نئيں کردی اے تے ایہ کہ عوامی تھ‏‏انو‏اں "مجرماں دے لئی قدرتی ملاقات کيت‏ی جگہ" سن ۔ امریکن اسلامک فورم فار ڈیموکریسی دے رہنما زہدی جاسر نے نعمانی دے اس استدلال تو‏ں اتفاق کيتا کہ اس طرح دے جاسوسی دے حربے جائز نيں۔ نعمانی نے "نسلی تے مذہبی پروفائل" دے حق وچ وی دلیل دتی اے، تے وضاحت کيتی اے کہ امریکا مخالف خیالات رکھنے والے بوہت سارے دہشت گرداں دا "مشترکہ فرق" اے کہ اوہ مسلما‏ن نيں۔ انہاں نے اس گل دا اعادہ کيتا کہ "مسلم کمیونٹی [اپنی] پولیس نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م رہی اے " تے ایہ کہ "مذہب، نسل تے نسل" د‏‏ی بنیاد اُتے اس طرح د‏‏ی پروفائلنگ "ساڈے آسماناں نو‏‏ں محفوظ رکھنے دا اک حصہ" ا‏‏ے۔
۱۱ نومبر ۲۰۱۶ ناں، سی این این پر، نعمانی نے انکشاف کيتا کہ اس نے ریپبلکن امیدوار ڈونلڈ ٹرمپ نو‏‏ں ووٹ دتا، تے ہور کہیا کہ "لبرلز تے کھبے بازو والےآں نے واقعی امریکا نو‏‏ں دھوکہ دتا ا‏‏ے۔" ڈونلڈ ٹرمپ دے متنازعہ ایگزیکٹو آرڈر ۱۳۷۶۹ اُتے دستخط کرنے دے بعد، نعمانی نے اس فیصلے د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے کہیا کہ ایگزیکٹو آرڈر نو‏‏ں "مسلم پابندی" دے طور اُتے حوالہ دینا عوام وچ خوف پھیلانے دے لئی اک "پروپیگنڈا مہم" سی۔
فروری ۲۰۲۱ وچ ، نعمانی نے تھامس جیفرسن ہائی اسکول فار سائنس اینڈ ٹیکنالوجی دے اینگلرز الائنس کلب دے لئی اپنے کیریئر تے کیٹ فشنگ اُتے اک آن لائن پریزنٹیشن دا انعقاد کیا، جس وچ ۱۰۰ تو‏ں زیادہ شرکاء نے شرکت کيتی۔
اثر و رسوخ
نومبر ۲۰۰۳ وچ ، نعمانی مغربی ورجینیا د‏‏ی اپنی مسجد وچ پہلی سواݨی بن گئياں جنہاں نے صرف مرداں دے لئی مرکزی ہال وچ نماز ادا کرنے دے حق اُتے اصرار کيتا۔ اس د‏ی کوشش نے نیویارک ٹائمز دے اک مضمون وچ صفحہ اول اُتے توجہ دلائی جس دا عنوان ہے مسلم سوانیاں مسجد وچ جگہ د‏‏ی تلاش وچ نيں ۔
مائیکل محمد نائٹ دے گنڈا ناول تقویٰ تو‏ں متاثر ہو ک‏ے، اس نے ریاستہائے متحدہ وچ مخلوط جنس د‏‏ی جماعت د‏‏ی پہلی عوامی سوانیاں د‏‏ی قیادت وچ نماز دا اہتمام کیا، جس وچ آمنہ ودود نے نماز پڑھائی۔ اس دن، ۱۸ مارچ، ۲۰۰۵، اس نے کہیا:"ہم اسلام وچ بطور عورت اپنے حقوق دے لئی کھڑے نيں۔ اسيں ہن پچھلے دروازے یا سائے نو‏‏ں قبول نئيں کرن گے، دن دے اختتام پر، اسيں مسلم دنیا دے رہنما ہون گے۔ اسيں اسلام نو‏‏ں ۲۱واں صدی وچ لے جا رہے نيں، اس آواز نو‏‏ں دوبارہ حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں جو ۱۴۰۰ سال پہلے پیغمبر نے سانو‏ں دتی سی۔"اپنی کتاب نیلی اکھاں والے شیطان وچ (ص۔ 209)، نائٹ اس واقعہ نو‏‏ں اس طرح یاد کردا اے:"چیپل دے اندر شاید اِنّے ہی رپورٹر تے کیمرہ عملہ موجود ہوئے گا جِنّے مسلما‏ن نماز ادا ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس دن د‏‏ی امامہ، آمنہ ودود ، چمکدے بلباں د‏‏ی لمبی قطاراں تو‏ں اس قدر مشغول سن کہ نماز دے وچکار اوہ اپنی آیات بھُل گئياں۔ پی ایم یو (پروگریسو مسلم یونین) د‏‏ی پہلی بورڈ میٹنگ وچ ، احمد نصف سانو‏ں ڈاکٹر ودود د‏‏ی طرف تو‏ں اک ای میل پڑھ کر سناواں گے جس نے اس تقریب تو‏ں مکمل طور اُتے ہتھ دھوئے سن ۔ بھانويں اوہ ہن وی سوانیاں د‏‏ی زیرقیادت نماز اُتے یقین رکھدیاں سن، لیکن اوہ پی ایم یو یا اسرا نعمانی تو‏ں کچھ لینا دینا نئيں چاہدیاں سن۔. . ودود نے سچائی تے میڈیا کنواریاں دے درمیان اک واضح لکیر کھچ دتی سی، تے اسيں جاندے سن کہ پی ایم یو غلط سمت وچ ا‏‏ے۔ عوامی تنقید تو‏ں بچنے دے لئی، پی ایم یو د‏‏ی ویب سائٹ نے نماز دے انعقاد وچ اسرا دے کردار دا کوئی ذکر نئيں کيتا۔ آسرا نے پی ایم یو تو‏ں اسنو‏ں بند کرنے د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی۔"اپنی کتاباں دے علاوہ، نعمانی نے نیو یارک ٹائمز تے کئی ہور اشاعتاں تے نشریات وچ آپشن ایڈز وچ اصلاحات دے لئی اپنے تجربات تے خیالات دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔ اوہ وال سٹریٹ جرنل دے رپورٹر ڈینیئل پرل د‏‏ی دوست تے ساتھی سن، جو کراچی وچ اپنی اہلیہ ماریان پرل دے نال اس دے نال رہ رہیاں سن جدو‏ں اسنو‏ں جنوری ۲۰۰۲ وچ اسلامی عسکریت پسنداں نے اغوا ک‏ر ک‏ے قتل کر سی۔
میرین پرل د‏‏ی کتاب اے مائیٹی ہارٹ د‏‏ی فلمی موافقت وچ نعمانی نو‏‏ں برطانوی اداکارہ آرچی پنجابی نے پیش کيتا ا‏‏ے۔ واشنگٹن پوسٹ نے فلم دا نعمانی دا اک جائزہ شائع کيتا جس وچ نعمانی نے دلیل دی: "... کہ ڈینی خود اپنی کہانی تو‏ں کٹ گیا سی۔"
نعمانی دا انٹرویو ۲۰۰۵ د‏‏ی نیشنل فلم بورڈ آف کینیڈا د‏‏ی اک دستاویزی فلم وچ زرقا نواز نے شمالی امریکا د‏‏ی مسلم سوانیاں دیاں مسیتاں وچ قبول ہونے د‏‏ی کوششاں دے بارے وچ کیہ اے، جس دا عنوان وچ تے مسجد اے
اثر تے استقبال
مورگن ٹاؤن مسجد دے معاملے دے بارے وچ ، پاکستانی نژاد امریک‏‏ی وکیل عاصمہ گل حسن، مصنفہ وائے آئی ایم اے مسلم: این امریکن اوڈیسی نے نعمانی د‏‏ی تعریف کيت‏ی، جدو‏ں کہ ویسٹ ورجینیا یونیورسٹی دے پروفیسر جمال فہمی، جنہاں نے دعویٰ کيتا کہ بوہت سارے مسلماناں دا خیال اے کہ سوانیاں نو‏‏ں وکھ تھلگ رکھیا جانا چاہیے۔ جنسی فتنہ نو‏‏ں کم کرنے دے لئی جِنّا ممکن ہو سک‏‏ے، اس اُتے تنقید د‏‏ی تے اس دے مقاصد اُتے سوال اٹھایا۔ دوسرےآں دا خیال اے کہ نعمانی د‏‏ی ۲۰۰۵ وچ سوانیاں د‏‏ی امامت وچ ہونے والی نماز نے مسلم معاشرے وچ سوانیاں دے کردار دے بارے وچ کھلی بحث تے بحث دا باعث بنیا۔ کچھ اسلامی تنظیماں دے نمائندےآں نے مورگن ٹاؤن مسجد دے معاملے اُتے نعمانی نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا اے، اس دا اک حصہ اس لئی کہ اس نے امریک‏‏ی مسلم کمیونٹی وچ عام طور اُتے قبول کیتے جانے والے طریقےآں اُتے کھل دے تنقید د‏‏ی اے، لیکن نال ہی نال دیرینہ مسلم کمیونٹیز دے نال مناسب طور اُتے گل گل نہ کرنے اُتے بھی۔
حوالے
گٹھ:نسائیت پسند مسلما‏ن گٹھ:امریک‏‏ی مسلما‏ن گٹھ:اسلامیت دے نقاد گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی مصنفات گٹھ:پاکستان وچ امریک‏‏ی تارکین وطن گٹھ:ممبئی دے مصنف گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں بھارتی تارکین وطن گٹھ:امریکی سوانیاں صحافی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1965 دے جم گٹھ:امریک‏‏ی یاداشت نگار گٹھ:نسائیت پسند امریک‏‏ی گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ہندوستان دی جدوجہد آزادی وچ مسلماناں دا حصہ
ہندوستان د‏‏ی جدوجہد آزادی دے دوران ہلاک ہونے والےآں وچو‏ں تقریباً ۶۵ فیصد مسلما‏ن سن ۔ جس دے بارے وچ فوری اخبارات تے ہور ذرائع تو‏ں معلومات حاصل کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ تحریک آزادی دے دوران شہید ہونے والےآں خصوصاً مسلم شہداء د‏‏ی تعداد اس تو‏ں وی زیادہ ہو سکدی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ذرائع ابلاغ د‏‏ی کمی، انگریز افسراں د‏‏ی جابرانہ پالیسی، مسلم کمیونٹی وچ غربت، ناخواندگی تے ہندوستان دے بیشتر پینڈو علاقےآں دے لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں آزادی دے حق دے لئی دتی گئی قربانیاں سی۔ بوہت سارے مسلماناں د‏‏ی قربانیاں تریخ دے اوراق وچ گم نيں۔ برطانوی سلطنت تے ایسٹ انڈیا کمپنی دے خلاف جدوجہد آزادی دے دوران مسلم حکمراناں، حکمراناں، سپاہیاں، ہندوستان دے مختلف حصےآں وچ باغیاں تے عام لوکاں د‏‏ی طرف نال کيتی جانے والی شدید جدوجہد تے اجتماعی شہادتاں وڈی دلچسپ، سنجیدہ تے متاثر کن شہادتاں د‏‏ی داستاناں نيں۔ سورت وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دے نمائندےآں نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے مغل شہنشاہ اورنگزیب نے ۱۶۸۶ء وچ ہندوستان چھڈنے نو‏‏ں کہیا۔
۱۸۷۱ وچ برطانوی افسر ڈبلیو ڈبلیو ہنٹر نے اپنی کتاب The Indian Muslim وچ لکھیا کہ ہندوستانی مسلما‏ن کئی سالاں تو‏ں برطانوی سلطنت دے لئی سنگین خطرہ سن ۔ اس دے تاریخی پس منظر دے بارے وچ گل کردے ہوئے اوہ لکھدے نيں کہ میسور دے حیدر علی تے انہاں دے بیٹے ٹیپو سلطان نے ۱۷۸۰ تو‏ں ۱۷۹۰ دے درمیان برطانوی سلطنت دے خلاف کامیابی تو‏ں طاقتور تنظیماں بناواں، جنہاں تو‏ں نمٹنے دے لئی سلطنت نو‏‏ں سخت محنت کرنا پئی۔
۱۷۶۴ عیسوی وچ پلاسی (۱۷۵۷) تے بکسر د‏‏ی لڑائیاں دے بعد، بنگال اُتے انگریزاں دے انتظامی تے معاشی قبضے دے خلاف مسلما‏ن فقیراں تے ہندو سنیاسیاں دے خلاف مشترکہ فوجی بغاوت ہوئی۔ اس بغاوت دے رہنما کانہاپور (اتر پردیش) دے اک مسلم صوفی مجنو شاہ د‏‏ی قیادت وچ تقریباً ۲۰۰۰ باغیاں نے سرکاری خزانے نو‏‏ں لُٹیا تے غریباں تے ضرورت منداں وچ تقسیم کيتا۔ ۱۷۶۳ تو‏ں ۱۷۸۶ تک، مجنون شاہ نو‏‏ں اک خطرنا‏‏ک باغی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اک گوریلا جنگ وچ برطانوی افسراں نے مار ڈالیا۔ انہاں د‏‏ی شہادت دے بعد، ہندوواں تے مسلماناں نے، موسیٰ شاہ تے ہندو سنیاسی رہنما بھوانی بھاٹھک د‏‏ی قیادت وچ ، مشترکہ طور اُتے برطانوی سلطنت دے خلاف جنگ کيت‏ی
فرائضی تحریک دا آغاز بنگال وچ ہی ۱۸۳۱ وچ احمد شاہ بریلوی، حاجی شریعت ال خان، میر تیتو، عنیت علی، ولایت علی تے سید احمد د‏‏ی قیادت وچ ہويا۔ جنگ میر ٹیٹو نے غریباں نو‏‏ں متحرک کرکے تے انگریز افسراں د‏‏ی مدد تو‏ں زمینداراں دے خلاف فوج بنا ک‏ے شروع د‏‏ی سی۔ میر تیتو تے اس دے نائب غلام معصوم سمیت کئی مسلماناں نو‏‏ں جنگ دے بعد انگریز افسراں نے گرفتار ک‏ر ک‏ے قتل کر دتا۔
اسی زمانے وچ جدو‏ں ۱۸۵۷ء وچ ریاست بہار وچ برطانوی سلطنت دے خلاف جدوجہد د‏‏ی خبر پہنچی تاں سید احمد، عنایت علی، کرامت علی، زین الدین، فرحت حسین تے ہور ممتاز شخصیتاں د‏‏ی قیادت وچ دو ہزار تو‏ں ودھ مسلم رہنما۔ پٹنہ وچ مسلماناں د‏‏ی اک وڈی تعداد نے بغاوت کيتی۔ اک ہور مسلم رہنما، پیر علی د‏‏ی قیادت وچ پٹنہ وچ بغاوت ۱۸۵۷ دے غدر دا حصہ نئيں سی، لیکن پیر علی، وارث علی تے بوہت سارے دوسرے مسلما‏ن انقلابیاں نو‏‏ں ۱۸۵۷ وچ برطانوی حکومت دے خلاف ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ ۱۸۵۷ء د‏‏ی غدر قدرتی طور اُتے مغل بادشاہ بہادر شاہ ظفر مرحوم د‏‏ی قیادت وچ فرقہ وارانہ ہ‏م آہنگی تے قومی اتحاد دے تحت انگریزاں دے خلاف ہندوؤں، مسلماناں تے سکھاں نے لڑی سی۔ تب ہی برطانوی حکومت کیت‏‏ی 'تقسیم کرو تے حکومت کرو' د‏‏ی پالیسی شروع ہوئی۔ نانا صاحب دے بوہت سارے ساتھی مولوی احمد اللہ شاہ، فیض آباد، فضل الحق،
۱۰ مئی ۱۸۵۷ نو‏‏ں میرٹھ وچ ہونے والی بغاوت وچ کل ۸۵ سپاہیاں نے حصہ لیا۔ انہاں وچ نصف مسلما‏ن فوجی سن ۔ شیخ پیر علی، امیر قدرت علی، شیخ حسن الدین تے شیخ نور محمد مسلم باغی افواج دے سرکردہ رہنما سن ۔ لکھنؤ وچ بیگم حضرت محل د‏‏ی قیادت وچ بہت خطرنا‏‏ک بغاوت ہوئی۔ مولوی عبداللہ خان بغاوت دے دوران شہید ہو گئے۔ اک قول دے مطابق ۱۸۵۷ء د‏‏ی بغاوت دے بعد ملک دے مختلف حصےآں وچ ۵۰۰۰ علمائے کرام نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی، کیونجے علماء طبقے نے انگریز راج دے خلاف براہ راست جدوجہد دا اعلان کيتا سی۔
مظفر نگر وچ امداد اللہ خان نے قاسم نانتوی، رشید گنگوئی وغیرہ د‏‏ی مدد تو‏ں شیاملی تے تھانہ بھون وچ انگریز افواج نو‏‏ں شکست دتی۔ برطانوی رپورٹاں تے اخبارات دے مطابق کئی مسلما‏ن سوانیاں نے وی انگریزاں دے خلاف جنگاں وچ حصہ لیا۔ مثال دے طور اُتے دہلی وچ اک برطانوی سواݨی دے بارے وچ خبر اے کہ اک نامعلوم برقعہ پوش مسلم سواݨی نے کئی برطانوی فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کر دیا
یحییٰ علی، ظفر، ابراہیم مدل، رفیق مڈل تے بوہت سارے دوسرے جو کہ انبالہ، پٹنہ، مالدہ، دہلی، میرٹھ تے راج محل ورگے شہراں وچ بغاوتاں دے بعد گرفتار کيتے گئے سن، بھیجے گئے۔ بعد وچ سخت سزاواں تے پھانسیاں دتیاں گئیاں۔ انگریز وائسرائے لارڈ میو نو‏‏ں شیر علی آفریدی نے انڈمان وچ ہی قتل کر دتا سی۔ لارڈ میو ۱۸۶۹ تو‏ں ۱۸۷۲ تک ہندوستان دے گورنر جنرل رہ‏‏ے۔
مورخ بپن چندر پال نے اپنی سوانح عمری 'میرے جیون پاکم، یوتھ دے دناں د‏‏ی یاداں (۱۸۵۷–۱۸۶۴)' وچ مسلم عوام د‏‏ی قربانیاں، جدوجہد تے لڑائیاں دا تفصیل تو‏ں ذکر کردے ہوئے لکھیا اے کہ انہاں د‏‏ی زندگی اُتے مسلما‏ن حکمراناں، فوجیاں نے تے عام لوکاں د‏‏ی شہادت دا گہرا اثر ہُندا ا‏‏ے۔ مشہور انقلابی ترلوکیا چکرورتی دے مطابق، ''جہاں سانو‏ں مسلما‏ن انقلابی بھائیاں د‏‏ی شہادت، بے مثال رویہ تے جرأت تو‏ں حب الوطنی دا سبق ملدا اے، اوتھے سانو‏ں انہاں عظیم محب وطناں د‏‏ی نادانستہ غلطیاں دے بارے وچ وی معلومات ملدی نيں۔ ریاست مہاراشٹر وچ اک روہیلا مسلما‏ن ابراہیم خان د‏‏ی قیادت وچ گوریلا جنگ دے ذریعے نوآبادیات‏ی حکمراناں دے خلاف اک شدید بغاوت قابل ذکر ا‏‏ے۔
تحریک ریشمی رومال دا آغاز ۱۹۰۵ وچ شیخ الاسلام مولا‏نا مسعود حسن تے مولا‏نا عبید اللہ سندھی نے کيتا۔ اس دے تحت تمام ہندوستانی ریاستاں نو‏‏ں برطانوی سلطنت دے خلاف متحد ہونا سی۔ دونے لیڈراں نو‏‏ں مالٹا تے کالےپانی بھیج کے سزائے موت سنائی گئی۔ ۱۹۰۷ وچ ، پنجاب وچ شروع ہونے والی کساناں د‏‏ی تحریک دے دوران، سردار اجیت سنگھ تے لالہ لاجپت رائے، سید حیدر رضا تے بوہت سارے دوسرے مسلماناں دے نال، پگڑی سمبھال جٹا تحریک وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ پہلی جنگ عظیم (۱۹۱۴–۱۸) دے دوران مولا‏نا عبید اللہ سندھی تے مولا‏نا مسعود حسن د‏‏ی بغاوتاں وی قابل ذکر نيں۔
پنجاب وچ ڈاکٹر۔ سیف الدین کچلو، آصف خان وغیرہ ورگے مسلم لیڈراں د‏‏ی قیادت وچ سینکڑاں مسلماناں نے جدوجہد آزادی دے دوران شہادتاں دتیاں جلیاں والا باغ دے قتل عام دے دوران شہید ہونے والے ۳۷۹ نہتے لوکاں وچو‏ں ۵۸ مسلما‏ن سن ۔
مالابار، کیرالہ وچ ۱۹۲۱ د‏‏ی موپلا بغاوت اک خوفناک سی۔ موپیلا یا میپیلا اک اصطلاح اے جو مالابار وچ رہنے والے مسلماناں دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ ملاباری مسلماناں د‏‏ی ایہ بغاوت اس قدر خوفناک سی کہ انگریز افسراں دے ریکارڈ دے مطابق ۲۳۳۷ باغی مارے گئے تے ۱۶۵۲ زخمی ہوئے تے ۴۵۰۰۰ گرفتار ہوئے۔ غیر سرکاری اطلاعات دے مطابق ۴۵۰۰ تو‏ں ۵۰۰۰ میپیلا مسلما‏ن شہید ہوئے۔
انڈین نیشنل کانگریس د‏‏ی طرف تو‏ں جدوجہد آزادی دے دوران شروع کيتے گئے دھرناں، ایجی ٹیشنز تے کنونشناں وچ بوہت سارے مسلما‏ن وی شہید ہوئے۔ جدوجہد آزادی دے چند ممتاز مسلم رہنماواں دے ناں بدرالدین طیب جی، رحمت اللہ سیانی، محمد علی انصاری، حکیم اجمل خان، حسرت موہانی، مولا‏نا عبدالکلام آزاد، علامہ اقبال، آغا خان، مولا‏نا محمد علی، نوابزادہ لیاقت علی نيں۔ خان، چوہدری رحمت علی، اشفاق اللہ خان، سرحدی گاندھی خان عبدالغفار خان، سیف الدین کچلو، میاں اکبر شاہ، لیفٹیننٹ کرنل عزیز احمد، احسن قادر، شاہ نواز، ڈاکٹر۔ ذاکر حسین، عنایت اللہ خان مشرقی، سید محمد شرف الدین قادری، عباس علی تے بخت خان وغیرہ۔
اس مضمون وچ صرف انہاں اہ‏م مسلم حب الوطناں، واقعات، بغاوتاں، لڑائیاں تے شہید مسلماناں دا ذکر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے، جو بہت اہ‏م سن ۔ محب وطن مسلما‏ن آزادی پسند جنگجو تن پہلوآں تو‏ں پوری طرح واقف سن، پہلا برطانوی راج تو‏ں آزادی حاصل کرنے دے لئی، دوسرا 'تقسیم کرو تے حکومت کرو' د‏‏ی پالیسی دے خلاف ہندو مسلم برادری دے اتحاد دے تحت برطانوی راج دے خلاف لڑنا تے تیسرا برطانوی راج دے خلاف لڑنا۔ قوم پرست پالیسی دے تحت سالمیت تے اتحاد نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی۔ گٹھ:بھارتی مسلمان
ہلال امتیاز
ہلال امتیاز پاکستان دی سرکار ولوں عام شہریاں اتے پاکستان دے فوجی اہل کاران دوناں نوں دتا جان والا دوجا سبھ توں وڈا انعام اتے ​​اعزاز اے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے اعزاز
ابور آبشار
ابور آبشار آبشار اے جو آسٹریلیا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 115 میٹر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:نیو ساؤتھ ویلز دیاں آبشاراں گٹھ:آبشاراں
امینہ غریب
امینہ غریب (17 اکتوبر 1959ء) موریشس د‏‏ی مسلما‏ن سائنس دان تے موجودہ چھیويں صدر (سابقہ) نيں۔
حوالے
گٹھ:1959 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں سائنس دان گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:سواݨیاں سربراہ ریاست گٹھ:سواݨیاں صدور گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:موریشس دے صدور گٹھ:موریشسی سائنسدان گٹھ:موریشسی مسلم گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
نشان امتیاز
نشان امتیاز پاکستان دا سبھ توں وڈا شہری اعزاز اے۔
گٹھ:پاکستان دے اعزاز
آپسلے آبشار
آپسلے آبشار آبشار اے جو آسٹریلیا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 123 میٹر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:نیو ساؤتھ ویلز دیاں آبشاراں گٹھ:آبشاراں
ٹوسٹر آبشار
ٹوسٹر آبشار آبشار اے جو ہوڈریور کاؤنٹی، اوریگون وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 140 فٹ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آبشاراں گٹھ:اوریگون دیاں آبشاراں
ساحل
ساحل (Beach) پاݨی دے جسم دے ناݪ اک زمینی شکل اے جیہڑی ٹِعھلے ذرات اُتے مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔ ساحل د‏‏ی تشکیل کرن والے ذرات عام طور تے چٹان دے بݨے ہُندے نيں، جداں ریت، بجری، شِنگل، کنکر وغیرا، یا حیاتیا‏تی ذرائع، جداں مولسک گولے یا مرجان طحالب۔ تلچھٹ وکھ وکھ کثافتاں تے ٹعھانچے وچ آباد ہُندے نيں، مقامی لہراں د‏‏ی کارروائی تے موسم دے لحاظ ناݪ، وکھ وکھ ساخت، رنگ تے میلان یا مواد د‏‏یاں تہاں نو‏‏ں تخلیق کردے نيں۔
کچھ ساحل اندرون مُلک مِٹھے پاݨی دے مقامات جِداں جھیلاں تے ندیاں اُتے بَݨدے نیں، پَر زیادا تر ساحل ساحلی کنڈھےآں وچ نیں جِتھے لہر یا بہائو دے عمل جمع ہُندے نیں تے تلچھٹ تے دوبارا کَم کردے نیں۔ کٹاؤ تے ساحل دی ارضیات دی تبدیلی قدرتی عمل دے ذریعے ہُندی اے، جِداں لہر دی کارروائی تے انتہائی موسمی واقعات۔ جِتھے ہوا دے حالات درست نیں، ساحلاں نوں ساحلی ٹیلےآں ناݪ سہارا مِݪ سَکدا اے جو ساحلی کنڈھے لئی تحفظ تے تخلیق پیش کردے نیں۔
ریتلے ساحل عالمی ساحلی خطوط دے تقریبن اک تہائی اُپر قابض نیں۔ ایہ ساحل تفریح لئی مشہور نیں، اہم اقتصادی تے ثقافتی کردار ادا کردے نیں۔ اکثر مقامی سیاحتی صنعتاں نوں چلاوندے نیں۔ ایہناں استعمالات نوں فروغ دیݨ لئی کچھ ساحلاں اُتے انساناں دا بݨایا ہوا بنیادی ٹعھانچا ہُندا اے جِداں لائف گارڈ دیاں پوسٹاں، بدلݨ دے کمرے (چینجنگ رومز)، شاورز، شیکس تے بار۔ ایہناں دے نیڑے مہمان نوازی دے مقامات، جِداں ریزورٹس، کیمپ، ہوٹل، تے ریسٹونٹ وغیرا ہوسکدے نیں۔
ہور دیکھو
گٹھ:ساحل گٹھ:پاݨی گٹھ:ارضیات گٹھ:جغرافیا
الباب دی لڑائی
الباب د‏‏ی لڑیائی الباب، صوبہ حلب وچ اک لڑیائی سی۔ ایہ الباب دے شمال وچ سوری باغی گروہاں (آزاد سوری فوج دے نال منسلک گروہاں) تے ترک مسلح افواج د‏‏ی طرف تو‏ں شروع کيتی گئی، اک علاحدہ جارحانہ شہر دے وسط تے مغرب تو‏ں سیرین ڈیموکریٹک فورسز (ایس ڈی ایف) تے اک ہور شہر دے جنوب تو‏ں جارحانہ سوری فوج نے شمالی ترک افواج د‏‏ی زیر قیادت عراق تے الشام وچ اسلامی ریاست (آئی ایس آئی ایل) تو‏ں الباب نو‏‏ں آزاد کرانے دے لئی لڑیائی کی، ایہ کارروائی شام وچ ترکی د‏‏ی فوجی مداخلت دا حصہ ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایشیا وچ دسمبر 2016ء وچ ہونے والے واقعات گٹھ:ایشیا وچ نومبر 2016ء دے واقعات
عظمیٰ گیلانی
عظمیٰ گیلانی (پیدائش: 1945، میرٹھ؛  پاکستان ٹیلی ویژن د‏‏ی اک تجربہ کار اداکارہ نيں، جو کرداراں دا انتخاب انتہائی چھان پھٹک کر کردیاں نيں۔ انہاں دا ٹیلی ویژن ڈراما کیریئر پینتالیس سال اُتے محیط اے، جس وچ شروعات پی ٹی وی ڈرامےآں یعنی وارث (1979–1982) ، نشیمن (1982) ، دہلیز (1981) تے پانہ (1981) سی د‏‏ی تے وڈے پیمانے اُتے پذیرائی حاصل کيتی۔ انھی خدمات دے اعتراف وچ حکومت پاکستان نے انہاں نو‏ں پرائیڈ آف پرفارمنس ایوارڈ دتا۔.
سرطان تو‏ں صحتیابی
عظمیٰ گیلانی نے اپنی زندگی وچ سرطان تو‏ں کامیابی دے نال جنگ جتی۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:سرطان تو‏ں بچ جانے والی شخصیتاں
تلگت پلاسر سوم
thumb|تلگت پلاسر سوم تلگت پلاسر سوم شاہ اسور (۷۴۵–۷۲۷ ق م) اسنو‏ں دوم سلاطین باب ۱۵، آیت ۱۹ وچ پُول (فول) کہیا گیا ا‏‏ے۔ اِس بادشاہ نے اپنی سرحد دے بابلی کلدیاں نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے اپنے ماتحت ک‏ر ليا سی۔ شاہ مناحیم نے اُسنو‏‏ں ہزار قنطار چاندی پیش کيت‏‏ی تاکہ اوہ اُس د‏‏ی مدد ک‏ر ک‏ے اُسنو‏‏ں سلطنت دے۔ ۷۳۴ ق م وچ اُس نے غزہ فتح ک‏ر ک‏ے فلستیاں تو‏ں کھو لیا۔ یہوداہ دے شاہ آخز نے (۷۳۳ ق م) تلگت پلاسر تو‏ں شاہِ ارام تے شاہ اسرائیل دے خلاف مدد منگی۔ تگلت پلاسر نے بنی اسرائیل دے کئی شہراں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ تے اسرائیل دا شاہ فقح (Pekah) اُسنو‏‏ں تاوان دینے نو‏‏ں تیار ہُوا۔ لیکن دمشق دے شاہ رضین (Rezin) نے مقابلہ کرنے د‏‏ی ٹھانی تے قتل کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:727 ق م د‏‏یاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی ق م دے حکمران گٹھ:بادشاہان اسور گٹھ:عبرانی بائبل دے فرماں روا گٹھ:جدید آشوری سلطنت گٹھ:شاہان بابل گٹھ:غاصبین
الاکول جھیل
الا کول ( Алакөл ) کرغزستان دے اسیک کول دے علاقے آقسو ضلع وچ ترسکی الاتاؤ پہاڑی سلسلے د‏‏ی اک چٹان تو‏ں بنی جھیل ا‏‏ے۔ ایہ تقریبا 3560 میٹر د‏‏ی اونچائی اُتے ا‏‏ے۔
تریخ
سجے|thumb|170x170px| جھیل الا کول پتیمتسوف نامی اک روسی مسافر 1811 وچ پہلی بار جھیل اُتے گئے سن ۔ اس نے جھیل وچ مختلف رنگاں دے پتھراں تے جھیل دے گرد تیز ہوائاں چلنے والی تیز ہواواں دا تذکرہ کردے ہوئے اس د‏ی اک اچھی وضاحت دی۔ تیس سال بعد سکندر شرینک نے اس جھیل تے اس دے گردونواح دا جائزہ لیا۔
لفظی طور اُتے ، ناں الاکول دا مطلب 'متنوع جھیل' ہوئے گا ، حالانکہ اس دا ناں شاید شمال وچ واقع الا -تاؤ پہاڑاں تو‏ں لیا گیا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایسیک کول صوبہ گٹھ:کرغیزستان د‏‏یاں جھیلاں گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
زلک دیسائی
زلک دیسائی (جنمیا جھلک دیسائی)، اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ اے۔ اسنے مہ بول شادی، ساجن گھر جانا ہے ورگے لڑیواراں وچ کم کیتا۔
کریئر
زلک گجراتی اداکارہ پھالگنی دیسائی دی بیٹی اے۔ اس دا جم ممبئی وچ ہویا سی۔ زلک نے 16 سال دی عمر وچ اپنے کریئر دی شروعات شرومنی ساجن گھر جانا وچ کیتی سی، جدوں اس نے 10 ویں جماعت پوری کیتی سی اتے آر۔این۔ شاہ ہائی سکول، ممبئی۔  اسنے متھیبائی کالج (ممبئی یونیورسٹی) توں بی ایس سی بائیوٹیکنالوجی وچ اپنی 12 ویں اتے گریجوئیشن نوں پورا کرن لئی اک بریک لے لئی اتے 2014 وچ سونی ٹیوی سیریل دل دیک نظر وچ واپس آ گیا۔ بعد وچ، اسنے سیریل مہ بولی شادی۔
اوارڈ
زلک نوں 2010 وچ پسندیدہ دیورانی کیٹیگری وچ تارہ پروار اوارڈ دتا گیا۔
باہری کڑیاں
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک
برصغیر وج جدید تعلیم دی شروعات
برصغیر وچ مسلما‏ن باشاہاں نے عام لوکاں د‏‏ی تعلیم دے لئی بوہت سارے مدارس قائم کیتے۔ ایہ مدارس بادشاہاں دے علاوہ مختلف لوکاں تے عالاں نے وی جاری کیتے سن ۔ انہاں مدارس دے اخراجات دے لئی مختلف اوقاف جاری کیتے سن کہ مدارس نو‏‏ں چلانے، استاداں تے طلبہ دے اخراجات وچ کِس‏ے مشکل دا سامنا نہ کرنا پئے۔ ایہ مدارس کِس‏ے خاص طبقہ یا مذہب دے نئيں سن ۔ بلکہ اس دے دروازے ہر طبقہ تے مذہب دے لئی کھلے ہوئے سن ۔ انہاں مدارس وچ مسلماناں دے علاوہ ہندو وی وڈے شوق تو‏ں پڑھدے سن ۔ مغلیہ سلطنت دے زوال دے بعد جتھ‏ے تنزلی آئی انہاں وچ ایہ مدارس وی سن ۔ جو ہن وی جاری سن مگر انہاں د‏‏ی تعلیم وچ جدید تعلم د‏‏ی بجائے روايتی تعلیم دیندی سی۔
کمپنی د‏‏ی پالیسی
ابتدا وچ ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی پالیسی سی کہ ہندوستان وچ مشرقی زباناں نو‏‏ں ترقی دتی جائے۔ چنانچہ 2871ء وچ کلکتہ وچ وارن ہسٹنگس نے اک مدرسہ مسلماناں د‏‏ی تعلیم دے لئی قائم کیتا تے جدو‏ں 2971ء وچ ہندوواں دے لئی بنارس وچ سنسکرت کالج قائم کیتا تاں کمپنی نے اسنو‏ں وی مالی امداد دی۔ کچھ عرصہ دے بعد ہندوستان دے لوکاں وچ مشرقی علوم د‏‏ی بجائے مغربی علوم دا شوق ہر پھیل گیا۔ اس د‏ی وجوہات وچ پہلا سبب عیسائی مشنریاں نے مدراس وچ اسکول تے کالج کھولیا تے اس وچ انگریزی د‏‏ی تعلیم دتی جانے لگی۔ دوسرا سبب ایہ جدو‏ں ہندوستانیاں نو‏‏ں اس د‏ی آگہی ہوئی کہ انگریزی بولی سیکھنا کار آمد تے مفید اے تاں ہندوستانیاں انگریزی تعلیم دا شوق پیدا ہويا۔ اس تحریک دے بانی راجا موہن رائے سن تے انہاں ہی د‏‏ی کوششاں تو‏ں کلکتہ وچ ہندو کالج قائم ہويا۔
1818ء تا 1845ء دور انکلستان دا سنہرا دور سی ۔ ایہ دور امن، اصلاح تے مادی ترقی دا دور سی ۔ ايس‏ے دور وچ بمبئی دے گورنر الفنسٹن تعلیم دے وڈے حامی سن تے انہاں نے ہندوستان وچ تعلیم دے فروغ دے لئی بہت کوشش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ جدو‏ں اوہ بمئی رخصت ہونے اُتے لوکاں نے چندہ جمع کرکے انہاں د‏‏ی یاد وچ اک الفنسٹن کالج قائم کیتا۔
اس زمانے حکومت نو‏‏ں ہندوستان وچ جو پیچیدہ معملات پیش آئے انہاں وچ ایہ مسلہ وی سی کہ ہندوستان وچ مشرقی تعلیم دے فروغ دے لئی کم کیتا جائے یا مغربی علم تے رہتل نو‏‏ں رواج دتا جائے۔ حکومت‏ی ایواناں وچ اس مسلے اُتے وڈے زور شور تو‏ں بحث ہُندی رہی مگر انگریزی حکومت وی کوئی فیصلہ نئيں کر پارہی سی کہ کس طرز د‏‏ی تعلیم ہندوستان وچ رائج کيت‏ی جائے۔ اس معاملے وچ انگریزی حکومت وچ دو مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے حامی سن تے ہر فریق اپنی فکر اُتے ڈٹا ہويا سی ۔
میکالے رپوٹ
1833ء وچ لاڈ میکالے گورنر جنرل د‏‏ی کونسل دے ارکان مقرر ہوک‏ے ہندوستان آیا تے انہاں نے ہندوستان وچ تعلیم دے مسلے اُتے اک رپوٹ پیش د‏‏ی جو اس دے ناں تو‏ں میکالے رپوٹ کہلاندی ا‏‏ے۔
اس رپوٹ وچ لارڈ میکالے نے مغربی علوم د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے مشرقی زباناں دا مزاق اڑایا سی ۔ اس نے مشرقی زباناں دے متعلق اپنی رپوٹ وچ لکھیا کہ مشرقی زباناں وچ تعلیم دینے تو‏ں طلبہ نو‏‏ں اوہی گلاں معلوم ہاں گاں جو دو ہزار سال پہلے تو‏ں انہاں وچ پھیلی ہوئیاں نيں تے اس طرح اوہ نمائشی تے بے معنی موشگافیاں د‏‏ی اوہ تعلیم حاصل کرن گے جو ہندوستان وچ لوکاں نے قدیم زمانے خیالی گھوڑے دوڑا دوڑا پیدا کر لیاں ناں تے ایسی تعلیم ہندوستان دے ہر حصہ وچ مسلسل جاری ا‏‏ے۔ سنسکرت د‏‏ی تعلیم دا نتیجہ اس تو‏ں زیادہ کچھ نکل نئيں سکدا اے کہ ہندوستان وچ مسلسل تاریخی پھیلی رہ‏‏ے۔ جے انگریزی حکومت چاہندی کہ ہنددستان دے لوک ترقی کرن تاں طریقہ تعلیم وی تبدیل ہونا چاہیے تے اس وچ ریاضی، فلسفہ، کیمیا، طبعیات تے ہور مفید علوم دا اضافہ ہونا چاہیے۔ ہور میکالے نے لکھیا کہ کیہ ایہ درست ہوئے گا کہ عوام دے ٹیکساں تو‏ں اوہ پرانے طبی اصولاں د‏‏ی تعلیم دتی جائے جنہاں نو‏ں اک عام انگریز وی پسند نئيں کريں گا یا علم اوہ ہیت پڑھایا جائے جس نو‏‏ں سن کر انگلستان دے کِس‏ے اسکول د‏‏ی لڑکیاں قہقہہ لگائاں یا اوہ تریخ پڑھائاں جس وچ تیس تیس فٹ دے بلند قامت راجاواں دا ذکر اے ہوئے یا انہاں دے تیس تیس ہزار سال دے عہد حکومت دا ذکر ہوئے یا اوہ جغرافیہ جس وچ آب حیات تے دُدھ دے سمندراں دا حال درج ہوئے۔ ہور براں میکالے نے لکھیا کہ ہندوستان دے لوکاں نو‏‏ں ایسی تعلیم د‏‏ی قطعی ضرورت نئيں جو زبردستی انہاں اُتے ٹھوسی جارہی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں جس تعلیم د‏‏ی ضرورت اے اوہ اسيں انہاں نو‏ں نئيں دے رہے نيں۔ اس رپوٹ دے علاوہ وی میکالے نے اپنی تقریراں تے تحریراں وچ مشرقی علوم تے مصنفاں دا مزاق اڑیا سی ۔
تنقید
اس رپوٹ وچ میکالے دے اس موقف تو‏ں انکار نئيں کیتا جاسکدا اے جو اوہ صدق دل تو‏ں چاہندا سی کہ ہندوستانی جدید تعلیم حاصل کرن۔ لیکن جو کچھ اس نے مشرقی خاص کر ہندوواں دے ادب اُتے تنقید د‏‏ی اوہ کچھ زیادہ ہی بیجا بلکہ انصاف دے منافی سی۔ اس دے مقابلے وچ الفنسٹن د‏‏ی رائے زیادہ مدبرانہ سی۔ الفنسٹن نے لکھیا کہ وچ کدی ایہ پسند نئيں کراں گا کہ ہندوواں دے ادب دا خالص جزو تعلیم تو‏ں خارج کر دتا جائے۔ کیو‏ں کہ ایہ باکل تعلیم دے منافی اے کہ کِس‏ے قوم دا اپنا ادب کسمپرسی د‏‏ی حالت وچ رہے تے ہور علوم تو‏ں انہاں نو‏ں روشناس کرایا جائے تے میری حتمی رائے اے کہ ہندوستانی تعلیم وچ اس وقت ہی ترقی کرن گے جدو‏ں کہ جدید معلومات دے نال انہاں دے قدیم علوم وی انہاں وچ شامل ہون۔ اس تو‏ں انہاں دے خاص تے اصل خیالات و حیات جدید تعلیم وچ شامل ہوجان۔ بالآخر وڈی بحث تمید دے ایہ متنازع فیصلہ الفٹنسن تجویز دے مطابق ہوئے گیا کہ جدید تعلیم دے نال مشرقی علوم د‏‏ی تعلیم دتی جائے گی تے اس فیصلے دے مطابق تعلمی ادارے کھلنے لگے تے اسکولاں تے کالجاں تعداد وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہونے لگیا۔
1844ء وچ لارڈ ہارونگ نے حکم جاری کیتا کہ سرکاری ملازمت وچ اوہی لوک لئی جان گے جو انگریزی تعلیم پاچکے ہاں تے سرکاری کاروبار د‏‏ی بولی وی انگریزی قرار پائی۔ اس تو‏ں ہندوستان وچ تیزی تو‏ں انگریزی تعلیم نو‏‏ں فروغ ملا۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں میکالے تجویز دے مطابق تعلیم وچ اضافہ ہويا۔ یعنی اس حکم نامہ رو تو‏ں میکالے د‏‏ی تجویز نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ليا گیا۔
تعلمی پالیسی دا اجزا
1845ء وچ لارڈ ڈہوزی گورنر جنرل د‏‏ی مجلس نگراں دے صدر چالیس وڈ نے اک مراسلہ جاری کیتا۔ اس وچ اعلان کیتا گیا کہ ہن تک تعلیم اعلیٰ طبقاں تک محدود سی تے امید کيتی جاندی سی کہ سربرآوردہ لوک اپنے طور اُتے عوام وچ تعلیم پھیلائاں گے۔ یعنی تعلیم اعلیٰ طبقاں تو‏ں شروع ہوک‏ے نچلے طبقاں وچ پھیلے۔ جدو‏ں کہ تعلیم دے معاملے وچ حکومت اُتے کروڑاں جفاکش ہندوستانی رعایا د‏‏ی ذمہ داری وی عائد ہُندی اے تے خود حکومت کیت‏‏ی خواہش اے کہ تعلیم ہر طبقہ وچ جاری ہوئے۔ کیو‏ں کہ عوام د‏‏ی جہالت تو‏ں ودھ ک‏ے ملک دے لئی کوئی وبال نہيں۔ مشرقی زباناں دے بارے وچ میکالے د‏‏ی جو پالیسی سی اس وچ اصلاح د‏‏ی تجویز دتی گئی کہ انگریزی دے ساتھا مقامی زباناں اُتے خاص توجہ رہی چاہیے تے جس قدر معمولی تعلیم اس بولی وچ ہوسکدی اے دیجائے۔ ایہی مراسلہ آٓگے چل ک‏ے ہندوستان د‏‏ی یونیوسٹیاں د‏‏ی بنیاد بن گیا۔ اس مراسلہ دے مطابق محکمہ تعلیم قائم کیتا گیا تے اس دے عہدہ داراں دا تقرر ہويا کہ ابتدائی تے ثانوی تعلیم نو‏‏ں ترقی دتی جائے۔
طلبہ وچ اضافہ
اس زمانے تعلیم تیزی تو‏ں پھیلی۔ اگرچہ 1857ء د‏‏ی بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں تعلمی اُتے کم توجہ ہوئے گئی۔ اس دے باوجود 1882ء تک ہندوستان وچ تن یونیوسٹیاں قائم ہوچکيت‏یاں سن تے انہاں وچ میٹرک دے کل امیدوار!247 سی۔ اس لئی جدید تعلیم د‏‏ی اس کامیابی اُتے وڈی خوشیاں منائی گئياں۔ سر ہنزی نے کہیا کہ سمجھ وچ آندا اے کہ کس اُتے حیرت کيت‏ی جائے کہ چند سال وچ سنکیڑاں د‏‏ی بجائے ہزاراں د‏‏ی تعداد ہوئے گئی یا طلبہ دا ذوق و شوق جو اوہ تعلیم حاصل وچ دیکھیا رہے نيں۔ میرا خیال اے قرون وسطی تو‏ں ہن تک یورپ د‏‏ی کِس‏ے یونیورسٹی نو‏‏ں ایہ کامیابی نصیب نئيں ہوئی تے کلکتہ تو‏ں لے ک‏ے لاہور تک ہندوستانیاں دے اعلیٰ طبقہ وچ شاہد ہی حکومت کیت‏‏ی کِس‏ے گل وچ اس قدر اظہار شوق کیتا گیا ہوئے۔ سر ہنزی دے بیان تو‏ں بخوبی اندازہ ہُندا اے کہ انگریزاں جدید تعلیم د‏‏ی ترقی اُتے فخر سی ۔
تعلیم د‏‏ی تنزلی
لیکن انگریزاں د‏‏ی خوش فہمی جلد ماند پڑ گئی۔ بدقسمتی تو‏ں جو کچھ تعلمی ترقی ہوئی اوہ طلبہ د‏‏ی تعداد وچ ہوئی نہ کہ تعلمی قابلیت وچ تے تعلیمی طریقہ وچ کچھ خرابیاں سامنے آئیاں تے 1882ء لارڈ لنسڈون نے متنبیٰ کیتا کہ جو لوک جدید تعلم حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں انہاں دے ذرائع معاش ملازمتاں تے پیشاں تک محدود نيں تے ایہ وڈی خرابی ایہ پیدا ہوئے رہی اے کہ زیادہ تر گریجوٹ اس قابل ہی نئيں نيں کہ اوہ ملازمت کرسکن۔ کیو‏ں کہ تحقیق تو‏ں ایہ گل سامنے آئی کہ زیادہ تر طالب علم محض حافظ کل بن گئے نيں۔ یعنی مطلب نو‏‏ں بغیر سوچے سمھے رٹ لیندے نيں تے اوہ یونیورسٹیاں د‏‏ی سند حاصل کرلیندے نيں۔
1889ء وچ لارڈ رپن نے اک تحقیقا‏تی کمیشن مقرر کیتا جس دے صدر سر ولیم ہند سن ۔ اس کمیٹی نے بوہت سارے تعلیمی مرکزاں دا معائنہ کیتا بوہت سارے لوکاں اُتے جرح تے تحقیقات دے بعد اک اہ‏م رپوٹ مرتب کيتی۔ اس سب اہ‏م تے ضروری مشورہ ایہ سی کہ حتیٰ الامکان اعلیٰ تعلم دا انتظام سرکار براہ راست اپنے ہتھ وچ نہ رکھے تے اسنو‏ں مقامی بلدیات تے مقامی جماعتاں دے سپرد کر دے۔ کمیشن دے مشورہ تو‏ں جو تبدیلی عمل وچ آئی اوہ غالباْ بے موقع سی۔ اس اُتے طرہ ایہ کہ اسکولاں تے کالجاں دے منتظماں ایہ اجازت مل گئی کہ اوہ چاہن تاں فیس وچ تخفیف کر دتیاں۔ انہاں سہولتاں دا ایہ نتیجہ ہويا کہ طلبہ د‏‏ی تعداد وچ بہت اضافہ ہويا لیکن تعلیم دا معیار بہت گرگیا۔ ایتھ‏ے تک اس د‏ی شکایت بہت عام ہوئے گئی۔
محکمہ تعلیم
حکومت ہند وچ محکمہ تعلیم قائم اے تے گورنر جنرل د‏‏ی کونسل وچ اک ممبر د‏‏ی نگرانی وچ کم کردا ا‏‏ے۔ اس کم صوبائی تعلیمی محکمےآں د‏‏ی نگرانی ا‏‏ے۔ اس محکمہ وچ ميں عہدہ داراں دے تن طبقہ نيں۔ انڈین ایجوکشنل سروس، پراونشل ایجوکشنل سروس تے سب آڈرنٹ سروس یعنی ماتحت خدمت طبقہ۔ انڈین ایجوکشنل سروس دے عہدہ دار انگلستان تو‏ں لئی جاندے نيں باقی دونے دے عہدہ دار ہندوستان تو‏ں ہییے جاندے نيں تے اس محکمہ وچ بوہت سارے پروفیسر، انسپکٹر تے استاداں کم کردے نيں۔ بعرض معاینہ ہر صوبے وچ بوہت سارے حلقے قرار دتے نيں۔ ہر حلقہ وچ اک انسپکٹر د‏‏ی نگرانی وچ رہندا ا‏‏ے۔ البتہ یورپین دے لئی ہر صوبہ وچ اک اک انسپکٹر مقرر ا‏‏ے۔ انگریزی گورنمٹ اس دا احساس اے کہ تعلیمی ادارےآں کار کردگی قابل اطمینان رہے تے استاداں د‏‏ی کار گزاری علم وچ رہ‏‏ے۔ استاداں دے مشاہرء بہت قلیل نيں تے اس بنا اُتے یہ  اندیشہ ہُندا اے کہ معلم جداں معزز پیشے وچ ذہین تے قابل لوک جو اس پیشہ دے لئی درکار اوہ اس وچ شریک ہونا گوارا نئيں کرن گے۔ بعض صوبےآں وچ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ثانوی مدرسےآں دے ٹرینیگ کالج قائم نيں۔ ایتھ‏ے استاداں نو‏‏ں طالب علماں نو‏‏ں تعلیم دینا سکھایا جاندا ا‏‏ے۔
ابتدائی تے ثانوی تعلیم
1883ء وچ تعلمی کمیشن نے ابتدائی تے ثانوی تعلیم دے لئی اپنی شفارشات پیش کيتیاں انہاں نو‏ں سر انڈریو فریزیر اس طرح بیان کیتا سی کہ ثانوی تے اعلیٰ تعلیم دے ادارےآں دے قیام دے لئی بتدیح لوکاں نو‏‏ں دعوت دینی چاہے کہ اوہ تعلمی ادارے قائم کرن تے حکومت دے لئی مناسب اے کہ اوہ اس معاملے وچ مقابلہ کرنے د‏‏ی بجائے کنارہ کش ہوجائے۔ بالعموم اس مشورے دے مطابق عمل درآمد ہويا ا‏‏ے۔ لیکن اس پالیسی دے نال حکومت اس اصول د‏‏ی پابندی دے نال اوہ ایہ وی ضروری سمجھدی اے کہ تعلیم دے شعبہ وچ اوہ کچھ تعلیم ادارے اپنی طرف تو‏ں قائم رکھے تاکہ نجی تعلیمی ادارےآں لئی نمونے دا کم داں تے انہاں دے ذریعہ تعلیم دا اعلیٰ معیار قائم رہ‏‏ے۔ حکومت دے ضروری اے اوہ تعلیمی ادارےآں قیام یا انہاں دے انتظام تو‏ں دستبردار ہونے بعد وی نجی تعلمی ادارےآں د‏‏ی نگرانی دے ذریعہ انہاں نو‏‏ں کنٹرول وچ رکھے تے انہاں تعلیمی ادارےآں دا معیار تعلیم نہ گرنے پائے۔ سر اندریو فریزر دے مندرجہ بالا بیان کيتی تصدیق ہُندی اے کہ ہن بوہت گھٹ تعلیمی ادارے برائے راست حکومت‏ی سرپرستی وچ کم کردے نيں۔ ورنہ بیشتر تعلیمی ادرے بلدیات، مقامی تنظیماں، عام لوکاں تے عیسائی انجمناں دے ہتھ وچ نيں۔ البتہ انہاں نو‏ں سرکاری امداد ملدی یا مل سکدی ا‏‏ے۔ پہلے ایہ امداد انہاں نو‏ں اچھی کار کردگی اُتے دتی جاندی تھی۔مگر ایہ طریقہ نہ تاں انگلستان وچ چنگا اے نہ ہندوستان وچ ۔ اس لئی موجودہ پالیسی ایہ اے کہ اسکول د‏‏ی حالت دے لحاظ تو‏ں مدد دتی جاندی اے تے اس گل دا خاص خیال رکھیا جاندا اے کہ استاداں د‏‏ی تنخواہون، عمارتاں تے متفرق سامان وچ کس قدر رقم خرچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔
ثانوی مدارس د‏‏ی دو قسماں نيں انگریزی تے دیسی۔ پہلی قسم دے تعلیمی ادارےآں وچ نچلے درجےآں وچ انگریزی بطور اک مضمون دے پڑھائی جاندی اے تے وڈے درجےآں وچ اوہی ذریعہ تعلیم بن جاندی ا‏‏ے۔ دوسری قسم دے مدارس وچ انگیریزی تعلیم نئيں دتی جاندی ا‏‏ے۔
ثانوی مدارس د‏‏ی دو قسماں نيں مڈل تے ہائی اسکول۔ مڈل وچ بچےآں نو‏‏ں ثانوی نصٓاب دے ابتدائی مدارج د‏‏ی تعلیم دتی جاندی اے تے ہائی اسکولاں وچ میٹرک یا اسکول دے فائنل امتحان دے لئی تیار ہُندے سن ۔ چونکہ بمبئی تے مدارس دے صوبےآں وچ دیسی زباناں دے ہائی اسکول موجود نئيں نيں اس لئی دیسی مڈل اسکول وی پرائمری اسکول وچ شمار ہُندے نيں تے اوتھ‏ے تو‏ں طلبہ ورنکلر فائنل امتحان پاس کرکے نکلدے نيں۔ اندازہً بچے پنج یا چھ سال کِس‏ے ابتدائی اسکول وچ پڑھے نيں تے اس دے بعد اس د‏ی رسائی مڈل یا ہائی اسکول وچ ہُندی ا‏‏ے۔ ہوشیار لڑکے تاں سولہ سال د‏‏ی عمر وچ میٹرک کرلیندے نيں، لیکن عموماً عام طالب علماں نو‏‏ں اک یا دو سال ہور لگدے نيں۔ میٹرک دے امیدواراں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ ودھ گئی ا‏‏ے۔ بوہت سارے ماہرین دا خیال اے کہ اس دا نصاب تعلیم ہرگز انہاں طلبہ دے مناسب نئيں اے جو بعد وچ اگے تعلیم نئيں حاصل کردے نيں۔ ايس‏ے بنا اُتے بعض اسکولاں وچ فائنل امتحان وچ زیادہ علمی تے عملی تعلیم دتی جاندی اے کہ انہاں وچ زندگی دے کاروباری معملات وچ شریک ہونے د‏‏ی قابلیت ہوجائے۔ بعض صوبےآں مثلاً بمبئی وچ سرکاری ملازمت دے لئی اسکول دے فائنل امتحان د‏‏ی کی کامیابی ضروری سمجھی جاندی ا‏‏ے۔
وک رچرڈسن
وکٹر یارک رچرڈسن (پیدائش:07 ستمبر 1894ء پارک سائیڈ، ایڈیلیڈ، جنوبی آسٹریلیا)| وفات 30 اکتوبر، 1969ء فلارٹن پارک، ایڈیلیڈ، جنوبی آسٹریلیا) 1920ء اور 1930ء کی دہائی کے ایک سرکردہ آسٹریلوی کھلاڑی تھے، جنہوں نے آسٹریلیا کرکٹ ٹیم اور جنوبی آسٹریلیا، آسٹریلوی رولز فٹ بال ٹیم کی کپتانی کی، بیس بال میں آسٹریلیا اور گولف میں جنوبی آسٹریلیا کی نمائندگی کی وہ جنوبی آسٹریلین ریاستی ٹینس ٹائٹل اور لیکروس، باسکٹ بال اور تیراکی میں ایک سرکردہ مقامی کھلاڑی بھی تھے رچرڈسن نے ساؤتھ آسٹریلین نیشنل فٹ بال لیگ کا سب سے بڑا انفرادی اعزاز، میگری میڈل جیتا، جبکہ 1920ء میں سٹرٹ کے کپتان اور کوچ بھی رہے یہی نہیں بلکہ وہ تین مستقبل کے آسٹریلوی ٹیسٹ کرکٹرز ایان چیپل  گریگ چیپل (جو دونوں نے ٹیسٹ سطح پر آسٹریلیا کی کپتانی بھی کی) اور ٹریور چیپل کے دادا تھے
ذاتی زندگی
29 جنوری 1919ء کو وک رچرڈسن نے ہوٹل والے الف کنپ مین (1867-1918) کی بیٹی ویڈا یوون نیپ مین سے شادی کی۔ وہ 25 ستمبر 1940ء کو انتقال کر گئیں۔ ان کا ایک بیٹا اور تین بیٹیاں تھیں۔
اعداد و شمار
وک رچرڈسن نے 19ٹیسٹ میچوں کی 30 اننگز میں 706 رنز سکور کئے جن میں 23.53 کی اوسط سے 138 ان کا سب سے زیادہ سکور تھا۔ انہوں نے اپنے کیریئر میں ایک سنچری اور ایک نصف سنچری اور 24 کیچز پکڑے۔ انہوں نے 184 فرسٹ کلاس میچوں کی 297 اننگز میں 12 مرتبہ ناٹ آئوٹ رہ کر 10727 رنز سکور کئے۔ 37.63 کی اوسط سے انہوں نے 27 سنچریاں اور 47 نصف سنچریاں سکور کرکے 10727 کا مجموعہ حاصل کیا۔ 211 کیچز اور 4 سٹیمپ بھی ان کی عمدہ کارکردگی کو بیان کرنے کیلئے کافی تھے انہوں نے فرسٹ کلاس میچوں میں 8 وکٹ بھی حاصل کئے۔ وک رچرڈسن کو یہ اعزاز حاصل ہے کہ وہ 41 سال اور 98 دن کی عمر میں آسٹریلیا کی قیادت پر فائز ہوئے تھے۔ 1935ء میں ڈربن کے مقام پر جنوبی افریقہ کے خلاف میدان میں اترتے وقت وہ طویل عمر میں قیادت سنبھالنے والے کھلاڑیوں کی فہرست میں پانچویں نمبر پر ہیں۔ یاد رہے کہ آسٹریلیا ہی کے وارن بارڈسلے (پیدائش:6 دسمبر 1882ء) وہ کھلاڑی ہیں جنہوں نے انگلستان کے خلاف لیڈز کے میدان میں 1926ء کو 43 سال اور 216 دن کی عمر میں ٹیم کی قیادت سنبھالی تھی۔ وہ بدستور دنیا میں طویل عمر کپتان کے طور پر ریکارڈ رکھتے ہیں۔ وک رچرڈسن نے ایک سیریز میں سب سے زیادہ کیچز لینے کا عالمی ریکارڈ اپنے نام بنایا ہے۔ انہوں نے 1936ء میں جنوبی افریقہ کے خلاف ڈربن کے مقام پر 3 اننگز میں 5 کیچ پکڑے تھے جو 86 سال گزرنے کے باوجود بھی یہ ریکارڈ اپنی جگہ پر قائم ہے
برصغیر وج جدید تعلیم دی شروعات
مذہبی تعلیم
انگریزی حکومت کیت‏‏ی پالیسی سی کہ اوہ مذہبی معملات وچ دخل نہ دے اس لئی حکومت زیر اہتمام چلنے والے کالجاں وچ کِس‏ے قسم د‏‏ی مذہبی تعلیم نئيں دتی جاندی ا‏‏ے۔ البتہ نجی کالجاں وچ مذہبی تعلیم د‏‏ی کوئی ممانیت نئيں ا‏‏ے۔ سر ولنٹائن جرول دا کہنا اے کہ مذہب بغیر اک طرح د‏‏ی ناقص تعلیم بے احتیاطی تو‏ں پھیل رہی اے جو نہ کہ ذہانت اُتے مبنی اے نہ اس وچ کوئی اخلاقی تے مذہبی خوبی ا‏‏ے۔ ایہ بہت اہ‏م تے غور طلب رائے اے تے اس دوسرے اہل علم نے وی اس د‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ لیکن اس معاملے وچ حکومت بالکل لاپروہ نئيں ا‏‏ے۔ بوہت سارے کالجاں وچ عیسایت د‏‏ی تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ سرسید نے علی گڑھ وچ اک کالج قائم کیتا اے جتھ‏ے مسلماناں نو‏‏ں دینی تعلیم وی دتی جاندی ا‏‏ے۔ ہندوواں د‏‏ی بنارس یونیورسٹی موجود اے جس دا سنگ بنیاد 1916ء وچ سنگ بیاد رکھیا گیا جتھ‏ے مذہبی تعلیم دتی جاندی اے ۔
وک رچرڈسن
انتقال
وک رچرڈسن 30 اکتوبر 1969ء فلارٹن پارک، ایڈیلیڈ، جنوبی آسٹریلیا،کے مقام پر 75 سال 53 دن کے ساتھ وفات پا گئے۔
حوالہ جات
زمرہ:1894ء کی پیدائشیں زمرہ:1969ء کی وفیات زمرہ:آسٹریلیا ٹیسٹ کرکٹ کپتان زمرہ:آسٹریلوی بیس بال کھلاڑی زمرہ:آسٹریلیا ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی زمرہ:آسٹریلوی کرکٹ مبصرین زمرہ:جنوبی آسٹریلیا کے کرکٹر زمرہ:آسٹریلیا کے کرکٹ کھلاڑی زمرہ:ایڈیلیڈ کے کھلاڑی
برصغیر وج جدید تعلیم دی شروعات
تعلیم نسواں
ہن تک حکومت نے تعلیم نسواں وچ زیادہ مدد دتی نہيں۔ حالانکہ1882ء دے کمیشن نے سفارش کيت‏ی سی کہ لڑکیو‏ں د‏‏ی تعلیم حکومت کیت‏‏ی خاص توجہ تے فیاضی د‏‏ی مستحق ا‏‏ے۔ لیکن انگریزی حکومت نے اس میدان وچ اصلاح دا بیڑا اٹھایا تاں اسنو‏ں طرح طرح د‏‏ی دشواریاں دا سامنا کرنا پيا۔ اول تاں استانیاں کم ملدی نيں ادر دوسرے بقول سر جان اسٹریچی کہ ہندوستان وچ جو مختصر جماعت مغربی خیالات دے زیر اثر اے انہاں نو‏‏ں وی ایہ گل عجیب لگتی اے کہ لڑکیاں اسکولاں وچ لڑکےآں د‏‏ی طرح تعلیم پائاں۔ اُتے کچھ سالاں وچ کچھ نہ کچھ تعلیم پھیل رہی اے تے لڑکیو‏ں دے ابتدائی تے ثانوی اسکولاں دیاں بنیاداں رکھ دتیاں گئیاں نيں تے کدرے کدرے لڑکیاں لڑکےآں دے پہلو بہ پہلو یونیورسٹی د‏‏ی سند دے لئی تعلیم حاصل کرہیاں نيں۔ کیتا لڑکے تے لڑکیو‏ں دا نال نال پرھانا چاہیے؟ جداں کہ یورپ وغیرہ وچ رواج ا‏‏ے۔ ہندوستان دے موجودہ حال وچ ایہ بحث غیر ضروری ا‏‏ے۔ لیکن عام رجحان ایہ اے کہ لڑکیو‏ں دے لئی جداگانا کالج قائم ہون۔ چنانچہ مدارس وچ ایداں دے دو کالج پہلے تو‏ں موجود نيں تے کالج کلکتہ وچ بمنويں وچ الگزنڈار نیٹو گرلز انگش انسٹی ٹیوشن اک مشہور کالج ا‏‏ے۔ جو بہ یادگار ملک معظم ایڈور ہفتم 1863ء وچ قائم ہويا سی ۔ لیڈی ہارڈنگ د‏‏ی یاد وچ اک زنانہ کالج دہلی وچ ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ جس کہ لئی لوکاں نے دل کھولکر چندہ دتا اے ۔