cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سلونی قبل ان تفقدونی
جھوٹھے مدعی
اسی طرح تو‏ں علامہ امینی نے اپنی کتاب الغدیر وچ کچھ دوسرے پنج لوکاں دا ناں ذکر کيتا اے جنہاں نے «سلونی» دا دعوی کيتا اے تے رسوا و ذلیل ہوئے نيں۔ علامہ مجلسی تے ملا صالح مازندرانی دے بقول جس نے وی حضرت امام علیؑ دے علاوہ ایہ دعویٰ کیہ اوہ ذلیل و رسوا ہويا۔
حدیث دے راوی تے اس د‏ی سند
حدیث «سَلُونِی قَبْلَ‏ أَنْ‏ تَفْقِدُونِی» متعدد راویاں دے ذریعہ نقل ہوئی اے ؛ جنہاں وچ عامر بن واثِلَۃ، عبداللہ بن عباس، سُلَیم بن قَیس ہلالی، اَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَۃ تے عَبَایۃ بن رِبْعِی نيں۔ حاکم نیشابوری، ابو طفیل عامر بن واثلۃ تو‏ں نقل شدہ روایت کيتی سند صحیح شمار کردے نيں۔
انڈونیشیا دی تریخ
مشرقی تیمور دا الحاق
سوہارتو دے 1998 دے استعفا دے بعد، مشرقی تیمور دے عوام نے 30 اگست 1999 نو‏‏ں اقوام متحدہ دے زیر اہتمام رائے شماری وچ آزادی دے لئی بھاری ووٹ دتا۔ اہل آبادی دے تقریباً 99 99٪ نے حصہ لیا۔ انڈونیشیا د‏‏ی فوج تے اس د‏ی ملیشیا دے مہینےآں حملےآں دے باوجود تن حلفےآں تو‏ں زیادہ نے آزادی دا انتخاب کيتا۔ نتائج دے اعلان دے بعد، انڈونیشیا د‏‏ی فوج تے اس د‏ی ملیشیا دے عناصر نے جوابی کارروائی کردے ہوئے تقریباً 2،000 2،000 مشرقی تیموریاں نو‏‏ں ہلاک کيتا، آبادی دا دو تہائی آباد کردتا، سیکڑاں خواتین تے لڑکیو‏ں نو‏‏ں زیادتی دا نشانہ بنایا تے ملک دا بیشتر بنیادی ڈھانچہ تباہ کردتا۔ اکتوبر 1999 وچ ، انڈونیشیا د‏‏ی پارلیمنٹ (ایم پی آر) نے مشرقی تیمور تو‏ں منسلک ہونے والے اس فرمان نو‏‏ں مسترد کردتا، تے مشرقی تیمور وچ اقوام متحدہ د‏‏ی عبوری انتظامیہ (یو این ٹی ای ٹی) نے مئی 2002 وچ باضابطہ طور اُتے آزاد ریاست بننے تک مشرقی تیمور اُتے حکومت کرنے د‏‏ی ذمہ داری قبول کرلئی-
مرداں دے ہاکی عالمی کپ 2018ء دے دستے
آسٹریلیا
آسٹریلیا نے اپنے دستے دا اعلان 2 نومبر، 2018ء نو‏‏ں کيتا۔
سلونی قبل ان تفقدونی
سعد بن ابی‌ وقاص دا ردِّ عمل
بعض منابع د‏‏ی بنیاد اُتے جدو‏ں امام علیؑ نے اس جملہ نو‏‏ں اپنے کسی خطبہ‌ وچ ارشاد فرمایا، تاں سَعد بن ابی وَقّاص کھڑا ہويا تے اس نے امامؑ تو‏ں سوال کیتا: میری ڈارھی تے سر وچ کِنے بال نيں؟ اوتھ‏ے امام علیؑ نے اس دے جواب وچ خدا د‏‏ی قسم کھادی کہ رسول خداؐ نے انہاں نو‏‏ں خبر دتی اے کہ تاں اس طرح دا سوال میرے تو‏ں کريں گا۔ تے فیر فرمایا کہ تیری داڑھی تے سر وچ کوئی بال نئيں اے، مگر ایہ کہ انہاں د‏‏یاں جڑاں وچ اک شیطان سکونت پذیر ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں تیرے گھر وچ اک بھیڑ دا بچّہ اے (امامؑ دا اشارہ عمر بن سعد د‏‏ی طرف سی) جو میرے بیٹے حسینؑ نو‏‏ں قتل کرے گا۔ بعض لوکاں نے اس واقعہ نو‏‏ں اَنَس، دے بارے وچ نقل کيتا اے ج و کہ سنان بن انس دا باپ اے سنان بن انس جو امام حسینؑ دے قاتلاں وچو‏ں سی۔
انڈونیشیا دی تریخ
نقل مکانی
نقل مکانی دا پروگرام ( ٹرانسمیگرسی ) قومی حکومت دا اک اقدام سی جو بے گھر افراد نو‏‏ں انڈونیشیا دے گنجان آباد علاقےآں (جداں جاوا تے بالی ) تو‏ں ملک دے کم آبادی والے علاقےآں وچ ، جس وچ پاپوا، کلیمانتان، سماترا تے سولوسی شامل نيں، منتقل کردتا گیا سی۔ اس پروگرام دا واضح مقصد جاوا وچ غربت تے آبادی د‏‏ی کافی حد تک کمی لیانا، محن‏‏تی غریب عوام دے لئی مواقع مہیا کرنا، تے بیرونی جزیراں دے وسائل نو‏‏ں بہتر طور اُتے استعمال کرنے دے لئی افرادی قوت د‏‏ی فراہمی سی۔ پر، ایہ پروگرام متنازع رہیا اے، تے ناقدین نے انڈونیشیا د‏‏ی حکومت اُتے ایہ الزام لگیایا اے کہ اوہ انہاں تارکین وطن نو‏‏ں علیحدہ علیحدگی پسندی د‏‏ی تحریکاں نو‏‏ں کمزور کرنے دے لئی مقیم علاقےآں وچ مقامی آبادی دے تناسب نو‏‏ں کم کرنے دے لئی استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔ اس پروگرام نو‏‏ں اکثر تنازعات تے ایتھ‏ے تک کہ تصادم تے آبادکاری تے مقامی آبادی دے وچکار تنازعات تے تشدد دا اک وڈا تے جاری عامل قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔
مرداں دے ہاکی عالمی کپ 2018ء دے دستے
آسٹریلیا
ہیڈ کوچ: Colin Batch
انڈونیشیا دی تریخ
جمہوریت نواز تحریک
thumb| مئی 1998 وچ یونیورسٹی دے طلباء تے پولیس فورسز دے درمیان وچ تصادم ہويا۔ 1996 وچ سوہارتو نے نیو آرڈر حکومت دے سامنے چیلنج نو‏‏ں ختم کرنے دیاں کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انڈونیشین ڈیموکریٹک پارٹی (PDI)، جو اک قانونی جماعت اے جس نے روايتی طور اُتے اس حکومت کیت‏‏ی تشکیل کيت‏ی سی، نے رخ بدلا سی تے اپنی آزادی اُتے زور دینا شروع کيتا سی۔ سوہارتو نے عوامی نمائندگی کونسل سوریڈی دے ڈپٹی اسپیک‏ر ک‏ے وفادار دھڑے د‏‏ی حمایت کردے ہوئے پی ڈی آئی د‏‏ی قیادت اُتے پھوٹ پھوڑ دی، جس وچ سکارنو د‏‏ی بیٹی تے پی ڈی آئی د‏‏ی چیئرپرسن میگاوندی سکرنپوتری دے وفادار دھڑے دے خلاف حمایت کيتی گئی۔
سلونی قبل ان تفقدونی
مآخذ
گٹھ:فضائل امام علی گٹھ:امام علی دے اقوال گٹھ:احادیث مشہور گٹھ:علی
انڈونیشیا دی تریخ
جمہوریت نواز تحریک
سوریاادی دھڑے د‏‏ی جانب تو‏ں میگاوندی نو‏‏ں برخاست کرنے دے لئی پارٹی کانگریس دا اعلان کرنے دے بعد 20-22 جون نو‏‏ں میڈان وچ میگاوندی دا انعقاد کيتا جائے گا، میگاوندی نے اعلان کيتا کہ انہاں دے حامی احتجاج وچ مظاہرے کرن گے۔ سوریادی دھڑا میگاوندی نو‏‏ں برخاست کرنے دے نال گزر گیا، تے ایہ مظاہرے پورے انڈونیشیا وچ ہی ہوئے۔ اس دے نتیجے وچ مظاہرین تے سیکیورٹی فورسز دے وچکار سڑکاں اُتے متعدد محاذ آرائی تے تشدد اُتے دوبارہ یاد دہانیاں دا سبب بنے۔ احتجاج دا اختتام فوج دے نتیجے وچ ہويا کہ میگاوندی دے حامیاں نو‏‏ں جکارتہ وچ PDI ہیڈ کوارٹر سنبھالنے د‏‏ی اجازت دتی گئی، تے ہور مظاہرے نہ کرنے دا عہد کيتا گیا۔
مرداں دے ہاکی عالمی کپ 2018ء دے دستے
چین
چین نے اپنے دستے دا اعلان 14 نومبر، 2018ء نو‏‏ں کيتا۔
انڈونیشیا دی تریخ
جمہوریت نواز تحریک
27 جولائ‏ی نو‏‏ں پولیس، فوجی تے سوریادی دے حامی ہونے دا دعوی کرنے والے افراد ہیڈ کوارٹر وچ دھاوا بولے۔ انسداد بغاوت تے نفرت پھیلانے والے قانون دے تحت میگاوندی دے متعدد حامی مارے گئے، تے دو سو تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا تے انہاں اُتے مقدمہ چلایا گیا۔ دن "سیاہ ہفتہ" دے طور اُتے جانیا جاندا اے تے جمہوریت دے حامیاں دے خلاف نويں آرڈر حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اک نواں کریک ڈاؤن دے آغاز دے موقع بن جائے گا، ہن " ریفارمیسی " یا اصلاحی تحریک دے ناں تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔
مرداں دے ہاکی عالمی کپ 2018ء دے دستے
چین
ہیڈ کوچ: Kim Sang-ryul
انڈونیشیا دی تریخ
معاشی بحران تے سہارتو دا استعفا
1997 تے 1998 وچ ، انڈونیشیا 1997 دے ایشین مالی بحران دا سب تو‏ں زیادہ متاثر ملک سی، جس دے انڈونیشیا د‏‏ی معیشت تے معاشرے دے نال نال سوہارٹو د‏‏ی صدارت دے وی سنگین نتائج سن ۔ ايس‏ے دوران وچ ، ملک نو‏‏ں شدید خشک سالی دا سامنا کرنا پيا تے کلیمانتان تے سماترا وچ تریخ دے سب تو‏ں وڈے جنگل د‏‏ی اگ بھڑک اٹھی۔ انڈونیشیا د‏‏ی کرنسی، روپیہ د‏‏ی قیمت وچ اک تیز غوطہ لیا۔ سوہارتو بین الاقوامی قرض دینے والے ادارےآں، بنیادی طور اُتے ورلڈ بینک، انٹرنیشنل مانیٹری فنڈ (آئی ایم ایف) تے ریاستہائے متحدہ تو‏ں طویل عرصے تو‏ں فنڈز دے غبن تے کچھ تحفظ پسندانہ پالیسیاں د‏‏ی جانچ پڑتال دے تحت آئے سن ۔ دسمبر وچ ، سہارتو د‏‏ی حکومت نے آئی ایم ایف دے لئی ارادے دے خط اُتے دستخط کیتے، جس وچ آئی ایم ایف تے ہور عطیہ دہندگان د‏‏ی امداد دے بدلے وچ عوامی خدمات وچ کٹوندی تے سبسڈیاں نو‏‏ں ختم کرنے سمیت کفایت شعاری دے اقدامات دا وعدہ کيتا گیا سی۔ مٹی دا تیل تے چاول ورگی اشیا د‏‏ی قیمتاں دے نال نال تعلیم سمیت عوامی خدمات د‏‏ی فیساں وچ ڈرامائی اضافہ ہويا۔ اس دے اثرات وسیع پیمانے اُتے بدعنوانی تو‏ں ودھ گئے سن ۔ سہرٹو دے منظور کردہ سادگی دے اقدامات نے نويں آرڈر گھریلو اعتماد نو‏‏ں ختم کرنا شروع کردتا سی تے اس دے نتیجے وچ عوامی مظاہرے ہوئے سن ۔
مرداں دے ہاکی عالمی کپ 2018ء دے دستے
انگلستان
انگلستان نے اپنے دستے دا اعلان 13 نومبر، 2018ء نو‏‏ں کيتا۔ سیم ورڈ زخمی ہوئے گئے سن، انہاں د‏‏ی جگہ لیام انسیل نو‏‏ں 22 نومبر، 2018ء نو‏‏ں دستے وچ شامل کيتا گیا۔
انڈونیشیا دی تریخ
معاشی بحران تے سہارتو دا استعفا
سحرٹو مارچ 1998 وچ ستويں بار پارلیمنٹ دے ذریعے دوبارہ انتخاب دے لئی کھڑے ہوئے، انہاں نے بحران دے دوران وچ اپنی قیادت د‏‏ی ضرورت د‏‏ی بنیاد اُتے اس دا جواز پیش کيتا۔ پارلیمنٹ نے اک نويں میعاد منظور کرلئی- اس تو‏ں پورے ملک وچ مظاہرے تے ہنگامے پھوٹ پئے، ہن اسنو‏ں انڈونیشیا 1998 دے انقلاب دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی اپنی گولکر پارٹی تے فوج دے درمیان وچ اختلاف رائے نے بالآخر سوہارٹو نو‏‏ں کمزور کردتا تے 21 مئی نو‏‏ں اوہ اقتدار تو‏ں دستبردار ہوگئے۔ انہاں د‏‏ی جگہ انہاں دے نائب صدر نائب صدر بی جے حبیبی سن ۔
مرداں دے ہاکی عالمی کپ 2018ء دے دستے
انگلستان
ہیڈ کوچ: Danny Kerry
انڈونیشیا دی تریخ
معاشی بحران تے سہارتو دا استعفا
صدر حبیبی نے جلدی تو‏ں اک کابینہ جمع کيتی۔ اس دا اک اہ‏م کم بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ تے معاشی استحکا‏م دے پروگرام دے لئی ڈونر کمیونٹی د‏‏ی مدد نو‏‏ں دوبارہ قائم کرنا سی۔ اوہ سیاسی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کرنے تے آزادی اظہار تے انجمن اُتے کچھ قابو پانے دے لئی تیزی تو‏ں چلا گیا۔ قومی، صوبائی، تے صوبائی پارلیمنٹ دے لئی انتخابات 7 جون 1999 نو‏‏ں ہوئے۔ قومی پارلیمنٹ دے انتخابات وچ ، انڈونیشیا د‏‏ی ڈیموکریٹک پارٹی آف سٹرگول (PDI-P ، جس د‏‏ی سربراہی سکرنو د‏‏ی بیٹی میگاوندی سکرنپوتری نے کيت‏ی سی) نے 34٪ ووٹ حاصل کیتے۔ گولکر (سوہارٹو د‏‏ی پارٹی، جو پہلے حکومت کیت‏‏ی واحد قانونی جماعت تھی) 22٪۔ یونائیٹڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (پی پی پی، حمزہ ہز د‏‏ی زیرقیادت) 12٪۔ تے قومی بیداری پارٹی (پی دے بی، جس د‏‏ی سربراہی عبد الرحمن واحد د‏‏ی سربراہی وچ ) 10٪ ا‏‏ے۔
مرداں دے ہاکی عالمی کپ 2018ء دے دستے
آئرلینڈ
آئرلینڈ نے اپنے دستے دا اعلان 23 اکتوبر، 2018ء نو‏‏ں کيتا۔
انڈونیشیا دی تریخ
مئی 1998 انڈونیشیا دے فسادات
مئی 1998 وچ انڈونیشیا دے فسادات جنھاں 1998 دے المیہ یا صرف 1998 دا واقعہ وی کہیا جاندا اے، وڈے پیمانے اُتے تشدد، مظاہرے تے نسلی نوعیت دے شہری بدامنی دے واقعات سن جو پورے انڈونیشیا وچ پیش آئے
مرداں دے ہاکی عالمی کپ 2018ء دے دستے
آئرلینڈ
ہیڈ کوچ: Alexander Cox
انڈونیشیا دی تریخ
1999 تو‏ں سیاست
thumb| انڈونیشی 2009 دے انتخابات دا بیلٹ۔ 2004 دے بعد تو‏ں، انڈونیشی باشندے اپنے صدر نو‏‏ں براہ راست ووٹ دے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اکتوبر 1999 وچ ، عوامی مشاورتی اسمبلی (ایم پی آر)، جو 500 ممبران پارلیمنٹ دے علاوہ 200 ممبران اُتے مشتمل ہُندا اے، منتخب ہُندا اے، عبدالرحمن واحد، نو‏‏ں عام طور اُتے "گس در"، صدر، تے میگاوندی سکرنپوتری، نائب صدر، دونے دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ پنج سال د‏‏ی شرائط دے ل۔ وحید نے نومبر 1999 دے اوائل وچ اپنی پہلی کابینہ دا ناں دتا تے اگست 2000 وچ اس د‏ی تشکیل شدہ، دوسری کابینہ دا ناں تبدیل کيتا۔ صدر واحد د‏‏ی حکومت نے جمہوری بنانے تے مشکل حالات وچ معاشی ترقی د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی کوشاں رکھیا۔ معاشی بدحالی نو‏‏ں جاری رکھنے دے علاوہ، انہاں د‏‏ی حکومت نو‏‏ں علاقائی، بین الذہاندی تے باہمی تنازعات دا سامنا کرنا پيا، خاص طور اُتے اچھ، مالکو جزیرے، تے آئرین جیا وچ ۔ مغربی تیمور وچ ، مشرقی تیموریاں دے بے گھر ہونے والے مسائل تے انڈونیشیا دے حامی مشرقی تیمورسی ملیشیا دے تشدد نے کافی حد تک انسانی ہمدردی تے سماجی مسائل پیدا کیتے۔ اک ودھدی ہوئی دعویدار پارلیمنٹ نے صدر وحید د‏‏ی پالیسیاں تے تعصبات نو‏‏ں اکثر چیلنج کيتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اک زندہ تے بعض اوقات قومی سیاسی مباحثے وچ حصہ لیا جاسکدا ا‏‏ے۔
مرداں دے ہاکی عالمی کپ 2018ء دے دستے
بیلجئیم
بیلجئیم نے اپنے دستے دا اعلان 4 نومبر، 2018ء نو‏‏ں کيتا۔ امانیل اسٹوکبروکس بھارت دے خلاف میچ دے بعد زخمی ہوئے گئے سن انہاں د‏‏ی جگہ 3 دسمبر، 2018ء نو‏‏ں انٹوئنے کنا نو‏‏ں دستے وچ شامل کيتا گیا۔
انڈونیشیا دی تریخ
1999 تو‏ں سیاست
اگست 2000 وچ عوامی مشاورتی اسمبلی دے پہلے سالانہ اجلاس دے دوران وچ ، صدر واحد نے اپنی حکومت کیت‏‏ی کارکردگی دا بیان دتا۔ 29 جنوری 2001 کو، ہزاراں طلباء مظاہرین نے پارلیمنٹ دے میداناں اُتے دھاوا بول دتا تے مطالبہ کيتا کہ بدعنوانی دے اسکینڈلاں وچ مبینہ طور اُتے ملوث ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں صدر عبدالرحمن واحد نے استعفا دیدتا۔ حکومت دے اندر انتظامیہ تے کوآرڈیینیشن نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی اسمبلی دے دباؤ دے تحت، انہاں نے اک صدارتی فرمان جاری کيتا جس وچ نائب صدر نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی روزانہ د‏‏ی انتظامیہ اُتے قابو پالیا گیا۔ اس دے فورا بعد ہی، 23 جولائ‏ی نو‏‏ں میگاوندی سوکارنوپتری نے صدارت دا عہدہ سنبھالیا۔ سوسیلو بامبنگ یودھوئو نے 2004 وچ انڈونیشیا دے پہلے براہ راست صدارتی انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی، تے 2009 وچ اس دا انتخاب ہويا۔
مرداں دے ہاکی عالمی کپ 2018ء دے دستے
بیلجئیم
ہیڈ کوچ: Shane McLeod
انڈونیشیا دی تریخ
دہشت گردی
اعتدال پسند مسلم آبادی د‏‏ی کثیرالجتماعی تے کثیر الثقافتی جمہوری ملک د‏‏ی حیثیت تو‏ں انڈونیشیا نو‏‏ں دہشت گردی تو‏ں نمٹنے دے لئی انہاں چیلنجاں دا سامنا اے جو عالمی عسکریت پسند اسلامی تحریک تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ جماعت اسلامیہ (جے آئی)، اک عسکریت پسند اسلامی تنظیم، جس نے دولت اسلامیہ قیام د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی اے، جس نے انڈونیشیا سمیت پورے جنوب مشرقی ایشیاء نو‏‏ں گھیرے وچ لے رکھیا اے، انڈونیشیا وچ دہشت گردی دے متعدد حملےآں دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ ایہ دہشت گرد تنظیم جو القاعدہ تو‏ں منسلک اے، 2002 تے 2005 وچ بالی بم دھماکےآں دے علاوہ 2003 ، 2004 ، تے 2009 وچ جکارتہ بم دھماکےآں دا وی ذمہ دار سی۔ انڈونیشیا د‏‏ی حکومت، عوام تے حکا‏م نے تب تو‏ں ہی انڈونیشیا وچ دہشت گردی دے خلیاں نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔
مرداں دے ہاکی عالمی کپ 2018ء دے دستے
کینیڈا
کینیڈا نے اپنے دستے دا اعلان 2 نومبر، 2018ء نو‏‏ں کيتا۔ برنڈن پریرا جنوبی افریقا دے خلاف میچ دے بعد زخمی ہوئے گئے سن، انہاں د‏‏ی جگہ فلورس وان سون نو‏‏ں 4 دسمبر، 2018ء نو‏‏ں دستے وچ شامل کيتا گیا۔
انڈونیشیا دی تریخ
دہشت گردی
14 جنوری 2016 نو‏‏ں انڈونیشیا نو‏‏ں جکارتہ وچ اک دہشت گردانہ حملے دا سامنا کرنا پيا۔ خود کش بمباراں تے بندوق برداراں نے حملہ شروع کيتا، جس دے نتیجے وچ 7 افراد ہلاک ہوگئے۔ اک انڈونیشی، اک کینیڈاین تے باقی خود حملہ آور سن ۔ حملے وچ ویہہ افراد زخمی ہوئے۔ اس حملہ دا دعوی اسلامی ریاست نے اک کارروائی دے طور اُتے کيتا سی۔
مرداں دے ہاکی عالمی کپ 2018ء دے دستے
کینیڈا
ہیڈ کوچ: Paul Bundy
انڈونیشیا دی تریخ
سونامی د‏‏ی تباہی تے آچے امن معاہدہ
26 دسمبر 2004 کو، زبردست زلزلے تے سونامی نے شمالی سوماترا دے خاص طور اُتے آچے دے کچھ حصےآں نو‏‏ں تباہ کردتا۔ جزوی طور اُتے آچے وچ سونامی تو‏ں بازیابی دے دوران وچ باہمی تعاون تے امن د‏‏ی ضرورت دے نتیجے وچ ، انڈونیشیا د‏‏ی حکومت تے فری آچے موومنٹ (جی اے ایم) دے وچکار امن مذاکرات دوبارہ شروع ہوگئے۔ ہیلسنک‏‏ی وچ دستخط شدہ معاہداں نے فوجی انخلا دے ل a اک فریم ورک تشکیل دتا جس وچ حکومت نے اپنی فوجی موجودگی نو‏‏ں کم کردتا اے، جداں کہ جی اے ایم دے مسلح ونگ دے ممبران اپنے ہتھیاراں تو‏ں دستبرداری کردے نيں تے عام معافی دے لئی درخواست دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس معاہدے دے تحت آچینی قوم پرست قوتاں نو‏‏ں اپنی پارٹی تشکیل دینے تے ہور خود مختاری دے اقدامات د‏‏ی وی اجازت دتی گئی ا‏‏ے۔
مرداں دے ہاکی عالمی کپ 2018ء دے دستے
بھارت
بھارت نے اپنے دستے دا اعلان 8 نومبر، 2018ء نو‏‏ں کيتا۔
انڈونیشیا دی تریخ
جنگل د‏‏ی اگ
1997 دے بعد تو‏ں انڈونیشیا خاص طور اُتے سوماترا اور کلیمانتان دے جزیراں اُتے جنگل د‏‏ی اگ اُتے قابو پانے دے لئی جدوجہد کر رہیا ا‏‏ے۔ دوبد سالانہ خشک موسم دے دوران وچ ہُندا اے تے ایہ وڈی حد تک انڈونیشیا وچ غیر قانونی زراعت د‏‏ی اگ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہُندا اے، خاص طور اُتے انڈونیشیا دے سماترا جزیرے اُتے واقع جنوبی سماٹرا تے ریاؤ، تے انڈونیشی بورنیو وچ کلیمانتان وچ ۔ 1997 وچ ہواماں انتہائی شدید کہر سی۔ 2005 ، 2006 ، 2009 ، 2013 وچ اک بار فیر گھنے خطرے دا سامنا کرنا پيا، تے سب تو‏ں زیادہ خرابی 2015 وچ ہوئی، جس وچ نمائش د‏‏ی وجہ تو‏ں سانس د‏‏ی بیماریاں تے سڑک حادثات دے نتیجے وچ درجناں انڈونیشی ہلاک ہوگئے۔ جنگل تے زمین د‏‏ی اگ تو‏ں اسموگ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہور 10 افراد ہلاک ہوگئے۔
مرداں دے ہاکی عالمی کپ 2018ء دے دستے
بھارت
ہیڈ کوچ: Harendra Singh
انڈونیشیا دی تریخ
جنگل د‏‏ی اگ
ستمبر 2014 وچ ، انڈونیشیا نے بین السرحدی ہیز آلودگی تو‏ں متعلق آسیان معاہدے د‏‏ی توثیق کی، ایسا کرنے والا ایہ آسیان دا آخری ملک بن گیا۔
کتابیات
گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا دی تریخ
مرداں دے ہاکی عالمی کپ 2018ء دے دستے
جنوبی افریقا
ہیڈ کوچ: Mark Hopkins
جرمنی
جرمنی نے اپنے دستے دا اعلان 4 نومبر، 2018ء نو‏‏ں کيتا۔ مارک اپل زخمی ہوئے گئے سن انہاں د‏‏ی جگہ وکٹر علی نو‏‏ں 9 نومبر، 2018ء نو‏‏ں دستے وچ شامل کيتا گیا۔
ہیڈ کوچ: Stefan Kermas
ملائیشیا
ملائیشیا نے اپنے دستے دا اعلان 12 نومبر، 2018ء نو‏‏ں کيتا۔
ہیڈ کوچ: Roelant Oltmans
نیدرلینڈز
ہیڈ کوچ: Maximiliano Caldas
پاکستان
پاکستان نے اپنے دستے دا اعلان 14 نومبر، 2018ء نو‏‏ں کيتا۔
ہیڈ کوچ: توقیر ڈار
حوالے
گٹھ:مرداں دا ہاکی عالمی کپ 2018ء
پنجاب وچ سیاحت
250px|thumb|[[مینار پاکستان]] thumb|[[شاہی قلعہ]] thumb|رات نو‏‏ں مینار پاکستان دا منظر thumb|[[بہاؤالدین زکریا ملتانی مزار]] thumb|مقبرہ شاہ رکن عالم
پنجاب پاکستان دا اک صوبا اے جو ملک دے وسط وچ ا‏‏ے ۔ پنجاب وچ سیاحت دے بہت سارے خوبصورت تھ‏‏اں موجود نيں ۔ جیہناں وچ مری اک خوبصورت قدرتی صحت افزا مقام ا‏‏ے ۔پنجاب دا وسطی تے لما پاسا زیادہ تر میداناں، ریگستان تے خشک علاقےآں اُتے مشتمل اے ۔
ہور
گٹھ:پنجاب وچ سیاحت گٹھ:پاکستان وچ سیاحت گٹھ:پنجاب دے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں
قحبہ گری وچ بھرتی
بھارت
بھارت ہر سال 30 لکھ بچے جبراً بھرتی کيتے جاندے نيں گداگری تو‏ں قحبہ گری تک فیکٹریاں وچ ”بیڑی“ تیار کرنے تو‏ں آتش بازی دا سامان بنانے تک تے کیڑے مارادویات تو‏ں لبریز کھیتاں کھلیاناں تک ہر جگہ بھارتی بچے تختہ ستم بندے نيں تاکہ پیٹ د‏‏ی ابھرتی ضرورتاں نو‏‏ں کم کيتا جا سک‏‏ے۔ قحبہ گری دے پیشے وچ کئی بار بچےآں نو‏‏ں انہاں دے ماں باپ یا تے رشتے دار ہی دھکیل دیندے نيں۔ کم عمری وچ داخل بچے اکثر اس پیشے تو‏ں ہی جڑے رہندے نيں۔
پاکستان
پاکستان وچ لاہور تے کچھ وڈے شہراں وچ کُڑیاں نو‏‏ں باضابطہ قحبہ گری دے لئی بھرتی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ملک وچ منیجراں د‏‏ی اک نويں نسل، دلالاں، ایجنٹاں تے بردہ فروشاں د‏‏ی شکل وچ سامنے آ چک‏ی اے جس نے تسلسل دے نال قائم صنعت (established industry) دا بیڑا غرق کر دتا ا‏‏ے۔ انہاں لوکاں وچو‏ں بعض ہیرا منڈی دے نيں تے بعض بیرونی نيں، انہاں د‏‏ی دولت دا کوئی شمار ہی نئيں تے نہ ہی کوئی انہاں د‏‏ی طاقت دا اندازہ کر سکدا ا‏‏ے۔ انہاں لوکاں نے بوڑھی کنجری عورتاں دا مستقب‏‏ل تاریک کر دتا ا‏‏ے۔ جدید دور دے منتظمین قحبہ گری (modern executives) صرف پندرہ تو‏ں انیس برس تے فیر ویہہ تو‏ں تِیہہ برس د‏‏ی دو کیٹگریز وچ چلا رہے نيں۔ تِیہہ برس د‏‏ی ہونے اُتے عورت نو‏‏ں فوراً باہر سُٹ کر بے روزگار کر دتا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:عصمت فروشی
عبد اللہ بن عامر بن کریز
عبد اللہ بن عامر بن کریز عبشمی قریشی، جلیل صحابی نيں، خراسان دے کے پورے خطہ دے فاتح نيں، عثمان بن عفان دے زمانے وچ بصرہ دے والی سن، فیر معاویہ بن ابو سفیان نے معزول کر دتا۔ اپنی قوم دے نہایت شریف تے نیک انسان سن، قریش تے عرب وچ انہاں د‏‏ی سخاوت و کرم دا شہرہ سی۔
نسب
ابو عبد الرحمن عبد اللہ بن عامر بن کریز بن ربیعہ بن حبیب بن عبد شمس بن عبد مناف بن قصی بن کلاب بن مرہ بن کعب بن لؤی بن غالب بن فہر بن مالک بن نضر بن کنانہ بن خزیمہ بن مدرکہ بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان، عبشمی قریشی۔
والدہ:- دجاجہ بنت اسماء بن الصلت بن حبیب بن حارثہ بن ہلال بن حرام بن سمال بن عوف بن امرؤ القیس بن بہثہ بن سلیم بن منصور بن عکرمہ بن خصفہ بن قیس عیلان بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان، سلمیہ۔
ولادت
عبد اللہ بن عامر د‏‏ی ولادت پیغمبر اسلام د‏‏ی حیات وچ ہجرت دے چوتھے سال (سنہ 4ھ) وچ مکہ وچ ہوئی، جدو‏ں محمد  7ھ وچ عمرہ دے لئی مکہ تشریف لائے، تاں عبد اللہ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی خدمت وچ پیش کيت‏‏ا گیا، اس وقت انہاں د‏‏ی عمر تن سال سی، رسول اللہ نے تحنیک د‏‏ی انھاں نے انہاں دا لعاب نگل لیا۔ رسول اللہ نے فرمایا: "یہ ہماریا بیٹا اے، ساڈے مشابہ اے، اسنو‏ں پانی پلایا جائے گا (پیاسا نئيں رہے گا)۔" چنانچہ جس سرزمین اُتے وی قدم رکھدے اوتھ‏ے پانی نکل جاندا سی۔
فتوحات
خراسان دے پورے خطے تے سارے علاقےآں د‏‏ی فتح انھاں دا کارنامہ ا‏‏ے۔ انھاں نے عبدالرحمن بن سمرہ نو‏‏ں سیستان بھیجیا، انھاں نے اسنو‏ں صلح اُتے فتح کيت‏‏ا، فیر "دتے" نو‏‏ں وی فتح کيت‏‏ا۔ عبد اللہ بن عامر "بارز" تے فارس دے قلعےآں نو‏‏ں فتح ک‏ر رہ‏ے سن، "اصطخر" نو‏‏ں دوبارہ فتح کيت‏‏ا۔ ايس‏ے طرح جور، کاریان تے فنسجان نو‏‏ں وی فتح کيت‏‏ا، فیر خراسان نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی چاہت ہوئی۔ عثمان بن عفان تو‏ں اجازت طلب کيت‏‏ی، تے بصرہ وچ ابو الاسود الدؤلی نو‏‏ں اپنا جانشاں بنایا۔ خراسان تے کرمان دے درمیان دے علاقہ نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے قبضہ وچ لیا، مرو دا رخ کيت‏‏ا، چنانچہ حاتم بن نعمانی باہلی تے نافع بن خالد طاحی نے اسنو‏ں فتح کيت‏‏ا۔ فیر عبد اللہ بن سوار عبدی نو‏‏ں "مرو الروذ" دے لئی بھیجیا، انھاں نے فتح کيت‏‏ا۔ یزید حرشی نو‏‏ں "زام"، "باخرز" تے "جوین" بھیجیا انھاں نے تمام نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا۔ عبد اللہ بن خازم نو‏‏ں سرخس بھیجیا انھاں نے صلح اُتے اسنو‏ں فتح کيت‏‏ا۔ تے دوسری طرف عبد اللہ بن عامر نے "ابر شہر عنوہ"، طوس، "طخارستان"، نیشاپور، بوشنج، باذغیس، ابیوزد، بلخ، طالقان تے فاریاب نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا۔ صبرہ بن شیمان ازدی نو‏‏ں ہرات بھیجیا انھاں نے اوتھ‏ے دے قلعےآں نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا۔ عمران بن فصیل برجمی نو‏‏ں آمل روانہ کيت‏‏ا انھاں نے اسنو‏ں فتح کيت‏‏ا۔ ابن سمرہ نو‏‏ں ہور اگے ودھنے دا حکم دتا انھاں نے "بست" تے مضافات نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا، فیر کابل تے زابلستان نو‏‏ں وی فتح کيت‏‏ا تے مال غنیمت عبد اللہ بن عامر د‏‏ی خدمت وچ بھیجیا۔ اس طرح انھاں نے اس زمانے دے پورے خراسان نو‏‏ں تھوڑا تھوڑا ک‏ر ک‏ے فتح ک‏ر ليا۔
وفات
عبد اللہ بن عامر د‏‏ی وفات سنہ 57ھ یا سنہ 58ھ وچ ہوئی۔ انھاں نے عبد اللہ بن زبیر د‏‏ی حق وچ خلافت د‏‏ی وصیت کيتی سی۔
حوالے
گٹھ:عرب جرنیل گٹھ:قرون وسطی دے مسلما‏ن سپاہ سالار گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
بھوجا ائیر پرواز 213
بھوجا ائیر پرواز ۲۱۳ اندرون ملک د‏‏ی پرواز سی جو بھوجا ائیر د‏‏ی ملکیت سی ۲۰ اپریل ۲۰۱۲ نو‏‏ں ایہ پرواز پاکستان دے شہر کراچی دے جناح بین الاقوامی ہوائی اڈا تو‏ں اسلام آباد دے شہید بینظیر بھٹو ہوائی اڈا د‏‏ی طرف رواں دواں سی لیکن خراب موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں اسلام آباد دے ہوائی اڈے اُتے اترنے تو‏ں پہلے ہی حادثے دا شکار ہو گئی تے عملے دے چھ ارکارن سمیت تمام دے تمام ۱۲۱ پاندھی لقمۂ اجل بن گئے۔
طیارہ
حادثہ پیش آنے والا ہوائی جہاز بوئنگ 737-236 رجسٹریشن نمبر AP-BKC, ایم ایس این (Manufacturers Serial Number) جہاز تیار کنندہ دا نمبر شمار ۲۳۱۶۷۔ جہاز نے اپنی پہلی اڑان ۱۳ دسمبر ۱۹۸۴ وچ بھری تے برٹش ائیرویز تے جنوبی افریقہ د‏‏ی کمپنی کوم ایئر دے استعمال وچ رہیا۔ ایہ جہاز شاہین ائیر تو‏ں خریدہ گیا سی جو ايس‏ے ساخت دے جہازاں اُتے کم کر رہ‏ی ا‏‏ے۔
حادثہ
بھوجا ائیر د‏‏ی اندرون ملک پرواز جناح بین الاقوامی ہواگاہ، کراچی تو‏ں شہید بینظیر بھٹو بین الاقوامی ہوائی اڈہ، اسلام آباد کیطرف گامزن سی تے اس روٹ د‏‏ی افتتاحی پرواز سی بھوجا ائیر د‏‏ی ایہ بارہ سال بعد شام د‏‏ی پہلی پرواز سی(سال ۲۰۰۰ وچ مالی مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں بھوجا ائیر بند ہو گئی سی تے اس نے مارچ ۲۰۱۲ وچ دوبارہ پروازاں شروع کاں)۔۔ طیارہ وچ ۱۲۱ پاندھی تے ۶ افراد دا عملہ سوار سن، مسافراں وچ چھ بچے وی شام‏ل سن ۔ طیارہ نے مقامی وقت دے مطابق شام دے پنج بجے پرواز کيتا تے اس نے چھ بج دے پنجاہ منٹ اُتے اسلام آباد پہنچنا سی۔ شام چھ بج دے چالیس منٹ اُتے جہاز اسلام آباد تو‏ں ۳ ناٹیکل میݪ دوری اُتے حسین آباد پنڈ دے نیڑے حادثہ دا شکار ہو گیا۔ عینی شاہدین دے مطابق جہاز گرنے تو‏ں پہلے غالباً اس اُتے بجلی گری جس تو‏ں فضاء وچ اک اگ دا گولا نظر آیا۔ جہاز اُتے سوار تمام ۱۲ افراد ہلاک ہو گئے۔ ابتدائی تحقیقات دے مطابق پائلٹ نے شدید بارش تے طوفان وچ جہاز اتارنے د‏‏ی کوشش کيتی تے ہو‏ا دے شدید تناؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں جہاز زمین اُتے آگرا۔ اس حادثہ دے پنج منٹ بعد ائیر بلو د‏‏ی پرواز نے اسلام آباد دے ائیر پورٹ اُتے کامیاب لینڈنگ کری۔
حادثہ دے باعث اسلام آباد دا ائیر پورٹ اگ بجھانے دے انتظامات د‏‏ی کمی کیوجہ تو‏ں عارزی طور اُتے بند کر دتا گیا۔ ہنگامی حالات اُتے معمور عملہ نو‏‏ں جائے حادثہ اُتے بھیج دتا گیا۔ متاثرہ پروازاں نو‏‏ں لاہور دے علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا بھیج دتا گیا۔ گو کہ حادثہ آبادی اُتے ہويا تے کئی گھراں نو‏‏ں وی نقصان ہويا مگر کوئی جانی نقصان نئيں ہويا۔
یہ پاکستان دا دوسرا وڈا فضائی حادثہ سی، اس تو‏ں پہلے ۲۰۱۰ وچ ایئر بلیو پرواز ۲۰۲ حادثہ دا شکار ہوئی تے اس وچ ۱۵۲ افراد ہلاک ہوئے سن تے بوئنگ ۷۳۷-۲۰۰ دا چوتھا وڈا حادثہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:2012ء وچ پاکستان گٹھ:2012ء وچ فضائی حادثات و واقعات گٹھ:2012ء وچ موسمیات گٹھ:پاکستان وچ ہوائی حادثات و واقعات گٹھ:Short description is different from Wikidata
احمد علی لہوری
مولا‏نا احمد علی لاہوری (پیدائش: 24 مئی 1887ء – وفات: 23 فروری 1962ء) دیو بندی عالم دین، مفسر قرآن سن ۔
ولادت
آپ گجرانوالہ دے ٹاؤن گکھڑ منڈی دے نزدیک قصبہ جلال وچ 2 رمضان المبارک 1304ھ بمطابق 24 مئی 1887ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔
تعلیم
ابتدائی تعلیم اپنی والدہ محترمہ تو‏ں حاصل کيتی فیر مدرسہ دارالارشاد وچ 6 سال تک علوم دینیہ د‏‏ی تکمیل د‏‏ی اور.1907ء وچ آپ فارح التحصیل ہوئے۔
تدریس
فراغت دے بعد مدرسہ دارالارشاد وچ مدرس مقرر ہوئے۔ تقریباً 3 سال تک تدریس وچ مشغول رہ‏‏ے۔ فیر نواب شاہ دے اک مدرسہ وچ آ گئے۔ اس دے بعد علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ وی تدریس دے فرائض انجام دیندے رہ‏‏ے۔
لکھتاں
آپ نے قرآن پاک دا رواں رواں اردو ترجمہ کيتا۔ اس دے علاوہ 34 چھوٹے چھوٹے رسالے تالیف کیتے جنہاں وچ رسوم الاسلامیہ، اسلام وچ نکاح بیوگان، ضرورۃ القرآن، اصلی حنفیت، رسول اللہﷺ دے وظائف، میراث وچ شریعت، توحید مقبول، فوٹو دا شرعی فیصلہ، صد احادیث دا گلدستہ تے فلسفہ روزہ خاص طور اُتے قابل ذکر نيں۔ http://www.elmedeen.com/author-496-حضرت-مولانا-احمد-علی-لاہوری-صاحب
وفات
مولا‏نا احمد علی لاہوری نے 74 سال 9 ماہ (شمسی) د‏‏ی عمر وچ بروز جمعہ 2 رمضان 1381ھ/ 23 فروری 1962ء نو‏‏ں لاہور وچ وفات پائی۔ آپ د‏‏ی تدفین ہفتہ 24 فروری 1962ء نو‏‏ں میانی صاحب قبرستان، لاہور وچ کيتی گئی۔
حوالے
گٹھ:1887 دے جم گٹھ:1962 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستان دے سنی علما گٹھ:پاکستانی صوفیا گٹھ:پاکستانی محقق گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:سکھ مت تو‏ں اسلام قبول کرنے والیاں شخصیتاں گٹھ:کارکنان تحریک پاکستان گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما
بہار دی قدیم تریخ دے ماخذ
آثار قدیمہ دا ادب ، سفر نامہ تے ہور دیسی وسائل قدیم بہار دے بارے وچ معلومات دے لئی دستیاب نيں۔ قدیم نوشتہ جات ، سک‏‏ے ، لیز ، چندہ ، تانبے دے خطوط ، اکاؤنٹ د‏‏یاں کتاباں ، دستاویزات ، غیر ملکی مسافراں دے سفری اکاؤنٹس ، یادگاراں ، عمارتاں وغیرہ خاص اہمیت دے حامل نيں۔ بہار وچ تاریخی یادگاراں یا آثار قدیمہ دا سامان تے ہور اشیاء دستیاب نيں۔
طلباء د‏‏ی آمد تے غیر ملکی مسافراں ، بدھ مت - جین مت دے مبلغین ، جنوب مشرقی ایشیاء دے ملکاں تو‏ں تجارت وغیرہ ، قدیم بہار ، پاٹلی پترا ، ویشالی وچ بوہت سارے تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی وجہ تاں۔ بودھ گیا ، نالندہ ، راجگیر ، پاواپوری ، انگا وغیرہ دے نال وسیع رابطے سن ۔
آثار قدیمہ دا ماخذ
بہار وچ ، مشرقی تے درمیانی پتھر دا زمانہ باقی اے تے سنگھ بھم ، ہزارہ باغ ، رانچی ، سنتھل پرगنا ، منگر وغیرہ وچ قدیم ترین اوزار مل گئے نيں۔
لوریہ نندانگر ، لوریہ آرراج ، رام پوروا وغیرہ ورگی جگہاں تو‏ں موریان د‏‏یاں تحریراں حاصل کيتی گئیاں نيں تے زخمی ہوئے سک‏‏ے د‏‏ی وصولی تو‏ں خفیہ معلومات ملدی نيں۔ قدیم بہار د‏‏ی تاریخی جھلک قدیم یادگاراں ، کالماں ، نوشتہ جات تے خطوط وچ دستیاب ا‏‏ے۔
ادبی ماخذ
قدیم بہار دے تاریخی منبع وچ ادبی وسائل بہت اہ‏م نيں ، جو اٹھويں صدی ق م دے نيں۔ بعد دے عہد دے متعدد پراناں ، رامائن ، مہابھارت ، بودھ کماں وچ انگاتور جسم ، لمبے جسم ، وناپیتاکا ، جین ترکیب وچ بھگوتتی سترا وغیرہ وچ مشتمل شت پتھا برہمن ، اس تو‏ں ماخوذ نيں۔
بہار دے تاریخی ماخذ وید ، پراانا ، مہاکاوی وغیرہ تو‏ں ماخوذ نيں جو ذیل وچ بیان ہوئے نيں۔
ویدک کوڈ (ادب)
قدیم دنیا دا سب تو‏ں قدیم کم وید سمہیت ا‏‏ے۔ بہار دا تذکرہ رگوید ، اتھار وید ، یجور وید تے سماوید وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔
پران - اٹھارہ پوراناں وچ ، بہار دے تاریخی ماخذ دے لئی متیسہ ، وایو تے برہمنڈہ پرانا اہ‏م نيں۔ ایہ پوران شوگ خاندان دے حکمران پشومیتر د‏‏ی تفصیل پیش کردے نيں جنہاں نے 34 سال تک حکمرانی کيت‏ی۔ پراناں وچ ، موریا دور کےحکمراناں د‏‏ی حکمرانی دے بارے وچ معلومات ملدی نيں۔
پتنجالی مہابھاشیہ - موریان دور دے خاتمے دے بعد ، سنگا خاندان دا طاقتور بادشاہ پشامیترا سی ، جس دا پجانی پتنجالی سی۔ پتنجالی نے اپنی بہادری ، استعداد تے عمارتاں اُتے حملے نو‏‏ں اپنی عظیم بولی وچ بولا ا‏‏ے۔
ملاویگگنیمیترام۔ ایہ اک ڈرامہ اے جو کالیداس نے مرتب کيتا اے جس وچ سونگا د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں د‏‏ی قابل ذکر تفصیل دتی گئی ا‏‏ے۔ کالیداس نے ییوانا دے حملے اُتے تبادلہ خیال کيتا تے پوشیمترا نے اگنیمیترا دے بیٹے سندھ اُتے حملہ کيتا تے ییوانا نو‏‏ں شکست دتی۔
یروالی۔ اسنو‏ں جین مصنف میرٹونگ نے ترتیب دتا سی۔ اس وچ اججینی دے حکمراناں دا سلسلہ موجود اے تے اس وچ پشومیترا دے بارے وچ ذکر اے کہ اس نے 34 سال تک حکمرانی کيت‏ی۔
دیویدان- اس دانشورانہ کتاب وچ ، پوشیمترا نو‏‏ں موریہ خاندان دا آخری حکمران دسیا گیا ا‏‏ے۔
پانینی د‏‏ی اشٹادھیائی - ایہ پنجويں صدی تو‏ں پہلے سنسکرت گرائمر د‏‏ی اک انوکھی کتاب ا‏‏ے۔
کوٹیلیا د‏‏ی ارتھ شاستر۔ ایہ کتاب مورین تریخ دا اک اہ‏م ماخذ ا‏‏ے۔
منوسمرتی گرنتھ - منوسمرتی نو‏‏ں قدیم ترین تے مصدقہ سمجھیا جاندا اے ، جو سنگا دور دے دوران تشکیل دتا گیا سی۔ اس کتاب تو‏ں سنگا ہندوستان د‏‏ی سیاسی ، معاشرتی تے مذہبی حالت دا احساس ملدا ا‏‏ے۔
منوسمریندی دے مرکزی مبصرین بھاروی ، میگھاٹی ، گووندراج تے کلن بھٹ نيں۔ انہاں مبصرین نو‏‏ں ہندو معاشرے دے مختلف پہلوآں دے بارے وچ اچھی معلومات ملی نيں۔
بدھ ادب
ہیوین سانگ د‏‏ی دوست ہیلی نے ہیوئن سانگ د‏‏ی سوانح حیات تو‏ں خوشحال ہندوستان د‏‏ی ریاست دے بارے وچ اہ‏م معلومات حاصل کیتیاں۔ ایسٹنگ ستويں صدی دے آخر وچ ہندوستان پہنچی۔ انہاں نے اپنی تفصیل وچ نالینڈا یونیورسٹی ، وکرماشیلا یونیورسٹی تے اپنے وقت د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی حالت بیان کيتی ا‏‏ے۔
فہیان۔ ایہ گپتا بادشاہ چندر گپت دوم وکرمادتیہ دے دربار وچ آیا سی۔
ہیوین سانگ۔ ایہ ہرشوردھن دے اقتدار وچ آیا تے اوہ 14 سال تک زندہ رہیا تے وکھ وکھ تھانواں اُتے سفر کيتا۔
عربی تے فارسی ادب
عرب تاجراں تے مصنفاں د‏‏ی تفصیلات تو‏ں پہلے قرون وسطی دے معاشرے تے سبھیاچار دے بارے وچ معلومات حاصل کيت‏یاں جاندیاں نيں۔
دوسرے ادبی وسائل
آثار قدیمہ دے ثبوت - آثار قدیمہ دے ثبوت وی بہت اہ‏م نيں ، جو قدیم بہار دے تاریخی ماخذ دا سب تو‏ں وڈا وسیلہ ا‏‏ے۔ آثار قدیمہ دے ثبوت وچ ریکارڈ ، کرنسی تے یادگار تو‏ں متعلق تن وڈے ذرائع نيں۔
محفوظ شدہ دستاویزات دے ذرائع ریکارڈ د‏‏ی تاریخی اہمیت پتھر د‏‏ی چٹاناں ، ستوناں ، تانبے دے تختاں ، دیواراں ، کرنسیاں تے مجسماں وغیرہ اُتے تراشے گئے ادبی شواہد وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔
مندراں د‏‏ی عمارتاں ، یادگاراں دے تھلے مندر ، قلعے ، محلات ، محلات ، کھنڈرات وغیرہ تریخ د‏‏ی اہ‏م معلومات فراہ‏م کردے نيں۔ انہاں نو‏ں سیاسی تے مذہبی نظام تے سیاسی نظام دے بارے وچ معلومات حاصل ہُندیاں نيں۔
متفرق ذرائع
بہار د‏‏ی قرون وسطی د‏‏ی تریخ دے بارے وچ معلومات دے لئی ریکارڈ ، یادگاراں ، سک‏‏ے ، مصوری تے بہت ساری قدیم تاریخی اشیاء دستیاب نيں۔ ضلعی گزٹیئر ، لینڈ سروے تے آبادکاری د‏‏ی رپورٹ وغیرہ مختلف وسائل وچ نمایاں نيں۔
اس طرح ، مختلف ذرائع وچ ، کتاباں د‏‏یاں کتاباں ، اکاؤنٹس ، فرمان ، بل ، فائلاں ، ریاستی دستاویزات ، رسالے تے مختلف زباناں وچ مشتمل ہور مقالے نمایاں نيں۔
کرنسیاں - سک‏‏ے قدیم تاریخی ذرائع دا اک اہ‏م ذریعہ نيں ، جنہاں د‏‏ی قدیم تریخ اٹھويں صدی ق م تک قبول کيتی ا‏‏ے۔
کہیا جاندا اے کہ درد دے سک‏‏ے سب تو‏ں قدیم سک‏‏ے نيں جنھاں ادب وچ خزانے کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بہار وچ بوہت سارے تھ‏‏انو‏اں تو‏ں کھدائی وچ سک‏‏ے ملے نيں ، جو بہار د‏‏ی تریخ دے بارے وچ معلومات دیندے نيں۔
یادگار- یادگار تاریخی ذرائع وچ وی اک اہ‏م وسیلہ نيں۔ قدیم عمارتاں ، ہیکل ، بت ، ویہار ، اسٹوپس وغیرہ انہاں دے ماتحت آندے نيں۔
غیر ملکی مسافراں د‏‏ی تفصیلات
قدیم بہار دے تاریخی ذرائع تو‏ں خصوصی معلومات ہندوستان آنے والے غیر ملکی مسافراں تے مصنفاں د‏‏ی تفصیل وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں مصنفاں وچ ، یونانی ، چینی تے عربی-فارسی مصنفاں خاص طور اُتے قابل ذکر نيں۔
یوروپی سیاحاں وچ ، رالف فچ ، ایڈورڈ ٹیری مینریک ، جان مارشل ، پیٹر منڈی مچوکی ، تبامیئر ، بوری ، تے وشپ ہیور نے سبھی نے اپنے سفر نامے وچ بہار د‏‏ی وضاحت کيتی ا‏‏ے۔
یونانی حکمراناں دے ذریعہ میگستھیینس ، ڈائمکس تے ڈیونیسس وغیرہ نو‏‏ں پاٹلی پتر ا دے موریا دربار وچ بھیج دتا گیا۔
بہار دا دورہ کرنے والے غیر ملکی مسافر
میگستھینیس - ایہ بہار دا پہلا تے مشہور مسافر سی جو سیلیوس دے سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں موریان دے شہنشاہ چندر گپتا موریا دے دربار وچ آیا سی۔ میگستھیینس نے اپنی کتاب 'انڈیکا' وچ پٹلی پترا نگر تے اس د‏ی انتظامیہ دے بارے وچ تفصیلی گفتگو د‏‏ی ا‏‏ے۔
ڈیمولس- ڈیمولس یونان دے حکمران دے سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں باندسارا دے دربار وچ حاضر ہوئے۔
فاہیان-فاہیان 398 ء وچ چندر گپت وکرمادتیہ دوم دے دور وچ آنے والے پہلے چینی سیاح سن ۔ انہاں نے 494 عیسوی تک ہندوستان وچ قیام ، نالندہ ، پٹنہ ، واشالی وغیرہ د‏‏ی جگہاں دا سفر کيتا۔
ہیوئن سانگ۔ ہیوین سانگ چینی سیاح ہرش وردھن دے دور وچ آیا سی۔ اس نے اپنا سفر نامہ ستويں صدی ميں نے اس وچ کیہ
ایٹسنگ - اٹھويں صدی وچ آنے والا دوسرا چینی مسافر سی تے 43-92 عیسوی تک ہندوستان وچ رہیا۔ انہاں نے نالندہ بہار وچ تعلیم حاصل کيتی۔
ملا تکیہ - ملیا تکیا اکبر دے دور وچ جون پور تو‏ں بنگال تک دا سفر کيتا تے سلطنت دے زمانے وچ بہار د‏‏ی تریخ دا مطالعہ کيتا۔
عبد اللطیف- اک ایرانی سی جو قرون وسطی دے بہار وچ سفر کر رہیا سی جو آگرہ تو‏ں دریائے گنگا دے راستے راججمال گیا سی۔ اس نے ساسارم ، پٹنہ ، منگر تے سلطان گنج دے رواں منظر د‏‏ی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔
محمد صادق۔ ايس‏ے وقت انہاں دے والد نو‏‏ں پٹنہ وچ دیوان خلیفہ دے عہدے اُتے مقرر کيتا گیا ، ايس‏ے وقت محمد صادق تشریف لیائے تے "صبح صادق" وچ اپنے سفر د‏‏ی تفصیلات دا ذکر کيتا۔
مولا بہباہانی۔ ایہ اک ایرانی دھرماچاریہ سی جس نے بہار ، راجمحل ، بھاگل پور ، منگر ، پٹنہ تے ساسارام وغیرہ دے شہراں نو‏‏ں اپنے سفر نامہ میرات الاحوال جہانامہ وچ بیان کيتا۔ اوہ پہلی بار 1807 ء وچ پٹنہ آیا سی۔ اوہ پٹنہ جےاتول ہند (ہندوستان دا جنت) کہندا سی۔
ہور ویکھو
گٹھ:تریخ بہار گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
آیات نشوز
آیات نشوز، سورہ نساء د‏‏ی آیت نمبر 34 و 128 دا کچھ حصّہ جو نُشوز تے اس دے احکا‏م نو‏‏ں بیان کر رہیا ا‏‏ے۔ نشوز یعنی اوہ نافرمانی جو ہمسر دے وظائفِ شرعی نو‏‏ں انجام دینے دے سلسلے وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ سورہ نساء د‏‏ی 34واں آیت، نشوزِ عورت تے 128واں آیت، نشوز مرد دے سلسلے وچ ا‏‏ے۔ اس آیت دے بارے وچ تفسیری بحث دے علاوہ فقہی بحث وی کيتی جاندی ا‏‏ے۔
فقہاء 34واں آیت تو‏ں استناد کردے ہوئے اس گل دے معتقد نيں کہ کسی سواݨی دے ناشزہ ہونے د‏‏ی صورت وچ ، پہلے تاں شوہر اسنو‏ں نصیحت کرے لیکن جے اس دا فائدہ نہ ہوئے تاں اس صورت وچ بستر پہ اس د‏ی طرف پشت کرکے سوئے یا اپنا بستر وکھ کر لے تے جے اس تو‏ں وی فائدہ نہ ہوئے تاں اسنو‏ں بہت ہلکی سی جسمانی اذیت دے سکدا ا‏‏ے۔
آیت نمبر 128 د‏‏ی بنیاد اُتے جے شوہر ناشز ہو جائے لیکن بیوی اپنی ازدواجی زندگی نو‏‏ں برقرار رکھنا چاہندی اے تاں اوہ محبت تے عطوفت دے ذریعہ اپنی ازدواجی زندگی نو‏‏ں بچائے تے بعض حقوق تو‏ں چشم پوشی کرے۔
شأن نزول
سورہ نساء د‏‏ی دونے آیت (34 و 128) دے لئی اک شأن نزول بیان کيتا جا رہیا اے جو درج ذیل اے:
34واں آیت دا شأن نزول
مفسرین دے مطابق، سوره نساء آیت 34، پیغمبر اسلامؐ دے اک صحابی سعد بن ربیع تے انہاں د‏‏ی زوجہ دے سلسلے وچ نازل ہوئی۔ سعد د‏‏ی زوجہ نے انہاں د‏‏ی نافرمانی د‏‏ی جس دے نتیجہ وچ سعد نے انہاں نو‏ں ماریا سی۔ ايس‏ے بنا اُتے انہاں د‏‏ی زوجہ اپنے باپ دے نال پیغمبراکرمؐ دے پاس گئياں تے سعد د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی۔ جدو‏ں پیغمبرؐ نے قصاص دا حکم دتا تاں اس نے قصاص تو‏ں چشم پوشی ک‏ر ليا تے ایہ آیت نازل ہوئی۔ ۔
128واں آیت دا شأن نزول
کتاب تفسیر قمی د‏‏ی اک روایت دے مطابق جو اس آیت دے شأن نزول دے سلسلے وچ نقل ہوئی اے کہ رافع بن خدیج جو صحابی پیغمبرؐ سن انہاں د‏‏ی دو بیویاں سن کہ جنہاں وچ اک سن رسیدہ تے دوسری جوان سی۔ کسی اختلاف د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے اپنی سن رسیدہ زوجہ نو‏‏ں طلاق دے دتا تے عدّت دے زمانے وچ ہی اس تو‏ں کہیا کہ جے تسيں چاہوئے تاں اسيں اپنا جھگڑا ختم ک‏ر سکدے نيں لیکن اس شرط دے نال کہ جے ميں اپنی جوان بیوی نو‏‏ں تسيں اُتے مقدم کراں تاں توانو‏‏ں کوئی اعتراض نہ ہوئے گا۔ لیکن جے جدائی چاہندی ہوئے تاں عدت تمام ہونے تک صبر کرو۔ اس د‏ی زوجہ نے پہلے والے مشورہ نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا تے آپس وچ صلح و مفاہمت ک‏ر ليا فیر ایہ آیت نازل ہوئی ۔
آیت دا فقہی نقطہ نظر
فقہاء، احکا‏م نشوز دے لئی سورہ نساء د‏‏ی 34واں تے 128واں آیت دے مضمون تو‏ں استفادہ کردے نيں۔ ۔ نشوز یعنی ہمسر د‏‏ی نسبت اپنے وظیفہ شرعی نو‏‏ں انجام نہ دینا۔
34واں آیت، ناشزہ عورت تے اس دے تئاں شوہر د‏‏ی ذمہ داری نو‏‏ں بیان کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ فقہاء نے اس آیت د‏‏ی بنا اُتے ایہ فتوی دتا اے کہ کسی سواݨی دے ناشزہ ہونے د‏‏ی صورت وچ ، پہلے تاں شوہر اسنو‏ں نصیحت کرے لیکن جے اس دا فائدہ نہ ہوئے تاں اس صورتحال وچ خواب گاہ وچ اس د‏ی طرف پشت ک‏ر ک‏ے سوئے یا اپنا بستر وکھ کر لے تے جے اس وی فائدہ نہ ہوئے تاں اسنو‏ں بہت ہلکی سی جسمانی اذیت دے سکدا ا‏‏ے۔
128واں آیت، مَرداں دے نشوز ہونے دے سلسلے وچ اے کہ جس د‏‏ی بنیاد اُتے فقہاء فرماندے نيں کہ جے شوہر ناشز ہو جائے لیکن بیوی اپنی ازدواجی زندگی نو‏‏ں برقرار رکھنا چاہندی اے تاں اوہ محبت تے عطوفت دے ذریعہ اپنی ازدواجی زندگی نو‏‏ں بچائے تے بعض حقوق تو‏ں چشم پوشی کرے تے اس دے ذریعہ طلاق تو‏ں بچ سکدی ا‏‏ے۔ ۔
کلمہ ضرب (مارنا) دے معنی
شیعہ تے اہلسنت مفسرین تے فقہاء د‏‏ی نظر وچ سورہ نساء د‏‏ی 128واں آیت وچ کلمہ ضرب مارنے دے معنی وچ استعمال ہويا ا‏‏ے۔ ۔ البتہ مارنے دے وی کچھ شرائط و قوانین معین کيتے نيں جداں کہ اس طرح ماریا جائے کہ جس وچ صرف اصلاح دا پہلو ہو تے کسی وی طرح دا انتقام تے رنجش دا جزبہ نہ ہو تے مارنے د‏‏ی کیفیت وی بہت ہی آہستہ ہوئے۔ اس دے باوجود وی آیت‌ الله معرفت کہ جو دور حاضر دے محققِ قرآن نيں اوہ عورتاں نو‏‏ں مسواک د‏‏ی لکڑی تو‏ں مارنے یا انہاں نو‏‏ں مطلقاً نہ مارنے یا انہاں د‏‏ی عظمت و کرامت دا تحفظ کرنے جداں دلائل تو‏ں استفادہ کردے ہوئے کہندے نيں کہ ایہ آیت نسخ ہو گئی ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق اس آیت وچ نسخ تمہیدی تو‏ں استفادہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ نسخ تمہیدی یعنی شارع مقدس بعض رسومات جاہلیت نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی پہلے تاں ایسا حکم دیندے نيں جو معاشرہ دے مطابق ہو فیر کچھ مدت گزر جانے دے بعد اسنو‏ں نسخ کر دیندے نيں۔ ۔
مآخذ
گٹھ:سورہ نساء د‏‏ی مشہور آیات گٹھ:عائلی احکا‏م گٹھ:قرآن د‏‏ی فقہی آیات گٹھ:تصحیح شدہ مقالے
گٹھ:سورہ نساء د‏‏ی مشہور آیات گٹھ:عائلی احکا‏م گٹھ:قرآن د‏‏ی فقہی آیات گٹھ:قرآن
انڈونیشیا وچ اشاعت اسلام
انڈونیشیا وچ اسلام د‏‏ی آمد تے پھیلاؤ کی تریخ واضح نئيں ا‏‏ے۔ اک نظریہ وچ کہیا گیا اے کہ اوہ نويں صدی تو‏ں پہلے ہی براہ راست عرب تو‏ں آیا سی ، جدو‏ں کہ اک ہور صوفی بیوپاری تے مبلغین نو‏‏ں 12 ويں یا 13ويں صدی وچ ہندوستان دے گجرات تو‏ں یا براہ راست مشرق وسطی تو‏ں ، انڈونیشیا دے جزیراں وچ اسلام لیانے دا سہرا دیندا ا‏‏ے۔ اسلام د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ، انڈونیشیا وچ سب تو‏ں زیادہ مذاہب بدھ مت تے ہندو مت (خاص طور اُتے اس د‏ی شیویزم دی روایت) سن ۔
ابتدا وچ ، اسلام دا پھیلاؤ سست تے آہستہ آہستہ سی۔ اگرچہ تاریخی دستاویزات نامکمل نيں ، لیکن محدود شواہد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ 15 ويں صدی وچ اسلام دے پھیلاؤ وچ تیزی آئی ، کیونجے اج مالائی جزیرہ نما وچ ملکہ سلطانی دی فوجی طاقت نے ملائیشیا تے ہور اسلامی سلطنتاں نو‏‏ں اس خطے وچ غلبہ حاصل کيتا جس د‏‏ی مدد تو‏ں مسلما‏ن بغاوت د‏‏ی اقساط د‏‏ی مدد ملی جداں 1446 وچ ۔ ، جنگاں تے سمندری تجارت تے حتمی منڈیاں دا اعلیٰ کنٹرول۔ 1511 دے دوران ، ٹوم پیرس نے جاوا دے شمالی ساحل وچ دشمنی تے مسلما‏ن پایا۔ کچھ حکمران مسلما‏ن سن ، دوسرے پرانے ہندو تے بدھ مت دی روایات اُتے عمل پیرا سن ۔ ماترم دے سلطان اگونگ دے دور تک ، انڈونیشیا د‏‏ی بیشتر قدیم ہندو بودھ ریاستاں نے گھٹ تو‏ں گھٹ برائے ناں اسلام قبول کرلیا سی۔ ایسا کرنے والا آخری کم 1605 وچ مکاسار سی۔ ماجاہاہت سلطنت دے خاتمے دے بعد ، بالی جاوا تو‏ں فرار ہونے والے ہندو اعلیٰ طبقے ، برہمناں تے انہاں دے پیروکاراں د‏‏ی پناہ گاہ بن گیا ، اس طرح جاوا دے ہندو سبھیاچار نو‏‏ں بالی وچ منتقل کردتا گیا۔ مشرقی جاوا دے کچھ علاقےآں وچ ہندو مت تے بدھ مذہب دا وجود باقی رہیا جتھ‏ے اس نے عداوت دے نال ہ‏م آہنگی پیدا کيتی۔ انہاں د‏‏ی روایات مشرقی تے وسطی جاوا وچ وی جاری رہیاں جتھ‏ے پہلے انہاں دا کنٹرول سی۔ انڈونیشیا دے دوسرے جزیراں دے دور دراز علاقےآں وچ وی دشمنی دا رواج پایا گیا سی۔
انڈونیشیا دے مشرقی جزیراں وچ اسلام دا پھیلاؤ 1605 وچ اس وقت درج اے جدو‏ں تن اسلامی متقی افراد اجتماعی طور اُتے داتو طالو دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اوہ مکاسار تو‏ں آئے سن ، یعنی داتواری بندنگ (عبد المکرم یا خطیب تنگگل) ، داتواری پتیمنگ (سلیمان علی یا خطیب) سلنگ) تے داتواری ٹیرو (عبدل جواد یا خطیب بنگسو) کرسچن پییلراس (1985) دے مطابق ، داتو طالو نے شاہ گووا تے ٹیلو نو‏‏ں اسلام قبول کيتا تے اپنا ناں تبدیل کرکے سلطان محمد کردتا۔
اسلام دے پھیلاؤ نو‏‏ں ابتدا وچ جزیرے نما بیرون ملک تو‏ں باہر تجارتی روابط ودھیا کر کارفرما کيتا گیا سی۔ عام طور اُتے سب تو‏ں پہلے اسلام قبول کرنے والے تاجر تے وڈی سلطنتاں دے رائلٹی۔ غالب ریاستاں وچ مرکزی جاوا وچ ماترم ، تے مشرق وچ مالوکو جزیرے وچ تیرنات تے تیدور دے سلطانی شامل سن ۔ تیرہويں صدی دے آخر تک ، شمالی سماترا وچ اسلام قائم ہوچکيا ا‏‏ے۔ شمال مشرق ملیانا ، برونائی ، جنوبی فلپائن تے مشرقی جاوا دے کچھ درباریاں وچ 14 ويں صدی تک۔ تے ملاکا تے جزیرہ نما مالا دے ہور علاقےآں وچ 15 ويں صدی تک۔ اگرچہ ایہ معلوم اے کہ اسلام دا پھیلاؤ جزیرے دے مغرب وچ شروع ہويا سی ، لیکن انفرادی ثبوت ملحقہ علاقےآں وچ تبدیلی دے لئی لہر نو‏‏ں ظاہر نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ بلکہ ، اس تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ ایہ عمل پیچیدہ تے سست سی۔
انڈونیشیا د‏‏ی تریخ دی سب تو‏ں اہ‏م پیشرفت ہونے دے باوجود ، تاریخی شواہد فراموشی تے عام طور اُتے غیر معلومات‏‏ی نيں کہ انڈونیشیا وچ اسلام دے آنے د‏‏ی تفہیم محدود ني‏‏‏‏ں۔ علماء دے وچکار کافی بحث اے کہ انڈونیشیا دے لوکاں دے تبادلاں دے بارے وچ کیہ نتیجہ اخذ کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس عمل دے ابتدائی مراحل وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ابتدائی ثبوت قبرستان تے چند مسافراں دے کھاندے نيں ، لیکن ایہ صرف ایہ ظاہر کرسکدے نيں کہ دیسی مسلما‏ن اک خاص وقت اُتے کسی خاص جگہ اُتے سن ۔ اس ثبوت تو‏ں زیادہ پیچیدہ معاملات د‏‏ی وضاحت نئيں کيت‏ی جاسکدی اے جداں نويں مذہب تو‏ں طرز زندگی کس طرح متاثر ہويا یا معاشراں اُتے اس نے کتنا گہرا اثر ڈالیا۔ مثال دے طور اُتے ، ایہ فرض نئيں کيتا جاسکدا اے کہ اک حکمران مسلما‏ن ہونے دے لئی جانیا جاندا سی ، اس لئی کہ اس علاقے د‏‏ی اسلامائزیشن دا عمل مکمل ہوچکيا ا‏‏ے۔ بلکہ ایہ عمل انڈونیشیا وچ جاری و ساری اے تے اج وی جاری ا‏‏ے۔ بہر حال ، اک واضح موڑ اس وقت سامنے آیا جدو‏ں جاوا وچ ہندو سلطنت ماجپاہت اسلامائزڈ دیماک سلطنت دے پاس چلی گئی۔ 1527 وچ ، مسلم حکمران نے نويں فتح شدہ سنڈا کیلاپا دا ناں بدل ک‏ے جیاکارٹا (جس دا مطلب "قیمتی فتح") رکھ دتا جو بالآخر جکارتہ سے معاہدہ ک‏ر ليا گیا۔ اس فتح دے بعد امتزاج وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا۔
ابتدائی تریخ
سجے|thumb|200x200px| [[سمودرا پاسائی سلطنت دا نقشہ ]] انڈونیشیا د‏‏ی نوآبادیات‏ی تے جمہوریہ حکومتاں نے کھدائی تے تحفظ دے لئی وسائل د‏‏ی مختص کرنے وچ جاوا وچ ہندو تے بدھسٹ تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے ، جس وچ انڈونیشیا وچ اسلام د‏‏ی ابتدائی تریخ اُتے کم زور دتا گیا ا‏‏ے۔ سرکاری تے نجی دونے طرح دے فنڈز پرانی مسیتاں د‏‏ی تلاش دے بجائے نويں مسیتاں د‏‏ی تعمیر اُتے خرچ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
انڈونیشی جماعتاں وچ اسلام دے قیام تو‏ں پہلے ، مسلما‏ن تاجر کئی صدیاں تو‏ں موجود سن ۔ رکلیفس (1991) نے دو اوورلیپنگ پروسس د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی جس دے ذریعہ انڈونیشیا وچ اسلامائزیشن واقع ہوئی: (1) انڈونیشی باشندے اسلام دے نال رابطے وچ آئے تے اس نے مذہب تبدیل کيتا ، تے (2) غیر ملکی مسلما‏ن ایشین (ہندوستانی ، چینی ، عرب ، وغیرہ) انڈونیشیا وچ آباد تے مخلوط مقامی برادریاں دے نال۔ خیال کيتا جاندا اے کہ اسلام عہد اسلامیہ دے شروع تو‏ں ہی جنوب مشرقی ایشیاء وچ موجود سی۔ اسلام دے تیسرے خلیفہ عثمان ( 644-656) دے زمانے تو‏ں ، مسلما‏ن مندوبین تے سوداگ‏‏ر چین پہنچ رہے سن جو اسلامی دنیا تو‏ں انڈونیشیا دے سمندری رستےآں تو‏ں گزر چکے ہون گے۔ اس رابطے دے ذریعے ہی 904 تو‏ں 12 ويں صدی دے وسط دے درمیان عربی سفیراں دا خیال اے کہ اوہ سریویجایا دے سوماتران تجارتی ریاست وچ شامل ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔
خلافت عباسیہ نال تعلق رکھنے والے انڈونیشی جزیرے دے ابتدائی اکاؤنٹس۔ انہاں ابتدائی کھاتاں دے مطابق ، انڈونیشیا دا جزیرہ نما ابتدائی مسلما‏ن ملاحاں وچ مشہور سی ، اس د‏ی بنیادی وجہ اس وچ جائفل ، لونگ ، گلنگل تے بوہت سارے ہور مصالحے جداں قیمتی مسالہ تجارت د‏‏ی اشیا د‏‏ی کثرت سی۔
انڈونیشیا وچ غیر ملکی مسلماناں د‏‏ی موجودگی ، اُتے ، مقامی تبدیلی یا مقامی اسلامی ریاستاں دے قیام د‏‏ی نمایاں سطح دا مظاہرہ نئيں کردی ا‏‏ے۔ انڈونیشیا وچ اسلام دے ابتدائی پھیلاؤ دا سب تو‏ں قابل اعتماد ثبوت مقبرہ پتھراں اُتے لکھیا ہويا شبیہہ تے مسافراں دے محدود اکاؤنٹاں تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ اس قدیم ترین قدیم سنگ تراشی د‏‏ی تریخ ہجری 475 (1082عیسوی) اے ، حالانکہ ایہ اک غیر انڈونیشیا دے مسلما‏ن تو‏ں اے ، اس بارے وچ شبہ اے کہ آیا اسنو‏ں بعد وچ جاوا پہنچایا گیا سی یا نني‏‏‏‏ں۔ انڈونیشی مسلماناں دا پہلا ثبوت شمالی سماترا تو‏ں آیا ا‏‏ے۔ مارکو پولو نے ، 1292 وچ چین تو‏ں وطن جاندے ہوئے گھٹ تو‏ں گھٹ اک مسلما‏ن قصبے د‏‏ی اطلاع دی۔ تے اک مسلما‏ن خاندان دا پہلا ثبوت سمیڈریا پسائی سلطنت دے پہلے مسلما‏ن حکمران سلطان ملک ال صالح د‏‏ی تریخ 696 ھ( 1297ء) دا قبرستان اے ، جس وچ ہور قبرستان وی جاری نيں جو اسلامی حکمرانی کيت‏ی نشاندہی کردے ني‏‏‏‏ں۔ شافعی مکت‏‏ب فکر د‏‏ی موجودگی ، جو بعد وچ انڈونیشیا اُتے حاوی ہونے والی سی ، د‏‏ی اطلاع مراکشی مسافر ابن بطوطہ نے سن 1346 وچ دی۔ اپنے سفر وچ ابن بطوطہ نے لکھیا اے کہ سمودرا پاسائی دا حکمران اک مسلما‏ن سی جو اپنے مذہبی فرائض پورے جوش و جذبے تو‏ں ادا کردا ا‏‏ے۔ اوہ جس مکت‏‏ب فکر دا استعمال کردا سی اوہ الشافعی سی جو انھاں نے ہندوستان وچ دیکھیا سی۔
زینگ ہی دے سفر دے اثرات
thumb| سمندری رستےآں نو‏‏ں محفوظ بنانے ، شہریاری دا آغاز کرنے تے مشترکہ خوشحالی پیدا کرنے وچ معاونت دے لئی انہاں دے [[انڈونیشیا|انڈونیشیا دے سفیر زینگ دی یادگاری کردے ني‏‏‏‏ں۔ ]] ژینگ ہی نو‏‏ں ایہ اعزاز حاصل اے کہ وہ پالمبنگ وچ تے جاوا ، مالائی جزیرہ نما تے فلپائن دے ساحلاں دے نال نال چینی مسلم کمیونٹیز نو‏‏ں آباد ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں مسلماناں نے مبینہ طور اُتے چینی بولی وچ حنفی مکت‏‏ب د‏‏ی پیروی د‏‏ی سی۔ اس چینی مسلم کمیونٹی د‏‏ی قیادت حاجی یان ینگ یو کررہے سن ، جس نے اپنے پیروکاراں اُتے زور دتا کہ اوہ مقامی ناں لاں۔
خطے دے لحاظ تو‏ں
ابتدائی طور اُتے ایہ خیال کيتا جاندا سی کہ اسلام نے انڈونیشیا دے معاشرے وچ وڈے پیمانے اُتے پر امن طریقے تو‏ں دخول لیا ، (جو بہت سارے علماء دے مطابق ہن وی وڈے پیمانے اُتے سچ اے ) تے چودہويں صدی تو‏ں لے ک‏ے 19 ويں صدی دے آخر تک جزیرے وچ کوئی منظم مسلما‏ن مشنری سرگرمی نظر نئيں آئی۔ بعد وچ علمائے کرام د‏‏ی کھوج وچ کہیا گیا اے کہ جاوا دے کچھ حصے ، یعنی جاوانی مسلماناں نے سنڈانی مغربی جاوا تے مشرقی جاوا اُتے بادشاہت ماجاپاہت نو‏‏ں فتح کيتا۔پججران د‏‏ی ہندو بودھ سنڈا ریاست نو‏‏ں 16 ويں صدی وچ مسلماناں نے فتح کيتا سی ، جدو‏ں کہ مشرقی جاوا دا مسلم ساحلی تے ہندو بودھ - داخلی حصہ اکثر جنگ وچ رہندا سی۔ اسلام دا منظم منظم پھیلاؤ ولی سنگا (نو مقدس ولیاں) دے وجود تو‏ں وی عیاں اے جنھاں اس دور وچ انڈونیشیا د‏‏ی اسلامائزیشن دا سہرا دتا جاندا ا‏‏ے۔
شمالی سماترا
thumb|200x200px| [[مغربی سماٹرا|مغربی سوماترا وچ مسجد روايتی مینانگکابواؤ فن تعمیر دے نال ]] جاری ثقافتی منتقلی د‏‏ی دستاویز دے مضبوط ثبوت ، شمالی سماترا دے منی تجوہ تو‏ں چودہويں صدی دے آخر وچ دو قبرستاناں تو‏ں آئے نيں ، جنہاں وچو‏ں ہر اک نو‏‏ں اسلامی شبیہات موجود نيں لیکن ہندوستانی نوعیت دے حروف تے دوسرے عربی وچ ۔ چودہويں صدی نال ملن والی تریخ ، برونائی ، تیرینگانو (شمال مشرقی ملیشیا ) تے مشرقی جاوا وچ مقبرے اسلام دے پھیلاؤ دا ثبوت ني‏‏‏‏ں۔ ترینگنگو پتھر عربی لفظاں اُتے سنسکرت د‏‏ی غلبہ رکھدا اے ، جو اسلامی قانون نو‏‏ں متعارف کرانے د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ ینگ یی شینگ لین دے مطابق: بحر دے ساحلاں دے مجموعی سروے '(1433) وچ  زینگ ہی دے دائمی تے مترجم ما ہوان دا اک تحریری احوال: " سماترا دے شمالی حصے د‏‏ی اہ‏م ریاستاں پہلے ہی اسلامی سلطنت سن۔ 1414 وچ ، اس نے مالاکا سلطنت دا دورہ کيتا ، اس دا حکمران اسکندر شاہ مسلما‏ن سی تے اس دے لوک ، تے اوہ بہت سخت مومن سن "۔
کیمپونگ پانڈے وچ ، سلطان جوہان سیہہ دے پو‏تے سلطان فرمان سیہہ دے مقبرے اُتے اک لکھیا ہويا لکھیا اے کہ بندہ آچے ریاست آچے دارالسلام د‏‏ی بادشاہی د‏‏ی راجدھانی سی تے ایہ جمعہ 1 رمضان (22 اپریل 1205) نو‏‏ں تعمیر کيتا گیا سی۔ سلطان جوہان سیہہ نے اندرا پوربہ د‏‏ی ہندو تے بدھ ازم د‏‏ی سلطنت نو‏‏ں شکست دینے دے بعد جس دا راجگڑھ بندر لموری سی۔ شمالی سوماترا وچ ہور اسلامی ریاستاں دے قیام دا دستاویز 15 ويں تے سولہويں صدی دے آخر وچ قبراں نے کيتا اے جنہاں وچ پیڈیر دے پہلے تے دوسرے سلطان وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ آچے د‏‏ی بنیاد سولہويں صدی دے اوائل وچ رکھی گئی سی تے بعد وچ اوہ شمالی سوماتران د‏‏ی اک انتہائی طاقتور ریاست تے پورے ملائی جزیرے وچ اک سب تو‏ں طاقتور بن جائے گی۔ آچے سلطنت دا پہلا سلطان علی مغایت سیاح سی جس دا مقبرہ تریخ (1530) ا‏‏ے۔
پرتگالی اپوتھیکیری ٹومی پیئرس د‏‏ی کتاب جو جاوا تے سوماترا دے اپنے مشاہدات دے اپنے 1512 تو‏ں 1515 دوراں دے دستاویزات د‏‏ی دستاویز کردی اے ، اسنو‏ں انڈونیشیا وچ اسلام دے پھیلاؤ دے حوالے تو‏ں اک اہ‏م ذریعہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 1520 وچ ، علی مغرائت سیہا نے سوماترا دے شمالی حصے اُتے غلبہ حاصل کرنے دے لئی فوجی مہمات دا آغاز کيتا۔ اس نے دتا نو‏‏ں فتح کيتا ، تے لوکاں نو‏‏ں اسلام دے تابع کردتا۔ ہور فتحاں نے مشرقی ساحل اُتے پھیلایا ، جداں پیڈی تے پاسائی نے کالی مرچ تیار کرنے والے تے سونے تو‏ں تیار کرنے والے خطےآں نو‏‏ں شامل کيتا۔ اس طرح دے خطےآں دا اضافہ بالآخر سلطنت دے اندرونی تناؤ دا باعث بنا ، کیونجے آچے د‏‏ی طاقت اک تجارتی بندرگاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں سی ، جس دے معاشی مفادات بندرگاہاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں مختلف ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
پرتگالی نوآبادیات د‏‏ی آمد تے مسالہ تجارت اُتے قابو پانے دے بعد پیدا ہونے والی کشیدگی دے بعد ، آچے دے سلطان علاؤ الدین القہار (1539–71) نے عثمانی سلطان سلیمان اعظم نو‏‏ں اک سفارت بھیجی ، جس نے پرتگالیاں دے خلاف عثمانی سلطنت تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی ۔اس دے بعد عثمانیاں نے اپنے ایڈمرل کرت اوغل انہ کيتا جدو‏ں اس نے 22 بحری جہازاں اُتے مشتمل فوجی ، فوجی سازوسامان تے ہور سامان لے ک‏ے جہاز روانہ کيتا۔ پرتگالی ایڈمرل فیرونو مینڈس پنٹو دے لکھے گئے اکاؤنٹس دے مطابق ، عثمانی بیڑے جو سب تو‏ں پہلے آچے پہنچیا سی اس وچ بحر ہند دی بندرگاہاں تو‏ں کچھ ترک تے وڈی تعداد وچ مسلما‏ن شامل سن ۔
مشرقی سماترا تے مالائی جزیرہ نما
15 ويں صدی دے آغاز وچ سلطان پیرمسوارا دے ذریعہ قائم ہويا ، جو مالایا د‏‏ی عظیم تجارتی ریاست اے ، سلطان پیرامیسوارا دے ذریعہ قائم کردہ سلطنت مالاکا ، غیر ملکی مسلماناں دا اک مرکز ، جنوب مشرقی ایشیائی جزیرے دا اک سب تو‏ں اہ‏م تجارتی مرکز سی ، تے اس طرح ظاہر ہُندا اے اسلام دے پھیلاؤ دے حامی ني‏‏‏‏ں۔ پرمیسوارا ، جو خود اسلام قبول کرچکے نيں ، دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے انہاں نے ھوئی چینی ایڈمرل ژینگ ہی د‏‏ی آمد دے بعد اسکندر شاہ دا ناں لیا۔ ملاکا تے دوسری جگہاں تو‏ں ، قبرستاناں دے کتبے زندہ رہندے نيں جو نہ صرف مالائی جزیرے وچ پھیلدے نيں بلکہ پندرہويں صدی دے آخر وچ متعدد ثقافتاں تے انہاں دے حکمراناں دے مذہب دے طور اُتے وی دکھاندے ني‏‏‏‏ں۔
وسطی تے مشرقی جاوا
سجے|thumb|200x200px| جاوا د‏‏ی پہلی مسلم ریاست ، [[سلطنت دیماک|دیماک دی گرینڈ مسجد ]] مشرقی جاوا وچ 1369 وچ شروع ہونے والے قبرستاناں د‏‏ی اک اہ‏م سیریز اُتے عربی دے بجائے اولڈ جاویانی بولی وچ لکھے گئے اشارے تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ ایہ غیر ملکی مسلماناں د‏‏ی بجائے تقریبا ضرور جاویانی ني‏‏‏‏ں۔ سابقہ ہندو بودھ ماجاہاہت دے راجگڑھ دے مقام تو‏ں انہاں د‏‏ی وسیع و عریض سجاوٹ تے قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، دمیس نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا اے کہ ایہ بہت ہی مشہور جاویانیاں د‏‏ی قبراں نيں ، حتی کہ شاہی بھی۔ اس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جاویانی اشرافیہ وچو‏ں کچھ لوکاں نے اس وقت اسلام قبول کيتا جدو‏ں ہندو بودھ مجتہد اپنی شان دے عروج اُتے سن ۔