cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
غلام رضا نقوی
کالعدم سپاہ محمد دے سربراہ مولا‏نا غلام رضا نقوی ایران وچ انتقال کر گئے۔ اوہ گزشتہ برس 19 سال د‏‏ی طویل قید تو‏ں رہائی دے بعد ایران منتقل ہوئے گئے سن ۔ انہاں د‏‏ی تدفین انہاں دے آبائی شہر جھنگ وچ کيتی گئی ۔
حوالے
گٹھ:2016 دیاں موتاں گٹھ:تریخ پیدائش غیر موجود گٹھ:پاکستانی شیعہ
بہال نوشتہ
بہال نوشتہ ضلع جل گاؤں دے باہل وچ سرجادیوی دے مندر وچ ملا۔ اس مضمون د‏‏ی بولی سنسکرت اے تے اسکرپٹ ناگری ا‏‏ے۔ اس وچ جس تریخ دا ذکر کيتا گیا اے اوہ اے چیترا آدتا پرتیپڈا چتربانو سنواتسر۔ ایہ مضمون یادو راجا سنگھنڈیو دے دور دے بارے وچ ا‏‏ے۔ اس مضمون دا مقصد ایہ دسنیا سی کہ سنگھنڈیو دے نجومی ماہر اننت دیو نے دوارجا (سرجدیوی) مندر د‏‏ی بنیاد رکھی سی۔ اس مضمون دے دو حصے ني‏‏‏‏ں۔ پہلے حصے وچ ، اننت دیو تے اس دے آباؤ اجداد دے بارے وچ معلومات دتی گئیاں نيں تے دوسرے حصے وچ سنگھنڈیو تے اس دے والد د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی ا‏‏ے۔ بعد وچ اس مضمون وچ ، ایہ ذکر کيتا گیا اے کہ جیترپلا نے گنپتی نو‏‏ں آندھرا پردیش دا سربراہ بنایا سی ۔ کہیا جاندا اے کہ مشہور مراٹھی ادیکوی مِکندرج ، جنہاں نے ویویکسندھو گرنتھ لکھیا سی ، اس جیٹراپالیا د‏‏ی سرپرستی وچ سی۔
حوالے
گٹھ:علم کتبات گٹھ:ضلع جلگاؤں
وافلے نوشتہ
حوالے
گٹھ:علم کتبات گٹھ:ضلع شولاپور
بلڈانا روہینکھیڈ قدیم مسجد
بلڈانا شہر تو‏ں 20 کلومیٹر دور (موٹالہ تعلقہ تو‏ں 12 کلومیٹر دور) روہینکھیڈ دور دا اک مشہور تے قدیم پنڈ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اک ایسی مسجد اے جو فن تعمیر د‏‏ی دلکش مثال دے نال ا‏‏ے۔ اک وقت روہین کھیڈ پنڈ روہین آباد دے راجگڑھ نظامشاہت دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اس جگہ اُتے اک قدیم شاندار مسجد اے جو خدا وتاخان محمد نے 1882 وچ تعمیر د‏‏ی سی۔ اس مسجد کی دیوار اُتے قرآنی آیات عربی وچ  لکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ اس دیوار اُتے مستطیلاں دے اُتے گیلے <b id="mwBQ">کپڑا</b> پھیرنے تو‏ں سرخ حروف ظاہر ہُندے نيں تے جدو‏ں نمی غائب ہوجاندی اے تاں حرف غائب ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ اج وی ، ہر جمعہ نو‏‏ں اس جگہ اُتے خصوصی دعا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ مسجد پتھر تو‏ں بنی ہوئی اے تے اپنے فن دے شاہکاراں دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ لہذا ، اس مسجد نو‏‏ں تاریخی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔
روہینکھیڈ پنڈ وچ ، اس مسجد سمیت متعدد نوادرات ني‏‏‏‏ں۔ دو عظیم لڑائیاں د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔ 1437 دے آس پاس ، خاندیش دے سلطان نذیر خان نے اپنے داماد علاؤالدین بہمنی اُتے حملہ کردتا۔ 1590 دے آس پاس ، احمد نگر دے شہزادہ برہان نے جمال خان وچ خاندیش دے بادشاہ جمال خان دے نال لڑائی لڑنے دے بارے وچ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ نظام شاہی دا راجگڑھ روہین آباد خوشحال سی کیونجے ایہ تجارت دے لئی مشہور سی۔
حوالے
گٹھ:تریخگٹھ:مسیتاں
دیوریا تال
اکھیمٹھ توں مستورا پنڈ راہیں نیڑلے پنڈ ساری تک پہنچن لئی جیپاں مہیا ہن۔ واپسی دی سفر لئی، کوئی سانجھی جیپ لین لئی مستورا تک ٹریکنگ کر سکدے ہاں ۔ thumb| دیوریا تال دے رستے وچ چھوٹا مندر اختیاری طور 'تے، کوئی 7 km ٹریک کر سکدا اے اکھیمٹھ توں دیوریا تال تک۔ حالانکہ، ٹریکراں نوں ہن مشہور دیوریاٹل وکھے کیمپ کرن دی آگیا نہیں اے، اتھے جنگل ٹریکنگ، ویڈیؤگراپھی آدی دے آپشن ہن۔ اتھے کجھ دوکاناں ہن جو چاہ اتے سنیکس ویچدیاں ہن، پر ایہہ سورج ڈبن ویلے بند ہو جاندیاں ہن۔ ٹریکر عام طور 'تے اس ٹریک نوں تنگناتھ (بھگوان شو نوں وقف سبھ توں اچے ہندو تیرتھ استھان) اتے چندرشیلا، جو کہ چوپٹا توں پہنچدے ہن، دے نیڑے دی سفر نال جوڑدے ہن۔
ہندو دھرم وچ
ہندو دھرم دسدا اے کہ دیوتے اس جھیل وچ اشنان کردے سن، اس لئی ایہہ نام اے۔ اس جھیل نوں "اندر سروور" وی منیا جاندا اے، جسدا حوالہ پراناں وچ ہندو سادھوآں، سادھوآں ولوں کیتا گیا اے۔ ایہہ وی منیا جاندا اے کہ ایہہ اوہ تھاں سی جتھوں طاقتور پانڈواں نوں یکش نے سؤال پچھے سن۔ مقامی لوکاں دے مطابق ایہہ وی کیہا جاندا اے کہ ایہہ جھیل بھیم ولوں بنائی گئی سی، جو پانڈواں وچوں سبھ توں طاقتور سی، اپنی پیاس مٹاؤن لئی، اتے یدھشٹر، جو سبھ توں بدھی مان سی، نے بھیم نوں اپنی جھیل بناؤن دا سجھاء دتا۔ جھیل اس دے چوڑے 300° پینوراما لئی جانی جاندی اے۔ چوکھمبا، نیلکنٹھ، باندرپنچ، کیدار؉  رینج اتے کلاناگ ورگے پہاڑاں نوں اتھوں دیکھیا جا سکدا اے۔ دیوریا تال توں تنگناتھ تک اکّ ہور رستہ موجود اے، جو مکھ طور 'تے رات دے کینپنگ، جنگل دی ٹریکنگ آدی لئی ورتیا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:اتراکھنڈ دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
ماؤنٹ سٹوارٹ ایلفن سٹون
ماؤنٹ سٹوارٹ ایلفن سٹون اک برطانوی ہندوستانی سفارت کار ، گورنر تے مؤرخ سن ۔ اوہ پونے وچ پیشوا دے دربار وچ برطانوی ریزیڈنٹ سی تے بعد وچ اوہ برطانوی ہندوستان دے ممبئی ضلع دا گورنر بنا ۔ اپنے دور اقتدار وچ ، انہاں نے ممبئی وچ ہندوستانی عوام دے لئی مختلف تعلیمی ادارے قائم کیتے۔ انہاں نے ہندوستان تے افغانستان وچ اپنے تجربات اُتے کتاباں وی لکھياں۔
مڈھلا جیون
1801 ایلفن سٹون نو‏‏ں پونے وچ دوسرے باجیراو پیشوا دے دربار وچ برطانوی شہری بیری کلوز دا معاون مقرر کيتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:1779 دے جم گٹھ:1859 دیاں موتاں گٹھ:اسکاٹی ماہرین ہندویات گٹھ:انیہويں صدی دے برطانوی مؤرخین گٹھ:سکاٹش سفارتکار
مائیکرو پولیٹن شماریاتی علاقہ
مائیکرو پولیٹن شماریا‏تی علاقہ جہاں ابتدائی یونانی اکھر mu "مائیکرو-" د‏‏ی نمائندگی کردا اے، جداں کہ آفس آف مینجمنٹ اینڈ بجٹ (او ایم بی) نے بیان کيتا اے، ریاستہائے متحدہ وچ لیبر مارکیٹ تے شماریا‏تی علاقے نيں جو اک شہری کلسٹر (شہری علاقہ) اُتے مرکوز نيں جتھے گھٹ تو‏ں گھٹ 10,000 لیکن 50,000 تو‏ں کم لوک ہوݨ۔
حوالے
گٹھ:2003ء د‏‏ی متعارفات گٹھ:آبادیات ریاستہائے متحدہ گٹھ:ریاستہائے متحدہ مردم شماری بیورو جغرافیہ گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 2003ء دیاں تاسیساں گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے شماریا‏تی علاقے گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے قالبی نیہہ اُتے مبنی شماریا‏تی علاقے
رضا علی خان (رام پور)
سر رضا علی خان بہادر جیسیائیئی، کیسیئیسائی (17 نومبر 1908 – 6 مارچ 1966) 1930 توں 1966 وچ اپنے انتقال تک رامپور  ریاست دا  نواب رہا۔
اکّ سہنشیل اتے اگانھ ودھو حاکم، سر رضا نے اپنے وزیراعظم لیفٹینینٹ کرنل ہوریلال ورما بار ایٹ لاء سنے اپنی سرکار وچ ہندواں دی گنتی دا پھلار کیتا۔ اسنے سنچائی نظام دا وستار کیتا، بجلیکرن پروجیکٹ پورے کیتے اتے سکولاں، سڑکاں اتے سیوریج پرنالیاں دا اساری کرنا جاری رکھیا۔ نال ہی نواب نے دوجی عالمی لڑائی دے مدھ مشرقی مورچیاں تے لڑن لئی اپنے سپاہی بھیجے۔ 15 اگست 1947 نوں انڈین یونین وچ شامل ہو کے، رامپور   نوں رسمی طور 'تے 1949 وچ اس وچ اتے 1950 وچ اتر پردیش دے نویں راج نال ملایا گیا سی۔ اس توں بعد، سر رضا نے اپنے آپ نوں چیریٹیبل پروجیکٹاں لئی وقف کر دتا اتے بھارت دے گرینڈ لاج دے پہلے گرینڈ ماسٹر وجوں بھارت وچ فریمیسن دے مکھی وجوں اپنے عہدے لئی وقف کیتا۔
اوہ اپنے ریاست، دھرم اتے انتظامیہ دے موضوعاں 'تے اردو -بولی دا لکھاری اتے مترجم وی سی۔ ہولی دے تہوار بارے برج بولی وچ اسدیاں کویتاواں اتے گیت اج وی اس کھیتر وچ گائے جاندے ہن۔
سر رضا دی موت 1966 وچ، 57 سال دی عمر وچ، اتے اس دے پیؤ وانگ، کربلا، عراق وچ دفنایا گیا۔ اس توں بعد اس دا وڈا پتر مرتضیٰ علی خان بہادر بنیا۔
حوالے
گٹھ:موت 1966 گٹھ:جم 1908 گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
ہماچل پردیش وچ سیاحت
ہماچل پردیش وچ سیر-سپاٹہ، بھارت دے راج ہماچل پردیش وچ سیر سپاٹا نال متعلق اے۔ ہماچل پردیش اپنے ہمالیائی لینڈسکیپ اتے مشہور پہاڑی سٹیشناں، سبھیاچار اتے پرمپراواں لئی مشہور اے۔ ہماچل پردیش وچ بہت ساریاں باہری سرگرمیاں جویں کہ چٹان چڑھنا، ماؤنٹن بائیکنگ، پیراگلائیڈنگ، آئیس سکیٹنگ، ٹریکنگ، راپھٹنگ اتے ہیلی-سکیئنگ مشہور سیلانی کھچّ ہن۔
بریٹیش راج توں پہلاں، ہماچل پردیش وچ سیر-سپاٹہ کجھ پہاڑیاں اتے کجھ روحانی منزلاں دے آس پاس محدود سی۔ بریٹیش نے اپنے راج دے ویلے پہاڑی سٹیشن ترقی یافتہ کیتے سن جیہناں وچوں اکّ شملہ سی جس نوں اوہ بھارت دی گرمی دا راجگڑھ کہندے سن۔ بریٹیش حکمرانی توں بعد، ہماچل پردیش وچ 1980 اتے 1990 دے دہاکے دے مدھ وچ سبھ توں ودھ سیلانی آؤن نال سیر-سپاٹہ ودھ رہا سی ۔
ہماچل دا راجگڑھ، شملہ سیلانیاں وچ بہت مشہور اے۔ کالکا-شملہ ریلوے اک پہاڑی ریلوے اے، جو یونیسکو دی عالمی وراثت والی جگہ اے۔ شملہ بھارت وچ اکّ مشہور سکیئنگ کشش وی اے۔ ہور مشہور پہاڑی سٹیشناں وچ منالی، کنور، کسول، پاروتی گھاٹی، چمبا، کلو، کنور کیلاش اتے کسولی شامل ہن۔
دھرم شالہ، دلائی لاما دا گھر، اس دے تبتی مٹھاں اتے بودھی مندراں لئی جانیا جاندا اے۔ اس دے نیڑے مکلوڈگنج اتے ہور علاقیاں وچ بہت ساریاں ٹریکنگ مہماں وی شروع ہندیاں ہن۔
شملہ رج اکّ وڈی سڑک اے جو کہ شملہ دیاں تہذیبی سرگرمیاں دا مرکز اے۔
بنسپتی اتے جانور
thumb|تنیجبر جھیل وکھے سورج چڑھن دا نظارہ گریٹ ہمالیئن نیشنل پارک، ہماچل پردیش دے کلو ضلعیاں وچ پایا جاندا اے۔ اسدا رقبہ 620 مربع کلومیٹر اے اتے 1500 میٹر توں 4500 میٹر دی اچائی تک اے اتے ایہہ 1984 وچ بنایا گیا سی۔ اتھے جنگل دیاں کئی قسماں ملیاں جویں کہ دیوڈر، سلور فر، سپروس، اوک اتے الپائین چراگاہاں۔ گریٹ ہمالیئن نیشنل پارک وچ، اتھے کئی قسماں دے جانور ملدے ہن جویں کہ سنوء لیپرڈ، ہمالیائی یاک، ہمالیئن بلیک بیئر، ویسٹرن ٹریگوپن، مونال اتے مسک ہرن۔ ایہہ نیشنل پارک بہت سارے ہائیکراں اتے ٹریکرکاں لئی وی اکّ پگڈنڈی اے۔ اس توں علاوہ، اتھے پناہ گیراں ہن جو کہ سیر-سپاٹہ تھاں ہن جویں کہ بلاس پور  ضلعے وچ نینا دیوی سینچوری اتے اس دا رقبہ 120 مربع کلومیٹر اتے گوبند ساگر سینچوری 100 مربع کلومیٹر دے کھیتر وچ اے۔ اتھے بھارتی پورکپائین اتے جائنٹ فلائنگ سکئرل ورگے جانور ہن۔ گوبند ساگر جھیل وچ مچھی سپیسیز ہن جویں کہ مرگل، سلور کارپ، کٹلا، مہاسیر اتے روہُ اتھے پائیاں جاندیاں ہن۔ لگبھگ 8850 فٹ دی اچائی 'تے واقع نارکندا اس دے سیب دے بغیچیاں لئی جانیا جاندا اے۔ ایہہ گری اتے ستلج دریا دیاں وادیاں دے وچکار واقع اے۔
میلے اتے تہوار
ہماچل پردیش دے مقامی لوک کئی طرحاں دے تہوار مناؤندے ہن جو دیوی-دیوتیاں دی پوجا کردے ہن۔ ہماچل پردیش وچ 2000 توں ودھ پنڈ ہن جو کہ کلو دسہرا، چمبا دا منجر، رینوکا جی میلہ، لوہڑی، ہلدا، پھگلی، لوسر اتے منڈی شوراتری ورگے تہوار مناؤندے ہن۔ ہماچل پردیش وچ لگبھگ 6000 مندر ہن جو اکّ جانیا جاندا اے بجلی مہادیو۔ مندر نوں 20 میٹر دے ڈھانچے دے روپ وچ دیکھیا جاندا اے جو پتھر وچ بنی اے، جو مقامی لوکاں دے مطابق، روشنی نوں متوجہ کرن لئی جانی جاندی اے۔ اوہ کہندے ہن کہ ایہہ اک طریقہ اے بھگوان اپنیاں اسیساں دکھاؤندے ہن۔
حوالے
گٹھ:سیر سپاٹا گٹھ:ہماچل پردیش
انسیٹ ماسٹر کنٹرول فسیلٹی
اس دے علاوہ ریاست مدھیہ پردیش دے بھوپال شہر وچ وی ایسا ہی علاقہ اے جو سیٹلائٹ کنٹرول سسٹم دے لئی مختص ا‏‏ے۔
جوالہ جات
<references group="" responsive="1" /> گٹھ:بھارت وچ 1982ء دیاں تاسیساں گٹھ:ضلع ہاسن د‏‏ی عمارتاں و ساخات
دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1939ء
400px|وسط|بدون_thumbnail thumb|کھبے|300px|Population Distribution by Country in 1939
یہ 1939ء وچ موجود ملکاں د‏‏ی دا آبادی د‏‏ی لسٹ۔ Estimate numbers are from the beginning of the year, and exact population figures are for countries that were having a census in the year 1939 (which were on various dates in that year)۔
حوالے
گٹھ:1939ء گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ آبادی بلحاظ سال گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
امروتیشور مندر ، رتن واڑی
کھبے|thumb|350x350px| 1880 د‏‏ی دہائی وچ امروتیشور مندر ، رتن واڑی د‏‏ی پینٹنگ کھبے|thumb|250x250px| امروتیشور مندر ، رتنواڑی د‏‏ی موجودہ تصویر ہیمادپندی فن تعمیر دا قدیم امروتیشور مندر رتن واڑی پنڈ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ پنڈ احمد نگر ضلع دے اکول تالاب وچ اے ۔
ہیکل دا ڈھانچہ
مندر دے حرمت گاہ دے عقب وچ اک نیم منڈپا ا‏‏ے۔ اگلا اک پویلین ، جگہ تے حرم خانہ اے ۔ مندر د‏‏ی ساخت وچ تھلے دا اک پرتاں والا مربع اڈہ اے تے اُتے چوکور نقش و نگار تو‏ں آراستہ مربع سائز دے ستون ني‏‏‏‏ں۔ انہاں ستوناں دا اوپری حصہ آکٹاگونل اے تے اس اُتے دائرے ني‏‏‏‏ں۔ بہت اُتے نيں. اس پویلین د‏‏ی چھت گنبد اے تے اس وچ اک خاص فاصلہ چھڈ ک‏‏ے رقص کرنے والےآں تے موسیقاراں د‏‏ی ترچھی تصاویر ني‏‏‏‏ں۔ بیت المقدس دا سرزمین زمینی قسم دا اے تے چوٹی دے ہر طرف چار ایسی داھلتاں ني‏‏‏‏ں۔ رورقنےوصھرقنےصھورقفےصھورقےورےورے
قومی محفوظ یادگار
اس مندر نو‏‏ں 4 مارچ 1909 نو‏‏ں قومی محفوظ یادگار دا اعلان کيتا گیا۔
مورتاں
گٹھ:ہندو مندر گٹھ:ضلع احمد نگر گٹھ:مندرگٹھ:عبادت گاہاں
رام کرن شرما
رام کرن شرما سنسکرت دے شاعر اتے مفکر سن۔ اس دا جم بہار دے سارن ضلعے دے شواپر وکھے 1927 وچ ہویا سی۔ اس دی موت 18 دسمبر، 2018 نوں نویں دلی وکھے ہوئی۔  اسنے پٹنا یونیورسٹی توں سنسکرت اتے ہندی وچ ایمئے دے نال نال ساہتیاچاریا، گرائمر کلاسیکل اتے ویدانت کلاسیکل دیاں ڈگریاں حاصل کیتیاں سن۔ اسنے کیریپھورنیا یونیورسٹی، برکلے توں مرے بی ایمنی دی اگوائی ہیٹھ بولی سائنس وچ پی. ایچڈی حاصل کیتی۔ شرما نے سنسکرت اتے انگریزی دوواں وچ لکھیا۔ اس دیاں ساہتی رچناواں وچ شعری مجموعہ سندھیا، پٹھیاستاکم اتےوینا اتے رائساہ اتے سما ناول شامل ہن۔ مہامبھارت وچ شاعری دے عنصر سنسکرت ساہت دے نقاد وجوں اوہناں دی سبھ توں اہم رچنا منی جاندی اے۔ اپنیاں ساہتی رچناواں توں علاوہ اسنے بھارتی میڈیسن، مہانکاوِ، اتے پراناں دیاں کتاباں دا ترجمہ اتے اڈیٹنگ وی کیتا اے۔ اسنے انڈولوجی دے کھیتر وچ وکھ وکھ سیمیناراں، رسالیاں اتے کتاباں وچ کھوج پتراں دا یوگدان پایا۔
مان اعزاز
اس نوں 1989 وچ سنسکرت لئی ساہت اکادمی انعام، 1989 وچ بھارتی بولی کونسل اوارڈ، دلی سنسکرت اکیڈمی اوارڈ، اتے وکاری صدر اوارڈ سمیت کئی انعام مل چکے ہن۔ اسنوں سنسکرت بولی اتے ساہت دے پرسار لئی اس دے یوگدان دے اعزاز وچ 2005 وچ کرشن کانت ہینڈک میموریال اوارڈ ملیا । 2004 وچ، اس نوں واچسپتی انعام دتا گیا سی دے جو کے.کے. برلا پھاؤڈیشن پچھلے دس سال دے دوران لکھاری دے سنسکرت وچ کم دے اعزاز لئی دتا جاندا اے۔ اس دی کاو-رچناگگنوانی لئی دتا گیا سی۔
اوہ رائل ایشیاٹک سوسائٹی دا فیلو اتے امیریکن اوریئینٹل سوسائٹی دا ممبر رہا اے۔
اوہ 1974–1980 توں کمیشور سنگھ دربھنگا سنسکرت یونیورسٹی، دربھنگا دے وائس چانسلر رہا اتے سن 1984-1985 دوران سمپورنانند سنسکرت یونیورسٹی، وارانسی وکھے وی ایہی پدوی تے رہا سی۔ اوہ کیلیفورنیا یونیورسٹی، برکلے، شکاگو یونیورسٹی، کولمبیا یونیورسٹی اتے پینسلوینیا یونیورسٹی وکھے وجٹنگ پروفیسر رہا سی۔
حوالے
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:جم 1927 گٹھ:زندہ لوک
بدرالدین طیب جی
بدرالدین طیب جی ( 10 اکتوبر 1844 – 18 نومبر 1939 ) اک برطانوی آزادی د‏‏ی تحریک دے اک ہندوستانی وکیل ، کارکن تے سیاست دان سن ۔ اوہ انگلینڈ جانے تے بیرسٹر بننے والے پہلے ہندوستانی سن ۔ اوہ ممبئی ہائی کورٹ دے پہلے بیرسٹر ہندوستانی جج سن ۔ اوہ انڈین نیشنل کانگریس دے تیسرے صدر تھے ۔ انڈین نیشنل کانگریس دے بانی ممبر تے پہلے مسلم صدر سن ۔
زندگی
اس وقت ہندوستان وچ مسلماناں وچ انگریزی تعلیم نو‏‏ں اک لعنت سمجھیا جاندا سی۔ اس وقت بدرالدین دے والد نے اپنے ساتاں بچےآں نو‏‏ں ہور تعلیم دے لئی یورپ بھیج دتا سی۔ بدر الدین دا وڈا بھائی ، کمار الدین ، انگلینڈ تے ویلز وچ داخل ہونے والا پہلا ہندوستانی وکیل سی ، جس نے انہاں نو‏ں قانونی پیشہ وچ داخل ہونے د‏‏ی تحریک دی۔
تعلیم
بچپن وچ ہی انہاں نے دادا مکھرا مدرسہ وچ اردو تے فارسی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اس دے بعد اس نے ممبئی دے ایلفن اسٹون اسکول (اب ایلفن اسٹون کالج ) وچ داخلہ لیا۔ 1860 وچ ، اوہ ہور تعلیم دے لئی انگلینڈ گیا تے لندن دے نیو بیری ہائی پارک کالج وچ داخلہ لیا۔
نیوبری وچ تعلیم دے بعد ۔ 1863 وچ ، طیب جی نے لندن وچ میٹرک دا امتحان پاس کيتا تے بطور طالب علم لندن یونیورسٹی تے درمیانی مندر وچ داخلہ لیا۔ جزوی نظر سی ای د‏‏ی وجہ تو‏ں 1864 دے آخر وچ ، انہاں نو‏ں ہندوستان واپس جانا پيا۔ ہندوستان وچ ، انہاں نے تقریبا اک سال آرام کيتا۔ لیکن یہ اوہ 1865 وچ لندن واپس آئے تے مشرق دے مندر وچ اپنی تعلیم دوبارہ شروع د‏‏ی ۔ 1867 وچ ، بدرالدین طیب جی بیرسٹر بن گئے۔
ہندوستان واپس لُٹنا
یکم دسمبر 1867 نو‏‏ں طیب جی ممبئی واپس چلے گئے ۔ انہاں نے ممبئی ہائی کورٹ وچ اپنے قانونی کیریئر دا آغاز کيتا۔ اس وقت تک ، ممبئی ہائی کورٹ دی اصل شاخ وچ موجود تمام بیرسٹر وکیل انگریز سن ۔ اوہ ممبئی ہائی کورٹ وچ پہلے ہندوستانی بیرسٹر سن ۔ بہت ہی کم وقت وچ ، بدرالدین طیب جی اک کامیاب وکیل بن گئے۔ ابتدا ہی تو‏ں ، اوہ اک ماہر وکیل دے طور اُتے جانا جانے لگا۔
وکالت دے نال ہی ، طیب جی نے ممبئی د‏‏ی سیاسی ، تعلیمی ، معاشرتی تے ثقافتی زندگی وچ ودھ چڑھ کر حصہ لینا شروع کيتا۔ 1873 وچ ، اوہ ممبئی میونسپل کارپوریشن انتخابات وچ نامزد ہوئے سن ۔ لیکن اس انتخاب وچ ، جمشید جی جیجی بھائی ، جمشید جی کاپڑیا ، سیمس بلائن ، نورجی فردونجی تے بدر الدین طیب جی ورگی نامور شخصیتاں نو‏‏ں صرف اک ووٹ ملا۔ 1875 وچ ، طیب جی ممبئی میونسپل کارپوریشن دے انتخاب دے لئی کھڑے ہوئے تے منتخب ہوئے۔ اگلے چار انتخابات وچ اوہ منتخب ہوئے سن ۔
1875 تو‏ں 1905 دے دوران اوہ ممبئی یونیورسٹی دے سینیٹ دے ممبر رہ‏‏ے۔ 1882 انہاں نو‏ں ممبئی قانون ساز کونسل وچ مقرر کيتا گیا سی ، لیکن صحت د‏‏ی خرابی وغیرہ د‏‏ی وجہ تو‏ں 1886 وچ انہاں نے رکنیت تو‏ں استعفی دے دتا۔
مسلم برادری د‏‏ی تعلیم دے لئی کوششاں
بدر الدین انجمن اسلام دا بانی رکن سی ، جس د‏‏ی بنیاد 1876 وچ رکھی گئی سی۔ بدر الدین دے وڈے بھائی کمار الدین ، ناخدا محمد علی روزے ، منشی ہدایت اللہ ، منشی غلام محمد ، تنظیم دے ہور بانی ممبر سن ۔ انجمن اسلام د‏‏ی مجلس منسارم اک ایگزیکٹو کمیٹی سی۔ اس وچ بدرالدین طیب جی تے ست دوسرے ممبر سن ۔
انجمن اسلام نے ممباڈیوی دے علاقے وچ گوکلسداس تیجپال اسکول وچ اینگلو ہندی بولی د‏‏ی اک وکھ کلاس شروع کيتی۔ انہاں نو‏ں جلد ہی معلوم ہوگیا کہ آپ نو‏‏ں اپنا اسکول شروع کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ انہاں نے 28 مارچ 2006 کو اسکول دے لئی فنڈ اکٹھا کرنے د‏‏ی پہل د‏‏ی ۔ 1880 وچ ، مسلم برادری دا اک اجلاس ممبئی وچ طلب کيتا گیا سی۔ ، اس اسکول د‏‏ی کلاساں20 ستمبر 1880 وچ شروع ہوئیاں سن۔ بدرالدین طیب جی نے اپنے دونے بچےآں نو‏‏ں وی اسکول دے بارے وچ دوسرےآں نو‏‏ں راضی کرنے دے لئی ايس‏ے اسکول بھیج دتا۔ ممبئی حکومت نے اسکول نو‏‏ں سالانہ 6000 روپے د‏‏ی گرانٹ دی۔ لیکن ایہ گرانٹس تے جمع کيتی گئی رقم اسکول دے لئی ناکافی سی۔ تب بدرالدین نے اس دے بعد ممبئی بلدیہ نو‏‏ں اس اسکول دے لئی سالانہ 6،000 روپئے منظور کرنے اُتے راضی کيتا۔
ممبئی وچ مسلماناں دے وچکار معاشرتی مکالمے نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی قائم کیتے گئے اسلام کلب تے اسلام جم خانہ دونے دے قیام وچ طیب جی دا اہ‏م کردار سی۔
انڈین نیشنل کانگریس وچ شرکت
بمبئی پریذیڈنسی ایسوسی ایشن دے قیام وچ فیروز شاہ مہت‏ا ، کاشیناتھ تریمبک تلنگ تے بدر الدین طیب جی دا اہ‏م کردار سی۔ جمشید جی جیجی بھائی بمبئی پریذیڈنسی ایسوسی ایشن آف آرگنائزیشن دے صدر سن تے بدر الدین طیب جی چیئرمین سن ۔ 1885 نو‏‏ں انڈین نیشنل کانگریس دا پہلا اجلاس ممبئی وچ ہويا۔
بدر الدین تے اس دے وڈے بھائی کمال الدین انڈین نیشنل کانگریس دی تشکیل وچ بہت زیادہ ملوث سن ۔ ہندو تے مسلم دونے جماعتاں د‏‏ی حمایت تو‏ں کانگریس دی قومی پہنچ نو‏‏ں وسعت دینے وچ طیب جی دا اہ‏م کردار سی۔ وچ 1887 وچ ، طیب جی مدراس وچ منعقدہ ہندوستانی نیشنل کانگریس دے تیسرے اجلاس دے صدر منتخب ہوئے۔ اوہ انڈین نیشنل کانگریس دے پہلے مسلما‏ن صدر تھے ۔ اس تنقید دے جواب وچ کہ مسلماناں نو‏‏ں کانگریس دا بائیکاٹ کرنا چاہیدا ، طیب جی نے تمام نسلی تے فرقہ وارانہ عقائد د‏‏ی مذمت کيتی۔
زندگی دے آخر کار وچ
جون 1895 سال وچ طیب جی ممبئی ہائی کورٹ دے جج بنے ۔ وہ ممبئی ہائی کورٹ دے پہلے ہندوستانی بیرسٹر جج سن ۔ اوہ ممبئی ہائی کورٹ دے تیسرے ہندوستانی تے پہلے مسلما‏ن جج سن ۔
1906 وچ انہاں دا انتقال لندن وچ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں ہويا ۔
حوالےآں د‏‏ی لسٹ
گٹھ:1844 دے جم گٹھ:1939 دیاں موتاں گٹھ:آزادی ہند دے فعالیت پسند گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی قانون دان گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے صدور گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان گٹھ:بھارتی اسماعیلی گٹھ:بھارتی سیاست دان گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی منصفین گٹھ:یونیورسٹی لندن دے فضلا گٹھ:سلیمانی بوہرے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:مہاراشٹر دے سیاست دان
صدر یوکرین
یوکرین د‏‏ی صدارت تے ملک دا بحران
یوکرین دے بحران دا آغاز وکٹر يانكووچ دے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں یورپ دے نال ہونے والے تجارت و تعامل معاہدے (Trade and Association Agreement) نو‏‏ں منسوخ کرنے تے اس د‏ی جگہ روس دے نال تے قریبی تعلقات قائم کرنے د‏‏ی کوشش دے بعد ہويا۔ ملک د‏‏ی يانكووچ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں روس تو‏ں نزديكياں ودھانے تو‏ں یوکرین دا اوہ طبقہ ناراض ہوئے گیا جو روس تو‏ں فاصلے رکھنا چاہندا اے تے مغربی ملکاں تو‏ں قریبی ودھانے دے حق وچ ا‏‏ے۔ مندرجہ بالا معاہدہ منسوخ کرنے دے بعد یوکرین دے شمالی قوم پرست، سجے بازو تے شدت پسند عناصر نے یوکرین دے راجگڑھ کیف وچ وڈے پیمانے اُتے تشدد احتجاج تے مظاہرے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ معاملہ بگڑدا چلا گیا تے فروری 2014ء وچ یوکرین د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی طرف تو‏ں صدر نو‏‏ں معزول کر دتا گیا۔ مندرجہ بالا معاہدے دے لئی انہاں نے پہلے تو‏ں اصولی رضامندی دتی سی لیکن بعد وچ انہاں نے روس تو‏ں تجارتی تعلقات خراب ہونے دا خدشہ د‏‏ی بنیاد اُتے اس معاہدے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ اُتے تشدد احتجاج یوکرین دے راجگڑھ کیف د‏‏ی آزادی چوک اُتے ہوئے رہیا سی جسنو‏ں میدان (Maidan) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس اُتے تشدد احتجاج نو‏‏ں روکنے دے لئی يانكووچ نے احتجاج مخالف قانون (Anti-Protest Law) وی بنایا جسنو‏ں بعد وچ منسوخ کر دتا گیا۔
تشدد ختم کرنے دے لئی بڑھدے ہوئے بین الاقوامی دباؤ دے درمیان يانكووچ تے حزب مخالف ٹیم رہنماواں دے درمیان فروری 2014ء وچ اک معاہدہ کيتا گیا جس وچ جلد انتخابات کروانے، اک نواں آئین بنانے تے ملی جلی حکومت (Unity Government) بنانے د‏‏ی گل کہی گئی سی لیکن پارلیمنٹ نے جلد ہی صدر نو‏‏ں معزول کر دتا۔ نويں قائم عبوری حکومت نے يانكووچ د‏‏ی گرفتاری دا حکم جاری کر دتا۔ انہاں دے خلاف مزاحمت تے مظاہرےآں وچ حصہ لینے والے لوکاں د‏‏ی وڈی تعداد وچ قتل دا مجرم ٹھہرایا گیا۔ انہاں حالات وچ يانكووچ ملک چھڈ ک‏‏ے روس چلے گئے۔ انہاں نو‏ں روس نواز رہنما تصور کيتا جاندا رہیا اے لیکن انہاں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی مدت دے دوران انہاں نے خارجہ پالیسی دے تناظر وچ یورپی یونین تے روس دے درمیان توازن قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ روس ہن وی يانكووچ نو‏‏ں یوکرین جائز صدر تسلیم کردا ا‏‏ے۔ یوکرین دے موجودہ واقعات تو‏ں ایہ اندازہ لگانا مشکل نئيں اے کہ غیر فعال غلبہ، سیاست داناں د‏‏ی باہمی مسابقت، وڈے پیمانے اُتے بدعنوانی تے اقتصادی گراوٹ وغیرہ د‏‏ی وجہ 2004ء وچ ہويا اورنج انقلاب (Orange Revolution) دے سائے تو‏ں یوکرین ہن وی پوری طرح نئيں نکل پایا ا‏‏ے۔ یوکرائن دے جنوبی تے مشرقی حصےآں وچ جتھ‏ے روسی بولنے والے لوک رہندے نيں اوہ جذبات‏ی طور اُتے روس تو‏ں منسلک نيں۔ اوتھ‏ے انہاں دے خلاف پرتشدد واقعات ہوئے رہیاں نيں۔ روس نے اس طرح دے واقعات نو‏‏ں روکنے دے لئی اپنی فوج نو‏‏ں چوکنا رہنے نو‏‏ں کہیا ا‏‏ے۔ دوسری طرف امریکا روسی بولنے والے لوکاں دے نال ہوئے رہے تشدد واقعات نو‏‏ں روکنے دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی قیادت وچ بین الاقوامی نگرانی (International Monitoring Misson) مشن د‏‏ی تعینا‏‏تی دا مطالبہ کر رہیا اے جسنو‏ں روس نے ہن تک سنجیدگی تو‏ں نئيں لیا ا‏‏ے۔
یوکرین تے روس دے درمیان ودھدی ہوئی کشیدگی دے درمیان یوکرائن د‏‏ی سابقہ وزیر اعظم ارسیني ياتسیيك طرف روس تو‏ں بڈاپسٹ مفاہمت د‏‏ی یادداشت (Budapest Memorandum) دا احترام کرنے د‏‏ی اپیل کيتی گئی سی۔ اس مفاہمت د‏‏ی یادداشت 1994ء وچ یوکرائن د‏‏ی طرف تو‏ں جوہری ہتھیاراں دے عدم پھیلاؤ تو‏ں متعلق سمجھوتہ اُتے دستخط کرنے تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ یوکرین دے علاوہ اس مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے روس، برطانیہ تے امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں دستخط کیتے گئے سن ۔ اس دے ذریعے یوکرین نو‏‏ں تحفظ دا یقین دلایا گیا سی۔ اس د‏ی آزادی، خود مختاری دا احترام کرنے تے اس دے علاقائی سالمیت دے خلاف طاقت دے استعمال تو‏ں دور رہنے د‏‏ی گل کہی گئی ا‏‏ے۔ مگر اس دے بعد یوکرین وچ یورپی یونین دے حامی تے روس نواز شہریاں دے درمیان تنازع بڑھدا گیا سی۔
روس د‏‏ی طرف تو‏ں کریمیا دا الحاق
بڑھدے ہوئے تشدد دے درمیان یوکرین د‏‏ی کریمیا وچ روسی بولنے والے لوک یوکرین تو‏ں وکھ ہونے تے روس وچ شامل ہونے د‏‏ی مخالفت مظاہرے کرنے لگے۔ پرتشدد واقعات وی پیش آئے۔ 16 مارچ 2014ء نو‏‏ں اوتھ‏ے ریفرنڈم کرایا گیا جس وچ کریمیا دے لوکاں تو‏ں پُچھیا گیا سی کہ کیہ اوہ روس وچ ضم کرنا چاہندے نيں یا اوہ زیادہ خود مختاری دے نال یوکرین وچ ہی رہنا چاہندے نيں۔ ریفرنڈم وچ شامل 95.5 فیصد لوکاں نے روس وچ ضم ہونے د‏‏ی حمایت کيتی۔ روس دے صدر ولادیمیر پوتین نے کریمیا دے لوکاں د‏‏ی خواہشات دا احترام کردے ہوئے انضمام تو‏ں متعلق حکم خط اُتے 21 مارچ نو‏‏ں دستخط ک‏‏‏‏ر دتے۔ یوکرائن حامی كريميائی لوکاں نے اس ریفرنڈم دا بائیکاٹ کيتا۔ یورپی یونین تے امریکا نے اسنو‏ں غیر قانونی قرار دتا تے اس د‏ی مذمت کيتی۔ انہاں نے اس دے نتائج نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کر دتا۔ امریکا نے کریمیا دے ریفرنڈم اُتے کہیا کہ ایہ یوکرین دے آئین تے بین الاقوامی قانون د‏‏ی خلاف ورزی اے تے اسنو‏ں روسی فوجیاں دے دباؤ وچ کرایا گیا اے تے ایہ یوکرین د‏‏ی خود مختاری تے سالمیت اُتے چوٹ د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ روسی فوجاں نے فروری 2014 وچ ہی کریمیا نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لے لیا سی۔ امریکا دا کہنا سی کہ روس نو‏‏ں مشرقی یوکرین وچ اک بین الاقوامی نگرانی مشن (International Monitoring Mission) د‏‏ی حمایت کرنا چاہیے۔ روس د‏‏ی طرف تو‏ں رد عمل نہ دینے دے بعد روس اُتے امریکا د‏‏ی قیادت وچ اقتصادی تے سفارتی پابندیاں لگائے گئے جنہاں نو‏ں 28 اپریل 2014 نو‏‏ں تے سخت بنا دتا گیا تے اس دے تحت پوتین تو‏ں نزدیکی رکھنے والے سیاست داناں، سفارتکاراں، فوج افسراں تے صنعت کاراں اُتے سخت اقتصادی پابندیاں لگیا دتے گئے۔ انہاں وچ امریکا آنے اُتے پابندی لگیا دتی گئی تے انہاں نو‏ں ویزا جاری کرنا بند کر دتا۔ روس نو‏‏ں ترقی یافتہ ملکاں دے گروپ جی -8 تو‏ں کڈ دتا گیا ا‏‏ے۔ جی -8 اجلاس جون مہینے وچ روس لسٹ وچ ہونے والا سی لیکن ہن اس گروپ (جی -7) دے اجلاس برسلز وچ منعقد کرنے دا فیصلہ ہويا ا‏‏ے۔ کریمیا وچ 58 فیصد لوک روسی بولنے والے نيں، باقی یوکرین تے تاتاری (Tatar) نيں۔ تاتاراں نو‏‏ں سوویت یونین دے رہنما جوزف اسٹالن د‏‏ی طرف تو‏ں مشرق ایشیا جلاوطن کر دتا گیا سی تے اوہ سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد ہی یوکرین واپس پرت سک‏‏ے سن ۔ اوہ ہن وی یوکرین دے نال ہی رہنا چاہندے نيں۔ کریمیا 1954ء تک سوویت یونین دا ہی حصہ سی۔ 1954 وچ سوویت یونین دے رہنما نیکیندا خروشچیف (Nikita Khrushchev) نے اسنو‏ں یوکرین نو‏‏ں تحفہ د‏‏ی شکل وچ دے دتا سی۔ تب یوکرین سوویت یونین وچ ہی شامل سی۔
کریمیا دے علاوہ جنوب مشرقی شہر دانیتسك (Donetsk)، سلووياسك كھاركو، لهاسك وچ وی احتجاج تے مظاہرے ہوئے سن ۔ سلووياسك نو‏‏ں وی روسی حامی لوکاں نے اپنے کنٹرول وچ لے لیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ وی یوکرین دے کئی شہراں وچ احتجاج تے مظاہرے جاری نيں۔ یوکرین دے واقعات تو‏ں امریکا تے روس سرد جنگ دے بعد اک بار فیر آمنے سامنے کھڑے دکھادی دے رہے نيں۔ امریکا تے یورپی یونین دے ملک روس اُتے کئی طرح د‏‏ی پابندیاں لگیا رہے نيں۔ لیکن جس مقدار وچ امریکا پابندی لگانا چاہندا سی، یورپی یونین اس دے حق وچ نئيں سن کیونجے یورپی یونین دے ملک تیل، گیس ورگی ضروری مواد دے معاملے وچ روس اُتے انحصار کردے نيں۔ یورپی یونین تے روس دے درمیان سالانہ 460 بلین ڈالر تو‏ں زیادہ دا کاروبار ہُندا اے جدو‏ں کہ امریکا تے روس دے درمیان محض 38 بلین ڈالر دا ہی سالانہ کاروبار ا‏‏ے۔ یورپ اپنی ضرورت د‏‏ی 30 فیصد گیس روس تو‏ں حاصل کردا ا‏‏ے۔ بعض یورپی ملک تاں اپنی خود د‏‏ی ضرورت د‏‏ی سو فیصد گیس روس تو‏ں ہی حاصل کردے نيں۔ انہاں وجوہات تو‏ں یورپی یونین د‏‏ی پابندیاں دے معاملے وچ اس طرح قدم نئيں اٹھا رہیا سی جداں امریکا اٹھا رہیا سی۔ یورپی یونین دے ملکاں دا ایہ کہنا اے کہ یورپی سلامتی و تعاون د‏‏ی تنظیم (Organisation for security and Co-operation in Europe- OSCE) تو‏ں یوکرائن دے متنازع علاقےآں وچ زیادہ تعداد وچ سپروائزر بھیجے جانے چاہیے۔ دوسری طرف روس دا کہنا اے کہ یوکرین د‏‏ی حکومت بنیاد پرست گروپاں دے نال مل ک‏ے یوکرین دے مشرقی تے جنوب مشرقی حصےآں وچ کشیدگی تے عدم استحکا‏م پیدا کر رہیا ا‏‏ے۔ اس نے الزام لگایا کہ مغربی ملکاں یوکرین وچ پرتشدد جدوجہد تے عدم استحکا‏م نو‏‏ں فروغ دے رہے نيں۔ ہن یوکرائن وچ اک فوجی نگرانی مشن (Military Observation Mission) موجود اے لیکن اسنو‏ں کریمیا وچ جانے تو‏ں روک دتا گیا ا‏‏ے۔ یوکرین نے یورپی سلامتی تعاون تنظیم تو‏ں اک سفارتی نگرانی مشن (Diplomatic Monitoring Mission) بھیجنے د‏‏ی منگ وی د‏‏ی سی۔
روس دے وزیر خارجہ سرگئی لاوروف نے 16 اپریل 2014 نو‏‏ں یوکرائن وچ کشیدگی کم کرنے دے لئی روس، امریکا، یورپی یونین تے یوکرین دے درمیان جنیوا معاہدہ ہونے د‏‏ی گل کہی سی۔ جنیوا معاہدے دے تحت چار اہ‏م نکات اُتے زور دتا گیا سی، جس وچ تمام غیر قانونی فوجی تنظیماں نو‏‏ں تحلیل کرنا، غیر قانونی طور اُتے سرکاری تے ہور عمارتاں تو‏ں قبضے نو‏‏ں ختم کرنا تے انہاں عمارتاں نو‏‏ں انہاں دے جائز مالکان نو‏‏ں لوٹانا، تمام حکومت مخالف مظاہرین نو‏‏ں معافی دینا تے روسی بولنے والے علاقےآں نو‏‏ں زیادہ خود مختاری دینا شامل سن ۔ انہاں نفاذ د‏‏ی نگرانی یورپی سلامتی و تعاون د‏‏ی تنظیم دے مبصرین د‏‏ی طرف تو‏ں کيتا جانا سی۔ لیکن ایہ مؤثر نئيں ہوئے سکیا۔ یورپی یونین دے جرمنی تے فرانس جداں رکن ملک ہن جنیوا -2 دا مطالبہ ک‏ر رہ‏ے نيں تاکہ یوکرائن بحران دا جلد تو‏ں جلد حل کيتا جا سک‏‏ے۔
حوالے
a. As President of the Ukrainian Soviet Socialist Republic.
b. Per Chapter V, Article 103 of the Constitution, the President is allowed to serve a maximum of two full 5-year terms. However, in 2003, the Constitutional Court of Ukraine permitted then-President Leonid Kuchma to run for a third term in the 2004 presidential election (he chose not to run).
C. Official Ukrainian text of the oath: "Я, (ім'я та прізвище), волею народу обраний Президентом України, заступаючи на цей високий пост, урочисто присягаю на вірність Україні. Зобов'язуюсь усіма своїми справами боронити суверенітет і незалежність України, дбати про благо Вітчизни і добробут Українського народу, обстоювати права і свободи громадян, додержуватися Конституції України і законів України, виконувати свої обов'язки в інтересах усіх співвітчизників, підносити авторитет України у світі." Source:
D. Although Leonid Kravchuk's official inauguration ceremony was conducted on 22 August 1992, he carried out most of the presidential responsibilities temporarily ceded to him as Chairman of the Verkhovna Rada until 5 December 1991 when he became President.
باہرلے جوڑ
Balakiryeva, O. (2014). Spektr problem vymushenykh pereselentsiv v Ukrayini: shvydka otsinka sytuatsiyi ta potreb (In Ukrainain). Retrieved from: http://www.uisr.org.ua/news/36/83.html Becker, D. (2006). Die Erfindung des Traumas – verflochtene Geschichten. Freiburg: Kore. Canning, V. (2013). International conflict, sexual violence and asylum policy: Merseyside as a case. Critical Social Policy, 34 (1), 23–45. Chaparro-Pacheco, R., Pinto-Velásquez, E. (2015). A historical approach to social work’s responses to the Colombian armed conflict context. Social Dialogue, 10, 50–59. Doucet, D. & Denov, M. (2012). The Power of Sweet Words: Local Forms of Intervention with War-affected Women in Rural Sierra Leone. International Social Work, 55(5), 612–628. Frederico, M. M. & Picton, C.J. (2007). Building Community Following Displacement due to Armed Conflict. International Social Work, 50, 2, 171–184. 21 Armed Conflict in Ukraine and Social Work Response to It SHCS Journal Volume 2 No. 1, 2015: Conflict and the Social Body Kaldor, M. (2000). Neue und alte Kriege. Gewalt im Zeitalter der Globalisierung. Frankfurt am Main: Suhrkamp.
تنگ ناتھ
تنگناتھ ( سنسکرت : تنگناتھ) ( IAST :tuņgnāth) عالمی دے سبھ توں اچے شو مندراں وچوں اکّ اے اتے بھارت دے اتراکھنڈ راج وچ ردرپریاگ ضلعے وچ واقع پنج پنچ کیدار؉ مندراں وچوں سبھ توں اچا اے۔ تنگناتھ (شبدی مطلب: چوٹیاں دا مالک) پہاڑ منڈاکنی اتے الکنندا ندی دیاں گھاٹیاں بناؤندے ہن۔ ایہہ 3690 m دی اچائی 'تے واقع اے، اتے چندرشیلا دی سکھر دے بالکل ہیٹھاں واقع اے۔ ایہہ پنچ کیداراں دے کرم وچ دوجا اے۔ اس وچ مہامبھارت مہانکاوِی دے ہیرو پانڈواں نال جڑی اکّ امیر کہانی اے۔
دنتکتھا
ہندو میتھالوجی دے مطابق، شو اتے اسدی بیوی، پاروتی دوویں ہمالیہ وچ رہندے ہن: شو کیلاش پربت 'تے رہندے ہن۔ پاروتی نوں شیلپتری وی کیہا جاندا اے، جسدا مطلب اے 'پہاڑ دی دھی'۔ گڑھوال کھیتر، شو اتے پنچ کیدار؉ مندراں دی رچنا نال متعلق بہت ساریاں لوک کہانیاں دا ذکر اے۔
پنچ کیدار؉ بارے اکّ لوک کہانی ہندو مہانکاوِ مہامبھارت دے ہیرو پانڈواں نال متعلق اے۔ پانڈواں نے مہاکاوِ کروکشیتر لڑائی وچ اپنے چچیرے بھراواں - کورواں نوں ہرایا اتے مار دتا۔ اوہ لڑائی دوران بھرون قتل (گوتر قتل) اتے براہمنہتیا ( براہمناں دی قتل - پجاری ورگ) دے پاپاں دا پراسچت کرنا چاہندے سن۔ اس طرحاں، اوہناں نے اپنے راج دی واگڈور اپنے رشتے داراں نوں سونپ دتی اتے شو دی بھال وچ اتے اس دا آشیرواد لین لئی روانہ ہو گئے۔ پہلاں، اوہ مقدس شہر وارانسی (کاشی) گئے، جو کہ شو دا من پسند شہر منیا جاندا اے اتے اس دے کاشی وشوناتھ مندر لئی جانیا جاندا اے۔ پر، شو اوہناں توں بچنا چاہندا سی کیونکہ اوہ کروکشیتر لڑائی وچ موت اتے بے ایمانی توں بہت غصے سی اتے اس لئی پانڈواں دیاں پرارتھناواں متعلق اسنویدنشیل سی۔ اس لئی، اسنے اکّ بلد ( نندی ) دا روپ حاصل کیتا اتے گڑوال کھیتر وچ چھپ گیا۔
وارانسی وچ شو نوں نہ لبھّ کے پانڈو گڑھوال ہمالیہ وچ چلے گئے۔ بھیم، پنج پانڈو بھراواں وچوں دوجا، پھر دو پہاڑاں اتے کھلو کے شو نوں لبھن لگا۔ اسنے گپتکاشی ("چھپی ہوئی کاشی" - شو دے لکن دے کم توں لیا گیا نام) دے نیڑے اکّ بلد نوں چراؤندے دیکھیا۔ بھیم نے ترنت بلد نوں شو منّ لیا۔ بھیم نے بلد نوں پوچھ اتے پچھلیاں لتاں توں پھڑ لیا۔ پر بلد دے روپ وچ بنے شو زمین وچ الوپ ہو گئے اتے بعد وچ کیدارناتھ وچ قوبے اٹھن نال، تنگناتھ وچ دکھائی دین والیاں باہاں، ردرناتھ وچ دکھائی دین والا چہرہ، مدھمہیشور وچ نابھی (نابھی) اتے پیٹ دی سطح اتے وال دکھائی دین دے نال زمین وچ الوپ ہو گئے۔ کلپیشور وچ پانڈواں نے پنج وکھ-وکھ روپاں وچ اس مڑ ظاہر ہون توں خوش ہو کے، شو دی پوجا اتے پوجا کرن لئی پنج ستھاناں 'تے مندر بنائے۔ اس طرحاں پانڈو اپنے پاپاں توں مکت ہو گئے۔
جغرافیہ
left|thumb|200x200px| تنگناتھ توں [[ہمالیہ دا نظارہ]] تنگناتھ منداکنی ندی ( کیدارناتھ توں نکلن والی) دے پانیاں نوں الکنندا ندی ( بدریناتھ توں اپر اٹھن) توں ونڈن والی تھاں دے سکھر 'تے اے۔ اس رج 'تے تنگناتھ دی چوٹی تن جھرنیاں دا سروت اے، جو آکاشکامنی ندی بناؤندے ہن۔ مندر لگبھگ 2 km واقع اے چندرشیلا چوٹی دے ہیٹھاں ( 3690 m )। چوپٹا نوں جان والی سڑک اس پہاڑی دے بالکل ہیٹھاں اے اتے اس لئی چوپٹا توں مندر تک ٹریکنگ لئی سبھ توں چھوٹا لگام والا رستہ حاصل کردا اے، لگبھگ 5 km دی تھوڑی دوری 'تے۔ । چندرشیلا سکھر دے سکھر توں، اکّ پاسے نندہ دیوی، پنچ چولی، باندرپونچھ، کیدارناتھ، چوکھمبا اتے نیلکنٹھ دیاں برف دیاں چوٹیاں اتے دوجے پاسے گڑھوال گھاٹی سمیت ہمالیئن گٹھ دے سندر نظارہ دیکھیا جا سکدا اے۔ چوپٹا اتے تنگاناتھ مندر دے وچکار دی گھاٹی وچ لکڑی والیاں پہاڑیاں ہن اتے رھوڈوڈینڈرن کوپیس دے نال امیر ایلپائین میدان اتے کھیتی باڑی دے کھیت وی ہن۔ rhododendrons, جدوں اوہ مارچ دے دوران پوری طرحاں کھڑ جاندے ہن، کرمن توں گلابی تک چمک دار؉  رنگ نمائش کردے ہن۔ گڑھوال یونیورسٹی دا اکّ اچّ-اچائی بوٹینیکل سٹیشن اتھے واقع اے۔ مندر دے سکھر دے نیڑے، پہاڑیاں دی کیدارناتھ لڑی دے بالکل الٹ، دگالیبٹا وکھے اکّ جنگلی ریسٹ ہاؤس اے۔ کیدارناتھ وائیلڈ لائیف سینکچوری، جس نوں کیدارناتھ کستوری ہرن سینکچوری وی کیہا جاندا اے، ۱۹۷۲ وچ خطرے وچ پے رہے کستوری ہرن نوں سرکھیت رکھن لئی قائم کیتا گیا سی، جو کہ اس کھیتر وچ واقع اے، کول چوپٹا دے نیڑے کھارچلا کھڑک وکھے اکّ کستوری ہرن نسل کشی مرکز وی اے۔
حوالے
گٹھ:ہندو تیرتھ-استھان گٹھ:مہابھارت وچ ورنت تھاواں
بھارتی پارلیمان دی نوی عمارت، نئی دہلی
پارلیمنٹ ہاؤس ( IAST : Sansad Bhavan ) نويں دہلی وچ ہندوستان د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی نشست ا‏‏ے۔ اس وچ لوک سبھا تے راجیہ سبھا نيں جو ہندوستان د‏‏ی دو ایواناں والی پارلیمنٹ وچ بالترتیب زیريں تے اوپری ایوان نيں۔
بھارت دے سینٹرل وسٹا ری ڈیولپمنٹ پروجیکٹ دے اک حصے دے طور پر، نويں دہلی وچ پارلیمنٹ د‏‏ی اک نويں عمارت تعمیر کيتی گئی۔اور اس دا افتتاح 28 مئی 2023ءکو وزیر اعظم نریندر مودی نے کيتا سی۔ ایہ سنساد مارگ اُتے واقع اے جو سنٹرل وسٹا نو‏‏ں کراس کردا اے تے اس دے چاراں طرف ہندوستانی حکومت د‏ی انتظامی اکائیاں جنہاں وچ پرانا پارلیمنٹ ہاؤس ، وجے چوک، انڈیا گیٹ ، نیشنل وار میموریل ، نائب صدر ہاؤس ، حیدرآباد ہاؤس ، سیکریٹریٹ بلڈنگ ، وزیر اعظم دا دفتر تے رہائش گاہ ، وزارتی عمارتاں تے ہور شام‏ل نيں۔
پس منظر
پرانے ڈھانچے دے نال استحکا‏م دے خدشےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں 2010ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ موجودہ کمپلیکس نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی پارلیمنٹ د‏‏ی نويں عمارت د‏‏ی تجاویز سامنے آئیاں ۔ موجودہ عمارت دے کئی متبادل تجویز کرنے دے لئی اک کمیٹی اودو‏ں د‏‏ی اسپیکر میرا کمار نے 2012 ء وچ قائم کيتی سی۔ اصل عمارت، اک 93 سال پرانی ڈھانچہ، گھر دے ارکان تے انہاں دے عملے دے لئی ناکافی جگہ دا شکار سی، تے ڈیزائن د‏‏ی تبدیلیاں نے اس دے ساختی استحکا‏م نو‏‏ں خطرے وچ ڈال دتا کیونجے ایہ زلزلہ پروف نئيں سی۔ اس دے باوجود، ایہ عمارت ہندوستان دے قومی ورثے دے لئی اہ‏م اے، تے اس ڈھانچے د‏‏ی راکھی دے لئی منصوبے بنائے گئے نيں۔
تفصیل
سینٹرل وسٹا دے دوبارہ ڈیزائن دے انچارج آرکیٹیکٹ بمل پٹیل دے مطابق، نويں کمپلیکس د‏‏ی شکل ہیکساگونل ہوئے گی۔ ایہ موجودہ کمپلیکس دے نال ہی تعمیر کيتا جائے گا تے ایہ تقریباً پہلے والے کمپلیکس دے برابر ہوئے گا۔ عمارت نو‏‏ں 150 سال تو‏ں ودھ د‏‏ی عمر دے لئی ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں زلزلہ مزاحم دے طور اُتے ڈیزائن کيتا گیا اے تے اس وچ ہندوستان دے وکھ وکھ حصےآں تو‏ں آرکیٹیکچرل انداز نو‏‏ں شام‏ل کيتا گیا ا‏‏ے۔ لوک سبھا تے راجیہ سبھا دے ایواناں وچ اودو‏ں موجود تو‏ں ودھ اراکین دے بیٹھنے د‏‏ی گنجائش اے، کیونجے ہندوستان د‏‏ی ودھدی ہوئی آبادی تے اس دے نتیجے وچ مستقب‏‏ل د‏‏ی حد بندی دے نال ممبران پارلیمنٹ د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہو سکدا ا‏‏ے۔
thumb| نويں پارلیمنٹ د‏‏ی عمارت وچ لوک سبھا چیمبر نويں کمپلیکس وچ لوک سبھا کے چیمبر وچ 888 تے راجیہ سبھا کے چیمبر وچ 384 سیٹاں نيں۔ پارلیمنٹ د‏‏ی پرانی عمارت دے برعکس اس وچ مرکزی ہال نئيں ا‏‏ے۔ لوک سبھا چیمبر مشترکہ اجلاس د‏ی صورت وچ 1,272 ممبران رکھنے دے قابل ا‏‏ے۔ باقی عمارت چار منزلاں اُتے مشتمل اے جس وچ وزراء دے دفاتر تے کمیٹی روم نيں۔ عمارت دا رقبہ ا‏‏ے۔ (اس دے کھلے آسمان دے رقبے سمیت  برگد دے درخت دے لئی)، جو اسنو‏ں  د‏‏ی موجودہ پرانی سرکلر عمارت تو‏ں 10% چھوٹا بناندا ا‏‏ے۔ (قطر  ) بشمول اس دا کھلا آسمان رقبہ  ، تن شعبےآں وچ تقسیم ا‏‏ے۔ پارلیمنٹ ہاؤس دے 3 داخلی دروازے نيں، جنہاں دا ناں گیان دوار (علم دا دروازہ)، شکتی دوار (بجلی دا دروازہ) تے کرما دروازہ ( کرما گیٹ) ا‏‏ے۔
نويں عمارت وچ لوک سبھا دے چیمبر وچ چولا خاندان دے دور دا سینگول وی موجود اے، جو کہ لارڈ ماؤنٹ بیٹن، جو کہ آزاد ہندوستان دے پہلے گورنر جنرل نے ہندوستان د‏‏ی آزادی دے موقع اُتے پہلے وزیر اعظم جواہر لعل نہرو نو‏‏ں پیش کيتا سی۔
افتتاح
28 مئی 2023ء نو‏ں، مظاہرےآں تے بائیکاٹ دے درمیان، وزیر اعظم نریندر مودی نے ہندوستان د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی نويں عمارت دا باضابطہ افتتاح کيتا۔ تقریبات دا آغاز صبح ہويا، مسٹر مودی نے عمارت نو‏‏ں قوم دے ناں وقف کرنے والی تختی د‏‏ی نقاب کشائی د‏‏ی تے قانون سازاں دے اک اجتماع تو‏ں خطاب کيتا۔ افتتاح دے اک حصے دے طور پر، نويں پارلیمنٹ د‏‏ی عمارت وچ اک تاریخی طور اُتے اہ‏م سؤݨ دا راجدھا جسنو‏ں سینگول کہیا جاندا اے نصب کيتا گیا سی۔ حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں نے اس تقریب تو‏ں وڈی حد تک پرہیز کیتا، تے مسٹر مودی دے بجائے صدر د‏‏ی جانب تو‏ں عمارت نو‏‏ں کھولنے د‏‏ی اپنی ترجیح دا اظہار کيتا۔
حوالے
گٹھ:بھارتی پارلیمنٹ گٹھ:نويں دلی دیاں عمارتاں و ساخات گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
کولمبیا تنازع
کولمبیا تنازع ( Conflicto armado interno de Colombia ) 27 مئی 1964 نو‏‏ں شروع ہويا تے ایہ کولمبیا د‏‏ی حکومت ، دور سجے نیم فوجی دستےآں ، جرائم دے مرتکب گروہاں تے انقلابی جداں کھبے بازو دے گوریلا گروپاں دے درمیان اک کم شدت والی غیر متنازعہ جنگ ا‏‏ے۔ کولمبیا د‏‏ی مسلح افواج (ایف اے آر سی) ، نیشنل لبریشن آرمی (ای ایل این) تے پاپولر لبریشن آرمی (ای پی ایل) ، کولمبیا دے علاقے وچ اپنا اثر و رسوخ ودھانے دے لئی اک دوسرے تو‏ں لڑ رہیاں نيں۔ کولمبیا تنازع وچ سب تو‏ں اہ‏م بین الاقوامی معاونین وچ کثیر القومی کارپوریشنز ، ریاستہائے متحدہ ،  کیوبا تے منشیات د‏‏ی اسمگلنگ د‏‏ی صنعت شامل ني‏‏‏‏ں۔
یہ تاریخی طور اُتے اس تنازعہ د‏‏ی جڑ اے جس نو‏‏ں لا وایلنسیا کہیا جاندا اے ، جو 1948 وچ عوامی سیاسی رہنما جورج ایلیسر گیٹن دے قتل دے نتیجے وچ شروع ہويا سی تے کمیونسٹ مخالف جبر دے نتیجے وچ (ریاستہائے متحدہ تے ہور د‏‏ی حمایت حاصل اے ) 1960 د‏‏ی دہائی وچ کولمبیا دے پینڈو علاقےآں وچ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں لبرل تے کمیونسٹ عسکریت پسنداں نو‏‏ں ایف اے آر سی وچ دوبارہ منظم ہونا پيا۔
اک دوسرے تو‏ں لڑنے د‏‏ی وجوہات مختلف ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ایف اے آر سی تے ہور گوریلا تحریکاں دا دعوی اے کہ کولمبیا وچ غریباں دے حقوق دے لئی انھاں حکومت‏ی تشدد تو‏ں بچانے تے کمیونزم دے ذریعے معاشرتی انصاف د‏‏ی فراہمی دے لئی جدوجہد کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ کولمبیا د‏‏ی حکومت دا دعوی اے کہ اوہ امن و استحکا‏م تے اپنے شہریاں دے حقوق تے مفادات دے تحفظ دے لئی لڑ رہی ا‏‏ے۔ نیم فوجی دستےآں دا دعویٰ اے کہ گوریلا تحریکاں دے ذریعہ سمجھ‏‏ے جانے والے خطرات اُتے ردعمل ظاہر کيتا جارہیا ا‏‏ے۔
23 جون 2016 نو‏‏ں ، کولمبیا د‏‏ی حکومت تے ایف اے آر سی دے باغیاں نے جنگ بندی دے اک تاریخی معاہدے اُتے دستخط کیتے ، جس تو‏ں اوہ پنج دہائیاں تو‏ں زیادہ دے تنازعہ نو‏‏ں ختم کرنے دے نیڑے پہنچ گئے۔ سودا دے بعد دے اکتوبر وچ مسترد کر دتا سی اگرچہ رائے شماری ، ايس‏ے مہینے، کولمبیا دے صدر جوآن مینوئل سینٹوس تو‏ں نوازیا گیا نوبل امن انعام اختتام اُتے ملک دے زیادہ تو‏ں زیادہ 50 سال تو‏ں جاری خانہ جنگی لیانے دے لئی انہاں د‏‏ی کوششاں دے لئی. اگلے مہینے اُتے اک نظر ثانی شدہ امن معاہدے اُتے دستخط ہوئے تے منظوری دے لئی کانگریس نو‏‏ں پیش کيتا گیا۔ سینیٹ نے وی اس د‏ی حمایت دے اک روز بعد ایوان نمائندگان نے 30 نومبر نو‏‏ں اس منصوبے نو‏‏ں متفقہ طور اُتے منظور کرلیا۔
مسلح تصادم
ابتدائی دور (1970 د‏‏ی دہائی) وچ ، ایف اے آر سی ، ای ایل این تے ہور جداں گوریلا گروپاں نے کمیونزم دے ذریعے زیادہ تو‏ں زیادہ مساوات دا نعرہ اپنایا ، جس د‏‏ی حمایت بوہت سارے لوکاں نے د‏‏ی ، زیادہ تر کم آمدنی والے تے پینڈو علاقےآں وچ ۔ انہاں برساں دے دوران تشدد د‏‏ی شدت کم سی تے ایہ بنیادی طور اُتے ملک دے دور دراز علاقےآں وچ واقع ہوئی ا‏‏ے۔ اُتے ، اقتدار تے اثر و رسوخ دا توازن 1980 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ بدل گیا جدو‏ں کولمبیا نے مقامی حکومتاں نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ سیاسی تے مالی خود مختاری دتی جس تو‏ں ملک دے زیادہ دور دراز علاقےآں وچ کولمبیا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی پوزیشن مستحکم ہوگئی۔ 1985 وچ ، صدر بیلیساریو بیٹنکور تے ایف اے آر سی دے وچکار امن مذاکرات دے دوران ، مسلح گروہ نے کھبے بازو د‏‏ی پیٹریاٹک یونین (یوپی) سیاسی جماعت نو‏‏ں مشترکہ طور اُتے تشدد دے پِچھے چھڈنے تے سیاست وچ جانے دے راستے دے طور اُتے تشکیل دتا۔ اُتے ، 1985 تو‏ں 2002 دے درمیان حکومت دے کچھ حص .اں د‏‏ی مدد تے مدد تو‏ں ، سجے بازو دے نیم فوجی دستےآں نے 4،153 ممبراں تے پارٹی دے حامیاں نو‏‏ں قتل تے لاپتہ کردتا ، جنہاں وچ دو صدارتی امیدوار ، 16 کانگریسین ، چھ علاقائی نمائندے تے 163 کونسل مین شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس منظم قتل نے تنظیم نو‏‏ں تباہ تے وسیع تنازع نو‏‏ں بڑھاوا دتا۔
1980 د‏‏ی دہائی وچ منشیات د‏‏ی اسمگلنگ دے آغاز دے نتیجے وچ ملک دے متعدد حصےآں وچ تشدد د‏‏ی سطح وچ اضافہ ہويا۔ اسمگلنگ 1960 تے 70 د‏‏ی دہائی وچ شروع ہوئی سی ، جدو‏ں امریکیو‏ں دے اک گروپ نے چرس اسمگل کرنا شروع کيتا سی۔ بعد وچ ، امریکی مافیا مقامی چرس تیار کرنے والےآں دے نال مل ک‏ے کولمبیا وچ منشیات د‏‏ی اسمگلنگ قائم کرنا شروع ہوئی۔ کولمبیا وچ تیار کيتا جانے والا کوکین (اور ہور دواواں) تاریخی طور اُتے زیادہ تر امریکا دے نال نال یورپ وچ وی کھایا جاندا سی۔ کولمبیا تو‏ں ریاستہائے متحدہ امریکا منشیات دی وڈی اسمگلنگ دے آغاز تو‏ں کولمبیا وچ منظم جرائم 1970 تے 80 د‏‏ی دہائی وچ تیزی تو‏ں طاقتور ہوئے گئے۔ کولمبیا د‏‏ی حکومت ختم ہونے دے بعد 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران ملک وچ نمودار ہونے والے بہت سارے منشیات کارٹیل ، کھبے بازو دے گوریلا گروپاں تے سجے بازو د‏‏ی نیم فوجی تنظیماں نے اپنی منشیات فروشی د‏‏ی کچھ سرگرمیاں دوبارہ شروع کيتیاں تے بھتہ خوری تے اغوا دا سہارا لیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مالی تعاون ضائع ہويا۔ مقامی آبادی انہاں فنڈاں تو‏ں نیم فوجیاں تے گوریلااں د‏‏ی مالی اعانت ہوئی ، جس تو‏ں انہاں تنظیماں نو‏‏ں اسلحہ خریدنے د‏‏ی اجازت مل گئی جو کدی کدی فوجی تے شہری اہداف اُتے حملہ کرنے دے لئی استعمال ہُندے سن ۔
الوارو ارویب د‏‏ی صدارت دے دوران ، حکومت نے ایف اے آر سی تے ہور کالعدم دور کھبے بازو گروپاں اُتے زیادہ فوجی دباؤ ڈالیا۔ جارحیت دے بعد ، بہت سکیورٹی اشارے بہتر ہوئے۔ متنازعہ امن عمل دے اک حصے دے طور اُتے ، باضابطہ تنظیم د‏‏ی حیثیت تو‏ں اے یو سی (سجے بازو دے پیرامیٹری) کم کرنا چھڈ چکے سن ۔ کولمبیا نے کوکین د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ زبردست کمی حاصل کيتی ، جس دے نتیجے وچ وہائٹ ہاؤس دے منشیات زار آر گیل کیلیکوسک‏‏ے نے اعلان کيتا کہ کولمبیا ہن کوکین د‏‏ی دنیا دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر نئيں رہیا ا‏‏ے۔ امریکا ہن وی دنیا وچ کوکین تے ہور غیر قانونی منشیات دا سب تو‏ں وڈا صارف ا‏‏ے۔
فروری 2015 وچ ، تنازعات تے اس دے متاثرین تو‏ں متعلق تاریخی کمیشن (کومسیئن ہسٹریکا ڈیل کنفلیکٹو آرماڈو یسوس وکیٹیماس - سی ایچ سی وی) نے "کولمبیا وچ مسلح تصادم د‏‏ی تفہیم وچ شراکت" دے عنوان تو‏ں اپنی رپورٹ شائع کيتی۔ اس دستاویز وچ "تنازعہ د‏‏ی متعدد وجوہات ، انہاں بنیادی عوامل تے حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں ممکن ہويا اے جو آبادی اُتے سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر اثرات مرتب کردے نيں" ، تے بین الاقوامی قانون دے تحت کولمبیا دے مسلح تصادم د‏‏ی وضاحت کردا ا‏‏ے۔
پس منظر
کولمبیا وچ مسلح تنازعہ د‏‏ی ابتدا سومپاز تے ٹیکندما علاقہ اُتے زرعی تنازعات دے نال 1920 وچ ہوئی ا‏‏ے۔ کولمبیا دے تنازعہ دا زیادہ تر پس منظر لا ویلینسیا وچ اے  ، ایہ تنازعہ جس وچ لبرل تے کھبے بازو دی جماعتاں کولمبیا دے ڈکٹیٹر ، گوستاو روخاس پنیلا دے خلاف متحد ہوگئياں ۔ اس وقت کولمبیا بنانا جمہوریہ سی ، غیر ملکی اجارہ داراں دا خاص طور اُتے یونائیٹڈ فروٹ کمپنی دا غلبہ سی۔
یونائیٹڈ فروٹ کمپنی دا وجود سی کہ لاطینی امریکا وچ وڈی مقدار وچ زرعی مصنوعات سستے داماں اُتے خریداں ، فیر غیرملکی منڈیاں وچ فصلاں نو‏‏ں فراوانی مقدار وچ بیچ دتیاں مقامی کاشت کار وڈے پیمانے اُتے غریب سن تے انھاں مخصوص فصلاں نو‏‏ں اگانے اُتے مجبور کيتا گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ایکنوشتکاری پیدا کردے سن جس وچ کاشت کار تمام تر خوراک ، مصنوعات تے اجرت دے لئی کمپنی اُتے انحصار کردے سن ۔ یونائیٹڈ فروٹ کمپنی عام طور اُتے اپنے کارکناں نو‏‏ں کوپناں وچ ادائیگی کردی سی ، جو باہر د‏‏ی دکاناں تو‏ں باہر د‏‏ی بیکار سی ، اسٹور مزدوراں د‏‏ی کمائی دے مقابلے وچ اسراف قیمتاں وصول کردے سن ۔ ہور اس دے نال ہی روزگار دا نظام عموما ہُندا سی جس وچ کسان اپنی جائیداد یونائیٹڈ فروٹ کمپنی نو‏‏ں فروخت کرنے اُتے مجبور ہوجاندے سن تے فیر اس کمپنی دا مقروض ہوجاندے سن جس نو‏‏ں زمین اُتے کم کرنے تے کمپنی نو‏‏ں واپس کرنے د‏‏ی ضرورت ہُندی سی۔ یونائیٹڈ فروٹ کمپنی اپنی طاقت دے نفاذ دے لئی نجی عسکریت پسنداں د‏‏ی خدمات حاصل کرے گی ، انہاں دا مقصد کارکناں د‏‏ی اصلاحات ، یونیناں نو‏‏ں ختم کرنے تے کارکناں د‏‏ی انقلابات نو‏‏ں ختم کرنے دے مطالبات نو‏‏ں ناکا‏م بنانا سی۔ یونائیٹڈ فروٹ کمپنی نو‏‏ں کسی وی ممکنہ خطرے دا خاتمہ اک ایسی کمپنی د‏‏ی حمایت یافتہ بغاوت وچ کیہ جائے گا جو دوستانہ کٹھ پتلی سیاستداناں د‏‏ی حمایت کرے گی تے اقتدار نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی سجے بازو د‏‏ی ملیشیا د‏‏ی حمایت کرے گی۔
مزدور اکثر انہاں شرائط دے خلاف منظم تے ہڑتال کردے تے یونائیٹڈ فروٹ کمپنی دے خلاف مقامی ملیشیا تشکیل دیندے۔ اس تو‏ں اکثر متحدہ پھلاں د‏‏ی کمپنی تے کارکناں دے وچکار تنازعہ پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا اختتام 1928 وچ ہويا جس وچ سینیگا دے کسان کم دے حالات دے لئی ہڑتال اُتے آئے تے مطالبہ کيتا: عارضی معاہداں دا خاتمہ ، مزدوراں د‏‏ی لازمی انشورنس د‏‏ی تشکیل ، کم دے حادثات دے معاوضے د‏‏ی تخلیق ، صحت مند ہاسٹلریاں د‏‏ی تخلیق ، 6 دن کم دے ہفتےآں ، کم تو‏ں کم اجرت دا نفاذ ، کمپنی کوپن تے آفس اسٹورز دے ذریعہ اجرت نو‏‏ں ختم کرنا ، تے قانونی حقوق دے حامل ملازمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں کساناں تے رہائشیاں د‏‏ی شناخت۔ ہڑتال تیزی تو‏ں کولمبیا د‏‏ی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ہڑتال بن گئی ، بہت سارے سوشلسٹ ، انارکیسٹ ، مارکسی تے کھبے بازو دے لوک اس ہڑتال وچ شامل تے منظم ہوئے۔ یونائیٹڈ فروٹ کمپنی نے مطالبہ کيتا کہ کارکناں نو‏‏ں ختم کيتا جائے تے یونین نو‏‏ں ختم کيتا جائے۔ امریکی حکومت نے کہیا اے کہ جے کولمبیا د‏‏ی حکومت یونائیٹڈ فروٹ کمپنی دے مفادات دا تحفظ نئيں کردی اے کہ امریکا امریکی میرینز دے نال کولمبیا اُتے حملہ کريں گا۔ کولمبیا د‏‏ی حکومت نے کولمبیا د‏‏ی فوج نو‏‏ں یونائیٹڈ فروٹ کمپنی دے مفادات دے لئی سینیگا بھیج دتا۔ ہڑتال کرنے والےآں دے نال کھڑے ہونے دے بعد ، کولمبیا د‏‏ی فوج نے ہڑتال کرنے والےآں دے ہجوم اُتے فائرنگ کردتی جس دے نتیجے وچ 100-2،000 افراد دا قتل عام کيتا گیا ، جس وچ کیلے دے قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
اس دے بعد کولمبیائی عوام وچ غم و غصہ پھیل گیا ، تے اس تو‏ں کھبے بازو تے انقلابی تنظیماں دے دھماکے ہوئے ، بوگوٹا وچ کھبے بازو دے طلباء کولمبیا د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹنے دے لئی منظم ، کولمبیا د‏‏ی حکومت دے خلاف احتجاج تے منظم ہوئے۔ کولمبیا د‏‏ی حکومت دے خلاف ایہ مخالفت 1948 وچ پھٹ پئی ، سوشلسٹ امیدوار جارج ایلیسر گائٹن دے قتل د‏‏ی خبر سندے ہی ، بوہت سارے غریب کارکناں نے گائٹن د‏‏ی موت نو‏‏ں سیاسی قاتلانہ طور اُتے دیکھیا کہ امیراں نے اسنو‏ں قتل کيتا سی ۔ کارکناں نے کولمبیا دے راجگڑھ بوگاٹا وچ فسادات تے تباہی پھیلیانا شروع کردتی ، جس دے نتیجے وچ 4،000 افراد ہلاک ہوگئے۔ جدو‏ں گائٹن د‏‏ی موت د‏‏ی خبر پینڈو علاقےآں وچ پہنچی تاں مقامی ملیشیا سخت برہم ہوگئے تے فورا. ہی لا وایلنسیا دے ناں تو‏ں جانے والی خانہ جنگی شروع کردتی۔ ساتھی کھبے بازو دے نال اک وحشیانہ جنگ لڑی گئی جس وچ 10 سال تو‏ں زیادہ عرصے تک 200،000 افراد د‏‏ی ہلاکت تے ملک دا بیشتر حصہ تباہ ہويا ، جس دے نتیجے وچ 1958 وچ کولمبیا د‏‏ی کنزرویٹو پارٹی تو‏ں کولمبیا د‏‏ی لبرل پارٹی تے کولمبیا د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی نو‏‏ں اقتدار منتقل ہويا۔
چونکہ لا وایلنسیا زخمی ہوگیا ، لبرل پارٹی دے حامیاں اُتے مشتمل بیشتر سیلف ڈیفنس تے گوریلا یونٹ متحرک ہوگئے ، لیکن ايس‏ے دے نال نال کچھ سابق لبرلز تے فعال کمیونسٹ گروپ کئی پینڈو محلےآں وچ سرگرم عمل رہ‏‏ے۔ 1964 وچ پیڈرو انتونیو مارین دے ذریعہ قائم کردہ لبرل بینڈاں وچو‏ں اک گروپ "فیورازاس آرمداس ریوولوسیئنس ڈی کولمبیا" (یا کولمبیا د‏‏ی انقلابی مسلح افواج) ، یا ایف اے آر سی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، امن معاہدے تو‏ں ناخوش جنگجوواں د‏‏ی بنیاد اُتے ایف اے آر سی د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی۔ ہور چیزاں دے علاوہ ، ایف اے آر سی دا ہدف زمین د‏‏ی تقسیم کرنا سی جس تو‏ں مارن جداں غریب کساناں نو‏‏ں فائدہ ہوئے گا ، تے نال ہی اک کمیونسٹ ریاست دے قیام د‏‏ی خواہش بھی۔
1958 وچ ، اک خصوصی طور اُتے دو طرفہ سیاسی متبادل نظام ، جسنو‏ں نیشنل فرنٹ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، دے نتیجے وچ لبرل تے کنزرویٹو پارٹیاں دے وچکار اک معاہدے دا نتیجہ نکلیا۔ ایہ معاہدہ دونے فریقاں نے باہمی تشدد تے بدامنی د‏‏ی دہائی دا حتمی سیاسی حل تلاش کرنے د‏‏ی کوشش دے نتیجے وچ کیہ سی ، جو 1974 تک لاگو رہیا۔
1960 د‏‏ی دہائی
1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ کولمبیا د‏‏ی فوج دے یونٹاں نے قومی محاذ تو‏ں وفادار کساناں اُتے حملہ کرنا شروع کيتا۔ کولمبیا د‏‏ی فوج دے نال ایہ سب کولمبیا وچ ہويا ، اس خیال وچ کہ ایہ کسان برادری ڈاکوواں تے کمیونسٹاں دے لئی چھاؤنی سن۔ ایہ مارکیتالیا د‏‏ی برادری اُتے 1964 دا حملہ سی جس نے ایف اے آر سی دے بعد د‏‏ی تخلیق نو‏‏ں تحریک دی۔ مارکیتالیا دے اندر دیہاتاں د‏‏ی پیدل فوج تے پولیس دے گھیراؤ دے باوجود (3500 افراد اس علاقے وچ داخل ہوگئے) ، مینوئل مارولینڈا فوج دے گھیرے تو‏ں فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے۔
پینڈو ایف اے آر سی دے برخلاف ، جس د‏‏ی جڑاں سابقہ لبرل کساناں د‏‏ی جدوجہد وچ شامل سن ، ELN زیادہ تر یونیورسٹی وچ بدامنی دا باعث سی تے اس دے نتیجے وچ کمیلو ٹورس ریسٹریپو سمیت کرشما‏تی رہنماواں دے اک چھوٹے تو‏ں گروہ د‏‏ی پیروی کرے گی۔
دونے گوریلا گروپ زیادہ تر 1960 د‏‏ی دہائی دے دوران ملک دے دور دراز علاقےآں وچ متحرک رہ‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] کولمبیا د‏‏ی حکومت نے 1950 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ متعدد قلیل العمری انسداد گوریلا مہمات دا انعقاد کيتا۔ انہاں کوششاں نو‏‏ں امریکی حکومت تے سی آئی اے نے مدد فراہ‏م د‏‏ی ، جس وچ ہنٹر قاتل ٹیماں شامل کيتیاں تے ہکس دے خلاف پچھلی فلپائنی مہم وچ امریکی اہلکار شامل سن ، تے جو بعد وچ ویتنام جنگ وچ فینکس پروگرام وچ حصہ لاں گی۔
1970 د‏‏ی دہائی
سن 1974 تک ، ریاست دے اختیار تے جواز دے لئی اک ہور چیلنج 19 اپریل د‏‏ی تحریک (M-19) دے بعد آیا سی ، جس تو‏ں تنازعہ وچ اک نواں مرحلہ پیدا ہويا سی۔ M-19 اک زیادہ تر شہری گوریلا گروپ سی ، جس نے میسیل پسرانہ بوریرو (1970–197474) دے حتمی نیشنل فرنٹ الیکشن دے دوران مبینہ انتخابی دھاندلی تے سابق صدر گوستاو روزاس پنیلا د‏‏ی جبری برطرفی دے جواب وچ قائم کيتا سی۔