cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایرانی آرمینی
معیشت۔
"چنگور اناگولوپیئن" جسنو‏ں "منوچہر خان موتماد الدولہ" کہیا جاندا اے فتح علی شاہ د‏‏ی بدکاری سمجھیا جاندا سی تے اس نے محمد شاہ قاجار دے الحاق تے بادشاہت دے دعویداراں نو‏‏ں دبانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ منوچہر خان آہستہ آہستہ ایران دے طاقتور ترین افراد وچو‏ں اک بن گیا۔ اس دے بھائی تے بھتیجے ، جداں: (سلیمان خان ، سہم الدولہ ، آق الربیگ ، رستم بی ، نریمان خان ثم السلطانہ تے مرزا جہانگیر خان) وزیر صنعت ، گورنر ، کمانڈر ، وزیر مختاری تے وزیر بن گئے۔. سرکاری کماں وچ مصروف آرمینی باشندےآں د‏‏ی تعداد وچ اضافے دے نال نال ناصر الدین شاہ تے مظفر الدین شاہ د‏‏ی آرمینیائیاں اُتے خصوصی توجہ تے ایرانی آئین پرستی دے قیام وچ آرمینیائیاں د‏‏ی شرکت دے نال آرمینیائیاں دے لئی نوکریاں دے انتخاب وچ ماضی اچانک ٹُٹ گیا تے آرمینی باشندے آزادانہ طور اُتے کسی وی نوکری وچ انتخاب تے کم کرنے دے قابل سن جس وچ اوہ دلچسپی رکھدے سن ۔
آرمینی تاجر۔
آرمینیا د‏‏ی سرزمین اک سنگم اے جو ایشیا نو‏‏ں یورپ تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔ اک طویل عرصے تو‏ں آرمینی تاجر ایشیائی ملکاں تو‏ں یورپ نو‏‏ں سامان برآمد کردے سن تے یورپی ملکاں تو‏ں مصنوعات تے مصنوعات ایشیائی ملکاں وچ لاندے سن ۔ شاہ عباس نے آرمینی تاجراں دے ذریعہ ریشم برآمد کيتا۔ آرمینی تاجراں نے شاہی گودام تو‏ں ریشم وصول کيتا تے اسنو‏ں یورپی ملکاں وچ فروخت کيتا۔ اس دے بجائے ، اوہ یورپی ملکاں تو‏ں سامان تے نمونے خرید کر ایران لائے۔ فیر ریشم دے کیڑے شاہی خزانے نو‏‏ں ادا کیتے جاندے سن ۔
جولفا ، اصفہان دے آرمینی تاجراں نے اپنی کاروباری سرگرمیاں نو‏‏ں منظم کرنے دے لئی تجارتی کمپنیاں تشکیل دتیاں انہاں ٹریڈنگ کمپنیاں دے قوانین سن کہ انہاں دے تمام ملازمین نو‏‏ں نافذ کرنے د‏‏ی ضرورت سی ، تے انہاں نو‏ں قبول کيتا گیا تے انہاں نو‏‏ں غیر تبدیل شدہ بنیاداں اُتے نافذ کيتا گیا۔ معاہدےآں دا متن آرمینی بولی وچ سی ، لیکن لفظاں خوراک تے لباس فارسی وچ لکھے گئے سن ۔ اس وقت آرمینی تاجراں دا یورپ جانے دا تجارتی راستہ تبریز دے ذریعے ترابزون یا ازمیر دی بندرگاہ تک سی ، لیکن چونکہ عثمانی حکومت نے ایرانی تاجراں دے لئی مشکلات پیدا کيتياں ، اس لئی جولفا دے تاجراں نے روس دے ذریعے اپنا سامان پہنچانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جولفا دے آرمینیائی باشندےآں دا پہلا نمائندہ روس دے لئی مذاکرات دے لئی گیا۔ ۱۶۶۰ وچ ، جولفا تاجراں د‏‏ی طرف تو‏ں ، اس نے زار روس حکومت دے نال گل گل کيتی۔ روس دے زار الیکسس اول نے ۳۱ مئی ۱۶۶۷ نو‏‏ں اک فرمان جاری کيتا جس وچ ایرانی تاجراں نو‏‏ں روس دے ذریعے یورپ دے نال تجارت کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔
لازاریاں دا شمار اصفہان دے امیر ترین تے مشہور آرمینی خانداناں وچ ہُندا سی۔ اس خاندان دا ناں وی لکھیا گیا اے (یاغیازاریان ، نزارتیان ، اغازاریان) لیکن چونکہ اوہ زار روس وچ ہجرت کر گئے سن ، روسیاں نے انہاں نو‏ں لازاری کہیا۔ اس خاندان دا سب تو‏ں وڈا ، "قزار" آرمینیا وچ رہندا سی ، تے اس دا بیٹا "منوگ" ، جو کہ (خواجہ منوگ) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، آرمینیاں د‏‏ی ایران ہجرت وچ اصفہان آیا تے شمس آباد (اصفہان) وچ آباد ہويا ، جدو‏ں اوہ پڑوس وچ چلا گیا۔ اصفہان د‏‏ی جولفا منتقل ہو گئی۔ خوجا منوگ دا اک بچہ سی جس دا ناں "آذزار" سی۔ اغازار نے دو شادیاں کيتياں انہاں د‏‏ی پہلی بیوی تو‏ں چار بچے سن ، انہاں دے اک بچے دا ناں ’’ ناصرت ‘‘ سی ، ناصرت نے اپنے بچے دا ناں اغازار رکھیا۔ اغازار (امیر اغازر) دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔وہ جولفہ ، اصفہان وچ سب تو‏ں نمایاں تے امیر ترین آرمینی تاجر بن گیا۔ اس نے روس ، سلطنت عثمانیہ تے ہندوستان دے نال تجارت کيتی۔ اس نے زیورات ، مو‏تی ، ریشم ، کپڑ‏ا ، مصالحے برآمد کیتے۔ نادر شاہ افشار نے دو بار ۱۷۴۵ تے ۱۷۴۶ عیسوی وچ امیر اغازر نو‏‏ں ۵ ہزار نادری ادا کرنے اُتے مجبور کيتا۔ امیر اغازر نادر شاہ دے ظلم تو‏ں ناراض ہويا تے اپنے خاندان تے دولت دے نال ماسکو وچ آباد ہويا تے اس شہر وچ اک ٹیکسٹائل فیکٹری قائم کيتی۔ کیتھرین دوم نے اسنو‏ں تے اس دے چار بچےآں نو‏‏ں اشرافیہ دے لقب دتے۔ ۳۰ مارچ ۱۷۸۸ نو‏‏ں آسٹریا دے شہنشاہ جوزف دوم نے اسنو‏ں کاؤنٹ دا خطاب دتا۔ اغازار د‏‏ی اولاد روسی شرافت د‏‏ی زار بن گئی تے کئی سالاں تک اپنے آبائی پیشے د‏‏ی پیروی کيتی۔ انہاں نے روسی معیشت وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔
"مراد اول" اک کامیاب تاجر سی جس نے اٹلی دے نال تجارت کيتی۔ اس دے دو بچے سن جنہاں دا ناں "نذر" تے "شہریمان" سی۔ دونے نے وینس دے نال تجارت کيتی۔ وینس دے بینکاں وچ انہاں د‏‏ی بچت ۷۲۰٬۰۰۰ ڈیوکیڈز د‏‏ی سی۔ شریمین دے دو بچے سن جنہاں دا ناں "زکر" تے "سرہاد" سی۔ زاکر شارمانیان جو کہ خواجہ زک‏ر ک‏ے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۱۶۶۰ وچ جولفا دے آرمینی تاجراں دے اک گروپ دے نال ماسکو گیا تے روس دے زار الیکسس اول نو‏‏ں قیمتی زیورات پیش کیتے تے مذاکرات دے بعد ایرانی تاجراں نو‏‏ں روس دے ذریعے یورپ وچ اپنا سامان برآمد کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ خوجا ذاک‏ر ک‏ے تن بچے سن جنہاں نے اٹھارہويں صدی د‏‏ی چوتھ‏ی دہائی وچ بصرہ تے کلکتہ وچ تجارت کيتی۔
شہرمین وینس دے ارد گرد چاول د‏‏ی کاشت دے موجد سن ۔ انہاں نے چاول د‏‏ی کاشت د‏‏ی کیونجے انہاں نے وینس دے ارد گرد د‏‏ی زمین نو‏‏ں چاول د‏‏ی کاشت دے لئی موزاں دیکھیا۔ وینیشین شہریان نو‏‏ں اپنی زمین وچ چاول د‏‏ی کاشت دا بانی سمجھدے نيں۔ ۱۶۹۶ وچ ، پوپ معصوم بارہويں نے شہریاں نو‏‏ں "رومن شہری" دا خطاب دتا تے انہاں نو‏ں بطور رومن شہری تجارت کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ ۱۶۹۹ وچ ، مقدس رومی شہنشاہ تے آسٹریا دے شہنشاہ لیوپولڈ اول نے رومن سلطنت نو‏‏ں "کاؤنٹی آف ہنگری" دے طور اُتے فتح کيتا۔
خوجا میناس کمپنی دے بانی "سٹیپانوس" سن ، جنہاں نو‏ں پینوس وی کہیا جاندا سی۔ ایہ کمپنی ستارہويں صدی د‏‏ی ستويں تے اٹھويں دہائی وچ جولفا د‏‏ی سب تو‏ں بااثر کمپنیاں وچو‏ں اک سی۔ خواجہ میناس ۱۷۰۲ وچ فوت ہوئے۔ اس نے اپنے بنائے ہوئے یتیم خانے وچ پنج سو تومان عطیہ کیتے تے اک سو تومان نیک کماں دے لئی مختص کیتے۔ اس دے پنج بیٹے تے چار بیٹیاں سن۔ اس دا اک بیٹا ایمناز نادر شاہ دے حکم تو‏ں جولفا وچ کئی ہور آرمینی تاجراں دے نال ماریا گیا۔ اس خاندان دے کئی ممبران (بیٹے تے پو‏تے) انڈیا ، انڈوچائنا ، روس تے بصرہ وچ رہندے سن ، جو کمپنی د‏‏ی تجارت نو‏‏ں آسان بنا‏تے سن ۔ انہاں د‏‏ی تجارت زیادہ تر قیمتی پتھر تے زیورات رہی ا‏‏ے۔
خوجا خاچک سافرازیان اک معروف آرمینی تاجر سی جو نخچیوان دے شہر جوگا وچ رہندا سی۔ شاہ عباس جلفہ وچ تن دن تک خوجا کھچک دے مہمان سن ۔ شاہ عباس نے صفرازیان خاندان نو‏‏ں جلفہ تھانے وچ تعینات کيتا۔ جس گلی اُتے خواجہ نذر دا گھر سی اسنو‏ں نذر سٹریٹ کہیا جاندا سی۔ خواجہ نذر دا انتقال ۱۶۱۸ وچ ہويا۔ خواجہ نذر د‏‏ی وفات دے بعد ، اس دا بیٹا ، خواجہ صفراز ، جولفہ ، اصفہان دا شیرف بن گیا۔
۱۶۶۹ عیسوی وچ "سنی" یا "ساہگلی" جسنو‏ں "فلپ کاؤنٹ دوزگلی" کہیا جاندا اے پیرس وچ ا‏‏ے۔ وہ فرانس دے لوئس XIV دے دربار وچ داخل ہويا تے درباریاں تے لوئس XIV دے بھائیڈیوک ، واورلئان نے اسنو‏ں دیکھیا۔ ڈیوک آف ڈوورلین اس دا گاڈ فادر بن گیا تے اس دا ناں فلپ رکھیا ، جس نے اسنو‏ں میرینز وچ اک اعلیٰ مقام دتا۔ ۱۶۸۲ وچ ، فلپ دوزگلی نے جین بپٹسٹ ٹورنیئر دے اک رشتہ دار نال شادی کيتی۔ فلپ دوزگلی پولینڈ وچ تجارت دے لئی اک مرکز قائم کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی۔ پولینڈ دے بادشاہ نے اسنو‏ں کنٹ کہیا۔ فلپ کنٹ دوزگلی پولینڈ د‏‏ی حکومت دے سفیر دے طور اُتے ایران آئے۔ ۱۹ ستمبر ۱۶۹۶ نو‏‏ں دوزگلی نے ڈیوک آف ڈورلینڈ دے نال ۲۲ ماہ دے لئی اک معاہدہ کيتا۔ اس معاہدے د‏‏ی دفعات دے مطابق لتھوانیا وچ ایرانی تاجراں دے لئی بہت ساریاں سہولیات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔
آرمینیائی کاروبار۔
تومانیان چار بھائی سن ۔ " هاروتیون تومانیان" دے پاس دو تو‏ں تن ملین توماناں دا ورکنگ کیپیٹل سی۔ اس سرمائے دے نال ، اس نے ایران تو‏ں گری دار میوے تے ریشم برآمد کيتا تے لوہا درآمد کيتا۔ تومانی بھائیاں نے غیر ملکی کرنسیاں وچ وی تجارت د‏‏ی تے رائل بینک آف ایران دے نال مقابلہ کيتا۔ بندر انزالی تے رشت وچ انہاں دے دو بینک سن جو ۱۳۰۱ تک فعال سن ۔ انہاں نے قاجار دے دور وچ ایران وچ سب تو‏ں وڈے معاشی ادارےآں وچو‏ں اک قائم کيتا تے چالیس سال تک حکومت کیت‏‏ی طرف رہ‏‏ے۔
۱۹۰۱ وچ ، جدو‏ں ایرانی حکومت زار روس د‏‏ی حکومت تو‏ں ۵ فیصد سود د‏‏ی شرح اُتے ۲۲٫۵ ملین سونا منات ادھار لینا چاہندی سی ، الیگزینڈر تمانیان نے قاجار عدالت وچ اک درخواست لکھی جس وچ کہیا گیا سی کہ اوہ حکومت نو‏‏ں اختیار وچ قرض د‏‏ی ادائیگی دے لئی تیار ا‏‏ے۔ ایرانی حکومت روسیاں تک نئيں پہنچک‏ی۔
تومانیاں دے پاس دو چھوٹے تجارتی جہاز سن جو سامان تے مسافراں نو‏‏ں لے ک‏ے بحیرہ کیسپین وچ انزالی تے باکو د‏‏ی بندرگاہاں دے درمیان سن ۔ انہاں دے ملک دے مختلف حصےآں وچ وڈے فارم وی سن جو انہاں فارماں د‏‏ی مصنوعات برآمد کردے سن ۔ کچھ عرصے دے لئی انہاں نے تانبے ، کوئلے تے گندھک د‏‏ی کھدائی کيتی۔
بادل آرزمانیان تے اس دے بھائیاں نے تن لکھ تومان دے سرمائے تو‏ں ایہ کاروبار قائم کيتا۔ خام مال برآمد کرنے دے کاروبار د‏‏ی روسی منڈیاں وچ منگ سی۔
آرامیان نے کپاس تے اون دا روس وچ تجارت د‏‏ی ۔
یہ کمپنی ۱۹۱۶ وچ تہران وچ قائم کيتی گئی سی تے صنعتی تے تجارتی سرگرمیاں وچ مصروف سی۔
یہ کاروبار تہران وچ قائم کيتا گیا سی تے اس نے میمنے د‏‏ی کھل روس نو‏‏ں برآمد د‏‏ی تے اس ملک تو‏ں چینی درآمد کيتی۔
یہ تجارتی گھر تہران وچ ۱۹۲۰ وچ قائم کيتا گیا سی۔ انہاں نے میمنے د‏‏ی آنتاں تے کھالاں برآمد کیتیاں۔
آرمینیائی کارخانے
شاہ ہوسپیان ۱۹۱۱ وچ یریوان وچ پیدا ہويا۔ اس نے یریوان یونیورسٹی تو‏ں عالمی تریخ تے ادب وچ ڈگری تے سینٹ پیٹرز برگ تو‏ں سول انجینئرنگ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ ۱۹۴۸ وچ ، انہاں نے تبریز وچ آذربائیجان وچ پہلی ٹائل تے موزیک فیکٹری قائم کيتی۔ انہاں دا انتقال ۱۹۸۹ وچ ہويا۔
یہ فیکٹری ۱۹۲۶ وچ تبریز وچ کھولی گئی سی۔ فیکٹری نے آٹا تیار کيتا تے کاسٹر آئل سمیت مختلف تیل وی تیار کیتے۔
هراند هامبارسومیان ۱۹۲۴ وچ انزالی وچ پیدا ہويا سی۔ اوہ ایران وچ پتھر کٹنے تے موزیک انڈسٹری دے بانیاں وچو‏ں نيں۔ هراند هامبارسومیاننے اصفہان وچ پہلی پتھر کٹنے والی ورکشاپ قائم کيتی جسنو‏ں (انی) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دا انتقال ۱۹۹۶ وچ ہويا۔
گورگن زرگریان ۱۹۳۵ وچ فریڈن شہر وچ پیدا ہوئے۔ ۱۹۶۱ وچ ، اس نے اپنی لیتھ تے مشین بلڈنگ ورکشاپ قائم کيتی تے صابن تے چاکلیٹ د‏‏ی صنعتاں دے لئی مشیناں ڈیزائن ، تعمیر تے مرمت کيتی۔ ۱۹۷۱ وچ ، ایران وچ ڈائی مکسر دے پہلے کارخانہ دار دے طور اُتے ، اس نے ایہ آلات تیار کیتے۔
یہ فیکٹری آٹے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ سرگرم سی۔ ایہ ۱۹۳۰ وچ تبریز وچ بھائیاں "اراکلیان ، ہیراپٹاین ، ہاروٹونیان ، ملک خانیان" نے قائم کيتا سی۔
چمڑے د‏‏ی فیکٹری ۱۹۴۰ وچ تبریز شہر وچ قائم کيتی گئی سی۔ اس فیکٹری د‏‏ی چمڑے دی مصنوعات گھریلو منڈیاں دے نال نال جرمنی ، فرانس تے امریکا نو‏‏ں برآمد د‏‏ی جاندیاں سن۔
یہ فیکٹری ویہہ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ تبریز وچ "ارمینک پکھاریان" نے قائم کيتی سی تے کرسیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ سرگرم سی۔
ہیولکس پینٹ فیکٹری تہران وچ "ڈیوڈ ہاروٹونین" نے ۱۹۶۵ وچ قائم کيتی سی۔
یہ فیکٹری ۱۹۵۰ وچ تہران وچ "ڈیوڈ ہاروٹونیان" تے "لیون بارخوردیریان" نے قائم کيتی سی۔
کھیل
تہران وچ نويں کھیلاں دا آغاز سکولاں تو‏ں ہويا اے ، جس وچ سابق امریک‏‏ی کالج تے البرز ہائی اسکول وچ "بابکان مگاردچیان" نے نمایاں کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ نويں مضامین تیزی تو‏ں اسکولاں وچ مقبول ہو گئے ، تے انٹر اسکول مقابلےآں دا اہتمام کيتا گیا۔ انہاں مقابلےآں وچ ، تہران دے آرمینی سکول وی کوچز تے استاداں دے نال سرگرم سن جداں: "سروج سفاریان" تے "بابکین یغیازاریان"۔ کھبے|thumb|280x280px| 1302 وچ جولفہ ، اصفہان د‏‏ی آرمینیائی سوانیاں د‏‏ی باسکٹ بال ٹیم۔ thumb تہران دے آرمینی باشندےآں نے کلب (دورک اناگ) د‏‏ی بنیاد رکھی تے فیر کئی ثقافتی تے کھیلاں دے کلب قائم کیتے گئے۔ ۱۹۴۴ وچ پنج ثقافتی کلباں دے انضمام تو‏ں (آرمینیائی یوتھ کلچرل کلب) قائم ہويا۔ اس کلب دا ناں (آرمینیائی یوتھ کلب) رکھیا گیا جو بعد وچ ارارات کلچرل اینڈ سپورٹس کلب بن گیا۔
خوزستان وچ نوجوان آرمینی باشندے جو ہندوستان تو‏ں خوزستان آئے سن ( کلکتہ آرمینی کالج دے فارغ التحصیل) نے ۱۹۲۱ وچ سلیمان مسجد وچ ۴۵ افراد دے نال فٹ بال تے ہاکی ٹیماں بناواں۔ جولفہ ، اصفہان - فریڈن تے چہارمحل علاقےآں تو‏ں آرمیائی نوجواناں د‏‏ی مسجد سلیمان وچ آمد دے نال ، نوجواناں د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہويا تے فٹ بال ٹیم بن گئی (مسجد سلیمان آرمینی اسپورٹس کلب)۔
آبادان وچ ، آرمینی نوجواناں نے ۱۹۲۳ وچ اک آرمینیائی اسپورٹس کلب (اسپورٹ) دے ناں تو‏ں قائم کيتا۔ کلب دے ارکان د‏‏ی تعداد وچ دن بہ دن وادھا ہُندا گیا تے انہاں نے اک نواں کلب قائم کيتا۔ ۱۹۲۸ وچ انہاں نے کلچرل آرٹسٹک کلب (ازگاسر) (یعنی پیٹریاٹ) د‏‏ی بنیاد رکھی۔
جولفا ، اصفہان دے آرمینی باشندےآں نو‏‏ں جدید ایرانی کھیلاں د‏‏ی ماں سمجھیا جانا چاہیے۔ کھیلاں د‏‏ی تنظیماں تے کلباں د‏‏ی لسٹ بشمول:
سجے|thumb|280x280px| آرمینیائی سپورٹس کلب ایران دے پہلے فٹ بال کلباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ تبریز وچ ، ۱۳۲۲ تو‏ں پہلے ، ایہ اسکولاں تے موہرا گروہاں وچ بکھرا ہويا سی۔ اس سال ، آرمینین ڈرائیورز یونین آف تبریز د‏‏ی مدد تو‏ں ، اک ثقافتی تے کھیلاں دا کلب "ساسونسی ڈیوڈ" دے ناں تو‏ں قائم کيتا گیا ، جسنو‏ں مختصر طور اُتے (S-D-M) کہیا جاندا سی۔ بورڈ دے پہلے چیئرمین مسٹر "زاوان غوروچیان" سن تے اس دے اسپورٹس ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ تے سربراہ "وازگن ڈیوڈیان" سن ۔
آرمینیائی کھلاڑیاں وچو‏ں کچھ مشہور ہو سکدے نيں:
حالیہ برساں وچ ، ارارات سوانیاں د‏‏ی باسکٹ بال ٹیم نے نمایاں کامیابی حاصل کيتی اے تے چار سیزن وچ ایرانی نیشنل سپر لیگ د‏‏ی چیمپئن بننے وچ کامیاب ہوئی اے ، تے کھلاڑی جداں:
"مریم عزیزیان اول اوقیان ، ڈیانا اووینسیئن ، مورو اووینسیئن ، ہلڈا ملک ویمیان ، اوڈیٹ آغاجانیان ، ایڈنا یسایان ، نارین رتاشیان ، آئرین رٹیوانان ، وانا کھچمیان تے وانا موساخانی قومی ٹیم دے لئی کوالیفائی کرچکیاں نيں۔ ۔
وہ مونٹ بلینک نو‏‏ں فتح کرنے والی پہلی ایرانی سواݨی نيں۔ ۔
"۱۳۲۷ وچ اصفہان وچ پیدا ہوئے ، اوہ ایران دے چیمپئن تے ۳ سال تک ایتھلیٹکس دے میدان وچ ایران دے ریکارڈ ہولڈر رہے نيں۔ ۔ thumb| آرمینیائی کھلاڑیاں دے اعزازات ، ارارت اسٹیڈیم ، تہران۔ کھبے|thumb|247x247px| نلی یغیایان پہلی ایرانی سواݨی نيں جنہاں نے مونٹ بلینک نو‏‏ں فتح کيتا۔
۱۳۲۱ وچ تہران وچ پیدا ہوئے ، اوہ ہوما کلبز تے ایرانی میڈن ایسوسی ایشن دے رکن بنے تے مسلسل دس سال (۱۳۴۹–۱۳۹۹) تک مختلف بین الاقوامی مقابلےآں وچ ایرانی والی بال دے کپتان رہ‏‏ے۔ بنکاک وچ چھیويں ایشین گیمز وچ اوہ ایرانی سوانیاں والی بال ٹیم د‏‏ی کپتان بنی تے تیسری پوزیشن تے کانسی دا تمغہ جیتنے دا اعزاز حاصل کيتا۔ ۔
فٹ بال: کارو ہاگورڈین ، آندرینک اسکندریان ، اندرانک تیمورین ، مارکر آغاجانیان ، وازگن سفاریان ، ایڈمنڈ اختر ، ایڈمنڈ بیزک ٹینس: آندرے اگاسی آغاباسکٹ بال: اوشین سہاکیان باڑ لگانا: سرکیس اسدورین ویٹ لفٹنگ: ہینرک تمارزیان اور
باکسنگ: مسیس ہیمبرسومین ، وازیک غازاریان ، ورڈجز پرسمین ، ہیملیٹ میناسین ، سورین پیرجانیان تے لیون کھچاتورین کار ریسنگ: ایڈک پیٹروسین دا ناں لیا جاسکدا ا‏‏ے۔
ان دا باکسر پہلا ایرانی سی جو ۱۳۴۶ وچ بین الاقوامی ریفری بن گیا۔ ۔
"وہ ایرانی باکسنگ فیڈریشن دے صدر تے ایرانی قومی ٹیم دے کوچ سن ، تے ۱۹۷۵ وچ اوہ امریک‏‏ی باکسنگ ٹیم دے کوچ سن ۔ ۔
آرمینیائی کت‏ب خانے۔
ایران وچ جدید طرز د‏‏ی آرمینی لائبریریاں انیہويں صدی دے وسط تک نيں ، اسکولاں دے قیام دے نال۔ پہلی لائبریریاں تبریز ، جولفا ، اصفہان ، رشت تے تہران وچ قائم کيتیاں گئیاں۔ اس دے علاوہ ، آرمینیائی دیہات وچ ، عام طور اُتے گرجا گھراں تو‏ں ملحقہ لائبریریاں سن ، تے آرمینیائیاں د‏‏ی شہراں وچ ہجرت دے بعد ، ایہ لائبریریاں شہراں وچ ضم ہو گئياں تے انہاں وچو‏ں بیشتر چرچ لائبریریاں وچ شام‏ل ہو گئياں۔
پہلی آزاد لائبریری ۱۸۷۷ وچ تبریز دے علاقے قلعہ (قلعہ) وچ بنائی گئی سی۔ ۱۹۳۰ د‏‏ی دہائی تک ، تہران وچ لائبریریاں عام طور اُتے اسکولاں دے نیڑے واقع سن۔ ۱۹۳۶ وچ ، رضا شاہ دے حکم تو‏ں اسکول بند ہونے دے بعد ، آرمینیائی ویمن چیریٹی ایسوسی ایشن د‏‏ی کوششاں تو‏ں سکولاں د‏‏ی لائبریریاں نو‏‏ں ضم تے ضم کر دتا گیا۔ بعد وچ ، خلافت کونسل دے فیصلے تو‏ں ، ایہ کتاباں ، جو تقریبا ۴۰۰۰ جلدتیاں سن ، آرمینین کلب ایسوسی ایشن دے زیراہتمام آئیاں ۔
۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی وچ ، لائبریری وچ ۱۲٬۰۰۰ جلداں د‏‏یاں کتاباں سن ، زیادہ تر آرمینیائی وچ ، فارسی ، انگریزی ، فرانسیسی تے روسی دے نال۔ انقلاب دے بعد ، خلافت کونسل د‏‏ی لائبریری دوبارہ تعمیر کيتی گئی تے دوبارہ کھولی گئی۔
ثقافتی انجمناں تے ادارے
یکم جنوری ۱۹۱۸ نو‏‏ں تہران وچ آرمینیاں دے اک گروپ نے ایسوسی ایشن د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ایہ ایسوسی ایشن قومی تے مذہبی تقریبات دے انعقاد تے آرمینیائیاں دے لئی ثقافتی ، فنکارانہ تے ادبی پروگرام انجام دینے دے لئی ا‏‏ے۔
۱۲ اکتوبر ۱۹۳۰ نو‏‏ں چہارماہل دے چھ آرمینیائی نوجواناں نے چہارماہل آرمینیائی ایسوسی ایشن تے آرمین کلچر نال محبت کرنے والےآں نو‏‏ں اروار دے ناں تو‏ں قائم کيتا۔ اس ایسوسی ایشن دے قیام دا بنیادی مقصد چرماہل دے آرمینیائی سکولاں وچ تعلیمی سہولیات فراہ‏م کرنا سی۔
ایسوسی ایشن دا مرکز جو کہ قیام دے بعد تو‏ں ابدان وچ اے ، ۱۹۶۳ وچ تہران منتقل کر دتا گیا۔ ایسوسی ایشن نے مختلف ایرانی شہراں وچ شاخاں قائم کيت‏یاں۔
یہ تہران وچ ۱۳۲۳ دے موسم گرما وچ ارارات اسپورٹس کلب دے ۱۲۱ بانی ممبراں د‏‏ی کوششاں تو‏ں قائم کيتا گیا سی۔ ارارت کلب د‏‏ی بیشتر ثقافتی ، ادبی تے فنی سرگرمیاں ایتھ‏ے ہُندیاں نيں۔ اس وچ اک ہال اے جسنو‏ں کومیتاس ہال کہیا جاندا اے جس وچ ۴۵۰ افراد د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔
ارارات کلب دے قیام دے بعد تو‏ں ، انہاں نے مختلف کھیلاں ، جداں ویٹ لفٹنگ ، فٹ بال ، سائیکلنگ ، کوہ پیمائی وغیرہ وچ سرگرمیاں د‏‏ی اک وسیع رینج شروع د‏‏ی اے ، تے قومی آرمینیائی ایرانی کھیلاں دے مقابلے (آرمینیائی اولمپکس) دا قیام ۔
واحدیہ ، زرکش تے نرمک محلےآں وچ رہنے والے آرمینی باشندےآں د‏‏ی تعداد وچ اضافے تے ثقافتی ، فنکارانہ تے کھیلاں د‏‏ی سہولیات تک انہاں د‏‏ی عدم دستیابی دے نال ، دسمبر ۱۹۶۳ وچ سیپان کلچرل ایسوسی ایشن قائم کيتی گئی تاکہ انہاں خامیاں نو‏‏ں دور کيتا جا سک‏‏ے۔
ہور ثقافتی ، فنکارانہ تے کھیلاں د‏‏ی انجمناں (رفیع ، نیری ، سردار آباد ، وغیرہ دا ذکر کيتا جا سکدا اے )
آرمینیائی سکول۔
کھبے|thumb|250x250px| بارسباہ ہوسپیان کنڈرگارٹن ، ۱۳۱۰ وچ پہلا ایرانی کنڈرگارٹن۔ قدیم زمانے تو‏ں آرمینیائی چرچ تے خانقاہاں آرمینیائی نوسکھائیاں د‏‏ی تربیت دا مقام سن۔ ایران وچ وی آرمینی باشندےآں نے گرجا گھراں تے خانقاہاں وچ کلاس روم قائم کیتے۔انیہويں صدی دے دوسرے نصف حصے تو‏ں تہران ، جولفا ، اصفہان ، تبریز تے آرمینیائی دیہات وچ سکول قائم کیتے گئے۔
۱۲۴۹ شمسی (۱۸۷۰) وچ تہران وچ اسکولز، جنوری وچ انہاں دے ارادے د‏‏ی طرف تو‏ں قائم ۱۸۷۰ اسکولاں گیورگ مقدس دے چرچ وچ (هایکازیان) (سائنس دے دوست د‏‏ی ایسوسی ایشن) کہیا جاندا آرمینیائی تہران د‏‏ی انجمن قزوین گیٹ (اسلامی اتحاد اج) شروع کر کم کيتا.
۱۹۸۴ وچ آرمینیاں نے کرسٹل فیکٹری ، گوزار محمد حسن کیر ، نائب باقر ہینگ آؤٹ کے قریب یورپی اسکولاں د‏‏ی طرز اُتے اک نويں عمارت تعمیر کی ۔ کلاس رومز دے علاوہ سکول د‏‏ی عمارت وچ تھیٹر پرفارمنس دے لئی اک تھیٹر سی۔ ہائیکازین سکول دے بیشتر استاداں یورپی ملکاں بالخصوص سوئٹزرلینڈ وچ تعلیم یافتہ سن تے پڑھانے دے طریقے تو‏ں پوری طرح واقف سن ۔ کھبے|thumb|377x377px| ہائیکازین اسکول دے استاداں تے طلباء ، ۱۹۱۴–۱۹۱۵ تے ۱۹۲۱–۱۹۲۲۔ ۱۹۰۵ تک ، لڑکےآں تے کُڑیاں دے کلاس روم وکھ سن ، لیکن ۱۹۰۶ تعلیمی سال ، ۱۹۰۷ دے آغاز تو‏ں ، طلباء دے والدین نے کلاساں نو‏‏ں ملانے دا فیصلہ کيتا۔ ۱۳۱۵ وچ ، رضا شاہ نے مصطفیٰ کمال اتاترک تو‏ں ملاقات دے بعد ، پورے ایران وچ آرمینیائی اسکولاں نو‏‏ں بند کرنے دا حکم دتا ۔۱۳۲۲ وچ ، آرمینیائی اسکول دوبارہ کھولے گئے۔
آذربائیجان دے اسکول ، تبریز دے آرمینی باشندے دو محلےآں (قلعہ) تے (لیلا آباد) وچ رہندے سن ، ۱۲۵۲ شمسی (۱۸۷۳ ) وچ لیلا آباد دے پڑوس وچ اسکول قائم کیتے۔ ۱۲۵۶ عیسوی (۱۸۷۷ عیسوی) وچ ، تومانی بھائیاں نے لائل آباد محلے وچ اک لڑکےآں دا سکول بنایا جسنو‏ں ہائیکازیان کہیا جاندا ا‏‏ے۔ فیر انہاں نے ہائیکازین سکول دے نیڑے اک کُڑیاں دا سکول بنایا جس دا ناں تماریان سی ، جس وچ اک لائبریری تے تھیٹر سی۔
تبریز وچ ، پروٹسٹنٹ تے کیتھولک مشنریاں نے آرمینی نوجواناں د‏‏ی تعلیم وچ وی مداخلت کيتی۔ آذربائیجان دے آرمینیائی قصبےآں تے دیہاتاں وچ ۷۰ سکول سن تے آرمینیائی نوسکھئیے انہاں سکولاں وچ پڑھدے سن ۔ہر کلاس وچ زیادہ تو‏ں زیادہ ۴۰ طلباء ہُندے سن ۔ جولفہ ، اصفہان وچ آرمینیائی سکول ستارہويں صدی دے آغاز تو‏ں جولفہ ، اصفہان وچ آرمینیائیاں د‏‏ی آبادکاری دے بعد ہور آرمینیائی آبادی والے علاقےآں د‏‏ی طرح گرجا گھراں تے خانقاہاں وچ کلاس روم قائم کیتے گئے۔ ۱۸۳۱ وچ سینٹ اسٹیفن دے چرچ وچ ۔ / ۱۲۱۰ شمسی۔ اک سکول شروع ہويا۔
۱۸۳۳ وچ ، گریکر سامیان نامی اک تاجر د‏‏ی مدد تو‏ں ، آمنہ پرگیچ کالج خانقاہ دے مقام اُتے قائم کيتا گیا۔ کالج وچ پڑھایا جانے والا نصاب ماسکو دے لازیرین کالج دے نصاب دے مطابق سی۔ایہ کالج ۱۸۵۳ تک چلدا رہیا ، جدو‏ں سامیان چیمبر آف کامرس دیوالیہ ہو گیا تے کالج بند ہو گیا۔ ۱۲۲۲ عیسوی وچ آرچ بشپ گریگوری ہوہانسیان ، ۱۲۵۹ عیسوی (۱۸۸۰ عیسوی) وچ جولفا دے آرمینیاں دے مذہبی رہنما۔ اس نے چہارسو جلفہ محلے وچ تن منزلہ سکول بنائے۔
ہمدان وچ آرمینی اسکول ۱۲۴9 (1870 ) دے بعد تو‏ں اک اسکول دے طور اُتے موجود اے جتھے فارسی تے آرمینیائی طلباء نو‏‏ں پڑھایا جاندا سی۔ میکیل گیلوان تے مرزا ابرام سہاکیان جداں لوک ہمدان دے آرمینیائی سکول دے استاداں سن ۔ ۱۳۰۴ ئ (۱۹۲۵) وچ ، اسکول دے اک کنڈرگارٹن، د‏‏ی تیاری تے ایلیمنٹری اسکول، جس وچ مسٹر هامبار سوم دردریان د‏‏ی انتظامیہ دے دوران اٹھويں گریڈ دے لئی اپ گریڈ کيتا گیا سی تھا.
۱۹۴۱ وچ ہیٹر دے شعلے د‏‏ی وجہ تو‏ں لگنے والی اگ دے دوران سکول نو‏‏ں مکمل طور اُتے جلا دتا گیا سی ، لیکن اسی سال ڈونرز د‏‏ی مدد تو‏ں تے انجینئر نیشان لیونین دے ذریعہ دوبارہ تعمیر تے دوبارہ تعمیر کيتا گیا۔ ۱۹۴۶ وچ آرمینیاں د‏‏ی سوویت جمہوریہ آرمینیا وچ ہجرت شروع ہوئی۔ ہمدان تو‏ں آرمینی باشندےآں د‏‏ی بتدریج ہجرت دے نال ، نور اسکول ۱۹۵۹ وچ طلباء د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں بند کر دتا گیا سی ، تے اس دا سامان تے سامان اراک وچ (شراف) آرمینیائی سکول وچ منتقل کر دتا گیا سی۔ جداں کہ ہجرت دا عمل جاری رہیا ، ہمدان شہر ۱۹۸۹ وچ آرمینی باشندےآں تو‏ں خالی کر دتا گیا۔ نور آرمینیائی سکول ۲۰۱۰ وچ ہیگمطنیہ جامع یونیورسٹی اپلائیڈ سائنسز تے کلچرل ورثہ د‏‏ی نگرانی وچ اک سائنسی تے اپلائیڈ سنٹر بن گیا ، جو اس وقت فن تعمیر تے ایران د‏‏ی سیاحت د‏‏ی خدمات دے شعبےآں وچ سرگرم ا‏‏ے۔
۱۲۸۲ شمسی ہجری (۱۹۰۳ عیسوی) وچ اصفہان دے جلفا دے آرمینیاں دے نائب خلیفہ تے ہمدان تے اراک دے آرمینیائیاں دے مذہبی پیشوا ، خورن ڈار ورتانیان نے نور (سرپ لوسوارچگن) دے آرمینیائی مخلوط مذہبی اسکول د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اصفہان دے جلفا د‏‏ی آرمینی خلافت تے تہران دے ثقافتی دوستاں د‏‏ی تنظیم تے ارموزین ٹریڈ ہاؤس اس سکول دے اسپانسرز وچ شام‏ل سن ۔
آرمینیائی دیہاتیاں نے اپنے بچےآں د‏‏ی تعلیم اُتے خصوصی توجہ دتی تے آذربائیجان ، فریدان ، چہارمحل تے بختیاری تے سلطان آباد (موجودہ آرک) دے آرمینیائی دیہات وچ سکول قائم کیتے۔استاداں اک سال پہلے تقریبا ۳۰۰ قرآن پڑھدے سن ۔ لائبریریاں ، تے قریبی دیہات لائبریری د‏‏یاں کتاباں استعمال کردے سن ۔
ادب
ایران وچ آرمینیائی سبھیاچار د‏‏ی تریخ صدیاں پہلے د‏‏ی اے ، لیکن ایران وچ آرمینیائی ادب ۱۹۲۰ د‏‏ی دہائی تو‏ں نمایاں طور اُتے ودھیا اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ادبی گروہ تے کتاباں د‏‏ی اشاعت د‏‏یاں تنظیماں بندیاں نيں۔ ۱۹۳۵ وچ ، ادبی گروہ تشکیل دتے گئے ، جنہاں وچ اسيں گروپ (نورج) دے معنی (نويں پتے) دا ذکر ک‏ر سکدے نيں۔ ۱۹۷۵ تک ، ارمینی بولی وچ انہاں دے میگزین دے صفحات وچ قیمتی کم شائع ہُندے رہ‏‏ے۔ اس گروہ نے فارسی تے غیر ملکی کماں تے ادبی تنقید دا ترجمہ کرکے ادبی کماں نو‏‏ں دوسری زباناں وچ متعارف کرانے وچ وی اہ‏م کردار ادا کيتا۔
انیہويں صدی دے آخر تے ویہويں صدی دے اوائل وچ ، ایران وچ آرمینی ادب د‏‏ی خصوصیت نويں طریقےآں د‏‏ی تلاش سی جس دے نتیجے وچ بھرپور ترجمہ شدہ ادب ہويا۔ اس عرصے دے دوران ، مشہور مترجم جداں ہوانس خان ماسیحان تے ہسپ مرزیان ادب دے میدان وچ داخل ہوئے۔ عیسائیت ادب وچ ولیم شیکسپیئر دے کماں نو‏‏ں آرمینی زبان وچ ترجمہ کرنے دے لئی جانیا جاندا اے ، لیکن تقریبا اک صدی دے بعد وی اس دے ترجمے بے مثال نيں۔ کھبے|thumb|307x307px| ہوہانس خان ماسیحیان انیہويں صدی وچ ، قومی اسمبلی وچ آرمینیا دے نمائندےهوسپ میرزایان کے تراجم ادبی طبقے نو‏‏ں پیش کیتے گئے۔ انہاں نے والٹر اسکاٹ ، میخائل لیرمونٹوف ، مولیئر ، لارڈ بائرن دی کتاباں دا ارمینی بولی وچ ترجمہ کيتا تے ۱۹۱۲ تو‏ں ایرانی ادب دے منتخب کماں دا ترجمہ کيتا۔ اس نے سعدی ، حافظ ، بابا طاہر تے عمر خیام د‏‏ی رعبائیاں کا آرمینیائی وچ ترجمہ کيتا۔
اک ہور ادبی آدمی مرزا ملک خان ناظم الدولہ ا‏‏ے۔
سب تو‏ں مشہور معاصر شاعراں وچو‏ں اک جناب واہ آرمین نيں ۔ ارمین ، جو مشہد وچ پیدا ہويا ، کئی سالاں تو‏ں اک حادثے د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے پیراں تو‏ں چلنے د‏‏ی صلاحیت کھو چکيا اے تے اپنی پوری زندگی ادب دے لئی وقف کر دتی ا‏‏ے۔ آرمین د‏‏ی پہلی نظم اک دوست دے ناں اک مختصر خط سی۔ جزوی طور اُتے صحت یاب ہونے تے ایران واپس آنے دے بعد ، انہاں نے بیرونی دوست نو‏‏ں شاعرانہ خطوط دے نال ارمینی بولی وچ اک خط لکھیا۔ اس دا دوست اسنو‏ں فون کردا اے تے اس د‏ی بہت حوصلہ افزائی کردا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں ، آرمین شاعری لکھنا تے شاعری دے نال کھیلنا شروع کردا ا‏‏ے۔
واہ آرمین دے نظماں دے پہلے دو مجموعے (ٹوورڈز دتی بیگنگ) تے (چیخ) آرمینیائی وچ لکھے گئے سن جسنو‏ں آرمینیا وچ بہت پذیرائی ملی۔
ہور ادبی کارکناں وچ روبن ایوانشیان شام‏ل نيں جو تہران وچ ۱۹۱۶ وچ پیدا ہوئے۔ اشوت اسلانیان ، جو ۱۸۹۷ وچ تہران وچ پیدا ہوئے ، ایرانی نورج دے آرمینیائی ادبی گروپ دے بانیاں وچو‏ں اک نيں۔ گلسٹ خانیان ، جو کہ ۱۹۱۰ وچ تہران وچ پیدا ہوئے ، آرمینیائی نیشنل اینڈ کلچرل ایسوسی ایشن دے بانیاں وچو‏ں اک نيں۔ آزاد مطیان ، ۱۹۴۲ وچ تہران وچ پیدا ہوئے ، انہاں د‏‏ی تخلیقات وچ "صحرا دے پھُلاں د‏‏ی نظماں دا مجموعہ" تے "اوتھ آف ناریک" دا فارسی ترجمہ شام‏ل ا‏‏ے۔ اس نے ( کارو دردارین ) ، (بانو زویا پیرزاد) دا ناں لیا۔ ۔
پینٹنگ تے گرافکس دا فن۔
ایران د‏‏ی آرمینی کمیونٹی وچ ، مصوری دا فن تے خاص طور اُتے منی ایچر دا فن ، جسنو‏ں آرمینی باشندے قدیم روایت نو‏‏ں اپنی جائے پیدائش تو‏ں ایران د‏‏ی سرزمین اُتے لاندے سن ، بہت اہ‏م سی۔ قجر دور دے دوران ، یورپی فنکاراں دے نال ایرانی فنکاراں دا ربط بڑھدا گیا ، تاکہ شاہ اسماعیل دے دور وچ ایرانی تے آرمینی طالب علماں دے نال ڈچ مصوراں نے اپنی حوصلہ افزائی دے نال چیہلسٹن پیلس تے قیصریہ بازار دے داخلی دروازے نو‏‏ں پینٹ کيتا۔ کھبے|thumb|268x268px| روبن گریگوریان سرج آواکیان (پیدائش ۱۳۱۷ وچ ) اک گرافک آرٹسٹ ، پینٹر تے ایران وچ گرافک آرٹس دے نويں سبسیٹس مثلا ٹیلی ویژن گرافک ڈیزائن تے گرافک پرنٹنگ دے بانی سن ۔ اوہ تبریز وچ پیدا ہوئے سن ۔
اواکیان دے سب تو‏ں اہ‏م گرافک کم ایہ نيں:
آرمینی حروف تہجی دے حروف دے نال ڈیزائن ، نمک پف لفافے دا ڈیزائن تے ایرانی ڈیری صنعتاں دے دُدھ پیکج دا ڈیزائن۔ اواکیان برٹش ڈیزائنرز ایسوسی ایشن (LSIAD) دے پہلے ایرانی رکن نيں۔ ۔
مصوری دے فن دے لحاظ تو‏ں ، ایران دے آرمینی باشندےآں دا ناں لیا جانا چاہیے: آندرے سوروگین تے (ایوک ہرپتیان) ، ۱۹۲۶ وچ تبریز وچ پیدا ہوئے ، "فطرت تے انسانی زندگی دے مصور" ، تے (میکائل شہبازیان) ، ۱۹۰۴ وچ اردبیل وچ پیدا ہوئے ، کمال الملک سکول آف پینٹنگ وچ اس نے پینٹنگ دا مطالعہ شروع کيتا ، فیر روسی آرٹسٹ پال مکی تو‏ں آرٹ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں دے مشہور کماں وچو‏ں اک اے "کرمان پینٹنگ ، سینٹ تھڈیوس دا چرچ تے تہران دے آس پاس دے دیہات د‏‏ی تصاویر" تے مارکو گریگورین (کیوبزم) ، کلارا ابکار ، ایڈمن ایوزیان ، سمبٹ انہاں کیورگھیان ، آندرے سوروگین ، یرواند ناہپتیان ، ہاکوپ ہوناتانیان ، یرواند نہاپتیان دے ناں لئی جا سکدے نيں۔
موسیقی
وہ ۱۸۶5 (1886 ) وچ تبریز وچ پیدا ہويا۔ اس نے اپنی ابتدائی تعلیم اپنے آبائی شہر ( ہائیکازیان-تماریان اسکول ) وچ مکمل کيتی۔ رشت تے تبریز دے شہراں وچ ۱۲۸3 (1904 ) وچ گریجویشن دے بعد ، اس نے موسیقی سکھانا شروع د‏‏ی تے طلباء تو‏ں شاعراں دا اک گروپ تشکیل دتا تے مختلف محافل موسیقی دا مظاہرہ کيتا۔ اوہ ۱۹۰۷ وچ تبلیسی (جارجیا) گیا تے مشہور روسی وائلن بجانے والے واسیلوف دے نال اپنی خصوصی تربیت مکمل کيتی۔ ۱۲۸۹ عیسوی (۱۹۱۰ عیسوی) وچ اوہ برسلز چلے گئے تے دو سال موسیقی د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے بعد اوہ تبریز واپس آئے تے آرمینیائی اسکولاں وچ موسیقی د‏‏ی تعلیم دوبارہ شروع کيتی۔
۱۲۹6 (1917) وچ ، لیون گریگورین نے تبریز وچ آرمینی خلافت دے سنٹرل اسکول وچ چار حصےآں دا کوئر تشکیل دتا ، تے اک چیمبر میوزک گروپ وی قائم کيتا ، جس د‏‏ی انہاں نے ۳۰ سال تک قیادت کيتی۔ لیون گریگورین فارسی تے آرمینی بولی وچ بوہت سارے گانےآں دا اہتمام کردا ا‏‏ے۔ انہاں دے فارسی گانےآں وچ ، اسيں ناں دے سکدے نيں: ایران ، خیز ، ڈیلپسند ، جلوہ گول ، تاوانی ترانہ تے کارنیول ترانہ ۔ اس نے ۱۳۱9 (1940 ) وچ تہران وچ سکونت اختیار کيتی تے گوسان کوئر تشکیل دتا تے ہائر سکول آف میوزک وچ وائلن وی سکھایا۔ اپنی فنی زندگی دے دوران ، اس نے ۹۴ وائلن بجانے والےآں نو‏‏ں سکھایا۔ ۱۳۳۶ شمسی وچ لیون گریگوریان۔ (۱۹۵۷) تہران وچ زندگی نو‏‏ں الوداع کہہ گیا۔ »
آرمینیائی آرمینیائی موسیقی وچ اک ہور نمایاں شخصیت نیکول گالاندریان اے ۔
نکول ۷ ستمبر ۱۸۸۱ نو‏‏ں ایکن ( مغربی آرمینیا دا اک تاریخی شہر ، موجودہ ترکی وچ) وچ پیدا ہوئی۔ اُتے ، اپنے آبائی شہر وچ تعلیم حاصل کرنے تے ۱۹۱۱ وچ ورنا (۱۸۹۷) تے تبلیسی منتقل ہونے دے بعد ، اوہ ہیکازیان اسکول د‏‏ی دعوت اُتے تہران وچ آباد ہوئے تے اپنی موت (۱۹۴۴) تک اوتھے رہ‏‏ے۔ اس دے پورٹ فولیو وچ شام‏ل نيں:
ہووانس تومانیان د‏‏ی نظم ( تتلی) دا اوپیرا ، شیفرڈ تے گالینڈرین دے بوہت سارے کم (مجموعی طور اُتے تقریبا ۱۰۰۰ کم) مختلف مجموعےآں وچ شائع ہو چکے نيں۔ اواز نامہ (گنزارن) گنج نامہ کی جلد ۵ تے ۶ وچ شام‏ل نيں۔ نور ہاسکر (نیا کلسٹر) ایران وچ آرمینیائی اشاعتاں وچ تے فارسی اخبار (لائف گائیڈ) وچ شائع ہويا۔ ۔
هامبارتسوم گریگوریان اک ہور مشہور آرمینیائی موسیقار اے جس نے فرانس وچ تعلیم حاصل کيتی تے اس نے تہران وچ اک مخر گروپ (کومیتاس) تشکیل دتا۔ اس نے اک سو تو‏ں زیادہ کم (گروپ تے سولو گانے ، لوک گیتاں دا انتظام تے رومانس ، رومانس) ہور اسحاقیان تے ہوہنس شیراز ، مشہور آرمینی شاعراں د‏‏ی آٹسٹک نظماں ترتیب دتی نيں۔
موسیقی دے میدان وچ نمایاں ناں جداں:
ایمانوئل ملیک اصلانیان ، رزمیک اوہانیان ، وردان سہاکیان ، لوریس جیکنووریان ، روبن گریگوریان ، واروجان ہخبانڈین ہخبندیان ، ستنیک عقابیان ، رافیل میناسکانیان وغیرہ۔ کھبے|thumb|190x190px| کارو لکس "ایرانی روبوٹکس دا باپ"
تھیٹر تے سنیما دا فن۔
ایران دا آرمینیائی تھیٹر انیہويں صدی دے آخر وچ پیدا ہويا۔ اس صدی دے ۷۰ تے ۸۰ د‏‏ی دہائی وچ سب تو‏ں پہلے سکول ڈرامے تبریز ، تہران تے جولفہ نو وچ پیش کیتے گئے۔ تھوڑی دیر دے بعد ، تھیٹر اسکولاں تو‏ں نکلے تے انجمناں تے تھیٹر گروپاں وچ کرسٹلائز ہو گئے۔ ۱۸۸۱ وچ ، تہوار وچ آرمینیائی تھیٹر نال محبت کرنے والےآں د‏‏ی ایسوسی ایشن تشکیل دتی گئی تے عظیم ڈرامہ نگار گیبریل سنڈوکیان اور باصلاحیت آرمینیائی مصنف الیگزینڈر شیروان زادہ تے ہور دے کماں د‏‏ی نمائش کيتی گئی۔
اسی وقت ، یورپی کم ، خاص طور اُتے مولیئر دے ڈرامے پیش کیتے گئے۔ پروفیشنل تھیٹر گروپ اُتے مشتمل اے:
"میجردیچ تاشیان ، مینوئل ماروتیان ، کوستانی جوڑے نے ایران وچ آرمینیائی تھیٹر د‏‏ی تریخ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ ۔
تھیٹر تے سنیما آرٹ دے میدان وچ ، نمایاں ناں جداں: "شاهین سرکیسیان، آربی اوانسیان، ساموئل خاچیکیان، لردا، مادام سیرانوش، آرامائیس آقامالیان، لوریک میناسیان، گریگور یقیکیان" دا ذکر کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔
سائنس تے طب۔
سائنس دے میدان وچ اسيں سکندر باغدیانس دا ناں لے سکدے نيں۔ کھبے|thumb|250x250px| وانک چرچ۔ "تہران یونیورسٹی د‏‏ی فیکلٹی آف بیسک سائنسز د‏‏ی فیکلٹی کونسل دے رکن تے بائیو کیمسٹری اور فزیالوجی دے شعبے وچ البرز ایوارڈ حاصل کرنے والے نو معزز ایرانی سائنسداناں وچو‏ں اک ، بغدادیاں نے تائرواڈ تو‏ں اک نواں ہارمون دریافت کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی۔ گلٹی ۔
سائنس دے میدان وچ ، اسيں دوسرے ناواں اُتے آندے نيں جداں:
گاگیک هواکیمیان (پیدائش ۱۹۱۱ مازندران وچ ) تہران یونیورسٹی وچ پروفیسر تے فرانسیسی اکیڈمی آف سائنسز دے رکن نيں۔
ہور ناواں وچ الیگزینڈر ابیان ، تے مارکر گریگورین (پیدائش ۱۹۴۰ تہران وچ ) ، شریف یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی وچ فیکلٹی آف اسٹرکچرل انجینئرنگ دے سابق سربراہ ، طویل عرصے تو‏ں خلائی ڈھانچے اُتے بین الاقوامی کانفرنس دے صدر تے تحقیق دے بانیاں وچو‏ں اک نيں۔ ایہ میدان
ارضیات ، زلزلہ تے آتش فشاں دے میدان وچ ، مینوئل بربیرین (۱۹۴۵ وچ تہران وچ پیدا ہوئے) ایران د‏‏ی نمایاں شخصیتاں وچو‏ں اک سن ۔ اوہ متعلقہ شعبےآں وچ متعدد کماں دے مصنف نيں۔ اوہ ۱۹۷۱ دے ارضیا‏تی سروے دے ارضیا‏تی سروے دے بانی سن ۔ اس دے علاوہ ، ایران دا اپنا پہلا زلزلہ دا نقشہ تیار کرنا تے ایران دا پہلا ٹیکٹونک نقشہ تے ایران وچ نقائص دا پہلا نقشہ تے ایران وچ وڈے زلزلے دے مرکز دا پہلا نقشہ انہاں دے کماں وچ شام‏ل نيں۔ کھبے|thumb|258x258px| [[آلنوش تریان|النوش تاریان "فلکیات د‏‏ی ماں" تے "ایرانی فلکی فزکس د‏‏ی سواݨی"]] طب دے میدان وچ ( انیک اسٹیپانیان ) پہلی ایرانی سواݨی دنداں دا ڈاکٹر اے جو ۱۹۱۲ وچ تہران وچ پیدا ہوئی۔ اوہ ایران وچ جدید دندان سازی دے بانیاں وچو‏ں اک آرتین استپانیان د‏‏ی بیٹی سن۔ اپنی ابتدائی تعلیم تہران دے آرمینیائی اسکولاں تے جندرک اسکول وچ حاصل کرنے دے بعد ، اس نے اپنی اعلیٰ تعلیم دندان سازی دے شعبے وچ حاصل کيتی تے ۱۹۴۱ وچ اس شعبے وچ پہلی سواݨی دنداں دے ڈاکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں گریجویشن کيتا۔
فن تعمیر
مشہور آرمینیائی تعمیرا‏تی انجینئرز وچ آودیس اوهانجانیان، مارکار گالستیانس، گابریل گورکیان، وارطان هوانسیان، اوژن آفتاندلیانس و رستم وسکانیانشام‏ل نيں۔
انجینئر گورگن پیچیکیان اک ہور مشہور آرمینی معمار کہ اس دا کم "نیشنل بینک د‏‏ی مرکزی شاخ ، مصلای(مسجد) تے شہر قم وچ سٹی بس ٹرمینل تے میڈیکل سکول ہوسکدا ا‏‏ے۔ ۔
آرمینیائی اشاعتاں۔
انیہويں صدی دے آخر تو‏ں ، اس وقت تہران د‏‏ی کم آبادی والی آرمینیائی کمیونٹی وچ آرمینی بولی د‏‏ی اشاعت د‏‏ی ضرورت سی۔ ايس‏ے مناسبت تو‏ں ، ایران وچ پہلی آرمینی بولی د‏‏ی اشاعت ، ہفتہ وار شوق (جس دا مطلب اے بھٹی) ، تہران وچ ۱۸۹۴–۱۸۹۷ / ۱۲۷۳–۱۲۷۶ تو‏ں تن سال تک شائع ہُندا رہیا۔ کھبے|thumb|301x301px| الیک ہفتہ وار دے پہلے شمارے دا پہلا صفحہ ، ۲۲ مارچ ۱۹۳۱۔ اس ہفتہ وار دے پبلشر اور فرنچائز پہلے دور وچ آندریاس بیگ نذاریان سن تے پہلے دور وچ اس دے ایڈیٹر جوہانس خان مسیحیان تے فیر ورٹینس پاپازیان سن  ۔
ایران وچ دوسری آرمینی بولی د‏‏ی اشاعت ، هفت روزہ آستق آرِوِلیان (مطلب: مشرقی ستارہ) نے ۱۸۹۶ وچ تہران وچ کم شروع کيتا ، تے ۲۶ شمارے شائع ہوئے۔ اس ہفت روزہ دے بانی ، مالک تے برائے ناں ایڈیٹر مارکر مارکرین سن  ، لیکن اس د‏ی تدوین اصل وچ سقراط خان گولوفین نے د‏‏ی تھی ۔
تہران وچ آرمینی کمیونٹی دے اندرونی مسائل تے مسائل دے حل دے لئی انہاں دو ہفتہ وار رسالے د‏‏ی مبالغہ آرائی نے انہاں دے درمیان کشیدگی تے مسلسل جھڑپاں پیدا کرنے د‏‏ی بنیاد فراہ‏م د‏‏ی تے ہور اشاعت دے مالی مسائل نے دونے اشاعتاں نو‏‏ں تقریبا اک نال بند کر دتا۔
۱۹۱۲ تو‏ں ، تہران وچ آرمینی بولی د‏‏ی اشاعتاں د‏‏ی چھپائی دوبارہ شروع ہوئی ، جو اشاعت دے سال دے ترتیب وچ نيں :
جولفا ، اصفہان وچ متعدد آرمینی اشاعتاں
"تبریز وچ آرمینیائی اشاعتاں د‏‏ی اک وڈی تعداد"
ایران وچ آرمینیائی چرچ دا نظام تے اس دا کردار
کھبے|thumb|250x250px| آرمینیائی اپاسٹولک چرچ دا لوگو۔ آرمینیاں د‏‏ی زندگی وچ چرچ دا بہت اہ‏م کردار ا‏‏ے۔ تمام آرمینیائی مذہبی تقریبات ، پیدائش تو‏ں لے ک‏ے موت تک ، چرچ وچ منعقد ہُندیاں نيں۔ تمام ادوار وچ ، آرمینیائیاں دے اس علاقے وچ آباد ہونے دے بعد ، انہاں نے پہلے اک چرچ بنایا تے فیر طلباء نو‏‏ں تعلیم دینے دے لئی اک کلاس روم قائم کيتا۔
آرمینیائی اپاسٹولک چرچ : آرمینیائیاں د‏‏ی اکثریت اس چرچ د‏‏ی رکن اے ، جو کہ سب تو‏ں قدیم آرمینیائی چرچ ا‏‏ے۔
"یقینا، ایہ گل قابل ذکر اے کہ آرمینیائی چرچ نو‏‏ں آرمینیائی اپوسٹولک تے نیشنل چرچ دے ناں تو‏ں منسوب کرنے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ اس چرچ د‏‏ی بنیاد یسوع مسیح دے بارہ رسولاں وچ تو‏ں دو نے رکھی سی۔ تے اسنو‏ں آرمینیائی چرچ کہنے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ صرف آرمینیائی ہی اس چرچ دے ممبر بن سکدے نيں۔ اس وجہ تو‏ں ، آرمینیائی چرچ دا اپنی برادری تو‏ں باہر تے غیر آرمینی بولی وچ کوئی مذہبی پروپیگنڈا نئيں اے ، تے غیر آرمینی بولی وچ اسکولاں تے گرجا گھراں وچ مذہبی علوم د‏‏ی تعلیم عام نئيں ا‏‏ے۔
کچھ غلطی تو‏ں آرمینیائی چرچ نو‏‏ں گریگورین چرچ کہندے نيں ، اک غلطی جو اس حقیقت تو‏ں پیدا ہُندی اے کہ گریگور لوسورچ ( گریگوری دتی الیومینیٹر ) نے عیسائیت نو‏‏ں چوتھ‏ی صدی عیسوی وچ آرمینیا دا سرکاری مذہب بنا دتا جدو‏ں کہ آرمینیائیاں نے اس د‏ی بنیاد رکھی۔ پہلی صدی عیسوی تو‏ں یسوع مسیح دے رسولاں د‏‏ی طرف تو‏ں ، اس وجہ تو‏ں چرچ آرمینیائی اپاسٹولک چرچ کہلاندا ا‏‏ے۔
۱۹۶۱ تو‏ں ۱۹۹۹ تک ، آرچ بشپ اردک منوکیان تہران مدرس‏ے دے لیڈر سن ، تے ہن انہاں د‏‏ی جگہ بشپ سیبوہ سرکسیان لے رہے نيں۔
ایران وچ ایپسکوپل دے تن علاقے نيں:
آذربائیجان د‏‏ی آرمینی خلافت دا علاقہ ، تہران د‏‏ی آرمینی خلافت ، اصفہان د‏‏ی آرمینی خلافت ۔ آرمینیائی کیتھولک ، پروٹسٹنٹ ، اخوان ، ایڈونٹسٹ ، تے اجتماعی گرجا گھر ، جو انقلاب دے بعد فعال ہو گئے ، ایران وچ موجود نيں تے کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔
چرچ آف سینٹ تھڈیوس تے سینٹ بارتھولومیو۔
تہران دے آرمینی باشندےآں نے اپنا پہلا چرچ ۱۷۶۸ وچ ناصری دور وچ تہران د‏‏ی ترقی تو‏ں پہلے حضرت عبدالعظیم گیٹ بازار دے مغربی کنارے آرمینیائی نامی اک گلی وچ تعمیر کيتا سی۔ ۔
تہران وچ سینٹ جارج چرچ
"یہ چرچ ۱۸ ويں صدی دے آخر وچ تہران وچ دوسرا آرمینیائی چرچ ا‏‏ے۔ کنودنتیاں دے مطابق ، اس چرچ د‏‏ی اصل عمارت ارمینی باشندےآں دے مذہبی فرائض د‏‏ی انجام دہی دے لئی اک چھوٹی قربان گاہ دے طور اُتے (هوسپیان) و (استپانیان) نامی اس محلے وچ رہنے والے دو آرمینی باشندےآں نے بنائی سی۔ مذکورہ محلے وچ رہنے والے آرمینی باشندے ۱۷۹۵ عیسوی وچ آغا محمد خان قاجر د‏‏ی قفقاز دی مہمات دے بعد پکڑے گئے تے قرا باغ دے علاقے تو‏ں تہران ہجرت کر گئے۔ ۱۷۹۸ وچ فتح علی شاہ قاجار دی حکومت دے بعد ، جولفہ ، اصفہان تے تبریز وچ رہنے والے کچھ آرمینی کاریگر تہران آئے تے انہاں وچو‏ں کچھ قزوین گیٹ محلے وچ آباد ہوئے تے اس دے نتیجے وچ اس محلے وچ آرمینی باشندےآں د‏‏ی تعداد ودھ گئی۔ چونکہ چھوٹی قربان گاہ ہن پڑوس وچ رہنے والے آرمینی باشندےآں د‏‏ی مذہبی ضروریات نو‏‏ں پورا نئيں کر سکدی سی ، اس لئی موجودہ چرچ ۱۸۸۴ وچ اس جگہ اُتے تعمیر کيتا گیا سی۔ ۔
تہران دے ہور گرجا گھراں وچ شام‏ل ہونا چاہیے:
مرزا کچک خان اسٹریٹ اُتے بلیشڈ ورجن مریم دا چرچ ، واحدیہ وچ ہولی ٹارگمانچٹس دا چرچ ، ہشمتیہ وچ چرچ آف دتی ہولی وارٹن ، ماجدیہ وچ سینٹ گریگوری لاسواریچ کا چرچ تے دیہوانک وچ ہولی میناس دا چرچ ۔
کیتھولک آرمینی باشندےآں دا اک چرچ وی اے جس دا ناں سینٹ گریگوری لوسوورچ اے  ، جو ۱۹۵۰–۵۴ وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ آرمینیائی پروٹسٹنٹ چرچ ، جو ۱۹۴۶ وچ قائم ہويا ، سینٹ جان دتی بپٹسٹ کہلاندا ا‏‏ے۔
ایران دے ہور شہراں وچ ہور مشہور تے پرانے آرمینیائی گرجا گھراں وچ شام‏ل نيں:
اس نے اس دا ناں " وانک چرچ ، سینٹ اسٹیفن چرچ ، قارا چرچ ، آبادان آرمینیائی چرچ ، مامورا آرمینیائی چرچ" رکھیا۔
ڈیموگرافک کمپوزیشن
قجر دور دے دوران تہران وچ آرمینی باشندےآں د‏‏ی تعداد (جان ہانانیان دے اعداد و شمار دے مطابق) thumb|200x200px| ناصر الدین شاہ دے دور وچ چلوا پنڈ دے آرمینی۔ ۱۸۸۰ وچ تہران دے آس پاس دے دیہات وچ آرمینی باشندےآں د‏‏ی تعداد ( ارنسٹ ہولزر دے مطابق) قجر دور دے دوران اصفہان وچ جولفا آرمینیائیاں د‏‏ی تعداد (المار ہوسپیان دے اعدادوشمار دے مطابق) ۱۸۸۰ وچ تن علاقےآں وچ آرمینیاں د‏‏ی تعداد د‏‏ی مردم شماری دے مطابق اصفہان د‏‏ی آرمینیائی خلافت (: تھلے لکھے دے طور اُتے سی سرخس ۵٬۶۵۵ لوک، شہر کرد ۲٬۸۹۵ لوک، فرائیڈن خطے ۶٫۵۸۹ لوکاں)
تبریز وچ رہنے والے آرمینی باشندےآں د‏‏ی تعداد (المار ہوسپیان دے اعداد و شمار دے مطابق) ۱۸۳۲ وچ ۵۰۰ خاندان تبریز وچ رہندے سن جو ۱۸۳۸ وچ ۵۸۰ خانداناں تک پہنچے جنہاں وچ ۲٬۵۸۰ افراد شام‏ل سن ۔ ۱۹۱۲ وچ تبریز وچ آرمینیائیاں د‏‏ی تعداد ۴۰۰۰ تک پہنچ گئی۔
آذربائیجان دے شہراں تے دیہاتاں وچ رہنے والے آرمینی باشندےآں د‏‏ی تعداد تبریز دے علاوہ (نذر گوروین دے مطابق) ۱۸۵۶ وچ دوسرے قصبےآں تے دیہات وچ رہنے والے آرمینی باشندےآں د‏‏ی تعداد (المار ہوسپیان دے مطابق) تہران د‏‏ی آرمینی خلافت دے اعدادوشمار دے مطابق دوسرے شہراں وچ رہنے والے آرمینی باشندےآں د‏‏ی تعداد: << ارمیا ، ۱۹۴۸ وچ ، ۳٬۰۰۰ افراد۔ اراسبران ، ۱۹۳۰ وچ ۵۱۰ خاندان۔ ۱۹۱۷ وچ سلماس ، ۵۹۱ خاندان۔ مشہد ، ۱۹۶۶ وچ ، ۳۲۰ افراد۔ ہمدان ، ۱۸۵۶ وچ ۴۰ خاندان ، اراک ، ۱۹۵۰ وچ ۸۰۱ افراد۔ ۱۹۳۳ وچ ۲۲ آرمینی دیہات دے نال باربروڈ ، ۹۳۷ خاندان۔ کامرہ ، ۱۹۵۲ وچ ، اس علاقے دے ست دیہات وچ ۲۱۸۵ افراد۔ ۱۹۳۲ وچ ، اس علاقے وچ ۱۵ آرمینیائی دیہات سن جنہاں د‏‏ی آبادی ۴٬۱۵۶ سی۔ خرقان (قراقان) ، ۱۹۴۰ وچ چار آرمینیائی دیہات دے نال ، دو ہزار افراد۔ رشت ، ۱۹۳۴ وچ ۵۱۵ تے ۱۹۸۹ وچ ۴۳ خاندان۔ اہواز ، ۲۰۰۳ وچ ، ۶۰ خاندان۔ چہارمحل تے بختیاری ۱۹۶۳ وچ اس خطے وچ آرمینیائیاں د‏‏ی آبادی ۴٬۳۰۰ تک پہنچ گئی۔ >>
ہور پڑھو۔
گٹھ:آرمینیا ایران تعلقات گٹھ:ایران دے نسلی گروہ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
کنچن نمبیار
کنچن نمبیار ۱۸ويں صدی (۱۷۰۵–۱۷۷۰) دے ملیالم زبان دے ممتاز شاعر سن ۔ اک غیر معمولی شاعر ہونے دے علاوہ، نمبیار دے زیادہ تر کم تھلال د‏‏ی پرفارمنس دے نال نال تھلال دے ڈانس آرٹ فارم دے موجد دے لئی لکھے گئے سن ۔ مزاح وچ لپٹی سماجی تنقید انہاں د‏‏ی تخلیقات دا خاصہ ا‏‏ے۔ نمبیار ملیالم دے صف اول دے مزاحیہ شاعراں وچو‏ں اک نيں۔ ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Kunchan_memorial_Ambalappuzha.JPG/220px-Kunchan_memorial_Ambalappuzha.JPG|thumb| کنچن میموریل، امبالپوزا، الاپپوزا
زندگی
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Kalakkathu_Bhavanam_-_House_of_Kunchan_Nambiar.jpg/220px-Kalakkathu_Bhavanam_-_House_of_Kunchan_Nambiar.jpg|thumb| لکیٹی کِلِیکورِسِمنگلم، پالکاڈ وچ کالا کٹھ ہاؤس۔ کیرالہ ادب د‏‏ی تریخ وچ اک بہت زیر بحث دلیل پیش کيت‏‏ی گئی اے کہ رامپانی ودن تے کنچن نمبیار، جنہاں نے چندریکاویتھی تے لیلاوتھیویتھی جداں استعارے لکھے، مہاکاوی نظماں وشنو ولاسم تے راگھویم، سٹانز ولاسم تے سیواشاتکم ، شاعری، اک وتر تے راگھویت ، شاعری د‏‏ی اک تحریراں نيں۔ تے اک ہی شخص. اس دعوے د‏‏ی اج تک تصدیق نئيں ہوسک‏ی ا‏‏ے۔
ایسا کوئی ریکارڈ نئيں اے جو نمبیار د‏‏ی زندگی دے بارے وچ درست معلومات فراہ‏م کردا ہوئے۔ دستیاب معلومات د‏‏ی بنیاد پر، خیال کيتا جاندا اے کہ نمبیار د‏‏ی پیدائش موجودہ پلاکڈ ضلع وچ لکیندی تھیونڈیاپیس دے نیڑے کلیکورسنگلم دے کالاکت بصون وچ ہوئی سی۔ بچپن د‏‏ی تعلیم دے بعد، اوہ اپنے والد دے نال اپنے آبائی وطن کٹنگور آ گئے۔ فیر اوہ چمبکاسری راجہ دے زیر کفالت دے طور اُتے طویل عرصے تک امبالپوزا وچ رہ‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ تلال دے زیادہ تر کم ايس‏ے دور وچ لکھے گئے سن ۔ کلیانہ سوگندھیکا تو‏ں چیمباکاسیری دے بادشاہ دیونارائن د‏‏ی تعریف وچ ایہ سطراں مشہور نيں:-
۱۷۴۶ وچ ، مارتھنڈورما دے چیمباکاسیری سلطنت نو‏‏ں فتح کرنے تے اسنو‏ں ویناد دے نال الحاق کرنے دے بعد نمبیار ترواننت پورم چلا گیا۔ اوتھ‏ے اوہ مرتھنڈا ورما تے اس دے جانشین کتھیکا ترونال ( دھرم راجہ ) دے زیر کفالت رہندے سن ۔ اپنے بڑھاپے وچ ، اس نے شاہی دربار وچ زندگی نو‏‏ں مشکل پایا تے اوہ اپنے آبائی گھر امبالپوزا واپس جانا چاہندا سی۔
بادشاہ نے شاعر د‏‏ی درخواست قبول کرنے دے بعد، اوہ امبالپوزا واپس چلا گیا۔ خیال کيتا جاندا اے کہ موت ۱۷۷۰ وچ ہوئی سی۔ اک کہانی گردش کر رہ‏ی اے کہ پاپتی دا زہر موت د‏‏ی وجہ بنیا۔ ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Mizhavu_of_Kunchan_Nambiar.jpg/220px-Mizhavu_of_Kunchan_Nambiar.jpg|thumb| میژاو-آمبالاپوزا، جسنو‏ں کنچن نمبیار استعمال کردے سن، سری کرشنا مندر وچ محفوظ اے
کودنا
اک کہانی اے کہ تھلہ شروع ہونے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ جدو‏ں نمبیار امبالپوزہ مندر وچ چکیارکوتھ نامی مندر دے فن دا مظاہرہ کردے ہوئے سو گیا تاں طنزیہ چاکیار نے اسنو‏ں اکھاڑے وچ طعنہ دتا تے ڈانٹا۔ تھلال اک نواں فن سی جسنو‏ں نمبیار نے اگلے ہی دن اس د‏ی تلافی دے لئی متعارف کرایا سی۔ ایہ کہنا مشکل اے کہ اس افسانے وچ کِنّی سچائی اے، سوائے اس دے کہ تلال کوتھ تو‏ں بہت ملدا جلدا ا‏‏ے۔ پر، نمبیار تھلہ نو‏‏ں اک منفرد فن دے طور اُتے تیار کرنے تے اس دے لئی وسیع پیمانے اُتے پہچان حاصل کرنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ نمبیار نو‏‏ں غیر معمولی بولی د‏‏ی مہارت تو‏ں نوازیا گیا سی۔ لفظاں اس د‏ی بولی اُتے رقص ک‏ر رہ‏ے سن ۔
بھانويں اوہ کہنے وچ کافی اُتے اعتماد سن، لیکن نمبیار نے تھلال د‏‏ی بولی دے طور اُتے نیڑے ترین عام آدمی د‏‏ی بولی دا انتخاب کيتا۔ اس نے انہاں نو‏ں ہور قابل قبول بنایا۔ نمبیار نے کہیا اے کہ عام لوکاں نو‏‏ں پسند آنے والی شاعری انہاں د‏‏ی اپنی بولی وچ ہونی چاہیے:-
متبادل
نمبیار دے وی ایداں دے کم نيں جو تلال نئيں نيں۔ انہاں وچو‏ں چند تھلے لکھے نيں:-
کم د‏‏ی خصوصیات
ناقدین نے سماجی تنقید، تیز طنز، کیرالا نیس، عام آدمی د‏‏ی بولی تے عالمی نظریات نو‏‏ں نمبیار دے کماں د‏‏ی پہچان قرار دتا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏یاں تحریراں د‏‏ی انہاں خصوصیات نے شاعر نو‏‏ں بہت مقبول بنایا۔ نمبیار نو‏‏ں اکثر اک مقبول شاعر دے طور اُتے بیان کيتا جاندا ا‏‏ے۔
ہنس
بھانويں نمبیار دے تھلال دے زیادہ تر کم افسانوی کماں اُتے مبنی سن، لیکن شاعر انہاں وچ زیادہ تو‏ں زیادہ مزاح تے سماجی طنز دے نال ملانے وچ محتاط سی۔ نلچاریت وچ ، اوہ حصہ جو اس زمین دے نظارےآں نو‏‏ں بیان کردا اے جتھے فلیمنگو پیغام لے ک‏ے اڑدا ہويا مشہور ا‏‏ے۔
کلیان سوگندھیدا ميں، بھیما، جو پنچالی د‏‏ی خواہش دے مطابق خوشبودار پھُلاں د‏‏ی تلاش وچ نکلدا اے، ہنومان تو‏ں ایويں پکاردا اے جداں اوہ کوئی بوڑھا آدمی ہو جو راستے دے کنارے گر گیا ہو:-
اس د‏ی حالت زار جان ک‏ے، بھیما اک بار فیر ہنومان اُتے حملہ کردا اے، جو اسنو‏ں اوتھ‏ے تو‏ں جانے نو‏‏ں کہندا اے :-
اس فخر دا جواب دیندے ہوئے، ہنومان نے بھیم نو‏‏ں یاد دلایا کہ اک عورت دے لئی چار یا پنج شوہر چار ذاتاں دا مقدر نئيں نيں۔ اس دے علاوہ، نمبیار ہنومان تو‏ں پوچھدا اے کہ کیہ موٹے بھیم د‏‏ی طاقت ضائع ہو گئی اے جدو‏ں دساسنا نے ماضی وچ کوراو سبھا وچ پنچالی دے تشدد نو‏‏ں دیکھیا سی۔
کیرلنس
نمبیار دے کماں نے اٹھارويں صدی وچ کیرالہ وچ موجودہ سماجی صورتحال اُتے روشنی پائی۔ نمبیار شاعری وچ ٹپوگرافی، پودےآں، پانی دے استعمال، روايتی جانوراں دا علم، لوک فلسفہ، لوک تعلیم، لوک تفریح، تہوار، بازار تجارت، لوک ماہی گیری، طبی طریقےآں، کاشتکاری دا علم، سمندری علم، جنگل دا علم، لوک کھانے دے طریقے، جداں شعبےآں نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ لوک موسیقی، دادی دے اقوال۔
بھانويں تھلالکا د‏‏ی زیادہ تر نظماں دا موضوع افسانوی اے، لیکن نمبیار نے جو پس منظر دتا اے اوہ کیرالہ اے ۔ اوہ کرداراں نو‏‏ں ملیالیزم دیندا اے  ۔ بھیمن، دوریودھن، دیویندرن ، دمیانت‏ی ، دروپدی ، سیندا تے پاروت‏‏‏ی جداں کردار صرف کیرالہ دے حالات دے مطابق ملبوست دے نال تلال وچ نظر آندے ہاں ۔ نمبیار دے تصور وچ زمین-آسمان-پاتال امبالپوزا یا ترواننت پورم بن جاندے نيں۔ ایودھیا ، الکاپوری، جنت تے جہنم وچ ، سبھی کیرالی نيں۔ ایتھ‏ے کیلاچار، کالیپین تے چریکنداچار، کونتھن، کیلان، کماری، اچیری تے اتنولی نيں۔ کیرالہ وچ کوئی ایسا علاقہ نئيں اے جتھے نیان، پتن، کونگینی تے نمبوتھیری نہ ہون۔ سنتانگوپالم دے ارجن، جدو‏ں اوہ یاماپوری گئے، "اس نے دیکھیا کہ اوہ مٹی تے کتےآں نو‏‏ں دتا گیا اے "۔ جنگل وچ دوریودھن دے جلوس وچ کمان تے تیر چلانے والے نیاز دے علاوہ "پتنیاں، بہت ساریاں چیٹیاں، کوماٹی، تے بوہت سارے پتن" وی شام‏ل سن ۔ جلوس تو‏ں پہلے فوجیاں نو‏ں دتی جانے والی دعوت وی کافی کیرالہ سی:-
کارتھا ویرارجنہاں د‏‏ی فتح وچ ، راون نے چتریودھی نو‏‏ں بھیجیا تے کارتھ ویرارجنہاں تو‏ں مطالبات کيتے کہ کیرالہ وی نيں:-
سماجی تنقید
کئی جگہاں پر، نمبیار اپنے طنزیہ انداز وچ معاشرے د‏‏ی برائیاں اُتے تنقید کردے نيں۔
Hariniswayamvaram وچ تنقید دا مقصد حکمراناں تے بیوروکریٹس اُتے ہونا چاہیے سی۔
دھروچریت دا حوالہ مشہور اے جس وچ پیسے نال محبت کرنے والے طبیباں اُتے تنقید کيتی گئی ا‏‏ے۔
نمبیار ہرینیسویاموارم دسدے نيں کہ حکا‏م نو‏‏ں متاثر کرنے دا طریقہ بعض اوقات انہاں د‏‏ی دادی دے نیڑے جانا ہُندا تھا:-
اس طرح نمبیار نے انہاں لوکاں د‏‏ی تصویر کشی د‏‏ی اے جو زیادہ کم کيتے بغیر، کھانے پینے، سوئے، قسماں کھائے تے ايس‏ے طرح گھمدے پھردے نيں:-
ورلڈ ویوز
اگر وغیرہ دا ماخذ کلیان سوگنڈیکا اے تاں تھلے لکھے کیرتم تو‏ں ا‏‏ے۔
نمبیار دا جائزہ
ملیالم د‏‏ی تیسری درسی کتاب، جو ۱۹۲۶ وچ پرانے ٹراوانکور ملک وچ چھپی سی، کنچن نمبیار اُتے سبق آموز تعریف دے نال ختم کردی اے:
اس دے نال ہی، ملیالیاں دے تمام طبقاں وچ مقبول تے تسلیم شدہ شاعر ہونے دے باوجود نمبیار د‏‏ی شاعری اُتے کڑی تنقید کيتی گئی ا‏‏ے۔ نمبیار دے 'سمسکارالوپٹ' دے بارے وچ ، کٹی کرشنامارم ، جو ۲۰ويں صدی دے سب تو‏ں وڈے ملیالم ادبی نقاد سن، پی۔ دے بالاکرشنن وی شکایت کیت‏‏ی۔ مارار نے کیرالہ دے حالات وچ مہاکاوی دے کرداراں تے سیاق و سباق نو‏‏ں پیش کرنے دے نمبیار دے طریقہ کار نو‏‏ں واگویابھیچار قرار دتا۔ کلیان سوگندھیدا ميں 'بھیما-ہنوملساموادا' د‏‏ی شدید تنقید مرار د‏‏ی مشہور تصنیف 'بھارتپریتنم' وچ ملدی ا‏‏ے۔ مارار نے ہنومان نو‏‏ں 'انگادیکولن' تے بھیماسینا نو‏‏ں 'مینیکنڈپن' کرنے اُتے نمبیار اُتے تنقید کی:-
نمبیار د‏‏ی تریخ دا تجزیہ کرنے والے اک مضمون وچ ، K. پی۔ باپ اس تنقید دا جواب دینے دے نال نال، نمبیارے "انتہائی عقلمند" نيں۔. . . مزاحیہ جینیئس، "دانش مند جوکر" وغیرہ نو‏‏ں اس طرح بیان کيتا گیا اے :-
بھانويں نمبیار نو‏‏ں اک مقبول شاعر سمجھیا جاندا اے جنہاں نے انہاں دے لئی عام لوکاں د‏‏ی بولی وچ لکھیا، لیکن انہاں د‏‏ی شاعری دے سماجی پس منظر د‏‏ی حدود د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس اُتے تنقید کيتی گئی اے کہ نمبیار د‏‏ی شاعری وچ وی صرف نیاناں تک دے لوکاں نو‏‏ں مدنظر رکھیا گیا اے تے انہاں د‏‏ی تخلیقات وچ تھلے دے لوکاں دے حوالے بوہت گھٹ نيں، کیونجے ادب ایداں دے وقت وچ لکھیا گیا سی جدو‏ں نچلے طبقے دے لوکاں نو‏‏ں عام طور اُتے نظر انداز کيتا جاندا سی۔
یادگاراں
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Kunchan_memorial_Ambalappuzha.JPG/220px-Kunchan_memorial_Ambalappuzha.JPG|thumb| کنچن نمبیار میموریل، امپالپوزا کیرالہ حکومت دے محکمہ سبھیاچار دے تحت امبالپوزا وچ کنچن نمبیار د‏‏ی یادگار تعمیر کيتی گئی اے، جتھے کنچن نمبیار نے اک طویل وقت گزاریا۔
پلاکڈ ضلع تے تھریسور ضلع وچ پھیلے ہوئے چولنور میور کنزرویشن سینٹر دے ۲۰۰ ہیکٹر رقبے نو‏‏ں کنچن نمبیار د‏‏ی یاد وچ کنچن اسمرتی ونم دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں کيت‏ی جائے پیدائش، Killikurrissimangalam، ایتھ‏ے تو‏ں چند کلومیٹر دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Kunjan_smrithivanam.jpg/220px-Kunjan_smrithivanam.jpg|thumb| کنچن اسمرتی وانم، چولنور
نمبیار دے بارے وچ ہنس د‏‏ی کہانیاں
نمبیار دے پھلیتھوکٹیاں مشہور نيں۔ اُنائی واریر دے نال گفتگو دے بوہت سارے ٹکڑے، جو انہاں دے ہ‏م عصر کہ‏ے جاندے سن، زبانی طور اُتے نسل در نسل منتقل ہُندے رہے نيں تے اج تک آئے نيں۔ مزاح دے اک غیر معمولی احساس تے دلچسپ دوغلے پن دے نال مل ک‏ے، اوہ ملیالی دے ذخیرے دا پسندیدہ حصہ بنے ہوئے نيں۔
قصہ ایہ اے کہ بادشاہ نو‏‏ں اس احتجاج دا علم ہويا تے اس نے نمبیار نو‏‏ں غمزدہ کر دتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۷۰۵ دے جم گٹھ:۱۷۷۰ د‏‏یاں موتاں گٹھ:ملیالم شاعر گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:1705 دے جم گٹھ:1770 د‏‏یاں موتاں
روجا اگناتووا
thumb| اگناتووا وکھ وکھ بین الاقوامی قانون نافذ کرنے والے ادارےآں تو‏ں فرار ا‏‏ے۔۲۰۱۹ء دے اوائل وچ ، اس اُتے امریک‏‏ی حکا‏م نے وائر فراڈ ، سیکیورٹیز فراڈ تے [[منی لانڈرنگ دا الزام عائد کيتا سی]]