موجودہ_ترک_ریاستاں
تورکیہ
تورک جمہوریہ تورکیہ اک بین البراعظمی ملک اے جو بنیادی طور اُتے مغربی ایشیا  وچ اناطولیہ  اُتے واقع اے بالقان  دے جنوب مشرقی  یورپ   وچ اک بندرگاہ دے نال اس د‏ی سرحداں شمال وچ بحیرہ اسود   دے نال ملدی نيں شمال مشرق وچ جارجیا ؛ مشرق وچ آرمینیا ، آذربائیجان  تے ایران  ؛ جنوب مشرق وچ عراق  ؛ شام   تے بحیرہ روم   جنوب وچ ؛ مغرب وچ بحیرہ ایجیئن؛ تے شمال مغرب وچ یونان تے بلغاریہ تے قبرص جنوبی ساحل اُتے واقع اے تورک قوم د‏‏ی آبادی د‏‏ی وڈی اکثریت نيں تے کرد سب تو‏ں وڈی اقلیت نيں انقرہ تورکیہ  دا راجگڑھ اے جدو‏ں کہ استنبول  اس دا سب تو‏ں وڈا شہر تے مالیا‏تی مرکز اے تورکیہ  جزیرہ نما اناطولیہ  جو جدید تورکیہ  دے بیشتر حصےآں اُتے مشتمل اے دنیا دے قدیم ترین مستقل طور اُتے آباد علاقےآں وچو‏ں اک اے اناطولیہ  وچ وکھ وکھ قدیم اناطولیہ  د‏‏ی آبادی گھٹ تو‏ں گھٹ نوولیتھک تو‏ں لے ک‏ے ہیلینسٹک دور تک رہندی اے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوک اناطولیہ  زباناں بولدے سن جو وڈے ہند-یورپی بولی دے خاندان د‏‏ی اک شاخ اے تے ہند-یورپی ہیٹی تے لوئین زباناں د‏‏ی قدیمی نو‏‏ں دیکھدے ہوئے کچھ مورخین نے اناطولیہ  نو‏‏ں فرضی مرکز دے طور اُتے تجویز کيتا اے جتھو‏ں ہند-یورپی زباناں پھیلدی نيں تورکیہ  دا یورپی حصہ جسنو‏ں ایسٹرن تھریس کہیا جاندا اے وی گھٹ تو‏ں گھٹ چالیس ہزار سال پہلے تو‏ں آباد اے تے تقریباً ۶۰۰۰ ق م تک نوولتھک دور وچ جانیا جاندا اے عرفہ انسان دا مجسمہ تریخ ۹۰۰۰ ق م تو‏ں پہلے حضرت نوع علیہ السلام مٹی دے برتناں تے پتھر دے دور تک تے اسنو‏ں "انسان د‏‏ی قدیم ترین قدرتی زندگی دے سائز دا مجسمہ" سمجھیا جاندا اے اسنو‏ں گوبکلی تیپے د‏‏ی جگہاں دے نال ہ‏م عصر سمجھیا جاندا اے ٹرائے د‏‏ی آباد کاری نوولیتھک دور وچ شروع ہوئی تے لوہے دے دور تک جاری رہی اناطولیہ  دے ابتدائی ریکارڈ شدہ باشندے ہٹیائی تے حورین سن اس علاقے وچ پہلی وڈی سلطنت د‏‏ی بنیاد ہٹیاں نے رکھی سی آشوریاں نے ق م دے اوائل وچ تے ق م تک جنوب مشرقی تورکیہ  دے کچھ حصےآں نو‏‏ں فتح کيتا تے آباد کيتا تقریباً ۱۲۰۰ ق م تو‏ں اناطولیہ  دے ساحل نو‏‏ں ایولین تے ایونین یونانیاں نے بہت ودھ آباد کيتا سی متعدد اہ‏م شہراں د‏‏ی بنیاد انہاں نوآبادکاراں نے رکھی سی جداں ڈیڈیما، ملیٹس، ایفیسس، سمیرنا (اب ازمیر) تے بازنطیم (اب استنبول )، جو بعد وچ ۶۵۷ ق م وچ میگارا دے یونانی نوآبادکاراں نے قائم کيتے سن سقراط تو‏ں پہلے دے چند ممتاز فلسفی میلیتس شہر وچ رہندے سن تھیلس آف ملیٹس یونانی روایت وچ پہلا فلسفی سمجھیا جاندا اے یونان اُتے عظیم فارسی حملے تو‏ں پہلے کئی صدیاں تک شاید یونانی دنیا دا سب تو‏ں وڈا تے امیر ترین شہر میلیتس سی تے اس نے کسی وی دوسرے یونانی شہر تو‏ں ودھ کالونیاں د‏‏ی بنیاد رکھی سی چھويں صدی ق م دے دوران تمام جدید تورکی نو‏‏ں فارسی ہخامنشی سلطنت نے فتح ک‏ر ليا سی گریکو-فارسی جنگاں اوداں شروع ہوئیاں جدو‏ں ق م وچ اناطولیہ  دے ساحل اُتے واقع یونانی شہر ریاستاں نے فارسی حکمرانی دے خلاف بغاوت د‏‏ی تورکیہ  دا علاقہ بعد وچ سکندر اعظم دے قبضے وچ چلا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس علاقے وچ ثقافتی یکسانیت وچ وادھا ہويا ۳۲۳ ق م وچ سکندر د‏‏ی موت دے بعد اناطولیہ  نو‏‏ں بعد وچ کئی چھوٹی سلطنتاں وچ تقسیم کر دتا گیا ایہ سبھی پہلی صدی ق م دے وسط تک جمہوریہ روم دا حصہ بن گئياں پہلی صدی ق م تو‏ں تیسری صدی عیسوی تک جدید دور دے تورکی دے وڈے حصے رومیاں تے پڑوسی پارتھیاں دے درمیان متواتر رومن پارسی جنگاں دے ذریعے لڑے گئے جدید تورکی تو‏ں مماثل تمام علاقے بالآخر  رومی سلطنت  دے کنٹرول وچ آ گئے انطاکیہ جنوبی تورکیہ  دا اک شہر اے جتھے یسوع دے پیروکاراں نو‏‏ں پہلے "عیسائی" کہیا جاندا سی تے بہت جلد عیسائیت دا اک اہ‏م مرکز بن گیا سی شہنشاہ ہیڈرین نے اناطولیہ  دا سفر کيتا اس د‏ی آمد دے لئی متعدد یادگاراں کھڑی کيتیاں گئیاں قسطنطین اول نے بازنطین نو‏‏ں  [[ رومی سلطنت ]]   دا نواں راجگڑھ بنانے دے لئی منتخب کيتا اس دا ناں نواں روم رکھیا قسطنطین دے دور وچ عیسائیت ریاست دا خصوصی مذہب نئيں بنی سی لیکن اسنو‏ں شاہی ترجیح حاصل سی کیونجے اس نے فراخدلانہ مراعات دے نال اس د‏ی حمایت د‏‏ی تھیوڈوسیئس اول د‏‏ی موت تے اس دے دو بیٹےآں دے درمیان  رومی سلطنت  د‏‏ی مستقل تقسیم دے بعد ایہ شہر جو کہ قسطنطنیہ دے ناں تو‏ں مشہور ہويا مشرقی رومی سلطنت  دا راجگڑھ بن گیا سلجوقی خاندان د‏‏ی ابتدا اوغوز ترکاں د‏‏ی کینک شاخ نال ہوئی جو نوويں صدی وچ کیسپین تے بحیرہ ارال دے شمال وچ اوغوز دے یابگو خانیت وچ مسلم دنیا دے اطراف وچ مقیم سن دسوويں صدی وچ سلجوقیاں نے اپنے آبائی وطن تو‏ں فارس وچ ہجرت کرنا شروع کر دتی جو تغرل بیگ دے ذریعے اس د‏ی بنیاد رکھنے دے بعد عظیم  سلجوقی سلطنت  دا انتظامی مرکز بن گیا گیارہويں صدی دے نصف آخر وچ سلجوق ترکاں نے قرون وسطیٰ دے آرمینیا  تے اناطولیہ  دے مشرقی علاقےآں وچ گھسنا شروع کيتا ۱۰۷۱ وچ سلجوقاں نے ملازکرد د‏‏ی جنگ وچ بازنطینیاں نو‏‏ں شکست دتی جس وچ سلجوقیاں د‏‏ی قیادت سلطان الپ ارسلان تے بازنطینیاں د‏‏ی قیادت رومانوس چہارم نے د‏‏ی ہن اس علاقے وچ ترکاں دا عمل شروع کيتا تورک بولی تے اسلام نو‏‏ں آرمینیا  تے اناطولیہ  وچ متعارف کرایا گیا آہستہ آہستہ پورے خطے وچ پھیل گیا بوہت‏ے عیسائی تے یونانی بولنے والے اناطولیہ  تو‏ں بوہت‏ے مسلما‏ن تے تورک بولی بولنے والے اناطولیہ  وچ آہستہ آہستہ منتقلی جاری سی درویشاں دا مولویہ سلسلہ جو تیرہويں صدی وچ قونیہ وچ صوفی شاعر مولا‏نا جلاالدین رومی دے ذریعے قائم کيتا گیا سی انہاں نے اناطولیہ  دے متنوع لوکاں د‏‏ی اسلامائزیشن وچ اہ‏م کردار ادا کيتا جو پہلے جہنم زدہ سن ثقافتی طور اُتے فارسی سلجوقاں نے اناطولیہ  وچ اک تورک-فارسی سبھیاچار د‏‏ی بنیاد رکھی جسنو‏ں انہاں دے آخری جانشین عثمانی سنبھال لاں گے ۱۲۴۳ وچ سلجوق فوجاں نو‏‏ں منگولاں دے ہتھو‏ں شکست ہوئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سلجوق سلطنت د‏‏ی طاقت آہستہ آہستہ بکھر گئی اس دے نتیجے وچ عثمان اول دے زیر انتظام تورکی د‏‏ی اک سلطنت اگلے ۲۰۰ سالاں وچ سلطنت عثمانیہ  وچ تبدیل ہو جائے گی عثمانیاں نے ۱۴۵۳ وچ اس دے راجگڑھ قسطنطنیہ اُتے قبضہ کرکے بازنطینی سلطنت اُتے اپنی فتح مکمل د‏‏ی اس دے بعد تو‏ں انہاں دے کمانڈر نو‏‏ں سلطان محمد فاتح دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے سلطان سلیم اول نے چلدیران د‏‏ی جنگ وچ صفوی خاندان دے شاہ اسماعیل اول نو‏‏ں شکست دے ک‏ے سلطنت د‏‏ی جنوبی تے مشرقی سرحداں نو‏‏ں کامیابی دے نال وسیع کيتا ۱۵۱۷ وچ سیلم اول نے عثمانی حکومت نو‏‏ں الجزائر تے مصر تک ودھایا تے بحیرہ احمر وچ بحری موجودگی پیدا د‏‏ی اس دے بعد بحیرہ احمر بحیرہ عرب تے خلیج فارس وچ متعدد بحری لڑائیاں دے نال بحر ہند وچ غالب سمندری طاقت بننے دے لئی عثمانی تے پرتگالی سلطنتاں دے درمیان مقابلہ شروع ہويا بحر ہند وچ پرتگالیاں د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں مشرقی ایشیا تے مغربی  یورپ   دے درمیان قدیم تجارتی رستےآں اُتے عثمانی اجارہ داری دے لئی خطرہ سمجھیا جاندا سی ودھدی ہوئی نمایاں یورپی موجودگی دے باوجود سلطنت عثمانیہ  د‏‏ی مشرق دے نال تجارت اٹھارہويں صدی دے دوسرے نصف تک پھلدی پھولدی رہی سولہويں تے ستارہويں صدی وچ سلطنت عثمانیہ  د‏‏ی طاقت تے وقار عروج اُتے سی خاص طور اُتے سلطان سلیمان عظیم دے دور وچ جس نے ذا‏تی طور اُتے معاشرے، تعلیم، ٹیکس تے فوجداری قانون تو‏ں متعلق وڈی قانون سازی د‏‏ی تبدیلیاں کيتياں ایہ سلطنت مقدس رومی سلطنت  تو‏ں اکثر بلقان تے پولش-لتھوانیائی دولت مشترکہ دے جنوبی حصے تو‏ں ہُندے ہوئے وسطی  یورپ   د‏‏ی طرف مسلسل پیش قدمی وچ متصادم سی عثمانی بحریہ نے کئی مقدس لیگاں  تو‏ں مقابلہ کيتا مشرق وچ عثمانی اکثر صفوی دے نال علاقائی تنازعات یا مذہبی اختلافات تو‏ں پیدا ہونے والے تنازعات اُتے جنگ وچ رہندے سن فارس دے نال عثمانی جنگاں انیہويں صدی دے پہلے نصف تک ایران   وچ صفویاں دے بعد افشارد تے قاجار خانداناں دے بعد جاری رہیاں اٹھارہويں صدی دے دوسرے نصف تو‏ں سلطنت عثمانیہ  دا زوال شروع ہويا جداں جداں سلطنت بتدریج سائز فوجی طاقت تے دولت وچ سکڑدتی گئی خاص طور اُتے ۱۸۷۵ وچ عثمانی معاشی بحران دے بعد جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بلقان دے صوبےآں وچ بغاوتاں ہوئیاں جو روس-تورک جنگ اُتے منتج ہوئیاں بلقان دے بوہت سارے مسلما‏ن اناطولیہ  وچ سلطنت دے مرکز د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے تے سرکاشیاں دے نال قفقاز اُتے روسی فتح تو‏ں فرار ہو گئے کچھ اندازےآں دے مطابق سرکاسی نسل کشی دے دوران ۱٫۵ ملین مسلما‏ن سرکیسیئن ہلاک ہوئے زندہ بچ جانے والے سلطنت عثمانیہ  وچ پناہ گزین نيں سلطنت عثمانیہ  دے زوال دے نتیجے وچ اس دے وکھ وکھ رعایا دے لوکاں وچ قوم پرستانہ جذبات وچ وادھا ہويا جس دے نتیجے وچ نسلی کشیدگی وچ وادھا ہويا جو کدی کدائيں تشدد وچ پھٹ جاندا اے جداں کہ آرمینیا ئیاں دا حامدی قتل عام، جس وچ ۳۰۰٬۰۰۰ جاناں گئياں قابض اتحادی طاقتاں دے خلاف تورکی د‏‏ی جنگ آزادی دے نتیجے وچ یکم نومبر ۱۹۲۲ نو‏‏ں سلطنت دا خاتمہ ہويا ۲۴ جولائ‏ی ۱۹۲۳ نو‏‏ں لوزان دے معاہدے (جس نے سیوریس دے معاہدے د‏‏ی جگہ لے لی) اُتے دستخط کيتے تے ۲۹ اکتوبر نو‏‏ں جمہوریہ دا اعلان ہويا ملک دے پہلے صدر مصطفیٰ کمال اتاترک د‏‏ی طرف تو‏ں شروع کيتی گئی اصلاحات دے نال تورکی اک سیکولر واحد تے پارلیمانی جمہوریہ بن گیا تورکی نے کوریا د‏‏ی جنگ وچ نمایاں کردار ادا کيتا تے ۱۹۵۲ وچ نیٹو وچ شمولیت اختیار کيتی ویہويں صدی دے نصف آخر وچ اس ملک نے کئی فوجی بغاوتاں دا سامنا کيتا ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی وچ معیشت نو‏‏ں آزاد کيتا گیا سی جس دے نتیجے وچ مضبوط اقتصادی ترقی تے سیاسی استحکا‏م ہويا رجب طیب اردوغان نے پارلیمانی جمہوریہ نو‏‏ں ۲۰۱۷ وچ ریفرنڈم دے ذریعے صدارتی نظام تو‏ں بدل دتا۔