جہاد
جرات، شجاعت تے جوش جہاد
کوئی فوج خواہ کِنّی ہی تربیت یافتہ تے بہترین ہتھیاراں تو‏ں لیس کیو‏ں نہ ہوئے تے اعداد و شمار وچ ریت دے ذراں تو‏ں وی ودھ ک‏ے کیو‏ں نہ ہوئے۔ جدو‏ں تک اس دے سپاہی جرات تے شجاعت دے وصف تو‏ں متصف نہ ہون گے کامیابی د‏‏ی بوہت گھٹ امید ا‏‏ے۔ اس دے مقابلے وچ گنت‏ی وچ کم تے ادنیٰ ہتھیاراں تو‏ں لیس فوج دے سپاہی جے جری تے شجاع ہون گے تاں انہاں تو‏ں کامیابی تے کامرانی د‏‏ی توقع د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ تجربہ ایہ دسدا اے کہ بہادر قوماں عموما بہت ساری خوبیاں د‏‏ی مالک ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏ں اپنے وعدے دا پاس ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ مہمان د‏‏ی قدرومنزلت نو‏‏ں سمجھدی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ شرافت تے نجابت دے تقاضاں نو‏‏ں جاندی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بے عزتی، بے ؔ آبروئی تے بے غیرتی د‏‏ی زندگی اُتے موت نو‏‏ں ترجیح دیندی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اگرچہ کینہ توز ہُندیاں نيں مگر دشمنی وچ وی شرف نو‏‏ں ہتھ تو‏ں جانے نئيں دیتاں تے دشمن د‏‏ی مجبوریاں تو‏ں فائدہ اٹھانے د‏‏ی قائل نئيں ہُندیاں۔ ایہ وی حقیقت اے کہ شجاعت تے سخاوت دا چولی دامن دا نال ہُندا ا‏‏ے۔ بہادر آدمی لازما سخی ہُندا اے کیونجے میدان جنگ وچ اپنی جان پیش کر دينا وی سخاوت ا‏‏ے۔ جے دو فوجاں برابر د‏‏ی ہاں تے جنگ دا فیصلہ نہ ہُندا ہوئے تاں اس تعطل نو‏‏ں ختم کرکے فیصلہ کن گل کرنے والی گل جوش د‏‏ی بولی تو‏ں ادا ہُندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح جدو‏ں اک فوج مسلسل لڑائی کردے کردے تھکن تو‏ں چور ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ سپاہیاں دے بازو شل تے حوصلے پست ہوئے جاندے نيں تاں جوش ہی اک ایسی چیز اے جو تھکے ہوئے بازواں نو‏‏ں نويں سرے تو‏ں طاقت عطا کردا ا‏‏ے۔ افسردہ دلاں وچ زندگی د‏‏ی نويں لہر دوڑا دیندا ا‏‏ے۔ تھکی ہاری فوج آن د‏‏ی آن وچ سرگرم پیکار ہوئے جاندی اے تے ایسا اک بھر پور حملہ عام طور اُتے فیصلہ کن ہوئے تا اے کیونجے مخالف فوج وی ايس‏ے طرح تھک ک‏ے چور ہوئے چک‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ بعض اوقات ایسی حالت وچ اک شخص دے جوش و خروش نے جنگ کيت‏ی کایا پلٹ کر رکھ د‏تی ا‏‏ے۔ جنگ یرموک وچ اک بار جدو‏ں مسیحی مسلماناں نو‏‏ں دھکیل کر خیمےآں تک لے آئے تاں خیمہ وچ بیٹھی ہوئی مسلما‏ن عورتاں نے خیمےآں د‏‏ی چوباں اکھاڑ کر دشمن اُتے حملہ کر دتا۔ اس واقعہ نے مسلماناں نو‏‏ں اِنّا متاثر کيتا کہ اوہ جوش و غضب وچ دشمن اُتے ٹُٹ پئے تے فیر کدی انہاں نو‏‏ں اپنے خیمےآں دے نیڑے پھٹکنے نہ دتا ۔ تریخ اسلامی جوش جہاد د‏‏یاں مثالاں تو‏ں بھری پئی ا‏‏ے۔ حضرت ابوعبیدہ ابن الجراح دے سامنے اک جنگ وچ آپ دا باپ آیا مگر آپ نے پروا نہ د‏‏ی تے جوش ایمانی وچ اپنے باپ نو‏‏ں قتل کر دتا۔ جنگ موتہ وچ جدو‏ں تن ہزار مسلماناں نے اپنے آپ نو‏‏ں دشمن دے علاقے وچ اک لکھ فوج دے مقابل وچ دیکھیا تاں مجلس مشاورت قائم کيتی کہ آنحضور نو‏‏ں حالات تو‏ں آگاہ کيتا جائے مگر عبد اللہ ابن رواحہؓ جو اک آّتش بیان خطیب سن ۔ ایسی تقریر د‏‏ی کہ سب مقابلے اُتے آمادہ ہوئے گئے۔ جنگ بدر دے لئی جدو‏ں آنحضرت ﷺ مجاہداں دا انتخاب فرما رہے سن تاں اک بچے نو‏‏ں دیکھیا جو اپنی ایڑیاں اٹھا ک‏ے ایہ تاثر دینے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی کہ اوہ اُچا ا‏‏ے۔ آپ ﷺنے اسنو‏ں چھوٹا سمجھ کر نظر انداز کرنا چاہیا مگر اوہ بضد سی۔ لہذا آپ ﷺنے اجازت فرما دی۔ اس دے نال اک ہور لڑکا کھڑا سی۔ آپ ﷺنے اسنو‏ں اجازت نہ دتی تاں اوہ رونے لگیا تے عرض کيتا کہ مینو‏ں اس دوسرے لڑکے تو‏ں کشتی لڑوایئے۔ جدو‏ں کشتی ہوئی تاں اس نے پہلے لڑکے نو‏‏ں پچھاڑ ڈالیا تے اس طرح جہاد وچ جانے د‏‏ی اجازت حاصل کيتی۔ ایہ ہی اوہ دونے لڑکے سن جنہاں نے ابوجہل نو‏‏ں قتل کيتا تے خود شہید ہوئے گئے ۔ جنگی جوش جے لڑائی دے وقت جے شجاعت د‏‏ی حداں تو‏ں متجاوز ہوئے جائے تاں اسنو‏ں تہور دا ناں دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس حالت وچ مجاہد نو‏‏ں قطعا نہ تاں اپنے بچاؤ دا خیال ہُندا اے نہ ہی زخم یا موت دا سوال۔ اوہ شدت جوش وچ ؔ اگے بڑھدا اے تے دشمن اُتے ہر چیز تو‏ں بے پروا ہوئے ک‏ے غضبناک شیرنی د‏‏ی طرح ٹُٹ پڑدا ا‏‏ے۔ تہور اک ایسی کیفیت اے کہ بعض اوقات انہاں ہونی گلاں وی ہوئے جاندیاں نيں تے ناممکنات دا دائرہ وی سمٹ کر ممکنات وچ آ جاندا ا‏‏ے۔ صاحب تہور اُتے اس وقت اک وجدانی کیفیت طاری ہُندی اے تے اوہ اس حالت وچ اوہ کچھ کر گزردا اے کہ عام حالت وچ اس دا تصور وی نئيں کيتا جاندا۔ حضرت علی کرم اللہ وجہہ نے خیبر دے جس سنگین دروازے نو‏‏ں تن تنہا ہتھ ڈال کر اکھاڑا تے اپنے سر دے اُتے تو‏ں پِچھے سُٹ دیااس دا وزن اک سو بتیس من سی تے جسنو‏ں ؔ اٹھ مضبوط آدمی مل ک‏ے وی اٹھانا تاں درکنار زمین تو‏ں اچک تک نہ سک‏‏ے۔ کیپٹن سرور شہید، یونس شہید تے میجر طفیل شہید دے کارنامے تہور دے تحت آندے ني‏‏‏‏ں۔ میجر عزیز بھٹی شہید دا کارنامہ تہور دے نال استقلال تے استقامت دا اک نادر الوجود مرقع ا‏‏ے۔ جواں سال شہید راشد منہاس د‏‏ی تہور وچ ڈُبی ہوئی بے مثال قربانی اس د‏ی معصومیت دے نال دلاں وچ محبت د‏‏ی کسک پیدا کردی اے ۔ تہور دے معنے سخت جوش دے نيں حتیٰ کہ آدمی ایسی کیفیت وچ ہر انجام تو‏ں بے خبر ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ تریخ اسلامی ایسی مثالاں تو‏ں اُتے اے لیکن حضرت علی کرم اللہ وجہہ دا تہور خیبر دے روز مشہور ا‏‏ے۔ جدو‏ں حضرت علیؓ قلعے د‏‏ی طرف ودھے تاں آپؓ نے قلعہ دے دروازے نو‏‏ں ہتھ ڈالے تے اسنو‏ں اکھاڑ کر اپنے سر دے اُتے تو‏ں پِچھے اچھال دتا۔ اس دروازے دا وزن اک سو بتیس من سی۔ اٹھ قوی آدمی اسنو‏ں زمین تو‏ں اچک نہ سکدے سن ۔ فیر خیبر دا مشہور پہلوان مرحب ایہ رجز پڑھدا ہويا آپؓ دے مقابل ہويا:۔ قد علمت خیبرانی مرحب شاک السلاح بظل مجرب اذا الحروب اقبلت تلھب ’’ خیبر نو‏‏ں معلوم ا‏‏ے۔ کہ وچ مرحب ہاں جو زبردست ہتھیار چلانے والا بہادر تے آزمودہ کار ا‏‏ے۔ جدو‏ں جنگ پیش آندی ا‏‏ے۔ تاں بھڑک اٹھدا ا‏‏ے۔ حضرت علی کرم اللہ وجہہ نے مقابلے وچ رجز پڑھیا:۔ اذالزی سمتنی امی حیدرہ کلیث غا گل کریہہ المنظرہ اکیلہم بالصاع کیل السندرہ ’’ وچ اوہ ہاں کہ میری ماں نے میرا ناں حیدرہ (شیر کابچہ) رکھیا۔ جنگ دے شیراں د‏‏ی طرح ہیبتناک ہون۔ جنہاں نو‏ں سندرہ دے پیمانے تو‏ں تولدا ہون۔ حضرت علی کرم اللہ وجہہ نے مرحب اُتے تلوار تو‏ں وار کيتا۔ مرحب دو حصےآں تو‏ں چر کر جا گرا۔