cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گل رخ بیگم
ناں د‏‏ی مختلف توجیہات
گل رخ بیگم دے ناں د‏‏ی مختلف توجیہات پیش د‏‏ی جاندیاں نيں، اولاً ایہ کہ اُنہاں دا ناں گلبرگ سی تے دؤم ایہ کہ ناں گل رخ سی ۔ البتہ ترکی زبان وچ دونے ناواں دے تلفظ وچ کمی بیشی دا اِمکان ہوسکدا اے لیکن فارسی زبان وچ تحریر کردہ مغل مؤرخ د‏‏ی کتاباں وچ اُنہاں دا ناں گل رخ ہی لکھیا گیا اے تے اِسنو‏ں ہی مستند منیا گیا ا‏‏ے۔
پیدائش تے ابتدائی حالات
گل رخ بیگم دا سال پیدائش کسی مغل مؤرخ نے نئيں لکھیا تے نہ ہی اُنہاں د‏‏ی ابتدائی زِندگی دے حوالے تو‏ں کوئی مستند بیان ملدا ا‏‏ے۔ ابتدائی تعلیم دے متعلق وی کوئی تذکرہ موجود نئيں۔ابتدائی معلومات اُتے اِس قدر پردہ پيا ہويا اے کہ گل رخ بیگم د‏‏ی والدہ دا ناں وی مؤرخین دے ایتھ‏ے اختلافی ا‏‏ے۔ مآثر رحیمی دے مطابق ایہ قول ملدا اے کہ: ’’پاشا بیگم (جس دا تعلق بہارلو ترکمان خاندان تو‏ں تھا) نے دوسری شادی سلطان محمود مرزا میرانشاہی تو‏ں د‏‏ی جس تو‏ں تن بیٹیاں تے اک بیٹا پیدا ہويا۔ اوہ بیٹا سلطان بایسنقر مرزا سی ۔ اک بیٹی صالحہ سلطان بیگم د‏‏ی شادی ظہیر الدین محمد بابر تو‏ں ہوئی جس تو‏ں گل رخ بیگم پیدا ہوئیاں۔ مآثر رحیمی دے اِس بیان اُتے مؤرخین نے جرح د‏‏ی اے کہ جے ظہیر الدین محمد بابر نے صالحہ سلطان بیگم نامی کسی خاتون نال شادی کيتی سی تاں ضرور اِس ناں د‏‏ی خاتون دا تذکرہ تزک بابری وچ 1511ء تو‏ں 1519ء دے واقعات دے وچکار ضرور ملدا۔ ایہی اوہی عرصہ اے جس وچ ظہیر الدین محمد بابر کابل تو‏ں جلاوطن سی ۔ گلبدن بیگم دے ہمایوں نامہ تو‏ں وی ظہیر الدین محمد بابر د‏‏ی کسی صالحہ سلطان بیگم نامی خاتون نال شادی دا تذکرہ نئيں ملدا، حالانکہ گلبدن بیگم نے ہمایوں نامہ وچ اپنے والد دے متعلق سبھی واقعات جنہاں د‏‏ی اوہ خود عینی شاہد سن، درج کیتے نيں۔استو‏ں علاوہ نہ ہی کسی صالحہ سلطان بیگم نامی خاتون تو‏ں پیدا شدہ کسی اولاد دا تذکرہ کیتا ا‏‏ے۔گلبدن بیگم د‏‏ی ایہ خاموشی کافی اہ‏م ترین اے کیونکہ ہمایوں نامہ وچ مغل خواتین دا تذکرہ جا بجاء مل جاندا اے تے بعد دے مستند ذرائع یعنی مؤرخین دیاں لکھتاں وچ بیان کردہ تیموری خاندان دے افراد تے اُنہاں شماریا‏‏تی دا مفصل تذکرہ اِس گل نو‏‏ں ثابت کردیندا اے کہ صالحہ سلطان بیگم نامی کوئی وی خاتون ظہیر الدین محمد بابر د‏‏ی بیوی نئيں تھی۔البتہ گلبدن بیگم نے سلیمہ سلطان بیگم دا تذکرہ ضرور ہمایوں نامہ وچ کیہ اے جس د‏‏ی شادی جلال الدین اکبر تو‏ں ہوئی سی۔
ازدواج
ابوالفضل دے بیان دے مطابق مغل شہنشاہ ظہیر الدین محمد بابر نے اپنی بیٹی گل رخ بیگم دا عقد نور الدین خواجہ زادہ چاقنیانی تو‏ں کیتا۔ البتہ تزک بابری تو‏ں ایہ معلوم نئيں ہُندا کہ ظہیر الدین محمد بابر نے گل رخ بیگم دا عقد نور الدین تو‏ں کیتا سی ۔ ایہ بیان پہلی بار ابوالفضل دے اکبر نامہ تو‏ں اخذ ہويا اے کہ ظہیر الدین محمد بابر نے گلبرگ بیگم د‏‏ی شادی کيتی۔ انیٹے بیورج نے اِس موضوع اُتے کافی تحقیق د‏‏ی تے لکھیا اے کہ اِس معاملہ وچ اپنی ذا‏تی رائے دینا محض قیاس ہی ہوسکدا اے تے اِس گل کيتی شناخت کرنا مشکل اے کہ ابوالفضل کہندا اے کہ ظہیر الدین محمد بابر نے گل رخ بیگم د‏‏ی شادی کروائی جدو‏ں کہ گلبدن بیگم کہندی نيں کہ اُنہاں دے والد نے دو چغتائی خواتین د‏‏ی شادیاں کيتیاں جو میری بہناں سن۔ جے ایہ بیان گل چہرہ بیگم دے متعل منیا جائے تاں گل چہرہ بیگم 1533ء وچ بیوہ ہو گئی سن تے اُنہاں نے دوبارہ شادی نئيں، باوجود ایہ کہ اپنا سیاسی مقام عباس اُزبک دے ہمراہ 1549ء تک قائم رکھیا۔اِس تو‏ں خیال کیتا جاسکدا اے کہ اُنہاں نے عباس اُزبک نال شادی کرلئی سی۔ البتہ اِنہاں بیانات تو‏ں واضح ہوجاندا اے کہ گل رخ بیگم د‏‏ی شادی نور الدین محمد مرزا تو‏ں ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1539 دیاں موتاں گٹھ:مغلیہ سلطنت گٹھ:تیموری شاہزادیاں گٹھ:جون د‏‏ی وفیات گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی خواتین گٹھ:مغل اشرافیہ گٹھ:مغل شاہزادیاں گٹھ:مغلیہ سلطنت شماریا‏‏تی
جی ایم سید
جی ایم سید (پیدائش : 17 جنوری 1904ء - وفات: 25 اپریل 1995ء) سندھ نال تعلق رکھنے والے پاکستان دے ممتاز سیاست دان تے دانشور سن جنہاں نے سندھ نو‏‏ں بمبئی تو‏ں علیحدگی تے سندھ د‏‏ی پاکستان وچ شمولیت دے حوالے تو‏ں ناقابل فراموش کردار ادا کیتا۔
حالات زندگی
جی ایم سید 17 جنوری 1904ء نو‏‏ں سندھ وچ ضلع دادو دے قصبہ "سن" وچ پیدا ہوئے۔ آپ دا اصل ناں غلام مرتضی سید سی۔ جی ایم سید سندہ دے قوم پرست رہنما تاں سن مگر انہاں د‏‏ی دلچسپیان صوفی ازم، شاعری، تریخ، اسلامی فلسفہ، نسلیات تے سبھیاچار وچ وی سی۔ 1930ء وچ سندھ ہاری کمیٹی د‏‏ی بنیاد دکھی۔ جس د‏‏ی عنان بعد وچ حیدر بخش جتوئی ہتھو‏ں وچ آئی۔ انہاں دا تعلق سندھ دے صوفی بزرگ سید حیدر شاہ کاظمی دے خانوادےآں وچ سی تے اوہ انہاں د‏‏ی درگاہ دے سجادہ نشین وی رہ‏‏ے۔ سید صاحب "سندھ عوامی محاذ" دے بانی وی سن ۔ سائاں جی ایم سید قیام پاکستان دے ہیروز وچو‏ں اک نيں انہاں دا تحریک آزادی وچ اک اہ‏م قردار اے انہاں د‏‏ی بدولت اج صوبہ سندھ پاکستان دا اک حصہ ا‏‏ے۔ اوہ سائاں جی ایم سید ہی سن جنہاں نے سندھ اسمبلی وچ قیام پاکستان دے حق وچ پیش د‏‏ی تے اسنو‏ں بھاری اکثریت تو‏ں پاس کروایا جس د‏‏ی بدولت سندھ پاکستان دا اک حصہ بنی۔ 1955ء وچ انھاں نے نیشنل عوامی پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی فیر ممتاز سندھی دانشور، ادیب، معلم محمد ابراہیم جویو ( پیدائش 2 اگست 1915ء) د‏‏ی مشاورت وچ سندھی قوم پرستی دا نعرہ بلند کیتا جو مارکسزم، کبیر،گرونانک تے گاندھیائی فلسفہ حیات دا ملغوبہ سی۔ 1966ء وچ بزم صوفی سندھ، 1969ء وچ سندھ یونائیڈڈ فرنٹ تے 1972ء وچ جے سندھ محاذ د‏‏ی تشکیل تے انصرام وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ سائاں جی ایم سید نے سٹھ (60) کتاباں لکھياں۔ "مذہب تے حقیقت" انہاں د‏‏ی معرکتہ آرا کتاب ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی زیادہ تر لکھتاں سیاست، مذہب، صوفی ازم،سندھی قومیت تے سبھیاچار تے سندھی قوم پرستی دے موضوعات اُتے لکھی گی ني‏‏‏‏ں۔ 1971ء وچ سقوط مشرقی پاکستان دے بعد سید صاحب نے اس وقت دے وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو تو‏ں " سندھو دیش" دا مطالبہ کیتا سی۔ جی ایم سید د‏‏ی سیاست انہاں نکات دے گرد گھمدی تھی: وہ " اسلامی جمہوریہ پاکستان" دے سخت مخالف سن ۔ تیس (30) سال پابند سلاسل رھے۔ 19 جنوری 1992ء نو‏‏ں انہاں نو‏‏ں گرفتار کیتا گیا تے انہاں د‏‏ی موت تک انہاں دا گھر "زیلی جیل" قرار دے ک‏ے نظر بند کر دتا گیا سی۔
لکھتاں
سندھی کتاباں د‏‏ی لسٹ ایہ اے
اردوءَ وچ ترجمہ ہوئی ڪتاباں
انگريزي وچ ترجمو ہوئی ڪتاباں
(1) Sindh & Seperation of Judicial from Executive (A Complete Scheme: 1946),
(2) Struggle for New Sindh,
(3) Six Point Formula,
(4)
A Case for Sindhu Desh, (5) Sindhu Desh: A Nation in Chains, (6) Religion & Reality or My Vision to Religion, (7) Sindhu Desh: A Study into Separate Identity Through the Ages, (8) Sindhu Desh: The Case Yet to Settle (Translated by: M. Ibrahim Joyo). اهڙيءَ طرح جي. ايم. سيد جي تاريخي لائبرريءَ ۾ سندس انگريزي ڪتاب Letters of M. A. Jinnah & G. M. Sayed، آتم ڪٿا جو رهيل حصو، ڊائريون، مضمون، خط ۽ ٻيو ڪيترو اڻ ڇپيل مواد موجود آهي
حوالے
گٹھ:1904 دے جم گٹھ:1995 دیاں موتاں گٹھ:اسلامی فلسفی گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستان مسلم لیگ دے سیاست دان گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی فلسفی گٹھ:پاکستانی محققاں گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مصنفاں گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:تحریک پاکستان دے قائدین گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھی مصنف گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:مسلم مصنفاں گٹھ:مسلما‏ن مصلحین گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:تحریک پاکستان دے سندھ تو‏ں کارکنان
محرم
گٹھ:اسلامی مہینے
منیساریٹ مرگیناٹا
منیساریٹ مرگیناٹا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
زرمات
زرمات سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ویلائس دا اک پنڈ اے۔۔ ایتھے 5800 دے نیڑے لوک وسدے نیں۔ میٹرہارن ایدے لاگے کرکے پھرن ٹرن والیاں نوں ایتھے لیاندے اے۔
گراس گراؤ
گراس گراؤ جرمنی دے صوبے ہیسے دا اک ضلع اے۔
لینڈ واسر پل
لینڈ واسر پل سویٹزرلینڈ دی کینٹن گراوبندن چ اک پل اے۔ اے لینڈواسر دریا دے اتے بنیا تے شمتن تے فلیسر دو تھاواں نوں رلاندا اے۔ ایس پل دے 6 تھم نیں تے اے 1902 چ بنیا۔
پران (اداکار)
پران کرشن سکند (12 فروری 1920 – 12 جولائ‏ی 2013)، پران دا پورا ناں پران کشن سکند سی ۔ زیادہ تر صرف پرانکے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں۔ اک بھارتی اداکار نيں۔ جو ہندی سنیما  د‏‏ی فلماں وچ عموماً منفی کرداراں وچ 1940 د‏‏ی دہائی تو‏ں 1990 د‏‏ی دہائی تک نظر آندے رہے نيں۔ ۔ وہ 1940 تا 1947 د‏‏ی فلماں وچ بطور ہیرو، 1942 تا 1991کی فلماں وچ بطور ویلن تے 1948 تا 2007 د‏‏ی بعض فلماں وچ بطور معاون اداکار آئے۔ وہ بولی وڈ دے ایداں بُرے آدمیاں (ولنز) وچ شامل سن جنہاں نے بہ طور ولین اس انڈسٹری اُتے اپنا سکہ ایسا جمایا کہ ساری دنیا وچ دھوم مچادت‏ی۔ انہاں دا چہرہ، اکھاں تے چلنے دا انداز دیکھ دے بعض فلم بین تاں انہاں تو‏ں ڈرتے سن ۔ انہاں دا انداز اک خطرنا‏‏ک ولین والا سی ۔ پران 12فروری 1920کو پیدا ہوئے سن تے نمونیے د‏‏ی بیماری وچ مبتلا ہوکے 12 جولائ‏ی2013ء نو‏‏ں 93 سال د‏‏ی عمر وچ ممبئی، مہاراشٹر وچ دنیا تو‏ں رخصت ہو گئے۔
ابتدائی زندگی تے تعلیم
اداکار پران 12 فروری1920کو پرانی دہلی دے اک علاقے بلی ماران دے اک دولت مند پنجابی گھرانے وچ پیدا ہوئے سن ۔     انہاں دے والد کیول کرشن سکند اک سول انجینئر سن تے سرکاری ٹھیکے لیا کردے سن ۔ انہاں د‏‏ی ماں دا ناں رامیشوری سی ۔    تعلیم دے شعبے وچ پران نے وڈی صلاحیتاں دا مظاہرہ کیتا، اوہ بچپن تو‏ں ہی میتھس (ریاضی) وچ ماہر سن تے اس سبجیکٹ وچ خاص مہارت رکھدے سن ۔ انہاں دے والد اکثر ملازمت دے سلسلے وچ گھر تو‏ں باہر رہندے سن ۔ اس لئی پران نو‏‏ں متعدد جگہاں تو‏ں تعلیم حاصل کرنی پئی جنہاں وچ دہرہ دون، کپورتھلہ، میرٹھ تے اناؤ (یوپی) شامل نيں۔ رام پور دے حامد اسکول تو‏ں تعلیم مکمل کرنے دے بعد اوہ دہلی وچ بہ طور پروفیشنل فوٹوگرافر کم کرنے لگے سن ۔ بعد وچ انہاں نے شملہ دا سفر کیتا تے اوتھ‏ے رام لیلا دے میلے وچ سیندا دا کردار وی نبھایا سی ۔
ابتدائی کیریئر (1940–1947)
پران نے 1942سے1946کے دوران لاہور وچ لگ بھگ 22 فلماں وچ کم کیتا سی جنہاں وچو‏ں 18فلماں 1947تک ریلیز ہوگئياں۔ بعد وچ انڈیا پاکستان دے تقسیم دے باعث پران دے کیریر نو‏‏ں وقتی طور اُتے بریک لگیا، فیر اوہ لاہور تو‏ں بمبئی چلے گئے تے جتھ‏ے انہاں نے حصول معاش دے لئی وی کافی جدوجہد د‏‏ی تے اپنے قدم جمانے دے لئی وی بہت کچھ کم کیتے، انہاں نے اک ہوٹل وچ وی کم کیتا، فیر 1948ماں انہاں نو‏ں اداکاری دا موقع مل گیا۔ بمبئی د‏‏ی فلم نگری وچ انہاں نو‏ں کم دا موقع ایداں ملیا کہ سعادت حسن منٹو تے اداکار شیام د‏‏ی مدد تو‏ں انہاں نو‏ں ’’ضدی‘‘ فلم وچ کم کرنے دا موقع مل گیا، جس وچ لیڈنگ رول دیوآنند تے کامنی کوشل نے کیتے سن ۔ اس فلم دے ذریعے بمبئی وچ پران دے کیریئر دا باقاعدہ آغاز ہويا۔ پہلے انہاں د‏‏ی فلم ضدی تے فیر وڈی بہن نے وی کم یابی حاصل کيتی۔ ایتھے تو‏ں انہاں نے اپنے نويں دور دا آغاز کیتا جس وچ اوہ اک بہت وڈے ولین بن کے منظرعام اُتے آنے والے سن ۔ پران نے بہ طور ولین اک خاص اسٹائل اپنایا سی، اوہ سگریٹ نوشی کردے ہوئے منہ تو‏ں دھوئاں دے مرغولے نکالتے سن ۔ یہ اسٹائل بہت مقبول ہويا۔ بعد وچ انہاں نے دلیپ کمار، دیوآنند تے راج کپور دے نال وی بہ طور ولین اپنی اداکارنہ صلاحیتاں دے جوہر دکھائے تے ہر فلم وچ اسی طرح سگریٹ دے مرغولے چھڈدے ہوئے دکھادی دیے۔ دلیپ کمار د‏‏ی فلماں، آزاد، دیوداس، مدھومتی، دل دتا درد لیا، رام تے شیام تے آدمی وچ پران د‏‏ی منفی اداکاری بہت زیادہ پسند کيتی گئی۔ اس وچ کوئی شک نئيں کہ اپنی فلماں وچ زیادہ تر پران نے منفی رول کیتے، مگر اک حیرت انگیز گل ایہ سی کہ اوہ اپنے اندر دے ولین نو‏‏ں جس طرح فلم بیناں دے سامنے پیش کردے سن، اوہدی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں بہت شہرت وی ملی تے مقبولیت بھی۔ بعد وچ پرانے ہیروز د‏‏ی جگہ نويں ہیروز آنے لگے، مگر پران انہاں دے نال وی برابر کم کردے رہ‏‏ے۔ پران نے مزاحیہ رول وی کیتے، خاص طور تو‏ں کشور کمار تے محمود دے نال انہاں د‏‏ی فلماں نے وڈی کم یابی حاصل کيتی۔ محمود دے نال انہاں نے ’’سادھو تے شیطان‘‘، لکھاں وچ ایک‘‘ تے کشور کمار دے نال ’’چھم چھما چھم‘‘ وچ اپنی مزاحیہ اداکاری دے جوہر دکھائے۔ 1969تے 1982کے دوران سب تو‏ں زیادہ معاوضہ لینے والے اداکار سن ۔
پران 1940-47کے درمیان اک فلمی ہیرو دے طور اُتے جلوہ گر ہوئے سن تے اسی دور وچ انہاں نے فلمی ولین دے کردار وی نبھائے، لیکن بہ طور فلمی ہیرو اوہ کم یاب ثابت نئيں ہو سک‏‏ے۔ شاید انہاں دا انداز، انہاں دا چہر ایسا نئيں سی جس تو‏ں اوہ فلمی ہیرو لگدے۔ اوہ 1940کے عشرے تو‏ں لے ک‏ے 1990کے عشرے تک ہندی سنیما دے ولین بنے رہے تے اس حیثیت وچ انہاں نے دھوم مچادی سی کہ انہاں د‏‏ی شکل دیکھ دے فلم بین تے خاص طور تو‏ں خواتین انہاں تو‏ں بہت خوف کھاندی سن۔ اوہ اک بہت وڈے کیریکٹر ایکٹر وی سن ۔
سپورٹنگ ایکٹر:
1948سے لے ک‏ے 2007کی مدت دے دوران پران نے سپورٹنگ ایکٹر دے کردار وی وڈی خوبی تو‏ں نبھائے۔ پران دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ اک طویل تے بے مثال کیریر دے مالک سن، انہاں نے اپنی پوری زندگی وچ 350سے زیادہ فلماں وچ کم کیتا سی ۔ تے اوہ وی اک تو‏ں ودھ دے اک فلماں سن جنہاں نو‏ں اس دور وچ بے پناہ مقبولیت حاصل ہوئی سی۔
ذا‏تی زندگی
پران نے 1945ماں شکلا اہلووالیا نال شادی د‏‏ی سی۔ انہاں دے دو بیٹے اروند تے سنیل تے اک بیٹی پنکی ا‏‏ے۔ ماضی دا ایہ شان دار اداکار اج ساڈے درمیان نئيں اے، مگر اج وی اوہدی گھن گرج بولی وڈ دے پرداں اُتے دکھادی دیندی ا‏‏ے۔
1998ء وچ پران نو‏‏ں 78سال د‏‏ی عمر وچ ہارٹ اٹیک ہويا جس دے بعد انہاں نے فلماں وچ کم کرنا چھڈ دتا۔ لیکن امیتابھ بچن دے اصرار اُتے 1996ماں انہاں نے ’’تیرے میرے سپنے‘‘ تے 1997ء وچ ’’مرتیوداتا‘‘ وچ کم کیتا۔ انہاں فلماں وچ پران نے امیتابھ بچن نو‏‏ں سہارا دینے دے لئی کم کیتا سی، کیو‏ں کہ اس دور وچ امیتابھ بچن اپنی زندگی دے مشکل ترین دور تو‏ں گزر رہے سن ۔ اداکار پران نے ہندی سنیما نو‏‏ں اپنی زندگی دے پورے چھ عشرے دتے سن، اس فلم نگری وچ انہاں دا وڈا احترام کیتا جاندا سی ۔ بعد وچ لوگاں نے پران نو‏‏ں ’’پران صاحب‘‘ کہنا شروع کے دتا سی ۔
اداکار تے ولن پران 12جولائ‏ی 2013کو طویل عرصہ تک نمونیہ د‏‏ی جان لیوا بیماری وچ مبتلا رہنے دے بعد 93 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کے گئے۔ پران د‏‏ی موت کیتا گیا سی وڈے پیمانے سیاست داناں تے انہاں دے ساتھی فنکاراں نے اظہارِ تعزیت کیتا۔  وزیر اعظم منموہن سنگھ نے انہاں د‏‏ی موت اُتے تعزیت د‏‏ی تے انہاں نو‏ں  "اک آئکن" کہیا. اداکار امیتابھ بچن نے ٹویٹ اُتے اپنے جذبات دا اظہار کیتا تے انہاں نو‏ں فلم انڈسٹری دے اک "شاندار ستون" تو‏ں تشبیہ دت‏ی۔
ایوارڈز تے اعزازات
اداکار پران نے اپنے کیریئر دے دوران متعدد ایوارڈز وصول کیتے۔ انہاں نے 1967, 1969تے 1972ء وچ فلم فیئر ایوارڈز حاصل کیتے۔ 1997ماں انہاں نو‏ں فلم فیئر لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ وی دتا گیا۔ 2000 وچ اداکار پران نو‏‏ں اسٹارڈسٹ نے ’’ولین آف دتی ملینیم ‘‘ دا ایوارڈ وی دتا سی جو بلاشبہہ انہاں د‏‏ی فن کارانہ صلاحیتاں دا اعتراف سی ۔2001 وچ آرٹس دے لئی انہاں د‏‏ی بے مثال خدمات دا اعتراف کردے ہوئے انہاں نو‏ں انڈیا دے پدم بھوشن ایوارڈ تو‏ں وی نوازیا گیا سی ۔ 2013ماں پران نو‏‏ں دادا صاحب پھالکے ایوارڈ وی دتا گیا جو سنیما تے فلماں دے لئی انڈین حکومت دا سب تو‏ں وڈا قومی ایوارڈ ا‏‏ے۔ 2010ماں انہاں نو‏ں سی این این د‏‏ی 25 بہترین تے آل ٹائم ایشیائی اداکاراں د‏‏ی فہرست وچ وی شامل کیتا گیا۔
ہور ایوارڈز تے پہچان
thumb|2010ء وچ پران اس وقت دے نائب وزیر اعلیٰ مہاراشٹر  چھگن بھوجبال (کبھے)  کی  جانب تو‏ں  [[دادا صاحب پھالکے ایوارڈ  وصول کردے ہوئے ۔ ]]
باہرلے جوڑ
گٹھ:1920 دے جم گٹھ:2013 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:دادا صاحب پھالکے اعزاز یافتگان گٹھ:دہلی دے مرد اداکار گٹھ:علوم و فنون وچ پدما بھوشن اعزاز وصول کردہ شخصیتاں گٹھ:فلم فیئر حاصل زیست اعزاز یافتگان گٹھ:ممبئی دے مرد اداکار گٹھ:ہندکو شخصیتاں گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
لورپول یونیورسٹی
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
اُناؤ
‎ اُناؤ  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ ضلع اناؤ دا اک شہر  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 177،658 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
صومالی لینڈ
صومالی لینڈ ( جمهورية صومالي لاند ) صومالیہ دا اک خطہ اے جس نے 1991ء چ آزادی دا اعلان کیتا پر حالے تیکر اسنوں کسے وی دیس نے تسلیم نئیں کیتا ۔ اسدیاں سرحداں ایتھوپیا اور جبوتی نال ملدیاں نیں ۔ ایہہ لوک عربی بولدے نیں تے ایتھے دی بوہتی آبادی مسلمان اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ دا جغرافیہ گٹھ:افریقہ گٹھ:غیر تسلیم شدہ دیس گٹھ:علاقے
منیساریٹ ماریانا
منیساریٹ ماریانا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
جولائی کالم
جولائی کالم پیرس فرانس چ اک تھم اے جیدے اتے اک بتی بنی اے۔ اے تھم 1830 دے انقلاب دی یاد چ بنایا گیا اے۔ اے 154 فٹ یا 47 میٹر اچا اے۔
ربیع الاول
ر بیع الاول اسلامی کیلنڈر دا تیسرا مہینا اے ۔
وفات
گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:ربیع الاول گٹھ:اسلامی تقویم گٹھ:کیلنڈر گٹھ:اسلامی مہینے
ہوختاؤنسکریس
ہوختاؤنسکریس جرمنی دے صوبے ہیسے دا اک ضلع اے۔
چک 46 جی ڈی
چک 46 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
منیساریٹ مٹیلیکا
منیساریٹ مٹیلیکا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
ربیع الثانی
ربیع الثانی اسلامی کیلنڈر دا چوتھا مہینا اے ۔
وفات
گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:ربیع الثانی گٹھ:اسلامی تقویم گٹھ:کیلنڈر گٹھ:اسلامی مہینے
جمادی الاول
جمادی الاول اسلامی کیلنڈر دا پنجواں مہینا اے ۔
وفات
گٹھ:کیلنڈر
عید الضحا
عید الاضحا اک اسلامی تہوار اے۔ عید الضحا 10 ذی الحج دے دن منائی جاندی اے۔ ایس عید نوں بڑی عید یا بکرا عید وی آکھیا جاندا اے۔ ایس عید تے مسلمان بکرےآں، گاں واں، کٹےآں، بچھےآں، اونٹھاں، چھترےآں تے دوجے حلال ڈنگراں دی بھینٹ دیندے نیں۔ ایس واسطے ایہ قربانی دی عید اے ۔ قربانی 3 دن یعݨی 10، 11، 12 ذی الحج تک کیتی جاسکدی اے۔ عید الضحا حج دے مکمل ہوݨ توں بعد آندوی اے. جد مسلمان حج مکمل کرلیݨ تے اللہ تعالا اوہناں نوں معاف کردیندا اے۔ ایس واسطے حج دی تکمیل یوم عرفہ چ وقوف عرفہ تے ہندی اے جیہڑا حج دا ایک عظیم رکن اے نبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا فرمان اے : یوم عرفہ اگ توں آزادی دا دن اے جس چ اللہ تعالٰی ہر بندے نوں اگ توں آزادی دیندا اے عرفات چ وقوف کرن آلے تے دوجے ممالک چ رہن آلےمسلماناں نوں وی آزادی ملدی اے ۔ توں بہترین دن اے : حافظ ابن قیم رحمہ اللہ تعالا زاد المعاد ( 1 / 54 ) چ آکھدے نیں : [اللہ تعالٰی دے ہاں سبھ توں افضل تے بہتر دن یوم النحر ( عیدالاضحی ) دا دن اے تے اوہ حج اکبرآلا دن اے ( نبی صلی اللہ علیہ وسلم دا فرمان اے : یقینا یوم النحر اللہ تعالٰی دے ہاں بہترین دن اے ) یوم عرفہ تے یوم النحر تے ایام تشریق اہل اسلام دی عید دے دن نیں تے ایہ سارے کھاݨ پیݨ دے دن نیں ۔
ہور دیکھو
گٹھ:اسلام گٹھ:تہوار
ورنداون
ورنداون  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 63,005 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
چک 47 جی ڈی
چک 47 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
مقبرہ جہانگیر
جہانگیر دا مقبرہ مغلیہ دور دی اک عظیم یادگار اے۔ اے مغل بادشاھ جہانگیر دی قبر تے بنایا گیا اے جیدا دور حکومت (1605۔1627) تکر اے ۔ اے مقبرہ لہور چ شاھدرہ باغ دے نیڑے بنایا گیا اے۔ آکھیا جاندا اے کہ مقبرے دا نقشہ جہانگیر دی بیوی نورجہاں نے بنایا سی۔ تے ایس دی تعمیر جہانگیر دے پتر شاہ جہان نے کرائ کیونکہ شاہ جہاں نوں فنِ تعمیر دا ڈاہڈا شوق سی۔ اے مقبرا جہانگیر دے مرن توں دس وریوں پچھے بنایا گیا۔ مقبرے دی عمارت اپنے چار مناراں نال باغ دے سینے اتے اک وڈے ھیرے وانگوں دسدی اے۔مقبرے دی تعمیر چ ون سونے تے رنگدار پتھر ورتے گئے نیں۔ جنھاں ایدی خوبصورتی نوں چار چن لا دتے نیں۔
حوالے
گٹھ:مغل سلطنت گٹھ:لہور گٹھ:لہور دیاں عمارتاں
مقدس رومی سلطنت
مقدس رومی سلطنت وشکارلے زمانے آں (قرون وسطی) دی اک یورپی عیسائی سلطنت سی ۔ جہڑی 800ء چ پوپ لیو تیجے ولوں شالیمان دے تاج پوشی دے نال قائم ہوئی ۔ ا س سلطنت دا خاتمہ 1806ء چ نیپولین دے ہتھوں ہوئیا ۔
ایہہ سلطنت 1618ء توں 1648ء تک جاری رہن والی تیہہ سالہ جنگ توں ڈاڈی متاثر ہوئی تے اسدی 30 فیصد آبادی اس جنگ چ ماری گئی ۔
ہور ویکھو
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن بادشاہتاں گٹھ:جرمنی دی تریخ گٹھ:فرانس گٹھ:فرانسیسی بادشاہتاں
ندوݨ دی لڑائی
نادوݨ دی لڑائی جو پہاڑی راجیاں اتے مغلاں دے وچکار لڑی گئی۔ اس وچّ گرو گوبند سنگھ نے پہاڑی راجیاں دا ساتھ دتا۔
کارن
پہاڑی راجیاں نال گورو گوبند سنگھ دی مترتا ہون پچھوں بلاسپور دے راجا بھیم چند اتے ہور پہاڑی راجیاں نے مغل سرکار نوں سلانا ٹیکس دینا بند کر دتا۔ ساریاں راجیاں نے بھیم چند دی اگوائی وچّ اک سنگھ بنا لیا۔
لڑائی
پہاڑی راجیاں ولوں کر نہ دین تے جموں دے مغل صوبیدار میاں خاں نے پہاڑی راجیاں دے ورودھ 1690 وچّ الف خاں دی اگوائی وچّ اک مہم بھیجی گئی۔ اس لڑائی وچّ کانگڑا دے راجے کرپال چند اتے بجاروال دا راجا دیال نے الف خاں دا ساتھ دتا۔ گورو صاحبان نے راجا رام سنگھ اتے پہاڑی راجیاں دے پکھ وچّ بھاگ لیا۔ کانگڑا توں 32 کلومیٹر دور بیاس دے کنڈے ا'تے نادوݨ نامی تھاں تے لڑائی ہوئی۔ اس یدھ وچّ گورو صاحب اتے سکھاں نے اپنی بہادری دا پرمان دتا تے الف خاں ہار گیا اتے لڑائی دے میندان وچوں بھجّ گیا۔
نادوݨ دی جت توں بعد بھیم چند نے گورو صاحب توں پچھے بناں ہی الف خاں نال سمجھوتہ کر لیا۔ جس دا گورو صاحبان نے اس وشواس گھات دا بہت دکھ منایا۔
حوالے
گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:جنگاں گٹھ:سکھ سلطنت دیاں لڑائیاں تے جنگاں گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:سکھاں دیاں لڑائیاں تے جنگاں
صوبہ آنگ تھونگ
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ آنگ تھونگ تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ آنگ تھونگ شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی
مین-کنزگ-کریس
مین-کنزگ-کریس جرمنی دے صوبے ہیسے دا اک ضلع اے۔
بارلے جوڑ
Main-Kinzig-Kreis
ازادی لوکاں نوں راہ دسن والی
ازادی لوکاں نوں راہ دسن والی فرانس دے پینٹر یوجین ڈیلاکراۓ دی اک مشہور پینٹنگ اے۔ اے جولائی 1830 دے انقلاب تے اے جیدے چ چارلس دسویں دے راج نوں انت کردتا گیا سی۔
ایس پینٹنگ چ اک زنانی جیہڑی کہ ازادی دا نشان اے اودے اک ہتھ چ فرانس دا تن رنگا چنڈا اے تے دوجے ہتھ ج اک بندوق اے۔ اوہ لاشاں دے اتوں لنگدیاں ہویاں لوکاں نوں اگے لے کے جا رئی اے۔ اے نین سر تے فرائیگین ٹوپی لئی ہوئی اے جیہڑی ازادی دا نشان اے۔
جمادی الثانی
جمادی الثانی  اسلامی کیلنڈر دا چھیواں مہینا اے ۔
وفات
گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:کیلنڈر گٹھ:اسلامی تقویم گٹھ:اسلامی مہینے
منیساریٹ پروئنوسا
منیساریٹ پروئنوسا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
زید پور
‎ زید پور  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 34,443 اے ۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
فرائیگین ٹوپی
فرائیگین ٹوپی اک چنج والی ٹوپی ہوندی اے جیدی چوٹی اک پاسے نون مڑی ہوندی اے۔ اے ٹوپی پرانے اناطولیہ دے تھاں فرائیگیا توں ٹری۔ اے ٹوپی نون ازادی دا نشان سمجیا جاندا اے۔ اینوں ازادی دی ٹوپی وی کیندے نیں۔
علاؤ الدین مسعود
علاؤ الدین مسعود (۱۲۴۲ء تا ۱۲۴۶ء) سلطنت دہلی دا ستواں سلطان سی جس نے ہندوستان اُتے حکومت کیتی۔ اس دا تعلق خاندان غلاماں توں سی۔ اوہ رکن الدین فیروز دا بیٹا تے رضيہ سلطانہ دا بھتیجا سی۔ ۱۲۴۲ء وچ اپنے پیشرو معز الدین بہرام دی افواج دے ہتھوں مارے جانے تے بے امنی دی صورت حال وچ اسنوں سلطان منتخب کیتا گیا۔ اس لئی اوہ زیادہ اختیارات دا حامل نہیں سی۔ تے اقتدار دے حصول دی کشمکش دے دوران درباریاں نے اس دی جگہ ناصر الدین محمود (۱۲۴۶ء تا ۱۲۶۶ء) نوں سلطان بنا دتا۔
علاؤ دین مسعود شاہ ترک سی، جو دلی سلطنت دا ستواں سلطان بنیا۔ ایہہ غلام خاندان نال متعلق سی۔
حکمران
ایہہ رکن الدین فیروزشاہ دا پتر سی اتے رضیہ سلطان دا بھتیجا سی۔ اس دے چاچے معز الدین بہرام شاہ نوں ۱۲۴۲ وچ فوج ولوں کئی سالاں دے وگاڑ توں بعد قتل کرن توں بعد، سرداراں نے اسنوں اگلا حکمران بنن لئی چنیا۔ حالانکہ، اوہ امیر سرداراں لئی اکّ کٹھپتلی سی اتے اصل وچ سرکار وچ بہت زیادہ طاقت جاں اثر نہیں سی۔ اس دی بجائے، اوہ منورنجن اتے دارو دے شوق لئی بدنام ہو گیا۔ اپنے پوروج وانگ، اسنوں "ایوگ اتے نکمے" منیا جاندا سی۔ ۱۲۴۶ تک، سردار سرکار وچ ودھیرے طاقت لئی اسدی ودھدی بھکھ توں پریشان ہو گئے، اتے اسنوں ناصر الدین محمود (التتمش دا پتر) ولوں بدل دتا۔
گٹھ:غلام خاندان
گٹھ:غلام خاندان گٹھ:بھارتی سنی مسلمان گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ: ہندوستان دی تریخ گٹھ:تیرہویں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:تیرہویں صدی دے ہندوستانی مسلمان گٹھ:سلطنت دہلی گٹھ:ہندوستان وچ 1240 دی دہائی گٹھ:ہندوستان وچ 1250 دی دہائی گٹھ:ہندوستانی بادشاہ گٹھ:بادشاہ گٹھ:ہندوستان وچ ۱۲۴۰ دی دہائی گٹھ:ہندوستان وچ ۱۲۵۰ دی دہائی
صوبہ ایوٹھایا
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ ایوٹھایا تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ ایوٹھایا شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی
مین-ٹاؤنس-کریس
مین-ٹاؤنس-کریس جرمنی دے صوبے ہیسے دا اک ضلع اے۔
صفر (مہینا)
صفر اسلامی تقویم دا دوجاہ مہینہ اے۔ اسے صفر المظفر وی کہا جاتا اے۔
حوالے
گٹھ:اسلامی تقویم گٹھ:صفر گٹھ:اسلامی مہینے گٹھ:کیلنڈر گٹھ:اسلامی کیلنڈر
منیساریٹ پوڈیکا
منیساریٹ پوڈیکا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
میری این
میری این یا میریاین نون فرانس دا نشان سمجیا جاندا اے اے دیس فرانس تے ایدی مان مریادہ دا نشان اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
زمانیہ
‎ زمانیہ  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 33,243 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
چک 48 جی ڈی
چک 48 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
پورٹے ڈی پےرو
پورٹے ڈی پےرو فرانس چ اک محراب والا وڈا بوآ اے
منیساریٹ روپالن
منیساریٹ روپالن رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
وڈی محراب
وڈی محراب پیرس فرانس چ اک محراب اے
گٹھ:فرانس
یونیورسٹی اف ٹورونٹو
ہور ویکھو
گٹھ:کینیڈا دیاں یونیورسٹیاں گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا وچ تعلیم
حسین بن روح نوبختی
ابو القاسم حسین بن روح نوبختی (متوفی سنہ 326ہجری قمری)، امام زمانہ(عج) دے تیسرے نائب خاص، امام حسن عسکری(ع) دے اصحاب تے بغداد وچ محمد بن عثمان (دوسرے نائب خاص) دے قریبی معتمدین وچوں سن۔ محمد بن عثمان نے اپنی زندگی دے آخری ایام وچ امام زمانہ(ع) دے حکم توں حسین بن روح نوں اپنا جانشین مقرر کیتا۔ نیابت دے ابتدائی دور وچ حسین بن روح بنی عباس دے حکام دے ایتھے ممتاز مقام و منصب دے حامل سن۔ لیکن بعد وچ انہاں دے تعلقات خراب ہو گئے ایوی‏‏ں‏ تہانو‏‏ں کچھ مدت دے لئی مخفیانہ زندگی گزارنا پیئی تے آخر   پنج سال دے لئی زندان وی جانا پیا۔ حسین بن روح دے دوران نیابت دے اہم ترین واقعات وچوں اک شلمغانی دا واقعہ اے جو انہاں دا مورد اعتماد وکیل سی لیکن گمراہی دا شکار ہویا اس بنا اُتے امام زمانہ(ع) ولوں انہاں دی مذمت وچ اک توقیع صادر ہوئی۔ مختلف فقہی کتب دی تالیف تے علمی مناظرات وچ مکمل احاطہ رکھنے دی وجہ توں اوہ اک ممتاز علمی مقام اُتے فائز سن۔ احادیث دی کتاباں وچ انہاں دے بارے وچ کچھ کرامات وی نقل ہوئی نیں۔ انہاں دی مدت نیابت 21 سال اُتے محیط سی۔
سوانح حیات
آپ دی تریخ پیدایش دے حوالے توں کوئی دقیق معلومات دستیاب نئی‏‏ں اے۔ تسا‏‏ں دی کنیت ابوالقاسم جدونکہ نوبختی، روحی تے قمی دے القاب توں ملقب نیں۔ ایران دے شہر آبہ (ساوہ دے نزدیک) دی زبان بولنے تے اوتھے دے باسیاں توں رفت و آمد دی وجہ توں تہانو‏‏ں قمی کہیا جاندا سی۔  لیکن اکثر منابع وچ تسی‏‏ں نوبختی دے ناں توں مشہور نیں۔ جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ تسی‏‏ں ماں ولوں خاندان نوبختی نال تعلق رکھدے سی اسلئے اس ناں توں مشہور ہوئے نیں۔ بعض مورخاں دے مطابق  تساں دا تعلق قم دے اک قبیلہ بنی نوبخت توں سی تے امام زمانہ دے پہلے نائب عثمان بن سعید دی نیابت دے دوران بغداد چلے گئے سن۔
امام حسن عسکری(ع) دے زمانے وچ
200px|thumb|ضریح حسین بن روح آیا تسی‏‏ں امام حسن عسکری(ع) دے اصحاب وچوں وی سن جاں نئی‏‏ں اس بارے وچ اختلاف نظر پایا جاندا اے۔ ابن شہرآشوب نے المناقب وچ تہانو‏‏ں امام حسن عسکری(ع) دے اصحاب تے ساتھیاں وچوں قرار دتا اے، لیکن علم رجال دے دوسرے ماہرین نے اس حوالے توں کچھ نئی‏‏ں کہیا اے۔ بعض مورخاں دے مطابق اس بات دا صحیح ہونا مشکل نظر آندا اے کیوں کہ امام حسن عسکری(ع) سن ۲۶۰ق وچ شہید ہوئے نیں جدونکہ نوبختی سن ۳۲۶ق وچ وفات پائی اے۔
ذاتی صفات
حسین بن روح اپنے زمانے دے داناترین تے عاقل‌ترین افراد وچوں سن جو زمانے دے تقاضیاں توں مکمل آشنائی رکھدے سن تے مخالفین دے نال معاشرت وچ تقیہ توں کم لیندے سن؛ ایتھے تک کہ اپنے اک غلام نوں معاویہ دے لئی ناسزا کہنے دی وجہ توں برطرف کر دتا۔
جاسم حسین، امام زمانہ(ع) دی غیبت دی سیاسی تریخ نامی کتاب وچ کہندے نیں کہ حسین بن روح دی شخصی صفات، ذاتی مہارتاں تے استعدادات نیں جس نے اسنوں امام زمانہ دی نیابت دا لائق بنایا سی۔ محمد بن عثمان دی بیٹی ام کلثوم حسین بن روح دا اپنے والد دے نال تعلقات دے بارے وچ کہندے نیں کہ حسین بن روح میرے والد محترم دے قریبی تے با اعتماد ساتھیاں وچوں سن تے میرے والد محترم اپنی زندگی دی خصوصی مسائل اُتے وی حسین بن روح دے نال صلاح مشورے کیتا کر دے سن۔
"ابوسہل نوبختی" انہاں دی رازداری دے بارے وچ کہندے نیں کہ اگر اوہ امام نوں اپنے دامن دے نیچے چھپا رکھیا ہوئے تے امام دی تلاش وچ انہاں دے بدن نوں قیچی نال کٹ کے ٹکڑیاں وچ تبدیل کر دتا جائے تاں وی اوہ امام دے بارے وچ کسے نوں نئی‏‏ں دسے گا۔
وفات
حسین بن روح نوبختی 18 شعبان سن ۳۲۶ق نوں اس دنیا توں وفات کر گئے۔ انہاں دی قبر بغداد دے نوبختیہ محلے دے عطاران جاں شورجہ بازار وچ واقع اے جو اس وقت "مقام حسین بن روح" دے ناں توں مشہور اے جتھے شیعہ انہاں دی زیارت دے لئی جاندے  نیں۔
امام زمانہ(ع) دی نیابت
امام زمانہ(ع) دے دوسرے نائب خاص محمد بن عثمان عمری دی وفات دے بعد سن ۳۰۵ق نوں حسین بن روح امام دے تیسرے نائب خاص دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔ اس توں پہلے تسی‏‏ں محمد بن عثمان دے با اعتماد تے قریبی ساتھیاں وچوں سن تے مالی تے اقتصادی معاملات وچ اوہ محمد بن عثمان دے معاونین تے بغداد وچ انہاں دے دوسرے وکلا دے نال رابط وی سن۔
اگرچہ محمد بن عثمان دے بغداد وچ وکلا دی تعداد تقریبا دس نفر سن لیکن انہاں نے اپنی بیماری دے وقت حسین بن روح نوں اپنا جانشین تے امام دا نائب مقرر کیتا تے اپنی موت دے بعد شیعہ بزرگان توں انہاں دی اطاعت کرنے دی سفارش کیتی۔ چنانچہ علامہ مجلسی لکھدے نیں کہ جس دن محمد بن عثمان اس دنیا توں رخصت کر گئے، حسین بن روح انہاں دے گھر وچ سن تے انہاں دے غلام نے اک صندوقچہ حسین بن روح دے حوالے کیتا جس وچ ودایع امامت موجود سن۔ محمد بن عثمان دی وفات دے کچھ دن بعد یعنی 5 شوال سن ۳۰۵ق نوں حسین بن روح دی تائید وچ امام زمانہ(ع) دی پہلی توقیع صادر ہوئی۔
بعض تاریخی شواہد توں ایہ بات واضح ہُندی اے کہ شیعاں دے ایتھے پہلے تے دوسرے نائب دی بنسبت حسین بن روح زیادہ معروف سی اسی وجہ توں بعض شیعہ حضرات اپنے علاقے دے وکلا نوں نظر انداز کر دے ہوئے براہ راست حسین بن روح نال رابطے وچ رہنے دی کوشش کر دے سن۔
وکلا تے کارگزاران
حسین بن روح نے بغداد وچ دس وکلا تے دوسرے اسلامی شہراں وچ موجود اپنے وکلا دے ذریعے امام زمانہ(ع) دی نیابت دے فرائض نوں انجام دینا شروع کیتا انہاں دے بعض وکلا تے کارگزاران دے اسماء درج ذیل نیں:
حکومت وقت دے ایتھے انہاں دا مقام و مرتبہ
حسین بن روح، محمد بن عثمان دی نیابت دے دوران عباسی خلفاء دے دربار وچ بلند مقام دا حامل سی ایوی‏‏ں‏ حکومت ولوں انہاں دی مالی تعاون وی ہُندی سی۔ اسی طرح جس وقت انہاں نے خود امام زمانہ(ع) دی نیابت دا عہدہ سنبھالیا فیر وی "مقتدر عباسی" دی خلافت دے دوران عباسیاں دے ایتھے انہاں دا نفوذ سی تے اوہ آپ دی نہایت احترام کیتا کر دے سن۔ حکومت وقت دے ایتھے انہاں دے اس مقام و منزلت دی وجہ اک تے نوبختی خاندان دے اثر و رسوخ سی تے دوسری طرفوں "ابوالحسن علی بن محمد" دی وزارت وچ موجود آل فرات دی وجہ توں سی جو شیعاں دی حمایت کردا سی۔ محمد بن عثمان دی بیٹی ام کلثوم دے بقول اس دوران آل فرات دی جانب توں حسین بن روح دے ایتھے بعض اوقات مالی امداد وی پہنچدی سی۔ حاکم وقت دے ایتھے انہاں دے مقام و منزلت دی اک تے وجہ انہاں دا محتاطانہ رویہ وی قابل غور اے جس دی بنیاد اُتے آپ نے اپنے آپ نوں  قرامطہ ورگے گروہ دی مزاحمتی تحریکاں دا حصہ بننے توں دور رکھیا۔
لیکن "حامد بن عباس" دی بر سر اقتدار آنے دے بعد شیعہ مخالف کارندیاں دی وجہ توں آپ دے لئی حاکم وقت دے دربار وچ مشکلات دا سامنا کرنا پیا۔
حسین بن روح دی روپوشی
حسین بن روح منصب نیابت خاصہ سنبھالنے دے کچھ عرصے بعد روپوش ہونے اُتے مجبور ہوئے۔ انہاں دی اس روپوشی دی مدت دے بارے وچ کوئی دقیق معلومات نئی‏‏ں لیکن ایہ احتمال دتا جاندا اے کہ انہاں نے حامد بن عباس دی وزارت وچ سن 306 ہجری توں 311 ہجری تک حکومت دی گرفت توں بچنے دے لئی روپوشی اختیار کیتی سی۔ شیخ طوسی دے مطابق، حسین بن روح دی روپوشی دے دوران شلمغانی انہاں دے تے عوام دے درمیان رابطے دا کردار ادا کردا سی۔ لیکن شلمغانی کچھ عرصہ بعد حلول تے غلو ول مائل ہویا تے حسین بن روح نے لوگاں نوں اس دے نال تعلق رکھنے توں منع کیتا تے سنہ 312 وچ امام زمانہ(عج) ولوں توقیع صادر ہوئی جس وچ اس اُتے لعن کیتا گیا سی۔ ۔
نائب امام زمانہ(عج) قیدخانے وچ
حسین بن روح نوبختی نے امام زمانہ(عج) دی نیابت خاصہ دے دوران اپنی بابرکت زندگی دے پنج سال (سنہ 312 توں 317ہجری قمری تک) عباسی بادشاہ مقتدر باللہ دے قید خانے وچ بسر کیتے۔ شیعہ منابع وچ تسی‏‏ں دی گرفتاری دے وجہاں دا کوئی تذکرہ نئی‏‏ں کیتا گیا اے لیکن تاریخی منابع وچ اس حوالے توں دو قول موجود نیں: بعض معاصر محققین دا کہنا اے کہ انہاں امام زمانہ(ع) دی نیابت دی وجہ توں ملنے والی شہرت، شیعاں دا انہاں توں رابطہ، شیعاں دے درمیان انہاں دی مقبولیت تے اس دور وچ شیعاں نوں منظم تے فعال رکھنے وچ انہاں دے کردار نیز شیعاں توں وجوہات دی جمع آوری تے انہاں نوں امام زمانہ(ع) تک پہنچانے دی وجہ توں گرفتار کیتا گیا سی۔ قید خانے توں رہائی دے بعد عباسی حکومت وچ نوبختی خاندان دے اثر و رسوخ دی وجہ توں فیر کسے وچ انہاں دے لئی مزااحمت ایجاد کرنے دی جرأت پیدا نئی‏‏ں ہوئی۔
کرامات تے علمی مقام
حسین بن روح نے علم فقہ وچ "التأدیب" نامی کتاب لکھی تے اسنوں نظر ثانی دے لئی قم دے حوزہ علمیہ بھیجی تے انہاں توں درخواست کیتی گئی سی کہ انہاں دے مخالف نظریات دی نشان دہی کرو۔ قم دے علما نے نظر ثانی دے بعد اس کتاب دے سوائے اک مطلب دے سارے مضامین دی تائید کر دے انہاں ول واپس بھیج دیئے۔
انہاں نے اپنی نیابت دے دوران مختلف مناظرات وچ وی حصہ لیا جنہاں دی تفصیل حدیثی منابع وچ موجود اے۔  انہاں مناظرات وچ انہاں نے جو جوابات دتے نیں اس توں دینی مسائل وچ انہاں دی دقت نظری تے انہاں دی علمی مقام دا پتہ چلدا اے۔
انہاں توں احادیث وی نقل ہوئی نیں۔ شیخ طوسی نے زیارت رجبیہ نوں حسین بن روح نوبختی توں نقل دی نیں۔
بعض منابع وچ حسین بن روح توں بعض کرامات وی نقل ہوئی نیں۔ اوہ بعض اوقات مد مقابل دی شیک و تردید نوں دور کرنے تے بعض اوقات اپنی حقانیت نوں ثابت کرنے دے لئی بعض اسرار و رموز نوں فاش تے بعض علامتاں نوں آشکار کر دے سن۔ علی بن بابویہ (شیخ صدوق دے والد محترم) ول توں حسین بن روح دے ناں بیٹا ہونے تے دوسرے موقع اُتے سفر حج وچ اپنی تکلیف معلوم کرنے دے لئی امام زمانہ(ع) توں کیتی گئی درخواست اُتے مبنی خطوط، ، احمد بن اسحاق قمی دی موت دے بارے وچ خبر دینا، محمد بن حسن صیرفی نوں گمشدہ سونے دا پتہ بتانا تے اس طرح دے ہور احادیث جو اس حوالے توں نقل ہوئی نیں، انہاں دیاں کرامات دے بعض نمونے نیں۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:اصحاب امام عسکری گٹھ:اصحاب امام مہدی گٹھ:نواب اربعہ گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد گٹھ:شیعہ شخصیتاں
زمین ورگا پاندھی
زمین ورگا پاندھی یا چٹانی پاندھی ایسا پاندھی اے جیدی بنتر دا بوتا حصہ سلیکیٹ، وٹے تے دعاتاں دا ہوۓ۔ سورجی پربندھ وچ چٹانی پاندھی اندر دے پاندھی نیں جیڑے سورج دے سب توں نیڑے نیں: عطارد، زہرہ، زمین تے مریخ۔ زمین ورگے پاندھیاں دی کھل ٹھوس ہوندی اے تے سورجی پربندھ دے وڈے گیس جناں دی کھل نئیں ہوندی تے اوہ ہائیڈروجن، ہیلیم تے پانی نال بندا اے۔
رہائنگاؤ-ٹاؤنس-کریس
رہائنگاؤ-ٹاؤنس-کریس جرمنی دے صوبے ہیسے دا اک ضلع اے۔
یوٹریچٹ یونیورسٹی
یوترخت یونیورسٹی یوترخت نیدرلینڈز چ اک یونیورسٹی اے۔ ایدی نیو 26 مارچ 1636 نوں رکھی گ‏ی تے ایہ نیدرلینڈز دیاں پرانیاں تے یورپ دیاں وڈیاں یونیورسٹیاں چوں اک ایہ۔
منیساریٹ ولیم سونی
منیساریٹ ولیم سونی رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
چک 49 جی ڈی
چک 49 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
کیم
کیم باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 17,013 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
منیساریٹ سمارگڈینا
منیساریٹ سمارگڈینا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
ویترآورکریس
ویترآورکریس جرمنی دے صوبے ہیسے دا اک ضلع اے۔
منیساریٹ سمارگڈینا
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
آنندپور صاحب دی دوجی لڑائی
انندپور صاحب دی دوجی لڑائی جو سکھاں اتے مغل فوج ، پہاڑی راجیاں دے درمیان 1704 نوں آنندپور صاحب دی دھرتی تے لڑی گئی۔
کارن
گرو گوبند سنگھ دی ودھدی ہوئی شکتی نوں دیکھ کے پہاڑی راجے سکھاں نال ایرکھا کرن لگّ پئے۔ اوہناں نے گورو جی نوں انندپور صاحب نوں چھڈّ جان لئی کیہا۔ تے گورو جی دے منا کرن تے اوہناں نے حملہ کر دتا۔
حوالے
گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں گٹھ:سکھ سلطنت دیاں لڑائیاں تے جنگاں گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:سکھاں دیاں لڑائیاں تے جنگاں
میدان شہر حملہ
میدان شہر حملہ، 21 جنوری 2019 نوں طالبان نے افغانستان دے شہر میدان دے اک عسکری احاطہ وچ حملہ کر کے افغان نیشنل سیکورٹی فورس دے 100 توں ودھ اہلکاراں نوں ہلاک کر دتا ایہ حملہ طالبان تے امریکا دے درمیان عارضی جنگ بندی دے مذاکرات دے عین درمیان وچ ہویا۔ ایہ سانحہ اس وقت رونما ہویا جدو‏‏ں اک حملہ آور بارودی مواد نال بھری گڈی لے کے احاطہ وچ گھس گیا جدو‏‏ں کہ دو دوسرے حملہ آوراں نے احاطہ وچ گولیاں دی بوچھاڑ کردتی جو بعد وچ مارے گئے۔
سلیکیٹ
گٹھ:کیمسٹری
میدان شہر حملہ
حملہ
حملہ آور بارود نال بھری کار وچ سوار ہو کے میدان وردک صوبے دے شہر میدان وچ واقع نیشنل ڈاریکٹوریٹ آف سیکیورٹی دے فورسسز ٹریننگ سنٹر وچ اک عسکری چوکی دے راستے اندر گھس گئے تے کیمپ وچ پہنچ کے گڈی نوں دھماکے توں اڑا دتا۔
افغان وزارت دفاع دے ذرائع دے مطابق طالبان نے سرکاری فورسسز توں کھوہی گئی Humvee گڈی نوں بطور کار بم استعمال کیتا
ایہ حملہ عین اس دن ہویا جدو‏‏ں قطر وچ طالبان نمائنداں دے وفد نے امریکا دے خصوصی ایلچی برائے افغانستان زلمے خلیل زاد نال ملاقات کیتی
میدان وردک دی صوبائی کونسل دے اک رکن شریف حوتک دے مطابق “ دھماکا اس قدر طاقتور سی کہ پوری عمارت زمیں بوس ہو گئی” طالبان نے دھماکے دی ذمہ داری قبول کر لی
زخمی تے ہلاکتاں
صوبہ میدان وردک دے اک تے ذریعہ خبر دے مطابق اس حملے وچ این ڈی ایس دے 100 توں زائد اہلکار ہلاک ہوئے
شریف حوتک نے کہیا کہ تے وی بوہت سارے مارے گئے تے اس نے فورسسز دے 35 زخمی اسپتال وچ دیکھے، حوتک نے ہور کہیا کہ حکومت انہاں اعداد و شمار نوں چھپانے دی کوشش کر رہی اے صوبائی کونسل دے رکن خوانین سلطانی دے مطابق اس حملے وچ 70 افراد زخمی ہوئے سن
طالبان باغیاں دے ترجمان ذبیح اللہ مجاہد نے کہیا کہ اس حملے وچ 190 افراد مارے گئے
رد عمل
صدر اشرف غنی دے دفتر توں جاری ہونے والے بیان وچ انہاں حملہ آوراں نوں “ملک دے دشمن” قرار دتا گیا تے کہیا گیا کہ “ انہاں نے ساڈے فرض شناس تے چہیتے بیٹیاں نوں ہلاک تے زخمی کیتا” ترکی دے صدر طیب اوردگان نے اس حملے دی مذمت دی تے اشرف غنی توں اظہار تعزیت کیتا پاکستان دے وزیر اعظم عمران خان نے حملے دے متاثرہ خانداناں توں تعزیت دی
حوالے
گٹھ:2019 وچ قتل عام گٹھ:افغانستان وچ 2019 گٹھ:صوبہ میدان وردک گٹھ:افغانستان
ادالاج
ادالاج  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ ضلع گاندھی نگر دا اک شہر  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 11,957 اے ۔
رقبہ
‎
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
صوبہ چائی ناٹ
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ چائی ناٹ تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ چائی ناٹ شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی
صوبہ لامپھائنگ پھٹ
صوبہ لامپھائنگ پھٹ تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ لامپھائنگ پھٹ شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی
ڈاکسو
ڈاکسو باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 42,117 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
چک 50 جی ڈی
چک 50 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
وسٹالس امبالس
وسٹالس امبالس اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
آنند، گجرات
آنند  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
گائیزن
گائیزن جرمنی دے صوبے ہیسے دا اک ضلع اے۔
آنند، گجرات
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 197,351 اے ۔
رقبہ
‎
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
ڈیگنڈورف
ڈیگنڈورف باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 31,536 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
وسٹالس اماریلس
وسٹالس اماریلس اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
معز الدین بہرام شاہ
معز الدین بہرام قرون وسطی وچ ہندوستان دی سلطنت دہلی دا چھیواں سلطان سی جو خاندان غلاماں نال تعلق رکھدا اے۔ اوہ شمس الدین التمش دا بیٹا تے رضیہ سلطانہ دا بھائی سی۔ جدوں رضیہ بھٹنڈہ وچ مقیم سی تو بہرام نے اپنی بادشاہت دا اعلان کر دتا۔ امرائے چہلگانی اس دے معاون تے مدد گار سن ایہ امرا بادشاہ گر کہلاندے سن۔ رضیہ نے اپنے شوہر تے بھٹنڈہ دے سردار ملک التونیا دے نال مل کر تخت واپس لینے دی کوشش کیتی لیکن گرفتار ہوئی تے ماری گئی۔
بہرام شاہ دا دوسالہ دور بے امنی دا دور رہیا کیونکہ امرائے چہلگانی اک دوسرے دے خلاف سازشاں وچ مصروف رہے۔ اوہ بادشاہ دے حکم نوں وی تسلیم ننیں کردے سن ۔
اس دے دور دا اہم واقعہ منگولاں دا لاہور اُتے حملہ اے۔ مغل سردار اوغدائی خان نے غزنی تے قندوز اُتے قبضہ جمانے دے بعد اپنے جرنیل دایار نوں لاہور حملہ کرنے دے لئی روانہ کیتا۔ سلطان دہلی دے پاس انہاں دا مقابلہ کرنے دی ہمت نہ سی اس دے امرا سازشاں وچ مصروف سن اس لئی پنجاب تے لاہور دا دفاع ممکن نہ سی ۔1240ء دے موسم سرما وچ منگول وادئ سندھ اُتے حملہ آور ہوئے انہاں نے وسیع پیمانے اُتے تباہی پھیلائی عورتاں،بچے ،مرد ،بوڑھے سب انہاں دے ظلم دا نشانہ بنے۔ لاہورت ے اس دے گرد و نواح دی تمام بستیاں نوں تباہ تے برباد کرنے دے بعد اوہ واپس چلے گئے ۔31 دسمبر1241ء نوں منگول جرنیل اک حادثہ وچ   ماریا گیا۔ بہرام شاہ اپنے دو سالہ دور اقتدار دے بعد 15 مئی 1242ء وچ اپنیاں ہی فوجاں دے ہتھوں ماریا گیا۔ اس دے مارے جانے دے بعد سلطان رکن الدین فیروزشاہ دے بیٹے علاؤ الدین مسعود شاہ نے اقتدار سنبھالیا۔
حوالے
گٹھ:1242 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی سنی مسلمان گٹھ:ترک حکمران گٹھ:تیرہویں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:تیرہویں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ گٹھ:ہندوستان وچ 1240 دی دہائی گٹھ:ہندوستان وچ 1250 دی دہائی گٹھ:دلی سلطنت
ثمینہ راجا
ثمینہ راجا پاکستان د‏‏ی شاعرہ سی۔ وہ بہاولپور دے اک جاگیردار گھرانے وچ پیدا ہوئیاں۔ بارہ تیرہ برس د‏‏ی عمر تو‏ں شعر گوئی دا آغاز ہويا تے جلد ہی انہاں دا کلام پاک و ہند دے معتبر ادبی جریدے وچ شائع ہونے لگیا۔ لیکن اپنے گھرانے د‏‏ی روایات تے سماجی پابندیاں دے سبب انہاں نو‏‏ں شعری و ادبی محفلاں وچ شرکت دے مواقع حاصل نہ ہوئے سک‏‏ے لہذا انہاں د‏‏ی شاعری اک طویل عرصے تک صرف 'فنون، نقوش، اوراق ،نیا دوراورسیپ، جداں ادبی جریدے تے سنجیدہ حلفےآں تک ہی محدود رہی۔ اک عمر د‏‏ی جدوجہد تے ریاضت دے بعد بالآخر اوہ اپنے فن نو‏‏ں لوکاں دے سامنے لیانے وچ کامیاب ہوئیاں۔ انہاں دے خاندان وچ مستورات د‏‏ی تعلیم دا کوئی تصور نئيں سی چنانچہ انہاں نے نہایت نامساعد تے نا موافق حالات وچ پرائویٹ طور اُتے تعلیم دا سلسلہ جاری رکھیا تے اردو ادب وچ ایم اے پاس کیتا ۔
شعری مجموعے
1995 وچ انہاں دا پہلا شعری مجموعہ ہویدا  دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔ تب تو‏ں ہن تک انہاں دے گیارہ مجموعے، ہویدا- شہر سبا- اوروصال - خوابنائے - باغ شب - بازدید - ہفت آسمان - پری خانہ - عدن دے راستے اُتے - دل ِ لیلٰی تے عشق آباد شائع ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ انہاں د‏‏ی شاعری دو ضخیم کلیات د‏‏ی صورت وچ وی شائع ہوئے چک‏ی اے ۔
مدیر
1992 وچ انہاں نے مستقب‏‏لکے ناں تو‏ں اک ادبی جریدے دا اجرا کیتا جو انہاں دے گھریلو مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ عرصے تک جاری نئيں رہ سکیا۔ 1998 وچ انہاں نو‏‏ں نیشنل بک فاؤنڈیشن دے رسالے ماہنامہ کتاب د‏‏ی مدیر مقرر کیتا گیا تے 1998 ہی وچ انہاں نے ادبی مجلہ آثار د‏‏ی ادارت سنبھالی تے پوری اردو دنیا وچ اپنی اک پہچان وشناخت قائم کيتی۔ اوہ کئی برس تو‏ں معروف ادبی جریدے  آثار  د‏‏ی مدیر ني‏‏‏‏ں۔ ثمینہ راجا دا اردو شاعرات وچ اوہی مقام اے جو ن م راشد دا اردو شاعراں وچ ۔ راشد نو‏‏ں شاعراں دا شاعر  کہیا جاندا اے کیونجے انہاں د‏‏ی شاعری دے مضامین، اوران دا مخصوص مفرس اسلوب عوام د‏‏ی ذہنی سطح تو‏ں کافی بلند ہونے دے سبب عوام وچ اوہ مقبولیت حاصل نہ کر سکیا جو عام فہم اسلوب دے حامل شاعر نو‏‏ں آسانی تو‏ں حاصل ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ثمینہ وی کچے پکے نسوانی جذگل کيتی شاعری تو‏ں بہت بلند فضا وچ پرواز دے سبب سنجیدہ قارئین تک ہی محدود رني‏‏‏‏ں۔ جناب احمد ندیم قاسمی تے جناب احمد فراز دے علاوہ بے شمار مشاہیر د‏‏ی انہاں دے بارے وچ آراء تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ اوہ اپنے منفرد موضوعات تے اسلوب د‏‏ی وجہ تو‏ں اردوزبان دے نہ صرف موجودہ موجودہ بلکہ آئندہ منظرنامے وچ وی نہایت اہ‏م تے معتبر مقام رکھدی نيں ۔
کلام
میں تمہارے عکس کی آرزو میں بس آٰ ئینہ ہی بنی رہی کبھی تم نہ سامنے آ سکے،کبھی مجھ پہ گرد پڑی رہی
وہ عجیب شام تھی،آج تک میرے دل میں اس کا ملال ہے میری طرح جو تیری منتظر،تیرے راستے میں کھڑی رھی
تنہا، سر انجمن کھڑی تھی میں اپنے وصال سے بڑی تھی
اک پھول تھی اور ہوا کی زد پر پھر میری ہر ایک پنکھڑی تھی
اک عمر تلک سفر کیا تھا منزل پہ پہنچ کے گر پڑی تھی
طالب کوئی میری نفی کا تھا اور شرط یہ موت سے کڑی تھی
وہ ایک ہواے ء تازہ میں تھا میں خواب قدیم میں گڑی تھی
وہ خود کو خدا سمجھ رہا تھا میں اپنے حضور میں کھڑی تھی
ہم کسی چشم فسوں ساز میں رکھے ہوئے ہیں خواب ہیں،خواب کے انداز میں رکھے ہوئے ہیں
تاب، انجام محبت کی بھلا کیا لاتے نا تواں دل، وہیں آغاز میں رکھے ہوئے ہیں
جلتے جائیں گے ابھی اور چراغوں سے چراغ جب تری انجمن ناز میں رکھے ہوئے ہیں
اے ہوا! اور خزاؤں کے علاوہ کیا ہے؟ وسوسے کیوں تری آواز میں رکھے ہوئے ہیں
اک ستارے کو تو میں صبح تلک لے آئی بیشتر، رات کے آغاز میں رکھے ہوئے ہیں
کٹ کے وہ پر توہواؤں میں کہیں اڑ بھی گئے دل یہیں حسرت پرواز میں رکھے ہوئے ہیں
زندگی آج طلب گار ہے کچھ لمحوں کی جو کسی چشم پر اعجاز میں رکھے ہوئے ہیں
ہم تو ہیں آب زر عشق سے لکھے ہوئے حرف بیش قیمت ہیں،بہت راز میں رکھے ہوئے ہیں
وفات
انہاں نے 30 اکتوبر 2012 نو‏‏ں وفات پائی ۔
حوالے
گٹھ:1961 دے جم گٹھ:۱۹۶۱ دے جم گٹھ:2012 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی خواتین گٹھ:پاکستانی علما گٹھ:پاکستانی مصنفات گٹھ:پاکستانی مصنف
انجر، بھارت
انجر  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 87,183 اے ۔
رقبہ
‎
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
ابو سعید مبارک
مبارک بن علی بن حسین  ،  کنئیت ابو سعید باپ دا نام علی  بن حسین مخزومی ہے ۔ مخزومی   بغداد    دے اک محلہ دا نام ہے اسی وجہ ولوں تسی مخزومی مشہور ہوئے ۔  اپنے زمانے  دے سلطان الاولیا ،  برھان الاسفا سن ۔   شیخ ابوالحسن علی  ہنکاری    دے نامور خلیفہ ہن ۔  مزہبا   حنبلی   سن ۔ غوث پاک فرماندے ہو کہ میں گیاراں سال تکّ اک برج وچّ عبادت الٰہی وچّ مصروف سی اتھے تکّ کہ میں تے کر لیا کہ اس وکت تکّ کجھ نہ کھاواں پیوانگا جدوں تکّ اﷲ نہ کھلائے ۔  اس طرحاں چالھی روز تکّ کجھ نہ کھادا نہ پیتا۔  چالھی دن  دے بعد اک شخص آیا اتے کجھ کھانا میرے ساہمنے رکھکے چلا گیا ۔  قریب سی کہ میرا نفس شدت بھوک ولوں کھان  اتے ڈگّ پئے ۔  میں کیہا قسم ہے رب ذولجلال دی جو عہد میں اﷲ  ولوں باندھا ہے اس ولوں نہیں پھرانگا ۔ اس  دے بعد میں باطن ولوں کسے شخص دی آواز سنی جو الجو الجو کہندا سی ۔  اس دوران شیخ ابو سعید مبارک مخزومی تشریف لیائے اتے اس آواز نوں سنکے فرمایا اے عبدالقادر ایہہ کویں دی آواز ہے ۔  میں کیہا ایہہ نفس دا قلق تے اضطراب ہے لیکن روح برقرار ہے ۔  اس  دے بعد شیخ نے فرمایا کہ میرے مکان اتے چلاں ۔  لیکن وچّ نہیں گیا اتے دل ہی دل وچّ  کیہا کہ باہر نہیں جاواںگا ۔ اس دوران اچانک  خضر علیہ سلام   تشریف لیائے اتے میرے توں کیہا کہ اٹھو اتے ابو سعید مخزومی دی خدمت وچّ جاؤ ۔  جدوں وچّ اوہناں  دے  دولت کدوں وچّ حاضر ہویا تاں ویکھیا کہ شیخ اپنے دولت کدے  دے دروازے اتے کھڑے میرا انتظاز کر رہے سن ۔ شیخ ابو سعید مبارک مخزومی نے فرمایا اے عبدالقادر جو میں تہاڈے توں کیہا سی کی اوہ کافی نہیں سی جو خضر علیہ سلام نوں کہنا پیا ۔  اس  دے بعد پھر شیخ ابو سعید مبارک مخزومی مینوں اپنے مکان  دے اندر لے گئے خانا مہئیا کیتا اتے لقمہ میرے منہ وچّ رکھیا جتھے تکّ کہ میں آسودہ ہو گیا ۔  اس  دے بعد مینوں خرقہ پوایا اتے پھر وچّ اوہناں دی صحبت وچّ رہن لگا ۔  شیخ ابو سعید مبارک مخزومی نے مدرسا بنوایا اتے اس دی عمارت اپنی زندگی ہی وچّ غوث پاک  دے سپرد کر دتی ۔  چنانچے غوث پاک دا مزار اس مدرسا وچّ ہے ۔ 27شعبان  508ھ   جاں   513ھ   بروز جمعرات اس جہان  فانی ولوں رخصت ہوئے ۔  آخری آرامگاہ اوہناں  دے  قایم کردیا مدرسا وچّ ہے جو بغداد   عراق   وچّ واقع ہے۔
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:عراق
پولو
پولو (انگریزی: Polo) اک ٹیم کھیل اے جیہڑا گھوڑیاں اُپر بیٹھ کے کھیلیا جاندا اے۔ ایہدا مقصد حریف ٹیم دے خلاف گول کرنا ہُندا اے۔ ایہدے چ کھلاڑی اک پلاسٹک یا لکڑی دی گیند نوں ہاکی ورگے ڈنڈیاں نال مار کے سامنلی ٹیم دے گول چ پاون دی كوشش کردے نیں۔ روایتی طریقے چ ایہ کھیل بڑی رفتار نال اک بڑے کھلے میدان چ کھیلیا جاندا اے۔ ہر ٹیم چ 4 کھلاڑی ہُندے نیں۔ اٹھارویں صدی دے برطانوی ہند چ انگریزاں نے ایس کھیل نوں متعارف کروایا تے 1875ء چ ایس کھیل دے قنون وی وضع کیتے۔ بعد چ ایہ کھیل پوری دنیا چ پھیل گیا۔ مغرب چ ایس کھیل نوں متعارف کراون دا سہرا ایہناں برطانوی فوجیاں نوں جاندا اے جیہڑے ہندستان چ رہائش پزیر سن۔ 1877ء چ پہلی باری جد ایہ کھیل عالمی سطح تے کھیلیا گیا تاں اوس ویلے ارجنٹائن پولو چ رہنما ملک سمجھیا گیا۔ سبھ توں پراݨی پولو پاکستان چ گلگت بلتستان چ کھیلی جاندی اے۔ پولو گلگت، بلتستان، چترال دا روایتی کھیل اے۔ ایہ فری سٹائل پولو اے۔ پاکستان چ ہر سال شندور پولو فیسٹِول منعقد کیتا جاندا اے۔
گٹھ:کھیل گٹھ:کھیڈ گٹھ:کھیڈاں گٹھ:کھیل ویکی ڈیٹا توں ماخوذ گٹھ:گلگت بلتستان