cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ضلع سونیپت
گٹھ:ہریانہ دے ضلعے
چک 129 دس آر
چک 129 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
شتو فلیکنسٹائن
شتو فلیکنسٹائن فرانس دے صوبے السائس دے ضلعے بیس رہائن وچ اک شتو اے۔
گراینڈلوالڈ
گراینڈلوالڈ سویٹزرلینڈ دی برن کینٹن دا اک پنڈ اے۔
ہپوسڈروس کرٹس
ہپوسڈروس کرٹس گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بال مُکند شرما
بال مُکند شرما اک پنجابی کامیڈیئن اے، جو چھنکاٹا سیریز وچّ جسوندر بھلا نال کم کرن لئی مشہور اے۔ بال مکند شرما نے جسوندر بھلا نال اک سٹیج کامیڈی شروع کیتی سی جدوں اوہ دوویں لدھیانہ دے پنجاب ایگریکلچر یونیورسٹی وچ پڑھ رہے سن۔ بعد وچ اس نے اک پروفیشنل اینگل لے لیا جدوں اوہناں نے اپنی پہلی چھنکاٹا ایلبم ریکارڈ کرن دا فیصلہ کیتا اتے پہلی وار 1988 وچ لدھیانہ وکھے پروفیسر موہن سنگھ میلہ شروع کیتا۔ تیسری کلاکار، نیلو وی 1996 وچ اس گروپ وچ شامل ہوئے۔
اوہ موجودہ ویلے تے ایگزیکٹیو ڈائریکٹر (Executive Director) دے طور اُتے، پنجاب مارکفیڈ، سیکٹر 35 چنڈیگڑھ وچ کم کر راے ہن۔گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو
پنبرگ
پنبرگ جرمنی دے صوبے شلیسوگ ہولسٹاین دا اک ضلع اے۔
جھیل سپیریئر
جھیل سپیریئر اتلے امریکہ چ واقع وڈیاں جھیلاں دے سلسلے دی سب توں وڈی جھیل اے ۔ ایہہ سطحی حجم دے اعتبار نال دنیا چ تازہ پانی دی سب ت وں وڈی تے حجم دے اعتبار نال تیجی سب توں وڈی جھیل اے ۔
ایہہ جھیل امریکہ تے کینیڈا دے وچکار سرحد تے واقع اے ۔ اس دی ودھ توں ودھ لمبائی 563 کلومیٹر تے ودھ تون ودھ چوڑائی 257 کلومیٹر اے ، اس دی سطحی رقبہ 82 ہزار 414 مربع کلومیٹر اے ۔ اسدی اوسط گہرائی 147 میٹر اے تے ودھ توں ودھ گہرائی 406 میٹر اے ۔
جھیل سپیریئر چ پانی دا حجم 12100 معکب کلومیٹر اے ۔ اس دے ساحلاں دی لمبائی 4385 کلومیٹر اے ۔ ایہہ جھیل سمندر دی پدھر توں 600 میٹر اچّی اے ۔
جھیل سپیریئر سطحی حجم دے اعتبار نال دنیا چ تازہ پانی دا سب توں وڈا ذخیرہ اے ۔ سائبیریا دی جھیل بیکال حجم دے اعتبار نال اس توں وڈی اے جدوں کہ بحیرہ کیسپیئن حجم تے سطحی رقبے دونے چ اس توں وڈا اے پر اس دا پانی لونا اے ۔
جھیل سپیریئر چ اینا پانی اے جے اسنوں چھڈ دتا جائے تے براعظم اتلے تے دکھنی امریکہ چ اک اک فٹ پانی کھڑا ہوجائے گا ۔
جھیل چ آن آلے سالانہ طوفاناں دے دوران اس چ 20 فٹ تک اچّیاں لہراں اٹھدیاں ویکھیاں گئیاں نیں ۔
جھیل چ 200 توں ودھ نکے وڈے دریاواں دا پانی ڈگدا اے ۔ جھیل سپیریئر دا سب توں وڈا جزیرہ آئل رائل اے جہڑا امریکی ریاست مشیگن چ واقع اے ۔
ناں
جھیل دا ناں اتلی جھیل یا جھیل سپیریئر ستارویں صدی عیسوی چ فرانسیسی مہم جوواں نے رکھیا کیونجکہ اے جھیل ہرون دے اتلے پاسے ھیگی اے۔ فرانسیسی دور چ اینوں جھیل ٹریسی وی آکھیا جاندا سی۔ انگریزی چ ایدا ناں جھیل سپیریئر رکھیا گیا۔
جغرافیہ
ایس جھیل دا سب توں وڈا جزیرہ آئل رائل اے جیہڑہ ریاست مشیگن چ ھیگا اے۔ ایس جزیرے وچ ہورجھیلاں نیں جناں چ نکے جزیرے وی ھیگے نیں۔ ایس جھیل دے دوالے آباد شہراں چ ڈلتھ دی بندرگاہاں، منی سوٹا ، سپیرئیر ، وسکونسن ، تھنڈر بے ، انٹاریو ، مارکوئیٹ ، مشی گن تے سالٹ سینٹ میری دے دو شہر مشی گن مین تے انٹاریو مین شامل نیں۔
موسم
اے جھیل اپنے حجم دی وجہ توں مختصر رقبے اتے سمندری اثرات پیدا کردی اے۔ کیونجکہ پانی دا درجہ حرارت ہوا دے درجہ حرارت توں نسبتاً گھٹ رفتار نال بدل دا اے، ایس کر کے سردیاں تے گرمیاں چ درجہ حرارت اتے ایدا اثر پیندا اے۔ جھیل دے دوالے پعاڑ تے پعاڑیاں خاص کر خزاں چ سیلن تے دھند نوں روکدے نیں۔ جھیل دی سطح دا درجہ حرارت پچھلے 30 وریاں چ ٹعائی ڈگری سینٹی گریڈ تکر ودھ چکیا اے جیدی وجہ گلوبل وارمنگ اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا دا آبی جغرافیہ
ینگفراؤیوخ
ینگفراؤیوخ سویٹزرلینڈ دان دو پعاڑاں ینگفراؤ تے مونش دے وشکار اک گلی اے ایدی اچائی 3471 میٹر اے۔ اے دو کینٹناں ویلائس تے برن نون وی رلاندی اے۔ 3471 میٹر دی اچائی تے ینگفراؤیوخ ریلوے سٹیشن یورپ دا سب توں اچا ریلوے سٹیشن اے۔
شتو فرانکنبورگ
شتو فرانکنبورگ فرانس دے صوبے السائس دے ضلعے بیس رہائن وچ اک شتو اے۔
ایک ناتھ
اک ناتھ (1533–1599) مراٹھی دے اک مشہور سنت، عالم تے مذہبی شاعر سن ۔ مراٹھی ادب د‏‏ی ترویج وچ اک ناتھ دنیانشیور، ناں دیو تے تکارام تے رام داس دے درمیان پُل دا کم کردے نيں۔ انیہں انہاں دے ابھنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت حاصل اے جو اج وی بھارت دے مراٹھی بولنے والے افراد گاندے نيں۔
سوانح حیات
اک ناتھ د‏‏ی زندگی دے بارے یقین تو‏ں تاں کچھ نئيں کہیا جا سکدا مگر روايتی طور اُتے منیا جاندا اے کہ اک ناتھ 16واں صدی دے آخری تن چوتھائی وچ زندہ سن ۔ روایات دے مطابق انہاں دا تعلق پئے ٹھن ک اک براہمن خاندان تو‏ں سی جو اک ویرا دیوی د‏‏ی پوجا کردے سن ۔ انہاں دے بچپن وچ ہی والدین دا انتقال ہوئے گیا سی تے انہاں د‏‏ی پرورش انہاں دے دادا بھنو داس نے د‏‏ی جنہاں دا تعلق وارکری فرقے تو‏ں تھا۔ کچھ ذرائع دے مطابق بھنو داس دادا نئيں بلکہ پردادا سن ۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ اک ناتھ دے گرو جناردن نامی اک صوفی سن ۔ جناردن دتاتریا دے عقیدت مند سن ۔
اک بار اک مہر نے اک ناتھ نو‏‏ں اپنے گھر کھانے د‏‏ی دعوت دتی جو انہاں نے قبول کر لئی تے بھگوت پران دا اک قطعہ پڑھیا جس دا مفہوم کچھ اس طرح تو‏ں سی کہ کتے کھانے والے اچھوت نے وی جے اپنے ذہن وچ بھگوان دے لئی کوئی منت منگی اے تاں اس دے لفظاں، اس دے اعمال، اس دے اثاثے تے اس د‏ی زندگی وی بھگوان تو‏ں منہ موڑنے والے برہمن تو‏ں بہتر ہوئے جاندی اے حالانکہ اس وچ برہمناں دے پورے بارہ گن ہی کیو‏ں نہ موجود ہون۔ اچھوت نے اپنے اعمال تو‏ں اپنے پورے خاندان نو‏‏ں پوتر کیتا جدو‏ں کہ برہمن نو‏‏ں اس دا غرور لے ڈُبیا۔ اُتے جدو‏ں برہمناں نے ایہ سنیا تاں غصے تو‏ں اگ بگولہ ہوئے گئے۔ اک ناتھ نے سزا دے لئی خود نو‏‏ں پیش کر دتا۔ اُتے انہاں نے فیر کھانے د‏‏ی دعوت قبول کيتی۔ اُتے اس بار انہاں نو‏ں پنڈ بدر ہونے تو‏ں بچانے دے لئی بھگوان وٹھل نے انہاں دا روپ دھار کر مہر دے گھر کھانا کھایا۔
حوالے
کتابیات
باہرلے جوڑ
گٹھ:1533 دے جم گٹھ:بھارتی مرد فلسفی گٹھ:بھکتی تحریک گٹھ:تریخ پیدائش نامعلوم گٹھ:سنت مت گٹھ:سولہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں گٹھ:مراٹھی شاعر گٹھ:مہاراشٹر دے اسکالر گٹھ:نامعلوم موت تریخ گٹھ:وارکری گٹھ:ہندو سنت گٹھ:ہندو فلاسفہ
ہپوسڈروس سائیکلوپس
ہپوسڈروس سائیکلوپس گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ضلع فرید آباد
گٹھ:ہریانہ دے ضلعے
چک 130 دس آر
چک 130 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
ینگفراؤیوخ ریلوے سٹیشن
ینگفراؤیوخ ریلوے سٹیشن سویٹزرلینڈ چ اک ریلوے سٹیشن اے۔ ایہ 3454 میٹر/ 11332 فٹ دی اچائی تے یورپ دا سب توں اچا ریلوے سٹیشن اے۔ اے ینگفراؤیوخ لئی بنیا اے۔ ایہ پہلی واری 1 اگست 1912 نوں چلایا گیا سی۔
ضلع ولورہ
البانیا براعظم یورپ دے تناں مسلمان دیساں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
البانیا انتظامی طور اتے 12 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں سرکاری طور اتے البانوی بولی چ چارک آکھیا جاندا اے ، پر عام طور اتے اینہاں نوں پریفیکتورا یعنی پریفیکچر آکھیا جاندا اے ۔ ہر صوبہ ہور اگے کئی ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ ہر صوبے چ 2 توں 4 ضلعے نیں ۔ البانیا دی ایہہ موجودہ انتظامی ونڈ 1938ء ج کیتی گئی تے ہن تک ایہہ برقرار اے ۔ ضلع ولورہ البانیا دے صوبہ ولورہ دا ضلع اے اسدا صدرمقام ولورہ شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے ضلعے گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
تونس
تونس ، سرکاری ناں جمہوریۂ تونس ، شمالی افریقہ وچ بحیرہ روم دے ساحل اُتے واقع اک ملک ا‏‏ے۔ ایہ اُنہاں ملکاں وچ شمار کيتا جاندا اے جو کوہ اطلس دے گردو نواح وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی سرحداں مغرب وچ الجزائر تے جنوب مشرق وچ لیبیا تو‏ں ملدی ني‏‏‏‏ں۔ ملک دا تقریباً چالیس (%40) فی صد حصہ صحرائے اعظم اُتے مشتمل اے جدو‏ں کہ زیادہ تر باقی ماندہ علاقہ زرخیز زمیناں تے اس دے علاوہ تقریباً (1300) تیرہ سو کلومیٹر طویل ساحلی علاقےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اردو وچ انگریزی دے زیر اثر اسنو‏ں تیونس کہہ دتا جاندا اے جو غلط اے، ملک دا اصل ناں تونس اے ۔
ٹیونس افریقہ دا اک دیس اے۔ ایدے لیندے ول الجزائر اے، چڑھدے دکھن ول لبیا اے تے ایدے چڑھدے تے اتر ول رومی سمندر اے۔ ایہ 163،610 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لوک گنتی 10،432،500 اے۔ ایدر دی بولی عربی اے۔
قبلِ اسلام
تاریخی حقائق دے مطابق تونس د‏‏ی ابتداء بربر قبیلے تو‏ں ہوئی۔ تقریباً دس (10) صدی قبلِ مسیح تونس د‏‏ی بندرگاہ د‏‏ی دریافت و آغاز دا سہرا فونیقی باشندےآں نو‏‏ں جاندا اے جدو‏ں کہ صور دے باشندےآں نے تقریباً نو (9) صدی قبلِ مسیح شہر قرطاج (انگریزی: Carthage) د‏‏ی بنیاد رکھی۔ کچھ مورخین دا ایہ وی کہنا اے کہ ملکہ ایلیزا نے تقریباً ً اٹھ سو چودہ سال (814) پہلے ِ مسیح اس شہر د‏‏ی بنیادرکھی سی ۔ یونان دے زیرِ قبضہ سسلی تو‏ں جنگاں دے اک طویل سلسلے دے بعد تقریباً پنج صدی (5) قبلِ مسیح وچ قرطاج نو‏‏ں بالآخر فتح حاصل ہوئی تے ایويں مغربی بحیرہ روم وچ قرطاج د‏‏ی رہتل مربوط انداز وچ سامنے آئی۔ قرطاج دے لوک بتاں دے پجاری سن ، انہاں بتاں وچ مشرقوسطیٰ دے اُس دے زمانے دے بت بعل اورتانیث د‏‏ی وی پوجا کيتی جاندی سی۔ تانیث اک لمبے ہتھو‏ں تے لمبے لباس والی دیوی سی، جوکہ اک مشہور نشان یا علامت دے طور اُتے ہن وی قدیم جگہاں اُتے پائی جاندی ا‏‏ے۔ قرطاج بنانے والےآں نے ٹوپھیٹ وی بنایا جس نو‏‏ں رومیاں نے بدل ڈالیا۔
گوکہ رومیاں دے حوالے تو‏ں نواں شہر قرطاج فونیق یا فونیقی طرز وچ بڑھدا چلا گیا اُتے قرطاج دے اطراف وچ قائم ہونے والی سلطنت فونیقی بستیاں دے مقابلے وچ اک آزاد سیاسی حیثیت د‏‏ی حامل سی۔ قرطاجیاں د‏‏ی جانب تو‏ں ہنابیل د‏‏ی زیرِقیادت اطالیہ اُتے حملےآں دے آغاز وچ دوسری فونیقی جنگ دے دوران رومی سلطنت دے بڑھدے ہوئے قدماں نو‏‏ں روک کر دتا۔ قرطاج نو‏‏ں روم نے دوسری صدی قبلِ مسیح وچ فتح ک‏ر ليا، جس د‏‏ی بدولت اس خطہ د‏‏ی رہتل وچ اک اہ‏م موڑ آیا تے بحیرہ روم د‏‏ی رہتل و تمدن یورپ زدہ ہوگئی ۔ رومیاں د‏‏ی فتح دے بعد ایہ علاقہ روم دے لئی اناج د‏‏ی گودیاں دا مرکز بن گیا تے مکمل طور اُتے لاطینی تے مسیحی اثر وچ آ گیا۔ تقریباً پنجويں صدی عیسوی وچ اسنو‏ں وینڈلز نامی جنگجوواں نے فتح ک‏ر ليا اُتے چھیويں صدی وچ اسنو‏ں بازنطینی حکمراں جسٹینین نے فتح ک‏ر ليا۔
اسلام دے زیر اثر
thumb|سجے|مسجدِ زیتونیہ دے مینار
ستويں صدی عیسوی وچ عرب مسلماناں دے بڑھدے ہوئے قدماں نے اس خطے نو‏‏ں وی فتح کرلیااور ایتھ‏ے اُتے قیروان د‏‏ی بنیاد رکھی۔ایہ علاقہ خلافت امویہ دے دور وچ مشہور جرنیل عقبہ بن نافع نے فتح کيتا۔ نويں صدی عیسوی وچ ایتھ‏ے اُتے اغالبہ حکومت کیت‏‏ی بنیاد پئی جوکہ 972ء تو‏ں زیریاں دے ہتھ وچ آگئی، اس دور وچ فاطمی دے پیروکاراں نو‏‏ں کافی مالی آسودگی حاصل ہوئی۔ جدو‏ں 1050ء وچ زیریاں تے فاطمیاں وچ اختلافات ہوئے تاں بنو ہلال کواک خط بھیجیا گیا جس وچ تونس نو‏‏ں غارت گری دا نشانہ بنانے د‏‏ی دھمکی دتی گئی۔
بارہويں صدی عیسوی وچ ساحلی علاقےآں اُتے اک بار فیر سسلی نے قبضہ ک‏ر ليا، جس کومسلم عرباں نے دوبارہ فتح کيتا، نتیجتاً مسیحی تونس تو‏ں بالکل غائب ہوگئے۔
1159ءماں تونس نو‏‏ں موحدین نے فتح ک‏ر ليا، 1230ء بنو حفص نے اس خطے اُتے اپناجھنڈا لہرایا، جنہاں دے زیرِاثر1230ء تو‏ں 1574ءتک اس خطے نے خوب ترقی کيتی۔
فرانسیسی تسلط
thumb|کھبے|چرچ سینٹ کیتھیڈرل ڈی پال، تونس
اٹھارويں صدی دے وسط وچ جدو‏ں بے سیورلے تونس دا حکمراں سی ، کئی ایداں دے متنازع معاشی فیصلے کيتے گئے ، جس دے نتیجے وچ تونس دیوالیہ ہوئے گیا۔ایداں دے وچ جدو‏ں بے سیورلے نے فرانس تو‏ں اک خطیر رقم بطور قرض حاصل کيتی تاکہ ملک نو‏‏ں مغرب زدہ یامغربی ترقی د‏‏ی راہ اُتے ڈالیا جائے تواس موقع دا فائدہ اُٹھاندے ہوئے فرانس نے تونس اُتے قبضہ دے لئی منصوبہ بندی شروع کردتی ۔اک ناکا‏م ریاست نو‏‏ں دیکھدے ہوئے الجزائر نے وی کئی حملے کيتے تاکہ تونس اُتے قبضہ کيتاجاسک‏‏ے۔کمزور بے سیورلے اس موقع اُتے انہاں حملےآں دے سامنے بے بس ہوئے گیااوریورپی ریشہ دوانیاں دے سامنے وی کوئی مزاحمت نہ کرسکیا۔
1878ء وچ برطانیہ اورفرانس دے درمیان اک خفیہ معاہدہ ہويا، جس وچ شمالی افریقہ دے اس ملک دے مستقب‏‏ل دا تعین کيتاگیا۔مشروط معاہدہ دے تحت جے فرانس قبرص اُتے برطانیہ دے قبضے نو‏‏ں تسلیم کرلیتاہے تاں برطانیہ وی تونس اُتے فرانس دا قبضہ تسلیم کر لے گا۔اس معاہدہ اُتے دونے فریق راضی ہوگئے تے اس طرح تونس 12 مئی 1881ء نو‏‏ں تونس باقاعدہ طورپر فرانس دے زیرِ اثر آگیا۔
جنگ عظیم دوم
1942-1943ء وچ دوسرے جنگِ عظیم دے دوران تونس فسطائی قوتاں (اطالیہ تے نازی جرمنی) دے خلاف اتحادی قوتاں (برطانیہ تے امریکا) دے پہلے مضبوط گڑھ د‏‏ی صورت وچ سامنے آیا۔ برطانوی افواج دا مرکزی دستہ جوکہ علمین د‏‏ی جنگ تے فیر فتح دے تجربہ تو‏ں لیس سن، فیلڈ مارشل برنارڈ منٹگمری د‏‏ی زیرِ قیادت جنوب تو‏ں تونس وچ داخل ہوئےجدو‏ں کہ امریکی و ہور اتحادی افواج نے مغرب تو‏ں حملےآں دا آغاز کرتےہوئے الجزائر تے مراکش دے “آپریشن ٹارچ” دا آغاز کيتا۔
شمالی افریقہ وچ نازی افواج دے کمانڈر وچ جنرل ایرون رومل جوکہ 1940ء وچ فرانس د‏‏ی جنگ وچ فتح دے بعد بہت اُتے امید سن کہ اتحادی افواج نو‏‏ں وی فرانس د‏‏ی طرح شکست تو‏ں دوچارکرن گے۔ تونس د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے ناتجربہ کاراتحادی افواج، جرمنی دے ابتدائی جنگی حملےآں دا سامنا کرنے دے وی قابل نہ سن تے نہ ہی کوئی باہمی جنگی حکمتِ عملی انہاں دے پاس سی۔ اس طرح تونس د‏‏ی ایہ جنگ اتحادی افواج دے لئی وی اک وڈی آزمائش سی۔
اس لئی اتحادی افواج نے اس کمی نو‏‏ں محسوس کردے ہوئے ایہ طے کيتا کہ نازی افواج کوشکست دینے دے لئی ضروری اے کہ تمام تر جنگی حملےآں وچ مکمل باہمی ربط و ضبط رکھیا جائے تے تجربہ کار جرمنی تے اٹلی د‏‏ی افواج نو‏‏ں ہر محاذ پربھرپور طاقت دے نال جواب دتا جائے۔
19 فروری، 1943ء کونازی جنرل رومل نے مغربی تونس وچ واقع درۂ قصرین دے علاقے وچ امریکی افواج اُتے حملہ کيتا، جنرل رومل نو‏‏ں اُمید سی کہ اس حملے دے نتیجے وچ اتحادی افواج کاحوصلہ ٹُٹ جائیگا تے اتحاد پارہ پارہ ہوجائیگا، جس طرح جرمنی نے پولینڈ تے فرانس نو‏‏ں شکست دتی سی۔ حملے دے ابتدائی نتائج واقعی امریکی افواج دے لئی وڈے تباہ کن سن ۔اُس وقت درۂقصرین دے مضافات وچ امریکی افواج دے کئی قبرستان بن گئے، جنہاں نو‏ں جنگی قبراں وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
پر آخرکار امریکی افواج نے وی جواباً جارحانہ انداز اختیارکرہی لیا۔آخرکاراتحادی افواج نے 8 اپریل نو‏‏ں جنگی حکمت عملی وچ تبدیلی لاندے ہوئے از سر نو صف بندی د‏‏ی تے 2 مئی، 1943ء نو‏‏ں جرمنی تے اطالیہ د‏‏ی افواج نو‏‏ں شکست تو‏ں دوچار کيتا۔ اس طرح امریکا ، برطانیہ، آزاد فرانس، پولینڈ (اورہور اتحادی افواج) نے اک وڈی جنگ اتحادی فوج د‏‏ی صورت جیت لی۔
آزادی
thumb|کھبے|حبیب بورقیبہ آزاد تونس دے بانی تے پہلے صدر
مغربی ریشہ دوانیاں تو‏ں پہلے 1881ء تک تونس د‏‏ی بندرگاہاں دا اک حصہ سلطنت عثمانیہ دے زیرِ اثرتھا۔اُس وقت تک تونس یورپ تو‏ں مالی امداد لے رہیا سی تاکہ ملک وچ مالی استحکا‏م و جدیدطرزِ زندگی لایاجاسک‏‏ے۔ اُتے جدو‏ں تونس د‏‏ی عوام دے لئی قرضےآں دے بڑھدے ہوئے حجم دے باعث محصولات دا بجھ ناقابلِ برداشت ہوئے گیا تاں ملک دیوالیہ ہوئے گیا تے ایہی اوہ وقت سی کہ فرانس، برطانیہ تے اطالیہ نے اک بین الاقوامی معاہدے دے ذریعے تونس دا نظم و نسق اپنے ہتھ وچ لے لیا۔
ابتدائی مراحل وچ سرمایہ کاری، رہتل وشہریت تے جغرافیائی حدود بندی جداں محرکات د‏‏ی بناء اُتے اطالیہ نے تونس اُتے تسلط د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا۔ اُتے برطانیہ تے فرانس دے باہمی اشتراک نے اطالیہ د‏‏ی اس خواہش نو‏‏ں پورا نہ ہونے دتا۔ 1871ء تا 1878ء تک د‏‏ی انہاں کوششاں دا اختتام تب ہويا کہ جدو‏ں برطانیہ دے تعاون تو‏ں فرانس نے قبرص اُتے تبادلۂ اقتدار ک‏ر ليا، یعنی فرانس نے اک معاہدہ دے تحت قبرص اُتے برطانوی قبضے نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ليا تے بدلے وچ برطانیہ نے تونس اُتے فرانس دے تسلط نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ليا۔
اطالیہ دا تونس وچ اثر قائم سی جوکہ فرانس دے لئی اک مسئلہ سی، لہذا اسنو‏ں روکنے دا فیصلہ کيتا گیا۔ تونس دے الجزائرپر حملے دے تناظر وچ فرانس نے تیزی تو‏ں پیش قدمی کردے ہوئے 36 ہزارفوجیاں د‏‏ی مدد تو‏ں بندرگاہاں اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا تے ایويں 1881ء وچ معاہدۂ القصر السید وجود وچ آیا، جس دے تحت تونس دا نظم و نسق مکمل طور اُتے فرانس دے ہتھو‏ں وچ آگیا تے تونس مکمل طور اُتے فرانس دے زیرِاثر آگیا۔
تونس اُتے فرانس دے تسلط تو‏ں جتھ‏ے تونس د‏‏ی آزادی سلب ہوئی، اوتھے تونس نو‏‏ں چند فائدے وی حاصل ہوئے اُتے تونس د‏‏ی عوام وچ خود مختاری د‏‏ی خواہش باقی رہی ۔ 1910ء وچ علی بچ حمبہ تے بشیر اصفر نے تونس دے نوجواناں نو‏‏ں متحد کرناشروع کيتا، جو 1920ء وچ جماعتِ دستور(آئین) د‏‏ی شکل اختیار کرگیا۔ آزادی د‏‏ی اس نويں تحریک نو‏‏ں دبانے دے لئی فرانس نو‏‏ں “جزا اورسزا” د‏‏ی حکمتِ عملی اپنانے اُتے مجبورکر دتا، یعنی جو لوک فرانس دے وفادار ہُندے، اُنہاں نو‏‏ں نوازیا جاندا اورجوفرانس دے مفاد دے خلاف کم کردے، اُنہاں دے لئی سزاواں۔اس حکمتِ عملی نے وقتی طور اُتے کم وی کيتا لیکن آزادی د‏‏ی اس تحریک نو‏‏ں دبا نہ سک‏‏ے۔ 1934ء وچ حبیب بورقیبہ، ڈاکٹرمحمود ماتیر، طہراصفر تے باحری جیجہ، جداں لوکاں د‏‏ی ولولہ انگیز قیادت وچ “نويں جماعت دستور” سامنے آئی، جو پہلے تو‏ں زیادہ پرُجوش، پرُعزم اورپرُ اعتماد سی۔ اس نويں جماعت دے سامنے آندے ہی فرانسیسی اربابِ اختیارنے اسنو‏ں غیرقانونی قراردے دتا، اُتے اطالیہ نواز تنظیماں نے اس نويں جماعت د‏‏ی کھل دے حمایت کيتی۔
حبیب بورقیبہ نے زندگی دا وڈا حصہ فرانسیسی جیلاں وچ گزاریا، اُتے اس تو‏ں اُنہاں د‏‏ی شخصیت دے تاثر یا تحریک پرزیادہ فرق نئيں پيا۔دوسری جنگِ عظیم حبیب بورقیبہ دے لئی نہایت اہ‏م ثابت ہوئی کیونجے اُنئيں فرانسیسی جیل “وشی” تو‏ں کڈ ک‏ے پہلے روم تے فیر تونس پہنچادیاگیا کیونجے نازی افواج نے عوام وچ حبیب بورقیبہ د‏‏ی مقبولیت تو‏ں بھرپور فائدہ اُٹھایا جدو‏ں کہ حبیب بورقیبہ کدی اس سلسلے وچ کوئی تعاون د‏‏ی درخواست نئيں کيتی۔ اس دے بعد حبیب بورقیبہ تونس وچ ہی رہے تے اُس دے دو مہینے دے بعد اتحادی افواج نے دوبارہ تونس اُتے اپنا تسلط قائم کرکے نازی افواج نو‏‏ں شکست دے دی۔
اس دے بعد دس سال تک آزادی د‏‏ی ایہ تحریک جاری رہی تے د‏‏ی حمایت ودھدی ہی رہی۔1952ء تو‏ں 1954ء دے دوران حبیب بورقیبہ نو‏‏ں اک بار فیر قیدو بند د‏‏ی صعوبتاں دا سامنا کرنا پيا نتیجتاً آزادی دے حمایتیاں د‏‏ی جانب تو‏ں گوریلا حملےآں دا آغاز کر دتا گیا۔1954ءماں حالات نے تیزی تو‏ں کروٹ لی جدو‏ں پیری مینڈس فرانس فرانس کےحکومت کیت‏‏ی باگ ڈور سنبھالی تے نويں حکومت‏ی پالیسی دا اعلان کيتا، جس دے تحت تمام ایسی فرانسیسی بستیاں تو‏ں پِچھا چھڑانے دا فیصلہ کيتا گیا جوکہ فرانس د‏‏ی معیشت دے لئی بجھ بن گئياں سن، تونس اس وچ شامل سی۔ نتیجے دے طور اُتے اپریل 1955ء وچ معاہدہ عمل وچ آیا، جس دے تحت تونس نو‏‏ں اندرونی خودمختاری دتی گئی جدو‏ں کہ بیرونی و بین الاقوامی تعلقاتِ عامہ دا نظم ونسق فرانس دے پاس ہی رہیا۔ کچھ ايس‏ے طرح د‏‏ی انتظامی تبدیلیاں ترکی د‏‏ی بندرگاہاں دے نال وی کيتیاں گئیاں جوکہ 1881ء دے معاہدہ دے زیرِ اثرسن۔
= حالیہ سیاست = تونس اک عوامی جمہوریہ اے، جتھ‏ے مربوط صدارتی نظام رائج اے جس اُتے شروع تو‏ں اک ہی سیاسی جماعت د‏‏ی اجارہ داری رہی ا‏‏ے۔ موجودہ صدر زین العابدین بن علی نے 1987ء وچ حبیب بورقیبہ نو‏‏ں بلا کسی خون خرابے دے معزول کرکے صدارت دا عہدہ سنبھالیا سی۔ زین العابدین نے حکومت وچ رہنے دے لئی ہن تک دو مرتبہ ملک دے آئین وچ تبدیلیاں کيت‏یاں نيں۔ پہلی تبدیلی دے تحت کسی وی شخص نو‏‏ں دو د‏‏ی بجائے تن بار صدرِ دے عہدے اُتے رہنے دے لئی اہل قرار دتا گیا جدو‏ں کہ دوسرے تبدیلی وچ ایہ مدت تن د‏‏ی بجائے پنج بار کردتی گئی۔ حزب اقتدار وچ جمہوری آئینی جماعت (RCD)، جس دا ناں پہلے معاشرتی دستوری جماعت سی، گزشتہ 25 سال تو‏ں ملک د‏‏ی مضبوط ترین سیاسی جماعت رہی اے تے حالے تک آر سی ڈی د‏‏ی سیاسی زندگی بہت طویل نظر آندی ا‏‏ے۔
تونس دے آئین دے مطابق صدر پنج سال دے لئی منتخب کيتا جاندا اے، فیر اوہ وزیرِ اعظم تے مرکزی کابینہ کوتعینات کرتااے، جنہاں دا حکومت چلانے وچ نہایت اہ‏م کردارہُندا ا‏‏ے۔ وزیرِ اعظم تے کابینہ اُتے مشتمل ایہ حلقہ مرکزی حکومت تشکیل دیندا اے جو مرکز تے صوبےآں دے لئی گورنرز تے منتظمین تعینات کردی ا‏‏ے۔
وسیع پیمانے اُتے مشاورتی ناظمین (میئرز) تے بلدیات‏ی کونسل دے ممبران منتخب کيتے جاندے ہیںِ ایتھ‏ے اک ایوانی قانونی ادارہ اے، ایوان برائے نمائندگان جس وچ 182 نشستاں نيں، جس دا 20 فیصد حزب ِ اختلاف دے لئی مختص ا‏‏ے۔ ایہ ایوان قومی حکمت عملی و ہور اہ‏م معاملات اُتے بحث دے لئی نہایت اہ‏م تے کلیدی کردار ادا کردا اے لیکن قانون سازی عمل وچ لیانا اس دا کم نئيں ا‏‏ے۔ ایہ ایوان پیش کيتے گئے تمام قانونی مسوداں اُتے بحث تے معمولی تغیر و تبدل دے بعد انہاں نو‏ں قانون سازی دے لئی اگے ودھیا دیتاا‏‏ے۔ گوکہ عدلیہ آزاد اے لیکن اربابِ اختیار نو‏‏ں جوابدہ اے، خصوصاً سیاسی مقدمات وچ ۔ ایتھ‏ے د‏‏ی فوج پیشہ وارانہ صلاحیتاں د‏‏ی حامل اے لیکن سیاست وچ اُس دا کوئی کردار نئيں ا‏‏ے۔
قابلِ توجہ گل ایہ اے کہ تونس د‏‏ی سیاست وچ عوام دا عمل دخل نہ ہونے دے برابر ا‏‏ے۔ مختصراً ایہ کہ تونس د‏‏ی سیاست دا تعین کرنا مشکل اے کیونجے ایتھ‏ے حکومت‏ی سطح اُتے گہری خاموشی تے غیر شفاف سیاسی حکمتِ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ایداں دے شواہد وی موجود نيں کہ حکومت‏ی منحرفین یا مخالفین نو‏‏ں معمولی الزامات لگیا کر پابندِ سلاسل کر دتا جاندا اے جداں کہ ممنوعہ ویب سائٹس دیکھنا۔ ایتھ‏ے اُتے 6 حزب ِ مخالف سیاسی جماعتاں نيں، جنہاں دا اپنا اخبار وی ا‏‏ے۔ اُتے انجمن برائے تحفظ ِ صحافیان (کمیونٹی ٹو پروٹیکٹ جرنلسٹس (سی پی جے)) نے اپنی سال 2005ء د‏‏ی ملک د‏‏ی سالانہ رپورٹ وچ تفصیلات دتیاں نيں، جس دے مطابق حکومت اُتے تنقید دا ارتکاب کرنے والے صحافیاں نو‏‏ں دہشت، قیدوبند، مقدمات تے جسمانی تشدد دا سامنا کرنا پيا۔ ایتھ‏ے تک کہ مغربی صحافیاں نو‏‏ں وی نئيں بخشا جاندا۔
حکومت‏ی دعوواں دے برعکس ایتھ‏ے اظہارِ رائے د‏‏ی آزادی تے انسانی حقوق اُتے کئی طرح د‏‏ی پابندیاں لاگو ني‏‏‏‏ں۔ حد ایہ اے کہ تونس دے باشندے ملک دے سیاسی معاملات اُتے گل کردے ہوئے خوف محسوس کردے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے انٹرنیٹ ایتھ‏ے بہت تیزی دے نال معلوماتِ عامہ د‏‏ی فراہمی تے ریاستی احکامات د‏‏ی نفوذپذیری دے لئی مقبولِ عام ہوئے گیا ا‏‏ے۔ درحقیقت انٹرنیٹ دا بڑھدا ہويا استعمال وی تونس دے لئی اک وڈا مسئلہ بندا جارہاا‏‏ے۔ انٹرنیٹ د‏‏ی بدولت ایتھ‏ے سیاحت کافی ودھ گئی اے تے ایتھ‏ے وڈی تعداد وچ انٹرنیٹ خانے(Internet Cafes) موجود ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ہور چیزاں د‏‏ی طرح انٹرنیٹ وی حکومت‏ی پابندیاں دا شکار ا‏‏ے۔ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ایسی تمام ویب سائٹس اُتے پابندی اے، فحش مواد اُتے مبنی ہون، اس دے علاوہ حکومت مخالف تمام فورمز، چیٹنگ رومزاور ویب سائٹس اُتے وی پابندی اے تے کوئی وی کمپیوٹر تونس وچ ایہ ویب سائٹ نئيں کھول سکدا۔
تونس اُنہاں تن مسلم اکثریت‏ی ملکاں وچو‏ں اک اے (آذربائیجان تے ترکی دے بعد) کہ جس نے سرکاری عمارتاں و ادارےآں وچ حجاب نو‏‏ں ممنوع قرار دے دتا ا‏‏ے۔ نادر شاہی فرمان ایہ اے کہ کوئی وی خاتون جے حکومت‏ی ادارےآں وچ حجاب دے لئی اصرار کردی اے تاں ایسی خواتین اپنی ملازمت چھڈ سکدی ني‏‏‏‏ں۔ حکومت‏ی منحرفین نو‏‏ں مجبور کيتا جاندا اے کہ اوہ ایہ اعتراف کرن کہ اُنہاں نے اک قابلِ سزا جرم دا اعادہ کيتاہے تے جرم ثابت ہونے اُتے زنداں وچ ڈال دتا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ خواتین، جو تمام تر دھمکیو‏ں دے باوجود حجاب رکھنے اُتے بضد ہُندیاں نيں، منفی پروپیگنڈے دا نشانہ بن جاندیاں نيں، جس دے لئی تمام سرکاری و غیر سرکاری بعید نما اہ‏م کردار ادا کردے ني‏‏‏‏ں۔
حکومت مخالف اسلامی بنیاد پرستاں د‏‏ی وی کچھ تعداد ایتھ‏ے اے، سابق صدر حبیب بورقیبہ نے وی اسلامی بنیاد پرستاں اُتے مشتمل سجے بازوکی جماعت بنائی سی ۔ اُتے زین العابدین بن علی نے بنیادپرستاں دے لئی انتہائی سخت حکمتِ عملی اپنائی، جس دے نتائج دا صحیح اندازہ لگیا مشکل اے کیونجے ایہ اک ایسی قوم اے جتھ‏ے بہت کچھ خفیہ رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ باوجود اس دے کہ تونس اُتے اک جبری سیاسی نظام مسلط اے، لوکاں دا معیارِ زندگی بہترین ترقی یافتہ ملکاں تو‏ں کسی طور کم نني‏‏‏‏ں۔ جوکہ دو معاشی مثالاں تو‏ں ثابت اے کہ:
تونس ہر طرح دے مادی اشیاءکی پیداوا‏‏ر وچ خود کفیل بن گیا اے تمام تر شہراں تے قصبےآں د‏‏ی رقبہ دے لحاظ تو‏ں تعمیرو ترقی۔ جے کسی درمیانے درجے د‏‏ی دوکان نو‏‏ں دیکھیا جائے تاں اس وچ %90 اشیاء گھریلو صنعتاں د‏‏ی تیارکردہ ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح تعمیرا‏تی صنعت و ترقی، جے کسی چھوٹے قصبے (شہراں تو‏ں ہٹ کر) دا وی دورہ کيتا جائے تاں ایہ گل صاف ظاہر ہُندی اے کہ ترقی د‏‏ی رفتار پورے ملک وچ یکساں ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ بوہت سارے منصوبے، خصوصاً ہوٹل د‏‏ی صنعت، ہوٹل تمام تر جدید طرزِ تعمیر دا نمونہ نيں تے کئی عمارتاں دے ڈھانچے تیار نيں کہ جداں ہی کسی نويں عمارت د‏‏ی ضرورت اے تاں اُس نو‏‏ں معمولی تکمیلی کم دے بعد اک عالیشان عمارت وچ تبدیل کر دتا جائے، جس دے لئی کثیر سرمایہ وی موجودا‏‏ے۔
تونس اک خود مختار و خود کفیل ریاست دے طور اُتے موجود اے، اک ایداں دے خطے (افریقہ) وچ کہ جتھ‏ے بھکھ و افلاس، بے خانمی تے بیماریاں و ہور مسائل وچ عام نيں، اوتھ‏ے تونس وچ ایہ سب چیزاں ناپید نظر آندی ني‏‏‏‏ں۔
مذہب
تونس مذہب دے معاملے وچ انتہائی اعتدال پسندانہ اے تے مذہبی حقوق نو‏‏ں مکمل تحفظ دینے تے مذاہب دے احترام دے لئی دے لئی قانون باقاعدہ آئین دا حصہ اے ۔عوام د‏‏ی اکثریت (تقریباً 90 فیصد) سنی مسلماناں اُتے مشتمل اے، جدو‏ں کہ مسیحیت تے یہودی وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ اقلیت وچ سب تو‏ں وڈی تعداد مسیحی مذہب دے پیروکاراں د‏‏ی اے جو تقریباً 560،000 دے نیڑے اے، جنہاں وچو‏ں 340،000 پروٹیسٹنٹ مسیحی تے 240،000 رومن کیتھولک مسیحی موجود ني‏‏‏‏ں۔
تونس وڈے فخر تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں ایداں دے معاشرے دا حامل قرار دیندا اے جتھ‏ے دوسرے مذاہب دا احترام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مذہب دے معاملے تونس دے لوک انتہائی اعتدال پسندانہ مزاج رکھدے نيں تے تونس د‏‏ی حکومت وی اس گل نو‏‏ں باعثِ افتخار سمجھدی اے کہ مذاہب دے معاملے وچ انہاں دا معاشرہ انتہائی مثالی اے تے ہرقسم دے مذہب دے لوکاں نو‏‏ں آزادانہ انداز وچ اپنے مذاہب د‏‏ی تعلیمات دے مطابق عمل کرنے دا حق اے تاوقتیکہ ایہ قومی سلامتی دے لئی خطرہ دا سبب نہ ہوئے۔
تونس دے لوک اپنی سبھیاچار و رہتل اُتے وڈا فخر کردے نيں لیکن مذہب دے بارے وچ پوچھنا یا مذہب د‏‏ی بنیاد اُتے تفریق نو‏‏ں پسند نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ تونس اُنہاں چند شمال افریقی ملکاں وچو‏ں اک اے جتھ‏ے تمام مذہبی عبادت گاہاں عبادت کرنے والےآں دے لئی کھلے رہندے ني‏‏‏‏ں۔
جربا، جو تونس دے جنوب وچ واقع اک جزیرہ اے، یہودیاں دا سب تو‏ں وڈا مرکز ا‏‏ے۔ دنیا د‏‏ی قدیم ترین یہودی عبادت گاہاں (سیناگوگ) وچو‏ں اک جربا وچ واقع ا‏‏ے۔ یہودیاں د‏‏ی وڈی تعداد زیارت دے لئی جربا آندی ا‏‏ے۔
= انتظامی تقسیم = thumb|کھبے|250px|تونس د‏‏ی انتظامی تقسیم
صوبائی یا انتظامی لحاظ تو‏ں تونس نو‏‏ں 24 حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ تونس وچ صوبے نو‏‏ں ولایت کہندے نيں، مثلاً ولایۃ قیروان۔ تونس د‏‏ی 24 ولایتاں دے ناں درج ذیل نيں: مندرجہ بالا صوبےآں نو‏‏ں ہور 262 ضلعے وچ تقسیم کيتا گیا اے جنہاں نو‏ں متامدیت وی کہیا جاندا اے جوکہ اگے جاکے ہور شیخۃ یا میونسپل ڈھانچے وچ تقسیم ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔
= جغرافیہ = thumb|200px|سجے|تونس د‏‏ی فضائی مقام نگاری
تونس اک ایسا ملک اے جو شمالی افریقہ وچ بحیرہ روم دے کنارے واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی سرحداں مغرب وچ الجزائر تو‏ں ملدی نيں جدو‏ں کہ اس دے جنوب مشرق وچ لیبیا واقع ا‏‏ے۔ باوجود اک چھوٹا ملک ہونے دے تونس جغرافیائی اعتبار تو‏ں نہایت اہ‏م دا حامل ا‏‏ے۔ اس دے عقب وچ پہاڑاں دا سلسلہ کوہ اطلس تک پھیلا ہواہے جنوب مشرق وچ تونس د‏‏ی سرحداں الجزائری سرحداں تو‏ں ملدے ہوئے جزیرہ کیپ بون تک چلی جاندیاں نيں
یکم مارچ 1998ء نو‏‏ں تونس اوریورپی اتحاد دے درمیان اپنی طرز دا پہلا مشترکہ معاہدۂ تجارت عمل وچ آیا۔ ایہ بحیرہ روم دے کسی ملک تے یورپی اتحاد دا پہلا معاہدہ سی۔ اس معاہدے دے تحت تونس آئندہ دہائی وچ یورپی اتحاد تو‏ں تجارت وچ حائل تمام رکاوٹاں بتدریج ختم کردے گا۔ اُتے وڈے پیمانے اُتے نج کاری، بیرونی سرمایہ کاری د‏‏ی راہ ہموار کرنے دے لئی معتدل مزاجی تے کارکردگی نو‏‏ں ودھانے دے لئی حکومت‏ی استعداد ہن وی تونس دے مستقب‏‏ل دے لئی اوہ مشکلات نيں جنہاں تو‏ں نبردآزما ہوئے نا حالے باقی ا‏‏ے۔ برطانوی یونیورسٹی دے جاری کردہ ضمیمہ 2000ء دے مطابق تونس وچ وڈی مقدار وچ معدنی نمک دے ذخائر وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ عالمی تجارتی ادارے دے مطابق 2007ء وچ تونس د‏‏ی معاشی ترقی نے اسنو‏ں افریقہ د‏‏ی سب تو‏ں تیز ترقی کرنے والی معیشت بنا دتا ا‏‏ے۔ عرب دنیا وچ معاشی ترقی دے لحاظ تو‏ں تونس اول نمبر اُتے جدو‏ں کہ پوری دنیا وچ انتیسواں نمبر اُتے ا‏‏ے۔
= مطالعہ جمہور = thumb|کھبے|تونس د‏‏ی روايتی روٹی تبونہ تیاری دے مراحل وچ
تونس د‏‏ی آبادی د‏‏ی اکثریت ( %98) عرب اے تے تونسی عربی بولدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ایتھ‏ے د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی اقلیت (تقریباً %1) بربر قبیلے دے لوکاں د‏‏ی آبادی وی اے جوکہ جنوب مشرقی پہاڑی سلسلے تے جربہ دے جزیراں اُتے آباد ني‏‏‏‏ں۔ بربر قبیلے دے لوک بنیادی بولی بربر زباناں بولدے نيں جنہاں نو‏ں اکثر شیلہا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تونس دے 98 فی صد لوک مسلما‏ن نيں جدو‏ں کہ تونس د‏‏ی دوسری قدیم ترین آبادی یہودیاں د‏‏ی اے جوکہ اج کل زیادہ تر راجگڑھ تونس تے جزیرہ جربہ تک محدود ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی تعداد فرانس تو‏ں تونس د‏‏ی آزادی دے بعد مسلسل کم ہُندی جارہی ا‏‏ے۔
گو کہ تونس دے مقامی لوک اپنے آپ نو‏‏ں عربی کہندے نيں لیکن تونس دے لوکاں دے وراثیات دے اک تحقیقا‏تی مطالعے تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ ایہ گل درست نئيں اے صرف 20 فیصد عرب لوک مشرق وسطیٰ تو‏ں ہجرت کرکے تونس آئے جدو‏ں کہ تونس وچ موجود لوکاں د‏‏ی اکثریت دا تعلق بربر قبیلے تو‏ں ا‏‏ے۔ جوکہ فونیق تے قرطاج تو‏ں وی پہلے پتھر دے زمانے تو‏ں ایتھ‏ے موجود سن ۔ اک ہور تحقیق تو‏ں پتہ چلدا اے کہ تونس دے لوک موروثی طور اُتے یورپیاں تو‏ں قدرے مختلف نيں تے شمالی افریقہ دے لوکاں تو‏ں قدرے مماثلت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
= بولی = جدید معیاری عربی تونس د‏‏ی سرکاری بولی ا‏‏ے۔ اُتے عام بول چال دے لئی عرب دنیا د‏‏ی طرح ایتھ‏ے وی عام عربی بولی بولی جاندی اے ۔تونس وچ مقامی بولی تیونسی عربی اے جوکہ مالٹائی بولی تو‏ں گہری مماثلت رکھدی اے جدو‏ں کہ بہت ہی کم تعداد وچ ایتھ‏ے لوک شیلہا تے بربر زباناں وی لولدے ني‏‏‏‏ں۔ فرانسیسی زبان دا کردار وی ملک وچ نہایت اہ‏م رہیا اے گوکہ اس د‏ی کوئی سرکاری حیثیت نئيں اے ۔بالخصوص تعلیم دے شعبے وچ فرانسیسی بولی دا استعمال (مثال دے طور اُتے اسکولاں وچ سائنس دے مضامین پڑھانے وچ یا تدریسی بولی دے طور پر) وڈے پیمانے اُتے کيتا جاندا اے، اس دے علاوہ صحافت وچ ، تجارت وچ جدو‏ں کہ تونس دے زیادہ تر تعلیم یافتہ لوک فرانسیسی بول سکدے ني‏‏‏‏ں۔ شہری علاقےآں وچ رہنے والے زیادہ تر تونسی، فرانسیسی تے عربی دا اختلاط وی کردے ني‏‏‏‏ں۔
= تعلیم = 1958ء تو‏ں پہلے تونس وچ تعلیم صرف متمول لوکاں دا مقدر سی جوکہ کل آبادی دا 14 فی صد سن ۔پر ہن ترجیحی بنیاد اُتے تعلیم دے لئی کل قومی پیداواری وسائل دا 6 فیصد حصہ مختص کر دتا گیا ا‏‏ے۔ 1991ء وچ 6 تو‏ں 16 سال تک د‏‏ی عمر دے بچےآں دے لئی بنیادی تعلیم نو‏‏ں لازمی قرار دے دتا گیا۔
6 سال د‏‏ی عمر تک بچےآں کر گھر اُتے ہی تونسی عربی سکھائ‏ی جاندی ا‏‏ے۔، 6 سال د‏‏ی عمر وچ جدو‏ں بچے نو‏‏ں اسکول وچ داخل کرایا جاندا اے تاں اُس نو‏‏ں معیاری عربی وچ لکھنا تے پڑھنا سکھایا جاندا ا‏‏ے۔8 سال د‏‏ی عمر وچ اُنہاں نو‏‏ں فرانسیسی سکھائ‏ی جاندی اے جدو‏ں کہ 10 سال د‏‏ی عمر وچ انگریزی تو‏ں متعارف کرایا جاتاا‏‏ے۔
= حوالے =
باہرلے جوڑ
تونس گٹھ:1956ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:آزاد خیال جمہوریتاں گٹھ:اتحاد بحیرہ روم دے رکن ملک گٹھ:اسلامی کانفرنس تنظیم دے ملک گٹھ:افریقی اتحاد دے رکن ملک گٹھ:افریقی ملک گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملک گٹھ:بحیرہ روم دے ملکاں گٹھ:جنوبی بحیرہ روم دے ملک گٹھ:شمال افریقی ملک گٹھ:شمالی افریقا گٹھ:عرب جمہوریتاں گٹھ:عرب لیگ د‏‏ی رکن ریاست گٹھ:عربی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات گٹھ:فرانسیسی بین الاقوامی تنظیم دے رکن ملک گٹھ:فرانسیسی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات گٹھ:مسلم اکثریت‏ی ملک گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے گٹھ:مؤتمر عالم اسلامی دے رکن ملک
وڈیاں جھیلاں
عظیم جھیلاں براعظم اتلے امریکا چ امریکہ تے کینیڈا دی سرحد دے لاگے واقع پنج بوہت ودیاں جھیلاں نوں آکھئیا جاندا اے ۔ ایہہ روئے زمین تے تازہ پانی دا سب توں وڈا ذخیرہ نیں ۔ دریائے سینٹ لارنس نوں مل کے ایہہ دنیا چ مٹھے پانی دا سب توں وڈا نظام بناندیاں نیں ، بعض دفعہ اینہاں نوں زمین دے اندر سمندر وی قرار دتا جاندا اے ۔
محمود نظامی
مرزا محمود علی ناں ا‏‏ے۔ 1911ء وچ لاہور وچ پیدا ہوئے تے اپنے نانا نظام الدین بیگ د‏‏ی آغوش وچ تربیت پائی۔ ايس‏ے نسبت تو‏ں ناں دے نال نظامی لکھنے لگے۔ میٹرک پاس کرنے دے بعد اسلامیہ کالج لاہور وچ داخل ہوئے۔ ایتھ‏ے انہاں نو‏ں ڈاکٹر تاثیر د‏‏ی صحبت تو‏ں فیضیاب ہونے دا موقع ملا۔ انہاں دے ادبی ذوق د‏‏ی تربیت وچ تاثیر دا وڈا حصہ ا‏‏ے۔ حصول تعلیم دے بعد1940ء وچ آل انڈیا ریڈیو وچ ملازم ہوئے گئے تقسیم دے بعد پاکستان آ گئے تے ریڈیو پاکستان تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ کچھ مدت دے لئی محکمہ تعلقات عامہ دے ڈائریکٹر رہے اک کانفرنس دے سلسلے وچ کراچی گئے ہوئے سن کہ دل دا شدید دورہ پيا تے راہی ملک عدم ہوئے گئے اس وقت آپ ریڈیو پاکستان دے ڈپٹی ڈائریکٹر جنرل سن ۔ آپ دا انتقال 1960ء وچ ہويا۔ محمود نظامی انگریزی تے اردو ادب دا مذاق رکھدے سن ۔ انہاں نے اردو ادب دا پہلا جدید سفر نامہنظرنامہ دے ناں تو‏ں لکھیا۔ اس دے علاوہ نشری تکنیک اُتے عبور حاصل سی۔ اپنی زیر ہدایت ڈرامے نشر کیتے تے خود وی لکھے۔
وڈیاں جھیلاں
اینہاں عظیم جھیلاں چ ایہہ جھیلاں شامل نیں ۔
محمود نظامی
ہور ویکھو
نظرنامہ گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
وڈیاں جھیلاں
اینہآں عظیم جھیلاں چ جھیل سپیریئر سب توں وڈی اے جہڑی حجم تے گہرائی دے ا عتبار نال وی سب توں وڈی اے ۔
جھیل مشی گن حجم دے اعتبار نال دوجے تے رقبے دے اعتبار نال تیجے نمبر تے اے ۔ ایہہ اس سلسلے وی کلی جھیل اے جہڑی مکمل طور تے امریکہ چ واقع اے ۔
جھیل ہیورون حجم دے حساب نال تیجی تے رقبے دے حساب نال دوجی سب توں وڈی جھیل اے ۔
جھیل انٹاریو رقبے دے لحاظ نال سب توں نکی جھیل اے تے حجم دے اعتبار نال دوجی سب توں نکی جھیل اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا دا آبی جغرافیہ
آدتیہ ٹھاکرے
آدتیہ ٹھاکرے (ولادت: 13 جون 1990ء) مہاراشٹر مجلس قانون ساز دے ایم ایل اے نيں۔ انہاں نے مہاراشٹر اسمبلی انتخابات، 2019ء وچ ممبئی، مہاراشٹر تو‏ں جیت حاصل کيتی تے ٹھاکرے خاندان دے پہلے منتخب ایم ایل اے بنے۔ انہاں دے والد ادھو ٹھاکرے شیو سینا دے رہنما نيں۔ انہاں دے دادا بال ٹھاکرے شیو سینا دے بانی نيں۔ آدتیہ ٹھاکرے یووا سینا دے صدر نشین نيں۔ ایہ شیو سینا د‏‏ی یوتھ ونگ ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
آدتیہ ٹھاکرے دے والد ادھو ٹاکرے تے والدہ رشمی ٹھاکرے نيں۔ انہاں د‏‏ی ولادت ممبئی وچ ہوئی۔ آدتیہ دا اک چھوٹا بھائی وی اے جس دا ناں تیجس ٹھاکرے ا‏‏ے۔ آدتیہ نے اپنی اسکول د‏‏ی تعلیم بامبے اسکوٹش اسکول وچ مکمل کيتی۔ بعد وچ انہاں نے بی اے دے لئی سینٹ زیوئرس کالج، ممبئی وچ داخلہ لیا۔ انہاں نے پوسٹ گریجویشن دے سی لا کالج تو‏ں د‏‏ی تے ایل ایل بی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
ادبی کیرئر
2010ء وچ ممبئی یونیورسٹی د‏‏ی قابل مطالعہ کتاباں وچ لسٹ وچ روہنٹن مستری د‏‏ی کتاب سچ ا لانگ جرنی شامل کيتی گئی جس وچ مصنف نے ٹھاکرے خاندان تے مراٹھی لوکاں دے خلاف خوب لکھیا اے تے گھٹیا بولی دا استعمال کیتا ا‏‏ے۔ مصنف نے مراٹھیاں نو‏‏ں اپنی کتاب وچ خوب لتاڑا ا‏‏ے۔ ممبئی یونیورسٹی د‏‏ی ریڈنگ لسٹ وچ اس کتاب د‏‏ی شمولیت دے خلاف آدتیہ ٹھاکرے نے زبردست احتجاج کیتا تے کتاب نو‏‏ں نذر آتش کر دتا۔
سیاسی سفر
اکتوبر 2019ء وچ انہاں نے مہاراشٹر اسمبلی انتخابات وچ ورلی اسمبلی حلقہ تو‏ں سیاست وچ قسمت آزمائی کيتی۔ انہاں نے پہلی ہی دفعہ وچ جیت حاصل کرلئی ۔ اوہ ٹھاکرے خاندان تو‏ں انتخابات وچ حصہ لینے والے تے جیتنے والے پہلے شخص نيں۔
حوالے
گٹھ:1990 دے جم گٹھ:بال ٹھاکرے گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:شیو سینا دے سیاست دان گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں گٹھ:مراٹھی شخصیتاں گٹھ:ممبئی دے سیاست دان گٹھ:مہاراشٹر دے سیاست دان
ابوالخیر خان
ابو الخیر خان (1412-1468) پکھی واس ازبک قبیلیاں دا آگو سی. ابو الخیر خان 1412ء چ جمیا۔ اسدے پیؤ دا ناں دولت شیخ ابن ابراہیم خان سی جہڑا کہ شیبان خان دے ٹبر وچوں سی - شیبان خان دراصل جوجی خان دا سبتوں نکا پتر سی. تے اینج ایہ چنگیز خان دے ٹبر نال تعلق رکھدا سی - شروع چ شیبان خان دے خاندان دے لوک لہندے سائبیریا چ رہندے سن تے اس علاقے دا ناں شیبانی اردو سی - شیبانی اردو نے 1282ء چ اسلام قبول کر لئیا - بعد چ اک وڈے دھڑے ھی ونڈ ہوئی جسدا ناں ازبک پے گیا تے اوہ ماوراء النہر ول نویں جیون دی تلاش چ نکلے-
ابو الخیر خان نے اپنی قوم دی اگوائی 1428ء چ شروع کیتی- اسدے ویلے چ اوہ علاقے جہڑے کدی جوجی خان نے اپنے پتر شیبان خان دے سپرد کیتے سی، ہن نکے نکے حصےآں چ ونڈے جا چکے سیگے- ابو الخیر خان نے انہاں مختلف خانہ بدوش گروپاں نوں اپنے ہیٹھ لیا کے اپنی "ازبک" قوم نوں مضبوط کیتا- ابو الخیر خان دے راہ چ صرف اک آدمی رکاوٹ بن رہیا سی تے اوہ سائبیریا دا خان، قازی محمد خان سی ۔قازی محمد خان ایک لڑائی چ ماریا گیا، جسدے بعد ابو الخیر خان لہندے سائبیریا دا خان بنیا سی. اگلے چار سال پورے علاقے چ اپنا کنٹرول مضبوط بنان چ خرچ کیتے - اسدا ساتھ مغل قبیلے منگودائی جسنوں منگیت وی کہندے ںیں، دے سردار وقاس بیگ نے دتا- 1430 - 1431 ء میں دوناں نے مل کے خوارزم اتے حملہ کیتا تے راجگڑھ کہنہ گرگنج اتے مل مار لیا ، پر 1431ء دیاں گرمیاں چ شہر تے علاقہ خالی کر دتا - ابو الخیر خان نے 1435-1436ء نوں مڑ خوارزم اتے حملہ کیتا- اینج دے کئی حملے استراخان خانات اتے وی کیتے- 1446ء چ اسنے تیموری سلطنت اتے وی حملے شروع کر دتے- پر ابو سعید میرزا دی درخواست اتے اوہ اسدا اتحادی بن گیا تے میرزا عبد اللہ‎ نوں 1451ء چ سمرقند دے اقتدار توں ہٹا کے ابو سعید میرزا نے اینوں مار دتا-
1465-66 ء میں اک گروہ قازاق دے دو آگو جانی بیگ خان تے قرائی خان نے ابو الخیر خان ودھ دیاں ہٹدھرمیاں پاروں علیحدگی دا اعلان کیتا- ابو الخیر خان نے انہاں دے خلاف کاروائی شروع کیتی جسدی وجہ توں اوہ دونے مغولستان دے خان ایسین بوقا دی پناہ چ آگۓ- اوتھے انہاں نوں کوزی باشی دے علاقے چ تھاں دتی- ایتھوں انہاں نے جدوجہد جاری رکھی تے قازاق خانیت دی نیہہ رکھی-
ابو الخیر خان 1468ء چ مرگیا؛ پر کجھ ذرائعاں دا کہنا اے کہ 1469 یاں 1470 چ مریا- خان دے مرن مگروں اسدے پوتے محمد شیبانی خان نے اقتدار سنبھالیا تے ازبک قبیلےآں لوں مکمل طور اتے متحد کرن چ کامیاب ہوئیا - بعد چ ماوراء النہر نوں مستقل طور اتے اپنا وطن بنا لیا جتھے اج تک ازبک رہندے نیں-
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبک شخصیتاں گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:ترکستانی شخصیتاں گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:روسی مسلمان گٹھ:ازبک خانیت
ہپوسڈروس ڈیمسس
ہپوسڈروس ڈیمسس گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
پلون
پلون جرمنی دے صوبے شلیسوگ ہولسٹاین دا اک ضلع اے۔
گانیمید
گانیمید مشتری دا چند اے تے اپنی جسامت دے لحاظ نال اوہ نظام شمسی دا سب توں وڈا چن اے ۔ ترتیب دے لحاظ نال اوہ مشتری دا ستواں چند اے ۔ اس نوں گلیلیو نے 11 جنوری 1610 نوں دریافت کیتا ۔ ایہہ ست دناں چ اپنے مدار چ اک چکر مکمل کردا اے ۔  جسامت دے لحاظ نال ایہہ پاندھی عطارد نالوں وی وڈا اے پر کمیت دے حساب نال اس دا ادھ اے ۔ اس دے اجزاء چ لوہے دی مقدار بوہت زیادہ اے تے اس تے برف وی پائی جاندی اے ۔ خیال کیتا جاندا اے کہ اس دی سطح دے 200 کلومیٹر تھلے برف دی تیہاں چ دبئیا ہوئیا اک لونے پانی دا سمندر وی اے اس دی ہوا چ آکسیجن دی تھوڑی جنی مقدار وی شامل اے ،جس چ عام آکسیجن دے علاوہ اوزون وی اے ۔
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
ضلع دوول
البانیا براعظم یورپ دے تناں مسلمان دیساں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
البانیا انتظامی طور اتے 12 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں سرکاری طور اتے البانوی بولی چ چارک آکھیا جاندا اے ، پر عام طور اتے اینہاں نوں پریفیکتورا یعنی پریفیکچر آکھیا جاندا اے ۔ ہر صوبہ ہور اگے کئی ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ ہر صوبے چ 2 توں 4 ضلعے نیں ۔ البانیا دی ایہہ موجودہ انتظامی ونڈ 1938ء ج کیتی گئی تے ہن تک ایہہ برقرار اے ۔ ضلع دول البانیا دے صوبہ کورچہ دا ضلع اے اسدا صدرمقام دوول شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے ضلعے گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
ضلع کیٹھل
گٹھ:ہریانہ دے ضلعے
شریکہورن
بارلے جوڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ
چترال یونیورسٹی
چترال یونیورسٹی پاکستان دے شمالی ضلع چترال وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں گٹھ:یونیورسٹیاں گٹھ:ضلع چترال
چک 131 دس آر
چک 131 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
شتو فرانسبورگ
شتو فرانسبورگ فرانس دے صوبے السائس دے ضلعے بیس رہائن وچ اک شتو اے۔
رینڈزبرگ-ایکرنفورڈ
رینڈزبرگ-ایکرنفورڈ جرمنی دے صوبے شلیسوگ ہولسٹاین دا اک ضلع اے۔
ینگفراؤباہن
ینگفراؤباہن اک میٹر چوڑائی دی بجلی نال چلن والی تے نو کلومیٹر لمی اک ریلوے اے جیڑی سویٹزرلینڈ دے دو سٹیشنان ینگفراؤیوخ تے کلاينؤایدگ نوں ملاندی اے۔ 1125 ولٹ دی تن فیز دی بجلی نال اے ٹرین چلدی اے۔ اے ریلوے یورپ دے سب توں اچے ریلوے سٹیشن ینگفراؤیوخ تک جاندی اے۔ اے ریلوے آیگر تے مونش دے پعاڑاں چوں اک سرنگ چوں لنگدی اے تے راہ چوں دو سٹیشن وی آندے نین جتھے لوک اتر کے پعاڑاں دا وکھالا ویخ سکدے نیں۔
ڈان کیزیل
ڈان کیزیل (پیدائش: 1938ء) اک اسرائیل وچ پیدا ہونے والے فزیوتھیراپسٹ تے ہڈیاں دے معالج نيں جو تربیت کار تے فزیوتھیراپسٹ دے طور اُتے قومی کرکٹ کئی ٹیماں دے لئی کم کر چک‏‏ے نيں، جنہاں بطور خاص سری لنکا تے پاکستان د‏‏ی ٹیماں شامل ني‏‏‏‏ں۔
تعلیم
کیزیل اک جرمن نژاد یہودی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ جرمنی دے شہری وی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی تربیت بطور فزیوتھیراپسٹ آصف حروفے اسپتال وچ 1956ء تو‏ں 1960ء دے بیچ ہوئی۔ انہاں نے تن سال اسرائیلی دفاعی افواج دے لئی کم کیتا۔ اس دے بعد اوہ انگلستان چلے گئے جتھ‏ے اوہ ایپ سام اسپتال تے فرن ہام شاہی باز آباد کاری مرکز (Farnham Royal Rehabilitation Centre) دے لئی کم کیتے جو وینڈسور دے نزدیک ا‏‏ے۔ اوہ 1967ء وچ فرینکفرٹ جرمنی چلے گئے تاکہ اوہ طب د‏‏ی پڑھائی کر سکن۔ انہاں نے لنڈن کالج آف آسٹیوپیتھی تو‏ں عصبیات وچ اک سند حاصل کيتی۔
کم
ڈان کیزیل نے سری لنکا وچ اکیوپنکچر دا مطالعہ کیتا سی۔ اس دوران انہاں نے آسٹریلیا دے تیز رفتار گیند باز ڈینیس للی دا علاج کیتا سی۔ للی نے کیزل د‏‏ی سفارش سری لنکا کرکٹ بورڈ تو‏ں ورگی۔ کیزیل 1993ء تو‏ں 1995ء تک سری لنکا قومی کرکٹ ٹیم دے لئی فزیوتھیراپسٹ بنے رہے سن ۔
پاکستان وچ میعاد
سری لنکا کرکٹ بورڈ تو‏ں نااتفاقی دے بعد کیزیل نے پاکستان کرکٹ بورڈ د‏‏ی ملازمت قبول کيتی۔ اوہ پاکستان کرکٹ ٹیم دے لئی فزیوتھیراپسٹ دے طور اُتے مامور ہوئے۔ اس عہدے دے نال اوہ 1999ء تک برسر خدمت رہ‏‏ے۔ اس تقرری اُتے تنازع کھڑا ہويا؛ پاکستانی سیاست داناں نے ناکا‏م انداز وچ اک اسرائیلی یہودی دے تقرر اُتے اعتراض سینات وچ درج کیتا سی۔
کیزیل جسٹس قیوم کمیشن دے رو بہ رو میچ فکسنگ الزامات دے تحت پیش ہوئے سن جو 1996ء عالمی کرکٹ کپ وچ پاکستان د‏‏ی بھارت دے ہتھو‏ں چوتھے کوارٹر فائنل وچ شکست د‏‏ی تحقیقات کر رہیا سی جو بنگلور وچ منعقد ہويا سی۔ جدو‏ں انہاں تو‏ں ٹیم دے کپتان وسیم اکرم دے زخم دے بارے وچ پُچھیا گیا، جس دے نتیجے وچ اوہ میچ دے دن ٹیم تو‏ں باہر رہے سن، کیزیل نے تصدیق د‏‏ی کہ اکرم زخمی سن تے انہاں نو‏ں غیر اسٹرائڈی سوجھنے وچ مزاحم ڈرگ دتے جا رہے سن ۔ اُتے کیزیل نے کہیا کہ ایہ فیصلہ خود اکرم نو‏‏ں کرنا سی کہ کیہ اوہ اس قابل نيں کہ میچ کھیل سکن۔ انہاں دے مطابق، اکرم اک دن پہلے خود دے کھیل سکنے دا اعتماد رکھدے سن ۔
وہ سرکاری طور اُتے دسمبر 1998ء وچ شخصی وجوہ تے اس وقت دے کوچ جاوید میانداد تو‏ں اختلافات دا حوالہ دے ک‏ے، جنہاں دے بارے وچ انہاں دا دعوٰی سی کہ اوہ انہاں دے کم وچ مداخلت ک‏ر رہ‏ے سن، استعفا دے چکے سن ۔ اُتے کیزیل ٹیم دے نال 1999ء عالمی کرکٹ کپ دے پورے مقابلاں دے دوران کم کردے رہ‏‏ے۔
پاکستان وچ اپنی میعاد دے دوران اوہ اپنی اہلیہ دے نال لاہور وچ رہ‏‏ے۔ اس شہر نو‏‏ں اوہ "اک خوبصورت شہر" دے طور اُتے بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ کیزیل دا دعوٰی اے انہاں نے کدی وی انہاں د‏‏ی اسرائیلی شناخت چھپانے د‏‏ی کوشش نئيں کيتی۔ کچھ بنیاد پرستاں د‏‏ی متنفر نگاہاں دے سوائے انہاں نو‏ں کِس‏ے قسم دا مسئلہ کدی پیش نئيں آیا۔
بعد دے منصوبہ جات
پاکستان وچ اپنی میعاد دے بعد، کیزیل اک فزیوتھیراپسٹ تے تربیت کار دے طور اُتے اسرائیل تے متحدہ عرب امارات د‏‏ی کرکٹ ٹیماں دے لئی کم کیتے۔ 2004ء تو‏ں 2010ء دے بیچ کیزیل زیادہ تر کینیڈا د‏‏ی کرکٹ ٹیم دے لئی کم کردے رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1938 دے جم گٹھ:اسرائیلی یہودی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان قومی کرکٹ ٹیم دے کوچ گٹھ:پاکستان وچ اسرائیلی تارکین وطن گٹھ:پاکستان وچ جرمن تارکین وطن گٹھ:جرمن اطباء گٹھ:سری لنکا قومی کرکٹ ٹیم دے کوچ
ضلع ریواڑی
گٹھ:ہریانہ دے ضلعے
پنڈٹ بریج لال کویسر
پنڈت برج لال کویسر پنڈ دھولا  دی نامور ہستی ہن جنہاں نے اک درجن توں ودھ  قصےآں نوں کویشری دے روپ وچ گایا۔ لینگوئیج ڈیپارٹمنٹ پنجاب نے سن 2012, 2013 اتے 2014 لئی "شومنی کویشر پرسکار' دا اعزاز دے کے نوازیا۔ ایہناں دے پیؤ دا نام پنڈت کیسوا نند سی جو کھیتی دا کِتہ کردے سن۔ مشہور کویشر پنڈت برہما نند ڈکھاں والے آپ  دے گرو سن۔
پنڈت بریج لال دے کویشری قصے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:جٹ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:پنجابی لکھاری
گیاناز
دکھنی امریکہ دے اتلے چڑھدے ساحلاں تے واقع تن دیساں نوں مجموعی طور تے گیاناز آکھئیا جاندا اے ۔ جہڑے کہ ایہہ نیں ۔
ہپوسڈروس ڈینوپس
ہپوسڈروس ڈینوپس گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
گیاناز
سیرینام- سابق ولندیزی گیانا ۔ فرانسیسی گیانا- فرانس دے مل تھلے علاقہ ۔
کدے کدے ایہہ اصطلاح گوانڈھی دیساں دے کجھ علاقےآں نوں شامل کر کے وی ورتی جاندی اے ، جس چ وینزویلا دا خطہ گیانا تے برازیل دا خطہ گیانا شامل اے ۔
جدوں وینزویلا تے برازیل دے علاقےآں نوں اس چ شامل کیتا جاندا اے تے اس خطے دیاں سرحداں اتلے چڑھدے چ وڈا سمندر اوقیانوس ، اتلے لہندے چ اورینوکو تے چڑذدے دکھن چ دریا‏ئے ایمیزون تک پہنچ جاندیاں نیں
شتو گرینڈ گیرولڈسک
شتو گرانگنٹ فرانس دے صوبے السائس دے ضلعے بیس رہائن وچ اک شتو اے۔
شلیسوگ-فلنزبرگ
شلیسوگ-فلنزبرگ جرمنی دے صوبے شلیسوگ ہولسٹاین دا اک ضلع اے۔
گٹھ:شلیسوگ ہولسٹاین دے ضلعے گٹھ:شلیسوگ ہولسٹاین
چک 132 دس آر
چک 132 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
حنیف دلوائی
حمید عمر دلوای (20 ستمبر 1932ء تا 3 مئی 1977ء) مہاراشتڑا بھارت دے اک مسلم سماجی اصلاح کار، اک مفکر، کارکن تے مراٹھی بولی دے اک مفکر سن ۔ اوہ ضلع کوکن رتناگری دے اک مراٹھی مسلم گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا پنڈ میرجولی، چپلن دے نزدیک واقع ا‏‏ے۔ دلوائی نے ابتدائے جوانی وچ بھارتی سماجی جماعت جے پرکاش نارائن وچ شمولیت اختیار کيتی لیکن فیر جلد ہی اسنو‏ں چھڈ ک‏‏ے مسلم کمیونٹی وچ سماجی اصلاحات دے لئی شامل ہوئے تے خاص طور اُتے عورتاں دے حقوق دے لئی کم کیتا۔ اس وقت لوک مذہبی تے قدامت پسند سن ۔ حمید چند مذہبی سیکولر لوکاں وچو‏ں اک سن ۔ جنہاں نے مخصوص مذہبی قوانین د‏‏ی بجائے یونیفارم سول کوڈ د‏‏ی طرف اشارہ کیتا تے بھارت وچ تن طلاق دے خاتمہ دے لئی جدوجہد کيتی۔ انہاں نے 22 مارچ 1970ء نو‏‏ں پونا وچ اپنے خیالات تے کم دے لئی مسلم ستیہ شودھک منڈل(اسلامی سچائی تلاش کرنے د‏‏ی سوسائٹی) جداں پلیٹ فارم قائم کیتا۔ اس سوسائٹی دے ذریعے حمید نے مسلم کمیونٹی وچ خاص طور اُتے عورتاں دے نال روا رکھے جانے والے برے سلوک نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی کم کیتا۔ انہاں نے بہت ساریاں مسلم عورتاں د‏‏ی مدد کيت‏ی جنہاں نو‏ں انصاف د‏‏ی سخت ضرورت سی۔ انہاں نے اردو د‏‏ی بجائے اپنی مادری بولی وچ مسلماناں نو‏‏ں تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی تے اس مقصد دے حصول دے لئی اک مہم چلا‏ئی۔ انہاں نے ہندوستانی کمیونٹی وچ قابل قبول عمل نو‏‏ں اپنانے اُتے وی زور دتا۔ انہاں نے مسلم سیکولر سوسائٹی قائم کيتی۔ انہاں نے مہم دے ذریعے بہتر سماجی طریقےآں دے لئی بوہت سارے عوامی اجلاساں، اجتماعات ، کنونشن تے کانفرنساں دا انتظام کیتا۔ وہ اک بہت اچھے مراٹھی ادیب وی سن ۔ انہاں نے ناول ایندھن، لاٹ، مختصر کہانیاں تے مسلم سیاستاں دا اک مجموعہ وی لکھیا۔ دلوائی دے بھائی حسین دلوائی مہاشتڑا وچ اک کانگریس رہنما نيں۔ فی الحال اوہ پارلیمانی ہاؤس دے اعلیٰ رکن نيں۔ انہاں نے مہاراشتڑا وچ کانگریس دے اک ترجمان دے طور اُتے وی خدمت کيتی ا‏‏ے۔ 3 مئی نو‏‏ں 1977ء وچ گردے فیل ہونے د‏‏ی وجہ وفات پا گئے۔ 1969ء وچ انہاں د‏‏ی اہ‏م کتاب ہندوستان وچ مسلم سیاست شائع ہوئی۔
لکشدیپ
لکشدیپ دی کل لوک گنتی 60 ہزار 595 اے تے اسدا راجگڑھ کواراتی اے۔
ابن بطوطہ نےاپنے سفرنامے چ لکشدیپ جزیریاں دا لکھیا اے ۔ 1787ء چ اینہاں جزیرےآں تے ٹیپو سلطان دا راج سی میسور دی تیجی لڑائی چ ایہہ برطانیہ دے ہتھ چ چلے گئے۔
گٹھ:جزيرے گٹھ:ہندستان
Lakshadweep
ضلع کولونیہ
البانیا براعظم یورپ دے تناں مسلمان دیساں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
البانیا انتظامی طور اتے 12 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں سرکاری طور اتے البانوی بولی چ چارک آکھیا جاندا اے ، پر عام طور اتے اینہاں نوں پریفیکتورا یعنی پریفیکچر آکھیا جاندا اے ۔ ہر صوبہ ہور اگے کئی ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ ہر صوبے چ 2 توں 4 ضلعے نیں ۔ البانیا دی ایہہ موجودہ انتظامی ونڈ 1938ء ج کیتی گئی تے ہن تک ایہہ برقرار اے ۔ ضلع کولونیہ البانیا دے صوبہ کورچہ دا ضلع اے اسدا صدرمقام کولونیہ شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے ضلعے گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
fa:کولونیه
سویٹزرلینڈ دے پعاڑاں دی لسٹ
لسکام
سیگبرگ
سیگبرگ جرمنی دے صوبے شلیسوگ ہولسٹاین دا اک ضلع اے۔
ہپوسڈروس ڈوریا
ہپوسڈروس ڈوریا گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔ یہ بورنیو، سماترا تے ملیشیا وچ ملدے نے۔
ریمنڈ ولیمز
ریمنڈ ہینری ولیمز اک برطانوی ناول نگار سی ۔
جان پچھان
ریمنڈ ولیئمز اک مشہور مغربی مفکر اتے ناول کار ہوئے ہن۔ جو دنیا دے اچّ کوٹی دے مفکراں وچ گنے جاندے ہن۔ اوہ کھبے پکھی وچاردھارا نال تعلقات رکھدے سن۔ ریمنڈ ولیئمز  نے اپنے سہج شاستر نال کلا، سبھیاچار، بولی علم، سماجیات، کھیڈ سائنس، سیاسی وغیرہ بہت سارے وکھ-وکھ سکھیا دے میداناں وچ اچّ کوٹی دا علم رچیا اتے وکھ وکھ موضوعاں دا ڈونگھائی نال مطالعہ وی کیتا۔ ریمنڈ ولیئمز  نے وڈی گنتی وچ نویں شبد وی گھڑے اتے ہور پہلاں توں چلے آ رہے مشکوک شبداں دا سائنسی اتے تریخی مطالعہ وی کیتا۔ اوہناں شبداں دے معنےآں دے پکھ وچ ریمنڈ ولیئمز  نے اپنے سائنسی وچار وی پیش کیتے ہن، اتے اوہ شبد وکھ-وکھ تعلیمی میداناں وچ ڈھکویں طور تے ورتے وی جاندے ہن۔ سبھیاچار اتے سماجیات بارے ریمنڈ ولیئمز نے خاص مطالعہ کیتا اتے اس توں بعد اوہناں نے اپنے وچار اپنیاں بہت ساریاں کتاباں وچ وی پیش کیتے۔
مڈھلا جیون
ریمنڈ ولیئمز دا پورا نام ریمنڈ ہینری ولیئمز  سی۔ اوہناں دا جم 31 اگست 1921 ء للانفیہینگل کروکورنی، ویلز وچ ہویا سی۔ اوہ اک ویلش اکیڈمک ناول کار اتے نقاد سن۔ اوہ نیو لیفٹ دے اندر اتے مکمل رہتل وچ اک با اثر انسان سی، راجپالیسی، رہتل ، ماسمیڈیا اتے ساہت دے نال نال سبھیاچار بارے اوہناں دیاں لکھتاں رہتل اتے کلا دی مارکسسٹ تنقید لئی اک اہم یوگدان ہن۔ اوہناں دیاں کتاباں وچوں لگپگ 7,50,000 کاپیاں اکلے برطانیہ وچ ہی وک گئیاں سن۔ اوہناں ولوں کیتے ہوئے کجھ ترجمہ وی ملدے ہن۔ریمنڈ ولیئمز اک پنڈ وچ اک ریلوے کرمچاری دا پتر سی۔ جتھے ساریاں ہی ریلوے کرمچاریاں دیاں ووٹاں سن۔ جتھے ریمنڈ ولیئمز دے پیؤ جی کرمچاری سن۔ اسے کھیتر وچ ویلش بولی نہیں بولی جاندی سی۔ اوہ اتھے اپنے آپ نوں Anglicisea دے طور تے پیش کردا اے۔ اس کول پھر وی اک مضبوط ویلش پچھان سی۔ جس کر کے اتھے اس نال مذاق کیتا جاندا سی کہ اس دا پروار نورما نال آیا اے۔ ریمنڈ ولیئمز نے کنگ ہینری اٹھویں دے ایبرگوینی دے گرائمر سکول وچ داخلہ لیا۔ اس دی جوانی دے مڈھلے ویلے وچ نازیواد جم لے چکا سی۔ اس ویلے ناجیوادی اتھے اوہناں نوں جنگ دی دھمکی دے کے گئے سن۔ جدوں ریمنڈ ولیئمز 14 سال دا سی تاں اس ویلے سپینی سول لڑائی شروع ہو چکیا سی۔ اس ویلے ریمنڈ ولیئمز دا کھبے پکھی دھارنا وچ میمبر وجوں آؤنا سبھ وچ چرچتّ ہو چکیا سی۔ اس ویلے اس دی برتانیاں دے اک کھبے پکھی بکّ کلبّ وچ چھپی 'Red Star' چین نالوں زیادہ اطالوی حملے دا ذکر سی۔اس ویلے ریمنڈ ولیئمز راسٹر دی اک لیگ دا حامی سی اس لیگ دا اسنے زوردار سمرتھن کیتا اتے پھر ریمنڈ ولیئمز نے 1837 ء جنیوا وچ اک کانفرنس دا آیوجن کیتا۔ جنیوا نے پیرس وچ سوویت پویلیئن دے انترقومی ایگزیبیشن دا دورہ کیتا۔ اتھے اسنے کمیونسٹ مینیفیسٹو دی اک کاپی خریدی اتے پہلی وار کارل مارکس اتے اس دے وچاراں نوں پڑیا۔
یونیورسٹی دی سکھیا
ریمنڈ ولیئمز نے کیمبرج دے ترنٹی کالج وچ داخلہ لیا۔ اتھے ہی اسنے برتانیاں دی کمیونسٹ پارٹی وچ حصہ لیا۔ ‘ایرک ہابسبام دے نال نال اسنوں روسو-ہبرو جنگ بارے اک کمیونسٹ پارٹی پرچہ لکھن دا کم دتا گیا سی۔ ریمنڈ ولیئمز نوں کیہا گیا کہ جیکر کوئی اوہناں نوں تریخی سامان جلدی نال لکھ کے دیویگا تاں اسنوں نوکری دتی جاوے گی۔ اس وچ اوہناں ولوں اکثر ہی اس طرحاں دے موضوع دتے جاندے سی جناں بارے تسیں بہتا کجھ نہیں جاندے ہندے سی، جویں شبداں نال اک پیشور ہون دے ناطے تہانوں سبھ کجھ ترتیب وار اتے ڈھکواں لکھنا پیندا ہووے۔ اس ویلے نال ہی برٹس سرکار سووئت سنگھ خلاف روس دی مدد کرن دی اچھک سی۔ اس ویلے ناجیا اتے جرمنی دی لڑائی ہون جا رہی سی۔
بالغ سکھیا اتے معلمی
ریمنڈ ولیئمز نے 1946 ء وچ کیمبرج دے ٹرینٹی کالج توں ایس۔اے۔ دی سکھیا حاصل کیتی۔ اس توں بعد کجھ ویلے لئی اوہ آکسفورڈ یونیورسٹی وچ استاد دے طور تے سکھیا دین دا کم وی کردا رہا 1951 ء وچ اسنوں آرمی وچ پکے طور تے نوکری اتے کوریا وچ لڑائی لئی بلایا گیا۔ ریمنڈ ولیئمز نے اپنے رتبے اتے ضمیر دے طور تے اتھے جان توں انکار کر دتا۔