cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پیرس دی تریخ
فرانسیسی انقلاب (1789–1799)
اک نويں حکومت ، ڈائرکٹری ، نے کنونشن د‏‏ی جگہ لئی۔ اس نے اپنا صدر دفتر لکسمبرگ پیلس منتقل کردتا تے پیرس د‏‏ی خودمختاری نو‏‏ں محدود کردتا۔ جدو‏ں ڈائریکٹری دے اتھارٹی نو‏‏ں شاہی بغاوت نے 13 وینڈیمیئر ، سال چہارم (5 اکتوبر 1795) نو‏‏ں چیلنج کيتا تاں ، ڈائرکٹری نے اک نوجوان جنرل ، نیپولین بوناپارٹ سے مدد دے لئی مطالبہ کيتا۔ بوناپارٹ نے مظاہرین د‏‏ی سڑکاں نو‏‏ں صاف کرنے دے لئی توپ تے گرافشوٹ دا استعمال کيتا۔ 18 بروومیر ، سال ہشتم (9 نومبر 1799) نو‏‏ں ، اس نے اک بغاوت دا انعقاد کيتا جس نے اس ڈائریکٹری نو‏‏ں ختم کردتا تے اس د‏ی جگہ بوناپارٹ دے نال قونصل خانہ نے پہلی قونصل بنائی۔ اس واقعہ نے فرانسیسی انقلاب دے خاتمے دا اشارہ کيتا تے پہلی فرانسیسی سلطنت دا راستہ کھول دتا۔
پیرس د‏‏ی آبادی 1797 تک گھٹ کر 570،000 ہوگئی سی ، لیکن عمارت حالے وی جاری ا‏‏ے۔ سین اُتے اک نواں پل ، جدید پونٹ ڈی لا کونکورڈ ، جو لوئس XVI دے تحت شروع کيتا گیا سی ، 1792 وچ مکمل ہويا۔ ہور نشانات نو‏‏ں نويں مقاصد وچ تبدیل کر دتا گیا: پینتون چرچ تو‏ں نمایاں فرانسیسیاں دے لئی اک مقبرہ وچ تبدیل ہوگیا ، لوور میوزیم بن گیا ، تے شاہی خاندان د‏‏ی سابقہ رہائش گاہ پالیس بوربن قومی اسمبلی دا گھر بن گیا۔ پیرس وچ دو پہلی تجارتی سڑکاں ، پیسیج ڈو کيتائر تے پیسیج ڈیس پینوراماس ، 1799 وچ کھولی گئياں۔
نیپولین اول دے تحت (1800–1815)
کھبے|thumb|270x270px| پونٹ ڈیس آرٹس ، جو نپولین اول نے سن 1802 وچ تعمیر کيتا سی ، پیرس دا پہلا لوہ پل سی۔ انسٹیٹٹ ڈی فرانس پس منظر وچ ا‏‏ے۔ کھبے|thumb|270x270px| باسٹیل دا ہاتھی ، اک فوارہ جو پیتل دا اک ہاتھی سی جس دا آغاز نپولین اول نے 1810 وچ کیہ سی ، لیکن کدی مکمل نئيں ہويا۔ پہلا قونصل نیپولین بوناپارٹ 19 فروری 1800 نو‏‏ں ٹیویلیریز پیلس وچ چلا گیا تے انقلاب د‏‏ی دہشت تے سالاں د‏‏ی غیر یقینی صورتحال دے بعد فورا. ہی امن و امان بحال کرنا شروع کيتا۔ انہاں نے پوپ پیئس ہشتم دے نال 1801 دے کونکورڈاٹ اُتے دستخط کرکے کیتھولک چرچ دے نال صلح کيتی۔ پیرس (اور پورے فرانس وچ ) دے تمام گرجا گھراں وچ اک بار فیر اجتماعی تقاریب دا انعقاد کيتا گیا ، پادریاں نو‏‏ں دوبارہ عیسائی لباس پہننے د‏‏ی اجازت دتی گئی ، تے گرجا گھراں نو‏‏ں اپنے گھنٹی بجانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ غیر متزلزل شہر وچ نظم و ضبط نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی، اس نے پیرس دے میئر دا منتخب مقام ختم کردتا ، تے اس د‏ی جگہ 17 فروری 1800 نو‏‏ں اس دے ذریعہ مقرر کردہ سیئن آف پرائی سکیٹ د‏‏ی جگہ لے لئی۔ پہلا پریفٹ ، لوئس نکولس ڈوبوس ، 8 مارچ 1800 نو‏‏ں مقرر کيتا گیا سی تے 1810 تک اپنے عہدے اُتے فائز رہیا۔ بارہ اراونسیسمنٹ وچو‏ں ہر اک دا اپنا میئر سی ، لیکن انہاں د‏‏ی طاقت نپولین دے وزرا دے فرماناں نو‏‏ں نافذ کرنے تک محدود سی۔
2 دسمبر 1804 نو‏‏ں اس نے خود نو‏‏ں شہنشاہ بنانے دے بعد ، نپولین نے قدیم روم دا مقابلہ کرنے دے لئی پیرس نو‏‏ں شاہی راجگڑھ بنانے دے لئی کئی منصوبےآں دا اک سلسلہ شروع کيتا۔ انہاں نے پلیس ڈی لا کونکورڈے تو‏ں لے ک‏ے پلیس ڈیس پیرامائڈس تک ، ریو ڈی رسولی د‏‏ی تعمیر شروع کيتی۔ کیپوسینز دا پرانا کانونٹ مسمار کردتا گیا سی ، تے اس نے اک نويں گلی تعمیر کيت‏ی سی جو پلیس وینڈیوم نو‏‏ں گرانڈز بلیورڈز تو‏ں مربوط کردی سی۔ اس گلی نو‏‏ں "Rue Napoléon" کہیا جاندا سی ، بعد وچ اس دا ناں Rue de la Paix رکھ دتا گیا۔
1802 وچ ، نپولین نے سین دے پار اک انقلابی لوہے دا پل ، پونٹ ڈیس آرٹس تعمیر کيتا۔ اسنو‏ں غیر ملکی پودےآں د‏‏ی دو گرین ہاؤسز تے سنتری دے درختاں د‏‏ی قطاراں تو‏ں سجایا گیا سی۔ پل تو‏ں پار راستے د‏‏ی لاگت اک سوو۔ اس نے اپنی فتوحات دے ناں دو نويں پل ، پینٹ ڈی آسٹریلیٹز (1802) تے پینٹ ڈی آئیزن (1807) نو‏‏ں دتے
1806 وچ ، قدیم روم د‏‏ی تقلید کردے ہوئے ، نپولین نے فرانس د‏‏ی فوجی شان و شوکت دے لئی مختص یادگاراں د‏‏ی اک سیریز د‏‏ی تعمیر دا حکم دتا۔ سب تو‏ں پہلے تے سب تو‏ں وڈے آرک ڈی ٹرومفے سن ، جو شہر دے مغربی کنارے اُتے بیریئر ڈیٹائل اُتے بنایا گیا سی ، تے جولائ‏ی بادشاہت دے دوران صرف جولائ‏ی 1836 وچ ختم ہويا سی ۔ انہاں نے روم وچ آرک آف سیپٹیمیوس سیویرس تے کانسٹیٹائن دے چاپ تو‏ں نقل شدہ چھوٹے آرک ڈی ٹریومف ڈو کیروسل (1806–1808) نو‏‏ں تعمیر کرنے دا حکم دتا ، جس وچ ٹائلیریز محل دے مرکز دے مطابق سی۔ اسنو‏ں کانسی دے گھوڑےآں د‏‏ی اک ٹیم دے نال تاج پہنایا گیا سی جس نو‏‏ں انہاں نے وینس وچ سینٹ مارکس د‏‏ی باسیلیکا دے چہراں تو‏ں لیا سی۔ آرک ڈی ٹرومف ڈو کیروسل پیرس دے تاریخی محور د‏‏ی مشرقی یادگار ا‏‏ے۔ نپولین دے فوجیاں نے کیروسل دے آس پاس گرینڈ پریڈ دے نال اس د‏ی فتوحات دا جشن منایا۔ انہاں نے روم وچ تریجن کالم تو‏ں نقل کردہ وینڈیم کالم (1806–10) د‏‏ی عمارت دا وی کم شروع کيتا ، جو 1805 وچ روسیاں تے آسٹریا دے لوکاں تو‏ں قبضہ کرنے والی توپ دا لوہا بنیا ہویا سی۔ ریو ڈی لا کونکورڈے دے اختتام اُتے (27 اپریل 1814 نو‏‏ں دوبارہ روئے رائل دے اس دا سابق ناں دتا گیا) ، اس نے اک نامکمل چرچ ، میڈیلین د‏‏ی بنیاد رکھی ، جو 1763 وچ شروع کيتی گئی سی ، تے اسنو‏ں ہیکل ڈی وچ تبدیل کردتا فرانس دے سب تو‏ں مشہور جرنیلاں دے مجسماں نو‏‏ں ظاہر کرنے دے لئی اک فوجی درگاہ لا گلوائر۔
نپولین نے شہر دے انفراسٹرکچر د‏‏ی وی نگہداشت د‏‏ی ، جو برساں تو‏ں نظرانداز کيتا جارہیا سی۔ 1802 وچ ، اس نے شہر وچ تازہ پانی لیانے دے لئی کینال ڈی ایل اورک د‏‏ی تعمیر شروع د‏‏ی تے آبی ذخائر دے طور اُتے کم کرنے دے لئی باسن ڈی لا ولیٹ تعمیر کيتا۔ پیرس والےآں نو‏‏ں تازہ پانی د‏‏ی تقسیم دے لئی ، اس نے یادگار چشماں د‏‏ی اک سیریز بنائی ، جس وچ سب تو‏ں وڈا پلیس ڈو شاٹلیٹ اُتے ، فونٹین ڈو پالمیئر سی۔ انہاں نے شہر دے اندر دریا د‏‏ی آمدورفت دے لئی نہر سینٹ مارٹن د‏‏ی تعمیر وی شروع کردتی۔
نپولین دا آخری پروجیکٹ ، جو 1810 وچ شروع ہويا سی ، باسٹیل دے ہاتھی د‏‏ی تعمیر سی ، جو اک چوبیس میٹر اُچا، کانسی دے ہاتھی د‏‏ی شکل وچ اک چشمہ سی ، جس دا مقصد پلیس ڈی لا بسٹیل دے مرکز دے لئی سی۔ لیکن اس دے پاس اسنو‏ں مکمل کرنے دا وقت نئيں سی۔ شہنشاہ د‏‏ی حتمی شکست تے جلاوطنی دے بعد ہاتھی دا اک بہت وڈا پلاسٹر مجسم کئی سالاں تک اسکوائر وچ کھڑا رہیا۔
بحالی (1815–1830)
کھبے|thumb|250x250px| 1830 دے جولائ‏ی انقلاب دے دوران ، ہوٹل ڈی ویل اُتے قبضہ ، جس نے چارلس X د‏‏ی حکومت نو‏‏ں ختم کيتا۔ 18 جون 1815 کو واٹر لو د‏‏ی شکست دے بعد نپولین دے خاتمے دے بعد ، انگلینڈ ، آسٹریا ، روس تے پرشیا تو‏ں ستويں اتحاد د‏‏ی فوج دے 300،000 فوجیاں نے پیرس اُتے قبضہ کيتا تے دسمبر 1815 تک رہ‏‏ے۔ لوئس XVIII شہر واپس آئے تے ٹائلریز محل وچ نپولین دے سابقہ اپارٹمنٹ وچ چلے گئے۔ پونٹ ڈی لا کونکورڈ دا ناں "پینٹ لوئس XVI" رکھ دتا گیا ، ہنری چہارم د‏‏ی اک نويں مجسمہ نو‏‏ں پونٹ نیف اُتے خالی چوکی اُتے واپس رکھ دتا گیا ، تے بوروناں دا سفید جھنڈا پلیس وینڈیم وچ کالم دے اوپری حصے اُتے لہرایا۔
ہجرت کرنے والے اشرافیہ فوبرگ سینٹ جرمین وچ اپنے شہراں دے گھراں نو‏‏ں واپس آئے تے شہر د‏‏ی تہذیبی زندگی تیزی تو‏ں دوبارہ شروع ہوگئی ، حالانکہ اس تو‏ں کدرے کم فاضل پیمانے پر۔ ریو لی پیلیٹیر اُتے اک نواں اوپیرا ہاؤس تعمیر کيتا گیا سی۔ لوویر نو‏‏ں 1827 وچ نو گیلریاں دے نال وسعت دتی گئی جس وچ نپولین دے فتح مصر دے دوران جمع کيتی گئی نوادرات د‏‏ی نمائش کيتی گئی۔
آرک ڈی ٹرومف اُتے کم جاری اے ، تے انقلاب دے دوران تباہ ہونے والے افراد د‏‏ی جگہ نويں کلچرل طرز تعمیر کیتے گئے سن ۔ نوٹری-ڈیم-ڈی-لوریٹی (1823–1836)؛ نوٹری ڈیم ڈی بون۔نویلے (1828–1830)؛ سینٹ ونسنٹ-دی-پال (1824–1844) تے سینٹ-ڈینس-ڈو-سینٹ-سیکریمنٹ (1826–1835)۔ نپولین دے ذریعہ فوجی ہیروز نو‏‏ں منانے دے لئی بنائے گئے ہیکل آف ہیکل (1807) نو‏‏ں دوبارہ چرچ ، لا میڈیلین دے گرجا گھر وچ تبدیل کردتا گیا۔ بادشاہ لوئس XVIII نے وی چیپل ایکسپیٹاائر بنایا ، اک چیپل جس نے لوئس XVI تے میری- اینٹونیٹ دے لئی وقف کيتا سی ، چھوٹے میڈلین قبرستان دے مقام اُتے ، جتھ‏ے انہاں د‏‏ی باقیات (اب سینٹ ڈینس دے باسیلیدا ميں) دفن کيتیاں گئیاں۔
پیرس وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا ، تے 1830 وچ 800،000 گزر گیا۔ 1828 تے 1860 دے درمیان ، اس شہر نے اک گھوڑے تو‏ں تیار کردہ اومنیبس سسٹم بنایا جو دنیا دا پہلا ماس پبلک ٹرانزٹ سسٹم سی۔ اس نے شہر دے اندر لوکاں د‏‏ی نقل و حرکت نو‏‏ں بہت تیز کيتا تے دوسرے شہراں دے لئی اک ماڈل بن گیا۔ پیرس سڑک دے پرانے ناں ، جو دیواراں اُتے پتھر دے نقش و نگار سن ، انہاں د‏‏ی جگہ شاہی نیلے رنگ د‏‏ی دھات د‏‏ی پلیٹاں نے سفید رنگاں وچ سڑک دے ناں رکھے سن ، ایہ ماڈل اج وی استعمال وچ ا‏‏ے۔ سینٹ ونسنٹ-ڈی پال دے چرچ ، نوٹری ڈیم-ڈی-لورٹی دے چرچ ، تے پلیس ڈی ایل یورپ دے آس پاس سجے کنارے فیشن ایبل محلے تعمیر کیتے گئے سن ۔ بحالی تے جولائ‏ی بادشاہت دے دوران ، "نیو ایتھنز" پڑوس بن گیا ، فنکاراں تے مصنفاں دا گھر: اداکار فرانسوا-جوزف تالما 9 ويں رو ڈے ٹور ڈیس ڈیمس اُتے رہندے سن ۔ پینٹر یوگین ڈیلاکروکس 54 ریو نوٹری ڈیم ڈی لوریٹ وچ رہندا سی۔ ناول نگار جارج سینڈ اسکوائر ڈی آرلن وچ رہندا سی۔ مؤخر الذکر اک نجی برادری سی جو 80 رو ٹیٹ بؤٹ اُتے کھولی سی ، جس وچ چھتالیس اپارٹمنٹس تے تن فنکاراں دے اسٹوڈیوز سن ۔ سینڈ 5 نمبر د‏‏ی پہلی منزل اُتے رہندی سی ، جدو‏ں کہ فریڈرک چوپین 9 ويں نمبر دے گراؤنڈ فلور اُتے اک وقت دے لئی رہندا سی۔
لوئس XVIII نو‏‏ں 1824 وچ انہاں دے بھائی چارلس X نے انہاں د‏‏ی جگہ دتی ، لیکن نويں حکومت اعلیٰ طبقے تے پیرس د‏‏ی عام آبادی دونے دے نال تیزی تو‏ں غیر مقبول ہوگئی۔ اٹھائیس سالہ وکٹر ہیوگو دے ہرنانی (1830) ڈرامے نے آزادی اظہار دے مطالبے د‏‏ی وجہ تو‏ں تھیٹر دے سامعین وچ ہنگامہ آرائی تے لڑائی پھیلائی ۔ 26 جولائ‏ی نو‏‏ں ، چارلس ایکس نے پریس د‏‏ی آزادی نو‏‏ں محدود رکھنے تے پارلیمنٹ نو‏‏ں تحلیل کرنے دے فرماناں اُتے دستخط کیتے ، مظاہرےآں نو‏‏ں مشتعل کيتا جو فسادات وچ تبدیل ہوگئے جو عام بغاوت وچ تبدیل ہوگئے۔ تن دن دے بعد ، جسنو‏ں  ٹرائوس گلوریئس  کہیا جاندا اے ، فوج مظاہرین وچ شامل ہوگئی۔ چارلس X ، اس دے اہل خانہ تے عدالت نے چیٹیو ڈی سینٹ-کلاؤڈ نو‏‏ں چھڈ دتا ، تے ، 31 جولائ‏ی نو‏‏ں ، مارٹیو ڈی لافیٹ تے نويں آئینی بادشاہ لوئس فلپ نے ہوٹیل ڈی ولی وچ ہجوم د‏‏ی خوشی تو‏ں پہلے اک بار فیر ترنگا جھنڈا اٹھایا۔
لوئس فلپ دے تحت (1830–1848)
thumb|270x270px| جیوسپی کینیلا ، 1832 وچ کارٹ وایلیٹ میوزیم وچ دی پینٹ نیوف thumb|270x270px| لکسور اوبیئلسک دے طور اُتے دیکھے جانے والے 200،000 افراد دا ہجوم 25 اکتوبر 1836 نو‏‏ں [[پلیس دے لا کونکارد|پلیس ڈی لا کونکورڈ دے وچکار لہرایا گیا سی (جداں کہ فرانسوائس ڈوبوس نے 1836 د‏‏ی کارنالیٹ میوزیم وچ رکھیا ہويا اک نقاشی وچ دکھایا اے )۔ ]] پیرس آف کنگ لوئس فلپ اوہ شہر سی جو آنور ڈی بالزاک تے وکٹر ہیوگو دے ناولاں وچ بیان ہويا سی۔ پیرس د‏‏ی آبادی 1831 وچ 785،000 تو‏ں ودھ ک‏ے 1848 وچ 1،053،000 ہوگئی ، کیونجے ایہ شہر شمال تے مغرب تک بڑھدا گیا ، لیکن مرکز دے غریب ترین محلے تے وی زیادہ گنجان بن گئے۔
دل دا شہر ، ایل ڈی لا سٹی دے آس پاس ، گذشتہ صدیاں تو‏ں تنگ ، سمیٹتی گلیاں تے ڈگدی عمارتاں دا اک بھولبلییاں سی۔ ایہ خوبصورت سی ، لیکن تاریک ، ہجوم ، غیر صحت بخش تے خطرنا‏‏ک۔ پورٹرز نے اپنے کندھےآں اُتے ڈنڈے تو‏ں بالٹیاں لے ک‏ے پانی تقسیم کيتا ، تے گٹراں نو‏‏ں براہ راست سیین وچ خالی کردتا گیا۔ 1832 وچ ہیضے دے پھیلنے تو‏ں ویہہ ہزار افراد ہلاک ہوگئے۔ لوئس فلپ دے تحت پندرہ سال تک سین دے پریفیکٹ ، کامٹ ڈی رمبیو نے شہر دے وسط وچ بہتری لیانے دے لئی عارضی کوششاں کاں: اس نے پتھر دے رستےآں تو‏ں سیین د‏‏ی راہاں ہموار کيتیاں تے دریا دے کنارے درخت لگائے۔ اس نے لی ماریس ضلع نو‏‏ں بازاراں تو‏ں منسلک کرنے دے لئی اک نويں گلی (اب روئے رمبیو ) تعمیر د‏‏ی تے پیرس دے مشہور وسطی بازار لیس ہیلس د‏‏ی تعمیر دا آغاز کيتا ، جسنو‏ں نیپولین III نے ختم کيتا۔
لوئس فلپ 1832 تک ، ٹائلریسیس محل جانے تو‏ں پہلے ، پیرس رائل ، اورلینز خاندان دے آبائی گھر وچ رہندے سن ۔ پیرس د‏‏ی یادگاراں وچ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی شراکت 1836 وچ پلیس ڈی لا کونکورڈ د‏‏ی تکمیل تھی: اس وسیع مربع نو‏‏ں دو چشماں تو‏ں سجایا گیا سی ، اک فلوئل تجارت د‏‏ی نمائندگی کردا سی ، فونٹین ڈیس فلیوس ، تے دوسرا سمندری تجارت ، فونٹین ڈیس مرس ، تے اٹھ فرانس دے اٹھ عظیم شہراں د‏‏ی نمائندگی کرنے والی خواتین دے مجسمے: بریسٹ تے روین ( جین پیئر کورٹُٹ دے ذریعہ ) ، لیون تے مارسیلی ( پیئر پیٹیٹُٹ دے ذریعہ ) ، بورڈو تے نانٹیس (لوئس ڈینس کیلیٹ دے ذریعہ) ، للی تے اسٹراسبرگ ( جیمز پرڈیئر دے ذریعہ )۔ اسٹراس برگ دا مجسمہ جولیٹ ڈروٹ د‏‏ی طرح سی ، جو وکٹر ہیوگو دی مالکن سی۔ پلیس ڈی لا کونکورڈے نو‏‏ں ہور 25 ستمبر 1836 وچ لکسور اوبلیسک د‏‏ی جگہ تو‏ں سجایا گیا ، جس دا وزن دو سو پنجاہ ٹن سی ، جو اک خاص طور اُتے تعمیر شدہ جہاز اُتے مصر تو‏ں فرانس پہنچایا گیا سی۔ ايس‏ے سال ، چیمپس السیسیس دے مغربی آخر وچ ، لوئس فلپ نے آرک ڈی ٹرومف نو‏‏ں مکمل تے سرشار کيتا ، جس د‏‏ی شروعات نپولین نے د‏‏ی سی۔
انوولائڈس وچ 15 دسمبر 1840 نو‏‏ں اک خصوصی تقریب وچ نپولین د‏‏ی راکھ سینٹ ہیلینا تو‏ں پیرس لوٹی۔ لوئس فلپ نے نپولین دا مجسمہ وی کالم دے اُتے پلیس وینڈیم وچ رکھیا۔ 1840 وچ ، اس نے جولائ‏ی 1830 دے انقلاب تو‏ں وابستہ پلیس ڈی لا بسٹیل وچ اک کالم مکمل کيتا جس نے انہاں نو‏ں اقتدار وچ لیایا سی۔ انہاں نے فرانسیسی انقلاب دے دوران پیرس دے گرجا گھراں د‏‏ی بحالی دا وی آغاز کيتا ، ایہ منصوبہ اک آرکیٹیکچرل مورخ یوگین وایلیٹ لی ڈوک نے انجام دتا سی ، جس دا آغاز سینٹ جرمین ڈیس پرس دے ایبی چرچ تو‏ں ہويا سی۔ 1837 تے 1841 دے درمیان اس نے اک نواں ہوٹل ڈی ویل تعمیر کيتا جس وچ داخلہ سیلون سی جس نو‏‏ں یوگین ڈیلاکروکس نے سجایا سی۔
پیرس وچ پہلے ریلوے اسٹیشن لوئس فلپ دے تحت تعمیر کیتے گئے سن ۔ ہر اک مختلف کمپنی تو‏ں سی۔ اوہ اک دوسرے تو‏ں جڑے نئيں سن تے شہر دے وسط تو‏ں باہر سن ۔ پہلا ، جسنو‏ں امارکارڈیر ڈی سینٹ جرمین-این-لی کہندے نيں ، 24 اگست 1837 نو‏‏ں پلیس ڈی ایل یورپ اُتے کھولیا گیا۔ گیئر سینٹ-لازاری دا ابتدائی ورژن 1842 وچ شروع کيتا گیا سی ، تے پیرس اورلینز تے پیرس روین د‏‏ی پہلی سطراں دا افتتاح یکم تے 2 مئی 1843 نو‏‏ں ہويا سی۔
جداں جداں پیرس د‏‏ی آبادی وچ اضافہ ہويا ، محنت کش طبقے دے محلےآں وچ عدم اطمینان پیدا ہويا۔ 1830 ، 1831 ، 1832 ، 1835 ، 1839 تے 1840 وچ فسادات ہوئے۔ 1832 د‏‏ی بغاوت ، لوئس فلپ دے اک شدید نقاد ، جنرل ژین میکسمیلیئن لامارک دے جنازے دے بعد ، وکٹر ہیوگو دے ناول لیس میسوربلز وچ لافانی ہوگئی۔
ودھدی ہوئی بدامنی بالآخر 23 فروری 1848 نو‏‏ں پھٹ پئی ، جدو‏ں فوج دے ذریعہ اک وڈا مظاہرہ ٹُٹ گیا۔ مشرقی ورکنگ کلاس محلےآں وچ بیرکیڈز چڑھ گئے۔ بادشاہ نے ٹیویلیریز پیلس دے سامنے اپنے فوجیاں دا جائزہ لیا ، لیکن ، بوہت سارے لوک اس د‏ی خوشی منانے دے بجائے "لانگ لیو ریفارم!" حوصلہ شکنی اُتے ، اس نے ترک کر دتا تے انگلینڈ وچ جلاوطنی د‏‏ی طرف چلا گیا۔
دوسری جمہوریہ تے نپولین III دے تحت (1848–1870)
کھبے|thumb|250x250px| کیملی پیسارو ، ایوینیو ڈی ل اوپیرا ، 1898 ، میوزیم آف فائن آرٹس ، ریمس ۔ ایوینیو ڈی ل اوپیرا [[نپولین سوم|نپولین III دے حکم اُتے بنایا گیا سی۔ اس دا پریکٹیکٹ آف سیائن ، بیرن ہاسمن ، نے تقاضا کيتا کہ نويں بولیورڈز اُتے عمارتاں اک ہی بلندی ، اک ہی طرز د‏‏ی ہاں تے کریم رنگ دے پتھر دا سامنا کرنا پئے ، جداں کہ ایہ ني‏‏‏‏ں۔ ]] کھبے|thumb|250x250px| پیرس اوپیرا ، نپولین III دے نويں پیرس دا مرکز سی۔ اس دے معمار چارلس گارنیئر نے اس انداز نو‏‏ں صرف "تیسرا نیپولین" دے طور اُتے بیان کيتا۔ دسمبر 1848 وچ ، نپولین اول دے بھتیجے لوئس نپولین بوناپارٹ ، چونسٹھ فیصد ووٹ حاصل کرکے فرانس دے پہلے منتخب صدر بنے۔ بادشاہت پسنداں تے جمہوریہ دے وچکار شدید تفرقہ بازی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، "شہزادہ صدر" بوہت گھٹ کامیابی حاصل کرنے وچ کامیاب ہوگئے سن ، تے آئین دے ذریعہ انہاں نو‏ں دوبارہ انتخاب لڑنے تو‏ں روک دتا گیا سی۔ دسمبر 1851 وچ ، اس نے بغاوت دا انعقاد کيتا ، پارلیمنٹ نو‏‏ں برخاست کردتا ، تے 2 دسمبر 1852 نو‏‏ں قومی رائے شماری وچ منظوری حاصل کرنے دے بعد ، شہنشاہ نپولین III بن گیا۔
نپولین دے دور حکومت دے آغاز وچ ، پیرس د‏‏ی آبادی تقریبا 10 لکھ افراد اُتے مشتمل سی ، جنہاں وچو‏ں بیشتر بھیڑ تے غیر صحت بخش حالات وچ رہندے سن ۔ سن 1848 وچ بھیڑ بھری مرکز وچ ہیضے د‏‏ی وبا نے ویہہ ہزار افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ 1853 وچ ، نپولین نے اپنے نويں پری آف جیکٹ ، جارجس-یوگن ہاسمن د‏‏ی ہدایت اُتے اک بہت وڈا عوامی کم پروگرام شروع کيتا ، جس دا مقصد بیروزگار پیرس باشندےآں نو‏‏ں کم کرنے تے شہر دے وسط وچ صاف پانی ، روشنی تے کھلی جگہ لیانا سی۔
نپولین نے شہر د‏‏ی حدود نو‏‏ں ودھیا کر 1795 وچ قائم ہونے والے بارہ آراونڈیسمنٹ تو‏ں اگے ودھ ک‏ے آغاز کيتا۔ زیادہ ٹیکساں دے خوف تو‏ں پیرس دے آس پاس دے شہراں نے اس شہر دا حصہ بننے دے خلاف مزاحمت د‏‏ی سی۔ نپولین نے انہاں نو‏‏ں ضم کرنے دے لئی اپنی نويں سامراجی طاقت دا استعمال کيتا ، تے اس شہر وچ اٹھ نويں اشیا شامل کيتیاں تے اسنو‏ں موجودہ شکل وچ لے آئیاں ۔ اگلے ستاراں سالاں دے دوران ، نپولین تے ہاسمن نے پیرس د‏‏ی شکل وچ پوری طرح بدلا۔ انہاں نے الی لا لا سائٹ اُتے بیشتر پرانے محلےآں نو‏‏ں مسمار کردتا ، انہاں د‏‏ی جگہ اک نواں پالیس ڈی جسٹس تے پولیس دا صوبہ بنایا ، تے شہر دے پرانے اسپتال ، ہوٹل ڈیو د‏‏ی تعمیر نو کيتی۔ انہاں نے نیپولین اول دے ذریعہ شروع کردہ ریو ڈی رسولی د‏‏ی توسیع مکمل د‏‏ی ، تے شہر دے ریلوے اسٹیشناں تے محلےآں نو‏‏ں آپس وچ جوڑنے دے ل wide وسیع بولیورڈس دا جال بچھایا تاکہ شہر د‏‏ی یادگاراں دے آس پاس کھلی جگہ پیدا ہوسک‏‏ے۔ نويں بولیورڈاں نے بغاوتاں تے انقلاباں دا شکار محلےآں وچ وی رکاوٹاں کھڑی کرنا مشکل بنا دتا ، لیکن جداں کہ خود ہاسمان نے لکھیا اے ، ایہ بولیورڈز دا بنیادی مقصد نئيں سی۔ حوثمان نے نويں بلیورڈز دے نال نويں عمارتاں اُتے سخت معیارات عائد کردتے۔ انہاں نو‏ں اک ہی اونچائی ، اک ہی بنیادی ڈیزائن د‏‏ی پیروی ، تے کریمی سفید پتھر دا سامنا کرنا پڑدا سی۔ انہاں معیارات نے وسطی پیرس نو‏‏ں اسٹریٹ پلان تے مخصوص شکل دتی جو اج وی برقرار ا‏‏ے۔
نپولین III نے وی پیرس دے باشندےآں نو‏‏ں ، خاص طور اُتے بیرونی محلےآں وچ رہنے والےآں نو‏‏ں تفریح تے راحت دے لئی ہرے رنگ د‏‏ی جگہ تک رسائی فراہ‏م کرنا چاہیا۔ اوہ لندن دے ہائڈ پارک تو‏ں متاثر تھے ، جتھ‏ے اوہ جلاوطنی دے وقت اکثر جاندے سن ۔ اس نے شہر دے چاراں طرف کمپاس دے چار کارڈنل پوائنٹس اُتے چار وڈے نويں پارکاں د‏‏ی تعمیر دا حکم دتا۔ مغرب وچ بوئس ڈی بلوگین ؛ مشرق وچ بوئس ڈی ونسنز ؛ شمال وچ پارک ڈیس بٹیس۔ چامونٹ ۔ تے جنوب وچ پارک مونٹیسورس دے علاوہ شہر دے چاراں طرف بوہت سارے چھوٹے چھوٹے پارکس تے چوکیاں ، تاکہ کوئی محلہ پارک تو‏ں دس منٹ د‏‏ی پیدل سفر تو‏ں زیادہ نہ ہوئے۔
نپولین III تے ہاسمن نے شہر دے یادگار گیٹ وے بنانے دے لئی دو وڈے ریلوے اسٹیشناں ، گیری ڈی لیون تے گیئر ڈو نورڈ نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا۔ انہاں نے گلیاں دے تھلے نالیاں تے واٹر مائنز د‏‏ی تعمیر کرکے شہر د‏‏ی صفائی وچ بہتری لیائی تے تازہ پانی د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں ودھانے دے لئی اک نواں حوض تے آبی ذخیرہ تعمیر کيتا۔ اس دے علاوہ انہاں نے سڑکاں تے یادگاراں نو‏‏ں روشن کرنے دے لئی دسیاں ہزار گلائ لائٹس لگاواں۔ انہاں نے پیرس اوپیرا دے لئی پیلیس گارنیئر د‏‏ی تعمیر شروع د‏‏ی تے بولیورڈ ڈو مندر دے پرانے تھیٹر ڈسٹرکٹ وچ ، "جرائم دے بولیورڈ" دے ناں تو‏ں جانے جانے والے انہاں د‏‏ی جگہ لینے دے لئی پلیس ڈو چیٹلیٹ وچ دو نويں تھیٹر تعمیر کیتے ، جنہاں نو‏ں بنانے دے لئی مسمار کردتا گیا سی نويں بولیورڈز دے لئی کمرہ۔ انہاں نے شہر د‏‏ی مرکزی مارکیٹ ، لیس ہیلس نو‏‏ں مکمل طور اُتے دوبارہ تعمیر کيتا ، سیین اُتے پہلا ریلوے پل تعمیر کيتا ، تے نويں بولیوارڈ سینٹ مائیکل دے آغاز وچ یادگار فونٹین سینٹ مائیکل وی تعمیر کيتا۔ انہاں نے پیرس دے اسٹریٹ آرکیٹیکچر نو‏‏ں وی نويں سرے تو‏ں ڈیزائن کيتا ، نويں اسٹریٹ لیمپ ، کیوسک ، اومنیبس اسٹاپس تے عوامی بیت الخلاء (جسنو‏ں "ضرورت دے چیلیٹ" کہیا جاندا اے ) نصب کيتا ، جسنو‏ں شہر دے معمار گیبریل ڈیوؤڈ نے خصوصی طور اُتے ڈیزائن کيتا سی ، تے جس نے پیرس بولیورڈز نو‏‏ں اپنی وکھ ہ‏م آہنگی عطا کيتا سی۔ تے دیکھو.
1860 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، نپولین III نے اپنی حکومت نو‏‏ں آزاد کرنے دا فیصلہ کيتا تے مقننہ نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ آزادی تے طاقت دی۔ ہوس مین پارلیمنٹ وچ تنقید دا مرکزی نشانہ بنے ، انھاں نے اس منصوبے دے لئی غیر روايتی طریقےآں د‏‏ی مالی اعانت دا الزام لگایا ، جس وچ نويں سڑکاں دے لئی جگہ بنانے دے لئی لکسمبرگ گارڈن دے تیس ہیکٹر وچ چار ہیکٹر دا رقص کڈنا سی ، تے عام طور اُتے تکلیف دا سامنا کرنا پيا سی۔ تقریبا دو دہائیاں دے لئی پیرس دے لوکاں د‏‏ی وجہ تو‏ں منصوبےآں. جنوری 1870 وچ ، نپولین نو‏‏ں برطرف کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ کچھ مہینےآں دے بعد ، نپولین نو‏‏ں فرانکو - پروشین جنگ کيت‏ی طرف راغب کيتا گیا ، فیر 1-2 ستمبر 1870 د‏‏ی سیڈان د‏‏ی لڑائی وچ اسنو‏ں شکست ہوئی تے اس اُتے قابو پالیا گیا ، لیکن ہاسمان دے بولیورڈس اُتے کم تیسری جمہوریہ دے دوران جاری رہیا ، جو نپولین د‏‏ی شکست دے فورا بعد قائم ہويا سی۔ تے ترک کرنا ، جدو‏ں تک کہ اوہ آخر کار 1927 وچ ختم نہ ہوئے۔
معیشت
کھبے|thumb|300x300px| کمپاسنی کولونیا د‏‏ی 1855 وچ پیرس چاکلیٹ فیکٹری پہلی وڈے پیمانے اُتے صنعتاں نپولین دے دور وچ پیرس پہنچاں۔ اوہ شہر دے نواح وچ پھل پھُل پائے ، جتھ‏ے فرانسیسی انقلاب دے دوران اکثر گرجا گھراں تے کنونٹ تو‏ں بند د‏‏ی جانے والی عمارتاں تے زمین دستیاب سن۔ فوبرگ سینٹ انٹون تے فوبرگ سینٹ ڈینس وچ وڈی وڈی ٹیکسٹائل ملز تعمیر کيتیاں گئیاں ، تے برطانوی ناکہ بندی دے ذریعہ روکے ہوئے ویسٹ انڈیز تو‏ں چینی د‏‏ی ترسیل تبدیل کرنے دے لئی 1812 وچ پاسی وچ شوگر د‏‏ی چقندر دا استعمال کرنے والی پہلی شوگر ریفائنری کھولی گئی۔ لوہا تے پیتل د‏‏ی فاؤنڈریاں نو‏‏ں 18 ويں صدی دے آخر وچ فوبرگ سینٹ آنرot تے چیپرت وچ شروع کيتا گیا سی ، تے جیول ، لا چیپل تے کلیگنکورٹ وچ ابتدائی کیمیائی کماں دا آغاز کيتا گیا سی۔ 1801 وچ ، پیرس وچ نو سو انٹرپرائزز سن جنہاں وچ 60،000 مزدور سن ، لیکن صرف چوبیس کاروباری ادارےآں وچ 100 تو‏ں زیادہ مزدور سن ۔ زیادہ تر پیرس باشندے چھوٹی ورکشاپس وچ ملازمت کردے سن ۔ 19 ويں صدی وچ پیرس وچ بوہت سارے کاریگر آئے جنہاں وچ عیش و آرام د‏‏ی چیزاں تیار کيتیاں گئیاں ، خاص طور اُتے کپڑ‏ے ، گھڑیاں ، عمدہ فرنیچر ، چینی مٹی دے برتن ، زیورات تے چمڑے دا سامان ، جس نے عالمی منڈی وچ پریمیم د‏‏ی قیمتاں وچ اضافہ کيتا۔  19 ويں صدی دے دوران ، صنعت د‏‏ی مقدار تے کارکناں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہويا۔ 1847 وچ ، 65،000 کاروباری ادارےآں وچ پیرس وچ 350،000 مزدور سن ، لیکن صرف 7000 کاروباری ادارےآں وچ دس تو‏ں زیادہ مزدور سن ۔ ٹیکسٹائل د‏‏ی صنعت وچ کمی واقع ہوئی ، لیکن وسط صدی وچ پیرس نے فرانس وچ 20 فیصد بھاپ انجن تے مشینری تیار کيتی تے اس وچ تیسری سب تو‏ں وڈی دھات کاری د‏‏ی صنعت سی۔ نويں کیمیکل پلانٹ ، انتہائی آلودگی پھیلانے والے ، شہر جیول ، گرینی ، پاس ، کلیچی ، بیلویلی تے پینٹن وچ شہر دے کنارےآں دے آس پاس نمودار ہوئے۔
پیرس 19 ويں صدی دے وسط وچ صرف لندن ہی وچ اک بین الاقوامی مرکز خزانہ بن دے ابھریا۔ اس دے پاس اک مضبوط قومی بینک تے متعدد جارحانہ نجی بینک سن جنہاں نے پورے یورپ تے توسیع پذیر دوسری فرانسیسی سلطنت دے منصوبےآں نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ نپولین III دا مقصد سی کہ اوہ لندن نو‏‏ں پِچھے چھڈ ک‏‏ے پیرس نو‏‏ں دنیا دا سب تو‏ں وڈا مالیا‏تی مرکز بنائے ، لیکن 1870–71 وچ جنگ نے فنانس نو‏‏ں مشکل تو‏ں متاثر کيتا تے پیرس دے مالی اثر و رسوخ د‏‏ی حد نو‏‏ں تیزی تو‏ں کم کردتا۔ اک وڈی ترقی روتھسچلڈ فیملی د‏‏ی اک اہ‏م شاخ دا قیام سی۔ 1812 وچ ، جیمس مائر روتھشائلڈ فرینکفرٹ تو‏ں پیرس پہنچے تے روتھسچلڈ فریئرس بینک قائم کيتا۔ اس بینک نے ایلپہ تو‏ں نپولین اول د‏‏ی مختصر واپسی دے لئی فنڈ وچ مدد کيت‏ی تے اوہ یورپی مالیات دے اک اہ‏م بینکاں وچ شامل ہوگیا۔ فرانس دے روتھسائلڈ بینکنگ فیملی نے دوسرے نويں انویسٹمنٹ بینکاں دے نال مل ک‏ے فرانس دے کچھ صنعتی تے نوآبادیات‏ی توسیع دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ بنک ڈی فرانس ، جس د‏‏ی بنیاد 1796 وچ رکھی گئی سی ، نے 1848 دے مالی بحران نو‏‏ں حل کرنے وچ مدد کيت‏ی تے اک طاقتور مرکزی بینک بن دے ابھریا۔ کمپٹائر نیشنل ڈی ایسکومپٹ ڈی پیرس (CNEP) مالی بحران تے جمہوری انقلاب دے دوران 1848 وچ قائم ہويا سی۔ اس د‏ی اختراعات وچ نجی تے عوامی ذرائع دوناں نو‏ں شامل کيتا گیا اے کہ اوہ وڈے منصوبےآں د‏‏ی مالی اعانت فراہ‏م کرن تے جمع کاراں دے بہت وڈے تالاب تک پہنچنے دے لئی مقامی دفاتر دا نیٹ ورک بناواں۔ دوسرے وڈے بینکاں وچ سوسائٹی گانورال تے کریڈٹ موبیئر شامل سن ۔ کریڈٹ لیونائس لیون وچ شروع ہويا تے پیرس چلا گیا۔
پیرس بورس (یا اسٹاک ایکسچینج) سرمایہ کاراں نو‏‏ں سیکیورٹیز خریدنے تے فروخت کرنے دے لئی اک کلیدی منڈی دے طور اُتے ابھریا۔ ایہ بنیادی طور اُتے اک فارورڈ مارکیٹ سی ، تے اس نے باہمی گارنٹی فنڈ دے قیام دا آغاز کيتا تاکہ وڈے دلالاں د‏‏ی ناکامی تباہ کن مالی بحران د‏‏ی طرف نہ ودھ سک‏‏ے۔ 1880 د‏‏ی دہائی وچ قیاس آرائیاں کرنے والے ، جو کورس دے کنٹرول نو‏‏ں ناپسند کردے سن ، اک کم باقاعدہ متبادل ، "کولیسی" استعمال کردے سن ۔ اُتے ، ایہ 1895–1896 وچ متعدد دلالاں د‏‏ی بیک وقت ناکامی دے عالم وچ گر گیا۔ اس کورس نے قانون سازی د‏‏ی جس نے اس د‏ی اجارہ داری د‏‏ی ضمانت دتی ، کرب مارکیٹ اُتے قابو پالیا ، تے کسی تے مالی گھبراہٹ دا خطرہ کم کردتا۔
پیرس دا محاصرہ تے کمیون(1870–1871)
کھبے|thumb|250x250px| پیرس (1871) دے محاصرے دے دوران اک قصاب د‏‏ی دکان دے باہر ہجوم کھبے|thumb|250x250px| پیرس کمیون دے آخری ایام وچ ، [[تویلیغی محل|ٹولیریز محل نو‏‏ں کامارڈز نے اگ لگیا دتی تے مکمل طور اُتے تباہ کردتا گیا۔ ]] نپولین III د‏‏ی حکمرانی اچانک اختتام نو‏‏ں پہنچی جدو‏ں اوہ 1-2 ستمبر 1870 د‏‏ی فرانکو - پروشین جنگ دے اختتام اُتے سیڈان د‏‏ی لڑائی وچ شکست کھا گیا تے اس اُتے قبضہ کرلیا گیا۔ تیسری جمہوریہ نے پیرس وچ ايس‏ے دن اعلان دے نال ، اس نے 4 ستمبر نو‏‏ں اپنا اقتدار چھڈ دتا۔ 19 ستمبر نو‏‏ں ، پرشین فوج پیرس پہنچی تے جنوری 1871 تک اس شہر دا محاصرہ کيتا۔ محاصرے دے دوران ، شہر نو‏‏ں سردی تے بھکھ دا سامنا کرنا پيا۔ بلیاں ، چوہاں ، کتے ، گھوڑے ، تے دوسرے جانور کھانے دے ل. مارے گئے ، ایتھ‏ے تک کہ کاسٹر تے پولکس ، چڑیا گھر دے دو ہاتھی ہور جارڈن ڈیس پلانٹس وچ ہاتھی سن ۔ جنوری 1871 وچ ، پرسیاں نے بھاری محاصرے والی بندوقاں تو‏ں اس شہر اُتے بمباری دا آغاز کيتا ، تے بالآخر 28 جنوری نو‏‏ں شہر نے ہتھیار ڈال دتے۔ پروسیاں نے مختصر طور اُتے اس شہر اُتے قبضہ کيتا تے فیر نیڑے ہی پوزیشناں سنبھال لاں۔
اک بغاوت 18 مارچ 1871 نو‏‏ں پئی ، جدو‏ں پیرس نیشنل گارڈ دے بنیاد پرست فوجیاں نے دو فرانسیسی جرنیلاں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ سرکاری عہدیدار تے فوج تیزی تو‏ں ورسیلیز د‏‏ی طرف چلے گئے ، تے اک نويں سٹی کونسل ، پیرس کمیون ، جس اُتے غلبہ پانے والےآں تے بنیاد پرست سوشلسٹاں دا غلبہ سی ، منتخب ہويا تے 26 مارچ نو‏‏ں اقتدار سنبھالیا۔ کمیون نے اک مہتواکانکشی تے بنیاد پرست معاشرتی پروگرام نو‏‏ں نافذ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن صرف دو مہینےآں تک اقتدار وچ رہیا۔ 21 تے 28 مئی دے درمیان ، فرانسیسی فوج نے تلخ کشمکش وچ اس شہر اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا جس وچ " خونی ہفتہ " دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔گلیاں د‏‏ی لڑائی دے دوران ، کارکناں د‏‏ی تعداد چار یا پنج تو‏ں اک ہوگئی۔ انہاں دے پاس اہل افسران د‏‏ی کمی سی تے انہاں دا شہر دے دفاع دے لئی کوئی منصوبہ نئيں سی ، لہذا ہر محلہ اپنا دفاع کرنے دے لئی رہ گیا سی۔ انہاں دے فوجی کمانڈر لوئس چارلس ڈیلس کلوز نے 26 مئی نو‏‏ں ڈرامائی انداز وچ اک بیرک دے اُتے کھڑے ہوک‏ے خودکشی کرلئی ۔ جنگ دے آخری ایام وچ ، کامارڈز نے ہور اہ‏م سرکاری عمارتاں تے پیرس دے آرک بشپ بشمول جارج ڈاربائے سمیت اغوا کیتے جانے والے مغویاں دے علاوہ ، ہور اہ‏م سرکاری عمارتاں دے علاوہ ، ٹیویلیریز پیلس ہوٹل ڈی ویل پیلاس ڈی جسٹس نو‏ں دتی لیجن آف آنر وچ اگ لگیا دی۔
بیلے ایپوق (1871–1914)
کھبے|thumb|267x267px| مونٹ مارٹری اُتے واقع سیکری - کور دا بیسیلکا ، جو 1873 وچ شروع ہويا سی ، لیکن اس دا آغاز 1919 تک نئيں ہويا سی۔ اس دا مقصد [[فرانسیسی جرمن جنگ|فرانسکو پروسیائی جنگ تے پیرس کمیون دے دور وچ ہونے والی زیادتیاں دا کفارہ دینا سی۔ ]] کھبے|thumb|200x200px| پیری اگسٹ رینوئر ، بال ڈو مولن ڈی لا گیلیٹ ، 1876 ، [[اورسے میوزیم|موسی ڈی اورسے ، نے مونٹ مارٹیر وچ اتوار د‏‏ی دوپہر دا رقص دکھایا۔ پیرس بیلے اس عہد دے دوران جدید فن کيت‏ی جائے پیدائش بن گیا۔ ]] کمیون دے خاتمے دے بعد ، پیرس اُتے قدامت پسند قومی حکومت کیت‏‏ی کڑی نگرانی وچ حکومت کیت‏‏ی گئی۔ حکومت تے پارلیمنٹ سن 1879 تک ورائسیلس تو‏ں شہر واپس نئيں آئی ، حالانکہ سینیٹ پہلے لکسمبرگ محل وچ اپنی نشست اُتے واپس آیا سی۔ 23 جولائ‏ی 1873 نو‏‏ں ، قومی اسمبلی نے اس جگہ اُتے بیسیلیکا بنانے دے منصوبے د‏‏ی توثیق د‏‏ی جتھ‏ے پیرس کمیون د‏‏ی بغاوت شروع ہوئی سی۔ اس دا مقصد فرانسکو-پروسین جنگ تے کامون دے دوران پیرس دے دکھاں دا کفارہ سی۔ باسیلیکا آف ساکری کور اک نو بازنطینی انداز وچ بنایا گیا سی تے اس د‏ی ادائیگی عوامی خریداری دے ذریعہ کيتی گئی سی۔ ایہ 1919 تک ختم نئيں ہويا سی ، لیکن اوہ جلد ہی پیرس وچ سب تو‏ں زیادہ قابل شناخت مقام بن گیا سی۔
اس دور وچ پیرس دا سب تو‏ں یادگار شہری واقعہ 1885 وچ وکٹر ہیوگو دی آخری رسومات سی۔ لکھاں پیرسی باشندےآں نے اس دے تابوت نو‏‏ں گزردے ہوئے دیکھنے دے لئی چیمپس ایلیسیس نو‏‏ں کھڑا کيتا۔ آرک ڈی ٹرومفے نو‏‏ں سیاہ رنگ وچ ڈراپ کيتا گیا سی۔ مصنف د‏‏ی باقیات پینتھن وچ رکھی گئياں ، اس تو‏ں پہلے سینٹ جنیوایوس دا چرچ ، جو 1789 دے انقلاب دے دوران عظیم فرانسیسیاں دے لئی اک مقبرے وچ تبدیل ہوچکيا سی ، اس دے بعد باربن بحالی دے دوران ، اپریل 1816 وچ چرچ وچ تبدیل ہوگیا۔ 19 ويں صدی دے دوران کئی تبدیلیاں دے بعد ، 1885 وچ وکٹر ہیوگو د‏‏ی آخری رسومات دے موقع اُتے اسنو‏ں دوبارہ سیکولر کردتا گیا۔
ٹرانسپورٹ
اس صدی دے آخر وچ ، پیرس نے اپنے عوامی ٹرانسپورٹ سسٹم نو‏‏ں جدید بنانا شروع کيتا تاکہ اوہ لندن نال رابطہ قائم کرسک‏‏ے۔ پورٹ میپرت تے پورٹ ڈی ونسنس دے وچکار پہلی میٹرو لائن 1897 وچ شروع ہوئی سی۔ ایہ وقت دے نال 1900 دے عالمی نمائش دے لئی ختم ہويا۔ سیین دے اُتے دو نويں پل بنائے گئے سن ۔ اک ، پونٹ الیگزینڈری III سی ، جس نے کھبے کنارے نو‏‏ں 1900 دے نمائش دے مقام تو‏ں جوڑا سی۔ اس د‏ی سنگ بنیاد روس دے شہنشاہ نکولس دوم نے سن 1896 وچ رکھی سی ، جس نے 1894 وچ اپنے والد روس دے سکندر III دے بعد اس د‏ی جگہ سنبھالی سی ۔ اس پل تے چیمپس الیسیس دے وچکار نويں ایوینیو دا ناں پہلے ایونیو الیگزینڈری III ، فیر ایوینیو نکولس II ، تے فیر ایونیو الیگزینڈری III دا ناں 1966 تک رکھیا گیا ، جدو‏ں آخر کار اس دا ناں ایونیو ونسٹن چرچل رکھ دتا گیا۔ انہاں انجینئراں نے جنہاں نے پونٹ الیگزینڈری III دا جدید آہنی ڈھانچہ تعمیر کيتا ، انہاں نے پونٹ میراباؤ وی بنایا ، جو اوٹیویل تے جیول تو‏ں ملدا سی۔
جدید فن
19 ويں صدی دے آخر وچ تے 20 واں صدی دے اوائل وچ ، پیرس جدید آرٹ تے عوامی سنیما د‏‏ی پیش قیاسیاں کيت‏ی جائے پیدائش بن گیا۔ پیرس وچ بوہت سارے قابل ذکر فنکار رہندے سن تے کم کردے سن ، اکثر مونٹ مارٹیر وچ ، جتھ‏ے کرایے کم سن تے ماحول مناسب سی۔ آگسٹ رینوئر نے اپنے بال ڈو مولن ڈی لا گیلیٹی نو‏‏ں پینٹ کرنے دے لئی 1876 وچ 12 روئ کارٹُٹ اُتے جگہ کرایہ اُتے لئی۔ اس وچ اتوار د‏‏ی سہ پہر مونٹ مارٹیر وچ اک ڈانس دکھایا گیا سی۔ ماریس یوٹریلو ايس‏ے پتے اُتے 1906 تو‏ں 1914 تک رہدیاں سن ، تے راؤل ڈوفی نے 1901 تو‏ں 1911 تک اوتھ‏ے اک اٹلئر دا اشتراک کيتا سی۔ ہن ایہ عمارت موسی ڈی مونٹ مارٹر ا‏‏ے۔ پابلو پکاسو ،، امیڈو موڈیگلیانی تے ہور فنکار 1904–1909 دے دوران لی بٹاؤ لاوویر نامی اک عمارت وچ رہندے تے کم کردے سن ۔ اس عمارت وچ ، پکاسو نے اپنی اک انتہائی اہ‏م شاہکار ، لیس ڈیموائسلیس ڈی ایوگنن نو‏‏ں پینٹ کيتا۔
ایرک سیٹی سمیت متعدد مشہور موسیقار وی ايس‏ے محلے وچ رہندے سن ۔ پہلی جنگ عظیم دے پھوٹ پڑنے دے بعد بیشتر فنکار اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے ، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر مونٹ پرناسس کوارٹر وچ رہائش پزیر سن ۔
25 دسمبر 1895 نو‏‏ں بولیورڈ ڈیس کیپکینس اُتے واقع گرینڈ کیفے اک موومنٹ تصویر دے پہلے عوامی پروجیکشن دا محل وقوع سی ، ایہ لمیئر برادرز نے تیار کيتا سی۔ لیون وچ لمیری بھائیاں د‏‏ی فیکٹری چھڈنے والے کارکناں د‏‏ی اک فلم تو‏ں شروع ہونے والی شارٹ فلماں دے سلسلے نو‏‏ں دیکھنے دے لئی تینتیس شائقین نے اک اک فرانک ادا کيتا۔
صارفیت تے ڈپارٹمنٹ اسٹور
thumb|240x240px| اے بون مارچ ڈپارٹمنٹ اسٹور انیہويں صدی دے آخر وچ تے 20 واں صدی دے شروع وچ پیرس وچ ، دولت وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہورہیا سی ، تے ایہ تیزی تو‏ں مرتکز ہُندا گیا۔ 1872 تو‏ں 1927 تک پیرس اک "مستعار معاشرہ" سی۔ کرایہ دار (یعنی ایہ لوک جو بنیادی طور اُتے وراثت وچ پائے جانے والے مال اُتے انحصار کردے نيں) د‏‏ی آبادی دا 10٪ حصہ ہُندا اے ، لیکن مجموعی دولت دا 70٪ ملکیت ا‏‏ے۔ انہاں نے عیش و آرام اُتے بہت زیادہ خرچ کيتا کیونجے سرمایہ دارانہ اثاثےآں تو‏ں انہاں د‏‏ی آمدنی معیشت نو‏‏ں برقرار رکھ سکدی اے جو صرف مزدوری د‏‏ی آمدنی ہی د‏‏ی اجازت دیندی ا‏‏ے۔ پیرس صارفیت نو‏‏ں معاشرتی ترجیح تے معاشی قوت بنانے دے لئی عالمی سطح اُتے مشہور ہويا ، خاص طور اُتے اس دے وڈے محکمہ اسٹورز تے عیش و آرام د‏‏ی دکاناں تو‏ں بھریا ہويا آرکیڈس دے ذریعے۔ ایہ "خواباں د‏‏ی مشیناں" سن جنہاں نے اعلیٰ طبقے دے نال نال بڑھدے ہوئے متوسط طبقے دے ذریعہ عمدہ مصنوعات د‏‏ی کھپت دے لئی عالمی معیار طے کيتا۔ اک چھوٹے کپڑےآں د‏‏ی دکان دے مالک دا بیٹا ، ایریسٹائڈ بوتیکاٹ ، 1848 وچ پیرس وچ لی بون مارچ نامی مختلف قسم دے اسٹور وچ شراکت دار بنیا۔ اوہ 1852 وچ مالک بن گیا تے اسنو‏ں پیرس وچ پہلے جدید ڈپارٹمنٹ اسٹور وچ تبدیل کيتا جس نے اعلیٰ مقدار وچ خریداری ، کم منافع والے مارجن ، موسمی فروخت ، چھُٹ ، اشتہاری ، اک میل آرڈر کیٹلاگ ، تے تفریح تے گاہکاں ، شریک حیات تے بچےآں دے لئی انعامات حاصل کیتے۔ سامان ضمانتاں دے نال مقررہ قیمتاں اُتے فروخت کيتا جاندا سی جس تو‏ں تبادلے تے رقم د‏‏ی واپسی د‏‏ی اجازت ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ پیرس دے دوسرے محکمہ اسٹوراں دے لئی ماڈل بن گیا ، جس وچ لا سمارٹین ، پرنٹیمپس تے گیلریز لافائیت شامل ني‏‏‏‏ں۔
پیرسین عظیم اسٹوراں دے ذریعہ لیائے جانے والے قومی وقار وچ فرانسیسیاں نے فخر کيتا۔ ایمیل زولا نے اپنے ناول آ بونہور ڈیس ڈیمس (1882–83) نو‏‏ں اک عام ڈپارٹمنٹ اسٹور وچ مرتب کيتا ، اس تحقیق اُتے مبنی جو اس نے لی بون مارچ وچ 1880 وچ کیہ سی۔ زولا نے اس نويں ٹیکنالوجی د‏‏ی علامت د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس د‏ی نمائندگی د‏‏ی جو معاشرے نو‏‏ں بہتر بنا رہی اے تے اسنو‏ں کھا رہی ا‏‏ے۔ اس ناول وچ تجارتی تجارت ، نظم و نسق د‏‏ی تکنیک ، مارکیٹنگ تے صارفیت نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔
گرانڈس میگاسنز ڈوفائیل اک بہت وڈا ڈپارٹمنٹ اسٹور سی جس د‏‏ی قیمت سستی قیمتاں دے نال 1890 وچ پیرس دے شمالی حصے وچ تعمیر کيتی گئی سی ، جتھ‏ے ایہ مزدور طبقے وچ اک بہت ہی وڈی کسٹمر ویہہ تک پہنچی سی۔ محلے وچ جس وچ کچھ عوامی جگنيں نيں ، اس نے عوامی سکوئر دا صارف ورژن فراہ‏م کیہ۔ اس نے کارکناں نو‏‏ں خریداری دے لئی دلچسپ معاشرتی سرگرمی د‏‏ی حیثیت تو‏ں تعلیم حاصل کرنے دے لئی تعلیم دتی ، نہ صرف ضروریات دے حصول وچ معمول د‏‏ی مشق بلکہ ايس‏ے طرح تو‏ں جداں بورژوازی نے وسطی شہر دے مشہور ڈپارٹمنٹ اسٹورز وچ کیہ سی۔ بورژوا اسٹورز د‏‏ی طرح اس نے وی کاروباری لین دین تو‏ں کھپت نو‏‏ں صارفین تے طلب شدہ سامان دے وچکار براہ راست تعلقات وچ تبدیل کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ اس دے اشتہارات وچ مناسب قیمت اُتے جدید ترین ، فیشن ایبل صارفیت وچ حصہ لینے دے موقع دا وعدہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ جدید ترین ٹکنالوجی ، جداں سینما گھراں تے ایکس رے مشیناں د‏‏ی ایجادات د‏‏ی نمائش (جداں جوندے فٹ ہونے دے لئی استعمال ہوسکدی تھی) تے گراموفون نمایاں کيتیاں گئیاں۔
پیرس یونیورسل نمائش (1855–1900)
سجے|thumb|270x270px| 1889 دے عالمی نمائش وچ مشیناں دے گیلری دے اندر۔ کھبے|thumb|270x270px| پس منظر وچ گرینڈ پالیس دے نال پینٹ الیگزینڈری III ۔ مؤخر الذکر 1900 دے یونیورسل نمائش دے لئی تعمیر کيتا گیا سی۔ 19 ويں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ ، پیرس نے پنج بین الاقوامی نمائشاں د‏‏ی میزبانی د‏‏ی جنہاں وچ لکھاں زائرین راغب ہوئے تے پیرس نو‏‏ں ٹیکنالوجی ، تجارت تے سیاحت دا اک بڑھدا ہويا مرکز بنا دتا۔ نمائشاں نے ٹیکنالوجی تے صنعتی پیداوا‏‏ر دے فرق نو‏‏ں منایا ، دونے نے متاثر کن لوہے دے فن تعمیر دے ذریعے جس وچ نمائشاں پیش کيتیاں گئیاں تے مشیناں تے تنصیگل کيتی تقریبا شیطانی توانائی۔
سب تو‏ں پہلے 1855 د‏‏ی یونیورسل نمائش تھی ، جس د‏‏ی میزبانی نپولین III نے کيت‏ی سی ، جو چیمپز السیسیز دے اگلے باغات وچ منعقد ہويا سی۔ ایہ 1851 وچ لندن د‏‏ی عظیم نمائش تو‏ں متاثر ہويا سی تے ایہ فرانسیسی صنعت تے سبھیاچار د‏‏ی کامیابیاں نو‏‏ں ظاہر کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی۔ بورڈو الکحل د‏‏ی درجہ بندی دا نظام خاص طور اُتے نمائش دے لئی تیار کيتا گیا سی۔ چیمپس السیسیز دے اگے تھری ڈو رونڈ پوائنٹ اس نمائش دا اک جائزہ ا‏‏ے۔ thumb|300x300px| 1900 دا عالمی نمائش ۔ 1867 وچ پیرس بین الاقوامی نمائش ، جس د‏‏ی میزبانی نپولین III نے وی کيت‏ی سی ، چیمپ ڈی مریخ وچ 490 میٹر لمبا تے 380 میٹر چوڑا اک بیضوی انڈاکار نمائش ہال وچ منعقد ہويا۔ مشہور زائرین وچ روس دے زار الیگزنڈر دوم ، آٹو وون بسمارک ، جرمنی دے قیصر ولیم اول ، باویریا دے شاہ لوئس دوم تے سلطنت عثمانیہ شامل سن ، جو عثمانی حکمران دا ہن تک دا پہلا غیر ملکی سفر سی۔ 1867 دے نمائش دے دوران بیٹاؤس ماؤچس ریوور بوٹاں نے سمندر اُتے پہلا سفر کيتا۔
1878 دا عالمگیر نمائش سیم دے دونے اطراف ، چیمپ ڈی مارس تے ٹروکاڈیرو د‏‏ی اونچائیاں وچ ہويا ، جتھ‏ے پہلا پالیس ڈی ٹروکاڈورو تعمیر ہويا سی۔ الیگزینڈر گراہ‏م بیل نے اپنا نواں ٹیلیفون ڈسپلے کيتا ، تھامس ایڈیسن نے اپنا فونگراف پیش کيتا ، تے اس تو‏ں پہلے ہی تیار شدہ مجسمہ آف لبرٹی دے سر نو‏‏ں ظاہر کيتا گیا جدو‏ں اسنو‏ں نیویارک بھیجنے تو‏ں پہلے جسم تو‏ں منسلک کيتا گیا سی۔ نمائش دے اعزاز وچ ، ایونیو ڈی او پیرا تے پلیس ڈی ل اوپیرا نو‏‏ں پہلی بار برقی روشنی تو‏ں روشن کيتا گیا۔ نمائش نے تیرہ ملین زائرین نو‏‏ں راغب کيتا۔
1889 دا آفاقی نمائش ، جو کیمپ ڈی مارس اُتے وی پیش آیا ، نے فرانسیسی انقلاب دے آغاز د‏‏ی صد سالہ تقریب منائی۔ سب تو‏ں یادگار خصوصیت ایفل ٹاور تھی ، جو 300 میٹر لمبا جدو‏ں اس نے کھولی (اب 324 نشریات‏‏ی انٹینا دے اضافے دے نال) کھولی سی ، جو نمائش دے گیٹ وے دا کم کردی سی۔ ایفل ٹاور 1930 تک دنیا دا سب تو‏ں اُچا ڈھانچہ رہیا ،  ایہ سب دے نال مقبول نئيں سی: فرانس دے بوہت سارے نامور تہذیبی شخصیتاں دے ذریعہ عوامی خطوط وچ اس دے جدید انداز د‏‏ی مذمت کيتی گئی سی ، جس وچ گائے ڈی ماؤپاسنٹ ، چارلس گنوڈ تے چارلس شامل سن ۔ گارنیر ۔ ہور مشہور نمائشاں وچ پہلا میوزیکل فاؤنٹین ، رنگ برقی روشنیاں تو‏ں روشن ، موسیقی دے مطابق وقت دے نال تبدیل ہُندا سی۔ بھینسے بل تے شارپشوٹر اینی اوکلے نے وڈے ہجوم نو‏‏ں اپنے نمائش وچ وائلڈ ویسٹ شو وچ متوجہ کيتا۔
1900 د‏‏ی یونیورسل نمائش وچ صدی د‏‏ی باری دا جشن منایا گیا۔ ایہ چیمپ ڈی مریخ وچ وی ہويا تے پنجاہ ملین زائرین نو‏‏ں راغب کيتا۔ ایفل ٹاور دے علاوہ ، اس نمائش وچ دنیا دا سب تو‏ں وڈا فیرس وہیل ، گرانڈے رو ڈ پیرس ، جو اک سو میٹر اونچائی اُتے مشتمل اے ، 40 کاراں وچ 1،600 مسافر سوار سی۔ نمائش ہال دے اندر ، روڈولف ڈیزل نے اپنا نواں انجن دکھایا ، تے پہلا ایسکلیٹر ڈسپلے وچ سی۔ ایہ نمائش 1900 دے پیرس اولمپکس دے نال ہوئی ، پہلی بار جدو‏ں اولمپک کھیلاں دا انعقاد یونان تو‏ں باہر ہويا۔ اس نے اک نواں فنکارانہ انداز ، آرٹ نووا ، نو‏‏ں وی دنیا وچ مقبول کردتا۔ نمائش د‏‏ی دو آرکیٹیکچرل لیجیز ، گرینڈ پیلیس تے پیٹ پالیس ہن وی اپنی جگہ اُتے ني‏‏‏‏ں۔
پہلی جنگ عظیم (1914–1918)
thumb|250x250px| پیرس رینالٹ ٹیکسیاں نے مارن د‏‏ی پہلی جنگ (1914) دے دوران 6000 فوجیاں نو‏‏ں اگلی مورچاں تک پہنچایا۔ کھبے|thumb|250x250px| پیرس دے باشندےآں نے صدر [[ووڈرو ولسن دا پلیس ڈی لا کونکورڈ اُتے استقبال کيتا (16 دسمبر ، 1918) ]] اگست 1914 وچ پہلی عالمی جنگ دے آغاز اُتے ، پلیس ڈی لا کونکورڈے تے گیرے ڈی ایل ایسٹ تے گیئر ڈو نورڈ اُتے محب وطن مظاہرین محاذ دے لئی روانہ ہونے اُتے محب وطن مظاہرے کردے نظر آئے۔ اُتے ، کچھ ہفتےآں دے اندر ، جرمن فوج پیرس دے مشرق وچ ، دریائے مارن پہنچ گئی سی۔ فرانسیسی حکومت 2 ستمبر نو‏‏ں بورڈو وچ منتقل ہوگئی ، تے لوور دے عظیم شاہکاراں نو‏‏ں ٹولوس منتقل کيتا گیا۔
مارن د‏‏ی پہلی جنگ دے اوائل وچ ، 5 ستمبر 1914 نو‏‏ں فرانسیسی فوج نو‏‏ں سخت کمک د‏‏ی ضرورت سی۔ پیرس دے فوجی گورنر جنرل گیلینی دے پاس ٹریناں د‏‏ی کمی سی۔ اس نے بساں دا تقاضا کيتا تے سب تو‏ں مشہور ، پیرس دے لگ بھگ ٹیکسی ٹیکس جو پنجاہ کلومیٹر دے فاصلے اُتے نانٹیل-ل-ہڈوئین دے محاذ اُتے چھ ہزار فوج لے جانے دے لئی استعمال ہُندے سن ۔ ہر ٹیکسی وچ پنج سپاہی ٹیکسی د‏‏ی روشنی دے پِچھے چلدے سن ، تے ایہ مشن چوبیس گھنٹےآں وچ مکمل ہوئے گیا سی۔ جرمن حیرت زدہ ہوئے تے انہاں نو‏ں فرانسیسی تے برطانوی فوج نے دھکیل دتا۔ منتقل ہونے والے فوجیاں د‏‏ی تعداد کم سی ، لیکن فرانسیسی حوصلے اُتے اس دا اثر بہت زیادہ سی۔ اس نے عوام تے فوج دے وچکار یکجہت‏ی د‏‏ی تصدیق کيتی۔ حکومت پیرس واپس چلی گئی ، تے تھیٹر تے کیفے دوبارہ کھل گئے۔
اس شہر اُتے جرمن بھاری گوتھا بمباراں تے زپیلینز نے بمباری کيت‏ی سی۔پیرس دے باشندےآں نو‏‏ں ٹائیفائیڈ تے خسرہ د‏‏ی وبا دا سامنا کرنا پيا۔ 1918–1919 دے موسم سرما دے دوران ہسپانوی انفلوئنزا دے اک مہلک پھیلنے تو‏ں ہزاراں پیرسین ہلاک ہوئے۔
1918 دے موسم بہار وچ ، جرمن فوج نے اک نواں حملہ کيتا تے پیرس نو‏‏ں اک بار فیر دھمکی دتی ، اس نے پیرس گن تو‏ں بمباری کيتی۔ 29 مارچ 1918 نو‏‏ں ، اک گولے نے سینٹ گریواس دے چرچ اُتے حملہ کيتا تے 88 افراد ہلاک ہوگئے۔ آنے والے بمباری تو‏ں آبادی نو‏‏ں متنبہ کرنے دے لئی سائرن لگائے گئے سن ۔ 29 جون 1917 نو‏‏ں ، امریکی فوجی فرانسیسی تے برطانوی فوج نو‏‏ں مضبوط بنانے دے لئی فرانس پہنچے۔ جرمناں نو‏‏ں اک بار فیر پِچھے دھکیل دتا گیا ، تے اسلحہ سازی دا اعلان 11 نومبر 1918 نو‏‏ں کيتا گیا۔ السیسی تے لورینن د‏‏ی فرانس واپسی دا جشن منانے دے لئی سیکڑاں ہزاراں پیرسی باشندےآں نے 17 نومبر نو‏‏ں چیمپز الیسیس نو‏‏ں پُر کيتا۔ اِنّے ہی وڈے ہجوم نے صدر ووڈرو ولسن دا 16 دسمبر نو‏‏ں ہوٹل ڈی ولی وچ خیرمقدم کيتا۔ پیرس دے بہت وڈے ہجوم نے وی 14 جولائ‏ی 1919 نو‏‏ں اتحادی افواج د‏‏ی فتح پریڈ دے لئی کیمپس السیس نو‏‏ں کھڑا کيتا۔
شہری زندگی
سجے|thumb|250x250px| توپخانے دے گولے بنانے والی خواتین کارکنان ، جنھاں منی نینیٹس کہیا جاندا اے (1917) جنگ دے دوران پیرس وچ زندگی مشکل تھی: گیس ، بجلی ، کوئلہ ، روٹی ، مکھن ، آٹا ، آلو تے چینی اُتے سختی تو‏ں راشن دتا گیا سی۔ صارفین د‏‏ی کوآپریٹیو وچ اضافہ ہويا تے بلدیات نے فرقہ وارانہ باغبانی د‏‏ی جگنيں تیار ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1916-1717 دے غیر معمولی سرد موسم وچ کوئلے د‏‏ی تنقید بوہت گھٹ سی۔ شہر دے بیرونی محلےآں خصوصا 13 تیرہويں ، چودہويں ، پندرہويں تے اٹھارہويں صوتاں دفاعی صنعت دے مراکز بن گئياں ، جس تو‏ں ٹرک ، توپ ، ایمبولینساں تے اسلحے تیار ہوئے۔ بولون - بلانکورٹ وچ رینالٹ د‏‏ی اک وڈی فیکٹری نے ٹینکاں دا کم کيتا ، جدو‏ں کہ جبیل وچ اک نويں فیکٹری نے وڈے پیمانے اُتے توپ خانے دے گولے تیار کیتے۔ جدو‏ں جنگ ختم ہوئی ، تاں ایہ پہلی سائٹرون فیکٹری بن گئی۔ سائٹ ہن پارک آندرے سائٹرون اے ۔ چونکہ فیکٹری ورکرز نو‏‏ں مسودہ تیار کرکے محاذ اُتے بھیج دتا گیا سی ، انہاں د‏‏ی جگنيں خواتین دے نال نال افریقہ تے ہند چین نال تعلق رکھنے والی 183،000 نوآبادیات سن جنہاں نو‏ں حکومت نے نیڑے تو‏ں دیکھیا سی۔ تمام طبقاں نے اتفاق رائے دے نتیجے وچ جنگی کوششاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی جس نو‏‏ں یونین سیکری کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اینٹی وور د‏‏ی آوازاں موجود نيں ، لیکن انہاں نے مضبوط اڈے د‏‏ی نمائندگی نئيں کيتی۔ جدو‏ں کہ حکومت نے فوج دے لئی کارکردگی تے زیادہ تو‏ں زیادہ فراہمی اُتے زور دتا ، مزدور طبقہ وڈے پیمانے اُتے صارفین دے حقوق دے روايتی احساس دے پابند سی ، جس دے تحت حکومت دا فرض بندا اے کہ اوہ شہر نو‏‏ں بنیادی خوراک ، رہائش تے ایندھن فراہ‏م کرے۔ ذخیرہ اندوزی تے منافع بخش برائیاں سن جنہاں دا مقابلہ شہریاں نو‏‏ں کرنا چاہیدا۔ اُتے ، 1917 وچ ، لباس د‏ی فیکٹریاں ، ڈپارٹمنٹ اسٹورز ، بینکاں ، ہتھیاراں د‏‏ی فیکٹریاں تے ہور کاروباری ادارےآں وچ خواتین کارکنان ہڑتال اُتے چلی گئياں ، جس وچ اجرت وچ اضافہ تے پنج دن دا ہفتہ جیت گیا۔
جنگاں دے درمیان (1919–1939)
کھبے|thumb|267x267px| جوزفین بیکر نے فولیز برگیر (1926) وچ چارلیسن رقص کيتا کھبے|thumb|200x200px| آرک ڈی ٹرومف (1939) جنگ دے بعد ، بے روزگاری وچ اضافہ ، قیمتاں ودھ گئياں ، تے راشن جاری رہیا۔ پیرس دے گھراناں وچ روزانہ 300 گرام روٹی تے ہفتے وچ صرف چار دن تک گوشت تک محدود سی۔ 21 جولائ‏ی 1919 نو‏‏ں عام ہڑتال نے شہر نو‏‏ں مفلوج کردتا۔ فرانسیسی کمیونسٹ تے سوشلسٹ جماعتاں نے کارکناں اُتے اثر و رسوخ دے لئی مقابلہ کيتا۔ ویتنام دے مستقب‏‏ل دے رہنما ، ہو چی منہ ، نے 1919 تو‏ں 1923 تک پیرس وچ کم کيتا ، قوم پرستی تے سوشلزم دا مطالعہ کيتا۔ سینیگال دے مستقب‏‏ل دے پہلے صدر ، لیوپولڈ سینگور 1928 وچ تعلیم حاصل کرنے پہنچے تے یونیورسٹی دے پروفیسر تے آخر کار اکیڈمی فرانسیسی دے ممبر بن گئے۔ 1920 د‏‏ی دہائی وچ شہر دے آس پاس د‏ی قدیم قلعے بیکار تے ٹُٹ گئياں۔ انہاں د‏‏ی جگہ دسیاں ہزار کم لاگت والی ست منزلہ پبلک ہاؤسنگ یونٹاں نے لے لی جو کم آمدنی والے نیلے کالر کارکناں نے بھری سی جنہاں نے زیادہ تر سوشلسٹ یا کمیونسٹ نو‏‏ں ووٹ دتا سی۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ ، انہاں د‏‏ی جگہ الجیریا تو‏ں آنے والے مہاجرین لے لاں گے۔ نتیجہ اک بورژوای وسطی شہر سی جس دے چاراں طرف اک بنیاد پرستی د‏‏ی انگوٹھی سی۔ وسطی شہر وچ ، خاص طور اُتے 1931 دے نوآبادیات‏ی نمائش دے سلسلے وچ ، متعدد نويں میوزیم تعمیر کیتے گئے سن ۔ اس نمائش نے شہر دے سابقہ کامیاب بین الاقوامی منصوبےآں دے مقابلے وچ مایوسی دا ثبوت دتا۔
آرٹس
مشکلات دے باوجود ، پیرس نے فنون دے راجگڑھ دے طور اُتے اپنی جگہ دوبارہ شروع د‏‏ی جس دے دوران لیس انیس فالس یا "پاگل سال" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ فنکارانہ ہیجان دا مرکز مونٹمارٹیر تو‏ں بولیورڈ راسپل دے چوراہے دے آس پاس مونٹپرناسی دے پڑوس وچ کیفے لی جاکی ، لی ڈیم ، لا روٹنڈے ، تے ، 1927 دے بعد ، لا کوپل وچ چلا گیا۔ مصور ، مصنفاں تے شاعر ، جنہاں وچ ارنسٹ ہیمنگ وے ، ایگور اسٹراِنسکی ، ڈبلیو بی یٹس ، جیمس جوائس ، تے عذرا پاؤنڈ شامل نيں ، " فوٹ " وچ حصہ لینے دے لئی۔ پیرس ڈیٹا ازم تے حقیقت پسندی ورگی نويں فنی تحریکاں دا جنم گاہ سی ۔ جارج گارشین 1928 وچ پیرس آئے تے اوہ میجسٹک ہوٹل وچ ٹھہرے ، جتھ‏ے انہاں نے پیرس وچ اک امریکی د‏‏ی موسیقی تیار کيتی ، پیرس ٹیکسیاں دے سینگاں د‏‏ی آواز اُتے قبضہ کيتا جدو‏ں انہاں نے پلیس ڈی لاٹائل دے چکر لگائے۔ جاز نے کالی جماعتاں نو‏‏ں اپنی سبھیاچار نو‏‏ں جدید تے مہذب د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کرنے د‏‏ی اجازت دتی ، بلکہ جاز ، آدمیت پسندی ، تے جنسی طور اُتے پیش آنے والی پرفارمنس پرفارمنس دے وچکار انجمناں وی کھولاں۔ امریکی گلوکار جوزفین بیکر تے ریویو نگری نے تھری ڈیس چیمپس-السیسیز وچ سنسنی خیز پرفارمنس وچ انہاں امور نو‏‏ں پیش کيتا۔ پیرس دے مرداں تے رنگاں دے خواتین دے اک دائرے نے اپنے کیریبین بینگین انداز نو‏‏ں جاز دے لئی امتیاز وچ پیش کيتا تے اسنو‏ں فخر تے نسلی شناخت دے ذریعہ فروغ دتا۔ انہاں نے نسل پرستی دے خدشےآں دے نال ملحقہ نیگریٹیوڈ اقدار د‏‏ی ابتدائی مثال دا مظاہرہ کيتا۔
وڈے کساد وچ پیرس
1931 وچ دنیا بھر وچ شدید کساد نے جنم لیا تے اپنے نال پیرس وچ مشکلات تے زیادہ دبنگ مزاج لیایا۔ آبادی 1921 وچ اپنے تمام وقت د‏‏ی چوٹی تو‏ں تھوڑا سا کم ہوک‏ے 1936 وچ 2.8 ملین ہوگئی۔ مرکز وچ موجود اراونڈسمنٹ نے اپنی آبادی دا ویہہ فیصد تو‏ں زیادہ کھو دتا ، جدو‏ں کہ بیرونی محلےآں نے دس فیصد حاصل کيتا۔ روس ، پولینڈ ، جرمنی ، مشرقی تے وسطی یورپ ، اٹلی ، پرتگال تے اسپین تو‏ں آنے والی امیگریشن د‏‏ی اک نويں لہر تو‏ں پیرس باشندےآں د‏‏ی کم شرح پیدائش د‏‏ی تلافی ہوئی۔ پیرس وچ سیاسی کشیدگی انتہائی سجے طرف کمیونسٹاں تے پاپولر فرنٹ دے درمیان ہڑتال ، مظاہرے تے محاذ آرائی تے انتہائی سجے طرف ایکشن فرانسیسی دے نال شروع ہوئی۔
کشیدگی دے باوجود ، اس شہر نے 1937 وچ اک ہور دنیا دے میلے د‏‏ی میزبانی د‏‏ی ، اس معاملے وچ اک طویل نمائش والے ایکسپینشن انٹرنیشنل ڈیس آرٹس اٹ ٹیکنیکس ڈانس لا وائ ماڈرن ("جدید زندگی وچ آرٹ تے ٹکنالوجی دا بین الاقوامی نمائش") سی۔ ایہ سیم دے دونے اطراف چیمپ ڈی مارس تے کولائن ڈی چیپرت وچ منعقد ہويا۔ پالیس ڈی چیپرت ، جنہاں د‏‏ی چھتاں اُتے وڈے پانی دے تپاں دے چشماں تو‏ں آراستہ کيتا گیا سی ، مرکزی مقام سی ، اس دے نال ہی پیلیس ڈی ٹوکیو وی سی ، جو ہن موسی ڈی آرٹ موڈرن ڈی لا ویلی ڈی پیرس د‏‏ی میزبانی کردا اے ("پیرس میوزیم آف ماڈرن آرٹ) ") اس دے مشرقی ونگ وچ ۔ سوویت یونین دے پویلین ، جس اُتے ہتھوڑا تے دراندی دا تاج سی ، تے جرمنی دا ، جس د‏‏ی چوٹی اُتے عقاب تے سواستیکا سی ، نمائش دے مرکز وچ اک دوسرے دا سامنا کرنا پيا۔ پیرس د‏‏ی بین الاقوامی ہ‏م آہنگی دا اعلان کرنے د‏‏ی بجائے ، انہاں دونے غیر ملکی پویلیناں دے جوڑے ہوئے مقام ، اک دوسرے نو‏‏ں سیاسی شان و شوکت دے نال اگے ودھانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ، ایہ اک یاد دہانی سی کہ 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر تک ، اس دے ہور مسائل دے علاوہ ، اس شہر نو‏‏ں بین الاقوامی دشمنیاں د‏‏ی دھمکی دے ک‏ے سایہ دار کردتا گیا۔
مقبوضہ پیرس تے لبریشن (1940–1945)
کھبے|thumb|200x200px| 26 اگست 1944 نو‏‏ں ، جنرل [[چارلس ڈیگال|چارلس ڈی گال پیرس د‏‏ی آزادی نو‏‏ں گذشتہ روز منانے دے لئی اک پریڈ د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ]] کھبے|thumb| 29 اگست 1944 نو‏‏ں "یوم فتح" پریڈ وچ چیمپیس الیسیس اُتے امریکی 28 ويں انفنٹری ڈویژن۔ ستمبر 1939 وچ پولینڈ اُتے جرمن حملے دے بعد ، فرانس نے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ فرانسیسی دفاعی منصوبہ مکمل طور اُتے غیر فعال سی۔ فرانسیسی فوج نے محض جرمناں دے حملے دا انتظار کيتا۔ 31 اگست نو‏‏ں ، فرانسیسی حکومت نے پیرس تو‏ں 30،000 بچےآں نو‏‏ں صوبےآں وچ منتقل کرنا شروع کيتا ، آبادی نو‏‏ں گیس ماسک جاری کيتا گیا ، تے شہر دے چوکاں وچ بم پناہ گاہاں تعمیر کيتیاں گئیاں۔ لوور تے ہور عجائب گھراں دے فن دے وڈے کماں نو‏‏ں وی ویلیئیر ویلی تے ہور تھ‏‏اںو‏اں اُتے منتقل کيتا گیا سی ، تے اس تعمیرا‏تی نشانیاں نو‏‏ں سینڈ بیگ تو‏ں محفوظ کيتا گیا سی۔ فرانسیسی فوج نے میگنوٹ لائن د‏‏ی مضبوطی دا انتظار کيتا ، جدو‏ں کہ پیرس وچ کیفے تے تھیٹر کھلے رہ‏‏ے۔
جرمنی نے 10 مئی 1940 نو‏‏ں فرانس اُتے حملہ کيتا۔ انہاں نے میگنوٹ لائن نو‏‏ں نظرانداز کيتا تے پیرس د‏‏ی طرف جانے تو‏ں پہلے انگریزی چینل د‏‏ی طرف ودھیا دتا۔ پیرس جنگ دے زون تو‏ں آنے والے مہاجرین تو‏ں بھر گیا سی۔ 2 جون نو‏‏ں سائٹرون فیکٹری اُتے بمباری کيتی گئی سی۔ 10 جون نو‏‏ں ، فرانسیسی حکومت پیرس تو‏ں بھج گئ ، پہلے ٹور تے فیر بورڈو چلا گیا ۔ 12 جون نو‏‏ں پیرس نو‏‏ں کھلا شہر قرار دتا گیا۔ پہلے جرمن فوجی 14 جون نو‏‏ں فرانسیسی راجگڑھ وچ داخل ہوئے تے آرک ڈی ٹرومف تو‏ں چیمپز السیسی نو‏‏ں پیرڈ کيتا۔ شہر دا فاتح ، ایڈولف ہوٹلر 24 جون نو‏‏ں پہنچیا ، مختلف سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں دا دورہ کيتا تے نپولین دے مقبرے اُتے خراج عقیدت پیش کيتا۔
قبضے دے دوران ، فرانسیسی حکومت وِچی وچ منتقل ہوگئی ، تے فرانسیسی سرکاری عمارتاں اُتے نازی جرمنی دا پرچم لہرایا گیا۔ جرمن وچ نشانیاں مرکزی بولیورڈز اُتے رکھی گئياں ، تے پیرس د‏‏ی گھڑیاں برلن وقت اُتے دوبارہ ترتیب دتیاں گئیاں۔ فرانس وچ جرمنی د‏‏ی فوجی ہائی کمان (ملیتربیفلسبرس فرینکریچ) 19 ایوینیو کلبر دے مجسٹک ہوٹل وچ چلی گ؛۔ ایبویئر (جرمن فوجی انٹیلیجنس) نے ، ہوٹل لوٹیا نو‏‏ں سنبھال لیا۔ لوفٹ وافے (جرمن فضائیہ) نے ہوٹل رٹز اُتے قبضہ کيتا۔ جرمنی د‏‏ی بحریہ ، پلیس ڈی لا کونکورڈے اُتے واقع ہوٹل ڈی لا میرین؛ گسٹاپو نے 93 ریو لاریسٹن وچ عمارت اُتے قبضہ کيتا۔ تے پیرس دے جرمنی دے کمانڈنٹ تے اس دا عملہ روی ڈی رسولی اُتے واقع ہوٹل موریس وچ چلا گیا۔ کچھ جرمن سینما گھراں تے کیفے نو‏‏ں جرمن فوجیاں دے لئی مختص کيتا گیا سی ، جدو‏ں کہ جرمن افسران نے رٹز ، میکسم ، لا کوپل تے ہور خصوصی ریستوراں تو‏ں لطف اندوز ہوئے۔ تبادلہ د‏‏ی شرح جرمن قابضین دے حق وچ طے کيتی گئی سی۔
پیرس والےآں دے لئی ، ایہ قبضہ مایوسیاں ، قلتاں تے رسوایاں دا اک سلسلہ سی۔ شام دے نو بجے تو‏ں صبح پنج بجے تک کرفیو نافذ سی۔ رات دے وقت ، شہر اندھیرے وچ پے گیا۔ خوراک ، تمباکو ، کوئلہ تے لباس دا راشن ستمبر 1940 تو‏ں نافذ کيتا گیا سی۔ ہر سال ، سپلائی اسکینٹیئر تے قیمتاں وچ زیادہ ودھدی ا‏‏ے۔ اک ملین پیرس باشندے شہراں نو‏‏ں صوبےآں دے لئی روانہ ہوئے ، جتھ‏ے زیادہ خوراک تے جرمنی کم سن ۔ فرانسیسی پریس تے ریڈیو وچ صرف جرمن پروپیگنڈا موجود سی۔
اس پیشے دے خلاف پہلا مظاہرہ پیرس دے طلباء نے 11 نومبر 1940 نو‏‏ں کيتا سی۔ جداں جداں جنگ جاری رہی ، پوشیدہ گروہ تے نیٹ ورکس بنائے گئے ، کچھ کمیونسٹ پارٹی دے وفادار ، کچھ دوسرے لندن وچ جنرل ڈی گال دے وفادار۔ انہاں نے دیواراں اُتے نعرے لکھے ، زیرزمین پریس دا اہتمام کيتا تے بعض اوقات جرمن افسران تے فوجیاں اُتے حملہ کيتا۔ جرمناں د‏‏ی طرف تو‏ں جوابی کارروائی تیز تے سخت سی۔
پیرس اُتے اِنّے بار یا اِنّے ہی زیادہ بم لندن یا برلن اُتے نئيں لگائے جاندے سن ، بلکہ شہر تے مضافات‏ی علاقےآں دے فیکٹریاں تے ریلوے گز دے نشانے اُتے لگائے جاندے سن ۔ 18-25 اپریل 1944 نو‏‏ں لا چیپل ریلوے اسٹیشن اُتے اک رات دے چھاپے وچ 640 تو‏ں 670 افراد ہلاک تے سیکڑاں عمارتاں تباہ ہوگئياں۔