cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مسلم دور وچ پارسی رہتل دی تباہی دی حقیقت
فیضان اسلام
مگر جس دن مالدار مذہب و بولی عربی نے اپنے وسیع خزانے تو‏ں انہاں كو لغات دتے تے لغات دے نال آسان خط مہیا كردتا، انہاں دے دماغ كی مہر ٹُٹ گئی تے بولی چل پئی۔ خود قرآن شریف جو ایك عظیم الشان لٹریچر اے تے عربی شاعری دے اعلیٰ نمونے انہاں دے سامنے آئے چنانچہ محمد عوفی اپنے مشہور تذكرہ لباب الالباب وچ لكھدا اے:
’’چاں آفتاب ملّت حنیفی و دین محمدی سایہ بر دیار عجم انداخت لطیف طبعانِ فرس رابا فضلاء عرب انفاق محاورہ پدر آمد و از انوار فضائل ایشاں اقتباس كردند و بر اسالیب نعت عرب وقوف گرفتند و اشعار مطبوع ابدار حفظ كرند۔ بغور آن فر در فتند و بر دقائق بحور و دوائرآن اطلاع یا فتند….. وہم برآن منوال نسائج فضائلے كہ نتائج طبع ایشاں بود یا فتن گر فتند۔‘‘
(جلد اوّل صفحہ 30۔ ایہ نایاب كتاب پروفیسر براؤن كی ہمت تو‏ں دو جلداں وچ لندن تو‏ں 1903ء تے 1906ء وچ مع حواشی محمد عبدالوہاب قزدینی شائع ہوئی ا‏‏ے۔ اج دنیا وچ ایہ فارسی شاعر دا سب تو‏ں قدیم و معتبر تے بعد دے تمام تذكراں دا ماخذ ا‏‏ے۔ 618ھ (1221ء) دے لگ بھگ تالیف ہويا۔)
عباسیاں كی قدر دانی نے تمام اقوام كو صلائے عام دتی تاں شام و عراق دے یہود و نصاریٰ تے ہندی برہمن، بابلی مصری یونانی تے ہندی علوم دے خوانِ نعمت سراں اُتے لئی ہوئے حاضر ہوئے تے عباسی دسترخوان اُتے چن دتے۔ عرباں نے اگلے ایرانیاں كی طرح شمشیر زنی تے حكمرانی دے ذوق، شوق وچ اس تو‏ں پورا حظ نہ اٹھایا۔ مفتوح ایرانیاں دے لئی اپنی ہستی كو برقرار ركھنے تے عرباں دے دوش بدوش مسابقہ حیات وچ نال دینے دے لئی اس دے سوا كوئی صورت نئيں رہی سی كہ اوہ ملت اسلام كی (جو ہن عرب و عجم دے مجموعے تو‏ں عبارت سی) ذہنی خدمت اپنے ذمے لے لین۔ اس حوصلہ وچ قدرت نے وی انہاں كی ایہ اعانت كی كہ عرب و عجم دو متضاد دماغاں تے قوماں دے اختلاط تو‏ں ایك ایسا قوام تیار كردتا جس وچ عرب كی عملیت تے عجم كی ذہانت مجتمع ہوگئی۔ ايس‏ے نكتہ كو پروفیسر براؤن نے ایويں ادا كیا اے:
’’یہ فرض كرلینا كسی طرح صحیح نئيں كہ مسلماناں كی فتح ایران دے بعد دو تن صدیاں ایران كی ذہنی تریخ دا سادہ ورق سن۔ اس دے برخلاف ایہ نہایت عجیب تے بے نظیر دلچسپیاں دا دور گذرا ا‏‏ے۔ عہدِ قدیم تے عہدِ جدید دے تداخل، واقعات كی تشكیل تے خیالات دے باہمی تجاذب و اعتدال دا زمانہ سی۔ كسی معنی وچ وی ایہ جمود یا موت دا زمانہ نہ سی۔ ایہ بالكل صحیح اے كہ سیاسی اعتبار تو‏ں كچھ مدت تك دے لئی ایران كی علیحدہ قومی ہستی رك گئی كیونكہ ایہ اس عظیم الشان اسلامی سلطنت وچ جذب ہوگیا جو جبل الطارق تو‏ں لے كر ججون تك وسیع سی۔ لیكن اقلیم دماغی وچ اس نے بہت جلد اوہ غلبہ حاصل كرلیا جس دا استحقاق اہلِ ایران كی قابلیت تے فطری جودت و ذكاوت نے اسنو‏ں دے ركھا سی۔‘‘
اكثر اوقات سیاسی انقلاب ملك دے حق وچ رحمت ثابت ہُندا ا‏‏ے۔ مختلف اقوام دا اختلاط دماغاں وچ تازگی تے فرسودہ قویٰ وچ زندگی بخشتا ا‏‏ے۔ چنانچہ ایران دا ایہ انقلاب وی ايس‏ے قسم دا سی۔ ساسانی عہد تك اسيں ایران وچ كوئی قابلِ ذكر آثارِ علمیہ نئيں پاندے۔ اہلِ ایران دا جوہر قابل انہاں دے دماغاں وچ پيا سوندا ا‏‏ے۔ یكایك فتح اسلام نے انہاں دے جوہر كو حركت دے كر بیدار كردتا۔ انہاں نے عہدِ اسلام وچ اوہ ذہنی كارنامے دكھائے جنہاں تو‏ں اج تك اكثر لوکاں كو ایہ دھوكا ہوئے جاندا اے كہ ایہ صدیاں كی مشقِ دماغی دا نتیجہ نيں۔ مگر تریخ اس قیاس كی تائید نئيں كرتی۔ دراصل ظہورِ اسلام دے بعد انہاں دے حیرت انگیز علمی كارناواں دا راز ايس‏ے خارجی تحریك و اختلاط تے اس دے قدرتی اثرات وچ مضمر ا‏‏ے۔
ایران دا ایہی اسلامی عہد اوہ عہد اے تے ایرانیاں دے ایہی كارنامے اوہ كارنامے نيں جنہاں اُتے اوہ جس قدر چاہن ناز كراں، مگر افسوس اے كہ جدید ایرانی محبانِ وطن دے سب تو‏ں نامور تے محترم افراد وی اپنی قومی ادبیات وچ ایداں دے محسود روزگار اسلاف اُتے فخر كرنے كی بجائے افسانہء كیانی و ساسانی دے خیالی تاج گے، مسند جم تے دُرفش كادیانی اُتے ناز كیا كردے نيں۔
حوالے
گٹھ:ایران دی تریخ
بلیسل
بلیسل فرانس دے صوبے اوورن دے ضلعے ہواتے-لوار دا اک پنڈ اے۔ ایہ پنڈ فرانس دے سوہنے پنڈاں وچ گنیا جاندا اے۔
محمد محفوظ
لانس نائیک محمد محفوظ شہید ضلع راولپنڈی دے اک پنڈ ملکاں (ہن محفوظ آباد) چ 25 اکتوبر 1944 نوں جمے۔ او 25 اکتوبر 1962 نوں پاک فوج دے دستے پنجاب رجمنٹ وچ پعرتی ہو گئے۔
1971 دی پاک بھارت جنگ چ اوناں دی کمپنی نوں اٹاری مشرقی پاکستان چ پیج دتا گیا۔اور بہادری تے دلیری نال دشمن دا مقابلہ کردے رئے۔ اوناں دی ایسی بہادری تے پاک فوج دا سب توں وڈا فوجی اعزاز نشان حیدر دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نشان حیدر
ارسطو اوناسس
ارسطو اوناسس جاں ارسٹوٹلس اوناسس ؛ 20 جنوری 1906–15 مارچ 1975)، عامطور، ایری جاں ارسٹو اوناسس کیہا جاندا اے، یونان  شپنگ مگنیٹ سی جسنے دنیا دا سبھ توں وڈا نجی مالکیت والا سمندری جہاز اکتر کیتا اتے دنیا دے سبھ توں امیر اتے سبھ توں مشہور آدمی سن۔[5] اوہ اپنی کاروباری سفلتا، اپنی مہان دولت اتے اپنی نجی زندگی لئی وی جانیا جاندا سی، جس وچ اتھینا میری لوانوس (شپنگ ٹائیکون سٹیورس جی۔ لوانوس دی بیٹی) نال اسدا ویاہ وی ہویا سی۔ اوہ مشہور اوپیرا گلوکارہ ماریہ کیلا نال اپنے تعلقات اتے 1968 دے امریکی صدر جون ایف کینیڈی دی بیواہ جیکلین کینیڈی نال ویاہ لئی وی جانیا جاندا سی۔
اوناسس دا جم سمائرنا ( ترکی وچ اجوکی اجمر ) وچ ہویا سی اتے گریکو-ترکی لڑائی دے مدنظر 1922 وچ اپنے پروار نال یونان چلا گیا سی۔ اوہ 1923 وچ ارجنٹینا چلا گیا اتے دوجی عالمی لڑائی دوران اپنے آپ نوں تمباکو وپاری اتے بعد وچ اک شپنگ مالک وجوں قائم کیتا۔ مونیکو ول چلدے ہوئے، اوناسس نے ایسبیئیم اتے اسدے مونٹے کارلو کیسینو دے اپنے مالکیت ولوں دیش دے معاشی کنٹرول لئی پرنس رینر تیجا نال لڑیا۔ 1950 دے دہاکے دے ادھ وچ، اسنے سعودی عرب نال تیل دی سمندری جہازاں دی انتظام نوں سرکھات کرن دی کوشش کیتی اتے وھیلنگ مہماں وچ لگے رہے۔ 1960 دے دہاکے وچ، اوناسس نے یونان دے فوجی جنتا نال اک وڈا سرمایہ کاری اقرارنامہ — پروجیکٹ اومیگا قائم کرن دی کوشش کیتی اتے اسنے اولمپک ایئرویز ویچ دتی، جسدا قیام اسنے 1957 وچ کیتا سی۔ اوناسس اپنے 24 سالاں دے پتر سکندر دی 1973 وچ اک جہاز دے حادثے وچ ہوئی موت توں بہت متاثر ہویا سی اتے دو سالاں بعد اسدی موت ہو گئی سی۔
کاروبار
اوناسس دے بیڑے دی اچّ منافیاں دا کارن اس دے میاراں دی اندیکھی کیتی جاندی اے جو عامَ طور اُتے قومانتری سمندری جہازاں دا کنٹرول کردے ہن۔ اداہرن وجوں، اس دے لائبیریا دے رجسٹرڈ ٹینکر ایسئیس ایرو نے 1970 وچ چیڈابکٹو بے، نووا سکوشیا وچ تیزی نال دوڑ کے تیل چھڑکن توں بعد، اجے وی کینیڈا دے پوربی ساحل وچ ایکسن والڈیز ولوں کڈھی گئی رقم دا لگبھگ 25% تیل سٹیا گیا۔ الاسکا 1989 وچ جانچ کمیشن سی۔ ڈاکٹر۔ پیٹرک میکٹیگرٹ-کووانگرٹ، کینیڈا دی سائنس کونسل دے ایگزیکٹیو ڈائریکٹر دی اگوائی وچ، کمیشن نے پایا کہ تیر لگبھگ کسے وی نیویگیشن اپکرن نال کم نہیں کر رہا سی۔ [8] " راڈار سمندری جہاز دے ٹکراؤن توں اک گھنٹہ پہلاں کم کرنا بند کر دتا سی۔ ایکو ساؤڈر دو مہینیاں توں کم کرن دی حالت وچ نہیں سی، اتے گائیروکومپاس … وچ تن ڈگری پچھم دی مستقل غلطی سی۔ درگھٹنا دے ویلے نگرانی کرن والے اہلکار، جہاز دا تیجا اہلکار، کول کوئی لائسینس نہیں سی "اتے کسے وی چالک دل کول ماسٹر نوں چھڈّ کے کوئی ہور ہنرمند ہنر نہیں سی،" اتے اسدی اہلیت بارے وی شکّ ہن۔ "
حوالے
گٹھ:یونانی شخصیتاں
موہت سین
موہت سین (بنگالی: মিহত েসন; 24 مارچ 1929 – 3 مئی 2003) دے اک مشہور کمیونسٹ رہنما سی۔ اوہ اپنی موت ویلے بھارتی یونائیٹڈ کمیونسٹ پارٹی دا جنرل سیکٹری سی۔
مڈھلا جیون اتے سکھیا
سین اک ترقی پسند اتے مغربی طرز تے ڈھلے برہمو سماج پروار وچ پیدا ہوئے سن۔ اوہناں دے پیؤ نیائ مورتی شری اے۔ اینن۔ سین، کلکتہ ہائی کورٹ دے اک ججّ اتے اس دی ماں، مرنالنی سین (سنہا)، اک مشہور ناچی سی۔ اوہناں دے نانا میجر این پی سنہا، بھارتی طبی سیوا دے میمبر سن اتے اوہناں دی ماں دے وڈے چاچا بھگوان ستئیندر پرسنو سنہا بھارتی بہار دے پہلے گورنر سن۔ اپنی ماں دی طرف توں اوہ بیربھوم، اج کل مغربی بنگال دے اک ضلعے وچ رائے پور دے ذمیندار پروار دے سن۔ اوہناں دے پنج ہور بھرا سن، جہناں وچ شری پرتاپ چندر سین، پریزیڈینسی کالج، کلکتہ، اتہاس دے اک بہت ہشیار طالب علم سی اتے اک کمیونسٹ سن اس دے باوجود کولکاتہ وچ اک وپاری کمپنی دے مکھی دے عہدے تے پہنچے سی۔ موہت سین نے پریزیڈینسی کالج، کلکتہ، وچ اپنی شروعاتی سکھیا لئی سی۔ اوہ اتھے پروفیسر سشوبن سرکار دے اک طالب علم سن اتے اوہ بی اے (آنرز) امتحان وچ پہلی کیٹیگری وچ پہلے نمبر تے آئے۔ بعد وچ اوہناں نے کیمبرج یونیورسٹی وچ پڑھائی کیتی۔
کمیونسٹ تحریک وچ
کیمبرج وچ حالانکہ، 1948 وچ اوہ امیدوار میمبر دے روپ وچ بھارت دی کمیونسٹ پارٹی (بھاکپا) وچ شامل ہو گئے۔ کیمبرج وچ وی اوہناں دی ملاقات 1950 وچ وناجا ائنگر نال ہوئی، جو اک مشہور ریاضی دان سی اتے بعد وچ اوہناں نے ویاہ کر لیا۔ ویاہ دے بعد اوہ چین دے جمہوری لوک-راج لئی بھیج دتے گئے۔ سین 1950 توں 1953 دے چین بین القوامی کمیونسٹ سکول بیجنگ وچ گئے سی۔ بھارت پرتن دے بعد، موہت سین نے 1953–62 دے دوران نویں دلی وچ بھاکپا دے مرکزی دفتر وچ کم کیتا اتے اس دے پرکاشن گھر لئی وی کم کردے رہے۔ بعد وچ اوہ آندھرا پردیش وچ پارٹی دے رہنما اتے سکھئک بن گئے۔
سیاسی جیون
موہت سین اس ویلے دوران بھارت پرتے جدوں بھارت اپنی آزادی ملی سی۔ اس ویلے بھاکپا نے لیکھا جوکھا کیتا سی کہ اصل وچ دیس نوں آزادی نہیں ملی سی، سگوں ایہہ اجے وی برطانیہ دی اک نیم بستی سی۔ 1955 وچ جدوں سوویت لیدر ، نکولائی بلگانن اتے نکیتا خروشیف بھارت یاترا لئی آئے سن، تاں اوس ویلے دے پردھانمنتری جواہر لال نہرو نے جو شبد بھاکپا دی حالت بارے اوہناں نوں کہے سن، ایہدا نچوڑ پیش کردے ہن۔ نہرو نے کیہا سی: اس سال (1955) تک کمیونسٹ پارٹی کہہ رہی سی کہ بھارتی لوکاں نوں آزادی نہیں ملی، اتھوں تک کہ اوہناں نے ساڈے قومی تقریب دن دی وی مخالفت کیتی۔ ۔ ۔اوہناں نے ایہہ وی کیہا کہ جدوں اوہ کاروائی دی ٹھیک لائن دے بارے وچ شکّ وچ سن، اوہناں نے سوویت یونین توں رہنمائی حاصل کیتی سی۔ پہلے 1951–52 وچ کمیونسٹ پارٹی دے کجھ پرمکھ لیڈراں نوں خفیہ طور تے ماسکو بھیجیا گیا، اوہ وی پاسپورٹ دے بناں ہی۔ اوہ واپس آئے اتے کیہا کہ اوہ جوزف سٹالن توں رہنمائی لے کے آئے سن۔ گھٹ توں گھٹ ایہہ گل تاں اوہناں نے کہی سی۔ ادوں اپنائی لائن (سرکار دا) مکمل خلاف کرن دی سی، اتے جتھے ممکن ہووے، چھوٹیاں موٹیاں بغاوتاں دی وی۔
موہت سین سامراجی طاقتاں دے خلاف لڑن لئی کانگرس دے نال تعاون دے پکھ وچ کھڑے سن۔ جدوں بھاکپا دے ٹوٹے ہوئے اتے اک نویں پارٹی بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسسٹ) بن گئی تاں سین مول بھاکپا دے نال رہے جو ایس اے ڈانگے دی چیئرمینی تحت قوم پرست لائن تے چل رہی سی۔ 1966 وچ اوہ بھاکپا دی نیشنل کونسل دے میمبر بن گئے اتے 1971 وچ پارٹی دی مرکزی ایگزیکٹیو کمیٹی لئی چنے گئے۔ 1978 وچ اندرا گاندھی دے ایمرجینسی ہٹاؤن توں مگروں چون وچ ناکام رہن دے بعد پارٹی ولوں کانگرس - مخالف رخ اپناؤن دے کارن سین بھاکپا دے نالوں وکھ ہون دے راہ تے چل پئے۔ 1988 وچ سین نے تملناڈو وچ بنی آئی سی پی (انڈین کمیونسٹ پارٹی) وچ شامل ہو گئے تے جدوں ایہہ 1989 وچ آل انڈیا کمیونسٹ پارٹی دے نال مل گئی اتے یونائیٹڈ بھارتی کمیونسٹ پارٹی دے روپ وچ مڑ گٹھت ہوئی تاں موہت سین اس دے جنرل سیکٹری بنے۔ اس دے بعد اوہ اپنی موت تک 15 سال لئی اس عہدے تے رہے۔ اوہناں دی موت دے ویلے سین، 74 سال دے سن۔ اوہناں دی بیوی واناجا دی موت اوہناں توں کجھ عرصہ پہلاں ہو چکی سی اتے اوہناں دا کوئی بچہ نہیں سی۔
لکھاری
سین نے اک وڈا لکھاری سی، اوہناں دیاں لکھیاں ہور کتاباں ہیٹھاں لکھیاں ہن:
اک یاتری اتے اوہ راہ: اک بھارتی کمیونسٹ دی یاترا
اوہناں نے اپنی جیون کہانی 'اک یاتری اتے اوہ راہ: اک بھارتی کمیونسٹ دی یاترا' مارچ 2003 وچ اپنی موت توں کجھ مہینے پہلاں شائع کیتی سی۔ اس کتاب وچ اک ازاد کھے پکھی وچارک دے روپ وچ سین دا جہرہ ساہمنے آؤندا اے۔ مشہور اتہاسکار ایرک ہابسبام نے اس کتاب دے بارے وچ اپنی رائے دتی:
۔.بھارتی سامواد دے اتہاس تے ایہہ سبھ توں الیکھنی کتاب اے، ایہہ اوہناں لوکاں بارے جہناں نے اس معاملے وچ اپنی جان دے دتی جنونّ اتے پیار دے نال،بھاری جانچ-پڑتال دے نال لکھی گئی پر سندیہپورن نرنے کرن والی کتاب اے ۔ میرے وچار وچ بھارت وچ کمیونسٹ تحریک بارے اس توں ودھ روسنی پاؤندی ہور کوئی فسٹ ہینڈ کتاب نہیں لکھی گئی، اتے نہ ہی لکھے جان دا امکان اے ۔ ۔ ۔ بھارت بھاگشالی سی کہ ایہہ اس ورگے امان دار، نرسومطلب اتے لوکاں دی سیوا وچ سمرپت لوکاں دے نال آزادی دے دور وچ داخل ہویا۔
باہری سروت
گٹھ:بھارت دے کمیونسٹ آگوُ گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن گٹھ:جم 1929 گٹھ:موت 2003 گٹھ:مغربی بنگال توں بھارتی کمیونسٹ پارٹی دے آگوُ گٹھ:بھارتی شخصیتاں
ولادیووستوک
ناں
ولادیووستوک دا روسی بولی ج مطلب مشرق دا فرمانروا یاں بادشاہ ، کیونجے روسی بولی ج ووستوک دا مطلب مشرق تے ولادی بادشاہ یاں فرمانروا نوں آکھدے نیں ۔ ایہہ ناں  ولادی قفقاز وانگ ای اے  جسدا مطلب قفقاز دا فرمانروا اے ۔ ایداں ای روس تریخ شہر ولادیمیر دا ناں اے  جسدا مطلب  جک دا فرمانروا اے ۔
تریخ
اج دے ولادیووستوک دا علاقہ کئی چینی تے کوریائی سلطنتاں دا حصہ رہیا  ۔ روسی سلطنت نے 1860ء چ چین دی چینگ سلطنت کولوں  معاہدہ بیجینگ راہیں سخالین دا جزیرہ تے  ایہہ علاقہ لے لیا ، جہڑی کہ برطانہ ہتھوں  جنک افیون چ شکست مگروں  اس علاقے دے دفاع توں قاصر سی ۔  چینگ سلطنت دے دور چ ولادیووستوک دے لاگے دے بحرالکاہل دے ساحلی  علا‍ےآں چ  چینی تے  مانچو لوک آباد سن  ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
Vladivostok
ٹینی پپسٹرل
ٹینی پپسٹرل پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بنو اسد
بنو اسد عرب دا اک قبیلہ اے جنہاں دا تعلق بنو عدنان تو‏ں ا‏‏ے۔ بنو اسد عرب دے سب تو‏ں مشہور تے طاقتور قبیلےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ کئی قبیلے عرب انہاں د‏‏ی عزت کردے ني‏‏‏‏ں۔شیعہ مسلما‏ن انہاں دا خوب احترام کردے نيں کیونجے انہاں نے واقعہ کربلا دے بعد نواسہ رسول حسین بن علی تے انہاں دے اہل بیت نو‏‏ں حسین بن علی دے بیٹے زین العابدین دے ساتھیاں د‏‏ی مدد تو‏ں دفنایا سی۔ موجودہ دور وچ بنو اسد عراق دے کئی شہراں وچ آباد نيں مثلاً بصرہ، نجف، کوفہ، کربلا، ناصریہ، العمارہ، کوت العمارہ، حلہ، محافظہ دیالہ تے بغداد وغیرہ۔ بنع اسد دا اک قبیلہ بنو کاہل سو ڈان وچ وی آباد ا‏‏ے۔ کِس‏ے زمانہ وچ انہاں نے حجاز دے سوڈان د‏‏ی جانب ہجرت کرلئی سی۔ بنو اسد دے کچھ قبیلے ایران دے صوبہ خوزستان دے شہر اہواز وچ وی آباد نيں جتھ‏ے اوہ بنو تمیم، بنو مالک، بنو کعب تے عرب دے ہور نامور قبیلے دے قرب و جوار وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔
نسب
بنو اسد اسد بن خزیمہ د‏‏ی اولاد نيں جنہاں دا لسلہ نسب پیغمبر اسلام حضرت محمد بن عبد اللہ  نال وی ملدا ا‏‏ے۔ نسب نامہ ایويں اے ؛
اسد بن خزیمہ بن مدرکہ بن الیاس بن الیاس بن مدر بن نذر بن معد بن عدنان بن عدنان۔۔۔۔ بن نبط بن اسماعیل بن اسماعیل بن ابراہیم۔
موجودہ دور دے بنو اسد مدر د‏‏ی اولاد نيں تے ایتھے انہاں دا نسب پیغمبر اسلام محمد بن عبد اللہ  نال جا ملدا ا‏‏ے۔ اس طرح اوہ پیغمبر اسلام دے چچا زاد ہوئے۔
وراثت
چھیويں صدی وچ بنو اسد دے کِس‏ے شخص نے بنو کندہ دے اک آدمی نو‏‏ں قتل کردتا۔ ايس‏ے زمانہ دا اک شاعر امرؤ القیس جو معلقات وی شاعر اے تے جسنو‏ں عربی ادب دا سب تو‏ں وڈا شاعر ہونے دا اعزاز حاصل اے، دا تعلق وی بنو اسد تو‏ں ہی سی۔ اوہ بنو کندہ دے اک شخص حجر دے قتل دے درپے رہندا سی۔ اتفاق تو‏ں ايس‏ے دے قبیلہ دے کِس‏ے آدمی نے اس دا قتل کردتا۔
حوالے
گٹھ:سعودی عرب دے قبیلے گٹھ:عراقی قبیلے گٹھ:عرب قبیلے گٹھ:یمنی قبیلے گٹھ:عربگٹھ:قوم قبیلے
ضلع کریمنگر
ضلع کریمنگر پعارت دے صوبے آندھراپردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:آندھراپردیش دے ضلعے
برصغیر وچ فارسی
برصغیر وچ فارسی بولی ( Persian )، بریٹیش کلونیکل راج توں پہلاں، اس کھیتر دی لنگوآ پھرینکا سی اتے اتری بھارت وچ مکمل طور اُتے ورتی جاندی سرکاری بولی سی۔ اس بولی نوں 11ویں صدی توں بعد وکھ-وکھ ترکی اتے افغان راج-گھرانے دکھنی ایشیا وچ لیائے، جیہناں وچوں غزنوی، دلی سلطنت اتے مغل راجٹبر پرمکھ سن۔ ایہناں سامراجاں دے اندر عدالت اتے راج پربندھ وچ فارسی دا سرکاری درجہ سی۔ اسنے اپ-براعظم وچ سیاست، ساہت، سکھیا، اتے سماجی رتبے دی بولی وجوں سنسکرت دی تھاں لے لئی۔
برصغیر وچ اسلام دے سیاسی اتے مذہبی ترقی دے نال نال فارسی دا پھیلاؤ ہویا ۔ حالانکہ فارسی نے تریخی طور اُتے کھیتر دے وکھ وکھ لوکاں نوں جوڑن والی اکّ مکمل، اکثر غیر-سمپردائک بولی دا کردار نبھائی اے۔ اسنے برصغیر نوں گریٹر ایران، جاں عجم دے انتر-قومی دنیا وچ شامل کردے ہوئے، اکّ فارسی پچھان بناؤن وچ وی مدد کیتی۔ اپ-براعظم وچ فارسی دی تریخی کردار اتے کماں دے کارن اجوکے کھیتر وچ بولی دی انگریزی نال تلنا کیتی جاندی اے۔
مغل سامراج دے ہولی-ہولی نگھار نال فارسی دا پتن ہونا شروع ہو گیا۔برصغیر وچ بریٹیش حق ودھن نال ہندوستانی (ہندی – اردو) اتے انگریزی نے فارسی دی اہمیت نوں تھلے لا لیا سی۔ 1837 وچ ایسٹ انڈیا کمپنی وچ فارسی دا سرکاری درجہ نہ رہا، اتے بعد وچ بریٹیش راج وچ فارسی پرچلن توں باہر ہو گئی۔
اس کھیتر وچ فارسی دی لسانی وراثت انڈو-آریئن بولیاں اُتے اس دے اثر ولوں واضع ہندی اے۔ اسنے ہندوستانی دے ابھار وچ اکّ تعمیری کردار نبھائی، اتے پنجابی، سندھی، گجراتی اتے کشمیری اتے مقابلتاً مضبوط اثر پایا۔ بنگالی، مراٹھی، راجستھانی، اتے اڑیا ورگیاں ہور بولیاں وچ وی فارسی توں ادھار شبد کافی مقدار وچ ہن۔
فارسی زبان ہندوستان میں
بہت سارے عمارتیں ہیں ہندوستان میں جس پر فارسی میں خطاطی لیکھی ہیں اور لاکھوں ہاتھ سے لکھنی ہئی کتابیں ہیں۔
پچھوکڑ
برصغیر وچ فارسی دی آمد وڈے ایران وچ اکّ وڈے رجھان دا نتیجہ سی۔ پرشیا اتے مسلماناں دی جت دے بعد، نویں ایرانی-اسلامی سامراج ابھر کے ساہمنے آئے، اکّ نویں اسلامی حوالہ وچ فارسی سبھیاچار نوں مڑ سرجیت کیتا۔ اس ویلے نوں کئی وار ایرانی انٹرمیزو کیہا جاندا اے، جو 9ویں توں 10ویں صدی تک پھیلیا ہویا اے، اتے فارسی بولی وچ اس سدھار اتے احترام نوں مڑ قائم کیتا گیا اے جس دا عربی نے دعوہ کیتا سی۔ اس عمل وچ، فارسی نے عربی لپی نوں اپنایا اتے اسدی ووکیبولری وچ بہت سارے عربی شبداں نوں شامل کیتا، اکّ نویں روپ وچ ترقی یافتہ ہوئی جسنوں نویں فارسی کیہا جاندا اے۔ ایہہ ترقی کھوراسان اتے ٹرانسوکسیانا دے کھیتراں وچ مرتکز سن۔
سامراجاں نے ترکی دے غلام یودھیاں نوں اپنی فوج وچ نامزد کیتا، جس کرن اوہناں دا واہ اکّ فارسی سبھیاچار نال پیا۔ ایہہ جنگجو اچیاں پدویاں `تے پہنچن اتے سیاسی طاقت حاصل کرن دے یوگ سن؛ اوہناں نے ترکو-فارسی روایت دا سنشلیشن شروع کیتا، جس وچ ترکی حکمراناں نے فارسی بولی اتے سبھیاچار دی سرپرستی کیتی۔
نتیجے وجوں ، سیلجک اتے غزنوی ورگے راج گھرانے نویں موقعیاں دی بھال وچ باہر ول ودھے۔ پھارسیاں اتے ترکاں دیاں زمیناں دے نال لگدا، برصغیر غزنوی سامراج دا نشانہ بن گیا، اتے نویں فارسی (جس نوں کلاسیکل فارسی وی کیہا جاندا اے) اوہناں دے نال آئی۔ اس نے اپ-براعظم وچ فارسی دے ہور ترقی لئی بنیاد قائم کیتی۔ ترکی اتے منگول راج گھرانیاں نے، جو بعد وچ دکھنی ایشیا وچ پہنچے، اس پھارسیکرت اچّ سبھیاچار دی نقل کیتی کیونکہ ایہہ مغربی اتے مدھ ایشیا وچ پرمکھ درباری سبھیاچار بن گیا سی۔ ایشیا دے ہور کھیتراں وچ وی اسے طرحاں دیاں واقعے نے 15ویں صدی تک "چین توں بالکن تک، اتے سائبیریا توں دکھنی بھارت تک" پھیلے اکّ کھیتر وچ فارسی نوں ساہتی اتے سرکاری بولی وجوں قائم کیتا۔ برصغیر وچ فارسی دی آمد اس لئی کوئی الگ-تھلگ حادثہ نہیں سی، اتے انت وچ اس کھیتر نوں اکّ بہت وڈی فارسی بولن والے دنیا وچ قائم کر دتا۔
آمد اتے پسارا
11ویں صدی دیاں غزنوی جتاں نال فارسی برصغیر وچ آئی۔ جدوں غزنی دے محمود نے بھارت وچ اکّ اقتدار دا ادھار قائم کیتا، فارسی ساہتی سرپرستی دا مرکز گزنا توں پنجاب وچ، خاص کرکے سامراج دی دوجی راجگڑھ لاہور وچ تبدیل ہو گیا۔ اس نال ایران، خراسان اتے فارسی دنیا دے ہور تھاںاں توں فارسی بولن والے سپاہیاں، وسنیکاں اتے ساہتکاراں دی لگاتار آمد شروع ہوئی۔ ایہہ وہاء اگلیاں کجھ صدیاں تک وڈے پدھر اُتے نروگھن جاری رہا۔ اس شروعاتی دور دے مشہور فارسی شاعراں وچ ابو-ال-فراج رونی اتے مسعود صاد سلمان شامل ہن، دوویں برصغیر وچ پیدا ہوئے سن۔  گھرداں نے اس کھیتر دا وستار کیتا، پرسو-اسلامی اثر نوں اپ-براعظم وچ ہور اگے پھیلایا اتے دلی تک اپنے اثر کھیتر وچ لے لئی۔
اس توں بعد لگبھگ ہر اسلامی طاقت نے فارسی نوں درباری بولی وجوں ورتن دی غزنوی دی پائی پرت دا پالن کیتا۔ 13ویں صدی توں بعد غلام خاندان ولوں دلی سلطنت دا قیام دے نال، دلی ہندوستان وچ فارسی ساہتی سبھیاچار دا اکّ پرمکھ مرکز بن گئی۔ لگاتار کھلجیاں اتے تگلکاں نے اس بولی وچ ساہت دے بہت ساریاں لکھتاں دی سرپرستی کیتی؛ مشہور شاعر امیر خسرو نے اپنی بہت ساری فارسی رچنا اوہناں دی سرپرستی ہیٹھ کیتی۔ 13ویں اتے 15ویں صدی دے وچکار، دلی سلطنت دے ترک حکمراناں نے فارسی بولن والیاں وڈیاں شخصیتاں (جویں کہ شاعر، لکھاری اتے مذہبی ہستیاں) نوں اپ-براعظم وچ آؤن لئی راغب کیتا، اوہناں نوں پینڈو کھیتراں وچ وسن لئی زمین دتی۔ ایہہ پرواہ پرسو-اسلامک دنیا دیاں منگول جتاں نے ہور ودھا دتا سی، کیونکہ بہت سارے فارسی کلین لوکاں نے اتری بھارت وچ پناہ لئی سی۔ اس طرحاں فارسی بولی نے عدالت اتے ساہت وچ اپنے آپ نوں قائم کیتا، پر اکّ وڈی آبادی ولوں اکثر اسلامی کلینتا نال جڑیا ہویا سی۔  دلی سلطنت فارسی دے پرسار لئی انسپائریشن سی، کیونکہ اس دیاں سرحداں اپ-براعظم وچ ڈونگھیاں پھیلیاں ہوئیاں سن۔ اس دے ہولی-ہولی ٹٹن دے مدنظر، دکھن اتے بنگال تک دے کھیتراں وچ سامراج دے وکھ-وکھ وادھے نے نتیجے وجوں فارسی نوں اپنا لیا۔
درباری اثر توں علاوہ، فارسی دھرم ولوں وی پھیلی، خاص طور اُتے صوفی مت دے ساہت نال۔ اپ-براعظم دے بہت سارے صوفی مشنریاں دیاں جڑھاں فارسی سن، اتے بھاویں اوہناں نے اپنے پیروکاراں تک پہنچن لئی مقامی انڈک بولیاں دی ورتوں کیتی، پر اوہناں نے آپس وچ وچ گل بات کرن اتے ساہت لکھن لئی مکھ طور تے فارسی دی ورتوں کیتی۔ اس دے نتیجے وجوں یعقین دے مقامی پیروکاراں وچ اس بولی دے پھیلن دی عمل ہوئی۔ صوفی مرکزاں (خانقاہ) نے اس تہذیبی میل-جول لئی مرکز نقطہ وجوں کم کیتا۔ سوپھیواد نے بھگتی لہر راہیں ہندو دھرم نال وی سنواد رچایا؛ آبدی اتے گرگیش دا اندازہ اے کہ اس نال مقامی لوکاں نوں فارسی دی جان-پچھان ہوئی ہو سکدی سی۔
تیمور نے جدوں دلی سلطنت نوں برخاست کر دتا تاں 15ویں صدی دے اخیر توں 16ویں صدی دے شروع وچ فارسی بولی دا اکّ چھوٹا جیہا کھڑوت دا سماں سی۔ افغان راج گھرانیاں جویں کہ سوریاں اتے لودھیاں نے اپ-براعظم دے اتر وچ قبضہ کیتا، اتے بھاویں اس ویلے افغان، پرشیئن دنیا دا اکّ حصہ ہی سن، ایہہ حاکم بولی توں چنگی طرحاں جانوُ نہیں سن۔ اس یگ وچ، سارے اپ-براعظم وچ سامراجیاں نے ہندوستانی دے ابھر رہے پوروج ہندوی (جس نوں دہلوی جاں دخنی وی کیہا جاندا اے) نوں عدالت دی بولی وجوں ورتنا شروع کیتا۔ ایپر فارسی وچ کم اجے وی کیتا جاندا سی، اتے فارسی اجے وی سرکاری دستاویزاں وچ چلدی سی۔ خاص طور اُتے ذکر یوگ اے کہ دلی سلطنت دی سرکاری بولی نوں سکندر لودھی ولوں فارسی اعلان کیتا گیا سی، جس نے اسلامی کلینتا توں باہر پھیلن دی عمل شروع کیتی سی؛ ہندواں نے پہلی وار روزگار دے ادیساں لئی بولی سکھنی شروع کیتی سی، اتے اس ویلے وچ اوہناں ولوں دوجیاں نوں بولی نوں سکھاؤن دے ثبوت وی ملدے ہن۔
اچائی
thumb|مغل بادشاہ [[اورنگزیب دے ماتحت جاری کیتا گیا اکّ فرمان، فارسی وچ لکھیا گیا۔ مغل مالیات ڈیپارٹمنٹ وچ کم کردے ہندو ایہناں دستاویزاں نوں لکھن وچ اتمتا لئی جانے جاندے سن، جو تعلیمی ادارےآں وچ اداہرن وجوں ورتے جاندے سن۔ ]] مغل بادشاہاں (1526–1857) دے آمد نال فارسی دی پنر-سرجیتی دا عمل دیکھن وچ آؤندا اے، جس دے ماتحت بولی برصغیر وچ اپنے سکھر اُتے پہنچ گئی۔ مغل تمورد مول دے سن؛ اوہ ترکو-منگول سن، اتے اکّ حدّ تک فارسی دے رنگ وچ رنگے جا چکے سن۔ ایپر شروعاتی مغل عدالت نے اوہناں دی جدی ترکی بولی نوں ترجیح دتی۔ ایہہ لسانی حالت ادوں بدلنی شروع ہوئی جدوں دوجے مغل بادشاہ ہمایوں نے سپھاود ایران دی مدد نال بھارت نوں مڑ جت لیا۔ اس نال بہت سارے ایرانی اپ براعظم وچ آئے۔ اس دے اتر-اہلکار اکبر نے ایہناں ایرانیاں نوں شاہی سیوا وچ عہدے دے کے ایہناں تعلقاں نوں ترقی یافتہ کیتا۔ اسنے ایران توں بہت سارے فارسی ساہتکاراں نوں آکرشت کرن لئی کھلھے دل نال یتن کیتے۔ اکبر دیاں کاروائیاں نے فارسی نوں مغل دربار دی بولی وجوں قائم کیتا، شاہی پروار نوں جدی بولی توں دور کر دتا (اداہرن وجوں، اسدا اپنا پتر اتے اتر اہلکار جہانگیر، ترکی نالوں فارسی وچ ودھیرے نپن سی)۔ اکبر دے ماتحت، فارسی نوں مغل سامراج دی سرکاری بولی بنا دتا گیا سی۔ ایہہ پالیسی سامراج دے پتن تک برقرار رہی۔ اس دے بہلوادی حکمرانی دے نتیجے وجوں بہت سارے مول نواسی بولی سکھن لئی تیار ہو گئے، اتے فارسی سکھن وچ سدھار کرن لئی مدرسیاں وچ تعلیمی سدھار کیتے گئے۔  اکبر دے اتر-اہلکار دی وی فارسی بولی نال مغل بادشاہاں دی سانجھ جاری رہی؛ اوہناں دے ماتحت پیدا ہوئے ساہتی ماحول نے شاہ جہاں -یگ دے اکّ شاعر نوں ٹپنی کرن لئی متاثر کیتا،
مغلاں دے ماتحت، فارسی نے سبھیاچار، سکھیا اتے وکار دی بولی وجوں پرمکھتا حاصل کیتی۔ اوہناں دیاں پالیسیاں دے نتیجے وجوں "پھارسیکرن" دی عمل شروع ہوئی جس ولوں بہت سارے بھارتی بھائیچاریاں نے سماجی ادیساں لئی بولی نوں تیزی نال اپنایا۔ فارسی دی مہارت دی لوڑ والے پیشے، جو پہلاں ایرانیاں اتے ترکاں دے قبضے وچ سن، بھارتیاں نوں وی ملن لگ پئے۔ اداہرن لئی، کائستھا اتے کھتری طبقےآں دے گروہ مغل مالیات محکمےآں اتے حاوی ہو گئے؛ بھارتیاں نے ایران توں آئے بولی دے استاداں دے نال مدرسیاں وچ فارسی پڑھائی۔ اس توں علاوہ، مغل پرشاسنک نظام دے پورے فارسیکرن دا مطلب ایہہ سی کہ بولی شہری مرکزاں دے نال-نال پنڈاں تک پہنچ گئی، اتے فارسی ساہت لئی اکّ وڈا سروتا تے پاٹھک طبقہ ترقی یافتہ ہویا۔
مظفرگڑھ ریلوے اسٹیشن
بارلے جوڑ
گٹھ:ریلوے سٹیشن
برصغیر وچ فارسی
پتن
اورنگزیب دی موت توں بعد، مغل دربار وچ اردو دا بول بالا ہو جان کرکے، فارسی دا پتن ہونا شروع ہو گیا۔ بریٹیش سیاسی طاقت دی آمد اتے مضبوطی نال انگریزیدا ودھدا اثر وی اثر پاؤن لگ پیا سی ۔ حالانکہ، لمبے ویلے توں فارسی اجے وی اپ-براعظم دی پرمکھ بولی سی، جو سکھیا، مسلم حکومت، نیانپالکا اتے ساہت وچ ورتی جاندی سی۔  جدوں کہ ایسٹ انڈیا کمپنی نے پرحکمرانی دے اچّ پدھراں وچ انگریزی دی ورتوں کردی سی، تاں وی اسنے فارسی دے اہمیت نوں "کمانڈ دی بولی" وجوں قبول کیتا اتے اسنوں صوبائی سرکاراں اتے عدالتاں دی بولی وجوں ورتیا۔ اس لئی بھارت وچ آؤن والے بہت سارے بریٹیش اہلکاراں نے کمپنی ولوں قائم کالجاں وچ فارسی سکھی۔ ایہناں کالجاں دے استاد اکثر بھارتی ہندے سن۔ کجھ معاملیاں وچ، انگریزاں نے بھارتیاں دا کردار نوں درکنار کردے ہوئے، فارسی دے پروفیسراں دا عہدہ سنبھال لیا۔
1800 دے دہاکے دے ارنبھ وچ، حالانکہ ایسٹ انڈیا کمپنی نے سرکاری طور اُتے فارسی اتے ہندوستانی دی ورتوں کرنا جاری رکھیا، اسنے بھارتی آبادی دے پرحکمرانی اتے نیاں نظام وچ فارسی دی بجائے مقامی بولیاں دی حمایت کرنا شروع کر دتا۔ ایہہ اس حقیقت دے کارن سی کہ فارسی نوں ہن بھارت وچ مکمل طور اُتے سمجھیا نہیں جاندا سی۔ 1830 دے دہاکے تک، کمپنی نے فارسی نوں "چنگے راجحصہ دے راہ وچ رکاوٹ" وجوں دیکھیا۔ نتیجے وجون سدھاراں دی اکّ لڑی عمل وچ لیاندی؛ مدراس اتے بمبئی پریزیڈینسیاں نے 1832 وچ فارسی نوں اپنے راجحصہ وچوں ہٹا دتا، اتے 1837 وچ، ایکٹ نمبر 29 نے پورے بھارت سرکاری کاروائیاں وچ مقامی بولیاں دے حق وچ فارسی نوں چھڈّ دین لازمی کر دتا۔ انت وچ سکھیا دے کھیتر وچ وی انگریزی نے فارسی دی تھاں لے لئی، اتے بریٹیش نے سانجھے کمیونیکیشن دے زریعہ وجوں ہندوستانی نوں سرگرمی نال اگے ودھایا۔ اس توں علاوہ، اپ-براعظم وچ قوم پرست اندولناں نے وکھ-وکھ بھائیچاریاں نوں فارسی دی تھاں مقامی بولیاں نوں اپناؤن دی متّ دتی۔ پھر وی، فارسی پوری طرحاں نال پاسے نہ کیتی جا سکی، اتے "انتر-تہذیبی کمیونیکیشن" دی بولی بنی رہی۔  مشہور شاعر مرزا غالب اس وقفہ یگ دوران وچریا، اتے اس نے اس بولی وچ بہت ساریاں رچناواں کیتیاں۔ 1930 دے دہاکے دے اخیر تک، انگریزی زریعہ دی سکھیا دے چنگے پیر جما لین دے باو جود، فارسی اجے وی ہندو طالب علماں لئی اکّ پسندیدہ کالج ڈگری سی۔  20ویں صدی دے پہلے ادھ دوران محمد اقبال دی فارسی رچنا نوں ہند-فارسی روایت دی آخری مہان اداہرن منیا جاندا اے۔
نیل گرین دعوہ کردا اے کہ 19ویں صدی دے برطانوی ہند وچ پرنٹنگ تکنالوجی دے آمد نے وی فارسی دے پتن وچ اکّ کردار نبھائی۔ جدوں کہ پرنٹنگ پریس نے اپ-براعظم دے اتہاس وچ سبھ توں ودھ فارسی ٹیکسٹ دے اتپاد دے اہل بنایا، اسنے ہندوستانی اتے بنگالی ورگیاں ودھیرے مکمل طور اُتے بولیاں جان والیاں دیسی بولیاں نوں وی بہت ہلارا دتا، جس نال کھیتر وچ مقامی بولیاں ول جان دا رجھان زور پھڑ گیا۔
پنجاب
برصغیر دے پرائمری داخلہ نقطہ اتے سرحدی کھیتر وجوں، پنجاب دا فارسی بولی نال لما تعلق رہا اے۔ اس کھیتر دا نام اپنے آپ وچ اکّ فارسی گھاڑت اے (پنج-آب، یعنی پنج پانی)۔ ہندو شاہی راجٹبر دی ہار توں بعد، 10ویں صدی دے انت وچ غزنوی حکمرانی دے ماتحت کلاسیکل فارسی نوں اس کھیتر وچ اکّ درباری بولی وجوں قائم کیتا گیا سی۔ لاہور نوں غزنویاں دی دوجی راجگڑھ بنائے جان توں بعد، اس نے دربار وچ مہان شاعراں دی میزبانی کیتی، اتے پچھم دے بہت سارے فارسی بولن والیاں نے اسنوں اپنا مقام بنایا۔ پہلا بھارتی مول دا فارسی شاعر لاہور توں سی، جویں کہ انڈو-فارسی ساہت وچ سبھ توں پہلیاں مشہور ہستیاں، مسعود صاد سلمان اتے ابو-ال-فراج رونی سن۔
13ویں صدی وچ، نسیرودین کباچا نے اپنے آپ نوں گھرداں توں آزاد اعلان کیتا۔ اسدا راج، سندھ، ملتان اتے اچ دے مرکزاں وچ فارسی ساہتی سرگرمی لئی مطابق سی، جتھے محمد اؤپھی نے لباب ال-الباب لکھیا سی۔
پنجابیاں نے فارسی وچ ساہت رچیا، پھر اگلیاں صدیاں دوران اس کھیتر وچ اس نے پرمکھتا حاصل کیتی، جدوں ایہہ کھیتر دلی سلطنت اتے مغلاں دے ماتحت آیا۔ سکھ گروآں دی بولی ( سنت بولی ) نے فارسی نوں شامل کیتا، اتے اوہناں دیاں کجھ رچناواں پوری طرحاں فارسی بولی وچ کیتیاں گئیاں؛ ظفرنامہ اتے ہکایتاں دیاں اداہرناں ہن۔ سکھ دھرم نے اپنی مذہبی ووکیبولری وچ بہت سارے فارسی تتاں نوں برقرار رکھیا اے۔
فارسی نے 19ویں صدی دے شروع وچ پنجاب وچ وکھ-وکھ حکومتاں لئی اکّ درباری بولی وجوں کم کرنا جاری رکھیا، اتے زیادہ تر ساہتی کھیتراں وچ دبدبا رہا۔ اسنے انت وچ سکھ سامراج دی سرکاری راج بولی وجوں سیوا کیتی، جس دے تحت فارسی ساہت جویں کہ زفرناماہ-اے-رنجیتماہ سنگھ، بریٹیش دی جت اتے دکھنی ایشیا وچ فارسی دے پتن توں پہلاں لکھیا گیا سی۔ پنجاب وچ فارسی زریعہ والے سکول 1890 تک چلے۔ محمد اقبال، اکّ پنجابی، اپ-براعظم وچ فارسی دے آخری اگھے لکھاریاں وچوں اکّ سی۔
کشمیر
کشمیر اکّ ہور کھیتر سی جو فارسی دا بہت اثر پیا۔ چاہے ایہہ لمبے ویلے توں سنسکرت ساہت دا مرکز رہا سی، پر اندرونی سماجی کارکاں کرکے ایہہ بولی 13ویں صدی توں پتن وچ سی۔ فارسی 14ویں صدی وچ اس کھیتر وچ آئی، جو کہ میر سید علی ہمدانی ورگے مڈھلے صوفی سنتاں ولوں کشمیر دے اسلامیکرن راہیں پھیلی سی۔ دیسی شاہ میر راجٹبر دے ابھار توں تھوڑی دیر بعد فارسی راجحصہ دی سرکاری بولی بن گئی۔ اس دے کجھ میمبراں، مکھ طور اُتے زین-ال-آبدین نے وکھ-وکھ قسماں دے ساہت دی سرپرستی کیتی۔
فارسی نے اپنے مڈھلے دناں توں ہی وادی وچ وکاری بولی وجوں اکّ اتم تھاں حاصل کیتا۔ اسنے اگلے 500 سالاں تک مغلاں، افغاناں اتے سکھاں دے ماتحت اپنا سیاسی اتے ساہتی رتبہ برقرار رکھیا۔ شاعری، اتہاس اتے جیونیاں ایہناں سالاں وچ لکھیاں گئیاں رچناواں وچ شامل سن، اتے بہت سارے کشمیریاں نے سرکار وچ لیکھاکار اتے کلرکاں وجوں کیریئر لئی فارسی دی پڑھائی کیتی۔ ایرانی لوک اکثر کشمیر وچ چلے جاندے سن، اتے اس کھیتر نوں فارسی دنیا وچ ایران-اے-سگیر، جاں "چھوٹا ایران" وجوں جانیا جاندا سی۔
اس کھیتر وچ فارسی دے تریخی پرچلن نوں کشمیری پنڈتاں دے حوالے نال سمجھیا جا سکدا اے، جیہناں نے لوکاں واسطے ہندو سکھیاواں ودھیرے پہنچیوگ بناؤن لئی اپنی جدی بولی سنسکرت دی تھاں فارسی نوں اپنایا۔ اوہناں نے رامائن اتے <i id="mwAUM">شوپران</i> ورگے گرنتھاں دا ترجمہ کیتا، اتھوں تک کہ غزل دے زریعہ راہیں شو دی تعریف وچ بھجن وی رچے۔ اس کھیتر دے کجھ سبھ توں پرانے فارسی ساہت نے اصل وچ سنسکرت رچناواں دے ترجمہ کیتے سن؛ جویں شاہ میر دے ماتحت یادگاری سنسکرت راجترنگنی دا بحر ال-اسمر وچ ترجمہ کیتا گیا سی، اتے پنڈتاں دے یتناں نے ساہت وچ ہندو فلکیات سائنس اتے ڈاکٹری گرنتھاں نوں شامل کیتا سی۔
1849 وچ ڈوگرا خاندان (برطانوی حکومت ماتحت) دے آؤن نال کشمیر وچ فارسی دا پتن ہویا۔ حالانکہ اوہناں نوں وراثت وچ اکّ فارسی پرشاسکی نظام ملی سی اتے اوہناں دی ورتوں کیتی گئی سی، اوہناں دیاں لیاندیاں گئیاں سماجی تبدیلیاں کارن 1889 وچ اردو نوں پرحکمرانی دی بولی وجوں قائم کیتا گیا سی ।
بنگال
thumb| اکّ شرف-نامہ کھرڑا جو بنگال دے سلطان نسیرودین نسرت شاہ دی ملکیت سی۔ اس وچ [[سکندر مہان|سکندر نوں رانی نشابا نال اپنی گدی سانجھی کردیاں دکھایا گیا اے۔]] 14ویں صدی وچ الیاس شاہی خاندان ولوں قائم کیتی گئی بنگال سلطنت نے بنگال وچ فارسی دی شروعات کیتی سی۔ اوہناں دے راج دوران عدالت وچ بولی جاندی سی اتے پرحکمرانی وچ ورتی جاندی سی۔ ایہہ مکھ طور اُتے گوڑ، پانڈوآ اتے سونارگانو ورگے شہری مرکزاں وچ ورتی جاندی سی، پرحکمرانی ولوں پتونتی آبادی (مسلم اتے غیر-مسلم) وچ خوب پرچلت ہو گئی سی۔  اس نال فارسی ساہت دے سروتیاں دی گنتی ودھی، جس دا اشارہ مشہور فارسی شاعر حافظ توں ملدا، جس نے اپنے دیوان دی اکّ غزل وچ بنگال دا حوالہ دتا:
حالانکہ، فارسی حکومت دی اکو اکّ بولی نہیں سی؛ زیادہ تر سرکاری دستاویز عربی وچ لکھے گئے سن، جویں کہ زیادہ تر شلالیکھ سن۔ سکے عربی ٹیکسٹ دے نال بنائے جاندے سن۔  خاص طور اُتے، بنگال سلطاناں دے ماتحت اہم فارسی ساہتی سرپرستی دا کوئی ثبوت نہیں اے؛ درباری شاعری اتے تعمیری پاٹھ بنگالی بولی وچ رچے گئے۔ فارسی ساہت زیادہ تر دربار دے باہروں آیا سی، جویں کہ سوفیواد دیاں رچناواں اتے بنگالی مسلماناں دا رچیا روچک ساہت۔
16ویں صدی وچ، بنگال کھیتر بنگال صبح بناؤن لئی مغلاں دے ماتحت آ گیا، اتے اس یگ وچ فارسی دا اثر بہت زیادہ ڈونگھا سی۔ مغل حکومت نے بنگال وچ اکّ اچّ فارسیکرت دربار اتے راجحصہ قائم کیتا، نال ہی ایرانیاں اتے اتری بھارتیاں دی آمد وی شروع ہو گئی۔ اس نال فارسی عوامی معاملیاں اتے درباری حلقیاں دی بولی ، اتے سماجی گتیشیلتا دے اکّ لازمی زریعہ وجوں قائم ہو گئی۔ فارسی بولی 19ویں صدی تک بنگالی ہندو اچّ طبقہ وچ جڑھاں پھڑ گئی۔ اس کھیتر وچ مغل پرحکمرانی دا قیام دا مطلب ایہہ وی سی کہ عام لوک اوہناں افسراں دے رابطہ وچ آ گئے جو بنگالی نہیں جاندے سن۔ اس نال اکّ فارسی دے پھیلن دی عمل شروع ہو گئی، کیونکہ مقامی لوکاں نے اوہناں نال گل بات کرن لئی فارسی بولی سکھ لئی۔
دکن
left|thumb|346x346px| دکن وچ دلچسپی گئی اکّ فارسی شاعری۔ 17ویں صدی۔ حالانکہ اتری بھارت توں کافی دوری اُتے اے، دکھن وی فارسی دے اثر ہیٹھ آیا۔ 14ویں صدی دے ارنبھ وچ دلی سلطنت دے یتناں نال فارسی سبھیاچار نوں دکھن وچ اچانک لیاندا گیا سی۔ فارسی نے انت وچ 1347 وچ بہمنی سلطنت دا قیام دے نال اس کھیتر وچ پیر لا لئے، جدوں سرکاری ادیساں لئی فارسی دی ورتوں کیتی جانی شروع ہو گئی۔ راج گھرانے دی فارسی سبھیاچار وچ بہت دلچسپی سی، اتے کئی ممبر فارسی بولی وچ نپن سن، اپنی ساہت سرجنا کر رہے سن۔ اتری بھارت دے ساہتکاراں نے دربار وچ جی آیاں کیہا گیا، اتے ایران توں مفکراں نوں وی بلایا گیا۔ مدرسے سارے راج وچ بنائے گئے سن، جویں کہ بدر وکھے محمود گوان مدرسہ، جتھے فارسی سکھائی جاندی سی۔   بہمناں دی سرپرستی حاصل اکّ مشہور شاعر عبدل اسامی سی، جسنے بھارت اتے مسلماناں دی جت دا پہلا فارسی اتہاس پھتہ -اس-سلاطین لکھیا سی۔ اس دے باو جود، رچرڈ ایٹن لکھدا اے کہ فارسی نوں دکھن کھیتر وچ مقامی بولیاں نالوں بہت گھٹ سمجھیا جاندا سی، اتے اپ-براعظم دے اتر وچ فارسی دی حالت نالوں اس دی بڑی بھنّ اے۔
16ویں صدی دے انت وچ، بہمنی سلطنت دکھن سلطنتاں وچ ونڈی گئی، جو سبھیاچار پکھوں فارسی اثر والے ہی سن۔ اوہ فارسی دی ورتوں درباری بولی دے نال-نال سرکاری اتے پربندھکی ادیساں لئی کردے سن۔ بولی نوں ساہتی سرپرستی ملی؛ اداہرن لئی، فارسی شاعر محمد ظہوری، ساکیناما دا لکھاری، بیجاپور؉ وچ ابراہم عادل شاہ دوجے دے دربار وچ اکّ پرمکھ ہستی سی۔   پھر وی، سلطاناں نے اکو ویلے تیلگو، مراٹھی اتے دکھنی (ہندوستانی دی دکھنی قسم) ورگیاں علاقائی بولیاں نوں اگے ودھایا، کئی وار پرحکمرانی وچ ایہناں دی ورتوں وی کیتی۔ اداہرن لئی، عالم لکھدا اے کہ قطب شاہیاں لئی تیلگو سلطان دی بولی سی، اتے فارسی نوں ابراہیم عادل شاہ پہلے نے ہٹا کے مراٹھی نوں بیجاپور؉ سلطنت دے پربندھکی سسٹم دی بولی دتا گیا سی؛ ایٹن نے ایہناں تتھاں تائید کیتی اے۔
حیدرآباد ریاست، تے حیدرآباد دے نظاماں دی حکومت سی۔ ایہہ برصغیر وچ فارسی دی ترقی لئی آخری اہم تھاںاں وچوں اکّ سی۔ ریاست نے 1884 تک اپنی سرکاری بولی وجوں فارسی دی ورتوں کیتی، پھر اس پڑائوار ہٹاؤندے ہوئے اردو لاگوُ کر دتی گئی۔
ساہت
فارسی ساہت دا اکّ وڈا بھنڈار برصغیر دے وسنیکاں دی دین اے۔ 19ویں صدی توں پہلاں، اس کھیتر وچ ایران نالوں زیادہ فارسی ساہت دی سرجنا ہوئی۔ اس وچ کئی قسماں دیاں رچناواں شامل سن: شاعری (جویں کہ رباعی، قصیدہ، ایہہ اکثر سرپرست راجیاں دی تعریف وچ گائے جاندے)، مہانکاوِ، اتہاس، جیونیاں اتے سائنسی گرنتھ۔ ایہہ صرف مسلماناں نے نہیں سارے دھرماں دے میمبراں دے لکھے ہوئے ہن۔ اپ-براعظم وچ مذہبی پرگٹاوے لئی فارسی دی ورتوں وی کیتی جاندی سی، جسدی سبھ توں پرمکھ اداہرن صوفی ساہت اے۔
اس وسترت موجودگی اتے دیسی تتاں دے نال آپسی تالمیل نال اس کھیتر دی فارسی وارتک اتے شاعری نوں اکّ اڈری، بھارتی چھوہ ملیا، جس نوں ہور ناواں دے نال سبق-اے-ہندی (بھارتی سٹائل) کیہا جاندا اے۔ ایہہ اکّ مزین شعری سٹائل، اتے بھارتی ووکیبولری، واکانشاں اتے موضوعاں دی موجودگی صدقہ ولکھن سی۔ اداہرن لئی، مونسون رتّ نوں انڈو-فارسی شاعری وچ رومانٹک چتریا گیا سی، جسدا مول ایرانی سٹائل وچ کوئی نشان نہیں سی۔ ایہناں انتراں دے کارن، ایرانی شاعراں نے سٹائل نوں "پردیسی" منیا اتے اکثر سبق-اے-ہندی متعلق مذاقیہ کھلی اڈاؤن والا رخ اپنایا۔   سبق-اے-ہندی دے مشہور ابھیاسی سن ارپھی شرازی، پھیزی، سائیب اتے بے دل ۔
ہور ساہتی بولیاں دے انوواداں نے انڈو-فارسی ساہتی بھنڈار وچ بہت یوگدان پایا۔ عربی رچناواں نے فارسی وچ اپنی تھاں ملی (اداہرن لئی چچ نامہ )। اسلامی کلینتا دی پرانی بولی، ترکی دے وی فارسی ترجمہ ہوئے (جویں کہ چگتائی ترکی " بابرناما " دا فارسی وچ)۔ سغیرملکی علم دا تبادلہ کرن لئی سنسکرت دیاں بہت ساریاں رچناواں، خاص کرکے اکبر دے ماتحت، فارسی وچ ترجمہ کیتیاں گئیاں سن؛ ایہناں وچ مہامبھارت ( رزمناما )، رامائن اتے چار وید ورگے مذہبی گرنتھ شامل ہن۔ ایہناں دے علاوہ ڈاکٹری اتے کھگول-سائنس ورگے موضوعاں اُتے ہور تکنیکی کم وی شامل ہن، جویں کہ زیج -اے-محمد-شاہیمد۔ اس نال پرانے گرنتھ ہندواں دی پہنچ وچ آ گئے جو پہلاں صرف سنسکرت وچ تاک، اچّ ذاتیاں ہی پڑھ سکدیاں سن۔
بھارتی بولیاں اُتے اثر
برصغیر وچ 800 سالاں دی اکّ وکاری بولی اتے لنگوآ پھرینکا دے روپ وچ، کلاسیکل فارسی نے کئی بھارتی بولیاں `تے وڈا اثر پایا۔ عام طور اُتے، اپ-براعظم دے اتر-پچھم، مطلب بھارت-ایرانی سرحد ول ودھدے ہوئے اثر دی ڈگری نوں ودھدے دیکھیا جاندا اے۔ اداہرن لئی، انڈو-آریئن بولیاں تے فارسی دا سبھ توں ودھ اثر اے؛ ایہہ پنجابی، سندھی، کشمیری، اتے گجراتی وچ ودھیرے اچی پدھر دا اے اتے بنگالی اتے مراٹھی وچ درمیانی پدھر دا۔ انڈو-آریئن بولیاں وچ سبھ توں وڈا غیرملکی عنصر فارسی اے۔ اس دے الٹ، دراوڑ بولیاں تے فارسی دا اثر نیویں پدھر دا ملدا اے۔ اوہناں وچپھر وی فارسی بولی توں ادھار لئے شبداں دی خاصیت اے، جیہناں وچوں کجھ سدھے ہن، اتے کجھ دکھنی (ہندوستانی دی دکھنی قسم) راہیں۔
ہندوستانی اس جغرافیائی رجھان دا اکّ اہم اپواد اے۔ ایہہ اکّ انڈو-آریئن بولی اے جو ہندی پٹی اتے پاکستان وچ مکمل طور اُتے بولی جاندی اے، جس نوں فارسی تتاں دے نال اکّ کھڑی بولی دے لسانی ادھار نال میل-ملاپ وچوں ابھری دسیا گیا اے۔ اس دے دو رسمی روپ ہن، فارسی اردو (جو فارسی-عربی ورن مالا دی ورتوں کردا اے) اتے فارسی پرجذبات نوں خارج کرکے بنی، سنسکرتک ہندی (جو دیوناگری دی ورتوں کردا اے)۔ اتھوں تک کہ اس دے مقامی روپ، ہندوستانی وچ ساریاں ہند-آریئن بولیاں نالوں سبھ توں ودھ فارسی اثر اے، اتے بہت سارے فارسی شبداں دی ورتوں عام طور اُتے "ہندی" اتے "اردو" بولن والیاں ولوں کیتی جاندی اے۔ ایہہ شبد بولی وچ اس حدّ تک سما گئے ہن کہ اوہناں نوں "غیرملکی" پرجذبات وجوں مانتا نہیں دتی گئی اے۔ ایہہ اس حقیقت دے کارن اے کہ ہندوستانی دے ابھار نوں صدیاں توں اسلامی عدالتاں دی سرپرستی ولوں، پھارسیکرن دی عمل وچوں نکلنا پیا سی۔ خاص طور اُتے ہندوستانی دے فارسی رجسٹر اردو `تے ایہہ اثر ہور وی ودھ اے - اتھوں تک کہ ایہہ پوری طرحاں فارسی واکانشاں نوں قبول کردا اے جویں کہ "مکانات برا-ایرا فروخت" (وکری لئی گھر)۔ ایہہ اپنے تریخی فارسی تتاں دی کھل کے ورتوں کردا اے، اتے نویں ناواں لئی (نیولوجزم) لئی فارسی بولی ول دیکھدا اے۔ ایہہ پاکستان وچ خاص طور اُتے سچ اے (دیکھو # ہم عصر )।
ہیٹھ لکھیاں فارسی خاصیتاں بہت ساریاں بھارتی بولیاں ولوں سانجھیاں کیتیاں گئیاں ہن پر اپر دسے گئے طریقے نال ڈگری دا فرق اے۔ ہندوستانی اتے خاص طور اُتے اس دے رجسٹر اردو وچ فارسی دی چھاپ سبھ توں ودھ اے۔ ایہہ وی دھیان دین یوگ اے کہ اپ-براعظم وچ بولی دے سیاسیکرن کارن، اُتلے بولیاں دے مسلم بولن والیاں وچ فارسی خاصیتاں ہور مضبوط تھاں بنا رہیاں ہن۔
ووکیبولری
انڈو-فارسی بولی دے رابطہ دا سبھ توں اہم نتیجہ انڈک کوش، خاص کرکے انڈو-آریئن بولیاں وچ وڈا اتے کئی ونگیاں وچ فارسی ووکیبولری دے رچ جان دا عمل رہا اے۔
ادھار شبد
اج، فارسی شبد ایہناں بولیاں دے لگبھگ سارے کھیتراں وچ پائے جاندے ہن، اتے نانوَ اوہناں دا سبھ توں وڈا حصہ بندے ہن۔ بہت ساریاں دی ورتوں عام طور اُتے روزانہ بولی وچ کیتی جاندی اے۔ جدید ایرانی فارسی دی تلنا وچ اوہناں دا اکثر بدلیا ہویا اچارن ہندا اے؛ ایہہ انشک طور اُتے اس لئی اے کیونکہ بھارتی بولیاں نے اپ-براعظم وچ فارسی بولن والیاں ولوں ورتے جاندے کلاسیکل فارسی دے پرانے اچارناں وچوں لیا ہندا اے (اس بھارتی فارسی دی نیچر بارے # ہم عصر حصہ دیکھو)۔ اچارن وچ انتر لئی دیسیکرن وی ذمہ وار اے، اتے ادھار لین والی خاص بولی اس نوں مقرر کردی اے۔ بمقصداں بولیاں وچ عام طور اُتے اکّ سانجھا دیسیکرن ایہہ اے کہ فارسی دےہا-اے-مختپھی نوں آ بنا دینا اے۔ اس لئی کلاسیکل فارسی تازہ دا تازہ بن گیا، آئیناہ (شیشہ) آئینہ بن گیا (جدید ایرانی فارسی وچ، ایہہ ترتیب وار تازے اتے آئینیہ ہن )।  دیسیکرن دے نتیجے وجوں دھنی سائنسی تبدیلیاں وی ہوئیاں ہن (ہیٹھاں # دھنی سائنس دیکھو)۔ ایہناں وکھریویاں دے علاوہ وی کجھ ادھار لئے شبد جدید فارسی لئی اوپرے لگ سکدے ہن جاں تاں مطلب تبدیلی دے کارن جاں پھر ادھار لیا شبد ہن فارسی وچ پرانے ہو گیا ہووے۔
بھارتی بولیاں وچ پائی گئی فارسی ووکیبولری دی اکّ شرینیبدھّ لسٹ ہیٹھاں دتی گئی اے، اتے ایہہ پوری نہیں اے:
اسدھے طور تے ادھار لئے شبد
فارسی، عربی اتے ترکی بولیاں جو اپ-براعظم وچ آئیاں سن، نے ایران اتے مدھ ایشیا دے آلے دوآلے دے تریخی کارکاں دے کارن وڈی مقدار وچ ووکیبولری سانجھی کیتی اے۔ ایپر، ایہہ عام رضا مندی اے کہ فارسی، برصغیر وچ اس دے وڈا دبدبے دے صدقہ، دوجیاں دو بولیاں دے مقابلے ووکیبولری دین دا مکھ زریعہ سی۔
بھارتی بولیاں وچ موجود زیادہ تر عربی شبد فارسی راہیں داخل ہوئے؛ اداہرن لئی، اُتلے "قانون" دے ماتحت سوچیبدھ شبد عربی مول دے ہن، جویں کہ "لیکن" اتے " قلم" ورگے فٹکل شبد ہن۔ ایہہ اس حقیقت دے کارن اے کہ برصغیر وچ آؤن توں پہلاں ہی عربی شبداں دی اکّ وڈی گنتی فارسی وچ سمائی ہوئی سی (دیکھو #بیکگراؤنڈ )। انڈک کوش وچ عربی دا سبھ توں وڈا اثر مذہبی ووکیبولری (سوچیبدھ نہیں) اے، اتے ایہناں وچوں وی بہت سارے فارسی راہیں آئے ہن۔   فارسی وچولگی دا اثر انڈک شبدکوش وچ عربی شبداں دی ارتھمولک تبدیلی وچ دیکھیا گیا اے؛ اداہرن لئی، عربی وچ "فرصت" دا مطلب اے 'موقع'، پر انڈک بولیاں نوں فارسی وچ اسدا بدلیا ہویا مطلب 'وہل دا سماں' وراثت وچ ملیا اے۔   ایہناں کارناں کرکے فارسی لسانی اثر نوں اکثر 'فارسی-عربی' کیہا جاندا اے۔ حالانکہ ایہہ نوٹ کرنا اہم اے کہ برصغیر وچ عربی لئی فارسی دا اکو اکّ ذریعہ ہونا کوئی یقینی نہیں اے، اتے عربی توں سدھے ادھار شبد لئے ہون توں انکار نہیں کیتا جا سکدا۔
کجھ حدّ تک ترکی شبد وی فارسی راہیں آئے۔ عام طور اُتے ایہہ اواضع اے کہ کہڑے ترکی شبد فارسی-زریعہ راہیں ہن، اتے کہڑے سدھے ، کیونکہ اپ-براعظم دے شروعاتی مدھکالی دور وچ ترکی دی ورتوں (اکّ محدود حدّ تک) کیتی گئی سی۔ اس توں علاوہ، اس گل دی الٹ سمبھاونا اے کہ ترکی نے کجھ فارسی شبداں دا یوگدان پایا ہو سکدا اے، کیونکہ ایہہ پہلاں وی انڈک بولیاں دے سمان عمل وچ فارسی رنگ وچ رنگی گئی سی (دیکھو #بیکگراؤنڈ )।
سنیکت
فارسی نے بھارتی بولیاں وچ سنیکت روپ-سرجنا وچ وی یوگدان پایا اے، جس وچ فارسی شبداں اتے اگیتراں پچھیتراں نوں بھارتی مول دے نال جوڑیا گیا اے:
دھنی سائنس
قرضے دے شبداں راہیں، فارسی نے کئی بھارتی بولیاں وچ q, kh ، gh ، z, f دھنیاں نوں داخل کیتا اے۔ ایہناں نوں ترتیب وار k, kh, g, j, ph (جویں کہ  kh ud → khud, gh ulām → gulam ) دے روپ وچ دیسی روپ دتا گیا اے ۔ ایپر، مول دھنیاں نوں ایہناں بولیاں وچ ویدھ منیا جاندا اے، z اتے f دے مول روپ بہت عام ملدے ہن۔ لپیاں نے ایہناں دھنیاں نوں وی ڈھالیا اے؛ دیوناگری نے فارسی شبداں نوں درساؤن لئی مول اکھراں دے ہیٹھاں اکّ بندی ( نقطہ ) جوڑ لئی اے ۔ اردو وچ q, kh ، gh  نوں ودھیرے حدّ تک برقرار رکھیا جاندا اے، اوہناں نوں صحیح اچارن (تلفظ) منیا جاندا اے۔ ایہی گورمکھی، بنگالی آدی بولن والیاں وچ رسمی سندربھاں وچ دیکھیا جاندا اے جو پرسو-عربی عنصر، مسلماں دی طرحاں \لیندے ہن۔ اس توں علاوہ، دھنی /ʃ/، جاں "sh" انڈو-آریئن بولیاں وچ زیادہ تر فارسی ووکیبولری دے داخلے دے کارن دکھائی دیندی اے (حالانکہ ایہہ سنسکرت توں لیا اکھر جاپدا اے)۔
گرائمر
فارسی دا اکّ گھٹ پر اہم اثر عام ویاکرنک بنتاں دا منتکل ہونا اے۔ ایہہ ازاپھے ( سلام-اے-عشق، شیر-اے-بنگلا ) اتے -او- (روز-او-شبز) ہن۔ ایہہ فارسی دے سمان مطلب حاصل کردے ہن، پر عام طور اُتے ودھیرے رسمی، ساہتی سندربھاں وچ ورتے جاندے ہن۔ ایہہ ودھیرے متاثر ہوئیاں بولیاں وچ ملدے ہن، پر وکھ-وکھ حدّ تک - سبھ توں ودھ ورتوں ہندوستانی رجسٹر اردو وچ ہندی اے۔ اس توں علاوہ، ایہناں بولیاں وچ سنجوگک کی/کے فارسی توں لئے گئے اے۔
اُتلے لچھناں توں علاوہ، خاص کر اردو نے فارسی توں بہت سارے سنبندھک ملے ہن، جویں کہ از (توں)، با (نال)، بار (اپر)، دار (ان)، اتے نال ہی بعد ازاں ورگے سنبندھکی واکانش۔ اردو وچ -آن جاں، گھٹ پرچلت، -ہا'  دے پچھیتر جوڑ کے نانواں نوں بہووچن بناؤن دی فارسی مشق وی نمائش ہندا اے۔ اجیہے ویاکرنک تتاں دی موجودگی دے نال-نال فارسی-عربی ووکیبولری دے اکّ وڈا بھنڈار دے کارن، اردو پوری طرحاں فارسی واکانشاں نوں قبول کرن دے یوگ اے۔   نوٹ کرو کہ اردو اتھے ہندوستانی دے اکّ رسمی رجسٹر دا سوچک اے، اتے اسلئی اجیہی فارسی رنگ وچ رنگی گئی ووکیبولری عام بول چال دی بجائے خبراں، سکھیا آدی وچ دکھائی دیندی اے۔
لکھن پرنالیاں
فارسی دے پرچلن دے نتیجے وجوں وی کئی بولیاں جویں کہ ہندوستانی (اردو)، پنجابی اتے کشمیری لئی فارسی-عربی لپی اپنائی گئی۔ اوہناں دے اکھر فارسی وچ نہ ملن والیاں ولکھن دھناں نوں ظاہر کرن لئی تھوڑا وکھرے بنا لئے ہن۔ اس توں علاوہ، فارسی ولوں پرچلت نستالک کیلیگرافک ہتھ اردو لکھن لئی ورتی جاندی مکھ سٹائل اے اتے پاکستان وچ پنجابی لکھن لئی ورتی جاندی مکھ سٹائل اے۔
بھارتی فارسی
فارسی بولی ہن برصغیر وچ کافی حدّ تک ختم ہو چکی اے۔ حالانکہ، ایہہ اجے وی کجھ مفکر اتے ساہتی حلقیاں وچ چلدی اے؛ اداہرن لئی، سری نگر؉ وچ کشمیر یونیورسٹی 1969 توں فارسی-بولی دا رسالہ دانش شائع کر رہی اے۔ بھارت، پاکستان اتے بنگلہ دیش وچ کجھ کالج اتے یونیورسٹیاں ادھئین دے کورس وجوں فارسی دی پیش کش کردیاں ہن۔   2008 وچ کھیتر دی حالت بارے ٹپنی کردے ہوئے، آبدی اتے گرگیش نے لکھیا کہ فارسی ادھئین وچ "عام دلچسپی دی گھاٹ" سی۔
حالانکہ بھارتی اپبراعظم وچ اسلامی ملانا طبقہ اتے دھرم شاستر دے کھیتر وچ وڈے پدھر اُتے عربی حاوی اے، پر کجھ مذہبی کھیتراں وچ فارسی دیکھی جا سکدی اے: سوفیواد دے ذکر سیشناں وچ اکثر فارسی شاعری گیت وچ ورتی جاندی اے، اتے صوفی بھگتی سنگیت دی قوالی وی مقامی بولیاں دے برو برابر فارسی دی ورتوں کردی اے۔ مشہور قوالی گلوکار نصرت فتح علی خان نے بہتوار فارسی وچ گایا۔
بھارتی فارسی بھاشا-سائنسی طور اُتے جدید فارسی دے سمان اے۔ حالانکہ، جدوں جدید ایرانی فارسی دی تلنا کیتی جاندی اے، تاں ایہہ اچارن وچ کافی بھنّ اے۔ ایہہ اس لئی اے کیونکہ اپ-براعظم وچ بولی جان والی فارسی اجے وی کلاسیکل فارسی اے جو تریخی طور اُتے پورے فارسی دنیا وچ اکّ بولی وجوں ورتی جاندی اے۔ سبھ توں پرمکھ انتر سور نظام وچ دیکھیا جاندا اے: ایران وچ، بولی نے اپنے موجودہ روپ تک پہنچن لئی کجھ الگ-تھلگ ترقی کیتے، جس ولوں اٹھ-سور نظام چھ-سور وچ بدل گئی۔ بھارتی فارسی نے پرانی نظام دی ورتوں کرنا جاری رکھیا اے، اتے اسلئی اسنوں کلاسیکل فارسی دا "پیٹریپھکیشن" کیہا گیا اے۔ ایہہ شیر (شیر، ہن ایران وچ شیر) اتے روز (دن، ہن روز ) ورگے شبداں وچ واضع اے۔ ذکر یوگ اے کہ افغانستان دی داری فارسی نے وی اس پرانی نظام نوں برقرار رکھیا اے۔ دیسیکرن کارن بھارتی فارسی وچ وی کجھ بدلاء ہوئے ہن۔ ناسک سور، جو کہ جدید فارسی وچ نہیں ویکھے جاندے ہن، انت وچ ہندے ہن -آن، -ان، اتے -اون ( مردان ، دن، چون )।
اس حالت نوں میتھیوز نے مختصر طور `تے بیان کیتا اے، جو کہندا اے کہ برصغیر وچ فارسی نوں عام طور اُتے اردو (ہندوستانی) وانگ اچاریا جاندا اے۔ حال ہی وچ، اپ-براعظم وچ فارسی دی ورتوں اس طرحاں کرن لئی یتن کیتے گئے ہن جویں ایہہ ایران وچ اچاری جاندی اے۔
سماجک-سیاست
بولی ہمیشہ ہی برصغیر وچ ہندو-مسلم تناء دا اکّ پہلو رہی اے، اتے انڈو-آریئن بولیاں وچ پرسو-عربی تتاں نے اس وچ کردار نبھائی اے۔ 19ویں صدی دے برطانوی بھارت وچ، مذہبی لیہاں اُتے ونڈیاں نے ہندو گروہاں نے فارسی بولی دے اثر ہٹاؤن دی وکالت کیتی، اتے مسلماناں نے فارسی-عربی عنصر نوں اپنا لیا۔ اجیہے تناء نے بعد وچ بھارت دی ونڈ وچ کردار نبھائی۔ لسانی ونڈ دا سبھ توں اہم اتے مستقل اثر ہندی اتے اردو دا ہندوستانی دے دو وکھرے ساہتی رجسٹراں وجوں ابھرنا رہا اے، جو کہ دوویں قومی پدھر اُتے مانتا حاصل ہن۔ اجیہے بنیاد اُتے بولی نوں بدلن دیاں سچیت کوششاں دوجیاں بولیاں وچ وی دیکھیاں گئیاں ہن جیہناں وچ ہندو اتے مسلم دوویں بولن والے بھائیچارے ہن، جویں کہ پنجابی۔ جدید ویلے دے مطابق نویں شبداں اتے گھاڑتاں دی لوڑ دے کارن، پاکستان وچ اردو دا فارسیکرن ہو رہا اے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دا اتہاس گٹھ:مغل سامراج گٹھ:فارسی بولی گٹھ:بھارت دی تریخ
ضلع کھمم
ضلع کھمم پعارت دے صوبے آندھراپردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:آندھراپردیش دے ضلعے
مٹالیکا
250px|left|thumbnail مٹالیکا اک امریکی ہیوی میٹل بینڈ اے جیڑا لاس اینجلس، کیلیفورنیا چ بنیا۔ مٹالیکا 1981 چ شروع ہویا جدوں گانے گان آلے جیمز ہیٹفیلڈ نیں ڈرمر لارس الرخ دی اخبار چ مشوری ویکھی تے گل بات کیتی۔ اج کل بینڈ چ 4 بندے نیں: گانے گان آلا/گیٹار آلا جیمز ہیٹفیلڈ، ڈرمر لارز الرخ، لیڈ گٹار آلا کرک ہیمٹ تے باس گٹار آلا رابرٹ ٹروجیلو۔ اس توں پہلاں ڈیوو مسٹین، ران مکگوونی، کلف برٹن تے جیسن نیوسٹڈ مٹالیکا دے سنگی رۓ نیں۔
مٹالیکا دی موسیقی دی تیز رفتار، اوزاراں دا ورتنا تے چیخنے دی وجہ توں مٹالیکا ہیوی میٹل/تھریش میٹل دے "وڈے چار" بینڈاں چوں اک اے: مٹالیکا، میگاڈیتھ، اینتھریکس تے سلیئر۔ مٹالیکا دیاں پہلیاں 4 البماں بوت مشہور ہوئیاں تے اوناں دی تیجی البم Masters of Puppets (1986) ہیوی میٹل دی سب توں چنگی البم سمجی جاندی اے۔
لاواڈیو
لاواڈیو فرانس دے صوبے اوورن دے ضلعے ہواتے-لوار دا اک پنڈ اے۔ ایہ پنڈ فرانس دے سوہنے پنڈاں وچ گنیا جاندا اے۔
ناتھوسیس پپسٹرل
ناتھوسیس پپسٹرل پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
گبول
گبول صدیاں توں وکھری شناخت رکھن والا اک وڈا بلوچ قبیلہ اے جیڑا بلوچستان، سندھ، پنجاب تے خیبر پختونخواہ اچ وسدا اے۔ سردار نبیل احمد خان آکھوانی گبول ، گبول قبیلے دے چیف سردار نیں۔
گبول قبیلے دیاں مشہور شاخاں
کلمتی گبول، کیر تھرائی گبول، شیرلانی گبول، قابل خانی گبول، جمالانی گبول وغیرہ۔
ایشوریہ راۓ
ایشوریہ راۓ ہندی فلماں دی اداکارہ اے۔ 1994 چ مس ورلڈ دا ٹائٹل جتیا۔ ہم دل دے چکے صنم پہلی مشہور فلم سی۔ 2007 چ ابھیشک بچن نال ویاہ کرلیا۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:مس ورلڈ
ضلع کرشنہ
ضلع کرشنہ پعارت دے صوبے آندھراپردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:آندھراپردیش دے ضلعے
किरुष्णा (सन् १९९६या संकिपा)
چک 43 دس آر
چک 43 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
نکا پاپوی پپسٹرل
نکا پاپوی پپسٹرل پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
پراڈلے
پراڈلے فرانس دے صوبے اوورن دے ضلعے ہواتے-لوار دا اک پنڈ اے۔ ایہ پنڈ فرانس دے سوہنے پنڈاں وچ گنیا جاندا اے۔
ارنیکا
ارنیکا پھلاں والے تارہ پھل ٹبر دا اک ٹوکرہ اے۔ ایدیاں 31 دے نیڑے ونڈاں نیں۔
بہرام گور
بہرام گور (420ء-4409 ایران دی ساسانی سلطنت دا حکمران سی ۔ اوہ یزدگرد I دا پتر سی ۔ اوہ بوت بہادر سی تے کہندے نیں کہ پیؤ دے مرن دے مگروں تناں بھائیاں چ تاج تے تخت لئی جھگڑا ہوئیا تے دربار دے امیراں نے ایہہ فصلہ کیتا کہ شاہی تاج دو بھکھے شیراں دے وچکار رکھ دتا جائے تے تناں شہزادےآں چوں جہڑا تاج چک لیائے اوہی بادشاہ بنے گا ۔ بہرام دے بھائیاں دی ہمت جواب دے گئی پر بہرام تاج چک لیائیا ۔ اس نے سفید ہن حملہ ازراں نوں شکست دتی تے آمو دریا (دریائے جیحوں) دے پار تک اینہاں دا پچھا کیتا ، ایتھے تک کہ اوہناں نے عہد کیتا کہ فیر اوہ ایران تے حملہ نئیں کرن گے ۔ کجھ مورخاں دے بقول اسنے ہندستان تے وی حملہ کیتا تے سندھ تے مکران نوں اپنی سلطنت چ شامل کیتا سی ۔ اسنوں شکار دا بوت شوق سی تے گور یعنی جنگلی کھوتے دا شکار اسنوں بوت پسند سی ، ایسے لئی اسنوں بہرام گور آکھئیا جاندا اے ۔ اک وار شکار کھیڈدے ہوئے ایہہ دلدل چ پھس گئیا تے مر گئیا ۔
گٹھ:ایران گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:بادشاہ گٹھ:ایشیا گٹھ:ایران دی تریخ
قطر دا جنگلی جیون
قطر دے جنگلی جیون وچ جزیرہ نما دے بنسپتی اتے جاندار اتے اوہناں دے قدرتی بسیرے شامل ہن ۔ دیش دے دھرتی دے جنگلی جیون وچ کئی چھوٹے عام تھندھاری جاندار شامل ہندے ہن، بہت سارے سریپنے جو مکھ طور تے کرلی دیاں قسماں اتے گٹھیئے نال ملدے ہن۔ جل-رہت جانوراں وچ مکھ طور تے مچھی، جھینگا اتے موتی سپّ شامل ہندے ہن۔ ریگستان اتے سمندری پتجھڑ اتے بسنت دے دوران بہت سارے پرواسی پنچھیاں دیاں سجاوٹ لئی اک اہم آرام ستھان بندے ہن۔ شہری اتے کھیتی باڑی دے ترقی کارن پنچھیاں دیاں قسماں وچ وادھا ہویا اے۔