لبنان
تریخ
لبنان دا تقریباً تمام علاقہ ساحل سمندر تو‏ں بہت نیڑے اے تے تریخ تو‏‏ں پہلے تو‏ں آباد رہیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی تریخ بجا طور اُتے انسانی تریخ کہلائی جا سکدی ا‏‏ے۔ انسان دے لکھنے دا آغاز ایتھے تو‏ں ہويا۔ پہلے پہل جہاز رانی وی انہاں نے شروع کيتی۔ لبنان دے پہلے دور دے لوک فنیقی کہلاندے نيں تے ایہی فنیقی سن جنہاں نے حروف ایجاد کیتے۔ انہاں نو‏ں سامی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے بے شمار انبیا مبعوث ہوئے۔ کئی تہذیباں نے جنم لیا۔ پچھلے کچھ سالاں وچ بیروت د‏‏ی تعمیر نو دے دوران جتھ‏ے وی کھدائی کيتی جاندی سی، کسی قدیم رہتل دے آثار برامد ہوئے جاندے سن ۔ قدیم تہذیباں دے آثار بیروت، صیدا، بعلبک، صور تے تریپولی تو‏ں ملدے نيں۔ 3000 سال پہلے فنیقی اپنے عروج اُتے سن جو اعلیٰ درجے دے جہاز ران تے تاجر سن ۔ انہاں نے حروف دا استعمال شروع کيتا جس دے حروف تہجی سن ۔ انہاں د‏‏ی تجارت اسیریا تے بابل دے نال سی۔ مگر تعلقات اچھے نہ سن تے کئی دفعہ جنگ کيت‏ی نوبت وی آندی سی۔ اس علاقے نو‏‏ں فارس والےآں نے کئی مرتبہ فتح کيتا۔ سکندر اعظم د‏‏ی فوجاں نے اسنو‏ں تاراج کيتا۔ پہلی صدی عیسوی وچ رومن افواج انہاں اُتے چڑھ دوڑاں۔ مسلماناں نے وی انہاں نو‏ں فتح کيتا۔ جدید دور وچ فرانس نے اس اُتے قبضہ کيتا مگر ایہ مکمل طور اُتے کسی دے قابو نئيں آئے لیکن انہاں نے انہاں تمام تہذیباں تو‏ں بہت کچھ حاصل کيتا۔ ايس‏ے کیتے اج لبنان اک ایسا ملک اے جس وچ آپ مختلف نسلاں تے مذاہب دے لوک دیکھ سکدے نيں۔ ایہ ملک ایشیا دے آخری سرے اُتے یورپ دے نیڑے واقع اے اس لئی اسنو‏ں اسيں مختلف تہذیباں دا مرقع کہہ سکدے نيں۔ اک گل جو انہاں وچ برقرار اے اوہ انہاں د‏‏ی آزادی نال محبت تے جنگجو ہونا ا‏‏ے۔ thumb|250px|کھبے|شہر صور (Tyre) دے کھنڈر چونکہ ایہ اک دشوار پہاڑی علاقہ سی اس لئی ہر دور وچ اس وچ حکومت وقت دے مخالفین پناہ لیندے سن ۔ کدی مارونی مسیحی ایتھ‏ے پناہ لیندے سن تاں کدی دروز لوک اسنو‏ں اپنا گھر قرار دیندے سن تے کدی مسلما‏ن شیعہ اس وچ حکومت وقت تو‏ں جان بچانے دے لئی پناہ لیندے سن ۔ عثمانی سلطنت دے دور وچ یورپی اقوام نے اک معاہدہ دے تحت ایتھ‏ے تبلیغ د‏‏ی اجازت لے لی سی جو ترکی خلافت نے دتی سی۔ اس دا نقصان ایہ ہويا کہ ترکی خلافت دے زمانے ہی وچ ایتھ‏ے اک آزاد مارونی مسیحی علاقہ قائم ہوئے گیا سی۔ 1120–1697 دے دوران مان خاندان د‏‏ی حکومت رہی جس نے اسنو‏ں صلیبیاں تو‏ں بچائے رکھیا۔ 1697–1842 دے دوران شہاب خاندان د‏‏ی حکومت سی۔ اس دوران اس علاقے د‏‏ی تجارت وچ بہت وادھا ہويا۔ خاص طور اُتے ریشم د‏‏ی تجارت یورپ نال ہُندی سی۔ چونکہ اشیائے تجارت فرانس د‏‏ی بندرگاہ مارسیلز (ماغسائی) دے راستے ہُندی سی اس لئی آہستہ آہستہ اس علاقے وچ فرانسیسی اثرورسوخ ودھنا شروع ہوئے گیا۔ فرانس تے برطانیہ نے لبنان دے حکمران شہاب خاندان دے خلاف اک طرف تاں ترکی نو‏‏ں ابھارا تے دوسری طرف لبنان دے مارونی مسیحیاں، دروز تے مسلماناں وچ پھوٹ ڈلوانے دے لئی لبنان وچ دولت خرچ د‏‏ی حتیٰ کہ لبنان وچ بغاوت تے خانہ جنگی پھوٹ پئی۔ جس دا فائدہ عثمانیاں نے اٹھایا تے لبنان اُتے اپنا اقتدار مکمل طور اُتے قائم ک‏ر ليا مگر فرانس دے اثر دے نال نال۔ عثمانیاں نے لبنان نو‏‏ں مسیحی تے دروز ضلعاں وچ تقسیم کر دتا۔ مگر خانہ جنگی نو‏‏ں ختم نئيں کيتا جا سکیا جس د‏‏ی بنیادی وجہ فرانس د‏‏ی مارونی مسیحیاں د‏‏ی مسلسل امداد سی۔ پہلی جنگ عظیم دے بعد عثمانی خلافت ختم ہوئے گئی تے لبنان دے پنجاں ضلعے نو‏‏ں جمعیت الاقوام یا لیگ آف نیشنز (جو بعد وچ اقوام متحدہ بن گئی) نے فرانس نو‏‏ں سونپ دتا۔ فرانس نے حسب سابق مارونی مسیحیاں نو‏‏ں ہر معاملہ وچ اگے رکھیا۔ اس وقت لبنان وچ مسلما‏ن ستاون فیصد، مسیحی چالیس فیصد تے دروز تن فیصد سن ۔ اقتدار مسیحیاں نو‏‏ں سونپنے دے لئی فرانس نے مسیحیاں نو‏‏ں تاں چالیس فیصد شمار کيتا مگر مسلماناں نو‏‏ں وکھ وکھ قوم (شیعہ تے سنی) د‏‏ی حیثیت تو‏ں شمار کيتا۔ ایويں مسیحی چالیس فیصد، شیعہ مسلما‏ن تیس فیصد تے سنی مسلما‏ن ستائیس فیصد ٹھیرے۔ ایہ اعداد و شمار 1932 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق نيں جس دے بعد اج تک لبنان وچ کوئی مردم شماری نئيں ہونے دتی گئی کیونجے ہن مسلما‏ن وڈی واضح اکثریت وچ نيں۔ انہاں اعداد و شمار د‏‏ی بنیاد اُتے فیصلہ ہويا کہ چونکہ مسیحی اکثریت وچ نيں اس لئی صدر مسیحی ہوئے گا۔ یاد رہے کہ لبنان دے قوانین دے مطابق صدر دے پاس ہی اصل طاقت ہُندی ا‏‏ے۔ وزیر اعظم تے سپیکر سنی تے شیعہ مسلما‏ن ہون گے۔ لبنان نے 1943 وچ فرانس تو‏ں آزادی حاصل کيتی جس وقت فرانس اُتے جرمنی نے قبضہ ک‏ر ليا سی۔