cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شہرستان زابل
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ سیستان و بلوچستان
اِٹ
اِٹ مٹی، ریت یا گارے دی بݨی اک خاص بناوٹ اے. ایہدی شکل عام طور تے مستطیل ہُندی اے پر ایہ ہور شکلاں وچ وی ہوسکدی اے. اِٹاں گھراں تے دوجیاں عمارتوں دی تعمیر لئی ورتیاں جاندیاں نیں۔ اِٹاں کچیاں وی ہُندیاں نیں تے پکیاں وی۔ اِٹاں پَتھ کے ایہناں نوں بھٹھے وچ پکایا جاندا اے۔ اِٹاں پتھݨ آلے نوں پتھارا آکھیا جاندا اے۔
تریخ
پتھر ویلے توں بعد جدوں انسان غاراں توں گھراں ول تُریا تاں اوہنے گھراں دی تعمیر لئی پتھراں دے چھوٹے چھوٹے ٹُکڑے استعمال کیتے فیر پتھراں دے نال نال مٹی گارے نوں پَتھ کے اوہدیاں کچیاں اِٹاں بݨا کے ورتیاں گئیاں۔ زمانہ کچھ اگے ودھیا تے لوکاں نے مظبوطی لئی گارے دیاں پتھیاں ہوئیاں اِٹاں نوں اگ چ پکاؤنا شروع کردتا۔ عراق تے مصر دیاں پراݨیاں رِہتلاں تے پاکستان چ ہڑپہ رہتل وچوں اِٹاں لبھیاں، جِتھوں پتا لگدا کہ اوس ویلے دے لوک اِٹاں بناؤندے تے ورتدے سی۔
گٹھ:تعمیرات گٹھ:عمارتاں
ازاک لیویٹان
ازاک لیویٹان اک روسی کلاسیکی پینٹر سی۔اوہ 13 اگست 1860 چ جمیا تے 4 اگست 1900 نوں مرگیا۔
ازاک لیویٹان لتھوینیا وچ اک یہودی غریب پر پڑھے لکھے ٹبر وچ جمیا سی۔ ماسکو توں آرٹ دی پڑھائی کیتی۔ اوہنے کھلے وکھالے یا دیس وکھالے والیاں مورتاں چآ نال بنایاں تے 1877 وچ اوہدیاں مورتاں دی پہلی نمیش ہوئی۔ اوہنے ایمپیریل اکیڈیمی آف آرٹس وچ پڑھہایا تے دیس وکھالہ مورت سٹوڈیو دا چلان والا سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
بخش بلداجی
ایہہ ایران دے صوبہ چہارمحال و بختیاری دے ضلعے  شہرستان بروجن دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے چہارمحال و بختیاری چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ چہارمحال و بخیاری دیاں تحصیلاں
اولمنہارن
اولمنہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ
مائیوٹس سکوٹی
مائیوٹس سکوٹی پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
دنیا دیاں ودیا یونیورسٹیاں
دنیا دیاں ودیا یونیورسٹیاں دا اے ناپ چین دی شنگھائي جیاؤتونگ یونیورسٹی نے بنایا اے۔ اے یونیورسٹی ہر ورے دنیا دے 1200 پڑھائی دے اتلے ناپ دے اداریاں دا کم اک فارمولے نال ویخدی اے۔ ایس فارمولے نال فیر یونیورسٹیاں نوں نمبر دتے جاندے نیں۔ ایس فارمولے چ 10% نمبر نوبل انعام تے فیلڈز میڈل کے یونیورسٹی دا پڑھاکو ہون تے، 20٪ نمبر سٹاف دے نوبل انعام تے فیلڈ میڈل جتن تے، 21 ونڈاں چ ودیا تے منی پرمنی کھوج کرنتے 20٪ نمبر، نیچر تے سائینس چ آرٹیکل چھپن تے 20٪ نمبر، سائینس سائیٹیشن انڈیکس تے سوشل سائینسز سائیٹیشن انڈیکس دے 20٪ نمبر، تے کسے یونیورسٹی دے اک بندے دے سعاب نال کم تے 10٪ نمبر نیں۔
دو چینیاں لیو تے چینگ نے یونیورسٹیاں نوں ناپن دا اے ول اک ارٹیکل چ دسیا۔ اے کم اوناں نیں چینی یونیورسٹیاں تے بدیسی یونیورسٹیاں دے وشکار مقابلہ کرن لئی کیتا جے چینی یونیورسٹیاں چ کی تھوڑ اے تے بار دیاں یونیورسٹیاں کنج چینی یونیورسٹیاں نالوں اگے نیں۔ اے یونیورسٹی ناپ 2003 توں کیتا جاریا اے۔ ایس ناپ نوں دنیا چ منیا جاریا اے۔ کج تھانواں توں ایدے تے انگلاں وی چکیا گیا نیں۔
اتہ پتہ
گٹھ:دنیا دیاں 100 ودیا یونیورسٹیاں
شیلبی کاؤنٹی، الینوۓ
بارلے جوڑ
گٹھ:الینوۓ دیاں کاؤنٹیاں
چک 80 پنج ایل
چک 80 -5ایل  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی پنجویں شاخ نہر 5ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 5ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 5ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ پیندا  اے  ۔
سٹکلسٹاک
سٹکلسٹاک سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
مائیوٹس سلیگورنسس
مائیوٹس سلیگورنسس پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
کلاڈ مونے
کلاڈ مونے فرانس دا اک پینٹر سی جینے امپریشنزم دی نیوں رکھی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
پز بوئن
پز بوئن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
سینٹ کلیئر کاؤنٹی،الینوۓ
سینٹ کلیئر امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
شہرستان نہبندان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان نہبندانایران دے صوبہ تھلواں خراسان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز نہبندان شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ تھلواں خراسان
بیٹھک
بیٹھک مکان دا اوہ کمرا ہُندا اے جِتھے مہمان بیٹھدے نیں۔
برکلے
برکلے سان فرانسسکو دے نال اتلے کیلیفورنیا امریکہ چ اک شہر دا ناں اے۔ ایہ المیدا کاؤنٹی چ اے۔ ایتھے دنیا اک مشہور یونیورسٹی کیلیفورنیایونیورسٹی، برکلے اے۔
یوہان کرسچن ڈاہل
یوہان کرسچن ڈاہل ناروے داک پینٹر سی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
بیٹھک
ہور دیکھو
گٹھ:عمارتاں گٹھ:گھر
انڈیانا چمگادڑ
انڈیانا چمگادڑ پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
بخش مرکزی شهرستان کوهرنگ
ایہہ ایران دے صوبہ چہارمحال و بختیاری دے ضلعے  شہرستان کوہرنگ دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے چہارمحال و بختیاری چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ چہارمحال و بخیاری دیاں تحصیلاں
کیلیفورنیا یونیورسٹی، برکلے
کیلیفورنیایونیورسٹی، برکلے کیلیفورنیا امریکہ چ اک کھوجی یونیورسٹی اے۔ ایس یونیورسٹی دی نیو 1868 چ دو کالجاں نوں رلا کے رکھی گئی سی۔ اے یونیورسٹی 6651 ایکڑ تھاں تے سان فرانسسکو ول پھیلی ہوئی اے۔ 35800 توں ود پڑھاکو ایتھے پڑھدے نیں۔
یونیورسٹی 300 دے نیڑے پڑھائی دے پروگرام دیندی اے۔ اینے ہن تک 66 نوبل انعام 9 ولف انعام، 7 فیلڈ میڈل، 12 ٹیوننگ انعام، 43 میک آرتھ فیلو شپس، 19 اکیڈیمی ایوارڈ تے 11 پولٹزر ایوارڈ جت چکی اے۔ اے یونیورسٹی ودیا ہون دے ناپ چ دنیا دیاں 100 ودیا یونیورسٹیاں چ دوجے نمبر تے آندی اے۔
ایس یونیورسٹی چ کھیڈاں ول وی تعیاں اے تے اے ہن تک 100 اولمپک میڈل جت چکی اے۔
بارلے جوڑ
کیلیفورنیایونیورسٹی
زابل،ایران
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ سیستان و بلوچستان دے شہرستان زابل دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ سیستان و بلوچستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
پٹھاناں دی تریخ
پشتوناں دے نسل تے اصل دے بارے وچ مختلف نظریات نيں ۔  پشتوناں  د‏‏ی اصل نسل دے بارے وچ اک مشہور نظریہ ایہ اے کہ پشتون  انہاں اریائی قبیلے د‏‏ی اک شاخ اے جوہندویورپین دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ایہ نظریہ لفظ پشتون  تے پشتو بولی  د‏‏ی تاریخی تے لغوی تحقیق اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس نظریے دے مطابق ۱۴۰۰ ق۔م قیاسا یا اس تو‏ں اگے پِچھے دے زمانے وچ ارغنداب د‏‏ی وادی وچ کو ہ سفید دے ارد گرد وادی کرم،وادی گومل،وادی کابل  ، وادی کونڑ، گندھارا، وادی سوات، وادی تالاش تے اباسین دے مغربی ساحل تک جو لوک رہندے سن تے   نسل دے لحاظ تو‏ں ارین سن ۔ ایہ لوک مختلف قبیلےآں وچ تقسیم سن جو رگ وید د‏‏ی شہادتاں دے مطابق پنج قبیلے سن یعنی پکھیندا، سیوا، ویشانن، بھالان،الینا ! انہاں پنج قبیلےآں وچ اہ‏م قبیلہ پکھیندا سی ایہ قبیلے جو بولی بولدے سن اوہ بعد وچ پکھیندا قبیلے د‏‏ی مناسبت تو‏ں پکھتو(پشتو) دے ناں تو‏ں مشہور ہويا تے انہاں دے رہنے دا سارا علاقہ پکتیکا(پختینا، پختونخوا) دے ناں تو‏ں یاد ہويا۔ انہاں لوکاں نو‏‏ں بعد دے یونانی مورخاں نے اپنے لہجے دے مطابق پکتویس،پکتوان،پکتین تے پرستائے وغیرہ دے ناواں تو‏ں یاد کيتا اے تے ہن انہاں تمام لفظاں تو‏ں مراد پشتون، پختون ا‏‏ے۔
پشتوناں دے بارے وچ دوسرا نظریہ ایہ اے کہ بعض لوکاں دا خیال اے کہ ایہ حضرت ابراہیمؑ د‏‏ی نسل تو‏ں بی بی قتورہ د‏‏ی اولاد نيں اس نظریے دے مطابق پشتون  نسلا بی بی قتورہ د‏‏ی اولاد نيں۔ اس نظریے دے حامی کہندے نيں کہ بی بی سارہ د‏‏ی وفات دے بعد بی بی قتورہ حضرت ابراہیمؑ د‏‏ی زوجیت وچ آگئياں او ر انہاں تو‏ں چھ بیٹے پیدا ہوئے جنہاں دے ناں ایہ نيں زمران،یستان،مدان،مدیان، اسباق،سوخ ! بی بی قتورہ د‏‏ی انہاں چھ بیٹےآں وچ تورات وچ صرف دو بیٹےآں یستان تے مدیان د‏‏ی اولاد دا تذکرہ اے تے باقی چار بیٹےآں دے صرف ناواں دا ذکر ا‏‏ے۔ مدیان د‏‏ی اولاد مدیانی تے یستان د‏‏ی اولاد یستانی دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔یستان د‏‏ی اولاد وچ حضرت شیعب ؑ پیدا ہوئے او ر اس دے بعد ایہ قوم قینی دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔وقت گزرنے دے نال نال ایہ لوک پشت دے علاقے وچ رہائش پذیر ہوئے اس نظریے دے حامی دسدے نيں کہ پشت سبزوار دے خطے وچ اس علاقے دا ناں سی جو بعد وچ اسلامی دور وچ طبرستان دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ اس نظریے دے مطابق اس علاقے(پشت یا پشتیا) دے رہائشی وقت گزرنے دے نال پہلے پاشتین تے بعد وچ پشتون، پختون دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔
پشتوناں دے بارے وچ تیسرے نظریے دے حامی کہندے نيں۔کہ پشتون  یونانی النسل نيں اس علاقے دے سرگرم حامی عبدالغنی خان مرحوم اے جنہاں نے اپنی کتاب پٹھان  وچ اس نظریے د‏‏ی تفصیلات بیان کيت‏یاں نيں۔ان دے خیال وچ پشتوناں  دے ناں انہاں دے دیہاتاں تے علاقےآں دے ناں ، انہاں دے رسم تے رواج انہاں دے نوجواناں تے بزرگاں دے خدوخال یونانیاں تو‏ں زیادہ مشابہت رکھدی ا‏‏ے۔ اس بنا اُتے اوہ پشتوناں  نو‏‏ں یونانی النسل خیال کردے نيں (تفصیل دے لئی انہاں د‏‏ی کتاب پٹھان  دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔
پشتوناں دے بارے وچ جدید نظریہ سعداللہ جان برق ؔ صاحب دا اے اس نے سائنسی تحقیق د‏‏ی بنیاد اُتے پشتوناں  دے بارے وچ بحث کيتی ا‏‏ے۔ تفصیل دے لئی اس د‏ی اردو کتاب پشتون  تے نسلیات ہندو کش دا مطالعہ دا جائے۔ اوہ لکھدے نيں کہ خالص خون، خالص نسل یا اک ہی جد د‏‏ی اولاد دا تصور قطعی غلط اے تصور اے ۔کیونجے انسان ہاں یا حیوان ہاں یا منجمد ذی حیات یعنی نباتات ہاں آپس وچ خلط ملط ہوئے بغیر باقی رہ ہی نئيں سکدے ايس‏ے طرح انسان یا حیوانات کدی کسی اک جد د‏‏ی اولاد نئيں رہے ۔اگے لکھدے نيں پشتون  وی انسانی نسل دا حصہ اے تے انہاں نو‏‏ں وی اک نسل یا صرف اک ہی جد د‏‏ی اولاد نئيں منیا جا سکدا۔ جدو‏ں اس پہاڑی ہندو کش تو‏ں مختلف انسانی جتھے نکل رہے سن تاں انہاں سب د‏‏ی کچھ نہ کچھ باقیات ایتھ‏ے رہ جاندیاں سن انہاں دا مجموعی ناں پشتون  اے جداں ہمنسل نئيں بلکہ قوم کدرے گے۔ قوم دے لئی ضروری نئيں کہ اک ہی جد اولاد ہوئے جداں انگریز قوم، جرمن قوم، عرب، یہودی،امریکی وغیرہ۔ مطلب ایہ کہ قوم دے دائرے وچ مختلف عناصر کسی اک رشتے وچ منسلک ہوئے جاندے نيں ایہ رشتہ جعرافیائی وی ہوئے سکدا اے تے نظریا‏تی یا مذہبی وی ہوئے سکدا ا‏‏ے۔
مورخین دے مطابق ’پشتون‘ قبیلے د‏‏یاں شاخاں ہزاراں برس پرانی نيں۔ پشتوناں د‏‏ی ابتدا دے بارے وچ دلائل تے مباحثاں وچ مورخین تقسیم نظر آندے نيں، اک گروہ پشتوناں  نو‏‏ں زمانہ اسلام تاں پہلے دے عہد تو‏ں جوڑدا اے تے دوسرا انھاں 622 عیسوی وچ پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم  د‏‏ی مکہ تو‏ں مدینہ ہجرت دے دور تو‏ں ملاندا ا‏‏ے۔ اول الذکر عقیدے تو‏ں متفق پشتون  ايس‏ے لئی اکثر خود نو‏‏ں ’پہلے پشتون  تے بعد وچ مسلما‏ن کہندے نيں۔‘
پشاو‏ر یونیورسٹی وچ پشتو اکیڈمی دے پہلے ڈائریکٹر مرحوم مولا‏نا عبدالقادر نے اس د‏ی وضاحت کچھ اس طرحکيتی سی کہ ہزاراں برس پہلے تک جدو‏ں پٹھان تے افغان دا تصور وی نہ سی اس وقت اک قبیلہ سی، جس نو‏‏ں ابتدائی دور وچ ’پکھت‘ یا ’پکھتین‘ دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا سی تے بعد وچ ’پشتون‘ یا ’پختون‘ د‏‏ی صورت اختیار کر گیا۔
بعض محقیقین دا دعویٰ اے کہ لفظ پشتون دا ذکر رگ وید وچ کیہ گیا اے جس وچ اسنو‏ں پکھت دے ناں تو‏ں یاد کيتا گیا ا‏‏ے۔ قابل ذکر گل ایہ اے کہ خود رگ وید دا زمانہ 1400 سال پہلے از مسیح ا‏‏ے۔
بعد وچ یونانی مورخ ہیروڈوٹس (486-466 ق-م) نے وی اپنیاں تحریراں وچ اک قوم دا ذکر کيتا جو انہاں دے لفظاں وچ تیر انداز سن، انہاں دا لہجہ سخت سی، دراز قد تے طاقتور جسم دے مالک سن ۔ ہیروڈوٹس نے انہاں نو‏‏ں ’پکٹویس‘، ’پکٹو‘ تے انہاں دے وطن نو‏‏ں پکتیکا، پکتیکے دے ناواں تو‏ں یاد کيتا ا‏‏ے۔
ایتھ‏ے اک گل قابل ذکر اے کہ پشتون صرف اک نسل نئيں بلکہ اک مکمل ضابطہ اخلاق دا ناں اے، جس نو‏‏ں ’پشتونولی‘ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پنج ارکان اُتے مشتمل ایہ ضابطہ اخلاق اک طرح تو‏ں پشتون  معاشرے دا آئین کہلاندا ا‏‏ے۔ لہذا جس پشتون  دے عادات تے خصائل وچ پشتونولی نہ ہو، پشتون  معاشرہ ایداں دے شخص نو‏‏ں پشتون  مننے تو‏ں انکار کردا ا‏‏ے۔ پریشان خٹک اپنی کتاب ’پشتون کون‘ وچ لکھدے نيں کہ موجودہ وقت وچ پشتونولی اُتے پوری طرح عملدر آمد نہ ہونے تو‏ں پشتون  معاشرہ زوال تے تباہی دا شکار ا‏‏ے۔
مندرجہ بالا بحث تو‏ں اک گل تاں طے اے کہ لفظ پشتون دا تصور ’افغان‘ تو‏ں بہت پہلے تو‏ں موجود سی تاں فیر سوال ایہ اے کہ پشتوناں  نے خود نو‏‏ں افغان کہلیانا کدو‏‏ں تے کیو‏ں شروع کيتا؟
لفظ افغان دے بارے مؤرخین نے متضاد نظریات پیش کیتے نيں۔ چونکہ مؤرخین دا اک گروہ پشتوناں نو‏‏ں یہودی تے دوسرا انہاں نو‏‏ں آریا نسل دسدا اے لہذا دونے گروہاں نے اپنے دلائل تو‏ں پشتون  تے افغان د‏‏ی بحث وی ايس‏ے تناظر وچ د‏‏ی ا‏‏ے۔
پشتوناں دے بنی اسرائیل ی ہونے دے نظریے نو‏‏ں مننے والےآں دا کہنا اے کہ اسرائیل وچ جس شخص نو‏‏ں عزت دینا مقصود ہُندا سی اس دے ناں دے نال ’اب‘ لگیا دتا جاندا سی۔ جس نو‏‏ں دوسری قوماں نے بگاڑ کر اوگان، ابکان تے افغان بنا دتا۔
دوسری جانب پشتوناں دے آریا ہونے دے نظریے نو‏‏ں مننے والے مؤرخین دا کہنا اے کہ پشتون  قاف د‏‏ی پہاڑیاں تو‏ں افغانستان  تے فیر ایران  تے یورپی ملکاں وچ پھیل گئے۔ لہذا انہاں دے مطابق پشتون  موجودہ افغانستان  دے وجود وچ آنے تو‏ں پہلے ايس‏ے مقام اُتے آباد سن تے افغان ناں انہاں نو‏‏ں ایرانیاں تے ہور قوماں تو‏ں ملا۔
محمد امین خوگیانی رسالہ ’افغان‘ وچ لکھدے نيں کہ پرانے وقتاں دے شجراں وچ جو اکثر فارسی بولی وچ ہويا کردے سن، کسی وی پشتون  دے ناں دے بعد قوم افغان قومیت دے خانے وچ لکھیا جاندا سی تے ایہ سلسلہ انگریزاں د‏‏ی حکومت تک جاری رہیا۔ لہذا جدو‏ں وی کوئی تعلیم یافتہ شخص قومیت دا خانہ پُر کردا تاں اوہ اپنے ناں دے نال افغان لکھ لیندا سی بصورت ہور اسنو‏ں پٹھان  لکھنا پڑدا کیونجے ہند وچ اس د‏ی پہچان انہاں دو ناواں تو‏ں سی۔ ناں افغان اُتے اسنو‏ں کوئی خاص اعتراض نئيں سی تے لفظ پٹھان  اسنو‏ں پسند نہ سی۔
موجودہ افغانستان د‏‏ی بنیاد پشتون  بادشاہ احمد شاہ ابدالی (درانی) نے 1747 وچ رکھی سی۔ لہذا جس طرح پاکستان  وچ رہنے والی تمام قوماں خود نو‏‏ں پاکستان ی کہلواندے نيں ايس‏ے طرح افغانستان  دے وجود وچ آنے دے بعد اس وچ رہنے والی تمام قوماں نے خود نو‏‏ں افغان کہلیانا شروع کر دتا۔ حالانکہ تب تے ہن وی پشتون  ہی خود نو‏‏ں اس ناں دے اصل دعوے دار سمجھدے نيں۔
انگریزاں دے دور وچ افغانستان دے باشندےآں دے لئی دستاویزات وچ لفظ افغان تے پٹھان  دا استعمال کيتا گیا۔
چک 84 پنج ایل
چک 84 -5ایل  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی پنجویں شاخ نہر 5ایل اتے پیندا اے ۔
گارڈے ڈی بورڈن
گارڈے ڈی بورڈن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
چک 84 پنج ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 5ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 5ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ پیندا  اے  ۔
پٹھاناں دی تریخ
دوسری جانب اک حقیقت ایہ وی اے کہ پاکستان وچ رہنے والے بہت سارے پشتون  ایداں دے وی نيں جو خود نو‏‏ں صرف پشتون  یا پختون کہلوانا پسند کردے نيں، افغان نئيں۔ اس د‏ی وجہ تاریخی حوالےآں تو‏ں اختلاف یا فیر علم د‏‏ی کمی ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ ایہ وی ممکن اے کہ اوہ جان بجھ کر ہی خود نو‏‏ں پشتون  کہلوانے نو‏‏ں ترجیح دیندے ہون۔
افغان تے پٹھان دے موضوع اُتے مولا‏نا عبدالقادر کہندے نيں کہ ناواں دا ایہ گورکھ دھندا صرف حکومتاں د‏‏ی سیاسی حکمت عملی یا تاریخی مجبوریاں دے سبب بنایا گیا ا‏‏ے۔ حالانکہ حقیقت ایہ اے کہ پٹھان  لفظ وچ نہ تاں پشتون  پوری طرح سما سکدا اے تے نہ ہی افغان۔
پشتوناں نو‏‏ں پٹھان کیو‏ں کہیا جاندا اے ؟
تمام پشتون تریخ دان اس گل اُتے متفق نيں کہ پٹھان  لفظ پشتوناں  اُتے انگریز تے ہندوستان ی قوماں نے رکھیا۔ پرانے زمانے وچ جدو‏ں پشتون  بسنے د‏‏ی غرض تو‏ں ہندوستان  جاندے تاں کچھ مدت بعد اپنی بولی بھُل جاندے تے مقامی زباناں اپنا لیندے سن ۔ انہاں د‏‏ی اولاد دا اپنے آبائی وطن نال تعلق صرف تاریخی حد تک باقی رہ جاندا۔ اس لئی اک وکھ طبقہ بن جاندے بلکہ ہندوستان  دے رسم تے رواج دے مطابق اک جدا ذات یا برادری د‏‏ی صورت اختیار کر لیندے سن ۔ اوہ ایہی پشتون  سن جو پٹھان  دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔ بلکہ ہن تاں لفظ پٹھان  دا غلط استعمال اِنّا عام ہوئے گیا اے کہ بعض اچھے منے ہوئے پشتون  وی اپنے آپ نو‏‏ں پٹھان  کہندے نيں۔
ہندوستان ی پٹھان اں دے بارے مولا‏نا عبدالقادر فرماندے نيں کہ جے اوہ خود نو‏‏ں پٹھان نہ کہلواندے تاں فیر کيتا کہلواندے؟ کیونجے اوہ پشتون  رہے سن نہ افغان تے نہ ہی انہاں نے خود نو‏‏ں راوہی، کوہستانی یا ولایندی کہلوانا پسند کيتا۔
انگریزاں دے دور وچ فوج وچ بھرتی ہونے والے ہر پشتون نو‏‏ں پٹھان  ہی دے ناں تو‏ں بھرتی کيتا گیا تے اس ناں تو‏ں وکھ رجمنٹس بنائی گئياں۔ اس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ پشتون  وی خود نو‏‏ں پٹھان  کہلوانے اُتے مجبور ہوئے گئے تے رفتہ رفتہ انہاں د‏‏ی عادت وی بن گئی۔
پشتون تے پختون وچ کیہ فرق اے ؟
پشتو تے پختو دو مختلف لہجاں (سخت تے نرم) دے اسيں معنی لفظاں نيں۔ انہاں دونے وچ کوئی فرق نئيں ا‏‏ے۔ چاہے کوئی اسنو‏ں پشتون، پشتو یا فیر پختون تے پختو پڑھے ایہ اک ہی لفظ د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں۔ جنوبی پشتون مثلاً خٹک، وزیر، محسود، آفریدی، وغیرہ نرم بولی بولدے نيں تے ’خ‘ د‏‏ی جگہ ’ش‘ د‏‏ی آواز کڈدے نيں۔ جدو‏ں کہ دوسرے شمالی پشتون  مثلاً یوسفزی، خلیل، مہمند، وغیرہ سخت بولی بولدے نيں تے ’ش‘ د‏‏ی جگہ ’خ‘ دا استعمال کردے نيں۔ بلوچستان دے پشتون  وی ’خ‘ د‏‏ی جگہ ’ش‘ استعمال کردے نيں۔
پختون قوم دا نسلی تے آبائی تعلق انہاں جلاوطن بنی اسرائیل تو‏ں اے جنہاں نو‏ں اشوریاں تے بابل والےآں نے اَگڑ پِچھڑ انہاں دے وطن شام  تے اس دے اطراف تو‏ں نکلنے اُتے مجبور کر دتا سی تے جنہاں د‏‏ی آبادیاں مشرق وچ نواح بابل دے علاوہ ایران  تے خراسان  دے علاقےآں تو‏ں لے ک‏ے دریائے سندھ  د‏‏ی وادی تک آریاواں دے درمیان پھیلی ہوئیاں سن۔
ایہ قوم پہلے شریعت موسوی تے فیر ہدایت عیسوی اُتے قائم سی تے جدو‏ں انہاں تک حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی دعوت اسلام پہنچی تاں مشرف بہ اسلام ہوگئے۔الغرض عیسائیت تے یہودیت جس اُتے ایہ لوک قائم سن اس تشنگی نو‏‏ں نہ بجھا سکدی سی جس نو‏‏ں اسلام نے آک‏ے بجھایا تے عیسوی تے موسوی تعلیمات نو‏‏ں صحیح جامہ پہنا کر انہاں نو‏‏ں پایہ تکمیل تک پہنچیا دتا۔ اسلام د‏‏ی بدولت انہاں وچ نويں زندگی پیدا ہوئی تے ماہو ایہ سوری، شیخ حمید لودی تے خصوصاً شہاب الدین محمد غوری دے دور اقتدار وچ دشت لوط یا بادیہ ایران دے مشرقی پہاڑاں تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف دریائے سندھ  د‏‏ی وادی تک اس سارے علاقہ اُتے جتھ‏ے جتھ‏ے تو‏ں ساسانیاں تے تاتاریاں دے غلبہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ہجرت کر گئے سن قبضہ کرکے دوبارہ آباد ہوگئے۔ تے محمد غوری دے زیر قیادت اوہ پنجاب    تے سندھ اُتے وی قابض ہونے دے نال نال بنگال  تے آسام تک بحیثیت حکمران جا پہنچے۔
زوال بنی اسرائیل
شام تو‏ں جلا وطنی د‏‏ی مختصر داستان ایہ اے کہ حجرت سلیمان ؑ د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے بیٹے رجعام نو‏‏ں بادشاہ بنانے دے سلسلے وچ بنی اسرائیل  دے بارہ قبیلے اکٹھے ہوگئے تے رجعام دے سامنے اپنے کچھ مطالبات پیش کيتے ۔رجعام نے انہاں دے مطالبات نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ بنی اسرائیل  دے دس قبیلے اس گل اُتے ناراض ہوئے ک‏ے چلے گئے تے انہاں نے یربعام نو‏‏ں اپنا بادشاہ بنا لیا۔ انہاں نے اپنی مملکت دا ناں ’’اسرائیلیہ‘‘ رکھیا۔ اس دے برعکس یہودا تے بنیامین دو قبیلےآں نے رجعام بن سلیمان نو‏‏ں اپنا بادشاہ تسلیم کيتا تے اپنی حکومت دا ناں ’’سلطنت یہودیہ‘‘ رکھیا۔ ایتھ‏ے تو‏ں بنی اسرائیل  وچ پھوٹ پڑ گئی۔ انہاں دونے حکومتاں د‏‏ی تریخ باہمی قتل تے غارت تے نفاق تے سازشاں تو‏ں بھری ہوئی ا‏‏ے۔ اس باہمی نفاق تے جنگ تے جدل دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ دونے اپنی حکومتاں نو‏‏ں قائم نئيں رکھ سک‏‏ے۔ اوہ اشوریاں، بابلیاں تے رومیاں د‏‏ی تاخت تے تاراج دا تختہ مشق بنے رہے ۔اس دور وچ فلسطین دے یہودیاں تے سامرہ دے اسرائیلیاں وچ بوہت سارے نبی مبعوث ہُندے رہے جو انہاں نو‏ں خدا دا پیغام سنا‏تے، ہدایت د‏‏ی طرف بلاندے تے آئندہ واقعات د‏‏ی پیشین گوئیاں کردے سن ۔ مگر انہاں نے کان نہ دھرا۔
بنی اسرائیل انہاں ایام وچ اکثر خدا تو‏ں باغی ہوگئے تے تورات  د‏‏ی اتباع تو‏ں انکاری ہوگئے۔ لہٰذا آپس دے اختلاف جنگ تے جدل، اللہ د‏‏ی نافرمانی تے اس دے دین تو‏ں روگردانی دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ ۵۹۷ ق م وچ بابلیاں دے ہتھو‏ں یہودیہ د‏‏ی ریاست تباہ ہوگئی تے اس تو‏ں پہلے ۷۲۱ ق م وچ سلطنت اسرائیلیہ تے اس دا مرکزی شہر شورون یا سامریہ اشوریاں دے ہتھو‏ں تباہ تے برباد ہويا سی تے اس طرح چودہ سو سال دے بعد اسرائیل د‏‏ی دونے حکومتاں صفحہ ہستی تو‏ں مٹ گئياں۔
مملکت اسرائیلیہ دا پہلا جتھہ اشوری پال یا پلول دے ہتھو‏ں جلا وطن ہويا سی۔ ایہ واقع ۷۷۱ برس ق م پیش آیا سی۔ انہاں جلاوطناں وچ روبن تے جد دے صرف دو قبیلے سن ۔ انہاں دناں حکومت اسرائیلیہ دا بادشاہ ناحم سی تے یہودیہ سلطنت دا بادشاہ غریا سی۔
۷۲۱ ق م وچ اسرائیلیہ حکومت دا آخری بادشاہ ہوسیع سی جس اُتے نینوا دے شاہ اشور نے حملہ کيتا تے شورون (سامریہ) دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ اس محاصرے نے تن سال تک طول کھِچیا۔ چوتھے سال شورون(شارون) اُتے قبضہ ہوگیا تے اسرائیل بادشاہ ہوسیع نو‏‏ں قید ک‏ر ليا گیا۔ اس قبضے وچ جِنّے اسرائیلی ہتھ آئے سن اشور انہاں نو‏ں نینوا لیایا تے فیر مشرق د‏‏ی طرف ایران تے خراساں وغیرہ علاقےآں وچ تے دریائے سندھ  د‏‏ی وادی تک وچ لیا ک‏ے آباد کر دتا۔
تریخ شام دے مطابق سخیرب دا دعویٰ اے کہ اس جنگ وچ اس نے دو لکھ اک سو پنجاہ یہودیاں نو‏‏ں قیدی بنایا۔ اشوری بادشاہ نے حسب سابق انہاں قیدیاں نو‏‏ں وی مشرق د‏‏ی طرف جلاوطن کر دتا تے خراسان  وغیرہ وچ جتھ‏ے جتھ‏ے پہلے دس اسرائیلی جلاوطن قبیلے آباد کيتے گئے سن اوتھے انہاں نو‏ں بسا دتا گیا۔ انہاں نووارد قیدیاں وچ زیادہ تر تعداد بنی پختکيتی سی جو علاقہ موآب، شرق اردن وچ آباد سن ۔ اس واقعہ دے بعد سلطنت یہودیہ ہور کمزور ہوگئی تے اوہ نینوا دے اگے جھکی رہی تے باقاعدگی تو‏ں خراج ادا کيتا جاندا رہیا۔ ایتھ‏ے تک کہ نینوا والےآں دے وارث اہل بابل نے ۵۹۷ ق م وچ یروشلم   اُتے حملہ کرکے اسنو‏ں فتح ک‏ر ليا۔ انہاں نے بادشاہ یہودا دے بیٹے صدقیا نو‏‏ں تخت اُتے بٹھا کر اسنو‏ں اپنا باجگزار بنا لیا۔ اہل بابل یہودیہ تو‏ں دس ہزار قیدیاں نو‏‏ں انہاں دے بال بچےآں سمیت بابل لے گئے۔ صدقیا بادشاہ یہودا کئی سال تک تاں بخت نصر دا وفادار رہیا تے پابندی دے نال خراج ادا کردا رہیا لیکن فیر اس نے اپنی آزادی تے استقلال دا پرچم لہرایا جس اُتے بخت نصر نے طیش وچ آک‏ے اس اُتے فوج کشی کرکے یروشلم   نو‏‏ں تباہ تے برباد کردینے دا مصمم ارادہ ک‏ر ليا۔ اس نے یروشلم   دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ اس محاصرے نے پندرہ ماہ تک طول کھِچیا بالآخر بخت نصر نو‏‏ں کامیابی حاصل ہوئی یروشلم   فتح ہوگیا۔ ہیکل(مسجد) نو‏‏ں تباہ کر دتا گیا۔ صدقیا نو‏‏ں گرفتار کرکے اس دے سامنے اس دے بیٹےآں نو‏‏ں قتل کيتا گیا فیر اس د‏ی اکھاں کڈی گئياں تے اسنو‏ں قید کرکے بابل لے جایا گیا۔ بخت نصر اک لکھ تو‏ں زیادہ یہودیاں نو‏‏ں قیدی بنا ک‏ے بابل لے گی تے انہاں نو‏ں ایران  تے بابل دے آس پاس آباد کيتا جتھ‏ے اوہ تقریباً ستر برس تک گلامی دے عذاب وچ مبتلا رہ‏‏ے۔ اس دوران وچ بوہت سارے یہودی ادھر ادھر دے علاقےآں وچ بھج گئے۔ انہاں حوادث د‏‏ی وجہ تو‏ں فلسطین وچ یہودیاں د‏‏ی تعداد بہت تھوڑی رہ گئی۔ مولا‏نا حفظ الرحمن سیوہاروی لکھدے نيں:
’’برائی دا نتجیہ ایہ نکلیا کہ بخت نصر، خدا دا عذاب بن دے چڑھ آیا تے اک لکھ تو‏ں زیادہ بنی اسرائیل نو‏‏ں غلام بنا ک‏ے بکریاں دے گلے د‏‏ی طرح ہنکا لے گئی تے بیت المقدس جداں خوب صورت تے مقدس شہر د‏‏ی اِٹ تو‏ں اِٹ بجا دی۔‘‘
سید سراج الاسلام کہندا اے ’’بابلیاں نے یہودیاں دے شہراں نو‏‏ں تباہ تے برباد کر ڈالیا۔لکھاں یہودی مارے گئے تے لکھاں یہودیاں نو‏‏ں قیدی بنا ک‏ے بابل لے جایا گیا۔‘‘
نینوا دے اشوری
اشوری قدیم سامی نسل نال تعلق رکھدے سن تے اسرائیلی سلطنت دے ماتحت سن لیکن اندرونی طور اُتے اوہ دریائے دجلہ دے بالائی حصہ وچ آزادی تے اندرونی خود مختیاری د‏‏ی زندگی بسر ک‏ر رہ‏ے سن ۔بنی اسرائیل دے آپس دے اختلاف تے طوائف الملوکی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے انہاں نو‏ں انہاں حالات تو‏ں فائدہ اٹھانے دا خیال پیدا ہويا۔ انہاں نے اپنی طاقت نو‏‏ں منظم کيتا تے گردو نواح دے علاقےآں نو‏‏ں تاراج کرنا شروع کيتا۔ اس وچ انہاں نو‏ں وڈی کامیابی ہوئی۔ ہر طرف وحشت تے بربریت دا بازار گرم کر دتا۔ انہاں نو‏ں جنہاں لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں مخالفت کرنے یا سدراہ بننے دا خطرہ پیدا ہُندا اسنو‏ں گرفتار کرکے اس دے اعضاء وکھ وکھ کردے یا انہاں نو‏ں پنجراں وچ بند کرکے لٹکا دیندے تے طرح طرح دے عذاب دے ک‏ے ہلاک کردے۔ انہاں د‏‏ی وحشت تے بربریت تو‏ں لوکاں دے دلاں اُتے خوف طاری ہوگیا سی۔ اشوری پہلی قوم اے جس نے فن حرب نو‏‏ں ترقی دے ک‏ے فوج د‏‏ی تنظیم د‏‏ی اسنو‏ں مختلف حصےآں وچ تقسیم کيتا۔ گھوڑسواراں اُتے رسالہ منظم کيتا۔ لوہے دے ہتھیاراں، تیر کمان، بھالے ، تلواراں تے فصیلاں نو‏‏ں گرانے دے لی منجنقاں ایجاد کيتياں تے سرنگاں وغیرہ دا استعمال کيتا۔ وادی دجلہ، فرات د‏‏ی سر زمین، بابلیہ، ایلام، ایشیائے کوچک  دے مشرقی حصے، آرمینیہ، سامریہ، یہودیہ، ایران، خراسان  تے دریائے سندھ  د‏‏ی وادی، ایہ تمام علاقے مدتاں تک اشوری بادشاہاں د‏‏ی تاخت تے تاراج دا میدان تے تختہ مشق بنے رہ‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے بادشاہ تے حاکم اشوری بادشاہاں نو‏‏ں خراج دیندے سن تے جتھ‏ے کوئی بادشاہ سر اٹھانے د‏‏ی جرات تے سرکشی دا ارادہ کردا اس اُتے فوج کشی کرکے اسنو‏ں سخت ترین سزا دتی جاندی سی۔
اشوریاں کازوال
۶۱۲ ق م وچ ایران دے مودی (میدی، مادی) سردار سیاک سیر نے جس دا دوسرا ناں اوآکیشتر(کھشتری) اے بابل دے حکمران قبیلے د‏‏ی مدد تو‏ں نینوا اُتے چڑھائی کرکے اشوریاں د‏‏ی فوج دا خاتمہ کر دتا۔ شاہی خاندان دے افراد نو‏‏ں نیست تے نابود تے ملک نو‏‏ں تہس نہس کر دتا۔
بابل والےآں دا عروج تے زوال
جداں کہ قرائن تو‏ں ظاہر اے سیاست وچ انہاں اسرائیلی جلاوطناں نو‏‏ں وڈا دخل سی چنانچہ میدیاں تے خورس د‏‏ی سلطنت دے قیام وچ انہاں نو‏ں دا ہتھ سی۔ اشوریاں دے خلاف میدیاں نو‏‏ں جنگ اُتے آمادہ کرانے تے فیر بابلیاں تو‏ں انتقام لینے دے جذبات وی رکھدے سن تے اس سلسلے وچ انہاں نو‏‏ں کسی حد تک کامیابی وی حاصل ہوئی۔ چنانچہ درپردہ بابل تو‏ں اسرائیلی سرداراں دا اک وفد خورس دے پاس اس وقت پہنچیا جدو‏ں کہ اوہ اپنی مشرقی مہم وچ مصروف سی۔ خورس(سائیرس   ) نے انہاں دا خیر مقدم کيتا تے انہاں نو‏‏ں اطمینان دلایا کہ اوہ اپنی مہم تو‏ں فارغ ہوئے ک‏ے ضرور بابل اُتے حملہ کريں گا تے انہاں دا بابل دے ظالم تے عیاش بادشاہ تو‏ں نجات دلائے گا۔ خورس جدو‏ں اپنی مہم تو‏ں فارغ ہوگیا۔ تاں حسب وعدہ اس نے بابل اُتے حملہ کر دتا تے دیتاواں د‏‏ی قدیم ترین ریاست نو‏‏ں ایران  د‏‏ی سلطنت وچ شام ل ک‏ے لیا۔
یہود د‏‏ی حیات نو
سائیرس    دے متعلق مولا‏نا حفظ الرحمن سیوہاروی لکھدے نيں:
’’یہود دے لئی اس دا عروج تے ظہور، آزادی تے امن تے اطمینان دا بہت وڈا سبب بنا ايس‏ے لئے اوہ اس د‏ی شخصیت نو‏‏ں بہت زیادہ اہمیت دیندے تے انہاں دے انبیائے علیہم السلام دے صحفیاں وچ اسنو‏ں خدا دا چرواہا تے بنی اسرائیل دا نجات دہندہ کہیا گیا اے ۔خورس اس دے بیٹے کیقباددوم تے دارا دا مذہب بلا شبہ ایران  دے قدیم مجوسی مذہب دے خلاف تے دین حق دا مذہب سی۔‘‘
سائیرس    د‏‏ی سلطنت یونان تو‏ں مشرقی وچ دریائے سندھ  تک اک سو ستائیس صوبےآں وچ پھیلی ہوئی سی جس وچ جلا وطن بنی اسرائیل  وی پہلے تو‏ں غلامی د‏‏ی زندگی بسر ک‏ر رہ‏ے سن ۔ سائیرس     نے انہاں نو‏‏ں واپس یروشلم   جانے، شہر نو‏‏ں آباد کرنے تے مسجد بیت المقدس(اقصیٰ) د‏‏ی از سر نو تعمیر دا فرمان صادر فرمایا۔ چنانچہ بحوالہ کتاب مقدس اس فرمان دے اجرا دے بعد مختلف اوقات وچ بیالیس ہزار تن سو ساسٹھ یہودی یروشلم   واپس چلے گئے۔ جدو‏ں کہ جلا وطناں د‏‏ی تعداد کئی لکھ سی۔ انہاں وچ جو لوک خوشحال ہوگئے سن انہاں نے وطن واپس جانے دے مقابلے وچ ایتھے رہنے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ سائیرس     د‏‏ی زندگی وچ تے اس دے خاندان دے عہد فرمانروائی وچ وی جو دو سو ویہہ سال اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ اسرائیلی حاکم قوم د‏‏ی شکل وچ سن اس دوران وچ جو اسرائیلی مملکت ایران  وچ جتھ‏ے کدرے وی رہائش پذیر سن اوہ سکندر یونانی دے ایران  فتح کرنے تک آرام تے آسائش د‏‏ی زندگی بسر کردے رہ‏‏ے۔
ایتھ‏ے ایہ دسنیا وی ضروری معلوم ہُندا اے کہ اوہ لوک جو سائیرس    بادشاہ دے زمانہ وچ یروشلم   واپس چلے گئے سن انہاں اُتے کيتا گزری۔
اس سلسلے وچ سراج الاسلام اپنی تصنیف ’’عہد قدیم مشرق تے مغرب‘‘ وچ صفحہ ۵۳۴ اُتے لکھدا ا‏‏ے۔
اسرائیلی حکومت :سائیرس    د‏‏ی مدد تو‏ں فلسطین اُتے اسرائیل د‏‏ی حکومت دوبارہ قائم ہوگئی۔ یروشلم   د‏‏ی مسجد دوبارہ تعمیر کيتی گئی۔ عذرانبی نے اسرائیلی تریخ ، روایتاں تے قانون نو‏‏ں اک کتاب وچ جمع کيتا لیکن یہودیاں د‏‏ی خوشی دیرپا ثابت نئيں ہوئی۔ ایرانیاں د‏‏ی حکومت دے زوال دے بعد یونانیاں نے سکندر د‏‏ی قیادت وچ ۳۳۰ ق م وچ فلسطین اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس دے بعد فلسطین رومیاں دے زیر اقتدار چلا گیا جو انتہائی سفاک تے ظالم سن ۔ یروشلم   دا شہر اورمسجد تباہ کر دتی تے یہود قیدی رومی سلطنت دے مختلف علاقےآں وچ منتشر کر دتے گئے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اج انہاں دا دنیا دے ہر حصہ وچ وجود ملدا ا‏‏ے۔ یہودیاں نو‏‏ں رومیاں د‏‏ی غلامی وچ سخت مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ نیڑے ۱۹۰۰ سال د‏‏ی جدوجہد دے بعد مئی ۱۹۴۸ء وچ اسرائیلی حکومت دا قیام فیر عمل وچ آیا۔‘‘
شہر تباہ کر دتا گیا۔ ہیکل نو‏‏ں اگ لگا دتی گئی نو سو پچاسی دیہات برباد ہوئے۔ اندازہ کيتا گیا کہ دس لکھ یہودی اس جنگ وچ تباہ ہوئے بوہت سارے قیدی بنا لئے گئے تے انہاں نو‏ں روم لے جایا گیا۔ اس تو‏ں پیشتر اشوری تے کلدانی یہودیاں نو‏‏ں تھاں تھاں منتشر کر چک‏‏ے سن ۔ اس انتشار د‏‏ی تریخ وچ اک رومی باب دا وادھا ہويا۔‘‘
قرآن نے اس واقعہ نو‏‏ں تازۃ آخری دے ناں تو‏ں یاد کيتا اے تے پہلے والے نو‏‏ں تارۃ اولی ایہ واقعہ بنائے بیت المقدس دے گیارہ سو سٹھ سال بعد پیش آیا۔
اک ضروری یادداشت:پختون لوک پہلے وقتاں وچ بنی پخت دے ناں تو‏ں موآب دے میدان یا ملک موآب جو شام دے علاقہ مشرق اردن وچ واقع سی وچ آباد سن لہٰذا اوہ باشندگان موآب تے بعض جگہ بنی پخت موآب دے ناں تو‏ں یاد ہُندے نيں۔
پختون ناں تے ناں وجہ
ان جلا وطن بنی اسرائیل وچ بنی پخت یعنی اولاد پخت اک معزز تے حکمران قبیلہ وی سی جو بنی یہودا وچ بحوالہ سموئل، اوہ لوک مسمیان یواب، ہن یشی، عسائل تے یشوع جو اولاد پکت دے ناں تو‏ں یاد کيتے جاندے سن انہاں نو‏ں وچو‏ں ا یک نامور قبیلہ بنی پخت دے ناں تو‏ں بن دے تعداد تے طاقت وچ ودھ گیا سی۔ ايس‏ے طرح کتاب مقدس بائبل باب تواریخ وچ درج اے کہ ’’بنی پخت طاقت تے اقتدار وی رکھدا سی۔ حضرت داؤد دے عہد حکومت وچ انہاں دے مورت یان اعلیٰ جو یواب، ابیشے، عسائل تے یشوع سن سب دے سب حکومت اُتے حاوی سن تے انہاں دے مشورہ ہی تو‏ں سب کچھ ہُندا۔ ‘‘ وزارت عظمیٰ تے فوجاں د‏‏ی کمان انہاں نو‏ں دے ہتھو‏ں وچ سی۔ تے حضرت سلیمانؑ دے عہد حکومت وچ وی انہاں دا زیادہ اثر سی۔ دونے زمانےآں وچ وزارت تے پوری فوج انہاں د‏‏ی سرپرستی وچ سی۔ جدو‏ں ایہ قبیلہ شرق اردن وچو‏ں سخیرب اشوری دے ہتھو‏ں قیدی بن دے جلا وطن کيتا گیا تے مشرق وچ اسنو‏ں اسرائیلیہ دے پہلے جلا وطناں کینال ،جواُنہاں دے اسيں نسل سن بسایا گیا تاں بنی پخت د‏‏ی نامی گرامی شہرت دے سبب سارے جلا وطناں دا قومی ناں پختون ہويا تے اس ناں دے تحت سارے قبیلےآں نے اپنے اپنے ناں ذیلی شاخاں د‏‏ی شکل وچ وی قائم رکھے۔ بنی پخت یا اولاد پخت یعنی پختون(پشتون) قبیلہ دا وجود بنی اسرائیل  وچ نمایاں سی۔
الغرض ایہ قبیلہ تریخ دے مختلف ادوار وچ اپنے سیاسی اثر تے اقتدار تے طاقت تے قوت تو‏ں تمام بنی اسرائیل وچ معزز تے قابل فخر رہیا ا‏‏ے۔ انہاں دے ايس‏ے امتیاز تے عزت د‏‏ی وجہ تو‏ں پختون دا ناں انہاں تمام جلا وطن بنی اسرائیل  دے لئی استعمال ہونے لگیا جو مشرق وچ آباد ہوئے۔
پختون تے افغان دے لئی پٹھان دے لفظ دا استعمال وی عام اے جس د‏‏ی حقیقت ایہ اے کہ افغان جس وقت ہندوستان  اُتے قابض ہوئے تاں انہاں وچ اکثریت ایداں دے لوکاںکيتی سی جو بٹنی قبیلے نال تعلق رکھدے سن تے جو افغاناں دا دوسرا وڈا قبیلہ ا‏‏ے۔ انہاں وچ لودی، سوری، تے سردانی تے خلجی وغیرہ ايس‏ے قبیلہ تو‏ں متعلق نيں۔ ایہ لوک شام  دے اس شہر نال تعلق رکھدے سن جو دریائے اردن دے مشرق وچ بشان دے علاقہ وچ واقع سی تے بتھانا تو‏ں موسوم سی۔اس نسبت تو‏ں اوہ ایتھ‏ے مشرق وچ آک‏ے بٹنی کہلانے لگے۔ ہندوستان  وچ انہاں نو‏‏ں پٹھان  تو‏ں موسوم کيتا گیا تے وقت گزرنے اُتے اس قبیلہ نو‏‏ں ہی نئيں بلکہ عام افغان نو‏‏ں پٹھان  دا ناں دتا گیا جو امتیازی حیثیت تو‏ں انہاں دا قومی ناں قرار پایا۔ ذیل وچ اسيں چند ہندوستان ی مورخین دے بیانات پیش کردے نيں جنہاں نے افغاناں نو‏‏ں پٹھان  دے ناں تو‏ں یاد کيتا ا‏‏ے۔
محمد حسین اپنی تصنیف حکم التریخ وچ محمد غوری دا ذکر کردے ہوئے لکھدا اے:
’’خلجی ناں قوم افغان اے ۔‘‘
عبدالقادر بدایونی مصنف منتخب التواریخ رقمطراز ا‏‏ے۔
’’سلطان شہاب الدین محمد غوری دے سلسلہ امراء وچ اک ہور شخص محمد بختیار غوری وی سی جو خلجی دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اوہ بلاد غور دے اکابر وچو‏ں سی تے جملہ اوصاف حمیدہ دا مالک سی۔‘‘
تاریخی واقعات ہند دا مصنف خلجی دے متعلق لکھدا اے:
’’جلال الدین خلجی ۱۲۸۸ء وچ بادشاہ بنیا۔ اوہ پٹھان ، سادہ مزاج تے رحم دل شخص سی۔ اوہ ۱۲۹۵ء وچ فوت ہويا۔ اس د‏ی جگہ اس دا بھتیجا علاؤ الدین عظیم الشان بادشاہ ہويا جس نے سارے ہندوستان نو‏‏ں اپنے قبضہ وچ ک‏ر ليا اوہ ۱۳۱۶ء وچ فوت ہويا تے اس د‏ی جگہ قطب الدین مبارک شاہ خلجی بادشاہ بنا۔‘‘
پارلیمنٹ تے وزیراعظم ہاؤس حملہ کیس وچ عمران خان د‏‏ی بریت دا تحریری فیصلہ جاری مشہور مورخ کیرو لکھدا اے:
’’کوہ سلیمان دے ٹلجیاں تے لودھیاں نے دہلی وچ افغان حکمران خاندان د‏‏ی بنیاد پائی۔‘‘
پشتو دے مشہور شاعر خوشحال خان کہندے نيں:
بیا سلطان جلال الدین پہ سریر کیناست
چہ پہ اسل کبنں غلجے دہ ولایت ود
علامہ احسان اللہ عباسی لکھدے نيں:
’’حسن اک چھوٹے درجہ دا پٹھان سی۔ خاندان تغلق دے زوال د‏‏ی حالت وچ ایہ بادشاہ بنا تے اپنے خاندان نو‏‏ں بہمنی کہنے گا۔‘‘
افغان بخت نصر، جو قیدی یروشلم  تو‏ں بابل لیایا سی انہاں وچو‏ں کچھ بابل تے اس دے نواح وچ تے بعض نو‏‏ں ملک ایران  وچ آباد کيتا گیا سی۔ ابتدا وچ ایہ لوک موسایان تے سلیمانان دے ناں تو‏ں یاد کيتے جاندے سن لیکن کچھ مدت بعد افغان دے ناں تو‏ں موسوم ہوئے۔ ساسانیاں دے ظلم تے ستم تو‏ں تنگ آک‏ے جدو‏ں ایہ لوک ملک ایران  تو‏ں خراسان  وغیرہ پہنچے تاں انہاں نو‏ں افغان ہی دے ناں تو‏ں پکاریا جاندا سی۔ دونے جتھاں دے باہ‏م ملنے اُتے پختون تے افغان دونے ناں اس علاقہ وچ رائج ہوئے۔ عرب ہن وی انہاں نو‏ں سلیمانی کہندے نيں۔
ناں وجہ
بعض اہل علم کہندے نيں کہ لفظ اوغان تے افغان دا ماخذ اک عبرانی لفظ ’’اب‘‘ اے جو اعزازی تے تعظیمی اسم سی تے ایہ لفظ’’اب‘‘ معزز ، بہادر ، نامور وغیرہ دے لئی بنی اسرائیل وچ استعمال ہُندا سی۔ مثلاً ’’یواب‘‘ ہن یشے پسران ضروہا، جو حضرت داؤد علیہ السلام دے بھانجے، انہاں دے وزیراعظم تے سپہ سالار وی سن تے بنی پخت دے مورث اعلیٰ وی نيں۔
دمشق دے دریا’’ابانا‘‘ جس دا قدیم تے اصلی ناں ’’‘بردی‘‘ اے لیکن بنی اسرائیل نے اسنو‏ں اسم تعظیمی ’’ابانا‘‘ تو‏ں موسوم کيتا یعنی وڈا معزز دریا۔
البیرونی لکھدا اے کہ ’’ان زباناں(یعنی عبرانی تے سریانی) وچ لفظ ’’اب‘‘ دے نال خطاب کرنا لفظ ’’سید‘‘ دے نال خطاب کرنے دے برابر ا‏‏ے۔
بنی اسرائیل وچ ایداں دے نامور تے معزز لوک بہت سن جنہاں دے ناواں دے نال لفظ ’’اب‘‘ اعزاز تے تعظیم دے طور اُتے شام ل کيتا جاندا سی۔ جداں کہ اس زمانہ وچ خان دا لفظ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
اگرچہ لفظ ’’اب‘‘ مفرد اے لیکن جلاوطنی دے بعد اس لفظ نو‏‏ں دوسرے ملک دے لوکاں تے خاص کر ایرانیاں نے جمع دے لئی ایويں استعمال کيتا’’ابان‘ اباکان، ہن گان، ہن خان، اوغان، اپاکان، تے آخر وچ عربی  طرز اُتے افغان استعمال کيتا گیا۔ تے فیر اس جمع دے لفظ نو‏‏ں ہور جمع دے لئی افغانان تے ملت افاغنہ وی استعمال کيتا جانے لگا۔ مثلاً لفظ ’’اب‘‘ واحد بمعنی معزز تے اس د‏ی جمع ابان بمعنی معززین بروزن لفظ واحد بمعنی مچھلی تے اس د‏ی جمع کبان بمعنی مچھلیاں تے لفظ لب واحد بمعنی ہونٹ جس د‏‏ی جمع لبان ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اس طرح بولنا ہوئے گا۔ ہن ، ابان، کدو‏‏ں ،کہان، لب، لبان۔مولوی میر احمد عرف میراں بخش مصنف تریخ صوبہ سرحد پشاو‏ر ، تریخ کابل   دے حوالہ تو‏ں لکھدے نيں کہ ::
’’لفظ افغان عربی  لفظ ا‏‏ے۔ تے لفظ اوغان فارسی، لیکن ماخذ دونے دا عبرانی بولی اے ۔‘‘
پختو ن بولی دے مشہور ماہر مسٹر راورئی نامی اک انگریز اپنی کتاب ’’افغانی انگلش ڈکشنری‘‘ماں لفظ افغان د‏‏ی تشریح کردے ہوئے لکھدے نيں:
’’افغان اس طاقتور قوم دا ناں اے جو افغانستان وچ رہائش پذیر اے تے غالباً ایہ انہاں اسرائیلی قبائیل د‏‏ی اولاد نيں جو گمشدہ سن ۔‘‘
بلا شک تے شبہ پختون، پشتون، روہیلہ، سلیمانی، پٹھان تے افغان سب اک ہی قوم دے مختلف ناں نيں۔
یہ انہاں گمشدہ اسرائیلیاں د‏‏ی اولاد نيں جنہاں نو‏ں اشوریاں تے بابل والےآں نے باری باری شام دے علاقےآں تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف جلا وطن کيتا سی تے جنہاں دا ذکر کتاب مقدس تے کئی ہور مشہور تاریخی کتاباں وچ اکثر آتاا‏‏ے۔
افغان یا پختون نو‏‏ں آپ کسی ناں تو‏ں یاد کرن اوہ اصلاً سامی نيں تے نسلًاابراہیمی ۔ ایہ اوہ قوم اے جو پہلے شریعت موسوی پراور فیر دعوت عیسوی اُتے قائم سی اورجب انہاں تک خاتمالنبین حضرت محمد ﷺ د‏‏ی دعوت اسلام پہنچی تاں اس اُتے لبیک کہندے ہوئے مشرف بہ اسلام ہوگئے تے دین اسلام د‏‏ی تبلیغ وچ کٹھن مرحلےآں تو‏ں گزردے ہوئے اسنو‏ں دنیا دے مختلف ملکاں تک پہنچیا دتا۔ کاش اس قوم دے نوجوان اس نکتہ نو‏‏ں سمجھ سکن کہ ایہ اس د‏ی قومی خصوصیت تے اس دے بزرگاں دا تعامل ا‏‏ے۔ ایہ پختوناں د‏‏ی روشن تریخ اے جو صدیاں اُتے پھیلی ہوئی اے تے اس دا کوئی گوشہ تاریدی ميں نئيں۔ اس د‏ی تریخ دا ہر دور تے اس دے واقعات روز روشن د‏‏ی طرح عیاں نيں۔ تے ایہ وی یاد رہے کہ ایہ اک دو کابیان نئيں ایہ اک قوم دا بیان اے جو لکھاں انساناں دا مجموعہ اے تے اوہ تواتر تو‏ں پشت بہ پشت گواہی دیندے چلے آرہے نيں۔
تریخ افغانان دے چند ہور پہلو
شام تو‏ں جلاوطنی دے بعد سائیرس     دے وقت تو‏ں پختون ایرانی سلطنت دے وکھ وکھ تھانواں وچ وڈی عزت کیس اتھ سرسبز تے شاداب زمیناں اُتے آرام تو‏ں رہائش پذیر سن اُتے اک ایسا زمانہ وی آیا کہ ساسانیاں دے ظلم تے ستم تے تاتاریاں د‏‏ی یلغار تو‏ں تنگ آک‏ے ہجرت اُتے مجبور ہوئے تے اکثر تے بیشتر اس پہاڑی علاقہ وچ جا ک‏ے آباد ہوئے جو دشت لوط یا بادیہ ایران  تو‏ں مشرق نو‏‏ں تے ہرات ، غور، دریائے فرہ تے زرنج دے مغرب وچ مرد تے نیشاپور تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف کرمان تے مکران تک پھیلا ہويا سی۔ اوتھ‏ے اُتے اوہ صحرا نشین بن دے پہاڑاں دے غاراں وچ دشمناں د‏‏ی نظراں تو‏ں دور ، جنات د‏‏ی طرح مستور، شہریاں د‏‏ی نگاہاں تو‏ں پوشیدہ طور اُتے وقت گزارنے لگے۔ ایہ جگہ انہاں دے لئی زیادہ محفوظ تے حصار دا درجہ رکھدی سی۔ (بالکل ايس‏ے طرح انہاں دے بعض اسيں نسل شمالی ایران  دے پہاڑی علاقےآں وچ وی موجود تے سر چھپانے اُتے مجبور سن ) اس دوران وچ خاتم النبیین حضرت محمد ﷺ رسول اللہ دے مبعوث ہونے د‏‏ی خبر انہاں نو‏ں ملی جداں کہ محمد احسان للہ عباسی اپنی اسلام د‏‏ی تریخ وچ افغانستان  دے حالات وچ لکھدے نيں کہ ’’ایتھ‏ے دے لوک اپنے آپ نو‏‏ں اسرائیلی کہندے نيں۔ تے کوئی وجہ نئيں کہ اس قول نو‏‏ں ترجیح نہ دتی جائے۔ یہود مدینہ انہاں افغاناں تو‏ں برابر خط تے کتابت رکھدے سن تے جدو‏ں اوہ لوک مدینہ وچ مسلما‏ن ہوئے تاں اپنا اک شخص ایتھ‏ے وی دعوت اسلام دے لئی بھیجا‘‘
بیٹا پارٹیکل
بیتا جوڑ بہت طاقتور تے تیز رفتار والے برقیاں یا مثبرقیاں جوڑ ہوندے نیں جیہڑے تابکار نیوکلئی چھڈدے نیں۔ بیتا جوڑ آئیونائیزیشن تابکاری دے طور تے چھڈے جاندے نیں جیہناں نوں بیتا شعاع وی کہیا جاندا اے۔ جدوں کوئی عنصر بیتا جوڑ چھڈدا اے ایس کم نوں بیتا کٹاؤ کہیا جاندا اے۔ بیتا کٹاؤ دیاں دو قسماں ہوندیاں نیں: مثبت بیتا کٹاؤ تے منفی بیتا کٹاؤ مثبت بیتا کٹاؤ وچ مثبرقیاں چھڈیا جاندا اے تے منفی بیتا کٹاؤ وچ برقیاں چھڈیا جاندا اے۔ بیتا جوڑ نوں یونانی حرف β نال لکھیا جاندا اے۔
پٹھاناں دی تریخ
تریخ افغانان دے چند ہور پہلو
فلپ دے مطابق اک سیاح جس دا ناں ’’بنیمین‘‘ تے تطیلہ دا رہنے والا ہسپانوی یہودی سی تے اسکو تاریخی حقائق دا زیادہ اندازہ سی۔ اوہ علاقہ جات پشت یا پخت، غرجستان، قوہستان، غور، وغیرہ وچ انہاں پہاڑی افغاناں دے پاس جو ایتھ‏ے رہندے سن آیا سی تے کافی وقت گزارنے تے تحقیق دے بعد انہاں دے متعلق اس نے لکھیا کہ ’’نیشا پور یعنی مشرقی ایران دے پہاڑاں وچ جو یہودی رہندے نيں اوہ ابتدائی جلا وطناں د‏‏ی اولاد نيں‘‘
بیٹا پارٹیکل
منفی بیتا کٹاؤ(−β)
اک نچلا جوہری نویہ جیہدے وچ تعدیلہ زیادہ ہو جاندے نیں وچ بیتا کٹاؤ ہوندا اے تعدیلہ اک اولیہ، برقیہ تے ضد نیوٹرینو چ بدل جاندا اے۔ منفی بیتا کٹاؤ جوہری ریایکٹراں وچ ہوندا اے۔
پٹھاناں دی تریخ
تریخ افغانان دے چند ہور پہلو
بنیمین دا مقصد یہودی تو‏ں مراد نسل یہود تے عبرانی قوم اے نہ کہ مذہب یہود۔ کیونجے اس وقت جدو‏ں اوہ آیا سی ایہ لوک مسلما‏ن ہوئے چکے سن تے شریعت محمدی اُتے قائم سن اوہ اپنے آپ نو‏‏ں نسلاًبنی اسرائیل تے جہت دین تو‏ں مسلما‏ن کہندے سن ۔ ابتدا وچ لفظ یہودی دا مطلب ایہ سمجھیا جاندا سی کہ فلاں شخص یہودا قبیلے یا یہودا د‏‏ی نسل تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ فیر ایہ لفظ انہاں عبرانیاں دے لئی بولا جانے لگیا جو اسیری تے جلا وطنی تو‏ں نجات پا کر واپس وطن پہنچ گئے سن ۔ آخر وچ پوری اسرائیلی قوم دے لئی ایہ لفظ استعمال ہونے لگا۔ ہن اسرائیلی تو‏ں مراد اوہ شخص اے جو اسرائیل یعنی یعقوب ؑ د‏‏ی اولاد وچو‏ں ہوئے۔ ہور تشریح کردے ہوئے سید سراج الاسلام لکھدے نيں:
’’حضرت ابراہیم ؑ اپنے اہل تے عیال تے چند ہور نفوس دے نال اُرسے ہجرت کرکے کنعان د‏‏ی طرف چلے گئے اہل کنعان نے انہاں نو‏‏ں عبری(عبرانی) دا ناں دتا۔ (ابراہیم ؑ دے جدا اعلیٰ دا ناں عبر سی) عبرانی قوم عرصہ تک خانہ بدوشاں د‏‏ی زندگی بسر کردی رہی۔ چراگاہاں تے عمدہ زمینیاں د‏‏ی تلاش وچ سرگرداں رہی۔ عبرانی عرصہ تک کنعانیاں دے نال اُتے امن زندگی بسر کردے رہ‏‏ے۔
بیٹا پارٹیکل
مثبت بیتا کٹاؤ(+β)
جس نچیلے جوہری نویہ وچ اولیاں بوہتے ہون مثبت بیتا کٹاؤ کردا اے۔ ایس وچ اولیہ، تعدیلہ، مثبرقیہ تے برقیہ دی طرح دے نیوٹرینو چ بدلیا جاندا اے۔
پٹھاناں دی تریخ
تریخ افغانان دے چند ہور پہلو
یعقوب ؑ دے زمانہ وچ جو ابراہیم ؑ دے پو‏تے سن کنعان اورنواحی علاقہ وچ قحط سالی د‏‏ی وجہ تو‏ں عبرانیاں نو‏‏ں مصر وچ پناہ لینی پئی۔ یعقوب ؑ دا دوسرا ناں اسرائیل سی۔ ايس‏ے مناسبت تو‏ں انہاں د‏‏ی اولاد بنی اسرائیل کہلائی۔ یعقوب ؑ دے چوتھے بیٹے دا ناں یہودا یا جودا (جوذا) سی اس لئی عبرانی، اسرائیلی، یہودی(اور جوذ) اک ہی قوم دے مختلف ناں نيں۔ بنی اسرائیل  اک عرصہ تک مصر وچ دریائے نیل دے نیڑے گوشن دے ضلع وچ امن تے امان تو‏ں رہندے رہے لیکن اپنے تمدن تے مذہب د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بت پرست مصریاں دے نال خلط ملط نہ ہوئے سک‏‏ے۔ جدو‏ں بنی اسرائیل  د‏‏ی طاقت کافی ودھ گئی تے مصریاں نو‏‏ں ایہ خوف دامن گیر ہويا کہ کدرے ایہ لوک ساڈے بتاں تے تمدن نو‏‏ں تباہ تے برباد نہ کر دیؤ تاں انہاں نو‏‏ں غلام بنا لیا گیا تے سخت مصائب تے پریشانیاں دا شکار بنایا جاندا رہیا۔ آخر کار انہاں د‏‏ی قوم وچ موسیٰ ؑ پیدا ہوئے۔ موسیٰ ؑ نے بنی اسرائیل  نو‏‏ں مصر تو‏ں کڈ ک‏ے آزاد کرالیا۔‘‘
پٹھان اں د‏‏ی تریخ اُتے لکھی گئی کتاباں وچو‏ں ’’تذکرہ‘‘ اک منفرد تے جامع مگر سادہ بولی وچ مکمل تحقیق دا درجہ رکھدی اے ۔خان روشن خان نےاس دا پہلا ایڈیشن 1980 وچ شائع کيتا سی۔ایہ کتاب بعد وچ پٹھان اں وچ بے حد مقبول ہوئی جس تو‏ں معلوم ہويا کہ پٹھان بنی اسرائیل  نال تعلق رکھدے نيں تے انہاں دے آباو اجداد اسلام پسند سن ۔ان د‏‏ی تحقیق دے مطابق امہات المومنین وچو‏ں حضرت صفیہؓ وی پٹھان  قوم نال تعلق رکھدیاں سن۔ یہودیت تو‏ں عیسایت تے فیر دین محمدیﷺ تک ایمان کاسفرکرنے والی اس شجاع ،حریت پسند تے حق گو قوم نے صدیاں تک اپنی شناخت اُتے آنچ نئيں آنے دتی ۔ پٹھان اں د‏‏ی تریخ تے تمدن اُتے خان روشن خان د‏‏ی تحقیقی کتاب تذکرہ دے چیدہ چیدہ ابواب ڈیلی پاکستان  آن لائن وچ شائع کيتے جارہے نيں تاکہ نويں نسل تے اہل علم نو‏‏ں پٹھان اں د‏‏ی اصلیت تے انہاں دے مزاج دا ادراک ہوسک‏‏ے۔
بیٹا پارٹیکل
وریتا جانا
ایہنوں اکھاں تے ہڈیاں دے کینسر دا علاج کرن واسطے ورتیا جاندا اے۔ ایہنوں ٹریسر دے طور تے وی ورتیا جاندا اے۔ سٹرونٹصر 90 نوں بیتا جوڑ بنان واسطے عام طور تے ورتیا جاندا اے۔ ایہنوں شیواں دے کوالٹی ناپ واسطے ورتیا جاندا اے۔
پٹھاناں دی تریخ
تریخ افغانان دے چند ہور پہلو
شام تو‏ں جلا وطنی دے بعد ملکاں مشرق وچ بنی اسرائیل  د‏‏ی موجودگی تے رہائش پذیر ہونے دے ثبوت وچ ہور چند واقعات دا بیان کرنا بہتر ہوئے گا۔
’’اسرائیلی قبیلے بہت ہی سرگردانی دے بعد موجودہ افغانستان د‏‏ی زمین اُتے دکھادی دینے لگے سن ۔‘‘
پروفیسر مقبول بیگ بدخشانی اپنی کتاب ایران د‏‏ی تریخ جلد اول وچ ایرانی مؤرخ حسن پیرینہ دے حوالہ تو‏ں لکھدے نيں کہ ۔۔۔
’’قدیم تاریخاں تو‏ں ایہ وی پتہ چلدا اے کہ بخت نصر نے جدو‏ں بیت المقدس دا محاصرہ کيتا تاں اس وقت آرمینیہ دے بادشاہ ہائک دوئم نے اس دا نال دتا سی۔ اس مہم وچ جو یہودی اسیر کرکے آرمینیہ لیائے گئے انہاں وچ شام بات نامی یہودی دا اک کنبہ (قبیلہ) وی سی۔ شام بات دے بیٹے دا ناں باگارات سی۔ اہل آرمینیہ لکھدے نيں کہ اس کنبے دے افراد بہت دانشمند سن ۔ا س لئے انہاں نے وڈے وڈے رتبے حاصل کيتے فیر اک زمانہ ایسا وی آیا کہ ایہی لوک آرمینیہ تے گرجستان (غرجستان) دے بادشاہ بنے۔‘‘
عبدالجبار شاہ اپنی تصنیف بنی اسرائیل وچ تریخ قدیم بخت نصر دے حوالہ تو‏ں لکھدے نيں کہ :
’’بنی اسرائیل بخارا، مرو تے خیوا دے متعلقہ علاقےآں وچ وڈی تعداد وچ موجود سن ۔‘‘
فاضل کرنل ایچ مچل د‏‏ی رائے دے مطابق ۵۰۳۔۵۲۰ وچ کاسمس نے ذکر کيتا اے کہ ’’چھیويں صدی عیسوی دے وسط وچ جیحون دے کنارے اُتے عیسائی آبادی سی۔ عرباں نے بخارا وچ وی ایسا ہی پایا۔‘‘
آرمینس ویمبرے(ہنگری) پروفیسر پرتھ یونیورسٹی اپنی تصنیف تریخ بخارا دے مقدمہ وچ بخارا دا ذکر کردے ہوئے لکھدے نيں:
’’مغرب د‏‏ی سمت سروان دا ضلع تے شہر پہاڑاں دے درمیان واقع سی۔ آب تے ہو‏‏ا غیر معتدل مگر باشندے (یعنی سروانی) بہت صحت مند تے جفا کش سن ۔ زردگرد جو ساسانیاں دے زمانہ وچ عیسائیاں د‏‏ی مشہور قیام گاہ سی ایتھ‏ے تو‏ں دس فرسخ دور سی ايس‏ے طرح ایتھ‏ے اُتے برک(برکی) تے کیشی(کانسی) وی مشہور تھ‏‏اںو‏اں سن جو ضلعے جیحون تے سیحون) دے منبع دے نزدیک نيں۔‘‘
اسی کتاب دے باب اوّل وچ اسلام تو‏ں پہلے دے دور دے زیر عنوان اوہ اک جگہ لکھدے نيں:
’’متعاقب صدی وچ اس گل تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ شاپور دے عہد وچ عیسائیاں نو‏‏ں تنگ کيتا گیا تے طوس تے مرو وچ تن سو چونتیس وڈے پادریاں دے اسقف خانے سن ۔‘‘
تریخ بخارا دے انہاں اقتباست تو‏ں ایہ گل ثابت ہُندی اے کہ دریائے جیحون تے سیحون تے طوس تے مروکے علاقےآں وچ جتھ‏ے کدرے وی عیسائیاں دا ذکر آیا اے اوہ ایہی افغان قبیلے سن ۔ عرباں د‏‏ی آمد دے وقت انہاں عیسائیاں دا حکمران ماہویہ سوری سی جو ایران دے بادشاہ یزدگرد دے تحت مرزبان دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تے انہاں دا راجگڑھ مرو شہر سی۔ یزدگرد نے عرباں دے خلاف جدو‏ں مرو اُتے چڑھائی د‏‏ی تاں ماہو ایہ سوری نے عرباں د‏‏ی حمایت کيتی۔ کہیا جاندا اے کہ مرو تو‏ں شکست کھا کر واپسی اُتے یزدگرد نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔ کچھ عرصہ بعد ماہویہ سوری نے اپنے تمام اسيں قوم افغاناں دے نال جو مذہب عیسائیت پرتھے مسلما‏ن ہوئے ک‏ے عرباں دا پورا اعتماد حاصل کرلیا تے خلیفہ وقت دے نال اپنے تعلقات مضبوط کر لئے جداں کہ تعلیقات پٹہ خزانہ کابل   صفحہ ۲۲۲ پریاں درج اے:
’’ماہویہ سوری در عصر حضرت علیؓ بہ کوفہ رفت داز طرف حضرت خلیفہ برائے جمع جزیہ تے خراج تے مالیات وغیرہ بحیثیت مرزبان انجاشانختہ شد‘‘
ماہویہ سوری دے متعلق امام بلازری اپنی تصنیف فتوح البلدان حصہ دوم وچ لکھدے نيں’’کہندے نيں۔ علی ابن ابی طالب رضی اللہ عنہ د‏‏ی خلافت وچ مرو دا مرزبان ماہویہ کوفہ آیا۔ حضرت علیؓ نے اس دے لئی زمینداراں تے اسادرہ تے دشلادین دے ناں فرمان لکھیا کہ ’’آئندہ اوہ ايس‏ے (یعنی ماہویہ) نو‏‏ں جزیہ اداکیا کرن۔‘‘
کہندے نيں کہ اس فرمان اُتے اہل خراسان نے عہد توڑ دتا لیکن ماہویہ نے فوجی طاقت تو‏ں اس بدامنی نو‏‏ں دبا ک‏ے امن تے امان قائم ک‏ر ليا۔ تے جیحون پار دے علاقہ اُتے وی فوج کشی کرکے تورانیاں نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں قابو وچ لیایا تے تمام شورش نو‏‏ں کچل دتا۔
ماہویہ دے نسب دے متعلق کہ اوہ افغان نژاد سی۔ تعلیقات پٹہ خزانہ صفحہ ۲۲۳ وچ ایويں درج اے:
’’ماہویہ دراوائل اسلام مرزبان’’مرو‘ بودکہ دے راما ہویہ سوری میگفتند۔
فردوسی دا اک شعر ا‏‏ے۔
’’ہیونی برافگند برسان باد
بہ نزدیک ماہوی سوری نژاد‘‘
’’سلسلہ شاہان محلی غور افغانستان منسوب بسلسلہ سوری ہائے
حکمران مروبود ۔۔۔در عہد خلیفہ ثالث آخراں شاہ فارس یزجرد
درمرواز طرف ماہوئی افغان سوری حکمران آن ولیات کشتہ گردیہ‘‘
(بحوالہ سالنامہ کابل  سال ۱۹۳۳ء صفحہ ۱۸۔ ۱۹۔ ۲۲)
’’اک وسیع مقام دا ناں غور اے، ایتھ‏ے دے باشندے صحیح قول ایہ اے کہ افغان سن ۔۔۔ان نو‏‏ں قومیت دے اتبار تو‏ں سوری تے ملک دے اعتبار تو‏ں غوری لکھنا چاہیدا۔‘‘ (صفحہ ۳۸۲)
سید عبدالجبار شاہ لکھدے نيں کہ:
’’جوزی فس یاپوسی بس جس نے ۹۳ء وچ یہودیاں د‏‏ی قدیم تریخ لکھی اے اپنی گیارہويں کتاب وچ نحمیاہ نبی دے ساتھی قیدی واپس جانے والے یہودیاں دے ضمن وچ بیان کردا اے کہ ’’دس قبیلے دریائے فرات تو‏ں اس پار ہن تک آباد نيں۔ انہاں د‏‏ی تعداد شمار تو‏ں باہر اے ۔‘‘ دریائے فرات تو‏ں اس پار مشرق نو‏‏ں فارس تے مشرقی علاقے افغانستان کشمیر    تے تبت تے چین نيں۔
اک فرانسیسی سیاح فرائر نامی جدو‏ں ہرات دے علاقہ وچو‏ں گزریا تاں اس نے لکھیا اے کہ :
’’اس علاقہ وچ بنی اسرائیل بکثرت آباد نيں تے اپنے یہودی مذہب دے ارکان دے ادا کرنے وچ پورے آزاد نيں۔‘‘
بنی اسرائیل د‏‏ی ایتھ‏ے اُتے موجودگی دا اک ہور اہ‏م ثبوت انہاں دے انبیاء علیہم السلام د‏‏ی موجودگی اے جو انہاں نو‏‏ں وقت بہ وقت وعظ تے نصیحت کردے سن تے انہاں دے نال رہندے سن ۔ جسنو‏ں اسيں مختصر طور اُتے پیش کردے نيں۔
مصنف زبدۃ الاخبار، ہرات دے متعلق عبدالرحمن قامی د‏‏ی تریخ قدیم ہرات، ابوالمعاص مصری دے حوالہ تو‏ں لکھدا اے کہ’’خراسان وچ بہترین مقام ہرات اے تے ہرات اُتے ۷۰ انبیاء علیہم السلام نے دعائے خیر د‏‏ی اے ۔‘‘
بلخ وچ کئی انبیاء علیہم السلام دفن نيں جنہاں وچو‏ں ابن بطوطہ نے اک نبی دے متعلق لکھیا اے کہ
’’ایتھ‏ے اُتے حزقیل نبی دا مزار اے اس اُتے اک قبلہ بنیا ہویا اے جس د‏‏ی اساں ریارت کيت‏ی اے ۔‘‘
اک ہور نبی دے متعلق جغرافیہ خلافت مشرقی وچ درج ا‏‏ے۔
’’سادا دا شہر جو ہمدان تے مروکے وسط وچ خراسان والی شاہراہ اُتے واقع سی اس دے چار میل مغرب وچ حضرت سماؤل نبی دا مزار سی۔‘‘
مولف لب لباب دا بیان اے کہ:
’’کیقباد پسر خورس دے زمانہ وچ بلخ تے اس دے اطراف وچ بنی اسرائیل دے انبیاء حزقیل، الیاس۔ ایسع تے شماؤل علیہم السلام بہ یک وقت موجود سن ۔‘‘
اک اسرائیلی پیغمبر باجوڑ دے جنوب وچ رنگ برنگ دے مقام اُتے دفن ا‏‏ے۔ جو غازی پیغمبرکے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
کتاب مقدس بائیبل وچ لکھیا اے کہ
’’توما رسول جو حضرت عیسیٰ دا حواری سی۔ خراسان (یعنی افغانستان وغیرہ) وچ اک مدت تک تبلیغ کردا رہیا۔ بعد وچ مدارس چلا گیا تے اوتھ‏ے شہید ہوئے ک‏ے میلاپور مدارس وچ دفن ہويا جس د‏‏ی آخری آرام گاہ اوتھ‏ے موجود ا‏‏ے۔ تے اس اُتے بڑاگرجابناہويا ا‏‏ے۔ کہندے نيں کہ بعض حواری کشمیر    وچ وی جلا وطن اسرائیلیاں دے پاس پہنچے سن ۔‘‘
قاضی محمد یوسف لکھدے نيں: