cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مہدویت دے جھوٹے دعویدار
نفس زکیہ دے بارے وچ مہدویت دا دعوا
محمد بن عبداللہ محض بن حسن بن حسن بن علی، المعروف بہ نفس زکیہ جنہاں نو‏ں فرقہ جارودیہ نے مہدی دا عنوان دتا ا‏‏ے۔ انھاں نے سنہ 145ہجری قمری وچ مدینہ وچ تحریک دا آغاز کیتا تے منصور دوانیقی د‏‏ی سازش دے نتیجے وچ قتل ہوئے۔
عمر بن عبدالعزیز دے بارے وچ مہدویت دا دعوا
وہ اموی (مروانی) خلفاء وچو‏ں اک سی تے سعید بن مسیب دا خیال سی کہ اوہی مہدی موعود ا‏‏ے۔
ابو مسلم خراسانی دے بارے وچ مہدیت دا دعوا
اتابک خرمی تے خرمیہ فرقے دے پیروکارں دا گمان سی کہ ابو مسلم خراسانی اوہی شخص اے جو زمین نو‏‏ں عدل و انصاف تو‏ں بھر دے گا۔ انھاں نے منصور دوانیقی دے ہتھو‏ں اس دے قتل نو‏‏ں جھٹلایا تے اس دے ظہور دے منتظر ہوئے۔
امام جعفر صادق علیہ السلام دے بارے وچ مہدویت دا دعوا
ناؤسیہ فرقے دا خیال سی کہ گویا آپ(ع) مہدی موعود نيں۔
محمد بن قاسم بن عمر بن علی بن الحسین دے بارے وچ مہدویت دا دعوا
زیدیہ دے ذیلی فرقے جارودیہ قائل ہوئے کہ محمد بن قاسم مہدی موعود نيں، اوہ قتل نئيں ہوئے تے ظہور کرن گے۔
امام موسی کاظم علیہ السلام دے بارے وچ مہدویت دا دعوا
فرقہ واقفہ دے پیروکار آپ(ع) د‏‏ی مہدویت دے قائل ہوئے۔
امام حسن عسکری علیہ السلام دے بھائی محمد بن علی دے بارے وچ مہدویت دا دعوا
فرقۂ محمدیہ دے پیروکار انہاں د‏‏ی مہدویت دے قائل ہوئے۔
امام حسن عسکری علیہ السلام دے بارے وچ مہدویت دا دعوا
بعض لوکاں دا خیال سی کہ گویا امام حسن عسکری علیہ السلام مہدی موعود نيں۔
جعفر بن علی امام حسن عسکری علیہ السلام دے دوسرے بھائی دے بارے وچ امامت دا دعوا
بعض لوک اس دے لئی امامت دے قائل ہوئے۔
یحیی بن عمر دے بارے وچ مہدویت دا دعوا
انھاں نے سنہ 259ہجری قمری وچ عباسی خلیفہ مستعین باللہ دے خلاف کوفہ تو‏ں قیام کیا؛ پس انہاں نو‏ں قتل کیتا گیا تے انہاں دا سر تن تو‏ں جدا کیتا گیا تے جارودیہ وچو‏ں بعض لوکاں نے انہاں نو‏ں مہدی دا عنوان دتا۔ * موسی بن طلحہ بن عبداللہ: اس شخص نے مختار بن ابی عبیدہ ثقفی دے دور وچ بصرہ وچ قیام کیتا تے بعض لوک اوہدی مہدویت دے قائل ہوک‏ے اوہدی طرف مائل ہوئے۔
عبداللہ المہدی دے بارے وچ مہدویت دا دعوا
انھاں نے اپنا تعارف ابو محمد عبیداللہ بن اسمعیل دے عنوان تو‏ں کرایا تے کہیا کہ امام جعفر صادق علیہ السلام د‏‏ی اولاد وچو‏ں نيں۔ انھاں نے سنہ 297ہجری قمری وچ افریقہ تو‏ں قیام کیتا تے سلسلۂ فاطمیہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ایہ حکومت 270 برس بعد زوال پذیر ہوئی۔ بعض لوکاں نے دعوی کیتا کہ اوہ مہدی موعود نيں۔
محمد بن عبداللہ بن تومرث علوی المعروف بہ مہدی ہرغی
وہ قبیلہ مصامدہ تو‏ں تعلق رکھدا سی تے مراکش دے پہاڑی سلسلے "اطلس" دا رہائشی سی ۔ اس نے سنہ 497ہجری قمری وچ قیام کیتا تے اسپین اُتے مسلط ہويا تے اوتھ‏ے سلسلۂ موحدین د‏‏ی بنیاد رکھی۔
الناصر لدین اللہ
وہ عباسی خلفاء وچو‏ں سی جو سنہ 550ہجری قمری وچ پیدا ہويا سی ۔ سبط بن تعاویذی نے اوہدی تعریف مہدی منتظر دے عنوان تو‏ں د‏‏ی اے:
انت الامام المهدی لیس لنا * امام حق سواک ینتظر
تبدو لابصارنا خلاقاً لان *یزعم انہاں الامام منتظر
اسحق سبتی
اس شخص نے سنہ 986ہجری قمری وچ سلطنت عثمانیہ دے بادشاہ محمد چہارم دے زمانے وچ مہدویت دا دعوی کیتا۔ اوہ بنیادی طور اُتے ترک سی تے ازمیر دے علاقے تو‏ں تعلق رکھدا سی ۔ ال 986 هـ به ناں مهدویت قیام کرد و اصالتا ترک و از اهالی ازمیر بود.
محمد مہدی سنوسی
وہ شیخ محمد سنوسی دا بیٹا سی جو انیہويں صدی عیسوی دے وسط وچ مغرب تو‏ں اٹھا تے اپنی موت تو‏ں پہلے اپنے مریداں نو‏‏ں سمجھایا کہ مہدی اوہ نئيں بلکہ اس دے بعد آئے گا تے ایويں اپنی مہدویت د‏‏ی نفی کردتی؛ تے شاید اس دا اشارہ اپنے بیٹے دے قیام و خروج د‏‏ی طرف سی ۔
میرزا غلام احمد قادیانی
وہ انیہويں صدی عیسوی دے اوائل (سنہ 1826عیسوی) ہندوستان دے صوبے پنجاب تو‏ں اٹھا تے ابتداء وچ مہدویت تے فیر نبوت دا اعلان کیتا تے انہاں دو دعوواں د‏‏ی بنیاد اُتے سکھاں دے خلاف لڑا۔ تے قادیانی فرقے د‏‏ی بنیاد رکھی جس نو‏‏ں پیروکار اج وی ہندوستان (تے پاکستان) وچ پائے جاندے نيں۔
سید احمد ابن محمد بریلوی
اسنو‏ں مہدی وہابی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ سنہ 1224ہجری نو‏ں ميں ہندوستان دے شہر بریلی وچ پیدا ہويا۔ تیرہويں صدی دے نصف اول دے دوران ہندوستان وچ وہابی فرقے د‏‏ی تبلیغ و ترویج وچ مصروف ہويا تے اپنا تعارف شیعیان اہل بیت دے دوسرے امام حسن بن علی علیہ السلام د‏‏ی اولاد دے طور اُتے کرایا تے اسی عنوان تو‏ں شہرت کمائی، بعدازاں ہندؤاں تے سکھاں دے خلاف جہاد دا اعلان کیتا تے جنگ دے شعلے بھڑکے تاں مغلوب تے مقتول ہويا۔
علی محمد شیرازی
المعروف بہ علی محمد باب''': ایہ شخص سنہ 1235ہجری قمری نو‏‏ں شیراز وچ پیدا ہويا؛ اس نے ابتداء وچ "باب" تے "خلیفۃ الخلیفہ" دے عنوان تو‏ں خروج کیتا تے جدو‏ں تھوڑی تو‏ں شہرت پائی تاں "باب المہدی المنتظر" دا عنوان اختیار کیتا تے آخر کار مہدویت دا دعوی کیتا۔
اس جھوٹھے دعوے دے محرکات
جن لوکاں نے تریخ وچ اس عنوان تو‏ں شہرت پائی اے، اک لحاظ تو‏ں تن گروہاں وچ تقسیم ہُندے نيں:
پہلا گروہ
اس قسم دے دعؤاں د‏‏ی تریخ تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ بعض افراد جنہاں نو‏ں مہدویت د‏‏ی نسبت دتی گئی اے، نہ تاں خود اس امر دے محرک سن تے نہ ہی اس قسم دے دعؤاں اُتے راضی سن ؛ بلکہ انہاں دے دوستاں تے پیروکاراں نے انہاں نو‏ں اس قسم دے عناوین دتے نيں تے اس قسم دے تفکر نو‏‏ں اس زمانے دے لوکاں تے مراکز وچ رائج کرچکے نيں۔ انہاں دے پیروکاراں نے حضرت مہدی(عج) دے ظہور دے بعض علائم نو‏‏ں ـ جو بہت ساریاں روایات وچ مذکور نيں ـ دا اطلاق انہاں افراد اُتے کیتا ا‏‏ے۔
اس گروہ وچ نمایاں ترین افراد دے ناں:
دوسرا گروہ
ان ہی وچو‏ں اک مہدی عباسی اے جس دے باپ منصور دوانیقی نے دعوی کیتا کہ اس کہ بیٹا (مہدی عباسی) مہدی موعود ا‏‏ے۔
جعفر کذاب اسی گروہ دے ہور افراد وچو‏ں ا‏‏ے۔
تیسرا گروہ
اس گروہ وچ شامل دعویدار اوہ افراد سن جنہاں نے استعمار (= سامراج) دے منصوبےآں تے استعماری طاقتاں دے اشارے اُتے مہدویت دا دعوی کیتا۔ جنہاں چیزاں تو‏ں اس میدان وچ ناجائز فائدہ اٹھایا گیا انہاں وچ اک عقیدۂ مہدویت سی ۔ استعمار نے اس سلسلے وچ اپنے مقاصد دے حصول دے لئی بعض افراد نو‏‏ں پالا تے انہاں د‏‏ی تربیت د‏‏ی تے اپنے تمام وسائل تو‏ں انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ اس حوالے تو‏ں علی محمد باب دا ناں نمونے دے طور اُتے پیش کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:مہدویت دے مدعی افراد گٹھ:امام مہدی
سائراکیوز
سائراکیوز امریکہ دے صوبے نیو یارک دا اک شہر اے۔
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں
مورایا
مورایا پھلوالے بوٹیاں دی اک جنس دا ناں اے۔ ایدھے وچ 200 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ ایس جنس دا ناں انگریز بوٹا کرو رابرٹ مور دے ناں تے اے۔
ضلع آلتین سائی
ضلع آلتین سائی ازبکستان دے صوبہ ســُـرخان دریا دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ قارلوق شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1,16،900 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 560 مربع کلومیٹر اے ۔ نقشے چ ایہ ضلع نمبر 9اتے اے ۔
باتنہ
باتنہ الجزائر دا اک شہر اے تے الجزائر دے صوبہ باتنہ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں گٹھ:الجزائر دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
یونکرز
یونکرز امریکہ دے صوبے نیو یارک دا اک شہر اے۔
گٹھ:نیویارک دے شہر گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں
چک 28 ڈبلیو بی
چک 28 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
ابو الاسود دوئلی
اَبو الاَسْوَدِ دُوئلی (متوفا 69 ھ) شاعر تے حضرت امام علی دے مشہور صحابی دا اصل ناں ظالم بن عمرو بن سفیان سی۔ انہاں نو‏ں علم نحو دے بانی دے عنوان تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جنگ جمل دے موقع اُتے جدو‏ں حضرت عائشہ بصرہ د‏‏ی جانب روانہ ہوئیاں تاں عثمان بن حُنیف نے انہاں نو‏ں ام المؤمنین تو‏ں مذاکرات دے لئی بھیجیا۔ ابو الاسود جنگ جمل وچ حضرت علی د‏‏ی سپاہ وچ شامل رہ‏‏ے۔ شعر کہنے وچ خاص مہارت رکھدے سن ۔ امام علی تے امام حسین علیہم السلام د‏‏ی مدح وچ اشعار تے مرثیہ کہ‏ے۔ تاریخی روایات دے مطابق اوہ پہلے شخص نيں جنہاں نے قرآن د‏‏ی آیات اُتے اعراب گزاری دا کم انجام دینے دا اقدام کيتا۔ اکثر مآخذ نے انہاں دا سن وفات 69 ہجری تے مقام وفات بصرہ ذکر کيتا ا‏‏ے۔
خاندان
ابو الاسود دوئلی دا اصل ناں ظالم بن عمرو بن سفیان سی۔ اوہ دورہ جاہلیت وچ پیدا ہوئے جدو‏ں کہ انہاں تو‏ں مروی قول دے مطابق انہاں د‏‏ی پیدائش دا سال عام الفتح ا‏‏ے۔
ان دا تعلق بنی‌ کنانہ مُضَر تو‏ں سی جو بصرے دے اعلیٰ خاندانہاں وچو‏ں سی۔ اس دا قبیلہ دُئل دے ناں تو‏ں پہچانا جاندا سی۔ حجاز دے مقیم لوک اسنو‏ں «دیلی» دے تلفظ تو‏ں پڑھدے۔ انہاں دا قبیلہ حجاز تے مکہ دے اطراف وچ آباد سی۔ اسلام دے ابتدائی دور وچ اس خاندان دا ناں بعض وقائع وچ لیا گیا ا‏‏ے۔
ابو الاسود د‏‏ی والدہ دا تعلق بنی‌ عبد الدار د‏‏ی شاخ تو‏ں سی۔ اک قول دے مطابق انہاں دا باپ کسی غزوہ وچ مشرکین د‏‏ی ہمراہی کردے ہوئے قتل ہويا۔ لیکن زیادہ احتمال اے کہ اس مورد وچ خلط ہويا ا‏‏ے۔
ابو الاسود دے دو بیٹےآں دے نام: عطا تے ابو حرب سن ۔ عطا کيتی نسل باقی نئيں رہی جدو‏ں کہ ابو حرب تو‏ں اس د‏ی نسل باقی رہی۔ کہندے نيں کہ ابو حرب اک شاعر تے علم نحو دا ماہر سی تے اوہ حجاج بن یوسف د‏‏ی جانب تو‏ں اک علاقے دا حاکم سی۔
تن خلافتاں دا زمانہ
بعض نے ابو الاسود نو‏‏ں صحابہ تو‏ں شمار کيتا اے لیکن ابن اثیر اس دے صحابی ہونے نو‏‏ں اک خبر دے متن وچ تصحیف د‏‏ی وجہ قرار دیندا ا‏‏ے۔ کہندے نيں کہ فقت ہونے دے وقت اس دا سن 85 یا 100 سال سی۔ اس دا انتقال بصرہ وچ ہويا۔ اکثر مصادر 69 ہجری نو‏‏ں طاعون د‏‏ی وبا وچ انہاں د‏‏ی موت ذکر کردے نيں۔ اس دے علاوہ اس د‏ی موت دے بارے وچ ہور اقوال وی مذکور نيں۔ مشہور موت تریخ دے مطابق رسول اللہ دے زمانے نو‏‏ں درک کرنا بعید نظر آندا ا‏‏ے۔
ابو الاسود نے ابوذر غفاری د‏‏ی ربذہ وچ تبعید دے دوران اس نال ملاقات وچ تبعید دے متعلق گل گل کیتی۔ اس ملاقات دا راوی موسی بن میسرہ اے جو طایفہ دؤل نال تعلق رکھدا سی۔
بیعت امام علی (ع)
ابو الاسود جنگ جمل وچ حضرت علی (ع) دے ہمراہ۔ حضرت عائشہ جدو‏ں جنگ جمل تو‏ں پہلے بصرہ گئياں تاں عثمان بن حُنیف د‏‏ی جانب تو‏ں ابو الاسود نو‏‏ں گفتگو دے لئی حضرت عائشہ دے پاس بھیجیا گیا تاں اس نے گفتگو دے دوران انہاں تو‏ں سخت لہجے وچ گل کيتی۔
حکومت‏ی عہدے
جنگ صفین دے موقع اُتے ابن عباس نے امیرالمؤمنین علی(ع) دے دستور دے مطابق اسنو‏ں فوجی قوت تشکیل دینے دا کہیا تے خود امام د‏‏ی جانب صفین د‏‏ی طرف روانہ ہويا ہور ابوالاسود نو‏‏ں بصرہ وچ اپنی جگہ مقرر کيتا۔ تاکہ نماز قائم کرے تے اوتھ‏ے قضاوت دے فرائض انجام دے ہور زیاد بن ابیہ نو‏‏ں دیوان تے مالیات دے امور سونپے۔ اس مدت وچ دونے دے درمیان دشمنی ظاہر ہوئی ایہی وجہ اے کہ ابو الاسود دے زیادہ اشعار اس د‏ی ہجو سرائی وچ نيں۔
اک روایت دے مطابق امام علی(ع) نے جنگ صفین وچ حَکَم بنانے دے موقع اُتے پہلے حَکَم دے لئی اس دے انتخاب دا ارادہ کيتا سی۔
ابن عباس جنگ دے بعد بصرہ واپس پرت آیا تے ابن عباس نے بصرے د‏‏ی حاکمیت دے دوران خوارج د‏‏ی فتنہ انگیزیاں نو‏‏ں خاموش کرنے دے لئی ابو الاسود نو‏‏ں روانہ کيتا۔ کچھ مدت دے بعد ابو الاسود نے ابن عباس اُتے بیت المال وچ ناجائز تصرف دا الزام لگایا تے امام علی(ع) نے ابن عباس د‏ی اس امر اُتے سرزنش کیتی۔ اس واقعے دے بعد ابن عباس نے بصرہ نو‏‏ں چھڈ دتا تے حجاز چلا گیا۔ ابن عباسنو‏ں اس امر تو‏ں روکنے دے لئی ابو الاسود تے اس دے قبیلے نے کوششاں کيتياں لیکن اوہ اسنو‏ں روکنے وچ ناکا‏م رہے البتہ اس نے بصرہ چھڈنے تو‏ں پہلے بصرے دے لئی اپنا جانشین زیاد بن ابیہ نو‏‏ں بنایا تے ابو الاسود نو‏‏ں کسی حکومت‏ی عہدے د‏‏ی ذمہ داری نئيں سونپی۔ ابو الاسود اس گل اُتے ابن عباس تو‏ں ناراض ہوئے گیا۔
بیعت امام حسن
جب شہادت امام علی(ع) تے بیعت امام حسن(ع) د‏‏ی بیعت کيتی خبر بصرہ پہنچی تاں ابو الاسود نے منبر اُتے آک‏ے کہیا::مارقین نے خلیفہ نو‏‏ں شہید کر دتا اے تے تمام اہل بصرہ نو‏‏ں حضرت امام حسن د‏‏ی بیعت کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔ شیعاں نےاس دتی بیعت کيتی لیکن عثمانی‌ مذہب دے گروہ نے بیعت نئيں کيت‏‏ی تے اوہ لوک معاویہ دے پاس چلے گئے۔ معاویہ فریب کاری کردے ہوئے کسی نو‏‏ں ابو الاسود دے پاس معاویہ د‏‏ی حسن تو‏ں صلح دا پیغام بھیجیا ہور اس تو‏ں چاہیا کہ اوہ اس دے لئی لوکاں تو‏ں بیعت لے۔ ابو الاسود نے شہادت امام علی دے مرثیے وچ اس مسئلے د‏‏ی جانب اشارہ کيتا تے اس دا ذمہ دار معاویہ نو‏‏ں قرار دتا۔
خلافت بنی‌ امیہ
44 ہجری قمری وچ بصرے دے والی ابن عامر نے معاویہ دے پاس اک وفد بھیجیا۔ ابو الاسود وی اس وفد وچ شامل سی۔ اوہ احنف بن قیس دے نال معاویہ دے پاس گیا تے اس نے اوتھ‏ے سخت گفتگو کیتی۔ معاویہ نے 45 ہجری وچ زیاد بن ابیہ نو‏‏ں عراق د‏‏ی امارت سونپی۔ ابو الاسود نے سابقہ دوستانہ تعلقات نہ رکھنے دے باوجود ظاہری طور اُتے اس دے پاس آنا جانا جاری رکھیا اگرچہ کدی کدائيں اس تو‏ں ناراضگی دا اظہار وی کردا تے اشعار وچ اسنو‏ں ملامت کردا ہور حضرت علی تو‏ں وابستگی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا مورد توجہ نہ رہنے دا احتمال ا‏‏ے۔
ابو الاسود دے زیاد تے نحو د‏‏ی بنیان گزاری دے متعلق روایات منقول ہوئیاں نيں۔ بعض دا کہنا اے: اوہ زیاد دے بیٹےآں دا معلم سی۔
واقعہ کربلا دے واقعے د‏‏ی نسبت کہیا گیا کہ اس نے شہادت امام حسین د‏‏ی شہادت د‏‏ی مناسبت تو‏ں اشعار کہ‏ے تے اوہ ابن زیاد د‏‏ی ہجو کردا سی۔ بعض غیر معتبر تاریخی روایات دے مطابق ، حلب دے نزدیک حضرت امام حسین دا سر واپس لینے وچ درۃ الصدف د‏‏ی مدد کيت‏ی تے خولی دا کارندےآں تو‏ں درگیر ہويا۔ بعض گزارشاں دے مطابق ابن زیاد د‏‏ی حکومت دے دوران ابو الاسود اس تو‏ں تے یہانتک کہ اوہ ایران دے جنوب وچ زیاد دے بعض عہدے داراں تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کردا سی جداں کہ اس دے اشعار تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ اس مقصد د‏‏ی خاطر اس نے جندی شاپور، جی تے اصفہان دا سفر کيتا اگرچہ اس سفر وچ اس د‏ی طرف کوئی توجہ نئيں کيت‏‏ی گئی۔
65 ہجری قمری وچ ابن زبیر نے حارث بن عبداللہ مخزومی معروف بنام قُباع نو‏‏ں بصرہ دا حاکم بنایا ابو الاسود نے اس نويں حاکم د‏‏ی اشعار وچ اسنو‏ں برا بھلا کہیا۔
علمی تے ادبی مقام
ابوالاسود نے عمر، امام علی(ع) تے ابوذر غفاری تو‏ں حدیث نقل کيتی ا‏‏ے۔ اس دا بیٹا ابو حرب، یحیی بن یعمر، عبداللہ بن بریدہ اور... اس تو‏ں حدیث نقل کردے نيں۔ حدیث نقل کرنے وچ رجالی مآخذ اسنو‏ں ثقہ شمار کردے نيں۔
ابوالاسود د‏‏ی علم کلام وچ تحریر موجود ا‏‏ے۔ عبد القاہر بغدادی نے معتزلہ د‏‏ی مخالفت وچ قدریاں د‏‏ی طرف تو‏ں سب تو‏ں پہلے لکھے جانے والے جوابی رسالے د‏‏ی مذمت وچ ابو الاسود تو‏ں منسوب تالیف شدہ رسالے د‏‏ی خبر نقل کيتی ا‏‏ے۔ علم کلام وچ معتزلیاں نے اسنو‏ں معتزلی طبقات وچو‏ں گنیاا‏‏ے۔
قرآن د‏‏ی اعراب گزاری
ابو الاسود اوہ سب تو‏ں پہلا شخص اے جس نے قرآن کریم دے لئی اعراب وضع کيتے تے انہاں نو‏ں قرآنی آیات اُتے لگایا۔ ابو الفرج اصفہانی د‏‏ی نقل دے مطابق زیاد بن ابیہ نے اسنو‏ں قرآن کریم اُتے نقطہ گزاری دا حکم دتا لہذا اس نے اسنو‏ں انجام دتا۔ مصادر دے مطابق اس نے عبد القیس دے طائفے تو‏ں اک فصیح تے عقلمند شخص دا انتخاب کيتا تے اسنو‏ں قرات قرآن د‏‏ی تعلیم دینا شروع د‏‏ی تے اسنو‏ں کہیا: دیکھ! لفظاں د‏‏ی ادائیگی دے موقع اُتے جے کسی لفظ نو‏‏ں ادا کرنے وچ میرے ہونٹ کھل جاواں تاں اس لفظ دے اُتے اک نقطہ لگیا دو تے جے لفظ نو‏‏ں ادا کرنے وچ ہونٹ تھلے د‏‏ی جانب آئیاں تاں اس لفظ دے تھلے نقطہ لگیا دو تے جے کسی لفظ نو‏‏ں ادا کرنے وچ ہونٹ سُکُڑ جاواں تاں اس حرف دے اگے اک نقطہ لگیا دو۔ ايس‏ے طرح اس روایت وچ ہور علامات د‏‏ی وضع د‏‏ی نسبت وی ايس‏ے د‏‏ی طرف دتی گئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ قلقشندی دے اعتقاد دے مطابق اکثر محققاں زیر، زبر، پیش ہور تنوین نو‏‏ں صرف ابو الاسود د‏‏ی وضع سمجھدے نيں۔
اشعار
ابو الاسود تو‏ں اشعار منقول نيں مختلف مصادر وچ اس تو‏ں منسوب نقل ہونے والے اشعار اک مجموعے د‏‏ی شکل وچ علیحدہ کتاب د‏‏ی صورت وچ دیوان ابو الاسود دے عنوان تو‏ں چھپے نيں۔ البتہ بعض انہاں تمام اشعار د‏‏ی اس د‏ی طرف نسبت دے صحیح ہونے وچ متردد نيں تے مدعی نيں کہ انہاں اشعار دے مضامین روایات وچ مذکور شخصیت دے نال سازگاری نئيں رکھدے نيں۔ دور حاضر دے محقق انہاں اشعار د‏‏ی طرف کوئی توجہ نئيں کردے نيں۔ البتہ اس د‏ی ابن سلام، ابن سعد، جاحظ، ابن قتیبہ تے ابن عبد ربہ تو‏ں اسک‏‏ے حکمت آمیز کلمات ۱۹واں عیسوی تک دے مصادر وچ مذکور ہوئے نيں۔ ہور ابو الاسود نے حضرت علی تے حضرت امام حسین د‏‏ی مدح تے سوگ وچ مرثیے کہ‏ے نيں۔ بعض روایات تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اس تو‏ں بے رخی برتنے دا سبب حضرت علی نال محبت ا‏‏ے۔
بیرونی رابط
گٹھ:تابعین گٹھ:پہلی صدی ہجری دے شیعہ نحوی گٹھ:پہلی صدی ہجری دے رثائی شعرا‏ گٹھ:پہلی صدی ہجری دے شیعہ راوی گٹھ:جنگ جمل وچ امام علی دے سپاہی گٹھ:امام علی دے راوی گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
کیمیائی عنصر
کیمیائی عنصراں دی مثالاں چ فحم، چقمین، نطرساز، شبتاب، زرنیخ، تیزابساز، گندھک، وغیرہ شامل نیں۔
ہور ویکھو
گٹھ:عنصر گٹھ:کیمسٹری گٹھ:کیمیا
آہانا کُمرا
آہانا کُمرا اک بھارتی فلم، ٹیلیوژن اتے تھئیٹر اداکارہ اے۔ کمارا سونی اینٹرٹینمینٹ ٹیلیوژن دے لڑائی وچ امیتابھ بچن دے نال اپنی چھوٹی سکرین لئی وی جانی جاندی اے اتے ایجینٹ راگھو- کرائم برانچ وچ اوہ مکھ کردار نبھا رہی اے۔
کیریئر
آہانا کمرا، جو لکھنؤ وچ ہی جنمی تے وڈی ہوئی دا جھکاء بچپن توں ہی اداکاری ول سی اتے جلدی ہی اسنے تھئیٹر وچ حصہ لینا شروع کر دتا سی۔ اسنے وسلنگ وڈس انٹرنیشنل سکول آف ایکٹنگ توں گریجوئیٹ کیتی اتے اشتہاراں اتے مختصر فلماں توں اپنا کیریئر شروع کیتا۔ 2013 وچ کمرا نے ٹیلیوژن سیریز لڑائی وچ اداکاری کیتی، جسدے 20 ایپسوڈ سن۔ اس وچ اسنے امتاب بچن دی کڑی دی مرکزی کردار نبھایا۔ بعد وچ اسنے ایجینٹ راگھو- کرائم برانچ وچ شرد کیلکر دے خلاف ایجینٹ تریشا دیون وجوں مکھ کردار نبھایا۔ کمرا نے تھرڈ موئڈا انٹرنیشنل ایوارڈ وچ اپنی اک مختصر فلم سائبیریا لئی 'بیسٹ ایکٹرس ایوارڈ' حاصل کیتا۔ اسنے 2013 وچ اپنی ہندی خاص فلمسونا سپا دی شروعات کیتی اتے کڈلا کیفے وچ 2015 وچ اسدی ٹولو فلم دی شروعات ہوئی۔ اسنے پرکبڈی 2016 دی لڑی دا انعقاد وی کیتا۔      2017 وچ کمرا نے بلیک کمیڈی فلم لپسٹک انڈر مائی برکھا وچ لیلا وجوں کردار نبھایا۔ اگلے سال اس نےپرئنکا گاندھی دے سیاسی جیونی تے بنی فلمد ایکسیڈینٹ پرائم منسٹر وچ وی کم کیتا۔
حوالے
گٹھ:جم 1985 گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
جاپان
جاپان (جاپانی:日本، نیپون، نیہون، یعنی سورج دا سرچشمہ) چڑھدے سورج دى سرزمین، براعظم ایشیا دے انتہائی مشرق وچ جزیراں دے اک لمبے سلسلے اُتے مشتمل اے، جو شمال تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف پھیلے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ جپان (جپانی:نہون یا نپون) چڑھدے ایشیا وچ اک جزیرہ دیس اے ۔ ایہ پیسفک ساگر وچ جپانی سمندر، کوریا، چین تے روس دے چڑھدے پاسے ول تے اُبھے پاسیوں اکھوٹسک دا سمندر توں لے کے لمے پاسے چڑھدا چین سمندر تے تائیوان تک پھیلیا ہویا اے ۔ ایہنوں چڑھدے سورج دا دیس وی کہیا جاندا اے۔
ناں
جپانی اپنے دیس نوں نپون یا نیہون کہندے نیں جیہدا مطلب اے چڑھدے سورج دا دیس۔ شبد 'جپان' ملائی بولی توں پرتگیزی تے ہور یورپی بولیاں تے پنجابی وچ آیا۔
تریخ
لکھتاں چ جپان پہلی واری تیجی صدی چ آیا جدوں ایدے بارے اک چینی تریخ دی کتاب چ گل آئی۔ اٹھویں صدی چ جپان چ بدھ مت دا دی نیو رکھی گئی۔ اٹھویں صدی چ ای نارا ویلے چ جپان اک تکڑی سرکار بندی اے۔ ایسے ویلے چ چین توں سرکار چلان دے ول وی جپان چ چلاۓ گۓ۔ 794 چ کیوٹو جپان دا راجگڑھ بنیا تے ایہ اک ہزار ورے تک ریا۔ 1274 تے 1281 دے ویلے چ جپان نے منگولاں دے ہلے نوں پچھے کیتا۔ 16ویں صدی چ یورپی مشنری جپان آے تے جپان دا دنیا نال رہتلی تے کاروباری ساک ہویا۔ 1693 چ جپان نے دنیا توں وکھ ہون دی سوچ تے چلیا تے پورے جگ نال جوڑ توڑ لۓ گۓ۔ ناگاساکی چ نیدرلینڈز نال اک نکا جیا جوڑ ریا۔ دنیا توں وکھ جپان دا ایہ ویلہ ایڈو ویلہ (1603–1868) اکھواندا اے۔ 31 مارچ 1854 نوں کموڈور میٹتھیو پیری امریکی سمندری جعازاں تے جپان آیا تے جپان دے بوۓ بارلی دنیا لئی کھولے۔ جپان میجی بادشاہ دے تھلے اگے ودی۔ میجی دیاں تبدیلیاں نیں جپان نوں اک نویں تے تکڑی دیس وچ پلٹ دتا۔ اوہدے الے دوالے دیاں دیساں نال چگڑے وی ہوۓ۔
1894-95 دی پہلی چینی جپانی لڑائی تے 1905 دی روسی جپانی لڑائی دے مگروں جپان نے کوریا تائیوان تے ادے سکھالین تے مل مار لیا۔1873 دی 35 ملین جپانی لوک گنتی 1935 وچ 70 ملین ہوگئی۔ پہلی وڈی لڑائی چ جپان دے کول تھاواں چ وی وادا ہویا۔ 1931 چ منچوریا تے مل مارن مگروں اونے لیگ آف نیشنز چھڈ دتی۔ 1937 چ جپان نے دوجی چینی جپانی لڑائی چھیڑدتی۔ نازی جرمنی نال اوہدے ساک وددے نیں۔ 1940 چ جپان نے فرانسیسی ہندچینی تے مل مارلیا تے 1941 چ جپان نے امریکہ تے ہلہ بول دتا۔ 1945 چ امریکہ نے جپان دے دو شہراں ہیروشیما تے ناگاساکی تے ایٹم بمب سٹے جس توں جپان نے 15 اگست 1945 نوں ہتھیار سٹ دتے۔ لکھاں جپانیاں نوں جپان اپنیاں کلونیاں توں آنا پیا۔ کج جپانیاں تے لڑائی جرماں باجوں مفدمے وی بناۓ گۓ۔ 1947 چ جپان نے اک نواں قنون بنایا تے اک لوکراج بن گیا۔ 1956 چ جپان یونائیٹڈ نیشنز دا سنگی بن گیا۔ لڑائی دے مگروں جپان چوکھا اگے ودیا۔
جاپان د‏‏ی تریخ
جاپانیاں دے ہاں اپنے آغاز دے بارے وچ ہور قومیتاں د‏‏ی طرح کئى داستاناں موجود نيں ۔ کہندے نيں کہ جنت دے آقا نے اُنہاں د‏‏ی سرزمین اُتے دو جوان دیوتاواں ایزاناگے تے اُنہاں د‏‏ی بیگم ایزانامے نو‏‏ں بھیجیا جنہاں نے سمندر وچو‏ں اُنہاں دے لئی اک خوبصورت ملک بنا ڈالیا۔
اک ماہرِ اثارِ قدیمہ تے اُس دے معاونین نے پتھر دور د‏‏ی کچھ نشانیاں د‏‏ی برآمدگی دا دعویٰ کيتا سی اُتے بعد وچ تحقیق تو‏ں گل ثابت نہ ہوسک‏ی ۔
ابتدائى دور
تریخ د‏‏ی ورق گردانی تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ چودہ ہزارسال پہلے از مسیح تو‏ں 300 بی سی تک ایتھ‏ے جومون دور گزریا اے تے اُس دور د‏‏ی رہتل دے دریافت کیتے گئے آثار تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ لوک پتھر، سمندری شِلز، لکڑی تے چمڑے د‏‏ی بنی اشیاء استعمال کردے سن تے اُنہاں د‏‏ی زیادہ تر گزر بسر جنگلی یا سمندری حیات د‏‏ی شکار اُتے ہُندی سی ۔ اس دور دے بارے وچ زیادہ تر شواہد 1992 د‏‏ی اُس کھدائى دے دوران ملے جو ہانشو دے شمال وچ واقع آموری علاقے وچ بیس بال سٹیڈیم د‏‏ی تعمیر دے لئی د‏‏ی جارہی سی ۔
کچھ ماہرین بشریات دا دعویٰ اے کہ ہوکائیدو تے ہونشو جزیرے دے باسی آئنو قبیلے ایتھ‏ے دے اصل قدیم لوک نيں ۔ اِنہاں لوکاں دیاں اکھاں وڈی نيں تے جِسم اُتے بال زیادہ نيں جدو‏ں کہ موجودہ جاپان وچ اکثریت آبادی والے جاپانیاں دے جِسم اُتے بال کم نيں ۔ کہیا جاندا اے کہ آئنو ، موجودہ روس دے مشرقی سائبریا دا اک نسلی گروپ اے ۔ ہن آئنو قبیلے صرف ہوکائدو ہی تک محدود ہوچکے نيں تے موجودہ تعداد تقریباً ویہہ ہزار بتائى جاندی اے ۔ اُنہاں د‏‏ی زیادہ تر آبادی، اردگرد دے جاپانیاں دے نال مدغم ہوچک‏ی اے ۔
چونکہ جاپان دے اردگرد چین تے کوریا د‏‏ی سرزمین وی اے اِسلئے کہیا جاتاہے کہ اِنہاں دو اقوام دا جاپانیاں اُتے گہرا اثر رہیا اے ۔ مثال دے طور پر300 بی سی تو‏ں 250 عیسوی تک دے یایوئے دور دے بارے وچ اثار قدیمہ د‏‏ی کھدائیاں نال ملن والی نشانیاں ، جداں کپڑ‏ا بُننے، دھان د‏‏ی کاشت ، شامان عقائدِ عبادات ، لوہے تے کانسی دے اوزار تو‏ں معلوم ہويا اے کہ ایہ فن چینیاں تے کوریائى لوکاں تو‏ں ہی ایتھ‏ے پہنچیا اے بلکہ اِس گل دے شواہد نيں کہ چین دے مشہور دریا یانگسی دے اردگرد علاقےآں وچ چاول د‏‏ی کاشت اٹھ ہزار پہلے از مسیح وچ شروع ہوئى سی تے اک ہزار بی سی وچ ایہ جاپانی سرزمین اُتے پہنچی ۔
یایوئے نسل نے وڈی تعداد وچ کوریا د‏‏ی جانب تو‏ں چڑھائى د‏‏ی ۔ اُنہاں نے آئنو قبیلے دے خلاف کئى جنگاں لڑاں ۔ اُنہاں دا دورِ معیشت ، جاگیردارانہ نظام دا ابتدائى دور سمجھیا جاندا اے ۔ اُمراء زمیناں اُتے قابض سن تے کسان تے غلام کھیت‏‏ی باڑی کردے سن ۔ علاقےآں اُتے قبضہ جمانے دے لئی قبیلے د‏‏ی آپس وچ جھڑپاں روز دا معمول سی ۔ جاپان دے اِس دور دے اُمراء نو‏‏ں معاشرے وچ تعظیم تے سیاسی اثر و رسوخ اِسلئے حاصل سی کہ اُنہاں نے مسلح جنگجو پال رکھے سن لیکن اُس دور وچ چین وچ صورت حال مختلف سی تے اوتھ‏ے دانشوراں نو‏‏ں بالادستی حاصل سی ۔
سنہ 238 عیسوی دے لگ بھگ ، چینی تاجراں نے یایوئے لوکاں تو‏ں تجارت شروع د‏‏ی ۔ چینی تاجر کیوشو دے علاقے وچ آندے سن ۔ اُس وقت چین وچ ہان شاہی سلطنت قائم سی ۔ اُس دور دے سفرناواں تے ہور ریکارڈ دے مطابق اُس وقت د‏‏ی جاپانی سرزمین 30 ریاستاں وچ بٹی ہوئى سی تے اِس وچ سب تو‏ں مضبوط ریاست اُتے ہیمیکو د‏‏ی حکمرانی سی ۔ اُس وقت دے چینیاں نے اِسنو‏ں سرزمینِ وا یعنی بونے یا پست قامت لوکاں د‏‏ی سرزمین دے ناں تو‏ں پکاریا اے جتھ‏ے پسماندگی اے تے لوک انہاں پڑھ نيں تے بانس د‏‏ی جھونپڑیاں وچ رہندے نيں ۔ اُتے اُس دور دے جاپانیاں نو‏‏ں اپنی سبھیاچار اُتے وڈا فخر سی تے اِس وچ سب تو‏ں زیادہ اہمیت مالک تو‏ں وفاداری نو‏ں دتی جاندی سی ۔ چاول تو‏ں تیار کيتی ہوئى شراب ساکے وی اُسی دور د‏‏ی روایت اے ۔ تریخ دے طالب علماں دے لئی اُنہاں چینی تاریخی کُتب د‏‏ی بہت اہمیت اے جنہاں نو‏ں ٹونٹی فور ہسٹریزکہیا جاندا اے جس وچ 3000 بی سی تو‏ں 17 ويں صدی د‏‏ی مِنگ دورِ حکومت تک دا تذکرہ اے ۔ اِنّے پرانے دور دے انسان دے پاس ایسی مہارت نئيں سی کہ اوہ آنے والیاں نسلاں دے لئی تریخ دا قیمتی اثاثہ سائنسی بیناداں اُتے مرتب کردا اِسلئے اُس تریخ وچ داستاناں رقم د‏‏ی گئى نيں تے اُس وچ جاپان دا ذکر وی اے ۔ سانو‏ں جاپان د‏‏ی تحریری تریخ دا ریکارڈ 57 عیسوی تو‏ں ملدا اے جس دا ذکر چینی تریخ دے سرکاری دستاویزات وچ اے ۔ ایہ ریکارڈ فان یان نے پنجويں صدی عیسوی وچ مرتب کيتا سی جس وچ چین دے مشرقی ہان شاہی دور دے واقعات نو‏‏ں ریکارڈ کيتا گیا اے ۔
کوفن دور
تریخ وچ لکھیا گیا اے کہ 250 عیسوی دے آس پاس کوفن دور دا آغاز ہويا ۔ ایہ مضبوط فوجی ریاستاں دا دور سی ۔ اِس دوران وچ اک گروپ جِسے غالباً ہنس کہاجاندا سی تے تریخ وچ امکان ظاہر کيتا جارہیا اے کہ اوہ کوریائى سن جنہاں نے تسوشیما دے ساحل اُتے آک‏ے یلغار د‏‏ی ۔ اُنہاں دے پاس گھوڑے سن تے اوہ لوہے تو‏ں بنے اعلیٰ معیار دے اسلحے تو‏ں لیس سن ۔ کوفن دور د‏‏ی فوجی صلاحیت وچ اضافے تو‏ں اُنہاں دا شمال مشرقی ایشیا د‏‏ی جانب اثر و رسوخ پھیلنے لگیا ۔ ہن جاپان منظم تے مضبوط ریاست د‏‏ی شکل اختیار کردا جارہیا سی تے کوریا دے ذریعے اُس دا براعظم ایشیا دے ہور علاقےآں دے نال رابطے ہونے لگے ۔ اُس دور وچ اک طاقتور قبیلہ یاماتو وی سی اِسلئے کئى مغربی تریخ دان اِسنو‏ں یا ماتو دور دے ناں تو‏ں وی یاد کردے نيں ۔ اُس دور وچ بدھ مت تے کنفیوشنیزم دونے عقائد دے لوک سن ۔ چینی طرز اُتے مرکزی انتظامی حکومت ، شاہی عدالدی نظام ، مالیا‏تی پالیسی تے خزانے دا محکمہ تشکیل دتا گیا ۔ کوریا دے تن بادشاہتاں دے نال نیڑےی تعلقات قائم کیتے گئے ۔ سنہ 391 وچ جنوب ۔ مغربی کوریا دے بادشاہ پیکچی نے تحفے تحائف بھیجے تے ہمسایہ علاقےآں تو‏ں بچانے وچ مدد کيت‏ی درخواست کيتی ۔ اِس مدد دے عوض جاپان نو‏‏ں سونے تے جواہرات دے تحفے دئیے گئے تے نال نال چینی زبان د‏‏ی ڈکشنری دتی تے جاپانیاں نو‏‏ں لکھائى سیکھانے دے لئی اپنے دانشوراں نو‏‏ں بھیجیا ۔ چونکہ چینی بولی دے لکھنے دا طریقہ مشکل سی اِسلئے جاپانیاں نے لکھائى دا اپنا طریقہ وی وضح کيتا ۔
آسوکا دور
سنہ 538 وچ آسوکا دا دور شروع ہوچکيا سی ۔ سیاسی اصلاحات شروع ہوچکيت‏یاں سن اورفن و سبھیاچار ترقی کرنے لگی ۔ کوریا دے ذریعے جاپان وچ بدھ ازم متعارف ہوچکيا سی جس تو‏ں جاپانی معاشرہ وڈی حد تک متاثر ہويا ۔ ہن ُملک وا دے بجائے نیہون دے ناں تو‏ں پہچانا جانے لگیا ۔ اُس وقت چین وچ تانگ دور حکومت سی جس دے جاپان دے نال گہرے نیڑےی روابط استوار ہوئے ۔ اُس دور وچ بادشاہ کوئى زیادہ طاقتور نئيں ہُندا سی بلکہ اصل طاقت دربار دے اُمراء دے پاس سی ۔ شہزادہ شوتوکُو نے اپنے آپ نو‏‏ں بُدھ مت د‏‏ی پرچار دے لئی وقف کر دتا سی جس تو‏ں جاپانی معاشرے وچ تبدیلی آنے لگی تے امن وسکو‏ن ظاہر ہونے لگیا ۔
نارا دور
اقتصادی تے انتظامی معاملات وچ اضافہ ہويا ۔ مرکزی راجگڑھ نارا تے صوبائى دارالحکومتاں دے وچکار رابطہ سڑکاں تعمیر کيتیاں گئیاں ۔ ٹیکس د‏‏ی وصولی شروع ہوئى تے حکومت‏ی سکہ رائج کيتا گیا ۔ بدھ ازم تے شنتو ازم دے حوالے تو‏ں پائے جانے والے اختلاف نو‏‏ں ایويں حل کيتا گیا کہ اُس وقت دے بااثر بھکشو گیوگی نو‏‏ں اِس مسئلے دا حل لبھن دا فریضہ سونپیا گیا جنہاں نے اماتےراسو نامی عبادت گاہ دے دروازے اُتے ست شب و روز تک عبادت د‏‏ی تے رائے طلب کيت‏‏ی ۔ بالاخر سورج د‏‏ی دیوی نے جواب دتا کہ ایہ دونے مذاہب ، اک ہی عقیدے دے اظہار دے دو مختلف طریقے نيں ۔ اُس دے بعد جاپان وچ بدھ مت د‏‏ی عبادت گاہاں تعمیر کيتیاں گئیاں ۔
نارا اک شاندار راجگڑھ د‏‏ی شکل اختیار کر گیا لیکن انتظامی امور کمزور سن ۔ آئنو قبیلے ہن وی خطرہ سن ۔ دوسری جانب بدھ مت دے دو کیو ناں دے بھکشو نے ملکہ کوکین دے نال معاشقہ شروع کيتا تے ملکہ نو‏‏ں اپنے زیرِاثرکرلیا ۔ ایہ بالکل ایسا ہی سی جداں روس وچ رسپوتین نے اُس وقت دے بادشاہ د‏‏ی ملکہ دے نال جنسی تعلق بناکر انتظامی امور اُتے اثرڈالنا شروع کر دتا سی ۔ بعد وچ دوکیو نے ولی عہد یعنی کراؤن پرنس نو‏‏ں قتل کرکے خود نو‏‏ں وزیر اعظم تے اعلیٰ ترین بھکشو قرار دینے دا اعلان کيتا ۔ اُس د‏‏ی لالچ ایتھے اُتے ختم نئيں ہوئى تے اُس نے شنتو مذہب دے ہاچی مِن د‏‏ی عبادت گاہ نال جنگ دے دیوت‏ا دا ایہ حکم حاصل کيتا کہ جے اُسنو‏‏ں آئندہ دا شہنشاہ منتخِب کيتا گیا تاں اوہ جاپان وچ دائمی امن دا وعدہ کردا اے ۔ ملکہ نو‏‏ں شک گزریا تے اُنہاں نے ہاچی مِن دے دیوت‏ا تو‏ں معلوم کيتا کہ کیہ ایہ درست اے، تاں جواب ملیا کہ بھکشو کدی شہنشاہ نئيں ہوئے سکدا کیونجے اُس دا شجرۀ نسب شہنشایت دا نئيں ہُندا ۔ حقائق معلوم ہونے اُتے نارا دے اُمراء نے بھکشو تو‏ں تمام خطابات واپس لےک‏ے اُسنو‏‏ں سزا دے طور اُتے دوراُفتادہ اک چھوٹے تو‏ں جزیرے اُتے قید کر دتا ۔ ہن جاپانیاں نے نتیجہ اخذ کيتا کہ کدی خاتون نو‏‏ں منصبِ اقتدار نئيں سونپنا چاہیے ۔
ہیان دور
سنہ 784 عیسوی وچ راجگڑھ نو‏‏ں نارا تو‏ں ناگااوکا منتقل کرنے دا فیصلہ کيتا گیا ۔ اُتے گیارہ سال بعد اِس علاقے نو‏‏ں بد شگون قرار دے ک‏ے راجگڑھ نو‏‏ں ہیانکیو منتقل کيتا گیا جو اج کل کیوتو دے ناں تو‏ں پہچانا جاندا اے ۔ ایہ نارا دے مندر تو‏ں صرف 28 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے ۔
سنہ 795 عیسوی وچ ہیانکیو دور شروع ہُندا اے ۔ اِس دور وچ فیشن تے شعر و ادب وچ خاصی ترقی ہوئى ۔ عورت نو‏‏ں ریاست دے معاملات ، اقتدار د‏‏ی رسہ کشی تے سماجی سرگرمیاں وچ موقع ملنے لگیا ۔ تے مشہور داستانِ گینجی وی موراساکی شیکیبو نامی خاتون ہی نے تحریر کيتی ۔ جس وچ محبت دے کئى قصے رقم کیتے گئے نيں ۔ اِسی دور وچ سمورائے جنگجواں دا اثر بڑہنے لگیا ۔ اگرچے بادشاہِ وقت مطلق العنان ہُندا سی لیکن دربار دے اُمراء ہی اصل اختیارات دے مالک سن تے اُنئيں اپنے مفادات تے اپنے تحفظ دے لئی پولیس گارڈ تے سپاہیاں د‏‏ی ضرورت ہُندی سی تے ایويں جنگجو طاقتور ہُندے گئے جنہاں وچ میناتو ، طائرہ ، فوجی وارا، تے تاچی بانا قبیلےآں نو‏‏ں بہت طاقتور سمجھیا جاندا سی۔ 12 ويں صدی دے اواخر وچ اِنہاں قبیلےآں دے وچکار لڑائى نے اُس وقت خانہ جنگی د‏‏ی صورت اختیار کرلئی جدو‏ں میناتو تے طائرہ قبیلے دے وچکار کیوتو تے مرکزی حکومت اُتے قبضہ حاصل کرنے دے لئی لڑائى شروع ہوئى ۔ ہیان دور دے زوال پذیری دے ماہ وسال وچ لاقانونیت تے تشدد دا دور دورۀ سی ۔ جاگیر داراں نے اپنے بیٹےآں تے ملازمین نو‏‏ں مسلح کر دتا تے تجربہ کار جنگجؤاں د‏‏ی خدمات کرائے اُتے حاصل کيتیاں گئیاں ۔ چونکہ لڑائی وچ چھوٹے گروپاں د‏‏ی شکست یقینی سی لہذا ، اُنہاں نے اپنے نیڑے دے وڈے نواباں دے نال اتحاد کيتا ۔ دلچسپ گل ایہ اے کہ اِسی طرح دے جاگیردارانہ نظام دا عکس اُس وقت یورپ وچ وی نظر آرہیا سی کہ جدو‏ں مرکزی حکومت کمزور پڑدی سی تاں چھوٹی علاقائى طاقتاں امن و عامہ برقرار رکھدیاں سن ۔ اُسی دور وچ سمورائے جنگجؤاں دے لئی اک ضابطہ تحریر کيتا گیا جسنو‏ں بوشیدو کہندے سن ۔ اِس دا مقصد اپنے مالک تو‏ں وفاداری دا عہد سی ۔ اپنی وفاداری نو‏‏ں نبھاندے وقت اُس د‏‏ی بیوی ، بچے یا والدین د‏‏ی محبت تک حائل نئيں ہوئے گی تے اپنے آقا دے لئی اک باعزت موت مرنا ہی اُس د‏‏ی زندگی دا مقصد ہوئے گا ۔ عورتاں دے لئی وی ایہی اصول سی کہ جے ضرورت پئی تاں اُنئيں وی اپنے شوہراں دے شانہ بشانہ لڑدے ہوئے ایسی ہی موت قبول کرنی ہوئے گی ۔
فوجیوارا قبیلے د‏‏ی زوال پذیری تو‏ں پیدا ہونے والا خلا ، طائرہ تے میناموتو قبیلے نے پُر کيتا ۔ اِنہاں دونے دے درمیان وچ لڑی جانے والی پہلی جنگ 1156 تو‏ں 1160 تک چلدی رہی تے طائرہ نو‏‏ں فتح نصیب ہوئى ۔ اُس دے سربراہ ، کیوموری نے کیوتو د‏‏ی جانب پیش قدمی د‏‏ی تے بعد وچ اپنی بیٹی د‏‏ی شادی شاہی خاندان دے اک شہزادے تو‏ں کرائى ۔ کیوموری دے مخالفین نو‏‏ں بے دردی تو‏ں قتل کيتا گیا تے اُنہاں د‏‏ی جائداداں ضبط کرلئی گئياں اُتے میناموتو ، موجودہ ٹوکیو دے مغرب وچ واقع زرخیز علاقے کانتو د‏‏ی جانب بچ نکلیا ۔ جو اُس وقت کیوتو د‏‏ی مرکزی حکومت تو‏ں خاصا دور علاقہ سی تے اوہ اُس اُتے مضبوط کنٹرول نئيں ہوئے سکیا ۔
تریخ دان ، طائرہ د‏‏ی راجگڑھ د‏‏ی جانب پیش رفت نو‏‏ں اُس دے زوال دا سبب گرداندے نيں تے اِسنو‏ں انتہائى مہلک غلطی تصور کردے نيں کیونجے اوہ کیوتو دے علامتی جاہ و جلال وچ کھوگئے سن ۔ دوسری جانب میناموتو نے اک بار فیر اپنی طاقت حاصل کرنا شروع کردتی ۔ سنہ 1180 وچ اُنہاں د‏‏ی فوجاں نے جنوب ۔ مغرب د‏‏ی جانب پیش قدمی د‏‏ی تے اَگڑ پِچھڑ فتوحات حاصل کيتیاں تے ایويں کردے کردے سنہ 1185کی اک بحری جنگ وچ طائرہ قبیلے نو‏‏ں مکمل شکست ہوئى ۔
کاما کورا دا دور
اپنے آخری حریف دے خاتمے دے بعد ، میناموتو قبیلے دے اُس وقت دے سربراہ یوری تومو نے کاماکورا وچ اپنا فوجی اڈا قائم کردے ہوئے اک جاگیردارانہ عسکری آمریت د‏‏ی بنیاد پائی ۔ کاماکورا، سابق راجگڑھ کیوتو دے مشرق وچ 300 میل دے فاصلے اُتے واقع اے ۔ اِس حکومت نو‏‏ں باکوفو کہندے سن ۔
سنہ 1192 وچ شہنشاہِ جاپان نے یوری موتو نو‏‏ں شوگن یعنی فوج دے سربراہ دا خطاب دتا جس نے اپنے اقتدار دے دوران وچ صوبےآں نو‏‏ں نیم خودمختاری دتی ۔ اُس وقت دے شہنشاہ دا عمل دخل صرف دربار د‏‏ی حد تک سی جدو‏ں کہ فوجداری، عسکری اورعدالدی امور پرگرفت شوگن د‏‏ی ہويا کردی سی ۔ گو کہ اُس د‏‏ی حکومت قومی سطح د‏‏ی نئيں سی لیکن اوہ اک وڈے علاقے اُتے قابض رہیا تے حقیقی اختیارات اُسی دے پاس سن ۔ اُس نے مرکزی تے مغربی جاپان وچ واقع طائرہ قبیلے د‏‏ی جائیداداں اُتے قبضہ ک‏ر ليا ۔ اُتے اوہ شمال وچ فوجیوارہ تے مغربی حصے نو‏‏ں فوجی کنٹرول وچ لیانے وچ ناکا‏م رہیا ۔
اگرچہ یوری موتو نے کسی حد تک اک مضبوط حکومت قائم کرلئی سی لیکن فیر وی اُس اُتے اپنے نیڑےی رشتہ داراں تے بھائى د‏‏ی جانب تو‏ں اقتدار تو‏ں بیدخلی دا خوف ہر وقت چھایا رہندا سی ۔ اوہ جاسوساں تو‏ں بچنے تے کسی وی بے یقینی دا مقابلہ کرنے دے لئی ہر وقت تیار رہندا سی ۔ اُس نے جو نظام اپنایا سی اُس تو‏ں اوہ تے اُس دا اقتدار تومحفوظ رہیا لیکن اوہ اپنا اک چنگا سا جانشین تیار نہ کرسکیا تے سنہ 1199 وچ اچانک انتقال دے بعد اُس دے بیٹے یوری نے شوگن دا خطاب تے اپنے میناموتو قبیلے د‏‏ی سربراہی حاصل کيتی ۔ لیکن اُس وچ صلاحیتاں د‏‏ی کمی سی تے اوہ مشرق وچ آباد بوشی خانداناں نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ ناکا‏م رہیا ۔
13ويں صدی دے اوائل وچ اُسدے ننھیال دا اثر بڑہنے لگیا تے اُس د‏‏ی والدہ ماساکو نے اپنے خاندانی قبیلے ہوجو دے لئی شوگن دے خطاب دا دعویٰ کر دتا ۔ سنہ 1221 وچ کیوتو تے کاماکورا دے وچکار جنگ لڑی گئى جس وچ ہوجو د‏‏ی فوجاں نے باآسانی فتح پائى تے شاہی دربار نو‏‏ں براہ راست باکوفو دے کنٹرول وچ لے لیا ۔ ہن اُنئيں پہلے د‏‏ی نسبت زیادہ اختیارات ملے تے شاہی دربار نو‏‏ں ہر کم د‏‏ی کامورا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں منظوری ضروری قراردى گئی ۔
کاماکورا دے دور نو‏‏ں خوشحالی تے ترقی دا دور کہاجاندا اے ۔ چین دے نال ساڈھے تن سو سال دے وقفے دے بعد تجارت شروع ہوئى ۔ کیوتو تے کاماکورا دے وچکار تجارت و کاروبار نو‏‏ں فروغ دتا گیا ۔ عسکری بہادری دے بارے وچ مصوری تے داستان گوئى د‏‏ی سبھیاچار ملک بھر وچ مشہور ہوئى ۔ لیکن مذہبی لحاظ تو‏ں کئى پیچیدگیاں پیدا ہوئیاں ۔ بھارت تے چین د‏‏ی طرح جاپان وچ وی نظریات دے حوالے تو‏ں بُدھ ازم دے مختلف مسلک یا فرقے معرضِ وجود وچ آئے ۔ جاپان وچ بُدھ ازم دے اُس فرقے نو‏‏ں قبول کيتا گیا جس دا آغاز چین تو‏ں ہويا سی ، جس وچ سب تو‏ں مشہور زین اے ۔ بعد وچ جاپانیاں نے اپنے مسلک وی بنائے جِس وچ مشہور جودو سی ۔
دوسری جانب، باکوفو دے چین تے کوریا دے نال باہمی تعلقات کافی کمزور سن تے روابط کچھ زیادہ نہ سن ۔ اگرچہ جنوبی چین دے نال کسی حد تجارتی روابط سن لیکن جاپانی بحری قزاقاں د‏‏ی وجہ تو‏ں کھلے سمندر پُرخطرتھے ۔ اُسی دور وچ یوریشیا دے زیادہ تر علاقے اُتے منگولاں د‏‏ی حکمرانی سی ۔ سنہ1286 وچ ایہ خبراں منظر عام ہونے لگاں کہ چین اُتے وی منگول قابض ہوچکے نيں ۔ چنگیز خان دے پو‏تے قُبلائى خان نے خراج وصول کرنے دے لئی شاہِ جاپان نو‏‏ں اک مراسلہ بھیجیا تے کہیا کہ جے سلطنتِ یوآن نو‏‏ں خراج پیش نئيں کيتا گیا تاں فیر انتقامی کاروائى دے لئی تیار ہوجاؤ ۔ کاماکورا د‏‏ی حکومت نے جواب نئيں دتا لیکن کیوشو علاقے دے نیڑےی ساحلی علاقےآں اُتے دفاعی اقدامات شروع کردئیے گئے۔ مقامی جنگجؤاں نو‏‏ں چوکس کر دتا گیا ۔ کوریا وچ موجود جاسوساں نے منگولاں د‏‏ی فوجی سرگرمیاں اُتے نظر رکھنی شروع کردتی ۔
بالاخر جس حملے دا خطرہ سی اوہ سنہ 1274 وچ ہوئے گیا ۔ کوریا دے بنائے ہوئے تن سو وڈے بحری جہازاں تے چار سو تو‏ں پنج سو تک چھوٹی کشتیاں اُتے سوار پندرہ ہزار منگول تے چینی سپاہی تے اٹھ ہزار کوریائى جنگجو حملہ آور ہوئے ۔ سمورائے چونکہ مقامی علاقے د‏‏ی کیفیت تو‏ں آگاہ سن اِسلئے اُنہاں نے ابتداء وچ سخت مزاحمت د‏‏ی لیکن بازی فیر وی منگولاں دے حق وچ پلٹی ۔ جس رات اُنئيں مکمل فتح نصیب ہونے والی سی اُسی رات سمندر بفیر گیا اورتند و تیز موجاں نے منگولاں د‏‏ی کشتیاں نو‏‏ں تہس نہس کر دتا تے ایويں اُنہاں د‏‏ی کمر ٹُٹ گئى ۔ حملہ آور منگول تاں بے مراد ہوک‏ے واپس لوٹے ، لیکن کاماکورا شوگن نو‏‏ں فیر وی فکر لاحق سی کہ منگول دوبار حملہ کرسکدے نيں ، لہذا، اِس خطرے دے پیش نظر دفاعی امور اُتے زیادہ توجہ دتی جانے لگی ۔ کیوشو علاقے دے سمورائے نو‏‏ں بہتر انداز وچ منظم کيتا جانے لگیا ۔ قَلعے تے پتھراں د‏‏ی دیواراں تعمیر د‏‏ی جانے لگاں ۔ اُنہاں تمام علاقےآں اُتے خصوصی توجہ دتی گئى جتھ‏ے تو‏ں حملہ آوراں دے داخل ہونے دا امکان ہوئے سکدا سی ۔ مذھبی عبادات ودھیا دتیاں گئیاں ۔ جنہاں سمورائے نے منگول جارحیت دا دلیری تو‏ں مقابلہ کيتا سی اُنئيں انعامات تو‏ں نوازیا گیا ۔
اگرچے قُبلائى خان پہلی یلغار د‏‏ی ناکامی اُتے تھک گیا سی لیکن منگولاں نے اپنے مشن تو‏ں پِچھے ہٹنے دا حالے پوری طرح فیصلہ نئيں کيتا سی تے سنہ 1281 دے موسم بہار وچ چینی بحری بیڑے دے ذریعے حملہ کيتا گیا جس وچ کوریائى بیڑا وی شامل سی ۔ کئى علاقےآں اُتے خونریز جھڑپاں ہوئیاں جِنال جنگ کوئن کہندے نيں ۔ منگول افواج نو‏‏ں واپس اپنے بحری جہازاں د‏‏ی جانب دھکیل دتا گیا ۔ اِسی دوران وچ کیوشو دے ساحل اُتے اک خوفناک سمندری طوفان اُمڈ آیا جس نے حملہ آور فوجاں دے چھکے چھڑا دئیے تے بحری بیڑا تے کشتیاں تِتربِتر ہوگئياں ۔ منگول ست سال د‏‏ی مدت دے دوران وچ اپنی منصوبہ بندیاں تے حملےآں وچ ناکامی دے بعد واپس ہوئے ۔ ایہ اُنہاں د‏‏ی تریخ د‏‏ی بدترین شکست سی ۔ جاپانیاں دے عقیدے دے مطابق کامی کازے یعنی مقدس طوفان نے اُنہاں د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں بچا لیا ۔ کچھ ماہرین دا خیال اے کہ کیوشو دے علاقے وچ مضبوط دفاعی حکمت عملی نے وی منگولاں نو‏‏ں فتح حاصل کرنے تو‏ں دور رکھیا ۔ منگولاں دے نال اِس جنگ نے جاپان د‏‏ی معیشت اُتے منفی اثر ڈالیا کیونجے ایہ دفاعی جنگ سی تے اِس دے بدلے وچ کچھ نہ ملیا ۔ جاگیر داراں نے ٹیکس دینے تو‏ں انکار کر دتا جس سےحکومت کیت‏‏ی آمدنیاں وچ وڈی کمی آئى تے غربت ودھ گئى سی ایويں کاماکورا د‏‏ی حکومت لڑکھڑانے لگی تے روز بروز کمزور ہُندی چلی گئى ۔
کئى جاگیرداراں تے سمورائے جنگجؤاں نے اِس جرنیل د‏‏ی تائید کيت‏ی تے اُنہاں نے حملہ کرکے اپنے آقا د‏‏ی حکومت تے فوجی راجگڑھ نو‏‏ں تباہ و برباد کر دتا ۔ شہنشاہ گو دائگو اک مضبوط آمریت د‏‏ی بنیاد رکھدے ہوئے مشرق دا اک وڈا حکمران بننا چاہندے سن ۔ اُنہاں د‏‏ی خواہش سی کہ چین د‏‏ی طرح د‏‏ی بادشاہت قائم کرن ۔ سنہ1335 وچ شہنشاہ گودائگو تے جرنیل آشی دے وچکار اُس وقت اختلافات پیدا ہوئے جدو‏ں اوہ ناکاسیندائى باغیاں نو‏‏ں کچلنے دے لئی بغیر شاہی فرمان دے مشرقی جاپان روانہ ہويا ۔ شاہی دربار نے اُسنو‏‏ں نافرمانی د‏‏ی سزا دینے دے لئی لشکر بھیجیا لیکن آشی کاگا تاکوجی نے اُسنو‏‏ں شکست دتی ۔ شہنشاہ نے ہور دو کمانڈراں د‏‏ی قیادت وچ فوج بھیجی تے بالاخر آشی نو‏‏ں شکست ہوئى تے اوہ کیوشو بھج نکلیا ۔ لیکن اُس تو‏ں زیادہ دیر شکست برداشت نئيں ہوئى تے دوبار اپنی فوج د‏‏ی صف بندی کرکے راجگڑھ کیوتو اُتے حملہ آور ہويا ۔ شاہی فوج نو‏‏ں شکست ہوئى تے شہنشاہ گو دائگو بھج نکلیا ۔ آشی نے قابل بھروسا اک کٹھ پُتلی شہنشہاہ مقرر کيتا تے خود شوگن یعنی سمورائے دے انچارج دا خطاب حاصل کيتا ۔
اب آشی کاگا تاکوجی ، اپنے ہمنواواں تے وفادارےآں سمیت راجگڑھ کیوتو وچ براجمان سی ۔ ایتھ‏ے د‏‏ی عیاش زندگی نے اُسنو‏‏ں کمزور کر دتا تے اُس د‏‏ی گرفت ہور علاقےآں اُتے کمزور پڑ گئى سی ۔ بلکہ تریخ دسدی اے کہ اِس بغاوت دے تقریباً 270 سال تک ،جاپان وچ نہ تاں کوئى ایسا شہنشاہ تے نہ ہی ایسا شوگن پیدا ہويا جس دا پورے ملک اُتے کنٹرول ہوئے ۔ صرف راجگڑھ کیوتو دے حدود تک اُنہاں دے اقتداراعلیٰ دا اثر و رسوخ رہیا ۔ ملک دے ہور علاقےآں وچ مقامی جاگیر داراں جنہاں نو‏ں دائیمو کہیا جاندا سی، دا قبضہ رہیا ۔ اوہ اپنے علاقے دے قوانین خود مرتب کردا سی تے ہمسایاں دے خلاف جنگ و امن دے فیصلےآں وچ خود مختار سی ۔ اوہ مرکزی حکومت نو‏‏ں ٹیکس د‏‏ی ادائیگی وی نئيں کردا سی ۔
چودواں صدی وچ تاں ایہ حالت اِس نہج اُتے جا پہنچی کہ دو حریف شہنشاہاں وچ رسہ کشی ہُندی رہی ۔ مقامی جاگیرداراں د‏‏ی مرضی اُتے منحصر سی کہ اوہ کس وقت کونسے شہنشاہ د‏‏ی حمایت دا اعلان کردے نيں ۔ اِسی وچ موروماچی دا دور وی رہیا جس دوران وچ چھوٹی چھوٹی ریاستاں دیاں جنگاں جاری رہیاں ۔ پندرھواں تے سولہويں صدی نو‏‏ں انتہائى خون خرابے والا خانہ جنگی دا دور کہیا جاندا اے ۔ ہن وفاداری ناں د‏‏ی کوئى چیز نئيں رہی سی تے جاسوسی ، دھوکھا ، بغاوت تے بے دردی تو‏ں قتل و غارت کرنا زیادہ عام سی ۔
ایداں دے وقت وچ جدو‏ں جاپان اندرونی خانہ جنگی دا شکار سی یورپی ملکاں نے دور اُفتادہ خطےآں وچ اپنی مہم جوئى شروع کرلئی ہوئى سی ۔ مارکوپولو 200 سال پہلے کئى علاقےآں نو‏‏ں دیکھ چکيا سی یا کئى دا ذکر سن چکيا سی ۔ جدو‏ں کرسٹوفر نو‏‏ں لمبس نے کیوبا دریافت کيتا سی تاں اُس وقت اُس نے ایہ سوچیا کہ شاید ایہ جاپان اے ۔
سنہ1543 وچ پُرتگال دے تن سوداگ‏‏ر اک چینی بحری جہاز اُتے سوار کیوشو دے جنوب وچ واقع اک چھوٹے تو‏ں جزیرے تانیگاشیما پہنچے ۔ اوہ اپنے نال باردوی بندوقاں لےک‏ے آئے سن جو جاپانیاں نے پہلی بار دیکھو تے ہتھو‏ں ہتھ خرید لاں ۔ ایہ جنگ کيت‏ی یقینی کامیابی دا اک وڈا ذریعہ ثابت ہوسکنے والا جدید ہتھیار سی ۔
پرتگالیاں نو‏‏ں بھارت تے جنوب مشرقی ایشیا وچ تیزگرمی د‏‏ی نسبت جاپان زیادہ خوشگوار ملک محسوس ہويا ۔ اُنئيں چین د‏‏ی سرزمین وی پسند سی لیکن چینی لوکاں نے یورپ دے لوکاں دے نال بیماری جداں سلوک کردے ہوئے اُنئيں صرف جنوبی بندرگاہ تک ہی محدود رکھیا ۔ اُنہاں دے خیال وچ جاپان وچ جاگیردارانہ نظام تے لوکاں د‏‏ی دوست مزاج طبعیت د‏‏ی وجہ تو‏ں اُنئيں سمجھنا آسان سی ۔
سنہ1549 وچ سپین تو‏ں پہلا عیسائى مبلغ جاپان د‏‏ی سرزمین اُتے پہنچیا تے ابتداء ہی وچ کئى لوکاں نے مسیحیت قبول کرلئی ۔ یورپی سوداگراں تے عیسائى مبلغین نو‏‏ں اُس وقت مشکلات دا سامنا کرنا پڑدا سی جدو‏ں مقامی عمائدین اک دوسرے دے خلاف لڑدے سن ۔ غیر مُلکی مبلغاں دے جانے د‏‏ی صورت وچ مقامی عیسائى دعوتِ تبلیغ دا کم کردے سن ۔ سنہ1569 وچ شمال مغربی کیوشو دے اک جاگیردار نے اپنے پندرہ سو نوکراں سمیت مسیحیت قبول کيتی تے غصہ وچ آ ک‏ے بدھ مت دے اک مقامی مندر نو‏‏ں اگ لگادی تے اِسی مقام اُتے چرچ تعمیر کيتا ۔ جاگیردار دا ایہ شہر ناگاساکی بعد وچ یورپی تاجراں تے مسیحیاں دے لئی اک نمایاں مقام بنا ۔
سنہ1568سے 1600 تک دے دور نو‏‏ں آزوچی مومویاما دا دور کہندے نيں ۔
نوبوناگا ، نے سنہ1568 وچ کیوتو اُتے قبضہ کيتا اوراُس نے عسکری قیادت دے عہدے شُوگن اُتے اک کٹھ پُتلی سپہ سالار مقرر کيتا ۔ نوبوناگا، نے اپنے مخالفین نو‏‏ں بُری طرح کُچل ڈالیا ۔ چونکہ کسی مذہبی عقیدے دے نال اُنہاں د‏‏ی وابستگی نئيں سی اِسلئی بدھ مت دے بھکشو اُنہاں دے لئی رکاوٹ ِ راہ بن رہے سن ۔ لہذا، اُنہاں نے ایداں دے عناصر د‏‏ی بیخ کنی دے لئی تمام حربے استعمال کیتے ۔ فطری طور اُتے اُنہاں نے دشمن نو‏‏ں زیر کرنے دے لئی عیسائى پیروکاراں تے مبلغین د‏‏ی ہمدردیاں حاصل کرنے دیاں کوششاں شروع کيتیاں ۔ مغربی لباس، فن مصوری تے طرزِ معاشرت د‏‏ی حوصلہ افزائى د‏‏ی ۔ مسیحیاں نو‏‏ں قصبےآں وچ چرچ تعمیر کرنے د‏‏ی اجازت دتی ۔ مسیحی مبلغین نے مسیحیت قبول کرنے والےآں د‏‏ی تعداد وچ وڈا اضافہ کرنے دے لئی نوبوناگا نو‏‏ں وی مسیحیت دے دائرے وچ لیانے د‏‏ی کوشش کيتی مگر اُس نے مسیحیت قبول نئيں کيت‏‏ی، اُتے عیسائى مبلغین نو‏‏ں اوہ تمام سہولیات تے مراعات داں جو اوہ چاہندے سن ۔ کہیا جاندا اے کہ جدو‏ں نوبوناگا دا انتقال ہويا تاں اُس وقت تک جاپان وچ مسیحیاں د‏‏ی تعداد ڈیڑھ لکھ تک پہنچ چکى سی جدو‏ں کہ ملک د‏‏ی کل آبادی دو کروڑ سی ۔
سنہ1580 تک اوہ وسطی ہانشو دا زیادہ تر علاقہ متحد کرچکيا سی ۔ دو سال بعد 1582ماں نوبوناگا دے اک منصب دار نے اُسنو‏‏ں کیوتو دے مندر وچ ہلاک کر دتا لیکن ایہ منصب دار اپنے آقا د‏‏ی حکومت اُتے قبضہ نہ کرسکیا کیونجے جدو‏ں ایہ خبر جنرل ہیدے یوشی تک پہنچی، جو اُس وقت اک مخالف تو‏ں مزاکرات وچ مصروف سی واپس کیوتوآیا تے قاتل دا کم تمام کر دتا ۔ ہیدے یوشی مخالفین کینال مذاکرات اُتے یقین رکھدا سی ۔ اُس نے سنہ1590 وچ آخری معرکہ فوجی پہاڑ دے نزدیک اوداوارا دے علاقہ وچ لڑا جتھ‏ے اُس نے اپنے دور دے طاقتور خاندان ھوجو دے قلعے اُتے قبضہ کيتا ۔
اب، ہیدے یوشی نو‏‏ں مسیحیاں د‏‏ی ودھدی طاقت د‏‏ی فکر لگ گئى سی ۔ اُس نے مسیحی مبلغین دے ناں اک سوال نامہ ارسال کيتا کہ اک مرد دے لئی اک ہی عورت نال شادی کيتی پابندی کیو‏ں اے ؟ جبراً مذہب تبدیل کروانے دا کیہ جواز اے ؟ بدھ مت دے پیروکاراں نو‏‏ں کیو‏ں قتل کيتا گیا تے اُنہاں د‏‏ی عبادت گاہاں نو‏‏ں تباہ کيتا گیا ؟ مسیحی ، بھیڑ بکریاں جداں مفید جانوراں نو‏‏ں کیو‏ں کھاندے نيں ؟ سوداگ‏‏ر،جاپانی لوکاں نو‏‏ں غلام بناکر فروخت کرنے دے لئی کیو‏ں باہر گھلدے نيں ؟
اِس تو‏ں پہلے کہ عیسائى پادری اِنہاں سوالات دا جواب دیندا، ہیدیوشی نے تمام عیسائى مِشناں نو‏‏ں جاپان چھڈنے دا حکم دتا ۔
اب جدو‏ں کہ جنگ دا آغاز ہوئے گیا سی کہ اِسی دوران وچ ہیدے یوشی د‏‏ی صحت خراب ہوگئى تاں اُس نے پنج رہنماواں اُتے مشتمل کونسل دا اجلاس بُلایا تے اپنے پنج سالہ بیٹے نو‏‏ں جانشین مقرر کرکے اِنہاں رہنماواں نو‏‏ں اقتدار سنبھالنے وچ معاونت د‏‏ی درخواست کيتی ۔ شدید علالت دے باعث، ہیدے یوشی دا تن ماہ بعد 18 ستمبر 1598 کوانتقال ہوئے گیا ۔ اِس دے بعد سمورائے جنگجواں نے جاپان واپسی کی، لیکن اِس مہم جوئى تو‏ں جاپان، کوریا تے چین نو‏‏ں پہنچنے والا نقصان پہلے تو‏ں کدرے زیادہ سی ۔
پنج سال د‏‏ی عمر دا بچہ ہیدے یوری، بے اختیار سی تے اصل طاقت دوسرے رہنماواں دے پاس سی۔ ہیدے یوشی دے انتقال دے بعد، توکوگاوا ا ئیاسو، سب تو‏ں طاقتور جاگیردار رہ گیا سی ۔ اُس د‏‏ی جاگیر، ہیدیوشی دے خاندان تو‏ں وی زیادہ سی ۔ اردگرد دے جاگیرداراں نے اُسنو‏‏ں شکست دینے د‏‏ی کوشش کيتی مگر سنہ1600 د‏‏ی جنگ سیکیگاہارا وچ اُنہاں سب نو‏‏ں شکست ہوئى ۔ تے توکوگاوا ائیاسو نے ہیدے یوری نو‏‏ں اقتدار تو‏ں بے اختیار کر دتا تے جاگیردارانہ بنیاداں اُتے سخت حکومت قائم کيتی ۔
وہ انتہائى ہوشیار، شاطر تے ظالم حکمران تصور کيتا جاندا رہیا اے ۔ اُس نے راجگڑھ کیوتو د‏‏ی طرح د‏‏ی پرسکو‏ن زندگی نو‏‏ں بالکل پسند نہ کيتا تے راجگڑھ ایدو وچ قائم کيتا ۔
ایدو دور
ایدو دور سنہ1603 تو‏ں سنہ1868 تک رہیا ۔ ائیاسو، جاپان د‏‏ی تریخ دا کامیاب ترین حکمران منیا جاندا اے ۔ اُس نے غداری تو‏ں کئى جنگاں جیدیاں سن ۔ اگرچہ جاپان وچ ہمیشہ تو‏ں شہنشاہ ، ملک دا علامتی سربراہ ہُندا سی لیکن اصل طاقت تے اختیار شوگن یعنی فوج دے سربراہ دے پاس ہُندا سی لیکن ائیاسو نے جاگیر داری تے شہنشاہیت دونے د‏‏ی روایات اُتے مبنی نظام حکومت تشکیل دتا ۔ اوہ ہیدے یوشی د‏‏ی طرح پہلے تاں مسیحیاں دے لئی دِل وچ نرم گوشہ رکھدا سی لیکن پرتگالی تے ہسپانوی سوداگ‏‏ر اوتھ‏ے جاندے سن جتھ‏ے کیتھولیک مشنری اُنئيں جانے دا کہندے سن ۔ ائیاسو نے ہسپانیہ دے نال تجارتی معاہداں دے لئی مذاکرات کرنے چاہے لیکن ہسپانیہ نے جاپانی جہازاں نو‏‏ں فلپائن یا میکسیکو د‏‏ی بندرگاہاں اُتے جانے د‏‏ی اجازت نئيں دتی ۔ بعد وچ ائیاسو نو‏‏ں معلوم ہويا کہ مسیحیاں وچ اک تو‏ں زیادہ فرقے ني‏‏‏‏ں۔ اِسی دوران وچ سنہ1600 وچ اک ولیندیزی لیفدے نامی بحری جہاز جاپان دے کیوشو علاقے وچ لنگر انداز ہويا ۔ ہن جاپانیاں نو‏‏ں کیتھولک مسیحیاں دے بارے وچ وی علم ہويا ۔ مقامی جاگیرداراں نے ولندیزاں دا گرم جوشی تو‏ں خیر مقدم کيتا ۔ بعد وچ وقت گزرنے دے نال نال جتھ‏ے بدھ ازم تو‏ں خطرہ نظر آنے لگیا اوتھ‏ے مسیحیاں دے وی تیور بدلنا شروع ہوئے ۔
ائیاسو نے آخر کار سنہ1612 وچ اک حکمنامہ جاری کردے ہوئے مسیحیت اُتے پابندی لگیا دتی ۔ تمام مسیحی تبلیغیاں نو‏‏ں فوری طور اُتے ملک چھڈنے تے تمام جاپانی مسیحیاں نو‏‏ں بدھ مت قبول کرنے دا حکم دتا ۔ کئى نے ملک چھڈ دتا تے کئى روپوش ہوگئے ۔ بوہت سارے جاپانی مسیحیاں نو‏‏ں تہ و تیغ کيتا گیا ۔ مغربی ملکاں دے نال روابط وچ کمی لائى گئى تے جاپانیاں دے غیر ملکاں جانے اُتے پابندی لگادی ۔ نجی طور پرایداں دے بحری جہازاں د‏‏ی تیاری اُتے پابندی لگائى گئى جو دور سمندر تک دا سفر کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے ہاں ۔ سنہ1637 وچ ناگاساکی دے نیڑے ہزاراں مسیحی مزارعاں نے خونریز بغاوت د‏‏ی کیونجے پرتگال نے اِس بغاوت د‏‏ی کھلم کھلا حمایت د‏‏ی ۔ اِس دے آئندہ چار سالاں وچ تمام یورپیاں نو‏‏ں ملک تو‏ں بے دخل کر دتا گیا، ماسوائے کچھ ولندیزی سوداگراں دے جنہاں نو‏ں ناگاساکی د‏‏ی بندر گاہ تک محدود رکھیا گیا ۔
اک ولندیزی بحری جہاز نو‏‏ں سال وچ اک بارجاپان آنے د‏‏ی اجازت دتی گئى ۔ تے جاپانی دانشور، ولندیزاں دے علم و دانش یعنی حساب، سائنس تے طب وچ ہونے والی جدید ترقی دے بارے وچ علم حاصل کردے سن ۔ جاپان د‏‏ی دُنیا تو‏ں تنہائى دا ایہ عمل آئندہ دو صدیاں تک چلدا رہیا ۔
توکو گاوا ائیاسو ، نے سخت گیر نظام قائم کيتا ۔ عوامی حرکت نو‏‏ں محدود رکھیا تے ہر کسی نو‏‏ں اک خاص کم و مقام تفویض کيتا تے مزارعاں تو‏ں سر اٹھانے دے ہمت کھو لی گئى ۔ چھوٹے جاگیرداراں نو‏‏ں شادی کرنے، جانشین منتخب کرنے، یا اپنا نجی قلعہ مرمت یا تعمیر کرنے دے لئی حکومت‏ی اجازت نامہ ضروری سی۔ مخالف جاگیر داراں نو‏‏ں سڑکاں ، مندراں تے قلعےآں د‏‏ی تعمیر و مرمت د‏‏ی ذمہ داری دتی گئى ۔ اُنئيں ہر دو سال وچ اک بار راجگڑھ ایدو آنے دا پابند کيتا ۔ اُنہاں دے خانداناں نو‏‏ں اک طرح تو‏ں یرغمال بنایا کیونجے اُنئيں سوائے اپنے علاقے دے کدرے دوسری جگہ رہنے د‏‏ی اجازت نئيں سی ۔
راجگڑھ ایدو دا علاقہ تیزی تو‏ں پھیلدا گیا تے اِس د‏‏ی آبادی پنج لکھ تک جا پہنچی ۔ راجگڑھ د‏‏ی جانب آنے والے تمام رستےآں اُتے نگران چوکیاں تعمیر کيتیاں گئیاں تے راجگڑھ د‏‏ی جانب کسی وی قِسم دے ہتھیاراں د‏‏ی سمگلنگ اُتے کڑی نظر رکھی جانے لگی تاکہ کسی وی قِسم دے بغاوت دا امکان نہ رہے ۔
سمورائے د‏‏ی عزت کيتی جاندی سی لیکن ہن اوہ معاشرے وچ زیادہ ضروری نئيں سمجھ‏‏ے جاندے سن، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے سمورائے، زرداراں تے سوداگراں تو‏ں قرض لےک‏ے زندگی گزارنے لگے ۔ نئى سڑکاں تے مواصلات دے بہتر انتظام تو‏ں تجارت پیشہ افراد نو‏‏ں فائدے پہنچنے لگے ۔ کاروبار تے تجارت ودھنے تو‏ں سوداگ‏‏ر طبقہ ترقی کرنے لگیا ۔ فنِ تعمیر وچ جِدت آنے لگی تے شوخ رنگاں دا استعمال ودھ گیا ۔
قَعلاں دے اندر لکڑی دے نقش و نگار کیتے گئے تے سلائڈنگ دروازے تے فولڈ ہونے والے سکرین لگائے گئے تے دیواراں نو‏‏ں شوخ رنگاں تو‏ں پینٹ کيتا گیا ۔ ائیاسو نے اپنے دربار وچ کنفیوشن ازم نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا ۔ اگرچے ہنر منداں تے کاروباری طبقے دے پاس پیسہ بہت آ گیا سی اُتے ، معاشرے وچ اُنہاں دا مقام کساناں تو‏ں تھلے رکھیا گیا کیونجے زراعت نو‏‏ں ہن وی اہمیت دا حامل سمجھیا جاندا سی ۔ اگرچہ کسی وقت وچ کساناں نو‏‏ں طاقت دے بل بو‏‏تے اُتے کچل دتا گیا سی لیکن دولت، تعلیم، اقتصادی ترقی تے ودھدی ہوئى شہری آبادی تو‏ں نئى سماجی تے سیاسی تبدیلیاں رونما ہونے لگیاں سن تے کاروباری طبقے دے نال نال دانشوراں دا وی اک مضبوط کردار سامنے آنے لگیا ۔
کدی معاشرے دا کمزور طبقہ ہن سمورائے تو‏ں زیادہ امیر ہوئے گیا سی ۔ اُنیس واں صدی تک شوگن دا اختیار تے طاقت خاصی کمزور ہوگئی سی ۔ رُخ بدلدی شہری زندگی تے مغربی ملکاں نال ملن والی نت نئى معلومات نے روايتی معاشرے نو‏‏ں چلدا کر دتا ۔
میجی دور
میجی دور تے مغرب تو‏ں رابطے جاپان د‏‏ی تنہائى د‏‏ی پالیسی تقریباً 200 سال تک جاری رہی ۔ تاریخی ریکارڈ دے مطابق، سنہ 1844ء وچ ہالینڈ دے حکمرانِ وقت ویلیم دوم نے جاپان نو‏‏ں پیغام ارسال کيتا کہ اوہ اپنے بند دروازے بیرونی دُنیا دے لئی کھول دے ، اُتے اُس وقت دے عسکری سربراہ شوگن توکوگاوا نے اِس مطالبے نو‏‏ں مسترد کيتا ۔
تقریباً دس سال بعد سنہ 1853ء وچ بھاپ تو‏ں چلنے والے چار امریکی بحری جہاز ، کموڈور میتھیوپیری د‏‏ی قیادت وچ ایدو دے نیڑے لنگرانداز ہوئے ۔ جاپان نے اِنہاں جہازاں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں نکل جانے دا حکم دتا، لیکن پیری نے انکار کيتا ، کہ اوہ اُس وقت واپس نئيں ہونگے، جدو‏ں تک اوہ شہنشاہِ جاپان نو‏‏ں امریکی صدر د‏‏ی جانب تو‏ں بھیجیا گیا مراسلہ نہ پہنچاواں ۔ اِس مراسلے وچ دوستی ، تجارت، کوئلے د‏‏ی فراہمی وغیرہ جداں نیک خواہشات دا اظہار کيتا گیا سی ۔ امریکی کموڈور نے مراسلہ دینے دے بعد کہیا کہ اوہ اِس دا جواب وصول کرنے دے لئی اک سال بعد دوبارہ دورۀ کرن گے ۔ جاپانیاں نے اُس سال کافی غور و خوص کيتا کہ اوہ باقی دُنیا تو‏ں کتنا پِچھے نيں ۔