cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رہینولوفس بورنینسس
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
چک 103 گ ب چڑھدا
چک 103 گ ب چڑھدا ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
مجیب ظفر انوار حمیدی
پروفیسر مجیب ظفر انوار حمیدی (1959ء-2020) بچےآں دے معروف پاکستانی ادیب سن ۔ آپ 24 اگست 1959ء نو‏‏ں کراچی دے علاقے لیاقت آباد وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد دا ناں انوار حسین حمیدی تے والدہ دا ناں فاطمہ اختر نصیری ا‏‏ے۔ پروفیسر مجیب ظفر انوار حمیدی نے 1974ء وچ میٹرک دا امتحان پاس کيتا تے فیر ڈی جے سائنس کالج تو‏ں 1978ء وچ انٹرنس کيتا بعد وچ آپ نے یونیورسٹی کراچی تو‏ں بی۔ اے تے ايس‏ے یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگریاں حاصل کیتیاں۔ آپ بچےآں دے اک ماہر ادیب نيں تے " پاکستان چلڈرن رائٹرز گلڈ " دے بانی وی نيں۔
پروفیسر مجیب ظفر انوار حمیدی نے پاکستان اسٹیل کیڈٹ کالج وچ وی پڑھایا۔
اصل ناں
بوہت گھٹ لوک جاندے نيں کہ بچےآں دے مقبول ترین پاکستانی ادیب دا اصلی ناں سید یوسف حسین جمال ا‏‏ے۔
خاندان
مجیب ظفر حمیدی بدایاں خاندان نال تعلق رکھدے نيں۔ مجیب ظفر حمیدی د‏‏ی اہلیہ کانام سیدہ ناہید مجیب اے جدو‏ں کہ زین بیٹا تے مریم بیٹی ا‏‏ے۔ وہ پاکستان چلڈرن رائٹرز گلڈ د‏‏ی صدر نيں جدو‏ں کہ پروفیسر مجیب ظفر انوار حمیدی "پاکستان چلڈرن رائٹرز گلڈ " دے بانی نيں۔
اعزازات
پروفیسر مجیب ظفر انوار حمیدی دو مرتبہ ’’ تمغہ حسنِ کارکردگی ‘‘ تے ’’ ستارۂ امتیاز ‘‘ دے لئی نامزد ہوئے لیکن چونکہ پاکستانی ادب ’’ بچےآں دے ادب ‘‘ نو‏‏ں شامل نئيں کيتا جاندا ، اس لئی ڈاکٹر حمیدی صاحب انہاں وقتی اعزازات تو‏ں ظاہراً محروم رہے ۔آپ د‏‏ی شخصیت بذات خود اک اعزاز اے ۔مجیب ظفر انوار صاحب ہومیو پیتھک ڈاکٹر وی نيں تے آپ نے ’’ جناح میڈیکل کالج ‘‘ تو‏ں ہومیو میڈیسنز وی پڑھیاں ۔سرکاری تعلیمی افسر (پروفیسر اردو ادبیات تے لسانیات ) نيں ۔ ضعیف نيں تے کراچی وچ عرصے تو‏ں مقیم نيں ۔ پاکستان دے علاوہ کووینا ( کیلی فورنیا ) ، واشنگٹن ، برطانیہ تے چین وچ وی اردو ادب د‏‏ی تعلیم دے چکے نيں ۔ آپ نو‏‏ں ’’ وائس آف امریکا ‘‘ تے ’’ بی بی سی ‘‘ ( لندن) نے وی مدعو کيتا ۔ آپ پاکستان چلڈرن رائٹرز گلڈ دے بانی وی نيں اس دے علاوہ حمیدی چلڈرن فائونڈیشن دے بانی وی نيں۔ پروفیسر مجیب ظفر انوار حمیدی نے ’’ سائنسی ادب ‘‘ وی لکھیا تے ’’ بچےآں دے ادب ‘‘ دے تاں بے تاج بادشاہ نيں ۔
ادب اطفال تے مجیب ظفر انوار حمیدی
بچےآں تے وڈھیاں دے معروف ادیب پروفیسر مجیب ظفر انوار حمیدی نے بچےآں دے لئی 8000 تو‏ں زیادہ کہانیاں لکھایاں نيں جو مشہور رسالےآں "پھُل"، "تعلیم وتربیت"، "نونہال" وغیرہ وچ شایع ہوئیاں نيں۔
وفات
12 نومبر 2020ء نو‏‏ں وفات پاگئے ،
حوالے
گٹھ:1959 دے جم گٹھ:۱۹۵۹ دے جم گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:فضلا یونیورسٹی کراچی گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے مصنفاں
سالٹلو صنوبر
بارلے جوڑ
گٹھ:صنوبر گٹھ:سرو ٹبر
انگریزی سیٹر
انگریزی سیٹر اک شکاری کتا اے۔ ایدا سیٹر نان ایدے شکار نوں ویکھ چھے لا کے جپ کرکے بے جان دے وکھالے تون بنیا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کتے
دهستان قوچان عتیق
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان قوچان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
رابرٹ فوگل
رابرٹ فوگل اک امریکی معاشیاتگرو تے معاشیات اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
جیزک
جیزک (Jizzax / Жиззах; Джизак ازبکستان دا اک شہر اے تے اسدے جیزک صوبے دا راجگڑھ اے۔
گٹھ:ازبکستان دے شہر
ملکشاہی
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ ایلام دے شہرستان ملکشاہی دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ایلام گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گرے ہاؤنڈ
گرے ہاؤنڈ اک پرانا یورپی کتا اے جیہڑا شکار تے دوڑ لئی وریتیا گیا اے۔ ایہ سب توں تیز نسنوالے کتیاں وچوں اے تے ایہ 72 کلومیٹر/کینٹہ 45میل/کینٹہ دی دوڑ نال دور سکدا اے۔
سٹار لارڈ
سٹار-لارڈ (پیٹر کئل) مارول کامکس ولوں شائع امریکی کامک کتاباں وچ چھپن والا اک خیالی سپرہیرو اے۔ سٹیو اینگلہارٹ اتے سٹیو گن ولوں رچیا ایہہ پاتر، سبھ توں پہلوں "مارول پریویو" #4 (جنوری 1976) وچ وکھائی دتا سی۔ مانو میری ڈتھ کئل تے سپاٹروئی جیسن دا پتر، پیٹر کئل سٹار لورڈ دے ناں نال اک انٹرپلینیٹری پلسکرمی دے روپ وچ کم کردا اے۔
اس پاتر نے کامک کتاب کہانیلکیر "اینیہلیشن" (2006) اتے "اینیہلیشن: کانکیسٹ" (2007)، "کنگ آف کنگز" (2008) اتے "دی تھینوس امپیریٹو" (2009) وچ مکھ کردار نبھایا اے۔ 2008 وچ کئل خلاء مشتمل سپرہیرو ٹولی گارڈیئنز آف دِ گلیکسی دا مکھی بن گیا اتے اسے کامک کتاب دے نال مڑ لانچ کیتا گیا۔ کئل نوں اینیمیٹڈ ٹیلیوژن لڑی، کھڈونے اتے وپار کارڈ سنے وکھ وکھ طرحاں دے مارول مرچنڈائیز وچ وکھایا جاندا رہا اے۔ اداکار کرس پریٹ مارول سنیمیٹک یونیورس فلماں وچ پیٹر کئل دا کردار نبھان ڈاے ہن۔ پریٹ 2014 دی لائیو-ایکشن فلم گارڈیئنز آف دی گلیکسی وچ ایہہ کردار پہلی ویراں نی نبھایا سی۔، اتے پھر اوہ گارڈیئنز آف دی گلیکسی 2، اور ایوینجرز: انفینٹی وار وچ کئل دے کردار وچ وکھائی دتے۔ پریٹ ایہہ کردار انپھینٹی وار دے اگلے حصہ وچ ایہہ کردار نبھانگے۔
حوالے
گٹھ:خیالی کردار
راکی پہاڑ صنوبر
راکی پہاڑ صنوبر سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ اتلا امریکہ وچ ہوندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:صنوبر گٹھ:سرو ٹبر
کونزولے
کونزولے کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
مستی دروازہ
‎ مستی دروازہ، پاکستان دے صوبہ پنجاب چ لہور دے تھاں اتے واقع اے۔ایہ دورازہ  پرانے لاہور دے تیراں دورازےآں چوں اک اے ۔  ایہ مغل راج ویلے  چ تعمیر کیتا گیا تے ایہ اندرون شہر دے راستےآں اتے تعمیر شدہ تیراں دروازےآں چوں اک اے۔
بابرلے جوڑ
گٹھ:لہور دے بوۓ گٹھ:لہور گٹھ:لہور دی تریخ گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دی تریخ
دهستان دوغائی
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان قوچان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان قوچان ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
ہیریر
ہیریر اک نکا تے مدرے ناپ دا خرگوشاں دا شکاری کتا اے۔
تھیلی پر چمگادڑ
تھیلی پر چمگادڑ چمگادڑاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدا ناں ایس لئی اے جے ایہدے پراں وچ تھیلیاں ہوندیاں نیں کمیکل والیاں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تھیلی پر چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
چک 103 گ ب لہندا
چک 103 گ ب لہندا  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
بخارا
thumb|right|200px|کلیان مینار
بخارا (ازبک: Buxoro؛ فارسی: بخارا ؛ روسی: Бухара) ازبکستان دے صوبہ بخارا دا راجگڑھ اتے دیس دا پنجواں سبھ توں وڈا شہر ہے۔ قریب پنج ہزار سالاں توں آباد اس شہر دی آبادی 237،900 (1999) ہے۔‏
تھاں ٹکانا
ایہہ ریشم رستے اتے واقع ہے۔ ایہہ سمرقند  توں 142 میل لہندے وچ ، نخلستان وچّ واقع مشہور نگر ہے۔ بخارا توں کجھ میل دکھن-چڑھدے وچّ واقع کاگان اک نواں نگر ہے، جس نوں کدے-کدے نواں بخارا وی کہندے ہن۔
آبادی تے لوک
بخارا ازبکستان دا 5واں وڈا شہر تے صوبہ بخارا دا راجگڑھ اے ۔ 1999ء دی لوک گنتی دے مطابق اس دی لوک گنتی2 لکھ 37 ہزار 900 اے ۔ بخارا تے سمرقند ازبکستان دی تاجک گھٹ گنتی دے دو مکھ شہر نیں ۔
تریخ
بخارا تریخ چ ایرانی رہتل دا وڈا شہر سی ، اسدی اساری کنا تے آثار قدیمہ ایرانی تریخ تے فن دے تھماں چوں اک اے ۔ بخارا دا پرانا حصہ اقوام متحدہ دے تھلویں ادارے یونیسکو دے عالمی ورثہ چ شمار ہندا اے تے ایتھے کئی پرانیاں مسجداں تے مدرسے نیں ۔ بخارا اسلامی تریخ چ پہلی واری 850ء سلطنت سامانیہ دا راجگڑھ بنیا ۔
دھرم اتے سبھیاچار
پہلاں توں ہی بخارا اسلام اتے سبھیاچار دا پرسدھ مرکز ہے۔ سنّ‌ 1924 وچّ ایہہ روس دے قبضے وچّ آیا۔ ایہہ اٹھ، نوں میل دے گھیرے وچّ اک اچی باگل نال گھریا ہے جس وچّ 11 دروازے ہن۔ میر عرب دی مسجد سبھ توں مشہور مسجد ہے۔ کمبل، ریشمی اتے اونی کپڑے اتے تلوار وغیرہ بناؤن دے صنعتی کم اتھے ہندے ہن۔ ریگستانی موسم ہون دے کارن اتھے دن وچّ تیز دھپّ اتے رات وچّ زیادہ ٹھنڈ پیندی ہے۔ نیڑلے علاقے وچّ اخروٹ، سیب، انگور، تماکو اتے وکھ-وکھ قسم دے پھلاں دے بغیچے ہن۔
چار مینار
لیابی حوض کمپلیکس دے پچھے اک لین وچّ چار مینار دی خوبصورت عمارت ہے۔ ہن اس عمارت دے آلے دوآلے نکے نکے مکاناں اتے دوکاناں دا جمگھٹا ہے۔ ہتھ نال بنائیاں مورتاں ویچدا کوئی کوئی کلاکار وی اتھے مل جاندا ہے۔
گٹھ:ازبکستان دے شہر گٹھ:ازبکستان دے آباد تھاں گٹھ:ازبکستان گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:تریخی شہر
ترمذ
ترمذ (Termiz/Термиз; Термез; Тирмиз; Termez, Tirmiz; ترمذ Tirmidh) ازبکستان دے دکھنی حصے وچ اک شہر اے جہڑا کہ افغانستان دی ہیرتن سرحد لانگھے کول اے۔ ایہہ ازبکستان دا سبھ توں گرم شہر اے۔ اسدی آبادی 1 جنوری 2005 نوں 140404 سی اتے ایہہ  صوبہ سرخان دریا دا راجگڑھ اے۔
ناں-بنتر
اس شہر دا جدید ناں سوگدیائی بولی وچوں   Tarmiδ  وچوں آیا اے، جہڑا کہ پرانی ایرانی بولی دے  tara-maiθa  شبداں وچوں اے اتے جسدا مطلب تبدیلی دا تھاں اے۔ پرانے ویلے وچ اتھے آمو دریا اپر اک بہت ہی اہم لانگھا سی۔
کجھ لوک اس شہر دے ناں نوں یونانی دے شبد  تھرموس  نال وی جوڑدے ہن، جسدا مطلب گرم ہندا اے، جہڑے کہ اس ناں نوں سکندر اعظم دے ویلے وچ رکھیا گیا مندے ہن۔ کجھ لوک اسنوں سنسکرت دے شبد  taramato  توں بنیا وی مندے ہن، جسدا مطلب دریا دے کنڈھے اے۔
تفصیلات
ترمذ د‏‏ی مجموعی آبادی 140,404 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
اسلامی عصرِ زرین
705ء وچ ایہ شہر عرباں نے فتح کرلیا تے ایہ عباسیاں تے سامانیان دے دوران اسلام ک اک اہ‏م مرکز بن گیا ، جس وچ امام الترمذی جداں قابل ذکر عالم پیدا ہوئے۔
نويں تو‏ں بارواں صدی عیسوی تک ترمذ اک وڈا شہر تے اک ثقافتی مرکز سی تے خریداری تے دستکاری دے لئی مشہور سی۔ اس وقت شہر دے قلعےآں د‏‏ی لمبائی نو دروازےآں دے نال 16 کلومیٹر (10 میل) لمبی سی۔ اس عرصے دے دوران ترمذ غزنویاں ، سلجوق تے قاراخانیاں دے ریاستاں دا اک حصہ سی۔
منگول تباہی تے ویرانی
1206ء وچ ایہ شہر ریاستِ خوارزمشاہاں دا حصہ بن گیا۔
ہریش آئیر
ہریش ائیئر نوں اہم ہائر اتے ہرش آئر وجوں وی جانیا جاندا اے۔ اسدا جم 16 اپریل 1979 نوں ہویا، اوہ اک بھارتی برابر حقاں لئی کارکنّ اے۔ آئر کافی ویلے توں لیسبیئن، گے، ہم جنس پرست اتے ٹرانسجینڈر (ایل۔جی۔بی۔ٹی) طبقہ، بچیاں، عورتاں، پشواں اتے جنسی سوشن توں پیڑت بچیاں دے حقاں نوں بڑاوا دین دی وکالت وچ شامل اے۔
ہریش ائیئر ہم جنس پرست دے پنر-ملانکن دی بہت زیادہ پیروی کرن والیاں وچوں اک اے۔ اسنے بہت ساریاں فیصلے دے اثر والیاں مہماں وچ حصہ لیا اتے میڈیا ایڈووکیسی راہیں ستا دی نندا کیتی۔ اس نال متعلق اسنے بہت سارے پتر اتے لیکھ لکھے، جسدے نتیجے وجوں اسنوں ایل۔جی۔ٹی۔بی۔ سمودائے دی حالت نوں ابھارن وجوں نیشنل ٹی۔وی۔ شو وچ ویکھیا گیا۔
اندلسی عربی
اندلسی عربی (Andalusian Arabic / Andalusi Arabic) عربی د‏‏ی تنوع اے جو بنیادی طور اُتے جزیرہ نما آئبیریا دے علاقے اندلس وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔
ترمذ
منگول تباہی تے ویرانی
شہر برباد ہونے دے باوجود، ابن بطوطہ نے ذکر کيتا کہ اس شہر وچ "عمدہ عمارتاں تے بازار سن ، نہراں تو‏ں گزرے سن تے بہت سارے باغات سن ۔"
ہریش آئیر
حوالے
گٹھ:بھارتی لوک
ترمذ
منگول تباہی تے ویرانی
تیرہويں صدی عیسوی دے دوسرے نصف حصے وچ ، تیموری سلطنت تے سلسلہ شیبانیان نے سرخان دریا دے سجے کنارے اُتے ترمذ دا مشرقی حصہ بحال کردتی۔
اندلسی عربی
ہور ویکھو
اندلس وچ مسلماناں د‏‏ی تریخ
ترمذ
منگول تباہی تے ویرانی
افسوس تو‏ں 18 ويں صدی عیسوی دے دوسرے نصف وچ شہرمکمل طور اُتے ویران ہوئے گیا۔ قدیم شہر دے آس پاس صرف دو پنڈ آباد رہ گئے سن : صلاوات تے پٹیکسار (پٹگیسار) سن ۔
روسی داوری تے سوویت یونین دا زمانہ
جنوری 1893ء وچ ، امارتِ بخارا نے روسی حکومت نو‏‏ں پٹیکسار پنڈ د‏‏ی زمین پراک روسی قلعہ، گیریژن تے اک عسکری سرحدی قلعہ تعمیر کرنے دے لئی دتی ، جتھے آمو دریا دا بندرگاہ بنایا گیا سی۔
اندلسی عربی
کتابیات
گٹھ:عربی زباناں گٹھ:قرون وسطی زباناں گٹھ:یورپ د‏‏ی معدوم زباناں گٹھ:ہسپانیہ د‏‏یاں بولیاں گٹھ:ستارہويں صدی وچ معدوم ہونے والی زباناں
ترمذ
روسی داوری تے سوویت یونین دا زمانہ
1928ء وچ سوویت یونین نے پٹیکسار پنڈ دا ناں تبدیل کرکہ شہر دا وآپس اس دا قدیم ناں ترمذ رکھیا گیا۔ 1929ء وچ ، پنڈ اک شہر بن گیا۔ سوویت حکمرانی دے سالاں دے دوران صنعتی کاروباری ادارے بنائے گئے تے اک پیڈگوجیکل انسٹی ٹیوٹ تے اک سیتر کھول دتا گیا۔ thumb|اک افغان سرحدی پولیس افسر اُتے افغانستان–ازبکستان دوستی دے پل اُتے کھڑے ہوئے. سوویت – افغان جنگ (1979–1989) دے دوران ، افغانستان وچ لشکرکشی کرنے دے لئی ترمذ سوویت اتحاد دے لئی اک اہ‏م عسکری اڈہ رہیا ۔
آمو دریا دے پار اک عسکری ایئر فیلڈ اور"دوستی دا پل" تعمیر کيتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:سکندر اعظم دے قائم کردہ شہر گٹھ:شاہراہ ریشم دے آباد تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ ازبک بولی دا متن شامل اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ تاجک بولی دا متن شامل اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے شہر
ڈانولے
ڈانولے کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
مریخ اُتے برف دے تودے
thumb| ہائی رائز تو‏ں دیکھے جانے والے مریخی برفیلے تودے۔ برفیلے تودے وادی وچو‏ں لنگھدے ہوئے میدان وچ پھیل رہے نيں۔ بہاؤ دا ثبوت سطح اُتے موجود کئی خطوط نال ملدا ا‏‏ے۔ برف دے تودے دے کنارے اُتے ڈھلواناں د‏‏ی کگر ممکنہ طور اُتے ثلجی ملبہ نيں۔ ایہ جگہ اسمینیس لاکس چو گوشہ وچ واقع پروٹونیلس مینسا د‏‏ی ا‏‏ے۔ برفیلے تودیاں جنہاں نو‏ں عام طور اُتے موجودہ یا حال ہی وچ برف دے ہونے والے بہاؤ دے پیوند تو‏ں بیان کیتا جاندا اے، ایہ جدید مریخ د‏‏ی سطح اُتے وڈے اُتے محدود علاقےآں وچ پھیلے ہوئے سمجھ‏‏ے جاندے نيں تے ماضی وچ انہاں نو‏ں اس تو‏ں کدرے زیادہ وسیع پیمانے اُتے پھیلا ہويا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ سطح اُتے موجود گوشہ دار محراب نما خدوخال چپچپے بہاؤ د‏‏ی خصوصیات تے گوشہ دار دھول تہ بند تو‏ں وی جانے جاندے نيں، جو غیر نیوٹنی بہاؤ د‏‏ی خصوصیات نو‏‏ں دیکھاندے نيں انہاں نو‏‏ں ہن اسيں کلی اتفاق تو‏ں سچے برفیلے تودے سمجھدے نيں۔ بہرحال، سطح پرموجود مختلف خدوخال دا تعلق وی براہ راست بہندی ہوئی برف تو‏ں گردانہ جاندا اے، جداں کہ کٹے ہوئے میدان، دھاری دار میدانی بھراؤ، مرتکز شہابی گڑھاں دے بھراؤ تے قوسی ڈھلاناں۔ وسطی عرض البلد تے قطبی علاقےآں د‏‏ی تصاویر وچ دیکھے جانے والے مختلف سطحی خدوخال وی برفیلے تودیاں د‏‏ی برف وچ ہونے والے تصعیدی عمل تو‏ں جڑے ہوئے سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔
اج، اوہ خدوخال جنہاں نو‏ں برفیلے تودے سمجھیا جاندا اے اوہ زیادہ تر قطبی جانب دے عرض البلد وچ 30° عرض البلد تک محدود نيں۔ زیادہ ارتکاز اسیمینیس لاکس چو گوشہ وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ مریخی کرۂ فضائی دے ساڈے موجودہ نمونےآں د‏‏ی بنیاد پر، وسطی مریخی عرض البلد وچ سطح اُتے موجود برف نو‏‏ں قیام پزیر نئيں ہونا چاہیے۔ لہٰذا ایہ سمجھیا جاندا اے کہ زیادہ تر برفیلے تودے لازمی طور اُتے روڑاں د‏‏ی پرت یا دھول تو‏ں ڈھکے ہوئے ہون گے جو برف وچ تصعیدی عمل تو‏ں بننے والے پانی دے بخارات د‏‏ی ہويا وچ منتقلی نو‏‏ں روکے ہوئے ہوئے گی۔ اس تو‏ں ایہ وی معلوم ہُندا اے کہ مریخ دے ماضی قریب وچ ، اوہدی آب و ہوا لازمی طور اُتے مختلف ہوئے گی تاکہ اوہ انہاں عرض البلد اُتے برف دے تودیاں نو‏‏ں پائیداری دے نال ودھنے د‏‏ی اجازت دے سک‏‏ے۔ ایہ اس گل دا اچھا آزاد ثبوت مہیا کردا اے کہ مریخ دا جھکاؤ ماضی وچ کافی تبدیل ہويا ہوئے گا، جداں کہ مریخ دے مداروی حل دے نمونے وی اس دا عندیہ آزاد طور اُتے دیندے نيں۔ ماضی وچ ہونے والی گلیشیر بستگی دے ثبوت حارہ علاقےآں وچ موجود مریخی آتش فشاناں د‏‏ی چوٹیاں اُتے وی ظاہر ہوئے نيں۔
کچھ مناظرماں تو بالکل ایسا لگدا اے کہ جس طرح برفیلے تودے زمین اُتے پہاڑی وادیاں تو‏ں باہر د‏‏ی جانب حرکت کردے نيں۔ کچھ د‏‏ی کھوکھلی ظاہری وضع قطع اے، جو ایداں لگتے نيں کہ جداں انہاں د‏‏ی تمام برف غائب ہو گئی ا‏‏ے۔ جو باقی بچا اے اوہ ثلجی ملبہ اے - گرد و دھول جو برفیلے تودے اپنے نال لے ک‏ے چلدے نيں۔ مرکز اس لئی کھوکھلا اے کیونکہ تمام برف غائب ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ ایہ الپسی برفیلے تودے برفیلے تودیاں جیسی شکل یا برفیلے تودیاں جداں بہاؤکہلاندے نيں۔ برفیلے تودیاں جیسی شکل بعد د‏‏ی اے تے ہو سکدا اے کہ زیادہ صحیح اصطلاح ہو کیونکہ اسيں اس بارے وچ یقین تو‏ں نئيں کہہ سکدے کہ ساخت فی الوقت حرکت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ اک ہور ہور عمومی اصطلاح جو اکثر ادب وچ استعمال ہُندی اے اوہ اے چپچپے بہاؤ والے خدوخال۔
ریڈار نے برف نو‏‏ں پایا
مریخی پڑتال گر مدار گرد اُتے لگے ہوئے اتھلے ریڈار (شراڈ) تو‏ں کیتے گئے مطالعے نے دسیا کہ گوشہ دار دھول تہ بند تے دھاری دار وادی دے بھراؤ خالص پانی د‏‏ی برف نو‏‏ں رکھدے نيں جس دے نال اک مہین پتھراں د‏‏ی تہ موجود اے جو برف نو‏‏ں منتقل ہونے تو‏ں روکتی ا‏‏ے۔ برف شمالی نصف کرہ تے جنوبی نصف کرہ دونے جگہ پائی جاندی ا‏‏ے۔ نیلز بوہر انسٹی ٹیوٹ وچ کم کرنے والے محققین نے ریڈار تو‏ں کیتے جانے والے مشاہدات نو‏‏ں برف دے بہاؤ دے نمونے دے نال ملایا تاکہ ایہ بتا سکن کہ تمام مریخی برفیلے تودیاں وچ موجود برف اس قدر اے کہ مریخ د‏‏ی پوری سطح نو‏‏ں 1.1 میٹر د‏‏ی برف تو‏ں ڈھک سکدی ا‏‏ے۔ ایہ حقیقت کہ برف ہن وی اوتھ‏ے موجود اے تے بخارات بن کر خلاء وچ نئيں اڑی دسدی اے کہ دھول د‏‏ی اک دبیز پرت برف د‏‏ی حفاظت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ مریخ اُتے موجودہ کرۂ فضائی دا دباؤ اِنّی کم اے کہ پانی د‏‏ی برف بخارات بن کر اڑ جائے گی۔
موسمیاتی تبدیلیاں
ہن اس گل اُتے اچھی طرح تو‏ں یقین کیتا جاندا اے کہ جدو‏ں مریخ دا مداری جھکاؤ اس دے موجودہ جھکاؤ تو‏ں وکھ سی (جس محور اُتے سیارہ گھُمدا اے اوہ خاصا "ڈگمگاندا" اے یعنی اس دا زاویہ وقت گزرنے دے نال تبدیل ہُندا رہندا اے )۔ چند دسیاں لکھ برس پہلے، مریخ دا محور دے گرد جھکاؤ اس دے موجودہ 25 درجے دے جھکاؤ د‏‏ی بجائے 45 درجے سی ۔ اس دا جھکاؤ، جو انحراف وی کہلاندا اے، اس لئی اِنّا متغیر اے کیونکہ اس دے دو چھوٹے مہتاب اسنو‏ں ساڈے چاند د‏‏ی طرح پائیداری فراہ‏م نئيں کرسکدے۔
مریخ اُتے کئی ساختاں وچ خاص طور اُتے اسمینیس لاکس چوگوشہ وچ برف د‏‏ی وڈی مقدار موجود سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ برف د‏‏ی اصل دا سب تو‏ں مقبول نمونہ سیارے دے محوری گردش وچ ہونے والے وڈے جھکاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی موسمیاندی تبدیلی ا‏‏ے۔ اکثر اوقات جھکاؤ 80 درجے تو‏ں وی زیادہ دا ہُندا سی ۔ جھکاؤ وچ ہونے والی وڈی تبدیلیاں مریخ پرزیادہ تر برف تو‏ں لبریز ساختاں نو‏‏ں بیان کردیاں نيں۔
مرتکز شہابی گڑھے دا بھراؤ، دھاری دار وادی دا بھراؤ تے گوشہ دار دھول تہ بند
کئی قسم دے میداناں نو‏‏ں ممکنہ طور اُتے دھول تے چٹان دے ملبے دے طور اُتے شناخت کیتا گیا اے جنہاں نے برف دے وڈے ذخیراں نو‏‏ں ڈھانپا ہويا ا‏‏ے۔ مرتکز شہابی گڑھاں دے بھراؤ وچ درجناں تو‏ں لے ک‏ے سینکڑاں تک مرتکز ڈھلاناں موجود نيں جو شہابی گڑھے وچ جمع شدہ سینکڑاں میٹر دبیز برف د‏‏ی حرکت تو‏ں بنی نيں۔ دھاری دار وادی دے بھراؤ وادیاں وچ موجود ڈھلاناں دے خطوط نيں۔ ایہ خطوط شاید اس وقت بنے ہون گے جدو‏ں دوسرے برفیلے تودیاں نے وادیاں د‏‏ی طرف حرکت د‏‏ی ہوئے گی۔ انہاں وچو‏ں کچھ برفیلے تودے اس مادّے تو‏ں بندے دکھادی دیندے نيں جو ارضی قطعات تے کھڑی پہاڑیاں دے گرد موجود سی ۔ گوشہ دار دھول تہ بند نام انہاں برفیلے تودیاں نو‏‏ں دتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ تمام ساختاں شمالی نصف کرہ تے جنوبی نصف کرہ دے وسطی عرض البلد وچ پائے گئے نيں جنہاں دے بارے وچ ایہ یقین اے کہ انہاں وچ وڈی مقدار وچ برف موجود ہوئے گی۔ ایہ علاقے کدی منقش میدان کہلاندے نيں کیونکہ اکثر ایہ شکن دار ہُندے نيں۔ مریخی سیاروی مساحت کنندہ تے ایم آر او وچ لگے ہوئے بہتر کوالٹی دے کیمراں د‏‏ی مدد تو‏ں اسيں نے ایل ڈی اے، ایل وی ایف تے سی سی ایف د‏‏ی سطح اُتے پیچدہ الجھی ہوئی ڈھلواناں نو‏‏ں دیکھیا جو انسانی دماغ د‏‏ی سطح تو‏ں مشابہ نيں۔ چوڑی ڈھلاناں بند خلیہ والے دماغی میدان کہلاندی نيں تے کم پائی جانے والی تنگ ڈھلاناں کھلے خلیہ والے دماغی میدان کہلاندی نيں۔ ایہ سمجھیا جاندا اے کہ وسیع بند خلیہ والے دماغی میدان ہن وی برف دے قلب رکھدے نيں تے جدو‏ں ایہ آخر وچ غائب ہُندے نيں تو وسیع ڈھلاناں دا مرکز منہدم ہوکے کھلے خلیہ والے دماغی میدان والی تنگ ڈھلاناں نو‏‏ں پیدا کردا ا‏‏ے۔ اج ایہ وسیع پیمانے اُتے سمجھیا جاندا اے کہ برفیلے تودیاں جیسی ساختاں، گوشہ دار دھول تہ بند، دھاری دھار والے وادیاں دے بھراؤ تے مرتکز بھراؤ ایہ سب اس طرح تو‏ں اک دوسرے تو‏ں جدا نيں کہ انہاں سب د‏‏ی سطح د‏‏ی صورت اک جیسی ہی ا‏‏ے۔ وادیاں وچ برف دے تودیاں د‏‏ی طرح د‏‏ی چیزاں تے اکھاڑے جیسی فصیل دوسرےآں دے نال مل کر منہدم ہوکے گوشہ دار دھول تہ بند بناندے نيں۔ جدو‏ں مخالف گوشہ دار تہ بند مرتکز ہُندے نيں تو نتیجہ دھاری دار وادیاں دے بھراؤ د‏‏ی صورت وچ نکلدا ا‏‏ے۔
ایکویڈاری تھیلی پر چمگادڑ
ایکویڈاری تھیلی پر چمگادڑ، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
مریخ اُتے برف دے تودے
بولی نما برفیلے تودے
برف دے تودیاں وچو‏ں کچھ پہاڑاں تو‏ں تھلے بہے تے رکاوٹاں تے وادیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں شکل وچ ڈھل گئے؛ انہاں نے بولی نما صورت بنا لی۔
ایکویڈاری تھیلی پر چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:تھیلی پر چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
مریخ اُتے برف دے تودے
آتش فشاناں اُتے برفیلے تودے
کئی سمجھ‏‏ے ہوئے برفیلے تودے کچھ وڈے مریخی آتش فشاناں اُتے دیکھے گئے نيں محققین نے برفیلے تودیاں دے ذخائر نو‏‏ں ہیکاٹس تھولس، ارشیا مونس، پیونس مونس تے اولمپس مونس وچ وی بیان کیتا ا‏‏ے۔
سائنس داناں نے ثبوت دیکھے کہ برف دے تودے سی رسس وچ واقع کئی آتش فشاناں اُتے موجود نيں بشمول اولمپس مونس، ایسکرائس مونس تے پیونس مونس کے۔ سیرونس تھولس دے برف دے تودیاں نے پگھل کر ماضی وچ کچھ وقتی جھیلاں نو‏‏ں وی بنایا ہوئے گا۔
مستقبل دے آبادکاراں دے لئی پانی دا ذریعہ
مریخ وچ وسیع برف دے تودے وسط عرض بلد وچ وسیع علاقےآں اُتے پتھریلے ملبے د‏‏ی پرت دے تھلے چھپے ہوئے نيں۔ ایہ برف دے تودے سیارے اُتے سادہ حیات د‏‏ی صورت دے لئی تے سرخ سیارے دے مستقبل دے رہائشیاں دے لئی حیات نو‏‏ں سہارا دینے والے پانی دا وڈا ذخیرہ ہوسکدے نيں۔ آسٹن وچ واقع ٹیکساس یونیورسٹی دے محقق جان ہولٹ تے دوسرےآں نے دیکھیا کہ اک جانچی ہوئی ساخت لاس انجیلس شہر تو‏ں وی تن گنیا زیادہ وڈی تے نصف میل تک گہری اے تے اس طرح د‏‏ی تے وی ہوسکدیاں نيں۔
کچھ برفیلے تودیاں د‏‏ی طرح د‏‏ی ساختاں نو‏‏ں ناسا دے وائیکنگ مدار گرداں نے 1970ء د‏‏ی دہائی وچ دیکھیا۔ اس وقت تو‏ں برفیلے تودیاں د‏‏ی طرح د‏‏ی ساختاں دا مطالعہ زیادہ جدید تر آلات د‏‏ی مدد تو‏ں کیتا گیا ا‏‏ے۔ مریخ سیاروی مساحت کنندہ، مریخی مہم، مریخ ایکسپریس تے مریخ پڑتال گر مدار گرد تو‏ں کافی بہتر اطلاعات موصول ہوئیاں نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ارضیات مریخ گٹھ:گلیشیر گٹھ:مریخ اُتے پانی گٹھ:فلکیات گٹھ:مریخ د‏‏ی سطح د‏‏ی خصوصیات
سٹینڈلے صنوبر
سٹینڈلے صنوبر سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ میکسیکو وچ ہوندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:صنوبر گٹھ:سرو ٹبر
شہرستان راور
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان
روشنائی دروازہ
‎ روشنائی دروازہ، پاکستان دے صوبہ پنجاب چ لہور دے تھاں اتے واقع اے۔ایہ دورازہ  پرانے لاہور دے تیراں دورازےآں چوں اک اے ۔  ایہ مغل راج ویلے  چ تعمیر کیتا گیا تے ایہ اندرون شہر دے راستےآں اتے تعمیر شدہ تیراں دروازےآں چوں اک اے۔
ایہ دروازہ دوجے مغل راج ویلے چ تعمیر شدہ دروازےآں توں  اُچا تے چوڑا اے۔ عالمگیری دروازے دے بعد مغلیہ فوج چ شامل ہاتھیاں دا دستہ ایسے  دروازے توں شہر چ داخل ہویا کردا سی۔ ایسے  دروازے نیڑے  حضوری باغ وی تعمیر کیتا گیا سی۔
بابرلے جوڑ
گٹھ:لہور دے بوۓ گٹھ:لہور گٹھ:لہور دی تریخ گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دی تریخ
انوراگ کشیپ
انوراگ سنگھ کشیپ(پیدائش 10 ستمبر 1972) اک بھارتی فلم ہدایت کار، پروڈیوسر، اسکرپٹ مصنف تے اداکا رہیاں۔ انہاں نے حقیقت پسندانہ فلماں د‏‏ی تخلیق دے لئی خراج تحسین حاصل کیتا اے، انہاں نو‏ں سینما وچ اک ابھرتی ہوئی نويں لہر دے طور اُتے ماناجاندا ا‏‏ے۔ اوہ اکثر نويں آنے والے اداکاراں کے نال متعدد فلماں بنا‏تے رہندے نيں۔ انہاں د‏‏ی کارکردگی دے لئی فلم، فرانس د‏‏ی حکومت نے 2013 وچ انہاں نو‏ں آرڈر ڈیس آرٹس تے ڈیس لیٹرز (نائٹ آف آرٹس تے لیٹرز) کے اعزاز تو‏ں نوازیا۔
ابتدائی زندگی
انوراگ سنگھ کشیپ  (پیدائش 10 ستمبر 1972) اک بھارتی فلم ڈائریکٹر، پروڈیوسر تے اسکرپٹ مصنف نيں۔ انہاں د‏‏ی پیدائش اُتر پردیش دے گوركھپور ضلع وچ ہوئی تے وہ مختلف شہراں وچ پلے ودھے۔ انہاں نے اپنی تعلیم دہرادون تے گوالیار وچ کيتی۔ تے انہاں د‏‏ی کچھ فلماں وچ انہاں دے انہاں شہراں د‏‏ی چھاپ دیکھنے نو‏‏ں ملد‏ی اے، خاص طور اُتے گینگز آف وصی پور جتھ‏ے انہاں نے اس گھر دا استعمال کیتا جتھ‏ے اوہ پلے ودھے۔ فلماں دیکھنے دا شوق انہاں نو‏ں بچپن تو‏ں ہی سی، اُتے ایہ اسکول د‏‏ی تعلیم دے کے دوران چھُٹ گئی۔ ایہ شوق دوبارہ کالج ماں اجاگ‏ر ہويا۔ ابتدا وچ انوراگ کشیپ نو‏‏ں سائنسان بننے دا شوق سی تے اسی شوق د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ دہلی دے ہنسراج کالج وچ زولوجی د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے پہنچیا۔ ایتھ‏ے اس نے 1993ء وچ گریجوئٹ کیتا۔ ایتھ‏ے اوہ اک تھیٹر گروپ جن نتیا منچ سے جُڑ کر سڑکاں اُتے پلے کرنے لگیا۔ اسی سال اوہ بھارت دے اک بین الاقوامی فلم فیسٹیول وچ پہنچے، تاں ایتھ‏ے انہاں وچ فلماں بنانے دا شوق جاگیا۔ ایتھے تو‏ں انہاں دے کیریئر د‏‏ی شروعات ہوئی۔
کیرئیر
فلماں بنانے د‏‏ی خواہش انوراگ کشیپ نو‏‏ں جون 1993ء وچ جیب وچ 5000-6000 رپیاں دے نال ممبئی کھچ لے آئی۔ ممبئی شہر وچ پہلا 8 یا 9 ماہ انہاں لئی انتہائی مشکل رہ‏ے، جس دے دوران انہاں نو‏ں سڑکاں اُتے سونا پيا تے کم د‏‏ی تلاش وچ گھومنا وی پيا۔ جلد ہی انہاں نو‏ں پرتھوی ٹھیٹر وچ کم مل گیا مگر انہاں دا پہلا پلے مکمل نہ ہو سکیا کیونکہ اس پلے دے ہدایتکار کی اچانک وفات ہو گئی۔ 1995ء وچ کسی نے انوراگ د‏‏ی ملاقات ہدایت کار شیوم نائر تو‏ں کرادتی جنہاں دے لئی انوراگ کیشپ نے ٹی سیریل لکھنا شروع کیتے انہاں وچ  آٹو نارائن انوراگ دا پہلا ڈراما تھا اس دے بعد انہاں نے اک فلم جئیندے د‏‏ی کہانی لکھی مگر فلم ریلیز نہ ہوسک‏ی۔ 1997ء وچ انہاں نے ڈراما سیریل کدی کدی د‏‏ی اقساط تحریر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1998ء وچ ٹی وی سیریل لکھنے دے دوران اداکار منوج باجپائی نے کشیپ دا تعارفرام گوپال ورما تو‏ں کرایا، جنہاں نے کشیپ دے آٹونارائنڈرامے دے کم کو سراہا تے اسنو‏ں جرائم اُتے مبنی ڈراما فلم ستیہ (1998) وچ اداکار و مصف سوربھ شکلا دے نال اک شریک مصنف دے طور کم دتا۔ ستیہ فلم کمرشل طور اُتے اک ہٹ فلم ثابت ہوئی تے گینگسٹر اُتے بننے والی اہ‏م بھارتی فلماں وچ اس دا شمار ہُندا ا‏‏ے۔ کشیپ نے رام گوپال ورما دو ہور فلماں کون تےشول دے لئی وی اسکرپٹ لکھیا۔ نال ہی ٹی وی اُتے شارٹ فلم اے ٹرین ٹو مہاکالی لکھی۔ 2000ء وچ انوراگ کشیپ نے خود اک فلم د‏‏ی ہدایت دی، مگر پنج نامی اس فلم سینسر بورڈ اُتے سینسر نے رخنہ اندازی د‏‏ی تے تا حال اوہ التوا وچ پئی ہوئی ا‏‏ے۔ اس دے بعد انہاں نے 1993ء کئی ممبئی بم دھماکےآں اُتے فلم فرائیڈے بنائے جو سنسر دے التواکے باعث 2007ء وچ ریلیز ہوئی۔ 2007ء وچ کشیپ نے نو اسموکنگ نامی فلم بنائی جو تسلی بخش کارکردگی نہ دے سک‏ی۔ انہاں د‏‏ی اگلی فلم 2009ء د‏‏ی دیو ڈی ٹھی جو دیوداس دا جدید روپ سی ایہ فلم کامیاب رہی۔ 2009ء وچ انوراگ گشیپ د‏‏ی فلم گُلال تے 2011ء وچ دتی گرل انہاں دتی یلو بوٹ نے کافی خراج تتحسین وصو ل۔ انوراگ کشیپ نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ شہرت 2012ء د‏‏ی انہاں د‏‏ی دو حصےآں وچ بنی فلم گینگ آف واسی پور تو‏ں ملی۔ اس دے بعد انوراگ کشیپ د‏‏ی ہدایت کاری وچ 2013 نو‏‏ں ممبئی ٹاکیز، 2014ء نو‏‏ں اگلی تے 2015ء نو‏‏ں بمبئی والویٹ بنی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1972 دے جم گٹھ:۱۹۷۲ دے جم گٹھ:اتر پردیش دے فلم ہدایت کار گٹھ:انوراگ کشیاپ د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی فلماں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلم ہدایت کار گٹھ:بھارتی فلم ہدایت کار گٹھ:بھارتی مرد منظر نویس گٹھ:بھارتی ملحدین گٹھ:فاضل یونیورسٹی دہلی گٹھ:فلم فیئر فاتحین گٹھ:فلمی ہدایت کار گٹھ:گورکھپور دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندی بولی دے فلم ہدایت کار گٹھ:ہندی فلم پروڈیوسر
چک 66 گ ب
چک 66 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
مخدوم بلاول
thumb|مخدوم بلاول جي مزار مخدوم بلاول ( انگریزی: Makhdoom Bilawal) ( پیدائش: 856ھ بمطابق 1451ء – وفات: 929ھ بمطابق 1451ء) المعروف شہید مخدوم بلاول سندھ پاکستان دے محب وطن صوفی بزرگ، جید عالم تے فقیہ سن۔
حالات زندگی
thumb|مخدوم بلاول دی مسجد مخدوم بلاول شہید 856ھ بمطابق 1451ء وج حسن سمو دے گھر وچ موجودہ ضلع جامشورو دے شہر ٹلٹی وچ پیدا ہوئے۔ مخدوم دا تعلق سندھ دے سمہ سلاطین حکمراناں نال سی۔ انہاں دے آباء اجداد سندھ وچ سومرہ خاندان دی حکمرانی دے دور وچ موجودہ لسبیلہ  بلوچستان دے حکمران سن جتھے  نقل مکانی کرکے ٹلٹی وچ آباد ہوئے۔ مخدوم خاحب فقیری صفت دے مالک سن۔ پچپن وچ اسلامی تے دینی تعلیم دی طرف راغب ہوئے۔ شروعاتی تعلیم  سید شہاب الدین بخاری دے مدرسہ وچ سید نور حسین شاہ بخاری توں حاصل کیتی۔ مخدوم صاحب نے ناظرہ قرآن تے فقہ دی کتب پڑھن دے نال نال عربی تے فارسی  دی تربیت حاصل کیتی۔ مخدوم صاحب بڑے ذہین سن تے قلیل عرصے وچ اسلامی تے دینی علوم حاصل کر کے بڑے عارف، فقیہ تے عالم بنے تے سندھ بھر وچ پزیرائی حاصل کیتی۔ اس زمانے وچ دہلی دے مشہور مصنف تے شاعر مخدوم جمالی لکھدے نیں کہ سندھ وج تن روحانی رہبر تے عالم نیں۔ اک لال شہباز قلندر دوسرے مخدوم بلاول تے تیسرے مخدوم نوح نیں۔ بعد وچ  مخدوم بلاول ٹلٹی توں ہجرت کرکے موجودہ ضلع دادو وچ پنڈ باغبان وچ رہائش پزیر ہوئے۔ باغبان موجودہ گاؤں مخدوم بلاول دا پرانہ نام ہے جو دادو دے شمال وچ 10 کلومیٹر دے فاصلے اُپر انڈس ہائی وے دے قریب واقع ہے۔ ایتھے مخدوم صاحب نے شاندار مسجد تعمیر کروائی جو اج وی موجود ہے۔ مسجد دے نال مدرسہ قائم کر کے درس و تدریس دا کم شروع کیتا۔ مخدوم صاحب مکتب چلان دے ذریعہ معاش لغی  چرخےآں تے کپڑا بنان دا کام شروع کیتا۔ طلباء دے نال خود وی کم کریاا کردے سن۔ مخدوم بلاول دے کئی طلباء تے پیروکار سن ۔ مخدوم صاحب عام عوام دے ہمدرد تے محب وطن سن جس وجہ نال عام آدمی وی اس دے عقیدتمند سن۔
شہادت
مخدوم بلاول شہید دی شہادت دے بارے وچ تاریخ وچ تذکرہ موجود ہے۔ 1521ء وچ شاہ بیگ ارغون نے سندھ تے حملہ کر کہ ٹھٹہ اُپر قبضہ کیتا۔ باغبان تے حملے دی مخدوم، اس دے طلباء تے عقیدت منداں نے شاہ بیگ ارغون دی شدید مزاحمت کیتی۔ بعد وچ سازش دے ذریعے شاہ بیگ ارغون نے مخدوم نوں 929ھ بمطابق 1451ء وچ شہید کروا دتا ۔
مزار
مخدوم بلاول شہید دا مزار ضلع دادو دے پنڈ مخدوم بلاول دے قبرستان وچ واقع ہے۔ ہر مہینے دے پہلے جمع تے مخدوم صاحب دے مزار تے میلے دی طرح تقریبات منعقد ہوندیاں نیں جسنوں سندھی وچ “ماہ پیرو جمعو” کہندے نیں۔
حوالے
گٹھ:سندھی شخصیتاں
دهستان سودلانه
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان قوچان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان قوچان ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
ڈیولوولے
ڈیولوولے کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
ڈیگلس
ڈیگلس کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
شہرستان منوجان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان منوجان ایران دے صوبہ کرمان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز منوجان شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان
دهستان شیرین‌دره
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان قوچان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان قوچان ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
تھامس تھیلی پر چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:تھیلی پر چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
سماٹرا
سماٹرا لیندے دکھنی ایشیاء دے دیس انڈونیشیا دا اک جزیرہ اے۔ 473,481 مربع کلومیٹر تھاں تے ایہ پھیلیا ہویا اے تے ایس تے 50,365,538 لوک وسدے نیں۔
کرینسی ایدا سب توں اچا پہاڑ اے۔
لہور دے تعلیمی ادارے
لہور چ وڈی گنتی چ سکول، کالج تے یونیورسٹیاں نیں۔ پچھلے کج پنج چھ وریاں چ ایتھے وڈی گنتی چ تلیمی اداریاں بنائے گئے نیں۔
ایہ لاہور دے تعلیمی ادارےآں د‏‏ی اک لسٹ سی۔
پرائمری تے سیکنڈری تعلیمی ادارے
Pakistan Public School (PPS) Township. Lahore
یونیورسٹیاں
مندرجہ ذیل ہائر ایجوکیشن کمیشن د‏‏ی طرف تو‏ں تسلیم شدہ یونیورسٹیاں د‏‏ی اک لسٹ اے :
اکاونٹنگ
مندرجہ ذیل انسٹی ٹیوٹ اف چارٹرڈ اکاونٹینٹس اف پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں تسلیم شدہ ادارےآں د‏‏ی اک لسٹ اے :
بزنس
The following is a list of institutes recognized by National Business Education Accreditation Council (NBEAC):
کمپیوٹنگ
The following is a list of institutes recognized by National Computing Education Accreditation Council (NCEAC):
*  لاہور وچ سب تو‏ں قدیم کمپیوٹر سائنس ڈیپارٹمنٹ
دندان سازی
The following is a list of undergraduate dental institutions recognized by پاکستان میڈیکل اینڈ ڈینٹل کونسل.
انجینئری
مندرجہ ذیل پاکستان انجینئرنگ کونسل طرف تو‏ں تسلیم شدہ ادارےآں د‏‏ی اک لسٹ اے (PEC):
طب
The following is a list of undergraduate medical institutions recognized by پاکستان میڈیکل اینڈ ڈینٹل کونسل (PMDC) as of 2010.
The following is a list of postgraduate medical institutions recognized by پاکستان میڈیکل اینڈ ڈینٹل کونسل as of 2009.
فارمیسی
The following is a list of pharmacy institutions that are recognized by the Pharmacy Council of Pakistan (PCP):
حوالے
گٹھ:پاکستان دے درسی ادارے گٹھ:پاکستانی اسکولاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:ضلع لاہور د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں گٹھ:لسٹ پاکستان د‏‏ی یونیورسٹیاں تے کلیات گٹھ:لاہور سانچے گٹھ:لاہور وچ تعلیم
چڑھدا صنوبر
چڑھدا صنوبر سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ میکسیکو وچ ہوندا اے۔
شیرانوالا دروازہ
‎ ‎ ‎ شیرانوالا دروازہ، پاکستان دے صوبہ پنجاب چ لہور دے تھاں اتے واقع اے۔ایہ دورازہ  پرانے لاہور دے تیراں دورازےآں چوں اک اے ۔  ایہ مغل راج ویلے  چ تعمیر کیتا گیا تے ایہ اندرون شہر دے راستےآں اتے تعمیر شدہ تیراں دروازےآں چوں اک اے۔
پاکستان دے شہر لاہور دا تریخی دروازہ اے۔ ایہ فصیل شہر دے شمال مشرق ول واقع اے۔
شیرانوالہ دروازہ
شیرانوالہ دروازہ دے سجے پاسے یکی دروازہ تے کبھے پاسے کشمیری دروازہ واقع اے۔ کشمیری دروازے وانگ ایتھے وی سرکلر گارڈن باراں تیراں فٹ گہرائی چ اے۔ شیرانوالہ دروازے دے باہر اک سڑک اے جو سجے پاسے فصیل شہر دے نال نال چلدی ہوئی شیرانوالہ دروازے نوں کشمیری دروازے نل ملاندی اے۔ اس سڑک نوں مولانا عبید انور روڈ کہیا جاندا اے۔ شیرانوالہ دروازے دے اندر داخل ہوئيے تاں شرع چ ہی سجے ہتھ اتے خدام الدین بنت پبلک ہائی سکول اے تے اسدے نال   ہی مولوی احمد علی مسجد اے جدونکہ کبھے پاسے  گورنمنٹ اسلامیہ ہائی سکول شیرانوالہ دروازہ دی عمارت اے۔گورنمنٹ اسلامیہ ہائی سکول شیرانوالہ 1889  چ تعمیر کیتا گیا سی۔ ایہ سکول انجمن حمایت اسلام لاہور دا قائم کردہ اے تے اس دی نویں عمارت 1987  چ محکمہ تعلیم حکومت پنجاب دے تعاون نال ہیڈ ماسٹر چودھری منظور حسین دی زیر نگرانی تعمیر کیتی گئی سی۔ خضری محلہ چ قوت سماعت تے گویائی توں محروم بچےآں  دا گورنمنٹ ہائی سکول وی تریخی اہمیت رکھدا اے۔ شیرانوالہ دروازے دے باہرلے پاسے مسجد غوثیہ جنیفہ باغ والی وی اے۔
ناں دی وجہ
اس دروازے کا پرانا نام ٴخضری دروازہٴ بھی ہے۔ جس کی وجہ تسمیہ یہ روایت بتائی جاتی ہے کہ حضرت خضرۿ اس دروازے سے باہر نکل کر راوی دریا میں اتر گئے تھے تب سے اس دروازے کا نام خضری دروازہ چلا آرہا ہے۔ حضرت خضرۿ وہی ہیں جنہوں نے آب حیات دریافت کیا جسے پینے کے بعد ابدی عمر پائی اور اب بھولے بھٹکوں کو راستہ دکھاتے ہیں۔ ایک روایت کے مطابق وہ کسی بزرگ کی شکل میں ظاہر ہو کر گم شدہ راہی کو منزل مقصود کی جانب رہنمائی کرتے ہیں۔ اندرون شیرانوالہ دروازے میں آج بھی خضری محلہ موجود ہے۔ کنہیا لال شیرانوالہ دروازے کے بارے میں ٴٴتاریخ لاہورٴٴ میں لکھتے ہیں کہ ٴٴوجہ تسمیہ اس دروازے کی یہ ہے کہ زمانہ سلف میں دریائے راوی شہر کے بہت نزدیک بہتا تھا۔ خصوصاً اس دروازے کے آگے توکشتی پڑتی تھی۔ چونکہ خواجہ خضرکو دریائوں کے ساتھ کمال نسبت ہے اور ٴمیرالبحارٴ ان کا خطاب ہے، یہ سبب ہے کہ قرب دریا کے اس دروازے کا نام خضری دروازہ رکھا گیا۔ مگر اب لوگ اس کو شیراں والا دروازہ کہتے ہیں۔ باعث یہ ہے مہاراجہ رنجیت سنگھ کے دور میں ہمیشہ دو شیروں کے پنجرے اس دروازے کے اندر رکھتے تھے اور خبر گیری شیروں کی محافظانِ دروازہ کے متعلق تھی۔ انگریزی عہد میں وہ پنجرے اُٹھوائے گئے مگر دروازے کا نام شیراں والہ دروازہ بحال رہا۔ٴٴ
دروازے دی موجودہ حالت
شیرانوالہ گیٹ میں داخل ہوں تو مرکزی راستے کی چڑھائی شروع ہو جاتی ہے۔ جس کی بنیادی وجہ اس دروازے کا دریا کے کنارے ہونا تھا۔ یہ راستہ سیدھا پاکستان کلاتھ مارکیٹ میں آتا ہے جہاں اگلی طرف پرانی کوتوالی ہے جس کے قریب مسجد وزیر خان ہے۔ شیرانوالہ دروازے کے اندرون آبادی کو اکبر کے عہد میں گزر اسحاق کے نام سے یاد کیا گیا ہے جو ایک طرف رڑہ گزر سے اور دوسری طرف گزر جہجہ دیوانی کے ساتھ متصل ہے۔ شیرانوالہ دروازے کے اندر آبادی کئی کٹڑیوں میں آباد ہے۔ جن میں کٹڑی خیر دین، کٹڑی بابو ممتاز، کٹڑی ہری داس، کٹڑی سدھیر زیادہ اہم ہیں جبکہ دیگر محلوں میں نواں محلہ، خضری محلہ، حویلی شاہ زمان اور کوچہ کنج لال زیادہ اہم ہیں۔ سطحی نقشے اور روکار کے اعتبار سے شیرانوالہ اور کشمیری دونوں دروازے بے حد مماثلت رکھتے ہیں۔ ماہر تعمیرات غافر شہزاد شیرانوالہ گیٹ کے نقشے کے بارے میں بیان کرتے ہیں کہ ٴٴیک سطحی نقشہ میں شیرانوالہ دروازہ ایک درمیانی ڈیوڑھی جس کے ہر دو اطراف دو دو کمرے بنے ہوئے ہیں، پر مشتمل ہے۔ ان میں ایک کمرہ چھوٹا ہے جس کا دروازہ ڈیوڑھی میں کھلتا ہے اور پھر اسی کمرہ کے ساتھ بڑا کمرہ متصل ہے جس کی ایک کھڑکی اندرونی جانب کھلتی ہے۔ دروازہ کی عمارت اس لحاظ سے قدرے مختلف ہے کہ یہاں دہلی یا لوہاری دروازے کے برعکس کوئی کھڑکی بیرونی جانب نہ کھلتی ہے، عمارت بھی یک منزلہ ہے اور اندرونی اور بیرونی روکا باہم کوئی مشابہت نہ رکھتے ہیں۔ گوتھک انداز تعمیر کی دوہری ڈاٹ جو ڈیوڈھی کی اندرونی و بیرونی جانب واقع ہے، کے علاوہ تمام عمارت ٹھوس ہے۔ بیرونی اطراف دو بڑے بڑے ستون ہیں جو مرکزی گوتھک انداز کی ڈاٹ کو سہارا دیئے ہوئے ہیں۔ چھت بھی اس ڈیوڑھی کی اسی کے انداز میں قدر اونچی بنائی گئی۔آج یہ دروازہ تجاوزات کا کا شکار ہے اور اپنی اصل شباہت کھو رہا ہے اور آنے والے دنوں میں اگر توجہ نہ دی گئی تو اس کی شناخت ختم ہو جائے گی۔ٴٴ
تریخی اہمیت
اسی دور میں افغان بادشاہ ایوب شاہ درانی کو انگریزوں نے چونا منڈی اندرون شیرانوالہ میں قید کر کیا۔ اسی وجہ سے آج بھی یہ علاقہ بنگلہ ایوب شاہ کہلاتا ہے۔ تاریخ کی کتابوں میں قدیم شہروں کے دیگر خدوخال میں حمام بہت اہم رہے ہیں۔ بصرہ اور فسطاط میں کھدائی کے دوران حماموں کی تعمیر کے شواہد بھی ملے ہیں۔ جہاں تک قدیم لاہور کا تعلق ہے تو اس حوالے سے مغل عہد میں تعمیر ہونے والے اندرون دہلی دروازے میں شاہی حمام وزیر خان کا تذکرہ ملتا ہے انیسویں صدی کے وسط کی دہائیوں میں بنائی جانے والی تصاویر کو دیکھا جائے تو یہ امر واضح ہوتا ہے کہ شہر قدیم کی بیرونی فصیل جہاں سے دریائے راوی گرزتا تھا، نہانے اور کپڑے دھونے کی عام روایت موجود تھی۔ اس ضمن میں ایک تصویر شیرانوالہ دروازے کی بھی ہے۔ گزشتہ صدی کی ایک مصور کی بنائی ہوئی تصویر میں خضری دروازے کے باہر زینے دکھائے ہیں جو نیچے پانی میں اترتے ہیں اورلوگوں کو وہاں کپڑے دھوتے اور نہاتے ہوئے دکھایا گیا ہے۔ اس کے علاوہ محلوں اور بازاروں میں بھی حمام موجود تھے جہاں آج بھی روایتی طور پر تولیے دھوپ میں سکھانے کے لئے لٹکا دیئے جاتے ہیں۔ پانی کی دستیابی کے لئے ہر محلے اور کٹڑی میں میں الگ چرخی کنواں بھی موجود ہوا کرتا تھا۔
تریخی حویلیاں
اندرون شیرانوالہ دروازے میں مہاراجہ رنجیت سنگھ کے دور میں کئی عظیم الشان حویلیاں بھی تعمیر کی گئیں ۔ ان میں چونا منڈی میں تعمیر کی جانے والی خوشحال سنگھ اور راجہ دھیان سنگھ کی حویلیاں قابل ذکر ہیں۔آج ان حویلیوں میں گورنمنٹ فاطمہ جناح کالج برائے خواتین قائم ہے۔ خوشحال سنگھ مہاراجہ رنجیت سنگھ کا امیر و کبیر درباری تھا جس نے اس علاقے کے باسیوں سے مکان چھین کر اپنے لئے حویلی تعمیر کروائی تھی۔ کنہیا لال خوشحال سنگھ کی اس حویلی کے بارے میں ٴٴتاریخ لاہورٴٴ میں بیان کرتے ہیں کہ ٴٴاس حویلی کی وسعت اور عمارت کا کچھ حساب کتاب نہیں ہے، یہ حویلی مہاراجہ رنجیت سنگھ کے ایک امیر کبیر دربار سلطنت جمعدار خوش حال سنگھ نے تعمیر کروائی تھی۔ تعمیر کے وقت غریب رعایا کے مکانات مفت چھین لیے۔ جنوبی اور غربی دیواریں اس حویلی کی بہت بلند ہیں ۔ گویا قلعہ لاہور کے سامنے دوسرا قلعہ بنا ہوا نظر آتا ہے۔ ٴٴ حویلی خوشحال سنگھ کے ساتھ حویلی راجہ دھیان سنگھ واقع ہے جس کے بارے میں کنہیا لال لکھتے ہیں کہ ٴٴاس حویلی کی وسعت جمعدار خوش حال سنگھ کی حویلی سے زیادہ ہے۔ راجہ دھیان سنگھ وزیر سلطنت مہاراجہ رنجیت سنگھ نے اس کو تعمیر کیا۔ جس قدر مکانات رعایا کے اس موقع پر تھے، سب حکماً گرا دیے گئے۔ کئی سال تک یہ عمارت بنتی رہی۔ٴٴ ان حویلیوں کے ساتھ ہی خوشحال سنگھ کے بیٹے تیجا سنگھ کی حویلی کی عمارت بھی موجود ہیں جنہیں اب ملا کر ایک عمارت کی شکل دے دی گئی ہے۔ موجودہ کالج کی عمارت سکھ دور حکومت کی عظیم فن تعمیر کی یاد دلاتا ہے۔ انگریزوں کی آمد کے بعد 1850ئ کی دہائی میں ان عمارات کو گورنمنٹ ڈسٹرکٹ سکول کی شکل دے دی گئی ۔ یکم جنوری 1864ئ میں ڈاکٹر جی لیٹنر کی زیر سرپرستی گورنمنٹ کالج لاہور کی ابتدائی کچھ کلاسیں بھی اس عمارت میں ہوتی تھیں ۔ اور یہ سلسلہ 1877ئ میں گورنمنٹ کالج کی نئی عمارت کی تعمیر تک جاری رہا۔ کالج کی منتقلی کے بعد یہ عمارت طویل عرصہ تک ویران رہی۔ بعدازاں یہ عمارت سی آئی اے کے زیر استعمال رہی ۔1986ئ انیسویں صدی کی اس تاریخی یادگار کو محکمہ تعلیم کے حوالے کر دیا گیا اور لڑکیوں کے کالج کی بنیاد رکھی گئی۔
تریخی ورثہ
شیرانوالہ دروازہ تاریخی ورثے سے مالامال ہے۔ یہاں کی گلیاں، کٹڑیاں اور قدیم عمارات ماضی میں اس علاقے کے باسیوں کی کہانیاں بیان کرتی ہیں۔ لیکن حکومتی اداروں کی نااہلی کے باعث یہ تاریخی ورثہ اپنے نشانات کھو رہا ہے۔ مرکزی دروازے سے لیکر اندرون شہر کے قدیم گھروں اور گلیوں کی خستہ حالی اس کا منہ بولتا ثبوت ہیں۔ تاریخی عمارات کی خستہ حالی ، جا بجا تجاویزات اور غیرقانونی تعمیرات سے اس تاریخی ورثے کو شدید نقصان پہنچ رہا ہے۔ اگر اس جانب سنجیدگی سے توجہ نہ دی گئی تو آئندہ آنے والے برسوں میں اس تاریخی ورثے کا نشان تک باقی نہ رہنے کا اندیشہ ہے۔
بابرلے جوڑ
گٹھ:لہور دے بوۓ گٹھ:لہور گٹھ:لہور دی تریخ گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دی تریخ
میڈورا جزیرہ
ميڈورا جزیرہ لیندے دکھنی ایشیاء دے دیس انڈونیشیا دا اک جزیرہ اے۔ 4,250 مربع کلومیٹر تھاں تے ایہ پھیلیا ہویا اے تے ایس تے 3,621,646 لوک وسدے نیں۔
بخارسٹ
بخارسٹ (bucharest) (رومانیہ: bucurești) رومانیہ دا دارالحکومت، ثقافتی، صنعتی، تے مالیاتی مرکز اے۔
حوالے
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے دارلحکومت گٹھ:رومانیہ دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:رومانیہ دے آباد تھاں
سیامانگ
سیامانگ گبن دے ٹبر دا اک سنگی اے۔
پیٹاگونیا
پیٹاگونیا اک سطح مرتفع اے گے دکھنی امریکہ دا دکھنی انگ اے جیہڑا ارجنٹائن تے چلی تے پھیلیا ہویا اے۔
گٹھ:سطح مرتفع گٹھ:چلی دا جغرافیہ گٹھ:ارجنٹائین دا جغرافیہ
بلانٹیوپٹریکس پلیکاٹا
بلانٹیوپٹریکس پلیکاٹا، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تھیلی پر چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
کرنانہ
کرنانہ پاکستان دے صوبے پنجاب دے ضلع گجرات وچ اک پنڈ تے یونین کونسل اے۔ جیڑا زمین تے 73 درجے دکھن تے 32 درجے اتلا وچ اے، تے سمندروں اونچا 233 میٹر یا 767 فٹ اے.
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:ضلع گجرات دے پنڈ گٹھ:تحصیل کھاریاں دے پنڈ
کلسرا گبن
کلسرا گبن گبن دے ٹبر دا اک سنگی اے۔
ڈلسن
ڈلسن کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
دهستان دولتخانه
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان قوچان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
چک 112 گ ب
چک 112 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
پشمینہ
پشمینہ کشمیری اونّ دی بہترین قسم اے۔ اس ان نال کپڑے سب توں پہلاں کشمیر وچ بُنے جاندے سی۔ ایہہ ناں فارسی "پشمینه" توں لیا گیا اے جسدا مطلب "اونّ توں بنیا" اے تے کشمیری وچ اسدا مطلب "ملائم سونا" اے۔
سینٹرونائسٹرس سنٹرالس
بارلے جوڑ
گٹھ:تھیلی پر چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
پشمینہ
تریخ
کشمیر دیاں شالاں دا ذکر تیجی صدی قبل مسیح توں لیکے 11ویں صدی عیسوی دیاں افغانی لکھتاں وچ ملدا اے۔ پر کشمیر وچ پشمینہ صنعت دا قیام 15ویں صدی دے کشمیری بادشاہ "زین العابدین" نے کیتی جو جلاہیاں نوں وچکارلے ایشیا توں کشمیر وچ لیکے آیا اتے اج وی کجھ جلااے اسدی قبر اتے نذر بھینٹ کردے نیں۔
حوالے
گٹھ:کشمیرگٹھ:کشمیری دستکاریاں گٹھ:دستکاریاں
چک 112 گ ب کلاں
چک 112 گ ب کلاں  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
شہرستان قلعہ گنج
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان
مصنوعی چند
چین دے صوبے سچوان وج اک مصنوعی چن بنایا جا رہیا اے جس نوں ڈیڑھ سال تک زمین توں نیڑے خلائی مدار وچ کھلیا جائے گا ۔ روسی میڈیا گروپ آرٹی والیاں نے ’’تیان فو نیو ائیریا ساینس سوسائٹی‘‘ دے پردھان’’واو چن فینگ‘‘ دا بیان چھاپیا ہے جس وچ دسیا گیا ہیپئی ایس تجربے نال اک پاسے سٹریٹ لائٹ دی لوڑ مک جا سی تے دوجے پاسے ایہہ نویں روشنی بلیک آوٹ دے دناں وچ کم آئے گی تے قدرتی آفتاں وچ وی کارگر رہے گی۔
چی والیاں اک مصنوعی چن بنایا ہے جس نوں ڈیڑھ سال تک زمین توں نیڑے خلائی مدار وچ کھلیا جائے گا اتے ایس پاروں سورج دی روشنی نوں انہاں تھاواں ول موڑیا جائے گا جتھے اوس ویلے رات ہوئے گی۔ پہلے مرحلے وچ ایہہ چن 500 مربع کلو میٹر دی تھاواں روشن کرے گا۔ تجربہ کامیاب رہیا تے ترے ہور چن اگلے دو سالاں وچ خلا وچ کھلے جان گے۔ایس پہلے مصنوعی چن دی روشنی اصلی چن دی روشنی توں اٹھ گنا وادھو ہوئے گی۔
کجھ لوکاں دا آکھنا پئی ایس نال جنوراں دی حیاتی متاثر ہوئے گی ۔
تعارف
چین کے جنوب مغربی شہر کی انتظامیہ نے مصنوعی چاند متعارف کرانے کا فیصلہ کیا ہے جو آسمان پر چمکے گا اور ابتدائی اندازوں کے مطابق 10 سے 80 کلومیٹر قطر کے علاقہ تک روشنی بھی بکھیرے گا ۔ یہ چاند ایک سیٹیلائٹ ہو گا جسے چین کے شہر چینگ ڈو کے آسمان پر معلق کیا جا ئے گا اور اس چاند کو 2020 میں سب کے سامنے پیش کر دیا جائے گا۔اسے چینگ دو ایئرواسپیس سائنس اینڈ ٹیکنالوجی مائیکروالیکٹرانکس سسٹم ریسرچ انسٹی ٹیوٹ نے تیار کیا ہے اور اُن کے مطابق یہ چاند اصل چاند سے آٹھ گنا زیادہ روشن اور اس کی چاندنی شام کی ملگجی روشنی کی طرح ہو گی۔فرانسیسی مصور کے زمین کے اوپر دائرے میں شیشے لٹکانے کا تصور مصنوعی چاند کے منصوبے کی بنیاد بنا۔چینی ذرائع نے بتایا کہ دمکنے والا سیٹلائٹ کئی برس قبل تیار ہوا تھا اور اب وہ آزمائشی مراحل میں داخل ہوچکا ہے۔ چینی سائنسدانوں نے سولر پینل جیسے آئینوں پر خاص قسم کی کوٹنگ کی ہے جو سورج کی روشنی کو انتہائی درجے تک منعکس کرکے چینگ دو شہر کی جانب بھیجے گی۔ یہ سیٹلائٹ چین کے قریب رہتے ہوئے مدار میں گردش کرے گا اور خود چین کی سرزمین سے بھی آسمان پر دمکتا دکھائی دے گا۔ لیکن اس کے راکٹ اور خلائی منصوبے کی کوئی تفصیل جاری نہیں کی گئی ہے۔ تاہم سیٹلائٹ کے آئینوں پر کام کرنے والے ادارے کے سربراہ کینگ وائماں نے کہا ہے کہ یہ روشنی بہت مدھم ہوگی اور رات کو دن میں نہیں بدلے گی۔البتہ ماہرین نے یہ ضرور کہا ہے کہ روشنی چودھویں کے چاند سے کئی گنا زائد ہوسکتی ہے۔ سورج کی روشنی کو دنیا میں منعکس کرنے کے لئے اس مصنوعی چاند بنانے کے لیے زمین سے 500 کلومیٹر کی اونچائی پہ دیوہیکل آئینے بھیجے جائیں گے جو سیٹلائٹ سے منسلک ہوں گے،جن کی مدد سے یہ سیٹلائٹ 24 گھنٹے مسلسل روشنی فراہم کریں گے۔ ان آئینوں پہ کی کوٹنگ جائے گی تاکہ سورج کی زیادہ سے زیادہ روشنی کو منعکس کرسکیں، زمین سے انہیں کنٹرول بھی کیا جاسکے گا تاکہ مخصوص علاقوں پہ روشنی ڈالی جاسکے۔ یہ مصنوعی چاند پورے چین میں دکھائی دے گا لیکن روشنی صرف 80 کلومیٹر کے علاقے کو ہی فراہم کرسکے گااور اس نوعیت کے کُل 3 مصنوعی چاند سال 2022 تک خلاء میں بھیجنے کا ہدف قائم کیا گیا ہے۔شہر کے سسٹم سائنس ریسرچ انسٹیٹیوٹ  کے سربراہ وُو چُن فِنگ نے موضوع سے متعلق جاری کردہ بیان میں کہا ہے کہ مدار میں سیٹنگ، کھُلنے اور  روشنی منعکس کرنے جیسے پروگراموں کے کنٹرول کے بعد سال 2020 میں مصنوعی چاند مکمل ہو جائے گا۔ ۔یہ سیٹلائٹ سورج  سے لے کر  جو روشنی دنیا میں منعکس کریں گے وہ 3 ہزار 600 سے لے کر 6 ہزار 400 مربع کلو میٹر تک کے علاقے کو روشن کریں گے۔اس مصنوعی چاند میں روشنی کی مقدار کو سیٹ کیا جا سکے گا اور زمین پر انسان اسے صرف ایک ستارے کی شکل میں دیکھیں گے۔
فائدے
یہ مصنوعی چاند گلیوں میں روشنی کے لیے لگائی گئی لائٹوں کا متبال ثابت ہو گا۔اس کے بعد سڑکوں کی روشنیوں کی ضرورت ختم ہوجائے گی۔انہوں نے کہا ہے کہ یہ چاند خاص طور پر سول مقامات کو روشن کرنے کے لئے استعمال کئے جائیں گے اور ان کی مدد سے 1.2 بلین ین مالیت کی بجلی کی بچت ہو گی۔ اس پراجیکٹ کا اعلان بجلی کی بچت کے لئے کیا گیا ہے تاکہ رات کو اسٹریٹ لائٹس پہ صرف ہونے والی بجلی بچائی جاسکے، اندازہ ہے کہ شینگ دو شہر اس منصوبے سے 23 ارب روپے سالانہ بچت کے ساتھ ساتھ سیاحوں کی ایک خاص تعداد بھی اپنی جانب کھینچے گا۔ کچھ ماہرین کا کہنا ہے کہ یہ ایک اچھا پروجیکٹ ہوگا جو بجلی بجائے گا اور آلودگی کا خاتمہ کرے گا۔ہر علاقے میں روشنی کو مرضی کے مطابق کم یا زیادہ بھی کیا جا سکے گا. 50 مربع کلومیٹر کے علاقہ کو مصنوعی چاند سے روشن کرنے سے سالانہ پونے دو کروڑ ڈالر کی بجلی کی بچت ہو سکے گی۔ اس کے علاوہ یہ چاند کسی تباہی،مچلاَ۔ زلزلے۔کے بعد بجلی کی فراہمی سے محروم علاقوں کو بھی روشن کر سکے گا۔ ماہرین کے مطابق یہ منسوبہ واقعی طویل مدت کے لیے سستا پڑے گا۔ باربن انسٹی ٹیوٹ اف ٹیکنالوجی کے ڈائرکٹر کانگ وائیفن نے کہا کہ یہ چاند صبح کی روشنی کی مانند مدھم ہو گا اور اس سے جانوروں کی عادات پر فرق نہیں پڑے گا۔
تنقید
چینگ ڈو کے مصنوعی چاند کے منظرِ عام پر آنے سے پہلے ہی اس پر تنقید کا سلسلہ شروع ہو چکا ہے۔نظامِ شمسی کے ماہرین ،ڈاکٹروں اور مقامی لوگوں کے مطابق اس سے ماحولیات اور جانوروں پر خطرناک اثرات مرتب ہوں گے۔رات کے وقت سیٹلائٹ سے مسلسل روشنی شہریوں کی قدرتی جسمانی گھڑی اور معمولات کو متاثر کرسکتی ہے۔ اس طرح ان کی صحت پر منفی اثرات مرتب ہوسکتے ہیں. جبکہ اس شہر کے باشندے ستارے اور دیگر مظاہر فلکیات دیکھنے سے بھی محروم ہوجائیں گے۔کیا چینیوں نے سوچا ہے کہ اس چاند کا چکور پر کیا اثر پڑے گا؟ سکاٹ لینڈ کی یونیورسٹی آف گلاسگو میں سپیس سسٹمز انجینیئرنگ کے لیکچرر ڈاکٹر میٹیو سیریوٹی کہتے ہیں کہ سائنسی نقطۂ نظر سے یہ بالکل ممکن ہے۔tاہم کسی مخصوص علاقے کو روشن کرنے کے لیے اس چاند کو جیو سٹیشنری مدار میں رہنا پڑے گا جو زمین سے 37 ہزار کلومیٹر کے فاصلے پر ہے۔ ڈاکٹر سیریوٹی کے مطابق اتنے فاصلے سے چاند کو چلانے میں دو مسائل آڑے آئیں گے۔ ایک تو یہ کہ اس چاند کا حجم بےحد بڑا ہونا چاہیے، دوسرے یہ کہ اس کا رخ بالکل درست ہونا چاہیے ورنہ یہ کسی اور علاقے پر روشنی ڈالنے لگے گا۔ تاہم چینی سوشل میڈیا کے صارفین نے شکوک کا اظہار کیا ہے۔ بعض لوگوں نے لکھا کہ اس سے جانوروں کی رات دن کی عادات متاثر ہوں گی کیوں کہ انھیں پتہ نہیں چلے گا کہ رات ہے یا دن۔
اوکڑاں تے اندیشے
چین چاہندا اے کہ اس دا اپنا چن  ہووے ۔ صرف چین دا ہی نہیں بلکہ چین دے سارے وڈے شہراں، قصبیاں دے اپنے چن ہون ۔ ایہہ چاہت محض خوش فہمی نہیں بلکہ چین دی منیئے تاں ایہہ بہت واجب وجہ والی اتے ترکسنگت اے، پر چین دی ایہہ چاہت اس دے ترکاں اُتے بھاویں کھری اترے پر خلاء سائنسداناں دی کسوٹی اُتے کھری نہیں اتر رہی ۔ اوہناں دے مطابق چین دا ایہہ سپنا بیکار اے ۔ چین دی اس مہم وچ ہو رہی دیر وی سائنسداناں دی گل سچ ثابت کردی ہوئی لگدی اے ۔
فلحال کجھ وی ہووے دھرتی توں 300 میل اپر چمکدے ہوئے اک اپ-سیارہ نوں 2020 وچ قائم کیتا جانا سی پر ہن متی ودھا کے 2022 کر دتی گئی اے اتے ہن کیہا جا رہا اے کہ وہارک اپ-سیارہ تاں 2030 تک ہی کارگر ہو سگیگا ۔ پر اپ-سیارہ سائنس دے ماہر دسدے ہن کہ سکیم اجے وی بہتی ٹھوس نہیں اے ۔ کئی ماہراں دا یعقین اے کہ ایہہ استعمال عملی جامہ نہیں پہن سکیگا پر جے ایہہ قواعد زبردستی ہوئی وی تاں لما سماں نہیں چلیگی ۔ انسان دا بنایا پہلا بناؤٹی چن شچوآن دے شچاند سیٹیلائیٹ لانچ سینٹر توں آسمان وچ چھڈیا جاویگا ۔ ایہہ چن سفلتاپوروک قائم کر دتا گیا تاں پھر اس دی تجزیہ لئی 2022 وچ ہی تن ہور اجیاے چن خلاء وچ بھیجے جانگے ۔