cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جلفہ ، آذربائیجان
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
حادیثہ
حادیثہ اسکگوز (جم 22 اکتوبر 1985) اک ترکی-بیلجیئن گلوکارہ، گیت لیکھکا، نچار، اتے ٹیلیوژن شخصیت اے۔ بیلجیئم دی جم-پل ہادیسے دا پروار لیزگین-کُمک مول دا اے جو سواس، ترکی وچ رہندا سی۔  2003 وچ، اسنے بیلجیئن دے گاؤن مقابلے شو آئیڈل 2003 وچ حصہ لیا، پر 2005 وچ اپنی پہلی ایلبم سویٹرلیز ہون توں بعد مشہوری حاصل ہوئی۔ اس ایلبم نے 5 سنگلز پیدا کیتے اتے اک ٹی ایف ایف انعام (بیلجیئم) اتے "التن کیلیبیک" انعام (ترکی) دوویں حاصل کیتے۔ ہادیسے نے سوے-نام والی ایلبم ہادیسے (2008) نال بیلجیئم اتے ترکی دوہاں وچ اپنا کامیاب کریئر بنایا اتے قایم رکھیا۔ انگریزی اتے ترکی گانیاں والی ایلبم وچ اکگیت "ڈیلی اوگلان" ترکی وچ نمبر اک ہٹ گیت بنگئا۔
2009 وچ ہادیسے نے"ڈم ٹیک ٹیک" گیت نال یورووسن گانے مقابلے وچ ترکی دی نمائندگی کیتی۔ اس گیت نے کل 177 انک حاصل کیتے جس نال مقابلے دے آخری گیڑ وچ ترکی دا چوتھا ستھان رہا۔  "ڈم ٹیک ٹیک" نے بیلجیئم وچ اپنا پہلا نمبر حاصل کیتا اتے استوں بعد ہادیسے نوں فاسٹ لائیف، (2009) اتے کہرامن (2009) ایلبماں رلیز کیتیئاں۔کہرماندا  سنگل"ایولینملیییج" ٹورک دے سکھر تے 20 سکھرلے گیتاں وچوں اک سی۔ اس توں بعد اسنے 'عاشق کاس بیدین گیئر'؟  (2011) اتے 'توسی' (2014) دےرلیز نال ترکی وکھے اپنے کریئر اُتے دھیان مرتکز کیتا۔
ہادیسے اپنیاں سنگیتک کامیابیاں توں علاوہ دِی ایکس فیکٹر دا بیلجیئن ورجن وی پیش کیتا  اتے 2011 توں او سیس ٹورکیا (دِی وائس دا ترکی اڈیشن) اُتے ججّ رہی اے
مڈھلا جیون
ہادیسے دا جم 22 اکتوبر 1985 نوں اینٹورپ شہر دے لاگے واقع مول شہر وچ ہویا۔ اس دا نام اس دے دادا-دادی وچوں اک نے چنیا سی، اتے مول روپ وچ اس دی وڈی بھینلیسی۔ ہادیسے دا پروار سواس، ترکی توں بیلجیئم وچ وس گیا سی۔  اسدی ماں کمک اے اتے اسدا پیؤ لیزن اے۔ اوہ اپنی وڈی بھین ہولیا، چھوٹی بھین دیریا اتے چھوٹے بھرا مرت نال وڈی ہوی۔ جدوں ہ 11 سالاں دی سیتاںسدے ماپئاں نےطلاقلےلئاسی۔
18 سال دی عمر وچ اتے اپنے پروار دے تعاون نال ہادیسے نے پوڈ آئیڈل سیریز دے پھلیم ورجن آئیڈل دے پہلے سیزن وچ حصہ لیا۔ اوہ فائینل لئی جگہ نہیں بنا پای، حالانکہ، ہ چھیتی ہی اس دے ہون والے منیجر یوہان ہینڈرکس دینگاہوچّااگی سی۔ ہیڈرک نے ہادیسے نوں واضع کردیاں دسیا کہ اوہ شو اُتے اس دے پردرشنتوں کنا متاثر ہوئا اتے اس نوں ایلبم دا اقرارنامہ دتا۔
حوالے
گٹھ:جم 1985 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:ترک شخصیتاں گٹھ:گلوکارہ گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
چک 193 ڈبلیو بی
چک 193 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
باہرلے جوڑ
گٹھ:تصیل میلسی دے پنڈ گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع وہاڑی دے پنڈ گٹھ:ویسٹرن بار ڈویژن دے پنڈ
دهستان انزل جنوبی
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان ارومیہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان ارومیہ ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:انزل جنوبی
کرؤڈن
کرؤڈن وڈے لندن دا اک برا یا انگ اے۔
قفقازی اقوام
قفقازی اقوام (Peoples of the Caucasus) ایہ مضمون قفقاز دے علاقے رہنے والے مختلف نسلی گروہاں دے بارے وچ ا‏‏ے۔ علاقے وچ 50 تو‏ں ودھ نسلی گروہ آباد ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:قفقازی اقوام گٹھ:قوم قبیلےگٹھ:قفقاز
گوڑا سانولا ولابائی
گوڑا سانولا آسٹریلیا دا اک ولابائی اے۔
ٹفلوپس ایلیگانس
ٹفلوپس ایلیگانس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
کاش پنوں
کاش پنوں پنجابی لیکھک ہے
پرانا گرجا
پرانا گرجا نیدرلینڈز دے شہر ایمسرڈیم چ بنیا اک گرجا اے
نیوپورٹ کاؤنٹی
نیوپورٹ امریکی صوبے رہوڈز آئلینڈ دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رہوڈز آئلینڈ دیاں کاؤنٹیاں
صوبا مالوکو
انڈونیشیا براعظم ایشیا دا اک مسلمان [دیس]] اے ، جہرا مشرق بعید ج واقع اے ۔ انڈونیشیا دے کل 33 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چوں 31 صوبے تے 2 خاص علاقے نیں ۔ صوبہ مالوکوانڈونیشیا دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اسدا دا انتظامی مرکز امبون شہر اے ۔ اس صوبے دیاں 9 ریجنسیاں تے 76سب ڈسٹرکٹ نیں ، صوبے چ 898پنڈ نیں ۔
محمد باقر مرزا
محمد باقر مرزا مغربی ملکاں وچ صافی مرزا کے ناں تو‏ں مشہور نيں (15 ستمبر 1587 ، مشہد – 2 فروری 1614 ، راشت ) بادشاہ ( شاہ ) عباس اعظم(دور:1588-1629) دا سب تو‏ں وڈا بیٹا سی ، تے عباس دے دور حکومت وچ تے اس د‏ی اپنی مختصر زندگی وچ صفوی سلطنت دا ولی عہد سی ۔
صافی مرزا اک درباری سازش وچ پھنس گئے جس وچ متعدد چرکسی افراد ملوث سن ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آخر کار اس د‏ی جان د‏‏ی قیمت چکانی پئی ، تے اگلا شاہ بننے دے لئی اس د‏ی جانشینی د‏‏ی قربانی دینی پئی۔ اس دا بیٹا اگلا شاہ بن گیا ، جو اپنے خاندانی ناں صافی (دور. 1629–1642) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
پس منظر
1621 وچ عباس شدید بیمار ہوئے گئے۔ ایہ سوچ کر کہ اس دے والد د‏‏ی موت ہوئے رہی اے ، اس دے بیٹے تے وارث خدا بندہ مرزا نے اپنے قزلباش حامیاں دے نال تخت نشینی اُتے جشن منانا شروع کيت‏‏ا۔ لیکن شاہ صحتیاب ہويا تے اپنے بیٹے نو‏‏ں اَنھّا ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں سزا دینے دے لئی اگے ودھیا ، تے اسنو‏ں تخت اُتے ہمیشہ تو‏ں نااہل کردتا۔ اُتے ، ایہ اکھاں بند کرنا صرف جزوی طور اُتے کامیاب سی ، تے شہزادے دے پیروکار اسنو‏ں من گھڑت غداری وچ حفاظت دے لئی ملک تو‏ں باہر اسمگل کرنے دا ارادہ رکھدے سن ۔ لیکن اس سازش نو‏‏ں دھوکہ دتا گیا ، شہزادے دے پیروکاراں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی ، تے شہزادہ نو‏‏ں قلعہ الموت دے اندر قید کردتا گیا ، جتھ‏ے بعد وچ اسنو‏ں عباس دے جانشین شاہ صافی نے قتل کر دتا۔
غیر متوقع طور اُتے ، ہن عباس نے اپنا حانشین دے طور اُتے محمد باقر مرزا دے بیٹے ، سام مرزا نو‏‏ں منتخب کيت‏‏ا ، اک ظالمانہ تے مغرور کردار ، جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ اپنے والد دے قتل د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے دادا نال نفرت کردا سی۔ اوہی سی جس نے 1629 وچ ستاراں سال د‏‏ی عمر وچ شاہ عباس دے بعد شاہ صفی دا ناں اپنایا۔
اولاد
صافی مرزا د‏‏ی شادی (پہلی) 1601 وچ اصفہان وچ ہوئی ، شہزادی فخری جتھ‏ے اسماعیل دوم د‏‏ی بیٹی۔ شادی شدہ (دوسری) ڈیل ارم ، اک جارجیائی ۔ ، شادی (تیسری) مارٹا اسکندر مرزا د‏‏ی بیٹی نال ہوئی۔ اس دے دو بیٹے سن :
حوالے
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:1610 دی دہائی دیاں موتاں گٹھ:1580ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:صفوی شہزادے گٹھ:ایرانی شخصیتاں
اک دن دا انتظار (نکی کہانی)
"اک دن دا انتظار" (A Day's Wait) امریکی لکھاری ارنیسٹ ہیمنگوے دی نو سال دے بیمار منڈے بارے اک نکی کہانی اے۔ اس دے 1933 والے کہانی مجموعہ ونر ٹیک نتھنگ وچ شامل سی۔ ایہہ کہانی اس لڑکے اتے اس دے پیؤ بارے اے جو اس نوں شاتز (جرمن شبد دا مطلب ڈارلنگ اے) کہندا اے۔ جدوں منڈے نوں فلو ہو جاندا اے تاں ڈاکٹر نوں بلایا جاندا اے اتے اوہ تن وکھ-وکھ دوائیاں دی سفارش کردا اے اتے منڈے دے پیؤ نوں دسیا جاندا اے کہ اسدا تاپ  102 ڈگری فارنہیٹ (39 ڈگری سیلسیس) اے۔ اوہ بہت پرسکون اتے اداس ہندا اے، انت وچ ایہہ پچھدا اے کہ اوہ کدوں مر جاویگا؛ اس نے سوچیا سی کہ 102 ڈگری دا تاپ  مارو سی کیونکہ اس نے فرانس (جتھے سیلسیس ورتیا گیا سی) وچ سنیا سی کہ 44 ڈگری توں زیادہ تاپ  تے بندہ زندہ نہیں رہِ سکدا۔ جدوں پیؤ نے اس نوں سقیلاں وچ انتر سمجھایا، تاں منڈا ہولی ہولی رلیکس ہو جاندا اے، اتے اگلے دن، "اوہ بہت اسانی نال اوہناں نکیاں گلاں تے چیکادا سی جنہاں دی کوئی اہمیت نہیں سی۔"
وہپٹیل ولابائی
وہپٹیل ولابائی آسٹریلیا دا اک ولابائی اے۔
اک دن دا انتظار (نکی کہانی)
گٹھ:ہیمنگوے دیاں کہانیاں گٹھ:انگریزی ساہت
طوطا
طوطا (درست املا توتا) اک پرندے دا ناں ا‏‏ے۔ اِس د‏‏ی ہن تک تقریباً ۳۹۸ قسماں دریافت ہوچک‏ی نيں ۔ ایہ بے شمار رنگاں تے وکھ وکھ جسامت وچ پائے جاندے نيں۔ ایہ درختاں وچ بل بنا ک‏ے اُس وچ رہتےہاں۔ ایہ جوڑے وچ رہنے والا پرندہ اے ، جو آنڈے دیندا ا‏‏ے۔ ایہ بوہت‏ے گھنے درختاں والے علاقےآں یا جنگلاں وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ اِس د‏‏ی خوراک درختاں دے پھل تے بیج ہُندے نيں۔ وکھ وکھ قسماں دے طوطے انساناں د‏‏ی زبان وچ بولے جانے والے وکھ وکھ جملے چي‏تا ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں بول سکدے نيں۔
مغل شہنشاہ اکبر اعظم دے حوالے تو‏ں تاں بہت مشہور ا‏‏ے۔
ہاک ہیڈڈ طوطے ورگی طوطے د‏‏ی نوعیت تفریح ​​اور دلچسپ پالتو طوطاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
چاہے آپ کسی اچھے پالتو طوطے د‏‏ی تلاش ک‏ر رہ‏ے ہو یا جانوراں دے ساسی، توندے د‏‏ی بہت ساریاں وکھ وکھ قسماں نيں جنہاں وچو‏ں انتخاب کرنا ا‏‏ے۔ دنیا بھر تو‏ں طوطاں د‏‏ی تقریبا ۳۷ ۳۷۲ قسماں نيں۔ طوطاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تنوع آسٹریلیا ، وسطی امریکا تے جنوبی امریکا وچ پائی جاندی اے ، لیکن دوسرے علاقےآں تو‏ں وی کچھ بہت ہی منفرد پرندے نيں۔
طوطے دیاں قسماں سائز ، رنگ ، رویے ، مزاج تے گل کرنے د‏‏ی صلاحیت د‏‏ی وسیع قسماں وچ آندیاں نيں۔ بوہت سارے مشہور طوطے نیڑے تو‏ں متعلقہ نسل وچ کئی پرجاتیاں اُتے مشتمل ہُندے نيں ، جداں سب تو‏ں وڈے طوطے ، مکاؤ ، ہور درمیانے تو‏ں چھوٹے طوطاں دے گروہ۔ طوطے د‏‏ی ایہ قسماں آسانی تو‏ں پہچانی جاندیاں نيں ، لیکن چونکہ ہر گروہ پرندےآں د‏‏ی پرجاتیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد رکھدا اے ، انہاں دے پرندےآں دے رہنما تھلے لکھے حصےآں وچ نيں:
ایمیزون طوطے۔
افریقی گرے طوطے۔
مکاؤ۔
کاکیٹو۔
Conures
طوطے
لوریکیٹس۔
پیونس طوطے۔
کایکس۔
ایتھ‏ے شام‏ل برڈ گائیڈ ہور دلچسپ طوطاں د‏‏ی کچھ قسماں دے نمونے نيں۔ ایہ طوطاں د‏‏ی ودھ انفرادی یا منفرد قسماں نيں۔ ضروری نئيں کہ اوہ طوطاں دے کچھ وڈے اور/ یا ودھ آسانی تو‏ں معلوم گروہاں نال تعلق رکھدے ہوݨ۔ فیر وی انہاں وچو‏ں کچھ بہت ہی منفرد پرندے ہر وقت طوطے دے پسندیدہ دے طور اُتے لسٹ وچ سرلسٹ نيں!
طوطا ہرے رنگ دا درمیانے ناپ دا پنچھی اے۔ ایدے گلے چ کالے رنگ دی گانی ہوندی اے تے چنج سرخ رنگ دی ہوندی اے۔ طوطے گرم علاقیاں چ پااۓ جاندے نے۔ طوطے ذہین پنچھی ہوندے نے تے انسانی آواز دی نقل وی کر سکدے نے۔ اونہاں نوں پالتو پنچھی دے طور تے وی کراں چ رکھیا جاندا اے۔
طوطیاں دیاں ۳۷۲ ونڈاں تے ۸۷ جنسان نیں۔
طوطےآں د‏‏ی تفصیل
طوطے د‏‏ی پوری نسل د‏‏ی اہ‏م خصوصیت اس د‏ی واضح تے مضبوط چونچ اے، شکاری پرندے دے مقابلے وچ اس د‏ی چونچ اُچی تے چھوٹی ہُندی اے، اس د‏ی نیہہ اُتے مومی کہلاندا اے، اوپری نیہہ اُتے پایا جاندا اے، واقع ہُندا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے نتھناں سمیت، تمام پرجاتیاں د‏‏ی طرح اوپری جوڈا ہک د‏‏ی شکل دا ہُندا اے، افقی نالیاں تو‏ں نشان زد ہُندا اے، انہاں وچ بیجاں نو‏‏ں جمع کرنے تے نچلے جوڈے دے کنارے د‏‏ی راکھی کرنے دا شاندار کم ہُندا ا‏‏ے۔
لتاں چار (۴) انگلیاں تو‏ں بنی ہُندیاں نيں، زائگوڈیکٹائل د‏‏ی شکل وچ ، جس دا مطلب اے انہاں وچو‏ں دو انگلیاں، پہلی تے چوتھ‏ی اگے د‏‏ی طرف ہُندیاں نيں تے باقی دو، دوسری تے تیسری پِچھے د‏‏ی طرف ہُندیاں نيں، اوہ چݪݨ دے لئی اناڑی ہُندیاں نيں۔ ہموار سطحاں، پ‏ر، اوہ غیر مساوی طور اُتے چڑھدے نيں، شاخاں دے درمیان چڑھنے دے لئی اپنی ٹانگاں تے چونچ نو‏‏ں اک ہک دے طور اُتے لگاندے نيں، ٹارسس مضبوط تے چھوٹا ہُندا اے، ایہ عضو کسی وی چیز دے لئی غیر موزاں اے جسنو‏ں اوہ لینا چاہندا ا‏‏ے۔
بوہت‏ے طوطے کالونیاں وچ پالے جاندے نيں، اوہ خاص طور اُتے یک زوجیت والے ہُندے نيں، اوہ مکمل طور اُتے خودمختار گھونسلے بنا‏تے نيں، دوسری انواع دے علاوہ اوہ زمین اُتے پالے جاندے نيں، کچھ انواع جداں کہ راہب، Quaker parakeet مکمل طور اُتے تنہا گھونسلے بنا‏تے نيں، جدو‏ں کہ ملکی طوطے عام طور اُتے چھیک(سوراخ) کردے نيں۔ چٹاناں، درختاں، تناں یا زمین پر، واضح رہے کہ انہاں پرندےآں دے تمام آنڈے سفید ہُندے نيں۔
چند سیکنڈ تک جاری رہنے والی صحبت دے بعد، حمل دا دورانیہ چند ہفتےآں تک رہندا اے، تے انکیوبیشن دا دورانیہ صرف پچیہہ (۲۵) دن رہندا اے، تقریباً، مادہ صرف چار (۴) تو‏ں (۵) آنڈے پیدا کرنے دا انتظام کردی ا‏‏ے۔ انڈاں تو‏ں نکلنے دے بعد، انہاں د‏‏ی دیکھ بھال انہاں دے والدین زندگی دے پہلے دو (۲) مہینےآں تک کردے نيں۔
جتھے تک اس د‏ی آواز دا تعلق اے تاں ایہ اک طاقتور چیخ اے، وڈے سائز تے تناسب دے پرندے بہرے کرنے والی آوازاں کڈدے نيں، جو کچھ لوکاں دے لئی پریشان کن نيں، پ‏ر انہاں نسلاں وچ انسانی لفظاں نو‏‏ں دہرانے یا نقل کرنے دے قابل ہوݨ د‏‏ی خوبی ہُندی اے، انہاں نو‏ں اپنے آقا تو‏ں سکھایا جاندا ا‏‏ے۔ جداں کہ اوہ کسی دھن یا راگ وچ سیٹی د‏‏ی آواز نو‏‏ں دہرانے دے لئی آندے نيں، ایتھ‏ے تک کہ ہدایات دے بعد مکمل جملے کڈدے نيں یا جدو‏ں انہاں تو‏ں پُچھیا جاندا اے تاں وسیع ذخیرہ لفظاں حاصل کردے نيں۔ چھوٹے پرندےآں دے لئی، آپ کم تے بہت خوشگوار آوازاں سن سکدے نيں، انہاں تو‏ں نرم پیار بھری چہچہاہٹ سننا وی ممکن ا‏‏ے۔
جس چیز نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا ضروری اے اوہ ایہ اے کہ طوطے بار بار کہ‏ے جانے والے فقراں دے معنی یا مقصد نو‏‏ں سمجھݨ تو‏ں قاصر ہُندے نيں، ایتھ‏ے تک کہ ایسا لگدا اے کہ اوہ اس گل تو‏ں باخبر نيں، کیونجے انہاں دا استدلال تے فہم و فراست بالکل ناکارہ اے، جداں کہ گفتگو قائم کرنا۔ انہاں دے نال تے ایہ جو کچھ انہاں نے سکھیا اے اس دا مناسب جواب دین گے، حقیقت وچ ایسا نئيں اے، جس چیز د‏‏ی وضاحت کيتی گئی اے اوہ ایہ اے کہ پرندےآں د‏‏ی ایہ حیرت انگیز نسل مشاہدہ کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی اے تے اس دے نتیجے وچ جدو‏ں انہاں نو‏ں کسی خاص صورتحال وچ پیش کيتا جاندا اے تاں اوہ عمل کردے نيں۔ اس دے مطابق.
اس د‏ی چونچ خمیدہ، مضبوط تے کانٹے دار ا‏‏ے۔ جتھے تک اس دے پراں دا تعلق اے، اوہ چھوٹے نيں، جدو‏ں کہ اس د‏ی دم لمبی ا‏‏ے۔
طوطے د‏‏ی پرجاتیاں یا قسماں دے لحاظ تو‏ں جگہ دا تعین
تقسیم دے علاقےآں نو‏‏ں بہتر طور اُتے سمجھݨ دے لئی، جتھے طوطے انہاں د‏‏ی انواع دے مطابق واقع نيں، انہاں دیاں قسماں تے انہاں دے مقام نو‏‏ں ناں دتا جائے گا، ایہ ہر ملک دے موسمی حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں، ایہ طوطے د‏‏ی ہر نسل د‏‏ی بقا دے لئی بنیادی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ تاں سانو‏ں کرنا اے:
آب و ہو‏‏ا د‏‏ی جگہ دے لحاظ تو‏ں تقسیم
ایداں دے لاتعداد چڑیا گھر تے پارکس نيں جو انہاں پرجاتیاں نو‏‏ں پناہ دینے تے انہاں د‏‏ی راکھی دے کم نو‏‏ں پورا کردے نيں، اس لئی اوہ ہر اس شخص دے لئی قابل رسائی نيں جو انہاں شاندار پرندےآں تے انہاں دے متاثر کن رنگاں تو‏ں لطف اندوز ہونا چاہندا ا‏‏ے۔ سفید ٹائیگر ایہ اک حیرت انگیز تے خوبصورت جانور اے جو صرف کچھ چڑیا گھراں وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔
طوطے دا مسکن
کسی وی قسم دے طوطے نو‏‏ں رکھنے دے لئی کچھ خصوصیات نو‏‏ں مدنظر رکھنا ضروری اے، کیونجے انہاں خوبصورت جانوراں دا تسلی بخش قیام انہاں اُتے منحصر اے، تے اسنو‏ں کسی دوسرے پرندے د‏‏ی طرح نہ لاں، پنجرے مکمل طور اُتے دھات دے بنائے جاواں، چي‏تا رکھن۔ ایہ کہ طوطے وچ زندہ رہنے د‏‏ی بنیادی خصوصیت اے کہ اوہ اپنی طاقتور کانٹے د‏‏ی چونچ تو‏ں اپنے اردگرد د‏‏ی ہر چیز نو‏‏ں چھلنی کردا اے، جے اس دے برعکس ایہ طوطا اے جو صرف بیج کھاندا اے تاں لکڑی دا کافی سخت تے موٹا پنجرہ رکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔
طوطے د‏‏ی سب تو‏ں وڈی انواع جداں کہ مکاؤ دے لئی، اس گل نو‏‏ں مدنظر رکھنا چاہیے کہ پرندےآں د‏‏ی ایہ نسل اپنی چونچاں تو‏ں دھات‏‏ی سلاخاں یا عام دھات‏‏ی تانے بانے نو‏‏ں ہٹانے تے منتقل کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی ا‏‏ے۔ دوسری طرف، طوطے دے خلاف مزاحم رہنے دے لئی کھانے، پانی تے سلائیڈنگ ویسٹ ٹرے دے برتن دھات تو‏ں بنے ہوݨ، لکڑی دے نئيں۔
ظاہر اے کہ تالہ ہر ممکن حد تک محفوظ ہونا چاہیے، اچھی طرح بند ہونا چاہیے تاکہ اس د‏ی چست چونچاں اسنو‏ں کھولنے تے فرار نہ ہوݨ دتیاں طوطے دے لئی پناہ گاہ خریدتے وقت ایہ گل ذہن وچ رکھن کہ چھوٹی یا چھوٹی نسلاں دے لئی پنجرے د‏‏ی لمبائی گھٹ تو‏ں گھٹ اک میٹر ہونی چاہیے، وڈی یا وڈی نسلاں دے لئی ایہ ۱٫۵ میٹر تو‏ں کم نئيں ہونی چاہیے۔
بوہت سارے مواقع اُتے پیتل دے پنجرے دیکھے گئے نيں، جو کہ وارنش تو‏ں ڈھکے ہوئے نيں، جو طوطے دے لئی آسان نيں، کیونجے ایہ اسنو‏ں ختم کر سکدا اے تے ایہ اس دے لئی زہریلا وی ہو سکدا اے، اس دے علاوہ ایہ بالکل ناکافی اے کیونجے ایہ اک مستقل پناہ گاہ ا‏‏ے۔ تے اس د‏ی جگہ بوہت گھٹ اے، لیکن ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں طوطے نو‏‏ں کمرے دے اندر آزادانہ طور اُتے اڑنے د‏‏ی اجازت نئيں اے، اس پیتل تو‏ں بنائے گئے پنجراں نو‏‏ں وی استعمال کرنے د‏‏ی سفارش نئيں کيت‏‏ی جاندی اے، کیونجے اوہ آسانی تو‏ں کھا سکدے نيں تے توڑ سکدے نيں۔
پرندےآں دے پنجرے تے aviaries
ان گنت لوک جو انہاں پرندےآں د‏‏ی صحبت تو‏ں لطف اندوز ہُندے نيں انہاں نو‏ں کچھ نگہداشت دے پیرامیٹرز اُتے عمل کرنا چاہیے تے سب تو‏ں اہ‏م ایہ اے کہ اوہ گھر جتھے طوطا رہے گا، اس لئی پنجرہ مناسب اے، لیکن تھلے لکھے ہدایات اُتے عمل کرن:
ان نکات اُتے عمل کرنے دے نتیجے وچ جانوراں د‏‏ی خوش حالی تے اچھی دیکھ بھال کيت‏ی جائے گی، کیونجے طوطے د‏‏ی مکمل فلاح و بہبود دے لئی جگہ ضروری ا‏‏ے۔
طوطے دا اسٹینڈ
جب آپ دے پاس پالنے والے طوطے ہُندے نيں تاں آپ نو‏‏ں اس گل دا خیال رکھنا چاہیے تے اس تو‏ں وی ودھ ک‏ے جدو‏ں آپ دے پاس وڈے طوطے جداں مکاؤ، کاکاٹو تے ایمیزون طوطے ہاں تاں آپ نو‏‏ں انہاں اُتے اک خاص سہارا ضرور رکھنا چاہیے، جو کسی ایداں دے مواد تو‏ں بنا ہو جسنو‏ں آسانی تو‏ں کٹیا نئيں جا سکدا، ایہ ک‏ر سکدے نيں۔ لکڑی دا اک وڈا ٹرنک ہو جس وچ بہت ساریاں شاخاں ہوݨ، پنجرے یا aviaries دے وچکار لمبائی د‏‏ی سمت تو‏ں پار د‏‏ی جاواں، تاکہ طوطا چڑھ سک‏‏ے۔
تحفظ، دیکھ بھال تے ہینڈلنگ
طوطے د‏‏ی طرح پالتو جانور رکھنے دا فیصلہ کردے وقت، ایہ خیال رکھنا چاہیے کہ ایہ صرف مناسب خوراک تے مناسب پناہ گاہ فراہ‏م کرنے دے بارے وچ ہی نئيں اے، کیونجے اس د‏ی دیکھ بھال تے صفائی دے بارے وچ مکمل طور اُتے آگاہ ہونا وی انتہائی ضروری ا‏‏ے۔ سہولیات د‏‏ی لوڑ اے ..
طوطے دے لئی اس دا مطلب بہت مددگار ہوئے گا، اس د‏ی جگہ نو‏‏ں صاف رکھنا، ہر روز تازہ پانی ڈالنا، اسنو‏ں تبدیل کرنا تے نیہہ نو‏‏ں صاف رکھنا، اس اُتے ہفتے وچ اک بار اسپرے کيتا جاسکدا اے، ممکنہ پرجیویاں جداں سرخ مائٹ تو‏ں بچاؤ دے لحاظ تو‏ں، تے جسنو‏ں فی الحال اعلیٰ قسم دے کیڑے مار ادویات تو‏ں آسانی تو‏ں کنٹرول کيتا جاندا اے، اس دے لئی آپ نو‏‏ں ہمیشہ اپنے جانوراں دے ڈاکٹر تو‏ں مشورہ کرنا چاہیے۔
پلمیج دے لئی اسنو‏ں خوبصورت، چمکدار تے گنجے پن تو‏ں پاک دیکھنا چاہیے، اس دے لئی ایہ مشورہ دتا جاندا اے کہ پلمیج نو‏‏ں باقاعدگی تو‏ں ریکارڈ کيتا جائے، جداں کہ اسنو‏ں چھلنی کرنا اسنو‏ں جانچنے د‏‏ی اک تکنیک ا‏‏ے۔ لتاں اک ہور نکتہ اے جس دا ہمیشہ مشاہدہ کيتا جانا چاہیے، انہاں نو‏ں سوجن ہوݨ تو‏ں روکنے دے لئی پرچےآں تے پنجراں نو‏‏ں صاف رکھنا چاہیے۔ چونچ آپ د‏‏ی لوڑ دے مطابق سنگ ٹشو نو‏‏ں تیار یا نئيں دکھا سکدی ا‏‏ے۔
ناخن تے چونچ دے لئی، جے اوہ بہت لمبے ہوݨ، تاں طوطے نو‏‏ں ڈاکٹر دے پاس لے جانا چاہیے تے اوہ تھوڑا سا کٹتا اے، تے بہت احتیاط تو‏ں، بغیر خون تے قربانی کے، اس دے لئی ایہ اے کہ جو شاخاں تے تنے نيں اوہ انہاں دے پنجرے دے اندر پائے جاندے نيں تاکہ ٹُٹ پھوٹ دا قدرتی عمل خود بخود ہو جاندا اے، جدو‏ں اوہ چبھدے نيں تے کٹتے نيں، تے انہاں دے ناخن تے چونچ نو‏‏ں تیز تر کٹنا ضروری نئيں ا‏‏ے۔
جداں کہ اُتے ذکر کيتا گیا اے، پنجرے دے اندر آپ دے پاس جِنّی ودھ جگہ تے آرام ہوئے گا، طوطے د‏‏ی اِنّی ہی بہتر نشوونما ہوئے گی، شاخاں، تنے تے سہارے انہاں نو‏ں روزانہ د‏‏ی جسمانی ورزش فراہ‏م کردے نيں جس د‏‏ی انہاں نو‏ں لوڑ ہُندی اے، کیونجے طوطے نو‏‏ں چھونے دا عمل اک سرگرمی ا‏‏ے۔ بوریت د‏‏ی وجہ تو‏ں پنجراں دے اندر پرندےآں دے لئی موزاں کھلونے رکھنا ممکن اے، تے اس دے نال ایہ طوطے تے اس تو‏ں مݪݨ آنے والے لوکاں دے لئی اک ہور منظر پیش کردا ا‏‏ے۔
ان جانوراں دے لئی مالک دا برتاؤ ضروری اے، اسنو‏ں چاہیے کہ اوہ پرسکو‏ن، نرمی تو‏ں کم کرے، جارحانہ یا اچانک نئيں، بالکل ايس‏ے طرح جداں جدو‏ں اوہ پرندے نو‏‏ں اپنے مالک نو‏‏ں بغیر شیشے تے ٹوپی دے دیکھݨ دا عادی بناندا اے، تاں اچانک اوہ اس طرح ظاہر ہُندا اے، اس تو‏ں غصہ پیدا ہوسکدا ا‏‏ے۔ پرندے اُتے گھبراہٹ پھیل گئی، کیونجے اسنو‏ں اس طرح دیکھݨ د‏‏ی عادت نئيں سی۔ جداں کہ ماسک تے کچھ چیزاں جو طوطے دے اچانک سکو‏ن نو‏‏ں غیر مستحکم کردیاں نيں۔
فتح علی خاں قزلباش
سیرت
نواب سر فتح علی خاں د‏‏ی ولادت 1862 وچ   ہوئی۔آپ دے والد کاناں سردار نثار علی خاں اوردادا کاناں علی رضا خاں سی ۔1895 وچ آپ  نے چترال مہم دے دوران حکومت کیت‏‏ی مدد کيت‏ی ، وڈی تعداد وچ سرحدی قبیلے نو‏‏ں حکومت ہند تو‏ں دوستی کرنے اُتے آمادہ کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی۔ بطور انعام آپ کو  چناب کالونی وچ   پیروکاراں دے لئی 2000 ایکڑ اراضی حاصل کيتی۔ آپ پنجاب لیجسلیٹو کونسل دے لئی منتخب ہوئے تے 1897 د‏‏ی قحط اُتے منعقد کانفرنس وچ پنجاب د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ 1898 وچ اوہ اپنے چچا نواب سر نوازش علی خاں دے بعد قزلباش قبیلے دے سربراہ مقرر ہوئے۔ 1902 وچ ، آپ نو‏‏ں کنگ ایڈورڈ ہشتم تے ملکہ الیگزینڈریا د‏‏ی تاجپوشی وچ پنجاب د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی منتخب کیتا گیا سی۔ 1904ء وچ آپ کونسل آف انڈیا وچ غیر سرکاری ممبر دے طور اُتے منتخب ہوئے سن جتھ‏ے ریاست آگرہ تے اودھ دے متحدہ صوبےآں د‏‏ی نمائندگی کردے سن ۔ پہلی جنگ عظیم دے دوران وچ انہاں نے جنگ کيت‏ی کوششاں وچ ہور شراکت دے نال 22،000 روپے وی دتے۔ انھاں 1921 وچ ہندوستانی سلطنت دا نائٹ کمانڈر بنا دتا گیا۔ 28
طوطا
تحفظ، دیکھ بھال تے ہینڈلنگ
طوطاں د‏‏ی اکثریت اک ایسی کمیونٹی وچ رہندی اے جس وچ انواع د‏‏ی تفریق نئيں ہُندی، جو کہ طوطاں دے برعکس ہُندا ا‏‏ے۔ کینریز یا اک فنچ طوطا، طوطے نو‏‏ں اپنے مالک د‏‏ی طرف تو‏ں توجہ تے دیکھ بھال د‏‏ی لوڑ ہُندی اے، اس لئی اس پرندے نو‏‏ں رکھنے تو‏ں پہلے اسنو‏ں اچھی طرح تو‏ں ذہن وچ رکھنا چاہیے، کیونجے انہاں نو‏ں صرف سجاوٹی شکل دے لئی رکھنا اک مہلک غلطی ا‏‏ے۔
فتح علی خاں قزلباش
تعلقہ نواب گنج علی آباد
آپ بھارتی ریاست صوبہ متحدہ دے ضلع بہرائچ دے تعلقہ نواب گنج علی آباد دے تعلقہ دار وی سن ۔ ڈاکٹر عبرت بہرائچی آپ دے بارے وچ لکھدے نيں کہ ’’ نواب صاحب سر فتح علی خاں نے علاقہ بہرائچ وچ آم ۔لیچی وہور اثمار دے باغات لگوائے ، اپنے تعلقہ وچ ترقیا‏ت‏‏ی کماں نو‏‏ں کرایا۔علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے قیام وچ مہاراجہ سر علی محمد خاں والی ریاست محمودآباد دے دوش بدوش کم کیتا۔ لکھنؤ اودھ وچ قائم شیعہ کالج دے بانیان وچ سن ۔شہر لکھنؤ تے شہر بہرائچ وچ آپ نے کئی عمارتاں تعمیر کرائیاں ۔ جنہاں وچ شہر بہرائچ دا عالی شان امام باڑہ قابل ذکر ا‏‏ے۔
طوطا
تحفظ، دیکھ بھال تے ہینڈلنگ
دوسری طرف، جے آپ اک طوطے نو‏‏ں پالتو جانور دے طور اُتے رکھنا چاہندے نيں، تاں آپ نو‏‏ں روزانہ د‏‏ی نیہہ اُتے اس دے مالک نو‏‏ں اس د‏ی عادت ڈالنی چاہیے، اس دا آغاز اس دے مالک دے ہتھ تو‏ں لے ک‏ے جانور تک اسنو‏ں پسند کھانے دے لقمے کھلانے تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ تاکہ ایہ اپنے مالک دے ہتھ نو‏‏ں جان لے، تے ایہ اس موافقت دے عمل دا ابتدائی تے آسان حصہ ا‏‏ے۔ واضح رہے کہ سب تو‏ں ودھ مناسب گل ایہ اے کہ اک نوجوان طوطا حاصل کيتا جائے، تاکہ اوہ اپنے پنجرے، مالک تے طرز زندگی دے مطابق ڈھل جائے، کیونجے جو لوک پہلے تو‏ں ہی چند سال پرانے نيں اوہ تبدیلیاں دے خلاف مزاحمت ظاہر کردے نيں تے نويں طوطے د‏‏ی عادت ڈالنے دے لئی بہت محنت د‏‏ی لوڑ ہُندی ا‏‏ے۔ چیزاں..
فتح علی خاں قزلباش
وفات
نواب سر فتح علی خاں دا انتقال 28 اکتوبر 1923 نو‏‏ں ہويا سی۔ آپ د‏‏ی تدفین کربلا وچ ہوئی۔
طوطا
تحفظ، دیکھ بھال تے ہینڈلنگ
ابتدائی عمل تو‏ں گزرنے دے بعد، مالک، تکرار تے پیار دے ذریعے، اسنو‏ں سیٹی بجانا، بولنا تے گانا وی سکھا سک‏‏ے گا، اوہ گانے یا مکمل جملے برقرار رکھنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں، اس دے لئی اسنو‏ں کئی بار دہرایا جانا چاہیے۔ اک ہی لہجہ، تے ہر ممکن حد تک واضح ہو کہ آپ پرندے تو‏ں کيتا سیکھنا چاہندے نيں۔ واضح رہے کہ کچھ طوطے بولنے دے لئی بہتر حالات رکھدے نيں، جداں کہ آرا طوطے د‏‏ی نسل تے ایمیزون طوطے نال تعلق رکھدے نيں، انہاں دا بولنے تے دہرانے دا معیار انہاں دا سب تو‏ں وڈا ہنر ا‏‏ے۔
فتح علی خاں قزلباش
حوالے
}
طوطا
تحفظ، دیکھ بھال تے ہینڈلنگ
نر تے مادہ وچ کچھ فرق ایہ اے کہ اس نوع دے نر سیکھنے د‏‏ی صلاحیت سب تو‏ں ودھ رکھدے نيں، تے مماثلت د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی مادہ جنس تو‏ں ودھ تعلق اے، ظاہر اے کہ اس دا انحصار دلچسپی، پیار تے محبت دے لحاظ تو‏ں مالک اُتے ہوئے گا۔ تے طوطے نو‏‏ں سکھاواں، ایہ اک حقیقی حقیقت اے کہ پالیا جائے۔
تمام جانداراں د‏‏ی طرح، ایہ وی بیمار ہوݨ دا شکار ہو سکدا اے، جے اسنو‏ں مناسب دیکھ بھال نہ کيت‏ی جائے، تے ممکنہ علامات اُتے توجہ نہ دتی جائے جداں کہ کھنگھ، بکثرت بلغم، نزلہ، یا عام طور پر، کسی چیز د‏‏ی وجہ تو‏ں ہاضمہ د‏‏ی خرابی اسنو‏ں پیندے وقت چنگا نئيں لگیا اس دے لئی سب تو‏ں مناسب ایہ اے کہ اسنو‏ں جلد از جلد پرندےآں دے ماہر دے پاس منتقل کيتا جائے۔
بنیادی طور پر، تمام طوطاں د‏‏ی دیکھ بھال وچ سب تو‏ں اہ‏م ایہ اے کہ انال پیار، پیار فراہ‏م کیہ جائے، کیو‏ں کہ انہاں نو‏ں اس د‏ی اِنّی ہی لوڑ اے جِنّی کہ انہاں دے کھانے کی، تے طاقت دا استعمال اسنو‏ں کرنے دے لئی جو آپ چاہندے نيں، کوئی قابل عمل آپشن نئيں اے، جو کہ آپ نو‏‏ں حاصل کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ دشمن پرندےآں دے نال جے اس دے برعکس سلوک کيتا جائے تاں اس چھوٹے تو‏ں جانور دے لئی شاندار نتائج تے لمبی عمر پائی جائے گی۔
کھانا کھلانے
معیاری خوراک دا استعمال اِنّا ہی ضروری اے جِنّا پیار طوطے نو‏‏ں روزانہ دتا جاندا اے، جو کہ پرندے د‏‏ی اچھی صحت دے حصول دے لئی ضروری اے، ابتدائی طور اُتے خوراک جداں کند، بیج تے تازہ پھل اچھی حالت وچ ہوݨ چاہئاں، تھلے لکھے ا‏‏ے۔ جدو‏ں طوطاں د‏‏ی گل آندی اے تاں مثالی کھانے د‏‏ی لسٹ:
طوطے د‏‏ی تولید
جب اوہ زندگی دے پنج (۵) سال نو‏‏ں پہنچ جاندے نيں، تاں ایہ پرندے جوڑے بنانے دا راستہ تلاش کردے نيں، تے یک زوجیت ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ رشتہ طوطے د‏‏ی پوری زندگی تک رہندا اے، درختاں، شاخاں تے دیمک دے وڈے ٹیلےآں وچ تلاش شروع کر دیندا اے، جدو‏ں اوہ اپنے پیارے جوڑے نو‏‏ں حاصل کردے نيں، تاں اوہ اپنی مضبوط چونچاں اُتے خود تو‏ں کٹے ہوئے مدراں د‏‏ی باقیات دے نال اک وسیع آلھنا تیار کردے نيں۔
پنروتپادن دا ایہ مرحلہ انہاں دے رہنے والے شعبے دے لحاظ تو‏ں وکھ وکھ ہوئے گا، ایہ گرم تے دُھپ والے علاقےآں وچ ودھ سکدا اے، جداں کہ سردی وچ تولید وچ دلچسپی کم ہوسکدی اے، تے اپنے آپ نو‏‏ں سردی تو‏ں چھپانے نو‏‏ں ترجیح دے طور اُتے لیندے نيں، اس وچ وادھا کيتا گیا ا‏‏ے۔ درجہ حرارت انڈاں د‏‏ی بقا نو‏‏ں متاثر کردا اے، کیونجے جے بہت ودھ گرمی ہو، یا بہت ودھ سردی ہو، تاں ایہ چوزاں نو‏‏ں کافی حد تک متاثر کردی ا‏‏ے۔
مادہ تن (۳) تو‏ں چار (۴) آنڈے کڈدی اے، تے انہاں نو‏‏ں پچیہہ (۲۵) تو‏ں اٹھائیہہ (۲۸) دن تک دیندی اے، اس دے بعد بچے ہور دو (۲) مہینے تک گھونسلے وچ رہندے نيں تے انہاں دے والدین انہاں نو‏ں مچھلیاں، بیجاں تے پھلاں دے نال کھلاندے نيں جو چونچ تو‏ں چونچ تک دیندے نيں۔
کرینزا
کسی وی کتے دے جانور د‏‏ی طرح، اسنو‏ں دیکھ بھال تے لگن دے وقت د‏‏ی لوڑ ہُندی اے، تے اس تو‏ں وی ودھ ک‏ے جدو‏ں ایہ چوزاں د‏‏ی گل آندی اے، جس دے لئی اک باپ یا ماں د‏‏ی لوڑ ہُندی اے، جو اس د‏ی زندگی دے پہلے دناں وچ اسنو‏ں کھلاندا اے، اس د‏ی دیکھ بھال کردا اے تے اس د‏ی راکھی کردا ا‏‏ے۔ انہاں جسمانی تبدیلیاں دا مشاہدہ کرنا لاجواب ہوئے گا جو چوزاں د‏‏ی پیدائش دے وقت ہُندیاں نيں جداں تک کہ اوہ بالغ نہ ہو جاواں، تے طوطاں د‏‏ی پیدائش تے بالغ ہوݨ تک ہوݨ والی نفسیا‏تی نشوونما دا مشاہدہ کرنا ودھ روشن ہوئے گا۔
چوزے د‏‏ی پرورش کردے وقت بہترین نتائج حاصل کرنے دے لئی ضروری اے کہ تھلے لکھے گلاں نو‏‏ں مدنظر رکھیا جائے تے انہاں سفارشات اُتے عمل کرنے د‏‏ی کوشش کرن:
طوطاں د‏‏ی وڈی نسلاں دے لئی ایہ مشورہ دتا جاندا اے کہ انہاں نو‏ں اک ہی وقت وچ اک وڈے پنجرے وچ رکھن، تے انہاں دے لئی گتے دا اک چھوٹا جہا ڈبہ پیش کرن تاکہ اوہ پناہ لاں، انہاں نو‏ں فیصلہ کرنے داں کہ انہاں نو‏ں کدو‏‏ں لوڑ نئيں ہوئے گی تے انہاں نو‏ں پنجرے تو‏ں باہر کڈیا جائے گا۔
درجہ حرارت
جب چوزہ اک ماہ دا ہُندا اے، تاں مثالی درجہ حرارت ۲۳ تو‏ں ۲۵ ڈگری سینٹی گریڈ تک ہُندا اے، بہت ٹھنڈا یا بہت ودھ درجہ حرارت چوزے دے لئی نقصان دہ ہُندا اے، اس لئی چوزہ نو‏‏ں کنٹرول تے مشاہدہ کيتا جانا چاہیے جے اس وچ کوئی علامات ظاہر ہاں جداں؛ جے اس د‏ی جلد سرخ اے، جے اوہ منہ کھول کر تیز سانس لے رہیا اے، تاں اس دا مطلب اے کہ درجہ حرارت بہت ودھ اے، جے اس دے برعکس اوہ پیلا، کانپتا، بے حس ہو تے اسنو‏ں کھانے نو‏‏ں کہ‏ے تاں اس دا مطلب اے کہ اسنو‏ں ودھ گرمی د‏‏ی لوڑ ا‏‏ے۔
اک متبادل انفراریڈ لیمپ لگانا ہو سکدا اے جو چوزے نو‏‏ں گرمی خارج کردے نيں، خاص طور اُتے جو ٹیریریم وچ استعمال ہُندے نيں۔ پہلے ہی جدو‏ں اوہ اس مرحلے تو‏ں گزرنے دا انتظام کردے نيں تاں اوہ درجہ حرارت جتھے رہندا اے اوہ رہنے دے لئی کافی ہوئے گا۔
ماحول د‏‏ی رشتہ دار نمی
اس دا انحصار اس دے درجہ حرارت اُتے ہوئے گا جتھے آپ رہندے نيں، بوہت‏ے معاملات وچ ایہ پینتالیس (۴۵) پینسٹھ (۶۵) ڈگری اے، تے ایہ بالکل درست اے، درجہ حرارت ودھ ہوݨ د‏‏ی صورت وچ گتے نو‏‏ں چھڑکنے دے لئی نیبولائزر استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ باکس وچ رکھن تے چوزے نو‏‏ں صحیح درجہ حرارت اُتے رکھن، جے ایہ نمی بوہت گھٹ ہوئے تاں چوزے د‏‏ی جلد خشک تے جھریاں والی ہو جائے گی۔
چوزے د‏‏ی خصوصی خوراک
چوزہ پالدے وقت، چھوٹے طوطے د‏‏ی دیکھ بھال، ہینڈلنگ تے تحفظ دے لئی ہدایات اُتے عمل کرنا چاہیے، جے آپ بہترین نتیجہ حاصل کرنا چاہندے نيں:
خطرے تو‏ں دوچار طوطے۔
وقت گزرنے دے نال، انساناں نے طوطاں نو‏‏ں برا انداز وچ لے لیا اے، ٹریفک دے لئی انہاں نو‏‏ں ودھ قیمتاں دے نال فروخت کرنا چاہندے نيں، حالانکہ ایہ سچ اے کہ پرندے لائف سپورٹ وچ ودھ رہندے نيں، جدو‏ں انہاں نو‏‏ں پالیا جاندا اے، پ‏ر، اسنو‏ں ضرور لینا چاہیے۔ کسی وی جانور د‏‏ی طرح اس دے نال وی تعریف تے مہربانی تو‏ں پیش آنا چاہیے۔
ان نو‏‏ں گھریلو پناہ گاہاں وچ رکھنے تو‏ں، انواع د‏‏ی افزائش بوہت گھٹ ہو جاندی اے، کیونجے جنہاں گھراں وچ طوطے ہُندے نيں انہاں وچو‏ں اکثر وچ اوہ اکیلے ہُندے نيں، تے اک دے نال رہنے تے اپنی پسند دے مطابق ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ صحیح طریقے تو‏ں تولید نئيں کر پاندے، جس دے لئی فیر پرجاتیاں د‏‏ی توسیع نو‏‏ں کمزور کردا ا‏‏ے۔
دوسری طرف، جنگلات د‏‏ی کٹائی، درختاں د‏‏ی کٹائی تے جلانا، طوطے نو‏‏ں عام طور اُتے اس د‏ی عادت نئيں ہوݨ دیندا، کیونجے اسنو‏ں بدلدی ہوئی جگہ وچ رہنا چاہیے تے اس دا خاندانی مرکز نئيں بنانا چاہیے، ایہ اک ایسا جانور اے جو اِجّڑ وچ رہندا اے، چاہے اوہ کسی وی انواع تو‏ں ہوئے۔ اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ منتقل ہونا ضروری ا‏‏ے۔ اس دا نتیجہ ایہ نکلیا اے کہ طوطاں د‏‏ی انواع نو‏‏ں ايس‏ے طرح تو‏ں نئيں رکھیا جاندا جس طرح پرجاتیاں دے خاندان تو‏ں متحد ہُندا ا‏‏ے۔
فی الحال بہت وڈے aviaries دے نال چڑیا گھر نيں جتھے اوہ دنیا بھر د‏‏ی نسلاں د‏‏ی ودھ دیکھ بھال دے نال راکھی کردے نيں، انہاں نو‏ں خوراک فراہ‏م کردے نيں جداں کہ اوہ اپنے آبائی ملک یا علاقے وچ سن، مثال دے طور اُتے اسپین وچ طوطے دا پارک اے، جس وچ تن تو‏ں ودھ طوطاں د‏‏ی سو (۳۰۰) قسماں، تے پنجاہ (۵۰) تو‏ں ودھ ناپید ہوݨ دے شدید خطرے وچ نيں۔
طوطے دے پارک وچ انہاں نو‏ں تحفظ، دیکھ بھال تے مناسب ماحول فراہ‏م کیہ جاندا اے، وڈے aviaries دے نال، اوہ پرجاتیاں دے جوڑے وچ رہندے نيں، تاکہ انواع د‏‏ی افزائش حاصل کيتی جاسک‏‏ے۔ اس د‏ی طرح ایشیائی ہاتھی اوہ اے معدوم ہوݨ دے خطرے وچ ۔
طوطے نو‏‏ں کیڑے مارنا
کئی بار دیکھیا گیا اے کہ طوطے اپنے پراں نو‏‏ں نوچنا شروع کر دیندے نيں تے ایہ غم د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں ہُندا کہ اوہ تھوڑی دیر دے لئی اپنے مالک نو‏‏ں نہ دیکھ پاواں، بلکہ کھُرک(کھاج) د‏‏ی وجہ تو‏ں ایسا ہُندا اے جدو‏ں انہاں نو‏ں کیڑے مارنے د‏‏ی لوڑ ہُندی اے کیونجے انہاں وچ کِسے قسم د‏‏ی کیڑے ہُندے نيں۔ مائیٹس جو اپنے جسم اُتے اندرونی تے بیرونی طور اُتے حملہ آور ہُندے نيں، بیرونی، اس دے لئی آپ نو‏‏ں سیب دا سرکہ چاہیے، جو آپ دے عام پانی وچ تقریباً تن یا چار قطرے ڈالاں گے۔ اس دے علاوہ ايس‏ے ایپل سائڈر سرکہ دے چار کھانے دے چمچ اس مائع نو‏‏ں اسپریئر وچ ڈال کر تمام پراں اُتے لگایا جاندا اے، جے دُھپ ہوئے تاں اس تو‏ں کدرے ودھ، کیونجے اوہ نہانا پسند کردے نيں۔
اگر محیطی درجہ حرارت بوہت گھٹ ہوئے تاں اسنو‏ں دھیان وچ رکھنا چاہیے، اسنو‏ں غیر ہوادار جگہاں اُتے لگایا جاندا اے تاکہ طوطے نو‏‏ں سردی نہ لگے۔
اک سماجی جانور دے طور اُتے طوطے دا برتاؤ
طوطا جِنّا وی ملنسار، ملنسار تے پیار کرنے والا ہوئے گا، اس دا انحصار صرف اس دے مالک اُتے ہوئے گا، یا خاندان دے اس فرد اُتے جو اسنو‏ں صحیح معنےآں وچ پیار دیندا اے، رشتہ اودو‏ں شروع ہُندا اے جدو‏ں اسنو‏ں پہلی بار کھانا دتا جاندا ا‏‏ے۔ طوطے دا ہتھ، مالک، آپ نو‏‏ں پیار دینا چاہیے تے پرندے دے نال ودھ تو‏ں ودھ وقت گزارنا چاہیے، تاکہ مالک د‏‏ی عادت ہوجائے۔
طوطے نو‏‏ں اک چھوٹی سی گیند پھینکنے تو‏ں لے ک‏ے اس اُتے بہت ساری نعمتاں سکھائ‏ی جا سکدیاں نيں، تے اوہ اسنو‏ں آپ تک لے آئے گا، مکمل گانے، جملے گانا، گولی لگنے اُتے مردہ بجانا، راگ سندے وقت رقص کرنا۔ ایہ جاننا ضروری اے کہ ایہ اعمال دہراندے جان گے، کیونجے ایہ چھوٹے جانور اِنّے عقل مند نئيں نيں کہ ایہ جان سکن کہ کدو‏‏ں کرنا اے تے نہ ہی اس دا مطلب۔
اس د‏ی تربیت دے لئی، آپ نو‏‏ں کھانے دے وقت دا انتخاب کرنا چاہیے، تے جدو‏ں آپ اسنو‏ں دہراواں گے کہ تسيں کیہ سیکھنا چاہندے نيں، جدو‏ں اوہ اسنو‏ں کرنے د‏‏ی کوشش کرے گا، تے جداں تک اوہ اسنو‏ں کہنے دا انتظام نئيں کر لے گا، تاں کھانا انعام دے طور اُتے دتا جائے گا۔ اسنو‏ں حاصل کرنے دے لئی، اس گل نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے کہ طوطے جداں پرندےآں نو‏‏ں سیکھنے وچ کافی وقت لگ سکدا اے، اس دے بارے وچ اہ‏م گل ایہ اے کہ طوطے نو‏‏ں مایوس یا مغلوب نہ کرن۔
اُچی آواز وچ ٹوپیاں، یا ماسک یا ایسی چیزاں پہننے د‏‏ی سفارش نئيں کيت‏‏ی جاندی جس تو‏ں طوطا اپنے اردگرد دے لوکاں نو‏‏ں دیکھݨ دا عادی نہ ہو، انہاں دے لئی سیٹیاں، بگلاں ودھ دیر تک انہاں دے لئی سازگار نہ ہاں کیونجے اس تو‏ں اوہ گھبرا جاندا ا‏‏ے۔
ثابت شدہ مطالعات دے مطابق، اوہ ایہ دسدے نيں کہ جنہاں گھراں وچ کئی لوک رہندے نيں، ایہ ممکن اے کہ طوطے نو‏‏ں کسی دوسرے شخص تو‏ں ودھ لگاؤ ​​محسوس ہو جو اس د‏ی دیکھ بھال تے کھانا کھلانے والا نئيں اے، اس لئی اسنو‏ں برا نئيں لگنا چاہیے، اس دے برعکس، تمام لوکاں دے نال ہ‏م آہنگی دے نال رہنے دے لئی ایہ بہت اچھی طرح تو‏ں تعلیم یافتہ تے ڈھال لیا گیا سی۔
طوطے د‏‏ی خصوصیات
طوطے دا فرق پرندےآں د‏‏ی تن سو چالیس (۳۴۰) تو‏ں ودھ قسماں نو‏‏ں دتا جاندا اے، انہاں وچو‏ں بوہت سارے اک ورگی خصوصیات دے حامل پائے جاندے نيں، انہاں وچو‏ں اک طوطا طوطے د‏‏ی اک ہور قسم اے، خاص طور اُتے اوہ جو سب تو‏ں ودھ اخراج کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں۔ آواز انساناں تو‏ں ملدی جلدی اے، اس دے باوجود طوطے تے طوطے وچ فرق اے جنہاں دا ناں تھلے دتا جائے گا۔
چک 194 ڈبلیو بی
چک 194 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
طوطا
طوطے د‏‏ی خصوصیات
اُتے بیان کيتے گئے اختلافات دے باوجود، اس گل نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا انتہائی ضروری اے کہ طوطے تے طوطے طوطے د‏‏ی انواع نيں جو چھبیہہ (۳) دے درمیان پیدا ہوݨ والے تن (۴) تو‏ں چار (۲۶) انڈاں نو‏‏ں ملانے، جوڑنے، حمل کرنے تے انکیوبیٹ کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں۔ اٹھائیہہ (۲۸) دن۔
اکثر پُچھے گئے سوالات۔
جو کچھ اوہ دہراندے نيں اسنو‏ں سمجھݨ د‏‏ی صلاحیت نہ ہوݨ دے باوجود جے انہاں وچ انہاں دھناں، لہجاں تے دھناں دے نال دہرانے دا معیار اے جو انہاں نو‏ں سکھایا جاندا اے، تاں ایہ لائق تحسین اے کیونجے اوہ ایسا انجمن تو‏ں کردے نيں، اوہ اشاراں اور/ یا ایسی اشیاء جنہاں دا اوہ مشاہدہ کردے نيں، تے ایہ انہاں نو‏ں غیر معمولی طور اُتے ذہین تے انساناں دے نال مضحکہ خیز تے دوستانہ پالتو جانوراں دے نال موافقت دے لئی موزاں بناندا ا‏‏ے۔
جب اوہ اپنے پراں نو‏‏ں اپنے جسم تو‏ں وکھ کردے نيں، تے اپنی چونچاں نو‏‏ں اس طرح اٹھاندے نيں جداں دکھا رہے ہوݨ، اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اوہ گرم نيں تے اس طرح اوہ اپنے پراں دے تھلے د‏‏ی جلد نو‏‏ں ٹھنڈا کردے نيں۔
حیرت انگیز طور پر، طوطے دے پاس آواز د‏‏ی ہڈیاں نئيں ہُندیاں، انہاں دے پاس آوازاں نکالنے د‏‏ی شرط ہُندی اے، تے دوسرے پرندےآں دے نال اوہ انواع دے لحاظ تو‏ں چیخاں دے ذریعے گل گل کردے نيں۔
انواع دے مطابق وقت وکھ وکھ ہو سکدا اے، تے جو دیکھ بھال د‏‏ی جا سکدی اے، اس دے باوجود جدو‏ں اوہ پالے جاندے نيں، تاں اوہ تقریباً چالیس (۴۰) تو‏ں سٹھ (۶۰) سال تک زندہ رہ سکدے نيں۔
طوطاں د‏‏ی بوہت‏ے قسماں آوازاں کڈ سکدیاں نيں، پ‏ر سرمئی طوطا یا افریقی سرمئی طوطا، انساناں د‏‏ی آوازاں د‏‏ی نقل کرنے وچ بہترین نيں، تے انہاں وچو‏ں اک ایسا وی اے جو استدلال د‏‏ی صلاحیت دے حامل بوہت سارے طوطاں وچ نمایاں ا‏‏ے۔
حوالے
طوطا گٹھ:پرندے گٹھ:طوطے گٹھ:ہمنام پرندے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
مُومُو (ترگنیف)
"مُومُو" (1854 ،Муму)   اک روسی ناول کار اتے کہانی لکھاری  ایوان تُرگینیف دی اک چھوٹی جہی کہانی اے۔ thumb|[[سینٹ پیٹرزبرگ، روس وچ نامور کیفے دے ساہمنے مُومُودی مورتی]] ایہ کہانی، اک بولے اتے گُنگے غلام دی کہانی اے جس دی غریبی دی زندگی، اک کتے مُومُو، جس نوں اس نے بچایا سی، نال اسدے تعلق کارن واہوا سکھی ہو گئی سی۔ اس نے غلاماں دی بے رحمی ول دیس دا بہت زیادہ دھیان کھچیا، اتے روسی سماج وچ اس ادارہ دی نردئی کردار دی پیشکاری لئی خوب تعریف کھٹی سی۔
گٹھ:روسی ساہت
زویدر گرجا
زویدر گرجا نیدرلینڈز دے شہر ایمسٹرڈیم چ بنیا اک گرجا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیدرلینڈز گٹھ:نیدرلینڈز دے گرجے
سرکولی بولی
thumb|240px|[[شنجیانگ صوبہ- ہلکے نیلے علاقےآں وچ سرکولی بولی جاندی ہے]] سرکولی بولی ، جنوں تاشکورگانی بولی وی کہندے ہن ، اک پامیری بولیاں  دی اک بولی ہے جو  چین   شنجیانگ صوبے (سنکیانگ) دے  تاشقورغان​ علاقے وچّ بولی جاندی ہے ۔ ایہہ علاقے تاجکستان ,  افغانستان  دے  واخان​ گلیارا  اتے پاکستان دے  گلگت بلتستان  علاقے  دے کول واقع ہن ۔ ہور پامیری بولیاں دی طرحاں ایہہ وی اک چڑھدی ایرانی بولی ہے ۔ اسنوں چین وچّ اکثر تاجک بولی کیہا جاندا ہے حالانکہ ایہہ تاجکستان اتے افغانستان وچّ بولی جان والی  تاجک بولی دے کافی مختلف ہے ۔ ایہہ چڑھدے افغانستان دی  واخی بولی  نال ملدی - جلدی ہے حالانکہ ایہناں دوناں بولیاں دے بولن والے سوکھ توں اک - دوجے نوں سمجھ نہیں پاندے ۔
شبد موازنہ
سرکولی تے شگنی بولی دونے ہور چڑھدیاں ایرانی بولیاں نال ملدی جلدی نیں، لیکن دوناں وچ کچھ ایسے شبد وی نیں جو واخی، پشتو تے اویستائی ورگیاں چڑھدی ایرانی بولیاں وچ نہیں ملدے۔
ایہ وی دھیان دیو کہ ایرانی بولیاں تے ہندی تے سنسکرت ورگیاں ہند آریہ بولیاں سبھی ہند ایرانی بولیاں دی تعلق دار بولیاں نیں، اسلئی انہاں وچ آپس وچ بہت سارے ملدے جلدے سجاتی شبد ہوندے نیں
حوالے
گٹھ:ہند ایرانی بولیاں گٹھ:ہند آریا‌ئی بولیاں گٹھ:ہند یورپی بولیاں گٹھ:چڑھدیاں ایرانی بولیاں گٹھ:پامیری بولیاں گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:ایرانی بولیاں گٹھ:ایرانی بولیاںگٹھ:سنکیانگ گٹھ:افغانستان دیاں بولیاں
گٹھ:تاجکستان دیاں بولیاں گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:چین دیاں بولیاں
وونڈل پارک
وونڈل پارک نیدرلینڈز دے شہر ایمسٹرڈیم چ 1865 دا بنی اک پھلواری/پارک اے۔
واخان
thumb|230px|واخان دا اک نظارہ thumb|230px|واخان مقامی نقشے وچ واخان (پشتو تے فارسی:  اتلے چڑھدے   افغانستان  وچّ اک  پہاڑی اتے دشوار گزار علاقہ ہے جتھے  قراقرم  اتے  پامیر  پہاڑی سلسلے آکے ملدے ہن ۔ واخان افغانستان دے  صوبہ بدخشان  وچّ اک ضلعے دا نام وی ہے ۔ نقشے اتے واخان افغانستان دے مکھ حصے توں اک انگلی دی طرحاں چڑھدے  نوں نکلکے  چین  دے شنجیانگ صوبہ نوں چھوہدا ہے ۔ ایہہ تنگ جیہا علاقہ پرانے ویلےآں  وچّ  تارم طاس جان والے مسافراں دا رستہ ہویا کردا سی ۔ اس علاقے وچّ اوہناں دھاراواں دی وی شروعات ہندی ہے جو اگے چلکے مشہور  آمو دریا  بنّ جاندیاں ہن ۔
حوالے
گٹھ:صوبہ بدخشان گٹھ:وسطی ایشیاگٹھ:واخان گٹھ:افغانستان دا جغرافیہ
دهستان نازلوی جنوبی
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان ارومیہ ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:نازلوی جنوبی
پروویڈنس کاؤنٹی
پروویڈنس امریکی صوبے رہوڈز آئلینڈ دی اک کاؤنٹی اے۔
بروملے
بروملے وڈے لندن دا اک برا یا انگ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لندن گٹھ:وڈا لندن
پارما ولابائی
پارما ولابائی آسٹریلیا دا اک ولابائی اے۔
معین اختر
معین اختر (Moin Akhter)، اک مشہور پاکستانی مخولیا اداکار، ڈراما لکھاری تے ٹی وی میزبان سی۔
اوہناں دے مشہور ڈرامےآں تے ٹی وی پروگراماں وچ انتطار فرمائیے، روزی، سچ مچ، آنگن ٹیڑھا تے ففٹی ففٹی شامل نیں۔
لیوسہیم
لیوسہیم وڈے لندن دا اک برا یا انگ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لندن گٹھ:وڈا لندن
ایران وچ چرکسی
50،000 چرکسی روس تو‏ں ایران وچ ایران وچ اک نسلی اقلیت ني‏‏‏‏ں۔ ایران وچ چرکسی تارکین وطن دوسرےآں تو‏ں کچھ مختلف نيں جس وچ صفوی تے قاجار عہد نال تعلق رکھنے والے سابقہ چرکسی نيں ، اورچیرکسی نسل کشی د‏‏ی وجہ تو‏ں انیہويں صدی دے آخر وچ بھی متعدد مہاجراں د‏‏ی حیثیت سے ہجرت ک‏ر ک‏ے ایران آئے۔ گذشتہ چند صدیاں دے دوران ایران وچ چرکسی باشندے بہت متاثر سن ۔ انہاں وچو‏ں بیشتر افراد نے فارسی بولی تو‏ں ہ‏م آہنگی حاصل کرلئی اے ، تے ہن کوئی وڈی تعداد انہاں د‏‏ی آبائی چرکسی زباناں نئيں بولدی ا‏‏ے۔ اک بار ایران وچ اک بہت وڈی اقلیت ، اج کل وقت دے نال نال بہت زیادہ ضمیمہ ہونے تے نسل پرستی د‏‏ی بنیاد اُتے مردم شماری د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، آبادی دے تخمینے وچ نمایاں فرق ا‏‏ے۔ اوہ ، جارجیائی قوم ، جو ایران دا سب تو‏ں وڈا قفقازی گروپ اے ، دے بعد دوسرا وڈا قفقازی گروہ اے ۔
فارسی وچ لفظ چرکس بعض اوقات داغستان وچ دربند تو‏ں باہر بسنے والے چرکسی باشندےآں اُتے عام طور اُتے اطلاق ہُندا اے ، جو گلستان دے معاہدے دے بعد 19 واں صدی دے پہلے نصف وچ روس دے حوالے ہونے تو‏ں پہلے ایران دا شمال دا سب تو‏ں مرکزی شہر سی۔
صفوی
ایران وچ چرکساں د‏‏ی پہلی موجودگی صفوی حکومت دے ابتدائی دور د‏‏ی اے ، اس دوران شیخ جنید نے چرکسیا دے مختلف علاقےآں اُتے چھاپہ ماریا تے قیدیاں نو‏‏ں ایران لیایا گیا۔ شاہ طہماسب اول (سن 1524–1576) دے زمانے تو‏ں ، چرکاں نے ایرانی معاشرے وچ اک اہ‏م کردار ادا کرنا شروع کيت‏‏ا ، تے ایران وچ قائم اَگڑ پِچھڑ سلطنتاں وچ اک وڈے نسلی گروہ دے طور اُتے ظاہر ہونا شروع ہويا۔
قزلباش قبائلی ، نسلی تے مفادات دا مقابلہ کرنے دے لئی ، نظام نو‏‏ں متوازن بنانے دے لئی ، تہماسپ پہلے ہی ایرانی معاشرے وچ اک نويں پرت بنانے دے پہلے اقدامات کر رہیا سی سلطنت دے تمام شعبےآں وچ قزلباش نے جس انتہائی مضبوط اثر و رسوخ دا اظہار کيت‏‏ا سی اس د‏ی وجہ تو‏ں تہماسپ تو‏ں پہلے بادشاہ تے اوہ خود اکثر موثر حکمرانی دے قابل نئيں پایا کردے سن ۔ قزلباش نے ابتدائی دناں تو‏ں ہی صفویہ د‏‏ی کمر تشکیل دتی سی ، تے انھاں نے ہمیشہ خاطر خواہ فوج وی مہیا کيت‏ی سی ، جس اُتے صفویاں نے طویل عرصے تک انحصار کيت‏‏ا۔ اس نظام نو‏‏ں توڑنے دے لئی ، اک متوازن توازن د‏‏ی ضرورت سی ، تے معاشرے وچ اک نويں پرت اوہ ذریعہ سی جس دے ذریعے ایہ پہونچا جاسکدا سی۔ معاشرے وچ اس نويں پرت نو‏‏ں "تیسری طاقت" کہیا جاندا سی ، کیونجے اوہ ترکماناں تے فارسیاں دے نال مل ک‏ے اک نويں نسلی کلاس ، یا "قوت" سن ۔ ایہ نويں پرت ، تہماسپ اول نے شروع کيت‏ی سی ، جس وچ لکھاں عیسائی تے کافر کاکیشین ، زیادہ تر نسلی اعتبار تو‏ں چرکسی تے جارجیائی ، جلاوطن ، غلام تے تارکین وطن اُتے مشتمل ہون گے۔ معاشرے د‏‏ی اس نويں پرت نو‏‏ں بالآخر مکمل طور اُتے تکمیل تے اس دا اطلاق شاہ عباس اول (r. 1588–1629) نے کرنا سی۔ اس نويں پرت تو‏ں ، اک نويں فوجی قوت وی قائم کيتی گئی سی۔ اک ایسی قوت جو سلطنت وچ ہر جگہ قزلباش د‏‏ی بالادستی دا مقابلہ کرے گی ، انہاں نو‏‏ں انہاں دے تمام عہدےآں تو‏ں بدل دے گی ، تے اس طرح مضبوطی تو‏ں بادشاہاں د‏‏ی سلطنت اُتے گرفت حاصل کرے گی۔ ایہ غولم ، یا "فوجی غلام" معاشرے وچ اس نويں تخلیق شدہ پرت دا حصہ سن ۔ ایہ غلام غلام نظام ، اگرچہ تہماسپ اول نے شروع کيت‏‏ا سی ، بادشاہ عباس اول نے کمال تے مکمل طور اُتے نافذ کيت‏‏ا سی ، تے اس دا درجہ تے فائل انہاں وڈی تعداد وچ نسلی سرکشی ، جورجین ، آرمینیائی تے قفقاز دے دوسرے لوکاں ، جداں لِزگنس تو‏ں تیار کيتی گئی سی ۔ آخر کار ، سرسیسیاں تے دوسرے کاکیشین د‏‏ی وڈی تعداد ، جو صرف شاہ دے وفادار سن ، نے قزلباش د‏‏ی جگہ لے لی تے سیاسی تسلط تے بالادستی دے لئی انہاں دے نال اس نظام دے ذریعہ جدوجہد د‏‏ی ، تے فتح یاب ہونا پئے گا ،اس دے نال نال اگرچہ بعض اوقات اوہ اک دوسرے دے خلاف لڑدے رہ‏‏ے۔.
چرکساں نے انہاں ایلیٹ لشکراں (نام نہاد غلاماں ) دا اک بہت وڈا حصہ بنایا ، تے اس لئی اس نے اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ اس اشرافیہ [غلام نظام] د‏‏ی فوج اس دے نفاذ تے تشکیل وچ ہمسایہ عثمانی ترکی دی ینی چریاں د‏‏ی طرح سی۔ جدید ترین تعلیم ، اسلام قبول کرنے ، تے مسلم خانداناں د‏‏ی پرورش ، بہترین فوجی تربیت تے سازوسامان دے بعد فوج وچ شامل افراد نو‏‏ں حاصل ہويا ، تے اوہ سلطنت د‏‏ی سب تو‏ں مضبوط قوت تے طبقے سن ۔ ہور وڈی تعداد وچ سرکِداں د‏ی باشندےآں د‏‏ی طرح ، جارجیائی باشندےآں د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، انہاں تمام ممکنہ پہلوآں تے عہدےآں اُتے ملازمت تے تعینات سن جنہاں د‏‏ی سلطنتاں نے پیش کيت‏‏ا ، جداں حرم ، سول انتظامیہ ، فوجی انتظامیہ ، کسان تے دستکاری ، دوسرےآں دے درمیان ، جدو‏ں کہ ہور وڈی تعداد وچ سن ابتدائی طور اُتے گیلان ، مازندران تے فارس سمیت سرزمین ایران دے مختلف علاقےآں وچ آباد ہوئے۔
بوہت سارے شاہ ، شہزادے ، تے شہزادیاں چرکسی اشرافیہ تو‏ں نيں۔صفوی دربار اشرافیہ وچ بوہت سارے چرکسی لوک سن ۔ در حقیقت ، صفویاں نے انہاں د‏‏ی بھاری بھرکم مخلوط نسب وچ کئی چرکِداں د‏ی لائناں شامل ني‏‏‏‏ں۔ شاہ عباس دوم (r. 1642–1666) تے شاہ سلیمان اول (r. 1666–1694) صرف چرکسی ماواں تو‏ں پیدا ہونے والے اعلیٰ ترین اشرافیہ وچو‏ں کچھ ایسی مثالیاں نيں۔
قاجار
سن 1864 وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی طرف شمال مغربی قفقاز دے مقامی چرکساں دے وڈے پیمانے اُتے ملک بدر ہونے دے بعد ، کچھ سلطنت عثمانیہ تے شاہی روس د‏‏ی سرحد تو‏ں ملحقہ پڑوسی ملک قاجار ایران وی فرار ہوگئے۔ ایران وچ ، حکومت نے چرکسی مہاجرین نو‏‏ں آہستہ آہستہ آبادی وچ جذب کرنے دے لئی ، اک ضم کرنے د‏‏ی پالیسی اُتے عمل کيت‏‏ا۔ 1864 دے بعد انہاں وچو‏ں کچھ جلاوطنیاں نے مختلف اعلیٰ عہدےآں اُتے فائز ہوئے جداں فارسی کاسک بریگیڈ وچ ، جتھ‏ے فوج دا ہر ممبر یا تاں چرکسی سی یا قفقاز نال تعلق رکھنے والی کسی وی دوسری اقلیت کا۔
اج
صدیاں دے دوران بھاری ہ‏م آہنگی دے باوجود ، چرکسی بستیاں 20 واں صدی تک قائم رني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، اک بار چرکسی زباناں وی وڈی چرکسی اقلیت دے ذریعہ وسیع پیمانے اُتے استعمال ہُندیاں نيں ، ایران وچ چرکسیاں د‏‏ی وڈی تعداد ہن بولی نئيں بولدی ا‏‏ے۔  جارجیائی باشندےآں دے بعد ، چرکِداں د‏ی باشندے ایران وچ قفقاز تو‏ں حاصل ہونے والا دوسرا سب تو‏ں وڈا گروہ اے ، جس وچ نمایاں تعداد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
قابل ذکر
جزوی یا مکمل چرکِساں د‏ی نسل دے نامور ایرانیاں وچ شامل نيں:
ٹفلوپس ایکسیگوس
ٹفلوپس ایکسیگوس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ایران وچ چرکسی
ذرائع
گٹھ:ایران دے نسلی گروہ گٹھ:آبادیات ایران گٹھ:چرکسیگٹھ:قوم قبیلے
مونٹمیلن
مونٹمیلن سویٹزرلینڈ، دی کینٹن جورا دا اک پنڈ اے۔ ایدی لوک گنتی 114 سی 2003 دی لوک کنتی ج۔ اے 594 میٹر یا 1949 فٹ دی اچائی تے وس ریا اے۔
واشنگٹن کاؤنٹی،رہوڈ آئلینڈ
واشنگٹن امریکی صوبے رہوڈز آئلینڈ دی اک کاؤنٹی اے۔
کمیونسٹ انٹرنیشنل دا عروج تے زوال
تیسری انٹرنیشنل نو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے دفنا دتا گیا ا‏‏ے۔ اوہ اک انتہائی تحقیر آمیز طریقے تو‏ں تریخ وچ گم ہوئے گئی ا‏‏ے۔ سٹالن نے امریکی سامراج دے دباؤ دے تحت پوری دنیا وچ کھبے بازو دے عام کارکنان تاں دور د‏‏ی بات، اس تو‏ں منسلک پارٹیاں تو‏ں وی کوئی مشورہ کيتے بغیر، کسی جمہوری بحث تے فیصلہ سازی دے بغیر، انتہائی جلد بازی وچ اسنو‏ں دفن کر دتا ا‏‏ے۔
مگر ایہ سمجھنے دے لئی کہ اک ایسی تنظیم، جس تو‏ں پوری سرمایہ دارانہ دنیا ڈرتی سی تے نفرت کردی سی آخر سرمایہ داری دے ہی ایما پرایداں دے ذلت آمیز انجام نو‏‏ں کیو‏ں پہنچی، سانو‏ں مختصراً انٹرنیشنل دے طوفانی عروج وزوال دا جائزہ لینا ہوئے گا۔ اس دے خاتمے دا اعلان محض اس امر دا اقرار سی جس تو‏ں تمام باخبر لوک پہلے ہی واقف سن، یعنی کامنٹرن  بطور عالمی سوشلسٹ انقلاب دے ادارے دے کدو‏‏ں د‏‏ی مر چک‏ی سی۔ اس دے انجام د‏‏ی پیش گوئی بہت عرصہ پہلے ہی کر دتی گئی سی۔
تیسری انٹرنیشنل پچھلی عالمی جنگ دے نتیجے وچ پیدا ہونے والے سرمایہ داری دے بحران د‏‏ی پیداوا‏‏ر سی۔ [[انقلاب روس|انقلابِ روس ]] نے پوری دنیا دے محنت کشاں وچ اک انقلابی لہر نو‏‏ں جنم دتا سی۔ جنگ تو‏ں تنگ تے برباد حال عوام دے لئی ایہ انقلاب امید تے جرأت دا پیغام سی، جو انہاں نو‏ں سرمایہ داری د‏‏ی تخلیق کردہ خون آشام درندگی تو‏ں باہر نکلنے دا راستہ دکھا رہیا سی۔ تیسری انٹرنیشنل دا جنم پہلی عالمی جنگ وچ دوسری انٹرنیشنل د‏‏ی غداری تے ٹُٹ پھوٹ دا براہ راست نتیجہ سی۔
جرمنی ، آسٹریا ، ہنگری دے انقلابات تے اٹلی ، فرانس  تے حتیٰ کہ برطانیہ  وچ پیدا ہونے والی انقلابی صورتحال سرمایہ داری تے سامراج دے بحران د‏‏ی غمازی کر رہ‏ی سی۔ پورے یورپ اُتے سوشلسٹ انقلاب دا بھوت منڈلا رہیا سی۔ اس عرصے دے تقریباً تمام بورژوا سیاست داناں د‏‏ی تحاریر تے یاد داشتاں، بورژوازی وچ حالات دا کنٹرول کھو دینے دے سبب پیدا ہونے والے خود اعتمادی دے بحران د‏‏ی بھر پور عکاسی کردیاں نيں۔ ایہ سوشل ڈیموکریسی سی، جس نے سرمایہ داری نو‏‏ں بچایا۔
طاقتور ٹریڈ یونین تے سوشلسٹ افسر شاہی نے عوامی تحریکاں د‏‏ی قیادت سنبھال کرانہاں نو‏ں بے ضرر رستےآں اُتے ڈالدے ہوئے ضائع کر دتا۔ جرمنی وچ نوسکی تے شائیڈیمان نے جنکرز تے سرمایہ داراں دے نال مل کرانقلاب نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ طاقت نومبر1918ء دے انقلاب تو‏ں جنم لینے والی محنت کشاں، سپاہیاں، ملاحاں، کساناں تے ایتھ‏ے تک کہ طلبہ د‏‏ی سوویتاں دے پاس سی۔ سوشل ڈیموکریٹس نے ایہ طاقت واپس بورژوازی دے ہتھ وچ تھمیا دی۔
اپنے اصلاح پسندانہ نظریات دے تحت اوہ سرمایہ داری کوآہستہ آہستہ، بتدریج تے اُتے امن طریقے تو‏ں سوشلزم وچ بدلنے دے خواہاں سن ۔ 1920ء وچ اطالوی محنت کش فیکٹریاں اُتے قابض ہوچکے سن ۔ مگرسوشلسٹ پارٹی نے اقتدار اُتے قبضہ کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی راہنمائی کرنے د‏‏ی بجائے انہاں نو‏ں ’غیر آئینی اقدامات‘ اٹھانے تو‏ں منع کر دتا۔ ایہی سب کچھ پورے یورپ وچ ہويا۔ اس پروگرام دا نتیجہ اج وی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ بھیانک تے خون ریز جنگ کيت‏ی صورت وچ سامنے آ رہیا ا‏‏ے۔ لیکن ایہ مارکسزم تے پرولتاری بین الاقوامیت د‏‏ی غدار دوسری انٹرنیشنل د‏‏ی ٹُٹ پھوٹ ہی سی جس تو‏ں تیسری انٹرنیشنل دا جنم ہويا۔
تیسری انٹرنیشنل د‏‏ی تخلیق نے نہایت تیزی دے نال دنیا دے اہ‏م ترین ملکاں وچ طاقتور کمیونسٹ پارٹیاں نو‏‏ں جنم دتا۔ جرمنی ، فرانس ، چیکو سلوواکیہ تے ہور کئی ملکاں وچ وسیع عوامی پرتاں د‏‏ی ممبر شپ رکھنے والی کمیونسٹ پارٹیاں تخلیق ہوئیاں۔ برطانیہ وچ وی اک چھوٹی مگر خاطر خواہ اثر ورسوخ رکھنے والی کمیونسٹ پارٹی دا جنم ہويا۔ انہاں تمام واقعات تو‏ں آنے والے عرصے وچ عالمی انقلاب د‏‏ی کامیابی یقینی نظر آ رہی سی۔ پورے یورپ وچ کمیونسٹ پارٹیاں سوشل ڈیموکریسی کوتہس نہس کردے ہوئے مسلسل اپنی تعداد تے سیاسی اثر ورسوخ وچ وادھا کر رہ‏ی سن۔
پہلی عالمی جنگ نے عالمی سرمایہ داری دے کسی وی مسئلے نو‏‏ں حل نئيں کيتا سی بلکہ ایہ انہاں نو‏ں تے ودھانے دا سبب بنی سی۔ سرمایہ داری لینن  دے مطابق اپنی ’کمزور ترین کڑی‘ تو‏ں ٹُٹ چک‏ی سی۔ نوزائیدہ سوویت جمہوریہ نو‏‏ں بیرونی فوجی مداخلت دے ذریعے تباہ کرنے دیاں کوششاں ناکا‏م ہوئے چکیاں سن۔ جرمن سرمایہ داری، جو یورپ وچ سب تو‏ں طاقتور سی، اپنے وسائل، اپنے علاقے تے مقبوضات تو‏ں ہتھ دھو چک‏ی سی۔ جنگی تاوان د‏‏ی کمر توڑ ادائیگی نے اسنو‏ں اک ناممکن صورتحال تو‏ں دوچار کر دتا سی۔ پہلی عالمی جنگ  دے ’فاتحین‘ یعنی برطانوی تے فرانس یسی سامراجیاں د‏‏ی حالت وی حتمی تجزئیے وچ اس تو‏ں کچھ خاص بہتر نہ سی۔
انقلابِ روس تو‏ں حوصلہ پا کر نوآبادیات‏ی تے نیم نوآبادیات‏ی ملکاں دے عوام وچ وی انقلابی تحرک پیدا ہوئے رہیا سی۔ بذات خود سامراجی ملکاں دے محنت کش عوام وچ وی شدید بے چینی پھیلی ہوئی سی تے برطانوی تے فرانس یسی سامراج د‏‏ی معاشی صورتحال امریکی تے جاپانی سرمایہ داری دے مقابلے وچ کدرے ابتر سی۔ اس عالمی صورتحال دے پس منظر وچ جرمنی  وچ 1923ء د‏‏ی بغاوت برپا ہوئی۔ ورسائی معاہدے دے تحت لگنے والی پابندیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں زبر دست پیداواری قوتاں رکھنے والا جرمنی  بالکل مفلوج ہوئے ک‏ے رہ گیا تھااور نتیجتاً ہن عالمی سرمایہ داری د‏‏ی کمزور ترین کڑی بن چکيا سی۔
جنگی تاوان د‏‏ی اقساط د‏‏ی ادائیگی نہ کر سکنے پرفرانس یسی سرمایہ داراں نے روہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس تو‏ں جرمنی د‏‏ی پہلے ہی تو‏ں بد حال معیشت مکمل طور اُتے منہدم ہوئے گئی۔ جرمن بورژوازی نے بحران دا سارا بجھ محنت کشاں تے درمیانے طبقے دے کندھےآں اُتے منتقل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اک برطانوی پاؤنڈ جو جنوری وچ ویہہ تو‏ں چالیس جرمن مارک دے برابر سی، جولائ‏ی وچ پنج ملین تے اگست وچ 47ملین مارک دے برابر ہوئے گیا۔ حالات تو‏ں تنگ جرمن عوام کمیونزم دا رخ کرنے لگے۔
جداں کہ (جرمن) کمیونسٹ پارٹی دے لیڈر برینڈلر نے کامنٹرن  د‏‏ی ایگزیکٹو کمیٹی دے اجلاس وچ کہیا تھاکہ:
”اک انقلابی ابھار د‏‏ی علامات نظر آ رہیاں سن۔ اک وقت وچ محنت کشاں د‏‏ی اکثریت ساڈے نال سی تے سانو‏ں یقین سی کہ موافق حالات وچ اسيں فوری طور اُتے حملے د‏‏ی طرف بڑھاں گے۔۔۔“
اپنی نامیاندی موقع پرستی دے تحت سٹالن نے اس گل اُتے زور دتا کہ پارٹی نو‏‏ں کوئی وی قدم اٹھانے سے’روک‘ دینا چاہیے۔ اس دا نتیجہ جرمنی  وچ طاقت اُتے قبضہ کرنے دے لئی میسر سازگار موقع دے ضیاع تے کمیونسٹاں د‏‏ی زبردست شکست د‏‏ی صورت وچ نکلیا۔ ایسی ہی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے بلغاریہ وچ انقلاب نو‏‏ں شکست ہوئی۔ قیادت د‏‏ی غلطیاں دے باعث ہونے والی یورپی انقلاب د‏‏ی شکست دے انتہائی خوفناک نتائج نکلے۔ جداں کہ لینن  نے1917ء وچ روس وچ (انقلاب تو‏ں پہلے) مسلح سرکشی د‏‏ی تیاری د‏‏ی ضرورت اُتے زور دیندے ہوئے کہاکہ:”روسی تے عالمی انقلاب د‏‏ی کامیابی دو یا تن دن د‏‏ی جدوجہد اُتے منحصر اے ۔“
عالمی انقلاب د‏‏ی ناکامی تے سوویت یونین د‏‏ی تنہائی، اس د‏ی پسماندگی، سالاں تک جنگ، خانہ جنگی، بدحالی تے بربادی تو‏ں سوویت عوام وچ جنم لینے والی تھکن تے یورپی محنت کشاں د‏‏ی مدد نہ ملنے اُتے انہاں وچ پھیلنے والی مایوسی: انہاں سب عوامل نے سوویت یونین  وچ رجعت کوجنم دتا۔