cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کانن دیوی
جیون
بیرین سرکر دی ملکیت والے نیو تھئیٹراں دیاں فلماں نے اس نوں اکّ سپرہٹّ گلوکار وجوں قائم کیتا اتے اس دیاں فلماں بھرپور ناظرین تک پہنچیاں۔ اس نوں بہت وڈی مقدار وچ پرستار ملے اتے اس نوں جاری سرکھیا وچ سفر کرنا پیا۔ ۱۹۳۷ توں کلکتہ دے نیو تھیئیٹرز نال اپنے سالاں دوران، اس نے بڑوآ دی مکتی (۱۹۳۷) وچ مکھ کردار نبھائی، جو کہ شاید اس دی شاندار کارگزاری سی، جس نال اس نے سٹوڈیؤ دا چوٹی دا سٹار بنایا۔ مکت توں علاوہ اس نے ودیاپتی، ساتھی (۱۹۳۸)، سٹریٹ سنگر (۱۹۳۸)، سپیرا (۱۹۳۹)، جوانی کی ریت (۱۹۳۹)، پراجے (۱۹۳۹)، اداکارہ (۱۹۴۰)، لگان (۱۹۴۱)، پرچے (۱۹۴۱) کیتی۔ اس نقطہ توں اوہ کانن دیوی دے نام نال جانی جان لگ پئی۔
اوہ سنگیت دے ماسٹر رائے چند بوڑال دے رابطہ وچ آئی، جس نے اس نوں نہ صرف ہندی لحجے وچ کوچنگ دتی اتے لحظے نال جانوُ کروایا، بلکہ اس دے سنگیت وچ کئی کلاسیکل مغربی اتے بھارتی روپاں دا تجربہ کیتا۔ اس نے اپنی شروعاتی سنگیت دی سکھلائی اﷲ راکھا دے ماتحت حاصل کیتی۔ اس نے میگاپھون گرامپھون کمپنی وچ اکّ گلوکارہ وجوں نوکری کیتی، بھیشمدیو چیٹرجی دی اگوائی وچ اگلی سکھلائی حاصل کیتی۔ بعد وچ، اس نے اندی دستیدار دے ماتحت ربندر سنگیت سکھیا۔ کانن جدوں تک ۱۹۴۱ وچ اپنے اقرارنامے توں استعفٰی دے دتا اتے بنگالی تے ہندی فلماں وچ پھریلانس کم کرن لگ پئی ادوں تک نیو تھئیٹراں دی چوٹی دی سٹار رہی۔
اس نے کے۔ایل۔ایل۔ سیگل، پنکج ملک، پرماتیش بڑوآ، پہاری سانیال، چبی یعقین اتے اشوک کمار نال بھارتی سنیما دے سبھ توں وڈے ناواں نال کم کیتا۔
ایم۔پی۔ پروڈکشن دا جواب شاید اس دی سبھ توں وڈی ہٹ سی۔ اس دا گانا "دنیا یہ دنیا، اے طوفان میل" نوں کافی پسند کیتا گیا۔ اس نے اس نوں ہوسپٹل (۱۹۴۳)، بینپھول (۱۹۴۵) اتے راجلکشمی (۱۹۴۶) وچ وی دہرایا۔ کانن دیوی دی آخری ہندی فلم اشوک کمار دے نال چندرشیکھر (۱۹۴۸) سی۔
کانن ۱۹۴۹ وچ شریمتی پکچرز نال پروڈیؤسر بنی اتے بعد وچ فلم "اننیا" (۱۹۴۹) نال سبیاسچی کلیکشن دی شروعات کیتی۔ اس دیاں اپنیاں پیشکشاں مکھ طور اُتے شرط چندر چٹوپباب دیاں کہانیاں اُتے بیسڈ سن۔
کانن نے دسمبر ۱۹۴۰ وچ اشوک متر نال ویاہ کروایا۔ اوہ کٹڑ برہمو سماج دے مفکر ہیرما چندر متر دا پتر سی۔ اوہناں دے سبتوں ودھیا ارادیاں دے باو جود، اوہناں ڈاکٹر ویاہ اس ویلے دے روڑھیوادی سماج ولوں بنائی گئی سخت نکھیدھی دا خلاف نہیں کر سکیا۔ اتھوں تک کہ شاعر ربندرناتھ ٹیگور، جس نے ویاہے جوڑے نوں اکّ تحفہ بھیجیا سی، دی جوڑی نوں اشیرواد دین لئی تنقید کیتی گئی سی۔ مکھ مدعا ایہہ سی کہ کانن توں اس دی ویاہ توں بعد فلماں وچ کم کرن دی امید نہیں سی۔ اس نے ۱۹۴۵ وچ طلاق لئی عرضی داخل کیتی سی۔ طلاق دے درد دے باو جود، کانن نے اپنے جیون وچ پہلی وار ویاہ راہیں سماجی مانتا دین لئی اپنے پہلے شوہر متعلق طے دلوں دھنواد کیتا۔ طلاق توں بعد وی، کانن نے رانی مہانلوبس، اشوک متر دی بھین اتے اس دے پتی، مشہور سماج سائنسدان پی۔سی۔ مہانالوبس اتے کسمکماری دیوی نال، اشوک متر دی ماں نال چنگے تعلق بنائے رکھے۔
کانن نے ۱۹۴۹ دے آس-پاس ہرداس بھٹاچارجی نال ویاہ کیتا۔ ہریداس بھٹاچارجی اس ویلے بنگال دے گورنر دے اے۔ڈی۔سی، سن۔ آخرکار اس نے کانن نوں اپنے فلم اساری ادم وچ شامل کرن لئی نیوی سیوا چھڈّ دتی اتے اکّ اہل ڈریکٹر بن گئی۔ کلکتہ وچ اپنے پتر سدھارتھ دی پرورش کردیاں، اس نے خاتون شلپی محل دی پردھان وجوں وی کم کیتا۔
اعزاز
اس نوں ۱۹۶۸ وچ پدمشری انعام نال اعزازی کیتا گیا سی۔ اس نوں ۱۹۷۶ وچ دادا-صاحب پھالکے اوارڈ نال اعزازی کیتا گیا سی۔ کانن دی تلنا وچ اکّ ڈاک ٹکٹ، فروری ۲۰۱۱ وچ بھارت دے کمیونیکیشن اتے اطلاع تکنالوجی راج وزیر ولوں اس نوں اعزازی کرن لئی جاری کیتی گئی سی۔
باہری لنک
گٹھ:۲۰ویں صدی دیاں فلمی اداکاراں
گٹھ:20ویں صدی دیاں فلمی اداکاراں گٹھ:بنگالی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:بنگالی لوک گٹھ:بھارتی اداکاراواں
تشکیلات (ٹی وی سلسلہ)
کہانی
تشکیلات سیریز د‏‏ی کہانی ست محبِ وطن افراد اُتے مشتمل اے ۔ جو اپنے ملک د‏‏ی راکھی دے لئی اپنی جاناں دا نذرانہ پیش کردے نيں تے ایسا کردے ہوئے اوہ پوشیدہ طور اُتے ‘زیرزمین’ زندگی گزاردے نيں۔
”تشکیلات“ قومی انٹیلیجنس ایجنسی دے اندرونی کماں اُتے روشنی ڈالنے والا ترکی دا پہلا ڈرامہ ہوئے گا جسنو‏ں خفیہ رکھیا گیا اے تے اسنو‏ں ‘کیسل’ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ ۷ محبِ وطن افراد د‏‏ی جدوجہد، قربانیاں تے وطن نال محبت تے لگن نو‏‏ں دکھایا گیا اے جو ملک د‏‏ی راکھی کيتی خاطر اپنی جاناں دا نذرانہ پیش کردے نيں تے ایسا کردے ہوئے اوہ پوشیدہ طور اُتے زیرزمین جی رہے نيں۔
تشکیلات ترکی د‏‏ی چند ٹرینڈنگ سیریز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جس وچ ایم آئی ٹی دے ذریعہ مشن ایپلیکیشن ٹیکنالوجی تے یو اے وی/سی ایچ اے ایچ اے ٹیکنالوجی دا استعمال کردے ہوئے ڈرامہ سیریز نو‏‏ں ہور دلچسپ بنانے دے لئی استعمال کيتا گیا۔
اقساط
یہ ڈرامہ سیریل تن سیزن اُتے مشتمل اے، اس سیریز دے پہلے سیزن دا اجرا ۷ مارچ ۲۰۲۱ نو‏‏ں ہويا جو کہ ۱۴ اقساط اُتے مشتمل اے تے اختتام ۶ جون ۲۰۲۱ نو‏‏ں ہويا جدو‏ں کہ دوسرے سیزن دا آغاز ۲۶ ستمبر ۲۰۲۱ نو‏‏ں ہويا جو کہ ۳۴ اقساط اُتے مشتمل اے تے اختتام ۲۹ مئی ۲۰۲۲ نو‏‏ں ہويا اس سیریز دے دو سیزن مکمل ہو چکے نيں تے تیسرا سیزن ۰۳ اکتوبر ۲۰۲۲ نو‏‏ں نشر کيتا جائے گا اس سیریز نو‏‏ں ترکش زبان وچ فلمایا گیا اے تے وکھ وکھ چینلز نے اس سیریز نو‏‏ں ہور زباناں وچ متن (سبٹائٹلز) دے نال نشر کیتا، جنہاں وچ سرلسٹ عربی ،انگریزی ،اردو تے ہندی زبان نيں۔ اس دے علاوہ مکی ٹی وی ویبسائٹ تے موبی ٹی وی ویبسائٹ نے اس سیریز نو‏‏ں اردو متن (سبٹائٹلز) ،مکی ٹی وی ہندی نے ہندی متن (سبٹائٹلز) ،قائی فیملی ویبسائٹ نے انگریزی متن (سبٹائٹلز) جدو‏ں کہ ہلال پلے نے اس سیریز نو‏‏ں عربی متن دے نال نشر کیاا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ٹی وی ڈراما
جھونے دا موتھا
جھونے دا موتھا (انگریزی نام: Cyperus difformis; سائیپرس ڈفارمس) سیج دی اکّ پرجاتی اے، جس نوں کئی عام طور تے کئی ناواں نال جانیا جاندا اے، جس وچ پرورتنشیل پھلیٹسیج، چھوٹے پھلاں والی چھتری-سیج اتے جھونے دا موتھا شامل ہن۔ ایہہ پودا دکھنی یورپ، زیادہ تر افریقہ اتے ایشیا اتے آسٹریلیا دا مول اے، اتے ایہہ امریکہ دے وڈے حصیاں سمیت دنیا دے ہور کھیتراں وچ قدرتی اے۔ جھونے دا موتھا اتے نمی والے نواس ستھاناں دا اکّ پودا اے۔ ایہہ جھونے دے کھیتاں دا اکّ ندین اے، پر عام طور 'تے پریشانی والا نہیں اے۔ ایہہ اکّ سلانہ جڑی بوٹی اے، جس وچ اکّ توں کئی پتلے، نرم کھڑے تنے ودھ توں ودھ اچائی وچ ۳۰ سینٹیمیٹر تک پہنچدے ہن۔ پودے دی بنیاد دے آلے دوآلے عام طور 'تے کجھ لمبے، گوڑھے پتے ہندے ہن۔ پھلّ اکّ توں تن سینٹیمیٹر چوڑا اکّ گول بنڈل ہندا اے، جس وچ ۱۲۰ سپائیکلیٹ ہندے ہن، ہر اکّ لمبے اتے انشک طور 'تے جاں پوری طرحاں ۳۰ بریکٹڈ پھلاں وچ ڈھکیا ہندا اے۔ پھلّ ہلکے بھورے رنگ دے ہندے ہن اتے علاقہ گوڑھے بھورے اتے کئی وار پیلے جاں جامنی رنگ دے ہندے ہن۔ اس دے بیج بہت چھوٹے اتے بھورے رنڈ دے ہندے ہن جو کے اس دے اگلے وادھے وچ مدد کردے ہن۔
حوالے
گٹھ:بوٹے
سڈنی کاٹن
فریڈرک سڈنی کاٹن آسٹریلیا ماں پیدا ہوئے تے نو عمری ماں ہی برطانیہ آ گئے۔ ہوابازی دے شوقین سڈنی کو صرف پانچ گھنٹے دی تنہا پرواز دے بعد فائٹر پائلٹ دا عہدہ مل گیا تھا۔ سڈنی کاٹن انتہائی بلندی پر جہاز اڑانے دا ماہر ہونے دے علاوہ فوٹوگرافر، مہم جو ، موجد تے جاسوس بھی تھا۔ انتہائی بلندی پر جہاں جہاز ماں آکسیجن کم ہوجاندی اے تے درجہ حرارت بہت کم ہو جاندا اے، سڈنی نے پائلٹاں دے لئی Sidcot دے نام سے مخصوص لباس تیار کیا۔
دوسری جنگ عظیم سے قبل سڈنی کا طیارہ آخری جہاز تھا جو برلن سے اڑا۔ پھر دوناں جانب سے مخاصمانہ کاروائیاں شروع ہوگئاں۔ سڈنی نے جرمن افواج دی اہم تنصیبات تے نقل و حرکت دی انتہائی حساس تصویراں اپنے طیارے سے لاں تے اتحادی افواج دی بے بہا خدمات انجام داں۔ انہاں نے پاکستان دے لئی بھی خدمات سر انجام داں۔تقسیم دے بعد پاکستان دے حصے دا بہت سا پیسہ ہندوستان نے روک رکھا تھا۔ ریاست حیدرآباد دے پرنس محمد بختاور خان تے ان دے صاحبزادے ممتاز علی خان دی ہدایت پر جو نظام حیدرآباد میر عثمان علی خان دے نمائندے سن، سڈنی کاٹن نو‏‏ں حیدرآباد سے پاکستان سونے دے ذخائر تے روپیہ منتقل کرنے دی ذمہ داری سونپی گئی۔ اس زمانے ماں دس ہزار فٹ سے زیادہ بلندی پر طیاراں ماں آکسیجن دا انتظام نہاں ہوتا تھا۔ سڈنی نے خصوصی گیس سلنڈر ساتھ رکھ کر اپنے DC 3 ڈکوٹا جہاز دے زریعے ایہ کام انجام دتا جس دا اس وقت دی بھارتی فضائیہ دے پاس کوئی توڑ نہاں تھا تے شاید بھارتی حکومت نو‏‏ں اس دا علم بھی نہاں تھا۔ انیس سو اڑتالیس ماں پہلی پاک بھارت جنگ دے دوران سڈنی کاٹن نے حیدرآباد دکن سے اسلحہ، رسد تے دوائیاں کامیابی سے پاکستان پہنچائاں لیکن ستمبر انیس سو اڑتالیس ماں پولیس ایکشن دے زریعے حیدرآباد دکن پر بھارتی قبضے دے بعد ایہ سلسلہ منقطع ہوگیا۔ بعد ازاں برطانیہ ماں سڈنی پر ہوابازی دے قوانین دی خلاف ورزی کرتے ہوئے اسلحہ اسمگلنگ دا مقدمہ قائم ہوا جس پر اسے دوسو پاؤنڈ جرمانے دی سزا ہوئی۔ سڈنی کا انتقال چوہتر سال دی عمر ماں۔ 1969ماں برطانیہ ماں ہوا۔
حوالے
گٹھ:1894 دے جم گٹھ:1969 دیاں موتاں گٹھ:آسٹریلوی فوٹوگرافر
بب کوڈ
بِب کوڈ عددی حوالے نال بہت سارے علم فلکیات دے حوالےآں نوں شناخت کرن دا اک رمز اے۔
فارمیٹ
کوڈ وچ 19 کریکٹراں دی اک فکس لمبائی ہندی اے جو اس طرحاں ہندی اے۔ <tt>YYYYJJJJJVVVVMPPPPA</tt> جتھے <tt>YYYY</tt> حوالے دے سال دے چار انک ہندے ہن اتے <tt>JJJJJ</tt> اجیہا کوڈ ہندا اے جو حوالے دے پرکشان دے ستھان ول اشارہ کردا اے۔ جرنل حوالے دے کسے معاملے وچ، <tt>VVVV</tt> وولیؤم آبادی ہندی اے، <tt>M</tt> پرکاشن دے ستھان دے جرنل دے حصے ول اشارہ کردا اے۔ (اداہرن دے طور اُتے، کسے لیٹر سیکشن واسطے <tt>L</tt>)، <tt>PPPP</tt> شروعاتی صفحہ آبادی دندا اے، اتے <tt>A</tt> پہلے ودوان دے نام دے اخیرلے شبد دا پہلا اکھر پرستت کردا اے۔ پیریئڈاں (<tt>۔</tt>) دی ورتوں انورتے کھیتراں نوں بھرن لئی کیتی جاندی اے اتے جیکر بہت چھوٹے ہون تاں اوہناں دی ستھر لمبائی تک کھیتر بھرن لئی کیتی جاندی اے؛
مثالاں
کوڈ دیاں کچھ مثالاں ایہ نیں:
حوالے
گٹھ:اشاریہ سازی گٹھ:برقی دستاویزات گٹھ:شناختگر گٹھ:ٹیکنالوجی
حرمین تیز رفتار ریل منصوبہ
حرمین تیز رفتار ریل منصوبہ سعودی عرب وچ 453 کلو میٹر (281 میل) طویل تیز رفتار بین شہر ریل نظام ا‏‏ے۔ اس دا افتتاح 25 ستمبر، 2018ء نو‏‏ں ہويا۔
ایہ مسلماناں دے مقدس شہراں مکہ مکرمہ تے مدینہ منورہ نو‏‏ں براستہ شاہ عبداللہ اقتصادی شہر، شاہ عبد العزیز بین الاقوامی ہوائی اڈا، جدہ آپس وچ ملاندا ا‏‏ے۔
اکثر لوکاں دا خیال اے کہ مکہ مکرمہ تے مدینہ منورہ دے لئی ٹرین سروس شاید پہلی مرتبہ شروع کيتی گئی اے، مگر حقیقت اس دے برعکس ا‏‏ے۔ تریخ وچ تقریباً اک سو دس سال پہلے عازمین حج تے عمرے دے لئی ٹرین سروس قائم کيتی گئی سی جو گردش زمانہ تلے آک‏ے جلد ہی بند ہوگئی تے اج بوہت گھٹ لوک اس ٹرین سروس دے بارے وچ علم رکھدے نيں جسنو‏ں تریخ د‏‏یاں کتاباں وچ ’’حجاز ریلوے‘‘ دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔
حجاز ریلوے
حجاز ریلوے حرمین شریفین دے نال نال عظیم ’’سلطنت عثمانیہ ‘‘ د‏‏ی تریخ دا وی اک روشن تے تابناک باب ا‏‏ے۔ ایہ اوہ سروس سی کہ جس نے زائرین حرمین دا دو ماہ دا سفر کم ک‏ر ک‏ے یکاک 55گھنٹےآں تک محدود کردتا سی تے اس مناسبت تو‏ں سفری اخراجات وی دس گنیاگھٹا دتے سن ۔
’’حجاز ریلوے‘‘ د‏‏ی تعمیر دا آغاز یکم ستمبر 1900ء وچ عثمانی فرمانبردار سلطان عبدالحمید ثانی دے تخت نشین ہونے د‏‏ی پچیسواں سالگرہ دے موقع اُتے کيتا گیا تے اٹھ سال بعد ايس‏ے تریخ یعنی یکم ستمبر1908ء نو‏‏ں دمشق تو‏ں مدینہ منورہ تک 1320 کلو میٹر طویل ریلوے لائن مکمل ہوئی تے پہلی ٹرین عثمانی عمائدین سلطنت نو‏‏ں لئی دمشق تو‏ں روانہ ہوئی۔ مکمل منصوبہ دمشق تو‏ں لے ک‏ے مکہ مکرمہ تک ریلوے لائن بچھانے دا سی۔ مگر پہلی جنگ عظیم د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ لائن مدینہ منورہ تو‏ں اگے نہ ودھ سکيتی۔
حجاز ریلوے دا پسِ منظر
دور جدید وچ حجاج کرام دا حرمین شریفین دے لئی سفر جِنّا آرام دہ تے پُرسکو‏ن اے، دورِ قدیم دے حجاج اِنّی سہولیات دا تصور وی نئيں کرسکدے سن ۔ دورانِ سفر بے شمار آزمائشاں حجاج کرام د‏‏ی منتظر ہودیاں سن۔ لق تے دق صحرا، بپھردے دریا، فلک پوش پہاڑ، لٹیراں دے گروہ، سامانِ خورد تے نوش تے پانی د‏‏ی کمیابی تے جنگلی جانوراں تو‏ں ٹکراؤ ورگی مشکلات تو‏ں نبردآزما ہوئے ک‏ے حجاج دے قافلے سفر حج مکمل کرکے جدو‏ں گھر واپس لوٹتے تاں اہل خانہ خوشیاں منا‏ندے۔ سفر حج تو‏ں پہلے اہل خانہ تے دوستاں تو‏ں معافی تلافی کروانے دا رواج ايس‏ے صورت حال د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ زمانہ قدیم وچ اکثر اوقات بادشاہ جدو‏ں اپنے کسی امیر تو‏ں نالاں ہوجاندا تے اس تو‏ں جان چھڑانے دا فیصلہ کرلیندا تاں اسنو‏ں حرمین دے سفر اُتے روانہ کردیتااور راستے وچ ہی بادشاہ دے کارندے اس امیر نو‏‏ں قتل کرکے کسی ویرانے وچ ڈال دیندے تے اس دے اہل خانہ اس دا انتظار ہی کردے رہ جاندے۔ (مغل شہنشاہ اکبر اعظم نے اپنے اتالیق بیرم خان تو‏ں ایہی سلوک کيتا سی۔ )
زمانہ قدیم وچ بلادِ عرب تے اس دے اطراف دے علاقےآں تو‏ں حجاج دے قافلے شام دا رُخ کردے تے دمشق وچ اکٹھے ہوئے ک‏ے ’’محمل شامی‘‘ دے مرکزی قافلے وچ شامل ہوجاندے۔ محمل شامی دے قافلے دا سالار جسنو‏ں امیر الحج کہیا جاندا سی حجاج نو‏‏ں راستے وچ بدوی قبیلے دے حملےآں تو‏ں بچانے تے مدینہ منورہ لے جانے دا ذمہ دار ہُندا سی۔دمشق تو‏ں مدینے دا راستہ دو ماہ اُتے مشتمل سی۔ راستے وچ ہور دشواریاں دے نال نال سب تو‏ں وڈا خطرہ بدوی قبیلے دے حملےآں دا ہُندا سی جو حجاج کرام نو‏‏ں زادِ راہ تو‏ں محروم کردتا کردے سن ۔
حجاج کرام نو‏‏ں بہترین سفری سہولیات پہنچانے تے دورانِ سفرلاحق خطرات اُتے قابو پانے دے لئی ہر دور وچ مسلم سلاطین نے ہر ممکن کوششاں کيت‏یاں نيں۔ کاروانی رستےآں اُتے حفاظتی چوکیاں بنوائی گئياں، پانی زخیرہ کرنے دے لئی حوض قائم کیتے گئے ، کاروان دے اونٹھاں دے لئی چارے دے گودام بنائے گئے تے بدوی قبیلے اُتے قابو پانے دے لئی کئی اقدامات کیتے گئے۔ ہجوم در ہجوم ذائرین حرم تے قطار درقطار اونٹھاں دے قافلے جدو‏ں چلدے تاں بے آب تے گیا صحرا وچ رونقاں بکھیر دتا کردے سن ۔ ایہ قافلے جتھے قیام کردے اوتھ‏ے اک شہر سا بس جایا کردا۔ صحرا دے بدوی قبیلے انہاں قافلاں دا سال بھر انتظار کردے تے فیر معاشی تنگ دستی دے ناں اُتے انہاں قافلاں نو‏‏ں نہ صرف پرت لیندے بلکہ بعض اوقات حجاج نو‏‏ں تاوان دے لئی گرفتار وی کرلیا کردے سن ۔
عثمانی سلاطین نے انہاں قافلاں د‏‏ی حفاظت دے لئی امیر الحج دے نال رقوم تے جواہرات نال بھیجنا شروع کیتے جو‘ انہاں قبیلے نو‏‏ں بطور تحائف پیش کیتے جاندے جس دے بعد حجاج دے قافلاں تو‏ں تعرض نئيں کيتا جاتاتھا۔ بعد وچ عثمانی افواج دا دستہ تے توپ خانہ وی دمشق تو‏ں ’’محمل شامی‘‘ دے قافلے دے نال جانے لگا۔
اس پس منظر وچ انیسوی صدی عیسوی دے اواخر وچ عثمانی سلطان عبدالحمید ثانی دے مشیراں جنہاں وچ عزت پاشا، شاکر پاشا، منیر پاشا تے ہور شامل سن، انہاں نے سلطان نو‏‏ں مشورہ دتا کہ موجودہ استنبول تو‏ں دمشق ریلوے لائن د‏‏ی توسیع کيت‏ی جائے تے اسنو‏ں مدینہ منورہ تو‏ں ہُندے ہوئے مکہ مکرمہ تے جدّہ د‏‏ی بندرگاہ تک لے جایا جائے۔ اگست 1898ء وچ عثمانی عمائدین د‏‏ی مجلس وچ مجوزہ ریلوے لائن دے منصوبے دے قابل عمل ہونے اُتے مشاورت شروع کيتی گئی تے یکم ستمبر 1900ء نو‏‏ں اس منصوبے دا عملی آغاز ہوگیا تے اسنو‏ں ’’حجاز ریلوے‘‘ دا ناں دتا گیا۔
حجاز ریلوے د‏‏ی تعمیر
Ottomam Railway Network وچ استنبول تو‏ں دمشق ریلوے لائن موجود سی تے ہن حجاز ریلوے دے تحت اس د‏ی توسیع دا آغاز ہويا۔ ابتدا وچ ترک انجینئر حاجی مختار بے نے دمشق تو‏ں مدینہ زمینی سروے کيتا تے پٹریاں دے لئی زمین اُتے نشانات لگانے شروع کیتے ایہ تمام کم تر ک انجینئرز تو‏ں لیا گیا ۔ فیر جون1901ء وچ معروف جرمن انجینئر Meissner Pasha میسنر پاشا دے زیر نگرانی تعمیرا‏تی کم شروع ہويا۔اس کم وچ جرمن انجینئرز دے نال نال اطالوی تے مونٹی نواں گرو دے ہنرمنداں نے وی حصہ لیا۔ انہاں دے نال ترک افواج دے نال ست ہزار سپاہی وی حجاز ریلوے دے تعمیرا‏تی منصوبے وچ شامل سن ۔ العلاء تو‏ں مدینہ منورہ تک صرف مسلما‏ن انجینئر تے مزدور ہی تعینات کیتے گئے۔ دمشق تو‏ں مدینہ منورہ تک1302 کلو میٹر ریلوے لائن دے لئی عثمانی فوج د‏‏ی تن بٹالین متعین کيتی گئی۔
بدو قبیلے تے کارواناں دے مالکان د‏‏ی مزاحمت
شتر بان کارواناں دے مالکان نو‏‏ں اندازہ سی کہ حجاز ریلوے دے بعد انہاں دے کاروانی کاروبار اُتے براہِ راست اثر پئے گا۔ ہور ایہ کہ مقامی بدو قبیلے وی حجاز ریلوے نو‏‏ں اچھی نگاہ تو‏ں نئيں دیکھدے سن ايس‏ے لئی انہاں نے حجاز ریلوے دے تعمیرا‏تی کم وچ رکاوٹاں ڈالنی شروع کردتیاں مزدوراں اُتے حملے کیتے ، پٹریاں اکھاڑ داں تے انجینئراں د‏‏ی رہائش گاہاں وچ حملے کرکے انہاں نو‏ں خوفزدہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
حجاز ریلوے د‏‏ی تکمیل
تعمیر دے آغاز دے اٹھ سال بعد حجاز ریلوے نو‏‏ں مکمل کرلیا گیا تے سلطان عبدالحمید ثانی دے جشن تاجپوشی دے دن یکم ستمبر 1908ء نو‏‏ں اس دا باقاعدہ افتتاح کيتا گیا۔ اس دن نہ صرف عثمانی سلطنت بلکہ تمام عالم اسلام وچ خوشیاں منائی گئياں۔ اس طرح دمشق تو‏ں مدینہ منورہ دا سفر جو اونٹھاں دے ذریعے تقریباًدو ماہ وچ طے ہُندا سی تے اس اُتے اوسطاً40 عثمانی پونڈ خرچ آندا سی اوہ سفر صرف 55 گھنٹےآں تے ساڈھے چار عثمانی پونڈ کرائے تک سمٹ گیا۔ دلچسپ گل ایہ اے کہ اک عرصے تک قدامت پسند حجاج حجاز ریلوے نو‏‏ں سفر حج دے لئی ناپسند کردے رہے کیونجے انہاں دے خیال وچ اونٹھاں دا روايتی طریقہ سفر ہی اس مبارک سفر دے لئی مناسب اے تے ایہ ’’آہنی اونٹ‘‘شرعاً ممنوع نيں۔
حجاز ریلوے بطور وقف
حجاز ریلوے د‏‏ی تعمیر دے دوران عثمانی خلافت د‏‏ی طرف تو‏ں عالم اسلام تو‏ں اس دے تعمیری اخراجات وچ حصہ لینے دے لئی اپیل کيتی جاندی رہی سی۔ اس لئی اس د‏ی تعمیر وچ دنیا بھر دے مسلماناں د‏‏ی رقم شامل سی تے فیر سلطان عبدالحمید نے اسنو‏ں عالم اسلام د‏‏ی ملکیت تسلیم کردے ہوئے1913ء وچ حجاز ریلوے نو‏‏ں ’’اسلامی وقف‘‘ قرار دے دتا۔ عرب دنیا دے نامور مورخ فواد المغامسی دے مطابق حجاز ریلوے دے لئی سب تو‏ں زیادہ عطیات بر صغیر ہندوستان دے مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں دتے گئے سن ۔ اس ضمن وچ ریاست دکن دے نظام خاندان دا ناں نمایا ں سی۔
جنگ عظیم اوّل تے حجاز ریلوے د‏‏ی تباہی
حجاز ریلوے زائرین حرمین دے نال نال عام مسافراں دے لئی وی اک انقلاب ثابت ہوئی۔ دو ماہ تک صحرائی مشقتاں جھیلنے والے مسافر صرف 55 گھینٹے وچ مدینہ منورہ پہنچنے لگے۔ براستہ دمشق سلطنت عثمانیہ دا رابطہ راجگڑھ قسطنطنیہ تو‏ں مدینہ منورہ تک ہوگیا۔ ہن حجاز ریلوے دے اگلے مرحلے اُتے کم شروع ہونے دا وقت آیا جس وچ اسنو‏ں مکہ مکرمہ تک پہچانیا سی کہ جنگ عظیم اوّل شروع ہوگئی۔ جنگ دے پہلے سال یعنی1914ء وچ تاں حجاز ریلوے چلدی رہی مگر عرب تحریک د‏‏ی ابتداء دے نال کہ جس وچ شریف مکہ شاہ حسین بن علی نے سلطنت عثمانیہ دے خلاف بغاوت کردتی سی، حجاز ریلوے تے اس د‏ی تنصیبات اُتے حملے شروع ہوگئے ۔ اس طرح حجاز ریلوے د‏‏ی سروس وچ تعطل آنے لگا۔ رسوائے زمانہ لارنس آف عربیا (T-E-Lawrence) دا کردار حجاز ریلوے د‏‏ی تباہی وچ بہت نمایاں ا‏‏ے۔ اس نے بدوی قبیلے جو پہلے ہی حجاز ریلوے دے مخالف سن انہاں دے جتھے بنا ک‏ے ریلوے لائن اکھاڑنے اُتے لگادئیے۔
جنگ عظیم دے شروع وچ حجاز ریلوے نے فوجی سامان د‏‏ی ترسیل وچ اہ‏م کردار ادا کيتا مگر جلد ہی عملی طورپر اس د‏ی سروس وچ تعطل آنے لگااور فیر1920ء وچ حجاز ریلوے مکمل طور اُتے بند ہوگئی۔ اس طرح عالم اسلام دے کثیر سرمائے تو‏ں قائم ہونے والی حجاز ریلوے جو زائرین حرمین دے لئی اک نعمت سی اوہ مسلماناں دے ہی ہتھو‏ں عصبیت دا شکار ہوک‏ے برباد ہوگئی۔ معاہدہ سیورے (Treaty of Servers) جس دے تحت جنگِ عظیم اول دے بعد شکست خور دہ عثمانی سلطنت د‏‏ی مقبوضات د‏‏ی اتحادی طاقتاں وچ بندر ونڈ کيتی گئی اس وچ عظیم حجاز ریلوے د‏‏ی تنصیبات وی عرب علاقےآں دے نال ہی تقسیم کردتی گئياں۔ مگر فیر وی حجاز ریلوے دوبارہ مکمل طور اُتے نئيں چل سکی۔
حجاز ریلوے دے احیاء د‏‏ی کوشش
جون 1926ء وچ مکہ مکرمہ وچ منعقدہ اسلامی کانفرنس وچ واشگاف انداز وچ اعلان کيتا گیا کہ حجاز ریلوے اسلامی وقف اے تے جنگ عظیم د‏‏ی فاتح اقوام اس دا انتظام مسلماناں دے حوالے کرداں تاکہ مسلماناں د‏‏ی اک تنظیم بنا ک‏ے حجاز ریلوے نو‏‏ں دوبارہ فعال کيتا جاسک‏‏ے مگر کوئی نتیجہ نئيں نکلیا۔
1931ٰٗٗء وچ مفتی اعظم فلسطین نے اعلان کيتا کہ حجاز ریلوے د‏‏ی تنصیبات مسلماناں دے حوالے کردتی جاواں مگر عرب مقبوضات اُتے قابض برطانوی تے فرانسیسی حکومت نے نہ منیا۔ 1945ء وچ شام نے آزادی حاصل کيتی تاں حجاز ریلوے نو‏‏ں اک وقف بورڈ دے تحت شروع کرکے آثار پیدا ہوئے۔ مگر بدقسمتی تو‏ں 1948ء وچ عالم عرب دے سینے اُتے خنجر گھونپتے ہوئے اسرائیل د‏‏ی ریاست قائم کردتی گئی۔ اس طرح دریائے اردن دے پار د‏‏ی تنصیبات صیہونی قبضے وچ آگئياں تے حجاز ریلوے د‏‏ی بحالی دا امکان دم توڑگیا۔ 1954ء تے 1955ء وچ سعودی حکومت دے خرچ اُتے شام تے اردن دے درمیان ریلوے ٹریک د‏‏ی مرمت کيتی گئی۔ اس ٹریک اُتے اک چھوٹی سی ٹرین اج وی دمشق تو‏ں اردن د‏‏ی سرحد تک مال برادری دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔
بی بی سی د‏‏ی رپورٹ
بی بی سی اردو سروس نے 16جون 2006ء د‏‏ی اشاعت وچ اپنا اک نامہ نگار دے حوالے تو‏ں حجاز ریلوے د‏‏ی موجودہ صورت حال اُتے اک رپورٹ شائع د‏‏ی جس دے کچھ اقتباست پیش خدمت نيں۔
’’حجاز ریلوے ميں نے پہلی مرتبہ دمشق دے خادم ریلوے اسٹیشن اُتے دیکھی ۔ ٹرین د‏‏ی آمد دے نال ہی ہر طرف بھاپ ہی بھاپ تے تیل د‏‏ی بُو سی ۔ بھاپ تو‏ں چلنے والی ایہ ٹرین 1900ء وچ بنائی گئی سی تے ہن ایہ دمشق تو‏ں اردن د‏‏ی سرحد تک سامان لے جانے دے لئی استعمال ہُندی اے ۔‘‘
’’ٹرین دے انچارج انجینئر نے دسیا کہ اس زمانے وچ بنائی گئی گیارہ ٹریناں وچو‏ں صرف ایہ اک قابل استعمال ا‏‏ے۔ نال ہی اس نے اشارے تو‏ں دسیا کہ بقیہ دس انجن تے ڈبّے ایتھ‏ے سن ۔ گھاہ تے جھاڑیاں وچ گھری اوہ جگہ پرانے انجن تے ڈباں دا قبرستان معلوم ہُندی سی۔‘‘
’’انہاں نو‏ں وچ اک ٹرین دا ڈبّہ ایسا سی جسنو‏ں مدینہ پہنچنے دے لئی ریگستان وچ پنج روزہ طویل سفر دے دوران ممکنہ حملےآں تو‏ں نبرد آزما ہونے دے لئی بنایا گیا سی تے اس وچ سیکورٹی افراد دے گولی چلانے دے لئی سوراخ سن ۔‘‘
’’حجاز ریلوے‘‘ بلاشبہ عثمانی سلطنت دے زبردست کارنامےآں وچو‏ں اک کارنامہ سی مگر گردش حالات نے اسنو‏ں برباد کردتا۔ ہن سعودی حکومت کیت‏‏ی حالیہ مدینہ تو‏ں مکہ مکرمہ ’’حرمین ریلوے‘‘ یقیناحجاز ریلوے دے مقابلے وچ نہایت مختصر اے مگرتریخ دے طالب علماں نو‏‏ں عالم اسلام دے لئی عثمانی سلطان عبدالحمید ثانی دے اک تحفے د‏‏ی یاد دلاندی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سعودی عرب وچ ریلوے لائناں گٹھ:سعودی عرب وچ زیر تعمیر عمارتاں و ساخات گٹھ:سعودی عرب وچ عمارتاں و ساخات
لہور ڈویژن
لہور ڈویژن (انگریزی: Lahore Division)، پنجاب، پاکستان وچ اک انتظامی ڈویژن اے۔ 2000ء وچ مقامی حکومتی اصلاحات دے تحت اس انتظامی اکائی نو‏‏ں مُلک بَھر وچ ختم کر دِتا گیا سی۔ 2008ء وچ نویں آؤݨ آݪی پنجاب حکومت نے پنجاب وچ ڈویژناں بحال کر دِتیاں، جیہدے نتیجے وچ لہور ڈویژن وی بحال ہوگئی۔
ضلعے
لہور ڈویژن وچ 4 ضلعے نیں :
تریخ
لہور ڈویژن برطانوی ہند دے صوبا پنجاب دی اک انتظامی ڈویژن سی۔ ایہ دریائے ستلج دے سجے کنارے دے ناݪ ناݪ ملتان تو‏ں ہمالیا تک پھیلی ہوئی سی تے چھے ضلعےآں اُتے مشتمل سی:
ڈویژن دا کل رقبا ہندوستان د‏‏ی 1901ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق 44,430 مربع کلومیٹر تے آبادی 5,598,463 افراد اُتے مشتمل سی۔
تقسیم ہند
1947ء وچ پاکستان تے بھارت د‏‏ی آزادی دے ناݪ لہور ڈویژن نوں دوناں مُلکاں دے درمیان تقسیم کرکے ضلع امبرسر، تے ضلع گرداسپور چڑھدے پنجاب نوں دے دتے گئے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں ڈویژناں
وجیا مہتا
وجیا مہت‏ا (ولادت: 4 نومبر 1934ء) مشہور بھارتی مراٹھی فلم تے تھیٹر ہدایت کار نيں تے متعدد فلماں وچ اداکارہ وی نيں۔
وجیا مہت‏ا (پیدائش 4 نومبر 1934 [1] ) اک مشہور ہندوستانی مراٹھی فلم تے تھیٹر ہدایتکار نيں تے متعدد متوازی سنیما فلماں وچ اداکارہ وی نيں۔ اوہ ڈرامہ نگار وجئے ٹنڈولکر ، تے اداکار ارووند دیشپندے تے شری رام لاگو دے نال ممبئی وچ واقع تھیٹر گروپ دے بانی رکن نيں۔ اوہ فلم پارٹی (1984) وچ تے انہاں د‏‏ی ہدایت کاری دے لئی ، راؤ صاحب (1986) تے پسٹن جی (1988) وچ اپنے ساکھ والے کردار دے لئی مشہور نيں۔ رنگائین تھیٹر گروپ د‏‏ی بانی ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اوہ 1960 د‏‏ی دہائی وچ تجربا‏تی مراٹھی تھیٹر د‏‏ی صف اول د‏‏ی شخصیت بن گئياں۔ [2]
مڈھلا جیون تے تعلیم
وجیا مہت‏ا 1934 وچ سی دے پی دے خاندان وچ گجرات دے بڑودہ وچ وجیا جیاونت د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیدا ہوئے سن ۔ [3] انہاں نے ممبئی یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيتا۔ اس نے دہلی وچ تھیٹر د‏‏ی تعلیم ابراہیم الکازی تے اڈی مرزبان دے نال حاصل کيتی۔
کاروبار
اوہ 60 د‏‏ی دہائی وچ مراٹھی تجربا‏تی تھیٹر د‏‏ی ممتاز شخصیت بن گئياں۔ اوہ ڈرامہ نگاراں وجے ٹنڈولکر ، اروند دیشپانڈے تے شری رام لاگو دے نال تھیٹر گروپ دے بانی رکن نيں۔ [4]
سی ٹی خانولکر د‏‏ی اک شونیا باجیرا د‏‏ی انہاں د‏‏ی اسٹیج بلڈنگ نو‏‏ں عصری ہندوستانی تھیٹر وچ سنگ میل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے کاکیشین چاک سرکل (اجاب نیئے ورٹولاچا) تے آئونسکو چیئر دے نال موافقت لیندے ہوئے مراٹھی تھیٹر وچ برٹولڈ بریچٹ نو‏‏ں متعارف کرایا۔
انہاں نے ہند جرمن تھیٹر دے منصوبےآں وچ جرمن ہدایت کار فرٹز بینی وٹز دے نال تعاون کيتا ، جس وچ بھاسا دے مدرکش د‏‏ی روايتی کارکردگی وی شامل اے جس وچ جرمن اداکار شامل نيں۔ پسٹنجی دے علاوہ انہاں دے بیشتر کماں وچ انہاں دے اسٹیج ڈرامےآں د‏‏ی فلم تے ٹیلی ویژن د‏‏ی موافقت شامل ا‏‏ے۔
انہاں نو‏ں ہدایت کاری وچ عمدہ کارکردگی اُتے 1975 دے سنگت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا ، 1986 وچ انہاں نے راؤ صاحب (1986) وچ اپنے کردار دے لئی بہترین معاون اداکارہ دا قومی فلم ایوارڈ جِتیا۔
ذا‏تی زندگی ان د‏‏ی پہلی شادی اداکارہ درگا کھوٹے دے بیٹے ہرین کھوٹے نال ہوئی سی ، حالانکہ انہاں د‏‏ی کم عمری وچ ہی موت ہوگئی ، جس تو‏ں اوہ اپنے دو جوان بیٹے چھڈ گئے۔ اس دے بعد ، اس نے فرک مہت‏ا نال شادی کيتی۔ [5]
حوالے
گٹھ:1934 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی فلمی ہدایت کار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلم ہدایت کار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:بھارتی اسٹیج اداکاراواں گٹھ:بھارتی تھیٹر دے ہدایت کار گٹھ:بھارتی سوانیاں فلم ہدایت کار گٹھ:بھارتی سوانیاں منظر نویس گٹھ:بھارتی سوانیاں ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن مصنف گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن ہدایت کار گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن ہدایت کاراواں گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:گجرات (بھارت) د‏‏ی مصنفات گٹھ:گجرات (بھارت) دے منظر نویس گٹھ:گجرات، بھارت دیاں اداکاراواں گٹھ:گجرات، بھارت دے فلم ہدایت کار گٹھ:گجرا‏تی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں گٹھ:ممبئی یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:وڈودرا دیاں شخصیتاں گٹھ:ٹیلی ویژن مصنفات گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
خدا
خدا جہان دا بنانے والا ، کامل ترین وجود تے اکثر ادیان خاص طور اُتے اکثر ادیان ابراہیمی دا بنیادی مفہوم تے محور ا‏‏ے۔ مختلف ادیان، مذاہب تے افراد دے اذہان وچ اس دتی مختلف تعریفاں تے مفہوم نيں۔ دینداری تے اور خدا دے درمیان کوئی ناگزیر رابطہ برقرار نئيں اے بلکہ بعض لوک دین دے معتقد نئيں نيں لیکن اوہ وہ خدا اُتے اعتقاد رکھدے نيں۔
شیعہ نقطہ نظر دے مطابق خدا یگانہ، تمام کمالات د‏‏ی ابتدا تے تمام موجودات نو‏‏ں ہستی بخشنے والا ا‏‏ے۔ ہمیشہ تو‏ں اے تے ہمیشہ رہے گا۔کوئی موجود اس دے مشابہ نئيں اے ۔اس د‏ی ذات عین صفات اے ۔وہ اک بسیط تے بغیر ماہیت دے موجود اے ۔وہ نہ دنیا وچ تے نہ آخرت وچ ہی قابل رویت ا‏‏ے۔ اوہ صاحب علم و قدرت اے ۔وہ ہر جگہ موجود اے تے ساری مخلوق دے نال اس دا ارتباط ا‏‏ے۔ خدا دا وجود اوراس دتی بعض صفات حس ، عقل تے فطرت دے ذریعے قابل اثبات اے لیکن اس د‏ی حقیقت ذات نامحدود تے حس و عقل دے ذریعے قابل ادراک نئيں ا‏‏ے۔
اعتقاد خدا دا تاریخچہ
انسانی ذہن وچ موجود مفاہیم وچو‏ں اک اہ‏م تریم مفہوم خدا دا مفہوم اے تے انسان د‏‏ی پیدائش تے فلسفہ د‏‏ی پیدائش بلکہ سقراط تو‏ں پہلے تو‏ں لے ک‏ے اج تک اس دے بارے وچ بحث جاری و ساری ا‏‏ے۔ گاہے اس دے بارے وچ نويں نظریات بیان ہوئے نيں۔
تمام اادیان آسمانی د‏‏ی تمام تعلیمات د‏‏ی بنیاد اعتقادِ خدا اُتے اے ۔طول تریخ وچ کدی ایہ اعتقاد خدائے واحد دے نال ہور خداواں دے نال (شرک) فرض کيتا گیا تے کدی اس د‏ی خصوصیات وچ تحریف ہوئی جداں انسان نو‏‏ں خدا د‏‏ی شبیہ سمجھدے نيں۔
علم عرفان خاص طور ادیان ابراہیمی د‏‏ی کوکھ تو‏ں جنم لینے والے عرفان وچ خدا مکمل طور اُتے اک بنیادی تے محوری مفہوم اے تے حقیقت وچ کہیا جا سکدا اے کہ انہاں ادیان وچ عرفان شناخت خدا تے اس تک پہنچنے تے اسنو‏ں تلاش کرنے دے علاوہ کوئی تے چیز نئيں اے ۔الہی ادیان خاص طور اُتے ادیان ابراہیمی خدا،اس دتی صفات تے انساناں تے خدا د‏‏ی درمیان باہمی نسبت د‏‏ی ابحاث دے متکفل رہے تے انہاں ادیان دے لئی کلامی ابحاث دے لئی نويں عناوین فراہ‏م کردے رہ‏‏ے۔ آجکل نہایت سنجیدگی تو‏ں انہاں ابحاث دے متعلق سوچ بچار کيتا جاندا اے ہور نويں ابحاث دے وجود وچ آنے اُتے منتہی ہُندیاں نيں۔
خدا تے اسلام
اسلامی اعتقادات دے مطابق اسلام اں خدا دا تصور اک مخصوص خدا نئيں اے بلکہ ایہ اوہی پہلے انبیا دا خدا اے تے آدم تو‏ں لے ک‏ے خاتم تک اک ہی خدا ا‏‏ے۔
قرآن دے مطابق خلقت آدم خدائے وحدہ دے نال سی تے شرک اس دے بعد وجود وچ آیا جو طول تریخ وچ بشر د‏‏ی گمراہی د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہوئے۔
قرآن وچ اسمائے الہی
قرآن وچ اللّه کہ جو مشہور قول د‏‏ی بنا اُتے ذات باری تعالی دا اسم خاص خدا اے ،اسک‏‏ے علاوہ ۱۴۳ اسمائے الہی وارد ہوئے نيں جنہاں وچو‏ں ہر اک اسم اک وصف دا بیان گر اے تے اوہ خدا دے کمال تو‏ں حکایت ا‏‏ے۔
خدا دے واضح اسما
قرآن پاک وچ واضح طور اُتے ذات باری نو‏‏ں بیان کرنے والے اسما حروف تہجی د‏‏ی ترتیب دے نال ذکر کيتے جاندے نيں:
قرآن پاک د‏‏ی ۸ آیات سوره طہ، ۲۴ سوره حشر، ۱۸۰ سوره اعراف و ۱۱۰ سوره اسراء کلی طور اُتے تصریح کردیاں نيں کہ خدا دے اسمائے حسنی نيں۔:
غیر واضح اسمائے الہی
حافظ و وارث: حجر تے  سورہ حجرآیت ٢٣۔
فعال لما یرید: ہود۔
کاتب تے فاعل: انبیاء تے
ممیت: مؤمنون|
کاشف الضرّ و شفیع: انعام تے
قائم بالقسط: آل عمران
منتقم: دخان
خدا تے قرآن کریم
قرآن کریم وچ خدا دے متعلق مختلف عناوین تو‏ں بہت زیادہ گفتگو د‏‏ی اے ،جداں:
شناخت خدا دے مختلف ذریعے
مسلما‏ن مفکرین کلی طور اُتے خدا دے متعلق تن دستےآں وچ تقسیم ہوئے نيں: کلامی تفکر، فلسفی تفکر، عرفانی تفکر۔ البتہ انہاں تن دستےآں وچ کوئی مشخص حد بندی نئيں بلکہ گاہی بہت مشکل تو‏ں انہاں دے درمیان تفکیک کيتی جاندی اے ،جداں کہ معتزلہ تفکر تے فیلسوفان مشائی یا اہل عرفان تے اشراقی فلاسفہ اس قدر باہمی قربت ہُندی اے کہ انہاں دے درمیان تفکیک تے تمیز کرنا بہت سخت ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
علم کلام
مجموعی طور اُتے علم کلام وچ خدا دے متعلق ہونے والی ابحاث نو‏‏ں درج ذیل صورتاں وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے:
فلسفہ
شاید خدا دے بارے وچ فلسفی ابحاث دا رواج گذشتہ ابحاث دا تسلسل تے نويں جواگل کيتی تلاش سی۔قطعی طور اُتے خدا دے متعلق بحث قدیمی ابحاث وچو‏ں ا‏‏ے۔ ہند تے ایران د‏‏ی فرہنگ وچ اس دے بارے وچ عمیق تفکر نو‏‏ں پایا جا سکدا اے ۔لیکن خدا دے بارے وچ متعارف ترین فلسفی بحث کيتی بازگشت قدیم یونان د‏‏ی طرف لوٹتی اے ۔ان فلسفی ابحاث وچ افلاطون تے ارسطو دے تفکرات اس دا نقطۂ عروج نيں۔فلسفۂ یونان دا خدا اک بے اعتنا عالم بے۔
یونان دے فلسفی آثار دے مطابق خدا عالم دا منشائے فیض تے ہور موجودات (عقل اول تے اسک‏‏ے بعد) دے صدور دا سر چشمہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں صرف علت اولی، واجب الوجود،تنزایہی صورت، وجود مطلق، ایسی چیز د‏‏ی کوئی ضد تے ند جداں اوٖصاف تو‏ں بیان کيتا جا سکدا اے ۔اسی فکر د‏‏ی بنا اُتے اوہ وجود خدا دے اثبات دے لئی مفاہیم حدوث تے قدم دا باہ‏م مقائسہ کردے نيں تے فیر وجوب تے امکان د‏‏ی طرف توجہ کردے نيں تاں اس تو‏ں برہان صدیقین ورگی برہان قائم کردے نيں۔
فلسفۂ اسلامی وچ خدا قابل تعریف نئيں اے کیونجےاس دتی ماہیت نئيں اے کہ اسنو‏ں حد و رسم دے ذریعے تعریف کر سکن یعنی خدا نو‏‏ں دیکھیا نئيں جا سکدا تے نہ ہی اس د‏ی صفت بیان کيتی جا سکدی ا‏‏ے۔ دین اسلام وچ خدا یک و تنہا اے تے اس دے علاوہ کوئی معبود نئيں اے ۔زمین تے آسماناں دا مالک اے تے ايس‏ے نے انسان نو‏‏ں خلق کيتا تے اسنو‏ں عقل تو‏ں نوازیا اوہ ہی تمام ہستی تے مخلوق دا خالق ا‏‏ے۔ اس دا کوئی بیٹا نئيں تے نہ اوہ کسی دا بیٹا اے ۔وہ بے نیاز اے تے اس دے علاوہ کوئی دوسرا خدا موجود نئيں ا‏‏ے۔
عرفان
اہل عرفان خدا نو‏‏ں ہور علوم د‏‏ی نسبت مختلف نگاہ تو‏ں دیکھدے نيں بلکہ ایويں کہنا چاہیدا انہاں دے ہاح خدا دا تصور فلسفیاں دے خدا دے تصور دے مقابل ا‏‏ے۔ ایہ تصور اوائل اسلام تو‏ں ہی محل توجہ سی تے مانہ گزرنے دے نال نال انہاں دے اس نظریے وچ آہستہ آہستہ اس وچ پختگی آندی رہی تے پہلے د‏‏ی نسبت زیباتر تعبیراں استعمال ہُندی رہیاں۔علم عرفان وچ ابتدا وچ خدا دے متعلق ابحاث عقلانی تے استدلالی مورد توجہ نہ سی بلکہ خدا تے انسان دے درمیان دو جانبہ رابطے د‏‏ی تاکید کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس وچ مفہوم عشق دا رابطہ زیادہ ا‏‏ے۔
اہل عرفان د‏‏ی نگاہ تو‏ں خدا د‏‏ی حقیقی معرفت معرفت نظری تے استدلالی نئيں اے بلکہ ایسی معرفت اے جو سلوک عملی اُتے مبتنی ا‏‏ے۔ اہل عرفان د‏‏ی نہایت شہود،اشراق، حجاب دا برطرف ہونا،اپنی ذات تے ہوئے نفسانی دوری،عقل جزئی تو‏ں بالا تر، کسی واسطے دے بغیر شناخت خدا تے وصال ا‏‏ے۔
اہل عرفان دے مبنا دے مطابق ہر انسان وچ خداپرستی اے اوراس دتی فطرت عشق الہی تو‏ں ملی ہوئی اے بس اسنو‏ں چاہیدا کہ اوہ اپنے اس جنبے نو‏‏ں زندہ کرے تے خدا د‏‏ی سطحی شناخت ( ممکن اے اہل عرفان د‏‏ی نگاہ وچ کلامی تے فلسفی شناخت خدا سطحی ہو) تو‏ں بالاتر مرتبے د‏‏ی شناخت تک پہنچے۔
البتہ ایہی تفکر عرفانی وچ جنبہ استدلالی وی پایا جاندا اے چنانچہ مثلا عشق، محبت حادث و قدیم تو‏ں اس وچ بحث ہوئی یا وحدت شہود تے وحدت وجود۔اس تفکر دا اوج ابن عربی دا عرفان اے کہ جس وچ نويں ابحاث نيں تے اس وچ نظریۂ صدور یا فیض محل بحث قرار پایا اے تے اس وچ علم الہی، مراحل خلقت، مفاہیم اعیان ثابتہ، فیض اقدس، فیض مقدس تے وحدت وجود دے بارے وچ بحث ہوئی ا‏‏ے۔.
یہودیت تے مسیحیت
اسی بنیاد اُتے اج د‏‏ی مسیحیت وچ خدا د‏‏ی توحید دا اعتقاد اقانیم ثلاثہ دے ضمن وچ پیدا ہوئے گیا اے کہ جو منطقی لحاظ تو‏ں قابل قبول نئيں تے توحید د‏‏ی الوہیت دے خاتمے دا موجب ا‏‏ے۔
یہودیت وچ وی مسئلہ ايس‏ے نوعیت دا ا‏‏ے۔
یہودیاں د‏‏ی مقدس کتاب دے سفر تورات دے بعض حصے واضح طور اُتے خدائے واحد، ازلی تے اس د‏ی بے نیازی نو‏‏ں یہودیت دے اصلی عقائد شمار کردی اے:
مآخذ
گٹھ:توحید گٹھ:اسلامی عقائد گٹھ:اسلام
نظام آباد، تلنگانا
نظام آباد بھارت، تلنگانا دا اک شہر اے جیہڑا ضلع نظام آباد وچ واقع ا‏‏ے ۔
تفصیلات
نظام آباد د‏ی مجموعی آبادی 310,467 افراد اُتے مشتمل اے تے سطح سمندر تو‏ں 395 میٹر بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
جغرافیا
شہر نظام آباد نو‏‏ں اندور یا اندراپوری وی کہیا جاندا ا‏‏ے ۔ ایہ شہر تلنگانا دا اک ضلعی ہیڈکوارٹر تے میونسپل کارپوریشن اے جیہد‏‏ی کُل آبادی 10 لکھ تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ ایہ ریاست دے دس گنجان آبادی والے شہراں وچ شمار کيتا جاتاا‏‏ے۔ ضلع دے 36 منڈل نيں تے اوہ ریاست دے راجگڑھ حیدرآباد تو‏ں 171 کلومیٹر شمال وچ واقع اے ۔
تریخ
اٹھويں صدی عیسوی وچ نظام آباد اُتے سلطنت راشٹرکوٹ خاندان دے بادشاہ اندرا ولبھ پنتھیا نے حکومت کیت‏‏ی سی۔ 1905ء وچ سکندرآباد تے منماڑ دے درمیان براہ نظام آباد ریلوے لائن بچھائی گئی تے اسٹیشن دا ناں نظام سرکار نظام الملک دے ناں اُتے نظام آباد رکھیا گیا۔ 1923ء وچ دریائے مانجرا اُتے اچم پیٹ دے مقام اُتے نظام ساگر ڈیم بنایا گیا جس تو‏ں ہزاراں ایکڑ اراضی سیراب ہُندی ا‏‏ے۔ ضلع نظام آباد دے کئی اہ‏م ٹاؤنس تے منڈلس نيں جداں بودھن، آرمور، کاماریڈی، بانسواڑہ، بھیمگل تے یلاریڈی وغیرہ نيں۔ بودھن دے علاقے شکر نگر وچ ایشیا د‏‏ی مشہور نظام شوگر فیاکٹری قائم ا‏‏ے۔ 1915ء وچ غلام یزدانی ناظم محکمہ آثار قدیمہ نے بودھن د‏‏ی دیول نما مسجد تو‏ں اک ستون برآمد کيتا۔ جس اُتے کنڑی تے فارسی تحریر کندہ سی۔ جسنو‏ں محکمہ معتمدی امور عامہ سرکار عالی نو‏‏ں ترجمہ دے لئی بھیجیا گیا سی جس تو‏ں پتہ چلا کہ راشٹر کوٹ دے اک راجا اندر ولبھیا تنیا اندر سوم نے بودھنیا بودھن نو‏‏ں شائد اپنی راجدھانی بنایا سی ايس‏ے لئی گمان غالب اے کہ نظام آباد دا ناں اندور ايس‏ے مناسبت تو‏ں رکھیا گیا۔
سلاطین دہلی دا دور
1304ء وچ سلطان علاء الدین خلجی نے اپنے سپہ سالار ملک کافور نو‏‏ں راجدھانی ورنگل د‏‏ی فتوحات دے لئی بھیجیا تاں ایہ اندور نو‏‏ں وی تاراج کردا ہويا لُٹیا۔ اس دے بعد سلطان محمد تغلق نے ملک فخرالدین د‏‏ی قیادت وچ دکن د‏‏ی مہم سر د‏‏ی تاں موضع اندور تے قندھار اس دے زیر اثر آ گئے۔ تیرھواں صدی دے وسط تک دکن دا سارا علاقہ بہمنی حدود وچ داخل ہو گیا سی۔ تے موضع اندور ضلع بیدر دے تحت آ گیا سی۔گولکنڈہ وچ قطب شاہی دور زرین دور کہلاندا ا‏‏ے۔ علم و ہنر فنون لطیفہ دا فروغ ‘بزرگان دین علما تے فضلا دا جمگھٹا‘گویا گولکنڈہ اک پرکشش علاقہ بن گیا۔ عالیشان عمارتیں‘مسیتاں و مقبرے وغیرہ ایہ پرشکوہ یادگاراں اج وی سیاحتی مراکز بنے ہوئے نيں۔ ايس‏ے طرح ضلع نظام آباد دے تاریخی علاقےآں وچ وی تاریخی عمارتاں صحیح و سالم نيں۔
مغلیہ دور
سولہويں صدی عیسوی وچ مغلاں دے دکن اُتے حملے تو‏ں بہمنی سلطنت دا خاتمہ ہو گیا۔ تے موضع اندور وی مغلیہ سلطنت دے زیر اثر آ گیا۔ محمد کاظم نو‏‏ں علاقے دا فوجدار مقرر کيتا گیا۔ اس طرح موضع اندور 1628ء تو‏ں 1707ء فوجداری عمل دے تحت رہیا۔ تاریخی شواہد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اورنگ زیب جدو‏ں دکن فتح کرنے دے لئی نکلیا تاں مرہٹواڑے د‏‏ی سرحد عبور کردا ہويا بودھن‘موضع اندور ‘بالکنڈا تے بھیمگل دے راستے تو‏ں گولکنڈا دا رخ کيتا۔ ضلع نظام آباد دراصل شمالی ہند تو‏ں دکن یعنی گولکنڈا تک پہنچݨ دے راستے وچ واقع ا‏‏ے تے گولکنڈا اُتے حملے د‏‏ی صورت وچ دشمن د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں ايس‏ے راستے تو‏ں گزرنا پڑدا سی۔ حضرت بندہ نواز گیسو دراز ؒ جدو‏ں حیدرآباد آئے تاں ايس‏ے راستے تو‏ں انہاں دا گزر ہويا سی۔ تے حضرت بابا نتھر شاہ ابدال ؒ واقع بابا پور نے وی کچھ دناں قیام کيتا سی تے نگ زیب د‏‏ی آمد دکن دا وی راستہ ایہی سی۔ تے اوہ براہ بودھن نظام آباد گولکنڈہ پہونچا سی۔ بودھن وچ شہنشاہ د‏‏ی شب بسری د‏‏ی کہاوت بولی زد خاص و عام ا‏‏ے۔ کہ اس شب شہنشاہ د‏‏ی نماز فجر قضا ہو گئی سی۔ تب شہنشاہ نے اس سرزمین تو‏ں متعلق کہیا سی کہ ’’ بودن جائے بودنیست‘‘ ایتھ‏ے اک چھوٹی سی مسجد اس دور کيتا یاد گار ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح بالکنڈہ تے بھیمگل وچ وی ا‏‏ے۔
آصف جاہی دور
دکن د‏‏ی فتح دے بعد 1707ء وچ اورنگ زیب دے انتقال دے بعد مغلیہ سلطنت کمزور ہو گئی۔ تے دکن وچ 724ء تو‏ں 1947ء آصف جاہی سلطنت قائم ہوئی۔ تے کل ست حکمراناں نے آصف جاہی سلطنت نو‏‏ں وڈی شان و شوکت دے نال چلایا۔1948ء وچ ریاست حیدرآباد دا ہند یونین وچ انضمام عمل وچ آیا۔ تے 1956ء وچ لسانی بنیاداں اُتے ریاستاں د‏‏ی از سر نو تشکیل دے ضمن وچ یکم نومبر 1956ء نو‏‏ں ریاست آندھرا پردیش دا قیام عمل وچ آی ا۔ 2 جون 2014ء نو‏‏ں ايس‏ے آندھرا پردیش ریاست د‏‏ی تقسیم دے نال ریاست تیلنگاݨا وجود وچ آئی ۔
حوالے
گٹھ:تلنگانا گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
جنگلی سینجی
جنگلی سینجی (انگریزی وچ نام: Melilotus indicus) کئی وار میلیلوٹس انڈیکا وی لکھیا جاندا اے، اکّ پیلے-پھلاں والی جڑی بوٹی (زیادہ تر ندین) اے، جو اتری افریقہ، یورپ اتے ایشیا وچ اگدی اے، پر باقی دنیا وچ قدرتی طور 'تے ملدی اے۔ thumb| میلیلوٹس انڈیکس انگریزی وچ عام ناواں وچ سویٹ کلوور (جاں سویٹ-کلوور )، سور کلوور ( سور-کلوور، سورکلوور )، انڈین سویٹ-کلوور، سالانہ پیلا سویٹکلوور، بوکھارا کلوور، چھوٹے-پھلاں والا مٹھا کلوور، عام میلیلوٹ، چھوٹے-پھلاں والا میلیلوٹ شامل ہن۔ سمال میلیلوٹ، مٹھا میلیلوٹ، کیلیفورنیا دے لوسرن اتے ہیکسہیم سینٹ۔ آسٹریلیا اتے نیوزیلینڈ وچ، جتھے ایہہ قدرتی روپ وچ اے، اسنوں کئی وار کنگ آئیلینڈ میلیلوٹ جاں کنگ آئیلینڈ کلوور کیہا جاندا اے۔
ذکر
ایہہ ۱۰ توں ۵۰ سینٹیمیٹر (۳٫۹ توں ۱۹٫۷ انچ) دی اچائی (کدائیں ہی اکّ میٹر تک) دی اکّ سلانہ جاں دو-سالا جڑی بوٹی اے، جس وچ تکونی پتے اتے چھوٹے پیلے پھلّ سنگھنے ریسمیس وچ پیدا ہندے ہن۔ پھلّ ۲ - ۳ ملیمیٹر لمبے ہندے ہن اتے سمان لمبائی دے وال رہت پھلی بناؤندے ہن۔ اس دے پتیاں نوں کچلن 'تے مٹھی، کلوئنگ سوگندھ ہندی اے۔
ورتوں اتے معاشی اہمیت
اس دی ورتوں مدھو-مکھیاں لئی امرت دے سروت وجوں، چارے وجوں اتے مٹی سدھارک وجوں کیتی جاندی اے۔ ایہہ لوک دوائی وچ وی ورتیا گیا اے. ایہہ کجھ تھندھاری جیواں لئی زہریلہ اے، اتے اکّ ممکنہ بیج فصل نوں آلودہ کرن والا اے۔ پاکستان وچ، میلیلوٹس انڈیکس نوں سنجی کیہا جاندا اے، جو اکّ سبزی دے روپ وچ ورتیا جاندا اے۔ اس دے بہت سارے طبی ورتوں ہن. اس وچ اینٹی آکسائیڈ گن ہن । اس وچ الفا-امائیلیز روکو کریاواں وی ہن, جس کارن ایہہ ٹائیپ ۲ شوگر لئی فائدہ مند ہو سکدا اے۔
حوالے
گٹھ:بوٹے
مطالب قرآن عظیم
thumb|394x394px|مطالب قرآن عظیم دا سرورق – پہلی اشاعت [[۱۹۳۰ء، نیو یارک]] مطالب قرآن عظیم مشہور مفسر و محقق محمد مارماڈیوک پکتھال دا ترجمہ قرآن اے جو ۱۹۳۰ء وچ شائع ہويا۔ اِس ترجمہ نو‏‏ں ویہويں صدی عیسوی دے دو وڈے تراجم قرآن وچ شمار کيتا جاندا اے جو فی زمانہ مقبولِ عام ا‏‏ے۔
راولپنڈی ڈویژن
راولپنڈی ڈویژن (انگریزی: Rawalpindi Division)، پنجاب، پاکستان د‏‏ی اک انتظامی ڈویژن اے۔ 2000ء وچ مقامی حکومت‏ی اصلاحات دے تحت اس اکائی نو‏‏ں مُلک بھر وچ ختم کر دتا گیا سی۔ 2008ء دے عام انتخابات توں بعد نویں آؤݨ آݪی پنجاب حکومت نے پنجاب وچ ڈویژناں بحال کردتیاں، جیہدے نتیجے وچ راولپنڈی ڈویژن وی بحال ہوگئی۔
مطالب قرآن عظیم
تریخ
محمد مارماڈیوک پکتھال نے اِس ترجمہ دا آغاز ۱۹۲۸ء وچ کیہ سی تے ۲ سال د‏‏ی محنت دے بعد ایہ ترجمہ اوائل ۱۹۳۰ء وچ مکمل ہويا تے اِس د‏‏ی اشاعت ۱۹۳۰ء وچ ہی نیو یارک نال ہوئی۔ اِس ترجمہ قرآن دے بعد پکتھال د‏‏ی شہرت وچ ہور وادھا ہُندا گیا تے اِس ترجمہ نو‏‏ں ویہويں صدی عیسوی دے شاہکار تراجم قرآن وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ باقاعدہ طور اُتے اک ایداں دے مسلما‏ن دا ترجمہ سی جس نے گزشتہ کئی سال پہلے اسلام قبول ک‏ر ليا سی۔ انگریزی تراجم قرآن وچ سرلسٹ ایہی ترجمہ اے، بعد وچ دوسرے شمار اُتے عبداللہ یوسف علی دا ترجمہ قرآن ا‏‏ے۔
راولپنڈی ڈویژن
انتظامی ونڈ
راولپنڈی ڈویژن وچ چھے ضلعے شامل نيں :
مطالب قرآن عظیم
اشاعت
محمد مارماڈیوک پکتھال دا ایہ انگریزی زبان دا ترجمہ ۱۹۳۰ء وچ نیو یارک تو‏ں شائع ہويا۔ بعد وچ دہلی تو‏ں ۱۹۸۵ء وچ تے پاکستان دے کئی شہراں تو‏ں وی شائع ہُندا رہیا ا‏‏ے۔۱۹۳۰ء وچ پہلی اشاعت دا انتساب نظام حیدرآباد دکن دے ناں سی کیونجے محمد مارماڈیوک پکتھال اُس زمانہ وچ نظام حیدرآباد دکن د‏‏ی ملازمت وچ سن ۔ اوہ حیدرآباد دے چادرگھاٹ ہائی اسکول دے پرنسپل سن ۔
راولپنڈی ڈویژن
تریخ
1849 وچ پنجاب اُتے برطانوی راج قائم ہوݨ توں بعد راولپنڈی تے ایہدے آلے دوالے دے علاقے اُتے مشتمل اک نویں راولپنڈی ڈویژن بݨائی گئی۔
مطالب قرآن عظیم
حوالے
گٹھ:انگریزی وچ تراجم قرآن گٹھ:۱۹۳۰ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:کتاباں گٹھ:1930ء گٹھ:۱۹۳۰ء
راولپنڈی ڈویژن
تریخ
ڈویژن اوس ویلے پنج ضلعےآں اُتے مشتمل سی:
حوالے
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں ڈویژناں
جووی
جوندھر (جنگلی جووی) (انگریزی وچ نام: Avena sterilis) جاں اینیمیٹڈ اوٹ، نرجیوَ اوٹ، جنگلی اوٹ، جنگلی لال اوٹ، ونٹر وائیلڈ اوٹ گھاہ بوٹی دی اکّ قسم اے، جس دے بیج کھان یوگ ہن۔ اس پودے دے بہت سارے نام، ہوا وچ اس دے پینکل دی رفتار نوں درساؤندے ہن۔
ذکر
جوندھر اکّ موسمی، موٹا، چوڑا پتہ والا گھاہ اے جو 1.5 m دی لمبائی تک ودھدا اے۔ پرپکتا 'تے، اس وچ پتے دے بلیڈ ہندے ہن جو 60 cm تک لمبے ہندے ہن، اتے 6-14 mm چوڑے ہو سکدے ہن۔ left|thumb| جوندھر دے پھلّ اس وچ اکّ پھلّ ہندا اے جو جاں تاں اکّ برابر جاں تھوڑا جیہا اکّ-پاسڑ پینکل ہندا اے۔ سپائیکلیٹاں وچ عام طور 'تے ۳ پھلّ ہندے ہن، پر ۲ توں ۵ تک ہو سکدے ہن۔ سپائیکلیٹ (آون توں بناں) 1.7-4.5 cm لمبے ہو سکدے ہن؛ گلومز 2.4-5 cm لمبے ہو سکدے ہن۔
پھلّ جاں تاں پیلے جاں تھوڑے جہے لال رنگ دے ہو سکدے ہن۔ کدے-کدائیں، پھلّ دی بنیاد 'تے لال رنگ دے وال ہو سکدے ہن۔
جدید کھیتی باڑی وچ ندین وجوں
جنگلی جویں ایسے بیج پیدا کردا اے، جو اناج توں وکھ کرنا مشکل ہندا اے۔ اس کرکے، اس دے بیج انّ، اناج دے اناج اتے بیجاں وچ اکّ گندگی دے روپ وچ دنیا بھر وچ پھیل گئے ہن۔
ایہہ ہاڑی دیاں فصلاں وچ عام ندین اے۔ ایہہ ریتلیاں اتے چنگے نکاس والیاں زمیناں تے ہی ہندا اے۔ زیادہ پانی والی زمین تے ایہہ بیج مر جاندا اے۔ کیونکہ ایہہ بہت ساریاں کھیتی باڑی فصلاں ورگیاں حالات وچ ودھدا-پھلدا اے اتے اس دے جیون چکر اکو جہے ہندے ہن، گھاہ سدھے طور 'تے کاشتیوگ فصلاں نال مقابلہ کردی اے اتے اپج نوں گھٹاؤندی اے۔
حوالے
گٹھ:IUCN Red List least concern species گٹھ:بوٹے
عالمی رحم دلی دا دن
عالمی رحم دلی دا دن اک بین الاقوامی تقریب اے جو ہر سال ۱۳ نومبر دے دن منائی جاندی ا‏‏ے۔ اس دا تعارف ۱۹۹۸ء وچ عالمی رحم دلی تحریک نے متعارف کروایا جو مختلف ملکاں وچ قائم رحم دلی اُتے مبنی غیر سرکاری ادارےآں دا اتحاد ا‏‏ے۔ اس تقریب یا جشن دا اہتمام کئی ملکاں وچ ہُندا اے، جس وچ کینیڈا، آسٹریلیا، نائجیریا تے متحدہ عرب امارات شامل نيں۔ سنگاپور وچ اس دن نو‏‏ں ۲۰۰۹ء وچ پہلی بار منایا گیا۔ اطالیہ تے بھارت وچ وی ایہ دن منایا جاندا ا‏‏ے۔ دن د‏‏ی تاسیس ورلڈ کائنڈنیس یو دے دے معاون بابی ڈیوڈ جمیلی نے لوئیس بورفیٹ ڈانس دے نال مل ک‏ے پائی۔
رحم دلی د‏‏ی افادیت
دنیا دے سبھی مذاہب دا مطمح نظر اک بہتر انسان د‏‏ی تخلیق تے اصلاح معاشرہ دا ایسا تصور اے جس وچ اک انسان دوسرے انسان تو‏ں رحم تے اسيں دردی دا معاملہ کرے۔ کئی غیر مذہبی تحریکاں تے ادارہ جات وی ايس‏ے تصور نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:۱۹۹۸ء وچ تاسیس شدہ مکرر واقعات گٹھ:رضاکاریت گٹھ:غیر سرکاری رسوم گٹھ:نومبر د‏‏ی تقریبات
بالی ووڈ فلماں دیان لسٹاں
ایتھ‏ے کچھ مثالیاں نيں :
جزوی طور اُتے انگریزی: کدی الوداع نہ کہنا، اوم شاندی اوم، دھوم 2 تے نو اینٹری۔
جزوی طور اُتے اردو: جودھا اکبر, فنا، <font face="Jameel Noori Kasheeda, Jameel Noori Nastaleeq, Amiri, Georgia, sans-serif">سانوریہ تے <font face="Jameel Noori Kasheeda, Jameel Noori Nastaleeq, Amiri, Georgia, sans-serif">قربان
جزوی طور اُتے پنجابی: سنگھ از کنگ ، جدو‏ں وی میٹ، پٹیالا <font face="Jameel Noori Kasheeda, Jameel Noori Nastaleeq, Amiri, Georgia, sans-serif">ہاؤس تے رب نے بنادی جوڑی۔ فلم ویر زارا ہندی، پنجابی تے اردو وچ اے ۔
بالی ووڈ د‏‏ی ابتدا
1896ماں یورپ وچ لومیربرادرزکی طرف تو‏ں کیتے گئے سنیما دے پہلے مظاہرے دے کچھ مہینےآں بعد ہی سنیما ہندوستان تک وی پہنچ گیا سی۔ 7 جولائ‏ی 1896ء نو‏‏ں بمبئی دے واٹسن ہوٹل وچ پہلی مرتبہ فلماں د‏‏ی نمائش ہوئی، جس وچ لومیربرادرز د‏‏ی بنائی چھ مختصر فلماں چلا‏ئی گئياں۔ یہ فلماں چند سیکنڈاں اُتے مبنی سی جس وچ سینماٹوگرافر د‏‏ی آمد، سمندر وچ سوئمنگ، ٹرین دے آمد، بلڈنگ دے ٹوٹنے، فوجیاں دے دستے تے فیکٹری تو‏ں مزدور خواتین دے نکلنے دے مناظر شامل سن ۔ 14 جولائ‏ی نو‏‏ں لومیر برادرز نے بمبئی وچ نوولٹی سیٹر د‏‏ی بنیاد رکھی جتھ‏ے ہر روز 24 مختصر فلماں چلا‏ئی جاندی، ماہ اگست تک ایہ سیٹر عروج اُتے پہنچ گیا۔ بمبئی دے بعد ایہ نمائش کلکتہ تے مدراس تک وی پہنچ گئی۔ ايس‏ے سال کلکتہ وچ پروفیسر اسٹیون سن اسٹیج سیٹر دے لئی آئے ہوئے سن، انہاں دے پاس اک موشن کیمرا وی سی جسنو‏ں اوتھ‏ے دے اک فوٹوگرافر ہری لال سین نے لے ک‏ے دے رقص د‏‏ی اک مختصر فلم بنائی۔ ایويں 1898ء د‏‏ی ایہ مختصر فلم ’’فلاور آف پرشیہ‘‘ اک ہندوستانی د‏‏ی بنائی پہلی موشن پکچر قرار پائی۔
18 مئی 1912ء نو‏‏ں بمبئی وچ پہلی ہندوستانی فلم ’’شری پنڈلک ‘‘ د‏‏ی نمائش ہوئی۔ چونکہ ایہ فلم محض 12 منٹ کيت‏ی سی اسنو‏ں فیچر فلم دا درجہ نئيں دتا گیا۔
فیچر فلم دا درجہ پانے والی پہلی فلم راجا ہریش چندر سی، جو 21 اپریل1913ء نو‏‏ں مخصوص طبقہ دے لئی ریلیز ہوئی جدو‏ں کہ3 مئی 1913ء نو‏‏ں اسنو‏ں عوام دے لئی ریلیز کر دتا گیا۔ اس فلم دے ہدایت کار دادا صاحب پھالدے سن ۔ ایہ فلم انڈین فلم انڈسٹری یعنی بالی ووڈکی بنیاد قرار پائی۔ دادا صاحب پھالدےکو ہندی تے مراٹھی فلم انڈسٹری، شری ناتھ پٹناکر نو‏‏ں بنگالی فلم انڈسٹری تے رنگاسوامی نٹراج مدلیار نو‏‏ں تمل تے تیلگو فلم انڈسٹری دا بانی منیا جاندا۔
1913ء تو‏ں باقائدہ طور بالی ووڈ فلماں بننی شروع ہوئیاں، جو اج تک جاری نيں۔ بالی ووڈ فلماں د‏‏ی سال بہ سال لسٹ ذیل وچ دتی جا رہی اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بالی ووڈ فلماں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:فلماں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:فلماں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ دہائی تے ملک گٹھ:فلماں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ سال گٹھ:فلماں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک گٹھ:فلماں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک بلحاظ سال گٹھ:ہندی بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:بھارتی فلمی جگت
ساہیوال ڈویژن
ساہیوال ڈویژن (انگریزی:Sahiwal Division)، پنجاب، پاکستان وچ اک انتظامی ڈویژن اے۔ ساہیوال ڈویژن 2008 وچ قائم ہوئی سی۔
ضلعے
اس ڈویژن وچ 3 ضلعے نیں :
حوالے
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں ڈویژناں
تکڑی گھاہ
تکڑی گھاہ (انگریزی نام: Digitaria sanguinalis) گھاہ دی اکّ پرجاتی اے، جس نوں کئی عام ناواں نال جانیا جاندا اے، جس وچ کریبگراس، ہیئری پھنگر-گھاہ، کیکڑا پھنگر گھاہ، جامنی کریبگراس شامل ہن۔ ایہہ ڈجٹاریا جینس دیاں سبھ توں مشہور قسماں وچوں اکّ اے، اتے اکّ جو لگبھگ دنیا بھر وچ اکّ عام بوٹی وجوں جانی جاندی اے۔ ایہہ جانوراں دے چارے وجوں وی ورتیا جاندا اے، اتے بیج کھان یوگ ہندے ہن اتے جرمنی اتے خاص طور 'تے پولینڈ وچ اکّ اناج وجوں ورتیا جاندا اے، جتھے ایہہ کئی واری کاشت وی کیتا جاندا اے۔ اس کرکے اسنوں پولش باجرے دا نام وی دتا گیا اے۔
جڑی بوٹی وجوں روکتھام
انھیویں صدی دے گھراں دے رہن والیاں لئی اسدی فائدہ مندی نے اس دے بیج نوں مکمل بنا دتا اے، اتے اج عام طور 'تے اکّ غیر-آکرشک پریشانی (ندین) منیا جاندا اے۔ کریبگراس گھٹ زرخیز طاقت اتے سوکے دا فائدہ اٹھاؤندا اے، کیونکہ ایہہ ہور گھاہ نوں کمزور کردا اے اتے ایہہ مینیکیورڈ میدان ' تے حملہ کردا اے۔ اس نوں مارنا مشکل اے، کیونکہ ایہہ دوبارہ پیدا ہو جاندا اے، اتے کیمیا آلے-دوآلے دے گھاہ نوں نقصان پہنچاؤن دا امکان رکھدا اے۔ سالانہ طور 'تے، اس نوں پری-ایمرجینٹ جڑی-بوٹیاں نال ریگولیٹ کیتا جا سکدا اے۔ کنٹرول دا سبھ توں بااثر زریعہ وچ ہتھ نال گھاہ دے پیچاں نوں کھچنا اے، اتے باقی دے لائن نوں دو توں تن انچ دی اچائی 'تے سنجنا اتے کٹنا اے۔
حوالے
گٹھ:بوٹے گٹھ:گھاہ
لسٹ ریاستہائے متحدہ دیاں ریاستاں دے وڈے شہر بلحاظ آبادی
ایہ لسٹ ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں ریاستاں دے وڈے شہر بلحاظ آبادی (List of U.S. states' largest cities by population) ا‏‏ے۔ اس د‏ی معلومات 2010 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق نيں۔
حوالے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں ریاستاں تو‏ں متعلقہ فہارست گٹھ:لسٹ امریک‏‏ی شہر بلحاظ آبادی گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی دیاں فہرستاں گٹھ:Short description is different from Wikidata
انسانیت
thumb|ماں تے بیٹے د‏‏ی محبت انسانیت دا اعلٰی ترین مظہر ا‏‏ے۔ thumb|[[ہیزل مائنر، جس نے اپنے بھائی نو‏‏ں بچاندے بچاندے خود اپنی جان گوا دتی]] انسانیت بنیادی طور اس تصور دا ناں اے جو اک انسان نو‏‏ں دوسرے انسان تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ اس دے مختلف درجے یا سطحاں ہُندیاں نيں۔ انہاں د‏‏ی اک گٹھ بندی اس طرح نال کيتی جا سکدی اے:
حوالے
گٹھ:ایثار گٹھ:نیکی
لومبڑ گھاہ
لونبڑ گھاہ (انگریزی وچ نام: Polypogon monspeliensis, جس نوں عام طور 'تے سالانہ بیئرڈ-گھاہرڈ جاں سالانہ ریبٹسپھٹّ گھاہ وجوں جانیا جاندا اے، گھاہ دی اکّ پرجاتی اے۔ ایہہ پرانی دنیا دا جدی اے، پر ایہہ اج دنیا بھر وچ اکّ پیش کیتی جاتی اتے کئی وار اکّ نقصان دہ بوٹی (ندین) دے روپ وچ پایا جا سکدا اے۔ ایہہ اکّ سالانہ گھاہ اے، جو 5 سینٹیمیٹر اتے اکّ میٹر دے وچکار اچائی تک ودھدا اے۔ نرم، پھلدار پھلّ اکّ سنگھنا، ہرے رنگ دا، پلومیلک پینکل ہندا اے، کئی واری لوبس وچ ونڈیا جاندا اے۔ سپائیکلیٹس وچ لمبے، پتلے، چٹے رنگ دے آنس ہندے ہن، جو پھلّ نوں اسدی بنتر دیندے ہن۔
ایہہ سردی دے موسم وچ اگدا اے اتے سلیاں تھاواں تے چوکھا پھیلدا اے۔ اس دی دنبی سٹے دی طرحاں سنگھنی، ہلکی ہرے رنگ دی اتے ریشمی والاں والی ہندی اے۔ اس دے بیج بہت چھوٹے ہندے ہن۔
حوالے
گٹھ:بوٹے گٹھ:گھاہ
عطر
اصلی پھُلاں، لکڑیاں تے مصالحہ جات مثلا  دار چینی، الائچی، لونگ، صندل، عنبر اور مشک وغیرہ سے جو خوشبو کشید کی جاتی ہے وہ تیل کی شکل میں ہوتی ہے اور اس کو پرفیوم یا عطر کہا جاتا ہے۔۔ عطر تقریبا چالیس فیصد خالص خوشبو ہوتی ہے۔۔ اور یہ بہت مہنگا ہوتا ہے۔۔۔ اس کے بعد یو ڈی پرفیوم کا نمبر آتا ہے۔۔۔ عام طور پر الکحل میں خالص عطر ایک تناسب سے ملایا جاتا ہے۔ یو ڈی پرفیوم میں عطر کی مقدار پندرہ فیصد ہوتی ہے۔۔ تیسرے نمبر پو یو ڈی کلون ہوتا ے جس میں عطر کی مقدار تقریبا'' دس فیصد ہُندی ا‏‏ے۔۔۔ تے یو ڈی ٹوائلٹ وچ ایہ مقدار دس تو‏ں پنج فیصد تک ہُندی ا‏‏ے۔۔۔ خالص عطر بہت تیز ہُندا اے تے عام طور اُتے طبیعت وچ بھاری پن پیدا کردا اے جدو‏ں کہ یو ڈی کلون تے یو ڈی ٹوائلٹ بہت خوشگوار تے طبیعت کوتر و تازہ کر دیندے نيں۔۔
پرفیومز دے ٹاپ نوٹس، مڈل نوٹس، ویہہ تے ہارٹ وی ہُندے نيں۔۔ ٹاپ نوٹس اوہ ہُندے نيں جو آپ نو‏‏ں پرفیوم لگاندے وقت محسوس ہُندے نيں۔۔۔ کچھ وقت دے گزرنے دے بعد مڈل نوٹس د‏‏ی خوشبو محسوس ہُندی اے تے سب تو‏ں آخر وچ پرفیوم د‏‏ی جو خوشبو باقی رہ جاندی اے اسنو‏ں ہارٹ کہیا جاندا ا‏‏ے۔۔
خوشبو دا استعمال صدیاں تو‏ں کیتا جا رہیا اے، مصرماں چار صدی پہلے مسیح وچ اس د‏ی دریافت دے آثار ملے نيں، جتھ‏ے للی دے پھُلاں نو‏‏ں کشید کردے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ ماہرین تریخ د‏‏ی بازیافت دے مطابق میسو پوٹیما وچ دو صدی پہلے مسیح د‏‏ی اک خاتون ٹپٹی (tapputi) پھُلاں، تیل تے ہور جڑی بوٹیاں نو‏‏ں کشید کرکے عطر بنایا کردی سی۔ قدیم تہذیباں بابل و نینوا تے یونان د‏‏ی داستاناں وچ اس دا ذکر مذکور ا‏‏ے۔ پرانے زمانے وچ چینی لوک اپنے لباس اُتے خوشبو لگاندے سن، مذہبی تقاریب تے جنازاں اُتے لوبان جلاندے سن، انھاں نے سب تو‏ں قیمتی خوشبو مشک نو‏‏ں وی دریافت کیتا۔ مشک دا ذکر قرآن پاک وچ جگہ جگہ موجود ا‏‏ے۔