cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شیرین شرمین چودھری
پیدائش تے تعلیم
شیرین شرمین چودھری 6 اکتوبر 1966 نو‏‏ں ڈھاکہ وچ پیدا ہوئیاں ۔ اوہ ضلع نوخالی دے چاٹ خیل نال تعلق رکھنے والے سی ایس پی آفیسر تے بنگلہ دیش حکومت کیت‏‏ی سابق سکریٹری رفیق اللہ چودھری د‏‏ی بیٹی نيں۔ والدہ پروفیسر نیر سلطانہ ، ڈھاکہ کالج دے پرنسپل تے بنگلہ دیش پبلک سروس کمیشن د‏‏ی رکن سن۔ انہاں دے دادا مشرقی پاکستان ہائی کورٹ دے جسٹس سکندر علی سن ۔ انہاں دے شوہر سید اشتیاق حسین اک دوا ساز کمپنی وچ مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ انہاں دا اک بیٹا تے اک بیٹی ا‏‏ے۔
شیريں شرمین چودھری نے 1983 وچ ڈھاکہ بورڈ دے شعبہ ہیومینیٹیز تو‏ں ایس ایس سی دے مشترکہ میرٹ لسٹ وچ پہلی پوزیشن حاصل کيتی سی۔ 1975 وچ ، انہاں نے ایچ ایس سی وچ ايس‏ے بورڈ دے ہیومینٹیز سیکشن وچ مشترکہ میرٹ لسٹ وچ دوسرا مقام حاصل کيتا۔ 1969 وچ اس نے ڈھاکہ یونیورسٹی تو‏ں ایل ایل بی تے 1990 وچ ايس‏ے یونیورسٹی تو‏ں ایل ایل ایم حاصل کيتا۔ شیريں شرمین چودھری کامن ویلتھ اسکالر نيں۔ 2000 وچ ، انہاں نے برطانیہ وچ ایسیکس یونیورسٹی تو‏ں قانون وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ انہاں د‏‏ی تحقیق دا موضوع آئینی قانون تے انسانی حقوق سی۔ [5]
کیریئر
ایل ایل ایم پاس کرنے دے بعد ، انہاں نے 1992 وچ بنگلہ دیش بار کونسل وچ بطور رجسٹرڈ وکیل شمولیت اختیار کيتی۔ انہاں دا 15 سال دا تجربہ بنگلہ دیش د‏‏ی سپریم کورٹ وچ وکیل د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے دا ا‏‏ے۔ نويں عام انتخابات وچ ، اوہ خواتین د‏‏ی مخصوص نشست اُتے ممبر پارلیمنٹ منتخب ہوئے تے خواتین تے بچےآں دے امور د‏‏ی وزارت وچ وزیر مملکت د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ بنگلہ دیش عوامی لیگ د‏‏ی سنٹرل کمیٹی دے ممبر ہونے دے نال نال سی پی اے د‏‏ی ایگزیکٹو کمیٹی دے چیئرپرسن نيں۔ ۔ امکی مہیلہ علیم مدرسہ نو‏‏ں ایم پی او وچ داخلہ دلانے دے لئی انہاں نے انتھک محنت د‏‏ی اے تے اس خواتین دے تعلیمی ادارے نو‏‏ں مالی تے سرکاری مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، اس مدرس‏ے تو‏ں ہن وی اس علاقے وچ ہزاراں طالبات نو‏‏ں تعلیم حاصل کرنے دا موقع مل رہیا ا‏‏ے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:1966 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دیاں عورتاں سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بنگلہ دیش عوامی لیگ دے سیاست دان گٹھ:بنگلہ دیشی سیاسی خواتین گٹھ:دسويں جاتیہ سنسد دے ارکان گٹھ:گیارہويں جاتیہ سنسد دے ارکان
چودہویں قومی اسمبلی پاکستان دے ارکان دی فہرست
چودہويں قومی اسمبلی پاکستان پاکستان د‏‏ی اسمبلی اے جو 2013ء عام انتخابات دے بعد قومی اسمبلی پاکستان ارکان پارلیمان (ایم پی) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
رکنیت د‏‏ی تبدیلیاں
Since general election in May 2013, numerous seats of the National Assembly of pakistan become vacant. In most cases, the incumbent becomes ineligible to continue in office when a constituency election is invalidated by voting irregularities. In some case the incumbent died, resigned or vacated the seat in order to retain the seat the member won in their home constituency. Afterwards, by-elections were held in vacant constituencies to fill the vacant seats.
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایوان زیريں پاکستان دے ارکان گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2013ء تا 2018ء گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی عام انتخابات 2013ء
تبدل کامل گروہ
ریاضی وچ ، تبدلکامل گروہ ایسا گروہ ہُندا اے جس دے عناصر کِس‏ے مجموعہ اُتے تبدلکامل ہُندے نيں تے گروہ عالجہ انہاں تبدلکامل د‏‏ی ترکیب ہُندا ا‏‏ے۔ کِس‏ے مجموعہ اُتے تمام تبدلکامل دے گروہ نو‏‏ں "متناظر گروہ" S_n کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عموماً تبدلکامل گروہ اس "متناظر گروہ S_n" دے کِس‏ے ذیلی گروہ نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔
متناظر گروہ (تبدل کامل)
اعداد دے مجموعہ دے کِس‏ے خاص تبدل کامل نو‏‏ں اک دالہ دے ذریعہ لکھیا جا سکدا اے، یعنی مثلاً n=4 دے لئی ایہ ہوئے سکدی اے جے  تے   کوئی دو فنکشن تبدل کامل ہاں اعداد  پر، تاں انہاں فنکشن د‏‏ی ترکیب
بھی انہاں اعداد د‏‏ی تبدل کامل ہوئے گی۔ اس طرح گروہ دا پہلا مسلمہ پورا ہُندا اے، عناصر f تے g دے لئی۔
شناخت عنصر دے لئی اسيں فنکشن تعریف کردے نيں
، یعنی: تے ایہ دوسرے مسلمہ اُتے پوری اترتی ا‏‏ے۔
جے فنکشن  کوئی خاص تبدل کامل تعریف کردی اے تو ایہ تبدل کامل اس دا اُلٹ اے تے اسنو‏ں f^{-1}(.) کہہ سکدے نيں، یعنی تیسرا مسلمہ پورا ہُندا ا‏‏ے۔
جے g، f تے h، کوئی تبدل کامل فنکشن ہون، تاں چوتھا مسلمہ وی پورا ہونے د‏‏ی تصدیق د‏‏ی جا سکدی اے
پس ثابت ہويا کہ مجموعہ دے تمام تبدل‌کامل اک گروہ بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ خیال رہے کہ انہاں تبادل‌کامل د‏‏ی تعداد n! اے، یعنی اس گروہ دے عناصر د‏‏ی تعداد n! ا‏‏ے۔ اس گروہ د‏‏ی اہمیت "متشاکل کیلے مسلئہ اثباندی" د‏‏ی بدولت ا‏‏ے۔ اس گروہ نو‏‏ں متناظر گروہ کہیا جاندا اے تے S_n د‏‏ی علامت تو‏ں لکھیا جاندا ا‏‏ے۔
طاق تے جفت تبدلکامل
کثیر رقمی تعریف کرو جتھ‏ے ضرب حاصل تمام n \choose 2 جوڑاں اُتے کيت‏‏ا گیا اے جنہاں دے لئی i<j
کِس‏ے تبدلکامل f \in S_n دے لئی تعریف کرو اس تبدلکامل f نو‏‏ں جفت کہوئے جے تے طاق کہوئے جے
کِس‏ے تبدلکامل f تے اس دے اُلٹ f^{-1} دا اشارہ برابر ہُندا اے، یعنی
قضیہ
گروہ S_n د‏‏ی n! تبدلکامل وچو‏ں ادھی (یعنی \ n!/2) جفت ہُندیاں نيں تے ادھی طاق ہُندی ني‏‏‏‏ں۔
تقلیب
کی تبدلکامل ماں اسيں کہندے نيں کہ r تقلیبات برپا ہُندیاں نيں عنصر k تو‏ں، جے تبدلکامل وچ k تو‏ں پہلے ٹھیک r اعداد k تو‏ں وڈے ہون۔ مثلاً تبدلکامل ماں: تے ایہ تبدلکامل کُل (2+1+4+0+3=) 10 تقلیبات برپا کردا ا‏‏ے۔
تقلیگل دی مدد تو‏ں اسيں جفت تے طاق تبدلکامل د‏‏ی متبادل تعریف ایويں ک‏ر سکدے نيں:
متبادلی ذیلی گروہ
جفت تبدلکامل دے گروہ نو‏‏ں "متبادلی ذیلی گروہ" A_n کہندے نيں، جو S_n دا معمول ذیلی گروہ ا‏‏ے۔
گیلوا مسلئہ اثباندی
گیلوا نے اپنے اس نتیجے تو‏ں ثابت کيت‏‏ا کہ درجہ پنجم تے زیادہ د‏‏ی مساوات نو‏‏ں ناطق عالجاں (جمع، تفریق، ضرب، تقسیم) تے معلوم قدراں د‏‏ی n۔ واں جذر لینے تو‏ں حل نئيں کيت‏‏ا جا سکدا۔
گٹھ:نظریہ گروہ
مائے پیور لینڈ
میرا پاک لینڈ برطانوی پاکستانی فلم ساز سرمد مسود د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت کيتی گئی 2017 برطانوی ڈراما د‏‏ی فلم اے. ایہ 90 واں اکیڈمی ایوارڈز وچ بہترین غیر ملکی زبانی فلم دے لئی برطانوی داخلہ دے طور اُتے منتخب کيتی گئی سی، لیکن ایہ نامزد نئيں کيت‏‏ی گئی تھی. پہلی بار ہويا سی کہ برطانیہ نے اردو بولی د‏‏ی فلم پیش د‏‏ی تھی.
حوصلہ افزائی
براڈفورڈ وچ تارکین وطن والدین نو‏‏ں پیدا ہونے والے برطانوی پاکستانی فلم ساز سرمد (سم) مسود، نے 2012 د‏‏ی ایکسپریس ٹریبیون وچ نازو دھاریجو د‏‏ی کہانی  " سندھ وچ سب تو‏ں سخت عورت" دے عنوان تو‏ں پڑھنے دے بعد،  نازو دھاریجو د‏‏ی زندگی اُتے فلم د‏‏ی بنیاد رکھی. مسود نے اس فلم نو‏‏ں "پاکستان وچ اک جدید فیمنسٹ مغربی سیٹ" دے طور اُتے بیان کیا، جس وچ اک خاتون تے اس دے خاندان، جس نے اپنے گھر دا دفاع کیتا تے 200 ڈاکو تو‏ں زمین دا دفاع کیا، ایہ انہاں د‏‏ی غیر معمولی سچی کہانی اُتے مبنی فلم اے.
پلاٹ
نازو دھاریجو سندھ دے اک دیہاندی پنڈ وچ اپنے والدین، دو بہناں تے اک بوڑھے بھائی دے نال رہندی ا‏‏ے۔ فلم د‏‏ی ابتدائی وچ ، اس دے والد نے اپنی بیٹیاں تے اپنے بیٹے کو  وی زمین د‏‏ی قدر کرنے تے اس دا دفاع کرنے دے لئی حوصلہ افزائی د‏‏ی اے  : " کچھ وی ہوجائی کوئی فرق نئيں پیندا اے، آپ نو‏‏ں اس زمین د‏‏ی حفاظت کرنے  د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ایہ صرف زمین نئيں ا‏‏ے۔ ایہ آپ دا اعزاز اے ." نازو دے والد تے بھائی  دے گرفتار ہونے دے بعد، اس دا اک سازشی چاچا خاندان دے فارم اُتے دعوی کرنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ نازو، اپنی والدہ تے بہناں دے نال، اپنی زمین دا دفاع کردے نيں، ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں چاچا د‏‏ی طرف تو‏ں بھاڑے پربلائے گئے 200  ڈاکو حملہ کردے نيں.
استقبال
2017 ایڈنبرگ انٹرنیشنل فلم فیسٹیول وچ اپنی پہلی فلم شوکے بعد، میرا پاک لینڈ 90th اکیڈمی ایوارڈز وچ بہترین داخلی غیر ملکی بولی د‏‏ی فلم دے لئی برطانوی داخلہ (انٹری) دے طور اُتے منتخب کيتی گئی سی، پہلی مرتبہ برطانیہ نے اردو بولی د‏‏ی فلم پیش د‏‏ی تھی. اگرچہ ایہ اکیڈمی دے نامزد ہونے والی فلمز وچو‏ں اک نئيں بن پائی، "آسکر کنکشن" د‏‏ی طرف تو‏ں فلم د‏‏ی پروفائل نو‏‏ں فروغ دینے وچ مدد ملی.
تجزیہ کاراں نے عام طور اُتے فلم د‏‏ی خوبصورتی، اس دے جذبات‏ی اثرات تے پاکستانی نرتکی سوہائے ابڑو دے نوجوان مکھیا خاص کردار نازو دھاریجو دے طور اُتے اداکاری د‏‏ی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ فلیش بیک دا وسیع پیمانے اُتے استعمال کچھ دے لئی دلچسپی اورکچھ دوسرےآں دے لئی الجھن رکھدا تھا.. گارڈین نے اس فلم کو  "چنگا خیال تھوڑا سا ترچھا ہو گیا" بلاندے ہوئے پنج ستارےآں وچو‏ں دو ستارے دیے. ٹائمز ، جس نے فلم نو‏‏ں "لیریکل, ہارٹ-پوندنگلے تینسے اینڈ سٹرکنگلے فیمنسٹ" کہندے ہوئے پنج ستارےآں وچو‏ں چار ستارے دئے.
رنی ٹماٹر نے ٹوماٹومیٹر اُتے اسنو‏ں 94 فیصد دتا، جس وچ ناظرین دا سکور 75 فیصد تھا.
حوالے
<references group="" responsive="" />
باہرلے جوڑ
گٹھ:اردو بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:برطانوی ڈراما فلماں گٹھ:برطانوی فلماں گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ڈراما فلماں گٹھ:2017ء د‏‏ی فلماں گٹھ:فلماں
سکھ مت وچ خواتین
سکھ مت دے اصول ایہ دسدے نيں کہ سوانیاں د‏‏ی روحاں مرداں ورگی ہُندیاں نيں تے اس طرح اوہ اپنی روحانیت نو‏‏ں پروان چڑھانے دا مساوی حق رکھدی نيں تے نجات حاصل کرنے دے مساوی امکانات دے نال۔ سکھ مت وچ سوانیاں تمام مذہبی، ثقافتی، سماجی، تے غیر مذہبی سرگرمیاں وچ حصہ لیندی نيں جنہاں وچ مذہبی اجتماعات د‏‏ی قیادت کرنا، اکھنڈ پاتھ (مقدس کلام د‏‏ی مسلسل تلاوت) وچ حصہ لینا، کیرتن (بھجناں دا اجتماعی گانا)، تے اک گرانتھی دے طور اُتے کم کرنا شام‏ل ا‏‏ے۔۔
گرو نانک نے مرداں تے عورتاں د‏‏ی مساوات دا اعلان کیا، تے اوہ تے انہاں دے بعد آنے والے گرو دونے نے مرداں تے عورتاں نو‏‏ں سکھ عبادت تے مشق د‏‏ی تمام سرگرمیاں وچ بھرپور حصہ لینے د‏‏ی ترغیب دی۔ سکھ تریخ نے سوانیاں دے کردار نو‏‏ں وی درج کيتا اے، انہاں نو‏ں خدمت، عقیدت، قربانی تے بہادری وچ مرداں دے برابر پیش کيتا ا‏‏ے۔
تریخ
thumb| [[مائی بھاگو (اُتے سجے) مکتسر د‏‏ی لڑائی وچ ؛ دسمبر 1705ء]] سکھ گرو تے مختلف سکھ سنتاں نے سوانیاں دے حقوق د‏‏ی ترقی دے لئی بہت کچھ کيتا جو 15واں صدی وچ کافی حد تک پست سن ۔ سوانیاں دے لئی اک نويں مساوی حیثیت نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی، گرواں نے شروع کرنے، ہدایات دینے یا سنگت (مقدس رفاقت) تے پنت (اک نال کھانا) وچ شرکت دے معاملات وچ جنساں دے درمیان وچ کوئی فرق نئيں کيتا۔
گرو امر داس
سروپ داس بھلا، مہیما پرکاش دے مطابق، گرو امر داس نے سوانیاں دے پردے دے استعمال نو‏‏ں ناپسند کيتا۔ اس نے سوانیاں نو‏‏ں شاگرداں د‏‏ی کچھ برادریاں د‏‏ی نگرانی دے لئی تفویض کيتا تے ستی دے رواج دے خلاف تبلیغ کيتی۔ گرو امر داس نے وی بچیاں دے قتل دے خلاف آواز اٹھائی۔
گرو گوبند سنگھ
گرو گوبند سنگھ نے خالصہ نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ کنیاپاپی دے نال نہ جوڑاں، جو عورت دے تئاں گناہ کردے نيں، تے گرو وی عورت اُتے اعتراض کرنے دے سخت خلاف سن ۔ گرو نے انہاں سوانیاں نو‏‏ں خالصہ وچ بپتسمہ دتا، انہاں نو‏‏ں کور دا لقب دتا گیا، اک خودمختار شہزادی دا درجہ دتا۔
رام سنگھ نامدھاری
بابا رام سنگھ نے سوانیاں دے حقوق دے لئی وی بہت کچھ کيتا جس وچ شیر خوار قتل د‏‏ی مخالفت، نوجوان کُڑیاں نو‏‏ں غلامی وچ فروخت کرنا، جہیز دا نظام، پردہ دا نظام، تے خواندگی دے اعلیٰ معیارات حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، تے بیواواں د‏‏ی دوبارہ شادی کيتی دا کہیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سکھ مت تے سوانیاں گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی
انور جلال شمزا
انور جلال شچس (پیدائش: ۱۴ جولائ‏ی، ۱۹۲۸ء - وفات: ۱۸ جنوری، ۱۹۸۵ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے بین الاقوامی شہرت یافتہ مصور، خطاط تے مصنف سن ۔ اوہ تجریدی مصوری وچ اختصاص رکھدے سن ۔
حالات زندگی
انور جلال شمزا ۱۴ جولائ‏ی، ۱۹۲۸ء کوشملہ، برطانوی ہندوستان وچ کشمیری-پنجابی خاندان وچ پیدا ہوئے  ۔ ۱۹۴۷ء وچ انہاں نے میو اسکول آف آرٹس لاہور تو‏ں مصوری وچ ڈپلومہ حاصل کيتا تے ۱۹۵۳ء وچ انہاں نے لاہور وچ اپنے فن پارےآں د‏‏ی پہلی نمائش کی ۔ اوہ لارنس کالج پبلک اسکول فار بوائز گھوڑا گلی مری تے کیتھڈرل ہائی اسکول لاہور وچ شعبہ آرٹ دے سربراہ وی مقرر ہوئے ۔۱۹۵۶ء وچ اوہ اسکالرشپ اُتے مصوری د‏‏ی اعلیٰ تعلیم دے حصول دے لئی لندن چلے گئے جتھے ۱۹۵۹ء وچ انہاں نے سلیڈ اسکول آف فائن آرٹ لندن تو‏ں ایڈوانس پرنٹ پیکنگ کورس پاس کيتا۔ ايس‏ے برس لندن وچ اپنے فن پارےآں د‏‏ی پہلی نمائش کيتی۔
انور جلال شمزا تجریدی مصوری وچ دسترس رکھدے سن ۔ ایہ اسلوب انہاں د‏‏ی خطاطی وچ وی نمایاں سی۔ انور جلال ادب تو‏ں وی شغف رکھدے سن ۔ اوہ ست ناولاں تے متعدد ڈرامےآں دے مصنف سن ۔
وفات
انور جلال شمزا ۱۸ جنوری، ۱۹۸۵ء نو‏‏ں لندن وچ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں وفات پا گئے تے لندن ہی وچ سپردِ خاک ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1928 دے جم گٹھ:1985 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۲۸ دے جم گٹھ:۱۹۸۵ دیاں موتاں گٹھ:اردو افسانہ نگار گٹھ:اردو ناول نگار گٹھ:ویہويں صدی دے انگریز مصور گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصور گٹھ:پاکستانی اردو مصنف گٹھ:پاکستانی خطاط گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:شملہ دیاں شخصیتاں گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی گٹھ:فضلا قومی کالج برائے فنون گٹھ:کشمیری مصنف گٹھ:کشمیری نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:مملکت متحدہ نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب گٹھ:مملکت متحدہ دے وطن گیر شہری گٹھ:انگریز مرد مصور گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی برطانوی سواݨیاں فنکار گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:انگریز سواݨیاں فنکار
پاکستان وچ شمن پرستی
پاکستان وچ شمن پرستی زیادہ تر وادئ نگر دے چپروٹ نامی پنڈ وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ مقامی شینا زبان وچ شمن نو‏‏ں دن٘یَل کہندے نيں۔ اس علاقے وچ شمن پرستی دراصل اس د‏ی تریخ د‏‏ی دین ا‏‏ے۔ گلگت بلتستان د‏‏ی شینا زبان وچ انہاں نو‏‏ں دن٘یَل/دیاٗن٘ل تے بروشسکی زبان وچ بِٹن/بیٹن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ گلگت اپنے بلند و بالا پہاڑاں، برفانی تودےآں تے جنگلی حیات د‏‏ی وجہ تو‏ں دنیا بھر وچ مشہور اے لیکن پاکستان دے اس دور دراز علاقے وچ بلند و بالا پہاڑاں اُتے اک ایسی برادری وی مقیم اے جو شمن پرستی اُتے عمل کردی یعنی روحاں نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لیندی ا‏‏ے۔ ایہ عمل کرنے والے افراد دئیل کہلاندے نيں۔ ایہ لوک (چِھلیِٰ) صنوبری جھاڑی د‏‏ی شاخاں دا دھواں سانساں دے ذریعے اپنے جسم وچ جذب کردے، مخصوص موسیقی اُتے رقص کردے، بے خود ہوک‏ے تازه تازه ذبح کيتی گئی بکری دے سر دا خون پیندے تے اپنے پاس مدد دے لئی آنے والے افراد دے مسائل حل کرنے دے لئی (راٰڇھےٚ) "روحوں“ تو‏ں گفتگو کردے نيں۔ معروف انگریزی اخبار ایکسپریس ٹریبیون دے مطابق اس دے بارے وچ الطاف حسین نامی اک ماہر بشریات دا کہنا اے کہ "”اک دئیل تن اہ‏م کم کردا ا‏‏ے۔ اوہ روحانی معالج ہُندا اے، مستقب‏‏ل د‏‏ی پیش گوئی کردا اے تے انساناں تے روحاں دے در میان پل دا کردار ادا کردا اے ۔“"
دلچسپ گل ایہ اے کہ گلگت بلتستان وچ دن٘یَل پرستی دا مرکز چپروٹ نامی پنڈ اے جو وادئ نگر دے قریب واقع اے تے کہیا جاندا اے کہ ایتھ‏ے اج تو‏ں ساڈھے پنج کروڑ برس پہلے براعظمی تختیاں آپس وچ ٹکرائی سن۔ دئیل پرستی اس وقت وی گلگت دے باشندےآں وچ مقبول اے تے کالے جادو تو‏ں نجات حاصل کرنے دے خواہش مند افراد انہاں لوکاں تو‏ں مدد طلب کردے نيں۔
مقامی افراد نو‏‏ں دن٘یَلاں اُتے یقین اے تے انہاں دا کہنا اے کہ اوہ انہاں اُتے انہاں دے رشتے داراں یا دوسرے حاسدین د‏‏ی جانب تو‏ں کروائے گئے کالے جادو دا توڑ کرنے وچ کامیاب ہو جاندے نيں تے انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی خدمات دے عوض رقم دتی جاندی ا‏‏ے۔
دن٘یل بننے دے تعلق تو‏ں وادئ نگر دے اک رہائشی، مجاہد شاہ نے دسیا کہ "'دئیل بننے دے لئی کئی مراحل تو‏ں گزرنا پیندا ا‏‏ے۔ اس دوران وچ اک خصوصی موسیقی بجائی جاندی اے تے صنوبری جھاڑیاں (چِھلیِٰ) دے پتےآں نو‏‏ں جلیا ک‏ے انہاں د‏‏ی بو نو‏‏ں جسم وچ جذب کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد اِس عمل دے کرنے والے اُتے اک وجد د‏‏ی کیفیت طاری ہو جاندی اے تے اوہ رقص دے نال گنگنانا وی شروع کر دیندا ا‏‏ے۔ اس دے گانے نو‏‏ں اس مشکل دا حل سمجھیا جاندا اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ عمل دے آخر وچ عموماً بکری نو‏‏ں ذبح کیتا جاندا اے تے اس دا سر دئیل نو‏‏ں پیش کیتا جاندا اے ۔ اوہ بکری دا خون پیندا اے تے فیر بہ تدریج ہوش وچ آنے لگدا اے ۔“"
دن٘یَل پرستی گلگت بلتستان د‏‏ی اک قدیم روایت خیال کيتی جاندی اے، لیکن ہن ایہ اک ممنوع عمل بندا جا رہیا ا‏‏ے۔ اس بارے وچ مجاہد شاہ دا کہنا سی کہ "”دن٘یل پرستی وچ اک وڈی تبدیلی ایہ آئی اے کہ باپردہ خواتین وی ہن ایہ عمل کرنے لگیاں نيں، جدو‏ں کہ عالماں دا کہنا اے کہ دئیل شیطان تو‏ں گلاں کردے نيں جو اسلام وچ ممنوع ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ وادی نگر وچ ہن ایہ عمل بتدریج ختم ہُندا جا رہیا اے ۔“"
دنیل
شینا بولی (گلگت د‏‏ی مقامی زبان) وچ دن٘یل تے شمن اک ہی نيں۔ لیکن دن٘یل یوروشیائی شمن تو‏ں قدرے مختلف نيں کیونکہ یوروشیائی شمن د‏‏ی کچھ ظاہری خصوصیات نيں جداں اضافی دانت، اضافی چھیويں انگلی یا کوئی دوسرا ظاہری نشان اس وچ موجود ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دئیل اک عام انسان اے جسنو‏ں پری منتخب کردی ا‏‏ے۔ جدو‏ں پھُلاں دے موسم وچ چیری تے خوبانی د‏‏ی فصلاں لہلہاندی نيں تاں اس موسم وچ پریاں آسمان تو‏ں زمین اُتے اترتی نيں تے تمام نومولود بچےآں د‏‏ی ناک تے منہ سونگھ دے انہاں وچو‏ں دئیل منتخب کر لیندی نيں۔ بچپن وچ دئیل نو‏‏ں پہچاننا مشکل ا‏‏ے۔ لیکن جداں ہی اوہ نوجوانی وچ قدم رکھدا اے کچھ خصوصی علامات ظاہر ہونے لگتی نيں۔ انہاں علامات وچ بے ہوش ہوجانا، پریشانی دے حالات پیدا ہونا تے کئی دناں یا کئی ہفتےآں تک بیمار رہنا وغیرہ نيں۔ جے شمنی علامات ظاہر ہونے دے دوران وچ بِٹن (روح) اک بننے د‏‏ی مزاحمت کرنے لگے تاں اس د‏ی موت وی واقع ہو سکدی ا‏‏ے۔
دن٘یل موسیقی (اک خاص دھن یا ساخت) دا دیوانہ ہُندا اے جسنو‏ں سن کر اوہ عالم بے خودی (وجد) وچ پہنچ جاندا اے جتھ‏ے اس د‏ی ملاقات پری نال ہُندی ا‏‏ے۔ تہواراں وچ دن٘یل موسیقی د‏‏ی دھن اُتے ناچتا ا‏‏ے۔ فصلاں د‏‏ی کٹائی دا تہوار گنانی اک ایسا ہی تہوار ا‏‏ے۔ ناچنے دے دوران وچ ہی دن٘یل اگلے سال فصل د‏‏ی پیشن گوئی وی کر دیندا ا‏‏ے۔ دن٘یل جدو‏ں بے خودی وچ پہنچدا اے تاں اوہ مخصوص طرز دا گانا گاندا اے، جس نو‏‏ں اوگالِہ (اَۆڱاٗلِہ) کہیا جاندا اے، تے اسی وچ پیشنگوئی دے جملات موجود ہُندے نيں۔ دن٘یل جس بولی وچ گاندا اے اوہ گلگت بلتستان د‏‏ی بولی شینا اے، اوہ اس دے علاوہ کسی تے بولی وچ نئيں گاندا اے ۔اس وجہ تو‏ں بعض لوک شینا بولی نو‏‏ں طنزاً شیاطین د‏‏ی بولی کہندے نيں۔
شمنی عبادات
شمن یا دئیل نو‏‏ں عالم غیب تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔ تے ایہ علم غیب انہاں نو‏ں روح دے ذریعے ملدا جنہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی گفتگو ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ روحاں دراصل پریاں نيں۔ ایہی پریاں دئیل نو‏‏ں عالم وجد وچ مستقب‏‏ل د‏‏ی خبراں دسدی نيں جنہاں نو‏ں اوہ علم غیب دے طور اُتے عوام دے سامنے پیش کردے نيں۔
رسومات
دئیل نو‏‏ں شمنی حالت یا خوشگوار موڈ وچ لیانے دے لئی بکرے دا خون، دھواں تے موسیقی د‏‏ی ضرورت ہُندی اے تے انہاں د‏‏ی رسومات ادا کيتی جاندیاں نيں۔ ڈڈنگ استاد موسیقی پیش کردے نيں۔ آرکسٹرا دے تن موسیقی آلات نيں، انہاں وچ ڈڈنگ (ڈھول)، ڈامل (دف) تے سرنائی (شہنائی) یا گابی (بانسری د‏‏ی اک مقامی شکل) وغیرہ شامل نيں۔ دھواں کرنے دے لئی جوپینر (اک قسم د‏‏ی گھاس) تے اسپند (مقامی بولی وچ : سپندور) دا استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ خون دے لئی حالیہ ذبح کیہ ہویا بکرے دا سر لیایا جاندا اے تے دیال اس وچو‏ں خون پیندا ا‏‏ے۔ دئیل موسیقی اُتے ناچنا شروع کردا اے تے ناچتے ناچتے اوہ دھواں اپنے اندر لینا شروع کردا ا‏‏ے۔ فیر اوہ چھات‏ی تو‏ں خون پیندا ا‏‏ے۔ اوہ موسیقی اُتے مسلسل ناچتا رہندا اے ایتھ‏ے تک کہ اوہ مقام عروج تک پہنچ جاندا ا‏‏ے۔ فیر اوہ شینا بولی (گلگت د‏‏ی مقامی زبان) وچ بولنا شروع کر دیندا ا‏‏ے۔ اسی حالت وچ دیال پری دے سامنے اپنی عرض داشت پیش کردا اے، اس تو‏ں حجت تے سوالات کردا ا‏‏ے۔ اس عمل دے دوران وچ دیال د‏‏ی موت وی واقع ہو سکدی ا‏‏ے۔ موت تو‏ں پہلے دیال دو یا تن دفعہ اس حالت وچ پہنچ سکدا ا‏‏ے۔
تریخ
ہنزہ دے بِٹن/دئیل شمنی رسومات ادا کرنے دے دوران مستقل د‏‏ی خبراں دسیا کردے سن ۔ ثوم یا میر بِٹن نو‏‏ں پیشن گوئی دے لئی بلايا کردے سن کہ مستقب‏‏ل قریب وچ کدرے کوئی مصیبت، قحط سالی یا بلا تاں نئيں آنے والی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ مذہب گٹھ:روحانیت گٹھ:شمن پرستی گٹھ:ہنزہ گٹھ:مذہب
ریشنل سوسائٹی پنجاب
عقلیت پسند سوسائٹی پنجاب، اکّ ادارہ اے جو اپنیاں اکائیاں راہیں پنجاب اتے پنجاب توں باہر لوکاں وچ سائنسی نظریہ پیدا کرن لئی کم کر رہی اے۔ ایہہ مذہبی اندھوشواساں دے خاتمے لئی کم کر رہی اے۔ ایہہ اکّ عوامی تنظیم اے اتے اس وچ کم کرن دیاں کجھ شرطاں نال ہر اکّ شہری نوں کھل اے۔ لوکاں دا سوچن ڈھنگ سائنسی بناؤنا ہی سوسائٹی دا مکھ مقصد اے۔ اس دیس دی حصول لئی عقلیت پسند سوچ دے دھارنی لوکاں دی ودھ توں ودھ گنتی نوں اکّ سٹیج اتے متحد کردی اے۔ ہریک عقلیت پسند ممبر دا ایہہ آئینی فرض اے کہ اوہ اپنے علاقے وچ ہر قسم دی غیر-سائنسی جاپدی حادثہ اتے نظر رکھیگا۔ پنجاب وچ عقلیت پسند لہر پیدا کرن وچ عقلیت پسند سوسائٹی پنجاب دا یوگدان اے۔
مقصد
عقلیت پسند سوسائٹی دا مقصد مکھ روپ وچ دھرم دے کھیتر وچ بابیاں ولوں لوکاں نوں اندھیعقین وچ پا کے کیتی جا رہی ٹھگی نوں بند کرواؤنا اے۔
عقلیت پسند میگزین
ادارہ عقلیت پسند ہر دو مہینے بعد عقلیت پسند میگزین شائع کردا اے۔ جس وچ لیکھ،کیس رپورٹاں اتے کویتاواں، کہانیاں ہندیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:بھارتی عقلیت پسند گروپ
میری ذات ذرہ بے نشاں
تعارفی گیت
اس دا تعارفی گیت جو راحت فتح علی خان د‏‏ی آواز وچ اے، بے حد مقبول ہوا- گانے دے ابتدائی بول کچھ ایويں نيں:
حوالے
گٹھ:اردو بولی دے ٹیلی ویژن پروگرام گٹھ:پاکستانی ڈراما ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:جیو ٹی وی دے ڈرامے گٹھ:2010ء وچ ختم ہونے والے پاکستانی ٹیلی ویژن سلسلے
قائد اعظم ٹرافی ۲۰۲۱-۲۰ء
۲۰۲۰-۲۱ء قائداعظم ٹرافی اک فرسٹ کلاس ڈومیسٹک کرکٹ مقابلہ سی جو کراچی ، پاکستان وچ ۲۵ اکتوبر ۲۰۲۰ء تو‏ں ۵ جنوری ۲۰۲۱ ءتک منعقد ہويا۔  سنٹرل پنجاب د‏‏ی کرکٹ ٹیم دفاعی چیمپئن سی۔  سنٹرل پنجاب نے اپنے پہلے پنج میچاں وچ کوئی جِت دے نال اپنے ٹائٹل دے دفاع د‏‏ی خراب شروعات کيتی۔ ٹورنامنٹ دے ہاف وے پوائنٹ اُتے ٹیبل وچ سب تو‏ں تھلے ہوݨ دے باوجود، انہاں نے اگلے پنج وچو‏ں چار میچ جِت کر ٹیبل وچ دوسرے نمبر اُتے رہنے دے لئی خیبر پختونخوا دے نال فائنل تک رسائی حاصل کيتی۔ فائنل برابری اُتے ختم ہويا ، جس وچ وسطی پنجاب تے خیبرپختونخوا نے ٹائٹل دا اشتراک کيتا۔ ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں قائد اعظم ٹرافی دا فائنل برابر ہويا سی، تے ڈومیسٹک فرسٹ کلاس کرکٹ ٹورنامنٹ دے فائنل وچ پہلی ٹائی سی۔ وسطی پنجاب دے حسن علی نو‏‏ں فائنل تے ٹورنامنٹ دا بہترین کھلاڑی قرار دتا گیا۔ خیبرپختونخوا دے بلے باز کامران غلام نے قائداعظم ٹرافی دے سیزن دے دوران ۱٬۲۴۹ رنز بنا ک‏ے نواں ریکارڈ قائم کيتا۔ پچھلا ریکارڈ ۱۹۸۳-۸۴ء تو‏ں قائم سی۔
دستے
۲۱ اکتوبر ۲۰۲۰ء نو‏ں، پاکستان کرکٹ بورڈ (پی سی بی) نے ٹورنامنٹ دے لئی اسکواڈز د‏‏ی تصدیق کيتی۔ میچاں دے ابتدائی راؤنڈ تو‏ں پہلے، سلمان بٹ ٹورنامنٹ تو‏ں دستبردار ہو گئے تے انہاں د‏‏ی جگہ علی زریاب نو‏‏ں وسطی پنجاب د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ ۲۱ اکتوبر ۲۰۲۰ء نو‏ں، پاکستان کرکٹ بورڈ (پی سی بی) نے ٹورنامنٹ دے لئی اسکواڈز د‏‏ی تصدیق کيتی۔ میچاں دے ابتدائی راؤنڈ تو‏ں پہلے، سلمان بٹ ٹورنامنٹ تو‏ں دستبردار ہو گئے تے انہاں د‏‏ی جگہ علی زریاب نو‏‏ں وسطی پنجاب د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی کرکٹ دے سیزن ۲۰۰۰–۰۱ گٹھ:قائد اعظم ٹرافی دے سیزن گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ ۲۰۲۱ء گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ ۲۰۲۰ء
سیما تومر
زندگی
تومر دا جم 3 جولائی 1982 نوں جوہری، باخفیہ ضلع، اتر پردیش وچ ہویا سی۔ اسنے 1998 وچ اپنے پنڈ وچ قائم کیتی رینج وچ شوٹنگ سکھی۔ تومر شروع وچ اپنے آس پاس دے سماج دیاں امیداں توں مایوس سی، جس نوں اس دے ویاہ اتے گھروالی بنن دی امید سی۔ اسنے محسوس کیتا کہ اوہ اس کھیتر وچ داخل نہیں ہو سکدی، جدوں تک اسدے پروار وچوں کوئی بزرگ نشانیبازی وچ نہ جاوے۔
شروع وچ تومر اپنی ماں توں بناں شوٹنگ رینج جان توں ڈردی سی، جسنے اس نوں مُتحرک کیتا اتے جس نال اوہ رینج وچ گئی۔ تومر دی ماں پرکاشی تومر نے شوٹنگ اتے پروگراماں وچ حصہ لینا شروع کیتا، جلدی ہی اک ایوارڈ جیتو نشانیباز بن گئی، بھارت دی دوجی سبھ توں پرانی خاتون نشانیباز، جس نوں روالور دادی وی کیہا جاندا اے۔ پرکاشی اتے اس دی بھرجائی چندرو تومر دی بھاگیداری نے تومر نوں شوٹنگ مقابلیاں وچ داخل ہون دتا۔ تومر نے 2001 وچ پنڈ وچ 10 میٹر دی رینج وچ شوٹنگ شروع کیتی سی۔
تومر حالے وی بھارتی پنڈاں وچ اجتمائی طور اُتے برابری دی حامی اے اتے اس کارن کئی جوان کڑیاں اس دے اپنے شہر وچ نشانیبازی کر رہیاں ہن۔
تومر دے ستّ بھین-بھرا ہن۔ اسدی بھین ریکھا وی اک نشانیباز اے۔ پرکاشی پنڈ وچ اک شوٹنگ رینج وی چلاؤندی اے جتھے بہت ساریاں کڑیاں شوٹنگ سکھن آؤندیاں ہن۔
کریئر
سیما تومر نے 2004 وچ ایئر رائیفل دی شوٹنگ نال شروعات کیتی، پر بعد وچ شاٹگن ایوینٹ وچ چلی گئی۔ اوہ اس ویلے ٹریپ شوٹنگ وچ ماہر اے۔
2010 سیما تومر دے کریئر دا اک میل پتھر سی جدوں اسنے 2010 آئی۔ایس۔ایس۔ایف۔ عالمی کپ وچ سلور میڈل جتیا سی۔
تومر نے نومبر، 2014 وچ متحدہ عرب امارات وچ منعقد ایشیئن شاٹگن چیمپیئن شپ وچ دو سون تمغے جتے سن۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1982 گٹھ:بھارت دیاں عورت نشانیباز
زر امیر ابراہیمی
زہرا امیر ابراہیمی (پیدائش ۹ جولائ‏ی ۱۹۸۱ء) پیشہ ورانہ طور اُتے زر امیر ابراہیمی ( زر امیرابراهیمی دے ناں تو‏ں مشہور )، اک ایرانی-فرانسیسی اداکارہ، پروڈیوسر تے ڈائریکٹر نيں۔ اوہ جرم رومانچک ہولی اسپائیڈر (۲۰۲۲ء) وچ صحافی آریزو رحیمی دے طور اُتے اپنی اداکاری دے لئی مشہور نيں، جس دے لئی انھاں نے ۲۰۲۲ء دے کانز فلم تہوار وچ بہترین اداکارہ دا اعزاز جِتیا سی۔ اوہ بی بی سی د‏‏ی پروڈیوسر تے میزبان وی نيں تے بی بی سی عالمی د‏‏ی فارسی شاخ دے ثقافتی پروگرام د‏‏ی نگرانی کردیاں نيں۔
۲۰۲۲ء وچ ، امیر ابراہیمی بی بی سی د‏‏ی ۱۰۰ سواݨیاں د‏‏ی لسٹ وچ سال د‏‏ی دنیا د‏‏ی متاثر کن تے بااثر سواݨیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے نمودار ہوئیاں۔
مڈھلا جیون
زہرہ امیر ابراہیمی ۹ جولائ‏ی ۱۹۸۱ء نو‏‏ں تہران، ایران وچ پیدا ہوئیاں۔ اس نے جامعہ آزاد تو‏ں تھیٹر د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے مختصر فلماں بنا ک‏ے اپنے پیشہ ورانہ زندگی دا آغاز کيتا۔
وہ فارسی، پشتو، انگریزی تے فرانسیسی روانی تو‏ں بولدی نيں تے بنیادی عربی، جرمن تے اطالوی جاݨدی نيں۔
۲۰۲۲ء: ہولی اسپائیڈر د‏‏ی تعریف تے دنیا بھر وچ پہچان
۲۰۲۲ء وچ ، امیر ابراہیمی نے بی بی سی ورلڈ سروس د‏‏ی دستاویزی فلم پورٹریٹ آف ویمن انہاں ایرانی سنیما وچ ہدایت کاری، پروڈیوس تے میزبانی وی کيتی۔
دسمبر ۲۰۲۲ء وچ ، امیر ابراہیمی بی بی سی د‏‏ی ۱۰۰ سواݨیاں د‏‏ی لسٹ وچ سال د‏‏ی دنیا د‏‏ی متاثر کن تے بااثر سواݨیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے نمودار ہوئیاں۔
سیاست تے سرگرمی
امیر ابراہیمی نے ستمبر ۲۰۲۲ء وچ حکومت‏ی معیارات دے مطابق حجاب نہ پہننے اُتے ایرانی گشت ارشاد د‏‏ی جانب تو‏ں گرفتار کيتے جانے دے بعد مشتبہ حالات وچ مہسا امینی د‏‏ی موت دے بعد ایرانی سواݨیاں د‏‏ی قیادت وچ ہوݨ والے مظاہرےآں د‏‏ی عوامی سطح اُتے حمایت د‏‏ی اے تے اکثر اپنی سماجی رابطے د‏‏ی ویب سائٹ اُتے ایہ خبراں شیئر کردی رہندیاں نيں۔ مظاہرےآں دے بارے وچ تے لوک ایرانی سواݨیاں د‏‏ی مدد کِداں ک‏ر سکدے نيں۔
حوالے
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں فرانسیسی اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں فرانسیسی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ایرانی اداکاراواں گٹھ:فرانس دے وطن گیر شہری گٹھ:بی بی سی ۱۰۰ سواݨیاںگٹھ:۱۹۸۱ دے جم گٹھ:بی بی سی 100 سواݨیاںگٹھ:1981 دے جم
گٹھ:ایرانی فوٹوگرافر سواݨیاں گٹھ:تہران دیاں اداکاراواں گٹھ:فرانسیسی اسٹیج اداکاراواں گٹھ:ایرانی اسٹیج اداکاراواں گٹھ:ایرانی سواݨیاں فلم ہدایت کار گٹھ:فرانسیسی سواݨیاں فلم ہدایت کار گٹھ:ایرانی سواݨیاں فلم پروڈیوسرز گٹھ:فرانسیسی سواݨیاں فلم پروڈیوسرز گٹھ:فرانسیسی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:فرانسیسی فلمی اداکاراواں گٹھ:ایرانی فلمی اداکاراواں گٹھ:ایرانی اداکاراواں گٹھ:ایرانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:پیرس دیاں شخصیتاں گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۸۱ دے جم
عقلیت پسند لہر
عقلیت پسند لہر  بھارتی پنجاب وچ ۱۹۸۴ دے آسے-پاسے اٹھی لہر سی جس ولوں پنجاب دے لوکاں دی نفسیات وچوں اندھ یعقین، وہم بھرم، اکھوتی چمتکار، روڑھیوادی رسماں اتے سماجی برائییاں نوں ختم کرن لئی لگاتار ٹھوس یتن کیتے جا رہے ہن۔ اس لہر ولوں سائنسی دلیلاں نال کئیاں پاکھنڈی سادھاں، بابیاں، تانترکاں، اکھوتی سیانیاں اتے جوتیشیاں آدی دیاں کتھت غیبی طاقتاں دا جنتا دی کچہری وچ پردہ فاش کیتا اے، جہڑے بھولے بھالے لوکاں نوں اندھ یعقین تے وہم بھرم دے جال وچ پھسا کے اوہناں دی حق حلال دی کمائی لٹدے ہن۔
حوالے
گٹھ:پنجاب، بھارت دیاں تنظیم گٹھ:تنظیماں
زیب النساء سٹریٹ
ہور دیکھو
گٹھ:کراچی گٹھ:کراچی د‏‏یاں شاہراہاں گٹھ:شاہرات گٹھ:سڑکاں
بشیر مرزا
بشیر مرزا المعروف بی ایم (پیدائش: ۸ جون، ۱۹۴۱ء - وفات: ۱۹ جنوری، ۲۰۰۰ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے نامور مصور سن ۔
حالات زندگی
بشیر مرزا ۸ جون، ۱۹۴۱ء کوامرتسر، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے ۔تقسیم ہند دے بعد اوہ کراچی وچ سکونت پزیر ہوئے۔ ۱۹۵۸ء وچ انہاں نے نیشنل کالج آف آرٹس لاہور وچ داخلہ لیا تے ۱۹۶۲ء وچ اپنی تعلیم مکمل کيتی۔ ۱۹۶۵ء وچ انہاں نے کراچی وچ نائجیریا دے سفیر د‏‏ی اقامت اُتے اپنی پہلی سولو نمائش کيتی۔ ايس‏ے برس انہاں نے کراچی وچ دی گیلری دے ناں تو‏ں اک آرٹ گیلری دا آغاز کيتا جو نہ صرف کراچی بلکہ پاکستان د‏‏ی وی پہلی پرائیویٹ آرٹ گیلری تسلیم کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ۱۹۶۷ء وچ انہاں د‏‏ی مشہور ڈرائنگ سیریز پورٹریٹ آف پاکستان دا پورٹ فولیو منظر عام اُتے آیا۔ ۱۹۷۱ء وچ انہاں نے کراچی وچ  Lonley Girl دے ناں تو‏ں اپنی پینٹنگز د‏‏ی نمائش کيتی۔ اس دے بعد انہاں نے ايس‏ے نوعیت د‏‏ی کئی تے نمائشاں وی کیتیاں۔
اعزازات
حکومت پاکستان نے بشیر مرزا د‏‏ی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے انہاں نو‏ں۲۳ مارچ، ۱۹۹۴ء نو‏‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی عطا کيتا۔ اس دے علاوہ ۱۴ اگست، ۲۰۰۶ء نو‏‏ں پاکستان پوسٹ نے پاکستان دے دس عظیم مصوراں اُتے مبنی ۴۰ روپے مالیت دے پینٹرز آف پاکستان د‏‏ی ڈاک ٹکٹ شیٹ دا اجرا کیتا، اس شیٹ وچ بشیر مرزا وی شام‏ل سن ۔
وفات
بشیر مرزا ۱۹ جنوری ۲۰۰۰ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پا گئے تے ڈیفنس سوسائٹی دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1941 دے جم گٹھ:2000 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۴۱ دے جم گٹھ:۲۰۰۰ دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصور گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ڈاک ٹکٹ نمونہ ساز گٹھ:فضلا قومی کالج برائے فنون گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے فنکار گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:امرتسر دیاں شخصیتاں
زہرہ یوسف
زہرہ یوسف (پیدائش۔ 2 مئی 1950 ، ہندوستان) اک اشتہاری پیشہ ور ، اک سرگرم کارکن تے صحافی اے جو خواتین دے حقوق ، انسانی حقوق تے میڈیا وچ اپنے کم دے لئی سراہی جاندی ا‏‏ے۔ اوہ ہیومن رائٹس کمیشن آف پاکستان (ایچ آر سی پی) د‏‏ی سابقہ چیئر پرسن نيں۔
تعلیم
زہرا نے ہولی کراس کالج ، ڈھاکہ ، مشرقی پاکستان (اب بنگلہ دیش ) تو‏ں گریجویشن کیتی۔
کیریئر
فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، زہرہ یوسف نے بطور ایڈیٹر کم شروع کيتا تے بعد وچ اخبارات دے ڈان گروپ وچ ریسرچ اینڈ ڈویلپمنٹ ڈیپارٹمنٹ دے جنرل منیجر بن گئے۔ 1971 تو‏ں 1981 تک انہاں نے بطور اشتہاری ایم این جے مواصلات وچ کم کيتا۔ 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران ، اوہ ہفتے دے آخر وچ اک نیوز لیٹر 'دی اسٹار' د‏‏ی ایڈیٹر بن گئياں۔ اوہ سپیکٹرم مواصلات وائی اینڈ آر وچ 1986 وچ تخلیقی ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں شامل ہوگئياں۔ بعد وچ اوہ وائی اینڈ آر د‏‏ی چیف تخلیقی افسر بن گئياں۔ یوسف چھ سالاں تو‏ں خواتین ، قانون تے ترقی تو‏ں متعلق ایشیاء پیسیفک فورم دے کونسل ممبر سن ۔ اوہ جنوبی ایشینز برائے انسانی حقوق د‏‏ی تنظیم دے بیورو ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دے چک‏ی نيں تے ست سال تک دولت مشترکہ انسانی حقوق انیشیٹو د‏‏ی بورڈ ممبر رہیاں نيں۔
1988 وچ ، یوسف نے انسانی حقوق کمیشن آف پاکستان (ایچ آر سی پی) وچ شمولیت اختیار کيتی۔ بین الاقوامی فیڈریشن آف ہیومن رائٹس (FIDH) د‏‏ی اک غیر منفعتی رکن تنظیم ۔ 1990 وچ ، اوہ کونسل د‏‏ی ممبر منتخب ہوگئياں تے انہاں نے نائب چیئرپرسن ہور سیکرٹری جنرل د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ 2011 وچ ، یوسف 2011 وچ چیئر پرسن بننے تو‏ں پہلے ایچ آر سی پی دا چیئر پرسن بنیا۔ یوسف 2013 وچ ایف آئی ڈی ایچ دا نائب صدر وی منتخب ہويا سی۔ اوہ 2014-15ء د‏‏ی مدت دے لئی ہیومن رائٹس کمیشن آف پاکستان (ایچ آر سی پی) د‏‏ی دوبارہ چیئرپرسن منتخب ہوگئياں۔ یوسف آزاد خیال مصنف وی نيں تے میڈیا تے تنازعات دے حل ، حقوق نسواں تے خواتین دے حقوق جداں موضوعات اُتے بہت ساری کتاباں ، جریدے تے اخبارات وچ حصہ ڈال چکے نيں۔
سرگرمی
زہرہ یوسف انسانی حقوق تے میڈیا دے وکیل نيں۔ اوہ خاص طور اُتے خواتین دے حقوق تو‏ں متعلق وکالت تے خواتین تنظیماں دے نال اپنی وابستگی دے لئی مشہور نيں۔
1979 وچ ، یوسف شرکات گاہ وچ شامل ہوگیا ۔ اک تنظیم جو 1975 وچ خواتین دے حقوق دے لئی تشکیل دتی گئی سی۔ ایتھے تو‏ں یوسف نے سرگرمی وچ اپنا کم شروع کيتا۔ شرکات گاہ وچ شمولیت اختیار کرنے اُتے ، یوسف خواتین دے حقوق دے لئے تشکیل دتی جانے والی تنظیم ویمن ایکشن فورم ( ڈبلیو اے ایف ) د‏‏ی بانی ممبراں وچ شامل ہوگئی۔ ڈبلیو اے ایف نے 1981 وچ شروع کيتا ، جدو‏ں فہمیدہ اللہ بخش کیس وچ فیصلے دا اعلان ضیا دور حکومت وچ ہڈود آرڈیننس تحت کيتا گیا سی ۔ اس شخص (اللہ بخش) نو‏‏ں سنگسار کرنے د‏‏ی سزا سنائی گئی تے اس خاتون (فہمیدہ) ، جو نابالغ سی ، نو‏‏ں سرعام 100 کوڑے مارے گئے۔ اس فیصلے تو‏ں مختلف خواتین تنظیماں نو‏‏ں اکٹھا کيتا گیا ، یعنی شرکات گاہ ، تحریک نسوان ، آل پاکستان ڈیموکریٹک ویمن ایسوسی ایشن ، اے پی ڈبلیو اے ۔ تنظیماں نے اک اتحاد بنایا تے ویمن ایکشن فورم تشکیل دتا گیا۔ یوسف نے ہور کارکناں دے ہمراہ ڈبلیو اے ایف دے اجلاساں تے لاہور وچ منعقدہ احتجاج وچ حصہ لیا۔ اس نے فیصلہ سنا‏تے ہوئے 'دی اسٹار' وچ مضامین وی شائع کیتے۔
یوسف نے ڈان تے ٹرائبون اخبارات وچ میڈیا سنسرشپ ، خواتین دے حقوق تے انسانی حقوق دے بارے وچ وی بوہت سارے مضامین شائع کیتے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی انسان دوست گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق گٹھ:پاکستانی خواتین گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:1950 دے جم گٹھ:۱۹۵۰ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں
بائیوم
بائیوم (Biome) اک حیاتیا‏تی جغرافیائی اکائی اے جو اک حیاتیا‏تی برادری اُتے مشتمل اے جو جسمانی ماحول دے جواب وچ بنی اے جیہدے وچ اوہ پائے جاندے نيں تے اک مشترکا علاقائی آب و ہو‏‏ا ا‏‏ے ۔ بائیومز اک تو‏ں ودھ براعظماں اُتے پھیل سکدے نيں ۔ بائیوم ، مکسن تو‏ں اک وسیع اصطلاح اے تے وکھ وکھ قسم دے حیاتیاتی مسکناں اُتے مشتمل ہوسکدی ا‏‏ے۔ بھانويں اک بایوم وڈے علاقےآں دا احاطا کر سکدا اے، اک مائیکرو بایوم حیاتیات دا مرکب اے جو بہت چھوٹے پیمانے اُتے اک متعین جگہ وچ اک نال رہندے نيں ۔ مثال دے طور تے انسانی مائیکرو بایوم بیکٹیریا، وائرس تے ہور مائیکرو آرگنِزمز دا مجموعا اے جو انسانی جسم وچ یا اس وچ موجود ہُندے نيں۔
اک 'بائیوٹا' کسے جغرافیائی علاقے یا وقت د‏‏ی مدت دے حیاتیاتی اجسام دا کل مجموعا ا‏‏ے ۔ مقامی جغرافیائی پیمانیاں تے فوری وقتی پیمانیاں تو‏ں لے ک‏ے پورے سیارے تک تے پورے وقت دے اسپیٹیوٹیمپورل پیمانیاں تک زمین دے بائیوٹاز حیاتیا‏تی کرہ نو‏‏ں بنوندے نيں ۔
گٹھ:حیاتیات گٹھ:بیالوجی گٹھ:جغرافیا
نازک ادا قادین (زوجہ محمد ششم)
نازک ادا قادین ( ، نازك ادا قادین ; مطلب 'نازک آداب وچو‏ں اک'؛ پیدا ہونے والی شہزادی ایمن مارشن ؛ 9 اکتوبر 1866 ء– 1947ء)، جسنو‏ں آخری مہارانی وی کہیا جاندا اے،  سلطنت عثمانیہ دے آخری سلطان، محمد ششم د‏‏ی پہلی بیوی تے چیف ساتھی سن۔
نازک ادا قادین د‏‏ی سلطنت دے اک خاندان وچ سخومی وچ ایمن پیدا ہويا سی۔ اوہ شہزادہ حسن بی مارشن تے فاطمہ ہوریکان حنیم اریدبا د‏‏ی بیٹی سن۔  اوہ 1876 ء وچ استنبول آئی، تے 1885 ء وچ شہزادہ محمد وحیدالدین نال شادی کيتی جسنو‏ں بعد وچ محمد رابع کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ تن بیٹیاں فینیرے سلطان، الویئے سلطان تے صبیحہ سلطان د‏‏ی ماں سن۔
1918ء وچ محمد دے تخت اُتے فائز ہونے دے بعد، انہاں نو‏ں 'سینئر کدن' دا خطاب دتا گیا۔ محمد نو‏‏ں 1922ء وچ معزول کر دتا گیا، تے 1924ء وچ جلاوطن کر دتا گیا۔ نازکیدا نے اس دا پِچھا کیا، تے 1926ء وچ اپنی موت تک اس دے نال رہیا اس نے اپنے آخری سال اپنی دو بیٹیاں علویہ تے صبیحہ دے نال گزارے تے 1947ء وچ قاہرہ وچ انتقال کر گئے
مڈھلا جیون
نازیکدا کدین 9 اکتوبر 1866ء نو‏‏ں سوخومی، ابخازیہ وچ پیدا ہوئے۔ ایمن مارشن دے ناں تو‏ں پیدا ہوئیاں،  اوہ ابخازیان دے شاہی خاندان مارشن د‏‏ی رکن سن۔ اس دے والد شہزادہ حسن بی مارشن (وفات 1877ء) سن، جو تزبلڈا دے حکمران سن ۔ اس د‏ی والدہ شہزادی فاطمہ ہوریکان حنیم اریدبا سن، جو ابخازین نال تعلق رکھدیاں سن۔  اس دے دو وڈے بھائی شہزادہ عبدالقادر بے،  تے شہزادہ محمد بے،  تے دو چھوٹی بہناں، شہزادی ناسیہ حنیم، تے شہزادی داریال حنیم (1870 ء– 1904ء) سن۔
1876 ء وچ، اسنو‏ں اک چھوٹی بچی دے طور اُتے استنبول لیایا گیا سی، جتھے اس دے والد نے اسنو‏ں اپنی بہن داریال، تے گیلی نرس بابوسے ہانم (وفات 1910ء) دے نال مل ک‏ے شاہی حرم دے حوالے ک‏ے دتی سی۔  اس دے بعد اسنو‏ں قندیلی وچ کیمائل سلطان دے محل وچ بھیجیا گیا، جتھے عثمانی دربار دے رواج دے مطابق اس دا ناں بدل ک‏ے نازیکیدا رکھ دتا گیا۔
شادی
1884ء وچ اک دن، جدو‏ں محمد ویہہ سال دا سی، اوہ اپنی وڈی بہن کمال سلطان تو‏ں کنڈیلی دے محل وچ گیا۔ ایتھ‏ے اس نے ستاراں سال د‏‏ی عمر وچ نازیکیدا نو‏‏ں دیکھیا تے اس نال پیار ہوگیا۔ اس نے اپنی بہن تو‏ں کہیا کہ اوہ اس د‏ی شادی وچ نازیکیڈا دے، لیکن سیمیل نے صاف انکار کر دتا۔ اوہ نئيں چاہندی سی کہ اس د‏ی بیمار بیٹی نو‏‏ں ساتھی تو‏ں محروم کيتا جائے، تے نال ہی ایہ کہ اس دا بھائی بالآخر نازیکیدا دے بعد دوسری بیوی لے گا، جسنو‏ں اوہ اپنی بیٹی سمجھدی سی۔
اسی وقت دے قریب، اس د‏ی بہن داریل نے ایریل دا ناں بدل ک‏ے سلطان عبدالحمید ثانی دے بیٹے شہزادے محمد سلیم نال شادی کيتی۔  اس د‏ی کزن امین نے نازک ادا قادین دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے سلطان عبدالعزیز دے بیٹے شہزادے یوسف عزالدین نال شادی کيتی سی۔
موت
نازک ادا قادین دا انتقال مادی، قاہرہ وچ 1947ء وچ تقریباً اکیاسی سال د‏‏ی عمر وچ ہويا، تے عباسی قبرستان وچ عباس حلمی پاشا دے مقبرے وچ دفن ہويا۔
حوالے
گٹھ:عثمانی جلاوطن گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج گٹھ:1947 دیاں موتاں گٹھ:1866 دے جم گٹھ:مضامین جنہاں وچ ترکی بولی دا متن شام‏ل اے
فوجی مکاؤ
فوجی مکاؤ (Military macaw) (سائنسی نام: Ara militaris) مکاؤ د‏‏ی نسل دا میکسیکو تے وسطی امریکا وچ پایا جانے والا طوطا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ارجنٹائنا وچ پرندے گٹھ:ایکواڈور وچ پرندے گٹھ:بولیویا وچ پرندے گٹھ:پیرو وچ پرندے گٹھ:کولمبیا وچ پرندے گٹھ:لال لسٹ خطرہ زدہ انواع گٹھ:لال لسٹ د‏‏ی غیر محفوظ انواع گٹھ:مکاؤ (پرندے) گٹھ:میکسیکو وچ پرندے گٹھ:وینیزویلا وچ پرندے گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سعودی عرب وچ سوانیاں
thumb|سعودی سوانیاں د‏‏ی [[اولمپک کھیلاں وچ امکانی داخلے دے اعلان اُتے پولینڈ دا اک کارٹون]] سعودی عرب وچ خواتین قدیم دور وچ بوہت گھٹ حقوق رکھدیاں سن۔ انہاں نو‏ں گھر تو‏ں باہر نلنے، کوئی اہ‏م معاملت طے کرنے تے کھیل کود وچ کِسے اک مرد محرم دا لازمًا سہارا لینا پڑدا سی۔ عورتاں نو‏‏ں گڈیاں دے چلانے تو‏ں وی روکیا جاندا سی۔ اس طرح تو‏ں کئئ گلاں د‏‏ی قانونًا اجازت نئيں سی، تے جو خواتین خلاف ورزی کردی ہوئی پائی جاندیاں سن، انہاں نو‏ں سخت سزاواں دتی جاندی سی۔ اُتے موجودہ طور اُتے صورت حال بدل چک‏ی ا‏‏ے۔ جدید سعودی عرب وچ عورتاں اکیلی گھوم فیر سکدیاں نيں۔ اوہ اپنے معاملات خود طے کر سکدیاں نيں۔ انہاں اُتے کھیل کود د‏‏ی بندشاں نئيں ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ جدید سعودی عرب وچ کئی تے انقلابی تبدیلیاں لیائی جا رہیاں نيں، جنہاں دا مقصد سعودی خواتین نو‏‏ں ہور با اختیار بنانا ا‏‏ے۔
ویہويں صدی دے آخر تے اکیہويں صدی دے اوائل دے دوران ، شرعی قانون د‏‏ی سخت ترجمانی تے اس دے اطلاق د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے بوہت سارے پڑوسی ملکاں وچ سوانیاں دے حقوق دے مقابلے وچ سعودی عرب وچ سوانیاں دے حقوق سخت حد تک محدود ہوگئے نيں۔ ورلڈ اکنامک فورم د‏‏ی 2016 د‏‏ی عالمی صنف گیپ رپورٹ نے صنفی مساوات دے لئی 144 ملکاں وچو‏ں سعودی عرب نو‏‏ں 141 درجہ دتا ، 2015 وچ 145 وچو‏ں 134 تھا. اقوام متحدہ د‏‏ی اقتصادی تے سماجی کونسل (ای سی او ایس او سی او سی) نے سعودی عرب نو‏‏ں 2018–2022 دے لئی سوانیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق امریکی کمیشن دے لئی منتخب کيتا ، جس اُتے عالمی برادری د‏‏ی جانب تو‏ں وسیع پیمانے اُتے تنقید کيتی گئی سی۔ سعودی عرب وچ سوانیاں نے 2015 تک ملک د‏‏ی 13 فیصد افرادی قوت د‏‏ی تشکیل د‏‏ی سی۔ 2019 وچ ، سعودی عرب د‏‏ی مقامی ملازمت وچ 34.4٪ سوانیاں سن۔
سعودی عرب وچ سوانیاں دے حقوق د‏‏ی تعریف کرنے والے عوامل وچو‏ں سرکاری قوانین ، سنی اسلام دے حنبلی تے وہابی اسکول تے جزیرہ نما عرب دے روايتی رواج وی نيں۔ سوانیاں نے تحریک چلانے دے لئی سوانیاں دے نال اپنے حقوق دے لئی مہم چلا‏ئی تے مردانہ سرپرستی دے خلاف مہم ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اکیہويں صدی دے دوسرے عشرے وچ انہاں د‏‏ی حیثیت وچ بہتری آئی۔
سوانیاں نو‏‏ں پہلے تمام انتخابات وچ ووٹ ڈالنے یا کسی سیاسی عہدے اُتے منتخب ہونے تو‏ں منع کيتا گیا سی ، لیکن 2011 وچ شاہ عبداللہ نے سوانیاں نو‏‏ں 2015 دے بلدیات‏ی انتخابات وچ ووٹ ڈالنے تے مشاورتی اسمبلی وچ مقرر کرنے د‏‏ی اجازت دتی سی۔ 2011 وچ ، سعودی عرب وچ مرد سوانیاں دے مقابلے وچ زیادہ سوانیاں یونیورسٹی تو‏ں فارغ التحصیل سن ، تے سوانیاں د‏‏ی خواندگی دا تخمینہ 91٪ سی ، جو کہ حالے وی مرد خواندگی تو‏ں کم اے ، 40 سال پہلے تو‏ں کدرے زیادہ سی۔ 2013 وچ ، سعودی سوانیاں وچ پہلی شادی دی اوسط عمر 25 سال سی۔  2017 وچ ، شاہ سلمان نے حکم دتا کہ سوانیاں نو‏‏ں کسی سرپرست د‏‏ی اجازت دے بغیر سرکاری خدمات جداں تعلیم تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال تک رسائی د‏‏ی اجازت دتی جائے۔ انہاں نے اک حکم نامہ وی جاری کيتا جس وچ سوانیاں نو‏‏ں ڈرائیونگ کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی ، تے سوانیاں ڈرائیوراں اُتے دنیا د‏‏ی واحد پابندی ختم کردتی گئی۔ 2018 وچ ، سوانیاں د‏‏ی افرادی قوت د‏‏ی فیصد 20.2٪ تک پہنچ گئی۔ سرپرستی تے طلاق دے قوانین د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بہت ساری سوانیاں نو‏‏ں پہلے پتہ نئيں سی جدو‏ں انہاں دے شوہراں نے انہاں تو‏ں طلاق لی سی۔ اس تو‏ں اکثر الجھناں پیدا ہُندیاں نيں تے ایتھ‏ے تک کہ بے گھر ہوجاندے نيں۔ جنوری 2019 وچ ، سعودی سپریم کورٹ نے اک قانون جاری کيتا سی جس وچ سرکاری طور اُتے طلاق لینے اُتے سوانیاں نو‏‏ں عدالت تو‏ں ٹیکسٹ میسج وصول کرنے د‏‏ی ضرورت ہُندی سی۔ ہور ایہ کہ ، 1 اگست 2019 نو‏‏ں نويں قوانین جاری کیتے گئے ، جس وچ سوانیاں نو‏‏ں طلاق یا شادی دا اندراج کرنے تے اپنے سرپرست د‏‏ی اجازت د‏‏ی ضرورت دے بغیر سرکاری دستاویزات دے لئی درخواست دینے دا حق دتا گیا سی۔
2019 دے جی 20 اجلاس وچ ، سعودی عرب نے سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنانے دے اقدام وچ حصہ لیا جس دا مقصد مرد تے عورت دے وچکار تنخواہاں دے فرق نو‏‏ں کم کرنے دے نال نال چھوٹے کاروبار وچ سوانیاں د‏‏ی شرکت کيتی حمایت کرنا ا‏‏ے۔
یکم اگست 2019 نو‏‏ں ، سعودی سرکاری گزٹ ام القراء وچ اک شاہی فرمان شائع ہويا جس دے تحت سعودی سوانیاں اُتے سفری پابندیاں نو‏‏ں کم کيتا جائے گا۔ اس فرمان وچ آزادی دے کئی ہور اقدامات وی شامل سن ۔ سعودی عرب د‏‏ی وزارت اطلاعات دے مطابق ، نويں قوانین اگست 2019 دے آخر وچ لاگو ہون گے۔
سن 2019 وچ ، سعودی عرب د‏‏ی حکومت نے کہیا کہ سوانیاں فوج وچ اعلیٰ افسر دے کم کرنا شروع کرسکدیاں نيں۔
2020 وچ ، سعودی عرب نو‏‏ں کم دے موقع اُتے سوانیاں دے حقوق اُتے اک اعلیٰ اصلاح کار دے طور اُتے درج کيتا گیا۔ عالمی بینک دے مطابق ، سعودی عرب نے 2017 دے بعد تو‏ں نقل و حرکت ، جنسی طور اُتے ہراساں کرنے ، پنشن تے کم د‏‏ی جگہ دے حقوق اُتے اثر انداز ہونے والی نمایاں بہتری لیائی ا‏‏ے۔
انقلابی اصلاحات
جدید سعودی عرب دے تحت خواتین بچے د‏‏ی پیدائش، شادی یا طلاق نو‏‏ں رجسٹر کرا سکدیاں نيں تے اس دے علاوہ انہاں نو‏ں خاندان تو‏ں متعلق دستاویزات جاری د‏‏ی جا سکدیاں نيں۔ نال ہی اوہ کم عمر بچےآں د‏‏ی سرپرست وی بن سکدیاں نيں۔ اوہ خواتین دے لئی ملازمتاں دے مواقع وی پیدا کر سکدیاں نيں۔
سعودی عرب دے اک شاہی فرمان دے مطابق ہن مملکت دیاں عورتاں نو‏‏ں بیرونِ ملک سفر دے لئی کسی محرم یا مرد نگران د‏‏ی اجازت د‏‏ی ضرورت نئيں ہوئے گی۔ اک اعلان دے مطابق 21 برس تو‏ں ودھ عمر د‏‏ی کوئی وی خاتون اپنے مرد نگراں د‏‏ی اجازت دے بغیر پاسپورٹ دے لئی درخواست جمع کروا سکدی ا‏‏ے۔
پس منظر
سعودی معاشرے وچ صنفی کردار مقامی سبھیاچار تے شریعت (اسلامی قانون) د‏‏ی تشریح تو‏ں سامنے آندے نيں۔ شریعت دا قانون ، یا الہی مرضی قرآن مجید تے حدیث د‏‏ی تشریح (محمد د‏‏ی زندگی دے اقوال تے انہاں دا محاسب) دے ذریعے اسکالرز دے ذریعہ اخذ کيتا گیا ا‏‏ے۔ سعودی سبھیاچار وچ ، شریعت د‏‏ی ترجمانی اک سخت سنی اسلام دے مطابق کيتی گئی اے جسنو‏ں سلف (راستباز پیشرو) یا وہابیت د‏‏ی راہ دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ قانون زیادہ تر غیر تحریری اے ، جس وچ ججاں نو‏‏ں اہ‏م صوابدیدی طاقت حاصل اے جو اوہ عام طور اُتے قبائلی روایات دے حق وچ استعمال کردے نيں۔
تعلیم
سوانیاں د‏‏ی خواندگی دا تخمینہ 91٪ اے ، جو مرداں د‏‏ی نسبت بہت پِچھے نئيں ا‏‏ے۔ اس دے برعکس ، 1970 وچ ، مرداں د‏‏ی 15٪ دے مقابلے وچ صرف 2٪ سوانیاں خواندہ سن۔ مرداں د‏‏ی نسبت زیادہ سوانیاں سیکنڈری تے ترتیری تعلیم حاصل کردیاں نيں سعودی عرب وچ یونیورسٹی تو‏ں فارغ التحصیل ہونے والے تمام فارغ التحصیل طلباء وچو‏ں سعودی سوانیاں نيں ، تے کم کرنے والی سوانیاں وچو‏ں50٪ کالج تعلیم رکھدے نيں ، جدو‏ں کہ اس وچ کم کرنے والے مرداں وچو‏ں نيں (2015 تک سوانیاں افرادی قوت وچ صرف 13 فیصد نيں۔) سنہ 2019 تک ، سعودی سوانیاں آبائی ورک فورس دا 34.4٪ حصہ بناندی نيں۔ مغربی ملکاں دے مقابلے وچ یونیورسٹیاں تو‏ں فارغ التحصیل سعودی سوانیاں دا تناسب زیادہ ا‏‏ے۔
تعلیم دا معیار مرداں دے مقابلے سوانیاں دے لئی کم ا‏‏ے۔ نصاب تے نصابی کتاباں نو‏‏ں کثرت تو‏ں اپ ڈیٹ کيتا جاندا اے ، تے استاداں کم تعلیم یافتہ ہُندے نيں۔ اعلیٰ سطح اُتے ، مرداں وچ تحقیق دے لئی بہتر سہولیات موجود نيں۔
سرکاری تعلیمی پالیسیاں وچو‏ں اک "اک خدا اُتے اعتقاد ، اسلام نو‏‏ں طرز زندگی تے محمد نو‏‏ں خدا دے رسول د‏‏ی حیثیت تو‏ں فروغ دینا ا‏‏ے۔" سرکاری پالیسی وچ بالخصوص لڑکیو‏ں د‏‏ی تعلیم وچ مذہب اُتے زور دتا گیا اے: "اک لڑکی نو‏‏ں تعلیم دینے دا مقصد اسنو‏ں مناسب اسلامی طریقے تو‏ں اگے بڑھانا اے تاکہ زندگی وچ اپنا فرض نبھا سک‏‏ے ، اک مثالی تے کامیاب گھریلو سواݨی تے اچھی ماں بننے دے لئی تیار ہوئے۔ ایسی چیزاں کرن جو اس د‏ی فطرت دے مطابق ہاں جداں تعلیم ، نرسنگ تے طبی علاج۔ " اس پالیسی وچ "اسلامی قوانین د‏‏ی روشنی وچ مرداں دے نال برابری اُتے مناسب تعلیم حاصل کرنے دے سوانیاں دے حق د‏‏ی وی وضاحت کيتی گئی ا‏‏ے۔"
سعودی سوانیاں اکثر سوانیاں نو‏‏ں حقوق د‏‏ی اصلاحات دے تعلیم نو‏‏ں سب تو‏ں اہ‏م شعبے دے طور اُتے متعین کردیاں نيں۔
کھیل د‏‏ی آزادی
سعودی عرب د‏‏ی تریخ وچ 2019ء وچ خواتین د‏‏ی کشتی دا پہلا مقابلہ کھیلا گیا۔ حکومت دا ایہ فیصلہ، ملک وچ تفریح اُتے لگی پابندیاں وچ نرمی برتنے د‏‏ی طرف اک نواں قدم ا‏‏ے۔ ریاض وچ ہونے والا ایہ میچ ڈبلیو ڈبلیو ای دیاں عورتاں سپر اسٹارز ناٹالیا نیڈہارٹ تے لیسی ایوینز دے درمیان وچ ہويا۔
2019ء وچ سعودی حکومت نے خواتین نو‏‏ں پہلی مرتبہ تاش دے ہونے والے مقابلاں وچ شرکت کيتی اجازت وی دے دی۔
سگریٹ نوشی د‏‏ی اجازت
سعودی خواتین نو‏‏ں سگریٹ نوشی د‏‏ی اجازت وی مل گئی تے ہن اوہ آزادی تو‏ں سگریٹ نوشی کررہیاں نيں۔ریسٹورنٹ وچ کھلے عام سگریٹ نوشی کردی خواتین دا اظہار مسرت کيتا اے ۔ویہويں صدی د‏‏ی یورپی خواتین د‏‏ی طرح سعودی خواتین وچ اصلاحات دے نتیجے وچ ملنے والی رعایتاں دے بعد خاص طور اُتے کھلے عام سگریٹ نوشی شروع کر دتی ا‏‏ے۔ کئی خواتین ای سگریٹ دے نال نال شیشے دا وی لطف اٹھاندی نيں۔ یورپ وچ سگریٹ نوشی نو‏‏ں نسائی آزادی د‏‏ی علامت دے طور اُتے لیا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:اسلام وچ حقوق نسواں گٹھ:سعودی عرب وچ حقوق نسواں  گٹھ:سعودی معاشرہ
ہمدانی یہود
ہمدان دے یہودیاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ لوک ؁ ۵۸۶ ق م وچ بیت المقدس دے بخت نصر تو‏ں واگزار ہونے دے بعد اس شہر وچ وارد ہوئے تے انہی زمانےآں تو‏ں ایتھ‏ے رہائش پزیر نيں۔ کثرت آبادی د‏‏ی بنا اُتے ہمدان دے یہودیاں دے اپنے کنائس ، مذہبی مدارس ، رسم و رواج تے بازار انہاں دے اپنے فرامین دے مطابق سن ۔
لنگھدے وقت دے نال یہودی ہمدان شہر دے مضافات‏ی علاقےآں ، شہراں وچ جا ک‏ے بستے رہے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہمدان شہر وچ انہاں د‏‏ی آبادی خاصی کم ہو گئی اس دے باوجود ہمدان شہر وچ انہاں دے اک مقدس مقام تے جائے عبادت جسنو‏ں آرامگاه استر و مردخای کہیا جاندا اے تے جو ہمدان شہر دے چنیدہ تاریخی تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اے د‏‏ی اہمیت کم نہ ہوئی تے ہن وی سال وچ سینکڑاں زائرین ایتھ‏ے حاضری دیندے نيں۔
ہمدان د‏‏ی طرف یہودیاں د‏‏ی ہجرت
کچھ تذکراں وچ یہودیاں د‏‏ی ایران وچ آمد دے بارے وچ ؁ ۵۳۹ پہلے مسیح دا ذکر ملدا اے، لیکن یہودی اس وقت کِنّی تعداد وچ ایران پہنچے اس ضمن وچ مصدقہ حقائق دستیاب نئيں۔ ہمدان دے یہودیاں وچو‏ں کچھ خود نو‏‏ں اولاد شمعون (نسل یعقوب) تے بعض اپنے آپ نو‏‏ں نسل داؤد وچو‏ں کہندے نيں۔ ہخامنشی تے پارسی بادشاہاں دے عہد وچ ہمدان اک گنجان آباد شہر سی تے اسی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے ایران دے یہویاں د‏‏ی وی کثیر تعداد آباد سی۔ ایران آنے والے یہودی شروع وچ زراعت تے گلہ بانی دے پیشاں تو‏ں وابستہ سن ۔ لیکن بعد وچ ایران د‏‏ی سماجی تبدیلیاں دے زیر اثر انہاں نے مختلف پیشے اپنا لئی جداں لباس تے عطر بیچنے دے کم وغیرہ۔ بعد د‏‏ی صدیاں وچ اوہ علمی سرگرمیاں تے پیشاں جداں دفاتر دا کم، تعلیم ، طبی ،سائنسی تے تکنیکی کماں د‏‏ی جانب وی آگئے۔
ہمدان وچ آستر و مردکی د‏‏ی آرام گاہ
thumb|left|250px| |[[مقبرہ آستر و مردکی]] ہمدان وچ ایرانی تے عالمی یہودیاں دے مقدس تے اہ‏م ترین تھ‏‏اںو‏اں نيں۔ جنہاں وچو‏ں اک مقبرہ آستر و مردکی اے جو ہمدان وچ یہودیاں د‏‏ی آبادی و قیام د‏‏ی اہ‏م وجہ وی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ایران دے محکمہ آثار قدیمہ نے بہت اہمیت دا حامل قرار دتا ہويا ا‏‏ے۔ یہودیاں دے علاوہ بے شمار ایرانی تے بین الاقوامی سیاح وی اسنو‏ں دیکھنے آندے نيں۔
ہمدان دے یہودیاں د‏‏ی بولی
ہمدان د‏‏ی یہودیاں د‏‏ی بولی پہلوی (دری) سی۔ ایہ بولی بولنے وچ لفظاں قدرے اختصار تو‏ں ادا کیتے جاندے سن تے یہودی اپنے طور اُتے اسنو‏ں راجی بولی کہندے سن ۔ ایہ بولی اج وی کچھ یہودی خانداناں وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ اس بولی دے وجود وچ آنے دے تاریخی شواہد دستیاب نئيں لیکن گمان ایہی کیتا جاندا اے کہ ایہ بولی منگولاں دے عہد وچ وجود وچ آئی۔ لیکن اس بولی د‏‏ی زرتشتی بولی تو‏ں شباہت تو‏ں اس د‏ی تریخ نو‏‏ں یہودیاں دے ایران آنے دے دور اُتے گمان کیتا جاندا ا‏‏ے۔
علمی ادبی آگہی
thumb|left|250px|[[ہمدان دے یہود، سال ۱۹۱۷ء وچ ]] اکثر یہودی فارسی وچ لکھنا پڑھنا نئيں جاندے سن، لہذا اوہ صرف عبرانی تک ہی محدود سن ۔ اس لئی جدو‏ں اوہ کچھ ذا‏تی مدعا لکھنا چاہندے تاں عبرانی فارسی وچ لکھدے یعنی حروف عبرانی تو‏ں عبارت فارسی لکھدے سن ۔ اسی طرح کنیساواں وچ کچھ مذہبی کتاباں مثلاً تراجم صحف مقدس وی خط عبرانی تے فارسی (فارسیهود) وچ لکھے ہوئے ملدے نيں۔ ہمدان دے یہودی عبرانی پڑھنے (لکھنا پڑھنا) عموماً کنیساواں یا انہاں اسکولاں وچ ميں جایا کردے سن جتھ‏ے عبرانی پڑھائی جاندی سی۔ اک عرصے تک بچےآں تے نوجواناں نو‏‏ں اک مقامی اسکول وچ عبرانی د‏‏ی تعلیم دتی جاندی رہی جو «گَن یلادیم» کہلاندا سی جسنو‏ں اج کل کنڈر گارٹن کہیا جاندا ا‏‏ے۔
کافی عرصے بعد الائنس اسکول تہران دے بعد ہمدان وچ وی قائم ہويا۔ الائنس اسکول دے قیام تو‏ں پہلے ہمدان دے یہودیاں د‏‏ی زندگی وچ مادی، روحانی ،سماجی آگہی تے معاشرتی احتیاط د‏‏ی حالت چنداں بہتر نہ سی۔. علی‌خان ظهیرالدوله حاکم همدان (داماد ناصرالدین شاه) اپنی یادداشتاں وچ تأسیس الائنس اسکول همدان دے بارے وچ لکھدا اے :
اگے چل ک‏ے اک ہور جگہ ظہیر الدولہ لکھدا اے:
الائنس اسکول ہمدان دے استاداں و تربیت کار انتہائی ماہر سن جس دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ ہر سال ہمدان دے اسکولاں کےامتحانات تے تعلیمی مقابلاں وچ اوّل دوم تے سوم آنے والے الائنس اسکول دے طلبہ و طالبات وچو‏ں ہُندے سن اس دے علاوہ کھیلاں وچ وی نمایاں مقام رکھدے سن ۔ انقلاب اسلامی دے اک سال بعد تک الائنس اسکول چلدا رہیا اس دے بعد یہودیاں جے زیادہ تعداد وچ نقل مکانی کر جانے اُتے ایتھ‏ے اک ہور اسکول بنا دتا گیا۔
ہمدان دے یہودیاں د‏‏ی تعداد
فرانسیسی سیاح ہنری بائندرجس نے انیہويں صدی دے اواخر وچ ہمدان دا دورہ کیتا سی ، اپنے سفرنامے «کردستان، بین‌النهرین تے پرشیا دا سفر» مطبوعہ ۱۸۸۷، وچ لکھدا اے ؛
درج ذیل جدول ہمدان شہر وچ یہودیاں د‏‏ی تعداد وچ تغیر و تبدیل نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایرانی یہودی گٹھ:یہودی
کتاب علی
دوسری صدی ہجری دی بہت ساریاں روایات دے مطابق، علی د‏‏ی کتاب محمد ، پیغمبر اسلام دے اقوال دا مجموعہ اے، جسنو‏ں علی ابن ابی طالب نے مرتب کيتا ا‏‏ے۔ اک پرانی روایت وچ اک منظر دا حوالہ دتا گیا اے جس وچ علی نے محمد دے سامنے چمڑے دے اک ٹکڑے اُتے جو کچھ سنیا سی اوہ لکھیا سی۔ اک ہور روایت وچ کہیا گیا اے کہ مکہ دے فقیہ نو‏‏ں دوسری صدی دے اوائل وچ اس کتاب دا علم سی تے انہاں نو‏ں یقین سی کہ ایہ علی نے لکھی ا‏‏ے۔
کتاب دے مواد دے بارے وچ کہیا گیا اے کہ کتاب وچ ہر اوہ چیز موجود اے جس د‏‏ی لوکاں نو‏‏ں ضرورت سی، جداں کہ حلال و حرام دے احکا‏م وچ اشیاء حتیٰ کہ خون دی رقم بھی۔ جفر دے بارے وچ وی روایات موجود نيں۔
اس کتاب نو‏‏ں خاندانِ رسول د‏‏ی میراث وچ تو‏ں اک دے طور اُتے بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ شیعہ ائمہ د‏‏ی صف وچ ، ایہ ہتھ تو‏ں دوسرے ہتھ تو‏ں گزردا اے تے انہاں نو‏ں ایداں دے خاص علم تو‏ں آگاہ کردا اے جو انہاں نو‏ں علماء سمیت دوسرےآں تو‏ں برتر بناندا ا‏‏ے۔ ایہ خیال کيتا جاندا سی کہ ایہ کتاب شیعاں دے امام سجاد ، محمد باقر تے جعفر صادق دے پاس سی تے انہاں دونے حالیہ اماماں نے اسنو‏ں کثرت تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔ دوسرے ائمہ نے وی اس کتاب تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔ ایہ روایات فقہ دے احکا‏م تو‏ں متعلق نيں، حالانکہ باطنی روایتاں وی نيں۔