cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مشترکہ میلونک تے میتھل میلونک ایسڈوریا
جینیا‏تی جانچ
سی ایم اے ایم ایم اے د‏‏ی تشخیص ACSF3 تے MLYCD جینز دے تجزیہ نال کيتی جا سکدی ا‏‏ے۔ زرخیزی دے علاج دے دوران توسیع شدہ کیریئر اسکریننگ ACSF3 جین وچ تغیرات دے کیریئرز د‏‏ی وی شناخت کر سکدی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:نایاب بیماریاں
ماوسینرام
حوالے
گٹھ:جغرافیہ میگھالیہ گٹھ:مشرقی کھاسی ہلس دے پنڈ گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
مقبرہ علی مردان خان
علی مردان خان دا مقبرہ، پنجاب، پاکستان دے شہر لہور وچ مغل دور دا اک مقبرہ اے جو 1630ء دی دہائی وچ بݨایا گیا سی۔
پچھوکڑ
علی مردان خان اک کرد سی جیہنے مغل دربار میں جاݨ توں پہلاں سِبھ توں پہلے فارسی صفوی حکمران شاہ صفی دے دربار وچ کَم کیتا۔ مقبرہ آکٹونل پلان دا اے۔
اوہ انجینئرنگ دے کماں، خاص طور تے نہراں دی تعمیر دے انتظام وچ تجربا کار سی تے پنجاب وچ مغل علاقیاں وچ بہت سارے وڈے منصوبےآں اُتے کام کیتا۔ اوہنوں 1639ء وچ کشمیر، لہور تے کابل دا گورنر مقرر کیتا گیا۔ اوہ کشمیر جاندے ہوئے 1657ء وچ انتقال کر گئے۔
اگرچہ علی مردان اک انجینئر تے درباری سی لیکن اوہ مقامی طور تے ایک قابل ذکر روحانی شخصیت دے طور تے جاݨے جاندے سی تے مقامی لوک اس مقبرے نوں علی مردان خان دا دربار کہندے نیں۔ قبر زمینی سطح توں تھلے اک کوٹھڑی وچ اے، جس تک پوڑیاں دے ذریعے رسائی حاصل کیتی جاندی اے تے ایہنوں زائرین اس طرحاں سجاؤندے نیں جِداں ایہ کسے روحانی شخصیت دا مزار اے۔
آرکیٹیکچر
مقبرہ ہُݨ نیم کھنڈر حالت وچ اے، ایہدی آرائش دا فقدان اے حالانکہ مرکزی ڈھانچا برقرار اے۔ ایہ اِٹاں ناݪ تعمیر ہویا اے۔ ایہدا گنبد 42 فٹ (13 میٹر) قطر وچ اے جیہدے اُتے اک آکٹونل ڈرم اے جیہدے ہر طرف ایوان نیں۔ ڈھول دی چوٹی دے ارد گرد کھوکھے نیں۔ مقبرہ اک آکٹونل پوڈیئم اُتے کھڑا اے جیہدی ہر طرف 58 فٹ (18 میٹر) کنارے اُپر اے۔ ایہ اصل وچ پتھر دے چہرے (stone facings)، کاشی کاری تے فریسکو پینٹنگز ناݪ سجایا گیا، جیہناں دے کچھ نشان قبر اُتے باقی نیں۔ دو منزلہ گیٹ ہاؤس نے اپݨی سجاوٹ نوں برقرار رکھیا اے۔
تحفظ
مقبرہ ریلوے دی املاک ناݪ گھریا ہویا اے تے مغل پورہ روڈ تے واقع اے جو گرینڈ ٹرنک روڈ توں سجے پاسے آ۔ سڑک اُتے ریلوے ٹریک دے کوݪ اک سائن بورڈ اے جیہدے اُتے "MET-1" لکھیا ہویا اے، جیہدے اگے اوہ پھاٹک اے جیہدے توں گزرن واݪے رستے توں لوک مقبرے تک پہنچ سکدے نیں۔
حوالے
گٹھ:لہور گٹھ:لہور وچ مقبرے گٹھ:لہور دی تریخ گٹھ:لہور دیاں عمارتاں گٹھ:لہور دیاں تریخی عمارتاں گٹھ:لہور دا آرکیٹکچر گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
عراقی ایرانی
عراق دے ایرانی اک امیر ایرانی لوک سن جو طویل عرصے تو‏ں عراق ہجرت کر چک‏‏ے سن ۔ انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں بعث پارٹی د‏‏ی حکومت دے دوران (خاص طور اُتے احمد حسن البک‏ر ک‏ے دور وچ ) ایرانی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں عراق تو‏ں کڈ دتا گیا سی، جو اس دے بعد تو‏ں واپس آنے والے دے طور اُتے جانے جاندے نيں۔ موعود ایرانی بنیادی طور اُتے کربلا ، نجف تے کاظمین جداں مذہبی شہراں وچ رہندے سن، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں اپنی رہائش د‏‏ی تجدید نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں عراق چھڈنا پيا۔
عراق تو‏ں ایران واپس آنے والے ایرانیاں د‏‏ی تعداد واضح نئيں اے، لیکن انہاں د‏‏ی تعداد 350 تے 650 ہزار دے درمیان دسی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے اپنی ایرانی نژاد (400,000) ثابت کرنے دے بعد ایرانی شناختی کارڈ حاصل کیتے۔ انہاں وچو‏ں کچھ صدام د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹنے دے بعد عراق واپس آگئے۔ اس تو‏ں مراد عراق وچ رہنے والے ایرانیاں دا اے جو 1350 وچ اپنے وطن ایران واپس آئے سن، لیکن کچھ غلطی تو‏ں انہاں عراقیاں دا حوالہ دیندے نيں جو ایران ہجرت کر گئے سن ۔
ایران دے ثقافتی جغرافیہ وچ عراق د‏‏ی سرزمین
کھبے|thumb|260x260px| کربلا عراق وچ ایرانیاں دے اہ‏م مراکز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ماضی وچ ، ایرانی مختلف اوقات وچ موجودہ عراق تو‏ں رابطے وچ رہے تے آندے رہے نيں۔ لہذا، بوہت سارے موجودہ عراقی ارد گرد تو‏ں ملک وچ منتقل ہوئے نيں. صفوی دور وچ شیعہ تاجراں نے سولہويں تے ستارھواں صدیاں دے درمیان بغداد د‏‏ی تجارت وچ نمایاں حصہ لیا۔ بغداد دے علاوہ نجف ، کربلا تے کاظمین وچ وی ایرانی موجود سن ۔ لیکن انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں ایہ علاقہ چھڈنے اُتے مجبور کيتا گیا جدو‏ں 17واں صدی وچ عثمانی افواج نے بغداد اُتے قبضہ ک‏ر ليا، جس وچ ایرانیاں نو‏‏ں وی ماریا گیا۔ تاریخی تحقیق دے مطابق ستارہويں صدی وچ ایرانی تاجراں د‏‏ی تعداد موجودہ عراقی شہراں وچ ایرانی علماء و مشائخ د‏‏ی تعداد تو‏ں زیادہ سی۔ درحقیقت اس وقت ایران دے اندر شیعہ دے وڈے مذہبی مراکز سن ۔ وڈے پیمانے اُتے ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ شیعہ علماء تے علماء 18واں صدی تو‏ں عراق وچ تیزی تو‏ں داخل ہوئے نيں۔ اس صدی وچ محمود افغان دے ذریعہ اصفہان اُتے قبضے دی وجہ تو‏ں وڈی تعداد وچ علمائے کرام دے خاندان عراق (1763-1722) فرار ہو گئے تے مرکز برائے مذہبی تحقیق نے ایران چھڈ ک‏‏ے کربلا تے نجف جداں شہراں وچ توجہ مرکوز کيتی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں کربلا ، نجف ، بغداد تے بصرہ دے شہراں وچ فارسی زبان نمایاں طور اُتے پھیل گئی۔ کربلا تے نجف وچ علمائے کرام دے مذہبی گھراناں دا اثر اس قدر مضبوط ہويا کہ اس نے عرب علماء اُتے چھایا رہیا۔ اس دے نتیجے وچ ، شیعہ مذہبی مراکز وچ وسعت آئی تے کافی اثر و رسوخ حاصل کيتا۔ ویہويں صدی وچ عراق دے مختلف شہراں بالخصوص بغداد تے بصرہ وچ ایرانیاں د‏‏ی موجودگی ودھ رہی ا‏‏ے۔ ایران تے عثمانیاں دے درمیان 1823 دے رومن کرنسی معاہدے نے ایرانیاں د‏‏ی زیارت تے مقدس تھ‏‏انو‏اں اُتے تدفین دے لئی میتاں منتقل کرنے وچ سہولت فراہ‏م کيتی۔ 1875 دے معاہدے وچ عراق وچ ایرانی شہریاں دے سلسلے وچ ایران دے قونصلر حقوق نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا تے اس دے نتیجے وچ عثمانی حکومت دے تحت شہراں وچ رہنے والے ایرانیاں نو‏‏ں کافی مراعات حاصل ہوئیاں۔
اس دے علاوہ، مختلف تاریخی ادوار وچ ، پشتکوہ تو‏ں بوہت سارے لوک کم تلاش کرنے یا اس سرزمین دے مقامی حکمراناں دے ظلم تو‏ں بچنے دے لئی عراق ہجرت کر گئے۔ فلستی کرد زیادہ تر بغداد ، کوت ، میندلی ، خانقین ، بدرہ ، ناصریہ تے بصرہ دے شہراں وچ رہندے سن ۔ عین السلطانیہ دے مطابق 1302 ہجری وچ بغداد وچ 6000 کرد ہاتھی کم ک‏ر رہ‏ے سن تے جے اوہ اک دن وی کم نہ کرن تاں بغداد دے معاملات درہم برہم ہو جاواں گے۔
عراق دے ایرانی تے تمباکو د‏‏ی تحریک
کھبے|thumb|333x333px| مرزا شیرازی، تمباکو والا لڑکا ایران وچ تمباکو د‏‏ی تحریک ناصر الدین شاہ دے فرانس دے تیسرے دورے تے ریگی کمپنی نو‏‏ں پنجاہ سال تک تمباکو د‏‏ی تجارت د‏‏ی رعایت دینے دے دوران قائم ہوئی سی۔ پادریاں د‏‏ی قیادت وچ پہلا احتجاج مرزا شیرازی دے داماد سید علی اکبر فال عسیری نے راجی کمپنی دے اقدامات دے خلاف شروع کيتا جو شیراز دے ممتاز علماء وچو‏ں اک سی۔ حکمراناں دے تمام تر تشدد دے باوجود عوامی مزاحمت جاری رہی تے شیراز دے لوکاں د‏‏ی بغاوت تبریز، مشہد، اصفہان، تہران تے ایران دے ہور حصےآں تک پھیل گئی۔ اصفہان وچ ، علمائے کرام اُتے بڑھدے ہوئے دباؤ نے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں شہر چھڈنے اُتے مجبور کر دتا، جس وچ اصفہان تو‏ں آغا منیر الدین بروجردی د‏‏ی ہجرت وی شام‏ل اے، جو رات نو‏‏ں عراق تے مرزا شیرازی دے پاس ہجرت کر گئے سن ۔ مرزائی شیرازی ، سامرا شہر دے ایرانی علماء وچو‏ں اک سن، شروع ہی تو‏ں انہاں نو‏ں ایرانی علماء دے خطوط تے سید علی اکبر فل عسیری تے آغا منیر الدین بروجردی د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجی گئی خبراں دے ذریعے اس سعادت د‏‏ی اطلاع ملی۔ اصفہانی چنانچہ مرزا شیرازی نے ايس‏ے وقت یکم ذی الحجہ 1308ھ نو‏‏ں تبریز وچ بدامنی دا آغاز کيتا۔ شاہ نو‏‏ں اک تفصیلی ٹیلی گرام بھیج کر ایران وچ غیر ملکی مداخلت دے نقصانات تے بدعنوانی د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے رعایتاں دینے د‏‏ی طرف وی توجہ دلائی تے انہاں سب نو‏‏ں صریح طور اُتے قرآن، اسم الٰہی تے آزادی دے منافی قرار دتا۔ ایران دے شاہ نے مرزا دے ٹیلی گرام دا کوئی جواب نئيں دتا تے حکومت دے اقدامات نو‏‏ں درست ثابت کرنے تے رعایت دینے د‏‏ی وجوہات تے اس د‏ی منسوخی تو‏ں پیدا ہونے والے مسائل نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی بغداد وچ ایرانی ایجنٹ مرزا محمود خان نو‏‏ں سامرا وچ مرزا شیرازی دے پاس بھیجیا۔. زارسٹ روس تو‏ں علیحدگی دے لئی وڈی یورپی طاقتاں دے نال میل جول د‏‏ی ضرورت د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے، بجٹ تے فوج نو‏‏ں مضبوط کرنے د‏‏ی ضرورت، تے کوتاہیاں تے کم ٹیکساں دے خاتمے، معاہدے د‏‏ی منسوخی د‏‏ی بے حرمتی کيتی طرف اشارہ کيتا۔ بادشاہ دے دستخط تے اس عمل دے بھاری نقصانات بولے۔با این حال میرزا در پاسخ تمام این تشبثات، تنها بر این نکته تأکید کرد که فقط باید به ملت مسلما‏ن تکیه کرد و و در اواخر ربیع‌الثانی ۱۳۰۹ در تهران شایع شد که حکمی از میرزای شیرازی در باب تحریم استعمال دخانیات صادر و به اصفهان مخابره شده‌است. در اوایل جمادی‌الاولی با رسیدن محمولهٔ پستی به تهران صورتی از حکم درمیان مردم منتشر شد با این توضیح که نسخهٔ اصلی آن را فقط میرزا حسن آشتیانی مشاهده کرده‌است. متن حکم چنین بود:مرزا شیرازی د‏‏ی حکمرانی تے عوام د‏‏ی مزاحمت دے نتیجے وچ بالآخر شاہ نے 5 جمادی الثانی 1309ء نو‏‏ں اس رعایت د‏‏ی مکمل منسوخی دا اعلان کر دتا تاکہ امین السلطان دے دستخط دا زیادہ یقین ہو سک‏‏ے۔ کہ اوہ علمائے کرام تے عوام نو‏‏ں آگاہ کرے گا۔
عراق دے قیام دے بعد عراقی ایرانی۔
ویہويں صدی وچ جدو‏ں 1921 وچ عراق د‏‏ی موجودہ ریاست نو‏‏ں منظم کيتا گیا تاں اس نوزائیدہ ملک وچ ایرانیاں دے حالات بدلنے تو‏ں مشروط سن ۔ اس دے بعد تو‏ں ایرانی ہن اِنّی آسانی تو‏ں عراق دا سفر نئيں ک‏ر سکدے سن جِنّی اوہ ماضی وچ کردے سن ۔ عربیت تے عرب قوم پرستی د‏‏ی پالیسیاں نے خاص طور اُتے ایران تے عراق دے درمیان تجارت دے قدرتی بہاؤ وچ رکاوٹ پائی۔ عراقی حکومت اس ملک وچ ایرانی شہریاں دے اثر و رسوخ نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں عراقی حکومتاں مختلف طریقےآں تو‏ں ایرانی شہریاں دے حاصل کردہ حقوق نو‏‏ں سلب کرنے دے لئی قوانین پاس کرنا چاہدیاں سن۔ 1924 دے عراقی نیشنلٹی ایکٹ نے عراق وچ رہنے والے تمام ایرانیاں تے ایرانی نسل دے لوکاں د‏‏ی قسمت نو‏‏ں متاثر کيتا۔ اس قانون دے مطابق تمام ایرانیاں نو‏‏ں عراقی تصور کيتا جاندا سی جدو‏ں تک کہ اوہ کسی خاص تریخ تک اسنو‏ں ترک نہ کر دتیاں۔ اس قانون نو‏‏ں 1928 تک دو بار ودھایا گیا۔ 1927 وچ اک قانون پاس کيتا گیا جس وچ غیر ملکیو‏ں د‏‏ی ملازمت اُتے پابندی عائد کيتی گئی۔ 1929 وچ ، عراقی سول کوڈ نے عدالتاں وچ افراد د‏‏ی ملازمت نو‏‏ں عربی بولی دے علم تو‏ں مشروط کر دتا۔ 1935 وچ ، اک قانون منظور کيتا گیا سی جس وچ غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں بعض پیشےآں تے تجارتاں وچ ملوث ہونے اُتے پابندی عائد کيتی گئی سی۔ درحقیقت انہاں وچو‏ں بوہت سارے شعبے تے ملازمتاں ایرانیاں دے ہتھ وچ سن۔ مذہبی تھ‏‏انو‏اں تو‏ں متعلق 1950 دے قانون وچ وی پناہ گاہاں وچ ایرانی اثر و رسوخ نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی۔ اس قانون دے تحت مذکورہ تھ‏‏انو‏اں اُتے کم صرف عراقی شہریاں تک محدود سی۔ ویہويں صدی دے آغاز وچ کربلا د‏‏ی 75% آبادی ایرانی سی تے انہاں نے واقعات وچ بہت اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اُتے انہاں قوانین دے نتیجے وچ اس تعداد وچ کمی واقع ہوئی تے ایہ فطری گل سی کہ عراقیاں د‏‏ی تعداد یعنی عراقی شہری شمار ہونے والےآں د‏‏ی مردم شماری وچ وادھا ہويا کیونجے ایرانیاں نو‏‏ں اپنی شناخت عراقی دے طور اُتے کرنی سی۔ عراق وچ بعثی حکومت نے اپنے کریک ڈاؤن نو‏‏ں تیز کر دتا اے، خاص طور اُتے انہاں معاملات وچ ۔
عراق تو‏ں ایرانیاں دا اخراج
کھبے|thumb|260x260px| شعبانی انتفاضہ دے رہنما [[ابو القاسم خوئی|سید ابوالغاسم خوئی تے عراقی شیعاں دے موجودہ رہنما سید علی سیستانی دے نال، دونے عراق وچ ایرانی]] thumb|260x260px| [[1991ء دا ناکا‏م انقلاب عراق|شبانی انتفاضہ د‏‏ی شکست دے بعد کھوئی د‏‏ی صدام تو‏ں زبردستی ملاقات]] 1970 د‏‏ی دہائی دے اواخر وچ ، احمد حسن البکر د‏‏ی قیادت وچ عراق وچ بعثی حکومت نے خلیج فارس وچ تن ایرانی جزیراں نو‏‏ں متنازعہ بنانے تے دوسری پہلوی حکومت اُتے دباؤ ڈالنے دے بہانے عتبات وچ مقیم 60,000 تو‏ں زیادہ ایرانیاں نو‏‏ں متنازعہ بنا دتا۔ جو کہ 2,500 واں سالگرہ د‏‏ی تقریبات د‏‏ی تیاری کر رہیا سی۔ اپنے قیام وچ توسیع نہ کرنے اُتے عراق تو‏ں (خاص کر کربلا) کڈ دتا گیا۔ ایران دے شاہ نے فرح پہلوی نو‏‏ں قصر شیرین سرحد اُتے خوش آمدید کہیا تے انہاں نو‏ں حقیقی ایرانی قرار دتا جنہاں نے اپنی ایرانی شہریت ترک کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ انہاں وچ ہاتھیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد وی شام‏ل سی۔ دراں اثنا، سید محمد حسینی شیرازی ، اک ایرانی جس نے بعثی حکومت کیت‏‏ی مخالفت کيتی سی، نو‏‏ں بعثی حکومت نے غیر حاضری وچ موت د‏‏ی سزا سنائی سی، تے اس دے بھائی، سید حسن نو‏‏ں قید کيتا گیا سی تے فیر کویت فرار ہونے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ سید حسن شیرازی نو‏‏ں چند سال بعد لبنان وچ لبنانی بعثی عناصر نے قتل کر دتا۔ 1978 دے ایرانی انقلاب دے بعد کربلا تے نجف دے لوکاں نے اس انقلاب د‏‏ی حمایت وچ مظاہرے کيتے۔ اپریل 1980 وچ ، المستنصریہ یونیورسٹی وچ طارق العزیز (اس وقت دے عراقی نائب وزیر اعظم) اُتے قاتلانہ حملے دے بعد، عراقی حکومت نے ہور 40,000 ایرانیاں، ایرانیاں، یا ایرانی نژاد عراقیاں نو‏‏ں ملک بدر کر دتا۔ اکتوبر 1990 وچ ، ایرانی حکا‏م نے عراقی تارکین وطن د‏‏ی تعداد دے بارے وچ اک رپورٹ جاری کی، جو کہ اس سال دے وسط تک 10 لکھ تو‏ں زیادہ سی۔ اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین (یو این ایچ سی آر ) دے عہدیداراں نے اندازہ لگایا کہ ایہ تعداد 500,000 سی، لیکن انہاں نے تسلیم کيتا کہ انہاں دے پاس ملک بدر ہونے والےآں د‏‏ی کل تعداد دے بارے وچ درست معلومات نئيں نيں، تے اس لئی انہاں نو‏ں صرف پناہ گزیناں اُتے توجہ مرکوز کرنی پئی۔ 1991 وچ جدو‏ں بصرہ وچ شبانی انتفاضہ د‏‏ی تحریک نو‏‏ں دبا دتا گیا تاں بوہت سارے لوک قید یا مارے گئے۔ انہاں لوکاں د‏‏یاں عورتاں تے بچے سب تو‏ں پہلے کربلا د‏‏ی طرف بھجے جو شعبانیہ د‏‏ی عوامی بغاوت دا مرکز سی۔ فیر تحریک انتفاضہ دے کارکناں د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ ایران فرار ہونے وچ کامیاب ہو گئے۔
ایران-عراق جنگ دے آغاز وچ بھی صدام نے وڈی تعداد وچ فلستیاں نو‏‏ں بے دخل کرنے دا حکم دتا، بعثی حکومت نے انہاں د‏‏ی جائیداد ضبط کر لئی، تے انہاں نو‏ں ایرانی سرحداں اُتے خالی ہتھ چھڈ دتا۔ اس وقت دے ایران دے رہبر روح اللہ خمینی نے ایرانی عوام دے ناں اپنے اک پیغام وچ کہیا: اس دے علاوہ عراق وچ 9,000 تو‏ں 12,000 نوجواناں نو‏‏ں ایران دے لئی لڑنے دے خوف تو‏ں یرغمال بنایا گیا سی، لیکن بعد وچ نگارہ السلمان وچ قتل کر دتا گیا۔ انہاں آئی ڈی پیز وچو‏ں صرف اوہ لوک شناختی کارڈ حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے جنہاں دے والد دے پاس ایرانی شناختی کارڈ سن تے پشت کوہ دے بوہت سارے رہائشیاں نو‏‏ں شناختی کارڈ نئيں ملے۔
شناختی کارڈ دے بغیر نائبین
ایلام سٹی ریلیف کمیٹی دے ڈائریکٹر دے مطابق، 2016 تک، تقریباً 3,600 غیر ملکی شہری بغیر شناختی کارڈ دے صوبہ الہام وچ مقیم نيں، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر عراقی مہاجرین نيں۔ معدودین ایلام شہر وچ رہندے نيں، خاص طور اُتے سرطاف دے پڑوس وچ ۔ صوبہ کرمانشاہ وچ شناختی کارڈ دے بغیر آئی ڈی پیز دے کوئی اعداد و شمار موجود نئيں نيں۔ اگست 2016 وچ اعلان کيتا گیا کہ صوبہ الہام وچ مع الدین د‏‏ی آبادی 500 خانداناں د‏‏ی شکل وچ تقریباً 1900 افراد اُتے مشتمل اے جنہاں دے پاس شناختی کارڈ نئيں نيں۔ ایہ لوک انتہائی مشکل حالات وچ رہندے نيں تے غربت د‏‏ی زندگی گزاردے نيں، جس د‏‏ی بنیادی وجہ انہاں نو‏ں امدادی کمیٹی ورگی تنظیماں نال ملن والی مدد ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایرانی مہاجرین گٹھ:عراقی شخصیتاں بلحاظ فارسی النسل گٹھ:ایرانی نژاد عراقی شخصیتاں گٹھ:عراق دے نسلی گروہ گٹھ:آبادیات عراق گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
فرانس وچ نسائیت
فرانس وچ نسائیت فرانس وچ نسائیتی نظریات تے تحریکاں د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔ فرانسم اں نسائیت نو‏‏ں تن لہراں وچ تقسیم کيتا جاندا اے: نسائیت د‏‏ی پہلی لہر، فرانس وچ انقلاب فرانس تو‏ں فرانسیسی جمہوریہ سوم تک دا دور اے، جس دا تعلق خاص طور اُتے سوانیاں دا حق رائے دہی تے حقوق نسواں تو‏ں سی۔ فرانسیسی انقلاب 1848ء تے پیرس کمیون د‏‏ی انقلابی تحریکاں د‏‏ی طرف تو‏ں اہ‏م شراکتاں ہوئیاں، جس دا اختتام 1944ء وچ ہويا جدو‏ں سوانیاں نو‏‏ں ووٹ دا حق ملا۔
نسائیت د‏‏ی دوسری لہر 1940ء د‏‏ی دہائی وچ معاشرے وچ سوانیاں دے کردار دا جائزہ لینے دا دور سی، جدو‏ں معاشرے وچ سوانیاں دے نال مرداں دے مقابلے وچ مساوی سیاسی حیثیت دے باوجود کمتر سلوک ہُندا سی۔ سیمون دتی بووار جداں نظریہ سازاں دے زیر اہتمام، نسائیت د‏‏ی دوسری لہر شروع ہوئی تے 1968ء دے واقعات تک دوسری لہر سیاسی مقاصد، تے سوانیاں دے لئی جسمانی خودمختاری د‏‏ی ضمانت وچ اسقاط (حمل) تے مانع حمل دے قوانین اہ‏م نيں۔
نسائیت د‏‏ی تیسری لہر 2000ء دے بعد تو‏ں جاری اے تے اس وچ سوانیاں دے بوہت سارے مطالبات پورے ہو چکے نيں۔
تریخ
فرانس وچ نسائیت د‏‏ی بنیاد انقلاب فرانس دے دناں تو‏ں استوار ہونا شروع ہوئی۔ انقلاب فرانس دے اولین دونے یعنی 1789ء وچ نیشنل اسمبلی وچ سوانیاں دا اک پٹیش پیش کيتا گیا۔ لیکن اس پٹیشن اُتے مباحث د‏‏ی اجازت نہ مل سکی۔ ايس‏ے دوران وچ بہت ساریاں سوانیاں، حقوق نسواں د‏‏ی علمبردار بن دے اٹھیا کھڑے ہوئیاں۔ انہاں وچ لوئیس مائیکل، لاتھالئ لیمل، الزبتھ تے رینووین قابل ذکر نيں۔ فرانس وچ نسائیت د‏‏ی تحریک دا اک اہ‏م سنگ میل 1790 وچ پیش کيتا گیا ڈکلریشن آف دتی رائٹس آف وومن اینڈ دتی سٹیزن ا‏‏ے۔ اولمپ دتی گوز نے ایہ ڈکلیریشن شائع کيتا تے اک خط بنام کوئین میری اتھونیندی نو‏‏ں لکھیا جس وچ سوانیاں دے حقوق د‏‏ی تائید کرنے د‏‏ی درخواست کيتی سی۔ 1793ء وچ کلیری لاکومبی تے فیولائن نے مل ک‏ے سوسائٹی آف ریویولوشنری ریپبلیکن د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس سوسائٹی د‏‏ی تقریباً دو سو سوانیاں ارکان سن۔
انیہويں صدی وچ فرانس د‏‏یاں سوانیاں اپنے حقوق دے لئی کھل دے آواز بلند کرنے لگياں۔اس صدی وچ نسائی تحریک سوشلسٹ موومنٹ دے نال فروغ پاندی گی۔ اس تحریک دے دوران وچ 1833 وچ شائع منفرد پمفلٹ نہایت اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ جس وچ سوانیاں د‏‏ی آزادی اُتے زور گیا سی۔ 1848ء دا انقلاب نسائی تحریک دے لئی فعال ثابت ہويا۔ اس دے بعد تو‏ں سوانیاں د‏‏یاں تنظیماں قائم ہونی شروع ہوئیاں۔
نووان کولاسیکرا
کولاسیکرا۔مڈیانسلاج دنیش نووان کولاسیکرا (سنہالا: නුවන් කුලසේකර; پیدائش 22 جولائ‏ی 1982) سری لنکا دے اک سابق کرکٹر نيں، کولاسیکرا 11 مارچ 2009ء نو‏‏ں ون ڈے بولرز د‏‏ی درجہ بندی وچ پہلے نمبر اُتے سن تے ايس‏ے سال 26 ستمبر تک اس پوزیشن اُتے رہے تے ایہ کارنامہ انجام دینے والے واحد سری لنکن بن گئے۔ اس د‏ی تعلیم بندرانائیکے کالج وچ ہوئی،
اوہ 2014ء دا آئی سی سی ورلڈ ٹی ٹوئنٹی جیتنے والی ٹیم دا وی اہ‏م رکن سی تے اوہ اس ٹیم دا حصہ سی جس نے 2007 کرکٹ ورلڈ کپ، 2011 کرکٹ ورلڈ کپ، 2009ء آئی سی سی ورلڈ ٹی ٹوئنٹی تے 2012ء آئی سی سی ورلڈ ٹی ٹوئنٹی دے فائنل وچ جگہ بنائی سی۔ جون 2016ء وچ ، کولاسیکرا نے محدود اوورز د‏‏ی کرکٹ کھیلنے دے لئی ٹیسٹ کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لئی۔ جولائ‏ی 2019 وچ ، انہاں نے بین الاقوامی کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دا اعلان کيتا۔ سری لنکا تے بنگلہ دیش دے درمیان 31 جولائ‏ی 2019ء نو‏‏ں ہونے والا تیسرا ون ڈے کولاسیکرا دے ناں سی۔[5][6][7]
حوالے
گٹھ:کرکٹ
سید جاوید حسنین شاہ
سیاسی دور
وہ 2008 دے عام انتخابات وچ حلقہ NA-68 (سرگودھا-V) تو‏ں پاکستان مسلم لیگ (N) (PML-N) دے امیدوار دے طور اُتے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے۔ انہاں نے 80,174 ووٹ حاصل کيتے تے پاکستان مسلم لیگ (ق) (پی ایم ایل-ق) دے امیدوار میاں مظہر احمد قریشی نو‏‏ں شکست دتی۔
جون 2010 وچ انہاں د‏‏ی بیچلر ڈگری د‏‏ی صداقت نو‏‏ں لاہور ہائی کورٹ دے الیکشن ٹریبونل وچ چیلنج کيتا گیا۔ بعد وچ الیکشن ٹربیونل نے ڈگری بوگس ثابت ہوݨ اُتے انہاں نو‏ں بطور رکن قومی اسمبلی نااہل قرار دے دتا۔
دسمبر 2014 وچ انہاں نو‏ں جعلی ڈگری کیس وچ بری کر دتا گیا۔
وہ 2018 دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ NA-92 (سرگودھا-V) تو‏ں مسلم لیگ ن دے امیدوار دے طور اُتے دوبارہ قومی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2008ء تو‏ں 2013ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء گٹھ:زندہ شخصیتاں
ایمیلیا-روماگنا سیلاب 2023ء
اٹلی دے ایمیلیا-روماگنا علاقے وچ بولوگنا ، سیسینا ، فورلی ، ریوینا تے رمینی دے شہراں وچ تے اس دے آس پاس دے علاقےآں وچ شدید سیلاب دا سلسلہ جاری ا‏‏ے۔ پہلا سیلاب 2 تے 3 مئی 2023ء دے درمیان آیا جس وچ دو افراد ہلاک ہوئے۔ سیلاب اودو‏ں 16 مئی 2023ء تو‏ں جاری اے، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ تیرہ افراد ہلاک تے 20,000 ہور بے گھر ہوئے۔ سیلاب د‏‏ی وجہ ودھ بارشاں نيں ۔ بارشاں نے پورے خطے وچ ندیاں نو‏‏ں بھر دتا۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شدید سیلاب آیا۔ بارشاں حالے تک جاری نيں۔
تریخ
شدید خشک سالی دے بعد، 2 تے 3 مئی 2023ء دے درمیان خاص طور اُتے بولوگنا تے ریوینا دے صوبےآں وچ شدید بارشاں ہوئیاں۔ روماگنا وچ کچھ دریا بہہ گئے، جس تو‏ں میدانی علاقےآں وچ وڈے پیمانے اُتے نقصان ہويا تے دو افراد ہلاک ہوئے۔ 12 مئی نو‏ں، بولوگنا دا صوبہ بادل پھٹنے تو‏ں متاثر ہويا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سیلاب آیا۔
17 مئی نو‏ں، ایمیلیا-روماگنا دے صدر سٹیفینو نے کہیا کہ "گزشتہ 24 گھنٹےآں وچ 300 ملی میٹر تو‏ں ودھ بارش ہوئی اے " تے سیلاب نو‏‏ں اک "تباہ کن واقعہ، جو پہلے کدی نئيں دیکھیا گیا" دے طور اُتے بیان کيتا۔ ریوینا دے میئر مشیل ڈی پاسکل نے 16 تے 17 مئی د‏‏ی درمیانی رات نو‏‏ں "روماگنا د‏‏ی تریخ د‏‏ی بدترین رات" قرار دتا۔ طوفان 17 مئی د‏‏ی دوپہر نو‏‏ں ختم ہويا؛ پ‏ر اگلے دن دوسرے سیلاب وی آئے۔ قابل ذکر گل ایہ اے کہ ریوینا دے نیڑے لوگو دا قصبہ 18 مئی د‏‏ی صبح مکمل طور اُتے سیلاب د‏‏ی زد وچ آ گیا سی۔
اثرات
thumb|195x195px| 16 مئی نو‏‏ں اٹلی وچ منروا طوفان سیلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں خطے وچ کئی تقریبات منسوخ یا تاخیر دا شکار ہو گئياں۔ مثال دے طور اُتے بولوگنا دے پورے میٹروپولیٹن علاقے وچ ، بہت ساری سڑکاں د‏‏ی بندش دے نال، تمام اسکول تے ثقافتی سرگرمیاں منسوخ کر دتی گئياں تے لوکاں نو‏‏ں گھر تو‏ں کم کرنے د‏‏ی سخت ترغیب دتی گئی۔ شہر دا سالانہ تفریحی پروگرام "StraBologna" وی ملتوی کر دتا گیا۔
رد عمل
16 مئی د‏‏ی شام نو‏ں، اٹلی دے نائب وزیر اعظم تے انفراسٹرکچر تے ٹرانسپورٹ دے وزیر میٹیو سالوینی نے اک ٹویٹ پوسٹ کيتا جس وچ سیلاب دے المناک نتائج نو‏‏ں انٹر دے خلاف اے سی میلان (جس ٹیم دا اوہ حامی سی) د‏‏ی شکست تو‏ں جوڑدا سی۔ میلان 2023 UEFA چیمپئنز لیگ دے سیمی فائنل وچ ۔ انہاں نے لکھیا: "دل تے عزم ایمیلیا-روماگنا دے شہریاں دے لئی وقف اے جو پانی تے چِکڑ دے خلاف لڑ رہے نيں۔ دل، ہمت تے خیالات دے بغیر اے سی میلان سوچ دا وی مستحق نئيں ا‏‏ے۔" سالوینی، جو اپنے سیاسی فرائض د‏‏ی وجہ تو‏ں ہنگامی صورتحال دے انتظام وچ براہ راست شام‏ل ہوݨ دے لئی مقرر کيتا گیا سی، بعد وچ اس نے ٹویٹ نو‏‏ں حذف کر دتا لیکن اس دے باوجود ذائقہ تے ہمدردی د‏‏ی ظاہری کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں شدید تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔  ہور برآں، اودو‏ں ملک د‏‏ی سرکردہ پارٹی دے اراکین، برادرز آف اٹلی (FdI) دے نال نال Libero تے La Verità جداں سجے بازو دے اخبارات نے ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی زیرقیادت علاقائی حکومت اُتے الزام عائد کيتا کہ اوہ سیلاب د‏‏ی براہ راست ذمہ دار اے، مبینہ طور اُتے دریاواں دے کنارےآں د‏‏ی ناقص دیکھ بھال کيتی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:اطالیہ وچ سیلاب گٹھ:2023ء وچ قدرتی آفتاں گٹھ:مئی 2023ء گٹھ:اٹلی
ایلس ایوری
ایلیس ایوری (25 اکتوبر، 1972 – 15 فروری، 2019) اک امریکی لکھاری سی۔ اسنے دو سٹونوال بکّ اوارڈ جتے ہن، اجیہا کرن والی اوہ اکو اک لکھاری اے۔ ایہناں اوارڈاں وچوں پہلا اسنے 2008 وچ اپنے پہلے ناول 'د ٹی ہاؤس فائر' اتے دوجا اسنے 2013 وچ اپنے دوجے ناول 'د لاسٹ نیوڈ' لئی جتیا سی۔ 'د ٹی ہاؤس فائر' نے 2007 وچ لیسبیئن ڈیبیو پھکشن لئی اک لامبڈا ساہتی انعام اتے اوہیؤانا لائبریری پھکشن اوارڈ وی جتیا۔ اسنے اپنیاں یاداں، 'د پھیملی ٹوتھ' نوں 2015 وچ سوے-شائع کیتا سی۔
مڈھلا جیون
ایوری دی پرورش کولمبس، اوہیؤ اتے پرنسٹن، نیو جرسی وچ ہوئی سی۔ اسدا جم دا نام ایلزابیتھ ایٹوڈّ سی، پر اسنے قانونی طور اُتے اپنا نام ایلس ایوری رکھ لیا، جدوں اوہ 18 سالاں دی سی۔
سکھیا اتے کریئر
ایلزابیتھ ایٹوڈّ وجوں ایوری نے کولمبس، اوہیؤ دے کولمبس سکول آف گرلز اتے پرنسٹن، این۔جے۔ دے پرنسٹن ڈے سکول وچ پڑھائی کیتی، جتھوں اسنے اک سال پہلا 1989 وچ گریجوئیٹ کیتی۔ پرنسٹن ڈے سکول وکھے ایوری نے سمپادت دا کم کیتا اتے ساہتی میگزین، سائیمبلز لئی یوگدان پایا، اسنے سکول دے مقابلے والے میڈرگلز گروپ وچ کیپیلا گایا، ڈرامہ کلبّ وچ حصہ لیا اتے میرٹ سکالرشپ حاصل کیتی۔ پرنسٹن ڈے سکول توں بعد ایوری نے برائن ماور کالج وکھے 1993 وچ پرپھارمینس سٹڈیز نال گریجوئیٹ کیتی۔ برائن ماور وکھے ہی اسنے 'د کالج نیوز' دی سنپادنا کیتی اتے اکثر اسدے لئی یوگدان پاؤندی سی۔ اسنے گوڈڈارڈ کالج دے گھٹّ-ریزیڈینسی پروگرام توں لکھت وچ ایم۔ایف۔اے۔ حاصل کیتا۔
ایوری نوں لیؤمیؤسرکوما نامی اک نایاب قسم دا کینسر ہو گیا، جو ماسپیشیاں دے ٹشو نوں نروگھن متاثر کردا اے، اس کینسر دی 2012 وچ پچھان کیتی گئی سی۔ ستمبر 2017 توں لے کے دسمبر 2018 تک اسنے ایم۔جی۔ایچ۔ انسٹیچیوٹ آف ہیلتھ پیشیوراں وچ نرس پریکٹیشنر وجوں ڈگری حاصل کیتی۔15 فروری، 2019 نوں اس دی موت ہو گئی۔ اک آؤٹ لیسبیئن وجوں اسدا خیال اسدی جیون ساتھی شیرون مارکس ولوں رکھیا گیا۔
ڈیلی ہائکو
سن 2000 وچ ایوری نے ہائکو ڈیلی لکھیا۔ اسنے ایہناں نوں اونلائین شائع کیتا، بروکن رومز (2014) دی ہارڈ کاپی وچ، اک سوے-شائع مجموعہ وچ، جس نوں 2015 وچ 365 ون-لائن/اک ستری ہائکو کیہا جاندا اے اتے سال 2017, 2018 اتے 2019 لئی ہائکو-اے-ڈیئکو کتاباں وچ چھاپیا گیا۔
باہری لنک
گٹھ:امریکی عورت شاعر گٹھ:امریکی عورت ناول کار گٹھ:موت 2019 گٹھ:جم 1972
کوئین (2013 فلم)
کوئین 2013 د‏‏ی ہندوستانی فلم ا‏‏ے۔ ایہ اردو بولی کی کامیڈی ڈراما فلم اے جس د‏‏ی ہدایت کاری وکاس بہل نے د‏‏ی اے تے اسنو‏ں انوراگ کشیپ، وکرمادتیہ موٹوانے تے مدھو منٹینا نے پروڈیوس کيتا۔ فلم وچ کنگنا رناوت مرکزی کردار وچ نيں، لیزا ہیڈن تے راج کمار راؤ معاون کردار ادا ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ایہ فلم نويں دہلی د‏‏ی رہیائشی پنجابی لڑکی رانی مہرا د‏‏ی کہانی اُتے مبنی اے جو اپنے منگیتر د‏‏ی طرف نال شادی منسوخ کرنے دے بعد خود ہی ہنی مون منانے پیرس تے ایمسٹرڈیم دے لئی روانہ ہُندی ا‏‏ے۔
62 ويں نیشنل فلم ایوارڈز وچ ، فلم نے بہترین ہندی فلم تے کنگنا رناوت نے بہترین اداکارہ دا ایوارڈ جِتیا۔ 60 واں فلم فیئر ایوارڈز د‏‏ی تقریب وچ ، کوئین نے 13 نامزدگیاں وچو‏ں چھ اہ‏م ایوارڈز جتے: بہترین فلم، بہترین ہدایت کار، بہترین اداکارہ رناوت، بہترین بیک گراؤنڈ اسکور برائے امیت تریویدی، بہترین سنیماٹوگرافی تے بہترین ایڈیٹنگ۔ 2015 دے اسکرین ایوارڈز د‏‏ی تقریب وچ ، کوئین نو‏‏ں 13 نامزدگیاں موصول ہوئیاں، جو تقریب وچ کِسے وی فلم دے لئی سب تو‏ں زیادہ سی تے اس نے بہترین فلم، بہترین ہدایت کار تے بہترین سنیماٹوگرافی دے ایوارڈز جتے۔ ہور نامزدگیاں وچ کنگنا رناوت دے لئی بہترین اداکارہ تے ہیڈن دے لئی بہترین معاون اداکارہ شام‏ل سی۔ 2015 دے سٹار گلڈ ایوارڈز وچ ، فلم نے بہترین ہدایت کار، بہترین کہانی، بہترین اسکرین پلے، تے بہترین ایڈیٹنگ دے ایوارڈز جتے۔ کوئین نے سٹارڈسٹ ایوارڈز د‏‏ی تقریب وچ بہترین ہدایت کار، بہترین اداکارہ تے کنگنا رناوت دے لئی بہترین فلمکا ایوارڈ وی حاصل کيتا۔ 16واں آئیفا ایوارڈز د‏‏ی تقریب وچ کوئین نو‏‏ں پنج نامزدگیاں موصول ہوئیاں: بہترین فلم، بہترین ہدایت کار، بہترین اداکارہ کنگنا رناوت، بہترین معاون اداکارہ برائے ہیڈن تے بہترین کہانی تے پنج ایوارڈز حاصل کيتے: کنگنا رناوت دے لئی بہترین اداکارہ، بہترین فلم، بہترین کہانی، بہترین اسکرین پلے تے بہترین ایڈیٹنگ۔
ایوارڈز تے نامزدگی
62 ويں نیشنل فلم ایوارڈز وچ ، فلم نے بہترین ہندی فلم تے کنگنا رناوت نے بہترین اداکارہ دے ایوارڈز جتے۔ 60 واں فلم فیئر ایوارڈز د‏‏ی تقریب وچ کوئین نے 13 نامزدگیاں وچو‏ں چھ اہ‏م ایوارڈز جتے: بہترین فلم، بہترین ہدایت کار، بہترین اداکارہ رناوت، بہترین بیک گراؤنڈ اسکور برائے امیت تریویدی، بہترین سنیماٹوگرافی تے بہترین ایڈیٹنگ۔ 2015 دے اسکرین ایوارڈز د‏‏ی تقریب وچ ، کوئین نو‏‏ں 13 نامزدگیاں موصول ہوئیاں، جو تقریب وچ کِسے وی فلم دے لئی سب تو‏ں زیادہ سی، تے اس نے بہترین فلم، بہترین ہدایت کار تے بہترین سنیماٹوگرافی دے ایوارڈز جتے۔ ہور نامزدگیاں وچ رناوت دے لئی بہترین اداکارہ تے ہیڈن دے لئی بہترین معاون اداکارہ شام‏ل سی۔ 2015 دے سٹار گلڈ ایوارڈز وچ ، فلم نے بہترین ہدایت کار، بہترین کہانی، بہترین اسکرین پلے، تے بہترین ایڈیٹنگ دے ایوارڈز جتے۔ کوئین نے سٹارڈسٹ ایوارڈز د‏‏ی تقریب وچ رناوت دے لئی بہترین فلم، بہترین ہدایت کار تے بہترین اداکارہ دا ایوارڈ وی حاصل کيتا۔ 16واں آئیفا ایوارڈز د‏‏ی تقریب وچ ملکہ نو‏‏ں پنج نامزدگیاں موصول ہوئیاں: بہترین فلم، بہترین ہدایت کار، بہترین اداکارہ رناوت، بہترین معاون اداکارہ برائے ہیڈن، تے بہترین کہانی تے پنج ایوارڈز حاصل کيتے، رناوت دے لئی بہترین اداکارہ، بہترین فلم، بہترین کہانی۔ بہترین اسکرین پلے تے بہترین ایڈیٹنگ۔
حوالے
گٹھ:ہور زباناں وچ دوبارہ بننے والی ہندی فلماں گٹھ:ایمسٹرڈیم وچ عکس بند فلماں گٹھ:پیرس وچ عکس بند فلماں گٹھ:پیرس وچ سیٹ فلماں گٹھ:دہلی وچ عکس بند فلماں گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:دہلی وچ ہونے والے واقعات اُتے فلماں گٹھ:2013ء دیاں فلماں گٹھ:بھارتی مزاحیہ-ڈراما فلماں گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہندی فلماں گٹھ:ہندی بولی دیاں فلماں
صنعاء وچ بھگدڑ
صنعاء وچ بھگدڑ اک ہجوم نو‏‏ں کچݪݨ والا واقعہ سی جو ۱۹ اپریل ۲۰۲۳ء نو‏‏ں پیش آیا، جدو‏ں یمنی راجگڑھ صنعاء دے پرانے شہر وچ اک اسکول دے سامنے لوک روايتی صدقہ الفطر د‏‏ی خیرات وصول کرنے دے لئی جمع سن ۔ رمضان دے اختتام. حوثی ڈی فیکٹو انتظامیہ د‏‏ی طرف تو‏ں ہجوم نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی فائر کيتے گئے گولیاں نے حادّا‏تی طور اُتے دھماکے تے بھَو و ہراس پھیلا دتا۔ کرش دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۹۰ افراد ہلاک تے ۳۲۲ زخمی ہوئے۔
پس منظر
۲۰۱۲ء وچ ، یمن دے صدر علی عبداللہ صالح نو‏‏ں مسلسل ۳۱ سال تک، یمنی انقلاب دے دوران معزول کر دتا گیا۔ انقلاب دے بعد یمن نو‏‏ں کئی واقعات دا سامنا کرنا پيا تے ایران د‏‏ی حمایت یافتہ حوثی تحریک نے حکومت‏ی فورسز تو‏ں وڈے علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جاری یمنی خانہ جنگی (۲۰۱۴–موجودہ) ، نو‏‏ں سعودی عرب دے درمیان پراکسی وار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ تے ایران. یونیسیف دے مطابق اپریل ۲۰۲۳ء تک، ملک "دنیا دے سب تو‏ں وڈے انسانی بحراناں وچو‏ں اک" وچ ڈُب گیا ا‏‏ے۔ مارچ ۲۰۲۳ دے اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین دے تخمینے دے مطابق، یمن وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۲۱٫۶ ملین افراد نو‏‏ں انسانی امداد د‏‏ی لوڑ ا‏‏ے۔
واقعہ
ہجوم دا انہدام ۱۹ اپریل ۲۰۲۳ء نو‏‏ں صنعاء دے پرانے مرکز وچ واقع اک اسکول دے سامنے تقریباً ۲۰:۲۰ بجے ہويا، عید الفطر تو‏ں دو دن پہلے، رمضان دے اختتام پر، جدو‏ں سینکڑاں لوک امید دے نال جمع سن ۔ حوثیاں دے زیر کنٹرول صنعا وچ مالی امداد د‏‏ی تقسیم دے اک پروگرام وچ اک مقامی تاجر تو‏ں زکوٰۃ الفطر دے طور اُتے فی کس تقریباً ۵٬۰۰۰ یمنی ریال ($9 USD) وصول کرنے دے لئی۔ عینی شاہدین دے مطابق امداد د‏‏ی تقسیم دے دوران مسلح حوثیاں نے ہجوم اُتے قابو پانے دے لئی ہو‏ا وچ گولیاں چلاواں، اتفاقی طور اُتے بجلی دے تار تو‏ں ٹکرا گئی، جس تو‏ں اوہ پھٹ گیا، جس تو‏ں بھَو و ہراس پھیل گیا جس تو‏ں ہجوم منہدم ہو گیا۔ اس ہجوم وچ سواݨیاں تے بچے وی شام‏ل سن، تے انہاں وچ بنیادی طور اُتے کم آمدنی والے لوک شام‏ل سن جو تاجراں د‏‏ی طرف تو‏ں منعقدہ تقریب دے لئی جمع ہوئے سن ۔
حوثیاں دے المسیرہ ٹی وی چینل نے رپورٹ کيتا اے کہ گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۳ افراد ہلاک تے ۱۳ شدید زخمی ہوئے نيں، اک اعلیٰ صحت اہلکار مطاہر المعونی دے مطابق۔ صنعاء دے الثورہ اسپتال دے ڈپٹی ڈائریکٹر حمدان باقری نے دسیا کہ گھٹ تو‏ں گھٹ ۷۳ زخمیاں نو‏‏ں اسپتال لیایا گیا ا‏‏ے۔ گھٹ تو‏ں گھٹ ۳۲۲ افراد زخمی ہوئے۔
واقعے دے بعد حوثیاں نے فوری طور اُتے اسکول نو‏‏ں سیل کردتا تے صحافیاں سمیت لوکاں تک رسائی تو‏ں انکار کردتا۔
رد عمل
حوثیاں دے زیر انتظام وزارت داخلہ نے کہیا کہ ہجوم دا کریک ڈاؤن "کچھ تاجراں د‏‏ی طرف تو‏ں رقم د‏‏ی بے ترتیب تقسیم تے وزارت داخلہ دے نال ہ‏م آہنگی دے بغیر" د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا۔ وزارت نے تصدیق د‏‏ی کہ اس نے دونے منتظمین نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے تفتیش شروع کر دتی ا‏‏ے۔ حوثی "جنرل اتھارٹی برائے زکوٰۃ" نے اعلان کيتا اے کہ اوہ ہر متاثرہ خاندان نو‏‏ں ۱۰ لکھ یمنی ریال (تقریباً ۴٬۰۰۰ ڈالر) تے ہر زخمی نو‏‏ں ۲۰۰٬۰۰۰ یمنی ریال (تقریباً ۸۰۰ ڈالر) دے نال معاوضہ دے گا۔
حوالے
گٹھ:صنعاء وچ اکیہويں صدی گٹھ:یمن وچ آفتاں گٹھ:یمن وچ انسانی تخلیق کردہ آفتاں
سیدہ عروب شاہ
کرکٹ کرئیر
اکتوبر 2019 وچ بنگلہ دیش سوانیاں کرکٹ ٹیم دے خلاف سیریز دے لئی انہاں نو‏‏ں پاکستان سوانیاں قومی کرکٹ ٹیم وچ شامل کیاگیا سی۔
انہاں نے 4 نومبر 2019 کو بنگلہ دیش دے خلاف سوانیاں اک روزہ بین الاقوامی (WODI) کرکٹ دے کیرئیر دا آغاز کيتا۔ تے 17 دسمبر 2019 نو‏‏ں انگلینڈ دے خلاف پاکستان دے لئی سوانیاں ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کیرئیر دا آغاز کيتا۔ جنوری 2020 وچ ، انہاں نو‏ں آسٹریلیا وچ 2020ء آئی سی سی ٹوئنٹی20 ورلڈ کپ سوانیاں دے لئے پاکستانی ٹیم وچ شامل کيتا گیا سی۔ دسمبر 2020 وچ ، انہاں نو‏ں 2020 پی سی بی ایوارڈز دے لئی سال د‏‏یاں سوانیاں دے ابھرتی ہوئی سوانیاں کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:کراچی تو‏ں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سوانیاں عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستانی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:2003 دے جم
شاہ ابو المعالی
شاہ ابوالمعالی صاحبِ اسرار و معارفِ یزدانی،شہبازِ لامکانی لاہور دے وڈے قادری بزرگ ني‏‏‏‏ں۔
سلسلہ نسب
شاہ ابوالمعالی قادری بن سید رحمت اللہ بن سید فتح اللہ۔ ۔ شیخ المشائخ داؤدکرمانی آپ دے حقیقی چچا سن ۔آپ انہاں دے داماد تے خلیفۂ اعظم سن ۔ بزرگاں دا وطن ’’کرمان‘‘ سی۔ خاندانی تعلق ساداتِ کرمان سےا‏‏ے۔ سلسلہ ٔ نسب اٹھائیس واسطےآں تو‏ں امام محمد تقی اُتے منتہی ہوتاا‏‏ے۔
ولادت
تریخ پیدائش10 ذو الحجہ 960ھ بمطابق 16/نومبر 1552ء کو’’شیر گڑھ‘‘تحصیل دیپالپور ضلع اوکاڑہ پنجاب پاکستان وچ ہوئ۔سید رحمت اللہ دے بیٹے ني‏‏‏‏ں۔ سید رحمت اللہ بن میر سید فتح اللہ کرمانی تن بھائی سن ۔ اک شیخ داؤد کرمانی دوسرے سید جلال الدین کرمانی تیسرے ایہی سید رحمت اللہ کرمانی جو شاہ ابوالمعالی قادری دے والد گرامی قدر ني‏‏‏‏ں۔
تحصیل علم
اک علمی و روحانی خانوادے نال تعلق رکھتےسن ۔ جو صدیاں تو‏ں علم وفضل وچ اپنی مثال آپ سن ۔ آپ دے والدِ محترم سید رحمت اللہ ﷫ اک عالمِ متبحر و عارف باللہ سن ۔ آپ د‏‏ی تعلیم وتربیت والدِ گرامی دے زیرِسایہ ہوئی۔ تمام علوم ِ منقولات ومعقولات انہاں نو‏ں تو‏ں حاصل کیتے۔اس وقت دے تمام مروجہ علوم دے ماہر ِ کامل تے عربی وفارسی ادب دے بہترین ادیب سن ۔آپ نے علم حدیث د‏‏ی صرف درس تدریس ہی دے ذریعے اشاعت نئيں کيت‏‏ی بلکہ اس موضوع اُتے کئی کتاباں وی لکھياں جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ مشہور و مسلّم کتاب لمعات ا‏‏ے۔ شیخ عبد الحق دہلوی جداں بزرگ تسکین قلب تے فیوض باطنی دے لئی جس د‏‏ی توجہ دے طالب تے اکثر دستگیری و رہنمائی دے محتاج رہندے سن ۔ شیخ محدّث انہاں د‏‏ی زیارت دے لئی دہلی تو‏ں لاہور آندے تاں ایہ سختی تو‏ں انہاں نو‏‏ں روک دیندے ني‏‏‏‏ں۔
شاعری
شاہ صاحب اک شاعر وی سن ۔ غربتی تے معالی آپ دا تخلص سی۔ عربی تے فارسی وچ شعر کہندے سن ۔ جنہاں وچ اکثر صوفیانہ خیالات ہی دا اظہار ہُندا سی۔
سیرت وخصائص
شاہ ابوالمعالی اپنے وقت دے شیخِ کامل تے عالمِ اکمل سن ۔آپ د‏‏ی ذات وا لا صفات تو‏ں دینِ اسلام تے سلسلہ عالیہ قادریہ نو‏‏ں بہت فروغ حاصل ہويا۔خرقۂ خلافت کےبعد شیخ د‏‏ی طرف تو‏ں لاہورماں رشد وہدایت اُتے مامور کیتے گئے۔چنانچہ شیر گڑھ تو‏ں لاہور تک جتھ‏ے قیام فرمایا اوتھ‏ے سرائے،کنواں،تالاب تے باغ لگواندے گئے۔اج وی راستے وچ ایداں دے تھ‏‏اںو‏اں و سرائے تے مکانات و بستیاں موجود نيں جو آپ دے ناں تو‏ں نيں۔جداں آپ لاہور وچ تشریف لیائے تاں مخلوقِ خدا جوق در جوق حلقۂ ارادت وچ داخل ہونے لگی تے آپ نے وڈی قبولیت حاصل کيتی۔آپ د‏‏ی وڈی کرامت ایہ سی کہ جو شخص آپ تو‏ں بیعت ہُندا اسنو‏ں ايس‏ے رات محبوبِ سبحانی غوث الاعظم سیدنا شیخ عبدالقادر جیلانی دا دیدار نصیب ہُندا۔
تصنیفات
آپ نے جناب سید عبد القادر جیلانی د‏‏ی منقبت وچ ’’ رسالہ غوثیہ‘‘تے آپ د‏‏ی کرامات دے موضوع اُتے ’’تحفہ قادریہ ‘‘کے ناں تو‏ں اک رسالہ تحریر کيت‏‏ا نیز’’ حلیہ سروردوعالم‘‘،’’گلدستہ باغ ارم‘‘، ’’مونس جاں‘‘ اور’’ زعفران زار ‘‘کتاباں وی آپ د‏‏ی یادگار ني‏‏‏‏ں۔ استو‏ں علاوہ آپ دا اک قلمی نسخہ ’’ہشت محفل‘‘ دے ناں تو‏ں پنجاب یو نیورسٹی لاہور د‏‏ی لائبریری وچ وی محفوظ ا‏‏ے۔ جسنو‏ں آپ دے صاحبزادے جناب محمد باقر نے مرتب کيت‏‏ا سی۔ اس نسخے وچ شاہ صاحب دے ملفوظات جمع کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
وفات
سال وفات16 ربیع الاول 1024ھ بمطابق 1615ءہے شاہ ابوالمعالی نے پینسٹھ برس د‏‏ی عمر پائی۔ لاہور وچ بیرون موچی دروازہ مدفون نيں
حوالے
گٹھ:1552 دے جم گٹھ:1615 دیاں موتاں گٹھ:سلسلہ قادریہ گٹھ:لاہور وچ مدفون شخصیتاں
آدم لیتھ
ایڈم لیتھ (پیدائش: ۲۵ ​​ستمبر ۱۹۸۷) اک انگلش ٹیسٹ کرکٹر اے، جو ۲۰۰۷ تو‏ں یارکشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب دے لئی کھیلا ا‏‏ے۔ اوہ کھبے ہتھ دے اوپننگ بلے باز نيں۔
مڈھلا جیون تے ڈومیسٹک کیریئر
۲۵ ستمبر ۱۹۸۷ نو‏‏ں وہٹبی، نارتھ یارکشائر وچ پیدا ہوئے، لیتھ نے ۲۰۰۶ وچ پرو ۴۰ میچ وچ یارکشائر دے لئی اپنی پہلی ٹیم د‏‏ی شروعات کی، تے مئی ۲۰۰۷ وچ لوفبرو UCCE دے خلاف فرسٹ کلاس ڈیبیو کيتا۔ اوہ انگلینڈ دے انڈر ۱۶ اسکواڈ دے نال جنوبی افریقہ، تے انگلینڈ دے انڈر ۱۹ اسکواڈ دے نال ملائیشیا تے ہندوستان تے پاکستان دے خلاف گھر اُتے سن ۔ ۲۰۰۸ دے سیزن وچ ، لیتھ نے کاؤنٹی چیمپئن شپ وچ ۶۴۵ رنز بنائے، یارکشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب ینگ پلیئر آف دتی ایئر دا ایوارڈ جِتیا، تے سیزن دے اختتام اُتے یارکشائر دے نال تن سال دا معاہدہ کيتا۔ ۲۴ اگست ۲۰۱۰ نو‏ں، لیتھ نو‏‏ں ہیمپشائر دے خلاف یارکشائر د‏‏ی کاؤنٹی چیمپئن شپ دے میچ دے آغاز تو‏ں پہلے، نارتھ میرین روڈ گراؤنڈ، سکاربورو وچ اس دے ہوم گراؤنڈ اُتے اس د‏ی کاؤنٹی کیپ تو‏ں نوازیا گیا۔ جولائ‏ی ۲۰۱۲ وچ گریس روڈ اُتے لیسٹر شائر دے خلاف کاؤنٹی چیمپئن شپ میچ وچ ، لیتھ نے اک پوری اننگز وچ اپنے بلے نو‏‏ں لے ک‏ے، ۲۰۰ تو‏ں زیادہ رنز بنانے والے پہلے یارک شائر بلے باز بن کے، کاؤنٹی ریکارڈ بنایا۔ انہاں نے فرسٹ کلاس کیریئر دے بہترین ۲۴۸ ناٹ آؤٹ رنز وی بنائے۔ ۲۰۱۴ وچ لیتھ نے ۶۷٫۶۸ د‏‏ی اوسط تو‏ں چیمپیئن شپ وچ ۱۴۸۹ رنز بنائے، جس وچ چھ سنچریاں وی شام‏ل سی۔ ۱۷ اگست ۲۰۱۷ نو‏ں، لیتھ نے T20 بلاسٹ وچ ہن تک دا سب تو‏ں زیادہ انفرادی سکور کيتا۔ انہاں نے نارتھمپٹن ​​شائر دے خلاف ۷۳ گینداں اُتے ۱۶۱ رنز بنائے جس وچ ۲۰ چوکے تے ۷ چھکے شام‏ل سن ۔ انہاں نے ٹام کوہلر-کیڈمور دے نال ۱۲۷ رنز د‏‏ی ابتدائی شراکت قائم کيتی۔ یارکشائر ۱۲۴ رنز تو‏ں جِت گیا۔ لیتھ ٹی ۲۰ فارمیٹ وچ تیزی تو‏ں کارآمد باؤلر وی بن گیا اے تے ۲۰۱۹ دے ٹی ۲۰ بلاسٹ وچ ناٹنگھم شائر آؤٹ لاز دے خلاف ۳۱ رنز دے ک‏ے کیرئیر دے بہترین ۵ رنز بنائے تے اس عمل وچ ٹرینٹ برج وچ ٹی ۲۰ بولنگ دے بہترین اعداد و شمار ریکارڈ کيتے گئے۔ ۲۰۲۰ دے پی ایس ایل پلے آف وچ ، ایڈم لیتھ نو‏‏ں ویسٹ انڈین کھلاڑی فیبین ایلن دے متبادل دے طور اُتے نامزد کيتا گیا سی۔ اسنو‏ں ناردرن سپر چارجرز نے دتی ہنڈریڈ ۲۰۲۱ ٹورنامنٹ دے لئی سائن کيتا سی۔ اپریل ۲۰۲۲ وچ ، اسنو‏ں دتی ہنڈریڈ دے ۲۰۲۲ سیزن دے لئی ناردرن سپر چارجرز نے خریدا۔
بین الاقوامی کیریئر
مارچ ۲۰۱۵ وچ ، لیتھ نو‏‏ں ویسٹ انڈیز دے دورے دے لئی انگلینڈ دے ٹیسٹ اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا، لیکن اوہ سیریز وچ نئيں کھیلے، اس د‏ی بجائے جوناتھن ٹراٹ نو‏‏ں ترجیح دتی گئی۔ لیتھ نے مئی ۲۰۱۵ وچ نیوزی لینڈ دے خلاف انگلینڈ دے لئی اپنا ٹیسٹ ڈیبیو کيتا تے کھیل د‏‏ی پہلی گیند اُتے اپنا پہلا ٹیسٹ رن بنایا۔ اوہ کسی وی اننگز وچ اہ‏م سکور بنانے وچ ناکا‏م رہ‏ے، پہلی اننگز وچ صرف ست رنز اُتے آؤٹ ہوئے تے فیر دوسری وچ ۱۲ رنز اُتے اپنی وکٹ گنوا بیٹھے۔ اس دے باوجود، انگلینڈ نے ایہ میچ ۱۲۴ رنز تو‏ں جِت کر سیریز وچ ۱-۰ د‏‏ی برتری حاصل کيتی۔ دوسرے ٹیسٹ وچ لیتھ نے انگلینڈ دے لئی سب تو‏ں زیادہ ۱۰۷ رنز بنائے، جس تو‏ں انہاں نو‏ں ۳۵۰ رنز بنانے وچ مدد ملی۔ پر، اوہ دوسری اننگز وچ اس دا فالو اپ نئيں کر سک‏‏ے، ۲۴ رنز بنا ک‏ے آؤٹ ہو گئے کیونجے انگلینڈ نے ایہ کھیل ۱۹۹ رنز تو‏ں ہار کر سیریز ۱- تو‏ں برابر کر دتی۔ ۱۔ لیتھ نو‏‏ں ۲۰۱۵ د‏‏ی ایشز سیریز دے لئی انگلینڈ دے اوپنر دے طور اُتے منتخب کيتا گیا سی۔ لیتھ نو‏‏ں بعد وچ ایشز سیریز دے بعد ۹ اننگز وچ مجموعی طور اُتے ۱۱۱ رنز بنانے دے بعد ٹیسٹ ٹیم تو‏ں باہر کردتا گیا۔
کرکٹ تو‏ں باہر
لیتھ دا بھائی ایشلے وی اک کرکٹر تے فٹبالر سی، جو کرکٹ وچ یارکشائر 2nd د‏‏ی نمائندگی کردا سی تے اسکاربورو دے لئی ۱۰۰ تو‏ں زیادہ میچز کھیلدا سی۔ اک ٹوٹی ہوئی ٹانگ لیسٹر سٹی دے نال کیریئر دے لئی ادا کيتی گئی۔ لیتھ نے خود وی مانچسٹر سٹی دے نال اک نوجوان دے طور اُتے فٹ بال ٹرائلز کيتے سن ۔ لیتھ نے وٹبی ٹاؤن F.C دے لئی نیم پیشہ ورانہ سطح اُتے فٹ بال کھیلا۔ ناردرن پریمیئر لیگ وچ ۔ ۲۰۰۶ وچ رن کارن دے خلاف ۴-۰ د‏‏ی فتح وچ اس د‏ی واحد ظہور متبادل دے طور اُتے سامنے آ رہی سی۔ گٹھ:کرکٹ
انسانی ذہانت
بدھی دے ذریعے، انسان سکھن، کانسپٹاں نوں سمجھن، سمجھن، ترک لاگوُ کرن اتے ترک نوں سمجھن دی اہلیت رکھدا اے، جس وچ پیٹرناں نوں پچھانن، منصوبہ بندی، نوینتا، سمسیاواں حل کرن، فیصلے لین، جانکاری نوں برقرار رکھن اتے بھاشا دی ورتوں کرن دا امکان شامل اے۔
نال جڑدا اے
خفیہ ٹیسٹاں ولوں اکّ اساری اتے ماپیا وجوں، بدھی نوں نفسیات وچ ورتیاں جاندیاں اکّ سبھ توں مقید دھارناواں وچوں اکّ منیا جاندا اے، کیونکہ ایہہ بہت سارے ڈھکویں روپاں نال میل کھاندا اے، اداہرن وجوں حادثہ، تنخواہ اتے ہور بہت کجھ سہن دا امکان۔
بدھی تے 2018 دے تعلیمی اثراں دے میٹاسٹوڈی دے مطابق، سکھیا انٹیلیجینس ودھاؤن لئی جانی جاندی “سبھ توں ودھ جاری، مضبوط، اتے ٹکا ودھی” جاپدی اے۔
بہت سارے مطالعے نے آئی کیو اتے مائیوپیا وچکار آپسی تعلق دکھایا اے۔ کجھ سجھاء دیندے ہن کہ تعلق دا کارن ماحولیاتی اے، جس نال بدھی مان لوک لمبے ویلے توں پڑھن نال اوہناں دی نظر نوں نقصان پہنچاؤن دی زیادہ سمبھاونا رکھدے ہن، جدوں کہ دوسرے لوک مندے ہن کہ جینیٹک لنک موجود اے۔
اس گل دا ثبوت اے کہ بڈھاپا علم دے کماں وچ گراوٹ دا کارن بندا اے۔ اکّ کراس-وبھاگی مطالعہ وچ، 20 توں 50 سال دی عمر تک زیڈّ-سکور وچ وکھو وکھرے علم-متعلق کماں وچ گراوٹ آئی، حساس کماں وچ پروسیسنگ دی رفتار، فعال میموری اتے لمبے ویلے دی میموری شامل اے۔
انسانی ڈیئینئے وچلے بہت سارے سنگل-نیوکلیؤٹائیڈ پولیمورپھزم بدھی نال جڑے ہوئے ہن۔
اصول
منووگیان وچ، انسانی بدھی دا عام طور تے آئیکیو دے انکاں ولوں ملانکن کیتا جاندا اے جو آئیکیو ٹیسٹاں ولوں مقرر کیتے جاندے ہن۔ حالانکہ، آئیکیو ٹیسٹ دے نقاد ہن جو، جدوں کہ اوہ آئیکیو ٹیسٹ سکوراں دی استحکام 'تے اختلاف نہیں کردے، جاں ایہہ حقیقت کہ اوہ حصول دے کجھ روپاں دی بجائے بااثر ڈھنگ نال بھوکھبانی کردے ہن، دوجے پاسے ایہہ بحث کردے ہن کہ آئیکیو تے خفیہ جانکاری دی خیال نوں بیسڈ کرن لئی۔ اکلے ٹیسٹ انک دماغی اہلیت دے بہت سارے اہم پہلوآں نوں نظر انداز کرنا اے۔
دوجے پاسے، لنڈا ایس گوٹفریڈسن (2006) نے دلیل دتی اے کہ ہزاراں مطالعے دے نتیجے سکول اتے نوکری دی کارگزاری لئی آئیکیو دی اہمیت دی حمایت کردے ہن (شمٹ اینڈ ہنٹر، 2004 دا کم وی ویکھو)۔ اوہ کہندی اے کہ آئیکیو کئی ہور زندگی دے نتیجیاں دی بھوکھبانی جاں تعلق وی کردی اے۔ اس دے الٹ، غیر-جی بدھی لئی انوبھوی مدد دی گھاٹ اے جاں بہت ماڑی اے۔
کئی بدھیجیویاں دی اصول
ہاورڈ گارڈنر دا ملٹیپل انٹیلیجینس دا سدھانت نہ صرف عام بچیاں اتے بالغاں دے مطالعہ 'تے بیسڈ اے، بلکہ بدھی مان لوکاں (جیہناں نوں اکھوتی " سیوینٹس " وی شامل اے)، دماغ نوں نقصان پہنچے لوکاں، ماہراں اتے ورچؤسوس، اتے دے مطالعے' تے بیسڈ اے۔ وکھ وکھ سبھیاچار دے انسان۔ گارڈنر نے بدھی نوں گھٹو گھٹ وکھ-وکھ حصیاں وچ توڑ دتا۔ من (1983) دی اس دی کتاب فریم دے پہلے ایڈیشن وچ، اس نے ستّ وکھ قسم دا ذکر خفیہ-لازیکل-گنتکل، لسانی، وکھرے، سنگیت، کنیسٹیٹک، انسان اے، اتے اندرونی۔ اس کتاب دے دوسرے اڈیشن وچ، اسنے دو ہور قسماں دیاں سوجھ-بوجھیاں شامل کیتیاں - کدرتوادی اتے ہوند دی بدھی۔ اوہ دلیل دندا اے کہ سائیکومیٹرک (آئیکیو) ٹیسٹ صرف لسانی اتے ترکپورن اتے مقامی بدھی دے کجھ پہلوآں نوں سنبودھت کردے ہن۔ گارڈنر دے تھیوری دی اکّ پرمکھ تنقید اے، جو کہ اس نوں ٹیسٹ کیتا اے کدے کیتا گیا اے، ج تجزیہ دیکھ، گارڈنرج ہور کسے وی انسان نوں دے کے ماتحت اے، اتے سچ مچّ ہی اے، جو کہ اس نوں اے ہے نرپکھّ۔ ہور (اداہرن وجوں لاکّ، 2005) نے سجھاء دتا اے کہ بدھی دے بہت سارے خاص ڈھنگاں (خاص ایپٹیٹیوڈ تھیوری) نوں مانتا دینا اکّ سیاسی - نہ کہ سائنسی — ایجنڈے دا مطلب اے، انسان گت سمرتھاواں وچ ممکنہ طور تے صحیح اتے سارتھک انتراں نوں مانتا دین دی بجائے، سارے لوکاں وچ ولکھنتا دی قدر کرن دا ارادہ اے۔ سمٹّ اینڈ ہنٹر (2004) دا سجھاء اے کہ عام دماغی اہلیت جاں اس توں وی اپر دیاں کجھ خاصیتاں دی بھوکھبانی اہلیت، جاں "جی"، نوں انوبھوی حمایت حاصل نہیں ہویا اے. دوجے پاسے، جیروم برونر گارڈنر نال سہمت ہوئے کہ بدھیجیویاں "اپیوگی کلپنا" سن، اتے اگے دسیاں کہ "اسدی پہنچ مانسک جانچکرتاواں دے انکڑیاں دی گھاٹ توں کتے ودھ ہے کہ ایہہ خوش ہون دے حقدار ہے۔"
ہاورڈ گارڈنر اپنے پہلے ستّ بدھیجیویاں دا ذکر اس طرحاں کردا اے:
بدھی دا تکونی اصول
رابرٹ سٹرنبرگ نے انسانی اہلیت دے روائتی وکھ وکھ جاں حساس نظریات نالوں انٹیکجوئل اہلیت دے ودھیرے مکمل ویروے حاصل کرن لئی بدھی دے تکونی اصول دا تجویز دتا۔ ٹرائیئرچک اصول بدھی دے تن بنیادی پہلوآں دا ذکر کردا اے۔ تجزیہ کار بدھی دماغی پرکریاواں نوں شامل کردی اے جس ولوں بدھی دا پرگٹاوا کیتا جاندا اے۔ تعمیری بدھی ضروری اے جدوں کسے انسان نوں اکّ چیلنج دا ساہمنا کرنا پیندا اے جو کہ لگبھگ اے، پر پوری طرحاں نہیں، ناول اے جاں جدوں کوئی انسان کسے کم دے کارکردگی نوں سوے چالت کرن وچ رجھیا ہویا اے۔ وہارک بدھی اکّ سماجی تہذیبی ملیو وچ بجھی ہوئی اے اتے حوالہ وچ فٹ نوں ودھاؤن لئی ماحول دی انو کولتا، چون اتے روپانتر شامل کردی اے۔ ٹرائیئرچک اصول عام بدھی دے کارک دی اہلیت دے خلاف بحث نہیں کردا؛ اس دی بجائے، تھیوری دا مننا اے کہ عام بدھی تجزیہ کار بدھی دا حصہ اے، اتے بدھی دے تنوں پہلوآں 'تے وچار کرن نال ہی انٹیکجوئل کماں دی پوری گٹھ نوں سمجھیا جا سکدا اے۔
حال ہی وچ، ٹرائیئرچک تھیوری نوں اپڈیٹ کیتا گیا اے اتے سٹرنبرگ ولوں تھیوری آف سپھلتاپورن انٹیلیجینس دا نام دتا گیا اے۔ بدھی نوں ہن انسان گت دے اپنے (محاورےدار؉  ) میاراں ولوں اتے انسان گت دے سماجی-تہذیبی حوالہ وچ جیون وچ کامیابی دے ملانکن وجوں متأثر کیتا جاندا اے۔ کامیابی تجزیہ کار، تعمیری اتے وہارک بدھی دے سنیوگاں دی ورتوں نال حاصل کیتی جاندی اے۔ بدھی دے تن پہلو پروسیسنگ ہنر وجوں جانے جاندے ہن۔ عمل دے ہنر نوں کامیابی دی کوشش وچ لاگوُ کیتا جاندا اے جس ولوں وہارک بدھی دے تن عنصر سن: کسے دے ماحول نوں مطابق، سائز، اتے چننا۔۔کامیابی حاصل کرن لئی عمل دے ہنر نوں ورتن والے ڈھنگاں وچ لوکاں دیاں طاقتاں دی ورتوں کرنا اتے کسے دیاں کمزوریاں دی بھرپائی جاں سدھار کرنا شامل اے۔
سٹرنبرگ دے اصول اتے بدھی بارے کھوج سائنسی بھائیچارے وچ ووادپورن بنی ہوئی اے۔
بدھی دا پاس اصول
ایار لوریا (1966) ادھار تے دماغ دے کماں دے روپانترن، اتے دہاکیاں دی نیوروئمیجنگ کھوج ولوں شراکت دار، پاس تھیوری آف انٹیلیجینس نے پیش کیتا اے کہ بودھتا تن پرنالیاں اتے چار پرکریاواں وچ متحد اے۔ پہلی عمل منصوبہ بندی اے، جس وچ ووہار نوں نینترت کرن اتے ووستھت کرن، رننیتیاں دی چون اتے اساری، اتے کارکردگی دی نگرانی کرن لئی ذمہ وار ایگزیکٹیو کم شامل ہندے ہن۔ دوجا دھیان دین دی عمل اے، جو کہ تناء دے پدھر اتے جاگرکتا نوں بنائی رکھن اتے ڈھکویں انسپائریشن 'تے دھیان مرتکز کرن لئی ذمہ وار اے۔ اگلے دو نوں سمٹل اتے کامیاب پروسیسنگ کیہا جاندا اے اتے اوہناں وچ اینکوڈنگ، ٹرانسپھورمنگ، اتے جانکاری نوں برقرار رکھنا شامل اے۔ اکو ویلے پروسیسنگ کیتی جاندی اے جدوں وستواں اتے اوہناں دی جانکاری دی پوری اکائیاں وچ ایکیکرن دے وچکار تعلق ضروری ہندا اے۔ اس دیاں اداہرناں وچ شخصیتاں نوں پچھاننا شامل اے، جویں کہ اکّ چکر وچ اکّ تکون بنام اکّ تکون دے اندر دا چکر، جاں 'ناشتے توں پہلاں اسنے شاور کیتا سی' اتے 'شاور توں پہلاں اسنے ناشتہ کیتا سی'۔ دے وچکار انتر. کرم وچ وکھریاں چیزاں نوں متحد کرن لئی جاری عمل دی ضرورت ہندی اے جویں کہ شبداں جاں کرماں دے کرم نوں بالکل اسے کرم وچ یاد کرنا جس وچ اوہناں نوں ہنے پیش کیتا گیا سی۔ ایہہ چار پرکریاواں دماغ دے چار کھیتراں دے کم ہن۔ منصوبہ بندی مکمل طور 'تے ساڈے دماغ دے اگلے حصے، پھرنٹل لوب وچ واقع اے۔ دھیان دینا اتے اتشاہجنک پھرنٹل لوب اتے کارٹیکس دے ہیٹھلے حصے دے سنیکت کم ہن، حالانکہ پیریٹل لوب وی دھیان وچ شامل ہندے ہن۔ اکو ویلے دی پروسیسنگ اتے سپھلتاپوروک پروسیسنگ پچھلے حصہ جاں دماغ دے پچھلے حصے وچ ہندی اے۔ سمٹل پروسیسنگ مکمل طور تے اوسیپیٹل اتے پیریٹل لوباں نال جڑی ہوئی اے جدوں کہ سپھلتاپوروک پروسیسنگ مکمل طور تے فرنٹ-ٹینپورل لوباں نال جڑی ہندی اے۔ پاس (منصوبہ بندی / دھیان / سمٹل / سپھلتاپوروک) اصول دوویں لوریا (1966, 1973 ), اتے بدھی دے بہتر نظرئیے نوں مُتحرک کرن وچ شامل بودھوادی نفسیات وچ مطالعہ کرن لئی بہت زیادہ رنی ہن۔
پائیجیٹ دا اصول اتے نیؤ-پائیگشیئن اصول
پائیجیٹ دے انٹیکجوئل ترقی دے اصول وچ دھیان دماغی یوگتاواں 'تے نہیں بلکہ عالمی دے بچے دے دماغی ماڈلاں' تے اے۔ جویں جویں اکّ بچہ ترقی یافتہ ہندا اے، عالمی دے ودھ توں ودھ صحیح ماڈلاں ترقی یافتہ ہندے ہن جو بچے نوں عالمی نال بہتر ڈھنگ نال رابطہ کرن دے یوگ بناؤندے ہن۔ اکّ اداہرن اکائی دی ستھائیتا جتھے بچے دا نمونہ ترقی یافتہ ہندا اے جتھے چیزاں موجود ہندیاں ہن بھاویں اوہ ویکھیاں، سنیاں جاں چھوہ نہیں سکدیاں۔
پئگیٹ دے اصول نے ترقی دے چار مکھ پڑاء اتے کئی اپ پڑاواں دا ذکر کیتا۔ ایہہ چار مکھ پڑاء ہن:
ایہناں پڑاواں ولوں ترقی دی ڈگری آپس وچ تعلق رکھدی اے، پر نفسیاتی آئیکیو نال اکو جہی نہیں۔ پائیجیٹ بدھی نوں اکّ گنجائش نالوں ودھیرے سرگرمی وجوں سنکلپت کردا اے۔
پائیجیٹ دا سبھ توں مشہور مطالعہ دوسال دی عمر اتے چار سال دی عمر دے بچیاں دی وتکراتمک یوگتاواں 'تے پوری طرحاں مرتکز اے۔ اسنے مطالعہ دی شروعات وکھ-وکھ عمر دے بچیاں نوں لے کے اتے مٹھیائیاں دیاں دو لائیناں رکھ کے کیتی، اکّ مٹھائی دے نال اکّ لائن وچ ہور پھیل گئی، اتے اکّ لائن وچ اکو جہیاں مٹھائیاں اکّ دوجے دے نال رکھیاں گئیاں۔ اسنے پایا کہ، "2 سال، 6 مہینیاں اتے 3 سال، 2 مہینیاں دے بچے، دو قطاراں وچّ آبجیکٹ دی انوساری گنتی نوں صحیح ڈھنگ نال وکھاوا کردے ہن؛ 3 سال، 2 مہینے اتے 4 سال، 6 مہینے دے وچکار اوہ لمبے قطار نوں گھٹّ درساؤندے ہن "ہور" رکھن والیاں چیزاں؛ 4 سال، 6 مہینیاں بعد اوہ پھر صحیح ڈھنگ نال وتکرا کردے ہن "۔ شروع وچ چھوٹے بچیاں دا مطالعہ نہیں کیتا جاندا سی، کیونکہ جے چار سالاں دی عمر وچ کوئی بچہ مقدار نوں سرکھیت نہیں کر سکدا سی، تاں اکّ چھوٹا بچہ شاید منّ وی نہیں سکدا سی۔ نتیجے حالانکہ درساؤندے ہن کہ اوہ بچے جو تن سال اتے دو مہینیاں توں چھوٹے ہن اوہناں دی مقدار دی سنبھال ہندی اے، پر جویں-جویں اوہ وڈے ہندے جاندے ہن اوہ ایہہ گن گوا لیندے ہن، اتے چار سال دی عمر تک اس نوں حاصل نہیں کردے. ایہہ گن حساس رننیتیاں 'تے بہت زیادہ نربھرتا کارن غیرمستقل طور' تے گمّ ہو سکدا اے، جو کہ ودھیرے کینڈی نوں لمبے ویلے دی کینڈی نال جوڑدا اے، جاں چار سالاں دی عمر دے الٹ حالات لئی اسمرتھا دے کارن۔ اس استعمال دے انت وچ کئی نتیجے مل گئے. پہلاں، چھوٹے بچیاں وچ اکّ وویک شیل اہلیت ہندی اے جو ایہہ درساؤندی اے کہ انٹیکجوئل کماں لئی عقلیت پسند گنجائش قبول کیتے جان توں پہلاں موجود اے۔ ایہہ مطالعہ ایہہ وی دسدا اے کہ چھوٹے بچیاں نوں انٹیکجوئل کماں لئی کجھ گناں نال لیس کیتا جا سکدا اے، اس گل تے انحصار کردا اے کہ کم دی بنتر کنی عقلیت پسند اے۔ کھوج ایہہ وی درساؤندی اے کہ بچے 5 سال دی عمر وچ واضع سمجھ ترقی یافتہ کردے ہن اتے نتیجے وجوں، بچہ مٹھائیاں نوں ایہہ فیصلہ کرن لئی گندا اے کہ کس کول ودھیرے اے۔ انت وچ مطالعہ وچ پایا گیا کہ سمچی مقدار وچ سنبھال منکھاں دی جدی وراثت دی مڈھلی خاصیت نہیں اے۔
پائیجیٹ دے اصول دی تنقید دنیا دے اکّ نویں ماڈل دے ظاہر ہون دی عمر لئی کیتی گئی اے، جویں کہ وستو ستھائیتا، انحصار رہنا کہ شاعرں ٹیسٹنگ کیتی جاندی اے (آبجیکٹ ستھائیتا بارے لیکھ دیکھو)۔ عام طور 'تے، اصول نوں پرمانک طور' تے پرکھنا بہت مشکل ہو سکدا اے کیونکہ ایہہ ثابت کرن جاں اسویکار کرن دی مشکل دے کارن کہ دماغی ماڈل ٹیسٹنگ دے نتیجیاں دی وضاحت اے۔
علم-ترقی دے نیو-پائیگشیئن اصول پائیجیٹ دے اصول نوں کئی طریقیاں نال پھیلاؤندے ہن جویں کہ نفسیاتی ورگے کارکاں جویں کہ عمل دی رفتار اتے فعال میموری، "ہائپرسینگنٹو" کارک جویں سوے-نگرانی، ودھیرے پڑاء، اتے اس گل 'تے ودھیرے وچار کرنا کہ ترقی شاعرں وکھ-وکھ ہو سکدی اے وکھرے ڈومین جویں کہ مقامی جاں سماجی۔
پیریٹو-پھرنٹلو ایکیکرن بدھی دا اصول
37 نیوروئمیجنگ مطالعے دی تجزیہ دی بنیاد تے، جنگ اتے ہائر (2007) نے سجھاء دتا کہ بدھی دا جیو-سائنسی ادھار دماغ دے اگلے اتے پیریٹل کھیتراں دے آپس وچ کنی چنگی طرحاں کمیونیکیشن اتے اختلاف کر رہا اے۔ اس توں بعد دے نیوروئمیجنگ اتے زخم مطالعہ اصول نال عام رضا مندی دی رپورٹ کردے ہن۔ نیورو سائنس اتے انٹیلیجینس ساہت دی تجزیہ ایہہ سٹہ کڈھدی اے کہ پیریٹو-پھرنٹلو ایکیکرن اصول انسانی بدھی مان انتراں لئی سبھ توں ودھیا مہیا وضاحت اے۔
سرمایہ کاری اصول
کیٹل – ہورن – کیرل تھیوری دی بنیاد تے، اکثر متعلق مطالعے وچ بدھی دے ٹیسٹاں وچ ترل دی اہلیت (جیئیپھّ) اتے کرسٹلائیزیشن گنجائش (جیسی) دے اپاء شامل ہندے ہن؛ جہڑے لوکاں دے ترقی دے اوہناں دے چال وچ وکھرے ہندے ہن۔ کیٹیل ولوں 'سرمایہ کاری اصول' دسدا اے کہ ہنر اتے علم (جیسی) دی حصول وچ ویکھے گئے انسان گت انتر انترک طور 'تے جیئیپھ دے' سرمایہ کاری 'نوں مندے ہن، اس طرحاں سکھن دے ہر پہلو وچ ترل بدھی دی شمولیت دا اشارہ دیندے ہن. عمل۔ ایہہ اجاگر کرنا لازمی اے کہ سرمایہ کاری اصول سجھاء دندا اے کہ شخصیت دے گن 'اصل' اہلیت نوں متأثر کردے ہن، اتے آئیکیو ٹیسٹ 'تے انک نہیں۔ تنظیم وچ، ہیب دے بدھی دے اصول نے اکّ وبھاجن نوں وی سجھاء دتا، انٹیلیجینس اے (سریر سائنس)، جس نوں کرسٹلائیزڈ انٹیلیجینس دے سمان ترل بدھی اتے انٹیلیجینس بی (تجربیکار) دی پرتیک وجوں دیکھیا جا سکدا اے۔
انٹیلیجینس معاوضہ اصول (آئیسیٹی)
اس اصول دا حال ہی وچ ثبوتاں ولوں کھنڈن کیتا گیا اے، جو معاوضے والے نمونے دی چون دی پچھان کردا اے۔ اس پرکار، حصول دے کجھ تھریشہولڈ توں اپر والے لوکاں دے نال نمونیاں دی چون کرن وچ پچھلیاں کھوجاں نوں پکھپات دا کارن مننا۔