cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مچھیرہ الو
مچھیرہ الو پنجاب دا اک پنچھی اے۔
پومورسکا
پومورسکا سلوینیا دی اک تھاں اے۔
گٹھ:سلوینیا گٹھ:سلووینیا دا جغرافیہ
پدپدی
پد پدی یوریشیاء تے پنجاب دا اک عام پنچھی اے۔ ایہ اک پاندھی پنچھی اے جیہڑا سیال وچ افریقہ تے ایشاء ول مڑدا اے۔ ایہ اک نکا کیڑے کھانا پنچھی اے جیہنوں بلیاں تے باز شکار کردے نیں۔ ایس ونڈ دیاں اگوں تن نکیاں ونڈاں نیں۔
وکھالہ
ایہ نکا تے موٹا پنچھی 10–12 سینٹی میٹر (4 انچ) لما ہوندا اے۔ نر دا جوکھ  7–8 گرام تے ماھ دا  6–7 گرام ہوندا اے۔
سانتا ماریا گرجاگھر (لیمانس)
سانتا ماریا گرجاگھر (لیمانس) آستوریاس, سپین دا ایک گرجاگھر اے-
باہری لنک
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ
ہکا چینی
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
Hakka Chinese
جانسن کاؤنٹی، ٹینیسی
جانسن امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 160 مراد
چک 160 مراد ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
پؤری ٹکٹکی
پؤری ٹکٹکی پنجاب دا اک پنچھی اے۔
جانسن کاؤنٹی، ٹینیسی
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹینیسی دیاں کاؤنٹیاں
مہادیوی ورما
مہادیوی ورما (ہندی: महादेवी वर्मा، 26 مارچ 1907–11 ستمبر 1987) ہندی دیاں سبھ توں زیادہ باصلاحیت شاعراں وچوں اک اے۔ اوہ ہندی ساہت وچ چھایاوادی یگ دے چار پرمکھ ستمبھاں وچوں اک منی جاندی اے۔ جدید ہندی دیاں سبھ توں سجیو کوتریاں وچوں اک ہون دے کارن اس نوں نویں میرا دے نام نال وی جانیا جاندا اے۔ شاعر نرالا نے اس نوں “ہندی دے وڈا مندر دی سرسوتی” وی کیہا اے۔ مہادیوی نے آزادی دے پہلے دا بھارت وی ویکھیا اتے اسدے بعد دا وی۔ اوہ اوہناں شاعراں وچوں اک اے جنہاں نے مکمل سماج وچ کم کردے ہوئے بھارت دے اندر موجود ہاہاکار، ردن نوں ویکھیا، پرکھیا اتے کرن ہوکے ہنیرے نوں دور کرن والی نظر دین دی کوشش کیتی۔ نہ صرف اس دی شاعری سگوں اس دے ساماج سدھار دے کم اتے عورتاں دے متعلق فکر مطلب وی اس نظر توں متاثر رہے۔
مہادیوی ورما نے کھڑی بولی ہندی دی شاعری وچ اس کومل ووکیبولری دی ترقی کیتی جو ہن تک صرف برج بولی وچ ہی ممکن منی جاندی سی۔ اسدے لئی اس نے اپنے ویلے دے مطابق سنسکرت اتے بانگلا دے کومل شبداں نوں چنکے ہندی دا جامہ پوایا۔ سنگیت دی جانکار ہون دے کارن اس دے گیتاں دا ناد-سہپن اتے پینی اکتیاں دی وئنجنا سٹائل ہور تھاں انوکھی اے۔ اس نے پڑھاؤن توں اپنے کتاگت جیون دی شروعات کیتی اتے آخری ویلے تک اوہ پریاگ مخواتین ودیاپیٹھ دی پردھاناچاریا بنی رہی۔ اس دا بال-ویاہ ہویا پر اس نے کنواری دی طرحاں جیون-نرباہ کیتا۔ باصلاحیت شاعرہ اتے گد لیکھکا مہادیوی ورما ساہت اتے سنگیت وچ نپن ہون دے نال - نال کامیاب چترکار اتے ترجمہ کار وی سی۔ اس نوں ہندی ساہت دے سارے اہم انعام حاصل کرن دا فخر حاصل اے۔ بھارت دے ساہت اکاش وچ مہادیوی ورما دا نام قطبی تارے دی طرحاں پرکاشمان اے۔ پچھلی صدی دی سبھ توں زیادہ لوکپری عورت ساہتکار دے روپ وچ اوہ جیون بھر پوجنیک بنی رہے۔ سال 2007 اوہناں دی جم صدی دے روپ وچ منایا گیا۔
حوالے
گٹھ:لکھاری گٹھ:ساہت اکادمی اعزاز جیتو گٹھ:گیانپیٹھ انعام جیتو گٹھ:ہندی شاعر گٹھ:گیانپیٹھ گٹھ:ہندی ساہتکار
چک 35-2آر
چک 35-2آر  ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے دوجے سوئے (لنڈو) 2آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 2آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا چ وس رہیا اے ۔
ناکس کاؤنٹی، ٹینیسی
ناکس امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹینیسی دیاں کاؤنٹیاں
کوتوال
کوتوال یا کوٹوال (Kotwal) قرون وسطی دے ہندوستان وچ کوٹ یا قلعے دے کنٹرولر لئی ورتیا جاݨ واݪا خطاب سی۔ کوتوال اکثر کِسے وڈے شہر دے قلعے یا چھوٹے قصبیاں دے علاقے نوں دوسرے حکمران ولوں کنٹرول کردے سی۔ ایہ برٹش انڈیا دے ذیلدار ونگوں سی۔ مغل دور توں ایہ لقب اک وڈے شہر تے آس پاس دے علاقے دے مقامی حکمران نوں دِتا جاندا سی۔ پَر ایہ عنوان چھوٹے پِنڈاں دے لیڈراں لئی وی استعمال ہُندا سی۔ کوتوال دا ترجما چیف پولیس آفیسر دے طور تے وی کیتا جاندا اے۔ کوتوال دا عہدہ قدیم زمانے توں کوٹا پال دے نام توں جاݨیا جاندا سی جو پولیس دا سربراہ سی۔
ساونسکا
ساونسکا سلوینیا دی اک تھاں اے۔
Savinja Statistical Region
سانتا ماریا گرجاگھر (لوانکو)
سانتا ماریا گرجاگھر (لوانکو) آستوریاس, سپین دا ایک گرجاگھر اے-
باہری لنک
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ
پؤری گالڑی
پؤری گالڑی پنجاب دا اک پنچھی اے۔
مینڈارن چینی
مینڈارن چینی اک چینی بولی اے جیہڑی چین وچ سب توں زیادہ بولی جاندی اے۔
مینڈارن چینی (چینی، 官話 یا 官话) اک چینی زبان اے جو چین وچ سب تو‏ں زیادہ بولی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ بولی دنیا وچ اول نمبر اُتے سب تو‏ں زیادہ بولی جاندی ا‏‏ے۔
حوالے
مینڈارن چینی گٹھ:تائیوان د‏‏یاں بولیاں گٹھ:جاپان د‏‏یاں بولیاں گٹھ:چین د‏‏یاں بولیاں گٹھ:روس د‏‏یاں بولیاں گٹھ:سنگاپور د‏‏یاں بولیاں گٹھ:فاعلیٰ فعلی مفعولی زباناں گٹھ:فلپائن د‏‏یاں بولیاں گٹھ:مکاؤ د‏‏یاں بولیاں گٹھ:ملائیشیا د‏‏یاں بولیاں گٹھ:ہانگ کانگ د‏‏یاں بولیاں گٹھ:آسٹریلیا د‏‏یاں بولیاں گٹھ:جنوبی کوریا د‏‏یاں بولیاں گٹھ:میانمار د‏‏یاں بولیاں گٹھ:انڈونیشیا د‏‏یاں بولیاں گٹھ:موریشس د‏‏یاں بولیاں گٹھ:پرتگال د‏‏یاں بولیاں گٹھ:برازیل د‏‏یاں بولیاں گٹھ:جرمنی د‏‏یاں بولیاں گٹھ:منگولیا د‏‏یاں بولیاں گٹھ:جنوبی افریقہ د‏‏یاں بولیاں گٹھ:ویتنام د‏‏یاں بولیاں گٹھ:لاؤس د‏‏یاں بولیاں گٹھ:کمبوڈیا د‏‏یاں بولیاں گٹھ:برطانیہ د‏‏یاں بولیاں گٹھ:اطالیہ د‏‏یاں بولیاں گٹھ:نیدرلینڈز د‏‏یاں بولیاں گٹھ:کینیڈا د‏‏یاں بولیاں گٹھ:پیرو د‏‏یاں بولیاں گٹھ:ہسپانیہ د‏‏یاں بولیاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں بولیاں گٹھ:فرانس د‏‏یاں بولیاں گٹھ:تھائی لینڈ د‏‏یاں بولیاں گٹھ:شمالی کوریا د‏‏یاں بولیاں گٹھ:بھارت د‏‏یاں بولیاں گٹھ:رومانیہ د‏‏یاں بولیاں گٹھ:نیوزی لینڈ د‏‏یاں بولیاں گٹھ:مڈغاسکر د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
Hochchinesisch صينية مندرين Houkinäsisch Guók-ngṳ̄ Mandarínština Hochchinesisch Norma ĉina lingvo Standertmandarynsk Mandarin Chadjinit Zimanê çînî Mandarin estandard Lenga putonghua stq:Hoochchinesisk 國語
من چینی
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
سید محمد قلی موسوی
سید محمد قُلی موسوی ہندی نیشاپوری (متوفی 1268 ھ) علامہ کنتوری دے نام تو‏ں مشہور، برصغیر پاک و ہند دے شیعہ اثنا عشری مکتب دے محدث، فقیہ، مؤرخ تے متکلم سن ۔ انہاں دا سلسلۂ نسب ایران وچ مشہد دے قریب نیشاپور وچ آباد امام موسی کاظم (ع) دی اولاد تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ اپنی تعلیم دا سلسلہ لکھنؤ وچ شروع کیتا تے علوم دے اعلیٰ مراحل طے کيتے تے خاص طور اُتے علم کلام وچ اک مقام حاصل کیتا۔ متعدد تالیفات دے مالک تے ہندوستان وچ ناصریہ دے نام تو‏ں کتابخانہ انہاں دی یادگار ا‏‏ے۔ اوہ صاحب عبقات الانوار سید حامد حسین موسوی دے والد تے سید ناصر حسین معروف ناصر الملت دے دادا نيں۔
ولادت و خاندان
آپ نیشاپور دے علمی خاندان دے بزرگ سن ۔ آپ دے والد دا نام سید محمد حسین (معروف الله‌ کَرَم) سی جو اپنے زمانے دے علما تے فقہا وچو‏ں سن ۔ جنہاں نے اکثر علوم مولوی عبد الرب حضرت  پوری دے پاس پڑھے۔ قرآن سمیت بہت سی حدیثی کتاباں جداں تحفۃ الزائر، علامہ مجلسی دی حق الیقین تے شیخ بہائی دی جامع عباسی نو‏‏ں استنساخ کیتا۔
تعلیم تے منصب
سید محمد قلی نے ابتدائی کتاباں لکهنو وچ موجود فاضل شخصیتاں دے پاس پڑھیاں۔ پھر سید دلدار علی نقوی (۱۱۶۶-۱۲۳۵ق) دی شاگردی اختیار کيتی تے اکثر علوم اندے پاس پڑھے تے علم کلام وچ اک خاص مقام حاصل کیتا۔
لکهنو دے نزدیک میرٹھ وچ درس و تدریس وچ مشغول ہوئے تے اوتھے قضاوت دے عہدے اُتے فائز رہے تے فتوا دینے دے فرائض وی نبھاندے رہ‏‏ے۔
تألیفات
سید محمد قلی نے اکثر علوم وچ لکھتاں لکھياں تے آپ اکثر علوم وچ خاص طور اُتے علم کلام وچ صاحب نظر تے محقق سن ۔ درج ذیل آپ دی تصنیفات وچو‏ں نيں:
ناصریہ کتابخانہ
سید محمد قلی دی علمی خدمات وچو‏ں اک ناصریہ کتاب خانے دا قیام ا‏‏ے۔ آپ دے بعد آپ دے بیٹے میر حامد حسین تے نواسنو‏ں سید ناصر حسین نے اوہدی توسیع وچ بہت کوشش کيتی تے اس وچ موجود کتاباں دی تعداد خاطر خواہ حد تک بڑھائی۔ یہانتک کہ پاک و ہند دا ایہ اک بہت وڈا کتابخانہ سمجھیا جاندا اے کہ جس وچ شیعہ تے اہل سنت دے مطبوعہ تے غیر مطبوعہ نفیس خطی نسخے وی موجود نيں۔
وفات
اپنی عمر دے آخری حصے وچ لکھنؤ واپس آ گئے تے تالیف، دینی تے علمی کماں وچ مصروف ہوئے تے بالآخر ۸۴ سال دی عمر گزار کر ۹ محرم ۱۲۶۸ق نو‏‏ں لکهنؤ شہر وچ وفات پائی تے اپنے تعمیر کيتے ہوئے امام بارگاہ وچ مدفون نيں۔
منابع
گٹھ:ہندوستان وچ مدفون افراد گٹھ:سید دلدار علی نقوی دے شاگرد
گوا ایکسپریس
گوا ایکسپریس اک روزانہ دوڑن والی سپرفاسٹ ریلگڈی اے جو بھارتی ریلوے ولوں چلائی جاندی اے ۔ ایہہ ٹرین واسکو ڈے گاما(گوا) اتے حضرت نظام الدین سٹیشن، نویں دلی نوں جوڑدی اے ۔ ایہہ ٹرین بھارتی ریلوے ولوں چلائی جاندی اچّ ترجیح والی ٹریناں وچوں اک اے اتے دکھن مغربی ریلوے دی ہبلی ڈویزن لئی وی بہت اہم ٹرین اے ۔ ایہہ ٹرین کرناٹکا ایکسپریس اتے آندھرا پردیس ایکسپریس ورگی ٹریناں وانگ ہی اے، جوکِہ ہورناں صوبےآں دے راجگڑھاں نوں نویں دلی نال جوڑن دی سہولت مہیا کردی اے ۔ واسکو ڈے گاما (آئِ آر کوڈ: ویئیسجی) گوا پاناجی لئی سبھ توں نیڑے دا ریلہیڈ اے ۔ پاناجی نوں کوئی وی سدھی ریلگڈی نہیں جاندی ۔
اتہاس
اس ٹرین دی شروعات 1987 دے آس پاس ہوئی سی I اسدی شروعات دے ویلے گوا دے لنک وچ میٹر گیج دی ورتوں ہندی سی ۔ اس لئی ٹرین براڈ گیج اتے میٹر گیج دے ہمرتبے نال چلائی گئی، اتے اک میٹر گیج کوؤٹر پارٹ، ایہہ میٹر گیج حصہ واسکوڈی گاما اتے مراج وچ چلدا اے اتے براڈ گیج مرج تے حضرت نظام الدین وچ۔ شروعات دے ویلے وچ،ٹرین نوں 2479/2480 نمبر دتا گیا اتے اسدا رکھرکھاؤ اتری ریلوے دی دلی ڈویزن وچ کیتا جاندا سی ۔ گیج دی تبدیلی توں پہلاں، جدوں بیجی ہی ٹرین سارے راستے تے دوڑدی سی، اس ویلے توں موجودہ ویلے تک ٹرین دی مرمت دا کم ہبلی ڈویزن دے دکھن مغربی ریلوے نوں ٹرانسفر کر دتا گیا اتے ٹرین دا نمبر بدل کے 12779/12780 رکھ دتا گیا I
روٹ
گوا ایکسپریس دی شروعات کونکن ریلوے دے چالو ہون توں بہت پہلاں ہو چکی سی I اس لئی ٹرین دے روٹ مرگاؤں، لونڈاں، بیلگمّ، معراج، سانگلی، ستارا، پونے، دوند، منمدّ، بھوساوال، کھانڈوا، اتارسی، بھوپال، جھانسی، گوالیار، آگرہ اتے متھرا ولوں ہن ۔
اپنی 39 گھنٹے اتے 25 منٹاں دے سفر دے دوران ٹرین تقریباً 2202 ک م دی دوری طے کردی اے ۔ ایہہ ٹرین کرناٹکا، مہاراشٹر، مدھ پردیش، اتر پردیش، ہریانہ توں گزرن دے نال-نال، بنا رکے راجستھان دے دھولپور دے چھوٹے جہے حصے ولوں نکلدی اے I
ایہہ اک لوتی روزانہ پیسنجر ٹرین اے جو براگنزا گھاٹ دے کھیتر تے واقع ددھساگر جھرنیاں ولوں گزردی اے ۔ ٹرین نمبر 12779 یاتریاں نوں سفر دے دوران گوآ دی قدرتی خوبصورتی اتے واسکو ڈے گاما توں لونڈاں جنکشن دے ریلوے روٹ تک خوبصورت سینریاں دا لطف اٹھانّ دا اک ودھیا موقع وی دندی اے ۔
لوکو لنک
ڈیزل اتے بجلی دوویں انجناں دی ورتوں کیتی جاندی اے-
حوالے
گٹھ:بھارت
ٹلہ مارسی
ٹلہ مارسی امریکی صوبے نیو یارک دی سب توں اچی تھاں اے۔
پؤرا لٹورا
پؤرا لٹورا اک پنچھی اے۔
چک 161 مراد
چک 161 مراد ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
تھلواں ساوا
تھلواں ساوا سلوینیا دی اک تھاں اے۔
گٹھ:سلوینیا گٹھ:سلووینیا دا جغرافیہ
ارمچی
ارمچی چینی صوبے سنکیانگ دا راجگڑھ شہر اے ۔ ایتھے 2,744,280 لوک وسدے نیں ۔
گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:سنکیانگ دے آباد تھاں گٹھ:سنکیانگ دے شہر گٹھ:سنکیانگ
سانتا ماریا گرجاگھر (لگاس)
سانتا ماریا گرجاگھر (لگاس) آستوریاس, سپین دا ایک گرجاگھر اے-
لیک کاؤنٹی، ٹینیسی
لیک امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
سانتا ماریا گرجاگھر (لگاس)
باہری لنک
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ
لیک کاؤنٹی، ٹینیسی
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹینیسی دیاں کاؤنٹیاں
لاؤڈرڈیل کاؤنٹی
لاؤڈرڈیل امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹینیسی دیاں کاؤنٹیاں
زاواوسکا
گٹھ:سلوینیا گٹھ:سلووینیا دا جغرافیہ
آک بوگدائی
‎ ‎ آک بوگدائی ترکمانستان دا شہر تے صوبہ اخال دے ضلع ‎ آک بوگدائی دا راجگڑھ اے ۔
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
کیو 1
کیو 1 آسٹریلیا دی سب توں اچی بلڈنگ اے۔ 323 میٹر ایدی چھت تک اچائی اے۔
ایشیائی تلیئر
ایشیائی تلیئر مینا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ ایس ٹبر دا یوریشیا وچ عام دسنوالا پنچھی اے۔
وکھالہ
ایہ پنچھی 19–23 سینٹی میٹر (7.5–9.1 انچ) لما تے ایہدا پرپسار 31–44 سینٹی میٹر (12–17 انچ) ہوندا اے۔ ایہدا جوکھ 58–101 گرام اے۔ ایہدے پر لشکدے کالے جنہاں تے سال وچ کجھ چر چٹے نشان بنے ہوندے نیں۔ ایس دیاں لتاں گلابی تے چنج سیال وچ کالی تے گرمیاں وچ پیلی ہوندی اے۔
سیڑی
سیڑی اک پنچھی اے۔
Indian Nuthatch
چک 36-2آر
چک 36-2آر  ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے دوجے سوئے (لنڈو) 2آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 2آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا چ وس رہیا اے ۔
نہری ابابیل
نہری ابابیل اک پنچھی اے۔
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
جگن ناتھ مندر
پوری دا جگن ناتھ مندر (اُڑیا بولی: ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର) اک مشہور ہندو مندر اے جو جگن ناتھ نوں سمرپت اے۔ ایہہ بھارت دے مشرقی ساحل وچ اوڈیشا وچ پوری وچ اے۔ thumb|رات وچ مندر دا نظارہ
ایہہ مندر ہندو پرمپرا وچ چوکھی آستھا دا پاتر اے۔ ایہہ کرشنا اتے وشنوں دوہاں نال متعلق اے۔ ہندو دھرم وچ پرچلت چار دھام وچوں اک اے۔ ایہہ منیا جاندا اے کہ ہر ہندو نوں اپنے جیون وچ اک وار اتھے ضرور آؤنا چاہیدا اے۔
مندر دا ادگم
thumb|177x177px|مندر دا گمبد
جگن ناتھ مندر بھگوان جگن ناتھ د‏‏ی یاد وچ تعمیر کردہ اک مندر اے، ایہ مندر پوری، اڑیسہ وچ واقع ا‏‏ے۔ اس مندر نو‏‏ں ہندوواں دے چار دھام وچو‏ں اک شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ مندر ویشنو فرقے دا ا‏‏ے۔ مندر د‏‏ی سالانہ "رتھ یاترا" جشن بہت مشہور ا‏‏ے۔ اس وچ مندر دے تِناں اہ‏م دیوت‏ا، بھگوان جگن ناتھ، انہاں دے وڈے بھائی بلبھدر تے بہن سبھدرا تِناں، تن وکھ وکھ خوبصورت رتھاں اُتے تخت نشین ہوک‏ے شہر د‏‏ی یاترا (سفر) اُتے نکلدے نيں۔.
کلنگ دے گنگ شاہی خاندان دے راجا انتورمن چوڈگنگ دیو نے مندر د‏‏ی تعمیر شروع د‏‏ی سی۔
خیال اے کہ ہر ہندو اپنی زندگی وچ اک بار ایتھ‏ے ضرور آنا چاہندا اے، یعنی ایہ جگہ ہندوواں دے لئی اک خاص "تیرتھ استھان" (زیارت گاہ) ا‏‏ے۔
تہذیبی ابھنتا
thumb|مندر دی رات ویلے دی مورت
سانتا ماریا گرجاگھر (بیندونس)
سانتا ماریا گرجاگھر (بیندونس) آستوریاس, سپین دا ایک گرجاگھر اے-
جگن ناتھ مندر
حوالے
گٹھ:پوری، اڑیسہ گٹھ:جگن ناتھ تو‏ں معنون مندراں گٹھ:چار دھام مندر گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:کرشن مندراں گٹھ:وشنو مندر گٹھ:ویشنو مت
لیوس کاؤنٹی، ٹینیسی
لیوس امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹینیسی دیاں کاؤنٹیاں
ہنری کسنگر
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
لال گالہڑی
لال گالہڑی اک پنچھی اے۔
لنکن کاؤنٹی، ٹینیسی
لنکن امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
غزوہ تبوک
غزوہ تبوک، [عربی وچ : غَزْوَةُ تَبُوك] رسول خدا(ص) دے غزوات وچو‏ں آخری غزوہ ا‏‏ے۔ ایہ غزوہ سنہ 9 ہجری رجب تے شعبان وچ تبوک دے مقام اُتے انجام پایا۔ پیغمبر اکرم(ص) نے رومیاں دے نال جنگ دے ارادے تو‏ں تبوک دی طرف عزیمت فرمائی؛ مگر بعض صحابہ بالخصوص مدینہ دے منافقین نے سپاہ اسلام وچ شمولیت تو‏ں انکار کیتا یا مسلماناں نو‏‏ں خوفزدہ کرنے دی کوشش کيتی۔ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے عزیمت تو‏ں قبل علی(ع) نو‏‏ں مدینہ وچ بطور جانشین مقرر کیتا۔ سپاہ اسلام کئی دناں تک تبوک وچ قیام کرنے دے بعد رومیاں دے نال جنگ کيتے بغیر مدینہ پلٹ آئی۔ غزوہ تبوک دے سلسلے وچ قرآن کریم دی کئی آیتاں نازل ہوئیاں جنہاں دی رو تو‏ں منافقین رسوا ہوئے، انہاں دے چہرے بےنقاب ہوئے تے انہاں دے منصوبے طشت از بام ہوئے۔
وجہ تسمیہ
تبوک مدینہ تے شام دے درمیان اک مقام دا نام اے جو مدینہ تو‏ں چودہ منزل دور ا‏‏ے۔ بعض مؤرخین دا قول اے کہ تبوک اک قلعہ دا نام اے تے بعض دا قول اے کہ تبوک اک چشمہ دا نام ا‏‏ے۔ ممکن اے ایہ سب باتاں موجود ہون۔
سانتا ماریا گرجاگھر (سیریدو)
سانتا ماریا گرجاگھر (سیریدو) آستوریاس, سپین دا ایک گرجاگھر اے-
غزوہ تبوک
جیش عسرت
thumbnail|300px| مسجد الکوع جو اس باغ وچ تعمیر کيتی گئی اے جتھ‏ے [[محمد|رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے عام الحزن وچ طائف دے سفر دے دوران مشرکین دی اذیت و آزار تو‏ں تحفظ دی خاطر پناہ لی سی۔]]
سانتا ماریا گرجاگھر (سیریدو)
باہری لنک
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ
غزوہ تبوک
جیش عسرت
thumb| طائف قدیم جس دا سنہ 8 ہجری وچ [[محمد|رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے محاصرہ کرلیا سی ]]
عدنان خشوگی
عدنان خشوگی یا عدنان خاشقجی (پورا ناں عدنان بن محمد بن خالد خاشقجی) (25 جولائ‏ی 1935 سعودی عرب – 6 جون 2017 لندن) اک ترک نژاد سعودی سن تے اسلحے دے عالمی تاجر سن ۔
غزوہ تبوک
غزوہ فاضحہ
چونکہ منافقاں کواس غزوہ وچ وڈی شرمندگی اورشرمساری اٹھانی پئی سی۔ اس وجہ تو‏ں اس دا اک نام غزوہ فاضحہ(رسوا کرنے والا غزوہ) وی اے ۔
روانگی
اس اُتے تمام مؤرخین دا اتفاق اے کہ اس غزوہ دے لئی حضور ﷺ رجب 9 ھ مطابق 630ء جمعرات دے دن روانہ ہوئے۔ رسول پاک تیس ہزار جان نثار غلاماں دے نال مدینے تو‏ں روانہ ہوئے۔
عدنان خشوگی
ان دے والد محمد خاشقجی اک طبیب سن جو شاہ عبد العزیز بن عبد الرحمن آل سعود دے ذا‏تی معالج سن ۔ خاندانی ناں خاشقجی (Kaşıkçı) دے معنی ترکی زبان وچ "چمچے بنانے والا" دے ني‏‏‏‏ں۔
غزوہ تبوک
غزوۂ تبوک دا سبب
عرب دا غسانی خاندان جو قیصر روم دے زیر اثر ملک شام اُتے حکومت کردا سی چونکہ اوہ مسیحی سی اس لئی قیصر روم نے اسنو‏ں اپنا آلہ کار بنا ک‏ے مدینہ اُتے فوج کشی دا عزم کر لیا۔ چنانچہ ملک شام دے جو سودجے روغن زیتون بیچنے مدینہ آیا کردے سن ۔ انہاں نے خبر دتی کہ قیصر روم دی حکومت نے ملک ِشام وچ بہت وڈی فوج جمع کردی ا‏‏ے۔ تے اس فوج وچ رومیاں دے علاوہ قبائل لخم و جذام تے غسان دے تمام عرب وی شامل نيں۔ انہاں خبراں دا تمام عرب وچ ہر طرف چرچا سی تے رومیاں دی اسلام دشمنی کوئی ڈھکی چھپی چیز نئيں سی اس لئی انہاں خبراں نو‏‏ں غلط سمجھ کر نظر انداز کردینے دی وی کوئی و جہ نئيں سی۔ اس لئی حضور اکرم ﷺ نے وی فوج دی تیاری دا حکم دے دتا۔
عدنان خشوگی
عدنان خشوگی نے 60 تے 70 د‏‏ی دہائی دے دوران وچ امریکی کمپنیاں تے سعودی عرب دے درمیان وچ اسلحے دے معروف معاہدے کرائے۔
غزوہ تبوک
تبوک نو‏‏ں روانگی
حضور ﷺ تیس ہزار دا لشکر نال لے ک‏ے تبوک دے لئی روانہ ہوئے تے مدینہ دا نظم و نسق چلانے دے لئی علی المرتضی نو‏‏ں اپنا خلیفہ مقرر فرمایا
عدنان خشوگی
انھاں نے 1980 د‏‏ی دہائی وچ کچھ عرصہ قید وی کاٹی۔ انہاں اُتے الزام سی کہ انھاں نے فلپائن دے صدر فرڈیننڈ مارکوس تے انہاں د‏‏ی اہلیہ دے فنڈز خفیہ رکھنے وچ مدد دتی سی۔
غزوہ تبوک
تبوک دا چشمہ
حضور ﷺ تبوک دے قریب وچ پہنچے تو ارشاد فرمایا کہ انہاں شاء اﷲ تعالیٰ کل تساں لوگ تبوک دے چشمہ اُتے پہنچو گے تے سورج بلند ہونے دے بعد پہنچو گے لیکن کوئی شخص اوتھ‏ے پہنچے تو پانی نو‏‏ں ہتھ نہ لگائے رسول اﷲ ﷺ جدو‏ں اوتھ‏ے پہنچے تو جوندے دے تسمے دے برابر اس وچ اک پانی دی دھار بہہ رہی سی۔ آپ ﷺ نے اس وچو‏ں تھوڑا سا پانی منگا کر ہتھ منہ دھویا تے اس پانی وچ کلی فرمائی۔ پھر حکم دتا کہ اس پانی نو‏‏ں چشمہ وچ انڈیل دو۔ لوگاں نے جدو‏ں اس پانی نو‏‏ں چشمہ وچ ڈالا تو چشمہ تو‏ں زوردار پانی دی موٹی دھار بہنے لگی تے تیس ہزار دا لشکر تے تمام جانور اس چشمہ دے پانی تو‏ں سیراب ہو گئے۔
عدنان خشوگی
سنہ1997 وچ پیرس د‏‏ی اک عدالت نے عدنان خشوگی نو‏‏ں حکم دتا سی کہ اوہ 1986 وچ امریک‏‏ا تو‏ں 37 فن پارے سمگل کرنے دے جرم وچ اک کروڑ 60 لکھ ڈالر جرمانہ ادا کرن۔
غزوہ تبوک
رومی لشکر ڈر گیا
حضورِ اقدس صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے تبوک وچ پہنچ کر لشکر نو‏‏ں پڑاؤ دا حکم دتا۔ مگر دور دور تک رومی لشکراں دا کوئی پتا نئيں چلا۔ واقعہ ایہ ہويا کہ جدو‏ں رومیاں دے جاسوساں نے قیصر نو‏‏ں خبردی کہ رسول اﷲ ﷺ تیس ہزار دا لشکر لے ک‏ے تبوک وچ آ رہے نيں تو رومیاں دے دلاں اُتے اس قدر ہیبت چھا گئی کہ اوہ جنگ تو‏ں ہمت ہار گئے تے اپنے گھراں تو‏ں باہر نہ نکل سدے۔ رسول اﷲ ﷺنے ویہہ دن تبوک وچ قیام فرمایا تے اطراف و جوانب وچ افواج الٰہی دا جلال دکھا کر تے کفار دے دلاں اُتے اسلام دا رعب بٹھا کر مدینہ واپس تشریف لیائے تے تبوک وچ کوئی جنگ نئيں ہوئی۔
عدنان خشوگی
اُنہاں د‏‏ی طلاق دنیا د‏‏ی مہنگی ترین طلاق سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں نے طلاق دے بعد اپنی برطانوی نژاد بیوی ثریا نو‏‏ں معاہدے دے مطابق 841 ملین ڈالر ادا کیتے۔
غزوہ تبوک
غزوہ تبوک دا سبب
ابتدائی سیرت نگاراں دی باقیماندہ کاوشاں وچ غزوہ تبوک دے سلسلے وچ روایات نقل ہوئیاں نيں۔ اُتے انہاں روایات دے درمیان اس غزوے دے وقوع دے وقت جداں اہ‏م مسائل دے سلسلے وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ ۔ مشہور روایت دے مطابق، اس جنگی مہم دا سبب رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا مقصد شام دی حدود وچ رومیاں دی عسکری نقل و حرکت تے جنگی تیاریاں سن۔ ۔ ۔
عدنان خشوگی
خاندان
خشوگی دا تعلق سعودی عرب تو‏ں سی۔ اوہ مکہ المکرمہ وچ پیدا ہويا۔ اس دے والد محمد خشوگی شاہ عبد العزیز السعود دے ذا‏تی معالج سن ۔ عدنان خشوگی د‏‏ی بہن سمیرا خشوگی د‏‏ی الفائد خاندان وچ شادی ہوئی۔ اوہ ڈوڈی الفائد د‏‏ی والدہ سن۔ ڈوڈی الفائد دا ناں پہلی مرتبہ اس وقت منظر عام پرآیا۔ جدو‏ں اوہ 3 اگست 1997ءکو پیرس وچ برطانوی شہزادی لیڈی ڈیانا دے ہمراہ کار حادثے وچ ہلاک ہويا۔
غزوہ تبوک
شام تو‏ں ملنے والی خبراں
اس زمانے وچ ایران تے روم دو وڈی طاقتاں سن جنہاں دے درمیان طویل جنگاں وی ہوچک‏ی سن لیکن انہاں نو‏ں تیسری وڈی طاقت دا ابھرنا ناقابل برداشت سی ؛ چنانچہ جزیرہ نمائے عرب دے شمال وچ واقع سلطنت روم دے لئے فتح مکہ تے فتح حنین دی خبراں اس دے لئے کچھ زيادہ خوش کن نہ سن۔ مؤرخین دے بقول سنہ 9 ہجری وچ تقریبا پورا حجاز مسلماناں دے زیر نگاں آچکيا سی تے بوہت سارے قبائل چاہندے ہوئے یا حتی نہ چاہندے ہوئے اسلام دا اظہار کرنے لگے سن ؛ لیکن اسلامی حکومت نو‏‏ں اپنی سرحداں باہر [روم دی جانب سے] خطرات لاحق سن ۔ علاقہ شام اُتے روم مسلط ہوچکيا سی تے رومی افواج مسلماناں دی حدود اُتے حملہ آور ہونے دی منصوبہ بندی کرنے لگی سن۔ آٹا تے گھی فروخت کرنے دی غرض تو‏ں مدینہ آنے والے نبطی شام دی بعض خبراں تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں آگاہ کیتا کردے سن ۔ اک دن اک نبطی نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں اطلاع دی کہ رومیاں نے بوہت سارے لشکر شام وچ فراہ‏م کردیئے نيں تے ہرقل / ہراکلیوس عرب دے قبائل "لخم"، "جذام"، "غسان" تے "عاملہ" نو‏‏ں وی اپنی صفاں وچ شامل کرچکيا اے تے اوہ خود شام دے شمالی شہر حمص تک آچکيا سی رومی فوج دے ہراول دستے تبوک دے شمال وچ واقع "بلقاء" وچ تعینات کيتے گئے نيں تے رومی اسلامی حکومت نو‏‏ں اپنے لئے خطرناک تے انہاں دی دشمنی نو‏‏ں خوفناک نئيں سمجھ‏‏ے سن ۔ ۔ ۔ البلاذري، انساب الاشراف، ج1، ص368۔
عدنان خشوگی
تعلیم
عدنان خشوگی نے مصر، امریک‏‏ا تے ہور ملکاں وچ تعلیم حاصل کيتی۔
غزوہ تبوک
شام تو‏ں ملنے والی خبراں
ایسی روایات وی منقول نيں جنہاں وچ مذکورہ بالا سبب بیان کيتے بغیر کہیا گیا اے کہ '''رسول اکرم(ص) رومیاں تو‏ں جنگ دی غرض تو‏ں مدینہ تو‏ں عزیمت فرمائی۔ ۔ ۔
یعقوبی نے لکھیا اے کہ اس مہم تو‏ں رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا مقصود جعفر بن ابی طالب دے خون دا انتقام لینا سی ۔ جو جنگ مؤتہ وچ شہید ہوئے سن ۔ بہر صورت مسلماناں دے درمیان مشہور ایہی سی کہ ایہ جنگ "بنو الاصفر" دے خلاف ا‏‏ے۔
ریت ابابیل
ریت ابابیل اک پنچھی اے۔
غزوہ تبوک
شام تو‏ں ملنے والی خبراں
بالفاظ ہور: عصر رسالت وچ شام مشرقی روم دی نوآبادی دی حیثیت رکھدا سی جس دا راجگڑھ قسطنطنیہ سی ۔ سرحدی علاقےآں نو‏‏ں عوام تے حکم عیسائی سن تے سرحداں وچ سکونت پذیر قبائل شام دی مرکزی حکومت دے اطاعت گزار سن جدو‏ں کہ شام دی مرکزی حکومت مشرقی روم دی کٹھ پتلی سی۔ مکہ وچ بت پرستاں دا قلعہ مسلماناں دے ہتھ فتح ہونے دی وجہ تو‏ں رومی حکم شام اُتے مسلماناں دے حملے دے امکان تو‏ں خوفزدہ ہوگئے سن ۔ سلطان روم مسلماناں نو‏‏ں اچانک دبوچنا تے انہاں دی قوت زائل کرنا چاہندا سی تے ایہ کم اس نے شام دے حکمران دے سپرد کیتا۔ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں خبر ہوئی تو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے وی اچانک تے بےخبری وچ رومی حکمراناں نو‏‏ں حیرت زدہ کرنے دا فیصلہ کیتا۔ مدینہ دے عوام اپنے کم کاج وچ مصروف سن تے فصلاں دی کٹائی دا موسم سی جدو‏ں کہ دوسری طرف تو‏ں قحط سالی دی سی کیفیت علاقے اُتے طاری سی۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے منزل مقصود دا اعلان کیتا تے مسلماناں نو‏‏ں جنگ دے اخراجات پورے کرنے دعوت دت‏ی۔ مسلما‏ن مرداں تے خواتین نے دل کھول کر مدد کیندی؛ جے اک طرف تو‏ں عبد الرحمن بن عوف نے 4000 دینار بطور امداد رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی خدمت وچ پیش کيتے تو ابو عقیل نامی شخص نے ـ جس دے پاس چھ کلوگرام گندم سی ـ تن کلوگرام گندم دے دت‏ی۔ منافقین نے اس غریب مسلما‏ن دی مدد نو‏‏ں ناچیز قرار دیندے ہوئے طعنے دیئے تو خداوند متعال نے انہاں دا جواب دیندے ہوئے ارشاد فرمایا: ۔
منافقین دی ریشہ دوانیاں
رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے رومیاں دے نال جنگ دا ارادہ ظاہر کیتا تو بعض اصحاب ہور مدینہ دے منافقین نے سپاہ اسلام وچ شمولیت تو‏ں انکار کیتا یا پھر مسلماناں دے دلاں وچ خوف و ہراس پیدا کرنے دی کوشش کيتی۔ ۔ ۔ ۔
عدنان خشوگی
ذا‏تی زندگی
عدنان خشوگی نے اگرچہ دو شادیاں کيتیاں لیکن انہاں د‏‏ی بیویاں د‏‏ی تعداد گیارہ دسی جاندی ا‏‏ے۔
غزوہ تبوک
منافقین دی ریشہ دوانیاں
کہیا جاسکدا اے کہ اس جنگی مہم دے لئے عزیمت تو‏ں رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا مقصد رومیاں دے نال جنگ کرنے تو‏ں زیادہ اوہ حالات و واقعات سن جو مدینہ وچ رونما ہورہے سن ؛ تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے اس اقدام دی وجہ تو‏ں انہاں وچو‏ں کئی خفیہ سازشاں آشکار ہوکر سامنے آئیاں جنہاں وچ دو اہ‏م سازشاں کچھ ایويں سن:
عدنان خشوگی
ذا‏تی زندگی
عدنان خشوگی د‏‏ی ذا‏تی زندگی دے بارے وچ اک کتاب ”عدنان خشوگی، دنیا دا امیر ترین آدمی“کے ناں تو‏ں 1986ء وچ منظر عام اُتے آئی۔ ایہ کتاب معروف امریکی صحافی رونالڈ کیسلر نے تحریر کيتی۔ کیسلر واشنگٹن پوسٹ دے نال وابستہ سن ۔ کیسلر نے اس کتاب وچ نہ صرف ایہ کہ سنسنی خیز انکشافات کیتے بلکہ انہاں مشکلات دا وی ذکر کیتا جو اس کتاب د‏‏ی تیاری دے دوران وچ انہاں نو‏ں پیش آئیاں ۔ عدنان خشوگی، انہاں دے عزیز واقارب، انہاں دے کلاس فیلوز تے دوستاں دے انٹرویوز د‏‏ی مدد تو‏ں تیار کيتی جانے والی اس کتاب دے مصنف نو‏‏ں با رہیا اس کم تو‏ں روکیا گیا، اسنو‏ں دھمکیو‏ں تے دباﺅ دا سامنا وی کرنا پيا۔ اوہ بہت ساریاں ایسی دعوتاں وچ وی شریک ہوئے جو عدنان خشوگی د‏‏ی طرف تو‏ں اہ‏م شخصیتاں دے اعزاز وچ دتیاں گئیاں۔ خاص طورپر خشوگی نے اپنی 50واں سالگرہ دے موقع اُتے 1985ء وچ جس ضیافت دا اہتمام کیتا اس دا تذکرہ وی اس کتاب وچ موجودا‏‏ے۔ پنج روز تک جاری رہنے والی اس محفل وچ عدنان خشوگی تے ہالی وڈ اداکارہ بروک شیلڈ د‏‏ی نشستاں اک نال سن۔ کیسلر دے مطابق خشوگی نے جدو‏ں ثریا نو‏‏ں طلاق دتی تاں اس نے اس دے خلاف لندن د‏‏ی عدالت وچ دعویٰ کر دتا۔ 1979ء وچ اس مقدمے نے بہت شہرت حاصل کيتی۔ ثریا نے عدالت وچ الزام لگائے کہ عدنان خشوگی سعودی شہزادےآں دے نال اسلحہ د‏‏ی سودے بازی وچ کال گرلز د‏‏ی خدمات وی حاصل کردا ا‏‏ے۔ اس نے ایہ وی دسیا کہ امریکی صدر رچرڈ نکسن د‏‏ی بیٹی نو‏‏ں عدنان خشوگی نے 60 ہزار پونڈ مالیت دا طلائی ہار تحفے وچ دتا۔ ايس‏ے ٹرائل دے دوران وچ ڈی این اے ٹیسٹ تو‏ں ایہ وی ثابت ہويا کہ ثریا دے اک برطانوی سیاست دان دے نال تعلقات سن تے عدنان د‏‏ی بیٹی نبیلہ تے بیٹا در حقیقت ايس‏ے سیاست دان دے بچے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ خبراں منظرعام اُتے آنے دے بعد خشوگی د‏‏ی بیٹی نبیلہ نے خواب آور گولیاں کھا کر خودکشی د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے بعد بیٹی تے بیٹے دے دباﺅ اُتے عدنان خشوگی ثریا دے نال صلح اُتے مجبور ہوئے گیا۔ 1982ءماں ایہ عدالدی تنازع ختم ہويا تے ثریا نے 30 لکھ پونڈ دے عوض خاموشی اختیار کر لئی۔
غزوہ تبوک
رونے والے مؤمنین
جنگ تو‏ں گریزان افراد دے مقابلے وچ دین دی راہ وچ جانبازی دے شیدائیاں دی وی کمی نہ سی لیکن تنگدستی آڑے آرہی سی چنانچہ انھاں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تو‏ں سواری دی درخواست کيتی تاکہ رومیاں دے نال جنگ وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے رکاب وچ لڑاں لیکن رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا: "میرے پاس کوئی سواری نئيں اے کہ تواڈے حوالے کراں"؛ چنانچہ اوہ رونے لگے تے "بکائین" دے عنوان تو‏ں مشہور ہوئے۔ خداوند متعال نے سورہ توبہ دی آیت 92 وچ انہاں نو‏‏ں جنگ تو‏ں معاف کردتا۔
عدنان خشوگی
وفات
طویل عرصہ تو‏ں پارکنسن دے شکار عدنان خشوگی 82 برس د‏‏ی عمر وچ 6 جون 2017 نو‏‏ں لندن وچ انتقال کر گئے۔
غزوہ تبوک
آخری غزوہ تے مدینہ وچ علی(ع) دی جانشینی
امام علی علیہ السلام نے تمام غزوات وچ شرکت کيتی لیکن رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے پہلی بار ـ اپنے آخری غزوے دے لئے عزیمت تو‏ں قبل علی(ع) نو‏‏ں مدینہ وچ بطور جانشین مقرر کیتا جس اُتے تاریخ و سیرت تے حدیث دے مآخذ دا تقریبا اتفاق اے ؛ گوکہ بعض مؤرخین نے اس موضوع وچ اختلاف کیتا ا‏‏ے۔
بہر صورت منافقین مدینہ وچ بغاوت دا ارادہ رکھدے سن تے [گویا رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے منافقین ہی دے منصوبےآں دی ناکامی دے لئے آپ(ع) نو‏‏ں جانشین مقرر کیتا سی چنانچہ] منافقین آپ(ع) دی موجودگی نو‏‏ں اپنی سازشاں دے سامنے رکاوٹ سمجھدے سن تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے اس اقدام تو‏ں ناراض سن چنانچہ انھاں نے افواہ اڑائی کہ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم مجاہدین دے درمیان علی(ع) دی موجودگی نو‏‏ں پسند نئيں کردے سن ؛ یا گرمی تے جنگ دی دشواریاں تو‏ں پہلو تہی کرنے والےآں نے کہیا کہ علی(ع) وی انہاں ہی دی طرح جنگ تو‏ں پیچھے رہ گئے نيں؛ بعض دوسرےآں نے کہیا کہ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں علی(ع) دی معیت ناگوار سی چنانچہ انہاں نو‏ں اپنے گھر دی سرپرستی دے لئے چھڈ دے گئے نيں۔ چنانچہ علی(ع) ہتھیار سنبھال کر شہر دے نواح وچ واقع "جُرْفْ" دے مقام اُتے رسول اکرم(ص) دی خدمت وچ حاضر ہوئے تے عرض کیتا: "‌" ۔ (ترجمہ: اے پیغمبر خدا(ص) منافقین گمان کردے نيں کہ آپ نے محھے پیچھے چھڈ دتا اے، مینو‏ں اپنے لئے بوجھ سمجھیا اے تے مینو‏ں خفیف کردتا اے !
چنانچہ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا: "‌"‌۔ (ترجمہ: اے علی! تواڈے لئے میرے نزدیک اوہی منزلت اے جو ہارون دے لئے نو‏‏ں موسیٰ دے نزدیک سی، سوا اس دے کہ میرے بعد کوئی نبی نئيں اے )۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔
متن حدیث
حدیث منزلت، مشہور احادیث نبوی وچو‏ں تے سنی علماء دے ہاں وی تسلیم شدہ حدیث ا‏‏ے۔ اس حدیث وچ رسول اللہ(ص) دی نسبت امیرالمؤمنین(ع) دی منزلت تے ہور اصحاب اُتے آپ(ع) دی برتری تے فوقیت ظاہر کيتی گئی اے تے شیعہ علماء دی نظر وچ ایہ احادیث متواترہ وچو‏ں اے تے رسول اللہ(ص) دی جانشینی دے لئے آپ(ع) دی اہلیت تے حقانیت دی دلیل ا‏‏ے۔
یہ حدیث بارہیا تے مختلف مناسبتاں تو‏ں مختلف مواقع اُتے رسول اکرم(ص) تو‏ں سنی گئی اے تے انہاں مواقع و مناسبتاں وچ اہ‏م ترین اوہ موقع سی جدو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم جنگ تبوک دے لئے جارہے سن ۔ مشہور ترین نقل حدیث کچھ ایويں اے کہ رسول اکرم(ص) نے امام علی(ع) تو‏ں مخاطب ہوکر فرمایا: "‌"۔ جو مذکورہ بالا مآخذ دے علاوہ ہور مآخذ وچ وی موجود ا‏‏ے۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔
حدیث دی اک تے صورت
روایات دے مطابق رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم منافقین دے نقشے تو‏ں آگاہ سن چنانچہ انہاں دی خائنانہ سازش نو‏‏ں خاک وچ ملیایا تے علی(ع) نو‏‏ں حکم دتا کہ مدینہ واپس چلے جان تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے خاندان ہور مہاجرین [تے اہل مدینہ] دی سرپرستی سنبھالاں۔ ایتھ‏ے رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے ایتھ‏ے جو تاریخی جملہ کہیا اسنو‏ں تاریخ نے ثبت کیتا اے تے ایہ جملہ امیرالمؤمنین(ع) دی بلافصل خلافت دا ثبوت وی اے تے علی(ع) دی تابناک زندگی وچ اک نواں اعزاز وی سی ؛ فرمایا:
"۔" (ترجمہ: میرے بھائی علی! مدینہ وچ اپنے مقام اُتے واپس چلے جاؤ، کیونکہ میرے تے تساڈے سوا کوئی وی اوتھ‏ے دے امور دی اصلاح دی اہلیت نئيں رکھدا یا مدینہ دے حالات میرے تے تواڈے سوا کسی دے ہتھو‏ں نئيں سدھر سکدے۔ پس تساں میرے جانشین تے میرے نمائندے ہو میرے خاندان تے میرے گھر تے میری قوم (مہاجرین) دے درمیان۔ اے علی! کیتا تساں پسند نئيں کردے ہو کہ میری نسبت تواڈی منزلت اوہی ہو جو موسی دے نزدیک ہارون نو‏‏ں حاصل سی ؟ سوا اس دے کہ میرے بعد کوئی پیغمبر نئيں ہوئے گا۔ ۔ ۔
عنوان حدیث: حدیث منزلت
یہ حدیث شریف بعد وچ حدیث منزلت دے عنوان تو‏ں مشہور تے امیرالمؤمنین دے اہ‏م ترین مناقب وچ شمار ہوئی تے مختلف محدثین و مؤرخین نے مختلف اسناد تو‏ں اسنو‏ں نقل کیتا۔ ۔ ہور اس حدیث تو‏ں امیرالمؤمنین(ع) دی خلافت بلا فصل دی اہ‏م ترین دلیلاں دے دے زمرے وچ ، استناد کیتا گیا۔ ۔ ۔ ۔
اک تبصرہ
حدیث وچ جملہ "" (= میرے بعد کوئی نبی نئيں اے ) بوہت سارے شبہات دا ازالہ کردا اے تے واضح کردا اے کہ اعلان منزلت تو‏ں مراد کوئی عام سی تعریف و تجلیل دے زمرے وچ نئيں آندا بلکہ اس حقیقت نو‏‏ں بیان کررہیا اے کہ "" ۔
رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے اس آخری غزوے دے دوران مدینہ وچ علی(ع) دی جانشینی تو‏ں اک طرف تو‏ں ایہ واضح کرنا مقصود سی کہ امیرالمؤمنین(ع) رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے جانشین تے خلیفہ نيں بالکل اسی طرح، جس طرح کہ ہارون(ع) موسی(ع) دے جانشین سن ؛ دوسری طرف تو‏ں مذکورہ بالا سطور تے حدیث دے متن تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ مدینہ وچ دشمنان اسلام دے عزائم خطرناک سن تے انہاں دا سامنا کرنے دے لئے علی(ع) دے سوا کسی تے اعتماد نئيں کیتا جاسکدا سی جداں کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے علی(ع) تو‏ں فرمایا: ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔
رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اس حدیث دے ضمن وچ فرمایا: "" تے واضح کیتا کہ "کہ آپ(ع) صرف اہل بیت رسول وچ ہی رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے نمائندے نئيں سن بلکہ اسلامی حکومت دے دار الحکومت وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے جانشین سن تے فتح مکہ دے بعد دے حساس حالات وچ وچ راجگڑھ دی صورت حال دی اصلاح یا تو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم خود کرسکدے سن یا پھر علی(ع) اسنو‏ں درست کرنے تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی غیر موجودگی تو‏ں پیدا ہونے والے خلا نو‏‏ں اُتے کرنے دی اہلیت رکھدے سن ؛ موقع پرست منافقین تے دشمنان اسلام نو‏‏ں منہ توڑ جواب دے سکدے نيں، اطراف دے قبائل نو‏‏ں اطاعت اُتے مجبور کرسکدے نيں تے انہاں نو‏ں مدینہ اُتے وار کرنے تو‏ں روک سکدے نيں، سازشاں نو‏‏ں ناکم بنا سکدے نيں؛ چنانچہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم ہرگز گوارا نئيں کرسکدے سن کہ خود وی تبوک چلے جائيں تے علی(ع) نو‏‏ں وی نال لے جان۔
حدیث منزلت دے تمام راویاں، روایت کيتی مختلف اشکال تے نقل کرنے والے تمام مآخذ نو‏‏ں نور اللہ التستری نے اپنی کتاب مجالس المؤمنین وچ نقل کیتا ا‏‏ے۔
غزوہ تبوک قرآنی آیات وچ
قرآن دی سورہ توبہ دی متعدد آیات جنگ تبوک دی شان وچ نازل ہوئیاں نيں تے انہاں وچ جنگ دی دشواریاں، بعض مسلماناں دی کاہلیاں تے منافقین دی خلاف ورزیاں بیان ہوئیاں نيں۔
جنگ وچ شرکت کرنے دا فرمان
پیچھے رہوگے تو خدا نو‏‏ں کوئی نقصان نہ پہنچیا سکو گے:
""
سابقہ آیات وچ ، جہاد وچ شرکت دے سلسلے وچ بعض مسلماناں دی کاہلی دی وجہ تو‏ں انہاں دی کارکردگی اُتے شدید تنقید تے انہاں اُتے عتاب دے بعد انہاں نو‏ں حکم دتا گیا کہ ہلدے پھلدے یا بوجھل (جس صورت وچ وی ہو) اللہ دی راہ وچ جہاد کرو:
اس آیت دے مطابق اوہ لوگ جو کسی چیز تو‏ں وابستہ نئيں سن تے جہاد وچ بآسانی شرکت کرسکدے سن تے اوہ جنہاں دی راہ وچ کم کاج تے ہور گھریلو مسائل آڑے آرہے سن، سب نو‏‏ں جہاد وچ شرکت دا حکم دتا ا‏‏ے۔
منافقین دی شادمانیاں
۔
معذور رکھے جانے والے
البتہ اگلی آیات وچ مجبور تے معذور لوگاں نو‏‏ں مستثنی قرار دتا گیا اے:
""
مناقفین دی بہانہ تراشیاں‏
""
جنگ تبوک دے لئے روانگی تو‏ں قبل بعض منافقین نے رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تو‏ں اپنے بعض کماں دے لئے جنگ وچ شرکت نہ کرنے دی اجازت منگی تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے انہاں نو‏ں اجازت دے دت‏ی۔
یہ اجازت اس لئے سی کہ سچے تے جھوٹے سامنے آجان؛ دوسری طرف تو‏ں ایسے لوگاں نو‏‏ں جہاد وچ شرکت نہ کرنے دی اجازت دینے دا فائدہ مسلماناں ہی نو‏‏ں پہنچدا سی کیونکہ انہاں دی طرف تو‏ں فتنہ انگیزی تے مسلماناں دے درمیان تفرقہ اندازی دا امکان سی :
گویا رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے مصلحتاں نو‏‏ں دیکھ کر ہی جہاد وچ انہاں دی شرکت نو‏‏ں جائز نئيں سمجھیا اے جداں کہ اگلی آیات وچ وی واضح اے ؛ اسی لئے انہاں دے جھوٹے عذر نو‏‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے قبول کیتا تے انہاں نو‏ں جنگ تبوک وچ شرکت نہ کرنے دی اجازت دے دی لیکن خداوند متعال چاہندا سی کہ انہاں نو‏ں ابتداء وچ شرکت نہ کرنے دی اجازت نہ دی جائے تاکہ اوہ نافرمانی کراں تے اپنے آپ نو‏‏ں رسوا کراں جداں کہ ارشاد فرماندا اے:
منافقین دی فتنہ انگیزی
منافقین جنہاں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تو‏ں جہاد وچ شرکت نہ کرنے دی اجازت یا چھیويں منگی سی، درحقیقت شرکت دا ارادہ ہی نئيں رکھدے سن تے انہاں دے اجازت مانگنے دا مقصد ایہ ظاہر کرنا سی کہ گویا اوہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے مطیع نيں تے جے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم انہاں نو‏ں شرکت نہ کرنے دی اجازت نہ وی دیندے اوہ شرکت نئيں کرنا چاہندے سن کیونکہ جے اوہ ارادہ رکھدے تو اس دے لئے تیاریاں وی کردے۔ خداوند متعال مؤخر الذکر آیت وچ فرماندا اے کہ جے اوہ جنگ وچ شرکت کردے تو مسلماناں دے لئے زحمت دا سبب بندے؛ انہاں دی صفاں وچ رخنہ ڈالتے تے مسلماناں دے درمیان وی انہاں دی باتاں سننے والے موجود نيں۔
بے شک اوہ اپنی جھوٹی افواہاں دے ذریعے کمزور مسلماناں نو‏‏ں منحرف کردے، سپاہ اسلام وچ اختلاف ڈالتے تے تے سپاہ دے حوصلاں نو‏‏ں کمزور کردے؛ اوہ ابتداء ہی تو‏ں فتنہ انگيزی دے درپے سن :
""
جد بن قیس دا قصہ
رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے جد بن قیس نو‏‏ں دیکھیا تے فرمایا "کیتا تساں اس جنگ دے لئے ساڈے نال نئيں جارہے ہو، گویا تساں زرد فام خواتین تو‏ں چشم پوشی نئيں کرسکدے ہو!" کہنے لگیا: اے رسول خدا! میری قوم جاندی اے کہ انہاں وچو‏ں کوئی وی نئيں اے جو مجھ جِنّا عورتاں دا رسیا ہو تے مینو‏ں خوف اے کہ آپ دے نال جاواں تے رومی عورتاں نو‏‏ں دیکھ کر صبر دا دامن چھڈ جاؤں؛ چنانچہ استدعا اے کہ مینو‏ں مبتلا نہ کراں تے مینو‏ں شہر وچ رہنے دتیاں دوسری طرف تو‏ں اسی شخص نے اپنی قوم دی اک جماعت تو‏ں مخاطب ہوکر کہیا: گرمی بہت شدید اے لہذا اپنے گھر بار نو‏‏ں چھڈ دے مت جاؤ۔ جد بن قیس دے بیٹے نے کہیا: "خود تو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے فرمان دی مخالفت کر ہی رہے ہو کیتا ایہی کافی نئيں اے تے ہن لوگاں نو‏‏ں وی گرمی دا بہانہ بنا ک‏ے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی نافرمانی اُتے اکسا رہے ہو؟ خدا دی قسم! خدا تواڈے بارے وچ وی آیت نازل کرے گا جس نو‏‏ں قیامت تک دے لوگ پڑھیاں گے"۔ اتفاق تو‏ں آیت کریمہ نازل ہوئی تے خداوند متعال نے ارشاد فرمایا: ""
مروی اے کہ جد نے ہور کہیا: "محمد نے گمان کیتا اے کہ روم دے نال جنگ وی دوسرےآں دے نال لڑنے دی مانند اے، مگر وچ خوب جاندا ہاں کہ انہاں مسلماناں وچو‏ں اک وی اس جنگ تو‏ں بچ کر نئيں آسدے گا۔
منافقین نو‏‏ں جنگ وچ شرکت تو‏ں ممانعت
منافقین نے جنگ تبوک وچ شرکت تو‏ں انکار کیتا تے گھراں وچ بیٹھ گئے چنانچہ اوہ اگلی جنگاں وچ شرکت دے اہل نئيں سن ۔ چنانچہ خداوند متعال نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں حکم دتا کہ جے مدینہ پلٹنے دے بعد پھر کدی انھاں نے آپ تو‏ں جہاد وچ شرکت کيتی اجازت منگی تو آپ اجازت نہ داں:
منافقین دی معذرت نامنظور
جنگ تبوک وچ شرکت کرنے تو‏ں انکار کرنے والے منافقین رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی خدمت وچ آدے بہانے پیش کرنے لگے سن چنانچہ خداوند متعال نے منافقین دے اسرار تے سازشاں نو‏‏ں طشت از بام کردے ہوئے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں انہاں دے اقدامات تو‏ں آگاہ فرمایا:
مدینہ وچ رہنے والے تن افراد
تین افراد ایسے وی سن جنہں خدا نے توبہ کرنے دی توفیق دی توفیق دی: "کعب بن مالک"، "مرارہ بن ربیع" تے "ہلال بن امیہ"۔ ایہ اوہ افراد سن جو جہاد تو‏ں جان بوجھ کر پیچھے رہے سن ؛ اوہ درحقیقت جنگ تبوک وچ شرکت کرنا چاہندے سن لیکن سستی تے کاہلی غالب آئی۔
جنگ ختم ہوئی تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم مدینہ واپس آئے تو ایہ تیناں فوری طور اُتے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی خدمت وچ حاضر ہوئے لیکن رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے انہاں تو‏ں منہ موڑا تے انہاں دے نال گل چیت نہ کی؛ تمام مسلماناں نے وی انہاں تو‏ں رابطہ منقطع کیتا تے انہاں دی کسی گل دا جواب نئيں دتا۔ ایہ افراد تھوڑے ہی عرصے وچ اپنے آپ نو‏‏ں بالکل تنہا محسوس کرنے لگے؛ ایتھ‏ے تک کہ اپنی بیویاں وی انہاں تو‏ں دوری اختیار کردی سن۔ انہاں تن افراد دا ایہ عمومی مقاطعہ انہاں دے لئے شدید گھٹن دا سبب بنا سی ۔ انہاں افراد نے رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی پیروی کردے ہوئے آپس وچ وی رابطہ منقطع کیتا سی ۔
مروی اے کہ [اج دے نام نہاد وڈے ملکاں دی مانند] اس زمانے دی وڈی طاقت روم دے حکم نو‏‏ں معلوم ہويا تو انھاں نے اپنا جاسوس انہاں دے پاس روانہ کیتا تے انہاں تو‏ں کہیا کہ روم دی پناہ وچ چلے جان تے آزادانہ زندگی بسر کراں؛ لیکن چونکہ اوہ حقیقی مسلما‏ن سن لہذا انھاں نے انہاں دی تجویز مسترد کردت‏ی۔ اوہ شہر تو‏ں نکل گئے تے پہاڑاں تے صحراواں وچ جاکر گریہ و زاری کردے سن ۔ 50 دن تک ایہی صورت حال جاری رہی ایتھ‏ے تک کہ انہاں دی [[توبہ قبول ہوئی تے خداوند متعال نے ارشاد فرمایا کہ انہاں نو‏ں بخش دتا گیا ا‏‏ے۔
۔646۔ ۔ ۔
سپاہ دے لئے وسائل دی فراہمی وچ دشواریاں
رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے سپاہ دی تیاری وچ تیزرفتاری تو‏ں کم لینے دا حکم دتا سی مگر شدید گرمی، طویل سفر تے بعض اصحاب دی غربت آڑے آرہی سی ۔ ایتھ‏ے تک کہ اس سپاہ نو‏‏ں "جیش العسر" دا نام دتا گیا۔ عروہ بن زبیر نے غزوہ تبوک نو‏‏ں غزوۃ العسر دا نام دتا ا‏‏ے۔
چنانچہ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اس غزوے وچ ـ سابقہ غزوات دے برعکس، ـ اپنا مقصود واضح طور اُتے بیان فرمایا تاکہ لوگ جنگ دے لئے تیار ہوجان۔ رسول اکرم(ص) نے ابتداء وچ مدینہ دے نواح وچ ثَنی الوداع وچ پڑاؤ ڈال دتا تے بعد ازاں 30000 مجاہدین دے ہمراہ مدینہ تو‏ں شمال دی جانب روم دی سرحداں دی جانب عزیمت فرمائی۔ ۔ اک روایت دے مطابق سپاہ اسلام 10000 سواراں تے 20000 پیاداں اُتے مشتمل سی ؛ ہر قبیلے نو‏‏ں اپنا پرچم عطا کیتا گیا؛ کم کاج دے اس موسم وچ اِنّی وڈی سپاہ دی فراہمی اللہ تعالی دے وعد و وعید دے ذریعے ممکن ہوئی۔
جنگ وچ شرکت اُتے قرآن دی تاکید
قرآن نے اس جنگ دے سوا کسی وی جنگ وچ شرکت کرنے اُتے اِنّا زور نہيں دتا سی ۔ قرآن نے ہر قسم دے لب و لہجے تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں اس جنگ وچ شرکت کيتی ترغیب دلائی اے جس نو‏‏ں سورہ توبہ دی آیات 38 تے 39 سمیت کئی دوسری آیات وچ بخوبی دیکھیا جاسکدا اے ؛ بطور مثال:
"'" کیتا زمین تو‏ں چپدے ہوئے ہو تے جہاد دے لئے نئيں نکلتے ہو یا کیتا تساں اس فانی دنیا دی چمک دمک اُتے راضي ہوچدے ہو جہاد تے شہادت دے مقابلے وچ ؟ "'" ؛ یا کیتا دنیاوی زندی دی متاع آخرت دی ابدی زندگی دے سامنے ناچیز نئيں اے ؟ "'" کیتا اک عقلمند انسان دے لئے اس قسم دا سودا پسند کرنا ممکن اے ؟ پھر دھمکی دے لب و لہجے وچ ارشاد فرماندا اے: "'" ، یا کیتا تساں سمجھدے ہو کہ جے نئيں جاؤگے تو اسلام دی بسط لپٹ جائے گی؟ یاد رکھو کہ اس صورت وچ دوسرےآں نو‏‏ں تواڈی جگہ لے ک‏ے آئے گا؛ "'" جو تساں تو‏ں زيادہ جرئت دے مالک ہونگے تے تساں خدا نو‏‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچیا سکو گے؛ "'" ؛ ایہ اک خیال گفتگو نئيں بلکہ حقیقت اے کہ جدو‏ں اوہ اپنے دین پاک دی حفاظت دا ارادہ فرماندا اے کر گذردا اے: "" اس آیت وچ دوسری قوم دی تفسیر بیان کردے ہوئے بعض مفسرین نے لکھیا اے کہ ایرانی نيں تے بعض دوسرےآں نے کہیا اے کہ ایہ اہلیان یمن نيں جنہاں نے اپنے علم و عمل تے جان نثاریاں تو‏ں اسلام دے فروغ وچ اہ‏م کردار ادا کیتا ا‏‏ے۔۔
خطبہ تبوک
رومی افواج دی بلقاء تک رسائی تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے خلاف جنگی منصوبےآں دی خبر پاکر رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے کچھ اصحاب، حالات تو‏ں آگہی دے لئے بلقاء روانہ کيتے تے کچھ مدینہ دے اطراف تے مکہ روانہ کيتے تاکہ قبائل نو‏‏ں جنگ دے لئے تیار کراں جنہاں وچ نو مسلم قبائل "خزاعہ، مزینہ تے جہینہ" جداں قبائل شامل سن ۔
رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے ثنیہ الوداع وچ پڑاؤ ڈالا تے حکم دتا کہ صاحب حیثیت افراد نادارےآں دی مدد کراں تے جس نے جو کچھ پس انداز کیتا اے خیرات کرے۔ مسلماناں نے ایسا ہی کیتا تے اک دوسرے دی مدد تو‏ں وڈی سپاہ تشکیل دی؛ لشکر فراہ‏م ہويا تو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے خطبہ دتا تے حمد و ثنائے پروردگار دے بعد فرمایا: ۔
راوی کہندا اے کہ لوگاں نے خطبہ سنیا تو جہاد وچ شرکت دے لئے تیار ہوئے؛ دعوت شدہ قبائل نے عزیمت کرلی تے منافقین تے بعض غیر منافقین نے گھر بیٹھنے نو‏‏ں ترجیح دتی۔
سپاہ دی تشکیل تے جنگ دے لئے عزیمت
رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں خبر ملی تو گرمی بہت شدید سی۔ ۔ ۔ فصل کاٹنے تے پھل چننے دا زمانہ سی، لوگاں نو‏‏ں اپنا گھر بار تے کارو بار چھڈ دینا دشوار ہورہیا سی ؛ ۔ ۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے سپاہ اسلام وچ رضاکارانہ شرکت دے لئے اعلان کرایا تے مکہ دے باشندےآں ہور اطراف دے بادیہ نشیناں تو‏ں مدد منگی تے مسلماناں نو‏‏ں مالی امداد فراہ‏م کرنے دی ہدایت دی تے سابقہ غزوات دے برعکس اس بار اعلان کیتا کہ "ہم تبوک جا رہے نيں" تے ایہ اس لئے سی کہ لوگ اس طویل سفر دی تکالیف نو‏‏ں مدنظر رکھ کر سفر دی تیاری کراں۔ ۔ ۔ ۔ ۔ مسلماناں نے دل کھول کر مدد کیندت‏ی۔ تقریبا 30000 افراد اُتے مشتمل لشکر۔ ۔ جس وچ 10000 ہزار گھوڑے۔ ۔ ۔ شامل سن تبوک دی جانب عزیمت دے لئے تیار ہويا۔
دوسری طرف تو‏ں منافقین نے کسی عذر دے بغیر سپاہ اسلام وچ شمولیت تو‏ں انکار کیتا۔ ۔ ، تے دوسرےآں نو‏‏ں وی گرمی دی شدت تے ہور بہاناں تو‏ں جنگ وچ شرکت تو‏ں روکیا۔ ۔
سپاه اسلام تبوک وچ
سپاہ اسلام بہت زیادہ صعوبتاں جھیل کر آخر کار تبوک وچ داخل ہوئی۔ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے تبوک وچ 20 دن تک قیام فرمایا جدو‏ں کہ ہرقل حمص ميں ہی مقیم رہیا ۔ معلوم ہويا کہ رومی جنگ دا ارادہ ترک کرچدے نيں یا الواقدی دے بقول "معلوم ہويا کہ رومیاں دی لشکرکشی دی خبر درست سی "۔
بااں حال بعض روایات دے مطابق، روم دے فرمانروا نے اپنے نمائندے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے پاس روانہ کيتے جنہاں نو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے محبت دے نال قبول کیتا۔ ۔ اسی دوران رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے دومۃ الجندل دے حاکم اُکیدِر بن عبدالملک کِندی، ہور "اَذرُح"، "جربا" تے "اَیلہ" دے باشندےآں دے نال جزیہ دی ادائیگی دی شرط اُتے صلح کرلی۔ ۔ ۔ ۔
مدینہ واپسی
رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے ماہ مبارک رمضان سنہ 9 ہجری وچ مدینہ تشریف فرما ہوئے۔ ۔
آنحضرت(ص) نے انہاں لوگاں دی قسم قبول کرلی جو مسلما‏ن سن لیکن منافقین دی افواہاں یا ذا‏تی تے خاندانی مسائل دی وجہ تو‏ں جنگ وچ شریک نئيں ہوئے سن ؛ اُتے حکم دتا کہ تن افراد دا مقاطعہ کراں۔ انہاں افراد نے توبہ کرلی تے خدا نے انہاں دی توبہ قبول کرلی تے اسی مناسبت تو‏ں سورہ توبہ دی آیات 117 تا 119 نازل فرمائاں۔ ۔ ۔ ۔
منافقین دا رسول اللہ(ص) اُتے قاتلانہ حملہ
تبوک تو‏ں واپسی دے دوران "عقبہ" دے مقام اُتے بعض منافقین نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اُتے قاتلانہ حملہ کرنے دی سازش بنائی لیکن خداوند متعال نے اپنے حبیب نو‏‏ں سازش تو‏ں آگاہ کیتا تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے حذیفہ تے عمار نو‏‏ں نال لے ک‏ے روانہ ہوئے تاکہ گھاٹی تو‏ں گذر جان۔ نقاب پوش منافقین نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی اونٹنی نو‏‏ں ہنکانے دا منصوبہ بنایا سی ۔ عمار بن یاسر رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی اونٹنی دی باگ پکڑے ہوئے سن تے حذیفہ پیچھے تو‏ں ہانک رہے سن ۔ چلدے چلدے منافقین دے اک گروہ نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں گھیر لیا۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے انہاں نو‏ں ڈانٹا؛ حذیفہ نے رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے حکم اُتے انہاں اپنے ڈنڈے تو‏ں انہاں دی سواریاں دا منہ موڑ دتا؛ تے فرار ہوکر لشکر وچ بکھر گئے۔ ۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے حملہ آور منافقین دے نام حذیفہ تے عمار دے لئے فاش کردیئے سن تے انہاں نو‏ں امانت داری دا حکم دیندے ہوئے انہاں نو‏ں خفیہ رکھنے دی ہدایت دی سی۔
تفصیل دے لئے رجوع کراں: اصحاب عقبہ
مآخذ
گٹھ:غزوات گٹھ:نويں ہجری دے واقعات گٹھ:630ء گٹھ:بازنطینی سلطنت وچ ستويں صدی گٹھ:تاریخ بازنطینی سلطنت گٹھ:تاریخ عرب گٹھ:خالد بن ولید دی جنگاں گٹھ:رمضان دے مہینے وچ ہونے والی مسلماناں دی جنگاں گٹھ:غزوات
گٹھ:غزوات
چک 37-2آر
چک 37-2آر  ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ۔
لی ڈک تھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چک 37-2آر
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے دوجے سوئے (لنڈو) 2آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 2آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا چ وس رہیا اے ۔
لاؤڈن کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹینیسی دیاں کاؤنٹیاں
وخش دریا
thumb|220px|وخش دریا ( نیلے رنگ وچ ) thumb|220px|[[ تاجکستان وچ نریک بنھ دے پچھے وخش دریا اک جھیل بنا دندا اے ]]
وخش دریا، جنوں سرخاب دریا اتے کپانی سوؤ وی کیہا جاندا اے ، وچکار ایشیا  وچ واقع اک دریا اے جو  آمو دریا  دی اک  معاو دریا وی اے ۔ ایہہ  تاجکستان  دے مکھ دریاواں وچوں اک اے ۔
دریا رستہ
وخش کرغیزستان  دی الائی وادی تون پیدا ہوکے 262 کلومیٹر لہندے دے ول چلدا اے اتے پھر تاجکستان وچ داخل ہندا اے ۔ اتھے ایہہ 524 ک م چلکے  پامیر پہاڑ  کھیتر پجدا اے جتھے ایہہ بہت پہاڑی علاقیاں دی تنگ گلیاں توں ہندا ہوئیا نکلدا اے ۔ تاجیکیستان دی بہت سارے  گلیشئراں توں وی اسنھوں اتے پانی ملدا اے ۔ اتھے مُکسُو دریا وی اس وچ جا ملدا اے ۔ تاجیکیستان وچ اسنھوں وخش نام اس جگہ دے بعد دتا جاندا اے جتھے سرخاب دریا اتے اوبیہنگو دریا دا سنگم ہندا اے ۔ پامیر کھیتر توں نکلکے ایہہ دکھن - لہندے تاجیکیستان دے میدانی علاقیاں وچ وگدا اے اتے پھر جاکے  پنج دریا وچ مل  جاندا اے ۔ اس ملاپ دے بعد ایہناں دوناں دریاواں دی ملی ہوئی دھارا نوں آمو دریا دے ناں نال پکاریا جاندا اے ۔
حوالے
گٹھ : کرغیزستان دے دریا گٹھ : تاجکستان دے دریا گٹھ:وچکار ایشیا دے دریا گٹھ : وچکار ایشیا
کالروالا الو
کالروالا الو اک پنچھی اے۔
نور خان
پاکستان فضائیہ دے ائیر مارشل نور خان 1941ء توں 1971ء تک فوج وچ خدمت انجام دتی تے فضائیہ دے سربراہ رہے۔ 1965ء دی جنگ وچ دادِ شجاعت دتی۔ بعد وچ کئی منتظمی عہدیاں اُتے فائز رہ کے انہاں شعبیاں وچ اپنا لوہا منوایا۔ ملک نور خان دا تعلق تلہ گنگ دے گاؤں ٹمن توں اے۔
1965 دی جنگ وچ کردار
ائیر مارشل نور خان توں پہلے ائیرمارشل اصغر خان پاک فضائیہ دے سربراہ سن۔ انہاں نے پاک فوج دے طیارے تے سازوسامان حاصل کرنے دی بھرپور تے کامیاب کوشش کیتی۔ انہاں نے پائلٹاں دی تربیت دے لئی وی بوہت محنت کیتی لیکن اپریل، مئی 1965 وچ پاکستان تے بھارت دے درمیان وچ رن آف کچھ دے تنازعے اُتے انہاں نے بھارتی فضائیہ دے سربراہ نوں  فون کر کے دوناں ملکاں دی ائر فورسز نوں   اس تنازعے توں دور رکھنے دا اہتمام کیتا۔ بادی النظر وچ ایہ اقدام معمولی نظر آندا اے لیکن اس نال فضائیہ دے مورال اُتے بہر طور منفی اثرات مرتب ہوئے۔ اصغر خان دے اس طرز عمل اُتے 23 جولائی 1965 نوں   آنے والے ائر چیف نور خان نے شدید تنقید کیتی سی تے فوری طور فضائیہ نوں   الرٹ اُتے لیا کے کشمیر تے ملحقہ علاقیاں وچ پروازاں شروع کرا دتیاں سن۔ جس نال پاک فضایہ جنگ دے لئی تیار ہو گئی تے اس نے جنگ وچ بہترین مہارت دا ثبوت دتا۔
وفات
انہاں نے 12 دسمبر 2011ء نوں  وفات پائی۔
حوالے
گٹھ:1923 دے جم گٹھ:1965 دی پاک بھارت جنگ دیاں شخصیتاں گٹھ:2011 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاستدان گٹھ:پاکستان ہاکی فیڈریشن دے صدر گٹھ:پاکستانی آپ بیتی نگار گٹھ:پاکستانی اڑتے اکے گٹھ:پاکستانی کرکٹ منتظمین گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی یاداشت نگار گٹھ:پاکستانی ہواباز گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پشتون لوک گٹھ:پٹھان شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:دوسری جنگ عظیم دیاں بھارتی شخصیتاں گٹھ:رئیس عملہ پاک فضائیہ گٹھ:سالاران پاک فضائیہ گٹھ:ضلع چکوال دیاں شخصیتاں گٹھ:عہدیداران پاک فضائیہ گٹھ:گورنر مغربی پاکستان گٹھ:ہلال جرات
پیٹرک وائٹ
پیٹرک وکٹر مارٹنڈیل وائیٹ (28 مئی 1912 - 30 ستمبر 1990) اک آسٹریلیائی لکھاری سی جس نوں 20ویں صدی دے سبھ توں مہان انگریزی ناولکاراں وچوں اک منیا جاندا ہے۔ 1935 توں لیکے اس دی موت تکّ، اس دے 12 ناول، 3 نکی-کہانی مجموعے اتے 8 ناٹک چھپے۔
ایہہ اپنیاں لکھتاں وچّ چیتنا پرواہ دی تکنیک دی ورتوں کردا ہے۔ 1973 اسنوں ساہت لئی نوبل انعام دتا گیا اتے ایہہ انعام جتن والا ایہہ پہلا آسٹریلیائی لکھاری سی۔
مڈھلا جیون
وائیٹ دا جنم 28 مئی 1912 نوں نائیٹبرج، لنڈن وکھے اک انگریز-آسٹریلیائی ماپیاں،وکٹر مارٹنڈیل وائیٹ اتے رتھّ وتھیکومب، دے ہائیڈ پارک دے پٹھے پاسے واقع اپارٹمینٹ وچّ ہویا۔ جدوں ایہہ 6 سالاں دا سی تاں اس دا پروار سڈنی، آسٹریلیا واپس چلا گیا۔
جدوں ایہہ چار سالاں دا سی تاں اسنوں دمے دی بیماری ہو گئی جس کر کے اس دے نانے دی موت ہو گئی سی۔ اس دے سمچے بچپن وچّ اس دی صحتَ کمزور ہی سی جس کر کے ایہہ بچپن دیاں کئی کھیڈاں وچّ حصہ نہیں لے سکیا۔
ہم جنس پرستی
1932 توں 1935 تکّ وائیٹ انگلینڈ وچّ رہا اتے ایہہ کنگز کالج، کیمبرج یونیورسٹی وچّ فرانسیسی اتے جرمن ساہت پڑھ رہا سی۔ اس دے پہلے سال دے پیپراں وچّ اس دی ہم جنس پرستی کر کے اس دے زیادہ نمبر نہیں آئے اتے اسنوں اک جوان منڈے نال عشقَ ہو گیا سی جو کنگز کالج وچّ اک پادری بنن آیا سی۔ دوستی کھو دین دے ڈر توں اسنے اپنیاں بھاوناواں بارے نہیں دسیا اتے نال ہی اس سمیں باقی ہم جنسی مرداں وانگ اسنوں ڈر سی کہ اس دی سملنگکتا کر کے اسنوں سارا جیون اکلے رہنا پویگا۔ پھر اک رات اس پادری بن رہے طالبعلم نے وائیٹ نوں اپنے دو عورتاں نال تعلقات بارے دسیا اتے قبول کیتا کہ اسنوں عورتاں ولّ کوئی کھچّ نہیں سی۔ ایہہ وائیٹ دا پہلا پیار سبندھ بنیا۔
حوالے
گٹھ:آسٹریلیا گٹھ:آسٹریلیائی لکھاری
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک