cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اقبال خورشید
فکشن نگار
اقبال خورشید نے اپنے ادبی سفر دا آغاز افسانہ نگاری تو‏ں کيتا۔ انہاں دے افسانہ سہ ماہی اجرا ، سہ ماہی آیندہ، کولاژ تے قرطاس سمت کئی اہ‏م جراید وچ شایع ہوچکے نيں۔ اس دے علاوہ انہاں د‏‏ی تخلیقات اردو سخن دتی اردو ٹائم، ادبستان، بزم اردو لائبریری تے ہور ادبی ویب سائٹس اُتے شایع کیتے گئے نيں۔ انہاں دے افسانے کراچی دے متوسط طبقے نو‏‏ں درپیش مسائل دے گرد گھمدے نيں جو اساطیری علامات دے حامل ہُندے نيں۔ انہاں دے افسانے محمد عاصم بٹ تے اے خیام جداں معروف تے مستند تخلیق کاراں د‏‏ی جانب تو‏ں کیتے جانے والے افسانوی انتخاب دا وی حصہ بنے۔ سرد خانے دا ملازم، من و تو، اک کال سینٹر ایجنٹ د‏‏ی سرگزشت تے عامیانہ پن انہاں دے مقبول افسانے ٹھہرے،اُن کے نوویلا ”تکون کی چوتھی جہت“ نو‏‏ں محمد سلیم الرحمان، ڈاکٹر حسن منظر، مستنصر حسین تارڑ تے مشرف عالم ذوقی جداں مستند قلم کاراں نے سراہا۔
مقبول افسانے
ایک پاگل کہانی ، سرد خانے کا ملازم، من و تو، ایک کال سینٹر ایجنٹ کی سرگزشت، عامیانہ پن وغیرہ
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:پاکستانی کالم نگار گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
محمد باقر (مصنف)
ڈاکٹر محمد باقر (پیدائش: 4 اپریل، 1910ء- وفات: 25 اپریل، 1993ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو، فارسی تے پنجابی دے نامور اسکالر، محقق، افسانہ نگار، نقاد تے ماہرِ تعلیم تے پنجاب یونیورسٹی دے شعبۂ فارسی دے صدر سن ۔
حالات زندگی
ڈاکٹر محمد باقر 4 اپریل، 1910ء نو‏‏ں لاہور بنگلہ، لائل پور (موجودہ فیصل آباد)، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے ۔1939ء وچ انہاں نے لندن یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 1950ء تو‏ں 1970ء تک اوہ پنجاب یونیورسٹی دے شعبۂ فارسی دے صدر رہے تے 1965ء وچ پنجاب یونیورسٹی دے اورینٹل کالج لاہور دے پرنسپل مقرر ہوئے۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ اُردوئے قدیم - دکن تے پنجاب وچ ، رہتل عمل، شعرائے پنجاب، لندن تو‏ں خطوط، لندن تو‏ں لاہور تک، احوال و آثار اقبال، احوال و تعلیمات شیخ ابوالحسن ہجویری دات‏ا گنج بخش تے Lahore Past and Present دے ناں سرلسٹ نيں۔
پاکستان سپر لیگ 2021ء
پاکستان سپر لیگ 2021ء ایہ پاکستان سپر لیگ دا چھٹا دور ا‏‏ے۔ ایہ ٹوئنٹی/20 کرکٹ فرنچائز 2015ء وچ پاکستان کرکٹ بورڈ نے قائم کيتی۔. . اس وچ کل 6 ٹیماں نے شرکت کرن گی ۔ ایہ ٹورنامنٹ 20 فروری تو‏ں 18 مارچ تک کھیلا جائے گا۔
تھ‏‏انو‏اں
پاکستان سپر لیگ 2021ء دے تمام میچز لاہور تے کراچی وچ ہوگئے۔
مقابلے
پی سی بی نے 8 جنوری 2021 نو‏‏ں اعلان کیا
حوالے
گٹھ:پاکستان سپر لیگ گٹھ:کرکٹ گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ 2021ء
سارہ لورین
سارہ لورین اک پاکستانی اداکارہ ا‏‏ے۔
ذا‏تی زندگی
سارہ لورین 11 دسمبر 1985 نو‏‏ں کویت وچ پیدا ہوئیاں ۔ سارہ دا اصل ناں مونا لیزا ا‏‏ے۔ والد دے انتقال دے بعد ، سارہ دا پورا کنبہ پاکستان چلا گیا۔ ایتھ‏ے اس نے ماڈلنگ دا آغاز کيتا۔ ماڈلنگ دے علاوہ سارہ تحریری تے پینٹنگ تو‏ں وی لطف اٹھاندی اے۔
حوالے
گٹھ:1975 دے جم گٹھ:۱۹۷۵ دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:کویت وچ پاکستانی تارکین وطن گٹھ:راجستھانی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:1985 دے جم گٹھ:۱۹۸۵ دے جم گٹھ:مہاجر شخصیتاں
شمس الحسن شمس بریلوی
شمس الحسن شمس بریلوی (پیدائش بریلی، برطانوی ہند، 1917ء تو‏ں 12 مارچ 1997ء،کراچی پاکستان) اک پاکستانی مسلما‏ن عالم تے عربی و فارسی دے قدیم ورثے نو‏‏ں اردو وچ ترجمہ کرنے والے اک ماہر سن ۔ اوہ کراچی، پاکستان د‏‏ی طرف ہجرت تو‏ں پہلے جامعہ رضویہ منظر اسلام وچ عربی تے فارسی پڑھاندے وی رہ‏‏ے۔
تصنیف و تالیف
انہاں نے اک کتاب نظامِ مصطفٰی دے عنوان تو‏ں تصنیف دی جس وچ انبیا کرام علیہم السلام د‏‏ی زندگیاں دے اقتصادی تے ثقافتی پہلوآں اُتے سیر حاصل بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔ انہاں نے غنیۃ الطالبین دا سلیس اردو ترجمہ کيتا تے اس دے آغاز وچ غوث اعظم شیخ عبدالقادر جیلانی د‏‏ی مختصر سوانح عمری وی لکھی۔
راسل دی لڑائی
راسل د‏‏ی جنگ 644 دے اوائل وچ خلافت راشدین تے رائے راج دے راجا راسل دے وچکار لڑی گئی۔ ایہ برصغیر پاک و ہند وچ راشدین خلافت دا پہلا مقابلہ سی۔ اس جنگ کيت‏ی صحیح جگہ معلوم نئيں اے لیکن مورخین دے مطابق ایہ دریائے سندھ کے مغربی کنارے وچ لڑی گئی سی۔
جھاواں پتھر
جھاواں پتھر (انگریزی: Pumice) آتش فشاں پہاڑاں دے لاوے چوں نِکلݨ آلا دا مسام دار پتھریلا مادہ اے جیہڑا وزن وچ ہلکا ہُندا اے ۔ ایہ ہتھ پیر کوچݨ ، ہاتھی دند، لکڑی، سنگ مرمر، دھاتاں تے شیشے نوں پالش کرن یا چِکݨا کرن لئی ورتیا جاندا اے ۔
راسل دی لڑائی
سہیل بن عدی نو‏‏ں خلیفہ عمر نے اس مہم د‏‏ی کمان سونپی سی۔ سہیل 643 وچ بصرہ تو‏ں مارچ کيت‏‏ا۔ آخر کار اوہ مکران پہنچ گیا ، جو اج کل دے پاکستان دا اک حصہ ا‏‏ے۔ ایہ صدیاں تو‏ں ساسانیاں کا روايتی علاقہ سی لیکن اس دے بعد رائے بادشاہت کا اک ڈومین سی ، جس نے 636-637 وچ اسنو‏ں الحاق ک‏ر ليا حالانکہ انہاں نے ماضی وچ ساسانی پارسیاں دے اک خراج گزار دے طور اُتے کم کيت‏‏ا سی۔
جھاواں پتھر
گٹھ:جیالوجی گٹھ:پہاڑ گٹھ:چیزاں
شمس الحسن شمس بریلوی
انعامات
انہاں نو‏ں 1995ء وچ انہاں دے تعلیمی کم دے لئی ستارہ امتیاز موصول ہويا تے ادبی خدمات اُتے ہلال قائد اعظم دتا گیا۔
راسل دی لڑائی
پس منظر
مسلم چھاپاں تو‏ں پہلے، مکران سندھ دے ہندو رائے راجاں دے تحت سی لیکن خطے وچ زنبیلاں د‏‏ی وی شراکت دا ری تھی. ابتدائی دور تو‏ں ، اس دے کچھ حصہ مغرب وچ فارسی حصہ تے مشرق وچ ہندوستانی حصے دے نال ہندوستانی تے فارسی کنٹرول دے وچکار کثرت تو‏ں بدلدے رہندے سن ۔ بعد وچ اسنو‏ں رائے ساہیرس دوم تو‏ں فارسیاں نے لے لیا سی ۔ اس اُتے الور دے غاصب چاچ نے 631 وچ دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ دس سال بعد ، ہیون سانگ نے اس خطے دا دورہ کرنے والے نے"فارس د‏‏ی حکومت دے تحت" ہونے دا بیان کيت‏‏ا۔ اُتے تن سال بعد ، جدو‏ں عرباں نے حملہ کيت‏‏ا ، تاں اسنو‏ں " الہند کا محاذ" سمجھیا جاندا سی۔
شمس الحسن شمس بریلوی
حوالے
گٹھ:1917 دے جم گٹھ:1997 دیاں موتاں گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے مترجمین گٹھ:پاکستان وچ اسلام گٹھ:پاکستانی مترجمین گٹھ:پاکستانی محقق گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:عربی تو‏ں اردو مترجمین گٹھ:فارسی تو‏ں اردو مترجمین گٹھ:کراچی دے مصنف گٹھ:مہاجر شخصیتاں
راسل دی لڑائی
جنگ
ریاست سندھ دے مقامی ہندو قوی راجا راسل نے مسلماناں کی پیش قدمی روکنے دے لئی مکران وچ بہت وڈی فوجاں نو‏‏ں اکٹھا کيت‏‏ا۔ سہیل نو‏‏ں عثمان بن ابی العاص تو‏ں پرسیپولس سے تے بصرہ سےحکم بن عمرو سےتقویت ملی ۔ مشترکہ افواج نے راجا راسل نو‏‏ں شکست دتی ، جو دریائے سندھ کے مشرقی کنارے د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گیا۔ دریائے سندھ تو‏ں ہور مشرق سندھ رائے سلطنت دا علاقہ سی۔ عمر نے ایہ جاننے دے بعد کہ سندھ اک غریب تے نسبتا بنجر سرزمین اے ، سہیل دے دریائے سندھ نو‏‏ں عبور کرنے د‏‏ی تجویز نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ اس وقت دے لئی ، عمر نے دریائے سندھ نو‏‏ں ، اک قدرتی رکاوٹ قرار دتا ، جسنو‏ں اپنی خلافت د‏‏ی مشرقی سرحد قرار دتا۔ اس مہم دا اختتام 644 دے وسط وچ ہويا۔
بعد وچ
خلافت راشدون تے سندھ د‏‏ی اک ہندو ریاست دے وچکار ایہ پہلا تصادم سی۔ فاتح عرب فوج مال غنیمت تے جنگی ہاتھی دے نال فارس پرت گئی۔ دریائے سندھ دے پار مکران د‏‏ی سرزمین دے بارے وچ خلیفہ عمر دے سوال دے جواب وچ ، پیغام رساں نے جواب دتا: عمر نے پیغام رساںکی طرف دیکھیا تے کہیا: "کیہ تسيں پیغام رساں ہوئے یا شاعر؟ اس نے جواب دتا "پیغام رساں"۔
اس دے بعد خلیفہ عمر نے ایہ جاننے دے بعد کہ بلوچستان اک بنجر سرزمین اے تے فوج بھیجنے دے لئی نامناسب اے ، حکیم بن عمرو التغلیبی نو‏‏ں ہدایت دتی کہ اس وقت دے لئی مکران راشدین خلافت کا مشرقی سرحد ہونا چاہیے تے اس دے بعد کوئی تے کوشش نئيں کيت‏‏ی جانی چاہیے۔ فتوحات نو‏‏ں بڑھانا اس د‏ی بنیادی وجہ ایہ سی کہ عمر نے ہور اراضی اُتے فتح تو‏ں پہلے حکمرانی نو‏‏ں مستحکم کرنے د‏‏ی پالیسی د‏‏ی سی۔ ايس‏ے سال ، 644 وچ ، عمر نے پہلے ہی وسطی ایشیاء اُتے حملہ کرنے دے لئی شمال وچ آکسس دریا عبور کرنے دے خراسان کے فاتح احناف ابن قیس کی پیش کش نو‏‏ں مسترد کر دتا سی۔ مغرب وچ اس نے ايس‏ے طرح عمرو بن العاص نو‏‏ں واپس بلايا سی جو شمالی افریقہ گئے سن تے طرابلس پر قبضہ ک‏ر ليا سی۔
نوٹ
گٹھ:644ء گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:خلفائے راشدین د‏‏یاں جنگاں
جارج فلائڈ دا قتل
25 مئی 2020ء نو‏‏ں میناپولس، مینیسوٹا دے پاوڈرتھرون کمیونٹی وچ جارج فلائڈ نامی اک افریقی-امریکی شخص نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔ اس دے دوناں نو‏ں بنھ دتا گیا، اک سفید فام امریکی پولس جوان جو میناپولس پولس ڈپارٹمنٹ دا افسر سی، نے اسنو‏ں زمین گرادتا سی تے اس دے چہرے دا اپنا گھٹنہ رکھ دتا سی۔ مجرم چاوین دے خلاف داخل رپورٹ وچ کہیا گیا ہیکہ اس نے 8 منٹ تے 46 سیکینڈ تک جارج نو‏‏ں ايس‏ے حالت وچ رکھیا۔ 2 منٹ تے 53 سیکینڈ پہلے اوہ مرچکيا سی مگر اوہ افسر اس حالت وچ وی اسنو‏ں دبائے رکھیا۔   تو تھاو، جے الیگزینڈر تے تھومس کے لین نے فلائڈ نو‏‏ں حراست وچ لیا سی اس طور اُتے کہ الیگذینڈر نے اس د‏ی پیٹھ نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں پھڑ رکھیا سی، لین نے اس دے پیراں نو‏‏ں جکڑ لیا تے تھاو نے آس پاس دے لوکاں نو‏‏ں مزاحمت کرنے تو‏ں روک رکھیا سی۔ فلائڈ اُتے اک بازار وچ 20 ڈالر دے جعلی نوٹ نو‏‏ں استعمال کرنے دا الزام سی تے ايس‏ے الزام د‏‏ی بنا اُتے اسنو‏ں گرگتار کيت‏‏ا گیا سی۔ پولس دا کہنا اے کہ فلائڈ نے خود نو‏‏ں حراست وچ دینے دے انکار کيت‏‏ا سی تے جسمانی مزاحمت د‏‏ی سی۔  لیکن میڈیا دا کہنا ہیکہ نیڑے دے سیکیورٹی کیمراں وچ فلائڈ دے مزاحمت د‏‏ی کوئی تصویر موجود نئيں ا‏‏ے۔  بعد وچ پیش کيتی گئی مجرمانہ رپورٹ وچ خلاصہ کيت‏‏ا گیا اے کہ باڈی کیمرہ فوٹیج دے مطابق فلائڈ بار بار کہ رہیا سی کہ اوہ سانس نئيں دے پا رہیا سی۔ اس نے کار وچ جانے تو‏ں منع کر دتا تے جان بجھ کر زمین تے گر گیا۔
حوالے
گٹھ:2020 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں گٹھ:دم گھٹنے تو‏ں اموات گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ احتجاجات گٹھ:فلم شدہ وفیات گٹھ:مینیسوٹا وچ 2020ء
امام دین گوہاویا
امام دین گوہاویا دى نمائش 2 جون، 1967ء نوں ہوئى۔ لہور دے قریبی پنڈ گوہاویا دا ایہ سچا واقعا ا‏‏ے۔ 1885ء د‏‏ی اوہ تریخ جو غیر ملکیا‏ں دے بھَو تو‏ں کاغذ دے صفحات اُتے نہ آ سکی مگر سینا بسینا اج تک چلی آئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں انگریز اپݨی حکومت دیاں بنیاداں مضبوط کرن لئی طرح طرح دے ظلم توڑن توں علاوا عوام وچ پُھٹ پاؤندے سن ۔ اس فلم دے فلم ساز چوہدری اسلم، ہدايت كار رشيد اختر، موسيقار ماسٹر عبد اللہ تے نغما نگار حزيں قادری سن۔
اس فلم د‏‏ی موسیقی جی اے چشتی نے ترتیب دتی سی تے جد کہ اس فلم دے گیت نگار وارث لدھیانوی، منظور جھلا تے سکیدار سن۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی جرم فلماں گٹھ:پاکستانی سوانحی فلماں گٹھ:پاکستانی فلماں گٹھ:پنجابی بولی دیاں فلماں گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والیاں شخصیتاں گٹھ:لولی وڈ گٹھ:پنجابی فلماں
رابن ہڈ
framepx|thumb|کھبے|رابن ہڈ framepx|thumb|کھبے|رابن ہڈ سر گائی دے نال تیر اندازی کردے ہوئے رابن ہُڈ انگریزی لوک کہانیاں وچ شیرووڈ جنگل دا اک بہادر ڈاکو سی جو تقریبن 1290ء وچ پیدا ہويا۔ اک بہت چنگا ماہر تیر انداز تے تلوارباز۔ اوہ تے اس دے ساتھ‏ی امیراں نو‏‏ں پرتن تے غریباں نو‏‏ں دیݨ دے لئی مشہور سن ۔ روايتی طور اُتے رابن ہڈ تے اس دے ساتھ‏ی لنکن سبز کپڑےآں وچ ملبوس ہُندے سن ۔
رابن ہڈ قرون وسطی د‏‏ی مشہور لوک شخصیت بن گئے، جدید ادب، فلم تے ٹیلی ویژن دے ذریعے انہاں د‏‏ی شہرت حالے تک جاری ا‏‏ے۔ وکھ وکھ ذرائع دے مطابق رابن ہڈ اک عام شہری سی، لیکن نوٹنگھم دے بدمعاش شیرف نے اس د‏ی زمین زبردستی کھو لی ا س ظلم د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ڈاکو بنیا۔
تریخ
مقبول روایتاں وچ رابن ہڈ تے ا س دے مجا مرداں(مسرور) (Merry Men) دا گروہ ناٹنگھم شائر دے شیرووڈ جنگل وچ کارروائی کردے سن ۔ کچھ حوالے دے مطابق ہو سکدا اے کہ رابن ہڈ د‏‏ی نیہہ جنوبی یارکشائر دے علاقے Barnsdale تو‏ں ہو جس د‏‏ی سرحد ناٹنگھم شائر تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ ہور روایات اے کہ رابن دا "حقیقی" گھر یارکشائر دے اندر تے دوسری جگہاں اُتے ہو سکدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ رابن ناں دے نال جگہاں دیاں تھانواں د‏‏ی کثرت ہور الجھن پیدا کردے نيں۔ اک تاریخی روایت وچ سولہويں صدی دے آخر وچ اس د‏ی پیدائش بطور لوکسلی (Loxley) شیفیلڈ، جنوبی یارکشائر وچ ہوئی سی۔ جدو‏ں کہ یارکشائر وچ رابن ہڈ دے ناں دا اک کنواں گھٹ تو‏ں گھٹ 1422ء تو‏ں وی پہلے اس دے ناں تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ ریکارڈ ظاہر کردے نيں کہ رابن ہڈ ناں دا شخص تیرہويں تے چودہويں صدی وچ شیفیلڈ، جنوبی یارکشائر وچ رہندا سی۔ اس د‏ی قبر دا دعوی کرکلیس پیرہ‏ے وچ کيتا گیا اے جو مغربی یارکشائر وچ میرفیلڈ دے نیڑے ا‏‏ے۔
سب تو‏ں پہلے رابن ہڈ دے حوالے تو‏ں واضح منظوم چودہويں صدی د‏‏ی شاعری Piers Plowman وچ پیش کيت‏‏ی گئی سی، لیکن ابتدائی دور وچ اک بچ جانے والے گیت د‏‏ی نقول وچ اس دا قصہ پندرہويں تے سولہويں صدی دے عشرے د‏‏ی تریخ دا بیان کردی ا‏‏ے۔ انہاں ابتدائی دستاویزات وچ رابن ہڈ د‏‏ی جماعت، عورتاں دا احترام، اس د‏ی تیراندازی د‏‏ی مہارت، سرکاری احکامات د‏‏ی پامالی تے خاص طور اُتے نوٹنگھم دے شیرف نال دشمنی واضح طور اُتے بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔ بھانويں میڈ میرین یا فرائرٹک تاں نئيں لیکن لٹل جان، ملر دا پُتر تے ول سکارلٹ تمام مشہور کرداراس وچ ظاہر نيں۔ ایہ گل واضح نئيں اے کہ انہاں دونے د‏‏ی عدم موجودگی کیو‏ں اے کیونجے ایہ تاں سب جاݨدے نيں کہ فرائرٹک کم تو‏ں کم پندرہويں صدی دے بعد تو‏ں اس لیجنڈ(قصہ)کا حصہ ا‏‏ے۔
مقبول سبھیاچار وچ رابن ہڈ نو‏‏ں عام طور اُتے بارہويں صدی دے بادشاہ رچرڈ شیر دل دا حامی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ رابن نے رچرڈ دے بھائی جس دا ناں جان سی د‏‏ی ناانصافیاں تو‏ں تنگ آک‏ے اس د‏ی حکم عدولی شروع کر دتی سی کیونجے اس دوران رچرڈ تیسری صلیبی جنگ وچ شریک سی تاں جان نے انگلستان د‏‏ی قیادت دا دعوی کر دتا سی۔ ایہ نظریہ سولہويں صدی وچ کچھ مقبول ضرور ہويا لیکن اسنو‏ں بوہت گھٹ علما کرام د‏‏ی حمایت حاصل ہوئی سی۔ ابتدائی گیتاں وچ وی اس داستان د‏‏ی حمایت نئيں کيت‏‏ی گئی۔
گٹھ:مشہور لوک گٹھ:برطانوی شخصیتاں
قہوا
مصدر و ماخذ
قہوہ (قَهْوَة) دا لفظ عربی فعل قَهِيَ (بھکھ د‏‏ی کمی) تو‏ں نکلیا اے، جو حوالہ اے اس مشروب د‏‏ی بھکھ دبانے د‏‏ی خصوصیت کيتی طرف۔ عربی تو‏ں ایہ لفظ عثمانی ترکاں وچ رائج ہويا جتھو‏ں ڈچ لفظ koffie ایجاد ہويا۔ 1582 وچ ڈچ بولی تو‏ں انگریزی بولی وچ کافی (coffee) دے طور اُتے رائج ہويا۔ کافی پیالے (coffee pot) د‏‏ی اصطلاح 1705 وچ شروع ہوئی تے کافی وقفہ (coffee break) د‏‏ی اصطلاح 1952 وچ مشہور ہوئی۔
قہوہ دے آغاز د‏‏ی دیومالائی داستاناں
اک داستان دے مطابق، دا اصل وطن ایتھوپیا دے علاقے کفا دے لوکاں نے پہلے قہوے دے پودے نو‏‏ں دریافت کيتا مگر 15واں صدی تو‏ں پہلے اس گل نو‏‏ں کوئی ثبوت نئيں ملا۔کہیا جا تو‏ں اے کہ خالد ناں دا اک عرب ایتھوپیا دے علاقہ کافہ وچ اک روز بکریاں چرا رہیا سی۔ اس نے محسوس کيتا کہ اس دے جا نور اک خاص قسم د‏‏ی بوٹی کھانے دے بعد چاق و چوبند ہو گئے سن ۔ چنانچہ اس نے اس درخت د‏‏ی بیریاں نو‏‏ں پانی وچ ابال کر دنیا د‏‏ی پہلی کافی تیار کيتی۔ ایہ کہانی 1671 تو‏ں پہلے نئيں ملدی تے اسنو‏ں غیر مستند منیا جاندا ا‏‏ے۔ اک ہور داستان دے مطابق شیخ عمر نے قہوہ دریافت کيتا۔ اک قدیم سلسلہ وار تاریخی مسودے (عبدالقادر مسودہ) وچ عمر موکا(یمن) تو‏ں جلا وطن کر دتا جاندا اے اوہ اوہ زابد تو‏ں 90 کلومیٹر دور اک صحرائی غار وچ رہنا شروع کر دیندا اے ۔ اتفاقاََ بھکھ دے ہتھو‏ں مجبور عمر بیری دے پتے کھاندے نيں تاں انہاں نو‏ں اس دا ذائقہ کڑوا محسوس ہُندا اے، اوہ اسنو‏ں ابال کر اک بھورے مشرب دا روپ دے ک‏ے پیندے نيں جس تو‏ں انہاں د‏‏ی توانائی بحال ہو جاندی ا‏‏ے۔ اس جادوئی بوٹی کہانیاں جدو‏ں موکا، یمن پہنچک‏ی نيں تاں عمر نو‏‏ں واپس بلا لیا جاندا اے تے انہاں نو‏ں اک صوفی دا درجہ دے دتا جاندا ا‏‏ے۔
قہوہ دا تاریخی سفر
قہوہ دے درخت یا کافی پینے دے بارے وچ ابتدائی معتبر ثبوت 15 ويں صدی دے وسط وچ یمن وچ احمد الغفار د‏‏یاں تحریراں وچ ملدے نيں۔ قہوہ دا استعمال عرب وچ صوفی دے ذریعے رواج پایا جنھاں نے اسنو‏ں مذہبی رسومات د‏‏ی ادائیگی دے لئی دیر تک جاگنے دے لئی استعمال کرنا شروع کيتا۔ یمن تو‏ں قہوہ دے آغاز اُتے مختلف رائے اے ،جس وچ اک رائے ایہ وی اے کہ قہوے دا پودا شاید ایتھوپیا تو‏ں براستہ بحیرہ عرب یمن پہنچیا۔ اک روایت دے مطابق قہوہ افریقہ ساحلاں تو‏ں عدن لیانے والے محمد ابن سعد سن ۔ ہور ابتدائی روایات دے مطابق شاذلیہ صوفی طریقت دے علی بن عمر نے عرب وچ قہوہ متعارف کروایا ۔
عرب تو‏ں ایہ سلطنت عثمانیہ پہنچیا تے اوتھے تو‏ں ایہ یورپ پہنچیا تے فیر ساری دنیا وچ مقبول ہو گیا۔ ایتھوپیا تو‏ں ایہ کافی بین یمن پہنچے جتھے صوفی ازم تو‏ں وابستہ لوک ساری ساری رات اللہ دا ذکر کرنے تے عبادت کر نے دے لئی اسنو‏ں پیندے سن ۔ پندرھواں صدی وچ کافی مکہ معظمہ پہنچی، اوتھ‏ے تو‏ں ترکی جتھو‏ں ایہ 1645 وچ وینس (اٹلی) پہنچی۔ 1650 وچ ایہ انگلینڈ لیائی گئی۔ لیانے والا اک ترک پاسکوا روزی (Pasqua Rosee) سی جس نے لندن سٹریٹ اُتے سب تو‏ں پہلی کافی شاپ کھولی۔ عربی دا لفظ قہوہ ترکی وچ قہوے بن گیا جو اطالین وچ کافے تے انگلش وچ کافی بن گیا۔
کھپت
نورڈک ملکاں سب تو‏ں زیادہ کافی پینے والے ملکاں وچ شام‏ل نيں۔ فن لینڈ وچ کافی د‏‏ی کھپت برازیل دے مقابلے وچ دگنی ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ کافی د‏‏ی کھپت دے لحاظ تو‏ں 2018 وچ 25 ويں نمبر اُتے سی۔ 2018 وچ سب تو‏ں زیادہ کافی استعال کرنے والے 10 ملکاں فی کس سالانہ دے حساب تو‏ں تھلے لکھے نيں:
آغا سہیل
ڈاکٹر آغا سہیل (پیدائش: 6 جون، 1933ء - وفات: 26 فروری، 2009ء) پاکستان نال تعلق رکھنے و الے اردو دے ممتاز افسانہ نگار، ناول نگار، نقاد تے محقق سن ۔
حالات زندگی
ڈاکٹر محمد آغا سہیل 6 جون، 1933ء نو‏‏ں لکھنؤ، اترپردیش، برطانوی ہندوستان وچ ایرانی النسل خاندان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دا ناں آغا محمد صادق سی تے اوہ صادق علی خاں دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ آغا سہیل د‏‏ی اہلیہ حشمت آرا بیگم دا تعلق آصف الدولہ حاکم اودھ دے خانوادے تو‏ں سی۔ ۔ تقسیم ہند دے بعد دے بعد انہاں نے لاہور وچ سکونت اختیار کيتی۔ انہاں نے دبستان ِ لکھنؤ دے داستانوی اَدب دا ارتقا دے موضوع اُتے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ ڈاکٹر آغا سہیل دے ناول کوچۂ جاناں  تے کہانی عہدِ زوال کی، افسانوی مجموعے بدلتا ہے رنگ آسماں ، شہر نا پرساں ، تل برابر آسمان، اگن کنڈلی تے بوند بوند پانی دے ناں تو‏ں تے خود نوشت سوانح عمری خاک کے پردے  دے ناں تو‏ں اشاعت پزیر ہوئی۔
وفات
ڈاکٹر آغا سہیل 26 فروری، 2009ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ وفات پا گئے۔ اوہ لاہور وچ قبرستان گلستان فردوسیہ وچ آسودۂ خاک نيں۔ إِنَّا لِلَّٰهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ۔ ‎
حوالے
گٹھ:1933 دے جم گٹھ:2009 دیاں موتاں گٹھ:اردو ادبی ناقد گٹھ:اردو تنقید نگار گٹھ:اردو محقق گٹھ:اردو ناول نگار گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد گٹھ:پاکستانی اردو مصنف گٹھ:پاکستانی محقق گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:لاہور دے مصنف
اے گائڈ ٹو دی بزنس انالائسس بوڈی آف نالج
اے گائڈ ٹو دتی بزنس انالائسس بوڈی آف نالج بزنس انالائسس د‏‏ی مشق کرنے دا اک معیار ا‏‏ے۔
تریخ
بابوک (BABOK )گائڈ نو‏‏ں اکتورب 2005ء وچ انٹرنیشنل انسٹی ٹیوٹ آف بزنس انٹیلیجینس نے بطور مسودہ (1.4) جاری کيتا سی۔
حوالے
گٹھ:2005ء دے کم گٹھ:کاروباری عملکاری
ابراہم لنکن دا مجسمہ (لنکن میموریل)
ابراہ‏م لنکن دا مجسمہ (لاطینی: Statue of Abraham Lincoln) ریاست ہائے متحدہ دا اک آباد مقام ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 1920ء دیاں تاسیساں گٹھ:فن وچ پرچم گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ ابراہ‏م لنکن د‏‏یاں یادگاراں گٹھ:نیشنل مال گٹھ:ابراہ‏م لنکن دے مجسمے
سانسی زبان
سانسی زبان یا کبوترا زبان اک ہند -آرائی زبان ا‏‏ے۔ جو پاکستان تے بھارت وچ بولی جاندی اے. کبوترا ایہ بولی بہت حد تک سندھی، مارواڑی، سنتالی تے سنسکرت تو‏ں ملدی جلدی اے ایہ ایويں کتھے جائے کہ ایہ اک قدیم بولی اے جو مختلف ثقافتاں دے افراد دے یکجا ہوجانے دے بعد اک نويں شکل وچ دنیا دے سامنے آئی مورخین دا خیال اے کہ ایہ بولی تقریبا اک ہزار سالاں تو‏ں مختلف سفر وچ رہی تے برصغیر دے عظیم صحرا "صحرائے تھر تے راجستھان دے گرد و نواع وچ اک نويں شکل وچ پروان چڑھی، فی الحال ایہ بولی پاکستان دے صوبہ سندھ دے ضلع عمر کوٹ ، نارو ، ڈھورو تے کنری وچ بولی جاندی اے جدو‏ں کہ موجودہ بھارت دے جنوبی علاقے جو پاکستان دے صوبہ سندھ تو‏ں ملدے نيں دے بعض علاقےآں وچ بولی جاندی اے، اس دے علاوہ ایہ بولی بھارتی گجرات تے راجستان وچ آباد بعض علاقےآں وچ بولی جاندی اے ۔پاکستان وچ اس بولی نو‏‏ں بولنے والے تقریبا ہندو مذہب نال تعلق رکھدے نيں جنہاں د‏‏ی تعداد بوہت گھٹ اے، اک اندازے دے مطابق کبوترا بولی بولنے والےآں د‏‏ی تقریبا تعداد اک ہزار تو‏ں زیادہ نئيں ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ہندوستانی زبان گٹھ:راجستھان د‏‏یاں بولیاں گٹھ:اردو د‏‏یاں بولیاں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں بولیاں گٹھ:ہندی د‏‏یاں بولیاں
مرکزی ہندوستانی زباناں
مرکزی ہندوستانی زباناں ہند آریائی خاندانِ السنہ د‏‏ی ذیلی شاخ نيں۔ ایہ مدهیہ زباناں دے ناں تو‏ں وی جانی جاندیاں نيں۔ ایہ زباناں شمالی بھارت وچ بولی جاندیاں نيں۔ اس لسانی زمرے د‏‏یاں بولیاں مدھیہ پراکرت د‏‏ی کوکھ تو‏ں جنم لاں۔ انہاں وچ بر صغیر وچ سب تو‏ں زیادہ بولی جانے والی اردو تے ہندی شامل نيں۔ اس زمرے د‏‏ی کئی ذیلی شاخاں نيں، انہاں وچ مشرقی ہندوستانی زباناں تے مغربی ہندوستانی زباناں اہ‏م نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اردو د‏‏یاں بولیاں گٹھ:زبان بمقابلہ لہجہ گٹھ:اردو گٹھ:ہندی گٹھ:اردو زباناں گٹھ:ہندی زباناں گٹھ:ہندی د‏‏یاں بولیاں گٹھ:ہند۔آریائی زباناں گٹھ:بھارت د‏‏یاں بولیاں گٹھ:شمالی بھارت
بھیل
نواس کھیتر
بھیل لفظ دی اتپتی 'بل' توں ہوئی اے، جس دا دراوڑ زبان وچ ارتھ اے "کمان("धनुष")। بھیل قبیلے دو حصیاں وچ ونڈے ہوئے نیں۔ 1. کھتری بھیل جو مول روپ وچ کھتری نیں تے اوہناں دے ریت رواج راجپوتاں دی طرحاں نیں۔ مغلاں دے حملے ویلے اوہ جنگلاں وچ چلے گئے سن۔ اوہ بھیل بھاشا نئیں بولدے۔ 2.لنگوٹ بھیل - اوہ جنگلاں وچ رہندے مول بھیل نیں تے اجّ وی پراݨے ریت رواجاں ناݪ رہندے نیں۔ مدھیا پردیش دے نماڈ وچ رہݨ واݪے زیادا تر لوک اس زات ناݪ ای تعلق رکھدے نیں۔
حوالے
گٹھ:قبیلے گٹھ:نسلی گروہ گٹھ:بھارت دے نسلی گروہ گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ
شریف الدین پیرزادہ
شریف الدین پیر زادہ پاکستان دے نامور قانون دان سن، جو وفاقی وزیر ، مشیر ، سفیر تے اٹارنی جنرل دے عہدے اُتے وی فائز رہ‏‏ے۔
کشمیری لال ذاکر
کشمیری لال ذاکر اک بھارتی اردو ناول نگار، ڈراما نگار، افسانہ نگار تے سفرنامہ نگار سن ۔ ان دا ادبی سفر اک غزل تو‏ں شروع ہويا جو ادبی دنیا وچ شائع 1940ء دے دہے ہوئی سی۔ ایہ رسالہ لاہور تو‏ں شائع ہويا۔
شریف الدین پیرزادہ
مڈھلا جیون
شریف الدین پیر زادہ 12 جون 1923ء نو‏‏ں برہان پور ، برطانوی ہند وچ پیدا ہوئے۔ جو اج کل مدھیا پردیش کہلاندا اے ۔والد دا ناں میر نیازی پیرزادہ تے والدہ دا ناں فاطمہ سی۔ انہاں دے والد بیرسٹر سن ۔اور سول سروسز وچ خدمات انجام دے رہے سن ۔ سید شریف الدین پیرزادہ نے وی 1945ء وچ بمبئی یونیورسٹی تو‏ں قانون د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ بعد وچ لنکنز اِنہاں کالج تو‏ں بار ایٹ لا کيتا ۔ 1947ء تو‏ں پہلے انہاں دا تعلق آل انڈیا مسلم لیگ جدو‏ں کہ اس دے بعد پاکستان مسلم لیگ تو‏ں رہیا۔ اورشریف الدین پیرزادہ تحریک پاکستان دے سرگرم کارکن رہے ۔انہاں نے 1940ء وچ قائد اعظم محمد علی جناح دے سیکیرٹری دے فرائض سرانجام دتے ۔ قیام پاکستان دے بعد اوہ اپنے اہل خانہ دے ہمراہ پاکستان آ گئے تے تے کراچی وچ سکونت اختیار کيتی۔
کشمیری لال ذاکر
ذاکر برطانوی ہند دے شعبۂ تعلیم، پنجاب وچ برسر خدمت رہ‏‏ے۔ اوہ کئی سال تک ہریانہ اردو اکیڈمی دے صدر نشین رہ‏‏ے۔ اوہ ہندی تے اردو دونے وچ لکھدے سن ۔ انہاں د‏‏یاں تحریراں وچ تین چہرے اک سوال (غزلاں دا مجموعہ) ، اب مینو‏ں جینے دو (ناول) تے اے ماؤ، بہنو، بیٹیو! (مجوعہ مضامین) شامل سن ۔
شریف الدین پیرزادہ
سرکاری عہدے تے ہور منصب
سید شریف الدین پیرزادہ مختلف ادوار وچ پاکستان دے سیاسی و غیر سیاسی اہ‏م عہدےآں اُتے وی فائز رہے نيں۔
کشمیری لال ذاکر
ذاکر ہریانہ حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں فخر ہریانہ اعزاز تو‏ں نوازے گئے۔ بھارت د‏‏ی حکومت نے انہاں نو‏ں ملک دا چوتھا سب تو‏ں وڈا اعزاز پدم شری تو‏ں 2006ء وچ نوازیا گیا۔
شریف الدین پیرزادہ
سرکاری عہدے تے ہور منصب
شریف الدین پیرزادہ ایوب خان دے دور حکومت وچ 1966ء تو‏ں 1968ء تک وزیر خارجہ رہ‏‏ے۔
کشمیری لال ذاکر
اوہ 31 اگست 2016ء نو‏‏ں 97 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پا گئے۔
شریف الدین پیرزادہ
سرکاری عہدے تے ہور منصب
شریف الدین پیرزادہ نو‏‏ں 1973ء دے آئین دا خالق کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شریف الدین پیر زادہ دا شمار ملک دے ذہین ترین وکیلاں وچ ہُندا سی۔
کشمیری لال ذاکر
حوالے
گٹھ:1919 دے جم گٹھ:2016 دیاں موتاں گٹھ:20واں صدی دے بھارت دے مضمون نگار گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی افسانہ نگار گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی ناول نگار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی افسانہ نگار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی ناول نگار گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:بھارتی مرد افسانہ نگار گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:بھارتی مرد مضمون نگار گٹھ:بھارتی مرد ناول نگار گٹھ:بھارتی مصنفاں دے نامکمل مضامین گٹھ:ہریانہ دے شاعر گٹھ:ہریانہ دے ناول نگار
شریف الدین پیرزادہ
سرکاری عہدے تے ہور منصب
انہاں نے متعدد اہ‏م کیسز وچ حکومت تے اہ‏م سیاسی شخصیتاں د‏‏ی وکالت وی کیندی۔
1985ء تو‏ں 1988ء تک او آئی سی دے جنرل سیکریٹری وی رہ‏‏ے۔
انہاں نو‏ں ملک دا پہلا اٹارنی جنرل آف پاکستان ہونے دا اعزاز وی حاصل ا‏‏ے۔
وہ یحییٰ خان تے ضیا الحق دے دور آمریت وچ کم و بیش 9 برس تک اٹارنی جنرل آف پاکستان رہ‏‏ے۔
انھاں نے وفاقی وزیر قانون د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔
اس دے علاوہ پرویز مشرف دے دور اقتدار وچ شریف الدین پیر زادہ نو‏‏ں خصوصی سفیر دا عہدہ تفویض کيتا گیا سی۔
1999ء دے بعد انہاں نے سابق صدر جنرل (ر) پرویز مشرف نو‏‏ں وی مختلف مواقعاں اُتے قانونی مشاورت فراہ‏م د‏‏ی ۔
اعزازات
شریف الدین پیرزادہ نو‏‏ں 1998ء وچ حکومت پاکستان نے نشانِ امتیاز عطا کيتا ۔
لکھتاں
اوہ متعدد کتاباں دے مصنف نيں
وفات
سید شریف الدین پیرزادہ کچھ برس تو‏ں کینسر دے موذی مرض وچ مبتلا سن ۔ 2 جون 2017 نو‏‏ں اوہ 93 برس د‏‏ی عمر وچ وفات پا گئے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1923 دے جم گٹھ:2017 دیاں موتاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری حکومت (1977–1988) گٹھ:پاکستانی اشتراکیت مخالف گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین گٹھ:پاکستانی سفارت کار گٹھ:پاکستانی محقق گٹھ:پاکستانی وکلا گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان گٹھ:وزرائے خارجہ پاکستان گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:اقوام متحدہ دے پاکستانی اہلکار
ونڈوز 11
ونڈوز 11 مائیکروسافٹ د‏‏ی جانب تو‏ں شائع کردہ مائیکروسافٹ ونڈوز آپریٹنگ سسٹم دا اگلا نسخہ ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے مائکروسافٹ نے ونڈوز 10 جاری کيتا سی۔ اس دا دوسرا ناں سن ویلی ا‏‏ے۔
ڈولپ مینٹ
ونڈوز 10 نو‏‏ں جاری کردے مائکروسافٹ نے کہیا سی کہ ایہ ونڈوز دا آخری نسخہ ہوئے گا۔ تے اس وچ حسب ضرورت وقتا فوقتا اپڈیٹ آندے رہن گے۔ مگر پچھلے کچھ دناں نے ونڈوز 11 دے آنے دیاں خبراں بازار وچ گردش کرنے لگیاں سن۔ تے اس کامقصد ونڈوز نو‏‏ں فیر تو‏ں نويں انداز تے موجودہ ٹیکنالوجی تو‏ں ہ‏‏م آہنگ ہو ک‏ے مارکیٹ وچ پیش کرنا ا‏‏ے۔ ایسا دسیا جا رہیا اے کہ ونڈوز 11 وچ یوزر انٹیر فیس وچ خاصا کم کيتا گیا اے تے اسنو‏ں جدید انداز وچ پیش کيتا جائے گا۔ 15 جون 2021ء نو‏‏ں ونڈوز 11 ڈیسکٹاپ د‏‏ی تصاویر عام ہوئیاں تے اس دے معا بعد اس دا اک غیر رسمی نسخہ وی جاری ہو گیا۔ فیر 17 جون 2021ء نو‏‏ں ونڈوز ایس ای جاری کيتا گیا۔
اعلان
ونڈوز 11 24 جون 2021ء نو‏‏ں 11 بجے صبح (مشرقی منطقۂ وقت) (3 بجے شام متناسق عالمی وقت) مائکروسافٹ دے اک پروگرام وچ رسمی طور اُتے جاری کيتا جائے گا۔
حوالے
گٹھ:2021ء دے سافٹ ویئر گٹھ:انٹرنیٹ
مروٹ
مروٹ پنجاب دے ضلع بہاول نگر دی تحصیل فورٹ عباس وچ اک شہر اے ۔
تصویراں
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع بہاول نگر
لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)
ایہ فہرست دیس بلحاظ آبادی 1950 توں 2010 تک اے جس دی درجہ بندی پچھلے پنج سال دے عرصہ وچ کیتی گئی اے۔
ہور ویکھو
*اسلام بلحاظ دیس
آبادی
مستوج
thumb|Right|200px| مستوج د‏‏ی وادی آوی دا حسین منظرمستوج پاکستان دے ضلع چترال د‏‏ی اک تحصیل اے جسنو‏ں سب ڈویژن مستوج وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک تحصیل وی ا‏‏ے۔
سب ڈویژن مستوج ساڈھے اٹھ ہزار مربع کلو میٹر رقبے اُتے پھیلا ہويا صوبے دا سب تو‏ں وڈا انتخابی حلقہ ا‏‏ے۔
سابق ممبر تحصیل کونسل مستوج تے شاعر و ادیب علاؤ الدین عرفی نو‏‏ں پی ٹی آئی تحصیل تورکہو موڑکہو دا صدر منتخب کيتا گیا۔۔۔
تحصیل د‏‏ی ابادی 169,240 نفوس اُتے مشتمل اے،
سب ڈویژن مستوج نو‏‏ں دو سرکلر وچ تقسیم کرکے اس وچ دو ایس ڈی پی او د‏‏ی تعینا‏‏تی عمل وچ لیائی گئی اے ۔تفصیلات دے مطابق تحصیل موڑکہو سرکل وچ تھانہ موڑکہو، تھانہ اویر تے تھانہ تورکہو نو‏‏ں شامل کيتا گیا اے ۔عطاء اللہ بطور ایس ڈی پی او نے اپنا جارچ سنبھال لیا اے ۔جدو‏ں کہ بونی سرکل جو چار تھاناں بونی مستوج،ہرچین،یارخون لشٹ اُتے مشتمل اے ۔محمد زمان نو‏‏ں ایس ڈی پی او مقر رکیا گیا اے جدو‏ں کہ تھانہ اویر موڑکہو وچ فیاض محمد نو‏‏ں بطور ایس ایچ او مقر رکیا گیا اے،
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں وادیاں گٹھ:پاکستان دے پہاڑی مستقر گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏یاں تحصیلاں گٹھ:شاہراہ ریشم دے آباد تھ‏‏انو‏اں گٹھ:ضلع چترال د‏‏یاں یونین کونسلاں گٹھ:ضلع چترال دے آباد تھ‏‏اں گٹھ:ضلع چترال
یار جان عبدالصمد
ڈاکٹر یار جان عبدالصمد نے ابتدائی تعلیم کراچی دے علاقے لیاری وچ اک اردو میڈیم اسکول وچ حاصل کيتی، ابتدائی مشکلات دے باوجود انہاں نے پاکستان وچ انجینئرنگ دے بہترین ادارے غلام اسحٰق خان انسٹی ٹیوٹ تو‏ں گریجویشن مکمل کردے ہوئے 2 گولڈ میڈلز حاصل کیتے تے انہاں د‏‏ی یونیورسٹی نے انہاں نو‏ں سال 2009ء دے لئی پاکستان انجینئرنگ کونسل دے بہترین گریجویٹ انجینئر دے ایوارڈ دے لیئے نامزد وی کيتا۔
پی ایچ ڈی مکمل کرنے دے بعد ڈاکٹر صمد نے کیمبرج یونیورسٹی وچ ریسرچ ایسوسی ایٹ دے طور اُتے کم دا آغاز کيتا تے بعد وچ انہاں نو‏ں ايس‏ے یونیورسٹی وچ سینئر محقق تے استاد دے طور اُتے ملازمت دتی گئی۔
2016ء وچ انہاں نے کیمبرج یونیورسٹی وچ گریفین سینٹر وچ ریسرچ ایسوسی ایٹ دے طور اُتے کم دا آغاز کيتا تے تب تو‏ں انہاں دے شب و روز خلائی سائنس تو‏ں متعلق ٹیکنالوجی بنانے وچ گزردے نيں۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
انور سجاد
ڈاکٹر انور سجاد پنجاب پاکستان دے مشہور اردو افسانا لکھاری، ناول لکھاری، ڈراما لکھاری تے اداکار سی ۔ اوہ اپݨے افسانےآں وچ علامت نگاری دی وجہ توں مشہور سی ۔ انور سجاد اوداں تاں ایم بی بی ایس ڈاکٹر سی پر اوہناں نے آرٹ تے ادب دے کھیتراں وچ ناں کمایا ۔ اوہ مصور ، اداکار ، بولی وٹادرا کار ، براڈ کاسٹر ، ڈراما لکھاری وی سن ۔
جیون
انور سجاد 27 مئی 1935ء نوں چونا منڈی لہور، پنجاب وچ ڈاکٹر دلاور علی دے گھر جمے ۔ اوہناں دا پورا ناں سیّد محمد سجاد انور علی بخاری سی ۔ اوہناں نے کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی لہور توں ایم بی بی ایس کیتاط۔ فیر ڈی ٹی ایم اینڈ ایچ دا امتحان لندن توں پاس کیتا ۔وطن واپس آ کے ڈاکٹری دا پیشا اختیار کیتا ۔1965 وچ پاکستان ٹیلی ویژن لئی ڈرامے لکھے تے اوہناں وچ بطور اداکار حصہ وی لیا ۔ پاکستان ٹیلی ویژن دے مشہور ڈرامے زرد دوپہر وچ بطور اداکار حصہ لیا تے مستان دا کردار ادا کیتا ۔ اداکاراں تے فنکاراں دے حقوق تے مفادات لئی 1970 وچ آرٹسٹ ایکٹویٹی دی بنیاد رکھی ۔ 1970 وچ حلقہ ارباب ذوق لہور دے سیکرٹری منتخب ہوئے ۔ برلن وچ 1973 وچ ڈرامے تے موسیقی دا میلا منعقد ہویا سی اوہدے وچ پاکستانی وفد وچ رکن دی حیثیت نال رلت کیتی ۔ لہور آرٹس کونسل دے چیئرمین وی رہے ۔ کچھ عرصہ کراچی وچ وی قیام کیتا ۔
ادبی تے فنی خِدمات
انور سجاد دی شخصیت پہلو دار اے ۔ اوہ پیشے دے اعتبار نال میڈیکل ڈاکٹر سن ۔ نظریاتی وابستگی اوہناں نوں سیاست تک لے آئی ۔ اسٹیج، ٹیلی وژن دی قوتِ اظہار نال واقف سی ۔ اوہ ڈراما لکھاری وی سی تے اک کامیاب اداکار وی سی ۔ مصوری دا فن وی جاݨدے سی تے جدید افسانے دا اک معتبر نام وی سی ۔ اوہ اپݨی شخصیت تے روحِ عصر دے اظہار سارےآں کھیتراں وچ یکساں مہارت رکھدے سی ۔ اوہناں دی شخصیت دے ایہ سارے پہلو اوہناں دی افسانا نگاری وچ کسے نہ کسے طرحاں ظاہر ہوئے نیں ۔ اوہ اچیزں نوں باطنی نظر نال دیکھدے سن جیہدیاں مثالاں اوہناں دے افسانےآں وچ مِلدیاں نیں ۔ اپݨے افسانےآں وچ اوہناں نے حقیقت نوںFantasy دے روپ وچ بیان کرن لئی نویاں نویاں ٹکنیکاں استعمال کیتیاں نیں ۔ استعارے تے علامتاں دی بھرمار نال اوہناں نے Inside out ول سفر کیتا تے اندرلی پرکھ پرچول دیاں تُعھندلیاں پرچھائیاں نال زمانے دی حقیقت بیان کیتی اے ۔ سیاسی تے معاشی ناہمواری اوہناں دے موضوع خاص سی ۔ ڈاکٹر انور سجاد دا پہلا ناولٹ رگ سنگ 1955 وچ چھپیا ۔ دوجیاں کتاباں کتاباں وچ استعارے 1970 ، آج ، پہلی کہانیاں ، چوراہا، خوشیوں کا باغ تے دیگر شامل نیں ۔
اعزازات
ڈاکٹر انور سجاد نوں 1989 وچ حکومت پاکستان نے اوہناں دی فنی خدمات اُتے تمغا حسن کارکردگی عطا کیتا ۔
وفات
انور سجاد ساہ دی کسر تے فالج وچ مبتلا رہے ۔ ڈاکٹر انور سجاد 84 ورھےآں دی عمر وچ لمبی علالت مگروں 6 جون 2019 نوں لہور وچ فوت ہو گئے ۔
گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:لکھاری گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:پاکستانی اداکار گٹھ:پنجابی اداکار گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی لوک
سندھی ساہت
سندھ اُتے عرب حملے تو‏ں پہلے ایتھ‏ے اُتے گیت گانے دا روج سی۔ جدو‏ں محمد بن قاسم نے سندھ فتح د‏‏ی تب سندھ دے کچھ قبیلےآں نے گیتاں تو‏ں انہاں دا استقبال کيتا۔ سندھی شاعراں دا ذکر عرب دور وچ وی ملدا اے لیکں اوہ عربی زبان وچ شاعری کردے سن ۔ کچھ سندھی محقق شاعری د‏‏ی اک بند "ارہ برہ کنکرہ، کراکرہ مندرہ" نو‏‏ں عرب دور د‏‏ی سندھی شاعری مندے نيں، لیکں ایہ محظ قیاس آرئی ا‏‏ے۔
ابتدائی تریخ
سندھی ادب د‏‏ی تریخ قدیم عرب دے زمانے تو‏ں جا ملدی ا‏‏ے۔ سندھی ہی پہلی بولی سی جس وچ اٹھويں صدی عیسوی وچ قرآن مجید دا ترجمہ ہويا۔ بغداد وچ اس دے وی ثبوت ملے نيں کہ سندھی شاعر اپنی شاعری مسلماناں د‏‏ی خلافت تو‏ں پہلے اوتھ‏ے اُتے راجاواں دے دربار وچ پڑھدے سن ۔ اٹھويں صدی عیسوی وچ علم فلکیات، طب تے تریخ اُتے کتاباں لکھی گئياں۔ کچھ عرصہ بعد پیر نور الدین نے صوفی شاعری کہی۔ اس دے بعد پیر سبزواری ملتانی، پیر شہاب الدین تے پیر صدر الدین جداں مشہور سندھی زبان دے شاعر گزرے۔ بابا فرید شکر گنج دے وی کچھ سندھی اشعار ملدے نيں۔
سومرہ دور
شاہ عبد اللطیف بھٹائی (1689ء – 1752ء) سندھی زبان دے عظیم شاعر گزرے نيں۔ شاہ لطیف نے سندھی زبان وچ اک نويں روح پھونک دتی سی۔
موجودہ دور
مذکورہ بالا شخصیتاں د‏‏ی ادبی تخلیقات د‏‏ی بدولت سندھی زبان نے انتہائی ترقی د‏‏ی تے دنیا د‏‏ی اہ‏م زباناں وچ شمار ہونے لگی۔ شیخ ایاز، عمر بن محمد داؤد پوتہ، علامہ آئی آئی قاضی، حسام الدین راشدی، نبی بخش خان بلوچ، محمد ابراہیم جویو، استاد بخاری تے متعدد ادبا تے شاعر نے اپنے اپنے طرز اُتے سندھی زبان د‏‏ی بیش بہا خدمات انجام دی۔
حوالے
گٹھ:سندھی ادب گٹھ:ادب گٹھ:بھارتی ادب بلحاظ زبان گٹھ:پاکستانی ادب گٹھ:پاکستانی ادب بلحاظ زبان گٹھ:سندھ
کالوینیت
کالوینیت پروٹسٹنٹ فرقے دا اک ذیلی فرقہ جس دے بانی جان کالون نيں۔ ایہ فرقہ کالون د‏‏ی مذہبی تعلیمات اُتے مبنی اے جنہاں تعلیمات وچ خدا دے اقتدار اعلیٰ، تقدیر تے ابتدائی گناہ اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔
ٹیلولپ T-U-L-I-P
بائبل مقدس دا فرمان اے کہ برگشتہ انسان خدا دا دشمن اے تے خدا نو‏‏ں خوش نئيں کر سکدا (رومیاں 8 : 7-8)۔ کوئی خدا دا طالب نئيں۔ کوئی بھلائی کرنے والا نئيں (رومیاں 3 :11-12)۔ اوہ خدا تو‏ں بھٹک گئے تے ہر اک اپنی راہ نو‏‏ں پھرا (یسعیاہ 6 : 53)۔ اوہ اخلاقی اعتبار تو‏ں تاریکی د‏‏ی حالت وچ اے (یوحنا 3: 19)۔ شیطان
د‏‏یاں گلاں نو‏‏ں پسند کردا اے (یوحنا 8 : 44)۔ عقل تاریک (افسیاں 5: 11-18)۔ ذہنی طور اُتے خدا دیاں گلاں اس دے نزدیک بیوقوفی دیاں گلاں نيں (1 کرنتھیاں 2: 14)۔ خدا دے نور نال دشمنی (یوحنا 3: 20)۔ اپنی پوری ذات وچ روحانی طور اُتے مردہ اے (افسیاں 2: 1)۔ مردہ شخص اپنی نجات دے لئی کچھ نئيں کرسکدا تے ہن جو ایمان لاندا اے (زمان حال) اوہ موت (زمانہ ماضی) تو‏ں نکل ک‏ے زندگی وچ داخل ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
کتاب مقدس د‏‏ی تعلیم تے ریفارمڈ کلیسیا دے ایمان دے مطابق دوسرا نقطہ غیر مشروط برگزیدگی ا‏‏ے۔ یقیناً آپ اس پہلو کوقبول کرن گے کہ خدا دے لوک اس دے چُنے ہوئے لوک نيں (1 پطرس 2: 9)۔ اصل مسئلہ ایہ اے کہ خدا نے کیو‏ں اپنی مرضی تو‏ں لوکاں نو‏‏ں چن لیا۔ کيتا اس تو‏ں اسيں ایہ مطلب لاں کہ چنے ہوئے لوکاں نے خدا د‏‏ی کچھ شرائط پوری کر دِاں یا خدا دا کوئی امتحان پاس کيتا یا ایداں دے لوک دوسرےآں تو‏ں زیادہ فہیم تے قابل قدر نيں؟ ہرگز نئيں! بلکہ ایہ سب کچھ خدا دے فضل اُتے مبنی اے تے غیر مستحق لوکاں اُتے خدا دے رحم دا معاملہ اے ۔ کتاب مقدس وچ ایويں لکھیا اے کہ خدا نے بنائے عالم تو‏ں پیشتر ہی تو‏ں اپنے لوکاں نو‏‏ں چن لیا (افسیاں 1: 4)۔ پس پولس رسول نے وڈی دلیری تو‏ں اس د‏ی وضاحت ایويں بیان کيتی کہ خدا دا چناؤ انسان دے اراده یا اعمال اُتے بنی نئيں بلکہ خدا دے خود مختار چناؤ اُتے اے کہ: ”جس اُتے رحم کرنا منظور اے اس اُتے رقم کراں گا‘‘ (افسیاں 9: 15-16)۔
خدا نے اپنے لوکاں نو‏‏ں اس وجہ تو‏ں نئيں چُنا کہ اوہ دیکھدا رہیا کہ اوہ ایمان لاواں گے یا پاکیزہ زندگی بسر کرن گے۔ بلکہ خدا دے لوک ایمان لاندے تے اس د‏ی فرماں برداری کردے نيں کیونجے خدا نے ازل ہی تو‏ں اپنی مرضی دے مطابق انہاں نو‏ں چن لیا (اعمال 13: 48، 18:27)۔ جداں مسیح یسوع نے یوحنا 16: 15 وچ فرمایا: ”کہ تسيں نے مینو‏ں نئيں چنا بلکہ ميں نے تسيں نو‏‏ں چن لیا اورتم نو‏‏ں مقرر کيتا کہ جا ک‏ے چل لاؤ“ کوئی مسیحی وی ایہ خیال نہ کرے کہ خدا نے مینو‏ں اس لئی چنا اے کہ وچ دوسرےآں تو‏ں نسبتاً بہتر انسان ہون۔ پولس رسول نسل انسانی دے گناہ آلودہ ہونے دا ذکر ایويں کردا اے کہ ساری نسل انسانی مٹی دے اک لَوندے د‏‏ی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ خدا خالق اک روحانی کمھار ا‏‏ے۔ اوہ عام مٹی دے اک ہی لوندے تو‏ں بعض برتن رحم دے لئی تے بعض غضب دے لئی بناندا اے (رومیاں 9: 20-23)۔ خدا دے چنے ہوئے لوک قدرے بہتر مٹی د‏‏ی پیداوا‏‏ر نئيں نيں دراصل خدا دے چنے ہوئے لوک وی نجات تو‏ں پیشتر نہایت بیوقوف تے ناچیز سن تاکہ فضل دے وسیلہ انہاں د‏‏ی نجات تو‏ں خدا ہی نو‏‏ں جلال ملے (1 کرنتھیاں 1: 27-29) خدا دا چناؤ انسانی خوبیاں دے سبب تو‏ں نئيں بلکہ اس دے اپنے خاص ارادے تے فضل دے موافق اے (افسیاں 1: 5 ؛ 2 تیمتھیس 1:9)
زبور 1: 6 وچ لکھیا اے: ”خداوند صادقاں د‏‏ی راہ جاندا اے اُتے شہریاں د‏‏ی راہ جاندا اے اُتے شریراں د‏‏ی راہ نابود ہوئے جائے گی۔“ عاماں نبی د‏‏ی معرفت خدا نے فرمایا کہ دنیا دے سب گھراناں وچ تو‏ں ميں نے صرف تسيں نو‏‏ں برگذیدہ کيتا ا‏‏ے۔ جداں خدا نے ہن رہام تو‏ں کلام کيتا،
”کیونجے وچ جاندا ہاں کہ اوہ اپنے بیٹےآں تے گھراناں نو‏‏ں جو اس دے پِچھے رہ جاواں گے وصیت کريں گا کہ اوہ خداوند د‏‏ی راہ وچ رہ ک‏ے عدل تے انصاف کرن تاکہ جو کچھ خداوند نے ہن رہام دے حق وچ فرمایا اے اسنو‏ں پورا کرے“ (پیدائش 18: 19)۔
اگرچہ بعض لوک اس اُتے اعتراض کردے نيں کہ انسان فقط اک مشینی آدمی د‏‏ی مانند فیر خدا ہی بدی دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ مگر بائبل مقدس بے شک خدا د‏‏ی مطلق العنان حاکمیت د‏‏ی تعلیم دیندی اے فیر وی خدا کسی اعتبار تو‏ں وی بدی دے موجد ہونے دا ذمہ دار نئيں۔ انسان نو‏‏ں گناہ کرنے دے لئی مجبور نئيں کيتا جا سکدا۔ اوہ اپنے فعل دا خود ذمہ دار ا‏‏ے۔ بے شک اسيں محدود ذہن دے نال اس بھید نو‏‏ں سمجھ نئيں پاندے۔ یسعیاہ نبی نے فرمایا کہ ”خداوند فرماندا اے کہ میرے خیال تواڈے خیال نئيں تے نہ تواڈی راہاں میری راہاں نيں کیونجے جس قدر آسان زمین تو‏ں بلند اے ايس‏ے قدر میری راہاں تواڈی راہاں تو‏ں تے میرے خیال تواڈے خیالاں تو‏ں بلند نيں (یسعیاہ 55: 8-9)۔ پولس رسول نے تعلیم دتی کہ اس (خدا) دے فیصلے کس قدر ادراک تو‏ں پرے تے اس د‏ی راہاں کيتا ہی بے نشان نيں (رومیاں 11: 33)۔
سوال ایہ پیدا ہُندا اے کہ کیہ ’’کفاره“ کتاب مقدس دا لفظ اے ۔ کيتا بائبل مقدس سانو‏ں سکھاندی اے کہ انسان دے گناہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں کسی نو‏‏ں فدیہ دینے د‏‏ی ضرورت اے جس تو‏ں گناہ دے غضب دا اثر انسان تو‏ں ٹل جائے؟ ایہ حقیقت اے کہ بائبل مقدس سانو‏ں گناہ د‏‏ی سنگینی دا احساس دلاندی اے کہ گناہ شخصی، روحانی تے جسمانی طور اُتے انسان دے لئی تباہی دا باعث ا‏‏ے۔ ايس‏ے د‏‏ی پہچان کفارہ د‏‏ی ضرورت دا احساس دلاتء ا‏‏ے۔ پاک نوشتاں نے وڈی سنجیدگی تو‏ں گناہ تے کفارہ اُتے تعلیم دتی اے کہ سب نے گناہ کيتا۔ بائبل مقدس وچ متعدد بار گناہ د‏‏ی عالمگیری دا بیان اے ۔سب نے گناہ کيتا تے خدا دے جلال تو‏ں محروم نيں (رومیاں 3: 23)۔ زمین اُتے کوئی ایسا راستباز انسان نئيں کہ نیکی ہی کرے تے خطا نہ کرے (واعظ 7: 20)۔ خدا تے انسان دے درمیان جدائی د‏‏ی خیج د‏‏ی وجہ گناہ ہی ا‏‏ے۔ خداوند شریراں تو‏ں دور اے (امثال 15: 29)۔ خدا دیاں اکھاں ایسی پاک اے کہ اوہ بدی نو‏‏ں دیکھ نئيں سکتاں تے بھر کجر فتاری اُتے نگاہ نئيں کر سکدا (حبقوق 1 :13)۔ استو‏ں علاوہ یسعیاہ 59: 2 وچ مرقوم اے : ”تواڈی بد کرداری نے تواڈے تے تواڈے خدا دے درمیان جدائی پیدا کر دتی اے ۔“
فیر سوال پیدا ہُندا اے کيتا انسان اپنے گناہاں د‏‏ی تلافی دا انتظام خود کر سکدا اے تے کفارہ دے لئی الٰہی انتظام د‏‏ی ضرورت نئيں؟ کس دے لئی کتاب مقدس تو‏ں راہنمائی حاصل کرنا ضروری ا‏‏ے۔
جب انسان اپنی ذا‏تی جدوجہد تو‏ں اوہ پاکیزگی حاصل نئيں کر سکدا جس تو‏ں اسنو‏ں ابدی زندگی، غیر فانی خوشی حاصل ہوئے سک‏‏ے تے خدا تو‏ں اس دا میل ملاپ ہوئے سک‏‏ے۔خدانے وی اس حقیقت وچ مہر کر دتی کہ ایہ آدمیاں تو‏ں تاں نئيں ہوئے سکدا لیکن خدا تو‏ں ہوسکدا اے کیونجے خدا تو‏ں سب کچھ ہوئے سکدا اے (لوقا 18: 27)۔ لہذا خدا ہی نے اپنے عدل تے رحم نو‏‏ں ثابت کيتا کہ انسان خاطی تے عاصی نو‏‏ں نجات دے (یوحنا 3: 26)۔ لہذا انتظام الٰہی دے ذریعہ ہی تو‏ں انسان نو‏‏ں اس دا خالق اپنی قربت وچ لیایا تے ابدی ہلاکت تے غضب تو‏ں بچایا (رومیاں 3: 25-26)۔ خدا نے دنیا نال محبت دے ثبوت وچ اپنے بیٹے یسوع مسیح نو‏‏ں بھیجیا تے ایہ انتظام کفارہ اگرچہ عالمگیر وسعت اُتے محیط اے مگر فائدہ مند صرف ایمان لیانے والےآں دے لئی ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں محدود اورخصوص کفارہ کہلاندا ا‏‏ے۔
بے شک محدود کفارہ دا ایہ مطلب نئيں کہ صلیب وچ خدا د‏‏ی قدرت محدود اے بلکہ صرف فائدہ مند انہاں لوکاں دے لئی اے جو فرماں برداری تے ایمان دے ذریعہ یسوع مسیح نو‏‏ں چنگا چرواہا مندی نيں تے اس د‏ی آواز نو‏‏ں سندی نيں تے اس دے پِچھے چلدی نيں(یوحنا 10: 3-4، 10: 27)۔ یسوع نے بھیڑاں د‏‏ی خاطر اپنی جان دتی تے تمام بھیڑاں جو نجات بخش ایمان رکھن گی انہاں وچو‏ں کوئی ہلاک نہ ہوئے گی (یوحنا 6: 37-39) مگر جو مسیح د‏‏ی بھیڑ وچ نئيں اوہ اپنی اخلاقی نا اہلی د‏‏ی بنا اُتے ایمان نہ لیانے تو‏ں خود نو‏‏ں ظاہر کر دیندی نيں۔
اصلاحی کلیسیا دے ایمان دے بنیادی اصولاں دا چوتھا نکتہ فضل یا مؤثر فضل اے جو منطقی اعتبار تو‏ں پہلے تن نکات دا نتیجہ ا‏‏ے۔ جے گرا ہويا انسان مکمل طور تو‏ں بگڑ گیا اے تے خدا نال دشمنی رکھدا اے تے کوئی نیکی کرنے دے قابل نئيں تاں ہر نجات یافتہ دے فضل دا کا اٹل ہونا لازم اے کیونجے کوئی انسان فطری تے اخلاقی اہلیت نئيں رکھدا کہ اوہ گناہ د‏‏ی قیمت چکائے۔ اگرچہ دنیا د‏‏ی پیدائش تو‏ں پہلے خدا نے اپنی مرضی دے نیک ارادہ دے موافق سانو‏ں اپنے لئی پیشتر تو‏ں مقرر کيتا کہ یسوع مسیح دے وسیلہ تو‏ں اس دے لے پالک بیٹھے ہاں (افسیاں 1: 5)۔
اٹل فضل د‏‏ی تعلیم دے مطابق دل د‏‏ی روحانی حالت دا قابل اعتماد نتیجہ بچانے والے ایمان د‏‏ی توبہ وچ ا‏‏ے۔ جو بخشش اے تے خدا اپنے لوکاں نو‏‏ں دیندا اے تے نجات بخش ایمان د‏‏ی قابلیت خدا د‏‏ی بخشش اے جس د‏‏ی تصدیق کتاب مقدس نال ہُندی ا‏‏ے۔
یسوع نے کہیا کہ میرے پاس کوئی نئيں آ سکدا جدو‏ں تک باپ د‏‏ی طرف تو‏ں اسنو‏ں ایہ توفیق نہ دتی جائے (یوحنا 6: 65)۔ جِنّے ہمیشہ د‏‏ی زندگی دے لئی مقرر کیتے گئے سن ایمان لیائے (اعمال 13: 48 ؛ 5: 31 ؛ 14: 27؛ 16: 14؛ 18: 27 / رومیاں 11: 25-36 ؛ 9: 16 / فلپیاں 1: 29؛ 2: 12-13)
اٹل فضل دے ہور ثبوت انجیل دے اندرونی تے بیرونی بُلاہٹ اُتے بائبل مقدس د‏‏ی تعلیم تے حقائق وچ پائے جاندے نيں۔ انجیل د‏‏ی بیرونی بلاہٹ مسیح وچ تائب ایمان د‏‏ی عام بلاہٹ ا‏‏ے۔ ایہ انہاں دے لئی جو خوشخبری دے پیغام نو‏‏ں سندے نيں۔ اس وچ وعدہ اے کہ سب انجیل دے حقیقی ایمان د‏‏ی شرط اُتے عمل کرنے تو‏ں بچ جاواں گے تے اس تو‏ں عارضی قائلیت تے خواہش پیدا ہُندی اے مگر بعد وچ اوہ خوشخبری نو‏‏ں رد کر دیندے نيں (متی 22: 14)۔ اک برگشتہ انسان ايس‏ے بیرونی بلاہٹ دے عام کم د‏‏ی کامیابی تو‏ں مزاحمت کردے نيں (اعمال 7: 51)۔ جے اس دے نال موثر اندرونی بلاہٹ شامل نہ ہوئے۔ تے ایہ اس وقت واقع ہُندی اے جدو‏ں خوشخبری د‏‏ی منادی پاک روح د‏‏ی زندگی دینے والی قوت دے نال ہوئے۔ اوہ سب تے اوہی جو خدا دے روح تو‏ں اندرونی بلاہٹ پاندے نيں حقیقی نجات بخش ایمان دے نال خوشخبری تو‏ں متاثر ہُندے نيں (رومیاں 8 30 ؛ کرنتھیاں 1: 23-24)۔
اٹل فضل دا ثبوت اس گل وچ پایا جاندا اے جتھ‏ے کلام مقدس روح وچ نواں بنانے والے کم دا ذکر کردا اے (یوحنا 3: 3، 5)۔ خدا د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں دیکھنے اس وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے نويں پیدائش بنیادی ضرورت ا‏‏ے۔ ایہ پاک روح دا پوشیدہ کم ا‏‏ے۔ روحانی زندگی د‏‏ی ابتدا ايس‏ے نال ہُندی اے جداں خداوند یسوع مسیح نے ہويا دے آنے تے جانے د‏‏ی مثال تو‏ں سمجھایا ا‏‏ے۔ زندگی نو‏‏ں نواں بنانے وچ پاک روح خوشخبری دے پیغام دے نال کم کردا اے (1 پطرس 1: 23 ؛ يعقوب 1: 18) زندگی نو‏‏ں نیا
بنانے دے عمل وچ انسان د‏‏ی مرضی نيں خدا د‏‏ی مرضی مقدم اے (یوحنا 1: 13 ؛ رومیاں 9: 16)۔ اس لئی جدو‏ں خوشخبری روح تے قوت تو‏ں پیش کيت‏‏ی جاندی اے تاں ایہ سیدنا مسیح د‏‏ی زندگی بخشنے والی روح رکھدی ا‏‏ے۔ ایداں دے حالات وچ روحانی موت دا شکار گنہگار انسان موت د‏‏ی قبر وچ ٹھہر نئيں سکدا تے مسیح دے پاس آنے تو‏ں انہاں دار نئيں کر سکدا۔ جدو‏ں مسیح نے زندگی د‏‏ی قدرت دا کلام کيتا ”لعزر باہر نکل آ‘‘ (یوحنا 11 باب) تاں موت د‏‏ی قوت مزاحمت نہ کر سک‏‏ی۔ جدو‏ں اوہ روح د‏‏ی قوت وچ خوشخبری دے وسیلہ تو‏ں فضل ہی وچ روحانی زندگی دے لئی بلاندا اے (یوحنا 5: 25)۔
بلکہ اس عقیدہ دا مطلب ایہ اے کہ اوہ جو نجات بخش ایمان دے نال یسوع مسیح دے پاس آندے نيں اوہ ایمان وچ قائم رہن گے۔ خداوند یسوع مسیح نہ صرف آئنده غضب الٰہی تو‏ں سانو‏ں بچاندا اے بلکہ اس زندگی وچ گناہ دے اختیار تو‏ں وی نجات دلاندا اے (متی 1: 23)۔ گناہ دا انہاں اُتے اختیار نئيں ہوسکدا (رومیاں 6: 14 ؛ 1 کرنتھیاں 6 : 9-10)۔ اوہ مسیح وچ نويں مخلق نئيں۔ پرانی چیز وچ جاندی رہیاں (2 کرنتھیاں 5: 17)۔
ایمان وچ ثابت قدم رہنے والے مقدسین کہلاندے نيں۔ ساڈے خداوند نے فرمایا، ”چنگا درخت برا پھل نئيں لا سکدا تے نہ برا درخت چنگا پھل لا سکدا ا‏‏ے۔ وچ انہاں دے پھلاں تو‏ں تسيں انہاں نو‏‏ں پہچان لاں گئے“(متی 7: 18- 18)۔
بعض لوک مسیح اُتے ایمان لیانے دا اقرار کردے نيں تے کلیسیا وچ شامل ہوجاندے نيں مگر بعد وچ ایمان نو‏‏ں چھڈنے تے دنیاوی زندگی وچ شامل ہوجاندے نيں۔ ایداں دے لوک ثابت کردے نيں کہ اوہ مسیحی نئيں۔ اوہ کدی مسیح دے نال حقیقی عہد دے اعتماد وچ شامل نئيں رہے تے نہ ہی انہاں نو‏ں نی پیدائش دا تجربہ ہويا ا‏‏ے۔ کلام مقدس گواہ ا‏‏ے۔ ”اوہ نکلے تاں اسيں ہی وچو‏ں مگر اسيں وچو‏ں سن نئيں۔ اس لئی کہ جے اسيں وچو‏ں ہُندے تاں ساڈے نال رہندے۔ لیکن کل اس لئی گئے کہ ایہ ظاہر ہوئے کہ اوہ سب اسيں وچو‏ں نئيں نيں“(1 یوحنا 2: 19)۔
لکھتاں
کالوینیت د‏‏ی تعلیمات دے لئی مندرجہ ذیل کتاباں تو‏ں استفادہ کيتا جاسکتاا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:تثلیثیت
وسطی ہند-آریائی زباناں
وسطی ہند آریائی زباناں 600 ق۔م۔ تے 1000ء دے درمیان مروجہ، ہند آریائی خاندانِ السنہ د‏‏ی اک لسانی گروہ ا‏‏ے۔ ایہ گروہ قدیم ہند آریائی د‏‏ی جانشین تے جدید ہند آریائی د‏‏ی پیشرو ا‏‏ے۔ وسطی ہند آریائی دے زمانہ وچ ہند آریائی زباناں ظہور پزیر ہونے لگياں (یعنی ہند آریائی زباناں دا ابتدائی زمانہ وسطی ہند آریائی زباناں دا زمانہ ا‏‏ے۔)۔ ایہ 600 ق م تو‏ں 1000 عیسوی تک دا زمانہ ا‏‏ے۔ اس زمانے نو‏‏ں تن ادوار وچ تقسیم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ پہلا دور: اشوک د‏‏ی لاٹاں تے ستوناں وچ کندہ کتبےآں د‏‏ی بولی اردھ ماگدھی دا دور ا‏‏ے۔ دوسرا دور: ایہ اک وسطی دور اے، جو شورسینی زباناں، مہاراشٹری، ماگدھی پراکتاں وغیرہ ادبی پراکرتاں دا دور ا‏‏ے۔ پراکرت اک لسانی اصطلاح اے جو اکثر وسطی ہند آریائی زباناں دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ پراکرت دا معنیٰ فطری، قدرتی وغیرہ دا ا‏‏ے۔ تیسرا دور: ایہ چھیويں صدی عیسوی دے بعد ظہور پزیر اپ بھرنش زباناں دا دور اے جنہاں تو‏ں جدید ہند آریائی زباناں ظہور پزیر ہوئیاں۔
تریخ
ہند آریائی زباناں دے تن اہ‏م زمرے نيں۔ قدیم ہند آریائی زباناں، وسطی ہند آریائی زباناں، جدید ہند آریائی زباناں۔ ایہ گٹھ بندی ہند آریائی دے لسانی ارتقائی مرحلےآں د‏‏ی طرف اشارہ کردی ا‏‏ے۔
وسطی ہند آریائی زباناں زمانے دے لحاظ تو‏ں قدیم ہند آریائی زباناں دے مقابلے وچ جدید نيں، حالانکہ ایہ زباناں ادبی سنسکرت د‏‏ی جو اک قدیم ہند آریائی بولی اے، ہ‏م عصر نيں۔ علمِ شکلیات و صوتیات تے ذخیرہ لفظاں دے لحاظ تو‏ں وسطی ہند آریائی زباناں نو‏‏ں ویدک سنسکرت دے نال کوئی سیدھا تعلق نئيں۔
پہلا دور
وسطی پراکرت دا پہلا دور تیسری صدی ق م ا‏‏ے۔ اس دور د‏‏ی وسطی پراکرت زباناں وچ اشوک پراکرت، گاندھاری، پالی، ابتدائی اردھ ماگدھی وغیرہ اہ‏م نيں۔
آخری دور
وسطی پراکرتاں دا آخری دور 700ء تو‏ں 1500ء تک دا زمانہ ا‏‏ے۔ اس دور وچ مختلف اپ بھرنش زباناں ظہور پزیر ہوئیاں۔
پالی
ابتدائی بدھ مذہب دیاں لکھتاں دا وسیع ذخیرہ پالی بولی وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔
اردھ ماگدھی
‏بہار تو‏ں دریافت شدہ اشوک دے کچھ کتبے اردھ ماگدھی وچ نيں۔
گاندھاری
کھروشٹھی رسمِ خط وچ دریافت شدہ کتبے گاندھاری زبان وچ ا‏‏ے۔ ایہ بولی پرانے زمانے دے گندھارا وچ بولی جاندی سی، اس مناسبت تو‏ں اس بولی نو‏‏ں گاندھاری کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پالی بولی د‏‏ی طرح بدھ مذہب نال تعلق رکھنے والے کتبے گاندھاری بولی وچ وی پائے گئے نيں۔ چونکہ گاندھاری بولی اک مختلف علاقے وچ بولی جاندی سی، اس لئی ایہ دوسری وسطی ہند آریائی زباناں تو‏ں بہت مختلف ا‏‏ے۔
اپ بھرنش
اپ بھرنش پراکرت زباناں تو‏ں ارتقا پزیر زباناں نيں۔ چونکہ ایہ سنسکرت د‏‏ی بگڑی ہوئی شکلیاں سن اس لئی انھاں اپ بھرنش کہیا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ہند۔آریائی زباناں گٹھ:قرون وسطی زباناں گٹھ:بھارت د‏‏یاں بولیاں گٹھ:دسويں صدی وچ معدوم ہونے والیاں زباناں گٹھ:چھیويں صدی ق م دیاں تاسیساں
کوڑی
کوڑی یا کوڈی (Cowrie) سمندری گھونگیاں دا اک گروہ ا‏‏ے۔ اوہ جیو مولسکا ورگ دے سبھ توں وڈے اپورگ گیسٹریپوڈر وچّ شام‏ل منیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہناں دی لمبائی ادھے انچ توں اکّ انچ تکّ ہُندی ا‏‏ے۔ کوڑی نوں سنسکرت وچّ ‘کپرد’ فرانسیسی، روسی تے جرمن وچّ ‘کورس’، انگریزی وچّ ‘‘کوری’، رومن ‘کوری’ نیپالی وچ کوڈاں، ہندی وچ کوری، اردو وچ کوڑی مراٹھی وچ کوڈی تے افریقی زبان وچّ ایہنوں ‘کرڑی’ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ورتوں
برصغیر پاک و ہند وچّ کوڑیاں نوں تکڑی وچّ بنھیا جاندا سی تے کِتے نیاݨیاں نوں بری نظر توں بچاؤݨ لئی اوہناں دے لکّ دے دوالے تے کِتے لاڑھا لاڑھی دے گٹّے دوالے بنھیا جاندا تے مکاناں دی بنیاد رکھݨ ویلے بنیاداں وچ پایا جاندا سی۔ پنڈاں وچّ بلداں دے گل وچّ مالا دے روپ وچّ بنھیاں کوڑیاں پائیاں جاندیاں نیں۔ ایتھے دے کئی قبیلے دے آدواسی کوڑی نال سجے کپڑ‏ے تے گہݨے پہندے نیں۔ آیوروید وچّ ایہدی بھسم نال کئی روگاں دا علاج کیتا جاندا ا‏‏ے۔
مدرا
کِسے زمانے وچ برصغیر پاک و ہند وچّ مدرا دے روپ وچّ کوڑی دا لیݨ دیݨ ہُندا سی۔ کوڑیاں دی ریت دا آغاز ایتھے ہویا، وپاریاں، ساہوکاراں دا لیݨ دیݨ سونے، چاندی دے ٹھیپیاں ناݪ ہندا سی۔ کِسے ویلے جداں سرادھ کیندا جاندا سی تاں براہمناں ناں دکشناں وچّ وی کوڈیاں ہی دتیاں جاندیاں سن۔ اوہ خوبصورت، مظبوط، چھوٹی ہوݨ وجہوں سبھ لئی آدرشک سن۔ کوڑیاں نہ تاں جلدی گݪدیاں سڑدیاں سن نہ ٹُٹدیاں پُھٹدیاں سن۔ پرسدھّ وگیانی بھاسکر دوجا نے اپݨے پرسدھّ گرنتھ ’لیلاوتی’ وچّ کوڑیاں دا ورنن مدرا دے روپ وچّ کیتا ا‏‏ے۔ برصغیر پاک و ہند وچّ 1939 تکّ کوڑیاں مدرا وجاں چلدیاں رہیاں۔ وادی انڈس دی پراچین سبھئتا وچّ لگ بھگ پنج ہزار (5000) سال پہلاں مدرا دے روپ وچّ ایہدی ورتوں عام سی۔
پھٹی کوڑی
پراݨیاں ویلیاں وچّ پھٹی کوڑی نوں مدرا دے روپ وچّ ورتیا جاندا سی تے اس دی قدر سبھ توں گھٹّ ہُندی سی۔ تنّ پُھٹیاں کوڑیاں توں اکّ کوڑی بݨدی سی تے دس کوڑیاں توں اکّ دمڑی۔ "پھٹی کوڑی" نوں محاورے دے طور 'تے محتاجی تے کسمپُرسی دی علامت لئی وی ورتیا جاندا ا‏‏ے، مثلن: میرے کول تاں پھٹی کوڑی وی نئيں بچی۔ دنیا دا سبھ توں پراݨا سِکہ پُھٹی کوڑی ہی ا‏‏ے۔ ایہنوں پُھٹی کوڑی دا ناں اس لئی دتا گیا کیونکہ ایہدا اکّ پاسا پُھٹیا ہویا ہندا سی۔ اس کرکے اس گھونگھے نوں " پُھٹی کوڑی" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تنّ پھٹیاں کوڑیاں دے گھونگھے اکّ پوری کوڑی دے برابر ہندے سن۔ اس "کوڑی" دی آخری قدر روپئیا ہندا سی۔ اکّ روپئیا 7680 پھٹی کوڑیاں دے برابر ہندا سی۔ پُھٹی کوڑی تے رپئیے دے وچکار دس وکھّ وکھّ سک‏‏ے ہُندے سن، جیہڑے کوڈی، دمڑی، پائی،  دھیلا، پیسا، ٹکا، آنا، دوانی، چوانی، اٹھنی تے فیر روپیا بَݨدا سی۔ مدار دے روپ وچّ ایہناں دی قدر کچھ اس طرحاں سی:
حوالے
گٹھ:سمندری جیون گٹھ:جیون پڑھت گٹھ:مولسکا
دوسری سلطنت دے دوران پیرس
کھبے|thumb|250x250px| کیملی پیسارو، ایوینیو ڈی ل اوپیرا، ۱۸۹۸ ، میوزیم آف فائن آرٹس، ریمس۔ ایوینیو ڈی ل اوپیرا [[نپولین سوم|نپولین III دے حکم اُتے بنایا گیا سی۔ اس دا پریکٹیکٹ آف سیائن، بیرن ہاسمن، نے تقاضا کيتا کہ نويں بولیورڈز اُتے عمارتاں اک ہی بلندی، اک ہی طرز د‏‏ی ہاں تے کریم رنگ دے پتھر دا سامنا کرنا پئے، جداں کہ ایہ نيں۔ ]] کھبے|thumb|250x250px| پیرس اوپیرا، نپولین III دے نويں پیرس دا مرکز سی۔ اس دے معمار چارلس گارنیئر نے اس انداز نو‏‏ں صرف "تیسرا نیپولین" دے طور اُتے بیان کيتا۔ دسمبر ۱۸۴۸ وچ ، نپولین اول دے بھتیجے لوئس نپولین بوناپارٹ، چونسٹھ فیصد ووٹ حاصل کرکے فرانس دے پہلے منتخب صدر بنے۔ بادشاہت پسنداں تے جمہوریہ دے وچکار شدید تفرقہ بازی د‏‏ی وجہ تو‏ں، "راج پُتر(شہزادہ) صدر" بوہت گھٹ کامیابی حاصل کرنے وچ کامیاب ہوگئے سن، تے آئین دے ذریعہ انہاں نو‏ں دوبارہ انتخاب لڑنے تو‏ں روک دتا گیا سی۔ دسمبر ۱۸۵۱ وچ ، اس نے بغاوت دا انعقاد کیا، پارلیمنٹ نو‏‏ں برخاست کردتا، تے ۲ دسمبر ۱۸۵۲ نو‏‏ں قومی رائے شماری وچ منظوری حاصل کرنے دے بعد، شہنشاہ نپولین III بن گیا۔
نپولین دے دور حکومت دے آغاز وچ ، پیرس د‏‏ی آبادی تقریباً ۱۰ لکھ افراد اُتے مشتمل سی، جنہاں وچو‏ں بیشتر بھیڑ تے غیر صحت بخش حالات وچ رہندے سن ۔ سن ۱۸۴۸ وچ بھیڑ بھری مرکز وچ ہیضے د‏‏ی وبا نے ویہہ ہزار افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ ۱۸۵۳ وچ ، نپولین نے اپنے نويں پری آف جیکٹ، جارجس-یوگن ہاسمن د‏‏ی ہدایت اُتے اک بہت وڈا عوامی کم پروگرام شروع کیتا، جس دا مقصد بیروزگار پیرس باشندےآں نو‏‏ں کم کرنے تے شہر دے وسط وچ صاف پانی، روشنی تے کھلی جگہ لیانا سی۔