cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ماریو
سپر ماریو برادرز
سپر ماریو برادرز دنیا دا انتہائی بااثر تے مقبول ترین ویڈیو گیم شمار کیتا جاندا اے، 2005 وچ ، IGN دے سروے وچ اسنو‏ں ہروقت دا سب تو‏ں عظیم ویڈیو گیم تے سب تو‏ں زیادہ فروخت یا ڈاؤن لوڈ ہونے والا تے تقریباً تن دہائیاں تو‏ں مقبول ویڈیو گیم قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ 2010ء وچ برطانیہ د‏‏ی مارکیٹ ریسرچ کمپنی ’ون پول‘ دے تحت کروائے گئے سروے وچ ماریو بروز نو‏‏ں ہن تک دا سب تو‏ں بہترین وڈیو گیم قراردتا گیا۔ گیمز کھیلنے والے2ہزار افراد تو‏ں کرائے گئے۔ اس پول وچ 1985ماں متعارف کروایا جانے والے مقبول گیم سپر ماریو برادرز نے پہلی پوزیشن حاصل کيتی۔ رنگین مشروم سلطنت اُتے بنائے گئے اس شاندار اینیمیٹڈ گیم د‏‏ی ہن تک 40 ملین کاپیاں فروخت د‏‏ی جاچکيا‏‏ں نيں۔ ٹاپ20گیمز د‏‏ی فہرست وچ دوسرے نمبر اُتے 1980ماں متعارف کروایا گیا پیک مین تے تیسرے نمبر اُتے ٹیٹرس نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ ووٹ حاصل ہوئے۔
حیدرآباد دکن
ابتدائی تریخ تے عہد وسطی
۱۸۵۱ء وچ عہد نظام شاہی وچ مضافات حیدرآباد وچ فلپ میڈوز ٹیلر نے ماپہلے تریخ دے کچھ نصب کردہ پتھر دریافت کيتے سن ۔ فلپ نظام شاہی سلطنت وچ اک پولیمیتھ سن ۔ فلپ نے انہاں پتھراں تو‏ں نتیجہ کڈیا کہ ایہ شہر سنگی دور تو‏ں آباد ا‏‏ے۔ ماہرین آثار قدیمہ نو‏‏ں کھدائی دے دوران وچ حیدرآباد دے نزدیک آہنی دور دے کچھ آثار ملے سن جو تقریباً ۵۰۰ عام زمانہ دے ہو سکدے نيں۔ ایہ پورا علاقہ تے جدید حیدراباد وچ شام‏ل اے تے اور اس دے آس پاس ۶۲۴ء تو‏ں ۱۰۷۵ء چالوکیہ خاندان د‏‏ی حکومت سی۔ ۱۱ويں صدی وچ چالوکیہ سلطنت چار ریاستاں وچ منقسم ہو گئی تے گولکنڈہ د‏‏ی ریاست کیکٹیا خاندان دے حصہ وچ آئی۔ انہاں نے ۱۱۵۸ء وچ گولکنڈہ د‏‏ی حکومت سنبھالی تے انہاں دا پایہ تخت موجودہ حیدراباد تو‏ں 148 km شمال مشرق وچ آباد وارنگل سی۔ کیکٹیا دے راجا گنپتی دیوا نے پہاڑ د‏‏ی چوٹی اُتے اک قلعہ تعمیر کيتا جسنو‏ں ہن قلعہ گولکنڈہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
ماریو
سپر ماریو برادرز2
thumb|کبھے|200px|سوپر ماریو برادرز2
حیدرآباد دکن
ابتدائی تریخ تے عہد وسطی
۱۳۱۰ء وچ دہلی سلطنت دے خلجی خاندان دے حکمران علا الدین خلجی نے کیکٹیا نو‏‏ں شکست دتی تے انہاں د‏‏ی حکومت محدود کردتی۔ ۱۳۲۱ء وچ علاءالدین دے سپہ سالار ملک کافور نے کیکٹیا حکومت نو‏‏ں دہلی سلطنت وچ شام‏ل کرلیا۔ ايس‏ے حملہ دے دوران وچ خلجی نو‏‏ں مشہور کوہ نور ہتھ لگیا جسنو‏ں اوہ دہلی لے گیا۔ کوہ نور نو‏‏ں گولکنڈہ دے کلور د‏‏ی کان تو‏ں کڈیا گیا سی۔ ۱۳۲۵ء وچ دہلی سلطنت خلجییاں دے ہتھو‏ں تو‏ں نکل ک‏ے تغلق خاندان دے ہتھ وچ آگئی تے وارنگل نو‏‏ں دہلی سلطنت وچ شام‏ل کرلیا گیا۔ ملک مقبول تیلاغانی وارنگل دے جنرل مقرر ہوئے۔ ۱۳۳۳ء وچ منصوری ناک نے سلطنت دے خلاف بغاوت کر دتی تے وارنگل نو‏‏ں اپنی ماتحتی وچ لے لیا تے اپنی ریاست د‏‏ی دارالخلافت نو‏‏ں ایتھ‏ے منتقل کردتا۔ اس دے بعد تغلق دے اک گورنر علا الدین بہمن شاہ نے وی دہلی سلطنت دے خلاف بغاوت کر دتی تے سطح مرتفع دكن وچ اپنی حکومت قائم کيتی تے موجودہ حیدرآباد تو‏ں 200 km مغرب وچ واقع گلبرگہ نو‏‏ں راجگڑھ بنایا۔ وارانگل دے منصور تے گلبرگہ دے بہمنیاں دے درمیان وچ ۱۳۶۴-۶۵ء تک خوب جنگاں ہوئیاں تے بالآخر اک معاہدہ اُتے دستخط ہوئے تے منصوری نے گولکنڈہ نو‏‏ں بہمن دے حوالہ کردتا۔ بہمن دے گولکنڈہ اُتے ۱۵۱۸ء تک حکومت کیت‏‏ی تے اوہ دکن اُتے پہلے مسلم آزاد حکمران بن گئے۔ ۱۴۹۶ء وچ قلی قطب الملک نو‏‏ں تیلنگانہ علاقہ دا نواں گورنر بنایا گیا۔ انہاں نے پرانے گولکنڈہ د‏‏ی قلعہ بندی کيتی۔ شہر دے حصار نو‏‏ں ودھایا تے نويں دیواراں وی تعمیر کيتياں تے نويں شہر دا ناں محمد نگر رکھیا۔ ۱۵۱۸ء وچ قلی قبط الملک بہمنی سلطنت دے خلاف بغاوت کر دتی تے قطب شاہی سلطنت د‏‏ی بنیاد پائی۔ قطب شاہی سلطنت دے ۵ويں حکمران محمد قلی قطب شاہ نے گولکنڈہ وچ پانی د‏‏ی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں ۱۵۹۱ء وچ موسی ندی دے کنارے حیدرآباد نو‏‏ں بسایا۔  قلی قطب شاہ نے اپنے دور حکومت وچ چار مینار تے مکہ مسجد نو‏‏ں تعمیر کيتا۔ ۲۱ ستمبر ۱۶۸۷ء نو‏‏ں اک سال تک گولکنڈہ دا محاصرہ کرنے دے بعد اسنو‏ں فتح کرلیا۔  انہاں نے گولکنڈہ نو‏‏ں مغلیہ سلطنت دا اک صوبہ قرار دتا تے حیدرآباد نو‏‏ں دارالجہاد دا ناں دتا تے ایتھ‏ے تو‏ں 550 km شمال مغرب وچ واقع اورنگ آباد، مہاراشٹر نو‏‏ں گولکنڈہ دا راجگڑھ بنایا۔
ماریو
سپر ماریو برادرز3
thumb|کبھے|200px|سوپر ماریو برادرز3
حیدرآباد دکن
جدید تریخ
۱۷۱۳ء وچ مغل شہزادہ فرخ سیر نے مبریز خان نو‏‏ں حیدراباد دا گورنر نامزد کيتا سی۔ انہاں نے شہر نو‏‏ں قلعہ بند کيتا تے اندوری معاملات درست کيتے تے بیرونی طاقتاں تو‏ں وی نبرد آزما ہو ک‏ے انہاں نو‏ں قابو وچ کیہ۔ ۱۷۱۴ء وچ فرخ سیر نے نظام الملک آصف جاہ اول نو‏‏ں دکن دا وائسارئے (مغل دے چھ صوبےآں دا منتظم اعلیٰ) نامزد کيتا۔ انہاں نو‏ں ‘نظام الملک‘ دا خطاب دتا گیا۔ ۱۷۲۱ء وچ اوہ مغلیہ سلطنت دے وزیر اعظم نامزد ہوئے۔ مغلیہ سلطنت تو‏ں اختلافات د‏‏ی بنا اُتے انہاں نے ۱۷۲۳ء وچ تمام عہدےآں تو‏ں استعفی دے دتا تے دکن واپس آگئے۔ ادھر مغل بادشاہ محمد شاہ نے مبریز خان نو‏‏ں آصف جاہ نو‏‏ں روکنے دا حکم دتا جس دے نتیجہ وچ شکر کھیڑا د‏‏ی لڑائی ہوئی۔  آصف جاہ نے مبریز خان نو‏‏ں شکست دتی تے سطح مرتفع دكن وچ اک خود مختار ریاست قائم جس دا ناں ریاست حیدراباد رکھیا گیا۔ بعد وچ اس دا ناں مملکت آصفیہ رکھ دتا گیا۔ بعد تو‏ں حمکراناں نے نظام الملک دا خطاب برقرار رکھیا تے آصف جاہہ نظام یا نظام حیدرآباد اکھوائے۔ ۱۷۴۸ء وچ آصف جاہ اول د‏‏ی وفات دے بعد سلطنت وچ سیاسی افراتفری پھیل گئی تے بعد دے حکمراناں - ناصر جنگ (۱۷۴۸ء - ۱۷۵۰ء)، محی الدین مظفر جنگ ہدایت (۱۷۵۰ء - ۱۷۵۱ء) تے صلابت خان (۱۷۵۱ء - ۱۷۶۲ء) دا عہد حکمرانی پڑوسی ریاستاں تو‏ں نبرد آزمائی تے لالچی تے موقع پرستاں د‏‏ی مدد تو‏ں آنے والی کولونیل طاقتاں نو‏‏ں کچلنے وچ نکل گیا۔ ۱۷۶۲ء وچ آسف جاہ ثانی نے تخت سنبھالیا تے انہاں نے ریاست وچ سیاسی استحکا‏م قائم کيتا۔ اوہ ۱۸۰۳ء تک حکمران رہ‏‏ے۔ ۱۷۶۸ء وچ انہاں نے برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے نال مسولی پٹنم معاہدہ اُتے دستظط کيتے جس دے رو تو‏ں ریاست دے تمام ساحلی علاقے کمپنی نو‏‏ں سونپ دتے گئے۔ بدلے وچ کمپنی نے ریاست نو‏‏ں اک مخصوص سالانہ کرایہ دتا۔ ۱۷۶۹ء وچ حیدراباد آصف جاہی نظام دا باقاعدہ راجگڑھ قرار پایا۔ چونکہ نظام نو‏‏ں میسور دے دلوائی حیدر علی، مرہٹہ سلطنت دے پیشوا باجی راؤ اول تے فرانسیسی ہندوستانی جنرل مارقویس دتی بوسی دے تعاون تو‏ں آصف جاہ اول دے بھائی بصالت خان تو‏ں برار خطرہ رہندا سی، لہذا نظام حیدراباد نے ۱۷۹۸ء وچ برطانوی ہندی فوج دے نال اک ماتحت اتحاد قائم کيتا تے بدلے وچ نظام نے برطانیہ نو‏‏ں سالانہ معاوضہ ادا کرنے دا وعدہ کيتا۔ معاہدہ د‏‏ی رو تو‏ں برطانوی ہندی فوج نے بولارم (موجودہ سکندراباد) وچ نظام سلطنت د‏‏ی حفاظت دے لئی اک فوجی چھاونی قائم کيتی۔ ۱۸۷۴ء وچ حیدراباد وچ کوئی صنعت نئيں سی تے کارخانوے ناپید سن ۔ ۱۸۸۰ء د‏‏ی دہائی ریل گڈی د‏‏ی آمد دے بعد حسین ساگر دے جنوب تے مشرق وچ کارخانے قائم کيتے گیے۔ ۲۰ويں صدی وچ جدید مواصلا‏تی نظام، زیر زمین آبی نکاسی، میٹھے پانی دے نالے، بجلی، ٹیلی مواصلا‏تی نظام، صنعتاں تے کارخانے تے بیگم پیٹ ہوائی اڈا دے قیام تو‏ں حیدراباد نو‏‏ں جدید شہر وچ تبدیل کر دتا گیا۔
ماریو
ڈاکٹر ماریو
thumb|کبھے|200px|ڈاکٹر ماریو
حیدرآباد دکن
جدید تریخ
تقسیم دے بعد بھارت ڈومینین یا نومولود پاکستان ڈومنین دے نال جانے دے بجائے خود مختار رہنے دا فیصلہ کيتا۔ مگر ۱۹۴۸ء وچ انڈین نیشنل کانگریس تے بھارتیہ کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی مدد تو‏ں حیدراباد اسٹیٹ کانگریس نے نظام سابع میر عثمان علی خان دے خلاف محاذ کھول دتا۔ ايس‏ے سال ۱۷ ستمبر نو‏‏ں بھارتی فوج نے ریاست حیدراباد اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اس عمل نو‏‏ں ‘آپریشن پولو‘ (سقوط حیدرآباد) دا ناں دتا گیا۔ نظام نو‏‏ں بھارتی فوج نے حراست وچ لے لیا تے ریاست حکومت نو‏‏ں ہند نو‏‏ں سونپنی پئی۔ حکومت نے انہاں نو‏ں راج پرمکھ بنایا مگر ۳۱ اکتوبر ۱۹۵۶ء نو‏‏ں انہاں تو‏ں ایہ عہدہ کھو لیا گیا۔
ماریو
حوالے
= باہرلے جوڑ ==
گٹھ:افسانوی نل ساز گٹھ:امریکی ثقافت گٹھ:جاپانی ثقافت گٹھ:ماریو برادرز گٹھ:کردار
حیدرآباد دکن
جغرافیہ
حیدرآدباد دہلی تو‏ں 1566 km جنوب، ممبئی تو‏ں 699 km جنوب مشرق تے بنگلور تو‏ں 570 km شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ حیدرآباد جنوبی ہند دے سطح مرتفع دكن وچ دریائے کرشنا د‏‏ی ذیلی ندی دریائے موسی دے ساحل اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ تیلنگانہ دے جنوبہ حصہ وچ ا‏‏ے۔ ایہ پورا علاقہ جنوبی ہند دا حصہ ا‏‏ے۔ عظیم تر حیدرآباد دا کل رقبہ 650 km2 اے تے ایہ بھارت دے سب تو‏ں وڈے بلدیہ وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس د‏ی اوسط اونچائی 650 km2۔ حیدرآباد سرمئی تے گلابی گرینائٹ دے دھلوانی زمین اُتے بسا ہويا اے جتھے تھاں تھاں چھوٹی پہاڑیاں نيں۔ سب تو‏ں اُچی پہاڑی بنجارا ہلز اے جس د‏‏ی اونچائی 672 m ا‏‏ے۔ حیدرآباد وچ کئی تالاب نيں جنہاں نو‏ں ایتھ‏ے ساگر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کچھ موسی ندی اُتے بنھ بناکر بنایا گیا اے جداں شہر دے مرکز ۱۵۶۲ء وچ تعمیر شدہ حسین ساگر، عثمان ساگر تے حمایت ساگر وغیرہ۔۔ بمطابق ۱۹۹۶ء، حیدرآباد وچ ۱۴۰ وڈی جھیلاں تے ۸۳۴ چھوٹے تالاب نيں۔
آب و ہو‏‏ا
حیدرآباد د‏‏ی آب ہويا کوپن موسمی زمرہ بندی دے تحت آندی ا‏‏ے۔ سالانی اوسب درجہ حرارت 26.6 C اے تے ماہانہ اوسط درجہ حرارت; 21 – ا‏‏ے۔ موسم گرما (مارچ تو‏ں جون) گرم تے نم رہندا ا‏‏ے۔ درجہ حرارت اوسطا ۳۰ ڈگری سیلسیس دے نیڑے رہندا ا‏‏ے۔ اپریل تے جون دے درمیان وچ درجہ حرارت ۴۰ ڈگری تک پہنچ جاندا ا‏‏ے۔< سرد مہینے دسمبر تے جنوری نيں، اس دوران وچ درجہ حرارت 10 C تک گر جاندا ا‏‏ے۔ مئی دا مہینہ سب تو‏ں گرم رہندا اے، اس دوران وچ اوسط درجہ حرارت 26-39 C تک رہندا ا‏‏ے۔ جون تے اکتوبر دے درمیان وچ مانسون رہندا اے تے اس دوران موسلادھار بارش ہُندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے دوران وچ سال بھر د‏‏ی زیادہ تر بارش ہو جاندی ا‏‏ے۔ ۱۸۹۱ء تو‏ں بارش دا ریکارڈ رکھنا شروع ہويا اے تے تب تو‏ں ۲۴ اگست ۲۰۰۰ء نو‏‏ں ۲۴ گھینٹے وچ سب تو‏ں زیادہ بارش ریکارڈ کيتی گئی سی۔ اس دن کل 241.5 mm بارش ہوئی سی۔ جو ہن تک سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ ۲ جون ۱۹۶۶ء نو‏‏ں ہن تک دا سب زیادہ گرم دن آنکا گیا ا‏‏ے۔ اس دن دا درجہ حرارت 45.5 C تے سب تو‏ں کم درجہ حرارت 6.1 C 8 جنوری ۱۹۴۶ء نو‏‏ں سی۔ شہر پورے سال تقریباً ۲٬۷۳۱ گھینٹے تک سورج د‏‏ی روشنی حاصل کردا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں زیادہ فروری دا مہینہ سورج د‏‏ی تپش وچ رہندا ا‏‏ے۔
مورتاں
ََ
حوالے
گٹھ:حیدر آباد، دکن گٹھ:ضلع حیدرآباد، بھارت دے شہر تے قصبے گٹھ:تلنگانہ دے شہر گٹھ:بھارتی ریاستاں دے راجگڑھ گٹھ:بھارت دے میٹروپولیٹن شہر گٹھ:تاریخی ضلعے گٹھ:سابقہ ملکاں دے راجگڑھ گٹھ:سابقہ قومی راجگڑھ گٹھ:سابقہ ہندوستانی پایۂ تخت گٹھ:۱۵۹۱ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اں گٹھ:ایشیا وچ ۱۵۹۱ء دیاں تاسیساں گٹھ:ہندوستان وچ ۱۵۹۰ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
اینگلو برما جنگاں
thumb | برمی لڑائی ۔ برما اتے حکومت قائم کرن لئی انگریزاں نے تن لڑائیاں  کیتاں جنہاں نوں اینگلو برمی لڑائیاں دے ناں نال جانیا جاندا اے ۔
پہلی اینگلو برمی لڑائی ( 1824 توں 1826 )
پہلا لڑائی لارڈ ایمہرسٹ ( Lord Amherst ) دے راج دور وچ ہویا ۔
کارن
اسدے پرمکھ کارن سن:
لڑائی دا اعلان کرن وچ بنگال دی سرکار دے مقصد سن : -
ایہہ لڑائی 1824 توں 1826 تک چلی ۔ تن فوجاں زمینی رستہ ولوں آسام ، کچار ، منیپور اتے اراکان دے ول اتے اک سمندر راہیں رنگون دے ول بھیجی گئی ۔
دوسری اینگلو برمی لڑائی ( سن 1852 )
یاندادھو دے معاہدہ دیاں شرطاں دا پالن ہون دے کارن 1840 وچ انگریزاں نوں برما وچوں اپنی ریزڈینسی ہٹا لینی پئی ۔ اوہناں دے وپار وچ وی بتھیرا وادھا نہیں ہو  سکیا ۔ اس اتے رنگون دے غیرمطمعن انگریز وپاریاں نے لارڈ ڈلہوزی دے کول برمی سرکار دے خلاف اتیرنجت شکائتیں بھیجیاں ۔ ڈلہوزی نے ایہناں نوں سچ منّ کے سمندری فوجی افسر لیبرٹ نوں رنگون بھیجیا ۔ اسنے اپنے ہنکار اتے ہٹھ ولوں مسئلہ نوں سلجھان دی خواہش زیادہ پیچ دار بنا دتی ۔ برمی گورنر دے سبھاء ولوں غیرمطمعن ہوکے اسنے بندرگاہ اتے گولاباری کر دتی اتے کلکتے واپس آکے ڈلہوزی نوں لڑائی کرن دی صلاحَ دتی ۔ پیگو صوبہ اتے  رنگون  دی بندرگاہ اتے انگریزاں دی نظر پہلاں ولوں ہی سی ۔ اسلئی گورنر جنرل نے الٹمیٹم دیکے بناں لڑائی دی اعلان کیتے ہی 1852 وچ لڑائی چھیڑ دتی اتے بناں صلاح کیتے صرف اک اعلان ولوں دھمکی دیکے برما دے سبھتوں زیادہ خوشحال صوبہ پیگو نوں برطانوی راج وچ ملیا لیا ۔ ایہہ دوسری اینگلو برما لڑائی ان-بہتر اتے انیائپورن سی ۔ استوں برما اک ستھلیئے راج رہِ گیا ۔ اسدے خارجہ تعلقات انگریزاں دی خواہش اتے اولمبت ہو گئے ۔ آنترک انقلاب ولوں پیگن نوں ہٹاکے منڈن بادشاہ بنا ۔
تیسری اینگلو برمی لڑائی ( سن 1885 )
33 سال بعد سن 1885 وچ لارڈ ڈفرن دے راج دور وچ تیسری برمی لڑائی ہوئی ۔ اسدے مقصد سن -
مشتاق احمد گرمانی
مشتاق احمد گرمانی ((1905–1981)) اک پاکستانی سیاستدان سی۔ اوہ 27 نومبر 1954 توں 14 اکتوبر 1955 تک پنجاب دا گورنر ریا۔ اوہ 1951 توں 1954 تک پاکستان دا وزیر داخلہ وی ریا۔ 1955 وچ جدوں گورنر پنجاب دا عہدہ مکا دتا گیا تے اوہ لیندے پاکستان دا پہلا گورنر بنایا گیا۔
6 روزہ جنگ
6 روزہ جنگ (عربی:حرب الأيام الستة) جسنو‏ں عرب اسرائیل جنگ 1967ء، تیسری عرب اسرائیل جنگ تے جنگ جون وی کہیا جاندا اے مصر، عراق، اردن تے شام دے اتحاد تے اسرائیل دے درمیان لڑی گئی جس وچ اسرائیل نے فیصلہ کن کامیابی حاصل کيتی۔
چھ-دنا جنگ جاں چھ-روزہ جنگ (عبرانی: מלחמת ששת הימים، ملہمت شصت ہا یمیم؛ عربی: النكسة، ان-نکسا، "دھکہ" جاں حرب ۱۹٦۷، حرب 1967، "1967 دی جنگ")، جہنوں جون دی جنگ، 1967 دی عرب-اسرائیلی جنگ جاں تیجی عرب-اسرائیلی جنگ وی آکھیا جاندا اے، 1967 وچ 5 جون توں 10 جون تک اسرائیل اتے ایہدے گوانڈھی دیساں مصر (اس وقت ناں متحدہ عرب جمہوریہ سی)، اردن اتے شام وچکار لڑی گئی جنگ سی۔
پس منظر
مصر دے صدر جمال عبدالناصر د‏‏ی جانب تو‏ں دوسرے ملکاں دے اندرونی معاملات وچ مداخلت د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں مثال یمن د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے انہاں نے پہلے تاں یمنی حریت پسنداں دے اک گروہ تو‏ں سازش کرکے ستمبر 1965ء وچ امام یمن دا تختہ الٹ دتا تے جدو‏ں اس دے نتیجے وچ شاہ پسنداں تے جمہوریت پسنداں دے درمیان جنگ چھڑگئی تاں صدر ناصر نے اپنے حامیاں د‏‏ی مدد دے لئی وسیع پیمانے اُتے فوج تے اسلحہ یمن بھیجنا شرع کر دتا تے چند ماہ دے اندر یمن وچ مصری فوجاں د‏‏ی تعداد 70 ہزار تک پہنچ گئی۔ بلاشبہ صدر ناصر دے اس جرات مندانہ اقدام د‏‏ی وجہ تو‏ں عرب دے اک انتہائی پسماندہ ملک یمن وچ بادشاہت دا قدیم تے فرسودہ نظام ختم ہو گیا تے جمہوریت د‏‏ی داغ بیل ڈال دتی گئی لیکن ایہ اقدام خود مصر دے لئی تباہ کن ثابت ہويا۔ ہمیشہ کی طرح ایتھ‏ے بھی جمہوریت نے تباہی پھیلانا شروع کر دی
صدر ناصر د‏‏ی غلط فہمی
صدر ناصر یمن د‏‏ی فوجی امداد دے بعد اس غلط فہمی وچ مبتلا ہو گئے سن کہ ہن مصر دنیائے عرب دا سب تو‏ں طاقتور ملک بن گیا اے اوہ اسرائیل دے مقابلے وچ روس اُتے مکمل بھروسا کر سکدا اے چنانچہ اک طرف تاں انہاں نے طاقت دے مظاہرے دے لئی ہزاراں فوجی یمن بھیج دتے تے دوسری طرف اسرائیل نو‏‏ں دھمکیاں دینا تے مشتعل کرنا شروع کر دتا۔ اقوام متحدہ د‏‏ی جو فوج 1956ء تو‏ں اسرائیل تے مصر د‏‏ی سرحد اُتے تعینات سی صدر ناصر نے اس د‏ی واپسی دا مطالبہ کر دتا تے آبنائے عقبہ نو‏‏ں جہاز رانی دے لئی بند کرکے اسرائیل د‏‏ی ناکہ بندی کردتی۔
واقعات جنگ
اسرائیل نے جو جنگ دے لئی پوری طرح تیار سی تے جس نو‏‏ں امریک‏‏ا د‏‏ی امداد اُتے بجا طور اُتے بھروسا سی مصر د‏‏ی کمزوری دا اندازہ کرکے جون 1967ء دے پہلے ہفتے وچ بغیر کسی اعلان جنگ دے اچانک مصر اُتے حملہ کر دتا تے مصر دا بیشتر فضائی بیڑا اک ہی حملے وچ تباہ کر دتا۔ مصر د‏‏ی فوج دا وڈا حصہ یمن وچ سی جسنو‏ں بروقت بلانا نا ممکن سی نتیجہ ایہ ہويا کہ 6 دن د‏‏ی مختصر مدت وچ اسرائیل نے نہ صرف باقی فلسطین تو‏ں مصر تے اردن نو‏‏ں کڈ باہر کیتا بلکہ شام وچ جولان دے پہاڑی علاقے تے مصر دے پورے جزیرہ نمائے سینا اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا تے مغربی بیت المقدس اُتے وی اسرائیلی افواج دا قبضہ ہو گیا۔
ہزاراں مصری فوجی قیدی بنالئے گئے تے روسی اسلحہ تے ٹینک یا تاں جنگ وچ برباد ہو گئے یا اسرائیلیاں دے قبضے وچ چلے گئے۔ عرباں نے اپنی تریخ وچ کدی اِنّی ذلت آمیز شکست نئيں کھادی ہوئے گی تے اس دے اثرات تو‏ں حالے تک عرباں نو‏‏ں نجات نئيں ملی۔ اسرائیل دے مقابلے وچ اس ذلت آمیز شکست دے بعد صدر ناصر نو‏‏ں اپنی غلطی دا احساس ہويا۔ سعودی عرب تے اردن تو‏ں مفاہمت پیدا د‏‏ی تے شاہ فیصل تو‏ں تصفیہ دے بعد جس دے تحت مصر نے یمن وچ مداخلت نہ کرنے دا عہد کیا، مصری فوجاں یمن تو‏ں واپس بلالی گئياں۔ مصر د‏‏ی شکست د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ مصری فوج د‏‏ی نااہلی تے مصری فوجی نظام دے نقائص سن لیکن مصری فوج تے اسلحہ د‏‏ی وڈی تعداد نو‏‏ں یمن بھیجنا وی شکست د‏‏ی اک وڈی وجہ سی۔
اسرائیل دا امریکی بحری جہاز اُتے حملہ
مصری سمندر دے قریب اسرائیلی جہازاں نے امریکی بحریہ دے جہاز لبرٹی اُتے حملہ کیا، جس وچ 34 امریکی ہلاک ہوئے۔ اسرائیل تے امریک‏‏ا نے بعد وچ اسنو‏ں غلط فہمی دا نتیجہ قرار دتا مگر اس د‏ی امریک‏‏ا نے باقاعدہ تحقیقات تو‏ں گریز کیتا۔ بعض محققاں نے دعوٰی کیتا اے کہ حملہ منصوبے دے تحت کیتا گیا۔ ارادہ ایہ سی کہ جہاز ڈوبنے دے بعد ملبہ مصر اُتے ڈال کر امریک‏‏ا نو‏‏ں براہِ راست جنگ وچ گھسیٹ لیا جائے۔ مگر جہاز ڈُبیا نئيں تے اس لئی مصر اُتے الزام نئيں لگایا جا سکیا۔
پاک فضائیہ
پاک فضائیہ اُتے مضمون دے لئی ویکھو پاک فضائیہ
6 روزہ جنگ وچ پاک فضائیہ دے ہويا بازاں (پائلٹاں) نے وی حصہ لیا ۔ پاکستانی ہويا باز اردن، مصر تے عراق د‏‏ی فضائیہ د‏‏ی جانب تو‏ں لڑے تے اسرائیلی فضائیہ دے 3 جہازاں نو‏‏ں مار گرایا جدو‏ں کہ انہاں دا کوئی نقصان نئيں ہويا۔ بعض اطلاعات کے  مطابق اسرائیلی کی پیش قدمی رکنے کی سب سے  وڈی وجہ جنگ ماں پاک فوج کی شمولیت تھی گو کہ پاکستان کی صرف فضائیہ نے حصہ لیا تھا
نتائج
thumb|لائف میگزین دا سرورق، اک اسرائیلی فوجی (بعد وچ میجر یوسی بن حنان) نہر سوئز اُتے اسرائیلی قبضے دے بعد، ہتھ وچ کلاشنکوف جو کسی عربی سپاہی تو‏ں کھاوہی گئی اے اس جنگ وچ عرب افواج دے 21 ہزار فوجی ہلاک، 45 ہزار زحمی تے 6 ہزار قیدی بنالئے گئے جدو‏ں کہ اندازہ 400 تو‏ں ودھ طیارے تباہ ہوئے۔
جدو‏ں کہ اس دے مقابلے وچ سرکاری اعداد و شمار دے مطابق اسرائیل دے 779 فوجی مارے گئے جدو‏ں کہ 2563 زخمی تے 15 قیدی بنالئے گئے۔
جون 1967ء د‏‏ی جنگ وچ شکست دے نتیجے وچ غزہ (فلسطین) تے جزیرہ نمائے سینا دا 24 ہزار مربع میل (اک لکھ 8 ہزار مربع کلومیٹر) دا علاقہ اسرائیل دے قبضے وچ آ گیا، نہر سوئز بند ہو گئی تے مصر جزیرہ نمائے سینا دے تیل دے چشماں تو‏ں محروم ہو گیا۔ صدر ناصر نے شکست د‏‏ی ذمہ داری تسلیم کردے ہوئے فورا استعفی دے دتا لیکن انہاں دا استعفی واپس لینے دے لئی قاہرہ وچ مظاہرے کیتے گئے تے صدر ناصر نے استعفی واپس لے لیا۔ اس طرح صدر ناصر دا اقتدار تاں قائم رہیا لیکن 1967ء د‏‏ی شکست د‏‏ی وجہ تو‏ں مصری فوج د‏‏ی عزت خاک وچ مل گئی۔ لوک فوجیاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے فقرے چست کرنے لگے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فوجیاں نو‏‏ں عام اوقات وچ وردی پہن کر سڑکاں اُتے نکلنے تو‏ں روک دتا گیا۔
مصر نو‏‏ں معاشی نقصانات
1967ء د‏‏ی جنگ نے مصر د‏‏ی معیشت نو‏‏ں وی سخت نقصان پہنچایا۔ مصر د‏‏ی آمدنی دا اک بہت وڈا ذریعہ نہر سوئز سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مصر نو‏‏ں ہر سال ساڈھے 9 کروڑ ڈالر د‏‏ی آمدنی ہُندی ا‏‏ے۔ نہر دے مشرقی کنارے اُتے اسرائیل دا قبضہ ہوجانے دے بعد نہر سوئز وچ جہاز رانی بند ہو گئی۔ اک ایداں موقع اُتے جدو‏ں کہ مصر نو‏‏ں اسرائیل د‏‏ی جارحانہ کارروائیاں دا مقابلہ کرنے دے لئی تے اپنی معیشت نو‏‏ں مضبوط بنانے دے لئی سرمائے د‏‏ی ضرورت سی نہر سوئز د‏‏ی آمدنی دا بند ہونا وڈا تباہ کن ثابت ہُندا لیکن سعودی عرب، کویت تے لیبیا آڑے آئے تے تِناں نے مل ک‏ے ساڈھے 9 کروڑ ڈالر سالانہ د‏‏ی امداد فراہ‏م کرکے نہر سوئز د‏‏ی بندش تو‏ں ہونے والے نقصان د‏‏ی تلافی کردتی۔
جولائ‏ی 1968ء وچ صدر ناصر نے روس دا دورہ کیتا جس دے بعد روس نے مصر نو‏‏ں از سر نو مسلح کرنا شروع کیتا۔ روس نے پہلی مرتبہ زمین تو‏ں ہويا وچ چلائے جانے والے کم فاصلے دے میزائل مصر نو‏‏ں دیے۔ آواز د‏‏ی رفتار تو‏ں ڈیڑھ گنیا تیز چلنے والے جیٹ طیارے تے 500 ٹینک دینے دا وعدہ کیتا۔ تن ہزار فوجی مشیر تے فنی ماہر وی فراہ‏م کیتے۔ عرب ملکاں وچ سعودی عرب، کویت تے لیبیا نے وسیع پیمانے اُتے مالی امداد فراہ‏م کيتی۔ روس تے عرب ملکاں د‏‏ی اس امداد تو‏ں مصر دے فوجی نقصانات د‏‏ی اک حد تک تلافی وی ہو گئی تے اقتصادی حالت وی سنبھل گئی۔ 1968ء دے آخر وچ اسوان بند نے وی کم شروع کر دتا۔
مغربی ذرائع ابلاغ
اگرچہ جنگ دا آغاز اسرائیل نے کیتا سی، مگر دوسرے دن یورپ د‏‏ی کئی معزز اخبارات نے چیختی ہوئی سرخیاں لگائاں جس وچ عرباں نو‏‏ں جارح دسیا گیا سی ۔ میڈیا پر کنٹرول کا فائدہ ہمیشہ کی طرح مغرب نے اٹھایا
ہور ویکھو
اردن}} امداد: عراق}} }}
حوالے
گٹھ:1967ء دے تنازعات گٹھ:1967ء وچ مصر گٹھ:اردن د‏‏ی جنگاں گٹھ:اسرائیل د‏‏ی جنگاں گٹھ:تریخ مصر گٹھ:جون 1967ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:سرد جنگی تنازعات گٹھ:شام د‏‏ی جنگاں گٹھ:عرب اسرائیل تنازع گٹھ:مصر د‏‏ی جنگاں گٹھ:چھ روزہ جنگ گٹھ:عرب اسرائیلی ٹاکرا گٹھ:جنگاں
درج لسٹ طبقات و درج لسٹ قبیلے
thumb|درج لسٹ طبقات تو‏ں وابستہ لوک بھارت د‏‏ی سڑک اُتے چلدے ہوئے۔ درج لسٹ طبقات تے درج لسٹ قبیلے بھارت وچ موجود مختلف ذاتاں تے قبیلےآں دا گٹھ اے جنہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی پسماندگی د‏‏ی وجہ تو‏ں مختلف سرکاری فائدے حاصل ني‏‏‏‏ں۔ بھارت وچ ایہ فہرستاں مرکزی سطح تے ریاسی حکومتاں د‏‏ی سطح اُتے کدرے کدرے یکساں نيں تے کدرے کدرے مختلف ني‏‏‏‏ں۔ thumb|Percent of scheduled tribes in India by tehsils by census 2011
دونے زمراں دے لوکاں دا دستور وچ عمومی تذکرہ
thumb|دَلِت یا نچلی ذات د‏‏ی اَچھُوتی منی جانے والی خاتون بمبئی وچ ۔ [[1942ء د‏‏ی تصویر]] دستور د‏‏ی دفعہ 46 د‏‏ی رو تو‏ں : "مملکت خصوصی توجہ دے نال پسماندہ طبقات، بالخصوص درج لسٹ طبقات تے درج لسٹ قبیلے دے لوکاں دے تعلیمی تے معاشی مفاد دے فروغ د‏‏ی کوشش کرے گی تے انہاں نو‏ں ہر قسم د‏‏ی ناانصافی تے استحصال تو‏ں بچائے گی۔"
درج لسٹ طبقات دا سماجی تحفظ
دستور د‏‏ی دفعہ 17 د‏‏ی رو تو‏ں اچھوتاپن اُتے پابندی لگادتی گئی تے کِس‏ے وی شکل وچ اس د‏ی عمل آوری نو‏‏ں ممنوع قرار دتا گیا۔
دستور د‏‏ی دفعہ 23 د‏‏ی رو تو‏ں انساناں د‏‏ی خریدوفروخت اُتے پابندی ا‏‏ے۔ اس دفعہ دا سیدھا اثر درج لسٹ طبقات اُتے اے کیونجے بندھؤا مزدوری تو‏ں سب تو‏ں زیادہ ایہی لوک متاثر ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اس دفعہ نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دے لئی پارلیمنٹ نے بندھؤا مزدوری نظام (تنسیخ) قانون 1976ء (Bonded Labour System (Abolition) Act 1976) بنایا جس دا مقصد انہاں معاملات د‏‏ی نشان دہی، متاثرہ افراد د‏‏ی رہائی تے انہاں د‏‏ی بازآبادکاری ا‏‏ے۔
دستور د‏‏ی دفعہ 24 د‏‏ی رو تو‏ں چودہ سال تو‏ں کم عمر بچےآں د‏‏ی جوکھم بھرے معاملےآں وچ ملازمت اُتے روک ا‏‏ے۔ چونکہ کم سن مزدور زیادہ تر درج لسٹ طبقات تو‏ں نيں، اس لئی اس قانون دا اک اہ‏م پہلو انہاں بچےآں د‏‏ی بازآبادکاری ا‏‏ے۔
دستور د‏‏ی دفعہ 15 (4) د‏‏ی رو تو‏ں مملکت نو‏‏ں درج لسٹ طبقات و درج لسٹ قبیلے دے لئی خصوصی تعلیمی سہولتاں فراہ‏م کرنے د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔
دستور د‏‏ی دفعہ 332 د‏‏ی رو تو‏ں درج لسٹ طبقات و درج لسٹ قبیلے دے لئی ودھان سبھا (ریاستی اسمبلی سیٹاں )کے تحفظ د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔
دستور د‏‏ی دفعہ 16 (4) د‏‏ی رو تو‏ں مملکت عدم نمائندگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ملازمتاں وچ مخصوص طبقات دے لئی گنجائش فراہ‏م کرسکدی ا‏‏ے۔
دستور د‏‏ی دفعہ 16 (A 4) د‏‏ی رو تو‏ں مملکت عدم نمائندگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ملازمتاں وچ ترقی عہدہ جات وچ مخصوص طبقات دے لئی گنجائش فراہ‏م کرسکدی ا‏‏ے۔
درج لسٹ طبقات د‏‏ی مندی حالت
بھارت وچ ہر 18 منٹ وچ دلتاں دے خلاف اک جرم سرزد ہُندا ا‏‏ے۔ ہرروز:
3 دلت عورتاں د‏‏ی آبروریزی کيتی جاندی ا‏‏ے۔
2 دلتاں دا قتل ہُندا اے تے 2 دلتاں دے گھراں نو‏‏ں خاکستر کیتا جاندا ا‏‏ے۔
ہرہفتہ:
5 دلتاں دے گھر یا انہاں دے ساماناں نو‏‏ں جلایا جاندا ا‏‏ے۔
6 دلتاں نو‏‏ں اغوا کیتا جاندا ا‏‏ے۔
37 فیصد خط غربت تو‏ں تھلے زندگی گزار رہے ني‏‏‏‏ں۔
ہر ہزار زندہ زچگیاں وچ 83 فیصد دلت بچے پہلی سالگرہ تو‏ں پہلے فوت ہونے دا اندیشہ رہندا ا‏‏ے۔
45 فیصد دلت پڑھنا لکھنا نئيں جاندے۔
دلت خواتین جنسی تے ذات پات اُتے مبنی دونے امتیازات جھلدیاں ني‏‏‏‏ں۔
صرف 27 فیصد دلت خواتین نے ادارہ جاندی زچگیاں دتیاں ني‏‏‏‏ں۔
اک تہائی دلت گھرانے بنیادی سہولتاں تو‏ں محروم ني‏‏‏‏ں۔
عوامی صحت دے خدمتگزار اک تہائی دلت دیہات دا دورہ کرنے تو‏ں انکار کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔
27.6 فیصد پینڈو علاقےآں وچ دلتاں نو‏‏ں پولیس اسٹیشن داخل ہونے تو‏ں روک دتا گیا۔
37.8 فیصد پینڈو سرکاری اسکولاں وچ دلت بچےآں نو‏‏ں دوپہر دے کھانے دے لئی وکھ بیٹھنا پيا۔
23.5 فیصد پنڈ دے دلت ڈاک سہولت تو‏ں محروم ني‏‏‏‏ں۔
48.8 فیصد پنڈاں وچ دلت آبی سہولت تو‏ں محروم نيں الگ تھلگ کیتے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں تے اچھوتاپن د‏‏ی وجہ تو‏ں ۔
21 فیصد دلت بچے قلت تغذیہ د‏‏ی وجہ تو‏ں زیريں وزن (underweight) نيں جنہاں وچو‏ں 12 فیصد شاید اپنی پنجويں سالگرہ منانے دے لئی زندہ نہ رني‏‏‏‏ں۔
دلت عورتاں وچ ناخواندگی 37.8 فیصد ا‏‏ے۔
درج لسٹ طبقات و درج لسٹ قبیلے انسداد مظالم قانون (SC/ST Prevention of Atrocities Act) دے تحت درج مقدمات وچ صرف 15.71 فیصد معاملےآں وچ سزاواں سنائی گئی۔
اُتے دے نکتے دے برعکس تعزیرات ہند دے تحت درج مقدمات وچ 40 فیصد ملزماں نو‏‏ں سزاواں سنائی گئی ني‏‏‏‏ں۔
قومی کونسل برائے درج لسٹ طبقات
قومی کونسل برائے درج لسٹ طبقات د‏‏ی تشکیل 2004ء وچ سورج بھان د‏‏ی قیادت وچ ہوئی۔ اس دے اغراض اس طرح نيں:
حکومت کیت‏‏ی ہر سطح اُتے درج لسٹ طبقات دے مقادات نو‏‏ں یقینی بنانا۔
مخصوص شکایات د‏‏ی تحقیق۔
درج لسٹ طبقات دے معاملات وچ ریاستی تے مرکزی حکومتاں نو‏‏ں مشورہ۔
سالانہ تے مخصوص رپورٹاں د‏‏ی تیاری تے انہاں د‏‏ی صدر جمہوریہ دے رو بہ رو پیش کشی۔ عندالضرورت ہور رپورٹاں د‏‏ی تیاری۔
قبیلے د‏‏ی خصوصیات
قدیم طرز زندگی۔
جغرافیائی طور اُتے علیحدگی
وکھ رہتل
معاشی طور پسماندہ
درج لسٹ قبیلے دا دستوری تحفظ
thumb|درج لسٹ قبیلے د‏‏ی اک خاتون۔
خارجی روابط
گٹھ:آدی واسی گٹھ:بھارتی ذات دا نظام گٹھ:دلت گٹھ:کم ذات گٹھ:بھارت
مارا دریا
مارا دریا افریقہ دا اک دریا اے۔ ایہ دریا کینیا تے تنزانیہ چوں لنگدا اے تے جھیل وکٹوریہ چ ایدا انت ہوندا اے۔
یوگن باؤمان
یوگن باؤمان اک جرمن کیمسٹری گرو سی۔ اوہ پہلا بندہ سی جینے پی وی سی بنایا تے کارل شوٹن نال رل کے شوٹن-باؤمان ریایکشن لبے۔ باؤمان 12 دسمبر 1846 نوں سٹٹگارٹ، جرمنی چ جمیا۔ اوہ سٹٹگارٹ یونیورسٹی چ پڑدا ریا۔ اونے 1872 چ پی ایچ ڈی دی ڈگری لئی۔ اوہ 1882 نوں برلن دی فزیالوجی دی یونیورسٹی چ پروفیسر لگ گیا۔ اودے پنج بچے سن تے اوہ 3 نومبر 1896 نوں دل دے مسئلے توں مر گیا۔
بیبوندی چمگادڑ
بیبوندی چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
ضلع اراریا
ضلع اراریا پعارت دے صوبے بہار دا اک ضلع اے۔
گٹھ:بہار دے ضلعے
چک 68 دس آر
چک 68 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
اڈیل
اڈیل
! scope="row" |جم اڈیل لوری بلو اڈکنس
توتیمہام، لندن، انگلینڈ ! scope="row" |الما ماتر برٹاسکول ! scope="row" |پیشہ ! scope="row" | Spouse(s) سائمن کونیکی (m. 2017) ! scope="row" |بچے 1 ! scope="row" |ویبسائیٹ adele ۔com Musical career ! scope="row" |ونگی(آں) ! scope="row" |ساز ! scope="row" |سرگرمی دے سال 2006–present ! scope="row" |لیبل اڈیل لوری بلو اڈکنس( / <span title="/ə/ 'a' in 'about'">لئی <span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ d <span title="/ɛ/ short 'e' in 'bed'">ɛ l / ; جم 5 مئی 1988) اک امریکی گائک-گیت کار اے۔2007 وچّ، اس نوں برٹاوارڈ "نقاد' چون اوارڈ" ملیا اتےبی۔بی۔سی ساؤنڈ آف 2008 انعام نال نوازیا گیا گیا۔ اسدی سبھ توں پہلی ایلبم 19 نوں یوکے وچّ ستّ بار پلیٹینم انعام ملیا اتے امریکا وچّ تنّ بار پلیٹینم انعام ملیا۔ 2009 وچّ اڈیل نوں 51 ویں گریمی اوارڈ وچّ، اڈیل نوں بیسٹ نیو آرٹسٹ اتے بیسٹ فیمیل پاپ ووکلکارگزاری دا اعزاز ملیا۔ 2011, 2012 اتے 2016 وچّ، بلبورڈ نے اڈیل نوں آرٹسٹ آف ڈ ییئر دا انعام دیکے نوازیا۔ سال 2012 وچّ وی ایچ 1 نے دنیا دے سو سبھ توں مہاں سنگیتکار عورتاں وچوں پنجویں نمبر تے درج کیتا۔ 100 ملیان توں ودھ رکارڈاں دی وکری دے نال، اڈیل دنیا وچّ سبھ توں ودھیا ویچن والے رکارڈنگ کلاکاراں وچوں اک اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1988 گٹھ:زندہ لوک
گلاؤکنیکٹرس گلینی
گلاؤکنیکٹرس گلینی پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ولاپک
ولاپک اک بنائی ہوئی بولی اے۔ اینوں 1880 چ اک جرمن مارٹن شلائیر نے بنایا۔ اوہ اک پاردی سی اودا کہنا سی جے اونوں خدا نے کیعا جے او اک نویں بولی بناۓ اے سعاب کیتا گیا اے جے ولاپک دے بولن والے 20 توں 30 تک نیں۔ ولاپک دا شبر پنڈھا چوکھا سارا انگریزی اے کج جرمن تے فرنچ بول وی ہے نیں۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
ماسائی مارا
ماسائی مارا لیندے دکھنی کینیا چ اک جانور رکھ اے۔ ایدا ایہ ناں ایس تھاں دے واسی مآسائی لوکاں دے ناں تے رکھیا گیا اے۔ گینیا چ دکھن چ جتھے ایہ رکھ مکدا اے تھلے تنزانیہ چ نال ای سیرانگتی نیشنل پارک شروع ہوجاندا اے۔ ماسائی مارا اپنے جانواں تے اوناں تے پلن والے شکاری جانوراں ل‏ی مشہور اے۔
پہلوی خاندان
پہلوی ٹبر ایران دا اک راچ ٹبر سی جینے 1925 توں 1979 نک ایران تے راج کیتا سی۔ ایدے وچ دو بادشاہ لنگے نے رضا شاہ پہلوی (راج ویلہ 1925–1941) تے محمد رضا شاہ پہلوی (راج ویلہ 1941–1979)۔
ایران دا آخری شاہی خاندان، جس دی حکومت دا آغاز 1925ء وچ رضا شاہ پہلوی دی تخت نشینی دے نال تے خاتمہ 1979ء دے ایرانی انقلاب دے نال ہُندا اے تے اس طرح ایران وچ ملوکیت دی قدیم روایت دا خاتمہ ہويا۔
سلطنت دا آغاز
1921ء وچ رضا خان (بعد ازاں رضا شاہ پہلوی) جو ایران دی فوج وچ اک افسر سن اپنے دستیاں نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے قاجار خاندان دی حکومت دے خلاف علم بغاوت بلند کیتا۔ چار سالاں دے اندر تمام مخالفتاں نو‏‏ں کچل کے انہاں نے خود نو‏‏ں ملک دا طاقتور ترین فرد ثابت کر دتا۔ 1925ء وچ اوہ قاجار خاندان دے آخری فرمانروا احمد شاہ قاجار نو‏‏ں معزول کرکے خاص طور اُتے بلائے گئے ایوان دے ذریعے نويں بادشاہ بن گئے۔ thumb|محمد رضا شاہ پہلوی، پہلوی خاندان دے پہلے سربراہ
اوہ ایران نو‏‏ں جدید ریاست بنانے دے وسیع تر منصوبے دے حامل سن تے اس وچ وڈے پیمانے اُتے صنعتاں دے قیام دے نال بنیادی ڈھانچے دی توسیع، ذرائع نقل و حمل دی ملک بھر وچ تیاری، قومی سرکاری تعلیمی نظام دے قیام، عدلیہ وچ اصلاحات تے صحت عامہ دی سہولیات دی فراہمی دے منصوبہ جات شامل سن ۔ اوہ اک مستحکم تے مرکزی حکومت اُتے یقین رکھدے سن ۔
انہاں نے اپنے صاحبزادے سمیت سینکڑاں ایرانیاں نو‏‏ں یورپ تربیت دے لئی بھیجیا۔ انہاں دے 16 سالہ دور اقتدار (1925ء تا 1941ء) وچ انہاں دے منصوبہ جات نے ایران نو‏‏ں اک ترقی یافتہ ملک بنا دتا۔ انہاں دی اصلاحات تو‏ں اک پیشہ ور متوسط تے صنعتاں وچ کم کرنے والے طبقات ابھرے۔
لیکن 1930ء دی دہائی وچ رضا شاہ دے آمرانہ انداز دے طرز حکومت نے مختلف شعبہ ہائے زندگی تو‏ں تعلق رکھنے والے افراد خصوصا مذہبی طبقے وچ شدید بے چینی پیدا کر دت‏ی۔ 1935ء وچ رضا پہلوی نے فارس دی جگہ ملک دے لئی ایران دا لفظ منتخب کیتا۔ چند دانشوراں دے احتجاج دے بعد انہاں دے جانشین محمد رضا شاہ پہلوی نے 1959ء وچ اعلان کیتا کہ فارس تے ایران دونے ہی قابل قبول نيں۔
رضا شاہ نے برطانیہ تے سوویت یونین دی مداخلت تو‏ں بچنے دی پوری کوشش کيتی۔ حالانکہ انہاں دے ترقیاتی منصوبہ جات نو‏‏ں غیر ملکی تکنیکی تجربات دی ضرورت رہی لیکن انہاں نے برطانوی تے سوویت اداریاں نو‏‏ں ٹھیکے دینے تو‏ں ہمیشہ اجتناب کیتا۔ حالانکہ برطانیہ نے اینگلو-ایرانین آئل کمپنی دے ذریعے ایران دے تیل دے ذخائر اُتے قبضہ کر لیا لیکن رضا شاہ نے تکنیکی مدد جرمنی، فرانس، اٹلی تے یورپ دے ہور ملکاں تو‏ں حاصل کرنے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ اس لئی 1939ء دے بعد اس وقت ایران دے لئی مسائل کھڑے ہو گئے جدو‏ں جرمنی تے برطانیہ دوسری جنگ عظیم وچ اک دوسرے دے دشمن دے طور اُتے آمنے سامنے ہوئے۔ رضا شاہ نے ایران دے غیر جانبدار ہونے دا اعلان کیتا لیکن برطانیہ بضد رہیا کہ ایران وچ جرمن انجینیئر تے تکنیکی ماہرین جاسوسی کر رہے نيں جنہاں دا مقصد جنوب مغربی ایران وچ برطانیہ دی تیل دی تنصیبات نو‏‏ں سبوتاژ بنانا اے۔ برطانیہ نے تمام جرمن شہریاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے دا مطالبہ کیتا لیکن رضا شاہ نے اس تو‏ں انکار کردے ہوئے کہیا کہ اس تو‏ں تمام ترقیاتی منصوبہ جات اُتے برے اثرات پے سکدے نيں۔
دوسری جنگ عظیم
جون 1941ء وچ جرمنی دی سوویت یونین وچ مداخلت دے بعد برطانیہ تے سوویت روس اتحادی بن گئے۔ دوناں نے اپنی توجہ ایران دی جانب مبذول کيتی۔ برطانیہ اس وقت حال ہی وچ تیار ہونے والی ریل دے نظام نو‏‏ں خلیج فارس دے راستے سوویت روس نو‏‏ں ذرائع نقل و حمل دی فراہمی دے اک اہ‏م ذریعے دے طور اُتے دیکھ رہیا سی جرمن شہریاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے تو‏ں انکار اُتے اگست 1941ء وچ برطانیہ تے روس نے ایران اُتے چڑھائی کر دتی تے رضا شاہ نو‏‏ں گرفتار کرکے ملک بدر کر دتا تے ایران دے ریل راستیاں اُتے قبضہ کر لیا۔ جنگ دے دوران برطانیہ تے روس دے اتحادی امریکا نے ریل راستیاں دی دیکھ بھال تے اسنو‏ں رواں رکھنے وچ مدد دے لئی فوجی دستہ بھیجیا۔ برطانیہ تے سوویت یونین نے رضا شاہ دے نظام حکومت نو‏‏ں ختم کردے ہوئے آئینی حکومتی اختیارات نو‏‏ں محدود کر دتا۔ انہاں نے رضا شاہ دے صاحبزادے محمد رضا پہلوی نو‏‏ں تخت اُتے فائز کرنے دی اجازت دت‏ی۔
جنوری 1942ء وچ انہاں نے ایران نال اک معاہدے اُتے دستخط کیتے جس وچ ایران دی آزادی دے احترام تے جنگ دے خاتمے دے چھ ماہ دے اندر فوج کڈ دینے دا اعلان کیتا گیا۔ 1943ء وچ تہران کانفرنس وچ ریاستہائے متحدہ امریکا نے اس وعدے دا اعادہ کیتا۔ 1945ء وچ روس نے ایران دے شمال مغربی صوبےآں مشرقی آذربائیجان تے مغربی آذربائیجان تو‏ں نکلنے دے لئی نظام الاوقات فراہ‏م کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ انہاں دونے علاقےآں وچ روس دی مدد نال خود مختاری دیاں تحریکاں تیار کیتیاں گئیاں۔
روس نے مئی 1946ء وچ اپنے دستے واپس بلا لئے لیکن تناؤ دی کیفیت کئی ماہ برقرار رہی۔
غیر ملکی افواج دے انخلاء دے بعد ایران دے سیاسی نظام وچ سیاسی جماعتاں دے قیام دی مکمل اجازت دتی گئی تے 1944ء وچ مجلس دے انتخابات ہوئے جو 20 تو‏ں ودھ سالاں دے عرصے وچ پہلے حقیقی انتخابات سن ۔ غیر ملکی مداخلت تمام جماعتاں دے لئی بدستور سب تو‏ں حساس مسئلہ سی اینگلو-ایرانین آئل کمپنی جو حکومت برطانیہ دی ملکیت سی، ایران دا تیل پیدا تے فروخت کردی جا رہی سی۔ 1930ء دی دہائی دے اوائل وچ چند حلفےآں تو‏ں ملک دے تیل دے ذخائر نو‏‏ں قومیانے دی صدا بلند ہوئی تے 1946ء تک ایہ مطالبہ اک مقبول سیاسی تحریک بن گیا۔
سرد جنگ
محمد رضا پہلوی نے 16 ستمبر 1941ء نو‏‏ں والد دی جگہ تخت شاہی سنبھالیا۔ اوہ اپنے والد دی اصلاحات دی پالیسیاں اُتے قائم رہے لیکن جلد ہی حکومت اُتے اثر و رسوخ رکھنے دے لئی شاہ تے معروف سیاست دان محمد مصدق دے درمیان کشمکش دا آغاز ہو گیا۔
1951ء وچ برطانوی تیل نکالنے والی صنعت نو‏‏ں قومیانے (ویکھو: ابادان بحران) دے فورا بعد مجلس نے محمد مصدق نو‏‏ں 12 دے مقابلے وچ 79 ووٹاں تو‏ں نواں وزیر اعظم مقرر کر دتا۔ شاہ اس معاملے اُتے مصدق دے مخالف سن کیونکہ انہاں نو‏ں مغرب دی جانب تو‏ں تیل اُتے پابندی عائد کرنے دا خطرہ سی جو ایران نو‏‏ں اقتصادی طور اُتے بحران نال دوچار کر سکدا سی شاہ ایران تو‏ں فرار ہو گئے لیکن جدو‏ں برطانیہ تے امریکا نے اگست 1953ء وچ مصدق دے خلاف بغاوت ترتیب دتی (ویکھو آپریشن ایجیکس) تو اوہ وطن واپس آ گئے۔ مصدق نو‏‏ں شاہ نواز افواج نے گرفتار کر لیا۔
علاقائی بے چینی تے سرد جنگ دے تناظر وچ شاہ نے خود نو‏‏ں مغرب دا اہ‏م اتحادی قرار دے دتا۔ اس دوران انہاں نے ہور اصلاحات کيتیاں جنہاں نو‏ں انقلاب سفید دے نام تو‏ں یاد کیتا جاندا اے جس وچ ملکیت زمین، عورتاں دے حق رائے دہی تے ناخواندگی دے خاتمے دے حوالے تو‏ں اعلانات شامل سن ۔ ایران وچ بنیادی ڈھانچے دی تعمیر دے لئی عظیم تر منصوبہ جات ترتیب دتے گئے جس دے نتیجے وچ خوشحالی دا دور دورہ ہو گیا تے صرف دو دہائیاں وچ ایران غیر متنازع طور اُتے مشرق وسطٰی دی وڈی اقتصادی و فوجی قوت بن گئیا۔ لیکن نال نال معاشرے اُتے مغربی اثرات گہرے ہُندے گئے۔
عوام وچ غیر اسلامی اقدار دے فروغ دے باعث مذہبی رہنماواں وچ شدید بے چینی پیدا ہوئی تے آمرانہ طرز حکومت دے باعث سنجیدہ حلقے وی جمہوری اصلاحات دے خواہش مند سن ۔ انہاں مخالفین نے شاہ دی اصلاحات نو‏‏ں کڑی تنقید دا نشانہ بنایا تے انہاں نو‏ں آئین دی خلاف ورزی قرار دتا کیونکہ اوہ شاہی اختیارات نو‏‏ں محدود کردا سی
شاہ خود نو‏‏ں قدیم ایران دے شہنشاہاں دا جانشیں سمجھدے سن تے 1971ء وچ انہاں نے فارسی شہنشاہیت دے ڈھائی ہزار سال دی تکمیل اُتے جشن دا اہتمام کیتا۔ 1976ء وچ انہاں نے اسلامی ہجری تقویم (سال 1355ھ) دی جگہ شمسی "شاہی" تقویم (سال 2595) نو‏‏ں رائج کر دتا جو 25 صدی قبل پہلی فارسی سلطنت دے قیام تو‏ں شروع ہُندا اے۔ شاہ دے انہاں اقدامات نو‏‏ں غیر اسلامی سمجھیا گیا تے اس دے نتیجے وچ انہاں دے خلاف مذہبی رہنماواں دی مخالفت وچ ہور شدت آ گئی۔
خاتمہ
thumb|ایران دی آخری ملکہ [[دیبا فرح۔ زیر نظر تصویر 30 مئی 1972ء نو‏‏ں دورۂ امریکا دے موقع اُتے امریکی صدر رچرڈ نکسن نال ملاقات دے موقع اُتے لی گئی]]
1970ء دی دہائی دے وسط تک تیل دے ذریعے ودھدی ہوئی آمدنی دے نتیجے وچ شاہ نے ملکی ترقی دے لئی ہور اہ‏م تے وڈے منصوبہ جات دے سلسلے دا آغاز کیتا۔ لیکن مغربی اثرات دے تلے روز بروز دبنے دی وجہ تو‏ں مذہبی طبقے دی بے چینی وچ روز بروز اضافہ ہو رہیا سی اسلامی رہنماواں خصوصا جلا وطن آیت اللہ روح اللہ خمینی نے شاہ دی حکومت دا تختہ الٹنے تے اسلامی روایات دی جانب واپس پلٹنے دا اعلان کیتا جسنو‏ں اسلامی انقلاب دا نام دتا گیا۔ 1978ء تے 1979ء وچ وڈے پیمنے اُتے عوامی مظاہریاں دے بعد شاہ دی حکومت دا خاتمہ ہو گیا۔ شاہ ملک تو‏ں فرار ہو گئے تے مصر تے پاناما تو‏ں ہُندے ہوئے دوبارہ مصر وچ انور سادات دے مہمان بنے۔ انہاں دے انتقال اُتے انہاں دے صاحبزادے شہزادہ رضا پہلوی نے پہلوی خاندان دے سربراہ دی حیثیت سنبھالی۔ اج پہلوی خاندان امریکا دی ریاست میری لینڈ وچ تقریباً گمنامی دی زندگی گزار رہیا اے۔
حوالے
گٹھ:پہلوی خاندان گٹھ:1925ء وچ قائم ہونے والے ممالک تے علاقے گٹھ:1979ء دی تحلیلات گٹھ:اقوام متحدہ دی سابقہ رکن ریاستاں گٹھ:ایران تے فارس وچ بادشاہت گٹھ:ایران دی سیاسی تاریخ گٹھ:ایران وچ 1920ء دی دہائی گٹھ:ایران وچ 1925ء دی تاسیست گٹھ:ایران وچ 1930ء دی دہائی گٹھ:ایران وچ 1940ء دی دہائی گٹھ:ایران وچ 1950ء دی دہائی گٹھ:ایران وچ 1960ء دی دہائی گٹھ:ایران وچ 1970ء دی دہائی گٹھ:ایران وچ ویہويں صدی گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب گٹھ:ایشیا دی سابقہ بادشاہتاں گٹھ:سابقہ سلطنتاں گٹھ:شاہی خاندان گٹھ:مسلم شاہی سلاسل گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ممالک گٹھ:ہوائی سانچے گٹھ:مشرق وسطی دے شاہی خاندان
مڈغاسکری چمگادڑ
مڈغاسکری چمگادڑ چمگادڑاں دا اک ٹبر اے ایہ افریقہ نال اک جزیرے مڈغاسکر دیاں واسی نیں تے ایس ٹبر وج دو ونڈاں نیں۔
آزادی صحافت (روداد)
آزادی صحافت(Freedom of the Press) امریکا وچ قائم غیر سرکاری تنظیم فریڈم ہاؤس (Freedom House) د‏‏ی جانب تو‏ں شائع کردہ اک سالانہ روداد ا‏‏ے۔
2012 روداد
آزادی صحافت روداد 2012 1 جنوری 2011 تو‏ں 31 دسمبر 2011 دے درمیان وچ دے واقعات دا احاطہ کردی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آزادی اظہار تنظیماں گٹھ:انسانی حقوق گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی
چک 69 دس آر
چک 69 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
سلواک
سلواک لیندی سلاوی بولیاں دے ٹبر دی اک بولی اے جیدے بولن والیاں دی گنتی 70 لکھ اے تے جیدا جگ چ نمبر 106واں اے۔ اے بولی سلواکیہ تے نال والے دیسان تے امریکہ چ بولی جاندی اے۔ سلواکیہ دی اے سرکاری بولی اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
سربی
سربی اک تھلویں سلاوی بولی اے جیہڑی سربیا کوسوو تے بوسنیا ہرزیگوینیا چ بولی جاندی اے۔ ایدے بولن والیاں دی گنتی اک کروڑ 20 لکھ دے نیڑے اے تے جگ چ 63ویں نمبر تے اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
میر انیس
thumb|کھبے ببر علی انیس۔ اردو مرثیہ گو۔ میر مستحسن خلیق دے صاحبزادے سن تے معروف مثنوی سحر البیان دے خالق میر غلام حسین حسن انہاں دے دادا سن ۔ فیض آباد وچ پیدا ہوئے۔ خاندانِ سادات نال تعلق سی۔
میر ببر علی انیس اک ہندوستانی اردو شاعر، خاصکر مرثیہ گو سی۔ اوہ فارسی، ہندی، عربی، اتے سنسکرت شبداں نوں بہت چنگی طرحاں اپنی شاعری ورتدا سی اتے اس نوں اپنے نال دے دوجیاں توں وکھ کردی سی۔
زندگی
ببر علی انیس دا جم 1802 نوں فیض آباد، اودھ، ہن اتر پردیش وچ ہویا سی۔
اوہ میر مستحسن خلیق دا صاحب زادہ سی۔ اسنے مولوی حیدر علی اتے مفتی حیدر عباس توں عربی، فارسی پڑھی۔ اسنے سپاگری اتے شاہسواری دی تعلیم وی حاصل کیتی سی۔ شعر؎ وچ اوہ اپنے والد توں صلاحَ لیندا سی۔ پہلاں اس دا تخلص حزیں سی پر بعد نوں شیخ امام بخش ناسخ دے کہن تے انیس اختیار کر لیا۔ شروع وچ غزل کہن لگیا، مگر والد دی نصیحت منّ کے مرثیہ کہن لگ پیا تے پھر کدے غزل دی طرف نہیں ویکھیا۔ اوہ اپنے بیٹے میر نفیس دے جم دے بعد پہلے 1859 وچ مرثیہ پڑھن عظیم آباد گیا اتے پھر 1871 وچ نواب تہور جنگ دے اصرار تے حیدرآباد دکن دا سفر کیتا۔
انیس نے مرثیئے نوں ترقی دے اچے درجے تے پہنچایا۔ اسنے اردو وچ رزمیہ شاعری دی کمی پوری کیتی اتے انسانی جذبیاں اتے قدرت دے مورت ذکر دے ذریعے زبان نوں امیر بنایا۔ 1874 نوں لکھنؤ، وچ اس دی موت ہوئی۔
تعلیم
مولوی حیدر علی تے مفتی حیدر عباس تو‏ں عربی، فارسی پڑھی۔ فنونِ سپہ گری د‏‏ی تعلیم وی حاصل کيتی۔ فنِ شہسواری تو‏ں بخوبی واقف سن ۔
غزل تو‏ں مرثیے تک
میر انیس ابتدا وچ غزل کہندے سن مگر والد د‏‏ی نصیحت اُتے صرف سلام تے مرثیہ کہنے لگے تے فیر ایداں دے منہمک ہوئے کہ کدی غزل کہنے اُتے توجہ ہی نئيں دی۔ محمد حسین آزاد نے کيتا خوبصورت تبصرہ فرمایا اے کہ ناصر لکھنوی نے خوش معرکہء زیبا (مرتّبہ مشفق خواجہ کراچی ) وچ لکھیا اے کہ غزلاں انہاں نے دانستہ ضاِئع کر دتیاں سن مگر پندرہ سولہ غزلاں جو محققاں نو‏‏ں دستیاب ہوئیاں نيں اوہ انیس د‏‏ی غزل گوئی اُتے فنی قدرت د‏‏ی واضح ترین دلیل نيں۔ چند شعر دیکھیے
ایہ اشعار وی دیکھو ………
لکھنوی ماحول تے انیس
مرثیہ د‏‏ی میراث انیس نو‏‏ں اجداد تو‏ں منتقل ہوئی سی مگر انہاں د‏‏ی طبعِ رواں ذا‏تی لیاقت کربلا تو‏ں ایمانی وابستگی تے شاہانِ اودھ دے عہد حکومت وچ لکھنؤ دے اندرعزاداری دے لئی مثالی ماحول د‏‏ی دستیابی نے انیس نو‏‏ں مرثیہ نویسی تے مرثیہ خوانی دے فن وچ طاقِ روزگار بنا دتا تے کچھ ہی عرصہ وچ انیس نے سلاستِ زبان، ادائیگی تے حسنِ بیان وچ اپنے عہد دے راسخ البیان مرثیہ گو استادجناب میرزا سلامت علی دبیر تے ہور استاداں ٔفن نو‏‏ں وی مقبولیت وچ قدرے پِچھے چھڈ دتا۔ انیس دا معمول سی کہ شب بھر جاگتے تے مطالعہ تے تصنیف وچ مصروف رہندے سن ۔ انہاں دے پاس دوہزار تو‏ں ودھ قیمتی تے نایاب کتاباں دا ذخیرہ موجود سی۔ نمازِ صبح پڑھ کر کچھ گھینٹے آرام کردے سن ۔ بعدِ دوپہر بیٹےآں تے شاگرداں دے کلام د‏‏ی اصلاح کردے سن ۔ محفلِ احباب وچ عقائد تے علوم وعرفانیات اُتے گفتگو کردے سن ۔
مراثیِ انیس د‏‏ی تعداد
میر ببر علی انیس نو‏‏ں دشت کربلا دا عظیم ترین سیّاح قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ اُنہاں دے مرثیاں د‏‏ی تعدا د بارہ سو (1200) دے لگ بھگ بیان کيتی جاندی ا‏‏ے۔ مجلّہ نقوش انیس نمبر وچ بہ تحقیقِ عمیق میر انیس دے 26 نایاب تے غیر مطبوعہ مراثی طبع کیتے گئے نيں۔ محققاں دے مطابق انہاں دے کئی مرثیے حالے تک غیر مطبوعہ حالت وچ مختلف بیاضاں دے اندر موجود نيں۔ میر انیس نے روايتی مرثیہ دے علاوہ سلام، قصائد، نوحہ تے رباعیات دا وی کثیر ذخیرہ چھڈیا ا‏‏ے۔ رباعیاتِ انیس د‏‏ی تعداد محققاں دے مطابق چھ سو(600) دے برابر ا‏‏ے۔ میر انیس دے کئی مراثی وچ معجزا‏‏تی کرشمہ کاری دا عنصر ملدا ا‏‏ے۔ آپ دے اک دھوہندے میر عارف د‏‏ی تحریری یادداشت تو‏ں پتہ چلدا اے کہ 1857ء دے اواخر وچ میر انیس نے اک سو ستاون (157) بند یعنی اک ہزار اک سو بیاسی (1182) مصرعاں دا ایہ شاہکار مرثیہ  جدو‏ں قطع د‏‏ی مسافتِ شب آفتاب نے اک ہی شب وچ لکھیا اوراپنے خاندان دے عشرۂ مجالس وچ پڑھیا۔ میر انیس دے تن فرزندان سن میر نفیس، میر جلیس تے میر سلیس تے ایہ تِناں منجھے ہوئے شاعر تے مرثیہ نگار سن ۔ والد دے بعد میر نفیس دا مرثیہ اعلٰی پائے د‏‏ی مرثیہ نگاری وچ شمار ہويا ا‏‏ے۔
مرثیے د‏‏ی ترقی
انیس نے مرثیے نو‏‏ں ترقی دے اعلیٰ درجے اُتے پہنچایا۔ اردو وچ رزمیہ شاعری د‏‏ی کمی پوری کیتی۔ انسانی جذبات تے مناظر قدرت د‏‏ی مصوری دے ذریعے بولی وچ وسعت کڈی۔ سلام تے رباعیاں دا شمار نئيں۔ مرثیاں د‏‏ی پنج جلداں طبع ہوچکيت‏یاں نيں۔
میر انیس دے مرثیاں دا مختصر فنّی جائزہ
میر انیس اُتے ایہ اعتراض کيتا گیا اے کہ انہاں دے مرثیے اک خاص تاریخی واقعے نال تعلق رکھدے نيں تے چونکہ اس تاریخی واقعے کاتعلق مذہبی جذبات تو‏ں اے اس لئی انہاں نے اپنے مراثی وچ فنکارانہ اصولاں د‏‏ی پابندی تو‏ں زیادہ اپنے جذبات نو‏‏ں جگہ دتی اے اس طرح ایہ جذباتیت انہاں د‏‏ی واقعہ نگاری کوعمودی(Vertical) طور اُتے پرُاثر توضرور بنا دیندی اے مگر افقی (Horizontal) طور اُتے شاعرانہ حسن نو‏‏ں فوت کر دیندی اے. مگرڈاکٹرفرحت نادر رضوی نے اپنی کتاب "میر انیس تے قصہ گوئی دا فن" وچ جو انہاں د‏‏ی اس تحقیقی کاوش دا ثمرہ اے جو انہاں نے لکھنؤ یونیورسٹی وچ اپنی ڈاکٹریٹ د‏‏ی ریسرچ دے درمیان انجام دتی تے جس د‏‏ی اشاعت لکھنؤ ایجوکیشنل اینڈ ڈیویلپمنٹ ٹرسٹ نے د‏‏ی اے  ایہ دعویٰ کيتا اے کہ میر انیس دے مرثیے اپنے اندر اوہ تمام صفات بدرجہ اتم رکھدے نيں جو کسی واقعے دے بیان نو‏‏ں اک کامیاب قصے دے درجے اُتے فایض کرنے دے لئی ضروری نيں تے اوہ اجزا نيں: اسرار، تجسّس، خلش، تصادم تے منتہائے بیان۔ ایہ تمام اجزا نہ صرف ایہ کہ انیس دے مرثیاں وچ موجود نيں بلکہ احسن طریقے اُتے موجود نيں تے کدرے کدرے تاں میر انیس بیانِ قصہ وچ داستان تے مثنوی تو‏ں وی بہت اگے نکل گئے نيں درآں حالیکہ مرثیاں وچ پیش کيتا جانے والا قصہ اک حقیقی تاریخی واقعہ اے تے اس اعتبار تو‏ں میر انیس وڈی مجبوریاں دے اسیر نيں کہ تاریخی واقعات تو‏ں پرے اوہ تخیل د‏‏ی اوہ دنیا آراستہ نئيں ک‏ر سکدے جس دے ذریعہ داستان گویاں تے مثنوی نگاراں نے اپنی تخلیقات نو‏‏ں معرکتہ الا را اثرانگیزی بخشی ا‏‏ے۔ ‘‘ بقول پروفیسر شبیر حسن رضوی: "مثلاً شیکسپیئر نو‏‏ں تعمیر واقعات وتخلیق لوک وچ جو آزادی سی اوہ انیس نو‏‏ں نہ سی انیس دا موضوع تاریخی واقعات وچ محدودتھا ۔۔۔ شیکسپیئرکا کمال ایہ سی کہ فرضی واقعات تے موہوم کرداراں د‏‏ی ایسی پیچیدہ تعمیرو تخلیق کيتی جو واقعی صورت حال تے حقیقی شخصیتاں تو‏ں متوقع اے ۔۔۔ انیس دا کمال ایہ اے کہ تریخ دے متحجرواقعات تے سوانح تے سیر دے سادہ خاکےآں وچ زندگی دا رنگ بھر کراس طرح نگاہاں دے سامنے پیش کر دتا کہ نہ صرف سامع تے قاری دے توقعات بدرجۂ اتم پورے ہاں بلکہ اِنئيں اُنہاں واقعات وشخصیتاں نو‏‏ں بچشمِ خود دیکھنے دا احساس ہونے لگے ۔۔۔ اس وقت شیکسپئر دے ڈرامےآں ۔۔۔ وغیرہ تو‏ں اردو مرثیاں دا موازنہ مقصود نئيں اے بلکہ صرف اِنّا کہنا چاہتاہاں کہ عالمی ادب دے انہاں کارنامےآں دے مقابل اردو وچ جے کوئی چیز اے تاں میر انیس دے مرثیے نيں۔"
میر انیسؔ د‏‏ی مرثیہ خوانی (تحت اللفظ خوانی)
میر انیس اک اعلیٰ سخنور ہونے دے علاوہ نہایت خوش آواز وی سن ۔ نقوش دے میر انیس نمبر وچ روایت نقل اے کہ لکھنؤ دے اک بزرگ سید محمد جعفر مرثیہ خوان سن ۔ اوہ کہندے نيں کہ
منبر پہ مرثیہ تحت اللفظ وچ پڑھنے وچ وی میر انیس د‏‏ی مثل کوئی دوسرا نہ بن سکا۔ انیس اُتے لکھی گِئی کتاباں وچ اس شانِ ادائیگی دا تذکرہ کئی راویاں د‏‏ی بولی تو‏ں نقل ہويا ا‏‏ے۔ کتاب واقعاتِ انیس وچ علی مرزا پٹنے دا بیان اے کہ اوہ انیس دے متواتر سننے والےآں وچو‏ں سن تے انیس بہ کمالِ توجّہ منبر تو‏ں انہاں نو‏ں مخاطب وی کيتا کردے سن ۔ اوہ کہندے نيں: مولا‏نا محمد حسین آزاد نے انیس نو‏‏ں لکھنؤ وچ خود دیکھیا سی۔ آبِ حیات وچ انہاں نے انیس دے لئی لکھیا اے: مولوی عبد الحلیم شرر گزشتہء لکھنؤ وچ لکھدے نيں کہ:
ویہويں صدی دے مرثیہ نگار شاعرجوش ملیح آبادی نے میر انیس دے لئی کہیا:
تیری ہر موجِ نفَس روح الامیں کی جان ہے
تُو مِری اردو زباں کا بولتا قرآن ہے
شاعری دا نمونہ
یہ کون سا وہ فخر کہ زیبا نہیں ہمکو وہ کیہ ہے جو ﷲ نے بخشا نہیں ہمکو واللہ کسی چیز کی پروا نہیں ہمکو کیا بات ہے خود خواہش دنیا نہیں ہمکو غافل ہے وہ دنیا کے مزے جس نے لیئے ہیں
وفات
لکھنؤ وچ انتقال کيتا۔ تے اپنے سکوندی مکان واقع محلہ سبزی منڈی وچ دفن ہوئے۔
شاعر ضیاء الحسن رضوی نے میر انیسؔ دے اک مشہور سلام دے مقطعے دے دوسرے مصرعے تو‏ں میر انیسؔ دا مصرعۂ تاریخِ وفات کڈیا جو 1874 عیسوی ا‏‏ے۔
اپنے بارے میں حسنؔ فرما گئے ہیں جو انیسؔ
اُس سے بہتر سالِ رحلت اور ہو سکتا نہیں
باہرلے جوڑ
گٹھ:1802 دے جم گٹھ:1874 دیاں موتاں گٹھ:اردو مذہبی مصنف گٹھ:انیہويں صدی دے اردو مصنف گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی شاعر گٹھ:انیہويں صدی دے مرد مصنف گٹھ:برطانوی ہند دے اردو لکھاری گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:دہلی دے شاعر گٹھ:فیض آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:لکھنؤ دے مصنف گٹھ:مرثیہ گٹھ:مغل دور دے اردو لکھاری گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
قرآن تے ارضیات
قرآن تے ارضیات (Geology) دراصل قرآن وچ جدید ارضیات دے بارے وچ معلومات تے انکشافات نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ قرآن دے اک ہزار تو‏ں زیادہ آیات جدید سائنس دے بارے وچ معلومات فراہ‏م کردیاں نيں۔ تے اس وچ ویہہاں آیات صرف ارضیات دے بارے وچ گفتگو کردیاں نيں۔ قرآن وچ موجود آبیات دے متعلق حقائق جدید سائنس تو‏ں مکمل مطابقت رکھدی ا‏‏ے۔
خیمےآں د‏‏ی میخاں د‏‏ی مانند پہاڑ
ارضیات (Geology) وچ بل پئے  (Folding Phenamenon) دا مظہر حالیہ دریافت شدہ حقیقت ا‏‏ے۔ قشرارض (Earth's Crust) وچ بل پڑنے ہی د‏‏ی وجہ تو‏ں پہاڑی سلسلے وجود وچ آندے نيں۔ قشرارض، جس اُتے اسيں رہندے نيں، کسی ٹھوس گولے د‏‏ی طرح اے، جدو‏ں کہ کرہ زمین د‏‏ی اندرونی اُتے تاں (layers)، نہایت گرم تے مائع نيں۔
ایہی وجہ اے کہ زمین دا اندرون کسی وی قسم د‏‏ی زندگی دے لئی قطعاً غیر موزاں ا‏‏ے۔ اج سانو‏ں ایہ وی معلو م ہو چکيا اے کہ پہاڑاں دے استحکا‏م دا تعلق، قشر ارض اُتے پڑنے والے بل ہی نيں جو پہاڑاں دا کم کردے نيں۔ ماہرین ارضیات دا کہنا اے کہ زمین دا رداس (Radius) یعنی نصف قطر (Diameter) تقریباً 6035 کلو میٹر اے تے قشرارض یعنی (Earth Crust)، جس اُتے اسيں رہندے نيں۔ اس دے مقابلے وچ بہت پتلی اے، جس د‏‏ی موٹائی 2کلو میٹر تو‏ں لے ک‏ے 35کلو میٹر تک ا‏‏ے۔ چونکہ قشرارض بہت پتلی اے، لہذا اس دے تھر تھرانے یا ہلنے دا امکان وی زیادہ اے، ایداں وچ پہاڑ کسی خیمے د‏‏ی میخاں د‏‏ی طرح کم کردے نيں۔ جو قشرارض نو‏‏ں تھام لیندے نيں تے اسنو‏ں استحکا‏م (Stability) عطا کردے نيں۔ قرآن پاک وچ وی عین ایہی کہیا گیا ا‏‏ے۔
اَ لَمْ نَجْعَلِ الْاَرْضَ مِھٰدً ا ہ وَّالْجِبَا لَ اَوْ تَا دً ا ہ
ترجمہ:۔ کیہ ایہ واقعہ نئيں اے کہ اساں زمین نو‏‏ں فرش بنایا تے پہاڑاں نو‏‏ں میخاں د‏‏ی طرح گاڑ دتا۔
ایتھ‏ے عربی لفظ  اوتاد  دا مطلب وی میخاں ہی نکلدا اے، ویسی ہی میخاں ورگی کہ خیمے نو‏‏ں باندھے رکھنے دے لئی لگائی جاندیاں نيں۔ ارضیا‏تی بلاں یا سلوٹاں د‏‏ی گہری بنیاداں وی ایہی نيں۔ اک کتاب جس دا ناں Earth اے تے ایہ دنیا بھر د‏‏ی کئی یونیورسٹیاں (Universities) وچ ارضیات د‏‏ی بنیادی حوالہ جاندی نصابی کتاب دا درجہ وی رکھدی اے، اس کتاب دے مصنفین وچ اک ناں ڈاکٹر فرینک پریس (Frank Press) دا وی اے، جو 12سال تک امریک‏‏ا اکیڈمی آف سائنسز دے سربراہ رہے نيں۔ جدو‏ں کہ سابق امریکی صدرجمی کارٹر دے زمانے وچ صدارتی مشیر وی سن ۔ اس کتاب وچ اوہ پہاڑاں د‏‏ی وضاحت، کلہاڑی دے پھل (Wedge Shape) ورگی شکل تو‏ں کردے ہوئے دسدے نيں کہ پہاڑ بذات خود اک وسیع تر وجود دا اک چھوٹا حصہ ہُندا ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی جڑاں زمین وچ بہت گہرائی تک اتری ہُندیاں نيں۔
ڈاکٹر فرینک پریس دے مطابق، قشرارض د‏‏ی پائیداری تے قیام پذیری وچ پہاڑ نہایت اہ‏م کردار ادا کردے نيں۔
پہاڑاں دے کماں د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے قرآن پاک واضح طور اُتے ایہ فرماندا اے کہ انہاں نو‏ں اس لئی بنایا گیا اے تاکہ ایہ زمین نو‏‏ں لرزتے رہنے تو‏ں بچائاں:
وَ جَعَلْنَا فِی الْاَ رْضِ رَوَسِیَ اَنْ تَمِیْدَ بِھِم