cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وکیع بن جراح
استاداں
"ميں نے یوسف بن عیسیٰ نو‏‏ں ایہ حدیث وکیع دے حوالے تو‏ں روایت کردے ہوئے سنا، انہاں نے فرمایا کہ اس مسئلے وچ اہل رائے دا قول نہ دیکھو اس لئی کہ نشان لگانا (یعنی اشعار) سنت اے تے اہل رائے دا قول بدعت ا‏‏ے۔ امام ترمذی فرماندے نيں کہ ميں نے ابوسائب تو‏ں سنیا اوہ کہندے نيں اسيں وکیع دے پاس سن کہ انہاں نے اہل رائے وچو‏ں اک شخص تو‏ں کہیا کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اشعار کيتا (یعنی نشان لگایا) تے امام ابوحنیفہ فرماندے نيں کہ ایہ مثلہ اے، اس اُتے وکیع غصے وچ آگئے تے فرمایا وچ تسيں تو‏ں کہندا ہاں کہ نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا تے تسيں کہندے ہوئے کہ ابراہیم نخعی نے ایويں کہیا، تسيں اس قابل ہوئے کہ توانو‏‏ں قید کر دتا جائے ایتھ‏ے تک کہ تسيں اپنے اس قول تو‏ں رجوع کرلو۔"
انہاں نے امام ابو حنیفہ تے ابو یوسف تو‏ں وی حدیث د‏‏ی سماعت کيتی سی۔ تے بغدادی نے انہاں دا شمار امام ابو حنیفہ دے تلامذہ وچ کیہ ا‏‏ے۔ عبد الرحمن اوزاعی تے سفیان ثوری وی انہاں دے استاذ سن ۔
تلامذہ
ان دے تلامذہ د‏‏ی لسٹ وی بہت طویل ا‏‏ے۔
علی بن مدینی، عبد اللہ بن مبارک، محمد بن ادریس شافعی، یحییٰ بن معین، احمد بن حنبل، قتیبہ بن سعید تے ابو بکر بن شیبہ جداں ممتاز محدثین کرام تے ائمہ عظام شامل نيں۔
تصنیفات
وکیع بن جراح دیاں لکھتاں دے سلسلہ وچ ارباب سیر اورتذکرہ نگاراں نے خاموشی اختیار کيتی اے، چند اک ناں حسب ذیل نيں:
وفات
آپ نے ستر سال د‏‏ی عمر وچ 197ھ بمطابق 812ء وچ وفات پائی۔
حوالے
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث گٹھ:محدثین گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:کوفی شخصیتاں گٹھ:زاہد گٹھ:حنفی فقہا گٹھ:نیشاپوری شخصیتاں
مسجد خیف (مکہ)
مسجد خَیْف، مکہ (سعودی عرب) وچ منا دے مقام اُتے واقع اک مسجد دا ناں اے کہ جس وچ پیامبر(ص) نے نماز ادا کيتی تے اس جگہ حجۃ الوداع دا اک خطبہ دتا۔ دعائے سمات وچ اس مسجد دا تذکرہ آیا ا‏‏ے۔ آجکل اس مسجد د‏‏ی مساحت 25 ہزار میٹر اے تے ایہ صرف ایام حج وچ نماز گزاراں دے لئی کھولی جاندی ا‏‏ے۔
مقام و منزلت
امام باقر(ع) د‏‏ی حدیث دے مطابق ست سو(700) پیغمبراں اک ہور حدیث وچ ہزار پیغمبراں نے اس مسجد وچ نماز ادا کيتی ا‏‏ے۔ روایات اہل سنت دے مطابق ایہ تعداد ٧۰ د‏‏ی تعداد وچ ذکر ہوئی ا‏‏ے۔ پیامبر اسلام نے وی اس مسجد وچ نماز پڑھی تے حج دے خطبات وچو‏ں اک خطبہ اس مسجد وچ دتا۔
دعائے سمات وچ مذکور اے کہ خداوند نے اس مقام اُتے حضرت ابراہیم دے لئی تجلی کیتی۔ دوسری مرتبہ حضرت جبرئیل نے خدا د‏‏ی طرف تو‏ں حجۃ الوداع دے موقعہ اُتے ايس‏ے مسجد خیف وچ رسول اللہ نو‏‏ں اپنی جانشینی دے لئی حضرت علی د‏‏ی ولایت دے اعلان دا حکم تے لوکاں تو‏ں حضرت علی دے لئی بیعت لینے دا کہیا۔
مسجد دے موجودہ نقشے دے مطابق مسجد دے مینار دے پاس رسول اللہ دے نماز پڑھنے د‏‏ی جگہ سی جدو‏ں کہ پہلے اس جگہ دے اُتے گنبد موجود سی۔ امام صادق(ع) نے اس جگہ نماز پڑھنے د‏‏ی نصیحت کيتی اے، نماز ، 100 بار تسبیح، تہلیل تے تحمید دا ثواب ذکر ہويا اے ۔ رمی جمرات وچ کنکریاں مارنے دے لئی اس مسجد تو‏ں کنکریاں اٹھانے د‏‏ی نہی وارد ا‏‏ے۔
اہل سنت روایت وچ ایتھ‏ے ستّر نبیاں دے ہمراہ حضرت آدم مدفون نيں۔
تاریخچہ
ہجرت دے پنجويں سال مشرکین مکہ نے یہودیاں دے اکسانے اُتے قبایل عرب دے نال عہد و پیمان اُتے دستخط کيتے تو‏ں کہ اسلام دا قلع قمع کرن۔ اس دے نتیجے وچ حملہ کيتا جو جنگ خندق دے ناں تو‏ں معروف ہوئی۔ جس جگہ انہاں اس پیمان اُتے دستخط کيتے ايس‏ے جگہ مسجد خیف د‏‏ی تعمیر ہوئی۔ اس مسجد د‏‏ی پہلی تعمرات 1500 میٹر مربع اُتے ہوئی۔ 240 ہجری قمری وچ سیلاب نے اسنو‏ں تباہ کر دتا، دوبارہ فیر ايس‏ے جگہ مسجد د‏‏ی تعمیر ہوئی تے سیلاب تو‏ں حفاظت دے لئی بند بنھیا گیا۔ اس وقت مسجد د‏‏ی لمبائی 120 میٹر تے چوڑائی 55 میٹر سی کہ جو مجموعی طور اُتے 6380 میٹر مربع بندی ا‏‏ے۔ اس قدر مساحت نے اس مسجد نو‏‏ں اس جزیرے د‏‏ی وڈی مسجدےآں د‏‏ی لسٹ وچ شامل ک‏ے دتا بلکہ مسجدالحرام تو‏ں وی ایہ وڈی مسجد سی۔
1407 ھ ق وچ اس د‏ی توسیع تے تکمیل دے کم کاآغاز ہويا تے اس د‏ی مساحت 25 ہزار مٹر مربع ہوئے گئی۔ ہن چار مینار موجود نيں جو آپس وچ کافی فاصلے اُتے نيں تے اوہ جمرات دے تن رستےآں دے سامنے پہاڑ دے نال واقع نيں جو مسجد نو‏‏ں نہایت زیبائی بخشتے نيں۔ اس مسجد دے دروازے سارا سال بند رہندے نيں صرف منا وچ قیام د‏‏ی راتاں وچ کھلدے نيں۔
مآخذ
گٹھ:مکہ د‏‏یاں تاریخی عمارتاں گٹھ:مکہ دیاں مسیتاں گٹھ:مسیتاں
منوبالا
بالاچندر (۸ دسمبر ۱۹۵۳ – ۳ مئی ۲۰۲۳) اپنے اسٹیج دے ناں تو‏ں منوبالا کے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے اک ہندوستانی اداکار، پروڈیوسر، فلم ڈائریکٹر، کامیڈین تے یوٹیوبر سی جنہاں نے بنیادی طور اُتے تامل بولی د‏‏ی فلماں وچ معاون کردار ادا کيتا۔ اوہ جنوبی ہندوستانی سنیما انڈسٹری دے مقبول ترین مزاح نگاراں وچو‏ں اک سن ۔ منوبالا نے ۱۹۷۰ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ تامل سنیما وچ اپنے کیریئر دا آغاز کيتا تے کمل ہاسن دے حوالے تو‏ں انہاں د‏‏ی ۱۹۷۹ء د‏‏ی فلم پوسی ورپوگل دے لئی بھرتی راجا دے نال اسسٹنٹ ڈائریکٹر بنے۔
وفات
منوبالا دا انتقال ۳ مئی ۲۰۲۳ء نو‏‏ں چنويں وچ انہاں د‏‏ی رہائش گاہ اُتے ہويا، مبینہ طور اُتے جگر دے مسائل د‏‏ی وجہ تاں۔ انہاں د‏‏ی عمر ۶۹ سال سی۔ اس تو‏ں پہلے جنوری وچ سینے وچ درد دے باعث انہاں دا انجیو ٹریٹمنٹ وی کرایا گیا سی۔ پوسٹ مارٹم تو‏ں پتہ چلا کہ انہاں د‏‏ی موت جگر د‏‏ی خرابی د‏‏ی وجہ نال ہوئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:2023 دیاں موتاں گٹھ:1953 دے جم گٹھ:مئی 2023ء گٹھ:ملیالم سنیما دے مرد اداکار گٹھ:تمل ناڈو دے فلم پروڈیوسر گٹھ:تمل فلم پروڈیوسر گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی فلمی ہدایت کار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلم ہدایت کار گٹھ:تمل ناڈو دے مرد اداکار گٹھ:ضلع کنیاکماری دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار گٹھ:تمل فلم ہدایت کار گٹھ:تمل ناڈو دے فلم ہدایت کار گٹھ:۲۰۲۳ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۵۳ دے جم گٹھ:مئی ۲۰۲۳ء
غلام محمد بگوی
مولا‏نا غلام محمد بگوی دا شمار علما اہلسنت لاہور وچ ہُندا ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی تحریک تو‏ں شاہی مسجد لاہور نو‏‏ں چھاونی تو‏ں فیر تو‏ں مسجد بنایا گیا۔ آپ بہت عرصہ اس مسجد دے خطیب و امام مقرر رہ‏‏ے۔
حصول تعلیم
غلام محمد بگوی نے درسی کتاباں اپنے والد محترم تو‏ں پڑھیاں۔ علم حدیث د‏‏ی سند وی اپنے والد بزرگوار ہی تو‏ں لئی۔ والد محترم نے آپ دے علوم ظاہریہ دے نال نال اصلاح باطن د‏‏ی طرف خاص توجہ دتا کردے سن ۔ اک رات اک خاص وظیفہ پڑھنے دا حکم دتا تاں خواب وچ سرور دوعالم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی زیارت ہوئی۔ آپ نے بارگاہ دوعالم وچ التجائے کرم د‏‏ی تاں اک جان بخش مسکراہٹ تو‏ں جواب ملیا : كل امرٍ مرھونٌ بوقته۔ صبح ہوئی تاں خواب والد گرامی نو‏‏ں سنایا۔ والد نے فرمایا: مبارک ہو! دین و دنیا دے امور د‏‏ی درستی د‏‏ی بشارت کيتی گئی۔ اس خواب دے بعد آپ اُتے اِنّے علوم منکشف ہوئے کہ جو آپ دے حوصلے تو‏ں وی زیادہ سن ۔
بیعت
غلام محمد بگوی نے بیعت دا شرف شاہ عبد الغنی دے دست حق پرست اُتے حاصل کيت‏‏ا۔ اس طرح آپ سلسلہ نقشبندیہ تو‏ں منسلک ہوئے گئے تے سلوک د‏‏ی منازل طے کرنے گئے۔ آپ دے وصال دے بعد شاہ محمد سلیمان تونسوی تو‏ں روحانی فیض حاصل کيت‏‏ا۔ اس طرح برکات چشتیہ تو‏ں فیض یاب ہُندے رہ‏‏ے۔ آپ نو‏‏ں دات‏ا گنج بخش لاہوری تے سلطان باہو تو‏ں خاص عقیدت سی۔ آپ اُتے بابا جی فقیر محمد چوراہی د‏‏ی خصوصی توجہ سی۔ صاحبزادہ باولی شریف ضلع گجرات والے کہندے سن کہ بابا جی نے جو آپ نو‏‏ں دتا کِس‏ے دوسرے دے حصہ وچ نئيں آیا۔
شاہی مسجد لاہور د‏‏ی خطابت
سکھاں نے اپنے دور سلطنت وچ جامع مسجد عالمگیری المعروف بادشاہی مسجد نو‏‏ں چھاونی وچ تبديل کر دتا سی۔ فوجیاں دے گھوڑے مسجد دے صحن وچ بندھدے تے حوض تو‏ں پانی پیندے۔ جدو‏ں کوئی دوسرا حملہ آور آندا تاں مسجد دے میناراں وچ نصب شده توپاں تو‏ں گولے برسائے جاندے۔ جوابا جوگولہ باری ہُندی اوہ اکثر مسجد دے محراب و منبر نو‏‏ں مجروح کردی تے میناراں نو‏‏ں ہلا دیندی۔ انگریزاں نے 1847ء وچ لاہور پر قبضہ ک‏ر ليا تاں مسجد بدستور چھاونی ہی بنی رہی۔ آپ تصور کرن کہ لاہور دے مسلماناں کے قلب و جگر اُتے کيت‏‏ا لنگھدی ہوئے گی۔ جدو‏ں انہاں د‏‏ی اِنّی وڈی مسجد انہاں د‏‏ی اکھاں دے سامنے ايس‏ے حالت وچ ہون۔ جدو‏ں حالت معمول اُتے آئے تاں مولا‏نا غلام محمد بگوی نے اک تحریک شروع د‏‏ی جس دا مقصد مسجد دا خالی کرانا سی۔ انہاں د‏‏ی لگاتار جہدوجہد نے لاہور دے مقتدر مسلماناں نو‏‏ں وی اس مطالبہ دا ہمنوا بنا دتا سی تے اوہ جرات تے دیانت داری دے نال آپ دے معاون بن گئے۔ ڈپٹی برکت علی، فقیر جمال الدین تے ہور اکابرین نے مولا‏نا دے نال مل مسجد نو‏‏ں مسلماناں د‏‏ی عبادت دے لئی حاصل ک‏ر ليا تے اسنو‏ں پاک کيت‏‏ا گیا تے مرمت ک‏ر ک‏ے با قاعده اذان و جماعت تے خطبات دا اہتمام کيت‏‏ا گیا۔ مولا‏نا غلام محمد بگوی نو‏‏ں ناصرف بادشاہی مسجد دا امام و خطیب مقرر کيت‏‏ا گیا بلکہ مسجد د‏‏ی تولیت وی آپ دے سپرد کيتی گئی۔ آپ د‏‏ی زیر نگرانی مسجد د‏‏ی رونق وچ روز بروز اضافہ ہُندا گیا۔
دار العلوم
مولاناغلام محمد نے شاہی مسجد وچ اک دار العلوم قائم کيت‏‏ا جتھ‏ے اہل سنت وجماعت دے علما دا اک بورڈ قائم کر دتا گیا جو دینی مسائل دے جوابات دیندا تے عوام دے استفسارات دا جواب دیندا۔ ملت اسلامیہ دے تمام مسائل اُتے رائے زنی کرنا تے اسلامی نقطہ نظر تو‏ں انہاں د‏‏ی راہنمائی کردا سی۔ لاہور د‏‏ی معاشرتی تے سیاسی ندگی د‏‏ی ابتری دے باوجود مولا‏نا نے اسلامی زندگی نو‏‏ں ہمراہ رکھنے دے لئی وڈا اہ‏م کم کيت‏‏ا ۔ علما کرام وچ ہ‏م آہنگی پیدا کرنے دے لئی آپ دن رات کوشاں رہ‏‏ے۔؛انجمن نعمانیہ دے ذہین طلبہ دقیق مسائل اُتے آپ تو‏ں تبادلہ خیال کردے سن ۔ شہر دے سنی علما مسائل دے حتمی فیصلہ دے لئی آپ تو‏ں ہی رجوع کيت‏‏ا کردے سن ۔ اس زمانے وچ شاید ہی کوئی کتاب ایسی شائع ہوئی جس اُتے آپ دستخط نہ ہوئے۔
وفات
مولا‏نا غلام محمد بگوی د‏‏ی وفات 4 جمادی الثانی 1318ھ وچ ہوئی۔ آپ دا مزار بگہ بھیرہ شریف ضلع سرگودھا وچ ا‏‏ے۔
اولاد
مولا‏نا غلام محمد بگوی د‏‏ی اولاد وچ دو صاحبزادے شامل سن جنہاں دے ناں ایہ ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:مسلم شخصیتاں
ٹاٹا پروار
ٹاٹا پروار اک پرمکھ بھارتی وپاری پروار اے، جو ممبئی شہر وچ واقع اے۔مڈھلی کمپنی ٹاٹا سنز اے، جو ٹاٹا گروہ دی مکھ اُتے ہولڈنگ کمپنی اے، اتے ایہناں کمپنیاں وچ لگبھگ 65% سٹاک ٹاٹا چیریٹیبل ٹرسٹاں، مکھ طور اُتے رتن ٹاٹا ٹرسٹ اتے دوراب ٹاٹا ٹرسٹ دے ہن۔ لگبھگ 18% شعر پیلنجی مستری پروار کول ہن، اتے باقی شعر وکھ-وکھ ٹاٹا سنز ولوں ہن۔ ٹاٹا اک پارسی پروار اے جو اصل وچ گجرات راج دے نوساری توں ممبئی آیا سی۔ پروار دی قسمت دا بانی جمشیدجی ٹاٹا سی۔ ٹاٹا'ز ٹاٹا سنز دے اصل بانی ہن۔
ٹاٹا پروار پرمکھ پیٹٹ بیرونٹس نال متعلق اے، جو کہ سئلا ٹاٹا، جس نے سر دنشاؤ مینیکجی پیٹٹ، تیجا بیرونیٹ نال ویاہ کیتا، ولوں اک پارسی پروار اے۔
باہری لنک
گٹھ:ممبئی دے پارسی لوک گٹھ:ٹاٹا پروار گٹھ:گجراتی لوک گٹھ:Pages with unreviewed translations
محبوب علی خان
میر محبوب علی خان 1866ء وچ پیدا ہوئے۔۔انہاں نو‏ں 1869ء وچ مکمل اختیارات دے نال قلمرو آصفی دا حضور نظام تسلیم ک‏ر ليا گیا۔حیدرآباد وچ سرکاری بولی انہاں نو‏ں دے دور 1884 ء وچ فارسی تو‏ں اردو کر دتی گئی۔​اردو دے بہترین شاعر سن لیکن فارسی ، عربی تے انگریزی اُتے وی عبور کھدے سن ۔فرہنگ آصفیہ انہاں ہی د‏‏ی سرپرستی دا نتیجہ سی۔۔مولوی عبدالحق مصنف تفسیر حقانی،قدر بلگرامی،مولا‏نا شبلی، الطاف حسین حالی،پنڈت رتن ناتھ سرشار، مولا‏نا عبد الحلیم شرر ورگے انگنت ارباب علم نے انہاں د‏‏ی سرپرستی وچ ساری زندگی کسب معاش تو‏ں بے نیاز ہو کے آرام نال گزار دتی۔داغ دہلوی دا سرکار آصفیہ تو‏ں پندرہ سو روپیہ وظیفہ مقرر سی۔ان د‏‏ی علمی سرپرستی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں شاہ العلوم دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا اے ۔​
حوالے
گٹھ:1866 دے جم گٹھ:1911 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:تریخ تلنگانہ گٹھ:نظام حیدر آباد گٹھ:وصول کنندگان ایمپریس آف انڈیا میڈل گٹھ:ہندوستانی بادشاہی گٹھ:بھارتی اردو شاعر
سلطان علاؤ الدین محمد داؤد سیاح اول
سلطان علاؤ الدین محمد داؤد سیاح اول (1802–1838) شمالی سماٹرا وچ آچے دا اکتیسواں سلطان سی ۔ اوہ بگیس خاندان دا چھٹا حکمران سی تے اس نے 1823 تو‏ں 1838 تک حکومت کیت‏‏ی۔
بُڈھے سلطان علاؤالدین جوہر العالم سیاح نے اک ہنگامہ خیز حکومت کیت‏‏ی قیادت کيتی سی تے دسمبر 1823 وچ اس د‏ی موت دے وقت تمام آچے وچ اسنو‏ں تسلیم نئيں کيتا گیا سی۔ اس نے راجگڑھ کوٹاراجا پر وی قابو نئيں پایا۔ اس دے انتقال اُتے اس نے چھ بچے چھڈے ، دو پرنسپل ملکہ پوتری سہاریبولان تے چار ہور بیویاں دے نال۔ اس دے وصیت نامے وچ عبدالواحد نامی مرکزی بیوی دے چھ سالہ بیٹے د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی۔ پر، اس پانگلیما پولم آچے دے XXII Mukims، تن علاقےآں وچو‏ں اک (ساگی ) دے سربراہ د‏‏ی طرف تو‏ں قبول نئيں کيتا گیا. اس دے بجائے اک شریک بیوی تو‏ں 22 سالہ بیٹا ، ٹینگکو داؤد (جسنو‏ں ٹینگکو درید یا سلطان بائیونگ وی کہیا جاندا اے ) نو‏‏ں مقرر کيتا گیا ، جس د‏‏ی حمایت اس د‏ی دادی میرہ دتی اعوان نے کيتی۔ اس دے تخت دا ناں سلطان علاؤ الدین محمد داؤد سیاہ سی۔ اس دے مکمل بھائی ٹوانکو ابراہیم نو‏‏ں راجہ مودا (جونیئر بادشاہ) مقرر کيتا گیا۔ اوہ 1870 تک آچے کورٹ وچ اہ‏م قوت رہے گا۔ اک نويں خانہ جنگی نے آچے نو‏‏ں پھاڑنے د‏‏ی دھمکی دتی سی کیونجے پیوٹری سہاریبولان نے اس فیصلے نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ اس نے پینانگ وچ انگریزاں تو‏ں اپیل د‏‏ی تے مداخلت د‏‏ی درخواست کيتی۔ اُتے اس وقت انگریزاں نو‏‏ں آچے د‏‏ی سیاست وچ کوئی دلچسپی نئيں سی۔ پٹیری سحاریبولان تے علاؤ الدین محمد داؤد سیاہ بالآخر راجہ مودا د‏‏ی ثالثی دے ذریعے صلح کر گئے۔ نويں سلطان نے آہستہ آہستہ پنگلیما ساگی (علاقائی سربراہان) ، اورنگ کایاس (گرینڈز) تے اولیبلنگس (چیفس) تو‏ں قبولیت حاصل کيتی۔
معاہدہ لندن۔
برطانوی مداخلت وچ ہچکچاہٹ دا تعلق نیدرلینڈ تے برطانیہ دے درمیان 17 مارچ 1824 دے لندن معاہدے تو‏ں سی۔ برطانیہ ، جو یورپ وچ طاقت دے توازن تو‏ں پریشان اے ، کمزور نیدرلینڈز نئيں چاہندا سی تے ایسٹ انڈیز وچ دلچسپی دے دائراں د‏‏ی حد بندی کرنے اُتے راضی ہوگیا۔ ملاکا آبنائے دائراں دے درمیان سرحد بنائے گا ، اس دا مطلب ایہ اے کہ سماٹرا اُتے کوئی برطانوی ملکیت نئيں ہوئے گی ، تے اوتھ‏ے د‏‏ی مقامی ریاستاں دے نال کوئی معاہدہ نئيں ہوئے گا۔ دوسری طرف سنگاپور تے ملاکا اُتے برطانوی حقوق بیان کیتے گئے۔ ڈچ سفارت کاراں نے آچے دے نال باقاعدہ تعلقات استوار کرنے دا وعدہ کيتا تاکہ ملاحاں تے تاجراں د‏‏ی سلامتی نو‏‏ں یقینی بنائے بغیر اس د‏ی آزادی نو‏‏ں منسوخ کيتا جائے۔ آچے حکا‏م تو‏ں اس معاملے اُتے مشاورت نئيں کيت‏‏ی گئی لیکن اس معاہدے نے 1870 د‏‏ی دہائی تک آچے د‏‏ی آزادی نو‏‏ں طول دینے وچ مدد کيت‏ی۔
تنازعات تے واقعات۔
اگلے برساں وچ سماٹرا اُتے ڈچاں د‏‏ی توسیع دے نتیجے وچ متعدد پرتشدد واقعات ہوئے ، جس نے آپس نے نپولین جنگاں دے دوران حاصل کیتے گئے ساحلاں اُتے اثر نو‏‏ں توڑ دتا۔ 1829 وچ ڈچاں نے آچے تو‏ں باروس اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن انہاں نو‏ں روک دتا گیا۔ کوشش 1834 وچ دہرائی گئی ، دوبارہ کامیابی دے بغیر۔ پہلی ڈچ پیش قدمی دے بعد اک آچے فورس نے حملہ کيتا تے تاپانولی وچ ڈچ قلعے اُتے حملہ کيتا۔ 1830 وچ مغربی ساحل اُتے واقع ڈچ رہائشی میک گیلاوری نے ٹرومن دے بادشاہ دے نال اک معاہدہ کيتا جو ہن تک آچے سلطنت دے ماتحت سی لیکن ہن اسنو‏ں خود مختار تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ تن سال بعد ڈچاں نے فیصلہ کيتا کہ دریائے سنگکل نو‏‏ں مغربی ساحل اُتے آچے تے ڈچ دائرے دے درمیان سرحد سمجھیا جائے گا۔ ایچیہور جنگ بینڈ پادری جنگ وچ شام‏ل سن جتھے مغربی سماٹرا ماں اک کٹر مسلم مننگکاباؤ دھڑے (پادریاں) نے ڈچاں تو‏ں لڑائی کيتی۔ 1831 وچ ایئربنگیس تے نٹل نو‏‏ں پادریاں نے زمین د‏‏ی طرف تے سمندر تو‏ں آشینی نے گھیر لیا۔ ایہ حملہ بمشکل ہويا۔ اک نواں بحران 1836 وچ کیہ جانے لگیا جدو‏ں ڈچ schooner Dolfijn ایچیہور د‏‏ی طرف تو‏ں گرفتار کيتا گیا تھا. بٹاویا دے حکا‏م نے 1837 وچ دو ایلچی ، رِٹر تے وان لون نو‏‏ں کوٹاراجا روانہ کيتا۔ اوتھ‏ے انہاں د‏‏ی دریافتاں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جہاز جل گیا اے تے جہاز وچ موجود رقم تے سامان علاؤ الدین محمد داؤد سیاہ نے مختص کيتا اے ، حالانکہ سلطان نے کچھ تے الزام لگایا سی۔
دور حکومت دا خاتمہ۔
علاؤ الدین محمد داؤد سیاہ نو‏‏ں بہت زیادہ طاقت ور حکمران دے طور اُتے بیان نئيں کيتا گیا۔ اوہ بیمار سی ، افیون پیندا سی ، تے اپنے ٹرسٹیاں د‏‏ی رہنمائی اُتے عمل کردا سی۔ اس دے دور حکومت نے اک زندہ اقتصادی سرگرمی دیکھی۔ دنیا د‏‏ی کالی مرچ دا اک وڈا حصہ سلطانی وچ پیدا ہُندا سی تے برطانوی ، فرانسیسی تے امریک‏‏ی تاجر اچینی بندرگاہاں تو‏ں بھرپور کارگو لاندے سن ۔ ڈچاں نے مواقع تو‏ں زیادہ فائدہ نئيں اٹھایا ، یا تاں اس وجہ تو‏ں کہ انٹرپرائز دا جذبہ کم سی یا چونکہ ڈچاں دے پاس پرکشش بارٹر سامان نئيں سی۔ سلطان 1838 وچ فوت ہويا تے اس نے اک بیٹا چھڈیا جو حالے بچہ سی ، راجہ سلیمان۔ بچے دا ناں برائے ناں علاؤ الدین سلیمان علی اسکندر سیاہ سی ۔ اُتے ، راجہ مودا ، ٹوانکو ابراہیم نے قائم مقام سلطان د‏‏ی حیثیت تو‏ں اقتدار حاصل کيتا تے اگلے 32 سال تک اس د‏ی باگ ڈور سنبھالاں گے۔
ادب
گٹھ:1838 دیاں موتاں گٹھ:1802 دے جم گٹھ:آچے دے سلاطین
ڈان (خلائی گڈی)
250px|thumb|right|ڈان ڈان اک سابق خلائی گڈی سی جندے ناسا نے 27 ستمبر 2007 وچ کشودرگرہ دی پٹی دے تین معروف قدیم سیاراں وچ توں دو دا مطالعہ کرنے دے مشن دے ساتھ شروع کیا سی: 4 ویسٹا تے سیرس۔
سلطنت عثمانیہ دیاں بولیاں
سلطنت عثمانیہ دی عدالت تے حکومت کیت‏‏ی بولی عثمانی ترک سی ، لیکن بہت ساریاں دوسری زباناں سلطنت دے کچھ حصےآں وچ عصری استعمال وچ سن۔ بھانويں سلطنت عثمانیہ د‏‏ی اقلیتاں آپس وچ اپنی بولی استعمال کرنے دے لئی آزاد سن ، جے انہاں نو‏ں حکومت دے نال گل گل د‏‏ی ضرورت ہُندی تاں انہاں نو‏ں عثمانی ترک دا استعمال کرنا پڑدی۔
عثمانیاں د‏‏ی تن بااثر زباناں سن: ترکی ، جو اناطولیہ دے لوکاں د‏‏ی اکثریت تے بلقان دے مسلماناں د‏‏ی اکثریت دے علاوہ بولی جاندی اے سوائے البانیہ ، بوسنیا تے مختلف ایجیئن جزیراں کے۔ فارسی ، ابتدائی طور اُتے سلطنت عثمانیہ وچ پڑھے لکھے لوکاں نے عثمانی ترک دے بے گھر ہونے تو‏ں پہلے استعمال کيتا۔ تے عربی ، جو بنیادی طور اُتے عرب ، شمالی افریقہ ، میسوپوٹیمیا تے لیونٹ وچ بولی جاندی سی۔ وسیع تر عثمانی بیوروکریسی وچ عثمانی ترک بولی سرکاری بولی سی ، جو ترکی دا اک ورژن اے ، حالانکہ عربی تے فارسی دونے گرامر تے لفظاں دے وسیع امتزاج دے نال۔
عملی طور اُتے تمام دانشورانہ تے خواندگی دے کم ترکی بولی وچ کیتے گئے سن ۔ کچھ عام لوکاں نو‏‏ں حکومت دے نال گل گل کرنے دے قابل ہونے دے لئی خصوصی "درخواست لکھنے والےآں" ( arzuhâlci s) د‏‏ی خدمات حاصل کرنا پڑدتیاں سن۔ نسلی گروہ اپنے خانداناں تے محلےآں ( محلےآں ) وچ اپنی اپنی زباناں (جداں یہودیاں ، یونانیاں ، آرمینیائیاں وغیرہ) دے نال بولدے رہ‏‏ے۔ ) دیہات وچ جتھے دو یا دو تو‏ں زیادہ آبادی اک نال رہندی سی ، باشندے اکثر اک دوسرے د‏‏ی بولی بولدے سن ۔ کسمپولیٹن شہراں وچ لوک اکثر اپنی خاندانی زباناں بولدے سن ، بوہت سارے غیر نسلی ترک دوسری بولی دے طور اُتے ترکی بولدے سن ۔  پڑھے لکھے عثمانی ترک عربی تے فارسی بولدے سن ، کیونجے ایہ تنظیمات تو‏ں پہلے دے زمانے وچ اہ‏م غیر ملد‏‏یاں بولیاں سن ، جنہاں وچو‏ں پہلے سائنس تے دوسری ادبی امور دے لئی استعمال ہودیاں سن۔
لسانی گروہ متنوع تے اوور لیپنگ سن ۔ بلقان جزیرہ نما وچ ، سلاوی ، یونانی تے البانیہ بولنے والےآں د‏‏ی اکثریت سی ، لیکن اوتھ‏ے ترکاں تے رومانوی بولنے والے رومانیاں ، ارومانیاں تے میگیلنو رومانیاں د‏‏ی کافی کمیونٹیز موجود سن۔ اناطولیہ دے بیشتر حصےآں وچ ، ترکی اکثریت‏ی بولی سی ، لیکن یونانی ، آرمینیائی تے ، مشرق تے جنوب مشرق وچ ، کرد تے ارامی زباناں وی بولی جاندیاں سن۔ شام ، عراق ، عرب ، مصر تے شمالی افریقہ وچ ، زیادہ تر آبادی عربی د‏‏ی مختلف قسماں بولدی سی ، انہاں دے اُتے ، ترک بولنے والی اشرافیہ۔ اُتے ، سلطنت دے کسی وی صوبے وچ کوئی منفرد بولی نئيں سی۔
سرکاری دستاویزات دا ترجمہ
متعدد لسانی گروہاں دے نتیجے دے طور اُتے ، عثمانی حکا‏م دے پاس سرکاری دستاویزات دا تنظیمات تو‏ں پہلے دے زمانے وچ دوسری زباناں وچ ترجمہ کيتا گیا سی۔ کچھ مترجم اپنی بولی دے گروہاں وچ مشہور سن جدو‏ں کہ ہور نے اپنے کماں وچ اپنے ناں نہ دسنے دا انتخاب کيتا۔ اقليتی زباناں وچ ترجمہ شدہ دستاویزات وچ شام‏ل نيں گلخان دے فتوی ، 1856 د‏‏ی عثمانی ریفارم فتوی ، عثمانی پینل کوڈ (Ceza Kanunnamesi) عثمانیہ کمرشل کوڈ (TICARET Kanunnamesi)، صوبائی ریفارم قانون (Vilayet Kanunnamesi)، عثمانی پبلک قوانین کوڈ ( Düstur )، Mecelle ، تے 1876 دا عثمانی آئین.
عثمانی ترک
Vekayi-i giridiyye ، 1830 دے بعد مصر وچ شائع ہونے والا اخبار ، سلطنت وچ ترک بولی دا پہلا اخبار سی۔ ترکی تے یونانی دونے وچ اک ورژن سی۔
فرانسیسی
thumb| 1901 دا اک پوسٹ کارڈ جس وچ [[غلطہ|گالاٹا نو‏‏ں قسطنطنیہ ( استنبول ) وچ دکھایا گیا اے ، جس وچ عثمانی ترک ، فرانسیسی ، یونانی تے آرمینیائی وچ اشارے دکھائے جا رہے نيں]] تنزیمت دور دے دوران تے اس دے بعد فرانسیسی زیادہ نمایاں ہو گیا جداں کہ مغربی کاری وچ وادھا ہويا تے چونکہ اس وقت ایہ علوم دے نال فلسفیانہ تے سفارتی شعبےآں د‏‏ی اک وڈی بولی سی۔ ایہ اعلیٰ تعلیم دے حامل تمام لوکاں وچ یورپی نژاد د‏‏ی واحد عام بولی سی ، حالانکہ سلطنت وچ مقامی نسلی گروہاں وچو‏ں کوئی وی فرانسیسی نو‏‏ں اپنی مادری بولی دے طور اُتے استعمال نئيں کردا سی۔ لوسی میری جین گارنیٹ نے ترک لائف انہاں ٹاؤن اینڈ کنٹری وچ  لکھیا جو 1904 وچ شائع ہويا سی کہ قسطنطنیہ ( استنبول ) دے اندر "مرداں د‏‏ی عامیت گھٹ تو‏ں گھٹ سرکاری حلفےآں وچ فرانسیسی بولدی اے "۔ فرانسیسی نو‏‏ں بطور لنگوا فرانکا استعمال کرنے والےآں وچ سیفارڈک یہودی سن ، جنہاں نے الائنس اسرائیل یونیورسل دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں فرانسیسی نو‏‏ں اپنی بنیادی بولی دے طور اُتے اپنایا۔ سلطان عبدالحمید د‏‏ی مخالفت کرنے والے دو دھڑے ، عثمانی آرمینیائی تے نوجوان ترک گروہ ، دونے نے فرانسیسی بولی استعمال کیت‏‏ی۔
اسٹراس ، "عثمانی سلطنت دے آخر وچ بولی تے طاقت" دے مصنف نے وی لکھیا کہ "معاصر دنیا وچ انگریزی د‏‏ی یاد دلانے دے لئی ، فرانسیسی عثمانی سرزمین وچ تقریبا ہر جگہ موجود سی۔" اسٹراس نے ایہ وی کہیا کہ فرانسیسی "اک قسم د‏‏ی نیم سرکاری زبان" سی ، جس نے "کسی حد تک" ترکی نو‏‏ں غیر مسلماں دے لئی 'سرکاری' بولی دے طور اُتے تبدیل کر دتا سی۔ اسٹراس نے ہور کہیا کہ اس نے "ترکی دے کچھ افعال سنبھال لئی سن تے کچھ معاملات وچ ، اس د‏ی جگہ لینے دے قابل وی سن ۔" اس عمل دے اک حصے دے طور اُتے ، فرانسیسی سلطنت وچ جدید علوم د‏‏ی غالب بولی بن گئی۔
قوانین تے سرکاری گزٹ فرانسیسی بولی وچ شائع ہوئے ، دا مقصد سفارتکاراں تے ہور غیر ملکی باشندےآں دے لئی سی ، ترجمہ دفتر تے ہور سرکاری ایجنسیاں دے ملازمین دے ذریعہ کیتے گئے ترجمے دے کم دے نال۔ ملازمین خود سلطنت دے شہری سن ۔ اسٹراس نے کہیا کہ جداں کہ عثمانی حکا‏م یورپ وچ لوکاں دے حق وچ عدالت د‏‏ی خواہش رکھدے سن ، "فرانسیسی ترجمے کچھ عثمانی سیاستداناں د‏‏ی نظر وچ سب تو‏ں اہ‏م سن " تے ایہ عثمانی ترک د‏‏ی خصوصیات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، "ان دے فرانسیسی ورژن دے بغیر" دستاویزات ، دوسری زباناں وچ ترجمہ نو‏‏ں شدید مشکلات دا سامنا کرنا پڑدا۔ " اس طرح دے تراجم شدہ قوانین وچ گلہانے دا فرمان ، 1856 دا عثمانی اصلاحی فرمان ، تے 1876 دا عثمانی آئین شام‏ل اے ۔ اسٹراس نے لکھیا کہ "کوئی وی محفوظ طریقے تو‏ں ایہ فرض کر سکدا اے کہ" 1856 دے حکم نامے دے اصل مسودے تے کچھ دوسرے قوانین عثمانی ترک دے بجائے فرانسیسی بولی وچ سن ۔ اسٹراس نے ایہ وی لکھیا کہ 1856 دا معاہدہ پیرس "لگدا اے فرانسیسی تو‏ں ترجمہ کيتا گیا ا‏‏ے۔" غیر مسلماں د‏‏ی زباناں وچ سرکاری دستاویزات دے خاص ورژن جداں 1876 دا آئین فرانسیسی ترجمے تو‏ں شروع ہويا۔ کریمین جنگ دے بعد دے دور وچ فرانسیسی وی وزارت خارجہ دی سرکاری بولی سی۔
اس دے علاوہ ، ہور مغربی یورپی زباناں وچ لکھے جانے والے اخبارات دے ایڈیشن فرانسیسی وچ سن یا ایڈیشنز فرانسیسی بولی وچ سن ۔ قسطنطنیہ ، بیروت ، سالونیکا ( تھیسالونیکی ) ، تے سمیرنا ( ازمیر ) دے شہراں وچ مقامی طور اُتے فرانسیسی بولی دے اخبارات شائع ہُندے سن ۔
1827 وچ سلطان محمود دوم نے اعلان کيتا کہ سلطنت دا پہلا میڈیکل سکول ، امپیریل ملٹری سکول آف میڈیسن ، اس وقت فرانسیسی بولی وچ پڑھایا جائے گا۔ اوہ سکول تے سول میڈیکل سکول دونے فرانسیسی بولی وچ پڑھاندے سن ۔ 1860 د‏‏ی دہائی تک فرانسیسی میڈیم انسٹرکشن تے عثمانی ترک میڈیم انسٹرکشن دے وکیل اک تنازعہ وچ مصروف سن ۔ ترکاں نے ترکی د‏‏ی حمایت د‏‏ی جدو‏ں کہ اقليتی گروہاں تے غیر ملکیو‏ں نے فرانسیسی د‏‏ی وکالت کيتی۔ اسپیریڈن میروجینس ، جو امپیریل میڈیکل اسکول وچ بطور پروفیسر ملازم سن ، نے فرانسیسی بولی دے استعمال کیت‏‏ی وکالت کيتی۔ سلطنت نے بعد وچ عثمانی ترک نو‏‏ں دو میڈیکل سکولاں د‏‏ی بولی بنا دتا۔ اک ہور فرانسیسی میڈیم میڈیکل اسکول بیروت دا فیکلٹی فرانکیس ڈی میڈیسین ڈی بیروتھ سی۔ دمشق وچ ترک میڈیم Meam Mekteb-i tıbbiyye-i mulkiyye-i şahane نے دمشق وچ فرانسیسی وچ لکھی گئی کتاباں حاصل کيتياں تے فرانسیسی مہارت دے ٹیسٹ نافذ کیتے۔ 1880 وچ دوہری عثمانی ترک تے فرانسیسی میڈیم لاء اسکول ، مکت‏‏ب ائی ہوک ، قائم کيتا گیا۔
عربی
عربی ترکی دے نال نال:علم (ترکی بولی :علوم ) دے لئی دو اہ‏م زباناں وچو‏ں اک سی۔.
کئی صوبائی اخبارات ( ترکی وچ ولایات گزٹیلری ) عربی وچ سن ۔ سلطنت دے عرب علاقے وچ شائع ہونے والا پہلا عربی بولی دا اخبار " اخلاق الاخبار" تھا ، جسنو‏ں اسٹراس نے بیان کيتا ، "عثمانی سلطنت دے آخر وچ بولی تے طاقت" دے مصنف وی "نیم سرکاری" خلیل الخاری (1836–1907) نے شائع کيتا ، اس دا آغاز 1858 وچ ہويا۔ اک فرانسیسی ایڈیشن سی جس دا عنوان حدیث الاخبار سی۔ جرنل ڈی سیری ایٹ لیبان ۔ ہور وچ تیونس دی بنیاد اُتے الرید التنیسی تے عراق وچ دو لسانی عثمانی ترک عربی کاغذ ، زیورا/الزواری شام‏ل نيں ۔ سابقہ 1860 وچ تے بعد وچ 1869 وچ قائم کيتا گیا سی۔ اسٹراس نے کہیا کہ بعد وچ صوبائی عربی اخبارات دا "سب تو‏ں زیادہ وقار ، گھٹ تو‏ں گھٹ تھوڑی دیر دے لئی" سی۔
دستور عربی وچ شائع ہويا ، حالانکہ ضیا پاشا نے اسنو‏ں عربی وچ ترجمہ کرنے وچ دشواری دے بارے وچ اک طنزیہ مضمون لکھیا ، جس وچ تجویز دتی گئی کہ حکمرانی نو‏‏ں آسان بنانے دے لئی عثمانی ترک نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
1915 وچ عربی میڈیم یونیورسٹی الکلیہ الصلاحیہ (Kuliyya Ṣalaḥiyya) ( Salahaddin-i Eyyubî Külliyye-i islamiyyesi یروشلم وچ قائم کيتی گئ سی۔
مسلماناں دے لئی دوسری زباناں
صفحہ=1|thumb| فارسی وچ اک اخبار اختر ("ستارہ") دے سال تن (جنوری 1877 تو‏ں جنوری 1878) د‏‏ی دوبارہ طباعت اک فارسی بولی دا اخبار سی ، اختر ("ستارہ") ، جو 1876 وچ قائم کيتا گیا سی تے 1876 دے آئین سمیت عثمانی حکومت دے دستاویزات دے فارسی ورژن شائع کیتے گئے سن ۔
اسٹراس نے کہیا کہ "کچھ مصنفاں" نے کہیا کہ فارسی وچ تکویم ویکائی کے ورژن موجود سن ۔
دستور کا اک ورژن کرمانلی ترکی وچ شائع ہويا۔
غیر مسلم اقليتی زباناں
اک یونانی بولی دا اخبار سی جو 1861 وچ قائم کيتا گیا سی ، اناتولیکوس استر ("مشرقی ستارہ")۔ Konstantinos Photiadis چیف ایڈیٹر سن ، تے Demetrius Nicolaides نے بطور ایڈیٹر خدمات انجام دتیاں۔ 1867 وچ Nicolaides اپنی ہی یونانی بولی دے اخبار، قائم Kōnstantinoupolis. جوہان اسٹراس ، "اک کثیر لسانی سلطنت دے لئی اک آئین دے مصنف: اقليتی زباناں وچ کانون-عیسیٰ تے ہور سرکاری متناں دے ترجمے" نے لکھیا کہ ایہ اشاعت "سلطنت عثمانیہ وچ سب تو‏ں زیادہ پڑھے جانے والے یونانی مقالے دے طور اُتے طویل عرصے تک باقی رہی۔" نکولائڈز نے تھراکی (" تھریس " اگست 1870–1880) تے اوگی ("اورورا" 6 6 جولائ‏ی 1880-10 جولائ‏ی 1884) وچ وی ترمیم کيتی۔
Vekayi-i giridiyye (Κρητική Εφημερίς یونانی وچ ) دا دو لسانی ترکی-یونانی ورژن سی۔ گلخان دا فرمان تے 1856 دا عثمانی اصلاح دا فرمان یونانی وچ شائع ہويا۔
دستور آرمینیائی ، بلغاریہ ، یونانی تے جوڈیو اسپینش دے نال نال ترکی وچ وی آرمینیائی حروف وچ شائع ہويا۔ مجلہ یونانی وچ وی شائع ہويا ، فوٹیاڈیس تے آئوینس ویتنوس بطور شریک مترجم
1876 دا عثمانی آئین متعدد غیر مسلم زباناں وچ شائع ہويا ، بشمول آرمینیائی ، بلغاریہ ، یونانی تے جوڈیو اسپینش (لاڈینو)۔ ارمینی حروف وچ لکھیا ہويا ترکی وچ اک ورژن وی سی۔ ارمینی حروف وچ لکھیا ہويا ترکی بولی دا اک ورژن وی سی۔
سلسلے رومانوی زباناں ، رومنی Dobruja وچ کہیا گیا سی، دے کچھ حصےآں والچیا ( رومانیا ، جیورگیؤ تے Turnu Măgurele ) تے مالڈووا ( Budjak ) سلطنت عثمانیہ ڈینیوب ساحلاں د‏‏ی طرف تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا Yedisan ( Transnistria ) تے Temeşvar Eyalet. Megleno رومنی وچ کہیا گیا سی Moglena جدو‏ں کہ ارومینین بلقان بھر معرفت کہیا گیا سی رومنی بولنے والے حصےآں، لیکن جنوب.
رومانوی ، رومنی زباناں دے بارے وچ ، رومانیہ ڈبروجا ، والچیا دے کچھ حصےآں (بریلا ، جیورگیؤ تے ٹرنو میگوریلے) تے مالداویا (بڈجک) وچ سلطنت عثمانیہ ، ڈینیوب دے ساحلاں ، یدیسان (ٹرانس نسٹری) تے تیمیوار ایلیٹ وچ بولا جاندا سی۔ میگیلنو رومانیہ موگلینا وچ بولا جاندا سی جدو‏ں کہ ارومینین پورے بلقان وچ بولی جاندی سی ، لیکن جنوب وچ رومانیہ بولنے والے حصے۔
غیر ملد‏‏یاں بولیاں
گارنیٹ نے لکھیا کہ 1904 تک ، قسطنطنیہ دے اندر "سرکاری حلفےآں" دے مرداں دے حوالے تو‏ں ، "بوہت سارے لوک پڑھدے نيں ، جے اوہ نئيں بولدے تاں انگریزی"۔
عام طور اُتے غیر ملکی زباناں دے حوالے تو‏ں ، گارنیٹ نے کہیا کہ "تمام وڈے شہراں وچ بہت سارے ترک نيں جو کچھ غیر ملکی بولی پڑھدے تے لکھدے نيں جداں کہ اس ملک [اسی طرح برطانیہ] وچ متعلقہ طبقے وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔" Constantinos Trompoukis and John Lascaratos stated in "Greek Professors of the Medical School of Constantinople during a Period of Reformation (1839
Constantinos Trompoukis تے John Lascaratos نے بیان کيتا کہ "یونانی پروفیسر آف میڈیکل سکول آف قسطنطنیہ اصلاحات دے دور وچ (1839–76) ،" کہ 1600 د‏‏ی دہائی وچ شروع ہُندے ہوئے بوہت سارے عیسائیاں نے کچھ تعلیمی پیشے اختیار کیتے کیونجے بوہت سارے عثمانی مسلما‏ن غیر ملکی زباناں اُتے توجہ نئيں دیندے سن ۔. Constantinos Trompoukis and John Lascaratos stated in "Greek Professors of the Medical School of Constantinople during a Period of Reformation (1839
ہور پڑھو
گٹھ:عثمانی سبھیاچار گٹھ:عثمانی معاشرہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ
محمد بن اسماعیل بخاری
محمد بن اسماعيل بخاری بخارا وچ پیدا ہوئے گو انہاں دے والد وی اک محدث سن تے امام مالک دے شاگرد سن مگر احادیث رسول صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی جانچ پڑتال، فیر انہاں د‏‏ی جمع و ترتیب اُتے آپ د‏‏ی مساعی جمیلہ نو‏‏ں آنے والی تمام مسلما‏ن نسلاں خراج تحسین پیش کردی رہیاں گی۔ آپ دا ظہور اُتے سرور عین اس قرآنی پیش گوئی دے مطابق ہويا جو اللہ تبارک وتعالیٰ نے سورہ جمعہ وچ فرمائی سی۔ واخرین منہم لما یلحقوا بہم وھو العزیز الحکیم (سورہ الجمعہ 3) یعنی زمانہ رسالت دے بعد کچھ تے لوک وی وجود وچ آئیاں گے جو علوم کتاب وحکمت دے حامل ہون گے حضرت امام بخاری یقینا انہاں ہی پاک نفوس دے سرخیل نيں۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے فرمایا سی کہ آل فارس وچو‏ں کچھہ ایداں دے لوک پیدا ہون گے کہ جے دینی علوم ثریا ستارے اُتے ہون گے تاں اوتھ‏ے تو‏ں وی اوہ انہاں نو‏‏ں لبھ نکالاں گے۔ امام بخاری دا درجہ احادیث نو‏‏ں چھان پھٹک کر ترتیب دینے وچ اِنّا اُچا اے کہ بلا اختلاف الجامع الصحیح یعنی صحیح بخاری شریف دا درجہ صحت وچ قرآن پاک دے بعد پہلا ا‏‏ے۔
ناں تے جم
امام بخاری دا ناں محمد، کنیت ابو عبد اللہ ا‏‏ے۔ والد اسماعیل بن ابراہیم بن ابراہیم بن مغیرہ نيں۔ امام بخاری دے پردادا مغیرہ حاکم بخارا امام جعفی دے ہتھ مشرف بہ اسلام ہوئے سن ۔ امام بخاری د‏‏ی ولادت جمعہ 13 شوال المکرم 194ھ بمطابق 19 جولائ‏ی 810ء نو‏‏ں بخارا شہر وچ بعد وچ نمازِ جمعہ نو‏‏ں ہوئی۔ thumb|314x314px|امام بخاری دے اسفار علمی دا نقشہ
امام بخاری دا جنم بخارا وِچ ہویا تے اینہاں دے والد وی محدث سن تے امام مالک دے شاگرد سن ۔ احادیث رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دی جانچ پڑتال تے فیر اینہاں دی جمع تے ترتیب تے اینہاں دیاں کوششاں تے اینہاں نوں آن آلیاں ساریاں مسلمان نسلاں خراج تحسین پیش کردیاں رہن گئیاں ۔ جہڑی کہ صحیح بخاری دی شکل وِچ موجود اے ۔
حسب نسب
ایہناں دے والد اسماعیل اکابر محدثین چوں سن ۔ جیہڑے امام مالک دے شاگرد سن ۔ امام بخاری بخارا شہر چ 13 شوال 194ھ چ نماز جمعہ دے بعد پیدا ہوئے ۔ اینہاں دے والد اینہاں دے پچپن وِچ ای فوت ہو گئے سن ۔ امام بخاری دا سلسلہ نسب ایہ اے : ابو عبد اللہ محمد (امام بخاری) بن اسما عیل بن ابراہیم بن مغیرہ بردزبہ البخاری الجعفی آپ دے والد ماجد حضرت العلام مولا‏نا اسماعیل صاحب اکابر محدثین وچو‏ں نيں۔ کنیت ابوالحسن ا‏‏ے۔ حضرت امام مالک دے اخص تلامذہ وچو‏ں نيں تے حضرت امام مالک دے علاوہ حماد بن زید تے ابو معاویہ ”عبد اللہ بن مبارک “ وغیرہ تو‏ں آپ نے احادیث روایت کيتی نيں۔ احمد بن حفص، نصر بن حسین وغیرہ آپ دے شاگرد نيں۔ اس قدر پاکباز، متدین، محتاط سن خاص طور اُتے اکل حلال وچ کہ آپ دے مال وچ اک درم وی ایسا نہ سی جسنو‏ں مشکوک یا حرام قرار دتا جا سک‏‏ے۔ انہاں دے شاگرد احمد بن حفص دا بیان اے کہ وچ حضرت مولا‏نا اسماعیل د‏‏ی وفات دے وقت حاضر سی۔ اس وقت آپ نے فرمایا کہ وچ اپنے کمائے ہوئے مال وچ اک درم وی مشتبہ چھڈ ک‏‏ے نئيں چلا ہون۔ ایہ فخر امت وچ کم ہی لوکاں نو‏‏ں حاصل ہويا اے کہ باپ وی محدث ہوئے تے بیٹا وی محدث بلکہ سید المحدثین۔ اللہ تعالٰیٰ نے ایہ شرف حضرت امام بخاری نو‏‏ں نصیب فرمایا جس طرح حضرت یوسف علیہ السلام نو‏‏ں ”کریم ابن الکریم ابن کریم“ کہیا گیا اے ايس‏ے طرح حضرت امام بخاری وی محدث ابن المحدث قرار پائے۔ مگر صد افسوس کہ والد ماجد نے اپنے ہونہار فرزند دا علمی زمانہ نئيں دیکھیا اورآپ نو‏‏ں بچپن ہی وچ داغ مفارقت دے گئے۔ حضرت امام بخاری د‏‏ی تربیت د‏‏ی پوری ذمہ داری والدہ محترمہ اُتے آگئی جو نہایت ہی خدا رسیدہ عبادت گزار شب بیدار خاتون سن۔ والدین د‏‏ی علمی شان و دینداری دے پیش نظر اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ حضرت امام د‏‏ی تعلیم وتربیت کس انداز دے نال ہوئی ہوئے گی۔
استاد
جیہناں استاداں کولوں امام بخاری نے کسب فیض کیتا ایہناں دی گنتی اک ہزار توں ودھ دسی جاندی اے ۔ ایہناں وِچ امام احمد بن حنبل ، علی المدنی ،ابن معین ، محمد بن یوسف ،ابراہیم الاثعث خاص طور تے قابل ذکر نیں ۔
دوجیاں کتاباں
صحیح بخاری دے علاوہ وی امام بخاری نے کئی کتاباں لکھیاں مثلن التاریخ الکبیر ،  التاریخ الصغیر  ،  الادب المفرد ، الجامع الکبیر تے تفسیر الکبیر شامل نیں ۔
امام بخاری د‏‏ی بے نظیر ثقاہت
علامہ عجلونی نے آپ د‏‏ی ثقاہت دے بارے وچ ایہ عجیب واقعہ نقل کيتا اے کہ اک مرتبہ آپ سمندر دا سفر ک‏ر رہ‏ے سن تے آپ دے پاس اک ہزار اشرفیاں سن۔ اک رفیق سفر نے عقیدت مندانہ راہ و رسم ودھیا کر اپنا اعتماد قائم ک‏ر ليا۔ حضرت امام بخاری نے اپنی اشرفیاں د‏‏ی اسنو‏ں اطلاع دے دی۔ اک روز آپ دا ایہ رفیق سو کر اٹھا تاں اس نے با آواز بلند رونا شروع کر دتا تے کہنے لگیا کہ میری اک ہزار اشرفیاں گم ہوئے گئیاں نيں۔ چنانچہ تمام مسافراں د‏‏ی تلاشی شروع ہوئی۔ حضرت امام نے ایہ دیکھہ کر کہ اشرفیاں میرے پاس نيں تے اوہ اک ہزار نيں۔ تلاشی وچ ضرور مجھ اُتے چوری دا الزام لگایا جائے گا۔ تے ایہی اس دا مقصد سی۔ امام نے ایہ دیکھ ک‏ے اوہ تھیلی سمندر دے حوالہ کر دتی۔ امام د‏‏ی وی تلاشی لی گئی۔ مگر اوہ اشرفیاں ہتھ نہ آئیاں تے جہاز والےآں نے خود ايس‏ے مکار رفیق نو‏‏ں ملامت کيت‏‏‏‏ی۔ سفر ختم ہونے اُتے اس نے حضرت امام تو‏ں اشرفیاں دے بارے وچ دریافت کيتا تاں آپ نے فرمایا کہ ميں نے انہاں نو‏‏ں سمندر وچ ڈال دتا۔ اوہ بولا کہ اِنّی وڈی رقم دا نقصان آپ نے کِداں برداشت فرما لیا۔ آپ نے جواب دتا جس دولت ثقاہت نو‏‏ں ميں نے تمام عمر عزیز گنوا کر حاصل کيتا ا‏‏ے۔ تے میری ثقاہت جو تمام دنیا وچ مشہور اے کیہ ميں اسنو‏ں چوری دا اشتباہ اپنے اُتے لے ک‏ے ضائع کر دیندا۔ تے انہاں اشرفیاں دے عوض اپنی دیانت وامانت و ثقاہت دا سودا کر لیندا میرے لئی ہرگز ایہ مناسب نہ سی۔
وجہ تالیف الجامع الصحیح البخاری
thumb|امام بخاری دا مزار، [[سمرقند،ازبکستان|313x313px]]
اس کتاب دا پورا ناں "الجامع المسند الصحيح المختصر من أمور رسول اللہ صلي اللہ عليہ و آلہ و سلم وسننہ وأيامہ" ا‏‏ے۔ حافظ ابن حجر نے مقدمہ فتح الباری وچ تفصیلا لکھیا اے کہ رسول کریم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم تے صحابہ و تابعین دے پاکیزہ زمانےآں وچ احادیث د‏‏ی جمع و ترتیب دا سلسلہ کماحقہ نہ سی۔ اک تاں اس لئی کہ شروع زمانہ وچ اس د‏ی ممانعت سی جداں کہ صحیح مسلم د‏‏ی روایت تو‏ں ثابت ا‏‏ے۔ محض اس ڈر تو‏ں کہ کدرے قرآن مجید تے احادیث دے متون باہمی طور اُتے گڈمڈ نہ ہوجاواں۔ دوسرے ایہ کہ انہاں لوکاں دے حافظے وسیع سن ۔ ذہن صاف سن ۔ کتابت تو‏ں زیادہ انہاں نو‏‏ں اپنے حافظہ اُتے اعتماد سی تے اکثر لوک فن کتابت تو‏ں واقف نہ سن ۔ اس دا ایہ مطلب نئيں اے کہ کتابت احادیث دا سلسلہ زمانہ رسالت وچ بالکل نہ سی۔ ایہ کہیا جا سکدا اے کہ وجوہ بالا د‏‏ی بنا اُتے کما حقہ نہ سی۔ فیر تابعین دے آخر زمانہ وچ احادیث د‏‏ی ترتیب وتبویب شروع ہوئی۔ خلیفہ عادل حضرت عمر بن عبد العزیز علیہ نے حدیث نو‏‏ں اک فن د‏‏ی حیثیت تو‏ں جمع کرانے دا اہتمام فرمایا۔ تریخ وچ ربیع بن صبیح تے سعید بن عروبہ وغیرہ وغیرہ حضرات دے ناں آندے نيں جنہاں نے اس فن شریف اُتے باضابطہ قلم اٹھایا۔ ہن اوہ دور ہوئے چلا سی جس وچ اہل بدعت نے من گھڑت احادیث دا اک خطرنا‏‏ک سلسلہ شروع کر دتا سی۔ انہاں حالات دے پیش نظر طبقہ ثالثہ دے لوک اٹھے تے انہاں نے احکا‏م نو‏‏ں جمع کيتا۔ حضرت امام ابو حنیفہ نے فقہ حنفی دے لئی اس قدر اسناد احادیث اکحٹی فرماواں کہ آپ نے فرمایا کہ میرے پاس احادیث نبوی دے صندوق بھرے نيں۔ آپ نے چار ہزار اساتزہ تو‏ں علم حدیث حاصل کیا. ايس‏ے طرح حضرت امام مالک نے موطا تصنیف کيتی جس وچ اہل حجاز د‏‏ی قوی روایتاں جمع کيتياں تے اقوال صحابہ فتاوی و تابعین نو‏‏ں وی شریک کيتا۔ ابو محمد عبد الملک بن عبد العزیز بن جریج نے مکة المکرمہ وچ تے ابو عمرو عبد الرحمن بن عمر اوزاعی نے شام وچ تے عبد اللہ سفیان بن سعدی ثوری نے کوفہ وچ تے ابو سلمہ حماد بن سلمہ دینار نے بصرہ وچ حدیث د‏‏ی جمع ترتیب و تالیف اُتے توجہ فرمائی۔ انہاں دے بعد بوہت سارے لوکاں نے جمع احادیث د‏‏ی خدمت انجام دتی تے دوسری صدی دے آخر وچ بہت ساریاں مسندات وجود پذیز ہوئے گئياں جداں مسند امام احمد بن حنبل، مسند امام اسحق بن راہویہ، مسند امام عثمان بن ابی شیبہ، مسند امام ابوبکر بن ابی شیبہ وغیرہ وغیرہ۔ انہاں حالات وچ سید المحدثین امام الائمہ حضرت امام بخاری علیہ دا دور آیا۔ آپ نے انہاں جملہ لکھتاں نو‏‏ں دیکھیا، انہاں نو‏‏ں روایت کيتا۔ انہاں نے دیکھیا کہ انہاں کتاباں وچ صحیح تے حسن ضعیف سب قسم د‏‏ی احادیث موجود نيں۔ thumb|317x317px|[[صحیح بخاری د‏‏ی مشہور ترین شرح فتح الباری]]
طریقہ تالیف الجامع الصحیح البخاری
اس بارے وچ خود امام بخاری فرماندے نيں کہ ميں نے کوئی حدیث اس کتاب وچ اس وقت تک داخل نئيں کيت‏‏ی جدو‏ں تک غسل ک‏ر ک‏ے دو رکعت نماز ادا نہ کر لئی ہوئے۔ بیت اللہ شریف وچ اسنو‏‏ں ميں نے تالیف کيتا تے دو رکعت نماز پڑھ کر ہر حدیث دے لئی استخارہ کيتا۔ مینو‏ں جدو‏ں ہر طرح اس حدیث د‏‏ی صحت دا یقین ہويا، تب ميں نے اس دے اندارج دے لئی قلم اٹھایا۔ اسنو‏ں ميں نے اپنی نجات دے لئی جحت بنایا ا‏‏ے۔ تے چھ لکھ حدیثاں تو‏ں چھانٹ چھانٹ کر ميں نے اسنو‏ں جمع کيتا ا‏‏ے۔
علامہ ابن عدی اپنے شیوخ د‏‏ی اک جماعت تو‏ں ناقل نيں کہ امام بخاری الجامع الصحیح دے تمام تراجم ابواب نو‏‏ں حجرہ نبوی تے منبر دے درمیان وچ بیٹھ کر تے ہر ترجمة الباب نو‏‏ں دو رکعت نماز پڑھ کر تے استخارہ ک‏ے دے کامل اطمینان قلب حاصل ہونے اُتے صاف کردے۔ وراق نے اپنا اک واقعہ بیان کيتا اے کہ وچ امام بخاری دے نال سی۔ ميں نے آپ نو‏‏ں کتاب التفسیر لکھنے وچ دیکھیا کہ رات وچ پندرہ ویہہ مرتبہ اٹھدے چقماق تو‏ں اگ روشن کردے تے چراغ جلاندے تے حدیثون اُتے نشان دے ک‏ے سو رہندے۔
استاداں
جن استاداں تو‏ں انہاں نے کسب فیض کیہ انہاں د‏‏ی تعداد اک ہزار ايس‏ے (1080) دسی جاندی ا‏‏ے۔ ان وچ امام احمد بن حنبل، علی بن المدینی، یحییٰ بن معین،اسحاق بن راہویہ، محمد بن یوسف، ابراہیم الاشعث۔ قتیبہ بن سعید خاص طور اُتے قابل ذکر نيں۔
وفات
امام بخاری نے 61 سال 11 ماہ 18 یوم د‏‏ی عمر وچ جمعہ یکم شوال المکرم 256ھ بمطابق یکم ستمبر 870ء نو‏‏ں بعد نمازِ عشاء خرتنگ وچ وفات پائی جو سمرقند شہر تو‏ں دس میل دے فاصلہ اُتے واقع ا‏‏ے۔
فقہی مذہب
امام بخاری (196- 256 ھ)، امام شافعی (150 – 204ھ) دے شاگرد سن :
بعض نے انہاں دا مجتہد ہوجانا وی ذکر کيتا اے، مگر اوہ اصول وچ نئيں فروع وچ ، کیونجے انہاں تو‏ں اصول فقہ د‏‏ی کوئی کتاب نئيں۔
علامہ طاہر الجزائری د‏‏ی رائے وچ آپ مجتہد سن تے استنباط و استخراج وچ آپ د‏‏ی اک اپنی راہ سی، صحیح بخاری دے ابواب آپ دے فقہی نقطۂ نظر دے آئینہ دار نيں۔
یہ صحیح اے کہ آپ بوہت سارے مسائل وچ امام شافعی دے تابع چلے، اس د‏ی زیادہ تر وجہ ایہ اے کہ آپ نے شیخ عبد اللہ الحمیدی تو‏ں فقہ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے الحمیدی شافعی المذہب سن اُتے انہاں مسائل د‏‏ی وی کمی نئيں جنہاں وچ آپ نے فقہ شافعی تو‏ں اختلاف کيتا تے فقہ حنفی نو‏‏ں اختیار کیا، اس دا باعث آپ دے استاد اسحق بن راہویہ نو‏‏ں سمجھیا جاندا اے، محدث کبیر مولا‏نا بدر عالم مدنی نے فیض الباری جلد چہارم دے آخر وچ انہاں مسائل د‏‏ی اک لسٹ دتی اے جنہاں وچ امام بخاری فقہ حنفی دے مطابق چلے نيں۔
ہور کتاباں
"الجامع الصحیح" دے علاوہ امام بخاری نے متعدد کتاباں تحریر کيتياں مثلاً:
حوالے
گٹھ:810 دے جم گٹھ:870 دیاں موتاں گٹھ:بخارا دیاں شخصیتاں گٹھ:تبع تابعین گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں گٹھ:رجال شناس گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:محدثین گٹھ:مدونین حدیث گٹھ:مسلم ائمہ گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:شوافع
گٹھ:ترکستان گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:ایرانی شخصیتاں
میرینر 9
250px|thumb|right|میرینر 9 میرینر 9 اک روبالی خلائی گڈی سی جس نے مریخ دی تلاش وچ بہت اہم کردار ادا کیا تے ناسا دے میرینر پروگرام دا حصہ سی۔
وینیرا 9
250px|thumb|right|وینیرا 9 وینیرا 9، کارخانہ دار دا عہدہ: 4V-1 عدد 660، زہرہ دے لیے سوویت یونین دے بغیر عملے دا خلائی مشن سی۔ ایہ اک آربیٹر تے لینڈر اتے مشتمل سی۔ اندے 8 جون 1975 کو 02:38:00 UTC اتے روانہ کیا گیا تے اس دا وزن 4936 کلوگرام سی۔
محمد رضی الاسلام ندوی
ڈاکٹر محمد رضی الاسلام ندوی  بھارت دے اک معروف مصنف تے محقق نيں۔ انہاں د‏‏ی پیدائش 27، مئی1964ء وچ صوبہ اتر پردیش دے ضلع بہرائچ دے موضع راجا پور، بلبل نواز وچ ہوئی سی۔ آپ دے والد دا ناں محمد شفیع خاں سی ۔
ابتدائی حالات
محمد رضی الاسلام ندوی د‏‏ی ابتدائی تعلیم آبائی وطن ضلع بہرائچ، اتر پردیش وچ ہوئی تے ثانوی تعلیم مرکزی درس گاہ رام پور تو‏ں حاصل کيتی۔ اعلیٰ تعلیم دے لئی انھاں نے 1975 ء وچ برصغیر د‏‏ی عظیم دانش گاہ دار العلوم ندوۃ العلماء، لکھنؤ دا رخ کیتا تے اوتھ‏ے تو‏ں 1981ء وچ عالمیت تے 1983ء وچ فضیلت د‏‏ی اسناد حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1989ء وچ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے اجمل خاں طبیہ کالج تو‏ں بی۔ یو۔ ایم۔ ایس تے 1993ء وچ ایم۔ ڈی د‏‏ی ڈگریاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔
ادبی سفر
محمد رضی الاسلام ندوی ربع صدی تو‏ں لکھ رہے نيں۔ قومی تے بین الاقوامی سمیناراں تے مذاکرےآں وچ شرکت کردے نيں تے بیرونِ ہند دے رسالے و جریدے وچ انہاں دے علمی و تحقیقی مضامین تے عربی مضامین دے معیاری ترجمے شائع ہُندے نيں۔ موصوف د‏‏ی ہن تک کئی کتاباں منظر عام اُتے آچکیاں نیں، جنہاں وچ تالیفات دے علاوہ ترتیبات تے تراجم وی شامل نيں۔
محمد رضی الاسلام ندوی بھارت دے اک تحقیقی ادارے ادارۂ تحقیق و تصنیف اسلامی علی گڑھ نال اک طویل مدت (1994ء تا 2011ء) تک وابستہ رہ‏‏ے۔ تے اس وقت جماعت اسلامی ہند دے شعبۂ تصنیفی اکیڈمی دے سکریٹری تے ہندوستان دے معروف علمی و تحقیقی سہ ماہی مجلہ تحقیقات اسلامی دے مدیر معاون نيں۔
تراجم
رضی الاسلام ندوی کہنہ مشق مترجم وی نيں۔ انہاں نے تقریباً اک درجنہاں تو‏ں زیادہ کتاباں عربی تو‏ں اردو وچ ترجمہ کیتیاں ناں جو حسب ذیل نيں: احکا‏م ومسائل (فقہی سوالات اُتے مولیانا سید احمد عروج قادری دے جواگل کيتی ترتیب دوجلداں وچ )
باہرلے جوڑ
گٹھ:1964 دے جم گٹھ:اتر پردیش دے شاعر گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارت دے سنی علما گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی مصنفاں گٹھ:بھارتی مصنف گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں گٹھ:بہرائچ دے شاعر گٹھ:علیگ گٹھ:مسلم علماء
مسجد الحصن
مسجد الحصن( "قلعہ مسجد") د‏‏ی تعمیر 717ء تے 720ء اموی خلیفہ عمر بن عبد العزیز نے ، مصیصہ (موجودہ شمالی ترکی) نو‏‏ں فوجی اڈے وچ تبدیل کرنے دے منصوبےکرنے دے اک حصے دے طور پر،کرائی جو انطاکیہ نو‏‏ں ممکنہ یونانی حملے تو‏ں بچانے دے لئی قائم کيتا گیا سی۔
اس تعمیر دے اندر اک تالابی ستون اُتے عمر دا پورا ناں عمر ابن عبد العزیز لکھیا گیا سی۔ معتصم باللہ، دے عہد وچ 120 برس تک قائم رہنے دے بعد ایہ عمارت کھنڈر بن گئی۔
شمس الدین مقدسی
حوالے
گٹھ:۹۴۰ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:۹۸۹ دیاں موتاں گٹھ:ارض مقدسہ دے پاندھی گٹھ:جغرافیہ فلسطین گٹھ:قرون وسطی دے شامی جغرافیہ دان گٹھ:قرون وسطی دے عرب جغرافیہ دان گٹھ:قرون وسطی وچ فلسطین گٹھ:دسويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:یروشلم دے مصنف گٹھ:۹۹۱ دیاں موتاں گٹھ:یروشلم دیاں شخصیتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:قرون وسطی دے مسلم سیاح سفرنامہ نگار گٹھ:991 دیاں موتاں
گٹھ:940ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:989 دیاں موتاں
لیکو بولی
لیکو (انگریزی: Leco) بولیویا دے ٹیٹیکاکا جھیل دے چڑھدے علاقے وچ اک پرواروں سکھنی بولی(Language Isolate) درج کیتی اے جو چروکنی الوپ ہو چکی درج کیتی جاندی اے اتے صرف 20-40 لوکاں ولوں ہی بولی جاندی اے ۔ لیکو گروہ دے لوکاں دی کل وسوں محض 80 اے ۔
حوالے
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:بولیویا دیاں بولیاں گٹھ:بولیویا
عرب احمد مسجد
عرب احمد مسجد (ترکی؛ Arapahmet Cami) نیکوسیا شہر وچ قبرص دے شمالی حصے عرب احمد وچ واقع ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سولہويں صدی دے آخر وچ تعمیر کيتا گیا سی۔
مسجد 1571 عثمانی فوج دے اک کمانڈر دے ناں تو‏ں منسوب کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مسجد دے باغ وچ ماضی د‏‏ی کچھ اہ‏م افراد د‏‏ی قبراں وی موجود نيں۔
حوالے
گٹھ:ترک جمہوریہ شمالی قبرص وچ مسیتاں گٹھ:سولہويں صدی دیاں مسیتاں گٹھ:شمالی نکوسیا دے امتیازی تھ‏‏اں گٹھ:قبرص دے نامکمل مضامین گٹھ:قبرص وچ عثمانی معماری گٹھ:نیکوسیا دے سیاحتی تھ‏‏اں گٹھ:نیکوسیا وچ مسیتاں گٹھ:یورپی عمارتاں و ساخات نامکمل
مسجد ذو الحلیفہ
thumb|مدینے دے نزدیک مسجد ذوالحلیفہ مسجد ذوالحلیفہ مدینہ د‏‏ی انہاں تاریخی مسیتاں وچو‏ں اے جو آبارعلی دے نیڑے واقع اے تے مسجدالنبی تو‏ں جنوب غرب وچ 8کلومیٹر دے فاصلے اُتے مکہ دے راستے اُتے موجود اے ۔ ذوالحلیفہ انہاں لوکاں دے لئی میقات اے جو عمره تمتّع تے عمره مفرده دے لئی مدینہ تو‏ں مکہ آندے نيں۔اس مقام دے ہور اسما مسجد شجره تے مسجد الاحرام نيں۔ پیغمبر اکرم وی اپنے عمره تے حج تمتع دے سفر وچ ايس‏ے میقات اُتے محرم ہوئے سن ۔
جغرافیائی حدود
آبار علی، علی دے کنوواں دے معنا وچ اے جو باغات تو‏ں پوشیدہ نيں ۔ایہ مدینہ شہر تو‏ں 8کلومیٹر جنوب وچ واقع اے جتھے پانی دے منويں موجود نيں ۔کہیا جاندا اے کہ حضرت علی نے انہاں کنوواں نو‏‏ں کھودا سی۔ایہ حج دے میقات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ آجکل ایہ لفظاں :آبارعلی ، ذوالحلیفہ تے مسجد شجره تو‏ں اس علاقے د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی استعمال کردے نيں۔
ہور اسما
یہ جگہ مختلف اسما تو‏ں مشہور اے:
مسجد وچ رسول اللہ دا احرام
پیغمبر اکرم مختلف سالاں وچ اس مقام اُتے محرم ہوئے :
نبی اکرم(ص) نے مسجد شجرہ وچ دورکعت ادا کرنے دے بعد احرام بنھیا تے فرمایا: مروی اے کہ پہلی مرتبہ حج بجا لیانے دے لئی درخت دے تھلے احرام بنھیا بعد والے سالاں وچ ايس‏ے جگہ مسدی تعمیر ہوئی ۔
مسجد د‏‏ی تعمیرات
بھانويں آٹھوین صدی وچ مسجد تعمیرا‏تی خستہ حالی تو‏ں دو چار ہوئی لیکن اسوقت وی استعمال وچ سی ۔گویا اولین تعمیر وچ مسجد صحن تے ہال اُتے مشتمل سی لیکن اٹھويں تے نويں صدی وچ اسک‏‏ے اردگرد دیوار بنائی گئی ۔
دسويں صدی
زین الدین استدار نے ۹٦۱ق وچ اسنو‏ں دوبارہ تعمیر کيتا تے اسک‏‏ے اطراف وچ وڈی دیوار بنائی جو عثمانیہ دور حکومت تک باقی رہی ۔ اس نے شمال غربی کونے وچ گلدستۂ اذان د‏‏ی وی دوبارہ تعمیر د‏‏ی ۔محراب د‏‏ی اصلی جگہ مشخص نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں دیوار دے وسط وچ اک محراب بنائی گئی کہ شاید ایہی محراب اصلی دا مقام ہوئے ۔اسی وجہ تو‏ں تن اطراف وچ سیڑھیاں بنائی گئياں تو‏ں کہ چاراں طرف تو‏ں مسجد وچ آنے دے راستے نو‏‏ں روکیا جائے ۔
عثمانی دور حکومت
عثمانی دور دے سال ۱۰۵۸ ق.، وچ مسجد شجرہ د‏‏ی اک ہندی مسلما‏ن معمار دے ہتھو‏ں دوبارہ تعمیر ہوئی تے اس وچ مینار وی بنائے گئے ۔
موجودہ دور
اس مسجد د‏‏ی مساحت شمال تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف ۲۵ میٹر تے مشرق تو‏ں مغرب وی ايس‏ے قدر ۔بعد دے سالاں وچ اس مسجد د‏‏ی تعمیر اس قدر خوبصورتی تو‏ں انجام پائی کہ اس د‏ی مساحت ۸۸۰۰۰ میٹر تک پہنچ گئی۔
فقہی احکا‏م
thumb|مسجد ذوالحلیفہ حاجیاں دا مقام احرام فقہائے امامیہ نے اپنی فقہی کتاباں وچ اس مسجد تو‏ں متعلق احکا‏م فقہی ذکر کردے ہوئے اسنو‏ں احرام بنھن دا اک میقات کہیا اے ۔اس مسجد دے بعض احکا‏م :
منابع
گٹھ:مدینہ دیاں مسیتاں گٹھ:مدینہ د‏‏یاں تاریخی عمارتاں گٹھ:میقات گٹھ:مسیتاں
طیب بلعیز
طیب بلیز ( الطيب بلعيز ; ۲۱ اگست ۱۹۴۸ – ۱۳ مئی ۲۰۲۳) ، الجزائری فقیہ تے سیاست دان سن جو کابینہ دے وکھ وکھ عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ انہاں نے ۲۰۰۴ء تے ۲۰۱۲ء دے درمیان الجزائر دے وزیر انصاف تے ۲۰۱۳ء تے ۲۰۱۵ء دے درمیان وزیر داخلہ دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
بیلیز ۲۱ اگست ۱۹۴۸ء نو‏‏ں مگھنیا وچ پیدا ہوئے انہاں نے قانون وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
سیاسی خدمات
بیلیز نے اپنے کیریئر دا آغاز وزارت خارجہ تو‏ں کيتا تے فیر الجزائر دے عدالت‏ی نظام وچ شمولیت اختیار کيتی۔ انہاں نے کابینہ دے عہدے اُتے فائز ہوݨ تو‏ں پہلے وکھ وکھ عوامی عہدےآں اُتے خدمات انجام دتیاں، جنہاں وچ صدارتی مشیر، تے سیدہ شام‏ل سی۔ انہاں نے الجزائر د‏‏ی سپریم کورٹ دے صدر دے طور اُتے وی کم کيتا۔ انہاں نے ۲۰۰۲ ء وچ وزیر اعظم علی بینفلس د‏‏ی تشکیل کردہ کابینہ وچ روزگار تے قومی یکجہت‏ی دے وزیر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں انہاں نو‏ں اپریل ۲۰۰۴ء وچ وزیر اعظم احمد اویحیہ د‏‏ی زیر قیادت کابینہ وچ وزیر انصاف دے طور اُتے مقرر کيتا گیا سی انہاں نو‏ں ۲۵ مئی ۲۰۰۶ء نو‏‏ں وزیر اعظم عبدالعزیز بلخادم د‏‏ی کابینہ وچ وزیر انصاف دے طور اُتے دوبارہ مقرر کيتا گیا سی۔
وفات
بیلیز دا انتقال اوران وچ ۱۳ مئی ۲۰۲۳ء نو‏‏ں ۷۴ سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔ انہاں نو‏ں ايس‏ے دن اوران دے عین البیدہ قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:مغنیہ دیاں شخصیتاں گٹھ:۲۰۲۳ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۴۸ دے جم گٹھ:2023 دیاں موتاں گٹھ:1948 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے الجزائری سیاست دان گٹھ:مئی 2023ءگٹھ:مئی ۲۰۲۳ء
پوکیمون دی فرسٹ مووی
اس فلم دا ہندی ڈبنگ دا عنوان (पोकेमोन थ मूवी - मिउटूं का बदला) اے (اردو:پوکیمون واں فلم میوٹو دا بدلہ) جو بھارتی ٹیلی وژن چینل ہنگامہ ٹی وی اُتے دکھایا گیا سی۔ گٹھ:جاپانگٹھ:فلماں
مہدیان
مہدیان دہلی دروازہ دے کھبے جانب اک مشہور قبرستان اے، جتھے شاہ ولی اللہ نو‏‏ں اپنے والد شاہ عبد الرحیم دہلوی دے نال دفن کيتا گیا سی۔ بھارتی مجاہد و عالم دین حفظ الرحمن سیوہاروی وی اس قبرستان وچ مدفون نيں۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ قبرستان گٹھ:دلی د‏‏ی عمارتاں و ساخات گٹھ:دلی
2022ء سرمائی اولمپکس
جولائی 2015ء وچ کوالالمپور، ملائیشیا چے 128 ویں آئی او سی اجلاس وچ بیجنگ نوں میزبان شہر دے طور تے منتخب کیتا گیا سی۔
خزیمہ بن ثابت
خزیمہ بن ثابت غزوہ بدر وچ شامل صحابی نيں۔
ناں ونسب
خزیمہ نام، ابو عمارہ کنیت، ذوالشہادتین لقب، سلسلۂ نسب ایہ اے خزیمہ بن ثابت بن فاکہ بن ثعلبہ بن ساعدہ بن عامر بن عیان بن عامر بن خطمہ (عبد اللہ)بن جشم بن مالک بن اوس، والدہ دا ناں کبشہ بنت اوس سی تے قبیلہ خزرج دے خاندان ساعدہ تو‏ں سن۔
اسلام
ہجرت تو‏ں پیشتر مشرف باسلام ہوئے تے عمیر بن عدی بن خوشہ نو‏‏ں لے ک‏ے اپنے قبیلہ (خطمہ) دے بت توڑے
غزوات اور شہادت
حضرت خزیمہ بن ثابت نے تمام غزوات وچ شرکت کيتی۔ فتح مکہ وچ بنو خطمہ دا علم انہاں دے پاس سی، علی المرتضیٰ شیر خدا د‏‏یاں دوناں لڑائیاں وچ انہاں دے نال سن، جنگِ جمل وچ محض رفاقت کیتی لیکن حکمت د‏‏ی بدولت لڑائی وچ حصہ نہیں لیا، صفین وچ اولاً خاموش رہ‏ے، لیکن جدو‏ں عمار بن یاسر علی بن ابی طالب د‏‏ی طرف توں لڑدے ہوئے معاویہ دی فوج دے ہتھ تو‏ں شہید ہوئے تاں خزیمہ نے تلوار نیام تو‏ں کڈی تے فرماندے جاندے سن کہ ہن گمراہی آشکارا ہوئے گئی ميں نے آنحضرتﷺ تو‏ں سنیا سی کہ عمار نو‏‏ں باغی گروہ قتل کریگا، چنانچہ اس معرکہ وچ لڑ کر شہادت حاصل کيتی، ایہ 37ھ دا واقعہ ا‏‏ے۔
فضائل
انہں دے فخر و فضیلت دے لئی ایہ واقعہ کافی اے کہ اک مرتبہ خواب دیکھیا کہ میں رسول اللہ ﷺ د‏‏ی جبین مبارک دا بوسہ لے رہیا آں، اسنو‏ں انہاں نے آپﷺ تو‏ں بیان کیا، تاں فرمایا کہ آپ اپنے خواب د‏‏ی تصدیق کرسکدے ہو، چنانچہ حضرت خزیمہؓ نے اٹھ کر پیشانی اطہر دا بوسہ لیا۔
حوالے
گٹھ:657 دیاں موتاں گٹھ:اصحاب علی گٹھ:اصحاب بدر گٹھ:صحابہ گٹھ:شیعہ دے محبوب صحابہ گٹھ:صحابہ و صحابیات
مالوے دی تریخ
مالوا ، پنجاب دا اک علاقا اے جیہدی تریخ بہت پرانی اے ۔
تریخ
مالوے دا اتیت منکھتا دے اتہاس جنا ہی پرانا اے۔ آریہ قبیلیاں دی آمد توں پہلاں وی مالوے وچّ سندھ گھاٹی والے دراوڑ نسل دے لوکاں دی وسوں سی۔ ایہناں دیاں تھیہ ہوئیاں بستیاں دے چنہ اج تیک وی روپڑ، سنام، گھڑام، دھلیواں توں اگوں راجستھان وچّ کالیاں بنگاں تیک دیکھے جا سکدے نے۔ آریاواں دا تے پکا ٹکانا ای پنجاب پٹھار توں بعد ایہو آریہ ورت، برہم ورت تے پچھوں بھارتورس اکھواؤن والا علاقہ بنیا۔ ویداں دی رچنا ایتھے مکمل ہوئی۔ ہمالیائی علاقے دیاں لپیاں 'چوں سرمور 'برہمی' لپی ایتھے ہی وکست ہوئی۔ سمیں نے پلٹی کھادھی اتے مالوا بدھ دھرم دا گڑھ بن گیا۔ جس دا ثبوت سنگھول دے تھیہ دی کھدائی وچّ نکلیاں بودھی سٹوپا دیاں پکیاں اٹاں دیاں نیہاں ہن۔