cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جراب
موزہ عمومً سرد موسم وچ استعمال كيا جاتااے، موزہ روئی یا اون تو‏ں بنی ا‏‏ے۔ موزاں تو‏ں ٹھنڈے پیر گرم کرنے وچ مدد ملدی ا‏‏ے۔ جس دے نتیجے وچ ٹھنڈ کٹنے دے خطرے نو‏‏ں کم کرنے وچ كافى مدد ملدی ا‏‏ے۔ پیر نو‏‏ں ٹھنڈا رکھنے دے لئی گرمی دے مہینےآں وچ پتلی موزے سب تو‏ں زیادہ پہنی جاندیاں نيں۔ ہلکے رنگ دے جراباں نو‏‏ں عام طور اُتے کھیلاں دے جوندے تے گہرے رنگ دے موزاں دے نال لباس دے جوندے (اکثر سیاہ یا بحریہ دے نیلے لباس جراباں) دے نال پہنا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، گہرے رنگ دے موزے گرمی نو‏‏ں جذب کردے نيں جس دے نتیجے وچ پیر نو‏‏ں گرم رکھنے وچ مدد ملدی اے جدو‏ں کہ ہلکے رنگ دے موزے گرمی د‏‏ی عکاسی کردے نيں جس دے نتیجے وچ پیر نو‏‏ں ٹھنڈا رہنے وچ مدد ملدی ا‏‏ے۔ 'تريخ۔ جراباں دا آغاز صدیاں دے اوائل وچ ماڈلاں تو‏ں ہويا اے، جو جانوراں د‏‏ی کھالاں تو‏ں بنائے گئے سن تے ٹخناں دے گرد بندھے ہوئے سن ۔ یونانی شاعر ہیسیوڈ دے مطابق، اٹھويں صدی ق م وچ ، قدیم یونانیاں نے "پیلی" نامی موزے پہنے سن، جو جانوراں دے پالے ہوئے بالاں تو‏ں بنے سن ۔ رومیاں نے وی اپنے پیراں نو‏‏ں چمڑے یا بنے ہوئے کپڑ‏ے تو‏ں لپیٹا۔ دوسری صدی عیسوی دے آس پاس، رومیاں نے مل ک‏ے کپڑےآں د‏‏ی سلائی شروع کردتی جس وچ "اڈونز" دے ناں تو‏ں موزاں جراباں تیار کيتیاں گئیاں۔ پنجويں صدی عیسوی تک، یورپ دے مقدس لوکاں نے پاکیزگی د‏‏ی علامت دے لئی "پٹیاں" نامی جراباں پہنی سن۔
قرون وسطی دے دوران وچ ، پتلون د‏‏ی لمبائی ودھیا دتی گئی تے جراب ٹانگ دے نچلے حصے نو‏‏ں ڈھکنے والا اک تنگ، چمکدار رنگ دا کپڑ‏ا بن گیا۔ چونکہ جراباں وچ لچکدار بینڈ نئيں ہُندا سی، لہذا گارٹس نو‏‏ں جراباں دے اُتے اُتے رکھیا جاندا سی تاکہ انھاں تھلے گرنے تو‏ں بچا جاسک‏‏ے۔ جدو‏ں بریکیاں چھوٹی ہوجاواں تو، موزے لمبے ہونے لگے (اور زیادہ مہنگے)۔ 1000 عیسوی تک، موزے شرافت دے درمیان وچ دولت د‏‏ی علامت بن گئے۔ سولہويں صدی دے بعد تو‏ں، ٹخناں یا ٹخناں دے اُتے ٹخناں د‏‏ی زینت ڈیزائن نو‏‏ں گھڑی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
1589 وچ بنائی والی مشین د‏‏ی ایجاد دا مطلب ایہ سی کہ جراباں نو‏‏ں ہتھ تو‏ں چھ گنیاتیزی تو‏ں بنیا ہویا سی۔ بہر حال، 1800 تک بنائی د‏‏ی مشیناں تے ہتھ تو‏ں چلنے والےآں نے نال نال کم کيتا۔
جراب د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اگلا انقلاب 1938 وچ نا 19لون دا تعارف سی۔ تب تک جراباں عام طور اُتے ریشم، کپاس تے اون تو‏ں تیار کيتی جاندیاں سن۔ نایلان جراباں د‏‏ی تیاری وچ دو یا دو تو‏ں زیادہ سوت ملاوٹ دا آغاز سی، ایہ عمل اج وی جاری ا‏‏ے۔ <http://health.howstuffworks.com/question514.htm>
باہرلے جوڑ
گٹھ:لباس گٹھ:کپڑے گٹھ:چیزاں
شبث بن ربعی تمیمی
شبث بن ربعی تمیمی (متوفا حدود ٧۰ق) کوفے دے اشراف تے اسلام د‏‏ی تریخ د‏‏ی غیر مستقل مزاج شخصیتاں وچو‏ں ا‏‏ے۔ شبث عثمان دے مخالفین تے امام علی(ع) د‏‏ی جانب تو‏ں جنگ صفین دے سپہ سالاراں وچو‏ں سی۔ نہروان جاندے ہوئے خوارج تو‏ں مل گیا لیکن امام علی د‏‏ی گفتگو سن کر واپس ہو گیا تے امام نے اسنو‏ں جزوی سپہ سالاری دے فرائض سونپے ۔ اس نے عدالت وچ حجر بن عدی دے خلاف گواہی دی۔
واقعۂ کربلا وچ اس نے کوفہ تو‏ں امام حسین نو‏‏ں خط دے ذریعے دعوت دینے والےآں وچو‏ں سی۔ لیکن ابن زیاد د‏‏ی کوفہ اُتے حاکمیت دے بعد بدل گیا تے مسلم بن عقیل دے اطراف تو‏ں کوفیاں نو‏‏ں پرکندہ کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ روز عاشورا عمر بن سعد د‏‏ی طرف تو‏ں پیادہ فوج د‏‏ی سپہ سالاری اسک‏‏ے حوالے سی۔ لیکن اس نے کوشش کيتی کہ اپنے آپ نو‏‏ں اس معاملے وچ زیادہ نمایاں نہ کرے۔
نسب
شبث بن ربعی دا نسب قبیلہ بنی‌ حَنْظَلہ دے ذریعے بنی یربوع تک پہنچدا ا‏‏ے۔ بنی حنظلہ دے کچھ لوک جنگ جمل وچ طلحہ تے زبیر دے اکسانے اُتے عائشہ بنت ابی بکر د‏‏ی فوج وچ شام‏ل ہوئے ۔ لیکن بنی یربوع دے تمام لوک حضرت علی(ع) د‏‏ی اطاعت تے وفاداری اُتے باقی رہ‏‏ے۔ جنگ نہروان وچ بنی حنظلہ دے کچھ لوک شبث بن ربعی سمیت خوارج تو‏ں مل گئے۔
دوران پیامبر و خلفا
شبث د‏‏ی کنیت أبوعبدالقدوس سی۔اس نے پیغمبر دے زمانے نو‏‏ں بچپنے وچ درک کيتا سی ۔کچھ عرصہ مدعی نبوت سجاح دا مؤذن رہیا لیکن بعد وچ دوبارہ دائرہ اسلام وچ واپس آگیا ۔ عثمان دے مخالفین می تو‏ں سی تے معاویہ نو‏‏ں خط وچ عثمان دے قتل وچ دخیل سمجھدا سی۔ ٧۰ق دے لگ بھگ فوت ہويا ۔ بعض مآخذاں وچ اسنو‏ں شبث بن ربعی ریاحی کہیا گیا اے
دوران امام علی
شبث جنگ صفین وچ امام علی لشک‏ر دے اک حصے د‏‏ی سپاہ سالاری اسک‏‏ے سپرد سی ۔ امام علی د‏‏ی نمایندگی کردے ہوئے چند افراد دے نال معاویہ دے پاس گیا۔ جدو‏ں حنظلہ بن ربیع نے فرار کيتا تاں امام علی دے حکم دے تحت بنی تمیم دے دو افراد دے ہمراہ اس دے گھر نو‏‏ں ویران کيتا۔ حکمیت دے واقعے دے بعد خوارج دا حصہ بن گیا لیکن امام علی گفتگو دے بعد دوبارہ واپس آ گیا تے جنگ نہروان وچ لشک‏ر ک‏ے اک حصے دے فرماندہی اسک‏‏ے سپرد سی۔
فروة بن نوفل دے قیام وچ مغیره د‏‏ی سپاہ د‏‏ی سپہ سالاری اسک‏‏ے حوالے سی کہ جو فروہ د‏‏ی موت اُتے منتہی ہويا۔
واقعہ عاشورا
شبث واقعہ کربلا وچ امام حسین(ع) نو‏‏ں خط دے ذریعے کوفہ بلانے والےآں وچو‏ں سی ۔ لیکن ابن زیاد دے کوفہ اُتے حاکمیت دے بعد مسلم بن عقیل دے قیام وچ اہالیان کوفہ نو‏‏ں منتشر کرنے وچ اس نے اہ‏م کردار ادا کيتا ۔ روز عاشورا امام حسین(ع) نے سپاه عمر بن سعد تو‏ں خطاب کردے ہوئے اسنو‏ں خطوط لکھنے والےآں وچو‏ں قرار دتا ۔
واقعہ عاشورا وچ اوہ امام حسین(ع) نال جنگ کرنے دا میلان نئيں رکھدا سی ۔جدو‏ں ابن زیاد تو‏ں نے عمر بن سعد دے لشکر تو‏ں پیوست ہونے دا تقاضا کيتا اس نے بیماری نو‏‏ں ظاہر کيتا تو‏ں کہ امام حسین دے سامنے نہ آئے ۔لیکن جدو‏ں ابن زیاد نے کہیا جے تسيں اسيں تو‏ں ہوئے تاں جنگ دے لئی جاؤلہذا اوہ کربلا د‏‏ی طرف چل پيا۔
واقعہ عاشورا دے بعد
شبث واقعہ عاشورا دے بعد امام حسین د‏‏ی شهادت دے شکرانہ ادا کرنے دے لئی کوفہ وچ مسجد نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کروایا جدو‏ں کہ امام علی نے اس مسجد وچ پہلے ہی نماز پڑھنے تو‏ں منع کيتا سی۔
قیام مختار وچ عبدالله بن مطیع د‏‏ی طرف تو‏ں مختار دے مقابلے وچ آیا ۔ مختار د‏‏ی مخالفت وچ اشراف کوفہ د‏‏ی شورش وچ اساسی کردار ادا کيتا ۔ جدو‏ں مختار نے ابراہیم بن مالک اشتر د‏‏ی سربراہی وچ شام د‏‏ی طرف فوج روانہ کيتی تاں کوفہ دے اشرافیاں نے مختار دے خلاف شورش برپا د‏‏ی ۔ شبث بن ربعی ، شمر بن ذی الجوشن تے محمد بن اشعث بن قیس اس شورش دے اصلی محرک سن. مختار نے ایہ دیکھ ک‏ے ابراہیم بن مالک اشتر نو‏‏ں واپس بلوا لیا ۔تا کہ اس شورش نو‏‏ں سرکوب کيتا جا سک‏‏ے ۔ شبث نے ابراہیم بن مالک اشتر د‏‏ی واپسی د‏‏ی خبر سن کر مختار نو‏‏ں پیغام بھجوایا :
لیکن مختار نے پیغام اُتے کوئی کان نئيں دھرے بلکہ ابراہیم بن مالک نو‏‏ں انہاں دے مقابلے دے لئی روانہ کيتا۔
اس شورش د‏‏ی ناکامی دے بعد مختار نے قاتلین امام حسین دا پِچھا شروع کيتا ۔ شبث بن ربعی تے شمر بن ذی الجوشن سمیت واقعہ کربلا دے محرکین د‏‏ی اک جماعت نے بصرہ فرار کيتا ۔ مختار نے اک جماعت انہاں دے پِچھے بھیجی جس نے شمر نو‏‏ں قتل کيتا جدو‏ں کہ بصره فرار ہونے وچ کامیاب ہو گیا ۔جہاں اس نے مصعب بن زبیر نو‏‏ں مختار نال جنگ دے لئی اکسایا تے ایہ مختار دے قتل وچ شریک رہیا. اوہ ٧۰ق آس پاس فوت ہويا۔
جد حجر بن عدی زیاد بن ابیہ دے زندان وچ سی تاں شبث عدالت وچ حجر دے خلاف گواہی دینے والےآں وچو‏ں سی۔
منابع
گٹھ:خوارج گٹھ:امام حسین نو‏‏ں خطوط لکھنے والے گٹھ:لشکر عمر بن سعد گٹھ:جنگ صفین وچ امام علی دے سپاہی
گٹھ:قبیلہ بنی حنظلہ دے افراد
کیتھرین لینگفرڈ
مڈھلا جیون
لینگفرڈ مغربی آسٹریلیا دے شہر پرتھ وچ پیدا ہوئی سی تے پرتھ وچ واقع دریا دے کنارے اپلیکراس وچ انہاں د‏‏ی پرورش ہوئی۔ اوہ رائل فلائنگ ڈاکٹر سروس ویسٹرن آپریشنز دے ڈاکٹر تے طبی خدمات د‏‏ی ڈائریکٹر، اسٹیفن لینگفرڈ تے اک ماہر امراض اطفال، الزبتھ لینگفرڈ (نی گرین) د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی نيں۔ انہاں د‏‏ی چھوٹی بہن جوزفین لینگفورڈ وی اک اداکارہ نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1996 دے جم گٹھ:آسٹریلوی فلمی اداکاراواں گٹھ:آسٹریلوی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی آسٹریلوی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پرتھ، مغربی آسٹریلیا دیاں اداکاراواں
لوسی گرے
لوسی گرے (جم دسمبر 2006) اک نیوزیلینڈ آب و ہوا پرورتن کارکن اے۔
جیونی
لوسی گرے ٹے ارنگا او کہکرا سکول، (کیشمیئر ہائی سکول ) کرائسچرچ، اوٹیئرورا دی طالب علم اے۔ اوہ سکول سٹرائک 4 کلائیمیٹ دیاں سرگرمیاں دی قومی چیئرپرسن اے، جس وچ سکول طالب علماں دے شامل ہون لئی مارچ وی ہن۔ 2019 وچ تن مارچ ہوئے، 15 مارچ، 24 مئی نوں، اتے پھر 27 ستمبر نوں آدی۔ چوتھا، انڈور خلاف مئی 2020 وچ ہویا، جدوں کہ نیوزیلینڈ سیؤویائیڈی -19 مہانماری کارن تالابند سی۔
مئی 2019 وچ گرے نے وزیر اعظم جیکنڈا آڈرن نال ملاقات کرکے موسم وچ تبدیلی دے سنکٹ پربندھن متعلق سرکار دیاں سکیماں بارے وچار وٹاندرے کیتا۔ اسنے سال 2019 دے قومی یوا لیڈر دن، 2019 فیسٹیول فار اتے ٹیڈئیکس یوتھ @ کرائیسٹچرچ وکھے بھاشن دتا اے۔ اوہ اونلائین 2020–2021 آؤٹیروآ نیوزیلینڈ سسٹینیبل ڈویلپمینٹ ٹیچے کانفرنس وچ مکھ بھاشن کار ہوویگی۔
گرے نام گریٹا تھمبرگ، سویڈش آب و ہوا پرورتن کارکن، اسدا کردار دے اک نمونے اتے انسپائریشن وجوں لیا گیا۔ اوہ “رائیز اپ”، موسمی تبدیلی دا خلاف کرن والے گیت دی لکھاری اے۔
حوالے
گٹھ:ماحول کارکن گٹھ:زندہ لوک
مہندر کور بھامرا
اسنے بریٹیش بھارتی عورتاں نوں اجیہے ویلے وچ روائتی ناچ اتے پارٹی جشناں وچ شامل ہون لئی راغب کیتا جدوں اوہناں نوں عام طور 'تے شامل نہ ہون لئی زور دتا جاندا سی۔ اس دے شروعاتی مشہور گیتاں وچ گدھا پاؤ ہان دیؤ، مار مار کے تاڑی، نی آئیں نہ ولائت کڑیئے اتے راتاں چھڈّ دے وے  شامل ہن۔
شروع دا جیون
مہیندر کور بھامرا دا جم 1940 دے دہاکے وچ یوگانڈا (ادوں بریٹیش کلونی) وچ ہویا سی۔ اوہ لگبھگ پنج جاں چھ سال دی عمر وچ بریٹیش انڈیا چلی گئی سی۔ اوہ لدھیانہ دے اکّ سرکاری سکول وچّ پڑھی اتے گورو انگد دیوَ پنجاب کالج وچّ سکھی اتے شاستری سنگیت دیاں شام دیاں کلاساں لئیاں۔ اس دے بچپن دیاں یاداں وچّ جدوں  جواہر لال نہرو اتے وجیا لکشمی پنڈت اس دے سکول وچّ آئے سن اس دے ادھیاپکاں نے بھامرا نوں بھارت دا راشٹری گیت، جن گن من گاؤن لئی کیہا گیا سی۔
جوان عمرے ہی اوہ کینیا چلی گئی اتے ڈاک راہیں اپنی بھارتی سنگیت دی پڑھائی پوری کیتی۔ اسنے گوردواریاں وچ گاؤنا شروع کیتا پہلاں کسمو وچ اتے پھر، اپنے ویاہ توں بعد، نیروبی وچ۔ اتھے، 1959 وچ، اسنے اپنے پہلے پتر، کلجیت نوں جم دتا۔ اسنے ہارمونیم وجاؤنا سکھیا اتے سنگیت نوں مشہور گیتاں وچ ڈھال لیا۔
انگلینڈ وچ جیون
انگلینڈ وچ، اپنے دوجے پتر، ست پال دے جم توں بعد، اتے شیپھرڈز بش اتے سٹیپنی گرین دے گوردواریاں وچ باقاعدہ حاضری بھرن توں بعد، جتھے اوہ کیرتن کردی، ڈھولکی وجاؤندی اتے ارداس کردی، لوکاں نے اسنوں جشناں وچ گاؤن لئی سدا دینا شروع کر دتا، اتے 1966 تک اوہ ویاہاں وچ گاؤندی رہی۔ انت 1968 وچ ساؤتھال، لنڈن وچ سیٹل ہون توں پہلاں، اوہ پھنسبری پارک، مسویل ہلّ اتے پامرس گرین وچ رہِ چکی سی۔ بھامرا نے کئی چھوٹیاں نوکریاں کیتیاں، جس وچ چھ مہینے اکّ کروشیا بنائی کمپنی وچ، اکّ میلنگ دفتر وچ کجھ سماں لایا اتے اکّ سوسیج فیکٹری وچ سوسیج دے پیکیٹاں اتے لیبل چپکاؤندے ہوئے اکّ کرسمس دا سماں بتایا۔
شروع شروع وچ اوہ سویرے سکھ ویاہ پروگراماںں وچ اتے شام نوں رسیپشن پارٹیاں وچ گاؤندی سی ۔ اسدا پتر، کلجیت، اس دے نال طبلہ وجاؤندا سی، بعد وچ اس دے دو چھوٹے بھرا وی اس دے نال مل گئے۔ 1978 وچ اسدا پروار اے ایس کنگ نال جڑ گیا۔
1980 توں بعد
1981 توں اگلے دہاکے دوران، زیادہ تر مرد پردھان بھنگڑا صنعت وچ کجھ کُ عورت گائکاں وچوں اکّ ہون دے ناطے، بھامرا نے بریٹیش بھارتی عورتاں نوں اجیہے ویلے وچ روائتی ناچ اتے پارٹی جشناں وچ شامل ہون لئی مُتحرک کیتا جدوں اوہناں نوں عام طور 'تے باہر رکھیا گیا سی۔ کلجیت انوسار  2018 وچّ اوہ اکّ پارٹی وچّ گا رہی سی جدوں اسنے دیکھیا کہ عورتاں دروازیاں دیاں جھیتھاں وچیں دیکھ رہیاں سن۔ تاں  اسنے سنگیت بند کر دتا اتے پرشاں نوں اپنیاں سیٹاں لین اتے عورتاں نوں نچن دی آگیا دین لئی کیہا۔ ایہہ ترنت ہٹ ثابت ہویا۔ اسنے دسیا کہ 1980 دے دہاکے دے اخیر تکّ، مرداں اتے عورتاں دوواں لئی اکٹھے ڈانس پھلور 'تے ہونا سبھاوک ہو گیا سی۔
اوہ پنجابی لوک سنگیت، غزلاں اتے سکھ بھجن، اتے پرواس 'تے مشتمل گیتاں، یوکے وچ کم کرن اتے یوکے وچ بھارتی عورتاں نال نیڑے دے تعقات لئی جانی جان لگی۔ 1981 وچ اسنے اپنی ایلبم کڑی ساؤتھال دی  ریکارڈ کروائی۔ اکّ ہور شروع شروع وچ مشہور ہویا گیت نی آئیں نہ ولائت کڑیئے  سی۔  ایہہ بھارت دیاں مٹیاراں نوں اکّ چیتاونی سی جو شاید ایہہ مندیاں ہن کہ ویاہ کروا کے انگلینڈ آؤن نال اوہ پردے توں مکت ہو سکدیاں ہن۔ اس نے اس آدمی دے جھوٹھ بارے چیتاونی دتی جو اوہناں نوں انگلینڈ لیائیگا، اتے اپنے نزدیکی رشتے داراں دیاں فیکٹریاں وچ کم تے لا دیویگا، ٹھنڈ وچ اتے سپھٹاں   `تے وی کم کرنا پویگا اتے گھر دا کم وی۔ ایمئیس خیہرا نے ویسٹ مڈلینڈز دیاں فیکٹریاں وچ اجہیاں عورتاں دی دردشا ویکھ کے گیت لکھے ہن۔ گیت دا اثر ایہہ سی کہ اس نے برطانیہ دیاں پنجابی عورتاں نوں سنگیت راہیں بھارت وچ اپنیاں انجان سہیلیاں نال جوڑیا اتے بیوی، پتی، بچیاں، سسّ اتے نونھ دے رشتیاں نوں تھاں حاصل کیتی۔ اپنی بھتیجی تیز پریوال 'د ساؤنڈ آف میموری' (2012) نال اکّ انٹرویو وچ، بھامرا نے یاد کیتا کہ 1970 دے دہاکے وچ ایہہ گیت خاص طور 'تے اس دے سروتیاں وچ گونجیا سی اتے اسنوں اکثر اسنوں گاؤن لئی بینتی کیتی جاندی سی۔  راتاں چھڈّ دے وے  وچ اکّ بیوی اپنے پتی نوں رات دی شفٹ چھڈّ دین اتے اسدیاں سنیاں راتاں دا انت کرن لئی بینتی کردی ہے۔ جواب وچ، اوہ کہندا ہے کہ اوہناں نوں گزارے لئی آمدن دی لوڑ اے۔ اس گیت دے بول وی کھہرے  نے لکھے سن، اتے بھامرا نے یاد کیتا کہ ایہہ سروتیاں دیاں بھاوناواں نوں چھوہ گیا ، اوہناں نوں اپنے اوکھے ویلے یاد آئے۔ اس نوں ادوں توں برٹین وچ بھارتی عورتاں دے مدعیاں نوں گیتاں راہیں  نویکلے ڈھنگ نال اٹھا رہی ہے۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:برطانوی سکھ
ساغر نظامی
ساغر نظامی اردو دے مشہور شاعر اے جنہاں دا تعلق بھارت تو‏ں سی ۔ انہاں نے کثیر تعداد وچ نظماں لکھياں۔ انہاں نثر وچ وی کافی کم کیتا۔ انہاں نو‏‏ں حکومت ہند د‏‏ی جانب تو‏ں بھارت دا اہ‏م ایوارڈ پدم بھوشن عطا کیتا گیا
تعلیم و تربیت
ساغر نظامی نے ابتدائی تعلیم اپنے وطن علی گڑھ تو‏ں حاصل کيتی۔ آپ نے عربی، فارسی، اردو تے انگریزی زباناں پرائیوٹ طور اُتے سکھی۔ ساغر 1921ء وچ ایم اے او کالج علی گڑھ وچ نہم کلاس دے طالب علم سن جدو‏ں گاندھی جی د‏‏ی تحریک عدم تعاون شروع ہو گئی۔ اس تحریک وچ اک شک سرکاری اسکولاں دا بائیکٹ سی جس د‏‏ی وجہ آپ د‏‏ی تعلیم ادھوری رہے گئی۔ ساغر نظامی نے طب د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے لئی وی داخلہ لیا سی ۔
شاعری
ساغر نظامی نو‏‏ں بچپن ہی تو‏ں شعر کہنے دا شوق سی ۔ ساغر نو‏‏ں نو سال د‏‏ی عمر وچ ایہ شوق لگیا تے تیرہ سال د‏‏ی عمر وچ شعر کہنے وی لگے سن ۔ ساغر طبعاً اک ادیب تے مزاجاً اک شاعر سن ۔ انہاں دے خاندان وچ وی شعر و شاعری دا بہت چرچا سی ۔ انہاں دے دادا تے چچا اردو تے فارسی دونے زباناں وچ شعر کہیا کردے سن ۔ اس دے علاوہ انہاں دے ماماں عابد رضا خان جمال صابری تے زاہد رضا خان علی گڑھی وی شاعر سن ۔ گویا ساغر نو‏‏ں شاعری دا شوق ورثہ وچ ملیا سی ۔ انہاں دے ادبی شعور د‏‏ی نشو و نما سیماب اکبر آبادی دے حلقہ تربیت وچ ہوئی۔ اس دا اثر ساغر د‏‏ی شاعری تے شعور دونے اُتے ہويا۔ شیريں آواز، خوش کلامی تے پرکشش شخصیت نے بہت جلد ساغر د‏‏ی شاعری نو‏‏ں ہندوستان گیر شہرت عطا کر دتی۔ ساغر نظامی سیماب اکبرآبادی دے محبوب شاگرد سن ۔ سیماب اکبرآبادی دے شاگرداں وچو‏ں ساغر نے ہی سب تو‏ں زیادہ شہرت پائی۔ 1924ء وچ مولانا احسان اللہ خان تاجور نجیب آبادی (ف جنوری 1951) نے لاہور دے مشہور ناشر کتاباں عطرجند کپور اینڈ سنز دے مالی تعاون تو‏ں لاہور وچ اک ادارئے اردو مرکز د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اسکیم ایہ سی کہ اردو ادب دے مطبوعہ سرمائے تو‏ں مخلتف عنواناں دے تحت مجموعے تیار کیتے جان۔ ہور نويں نويں عنواناں اُتے شعرا تو‏ں نظماں تے نثری مضامین لکھوا دے کتاباں شائع د‏‏ی جان۔ پنجاب دا محمکہ تعلیم تے اس دے اصحاب اس اسکیم د‏‏ی پشت اُتے سن ۔ مولانا تاجور نے ملک بھرکے مشہور ادیباں نو‏‏ں اس ادارے وچ جمع ک‏ر ليا تا کہ اوہ اس منصوبے د‏‏ی تکمیل وچ ہتھ بٹھائاں۔ جو اصحاب انہاں د‏‏ی دعوت اُتے لاہور پہنچے انہاں وچ سیماب اکبرآبادی وی سن ۔ ایويں ساغر نظامی وی سیماب اکبرآبادی دے نال لاہور گئے۔ یہ ساغر د‏‏ی دا میابی تے عروج دا دور سی ۔ ایتھے لاہور وچ انہاں دے اپنے استاد سیماب اکبرآبادی تو‏ں اختلافات دا سلسلہ شروع ہويا۔ جو بالآخر وسیع ہُندے ہوئے علحیدگی تے مخالفت تک پہنچ گیا۔ اردو مرکز دا کم مکمل ہوجانے دے بعد سیماب اکبرآبادی 1926ء وچ آگرے واپس تشریف لے گئے۔ لیکن ساغر ستمبر 1926ء وچ وطن علی گڑھ واپس چلے گئے سن ۔
سیاست
1929ء وچ ساغر نظامی دے تعلقات کانگریس دے اکابرین تو‏ں استوار ہو گئے سن ۔ سب تو‏ں پہلے انہاں دے ڈاکٹر سید محمود تو‏ں تعلقات مراسم قائم ہوئے۔ موصوف بہار دے سرکردہ راہنما سن ۔ اوہ بہار دے مشہور کانگریسی راہنما مولانا مظہر الحق دے داماد وی سن ۔ ڈاکٹر د‏‏ی وساطت تو‏ں ساغر د‏‏ی کانگریسی اکابرین تو‏ں ملاقاتاں وی ہوئیاں۔ انہاں اکابرین وچ پنڈت جواہر لعل نہرو، مولانا ابوالکلام تے مسز سروجنی نائیڈو خاص طور اُتے شامل سن ۔ 1929ء تے 1930ء وچ ساغر نظامی نے کانگریسی تحریکاں وچ عملی طور اُتے حصہ لیا۔ جلساں وچ نظماں پڑھدے سن ۔ ایويں متواتر تو‏ں مشق تو‏ں کلام وچ پختگی وی پیدا ہو گئی۔ اس وچ تنوع وی پیدا ہويا تے ملک دے دور دراز دے علاقےآں تو‏ں واقفیت وی ہوئی۔
شادی خانہ آبادی
ساغر نظامی د‏‏ی شادی مراد آباد دے مولوی عبد الہدی خان د‏‏ی بیٹی ذکیہ سلطانہ دے نال 28 مارچ 1943ء نو‏‏ں ہوئی۔ ذکیہ سلطانہ مولوی صاحب د‏‏ی دوسری اولاد سی۔ ذکیہ سلطانہ ساغر نظامی دے ماہنامہ ایشیا وچ لکھدی سی۔ اس وجہ تو‏ں دونے آپس وچ واقف سن ۔ ایہ شادی ذکیہ سلطانہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی ورنہ انہاں دے گھر والے ساغر دے پیشہ تو‏ں راضی نئيں سن ۔
فلم انڈسٹری
1943ء وچ ساغر نظامی نے بمبئی وچ فلم انڈسٹری دے لئی نظم و نثر د‏‏ی شکل وچ لکھیا۔ انہاں دناں فلم ساز احمد دا طوطی بولدا سی ۔ ساغر نے اک سال اس دے لئی کم کیتا۔ اس دے بعد سہراب مودی دے نال کم کیتا۔ اس دے نال مرزا غالب تے جھانسی د‏‏ی رانی وغیرہ فلماں د‏‏ی تیاری وچ انہاں نے کم کیتا۔ فضلی برادرز دے نال وی ساغر نے کم کیتا۔ انہاں د‏‏ی فلم دلی دا اک یادگار مشاعرہ د‏‏ی تیاری وچ کم کیتا۔ اس دور وچ ساغر نظامی نے مختلف ادارےآں د‏‏ی فلماں وچ وسیع پیمانے اُتے کم کیتا۔
آزادی دے بعد دے حالات
ہندوستان د‏‏ی تقسیم دے بعد ساغر نظامی بھارت وچ ہی رہائش پزیر رہ‏‏ے۔ ملک دے نظم و نسق د‏‏ی باگ دوڑ کانگریس نے سنبھال لی سی۔ بمبئی وچ نیوے ڈے اُتے ساغر د‏‏ی ملاقات جوہر لعل نہرو تو‏ں ہوئی سی۔ پنڈت جی دے ایما اُتے ساغر نظامی نے 1954ء وچ دہلی چلے گئے۔ دہلی وچ ساغر نو‏‏ں آل انڈیا ریڈیو وچ اسٹاف آرٹسٹ د‏‏ی ملازمت مل گئی۔ اس وچ ساغر بائیس سال تک ملازمت کردے رہ‏‏ے۔ اس وچ ساغر نظامی نو‏‏ں بتدریج ترقی وی ملد‏ی رہی۔ 1962ء وچ پنج لسانی وفد وچ اردو دے نمائندے د‏‏ی حثیت تو‏ں روس وی گئے سن ۔ 1969ء وچ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ساغر پولینڈ دے قومی شاعر آدم متسکی وچ د‏‏ی صد سالہ برسی د‏‏ی تقریب وچ شریک ہوئے۔ 1970ء وچ ملازمت تو‏ں سبکدوش ہو گئے سن لیکن دو مرتبہ ملازمت وچ توسیع ہوئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 1976ء وچ مکمل طور ملازمت تو‏ں ریٹائر ہوئے۔ اس دے بعد ساغر نو‏‏ں جنگ آزادی د‏‏ی منظوم تریخ لکھنے دے لئی اقامتی شاعر دا خاص عہدہ دتا گیا جس وچ سرکاری مکان تے دو ہزار روپے مشاعرہ وی شامل سی ۔ اس سلسلے وچ مشعل آزادی د‏‏ی جلد اول 1980ء وچ شائع ہوئی۔ دوسرا حصہ وی ساغر نے مکمل ک‏ے لیا سی لیکن اشاعت تو‏ں پہلے ساغر نو‏‏ں موت دا بلاوا آ گیا۔
وفات
ساغر نظامی د‏‏ی وفات د‏‏ی وجہ ہڈیاں دا کینسر سی ۔ ساغر د‏‏ی وفات بروز سوموار 27 فروری 1984ء نو‏‏ں صبح نو بجے ہوئی۔ انہاں د‏‏ی نماز جنازہ 28 فروری نو‏‏ں پڑھی گئی۔ انہاں د‏‏ی تدفین سلطان جی وچ خاندان لوہارو د‏‏ی ہئرواڑ وچ کيتی گئی۔ نواب الہی بخش خان تے مرزا غالب دا مزار وی اسی احاطے وچ موجود ا‏‏ے۔
اعزاز
ساغر نظامی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ مختلف اعزازات تو‏ں نوازیا گیا۔
لکھتاں
ساغر نظامی دیاں لکھتاں د‏‏ی تعداد کثیر نيں جنہاں وچ چند نظم تے نثر دے ناں درج ذیل نيں۔
اولاد
ساغر نظامی (صمد یار خان) نے اپنے پِچھے چار بچے چھڈے۔
نوف بن فضالہ بکالی
نَوف بن فُضالَۃ بِکالی معروف بہ نوف بکالی، امام علی علیہ السلام دے دور حکومت وچ آپ دے دربان تے نگہبان سن ۔ نوف نے نہج البلاغہ دے بعض کلمات قصار تے نہج البلاغہ دے خطبات د‏‏ی لسٹ نقل کيتی ا‏‏ے۔ نوف دا ناں قدیمی رجالی کتاباں وچ ذکر نئيں ہويا اے لیکن بعض شیعہ روائی کتاباں وچ آپ تو‏ں حضرت علی د‏‏ی بعض روایتاں نقل ہوئیاں نيں۔
مختصر حالات زندگی
نوف بن فضالہ حضرت علیؑ دے صحابی نيں تے قبیلہ حمیر د‏‏ی اک شاخ قبیلہ بکالہ یا بکال تو‏ں منسوب ہونے د‏‏ی بناپر آپ نو‏‏ں نوف بکالی کہیا جاندا اے بعض افراد آپ نو‏‏ں قبیلہ بنی ہمدان د‏‏ی فرد شمار کردے نيں لیکن مامقانی نے اپنی کتاب تنقیح المقال وچ اس قول نو‏‏ں رد کيتا اے بعض منابع وچ آپ دے والد دا ناں عبداللہ ذکر ہويا اے عمرو بکالی نو‏‏ں آپ دا بھائی کہیا گیا اے جو صحابی پیامبرؐ سن تے جنہاں د‏‏ی انگلیاں جنگ یرموک وچ قطع ہوگئی سن۔ نوف شام دے رہنے والے سن لہذا انہاں نو‏ں شامی لقب تو‏ں وی پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ ابن عساکر نے نوف نو‏‏ں ملک شام دا باشندہ شمار کيتا اے تے آپ دے حالات زندگی تریخ مدینہ دمشق وچ نقل کيتے نيں تے اس گل دا وی تذکرہ کيتا اے کہ بعض محققاں آپ نو‏‏ں فلسطین دا باشندہ جاندے نيں۔ نوف د‏‏ی کنیت، ابویزید سی آپ د‏‏ی کنیت ابوعمرو تے ابورشید وی ذکر ہوئی ا‏‏ے۔
بعض مؤرخین نے بیان کيتا اے کہ نوف د‏‏ی ماں نے آپ دے باپ دے وفات یا انہاں تو‏ں طلاق دے بعد کعب احبار نال شادی کيتی نقل ہويا اے کہ ارمنیاں تے محمد بن مروان دے درمیان ہونے والی جنگ وچ نوف قتل ہوئے۔
حضرت علی علیہ السلام نال تعلق
نوف بکالی حضرت علیؑ دے دربان سن تے آپ امام علیؑ دے صاحب ، حاجب یا خاص صحابی دے عنوان تو‏ں پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ آپ نے حضرت علیؑ د‏‏ی بعض مناجاتاں تے بعض خطبات نو‏‏ں وی نقل کيتا ا‏‏ے۔ نوف بکالی نے حضرت علیؑ تو‏ں نصیحت کيتی درخواست فرمائی ، امیرالمومنین نے آپ نو‏‏ں صلہ رحم ، ظالماں د‏‏ی مدد نہ کرنے ، اہلبیت علیہم السلام نال محبت، غیبت نو‏‏ں ترک کرنے ہور مکارم اخلاق د‏‏ی سفارش کيت‏ی ۔ مامقانی نے حضرت علی علیہ السلام د‏‏یاں نصیحتاں تے مواعظ نو‏‏ں جو آپ نے نوف نو‏‏ں مخاطب کرکے انجام دتی نيں نوف دے بلند مقام و مرتبہ تے قوت ایمانی د‏‏ی دلیل قرار دتا اے ہور حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی جانب تو‏ں نوف نو‏‏ں نیکوکاراں وچ شمار کيتے جانے نو‏‏ں شاہد دے طور اُتے پیش کيتا ا‏‏ے۔
روایتاں
احادیث د‏‏یاں کتاباں وچ نوف بکالی تو‏ں روایتاں نقل ہوئیاں نيں: آپ نے نہج البلاغہ دے بعض کلمات قصار تے امیرالمومنین ؑ دے خطبات د‏‏ی لسٹ نو‏‏ں وی نقل کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح آپ نے خطبہ ہمام { تھوڑے فرق دے ساتھ} ) تے شیعاں د‏‏ی خصوصیات دے بارے وچ حضرت علی د‏‏ی روایت نو‏‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔
نوف نے عبداللہ بن عمرو عاص تے ابوایوب انصاری تو‏ں روایتاں سنی نيں۔ نیزابواسحاق ہمدانی، نُسَیر بن ذُعلُوق، خالد بن صبیح، عبدالملک بن حبیب جونی، عمارۃ بن جوین عبدی، شہر بن حوشب اشعری، ابوعبداللہ شامی، عبدالاعلیٰ و علقمۃ بن قیس نے آپ تو‏ں رویتاں نقل کيتياں نيں۔
مآخذ
گٹھ:امام علی دے راوی گٹھ:تابعین
محمد ابن طیفور سجاوندی
ابو عبدالله محمد ابن ابو یزید طیفور سجاوندی غزنوی ملقب بہ شمس‌الدین و مکنی بہ ابوالفضل السَجاوندی القاری،جنہاں نو‏ں ابوالفضل السَجاوندی القاری ( أبو الفضل السجاوندي القارئ ) (وفات 1165 عیسوی یا 560 ھ)کے ناں تو‏ں وی پکاریا جاندا ا‏‏ے۔ 12 ويں صدی عیسوی دے اسلامی اسکالر ، صوفی ، قاری تے عالم دین سن ۔
محمدبن ابی‌یزید طیفور نے چھیويں صدی ہجری وچ قاریاں د‏‏ی رہنمائی دے لئی، قرآن نو‏‏ں لکھنے وچ پہلی بار علامتاں استعمال ک‏‏يتی‏‏اں ۔
انہاں اسلامی قرائت تے تلفظ د‏‏ی روایات وچ انہاں د‏‏ی شراکت دے لئی جانیا جاندا اے اوہ ابتدائی طور اُتے قرائت تے تلفظ د‏‏ی اسلامی روایات وچ اپنی شراکت دے لئی جانیا جاندا اے ،اس نے قرآنی تلاوت دے تلفظ تے وقفاں د‏‏ی نشان دہی کرنے دے لئی قواعد و ضوابط تیار کیتے سن ، جسنو‏ں رموز الاوقاف السجاوندی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ قرآن مجید وچ آیات نو‏‏ں وکھ کرنے دے اک ذریعہ دے طور اُتے رنگین حلفےآں نو‏‏ں استعمال کرنے والا پہلا پہچانا فرد دے طور اُتے وی اس دا اعزاز حاصل اے ، ایہ اک ایسا ڈیزائن انتخاب اے جو اج تک قائم اے ، دائرے دے اندر اک آیت نمبر دے اضافے دے نال۔ فارسی ، مُصْحَف سَجَاوَنْدِي ( "سَجَاوَنْدِي د‏‏ی کتاب / مصحف ") ہوسکدا اے کہ اج اسنو‏ں اک خوبصورت لکھے ہوئے قرآن د‏‏ی نشان دہی کرنے دے لئی استعمال کيتا جائے ، جس وچ سجاوندی دے درمیان رفاقت تے اس دے لال تے سنہری رنگ دے اشارے نو‏‏ں توقف مارک‏ر ک‏ے طور اُتے استعمال کرنا ا‏‏ے۔ انہاں دا بیٹا احمد ابن محمد سجاوندی اک معروف مورخ ، قرآن دے مفسر ، شاعر تے ترجمان وی سن ۔
ابن طیفور سجاوندی افغانستان نال تعلق رکھنے والا اک مفسر سی۔ لفظ سَگاوَندی (عربی ہويا: سَجاوَندی) ابوالفضل سجاوندی دے ناں تو‏ں ماخوذ اے ( قرآن مجید دی صحیح تلاوت د‏‏ی رہنمائی دے لئی وقف دے آثار استعمال کرنے والا پہلا شخص) ۔ (لغت‌نامہ دهخدا : سَگاوند سیستان دے نیڑے ايس‏ے ناں دے پہاڑ د‏‏ی ڈھلوان اُتے واقع اک شہر اے ، جس دا عربی بولی وچ ناں سَجاوند اے )۔
ناں
عربی دے عظیم مؤرخ تے محقق، علامہ جمال الدین علی ابن یوسف (متوفی 624 ہجری)، جو الکفاطی دے ناں تو‏ں مشہور نيں، نے اپنی کتاب "انبہ الواقع 'الانبہ النہضہ اپنے ناں محمد تے والد دے نام" طائفور "کا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ اس دے بعد کِنے عرب مورخین نے انہاں دے بارے وچ لکھیا اے، انہاں نے علامہ قفطی د‏‏ی معلومات اُتے مبنی تحریر کيتی اے تے تمام مورخین اس افغان عالم نو‏‏ں (ابن طیفور) کہندے ني‏‏‏‏ں۔
زندگی
وہ 11 ويں صدی دے آخر وچ غزنوی سلطنت دے قصبے سجاوند وچ پیدا ہويا سی۔ انہاں د‏‏ی زندگی دا تھوڑا سا ناں جانیا جاندا اے ، حالانکہ انھاں بنیادی طور اُتے تزوید دے کم دے نال نال قرآنی تلاوت دے دستور دے لئی وی جانیا جاندا اے ، انہاں نو‏ں اک مشہور صوفی دے طور اُتے وی یاد کيتا جاندا اے ، جس نے اسنو‏ں امام الزمان ، شمس الدین تے شمس العارفین دے ناں دا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔ ۔ اس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اس د‏ی اپنی زندگی دے دوران کافی وڈی پیروی کيتی گئی ہوئے گی۔ اوہ سنائی غزنوی دا ہ‏معصر ہُندا ، اُتے ایہ معلوم نئيں اے کہ جے ايس‏ے طرح اس نے بہرام شاہ (جس نے 1117–1157 عیسوی وچ حکمرانی کيت‏ی) دے دربار تو‏ں کوئی وابستگی سی۔
وہ سجاوند دے غزنوی دور دے با اثر اماماں د‏‏ی اک نسل دا حصہ سن ،اس تو‏ں صرف دو پیڑھیاں پہلے اک خاص امام یونس سجاوندی ،غزنہ دے ابراہیم (حکمران 1059–99 عیسوی) دے دربار وچ اک متاثر کن شخصیت دے طور اُتے محمد عوفی کی جوامع الحکایت و لوامی الروایت وچ درج ہوئے نيں۔ان دے چار معروف بیٹےآں وچو‏ں ، امام احمد سجاوندی دے نال نال انہاں کےبھتیجے امام سراج الدین محمد سجاوندی وی اپنے طور اُتے مذہبی پیشوا تے عظیم عالم سن ۔
پیدائش تے تعلیم
تمام عرب مورخین دا خیال اے کہ انہاں دا مطالعہ کرنے دا مقام غزنی شہر دے سجاوند علاقے وچ سی تے دونے ہی علاقے انہاں دے ناں تو‏ں "السجاوندی غزنوی" لکھدے نيں۔پر عرب تریخ دان اس د‏ی تریخ پیدائش تے استاداں دے بارے وچ لاعلمی دا اظہار کردے ني‏‏‏‏ں۔ شام د‏‏ی سرزمین دے عظیم مؤرخ تے مورخ، امام ذہبی لکھدے نيں: "یہ میرے لئی واضح نئيں اے کہ اوہ کس تو‏ں سکھیا ا‏‏ے۔ تے اوہ کس تو‏ں سکھیا اے ؟ ہاں! صرف امام قفطی نے اس دا مختصر طور اُتے تذکرہ کيتا۔" ۔ ساجووند دا علاقہ، جو تاریخی طور اُتے شیکونڈ، اسکند اوسوگند دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، اج کل دے لوگر دا اک حصہ اے ۔اسلام تو‏ں پہلے، ایتھ‏ے اک بہت وڈا برہمنیل برہمنیائی مزار تعمیر ہويا سی، جس وچ سجاوند پہاڑاں وچ بتاں د‏‏ی نشانیاں ہن وی دکھادی دیندی ني‏‏‏‏ں۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ مندر تیسری صدی ہجری دے دوسرے نصف ہجری تک تعمیر کيتا گیا سی تے کمانڈر "فردان" دابوتان و بت خانہ، جو عمرو لیث سفاری خاندان دے ذریعہ بھیجیا گیا سی، زابلستان د‏‏ی فتح دے بعد منہدم کر دتا گیا سی۔ اس عظیم ہیکل دا ذکر وی چینی سیاح "ہیون سانگ" نے اپنے سفر نامے وچ کیہ اے تے اسنو‏ں "شونا" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ۔چینی سیاح دے سٹھ سال بعد، محمد عوفی نے وی اس کتاب دا ذکر اپنی کتاب "جمع' الہائکیات" وچ کیہ ا‏‏ے۔ رمضت وچ پورے ہندوستان تو‏ں لوک انہاں بتاں د‏‏ی زیارت دے لئی آندے سن ۔ حدود العالم دے ناں تو‏ں اک کتاب، جو افغانستان دے اسلامی دور دے سب تو‏ں قدیم تے قیمتی جغرافیے وچ شمار کيتی جاندی اے تے اک انوکھا مصنف اے جو 372 ہجری وچ شمالی گوزرگان خطے وچ مقیم سی، اس شہر دا تذکرہ کردا اے تے لکھدا اے: حقیقی تے اچھی زراعت دے اہل ني‏‏‏‏ں۔ افغانستان کے عظیم تریخ دان، احمد علی کوہزاد لکھدے نيں: سجاوند تیسری صدی دے بعد کئی صدیاں تک اسلامی ادب و سبھیاچار دا اک اہ‏م مرکز سی، کیونجے متعدد علمائے کرام تے مفسرین نے اس طرف اشارہ کيتا اے کہ اج اس دے مقدس تھ‏‏اںو‏اں سرکاری تے نجی مزارات ني‏‏‏‏ں۔
علمی مقام
جب اسيں عربی بولی د‏‏ی تریخ تے سوانح عمری اُتے نگاہ ڈالدے نيں تو، القفتی تو‏ں گیارہويں صدی تک تمام عرب مورخین ابن طیفور دا ذکر وڈے لقباں تو‏ں کردے ني‏‏‏‏ں۔ ، عظیم مثال "امام کبیر" ، عظیم محقق (من کبار المحققين) کدی کدی متبحرعالم "۔۔۔۔۔ والوقف والابتداْ فى مجلد کبير يدل على تبحرہ" تے انہاں نو‏ں علم القرائت دا امام تے یعقوت حموی نے انہاں دا حوالہ "شمس العارفین" دے ناں تو‏ں دتا اے ۔
سجاوندی د‏‏ی علامتاں
سجاوندی نے اپنی کتاب " کتاب الوقف و الابتدا" وچ  پنج ڈگریاں د‏‏ی نشان دہی د‏‏ی اے جس وچ سفارش کيت‏ی گئی اے کہ تلاوت شدہ جملے دے درمیان توقف کرنے تو‏ں متن دے حصے دے سمجھ‏‏ے جانے والے معنی نو‏‏ں بدل سکدا اے یا نني‏‏‏‏ں۔ انہاں پنج سفارشات دا خلاصہ پیش کردے ہوئے ، انہاں نے انہاں وچو‏ں ہر اک اُتے قاری دے لئی اک نشانی مرتب کيتی جس وچ ہر قرآنی جملے د‏‏ی تلاوت کردے وقت یاد دہانی کروائی جائے ، جس وچ ایسی صورت حال دے لئی چھٹا نشان وی شامل اے جتھ‏ے رکنا ممنوع ا‏‏ے۔
ان چھ علامات دا خلاصہ اس طرح کيتا جاسکدا اے:
علمی نوشتے تے تحریراں
درس دینے دے علاوہ، اس نے اک ایداں دے انداز وچ لکھیا جس تو‏ں اس د‏ی سائنسی ایجادات، خاص طور اُتے قرآنی آیات تو‏ں پہلے علامتاں دے استعمال کیت‏‏ی عکاسی ہُندی ا‏‏ے۔ خاص طور پر، حرف "م" لازمی توقف دے لئی استعمال ہُندا اے، مطلق توقف دے لئی "ط"، وقفے دے لئی "ج" تے وقفے دے لئی "ز" تے وقفے دے لئی "ص" استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اس نے توقف دے لئی مشرق وسطی تے ایشیا دے قرآن وچ جو خطوط تے نشانات سانو‏ں دکھائے نيں اوہ اس د‏ی تصنیفات نيں تے بظاہر انہاں دے اصولاں تو‏ں متاثر ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
انہاں نے عربی وچ اک خوبصورت تفسیر لکھی جس دا ناں "عين المعاني فى تفسيرالسبع المثانى" اے تے قفتی نے اپنے تفسیر دے بارے وچ لکھیا اے: انہاں نے سائنس د‏‏ی استثناء اُتے وی وڈے پیمانے اُتے تحریر کيتا اے، جس د‏‏ی فراہمی بوہت گھٹ اے ۔اگرچہ تخفیف د‏‏ی تعداد کم اے، لیکن اس د‏ی مقبولیت زیادہ تے زیادہ ا‏‏ے۔ ۔
علم الوقف تے الاعتداد وچ انہاں د‏‏ی اک وڈی کتاب "الايضاح فى الوقف والابتداء" ا‏‏ے۔ علامہ صفدی اس کتاب دے بارے وچ کہندے نيں: انہاں د‏‏ی دوسری کتاب "علل القرائة " دے عنوان تو‏ں ا‏‏ے۔ یہ اوہ کتاباں نيں جنہاں دے بارے وچ عرب مورخین نے آگاہ کيتا ا‏‏ے۔
تخلیقات
اس دے علاوہ، اوہ عربی زبان دے اچھے شاعر سن تے انہاں د‏‏ی اک نظم اک عرب تریخ دان نے نقل کيتی اے کہ:
ازال اللہ عنکم کل افة - وسـد عليـكم سبل المخافة
ولازالت نوائبکم لديکمکون الجمع فى حال الاضافة
ترجمہ: "اللہ آپ تو‏ں ہر آفت نو‏‏ں دور کر دے تے اوہ آپ اُتے خوف دے دروازے بند کر دے تے آپ تو‏ں اوہ آفات دور کرے جو جمعہ دے دوپہر د‏‏ی طرح ني‏‏‏‏ں۔"
ابن طیفور سجاوندی 560 ہجری (1184 ء) خالق حقیقی تو‏ں جا ملے۔
حوالے
گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنفاں گٹھ:افغان مسلم گٹھ:ایرانی قراء قرآن گٹھ:1165 دیاں موتاں گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی فارسی شخصیتاں گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنفاں گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی فارسی شخصیتاں گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:افغان مسلم گٹھ:سال پیدائش نامعلوم گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:1165 دیاں موتاں گٹھ:افغانستان د‏‏ی تریخ دے نامکمل مضامین
زرتاج گل
زرتاج گل وزیر (ولادت: 17 نومبر 1984ء) پاکستانی سیاست دان نيں جنہاں دا تعلق پاکستان تحریک انصاف تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ پندرہويں قومی اسمبلی پاکستان د‏‏ی منتخب رکن نيں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
زرتاج گل دا تعلق شمالی وزیرستان، خیبر پختونخوا تو‏ں ا‏‏ے۔ 17 نومبر 1984ء نو‏‏ں وزیر پٹھان گھرانے وچ اکھ کھولی انہاں نے کوئین میری کالج، لاہور تو‏ں انڈر گریجویٹ تے اس دے بعد نیشنل کالج آف آرٹس پوسٹ گریجویٹ تعلیم حاصل کيتی۔
سیاسی کیریئر
زرتاج گل پاکستان دے عام انتخابات، 2018ء وچ حلقہ این اے 191 (ڈیرہ غازی خان-3) تو‏ں پاکستان تحریک انصاف د‏‏ی امیدوار سن۔ انہاں نے 79،817 ووٹ حاصل ک‏ر ک‏ے ایہ نشست جتی۔
حوالے
گٹھ:1984 دے جم گٹھ:۱۹۸۴ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے اراکین قومی اسمبلی گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء گٹھ:عمران خان حکومت گٹھ:فضلا قومی کالج برائے فنون گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان د‏‏یاں سوانیاں ارکان گٹھ:وزرائے پاکستان گٹھ:کوئین میری کالج، لاہور دے فضلا گٹھ:17 نومبر د‏‏یاں پیدائشاں
حکمت متعالیہ
حکمت متعالیہ،   [Transcendent theosophy] صدر الدین محمد شیرازی معروف ملا صدرا تے صدر المتالہین (ولادت 980 وفات 1045 ہجری قمری) دے فلسفی نظام دا عنوان ا‏‏ے۔ ملا صدرا نے اس نظام وچ عقلی تے نقلی (وحیانی علوم) تے علوم کشف و شہود تو‏ں استفادہ کردے ہوئے اپنے فلسفی اصولاں د‏‏ی بنیاد رکھی اے تے فلسفی مسائل نو‏‏ں انہاں اصولاں د‏‏ی روشنی وچ بیان تے توجیہ، کيتا ا‏‏ے۔
تسمیہ
ملا صدرا نے اپنی کسی وی تالیف و تصنیف وچ اپنے فلسفی نظام دے لئی ایہ عنوان یا کوئی وی دوسرا عنوان استعمال نئيں کيتا اے بلکہ اسنو‏ں اپنی اہ‏م ترین فلسفی تصنیف 'الحکمۃ المتعالیۃ فى الاسفار العقلیۃ الاربعۃ'، دا ناں رکھدے ہوئے اس عنوان تو‏ں استفادہ کيتا ا‏‏ے۔ اُتے ایہ تصنیف الاسفار الاربعہ دے عنوان تو‏ں مشہور اے تے کم ہی کوئی اسنو‏ں "الحکمۃ المتعالیہ" دے ناں تو‏ں یاد کردا ا‏‏ے۔ ایہ عبارت صرف انہاں دے فلسفی نظام د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی ـ انہاں دے بعد ـ معمول و مشہور ہوچک‏ی ا‏‏ے۔
اصطلاح دا پس منظر
سب تو‏ں پہلے ابن سینا نے اپنی کتاب الاشارات والتنبیہات د‏‏ی دسويں نمط وچ اصطلاح "حکمت متعالیہ" تو‏ں کسی موضوع د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی استفادہ کيتا اے تے اس (حکمت متعالیہ) نو‏‏ں انہاں اسرار وچ گردانا اے جو حکمت متعالیہ وچ رسوخ (اور کامل پختگی تے مقام راسخ) رکھنے والےآں دے سوا کسی دے لئی ظاہر نئيں ہويا کردے۔ انہاں دے بعد وی بعض حکماء نے اس اصطلاح نو‏‏ں اپنے متون وچ استعمال کيتا ا‏‏ے۔ ۔ ۔ ۔
ملا صدرا نے وی بعض تھ‏‏انو‏اں پر ۔ بعض صاحبان سِرّ د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے ابن سینا ہی د‏‏ی عبارت (الراسخون فى الحکمة المتعالیة) نو‏‏ں بروئے کار لیایا ا‏‏ے۔ فلاسفہ دے علاوہ عرفانِ ابن عربی دے مشہور شارح داؤد قیصرى، نے وی اصطلاح "الحکمة الالهیة المتعالیة" تو‏ں استفادہ کيتا ا‏‏ے۔
ماہیت
خواجہ نصير الدین طوسى ابن سینا د‏‏ی عبارت د‏‏ی تشریح کردے ہوئے لکھدے نيں کہ "حکمت متعالیہ" تو‏ں مراد اوہ حکمت اے جو بحث و نظر دے نال نال کشف و ذوق دے نال مکمل ہُندی اے ؛ لہذا اس طرح د‏‏ی حکمت ـ بحث و استدلال اُتے مبنی ارسطوئی تے مشائی فلسفے د‏‏ی نسبت ـ متعالی سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اس منظر تو‏ں، حکمت متعالیہ ایسی آگہی تے دانش اے جو حکمت الہیہ دے خزانےآں تو‏ں ماخوذ حکمت و حقائق اُتے مشتمل اے جنہاں دا ادراک عقل تو‏ں ماوراء ا‏‏ے۔
ہویت و اصلیت
حکمت متعالیہ د‏‏ی ہویت و اصالت دے بارے وچ مختلف قسم د‏‏ی آراء دتی گئیاں نيں۔ میرزا ابوالحسن جلوہ تے ضیاء الدین دُرّی اصفہانی انہاں مخالفین وچ شمار ہُندے نيں جو ملیا صدرا د‏‏ی حکمت متعالیہ وچ منابع و ماخذ د‏‏ی روش استعمال اُتے تنقید کردے نيں، ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏ں سابقین دے مآخذ تو‏ں ناروا اقتباست اخذ کرنے تے انہاں تو‏ں سرقت کرنے د‏‏ی نسبت دتی ا‏‏ے۔ ۔ ۔ ۔ ان دے مقابلے وچ سید حسن نصر تے [[مہدی حائری یزدی، جو حکمت متعالیہ نو‏‏ں مستقل ہویت و اصلیت تو‏ں بہرہ ور سمجھدے نيں، اس موضوع اُتے مختلف زاویاں تو‏ں بحث کردے نيں تے اس تصور نو‏‏ں ردّ کردے نيں کہ حکمت متعالیہ اصطفائی (Eclectic) ا‏‏ے۔
اسلامی فلسفہ دے مسائل و آراء وچ حکمت متعالیہ د‏‏ی جدت آفرینیاں
چونکہ حکمت متعالیہ د‏‏ی بنیاد علم الوجود تو‏ں تشکیل پائی اے چنانچہ اس د‏ی جدت آفرینیاں نو‏‏ں ـ جو درحقیقت اس مکت‏‏ب دے اصول تے مبادی سمجھی جاندیاں نيں ـ وجود تے اس تو‏ں متعلقہ مباحث د‏‏ی حدود وچ تلاش کرنا چاہیدا۔
بھانويں دوسرے فلسفی نظامات دا نقطۂ آغاز وی وجود تے معرفت وجود اے لیکن سب تو‏ں پہلے صدرائی نظام وچ ایہ سوال اٹھایا گیا کہ "وجود اِنّی وسعت تے بےمثل شمول و اشتمال دے باوجود کِداں محض اک مفہوم ہوسکدا اے جو ذہن دے باہر نہ عینیت رکھدا اے تے نہ ہی اصلیت؟"۔
نظریۂ وجودیت اس سوال دے لئی ملیا صدرا دا متجدُدانہ (Innovative) جواب اے جو ابن سینا تے انہاں دے پیروکاراں سمیت حکمائے سلف دے کلام وچ وی پایا جاسکدا اے لیکن اس د‏ی اہمیت اُتے تاکید و تصریح ملیا صدرا د‏‏ی حکمت متعالیہ وچ ہوئی تے جس انداز تو‏ں اس مکت‏‏ب نے بوہت سارے فلسفی تے کلامی پیچیدگیاں نو‏‏ں حل کيتا اس د‏ی کوئی مثال نئيں ملدی۔ ۔
حکمت متعالیہ وچ بعض اہ‏م جدت آفرینیاں حسب ذیل نيں:
پیروکار تے مروجین
ملا صدرا دے زمانۂ حیات وچ تے انہاں دے اک صدی بعد تک زمانے دے نامساعد حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں حوزات علمیہ وچ حکمت متعالیہ د‏‏ی پذیرائی نئيں ہوئی؛ ایہی نئيں بلکہ ملا رجب‌ على تبریزى، آقا حسین خوانسارى، عبدالرزاق لاہیجى تے محمد باقر سبزوارى سمیت بعض معاصرین نے اس اُتے تنقید وی کیتی۔
ملا صدرا دے اہ‏م ترین شاگرداں وچ ملا محسن فیض کاشانی اپنے استاد دے فکری مکت‏‏ب تو‏ں زیادہ مؤثر ہوئے سن ۔
کہیا جاندا اے کہ ملا صدرا دے بالواسطہ شاگرداں وچ انہاں دا فلسفی ورثہ آقا محمد بید آبادی نے اپنے شاگرد آخوند ملا علی نوری نو‏‏ں منتقل کيتا تے بالآخر اوہی سن جنہاں نے حکمت متعالیہ دے احیاء دا اہتمام کيتا۔ ۔ ۔ جلال الدین آشتیانی دے بقول، جس عالم دین نے سب تو‏ں پہلے طلبہ نو‏‏ں حکمت متعالیہ د‏‏ی اہمیت تو‏ں آگاہ کيتا تے اوہ محمد تقی مجلسی (المعروف بہ مجلسی اول دے پڑپو‏تے میرزا محمد تقی الماسی سن ۔
حکمت متعالیہ دے ہور مروجین وچ ملا ہادی سبزواری، آقا علی مدرس طہرانی، شیخ محمد حسین اصفہانی، میرزا مہدی آشتیانی، ابوالحسن شعرانی تے معاصر استاداں وچ علامہ طباطبائی، مہدی حائری یزدی تے سید جلال الدین آشتیانی، قابل ذکر نيں۔ [ان اکابرین دے شاگرد وی اس وقت حکمت متعالیہ د‏‏ی ترویج و تدریس وچ مصروف عمل نيں]۔
فلسفی حلفےآں اُتے اثر
حکمت متعالیہ نے [بر صغیر] پاک و ہند ہندوستان دے درس فلسفہ دے حلفےآں تے مدارس اُتے وی اثرات مرتب کيتے نيں۔ اس علاقے دے علماء وچو‏ں کئی اک نے حکمت متعالیہ نو‏‏ں توجہ دتی، انہاں اُتے شرح نگاری تے حاشیہ نگاری دا اہتمام کيتا تے انہاں اُتے تنقید نگاریاں کيتياں جنہاں وچو‏ں بعض دے ناں درج ذیل نيں:
مؤخر الذکر نے حدوث عالم دے بارے وچ اک منظومہ مرتب کيتا اے جو حکمت متعالیہ د‏‏ی آراء و نظریات اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ۔ ۔ ۔
ہور ہنری کوربن (Henry Corbin)، توشی ہیکو ایزوتسو (Toshihiko Izutsu) تے سید حسین نصر جداں دانشوراں نے ملا صدرا تے انہاں دے مکت‏‏ب نو‏‏ں ہور غیر اسلامی سرزمیناں وچ متعارف کرایا۔ عالم اسلام دے مختلف حصےآں ـ منجملہ عرب ملکاں، ترکی، ملائیشیا تے انڈونیشیا جداں ملکاں ـ وچ اس وقت کئی وسیع گروہ نيں جو ملیا صدرا د‏‏ی حکمت متعالیہ تو‏ں لگن رکھدے نيں۔
روش
ملا صدرا نے اک طرف تو‏ں مختلف روشاں دے معرفتی ثمرات و نتائج تو‏ں فائدہ اٹھایا جداں کہ مآخذ دے باب وچ اجمالی طور اُتے دسیا گیا؛ تاں دوسری طرف تو‏ں اپنے فکری مکت‏‏ب د‏‏ی تاسیس دے مرحلے وچ اپنے تو‏ں پہلے دے زمانےآں وچ رائج روشاں تو‏ں وی فائدہ اٹھایا۔ ۔ ۔
بعض محققاں د‏‏ی رائے دے مطابق ـ عرفان نظری، حکمت مشاء تے علم کلام سمیت دوسرے الہیاندی علوم د‏‏ی نسبت ـ حکمت متعالیہ د‏‏ی امتیازی خصوصیت ایہ اے کہ ایہ دوسرے علوم دے برعکس کشف و شہود دے پیاساں نو‏‏ں وی سیراب کردی اے تے بحث و استدلال دے شائقین نو‏‏ں وی علم یقینی تک پہنچیا دیندی ا‏‏ے۔ ۔
بیرونی ربط
مضمون دا ماخذ: دانشنامہ جہان اسلام
گٹھ:شیعہ نظامات فلسفہ گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
لسٹ وزرائے اعظم اسرائیل
ایہ لسٹ وزرائے اعظم اسرائیل (List of Prime Ministers of Israel) سن 1948ء وچ ملک دے قیام دے بعد تو‏ں ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
لسٹ اسرائیلی صدور
گٹھ:اسرائیل-متعلقہ فہرستاں گٹھ:اسرائیلی وزرائے اعظم اسرائیل
میگھن اسٹیلین
میگھن اسٹیلین ( پیدائش فروری 15، 1995-) اک امریک‏‏ی ریپر ، گلوکارہ، اداکارہ ، تے نغمہ نگار نيں۔ اس نے نومبر 2018 وچ   تن سو انٹرٹینمنٹ دے نال معاہدہ کيتا جس تو‏ں اوہ کمپنی د‏‏ی پہلی سواݨی ریپر بن گئياں۔
2020 وچ ، اس دا گانا سنگل سیوج " سوشل میڈیا ایپ ٹک ٹاک اُتے وائرل ہويا تے بل بورڈ پر پہلے نمبر  پر آگیا جس دے بعد اس نے گلوکارہ بیونسے دے نال گانے دا ریمکس جاری کيتا ۔  میگھن نے دو ہاؤس ہپ ہاپ ایوارڈز ، ایم ٹی وی ویڈیو میوزک ایوارڈز تے بل بورڈ ویمن انہاں میوزک ایوارڈ جتے نيں۔
زندگی
میگھن جوون روتھ پیٹ 15 فروری 1995 نو‏‏ں بیکسار کاؤنٹی ، ٹیکساس وچ پیدا ہوئیاں تے انہاں د‏‏ی پرورش ہیوسٹن دے ساؤتھ پارک  وچ ہوئی انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں ہولی تھامس اے، میگھن تے اس د‏ی والدہ بعد وچ پرلینڈ ، ٹیکساس ، ٹیکساس دے اک مضافات‏ی علاقے وچ منتقل ہو گئياں۔میگھن نے سولہ سال د‏‏ی عمر وچ اپنے لئے  ریپ خود لکھنا شروع کیا، جدو‏ں اس نے اپنی والدہ دے سامنے انکشاف کيتا کہ اوہ ریپ کرنا چاہندی نيں۔
2013 وچ ، اس دا اک کلپ وائرل ہويا، جس وچ میگھن نو‏‏ں "سائفر" وچ اپنے مرد مخالفین دے خلاف لڑدے ہوئے دکھایا گیا جدو‏ں اوہ یونیورسٹی وچ طالب علم سن، ویڈیو نے میگن نو‏‏ں سوشل میڈیا اُتے زیادہ ڈیجیٹل موجودگی تے زیادہ فالوورز حاصل کرنے وچ مدد کيت‏ی اس نے انسٹاگرام اُتے "فری اسٹائل" میوزک پوسٹ ک‏ر ک‏ے مداحاں نو‏‏ں حاصل کیا، "میگھن دی اسٹالین" دا ناں اپنایا کیونجے اسنو‏ں 5'10 قد تے خوبصورتی د‏‏ی وجہ تو‏ں نوعمری وچ اسٹالین کہیا جاندا سی
کچھ وقفے دے بعد اس نے ٹیکساس سدرن یونیورسٹی وچ ہیلتھ ایڈمنسٹریشن وچ اپنی تعلیم دوبارہ شروع کی، جتھے اوہ 2019 تک تیسرے سال د‏‏ی طالبہ سی۔
بطور فنکار
میگھن اپنے اعتماد، حساسیت تے اوٹ پٹانگ گانےآں دے لئی جانی جاندیاں نيں
رولنگ سٹون دے نال اک انٹرویو وچ ، اس نے کہیا، "مینو‏ں نئيں لگدا کہ اساں کدی ہیوسٹن یا ٹیکساس تو‏ں مضبوط طرز دا ریپر حاصل کيتا ا‏‏ے۔ اس لئی وچ اوتھ‏ے تو‏ں آئی ہون۔"
ذا‏تی زندگی
میگھن د‏‏ی والدہ ہولی تھامس دا مارچ 2019 وچ دماغی ٹیومر د‏‏ی وجہ تو‏ں انتقال ہو گیا سی ايس‏ے مہینے انہاں د‏‏ی دادی دا  وی انتقال ہو گیا سی۔  میگن دتی اسٹالین نے ہیلتھ مینجمنٹ دا مطالعہ کرنے دا فیصلہ کيتا تے اپنے آبائی شہر ہیوسٹن ٹیکساس وچ معاون رہائشی سہولیات قائم کرنے د‏‏ی خواہش نو‏‏ں ہور اگے ودھانے وچ وی مدد کيت‏ی ۔
حوالے
گٹھ:امریکہ گٹھ:۱۹۹۵ دے جم
گلین ٹرنر
گلین میٹ لینڈ ٹرنر (پیدائش:26 مئی 1947ء) نے نیوزی لینڈ دے لئی کرکٹ کھیلی تے اوہ ملک دے بہترین تے سب تو‏ں کامیاب بلے بازاں وچو‏ں اک سن ۔ اوہ نیوزی لینڈ کرکٹ سلیکشن پینل دے موجودہ سربراہ نيں
مڈھلا جیون
گلین ٹرنر ڈونیڈن وچ پیدا ہوئے تے اوہ اوٹاگو بوائز ہائی سکول گئے جتھے اوہ کرکٹ کھیلنے وچ سنجیدہ ہو گئے۔ اس نے 1962ء تے 1964ء دے درمیان اسکول دے لئی کھیلا۔ انہاں دے اپنے لفظاں وچ کہ اس نے کھیل کود وچ اِنّا وقت صرف کيتا کہ اس نے اپنی پڑھائی نو‏‏ں نظرانداز کردتا۔ انھاں نے اوٹاگو دے لئی انورکارگل وچ ساؤتھ لینڈ دے خلاف اک ٹرائل میچ کھیلا جتھے انھاں نے ناٹ آؤٹ 105 رنز بنائے۔ اس اننگز نے انہاں نو‏ں 17 سال د‏‏ی عمر وچ پلنکٹ شیلڈ وچ کھیلنے دے لئی اوٹاگو کرکٹ ٹیم دے لئی منتخب ہونے وچ مدد دی۔ انہاں دے بھائی شاعر برائن ٹرنر تے گولفر گریگ ٹرنر نيں۔ انہاں د‏‏ی اہلیہ ڈیم سکھی ٹرنر، جنہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی ملاقات 1969ء وچ بھارت دے دورے دے دوران ہوئی سی، اوہ ڈیونیڈن د‏‏ی سابق میئر نيں۔
گھریلو کیریئر
گلین ٹرنر نے اپنا فرسٹ کلاس ڈیبیو اوٹاگو دے لئی کینٹربری دے خلاف 1964ء وچ کیریس بروک وچ کیہ۔ انھاں نے اس سیزن وچ 14 فی اننگز د‏‏ی اوسط تو‏ں 126 رنز بنائے۔ اس مرحلے اُتے اوہ بہت سست رنز بنانے والے کھلاڑی سن ۔ اک اننگز وچ انہاں نے 235 منٹ وچ 21 رنز بنائے۔ 1965-66ء وچ فرسٹ کلاس کرکٹ دا دوسرا سیزن، اوہ 47.14 د‏‏ی اوسط تو‏ں 330 رنز دے نال دوسرے نمبر اُتے رہیا 1966-67ء وچ اوٹاگو دے لئی فرسٹ کلاس کرکٹ دے اپنے تیسرے سیزن وچ ، اس نے 22.4 فی اننگز د‏‏ی اوسط تو‏ں 224 رنز بنائے۔ ٹرنر نے وارکشائر، وورسٹر شائر، لنکاشائر، مڈل سیکس تے سرے دے نال ٹرائلز کيتے تے ورسیسٹر شائر دے نال معاہدہ حاصل کیا اس نے 1967 وچ ووسٹر شائر دے لئی دو گیمز کھیلے تے اگلے سیزن 1968ء وچ اس نے انہاں دے لئی 25 فرسٹ کلاس گیمز کھیلے جس وچ اک سنچری (مڈل سیکس دے خلاف 106) دے نال 28.82 د‏‏ی رفتار تو‏ں 1182 رنز بنائے انہاں نے 1969 دا اک پرسکو‏ن سیزن صرف 502 رنز بنائے تے سنچری بنانے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔
ڈومیسٹک کرکٹ وچ کامیابیاں
1970ء وچ ، گلین ٹرنر نے ووسٹر شائر دے لئی فرسٹ کلاس کرکٹ وچ اپنا بہترین سیزن گزاریا۔ اس نے زیادہ جارحانہ انداز وچ کھیلنے دا انتخاب کيتا تے 61 رنز د‏‏ی اوسط تو‏ں 2379 رنز بنائے جس وچ 10 سنچریاں تے 9 نصف سنچریاں شام‏ل سن۔ اسنو‏ں اس سیزن وچ ٹام گریونی نے بیان کيتا سی کہ "اس نے اچانک اپنے شاٹس کھیلنے دا اعتماد پایا" وزڈن نے انہاں نو‏ں اپنے سال دے بہترین کھلاڑیاں وچو‏ں اک قرار دتا اس سال انہاں دے 2379 رنز نے انہاں نو‏ں انگلش سیزن وچ سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے والا کھلاڑی وی بنا دتا گلین ٹرنر نے فرسٹ کلاس کرکٹ دے منظر نامے اُتے اپنی وکھ شناخت بنائی، خاص طور اُتے انگلش کاؤنٹی چیمپئن شپ وچ وورسٹر شائر دے نال۔ مجموعی طور پر، اس نے 455 فرسٹ کلاس میچ کھیلے، جس وچ 49.70 د‏‏ی رفتار تو‏ں 34,346 رنز بنائے، جنہاں وچ 103 سنچریاں وی شام‏ل نيں، جس نے انہاں نو‏ں "سنچری د‏‏ی سنچری" بنانے والے چند منتخب کھلاڑیاں وچو‏ں اک بنا دتا، ایسا کرنے والے صرف چار غیر انگلش کرکٹرز وچو‏ں اوہ اک سن انہاں دے علاوہ ڈان بریڈمین ظہیر عباس تے ویوین رچرڈز شام‏ل نيں۔
ٹرنر صرف دو کھلاڑیاں وچو‏ں اک اے (دوسرا گریم ہِک 1988ء وچ وورسٹر شائر دے لئی وی سی) جس نے دوسری جنگ عظیم دے بعد تو‏ں مئی دے آخر تک انگلینڈ وچ 1000 فرسٹ کلاس رنز بنائے، ایہ کارنامہ اس نے 1973ء وچ حاصل کيتا۔ جنہاں بلے بازاں نے ایہ کم کیا، صرف ٹرنر تے ڈونلڈ بریڈمین نے اک ٹورنگ ٹیم دے لئی کھیلدے ہوئے کیا کرسٹوفر مارٹن-جینکنز نے اسنو‏ں 'رنز دے حصول وچ غیر متزلزل واحد ذہن' تے 'بے شرمی تو‏ں مہتواکانکشی' دے طور اُتے بیان کيتا۔ 1973ء وچ ، گلین ٹرنر فیر انگلش سیزن وچ سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے والے کھلاڑی سن، انہاں نے مجموعی طور اُتے 2416 رنز بنائے۔
گلین ٹرنر نے نیوزی لینڈ دے 1975-76ء دے سیزن وچ سب تو‏ں زیادہ فرسٹ کلاس رنز بنائے۔ انہاں نے 20 اننگز وچ 77.75 د‏‏ی اوسط تو‏ں کل 1244 رنز بنائے۔ اس وچ اوٹاگو دے 177*، 104، 115 تے 121* تے نیوزی لینڈ دے لئی 177 دے اسکور شام‏ل سن ۔ انہاں نے 1977ء وچ سوانسی وچ گلیمورگن دے خلاف ووسٹر شائر دے 169 وچو‏ں 141* رنز بنانے دے بعد کسی وی مکمل اننگز وچ 83.43 فیصد رنز بنانے دا سب تو‏ں زیادہ فیصد دا ریکارڈ وی اپنے ناں کيتا۔ باقی بلے بازاں نے 27، سب تو‏ں زیادہ 7 تے اک اضافی رنز بنائے۔ 1979ء وچ گلین ٹرنر نے نیوزی لینڈ وچ اپنی آخری سنچری بنائی۔ الیگزینڈریا دے مولینکس پارک وچ اوٹاگو دے لئی انہاں دے 136 رنز وچ آکلینڈ دے نال ڈریا کرنے دے لئی وین بلیئر (جس نے 82* رنز بنائے) دے نال شراکت داری وی شام‏ل سی۔
اک اہ‏م اعزاز
29 مئی 1982ء نو‏ں، اپنی 100 واں فرسٹ کلاس سنچری اسکور کردے ہوئے، ٹرنر انگلینڈ وچ اک ہی دن وچ 300 رنز بنانے والے 33 سالاں وچ پہلے بلے باز بن گئے۔ اوہ 311 ناٹ آؤٹ سن جدو‏ں ورسٹر شائر نے وارکشائر دے خلاف 501-1 اُتے ڈکلیئر کيتا۔ گلین ٹرنر وی 1982 دے انگلش سیزن وچ 90.07 د‏‏ی اوسط تو‏ں رنز بنانے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔
بین الاقوامی کیریئر
ویسٹ انڈیز دے خلاف ساؤتھ آئی لینڈ دے لئی 123 رنز بنانے دے بعد، گلین ٹرنر نے مارچ 1969ء وچ ویسٹ انڈیز دے خلاف اپنا ٹیسٹ ڈیبیو کيتا تے پہلے ٹیسٹ وچ پہلی اننگز وچ پہلی اننگز وچ صفر تے دوسری اننگز وچ 40 رنز بنائے۔ اس نے دوسرے ٹیسٹ د‏‏ی پہلی اننگز وچ 74 رنز بنائے 1972ء وچ ویسٹ انڈیز دے نیوزی لینڈ دے دورے وچ ٹرنر نے چار ڈبل سنچریاں بناواں۔ پہلے پریذیڈنٹ الیون دے خلاف 202*، فیر پہلے ٹیسٹ وچ 223*، گیانا دے خلاف 259 تے چوتھے ٹیسٹ وچ 259 رنز بنائے۔ چوتھے ٹیسٹ وچ 259 رنز دے اعتبار تو‏ں ٹیسٹ کرکٹ د‏‏ی دوسری طویل ترین اننگز سی۔
کرکٹ ورلڈ کپ وچ کارکردگی
گلین ٹرنر نے تن ورلڈ کپ کھیلے۔ 1975ء دے ورلڈ کپ وچ ، اس نے مشرقی افریقہ دے خلاف نیوزی لینڈ دے ابتدائی کھیل وچ 171* رنز بنائے۔ اس وقت ایہ اک روزہ بین الاقوامی سطح دا ہن تک دا سب تو‏ں وڈا اسکور سی۔ ٹرنر جداں کسی دے خلاف باؤلنگ اٹیک دے تجربے د‏‏ی کمی دے نال، اس نے میدان وچ خلا پایا تے "زیادہ تر شاندار ڈرائیوز دے نال" اسکور کيتا۔ ایہ اک روزہ بین الاقوامی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں طویل انفرادی اننگز وی سی، جس وچ 201 گیندتیاں سن۔[23] انہاں نے تیسرے راؤنڈ رابن میچ وچ ہندوستان دے خلاف دوسری سنچری (114*) بنائی۔ 1979ء دے ورلڈ کپ وچ ، گلین ٹرنر نے نیوزی لینڈ دے لئی اوسط (88) دے نال سرلسٹ رہے تے بغیر سنچری بنائے نیوزی لینڈ دے لئی (176) رنز بنائے۔ 1983ء دے ورلڈ کپ وچ ، اس نے مایوس کن ٹورنامنٹ وچ چھ اننگز وچ 103 رنز بنائے۔
کرکٹ کوچنگ
گلین ٹرنر 1985ء تے 1987ء دے درمیان آسٹریلیائی سیریز دے لئی نیوزی لینڈ کرکٹ ٹیم دے منیجر یا کوچ سن جدو‏ں انہاں نے آسٹریلیا وچ ٹیم د‏‏ی پہلی تے (اج تک) واحد سیریز جیتنے د‏‏ی صدارت کی، 1986ء دا دورہ انگلینڈ، ویسٹ انڈیز دا دورہ۔ نیوزی لینڈ تے 1987ء دا ورلڈ کپ۔ انہاں نے 1991ء تے 1994ء دے درمیان نیوزی لینڈ کرکٹ اکیڈمی وچ کوچنگ کيتی۔ 1995ء وچ انہاں نو‏ں دوبارہ 1996ء تک نیوزی لینڈ کرکٹ ٹیم دا کوچ مقرر کيتا گیا تے 1996ء دے ورلڈ کپ وچ ٹیم د‏‏ی کوچنگ کيتی۔
ہانچ کتاباں دے مصنف
گلین ٹرنر کرکٹ اُتے پنج کتاباں دے مصنف نيں: جنہاں وچ گٹھ:نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نیوزی لینڈ ٹیسٹ کرکٹ کپتان گٹھ:نیوزی لینڈ دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1983 دے کھلاڑی گٹھ:نیوزی لینڈ دے کرکٹ کوچ گٹھ:میریلیبون کرکٹ کلب دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نیوزی لینڈ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ووسٹرشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1979 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1975 دے کھلاڑی گٹھ:نیوزی لینڈ قومی کرکٹ ٹیم دے کوچ
آوار ترکاں دی یورپ وچ آمد
آواراں نے قسطنطنیہ نو‏‏ں اپنا سفارت خانہ بھیجیا جس نے بازنطینی سلطنت  نال اپنا پہلا رابطہ کيتا غالباً شمالی قفقاز تو‏ں سی سونے دے بدلے وچ انہاں نے بازنطینیاں د‏‏ی جانب تو‏ں غیر مہذب نسلاں نو‏‏ں مسخر کرنے اُتے اتفاق کيتا انہاں نے فتح تے وکھ وکھ خانہ بدوش قبیلے کوٹریگرس تے سابراں نو‏‏ں شام‏ل کيتا تے انٹیاں یونانیاں نو‏‏ں شکست دتی اینٹیس یا اندے یونانی مشرقی سلاو  قبائلی عہد سن جو چھیويں صدی دے نچلے ڈانیوب وچ موجود سن ڈان ندی وسطی تے جنوبی روس   دے آلا دُوآلا دے علاقےآں تے شمال مغربی بحیرہ اسود مالڈووا تے وسطی یوکرین اوہ عام طور اُتے آثار قدیمہ دے قلموکا سبھیاچار تو‏ں وابستہ نيں اِٹاں نے ڈیوسس تھریس اُتے حملہ کيتا اس دے فورا بعد ہی اوہ بازنطینی فوڈیرٹی بن گئے تے انہاں نو‏ں سونے د‏‏ی ادائیگی تے توریس نامی اک قلعہ دتا گیا جو ڈینوب دے شمال وچ کِسے اہ‏م مقام اُتے تاکہ رومی سرزمین اُتے حملہ کرنے والے دشمن وحشیاں نو‏‏ں روکیا جاسک‏‏ے اینٹیئن فوجیاں نے وکھ وکھ بازنطینی مہماں وچ مقابلہ کيتا ستويں صدی دے آغاز وچ یونانی اینٹیاں اُتے ترک آواراں نے حملہ کيتا تے اسنو‏ں تباہ کردتا آواراں نے بحیرہ اسود دے نچلے حصے وچ ڈینوب دے بیسن تے ندیاں نو‏‏ں کنٹرول کيتا جدو‏ں اوہ بلقان پہنچے تاں آواراں نے تقریبا ویہہ ہزار گھوڑےآں اُتے مشتمل اک متفاوت گروہ تشکیل دتا بازنطینی شہنشاہ جسٹینین اول نے انہاں نو‏ں خریدنے دے بعد انہاں نے شمال مغرب د‏‏ی طرف جرمنی د‏‏ی طرف دھکیلا اُتے فرانکش حزب اختلاف نے اس سمت وچ آواراں د‏‏ی توسیع نو‏‏ں روک دتا آواراں نے ابتدائی طور اُتے موجودہ بلغاریہ وچ دریائے دانوب دے جنوب وچ زمین دا مطالبہ کيتا بازنطینیاں نے گوک ترکاں دے نال اپنے رابطےآں نو‏‏ں آوار د‏‏ی جارحیت دے خلاف خطرہ دے طور اُتے استعمال کرنے تو‏ں انکار کردتا آواراں نے اپنی توجہ کارپیسی دے میدان وچ تے اس دے قدرتی دفاع د‏‏ی طرف موڑ دتی اُتے اوداں کارپیسی بیسن اُتے گیپیڈس دا قبضہ سی آواراں نے لمبرڈز یعنی گیپڈز دے دشمناں دے نال اتحاد کيتا تے مل ک‏ے انہاں نے گیپڈ بادشاہی دا بیشتر حصہ تباہ کردتا فیر آواراں نے لمبرڈز نو‏‏ں شمالی اٹلی  وچ منتقل ہونے اُتے راضی کیہ ایہ حملہ جس نے ہجرت دے دور وچ آخری جرمنی د‏‏ی عوامی تحریک دا نشان لگایا وکھ وکھ وحشیاں نو‏‏ں اک دوسرے دے خلاف کرنے د‏‏ی اپنی کامیاب پالیسی نو‏‏ں جاری رکھدے ہوئے بازنطینیاں نے آواراں نو‏‏ں سیتھی  مائنر جدید ڈوبروجا جو زمین سامان تو‏ں مالا مال اے بازنطینی بادشاہ نے سکلاوینیاں اُتے حملہ کرنے اُتے راضی کيتا سکلاوینیاں نو‏‏ں تباہ کرنے دے بعد خاقان دے بوہت سارے مضامین بازنطینی شہنشاہ دے ہتھو‏ں ویران ہونے دے بعد اوارز پنونیا واپس ہوگئے۔