cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چھیویں اتحاد دی جنگ
جزیرہ نما جنگ
7 اکتوبر نو‏‏ں ، جدو‏ں ویلنگٹن نو‏‏ں جرمنی وچ دوبارہ تو‏ں دشمنیاں د‏‏ی خبر موصول ہونے دے بعد ، اتحادی اتحادیاں نے بالآخره دریا بدوسوہ نو‏‏ں زبردستی فرانس وچ داخل کردتا۔ 11 دسمبر نو‏‏ں اک محصور تے بے چین نپولین دے تحت اک علیحدہ اسپین تو‏ں صلح کرنے اُتے اتفاق والینچے معاہدہ اے جس دے تحت اوہ رہائی تے تسلیم کرن گے، فرڈیننڈ VII دشمنی د‏‏ی اک مکمل خاتمے دے بدلے وچ سپین دے بادشاہ دے طور پر. لیکن ہسپانویاں دا نپولین اُتے بھروسہ کرنے دا کوئی ارادہ نئيں سی تے فرانس وچ لڑائی جاری رہی۔
فرانس وچ جنگ
thumb| ٹولوز د‏‏ی لڑائی ، 10 اپریل 1814 نو‏‏ں بطور فنڈز اینسلی 1813 دے آخری مہینےآں دے دوران تے 1814 وچ ویلنگٹن نے جزیرہ نما فوج د‏‏ی جنوب مغربی فرانس وچ قیادت د‏‏ی تے مارشل سولٹ تے سوچٹ دے خلاف متعدد لڑائیاں لڑی۔ جزیرہ نما فوج نے ویرا پاس ، نیوئل د‏‏ی جنگ ، نیون د‏‏ی لڑائی بایون (10–14 دسمبر 1813) ، اورتھیز (27 فروری 1814) د‏‏ی جنگ تے ٹولوس د‏‏ی جنگ (10 اپریل) نو‏‏ں فتح حاصل کيتی ۔ thumb| پیرس د‏‏ی جنگ ، ہوریس ورنیٹ دے ذریعہ جرمنی تو‏ں پسپائی اختیار کرنے دے بعد ، نپولین نے فرانس وچ آرکیسس سور-اوبیٹ د‏‏ی جنگ سمیت کئی لڑائیاں لڑاں ، لیکن زبردست مشکلات دے خلاف مستقل طور اُتے پِچھے ہٹنا پيا۔ اس مہم دے دوران انہاں نے 900،000 تازہ دستبرداری دے لئی اک فرمان جاری کيت‏‏ا سی ، لیکن انہاں وچو‏ں صرف اک حصہ پہلے ہی اٹھایا گیا سی۔ فروری دے اوائل وچ نپولین نے اپنی چھ روزہ کیمپین لڑی ، جس وچ اس نے پیرس اُتے مارچ کرنے والی عددی طور اُتے اعلیٰ دشمن قوتاں دے خلاف متعدد لڑائیاں جیتاں۔ اُتے ، اس مہم وچ مصروف 370،000 تے 405،000 دے درمیان اتحادی فوج دے خلاف اس پوری مہم دے دوران اس نے ،000 80، تو‏ں کم فوجی میدان وچ اتارے۔   چیمونٹ ( مارچ) دے معاہدے پر اتحادیاں نے نپولین د‏‏ی مکمل شکست تک اتحاد نو‏‏ں برقرار رکھنے اُتے اتفاق کيت‏‏ا۔ پیرس دے مضافات وچ فرانسیسیاں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، 31 مارچ نو‏‏ں اتحادی فوجاں زار الیگزنڈ اول دے نال شہر وچ داخل ہوئیاں تے اس دے بعد بادشاہ پروشیا تے شہزادہ شوارزبرگ سن ۔ 2 اپریل نو‏‏ں فرانسیسی سینیٹ نے ایکٹ ڈی ڈیسنس ڈی ایلپیرویر کو منظور کيت‏‏ا ، جس نے نپولین نو‏‏ں معزول قرار دے دتا۔
کنارہ کشی تے امن
داواں|thumb| کرنے دے لئی نپولین د‏‏ی جلاوطنی Elba اک برطانوی تو‏ں، کندہ کاری ، 1814 thumb| 1814 وچ پیرس وچ روسی کازاک پیرس اُتے مارچ د‏‏ی تجویز پیش کردے ہوئے ، نپولین لڑنے دا عزم رکھدے سن ۔ اس دے سپاہی تے رجمنٹ فوجی اہلکار لڑنے دے لئی بے چین سن ۔ لیکن نپولین دے مارشل تے سینئر افسران نے بغاوت کر دتی۔ 4 اپریل نو‏‏ں ، نپولین دا مقابلہ انہاں دے مارشل تے سینئر افسران نے کيت‏‏ا ، جس د‏‏ی سربراہی نی نے د‏‏ی ۔ انہاں نے شہنشاہ نو‏‏ں دسیا کہ انہاں نے مارچ کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ نپولین نے زور دے ک‏ے کہیا کہ فوج انہاں دے پِچھے چلی جائے گی۔ نی نے جواب دتا ، "فوج اپنے سربراہان د‏‏ی پیروی کرے گی"۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] نپولین نے 11 اپریل 1814 نو‏‏ں ترک کر دتا تے اس دے فورا بعد ہی جنگ باضابطہ طور اُتے ختم ہوگئی ، حالانکہ کچھ لڑائی مئی تک جاری رہی۔ معاہدہ فونٹینیبلیو اُتے 11 اپریل 1814 نو‏‏ں براعظم طاقتاں تے نیپولین دے وچکار دستخط ہوئے ، اس دے بعد 30 مئی 1814 نو‏‏ں فرانس تے برطانیہ سمیت عظیم طاقتاں دے وچکار پیرس دا معاہدہ ہويا۔ شیطاناں نے نیپولین نو‏‏ں ایلبا دے جزیرے وچ جلاوطن کيت‏‏ا ، تے لوئس XVIII دے شخص وچ بوربن بادشاہت بحال کردتی۔ اتحادی ملکاں دے رہنماواں نے جون وچ انگلینڈ وچ امن د‏‏ی تقریبات وچ شرکت کيتی ، اس تو‏ں پہلے ویانا د‏‏ی کانگریس وچ ترقی ہوئی (ستمبر 1814 تے جون 1815 دے درمیان) ، جس دا انعقاد یورپ دے نقشے نو‏‏ں دوبارہ تیار کرنے دے لئی کيت‏‏ا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1814ء دے تنازعات گٹھ:1813ء دے تنازعات گٹھ:یورپ وچ 1810ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ویکیپیڈیائی مقالات جنہاں وچ 1911ء دے انسائیکلوپیڈیا بریطانیکا دا حوالہ ویکی سورس حوالے دے نال شامل اے گٹھ:جنگاں
ارڈکٹئیون مئیرسی
ارڈکٹئیون مئیرسی اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
منہاس ایئر بیس
(IATA: none – ICAO: none)
منہاس ایئر بیس پاکستان پنجاب دے ضلع اٹک دے علاقے کامرہ چ واقع اے۔ اے ملٹری ہوائی اڈا اے تے ایدا انتظام پاکستان ایئر فورس کول اے۔
ناں
ایدا ناں نشان حیدر حاصل کرن آلے پائیلٹ آفیسر راشد منہاس دے ناں تے رکھیا گیا اے جو پاک بھارت جنگ 1971 وچ دشمن دے خلاف لڑدے ہوئے مارے گئے۔ اینوں کامرہ ایئر بیس دے ناں توں وی پچھانیا جاندا اے۔
حملے
ایس ایئر بیس تے ہن تکر دو حملے ہو چکے نیں۔ پہلا حملہ 10 دسمبر 2007 نوں اٹک-کامرہ روڈ اتے اک سکول بس وچ کیتا گیا جیہڑی بالاں نوں سکول لے کے جا رئی سی۔ ایس حملے وچ ست زخمی ہوئے۔ دوجا حملہ 18 جنوری 2008 نوں کیتا گیا جس وچ چار راکٹ سٹے گئے جیہڑے میراج فیکٹری تے میس اتے ڈگے۔ ایس حملے وچ کوئی جانی نقصان نئیں ہوئیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے گٹھ:پاکستان ایئر فورس گٹھ:پاکستان دے فوجی ہوائی اڈے گٹھ:پنجاب
مالبورک قلعہ
مالبورک فلعہ تھاں ناپ نال دنیا دا سب تون وڈا فلعہ اے۔ اینوں پرشین جرمن سرداراں دے اک جٹ نے 14وین صدی ج بنایا۔ ایہ قلعہ میرینبرگ پولیند ج اے۔
ہڈرزفیلڈ یونیورسٹی
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
نڈياد
‎ نڈياد  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 218،150 اے ۔
رقبہ
‎
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
سیالکوٹ کینٹ ایئر پورٹ
(IATA: none – ICAO: none)
سیالکوٹ کینٹ ایئر پورٹ پاکستان پنجاب دے شہر سیالکوٹ چ واقع اے۔ اے گریژن پارک دے نیڑے سیالکوٹ کینٹ روڈ اتے اے۔ اے اک نکا جیا ملٹری ہوائی اڈا اےجیہڑا مشاق سیسنا جعازاں تے ہیلی کاپٹر لئی ورتیا جاندا اے۔ ایدا انتظام پاکستان ایئر فورس کول اے۔
ارڈکٹئیون ثریباؤی
ارڈکٹئیون ثریباؤی اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
تھلویں نکے پولینڈ دے لکڑ گرجے
پولینڈ دے لکڑ گرجے تھلویں پولینڈ چ اک خاص ول نال بناۓ گۓ لکڑ گرجے نیں۔
کیل یونیورسٹی
کیل یونیورسٹی برطانیہ دے نگر کیل چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
وشکارلا اوسٹروبوتھنیا
انتظامی طور اتے فنلینڈ 19 ریجناں یاں علاقےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں فن بولی چ مآکنتا تے سونسکا (سویڈن دی بولی) چ لانڈسکاپ آکھیا جاندا اے ۔
وشکارلا اوسٹروبوتھنیا فنلینڈ دے 19 علاقےآں چوں اک علاقہ اے ، اسدا راجگڑھ کوکولا شہر اے ۔
آصف بن برخیاہ
آصف بن برخیاہ یا برکیاہ(انگریزی:Asif ibn Barkhiya)۔حضرت سلیمان علیہ السلام دا وزیر، سلیمان علیہ السلام نےملکہ سبا دا تخت منگوان  دی خواہش دا اظہار کیتا تے اس نے کہیا کہ میں اکھ جھپکن توں پہلے اسنوں لیا سکدا   واں۔ پر قرآن  چ اس  دا ناں لکھیا نہیں اے۔
وشکارلا اوسٹروبوتھنیا
باہرلے جوڑ
گٹھ:فن لینڈ گٹھ:فن لینڈ دےصوبے
آصف بن برخیاہ
آصف بن برخیاہ اسلام چ
قرآن میں آصف بن برخیاہ  دا  ناں دے نال ذکر نہیں ہویا،سورہ النمل دی  آیت 40 چ جس "علم والے" دا ذکر اے،(اس نے عرض کیتی جس دے  کول کتاب دا علم  سی) اکثر مفسراں  اس توں مراد "آصف بن برخیاہ دی ذات لییندے نیں۔مفتی احمد یار خان نعیمی لکھدے  نیں۔<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> ہور ساریاں تفسیراں  چ وی سبھی مفسراں  نے اقرار کیتا اے کہ قرآن چ کسے دوجے مقام  اتے و ی اس شخص دا ناں نہیں آیا جس نے ایہ کرامت دکھائی، اس لئی  اسرائیلی روایتاں چ مذکور حضرت سلیمان دے وزیر جسدا  ا ناں  عہد نامہ قدیم چ اردو ترجمےآں چ "آسف'' آیا  اے،  نوں  قرآن چ "علم والا" توں مراد  ایہ :آسف" لیندے نیں، اس آیت چ علماء اسلام یا تے خاموشی اختیار کردے نیں تے جو ناں بیان کردے نیں ا وہ صرف اسی آصف یا آسف دا  ناں اے اس دے علاوہ کسےنے وی کوئی دوجا  ناں بیان نہیں کیتا، سوائے انہاں دے  جو اس شخص توں مراد خود سلیمان علیہ السلام دی ذات لیندے نیں لیکن  ایہ کسے طرح وی ٹھیک نہیں کیونجے سیاق و سباق توں ثابت اے کہ اوہ خود نہیں بلکہ کوئی دوسرا شخص اے۔ ، ایک کتاب بھی آپ سے منسوب کی جاتی ہے، جس میں اوراد و وظائف، علم اوفاق، علم اعداد، اور دیگر پراسرار علوم پر مواد شامل ہے۔
آصف بن برخیاہ دوجےآں مذہباں چ
آصف بن برخیاہ دا ناں دے نال ذکر یہودی  تے  مسیحی عہد نامہ قدیم  چ آیا  اے۔اردو  ترجمےآں  چ اس دے ہجے آ ص ف نہیں بلکہ  آ س ف نیں یعنی آسف۔ آصف بن برخیاہ  دا ذکر 1-تواريح، 2-تواریخ، 2-سلاطین،زبور،یسعیاہ، عزرا، تے نحمیاہ  چ آیا ناں دے نال آیااے، پورے عہد نامہ قدیم  چ کسے جگہ وی آصف بن برخیاہ  نوں سلیمان یا داؤد علیہ السلام دا وزیر نہیں کہیا گیا، ہر جگہ اس دا ذکر اک "گانے والے دے طور  اتے  اے  اس  دا  باپ  تےاس  دے  بعد اس دے بیٹے  وی ایہی کام کردے نیں۔ اوہ عبادت دے وقت شکر گزاری دے الفاظ کہن اتے مامور  سن  تے مذہبی گیت گاندے  جداں  زبور۔
آصف بن برخیاہ زبور چ
کتاب زبور جو مسیحی تے یہودی مندے نیں، اس کتاب چ صرف حضرت داؤد علیہ السلام دے ہی زبور (گیت) شامل نہیں بلکہ  ہور کچھ لوک   وی نیں جنہاں  چ حضرت موسی علیہ السلام تے ایہ آصف بن برخیاہ  و ی نیں، زبور نمبر 50  تے زبور نمبر 73 تا 83 تک آصف بن برخیاہ  نال منسوب نیں۔
کانچانابوری
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
کانچانابوری تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے تھائی لینڈ دے صوبہ کانچانابوری دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
]
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
میسیئر 4
میسیئر 4 (ایم.4 تے این.جی.سی.6121 وی کیہا جاندا ہے) اک گولاکار گچھا ہے جو کہ برشچک تارہ جھرمٹ وچّ واقع ہے۔ اسدی کھوج فلیپ لوا دا چیزو ولوں 1745 وچّ کیتی گئی سی اتے 1764 وچّ چارلس میسیئر ولوں اسنوں لسٹ بند کیتا گیا سی۔ ایہہ ہلا گولاکار گچھا ہے جس وچّ سبھ تاریاں دی پہچان کیتی جا چکی ہے۔
حوالے
گٹھ:فلکیات گٹھ:گول گچھا گٹھ:این.جی.سی چیزاں گٹھ:میسیئر چیزاں گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم گٹھ:ایم 81 گروہ گٹھ:تارہ جھرمٹ گٹھ:1745 دیاں فلکیاتی کھوجاں
سالیا
سالیا  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 26،875 اے ۔
رقبہ
‎
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
ایکو مارگاریٹا
ایکو مارگاریٹا اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
مصحف ایئر بیس
(IATA: SGI – ICAO: OPSR)
مصحف ایئر بیس پاکستان پنجاب دے شہر سرگودھا چ واقع اے۔ اے ملٹری ہوائی اڈا اے تے صرف فوج دے انتظام تے استعمال چ رہندا اے۔
ناں
2003 تکر ایدا ناں پی اے ایف بیس سرگودھا سی، جدوں پاکستان ایئر فورس دے چیف مارشل مصحف علی میر دا جعاز کوہاٹ ایئر بیس دے نیڑے کریش ہو گیا تے یادگار لئی ایس ہوائی اڈے دا ناں ایناں دے ناں تے رکھ دتا گیا۔
تریخ
اے ایئر بیس 1951 چ بنایا گیا۔ اوس ویلے ایتھے کوئی بوہتی تعمیر نئیں کیتی گئی سی۔ فیر 1959 چ ونگ کمانڈر رولو ایتھے آیا تے اونے ایدی مرمت تے توسیع کرائی۔ نومبر 1959 چ گروپ کیپٹن صلاح الدین پہلے بیس کمانڈر بنے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے گٹھ:پاکستان ایئر فورس گٹھ:پاکستان دے فوجی ہوائی اڈے
لینسسٹر یونیورسٹی
لینسسٹر یونیورسٹی برطانیہ دے نگر لینسسٹر چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
براؤن کاؤنٹی، ٹیکساس
براؤن امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکساس دیاں کاؤنٹیاں
لیڈز میٹروپولیٹن یونیورسٹی
لیڈز میٹروپولیٹ یونیورسٹی برطانیہ دے نگر لیڈز چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
ایکو میکسیما
ایکو میکسیما اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
پھٹچابوری
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
قاجار خاندان
قاجار خاندان (Qajar dynasty) (فارسی: دودمان قاجار) اک ترک النسل    ایرانی شاہی خاندان سی، جس نے 1785ء توں 1925ء تک فارس (ایران) اُتے حکومت دی۔ قاجار خاندان نے 1794ء وچ زند خاندان دے آخری حکمران لطفعلی خان زند نوں شکست دے کے فارس دا مکمل کنٹرول حاصل کر لیا، تے قفقاز تے وسطی ایشیاء دے وڈے حصےآں اُتے فارسی خودمختاری دوبارہ قائم دی۔ 1796ء وچ محمد خان قاجار نے آسانی دے نال مشہد اُتے قبضہ کر لیا جو اس وقت درانی سلطنت دے تحت سی۔
حوالے
گٹھ:قاجار خاندان گٹھ:1789 وچ قائم ہون والے دیس تے علاقے گٹھ:1925 دیاں تحلیلاں گٹھ:ایران تے فارس وچ بادشاہت گٹھ:ایران دیاں سلطنتاں گٹھ:ایران وچ انیویں صدی گٹھ:ایران وچ ویہویں صدی گٹھ:ایشیا دیاں سابقہ بادشاہتاں گٹھ:آذربائیجان دی تریخ گٹھ:آرمینیا دی تریخ گٹھ:جارجیا دی تریخ گٹھ:داغستان دی تریخ گٹھ:قفقاز دی تریخ
پھٹچابوری
باہرلے جوڑ
]
قاجار خاندان
حوالے
گٹھ:سابقہ سلطنتاں گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے گٹھ:مسلم شاہی سلسلے گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ دیس گٹھ:مشرق وسطی دے شاہی خاندان
گٹھ:شاہی خاندان گٹھ:ایران دی تریخ
پھٹچابوری
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
چک 65 جی ڈی
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع ساہیوال دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ وس رہیا اے  ۔
ایکو موڈیسٹا
ایکو موڈیسٹا اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
لنکن یونیورسٹی
لنکن یونیورسٹی برطانیہ دے نگر لنکنشائر چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
Universität Lincoln
ساناند
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 32,417 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
قوم سبا
ابن عباس بیان کردے نیں کہ رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) توں سوال کیتا گیا کہ سبا کوئی مرد اے یا کوئی عورت اے یا کسے ملک دا ناں اے ؟ آپ نے فرمایا سبا اک مرد  سی جس دے دس بیٹے  سن، انہاں چوں  چھ یمن   چلے گئے  سن تے چار شام چ۔ انہاں دے دوناں  پاسے پہاڑ  سن جتھوں  نہریں تے چشمے  وگدے  انہاں دے شہراں  چ آندے سن، ایسے طرح نالے  تے دریا وی ادھر ادھر توں آندے سن، قدیم بادشاہاں  چوں   کسے نے انہاں  دوناں پہاڑاں دے درمیان اک مضبوط پشتہ بنوادتا  سی، دریا دی دوناں  پاسے باغ اتے  کھیت اگا دتے گئے  سن، پانی دی کثرت تے زرخیز  زمین ہون دی وجہ توں ایہ علاقہ بہت سرسبز رہیا کردا  سی، قتادہ بیان کردے  نیں کہ  جے کوئی عورت اپنے سر  اتے ٹوکرارکھ کے نکلدی تے  کچھ دور جان دے بعد اوہ ٹوکراپھلاں  نالب ھر جاندا سی، درختاں توں انا زیادہ پھل ڈگدا سی  کہ ہتھ  نال توڑن دی ضرورت نہیں پیش آندی سی، مآرب چ اک دیوارسی جو صنعاء توں تن منزل  اتے سی  تےسدمآرب  دے ناں نال مشہور سی، اوتھے  زہریلے جانور  تے مکھی  تے مچھر و  ی نہیں ہوندے سن، اللہ تعالیٰ دیاں ا یہ تمام نعمتاں اس لئی سن  کہ اوہ اللہ تعالیٰ نو ں واحد منن اتے   برقرار رہن ہے اخلاص دے نال  اسدی عبادت کرن
حوالے
گٹھ:قصص القرآن
محمد خان قاجار
آغا محمد خان قاجار (Agha Muḥammad Khān Qājār) (فارسی: آغا محمد خان قاجار) قاجار قبیلے دا سربراہ سی۔ اوہ 1794ء وچ فارس دا بادشاہ / شاہ بن گیا تے قاجار خاندان دی بنیاد رکھی۔
حوالے
گٹھ:1742 دے جم گٹھ:1797 دیاں موتاں
گٹھ:آذربائیجان وچ مقتول افراد گٹھ:ایران وچ مقتول افراد گٹھ:اٹھارہویں صدی دے مقتول حکمران گٹھ:اٹھارہویں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ گٹھ:خواجہ سرا گٹھ:فارس دے شہنشاہ گٹھ:قاجار شاہان گٹھ:گرگان دی شخصیتاں گٹھ:مقتول ایرانی حکمران گٹھ:ایرانی شخصیتاں
سوارکنڈلا
سوارکنڈلا  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 32,417 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
لورپول ہوپ یونیورسٹی
لورپول ہوپ یونیورسٹی برطانیہ دے نگر لورپول چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
بعل شیم توو
اسرائیل بن اِلیعزر (پیدائش 1700ء، وفات 22 مئی 1760ء)، المعروف بعل شیم توو یا بیشت، اک یہودی متصوف ربی سن جنہاں نو‏ں حاسیدی یہودیت دا بانی سمجھیا جاندا اے "بیشت" بعل شیم توو دا سرنامیہ اے جس دا معنی ”اچھے ناں دا استاد“ یا ”اچھی ساکھ والا شخص“ ا‏‏ے۔
بیشت د‏‏ی سوانحی معلومات دے متعلق کچھ زبانی روایات انہاں دے شاگرداں (یعقوب یوسف پولونیوی تے ہور) د‏‏یاں تحریراں وچ نيں تے انہاں د‏‏ی زندگی تے طرز عمل دے متعلق افسانوی کہانیاں ”شیوے ھا بیشت“ (بعل شیم توو د‏‏ی تعریف وچ ؛ کاپویس تے بردیچیف، 1814–15) وچ جمع ني‏‏‏‏ں۔ حاسیدیم دے نزدیک ایہ کہانیاں شبہ تے یقین دا امتزاج ني‏‏‏‏ں۔ ربی شلومو ربینووچ دے مطابق ”جو شخص شیوے ھا بعل شیم توو وچ مذکور بعل شیم توو تو‏ں متعلق معجزات د‏‏یاں کہانیاں اُتے یقین رکھدا اے اوہ بیوقوف اے، لیکن جو اس دا انکار کردا اے کہ اوہ ایہ ک‏ر سکدے سن اوہ اک ایپی کوروس [بدعتی] اے ۔“ ايس‏ے طرح نیشکز دے ربی مردکی دا کہنا اے کہ ”ایتھ‏ے تک کہ جے انہاں دے بارے وچ اک وی کہانی سچی نئيں تے کوئی ایسا معجزہ نئيں سی، ایہ بعل شیم توو د‏‏ی طاقت وچ سی، ہوسکدا اے کہ انہاں د‏‏ی یاد منانے تو‏ں دنیا د‏‏ی زندگی دے لئی ہر چیز نو‏‏ں انجام دینے دے لئی نعمت بن جائے“۔
حاسیدی یہودیت دا بانی اک یہودی ربی جو موجودہ یوکرین وچ جمیا ۔
سوانح حیات
یسرائیل (اسرائیل) د‏‏ی پیدائش غریب والدین اِلیعزر تے سارہ دے ہاں اک بستی وچ ہوئی جو اوکوپی دے نزدیک د‏‏ی بستی سی، اوکوپی مغربی یوکرین دے کامیانتس-پودیلسکیی دے نیڑے سی۔ اج اوکوپی بورچیف رایون، تیرنوپیل اوبلاست دا اک پنڈ اے (ضلع)
انہاں نے میدزائیبز (Меджибіж، Międzybóż، מעזשביזש) ، وچ وفات پائی، جو پولینڈ دا حصہ سی تے اج خمیلنیتسکی اوبلاست (یوکرین) وچ واقع ا‏‏ے۔
بعل شیم توو دے متعلق کہانیاں
بعل شیم توو گٹھ:1698 دے جم گٹھ:1760 دیاں موتاں گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ربی گٹھ:بعل شیم گٹھ:یہودی مذہبی رہنما گٹھ:ماہرین قبالہ
آلین جنسبرگ
آلین جنسبرگ (3 جون 1926ء تا 5 اپریل 1997ء) امریک‏‏ا دے شاعر، فلسفی تے مصنف سن ۔ اوہ 1940ء د‏‏ی دہائی وچ کولمبیا یونیورسٹی وچ زیر تعلیم سن ۔ اس دوران وچ انہاں د‏‏ی دوستی ولیم ایس بوروز تے جیک کیروک تو‏ں دوستی ودھائی تے اس طرح بیٹ نسل دا آغاز ہويا۔ انہاں نے وڈے جوش تے خروش تو‏ں عسکریت پسندی، معاشی مادیت پسندی تے جنسی جبر دے خلاف آواز بلند کيتی۔ انہاں نے متضاد سبھیاچار د‏‏ی پرزور مخالفت کيتی۔ ڈرگس، دفتری حکومت نال دشمنی دا مظاہرہ کیتا تے مشرقی مذاہب دے کھلے پن اُتے وی تبصرہ کیتا۔ ان دا شاہ کار انہاں د‏‏ی نظم ہول ("Howl" ) اے جس وچ ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ سرمایہ داری نظام تے مطابقت دے جابرانہ تے تباہ کن طاقتاں دے خلاف آواز اٹھائی ا‏‏ے۔ جنسبرگ بدھ مت دے مننے والے سن ۔ انہاں مشرقی مذاہب دا بہت زیادہ مطالعہ کیتا سی۔ انہاں د‏‏ی زندگی بہت سادہ سی۔ اوہ اپنے لئی پہنے ہوئے کپڑ‏ے خریدتے سن تے نیو یارک شہر دے باہر اک گااں وچ رہندے سن ۔
بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو وچ ناروپا یونیورسٹی دے بانی چوگیان ترونگپا انہاں دے استاداں وچو‏ں سن جنہاں نے انہاں نو‏‏ں بہت زیادہ متاثر کیتا ا‏‏ے۔ ترونگپا دے کہنے اُتے ہی جنسبرگ تے انے والڈمین نے 1974ء وچ دتی جیک کیروک اسکول آف ڈس امبوڈیز پوئٹکس شروع کیتا۔
انہاں نے جنگ ویتنام دے خلاف تے ڈرگس د‏‏ی جنگ اُتے جم اُتے سیاسی احتجاج وچ حصہ لیا۔ اوہ اک دہائی تک کئی مظاہرےآں، احتجاجاں وچ شریک رہے تے دوران وچ جو کچھ انہاں نو‏‏ں ناگوار سب دے خلاف بولے۔
ابتدائی ایام زندگی
آلین جنسبرگ د‏‏ی ولادت نیوآرک، نیو جرسی دے اک یہودی وچ ہوئی۔ انہاں د‏‏ی پرورش پیٹرسن، نیو جرسی دے نیڑے کِس‏ے جگہ ہوئی۔ انہاں دے والد لوئس جنسبرگ د‏‏ی دوسری اولاد سن ۔ لوئس اک اسکول وچ معلم سن ۔ اوہ کدی کدی شعر وی کہندے سن ۔
عہد شباب ہی وچ اوہ نیو یارک ٹائمز وچ دوسری جنگ عظیم تے ملازمین دے حقوق جداں سیاسی موضوعات اُتے خطوط لکھنے لگے۔ اسکول دے زمانے وچ ہی اوہ والٹ وہٹ مین تو‏ں بہت زیادہ متاثر ہوئے۔ انہاں نے 1943ء وچ ایسٹ سائڈ ہائی اسکول تو‏ں گریجویشن مکمل د‏‏ی تے مونٹکلئر اسٹیٹ یونیورسٹی وچ داخلہ لیا۔ مگر انہاں نو‏ں اک یہودی تنظیم د‏‏ی طرف تو‏ں کولمبیا یونیورسٹی دے لئی اسکالرشپ مل گئی تے انہاں نے اپنی یونیورسٹی بدل لی۔
ایکو ینیفورمس
ایکو ینیفورمس اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
لورپول جان مورز یونیورسٹی
لورپول جان مورز یونیورسٹی برطانیہ دے نگر لورپول چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
طفر محل (مہرولی)
ظفر محل دکھنی دلی دے پنڈ مہرولی وچ واقع اے۔ اس دی نیہہ اکبر شاہ نے 18وی صدی وچ رکھی۔ شاہ عالم دا پتر اتے بہادر شاہ ظفر دا پیؤ سی۔ اس دے مکھ دوار دی 19ویں صدی وچ بہادر شاہ ظفر نے موڑ مرمت کروائیا۔ اس کرکے ایہ ظفر محل دے ناں نال مشہور ہویا۔ محل دے نیڑے موتی مسجد اتے نال ہی خواجہ قطب الدین بختیار کاکی دی درگاہ وی اے۔
باہری کڑیاں
Media related toZafar Mahal (Mehrauli)at Wikimedia Commons
گٹھ:دلی دی تریخ گٹھ:دلی وچ مکھ تھاواں
پراچوآب کھری کھان
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
پراچوآب کھری کھان تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے تھائی لینڈ دے صوبہ پراچوآپ کھری کھان دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
]
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ملک شاہ اول
جلال الدولہ ملک شاہ المعروف ملک شاہ اول 1072ء توں 1092ء تک سلجوق سلطنت دا حکمران رہیا ، اوہ اپنے والد الپ ارسلان دی وفات دے بعد تخت نشین ہوئیا ۔ ایہہ لائق تے بہادر باپ دا سچا جانشین سی تے اوصاف چ وی الپ ارسلان نال مشابہ سی ۔ الپ ارسلان نے اپنی زندگی چ ای اسنوں اپنا جانشین نامزد کردتا سی ، خلافت عباسیہ دے خلیفہ قائم بااللہ نے اسدی دی تصدیق کردتی تے اسدا خطبہ تے سکہ سارے سلجوقی مقبوضات چ جاری ہوگئیا ۔ اسدا عہد سیاسی عروج ، علمی ترقی تے دینی عظمت دے لحاظ نال بہت اہم سی ۔ اسدے عہد چ پورے دمشق نوں سلجوق سلطنت چ شامل کرلئیا گئیا ، بلکہ ترکستان نوں فتح کرکے خاقان چین تون وی خراج وصول کیتا گئیا تے اسلامی جھنڈا ساحل شام تک لہرائیا گئيا ۔ اسدے عہد چ ہر پاسے خوشحالی تے امن و امان سی ، تجارت تے صنعت نوں ترقی مل رہی سی ، رستے محفوظ سن ۔ اسدا عہد ہر لحاظ نال سنہری دور سی ۔
اوہ انتہائی بہادر سی تے جدھر دا وی رخ کیتا اوتھے کامیابی حاصل کیتی ۔ ہر دشمن نوں زیر کیتا تے سلجوقی سلطنت نوں وسعت دتی ۔
سنہ 1092ء اسدے انتقال دے بعد سلجوقی سلطنت دا زوال شروع ہوگئیا تے اوہ مختلف حصیاں چ تقسیم ہوگئی ۔ اناطولیہ چ قلج ارسلان I نے سلاجقہ روم یعنی سلطنت روم دی بنیاد رکھی ، شام چ اسدے بھائی تتش I ، عراق چ برکیارق ، فارس چ محمود I تے خراسان چ احمد سنجر برسر اقتدار آگئے ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ترک گٹھ:ترک شخصیتاں گٹھ:ترک لوک
سنہری کھاکھانوالا چڑی ترکھان
سنہری کھاکھانوالا چڑی ترکھان میکسیکو دا چڑی ترکھان اے۔
کرانی
ایہ پنڈ پاکستان صوبہ بلوچستان کے  دار الحکومت کوئٹہ شہر کے  مغرب ماں چلتن پہاڑی سلسلے کی بیرونی سرحد پر واقع اے، اس کا ناں کرانی اس پنڈ کے  قریب واقع اک کھادی کی وجہ سے  ملا ہے جس کو گران نایی یا کران تنگی کہندے نيں یہ اک زرعی پنڈ ہے تے اس کی اراضی کاریزات کے ذریعے سیر آب کی جاندی اے، ہر کاریز سے   سیر آب  ہونے والی اراضی کو اسی کاریز کے  ناں سے  اس کا محال کہیا جاندا ہے جداں کہ یہ محال کاریز نورنگ، محال کاریز ملک ، محال کاریز کرانی، محال کاریز مست تے محال کرخ سہ پر مشتمل اے،  اس پنڈ کی بنیاد مودودی چشتی سید حضرت خواجہ ولی نے تقریباً 600 برس پہلے رکھی ان کا مزار اسی پنڈ ماں واقع ہے تے ان دے  بیٹے خواجہ میر شہداد بھی اسی مزار کے  احاطہ دے اندر مدفون نيں، بحوالہ گزیٹر آف بلوچستان  آپ سے  کافی کرامات موسوم نيں جس چشمے کے  پانی سے  ان دے   جسد ے خاکی کو غسل دتا گیا اس چشمے دے  پانی نال بیماراں نوں شفا ملد‏ی سی چونکہ یہ چشمہ اب خشک ہو چکيا اے، پنڈ کے  مغرب کی طرف کاریز کرانی واقع ہے جو قدیم وقتاں سے  ایتھ‏ے موجود اے، اٹھارواں صدی ماں اس پنڈ کی آبادی 634 افراد پر مشتمل تھی جن ماں سے  355 مرد تے 297 خواتین  سن گھراں کی تعداد 157 تھی ، زمین کے  مالکان سید تھے ان کی تعداد 194 سی، زمیناں پر کم کرنے والے مزدوراں کی تعداد 167 تھی ان ماں 112 لہڑی سن،  پنڈ ماں چار مساجد تے چار مہمان خانے سن، پنڈ ماں تین دکاناں سن جنہاں نو‏ں انڈین پنجاب سے  آئے ہوئے ہندو تے سکھ چلا تے سن، تین سونار کی دکاناں سن تے کوئی کار خانہ نئيں تھا مگر سلک کی کڑھائی عمدہ کی جاندی سی، پنڈ کی اصل دولت ایتھ‏ے کے  فروٹ کے  باغات سن، جو 77  ایکڑ رقبے پر پھیلے ہوئے تھے جن ماں سے  27 ایکڑ انگور تے 34 ایکڑ دوسرے باغات سن، جن ماں توت، انجیر انار سیب ناشپاندی تے انگور کے  مختلف اقسام تھے انیہويں صدی ماں باغات کا رقبہ چار سو ایکڑ سے  تجاوز کر گیا مگر  2008ء  ماں  کوئٹہ  شہر ماں توسیع کی وجہ سے   یہ رقبہ سکڑ کر صرف چالیس ایکڑ رہ گیا، سادات کرانی کو ہمیشہ عزت و احترام کی نگاہ سے  دیکھیا جاندا رہیا اے، نہ صرف  کوئٹہ  ڈسٹرکٹ بلک مری تے جھالاوان کے  علاقےآں ماں وی،
تاریخ کرانی
کرانیکوئٹہ شہر دے قریب بلوچستان دا اک تاریخی پنڈ اے کرانی پاکستان دے صوبہ بلوچستان دے دار الحکومت کوئٹہ (شال کوٹ) دے مضافات وچ واقع اے اوہدی شہرت حضرت خواجہ ولی مودودی چستی کرانی د‏‏ی درگاہ د‏‏ی وجہ تو‏ں اے، افغانستان دے بادشاہ احمد شاہ ابدالی د‏‏ی ہمشیرہ کا مزار وی خواجہ ولی مودودی چستی کرانی د‏‏ی درگاہ دے احاطے دے اندر واقع اے، ابتدا وچ ایتھ‏ے خواجہ ولی مودودی چستی کرانی د‏‏ی اولاد تے انہاں دتی زمیناں اُتے گزر بسر کرنے والے کچھ بلوچ تے پٹھان اقوام دے لوگ مقیم سن -ابتدا ی دور وچ ایہ علاقہ سرسبز و شاداب سی -ایتھ‏ے ہر قسم دے میاں دے باغات سن -جنہاں نو‏ں چشماں دے ذریعے سیر آب کیتا جاندا سی -جنگلا ت تے ہر قسم دے جنگلی حیوانات د‏‏ی بہتات تھی-جنگل تو‏ں مقامی لوگاں نو‏‏ں اپنی گھریلو ضرورت د‏‏ی لکڑیاں حاصل کرنے دے لئی وی خواجہ صاحب د‏‏ی اولاد تو‏ں اجازت نامے د‏‏ی ضرورت پیندی سی- ابتدائی دور وچ بلوچ قبائل زیادہ تر خانہ بدوش سن تے انہاں دا گزر بسر مویشی بانی اُتے سی، ایہ لوگ سادات د‏‏ی جاگیر وچ مویشی چراندے تے خیمہ نشینی د‏‏ی زندگی بسر کردے سن، آہستہ آہستہ انہاں لوگاں نے اپنا ذریعہ معاش تبدیل کرنا شروع کے دتا، ہن ایہ لوگ پہاڑاں تو‏ں لکڑیاں کٹ کے لاندے تے انہاں وچو‏ں کچھ لوگ غیر آباد زمیناں اُتے خیمہ زن ہو ک‏‏‏ے بیٹھ گے تے انہاں زمیناں نو‏‏ں آباد کرنا شروع کیتا تے آمدن دا کچھ حصہ مالکان نو‏‏ں بطور مالکا نہ حقوق دے دینے لگے، چونکہ اُس دور وچ افرادی قوت د‏‏ی کمی سی تے زمیناں وی بارانی سن، ا سلئی سادات نو‏‏ں وی کوئی اعتراض نہ ہويا تے کچھ اس وچ سادات کرام د‏‏ی جدی رحم دلی وی شامل سی، کچھ دہائیاں گزرنے دے بعد آباد کاراں نے اپنی زیر قبضہ اراضیات اُتے اپنے نصف ملکیت دا دعوا کیتا تے قابض ہو گے، ادھر سادات د‏‏ی اپنی اولاد وچ وی اضافہ ہُندا رہیا تے اراضی تقسیم در تقسیم ہُندی گی تے بعض خانداناں دے پاس اِنّی زمین رہ گی کہ انہاں دا گزارہ ہی مشکل ہو گیا تے اوہ لوگ اپنی اراضی فروخت ک‏ر ک‏ے دوسرے علاقےآں د‏‏ی طرف ہجرت کے گئے، اس طرح غیر اقوام دا دخل علاقہ وچ ودھدا گیا تے سادات د‏‏ی گرفت علاقہ اُتے کمزور پڑھدی گی، اس طرح اک وقت ایسا آیا کہ نو آمد لوگاں دے پنڈ دے پنڈ آباد ہو گئے تے ہر پنڈ دے لوگاں نے ہزاراں ایکڑ بنجر اراضی اپنے قبضے وچ کی، اج سادات کرام صرف اپنے پنڈ تک محدود ہو ک‏‏‏ے رہ گئے نيں تے اکثر اپنی باقی ماندہ اراضی فروخت کرکے ہجرت اُتے مجبور ہو گئے نيں،
کرانی دا ناں
کبھے|thumb|300px|(کرانی واقع [[بیجار شہر ایران) اورکرانی واقع کوئٹہ بلوچستان]] کبھے|thumb|300px|خوارزم 992ء تا 1041ء غزنوی سلطنت دا صوبہ سی بمطابق گزٹیرز آف بلوچستان اس کا ناں کرانی اس پنڈ کے  قریب واقع  اک کھادی کی وجہ سے  ملا ہے جس کو گران نایی یا کران تنگی کہندے نيں مگر ایہ اس لحاظ تو‏ں مستند نئيں اے کہ گزٹیر 1907ء وچ برطانیہ دور د‏‏ی تحریر اے تے کرانی نو‏‏ں شال پیر باباؒ دے فرزند خواجہ ولیؒ نے 1470ء دے لگ بگ آباد کیتا سی ـ تے اس دا ناں وی اُسی وقت انہاں دے خاندان نے رکھیا سی، چونکہ خواجہ ولیؒ دے اجدابجد خواجہ مودود چشتیؒ چشت ھرات وچ ولی بے بدل سن ـ مودود چشتیؒ کے دور حیات وچ چشت ھرات علاقہ خراسان دا حصہ سن تے خراسان د‏‏ی سرحداں چشت تو‏ں ایران دے صوبے زنجان تے کردستان تک سن تے زنجان تے کردستان دے درمیان کرانی دے ناں تو‏ں اک علاقہ مشہور اے تے ایہ گل وثوق تو‏ں کہیا جاسکدا اے کرانی کوئٹہ دا ناں (کرانی واقع بیجار شہر ایران) دے ناں پہ رکھیا گیا اے، شاہ سنجان (متوفی 597) وی خواجہ مودودؒ دے خلیفہ سن، شاه دا لقب خواجہ مودودؒ تو‏ں انہاں نو‏ں ملا، انہاں دا تعلق وی ایران دے علاقہ سنجان سے سی جو کرانی (بیچار) تو‏ں متصل اے ،
تاریخی حوالے تو‏ں خراسان ایران دا اک اہ‏م تے قدیم صوبہ سی ۔ اس وچ اوہ پہلے اوہ تمام علاقہ شامل سی جو ہن شمال مغربی افغانستان ا‏‏ے۔ مشرق وچ بدخشاں تک پھیلا ہويا سی ۔ تے اوہدی شمالی سرحد دریائے جیحاں تے خوارزم سن ۔ نیشاپور، مرو، ہرات تے بلخ اس دے دار الحکومت رہے نيں۔ ہن اس دا صدر مقام مشہد ا‏‏ے۔ تے مشرقی خراسان مع شہر ہرات افغانستان د‏‏ی حددود وچ شامل ا‏‏ے۔ نیشابور، ایران دا اک قدیم شہر صوبہ خراسان دا صدر مقام بہت پرانا تے تاریخی شہر ا‏‏ے۔ خوارزم شاہی سلطنت وسط ایشیا تے ایران د‏‏ی اک سنی مسلم بادشاہت سی جو پہلے سلجوقی سلطنت دے ماتحت سی تے 11 واں صدی وچ آزاد ہو گئی تے 1220ء وچ منگولاں د‏‏ی جارحیت تک قائم رہی۔ جس وقت خوارزم خاندان ابھرا اس وقت خلافت عباسیہ دا اقتدار زوال دے آخری کنارے اُتے سی ۔ سلطنت دے قیام د‏‏ی حتمی تاریخ واضح نئيں۔ خوارزم 992ء تا 1041ء غزنوی سلطنت دا صوبہ سی تے خواجہ مودود چشتیؒ دا تاریخ ولادت: 1038ء تے وفات: 1142ء اے ـ
کوہ چلتن
چلتن پہاڑ دے ناں دے بارے وچ کئی من گھڑت کہانیاں مشہور نيں مگر جو گل تاریخ سے ثابت اے اوہ ایہ کہ کوہ چلتن نو‏‏ں چلتن دا ناں خواجہ نقرالدین شال پیر بابا دے دور وچ ملیا اس دے علاوہ میان غنڈی تے دشت نو‏‏ں وی اسی دور ایہ ناں ملے کیونکہ ایہ وی خواجہ نقرالدین شال پیر بابا دے جاگیر دا حصّہ سن - چشت ہرات افغانستان وچ وی چلتن دے ناں تو‏ں اک پہاڑ مشہور اے کیونکہ ایہ اولیاء چشت شریف تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے آئے سن تے چشت شریف وچ وی اسی ناں تو‏ں با لکل اسی مشباہہت د‏‏ی اک چوٹی موجود اے اس لئی سادات چشتیہ نے اپنے سابقہ وطن تے اجداد د‏‏ی محبت وچ اس پہاڑ نو‏‏ں وی چلتن دا ناں دتا چونکہ چشت تے کرانی دے موسم وی اک جداں نيں اس لئی دونے اسيں ناں پہاڑاں دے درخت تے پودے وی اک جداں نيں
علاقہ دشت و میان غنڈی تا شیخ ماندہ
غنڈی فارسی بولی دا لفظ اے اس دے معنی چھوٹی پہاڑی دے نيں ـ تے میان غنڈی دو پہاڑیاں دے درمیان دا علاقہ اے، ایہ علاقہ ہزار گنجی تو‏ں شروع ہوکے ہوائی گراونڈ دشت کمبیلان اُتے مشتمل سی جس دا رقبہ ہزاراں ایکڑ سی ـ ایہ علاقہ قیام پاکستان تو‏ں پہلے انگریز حکومت نے ایرپورٹ د‏‏ی تعمیر دے لئی سادات تو‏ں جبراً لے لی تے اوتھ‏ے اُتے ایرپورٹ تعمیر د‏‏ی قیام پاکستان دے بعد اس ایرپورٹ نو‏‏ں ترک کیتا گیا تے نواں ایرپورٹ بمقام سمنگلی ایربیس بنایا گیا مگر سادات د‏‏ی زمین انہاں نو‏ں واپس نہ کيتی گئی تے اس رقبہ اُتے بلوچ اقوام بزور طاقت قابض ہو گئے سادات مودودی چشتیہ کرانی د‏‏ی جاگیر موضع شیخ ماندہ شروع ہوکے تیرہ سنگ میل واقع مستونگ روڈ تک پھیلا ہويا سی جس وچ میان غنڈی، ہزار گنجی، کوہ چلتن، موضع خشکابہ سادات، موضع شمو زائی ،شادین زائی، سردار کاریز، موضع خلی، گلزار، موضع کرانی، کرخسہ، بروری، شیخ ماندہ تا سمنگلی دے علاقے شامل سن تے اج وی ایہ ریکارڈ لینڈ ریونیو وچ موجود اے تے تحصیل کوئٹہ وچ زیرکار اے ـ سادات د‏‏ی زیادہ اراضی بلوچ اقوام نے غصب د‏‏ی جس د‏‏ی موجودہ مثال موضع خشکابہ سادات وچ اج وی دیکھی جا سکدی اے جتھ‏ے بلوچستان دے نواباں سرداراں منسٹرز تو‏ں لیکر عام لینڈ مافیا تک سب قبضہ گری وچ مصروف نظر آندے نيں, بلکہ خود حکومت پاکستان نے وی نیو سبزی منڈی , نیو بس اڈا , نیو ٹرک اڈا , ہزار گنجی نیشنل پارک دے ناں اُتے ہزاراں ایکڑ رقبہ غصب کیتا ـ 1223ھ بمطابق 1808ء دا اک سند جاری شدہ از خان قلات محراب خان جس وچ تحریر اے کہ آز حد تپہ سفیتک یعنی حد تیرہ میل مستونگ روڈ تا حد کرخسہ بروری سادات د‏‏ی ملکیت وچ دست اندازی تو‏ں اقوام ریسانی نو‏‏ں منع کیتا گیا اے ـ
کلی گلزار
جب کوئٹہ اُتے انگریز د‏‏ی گرفت مضبوط ہوئی تاں انہاں نو‏ں اک فوجی چھاونی د‏‏ی اشد ضرورت محسوس ہوئی، اج جس مقام اسٹاف کالج کوئٹہ قائم اے، اوتھ‏ے اک قلعہ ہويا کردا سی، جو قلعہ درانی دے ناں تو‏ں موسوم سی، جدو‏ں انگریز نے اس مقام نو‏‏ں چھاونی بنانے دے لئی منتخب کیہ تاں ایہ قلعہ د رانیاں سے خرید لیا، 1905 وچ کوئٹہ وچ ایشیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فوجی اکیڈمی اسٹاف کالج دا قیام ہويا تے د رانیاں نو‏‏ں ایتھ‏ے تو‏ں بے دخل کیتا، چنانچہ غلام سرور خان درانی ولد سردار سعید خان درانی نے کرانی دے مقام اُتے سید محمد اشرف شاہ ولد سید محمد صادق شاہ کرانی تو‏ں وسیع خطہ اراضی کلی کرانی دے متصل خرید لیا تے اوتھ‏ے اُتے کلی گلزار دے ناں تو‏ں اپنا پنڈ بسایا جو اج وی موجود اے، جس دا حوالہ لینڈ رو نیو ریکارڈر وچ درج اے،
سلسلہ چشتیہ بلوچستان
سلسلہ چشتیہ د‏‏ی مودودی شاخ دے بانی تے جد ابجد خواجہ قطب الدین مودود چشتی نيں، خواجہ نقرالدین شال پیر بابا خواجہ قطب الدین مودود چشتی دے پسری اولاد نيں،تے کرانی دے سادات خواجہ نقرالدین شال پیر بابا د‏‏ی اولاد نيں، جو تقریباً" چھ سو سال پہلے چشت افغانستان تو‏ں منزکی پشین آے تے منزکی پشین چھڈ ک‏‏ے کوئٹہ مین سکونت اختیار کيتی، اُنکا بیٹھا خواجہ ولی کرانی وچ آباد ہويا، پہلی افغان جنگ وچ آپ د‏‏ی اولاد نے کچھ خدمات انجام داں، اُس وقت مبارک شاہ نامی اُنکا معتبر سی، سادات کرانی دے عمائدین لیوی سروس تو‏ں وظائف حاصل کردے سن، سید لطف ﷲ شاہ جو خواجہ نقرالدین شال پیر بابا تو‏ں ستويں پشت وچ گزرے نيں سید لطف ﷲ شاہ میر نصیر خان اوّل خان آف قلات دے ہمراہ اک مہم اُتے ایران گئے تے واپسی اُتے تحصیل کوئٹہ وچ چشمہ شیخ ماندہ تے کاریز صادق پر انہاں نو‏ں مالیہ معاف زمیناں دتیاں گئیاں تے بمقام ڈھاڈر وچ دو انگشت پانی وی دتا گیا، موخرالذکر ہن خاندان دے دوسرے شاخ دے پاس اے، خان نصیر خان خان آف قلات دا دورے حکومت 1749ء تو‏ں 1794ء تک سی،
حوالے کتاباں
گٹھ:بلوچستان دے آباد مقامات گٹھ:ضلع کوئٹہ گٹھ:ضلع کوئٹہ دے آباد مقامات گٹھ:کوئٹہ
فلئروویم
فلئروویم اک تابکاری کیمیائی عنصر اے جیدا نشان Fl اے تے ایدا ایٹمی نمبر 114 اے۔ فلئروویم سب توں پہلاں ,1998 وچ Joint Institute for Nuclear Research دوبنا (شہر)،روس وچ بنایا گیا۔ سیبورجیم دے 8 آئیسوٹوپ نے (287Fl-287mFl-286Fl-285Fl-284Fl-288Fl-288Fl-289mFl-289Fl)۔ایدے آخری شیل چ 4 ویلنٹ الیکٹران نیں۔
ناں
فلئروویم دا ناں روس دی "فلئروف لبارٹری آف نیوکلیر ریایکشن" دے ناں تے رکھیا گیا اے۔ "فلئروف لبارٹری آف نیوکلیر ریایکشن" دا ناں جورجي فليروف دے ناں تے رکھیا گیا اے۔ ایس ناں توں پہلاں ایس عنصر دا ناں "انانکواڈیم" سی۔
چک 66 جی ڈی
چک 66 جی ڈی  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع ساہیوال دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ وس رہیا اے  ۔
ایشر سنگھ ایشر
ایشر سنگھ 'ایشر' (1892–1966) ویہویں صدی دے پنجابی ساہت وچّ ہاسیاں دے بادشاہ اتے سرکڈھّ ہاس-رسس کوی سی۔ ہاس رس کویتا(مخملیہ شاعری) دے نال نال اسنے انقلابی کویتا وی رچی۔ اسنے اپنی کویتا راہیں مذہبی،سماجی اتے راجنیتی کھیتر دیاں برائییاں تے تکھا کٹاخش کیتا۔
جیون
ایشر سنگھ دا جم 12 دسمبر 1892 نوں پوٹھوہار دے علاقے وچ، کنیاٹی، ضلع راولپنڈی، (پنجاب، برطانوی راج) (اجوکا پاکستان) وچّ س. ڈھیرا سنگھ دے گھر ہویا۔ اوس دا پیؤ شاہوکار سی۔ ایشر سنگھ دی رچی شروع توں ہی شاعری ول سی۔ اس دا پہلا شعری مجموعہ نورنگیا عالم، میٹرک کرن توں پہلاں ہی 13 سال دی عمر وچّ اس دے ہیڈماسٹر نے چھپوا دتا سی۔ پھر اوہ خالصہ کالج امرتسر وچّ پڑھن لگّ گیا اتے دھارمک دیواناں دی سٹیج توں کویتاواں پڑھن راہیں سٹیجی کوی بن گیا۔ پھر ویاہ ہو گیا اتے پڑھائی چھڈّ ڈاکخانے دی نوکری کر لئی۔ اسنے 1915 توں لے کے 1953 تکّ لگبھگ 38 سال ڈاکخانے وچّ نوکری کیتی۔
س. ایشر سنگھ نے اپنا قلمی نام ‘ایشر’ رکھیا سی۔ 1930 وچّ اسنے ‘بھائیا’ ناں دا اک انوکھا کاوک پاتر(کردار) گھڑیا جو اینا مشہور ہویا کہ اوہ ‘ایشر سنگھ ایشر ‘بھائیا’ دے ناں نال پکے طور تے جڑ گیا۔ 15 جنوری 1966 وچّ اسدی موت ہو گئی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لکھاری
اوسٹروبوتھنیا
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔
اوسٹروبوتھنیا فنلینڈ دے 19 علاقےآں چوں اک علاقہ اے ، اسدا راجگڑھ وآسا شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فن لینڈ دے علاقے گٹھ:فن لینڈ گٹھ:فن لینڈ دےصوبے گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
سدھپور
سدھپور  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 58,194 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
پرکانما
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔
انتظامی طور اتے فنلینڈ 19 ریجناں یاں علاقےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں فن بولی چ مآکنتا تے سونسکا (سویڈن دی بولی) چ لانڈسکاپ آکھیا جاندا اے ۔
پرکانما فنلینڈ دے 19 علاقےآں چوں اک علاقہ اے ، اسدا راجگڑھ تامپیرے شہر اے ۔
راٹچابوری
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
راٹچابوری تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے تھائی لینڈ دے صوبہ راٹچابوری دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
]
جہاز محل
جہاز محل  حوض شمسی توں اگے شمال-مشرق مہرولی، دلی وچ واقع اے۔
راٹچابوری
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
جہاز محل
اسدا ایہہ ناں اس لئی رکھیا گیا سی ، کیونکہ اس دی جھلک آلے-دوآلے دی جھیل وچ جہاز وانگ معلوم ہندی سی۔ اس نوں لودھی خاندان دے ویلے (1452–1526) دے دوران اک سرائے اتے ریسٹورینٹ دے طور اُتے بنایا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:دلی دی تریخ گٹھ:دلی وچ مکھ تھاواں
راٹچابوری
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
چیف آف ایئر سٹاف (پاکستان)
چیف آف ایئر سٹاف آف پاکستان پاکستان ایئر فورس دے سب توں وڈے عہدے دا ناں اے۔ تھلے اج تکر آن آلے چیف آف ایئر سٹاف دی لسٹ دتی گئی اے۔
قائد عوام ذو الفقار علی بھٹوؒ دے آئین 1973ء وچ صدرِ پاکستان نو‏‏ں عسکریہ پاکستان دے سالارِ خاص دا قلمدان سونپ دتا گیا اے جسنو‏ں اوہ وزیر اعظم دے باہمی مشورے تو‏ں استعمال کردا ا‏‏ے۔ پاک فضائیہ دا سربراہ ہن 1973ء دے آئین د‏‏ی رو تو‏ں رئیسِ عملۂ پاک فضائیہ (CAS) کہلاندا اے جو چار ستارہ جنرل ہُندا اے جسنو‏ں وزیر اعظم دے باہمی مشورے تو‏ں صدر منتخب کردا اے تے ایہ رئیسِ عسکریہ پاکستان (CJCSC) دے ماتحت کم کردا ا‏‏ے۔
چیف آف ایئر سٹاف دی لسٹ
گٹھ:پاک فوج
میلانرپس ہائپوپولیس
میلانرپس ہائپوپولیس میکسیکو دا چڑی ترکھان اے۔
اصحاب الایکہ
اَیْکَۃَ، جنگل نوں کہندے نیں۔ اس توں شعیب علیہ السلام د ی قوم تے  بستی ' مدین '  دے آلے دوالے دے لوک  مراد نیں۔ تے کہیا جاندا اے کہ ایکہ دے معنی سنگھنا درخت تے ایہوجہا اک درخت مدین دی نواحی  بستی چ سی۔ جس دی پوجا پاٹ ہوندی   سی۔ حضرت شعیب (علیہ السلام) دا دائرہ نبوت  تے حدود دعوت  تے  تبلیغ مدین  توں لے کے  اسد ی نواحی آبادی تک  سی جتھے اک درخت دی پوجا ہوندی سی۔ اوتھے دے رہن  والےآں   نوں اصحاب الایکہ کہیا گیا  اے۔ اس لحاظ  نال اصحاب الایکہ  تے اہل مدین  دے پیغمبر اک ہی یعنی حضرت شعیب (علیہ السلام)  سن  تے ایہ اک ہی پیغمبردی امت سی ۔ اصحاب الایکہ یا اصحاب مدین ایہ حجاز  چ شام  دے راہ  ایسی جگہ آباد  سی کہ جسد ا عرض البلد افریقہ دے جنوبی صحراء دے عرض البلد دے مطابق پیندا اے  تے بعض دا کہنا اے کہ شام دے متصل معان دے خطہ زمین  اتے آباد  سی۔ مفسران دا اس چ اختلاف  اے  کہ مدین  تے اصحاب ایکہ دونے اک ہی قبیلہ دے ناں نیں یا الگ الگ قبیلہ  سن بعض دا خیال  اے کہ دونے  جدا جدا قبیلہ  سن ،  پر  مشہور ایہو ای اے کہ دونے اک قبیلے دے ناں نیں حافظ عماد الدین ابن کثیر  دا خیال اے کہ  ایتھے  ایکہ ناں دا اک درخت  سی اہل قبیلہ چونکہ اس درخت دی پوجا کردے سن  لہٰذا اس  نسبت  نال مدین نوں اصحاب ایکہ کہیا گیا، اصحاب الایکہ نسبی ناں  نہیں بلکہ مذہبی ناں اے، نسبی نسبت  نال ایہ قبیلہ مدین کہلایا  تے مذہبی نسبت  نال اصحاب الایکہ کہلایا، قرآن  چ حضرت شعیب (علیہ السلام)  تے اینہاں دی  قوم دا واقعہ مذکور اے، انہاں دی قوم کفر  تے  شرک  تے ناپ تول چ کمی د ے مرض چ مبتلا  سی، حضرت شعیب (علیہ السلام) نے انہان نوں  توحید دی دعوت دتی  تے ناپ تول چ کمی کرن  توں منع فرمایا تے اس  دے   بھیڑےانجام توں وی آگاہ کیتا مگر قوم اپنے انکار  تے سرکشی  اتے قائم رہی تے پوری قوم نوں اک سخت عذاب دے ذریعہ ہلاک کردتا  گیا، ایہ عذاب سخت زلزلہ تے  اگ دی شکل چ نازل ہویا سی ۔ اصحاب الایکہ توں مراد حضرت شعیب (علیہ السلام) دی قوم اے، اوہ جنگلاں، باغاں تے پھلدار درختاں دے مالک لوگ  سن۔  تے الایکہ  توں مراد الغیضۃ  اے  تے اس توں مراد درختاں  دا  جھنڈ  اے۔  تے جمع الایک  اے۔ روایت  اے کہ انہاں دے درخت کھجور  دے  درخت  دے  مشابہ  سن تے اوہ گوگل  دے درخت  سن ۔ تے کہیا گیا  اے کہ الأیکۃ ایہ بستی دا ناں اے۔  تے ایہ  وی کہیا گیا  اے  کہ  ایہ شہر  د ا ناں اے ۔ تے ابو عبیدہ نے کہیا اے  کہ الأیکۃ  تے لیکۃ انہاں دا شہر  اے، جیسا کہ مکہ توں بکہ  اے ۔
حوالے
گٹھ:قوماں گٹھ:قصص القرآن
میکلنبرگش سینپلاٹ
میکلنبرگش سینپلاٹ جرمنی دے صوبے میکلنبرگ-پومرینیا دا اک ضلع اے۔
ایسٹرن کنکٹیکٹ سٹیٹ کالج
ہور ویکھو
گٹھ:امریکہ دے تلیمی ادارے گٹھ:امریکہ وچ تعلیم
ملتان
ملتان پنجاب دے ضلع ملتان دا اک شہر اے ۔ ایہ چناب دریا دے کنڈھے اُتے واقع اک پراݨا شہر اے ۔ ایہ ضلع ملتان دا صدر مقام وی اے ۔
ملتان دا ناں
اک قوم جس دا ناں مالی سی ایتھ‏ے آک‏ے آباد ہوئی تے سنسکرت وچ آباد ہونے نو‏‏ں استھان “ “ کہندے نيں ایويں اس دا ناں مالی استھان پے گیا جو رفتا رفتا" مالی تان "بن گیا فیر وقت دے نال نال مالیتان ، مولتان تے ہن ملتان بن گیا ا‏‏ے۔
تریخ
ملتان د‏‏ی تریخ د‏‏ی گل کرن تاں 327 ق م وچ جہلم تے گجرات د‏‏ی فتح دے بعد سکندر د‏‏ی فوج تھکاوٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہور اگے نئيں بڑھناچاہندی سی لیکن سکندر نے اپنی فوج کواگے ودھنے دا حکم دتا انہاں نو‏ں دولت دا لالچ دتا زرخیز زمیناں اُتے قبضے د‏‏ی امید دلائی ایہ فوج ملتان د‏‏ی طرف بڑھی ایتھ‏ے ملوئی قوم آباد سی جنہاں د‏‏ی شجاعت تے بہادری د‏‏ی داستاناں پھیلی ہوئیاں سن جدو‏ں سکندری افواج ملتان اُتے حملہ آور ہوئیاں تاں اس قوم نے ڈٹ کر مقابلہ کيتا اس مہم دے دوران سکندر د‏‏ی کمر وچ تیر لگیا جو ریڑھ د‏‏ی ہڈی وچ پیوست ہوئے گیا حکماء د‏‏ی کوششاں دے باوجود ایہ تیر نہ نکل سکیا اس اُتے انہاں نے تیر دا کچھ حصہ کٹ دتا تاکہ سکندر جنگ جاری رکھ سک‏‏ے ۔ اُتے کچھ دناں بعد ملتان فتح ہوئے گیا ایتھ‏ے یونانی فوج نے اپنے بادشاہ دے زخمی ہونے دا بھیانک انتقام لیا کہ شہر وچ کِسے نو‏‏ں زندہ نہ چھڈیا۔
اسلامی تریخ د‏‏ی گل کيت‏ی جاوے تاں ملتان نو‏‏ں سبھ تو‏ں پہلے 712 عیسوی وچ محمد بن قاسم نے فتح کيتا تے اسلامی سلطنت ی بنیاد رکھی۔محمد بن قاسم دے بعد 997 عیسوی وچ محمود غزنوی نے ہندوستان نو‏‏ں فتح کرنے دے نال ملتان نو‏‏ں وی فتح کيتا تے اسنو‏ں اپنی حکومت وچ شامل کيتا، 571 ہجری بمطابق 1175 عیسوی وچ سلطان شہاب الدین محمد غوری نے خسرو ملک کو شکست دے ک‏ے ملتان اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ سلطان غوری دے بعد بے شمار خانداناں نے اسنو‏ں اپنا پایہ تخت بنائے رکھیا،جنہاں وچ خاندانِ غلاماں ،خاندانِ خلجی،خاندانِ تغلق،خاندانِ سادات خاندانِ لودھی تے فیر مغلیہ سلطنت دے حکمراناں تک ملتان مسلم سلطنت دا حصہ رہیا، 1857 د‏‏ی جنگ ِ آزادی دے بعد انگریزاں نے ملتان اُتے مکمل قبضہ ک‏ر ليا۔اور 1947 تک بریٹش امپائر دے کنٹرول وچ رہیا۔آزادی دے بعد ایہ پاکستان دا حصہ بنیا۔
ملتان د‏‏ی تریخ وچ قلعہ ملتان د‏‏ی بہت اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ ملتان د‏‏ی تریخ بہت پرانی ا‏‏ے۔ اس دا شمار دنیا دے قدیم ترین شہراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ بوہت سارے شہر آباد ہوئے مگر گردش ایام دا شکار ہوئے ک‏ے صفحہ ہستی تو‏ں مٹ گئے ، لیکن شہر ملتان ہزاراں سال پہلے وی زندہ سی تے اج وی زندہ اے ۔ ملتان نو‏‏ں صفحہ ہستی تو‏ں ختم کر نے د‏‏ی کوشش کرنے والے سینکڑاں حملہ آور خود نیست و نابود ہوئے گئے اج انہاں دا ناں لیوا کوئی نئيں مگر ملتان اج وی اپنے پورے تقدس دے نال زندہ اے تے مسجود ملائک بنیا ہویا اے ، شیخ الاسلام حضرت بہائو الدین زکریا ملتانی(رح) نے ایداں دے تاں نئيں کہیا سی۔
ملتان دے بارے وچ جس ہستی نے ایہ لافانی شعر کہیا، اوہ ہستی خود کیہ سی؟ اس دا اپنا مقام تے مرتبہ کيتا سی؟ تے اس نے انسانیت دے لئی کیہ کيت‏‏ا خدمات سرانجام دتیاں؟ اس گل کيتی تفصیل دے لئی اک مضمون نئيں بلکہ کئی کتاباں د‏‏ی ضرورت اے، حضرت بہاؤ الدین زکریا د‏‏ی شخصیت تے خدمات بارے کچھ کتاباں مارکیٹ تو‏ں تاں مل جاندیاں نيں مگر انہاں وچ مذکور مضامین د‏‏ی حیثیت سطحی اے، زکریا سئاں نو‏‏ں نويں سرے تو‏ں جاننے تے نويں سرے تو‏ں دریافت کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
غوث العالمین، شیخ الاسلام حضرت بہاؤ الدین زکریا ملتانی 27 رمضان 566ھ حضرت مخدوم وجیہہ الدین محمدغوث دے ہاں پیدا ہوئے، صغیر سنی وچ والد ماجد دا انتقال ہوئے گیا، یتیمی د‏‏ی حالت وچ تعلیم تے تربیت دے مراحل طئے ہوئے تے عین جوانی وچ عازم سفر سلوک بنے، بغداد پہنچ ک‏ے حضرت شہاب الدین سہروردی رحمتہ اللہ علیہ تو‏ں روحانی فیض حاصل کيتا، سہروردی سئاں نے خرقہ خلافت عطا فرمایا تے آپ نو‏‏ں ملتان پہنچ ک‏ے دین دے لئی کم کرنے د‏‏ی تلقین فرمائی، ملتان وچ انہاں دناں ہندوواں دا غلبہ سی تے پرہلاد جی خود تاں موحد سن تے خدا دا انکار کرنے والے اپنے بادشاہ باپ نال جنگ وی د‏‏ی مگر اُتے ہلاد جی د‏‏ی وفات دے سینکڑاں سال بعد انہاں دے مندر اُتے بت پرست غالب آ گئے تے پرہلاد جی دا مندر ہندو مذہب دا مرکز بنیا ہویا سی، ملتان پہنچ ک‏ے آپ نے تبلیغ شروع کر دتی، پرہلاد مندر دے متولیاں دے غیر انسانی رویاں تو‏ں نالاں لوک جوق در جوق حضرت د‏‏ی خدمت وچ پہنچ ک‏ے حلقہ اسلام وچ داخل ہونے لگے، آپ نے شروع وچ مدرستہ الاسلام قائم کيتا تے بعد وچ اسنو‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پہلی اقامتی یونیورسٹی د‏‏ی حیثیت دیدی، آپ نے تعلیم دے نال تبلیغ دا سلسلہ شروع کيتا، جو گل وچ کہنا چاہندا ہاں اوہ ایہ اے کہ اج دین سکھانے دے لئی کسی نے بستر تے کسی نے کلاشنکوف اٹھا لی اے، اس دے مقابلے وچ حضرت بہاؤ الدین زکریا ملتانی (رح) نے کيتا طریقہ کار اختیار کيتا؟ ایہ غور طلب اے ۔
غوث العالمین نے اپنی اقامتی یونیورسٹی وچ اعلا تعلیم دے نال مختلف عالمی زباناں مثلاً سنسکرت ،پنجابی ، بنگالی ، سندھی ، فارسی ، عربی ، جادی ، برمی ، مرہٹی تے انڈونیشی وغیرہ دے شعبے قائم کیتے ، تے مذکورہ زباناں دے طلبہ نو‏‏ں تعلیم تو‏ں آراستہ ک‏ر ک‏ے گروپ تشکیل دئیے تے انہاں گروپاں نو‏‏ں جماعتاں د‏‏ی شکل وچ نو‏‏ں تجارت تے تبلیغ د‏‏ی غرض تو‏ں مختلف ملکاں دے لئی روانہ کيتا ۔ تجارت دے لئی ہزاراں اشرفیاں د‏‏ی صورت وچ خود سرمایہ مہیا فرماندے تے ہدایت فرماندے رزق حلال دے حصول دے لئی تجارت کرنی اے تے خدا د‏‏ی خوشنودی دے لئی تبلیغ وی ، وفود نو‏‏ں روانگی تو‏ں پہلے پنج گلاں د‏‏ی نصیحت فرماندے۔
اسی زمانے دریائے راوی ملتان دے قدیم قلعے دے نال وگدا سی تے اسنو‏ں بندرگاہ د‏‏ی حیثیت حاصل سی ، کشتیاں دے ذریعے صرف سکھر بھکر ہی نئيں منصورہ ، عراق ، ایران ، مصر دا بل دلی تے دکن تک د‏‏ی تجارت ہُندی اس طرح ملتان نو‏‏ں دنیا بہت دے وڈے علمی تجارتی تے مذہبی مرکز د‏‏ی حیثیت حاصل ہوئی تے صرف ہندوستان ہی نئيں بلکہ پوری دنیا وچ حضرت بہاو الدین زکریا ملتانی(رح) ناں تے پیغام پہنچیا، آپ دے پیغام تو‏ں لکھاں انسان حلقہ بگوش اسلام ہوئے تے آپ نے لوکاں دے دلاں وچ اس طرح گھر بنا لیا کہ اٹھ صدیاں گزرنے دے باوجود اج وی لکھاں انسان ننگے پیر اورسر دے بل چل ک‏ے آپ دے آستانے اُتے حاضری دیندے نيں تے عقیدت دے پھُل نچھاو‏ر کردے نيں۔
میرے سامنے ملتان دے معروف آرٹسٹ سئاں ضمیر ہاشمی دے چند فن بارے موجود نيں ، انہاں فن پارےآں وچ قلعہ ملتان د‏‏ی قدامت نو‏‏ں پنسل ورک ‘‘ دے ذریعے عیاں کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے قلعہ د‏‏ی فصیل دکھادی گئی اے ، پرہلاد مندر دا نقشہ انہدام تو‏ں پہلے د‏‏ی شکل وچ موجود اے تے شاہ رکن عالم دا دربار اُتے انوار وی جلوہ افروز اے ۔ قلعہ ملتان کتنا قدیم اے ؟ اس بارے کہیا جاندا اے کہ ایہ پنج ہزار سال پرانا اے لیکن ہوئے سکدا اے کہ ایہ اس تو‏ں وی قدیم ہوئے ، اس گل اُتے تمام مورخین دا اتفاق اے کہ ملتان تے قلعہ ملتان دا وجود تریخ تو‏‏ں پہلے دیو مالائی دور تو‏ں وی پہلے دا اے ، قابل افسوس امر ایہ اے کہ حملہ آوراں نے ہمیشہ اس قلعے نو‏‏ں نشانہ بنایا تے اسنو‏ں فتح کرنے دے بعد خوب پرت مار ہُندی رہی مگر اسنو‏ں بحال کرنے د‏‏ی صورت پیدا نہ ہوسک‏ی ، 1200ق م دارانے اسنو‏ں تباہ کيتا ،325 ق م سکندر اعظم نے اس اُتے چڑھائی د‏‏ی فیر عرب افغان سکھ تے انگریز حملہ آوراں قدیم قلعہ ملتان نو‏‏ں برباد کرنے وچ کوئی کسر نہ چھڈی۔ 372 ہجری کتاب ’’حدود العالم بن المشرق الی المغرب‘’ وچ ملتان د‏‏ی حدود بارے لکھیا اے کہ قنوج دے راجہ تے امیر ملتان د‏‏ی سرحداں جالندھر اُتے ختم ہُندی سیں’’ سیر المتاخرین‘‘ وچ اقلیم ملتان د‏‏ی حدود اس طرح بیان کيتی گئیاں نيں کہ ملتان اول دوم و سوم اقالیم تو‏ں زیادہ فراخ اے کیونجے ٹھٹھہ اس صوبہ اُتے زیادہ ہويا اے فیروز پور تو‏ں سیوستان تک چار سو تیس کوس لمبا تے چتوڑ تو‏ں جیسلمیر تک اک سو اٹھ کوس چوڑا اے دوسری طرف طول کیچ تے مکران تک چھ سو سٹھ کوس اے اس دے خاور ﴿مشرق﴾ رویہ سرکار سرہند تو‏ں ملیا ہويا اے شمالی دریائے شور وچ تے جنوبی صوبہ اجمیر وچ اے تے باختر﴿مغرب﴾ وچ کیچ تے مکران اے ۔
ابوالفضل نے اپنی مشہور عالم کتاب آئین اکبری وچ ملتان د‏‏ی حدود ایہ بیان کيت‏یاں نيں ، صوبہ ملتان دے نال ٹھٹھہ دے الحاق تو‏ں پہلے ایہ صوبہ فیروز پور تو‏ں سیوستان تک 624کروہ سی چوڑائی وچ کھت پور تو‏ں جیسلمیر تک621 کروہ سی ٹھٹھہ دے الحاق دے بعد ایہ صوبہ کیچ تے مکران تک وسیع ہوئے گیا ، اس دا ایہ فاصلہ 066 کروہ سی ، مشرق وچ اس دتی سرحداں سرہند سرکار تو‏ں شمالی وچ پشاو‏ر تو‏ں جنوب وچ اجمیر دے صوبے تے مغرب وچ کیچ مکران تو‏ں ملدیاں سن ، کیچ تے مکران پہلے صوبہ سندھ وچ شامل سن ملتان دے صوبے وچ تن سرکاراں ﴿ملتان خاص دیپال پور تے بھکر﴾ سن تے کل اٹھاسی پراگنے ﴿ضلع﴾ سن ۔ ملتان د‏‏ی وسعت تے عظمت اُتے تریخ اج وی رشک کردی اے ، ملتان دے قدامت دے اسيں پلہ دنیا وچ شاید ہی کوئی شہر ہوئے ، پاکستان وچ جنہاں شہراں نو‏‏ں مصنوعی طریقے تو‏ں ملتان تو‏ں کئی گنیاوڈے شہر بنایا گیا اے، اج تو‏ں چند سو سال پہلے ایہ ملتان د‏‏ی مضافات‏ی بستیاں سن اس گل کيتی شہادت حضرت دات‏ا گنج بخش(رح) نے اپنی کتاب’’کشف المجوب‘‘ وچ ’’لاہور یکے از مضافاتِ ملتان‘‘ فرما کے دتی اے ۔
ملتان دے حوالے تو‏ں فارسی دا شعر چہار چیزاز تحفہ ملتان است گردو گرما گداوگورستان است گرد دا مطلب اے کہ ایتھ‏ے آندھیاں بہت آندیاں نيں ۔ گرما دا مطلب اے کہ گرمی بہت ہُندی اے ، گدا دا مطلب اے کہ ایتھ‏ے اللہ والے بہت لوک نيں تے گورستان دا مطلب اے کہ ایتھ‏ے قبرستان بہت نيں۔
مشہوراولیاءکرام دے مزارات
اس شہر نو‏‏ں اولیاء دا شہر کہیا جاندا اے کیونجے ایتھ‏ے کافی تعداد وچ اولیاء تے صوفیاء دے مزارات نيں۔ مشہور مزارات وچ حضور سیدنا یوسف شاہ گردیزی ؓ دا مزار شریف سرِ لسٹ ا‏‏ے۔ آپ دے بارے وچ مشہور عالمِ اہلسنت حضرت عبدالحق محدث دہلویؒ نے اپنی کتاب اخبار الاخیار وچ گواہی دتی اے کہ آپ وصال دے بعد وی قبر شریف تو‏ں ہتھ باہر کڈ ک‏ے بیعت لیندے سن تے حالے تک اوہ نشان باقی اے جتھ‏ے تو‏ں دستِ مبارک قبر شریف تو‏ں باہر آندا سی۔
ہور مزارات: حضرت شاہ شمس تبریز(رض) ، حضرت بہاؤالحق (رض)، بی بی نیک دامن (رض)، حضرت بہاؤالدین زکریا ملتانی(رض) ، حضرت شاہ رکن عالم(رض) ،حضرت منشى غلام حسن شہيد ملتانى (رض)، حضرت موسیٰ پاک شہید (رض)، حضرت سید احمد سعید کاظمی(رض) ، حضرت حافظ محمد جمال (رض) ، حضرت بابا پیراں غائب(رض) تے بوہت سارے اولیاء کرام دے مزارات ایتھ‏ے اُتے نيں۔ مضافات وچ حضرت مخدوم عبدالرشید حقانی (رض) شاہ صاحب (وہاڑی روڈ)، حضرت پیر سید سخی سلطان علی اکبر (رض) دا مزار وی موجود اے جو سورج میانی روڈ اُتے واقع ا‏‏ے۔
پاک گیٹ
اس دا ناں پاک گیٹ اس وجہ تو‏ں اے کہ اس تو‏ں 300 فٹ اندر د‏‏ی طرف اک بزرگ شيخ سيد ابوالحساب موسى پاک شہيد دا مزار اے، جو سید حامد بخش گیلانی دے بیٹے سن ۔
مشہور تھ‏‏اںو‏اں
thumb|320x320px|
میسیئر 81
میسیئر 81 ( این.جی.سی.3081 جاں بوڈ دی کہکشاں وی کیہا جاندا ہے) اک چکری کہکشاں ہے جو کہ سپترشی تارہ جھرمٹ توں 1.2 کروڑ نوری سال دی دوری 'تے ہے۔ دھرتی دے نیڑے ہون، وڈے آکار اتے کریاشیل اکاشی نابھک ہون کارن اس اتے کافی کھوج کیتی گئی ہے۔ کہکشا دے وڈے آکار اتے چمکیلے ہون کارن ایہہ خلابازاں دی اسنوں دیکھن وچّ کافی دلچسپی ہندی ہے۔
کھوج
میسیئر 81 دی کھوج جوہان الرٹ بوڈ نے 1774 وچّ کیتی سی۔ اسے کرکے اس کہکشاں نوں بوڈ دی کہکشاں وی کیہا جاندا ہے۔ پائری میکین اتے چارلس میسیئر نے اس کہکشاں دی مڑ-پہچان کرکے اسنوں میسیئر شرینی وچّ لسٹ بند کر دتا۔
دھوڑ نکاسی
thumb|left|[[سپٹزر خلائی دوربین دی مدد نال کھچی میسیئر 81 دی انفراریڈ تصویر۔ نیلے رنگ 3.6 μm 'تئے سٹیلر نکاسی درساؤندا ہے۔ ]]
انفراریڈ لہراں دی ہون والی زیادہ تر نکاسی خلائی دھوڑ دے کارن پیدا ہندی ہے۔ ایہہ خلائی دھوڑ، چکری کہکشاں دیاں  گول مڑیاں باہاں دے دوآلے اتے تارہ اسار علاقےآں وچّ ملدی ہے۔ جیکر عام شبداں وچّ کیہا جاوے تاں گرم تے چھوٹے جیون ویلے والے نیلے تارے تارہ اسار تعمیر وچّ ہندے ہن اتے دھوڑ ذرےآں نوں گرم کرن سمرتھّ ہندے ہن جس کرکے اس علاقے وچوں انفراریڈّ دھوڑ نکاسی وچّ وادھا ہو جاندا ہے۔