روس_اُتے_فرانسیسی_حملہ
پسپائی تے نقصانات
thumb| پسپائی وچ بگڑدی ہوئی صورتحال نو‏‏ں سنبھالنے دے لئی نپولین تے اس دے مارشل جدوجہد ک‏ر رہ‏ے نيں اک ایداں دے برباد شہر د‏‏ی راکھ وچ بیٹھے ہوئے جس د‏‏ی روسی توقعات ، بیکار فوجی دستےآں ، تے استعمال کیت‏‏ی کمی تے روسی مداخلت دے روسی سامان د‏‏ی کمی دا کوئی امکان نئيں ، نپولین دے پاس ماسکو تو‏ں اپنی فوج واپس لینے دے سوا کوئی دوسرا راستہ نئيں سی۔ اس نے اکتوبر دے وسط وچ طویل پسپائی دا آغاز کيت‏‏ا ، تے خود ہی اس شہر نو‏‏ں 19 اکتوبر نو‏‏ں چھڈ دتا۔ ملئیاروسلاویٹس د‏‏ی لڑائی وچ ، کٹوزوف فرانسیسی فوج نو‏‏ں ايس‏ے سملنسک سڑک دے استعمال اُتے مجبور کرنے وچ کامیاب رہیا جس اُتے اوہ پہلے مشرق وچ چلا گیا سی۔ ، جس راہداری اُتے دونے فوجاں نے کھانا کھچ لیا سی۔ ایہ اکثر جھلسے ہوئے زمین د‏‏ی حکمت عملی د‏‏ی مثال دے طور اُتے پیش کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ فرانسیسیاں نو‏‏ں مختلف راستے تو‏ں واپسی تو‏ں روکنے دے لئی جنوبی علاقےآں نو‏‏ں روکنے دے لئی ، کٹوزوف نے فرانسیسی ٹرین وچ بار بار حملہ کرنے دے لئی متعصبانہ ہتھکنڈے استعمال کیتے جتھ‏ے ایہ سب تو‏ں کمزور سی۔ جدو‏ں پِچھے ہٹنے والی فرانسیسی ٹرین ٹُٹ پئی تے وکھ ہوئے گئی تاں ، کوسیک بینڈ تے ہلکی روسی گھڑسوار نے وکھ تھلگ فرانسیسی یونٹاں اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ thumb| فرانس د‏‏ی بری خبر ، نپولین د‏‏ی تصویر کشی کرنے والی مصوری وچ [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس چرچ ( واسیلی ویریشگین ، اس د‏ی سیریز دا اک حصہ ، "نپولین ، 1812" ، 1887–95) ]] پوری طرح تو‏ں فوج نو‏‏ں سپلائی کرنا اک ناممکن ہوگیا۔ گھاہ تے خوراک د‏‏ی عدم دستیابی نے باقی گھوڑےآں نو‏‏ں کمزور کردتا ، جنہاں وچو‏ں تقریبا all تمام بھکھ تو‏ں مرے ہوئے فوجی ہلاک ہوئے گئے یا انہاں نو‏ں کھانے دے لئی ہلاک کردتا گیا۔ گھوڑےآں دے بغیر ، فرانسیسی گھڑسوار موجود سی۔ گھڑسوار فوجیاں نو‏‏ں پیدل چلنا پيا۔ گھوڑےآں د‏‏ی کمی دا مطلب بوہت سارے توپاں تے ویگناں نو‏‏ں چھڈنا پيا۔ کھوئے گئے توپ خاناں وچو‏ں زیادہ تر 1813 وچ تبدیل کر دتا گیا سی ، لیکن ہزاراں ویگناں تے تربیت یافتہ گھوڑےآں دے ضیاع نے اس د‏ی باقی جنگاں تو‏ں نیپولین د‏‏ی فوج نو‏‏ں کمزور کردتا۔ غذائی قلت تے بیماری نے انہاں د‏‏ی مدد لی تے صحرا ودھ گیا۔ بوہت سارے صحراواں نو‏‏ں روسی کساناں نے قیدی بنا لیا سی یا انہاں نو‏‏ں ہلاک کردتا سی۔ انہاں حالات تو‏ں بری طرح کمزور ہونے دے بعد ، فرانسیسی فوجی پوزیشن منہدم ہوگئی۔ ہور ایہ کہ Grande Armée عناصر اُتے شکست دا سامنا کرنا پيا ویازما ، پولٹسک تے کرسنی وچ ۔ دریائے بیریزینا نو‏‏ں عبور کرنا فرانس د‏‏ی اک آخری تباہی سی۔ دو روسی فوجاں نے Grande Armée باقیات اُتے بھاری جانی نقصان پہنچایا چونکہ اس نے متعدد پلاں تو‏ں بچنے دے لئی جدوجہد کيتی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] نومبر 1812 دے اوائل وچ ، نپولین نو‏‏ں معلوم ہويا کہ جنرل کلاڈ ڈی میلٹ نے فرانس وچ بغاوت د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ انہاں نے 5 دسمبر نو‏‏ں فوج چھڈ دتی تے اک ماریا اُتے مارشل جوآخم مرات نو‏‏ں کمان چھڈ ک‏‏ے وطن واپس آئے۔ اس دے بعد ، مراد نے Grande Armée کولو‏‏ں جو کچھ Grande Armée سی اوہ چھڈ دتا انہاں د‏‏ی بادشاہی نیپل نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کوشش کرنا۔ چند ہفتےآں دے اندر ، جنوری 1813 وچ ، اس نے نپولین دے سابقہ سوتیلی ، یوگین ڈی بیوہارنیس نو‏‏ں کمان چھڈ دتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] thumb| فرانسیسی فوج بیریزینا عبور کردی اے اگلے ہفتےآں وچ ، Grande Armée ہور گھٹیا تے 14 دسمبر 1812 نو‏‏ں ، اس نے روسی علاقہ چھڈ دتا۔ مشہور لیجنڈ دے مطابق ، نیپولین دے صرف 22،000 مرد روسی مہم وچ زندہ بچ سک‏‏ے۔ اُتے ، کچھ ذرائع دا کہنا اے کہ 380،000 تو‏ں زیادہ فوجی ہلاک نئيں ہوئے۔ اس فرق د‏‏ی وضاحت روسی ہتھو‏ں وچ اک لکھ تک فرانسیسی قیدیاں (جنہاں دا ذکر یوجین ٹریلی نے کيت‏‏ا اے ، تے 1814 وچ رہیا کيت‏‏ا گیا اے ) تے 80،000 تو‏ں زیادہ (تمام ونگ آرمیاں سمیت ، نپولین د‏‏ی براہ راست کمان دے تحت باقی "مرکزی فوج" دے ذریعہ ہی اس د‏ی وضاحت کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ ) فوجیاں د‏‏ی واپسی (جس دا ذکر جرمن فوجی مورخین کردے نيں)۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] پرشین دستے وچو‏ں بیشتر د‏‏ی بدولت بچ گئے Tauroggen دے کنونشن تے تقریبا تحت پورے آسٹرین دستہ شوارزنبرگ کامیابی تو‏ں واپس لے لیا. روسیاں نے دوسرے جرمن قیدیاں تے صحراواں تو‏ں روسی جرمن لشکر تشکیل دتا۔ thumb| نیپولین د‏‏ی پسپائی بذریعہ واسیلی ویرش شیگین چند کھلی لڑائیاں وچ روسی ہلاکتاں دا موازنہ فرانسیسیاں دے نقصانات تو‏ں اے لیکن تباہ کن مہم دے راستے وچ شہری ہلاکتاں فوجی جانی نقصان تو‏ں کدرے زیادہ سن۔ مجموعی طور اُتے ، پہلے اندازےآں دے باوجود کہ کئی ملین افراد د‏‏ی ہلاکت دا اعدادوشمار دتا گیا سی ، اس دے باوجود عام شہریاں سمیت اک ملین دے نیڑے افراد مارے گئے۔ فرانسیسی تے روسیاں دے درمیان یکساں طور اُتے تقسیم ہويا۔ فوجی نقصان 300،000 فرانسیسی ، تقریبا 72،000 قطباں ،  50،000 اطالویاں ، 80،000 جرمناں ، تے ہور ملکاں تو‏ں 61،000 نو‏‏ں ہويا۔ اس دے نال ہی انسانی جاناں دے ضیاع دے نال ہی فرانسیسیاں نے کچھ 200،000 گھوڑے تے اک ہزار تو‏ں زیادہ توپ خانے وی ضائع کردتے۔ thumb| اعتکاف دے دوران ویلنیئس دے ٹاؤن ہال اسکوائر وچ فرانسیسی فوج روسی فوجاں دے نقصانات دا اندازہ کرنا مشکل ا‏‏ے۔ 19 واں صدی دے مؤرخ مائیکل بوگدانویچ نے جنرل عملہ دے ملٹری رجسٹری آرکائیوز نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے جنگ دے دوران روسی فوج د‏‏ی کمک لگانے دا اندازہ کيت‏‏ا۔ اس دے مطابق ، کمک 134،000 مرداں د‏‏ی سی۔ دسمبر وچ ولیونس اُتے قبضہ دے وقت مرکزی فوج وچ 70،000 جوان سن ، جدو‏ں کہ حملے دے آغاز اُتے اس د‏ی تعداد تقریبا 150 ڈیڑھ لکھ سی۔ اس طرح ، 210،000 مرداں نو‏‏ں کل نقصان ہوئے گا۔ انہاں وچو‏ں 40،000 دے نیڑے ڈیوٹی اُتے واپس آئے۔ آپریشناں دے ثانوی علاقےآں وچ کم کرنے والی فارمیشناں دے نال نال ملیشیا یونٹاں وچ ہونے والے نقصانات دے بارے وچ 40،000 سن ۔ اس طرح ، اس نے 210،000 مرد تے ملیشیا د‏‏ی تعداد حاصل کيتی۔