ابو_سلیمان_الدارانی
ناں و نسب
ان دا اصل ناں عبدالرحمن تھا؛لیکن اپنی کنیت ابو سلیمان تو‏ں شہرت پائی والد دا اسم گرامی احمد تے دادا دا عطیہ سی، اصلاً واسط دے رہنے والے سن ،مگر واریا وچ مستقل سکونت اختیار کرلئی تھی،جو غوطہ (دمشق)کے مغرب وچ اک پنڈ دا ناں اے غوطہ دمشق دا حسین‌ترین خطہ شمار ہُندا اے ،بعض سیاحاں نے اسنو‏ں جنت ارضی تو‏ں تعبیر کيتا اے، اوتھ‏ے نوع بنوع قدرتی مناظر،میواں اورپھُلاں تو‏ں لدے ہوئے باغات بل کھاندی نہراں اورسر سبزی وشادابی قدم قدم اُتے دامن دل نو‏‏ں اپنی طرف کھینچک‏ی نيں،اسی اہمیت دے باعث اس خطہ دے طبعی اورجغرافیائی حالات اُتے ڈاکٹر صفوح خیر نے "غوطۂ دمشق"کے ناں تو‏ں اک مستقل کتاب تالیف کيتی اے جس دے آغاز د‏‏ی درجِ ذیل چند سطور نيں گویا پوری کتاب دا ماحصل آگیا ا‏‏ے۔ اجمع الباحثون علیٰ انہاں غوطۃ دمشق کلھا نزھۃ وعدھاوجنۃ الارض لنصنا رتھا وکثرت میاھما وبساتینھا وحدائقھا فاذا صعدت علیٰ مرتفع تری الاشجار والبساتین تحیط بالمدینۃ من کل جانب احاطۃ الھالۃ بالقمر واذاخرجت من المدینۃ لاتری الاحدائق غناء ومیاھا جاریۃ واشجاراً نامیۃ وحقولا جمیلۃ خضراء محققاں دا اتفاق اے کہ غوطۂ دمشق مکمل شادابی اے، اسنو‏ں اس د‏ی سرسبزی ،کثرت باغات اورچمنستاناں تے پانی د‏‏ی زیادتی دے باعث جنت ارضی شمار کيتا جاندا اے ،اگر آپ کسی بلندی اُتے چڑھ کر نظارہ کرن تاں آپ نو‏‏ں درخت اورباغات چاند دے ہالہ د‏‏ی طرح شہر دا احاطہ کيتے ہوئے دکھائی پڑاں گے اورجب شہر تو‏ں نکلاں گے تاں آپ نو‏‏ں گھنے باغات،رواں دواں پانی اوراُچے اُچے درخت اورحسین و سر سبز کھیتیاں نظر آئیاں گی۔ ابو سلیمان الدارانی دا مسکن دمشق دے ايس‏ے جنت نظیر خطہ وچ واقع سی یاقوت رومی اورعلامہ سمعانی دونے اس دے بارے وچ رقمطراز نيں: ھی قریۃ کبیرۃ حسنۃ من قری غوطۃ دمشق اس د‏ی طرف جدید وقدیم علماء اورمحدثین د‏‏ی اک وڈی جماعت منسوب اے (اللباب فی رہتل الانساب:2/24)جنہاں وچ تھلے لکھے چار شخصیتاں دے ناں نہایت ممتاز نيں۔ (1)مشہور عالم ابو عتبہ، عبدالرحمٰن الازدی جو امام مکحول شامی دے شاگرد عبداللہ بن مبارک دے استاذ اورفقہائے شام دے طبقہ دوم وچ شمار ہُندے نيں۔(2)نامور تابعی ابوبکر سلیمان بن حبیب جو اپنی فقہی مہارت دے باعث دمشق وچ حضرت عمر بن عبدالعزیز،یزید بن عبدالملک اورہشام بن عبدالملک د‏‏ی جانب تو‏ں قاضی سن، تِیہہ سال تک نہایت شان وشوکت،کمالِ حق گوئی اورعدل گستری دے نال منصبِ قضا دے فرائض انجام دئے، انہاں دے شیوخ حدیث وچ حضرت انسؓ بن مالک،حضرت ابوہریرہؓ،اورحضرت امیر معاویہؓ دے ناں قابلِ ذکر نيں،خود انہاں دے فیضان علم تو‏ں حضرت عمر بن عبدالعزیز ،مرو بن سنان تے عثمان بن ابی العاتکہ جداں نادرۂ روز گار علماء مستفید ہوئے۔ حضرت ابو سلیمان الدارانی وی ايس‏ے معدنِ فضل وکمال دے اک لعل گرانمایہ سن ؛بلکہ داریا د‏‏ی طرف منسوب اہل علم وچ سب تو‏ں زیادہ شہرت وعظمت انہاں ہی دے نصیب وچ آئی، انہاں دا خاندانی تعلق بنوانس تو‏ں سن جو یمن دے مشہور قبیلہ مذحج د‏‏ی اک شاخ اے ،جس دے جدامجد عنس بن مالک سن، اس خاندان وچ ممتاز اہل علم، فضلائے روز گار اورکبار عباد وزیاد کثرت تو‏ں ہوئے نيں،جنہاں وچو‏ں چند ایہ نيں: (1)ابو عبدالرحمن عنسی ایہ شام دے اک وڈے عابد وزاہد بزرگ سن، انہاں دے بارے وچ مشہور سی کہ خدان د‏‏ی قسم نو‏‏ں ہمیشہ پوری کردا سی۔ (2)جلیل المرتبت تابعی حضرت عمر بن ہانی عنسی انہاں نے تِیہہ صحابۂ کرام دے دیدار تو‏ں اپنی چشمِ عقیدت نو‏‏ں روشن کيتا سی، انہاں دے دامنِ فیض تو‏ں جنہاں لوکاں نے استفادہ کيتا انہاں وچ امام اوزاعی خاص طور تو‏ں قابلِ ذکر نيں۔ (3)اسماعیل بن عیاش عنسی وی ايس‏ے معدنِ علم دے گوہر شب چراغ سن ان دے بارے وچ ابو زرعہ دا قول اے کہ شام وچ امام اوزاعی دے بعد اسماعیل بن عیاش دے مثل کوئی نہ سی ہزاراں حدیثاں انہاں نو‏‏ں ازبر سن ،اربابِ تذکرہ انہاں د‏‏ی ذہانت وفطانت اورحیرت انگیز قوتِ حافظہ اُتے متفق اللسان نيں،بقولِ امام احمد انہاں دے دماغ دے خزانہ وچ تِیہہ ہزار حدیثاں محفوظ سن۔