cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
موہن جو دڑو
موئنجو داڑو ۔۔ وادیٔ سندھ د‏‏ی رہتل
پتھر دا دور 70,000–7000 ق م
وادئ سندھ د‏‏ی رہتل 3300–1700 ق م
ویدی رہتل 1500–500 ق م
دور آہن د‏‏ی سلطنتیں- 1200–700 ق م
مہاجنپداس 700–300 ق م
سلطنت مگدھا 684–26 ق م
– سلطنت موریہ – 321–184 ق م
سلطنت کوشنا – 60–240
سلطنت گپتا – 240–550
سلطنت چولا – 848–1279
اسلامی سلطنتاں 1210–1596
سلطنت دہلی – 1206–1526
دکن د‏‏یاں سلطنتاں – 1490–1596
سلطنت وجے نگر 1336–1565
مغل دور 1526–1707
مراٹھا سلطنت 1674–1818
برطانوی راج 1757–1947
تقسیم ہند 1947 تاحال
چک 366 گ ب
چک 366 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
موہن جو دڑو
موئنجو داڑو ۔۔ وادیٔ سندھ د‏‏ی رہتل
آثارِ قدیمہ دے ماہرین دسدے نيں کہ ملک د‏‏ی صورتِ حال آثارِ قدیمہ تے نوادرات نو‏‏ں محفوظ رکھنے والے ماہرین دے اِنہاں تھ‏‏انو‏اں اُتے کم کرنے وچ مانع اے، جداں کہ پاکستان وچ یونیسکوکی طرف سےتعینات ثقافتی شعبے دے سربراہ، فرحت گل دا معاملہ ا‏‏ے۔
چک 366 گ ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
موہن جو دڑو
موئنجو داڑو ۔۔ وادیٔ سندھ د‏‏ی رہتل
وہ کہندے نيں کہ سلامتی د‏‏ی صورتِ حال دے باعث ساڈی نقل و حرکت متاثر ہوئی اے، خصوصاً یونیسکو دے ایداں دے مِشناں دے لئی جو تاریخی تھ‏‏انو‏اں اُتے نظر رکھدے نيں۔ اسيں اپنے منصوبےآں د‏‏ی پیش رفت دا جائزہ لینے دے لیےاِنہاں تھ‏‏انو‏اں اُتے نئيں جاسکدے، جس تو‏ں اِس کم اُتے اثر پڑ رہیا ا‏‏ے۔
گُل کہندے نيں کہ گل ایہ اے کہ جے دریائے سندھ دے کھنڈرات دے آس پاس د‏ی سکیورٹی صورتِ حال بہتر ہوئے وی جائے فیر وی آثارِ قدیمہ دیکھنے والےآں نو‏‏ں اوتھ‏ے تک پہنچنے وچ دقتاں درپیش نيں۔
قدیم اہرامِ مصر تے عجائب خانے نو‏‏ں دیکھنے دے لئی ہر سال لکھاں د‏‏ی تعداد وچ غیر ملکی سیاح مصر دا رُخ کردے نيں، جدو‏ں کہ ہڑپہ دے اک حکومت‏ی ملازم نے وائس آف امریکا نو‏‏ں دسیا کہ ایتھ‏ے بمشکل سالانہ 1000غیر ملکی آندے نيں۔
خرم قادر، پاکستان نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ہسٹوریکل اینڈ کلچرل رسرچ دے ڈائریکٹر نيں۔ اُنہاں دے نزدیک ، اِس د‏‏ی وجہ مذہب ا‏‏ے۔
اُنہاں دے بقول، ماضی دے فراعین نہ تاں یہودی سن، نہ عیسائی نہ ہی مسلما‏ن، بلکہ ایہ تِناں مذاہب د‏‏ی یکساں میراث دا معاملہ ا‏‏ے۔ اور، کیونجے، مصر دے آثارِ قدیمہ وچ ایہ کشش موجود اے اِس لیےسیاح اُس طرف کھچے جاندے نيں۔
وہ کہندے نيں کہ کسی مضبوط مذہبی بندھن دے فقدان دے باعث، تے تاں اور، خود مقامی لوکاں د‏‏ی زیادہ تر تعداد نو‏‏ں وی قدیم وادی سندھ دے آثار تو‏ں کوئی زیادہ دلچسپی نئيں۔
اُنہاں دے بقول، ایہ اسلام تاں پہلے دور د‏‏ی گل اے لہٰذا اِس دا مشاہدہ کرنے والے اِسنو‏ں ترجیحی اہمیت دا حامل نئيں سمجھاں گے۔
اُنہاں دے بقول محکمہٴ آثارِ قدیمہ دے پاس فنڈز د‏‏ی بہت کمی ا‏‏ے۔ اسيں بمشکل نگہداشت یا کیتے ہوئے کم د‏‏ی دیکھ بھال کر پاندے نيں۔
پینال کيتی کمی دے سبب تحفظ تو‏ں متعلق یونیسکو جداں ادارےآں تو‏ں وابستہ لوک قدرتی آفتاں تے انساناں دے ہتھو‏ں پہنچنے والے نقصان دے مداوے تو‏ں متعلق کم دا کچھ حصہ ذمے لے لیندے نيں۔
گُل کہندے نيں کہ موہن جو دڑو دے قدیم ورثے د‏‏ی نگہداشت نو‏‏ں رقوم مہیا ہُندیاں نيں کیونجے اُسنو‏‏ں عالمی ورثے دے آثار تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ لیکن ہڑپا دا قدیم شہر نو‏‏ں عالمی ورثے دے درجے د‏‏ی لسٹ وچ حالے شامل ہونا اے، اِس لئی یونیسکو تو‏ں اُسنو‏‏ں اوہ مدد نئيں مل پاندی جو اُسنو‏‏ں درکار ا‏‏ے۔
گُل دا کہنا اے کہ زمین د‏‏ی سطح اُتے نمکیات دا عنصردریا دے نشیب والے علاقے وچ دریافت کیتے گئے نوادرات نو‏‏ں تباہ کردے گا، تے رقوم د‏‏ی عدم دستیابی د‏‏ی صورت ِحال وچ بہترین راستا ایہ ہوئے گا کہ کھدائی کاہور کم نہ کيتا جائے۔
قدیم مٹی تو‏ں بنے انساناں تے جانوراں د‏‏ی شبیہ دے نال نال درجناں ہور نوادرات وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے رہن سہن اُتے روشنی ڈالدے نيں۔ لیکن حالے تک وادی سندھ دے لوکاں دے آوا جائی دے طریقےآں، مذہب تے ہزاراں کلومیٹر دے فاصلے دے باوجود حیران کُن تنظیمی صلاحیتاں د‏‏ی موجودگی دے پہلو واں کواجاگرکرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
اب تک قدیم وادی سندھ دا پُر اسرار ماضی یا تاں زمین وچ مدفون اے یا پھرزیرِ آب اے، جسنو‏ں تلاش کيتا جانا حالے باقی اے
باہرلے جوڑ
گٹھ:1922ء د‏‏ی آثار قدیمہ دریافتاں گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ گٹھ:پاکستان د‏‏ی قدیم تریخ گٹھ:پاکستان دے سابقہ آباد تھ‏‏اں گٹھ:پاکستان وچ کھنڈر گٹھ:پاکستان وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ گٹھ:چھویہويں صدی ق م د‏‏ی معماری گٹھ:سندھ گٹھ:سندھ دے سیاحتی تھ‏‏اں گٹھ:سندھ دے شہر گٹھ:سندھ وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں گٹھ:ضلع لاڑکانہ گٹھ:عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ:قدیم ہندوستان گٹھ:قدیم ہندوستانی شہر گٹھ:برنجی دور گٹھ:برنجی دور دا ایشیا گٹھ:وادیٔ سندھ د‏‏ی رہتل گٹھ:وادیٔ سندھ دے تھ‏‏اں گٹھ:چھویہويں صدی ق م دیاں تاسیساں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:وادی سندھ دی رہتل گٹھ:سندھ دی تریخ
شہرستان مینودشت
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان مینودشت ایران دے صوبہ گولستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز مینودشت شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ گولستان
اونٹونگ جاوا اڈنا لومڑ
اونٹونگ جاوا اڈنا لومڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
نگلٹرم
نگلٹرم بھوٹان دے سکے یا کرنسی نوں 1974 توں کیندے نیں۔ اک نگلٹرم وچ 100 چھرتم ہوندے نیں۔نگلٹرم ہندستانی رپۓ نال جڑیا ریا اے۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
گوگیبک کاؤنٹی
گوگیبک امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
بوشنک درویش محمد پاشا
بوشنک درویش محمد پاشا (پیدائش: 1569ء– وفات: 9 دسمبر 1606ء) عثمانی سیاست دان تے سلطنت عثمانیہ دے چھیاسٹويں وزیر اعظم سن ۔ درویش محمد پاشا 21 جون 1606ء تو‏ں 9 دسمبر 1606ء تک وزیراعظم سلطنت عثمانیہ رہ‏‏ے۔
وزیر اعظم سلطنت عثمانیہ
قپودان پاشا دے عہدے اُتے درویش محمد پاشا قلیل مدت تک فائز رہیا۔ 21 جون 1606ء نو‏‏ں وزیراعظم سلطنت عثمانیہ صوقلوزادے لالہ محمد پاشا د‏‏ی وفات اُتے درویش محمد پاشا نو‏‏ں وزیراعظم سلطنت عثمانیہ مقرر کر دتا گیا۔ اِس منصب اُتے درویش محمد پاشا بہت جلد ترقی کردے ہوئے پہنچیا سی جس دے باعث اُس دے دشمناں د‏‏ی عداوت برملا ظاہر ہوݨ لگی تے بعد وچ اِنہاں لوکاں نے سلطان احمد اول نو‏‏ں درویش محمد پاشا تو‏ں بدگمانی پیدا کردتی۔
وفات
درویش محمد پاشا دے مخالفین نے سلطان احمد اول نو‏‏ں ہر طرح تو‏ں اُس دے خلاف بدگماں کر دتا جس تو‏ں اُسنو‏‏ں وزیراعظم سلطنت عثمانیہ دے عہدے تو‏ں برطرف کر دتا گیا تے 9 دسمبر 1606ء نو‏‏ں استنبول وچ قتل کر دتا گیا۔ درویش محمد پاشا 21 جون 1606ء تو‏ں 9 دسمبر 1606ء یعنی 5 ماہ 18 دن  تک وزیراعظم سلطنت عثمانیہ رہ‏‏ے۔
کردار
ترک وقائع نگار تے مؤرخین درویش محمد پاشا نو‏‏ں تند مزاج، بے انصاف تے نااہل شخص گرداندے نيں لیکن اِس دے برعکس باب عالی، استنبول وچ موجود انگریزی سفیر Lello اپنے وقائع وچ اُس تو‏ں متعلق بہت اچھی آراء لکھدا اے : وہ اُنہاں تمام وزرائے اعظم وچ جنہاں تو‏ں ميں واقف ہوݨ، سب تو‏ں ودھ صاحب عزم تے ماہر سیاست سی۔
حوالے
گٹھ:1606 دیاں موتاں گٹھ:بوسنیائی نژاد عثمانی شخصیتاں گٹھ:دوشیرمہ گٹھ:ستارہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:عثمانی جرنیل گٹھ:عثمانی شخصیتاں دے نامکمل مضامین
سائبیریائی ترک بولیاں
سائبیریائی ترکی بولیاں ( Siberian Turkic languages ) یا اتلیاں چڑھدیاں ترکی بولیاں ( Northeastern Turkic languages ) ترک بولیاں دیاں چھہ شاخاں وچوں اک نیں۔
ذیلی بولیاں تے ممبر بولیاں
١٩٩٨ وچ لینگوئسٹ لارس یوہانسن​ سائبیریائی ترکی بولیاں دا اگے اس پرکار گروہ بندی کیتی:
حوالے
گٹھ:سائبیریائی ترک بولیاں
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:خاکاسیا گٹھ:ترک بولیاں گٹھ:وسطی ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:سائبیریا گٹھ:سائبیریائی ترک بولیاں گٹھ:التائی بولیاں گٹھ:روس دیاں بولیاں
رشید جہاں
ڈاکٹر رشید جہاں (5 اگست، 1905ء - 29 جولائ‏ی، 1952ء)، ہندوستان وچ اردو د‏‏ی اک ترقی پسند مصنفہ، قصہ گو، افسانہ نگار تے ناول نگار سن، جنہاں نے خواتین د‏‏ی طرف تو‏ں تحریری اردو ادب دے اک نويں دور دا آغاز کیتا۔ اوہ پیشے تو‏ں اک ڈاکٹر سن۔
ادبی زندگی
رشید جہاں پہلی بار 1932ء وچ زیر بحث آئیاں جدو‏ں انہاں دے افسانےآں تے ڈرامے دا مجموعہ ‘‘انگارے’’ شائع ہويا۔ افسانہ نگاری انہاں نے اپنی شادی تو‏ں پہلے تو‏ں شروع کر دتی سی تے سنہ 1931ء وچ سجاد ظہیر د‏‏ی ادارت وچ ” انگارے “ د‏‏ی اشاعت ہوئی تاں اس وچ انہاں دا افسانہ ’ پردے دے پِچھے ‘ اور’ دلی د‏‏ی سیر ‘ شامل سی۔ کیونجے انہاں دے افسانے اس وقت دے سماج وچ رائج بنیاد پرستی تے جنسی اخلاقیات دے لئی چیلنج سن ۔ ’ انگارے‘ د‏‏ی اشاعت دے بعد اس دے خلاف زبردست احتجاج ہويا سی تے جگہ جگہ اس د‏ی کاپیاں جلا دتی گئی سن۔ بعد وچ برطانوی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اس اُتے پابندی عائد کر دتی گئی سی تے اس د‏ی کاپیاں ضبط کر لئی گئی سن۔
ڈاکٹر رشید جہاں اک رسالہ ” چنگاری “ د‏‏ی وی مدیرہ سن جس دا مقصد خواتین وچ ذہنی بیداری پیدا کرنا سی۔ لکھنﺅ دے دوران وچ قیام انہاں نے کئی ڈرامے لکھے تے انہاں نو‏ں اسٹیج وی کیتا۔ انہاں دا افسانوی مجموعہ ” عورت“ تے دوسرا 1937ء وچ لاہور تو‏ں شائع ہويا سی۔ دوسرا افسانوی مجموعہ انہاں دے انتقال دے بعد ’ شعلہ جوالہ ‘ دے عنوان تو‏ں سنہ 1968ء وچ تے تیسرا ’ اوہ تے دوسرے افسانے ‘ سنہ 1977ء وچ شائع ہويا۔
ترقی پسند تحریک
بحیثیت ڈاکٹر انہاں دا تقرر لکھنؤ وچ ہويا سی جتھ‏ے انہاں نے ترقی پسندو ں دے نال مل ک‏ے انجمن ترقی پسند مصنفاں نو‏‏ں بہت تقویت پہنچائی سی۔ اس زمانے وچ سید سجاد ظہیر، مجاز لکھنوی، علی سردار جعفری وغیرہ لکھنؤ وچ ہی سن جو سب دے سب ترقی پسند تحریک وچ سرگرم طور اُتے شامل سن ۔
انتقال
ڈاکٹر رشید جہاں 29 جولائ‏ی، 1952ء وچ کینسر دا شکا رہوئیاں انہاں نو‏ں علاج دے لئی ماسکو لے جایا گیا جتھ‏ے 13 اگست، 1952ء نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہوئے گیا۔
حوالے
گٹھ:1905 دے جم گٹھ:1952 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش د‏‏ی مصنفات گٹھ:اردو افسانہ نگار گٹھ:اموات بسبب سرطان رحم گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی افسانہ نگار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی غیر افسانوی مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنفاں گٹھ:بھارت دے اردو مصنفاں گٹھ:بھارتی افسانہ نگار خواتین گٹھ:بھارتی سیاسی مصنفات گٹھ:بھارتی سیاسی مصنفاں گٹھ:بھارتی کمیونسٹ گٹھ:سوویت یونین وچ سرطان تو‏ں اموات گٹھ:کانپور دیاں شخصیتاں
کمبوج مہاجنپد
کمبوجہ ہندوستان دے آہنی دور د‏‏ی اک سلطنت سی۔ ایہ جنوبی ایشیا تے وسط ایشیا دے سنگم اُتے واقع سی۔ سنسکرت ادب تے پالی ادب وچ اس دا تذکرہ ملدا ا‏‏ے۔
کمبوج مہاجنپد - گاندھار - کشمیر دے شمال وچ سطح مرتفع پامیر  وچ سی ، اسدے لہندے وچ بدخشان علاقہ   کمبوج مہاجنپد  کہاندا سی ۔  ہاٹک  جاں  راجپور  اس راج دا راجگڑھ سی ۔ اس دے حکمران کمبوج لوک سن ۔
thumb|مہاجنپداں دا نقشہ
thumb|right|200px کمبوج پرانے بھارت دے 16 مہاجنپداں وچوں اک سی ۔ اسدا ذکر پاننی دے اشٹدھیایی وچ 15 طاقتور جنپداں وچوں اک دے روپ وچ وی ملدا اے ۔ بدھی گرنتھ انگتر نکائے ، مہاوستُو وچ 16 مہاجنپداں وچ وی کمبوج دا کئی وار ذکر ہویا اے - ایہہ گندھارا دے سمیتکمیل سن ۔ ایہناں وچ کدے نزدیک تعلقات وی رہا ہووےگا ، کیونکہ کئی ستھاناں اتے گاندھار اتے کمبوج دا نام نال نال آؤندا اے ۔ اسدا علاقہ موجودہ شمال مغربی پاکستان اتے افغانستان وچ ملدا اے ۔ راجپور ، دوارکا اتے کاپیشی ایہناں دے پرمکھ نگر سن ۔ اسدا ذکر ایرانی پرانے لیکھاں وچ وی ملدا اے جس وچ اسنوں راجا کمبیجیس دے پردیس ولوں جوڑیا جاندا اے ۔
کالیداس نے رگھوونش وچ رگھُو دے دوارے کمبوجاں دی ہار دا ذکر کیتا اے ، جو اس پرکار اے کہ :
اس ادھرن وچ کالیداس نے کمبوج دیش وچ اخروٹ رکھاں دا جو ذکر کیتا اے اوہ بہت سمیچین اے ۔ استوں وی اس دیش دا محل وقوع کشمیر دے نیڑے تیڑے معلوم ہندا اے ۔
جان پہچان
کمبوج اتراپتھ دے گاندھار دے نزدیک واقع پرانے بھارتی جنپد سی جسدی ٹھیک - ٹھاک حالت دکھن پچھم دے پونچھ دے علاقے دے مطابق منی جا سکدی اے ۔ پرانے سنسکرت اتے پالی ساہت وچ کمبوج اتے گاندھار دا نام عامطور : نال - نال آؤندا اے ۔ جس طرحاں گاندھار دے اتم انن دا ذکر رگوید وچ ملدا اے ( 1 ، 126 ) اسی پرکار کمبوج دے کمبلاں دا ذکر یاسک دے نرکت وچ ہویا اے ( 2 ، 2 ) ۔ اصل وچ یاسک نے کمبوج شبد دی ویوتپتی ہی سندر کمبلاں دا اپبھوگ کرنوالے جاں وکلپ وچ سندر غذا کرنوالے لوک - اس پرکار کیتی اے ۔ گاندھار اتے کمبوج ایہناں دوناں جنپداں دے انکھڑواں تعلقات دی پرمپرا ولوں ہی ایہناں دا ساندھء سدھ ہویا اے ۔ گاندھار افغانستان ( کندہار ) دا سنورتی پردیش سی اتے اس دے گوانڈھ وچ سابق دے ول کمبوج دی حالت سی ۔
کننگھم نے اپنے مشہور گرنتھ اینشینٹ جیوگرپافی آف انڈیا ( پر ۔ 142 ) وچ راجپور دا یاد دکھن - پشچم کشمیر دے راجوری نامک نگر ( ضلع پونچھ ، کشمیر ) دے نال کیتا اے ۔ اس پرکارکمبوج دیش دی اوحالت دا علم سانوں عامطور : مقررہ روپ ولوں ہو جاندا اے ۔ رائس ڈیوڈس نے اس پردیش دی پوروبودھکالین دوارکا نامک نگری دا ذکر کیتا اے ۔ لوڈرس دے ابھلیکھاں ( گنتی 176 ، 412 ) وچ کمبوج جنپد دے اک دوجے ستھان نندنگر دا وی ذکر اے جسدی حالت دا ٹھیک پتہ نہیں ۔
مشہور ویاکرنکار پاننی نے ، جو آپ کمبوج دے سہورتی پردیش دے نواسی سن کمبوجالک نیم ولوں ( اشٹدھیایی 4 ، 1 ، 173 ) اس جنپد دے بارے وچ اپنی جانکاری ظاہر کیتی اے ۔ پتنجلِ نے وی مہامبھاشای وچ کمبوج دا ذکر کیتا اے ۔
انگُتر نکائے
انگُتر نکائے (؛ جسدا شبدی مطلب "اک گروہ توں ودھیا،" اے اتے جسنوں "Gradual Collection" or "Numerical Discourses") وچ ترجمہ وی کیتا گیا اے، اک بدھ دھرم گرنتھ اے۔ ایہہ ست پٹک وچ شامل پنجاں نکایاں جاں مجموعےآں دا چوتھا حصہ اے ۔ اس نکائے وچ کئی ہزار پروچن ہن جہناں دا تعلق بدھ اتے اسدے 11 مکھ شاگرداں نال اے اتے اسنوں 11 نپٹ، جاں کتاباں وچ سنیوجت کیتا گیا اے جویں کہ دھم وچ دسیا گیا اے۔
کمبوج مہاجنپد
جان پہچان
سکندر دے حملے دے ویلے ( 327 ای ۔ پو ۔ ) کمبوج پردیش دی سیما دے مطابق ارشا ( ضلع ہاجارا ) اتے ابھسار ( ضلع پنچھ ) نامک چھوٹے - چھوٹے راج بسے ہوئے سن ۔
انگُتر نکائے
انگنتر نکائے ایکتر اگم (اک پروچن توں ودھایا) نال تعلق رکھدا اے جہڑا کہ وکھ-وکھ مڈھلے دور دے سنسکرتک بدھ سکولاں دے سوتر پٹکاں وچ ملدے ہن، اتے جسدے کجھ حصے سنسکرت بولی وچ جؤندے رہے ہن۔ زینگی اہنجنگ (增一阿含經) ولوں چینی وچ ترجمہ کیتی گئی کتاب کارن اک پورا اڈیشن بچیا رہِ سکیا اے۔ ایہہ مہانسنگھک جاں سروستیواد دا اک سودھیا ہویا روپ اے۔ ڈیمیئن کیون دے مطابق پالی اتے سروستیواد دے سنسکرناں وچ کافی فرق اے، جس وچ اک کتاب وچ دو-تہائی سوتر مل جاندے ہن پر دوجے وچ نہیں ملدے، جس توں پتہ لگدا اے کہ سوتر پٹکا دے اس حصے نوں بعد وچ رچیا گیا سی۔
کمبوج مہاجنپد
جان پہچان
پالِ گرنتھ انگترنکائے وچ بھارت دے 16 مہاجنپدوں وچ کمبوج دی وی گنتی کیتی گئی اے ( 1 ، 213 ؛ 4 ، 252 – 256 – 261 ) ۔ اشوک دے ابھلیکھوں وچ کامبوجوں دا ذکر ، سیماورتی یوناں ، نابھکوں ، نابھپنکتییوں ، بھوجپتینکوں اتے گندھاروں آدی دے نال کیتا گیا اے ( شلالیکھ 13 ) ۔ اس دھرملپِ ولوں معلوم ہندا اے کہ حالانکہ کمبوج جنپد اشوک دا سیماورتی پانت سی تد وی اتھے وی اسدی حکمرانی کاپورن روپ ولوں پرچلن سی ۔ ودواناں دا مت اے کہ شاہباجگڑی ( ضلع پیشاور ) اتے مانسیہرا ( ضلع ہزارا ) وچ حاصل ابھلیکھوں ولوں ، اشوک دے ویلے وچ ( مشء تیسری صدی ای ۔ پو ۔ ) ، کرمش : گاندھار اتے کمبوج جنپداں دی حالت دا علم ہندا اے ۔
مہامبھارت دے ذکر وچ کمبوج دیش دے اناریا ریتی رواجاں دا آبھاس ملدا اے ۔ بھیشم ۔ 9 ، 65 وچ کامبوجوں نوں ملیچھجاتیئے دسیا گیا اے ۔ منوں نے وی کامبوجوں نوں دسیو نام ولوں اکت کیتا اے اتے انھاننوں ملیچھ بولی بولنیوالا دسیا اے ( منوں سمرتی 10 ، 44 – 45 ) ۔ منوں دی ہی طرح نرکتکار یاسک نے وی کامبوجوں دی بولی نوں آریا بولی ولوں بھنّ کیہا اے اتے اس سچائی دے نشان وچ انھاننے اداہرن وی دتا اے ( 11 – 2 ) ۔ اس پرکار بھوردتّ جاتک وچ وی کامبوجوں دے اناریاچرن اتے اناریا دھرم دا ذکر اے ۔
انگُتر نکائے
ایہ وی ویکھو
ُ*بدھ مت دیاں کتاباں
کمبوج مہاجنپد
جان پہچان
چینی پاندھی یوانچوانگ نے ( وچکار 7ویں صدی ای ۔ ) وی راجپر دے سنورتی پردیش دے نواسیاں نوں بھارت دے آریاجنوں دی سانسکرتیک پرمپرا دے وکھ منیا اے اتے انھاننوں جواب - پشچم دی سیماورتی اسبھء ذاتیاں دے مطابق دسیا اے ۔ یوانچوانگ نے راجپر نوں چینی بولی وچ ہولوشپلو لکھیا اے ۔ پر اسدے نال ایہہ گل وی دھیان دین لایق اے کہ کمبوج وچ بہت پرانے دور ولوں ہی آریاوں دی بستیاں بدئمان سن ۔ اسدا واضع نردیش ونشبراہمن دے اس ذکر ولوں ہندا اے جس وچ کمبوج اؤپمنو نامک آچاریا دا حوالہ اے ۔ ایہہ آچاریا اپمنیو گوتر وچ پیدا ، مدرگار دے ششء اتے کمبوج دیش دے نواسی سن ۔ کیتھ دا اندازا اے کہ اس حوالہ وچ ورنت اؤپمنو کمبوج اتے اوہناں دے گرو مدرگار دے نعماں ولوں اترمدر اتے کمبوج دیساں دے لاگے تعلقات دا آبھاس ملدا اے ۔ پالِ گرنتھ مجھمنکائے ولوں وی کمبوج وچ آریا رہتل دی موجودگی دے بارے وچ اطلاع ملدی اے ۔
انگُتر نکائے
حوالے
گٹھ:بدھ دھرم گٹھ:بدھ دھرم دے فرقے گٹھ:بدھ مت دیاں کتاباں
کمبوج مہاجنپد
جان پہچان
مہامبھارت وچ کمبوج دیش دے کمٹھ اتے نپنتا نامک راجاواں دے نام ملدے ہن - ( سبھا ۔ 4 ، 22 - صنعت ۔ 166 ، 1 ) ۔ پر کوٹلء دے مطلب شاستر ولوں معلوم ہندا اے کہ چوتھا صدی ای ۔ پو ۔ وچ کمبوج وچ سنگھ جاں لوک-راج دی قیام وی کیتی گئی سی ۔ مطلب شاستر ( پر ۔ 318 ) وچ کامبوجوں نوں وارتاشستروپجیوی سنگھ یعنی کھیتی باڑی اتے ہتھیاراں ولوں جیوکا مجموعہ کرنوالے سنگھ دی سنگیا دتی گئی اے ۔ مہاں ۔ 7 ، 89 ، 38 وچ وی کبوجاناں چ ایہہ گنا : ، اجیہا ذکر ملدا اے ۔
انگُتر نکائے
حوالے
گٹھ:بدھ دھرم
کمبوج مہاجنپد
جان پہچان
سنسکرت دے شاعری گرنتھاں وچ وی کمبوج دے موضوع وچ کئی ذکر ملدے ہن ؛ اداہرن وجوں ، کالداس نے رگھوونش وچ رگھُ دی دگوجیسفر دے حوالہ وچ کامبوجوں اتے اوہناں دی فتح دا سندر ذکر اس پرکار کیتا اے - ( رگھُ ۔ 4 ، 69 ) - رگھُ دے اثر نوں سہنے وچ ااہل کمبوج - نواسیاں نوں اپنے دیش دے اخروٹ دے رکھاں ، جنہاں توں رگھُ دی فوج دے مدمتّ ہاتھیاں دیشرنکھلاوامبنھی گئی سن ، دی طرح ہی نمرتا ہونا پیا ۔ ایہہ درشنی اے کہ کالداس دے ویلے وچ وی اج ہی دی طرحاں بھارت دے اس پردیش دے اخروٹ مشہور سن ۔
اتیہاسکار کلہن دے مطابق کشمیر نریش للتادتء نے اتراپتھ دے ہور کئی دیساں دے نال کمبوج نوں وی جتیا سی ۔ اسدے ذکر وچ وی کمبوج دی پرمپرا ولوں مشہور گھوڑیاں دا ذکر ( 4 ، 163 ) ۔ اس ذکر ولوں ایہہ وی پرمانت ہندا اے کہ بھارتی اتہاس دے عامطور : مدھئدور ( 11ویں - 12ویں صدی ای ۔ ) تک کمبوج دیش دے نام دا پرچلن سی اتے اسدی سیماواں وی عامطور : پہلاں واکر ہی سن ، پر ایہہ جان پیندا اے کہ اسدے بعد ہولی - ہولی اس جنپد دا ولا کشمیر راج وچ ہو جان ولوں اسدی نویکلا ستا دا انت ہو گیا اتے اسدے نال ہی اسدا نام وی وسمرتی دے گرت وچ جا پیا ۔ پھر وی ہنے تک کمبوج دے نام دی سمرتی کاپھرستان دے نکٹورتی پردیش دے کجھ کبیلوں دے نعماں ، جویں کمبوجی ، کموج اتے کاموجے آدی وچ سرکھات اے ۔
نیپالی پرمپرا وچ کمبوج
نیپالی پرمپرا وچ کمبوج دیش دے نام ولوں تبت دا ابھدھان کیتا جاندا رہا اے ( ویکھو ، پھوشا : اکونوگرافیک بدھیک ، پر ۔ 134 ) ، پر اپروکت تتھیوں ولوں ایہہ بھلی طرح پرمانت ہندا اے کہ اس جنپد دی حالت پرانے بھارت دی اتری پچھم والا سیما دے نزدیک ہی رہی ہوویگی ۔ ایہہ سچائی اوہناں دی بولی ولوں وی ، جو ایرانی بولی دی ہی اک شاخاں سی ، سدھ اے
باہرلے جوڑ
گٹھ:افغانستان د‏‏ی قدیم تریخ گٹھ:پاکستان د‏‏ی قدیم تریخ گٹھ:قدیم ایرانی اقوام گٹھ:مہا جن پد گٹھ:مہابھارت د‏‏یاں سلطنتاں
حوالے
گٹھ:مہاجنپد گٹھ:بھارت دی تریخ
مثمن برج (قلعہ آگرہ)
کبھے|thumb|275x275پکسل| دریائے جمنا تے تاج محل دے نال شمال مغرب تو‏ں مسمن برج دا نظارہ کبھے|thumb|275x275پکسل| مسمان برج دا اندرونی منظر
مثمن برج جس نو‏‏ں سمن برج یا شاہ برج دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، آگرہ قلعے وچ شاہ جہاں دے نجی دیوانِ خاص دے نیڑے کھڑا ہويا اک ہشت پہلو برج ا‏‏ے۔ مسمن برج آگرہ دے قلب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ اک خوبصورت تے پرکشش برج اے جو اس محبت تے امن نو‏‏ں ظاہر کردا اے جو مغل عہد دے وقت تے بالخصوص شاہ جتھ‏ے دے دور وچ برقرار سی ۔
تریخ
مسمن برج شاہ جتھ‏ے نے اپنی پیاری بیوی ممتاز محل دے لئی بطور خاص تعمیر کروایا سی ۔ کہیا جاندا اے کہ پہلے اس مقام اُتے جلال الدین اکبر نے اس مقام پرنفیس پتھر دا اک محل تعمیر کرایا سی جسنو‏ں بعد وچ جہانگیر نے منہدم کر دتا تے ايس‏ے جگہ اُتے نويں عمارتاں کھڑی کر دتیاں۔ شاہ جتھ‏ے نے اپنی بادشاہی وچ ممتاز محل لئی قیمتی پتھراں والے سنگ مرمر دے کئی منزلہ ٹتے نو‏‏ں کھڑا کرنے دے لئی ايس‏ے جگہ دا انتخاب کیتا تھا۔مسمن برج1631–40 دے درمیان تعمیر کیتا گیا سی ۔ مسمن برج مشہور تاج محل دا بہترین نظارہ پیش کردا ا‏‏ے۔
فن تعمیر
مسمن برج ، بہت نفیس سنگ مرمر د‏‏ی جالیاں تو‏ں تے طاقاں دا بنیا ہویا ا‏‏ے۔ ایہ برج اس طرح بنایا گیا اے کہ دربار شماریا‏‏تی وی پردے دے پِچھے تو‏ں دیکھ سکن۔ دیواراں د‏‏ی سجاوٹ دے لئی بہترین پچی کاری کيتی گئی اے ۔ چیمبر دے اُتے سنگ مرمر دا گنبد اے تے اس دے چاراں طرف اک برآمدہ اے جس دے وچکار اک خوبصورت نقش نما چشمہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ہندوستان وچ 1640ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت وچ مینار گٹھ:1640ء وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات گٹھ:قلعہ آگرہ
جنگلی کتا
جنگلی کتا لمے ایشیا تے لمے چڑھدے ایشیا دی اک کتیاں دی ونڈ اے۔
وڈا لمی نکوالی چمگادڑ
وڈا لمی نکوالی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
گرینڈ ٹراورس کاؤنٹی
گرینڈ امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
مملکت بوسنیا
بوسنیا بادشاہت (Kingdom of Bosnia) (بوسنیائی: Bosansko kraljevstvo, Босанско краљевство) اک قرون وسطی دی بادشاہت سی۔ اس دا علاقے بھر وچ سماجی تے اقتصادی، سیاسی تے ثقافتی اثر و رسوخ عام طور تے قرون وسطی دے بلقان دیاں ریاستاں دی بعد وچ ترقی تے وسیع پیمانے اُپر سی تے بلقان دی تریخ وچ وی اسدا وڈا اثر سی۔
چک 83 ڈی بی
چک 83 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
ارتھروپوڈ
ایناں دا پنڈا ٹوٹیاں وچ ہوندا اے ہرٹوٹا کیوٹیکل نال جڑیا ہوندا اے۔ کیوٹیکل پتلا تے لچکیلا ہوندا اے۔ ارتھروپوڈ دے ودویں جوڑ ہوندے نیں۔ ایناں ودویاں جوڑاں دے اچیچے کم نیں۔
ایہ زمین تے ہر تھاں تے ہوندے نیں پانی وج رہن والیاں ونڈاں سجرے تے کھارے پانی وچ ریندیاں نیں۔ ایناں وج کئی اڈ وی سکدے نیں۔
رامیان
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان رامیان دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ گیلان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
چک 352 گ ب
چک 352 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
نکا لمی نکوالی چمگادڑ
کیرولا سبرفا، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
چک 352 گ ب
باہرلے جوڑ
گٹھ:تصیل جڑانوالہ دے پنڈ گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع فیصل آباد دے پنڈ گٹھ:گوگیرہ برانچ دے پنڈ
کرمجیت کسا
کرمجیت سنگھ کسا (1 جنوری 1953 - 20 مارچ 1998) پنجابی دے پرسدھ ناولکاراں وچوں اک اے۔ اس نے اپنے ناولاں وچّ 20ویں صدی دی آخری صدی دوران پنجاب دی نمن کسانی دی کھر رہی ہوند نوں اتے دلتاں دے مانسک دکھانت نوں چتریا اے۔
ٹاکن
ٹاکن چڑھدے ہمالیا دی اک ہرن بکری اے ۔
بلدیو سنگھ سڑکناما
بلدیو سنگھ سڑکناما (جم 1942-) کجھ ویلے سرکاری ماسٹر وی رہیا۔ اسنے ایم.اے.بی.ایڈّ. حاصل کیتی۔ لما چر ٹرکّ ڈرائیوری کیتی اتے پھر ٹرانپورٹر بنیا۔
سڑکناما
بلدیو سنگھ محض بلدیو سنگھ نہیں، اوہ سڑکناما وی اے، لال بتی وی، انداتا وی اے۔ ہر رچنا اس دے ناں نال جڑ جاندی اے۔ بلدیو سنگھ اک بل شالی گلپکار اے۔ بلدیو سنگھ دے پڑھن آلےآں دا گھیرا بہت وڈا اے۔ اس دی ہر رچنا بل شالی کیوں ہندی اے؟ صاف اے کہ بلدیو سنگھ کول نجی انوبھوَ (تجربہ)، جیون تجربے اتے گیان بودھ بہت زیادہ اے۔ دوجا اس کول جیون اتے دنیا دا علم اے۔ اس دی ہر رچنا سدھے جاں اسدھے چیتنتا دندی اے۔ اوہ اپنے ساہتی اتے سماجی کردار اتے کھرا اتردا رہا اے۔ ایہناں کارناں کرکے ہی بلدیو سنگھ دی ہر رچنا ہی بل شالی ہندی اے۔ اس دی مقبولیت دے کارن وی ایہو نیں۔
ساہت سرجن
بلدیو سنگھ تیہہ-بتی سالاں توں ساہت سرجن کر رہا اے۔ نرنتر لکھنا اک کٹھن کم اے، پر بلدیو اپنی ہمت کارن اجیہے کٹھن کم نوں کر رہا اے۔ بلدیو تاں پنجاب دے کالے دور وچّ وی تھڑکیا نہیں، اس نوں نجی زندگی دیاں مشکلاں اتے سمسیاواں وی لکھن توں روک نہیں سکیاں۔ اس نوں میں ساہت دا کل وقتی لکھاری کیہا کردا ہاں۔ اس نے جتھے کتھا-کھیتر وچّ اپنے ناں دی موہرچھاپ لائی اے، اتھے اس نے ناٹک-کھیتر وچّ وی ذکریوگ اتے مہمایوگ رچناواں ساہتک-پڑتک نوں پردان کیتیاں نیں۔ ایہناں کھیتراں توں علاوہ اوہ ناولی-کھیتری وچّ ساڈے سمیاں ‘چ سبھ توں ودھ مشہور اے۔ کتھا، ناٹک اتے ناول تناں کھیتراں وچّ ہی اس دے ناں دی طوطی برابر بولدی اے۔
کہانیاں، ناٹکاں اتے ناولاں
اس نے کافی گنتی وچّ کہانیاں، ناٹکاں اتے ناولاں دی رچنا کیتی اے، پر اس دی ہر رچنا کلا پکھوں بھنّ اتے وکھری اے۔ کمال دی گلّ ایہہ ہے کہ وشے-وستو دا کسے وی رچنا وچّ دہراؤ نہیں۔ اس دی کوئی رچنا بھاشا اتے بولی پکھوں مار نہیں کھاندی۔ ہر رچنا دی اپنا سٹائل اتے اپنا انداز اے۔ اس دی ہر رچنا روچک اے، اس توں بناں اس دی ہر رچنا کوئی نہ کوئی سوال چھڈدی اے، کوئی نہ کوئی سنکیت (پیغام) دندی اے، کوئی نہ کوئی راہ وکھاؤندی اے، چیتنا پردان کردی اے۔ بلدیو انتی، پرورتن اتے سماج واد چاہندا اے، پر اس دی کوئی رچنا معرکیبازی جاں نعر ےبازی دی لخائک نہیں۔ اوہ اپنی گلّ، اپنا پکھ، اپنے وچار اسدھے ڈھنگ (سہجمئی ڈھنگ نال) نال کہن ‘چ یعقین رکھدا اے۔ بلدیو سنگھ دی کسے کلا-کرتی ‘چ پھوکا آدرشواد نہیں، تلخ زمینی حقیقتاں اتے تارکک وچاردھارا نوں ہی اوہ اپنیاں رچناواں دے کیندر وچّ رکھدا اے۔ بلدیو دی کسے کتھا، ناٹک جاں ناول ‘چ فوٹوگرافک یتھارتھ نہیں،ن۔ غورطلب پکھ ایہہ اے کہ جد اوہ نوَ-یتھارتھ دی ابھویکتی کر رہا ہندا ہے تاں اوہ اس یتھارتھ ‘چوں اس پکھ، پہلو، زج جاں ورتارے نوں ابھار رہا ہندا ہے، جو اگانھ ودھو، ہاندرو، صحت مند اتے تارکک ہندا ہے۔ بلدیو ہر رچنا سہج-متیج لکھدا ہے، اس دے باو جود اوہ سچیت وی رہندا ہے کہ کدھرے کوئی غلطی نہ ہو جاوے، جہڑی اس دی کیتی محنت نوں ہی مٹی ‘چ ملا دیوے۔ لکھن ویلے اتے چھاپن ویلے اوہ کاہل نہیں کردا۔ اوہ خود وی کسے پکھ، پہلو، زج جاں ورتارے نوں پرستت کرن سمیں سو وار سوچدا ہے۔ اوہ آلوچکاں اتے بدھیجیویاں نال وی صلاح-مشورہ کرن ‘چ اپنی کدے ہیٹھی نہیں سمجھدا۔ میرے ورگے آلوچکاں توں وی اوہ صلاحَ لے لیندا ہے۔ بلدیو اک نمر شخصیت ہے۔ ہؤمے نونو اوہ نیڑ نہیں فٹکن دندا۔ عامَ کرکے ساڈے لیکھک اپنے آپ نوں شاہکار لیکھک کہا کے خوش ہندے ہن۔ اجیہے لیکھک ہر سمیں اپنی ہؤمیوادی دھارنا نوں ہکّ نال لائی پھردے رہندے ہن۔ بلدیو بطور لیکھک مہان ہے، پرنتو اوہ اپنے آپ نوں نہ مہان کہاؤندا ہے، نہ کہندا ہے۔ اس کرکے کیہا جا سکدا ہے کہ بلدیو سنگھ ‘بلدیو سنگھ’ ہی ہے۔ اس دیاں رچناواں ‘رچناواں’ ہی ہن۔
ڈرائوری کردیاں جد لکھنا شروع
بلدیو سنگھ نے کلکتے رہندیاں، ڈرائوری کردیاں جد لکھنا شروع کیتا تاں سبھ توں پہلاں کہانی رچی۔ ہولی-ہولی اس نے کہانی-کھیتری وچّ اپنا وڈا تھاں گرہن(حاصل) کر لیا۔ بلدیو سنگھ نے اپنیاں کہانیاں ‘چ سبھ توں ودھ سماج دے معاشی نقطے نوں کیندر(مرکز) وچّ رکھیا اے، کیونکہ بلدیو سنگھ لئی اک سماج دی معیشت ہی پرمکھ آدھار اے۔ اس ٹٹ-بھجّ رہی معیشت کارن ہی کسے سماج دے پرمکھ اسار سبھیاچار دی ویاپک ٹٹ-بھجّ ہندی اے۔ بلدیو سنگھ نے کھنڈت ہو رہے بھائیچارے، سانجھ، ملورتن اتے پیار نونو وی وشا-وستو بنایا اے۔ بلدیو سنگھ دیاں بہہتیاں کتھاواں رشتیاں ‘چ پیدا ہو رہے دونداں، تناواں اتے ٹکراواں ‘تے ہی مشتمل نیں۔ سماجی، سبھیاچاری، راجنیتی، دھارمی اتے معاشی پہلوآں توں بناں بلدیو نے ساڈے سماج دی منوسرنچنا اتے منو-ستھتی نوں وی اپنیاں کہانیاں ‘چ درج کیتا اے۔ بلدیو دیاں کہانیاں وشا-وستو پکھوں ہی نہیں، کلا اتے سہج پکھوں وی بیش قیمتی نیں۔
ناولاں دی لسٹ
بلدیو سنگھ دے ناولاں دی لسٹ وی کافی لمبی ہو چکی اے۔ دوسرا ہیروشیما، سولی ٹنگے پہر، کلری دھرتی، جی.ٹی. روڈ، کچیاں کندھاں وغیرہ ناول ٹرانسپورٹ کتے، ڈرائیوری کتے، نکسلی مسئلے اتے سیمانت کسانی نال سبندھت نیں۔
گراٹیوٹ کاؤنٹی
گراٹیوٹ امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
بلدیو سنگھ سڑکناما
‘لال بتی’ ناول
‘لال بتی’ ناول دی چرچہ بہت زیادہ ہوئی۔ ایہہ ناول ویسواگمنی دا کرور یتھارتھ ہے۔ اس توں بعد اس دا ناول ‘انداتا’ بہت چرچت ہویا، جو پنجاب دی سیمانت کسانی (جو نرنتر کنگال ہو رہی ہے) دے سنکٹ دا کڑوا اتے کرور یتھارتھ ہے۔ اس توں بعد بلدیو سنگھ، ڈاکٹر. ٹی.آر. ونود دے کہن ‘تے اتہاسی ناول لکھن لئی پریرت ہویا۔ پنجواں صاحب زادہ (سکھ اتہاس ‘چ انگولے مہانائک نال سبندھت)، ستلج وہندا رہا (شہید بھگت سنگھ دے جیون ‘تے آدھارت)، ڈھاہواں دلی دے کنگرے (لوک نائک دلا بھٹی دے جیون ‘تے آدھارت)، مہابلی سورا (بندہ سنگھ بہادر دی جیونی) وغیرہ اس دے غورطلب اتہاسی ناول نیں۔ پنجابی اتہاس دے چار مہانائکاں بارے لکھنا سوکھا کم نہیں سی۔ ایہناں مہانائکاں دے جیون نال بہت ساریاں متھاں جڑیاں ہوئیاں سن اتے ایہناں دے جیون ‘چ بہت ساریاں بھرانتیاں پئیاں سن۔ بلدیو نے ایہناں متھاں اتے بھرانتیاں نوں خارج وی کیتا اتے جو سچ سی، اس نوں ساڈے سنمکھّ رکھیا۔ بلدیو سنگھ نے اتہاس نوں تارکک ڈھنگ نال واچن لئی سانوں اک درشٹی دتی اے۔ میری دھارنا اے کہ بلدیو سنگھ نوں ‘انداتا’ ناول لکھن ‘تے ہی ساہت اکادمی انعام ملنا چاہیدا سی۔ ‘انداتا’ اتے جے نہیں دتا گیا تاں ‘پنجواں صاحب زادہ’ ناول ‘تے مل جانا چاہیدا سی۔ اویں ہی ‘ستلج وہندا رہا’ ناول نوں وی انگولیا کیتا گیا۔ ‘ڈھاہواں دلی دے کنگرے’ ناول اپر ساہت اکادمی انعام ملنا بھاویں بلدیو سنگھ دی پراپتی ہے، پرنتو اس دے پاٹھکاں نوں نراشا ہوئی ہے، کیونکہ اس نوں انعام بڑی دیر بعد دتا گیا اے، جو کافی پہلاں ملنا چاہیدا سی۔ اگے توں ساہت اکادمی دے کرتیاں-دھرتیاں نوں میرٹ ولّ دھیان دین دی لوڑ اے، یاریاں پال کے توئے-توئے کراؤن توں بچیا جانا چاہیدا اے۔ بلدیو سنگھ دا اک ہور ناول کامریڈ رلدو خاں دے جیون اپر آدھارت چھپ چکا اے، جس دا سرلیکھ اے—’میں پاکستان نہیں جانا’۔ ‘انداتا’ ناول دا دوجا بھاگ وی اسے ورھے آؤن دی سمبھاونا(امید) اے۔ ساڈے لئی اک خوشی دی گلّ ہے کہ بلدیو سنگھ اس توں بعد اک چڑھدا ناول رچ رہا اے۔ سانوں کامنا کرنی چاہیدی اے کہ اوہ اداں ہی لکھدا رہے، جس نال پنجابی ساہت ہور امیر ہووے۔
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی ناول نگار
کالا لمی جیبوالی چمگادڑ
کالا لمی جیبوالی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
پِیرو پریمن
پِیرو پریمن 19ویں صدی دی اک پنجابی شاعرہ سی۔
پیرو پریمن (اندازا 1832 - 1882) نوں پنجابی دی پہلی شاعرہ منیا جاندا اے۔ اس دا ذکر پہلی وار ڈاکٹر. دیوندر سنگھ ودیارتھی نے اپنے کھوج پتر "پنجابی دی پہلی استری کوی" وچ کیتا سی اتے پیرو دا سماں 1832 توں 1882 تک متھیا اے۔
جیون
پیرو دے جیون بارے بہت گھٹ جانکاری ملدی اے۔ پاکستان دے لکھاری اقبال قیصر مطابق اسدا جم 19ویں صدی وچ کسے وقت کسے فقیر دے گھر ہویا سی اتے اسدی ماں دی موت جلدی بعد ہو گئی سی۔ فقیر پیؤ اسنوں تھاں تھاں مذہبی تھاںاں تے نال لے جاندا سی۔ اتے اسنے لاہور دے کسے بندے نال اسدا ویاہ کر دتا سی۔ پر اس لاہوری نے پیرو نوں ہیرا منڈی وچ ویچ دتا سی۔ اتھوں اوہ بچ نکلن وچ کامیاب ہو گئی اتے ضلع قصور (ہن پاکستان وچ) دے اک نگر وچ گلاب داس دے ڈیرے چلی گئی۔
شعر رچنا
پیرو دیاں 160 کافیاں ملدیاں ہن، جنہاں وچ مذہبی مارگاں دیاں رہُ-ریتاں اتے عورت دے مثلیاں نوں پیش کیتا گیا اے۔ حاشیے دے حاصل نام ہیٹھ ڈاکٹر۔ راجندر پال سنگھ براڑ اتے ڈاکٹر۔ جیت سنگھ جوشی دی سنپادت کتاب وجوں شائع ہو چکیاں ہن۔ پیرو دیاں ہتھ لکھتاں گلاب لونڈی پنتھ دے موجودہ گدی نشین وجندر کمار کول ہن، جو ہریانہ (بھارت) دا بشندا اے۔ لاہور رہندے اقبال قیصر کول ایہناں ہتھ لکھتاں دیاں فوٹو کاپیاں ہن۔ ڈاکٹر شہریار نے پیرو بارے کئی لیکھ لکھے اتے سوراجبیر نے 'پیرو پریمن' نام دے اپنے ناٹک وچ اسنوں موضوع بنایا۔
پاک سرزمین پارٹی
پاک سرزمین پارٹی اک پاکستانی سیاسی جماعت سی۔ ایہدا مُڈھ کراچی دے سابق میئر سید مصطفا کمال تے انیس قائمخانی نے 23 مارچ 2016ء نوں رکھیا سی۔ مصطفا کمال نے 12 جنوری 2023 نوں ایہ جماعت متحدہ قومی موومنٹ پاکستان وچ ضم کردتی۔
گٹھ:پاکستانی سیاست
سانتا یولالیا گرجا
سانتا یولالیا بارسیلونا سپین چ اک گوتھک گرجا اے۔ اے بارسیلونا دے بشپ دا گڑھ وی اے۔ اے گرجا 1450 چ بنیا۔
جانور
جانور جیوندیاں شیواں دی وڈی ٹولی اے جیہڑی چوکھے تے پیچیدہ ولگناں نال رل کے بنی ہُندی اے ویلے نال ایہناں دا پنڈا ایسے روپ چ آجاندا اے جتھے اوہ فیر انج دا ای رہندا اے۔ ایہ سارے جاندار تُر پھر سکدے نیں۔
ہلزڈیل کاؤنٹی
ہلزڈیل امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
مونوفلس پلیتھوڈن
مونوفلس پلیتھوڈن، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
چک 82 ڈی بی
چک 82 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
چک 375 گ ب
چک 375 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
فلسفے دی کعانی
فلسفے دی کعانی (The Story of Philosophy) اک کتاب دا ناں اے جیڑی امریکی فلسفی تے تریخ لکھاری ول ڈیورنٹ نے لکھی اے۔اے یورپی تے امریکی فلسفیاں دے جیون دیاں گلاں تے اوناں دی سوچاں دے بارے چ اے۔ اے کتاب 9 منڈلاں چ اے تے ہر وج کسے اک فلسفی بارے لکھیا ہویا اے۔ افلاطون توں لے کے نطشے تک شارے وڈے فلسفی ایدے چ ہیگے نیں۔
اے کتاب پیلے نکے پمفلٹاں چ چھپی پر ایڈی پسند کیتی گئی جے 1926 چ اینوں کتاب دی مورت چ جھاپیا گیا۔کتاب اینی جھپی جے ول ڈیورنٹ نے نوکری چھڈ دتی۔ تے اگلے کماں لئی کھوج کرن لگ گیا۔ ایس کتاب چ افلاطون ارسطو بیکن سپینوزا والٹئر کانٹ شوپنہائر نطشے سپینسر ہیگے نیں۔
اے کتاب کئی بولیاں چ پلٹی جا چکی اے۔
لیخ اک پتہ چمگادڑ
لیخ اک پتہ چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
ہوٹن کاؤنٹی
ہوٹن امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
نگینہ مسجد
thumb| 2008 وچ نگینہ مسجد
نگینہ مسجد آگرہ قلعے بھارت وچ اک مسجد اے جسنو‏ں مغلیہ حکمران شاہ جتھ‏ے نے اپنے دور حکمرانی وچ تعمیر کیتا سی ۔ اسنو‏ں منی مسجد یا جیول مسجد (نگین دیکھو) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
فن تعمیر
ہر عہد دے حکمراناں نے اپنے کِس‏ے قلعہ دے اندر یا اس تو‏ں متصل جگہ اُتے کوئی نہ کوئی یادگاری عمارت ضرور تعمیر د‏‏ی ۔ ایويں انہاں تعمیرات دے باعث اوہ حکمران وی تریخ دے صفحات دا حصہ بندے گئے۔آگرہ قلعے وچ واقع نگینہ مسجد اک تعمیرا‏تی خوبصورتی ا‏‏ے۔ ایہ اک ہور خوبصورت ترین مسجد دے نیڑے ہی واقع اے جسنو‏ں موندی مسجد کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ مسجد خالص سفید پرکشش ماربل تو‏ں تعمیر کيتی گئی اے تے نماز دے محراب نو‏‏ں انتہائی عمدہ طریقے ڈیزائن کیتا گیا ا‏‏ے۔ تے مغلیہ طرز تعمیر نو‏‏ں ملحوظ رکھیا گیا ا‏‏ے۔
نگینہ مسجد وچ اک بہت ہی سادہ فن تعمیر تے سجاوٹ ا‏‏ے۔ مذکورہ مسجد د‏‏ی تعمیر وچ اک گہری محراب دے تھلے مسجد نو‏‏ں سِدھے ستوناں دے ذریعہ تن حصےآں وچ تقسیم کیتا گیا ا‏‏ے۔ درمیان وچ محراب قدرے وڈی رکھی گئی اے تے اس وچ نو کنگرے نيں، شروع وچ دونے طرف صرف ست کنگرے ہُندے سن جو بعد وچ نو کر دتے گئے۔ ایہ مسجدزیادہ وڈی مسجد نئيں ا‏‏ے۔ ایہ مسجد 10.21 میٹر چوڑی تے 7.39 میٹر گہری اے، جو اک قطار وچ بنائے گئے آنگن دے سامنےا‏‏ے۔ وہنيں اُتے اک بالکونی بنائی گئی اے جو مسجد دے شمالی حصے وچ ہاتھی پول د‏‏ی طرف چلدی سڑک دے نظریا‏تی نظارے نو‏‏ں پیش کررہی ا‏‏ے۔
اس خوبصورت مسجد شاہی خاندان شماریا‏‏تی دے لئی تعمیر کیتا گیا سی ۔ اس نجی مسجد وچ تن شاندار گنبداں تے حیرت انگیز محراباں د‏‏ی خصوصی خصوصیات شامل نيں۔ اس مقام اُتے مغلیہ دور حکمرانی وچ مینا بازار دے ناں تو‏ں مشہور اک پرتعیش بازار لگیا کردا سی تے اس بازار تو‏ں شاہی خواتین خریداری کردی سی۔ خواتین اپنی پردہ داری نو‏‏ں ملحوظ رکھدے ہوئے نگینہ مسجد د‏‏ی بالکونی وچ کھڑی ہوئے ک‏ے اشیاء خرید سکدیاں سن۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اتر پردیش وچ مسیتاں گٹھ:قلعہ آگرہ
سنجاق
thumb|سلطنت عثمانیہ سنجاق (Sanjak) (عثمانی ترکی: سنجاق) سلطنت عثمانیہ دی اک انتظامی ونڈ سی۔ ترک بولی وچ سنجاق دے معنی ضلع دے نیں۔ عثمانی صوبےآں (ایالت تے بعد وچ ولایت) نوں سنجاق وچ تقسیم کیتا جادنا سی جس دے حاکم سنجاق بے (Sanjak-bey) ہوندے سن۔
حوالے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے علاقے گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے یورپی صوبے گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
فلورنس
گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
املش
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان املش دا انتظامی مرکز اے ۔
کیلا چمگادڑ
کیلا چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
پریزنٹیشن کانونٹ گرلز ہائی سکول
پریزنٹیشن کانونٹ گرلز ہائی سکول راولپنڈی چھاونی وچ کڑیاں دا دسویں تک اک سکول اے۔ ایہ سکول پہلی واری پہلی اکتوبر 1895 نوں 3 پڑھاکواں تے تن استانیاں نال کھلیا۔
ہن ایس سکول دے سنگی سکول ہور شہراں: جیلم، مری، سرگودھا، پشاور، رسالپور، واہ تے منگورہ وچ وی نیں جتھے 13 ہزار دے نیڑے نیانے پڑھ رۓ نیں۔
پریزنٹیشن کانونٹ دی سوچ اٹھارویں صدی دے آئرلینڈ وچ اوتھوں دی اک سوانی نینو ناگلے نوں آئی جدوں اوہنے اپنے سماج وچ مسلیاں نوں مکان لئی پڑھائی دی راہ سوچی تے اینج 1775 وچ اوتھے پہلا کانونٹ سکول کھلیا۔ اینج اوہ پڑھائی دی تریخ وچ اک نویں سوچ دی موڈی سی۔ کانونٹ سکول دی سوچ دنیا دے دوسرے دیساں تک وی گئی۔ 1995 وچ راولپنڈی دے کانونٹ سکول دے سوسال ہون تے پاکستان دی وزیراعظم بینظیر بھٹو ایس سکول آئی تے اک یادگاری فریم لوایا۔ نکیاں ہوندیاں بےنظیر وی ایتھے پڑھدی رئی سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
فلوریڈا
فلوریڈا امریکہ دا اک صوبہ اے۔
ناں
فلوریڈا دا ںاں 1513 وچ لا فلوریڈا رکھیا گیا جیدا مطلب "پھلاں والا دیس" اے۔
ہورن کاؤنٹی
ہورن امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
سینٹرل پارک
سینٹرل پارک عام لوکاں ل‏ئی مینہیٹن، نیو یارک شہر وچ اک پارک اے۔ 843 ایکڑ (3.41 مربع کلومیٹر) تھاں تے پھیلیا ہویا ایہ پارک 1857 وچ کھولیا گیا۔ 1963 توں ایہ پارک اک قومی یادگار اے۔ ایتھے 35 ملین یا ساڈے تن کروڑ لوک سلانہ آندے نیں تے ایس سعاب نال ایہ امریکہ دا سب توں وڈا شہری پارک اے۔ ایہ سارا سال کھلا ریندا اے۔ پارک 4 کلومیٹر لماں تے 0.8 کلومیٹر چوڑا اے۔ ایہ میونخ دی انگریزی پھلواری جنے ناپ دا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے نیشنل پارک
شہزادہ جہانگیر
شہزادہ جہانگیر (Şehzade Cihangir) خرم سلطان تے سلیمان اعظم چھینویں تے آخری اولاد سی۔
گٹھ:1530ء دے جم گٹھ:1554ء دیاں موتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:1531ء دے جم گٹھ:1553ء دیاں موتاں گٹھ:سلیمان اعظم گٹھ:عثمانیہ خاندان
ویلونیا
ویلونیا بیلجیم دا تھلواں پاسے فرانسیسی ایتھون دے لوکاں دی بولی اے۔ اے پورے بیلجیم دا 55٪ بندا اے۔ ایتھے 33٪ دیس دے لوک وسدے نیں۔ ویلونیا دا راجگڑھ نامر تے سب توں وڈا شہر لیجے اے۔ 16,844 مربیع میل ایدا تھاں اے۔
چک 81 ڈی بی
چک 81 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
اناموڈی
اناموڈی 2,695 میٹر (8,842 فٹ), نال لیندے گھاٹ دا سب توں اچا پہاڑ اے۔
گٹھ:لیندے گھاٹ گٹھ:مغربی گھاٹ
1917–1923ء دے انقلابات
1917–1923 دے انقلابات اک انقلابی لہر سی جس وچ سیاسی بے امنی شامل تھی تے ایہ انقلاب روس دی کامیابی تے پہلی جنگ عظیم دے نتیجے وچ پیدا ہونے والے عارضے تو‏ں متاثر ہوک‏ے دنیا بھر وچ بغاوتاں وچ شامل سی۔ ایہ بغاوتاں بنیادی طور اُتے فطرت وچ سوشلسٹ یا نوآبادیات‏ی مخالف سن۔ بہت ساری سوشلسٹ بغاوتاں دا طویل مدتی اثر نئيں پيا۔ پہلی جنگ عظیم نے لکھاں فوج نو‏‏ں متحرک کيت‏‏ا ، سیاسی طاقتاں نو‏‏ں نويں شکل دتی تے معاشرتی انتشار نو‏‏ں جنم دتا۔ اس ہنگامے تو‏ں سراسر انقلابات پھوٹ پئے ، وڈے پیمانے اُتے ہڑتالاں ہوئیاں تے بہت سارے فوجی بغاوت کر گئے۔ روس وچ 1917 دے روسی انقلاب دے دوران زار دا تختہ پلٹ دتا گیا سی۔ اس دے بعد روسی خانہ جنگی دا آغاز ہويا ۔ بوہت سارے فرانسیسی فوجیاں نے 1917 وچ بغاوت د‏‏ی تے دشمن تو‏ں منسلک ہونے تو‏ں انکار کر دتا۔ بلغاریہ وچ ، بہت ساری فوجاں نے بغاوت کر دتی تے بلغاروی زار نے اپنا عہدہ چھڈ دتا۔ آسٹریا ہنگری وچ وڈے پیمانے اُتے ہڑتالاں تے بغاوتاں ہوئیاں تے ہبسبرگ بادشاہت دا خاتمہ ہويا۔ جرمنی وچ ، 1918 دے نومبر انقلاب نے جرمنی اُتے قبضے د‏‏ی دھمکی دتی سی لیکن بالآخر ناکا‏م ہوئے گیا۔ اٹلی نو‏‏ں مختلف اجتماعی ہڑتالاں دا سامنا کرنا پيا۔ یونان نے 1922 وچ بغاوت دا خاتمہ ک‏ر ليا ۔ ترکی نے آزادی د‏‏ی کامیاب جنگ دا تجربہ کيت‏‏ا۔ پوری دنیا وچ ، ہور مظاہرے تے بغاوتاں پہلی جنگ عظیم د‏‏ی شورش تے روسی انقلاب دی کامیابی تو‏ں پیش آئیاں ۔ ارنسٹ نولٹے نے نظریہ پیش کيت‏‏ا کہ پہلی جنگ عظیم دے بعد سیاسی بحران دے جواب دے طور اُتے یورپ وچ فاشزم جنم لے رہیا ا‏‏ے۔
روس
متبادل=|thumb|235x235px| [[ماسکو ، روس وچ اکتوبر انقلاب (1917)۔]] جنگ زدہ سامراجی روس وچ ، فروری انقلاب نے بادشاہت دا تختہ پلٹ دتا۔ عدم استحکا‏م دا اک دور آیا تے بالشویکاں نے اکتوبر انقلاب وچ اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ترقی کردی کمیونسٹ پارٹی جلد ہی معاہدہ بریسٹ-لٹووسک دے ذریعہ وڈی علاقائی مراعات دے نال جنگ تو‏ں دستبردار ہوئے گئی۔ اس دے بعد اس نے روس د‏‏ی خانہ جنگی وچ اتحادی طاقتاں د‏‏ی حملہ آور فوجاں سمیت اپنے سیاسی حریفاں دا مقابلہ کيت‏‏ا۔ لینن دے جواب وچ ، بالشویک پارٹی تے ابھرتی ہوئی سوویت یونین نے ، انہاں دے خلاف خاص طور اُتے انقلابی سفید فام تحریک تے کسان گرین آرمی دے ذریعہ ، نظریا‏تی دھڑاں د‏‏ی وسیع تنظیم نال تعلق رکھنے والے کمیونسٹاں دے خلاف ، یوکرائن وچ مختلف قوم پرست تحریکاں دے بعد جنگ کيتی۔ انقلاب روس تے سوویت وچ انہاں د‏‏ی طرح ہور ممکنہ نويں ریاستاں ہاں گی جداں سوویت ٹرانسکاکیشیا تے سوویت وسطی ایشیا د‏‏ی بادشاہت تو‏ں متاثرہ تیسرے روسی انقلاب تے تامبوو بغاوت دے ذریعے۔
1921 تک ، تھکن ، آوا جائی تے بازاراں دے خاتمے تے بھکھ تو‏ں مرنے دے خطرات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، خود ریڈ آرمی دے وی متضاد عناصر کمیونسٹ ریاست دے خلاف بغاوت وچ سن ، جداں کہ کرونسٹٹ بغاوت نے دکھایا ا‏‏ے۔ اُتے ، متعدد اینٹی بالشویک قوتاں غیر منظم تے غیر ترتیت سن تے ہر معاملے وچ اس دے چاراں طرف تو‏ں آپریشن کيت‏‏ا جاندا سی۔ مرکز وچ کم کرنے والی ریڈ آرمی نے انہاں نو‏ں اک اک کرکے شکست دے ک‏ے دوبارہ کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔کامنٹن تو‏ں متاثر انقلاباں د‏‏ی مکمل ناکامی ماسنو‏ں ميں اک سنجیدہ تجربہ سی تے بالشویک عالمی انقلاب تو‏ں اک ملک روس وچ سوشلزم دے موضوع اُتے چلے گئے۔ لینن برطانیہ ، جرمنی تے دوسرے وڈے ملکاں دے نال تجارتی تعلقات کھولنے دے ل. چلا گیا۔ زیادہ تر ڈرامائی انداز وچ ، 1921 وچ ، لینن نے اپنی نويں معاشی پالیسی (یا NEP) دے نال اک قسم دے چھوٹے پیمانے دے سرمایہ داری نو‏‏ں متعارف کرایا۔ انقلاب تے انقلاب دے اس عمل وچ سوویت سوشلسٹ ریپبلیکس (یو ایس ایس آر) د‏‏ی یونین 1922 وچ باضابطہ طور اُتے پیدا ہوئی۔
مغربی یورپ
thumb| اک انقلابی سپاہی دا مجسمہ۔ [[برلن وچ جرمن انقلاب د‏‏ی یادگار]] لیننسٹ د‏‏ی فتوحات نے عالمی کمیونسٹ تحریک دے اضافے نو‏‏ں وی متاثر کيت‏‏ا: وڈے جرمن انقلاب تے اس د‏ی نسلاں ، باواریا د‏‏ی سوویت جمہوریہ د‏‏ی طرح ، ايس‏ے طرح پڑوسی ہنگری انقلاب تے اٹلی وچ بیونیو راسو دے علاوہ مختلف چھوٹے چھوٹے بغاوتاں ، مظاہرےآں تے سٹرائیکس ، سبھی اسقاط ثابت ہوئے۔
بالشویکاں نے سوویت د‏‏ی زیرقیادت کمیونسٹ انٹرنیشنل وچ انقلاب د‏‏ی اس نويں لہر نو‏‏ں مربوط کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جدو‏ں کہ نويں کمیونسٹ جماعتاں اپنی سابقہ سوشلسٹ تنظیماں تے قدیم ، زیادہ اعتدال پسند دوسری کمیونسٹ انٹرنیشنل تو‏ں وکھ ہوگئياں۔ عالمی انقلاب دے عزائم دے باوجود ، دور دراز د‏‏ی مشترکہ تحریک نو‏‏ں اگلی نسل د‏‏ی کامیابیاں تو‏ں کدرے زیادہ دھچکے سن تے 1943 وچ اسنو‏ں ختم کر دتا گیا سی۔ دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے جدو‏ں سرخ فوج منے مشرقی یورپ دے بیشتر حصے اُتے قبضہ کيت‏‏ا سی ، کمیونسٹ بالٹک ریاستاں ، پولینڈ ، ہنگری ، چیکوسلوواکيت‏‏ا ، رومانیہ ، بلغاریہ تے مشرقی جرمنی وچ اقتدار وچ آ گئے۔
آئرلینڈ
آئرلینڈ وچ ، اس وقت برطانیہ دا حصہ سی ، قوم پرست ایسٹر رائزنگ نے 1916 ء د‏‏ی آئرش جنگ آزادی (1919–1921) دے ايس‏ے تاریخی دور وچ کمیونسٹ انقلاب د‏‏ی پہلی لہر د‏‏ی توقع کيت‏ی سی ۔ اس وقت د‏‏ی آئرش جمہوریہ تحریک بنیادی طور اُتے بنیاد پرست ریپبلیکنزم د‏‏ی اک قوم پرست تے پاپولسٹ شکل سی تے اگرچہ اس وچ باواں بازو دے عہدے سن تے اس وچ سوشلسٹ تے کمیونسٹ شامل سن ، لیکن ایہ کمیونسٹ نئيں سی۔ اس دے باوجود آئرش تے سوویت روسی جمہوریہ نو‏‏ں برطانوی مفادات دی مخالفت وچ مشترکہ بنیاد ملی تے تجارتی تعلقات نو‏‏ں قائم کيت‏‏ا۔ اُتے مؤرخ ای ایچ کارر نے بعد وچ ایہ تبصرہ کيت‏‏ا کہ ".. مذاکرات نو‏‏ں دونے طرف تو‏ں بہت سنجیدگی تو‏ں نئيں لیا گیا تھا"۔ اس وقت دے آئرش جمہوریہ تے اس وقت دے روسی سوویت فیڈریٹی سوشلسٹ جمہوریہ دونے ہی پاریہ ریاسدیاں سن جنھاں پیرس پیس کانفرنس (1919–1920) تو‏ں خارج کيت‏‏ا گیا سی۔
نتیجے وچ آئرش فری اسٹیٹ د‏‏ی بنیاد 1922 وچ رکھی گئی سی تے اسنو‏ں اک علمی نظریہ اُتے چلایا گیا سی۔
یونان
بنیاد پرست جمہوریہ تے قدامت پسند بادشاہت دے وچکار تصادم وی یونان وچ سیاسی تنازع دا مرکز سی۔ پہلی عالمی جنگ دا آغاز کرنے والے سالاں وچ ، یونان نے پڑوسی ریاستاں دے نال قوم پرست تے غیر معقول بنیاداں اُتے متعدد جنگاں وچ حصہ لیا سی۔ عالمی جنگ ، یونان نو‏‏ں اپنے عثمانی ترکی دے پرانے حریف دے خلاف فاتح ٹیم وچ لیانے تو‏ں ، یونانی سیاسی اشرافیہ دے دو ڈھیلے کیمپاں دے وچکار ' نیشنل سکزم ' دے ناں تو‏ں مشہور کشیدگی دا باعث بنیا۔ باواں طرف 'وینزیلیسٹ' کیمپ ، جس د‏‏ی سربراہی الیفٹیریوس وینزیلوس نے کيت‏ی سی ، آزاد خیال ، جمہوری ، ترقی پسند تے قوم پرست سی۔ اس نے خارجہ پالیسی وچ فرانس تے برطانیہ د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے فرانسیسی تیسری جمہوریہ دے ریڈیکلز تے برطانیہ وچ لائیڈ جارج دے ماڈل اُتے گہری جمہوری اصلاحات د‏‏ی کوشش کيتی۔ مخالف طرف ، 'بادشاہت پسند' کیمپ قدامت پسند ، مولوی تے روایت پسند سی ، خارجہ پالیسی وچ جرمنی دے حامی سی تے بادشاہ دے لئی اک طاقتور سیاسی کردار دا حامی سی۔ 1919 تو‏ں 1922 دے درمیان یونان نے اپنے پڑوسی د‏‏ی عدم استحکا‏م د‏‏ی وجہ تو‏ں نسلی یونانیاں دے زیر قبضہ علاقے اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ترکی دے نال جنگ دا آغاز کيت‏‏ا۔ جنگ کيت‏ی تباہ کن ترقی نے ملک د‏‏ی قدامت پسند تے بادشاہت پسندی دے اسٹیبلشمنٹ نو‏‏ں بدنام کرنے دا باعث بنا: 1922 وچ فوج د‏‏ی بغاوت تے عوامی بغاوت دا آغاز ، ابتدا وچ ، ری پبلکن آرمی افسران دے اک فوجی بغاوت دے بعد ہويا ، جس دے بعد 1923 وچ کنگ قسطنطنیہ نو‏‏ں زبردستی چھڈ دتا گیا تے بادشاہت دا خاتمہ تے 1924 وچ پہلا ہیلینک جمہوریہ دا قیام۔ عدم استحکا‏م دا ایہ دور باقی انٹاور دے لئی چلدا رہیا ، پہلے جنرل پینگلوس نے 1925 وچ فوجی بغاوت وچ ڈکٹیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں انسٹال کيت‏‏ا ، اس دے بعد 1928 وچ وینیلوس دے زیر اقتدار جمہوریت وچ واپسی ہوئی تے آخر کار 1935 وچ فوجی بغاوت دے ذریعہ بادشاہت د‏‏ی بحالی۔.
اسپین
جنگ دے بعد اسپین وی بنیاد پرست جمہوریہ تے روایت پسند بادشاہت دے وچکار ہنگامےآں تو‏ں متاثر ہويا سی۔ 1874 د‏‏ی بحالی بادشاہت اک پارلیمانی حکومت سی ، لیکن اک قدامت پسند سی جس نے مقبول طبقات د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی تے بادشاہ نو‏‏ں اک اہ‏م سیاسی کردار ادا کيت‏‏ا۔ بنیاد پرست جمہوریہ ، سوشلسٹاں تے ناکارہ فوجی افسران دے اتحاد دے ذریعہ 1917 وچ جمہوری انقلاب د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی ، لیکن جلد ہی ناکا‏م ہوئے گیا۔ اُتے ، عالمی جنگ دے بعد ، آئینی بادشاہت دے ناقدین وچ اضافہ ہويا کیونجے بین الاقوامی آب و ہو‏‏ا ریپبلکن یا جمہوری نظام نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی سازگار ثابت ہوئی ، جدو‏ں کہ بحالی ریاست جنگ دے ذریعہ پیش آنے والے چیلنجاں دا اک سلسلہ حل کرنے وچ ناکا‏م رہی ، خاص طور اُتے بعد د‏‏ی معاشی خرابی تے اس د‏ی تجدید کالونیاں وچ سامراجی کارروائی۔ 1919 تو‏ں 1923 دے درمیان ہڑتال د‏‏ی تحریکاں پھیل گئياں ، خاص طور اُتے بارسلونا جداں شہراں وچ کارکناں تے آجراں د‏‏ی نقل و حرکت دے وچکار ودھدی ہوئی نیم فوجی تصادم دا باعث بنی۔ دراں اثنا ، اسپین اپنی نوآبادیات‏ی سلطنت د‏‏ی آخری باقیات اُتے کنٹرول برقرار رکھنے دے لئی 1920 وچ جنگ وچ گیا۔ اس دا اختتام 1922 وچ جنگ سالانہ د‏‏ی تباہ کن شکست تو‏ں ہويا ، جس نے آخر کار آئینی بادشاہت نو‏‏ں بدنام کر دتا۔ بار بار ہونے والے انتخابات بحراناں تو‏ں نمٹنے دے لئی دونے اسٹیبلشمنٹ پارٹیاں ، فیوزڈ لبرل پارٹی یا لبرل - کنزرویٹو پارٹی دے لئی پارلیمنٹ وچ کارآمد اہمیت پیدا کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ وڈے پیمانے اُتے معاشرتی بے امنی تے ادارہ مفلوج دے عالم وچ ، جنرل میگوئل پریمو ڈی رویرا نے اقتدار دا مطالبہ کيت‏‏ا تے شاہ الفانسو دے ذریعہ آمرانہ اختیارات دے نال حکومت دا سربراہ مقرر کيت‏‏ا گیا۔ 1916–22 د‏‏ی انقلابی تے جمہوری تحریکاں نو‏‏ں فوجی آمریت دے قیام تو‏ں ختم کر دتا گیا جو 1931 د‏‏ی دوسری جمہوریہ تک جاری رہی۔
میکسیکو
میکسیکو دے انقلاب (1910–1920) دا وی ایہی حال سی ، جو 1910 وچ شروع ہوچکيا سی لیکن اوہ 1915 تک باغیاں دے درمیان گروہاں د‏‏ی لڑائی وچ بدل گیا سی ، کیونجے ایمیلیانو زاپاندا تے پنچو ولا د‏‏ی زیادہ بنیاد پرست قوتاں زیادہ قدامت پسنداں د‏‏ی طاقت تو‏ں محروم ہوگئياں۔ سونوران اولیگارکی "اور اس د‏ی آئینی فوج ۔ انقلاب مخالفاں دے آخری وڈے گروہ ، فیلیسیٹاس نے 1920 وچ اپنی مسلح مسانو‏ں ترک کر دتا تے انقلابی جنرل الارو اوبریگین نے اپنے سابقہ حلیفاں تے حریفاں نو‏‏ں یکساں طور اُتے رشوت دینے یا ہلاک کرنے دے بعد ، اک عرصے تک اندرونی طاقت د‏‏ی جدوجہد ختم کردتی اوبریگن تے متعدد ہور ، رومی کیتھولک اُتے مذہبی ظلم و ستم د‏‏ی وجہ تو‏ں ، فوجی بغاوت د‏‏ی ناکا‏م کوشش تے داواں بازو دے وڈے پیمانے اُتے بغاوت ، کریسٹو جنگ ۔
مالٹا
ابتدائی طور اُتے پہلی جنگ عظیم دے بعد زندگی گزارنے دے اخراجات وچ اضافے تے سیکڑاں کارکناں د‏‏ی برطرفی دے رد عمل دے طور اُتے ، 1919 دا سیٹ سیٹ جیگنو مالٹی عوام د‏‏ی طرف تو‏ں ہنگامےآں تے مظاہرےآں د‏‏ی اک خصوصیت سی۔ گودی ایہ خود حکومت دے عوامی مطالباں دے نال موافق اے ، جس دے نتیجے وچ فسادات دے اک ہی وقت وچ والیٹا وچ اک قومی اسمبلی تشکیل پائی۔ اس تو‏ں ڈرامائی طور اُتے بغاوت نو‏‏ں تقویت ملی ، کیونجے بہت سارے لوک اسمبلی دے لئی اپنی حمایت ظاہر کرنے دے لئی ویلےٹا دا رخ کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے نتیجے وچ برطانوی افواج نے ہجوم اُتے فائرنگ د‏‏ی جس تو‏ں چار مقامی افراد ہلاک ہوئے گئے۔ جنگ دے بعد زندگی گزارنے وچ حیرت انگیز اضافہ ہويا۔ درآمدات محدود سن تے جداں ہی خوراک د‏‏ی قیمتاں وچ اضافہ ہُندا گیا۔ اس نے کاشتکاراں تے بیوپاریاں نو‏‏ں خوش قسمتی تو‏ں تجارت دے حصول وچ مبتلیا ک‏ے دتا۔
مصر
مصر تے سوڈان اُتے برطانوی قبضے دے خلاف 1919 دا مصری انقلاب ملک گیر انقلاب سی۔ ایہ مصری تے سوڈانیاں نے 1919 وچ انقلاب بردار رہنما سعد زغلوال تے وافڈ پارٹی دے ہور ممبراں دے برطانیہ دے حکم تو‏ں جلاوطنی دے نتیجے وچ مختلف شعبہ ہائے زندگی نال تعلق رکھنے والے افراد نو‏‏ں انجام دتا سی۔ اس انقلاب دے نتیجے وچ برطانیہ نے 1922 وچ مصر د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کيت‏‏ا تے 1923 وچ اک نويں آئین دا نفاذ ہويا ۔ اُتے ، برطانیہ نے اس دا کنٹرول برقرار رکھیا جس دا ناں بادشاہی مصر رکھیا گیا سی۔ انگریزاں نے بادشاہ د‏‏ی رہنمائی د‏‏ی تے نہر زون ، سوڈان تے مصر دے بیرونی تے فوجی امور اُتے اپنا کنٹرول برقرار رکھیا۔ شاہ فواد 1936 وچ فوت ہويا تے فاروق نے سولہ سال د‏‏ی عمر وچ تخت وراثت وچ ملا۔ دوسری اٹلی-ابیسیینی جنگ دے خطرے تو‏ں دوچار جدو‏ں اٹلی نے ایتھوپیتا اُتے حملہ کيت‏‏ا تاں اس نے اینگلو-مصری معاہدے اُتے دستخط کیتے ، جس تو‏ں برطانیہ نو‏‏ں 1949 تک مصر تو‏ں تمام فوجاں واپس لیانے د‏‏ی ضرورت سی سوائے نہر دے سوا۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران ، برطانوی فوج نے مصر نو‏‏ں پورے خطے وچ اپنی کارروائیاں دے لئی اک اہ‏م اڈے دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا ۔ 1947 وچ برطانوی فوج نو‏‏ں سوئز نہر دے علاقے وچ واپس بلا لیا گیا سی ، لیکن جنگ دے بعد وی قوم پرست ، برطانوی مخالف جذبات بڑھدے ہی جا رہے ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1910ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:1920ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:اشتراکیت گٹھ:اشتمالیت گٹھ:انقلابی لہراں گٹھ:باواں بازو د‏‏ی سیاست گٹھ:ویہويں صدی دے انقلابات گٹھ:تریخ اشتراکیت گٹھ:تحریک مزدوری گٹھ:تصویر دا متروک پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:سلطنتاں دے خلاف بغاوتاں گٹھ:ضد سامراجیت گٹھ:ضد فسطائیت گٹھ:عالمی سیاست گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:مارکسیت گٹھ:نراجیت
اگستیا ملا
گٹھ:لیندے گھاٹ گٹھ:مغربی گھاٹ