cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سمعیہ ممتاز
کیریئر
ممتاز نے تنّ فلماں کیتیاں ہن اتے ایہہ تنوں فلماں ہی اپنے اپنے سال اکیڈمی ایوارڈز وچّ شرکت ہون والیاں فلماں ہن۔ اسدی پہلی فلم زندہ بھاگ سی جو اردو اتے پنجابی وچّ سی۔ ایہہ فلم پاکستان حکومت ولوں اکیڈمی ایوارڈز وچّ سرووتم غیرملکی فلم دی کیٹیگری وچّ بھیجی گئی سی۔ اسدی دوجی فلم دختر وی اسے کیٹیگری وچّ بھیجی گئی اتے اسدی 2014 وچّ آئی مور  فلم وی اکیڈمی اوارڈاں وچّ گئی۔ ایہہ فلم پشتو  وچّ سی۔
بوٹڈ مکاک
بوٹڈ مکاک انڈونیشیا دا اک باندر اے۔
لیپٹوٹائفلوپس لیپٹوپیلیپٹس
لیپٹوٹائفلوپس لیپٹوپیلیپٹس تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
اوہینکیس ریجن
چلی براعظم دکھنی امریکہ دا اک دیس اے اس دے 12 انتظامی علاقے تے اک میٹروپولیٹن شہر اے ۔ اوہیگینو ریجن چلی دے 12 علاقےآں چوں اک ریجن اے اسدا انتظامی مرکز رانکاگوآ شہر اے ۔
گٹھ:چلی گٹھ:چلی دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ گٹھ:صوبے ریاستاں
دهستان لیلان شمالی
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان ملکان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان ملکان ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
ٹونکین مکاک
ٹونکین مکاک انڈونیشیا دا اک باندر اے۔
ولیم فاؤلر
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
حریم فاروق
حریم فاروق اک پاکستانی اداکارہ اتے ماڈل اے۔ اوہ پاکستانی گائیک عبداللہ قریشی دی بھین اے۔ اسنے اپنا کیریئر تھئیٹر توں شروع کیتا سی اتے پھر اوہ وڈے پردے اپر سیاح فلم وچّ نظر آئی۔ حریم دی جان پچھان ادوں ہی بنی جد اوہ احسن خان نال موسم وچّ نظر آئی۔ اس ڈرامے نے خود دے نال نال حریم نوں وی مقبول کر دتا۔
باہرلف جوڑ
گٹھ:اداکارہ گٹھ:پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
طخارستان
ایران تے افغانستان دے اک پرانے علاقے تخارستان نوں طخارستان وی لکھیا جاندا اے ۔
گٹھ:ستان گٹھ:ایران
دهستان لیلان جنوبی
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان ملکان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان ملکان ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
ہیک مکاک
ہیک مکاک انڈونیشیا دا اک باندر اے۔
لیپٹوٹائفلوپس لونگیکاڈس
لیپٹوٹائفلوپس لونگیکاڈس تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
کنور مہیندر سنگھ بیدی سحر
کنور مہیندر سنگھ بیدی سحر قلمی نام سحر اک بھارتی اردو شاعر سی۔   ٹائیمز آف انڈیا نے اسنوں اک "مشہور اردو شاعر،" لکھیا ۔
نجی زندگی
سحر دا جم ساہیوال، برطانوی   پنجاب ، برطانوی ہند ہن پاکستان وچ 1920 چ ہویا سی اتے بھارت دی ونڈ دے بعد اس دا پروار پاکستان توں فاضلکا، بھارت آ گیا۔
کیریئر
اس دی شاعری ونّ سونی اے اتے پیار اتے امنگ دے روائتی تھیماں دے علاوہ ایکتا دے سروپ، بھارت اتے پاکستان وچکار امن اتے مزاحیہ دے تھیم وی شامل ہن۔ اس دی شاعری محمد اقبال، فیض احمد فیض اتے احمد فراز ورگے برصغیر دے ہور اتم شاعراں دے وانگ ہی پار مذہبی اتے پار قومی پرمپرا نال متعلق منی جاندی اے۔
سحر دی پہلی شاعری-کتاب طلوع سحر (1962) وچ شائع ہوئی سی۔ ؛ (سرلیکھ دا ترجمہ "سویر دا آمد"؛ ایہہ قلمی نام "سحر" شبد نال کھیڈ اے اردو شبد دا مطلب اے 'سویر')۔ 1983 وچ، اس نے  یادوں کا جشن  سرلیکھ سویجیونیپرک شعری مجموعہ شائع کیتا سی۔
اوہیگینس ریجن
چلی براعظم دکھنی امریکہ دا اک دیس اے اس دے 12 انتظامی علاقے تے اک میٹروپولیٹن شہر اے ۔ اوہیگینو ریجن چلی دے 12 علاقےآں چوں اک ریجن اے اسدا انتظامی مرکز رانکاگوآ شہر اے ۔
کنور مہیندر سنگھ بیدی سحر
کیریئر
اس دے شعری دا جشن مناؤن لئی اک قومانتری تقریب، جسنوں جشن-اے-سحر کہندے ہن 1992 وچ متحدہ عرب امارات وچ منعقد کیتا گیا سی۔
اوہیگینس ریجن
گٹھ:چلی گٹھ:چلی دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ گٹھ:صوبے ریاستاں
کنور مہیندر سنگھ بیدی سحر
حوالے
گٹھ:اردو شاعر
ہنری ٹاؤب
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چک 172 ای بی
چک 172 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
گرنتھ لپی
سنسکرت تے گرنتھ
ہن تاں سنسکرت  لکھن لئی اکثر  دیوناگری  لپی دا ہی استعمال ہندا ہے ، لیکن  دکھن ایشیا  ] دے [[ تامل  - بول والے علاقےآں وچّ 19ویں صدی تکّ سنسکرت لکھن لئی گرنتھ لپی دا ہی استعمال ہندا سی ۔ ودواناں دا مننا ہے کہ 5ویں صدی وچّ  ویدک  کتاباں نوں پہلی وار لکھن لئی ( اسدے پہلے وی ایہہ پیڑھی در پیڑھی بول دے اتے یاد کرکے ہی سیکھے اتے سمجھے جاندے سن ) گرنتھ لپی دا استعمال ہویا سی ۔ 20ویں صدی دے شروع وچّ مذہبی اتے عالمانہ گرنتھاں وچّ گرنتھ لپی دے بدلے دیوناگری دا استعمال ہون لگا اتے عامَ لوک - جھپائی وچّ خاص چہناں(نشاناں) دے نال  تامل لپی  دا استعمال ہون لگا ۔
گرنتھ لپی دا استعمال تمل - سنسکرت منیپوروالم  لکھن لئی وی کیتا جاندا سی ، ایہہ تامل اتے سنسکرت دے رلا توں بنی اک بولی ہے جسدا استعمال سنسکرت دے لیکھاں دی ٹیکا لئی ہندا ہے ۔ ایہہ ترقی کردے - کردے کافی مشکل لکھائی نظام وچّ تبدیل  ہندی گئی ، جس وچّ تامل شبداں نوں  تمل وٹیلتُو  وچّ اتے سنسکرت دے شبداں نوں گرنتھ لپی وچّ لکھیا جاندا سی ۔ 15ویں صدی تکّ اسدا وکاس اس پدھر تکّ ہو گیا سی کہ دونھاں لپیاں دا استعمال اک ہی شبد تکّ وچّ ہندا سی - جیکر شبد دی دھاتُو سنسکرت آدھارت ہوۓ تاں اوہ گرنتھ وچّ لکھی جاندی ، پر جیکر شبد وچّ تامل پرتئیے ہون تاں اوہ تامل وٹیلتُو وچّ لکھے جاندے ۔ جویں جویں منیپوروالم دی لوکپراتا گھٹدی گئی ، اس لکھائی سٹائل دا استعمال گھٹّ ہندا گیا ، لیکن 20ویں صدی دے وچکار تکّ مولت: منپروالم وچّ لکھی کتاباں دے مدرت سنسکرنوں وچّ اس پرمپرا دا گزارا ہندا رہا ۔
موجودہ ویلے وچّ گرنتھ لپی دا استعمال کجھ روایتی تامل - لسانی ہندواں ولوں کیتا جاندا ہے ۔ خاص طور اتے اسدا استعمال ناں رکھن اتے کسے بجے دا سبھتوں پہلاں نام لکھن لئی ہندا ہے اتے  ویاہ  دے آمنترناں دے سنسکرت انش نوں لکھن لئی اتے انتم سنسکار دے اعلان لئی ہندا ہے ۔ کئی پنچانگاں وچّ وی اسدا بستعمال ہندا ہے ۔
سابقہ تُلو لپی  نوں گرنتھ لپی کہندے سن ۔
==دویس اتے گرنتھ = دویس اکرُو دا پریوگ 12ویں توں 17ویں صدی دے وچّ  دویہی بولی لکھن لئی ہندا سی ۔ اس لپی دے گرنتھ توں بہت ڈونگھے سنبندھ ہن ۔
تُلو - ملیالم لپی
تُळُ - ملیالم لپی نوں پارمپرک گرنتھ کیہا جاندا ہے ؛ 1300 عیسویں دے قریب توں آدھونک لپی دا پریوگ ہو رہا ہے ۔ اج کلّ دو سنسکرنوں دا پریوگ ہندا ہے : براہمنی ، جاں چکور اتے جین ، جاں گول ۔ تُळُ - ملیالم لپی 8ویں جاں نویاں صدی کیتی گرنتھ لپی دا اک سنسکرن ہے ۔ سنبھوَ ہے کہ آدھونک تمل لپی وی گرنتھ توں ہی آئی ہو ، اتے ایہہ نشچت روپ توں گیات نہیں ہے ۔
ملیالم اتے گرنتھ
[ [ ملیالم لپی ] ] دا اتپتی گرنتھ لپی توں ہویا ۔ ملیالم لپی  انج اتے گرنتھ لپیاں وچّ کئی سمانتاواں ہن ۔ جدوں گرنتھ اکھراں نوں سنسکرت دے اکھر لکھن لئی پریوگ کیتا گیا سی تاں اسنوں کولےऱتُ ( بینت لپی ) کیہا گیا ۔
= تمل اتے گرنتھ==
ایہہ سوچیا گیا ہے کہ تمل  وی اک سماں اتے گرنتھ لپی وچّ ہی لکھی جاندی سی ۔ اتے فلحال تمل کیتی اپنی لپی ہے ۔
ایہناں نوں وی ویکھو : تمل لپی
گرنتھ دے پرکار
گرنتھ لپی دا اس پرکار ورگیکرن کیتا جا سکدا ہے :
پلو گرنتھ
پراچین اتے آلنکارک گرنتھ نوں پلو گرنتھ کیہا جاندا ہے ۔ پلووں دے شلالیکھاں وچّ ایہناں دا پریوگ ہندا سی ۔ آلنکارک گرنتھ کافی مشکل اتے النکرت سی ، ات: ایہہ سنبھوَ نہیں ہے کہ اسدا پریوگ روز دے لکھائی وچّ وی ہندا ہو ، سمبھوت: اسدا استعمال کیول شلالیکھاں وچّ ہندا ہووےگا ۔ مہابلیپرم  دے شلالیکھ ،  تیرچرپلی  کیتی پتھر کٹی دے گپھاواں دے شلالیکھ اتے کیلاشنت شلالیکھ اس شرینی وچّ آؤندے ہن ۔
سنکرانتیکالین گرنتھ
اس گرنتھ دا پریوگ چول خاندان دوارا سنّ 650 توں 950 دے وچّ ہویا ۔ بعد دے پلووں اتے پانڈئن نیدنچیجئن دے شلالیکھ وی اس شیلی کیتی گرنتھ لپی دے اداہرن ہن ۔
مدھکالین گرنتھ
تنجور دے  چولا بادشاہت  دے سامراجیئے شلالیکھ مدھکالین گرنتھ دے اداہرن ہن ۔ ایہہ شیلی 950 عیسویں توں 1250 عیسویں دے وچّ پرچلت سی ۔
آدھونک گرنتھ
آدھونک گرنتھ بعد دے پنڈء  اتے  وجینگر  شاسکاں دے جرئے آئی ۔ آدھونک گرنتھ آدھونک  تمل لپی  توں کافی ملدی جلدی ہے ۔
گرنتھ ورنمالا
ننوکت تالکاواں لئی انڈولپِ کیتی ای - گرنتمل مدرلپِ دا پریوگ کیتا گیا ہے ۔
ہیٹھاں دتی اکھراں کیتیاں بناوٹ گرنتھ لپی دا بعد قالین روپ ہے اتے ایہناں وچّ آدھونک تمل لپی توں سمانتا ویکھی جا سکدی ہے ۔
واول آواز(سوَر)
فائل:Grantha Vowels.svg
صحیح حروف(وئنجن)
فائل:Grantha Consonants.svg
ہور وئنجناں لئی [ [ ماترا ] ] اوں دا استعمال ہندا ہے : فائل:Grantha Matras.svg
کدے کدے وئنجناں اتے ماتراواں نوں ملیا دے [ [ سنیوکتاکشر ] ] وی بنّ سکدے ہن ، جویں : فائل:Grantha Vowel Ligature.svg
کتے کتے اتے ہنلت دے نال وئنجن ( شدھ وئنجن ) لئی وکھ بناوٹ دا پریوگ وی ہے : فائل:Grantha Pure Consonant New Ligature Glyph.svg
عدد
فائل:Grantha Numbers.svg
وئنجناں دے [ [ سنیوکتاکشر ] ]
گرنتھ وچّ دو پرکار دے وئنجن سبندھت سنیوکتاکشر ہن ۔ اتری پرکار دے سنیوکتاکشروں وچّ دیوناگری  ورگی اتری لپیاں کیتی طرحاں دو جاں زیادہ وئنجناں نوں ملیا دے سنیوکتاکشر بندا ہے ۔ ( اجیہے کئی اداہرن دکھن کیتی  ملیالم لپی  وچّ وی ملدے ہن ۔ ) دکھن پرکار وچّ اکھراں نوں اک دوجے دے اتے ہیٹھاں کرم وچّ رکھیا جاندا ہے جویں کہ دکھن کیتی  کنڑ  اتے  تیلگُو  لپیاں وچّ ہندا ہے ( اتے کجھ حد تکّ  ملیالم  اتے  اڑیا  لپیاں وچّ وی ایہی ہندا ہے )
اتری پرکار دے سنیوکتاکشر
فائل:Grantha Script Northern Style Consonant Ligatures.svg
دکھن پرکار دے سنیوکتاکشر
اس سنیوکتاکشروں نوں گن دوش پچھاننا آسان ہے ات: ایہناں دے کجھ اداہرن ہی اتھے پیش ہن :
فائل:Grantha Script Southern Style Consonant Ligatures.svg
وشیش روپ :
جیکر فائل:Grantha Ya.svg ے تے فائل:Grantha Ra.svgر کسے سنیوکتاکشر دے ارمبھ وچّ نہیں ہندے ہن تاں اوہ ہولی ہولی  فائل:Grantha yvat.svg تے فائل:Grantha rvat.svg بنّ جاندے ہے ۔
460px
جیکر فائل:Grantha Ra.svg ر کسے سنیوکتاکشر دے شروع وچّ ہو تاں فائل:Grantha reph.svg  بنّ دے سنیوکتاکشر دے انت وچّ پہنچ جاندا ہے ( اسنوں ہور بھارتی لپیاں وچّ ریپھ کہندے ہن )
فائل:Grantha Ligatures With Reph.svg
گرنتھسنکھیاواں
1 - 9 اتے 0 کیتیسنکھیاوانگرنتھ لپی وچّ اس پرکار ہن - فائل:Grantha Numbers.svg
= لکھائی دے نمونے = = ہریک گرنتھ لپی دے نمونے دے بعد اسدا رومن ( [ [ ISO 15919 | آئییسؤ 15919 ] ] ) اتے [ [ دیوناگری ] ] لپیاں وچّ [ [ لپی انترن ] ] وی ہے ۔
اداہرن 1 : [ [ کالداس ] ] دے کمارسمبھوں توں
اداہرن 2 : سنت جان 3 : 16
اتھے اک ہی لیکھ نوں دکھایا ہویا کیتا گیا ہے ۔ 1886 دے پرانے ورقے کیتی آدھونک سنسکرن توں تلنا کرکے ایہہ پتہ چلدا ہے کہ گرنتھ دے پرانے پرشٹھ نوں بناؤن وچّ کاریگر نوں کنی کٹھنائی آئی ہوویگی ۔
= = گرنتھ کیتی ہور سامان لپیاں توں تلنا = =
واول آواز
فائل:Grantha VowelComp.gif دھیان دیو : دیونگاری کیتی طرحاں ہی اے ( لمی اے ) اتے ؤ ( لمی او ) لئی اے اتے او دا ہی پریوگ ہندا ہے ( اے اتے ؤ واستو وچّ دیوناگری وچّ نہیں ہن ، ایہہ اسلئی دیوناگری وچّ چھپ پا رہے ہن کیونکہ دیوناگری دے یونکوڈ مانک وچّ ایہناں نوں لپی انترن کیتی نظر توں ستھان دتا گیا ہے ) । مولت: [ [ ملیالم لپی ] ] اتے [ [ تمل لپی ] ] وچّ وی لگھو اتے لمی اے اتے او وچّ کوئی بھید نہیں کیتا جاندا سی ، اتے ہن اس لپیاں وچّ ایہہ آواز جڑ گئے ہن ۔ اسدے ذمہ دار اطالوی دھرمپرورتک [ [ کونستانجو بیشی ] ] ( 1680 - 1774 ) ہن ۔
وئنجن
فائل:Grantha ConsComp.gif
تمل اکھر ஜ ( ج ) ஶ ( ش ) ஷ ( ش ) ஸ ( س ) ஹ ( ہ ) اتے سنیوکتاکشر க்ஷ ( کش ) نوں گرنتھ اکھر کیہا جاندا ہے کیونکہ سنسکرت دے شبداں نوں لکھن لئی ایہناں نوں تمل لپی وچّ شامل کیتا گیا سی ۔ ழ ( ऴ ) ற ( ऱ ) ன ( ऩ ) اتے اوہناں دے اچارن کیول [ [ دروڈیئے بھاشاواں | دروڈیئے بھاشاواں ] ] وچّ ہن ۔
ایہ وی دیکھو
گٹھ:لپی گٹھ:لپیاں گٹھ:براہمی پروار دیاں لپیاں
اراد
رومانیہ یورپ دا اک [دیس]]اے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ [شہر]] اے ۔
اراد شہر رومانیہ دا اک شہر اے تے رومانیہ دی اراد کاؤنٹی دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومانیہ دے شہر گٹھ:رومانیہ دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
بلال اردوغان
نجم الدین بلال اردوغان (ترکی: Necmettin Bilal Erdoğan) (پیدائش: 23 اپریل 1981ء) جمہوریہ ترکی دے موجودہ صدر رجب طیب اردوغان د‏‏ی تیسری اولاد ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
بلال اردوغان د‏‏ی پیدائش 23 اپریل 1981ء نو‏‏ں ہوئی۔ بلال اپنے والد رجب طیب اردوغان تے والدہ امینہ اردوغان د‏‏ی تیسری اولاد ا‏‏ے۔ انہاں دے تن بھائی بہن نيں : احمد براق، سمیہ تے اسرا۔ سنہ 1999ء وچ بلال کارتال انادولو لیسیسے اسکول وچ اپنی ثانوی تعلیم مکمل کرنے دے بعد اعلیٰ تعلیم دے لئی ریاستہائے متحدہ گئے، 2004ء وچ ہارورڈ یونیورسٹی دے جان ایف کینیڈی سکول آف گورنمنٹ تو‏ں ماسٹرز د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
ہیمانشی کھورانا
thumb|ہمانشی کھورانا ہمانشی کھورانا (جنم 27 نومبر 1991) اک بھارتی ماڈل اتے اداکارہ ہے جو کیرتپور صاحب، پنجاب ،بھارت توں ہے۔ اسنے اک اداکار وجوں اپنی پچھان پنجابی فلم ساڈا حق توں قایم کیتی۔ اسنوں ودھیرے بطور ماڈل پچھانیا جاندا ہے جسنے کئی پنجابی میوزک ویڈیؤز اتے گانیاں سوچ (ہارڈی سندھو)، انسومنیا (سیپی گلّ)، لادین (جسی گلّ)، ٹھوکدا رہا اتے گلّ جٹاں والی (ننجا)، گبھرو اتے گبھرو 2 (جے سٹار) وچّ ماڈلنگ کیتی۔
مڈھلا جیون
ہمانشی کھورانا دا جنم 27 نومبر، 1991 نوں کیرتپور صاحب، پنجاب وچّ ہویا۔ اسدے دو چھوٹے بھرا ہن۔ ہمانشی نے اپنی پریرنا اپنی ماں سنیت کور نوں دسیا۔ اسنے اپنی بارویں تکّ دی پڑھائی بی سی ایم سکول توں کیتی۔ ہمانشی نے بارہویں جماعت میڈیکل سائنس وچّ کیتی۔ بعد وچّ اسنے ہوسپٹیلٹی وچّ ڈگری حاصل کیتی۔ ہن ایہہ بطور اداکارہ کارج کر رہی ہے۔
کیریئر
ہمانشی نے اپنے ایکٹنگ کیریئر دی شروعات 17 سال دی عمر وچّ کیتی جدوں ایہہ 2011 وچّ مس لدھیانہ بنی۔ پھر ایہہ اپنے کیریئر نوں اگے بناؤن لئی دلی آ گئی۔ ایہہ میک دی برانڈ ایمبیسڈر بنی۔ پھر اسنے میکمائیٹرپ، آیور، پیپسی، نیسلے، گیتانجلی جویلرس، بگ بازار، کنگپھشر، کیلون کلن اتے ہور کئی وڈی کمپنیاں لئی کم کیتا۔
اسنے میوزک انڈسٹری وچّ اپنے کیریئر دی شروعات 2010 وچّ "جوڑی- بگ ڈے پارٹی" (پنجابی ایم سی اتے کلدیپ مانک) توں کیتی۔ پھر، 2012 وچّ، اسنے فروز خان دے گانے اتے ہرجوت دے گانے اظہار وچّ کم کیتا۔ 2013 وچّ، ہمانشی نے سوچ گانے (ہارڈی سندھو) اتے فلم ساڈا حق وچّ کردار نبھائیا۔
بلال اردوغان
ذا‏تی زندگی
بلال نے 2003ء وچ ریحان اوزونر نال نکاح کيتا، اس دے بعد دو لڑکے عمر طیب تے علی طاہر پیدا ہوئے۔
اکتوبر 2015ء وچ ترکی اخبار Today's Zaman نے ایہ خبر شائع د‏‏ی کہ بلال اپنے والد د‏‏ی جماعت جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی د‏‏ی پالیمانی اکثریت کھو دینے دے بعد بولونیا، اٹلی منتقل ہوئے گئے۔ بیان کیتا جاندا اے کہ اوتھ‏ے اوہ The Johns Hopkins University SAIS Bologna Center وچ اپنی پی ایچ ڈی مکمل کرنے دے لئی گئے نيں، لیکن چونکہ انھاں محض اپنا پی ایچ ڈی مقالہ مکمل کرنا اے، اس دے لئی بولونیا وچ انہاں د‏‏ی مستقل حاضری ضروری نئيں اے البتہ اس بنا اُتے انھاں دو سال اوتھ‏ے رہائش د‏‏ی اجازت مل سکدی ا‏‏ے۔
بدعنوان سکینڈل
بلال اردوغان اُتے ترکی وچ بدعنوانی سکینڈل، 2013ء وچ ملوث ہونے دا الزام ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1980 دے جم گٹھ:1981 دے جم گٹھ:اردوغان خاندان گٹھ:استنبول د‏‏یاں کاروباری شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ترک کاروباری شخصیتاں گٹھ:رجب طیب ایردوان گٹھ:عرب نژاد ترک شخصیتاں گٹھ:قومی رہنماواں دے بچے
تاؤراگے کاؤنٹی
لتھوانیا اتلے یورپ دا دیس اے جہڑا 1991ء سویت یونین توں علیحدہ ہو کے اک نویں دیس دے طور اتے سامنے آیا اس دا راجگھر ویلنیوس شہر اے ۔
لتھوانیا انتظامی طور اتے 10 کاؤنٹیاں چ ونڈیا ہویا اے ۔
تاؤراگے کاؤنٹی لتھوانیا دیاں 10 کاؤنٹیاں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تاؤراگے شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لتھوانیا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:لتھوانیا گٹھ:لیتھوانیا لتھوانیا گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
لاسیرینا
گٹھ:چلی گٹھ:چلی دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:چلی دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
البا ایولیا
رومانیہ یورپ دا اک [دیس]]اے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ [شہر]] اے ۔
الباایولیا شہر رومانیہ دا اک شہر اے تے رومانیہ دی البا کاؤنٹی دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومانیہ دے شہر گٹھ:رومانیہ دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
اوتینا کاؤنٹی
لتھوانیا اتلے یورپ دا دیس اے جہڑا 1991ء سویت یونین توں علیحدہ ہو کے اک نویں دیس دے طور اتے سامنے آیا اس دا راجگھر ویلنیوس شہر اے ۔
لتھوانیا انتظامی طور اتے 10 کاؤنٹیاں چ ونڈیا ہویا اے ۔
اوتینا کاؤنٹی لتھوانیا دیاں 10 کاؤنٹیاں چوں اک اے ، اسدا راجگھر اوتینا شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لتھوانیا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:لتھوانیا گٹھ:لیتھوانیا لتھوانیا گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
دهستان گاودول شرقی
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان ملکان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
177
موتاں
گٹھ:کیلنڈر
لیپٹوٹائفلوپس میکرولیپس
لیپٹوٹائفلوپس میکرولیپس تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
حصہ ہلال
حصہ ہلال (حصة هلال) اک سعودی عرب دی شاعرہ ہے ۔ اوہ پہلاں اپنے گپت نام ریمیا (ريميه),  دے تحت لکھدی  سی۔اسنے عرب دنیا دے باہر ادوں مشہوری حاصل کیتی جدوں اسنے اک اماراتی ریالٹی ٹیلیوژن شاعری مقابلے ، ملئن دا شاعر تے فتویاں دے خلاف شاعری سنائی، اتے پروگرام دے فائنل تکّ پجن والی پہلی عورت بنی۔
مڈھلا جیون اتے کم
ہلال، جس دا پورا نام ہے حصہ ہلال الملہان الانزی، دا جنم سعودی عرب دے اتتلے لہندے وچّ اردن دے کول،  اک بدو قبیلے وچّ ہویا سی،  اتے اوہ 12 سال دی عمر وچّ شعر لکھن لگی اتے لیکھنی اتے نیاں  دے تھیم وی اسدی لیکھنی وچّ شامل سن۔  اوہ اپنی شاعری اپنے پروار کولوں لُکا کے رکھدی، جسنوں شاعری قبول نہیں سی۔  اوہ بحرین وچّ ہائی سکول گئی ، جتھے اس نے کلاسک انگریزی ساہت پڑھیا ، لیکن مالی کارناں کرکے یونیورسٹی وچّ پڑھائی نہ کر سکی۔
ریاض شہر وچّ اک ہسپتال وچّ اک لپک حالت وچّ کم کردے ہوئے ہلال اپنیاں کجھ شاعری سعودی اخباراں اتے رسالےآں وچّ شائع کر رہی سی اتے اپنی پہلی وکری نال ہوئی کمائی نال فیکس مشین خرید لئی تانکِہ اوہ گھر بیٹھی کلا لیکھ لکھ سکے۔ ہلال نے سعودی عرب اتے فارس دی کھاڑی دے علاقے وچّ کئی اخباراں اتے رسالےآں لئی اک اڈیٹر دے روپ وچّ کم کیتا ، اتے ال-حیات دی شعری اڈیٹر  وی رہی۔   اسنے دو شعری مجموعے شائع کیتے: ریت دے ڈھیر دی بولی (1993) اتے دی بیڈیوڈ ون۔  اس سمیں دے دوران، اوہ اپنے گپت نام ریمیا دے تحت لکھدی سی۔
ہلال دا کہنا ہے کہ ویاہ نال اسنوں اپنے پروار توں ہور زیادہ تعمیری آزادی ملی ہے، اتے اسدے چار بچے ستھرتا دا سروت ہن۔ اس دا شوہر وی اک شاعر ہے۔ ہلال ملیان دا کوی دیاں پہلیاں رتاں وچّ وی حصہ لینا چاہندی سی، لیکن اک سعودی عورت نوں دیس توں باہر یاترا کرن لئی شوہر ولوں لکھتی اجازت لوڑ ہندی ہے۔ اس دے شوہر نے اجازت دین توں انکار تاں نہیں سی کیتا لیکن اوہ ایہہ دین وچّ سنکوچ کردا سی۔ ایہہ چوتھی رتّ سی کہ اسنے اسنوں ایہہ لکھتی اجازت ملی۔
ملیان دا شاعر
ہلال اتے اسدی شاعری دوناں دی ججاں تے لکھاں دے شاعر  دے ویکھن والے نے بوہت زیادہ تعریف کیتی  ۔  اک ججّ نے کیہا، اسدی طاقت بمباں دی کھوج وچّ پئی ہے ... اسدی شاعری طاقتور ہے۔ اوہ ہمیشہ اختلافی مضموناں اتے وی سنیہا اتے مضبوط رائے دندی ہے۔  مقابلے وچّ ہلال دی سبھ توں پرسدھ شاعری فتویاں دی افراتفری سی۔ اسنے تکانت میل ڈیکٹیلس وچّ اسبھیا مولویاں دی، جو اسدے دیس نوں چلاندے ہن، اوہناں دے تشدد دی نندیا کردے ہوئے اتے اوہناں دے کٹرپنتھی رخ توں نکلدے ادھیکاراں دے پرتبندھاں دی نندا کردے ہوئے تنقید کیتی۔    اس شاعری نوں خاص کر شیخ عبدالرحمن البرق دیاں حالیہ ٹپنیاں تے پرتیکرآ دین دے روپ وچّ ویکھیا گیا سی، جنہاں وچّ سیکس ایکیکرن دے سپوٹراں نوں موت دین نوں کیہا گیا سی۔  اس شاعری کرکے ہلال نوں آنلائین موت دی دھمکی ملی۔  اوہ کہندی ہے کہ اوہ کٹرپنتھی مولویاں دے بیان لئی اپنی شاعری وچّ اتیجک بھاشا اتے منظرکشی دا پریوگ کردی ہے جو خودکش حملہ آوراں دے اک بمب دا آبھاس دندی ہے ، کیونکہ "اگرواد انا مضبوط ہے اتے تسی اسدے بارے وچّ کسے ہور طریقے نال گلّ نہیں کر سکدے"۔  اگلے ہفتے ہلال دی شاعری اسے طرحاں دے تھیم اتے 15 چھنداں دی سی، اتے اسنوں راؤنڈ دے سبھ توں ودھ انک اتے فائنل وچّ تھاں ملیا اتے اسدے ساہس لئی ججاں نے اسدی تعریف کیتی۔
انتم توں پہلے دور وچّ ہلال دی شاعری نے کیہا کہ میڈیا، اک وشا جو ججاں نے چنیا سی،  دا استعمال اگیان اتے سینسرشپ نال لڑن لئی کیتا جا سکدا ہے۔  میں پرکاش دی لڑائی وچّ پرکاش  دے پنچھیاں وچّ شامل ہاں،  اسیں اک اجیہے سنسار  دے نال اگے ودھنا چاہندے ہاں جو اسدی اگیانتا نال لڑ رہا ہے۔
ہلال مقابلے وچّ تیسرے تھاں اتے آئی،  تیہہ لکھ درہم جتکے اتے زیادہ تیویں سنن والیاں دے میبراں نوں پہلاں کدے نالوں کتے زیادہ فائنل وچّ حصہ لین لئی پریرت کیتا۔  اس دی انتم اینٹری کوی ولوں اس دیاں شاعری نوں اک پتہ سی: تہاڈے کول اک لہراؤندا کھنبھ ہے / تہاڈے کھلے اسمان تہانوں دھوکھا نہیں دینگے۔  اسنے منصفیاں دے پینل ولوں سبھ توں ودھ سکور حاصل کیتا، جو کہ امیدوار دے انتم سکور دے 60 % نوں گنیا جاندا ہے، لیکن مقابلہ جتن لئی لوڑیندے ویکھن والےآں دے ووٹ اس نوں نہیں مل سکے۔
د انڈپینڈینٹ نے لکھیا ہے کہ لکھاں دا کوی، بنیاد پرستی دے سروپ نوں ویکھدے ہوئے اس  دے سنیہے لئی اک خاص طور تے الیکھنی تھاں ہے،  جو روائتی شاعری نوں بڑاوا دندی ہے اتے زیادہ پچھم-پربھاوت پرتبھا شوآں دے مقابلے ویاپک اتے زیادہ بنیاد پرست درشکاں تکّ پہنچ سکدی ہے؛  کیونکہ شیلی سنمانت اتے روائتی ہے،  سامگری سیماواں نوں موکلا کرن دے سمرتھّ ہے۔ ہلال کہندی ہے کہ حالانکہ اتوادی مولوی ہر کسے دے مانس وچّ ڈونگھے دھارمک پداں اتے پرگٹاویاں دی ورتوں کرکے سمرتھن جٹائے رکھن دے سمرتھّ ہن ، اداروادیاں نوں آدھونک بھاشا، جس نال لوک جڑ نہیں سکدے، دی بجائے اوہناں ورگے ہی محاورے دی ورتوں کرنی چاہیدی ہے۔ وشلیشکاں نے سجھاء دتا ہے کہ کویتا دے اس روپ دا استعمال ساماجک سمسیاواں اتے چرچہ کرن لئی ودھیرے ہی ودھیرے کیتا جا رہا ہے اتے ہلال دی سہبھاگتا دی سمبھاونا اس پرورتی نوں اتے اگے لے جاوے گی ۔
پروگرام اتے نقاب پہنے ہلال دی حاضری میڈیا وچّ درج کیتی گئی سی۔ اسنے کیہا کہ اسنے اجیہا اس لئی کیتا ہے کہ اسدے پرکھ رشتے داراں،  جو اس دی کویتا دا سمرتھن کردے ہن،  دی ہور پرشاں دعا را آلوچنا نہیں کیتی جاوے گی،  اتے اس نوں آس سی کہ اس دیاں بیٹیاں نوں اپنے چہریاں نوں کور نہیں کرنا پویگا۔ ہلال نے کیہا کہ سعودی عرب دے باہر نقاب پہنے یاترا کردے وقت اس دے انوبھوَ اس پرکیا وچّ شامل ہن جس راہیں فتویاں دی اپھراتفری دی رچنا ہوئی؛ پچھمی دیشاں ولوں ملیاں نکاراتمک پرتیکریاواں اس نوں ایہہ سوچن دی طرف لے گئیاں کہ کویں اپنے دھرم دے اگروادیاں نے سارے مسلماناں نوں بدنام کر دتا ہے ۔
بعد وچ کم
ملیان دا کوی وچّ بھاگ لین دے بعد ہلال نے کئی اتے کتاباں پرکاشت کیتیاں۔
طلاق اتے کھلو کویتا: آدواسی سوسائٹی وچّ عورتاں دی حالت دی اک ریڈنگ اتے اک گواہ دے روپ وچّ نباتی کویتا  (2010),  بیدیؤن عورتاں دوارا 1950 توں پہلاں لکھیاں جان والیاں کویتاواں دا اک سنگرہ ہے۔  ہلال نے اس سنگرہ نوں سمپادت کیتا،  جس وچّ اوہ بولن دی آزادی اتے پروار  دے معاملیاں وچّ خودمختاری دا پردرشن کردے ہوئے ویکھدی ہے،  جو سعودی عرب وچّ عورتاں دیاں پہلاں والیاں پیڑیاں وچّ سی۔  کتاب وچّ وکھ وکھ پنجاہ بیدیؤن قبیلیاں دیاں ناری کویاں دیاں کویتاواں ہن اتے اس وچّ دو بھاگ،  د رائٹ آف چائس اتے انکار اتے پرتیرودھ ہن۔ کویتاواں دی رچنا دی تاریخ بھنّ بھنّ ہے، جس وچّ سبھ توں پرانیاں دو صدیاں پرانیاں اتے سبھ توں نویاں قریب چالھی سال پرانیاں ہن۔ ہلال اس کتاب دے بارے وچّ کہندی ہے، "قبائلی عورتاں طلاق دا انورودھ کرن لئی کویتا پڑھدیاں سن، اتے جدوں اوہناں دے پتی سندے تاں اوہ اوہناں نوں طلاق دے دندے۔"  کتاب دی کئی کویتاواں نوں پہلی وار 1950ویاں اتے 1960ویاں  دے دہاکیاں وچّ عبداللہ ابن رداس دوارا اکتر کیتا گیا سی اتے اوہ زبانی پرمپرا راہیں عورتاں بارے کہانیاں اتے آدھارت ہن، جو اپنے پتیاں توں وکھ ہون دی منگ کردیاں سن، چاہے آزادی اتے آزاد پرکاشن دی اچھا، پتی توں نراشا کرکے، جاں رعب دار جاں سیکسسٹ سسّ-سہرا، جاں جو پتی دوارا شروع کیتے گئے طلاق دے آدیشاں دے جواب وچّ مضبوط سن۔ ہلال دا سنکلن موجودہ وچاراں نوں ردّ کردا ہے کہ آدھونک سماج پرانے دناں دے آدواسی سماج دی تلنا وچّ زیادہ سنسکاری/سبھیاچاری ہے، اتے بیدوئن ریگستان سمدایاں اتے حاوی ہو گئے شہری سمدایاں وچّ لنگ دے وچّ انتر نوں درشاندا ہے۔
اینلائیٹنمینٹ (2011) پچھلے دہاکے دیاں ہلال دیاں کویتاواں دا اک سنکلن ہے، اتے فتویاں دی اپھراتپھری اس وچّ وی شامل ہے۔
باہری لنک
گٹھ:زندہ لوکگٹھ:عرب شخصیتاںگٹھ:سعودی عرب
گورانٹالو مکاک
گورانٹالو مکاک انڈونیشیا دا اک باندر اے۔
سامراجیت
سامراجیت جاں امپیریلزم دو دیساں دے وشکار اک بے انصافا، رہتلی، کم کاج دا، تھاں دا جوڑ اے جیہڑا سلطنت تے غلامی مالکی دی مورت چ دسدا اے
سامراجیت (انگریزی: Imperialism) اوہ نظریہ اے جسدے مطابق کوئی وڈا اتے طاقتور دیس اپنی طاقت اتے فخر نوں ودھاؤن لئی ہور دیساں دے قدرتی اتے انسانی زریعاں اتے اپنا حق قائم کر لیندا اے۔ ایہہ گھسپیٹھ سیاسی، معاشی، تہذیبی جاں ہور کسے وی قسم دی ہو سکدی اے۔ اس دا سبھ توں ڈریکٹ روپ کسے علاقے نوں اپنے سیاسی قبضے وچ لے لینا اتے اس کھیتر دے واسیاں نوں کئی قسم دے حقاں توں وانجھے کر دینا اے۔ دیس دے ملے ہوئے علاقیاں نوں بستی کیہا جاندا اے۔ سامراجی پالیسی دے تحت اک قومی راج جاں ملک (Nation State) اپنیاں حداں توں باہر جا کے دوجے دیساں اتے راجاں وچ گھسپیٹھ کردا اے۔ سامراجیت دے سائنسی اصول دی ترقی ولادیمیر لینن نے کیتی سی۔ لینن مطابق سامراجیت اک-اہلکار کیپیٹلزم ، کیپیٹلزم دی ترقی دی ودھیا اتے آخری حالت دا لکھائک اے۔ جہناں دیساں وچ کیپیٹلزم دی انتلی ترقی نہیں ہوئی اتھے سامراجیت نوں ہی لینن نے سماجی انقلاب دا موہری منیا اے۔
باربرا میکلنٹوک
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
تیلشیائی کاؤنٹی
لتھوانیا اتلے یورپ دا دیس اے جہڑا 1991ء سویت یونین توں علیحدہ ہو کے اک نویں دیس دے طور اتے سامنے آیا اس دا راجگھر ویلنیوس شہر اے ۔
تیلشیائی کاؤنٹی لتھوانیا دیاں 10 کاؤنٹیاں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیلشیائی شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لتھوانیا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:لتھوانیا گٹھ:لیتھوانیا لتھوانیا گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
لیپٹوٹائفلوپس میکروپس
لیپٹوٹائفلوپس میکروپس تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دیلیمونت
سویٹزرلینڈ یورپ دا اک دیس اے ۔ اس دا راجگھر برن شہر اے ۔ سویٹزرلینڈ دیاں سرکاری 4بولیاں نیں جہڑیاں ، جرمن ، فرانسیسی ، اطالوی تے رومانی (رومانش) نیں ۔ دیلیمونت شہر سویٹزرلینڈ دا اک شہر اے تے سویٹزرلینڈ دے جورا کنٹون دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے شہر گٹھ:سویٹزرلینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ضلع ریاسی
ریاسی جموں کشمیر دی جموں ڈویژن دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:جموں
چک 174 ای بی
چک 174 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
جوئیس روفن جولیس
( ؛ پیدائش یکم ستمبر 1949) اک پاکستانی خاتون سیاستدان نيں جو 2002 تو‏ں مئی 2018 تک پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے ممبر رہے ۔
مڈھلا جیون
وہ یکم ستمبر 1949 نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔
سیاسی کیریئر
وہ 2002 دے پاکستانی عام انتخابات وچ اقليتی نشست اُتے پاکستان مسلم لیگ (ق) د‏‏ی مسلم لیگ (ق) دی امیدوار دے طور اُتے پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئے منتخب ہوئیاں ۔ انہاں نے 2003 تو‏ں 2007 دے دوران اقليتی امور دے صوبائی وزیر پنجاب د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔
وہ 2013 دے عام انتخابات وچ خواتین دے لئی مخصوص نشست اُتے پاکستان مسلم لیگ (ن) دی امیدوار دے طور اُتے پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی دوبارہ منتخب ہوئیاں۔
دسمبر 2013 وچ ، اوہ اسکول د‏‏ی تعلیم دے پارلیمانی سیکرٹری دے عہدے اُتے فائز کيتیاں گئیاں۔
حوالے
گٹھ:اکیہويں صدی دیاں عورتاں سیاست دان گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی 2002ء تو‏ں 2007ء گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی 2008ء تو‏ں 2013ء گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے ارکان صوبائی اسمبلی (پنجاب) گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء گٹھ:خواتین ارکان پنجاب صوبائی اسمبلی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1949 دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ولیم گولڈنگ
thumb|William Golding (1983)
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
سولاوسی تاج والا مکاک
سولاوسی تاج وال مکاک انڈونیشیا دا اک باندر اے۔
لیپٹوٹائفلوپس میکرورہنچس
لیپٹوٹائفلوپس میکرورہنچس تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دهستان گاودول غربی
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان ملکان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان ملکان ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
لیخ ولیسا
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
169
موتاں
160er
سردار گبر سنگھ
سردار گبر سنگھ 2016ء وچ جاری ہونے والی اک بھارتی تیلگو زبان د‏‏ی ہنگامہ خیز مصالحہ فلم ا‏‏ے۔ اس فلم دے ہدایت کار کے ایس رویندر نيں تے پون کلیان تے شرتھ مرار دونے د‏‏ی طرف تو‏ں پون کلیان کریٹو ورکس تے نارتھ اسٹار انٹرٹینمنٹ دے بینر تلے اروس انٹرنیشنل د‏‏ی حمایت تو‏ں پروڈیوس کيتی گئی۔ ایہ فلم پون کلیان د‏‏ی 2012ء د‏‏ی فلم گبر سنگھ دا تسلسل (sequel) اے تے گبر سنگھ فلم سیریز د‏‏ی دوسری قسط ا‏‏ے۔
فلم د‏‏ی کہانی تے منظر لکھنے دے علاوہ پون کلیان اس فلم وچ کاجل اگروال تے شردھ کیلکر دے نال مرکزی کردار وچ وی ني‏‏‏‏ں۔ شردھ کیلکر اس فلم دے ذریعے تیلگو سنیما وچ اپنے فنی سفر دا آغاز ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ دیوی سری پرساد نے فلم د‏‏ی موسیقی کمپوز د‏‏ی تے سنیما گرافی آرتھر اے ولسن نے سنبھالی۔ فلم دا پہلے عنوان گبر سنگھ 2 سی تے 21 فروری، 2014ء نو‏‏ں ہدایت کار سمپتھ نندی دے نال فلم د‏‏ی تیاری شروع کيتی گئی۔ انہاں دتی جگہ وچ بعد وچ دے ایس رویندر نو‏‏ں چنا گیا تے انہاں دے نال 29 مئی، 2015ء نو‏‏ں فلم د‏‏ی شوٹنگ د‏‏ی شروعات ملشیج گھاٹ، مہاراشٹر وچ ہوئی۔ سردار گبر سنگھ 8 اپریل، 2016ء نو‏‏ں ايس‏ے عنوان دے ہندی زبان دے ڈب ورژن دے نال جاری کيتی گئی۔ ہندی ورژن وچ پون کلیان د‏‏ی آواز نو‏‏ں گنیش دیویکر نے ڈب کیتا۔
کہانی
فلم د‏‏ی کہانی اک پولیس افسر سردار گبر سنگھ (پون کلیان) دے گرد گھمدی اے، جو اک ظالم آدمی بھیرو سنگھ (شردھ کیلکر) دے خلاف لڑدا ا‏‏ے۔ اس فلم د‏‏ی کہانی سانو‏ں ایہ وی دسدی اے سردار کِداں اک خوبصورت شہزادی عرشی دیوی (کاجل اگروال) دے پیار وچ گرفتار ہوئے جاندا اے ؟؟ تے کِداں اوہ عرشی تے تے بھیرو سنگھ د‏‏ی شادی رکواندا اے ؟؟
اشاعت
یہ فلم 8 اپریل، 2016ء نو‏‏ں ہندی زبان دے ڈب ورژن دے نال پوری دنیا وچ جاری کيتی گئی۔ نظام علاقہ د‏‏ی تقسیم کاری دے حقوق اندرا فلمز دے دلیپ ٹنڈون 200 ملین روپے وچ خریدے۔ ایہ فلم 42 ملکاں وچ جاری کيتی گئی تے اِنّے زیادہ ملکاں وچ جاری ہونے والی ایہ پہلی تیلگو فلم سی۔
ضلع زیارت
ضلع زیارت صوبہ بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے۔
تریخ
گٹھ:بلوچستان دے ضلعے گٹھ:ضلع زیارت
168
موتاں
160er
پاکستان وچ شیعیت
وادئ سندھ وچ مسلما‏ن افغانستان، ایران تے بحر ہند دے راستے داخل ہوئے۔ آنے والےآں نو‏‏ں دو بنیادی چیلنج درپیش سن ۔ اول ایہ کہ اقلیت ہونے دے سبب مقامی ہندو اکثریت دے درمیان اپنا تشخص کِداں قائم رکھن دوم ایہ کہ خود مسلم سماج دے اندر سماجی، سیاسی، نسلی تے فرقہ وارانہ تضادات نو‏‏ں کِداں قابو وچ رکھن۔
تریخ
ہندوستان وچ شیعہ اسلام د‏‏ی تریخ کومختلف ادوار وچ تقسیم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔
ابتدائی دور
شیعہ اسلام دا برصغیر نال تعلق اسلام دے اوائل وچ ہی پیدا ہوئے گیا سی۔ چنانچہ اسلامی تریخ وچ حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی اجازت تو‏ں حارث بن مرہ عبد ی دا 656 ء ( 36 ہجری) یا 658ء ( 38 ہجری) دے آخر وچ آنا تے فوجی کامیابیاں د‏‏ی بدولت مکران، قندابیل تے قیقان دے علاقےآں تک چلے جانا، ہور 662ء ( 42 ہجری ) وچ انہاں دا قتل مذکور ا‏‏ے۔ thumb|قافلہ حسینی دا مدینہ تو‏ں شام تک سفر: لحظہ بہ لحظہ، شہر بہ شہر، ہور تفصیل دے لئی دیکھئے: [[قیام حسینی دا خط الوقت تے سفر کربلا۔ ]] اسلام دے ابتدائی سالاں وچ عراق تے ایران شیعہ نشین علاقے بن چکے سن، جدو‏ں کہ حجاز تے شام وچ کعب الاحبار دے طرز فکر نو‏‏ں رواج مل چکيا سی۔ 680ء وچ یزید بن معاویہ د‏‏ی بیعت تو‏ں انکار کرنے دے بعد امام حسین نے تن ماہ مکہ وچ ٹھہر کر مصر تو‏ں آذربائیجان تے شام تو‏ں یمن تک پھیلی امت مسلمہ تک اپنا پیغام پہنچایا تاں صرف کوفہ دے لوکاں نے ہی آپ دا نال دینے د‏‏ی ہامی بھری۔ اگرچہ بعد وچ باقی تمام شہراں وچ یزید د‏‏ی جبری بیعت نو‏‏ں قبول کرنے دے بعد اکثر کوفہ والےخود نو‏‏ں اکیلا پا کر خوفزدہ ہوئے گئے لیکن کربلا کےشہداء وچ اہل بیت دے شہداء دے بعد سب تو‏ں زیادہ تعداد کوفہ دے لوکاں د‏‏ی ہی سی۔ کربلا دے بعد ایران تے عراق دا علاقہ ہمیشہ بنی امیہ د‏‏ی بادشاہت دے خلاف انقلاب دا مرکز بنا رہیا، توابین تے انہاں دے بعد مختار نے" یا لَثاراتِ الحسین" (اے خون حسین دا انتقام لینے والو!)کے نعرے نو‏‏ں مرکزی خیال بنا ک‏ے بنی امیہ دے خلاف قیام کيتا ۔ 736ء وچ امام حسین دے پو‏تے زید بن علی نے بنی امیہ دے خلاف قیام کيتا تاں کوفہ نو‏‏ں ہی اپنا مرکز بنایا تے اوتھ‏ے چار سال دے لئی حکومت وی قائم کيتی۔ انہاں دے پیروکار زیدی کہلائےاور ایتھ‏ے تو‏ں زیدی شیعہ تے اثنا عشری شیعاں دا راستہ جدا ہويا۔ زید بن علی د‏‏ی والدہ دا تعلق وادئ سندھ (موجودہ پاکستان)سے سی تے اوہ چوتھےشیعہ امام زین العابدین د‏‏ی دوسری زوجہ سن ۔ 740ء وچ بنی امیہ دے ہتھو‏ں زیدی حکومت نو‏‏ں شکست ہوئی تے کچھ ہور شیعہ ایران تے وادئ سندھ د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے۔ 743ء وچ بنی عبّاس نے ایران دے صوبے خراسان تو‏ں اک مرتبہ فیر " یا لَثاراتِ الحسین" دا نعرہ لگایا تے ابومسلم خراسانی نامی ایرانی شیعہ د‏‏ی قیادت وچ ایران تے عراق دے شیعاں تے عجمی سنیاں دا لشکر بنا ک‏ے 750ء وچ بنی امیہ د‏‏ی بادشاہت دا خاتمہ کر دتا۔ بنی عبّاس نے اقتدار اہل بیت دے ناں اُتے حاصل کيتا سی لیکن اوہ اپنی خاندانی بادشاہت نو‏‏ں برقرار کرنا چاہندے سن ۔ اپنی مراد پوری ہوئے جانے دے بعد دوسرے عبّاسی خلیفہ ابو جعفر منصور نے 755ء وچ ابو مسلم خراسانی نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے اس د‏ی لاش دریائے دجلہ وچ بہا دی۔768ء وچ امام جعفر صادق نو‏‏ں زہر تو‏ں قتل کيتا گیا تے شیعاں وچ اک ہور گروہ، اسماعیلیہ، نمودار ہويا۔ عباسی دور وچ ہی سنی مکت‏‏ب فکر دا باقاعدہ ظہور ہويا۔امام جعفر صادق دے بعض شاگرداں، جداں کہ فرج سندھی تے ابان سندھی، دا تعلق وادئ سندھ تو‏ں سی ۔
ابن خلدون دے بقول خلیفہ منصور دے زمانے وچ سندھ دا عامل عمر بن حفص تشیع د‏‏ی جانب میلان رکھدا سی۔ محمد نفس ذکیہ دے فرزند عبد اللہ اشتر، جنہاں نو‏ں عبد اللہ شاہ غازی عبداللہ شاہ غازی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، 400 افراد اُتے مشتمل زیدیاں د‏‏ی اک جماعت دے نال اس دے پاس آئے تے عباسی خلیفہ منصور نے ہشام بن عمر ثعلبی د‏‏ی سربراہی وچ لشکر بھیج کر آپکو شہید کرا دتا۔ طبری نے ایہ واقعات 768ء (151 ہجری) وچ نقل کیتے ني‏‏‏‏ں۔
تیرہويں صدی عیسوی وچ اسلامی دنیا اُتے چنگیز خان دے حملےآں دے نتیجے وچ کچھ شیعہ وادئ سندھ د‏‏ی طرف تے کچھ ایران وچ شہراں تو‏ں دور قائم اسماعیلی قلعےآں وچ چلے گئے۔ اوتھ‏ے انہاں نے چنگیز دے خلاف تاں کامیاب مزاحمت د‏‏ی البتہ چنگیز دے بیٹے ہلاکو خان نے اسماعیلی مزاحمت نو‏‏ں شکست تو‏ں دوچار کيتا۔ منگول وی محمود غزنوی تے غوری د‏‏ی طرح لٹیرے سن ۔ ماضی وچ منگولاں نے چین د‏‏ی فتح دے بعد اوتھ‏ے دے سائنس داناں دے علم تو‏ں بہت فائدہ اٹھایا سی اس لئی انہاں نے شیعہ علما نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی بجائے یرغمال بنا لیا۔ انہاں علما وچ خواجہ نصیر الدین طوسی (1201ء –1274ء)سب تو‏ں اہ‏م سن ۔ انہاں نے منگولاں وچ اثر و رسوخ پیدا ک‏ر ک‏ے اک وڈی رصد گاہ تے ک‏‏تب خانہ تعمیر کرایا۔ انہاں نے جغرافیہ، فلسفہ، فلکیات ، منطق، اخلاق تے ریاضی اُتے بیش قیمت کتاباں لکھياں۔ خواجہ نصیر الدین طوسی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی شیعہ رہتل دے آثار مکمل تباہی تو‏ں بچ گئے۔ آپ د‏‏ی علمی عظمت تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے ہلاکو خان دے بیٹے تکودار نے اسلام قبول ک‏ر ليا۔ آپ دے شاگرد علامہ حلی نے شیعہ فقہ وچ انقلابی نظریات پیش کیتے۔ انہاں دے دور وچ ایران و عراق وچ شیعیت نو‏‏ں ہور فروغ ملا، اس پھیلاؤ نو‏‏ں روکنے دے لئی معروف سلفی عالم شیخ ابن تیمیہ نے شیعاں دے خلاف اک کتاب "منہاج السنۃ "لکھی۔ thumb|جونپور د‏‏ی تاریخی عطاالله مسجد جسنو‏ں شیعہ سلطان ابراہیم شاہ نے تعمیر کرایا1374ءماں شمالی ہندوستان وچ پہلی شیعہ حکومت "جون پورسلطنت"(1374ء –1479ء) قائم ہوئی۔ اس نے علم و فن د‏‏ی سرپرستی د‏‏ی جس دے نتیجے وچ جون پورکوشیراز ہند کہیا جانے لگا۔
جموں‏ و کشمیر تے گلگت بلتستان وچ شیعیت
چودہويں صدی عیسوی وچ میر سید علی ہمدانی نے کشمیر وچ قدم رکھیا تے اسلام د‏‏ی تبلیغ شروع کی۔انہاں نے وسیع پیمانے اُتے جموں‏ و کشمیر تے گلگت بلتستان وچ سفر کيتا تے ویہہ دے نیڑے شاگرد مختلف علاقےآں وچ ٹھہرائے ۔ اوہ اک صوفی سن، انہاں نے مقامی آبادی وچ اہلبیت د‏‏ی محبت نو‏‏ں عام کيتا۔ میر سید علی ہمدانی نے دو کتاباں، "مودت القربیٰ " اور” اربعین فی فضائل امیر المومنین "لکھياں۔کشمیر وچ شیعہ اثنا عشری مسلک د‏‏ی تبلیغ میر سید شمس الدین عراقی نے د‏‏ی ۔ انہاں دے دادا میر سید محمد نور بخش(نور بخشیہ سلسلے دے روحانی پیشوا)، میر سید علی ہمدانی دے سلسلے نال تعلق رکھدے سن تے کشمیر، افغانستان تے ایران وچ انہاں دے مریداں د‏‏ی کثیر تعداد موجود تھی۔میر شمس الدین عراقی پہلی بار 1481 ء وچ کشمیر آئے تے کچھ عرصہ قیام دے بعد واپس ایران چلے گئے ۔ 1501 ءماں آپ ایران تو‏ں دو سو شیعہ علما تے عرفا ء نو‏‏ں لے ک‏ے دوبارہ کشمیر آ ئے۔کشمیر دے چک قبیلے نے شیعیت قبول کر لئی۔اس موقعے اُتے سرینگر دے سنی علما نے آپ دے خلاف مہم چلا‏ئی جس دے نتیجے وچ آپ سکردو چلے گئے۔سکردو تے لداخ وچ آپ نے بدھ مت تے ہندو مت دے ہزاراں پیروکاراں نو‏‏ں شیعہ اسلام وچ داخل کيتا۔ 1505ء وچ کشمیر دے بادشاہ نے شیعیت قبول کيتی تے ہزاراں ہندوواں نو‏‏ں زبردستی مسلما‏ن کيتا ۔ اس دوران میر شمس الدین عراقی وی سرینگر واپس آ گئے۔ 1516ء وچ چک سلطنت قائم ہوئی۔1532ء وچ کاشغر دے سلطان سعید خان نے اک ترکمن جنگجو سردار مرزا حیدر دگلت نو‏‏ں اک لشک‏ر ک‏ے ہمراہ کشمیر اُتے حملے دے لئی بھیجیا۔ مرزا حیدر دگلت شیعاں تو‏ں شدید نفرت کردا اے چنانچہ اس نے عام لوکاں دا قتل عام کيتا جس دے نتیجے وچ عام لوکاں نے چک سلطنت تو‏ں مل ک‏ے اسنو‏ں شکست دتی ۔ کشمیر وچ شکست دے بعد مرزا حیدر دگلت لاہور وچ شہنشاہ ہمایو‏ں تو‏ں آ ملا۔ اس نیو دہلی دے سنی علما تو‏ں شیعاں تے نور بخشی سلسلے دے خلاف فتوے لئی تے دوبارہ کشمیر اُتے حملے د‏‏ی تیاری شروع کر دتی۔ 1541 ء وچ مرزا حیدر دگلت نے کشمیر اُتے حملہ کيتا تے چک سلطنت دا خاتمہ کر دتا۔1550ء وچ مرزا حیدر دگلت نے میر شمس الدین عراقی دے فرزند میر دانیال نو‏‏ں شہید کيتا جس دے بعد کشمیر وچ اس دے خلاف بغاوت شروع ہوئے گئی تے ايس‏ے سال دے آخر وچ کشمیری شیعاں نے مرزا حیدر دگلت نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے انتقام لیا۔ چک سلطنت دوبارہ بحال ہوئے گئی 1586 ء وچ چک سلطنت نے اکبر اعظم دے نال الحاق ک‏ر ليا۔ چک سلطنت دے خاتمے دے بعد کشمیر وچ بیرونی حملہ آوراں تے سنی علما نے "تاراج شیعہ" دے ناں تو‏ں معروف شیعہ مسلماناں دے قتل، انہاں د‏‏ی جائیداداں د‏‏ی پرت، انہاں دے کتاباں خاناں نو‏‏ں اگ لگانے تے مقدس تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی متعدد مہمات چلاواں ۔ اج کوہ ہمالیہ دے اطراف وچ صرف کارگل ، بلتستان تے گلگت ہی اوہ علاقے نيں جتھ‏ے شیعہ اکثریت اے، کیونجے ایہ علاقے ہندوستان یا افغانستان دے تکفیری حملہ آوراں د‏‏ی پہنچ تو‏ں دور سن ۔اک اعتبار تو‏ں کوہ ہمالیہ دے شیعاں د‏‏ی تریخ لبنان وچ جبل عامل دے شیعاں د‏‏ی تریخ تو‏ں کافی مماثلت رکھدی ا‏‏ے۔
پنجاب وچ شیعیت
سولہويں صدی عیسوی وچ پنجاب وچ شیعہ اسلام تیزی تو‏ں پھیلیا۔ اس سلسلے وچ نمایاں ترین کردار ملتان دے سید جمال الدین یوسف شاہ گردیزی تے اچ شریف دے سید جلال الدین حیدر نقوی دے گدی نشیناں تے جھنگ دے سید محب عالم شاہ جیونہ تے راجن پور دے سید محمد راجو شاہ بخاری نے ادا کيتا۔ البتہ پنجاب وچ انگریزاں د‏‏ی آمد تک شیعہ ہمیشہ حکومت‏ی عتاب دا شکار رہ‏ے، جس د‏‏ی شدت وچ کمی بیشی ہُندی رہی۔
مغلیہ دور
٭ تسيں مذہبی تعصب نو‏‏ں اپنے دل وچ ہرگز جگہ نہ دو تے لوکاں دے مذہبی جذبات تے مذہبی رسوم دا خیال رکھدے ہوئے تے رعایت دے بغیر سب لوکاں دے نال پورا انصاف کرنا۔
شاہ ولی الله محدث دہلوی نے شیعہ سنی نفرتاں کوودھایا تے انہاں دے بیٹے شاہ عبد العزیز دہلوی نے 1790ء وچ شیعہ اعتقادات دے خلاف "تحفۃ اثنا عشریۃ" نامی کتاب لکھی۔اس طرح برصغیر وچ شیعہ مخالف کتاباں لکھنے دے سلسلے دا آغاز ہويا جو اج تک جاری ا‏‏ے۔
جنوبی ہندوستان وچ شیعیت
thumb|دکن د‏‏یاں ریاستاں(1490ء –1687ء) ایتھ‏ے جنوبی ہندوستان وچ شیعیت کااجمالی تذکرہ وی مناسب ا‏‏ے۔1347ء وچ جنوبی ہندوستان دے علاقے دکن دے سنی والی علا الدین بہمن نے دہلی سلطنت تو‏ں علیحدگی اختیار ک‏ر ک‏ے بہمنی سلطنت نو‏‏ں قائم کيتا- 1421ء وچ تخت نشین ہونے والے احمد شاہ اول نے شیعہ مسلک اختیار کيتا۔ایہ سلطنت بعد وچ بیجاپور، احمدنگر، گولکنڈہ، برار تے بیدر سلطنتاں وچ بٹ گئی۔ اس دوران جنوبی ہندوستان وچ شیعہ علما د‏‏ی آمد دا سلسلہ شروع ہويا جنہاں وچ میر مومن، محمود گوان تے شیخ بہائی دے داماد محمد ابن خاتون آملی قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔میر مومن1581 ء وچ گولکنڈہ آئے تے سلطان محمد قلی قطب شاہ نے آپ نو‏‏ں حیدرآباد شہر د‏‏ی تعمیر دا کم سونپیا۔آپ نے شہر دے مرکزماں چار مینار نامی خوبصورت چوک بنوایا، جس دے نیڑے اک خوبصورت جھیل وچ دو ہاتھی تے دو شیر د‏‏ی شکل دے فوارے تعمیر کرائے۔ اس دے علاوہ آپ نے شہر وچ اک وڈی جامع مسجد، اک ہسپتال تے عزاداری دے لئی اک عاشور خانہ تعمیر کرایا،جو برصغیر دا پہلا امام بارگاہ ا‏‏ے۔ سلطان محمد قلی قطب شاہ نو‏‏ں اردو دا پہلا باقاعدہ شاعر ہونے دا اعزاز وی حاصل اے، ہور آپ نے ہی پہلی بار اردو بولی وچ مرثیہ لکھیا۔ دکن وچ شیعہ اقتدار کِسے نہ کسی شکل وچ 1687 ء تک قائم رہیا۔ 1636 ء وچ شاہجہان نے اپنی سلطنت نو‏‏ں وسعت دینے دے لئی شہزادہ اورنگزیب د‏‏ی قیادت وچ دکن اُتے حملے دا آغاز کيتا لیکن اسنو‏ں خاص کامیابی نہ ملی۔ باپ د‏‏ی بیماری دے دوران اس دے تخت اُتے قبضہ کرنے تے بھائیاں نو‏‏ں قتل کرنے دے بعد اورنگزیب نے دوبارہ دکن اُتے حملےآں دا آغاز کيتا۔ ایہ جنگاں 27 سال تک ہُندی رہیاں تے باالآخر 1687 ء وچ اورنگزیب حیدرآباد شہر اُتے قابض ہويا۔اس نے شہر دے چوک وچ نصب فواراں نو‏‏ں شرک قرار دے ک‏ے توڑ دتا تے دو دن تک شہر وچ پرت مار ہوئی۔ایتھے تو‏ں اس نے کوہ نور ہیرا وی لُٹیا۔ اس نے عزاداری تے شیعہ اذان اُتے پابندی لگیا دی۔ایہ پابندی پہلے نظام حیدرآباد قمر الدین خان د‏‏ی وفات تک برقرار رہی۔
سلطنت خداداد میسور
1765ء وچ میسور دے ہندو راجا دے سپاہ سالار حیدر علی نے بغاوت ک‏ر ک‏ے سلطنت خداداد میسور قائم کيتی جو انگریزاں کےنال مسلسل جنگاں دے نتیجے وچ 1799ء وچ فتح علی ٹیپو د‏‏ی شکست دے نال ختم ہوئے گئی۔خود ٹیپو سلطان تے انہاں دے والد حیدر علی صوفی مشرب سنی سن لیکن انہاں دے دور وچ ایران تو‏ں آنے والے جنگی گھوڑے پالنے والے تاجراں تے شیعہ علما د‏‏ی بدولت شیعہ مسلک میسور وچ متعارف ہويا تے سرنگا پٹم دے قلعے وچ عزاداری ہونے لگی تھی ۔سلطنت خداداد دے سپاہ سالار سید غفور شیعہ سن تے آخری وقت وچ سادات دے باوفا دستے دے ہمراہ سلطان دا دفاع کردے ہوئے شہید ہوئے ۔ سرنگا پٹم دے اجڑنے دے بعد شہید ہونے والے سادات کےخاندان میسور شہر چلے گئے، جتھ‏ے 1812ء وچ اس علاقے د‏‏ی پہلی امامبارگاہ "عاشور خانہ رشک بہشت" قائم ہوئی، جو اج وی موجود ا‏‏ے۔ ٹیپو سلطان نے جتھ‏ے خلفائے راشدین دے ناں اُتے کرنسی دے سک‏‏ے جاری کیتے اوتھے بارہ ائمہؑ دے ناں دے سک‏‏ے وی جاری کیتے۔ اکبر اعظم د‏‏ی طرح سلطان وی سیکولر مسلما‏ن سن ۔ انہاں نے مسیتاں دے نال نال مندر تے چرچ وی بنوائے، غیر مسلماں نو‏‏ں ذمی قرار دینے د‏‏ی بجائے برابر دا شہری قرار دتا ۔ انہاں نے جدید علوم د‏‏ی سرپرستی کی، راکٹ پہلی بار سلطنت خداد میسور وچ بنا سی۔جس وقت ٹیپو سلطان انگریزاں دے نال جنگاں وچ مشغول سن، اس وقت دہلی وچ شاہ ولی الله دے بیٹےآں نے انہاں د‏‏ی حمایت وچ کوئی فتویٰ جاری نہ کيتا۔ نہ صرف ایہ بلکہ جدو‏ں انہاں نے اپنی مدد دے لئی سلطنت عثمانیہ دے خلیفہ عبد الحمید اول نو‏‏ں خط لکھیا تاں خلیفہ نے انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں انکار کر دتا۔ فرانس دے نپولین د‏‏ی طرف تو‏ں سلطان ؒکو لکھیا گیا خط مسقط وچ انگریزی نمائندےآں دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ سلطان امریکا د‏‏ی جنگ آزادی د‏‏ی طرز اُتے فرانس دے نال اتحاد ک‏ر ک‏ے ہندوستان نو‏‏ں آزاد کرانا چاہندے سن ۔ اس خط د‏‏ی اطلاع ملنے اُتے ہی ایسٹ انڈیا کمپنی نے حیدرآباد دکن دے حکمران تے مرہٹاں دے نال مل ک‏ے سلطان اُتے بھرپور حملے د‏‏ی تیاری شروع د‏‏ی سی۔
ریاست حیدرآباد وچ شیعیت
thumb|لکھنؤ دے عظیم اردو شاعر میر انیس 1871ء وچ حیدر آباد دکن دے دورے پر، مرثیہ خوانی کردے ہوۓ 1757ءماں بنگال دے شیعہ نواب سراج الدولہ د‏‏ی شہادت دے بعد متعدد شیعہ علما تے ملازمین اودھ اوردکن چلے گئے-اس طرح ریاست حیدرآباد وچ دوبارہ شیعہ مسلک د‏‏ی رسومات اُتے عمل ہونے لگا۔ان مہاجرین وچ اک شیعہ عالم مہدی اقبال نے اپنے گھر نو‏‏ں عاشور خانہ قرار دتا تے ایويں گھراں وچ عزاداری دا سلسلہ جاری ہويا۔ریاست حیدرآباد وچ شیعاں نو‏‏ں مکمل آزادی 1860ء د‏‏ی دہائی وچ میر محبوب علی خان دے دور وچ نصیب ہوئی۔اس دوران عراق تو‏ں آیت الله سید نیاز حسین حسینی حیدرآباد آئے تے شیعہ مسیتاں وچ اذان ہونے لگی۔1871ء وچ میر انیس حیدرآباد آ ئے تے مرثیہ پڑھیا۔
ستويں نظام میر عثمان علی خان نے وی شیعاں دے نال برابری دا سلوک کيتا۔ انہاں نے حیدرآباد وچ اک جدید تعلیمی ادارہ "عثمانیہ یونیورسٹی " قائم کيتا۔معروف شیعہ عالم علامہ رشید ترابی نے جدید فلسفے د‏‏ی تعلیم ايس‏ے درسگاہ تو‏ں حاصل کيتی سی۔ انہاں نے حیدرآباد وچ اپنی والدہ دے ایصال ثواب دے لئی اک امام بارگاہ بنام "عاشور خانہ زہرا" تعمیر کرائی۔ اوہ علامہ رشید ترابی د‏‏ی مجالس باقاعدگی تو‏ں سنیا کردے سن ۔ لکھنؤماں شیعہ مخالف فسادات دے دوران میر عثمان علی خان نے وائسرائے نو‏‏ں خط لکھ ک‏ے اقدام کرنے دے لئی زور ڈالالیکن انگریز حکومت نے انہاں د‏‏ی اک نہ سنی ۔میر عثمان علی خان نے حیدرآباد وچ مدح صحابہ جلوس تے تبرا اُتے سختی سےپابندی لگائی ۔قیام پاکستان تے بعد وچ ہندوستانی فوج د‏‏ی طرف تو‏ں حیدرآباد اُتے حملے وچ مسلماناں دے قتل عام دے بعد بوہت سارے شیعہ پاکستان آ گئے۔
تالپور سلطنت
1783ء وچ سندھ وچ بلوچ شیعہ سردار میر فتح علی شاہ تالپور نے تالپور سلطنت کوقائم کيتا، جس نے مرہٹاں تے سکھاں دے خلاف کامیابی تو‏ں سندھ دا دفاع کيتا۔ میر خاندان نے متعدد مسیتاں تے امام بارگاہاں قائم کيت‏یاں۔ ایہ سلطنت 1843 ء وچ انگریزاں دے نال پے در پے جنگاں دے نتیجے وچ ختم ہوئے گئی ۔ البتہ خیرپور دے میر علی مراد انگریزاں دے نال معاہدہ کرنے دے نتیجے وچ اک چھوٹی سی ریاست بچانے وچ کامیاب ہوئے گئے جس نو‏‏ں 1953ء وچ باقی ریاستاں د‏‏ی طرح پاکستان وچ ضم ک‏ر ليا گیا۔سندھ وچ پختہ صوفی روایات د‏‏ی وجہ تو‏ں شیعہ سنی تعلقات مثالی رہے نيں ۔ شاہ عبد اللطیف بھٹائی تے سچل سرمست نے عزاداری دے لئی مرثیے وی لکھے۔
سلطنتِ اودھ
دہلی د‏‏ی مغلیہ سلطنت د‏‏ی شکست و ریخت دے دوران جو نیم آزاد تے خود مختار حکومتاں قائم ہوئیاں انہاں وچو‏ں اک ریاست اودھ (1722ء تا 1857ء)بھی سی۔ اودھ د‏‏ی ریاست وی دہلی د‏‏ی بالادستی تسلیم کردی سی تے اس دے کئی حکمران مغل بادشاہ دے عہدیدار سن ۔ آصف الدولہ دے زمانے (1775ء تا 1797ء) وچ ایران و عراق تو‏ں اصولی شیعہ علما د‏‏ی آمد ہوئی جنہاں نے لکھنؤ وچ علمی مرکز قائم کيتا۔ آصف الدولہ دے وزیرِ اعظم حسن رضا خان نے نہ صرف شیعہ علما د‏‏ی خصوصی سرپرستی د‏‏ی بلکہ عراق وچ نجف تے کربلا د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی وی اودھی خزانے تو‏ں لگ بھگ دس لکھ روپے سالانہ بجھوائے جانے لگے جدو‏ں کہ پنج لکھ دے صرفے تو‏ں دریائے فرات تو‏ں نہرِ ہندی نکلوائی گئی جس نے نجف تا کربلا دا علاقہ سرسبز کر دتا۔
کیڑے کھان والا مکاک
کیڑے کھان والا مکاک بورنیو تے سماترا دا اک باندر اے۔
پاکستان وچ شیعیت
سکھ دور
پنجاب وچ سکھاں دے دور وچ تمام مسلماناں بشمول شیعاں دے خلاف انتقامی کارروائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مجالس تے عزاداری دا سلسلہ وی متاثر ہويا سی البتہ وقت دے نال نال اس انتقام د‏‏ی شدت وچ کمی آندی گئی سی جس د‏‏ی اک وجہ شیعاں د‏‏ی جانب تو‏ں عزاداری اُتے پابندی د‏‏ی کوشش دے خلاف مزاحمت سی۔ اس زمانے وچ پیر سید لال شاہ نے پنجاب بھر وچ عزاداری د‏‏ی بقا دے لئی جدوجہد کی۔رنجیت سنگھ نے سکھ سلطنت قائم کيتی تاں اس پنجاہ سالہ دور (1799 ء – 1849 ء ) وچ انتقامی کارروائیاں دا سلسلہ رکا تے لاہور دے شیعہ فقیر خاندان تے جھنگ دے شاہ جیونہ خاندان نے سیکولر سکھ حکومت وچ اثر و رسوخ پیدا ک‏ر ليا۔
شیعہ تے جدیدیت
انہاں دناں کچھ لوکاں نے ہندوستان د‏‏ی علمی روایت نو‏‏ں جدید علمی انکشافات تو‏ں جوڑنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بزرگ شیعہ عالم علامہ تفضل حسین کشمیری نے آئزک نیوٹن د‏‏ی کتاب “Principia”کا فارسی بولی وچ ترجمہ کيتا ۔ اودھ دے سرکاری افسر مرزا ابو طالب خان نے 1798ءسے 1803ءتک یورپ دا طویل دورہ کيتا تے مغربی معاشرے دا مفصل مطالعہ اپنے سفر نامے"مسیر طالبی فی بلاد افرنجی" وچ پیش کيتا۔ اس تاریخی دستاویز دا انگریزی ترجمہ "Travels of Mirza Abu Taleb Khan"کے عنوان تو‏ں میسر اے ۔پر سیاسی عدم استحکا‏م دے اس دور وچ ہندوستان وچ علمی ارتقا د‏‏ی رفتار تیز نہ ہوئے سکيتی۔
1857ءکی جنگ آزادی تے دہلی اردو اخبار
thumb|جنگ آزادی دے آغاز دے بعد 17 مئی 1857ء دے شمارے وچ مولا‏نا محمد باقر دہلوی نے تریخ دے انہاں طاقتور ظالماں د‏‏ی نابودی دا ذکر کيتا ، جنہاں نو‏ں شکست دینا نا ممکن سمجھیا جاندا سی۔اس شمارے وچ درج عربی دے خطبے وچ رسولؐ تے انہاں د‏‏ی آل ؑکے نال نال صحابہؓ اُتے وی درود و سلام بھیجیا گیا ا‏‏ے۔ 1857ءکی جنگ آزادی وچ ہندوستان دے سب طبقات نے مذہب ومسلک تو‏ں بالاتر ہوئے ک‏ے کردار ادا کيتا لیکن کچھ لوکاں دا کردار غیر معمولی ا‏‏ے۔ ایسا ہی اک روشن کردار، اردو صحافت دے بانی شہید مولوی سید محمد باقر دہلوی ( 1790ء۔ 1857ء) دا اے، جو دہلی دے شیعہ علما دے خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔وہ بدلدے ہوئے زمانے وچ ذرائع ابلاغ د‏‏ی افادیت نو‏‏ں سمجھ گئے ۔ 1836 ء دے آس پاس انہاں نے اپنا چھاپہ خانہ قائم کيتا تے 1837ء وچ اردو دے اخبار ’’دہلی اردو اخبار ‘‘ دا آغاز کيتا۔ اگے چل ک‏ے اس اخبار نے بہت اہ‏م کردار ادا کيتا-اردو اخبار پہلا ایسا عوامی اخبار سی جو دربار شاہی تو‏ں لےک‏ے کمپنی د‏‏ی خبراں تک تے قومی و بین الاقوامی خبراں وی شائع کررہیا سی۔ ’’دہلی اردو اخبار‘‘ دے پہلے صفحہ اُتے ’’ حضوروالا‘‘ دے عنوان دے تحت مغل بادشاہ وشہزادےآں د‏‏ی خبراں دے نال قلعۂ معلی د‏‏ی نقل و حرکات تے ’’ صاحب کلاں ‘‘ عنوان دے تحت ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی خبراں چھپدیاں سن۔ اخبار وچ مذہبی مضامین دے نال ادبی گوشہ وی ہُندا سی جس وچ مومن ،ذوق، غالب، بہادرشاہ ظفر ، زینت محل تے ہور شاعر دا کلام چھپدا ۔ اوہ ہندوستان وچ جدید تعلیم دے فروغ د‏‏ی اہمیت اُتے وی زور دتا کردے سن ۔
درگاہ پنجہ شریف دہلی دے نیڑے ہی انہاں د‏‏ی تعمیر کردہ امام بارگاہ سی جسنو‏ں" آزاد منزل "کے ناں تو‏ں جانا جاتاتھا۔انہاں نے اکتوبر 1843ء وچ ’’مظہر الحق ‘‘کے ناں تو‏ں وی اک اردو اخبار نکالاتھا،جس وچ شیعہ مسلک تو‏ں مخصوص مذہبی مضامین شائع ہُندے سن جنہاں وچ غلامی دے خلاف شیعہ نظریہ د‏‏ی وضاحت کيتی جاندی سی ۔
بنی آدم اعضای یک پیکرند
کہ در آفرينش ز یک گوہرند
عید الاضحیٰ آئی تاں مغل شہنشاہ بہادر شاہ ظفر نے گائے د‏‏ی قربانی اُتے پابندی لگائی تاکہ انگریز اس تو‏ں فائدہ اٹھا ک‏ے ہندو مسلم فساد نہ کروا سکن ، کیونجے گائے ہندوواں دے ہاں مقدس ا‏‏ے۔ البتہ معلومات ، خبراں ، قیادت تے نظم و ضبط د‏‏ی اس جنگ وچ انگریز جیت گئے۔ چار ماہ بعد دہلی اُتے انگریزاں دا دوبارہ قبضہ ہوئے گیا تاں مولوی محمد باقر اُتے اک انگریز دے قتل دا مقدمہ چلیا ک‏ے گولی مار دتی گئی، جس نو‏‏ں دہلی وچ ہجوم نے پیٹ کر ہلاک کر ڈالیا سی۔ ایويں ایہ تحریک آزادی ہند دے پہلے شہید صحافی بن گئے ۔ انہاں دے بیٹے مولا‏نا محمد حسین آزاد لاہور چلے گئے تے اوہ وی اردو دے مایہ ناز ادیب ہوئے۔
انگریز دور
انگریزاں د‏‏ی طرف تو‏ں بنگال وچ مغلاں دے شیعہ گورنر، سلطنت اودھ تے تالپور سلطنت دا خاتمہ شیعیت دے لئی وڈا دھچکيا ثابت ہويا۔ علامہ سید محمد باقر دہلوی سمیت متعدد شیعہ علما 1857 ء د‏‏ی جنگ آزادی وچ کردار ادا کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں توپاں دے اگے بنھ کر شہید کر دتے گئے۔ 1849 ء وچ سکھ سلطنت دے زوال وچ پنجاب دے مسلماناں نے انگریزاں دا نال دتا سی تے اس دے اٹھ سال بعد ہونے والی جنگ آزادی وچ وی پنجاب اُتے سکو‏ن رہیا سی۔ اس وجہ تو‏ں پنجاب وچ مسلماناں نو‏‏ں انگریز حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں نوازیا گیا ۔ اس طرح پنجاب وچ پہلی بار شیعاں نو‏‏ں حکومت‏ی مداخلت تو‏ں نجات ملی تے انہاں نے آزادی تو‏ں اپنی رسومات بجا لیانا شروع کاں۔پنجاب بھر وچ متعدد امامبارگاہاں دا قیام عمل وچ آیا۔ اس دوران افغانستان تو‏ں نواب علی رضا خان قزلباش نے لاہور د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تے موچی دروازہ لاہور وچ علامہ سید ابو القاسم الحائری د‏‏ی زیر سرپرستی اک شیعہ مدرسہ قائم کيتا۔اسی دوران لاہور وچ عزاداری نو‏‏ں عروج ملا۔ قزلباش خاندان نے پشاو‏ر وچ وی عزاداری نو‏‏ں فروغ دتا۔انگریز دور وچ اہ‏م سماجی تے سیاسی تبدیلیاں رونما ہوئیاں۔