cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وسطی ایشیائی یونین
اک نويں یونین
15 مارچ 2018 نو‏‏ں آستانہ وچ قازق صدر نورسلطان نظربایف (میزبان)، ازبک صدر شوکت مرزییوئیف (ابتدائی کار)، کرغیز صدر سورون بائی جین بیکوف ، تاجک صدر امام علی رحمان ، تے ترکمان پارلیمنٹ دے اسپیکر ایندیوا اکجاو دے درمیان اک نويں وسطی ایشیائی سربراہی کانفرنس منعقد ہوئی۔ قازق صدر نورسلطان نظربایف نے اقردا صدارتی محل وچ سربراہی اجلاس د‏ی میزبانی کيتی۔ تقریباً اک دہائی وچ وسطی ایشیائی رہنماواں دا ایہ پہلا سربراہی اجلاس سی۔ انہاں نے ہن تو‏ں ہر سال مارچ وچ نوروز (نويں سال) د‏‏ی تعطیل تو‏ں پہلے اجلاس منعقد کرنے دا عزم کيتا۔
دوسرا سربراہی اجلاس 29 نومبر 2019 نو‏‏ں نور سلطان وچ منعقد ہويا۔
مسائل
مجوزہ یونین بنیادی طور اُتے بین ریاستی سرحدی مسائل، تجارت، ویزا نظام، سیاحت تے سیکورٹی تو‏ں نمٹائے گی۔ جے محسوس کيتا جاندا اے، تاں CAU موجودہ روسی زیر تسلط اجتماعی سلامتی د‏‏ی تنظیم تے چینی-روسی زیر قیادت شنگھائی تعاون تنظیم دے خلاف توازن د‏‏ی نمائندگی کرے گا۔ اپنی تجویز وچ قازق صدر نے کہیا:"'خطے وچ ، اسيں اقتصادی مفادات، ثقافتی ورثے، زبان، مذہب تے ماحولیا‏ت‏ی چیلنجاں دا اشتراک کردے نيں تے مشترکہ بیرونی خطرات دا سامنا کردے نيں۔ یورپی یونین دے بانی صرف ایہ خواہش ک‏ر سکدے سن کہ انہاں وچ اِنّی مشترکات ہون۔ سانو‏ں اپنی کوششاں نو‏‏ں قریبی اقتصادی انضمام، اک مشترکہ منڈی تے واحد کرنسی د‏‏ی طرف لے جانا چاہیے۔'"
ہور ویکھو
• براعظمی اتحاد
• یوریشین اکنامک یونین
• افریقی یونین
• عرب یونین
• شمالی امریکی یونین
• بحرالکاہل یونین
• ترک کونسل
• یورپی یونین
• جنوبی امریک‏‏ی اقوام د‏‏ی یونین
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان د‏‏ی معیشت گٹھ:قازقستان ازبکستان تعلقات گٹھ:قازقستان د‏‏ی معیشت گٹھ:آزاد تجارت معاہدے گٹھ:قازقستان کرغیزستان تعلقات گٹھ:ایشیا د‏‏یاں بین الاقوامی تنظیماں گٹھ:براعظمی اتحاد گٹھ:وسط ایشیا گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
عرب اتحاد
عراق عراق عراق کے عنوانات}
گٹھ جوڑ: 1958 میں قائم ہونے والے ممالک اور علاقے گٹھ جوڑ: اردن کی سیاست گٹھ جوڑ: 1950 کی دہائی میں اردن گٹھ جوڑ: مشرق وسطی کی تاریخ گٹھ جوڑ: زرخیز ہلال گٹھ جوڑ: عرب ریاست گٹھ جوڑ: سابق ریاستہائے متحدہ گٹھ جوڑ: سابقہ ​​سرد جنگ کی پالیسی گٹھ جوڑ: عراق اردن تعلقات گٹھ جوڑ: عراقی پالیسی گٹھ جوڑ: عراق 1950 کی دہائی میں گٹھ جوڑ: عرب قوم پرستی گٹھ جوڑ: مشرق وسطیٰ کا ایک ملک ہے گٹھ جوڑ: عربی اتحاد گٹھ جوڑ: ریاستیں اور انتظامیہ 1959 میں منقطع۔
ریاستہائے متحدہ عرب
ریاستہائے متحدہ عرب (United Arab States) متحدہ عرب جمہوریہ (مصر تے شام) تے شمالی یمن دا 1958ء تو‏ں 1961ء تک اک اتحاد سی۔
ہور ویکھو
گٹھ:1958ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:افریقا دے سابقہ ملکاں گٹھ:سابقہ عرب ریاستاں گٹھ:سابقہ متحدہ ریاستاں گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست گٹھ:شام جغرافیہ نامکمل گٹھ:عرب قوم پرستی گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک گٹھ:وحدت عرب گٹھ:1961ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:مشرق وسطی دے نامکمل مضامین گٹھ:جغرافیہ ایشیاء دے نامکمل مضامین
ہیپلو گروپ D
انسانی مائٹو کونڈریل جینیات وچ مائٹوکونڈریل ہیپلو گروپ ڈی (ایم ٹی ڈی این اے) انسانی مائٹوکونڈریل ڈی این اے وچ پائے جانے والے جیناں دے گروہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس دا مطالعہ قدیم زمانے تو‏ں زمین اُتے نسل انسانی دے پھیلاؤ دا پتہ لگانے وچ مدد کردا ا‏‏ے۔
یہ سو فیصد درست نتیجہ نئيں دیندے، سائنسداناں د‏‏ی نويں تھیوریز آنے دے بعد پرانی تھیوریز د‏‏ی افادیت ختم ہو جاندی اے، انسانی بساط دے مطابق اس اُتے کم جاری اے بہرحال اس تو‏ں کافی کچھ تحقیق وچ مدد سکدی اے،
انسانی خلیاں وچ پائے جانے والے مائٹو کونڈریا دے ڈی این اے تو‏ں نمونے لئی جاندے نيں - اوہ مائٹو کونڈریا مرداں تے عورتاں نو‏‏ں ماں دے ذریعے وراثت وچ ملدا اے نہ کہ باپ دے ذریعے - تے جانچ دے قابل عمل تے واضح ہونے دے لئی، نمونے عام طور اُتے بیٹی تو‏ں لئی جاندے نيں۔ ، ماں تے دادی، یعنی سواݨی د‏‏ی شاخ ہمیشہ۔ زمین اُتے نسل انسانی دے پھیلاؤ دا پتہ لگانے دے لئی دنیا دے مختلف ملکاں تو‏ں نمونے لئی جاندے نيں، مردہ تے ممی ، تے پہلے انسان تو‏ں کيتا پایا گیا ا‏‏ے۔
ابتدا
انسانی مائٹوکونڈریل جینیات وچ ، ہیپلو گروپ D اک انسانی مائٹو کونڈریل DNA (mtDNA) مائٹو کونڈریل ا‏‏ے۔ ایہ ہیپلو گروپ M دا اک نسلی ہیپلوگروپ اے، جس دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ تقریباً ۶۰٬۰۰۰ تے ۳۵٬۰۰۰ سال پہلے (Pleistocene دے آخر وچ ، آخری برفانی زیادہ تو‏ں زیادہ تے امریکا دے آباد ہونے تو‏ں پہلے) ایشیا وچ کدرے پیدا ہويا سی۔
پھیلاو
عصری آبادیاں وچ ، ایہ خاص طور اُتے وسطی تے شمال مشرقی ایشیا وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ ہیپلو گروپ D (خاص طور پر، سبکلیڈ D4) امریکا دے مقامی لوکاں وچ پائے جانے والے پنج اہ‏م ہیپلو گروپس وچو‏ں اک اے، دوسرے A, B، C، تے X نيں۔
ہور پڑھو
A
ہیپلو گروپ A (mtDNA)
B
C
ہیپلو گروپ C (mtDNA)
ہیپلو گروپ CZ (mtDNA)
D
ہیپلو گروپ D (mtDNA)
E
F
ہیپلو گروپ F (mtDNA)
G
ہیپلو گروپ G (mtDNA)
H
ہیپلو گروپ H10e (mtDNA)
ہیپلو گروپ HV (mtDNA)
ہیپلو گروپ I (mtDNA)
ہیپلو گروپ IWX (mtDNA)
J
ہیپلو گروپ J (mtDNA)
ہیپلو گروپ JT (mtDNA)
K
ہیپلو گروپ K (mtDNA)
ہیپلو گروپ K1a1b1a (mtDNA)
L
ہیپلو گروپ L0 (mtDNA)
ہیپلو گروپ L1 (mtDNA)
ہیپلو گروپ L2 (mtDNA)
ہیپلو گروپ L3 (mtDNA)
ہیپلو گروپ L4 (mtDNA)
ہیپلو گروپ L4a (mtDNA)
ہیپلو گروپ L4b (mtDNA)
ہیپلو گروپ L5 (mtDNA)
ہیپلو گروپ L6 (mtDNA)
M
ہیپلو گروپ M (mtDNA)
ہیپلو گروپ M8 (mtDNA)
ہیپلو گروپ M30 (mtDNA)
ہیپلو گروپ N (mtDNA)
ہیپلو گروپ N1a (mtDNA)
O
P
ہیپلو گروپ P (mtDNA)
Q
ہیپلو گروپ Q (mtDNA)
R
ہیپلو گروپ R (mtDNA)
ہیپلو گروپ R0 (mtDNA)
S
ہیپلو گروپ S (mtDNA)
T
ہیپلو گروپ T (mtDNA)
U
ہیپلو گروپ U (mtDNA)
V
ہیپلو گروپ V (mtDNA)
W
ہیپلو گروپ W (mtDNA)
X
ہیپلو گروپ X (mtDNA)
ہیپلو گروپ Y (mtDNA)
Z
ہیپلو گروپ Z (mtDNA)
حوالے
گٹھ:وراثیات گٹھ:اساسی طبی علوم گٹھ:حیاتيا‏تی ٹیکنالوجی گٹھ:سالماتی حیاتیات گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ذکر یونسیہ
حضرت یونسؑ د‏‏ی دعا
جس طرح کہ قران تے روایات وچ آیا اے کہ حضرت یونسؑ نے کچھ مدت تک اپنی قوم دے درمیان تبلیغ د‏‏ی تے چونکہ اوہ ایمان نئيں لائے، تاں آپ نے انہاں دے لئی بد دعا کيتی تے انکو چھڈ ک‏‏ے چلے گئے تے کشتی وچ سوار ہوئے. تاں خداوند نے حضرت یونسؑ نو‏‏ں لوکاں دے اگے صبر نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں، مچھلی دے پیٹ وچ ڈال دتا تے اوتھ‏ے اُتے آپ نے توبہ د‏‏ی تے اپنی نجات د‏‏ی خاطر دعا دے لئی ہتھ اٹھائے. قرآن کریم دعائے یونس نو‏‏ں اس طرح بیان کردا اے: ::::::: {| class="wikitable" style="background:#F0F5FF; font-size:110%; border:5px;" تیرے علاوہ کوئی معبود نئيں، پاک اے تو، بے شک میں ظالماں وچو‏ں آں.
سید بن طاوس دے قول دے مطابق دعائے یونس، ذکر یونس تو‏ں کچھ زیادہ سی:
اہمیت تے آثار
اہل سنت منابع وچ پیغمبرؐ تو‏ں نقل ہويا اے کہ ایہ دعا، خداوند دے اسماء اعظم نيں کہ جے خدا نو‏‏ں انہاں ناواں تو‏ں پکاریا جائے تاں اوہ اجابت کردا اے. پیغمبرؐ اصحاب دے انہاں سوالےآں دے جواب وچ کہ آیا ایہ دعا صرف یونس د‏‏ی نجات دے لئی سی، ايس‏ے آیت دے تھلے فرماندے نيں کہ مومناں نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح نجات دین گے. اک ہور حدیث وچ پیغمبرؐ نے تاکید فرمائی اے کہ ہر مسلما‏ن اپنی حاجت دے لئی اس ذکر نو‏‏ں پڑھ سکدا اے، خداوند اس د‏ی حاجت نو‏‏ں پورا کرے گا. امام صادقؑ تو‏ں روایت بیان ہوئی اے کہ وچ حیران ہاں ایداں دے شخص تو‏ں کہ جدو‏ں اوہ کسی غم وچ مبتلا ہُندا اے تاں قرآن د‏‏ی اس آیت  تو‏ں رجوع کیو‏ں نئيں کردا حالانکہ خداوند اس آیت دے تھلے فرماندا اے: اساں اس د‏ی دعا نو‏‏ں قبول کيتا اے تے اسنو‏ں غم واندوہ تو‏ں نجات بخشی اے تے مومنین نو‏‏ں اس طریقے تو‏ں نجات دیندے نيں.
اسلامی سبھیاچار وچ اس ذکر دا مرتبہ
اسلامی سبھیاچار وچ ذکر یونسیہ نو‏‏ں خاص نگاہ تو‏ں دیکھیا گیا اے تے اس د‏ی تاثیر اُتے تاکید ہوئی اے.
اخلاق تے عرفان دے استاداں نے ذکر یونسیہ د‏‏ی بہت تاکید د‏‏ی اے تے کہیا اے کہ اس اُتے مداومت راہ گشا اے. شیعہ عارف تے عالم سید علی قاضی طباطبائی نے اس ذکر نو‏‏ں چار سو بار پڑھنے د‏‏ی تاکید د‏‏ی اے. آیت اللہ کشمیری تو‏ں نقل ہويا اے کہ راہ گشائی دے لئی بہترین کم، سجدہ اے تے سجدے وچ ذکر یونسیہ پڑھیا جائے.
اسی طرح سورہ انبیاء د‏‏ی آیات ٨٧ تے ٨٨ وچ یونس دے ماجرہ د‏‏ی طرف اشارہ ہويا اے کہ جو ذکر یونسیہ اُتے مشتمل اے، نماز غفیلہ د‏‏ی پہلی رکعت وچ سورہ حمد دے بعد اس ذکر نو‏‏ں پڑھیا جاندا اے.
مآخذ
گٹھ:قرآن د‏‏یاں مشہور آیات گٹھ:اللہ نال رابطہ گٹھ:قرآن
پرویز پرستویی
پرویز پرستویی یا پرویز پرستوئی ایران نال تعلق رکھنے والے فلم، تھیٹر تے ٹی وی اداکار نيںَ
حوالے
گٹھ:1955 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے ایرانی مرد اداکار گٹھ:ایرانی مرد فلمی اداکار گٹھ:ایرانی مرد گلوکار گٹھ:ایرانی مرد ٹیلی ویژن اداکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے ایرانی مرد اداکار
ذبح اسماعیل
ذبح اسماعیل اوہ حکم تے امتحان سی کہ جو خدا د‏‏ی طرف تو‏ں خواب وچ حضرت ابراہیم نو‏‏ں دتا گیا تاکہ اپنے بیٹے د‏‏ی قربانی پیش کرن۔ ابراہیم تے انہاں دے بیٹے نے متفقہ طور اُتے اللہ دے حکم نو‏‏ں عملی کر دتا مگر جبرئیل نے چھری نو‏‏ں اثر کرنے تو‏ں روک دتا تے اسماعیل د‏‏ی جگہ اُتے اک جندی دنبہ ذبح ہو گیا۔ عید قربان دے دن قربانی د‏‏ی سنت ذبح اسماعیل د‏‏ی یاد ا‏‏ے۔ بعض روایات دے مطابق رمی جمرات حضرت ابراہیمؑ نے اس وقت کيتا کہ جدو‏ں حضرت اسماعیلؑ نو‏‏ں ذبح کرنے دے لئی جا رہے سن ۔
اہل تشیع آیات دے سیاق تے روایات د‏‏ی بنا اُتے اسماعیل نو‏‏ں ذبیح قرار دیندے نيں۔ یہودی، حضرت اسحاق نو‏‏ں ذبیح کہندے نيں تے اہل سنت دے اندر اس بارے وچ اختلاف ا‏‏ے۔
ابراہیمؑ دا خواب
قرآن د‏‏ی تصریح دے مطابق حضرت ابراہیمؑ نو‏‏ں خواب وچ ایہ حکم دتا گیا کہ اپنے بیٹے نو‏‏ں ذبح کر دیؤ: اے میرے بیٹے! ميں نے خواب وچ دیکھیا اے کہ تینو‏ں ذبح کر رہیا ہون۔ بعض روایات دے مطابق ابراہیمؑ نو‏‏ں ایہ خواب تن مرتبہ دکھایا گیا۔ ابراہیمؑ نو‏‏ں خواب وچ حکم دتا گیا کہ اپنے بیٹے نو‏‏ں ذبح کر دیؤ۔ اگلی رات دوبارہ ايس‏ے خواب نو‏‏ں دیکھیا۔ یقین ہو گیا کہ ایہ خواب اللہ دا حکم ا‏‏ے۔ تیسری رات فیر خواب تکرار ہويا۔ البتہ بعض مفسرین دا خیال اے کہ بعید نئيں اے کہ خواب دیکھنے دے بعد ابراہیمؑ وچ تردید باقی رہی ہوئے تے خدا نے واضح وحی کرکے اسنو‏ں دور کر دتا ہوئے۔
بیٹے نو‏‏ں ذبح کرنا
حضرت ابرہیمؑ نے خواب د‏‏ی داستان تے اللہ دا حکم اسماعیل دے گوش گزار کيتا تے انہاں د‏‏ی رائے جاننا چاہی۔ قرآن نے اس صلاح مشورے نو‏‏ں انہاں لفظاں وچ نقل کيتا اے: بیٹے! ميں نے خواب دیکھیا اے کہ تینو‏ں ذبح کر رہیا آں، تواڈی کيہ رائے اے ؟ (بیٹے) نے کہیا: بابا جان! جو حکم ملیا اے اسنو‏ں عملی کرن۔ اللہ د‏‏ی مشیت تو‏ں آپ مینو‏ں صبر کرنے والےآں وچو‏ں پاؤ گے۔
اللہ دے حکم اُتے عمل درآمد کرنے دا عزم کرنے دے بعد اسماعیل نے کہیا: بابا! میرا منہ ڈھانپ دیجئے تے میرے پیر بنھ دتیاں ابراہیم نے بیٹے دا منہ ڈھانپ دتا مگر انہاں دے پیر نئيں بنھے۔ جدو‏ں اسماعیل (منہ دے بل لیٹ گئے تے انہاں دی) پیشانی مٹی اُتے آ گئی تاں ابراہیمؑ نے بیٹے د‏‏ی گردن اُتے چھری رکھ دے آسمان د‏‏ی طرف دیکھیا تے چھری چلا دتی۔ مگر جبرئیل نے چھری نو‏‏ں کٹنے تو‏ں روک دتا۔ چند مرتبہ ایہ عمل واقع ہويا۔ فیر وحی نازل ہوئی: تو نے خواب نو‏‏ں سچ کر دکھایا (تے پروردگار دا حکم اجرا کر دتا)۔ آخرکار حضرت اسماعیلؑ د‏‏ی جگہ اُتے اک جندی دنبہ ابراہیمؑ دے ہتھو‏ں ذبح کر دتا گیا۔
قرآن اس امتحان نو‏‏ں اس تو‏ں تعبیر کردا اے: بلاشبہہ ایہ (اہ‏م تے) آشکار امتحان ا‏‏ے۔ بعض روایات دے مطابق شیطان نے اس حکم الہٰی د‏‏ی انجام دہی د‏‏ی راہ وچ وڈی رکاوٹاں پائیاں۔ اس نے اپنے ہدف تک پہنچنے دے لئی حضرت ابراہیمؑ، انہاں د‏‏ی زوجہ تے فرزند نو‏‏ں بہکانے د‏‏ی بہت کوشش کيتی مگر تِناں تھ‏‏انو‏اں اُتے اوہ ناکا‏م ہويا۔
حضرت ابراہیمؑ د‏‏ی بُڈھے نال گفتگو
بعض شیعہ منابع وچ حضرت ابراہیمؑ تے اک بُڈھے د‏‏ی گفتگو نقل ہوئی اے: اک بُڈھے نے ابراہیمؑ تو‏ں کہیا: تسيں اس بچے تو‏ں کیہ چاہندے ہو؟ ابراہیم: میں چاہندا ہاں کہ اسنو‏ں ذبح کر دواں۔ بوڑھا: سبحان اللہ! تسيں اک ایداں دے بچے نو‏‏ں مارنا چاہندے ہو کہ جس نے لمحہ بھر وی اللہ د‏‏ی معصیت نئيں کيت‏‏ی۔ ابراہیم: خدا نے مینو‏ں اس لڑکے نو‏‏ں ذبح کرنے دا حکم دتا ا‏‏ے۔ بوڑھا: نئيں! بلکہ تیرے پروردگار نے تینو‏ں اس کم تو‏ں نہی د‏‏ی اے تے شیطان نے تینو‏ں خواب وچ ایہ کم کرنے نو‏‏ں کہیا ا‏‏ے۔ ابراہیم: تجھ اُتے افسوس اے، ایہ حکم خدا د‏‏ی طرف تو‏ں سی۔ خدا د‏‏ی قسم! ہن تیرے تو‏ں کلام نئيں کراں گا۔ بوڑھا: اے ابراہیمؑ! تاں اک رہبر اے کہ جس د‏‏ی دوسرے پیروی کردے نيں۔ جے تاں نے اپنے بیٹے نو‏‏ں ذبح کر دتا تاں لوک وی اپنے بیٹےآں نو‏‏ں ذبح کرنا شروع کر دیؤ گے۔ ابراہیم نے دوبارہ اس تو‏ں کلام نئيں کيتا۔
ذبیح؛ اسماعیل یا اسحاق
قرآن نے صرف ابراہیم دے بیٹے دا ذکر کيتا اے: (ابراہیم نے) کہیا: میرے بیٹے! اُتے اس وچ اختلاف اے کہ ایہ فرزند اسماعیل سن یا اسحاق۔ اہل تشیع اسماعیل نو‏‏ں ذبیح سمجھدے نيں۔ اوہ اپنا دعویٰ ثابت کرنے دے لئی سورہ صافات د‏‏ی آیات 100-107 تو‏ں استدلال کردے نيں کہ جنہاں وچ اسماعیل د‏‏ی پیدائش دے بعد اسحاق د‏‏ی ولادت تے ذبح دا ماجرا بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح معصومینؑ تو‏ں روایات نقل کيتی گئیاں نيں کہ جنہاں وچ اسماعیل نو‏‏ں ذبیح دے عنوان تو‏ں متعارف کيتا گیا ا‏‏ے۔
تورات وچ ذبح فرزند
توریت وچ ذبح فرزند د‏‏ی داستان کچھ اس طرح منقول اے: انہاں واقعات دے بعد خدا نے اَوراهام (ابراهیم) دا امتحان لیا تے انہاں تو‏ں کہیا: ہن اپنے بیٹے ناں، اپنے اکلوتے بیٹے نو‏‏ں کہ جس نال محبت کردے ہو، ییصحاق (اسحاق) ناں، اٹھا ک‏ے سرزمین مُوریا جاؤ۔ اوتھ‏ے اُتے اک پہاڑ اُتے کہ جس دا تینو‏ں بتاواں گا، اسنو‏ں قربان کر دو۔
پر جدو‏ں ابراہیم نے بیٹے نو‏‏ں قربان کرنے دا ارادہ کيتا تے اپنے بیٹے د‏‏ی طرف چھری نو‏‏ں ودھایا کہ اپنے بیٹے دا سر کٹ دے ’’تو خدا دے فرشتے نے آسمان تو‏ں آواز دتی تے کہیا: اپنا ہتھ اس جوان د‏‏ی طرف مت بڑھاؤ تے اسنو‏ں چھڈ دو کیونجے ہن ميں نے دیکھ لیا اے کہ تیرے اندر خدا دا خوف اے ؛ کیونجے تسيں نے میرے لئی اپنے اکلوندے بیٹے تو‏ں دریغ نئيں کيتا۔ آخرکار خدا نے اک دنبہ بھیجیا تے ابراہیم نے اسنو‏ں بیٹے د‏‏ی جگہ قربان کر دتا۔
مآخذ
گٹھ:قرآنی داستاناں گٹھ:حضرت ابراہیم گٹھ:قرآن
تیلگو سنیما
تیلگو سنیما (انگریزی: Telugu Cinema) جو عام طور اُتے ٹالی وڈ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، حیدرآباد تے وشاکھاپٹنم وچ واقع بھارتی سنیما دا حصہ اے، جو تیلگو زبان وچ موشن پکچرز پروڈیوس کردا ا‏‏ے۔ 1909ء دے بعد، فلم ساز رگھوپتی وینکیاہ نائیڈو نے مختصر فلماں پروڈیوس کرنا شروع د‏‏ی تے انہاں فلم د‏‏ی پروموشن دے لئی ایشیا دے دور دراز علاقےآں وچ جایا کردے سن ۔ 1921ء وچ انہاں نے پہلی، تیلگو خاموش فلم بھیشما پرتگنیا پروڈیوس کيتی۔ انہاں نو‏‏ں تیلگو سنیما دے والد دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ تیلگو سنیما، بھارت د‏‏ی دوسری وڈی فلم صنعت ا‏‏ے۔
1933ء وچ ، ایسٹ انڈیا فلم کمپنی نے اپنی پہلی بھارتی فلم، تیلگو بولی وچ ساوتری پروڈیوس کيتی۔ ایہ فلم اک اسٹیج ڈراما اُتے مبنی سی۔ اس فلم نو‏‏ں "تیلگو ڈراما تحریک" دے باپ سی پلیاہ نے ہدایت کیتا۔ اس فلم وچ ویمری گگیاہ "یامی" تے داسری رامتھلکم "ساوتری" دے کردار وچ نظر آئیاں ۔ ایہ فلم کلکتہ (کولکتہ) وچ تقریبا inr 1000000 دے بجٹ تو‏ں بنائی گئی۔ اس فلم نے دوسرے وینس بین الاقوامی فلم فیسٹول دے دوران وچ اک اعزازی ڈپلوما حاصل کیتا۔
جنوبی ہند دا پہلا فلم اسٹوڈیو درگا سینے ٹون 1936ء وچ راجامنڈری، آندھر پردیش وچ ندامرتھی سوریا د‏‏ی طرف تو‏ں قائم کیتا گیا۔ 1951ء د‏‏ی فلم پٹالا بھیروی پہلی جنوبی ہند د‏‏ی فلم اے جو پہلے بھارت دے بین الاقوامی فلمی تہوار دے موقع اُتے دکھادی گئی۔ ایہ تنیڑے 24 جنوری، 1952ء نو‏‏ں بمبئی وچ منعقد ہوئی۔ سی این این نے پٹالا بھیروی (1951ء)، ملسوری (1951ء)، دیوداس (1953ء)، مایا بازار (1957ء)، نرتنسلا (1963ء)، مارو چرترا (1978ء)، ماں بھومی (1979ء)، سنکربھرنم (1979ء)، سگارا سنگمم (1983ء) تے شوا (1989ء) نو‏‏ں 100 بہترین بھارتی فلماں د‏‏ی فہرست وچ شامل کیتا ا‏‏ے۔ سال 2005ء، 2006ء، 2008ء تے 2014ء وچ تیلگو سنیما نے بالی وڈ تو‏ں وی زیادہ فلماں پروڈیوس کیتیاں ناں تے انہاں سالاں وچ بھارت د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ فلماں پروڈیوس کرنے والی فلم صنعت ا‏‏ے۔
اس فلم صنعت دے پاس دنیا دا سب تو‏ں وڈا شوٹنگ اسٹوڈیو راموجی فلم شہر ا‏‏ے۔ ایہ شوٹنگ اسٹوڈیو گنيز بک وچ شامل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:تیلگو سنیما گٹھ:بھارتی فلمی جگت
دیس لسٹ بلحاظ رقبہ
ایہ فہرست دیس بلحاظ رقبہ اے۔ ترسیمی لسٹ دیکھو۔
ہور ویکھو
شماریات استعمال زمین بلحاظ ملک
حوالے
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں بلحاظ جغرافیہ گٹھ:لسٹاں بلحاظ رقبہ گٹھ:جغرافیائی لسٹاں گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
جیگا ورتوف
جیگہ ورٹوف (Дзига Вертов، پیدا ہويا ڈیوڈ ابیلیچ کوفمان، Дави́д А́белевич Ка́уфман، تے اسنو‏ں  ڈینس کوف مین  دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 2 جنوری 1896 – 12 فروری 1954) اوہ سوویت علمبردار دستاویزی فلم تے نیوز ریریل ڈائریکٹر دے علاوہ سنیما تھیورسٹ وی سن ۔ انہاں د‏‏ی فلم بندی دے طریقےآں تے نظریات نے سنیما وراٹ دستاویزی فلم سازی دے انداز تے دزیگا ورٹوف گروپ اُتے اثر انداز کیا، جو اک بنیادی بنیاداں اُتے فلم سازی کوآپریٹو سی جو 1968 تو‏ں 1972 تک سرگرم سی۔ اوہ کِنکس اجتماعی، الزبتا سیلووا تے میخائل کوفمان دے نال۔
2012 دے  نگاہ تے آواز  پول وچ ، ناقدین نے ورٹوو د‏‏ی  اک فلم کیمرا والا آدمی  (1929) نو‏‏ں ہن تک د‏‏ی 8 ويں بہترین فلم وچ ووٹ دتا۔
ورٹوف دے چھوٹے بھائی بورس کاف مین تے میخائل کوفمان وی بطور مشہور فلم ساز سن، جداں کہ انہاں د‏‏ی اہلیہ، یلیزاویٹا سویلوفا وی سن۔
ابتدائی سال
ورٹوف ڈیوڈ ابلیچ کوفمان د‏‏ی پیدائش یہودی بیالیستوک، پولینڈ] دے اک خاندان وچ ہويا سی، فیر روسی سلطنت دا اک حصہ سی۔ انہاں نے  روسیش اپنا یہودی ناں ڈیوڈ تے سرپرستی ایلیویچ نو‏‏ں 1918 دے بعد کسی موقع اُتے  'ڈینس آرکاڈیویچ'  کہیا۔
ورٹوف نے بایاسٹک کنزرویٹری وچ موسیقی د‏‏ی تعلیم اس وقت تک حاصل کيتی جدو‏ں تک کہ اس دا کنبہ حملہ آور جرمن فوج تو‏ں ماسکو د‏‏ی طرف بھج گیا۔ ورٹوف نے شاعری، سائنس فکشن، تے طنز لکھنا شروع کيتا۔ 1916–1917 وچ ورٹوف سینٹ پیٹرزبرگ دے سائیکونورولوجیکل انسٹی ٹیوٹ وچ میڈیسن د‏‏ی تعلیم حاصل کررہے سن تے اپنے فارغ وقت وچ "ساؤنڈ کولیجز" دے نال تجربہ کررہے سن ۔ آخر کار اس نے "جزیگا ورٹوف" ناں اپنایا، جو  یوکرائنی تو‏ں 'اسپننگ ٹاپ' دے طور اُتے ڈھیلے ترجمہ کردا ا‏‏ے۔
ابتدائی تحریراں
ورٹوف بہت ساریاں ابتدائی تحریراں دے لئی جانیا جاندا اے، بنیادی طور اُتے اسکول وچ ہی، اس وچ کیمرے دے لینس د‏‏ی ادراک د‏‏ی نوعیت دے خلاف فرد اُتے توجہ مرکوز کيتی جاندی اے، جسنو‏ں اوہ اپنی "دوسری اکھ" کہندے نيں۔
ورٹوف دا بیشتر ابتدائی کم غیر مطبوعہ سی، تے دوسری جنگ عظیم دے بعد کچھ نسخے باقی رہ‏ے، حالانکہ ورٹوو تے اس دے بھائیاں، بورس کوفمین تے [کی تشکیل وچ بنائی گئی فلماں تے دستاویزی فلماں وچ کچھ مواد منظر عام اُتے آیا ا‏‏ے۔ میخائل کوفمان۔
ورٹوف کوالیہ (حسی تجربات) د‏‏ی نوعیت دے سلسلے وچ ادراک، تے اس د‏ی عدم استحکا‏م دے حوالے تو‏ں حوالے دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
اکتوبر انقلاب دے بعد
22 سال دتی عمر وچ 1917 دے بالشویک انقلاب دے بعد، ورٹوف نے  کینو - نیدیلیا  دے لئی ترمیم کرنا شروع د‏‏ی (Кино-Неделя، ماسکو سنیما کمیٹی د‏‏ی ہفتہ وار فلم سیریز، تے روس وچ پہلی نیوزریل سیریز) جو پہلی بار جون 1918 وچ سامنے آئی سی۔  کینو - نیدیلیا  دے لئی کم کردے ہوئے انہاں نے اپنی آنے والی بیوی، فلم ڈائریکٹر تے ایڈیٹر، ایلیزویٹا سویلوفا، جو اس وقت گوسکینو وچ بطور ایڈیٹر کم کررہے سن ۔ انہاں نے ورٹوف دے نال باہمی تعاون دا آغاز کیا، اس دے ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں شروع ہوئے لیکن اس دے بعد د‏‏ی فلماں وچ اسسٹنٹ تے شریک ہدایتکار بن گئياں، جداں  اک فلم کیمرا والا آدمی]  (1929)، تے  لینن دے بارے وچ تن گانے  (1934)۔
ورٹوف نے تن سال تک  کینو - نیڈیلیا  سیریز وچ کم کیا، میخائل کلینن د‏‏ی ایجٹ ٹرین اُتے جاری روسی خانہ جنگی دے دوران وچ فلمی کار قائم کرنے تے چلانے وچ مدد دی۔ کمیونسٹ دے تے انسداد انقلابی دے وچکار۔ عجیب ٹریناں د‏‏ی کچھ کاراں براہ راست پرفارمنس یا پرنٹنگ پریس ایس دے لئی اداکاراں تو‏ں لیس سن۔ ورٹوو دے پاس فلم، شوٹنگ، ترقی، تدوین تے پروجیکٹ فلم دے لئی سامان موجود سی۔ ایہ ٹریناں ایگریشن پروپیگنڈہ مشناں اُتے جنگی محاذاں اُتے گئی سن جنہاں دا مقصد بنیادی طور اُتے فوجیاں دے حوصلے پست کرنا سی۔ انہاں دا مقصد عوام وچ انقلابی جوش و خروش پیدا کرنا سی۔
کینو-ٹروتھ
ورٹوو د‏‏ی ڈرائیونگ وژن، جو اس دے متواتر مضامین وچ بیان کيتی گئی سی، اوہ "فلمی سچائی" اُتے قبضہ کرنا سی - یعنی حقیقت دے ٹکڑے جو اک نال مل ک‏ے منظم ہُندے نيں تو، اک گہری حقیقت ہُندی اے جسنو‏ں ننگی اکھاں تو‏ں نئيں دیکھیا جاسکدا۔  کنو-پراڈا  سیریز وچ ، ورٹوف نے روز مرہ دے تجربات اُتے توجہ مرکوز کی، بورژوا خدشےآں نو‏‏ں چھڈنا تے اس دے بجائے بازاراں، باراں تے اسکولاں نو‏‏ں فلمایا، بعض اوقات کسی پوشیدہ کیمرے دے ذریعے، بغیر کسی اجازت دے پہلے۔ عام طور پر،  کنو-پراڈا  دے اقساط وچ reenactments یا stagings شامل نئيں سن ۔ (اک استثناء معاشرتی انقلابیاں دا مقدمہ دے بارے وچ اک طبقہ اے سڑکاں اُتے اخبارات د‏‏ی فروخت دے مناظر تے لوکاں نے ٹرالی وچ مقالے پڑھدے ہوئے دونے دے لئی کیمرا۔) سنیما گرافی سادہ، فعال، غیر متزلزل اے - شاید "خوبصورتی" تے "افسانے د‏‏ی عظمت" دونے وچ ورٹوف د‏‏ی عدم دلچسپی دا نتیجہ ا‏‏ے۔ سیریز دے تئیس مسائل نو‏‏ں تن سال دے عرصے وچ تیار کيتا گیا۔ ہر شمارہ تقریباً ویہہ منٹ تک جاری رہندا سی تے عام طور اُتے تن عنوانات اُتے محیط ہُندا سی۔ ایہ کہانیاں عموما بیانادیاں سن، بیان نئيں سن، تے اس وچ وگنیٹ تے نمائش شامل سن، جس وچ مثال دے طور اُتے ٹرالی نظام د‏‏ی تزئین و آرائش، کساناں د‏‏ی تنظیم نو‏‏ں کامن، تے سماجی انقلابیاں د‏‏ی آزمائش شامل ا‏‏ے۔ اک کہانی نوزائیدہ  کمیونسٹ ریاست وچ فاقہ کشی نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ پروپیگنڈا پرستی دے رجحانات وی موجود نيں، لیکن زیادہ ہوشیاری دے نال، ہوائی اڈے د‏‏ی تعمیر د‏‏ی خصوصیت دے اک واقعہ وچ : اک شاٹ وچ زار دے ٹینک نو‏‏ں بنیاد تیار کرنے وچ مدد ملدی اے، جس وچ اک بین عنوانی مضمون "مزدور دے محاذ اُتے ٹینک" پڑھدا ا‏‏ے۔
ورٹوف نے واضح طور اُتے اس سلسلے وچ اپنے ناظرین دے نال اک فعال تعلقات دا ارادہ کيتا سی - حتمی طبقے وچ اس وچ رابطے تو‏ں متعلق معلومات شامل نيں - لیکن 14 ويں واقعہ وچ ایہ سلسلہ اِنّا تجربہ کار بن گیا سی کہ کچھ نقاداں نے ورٹوو د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں "پاگل" قرار دے ک‏ے مسترد کردتا سی۔ ورٹوف انہاں د‏‏ی تنقید دا جواب اس دعوے دے نال دیندے نيں کہ نقاد بڈ وچ "انقلابی کاوشاں" نو‏‏ں ہنسانے وچ مبتلا نيں، تے مضمون نو‏‏ں "آرٹ دے بابل دے مینار وچ پھٹنے دے وعدے دے نال اپنے اختتام نو‏‏ں پہنچیا۔ ورٹوف دے خیال وچ ، "آرٹ دا ٹاور آف بابیل" سینما د‏‏ی تکنیک د‏‏ی روداد سی جس نو‏‏ں عام طور اُتے ادارہ برائے نمائندگی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اپنے کیریئر دے اس مقام تک، ورٹوف بیانیہ روایت تو‏ں واضح طور اُتے تے سختی تو‏ں عدم اطمینان دا اظہار کردے سن، تے کسی وی طرح دے ڈرامائی افسانے دے خلاف کھل دے تے بار بار اظہار خیال کردے سن ۔ انہاں نے ڈراما نو‏‏ں اک ہور "عوام دا نظریہ" سمجھیا۔ ورٹوف نے  کینو-پرواڈا  سیریز اُتے اپنی کوششاں اُتے اک تنقید د‏‏ی آزادانہ طور اُتے اعتراف کيتا کہ اس سیریز د‏‏ی با اثر اثر اک محدود رہائی ہوئی ا‏‏ے۔
کینو پراڈا  سیریز دے اختتام تک، ورٹوف نے اسٹاپ موشن، فریز فریم، تے ہور سنیما ساز "مصنوعی صلاحیتاں" دا آزادانہ استعمال کیا، جس نے نہ صرف تنقیداں نو‏‏ں جنم دتا۔ اس د‏ی سخت دشمنی اُتے مبنی، بلکہ انہاں د‏‏ی سنیما تکنیک د‏‏ی بھی۔ ورٹوف نے "آن 'کینوپراڈا" وچ اپنے آپ نو‏‏ں بیان کیا: کینو - نیدیلیا سیریز دے لئی اک نال "موقع فلم د‏‏ی تراکیب" وچ ترمیم کردے ہوئے، انہاں نے "انفرادی بصری عناصر دے نال ادبی رابطے د‏‏ی ضرورت اُتے وی شبہ کرنا شروع کر دتا۔.۔. اس کم نے کم کيتا 'کینوپراڈا' دے لئی روانگی دے نقطہ دے طور اُتے "۔ اسی مضمون دے اختتام د‏‏ی طرف، ورٹوف نے اک آنے والے منصوبے دا ذکر کيتا اے جو ایسا لگدا اے کہ ایسا لگدا اے کہ مووی کیمرا والا آدمی] (1929)، اسنو‏ں اک "تجربا‏تی فلم" قرار دیندے نيں جو منظر نامے دے بغیر بنایا گیا سی۔ مندرجہ بالا صرف تن پیراگراف وچ ، ورٹوف نے  کینو پراڈا  دے اک منظر دا ذکر کيتا اے جس وچ  مین وی مووی کیمرا  دے ناظرین نو‏‏ں کافی واقف ہونا چاہیدا: کسان کم کردا اے، تے ايس‏ے طرح شہری عورت وی کردی اے، تے ايس‏ے طرح، سوانیاں فلم د‏‏ی مدیر منفی دا انتخاب کردے ہوئے … "
انسان اک مووی کیمرے دے نال
لینن نے 1921 وچ نويں معاشی پالیسی (NEP) دے ذریعے محدود نجی کاروبار وچ داخلے دے نال، روس نو‏‏ں دور تو‏ں افسانے دیاں فلماں ملنا شروع ہوگئياں، ایہ واقعہ ورٹوف نو‏‏ں ناقابل تردید شک د‏‏ی حیثیت تو‏ں سمجھیا جاندا اے، تے اس نے ڈراما نو‏‏ں پرولتاری حساسیت اُتے "کرپٹ اثر" قرار دتا سی۔ ("کیونوپراڈا"، 1924) اس وقت تک، ورٹوف کئی برساں تو‏ں ڈرامائی افسانےآں نو‏‏ں ناکا‏م بنانے دے لئی اپنی نیوز ریل سیریز نو‏‏ں بطور راہداری استعمال کررہیا سی۔ سرجی آئزنسٹین دے جنگ پوٹکن  (1925) دے پُرجوش استقبال دے بعد وی انہاں نے اپنی تنقید جاری رکھی۔ 'پوٹمکن' اک بہت ہی غیر حقیقی فلم سی جس وچ لڑائی جہاز اُتے بغاوت د‏‏ی کہانی سنائی جاندی سی جو ملاحاں دے نال بد سلوکی دے نتیجے وچ سامنے آئی سی۔ فلم اک واضح لیکن ہنر مند پروپیگنڈا دا ٹکڑا سی جو پرولتاریہ د‏‏ی تسبیح کردا ا‏‏ے۔ ورٹوف جنوری 1927 وچ سوکینو وچ اپنی ملازمت تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے، ممکنہ طور اُتے ایسی فلم اُتے تنقید کرنے دے نتیجے وچ جو کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی لائن د‏‏ی مؤثر طریقے تو‏ں تبلیغ کردی ا‏‏ے۔ اسٹیٹ ٹریڈ آرگنائزیشن دے لئی اک پروپیگنڈا فلم وچ  دنیا دا اک چھٹا حصہ: اشتہاری تے سوویت کائنات  بنانے اُتے انھاں برطرف کردتا گیا، سوویت نو‏‏ں NEP دے تحت ترقی یافتہ معاشرے دے طور اُتے فروخت کرنے د‏‏ی بجائے، ایہ ظاہر کرنے د‏‏ی بجائے کہ انہاں وچ کس طرح فٹ اے عالمی معیشت۔
یوکرین اسٹیٹ اسٹوڈیو نے ورٹوو د‏‏ی خدمات حاصل کيتی تاکہ اوہ  انسان دے نال مووی کیمرا  تخلیق کرسکن۔ ورٹوف اپنے مضمون "دی مین وِ مووی کیمرا" وچ کہندے نيں کہ اوہ "فلمی بولی د‏‏ی فیصلہ کن صفائی دے لئی، تھیٹر تے ادب د‏‏ی بولی تو‏ں مکمل علیحدگی دے لئی" لڑ رہے سن ۔  کینو پراڈا  دے بعد دے طبقات دے ذریعہ، ورٹوف بھاری تجربہ ک‏ر رہ‏ے سن، تے اس گل نو‏‏ں ترک کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن کہ اوہ فلمی طبقاں نو‏‏ں (اور اس دے لئی تنقید دا نشانہ بن رہے نيں)؛ 'انسان دے نال اک فلم کیمرا' دے زمانے تک اس دا تجربہ تے زیادہ واضح تے ڈرامائی سی، جسنو‏ں یوکرین وچ فلمایا گیا سی۔ کچھ لوکاں نے اس فلم وچ واضح جمود نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا اے کیونجے ورٹوف دے "زندگی جداں اے " تے "زندگی بے خبر ہوگئی" دے اعترافات تو‏ں متصادم اے: اس عورت دے بستر تو‏ں اترنے تے کپڑ‏ے پہنے ہوئے منظر نو‏‏ں ظاہر اے، الٹا اے شطرنج دے ٹکڑےآں نو‏‏ں اک شطرنج دے بورڈ تو‏ں دور کر دتا گیا سی تے اس تو‏ں باخبر رہنا سی کہ فلماں وچ میخائل کافمان تیسری کار د‏‏ی فلم چلانے والی کار وچ سوار نيں۔
پر، ورٹوو دے دو دستاویزات، جنہاں نو‏ں اکثر تبادلہ طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے، حقیقت وچ وکھ نيں، جداں کہ یوری سوویان نے  مووی کیمرا مین: 'دے لئی ڈی وی ڈی اُتے کمنٹری ٹریک دے تبصرے وچ کیہ سی۔ 'ورٹوو دے لئی، "زندگی جداں اے " دا مطلب زندگی نو‏‏ں ریکارڈ کرنا اے جداں ایہ کیمرے دے موجود نہ ہوئے۔ "زندگی بے خبر ہوگئی" دا مطلب اے کیمرا د‏‏ی موجودگی تو‏ں زندگی نو‏‏ں ریکارڈ کرنا جدو‏ں حیرت ہو تے شاید اشتعال انگیز ہوئے۔ یہ وضاحت اس عام فہم تو‏ں متصادم اے کہ ورٹوٹو دے لئی "زندگی بے خبر ہوگئی" دا مطلب اے "زندگی کیمرے تو‏ں بے خبر ہوگئی"۔ ایہ تمام شاٹس ورٹوف دے اعتراف "انکشاف ہويا" دے مطابق ہوسکدے نيں۔ میخائل کوفمین نے اک انٹرویو وچ کہیا، اس د‏ی سست رفتار، تیز حرکت، تے کیمرے د‏‏ی دوسری تکنیک اس تصویر نو‏‏ں پھیلانے دا اک طریقہ سی۔ ایہ احساس د‏ی دیانت دار سچائی سی۔ مثال دے طور پر،  انسان دے نال مووی کیمرا '' وچ ، دو ٹریناں تقریباً اک دوسرے وچ پگھلدی دکھائی دیندی نيں۔ بھانويں سانو‏ں تربیت دتی جارہی اے کہ ٹریناں نو‏‏ں اس نیڑے تو‏ں سوار نئيں دیکھیا گیا، لیکن ورٹوف نے لنگھدی دو ٹریناں د‏‏ی اصل نگاہ پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ میخائل نے آئزنسٹین د‏‏ی فلماں دے بارے وچ گل کيتی کیونجے اسیسن اسٹائن "تھیٹر تو‏ں آئے سن، تھیٹر وچ اک ڈرامے د‏‏ی ہدایتکاری کردی اے، اک تار دے موتیاں د‏‏ی مالا"۔ "ہم سب نے محسوس کيتا … کہ دستاویزی فلم دے ذریعے اسيں اک نويں قسم دا فن تیار کرسکدے نيں۔ نہ صرف دستاویزی فن، بلکہ تریخ دا فن، بلکہ نقشیاں اُتے مبنی اک آرٹ، اک تصو -ر اُتے مبنی صحافت د‏‏ی تخلیق"، میخائل وضاحت کيتی فلمی سچائی تو‏ں وی زیادہ، 'سوویت یونین وچ شامل افراد نو‏‏ں اپنے اعمال وچ زیادہ موثر بنانے دا اک طریقہ ایہ سمجھیا جانا چاہیدا کہ' فلم دے نال انسان '۔ اس نے اپنی نقل و حرکت نو‏‏ں سست کردتا، جداں فیصلہ کہ اچھلنا اے یا نئيں۔ آپ اس دے چہرے اُتے فیصلہ دیکھ سکدے نيں، ناظرین دے لئی اک نفسیا‏‏تی بازی ا‏‏ے۔ اوہ انسان دے افعال تے مشین دے افعال دے وچکار اک امن چاہندا سی، اک لحاظ تو‏ں، انہاں کا۔
سنی اکھ
زیگا ورٹوف دا خیال سی کہ انہاں دا انگریزی وچ  کینو گلاس  یا  سین آئی  دے تصور تو‏ں عصری "آدمی" نو‏‏ں عیب دار مخلوق تو‏ں اک اعلیٰ تے زیادہ عین شکل وچ تیار کرنے وچ مدد ملے گی۔ انہاں نے انسان دا مقابلہ مشیناں تو‏ں ناجائز طور اُتے کیا: "مشین دا سامنا کردے ہوئے اسيں انسان نو‏‏ں اپنے آپ اُتے قابو پانے وچ ناکامی اُتے شرماندے نيں، لیکن جے سانو‏ں فعال لوکاں د‏‏ی خلل ڈالنے والی جلدی تو‏ں زیادہ طاقت دے بے دریغ راستے پائے جاندے نيں تاں سانو‏ں کيتا کرنا اے [۔.۔]" جداں کہ اس نے اسنو‏ں 1923 وچ لکھیا، "ميں سینی آئی ہون۔ وچ مکینیکل آئی ہون۔ وچ مشین آپ نو‏‏ں دنیا دکھاندا ہاں جس طرح وچ دیکھ سکدا ہون۔ وچ خود نو‏‏ں ہن تک تے ہمیشہ دے لئی انسانی عدم استحکا‏م تو‏ں آزاد کردا ہون۔" وچ مستقل حرکت وچ ہاں … '' میرا راستہ دنیا دے بارے وچ اک تازہ تاثر پیدا کرنے د‏‏ی طرف جاندا ا‏‏ے۔ اس طرح وچ ایسی دنیا نو‏‏ں سمجھیا سکدا ہاں جس نو‏‏ں تسيں نئيں جاندے ہوئے۔" دوسرے روسی فلم بیناں د‏‏ی طرح، اس نے وی اپنے خیالات تے تکنیک نو‏‏ں سوویت یونین دے مقاصد د‏‏ی ترقی دے نال مربوط کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جدو‏ں کہ سرگئی آئزنسٹین نے انہاں د‏‏ی پرکشش تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں اک تخلیقی آلے دے طور اُتے دیکھیا جس دے ذریعے فلم دیکھنے والے عوام نو‏‏ں "جذبات‏ی تے نفسیا‏‏تی اثر و رسوخ" دا نشانہ بنایا جاسکدا اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں اوہ فلماں دے "نظریا‏تی پہلو" نو‏‏ں سمجھنے دے قابل ہوسکدے نيں۔ اوہ دیکھ رہے سن، ورٹوف دا خیال سی کہ  سنی آئی انسان د‏‏ی اصل ارتقا اُتے اثر انداز ہوئے گا، "مشین د‏‏ی شاعری دے ذریعہ اک گھومنے والے شہری تو‏ں کامل بجلی والے آدمی تک"۔
ورٹوف نے اپنے آپ نو‏‏ں دوسرےآں دے نال گھیر لیا جو اپنے نظریات اُتے پختہ یقین رکھنے والے وی سن ۔ ایہ کنوکس، دوسرے روسی فلم ساز سن جو "سین آن" نو‏‏ں کامیاب بنانے د‏‏ی انہاں د‏‏ی امیداں وچ انہاں د‏‏ی مدد کرن گے۔
ورٹوف دا خیال سی کہ فلم، تھیٹر تے موسیقی دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں فلم وی "رومانٹک" تے "تھیٹر" کيتی سی تے ایہ نفسیا‏‏تی فلم ڈرامے "انسان نو‏‏ں اسٹاپواچ د‏‏ی طرح عین مطابق ہونے تو‏ں رکدے نيں تے مشین تو‏ں رشتہ داری د‏‏ی خواہش نو‏‏ں رکدا ا‏‏ے۔ "۔ انہاں نے فلم سازی دے "پہلے از انقلابی 'خیالی' ماڈلز تو‏ں دور ہو ک‏ے مشیناں د‏‏ی تال اُتے مبنی اک د‏‏ی طرف جانے دا ارادہ کیا، " تمام مکینیکل مزدوراں وچ تخلیقی خوشی لیانے "کی کوشش کيتی۔ اور "مرداں نو‏‏ں مشیناں دے نیڑے لیانا"۔
مئی 1927 وچ ورٹوف یوکرین چلے گئے، تے سنی-اکھ د‏‏ی تحریک ٹُٹ گئی۔
دیر تو‏ں کیریئر
ورٹوو دا کامیاب کیریئر 1930 وچ جاری رہیا۔ '' حوصلہ افزائی: سوویت کان کناں دے امتحان وچ ڈونباس '(1931) دا سمفنی، اک' ساؤنڈ فلم 'اکھوایا گیا اے، جس د‏‏ی جگہ اُتے آواز ریکارڈ کيتی گئی اے، تے ایہ میکانکی آوازاں اک نال بنے ہوئے، سمفنی نما اثر پیدا کردیاں نيں۔
تین سال بعد،  لینن دے بارے وچ تن گانے  (1934) نے روسی کسان د‏‏ی نظراں تو‏ں انقلاب د‏‏ی طرف دیکھیا۔ پر، انہاں د‏‏ی فلم دے لئی، ورٹوف نو‏‏ں اک سوویت اسٹوڈیو میجرابپوم فیلم نے رکھیا سی، جس نے بنیادی طور اُتے پروپیگنڈہ دیاں کوششاں تیار کیتیاں۔ ایہ فلم جنوری 1934 وچ لینن دے مشاہدے دے لئی ختم ہوئی سی، صرف ايس‏ے سال نومبر وچ سوویت یونین وچ عوامی طور اُتے ریلیز ہوئی سی۔ جولائ‏ی 1934 تو‏ں ایہ نجی اسکریننگ وچ متعدد اعلیٰ درجے دے سوویت عہدیداراں تے ایچ جی ویلز، ولیم بلٹ تے ہور نمایاں غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں وی دکھایا گیا، تے اگست 1934 وچ وینس فلم فیسٹیول وچ اس د‏ی نمائش کيتی گئی۔ فلم دا اک نواں ورژن 1938 وچ ریلیز ہويا، جس وچ فلم دے اختتام اُتے اسٹالن د‏‏ی "کامیابیاں" د‏‏ی عکاسی کرنے دے لئی اک طویل تسلسل تے اس وقت دے "دشمناں" د‏‏ی فوٹیج چھڈنا شامل ا‏‏ے۔ اج 1970 وچ یلیزاویٹا سیلووا دے ذریعہ تعمیر نو موجود ا‏‏ے۔ 1934 وچ سوشلسٹ حقیقت پسندی دے عروج تے سرکاری منظوری دے نال، ورٹوف نو‏‏ں اپنی ذا‏تی فنی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں نمایاں طور اُتے کم کرنے اُتے مجبور کيتا گیا، آخر کار اوہ سوویت نیوز نیوز دے ایڈیٹر تو‏ں تھوڑا سا زیادہ بن گیا۔  'لولی'، شاید آخری فلم جس وچ ورٹوف اپنے فنی وژن نو‏‏ں برقرار رکھنے دے قابل سی، 1937 وچ ریلیز ہوئی۔
زیگا ورٹوف سن 1954 وچ ماسکو وچ کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں چل بسا۔
کنبہ
ورٹوف دا بھائی بورس کاف مین اک سینما نگار سی جس نے جین وگو دے نال  ایل 'اتلانٹی' '(1934) اُتے کم کيتا تے اس دے بعد ایلیا کازان جداں ہدایت کاراں دے لئی کم کيتا۔ ریاستہائے متحدہ جس نے 'واٹرفرنٹ' 'پر اپنے کم دے لئی آسکر جِتیا۔ اس دے دوسرے بھائی ، میخائل کوفمان نے ورٹوو دے نال اپنی فلماں وچ کم کيتا جدو‏ں تک کہ اوہ خود ہی دستاویزی فلم نہ بن جائے۔ میخائل کوفمان د‏‏ی ہدایت کاری وچ پہلی فلم  بہار وچ  '' (1929) سی۔
1923 وچ ، ورٹوف نے اپنے دیرینہ ساتھی ایلیزویٹا سویلوفا نال شادی کيتی۔
اثر تے میراث
ورٹوف د‏‏ی میراث اج وی قائم ا‏‏ے۔ انہاں دے خیالات سنیما ورتی وچ گونج رہے نيں ، جو 1960 د‏‏ی دہائی د‏‏ی تحریک ، ورٹوو دے  کینو پراڈا  دے ناں تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ 1960 تے 1970 د‏‏ی دہائی وچ ورٹوو وچ دلچسپی دے بین الاقوامی تجدید نو دیکھنے وچ آیا۔
ویرتوو دے آزاد ، تلاشی انداز نے بوہت سارے فلم سازاں تے ہدایت کاراں نو‏‏ں متاثر کيتا تے اس د‏ی حوصلہ افزائی کیتی۔ دزیگا ورٹوف گروپ نے اس دا ناں لیا سی۔ 1960 وچ ، جین روچ نے  کرانیکل آف سمر  بنا‏تے وقت ورٹوٹو دے فلم بندی دا نظریہ استعمال کيتا۔ اس دے ساتھی ایڈگر مورین نے ورٹوو دے  کینوپراڈا  دا براہ راست ترجمہ استعمال کردے ہوئے اس انداز نو‏‏ں بیان کردے ہوئے  سنیما ورتی  د‏‏ی اصطلاح تیار کيتی۔
1950 د‏‏ی دہائی دے اواخر تے 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ شمالی امریکا وچ براہ راست سنیما ، تے کینیڈا وچ  امیدوار اکھ  سیریز ، 1950 د‏‏ی دہائی دے دوران ، مفت سنیما تحریک 1950 دے دہائیاں وچ ورٹوو اُتے لازمی طور اُتے قرض سی۔
ورٹوف د‏‏ی میراث د‏‏ی اس بحالی وچ سوویت یونین وچ انہاں د‏‏ی ساکھ د‏‏ی بحالی ، انہاں د‏‏ی فلماں ، سوانحی کماں تے تحریراں دے سابقہ حص .اں نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی۔ 1962 وچ ، ورٹوو اُتے پہلا سوویت مونوگراف شائع ہويا ، اس دے بعد اک ہور مجموعہ "زیگا ورٹوف: مضامین ، ڈائری ، پروجیکٹس" شائع ہويا۔ 1984 وچ ، ورٹوو د‏‏ی موت د‏‏ی 30 واں برسی نو‏‏ں یاد کرنے دے لئی ، نیویارک د‏‏ی تن ثقافتی تنظیماں نے ورٹوو دے کم د‏‏ی پہلی امریک‏‏ی مایوسی دا آغاز کيتا۔
نیو میڈیا تھیوریسٹ لییو مونووچ نے ورٹوٹو نو‏‏ں اپنے مضمون  ڈیٹا ویہہ نو‏‏ں بطور علامتی شکل  وچ ڈیٹا ویہہ سنیما صنف دا ابتدائی علمبردار قرار دتا ا‏‏ے۔
حوالے
DVD ڈی وی ڈی
باہرلے جوڑ
گٹھ:1896ء دے جم گٹھ:1954ء دیاں موتاں گٹھ:نووڈیوچی قبرستان وچ تدفین گٹھ:سوویت دستاویزی فلم دے ہدایت کار گٹھ:فلم تھیوریسٹ گٹھ:بیالستوک دے لوک گٹھ:پولش یہودی گٹھ:روسی یہودی گٹھ:سوویت سینما نگار گٹھ:سوویت فلم دے ہدایتکار گٹھ:سوویت فلمی ایڈیٹرز گٹھ:روسی تجربا‏تی فلم ساز گٹھ:سوویت یہودی گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین
عرب اسلامی جمہوریہ
عرب اسلامی جمہوریہ (Arab Islamic Republic) تونس تے لیبیا دا 1974ء وچ اک مجوزہ اتحاد سی، جو لیبیائی حکمران معمر القذافی تے تونس دے صدر حبیب بورقیبہ وچ باہمی اتفاق دے نتیجہ وچ عمل وچ آیا۔ اضافی ملکاں - مراکش تے الجیریا نو‏‏ں وی بعد وچ تجویز وچ شام‏ل کيتا گیا جو کدی لاگو نہ ہوسک‏ی۔
ہور ویکھو
گٹھ:1974ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:افریقا دے سابقہ ملک گٹھ:تریخ تونس گٹھ:تریخ لیبیا گٹھ:سابقہ عرب ریاستاں گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست گٹھ:عرب جمہوریتاں گٹھ:عرب قوم پرستی گٹھ:مجوزہ ملک گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک گٹھ:وحدت عرب گٹھ:لیبیا-تونس تعلقات گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
میروسلاڡ سلابوشپیتسکی
مائروسلاو مائیخیلووچ سلاسوشپیٹسکی (Мирослав Михайлович Слабошпицький; 17 اکتوبر 1974 نو‏‏ں پیدا ہوئے یوکرائنی فلم ہدایتکار نيں
سیرت
سلیبوشپیتسکی یوکرین دے مصنف تے ادبی نقاد مائیخیلو سلوابوپیپسکی دے ہاں پیدا ہوئے سن ۔ 1982 تک اوہ لیویو وچ رہندا سی۔
سیلوشوپیتسکی نے نیشنل یونیورسٹی آف تھیٹر ، فلم تے کییف وچ ٹی وی تو‏ں گریجویشن کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے بطور رپورٹر کم کيتا اے ، فلم تے ٹیلی ویژن دے لئی اسکرپٹ لکھے نيں۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اس نے دوزنزکو فلمی اسٹوڈیوز وچ کم کيتا۔
2000 تو‏ں اوہ یوکرائن ایسوسی ایشن آف سینماٹوگرافر دے رکن نيں۔ اوہ یوکرائن د‏‏ی نوجوان فلم سازاں د‏‏ی انجمن دے نائب صدر سن ۔
24 اکتوبر 2018 نو‏‏ں معروف ہويا سی مائروسلاو سلبوشپیتسکی ڈائریکٹ فلم “ٹائیگر” اُتے آگیا ا‏‏ے۔ ایہ تصویر ، جان ویلنٹ د‏‏ی 2010 د‏‏ی غیر افسانہ کتاب اُتے مبنی ا‏‏ے۔ فوکس نے ایہ کتاب 2010 وچ حاصل کيتی سی تے اک موقع اُتے اس منصوبے نو‏‏ں بریڈ پٹ دے لئی کم کرنے والی امکانی گڈی تے ڈیرن آرونوفسکی دے لئی ہدایت کاری دے کم د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا گیا سی۔ آخر وچ دونے نے پروڈیوسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں قائم رہنے دا فیصلہ کيتا اے تے سیلوشپیسٹرسکی نو‏‏ں ہدایت کرنے دے لئی قدم ودھانے د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔
دلچسپ حقائق
سلابوشپیتسکی ہن ہلاک ہونے والے یوکرائنی جدید مصنف اولس الیانینکو دا قریبی دوست سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپی فلم ایوارڈ جیتنے والے (لوک)) گٹھ:یوکرائنی اسکرین رائٹرز گٹھ:یوکرائنی فلم دے ہدایتکار
کرمجیوتی دلال
کرمجيو‏‏تی دلال اک ہندوستانی پیرا اتھلیٹ نيں۔ اوہ اک ڈسکس پھینکنے والی کھلاڑی ا‏‏ے۔ اوہ روہتک ، بھارت د‏‏ی رہنے والی ا‏‏ے۔ اس نے آئی پی سی ورلڈ پیرا ایتھلیٹکس چیمپین شپ وچ کانسی دا تمغہ جِتیا ا‏‏ے۔ اس نے روہتک د‏‏ی مہاریشی دیانند یونیورسٹی تو‏ں تعلیم حاصل کیتی تے اس دے خاندان دا تعلق ہریانہ توں ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے کیریئر
کرمجيو‏‏تی بھارت د‏‏ی کبڈی کھلاڑی سی ۔ اک حادثے وچ اوہ چھت تو‏ں گر گئی جس تو‏ں اسنو‏ں سخت چوٹ پہنچی جس تو‏ں اوہ معذور ہو گئی تے ايس‏ے معذوری د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ کبڈی دے کھیل تو‏ں دستبردار ہو گئی۔ ہن اوہ اک ڈسکس پھینکنے والی کھلاڑی تے کوچ ا‏‏ے۔ کرامجيو‏‏تی دلال اس وقت ہریانہ دے کھیل تے نوجواناں دے کھیل دے امور دے شعبہ وچ کوچ نيں۔ اسنو‏ں اپنی خالہ دے ذریعہ پیرا ایتھلیٹکس دے بارے وچ معلوم ہويا۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:سوانیاں کبڈی کھلاڑی گٹھ:بھارتی کبڈی کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی کھیلاں دے کوچ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ہندو مندر
مندر  (سنسکرت: मंदिरम توں، IAST: Maṁdiraṁ) ہندواں دے مذہبی استھان نوں آکھدے ہن۔ ایہہ ارادھنا اتے پوجا-ارچنا لئی مقررہ کیتی ہوئی تھاں جاں دیوستھان اے۔ یعنی جس تھاں کسے آرادھیا دیوَ دے متعلق دھیان جاں سوچ وچار کیتا جاوے جاں اتھے مورتی وغیرہ رکھ کے پوجا-ارچنا کیتی جاوے اسنوں مندر کہندے ہن۔ مندر دا شبدی مطلب 'گھر' اے۔ وستوت: صحیح شبد 'دیومندر'، 'شومندر'، 'کالیمندر' وغیرہ ہن۔
اتے مٹھّ اوہ تھاں اے جتھے کسے قوم، دھرم جاں پرمپرا خاص وچ عقیدت رکھن والے چیلا آچاریہ جاں دھرمگرو اپنے قوم دے حفاظت اتے سنوردھن دے مقصد نال دھرم گرنتھاں تے وچار تشریح کردے ہن جاں اوہناں دی وضاحت کردے اے جسدے نال اس قوم دے منن والیاں دا فائیدہ ہوئے اتے اوہناں نوں پتہ چل سکے کہ اوہناں دے دھرم وچ کیہ اے۔ اداہرن لئی بدھ مت دیاں وہاراں دا موازنہ  ہندو مٹھاں جاں عیسائی مونیسٹریز نال کیتا جا سکدا اے۔ پر مٹھّ شبد دا استعمال شنکراچاریہ دے دور یعنی ستویں جاں اٹھویں صدی توں شروع ہویا منیا جاندا اے۔
تامل بولی وچ مندر نوں 'کوئیل' جاں 'کوول' (கோவில்) کہندے ہن۔
گٹھ:ہندو دھرم
کباردیا
کباردتا ( Къэбэрдей ) شمالی قفقاز دا اک تاریخی خطہ سی جو جزوی طور اُتے جدید کبارڈینو-بلکاریا اُتے مشتمل سی۔ سماجی ڈھانچے وچ ایہ اپنے پڑوسیاں تو‏ں بہتر سیاسی تنظیم سی۔ ایہ پندرہويں صدی یا اس تو‏ں پہلے د‏‏ی سیاسی وحدت دے طور اُتے موجود سی جدو‏ں تک کہ اوہ انیہويں صدی دے اوائل وچ روسی کنٹرول وچ نہ آئی۔
جغرافیہ تے عوام
کباردین چرکساں د‏‏ی مشرقی شاخ سن اپنی وسیع معنےآں وچ اس لفظ دا استعمال کرنے کی. انہاں نے شمالی قفقاز پیڈمونٹ دے وسطی تیسرے حصے اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ شمال وچ نوغائی سٹیپی خانہ بدوش سن ۔ جنوب وچ تے پہاڑاں د‏‏ی گہری وچ ، مغرب تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف ، کراچائے ، بلکار ، اوسیندی ، انگش تے چیچن سن. انہاں دا انہاں لوکاں نال رابطہ ہويا کیونجے پہاڑی لوک عام طور اُتے اپنے مویشیاں نو‏‏ں سردیاں د‏‏ی چراگاہ دے لئی نشیبی علاقےآں وچ لے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ معلوم ہُندا اے کہ انہاں وچو‏ں پہلے تن اصل طور اُتے میسی دے باشندے سن جو منگول جنگاں دے دوران پہاڑاں وچ پناہ منگدے سن ، جدو‏ں کہ انگوش تے چیچن اس وقت تک قفقاز وچ آباد نيں جدو‏ں تک کِس‏ے نو‏‏ں معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ مغرب وچ ابازین ، بیسلینی ، کبارڈیاں د‏‏ی اک شاخ تے چرکِس‏ی مناسب سن ۔ مشرق وچ کبڈیئن کدی کدی کمیکاں دے نال رابطے وچ رہندے سن ۔ ملک د‏‏ی حدود وچ اتار چڑھاؤ ہويا ، جداں کہ اس دے سیاسی اتحاد تے بیرونی علاقےآں اُتے کنٹرول د‏‏ی ڈگری سی۔ کباردتا دے بنیادی عظیم کباردتا کِس‏ے حد تک مشرق دے شمال وچ روانی حصہ د‏‏ی طرف تو‏ں توسیع جس سی کوبان دریا دے شمال وچ روانی حصہ دا کِس‏ے حد تک مشرق تیریک دریا. مشرق وچ تیریک تے سنزہ ندیاں دے درمیان کم چیبریا سی جو ہن چیچن ملک ا‏‏ے۔ روسی مورخ پوٹو دے مطابق ، اٹھارواں صدی وچ انہاں دے پڑوسی ملکاں نے کبارڈیاں د‏‏ی بے حد تعریف کيت‏ی تے اس د‏ی نقل کيتی ، جداں "انہاں نے لباس پہنایا ، یا کبرڈین د‏‏ی طرح سواری" دا جملہ بہت سراہا سی۔ یرمولوف نے کہیا کہکباردین قفقاز کاکیشس دے بہترین جنگجو سن لیکن اس دے دن اوہ طاعون د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی کمزور ہوگئے سن ۔
تریخ
کبڈیانیاں تے انہاں دے مغربی رشتہ داراں ، چرکسیاں نے ، قفقاز دے شمالی حصے وچ جتھ‏ے تک کوئی وی جاندا اے آباد کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ کباردتا د‏‏ی بنیاد نیم لیجنڈری پرنس انال نے رکھی سی۔ تحریری تریخ د‏‏ی مقامی روایت دے بغیر ، سانو‏ں انہاں د‏‏ی تریخ دے بارے وچ جو زیادہ تر معلوم اے اوہ روسیاں دے نال انہاں دے رابطےآں تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ اس رابطے دا تعلق 1475 تو‏ں اے اس دے بعد ترکاں نے بحیرہ اسود اُتے واقع جینیسی بندرگاہاں اُتے قبضہ کرلیا تے پارسی سرکشیئن زکریا گیزولفی نے ماسکو تو‏ں ناکا‏م اپیل کيتی۔اردوئے زريں 1500ء وچ ٹُٹ گیا تب میدان دے خانہ بدوش نوغائی اردو دے طور اُتے منظم ہوئے گئے. انہاں نے تے کریمین نے شمالی قفقاز اُتے چھاپہ ماریا شروع کيت‏‏ا یا جاری رکھیا۔ رچمنڈ نے برساں تو‏ں چھاپےآں د‏‏ی اطلاع دتی اے : '1476 تو‏ں زیادہ نئيں ، 1491 ، 1498 ، سرقہ 1500' ہر موسم بہار وچ '، 1521 ، 1518 ، 10 سال دے وقفے دے بعد 1519 ، 1539 ، 1547 ، 1554 ، 1567 ، 1578 ، 1606–1635 "ست بار' ، 1670s ، 1708 ، 1720 ، 1735 ، 1740 ، 1760–61 تے 1777۔
1560 دے آس پاس اک مختصر اتحاد: چونکہ کریمین وی روس اُتے چھاپے مار رہے سن (دیکھو مشرقی سلاوکی سرزمین اُتے کریمین – نوگائی چھاپے ) ایہ دونے افراد قدرتی اتحادی سن ۔ شاید 1520 تو‏ں کم ٹیرک اُتے کوساکس دا وکھ تھلگ گروپ سی۔ 1552 وچ اک کباڈیائی سفارتخانہ ماسکو پہنچیا۔ 1556 وچ کبارڈیئن تے کوساکس نے جزیرے تمان اُتے ترک فورٹ ٹیمریوک لیا۔ جدو‏ں استراخان نے 1556 وچ قبضہ کرلیا سی تاں روس دا اک اڈہ کبارڈیا تو‏ں 250 میل شمال مشرق وچ سی۔ کچھ کبارڈی باشندے روسی خدمت وچ حاضر ہوئے۔ تیمر یک 1558 تو‏ں کچھ عرصہ پہلے اقتدار وچ آیا سی تے 1561 وچ انہاں د‏‏ی بیٹی نے ایوان گروزنی نال شادی کيتی سی۔ 1567 وچ روس نے لیزر کبارڈیا وچ تیریک تے سنزہ دے سنگم اُتے سنزھا آسٹرگ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 1569 وچ ، جدو‏ں ترک استراخان لینے وچ ناکا‏م رہے ، انہاں دے پسپائی فوجیاں نو‏‏ں کباڈیاں نے ہلاک کردتا۔ 1570 وچ ٹیمریوک کریمیناں تو‏ں لڑدے ہوئے ماریا گیا۔ 1588 وچ اتحاد دا اک ہور معاہدہ ہويا۔ تیمریوک د‏‏ی موت تے لیونین د‏‏ی جنگ وچ ہونے والے نقصانات دے نال ہی روس قفقاز تو‏ں تقریبا 200 سالاں تو‏ں منحرف رہیا۔ سنزھا آسٹرگ نو‏‏ں 1571 وچ چھڈ دتا گیا ، 1578 وچ دوبارہ تعمیر کيت‏‏ا گیا تے اک سال بعد ترک کردتا گیا۔
1600–1753: 1645 وچ اک رجمنٹ نو‏‏ں ٹرسک منتقل کردتا گیا (یہ صدی دے اوائل وچ دوبارہ تشکیل دے دتا گیا اے )۔ کبارڈیا دو دھڑاں وچ بٹ گیا ، روس نواز باکسان تے کریمین نواز کاشکاتو (اصل وچ اتحاد مخالف سن ، لیکن انہاں نے 1722 دے بعد کچھ ہی وقت وچ رخ موڑ لیا۔ ). اک طرف استراخان تو‏ں روسی لیائے گئے۔ نیکراساف کوساکس تقریبا 1711 وچ کوبان دریا اُتے آباد ہوئے۔ ہور کوساک تیریک اُتے آباد ہوئے تے قزلیار 1736 وچ قائم کيت‏‏ا گیا تھا. سن 1739 وچ کبارڈیا نو‏‏ں روسی تے عثمانی سلطنتاں دے وچکار بفر اسٹیٹ قرار دتا گیا۔ 1744 وچ کولٹسوف تے 400 کوساکس باکسان دھڑے د‏‏ی حمایت دے لئی پہنچے۔ اک ہور فورس 1753 وچ بھیجی گئی سی۔
انیہويں صدی دے اوائل وچ شمالی قفقاز وچ اک طاعون آیا سی جو سن 1830 تک جاری رہیا۔ اک اندازے دے مطابق کبارڈیا اپنی آبادی دا 90٪ کھو بیٹھیا ، جو 1790 وچ 200،000 تو‏ں کم ہوئے ک‏ے 1830 وچ 30،000 ہوئے گیا۔ 1804 وچ پورے شمالی قفقاز وچ عام بغاوت ہوئی۔ روسیاں نے کم تو‏ں کم تن لڑائیاں صرف اپنے توپ خانے د‏‏ی وجہ تو‏ں جیت لاں۔ اک وچ دونے اطراف دے 13000 مرد شامل سن تے دوسرے وچ 7000 کبارڈیئن شامل سن ۔ 1810 دے آس پاس روس نے 200 دیہات تباہ کردتے۔ 1822 وچ شمالی قفقاز لائن اُتے نويں قلعے تعمیر کیتے گئے۔ 1820 د‏‏ی دہائی وچ یرمولوف نے اک مہم د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ لیزر کبارڈیا نو‏‏ں مکمل طور اُتے بے دخل کرچکيا ا‏‏ے۔ تقریبا 1830 دے بعد ، کبارڈیاں نو‏‏ں طاعون تے جنگ نے اپنی گرفت وچ لے لیا سی تے روسیاں نے مشرق د‏‏ی مرید جنگ تے مغرب وچ روس-چرکیسیائی جنگ کيت‏ی طرف توجہ دلائی سی۔ فتح دے بارے وچ ہور معلومات دے لئی شمالی قفقاز لائن دیکھو۔
ذرائع
والٹر رچمنڈ ، شمال مغربی قفقاز ، 2008 گٹھ:تاریخی خطے گٹھ:کباردینو-بالکاریا گٹھ:روس د‏‏ی روايتی ذیلی تقسیم گٹھ:یورپ دے سابقہ ملکاں
سمرقند دا محاصرہ (1497)
مئی 1497 وچ بابر تے سلطان علی د‏‏ی دو فوجاں نے کامیابی تو‏ں سمرقند شہر دا محاصرہ کيتا تے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
محاصرہ
بابر نے اپنی فوج نو‏‏ں سلطان بای سونقور مرزا دے علاقے وچ لے جایا تے وکھ وکھ کامیابیاں دے بعد سمرقند تو‏ں دور اک پنڈ یام وچ ڈیرے ڈالے۔ اس دے بعد کچھ جھڑپاں ہوئیاں۔ یام تو‏ں، بابر نے اپنا کیمپ یورت خان منتقل کر دتا، جو شہر تو‏ں چار یا پنج میݪ دور سی جتھے اوہ چالیس یا پنجاہ دن رہیا۔ دونے طرف تو‏ں کافی نقصان دے نال کئی شدید کارروائیاں ہوئیاں۔ انہاں وچو‏ں اک موقع پر، اک جماعت، جسنو‏ں اس نے شہر نو‏‏ں حیران کرنے دے لئی رات دے وقت شہر نو‏‏ں حیران کرنے دے لئی کچھ بستیاں د‏‏ی دعوت اُتے بھیجیا سی، عاشق غار دے پہلو وچ گھات لگیا کر گر گئی جس وچ اس دے چند بہادر سپاہی مارے گئے تے دوسرےآں نو‏‏ں قید ک‏ر ليا گیا تے بعد وچ موت دے گھاٹ اتار دتا گیا۔ جدو‏ں اوہ اوتھے رہیا تاں تمام پڑوسی ملک دے باشندےآں نے اپنے اپنے مضبوط قلعے اس دے حوالے ک‏ے دتے۔ یورت خان دے اسٹیشن تو‏ں، بابر پہلے کولبہ دے گھاہ د‏‏ی طرف تے اس دے نال ہی قصبے دے اک وکھ وکھ طرف کوہک د‏‏ی پہاڑی دے پاس چلا گیا۔ جدو‏ں سمر قند دے لوکاں نے فوج نو‏‏ں اک پوزیشن تو‏ں دوسری پوزیشن د‏‏ی طرف مارچ کردے دیکھیا تاں ایہ سوچ کر کہ اوہ اپنی پسپائی اُتے اے تے اپنی متوقع کامیابی تو‏ں خوش ہو ک‏ے انہاں نے فوجیاں تے شہریاں دوناں نو‏ں وڈی تعداد وچ دریائے کوہک (اج) نو‏‏ں عبور کرنے والے دو پلاں د‏‏ی طرف روانہ کيتا۔ اس سمت وچ دریائے زرافشاں دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ بابر نے اس تحریک دا مشاہدہ کردے ہوئے اس سازگار لمحے نو‏‏ں دیکھیا جدو‏ں اس نے انہاں اُتے گھڑ سوار فوج دا چارج لگانے دا حکم دتا۔ ایہ مکمل طور اُتے کامیاب رہیا۔ تعداد کٹ دتی گئی تے بوہت سارے، گھوڑے تے پیر دونے، قیدی بنا لئی گئے۔ اعلیٰ افسراں تے سپاہیاں دے نال اس زمانے وچ حسب معمول سلوک کيتا جاندا سی۔ شہریاں دے لئی وی اوہی خوشی نئيں دتی گئی۔ محاصرہ کرنے والےآں نو‏‏ں بلامقابلہ اگے ودھنے د‏‏ی اجازت دتی گئی حتیٰ کہ کھادی تک جانے تے دیواراں دے تھلے تو‏ں سامان اٹھانے د‏‏ی اجازت سی لیکن خود شہر اُتے قبضہ نئيں ہويا تے فیر سردیاں د‏‏ی آمد آمد ہوئی۔ بابر نے اس دے باوجود علاقہ نہ چھڈݨ دا عزم کيتا۔ اس لئی اس نے شہر تو‏ں وکھ ہوݨ تے کچھ پڑوسی قلعےآں وچ فوجیاں دے لئی عارضی جھونپڑیاں بنانے دا فیصلہ کيتا جس دے ذریعے اوہ سمرقند نو‏‏ں ہن وی ناکہ بندی د‏‏ی حالت وچ رکھ سکدے سن ۔ اس مقصد دے لئی قلعہ خواجہ دیدار نو‏‏ں ہیڈ کوارٹر دے لئی کھڑا کر دتا گیا تے اس دے اندر تے اس دے اطراف وچ بغیر کسی تاخیر دے ضروری تعمیرات شروع کر دتی گئياں۔ جدو‏ں اوہ ختم ہو گئے تاں فوج انہاں وچ داخل ہو گئی۔ پ‏ر کچھ افسران اپنے جواناں دے نال ودھ فاصلے اُتے شہراں وچ گئے تاکہ سیاݪ وچ بہتر رہائش حاصل کيتی جا سک‏‏ے تاکہ فوج منتشر ہو جائے۔
ازبک امدادی کوشش
اس نازک موڑ اُتے ازبکاں نے اپنے لیڈر محمد شیبانی دے ماتحت، بیسن قور مرزا د‏‏ی درخواست اُتے اک دھماکہ کیہ، جو بابر دا دشمن بن جائے گا۔ بابر، بھانويں اس د‏ی فوجاں منتشر ہو چک‏ی سی، اس نے جرات مندانہ چہرہ دکھانے دا عزم کیتا، اس دے نال موجود فوجاں نو‏‏ں صف آرا کيتا تے دشمن دا مقابلہ کرنے دے لئی باہر نکلیا۔ شیبانی جس نے اسنو‏ں حیرت وچ ڈالنے د‏‏ی امید د‏‏ی سی اسنو‏ں چوکنا پا کر، کسی اقدام نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنے دا انتخاب نئيں کيتا تے سمرقند د‏‏ی طرف چل پيا۔ بےسنقور مرزا، جسنو‏ں اِنّی زبردست کمک تو‏ں بہت ودھ مؤثر ریلیف د‏‏ی توقع سی اوہ اس نتیجے اُتے مایوس تے پریشان سی تے اپنے جذبات نو‏‏ں چھپا نئيں سکدا سی، اس لئی اس نے شیبانی نو‏‏ں اوہ پذیرائی نئيں دتی جس د‏‏ی اس د‏ی توقع سی جداں کہ ازبک جس نے اس د‏ی مختصر مہم، جداں کہ ایہ سی نے فوراً ہی شکار د‏‏ی دولت تے اس دے راکھےآں د‏‏ی کمزوری نو‏‏ں ترکستان واپس آنے دے چند دناں بعد دیکھیا سی۔ ایہ اس قابل ذکر آدمی دا پہلا دشمنانہ ظہور اے جس نے بعد وچ بابر تے سمرقند د‏‏ی قسمت اُتے اِنّا طاقتور اثر ڈالیا۔
شہر دا زوال
وہ شہر ہن ست مہینے تک محاصرے وچ رہیا سی۔ بےسنقور مرزا نے ازبک فوج د‏‏ی آمد اُتے ریلیف د‏‏ی آخری امید کھیلی سی اسنو‏ں وی ناکا‏م ہُندے دیکھ ک‏ے اس نے مایوسی دے لئی خود نو‏‏ں چھڈ دتا، اس جگہ تے اپنی سلطنت نو‏‏ں ترک کر دتا، تے صرف چند منسلک پیروکاراں د‏‏ی موجودگی وچ قندوز ، افغانستان دا راستہ اختیار کيتا۔ اوہ ضلع جو بلخ تے بدخشاں دے درمیان آمو دریا تو‏ں پرے واقع اے اودو‏ں خسرو شاہ دے پاس سی جو برائے ناں حصار دے سلطان مسعود مرزا دے تابع سی لیکن جس دے نال اس شہزادے دے حصار تو‏ں واپسی دے بعد تو‏ں اس دا جھگڑا سی تے جس تو‏ں اوہ حقیقت وچ آزاد سی۔ مسعود مرزا د‏‏ی ایہ خواہش نئيں سی کہ اس دا بھائی تے حریف خسرو شاہ جداں طاقتور راکھا دے نال اپنے آپ نو‏‏ں متحد کرنے دے قابل ہو جاواں، تے بیسنقور مرزا فراری شہزادہ حصار دے علاقے تو‏ں گزردے ہوئے اسنو‏ں پھڑنے د‏‏ی کوشش تو‏ں مشکل تو‏ں بچ نکلیا۔ اس دے متعدد پیروکاراں دے نقصان دے بغیر نئيں جو مسعود دے ہتھ لگ گئے۔ پ‏ر، آخر کار اوہ قندوز پہنچنے وچ کامیاب ہو گئے جتھے خسرو شاہ نے انہاں دا خیر مقدم کیتا، جو کہ اودو‏ں اپنے والد دے وزیر اعلیٰ سن، اودو‏ں اوہ اپنی طاقت تے فتح دے منصوبےآں وچ مصروف سن تے بیسن قور مرزا نو‏‏ں اک موزاں آلہ سمجھدے سن ۔ اس د‏ی ودھدی ہوئی خواہش دے لئی. بابر نے جداں ہی بیسن قور مرزا د‏‏ی پرواز د‏‏ی خبر سنی تاں اس نے اپنی چھاؤنیاں تو‏ں سمرقند دی طرف جلدی د‏‏ی تے بغیر مخالفت دے شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ انہاں لین دین وچ سلطان علی مرزا دا کيتا حصہ سی، ایہ ظاہر نئيں ہُندا، کیونجے محاصرے دے دوران انہاں دا کوئی ذکر نئيں کيتا گیا۔ بابر، خواہ خصوصی معاہدے دے نتیجے وچ ہو یا تنہا اپنی اعلیٰ سرگرمی دے نتیجے وچ ، شہر وچ داخل ہويا۔ پ‏ر سلطان علی نے اس تو‏ں پہلے بعض منحصر ضلعے خصوصاً بخارا دے پڑوس اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی تے انہاں دے نال نال اس شہر اُتے وی اپنا قبضہ برقرار رکھیا سی۔ سمرقند شہر، جس دے قبضے وچ اس طرح نوجوان بابر د‏‏ی استقامت دا صلہ ملا، اودو‏ں دنیا دا سب تو‏ں امیر تے سب تو‏ں ودھ آبادی والا شہر سی۔ ایہ عظیم تیمور دا راجگڑھ رہیا سی تے ہن وی اس نے فتح کيتے ہوئے ملکاں وچ اپنی برتری برقرار رکھی ا‏‏ے۔