cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
برصغیر وچ مسلم فتح
بعد وچ مسلم حملے
بعد وچ ترک تے وسطی ایشین خانداناں جداں سفاری خاندان تے سامانی راج دے تحت زیادہ مقامی دارالحکومتاں دے نال مسلم حملہ آوراں دا آغاز ہويا ، جنہاں نے خلافت د‏‏ی سرکوبی د‏‏ی تے اپنے ڈومیناں نو‏‏ں شمال تے مشرق دونے طرف ودھایا۔ ہندوستان دے شمال مشرق وچ انہاں سلطنتاں تو‏ں چھاپےآں دا سلسلہ جاری رکھنا ہندوستان د‏‏ی بادشاہتاں وچ استحکا‏م دے خاتمے دا باعث بنے تے ہندوستان دے قلب وچ اسلام قائم کرنے دا باعث بنے۔
غزنوی سلطنت
.
گیارہويں صدی دے اوائل وچ ، غزنی دے محمود نے برصغیر پاک و ہند وچ ستاراں مسانو‏ں چلائاں۔ 1001 وچ ، غزنی دے سلطان محمود نے گندھارا(جدید افغانستان وچ )پشاو‏ر د‏‏ی لڑائی وچ ہندو شاہی خاندان دے راجہ جے پال نو‏‏ں شکست دتی تے پشاو‏ر دے مغرب وچ (جدید پاکستان وچ ) مارچ کيت‏‏ا تے 1005 وچ اسنو‏ں اپنی فوج دا مرکز بنا دتا۔
1030 وچ تحریر، البیرونی نے گندھارا د‏‏ی فتح دے دوران ہونے والی تباہی تے شمال مغربی ہندوستان دے بیشتر حصے دے بارے وچ غزنی دے محمود نے 1001 وچ پشاو‏ر د‏‏ی جنگ وچ جیاپال د‏‏ی شکست دے بعد اس د‏ی اطلاع دی۔
"ہن مندرجہ ذیل اوقات وچ کوئی وی مسلما‏ن فاتح ترکاں دے دِناں تک کابل تے دریائے سندھ د‏‏ی سرحد تو‏ں اگے نئيں گذرا ، جدو‏ں انہاں نے سامانی خاندان دے تحت غزنا وچ اقتدار اُتے قبضہ کيت‏‏ا ، تے اعلیٰ طاقت ناصر-الدولا سبکتگین دے حصے وچ آگئی۔ اس شہزادے نے مقدس جنگ نو‏‏ں اپنے بلانے دے طور اُتے منتخب کيت‏‏ا ، تے ايس‏ے وجہ تو‏ں خود نو‏‏ں الغازی  ("جنگجو / حملہ آور") کہیا۔ انہاں نے ہندوستان دے سرحدی حصے نو‏‏ں کمزور کرنے دے لئی اپنے جانشیناں دے مفاد وچ ، اوہ سڑکاں جنہاں دے بعد اس دا بیٹا یمین الدولہ محمود تیس سال تے اس تو‏ں زیادہ عرصے وچ ہندوستان چلا گیا۔ خدا باپ بیٹا دونے اُتے رحم فرمائے! محمود نے ملک د‏‏ی خوشحالی نو‏‏ں یکسر برباد کردتا ، تے اوتھ‏ے حیرت انگیز کارنامے انجام دتے ، جس دے ذریعہ ہندو ہر طرف تو‏ں بکھرے ہوئے خاک دے ایٹماں د‏‏ی طرح ، تے لوکاں دے منہ وچ پرانے قصے د‏‏ی طرح ہوگئے۔ انہاں دا بکھرے ہوئے تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں پسند آرہیا اے ، یقینا all ، تمام مسلماناں دے خلاف سب تو‏ں زیادہ انتقام انگیزی۔ ایہی وجہ اے کہ ہندو علوم ساڈے ملک فتح کرنے والے ملک دے انہاں علاقےآں تو‏ں بہت دور کیو‏ں ریٹائر ہوچکے نيں تے انہاں جگہاں اُتے بھج گئے نيں جتھ‏ے ہماریا ہتھ حالے تک نئيں پہنچ سکدا ، کشمیر ، بنارس تے ہور تھ‏‏اںو‏اں تک۔ تے اوتھ‏ے انہاں دے تے تمام غیر ملکیو‏ں دے وچکار دشمنی سیاسی تے مذہبی ذرائع تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ پرورش پاندی ا‏‏ے۔"
"اگ تے تلوار ، تباہی تے تباہی نے ہر جگہ اس دا راستہ نشان زد کيت‏‏ا۔ گندھار جسنو‏ں شمال دا باغ  قرار دتا گیا سی ، انہاں د‏‏ی موت اُتے اک عجیب تے ویران فضلہ بچ گیا سی۔ اس دے بھرے کھیت تے پھل دار باغات ، اک نال نہر جس نے انھاں پانی پلایا سی (جس دا راستہ ہن وی جزوی طور اُتے میدان دے مغربی حصے وچ تلاش کيت‏‏ا جاسکدا اے ) ، تمام غائب ہوگئے سن ۔ اس دے متعدد پتھراں نے تعمیر کردہ شہر ، خانقانيں ، تے چوٹیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی قیمتی تے قابل احترام یادگاراں تے مجسماں د‏‏ی مدد تو‏ں برطرف کردتا ، برطرف کردتا ، زمین اُتے سُٹ دتا ، تے رہائش گاہ دے طور اُتے بالکل تباہ کردتا۔"
غزنوی فتوحات دا آغاز ابتداء وچ ملتان دے اسماعیلی فاطمیاں دے خلاف کيت‏‏ا گیا سی ، جو خلافت عباسیہ دے صوبےآں دے نال شمالی افریقہ تے مشرق وسطی وچ اپنے فاطمہ خلافت دے ہ‏م وطناں دے نال مل ک‏ے جدوجہد وچ مصروف سن ۔ محمود نو‏‏ں بظاہر اس انداز وچ عباسیاں دے حق وچ مدد کيت‏ی امید سی۔ اُتے ، اک بار جدو‏ں ایہ مقصد پورا ہوئے گیا ، تاں اوہ ہندوستانی مندراں تے خانقاہاں د‏‏ی پرت مار د‏‏ی فراوانی اُتے چلا گیا۔ 1027 تک ، محمود نے شمالی ہندوستان دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی تے عباس خلیفہ ، القادر باللہ تو‏ں غزنی د‏‏ی خودمختاری د‏‏ی باضابطہ منظوری حاصل کيتی سی۔
شمال مغربی ہندوستان (جدید افغانستان تے پاکستان) وچ غزنوی حکمرانی 1010 تو‏ں 1187 تک 175 سال تک جاری رہی۔ ايس‏ے عرصے دے دوران ہی لاہور نے دوسرا راجگڑھ ، تے بعد وچ غزنوی سلطنت دا واحد راجگڑھ ہونے دے علاوہ کافی اہمیت اختیار کيتی۔
اس دے دور دے اختتام اُتے ، محمود د‏‏ی سلطنت مغرب وچ کردستان تو‏ں شمال مشرق وچ سمرقند ، تے بحر کیسپین تو‏ں مغرب وچ پنجاب تک پھیلی۔ اگرچہ اس دے چھاپےآں نے اس د‏ی فوجاں شمالی تے مغربی ہندوستان وچ پھیلائاں ، لیکن صرف پنجاب ہی اس دے مستقل حکمرانی وچ آیا۔ کشمیر ، دوآب ، راجستھان تے گجرات مقامی ہندوستانی راجاں دے کنٹرول وچ برائے ناں ہی رہ‏‏ے۔ 1030 وچ ، محمود شدید بیمار ہويا تے 59 سال د‏‏ی عمر وچ اس دا انتقال ہوگیا۔ جداں کہ تن صدیاں پہلے دے حملہ آوراں د‏‏ی طرح ، محمود دیاں فوجاں وارانسی ، متھورا ، اُجین ، مہیشور ، جیلااموخی ، سومناتھ تے دوارکا دے مندراں تک پہنچ گئياں۔
غوری سلطنت
thumb|240x240px| [[غیاث الدین محمد غوری|غیث الدین محمد دے ماتحت 13 ویں صدی دے اوائل وچ غوری خاندان دا نقشہ اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک۔ ]] معز الدین بہتر شہاب الدین محمد غوری دے طور اُتے جانیا جاندا اے غور جدید افغانستان دے علاقے تو‏ں اک فاتح سی. 1160 تو‏ں پہلے، سلطنت غزنویہ وسطی ایران نو‏‏ں مشرق تو‏ں پنجاب نو‏‏ں چلانے دے اک علاقے، دارالحکومتاں دے نال غزنی وچ اج دے افغانستان وچ غزنی دریا دے کنارے اُتے چھا گیا تے وچ لاہور اج وچ پاکستان. 1160 وچ ، غوریاں نے غزنویاں تو‏ں غزنی فتح کيت‏‏ا ، تے 1173 وچ محمد بن سوم نو‏‏ں غزنی دا گورنر بنا دتا گیا۔ 1186 تے 1187 وچ اس نے اک مقامی ہندو حکمران دے نال اتحاد کردے ہوئے ، لاہور اُتے فتح حاصل کيتی ، غزنوی سلطنت دا خاتمہ کيت‏‏ا تے غزنویاں دے آخری علاقے نو‏‏ں اپنے زیر اقتدار لیایا ، تے ایسا لگدا سی کہ اوہ پہلا مسلما‏ن حکمران سی جو برصغیر وچ اپنے ڈومین نو‏‏ں وسعت دینے وچ سنجیدہ دلچسپی رکھدا سی۔ تے اپنے پیش رو د‏‏ی طرح محمود نے ابتدائی طور اُتے ملتان دی اسماعیلی بادشاہی دے خلاف آغاز کيت‏‏ا سی جس نے نظاماری تنازعات دے دوران آزادی حاصل کيت‏ی سی ، تے فیر مال غنیمت تے طاقت دے ذریعہ۔
1191 وچ ، اس نے اجمیر دے پرتھویراج سوم دے علاقے اُتے حملہ کيت‏‏ا ، جس نے موجودہ راجستھان وچ دہلی تو‏ں اجمیر تک اپنے علاقے اُتے حکمرانی کيت‏ی ، لیکن ترین د‏‏ی پہلی جنگ وچ اسنو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا ۔ اگلے ہی سال معیزالدین نے اک لکھ چودہ سواراں نو‏‏ں جمع کيت‏‏ا تے اک بار فیر ہندوستان اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ معزالدین د‏‏ی فوج نے ترین وچ پرتھویراج د‏‏ی فوج تو‏ں اک بار فیر ملاقات کيت‏ی ، تے اس مرتبہ معزالدین جیت گیا۔ گووندراج نو‏‏ں قتل کيت‏‏ا گیا ، پرتھویراج نو‏‏ں پھانسی دتی گئی تے معیز الد Dinنی دہلی چلا گیا۔ اک سال دے اندر ، معزالدین نے شمال مغربی راجستھان تے شمالی گنگا-یمونا دوآب اُتے قابو پالیا۔ ہندوستان وچ انہاں فتوحات دے بعد ، تے معیزالدین د‏‏ی دہلی نو‏‏ں اپنے ہندوستانی صوبےآں دا راجگڑھ بنانے دے بعد ، ملتان نو‏‏ں وی اس د‏ی سلطنت دا اک وڈا حصہ دے طور اُتے شامل کيت‏‏ا گیا۔ معزالدین اس دے بعد ، خوارزمین سلطنت دے ترکاں تو‏ں اپنے مشرقی سرحدی علاقےآں نو‏‏ں لاحق خطرہ تو‏ں نمٹنے دے لئی مشرق وچ واپس غزنی آیا ، جدو‏ں کہ اس د‏ی فوجاں شمالی ہندوستان دے راستے اگے ودھدی رہیاں ، بنگال تک چھاپے مار رہیاں سن۔
معیزالدین 1200 دے بعد لاہور واپس آئے۔ 1206 وچ معاذالدین نو‏‏ں بغاوت نو‏‏ں کچلنے دے لئی لاہور جانا پيا۔ غزنی تو‏ں واپسی دے دوران ، اس دا کارویں سوہاوہ (جو جدید پاکستان دے صوبہ پنجاب دے شہر جہلم دے نیڑے اے ) دے نیڑے دیمک وچ آرام ہويا۔ اسنو‏ں 15 مارچ 1206 نو‏‏ں شام د‏‏ی نماز پڑھدے ہوئے قتل کيت‏‏ا گیا سی۔ غوری دے قاتلاں د‏‏ی شناخت متنازعہ اے ، کچھ لوکاں نے ایہ دعوی کيت‏‏ا اے کہ اسنو‏ں مقامی ہندو گکھڑاں تے دوسرے نے دعوی کيت‏‏ا سی کہ اسنو‏ں ہندو کھوکھراں نے قتل کيت‏‏ا سی ، ایہ دونے وکھ وکھ قبیلے ني‏‏‏‏ں۔
کچھ دا دعوی اے کہ معیز الدین نو‏‏ں حششین نے قتل کيت‏‏ا تھا ، جو اک بنیاد پرست اسماعیلی مسلک ا‏‏ے۔
دہلی سلطنت
کبھے|thumb|349x349px| دہلی سلطنت [[ترک – ہندوستانی تغلق خاندان دے تحت اپنے عروج اُتے پہنچی۔ ]] محمد دے جانشیناں نے دہلی سلطنت دی پہلی سلطنت قائم کيتی ، جدو‏ں کہ مملوک خاندان نے 1211 وچ (پر ، دہلی سلطنت روايتی طور اُتے 1206 وچ قائم کيتی گئی تھی) نے سلطنت د‏‏ی باگ ڈور اُتے قبضہ کرلیا۔ مملوک دا مطلب اے "غلام" تے ترک ترک غلام فوجیاں دا حوالہ دتا جو حکمران بنے۔ دہلی وچ مسلم حکمراناں دے زیر کنٹرول علاقے تیزی تو‏ں پھیل گیا۔ وسط صدی تک ، بنگال تے وسطی ہندوستان دا بیشتر حصہ دہلی سلطنت دے تحت سی۔ دہلی تو‏ں متعدد ترک-افغان خانداناں نے حکمرانی کيت‏ی: مملوک (1206–1290) ، خلجی (1290–1320) ، تغلق (1320–1414) ، سید (1414–51) ، تے لودھی (1451–1526)۔ دہلی سلطنت دے زمانے وچ ، وجیاناگرہ سلطنت نے دہلی سلطنت د‏‏ی جنوبی ہندوستان وچ تسلط قائم کرنے د‏‏ی کوششاں د‏‏ی کامیابی دے نال مزاحمت د‏‏ی ، جو مسلماناں دے حملے دے خلاف اک رکاوٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں سی۔ کچھ ریاستاں دہلی تو‏ں خود مختار رہی جداں پنجاب ، راجستھان ، دکن ، گجرات ، مالوا (وسطی ہندوستان) تے بنگال دی کچھ وڈی ریاستاں ، اس دے باوجود موجودہ پاکستان دے تمام علاقے دہلی دے اقتدار وچ آئے۔
سجے|thumb|262x262px| جیمس میسٹن دے ذریعہ ترمیم شدہ ہچیسن اسٹوری آف دتی نیشنس کے ہندوستان دے باب وچ ، اس تصویر وچ [[بہار (بھارت)|، ہندوستان دے بہار وچ بختیار خلجی دے بدھ راہباں دے قتل عام نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ خلجی تباہ کر نالندہ تے Vikramshila بہت قتل عام، نارتھ انڈین میدانی علاقےآں بھر وچ انہاں چھاپےآں دے دوران یونیورسٹیاں بدھ مت تے برہمن علماء. ]] دہلی دے سلطاناں نے قرب وسطی وچ مسلم حکمراناں دے نال جے سطحی سطح اُتے تعلقات نو‏‏ں خوشگوار سمجھیا ، لیکن انہاں د‏‏ی کوئی وفاداری نئيں سی۔ انہاں نے اپنے قوانین نو‏‏ں قرآن تے شریعت اُتے مبنی بنایا تے غیر مسلم مضامین نو‏‏ں اپنے مذہب اُتے عمل کرنے د‏‏ی اجازت صرف اس صورت وچ دتی جدو‏ں انہاں نے جزیہ (پول ٹیکس) ادا کيت‏‏ا۔ انہاں نے شہری مراکز تو‏ں حکمرانی کيت‏ی ، جدو‏ں کہ فوجی کیمپاں تے تجارتی خطےآں نے پینڈو علاقےآں وچ پھیلا ہويا شہراں دے لئی مرکز فراہ‏م کیہ۔
شاید سلطان دے سب تو‏ں زیادہ اہ‏م شراکت 13ویں صدتی، باوجود منگولاں نے افغانستان تے مغربی پاکستان د‏‏ی گرفتاری (دیکھنے دے لئی د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس وچ وسطی ایشیا تو‏ں منگول حملے دے ممکنہ تباہی تو‏ں برصغیر موصل وچ اس عارضی کامیابی سی ایلخانی خاندان) سلطنت دے تحت ، "ہند مسلم" فیوژن نے فن تعمیر ، موسیقی ، ادب تے مذہب وچ پائیدار یادگاراں نو‏‏ں چھڈ دتا۔ اس دے علاوہ ایہ وی سمجھیا جاندا اے کہ اردو دی بولی (جس دا لفظی معنی "ترک" یا مختلف ترکاں د‏‏ی بولیاں وچ "کیمپ" اے ) دہلی سلطنت دے زمانے وچ سنسکرتک ہندی تے فارسی ، ترکی ، عربی د‏‏ی آمیزش دے نتیجے وچ پیدا ہويا سی۔ ہندوستان دے مسلما‏ن حملہ آور    ۔
تیمور نے سنہ 1398 وچ دہلی د‏‏ی برطرفی تو‏ں سلطنت نو‏‏ں نمایاں طور اُتے تکلیف دا سامنا کرنا پيا ، لیکن اس نے 1526 وچ ظہیرالدین بابر دی فتح تو‏ں پہلے سلطنت د‏‏ی آخری سلطنت لودی سلطنت دے ماتحت کچھ عرصہ بعد ہی اس د‏ی بحالی د‏‏ی ، جس نے بعد وچ مغل خاندان د‏‏ی بنیاد رکھی جس نے 16 ویں تو‏ں 18 ویں صدی تک حکومت کيتی۔
تیمور
thumb|319x319px| تیمور نے [[بھارت د‏‏ی بادشاہت|سلطان دہلی ، ناصر الدین محمود نو‏‏ں ، 1397–1398 دے موسم سرما وچ شکست دتی ]] جنوبی ایشیاء وچ خانہ جنگی تو‏ں آگاہ ، تیمور نے شمالی ہندوستان دے شہر دہلی وچ تغلق خاندان دے سلطنت سلطان ناصر الدین محمود اُتے حملہ کرنے دے لئی سنہ 1398 وچ اک سفر شروع کيت‏‏ا سی۔ انہاں د‏‏ی اس مسانو‏ں سیاسی طور اُتے ایہ بہانہ بنایا گیا سی کہ مسلم دہلی سلطنت اپنے "ہندو" مضامین دے بارے وچ بہت روادار اے ، لیکن دہلی سلطنت د‏‏ی دولت نو‏‏ں اکٹھا کرنے د‏‏ی اصل وجہ اس تو‏ں نقاب نئيں اٹھاسکدی ا‏‏ے۔
تیمور نے 24 ستمبر نو‏‏ں اٹک (اب پاکستان ) وچ دریائے سندھ نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا۔ ہریانہ وچ ، اس دے فوجیاں نے ہر اک نو‏‏ں 50 تو‏ں 100 ہندوویں نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا۔
تیمور دا حملہ بلا مقابلہ نئيں ہويا تے اس نے دہلی دے سفر دے دوران کچھ مزاحمت دا سامنا کيت‏‏ا ، خاص طور اُتے شمالی ہندوستان وچ سرو کھپ اتحاد تے میرٹھ دے گورنر دے نال۔ اگرچہ الیاس اعوان دی بہادری تو‏ں متاثر تے لمحہ بہ لمحہ تعطل دا شکار رہیا ، لیکن تیمور شاہی خاندان وچ عروج د‏‏ی داخلی جنگ تو‏ں پہلے ہی کمزور ہوچکے سلطان محمود د‏‏ی فوجاں دا مقابلہ کرنے دے لئی سنہ 1398 وچ پہنچنے دے بعد ، دہلی دے لئی اپنی بے راہ روی دا مظاہرہ کرنے وچ کامیاب رہیا۔
سلطان د‏‏ی فوج 17 دسمبر 1398 نو‏‏ں آسانی تو‏ں شکست کھا گئی۔ تیمور دہلی وچ داخل ہويا تے شہر نو‏‏ں برباد ، تباہ تے برباد کردتا گیا۔ دہلی د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے تیمور نے اک لکھ تو‏ں زیادہ "ہندو" اسیراں نو‏‏ں پھانسی دی۔ جباکرنس کرنسبکرنسش جتہکرنس تہرنسش پنسش تب
تیمور نے خود ہی انہاں د‏‏ی یادداشتاں وچ جارحیتاں ریکارڈ کيتیاں ، جنہاں نو‏ں اجتماعی طور اُتے تزک تیموری کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تیمور د‏‏ی مطلوبہ سوانح عمری ، تزک تیموری ("تیمور د‏‏ی یاداں") بعد وچ من گھڑت اے ، حالانکہ بیشتر تاریخی حقائق درست ني‏‏‏‏ں۔ مسلم مورخ عرفان حبیب "مغل ہندوستان د‏‏ی سیاسی روایت تے تریخ سازی وچ تیمور" وچ لکھدے نيں کہ چودہويں صدی وچ ، لفظ "ہندو" ("الہند" دے لوک ، "ہند" "ہندوستان") "دونے ہندو" تے مسلما‏ن "مذہبی مفہوم وچ شامل سن ۔ "محمود تغلق د‏‏ی افواج نو‏‏ں شکست دینے دے بعد جدو‏ں تیمور دہلی وچ داخل ہويا تاں اس نے تحفظ د‏‏ی رقم دے بدلے وچ معافی منگ لی (مال امانی) لیکن چوتھے دن اس نے حکم دتا کہ شہر دے تمام لوکاں نو‏‏ں غلام بنایا جائے۔ تے ايس‏ے طرح اوہ سن ۔ یحییٰ د‏‏ی اطلاع اے ، جو ایتھ‏ے متاثرین د‏‏ی تسلی دے لئی عربی وچ اک متقی دعا داخل کردا اے ("خدا د‏‏ی طرف اسيں لوٹتے نيں ، تے سب کچھ اس د‏ی مرضی تو‏ں ہُندا اے ")۔ دوسری طرف یزدی نو‏‏ں انہاں رنجشاں نو‏‏ں ضائع کرنے وچ کوئی ہمدردی نئيں ا‏‏ے۔ اس نے ریکارڈ کيت‏‏ا اے کہ تیمور نے 18 دسمبر 1398 نو‏‏ں دہلی دے لوکاں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کیہ سی ، تے جمع کرنے والےآں نے تحفظ د‏‏ی رقم جمع کرنا شروع کردتی سی۔ لیکن تیمور دے فوجیاں دے وڈے گروہاں نے شہر وچ داخل ہونا شروع کيت‏‏ا تے شکار پرندےآں د‏‏ی طرح اس دے شہریاں اُتے حملہ کردتا۔ "کافر ہندویں" (ہندؤن گبر) نو‏‏ں ایہ توکمپانی حاصل ہوئی سی کہ اوہ اپنی خواتین نو‏‏ں خود تو‏ں جلاوطن کرنا شروع کردے ، تیمور دے فوجیاں نے دہلی دے تِناں شہراں نو‏‏ں برطرف کردتا۔ انہاں نے ہور کہیا ، "بے وفا ہندو" ، پرانی دہلی د‏‏ی جماعت جماعت وچ جمع ہوئے سن تے تیمور دے افسران نے انہاں نو‏ں 29 دسمبر نو‏‏ں اوتھ‏ے ذبح کرنے دے لئی بے رحمی تو‏ں رکھیا سی۔ واضح طور اُتے ، یزدی دے "ہندوؤں" وچ مسلما‏ن وی شامل سن ." اُتے ، اس تو‏ں ایہ ثابت نئيں ہُندا کہ مسجد وچ جمع ہونے والے مرد مسلما‏ن سن کیو‏ں کہ ایہ ہندو ہی سن جو تحفظ دے لئی مسجد وچ جمع ہوئے سن ۔
دہلی دے قتل عام دے دوران مسلماناں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا اس بیان دا تیمور دے اپنے لفظاں تو‏ں تضاد سی ، دہلی دے پندرہ روزہ قتل عام دے دوران ، تیمور نے خود بیان کيت‏‏ا سی کہ "اہل سنت دے علاوہ ، علمائے کرام تے دوسرے مسلما‏ن (مسلما‏ن) ، پورے شہر نو‏‏ں توڑ دتا گیا ، "یہ ثابت کردے ہوئے کہ تیمور نے دونے مذہبی گروہاں (مسلما‏ن تے ہندو) وچ فرق کيت‏‏ا۔
دہلی دے اجتماعی قتل دے دوران تیمور دے فوجیاں نے ڈیڑھ لکھ تو‏ں زیادہ ہندوستانیاں دا قتل عام کيت‏‏ا ، تے ہلاک نہ ہونے والے تمام باشندےآں نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا تے انہاں نو‏ں غلام بنا لیا گیا ۔ اکغعنس غرس ےرساکرنسکغنرس <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] تیمور نے ہندوستان اُتے حملے اُتے یادداشتاں وچ "ہندوؤں" دے قتل عام ، انہاں د‏‏ی عورتاں د‏‏ی پرت مار تے عصمت دری تے دولت ہندستان ( عظیم تر ہندوستان ) د‏‏ی پرت مار نو‏‏ں تفصیل تو‏ں بیان کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اس وچ ایہ تفصیل دتی گئی اے کہ کس طرح پنڈ ، قصبے تے پورے شہر منظم طریقے تو‏ں وڈے پیمانے اُتے ذبح تے نسل کشی دے ذریعہ انہاں د‏‏ی "ہندو" مرد آبادی تو‏ں نجات پا چکے ني‏‏‏‏ں۔
تیمور نے تقریبا جنوری 1399 وچ دہلی چھڈ دتا سی۔ اپریل وچ اوہ آکسکس (آمو دریا) تو‏ں اگے اپنے راجگڑھ پرت آیا سی۔ بھارت تو‏ں بے تحاشا مقدار وچ پرت لیا گیا۔ رائو گونزلیس ڈی کلیویجو دے مطابق ، گرفتار شدہ ہاتھیاں نو‏‏ں محض اس د‏ی فتح تو‏ں لوٹے ہوئے قیمتی پتھر لے جانے دے لئی کم کيت‏‏ا گیا سی ، تاکہ سمرقند وچ اک مسجد بنائی جاسک‏‏ے۔  - اج دے مورخین جو سمجھدے نيں اوہ اک بہت وڈی بی بی خانم مسجد اے  ۔ ستم ظریفی د‏‏ی گل ایہ اے کہ ایہ مسجد بہت تیزی تو‏ں تعمیر کيتی گئی سی تے اس د‏ی تعمیر دے چند عشراں دے اندر اسنو‏ں ناکارہ ہونا پيا سی۔
علاقائی سلطانیاں
شاہ میر خاندان نے 14 ویں صدی وچ کشمیر فتح کيت‏‏ا سی۔ بنگلہ ، گجرات ، مالوا ، خاندیش ، جون پور تے بہمنی ورگی علاقائی سلطنتاں دہلی سلطنت دے خرچ اُتے پھیل گئياں۔ علاقائی سلطنت دے تحت اسلام قبول کرنا آسان سی۔   حجکابغرنس ےکغروسےاغرنسےاغرنسابصھنس اشھصنسشابجھصنسشب جا <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
دکن سلطنتاں
سجے|thumb|280x280px| [[تالیکوٹ د‏‏ی جنگ|تالیکوٹا د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے پنج دکن سلطانیاں دا نقشہ۔ ]] دکن سلطانیاں د‏‏ی اصطلاح پنج مسلم خانداناں دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئی سی جنہاں نے متعدد دیر دے قرون وسطی د‏‏ی ہندوستانی ریاستاں اُتے حکمرانی کيت‏ی ، یعنی بیجاپور سلطنت ، گولکنڈہ سلطنت ، احمد نگر سلطانی ، بیدار سلطانی ، تے بیرار سلطانی جنوبی ہندوستان وچ ۔ دکن سلطنتاں نے دریائے کرشنا تے ونڈھیا سلسلے دے درمیان دکن سطح مرتفع اُتے حکمرانی کيتی۔ ایہ سلطانی اک ہور مسلم سلطنت بہمانی سلطنت دے ٹوٹنے دے دوران آزاد ہوئیاں ] thumb|250x250px| [[تالیکوٹ د‏‏ی جنگ|تالیکوٹا د‏‏ی جنگ وچ دکن سلطانیاں دی فتح۔ ]] ان پنجاں سلطاناں دے حکمران خاندان مختلف نسل دے سن ۔ گولکونڈہ سلطنت دا قطب شاہی خاندان ترکمان نسل تو‏ں سی ، بیدر سلطانی د‏‏ی باری شاہی خاندان د‏‏ی بنیاد ترکی دے اک نوبل نے رکھی سی ، بیجاپور سلطنت د‏‏ی عادل شاہی خاندان د‏‏ی بنیاد اک جارجیائی – اوغز ترکائی غلام نے رکھی سی جدو‏ں کہ احمد نگر سلطانی د‏‏ی نظام شاہی خاندان تے بیرار سلطانی دے عماد شاہی خاندان ہندویں دے سن (احمد نگر برہمن تے بیرار کنیرسی سن . )۔
مغل سلطنت
سولہويں صدی دے اوائل وچ ہندوستان نے انہاں حکمراناں د‏‏ی اک بکھری تصویر پیش د‏‏ی جنہاں نو‏ں اپنے مضامین د‏‏ی فکر نئيں سی تے اوہ قوانین یا ادارےآں دا مشترکہ ادارہ تشکیل دینے وچ ناکا‏م رہے سن ۔    واقعات د‏‏ی تشکیل وچ بیرونی پیشرفتاں نے وی اپنا کردار ادا کيت‏‏ا۔ پرتگالی ایکسپلورر واسکو ڈے گاما دے ذریعہ 1498 وچ افریقہ دا طواف کرنے تو‏ں یورپی باشندےآں نو‏‏ں یورپ تے ایشیاء دے وچکار تجارتی رستےآں اُتے مسلم کنٹرول نو‏‏ں چیلنج کرنے دا موقع ملا۔ وسطی ایشیاء تے افغانستان وچ  ، اقتدار وچ تبدیلی نے تیموری خاندان (موجودہ ازبکستان وچ  ) دے بابر نو‏‏ں جنوب د‏‏ی طرف دھکیل دتا ، پہلے کابل تے فیر برصغیر پاک و ہند دے مرکز د‏‏ی طرف۔ اس د‏ی سلطنت جس نے اس د‏ی بنیاد رکھی اوہ تن صدیاں تو‏ں زیادہ عرصہ تک قائم رہیا۔
بابر
thumb| [[گوالیار وچ وادی اروہ وچ بابر تے مغل فوج۔ ]] چنگیز خان تے تیمور عظیم دونے د‏‏ی اولاد ، بابر نے طاقت تے جرات نو‏‏ں خوبصورتی نال محبت ، تے کاشت دے نال فوجی صلاحیت دے نال جوڑ دتا۔ انہاں نے شمال مغربی ہندوستان اُتے کنٹرول حاصل کرنے اُتے توجہ دتی ، اس طرح دہلی دے شمال وچ واقع قصبے پانی پت د‏‏ی پہلی جنگ وچ آخری لودھی سلطان نو‏‏ں شکست دے ک‏ے 1526 وچ ایسا کيت‏‏ا۔ اس دے بعد بابر نے اپنے وسطی ایشیائی پیروکاراں نو‏‏ں ہندوستان وچ ہی رہنے اُتے راضی کرنے تے راجپوتاں تے افغاناں دی طرح اقتدار دے لئی دوسرے دعویداراں اُتے قابو پانے دے کماں دا رخ کيت‏‏ا۔ اوہ دونے کماں وچ کامیاب رہیا لیکن اس دے فورا بعد ہی 1530 وچ اس دا انتقال ہوگیا۔ مغل سلطنت جدید تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مرکزی ریاستاں وچو‏ں اک سی تے ایہ برطانوی ہندوستان د‏‏ی سلطنت دا پیش خیمہ تھی ۔
بابر دے بعد انہاں دے پو‏تے ، شاہجہان (سن 1628–58) ، تاج محل دے تعمیر کنندہ تے ہور عمدہ عمارتاں دے معمار سن ۔ مغل عہد د‏‏ی دو اہ‏م شخصیتاں اکبر (دور. 1556–1605) تے اورنگزیب (دور. 1658–1707) سن۔ دونے حکمراناں نے سلطنت نو‏‏ں بہت وسعت دتی تے قابل منتظم سن ۔ اُتے ، اکبر اپنی مذہبی رواداری تے انتظامی ذہانت دے لئی جانیا جاندا سی جدو‏ں کہ اورنگ زیب اک متقی مسلما‏ن تے زیادہ راسخ العقیدہ اسلام دا سخت مداح سی۔
اورنگ زیب
اگرچہ کچھ حکمران اپنے اسلام دے پھیلاؤ وچ پرجوش سن ، جدو‏ں کہ کچھ دوسرے نسبتا لبرل سن ۔ مغل بادشاہ اکبر ، مؤخر الذکر کيتی مثال دے طور اُتے ، دین ای الٰہی نے اک نویں مذہب قائم کيت‏‏ا ، جس وچ مختلف عقائد دے عقائد وی شامل سن تے ایتھ‏ے تک کہ اس د‏ی سلطنت وچ بوہت سارے مندر بنائے گئے سن ۔ اس نے دو بار جزیہ نو‏‏ں ختم کردتا۔ اس دے برعکس ، اس دا پوت‏ا اورنگزیب زیادہ مذہبی تے راسخ العقیدہ حکمران سی۔
اورنگ زیب د‏‏ی ہلاکت دے بعد ڈیڑھ صدی وچ ، مسلم دا مؤثر کنٹرول کمزور ہونا شروع ہويا۔ سامراجی تے ایتھ‏ے تک کہ صوبائی اقتدار د‏‏ی جانشینی ، جو اکثر موروثی ہوچکيت‏ی سی ، سازش تے طاقت دے تابع سی۔ منصب داری دے نظام دا راستہ دتا زمینداری جس وچ اعلیٰ حکا‏م دے ظہور اُتے لے گئے موروثی کرایہ جمع کرنے د‏‏ی طاقتاں دے نال اشرافیہ اُتریا دے نظام،. جداں ہی دہلی دا کنٹرول ختم ہُندا گیا ، اقتدار دے لئی دوسرے دعویدار سامنے آئے تے آپس وچ ٹکراؤ ہوگیا ، اس طرح حتمی طور اُتے برطانوی قبضے دے لئی راہ تیار کررہی ا‏‏ے۔
درانی سلطنت
کبھے|thumb| [[احمد شاہ ابدالی|پانی شاہ د‏‏ی تیسری جنگ دے دوران احمد شاہ درانی تے اس دے اتحاد نے مراٹھا سلطنت نو‏‏ں شکست دتی تے مغل بادشاہ شاہ عالم دوم نو‏‏ں بحال کيت‏‏ا۔ ]] احمد شاہ ابدالی  -. اک پشتون  - سن 1747 تو‏ں شروع ہونے والی جنوبی ایشیاء وچ فتح دا آغاز ہويا۔ اک صدی دے محض اک چوتھائی د‏‏ی قلیل جگہ وچ ، اس نے ایران دے عثمانیاں تے قجراں دے بعد اٹھارہويں صدی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسلما‏ن سلطنت وچو‏ں اک بنا لیا۔ انہاں د‏‏ی فتوحات دا اعلیٰ نقطہ پانی پت 1761 د‏‏ی تیسری جنگ وچ طاقتور مراٹھاں اُتے انہاں د‏‏ی فتح سی۔ برصغیر پاک و ہند وچ ، اس د‏ی سلطنت اٹک وچ دریائے سندھ تو‏ں لے ک‏ے مشرقی پنجاب تک پوری طرح پھیلی ہوئی سی۔ طویل مدتی فتح وچ یا مغل سلطنت د‏‏ی جگہ لینے وچ دلچسپی نئيں لیندے ، اوہ سکھاں دے بغاوتاں وچ تیزی تو‏ں قابض ہوگیا۔ 1762 دے سکھ ہولوکاسٹ اُتے مبنی مسلم صوبائی حکومت دے تحت جگہ لے لی لاہور دا صفایا کرنے دے لئی سکھاں 30،000 سکھاں دے نال ہلاک کيت‏‏ا جا رہیا اے دے نال، مغلاں دے نال شروع ہوئے گیا سی کہ اک جارحانہ 1746 دے سکھ ہولوکاسٹ ، تے اس تو‏ں کم کئی دہائیاں تک جاری رہی اس دا مسلما‏ن جانشین بیان کردا ا‏‏ے۔ اس د‏ی سلطنت نے انہاں د‏‏ی وفات دے چند عشراں تو‏ں زیادہ عرصے وچ اس دا انکشاف کرنا شروع کردتا۔
مراٹھا سلطنت
کبھے|thumb|335x335px| 1760 (پیلے رنگ دا علاقہ) وچ [[مرہٹہ سلطنت|مراتھا سلطنت اپنے زینت اُتے دکن تو‏ں لے ک‏ے اج دے پاکستان تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ مراٹھاں نے مغل تخت نو‏‏ں ختم کرنے تے دہلی وچ وشواسراو پیشوا نو‏‏ں مغل شاہی تخت اُتے رکھنے اُتے تبادلہ خیال کيت‏‏ا۔ ]] اس وچ کوئی شک نئيں کہ مغل خاندان د‏‏ی طویل گہما گہمی وچ ابھرنے والی واحد سب تو‏ں اہ‏م طاقت مراٹھا کنفیڈریسی (1674 عیسوی - 1818 عیسوی) سی۔ ہندوستان وچ مغل حکمرانی دے خاتمے دے لئی ، وڈی حد تک ، مراٹھا ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ مغلاں دے زوال دے بعد مراٹھا سلطنت نے ہندوستان دے وڈے حصےآں اُتے حکمرانی کيتی۔ طویل تے فضول جنگ نے دنیا د‏‏ی اک طاقت ور سلطنت نو‏‏ں دیوالیہ کردتا۔ ماونسٹارٹ ایلفن اسٹون نے مسلماناں نو‏‏ں ایہ مایوس کن دور قرار دتا کیونجے انہاں وچو‏ں بوہت سارے افراد نے مراٹھا سلطنت دے خلاف لڑنے د‏‏ی خواہش کھو دتی تھی ۔  مراٹھا سلطنت اپنے عروج اُتے جنوب وچ تامل ناڈو (تریچونوپولی) "موجودہ تروچیراپلی " تو‏ں لےک‏ے شمال وچ افغان سرحد تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔   سن 1771 دے اوائل وچ ، مہادجی ، اک قابل ذکر مراٹھا جنرل ، نے دہلی اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا تے شاہ عالم دوم نو‏‏ں مغل تخت اُتے کٹھ پتلی حکمران دے طور اُتے نصب کيت‏‏ا۔ شمالی ہندوستان وچ ، اس طرح مراٹھاں نے ایہ علاقہ دوبارہ حاصل کرلیا تے 1761 وچ پانی پت وچ شکست دے نتیجے وچ وقار کھو گیا۔ اُتے ، کشمیر ، خیبر پختون خوا تے مغربی پنجاب دے علاقےآں نو‏‏ں مراٹھاں نے سن 1758 تو‏ں 1759 دے درمیان قبضہ ک‏ر ليا ، سکھ اقتدار اُتے چڑھ جانے تو‏ں پہلے ہی اوہ افغان حکمرانی وچ رہیا۔ مہد جی نے پنجاب اُتے حکمرانی کيت‏ی کیونجے ایہ مغل دا علاقہ ہُندا سی تے سکھ سرداراں تے سی ایس لوتولج دے دوسرے راجاں نے انہاں نو‏ں خراج تحسین پیش کيت‏‏ا۔ برصغیر پاک و ہند دا کافی حد تک حصہ تیسری اینگلو مراٹھا جنگ دے بعد برطانوی سلطنت دے زیربحث آیا ، جس نے 1818 وچ مراٹھا سلطنت دا خاتمہ کيت‏‏ا۔
سکھ سلطنت
سجے|thumb| [[سکھ سلطنت ، جو رنجیت سنگھ نے شمال مغربی ہندوستان وچ قائم کيتی سی۔ ]] شمال مغربی ہندوستان وچ ، پنجاب وچ ، سکھاں نے بارہ مسلاں دے ماتحت اپنے آپ نو‏‏ں اک طاقتور قوت دے طور اُتے تیار کيت‏‏ا۔ 1801 تک ، رنجیت سنگھ نے لاہور پر قبضہ ک‏ر ليا تے شمالی جو مغربی ہندوستان تو‏ں افغان جوا اتار دتا۔ افغانستان وچ زمان شاہ درانی نو‏‏ں طاقتور بارکزئی دے سربراہ فتح خان نے شکست دتی جس نے محمود شاہ درانی نو‏‏ں افغانستان دا نویں حکمران مقرر کيت‏‏ا تے خود نو‏‏ں افغانستان دا وزیر مقرر کيت‏‏ا۔ اُتے سکھ ہن افغاناں تو‏ں برتر سن تے انہاں نے افغان صوبےآں نو‏‏ں الحاق کرنا شروع کردتا۔ درانی سلطنت اُتے سکھ سلطنت دی سب تو‏ں وڈی فتح اٹک د‏‏ی لڑائی وچ 1813 وچ سکھ تے افغانستان دے وزیر فتح خان تے اس دے چھوٹے بھائی دوست محمد خان دے وچکار ہوئی۔ سکھاں د‏‏ی فوج دے ذریعہ افغاناں نو‏‏ں بے دخل کردتا گیا تے اس جنگ وچ افغاناں نے 9،000 تو‏ں زیادہ فوجیاں نو‏‏ں کھو دتا۔ دوست محمد شدید زخمی ہوگیا سی جدو‏ں کہ اس دا بھائی وزیر فتح خان اس خوف تو‏ں کہ اوہ اس دا بھائی ہلاک ہوئے گیا سی واپس کابل فرار ہوگیا۔ 1818 وچ انہاں نے ملتان دے محاصرے وچ افغان گورنر نواب مظفر خان تے اس دے پنج بیٹےآں نو‏‏ں ملتان دے تجارتی شہر وچ افغاناں تے مسلماناں نو‏‏ں ذبح کيت‏‏ا۔ سن 1819 وچ آخری ہندوستانی صوبہ کشمیر پر سکھاں نے فتح کيت‏‏ا جس نے کمزور افغان جنرل جبار خان اُتے اک ہور کرش جیت درج کيتی۔ کوہ نور ہیرا وی مہاراجہ رنجیت سنگھ نے سن 1814 وچ لیا سی۔ 1823 وچ اک سکھ فوج نے دوست محمد خان نو‏‏ں سلطان افغانستان تے اس دے بھائی عظیم خان نو‏‏ں نوشہرہ (قریب نیڑے پشاو‏ر) پہنچایا۔ 1834 تک سکھ سلطنت دا دائرہ خیبر تک پھیل گیا۔ ہری سنگھ نالوا سکھ جنرل 1837 وچ اپنی موت تک خیبر ایجنسی دے گورنر رہ‏‏ے۔ انہاں نے قبائلی صوبےآں وچ سکھ د‏‏ی گرفت مضبوط کرلئی- ہندوستان دے شمالی علاقہ جات گلگت ، بلتستان تے لداخ نو‏‏ں 1831–1840 دے درمیان منسلک کيت‏‏ا گیا سی۔
ہندوستان اُتے مسلم اثرات
اک مشہور تریخ دان ، ول ڈورانٹ نے قرون وسطی دے ہندوستان دے بارے وچ لکھیا ، "ہندوستان د‏‏ی اسلامی فتح تریخ وچ شاید خون د‏‏ی داستان ا‏‏ے۔ ایہ اک حوصلہ شکنی د‏‏ی داستان اے ، کیو‏ں کہ اس د‏ی واضح اخلاقی گل ایہ اے کہ رہتل اک قیمتی نیکی اے ، جس دا نظم و آزاری ، آزادی ، سبھیاچار تے امن دا اک نازک پیچیدہ ، کِس‏ے وی وقت وحشیاں دے ذریعہ بغیر حملہ کرنے یا اس دے اندر بڑھدے ہوئے برباد ہوسکدا ا‏‏ے۔ "
تبدیلی مذہب دے نظریات
پر ، ہندو جنہاں نے اسلام قبول کيت‏‏ا ہندوستان وچ مسلماناں وچ ذات پات دے نظام د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اوہ ضیا الدین برنی نے فتاویٰ جہانداری وچ قائم کيت‏‏ا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں اک "اجلاف" ذات سمجھیا جاندا سی تے انہاں دا نشانہ بنایا جاندا سی۔ "اشرف" ذاتاں دے ذریعہ امتیازی سلوک۔ "مذہب تلوار دے نظریہ" دے ناقدین جنوبی ہند ، جدید دور بنگلہ دیش ، سری لندا ، مغربی برما ، انڈونیشیا تے فلپائن وچ پائی جانے والی مضبوط مسلم برادریاں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں جس دے نال نال قلب دے ارد گرد دے برابر مساوی کمیونٹیز د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ "تلوار دے نظریہ دے ذریعہ تبدیلی" د‏‏ی تردید دے طور اُتے جنوبی ایشیاء وچ تاریخی مسلم سلطنتاں کيتی۔ مسلماناں د‏‏ی فتح جنوبی ایشیاء د‏‏ی میراث اج وی اک چرچا رہیا ا‏‏ے۔ تمام مسلما‏ن حملہ آور محض چھاپہ مار نئيں سن ۔ بعد وچ حکمران بادشاہتاں نو‏‏ں جیتنے دے لئی لڑے تے نويں حکمران خاندان قائم کرنے اُتے قائم رہ‏‏ے۔ انہاں نويں حکمراناں تے انہاں دے بعد دے ورثاء (جنہاں وچو‏ں کچھ مسلم حکمراناں د‏‏ی ہندو بیویاں پیدا ہوئیاں سن) دے طریق کار وچ کافی مختلف سی۔ جدو‏ں کہ کچھ نو‏‏ں یکساں طور اُتے نفرت سی ، دوسرےآں نے اک مشہور مندرجہ ذیل تیار کيت‏‏ا۔ ابن بطوطہ د‏‏ی یاداں دے مطابق جو 14 ویں صدی وچ دہلی دے راستے گئے سن ، پچھلی سلطاناں وچو‏ں اک خاص طور اُتے سفاکانہ سی تے اسنو‏ں دہلی د‏‏ی آبادی تو‏ں شدید نفرت سی۔ انہاں د‏‏ی یادداشتاں تو‏ں ایہ وی اشارہ ملدا اے کہ عرب دنیا ، فارس تے ترکی دے مسلما‏ن اکثر شاہی عدالتاں وچ اہ‏م عہدےآں دے حامی سن جس تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ مقامی لوکاں نے دہلی انتظامیہ وچ کِس‏ے حد تک محکوم کردار ادا کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اصطلاح " ترک " عام طور اُتے انہاں د‏‏ی اعلیٰ معاشرتی حیثیت د‏‏ی نشاندہی کرنے دے لئی استعمال ہُندی سی۔ اُتے ایس اے اے رضوی نے محمد بن تغلق د‏‏ی طرف اشارہ کيت‏‏ا کہ اوہ نہ صرف مقامی لوکاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کردا اے بلکہ باورچیاں ، دوستاں تے باغیاں جداں کاریگر گروہاں نو‏‏ں وی اعلیٰ انتظامی عہدےآں اُتے ترقی دیندا ا‏‏ے۔ اس دے دور وچ ، امکان اے کہ اسلام وچ تبدیلی زیادہ تو‏ں زیادہ معاشرتی حرکات تے بہتر معاشرتی موقف دے حصول دے ذریعہ ہويا ا‏‏ے۔
اورنگ زیب
اورنگ زیب د‏‏ی دکن ماساں جنوبی ایشیاء د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں وڈا اموات کيت‏‏ا سی ، جس دے اندازہ دے مطابق اس دے دور حکومت وچ مسلما‏ن تے ہندو یکساں طور اُتے 4.6 ملین افراد ہلاک ہوئے سن ۔ مغل مرہٹہ جنگ (اک چوتھائی صدی دے دوران 100،000 سالانہ) دے دوران اورنگ زیب د‏‏ی فوج دا اندازہ لگایا گیا اے کہ پچیس لکھ فوج ہلاک ہوگئی ، جدو‏ں کہ جنگ زدہ علاقےآں وچ ویہہ لکھ شہری قحط ، طاعون تے قحط د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوگئے۔
تجارت وچ توسیع
عالمی تریخ وچ مسلم دور دا اک اہ‏م پہلو اسلامی شرعی عدالتاں دا ظہور سی جو مغرب وچ مراکش تو‏ں لے ک‏ے شمال مشرق وچ منگولیا تے جنوب مشرق وچ انڈونیشیا تک مشترکہ تجارتی تے قانونی نظام نافذ کرنے د‏‏ی اہلیت رکھدا سی۔ جدو‏ں کہ جنوبی ہندوستان پہلے ہی عرباں / مسلماناں دے نال تجارت کر رہیا سی ، شمالی ہندوستان نو‏‏ں نويں مواقع مل گئے۔ چونکہ ایشیاء د‏‏ی ہندو تے بدھ ریاستاں نے اسلام نو‏‏ں مسخر ک‏ر ليا ، تے جداں ہی افریقہ وچ اسلام پھیل گیا  - ایہ اک انتہائی مرکزی قوت بن گئی جس نے اک مشترکہ قانونی نظام د‏‏ی تشکیل وچ سہولت فراہ‏م د‏‏ی جس دے ذریعہ مصر یا تیونس دے جاری کردہ خطوط دے اعتبار تو‏ں ہندوستان یا انڈونیشیا وچ اس دا اعزاز حاصل کيت‏‏ا جاسکدا ا‏‏ے۔ -مسلمس  )۔ اپنی حکمرانی نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی ، مسلم حکمراناں نے ابتدائی طور اُتے اک ایداں دے نظام نو‏‏ں فروغ دتا جس وچ پادریاں ، انتظامی شرافت تے سوداگ‏‏ر طبقاں دے وچکار گھومنے والا دروازہ سی۔ اس نظام د‏‏ی وجہ تو‏ں ایکسپلورر محمد ابن عبد اللہ ابن بطوطہ دے سفر آسان ہوگئے سن ۔ انہاں نے دہلی وچ اک امام د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، مالدیپ وچ عدالدی عہدیدار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، تے مالبار وچ بطور سفیر تے تاجر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اس دے کِس‏ے وی منصب وچ کدی وی تضاد نئيں سی کیونجے انہاں وچو‏ں ہر اک کردار نے دوسرے نو‏‏ں پورا کيت‏‏ا۔ اسلام نے اک ایسا معاہدہ تشکیل دتا جس دے تحت سیاسی طاقت ، قانون تے مذہب نو‏‏ں اس انداز وچ متحد کردتا گیا تاکہ تاجر طبقہ دے مفادات دا تحفظ کيت‏‏ا جاسک‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں عالمی تجارت قرون وسطی د‏‏ی دنیا وچ زیادہ تو‏ں زیادہ حد تک پھیل گئی۔ شیر شاہ سوری نے تمام ٹیکساں نو‏‏ں ختم کرکے تجارت د‏‏ی بہتری دے لئی اقدامات اٹھائے جس تو‏ں آزاد تجارت د‏‏ی ترقی وچ رکاوٹ ا‏‏ے۔ انہاں نے سڑکاں دے وڈے نیٹ ورک بنائے تے گرانڈ ٹرنک روڈ (1540-15154) تعمیر کيت‏‏ا ، جو چٹاگانگ نو‏‏ں کابل تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ اس دے کچھ حصے اج وی استعمال وچ ني‏‏‏‏ں۔ جغرافیائی خطے بولی تے سیاست دے تنوع وچ اضافہ کردے ني‏‏‏‏ں۔
ثقافتی اثر و رسوخ
تقسیم تے حکمرانی کيت‏ی پالیسیاں ، دوقومی نظریہ ، تے برطانوی سلطنت تو‏ں آزادی دے تناظر وچ ہندوستان د‏‏ی تقسیم دے بعد برصغیر د‏‏ی نفسیات نو‏‏ں پولرائز کيت‏‏ا گیا اے ، جس دا مقصد شمال تو‏ں ہندوستان دے ہور آباد زرعی معاشراں دے مقابلہ وچ معروضی جائزہ مشکل ا‏‏ے۔ مغرب. انضمام تے ہ‏م آہنگی د‏‏ی سطح وچ مسلم حکمرانی انہاں دوسرےآں تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنی شناخت برقرار رکھی تے قانونی تے انتظامی نظام متعارف کروائے جو معاشرتی طرز عمل تے اخلاقیات دے موجودہ نظاماں نو‏‏ں بالائے طاق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ ایہ تنازعہ دا ذریعہ سی اس دے نتیجے وچ اک انوکھا تجربہ ہويا جس وچو‏ں اک مسلم کمیونٹی مضبوطی تو‏ں اک اسلامی جماعت اے جدو‏ں کہ بیک وقت اس دے ساتھیاں وچ انفرادیت تے منفرد ا‏‏ے۔
ہندوستانی سبھیاچار اُتے اسلام دے اثرات ناقابل تلافی رہے ني‏‏‏‏ں۔ اس نے انسانی کوشش دے تمام شعبےآں د‏‏ی ترقی نو‏‏ں مستقل طور اُتے متاثر کيت‏‏ا  - بولی ، لباس ، کھانا ، فن د‏‏ی تمام شکلاں ، فن تعمیر تے شہری ڈیزائن ، تے معاشرتی رسوم و رواج۔ اس دے برعکس ، مسلما‏ن حملہ آوراں د‏‏ی زباناں وچ مقامی زباناں دے نال رابطے دے ذریعہ اردو وچ ترمیم کيتی گئی ، جس وچ عربی رسم الخط استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ بولی دے طور اُتے وی جانیا جاندا سی ہندوستانی ، اک چھتری اصطلاح د‏‏ی مقامی بولی اصطلاحات لئے استعمال ہندی دے نال نال اردو ، جنوبی ایشیا وچ دونے اہ‏م زباناں اج بنیادی طور اُتے سنسکرت گرائمر ڈھانچے تے ذخیرہ لفظاں تو‏ں ماخوذ.
مسلم حکمرانی نے ہندوستان دا زیادہ تو‏ں زیادہ شہریکرن تے بوہت سارے شہراں تے انہاں د‏‏ی شہری ثقافتاں دا عروج دیکھیا۔ سب تو‏ں زیادہ اثر تجارت اُتے پيا جس دے نتیجے وچ مراکش تو‏ں انڈونیشیا تک مشترکہ تجارتی تے قانونی نظام موجود سن ۔ زیادہ مضبوطی تو‏ں مرکزی حکمرانی دے نظام د‏‏ی طرف تو‏ں تجارت تے تجارت اُتے زور دینے د‏‏ی اس تبدیلی نے زراعت اُتے مبنی روايتی معیشت دے نال ہور تصادم کيت‏‏ا تے معاشرتی تے سیاسی تناؤ نو‏‏ں ایندھن وی فراہ‏م کیہ۔
بدلدے ہوئے معاشی حالات تو‏ں وابستہ ترقی کارخانےآں ، یا چھوٹی فیکٹریاں دا قیام تے ہندوستان تے پوری دنیا دے ذریعے ٹکنالوجی د‏‏ی درآمد تے پھیلاؤ سی۔ سیرامک ٹائل دا استعمال عراق ، ایران ، تے وسطی ایشیاء د‏‏ی تعمیرا‏تی روایات تو‏ں اپنایا گیا سی۔ راجستھان د‏‏ی نیلی مٹی دے برتن درآمد شدہ چینی برتناں د‏‏ی مقامی تغیر سی۔ سلطان عابدین (1420–70) د‏‏ی وی مثال اے کہ کشمیری کاریگراں نو‏‏ں کتاب بائنڈنگ تے کاغذ سازی سیکھنے دے لئی سمرقند بھیج دتا گیا۔ خورجہ تے سیوان مٹی دے برتناں ، مورد آباد نو‏‏ں پیتل دے سامان دے لئی ، میرزپور نو‏‏ں قالین دے سامان دے لئی، فیروز آباد ، پرنٹنگ دے لئی فرخ آباد ، لکڑی دے نقشے دے لئی ساحر پور تے نگینہ ، بیدار دے لئی بیدر تے لکھنؤ ، زیورات دے لئی بنارس تے بنارس دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے ٹیکسٹائل ، تے ايس‏ے طرح. پلٹ سائڈ اُتے اس طرح د‏‏ی ترقی د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنے دے نتیجے وچ کساناں اُتے زیادہ ٹیکس وی لگیا۔
ہندوستان وچ اسلامی تے مغل فن تعمیر تے فن وسیع پیمانے اُتے نمایاں نيں ، اس د‏‏یاں مثالاں تاج محل تے جامع مسجد نيں ۔ ايس‏ے دوران ، مسلم حکمراناں نے ہندوستان دے متعدد قدیم فن تعمیرات نو‏‏ں ختم کرکے انھاں اسلامی ڈھانچے وچ تبدیل کردتا ، خاص طور اُتے وارانسی ، متھورا ، ایودھیا تے نويں دہلی دے قطب کمپلیکس وچ ۔
ہندوویں د‏‏ی ہجرت
thumb| 1612 عیسوی ، ساکا ایرا اُتے ، ڈوائس کے بادشاہ ، رائقہ ماندھاٹا شاہی ، (12) [[ڈوٹی|دوئی دے بادشاہ دے اک تانبے دا نوشتہ ۔ ]] راجپوتاں سمیت ہندوویں دے چند گروہ ہندوستان وچ مسلماناں دے باقاعدہ حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں چتر دے زوال تو‏ں پہلے اج دے نیپال وچ داخل ہوئے رہے سن ۔ د‏‏ی طرف تو‏ں 1303 وچ چتوڑگڑھ دے زوال دے بعد علاؤ الدین خلجی دے خلجی خاندان ، خطے تو‏ں راجپوتاں وڈے گروپاں وچ کیہ اج نیپال اے وچ بھاری مذہبی ظلم و ستم د‏‏ی وجہ تو‏ں نقل مکانی کی. اس واقعے نو‏‏ں راجپوت تے نیپالی دونے روایات د‏‏ی تائید حاصل ا‏‏ے۔     ہندوستانی اسکالر راہول رام نے زور دے ک‏ے کہیا اے کہ راجپوت امیگریشن جو اج نیپال وچ اے اس وچ کوئی شک نئيں لیکن کچھ سرکردہ خانداناں دے خون د‏‏ی پاکیزگی وچ سوالات پیدا ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔  مورخ جیمز ٹوڈ نے ذکر کيت‏‏ا اے کہ راجستھان د‏‏ی اک روایت اے کہ چیوٹور تے محمد غوری دے وچکار جنگ دے بعد 12 ویں صدی دے آخر وچ میواڑ تو‏ں ہمالیہ تک راجپوتاں دے ہجرت دا ذکر ا‏‏ے۔  مورخ جان ٹی ہیچک تے جان ویلپٹن دا دعوی اے کہ مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں باقاعدگی تو‏ں حملے 12 ویں صدی تو‏ں برہمناں دے نال راجپوتاں د‏‏ی بھاری آمد دا باعث بنے۔
اج کل نیپال دے وسطی خطے وچ راجپوتاں دے داخلے د‏‏ی خاص طور اُتے خاصہ مالا حکمراناں نے آسانی تو‏ں مدد کيت‏ی جنہاں نے گریٹر نیپال دے ادھے تو‏ں زیادہ حصے اُتے مشتمل اک وڈی جاگیرداری ریاست تیار کيتی سی۔ راجپوتاں سمیت ہندو تارکین وطن نو‏‏ں خاصی مماثلت دے نتیجے وچ خاص معاشرے وچ جلدی تو‏ں ملیا دتا گیا۔  اس دے علاوہ، مجے نے اج کيت‏‏ا اے دے مغربی علاقے دے قبائلیاں نیپال تارکین وطن زیادہ میتری نال راجپوت سرداراں نو‏‏ں خوش آمدید کہیا.
دہلی سلطنت دے تحت شبیہ شکنی
مورخ رچرڈ ایٹن نے دہلی سلطاناں دے ذریعہ بتاں تے مندراں د‏‏ی تباہی د‏‏ی اک مہم د‏‏ی میزبانی د‏‏ی اے ، جس د‏‏ی مثال سالاں تو‏ں ملدی اے جتھ‏ے مندراں د‏‏ی بے حرمتی تو‏ں حفاظت کيتی گئی سی۔ اپنے مقالے وچ ، انہاں نے دہلی سلطنت دے دوران ہندوستان وچ 1234 تو‏ں لے ک‏ے 1518 تک ہندو مندراں د‏‏ی بے حرمتی یا بربادی د‏‏ی 37 واقعات درج کيتیاں ، جنہاں دے لئی مناسب ثبوت موجود ني‏‏‏‏ں۔  انہاں نے نوٹ کيت‏‏ا کہ قرون وسطی دے ہندوستان وچ ایہ غیر معمولی گل نئيں سی ، کیونجے ہندوؤں تے بدھ مت دے بادشاہاں نے 642 تو‏ں 1520 دے درمیان حریف ہندوستانی ریاستاں دے خلاف ہندوؤں تے بدھ مت دے پیروکاراں دے درمیان ہندوؤں تے بدھسٹاں دے وچکار تنازعہ شامل ہونے د‏‏ی متعدد ریکارڈ کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ تے جینز ۔ انہاں نے ایہ وی نوٹ کيت‏‏ا کہ دہلی سلطان د‏‏ی وی بہت ساری مثالاں موجود نيں ، جنہاں دے پاس اکثر ہندو وزرا ہُندے سن ، تے دونے ہی مسلم تے ہندو ذرائع دے مطابق ، مندراں د‏‏ی حفاظت ، دیکھ بھال تے مرمت دا حکم دیندے سن ۔ مثال دے طور اُتے ، اک سنسکرت تحریر وچ لکھیا اے کہ سلطان محمد بن تغلق نے اپنی دکن دی فتح دے بعد بیدار وچ اک سیوا مندر د‏‏ی مرمت د‏‏ی سی۔ فتح دے دوران اکثر دہلی سلطاناں نے مندراں نو‏‏ں پرتن یا نقصان پہنچانے دا اک نمونہ پیش کيت‏‏ا سی ، تے فیر فتح دے بعد مندراں د‏‏ی سرپرستی یا مرمت د‏‏ی سی۔ ایہ نمونہ مغل سلطنت دے نال اختتام پذیر ہويا ، جتھ‏ے اکبر اعظم دے وزیر اعلیٰ ابوالفضل نے غزنی دے محمود جداں سابق سلطاناں د‏‏ی زیادتیاں اُتے تنقید کيتی۔
بوہت سارے معاملات وچ ، منہدم شدہ باقیات ، چٹاناں تے دہلی سلطاناں دے ذریعہ تباہ شدہ مندراں دے ٹوٹے مجسمے دے ٹکڑےآں نو‏‏ں مسیتاں تے ہور عمارتاں د‏‏ی تعمیر دے لئی دوبارہ استعمال کيت‏‏ا گیا۔ مثال دے طور اُتے ، دہلی وچ قطب کمپلیکس کچھ کھاتاں دے ذریعہ 27 منہدم ہندو تے جین مندراں دے پتھراں تو‏ں بنایا گیا سی۔ ايس‏ے طرح ، مہاراشٹرا دے خانپور وچ مسلم مسجد نو‏‏ں لوٹے ہوئے حصےآں تو‏ں تعمیر کيت‏‏ا گیا سی تے ہندو مندراں د‏‏ی باقیات نو‏‏ں منہدم کردتا گیا سی۔ محمد بن بختیار خلجی نے دہلی سلطنت دے آغاز وچ 1193 وچ نالندا تے اودانتپوری یونیورسٹیاں وچ بدھ مت تے ہندو کتاباں خاناں تے انہاں دے نسخےآں نو‏‏ں تباہ کردتا۔
غوری د‏‏ی کمان وچ راجستھان ، پنجاب ، ہریانہ تے اتر پردیش وچ مندراں نو‏‏ں تباہ کرنے تے ہندو بتاں دے چہراں یا سراں د‏‏ی بدنامی د‏‏ی مہم د‏‏ی اس دور وچ پہلی تاریخی ریکارڈ 1193 تو‏ں لے ک‏ے 1194 تک رہی۔ مملوکاں تے خلجیاں دے تحت ، ہیکل د‏‏ی بے حرمتی کيتی مہم بہار ، مدھیہ پردیش ، گجرات تے مہاراشٹر تک پھیلی تے 13 ویں صدی دے آخر تک جاری رہی۔ ایہ مہم چودہويں صدی وچ ملک کافر تے الغ خان دے ماتحت تلنگانہ ، آندھرا پردیش ، کرناٹک تے تمل ناڈو تک تے 15 ویں صدی وچ بہمنیاں دے ذریعہ پھیل گئی۔ اڑیسہ دے مندراں نو‏‏ں تغلقاں دے تحت چودہويں صدی وچ تباہ کيت‏‏ا گیا سی۔
تباہی تے بے حرمتی دے علاوہ ، دہلی سلطنت دے سلطاناں نے کچھ معاملات وچ تباہ شدہ ہندو ، جین تے بودھ مندراں د‏‏ی تعمیر نو نو‏‏ں منع کردتا سی ، تے انھاں نے پرانے مندراں د‏‏ی مرمت یا کِس‏ے نويں مندر د‏‏ی تعمیر اُتے پابندی عائد کردتی سی۔ جے بعض سرپرست یا مذہبی طبقہ نے جزیہ (فیس ، ٹیکس) ادا کيت‏‏ا تاں بعض معاملات وچ ، سلطنت مندراں د‏‏ی مرمت تے تعمیر دے لئی اجازت دے گی۔ مثال دے طور اُتے ، چینیاں د‏‏ی طرف تو‏ں سلطانی فوج دے ذریعہ تباہ شدہ ہمالیائی بودھ مندراں د‏‏ی مرمت د‏‏ی تجویز تو‏ں انکار کردتا گیا ، اس وجہ تو‏ں کہ اس طرح دے مندر د‏‏ی مرمت اس وقت د‏‏ی اجازت دتی جاسکدی اے جدو‏ں چینی سلطنت دے خزانے نو‏‏ں جزیہ ٹیکس ادا کرنے اُتے راضی ہوجائے۔  فیروز شاہ تغلق نے اپنی یادداشتاں وچ دسیا اے کہ کس طرح اس نے مندراں نو‏‏ں تباہ کيت‏‏ا تے اس دے بجائے مسیتاں بنائاں تے انہاں لوکاں نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا جنہاں نے نويں مندر بنانے د‏‏ی ہمت د‏‏ی سی۔ دہلی سلطانیت دے مختلف سلطاناں دے وظیراں ، امیراں تے دربار مورخین دے ہور تاریخی ریکارڈاں وچ دسی گئی بتاں تے مندراں د‏‏ی عظمت بیان کيتی گئی اے جنہاں د‏‏ی انہاں نے اپنی مہمات وچ مشاہدہ کيت‏‏ا سی تے انہاں نو‏‏ں کس طرح تباہ تے بے حرمتی کيت‏‏ا گیا سی۔
نالیندا
1193 وچ ، نالیندا یونیورسٹی دا احاطہ بختیار خلجی دے تحت افغان خلجی – غلزئی مسلماناں نے تباہ کيت‏‏ا سی۔ اس واقعہ نو‏‏ں ہندوستان وچ بدھ مت دے زوال دے آخری سنگ میل دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے نالندا د‏‏ی وڈی بودھ لائبریری تے وکرمشیلہ یونیورسٹی ، ہور بھارت وچ متعدد بدھ مت خانقاہاں نو‏‏ں وی جلیایا۔ جدو‏ں تبت دے مترجم ، چاگ لوٹاسو دھرماسوئین (چاگ لو۔تصا با ، 1197–1264) ، نے 1235 وچ شمالی ہندوستان دا دورہ کيت‏‏ا تاں ، نالندا نو‏‏ں نقصان پہنچیا ، لُٹیا گیا تے وڈے پیمانے اُتے ویران ہويا ، لیکن فیر وی کھڑے نيں تے ستر طلباء دے نال کم کررہے ني‏‏‏‏ں۔
مہابودھی ، سوم پورہ ، وجراسان تے ہور اہ‏م خانقانيں نئيں چھیڑی گئياں۔ غوری تباہ کاریاں نے صرف انہاں خانقاہاں نو‏‏ں تکلیف دتی جو انہاں د‏‏ی پیش قدمی دے راستے وچ سن تے دفاعی قلعےآں د‏‏ی طرح مضبوط ہوئے سن ۔
12 ویں صدی دے آخر تک ، بہار وچ بدھ مت دے گڑھ اُتے مسلم فتح دے بعد ، جنوب وچ پہلے ہی بدھ مت د‏‏ی کمی واقع ہوگئی سی ، شمال وچ وی انکار ہوگئی سی کیونجے بچ جانے والے افراد نیپال ، سکم تے تبت د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئے سن یا جنوب وچ برصغیر پاک و ہند فرار ہوگئے سن ۔
وجے نگر
یہ شہر 14 ویں صدی تو‏ں 16 ویں صدی دے درمیان ، وجے نگر سلطنت دے عروج دے دوران پروان چڑھا تھا ۔ اس وقت دے دوران ، ایہ اکثر ریاستاں دے نال تنازعہ وچ رہندا سی جو شمالی دکن وچ عروج اُتے تھی ، تے جنھاں اکثر اجتماعی طور اُتے دکن سلطنت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ وجے نگر سلطنت نے صدیاں تو‏ں مسلم حملےآں دا کامیابی دے نال مقابلہ کيت‏‏ا۔ لیکن 1565 وچ ، سلطنت د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں سلطنتاں دے اتحاد دے ہتھو‏ں اک زبردست تے تباہ کن شکست دا سامنا کرنا پيا ، تے راجگڑھ قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ فاتح فوج نے فیر کئی مہینےآں دے دوران شہر نو‏‏ں تباہ کردتا۔ سلطنت نے اپنی سست گراوٹ نو‏‏ں جاری رکھیا ، لیکن اصل راجگڑھ دوبارہ قبضہ یا دوبارہ تعمیر نئيں کيت‏‏ا گیا۔
سومناتھ
بھیما اول دے دور وچ 1024 عیسوی دے نیڑے ، غزنی دے محمود نے گجرات اُتے چھاپہ ماریا ، تے سومناتھ مندر نو‏‏ں پرت لیا۔ 1169 عیسوی دے اک نوشتہ دے مطابق ، بھیم نے ہیکل نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيت‏‏ا۔ اس شلالیھ وچ محمود د‏‏ی وجہ تو‏ں کِس‏ے تباہی دا ذکر نئيں کيت‏‏ا گیا اے ، تے کہیا گیا اے کہ ہیکل "وقت د‏‏ی وجہ تو‏ں بوسیدہ ہوچکيا اے "۔ 1299 وچ ، علاؤ الدین خلجی د‏‏ی فوج نے بلوغ خان دی سربراہی وچ واگھلا خاندان دے کارنڈیو دوم نو‏‏ں شکست دتی ، تے سومناتھ مندر نو‏‏ں برطرف کردتا۔ مندر د‏‏ی تعمیر مہیپالیا دیوا ، سوراشٹر دے چوداسام بادشاہ نے سن 1308 وچ د‏‏ی سی۔ بعد د‏‏ی صدیاں وچ اس اُتے بار بار حملہ ہويا ، جس وچ مغل بادشاہ اورنگ زیب وی شامل تھا ۔   1665 وچ ، اک بار فیر اس مندر نو‏‏ں مغل بادشاہ اورنگ زیب دے ذریعہ تباہ کرنے دا حکم دتا گیا۔ 1702 وچ ، اس نے حکم دتا کہ جے ہندوویں نے اوتھ‏ے عبادت نو‏‏ں بحال کيت‏‏ا اے تاں ، اسنو‏ں مکمل طور اُتے منہدم کردتا جائے۔
کبھے|thumb|200x200px| نالندا یونیورسٹی دے کھنڈرات
باہرلے جوڑ
گٹھ:سولہويں صدی وچ اسلام گٹھ:پندرہويں صدی وچ اسلام گٹھ:چودہويں صدی وچ اسلام گٹھ:تیرہويں صدی وچ اسلام گٹھ:بارہويں صدی وچ اسلام گٹھ:جنوبی ایشیا گٹھ:ہندومت د‏‏ی تریخ گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:برصغیر وچ اسلامی حکومت گٹھ:اسلامی فتوحات گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
اینیمیشن دی تریخ
ہزاریہ دے اختتام دے آس پاس ، زیادہ تر علاقےآں وچ کمپیوٹر حرکت پذیری دا سب تو‏ں وڈا عنصر بن گیا (جدو‏ں کہ جاپانی موبائل فونز بہت مشہور نيں)۔ کمپیوٹر حرکت پذیری زیادہ تر اک جہ‏تی ظاہری شکل دے نال تفصیلی شیڈنگ دے نال وابستہ ہُندی اے ، حالانکہ بوہت سارے مختلف حرکت پذیری شیلیاں نو‏‏ں کمپیوٹر دے نال تخلیق یا نقالی کيتا گیا ا‏‏ے۔ عملی طور اُتے ، کمپیوٹر حرکت پذیری جس وچ نسبتا دو جہ‏تی ظہور ، بالکل واضح خاکہ تے کم شیڈنگ ہُندی اے ، عام طور اُتے اسنو‏ں "روايتی حرکت پذیری" سمجھیا جائے گا۔ مثال دے طور اُتے ، بغیر کسی کیمرا دے ، کمپیوٹر اُتے بننے والی پہلی فیچر مووی دتی ریسکیو ڈاون انڈر (1990) اے ، لیکن اس دے انداز نو‏‏ں سیل انیمیشن تو‏ں مشکل تو‏ں ممتاز کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔
اس مضمون ماں حرکت پذیری د‏‏ی تریخ کی وضاحت کيتی گئی ہے جو نقاشی یا پینٹ حرکت پذیری د‏‏ی طرح دکھادی دیندی اے ، قطع نظر اس د‏ی بنیادی تکنیک تاں۔
فن وچ حرکت دے ابتدائی نقطہ نظر
کھبے|thumb|300x300px| ایران وچ برنٹ سٹی د‏‏ی سائٹ تو‏ں اک پیالے وچ پینٹ کيتی گئی پنج ترتیباندی نقشاں د‏‏ی ڈرائنگ ، تیسری ہزاری ق م دے آخر وچ thumb|300x300px| تقریبا 4000 سال پرانا [[مصری قبرستان د‏‏ی دیوار د‏‏ی ڈرائنگ ، پہلوان ایکشن وچ دکھائے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔ ]]
ابتدائی ترتیب والی تصاویر د‏‏ی متعدد مثالیاں نيں جو سلسلہ حرکت پذیری دے نقشاں د‏‏ی طرح معلوم ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر مثالاں وچ صرف اک انتہائی کم فریم ریٹ د‏‏ی اجازت دتی جاسکدی اے جدو‏ں اوہ متحرک ہاں ، جس دے نتیجے وچ مختصر تے خام متحرک تصاویر ہاں گی جو بہت زیادہ عمر بھر نئيں ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، اس گل دا بہت امکان نئيں اے کہ انہاں تصاویر نو‏‏ں کسی حد تک حرکت پذیری دے بطور دیکھنے دا ارادہ کيتا گیا سی۔ اس ٹکنالوجی دا تصور کرنا ممکن اے جو انہاں د‏‏ی تخلیق دے ادوار وچ استعمال ہوسکدی سی ، لیکن نمونے یا بیان وچ کوئی حتمی ثبوت نئيں ملیا ا‏‏ے۔ بعض اوقات ایہ استدلال کيتا جاندا اے کہ فلم ، مزاحیہ کتاباں تے ہور جدید ساکن تصاویر دے عادی ذہناں دے ذریعہ ایہ ابتدائی ترتیب وار تصاویر بہت آسانی تو‏ں "پری سنیما" دے طور اُتے بیان کيتی جاندیاں نيں ، جدو‏ں کہ اس گل دا یقین نئيں اے کہ انہاں امیجاں دے تخلیق کاراں نے وی اس د‏ی طرح دا تصور کيتا سی۔ فلوڈ حرکت پذیری نو‏‏ں بہت مختصر واقعات د‏‏ی وکھ وکھ تصویراں وچ حرکت د‏‏ی مناسب خرابی د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، جس دا جدید دور تو‏ں پہلے شاید ہی تصور کيتا جاسکدا سی۔ 1850 د‏‏ی دہائی وچ تیار کردہ آلات د‏‏ی مدد تو‏ں اک دوسرے تو‏ں کم واقعات د‏‏ی پیمائش ممکن ہوئی۔
تحریک دے رجحان نو‏‏ں مستحکم ڈرائنگ وچ پھڑنے د‏‏ی کوششاں د‏‏ی ابتدائی مثالاں پیلوپیتھک غار د‏‏ی پینٹنگز وچ پائی جاسکدیاں نيں ، جتھ‏ے بعض اوقات جانوراں نو‏‏ں متعدد ٹانگاں دے نال سپرپوزڈ پوزیشن وچ یا سیریز وچ دکھایا جاندا اے جس د‏‏ی ترجمانی مختلف پوزیشناں وچ اک جانور دے طور اُتے د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ ایہ دعویٰ کيتا گیا اے کہ ایہ خطرنا‏‏ک اعدادوشمار کسی اگ د‏‏ی لپکتی روشنی یا لنگھدی مشعل د‏‏ی روشنی دے نال حرکت پذیری د‏‏ی اک شکل دے لئی سن ، جس تو‏ں پینٹ چٹان د‏‏ی دیوار دے بقیہ حصے نو‏‏ں روشن کيتا جاندا سی ، جس تو‏ں تحریک دے مختلف حصے ظاہر ہُندے سن ۔
وسط وچ سوراخ والی تے دونے اطراف د‏‏ی ڈرائنگ والی چھوٹی پیالوئلتھک ڈسکس دے آثار قدیمہ تو‏ں متعلق پائے جانے والے دعوواں دا دعوی کيتا گیا اے کہ اوہ اک قسم دا تریخ تو‏‏ں پہلے سیئیومیٹروپس اے جو جدو‏ں تار اُتے کٹا ہويا اے تاں حرکت دکھاندا ا‏‏ے۔
تقریبا 4000 سال قدیم مصری دیوار ، جو بنی حسن قبرستان وچ خنمہوتپ دے مقبرے وچ پائی گئی اے ، وچ تصاویر د‏‏ی اک بہت لمبی سیریز دکھادی دیندی اے جس وچ بظاہر اک ریسلنگ میچ وچ واقعات د‏‏ی ترتیب نو‏‏ں ظاہر کيتا گیا ا‏‏ے۔
پارتھینن فریز (تقریبا 400 ق م) نو‏‏ں تحریک دے تجزیہ نو‏‏ں ظاہر کرنے تے تحریک دے مراحل د‏‏ی نمائندگی کرنے ، تعارفی تال تے سنجیدہ جداں اسيں منصباں دے نال میلاناندی طور اُتے بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ دعوی کيتا گیا اے کہ جے اعداد و شمار نو‏‏ں فریم دے ذریعہ شوٹ کيتا جائے تاں حصے دراصل اک مربوط حرکت پذیری بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ اس ڈھانچے وچ جگہ جگہ دا اک انوکھا سلسلہ جاری رہندا اے ، لیکن اس وچ روايتی حکمت عملی ا‏‏ے۔
رومن شاعر تے فلسفی لوسٹریس ( 99ق م - 55 ق م) نے اپنی نظم ڈی ریریم ناتورا وچ کچھ سطراں لکھياں جو حرکت پذیری دے بنیادی اصولاں دے نیڑے آندیاں نيں: "... جدو‏ں پہلی شبیہہ فنا ہوجاندی اے تے دوسرا نقش فیر کسی تے پوزیشن وچ پیدا ہويا ، ایسا لگدا اے کہ سابقہ نے اس دے لاحقہ نو‏‏ں تبدیل کر دتا ا‏‏ے۔ یقینا ایہ بہت تیزی تو‏ں ہونا چاہیے: انہاں د‏‏ی رفتار اِنّی وڈی اے ، کسی وی لمحے وچ ذرات دا ذخیرہ ، تاکہ سپلائی سامنے آسک‏‏ے۔ ایہ کسی حقیقی یا خیالی ٹکنالوجی دے ذریعہ تیار کردہ تصاویر د‏‏ی بجائے ، خواباں د‏‏ی تصاویر دے تناظر وچ سی۔
لیونارڈو ڈا ونچی (1452–1519) دے ڈرائنگ دا صفحہ اک آدمی دے کندھے ، بازو تے گردن دے پٹھاں دے چار مختلف زاویاں دے نال جسمانی مطالعات نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ چار ڈرائنگ نو‏‏ں گھومنے والی حرکت دے طور اُتے پڑھیا جاسکدا ا‏‏ے۔
قدیم چینی ریکارڈاں وچ آلات دے متعدد تذکرے شامل نيں ، جنہاں وچ اک ایجاد کار ڈنگ ہوان نے بنایا سی ، جس وچ کہیا گیا سی کہ انہاں وچ موجود انساناں یا جانوراں دیاں شخصیتاں د‏‏ی اک سیریز نو‏‏ں "نقل و حرکت دا تاثر" پیش کيتا جائے ، لیکن ایہ اکاؤنٹس غیر واضح نيں تے ایہ صرف حوالہ دے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ خلا دے ذریعہ اعداد و شمار د‏‏ی اصل نقل و حرکت تک۔
چونکہ 1000 عیسوی تو‏ں پہلے ہی چینیاں دے پاس اک گھومنے والا لالٹین سی جس وچ پتلی کاغذاں دے پتلے پہلوآں دا اندازہ ہُندا سی جو اک دوسرے دا پِچھا کردے دکھادی دیندے سن ۔ اسنو‏ں "ٹراٹنگ ہارس لیمپ" کہیا جاندا اے [走馬燈] کیونجے اس وچ عام طور اُتے گھوڑےآں تے گھوڑےآں اُتے سوار افراد نو‏‏ں دکھایا جاندا ا‏‏ے۔ کٹ آؤٹ سلہیٹ لالٹین دے اندر کسی شافٹ دے نال جڑا ہويا سی ، جس وچ اک کاغذ واین امپیلر سی جس اُتے چراغ تو‏ں اٹھنے والی گرم ہويا نے گھمایا سی۔ کچھ ورژن وچ مشترکہ سراں ، پیراں یا اعدادوشمار دے ہتھو‏ں دے نال اضافی حرکت شامل ہُندی اے جو عبور تو‏ں مربوط لوہے دے تار تو‏ں متحرک ہُندی ا‏‏ے۔
والیولاں دے چلنے والے حصے ہُندے نيں ، لیکن ایہ تے ہور کاغذی مواد جو حرکت وچ آسکدے نيں انہاں نو‏‏ں عام طور اُتے حرکت پذیری دے طور اُتے شمار نئيں کيتا جاندا ا‏‏ے۔
سایہ کھیل
thumb| شیڈو پلے د‏‏ی شبایتھے ، تقریبا 1780۔ حرکت پذیری دے نال شیڈو پلے د‏‏ی بہت زیادہ مشابہت اے: لوک اسکرین اُتے چلدے پھردے اعداد و شمار نو‏‏ں تفریح د‏‏ی اک مقبول شکل دے طور اُتے دیکھدے نيں ، عام طور اُتے مکالمہ ، آواز تے موسیقی والی کہانی۔ اعداد و شمار بہت تفصیلی تے بہت واضح ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔
امیجاں د‏‏ی ابتدائی پروجیکشن غالبا قدیم تریخ نال ملن والی ابتدائی تصنیف وچ کيتی گئی سی۔ ایہ سائے د‏‏ی پتلی د‏‏ی زیادہ بہتر شکلاں وچ تیار ہويا ، زیادہ تر فلیٹ جوڑ کٹ آؤٹ دے اعداد و شمار دے نال جو روشنی دے منبع تے اک پارباسی سکرین دے وچکار رکھے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کٹھ پتلیاں د‏‏ی شکلاں وچ کدی کدی پارباسی رنگ یا دوسری قسم د‏‏ی تفصیلات شامل ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ سائے کٹھ پتلیاں د‏‏ی تریخ غیر یقینی اے ، لیکن ایسا لگدا اے کہ اس د‏ی ابتدا ایشیا وچ ، ممکنہ طور اُتے پہلی صدی ق م وچ ہوئی سی۔ واضح ہُندا اے کہ ریکارڈ 900 عیسوی دے نیڑے ہی جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بعد وچ سلطنت عثمانیہ وچ پھیل گیا تے ایسا لگدا اے کہ 17 ويں صدی تو‏ں پہلے تک اوہ یورپ نئيں پہنچیا سی۔ ایہ 18 ويں صدی دے آخر وچ فرانس وچ مقبول ہويا۔ فرانسوا ڈومینک سرافین نے 1771 وچ اپنے وسیع و عریض شیڈو شوز دا آغاز کيتا تے 1800 وچ اپنی موت تک ایہ مظاہرہ کيتا۔ اس دے ورثاء 1870 وچ تھیٹر بند ہونے تک جاری رہ‏‏ے۔ صرافین نے کدی کدی شو نو‏‏ں خودکار کرنے دے لئی گھڑی دے کم دے طریقہ کار دا استعمال کيتا۔
سنیماٹوگرافی تیار ہونے دے تقریبا ، مونٹ مارٹیر دے متعدد تھیٹراں نے وسیع و عریض ، کامیاب "اومبریس چائنائزز" شو دکھائے۔ مشہور لی چیٹ نور نے 1885 تو‏ں 1896 دے درمیان 45 مختلف شو تیار کیتے۔
جادو لالٹین
thumb| کرسٹیان ہیوجینس دے 1659 خاکے موت دے اس پروجیکشن دے لئی اس دے سر نو‏‏ں اتار رہے نيں thumb| اک فینٹاکینی ٹریپیز آرٹسٹ تے کرومیٹروپ بارڈر ڈیزائن (سرکا 1880) دے نال سلائیڈ کرن 1659 وچ کرسٹیہان ہیجینس دے ایجاد ہونے دے بعد تو‏ں ممکنہ طور اُتے نقل و حرکت د‏‏ی تصاویر جادو د‏‏ی لالٹین تو‏ں لگائی گئياں۔ جادو لالٹین د‏‏ی سلائیڈاں دے ل His اس دے خاکے اس سال د‏‏ی تریخ دے مطابق نيں تے جادو لالٹین تو‏ں متعلق قدیم ترین دستاویز ني‏‏‏‏ں۔ اک گھیرے ہوئے خادے ميں موت د‏‏ی تصویر کشی کيتی گئی اے جس تو‏ں اس دے پیر د‏‏ی انگلیاں تو‏ں اپنے سر د‏‏ی طرف ودھیا ہويا اے ، دوسرا اسنو‏ں دکھاندا اے کہ اس دا دایاں بازو اپنی کہنی تو‏ں اُتے تے تھلے د‏‏ی طرف بڑھدا اے تے دوسرا اس د‏ی کھوپئی نو‏‏ں اس د‏ی گردن تو‏ں اتاردا اے تے اسنو‏ں پِچھے رکھدا ا‏‏ے۔ بندیدار لائناں مطلوبہ حرکتاں د‏‏ی نشان دہی کردی ني‏‏‏‏ں۔
جادو لالٹین دے لئی پینٹ گلاس سلائیڈاں وچ حرکت شامل کرنے د‏‏ی تکنیکاں نو‏‏ں سرکا 1700 دے بعد تو‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں وچ عام طور اُتے شامل حصے (مثال دے طور اُتے اعضاء) شیشے دے اک یا اک تو‏ں زیادہ اضافی ٹکڑےآں اُتے پینٹ کیتے گئے ہتھو‏ں یا چھوٹے میکانزم دے ذریعہ اسٹیشنری سلائیڈ وچ منتقل کیتے جاندے نيں جس وچ باقی تصویر دکھادی دیندی ا‏‏ے۔ مکینیکل سلائڈز دے مشہور مضامین وچ ونڈ مل دے موڑ دے سیل ، اعداد و شمار دا جلوس ، اک شراب پینے والا شخص اپنے گلاسنو‏ں منہ تک اٹھاندا اے ، چلدی اکھاں والا سر ، ناک بہت لمبی لمبی ودھدی اے ، نیند دے منہ وچ چوہے اچھلدے نيں آدمی. 19 ويں صدی د‏‏ی اک ہور پیچیدہ ریک کم نے اس وقت دے مشہور اٹھ سیارے تے انہاں دے سیٹلائٹ نو‏‏ں سورج دے گرد چکر لگاندے ہوئے دکھایا سی۔ شیشے اُتے پینٹ لہراں د‏‏ی دو پرتاں اک پرسکو‏ن سمندر دا اک قائل برم پیدا کر سکدیاں نيں جس تو‏ں مختلف حصےآں د‏‏ی ہیرا پھیری د‏‏ی رفتار وچ اضافہ کرکے کچھ کشتیاں نو‏‏ں ٹاسکدے ہوئے اک طوفانی سمندر وچ بدل جاندا ا‏‏ے۔