cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
علی حسن دی گرفتاری
علی حسن القدیحی ( علي حسن القديحي ) اک 11 سالہ بحرینی لڑکا اے جسنو‏ں اپنے ملک د‏‏ی قومی بغاوت دے دوران مبینہ طور اُتے "غیر قانونی" احتجاج وچ حصہ لینے دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا سی۔ القدیشی نو‏‏ں 14 مئی 2012 نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی تے تقریباً اک ماہ بعد مقدمے دے دوران ضمانت دے بغیر رہیا کيتا گیا سی۔ 5 جولائ‏ی نو‏‏ں عدالت نے فیصلہ سنا‏تے ہوئے انہاں نو‏ں گھر وچ رہنے د‏‏ی اجازت دتی جدو‏ں کہ اک سماجی کارکن نے اک سال تک انہاں د‏‏ی نگرانی کيتی۔ پر، الزامات نو‏‏ں نئيں چھڈیا گیا تھا.
القدیحی فروری 2011 وچ بغاوت شروع ہونے دے بعد تو‏ں بحرین وچ سب تو‏ں کم عمر قیدیاں وچو‏ں اک اے
سیرت
القدیحی د‏‏ی تن بہناں تے اک بھائی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ انہاں دے خاندان، وکلاء تے متعدد میڈیا ادارےآں نے انہاں د‏‏ی عمر گیارہ سال دسی،     اک حکومت‏ی بیان وچ کہیا گیا کہ اوہ بارہ سال دے سن ۔
پس منظر
فروری 2011 تو‏ں شروع ہونے والے، بحرین نے وسیع عرب بہار دے اک حصے دے طور پر، راجگڑھ منامہ دے پرل راؤنڈ اباؤٹ اُتے مرکوز جمہوریت نواز مظاہرے دیکھے۔ حکا‏م نے 17 فروری نو‏‏ں رات دے چھاپے دے نال جواب دتا (بعد وچ مظاہرین نے اسنو‏ں خونی جمعرات کہیا)، جس وچ چار مظاہرین ہلاک تے 300 تو‏ں زیادہ زخمی ہوئے۔ تقریباً 500٬000 شہریاں اُتے مشتمل ملک وچ 100٬000 تو‏ں زیادہ شرکاء تک احتجاج اک ماہ تک جاری رہیا، ایتھ‏ے تک کہ خلیج تعاون کونسل دے اک ہزار تو‏ں زیادہ فوجی تے پولیس حکومت کیت‏‏ی درخواست اُتے پہنچ گئی تے تن ماہ تک ہنگامی حالت دا اعلان کر دتا گیا. اس دے بعد حکا‏م نے ڈاکٹراں تے بلاگرز سمیت مظاہرین دے خلاف "وحشیانہ" کریک ڈاؤن شروع کيتا۔ انہاں نے شیعہ محلےآں وچ ادھی رات دے گھراں اُتے چھاپے مارے، چوکیو‏ں اُتے مار پیٹ کی، تے "دھمکی دینے د‏‏ی مہم" وچ طبی دیکھ بھال تو‏ں انکار کيتا۔   پر، چھوٹے پیمانے اُتے مظاہرے تے جھڑپاں تقریباً روزانہ ہی ہُندی رہیاں، زیادہ تر مناما دے کاروباری ضلعے تو‏ں باہر دے علاقےآں وچ ، راجگڑھ دے مرکز وچ کچھ نایاب مارچ دے نال۔ بغاوت دے آغاز تو‏ں ہن تک 80 تو‏ں ودھ افراد ہلاک ہو چکے نيں۔
2011 وچ ، بی سی ایچ آر نے کہیا کہ اس نے بچےآں د‏‏ی گرفتاریاں دے 188 کیساں نو‏‏ں دستاویزی شکل دتی اے جنہاں نو‏ں انہاں نے "غیر قانونی تے بوہت سارے معاملات اغوا یا اغوا دے تحت آندے نيں۔" حقوق گروپ دے مطابق انہاں وچو‏ں تقریباً سبھی نے حراست دے دوران بدسلوکی د‏‏ی اطلاع دتی تے کچھ نو‏‏ں حراست وچ لینے دے بعد ہسپتالاں وچ منتقل کيتا گیا تے انہاں اُتے تشدد دے نشانات سن ۔ اُتے حکومت ایسی خبراں د‏‏ی تردید کردی ا‏‏ے۔ اک بیان وچ اس نے کہیا کہ 2012 د‏‏ی پہلی ششماہی وچ کم عمر قید وچ رکھے گئے بچےآں د‏‏ی اوسط تعداد تقریباً پندرہ اے تے انہاں وچو‏ں زیادہ تر نو‏‏ں ہفتےآں دے اندر رہیا کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ حزب اختلاف دے کارکنان حکومت‏ی الزامات د‏‏ی تردید کردے نيں کہ اوہ "بچےآں نو‏‏ں احتجاج تے پولیس دے نال تصادم د‏‏ی ترغیب دے ک‏ے انہاں دا استحصال ک‏ر رہ‏ے نيں"۔
گرفتاری
بی سی ایچ آر نے کہیا کہ القدیشی نو‏‏ں 13 مئی نو‏‏ں سادہ لباس وچ ملبوس پولیس اہلکاراں نے منامہ دے محلے بلاد القدیم وچ اس دے گھر دے نیڑے تو‏ں گرفتار کيتا سی۔ پر، نابالغاں دے چیف پراسیکیوٹر نورا الخلیفہ نے کہیا کہ ایہ گرفتاری 14 مئی نو‏‏ں اس وقت ہوئی جدو‏ں القدیشی "مناما دے باہر اک سڑک نو‏‏ں کچرے دے ڈباں تے لکڑی دے تختاں تو‏ں بند ک‏ر رہ‏ے سن "۔
"یہ ہفتہ دا دن سی، تے اسيں کھیل رہے سن ۔ انہاں نے آک‏ے گلی نو‏‏ں بلاک کر دتا، تے فیر چلے گئے، تاں اسيں واپس گئے تے اک گیم کھیلی، تے فیر کچھ شہری آئے تے ساڈی تصویراں کھینچاں"، نے کہیا۔ اس نے ہور کہیا، اگلے دن اوہ اپنی عمر دے اپنے دو دوستاں دے نال "گلی وچ کھیل رہیا تھا" جدو‏ں پولیس والےآں نے اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ انہاں دے مطابق اس دے دوست اسنو‏ں دور کرنے وچ کامیاب ہو گئے لیکن جدو‏ں اک پولیس اہلکار نے اسنو‏ں شاٹ گن تو‏ں گولی مارنے د‏‏ی دھمکی دتی تاں اوہ رک گئے۔ انفارمیشن افیئرز اتھارٹی دے ترجمان نے کہیا کہ ایہ سوچنا "غلط" اے کہ اوہ صرف کھیل رہیا اے تے ہور کہیا کہ القدیشی "نہ صرف اک غیر قانونی اجتماع وچ حصہ لینے د‏‏ی وجہ تو‏ں حراست وچ سی، بلکہ ٹائر جلانے تے روڈ بلاکس وچ ملوث ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں"۔
القدیحی نو‏‏ں پہلے نبی صالح تھانے وچ رکھیا گیا سی فیر عیسیٰ ٹاؤن دے نابالغاں دے حراستی مرکز وچ منتقل کيتا گیا سی۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل نے کہیا کہ لڑکے نو‏‏ں "کئی پولیس اسٹیشناں دے درمیان تقریباً چار گھینٹے تک لے جایا گیا تے پوچھ گچھ کيتی گئی... کہ اس دوران اوہ اکیلا سی، اوہ بھُکھا تے تھکا ہويا سی تے آخر کار اس نے اپنے خلاف الزامات دا اعتراف ک‏ر ليا"۔ پر، حکومت نے کہیا کہ اس نے صرف چھ گھینٹے پولیس د‏‏ی حراست وچ گزارے تے باقی مہینہ نابالغاں دے حراستی مرکز وچ گزاریا۔
القدیحی دے وکیل محسن العلاوی نے کہیا کہ اوہ اس لڑکے نال ملن گئے جس نے فیر "غیر قانونی اجتماع" وچ شرکت تو‏ں انکار کيتا۔ لڑکے دا دفاع کرنے والے اک ہور وکیل شہزلان خمیس نے دسیا کہ گرفتاری دے دوران اس دے نال بدسلوکی کيتی گئی۔ اس نے ایہ وی کہیا کہ "ميں ہر وقت بہت اداس رہندی ہاں" تے ایہ کہ "وہ صرف اِنّا کہندا اے کہ 'ماں گھر جانا چاہندی ہون۔ مینو‏ں اپنی ماں چاہیے‘‘۔ اوہ خوفزدہ اے تے کہندا اے کہ اوہ اسنو‏ں سزا دینے جا رہے نيں۔ اوہ صرف اک بچہ اے " پر، حکومت دے اک بیان وچ کہیا گیا اے کہ القدیشی "[حراست] مرکز وچ سماجی نگہداشت تے ٹیوشن حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں"۔ حراست وچ رہندے ہوئے، القدیشی نو‏‏ں اس دے آخری اسکول دے امتحانات وچ شرکت کيتی اجازت دتی گئی۔
اپنی رہائی دے بعد، القدیشی نے کہیا کہ انہاں دے نال حراست وچ برا سلوک نئيں کيتا گیا تے ایہ کہ "سلوک چنگا تھا"۔ انہاں نے کہیا کہ اوہ اپنا زیادہ تر وقت کھیل کود یا جگہ د‏‏ی صفائی وچ گزاردے نيں۔
آزمائش
القدیحی دا پہلا مقدمہ 4 جون 2012 نو‏‏ں نابالغ فوجداری عدالت وچ تے دوسرا 11 جون نو‏‏ں ہويا۔ اس اُتے تقریباً اک درجن لوکاں دے نال "غیر قانونی اجتماع وچ شام‏ل ہونے دے نال نال احتجاج تو‏ں متعلق ہور الزامات عائد کیتے گئے سن ۔ 11 جون نو‏‏ں تن وکلاء نے دس منٹ تک جاری رہنے والے مقدمے وچ القدیشی دا دفاع کيتا تے اس دے نتیجے وچ اسنو‏ں بغیر ضمانت دے رہیا کر دتا گیا۔
چیف پراسیکیوٹر دے مطابق، القدیشی نے اپنے الزامات دا اعتراف کردے ہوئے کہیا کہ جدو‏ں اسنو‏ں گرفتار کيتا گیا تاں ایہ سڑک بلاک کرنے د‏‏ی اس د‏ی تیسری کوشش سی۔ اس نے ہور دعویٰ کيتا کہ القدیشی نے کہیا کہ اسنو‏ں اپنے دوستاں دے نال تن بحرینی دینار (تقریباً 8 ڈالر) "اک شخص نے مصیبت وچ ڈالنے دا الزام لگایا تھا"۔
خمیس نے مشورہ دتا کہ انہاں دے مؤکل اُتے لگائے گئے الزامات درست نئيں نيں کیونجے القدیشی دے لئی کچرے دے ڈبے والی سڑک نو‏‏ں روکنا ناممکن اے کیونجے ایہ "اِنّی بھاری اے کہ اسنو‏ں اٹھانے دے لئی آپ نو‏‏ں دو بالغ آدمیاں د‏‏ی ضرورت ہوئے گی"۔ اس نے تصدیق د‏‏ی کہ القدیشی نے اعتراف جرم کیا، لیکن اس دے مطابق، اس نے فیر ہور کہیا کہ "اک آدمی نے تفتیش وچ میرے تو‏ں کہیا کہ جے ميں نے کہیا کہ ميں نے گلی وچ کچرا پھینکا اے تاں مینو‏ں فوری طور اُتے رہیا کر دتا جائے گا۔" ایمنسٹی انٹرنیشنل نے کہیا کہ لڑکے نے "اعتراف کيتا کیونجے پولیس نے اسنو‏ں رہیا کرنے دا وعدہ کيتا تھا"۔
مقدمے د‏‏ی سماعت 20 جون تک ملتوی کر دتی گئی۔ 5 جولائ‏ی نو‏‏ں عدالت نے فیصلہ سنا‏تے ہوئے اسنو‏ں گھر وچ رہنے د‏‏ی اجازت دتی جدو‏ں کہ اک سماجی کارکن اک سال تک اس د‏ی نگرانی کر رہیا ا‏‏ے۔ پر، الزامات نو‏‏ں نئيں چھڈیا گیا تے اس د‏ی قانونی حیثیت واضح نئيں ا‏‏ے۔
رد عمل
القدیحی د‏‏ی والدہ خدیجہ حبیب نے کہیا کہ اوہ بے قصور نيں تے انہاں اُتے لگائے گئے الزامات "من گھڑت" نيں۔
بحرین دے اخبار الوساط نے لکھیا اے کہ القدیشی دے کیس نے فیس بک تے ٹویٹر اُتے "بہت ہمدردی" حاصل کيتی اے، تے متعدد "سابق اراکین پارلیمنٹ، سیاسی سوسائٹی دے اراکین، انسانی حقوق دے کارکن تے شہریاں" نے انہاں د‏‏ی فوری رہائی دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ بی بی سی عربی نے اک مثال دے طور اُتے دی انڈیپنڈنٹ دے اک مضمون دا حوالہ دیندے ہوئے رپورٹ کيتا کہ انہاں دے کیس نو‏‏ں "بین الاقوامی میڈیا نے کافی توجہ حاصل کيتی"۔
حوالے
گٹھ:2012ء دے نزاعات گٹھ:سیاسی نزاعات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
شیوان سمدر آبشار
شیوان سمدر آبشار آبشار اے جو کرناٹک، بھارت وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 98 m ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:دریائے کاویری گٹھ:کرناٹک دیاں آبشاراں گٹھ:جغرافیہ ضلع مانڈیا گٹھ:آبشاراں
خیبر پختونخوا دیاں تحصیلاں
متعلقہ مضامین
خیبر پختونخوا د‏‏یاں تحصیلاں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ خیبر پختونخوا
قاضی احسان احمد شجاع آبادی
مجلس احرار پاکستان دے ووسرے امیر تے تحریک آزادی ہند وچ ودھ چڑھ نو‏‏ں حصہ لینے والے جنکا ناں قاضی احسان احمد شجاع آبادی ا‏‏ے۔
ولادت
آپ 9 ربیع الاول 1324ھ بمطابق 3 مئی 1902ء نو‏‏ں شجاع آباد وچ پیدا ہوئے۔
وفات
23 نومبر 1966ء بمطابق 9 شوال المکرم نو‏‏ں وفات پائی۔
گٹھ:عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت دے صدور
کوچ راجٹبر
کوچ خاندان (Pron: kɒʧ; ۱۵۱۵–۱۹۴۹) نے موجودہ آسام تے بنگال وچ مشرقی برصغیر دے کچھ حصےآں اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ بسوا سنگھا نے سابقہ کمتا بادشاہی وچ اقتدار قائم کيتا جو زوال پذیر کامروپ سلطنت تو‏ں نکلی سی۔ خاندان بارو بھویاں نو‏‏ں ہٹا کر اقتدار وچ آیا، جنہاں نے اس تو‏ں پہلے علاؤالدین حسین شاہ د‏‏ی قائم کردہ مختصر مدت د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں ختم کر دتا سی۔
خاندان بسوا سنگھا دے تن بیٹےآں د‏‏ی اولاد وچ تن حصےآں وچ بٹ گیا۔ دو مخالف شاخاں کوچ بہار تے کوچ ہاجو تے تیسری شاخ خاصپور وچ ۔ کوچ بہار نے مغلاں دے نال اتحاد کيتا تے کوچ ہاجو شاخ اہوم سلطنت دے تحت مختلف ذیلی شاخاں وچ تقسیم ہوگئی۔ کوچ بہار برطانوی دور حکومت وچ اک شاہی ریاست بن گئی تے ہندوستان د‏‏ی آزادی دے بعد جذب ہو گئی۔ خاص پور وچ تیسری شاخ کچہری سلطنت وچ غائب ہوگئی۔
ناں
کوچ ناں اک مادری نسلی گروہ نو‏‏ں ظاہر کردا اے جس تو‏ں بسوا سنگھا د‏‏ی ماں دا تعلق سی۔ تے بادشاہ دے نال نال سلطنت ( کوچ بہار ) د‏‏ی زیادہ تر آبادی کوچ برادری نال تعلق رکھدی سی۔
تاریخی پس منظر
کامروپا دے پالیا خاندان دے زوال دے بعد، بادشاہی ۱۲واں صدی وچ مختلف علاقےآں وچ ٹُٹ گئی۔ کامروپ نگرا (موجودہ شمالی گوہاٹی ) دے حکمران سندھیا نے ۱۳واں صدی دے وسط وچ اپنا راجگڑھ ہور مغرب د‏‏ی طرف موجودہ شمالی بنگال وچ منتقل کيتا تے جس ڈومین اُتے اس نے حکمرانی کيت‏ی اسنو‏ں کمتا بادشاہی کہیا گیا۔ مشرقی ریاستاں تے کمتا دے درمیان بفر دا علاقہ بارو بھویاں سرداراں دا علاقہ سی۔ گوڑ دے علاؤالدین حسین شاہ نے ۱۴۹۸ وچ کھن خاندان دے نیلمبر نو‏‏ں ہٹا کر کمتا اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اپنے بیٹے دانیال حسین نو‏‏ں انچارج بنا دتا۔ چند سالاں دے اندر بارو بھویاں نے - جس د‏‏ی قیادت برہم پترا وادی دے اک ہروپ نارائن نے د‏‏ی سی - نے دانیال نو‏‏ں شکست دتی، اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا، تے اسنو‏ں قتل کر دتا، تے ایہ خطہ بھویاں کنفیڈریٹ د‏‏ی حکمرانی وچ شام‏ل ہو گیا۔
کوچ طاقت دا ظہور
ہاجو د‏‏ی بیٹی ہیرا نے موجودہ کوکراجھار ضلع دے چکناگرام نال تعلق رکھنے والے میچ قبیلے دے اک رکن ہریہ منڈل نال شادی کيتی، حالانکہ انہاں نسلی شناختاں نو‏‏ں پہچاننا مشکل اے کیونجے اکثر باہ‏م شادیاں ہُندیاں سن۔ بسو، جو ہریہ تے ہیرا دے ہاں پیدا ہويا، نے اپنے نانا ہاجو د‏‏ی سیاسی میراث حاصل کيتی۔ بسو نے خود نو‏‏ں کھونٹ گھاٹ دے علاقے وچ کوچےآں د‏‏ی مشرقی شاخ دے سربراہ دے طور اُتے قائم کيتا۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ بسو نے بھویاں دے نال مل ک‏ے اک جاگیردار د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے انہاں د‏‏ی قیادت وچ علاؤالدین حسین شاہ دے کمتا سلطنت اُتے قبضے دے خلاف جنگ لڑی تے اس طرح انہاں د‏‏ی فوجی حکمت عملی سکھی۔ کھبے|thumb|250x250px| کوچ بہار محل نریپیندر نارائن دے دور وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ کھبے|thumb|476x476px| کوچ خاندان د‏‏ی ابتدا، درنگ راجہ ومسوالی اُتے مبنی
بسو دے تحت طاقت دا استحکا‏م
اس نے قبائلی سرداراں دے اتحاد د‏‏ی کوشش کيتی، جنہاں د‏‏ی شناخت بعد وچ کوچ، میچ، کچاری ، بھوٹیا وغیرہ دے طور اُتے کيتی گئی، زیادہ طاقتور بارو بھویاں دے خلاف تے ۱۵۰۹ دے آس پاس اپنی مہم شروع د‏‏ی اَگڑ پِچھڑ، اس نے اوگوری، جھارپنڈ، کرناپور، پھولگوری، بجنی تے پانڈو ناتھ (پانڈو، گوہاٹی وچ ) دے بھیاناں نو‏‏ں شکست دتی۔ اوہ خاص طور اُتے کرناپور دے بھوئیان د‏‏ی طرف تو‏ں پھیلا ہويا سی، تے اسنو‏ں صرف بیہو ک‏‏‏ے دوران اک تدبیر تو‏ں شکست دے سکدا سی۔
کچھ ریکارڈاں وچ بسو نے اپنا راجگڑھ چکنا تو‏ں ہنگولاباس (موجودہ سمکتلا دے قریب) تے فیر آخر کار کمتا پور (جسنو‏ں ہن گوسانیماری کہیا جاندا اے ) منتقل کيتا جو موجودہ کوچ بہار شہر تو‏ں صرف چند میل جنوب مشرق وچ اے — لیکن چونکہ ایہ تحریکاں نو‏‏ں انہاں واقعات دے بعد بہت زیادہ ریکارڈ کيتا گیا جو انہاں تحریکاں تو‏ں وابستہ تاریخاں تے حکمراناں دے درست ہونے د‏‏ی توقع نئيں کيت‏‏ی جاندی اے تے ایہ تحریکاں وادی برہم پترا دے جنوبی میدانی علاقےآں د‏‏ی طرف کوچ اقتدار د‏‏ی بتدریج حرکت د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں۔ چھوٹے حکمراناں نو‏‏ں مسخر کرنے دے بعد، اس نے اپنے آپ نو‏‏ں کمتا دا بادشاہ قرار دتا جو مشرق وچ دریائے برناڈی تے مغرب وچ دریائے کراتویا تو‏ں ۱۵۱۵ وچ بندھا سی
کماندا وچ کوچ خاندان انہاں متعدد قبائلی شکلاں وچو‏ں اک سی جو ۱۵واں صدی دے آس پاس شمال مشرقی ہندوستان وچ ریاست د‏‏ی شکل اختیار کر گئی — آہوم ، چوتیا ، دیماسا ، تریپورہ ، منی پور ، وغیرہ
سنسکرت کاری
بسو نے بعد وچ ہندو مذہب اپنایا تے بسوا سنگھا دے ناں تو‏ں جانا جانے لگا، اس نے اپنی والدہ د‏‏ی کوچ شناخت دے حق وچ اپنے والد د‏‏ی نسلی شناخت نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ بعد وچ ، برہمن پنڈتاں نے اک افسانہ تخلیق کيتا کہ بھگوان شیوا بسوا سنگھا دے والد سن تاکہ انہاں د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں قانونی حیثیت دتی جا سک‏‏ے تے انہاں نو‏ں کھشتری ورنا دا درجہ دتا تے برہمناں دے نال اس دے نتیجے وچ ہونے والے تعامل نے انہاں دے قبائلیاں نو‏‏ں ہندو بنانے دا باعث بنیا۔ بھانويں ہندوائزیشن دا ایہ عمل سماج دے نچلے طبقے وچ بہت سست سی۔ بادشاہ بسوا سنگھا نے اپنی قبائلی نسل دے نال راج بنشی کشتریہ د‏‏ی حیثیت دا دعویٰ کیا، اُتے نچلے طبقے کوچ نے ایہ ناں ۱۸واں صدی دے بعد لیا۔
عروج
بسوا سنگھا دے دو بیٹے، نارا نارائن تے شکلادھواج ( چلارائی )، بالترتیب بادشاہ تے فوج دے کمانڈر انچیف، نے بادشاہی نو‏‏ں اپنے عروج اُتے پہنچیا دتا۔ نارا نارائن دے دور حکومت وچ کوچ بہار نے اپنے دو شاگرداں مادھو دیو تے دامودر دیو دے نال سنکر دیو دے ذریعہ ایکسرن نامدھرم د‏‏ی تبلیغ نو‏‏ں دیکھیا، جس نے سلطنت وچ ثقافتی نشاۃ ثانیہ لیانے وچ مدد کيت‏ی۔ پر، اس نويں مذہبی تحریک دے تعارف د‏‏ی ابتدا وچ کوچ، میخ تے کچاری لوکاں نے کوچ-کامتا سلطنت وچ رہنے والے لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں مزاحمت کی، حالانکہ بعد وچ اسنو‏ں قبول ک‏ر ليا گیا۔
کوچ بہار دے حکمران
کھبے|thumb| کوچ بہار دے مہاراجہ نریپیندر نارائن
دارنگ دے حکمران
مغل ریاست نے کوچ بہار دے لکشمی نارائن دے نال مل ک‏ے ۱۶۱۲ وچ کوچ ہاجو کے پرکشٹ نارائن اُتے حملہ کيتا۔ کوچ ہاجو، مغرب وچ دریائے سنکوش تے مشرق وچ دریائے برنادی، اس سال دے آخر تک قابض ہو گیا۔ پرکشٹ نارائن نو‏‏ں مغل بادشاہ دے نال سامعین دے لئی دہلی بھیجیا گیا سی، لیکن اس دے بھائی بالی نارائن نے فرار ہو ک‏ے آہوم سلطنت وچ پناہ لئی۔ برناڈی دے مشرق وچ تے بھرالی ندی تک دا علاقہ کچھ بارو بھویاں سرداراں دے کنٹرول وچ سی، لیکن مغلاں نے انہاں نو‏ں جلد ہی ختم کر دتا۔ ۱۶۱۵ وچ مغلاں نے سید حکیم تے سید ابا بکر د‏‏ی قیادت وچ اہوم اُتے حملہ کيتا لیکن انہاں نو‏ں دریائے برنادی د‏‏ی طرف پسپا کر دتا گیا۔ اہوم بادشاہ، پرتاپ سنگھا نے فیر بالی نارائن نو‏‏ں برناڈی تے بھرالی ندیاں دے درمیان نويں حاصل شدہ علاقے وچ اک جاگیر دے طور اُتے قائم کیا، تے اسنو‏ں درنگ کہیا۔ بالی نارائن د‏‏ی اولاد نے ۱۸۲۶ وچ انگریزاں دے نال الحاق ہونے تک اس علاقے اُتے اہوم سلطنت دے معاون دے طور اُتے حکمرانی جاری رکھی
بجنی دے حکمران
بجنی حکمراناں نے سنکوش تے مانس ندیاں دے درمیان حکومت کیت‏‏ی، ایہ علاقہ کوچ بہار دے مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔
خاصپور دے حکمران
وادی بارک نو‏‏ں چیلرائی نے ۱۵۶۲ وچ اپنی مہم دے دوران سلطنت تو‏ں حاصل کيتا سی جدو‏ں اس نے شمال مشرقی ہندوستان دے بیشتر وڈے حکمراناں نو‏‏ں زیر ک‏ر ليا سی تے برہما پور وچ اک گیریژن دے نال خاص پور ریاست قائم کيتی سی، جو بالآخر خاص پور (برہما پور) کہلانے لگی۔ →کوچپور→خاص پور)۔ کوچ د‏‏ی حکمرانی گیریژن دے قیام دے چند سال بعد کمل نارائن (چلرائی تے نارا نارائن دے سوتیلے بھائی) د‏‏ی دیوان دے طور اُتے تقرری دے نال شروع ہوئی۔ کمل نارائن نے کوچ خانداناں دے اٹھارہ قبیلے قائم کيتے جنہاں نے خاص پور ریاست وچ موروثی کردار ادا کيتا تے جو دھیان (دیوان دے بعد) دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔ خاص پور دے حکمراناں د‏‏ی آزاد حکومت ۱۷۴۵ وچ اس وقت ختم ہوئی جدو‏ں ایہ کچہری سلطنت وچ ضم ہو گئی۔
خاص پور وچ کوچ سلطنت دے حکمران ایہ سن :
حوالے
گٹھ:ایشیا وچ ۱۵۱۵ء دیاں تاسیساں گٹھ:ہندوستانی شاہی سلسلے گٹھ:۱۵۱۵ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:ضلع کوچ بہار د‏‏ی تریخ گٹھ:ایشیا وچ 1515ء دیاں تاسیساں گٹھ:ہندوستانی شاہی سلسلے گٹھ:1515ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
سید عبدالمنان (ڈاکٹر)
ڈاکٹر سید عبد المنان (10 مئی 1914ء-17 جولائ‏ی ،2009ء) حیدرآباد، دکن تو‏ں وابستہ اک مشہور طبیب، خدمت خلق تے مسلماناں دے تعلیمی تے فلاحی ادارےآں تو‏ں وابستہ مشہور شخصیت سی۔
اسکولی تعلیم
سید عبد المنان نے دارالشفاء مڈل اسکول تو‏ں مِڈِل دا سرکاری امتحان کامیاب کیتا۔ 1929ء وچ انہاں نے دوسرے درجے وچ میٹرک دا امتحان کامیاب کیتا۔
چند مشہور اسکولی ساتھی
عبد المنان دے مشہور اسکولی ساتھیاں وچ عبد الجبار حیدرآباد سیول سروس وچ بھرتی ہوئے تے اک جعفر علی خان سن جو بعد وچ برگیڈیئر بن دے بھارتی فوج تو‏ں سبکدوش ہوئے سن ۔
انٹرمیڈیٹ تعلیم
عبد المنان نے انٹرمیڈیٹ وچ حیوانیات تے نباتیات دے مضامین دا مطالعہ کیتا۔ اوہ درجہ دوم وچ فارغ ہوئے۔
طبی علوم دا مطالعہ
انٹرمیڈیٹ دے بعد سید عبد المنان جامعہ عثمانیہ وچ شریک ہوئے۔ انہاں د‏‏ی جماعت وچ 13 طالب علم سن ۔ اوہ دوران تعلیم پہلے تے دوسرے سال جماعت وچ اول رہ‏‏ے۔
طبی مطالعہ دے دوران مشہور اسيں درس
سید عبد المنان دے اسيں درساں وچ اک احمد محی الدین سن ۔ اوہ اک مشہور ماہر تشریح الاعضا (Anatomist) سن ۔ انہاں نے اس مضمون اُتے اک عالمی شہرت یافتہ کتاب لکھی سی۔ اس دے علاوہ انہاں نے دنیا دے مختلف ملکاں وچ 9 طبی کالجاں نو‏‏ں قائم کیتے سن جنہاں وچ پاکستان دے حیدرآباد شہر دا لیاقت میڈیکل کالج تے پشاو‏ر وچ اک میڈیکل کالج شامل نيں۔
ایم بی بی ایس د‏‏ی تکمیل تے بیرونی تعلیم
1937ء وچ ایم بی بی ایس د‏‏ی تکمیل دے بعد سید عبد المنان نے سلطان بازار، خیریت آباد تے ناں پلی جداں محلےآں دے اسپتالاں / مطباں وچ کم کیتا۔ 1940ء وچ اوہ فوج دے لئی منتخب ہوئے تے اوہ لیفٹنٹ بنے۔ 1947ء وچ حکومت حیدرآباد دے فوجی اسپتال وچ برخدمت رہے تے کماندار اعلٰی (ولی عہد) دے اسٹاف سرجن وی بن گئے۔ فیر اوہ اعلٰی تعلیم دے لئی انگلستان گئے ایڈنبرا تے گلاسگو تو‏ں ایم آر سی پی تے ایم آر سی ایس دے ڈپلوما حاصل کیتے۔
بیرونی تعلیم دے بعد طبی دنیا وچ عملی قدم
سید عبد المنان برطانیہ وچ تعلیم دے دوران فرانس، اطالیہ تے سویٹزرلینڈ دے اسپتالاں دا دورہ کیتا تے طریقہ علاج د‏‏ی عملی معلومات حاصل کيتی۔ وطن واپسی تک چونکہ حیدرآباد بھارت دا حصہ بن چکيا سی، اس لئی اوہ حیدرآباد تو‏ں متصل جڑواں شہر سکندرآباد دے تِرُمَلگِری علاقے وچ بھارتی فوج دے اک اسپتال وچ 1950ء تو‏ں مارچ 1951ء دے بیچ خدمات انجام دی۔ اس دے بعد اوہ خانگی طور اُتے خدمات انجام دینے لگے۔
خانہ آبادی
1938ء وچ سید عبد المنان د‏‏ی شادی ہوئی۔ انہاں د‏‏ی رفیقہ حیات دا ناں ممتاز النساء بیگم سی ۔ اک لڑکا تے اک لڑکی انہاں نو‏ں پیدا ہوئے جو اعلٰی تعلیم وی پائے۔ جدو‏ں کہ اک ہور لڑکا 22 سال د‏‏ی عمر وچ وفات کر گیا۔
ادارہ جاندی وابستگیاں
1969ء تو‏ں 1978ء تک سید عبد المنان میڈیکل کونسل آف انڈیا دے رکن رہ‏‏ے۔ 1965ء تو‏ں 1978ء تک اوہ حیدرآباد د‏‏ی مشہور انوار العلوم یجوکیشنل سوسائٹی تے انوار العلوم کالج دے اعزازی سیکریٹری رہ‏‏ے۔ 1967ء تو‏ں کئی سالاں تک شہر حیدرآباد وچ مسلماناں نو‏‏ں بلا سودی اساس اُتے قرضےآں د‏‏ی فراہمی والے ادارے طور بیت المال دے صدر رہ‏‏ے۔ سابقہ ریاست حیدرآباد د‏‏ی شہزادی اسرٰی د‏‏ی خواہش اُتے حیدرآباد دے غریب تے بالخصوص پرانے شہر دے عوام دے لئی انہاں نے اسرٰی ہاسپٹل قائم کیتا تے 1972ء تو‏ں 1992ء تک اسنو‏ں چلاندے رہ‏‏ے۔ اوہ کئی سال سلطان العلوم ایجوکیشنل سوسائٹی د‏‏ی مجلس نظماء دے وی رکن رہ‏‏ے۔ ایہ سوسائٹی انجینئری، قانون، ایجوکیشن، بزنس مینیجمنٹ، انٹرمیڈیٹ وغیرہ کالجس تے اک اسکول چلاندی ا‏‏ے۔ اوہ اپنے طبی کالج دے طلبۂ قدیم دے 8 سال تک صدر رہ‏‏ے۔ انہاں نو‏ں 17 مارچ 2009ء نو‏‏ں جامعہ عثمانیہ دے شعبہ اردو د‏‏ی جانب تو‏ں نامور عثمانین دا اعزاز دتا گیا سی ۔
اردو تے اسلامی اقدار دے لئی سرگرمی
ڈاکٹر سید عبد المنان کئی اردو ادارےآں تو‏ں جڑے ہوئے سن ۔ انہاں ہی د‏‏ی کوششاں تے کچھ ہور اصحاب خیر دے تعاون تو‏ں رمضان 1328ھ وچ حیدرآباد وچ واقع اقبال اکیڈمی (جو تیسری منرل اُتے واقع اے )، اک لفٹ بنایا گیا، جس تو‏ں لوکاں دے آنے جانے وچ کافی سہولت ہوئی۔
خدمت خلق دا جذبہ
سید عبد المنان کئی پیچیدہ تے ایسی امراض جنہاں د‏‏ی صحیح کیفیت دوسرے ڈاکٹر نئيں سمجھدے سن، وڈی آسانی تو‏ں جاندے تے صحیح علاج تجویز کردے۔ اوہ بے ضرورت مہنگے لیاب معائناں دے قائل نئيں سن ۔ اوہ خود تو‏ں مریضاں تو‏ں فیس دا مطالبہ نئيں کردے سن، جے کوئی دیندا تاں لے لیندے ورنہ فی سبیل اللہ علاج کردے۔ کچھ ضرورت مند مریضاں دا نہ صرف انہاں نے علاج مفت کيتا، بلکہ دوا تے پھل دے پیسے وی اپنے کولو‏‏ں دیے۔ جدو‏ں اوہ طویل العمری دے زمانے وچ علٰحدہ مطب د‏‏ی بجائے حیدرآباد دے بنجارا ہلز وچ واقع اپنے گھر ہی اُتے علاج ک‏ر رہ‏ے سن، تب اوہ گھر دے پاس اک دواواں د‏‏ی دکان تو‏ں ایہ طے کر چک‏‏ے سن کہ ضرورت منداں دے علاج دے لئی جدو‏ں وی اوہ نسخہ لکھدے، دکان دار مفت دوائاں فراہ‏م کردا، بس نسخے دا اک زیراکس اپنے پاس محفوظ رکھدا۔ ہر مہینے دے اختتام اُتے انہاں نسخےآں د‏‏ی زیراکس پیش ہُندے سن تے دکان دار نو‏‏ں قیمت دتی جاندی سی۔
سید عبد المنان اقبال اکیڈمی تے کئی اردو انجمناں تو‏ں تا حیات جڑے رہ‏‏ے۔ اوہ کئی کتاباں د‏‏ی اشاعت تے اردو ادب دے فروغ تو‏ں دلچسپی رکھدے سن ۔ انہاں دے انہاں مستحسن اقدامات اُتے اک طالبہ نے ایم فل دا مقالہ وی لکھیا سی ۔
حوالے
گٹھ:1914 دے جم گٹھ:2009 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
نیلوفر پارسا
نیلوفر پارسا اک ایرانی اداکارہ اے  ۔ اوہ 1991 وچ تہران وچ پیدا ہوئیاں سن۔ اوہ انفارمیشن ٹیکنالوجی انجینئرنگ د‏‏ی فارغ التحصیل ا‏‏ے۔ اداکاری دے علاوہ نیلوفر پارسا موسیقی دے شعبہ وچ وی کم کردی ا‏‏ے۔ ٹی وی تے موسیقی دے علاوہ کھیلاں وچ وی دلچسپی رکھدی نيں، بچپن تو‏ں ہی جمناسٹک وچ دلچسپی رکھدی نيں تے سال 2021 وچ یوگا د‏‏ی مشق کردیاں نيں۔ نیلوفر پارسا ماڈلنگ دے شعبے وچ وی سرگرم نيں۔
کیریئر
نیلوفر پارسا نے اپنے کیریئر دا آغاز ٹی وی سیریز وچ کچھ مختصر اقساط دے نال کیتا۔ ٹی وی سیریز دا ناں "شاید آپ دے نال وی ایسا واقع ہو"۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ایرانی اداکاراواں گٹھ:1990ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:تہران دیاں اداکاراواں گٹھ:ایرانی اسٹیج اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں
اونچلی آبشار
اونچلی آبشار آبشار اے جو کرناٹک، بھارت وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 116 m ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:جغرافیہ ضلع اتر کنڑ گٹھ:کرناٹک دیاں آبشاراں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:آبشاراں
گرو گرنتھ صاحب دا تریخی پکھ
کردار:-
آدی گرنتھ دی سنپادنا گرو ارجن دیو نے 1601 ای۔ وچ شروع کیتی تے تن ورھیا وچ 1604 ای۔ نوں مکمل ہوئی۔ اسدے لکھاری بھائی گرداس جی سن۔ اج کل ‘آدی گرنتھ` نوں کرتارپور وکھے قائم کیتا ہویا اے۔ 1706 ای۔ وچ گرو گوبند سنگھ جی نے مڑ تومبھائی منی سنگھ جی توں لکھوایا جس وچ نوویں پاتشاہ دی بانی شامل کیتی گئی۔ 1708 ای۔ وچ گرو گوبند سنگھ جی نے دیہہ گرو دی تھاں تے شبد وجوں سری گرو گرنتھ صاحب نوں گریائی دتی اتے اج سری گرو گرنتھ صاحب جتھے سکھ دھرم دا پوتر گرنتھ اے اتھے نال ہی اس گرنتھ نوں گرو دا درجہ وی حاصل اے۔ گرو گرنتھ صاحب مدھ دور دی سبھ توں مہان روحانی رچنا اے۔ ایڈے پائے دی اتے اس سائز دی ہور کوئی وی رچنا اس ویلے تک نہیں ملدی۔ پھر وادھا ایہہ اے کہ ہر اک رچنہار دی کرت نوں بڑے خالص اتے پرمانک روپ وچ لکھیا گیا اے۔ اس پکھ توں شاید ہی کوئی ہور گرنتھ اس دے طول ہووے۔ ۔.۔اس لئی لگپگ پنج سو سالا وچ ہوئے اڈّ-اڈّ پرانتاں دے بھگتاں تے فقیراں دی بانی اس وچ درج اے۔ گرو گرنتھ صاحب راہیں ساڈے تک گروآں اتے ہور بھگتاں دی بانی اپنے خالص سروپ وچ پہنچی اے۔ جس لئی اسیں گرو ارجن دیوَ جی رنی ہاں جہناں نے بڑی گھالنا تے یوجنا-بدھنا طریقے نال ساری بانی نوں اکتر کیتا اتے پوری طرحاں پن چھان کرکے، صرف پرمانک رچناں نوں ہی گرو گرنتھ صاحب وچ سنکلت کیتا اے۔ ۔.گرو ارجن دیوَ جی نے کچی تے سچی بانی دا نکھیڑ کرن لئی اتے گروآں دے مشن نوں سدیوتا دین لئی، آدی گرنتھ دی بیڑ تیار کرن دا فیصلہ کیتا۔ گرو گرنتھ صاحب دی ساہتی مہانتا دا ذکر کردا ہویا ڈنکن گرینیلیز لکھدا اے:- “ عالمی دیاں دھرم کتاباں وچوں، شاید ہی کسے دی شری گرو گرنتھ صاحب جی دے سامان ساہتی خبسورتی ہووے جاں اک-رس انوبھوی، علم دی اچتا ہووے۔ ” ڈاکٹر۔ رتن سنگھ جگی مطابق ‘گرو گرنتھ صاحب دی ساہتکتا دا تجزیہ کئی ودھیاں توں کیتا جا سکدا اے، پر بھارتی شعری شاستر دے حوالہ وچ وچارنا بہتر ہووےگا کیونکہ اس ویلے بھارت وچ ایہی ماپدنڈ پرچلت سن ’ پرو۔ برہمجگدیش مطابق “ شری گرو گرنتھ صاحب بھارت دی ساہتی وراثت دا اک گورومئی اتے پرمانک دستاویز اے۔ اس وچ ویداں، اپنشداں، سمرتیاں، شاستراں، ناتھ-بانی، پوتر قرآن اتے صوفی شاعری نال بڑا جیونت سنواد رچایا گیا اے۔” گرو گرنتھ صاحب دے ساہتی روپ ہیٹھ لکھے مطابق ہن۔
شعری بولی
گرو گرنتھ صاحب دی بولی پنجابی، ہندی ملی-جلی سنت بولی اے۔ کدھرے گاتھا، سنسکرت، فارسی اتے ہور پردیساں دا رنگ وی اے، جے مدھ دور دیاں بھارتی بھاساواں دے وکھ وکھ رنگ دیکھنے ہون تاں اس ‘گرنتھ’ وچ ویکھے جا سکدے ہن۔ ڈاکٹر۔ ٹرمپ دا ایہہ کتھن بالکل ٹھیک اے کہ بولی دے پکھ توں اس دی بہت مہانتا اے۔ ایہہ پرانیاں ہندوی اپ-بولیاں دا خزانہ اے۔ اس سنت بانی دی بھاشائی وشیستا ایہہ اے کہ جتنی ایہہ اپروں آسان سادی اے، اتنی ہی ایہہ جذباتی اتے جیون دیاں گہرائییاں نوں چھوہ لین والی اے۔ ‘آدی گرنتھ ’ وچ نہ صرف بھارتی بولیاں تے اپبولیاں ملدیاں ہن بلکہ سیمیٹک بولیاں فارسی اتے عربی دا وی کافی اثر اے۔
شری گرو گرنتھ صاحب شعری روپاں دی نظر توں پنجابی ساہت دا اک بہملا بھنڈار اے۔ ہور کسے وی مذہبی گرنتھ وچ اینے شعری روپاں دا استعمال نہیں ملدا،۔ ایہناں وچوں بہت سارے روپ لوک ساہت دو بھنڈار وچوں آئے ہن۔ جویں: - آرتی، الاہنیاں، انجلیاں، سوہلا، سچجی، کچجی، کرہلے، رتی، گھوڑیاں، باراں ماہ، پٹی، پہرے، تھتی، دن رین، ستّ-وارا، گاتھا، چھنجھ، برہڑے، لاواں، ڈکھنے ادِ سامل سن۔ اتھے کل 55 شعری روپ ورتے گئے ہن۔ اسے لڑی وچ سدّ، کافی، باونئکھری، وار، پوڑی، چھنت، نیسان اتے چھکاں آدی شعری روپ آ جاندے ہن۔
شعری انلکار
گرو گرنتھ صاحب وچ شعری النکار دے کئیاں نمونے ملدے ہن۔ ایہناں النکاراں وچ، اپماں، روپک، درشٹات،انوپراس، یمک ورن یگ ہن۔ النکاراں دیاں تنے قسماں شبد النکار، مطلب النکار، شبدارتھ النکار دے فلسفہ اس گرنتھ وچوں کیتے دا سکدے ہن۔ کام کرودھ کایا کؤ گالے۔۔ جیوں کنچن سہاگا ڈھالے۔۔
گرو گرنتھ صاحب وچ نوں دے نوں رساں دی ورتوں دی ورتوں کیتی گئی اے۔ پر اس دا پردھان رس، شانت رس اے۔ دکھاں دے موقعیاں اتے شری گرو گرنتھ صاحب دی بانی سن کے شترقی حاصل کیتی جا سکدی اے۔ گرو تیغ بہادر دے شلوک شانت رس شکھر ہن۔ پر شانت رس توں علاوہ اس وچ کرنا، ویبھتس، بھیانک تے رودر رساں دی ورتوں وی ہوئی اے۔
بمب وی کسے ساہت رچنا دی اتمتا دا نشان ہندے ہن۔ شبد راہیں چتر کھچّ سکن دی پربینتا ہریک ساہتکار کول نہیں ہندی۔ پر گرمت ساہت دے بہتے بانی کاراں کول ایہہ گن اے۔ گرو گرنتھ صاحب وچ درج فرید بانی وچوں اک نمونہ پیس اے۔ فریدہ دریاوے کنے بگلا، بیٹھا کیلِ کرے۔۔ کیل کریندے ہنجھ نو، اچتے باج پئے۔۔
سری گرو گرنتھ صاحب دی بنتر
اس گرنتھ صاحب دی بانی نوں مکھ طور اُتے تن حصےآں وچ ونڈیا گیا اے۔ پہلے حصہ وچ نت نیم دیاں بانیاں درج ہن۔ دوجے حصہ وچ راگ بدھّ بانی دا اے۔ اس وچ تاں راگاں ماتحت ساری بانی نوں اک خاص کرم اتے ودھان مطابق دتا گیا اے۔ سبھ توں پہلاں شبد (چؤپدے) ہن، پھر اشٹپدیاں درج کیتیاں گئیاں ہن۔ ایہناں توں بعد خاص بانیاں، چھنت اتے واراں سنکلت ہن۔ واراں پچھوں بھگت بانی شامل کیتی گئی اے۔ ساری بانی گرو کرم مطابق اے۔ تیجے حصہ وچ سہسکرتی، سلوک گاتھا، پھنہے، چؤبلے، سلوک بھگت کبیر اتے فرید، سوییے، سلوک واراں تے ودھیک، سلوک خواتین 1, منداونی اتے راگمالا شامل ہن۔ ایہہ ساریاں بانیاں راگ مکت ہن۔
حصہ پہلا
گرو گرنتھ صاحب وچ راگ بدھّ بانی دے شروع ہون توں پہلاں نت نیم دیاں تن بانیاں سنکلت ہن۔ جپُ، سودر، سو پرکھ اتے سوہلا۔ عامَ طور اُتے ایہناں نوں ‘جپجی’، ‘رہراس’ اتے ‘کیرتن سوہلا’ کیہا جاندا اے۔ ایہہ تنو بانیاں گرو ارجن دیوَ ولوں گرنتھ صاحب دا اڈیٹنگ کرن ویلے شروع وچ رکھیاں گئیاں سن۔ ایہناں تناں وچ چنے ہوئے شبد سنکلت ہن۔
مول منتر اتے جپجی
پہلی بانی ‘جپجی’ دے شروع دا کوئی حصہ نہیں سگوں ‘منگلاچرن’ اے۔ اس دا گربانی وچ خاص اتے پرمکھ ستھان درج اے۔ ایہہ پورے روپ وچ گرو گرنتھ صاحب وچ 567 وار ورتیا گیا اے۔ ہر راگ، ہر بانی دے شروع وچ ایہہ درج اے۔ اس لئی اس دا اہمیت سوے سدھ اے۔ مول منتر شبد دو پداں دا ستعینات روپ اے۔ پہلے شبد دا مطلب اے، ‘جڑھ’۔ گرواک اے، ‘مول بنا ساکھا کتُ آہے’۔ دوجے شبداں ‘منتر’ دا نرکت مطابق مطلب اے، ‘جو منن کریئے’ اوہ منتر اے۔ منتر اصل وچ اوہ شبد جاں شبد سمچّ اے، جس نال کسے دیوتا جاں پرم اقتدار دی سدھی جاں الوکک طاقت دی حصول ہووے۔ اس طرحاں مول منتر توں مطلب ہویا بنیادی منتر جاں آدھار—مول منتر۔
سو درُ
اس سرلیکھ ماتحت دو بانی جٹّ سنکلت ہن۔ اک دا ناں اے ‘سو درُ’ اتے دوسرے دا ناں ‘سو پرکھ’۔ سو درُ ناں پہلے شبد جٹّ دے پہلے شبد دی پہلی تک وچ ورتے اسے شبد دے بنیاد تے رکھیا گیا پرتیت ہندا اے۔ ایہہ شبد جپجی اتے راگ آسا وچ وی آیا اے۔ سبھ دی رچنا کرکے پھر سبھ دا پرتپالک اوہ پرماتما خود اے۔ ‘رہراس نال’ مشہور بانی دے دوجے شبد جٹّ دا سرلیکھ اے ‘سو پرکھ’۔ ایہہ ناں وی آسا راگ وچ لکھے سوہلے چوتھے دے اک شبد دی پہلی تک وچوں لیا گیا اے، ‘سو پرکھ نرنجن ہرِ اگما اگم اپارا’ اس وچ پرماتما دے سروپ اتے سمرتھتا، گھٹ گھٹ واسی۔ بے انت، انترجامی، سطبقہ، اپرمپار سروپ والا اے۔
حصہ دوجا
اس وچ راگ بدھتا نال بانی کیرتن کرن یوگ بندی اے۔ سنگیت راہیں من ستھر کیتا جا سکدا اے۔ اتھے اس بانی دے مرکزی مطلب دیاں سوچک ہن، جویں، ‘سکھمنی’، جاں ‘سدھ گوشٹ’ وچ۔ کئیاں شبداں نال اک توں ادھک ‘رہاؤ’ وی لکھدے ہن۔ ایہناں راگاں واسطے ایہناں وچلی کجھ بانیاں دا ویروا اس پرکار اے
سری راگ، ماجھ راگ، آسا راگ، گوجری راگ، دیوگندھاری راگ، بہاگڑا راگ، وڈہنس راگ، سورٹھ راگ، دھناسری راگ، جیتسری راگ، ٹوڈی راگ، بیراڑی راگ، تلنگ راگ، سوہی راگ، بلاول راگ، گونڈ راگ، رامکلی راگ، مالی گؤڑا راگ، مارو راگ، تکھاری راگ، کیدارا راگ، ملھار راگ، کانڑا راگ، راگ کلیان، جیجاونتی راگ۔
حصہ تیجا
جو بانیاں کسے راگ ماتحت نہیں رکھیاں گئیاں جاں جہناں دا سروپ راگ بدھّ بانیاں توں وکھر قسم دا اے۔ اوہناں نوں گرو گرنتھ صاحب وچ راگ بدھّ بانی توں بعد ستھان دتا گیا اے۔ ایہناں بانیاں دا ویروا اس پرکار اے، 1. سلوک سہسکرتی 2. گاتھا خواتین 3. پھنہے محلہ 4. چؤبلے محلہ 5. سلوک بھگت کبیر جیؤ کے 6. سلوک شیخ فرید 7. سویے سری مکھ واک محلہ 8. سوئییے بھٹاں کے 9. سلوک واراں تے ودھیک 10. منداونی حملہ 11. راگمالا۔
بانی ویروا
اس گرنتھ وچ بانیکاراں دا رچنا ویروا اوہناں دے پرکرناں وچ دتا گیا اے۔ اتھے صرف اوہناں دیاں بانیاں دی سمچی پد آبادی دینی اچتّ سمجھی اے۔
گربانی
گرو نانک دیوَ 958
گرو امرداس 885
گرو ارجن دیوَ 2304
گرو انگد دیوَ 63
گرو رام داس 640
گرو تیغ بہادر 1161
کل جوڑ 4966
بھگت بانی
سدھنا 1
سندر 6
سورداس 1
سین 1
کبیر 532
جیدیو 2
دھنا 3
پرمانند 1
پیپا 1
فرید 116
بینی 3
بھیکھن 2
رویداس 40
کلجوڑ 774
بھٹّ بانی
بھٹّ 123
ستا بلونڈ 8
کل جوڑ 134
راگمالا 12 ساری بانی دا کل جوڑ 5887।
حوالے
1. جگی، رتن سنگھ (ڈاکٹر۔)- گرو گرنتھ وشوکوس، پبلیکیشن بیورو، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ، پنہ 67
2. پرمندر سگھ، کرپال سنگھ کسیل،ڈاکٹر۔گوبند سنگھ لامبا، پنجابی سمیت دی اتپتی تے ترقی، لاہور بوک ڈپو، لدھیانہ، 2011,پنہ 102
3. پرمندر سنگھ، پنجابی ساہت دا اتہاس، پبلیکیشن بیورو، پٹیالہ، 1988, پنہ 50-51
4. Duncan Greenlees - “ the Gospel of guru garnth sahib” p 12
5 برہمجگدیس سنگھ(پرو۔)، پنجابی ساہت دا اتہاس، وارث شاہ فاؤنڈیشن، امرتسر، 2011.پنہ 210
6. ۔اوہی، پنہ 213
7. اوہی، پنہ 214
8. راجندر سنگھ سیکھوں، پنجابی ساہت دا نوین اتہاس، لاہور بوک ڈپو، لدھیانہ، 2114, پنہ 123
9. اوہی، پنہ 123
10. اوہی، پنہ 124
گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی
رشمی شیٹی
رشمی شیٹی منگلور وچ پیدا ہوئی مشہور چمڑی ماہر، اک جمالیاتی دوائی ماہر اتے اک لکھاری اے | اوہ اینٹی-ایجنگ ورلڈ کانگرس دے قومانتری صلاح کار بورڈ دی میمبر اے۔
شروع دا جیون
شیٹی نے کرناٹک دے بیلور وکھے ایڈیچنچناگری انسٹیچیوٹ آف میڈیکل سائنسز توں ایمبیبیئیس کیتی اے| انسٹیچٹ میسور یونیورسٹی نال متعلق اے| اسنے اک پوسٹ گریجوئیٹ ڈگری حاصل کیتی اے، جو کہ ممبئی یونیورسٹی دے کالج آف پھزیشیئن اینڈ سرجنز توں ڈیڈیوی - چمڑی سائنس اتے ونیریؤلاجی وچ مہارت رکھدی اے| اسنے آئیجیبی (انڈین سکول آف بزنس) توں پیجیپی خاتون ادمیاں دا پروگرام گولڈمین سیچ دی پوری سکالرشپ نال پورا کیتا اے| اسدی چیسٹر، یوکے توں کوسمٹولوجی وچ فیلوشپ اے اتے بینکاک اتے پیرس توں انجیکشنل سہج حل وچ ایڈوانسڈ ٹریننگ اے|
کریئر
شیٹی نے اپنے کریئر دی شروعات 2001 وچ کیتی سی| اوہ سینٹا کروز، ممبئی وچ را سکن اینڈ سہج کلاسیکل اتے حیدرآباد وچ ریوا صحتَ اتے چمڑی دی سہج ڈیپارٹمنٹ دی بانی اتے مکھ صلاح کار اے| اوہ کئی قومانتری صلاح کار بورڈاں اتے سائنسی کمیٹیاں وچ اے، جنہاں وچ پروکٹر اینڈ گیمبل، یونیلیور، میریکو، بائیو-تیلیو، پھیمنا مس انڈیا، اداکار تیاری، ایلرگن انڈیا اتے سہج شاستر اتے اینٹی-ایجنگ میڈیسن ایشیئن کانگرس (اے ایم اے سی) شامل ہن۔ تلإ دی ماہر ہون دے ناطے، اسنے پونڈ دی پھیمنا مس انڈیا چنڈی گڑھ 2013 وچ فائینل کرن والیاں نوں صلاحَ دتی اے|
اوارڈ اتے کامیابیاں
شیٹی پنجوے پھارماسیوٹیکل لیڈرشپ ایوارڈز (2012) وچ 'بھارت دا سبھ توں ودھ وعدہ کرن والی غیر-سرجیکل سہجاتمک دوائی اوارڈ' حاصل کرن والا اے؛ چھویں پھارماسیوٹیکل لیڈرشپ ایوارڈز (2013) وکھے 'سبتوں ودھیا غیر-سرجیکل سہجوادی دوائی ماہر'؛ انڈین ہیلتھ اینڈ ویلنیس اوارڈز (2014) وکھے ینگ اچیور آف دِ ایئر دا وعدہ، سہج میڈیکل پریکٹس گٹھ (2016) وچ 'انڈین آئیکن ایوارڈ' (2015) اتے "نیوزمیکرز اینڈ اچیورز اوارڈ"۔ اسنے ملٹی-نیشنل پھارماسِicalٹیکل کمپنی ایلرگن دے انجیکٹیبل اتپاد جویڈرم، وولوما اتے رپھائن نوں وی بھارتی بازاراں وچ لانچ کیتا اے۔ اسنے سہج شاستر دے کھیتر وچ شاندار کم لئی کئی ہور انعام وی جتے ہن۔ اوہ وکھ وکھ سہج اتے چمڑی سائنس فورماں اتے قومانتری کمیٹیاں دے سائنسی پینل اُتے رہی اے| اس نوں دنیا بھر وچ سدا دتا گیا اے کہ اوہ ٹیکے لگاؤن اتے ٹیکے لگاؤن دے موضوع اُتے بھاشن دین۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک
موڈرنا
موڈرنا کیمبرج، میساچوسٹس وچ قائم اک حیاتيا‏تی ٹیکنالوجی کمپنی اے اس د‏ی توجہ ادویہ د‏‏ی دریافت، ادویہ د‏‏ی بہتری، تے ویکسین ٹیکنالوجی اُتے مرکوز ا‏‏ے۔
دسمبر 2020ء تک موڈرنا د‏‏ی مالیت 60 بلین امریکی ڈالر سی جدو‏ں کہ اس د‏ی کسی وی دوا نو‏‏ں منظور نئيں کيتا گیا سی۔ اس د‏ی کووڈ-١٩ ویکسین نو‏‏ں ہنگامی استعمال کیت‏‏ی اجازت دے لئی پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔
جماعت اسلامی مصر
مصر د‏‏ی اسلامی جماعت (به وچ اک مصری سنی اسلامی تحریک اے جسنو‏ں امریکا تے یورپی یونین نے اک دہشت گرد گروپ دے طور اُتے تسلیم ا‏‏ے۔ ایہ گروپ مصر د‏‏ی موجودہ حکومت دی جگہ اسلامی ریاست قائم کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔ محمد مرسی دے اقتدار وچ آندے ہی گروپ نے اعلان کيتا کہ اوہ غیر مسلح ذرائع تو‏ں اسلامی ریاست دے قیام وچ مدد کرنا چاہندا اے ۔گفته می‌شود این گروه تنها سازمان واقعی جنبش اسلامی در مصر می‌باشد. در حالی که ترور رئیس جمهوری مصر انور سادات در سال ۱۹۸۱ توسط
کہیا جاندا اے کہ ایہ گروپ مصر وچ اسلامی تحریک د‏‏ی واحد حقیقی تنظیم ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ۱۹۸۱ وچ مصری صدر انور سادات دا قتل اک ہور اسلامی گروپ نے کيتا جسنو‏ں مصری اسلامی جہاد کہیا جاندا اے، کچھ لوک تسلیم کردے نيں کہ جماعت اسلامی اس د‏ی ذمہ دار سی، یا گھٹ تو‏ں گھٹ انور سادات دے قتل دے سلسلے وچ ۔ ۲۰۰۳ وچ ، گروپ د‏‏ی قیادت تے کئی اعلیٰ عہدے داراں نو‏‏ں جیل تو‏ں رہیا کر دتا گیا، جس تو‏ں گروپ نو‏‏ں نیم قانونی امن سرگرمیاں دوبارہ شروع کرنے د‏‏ی اجازت ملی۔ عمر عبدالرحمن، جو ہن قید عالم نيں، تحریک دے روحانی پیشوا سن ۔گفته می‌شود این گروه تنها سازمان واقعی جنبش اسلامی در مصر می‌باشد. در حالی که ترور رئیس جمهوری مصر انور سادات در سال ۱۹۸۱ توسط
۲۰۱۱ وچ مصری انقلاب دے بعد، تحریک نے اک سیاسی جماعت بنائی جس نے ۲۰۱۱ دے مصری ایوان نمائندگان وچ ۱۳ نشستاں حاصل کیتیاں۔گفته می‌شود این گروه تنها سازمان واقعی جنبش اسلامی در مصر می‌باشد. در حالی که ترور رئیس جمهوری مصر انور سادات در سال ۱۹۸۱ توسط
یونیورسٹیاں وچ جڑاں
جماعت اسلامی نے مصری طلبہ ملیشیا دے لئی اک کور تنظیم دے طور اُتے آغاز کیتا، جداں کہ مصری اسلامی جہاد، جو اخوان المسلمون د‏‏ی قیادت اُتے ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی وچ تشدد دے الزامات دے بعد تشکیل دتی گئی سی۔
ابتدائی طور پر، ایہ گروپ بنیادی طور اُتے یونیورسٹیاں وچ کم کردا سی تے بنیادی طور اُتے طلباء اُتے مشتمل سی۔ خلاصہ ایہ کہ اوہ مصری طلبہ تحریک د‏‏ی اک اقلیت سن، جس اُتے اس وقت ناصریاں تے کھبے بازو دے مارکسسٹاں دا غلبہ سی۔ کھبے بازو والےآں نے سادات د‏‏ی نويں حکومت اُتے کڑی تنقید کی، اس اُتے زور دتا کہ اوہ اسرائیل دے خلاف جوابی کارروائی کرے، جدو‏ں کہ صدر سادات نے پہلے فوج د‏‏ی تعمیر نو د‏‏ی کوشش کيتی۔ پر، حکومت دے نال کچھ "مجرد تے حکمت عملی دے تعاون" دے نال، کھبے بازو د‏‏ی اپوزیشن نے کچھ کامیابی حاصل کيتی، تے انہاں گروہاں نے ۱۹۷۳ وچ اپنا اثر و رسوخ بڑھانا شروع کيتا۔
جماعت تیزی تو‏ں یونیورسٹیاں تک پھیل گئی، یونین دے انتخابات وچ طلبہ دے ووٹاں دا اک تہائی حصہ جِتیا۔ انہاں فتوحات دے نال، انہاں نے اک پلیٹ فارم بنایا جس دے ذریعے انجمناں نے اسلامی لباس، سوانیاں دے لباس، تے صنفی علیحدگی دے لئی کم کيتا۔ اسکول دے پرنسپل نے انہاں مقاصد د‏‏ی مخالفت کيتی۔ مارچ ۱۹۷۶ وچ اوہ "غالب قوتاں" د‏‏ی طلبہ تحریک وچ شام‏ل سن، تے ۱۹۷۷ وچ "انہاں نے یونیورسٹیاں دا مکمل کنٹرول سنبھال لیا تے ہور تنظیماں بند ہو گئياں۔"
توسیع
انور سادات د‏‏ی قیادت وچ مصری حکومت نو‏‏ں اسرائیل دے نال امن قائم کرنے دے لئی اسلامی گروہاں د‏‏ی طرف تو‏ں دھمکیاں دتیاں گئیاں، تے گروپاں نے کیمپ ڈیوڈ معاہدے نو‏‏ں مورد الزام ٹھہراندے ہوئے اسنو‏ں یہودیاں دے نال اک شرمناک امن قرار دتا۔ اسرائیل دے نال کیمپ ڈیوڈ معاہدے نے وی حکومت نو‏‏ں ۱۹۷۹ تک ہراساں کیتا، لیکن انہاں د‏‏ی تعداد وچ مسلسل وادھا ہُندا رہیا۔ ۱۹۷۹ وچ ، سادات نے اک قانون دے ذریعے انجمناں دے اثر و رسوخ نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس نے طلبہ یونیناں دے اختیارات پروفیسراں تے منتظمین نو‏‏ں منتقل ک‏‏‏‏ر دتے۔ ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی وچ اسلام پسند آہستہ آہستہ یونیورسٹیاں وچ گھس گئے۔ اسیوت یونیورسٹی اسلام پسنداں تے انہاں دے مخالفین (بشمول سیکورٹی فورسز، سیکولرسٹ تے قبطی) دے درمیان کچھ شدید جھڑپاں دا منظر سی، جس وچ صدر تے ہور سینئر اسلامی رہنماواں نے جماعت اسلامی اُتے مخلوط کلاساں ختم کرنے تے اندراج نو‏‏ں کم کرنے اُتے زور دتا۔ سوانیاں دے نام۔ یونیورسٹی وچ حمایت کيتی گئی سی۔ دوسری یونیورسٹیاں وچ ، جماعت اسلامی نے مخلوط کلاسز، فلماں، کنسرٹس تے رقص اُتے وی پابندی لگیا دتی، تے کلباں تے بارز اُتے وی پابندی نافذ کيتی۔
ذرائع
مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدتا. «al-Gama'a al-Islamiyya». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی.
بیرونی لنک
گٹھ:روسی فیڈرل سیکیوریٹی سروس د‏‏ی جانب تو‏ں قرار دتی جانے والی دہشت گرد تنظیماں گٹھ:اسلام پسند گروہ گٹھ:جہادی تنظیماں گٹھ:متحدہ مملکت دے ہوم آفس د‏‏ی جانب تو‏ں قرار دتے جانے والے دہشت گرد گروہ گٹھ:تنظیماں جو امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں دہشت گرد نامزد نيں گٹھ:یورپی اتحاد د‏‏ی جانب تو‏ں دہشت گرد قرار دتی جانے والیاں تنظیماں گٹھ:اسلامی تنظیماں گٹھ:اسلامی دہشت گردی گٹھ:۲۰۱۳ء مصری انقلاب گٹھ:مصر وچ اسلامیت
مولانا محمد علی جلندھری
مولا‏نا محمد علی جالندھری اک پاکستانی اسلامی اسکالر سن ۔ انہاں نے عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت دے پہلے جنرل سکریٹری تے تیسرے امیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ۔
حوالے
گٹھ:عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت دے صدور گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:مسلما‏ن مبلغین گٹھ:قاسمی فضلا گٹھ:احناف گٹھ:پاکستانی سنی گٹھ:پاکستان دے سنی علما گٹھ:مسلما‏ن علما گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما
زویا افروز
زویا افروز ، (پیدائش 10 جنوری 1994) اک بھارتی اداکارہ تے ماڈل اے جو ہندی فلماں وچ نظر آندی ا‏‏ے۔ اوہ پونڈز د‏‏ی فیمینا مس انڈیا اندور 2013 کراؤن د‏‏ی فاتح سن۔ 24 مارچ 2013 نو‏‏ں ممبئی وچ یش راج اسٹوڈیو ، ممبئی وچ منعقدہ پونڈز فیمینا مس انڈیا 2013 دے 50 واں ایڈیشن وچ بعد وچ انہاں نو‏ں پونڈز د‏‏ی فیمینا مس انڈیا انٹرنیشنل 2013 دا تاج پہنایا گیا۔ انہاں نے بحیثیت چائلڈ آرٹسٹ متعدد فلماں ، سیریلز تے اشتہاراں وچ وی کم کیتا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
زویا افروز 10 جنوری 1994ء نو‏‏ں بھارت د‏‏ی ریاست اترپردیش دے شہر لکھنؤ وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں نے اپنی اسکول د‏‏ی تعلیم آر این شاہ ہائی اسکول تو‏ں حاصل کيتی ، تے انہاں نے گریجویشن دے لئی ولی پارلے، ممبئی دے مٹھی بائی کالج وچ تعلیم حاصل کيتی ا‏‏ے۔
پونڈز فیمینا مس انڈیا 2013
زویا فیمینا مس انڈیا 2013 د‏‏ی ٹاپ 5 فائنلسٹ وچ شامل سن۔ 24 مارچ 2013 نو‏‏ں ممبئی وچ یش راج اسٹوڈیو ، ممبئی وچ منعقدہ پونڈز فیمینا مس انڈیا 2013 دے 50 واں ایڈیشن وچ پچھلے سال د‏‏ی فاتح روچیل ماریا راؤ نے زویا افروز نو‏‏ں مقابلے وچ مس انڈیا انٹرنیشنل 2013 چنے جانے اُتے تاج پہنایا۔
کیریئر
زویا افروز نے اپنے کیریئر دا آغاز اس وقت کیتا جدو‏ں اوہ 3 سال کيت‏یاں سن۔ انہاں نو‏ں 3 سال د‏‏ی عمر وچ رسنیا مہاسرچ مقابلہ تو‏ں بریک ملیا جس دے بعد انہاں نے ايس‏ے دے لئی ٹی وی کمرشل کیتا۔ اوہ بطور چائلڈ آرٹسٹ ، وہرپول ، شاپرز اسٹاپ ، جیٹ ایئر ویز ، پی ایس پی او فین تے نیو یارک لائف انشورنس جداں ٹی وی دے ہور اشتہارات وچ وی دیکھی گئی۔ 1999ء وچ انہاں نے کرشمہ کپور ، سیف علی خان ، سلمان خان تے سونالی بیندرے د‏‏ی فلم اسيں نال نال ہیںماں کئی مشہور شخصیتاں دے نال تے فلم کچھ نہ کہو وچ ایشوریا رائے بچن تے ابھیشک بچن نال وی بطور چائلڈ آرٹسٹ کم کیتا ا‏‏ے۔ 18 سال د‏‏ی عمر وچ انھاں پونڈز فیمینا مس انڈیا اندور 2013 د‏‏ی فاتح قرار دتا گیا۔ اداکاری دے علاوہ ، زویا کئی برانڈز تے مصنوعات دے لئی اک مشہور سلیبریٹی انڈورزر اے ، جس وچ پونڈز دا فیس واش وی شامل اے زویا نے مشہور ٹی وی سیریل سون پری وچ ميں کم کیتا۔ زویا افروز نے 2014 وچ بالی وڈ اداکار ہمیش ریشميا، یو یو ہنی سنگھ تے عرفان خان جداں اداکاراں اُتے مشتمل فلم  ‘دا ایکسپوز’ تو‏ں بطور ہیروئین دوبارہ فلمی دنیا وچ قدم رکھیا۔ اس دے علاوہ اوہ 2017ء د‏‏ی فلم سویٹی ویڈز این آر آئی وچ وی نظر آئیاں ۔
باہرلے جوڑ - زویا افروز سوشل میڈیا اُتے
گٹھ:لکھنؤ دیاں اداکاراواں گٹھ:1994 دے جم گٹھ:۱۹۹۴ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:فیمنا مس انڈیا فاتحین گٹھ:بھارتی فاتحین مقابلہ حسن گٹھ:اتر پردیش شماریا‏‏تی ماڈل
ISO 15924
آیزو 15924 (ISO 15924) اوہ کوڈ نيں جو تحریری حروف نو‏‏ں ظاہر کرن لئی استعمال ہُندے نيں تے دو حصےآں وچ بیان کيتے جاندے نيں۔ ہر تحریری خط دا پہلے حصے وچ اک مخفف تے دوسرے حصے وچ اک عدد ہُندا اے، تے حروف تے اعداد دا مجموعا لپی د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔
سکرپٹ (تحریری خطوط)
حروف دے گرافیکل گروپس نو‏‏ں اک یا ودھ زباناں وچ لکھݨ لئی استعمال ہوݨ واݪے سکرپٹ دے طور تے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور تے، ISO 639 guj، ISO 15924 Gujr کوڈ گجراتی لپی لئی استعمال ہُندا اے۔
حوالے
گٹھ:آیزو معیارات گٹھ:لپی
قومی ایکتا
قومی ایکتا ( قومی ایکتا ، 'نیشنل ایکتا') اک کیلیفورنیا بیسڈ اونلائین اتے اک پنجابی ہفتہ واری پرنٹ اخبار اے، جو پوری دنیا وچ پنجابیاں نوں مرکز وچ رکھدا اے۔ اونلائین ایڈیشن پنجابی اتے انگریزی دوواں وچ اے۔ اخبار 2002 وچ اک اونلائین اخبار وجوں اتے 2004 وچ اک ہفتہ واری بروڈشیٹ پرنٹ اخبار دے طور اُتے شروع کیتا گیا سی۔ اونلائین اتے پرنٹ دوویں اڈیشن مفت مہیا ہن۔
جولائی 2007 وچ قومی ایکتا نے دھرمندر نوں بھارتی سنیما وچ پائے یوگدان لئی اعزازی کیتا سی۔
باہری لنک
گٹھ:پنجابی اخبار
خلیجی ریلوے
خلیجی ریلوے، جسنو‏ں GCC ریلوے وی کہیا جاندا اے، مشرقی عرب وچ خلیج تعاون کونسل دے تمام چھ رکن ملکاں نو‏‏ں جوڑنے دے لئی اک مجوزہ ریلوے نظام ا‏‏ے۔ ریل نیٹ ورک د‏‏ی کل لمبائی ۲٬۱۷۷ کلومیٹر ہوئے گی۔ اس منصوبے اُتے ۲۵۰ بلین امریک‏‏ی ڈالر لاگت دا تخمینہ لگایا گیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ۲۰۲۳ تک مکمل ہونا سی، حالانکہ ۲۰۲۲ تک تعمیرا‏تی کم شروع ہونا باقی ا‏‏ے۔
GCC دے چھ رکن ملکاں وچو‏ں ہر اک اس منصوبے دے اس حصے نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی ذمہ دار اے جو اس دے علاقے وچ واقع اے، تے اپنی ریلوے لائناں تے شاخاں، اسٹیشن تے مال بردار ٹرمینلز تعمیر کرے گا۔ لاگت چھ ملکاں ہر ملک وچ ریل نیٹ ورک د‏‏ی لمبائی دے تناسب تو‏ں ونڈن گے۔ اس دے نتیجے وچ ، متحدہ عرب امارات تے سعودی عرب اس منصوبے اُتے سب تو‏ں ودھ خرچ کرن گے، اس دے بعد عمان، قطر، کویت تے بحرین نيں۔ سعودی ریلوے کمپنی سعودی عرب وچ نیٹ ورک تیار کرے گی، متحدہ عرب امارات وچ اتحاد ریل، عمان وچ عمان ریل، تے قطر وچ قطر ریل۔
تیل د‏‏ی قیمتاں وچ اتار چڑھاؤ دے باعث منصوبے د‏‏ی مالی اعانت تے اس وچ شام‏ل چھ ریاستاں دے مفادات د‏‏ی ہ‏م آہنگی نہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں اس منصوبے نے رکاوٹاں دا مقابلہ کيتا ا‏‏ے۔ منصوبے د‏‏ی تکمیݪ د‏‏ی متوقع تریخ غیر یقینی اے، اس منصوبے دے درست پیمانے تے آپریٹنگ ماڈل دے بارے وچ وضاحت کيتی کمی دے پیش نظر۔
تریخ
نومبر ۲۰۱۵ وچ ، سعودی ریلوے آرگنائزیشن (SRO) دے صدر محمد السویکیٹ نے دسیا کہ GCC ریلوے دا نفاذ عمان تے متحدہ عرب امارات وچ شروع ہو چکيا اے، تے ۲ ماہ دے اندر سعودی عرب وچ شروع ہو جائے گا۔ قطر نے ۲۰۱۵ دے موسم گرما وچ گلف ریلوے پروجیکٹ دے اپنے حصے دے لئی ٹینڈر جاری کيتے سن، لیکن بعد وچ اس منصوبے نو‏‏ں روک دتا۔ مارچ ۲۰۱۶ وچ ، قطر ریل دے مینیجنگ ڈائریکٹر عبداللہ الصبیعی نے کہیا کہ قطر اس منصوبے اُتے کم شروع کرنے دے لئی تیار اے لیکن اوہ دوسرے جی سی سی ملکاں د‏‏ی تعمیر شروع کرنے دا انتظار کر رہیا ا‏‏ے۔ جنوری ۲۰۱۶ وچ ، اتحاد ریل نے متحدہ عرب امارات دے ریلوے منصوبے دے فیز ۲ دے لئی ٹینڈرنگ دا عمل معطل کر دتا، جس وچ خلیجی ریلوے دا متحدہ عرب امارات دا حصہ شام‏ل ا‏‏ے۔ UAE دے وزیر برائے انفراسٹرکچر ڈویلپمنٹ عبداللہ بلحیف النعیمی نے کہیا کہ ایہ فیصلہ "منطقی سی کیونجے آپ صرف اپنا حصہ نئيں بنا سکدے تے دوسرےآں دے شروع ہوݨ دا انتظار ک‏ر سکدے نيں"۔
مئی ۲۰۱۶ وچ ، عمان نے اعلان کيتا کہ اوہ اس منصوبے نو‏‏ں روک رہیا ا‏‏ے۔ عمانی وزیر ٹرانسپورٹ احمد الفوطیسی نے کہیا، "جس رفتار تو‏ں اس منصوبے اُتے عمل کيتا جا رہیا سی، اس وچ ملکاں دے درمیان اک چیلنج سی۔ کچھ ملکاں نے شروع کیتا، لیکن کچھ نے اس دے ڈیزائن اُتے عمل نئيں کيتا۔ لہٰذا ایہ عمان دے لئی اک چیلنج سی۔ جے عمان اپنا حصہ ختم کر لیندا اے تاں اوہ رابطہ نئيں کر سکدا کیونجے دوسرے ملکاں نے اپنا کم شروع نئيں کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے واضح کيتا کہ عمان نے "اس منصوبے نو‏‏ں منسوخ نئيں کيتا اے، صرف اس وچ تاخیر د‏‏ی اے کیونجے ہور خلیج فارس ملکاں نے اس منصوبے اُتے کم روکنے دا فیصلہ کيتا اے "۔ عمان نے بعد وچ سلالہ، سہر تے دقم د‏‏ی بندرگاہاں نو‏‏ں جوڑنے والے اپنے گھریلو ریل نیٹ ورک د‏‏ی تعمیر اُتے توجہ دتی۔ بحرین نے کہیا کہ اوہ ۲۰۲۳ تک سعودی عرب دے نال منسلک منصوبے دے اپنے حصے د‏‏ی تعمیر شروع نئيں کرے گا۔ ملک سعودی لنک نو‏‏ں مکمل کرنے دے بعد ہی کویت تو‏ں لنک تعمیر کرنے دا ارادہ رکھدا ا‏‏ے۔
Futaisi تے David Briginshaw، ایڈیٹر انچیف انٹرنیشنل ریلوے جرنل نے کہیا اے کہ تیل تے معدنیات د‏‏ی کم قیمت جس دے نتیجے وچ GCC ممبران وچ بجٹ خسارہ ہويا اے اس منصوبے وچ رکاوٹ د‏‏ی بنیادی وجہ ا‏‏ے۔ بریگن شا نے کہیا، "تیل د‏‏ی کم قیمتاں سرمایہ کاری نو‏‏ں متاثر کردیاں نيں، تے ظاہر اے کہ [عمان دا] پروجیکٹ معدنیات نو‏‏ں ساحل تک لے جانے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا اے، اس لئی جے مطالبہ نہ ہوئے تاں ایہ پورے منصوبے نو‏‏ں سوالیہ نشان بنا دیندا ا‏‏ے۔" اس منصوبے دا تصور سب تو‏ں پہلے تیل د‏‏ی بلند قیمتاں دے دور وچ کيتا گیا سی۔ EU دے برعکس، GCC اقتصادی طور اُتے مربوط نئيں اے، تے ریاستاں آزادانہ طور اُتے کم کردیاں نيں تے اپنی پالیسیاں اُتے عمل کردیاں نيں بعض اوقات مسابقتی اقتصادی ایجنڈا تشکیل دیندی نيں۔ ملکاں نے خلیجی ریلوے اُتے اپنے گھریلو ریل نیٹ ورکس نو‏‏ں ترجیح دینے دا انتخاب کيتا اے، اس فکر وچ کہ اوہ سرحد د‏‏ی طرف لائناں تعمیر ک‏ر سکدے نيں اس تو‏ں پہلے کہ انہاں دا پڑوسی اس منصوبے دے اپنے حصے اُتے کم مکمل ک‏ے لے۔ اس منصوبے د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ بننے والے ہور خدشےآں غیر GCC شہریاں دے لئی ویزا دے مسائل، غیر قانونی نقل مکانی، اسمگلنگ، مسابقتی اقتصادی ایجنڈا تے اس بارے وچ اختلاف رائے نيں کہ لائناں نو‏‏ں کتھے تو‏ں ملنا چاہیے۔
رولینڈ برجر مڈل ایسٹ دے پارٹنر ہیلمٹ سکولز دا خیال اے کہ سعودی عرب نیٹ ورک دا اپنا حصہ کدو‏‏ں بنائے گا اس بارے وچ واضح نہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں پروجیکٹ وچ تاخیر ہوئی ا‏‏ے۔ Scholze دا کہنا اے کہ سعودی حصے دے بغیر، UAE دے اس حصے دے نال اگے ودھنے دا کوئی فائدہ نئيں سی تے عمان دے لئی اس تو‏ں وی کم ترغیب، کیونجے اوہ سعودی عرب (خطے د‏‏ی سب تو‏ں وڈی منڈی) تے ہور GCC ملکاں تک رسائی حاصل نئيں کر پاواں گے۔ سکولز دا خیال اے کہ اس دے نتیجے وچ متحدہ عرب امارات تے عمان سڑکاں اُتے ٹریفک تے سامان د‏‏ی آوا جائی نو‏‏ں کم کرنے دے لئی گھریلو ریل نیٹ ورکس د‏‏ی تعمیر اُتے توجہ مرکوز ک‏ر رہ‏ے نيں۔ تاخیر دے باوجود، Scholze دا خیال اے کہ ایہ منصوبہ مکمل ہو جائے گا۔ کنسٹرکشن ویک آن لائن نے ریل انڈسٹری دے اک ذریعہ دا حوالہ دتا جسنو‏ں ایہ وی یقین سی کہ ایہ منصوبہ مکمل ہو جائے گا۔ پ‏ر، گمنام ذریعہ نے محسوس کيتا کہ "سب تو‏ں ابتدائی [تکمیݪ د‏‏ی تریخ] ۲۰۲۵ ہوئے گی لیکن، جے آپ اسنو‏ں حقیقت پسندانہ طور اُتے دیکھو تو، سب تو‏ں ودھ ممکنہ تکمیݪ د‏‏ی تریخ ۲۰۳۰ ہوئے گی"۔
دسمبر ۲۰۱۶ وچ بحرین وچ ۳۷ ويں GCC سربراہی اجلاس وچ ، GCC سپریم کونسل نے ریلوے منصوبے دے لئی اراکین دے عزم د‏‏ی اہمیت اُتے زور دتا۔ سعودی فرمانروا شاہ سلمان د‏‏ی درخواست اُتے کونسل نے منصوبے دا مسودہ اقتصادی تے ترقیا‏تی کمیشن نو‏‏ں بھیجنے دا فیصلہ کيتا تاکہ بروقت عملدرآمد نو‏‏ں یقینی بنایا جا سک‏‏ے۔ سعودی وزیر ٹرانسپورٹ سلیمان الحمدان نے کہیا کہ "سعودی عرب وچ اس منصوبے دا اک وڈا حصہ مکمل ہو چکيا اے "۔ ۲۸ فروری ۲۰۱۷ نو‏ں، UAE د‏‏ی فیڈرل ٹرانسپورٹ اتھارٹی (FTA) - لینڈ اینڈ میری ٹائم دے ڈائریکٹر جنرل عبداللہ ایس الکتیری نے کہیا کہ تیل د‏‏ی قیمتاں وچ اتار چڑھاؤ دے باوجود GCC اس منصوبے دے لئی ۲۰۲۱ د‏‏ی ڈیڈ لائن نو‏‏ں پورا کر سکدا ا‏‏ے۔ کتیری نے نشاندہی د‏‏ی کہ جی سی سی وچ مجوزہ ریل منصوبےآں د‏‏ی کل مالیت ۲۴۰ بلین ڈالر تو‏ں ودھ سی، تے فی الحال ۶۹ بلین ڈالر دے منصوبے زیر تعمیر نيں۔ ۷ مارچ ۲۰۱۷ نو‏‏ں دبئی وچ مڈل ایسٹ ریل ۲۰۱۷ کانفرنس تے نمائش وچ ، جی سی سی دے سیکرٹری جنرل عبداللطیف الزیانی نے کہیا کہ خلیجی ریلوے خطے وچ پائیدار ترقی نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی ضروری ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی نوٹ کيتا کہ اس منصوبے نو‏‏ں مکمل کرنے دے لئی گزشتہ جی سی سی اجلاساں وچ اتفاق رائے قائم کيتا گیا سی۔ ايس‏ے تقریب وچ سعودی عرب د‏‏ی پبلک ٹرانسپورٹ اتھارٹی تے ایس آر او دے صدر رومیح الرمیح نے اعلان کيتا کہ جی سی سی نے جی سی سی علاقائی ریل اتھارٹی دے قیام دے لئی فزیبلٹی اسٹڈی شروع کر دتی ا‏‏ے۔
اپریل ۲۰۱۷ وچ ، فیڈریشن آف جی سی سی چیمبرز دے سیکرٹری جنرل عبدالرحیم النقی نے دسیا کہ سعودی عرب، متحدہ عرب امارات تے عمان نے اس منصوبے نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے وچ کافی پیش رفت د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں نے اس گل د‏‏ی وی تصدیق د‏‏ی کہ بحرین نے اس منصوبے اُتے عملدرآمد دے لئی اک بین الاقوامی کمپنی دا تقرر کيتا ا‏‏ے۔ نقی نے واضح کيتا کہ پہلا مرحلہ تمام ملکاں دے لئی سی کہ اوہ شہراں دے درمیان مقامی طور اُتے ریل رابطے نو‏‏ں فروغ داں، تے فیر دوسری GCC ریاستاں دے نال سرحد پار روابط قائم کرن۔ نقی نے کہیا کہ کویت وچ منصوبہ بنیادی ڈھانچے تے تکنیکی مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں تاخیر دا شکار ہويا۔ کویت دے حکا‏م نو‏‏ں مجوزہ راستے دے نال فارماں تے ہور نجی املاک دے حصول وچ مسائل دا سامنا کرنا پيا، تے اس گل نو‏‏ں یقینی بنانے وچ وی دشواری دا سامنا کرنا پيا کہ ایہ راستہ تیل د‏‏ی سہولیات تو‏ں متصادم نئيں ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ کویت وچ اس منصوبے د‏‏ی تعمیر ۲۰۱۸ وچ شروع ہوئے گی تے ۲۰۲۰ تک مکمل ہوئے گی۔ کویت نے اگست ۲۰۱۸ وچ سعودی سرحد اُتے النوصیب تو‏ں ملانے والی ۱۱۱ کلومیٹر طویل ریلوے لائن د‏‏ی تعمیر شروع د‏‏ی سی۔
منصوبے دے متحدہ عرب امارات دے حصے نو‏‏ں ۲۷ نومبر ۲۰۱۸ نو‏‏ں اودو‏ں فروغ ملیا جدو‏ں متحدہ عرب امارات د‏‏ی وزارت خزانہ تے ابوظہبی دے محکمہ خزانہ نے سعودی سرحد اُتے غویفت تو‏ں ۶۰۵ کلومیٹر د‏‏ی لائن اُتے مشتمل ملک دے ریل نیٹ ورک دے فیز ۲ د‏‏ی فنڈنگ دے لئی اک معاہدے اُتے دستخط کيتے عرب تو‏ں فجیرہ۔