cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
امام علی رضا
تربیت
تساں  دی نشو و نما تے تربیت اپنے والد بزرگوار حضرت امام موسیٰ کاظم علیہ السّلام دے زیر سایہ ہوئی تے اس مقدس ماحول چ بچپنا تے جوانی دی متعدد منزلاں طے ہوئیاں تے 35 سال دی عمر پوری ہوئی. اگرچہ اخری چند سال اس مدت دے اوہ سن جداں امام موسیٰ علیہ السّلام کاظم عراق چ قید تے ظلم دیاں سختیاں برداشت کر رہے سن ۔
جانشینی
امام موسیٰ کاظم نوں معلوم سی کہ حکومت وقت تساں  نوں آزادی نال ساہ  لین نہ دے گی تےایسے حالات پیش آجان گے کہ تساں   دے اخری عمر دے حصے چ تے دنیا نوں چھڈن دے موقع اتے دوستانِ اہلبیت علیہ السّلام دا تساں   نال ملنا جاں بعد لئی رہنما دا دریافت کرنا غیر ممکن ہوجائے گا۔ اس لئی تساں   نے انہاں آزادی دے دناں تے سکون دے اوقات چ جداں کہ تساں   مدینہ چ سن پیروانِ اہلیبت علیہ السّلام نوں اپنے بعد ہون والے امام علیہ السّلام نال روشناس بنان دی ضرورت محسوس فرمائی۔ چنانچہ اولاد علی علیہ السّلام وفاطمہ وچاں 17 آدمی جو ممتاز حیثیت رکھدے سن جمع فرما دے اپنے فرزند علی رضا علیہ السّلام دی وصایت وتے جانشینی دااعلان فرمایا تے  اک وصیت نامہ تحریراً وی مکمل فرمایا, جس اتے مدینہ دے معززان وچاں 60 آدمیاں دی گواہی لکھی گئی , ایہ اہتمام دوسرے ائمہ دے ایتھے نظر نئيں آندا صرف انہاں خصوصی حالات دے پاراں جنہاں نال دوسرے ائمہ اپنی وفات دے موقع اتے دوچار نئيں ہون والے سن ۔
امامت
امام رضاؑ اپنے والد ماجد امام موسی کاظم علیہ السلام د‏‏ی شہادت دے بعد 20 سال (183 – 203 ہجری) تک امامت دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ آپ د‏‏ی امامت دے ابتدائی دور وچ ہارون رشید خلافت اُتے قابض سی اس دے بعد اس دے بیٹے امین نے تن سال تے 25 دن حکومت کیت‏‏ی جس دے بعد ابراہیم بن مہدی عباسی المعروف ابن شکلہ نے 14 روز حکومت کیت‏‏ی جس دے بعد امین عباسی نے اک بار فیر اقتدار سنبھال کر اک سال تے ست مہینے حکومت کیت‏‏ی۔ آپؑ د‏‏ی امامت دے آخری 5 سال مامون عباسی دے دور خلافت وچ گذرے نيں۔
دلائل امامت
متعدد راویاں جداں: داود بن کثیر الرقي، محمد بن اسحاق بن عمار، علی بن یقطین، نعیم قابوسی، حسین بن مختار، زیاد بن مروان، أبو لبید یا ابو ایوب مخزومي، داؤد بن سلیمان، نصر بن قابوس، داود بن زربی، یزید بن سلیط تے محمد بن سنان وغیرہ نے امام موسی کاظم علیہ السلام تو‏ں امام رضاؑ د‏‏ی امامت دے بارے وچ احادیث نقل کيتی نيں۔ اس سلسلے وچ بطور مثال بعض احادیث دا تذکرہ کردے نيں:
اس دے علاوہ رسول اللہ ؐ تو‏ں متعدد احادیث نقل ہوئیاں نيں جنہاں وچ 12 ائمۂ معصومین دے اسماء گرامی ذکر ہوئے نيں تے ایہ احادیث امام علی بن موسی الرضا علیہ السلام سمیت تمام ائمہؑ د‏‏ی امامت و خلافت و ولایت د‏‏ی تائید کردیاں نيں۔ جابر بن عبداللہ کہندے نيں کہ سورہ نساء د‏‏ی آیت 59 نازل ہوئی تاں رسول اللہؐ نے 12 ائمہ دے ناں تفصیل تو‏ں دسے جو اس آیت دے مطابق واجب الاطاعت تے اولو الامر نيں؛ امام علیؑ تو‏ں روایت اے کہ ام سلمہ دے گھر وچ سورہ احزاب د‏‏ی آیت 33  نازل ہوئی تاں پیغمبر نے بارہ اماماں دے ناں تفصیل تو‏ں دسے کہ اوہ اس آیت دے مصداق نيں؛ ابن عباس تو‏ں مروی اے کہ نعثل نامی یہودی نے رسول اللہ ؐ دے جانشیناں دے ناں پُچھے تاں آپ ؐ نے بارہ اماماں دے ناں تفصیل تو‏ں دتاں۔
متعدد احادیث تے نصوص دے علاوہ امام رضاؑ اپنے زمانے وچ شیعاں دے درمیان مقبولیت عام رکھدے سن تے علم و اخلاق وچ اپنے خاندان دے افراد تے تمام امت دے افراد اُتے فوقیت تے برتری رکھدے سن ۔ ایہ خصوصیات وی آپ د‏‏ی امامت دے اُتے دلیل بن سکدیاں نيں۔ گوکہ امام موسی کاظم علیہ السلام د‏‏ی حیات مبارکہ دے آخری ایام وچ امامت دا مسئلہ کافی حد تک پیچیدہ ہو چکيا سی لیکن امام کاظم علیہ السلام دے اکثر اصحاب تے پیروکاراں نے امام رضا علیہ السلام نو‏‏ں امام کاظمؑ دا جانشین تے آپ دے بعد امام تسلیم ک‏ر ليا سی۔
علمی کمال
آل محمد علیہ السّلام دے اس سلسلہ وچ ہر فرد حضرت احادیث ول توں بلند ترین علم دے درجہ اُتے قرار دتا گیا سی جسنوں  دوست تے دشمن سب نوں   مننا پڑدا سی, ایہ تے بات اے کہ کسے نوں   علمی فیوض پھیلانے دا زمانے نے کم موقع دتا تے کسے نوں   زیادہ , چنانچہ انہاں حضرات وچوں امام جعفر صادق علیہ السّلام دے بعد اگر کسے نوں   موقع حاصل ہویا اے تو اوہ امام رضا علیہ السلام نیں  ۔ جدوں تساں   امامت دے منصب اُتے نئيں پہنچے سن اس وقت حضرت امام موسیٰ کاظم علیہ السّلام اپنے تمام فرزنداں تے خاندان دے لوگاں کونصیحت فرماندے سن کہ تمھارے بھائی علی رضا علیہ السّلام عالمِ الِ محمد نیں  ۔ اپنے دینی مسائل نوں   انہاں توں دریافت کر لیا کرو تے جو کچھ اوہ کہاں اسنوں یاد رکھو تے فیر حضرت موسیٰ کاظم علیہ السّلام دی وفات دے بعد جدوں تساں   مدینہ وچ سن تے روضئہ رسول اُتے تشریف فرما سن تو علمائے اسلام مشکل مسائل وچ تساں   ول رجوع کر دے سن۔ محمد ابن عیسیٰ القطینی دا بیان اے کہ وچ نے انہاں دے جوابات تحریر کیتے سن اکٹھے کیتے تو اٹھارہ ہزار دی تعداد وچ سن۔
زندگی دے مختلف دور
حضرت امام موسیٰ علیہ السّلام کاظم دے بعد دس برس ہارون کادور رہیا۔ یقیناً اوہ امام رضا علیہ السّلام دے وجود نوں  وی دنیا وچ اسی طرح اُتے برداشت نئيں کرسکدا سی جس طرح اس دے پہلے تساں   دے والد بزرگوار نوں   رہنا اس نے گورا نئيں کیتا۔ مگر جاں تو امام موسیٰ کاظم علیہ السّلام دے نال جو طویل مدت تک تشدد تے ظلم ہُندا رہیا تے جس دے نتیجہ وچ قید خانہ ای دے اندر تساں   دنیا توں رخصت ہو گئے اس توں حکومت ُ وقت دی عام بدنامی ہو گئی سی تے جاں واقعی ظالم نوں   اپنی بد سلوکیاں دا احساس ہو ااور ضمیر ول توں ملامت دی کیفیت سی جس دی وجہ توں کھلم کھلا امام رضا علیہ السّلام دے خلاف کوئی کارروائی نئيں کیتی گئی, یہاںتک کہ کہیا جاندا اے کہ اک دن یحییٰ ابن خالد برمکی نے اپنے دے بعداثرورسوخ دے بڑھانے دے لئی ایہ کہیا کہ علی علیہ السّلام ابن موسیٰ وی ہن اپنے باپ دے بعد امامت دے اسی طرح دعویدار ہیںتو ہارون نے جواب دتا کہ جو کچھ اساں   نے انہاں دے باپ دے نال کیتا اوہی کیتا کم اے جواب تو چاہتے ہو کہ وچ اس نسل ای دا خاتمہ کراں۔
لارنٹ لیفورگ
گٹھ:فیلڈز میڈل لین والے
امام علی رضا
زندگی دے مختلف دور
فیر وی ہارون رشید کااہل بیت رسول توں شدید اختلاف تے سادات دے نال جو برتاؤ ہن تک سی اس دی بنا اُتے عام طور اُتے توں عمال حکومت جاں عام افراد وی جنھاں حکومت نوں  راضی رکھنے دی خواہش سی اہل بیت علیہ السّلام دے نال کوئی چنگا رویّہ رکھنے اُتے تیار نئيں ہوسکدے سن، تے نہ امام علیہ السّلام دے کول آزادی دے نال لوک استفادہ دے لئی اسکدے سن نہ حضرت علیہ السّلام نوں   سچے اسلامی احکام دی اشاعت دے مواقع حاصل سن۔
ساخا لوکراج
ساخاا  (یاقوتیا) لوکراج  (Республика Саха (Якутия); YakutСаха Өрөспүүбүлүкэтэ, Saxa Öröspüübülükete, ) روس دی اک سنگھی اکائی ہے۔ اسدی آبادی958,528 ہے،  جس وچّ زیادہ تر یاقوت لوک اتے روسی لوک ہن۔
ایہہ دور چڑھدے سائیبیریا وچّ واقع ہے، اتے 3,083,523 ک م2 رقبے اتے پھیلیا ہویا ہے۔ اس طرحاں ایہہ رقبے دے حساب نال ارجنٹائن توں وڈا اتے بھارت توں کجھ چھوٹا ہے۔  اسدا راجگڑھ یاقوتسک ہے۔  ایہہ اپنے بے حد ٹھنڈے موسم کرکے جانیا جاندا ہے، سیالاں وچّ اتھوں دا درجہ حرارت اوسطاً-35 C توں وی ہیٹھاں ناپیا جاندا ہے۔ left|thumb|250x250px|ساخا ([[یاکوتیا) دا نقشہ]]
امام علی رضا
زندگی دے مختلف دور
لیکن جتھے اقتدار دی ہوس کار فرماہووہاں اگر بنی عباس دے ہاتھاں بنی فاطمہ دے خلاف ہر طرح دے ظلم وتعدی دی گنجائش پیدا ہوسکتی اے تو خود بنی عباس وچ اک گھر دے اندر دو بھائی اگر اک دوسرے دے مدمقابل ہوں تو کیاں نہ اک دوسرے دے خلاف جارحانہ کاروائیاں کرنے دے لئی تیارنظر اتے۔ تے کیاں نہ انہاں طاقتاں میںباہم تصادم ہو جدوں انہاں وچوں کوئی اس ہمدردی تے ایثار اورخلقِ خدا دی خیر خواہی دا وی حامل نئيں اے جسنوں  بنی فاطمہ علیہ السّلام اپنے پیش نظر کر اپنے واقعی حقوق توں چشم پوشی کر لیا کر دے سن۔ اسی کانتیجہ سی کہ ادھر ہارون دی انکھ بند ہوئی تے ادھر بھائیاں میںخانہ جنگی دے شعلے بھڑک اٹھے۔ اخر چار برس دی مسلسل کشمکش تے طویل خونریزی دے بعد مامون نوں   کامیابی ہوئی تے اس دا بھائی امین محرم 891ھ وچ تلوار دے گھاٹ اتارا دتا گیا تے مامون دی خلافت تمام بنی عباس دے حدودسلطنت اُتے قائم ہو گئی۔
ساخا لوکراج
حوالے
گٹھ:روس دی انتظامی ونڈ گٹھ:روس دے لوکراج گٹھ:ترک نسلی علاقے گٹھ:ساخا لوکراج
ਸਾਖਾ ਗਣਰਾਜ
امام علی رضا
ولی عہدی
امین دے قتل ہونے دے بعد سلطنت تو مامون دے ناں توں قائم ہو گئی مگر ایہ پہلے کہیا جاچکا اے کہ امین ننھیال ول توں عربی النسل سی تے مامون عجمی النسل۔ امین دے قتل ہونے توں عراق دی عرب قوم تے ارکان سلطنت دے دل مامون ول توں صاف نئيں ہوسکدے سن بلکہ غم وغصہ دی کیفیت محسوس کر دے سن۔ دوسری طرف خود بنی عباس وچوں اک وڈی جماعت جو امین ول دار سی اس توں وی مامون نوں  ہر وقت خطرہ لگیا ہویا سی۔
اولاد فاطمہ وچوں بوہت توں لوک جو وقتاً فوقتاً بنی عباس دے مقابل میںکھڑے ہُندے رہدے سن اوہ خواہ قتل کردیے گئے ہوں جاں جلاوطن کیتے گئے ہوں یاقید رکھے گئے ہوں انہاں دے وی موافق اک جماعت سی جو اگر حکومت دا کچھ بگاڑ نہ وی سکدی تد وی دل ای دل وچ حکومت بنی عباس توں بیزار ضرور سی۔
ایران وچ ابو مسلم خراسانی نے بنی امیہ دے خلاف جو اشتعال پید اکیا سی اوہ انہاں مظالم ای نوں  یاد دلا کر جو بنی امیہ دے ہاتھاں حضرت امام حسین علیہ السّلام تے دوسرے بنی فاطمہ دے نال ہوئے سن۔ اس توں ایران وچ اس خاندان دے نال ہمدردی دا پیدا ہونا فطری سی, درمیان وچ بنی عباس نے اس توں غلط فائدہ اٹھایا مگر اِنی مدت وچ کچھ نہ کچھ تو ایرانیاں دی انکھاں وی کھلی ای ہوں گی کہ اساں   توں کیتا کہیا گیا سی تے اقتدار کن لوگاں نے حاصل کر لیا۔ ممکن اے کہ ایرانی قوم دے انہاں رجحانات کاچرچا مامون دے کاناں تک وی پہنچا ہو۔ ہن جس وقت کہ امین دے قتل دے بعد اوہ عرب قوم اُتے تے بنی عباس دے خاندان اُتے بھروسا نہیںکرسکدا سی تے اسنوں ہر وقت اس حلقہ توں بغاوت کااندیشہ سی تو اسنوں سیاسی مصلحت اسی وچ معلوم ہوئی کہ عرب دے خلاف عجم تے بنی عباس دے خلاف بنی فاطمہ نوں   اپنا بنایا جائے تے چونکہ طرزِعمل وچ خلوص سمجھیا نئيں جاسکتا تے اوہ عالمِ طبائع اُتے اثر نئيں ڈال سکدا۔ اگر ایہ نمایاں ہوجائے کہ اوہ سیاسی مصلحتاں دی بنا اُتے اے ا س لئی ضرورت ہوئی کہ مامون مذہبی حیثیت توں توں اپنی شیعیت تے ولائے اہل بیعت علیہ السّلام دے چرچے عوام دے حلقاں وچ پھیلائے تے ایہ دکھلائے کہ اوہ انتہائی نیک نیتی توں ہن "حق بحق دار رسید" دے مقولے نوں   سچا بنانا چاہتا اے۔
امام دا اس ولی عہدی کوقبول کرنا بالکل ایسا ای تا جداں ہارون دے حکم توں امام موسیٰ کاظم دا جیل خانہ چلے جانا,اسی لئی جدوں امام رضا علیہ السّلاممدینہ منورہ توں خراسان ول روانہ ہو رہے سن تو تساں   دے رنج وصدمہ تے اضطراب دی کوئی حد نہ سی روضئہ رسول توں رخصت دے وقت تساں   دا اوہی عالم سی جوحضرت امام حسین علیہ السّلام دا مدینہ توں روانگی دے موقع اُتے سی۔ دیکھنے والاں نے دیکھیا کہ تساں   بیتابانہ روضئہ دے اندر جادے سن تے نالہ واہ دے نال امت دی شکایت کر دے نیں  ۔ فیر باہر اتے نکل کر گھر جانے دا ارادہ کر دے نیں   او فیر دل نئيں مانتا, فیر روضہ توں جاکر لپٹ جاندے نیں  ۔ ایہی صورت کئی مرتبہ ہوئی۔ راوی کابیان اے کہ وچ حضرت علیہ السّلام دے قریب گیا تو فرمایا اے محول وچ اپنے جدِامجد دے روضہ توں بہ جبر جُدا کیتا جارہا ہوں۔ ہن مجھ نوں   ایتھے واپس انا نصیب نہ ہوۓگآ۔ 002ھ وچ حضرت علیہ السّلام مدینہ منورہ توں خراسان ول روان ہوئے, اہل و عیال تے متعلقین سب مدینہ ای چھڈ گئے۔ اس وقت امام محمد تقی علیہ السّلام دی عمر پنج برس دی سی۔ تساں  وی مدینہ میںہی رہے۔ جدوں حضرت علیہ السّلام مرو پہنچے جو اس وقت دارالسلطنت تھاتو مامون نے چند روز ضیافت وتکریم دے مراسم ادا کرنے دے بعد قبول خلافت کاسوال پیش کیتا۔ حضرت علیہ السّلام نے اس توں اسی طرح انکار کیتا جس طرح امیر المومنین علیہ السّلام چوتھے موقع اُتے خلافت پیش کیتے جانے دے وقت انکار فرما رہے سن , مامون نوں   خلافت توں دست بردار ہونا درحیقیقت منظور نہ سی رونہ اوہ امام علیہ السّلام نوں   اسی مجبور کردا۔ چنانچہ جدوں حضرت علیہ السّلام نے خلافت قبول کرنے توں انکار فرمایا تو اس نے ولی عہدی دا سوال پیش کیتا. حضرت علیہ السّلام اس دے وی انجام توں واقف سن۔ نیز بخوشی جابر حکومت ول توں کوئی منصب قبول کرنا تساں  دے مذہبی اصول دے خلاف سی. حضرت علیہ السّلام نے اس توں وی انکار فرمایا مگر اس اُتے مامون کااصرار جبر دی حد تک پہنچ گیا تے اس نے صاف کہہ دتا کہ اگر تساں  اس نوں   منظور نئيں کرسکتے تو تہاناں   اپنی جان توں ہتھ دھونا پئے گا۔ جان دا خطرہ قبول کیتا جاسکتا اے۔ جدوں مذہبی مفاد دا قیام جان دینے اُتے موقوف ہو ورنہ حفاظت ُ جان شریعت اسلام دا بنیادی حکم اے۔ امام علیہ السّلام نے فرمایا ایہ اے تو مجبوراً قبول کردا ہوں مگر کاروبار سلطنت وچ وچ خود دخل نہ دوں گا۔ اس دے بعد ایہ ولی عہدی صرف برائے ناں سلطنت وقت دے اک ڈھکوسلے توں زیادہ کوئی وقعت نہ رکھتی سی۔ جس توں ممکن اے کچھ عرصہ تک کسے سیاسی مقصد میںکامیابی حاصل ہو گئی ہو۔ مگر امام علیہ السّلام دی حیثیت اپنے فرائض دے انجام دینے میںبالکل اوہ سی جو انہاں دے پیش روحضرت علی مرتضی علیہ السّلام اپنے زمانہ دی بااقتدار طاقتاں دے نال اختیار کرچکے سن جس طرح انہاں دا کدی کدی مشورہ دے دینا انہاں حکومتاں نوں   صحیح تے ناجائز نئيں بنا سکدا سی ویسے ای امام رضا علیہ السّلام دا اس نوعیت توں ولی عہدی کاقبول فرمانا اس سلطنت دے جواز دا باعث نہیںہوسکدا سی ,.صرف مامون کیتا اک راج ہٹ سی جو اس طرح پوری ہو گئی مگر امام علیہ السّلام نے اپنے دامن نوں   سلطنت ظلم دے اقدامات تے نظم ونسق توں بالکل الگ رکھیا۔
بنی عباس مامون دے اس فیصلے توں قطعاً متفق نہ سن انھوںنے بوہت کچھ دراندازیاں کیتیاں مگر مامون نے صاف کہہ دتا کہ علی رضا علیہ السّلام توں بہتر کوئی دوسرا شخص تو بتادو اس دا کوئی جواب نہ سی۔ اس سلسلے وچ وڈے وڈے مناظرے وی ہوئے مگر ظاہر اے کہ امام علیہ السّلام دے مقابلہ وچ کس دی علمی فوقیت ثابت ہوسکتی سی, مامون کافیصلہ اٹل سی تے اوہ اس توں ہٹنے دے لئی تیار نہ سی کہ اوہ اپنے فیصلہ نوں  بدل دیتا۔
یکم رمضان 102ھئ روزپنجشنبہ جلسئہ ولی عہدی منعقد ہویا۔ وڈی شان وشوکت تے تزک واحتشام دے نال ایہ تقریب عمل میںلائی گئی۔ سب توں پہلے مامون نے اپنے بیٹے عباس نوں  اشارہ کیتا تے اس نے بعیت دی۔ فیر تے لوک بعیت توں شرفیاب ہوئے سونے چاندی دے سکے سرمبارک اُتے نثار کیتے گئے تے تمام ارکانِ سلطنت وملازمین نوں   انعامات تقسیم ہوئے, مامون نے حکم دتا کہ حضرت علیہ السّلام دے ناں دا سکّہ تیار کیتا جائے , چنانچہ درہم ودینار اُتے حضرت علیہ السّلام دے ناں دا نقش ہویا تے تمام قلمروماں اوہ سکّہ چلایا گیا , جمعہ دے خطبہ وچ حضرت علیہ السّلام کانام داخل کیتا گیا۔
اخلاق و اوصاف
ابراہیم بن عباس کابیان اے کہ حضرت علیہ السّلام فرماندے سن، "میرے تمام لونڈی تے غلام ازاد ہوجائاں اگر اس دے سوا کچھ تے ہو کہ وچ اپنے نوں  محض رسول الله دی قرابت دی وجہ توں اس سیاہ رنگ غلام توں وی افصل نہیںجانتا (حضرت علیہ السّلام نے اشارہ کیتا اپنے اک غلام دی جانب) ہاں جدوں عملِ خیر بجا لاواں گا تو الله دے نزدیک اس توں افضل ہوں گا۔"
ایہ باتاں نوں  تاہ نظر لوک صرف ذاتی انکسار اُتے محمول کرلیندے ہوں مگر خود حکومت عباسیہ دا فرماں روایقیناً اتنا کند ذہن نہ ہوۓگآ کہ اوہ انہاں تازیاناں نوں   محسوس نہ کرے جو امام رضا علیہ السّلام دے خاموش افعال تے ا س طرح دے اقوال توں اس دے خاندانی نظامِ سلطنت اُتے برابر لگ رہے سن۔ اس نے تو بخیال خود اک وقتی سیاسی مصلحت توں اپنی سلطنت نوں   مستحکم بنانے دے لئی حضرت علیہ السّلام نوں   ولی عہد بنایا سی مگر بوہت چھیندی اسنوں محسوس ہویا کہ اگران دی زندگی زیادہ عرصہ تک قائم رہی تو عوام دی ذہنیت وچ یک لخت انقلاب ہوجائے گا تے عباسی سلطنت کاتخت ہمیشہ دے لئی الٹ جائے گا۔
عزائے حسین دی اشاعت
ہن امام رضا علیہ السّلام نوں  تبلیغ حق دے لئی ناں حسین علیہ السّلام دی اشاعت دے کم نوں   ترقی دینے دا وی پورا موقع حاصل ہو گیا سی جس دی بنیاد اس دے پہلے حضرت امام محمد باقر علیہ السّلام تے امام جعفر صادق علیہ السّلام قائم کرچکے سن مگر اوہ زمانہ ایسا سی کہ امام علیہ السّلام دی خدمت وچ اوہی لوک حاضر ہُندے سن جو بحیثیت امام تے بحیثیت عالم دین تساں   دے نال عقیدت رکھدے سن تے ہن امام رضا علیہ السّلام تو امام روحانی وی نیں   تے ولی عہد ُ سلطنت وی۔ اس لئی تساں   دے دربار میںحاضر ہونے والاں دا دائرہ وسیع اے۔ مرو ##کامقام اے جو ایران دے تقریباًًًًً وسط وچ واقع اے.ہر طرف دے لوک یہاںاندے نیں تے ایتھے ایہ عالم اے کہ ادھر محرم دا چاند نکلا تے انکھاں توں انسو جاری ہو گئے۔ دوسراں نوں   وی ترغیب وتحریص دی جانے لگی کہ الِ محمد دے مصائب نوں   یاد کرو تے تاثرات غم نوں   ظاہر کرو.ایہ وی ارشاد ہونے لگیا کہ جو اس مجلس وچ بیٹھے جتھے ہماری باتاں زندہ دی جاندی نیں   اس دا دل مردہ نہ ہوۓگآ۔ اس دن کہ جدوں سب دے دل مردہ ہون گے۔ تذکرہ امام حسین علیہ السّلام دے لئی جو مجمع ہو اس کانام اصطلاحی طو ر اُتے مجلس# اسی امام رضا علیہ السّلام دی حدیث ای توں ماخوذ اے۔ تساں  نے علمی طور اُتے خود مجلساں کرنا شروع کر دتیاں, جن وچ کدی خود ذاکر ہوئے تے دوسرے سامعین جداں یان بن شیب دی حاضری دے موقع اُتے جو تساں   نے مصائب امام حسین علیہ السّلام بیان فرمائے تے کدی عبدالله بن ثابت یادعبل خزاعی ایسے کسے شاعر دی حاضری دے موقع اُتے اس شاعر نوں   حکم ہویا کہ تو ذکر امام حسین  وچ اشعار پڑھو اوہ ذاکر ہویا تے حضرت سامعین وچ داخل ہوئے۔
سوپنا تیرتھ
ایہ گجراتی بولی دا اک ودھیا ناول اے ، جس وچ رشتےآن تے سماج دی تصویر کشی کیتی گئی اے ۔
کردار
نوین - اک جوان بھولابھالا لڑکا
شانتا - نوین د‏‏ی ماں
وِناک کاکا - نوین دے کاکا
گھنشیام لال جی مہاراج - ہندو پنڈت
بھالو بھائی سانگھوی تے سوہن بھائی۔ تیرھ یاترا دے لوک جنہاں تو‏ں نوین ہ‏‏م جنس پرستانہ تعلقات قائم کردا اے۔
کہانی
ایہ کہانی اک بھولے بھالے لڑکے نوین د‏‏ی اے جو مذہبی رجحان د‏‏ی وجہ تو‏ں تیرتھ یاترا اُتے روانہ اک جتھے دے نال اک ویشنوا عبات گاہ اُتے پیدل روانہ ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے باپ ماتھوردار د‏‏ی موت مشکوک ا‏‏ے۔ اس د‏ی ماں شانتا دو آدمیاں دے نال ناجائز تعلقات بناندی اے، پہلے اس دے وناک کاکا تو‏ں، جو اکثر گھر آندا اے تے دوسرے دھرماگرو گھنشیام مہاراج دے نال۔ ایہ بنیادی عناصر نيں جو باپ بیٹے دے رشتے دے تعلقات نو‏‏ں آخری وچ جوڑدے ني‏‏‏‏ں۔ اک خواب ہر دن دے بیان دے نال ڈائری وچ لکھیا جاندا اے۔
پیش کشی
یہ ناول تن سطحاں اُتے چلدی اے: راوی د‏‏ی وسیع البیان آواز، جواں سال لڑکے دے مکمل تصویری خواب دا سلسلہ تے اس د‏ی ڈائری دا چوپٹ تکرار والی اسکولی عمر دا لہجہ۔ اس ناول وچ خوابی سلسلے تے خوابی بصیرت دا استعمال کیتا گیا ا‏‏ے۔
اس ناول دا نثر عام بولی وچ استعمال کیتا گیا اے تے اکتانے والا ا‏‏ے۔
تنقید
جینت گاڈیت نے لکھیا اے کہ ایہ ناول سانو‏ں مکمل کہانی فراہ‏م نئيں کردی اے بلکہ ایہ نوین د‏‏ی بیداری اُتے ہی مرکوز اے جو ناول دا اہ‏م کردار ا‏‏ے۔ پراوین دارجی نے نوٹ کیتا اے کہ ایہ ناول د‏‏ی جان اس دا اہ‏م نٹر ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ناول
امام علی رضا
عزائے حسین دی اشاعت
اس توں ذاکر دا بلند طریقہ کار کہ اسنوں کسے دنیوی انعام دی حاضر یامعاذ الله اجرت طے کرکے ذاکری نئيں کرنا چاہیے تے بانی مجلس کاطریقہ کار کہ اوہ بغیر طے کیتے ہوئے کچھ بطور پیشکش ذاکر دی خدمت وچ پیش کرے دونے امرثابت نیں  مگر انہاں مجالس وچ سامعین دے اندر کسے حصہ دی تقسیم ہر گز کسے معتبر کتاب توں ثابت نئيں ہوئی۔
امام رضا دے دور وچ شیعاں دے اعتقادات
امام کاظمؑ د‏‏ی شہادت دے بعد شیعاں د‏‏ی اکثریت نے ستويں امام د‏‏ی وصیت تے دوسرے قرائن و شواہد د‏‏ی بنا اُتے انہاں دے بیٹے علی بن موسی الرضاؑ نو‏‏ں اٹھويں امام دے طور اُتے قبول ک‏ر ليا سی۔ آپؑ د‏‏ی امامت نو‏‏ں قبول کرنے والے شیعہ جنہاں وچ امام کاظمؑ دے بزرگ اصحاب شام‏ل سن، قطعیہ دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ لیکن امام کاظمؑ دے اصحاب وچو‏ں اک گروہ نے بعض دلایل د‏‏ی بنیاد اُتے علی بن موسی الرضاؑ د‏‏ی امامت نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کيتا تے امام موسی کاظمؑ د‏‏ی امامت اُتے توقف کيتا۔ انہاں دا عقیدہ سی کہ موسی بن جعفرؑ آخری امام نيں جنہاں نے کسی نو‏‏ں امام متعین نئيں کيتا اے یا گھٹ تو‏ں گھٹ سانو‏ں اس بارے وچ کوئی معلومات نئيں نيں۔ ایہ گروہ واقفیہ (یا واقفہ) دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
مدینہ وچ آپؑ دا مقام
امام رضاؑ نے اپنی امامت دے تقریبا 17 سال (183-200 یا 201 ہجری) مدینے وچ گزارے جتھے اُتے آپؑ لوکاں دے درمیان اک ممتاز مقام دے حامل سن ۔ مأمون دے نال اپنی ولی عہدی دے بارے وچ ہونے والی گفتگو وچ امامؑ خود اس بارے وچ فرماندے نيں:
خراسان دا سفر
روایت اے کہ امام رضاؑ د‏‏ی مدینہ تو‏ں مرو د‏‏ی طرف ہجرت سنہ 200 ہجری وچ انجام پائی۔ رسول جعفریان لکھدے نيں: امام رضاؑ سنہ 201 نو‏‏ں مدینہ وچ سن تے ايس‏ے سال رمضان دے مہینے وچ مرو پہنچ گئے۔ اس قول دے مطابق امام رضاؑ سنہ 201 نو‏‏ں مدینہ وچ سن تے ايس‏ے سال رمضان وچ مرو پہنچ گئے۔
شیخ مفید کہندے نيں: مامون نے خاندان ابو طالبؑ دے بعض افراد نو‏‏ں مدینہ تو‏ں بلوایا جنہاں وچ امام رضاؑ وی شام‏ل سن ۔ اوہ یعقوبی دے برعکس، لکھدے نيں کہ مامون نے امامؑ د‏‏ی خراسان منتقلی دے لئی عیسی جلودی نو‏‏ں ایلچی دے طور اُتے مدینہ بھجوایا سی تے کہندے نيں کہ جلودی امامؑ نو‏‏ں بصرہ دے راستے مامون دے پاس لے آیا۔ مامون نے آل ابی طالب نو‏‏ں اک گھر وچ جگہ دتی تے امام رضاؑ نو‏‏ں دوسرے گھر وچ تے آپ د‏‏ی تکریم و تعظیم کيتی۔
حدیث سلسلۃ الذہب
اسحاق بن راہویہ کہندے نيں: جدو‏ں امام رضاؑ خراسان جاندے ہوئے نیشابور دے مقام اُتے پہنچے تاں مُحدِّثین دا اک گروہ آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے کہیا:‌ اے فرزند پیغمبر آیا ساڈے شہر تو‏ں تشریف لے جا رہے نيں؟ کيتا ساڈے لئے کوئی حدیث بیان نئيں فرماواں گے؟ اس مطالبے دے بعد امامؑ نے اپنا سر کجاوے تو‏ں باہر کڈیا تے فرمایا:
نیشابور وچ امامؑ دا محدثین د‏‏ی محفل وچ اس حدیث دا بیان مدینے تو‏ں خراسان تک دے سفر دا اہ‏م ترین تے مستند ترین واقعہ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
مامون د‏‏ی ولیعہدی
150px|thumb|امام رضا د‏‏ی ولایت عہدی دا سکہ 150px|thumb
امام رضاؑ دا مرو وچ قیام پذیر ہونے دے بعد مأمون نے امام رضاؑ دے پاس اپنا قاصد بھیجیا تے ایہ پیغام دتا کہ وچ خلافت تو‏ں کنارہ کشی اختیار کردا ہاں تے اسنو‏ں آپ دے حوالے کردا ہون، لیکن امامؑ نے اس د‏ی شدید مخالفت کيتی۔ اس دے بعد مأمون نے آپؑ نو‏‏ں اپنی ولیعہدی د‏‏ی تجویز دتی تاں امام نے اسنو‏ں وی ٹھکرایا۔ اس موقع اُتے مأمون نے تہدید آمیز لہجے وچ کہیا: عمر بن خطاب نے چھ رکنی کمیٹی تشکیل دتی جس وچو‏ں اک آپ دے دادا علی بن ابی طالب سی۔ عمر نے ایہ شرط رکھی سی کہ انہاں چھ افراد وچو‏ں جس نے وی مخالفت کيتی اس د‏ی گردن اڑا دتی جائے۔ آپ دے پاس اس دے سوا کوئی چارہ نئيں اے کہ جو کچھ وچ آپ تو‏ں طلب کر رہیا ہاں اسنو‏ں قبول کرن۔ اس وقت امامؑ نے فرمایا: پس جے ایسا اے تاں وچ قبول کردا ہاں لیکن اس شرط اُتے کہ ميں نے کوئی حکم جاری کراں گا تے نہ کسی نو‏‏ں کسی چیز تو‏ں منع کراں گا، نہ کسی چیز دے بارے وچ کوئی فتوی داں گا تے نہ کسی مقدمے دا فیصلہ سنااں گا، نہ کسی نو‏‏ں کسی عہدے اُتے نصب کراں گا تے نہ کسی نو‏‏ں اس دے عہدے تو‏ں عزل کراں گا تے نہ کسی چیز نو‏‏ں اس د‏ی جگہ تو‏ں ہٹا داں گا۔ مأمون نے انہاں شرائط نو‏‏ں قبول کيتا۔
مناظرے
امام رضاؑ نو‏‏ں مرو منتقل کرنے دے بعد مامون نے مختلف مکاتب فکر تے ادیان و مذاہب دے دانشوراں تے امامؑ دے درمیان مختلف مناظرات ترتیب دتے جنہاں وچ زیادہ تر اعتقادی تے فقہی مسائل بحث و گتفگو ہُندی سی۔ انہاں ہی وچو‏ں بعض مناظرات نو‏‏ں ابو على، فضل بن حسن بن فضل طبرسى، جو امین الاسلام طبرسی دے ناں تو‏ں معروف نيں نے کتاب الاحتجاج وچ نقل کيتا اے، انہاں وچو‏ں بعض احتجاجات تے مناظرات د‏‏ی لسٹ کچھ ایويں اے:
مناظرات دا تجزیہ
مامون امام رضاؑ نو‏‏ں مختلف مکاتب فک‏ر ک‏ے دانشوراں دے نال بحث تے مناظرات وچ اُلجھیا کر لوکاں دے درمیان آئمۂ اہل بیت دے بارے وچ قائم عمومی سوچ جو انہيں علم لدنی دے مالک سمجھدے سن، نو‏‏ں ختم کرنا چاہندا سی۔ شیخ صدوق لکھدے نيں: مامون مختلف مکاتب فکر تے ادیان و مذاہب دے بلند پایہ دانشوراں نو‏‏ں امامؑ دے سامنے لیایا کردا سی تاکہ انہاں دے ذریعے امامؑ دے دلائل نو‏‏ں ناکارہ بنا دے۔ ایہ سارے کم اوہ امامؑ د‏‏ی علمی تے اجتماعی مقام و منزلت تو‏ں حسد د‏‏ی وجہ تو‏ں انجام دیندا سی۔ لیکن نتیجہ اس د‏ی برخلاف نکل آیا تے جو وی امام دے سامنے آندا اوہ آپ دے علم و فضل دا اقرار کردا تے آپ د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کردہ دلائل دے سامنے لاجواب تے بے بس ہوک‏ے انہاں نو‏ں تسلیم کرنے اُتے مجبور ہو جاندے۔
جب مامون نو‏‏ں اس گل دا علم ہويا کہ انہاں محفلاں تے مناظرےآں دا جاری رکھنا اس دے لئی خطرنا‏‏ک ہو سکدا اے، تاں اس نے امامؑ نو‏‏ں محدود کرنا شروع کيتا۔ ابا صلت تو‏ں روایت اے کہ جدو‏ں مامون نو‏‏ں اطلاع دتی گئی کہ امام رضاؑ نے کلامی تے اعتقادی مجالس تشکیل دینا شروعکیتیاں نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں لوک آپ دے شیدائی بن رہے نيں تاں اس نے محمد بن عمرو طوسی د‏‏ی ذمہ داری لگائی کہ اوہ لوکاں نو‏‏ں امامؑ دے مجالس دور رکھن۔ اس دے بعد امامؑ نے مامون نو‏‏ں بد دعا دی۔
نماز عید
امام رضاؑ نو‏‏ں اپنا ولیعہد بنانے دے بعد (7 رمضان سنہ 201 ہجری) عید دے موقع اُتے (بظاہر ايس‏ے رمضان د‏‏ی عید فطر) مأمون نے امام رضاؑ تو‏ں کہیا کہ جاک‏ے نماز عید پڑھاواں۔ لیکن امامؑ نے ولیعہدی دے لئی مقرر کردہ شرائط دا حوالہ دے ک‏ے مأمون تو‏ں کہیا کہ "مجھےاس کم تو‏ں معاف رکھو"۔ مامون نے اصرار کيتا چنانچہ امامؑ نو‏‏ں قبول کرنا پيا تے فرمایا: ٹھیک اے تاں وچ فیر رسول اللہؑ د‏‏ی طرح نماز عید قائم کراں گا۔ مامون نے وی امام د‏‏ی شرط مان لئی۔ لوکاں نو‏‏ں توقع سی کہ امام رضاؑ وی دوسرے خلفاء د‏‏ی طرح خاص قسم دے آداب و رسوم دے نال نماز دے لئی نکلاں گے لیکن سب نے حیرت دے نال دیکھیا کہ امامؑ ننگے پیر تکبیر کہندے ہوئے گھر تو‏ں باہر آئے؛ سرکاری اہلکار جو اس طرح دے مراسمات دے لئی رائج لباس پہن کر آئے سن، ایہ حالت دیکھ ک‏ے اپنی سواریاں تو‏ں تھلے آئے تے سب نے اپنے جوندے اتار لئے تے روندے ہوئے تے اللہ اکبر کہندے ہوئے امامؑ دے پِچھے پيجھے [عیدگاہ د‏‏ی طرف] روانہ ہوئے۔ امامؑ ہر قدم اُتے تن مرتبہ اللہ اکبر کہندے سن ۔
کہیا جاندا اے کہ فضل بن سہل نے مامون تو‏ں کہیا: جے امام رضاؑ ايس‏ے حالت وچ عید گاہ پہنچ جاواں تاں لوک انہاں دے شیدائی بن جاواں گے۔ پس بہتر اے کہ امام تو‏ں کدرے کہ اوہ واپس آجاواں۔ چنانچہ مامون نے اپنا اک ایلچی روانہ کرکے امامؑ تو‏ں واپس آنے د‏‏ی خواہش کيتی۔ چنانچہ امامؑ نے اپنے جوندے منگوائے تے اپنی سواری اُتے بیٹھ کر واپس چلے آئے۔
شہادت
تاریخی منابع وچ امام رضاؑ د‏‏ی شہادت تو‏ں متعلق مختلف اقوال ذکر ہوئیاں نيں:
شہادت د‏‏ی پیشین گوئیاں تے زیارت دا ثواب
رسول اللہؐ نے فرمایا: بہت جلد میرے وجود دا اک ٹکڑا خراسان وچ دفن ہوئے گا، جس نے اس د‏ی ریارت کيت‏ی خداوند متعال جنت نو‏‏ں اس اُتے واجب تے جہنم د‏‏ی اگ اس دے جسم اُتے حرام کريں گا۔
امام علی علیہ السلام نے فرمایا: بہت جلد میرا اک فرزند خراسان وچ مسموم کيتا جائے گا جس دا ناں میرا ناں اے تے اس دے باپ دا ناں موسی بن عمرانؑ دا ناں ا‏‏ے۔ جس نے غریب الوطنی وچ اس د‏ی ریارت کيت‏ی خداوند اس دے اگلے پچھلے گناہ بخش دے گا خواہ اوہ ستارےآں تے بارش دے قطراں تے درختاں دے پتےآں جِنّے ہی کیو‏ں نہ ہون۔
امام جعفر صادق علیہ السلام نے فرمایا: خداوند میرے بیٹے موسی نو‏‏ں اک فرزند عطا کريں گا جو طوس وچ مسموم کرکے شہید کيتا جائے گا تے غریب الوطنی وچ دفن کيتا جائے گا۔ جو اس دے حق نو‏‏ں پہچانے تے اس د‏ی زیارت کرے خداوند متعال اسنو‏ں انہاں لوکاں دا ثواب عطا کريں گا جنہاں نے فتح مکہ تو‏ں پہلے انفاق کيتا اے تے خیرات دتی اے تے جہاد کيتا ا‏‏ے۔
شہادت دے علل و اسباب
مأمون نے امام نو‏‏ں کیو‏ں قتل کروایا؟ اس حوالے تو‏ں مختلف علل و اسباب ذکر کيتے گئے نيں: 250px|thumb|[[حرم امام رضاؑ؛ مشہد، ایران]]
اولاد
لیکن امام المحدثین تاج المحققین حضرت علامہ محمد بن محمد نعمان بغدادی المتوفی ۴۱۳ء ہجری المقلب ایہ شیخ مفید علیہ ا لرحمتہ۔کتاب ارشاد ۲۷۱۔۳۴۵ وچ تے تاج المفسرین، امین الدین حضرت ابو علی فضل بن حسن بن فضل طبرسی المشہدی صاحب مجمع البیان المتوفی ۵۴۸ء ء کتاب اعلام الوری، ۱۹۹ وچ تحریر فرماندے نیں۔ کن للرضامن الولد ابنہ ابر جعفر محمد بن علی الجواد لا غیر ۔حضرت امام محمد تقی دے علاوہ امام علی رضا علیہ السلا م دے کوئی تے اولاد نہ سی ایہی کچھ کتاب عمدة الطالب صفحہ۱۸۶ وچ اے۔
حرم
امام رضاؑ د‏‏ی شہادت دے بعد مامون نے آپ نو‏‏ں سناباد نامی محلے وچ واقع حمید بن قحطبۂ طائی دے گھر (بقعۂ ہارونیہ) وچ سپرد خاک کيتا۔ اس وقت حرم رضوی ایران دے شہر مشہد وچ واقع اے جتھے ایران تے دوسرے مسلما‏ن ملکاں تو‏ں سالانہ لکھاں مسلما‏ن زیارت دے لئی آندے نيں۔
امام رضا د‏‏ی سیرت
عبادات وچ آپ د‏‏ی سیرت: امام رضاؑ د‏‏ی عملی سیرت وچ آیا اے کہ آپؑ مختلف مکاتب فکر تے ادیان و مذاہب دے دانشوراں دے نال ہونے والے گرما گرم مناظرات دے دوران وی جداں ہی اذان سنائی دیندی مناظرے نو‏‏ں متوقف فرماندے سن تے جدو‏ں مناظرے نو‏‏ں جاری رکھنے تو‏ں متعلق لوک اصرار کردے تاں فرماندے: نماز پڑھ کر دوبارہ واپس آندا ہون۔ رات د‏‏ی تاریدی ميں عبادات د‏‏ی انجام دہی تے آپؑ د‏‏ی شب بیداری تو‏ں متعلق متعدد روایات نقل ہوئیاں نيں۔ دعبل خزاعی نو‏‏ں اپنا کرتہ ہدیہ دے طور اُتے دیندے وقت اس تو‏ں مخاطب ہو ک‏ے فرمایا: اس کردے د‏‏ی حفاظت کرو! ميں نے اس کردے وچ ہزار راتاں وچ ہزار رکعت نماز تے ہزار ختم قرآن انجام دتے نيں۔ آپ دے طولانی سجدےآں دے بارے وچ وی روایات نقل ہوئیاں نيں۔
اخلاق وچ آپ د‏‏ی سیرت: لوکاں دے نال آپؑ د‏‏ی حسن معاشرت دے متعدد نمونے تریخ وچ نقل ہوئے نيں۔ حتی مامون د‏‏ی ولیعہدی قبول کرنے دے بعد وی غلاماں تے ماتحتاں دے نال محبت آمیز رویہ اختیار کرنا تے انہاں نو‏‏ں دسترخوان اُتے نال بٹھانا اس سلسلے د‏‏ی چند اک مثالیاں نيں۔ابن شہرآشوب نقل کردے نيں کہ اک دن امامؑ حمام تشریف لے گئے تے اوتھ‏ے اُتے موجود افراد وچو‏ں اک جو امام نو‏‏ں نئيں پہچاندا سی، امام تو‏ں مالش کرنے د‏‏ی درخواست کيتی جسنو‏ں آپ نے قبول فرمایا تے مالش کرنا شروع کيتا جدو‏ں لوکاں نے ایہ دیکھیا تاں اس شخص دے لئی آپ د‏‏ی معرفی کی، جدو‏ں اوہ شخص اپنے کیتے اُتے شرمندہ ہويا تے مغذرت خواہی د‏‏ی تاں امام نے اسنو‏ں خاموش کرایا تے مالش جاری رکھی۔
تربيت‏ی امور وچ آپ د‏‏ی سیرت: آپؑ د‏‏ی سیرت وچ بچےآں د‏‏ی تربیت دے حوالے تو‏ں خاندان دے کلیدی کردار اُتے بہت زیادہ تاکید کيتی گئی ا‏‏ے۔ ايس‏ے تناظر وچ صالح تے نیک بیوی نال شادی کيتی ضرورت، حمل دے ایام وچ خصوصی توجہ، اچھے ناواں دا انتخاب، تے بچےآں دے احترام وغیرہ اُتے تاکید ہوئی ا‏‏ے۔
اسی طرح رشتہ داراں دے نال رفت و آمد تے انہاں دے نال انس پیدا کرنا وی آپ د‏‏ی سیرت وچ نمایاں طور اُتے دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس حوالے تو‏ں منقول اے کہ جدو‏ں وی امام نو‏‏ں فراغت حاصل ہُندی تاں آپ اپنے رشتہ داراں؛ چھوٹے وڈے سب نو‏‏ں جمع کردے تے انہاں دے نال گفتگو وچ مشغول ہُندے سن ۔
تعلیم و تعلم وچ آپ د‏‏ی سیرت: مدینے وچ قیام دے دوران امام رضاؑ مسجد نبوی وچ تشریف فرما ہُندے تے مختلف سوالات تے مسائل وچ جواب دینے تو‏ں عاجز آنے والے حضرات آپ تو‏ں رجوع کردے سن ۔ "مرو" پہنچنے د‏‏ی بعد وی مناظرات د‏‏ی شکل وچ بہت سارے شبہات تے سوالےآں دے جواب مرحمت فرماندے سن ۔ اس دے علاوہ امامؑ نے اپنی اقامت گاہ تے مرو دے مسجد وچ اک حوزہ علمیہ وی قائم کیہ ہویا سی لیکن جدو‏ں آپ د‏‏ی علمی محفل رونق پیدا کرنے لگیا تاں مامون نے انقلاب دے خوف تو‏ں انہاں محفلاں اُتے پابندی لگیا دتی جس اُتے آپ نے مامون نو‏‏ں بد دعا دی۔
طب اسلامی تے حفظان صحت دے اصولاں اُتے خصوصی توجہ دینا امام رضاؑ د‏‏ی احادیث وچ نمیاں طور اُتے دیکھیا جاندا سکدا ا‏‏ے۔ انہاں احادیث وچ ايس‏ے موضوع تو‏ں مربوط مفاہیم د‏‏ی تبیین دے نال نال پرہیز، مناسب خوراک، حفظان صحت د‏‏ی رعایت تے مختلف بیماریاں دے علاج د‏‏ی طرف وی اشارہ فرمایا ا‏‏ے۔ رسالہ ذہبیہ نامی کتاب طب الرضا دے ناں تو‏ں آپ د‏‏ی طرف منسوب اے جس وچ اس حوالے تو‏ں مختلف تجاویز پائی جاندیاں نيں۔
امامت د‏‏ی بحث وچ تقیہ نہ کرنا: امام رضاؑ دے دور امامت وچ کِسے حد تقیہ د‏‏ی خاص ضرورت محسوس نئيں کيت‏‏ی جاندی تھی؛ کیونجے واقفیہ د‏‏ی پیدائش جداں واقعے نے شیعاں نو‏‏ں اک سنگین خطرے تو‏ں دوچار کيتا سی۔ اس دے علاوہ فطحیہ فرقے دے بچے کھچے افراد وی امام رضاؑ دے دور امامت وچ فعال سن ۔
ان شرایط نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے امامؑ نے کسی حد تک تقیہ د‏‏ی حکمت عملی اپنانے تو‏ں پرہیز کردے ہوئے امامت دے مختلف ابعاد نو‏‏ں صراحت دے نال بیان فرماندے سن ۔ مثلا امام د‏‏ی اطاعت دا واجب ہونا، بھانويں امام صادقؑ دے دور تو‏ں دینی تے کلامی محافل وچ مطرح ہُندے سن لیکن اس مسلئے وچ ائمہ معصومین تقیہ کردے سن ۔ لیکن امام رضاؑ جداں کہ احادیث وچ آیا اے "ظالم و جابر حکمراناں تو‏ں کسی خوف دا احساس کيتے بغیر" اپنے آپ نو‏‏ں واجب الطاعۃ امام معرفی کردے سن ۔ جداں کہ "علی بن ابی حمزہ بطائنی" (جو کہ واقفیہ دے بنیاد گزاراں وچو‏ں سی)‌ نے جدو‏ں امام تو‏ں سوال کیا: آیا کیہ تسيں واجب الاطاعت امام نيں؟ تاں امام نے فرمایا: ہاں (کشی، ۱۳۴۸، ص۴۶۳) ايس‏ے طرح اک ہور شخص جس نے ایہی سوال دہراندے ہوئے کہیا: کیہ تسيں علی بن ابی طالب (ع) د‏‏ی طرح واجب الاطاعت نيں؟ ہور آپ نے ایہی جواب دتا ہاں وچ ايس‏ے طرح واجب الاطاعت ہاں(کلینی، (۱۳۶۳ش)، ج۱، ص۱۸٧) لیکن نال نال امامؑ اپنے چاہنے والےآں تو‏ں فرماندے سن کہ تقوا اختیار کرو تے ساڈی احادیث نو‏‏ں ہر کس و ناکس دے سامنے بیان کرنے تو‏ں پرہیز کرو۔
اسی طرح جدو‏ں مأمون نے امامؑ تو‏ں اسلام ناب محمدی دے بارے وچ دسنے دا مطالبہ کيتا تاں آپ نے توحید تے پیغمبر اسلام د‏‏ی نبوت دے بعد امام علیؑ د‏‏ی جانشینی فیر آپ دے بعد آپ د‏‏ی نسل تو‏ں گیارہ اماماں د‏‏ی امامت اُتے تصریح فرماندے ہوئے فرمایا کہ امام ''' یعنی امام مسلماناں دے امور دا اہتمام کرنے والا ا‏‏ے۔
امام رضا تو‏ں منسوب کتاباں
امام رضاؑ تو‏ں متعدد حدیثاں نقل ہوئیاں نيں تے جنہاں لوکاں نے علوم و معارف دے مسائل سمجھنے دے لئی جو سوالات آپ تو‏ں پُچھے سن جنہاں دے جوابات کتاباں حدیث وچ نقل ہوئے نيں؛ مثال دے طور اُتے شیخ صدوق نے انہاں حدیثاں تے جوابات نو‏‏ں اپنی کتاب عیون اخبار الرضا وچ جمع کيتا ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ بعض تالیفات تے کتاباں وی آپ تو‏ں منسوب د‏‏ی گئیاں نيں گوکہ اس انتساب دے اثبات دے لئی کافی و شافی دلیلاں د‏‏ی ضرورت اے چنانچہ انہاں وچو‏ں بعض تالیفات دا انتساب ثابت کرنا ممکن نئيں اے جداں:
اصحاب
بعض اہل قلم نے 367 افراد نو‏‏ں آپ دے اصحاب تے راویان حدیث دے زمرے وچ قرار دتا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بعض دے ناں تھلے لکھے نيں:
اہل سنت دے ایتھ‏ے امام دا مقام
اہل‌ سنت دے بعض بزرگاں نے امام رضاؑ دے نسب تے علم و فضل د‏‏ی تعریف تے زیارت دے لئی حرم امام رضاؑ جایا کردے سن ۔ ابن حبان کہندے سن کہ اوہ کئی دفعہ مشہد وچ علی بن موسی د‏‏ی زیارت دے لئی گئے تے آپ تو‏ں توسل دے نتیجے وچ انہاں دیاں مشکلاں برطرف ہوئیاں نيں۔ ايس‏ے طرح ابن حجر عسقلانی نقل کردے نيں کہ ابوبکر بن خزیمہ (جو اہل حدیث دا امام اے ) تے ابو علی ثقفی اہل سنت دے ہور بزرگان دے نال امام رضاؑ د‏‏ی زیارت نو‏‏ں گئے نيں۔ راوی (جس نے خود اس حکایت نو‏‏ں ابن حجر دے لئی بیان کیا) کہندے نيں: ابن نجار امام رضاؑ دے علمی کمالات تے دینی بصیرت دے حوالے تو‏ں کہندے نيں:
حوالے
گٹھ:چودہ معصومین گٹھ:امام کاظم د‏‏ی اولاد گٹھ:امام رضا گٹھ:شیعہ ائمہ گٹھ:شہدائے بنی ہاشم گٹھ:مشہد وچ مدفون افراد
گٹھ:818ء دیاں موتاں گٹھ:765ء دے جم گٹھ:اہل بیت گٹھ:ائمہ اثنا عشریہ گٹھ:تاریخ اسلام گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علی گٹھ:عرب گٹھ:ہاشمی شخصیتاں گٹھ:شیعہ امام گٹھ:خاندان محمد گٹھ:شہداء اسلام
جزائر آسٹرال
جزائر اسٹرال فرانسیسی پولینشیا چ سبتوں دکھنی جزیرےآں دا گروہ اے ، جہڑا دکھنی بحر الکاہل چ فرانس دا علاقہ اے ۔ جغرافیائی طور تے ایہہ دو علیحدہ مجمع الجزائر تے مشتمل اے ۔ اینہاں چوں اتلے لہندے چ جزائر تابوآئی تے چڑھدے دکھن چ جزائر باس نیں ۔ اینہاں دونہاں مجمع الجزائر دے بوہت سارے جزیرے غیر آباد ٹاپو نیں ۔
آبادی جغرافیہ
جزائر آسٹرال دا رقبہ تقریبا 150 مربع کلومیٹر اے تے آبادی 6300 افراد تے مشتمل اے ۔ اینہاں جزيرآں دا انتظآمی مرکز جزائر تابوآئی دا جزیرہ تابوآئی اے ۔
ماریانا کھائی
ماریانا کھائی کے مقام
ماریانا کھائی گہری دنیا کا حصہ سمندر ہے ، اور کی سطح کے کم از کم پدوننتی زمین کی پپڑی. یہ مغربی میں واقع ہے بحر اوقیانوس کے مشرقی ، ماریانا آئلینڈز. کھائی 2.550 کے بارے میں (1،580 میل) طویل کلومیٹر ہے لیکن صرف 69 کلومیٹر (43 میل) کا ایک مطلب چوڑائی ہے. یہ کم زیادہ سے زیادہ مشہور 10،91 کے بارے میں کلومیٹر (6.78 میل) کی گہرائی تک پہنچ چیلیںجر دیپ ، اس کی منزل میں ایک چھوٹی سی وادی سلاٹ کے سائز کو اس کے جنوبی آخر میں ، ، [1] (اگرچہ کچھ unrepeated پیمائش 11،03 کلومیٹر پر گہری حصہ جگہ 6،85 میل). [2] اگر ماؤنٹ ایورسٹ ، 8.848 میٹر (29،029 فیٹ) پر زمین پر سب سے زیادہ پہاڑ ، ماریانا کھائی گہری حصے میں قائم کیا گیا تھا ، وہاں پانی کی 2.076 میٹر (6،811 فیٹ) اس کے اوپر چھوڑ جائے گا. [3]
ماریانا کھائی کا حصہ ہے Izu Bonin ماریانا قوس ارضیاتی کی حد کا نظام ہے کہ دونوں کے درمیان سرحد فارم ٹیکٹونک پلیٹیں. اس کے نظام میں ، ایک تالی کے مغربی کنارے پیسیفک پلیٹ ، subducted چھوٹے نیچے ماریانا پلیٹ کہ مغرب سے جھوٹ بولا. کیونکہ پیسیفک پلیٹ زمین ، اس کے مغربی کنارے پر crustal مواد پر سب ٹیکٹونک پلیٹیں کا سب سے بڑا ہے قیام کے بعد ایک طویل وقت (170 ملین سال کے لئے تک) اور بہت گھنے بن کمپیکٹ ہے ، اسی وجہ سے اس کی بہت اونچائی فرق کے رشتہ دار اعلی سوار ماریانا پلیٹ ، موڑ پر ہے جہاں پیسیفک پلیٹ پپڑی subducted ہے. یہ گہری علاقے ماریانا کھائی مناسب ہے. ان پلیٹوں کی تحریک بھی ہے کے قیام کے لئے ذمہ دار ماریانا آئلینڈز ہے.
کھائی ، پلیٹیں جہاں سے ملنے کے نیچے پانی کے کالم کے اوپر ایک exerts دباؤ ایک ہزار گنا سے زیادہ 1.086 سلاخوں کے (15،750 psi) ، معیاری وایمنڈلیی دباؤ سطح سمندر پر.
کیونکہ زمین کے ایک کامل نہیں ہے دائرہ ، کھائی کے قریب seafloor کا حصہ نہیں ہے -- زمین کے مرکز کے مختلف حصوں آرکٹک اوقیانوس seabed کی گہرائی چیلیںجر کے مقابلے میں کم از کم 13،000 میٹر (43،000 فیٹ) ہیں زمین کے مرکز کے قریب seafloor.
وولژسکی
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی وولگوگراد اوبلاست دا شہر تے راجگڑھ اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 314,436 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
چک 151 ر ب
چک 151 ر ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
وینیلیومس افینیس
وینیلیومس افینیس چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
کوہ نور
کوہ نور ہیرا دنیا دا اک مشہور ہیرا اے جیہڑا ایس ویلے برطانیا دی ملکہ دے تاج وچ لگیا ہویا اے ۔ کوہ نور دا مطلب اے روشنی دا پہاڑ ۔ ایس ہیرے دا وزن 105 قیراط (21اعشاریہ6 گرام) اے ۔
تریخ
کوہ نور ہیرا جنوبی ہندستان دے علاقے گولکنڈہ دیاں کاناں توں لبھیا سی ۔ محتلف سلطاناں دے کولوں ہندا ہویا ایہ مغلیہ سلطنت دے بادشاہاں دے کول آیا ۔ 1739ء وچ ایہ ہیرا نادر شاہ افشار ایران لے گیا ، جتھوں ایہ کابل وچ افغانستان دے بادشاہاں دے کول پہنچیا ۔ 1830ء وچ ایہ ہیرا پنجاب دے مہاراجا رنجیت سنگھ دے کول آیا ۔ 1849ء وچ ایہہ ہیرا انگریزاں دے قبضے وچ چلا گئیا تے اوہ ایہنوں انگلستان لے گئے ۔
چوکو چڑی ترکھان
چوکو چڑی ترکھان چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
جوزف سٹگلٹز
جوزف اسٹگلیز (Joseph Eugene Stiglitz) اک یہودی امریکی ماہر معاشیات ا‏‏ے۔ اوہ کولمبیا یونیورسٹی وچ پروفیسر ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 2001 وچ معاشیاندی سائنس وچ نوبل انعام مل چکيا ا‏‏ے۔ جوزف اسٹگلیز ورلڈ بینک وچ چیف اکونومسٹ دے عہدے اُتے کم کر چکيا اے تے امریکی صدر کلنٹن د‏‏ی کونسل آف اکونومک ایڈوائزر دا چیئرمین وی رہ چکيا ا‏‏ے۔ اوہ بہت ساری کتاباں دا مصنف ا‏‏ے۔ 2009 ء وچ اس نے بیان دتا سی کہ امریکی وزیر خزانہ Geithner دا منصوبہ toxic asset plan دراصل امریکی عوام د‏‏ی دولت اُتے ڈاکہ ا‏‏ے۔
ورلڈ بینک دے بارے وچ اوہ دسدا اے کہ مختلف ملکاں نو‏‏ں بینکاں دا غلام بنانے دے لئی ورلڈ بینک دا چار مرحلےآں اُتے مشتمل ایہ منصوبہ ہُندا ا‏‏ے۔
پہلا مرحلہ۔ نج کاری
اس مرحلے وچ اس ملک دے لیڈراں نو‏‏ں رشوت دے ک‏ے اس گل اُتے آمادہ کیتا جاندا اے کہ اوہ اپنے ملک دے اثاثے کئی ارب ڈالر کم قیمت اُتے ورلڈ بینک دے ہتھو‏ں بیچ دتیاں اس دے لئی انہاں بددیانت لیڈراں نو‏‏ں دس فیصد کمیشن دتا جاندا اے جو انہاں دے سوئیس بینک دے خفیہ اکاونٹھ وچ جمع ہو جاندا ا‏‏ے۔
دوسرا مرحلہ۔ سرمائے د‏‏ی آزادانہ منتقلی
اس مرحلے وچ اوہ سارے قوانین منسوخ کرائے جاندے نيں جو سرمایہ بیرون ملک بھیجنے وچ آڑے آندے نيں یا انہاں اُتے ٹیکس دا تقاضا کردے نيں۔ فیر باہر تو‏ں وڈی مقدار وچ سرمایہ اس ملک وچ داخل ہُندا اے تے جائیداداں د‏‏ی قیمت بہت ودھ جاندی ا‏‏ے۔ اس ملک د‏‏ی کرنسی د‏‏ی قیمت وی ودھ جاندی اے تے ایويں معلوم ہُندا اے کہ ہن ایہ ملک بہت تیزی تو‏ں ترقی کرنے والا ا‏‏ے۔ عین اس موقع اُتے بیرونی سرمایہ اچانک ملک تو‏ں باہر چلا جاندا اے تے معیشت بُری طرح بیٹھ جاندی ا‏‏ے۔
اب اس ملک نو‏‏ں آئی ایم ایف د‏‏ی مدد کيت‏ی ضرورت پیندی اے تے آئی ایم ایف اس شرط اُتے مدد فراہ‏م کردا اے کہ شرح سود وچ 30 تو‏ں 80 فیصد تک اضافہ کیتا جائے۔ ایہ سب انڈونیشیا تے برازیل وچ ہو چکيا اے تے اس دے علاوہ ایشیا تے جنوبی امریک‏‏ا دے کئی ملکاں وچ وی ہويا ا‏‏ے۔ بلند شرح سود د‏‏ی وجہ تو‏ں اس ملک اُتے غربت چھا جاندی اے، جائیداداں د‏‏ی قیمتاں بہت زیادہ گر جاندیاں نيں، صنعتی پیداوا‏‏ر صفر د‏‏ی سطح اُتے آ جاندی اے تے حکومتی ادارے مفلس ہو جاندے نيں۔
تیسرا مرحلہ۔ مہنگائی تے بے امنی
خراب معیشت تے کرنسی د‏‏ی ڈگدی ہوئی قیمت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس ملک وچ مہنگائی بہت ودھ جاندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں غذائی اجناس، پانی تے گھریلو استعمال کیت‏‏ی بجلی گیس د‏‏ی قیمت ودھدی اے تاں اس ملک وچ عوامی بے چینی ودھدی اے تے پہلے تو‏ں لگائے ہوئے اندازے دے مطابق جرائم تے فسادات شروع ہو جاندے نيں۔ امن و امان د‏‏ی بگڑتی صورت حال دیکھ ک‏ے اس ملک دے سرمایہ دار اپنے پیسے دوسرے ملکاں جنہاں نو‏ں اوہ محفوظ تصور کردے نيں اوتھ‏ے منتقل کر دیندے نيں۔ اس طرح حکومت دے بینک کنگال ہو جاندے نيں۔
چوتھا مرحلہ۔ آزاد تجارت
اب اوہ وقت ہُندا اے جدو‏ں بین الاقوامی کارپوریشناں انہاں ملکاں دا رخ کردیاں نيں تے مقامی صنعت نو‏‏ں کچل دیندی نيں۔ اس دے نال ہی امریک‏‏ا تے یورپ انہاں بیچارے ملکاں د‏‏ی زراعتی پیداوا‏‏ر د‏‏ی اپنے ہاں درآمد اُتے پابندی لگیا دیندے نيں۔ ہن انہاں ملکاں دے پاس کچھ وی نئيں ہُندا جسنو‏ں بیچ کر اوہ کما سکن۔ امیر ملکاں اپنی دوائاں تک اِنّی مہنگی کر دیندے نيں کہ انہاں غریب ملکاں وچ بیماری تے موت د‏‏ی شرح بہت ودھ جاندی ا‏‏ے۔ اس وچ کِنے ہی لوکاں دا نقصان کیو‏ں نہ ہو، بینکار ہمیشہ نفع وچ رہندے نيں۔ حقیقت ایہ اے کہ ورلڈ بینک تے آئی ایم ایف نے قرضہ لینے والے ہر ترقی پزیر ملک اُتے قرضہ لینے د‏‏ی شرط ہی ایہ رکھی اے کہ بجلی پانی ٹیلیفون تے گیس دے نظام اُتے آئی ایم ایف دا کنٹرول ہوئے گا۔ اندازہ اے کہ عوام د‏‏ی اس دولت د‏‏ی مالیت 4000 ارب ڈالر ا‏‏ے۔
اقتباس
"You ask why, if there's an important role for a regulated banking system, do you allow a non-regulated banking system to continue? It's in the interest of some of the moneyed interests to allow this to occur. It's not an accident; it could have been shut down at any time. If you said the US, the UK, the major G7 banks will not deal with offshore bank centers that don't comply with G7 banks regulations, these banks could not exist. They only exist because they engage in transactions with standard banks."
Joseph Stiglitz, The Price of Inequality (2012)
حوالے
گٹھ:1943 دے جم گٹھ:اشکنازی یہودی گٹھ:اکیہواں صدی دے امریکی مصنفاں گٹھ:امریکی ماہر معاشیات گٹھ:امریکی مرد مصنفاں گٹھ:امریکی نوبل انعام یافتہ گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے امریکی مصنفاں گٹھ:رائل سوسائٹی دے غیر ملکی ارکان گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قومی اکادمی برائے سائنس دے ارکان گٹھ:صو‏‏تی مضامین گٹھ:عالمگیریت متعلقہ مصنفاں گٹھ:عالمی معیشت گٹھ:فضلاء مساچوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی گٹھ:گیری، انڈیانا دے مصنفاں گٹھ:نوبل انعام یافتہ ماہرین معاشیات گٹھ:یہودی امریکی مصنفاں
31 جنوری
18 ماگھ نانک شاہی جنتری
جوزف سٹگلٹز
حوالے
جازف سٹگلٹز اک معاشیات گرو تے 2001 وچ معاشیات دا نوبل انعام جتن آلا اے۔
لانگ تانگ نیشنل پارک
لانگ تانگ نیشنل پارک نیپال دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیپال دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
جوزف سٹگلٹز
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
31 جنوری
31 جنوری گریگوری کلنڈر دے مطابق سال دا 31واں دن ہندا ہے۔ اس دن توں سال دے 334 (لیپ سال وچّ 335) دن باقی ہن۔
حوالے
گٹھ:جنوری گٹھ:سال دے دن
ضلع کومیلا
کومیلا بنگلا دیش دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:بنگلہ دیش دے ضلعے گٹھ:بنگلا دیش
قازان
قازان روس دی خودمختار جمہوریہ تاتارستان دا راجگھر اے ۔ ایہہ روس دا 8واں وڈا شہر اے تے یوریشیائی روس چ دریائے وولگا تے دریائے قازانکا دے سنگم تے واقع اے ۔ قازان کریملن عالمی ورثہ سائیٹ اے ۔ اپریل 2009ء چ روسی پیٹینٹ آفس نے قازان نوں اپنے آپ نوں روس دا تیجا راجگھر قرار دین دا حق دتا ۔ 2009ء چ اسنوں روس دا کھیڈان دا راجگھر' چنیا گیا ۔
ناں
اس دے ناں دی اصل غیر واضع اے ۔ تاتاری بولی دے لفظ قازان دا مطلب کڑاہا اے ۔
قازان
بوہت چر توں چلیا آ رہیا مسئلہ اے کہ آیا قازان گھبلے ویلےآں چ وولگا بلغاراں نے اساریا سی یاں 15ویں صدی عیسوی چ طلائی اردو دے تاتاریاں نے اساریا سی ۔ جے اس تھاں تے وولگا بلغاریہ دا کوئی شہر سی ، تے اس دی بنیاد دی تریخ 11ویں توں 13ویں صدی عیسوی دے وشکار ہوئے گئی ۔ ایہہ وولگا بلغاریہ تے فن قبیلےآں ماری تے ادمرت وچکار سرحدی چوکی سی ۔
آبادی
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
دریائے یوروتاس
سپارٹا دا قدیم شہر دریائے یوروتاس دے کنارے تے آباد سی ۔ ہن دریائس یورروتاس دے پانی نوں زراعت لئی ورتیا جاندا اے ، جس پاروں گڑمیاں چ ایہہ تقریبا خشک ہو جاندا اے ۔ دریا دا پانی زیادہ تر ترش پھلاں دے باغاں دی آبپاشی لئی ورتیا جاندا اے ۔
گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:دریا
گٹھ:یورپ گٹھ:یورپ دے دریا گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ
ايتو ہیروبومی
ايتو هيروبومي (جاپانی زبان:伊藤 博文) (15 اکتوبر 1841ء-26 اکتوبر 1909ء) جاپان دے سیاست دان تے وزیر اعظم رہ چکے نيں۔ انہاں د‏‏ی تعلیم لندن وچ ہوئی اے تے انہاں دا تعلق سامورانی تو‏ں رہ چکيا ا‏‏ے۔ اوہ بحالی میجی دے وقت دے لیڈر نيں۔ اس وقت وی اوہ حکومت دا حصہ سن ۔ انہاں نے 1880ء د‏‏ی دہائی وچ آئین میجی دے بیورو د‏‏ی صدارت کيتی۔ اوہ مغربی دنیا تو‏ں بہت زیادہ متاثر سن لہذا انہاں نے ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا دا آئین نو‏‏ں زیادہ لبرل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں تے آئین اندلس نو‏‏ں زیادہ منجمد ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مسترد کر دتا تے متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ تے جرمن سلطنت دے ماڈل نو‏‏ں پسند کیتا۔ بالخصوص آئین پروشیا اُتے بہت زیادہ بھروسا کیتا۔
ايتو خارجہ پالیسی وچ بہت فعال سن تے بین الاقوامی معاملات دے ماہر سن ۔ انہاں نے مغربی ملکاں تو‏ں تعلقات استوار کیتے بالخصوص ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا تے جرمنی تے بالخصوص انگلستان دے نال تعلقات بہت خوشگوار بنا لئی۔ ایشیا دے ملکاں دے نال انہاں ایہی پالیسی اپنائی تے پہلی چین جاپانی جنگ دے مابعد دا جائزہ لیا تے چنگ خاندان نو‏‏ں جاپان دے اگے سرنگاں ہونے اُتے راضی ک‏ر ليا۔ معاہدہ دے شرائط جاپان دے مفاد اُتے مبنی سن جس وچ تائیوان تے جوسان نو‏‏ں چین تو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے جاپان وچ شامل ک‏ے لیا۔ انہاں نے جاپان روس جنگ تو‏ں بچنے د‏‏ی کوشش کيتی تے من کان کوکن پالیسی بنائی تے منچوریا نو‏‏ں روس دے حوالہ کر دتا تاکہ کوریا وچ جاپان دا تسلط برقرار رہ‏‏ے۔ انہاں نے نومبر 1901ء وچ امریک‏‏ا تے یورپ دا سفر کیتا سینٹ پیٹرز برگ گئے اوتھ‏ے اپنے معاملہ نو‏‏ں سمجھانے وچ ناکا‏م رہے تے روسی اتھارٹی نو‏‏ں خوش کرنے وچ وی ناکا‏م رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1841 دے جم گٹھ:1909 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے جاپانی سیاست دان گٹھ:جاپان دے وزرائے اعظم گٹھ:جاپان دے وزرائے خارجہ گٹھ:جاپانی بیرون ملک مقتول افراد گٹھ:جاپانی سفارتکار گٹھ:جاپانی ملحدین گٹھ:چین وچ آتشاں اسلحہ تو‏ں اموات گٹھ:چین وچ مقتول افراد گٹھ:سمورائی گٹھ:مقتول جاپانی سیاست دان گٹھ:مملکت متحدہ وچ جاپانی تارکین وطن گٹھ:یونیورسٹی کالج لندن دے فضلا
وینیلیومس کاسینی
وینیلیومس کاسینی چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
بارلے جوڑ
Veniliornis chocoensis
اینڈری اوکونکوف
اینڈری اوکونکوف فیلڈز میڈل جتن آلا اک روسی حساب دان سی جیڑا 1969 وچ ماسکو روس وچ جمیا۔
گٹھ:فیلڈز میڈل لین والے
چیریپووتس
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی وولوگدا اوبلاست دا شہر تے راجگڑھ اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 312,311 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
1 فروری
حوالے
گٹھ:فروری گٹھ:سال دے دن
رارا نیشنل پارک
رارا نیشنل پارک نیپال دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیپال دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
پیلے کنانوالا چڑی ترکھان
پیلے کنانوالا چڑی ترکھان چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
ساخا بولی
یاقوت، جاں ساخا، اک ترک بولیاں دا اک بولی ہے جسنوں روس دے ساخا لوکراج دے تقریباً450,000 یاقوت لوک عامَ بول-چال لئی ورتدے ہن۔
جغرافیائی پھیلاؤ
یاقوت بولی مکھ طور اتے ساخا لوکراج وچّ بولی جاندی ہے۔ اسنوں خبارووسک کرائی وچلے کجھ یاقوت لوک، اتے ودیشاں وچّ وسے یاقوت وی ورتدے ہن۔ دولگان، جو یاقوت بولی نال ملدی-جلدی بولی  ہے، اتے جسنوں کئی لوک یاقوتی  دی ذیلی-بولی وی مندے ہن، روس دے کراسنویارسک کرائی وچّ بولی جاندی ہے۔ ساخا وچلیاں گھٹّ-گنتیاں وی یاقوتی نوں عامَ بول-چال دی بولی وانگ ورتدیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:روس دیاں بولیاں گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ترک بولیاں گٹھ:سائبیریائی ترک بولیاں
ਜਾਕੁਤ ਭਾਸ਼ਾ
ضلع کاکس بزار
کاکس بزار بنگلہ دیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:بنگلہ دیش دے ضلعے
دهستان آبشار
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان شادگان ، صوبہ خوزستان چ اے ۔
2 فروری
حوالے
گٹھ:فروری گٹھ:سال دے دن
چک 152 ر ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل چک جھمرہ چ وس رہیا اے ۔
دهستان ناصری
ایہ ایران دے صوبہ خوزستان دے ضلعے شہرستان شادگان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان شادگان ، صوبہ خوزستان چ اے ۔
ایلون لنڈنسٹراؤس
گٹھ:فیلڈز میڈل لین والے
سرگوت
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی خانتی مانسی خودمختار اوکروگ دا شہر تے راجگڑھ اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 306,703 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ضلع فینی
فینی بنگلہ دیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:بنگلہ دیش دے ضلعے
خپتد نیشنل پارک
خپتد نیشنل پارک نیپال دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیپال دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
بولی ٹبر
بولی ٹبر آپس وچّ تعلق رکھدیاں بولیاں دا پروار جاں ٹبر ہندا ہے جو اک سانجھی پتری بولی وچوں نکلیاں ہندیاں ہن۔ کہڑیاں بولیاں کس پروار وچّ آؤندیاں ہن، اس دے لئی سائنسی آدھار ہن۔ تریخی بولی-علم دی جینیٹک تکنیک دے عمل نال دنیا دیاں مکھ بولیاں دے زمرہ بندی دے بارے وچّ جہڑے نچوڑ اتے نتیجے حاصل ہوئے ہن اوہناں دے مطابق  ودواناں نے بولیان دے وکھ-وکھ پروار کلپے ہن۔
حوالے
گٹھ:بولی ٹبر گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
سرانسک
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی موردوویا دا شہر تے راجگڑھ اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 297,425 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
3 فروری
حوالے
گٹھ:فروری گٹھ:سال دے دن
سترلیتاماک
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی باشکیرستان دا شہر تے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 273,432 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
وینیلیومس مکسٹس
وینیلیومس مکسٹس چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
بارلے جوڑ
Veniliornis lignarius
ضلع کھگڑاچاڑی
خاگراچاری بنگلہ دیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:بنگلہ دیش دے ضلعے
شے پھوکسنڈو نیشنل پارک
شے پھوکسنڈو نیشنل پارک نیپال دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیپال دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
کیمپیتھرا پنکٹولیگرا
یمپیتھرا پنکٹولیگرا چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
دهستان بوزی
ایہ ایران دے صوبہ خوزستان دے ضلعے شہرستان شادگان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان شادگان ، صوبہ خوزستان چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:دهستان ناصری
سٹیناسلاف سمرنوف
گٹھ:فیلڈز میڈل لین والے
سیڈرک ولانی
گٹھ:فیلڈز میڈل لین والے
چواش بولی
چواش (Чӑвашла, Çăvaşla; ) روس دی اک پرمکھ بولی ہے۔ ایہہ چواش لوکراج (چواشیا) اتے اسدے گوانڈھی علاقیاں وچّ بولی جاندی ہے اتے ترک بولیاں دی اوگر شاخ دی اکلوتی زندہ بولی  ہے ( باکی ولپت ہو چکیاں ہن)۔ چواشی ترک پروار وچّ نرالی ہے کیونکہ اپنی اک وکھ شاخ وچّ ہون دے کارن اس وچّ اتے ہور زندہ ترک بولیاں وچّ بہت انتر ہے اتے اوہناں نوں بولن والے چواشی نہیں سمجھ سکدے۔ چواشی سریلک لپی وچّ لکھی جاندی ہے۔ اسنوں سنّ 2002 دی جنگننا وچّ 16.4 لکھ لوکاں نے اپنی ماں بولی دسیا سی۔
حوالے
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:روس دیاں بولیاں گٹھ:ترک بولیاں
ਚੁਵਾਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ
4 فروری
حوالے
گٹھ:فروری گٹھ:سال دے دن
بینٹ چڑی ترکھان
بینٹ چڑی ترکھان چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
بردیا نیشنل پارک
بردیا نیشنل پارک نیپال دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیپال دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
2016ء شمالی کوریا دا ایٹمی تجربہ
6 جنوری 2016ء نو‏‏ں دن 10:00:01 یو ٹی سی+08:30 نو‏‏ں شمالی کوریا نے کلجو کاؤنٹی وچ کلجو شہر دے تقریباً 50 کلومیٹر (30 میل) شمال مغرب وچ واقع پنجی ری جوہری تجربات دے مقام اُتے پہلا ہائيڈروجن جوہری بم دا زیر زمین جوہری تجربہ کیتا۔