cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گجرات فائلز
حوالے
گٹھ:2016ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:سیاسیات ہند تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:گجرات فسادات، 2002ء گٹھ:نان فکشن بھارتی کتاباں
گٹھ:2002 دے گجرات فساد گٹھ:گجرات
خفیہ پولیس
سی۔ آئی۔ ڈی نفاذ قانون دے ادارے (پاکستان) د‏‏ی اک شاخ جس دا منصب جرائم د‏‏ی تحقیقات کرنا ا‏‏ے۔ خفیہ پولیس دا انتخاب عموما باوردی پولیس تو‏ں ہی کیتا جاندا ا‏‏ے۔ انگلستان وچ خفیہ پولیس دا محکمہ 1878ء وچ قائم کیتا گیا، جس وچ 1400ء سپاہی اک اسسٹنٹ کمشنر پولیس دے ماتحت سی۔ اہ‏م جرائم د‏‏ی تحقیقات دے لئی خفیہ پولیس د‏‏ی اک وکھ شاخ سکاٹ لینڈ یارڈ دے ناں تو‏ں قائم کيتی گئی۔ سکاٹ لینڈ یارڈ دا شمار دنیا د‏‏ی چند مشہور پولیس تنظیماں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ پاکستان وچ ہر صوبے د‏‏ی اپنی خفیہ پولیس’’ سی۔آئی۔ڈی‘‘ ا‏‏ے۔ مرکزی حکومت دے تحت خفیہ پولیس دا محکمہ سی۔آئی۔اے کہلاندا ا‏‏ے۔ ایہ سکٹ لینڈ یارڈ دے درجے دا محکمہ اے تے ملک گیر نوعیت دے جرائم د‏‏ی تحقیقات کردا ا‏‏ے۔
گٹھ:فوجداری تحقیقات گٹھ:محکمے
ایڈورڈ مارگن فورسٹر
thumb
ایڈورڈ مارگن فورسٹر (انگریزی: Edward Morgan Forster، 1 جنوری 1879 - 7 جون 1970) اک انگریزی ناول کار، نکی کہانی لیکھک، مضمون نگار اتے اوپیرا-لیکھک سی۔ اوہدا اصل نام ہینری مارگن فورسٹر سی جو بپتسمے سمیں غلطی نال ایڈورڈ مارگن فورسٹر درج ہو گیا۔ اوہ اپنے وینگ بھرپور گٹھویں پلاٹ والے ناولاں لئی پرسدھ جہناں وچّ بیہویں صدی دے برطانوی سماج وچّ جماعتی وکھریویاں اتے پکھنڈی جیون نوں ادھیڑیا گیا ہے۔
جیون
فورسٹر لنڈن دے اک انگریز-آئرش اتے ویلش مڈل-کلاس پروار وچّ ہویا سی۔ اوہ ایلس کلارا "للی" اتے ایڈورڈ مورگن للیویلن فورسٹر دا اکلوتا بچہ سی۔ اسدا پیؤ اک آرکیٹیکٹ سی۔ فورسٹر دا نام سرکاری رجسٹر وچّ ہینری مورگن فورسٹر دے طور تے درج کیتا گیا سی، پر اس دے بپتسمے سمیں اوہدا نام سببّ نال ایڈورڈ مورگن فورسٹر ہو گیا۔ اس نوں اس دے پیؤ نالوں اڈری پچھان لئی، اس نوں ہمیشہ مورگن کہہ کے بلایا گیا سی۔ مورگن دے دوجی جنم دن توں پہلاں ٹی بی نال 30 اکتوبر 1880 نوں اس دے پیؤ دی موت ہو گئی۔
حوالے
گٹھ:انگریز لکھاری
ایوب سلطان مسیت
ایوب سلطان مسیت ترکی دے شہر استمبول چ واقغ اک مسیت اے ، جہڑی شاخ زریں دے نیڑے پرانے شہر قسطنطنیہ دی فصلاں دے باہر واقع اے ۔ ایہہ تھاں استمبول شہر دے یورپی حصے دے موجودہ ضلع ایوب چ اے ۔ ایہہ مسیت 1453ء چ سلطنت عثمانیہ دے ہتھوں قسطنطنیہ دی فتح دے مگروں 1458ء چ اساری گئی سی ۔ ایہہ مسیت عین اوس تھاں تے اساری گئی اے جتھے صحابی رسول صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم حضرت ابو ایوب انصاری رضی اللہ عنہ (ترک: ایوب سلطان) 670ہجری چ محاصرہ قسطنطنیہ دے دوران شہید ہوگئے سن ۔ اینہاں دا مزار ترکاں لئی انتہائی مقدس تے پر عقدت مقام اے ۔
گٹھ:یورپ دیاں مسیتاں گٹھ:مسجداں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1458ء
کولمبینا سیانوپس
کولمبینا سیانوپس کگیاں دی اک ونڈا اے۔
وسٹ انڈین مہاگنی
ویسٹ انڈین مہاگنی نم ٹبر دا اک رکھ اے جیہڑا فلوریڈا توں لے کے کریبین جزیریاں وج ہوندا اے۔ ایہدی لکڑ بہت ودھیا منی جاندی اے۔ ایہ کریبین جزیرہ دیس ڈومینیکن دا قومی رکھ اے۔
232ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:230ھ دی دہائی
چک 188 ج ب
چک 188 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
دی ٹائیمز
دی ٹائیمز اس ناں دا پہلا اخبار سی جسنے کئی ہور اخباراں نوں ایہہ نام ادھار دتا جنھاں وچّ دی ٹائیمز آف انڈیا (1838 وچّ جاری)، دی سٹریٹ ٹائیمز (1845), دی نیویارک ٹائیمز (1851), دی آئرش ٹائیمز (1859), لاس اینجلس ٹائیمز (1881), ید سیئیٹل ٹائیمز (1891), دی منیلا ٹائیمز (1898), دی ڈیلی ٹائیمز (ملاوی) (1900), دی کینبرا ٹائیمز (1926) اتے ''دی ٹائیمز (مالٹا) دے ناں شامل ہن۔
حوالے
گٹھ:برطانیہ دے اخبار
گٹھ:انگریزی اخبار گٹھ:اخبار
ڈیوڈ ہربرٹ لارنس
ڈیوڈ ہربرٹ لارنس (11 ستمبر 1885&nbsp؛– 2 مارچ 1930) انگریزی ناول کار، شاعر، ناٹک کار، مضمون نگار، ساہتک نقاد اتے چترکار سی۔ اوہناں دیاں سمچیاں رچناواں، ہور گلاں دے علاوہ حدیدت اتے ادیوگیکرن دے امانوی پربھاو دے اک وستھارت پرتیبمب دی ترجمانی کردیاں ہن۔
Lawrence archives
گٹھ:20ویں صدی دے برطانوی لکھاری گٹھ:لکھاری گٹھ:برطانوی لکھاری
231ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:230ھ دی دہائی
کولمبینا پریٹینوسا
کولمبینا پریٹینوسا کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
کلاراوس جیفروئی
کلاراوس جیفروئی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گالن
گالن (129 - 199) اک یونانی جکیم تے فلسفی سی۔
کلاراوس جیفروئی
گٹھ:گھُگیاں
صدر
صدر دیس دا سبھ توں وڈا عوامی عہدے دار تے دیس دا سربراہ ہُندا اے۔ صدارتی نظام حکومت آلے دیساں چ صدر حکومت دا سربراہ وی ہُندا اے۔
پارلیمینٹری نظامِ حکومت چ صدر دا عُہدا
پارلیمینٹری نظامِ حکومت چ صدر صرف دیس دا آئینی سربراہ ہُندا اے۔ اوہدا حکومتی معاملات چ کوئی دخل نئیں ہُندا۔
گالن
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
صدر
صدارتی نظامِ حکومت چ صدر دا عُہدا
صدارتی نظامِ حکومت چ صدر دیس دا سربراہ ہوݨ دے نال نال دیس دا حکومتی سربراہ وی ہُندا اے تے اوہدی اپنی کیبنیٹ وی ہُندی اے۔
گٹھ:سرکاری عہدے گٹھ:سرکار گٹھ:دیس
رمیش چندر دت
رمیش چندر دت (রমেশচন্দ্র দত্ত) (13 اگست 1848ء – 30 نومبر 1909ء) اک ہندوستانی سول سرونٹ، معاشی مورخ، مصنف تے راماین و مہابھارت دے مترجم سن ۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
رمیش چندر دت د‏‏ی پیدائش اک ممتاز کائستھ بنگالی خاندان وچ ہوئی، اس خاندان دے افراد اپنے ادبی و علمی اکتساگل کيتی بنا اُتے خاصے معروف سن ۔ انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں تھکامنی تے والد دا ایسام چندر دت سی۔ انہاں دے والد بنگال وچ ڈپٹی کلکٹر سن تے رمیش اکثر دفتری فرائض وچ انہاں دے نال ہُندے۔ ابتدا وچ انہاں نے متعدد بنگالی اسکولاں وچ پڑھیا، فیر کلکتہ دے ہیئر اسکول وچ داخل ہوئے۔ سنہ 1861ء وچ انہاں دے والد مشرقی بنگال وچ اک حادثے وچ وفات پا گئے۔ والد د‏‏ی بے وقت موت دے بعد انہاں دے چچا تے معروف مصنف شوشی چندر دت انہاں د‏‏ی کفالت کرنے لگے۔ رمیش انیہويں صدی عیسوی دے بنگال د‏‏ی انتہائی مشہور شاعرہ تورو دت دے عزیزاں وچ سن ۔
رمیش سنہ 1864ء وچ کلکتہ یونیورسٹی وچ داخل ہوئے۔ سنہ 1866ء وچ آرٹس دے پہلے امتحان وچ دوسرے نمبر تو‏ں کامیاب ہوئے تے وظیفہ پایا۔ حالے اوہ بی اے دے طالب علم ہی سن کہ سنہ 1868ء وچ اپنے خاندان د‏‏ی اجازت دے بغیر اپنے دو دوستاں بہاری لال گپتا تے سریندرناتھ بنرجی دے نال لندن چلے گئے۔
اُس وقت تک محض اک ہور ہندوستانی ستیندر ناتھ ٹیگور ہی انڈین سول سروس دے اہل سمجھ‏‏ے گئے سن ۔ دت نے انہاں د‏‏ی ہمسری دا ارادہ کیتا۔
یونیورسٹی کالج لندن وچ رمیش دت نے برطانوی مصنفاں دا مطالعہ جاری رکھیا۔ سنہ 1869ء وچ اوہ انڈین سول سروس دے امتحان وچ کامیاب ہوئے تے تیسرا مقام حاصل کیتا۔ 6 جون 1871ء نو‏‏ں آنریبل سوسائٹی آف دتی مڈل ٹیمپل نے انہاں نو‏ں بار کاؤنسل وچ مدعو کیتا۔
وفات
حالے رمیش چندر دت بر سر منصب ہی سن کہ بڑودا وچ 30 نومبر 1909ء نو‏‏ں 61 برس د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔
239ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:230ھ دی دہائی
کلاراوس مونڈیٹورا
کلاراوس مونڈیٹورا کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
یورپی بلوط
یورپی بلوط بلوط ٹبر دا اک رکھ اے جیہڑا یورپ وچ عام اگدا اے۔
وکھالہ
یورپی بلوط اک وڈا پتچڑی رکھ اے۔ لیٹویا وچ اک بلوط دا گھیر 10.2 میٹر (33 فٹ) اے تے ایہ یورپ وچ سب توں موٹے تنے والا رکھ اے۔ ایہدے پتیاں تے چھالے بنے ہوندے نیں تے ایہ 7–14 سینٹی میٹر (2.8–5.5 انچ)  لمے ہوندے نیں۔ ایہنوں پھل بسنت وچ لگدے نیں تے پتچڑ وچ گریاں۔ گری 2–2.5 سینٹی میٹر (0.79–0.98 انچ)  لمی ہوندی اے۔ ایہ لمے چر تک رہنوالا رکھ اے۔ بلغاریہ تے لتھوینیا وچ بلوط دے دو رکھ 1500 ورے پرانے نیں۔
یورپی بلوط جرمنی دا قومی رکھ اے۔
چک 192 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
شرلاک ہولمز
شرلاک ہومز (انگریزی: Sherlock Holmes) اک تصورات‏‏ی سراغ رساں تے معالج اے جو مصنف سر آرتھر کونن ڈوئل دا تخلیق کردہ کردار ا‏‏ے۔ لندن وچ رہائش پزیر ایہ اک زبردست محقق اے جو منطقی استدلال د‏‏ی مدد تو‏ں تحقیقات کردا ا‏‏ے۔ اِس د‏‏ی صلاحیتاں تے مہارتاں وچ بھیس بدلنا تے طب الشرعی د‏‏ی مدد تو‏ں مشکل گتھیاں سلجھانا شامل ني‏‏‏‏ں۔ شرلاک دے متعلق پہلی کہانی 1887ء وچ شائع ہوئی۔ اِس کردار نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے ڈوئل نے ہور 4 کتاباں لکھياں تے 56 افسانےآں وچ وی اِسنو‏ں شمار کیتا۔ لندن دے اک مقامی رسالے وچ چھپنے والی کہانی اے اسٹڈی ان سکارلٹ وچ اِس کردار نو‏‏ں پہلی دفعہ قارئین وچ متعارف کرایا گیا۔
مڈھلا جیون
thumb|230px|شرلاک ہومز دے متعلق چھپنے والی پہلی کہانی، [[اے اسٹڈی انہاں سکارلٹ، 1887ء وچ شائع ہوئی۔]] 1917ء وچ لکھی کہانی ہز لاسٹ باؤ وچ ہومز د‏‏ی عمر 60 برس دسی گئی ا‏‏ے۔ چونکہ ایہ کہانی اگست 1914ء دے وقت نو‏‏ں بیان کردی اے اس لئی ایہ اندازہ لگیانا مناسب ہوئے گا کہ ہومز د‏‏ی پیدائش 1854ء وچ ہوئی۔ شرلاک ہومز د‏‏یاں کہانیاں دا مکمل جائزہ لینے دے بعد مصنف لیزلی کلنگر نے اپنی کتاب وچ ایہ وی انکشاف کیتا کہ ہومز د‏‏ی پیدائش دراصل 6 جنوری 1854ء نو‏‏ں ہوئی۔
اک کہانی وچ ہومز د‏‏ی زبانی پتا چلدا اے کہ اِسدی جانچ پڑتال د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں تب فروغ ملیا جدو‏ں ایہ یونیورسٹی وچ طالب علم سی۔ اِسکیا اندازہ اِس گل تو‏ں وی لگیایا جا سکدا اے کہ ہومز دے پہلے کچھ کیس اسنو‏ں یونیورسٹی دے ہور طلبہ و طالبات تو‏ں ہی ملے۔ ہومز دے مطابق، اک ساتھی طالب علم دے والد تو‏ں گفتگو وچ پہلی مرتبہ ہومز نو‏‏ں ایہ سوجھا کہ کیو‏ں نہ گتھیاں سلجھانے نو‏‏ں اک پیشہ ہی بنا لیا جائے۔ یونیورسٹی ختم کرنے دے چھ سال بعد تک ہومز ہور کیساں وچ پولیس د‏‏ی مشاورت کردا رہیا۔ اک وقت ایسا وی آیا جدو‏ں ہومز د‏‏ی پاس پیسےآں د‏‏ی حد درجہ قلت ہوئے گئی۔ ایويں ہومز نے جدو‏ں اپنے نال رہنے دے لئی اک کرایدار لبھنا شروع کیتا تاں واٹسن نال ملاقات ہوئے گئی۔ واٹسن تے ہومز دے اس ملاپ دے بعد تو‏ں ہی کہانیاں دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔
کہانیاں وچ ہومز دے والدین دے متعلق کچھ خاص نئيں لکھیا گیا؛ ہومز دے مطابق فرانسیسی مصّور ہوریس وارنیٹ اِسکیا دوراں دا رشتہ دار سی۔ ہومز دے بھائی مائکروفت دا ذکر تن کہانیاں وچ آندا ا‏‏ے۔ مائکروفت نو‏‏ں ہومز تو‏ں ست سال وڈا تے اِس تو‏ں کدرے زیادہ ہنرمند تے حاضر دماغ دسیا گیا ا‏‏ے۔ جے مائکروفت دے پاس کسی چیز د‏‏ی کمی اے تاں اوہ اے شرلاک دا جذبہ۔
کردار د‏‏ی تشکیل
ڈویل دے مطابق شرلاک ہومز دا کردار ڈاکٹر جوزف بیل اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ڈویل اسکٹ لینڈ دے شہر ایڈنبرا د‏‏ی رائل انفرمری وچ ڈاکٹر بیل دے لئی اک کلرک دے طور اُتے کم کیتا کردے سن ۔ شرلاک ہومز د‏‏ی طرح ڈاکٹر بیل وی عام مشاہدات د‏‏ی مدد تو‏ں کسی وی گل کيتی تہ تک پہنچنے د‏‏ی صلاحیت دے حامل سن ۔ ڈویل نو‏‏ں ڈاکٹر بیل د‏‏ی اِس صلاحیت نے اِنّا متاثر کیتا کہ اُنہاں نے جدو‏ں اک سراغ رساں دے کردار نو‏‏ں تخلیق کرنے دا سوچیا تاں ڈاکٹر بیل د‏‏ی ہور تے صلاحیات نو‏‏ں اِس کردار د‏‏ی عکس بینی دے لئی استعمال کر ڈالیا۔
کردار د‏‏ی عکاسی
ڈویل دے لکھے ناول تے افسانےآں وچ ہومز د‏‏ی کہانیاں دراصل اک ہور کردار، ڈاکٹر واٹسن، د‏‏ی زبانی اک داستان دے طور اُتے پیش کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ اِنہاں دے علاوہ ناول وچ ، کدی کدائيں، کچھ ہی ایداں دے واقعات نيں جتھ‏ے ہومز د‏‏ی زندگی د‏‏ی عکاسی مل سکدی ہوئے۔ اِنہاں واقعات نو‏‏ں واٹسن د‏‏ی داستاناں دے نال جوڑ دے ہومز د‏‏ی مڈھلا جیون دا عکس پیش کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔
ڈاکٹر واٹسن دے نال رفاقت
thumb|230px|[[دی سٹرینڈ میگزین وچ شائع ہونے والی، سڈنی پیگٹ د‏‏ی نقش کردہ اک تصویر۔ 1891ء وچ ایہ دی مین ود دتی ٹوسٹڈ لپ د‏‏ی کہانی دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئی سی۔]] ہومز نے اپنی بیشتر پیشہ ورانہ زندگی اپنے عزیز دوست تے وقائع نگار، ڈاکٹر واٹسن، دے نال بسر کيتی۔ 1887ء وچ اپنی شادی تو‏ں پہلے، واٹسن نے کئی سال ہومز دے نال گزارے۔ اپنی زوجہ د‏‏ی وفات دے بعد فیر واٹسن نے ہومز دے نال گزر بسر برکرر رکھیا۔ اپنی کوٹھی د‏‏ی مالکین، مسز ہڈسن، نو‏‏ں ایہ دونے اک رشتہ دار د‏‏ی طرح سمجھدے سن ۔ واٹسن دے ہومز د‏‏ی زندگی وچ دو ہی پہلو سن ۔ پہلا، واٹسن ہومز دا نہ صرف دوست سی بلکہ اکثر کیساں وچ ہومز د‏‏ی عملی مدد وی کردا تھا؛ دوسرا، اوہ ہومز د‏‏ی زندگی دے واقعات نو‏‏ں قلم تو‏ں کاغذ اُتے قید وی کردا رہندا سی۔
ہومز تو‏ں متعلق اکثر کہانیاں دراصل واٹسن د‏‏ی زبانی چند داستاناں نيں تے اکثر واٹسن دے ہی نقطۂ نظر تو‏ں لکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ ہومز اکثر واٹسن د‏‏ی اِنہاں تحریراں نو‏‏ں حامئی عواميت یا سنسنی خیز کہ کر اِنکی تنقید کردا رہندا سی۔ ہومز نو‏‏ں واٹسن د‏‏ی اِنہاں تحریراں تو‏ں بس ایہی شکایات رہندی سی کہ ایہ کدی ٹھیک تے درست ترین لفظاں وچ اِسدے سائنسی کم د‏‏ی طہارت نو‏‏ں بیان نہ کردیاں سن۔
خیرباد تے آخری الوداع
ہز لاسٹ باؤ د‏‏ی کہانی دے مطابق، 1903ء تا 1904ء دے دورانئ‏‏ے وچ ہومز جرائم د‏‏ی دنیا تے اپنے پیشے نو‏‏ں خیرباد کہہ ک‏ے ساسیکس ڈاؤنز دے اک چھوٹے تو‏ں فارم اُتے رہنے لگ جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ہومز کچھ شہد د‏‏ی مکھیاں وی پالدا اے تے اِنکی دیکھ بھال دے طور طریقےآں اُتے اک کتاب وی لکھ ڈالدا ا‏‏ے۔ اِس کہانی وچ ہومز تے واٹسن اک آخری مرتبہ مل ک‏ے جنگی کاوشاں وچ برطانیہ د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی مدد کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہومز د‏‏ی ریٹائرمنٹ دے بعد اک ہور کہانی (دی ایڈونچر آف دتی لائنز) ایسی وی سی جو ہومز د‏‏ی زبانی اپنی ہی داستان سی۔ ہومز د‏‏ی وفات تو‏ں متعلق کوئی وی تفصیلات معلوم نئيں ني‏‏‏‏ں۔
دی ڈیلی ٹیلیگراف
دی ڈیلی ٹیلیگراف برطانیہ دا اک روزانہ انگریزی اخبار ہے جو لندن وچّ ٹیلیگراف میڈیا گروپ ولوں چھاپ کے برطانیہ اتے قومانتری پدھر تے ونڈیا جاندا ہے۔ اس دے بانی آرتھر بی سلیگ نے اسنوں جون 1855 وچّ بطور The Daily Telegraph and Courier قایم کیتا سی۔ 2004 توں ڈیوڈ اتے فریڈرک بارکلے اس دے مالک ہن۔ مارچ 2014 مطابق اس دی روزانا پہنچ 523,048 کاپیاں ہے جو 2013 وچّ 552,065 سی۔ اس دے مقابلے دی ٹائیمز دی اوسط روزانہ پہنچ 400,060 تو ڈگّ کے 394,448 ہو گئی سی۔
حوالے
گٹھ:برطانیہ دے اخبار
گٹھ:انگریزی اخبار گٹھ:اخبار
رائٹرز کلب
رائٹرز کلب نويں لکھنے والےآں دے لئی اک فورم اے ، ایہ فورم پاکستان دے شہر کراچی وچ تشکیل دتا گیا جس دے بانی تے سرپرست نيں عارف رمضان جتوئی صاحب.اسنو‏ں ابتدا وچ سوشل میڈیا د‏‏ی حد تک رکھیا گیا سی تے اوتھے اُتے ایہ سب تشکیل دتا گیا. رائٹرز کلب نو‏‏ں خوب پزیرائی ملی، جس د‏‏ی باقاعدہ ممبرسازی اے تے اس طرح اک وڈی تعداد ممبرز د‏‏ی نہ صرف پاکستان بلکہ بیرون ملک تو‏ں وی ممبر موجود نيں تے جو باقاعدہ اس فورم دا حصہ بن کر لکھ رہے نيں.
اک مقصد، اک راستہ
ہر چیز دا اک مقصد ہُندا اے تے اوہی مقصد ہی اس د‏ی جہت تے راستے د‏‏ی سمت دا تعین کردا ا‏‏ے۔ رائٹرز کلب وی اک ایسا بے مثال مقصد اے جو اپنے راستے د‏‏ی جانب کامیابی تو‏ں گامزن نيں۔ اک مختصر سا سوشل میڈیا اُتے بننے والا ایہ گروپ ہن اک مکمل ادارے د‏‏ی صورت اختیار کرچکيا تاں صرف اس وجہ تو‏ں کہ اس وچ کم کرنے والا ہر شخص چاہے اوہ ایڈمن ہو، ایڈیٹر یا فیر ممبر سب ہی مخلص نيں۔ انہاں دے قلم دا اک مقصد اے نہ کہ لکھنا مقصد ا‏‏ے۔ اس گروپ د‏‏ی تشکیل تے ہن تک دے تمام مراحل دا ذکر کیتا جائے تاں شاید انہاں تمام مخلصین دے اخلاص دا حق ادا نہ ہو سک‏‏ے مگر فیر وی بوہت گھٹ لفظاں دے نال ذکر کیتا جارہیا ا‏‏ے۔
رائٹرز کلب د‏‏ی تشکیل
رائٹرز کلب نو‏‏ں اک سوچ کہیا جائے تاں غلط نہ ہوئے گا کہ جس نے قلمی دنیا وچ اپنا نمایاں تے انوکھا ناں پیدا کیتا۔ اک ایسی سوچ کہ جس نے ذرے تو‏ں شروع کیتا تے فیر اک پہاڑ بنا ک‏ے سامنے کھڑا کر دتا۔ اک ایسی سوچ کہ جس نے محدود وسائل دے باوجود اخلاص د‏‏ی مالا وچ خود پروئے معاشرے وچ پھیلے کانٹنے چننے دا عزم کیتا۔ 14 جنوری 2016ءکہ جدو‏ں اک پرعزم آواز نے کہیا ہن سانو‏ں کچھ کرنا ہوئے گا گویا اسی دن تو‏ں رائٹرز کلب وجود وچ آگیا تے فیر اگلے ہی روز رائٹرز کلب نو‏‏ں باقاعدہ تشکیل دے دتا گیا۔ ابتدائی دناں وچ بس ایہ جذبہ سی کہ نويں لکھنے والےآں دے لئی کچھ کرنا ا‏‏ے۔ جدو‏ں جذبے جواں تے عزائم پختہ ہاں تاں مشکل تو‏ں مشکل کم آسان تر ہُندے چلے جاندے نيں۔ اسی مقصد نو‏‏ں لے ک‏ے چلا گیا تے ایويں رائٹرز ملدے گئے قلم کاراں دا قافلہ بندا گیا۔۔۔
رائٹرز کلب دے مقاصد وچ شامل اے
* نويں قلم کاراں د‏‏ی موجود وسائل دے ذریعے تحریراں لے ک‏ے انہاں نو‏‏ں انیچ فارمیٹ وچ منتقل ک‏ر ک‏ے اصلاح کرنا تے اس قلم کار د‏‏ی رہنمائی کرنا۔
* تحریر کيتی صف اول دے اخبارات تک رسائی ممکن بنانا۔
* اشاعت دے بعد اخبارات دیکھنا تے انہاں دے تراشے کڈ ک‏ے متعلقہ قلم کار تک پہچانیا۔
* چھپنے والے تراشاں نو‏‏ں کڈ ک‏ے نو‏‏ں خوبصورت انداز وچ سوشل میڈیا اُتے وائرل کرنا جنہاں وچ فیس بک دے 2گروپس، اک پیج، گوگل پلس تے ٹیوٹر شامل نيں۔
* میڈیا ورکشاپس کروانا۔
* مہمات وچ قلم کاراں د‏‏ی توجہ مرکوز کرانا تے فیر انہاں نو‏‏ں مواد د‏‏ی فراہمی وچ معاونت مہیا کرنا۔
* رائٹرز د‏‏ی قلمی صلاحیتیاں نو‏‏ں ودھانے دے لئی جاندار موضوعات اُتے مقابلہ جات کراناتے انہاں د‏‏ی سینئر کالم نگاراں تو‏ں تصحیح کرانا۔
ممبرز شپ
دسمبر 2017 وچ گروپ پالیسی نو‏‏ں تبدیل کرنے دا فیصلہ ہويا تے باقاعدہ ممبرشپ دا آغاز کیتا گیا۔ ممبر سازی دا مقصد سی کہ گھٹ تو‏ں گھٹ سانو‏ں اپنے رائٹرز د‏‏ی معلومات تاں ہاں کہ اوہ نيں کون تے کیہ نيں۔ وگرنہ صورت حال ایہ سی کہ کسی نے بھیجیا تے اوہ چھپنے دے لئی دے دتا گیا بعد وچ معلوم ہويا کہ اوہ چوری شدہ سی تے کون سی کتھے گیا پتا نئيں بدنامی گروپ دے حصے وچ آگئی۔۔۔ ممبرشپ باقاعدہ فارم فل ک‏ر ک‏ے حاصل کيتی جاندی اے تے اس دا باقاعدہ کارڈ بنا ک‏ے ممبرز نو‏‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔
ساڈے ساتھی
ابتدائی دور وچ فرحین ریاض، دانیہ آفرین تے عارف رمضان جتوئی نے مل ک‏ے گروپ ایڈمن دے طور اُتے فرائض سر انجام دتے اس دوران بے شمار نويں قلم کاراں دے قلم نے فیض حاصل کیتا تے قلم د‏‏ی دھار دا درست استعمال کرنا سکھیا۔ گروپ د‏‏ی بدولت کئی نويں لکھنے والےآں نے اپنا ناں بنایا تے اج اوہ بہت اچھی جگہ باقاعدہ طور اُتے لکھ رہے نيں۔ فیر راستہ طویل منزل بعید تے مقصد لازوال ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ابتدائی ایڈمنز حوادث زماں وچ کدرے کھو گئے۔ اس دے بعد آمنہ نسیم تے عاصمہ عزیز نے گروپ وچ بھرپور ایڈمن دا کردار ادا کیتا۔ طویل عرصہ نال رہنے دے بعد بالآخر آمنہ نسیم دا نال وی ماضی دے دھریچاں وچ چلا گیا۔ انہاں دے علاوہ نوجوان رائٹر محرومہ رفعت خان نے وی گروپ ایڈمن دے طور خدمات دتیاں مگر۔۔۔
بعد وچ ثنا واجد، ارم فاطمہ، عبداللہ، ابن احمد، دتا خان، زہرا تنویر، عائشہ صدیقہ، حوریہ ایمان تے کچھ پس پردہ ہور ناں شامل نيں جنہاں نے بھروپور نال دتا تے ہن تک نال نيں۔
پیغام
تمام رائٹرز کلب ارکان دا بہت شکریہ کہ اوہ نيں تاں اج گروپ ا‏‏ے۔۔ اک گل ہمیشہ یاد رکھن! اسيں چند افراد نے معاشرے د‏‏ی اصلاح تے ملک و ملت د‏‏ی نمایندگی کرنی ا‏‏ے۔ ساڈے سامنے بگاڑ دے پہاڑ بن چکے نيں جنہاں دا مقابلہ کرنا ا‏‏ے۔ سانو‏ں نو‏‏ں ہی تعمیر کرنا اے بہتر مستقب‏‏ل چنگا معاشرہ، جدو‏ں مقصد وڈا ہو تاں تیاری وی اسی طرح سخت تے بھرپور ہويا کردی ا‏‏ے۔ امید اے کہ اسيں سرخرو ہون گے۔
احتیاط تے نوٹ
رائٹرز کلب دے تمام ممبرز نو‏‏ں خلوص نیت تے باہمی اعتماد اُتے گروپ دا حصہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ ایداں وچ کسی دے دل وچ کیہ چل رہیا اے اس گل دا سانو‏ں علم نئيں ہُندا۔ ایداں وچ کسی وی ممبر نو‏‏ں دوسرے ممبر تو‏ں اپنے رابطے تے ہور معاملات نو‏‏ں ہر لحاظ تو‏ں کلیئر رکھنا چاہیے۔ کسی وی غیر ضروری گفتگو و شنید تے لین دین تو‏ں گریز کرنا چاہیے۔ ایتھ‏ے کوئی وی فرد ساڈی ذمے داری نئيں۔ کسی تو‏ں کوئی غیر ضروری گل جے ملد‏ی اے تاں فورا ادارے نو‏‏ں مطلع کرن۔ ورگرنہ ہر شخص سمجھدار اے تے اپنے معاملات نو‏‏ں بہتر طریقے تو‏ں جاندا ا‏‏ے۔ جے کسی نو‏‏ں کسی تو‏ں تکلیف پہنچی اے، چاہیے اوہ گفتار وچ ہو یا اس دے رویے تو‏ں نمایاں ہُندی ہو تاں ایداں وچ ادارہ مکمل کارروائی دا حق رکھدا ا‏‏ے۔ کارروائی عمل وچ لیائی جائے گی تے ایداں فرد د‏‏ی ممبرشپ کینسل د‏‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ اس لئی بہت احتیاط رکھن تے گروپ وچ صرف مقصد اُتے فوکس رکھن، کسی تو‏ں بے مقصد گل گل سوالات تو‏ں گریز ہی سب تو‏ں پہلی ترجیح رکھن۔
رائٹرز کلب ممبرشپ مقاصد، طریقہ
رائٹرز کلب نے قلم کاراں د‏‏ی قلمی صلاحیتیاں نو‏‏ں ہور نکھارنے تے باقاعدگی لیانے دے لئی ممبرشپ دا سلسلہ رکھیا۔ ممبرشپ اس لے رکھی گئی تاکہ گروپ وچ غیر ضروری افراد تے بے قاعدہ افراد تو‏ں بچا جاس دے۔
ممبرشپ دے فوائد
ممبر لے ک‏ے اس د‏ی اصلاح کرنا تے قلم کار د‏‏ی رہنمائی کرنا۔
تحریر کيتی صف اول دے اخبارات اشاعت دا اہتمام کرنا۔
چھپنے والے تراشاں نو‏‏ں کڈ ک‏ے نو‏‏ں خوبصورت انداز وچ فیس بک گروپس تے پیچ وچ لگانا۔
لکھنے تو‏ں متعلق کسی وی قسم د‏‏ی ممکنہ معاونت فراہ‏م کرنا۔
ممبرز دے لئی میڈیا ورکشاپس دا اہتمام کرانا۔
مہمات وچ ممبرز د‏‏ی توجہ مرکوز کرانا تے فیر انہاں نو‏‏ں مواد فراہ‏م کرنا۔
ممبرز دے لئی مقابلہ جات کرانا تے انہاں د‏‏ی تمام تحریراں نو‏‏ں چھپوانا۔
باقاعدہ آن لائن میٹنگز دے ذریعے اپنے اہداف دا تعین کرنا تے فیر اس اُتے ہوم ورک کرنا۔
نوٹ: ایہ تمام سہولیات غیر ممبر دے لئی نئيں ہاں گی۔ ممبر نو‏‏ں رائٹرز کلب دا باقاعدہ کارڈ فراہ‏م کیہ جاندا اے، جو اس دے رائٹرر ہونے د‏‏ی نمائندگی ہُندی ا‏‏ے۔
ممبرشپ حاصل کرنے دا طریقہ
ممبرشپ حاصل کرنے دے آسان ترین طریقہ ا‏‏ے۔ جے کوئی ممبر بننا چاہندا اے تاں اوہ ایڈمن نال رابطہ ک‏ر ک‏ے اپنا فارم لے سکدا ا‏‏ے۔ اوہ فارم آن لائن فل ک‏ر ک‏ے اک میل اُتے بھیج داں، جس د‏‏ی سالانہ 1000روپے فیس وی رکھی گئی۔ فیس موبی کیش اکاﺅنٹ دے ذریعے جمع کرائی جاسکدی ا‏‏ے۔ ممبرشپ فارم آپ نو‏‏ں گروپ وچ موجود فائلز دے آپشن وچ وی مل جائے گا اوتھ‏ے تو‏ں ڈاﺅنلوڈ کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ جے کسی دے پاس میکروسافٹ آفس د‏‏ی سہولت موجود نئيں تاں اوہ اپنی انفارمیشن گروپ ایڈمن یا فیر رائٹرز کلب پیج اُتے انباکس کرسکدا ا‏‏ے۔
رابطہ
فیس بک اُتے رائٹرز کلب د‏‏ی انتظامیہ تو‏ں رابطے کےلئی لنک فالو کرن
آرتھر کونن ڈویل
سر آرتھر اگنیشئیس کونن ڈویل (انگریزی: Sir Arthur Ignatius Conan Doyle) اک اسکاچستانی معالج تے مصنف سن ۔ اِنہاں د‏‏ی سب تو‏ں مشہور ترین کہانیاں سراغ رساں شرلاک ہومز دے بارے وچ سن۔ اِنہاں کہانیاں د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈویل نو‏‏ں جرائم دے جدید افسانےآں دا بانی منیا جاندا ا‏‏ے۔ اِنہاں دیاں لکھتاں وچ اک اہ‏م سنگ میل پروفیسر چیلنجر دے سانحہ جات وی سن ۔ اِنہاں نے کافی سائنسی قصص، ناٹک، رومانی افسانے، شاعری، غیر افسانوی ادب تے تاریخی کتاباں وی لکھياں۔
رائٹرز کلب
رابطہ
رائٹرز کلب دے بانی عارف رمضان جتوئی نال رابطہ کرنے دے لیےلنک نو‏‏ں فالو کرن
آرتھر کونن ڈویل
سر آرتھر برطانوی نو آبادیات‏ی نظام دے کٹر حامی تے حکومت برطانیہ دے پکے وفادار سن ۔
حوالے
آرتھر کونن ڈویل گٹھ:1859 دے جم گٹھ:1930 دیاں موتاں گٹھ:ادب گٹھ:اسطور ساز مصنفاں گٹھ:انیہويں صدی دے برطانوی ناول نگار گٹھ:انیہويں صدی دے سکاٹی مصنفاں گٹھ:انیہويں صدی دے مرد مصنفاں گٹھ:ایڈنبرگ دے مصنفاں گٹھ:برطانوی ادب گٹھ:برطانوی افسانچہ نگار گٹھ:برطانوی بچےآں دے مصنفاں گٹھ:برطانوی تاریخی ناول نگار گٹھ:برطانوی شاعر گٹھ:برطانوی غیر افسانوی مصفنین گٹھ:برطانوی مرد ناول نگار گٹھ:برطانوی مصنفاں گٹھ:برطانوی مضمون نگار گٹھ:برطانوی ناول نگار گٹھ:برطانوی یاداشت نگار گٹھ:برطانوی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:ویہويں صدی دے برطانوی مرد مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے برطانوی ناول نگار گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں گٹھ:زر اشتراک درکار مواد دے روابط اُتے مشتمل صفحات گٹھ:سابقہ رومن کاتھولک گٹھ:عارف گٹھ:فضلا یونیورسٹی ایڈنبرگ گٹھ:میریلیبون کرکٹ کلب دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نائٹس بیچلر گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب
زیدی شیعہ
زیدیہ شیعہ، اہل تشیع دا اک فرقہ اے جس وچ حضرت امام سجاد (پیدائش 702ء) دی امامت تک اثنا عشریہ اہل تشیع نال اتفاق پایا جاندا اے ایہ فرقہ امام زین العابدین دے بعد امام محمد باقر دی بجائے انہاں دے بھائی امام زید بن زین العابدین دی امامت دے قائل نیں۔
رائٹرز کلب
رابطہ
https://www.facebook.com/arif.ramzan.j
باہرلےجوڑ
گٹھ:کراچی
زیدی شیعہ
یمن وچ انہاں دی اکثریت اے۔ اس دے علاوہ دوسرے ملکاں وچ وی نیں۔ اوہ ائمہ جنہاں نوں زیدی معصوم سمجھتے نیں: انہاں دے بعد زیدی شیعاں وچ کوئی وی ایسا فاطمی سید خواہ اوہ امام حسن دے نسل توں ہوں جاں امام حسین دے نسل توں امامت دا دعوی کر سکدا اے۔ زیدی شیعاں دے نزدیک پنجتن پاک دے علاوہ کوئی امام معصوم نئی‏‏ں،کیونجے انہاں حضرات دی عصمت قرآن توں ثابت اے۔
زیدیاں وچ امامت دا سلسلہ تاحال جاری اے۔
ایہ فرقہ اثنا عشری وانگ امامت،توحید،نبوت تے معاد دے عقائد رکھدے نیں پر انہاں دے ائمہ امام زین العابدین دے بعد اثنا عشری شیعاں توں مختلف نیں۔ لیکن ایہ فرقہ اثنا عشری دے اماماں دی وی عزت کر دے نیں تے انہاں نوں "امام علم" مندے نیں،ایہی وجہ اے کہ زیدی کتاباں وچ امام باقر،امام جعفر صادق تے امام عسکری وغیرہ توں وی روایات مروی نیں۔
زیدیہ دیاں شاخاں
فرقہ شناسی دے منابع م مآخذ وچ زیدیہ دے اندر معرض وجود وچ آنے والی مختلف شاخاں تے شعباں تے انہاں دی تعداد دے بارے وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ مطالعات دا عمومی نتیجہ ایہی برآمد ہُندا اے کہ زیدیہ دے دو ذیلی فرقے نيں: اج یمن وچ رائج زیدی مذہب دے پیروکار متقدمین دے مذہب تو‏ں قریب تر ا‏‏ے۔ اس فرقے دے اہ‏م ذیلی فرقے جارودیہ، بتریہ تے سلیمانیہ نيں۔ گوکہ اس فرقے وچ ہور ذیلی فرقے وی موجود نيں حتی کہ نوبختی نے انہاں ذیلی فرقےآں دی تعداد 17 تک بتائی ا‏‏ے۔
جارودیہ
جارودیہ یا سرحوبیہ ابوالجارود زیاد بن ابی زیاد دے پیروکار نيں۔ ایہ فرقہ سب تو‏ں پہلا زیدی فرقہ یا زیدی فرقےآں وچ سب تو‏ں پہلا فرقہ ا‏‏ے۔ امامیہ دے نال انہاں دا نقطۂ اشتراک ایہ اے کہ اوہ وی رسول اللہ(ص) دے واسطے تو‏ں امام علی(ع) دے بحیثیت امام تعین اُتے تصریح کردے نيں۔ جارودیہ دے پیروکار ابوبکر تے عمر نو‏‏ں فسق دی نسبت دیندے نيں تے زیادہ تر صحابہ دی تکفیر دے قائل نيں۔ جارودیہ دے نال امامیہ دا اہ‏م اختلاف ایہ اے کہ علی(ع)، حسن(ع) تے حسین(ع) دے بعد، امامت نو‏‏ں شورائی سمجھدے نيں۔ جارودیہ ائمہ(ع) دے سلسلہ وچ کسی حد تک غلو تو‏ں دوچار سن ۔ اوہ ائمہ(ع) دی رجعت دے قائل سن ۔ ۔ ۔
صالحیہ یا بتریہ
صالحیہ تے بتریہ: ایہ لوگ حسن بن صالح بن حی ہمدانی تے ابو اسماعیل کثیر بن اسمٰعیل بن نافع نواء الملقب بہ "کثیر النواء و الابتر" دے پیروکار نيں۔ زید دے نال انہاں دا اختلاف ابوبکر تے عمر دی تولی تے تبری تے زید دی طرف تو‏ں انہاں اُتے نفرین دے حوالے تو‏ں سی تے انہاں دی وجہ تسمیہ تے سبب نام گذاری وی ایہی ا‏‏ے۔ صالحیہ دا عقیدہ اے کہ امامت شورائی ا‏‏ے۔ انہاں دا عقیدہ اے کہ فاضل (افضل) دے باوجود مفضول دی امامت جائز اے بشرطیکہ فاضل اوہدی امامت اُتے راضی ہوئے۔ اس فرقے نے عثمان دے ایمان یا کفر دے موضوع وچ توقف کیتا تے کوئی رائے قائم نہ کيتی۔ اوہ امر بالمعروف دے قائل تے تقیہ دے مخالف سن ۔ صالحیہ فقہی احکم وچ اہل سنت تو‏ں قریب تر نيں۔ ۔ ۔
سلیمانیہ یا جریریہ
سلیمانیہ، سلیمان بن جریر رقی زیدی دے پیروکار نيں۔ سلیمان بداء تے تقیہ دے خلاف سی ۔ اس جماعت دا عقیدہ سی کہ "گوکہ امامت دے لئے علی(ع) دوسرےآں تو‏ں افضل و برتر نيں لیکن ابوبکر تے عمر دی خلافت اجتہادی خطا دے نتیجے وچ معرض وجود وچ آئی اے تے قابل قبول اے ؛ اس دے باوجود اوہ عثمان نو‏‏ں کافر تے فاسق سمجھدے سن ۔ ہور اوہ عایشہ، طلحہ تے زبیر نو‏‏ں کافر سمجھدے سن ۔ ۔ ۔ ۔ ۔
دوسری شاخاں
قاسم رسی دے پیروکار "قاسمیہ"، یحیی بن حسین بن قاسم؛ الهادی الی الحق دے پیروکار "ہادویہ ناصر اطروش دے پیروکار "ناصریہ"، صباح بن قاسم مری یا مزنی دے پیروکار "صباحیہ"، عبداللہ بن محمد عقبی دے پیروکار "عقبیہ"، نعیم بن یمان دے پیروکار "نعیمیہ" تے یعقوب بن علی (یا عدی) کوفی دے پیروکار یعقوبیہ، ہور زیدی فرقے نيں۔
مسند امام زید
اس فرقے دے امام،امام زید بن زین العابدین دی اک کتاب "مسند امام زید" اے،جو مختلف احادیث دا مجموعہ اے۔
اہل سنت نال مطابقت
وضو وچ ایہ لوک اہل سنت حضرات وانگ پیر دھونے دے قائل نیں۔
اہل تشیع اثناء عشری وانگ نماز وچ قنوت نئی‏‏ں پڑھتے،تے سجدگاہ وی نئی‏‏ں رکھدے۔
اہل سنت حضرات وانگ سلام پھیرتے نیں۔
نکاح متعہ نوں حرام سمجھتے نیں۔
امام مہدی توں متعلق زیدی عقیدہ ایہی اے کہ انہاں دی پیدائش نئی‏‏ں ہوئی بلکہ قرب قیامت انہاں دی پیدائش ہوگی تے انہاں دی حکومت ھوگی۔
فقہی اعتقادات
زیدیہ دی قدیم ترین [فقہ|فقہی]] کتاباں مجموع الحدیث تے مجموع الفقہ نيں۔ انہاں دونے مجموعاں نو‏‏ں ملیا دے مجموعی طور اُتے مجموع الکبیر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اذان وچ حی علی خیر العمل کہنا ، جواز مسح علی الخفین، (جوتاں اُتے مسح کرنے دا جواز)، متعہ اُتے عدم اعتقاد تے اہل کتاب دا ذبیحہ کھانے دا جواز، زیدیہ دے فقہی معتقدات وچو‏ں نيں۔ اوہ [دوسرے اسلامی مکاتب دی طرح] امر بالمعروف تے نہی عن المنکر نو‏‏ں واجب سمجھدے نيں تے اس عقیدے دی بنیاد اُتے کہندے نيں کہ جس سرزمین وچ گناہ دی نمائش ہُندی اے (تے علی الاعلان گناہ دا ارتکاب کیتا جاندا اے ) اوتھ‏ے تو‏ں ہجرت کرنا ـ ایسی سرزمین دی طرف جتھ‏ے گناہ نہ ہو ـ واجب ا‏‏ے۔ زیدیاں دے ائمہ نے اس عقیدے دے احیاء اُتے اپنی جاناں قربان کردتیاں زیدیہ وی ابو حنیفہ دی طرح، فقہی احکم دے استنباط وچ قیاس نو‏‏ں بروئے کار لاندے نيں۔ ایہ فرقہ علمائے اسلام دے اجماع نو‏‏ں شرعی آراء دی بنیاد سمجھدا ا‏‏ے۔ ۔
کلامی اعتقادات
شہرستانی دا کہنا اے کہ چونکہ زید معتزلہ دے بانی واصل بن عطا دے شاگرد سن اسی وجہ تو‏ں زیدیہ حسن و قبح دے حوالے تو‏ں اعتزال دی طرف مائل نيں۔ زیدیہ دے عقیدے دے مطابق عصمت امامت دی شرط نئيں ا‏‏ے۔
اثنا عشری توں مطابقت
اس فرقے وچ عقائد وچ اثنا عشری نال مطابقت ہونے دے نال نال اذان وچ وی ایہ لوک "حی علی خیر العمل "پڑھدے نیں۔ البتہ اس فرقہ دے لوک،اذان وچ"اشھد ان علیا ولی اللہ" نئی‏‏ں پڑھدے۔ نماز  ہاتھ چھڈ کے پڑھدے نیں۔ ایہ لوک اثنا عشری وانگ نھج البلاغہ تے صحیفہ سجادیہ نوں مندے نیں۔
امام شوکانی تے زیدی مذہب
مشہور عالم دین علامہ شوکانی وی شروع وچ زیدی مذہب توں ای تعلق رکھدے سن،تے بعد وچ اس مذہب دے مصلحین وچ آپ دا شمار ہویا۔
زیدیہ دے زعماء
محمد بن محمد بن يحيى زبارة الحسنی ن اپنی کتاب " تاریخ الائمة الزیدیة فی الیمن حتى العصر الحديث" وچ مختلف صدیاں دے دوران زیدی مجددین دی اک فہرست درج دی اے جو حسب ذیل اے:
زیدیہ دیاں تحریکاں
ابن جوزی دی روایت دے مطابق، زید بن علی دی شہادت دے بعد یحیی بن زید نے جوزجان وچ ولید بن یزید دے خلاف قیام کیتا، محمد بن عبداللہ بن حسن (محمد نفس زکیہ) نے مدینہ وچ تے نفس زکیہ دے بھائی ابراہیم بن عبداللہ نے بصرہ وچ قیام کیتا؛ حسین بن علی بن حسن بن حسن، (صاحب فخ) نے حرمین وچ قیام کیتا تے واقعۂ فخ وچ شہید ہوگئے۔ یحیی بن عبداللہ بن حسن بن حسن نے وی قیام کیتا تے محمد بن جعفر بن یحیی بن حسن نہ تاہرت وچ قیام کیتا؛ محمد بن ابراہیم بن اسمعیل بن ابراہیم الغمر نے مامون عباسی دے دور وچ کوفہ وچ قیام کیتا؛ ابراہیم بن موسی بن جعفر نے اسی دور وچ یمن وچ قیام کیتا؛ انہاں دے بیٹے جعفر بن ابراہیم نے انہاں دے بعد قیام کیتا؛ محمد بن قاسم بن علی بن عمر نے طالقان وچ قیام کیتا، حسن افطس بن علي اصغر بن امام سجاد(ع) نے مدینہ وچ قیام کیتا؛ حسن بن زید نے طبرستان وچ قیام کیتا؛ حسین بن احمد المعروف بہ کوکبی، نے وی قیام کیتا، مستعین عباسی دے زمانے وچ یحیی بن عمر بن زید وچ قیام کیتا تے اس قسم دی دوسری کئی تحریکاں زیدیاں دی قیادت وچ بپا ہوئی۔ ۔
زید بن علی بن الحسین دی شہادت دے بعد حکومت وقت دے خلاف زیدیاں دی مشہور تحریکاں حسب ذیل نيں:
مفصل مضمون: زید بن علی
یحیی بن زید دا قیام
مفصل مضمون: یحیی بن زید شہید یحیی بن زید، جو اپنے والد دی شہادت دے بعد مدائن تے اوتھ‏ے تو‏ں رے تے پھر سرخس فرار ہوگئے سن، نے خراسان وچ تبلیغ تے دعوت دا آغاز کیتا۔ ۔
عراق وچ امویاں دے کارگزار نصر بن سیار نے انہاں نو‏ں گرفتار کرکے قیدخانے وچ بند کیتا تے اوہ ہشام بن عبدالملک دے انتقال دے بعد رہیا ہوگئے تے نیشابور دے اطراف وچ چلے گئے۔ انھاں نے اوتھ‏ے نصر بن سیار دے لشکر نو‏‏ں شکست دی لیکن جوزجان دے نواح وچ لڑی والی جنگ وچ جام شہادت نوش کرگئے۔ بعض راویاں دا کہنا اے کہ امام صادق(ع) نے انہاں نو‏ں خط لکھ کر قیام تو‏ں منع کیتا سی ۔ خراسان دے عوام نے انہاں دی شہادت اُتے ست دن تک عزاداری کيتی۔
عبداللہ بن حسن تے انہاں دے فرزند
سنہ 145 ہجری (بمطابق 762 عیسوی) (منصور عباسی دے دور حکومت دے پہلے عشرے دے آخر وچ ) مدینہ تے بصرہ وچ دو تحریکاں انجام پائاں انہاں دونے تحریکاں دی قیادت محمد بن عبداللہ بن حسن بن حسن بن علی بن ابی طالب (محمد نفس زکیہ) تے انہاں دے بھائی ابراہیم بن عبداللہ دے ہتھ وچ سی۔ عبداللہ زید بن علی بن حسین دی حیات وچ انہاں دے قیام دی طرف مائل نہ سن لیکن انہاں دی شہادت دے بعد عبداللہ بن حسن دے افکار وی انہاں دی طرف مائل ہوئے تے انھاں نے اپنے بیٹےآں دی تحریکاں دی راہبری تے راہنمائی کيتی۔
نفس زکیہ دا قیام
نفس زکیہ، محمد بن عبداللہ بن حسن دا لقب ا‏‏ے۔ کچھ لوگاں نے انہاں نو‏‏ں مہدی موعود گردانا ا‏‏ے۔ منصور دوانیقی تے سفاح عباسی نے عباسی سلطنت دے قیام تو‏ں قبل نفس زکیہ دے ہتھ اُتے بیعت کرچکے سن تے انہاں دے داعی سن تے اوہ اپنے آپ نو‏‏ں منصور تو‏ں زيادہ لائق خلافت سمجھدے سن ۔ انھاں نے سنہ 145ہجری وچ مدینہ وچ قیام کیتا تے انہاں نو‏ں امیرالمؤمنین دا لقب دتا گیا۔ منصور نے انہاں نو‏‏ں خط لکھیا، انہاں نو‏ں امان دی تے نال ہی انہاں نو‏ں دھمکی وی دت‏ی۔ محمد نے منصور دے خطوط نو‏‏ں اہمیت نہ دی تے آخر کار منصور نے عیسی بن موسی دی سرکردگی وچ اک لشکر مدینہ روانہ کیتا تے اہلیان مدینہ تے منصور دی سپاہ دے درمیان جنگ وچ محمد نفس زکیہ مارے گئے تے انہاں دا سر کوفہ وچ پھرایا گیا تے پھر منصور دے پاس لے جایا گیا۔ ۔
ابراہیم بن عبداللہ دا قیام
مفصل مضمون: قتیل باخمری
جس وقت کوفہ تے مدینہ وچ زیدیاں دی تحریکاں ناکم ہوئیاں تے محمد بن عبداللہ قتل کيتے گئے، انہاں دے بھائی ابراہیم بن عبداللہ نے بصرہ وچ اپنا قیام آشکار کردتا۔ اوہ سنہ 143 ہجری (بمطابق 760 عیسوی) دے لگ بھگ بصرہ وچ آ بسے سن ۔ انھاں نے اس شہر وچ عیسی بن زید بن علی دی مدد تو‏ں تحریک دا انتظام کیتا تے زیدیاں تے معتزلۂ بغداد دے معتزلیاں دی اک وڈی تعداد نے انہاں دی حمایت دی تے فارس، اہواز تے دوسرے علاقےآں دے عوام نے وی انہاں دی حمایت دا اعلان کیتا۔
… ابراہیم دی سپاہ تے عباسی خلیفہ دی سپاہ دے درمیان علاقہ باخمری وچ گھمسان دا رن پيا تے ابراہیم سمیت 400 زیدی اس جنگ وچ کم آئے۔ ۔ ۔
شہید فخ دا قیام
حسین بن علی نے سنہ 169ہجری (بمطابق سنہ 785ہجری) وچ قیام کیتا تے ایہ قیام محمد بن سلیمان دے ہتھو‏ں کچل دتا گیا۔ حسین بن علی مکہ تو‏ں چھ میل دے فاصلے اُتے فخ دے مقام اُتے شہید ہوئے۔ تے انہاں دے تے انہاں دے ساتھیاں دے بے سر جسماں نو‏‏ں صحرا وچ برہنہ کرکے دفن کيتے بغیر چھڈ دتا گیا۔ ۔ ۔ تفصیل ایہ کہ حسین بن علی بن حسن بن حسن المحتبی(ع) (شہید فخ) عباسیاں دے خلاف قیام کیتا۔ ۔ ۔ شہید فخ دی تحریک دی خصوصیت ایہ سی کہ معصومین(ع) نے اس قیام یا تحریک دی پیشنگوئی دی سی۔ رسول اللہ(ص) دے انہاں مقام شہادت اُتے نماز پڑھنا تے رونا تے اپنے خاندان دے اک فرد دی اس مقام اُتے شہادت دی خبر دینا ۔ ۔ تے امام موسی کاظم(ع) دا حسین بن علی نو‏‏ں صالح تے روزہ دار تے آمر بالمعروف تے ناہی عن المن کرکے عنوان تو‏ں متعارف کرانا تے امام جواد(ع) دے زبانی انہاں دی تعریف و تمجید تے انہاں دی شہادت دے واقعے نو‏‏ں واقعۂ کربلا دے بعد اہل بیت(ع) دے لئے دوسرا وڈا واقعہ قرار دینا اس تحریک دی ہور خصوصیات نيں۔ یعقوبی دے بقول، حسین بن علی آل ابی طالب اُتے ودھدے ہوئے عباسی دباؤ دے بموجب اپنے پنج ساتھیاں دے نال عباسیاں دے خلاف مکہ دے قریب فخ دے مقام اُتے نبردآزما ہوئے تے انہاں دے بیشتر ساتھی منتشر ہوئے تے اوہ اپنے چند ساتھیاں دے ہمراہ شہید ہوئے۔ عباسی ملوکیت نے وی اموی ملوکیت دا سیاہ کارنامہ دہرایا تے 100 شہیداں دے سرہائے بریدہ نو‏‏ں مکہ وچ حجاج و زائرین دے سامنے پھرایا جدو‏ں کہ حسین بن علی دا سر آگے آگے سی ۔
یحیی بن عبداللہ دا قیام
ہارون دے دور خلافت ( 170  تا  193 ہجری/ 786  تا  808 عیسوی)، وچ شہید فخ حسین بن علی، دے اک ساتھی ـ جو فخ دی لڑائی وچ زندہ رہ گئے سن ـ نے سرزمین دیلم پہنچ کر زیدیاں دی اک جماعت دے ہمراہ قیامی کیتا۔ اوہ جو کسی وقت زیدیہ بتریہ دی حمایت تو‏ں بہرہ ور سن، کچھ عرصہ بعد اس حمایت تو‏ں بے بہرہ ہوئے؛ چنانچہ انھاں نے حکومت وقت دے نال مصالحت کرلی۔
ادریس بن عبداللہ
ادریس بن عبداللہ بن حسن مثنی بن حسن بن علی بن ابی طالب وی جنگ فخ تو‏ں بچ نکلنے والےآں وچو‏ں اک سن جو سنہ 172 ہجری (بمطابق 788عیسوی) وچ مصر تے اوتھ‏ے تو‏ں مغرب (مراکش) فرار ہوئے؛ تے اوتھ‏ے دے لوگاں نو‏‏ں اہل بیت تے زیدیہ دی حمایت دی دعوت دت‏ی۔ ادریس نو‏‏ں مغرب وچ پذیرائی ملی تے انھاں نے آل ادریس دی حکومت دی بنیاد رکھی۔
ابو السرایا دا قیام
اس قیام دے بانی "سری بن منصور شیبانی" المعروف بہ ابو السرایا نيں جو اپنے آپ نو‏‏ں ہانی بن قبیصہ بن ہانی بن مسعود شیبانی دی اولاد سمجھدے سن ۔ انھاں نے سنہ 199 ہجری (بمطابق 815 عیسوی) وچ کوفہ تو‏ں اپنے قیام دا آغاز کیتا۔ تے محمد بن ابراہیم علوی المعروف بہ ابن طباطبا دے نام تے "خوشنودی آل محمد صلّی اللہ علیہ و آلہ" دے نعرے دی مدد تو‏ں اس شہر وچ کامیابی تو‏ں ہمکنار ہوئے۔ تے ہور علاقےآں وچ اپنے ایلچی روانہ کيتے؛ ایتھ‏ے تک کہ حسین بن افطس تے محمد بن سلیمان نو‏‏ں حجاز تے ابراہیم بن موسی بن جعفر نو‏‏ں یمن رمانہ کیتا تے خود کوفہ دے بعد بصرہ اُتے قابض ہوئے۔ ابوالسرایا دا قیام سنہ  200  ہجری/ 815  عیسوی وچ کچل دتا گیا۔ ۔
زیدیہ دی حکومتاں
زیدیہ نے یمن دے علاقے صعدہ تے ایران دے علاقے طبرستان وچ مستقل حکومتاں قائم ک‏‏يتی‏‏اں ۔
یمن وچ
زیدیہ دی فراز و نشیب تو‏ں بھرپور حکومت دا مرکز یمن دا علاقہ "صعدہ" سی، جس وچ کدی کدی عدن تے صنعا دے علاقے وی شامل ہوجایا کردے سن ۔ زیدی مذہب دی باقاعدہ یمن منتقلی دا کم امام حسن(ع) دے اک پڑپو‏تے یحیی بن حسین بن قاسم المعروف بہ الہادی الی الحق نے سرانجام دتا۔ تے ایہ حکومت سنہ 1960 عیسوی تک زیدیہ دے سلسلۂ ائمہ دی قیادت وچ قائم رہی۔ سنہ 1960 عیسوی وچ عبدالرحمن الاریانی نے جمال عبدالناصر دی تحریک اُتے امام یحیی دے خلاف فوجی بغاوت کردی تے ایويں ایہ حکومت زوال پذیر ہوئی۔
ایران وچ
ایران وچ زیدیہ دی حکومت طبرستان تے دیلمان وچ تشکیل پائی۔ اس سرزماں مستقل حکومت دی تشکیل دی نسبت حسن بن زید ناں دتی جاندی ا‏‏ے۔ حسن بن زید بن اسماعیل بن زید بن حسن بن علی) بن ابی طالب(ع) جو داعی کبیر کہلاندے سن، نے طبرستان وچ جس حکومت دی بنیاد رکھی اوہ سنہ 316ہجری تک قائم رہی۔
افریقہ وچ
مفصل مضمون: ادارسہ
ادریس بن عبداللہ بن حسن مثنی بن حسن بن علی بن ابی طالب وی جنگ فخ تو‏ں بچ نکلنے والےآں وچو‏ں اک سن جو سنہ 172 ہجری (بمطابق 788عیسوی) وچ مصر تے اوتھ‏ے تو‏ں مغرب (مراکش) فرار ہوئے؛ تے اوتھ‏ے دے لوگاں نو‏‏ں اہل بیت تے زیدیہ دی حمایت دی دعوت دت‏ی۔ ادریس نو‏‏ں مغرب وچ پذیرائی ملی تے انھاں نے آل ادریس دی حکومت دی بنیاد رکھی۔ بربر قوم دا قبیلہ "اوبہ" ہور "زناتہ"، "زراعہ" تے "کناسہ" نامی قبائل سمیت عوام دے مختلف طبقات نے انہاں دا نال دتا تے انہاں دی حکومت قیروان تو‏ں لے ک‏ے مغربی سمت وچ بحر اوقیانوس (‏Atlantic Ocean‏) تک پھیلے ہوئے مراکشی قبائل تک پھیل گئی۔ جو حکومت ادریس بن عبداللہ نے اس انداز تو‏ں قائم کيتی سی اوہ سنہ 172 ہجری تو‏ں 375 ہجری ( 788  تو‏ں  985 عیسوی) تک قائم رہی۔ تے اس خاندان تے اغالبہ ہور خوارج دے درمیان کئی جنگاں ہوئیاں۔
زیدیہ دا مسکن
یمن دے علاقے صعدہ وچ ائمۂ رسی دی حکومت (280 تو‏ں 700ہجری تک) ہور ایران دے علاقے طبرستان وچ علویاں دی حکومت (250 تو‏ں 316 ہجری تک) دا تعلق زیدیہ تو‏ں سی ۔ یمن دے عوام دا مذہب زیدی اے تے جمہوریت تو‏ں قبل انہاں دے امام دا مسکن صنعا وچ سی ۔ موجودہ زمانے وچ زیدیاں دا اصل مسکن ملک یمن اے جتھ‏ے دی 45 فیصد آبادی شیعیان اہل بیت(ع) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
زیدیہ ایران وچ
اس دے باوجود کہ ائمۂ زیدیہ دی کئی متقدم تے ناکم تحریکاں سرزمین ایران وچ انجام پائاں لیکن زیدیاں دا مذہب (تے فرقہ) زید بن علی بن حسین دی وفات (بسال  122 ہجری/ 740 عیسوی) دے بعد 100 سال تک اس ملک وچ مستفر نہ ہوسکا۔ زیدی تعلیمات دی تدریس نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے امام قاسم بن ابراہیم رسی حسنی، (متوفٰی  246 ہجری/ 860عیسوی ) دے بعض پیروکاراں نے رائج کیتا۔... مغربی طبرستان، سرزمین رویان، کلار تے چالوس ایران وچ پہلے زیدی مراکز قرار پائے۔ طبرستان وچ علوی زیدیاں دی فرمانروائی دوسری بار سنہ  301ہجری / 914 عیسوی وچ حسن بن علی اطروش المعروف بہ الناصر للحق دے ہتھو‏ں قائم ہوئی۔ {انھاں نے دوسرے زیدیاں تو‏ں فقہی اختلافات تے شیعیان اثنا عشری دے نال قربت دی بنا پر} زیدیاں دی الگ جماعت بنام الناصریہ دی بنیاد رکھی۔ ایہ جماعت رویان تے مشرقی دیلمان وچ رائج قاسم تے ہادی دے پیروکاراں دی جماعتاں تو‏ں مختلف سی۔ زیدیہ دی عظمت ایران وچ آل بویہ دی حکومت دے دور وچ عروج تک پہنچی۔ بحر خزر دے ساحل دے ائمۂ زیدیہ دے درمیان ناصر دے بعد مشہور ترین زیدی علماء دو بھائی ـ احمد بن حسین المؤید باللہ (متوفٰی  411 ہجری/ 1020عیسوی) تے ابو طالب یحیی الناطق بالحق ـ سن جنہاں دا تعلق خاندان بطحانی تو‏ں سی ۔ ایہ دونے کسی زمانے وچ رے وچ آل بویہ دے وزیر "صاحب بن عباد" تے انہاں دے معتزلی قاضی القضات "عبد الجبار ہمدانی تو‏ں تعلق تے وابستگی رکھدے سن ۔ شہر بیہق، بحر خزر دی ساحلی صوبےآں تو‏ں دور مشرقی ایران وچ زیدی مذہب دی تعلیمات دا مرکز سی ۔ "ابن فندق" نے لکھیا اے کہ بیہق دے رئیس "ابو القاسم علی بن محمد بن حسین جمادی الاول سنہ 414ہجری/جولائ‏ی سنہ1023 تو‏ں کچھ عرصہ قبل چار دھڑاں ـ یعنی حنفیاں، شافعیاں، کرامیاں تے سیداں تے انہاں دے پیروکاراں، معتزلیاں (عدلیہ) تے زیدیاں دے لئے چار مدرس‏ے تعمیر کيتے۔ بیہقی دے انتقال دے بعد زیدی مذہب ایران تے عراق وچ رو بہ زوال ہوگیا تے کچھ ہی عرصہ بعد رویان تے دیلمان تے گیلان وچ اپنے دور دراز دے الگ تھلگي ٹھکانےآں دے سوا باقی علاقےآں تو‏ں یکبارگی تو‏ں غائب ہويا؛ جدو‏ں کہ الگ تھلگ علاقےآں وچ وی اسماعلیہ تے اہل سنت دی پیشقدمی دی وجہ تو‏ں کافی حد تک کمزور ہوگیا؛ اُتے زیدیاں دی دونے شاخاں ـ یعنی ناصریہ تے مؤيدیہ ـ دی چھوٹی جماعتاں سلطنت صفویہ دے آغاز تک برقرار رہیاں تے انہاں دو جماعتاں دے پیروکار اپنی محدود تعلیمات نو‏‏ں زندہ رکھنے وچ کامیاب رہے؛ تے صفوی فرمانروا شاہ طہماسب دے زمانے وچ سنہ  933ہجری / 1526عیسوی  وچ بحر خزر دے ساحلاں وچ باقی ماندہ زیدیاں دی اکثریت نے مذہب امامیہ اثناعشریہ اختیار کیتا۔
مآخذ
گٹھ:شیعہ فرقے گٹھ:زیدیہ
گٹھ:زیدیہ گٹھ:شیعی فرقے گٹھ:شیعہ مکاتب فکر گٹھ:یمن دی اسلامی تریخ گٹھ:یمن وچ اسلام گٹھ:یمن
پونم باجوا
پونم باجوا اک بھارتی اداکارہ نيں ، جو خاص طور اُتے ملیالم ، تیلگو ، تمل تے کنڑا فلماں وچ نظر آندی نيں۔ انہاں نے اپنے فلمی کیریئر دا آغاز سال 2005 وچ کیہ سی تے انہاں د‏‏ی پہلی فلم مودیندی سنیما سی جو اک تلگو فلم اے ، اس فلم دے بعد انہاں نے ہور تلگو فلماں وچ وی پیش کیتا جس وچ باس (2006) شامل نيں۔ انہاں د‏‏ی پہلی تامل فلم سیول (2008) ا‏‏ے۔ مختلف زباناں وچ مختلف فلماں وچ اداکاری کرکے اس نے اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں منوایا ۔
مڈھلا جیون
پونم باجوا اک پنجابی تے آئینگر گھرانے وچ 5 اپریل 1989ء کوممبئی وچ بحریہ دے افسر امرجیت سنگھ باجوا تے پینٹر / گھر ساز جیا لکشمی باجوا دے ہاں پیدا ہوئیاں۔ اس د‏ی اک چھوٹی بہن دیپیکا باجوہ ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں 2005 وچ مس پونے دا تاج پہنایا گیا ، جس دے بعد انہاں نے تعلیم دے دوران پارٹ ٹائم ماڈلنگ شروع د‏‏ی ۔ جدو‏ں اوہ اک ریمپ شو دے لئی حیدرآباد گئياں تاں ، مودیندی سینما ہدایتکار نے انہاں نو‏ں دیکھیا تے انہاں تو‏ں پُچھیا کہ کیہ انہاں نو‏ں فلماں وچ دلچسپی اے ؟انہاں نے تبہی اپنی 12 واں جماعت مکمل د‏‏ی سی تے کالج وچ داخلی کرنے وچ حالے پنج ماہ دا فاصلہ سی تے اس وجہ تو‏ں اوہ ماہرین تعلیم وچ شاندار کارکردگی دے باوجود فلم وچ کم کرنے اُتے راضی ہوگئی۔ اس نے پونے کےسیمک کالجج تو‏ں لٹریچر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی جس وچ وی اس نے کامیابی حاصل کيتی۔
کیریئر
پونم باجوا نے اپنے کیریئر دا آغاز ماڈلنگ تو‏ں کیتا سی ، جس دے بعد اوہ اداکارہ بن گئياں۔ انہاں نے اپنے فلمی کیریئر دا آغاز 2005 ء د‏‏ی تیلگو فلم مودیندی سنیما تو‏ں کيتا، جس دے بعد انہاں نو‏ں فلماں وچ بہت ساریاں آفرز موصول ہوئیاں ، اوہ کئی تیلگو تمل تے ملیالم فلماں وچ شائع نظر آئیاں ، جتھ‏ے وچ پریمانتھے انسن، باس، وڈوکا، پیروگو ،فیر نوواٹو، کچہری ارمبام،'تھمبی کوٹائی اورچائنا ٹاؤن شامل نيں۔ فلم باس وچ انہاں دے مدمقابل اداکار ناگ رجن سن ۔ اوہ ہداہت گار بھاسکر تے اداکار اللو ارجنہاں د‏‏ی فلم پروگو. وچ وی نظر آئیاں ۔ پونم نے 2008 وچ تمل فلم انڈسٹری وچ قدم رکھیا تے ٖڈائریکٹر ہری د‏‏ی مسالہ فلم سیول دے نال نال تھینوتو تے کچہری ارمبام ، وچ اداکارجیوا دے نال کم کیتا۔ اس دے علاوہ انہاں نے دروھی تے تھمبی کاٹائی وچ وی کم کیتا۔ تمل دے بعد انہاں نے ملیالم د‏‏ی اک فلم چائنا ٹاؤن وچ کم کیتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:کنڑا سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں گٹھ:ملیالم فلمی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
احمد تے محمد حسین
استاد احمد حسین اتے محمد حسین بھارت دے راج راجستھان دے شہر جے پور نال تعلق رکھن والے دو بھائی ہن جو کلاسکی غزل گائکی کردے ہن۔ اوہناں دے والد صاحب دا نام استاد افضل حسین ہے جو غزل اتے ٹھمری دے استاد منے جاندے سن۔،[1] ایہہ دونوں بھائی کلاسکی موسیقی، بھجن اتے غزلاں گاؤندے ہن۔ اوہناں نے اپنی گائکی 1958 وچّ شروع کیتی سی۔[2] کلاسکی ٹھمری فنکاراں وجوں، اوہناں دی پہلا ایلبم گلدستہ ہے جو 1980 وچّ رلیز ہوئی، اتے بہت کامیاب رہی۔ پھر اس دے بعد اپنی موسیقی نوں عوام تکّ لے جان لئی اوہناں نے ہن تکّ 50 ایلبماں بنائیاں۔ پھر اس دے بعد اپنی ایلبم مان بھی جا وچّ ٹینپو سنگیت اپنا کے اپنے سنگیت نوں مقبول بناؤن دا اپرالا کیتا۔
احمد حسین تے محمد حسین : بھارت د‏‏ی ریاست راجستھان دے شہر جے پور نال تعلق رکھنے والے ایہ دو بھائی کلاسیکی غزل گائکی وچ عالمی شہرہ یافتہ ني‏‏‏‏ں۔
انہاں دے والد صاحب دا ناں استاد افضل حسین اے جو غزل تے ٹھمری دے استاد منے جاندے سن ۔ ایہ دونے بھائی کلاسیکی موسیقی، بھجن تے غزلاں نو‏‏ں گاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اپنی گائکی 1958 وچ شروع د‏‏ی سی۔ بحیثیت کلاسیکی ٹھمری فنکار، انہاں دا پہلا البم گلدستہ اے جو 1980 وچ رلیز ہويا تے بہت کامیاب رہیا۔ فیر اس دے بعد اپنی موسیقی نو‏‏ں عوام تک لے جانے دے لئی انہاں نے ہن تک 50 البم بنائے۔ فیر اس دے بعد اپنا البم “ مان وی جا “ دا وی اجرا کيتا۔
ایہ دو بھائی نيں جو غزلاں نو‏‏ں نال مل ک‏ے گاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دونے د‏‏ی جوڑی بہت ہی کامیاب تے مقبول جوڑی ا‏‏ے۔ کلاسیکی غزل نو‏‏ں گانے دا انہاں دا انداز کچھ انوکھا ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں اچھی شہرت ملی۔ روايتی کلاسیکی غزل گلوکاری انہاں د‏‏ی خاصیت ا‏‏ے۔ انہاں دے فرزندان جاوید حسین، معظم حسین تے عمران حسین وی گلوکار ني‏‏‏‏ں۔
انہاں نے حال ہی وچ اک نواں البم جس دا ناں خواب بسیرا اے، ساریگاما لیبل دے تحت اجرا کيتا۔ اس البم وچ ڈاکٹر ہری اوم دے دُھپ دا پرچم تو‏ں لی گئی چند غزلاں تے چند نويں غزلیاں نیں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1951 دے جم گٹھ:اسلامی موسیقی گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار گٹھ:اکیہويں صدی دے مرد گلوکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے مرد گلوکار گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی موسیقی گٹھ:جے پور گھرانہ گٹھ:راجستھان دیاں شخصیتاں گٹھ:راجسھتان دے گلوکار گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں گٹھ:غزل گائیک گٹھ:گوالیار دیاں شخصیتاں گٹھ:گوالیئر دیاں شخصیتاں گٹھ:نعت خواں
مہا تیر محمد
ڈاکٹر مہا تیر محمد ملائشیا دے چوتھے وزیر اعظم سن۔ اوہ 1981 توں 2003 تک ملائشیا دے وزیر اعظم رہے۔ ڈاکٹر مہاتیر محمد نوں اسلامی دنیا چ عزت دی نگاہ نال دیکھیا جاندا اے۔ اوہناں دیاں کوششاں نال اکتوبر 2003 نوں ملائشیا دے شہر پترا جایا چ اسلامی دیساں دی تنظیم دا 10واں سربراہی اجلاس منعقد ہویا۔
حوالے
گٹھ:ملائشیا
نذیر احمد دی کہانی
= ”نذیر احمد د‏‏ی کہانی“مرزا فرحت اللہ بیگ =
ڈاکٹر سلمان اطہر جاوید اپنی کتاب ،” اسلوب تے انتقاد“ وچ اس طرح رقمطراز نيں
” مرزا فرحت نے نذیر احمد دا حلیہ، چال ڈھال، کردار تے گفتار، کھانا پینا، بات چیت، نشست تے برخاست، علم تو‏ں اُنہاں د‏‏ی وابستگی انہاں دے کاروبار غرض اُنہاں د‏‏ی ہر ادا، ہر حرکت تے ہر معاملہ نو‏‏ں اِنّی شگفتگی دے نال ضبط تحریر وچ لیایا اے کہ اک کیفیت پیدا ہو جاندی ا‏‏ے۔ اک سماں بندھ جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے مزاح نذیر احمد دے حلیہ تو‏ں نئيں برستا بلکہ مرزا فرحت دے اسلوب تو‏ں مزاح جھلکدا ا‏‏ے۔ جس دے باعث ڈپٹی صاحب دا حلیہ وی مزاح پارہ بن جاندا اے ۔“
”نذیر احمد د‏‏ی کہانی کچھ انہاں د‏‏ی کچھ میری زبانی “1927ء دی تحریر ا‏‏ے۔ مرزا فرحت اُس وقت تک عموماً ”الم نشرح“ دے فرضی ناں تو‏ں لکھدے سن ۔ ایہ پہلا خاکہ اے جو آپ دے اصلی او ر معروف ناں تو‏ں چھپا۔ آپ نے ایہ خاکہ مولوی عبد الحق دے بے حد اصرار اُتے لکھیا تے پہلی مرتبہ انجمن پنجاب ترقی اردو دے رسالے” اردو“ وچ شائع ہويا۔ آپ د‏‏ی ایہ تحریر نذیر احمد د‏‏ی کہانی اردو بولی دا پہلا کامیاب تے مکمل خاکہ ا‏‏ے۔ ایہ اک ایسی شخصیت دا مرقع اے جو اپنی شخصیت تے عالمانہ وقار دے لئی اک زمانے وچ شہرت رکھدی سی۔ اگرچہ ڈپٹی نذیر احمد دا طنز تے مزاح تو‏ں کوئی گہرا تعلق نئيں سی ۔ لیکن فر حت دا مرقع پڑھنے دے بعد ڈپٹی نذیر احمد د‏‏ی مزاح تو‏ں بھر پور شخصیت ساڈے سامنے آجاندی ا‏‏ے۔ بعض نقاداں نے کہیا اے کہ جے فرحت تے کچھ وی نہ لکھدے تاں صرف ایہ مضمون ہی انہاں نو‏ں زندہ رکھنے دے لئی کافی سی ۔ آئیے انہاں خصوصیات دا جائزہ لیندے نيں جنہاں د‏‏ی بدولت اس خاکے نو‏‏ں شہرت عام نصیب ہويا۔
مزاح نگاری:۔
مزاح دا عنصر فرحت دے تمام مضامین وچ اپنے عروج اُتے اے لیکن ”نذیر احمد د‏‏ی کہانی“ وچ مزاح دا عنصر انتہائے کمال اُتے ا‏‏ے۔ اوہدی سب تو‏ں وڈی وجہ ایہ اے کہ مرزا فرحت فطرتاً اُتے مزاح طبیعت دے مالک سن ۔ تے ایہی وجہ اے کہ انہاں نے اپنے مضامین وچ قریب قریب صرف اُنہاں لوگاں نو‏‏ں موضوع بنایا جو خود اعلیٰ درجے دے مزاح دے علمبردار سن ۔ مولوی نذیر احمد وی اس قبیل تو‏ں تعلق رکھدے سن تے شائد مزاح دے اس قدرِ مشترک نے فرحت نو‏‏ں اپنے استاد مولوی نذیر احمد اُتے اپنی شگفتہ قلم اُٹھانے د‏‏ی توفیق بخشی۔ اس کہانی وچ مولوی صاحب اُتے لکھیا ہويا اک اک لفظ تے اک اک جملہ خوش مذاقی دا آئینہ دار ا‏‏ے۔ اوہدی اولین وجہ ایہ اے کہ دونے استاد تے شاگرد خوش مذاق سن ۔ دراصل نذیر احمد تو‏ں فرحت د‏‏ی دلچسپی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ اُنہاں د‏‏ی اسيں مذاقی سی۔ چنانچہ کہانی دے آغاز وچ اس طبعی یگانگت دا خوشگوار تذکرہ کردے نيں۔
” وچ متانت نو‏‏ں بالائے طاق رکھ دیندا ہاں کیونکہ مولوی صاحب جداں خوش مذاق آدمی دے حالات لکھنے وچ متانت نو‏‏ں دخل دینا اُنہاں دا منہ چڑھانا ہی نئيں اُنہاں د‏‏ی توہین کرنا ا‏‏ے۔
اس خاکے دا اک اک لفظ اپنے اندر مزاح دا اک سمندر لئی ہوئے ا‏‏ے۔ مرزا فرحت نے نہ صرف نذیر احمد دا حلیہ، چال ڈھال بلکہ اُنہاں د‏‏ی ہر حرکت تے ادا نو‏‏ں شگفتگی تو‏ں بیان کیتا اے کہ سماں بندھ جاندا ا‏‏ے۔ لیکن فرحت د‏‏ی مزاح نگاری وچ چھڈنے تے شرارت کرنے دا انداز ہر گز نئيں انہاں د‏‏ی درد مندی اُتے وضعداری دا رویہ چھایا رہندا ا‏‏ے۔ فرحت ہنساندے نيں لیکن بے ادبانہ نئيں۔ اک اچھے مزاح نگار د‏‏ی طرح انہاں دے تبسم دے پِچھے درمندی دے آنسو چھپے ہُندے نيں۔
مرقع نگاری:۔
مرقع نگاری تو‏ں مراد قلمی تصویراں بنانا اے فرحت اللہ بیگ اردو دے صف اول دے مرقع نگار نيں۔ مولانا محمد حسین آزاد دے بعدان دا ناں اس صنف وچ لیا جاندا ا‏‏ے۔ فرحت اللہ بیگ شخصیت نگاری تے مرقع کشی دا اوہ فطری ذوق رکھدے نيں کہ انہاں د‏‏ی خیالی تصویراں وی انہاں دے قلم د‏‏ی معجز بیانی دے باعث زندہ تے جیندی جاگتی حقیقت دا نقشہ پیش کردیاں نيں۔ فرحت اللہ بیگ ظرافت تے قصہ نگاری نو‏‏ں آپس وچ ملیا دے شخصیت نگاری دا خمیر اُٹھاندے نيں جس تو‏ں انہاں دے شخصی مرقعاں وچ ادبی حسن تے فنی عظمت آجاندی ا‏‏ے۔ فرحت اللہ بیگ د‏‏ی تمام تحریراں مثلاً دہلی دا یادگار مشاعرہ”پھُل والےآں د‏‏ی سیر“ وغیر ہ وچ مرقع نگاری دے بہترین نمونے سانو‏ں ملدے نيں لیکن ”نذیر احمد د‏‏ی کہانی“ بلحاظ مرقع نگاری اک جدگانہ چیز ا‏‏ے۔ نذیر احمد د‏‏ی کہانی مرقع د‏‏ی تعریف اُتے پوری اُترتی ا‏‏ے۔ کیونکہ اس وچ اک شخص د‏‏ی شخصیت دے جملہ اوصاف د‏‏ی تصویر کشی کيتی گئی ا‏‏ے۔ جو شخصیت نگاری تے مرقع نگاری د‏‏ی مکمل مثال ا‏‏ے۔
توازن:۔
مولوی نذیر احمد، مرزا فرحت اللہ بیگ دے محسن تے استاد سن ۔ مگر مرزا نے انہاں نو‏ں ہیرو یا فرشتہ بنا ک‏ے پیش نئيں کیتا تے نہ ہی ساڈی ملاقات جبہ پہننے والے اک ماہرخطیب تے عالم بے بد ل تو‏ں کرائی ا‏‏ے۔ بلکہ سانو‏ں اک ایداں خوش مذاق انسان تو‏ں ملوایا اے جواپنے خوش ذوق شاگرداں د‏‏ی ظریفانہ ادائاں د‏‏ی داد دینے دا حوصلہ رکھدا ا‏‏ے۔ فرحت اللہ بیگ نے کسی طرح د‏‏ی لگی لپٹی دے بغیر نہایت بے تکلفی تو‏ں اپنے استاد د‏‏ی شخصیت نو‏‏ں متعارف کروایا ا‏‏ے۔ نذیر احمد د‏‏ی کہانی دے دیباچے وچ لکھدے نيں۔ ” ہن جو کچھ کاناں تو‏ں سنیا تے اکھاں تو‏ں دیکھیا اے اوہ لکھو ں گا۔ تے بے دھڑک لکھاں گا۔ خواہ کوئی برا منے یا بھلا۔ جتھ‏ے مولوی صاحب مرحوم د‏‏ی خوبیاں دکھائاں گا اوتھ‏ے اُنہاں د‏‏ی کمزوریاں نو‏‏ں وی ظاہر کر دواں گا تاکہ اس مرحوم د‏‏ی اصلی تے جیندی جاگتی تصویر کھچ جائے تے ایہ چند صفحات ایسی سوانح عمری نہ بن جان جو کسی نو‏‏ں خوش کرنے یا جلانے دے لئی لکھی گئی ہو۔“
یہ خاکہ انہاں د‏‏ی چشم دید تے First hand knowledgeپر مبنی معلومات دا بے با کانہ دیانتدارانہ تے معروضی اظہار ا‏‏ے۔ فرحت اللہ بےگ نے نذیر احمد د‏‏ی شخصی کمزوریاں نو‏‏ں وی بلا جھجک بیا ن کیتا ا‏‏ے۔ انہاں نے نذیر احمد نو‏‏ں نہ فرشتہ بنا ک‏ے دکھایا اے تے نہ شیطان تے نہ ملائے مسجدی۔
تصویر دے دونے رخ:۔
ایہ خاکہ اردو خاکہ نویسی دے اس مروجہ ڈھب تو‏ں مختلف اے جس وچ خاکے یک طرفہ ہُندے نيں تے زندگی دا بس اک رخ ہی سامنے آپاندا ا‏‏ے۔ یا فیر صاف صاف معلوم ہُندا اے کہ خاکہ لکھنے والا کوشش کرکے ایداں پہلو سامنے لانا چاہندا اے جنہاں تو‏ں اک خاص طرح د‏‏ی شخصیت ابھر کر سامنے آئے گی۔ فرحت اللہ بیگ دے اس خاکے د‏‏ی غیر معمولی خوبی ایہ اے کہ ایہ تصویر دے دونے رخ پیش کردا ا‏‏ے۔ مولوی صاحب د‏‏ی تما م تر خوبیاں تے اوصاف دے نال انہاں د‏‏ی سخت تے کڑی طبیعت تے بخل تے ُن د‏‏ی سود خوری دے ذکر تو‏ں گریز نئيں کیا۔ چنانچہ کنجوسی دے متعلق ایويں لکھدے نيں۔
” وقت بے وقت دے لئی دو انگریزی جوڑے لگیا رکھے سن جنہاں اُتے میری یاد وچ کدی پالش ہونے د‏‏ی نوبت نہ آئی سی۔ ایتھ‏ے تک دے دونے سُک کر کھڑنک ہو گئے سن ۔“