cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بھارت چین تعلقات
۱۹۷۰-۸۰
بھارتی وزیراعظم اندرا گاندھی دی کانگرس پارٹی ۱۹۷۷ دیاں چوناں مورارجی دیسائی دی جنتا پارٹی توں ہار جان توں بعد بھارت اتے چین نے تعلقاں نوں عام لئی نویں سرے توں یتن کیتے۔ ۱۹۷۸ وچ، بھارت دے ودیش وزیر اٹل بہاری واجپائی نے بیجنگ دا اکّ تریخی دورہ کیتا۔ چین نے کشمیر بارے اپنے پاکستان پکھی سٹینڈ نوں سودھیا اتے چپّ رہن لئی تیار دکھائی دتا سکم نوں بھارت وچ شامل کرن اتے بھوٹان نال اس دے خاص صلاح کار تعلقاں بارے وی سارتھک گل بات ہوئی۔ پیارسی دے لیڈر تعلقاں نوں وسیع کرن لئی پہلے قدم وجوں سیما مدعے 'تے چرچہ کرن لئی سہمت ہوئے۔ دوویں دیساں نے اکّ دوجے دیاں نیوز ایجنسیاں دی میزبانی کیتی، اتے تبت وچ کیلاش پربت اتے مانسروور جھیل سالانہ تیرتھ یاتراواں لئی کھوہلیا گیا۔
۱۹۸۰-۹۰
۱۹۸۱ وچ، پیپلز ریپبلک آف چائنا دے ودیش وزیر ہوانگ ہوا نے نویں دلی دا اکّ تریخی دورہ کیتا۔ پیارسی پریمیئر جھاؤ جیانگ نے اکو ویلے پاکستان، نیپال اتے بنگلہ دیس دا دورہ کیتا۔
۱۹۸۰ وچ، بھارتی وزیراعظم اندرا گاندھی نے اصل کنٹرول لکیر دے آلے دوآلے بلاں دی تعیناتی نوں اپگریڈ کرن دی اکّ سکیم نوں پروانگی دتی۔ بھارت نے ووادت کھیتراں وچ بنیادی ڈھانچہ ترقی وی کیتا۔ ۱۹۸۴ وچ، بھارتی فوجیاں دے دستے اروناچل پردیش وچ سمڈورونگ چو گھاٹی وچ سرگرمی نال گشت کرن لگے۔ ۱۹۸۶ دیاں سردیاں وچ، چینیاں نے بھارتی ٹیم دے پہنچن توں پہلاں سمڈورونگ چو وچ اپنیاں فوجاں تعینات کر دتیاں اتے وانڈنگ وکھے اکّ ہیلیپیڈ بنایا۔ چینی قبضے توں حیران ہو کے، بھارت دے اوس ویلے دے فوج مکھی، جنرل کے. سندرجی نے اس علاقہ وچ اکّ برگیڈ نوں ایئرلپھٹ کیتا۔ چینی فوجاں گھاٹی وچ ہور اگے نہیں ودھ سکیاں اتے گھاٹی توں دور جان لئی مجبور ہو گئیاں۔ ۱۹۸۷ تک، بیجنگ دی پرتیکریا ۱۹۶۲ دے سمان سی اتے اسنے کئی مغربی ڈپلومیٹاں نوں لڑائی دی بھوکھبانی کرن لئی راغب کیتا۔ حالانکہ، بھارتی ودیش وزیر عین.ڈی. تواری اتے وزیراعظم راجیو گاندھی نے آپسی ڈی-ایسکیلیشن لئی گل بات کرن لئی بیجنگ دا سفر کیتا۔
بھارت اتے پیارسی نے دسمبر ۱۹۸۱ اتے نومبر ۱۹۸۷ درمیان سرحدی وارتا دے اٹھ دور منعقد کیتے۔ ۱۹۸۵ وچ، چین نے اپنے "پیکیج پرستاو" دیاں صحیح شرطاں نوں متأثر کیتے بناں جاں اصل کنٹرول لکیر کتھے اے، نوں متأثر کیتے بناں آپسی رعایتاں 'تے زور دتا۔ ۱۹۸۶ اتے ۱۹۸۷ وچ، سمڈورنگ چو گھاٹی وچ فوجی قبضے دے دوناں دیساں دے وچکار الزاماں دے آدان-حاصل دے مدنظر، گل بات کجھ وی حاصل نہیں کر سکی۔ چین ولوں ۱۹۸۶ وچ علاقہ وچ اکّ فوجی چوکی اتے ہیلیکاپٹر پیڈ دا اساری اتے فروری ۱۹۸۷ وچ بھارت ولوں اروناچل پردیش (پہلاں شمال مشرقی سرحدی ایجنسی) نوں راج دا درجہ دین کارن دوواں دھراں نوں اس علاقہ وچ فوجی تعینات کرنے پئے۔ پیارسی نے چیتاونی دتی اے کہ جے ایہہ چینی علاقہ 'تے "نکلنا" بند نہیں کردا تاں اوہ "بھارت نوں سبق سکھائیگا"۔ ۱۹۸۷ دیاں گرمیاں تک، حالانکہ، دوویں دھراں جدوجہد توں پچھے ہٹ گئیاں سن اتے فوجی جھڑپاں ہون توں انکار کر دتا سی۔
دسمبر ۱۹۸۸ وچ راجیو گاندھی دی چین پھیری ولوں تعلقاں وچ گرم جوشی دے رجھان نوں سچارو بنایا گیا سی۔ دوواں دھراں نے اکّ سانجھا بیان جاری کیتا جس وچ پنچشیل دے بنیاد 'تے دوستانہ تعلقاں نوں بحال کرن دی لوڑ 'تے زور دتا گیا۔ بھارت اتے چین پیپلز ریپبلک آف چین سرحدی اختلاف دے "اکّ آپسی سویکاریوگ حلّ دی منگ کردے ہوئے اکّ نرپکھّ اتے واجب حلّ" حاصل کرن لئی سہمت ہوئے۔ بیان وچ بھارت وچ تبتی وکھوادیاں دے تحریک بارے چین دی چنتا وی ظاہر کیتی گئی اتے دہرایا گیا کہ پرواسی تبتیاں ولوں چین مخالف سیاسی سرگرمیاں نوں برداشت نہیں کیتا جاوے گا۔ راجیو گاندھی نے سائنس اتے تکنالوجی تعاون، سدھے ہوائی رابطہ قائم کرن اتے تہذیبی عدان-حاصل 'تے دولے سمجھوتیاں 'تے دستخط کیتے۔ دوویں دھراں ودیش منتریاں وچکار سالانہ کوٹاخلاقی صلاح-مشورے کرن، معاشی اتے سائنسی تعاون 'تے اکّ متحدہ کمیٹی دا تشکیل کرن اتے سرحد دے مدعے 'تے اکّ متحدہ کم گروہ بناؤن لئی وی سہمت ہوئے۔ بعد والے گروہ دی اگوائی بھارتی ودیش سیکٹری اتے چینی اپ ودیش وزیر ولوں کیتی جانی سی۔
۱۹۹۰-۲۰۰۰
دسمبر ۱۹۹۱ وچ پیارسی پریمیئر لی پینگ دی بھارت پھیری اتے مئی ۱۹۹۲ وچ بھارتی صدر آر. وینکٹارمن دی چین پھیری نال سکھر-پدھری گل بات جاری رہی۔ دسمبر ۱۹۸۸ توں جون ۱۹۹۳ درمیان سرحدی مدعے 'تے بھارتی-چینی متحدہ کم گروہ دی گل بات دے چھ دور ہوئے۔ آپسی فوجاں دی کٹمالی، مقامی فوجی کمانڈراں دیاں مقررہ میٹنگاں اتے اگاؤں اطلاع راہیں سرحد 'تے تناء نوں گھٹاؤن لئی وی پرگتی کیتی گئی۔ فوجی عوامل بارے جولائی ۱۹۹۲ وچ، شرد پوار نے بیجنگ دا دورہ کیتا، اجیہا کرن والے پہلے بھارتی رکھیا وزیر سن۔ دسمبر ۱۹۹۲ وچ بمبئی (ممبئی) اتے شنگھائی وچ کونسلیٹ دوبارہ کھولھے گئے۔
پشیامتر شنگ
حوالے
گٹھ:بھارت دا اتہاس
بھارت چین تعلقات
۱۹۹۰-۲۰۰۰
جنوری ۱۹۹۴ وچ، بیجنگ نے اعلان کیتی کہ اوہ نہ صرف کشمیر 'تے گل بات نال حل دی حمایت کردا اے، سگوں اس علاقہ لئی کسے وی طرحاں دی آزادی دا وی خلاف کردا اے۔ فروری وچ نویں دلی وچ گل بات کیتی گئی سی جسدا مقصد قائم "وشواس-نرمان اپاواں" دی تأئید کرنا، "اصل نینترن ریکھا" دے سپشٹیکرن، لائن دے نال ہتھیاربند بلاں دی کمی، اتے آگامی فوجی عوامل بارے مشرق جانکاری بارے چرچہ کرنا سی۔ چین ولوں سرحدی مدعے دے حل دی امید دہرائی گئی۔
۱۹۹۸ وچ بھارت دے ایٹمی پریکھن توں بعد چین-بھارت تعلقاں وچ نگھار آ گیا سی۔ ۱۹۹۸ وچ، چین بھارت دے ایٹمی پریکھناں اتے ایٹمی کلبّ وچ داخلے دے سبھ توں مضبوط قومانتری نقاداں وچوں اکّ سی۔ ۱۹۹۹ دے کارگل لڑائی دوران، چین نے پاکستان دی حمایت کیتا، پر پاکستان نوں اپنیاں فوجاں واپس لین دی صلاح وی دتی۔
۲۰۰۰-۲۰۱۰
چین لئی اکّ وڈی نموشی وچ، ۱۷ویں کرماپا، ارگیین ٹرنلے دورجے، جسنوں چین ولوں اعلان کیتا گیا سی، نے تبت توں سکم وچ رمٹیک مٹھّ تک ناٹکی ڈھنگ نال بھجیا۔ چینی اہلکار اس مدعے 'تے دچتی وچ سن کیونکہ اس مدعے 'تے بھارت دے کسے وی خلاف دا مطلب سکم دے بھارت دے حکمرانی 'تے واضع حمایت ہووےگا، جس نوں چینیاں نے اجے تک مانتا نہیں دتی سی۔ ۲۰۰۳ وچ، چین نے سرکاری طور 'تے سکم 'تے بھارتی خود مختاری نوں مانتا دتی کیونکہ دوویں دیس اپنے سرحدی وواداں نوں سلجھاؤن ول ودھے۔
۲۰۰۴ وچ، دوواں دیساں نے سکم وچ ناتھو لا اتے جیلیپلا لانگھے کھولن دا تجویز رکھیا۔ ۲۰۰۴ چین-بھارت دولے وپار وچ اکّ میل پتھر سی، جسنے پہلی وار ۱۰ بلیئن ڈالر دے انکڑے نوں پار کیتا۔ اپریل ۲۰۰۵ وچ، چینی وزیراعظم وین جیاباؤ نے اچّ تکنیکی صنعتاں وچ چین-بھارتی تعاون نوں ودھاؤن لئی بنگلور دا دورہ کیتا۔ وین نے کیہا کہ ۲۱ویں صدی "آئیٹی ادیوگ دی ایشیائی صدی" ہوویگی۔ متحدہ راشٹر سرکھیا کونسل وچ بھارت دی مستقل سیٹ حاصل کرن دے مدعے دے تعلق وچ، وین جیاباؤ شروع وچ اس وچار دی حمایت کردے نظر آئے، پر اوہ اکّ نرپکھّ حالت وچ پرت آئے سن۔
توانائی نال جڑے مدعیاں دی اہمیت ودھ گئی اے۔ معاشی ترقی نوں حمایت دین لئی دوواں دیساں وچ توانائی دی منگ ودھ رہی اے۔ دوواں دیساں نے ۲۰۰۶ وچ اوئینجیسی ودیش لمٹڈ (اوویئیل) اتے چائنا نیشنل پیٹرولیئم کارپوریشن (سیئینپیسی) ولوں وعدہ کرن والے پروجیکٹاں لئی متحدہ بولی لگاؤن دی سوچ کرن لئی اکّ سمجھوتے 'تے دستخط کیتے سن۔
۲۰۰۶ وچ، چین اتے بھارت نے وپار لئی ناتھلا پاس نوں مڑ کھوہلیا؛ ناتھلا نوں ۲۰۰۶ توں پہلاں ۴۴ سالاں لئی بند کر دتا گیا سی۔ سرحدی وپار دے مڑ کھلھن نال علاقہ دی معاشی الگّ-تھلگتا نوں گھٹ کرن وچ مدد ملدی اے۔ نومبر ۲۰۰۶ وچ، شمال مشرقی بھارتی راج اروناچل پردیش دے داعوے نوں لے کے چین اتے بھارت وچ زبانی جھگڑا ہویا سی۔ بھارت نے دعوہ کیتا کہ چین کشمیر وچ اس دے ۳۸٬۰۰۰ مربع کلومیٹر علاقہ اتے قبضہ کر رہا اے، جدوں کہ چین نے پورے اروناچل پردیش نوں اپنا ہون دا دعوہ کیتا اے۔
جنوری ۲۰۰۸ وچ، وزیراعظم من موہن سنگھ نے وپار، ونج، رکھیا، فوج اتے ہور کئی مدعیاں 'تے چرچہ کرن لئی چین دا دورہ کیتا۔ اکتوبر ۲۰۰۹ وچ، ایشیئن ترقی بینک نے رسمی طور 'تے اروناچل پردیش نوں بھارت دے حصے وجوں قبول کیتا اتے اتھے اکّ ترقی پروجیکٹ لئی بھارت نوں قرضہ منظور کیتا۔
۲۰۱۰-۲۰۲۰
چینی وزیراعظم وین جیاباؤ نے وزیراعظم من موہن سنگھ دے سدے 'تے ۱۵ توں ۱۷ دسمبر ۲۰۱۰ تک بھارت دا سرکاری دورہ کیتا۔ اس دے نال ۴۰۰ چینی کاروباری آگوُ سن، جو بھارتی کمپنیاں نال وپاری سودیاں 'تے دستخط کرنا چاہندے سن۔ اس پھیری دوران، پریمیئر وین جیاباؤ نے کیہا کہ "بھارت اتے چین پراچین سبھیتاواں والے دو بہت آبادی والے دیش ہن، دوواں دیشاں وچکار دوستی دا اتہاس ہے، جو کہ ۲٬۰۰۰ سال پرانا ہے"۔
اپریل ۲۰۱۱ وچ، سانیا، ہینان، چین وچ برکس کانفرنس دوران، دوویں دیس رکھیا تعاون نوں بحال کرن لئی سہمت ہوئے اتے چین نے اشارہ دتا سی کہ اوہ جموں اتے کشمیر دے نواسیاں نوں سٹیپل ویزا دین دی اپنی پالیسی نوں الٹا سکدا اے۔ ایہہ مشق بعد وچ بند کر دتا گیا سی،اتے نتیجے وجوں، دوواں دیساں وچکار رکھیا تعلق مڑ شروع ہو گئے سن اتے متحدہ فوجی عوامل دی امید کیتی گئی سی۔
نویں دلی وچ مارچ ۲۰۱۲ دے برکس کانفرنس وچ، سیسیپی دے جنرل سیکٹری اتے چینی صدر ہو جنتاؤ نے بھارتی وزیراعظم من موہن سنگھ نوں کیہا کہ "چین-بھارت دوستی نوں وکست کرنا، رننیتک سہیوگ نوں ڈونگھا کرنا اتے سانجھے وکاس دی کوشش کرنا چین دی اٹلّ نیتی ہے"۔ ہور موضوعاں 'تے چرچہ کیتی گئی، جس وچ سرحدی اختلاف دیاں سمسیاواں اتے اکّ ایکیکرت برکس مرکزی بینک شامل ہن۔ اپریل ۲۰۱۲ وچ، بیجنگ تک ایٹمی ہتھیار لجان دے اہل اکّ اگنی-V مزائیل دے بھارت دے پریکھن دے جواب وچ، پیارسی نے دوہاں دیساں نوں "سہیوگ دی سخت کمائی دی گتی دی قدر" کرن لئی کیہا۔
۲۰۱۳ وچ بھارت دے ودیش وزیر سلمان خورشید دی چین سفر توں کجھ دن پہلاں کیہا کہ دوواں دیساں دے سانجھے ہتّ ہن کہ سرحدی مدعے نوں نہ ودھایا جاوے اتے نہ ہی تعلقاں وچ لمبے ویلے دی ترقی نوں نشٹ کیتا جاوے۔ چینی ووادت چمار سیکٹر وچ، دکھن وچ ۲۵۰ کلومیٹر دور کئی "لو-ان بنکراں" نوں ڈھاہن لئی اکّ بھارتی سمجھوتے دے بدلے وچ اپنیاں فوجاں نوں واپس لین لئی سہمت ہوئے۔ چینی وزیراعظم لی کیکیانگ نے ۱۸ مئی ۲۰۱۳ نوں بھارت دا اپنا پہلا غیرملکی دورہ کیتا۔ بھارت دے صدر پرنب مکھرجی دی نومبر ۲۰۱۳ دے اخیر وچ اروناچل پردیش دی پھیری اتے اپنے بھاشن وچ ایہہ ذکر کرنا کہ ایہہ علاقہ "بھارت دا اکّ اٹٹّ اتے مہتوپورن حصہ" سی، جستے چین نے جوابی بیان دتے۔ شی جنپنگ ۲۰۱۴ وچ نرندر مودی دے بھارت دے وزیراعظم وجوں عہدہ سنبھالن توں بعد نویں دلی آؤن والے چوٹی دے عالمی لیڈراں وچوں اکّ سن۔ ستمبر ۲۰۱۴ وچ، پیپلز لبریشن آرمی دیاں ٹکڑیاں کتھت طور 'تے چمار سیکٹر وچ اصل کنٹرول لکیر دے اندر دو کلومیٹر اندر داخل ہو جان کارن رشتے نے اکّ ڈنکا لیا۔ اگلے مہینے، وی.کے. سنگھ نے کیہا کہ چین اتے بھارت، پاکستان توں پیدا ہون والے اتواد دے خطرے 'تے سمجھوتے 'تے آئے ہن۔ ووادت کشمیر علاقہ 'تے پاکستان دے نال چین-پاکستان معاشی گلیارا، چین ولوں وپاری مارگاں، چین-پاکستان معاشی گلیارے دے اساری کارن وگھن پھر توں ودھ گیا اے۔ ۱۶ جون ۲۰۱۷ نوں، اساری واہناں اتے سڑک بناؤن والے سازوسامان دے نال چینی فوجاں نے ڈوکلام وچ دکھن ول اکّ موجودہ سڑک نوں ودھاؤنا شروع کیتا، اکّ اجیہا علاقہ جس 'تے چین اتے بھارت دے شراکت دار بھوٹان دوواں ولوں دعوہ کیتا جاندا اے۔  ۱۸ جون ۲۰۱۷ نوں، لگبھگ ۲۷۰ بھارتی فوجی، ہتھیاراں اتے دو بلڈوزراں نال، چینی فوجیاں نوں سڑک بناؤن توں روکن لئی ڈوکلام وچ داخل ہوئے۔ ہور الزاماں وچ، چین نے بھارت 'تے اپنے علاقہ وچ غیر قانونی گھسپیٹھ کرن دا الزام لگایا-جس نوں ایہہ آپسی رضا مندی والی چین-بھارت سیما، اتے اسدی علاقائی خود مختاری اتے متحدہ راشٹر چارٹر دی النگھنا کردا اے۔ بھارت نے چین 'تے ٹرائی-جنکشن سیما نقطےآں دے تعلق وچ ۲۰۱۲ وچ ہوئی سمجھوتہ دی النگھنا کرکے اتے "سرکھیا چنتاواں" پیدا کرن لئی چین 'تے یتھا-حالت نوں بدلن دا الزام لگایا، جس نوں حکمت عملی سلیگڑی کوریڈور نال مکمل طور 'تے اسدیاں چنتاواں وجوں سمجھیا گیا سی۔ بھارتی میڈیا نے رپورٹ دتی کہ ۲۸ جون نوں بھوٹان نے اکّ ڈیمارچ جاری کرکے منگ کیتی کہ چین ڈوکلام وچ سڑک بناؤنا بند کرے اتے علاقہ چھڈّ دیوے۔ اس ویلے بھارت دی ودیش وزیر، سشما آزادی، نے زور دے کے کیہا کہ جیکر چین نے چین-بھارت اتے بھوٹان وچکار ٹرائی-جنکشن پوآئنٹ دی حالت نوں اکپاسڑ طور 'تے بدلیا، تاں راشٹر بھارت دی سرکھیا لئی چیلنج بن جاوے گا۔ ۲ اگست ۲۰۱۷ نوں، چین دے ودیش معاملیاں دے وزارت نے اکّ دستاویز شائع کیتا جس وچ دعوہ کیتا گیا سی کہ بھارتی سرحدی بلاں نے چین اتے بھارت درمیان غیر قانونی طور 'تے سرحد پار کیتی سی اتے اس معاملے 'تے چین دی حالت دا ویروا دتا سی۔ دستاویز وچ کیہا گیا اے کہ چین نے "چین دی سدبھاونا دے پورے پرتیبمب وچّ" اکّ سڑک بناؤن دی اپنی سکیم بارے بھارت نوں پہلاں ہی سوچت کیتا سی۔بھارتی ودیش وزارت نے اس معاملے 'تے اپنی پچھلی پریس رلیز دا حوالہ دے کے اسدا خلاف کیتا۔ ۲۸ اگست ۲۰۱۷ نوں، چین اتے بھارت سرحدی کھڑمالیات نوں ختم کرن لئی اکّ رضا مندی 'تے پہنچ گئے۔
مئی ۲۰۱۸ وچ، دوویں دیس افغانستان وچ صحت، سکھیا اتے غذا سرکھیا دے کھیتراں وچ اپنے ترقی پروگراماں دا تالمیل کرن لئی سہمت ہوئے۔ ۲۰۱۹ وچ، بھارت نے دہرایا کہ اوہ چین دے بیلٹ اینڈ روڈ انیشیئےٹو وچ شامل نہیں ہووےگا، ایہہ کہندیاں کہ اوہ اکّ اجیہے پروجیکٹ نوں قبول نہیں کر سکدا جو اسدی علاقائی اکھنڈتا بارے چنتاواں نوں نظر انداز کردا اے۔ ۱۱ اکتوبر ۲۰۱۹ نوں، صدر شی جنپنگ نے بھارت اتے چین درمیان دوجی غیر رسمی میٹنگ لئی مہابلیپرم، تاملناڈو، بھارت وکھے وزیراعظم نرندر مودی نال ملاقات کیتی۔ مودی اتے شی جنپنگ ۲۰۱۴ توں ۲۰۱۹ درمیان ۱۸ وار ملے۔ چین نے COVID-۱۹ مہانماری دے جواب وچ بھارت نوں عوامی صحت اتے معاشی مدد دی پیش کش کیتی، حالانکہ بھارت نے متحدہ راج دی بینتی دے مطابق انکار کر دتا۔
۲۰۲۰-ہن
۱۰ مئی ۲۰۲۰ نوں، سکم دے ناتھو لا وچ چینی اتے بھارتی فوجاں وچ جھڑپ ہوئی، جس وچ ۱۱ فوجی زخمی ہو گئے۔ سکم وچ جھڑپاں توں بعد، لداخ وچ کئی تھاواں 'تے فوجاں دے تشکیل دے نال دوواں دیساں وچکار تناء ودھ گیا۔ ۱۵/۱۶ جون دی رات نوں ۲۰ بھارتی فوجی اتے انجان گنتی وچ چینی سپاہی مارے گئے سن۔ موتاں توں بعد، وزیراعظم مودی نے اس حادثہ بارے راشٹر نوں سنبودھت کردے ہوئے کیہا کہ "ساڈے سینکاں دوارا دتی گئی قربانی وارتھ نہیں جاوے گی"، جدکہ بھارتی ودیش وزیر نے چینی ودیش وزیر نوں کیہا کہ گلوان وچ چینی کاروائیاں "سوچی سمجھی سازش سی۔" ۱۵ جون ۲۰۲۰ نوں گلوان جھڑپ توں بعد، چینی سمان دا بائیکاٹ کرن لئی بھارت بھر وچ نویں سرے توں کالاں کیتیاں گئیاں سن۔ حالانکہ، بہت سارے بھارتی سرکاری اہلکاراں نے کیہا کہ سرحدی تناء دا وپار 'تے بہت گھٹ اثر پویگا۔
۲۹ جون ۲۰۲۰ نوں، بھارت سرکار نے دوواں دیساں وچکار ودھدے تناء اتے ودھدے کوٹاخلاقی اختلاف دے جواب وچ ۵۹ مکمل طور 'تے ورتے جان والے چینی موبائیل فون اتے ڈیسکٹوپ ایپلیکیشناں 'تے پابندی لگا دتی۔ ۱۹ اگست نوں، ٹائیمز آف انڈیا نے رپورٹ دتی کہ بھارت دے ودیش وزارت نوں دسیا گیا اے کہ چینی کاروباریاں، اکادمک، صنعت ماہراں اتے وکالت گروہاں لئی ویزا لئی پہلاں سرکھیا منظوری دی لوڑ ہوویگی۔ ۱۹ ستمبر نوں، بھارت پولیس نے چینی خفیہ ایجنسی نوں حساس جانکاری دین لئی اکّ پھریلانس صحافی نوں گرفتار کیتا۔
۲۷ اکتوبر ۲۰۲۰ نوں، متحدہ راج اتے بھارت نے علاقہ وچ چین دی ودھ رہی فوجی طاقت دا مقابلہ کرن لئی، ودھیرے جانکاری-سانجھاکرن اتے ہور رکھیا تعاون نوں اہل بناؤن لئی، بنیادی وٹاندرا اتے تعاون سمجھوتے 'تے دستخط کیتے۔
نینسی پیلوسی دی ۲۰۲۲ دی تائیوان پھیری توں بعد، بھارت دے ودیش وزارت نے جواب دتا، "کئی ہور دیشاں دی طرحاں، بھارت وی حال ہی دے گھٹناکرم توں چنتت ہے۔ اسیں سنجم دی ورتوں کرن، ستھتی نوں بدلن لئی اکپاسڑ کاروائیاں توں بچن دی اپیل کردے ہاں۔" ستمبر ۲۰۲۲ وچ، بھارت اتے چین نے اصل کنٹرول لکیر دے نال اکّ پوآئنٹ توں فوجیاں نوں واپس کھچّ لیا۔ ڈپلومیٹ نے رپورٹ دتی اے کہ دیساں وچکار سرحد دے آلے دوآلے سدھارنتا ناممکن جاپدی اے اتے ہو سکدا اے کہ ہور وگاڑ نہ ہووے۔
نیپال
چین اتے بھارت درمیان ودھے تناء دے ویلے، نیپال نے ساودھانی والا رخ اپنایا اے۔ نیپال دے مستقل نمائندہ نے کیہا، "اسیں چین-بھارت سرحدی وواد دے گناں 'تے فیصلہ نہیں دینا چاہندے۔ دوواں لئی دوستانہ دیش ہون دے ناطے..."۔ تلسی گری، اس ویلے دے نیپال دے ودیش وزیر، نے کیہا، "بھارت نال نیپال دے سبندھ نزدیکی رہنگے پھر وی، نیپال دی چین نال ۶۰۰ میل دی سیما ہے، چین ہن اکّ مہان شکتی وجوں ابھریا ہے اتے ساڈے نال دوستانہ سبندھ ہن۔ گوانڈھی (چین) دیش دی ودیش نیتی دا قدرتی ادیش ہونا چاہیدا ہے۔" تبت دے آزاد ہون دے ویلے دوران، نیپال نے اکّ اہم بپھر راج وجوں کردار نبھائی اتے کھیتراں دے وچکار اثر لئی مرکزی سی۔
چین-نیپال-بھارتل معاشی گلیارا (CNIEC) اپریل ۲۰۱۸ وچ چین ولوں پیش کیتا گیا سی۔ ایہہ بھارت وچ چین-نیپال ٹرانس-ہمالیئن بہو-آیامی کنیکٹیوٹی نیٹورک 'تے رضا مندی دا وستار اے۔ جدوں کہ چین اتے نیپال نے CNIEC متعلق مطابق پرتیکریاواں دکھائیاں ہن۔ بھارت دی اداسینتا CNIEC دے BRI دا اکّ حصہ ہون، نیپال اتے چین دے ودھدے اثر، اتے "نیپال دے ٹرانزٹ پوائنٹاں اتے بھارت دی ایکادھکار اتے بھارت اتے اپنی نربھرتا نوں ختم کرن دی نیپال دی کوشش" دے انت توں پیدا ہوئی اے۔
امریکہ
بھارتی کانگرس پارٹی دے کھبے-پکھی کوٹاخلاقی جھکاء دے الٹ، بھاجپا انتظامیہ نے متحدہ راج امریکہ نال اپنی حکمت عملی بھائیوالی نوں مضبوط کیتا اے۔ چین نوں اپنے گانڈھیاں نال اپنے اثر لئی متحدہ چنوتیاں دا ساہمنا کرنا پے رہا اے، اتے کیونکہ ایہہ بھارت اتے متحدہ راج امریکہ دے تعاون توں ودھ رہے خطرے نوں دیکھدا اے، اس نے اپنے مخالفاں نوں ونڈن اتے جتن لئی دوواں دیساں وچکار اختلاف نوں ودھا-چڑھا کے پیش کیتا اے۔
بھارت نے مستطیل(QUAD) سرکھیا وارتالاپ، دی مڑ شروعات وچ حصہ لیا اتے متحدہ راج، جاپان، اتے آسٹریلیا نال فوجی، کوٹاخلاقی اتے معاشی تعاون نوں مضبوط کیتا اے۔ حال ہی وچ، جون ۲۰۲۰ وچ گلوان گھاٹی وچ چینی ولوں شروع کیتی گھاتک جھڑپ توں بعد، ۲۰۱۷ دے ڈوکلام رکاوٹ توں پہلاں، امریکہ-بیسڈ تھنک ٹینک، غیرملکی تعلقاں لئی مرکز، نے دسیا کہ QUAD سرگرمی وچ اکّ اہم رینپ-اپپ سی۔ گروہ دسدا اے کہ شاعرں، ۲۰۲۰ توں، گروہ نے علاقائی تعاون توں پرے دیکھیا اے اتے چینی علاقائی ووہار دی جانچ کرن 'تے دھیان مرتکز کیتا اے، چار پانی فوجاں نے نومبر ۲۰۲۰ وچ اکّ دہاکے توں ودھ ویلے وچ اپنا پہلا متحدہ مشق کیتا سی۔ ایہہ خاص طور 'تے بھارت ولوں سرحدی جھڑپاں دے جواب وچ شروع کیتا گیا سی۔
انڈو پیسیفک
پاکستان، اتے سبھ توں اہم، میانمار، بھارت توں علاوہ، ہند مہاساگر وچ سنبھاوی زمینی رستے ہن۔ پین کیو، کمیونیکیشن دے اپ وزیر، نے ۱۹۸۵ وچ لکھیا سی کہ چین نوں اپنے لینڈلاک صوبےآں لئی اکّ آؤٹلیٹ لبھن دی لوڑ ہوویگی۔ اس ویلے، اسنے میانمار راہیں ہند مہاساگر دے رستے سجھائے۔
بھو-سیاسی سہیوگیاں نال رشتیاں نوں مضبوط کرن دی اسے ناڑی وچ، بھارت نے وی اپنی لکّ ایسٹ پالیسی نوں مضبوط کیتا اے، اس نوں مودی انتظامیہ ماتحت ایکٹ ایسٹ پالیسی وچ بدل دتا اے۔ ریبرانڈڈ ایکٹ ایسٹ پالسی وچ بنیادی ڈھانچہ پروجیکٹاں، جویں کہ اگرتلا-اکھوراا ریل پروجیکٹ اتے ایشیئن ٹرائیلیٹرل ہائیویء 'تے زیادہ دھیان دتا گیا اے۔ اجیہے بھو-سیاسی رابطہ اپاواں نے چینی دبدبے نوں روکن لئی فلپائن، ملیشیا اتے ویئتنام نال بھارت دے گٹھجوڑ وچ سدھار کیتا اے۔
فوجی مشق
چین اتے بھارت نے 'ایکسرسائیز ہینڈ-ان-ہینڈ' نامک اکّ متحدہ فوجی مشق کیتا۔ مشق ۲۰۰۷ وچ شروع ہویا سی، جسدا دوجا ایڈیشن ۲۰۰۸ وچ ہویا سی۔ ہینڈ-ان-ہینڈ دا تیجا، پنجواں اتے ستواں ایڈیشن ترتیب وار ۲۰۱۳, ۲۰۱۵ اتے ۲۰۱۸ وچ چین وچ منعقد کیتا گیا سی، جدوں کہ چوتھا اتے چھیواں ایڈیشن بھارت وچ ۲۰۱۴ اتے ۲۰۱۶ وچ منعقد کیتا گیا سی۔ اٹھواں ایڈیشن بھارت وچ ۲۰۱۹ وچ منعقد کیتا گیا سی۔حالانکہ پچھلے کجھ سالاں توں بھارت اتے چین درمیان دولے فوجی مشق بند ہو گئے ہن، بھارت اجے وی بہو-پکھی ہتھیاربند بل عوامل لئی روس دے سدے نوں قبول کر رہا اے، جو چینی فوجیاں دی میزبانی وی کردے ہن۔
پانی دی ونڈ اتے پن-سیاست
تبت وچ شروع ہون والیاں کل ستّ ندیاں بھارت وچ وگدیاں ہن - سندھ، ستلج، کرنالی (گھگر)، سبنسری، برہمپتر، اتے لوہت (اتے اسدی معاون ندی دلئی)۔ برہما چیلانے نے لکھیا اے کہ "تبت اتے چینی پربھوستا دی بھارت دی رسمی مانتا بھارتی کھیتری اتے دریا-پانی ہتاں لئی ستھائی نتیجیاں دے نال اکّ وڈی سرکھیا غلطی ہے"۔
بھارت نوں چین دیاں پانی-ڈائورشن، ڈیم-اساری اتے انتر-ندی سکیماں نال چنتا اے۔ اس توں علاوہ بھارت نوں ڈر اے کہ چین دریاواں نوں لابھ وجوں ورت سکدا اے۔ چین پہلاں ہی بھرمپتر اتے اسدیاں معاون ندیاں 'تے دس ڈیم بنا چکا اے، جویں کہ زینگمو ڈیم، اتے چین ولوں موٹوؤ ڈیم نامک اکّ میگا-ڈیما بناؤن دی گل کیتی گئی اے۔ بھارت دیاں چنتاواں اس حقیقت توں وی پیدا ہندیاں ہن کہ چین پانی دی ونڈ نوں متأثر کرن والے پروجیکٹاں نال متعلق جانکاری نوں ویلے سر سانجھا کرن وچ تعاون نہیں کردا اتے نہ ہی چین بھارتی ماہراں نوں ڈیم سائیٹاں دا دورہ کرن دی اجازت دندا اے۔ برہمپتر دے تعلق وچ دوواں دیساں درمیان ہائیڈرولوجیکل ڈیٹا شیئرنگ 'تے کئی رضا مندی پتر ہن، جس وچ ایمرجینسی پربندھن وی شامل اے۔
معاشی تعلق
چین اتے بھارت نے اکّ اودھی دے بعد اپنے آپ دے پورک ہنر ترقی یافتہ کیتے ہن جس وچ اوہ اکّ دوجے توں وکھ ہو گئے سن۔ ۲۰۰۷ تک، جدوں کہ چین لاگت-بااثر اساری وچ اتم سی، بھارت لاگت بااثر ڈزائیننگ اتے ترقی وچ نپن سی۔ ۲۰۰۷ وچ، ترن کھنہ نے ہارورڈ بزنس رویو وچ لکھیا کہ "چین اتے بھارت نوں جوڑن دا سبھ توں سرل، اتے سبھ توں شکتی شالی طریقہ چین وچّ ہارڈویئر اتے بھارت وچّ سوپھٹویئر اتے دھیان کیندرت کرنا ہے۔"
اجیہے معاملے ہن جدوں بھارتی کمپنیاں نے چین جا کے چنگا مظاہرہ کیتا اے، جویں کہ مہندرا اتے مہندرا، جدکہ چینی کمپنیاں جویں کہ ہواویئی نے بھارت وچ چنگا مظاہرہ کیتا اے۔ ہواویئی نے ۱۹۹۹ وچ اپنی بھارتی یونٹ قائم کیتی اتے ۲۰۰۷ تک، ۱۵۰۰ انجینیئر سن۔ ہواویئی دی بنگلور اکائی، جو پہلاں ہی ہواویئی دے سبھ توں اہم کھوج اتے ترقی مرکزاں وچوں اکّ اے، ۲۰۰۳ وچ گنجائش پرپکتا ماڈل لیول ۵ مصدقہ سی۔
تیل دے علاقہ وچ، مقابلہ اتے رجھیویں ہن - چین دی سنوپیک اتے چائنا نیشنل پیٹرولیئم کارپوریشن اتے بھارت دی تیل اتے قدرتی گیس کارپوریشن کجھ کھیتراں وچ تیل سمپتیاں نوں لے کے لڑدیاں ہن، جدوں کہ شام، کولمبیا، انگولا اتے ہوراں وچ سانجھے ادماں وجوں بولیاں جتدیاں ہن۔
ونج وزارت دے مطابق، بھارت نے مارچ ۲۰۲۰ نوں ختم ہوئے مالی سال وچ چین توں ۶۵٫۳ بلیئن ڈالر دیاں وستاں دی درامد کیتی اتے ۱۶٫۶ بلیئن ڈالر دا نریات کیتا۔
دولاّ وپار
جون ۲۰۱۲ وچ، چین نے زور دے کے کیہا کہ "چین-بھارتی سبندھ" صدی دی سبھ توں "مہتوپورن دولی بھائیوالی" ہو سکدی اے، جو موجودہ وزیراعظم نرندر مودی دی مئی ۲۰۱۵ وچ چین دی تریخی پھیری ولوں مصدقہ پرتیت ہندی اے۔ اس اہم دورے 'تے، چین دے وزیراعظم وین جیاباؤ اتے بھارت دے وزیراعظم من موہن سنگھ نے ۲۰۱۵ تک بھارت-چینی دولے وپار نوں USD 100 بلیئن ڈالر تک ودھاؤن دا مقصد رکھیا۔ شنگھائی وچ بھارت-چین وپاری فورم وچ، مودی نے دعوہ کیتا کہ چین اتے بھارت اپنیاں اساری سمرتھاواں نوں اکٹھا کرنگے، پہل قدمی دیاں اداہرناں دا حوالہ دیندے ہوئے، جویں کہ ۲۰۲۲ تک ۵۰ ملیان گھر بناؤنا، سمارٹ شہراں اتے میگا صنعتی گلیاریاں دا ترقی کرنا تے ایف.ڈی.آئی. پالیسی نوں صحیح کرنا اتے ریلوے پرنالیاں دا آدھنکیکرن کرنا۔ اس کانفرنس توں بعد، چین اتے بھارت وچکار دولاّ وپار ۲۰۱۷-۱۸ وچ ۸۹٫۶ بلیئن ڈالر نوں چھوہ گیا۔ ۲۰۱۷ وچ، بھارت اتے چین وچکار دولے وپار دی مقدار ۸۴٫۵ بلیئن ڈالر سی۔ ۲۰۱۴ وچ بھارت توں چینی درامد ۱۶٫۴ بلیئن ڈالر ، جاں اس دے سمچے آیات دا ۰٫۸٪, اتے بھارت دے سمچے نریات دا ۴٫۲٪ سی۔ بھارت توں چین نوں نریات کیتیاں پرمکھ وستواں سن: کپاہ؛ رتن، قیمتی دھاتاں، سکے؛ تانبہ؛ دھات، سلیگ، سواہ؛ جیوک کیمیا؛ لون، گندھک، پتھر، سیمنٹ؛ مشیناں، انجن اتے پمپ۔ بھارت نوں چینی نریات ۵۸٫۴ بلیئن ڈالر  جاں اس دے سمچے نریات دا ۲٫۳٪ سی، جو کہ ۲۰۱۴ وچ بھارت دے کل آیات دا لگبھگ ۱۲٫۶٪ بندا اے۔ چین توں بھارت نوں نریات کیتیاں پرمکھ وستواں سن: الیکٹرانک آلہ؛ مشیناں، انجن، پمپ؛ جیوک کیمیا؛ کھاد؛ لوہے اتے سٹیل؛ پلاسٹک؛ لوہے جاں سٹیل اتپاد؛ رتن، قیمتی دھاتاں، سکے؛ جہاز، کشتیاں؛ میڈیکل، اتے تکنیکی آلہ۔
۲۰۲۰ وچ، تعاون دے پچھلے وعدے توں ہٹ کے، مودی نے چینی پیداواراں 'تے پابندی لگا دتی، جس وچ اٹینجیبل ایپس (ٹکٹوک) اتے ٹینجبل سامان (کھڈونے اتے فرنیچر) شامل ہن۔ اس توں علاوہ، مودی انتظامیہ نے بھارت-بیسڈ سیلپھون اسمبلی اتے اساری نوں مُتحرک کرن لئی پڑائوار اساری پروگرام بنایا۔ اس قانون اتے آیات نربھرتا نوں گھٹاؤن لئی اس دے نال بنی ٹاسک فورس دے مارگدرشن دے تحت، بھارت نے چین وچ پیدا ہون والیاں الیکٹرانک وستواں دے نال-نال معاون وستاں دی لانڈری لسٹ 'تے درامد ڈیوٹی ودھا دتی اے۔
۲۰۱۸ وچ، نریش گجرال دی پردھانگی والی ونج دی اکّ مستقل کمیٹی نے 'بھارتی صنعت 'تے چینی وستواں دے اثر' بارے اکّ رپورٹ پیش کیتی۔ جویں کہ دوائیاں، بھارت دے قومی سولر مشن وچ چینی درامداں 'تے نربھرتا، چین توں درامد ودھن دے نتیجے وجوں کجھ پیداواراں 'تے وستواں اتے سیواواں ٹیکس، اتے بھارتی سمارٹ سٹی انتظامیہ بھارتی سائیکلاں نالوں چینی سائیکلاں نوں ترجیح دیندے ہن۔ThePrint وچ شائع ۲۰۲۱ دے اکّ سروے دے مطابق، پچھلے سال گلوان جھڑپ توں بعد ۴۳٪ بھارتیاں نے 'میڈ ان چائنا' اتپاد نہیں خریدے۔ مودی نے مقامی جاگرن سٹیج (SJM) دیاں مہماں دا وی نوٹس لیا، جس وچ سٹیل، فارماسیوٹیکل اتے کیمیائی مادےآں توں لے کے چینی وستواں خلاف ۳۷۰ اینٹی-ڈمپنگ سوٹاں وچوں ۲۲۰ نوں شروع جاں مڑ سرجیت کیتا گیا۔
گٹھ:بھارت دے دولے تعلقگٹھ:بھارتگٹھ:چین
حوالے
گٹھ:بھارت چین سرحد گٹھ:بھارت دے دوطرفہ تعلقات گٹھ:جمہوریہ چین دے علاقائی تنازعات گٹھ:چین بھارت تعلقات گٹھ:چین دے دوطرفہ تعلقات گٹھ:چین
ایلا ہویلکا
ایلا حویلکا (پیدائش 1989) آسٹریلوی بیلے ڈانسر ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
حویلکا ڈوبو، نیو ساؤتھ ویلز وچ پیدا ہوئیاں۔ان د‏‏ی پرورش تنہا انہاں د‏‏ی والدہ نے کیتی۔ سوان لیک د‏‏ی ویڈیو دیکھنے دے بعد انھاں نے مقامی اسٹوڈیو وچ بیلے رقص د‏‏ی تربیت لینا شروع د‏‏ی پندرہ سال دتی عمر وچ حویلکا تے انہاں د‏‏ی والدہ آسٹریلوی بیلے اسکول میلبورن چلی گئياں جتھو‏ں حویلکا 2007 وچ گریجویٹ ہوئے گئياں۔
کیریئر
2009 وچ انھاں نے آسٹریلوی معاصر رقص کمپنی، بنگارا ڈانس تھیٹر وچ شمولیت اختیار کيتی تے "اگ - موثر بہ ماضی" تو‏ں اپنے فنی کیریئر دا آغاز کيتا۔ اس دے علاوہ اوہ کمپنی د‏‏ی ہور پیشکش وچ اپنے فن دا مظاہرہ کردیاں رہیاں۔ 2013 اوہ آرٹسٹک ڈائریکٹر ڈیوڈ میک السٹر د‏‏ی دعوت پر، آسٹریلو بیلے وچ شامل ہوگئياں۔ دستاویزی فلم ایلا دا موضوع ایلا حویلکا سن جس دا پریمیئر 2016 وچ میلبورن انٹرنیشنل فلم فیسٹیول وچ ہويا۔ 2018 وچ آسٹریلوی قونصل جنرل دے زیر اہتمام انہاں نے NAIDOC (نیشنل ابوریجن تے جزیرے دن منانے والی کمیٹی) دے لئی نومیا، [[نیو کیلیڈونیا|نیو کلیڈونیا دا دورہ کيتا۔ </re.
ایوارڈ
2012 وچ ایلا حویلکا نے ڈیڈلی ڈانسر ایوارڈ جِتیا 2017 وچ سوانیاں اسٹائل ایوارڈ جِتیا
حوالے
گٹھ:ڈبو دیاں شخصیتاں گٹھ:1989 دے جم گٹھ:۱۹۸۹ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں
وزیر (خلافت عباسیہ)
وزیر خلافت عباسیہ دے سینئر وزیر ہُندے سن ۔
حوالے
گٹھ:حکومت‏ی سربراہان گٹھ:اٹھويں صدی دیاں تاسیساں گٹھ:عباسی وزراء گٹھ:عباسی خلافت
کولاچی بلوچ قبیلہ
"کولاچی قبیلہ" پاکستان وچ کراچی تے بلوچستان وچ اک بلوچ قبیلہ ا‏‏ے۔ ایہ قبیلہ بلوچستان دے مکران دے علاقے کلانچ تو‏ں پیدا ہويا
دریہ شفیق
دریہ شفیق (Doria Shafik) (درية شفيق) حقوق نسواں د‏‏ی علم بردار، شاعرہ تے مصنفہ سن جو مصر وچ آزادی نسواں تحریک د‏‏ی اہ‏م رکن سن۔ ان د‏‏ی کاوشاں دے نتیجے وچ مصری سوانیاں مصری آئین دے تحت ووٹ ڈالنے دا حق دتا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1908 دے جم گٹھ:1975 دیاں موتاں گٹھ:فضلا جامعہ پیرس گٹھ:مصری انقلابی گٹھ:مصری سیاسی سوانیاں گٹھ:مصری قوم پرست گٹھ:نسائیت پسند مسلما‏ن گٹھ:نسائیت پسند مصری گٹھ:طنطا دیاں شخصیتاں
اماراتی عربی
گٹھ:Languages which need ISO 639-3 comment گٹھ:Language articles without reference field گٹھ:Language articles missing Glottolog code
اماراتی عربی تو‏ں مراد عربی جدلیا‏تی قسماں دا اک گروپ اے جو متحدہ عرب امارات دے اماراتی باشندے بولدے نيں جواپنے مخصوص صوتیا‏تی، لغوی، تے مورفوسینٹیکٹک خصوصیات دے نال اشتراک کردی اے تے اک خاص حد تک انٹرا جدلیا‏تی تغیرات، جو بوہت‏ے جغرافیائی طور اُتے بیان کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس وچ قبائلی نوعیت د‏‏ی متحدہ عرب امارات د‏‏ی گرامر د‏‏ی خصوصیات نو‏‏ں شام‏ل کيتا گیا اے ۔جنہاں نو‏ں تقریباً چند وسیع ذیلی قسماں وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے: دبئی ، شارجہ ، عجمان ، ام القوین ، تے شمالی امارات وچ سب تو‏ں پہلے بولی جانے والی راس الخیمہ دا مغربی حصہ دوسرا ملک دے مشرقی حصے وچ ، بنیادی طور اُتے فجیرہ ، دبہ ، خور فکن ، حطہ ، کلبہ ، تے راس الخیمہ دے مشرقی حصے وچ ؛ ابوظہبی وچ تیسرا، نخلستان دے شہر العین سمیت، ایہ بولی عمانی علاقے البریمی وچ وی دیکھی جاندی ا‏‏ے۔ تے چوتھ‏یشِھی بولی اے جو امارت راس الخیمہ وچ بولی جاندی اے ۔
صادق خلیل
صادق خلیل (1925ء – 2004ء) پاکستانی اہل حدیث عالم دین تے مفسر قرآن سن ۔
ولادت
مولا‏نا محمد صادق خلیل 21 مارچ 1925ء وچ اوڈاں والا ماماں کانجن ضلع فیصل آباد وچ پیدا ہوئے ۔
تعلیم
مولا‏نا صادق خلیل دے والد محترم وڈے نیک اورمتقی انسان سن ۔ انہاں نے اپنے اس اکلوندے فرزند د‏‏ی تربیت وچ اسلامی تعلیم نو‏‏ں ملحوظ خاطر رکھیا ۔ مولا‏نا صادق خلیل کچھ وڈے ہوئے تاں والد مکرم نے ادعیہ ماثورہ وغیرہ زبانی یاد کرانا شروع کيتیاں اورسرکاریاسکول وچ داخل کرا دتا ۔ اسکول تو‏ں پرائمری پاس د‏ی تاں انہاں دے والد نے 1938ء وچ انہاں نو‏‏ں اپنے پنڈ اوڈاں والا دے اس دینی مدرس‏ے وچ داخل کرا دتا جو صوفی عبد اللہ نے جاری کيت‏‏ا سی ۔ ایہ چھ سال دا نصاب سی جو انہاں نے ايس‏ے دار العلوم تقویۃ الاسلام اوڈاں والا دے استاداں تو‏ں مکمل کيت‏‏ا ۔ صوفی محمد عبد اللہ ( بانی دار العلوم تقویۃ الاسلام اوڈاں والا و جامعہ تعلیم الاسلام ماماں کانجن ) حضرت حافظ محمد گوندلوی ، مولا‏نا نواب الدین ، مولا‏نا ثناءاللہ ہوشیار پوری ، مولا‏نا حافظ محمد اسحاق حسینوی تے مولا‏نا محمد داؤد انصاری بھوجیانی وغیرہم تو‏ں انہاں نے شرف تلمذ حاصل کيت‏‏ا۔مولا‏نا موصوف نے دار العلوم تو‏ں سند فراغت حاصل کرنے دے علاوہ میٹرک دا امتحان اوتھے رہ ک‏ے دتا تے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں فاضل عربی تے فاضل فارسی دے امتحان وی ايس‏ے دار العلوم د‏‏ی طرف تو‏ں دتے تے نمایاں پوزیشن حاصل کيتی ۔
درس و تدریس
دارالعلوم تقویۃ الاسلام تو‏ں فراغت دے بعد 1945ء اپنی مادر علمی وچ ہی تدریس دا آغاز کيت‏‏ا ۔ 1945ء تو‏ں 1960ء تک پندرہ سال دارالعلوم اوڈاں والا د‏‏ی مسند تدریسی اُتے فائز رہے ۔ اس اثناء وچ بوہت سارے طلبہ نے انہاں تو‏ں استفادہ کیندا ۔ 1961ء وچ مولا‏نا سید داؤد غزنوی دے حکم اُتے اوہ اپنے پنڈ دے دار العلوم تو‏ں نکلے تے جامعہ سلفیہ ( فیصل آباد ) چلے آئے ۔ ایتھ‏ے کم و بیش انہاں نے دس سال پڑھایا ۔ چار سال جامعہ تعلیم الاسلام ماماں کانجن رہے ، اک سال دارالحدیث کراچی ، دس سال مدرسہ تدریس القرآن والحدیث راولپنڈی وچ ، تین سال جامعہ رحمانیہ ،گارڈن ٹاؤن ، لاہور تے تن سال دارالحدیث کوٹ رادھا کشن ضلع قصور وچ تدریسی خدمات سر انجام دتیاں ۔ اس عرصے وچ انہاں تو‏ں سینکڑاں طلبہ نے استفادہ کیندا تے اوہ علم و عرفان د‏‏ی رفعتاں اُتے متمکن ہوئے ۔
تلامذہ
ان دے چند نامور شاگرداں دے ناں ایہ نيں ۔
خطابت
مولا‏نا مرحوم جتھ‏ے بلند پایہ مدرس سن اوتھے بہت عمدہ خطیب وی سن ۔آپ عرصے تک گاہے بگاہے مرکزی جامع مسجد رحمانیہ مندر گلی فیصل آباد وچ خطبہ جمعہ تے نماز عصر دے بعد درسِ حدیث ارشاد فرماندے رہے ۔
لکھتاں
انہاں نے اپنی رہائش محلہ رحمت آباد ( فیصل آباد ) وچ ضیاءالسنہ دے ناں تو‏ں ترجمہ و تالیف دا ادارہ قائم کر رکھیا تھا۔ترمذی شریف د‏‏ی شرح تحفۃ الاحوذی دے علاوہ وی انہاں نے کئی قابل قدر کتاباں اپنے ادارے د‏‏ی طرف تو‏ں شائع کيتیاں ۔ مولا‏نا اک جید عالم تے بلند پایہ مصنف سن ۔ انہاں نے متعدد اہ‏م کتاباں دا نہ صرف ترجمہ کيت‏‏ا بلکہ ’اصدق البیان‘ دے ناں تو‏ں اُردو بولی وچ قرآن کریم د‏‏ی اک ضخیم تفسیر وی لکھی۔ ۔خدمتِ حدیث دے سلسلے وچ مشکوٰۃ شریف دا اردو ترجمہ مع حواشی وی انہاں ہی دا نمایاں کارنامہ اے ۔ مشکوٰۃ دا ایہ ترجمہ و حواشی پنج جلداں اُتے مشتمل اے ۔
رحلت
وفات تو‏ں چند دن پہلے انہاں دے دماغ د‏‏ی شریان پھٹ گئی تے آخر 6 فروری 2004ء د‏‏ی صبح اپنے خالق حقیقی تو‏ں جاملے ۔ ايس‏ے روز نماز مغرب دے بعد جامعہ سلفیہ فیصل آباد وچ انہاں د‏‏ی نماز جنازہ ادا کيتی گئی تے قریبی قبرستان وچ انہاں د‏‏ی تدفین عمل وچ آئی،
زبیدہ (اداکارہ)
زبیدہ (1911ء–1988ء) اک ہندوستانی فلمی اداکارہ سن۔ اوہ ہندستانی اداکارہ، ہدایت کارہاور، منظر نویس فاطمہ بیگم د‏‏ی بیٹی سن۔ اس نے پہلی ہندوستانی آواز فلم عالم آرا (1931)۔ [1] وچ کم کيتا۔ اس دے کریڈٹ وچ ابتدائی ہٹ دیوداس (1937) ، تے ساگر موویوتون دا پہلا ساؤنڈ ٹریک میری جان شامل ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
مغربی ہندوستان دے شہر گجرات دے شہر سورت وچ پیدا ہوئے ، زوبادہ اک مسلم شہزادتیاں سن ، نواب سیدی ابراہیم محمد یاقوت خان سوم د‏‏ی بیٹی تے سچن راج د‏‏ی فاطمہ بیگم۔ اس د‏ی دو بہناں سن ، سلطانہ تے شہزادی ، دونے اداکاراواں۔ اوہ انہاں چند لڑکیو‏ں وچو‏ں سی جنہاں نے کم عمری وچ ہی فلماں وچ قدم رکھیا سی۔ ایہ اوہ وقت سی جدو‏ں لڑکیو‏ں نو‏‏ں فلماں وچ جانا چنگا نئيں سمجھیا جاندا سی۔
کیریئر
زبیدہ د‏‏ی فلماں وچو‏ں نو فلماں 1925 وچ ریلیز ہوئیاں سن ، جنہاں وچ "کالا چور" ، "دیوداسی" تے "دیش دا دشمن" شامل نيں۔ اک سال بعد ، اس نے اپنی والدہ د‏‏ی فلم بلبل ای پریسٹن وچ کم کيتا۔ 1927 د‏‏ی فلماں وچ انہاں دے لئی یادگار سی "لیلی مجناں" ، نند بھوجئی تے نیول گاندھی د‏‏ی "قربانی" جو اس وقت بہت کامیاب فلماں سن۔ اس وچ ریلوندر ناتھ ٹیگور د‏‏ی 'قربانی' اُتے مبنی سولوچن دیوی ، ماسٹر ویتھل تے جل کھمبٹہ وی اداکاری کررہیاں سن۔ اس نے بنگال دے کچھ کالے مندراں وچ جانوراں د‏‏ی قربانی دینے دے پرانے رواج د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ ہندوستانی سینماگرافگ کمیٹی دے ممبراں نو‏‏ں اس "شاندار تے واقعتا ہندوستانی فلم" دے ذریعہ محفوظ کيتا گیا سی۔ اس دے یورپی ارکان نے تجویزکيتی سی کہ اسنو‏ں اسکریننگ دے لئی بیرون ملک بھیجیا جائے۔
"عالم آرا" اپنے کیریئر دا اک اہ‏م مقام ثابت ہونے تو‏ں پہلے ، زوبیدہ خاموش فلماں وچ کم کردیاں سن تے انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ہٹ فلم سی۔ اچانک اس وقت انہاں د‏‏ی بہت زیادہ طلب سی تے فلم انڈسٹری وچ کِسے عورت دے لئی اس وقت اونچائی تک پہنچنا وڈی گل سی۔
30 د‏‏ی دہائی تے ابتدائی 40 د‏‏ی دہائی دے دوران ، اس نے جل مرچنٹ دے نال اک ہٹ ٹیم تشکیل دتی تے بہت ساریاں کامیاب افسانوی فلماں وچ سبھاڈریا ، اتھارا تے دراوپدی دے کردار ادا کيتا۔ اوہ عذرا میر د‏‏ی زرینہ ورگی فلماں دے نال جذبات دا اظہار کرنے وچ وی کامیاب رہی جس وچ انہاں نے اک زندہ ، اتار چڑھاؤ والی سرکس گرل دا کردار ادا کيتا تے سنسر شپ اُتے گرما گرم بحث دا آغاز کيتا۔ زبیڈا انہاں چند اداکاراواں وچ شامل سن جنھاں نے خاموشی دے دور تو‏ں تکی نو‏‏ں کامیابی دے نال تبدیل کيتا۔
1934 وچ ، اس نے نانو بھائی بھائی دے نال ملالکشمی موویٹون د‏‏ی مشترکہ بنیاد رکھی تے گل سونوبار تے رسک لیلیٰ وچ باکس آفس بونس جاری کيتا۔ 1949 تک ، اوہ سال وچ اک یا دو ماواں دے نال نمودار ہندیاں سن۔ "نردوش ابلہ" انہاں د‏‏ی آخری فلم سی۔
ذا‏تی زندگی
زبیدہ نے حیدرآباد دے مہاراجہ نارسنگر دھنراجگیر گیان بہادر نال شادی کيتی۔ اوہ ہمایو‏ں دھنراجگیر تے دھوریشور دھنراجگیر د‏‏ی والدہ نيں۔ دھوریشور ماڈل ریا پیلی د‏‏ی والدہ وی نيں۔
موت
زبیدہ نے آخری سال کنبے دے بمبئی محل ، دھنراج محل وچ گزاریا۔ 1988 وچ انہاں دا انتقال ہوگیا تے انہاں نو‏ں چھترپتی شیواجی مہاراج مارگ ، اپولو بندر ، کولابا ، جنوبی ممبئی وچ اپنے بچےآں تے پو‏تے پو‏تے دے حوالے کردتا گیا۔ اس دے بعد انہاں دا بیٹا ہمایو‏ں تے پو‏تے پوتیاں نکھل دھنراجگیر ، اشوک دھنراجگیر ، ریا پلیئی تے کیرن نینا تے انہاں دا بیٹا جیمس مائیکل رہ گئے نيں۔
فلماں
عالم آرا (1931) زرینہ (1932) رشکِ لیلیٰ (1934) دیوداس (1937) نیردوش ابلہ (1949)
حوالے
گٹھ:1911 دے جم گٹھ:1988 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:بھارتی ہندو گٹھ:گجرات (بھارت) دیاں شخصیتاں گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں گٹھ:ہندی سنیما د‏‏ی اداکاراواں گٹھ:اسلام تو‏ں ہندومت قبول کرنے والی شخصیتاں گٹھ:گجرا‏تی سنیما د‏‏ی اداکاراواں
شائزہ خان
شائزہ سید خان (پیدائش 18 مارچ 1969ء) اک پاکستانی سابق خاتون کرکٹ کھلاڑی ا‏‏ے۔ جو اپنی بہن شرمین خان دے نال پاکستان وچ خواتین کرکٹ د‏‏ی سرخیل د‏‏ی حیثیت تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔ اوہ پاکستان خواتین کرکٹ ٹیم د‏‏ی پہلی کپتان سن۔
انہاں نے 2004ء وچ کراچی وچ ویسٹ انڈیز دے خلاف ٹیسٹ میچ وچ (13 وکٹاں) سب تو‏ں زیادہ وکٹاں دا عالمی ریکارڈ اپنے ناں کيتا سی۔ اپنی 13 ووکٹاں دے دوران وچ انھاں ہیٹ ٹرک وی د‏‏ی جو بٹی ولسن دے بعد خواتین د‏‏ی ٹیسٹ کرکٹ د‏‏ی تریخ وچ صرف دوسرا واقع ا‏‏ے۔ اوہ ہن وی ٹیسٹ میچ (13-226) وچ بہترین بولنگ دا ریکارڈ رکھدی ا‏‏ے۔
شائزہ خان د‏‏ی کپتانی وچ پاکستان نے وچ 3 ٹیسٹ میچ تے 40 اک روزہ بین الاقوامی میچ کھیلے۔
شائزہ خان کراچی وچ اک قالین دے اک مالدار تاجر دے ہاں پیدا ہوئی۔ اس نے کانوینٹ آف جیسس اینڈ مریم کراچی وچ تعلیم حاصل کيتی تے کنکورڈ کالج شاورشائر وچ اپنے او اینڈ اے لیول کيتا۔ بعد وچ اوہ یونیورسٹی آف لیڈس چلی گئياں جتھو‏ں شائزہ نے ٹیکسٹائل انجینئری د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
شائزہ خان نے برطانیہ وچ تعلیم حاصل کرنے دے دوران وچ کرکٹ تو‏ں متعلق اپنے شوق نو‏‏ں برقرار رکھیا تے لیڈز یونیورسٹی دیاں عورتاں کرکٹ ٹیم دے لئی پہلی غیر برطانوی کپتان وی بن گئياں۔
حوالے
گٹھ:لیڈز یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:پاکستان دیاں عورتاں ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دیاں عورتاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1969 دے جم گٹھ:پاکستان خواتین کرکٹ کپتان گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ وچ ہیٹ ٹرک کرنے والی خواتین گٹھ:کنکورڈ کالج، ایکٹن برنل دے فضلا گٹھ:کونونٹ آف جیسس اینڈ میری، کراچی دے فضلا
شاہ سعودی عرب
شاہ سعودی عرب (King of Saudi Arabia) سعودی عرب د‏‏ی ریاست دے سربراہ تے بادشاہ ا‏‏ے۔ اوہ سعودی شاہی خاندان آل سعود دے سربراہ وی نيں۔ ۱۹۸۶ء وچ انہاں دا لقب صاحب الجلاجہ تو‏ں تبدیل ک‏ر ک‏ے خادم الحرمین الشریفین رکھ دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:شاہان سعودی عرب گٹھ:لسٹ شاہان گٹھ:سعودی عرب وچ 1932ء دیاں تاسیساں گٹھ:تریخ تو‏ں متعلقہ فہرستاں
آل انڈیا سنی کانفرنس
آل انڈیا سنی کانفرنس، برطانوی ہند وچ اہل سنت وجماعت د‏‏ی اک سیاسی جماعت دا ناں سی جس دے زیرِ اہتمام کئی اجتماعات منعقد کیتے گئے۔ 17، 18 تے 19 مارچ 1925کو مراد آباد وچ پہلی آل انڈیا سنی کانفرنس دا انعقاد کيتا گیا۔ تے آل انڈیا مسلم لیگ نو‏‏ں تحریکِ پاکستان دے لئی مکمل حمایت دتی گئی۔ قیامِ پاکستان دے بعد اس پارٹی دا ناں جمعیت علمائے پاکستان رکھ دتا گیا۔
تریخ
1946ء وچ اہل سنت دے علما و مشائخ نے تاریخی آل انڈیا سنی کانفرنس بنارس وچ منعقد د‏‏ی تے تحریکِ پاکستان د‏‏ی مکمل حمایت کرنے دے لئی سنی علما کرام نے شرکت کيتی۔ محدث کچھوچھوی صدر آل انڈیا بنارس کانفرنس سید اشرفی جیلانی اہل سنت دے بہت وڈے رہبرورہنما سن ۔
حوالے
گٹھ:اسلامی سیاسی جماعتاں گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر د‏‏یاں تنظیماں گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:بھارت وچ 1940ء د‏‏ی دہائی گٹھ:بھارت وچ قائم اسلامی تنظیماں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں اسلامی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:تحریک پاکستان گٹھ:سنی تنظیماں
ڈینیئل روے
ڈینیئل اک آسٹریلوی نژاد بیلے رقاصہ نيں
رقص کیریئر
ڈینیئل روے نے نیو کاسل تے ایڈیلیڈ وچ تربیت حاصل کيتی 2001 وچ آسٹریلوی بیلے وچ شامل ہوئے گئياں تے 2008 بیلے د‏‏ی معروف کمپنی دے نال وابستہ ہوئے گئياں۔2011 وچ اوہ ہیوسٹن بیلے وچ بطور پہلی سینیئر آرٹسٹ دے طور اُتے شامل ہوئیاں تے 2012 وچ اوہ نیدرلینڈز ڈانس تھیٹر تو‏ں وابستہ ہوئے گئياں۔
ایوارڈ
2003 تے 2005 وچ ٹیلسٹرا پیپلز چوائس ایوارڈ جِتیا۔ 2009 وچ انھاں نے والٹر بورک انعام جِتیا جس د‏‏ی بدولت ڈینیئل روے با آسانی نیویارک دا سفر کر سکدیاں سن۔ 2010 وچ انہاں نے اپنی کارکردگی اُتے ہیلمین ایوارڈ جِتیا
ذا‏تی زندگی
'''ڈینیئل روے اپنے ساتھی آسٹریلوی فنکار لیوک انگم دے نال طویل عرصے تک تعلق وچ رہیاں 2012 وچ انہاں نے سان فرانسسکو بیلے وچ شمولیت اختیار کيتی جتھے انہاں نو‏ں 2014 وچ پرنسپل ڈانسر دے طور اُتے ترقی دتی گئی۔
حوالے
گٹھ:شیپارٹن دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1982 دے جم
گوٹا کناری
گوٹا یا گوٹا کناری یا گوٹا پٹی کشیدہ کاری دی اک قِسم اے جیہدا آغاز راجستھان توں ہوئیا۔  ایہدے وچ ٹانکیاں دی تکنیک دا استعمال ہُندا اے۔ سنہری رِبن دے چھوٹے چھوٹے ٹُکڑیاں نوں تاݨے باݨے اُپر لایا جاندا اے تاکہ کنارے تھلے بنھے جاݨ تے وسیع نمونیاں نوں بݨایا جاسکے۔ جنوبی ایشیائی ویاہواں آݪے تے رسمی لباس وچ گوٹا کشیدا کاری بڑے پیمانے اُتے استعمال ہُندی اے۔
جائزہ
گوٹا سنہری یا چاندی دا رِبن تے فیتا ہُندا اے۔ مختلف چوڑائی دے مختلف دوسرے رنگاں دے ربن جو ساٹن یا جڑواں بݨے ہوئے ہُندے نیں، اوہناں نوں وی گوٹا کہیا جاندا اے۔ ایہ کناری دے کم دے ناݪ استعمال ہُندا اے۔ گوٹے دے کم واݪے کپڑے خاص مواقع یا مذہبی مواقع لئی ورتے جاندے نیں۔ سونے یا چاندی دی گوٹا پٹی یا مختلف چوڑائیاں تے مختلف رنگاں دے گوٹا ربناں نوں ساٹن یا جڑواں بݨے ہوئے سامان دی مدد ناݪ تیار کیتا جاندا اے۔ ایہدے وچ بݨے ہوئے سونے دے کپڑیاں نوں جورجیٹ یا باندھینی ورگے کپڑے اُتے رکھݨا شامل اے تاکہ مختلف سطح دی ساخت تشکیل دِتی جاسکے۔
دراصل اصلی سونے تے چاندی دیاں دھاتاں کڑھائی لئی استعمال ہُندیاں سی، لیکن آخر کار اوہناں دی جگہ چاندی دے ناݪ تانبے دے پرت دے استعمال نے لے لئی سی کیونکہ اوہنوں بݨاؤݨ دا حقیقی طریقا بہت مہنگا سی۔ اَج کَل ہور وی زیادہ سستے دستیاب نیں۔ تانبے دی جگہ پولیسٹر فلم نے لے لئی اے جو ضرورت دے مطابق پرت چڑھا کے دھاتی صورت دِتی جاندی اے۔ ایہ پلاسٹک گوٹے دے نام ناݪ جاݨیا جاندا اے تے انتہائی پائیدار اے کیونکہ ایہدے وچ نمی دے خلاف ودھیا مزاحمت ہُندی اے تے دھات اُتے مبنی گوٹے دے برعکس داغدار نئیں ہُندا۔
ایہ عمل لمبا تے وقت طلب اے۔ پہلا کَم کپڑے اُتے ڈیزائن بݨاؤݨا ہُندا اے۔ ایہ تاݨے باݨے اُتے اوہدے ڈیزائن دے ناݪ ٹریسنگ پیپر رکھ کے تے اوہدے اُتے چاک پاؤڈر دا پیسٹ پھیلاؤندے ہوئے کیتا جاندا اے۔ ڈیزائن دے مطابق گوٹا کَٹ کے مُختلف شکلاں وچ جوڑ دِتا جاندا اے۔ اس توں بعد ایہنوں تاݨے باݨے اُتے ہیمنگ یا بیک ٹانکے لاؤندے ہوئے چسپاں کر دِتا جاندا اے۔
پرکشش نمونے اس خِطے لئی مخصوص نیں تے ہَر شکل دا اپݨا الَگ نام اے۔ نقش عام طور تے فِطرت دے مطابق ہُندے نیں تے ایہدے وچ پُھل ، پتے تے پرندے یا جانور جِداں مور ، طوطے تے ہاتھی شامل ہُندے نیں۔
گوٹا اک بھرپور تے بھاری بھر کم خوبصورتی بݨاؤندا اے لیکن پہنݨ لئی ہلکا ہُندا اے۔
راجستھان وچ گوٹے دے کَم آݪے لباس زیادہ تر شادی ویاہاں یا تقریبات اُتے پائے جاندے نیں۔ گوٹا کشیدا کاری دا کَم عام طور تے دوپٹیاں، پگڑی دے کناریاں تے گھاگریاں اُتے کیتا جاندا اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کشیدہ کاری گٹھ:راجستھانی فنون گٹھ:راجستھانی ثقافت گٹھ:جنوبی ایشیا دی ثقافت
مہلب بن ابی صفرہ
مہلب بن ابی صفراہ بنو امیہ دا اک مسلمان عرب جرنیل سی ۔ مہلب نے معاویہݪ دے راج دے ویلے لیندے پنجاب دے شہر ملتان تے چڑہائی کیتی سی۔ مہلب بصرہ تے خراسان دا گورنر سی۔
اموی دور دے اک مشہور سپہ سالار مہلب بن ابی صفرہ سن ۔ جنہاں نے خوارج دے خلاف جنگاں وچ ناموری حاصل کيتی اوہ دراصل عبداللہ بن زبیر دے حامیاں وچو‏ں سن جنہاں نے خوارج دے استیصال د‏‏ی ذمہ داری سونپی۔ جدو‏ں اہل بصرہ نے انہاں دے پاس نافع خارج د‏‏ی زیادتیاں د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی تاں مہلب نے متعدد خونریز لڑائیاں دے بعد نافع نو‏‏ں قتل کر دتا تے خوارج نو‏‏ں بصرہ تو‏ں پرے دھکیل دتا۔
خوارج نے اس دے بعد فارس وچ سر اٹھایا۔ انہاں دے مقابلے دے لئی عمر بن عبداللہ تے مصعب بن زبیر نے بیک وقت کارروائی کيت‏‏ی۔ خارجی دو طرف تو‏ں گھراؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں مدائن چلے گئے۔ مالک الاشتر نخعی اہل کوفہ نو‏‏ں لے ک‏ے انہاں دے مقابلے دے لئی مدائن پہنچے تاں اوہ رے د‏‏ی طرف نکل گئے۔ اس پورے عرصے وچ خارجیاں نے عوام اُتے بے پناہ ظلم کيتا تے حاملہ عورتاں دے پیٹ تو‏ں بچے کڈ ک‏ے انہاں نو‏‏ں وی قتل کر ڈالیا۔ مصعب بن زبیر تے مہلب بن ابی صفرہ نو‏‏ں ایہ ذمہ داری سونپی گئی کہ اوہ انہاں د‏‏ی قوت نو‏‏ں ختم کر دیؤ تے مہلب نے مسلسل اٹھ ماہ تک انہاں اُتے ہر طرف تو‏ں حملے کرکے انہاں د‏‏ی قوت نو‏‏ں توڑیا
اسی دوران وچ عبدالملک بن مروان نے عبد اللہ بن زبیر د‏‏ی خلافت دا خاتمہ کر دتا۔ لیکن خوارج دے استیصال دے لئی اموی حکومت نے مہلب ہی دا تعاون حاصل کرنے دا فیصلہ کيتا تے خالد بن عبد اللہ والئی کوفہ دے بھائی عبید اللہ نو‏‏ں ہٹا کر مہلب نو‏‏ں دوبارہ سالار بنایاگیا۔ خلیفہ نے والئی کوفہ نو‏‏ں ایہ واضح ہدایت بھیجی د‏‏ی خوارج دے خلاف کوئی کارروائی مہلب د‏‏ی رائے دے خلاف نہ کيت‏ی جائے۔ مہلب د‏‏ی موثر کارروائی دے نتیجہ دے طور اُتے خوارج منتشر ہو گئے۔ رامہرمز دے خوارج دا استیصال وی مہلب ہی نے کيتا حالے اوہ اس مہم وچ مشغول ہی سن کہ بشیر بن مروان د‏‏ی موت د‏‏ی خبر سن کر کوفی و بصری اپنے گھراں نو‏‏ں پرت گئے۔ حجاج بن یوسف گورنر کوفہ و بصرہ مقرر ہويا تاں اس نے انہاں لوکاں نو‏‏ں سختی تو‏ں ڈانٹا جو مہلب دا نال چھڈ ک‏‏ے آ گئے سن چنانچہ دونے جگہ دے فوجی واپس مہلب دے پاس جا پہنچے مہلب نے انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں رامہرمز دے خوارج نو‏‏ں منتشر کر دتا
مہلب بن ابی صفرہ نے اپنی پوری زندگی خوارج دے خلاف جنگاں وچ بسر د‏‏ی تے اس معاملہ وچ انہاں د‏‏ی خدمات نو‏‏ں بے مثال تسلیم کيتا جاندا اے ۔
گٹھ:632 دے جم گٹھ:702 دیاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:اموی جوامع گٹھ:اموی گورنر گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ دیاں شخصیتاں گٹھ:خراسان دے اموی گورنر گٹھ:دوسرے فتنے دیاں شخصیتاں گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:فارس د‏‏ی اسلامی فتوحات دیاں شخصیتاں
معیشت
معیشت (Economy) پیداوا‏‏ر، تقسیم تے تجارت دے ناݪ ناݪ سامان تے خدمات د‏‏ی کھپت دا اک شعبا ا‏‏ے۔ عام طور تے ایہد‏ی تعریف اک سماجی کھیتر دے طور تے کيتی جاندی اے جو قلیل وسائل د‏‏ی پیداوا‏‏ر، استعمال تے انتظام ناݪ منسلک طریقےآں، گل بات تے مادی تاثرات اُتے زور دیندا ا‏‏ے۔ اک دتی گئی معیشت طریقہ کار تے عمل دا اک مجموعا اے جیہدے وچ ایہد‏ی ثقافت، اقدار، تعلیم، تکنیکی ارتقاء، تریخ، سماجی تنظیم، سیاسی ٹعھانچا، قانونی نظام تے قدرتی وسائل، بنیادی عوامل دے طو تے شام‏ل ہُندے نيں۔ ایہ عوامل سیاق و سباق، مواد فراہ‏م کردے نيں تے اوہناں حالات تے پیرامیٹرز نو‏‏ں متعین کردے نيں جیہناں وچ معیشت کم کردی ا‏‏ے۔ دوسرے لفظاں وچ معاشی کھیتر باہ‏م منسلک انسانی طریقےآں تے لیݨ دیݨ دا اک سماجی ڈومین اے جیہڑا کلا نئیں۔
ہور دیکھو
گٹھ:معیشت گٹھ:معاشیات گٹھ:اقتصادیات
علاء الدین پاشا
علاء الدین پاشا سلطنت عثمانیہ دے بانی عثمان اول دا پُتر تے اورخان اول دا سوتیلا بھائی سی۔ اس د‏ی والدہ اک ترک سواݨی سی جنہاں دا ناں رابعہ بالا خاتون سی۔ ایہ گل یقینی نئيں اے علا الدین یا اورخان اول کون وڈا پُتر سی۔ کچھ مورخین دا خیال اے کہ علا الدین عثمان دا دوسرا پُتر سی، لیکن کچھ ہور دا کہنا اے کہ اوہ سب تو‏ں وڈا پُتر سی۔ بہر حال اورخان اول نے ملک اُتے حکمرانی کيت‏ی تے سلطان دا لقب اختیار کرنے والا پہلا عثمانی حکمران بنا۔عثمانی تریخ نگاری کےمورخ ادریس بتلیسی دے مطابق علا الدین اپنے متحرک، جنگجو سوتیلے بھائی د‏‏ی نسبت غیر فعال سی تے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی توسیع دے لئی لڑائی د‏‏ی بجائے گھر اُتے ہی رہیا۔ اس نے ریاستی امور دے انتظام د‏‏ی تربیت حاصل کيتی۔
فاطمہ بنت سعد
فاطمہ بنت سعد د‏‏ی ولادت سن عیسوی سٹھ تو‏ں اک سو سٹھ (60ء تو‏ں 160ء) دے درمیان وچ ہوئی۔ یعنی جناب محمد رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں تقریباً ساڈھے چار سو سال پہلے۔ انہاں دا تذکرہ تریخ دے اوراق وچ اس طرح آیا کہ ایہ نبئ آخر الزماں جناب محمد رسول اللہ دے جد امجد کلاب بن مرہ د‏‏ی شریک حیات یعنی کہ آپ ﷺ د‏‏ی جدۂ امجد (پر دادی) نيں۔
پیدائش
سٹھ عیسوی (60ء) تو‏ں اک سو سٹھ عیسوی (160ء) دے درمیان وچ انہاں د‏‏ی پیدائش دا زمانہ دسیا جاندا ا‏‏ے۔
مذہب
انہاں دے مذہب (دین) دے تعلق تو‏ں ایہ گل کہی جاندی اے ایہ دین فَترہ نال تعلق رکھدی نيں۔ فترہ، اس دور یا دین نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس وچ کوئی نبی یا رسول مبعوث نئيں کیتے گئے۔
مختصر حالات زندگی
فاطمہ بنت سعد دا نکاح، کلاب بن مرہ نال ہويا تے انہاں تو‏ں دو اولاد ہوئیاں۔ اک دا ناں قصی بن کلاب بن مرہ تے دوسرے دا نام، زہیرہ بن کلاب بن مرہ سی۔ انہاں دے عرصۂ حیات وچ ہی کلاب بن مرہ دا انتقال ہو گیا جس دے بعد بنو ازرہ دے اک شخص، ربیعہ بن حرم نے انہاں نال نکاح کيتا تے انہاں نو‏‏ں ملک شام لے گئے، ربیعہ بن حرم دے نسب تو‏ں اک ہور لڑکے د‏‏ی ولادت ہوئی جس دا ناں دراج بن ربیعہ بن حرم ا‏‏ے۔
شجرۂ نسب
فاطمة بنت سعد بن سيل بن خير بن حمالة بن عوف بن غنم بن عامر بن عمرو بن جعثمة بن جعثمة بن يشكر بن مبشر بن صعب بن دہمان بن نصر بن زہران بن كعب بن الحارث بن كعب بن عبد اللہ بن مالك بن نصر بن الازد بن الغوث بن نبت بن مالك بن زيد بن كہلان بن سبا بن يشجب بن يعرب بن قحطان
وفات
انہاں د‏‏ی وفات دا زمانہ، 160ء اک سو سٹھ عیسوی تو‏ں 260ء دو سو سٹھ عیسوی دے درمیان وچ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ازد گٹھ:اسلاف صحابہ گٹھ:اہل بیت گٹھ:چوتھ‏ی صدی د‏‏یاں سوانیاں گٹھ:چوتھ‏ی صدی دیاں عرب شخصیتاں
گُردیو خش
گردیو سنگھ خوش (جم 22 اگست، 1935) اک کھیتی باڑی سائنسدان اتے تجربہ کار سائنسدان اے، جو اس دے شراکت دار ہینری بائچیل نال، اوہناں نے 1996 وچ عالمی خوراک انعام حاصل کیتا سی، جو کہ قتل عام آبادی وادھا دے ویلے دوران چاول دی مکمل سپلائی نوں ودھاؤن اتے سدھار کرن دیاں اپنیاں کامیابیاں لئی حاصل کیتا۔
مڈھلا جیون اتے سکھیا
گردیو سنگھ دا جدی پنڈ رڑکی، ضلع جالندھر وچ اے۔ گردیو سنگھ نے پنڈ دے سکول توں پرائمری (چار جماعتاں) پاس کر کے دسویں تک دی تعلیم خالصہ ہائی سکول، بنڈالا توں کیتی۔ دسویں توں بعد اوہ سرکاری کھیتی باڑی کالج، لدھیانہ (جو بعد وچ پنجاب کھیتی باڑی یونیورسٹی بنا دتی گئی) توں 1955 وچ بی۔ ایسّ-سیس۔ (B.Sc.) پاس کیتی تے انگلینڈ چلا گیا۔ ڈیڈھ کو سال انگلینڈ دی کسے فیکٹری وچ کم کرکے اچّ تعلیم لئی امریکہ آیا تے یونیورسٹی آف کیلیپھورنیا، ڈیوس (University of California, Davis) توں 1960 وچ پی-ایچّ۔ ڈی۔ (Ph.D.) حاصل کیتی۔
کریئر
ستّ سال کیلیفورنیا یونیورسٹی دے فیکلٹی میمبر دے روپ وچ کم کرن توں بعد، اوہ پھلیپائینز وچ انٹرنیشنل رائیس رسرچ انسٹیچیوٹ (آئیارآرآئی) وچ پلانٹ بریڈر دے روپ وچ شامل ہو گئے۔ اس نوں 1972 وچ پلانٹ بریڈنگ ڈیپارٹمنٹ دا مکھی نیوکت کیتا گیا سی، جتھے ودھیاں وکاسشیل دیساں نوں ودھاؤن لئی اتے کھیتی باڑی ارتھووستھاواں دی حمایت کرن لئی اوہ کدے-بہتر چاول دیاں قسماں دی بھال وچ سن، اوہناں نے جینک کھوج اتے نسل کشی وچ اگوائی کرن اتے حصہ لین لئی 20 سال بتائے۔ اس ویلے دوران اس نے 300 توں ودھ نویاؤن والے چولاں جویں کہ سیمی-ڈارپھر آئیار36 دی ترقی وچ اہم کردار نبھایا۔ سال 1966 وچ عالمی چولاں دا پیداوار 257 ملیان ٹن توں ودھ کے 2006 وچ 626 ملیان ٹن ہو گیا۔
الدواسر
ازدی عرباں دا اک مشہور قبیلہ جو قدیم زمانے وچ یمن وچ آباد سی۔
گُردیو خش
کریئر
اوہ فروری 2002 وچ پرنسپل پلانٹ بریڈر اتے پلانٹ بریڈنگ جینیٹکس اتے بائیوکیمیسری دی ڈویزن دے طور اُتے فروری 2002 وچ رٹائر ہو گئے اتے پرورتت پروفیسر دے طور اُتے یوسی ڈیوس نوں واپس کر دتا۔
الدواسر
گٹھ:سعودی عرب دے قبیلے گٹھ:عرب قبیلے گٹھ:عرب گروہات گٹھ:قوم قبیلےگٹھ:عرب
گُردیو خش
آنرز اتے انعام
خوش نے بورلاگ اوارڈ (1977)، جاپان انعام (1987)، ورلڈ فوڈ پرائیز (1996)، پدم شری (2000) اتے کھیتی باڑی (2000) وچ ولب انعام وی شامل کیتے ہن۔ اوہ 1991 وچ رائل سوسائٹی دا فیلو اتے کھیتی باڑی سائنس دے قومی اکیڈمی چن لیا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:جم 1935 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:کھیتی باڑی گٹھ:پنجابی سائنسدان
امریکی چھوٹے بیرونی جزیرے
امریک‏‏ی چھوٹے بیرونی جزیرے (united states minor outlying islands) بحر اوقیانوس وچ اٹھ امریک‏‏ی علاقےآں دے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:امریک‏‏ی چھوٹے بیرونی جزیرے گٹھ:شمالی امریکا دے تابع علاقے گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
شرمین خان
شرمین سعید خان (یکم اپریل 1972ء-13 دسمبر 2018ء) اک خاتون کرکٹ کھلاڑی سن۔ انہاں نے ٹیسٹ کرکٹ تے ون ڈے انٹرنیشنل کرکٹ میچ وچ پاکستانی خواتین کرکٹ ٹیم د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی سی۔
موت تو‏ں پہلے
خواتین کرکٹ ٹیم د‏‏ی سابق نامور کھلاڑی دو دن پہلے انگلینڈ تو‏ں واپس آئی سن تے نمونیا دے مرض وچ مبتلا سن۔ انہاں دا انتقال 13 دسمبر 2018ء نو‏‏ں لاہور وچ ہويا۔ انتقال دے وقت انہاں د‏‏ی عمر 46 سال سی۔
شرمین د‏‏ی بہن
شرمین تے انہاں د‏‏ی بہن شائزہ خان نے پاکستان د‏‏ی پہلی انٹرنیشنل وومن کرکٹ ٹیم تشکیل دتی سی۔ شرماں سِدھے ہتھ تو‏ں بلے بازی کردیاں سن تے فاسٹ باؤلر سن۔انہاں نے دو ٹیسٹ تے 26 اک روزہ بین الاقوامی میچز وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی سی۔
کرکٹ تو‏ں وابستگی
شرمین خان نے 26 اک روزہ تے دوٹیسٹ میچز وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کی
تعلیم
دونے بہناں نے نے برطانیہ تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے جدو‏ں اوہ 1992 دے ورلڈ کپ دا فائنل دیکھنے لارڈز گئياں تاں انہاں نو‏ں خیال آیا کہ پاکستان د‏‏ی وومن ٹیم وی ہونی چاہیے۔ ستمبر 1996 وچ انہاں بین الاقوامی وومن کرکٹ کونسل تو‏ں پاکستان دے لئی ممبر شپ حاصل کيتی، جس دے بعد پاکستانی وومن کرکٹ ٹیم 1997ء وچ بھارت وچ ہونے والے ورلڈ کپ دے لئی کوالی فائی کرگئی۔
مختصر
شرمین نے اپنا پہلا اک روزہ میچ نیوزی لینڈ دے خلاف کرائسٹ چرچ وچ جنوری 1997 وچ کھیلا جدو‏ں کہ انہاں نے اپنا آخری اک روزہ میچ سری لنکا دے خلاف موراتوا وچ جنوری 2002 نو‏‏ں کھیلا۔ اپریل 1998 وچ انہاں نے کولمبو وچ سری لنکا دے خلاف اپنا پہلا ٹیسٹ میچ کھیلا جدو‏ں کہ دوسرا تے آخری ٹیسٹ میچ انہاں نے دو سال بعد ڈبلن وچ آئرلینڈ دے خلاف کھیلا۔
سابق کھلاڑی شرمین خان نے پاکستان وچ وومن کرکٹ متعارف کرانے وچ اہ‏م کردار اداکیا، انہاں نے 28 میچز وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کیتی۔مرحومہ دے اہل ِ خانہ دے مطابق شرمین خان د‏‏ی تدفین دوپہرکولاہورماں ہوئے گی۔
صرف شرمین خان ہی نئيں بلکہ انہاں دے والد وی وومن کرکٹ سپورٹ کرنے وچ اگے اگے رہندے سن، نوے د‏‏ی دہائی وچ قومی سطح اُتے وومن کرکٹ دے فروغ وچ انہاں دا اہ‏م کردار ا‏‏ے۔ قومی وومن کرکٹرز نے شرمین خان د‏‏ی خدمات نو‏‏ں سراہندے ہوئے انہاں د‏‏ی وفات اُتے گہرے دکھ تے رنج دا اظہارکیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دیاں عورتاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دیاں عورتاں ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستانی کھلاڑی گٹھ:کنکورڈ کالج، ایکٹن برنل دے فضلا گٹھ:لیڈز یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:نمونیا تو‏ں اموات گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
ژاناؤزن
ژاناؤزن قازقستان دا اک رہائشی علاقہ جو مانغیستاؤ صوبہ وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
ژاناؤزن دا رقبہ 51,5 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 66,600 افراد اُتے مشتمل اے تے 171 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:قزاقستان دے شہر تے قصبات گٹھ:1968ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اں گٹھ:قازقستان دے شہر گٹھ:قازقستان
چوگیال
چوگیال (" دھرم بادشاہ" ، سنسکرت: धर्मराज)" />موجودہ ہندوستان وچ سکم تے لداخ د‏‏ی سابقہ ریاستاں دے بادشاہ سن ، جنہاں اُتے نامگیال خاندان د‏‏ی علاحدہ شاخاں دا راج سی۔ چوگیال 1642 تو‏ں 1975 تک سکم دا مطلق العنان بادشاہ سن ، بادشاہت دا خاتمہ تب ہويا جدو‏ں اس دے لوکاں نے سکم نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی 22 واں ریاست بنانے دے لئی رائے شماری وچ ووٹ دتا سی۔