cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ودیا بال
ودیا بال ( دیوناگری : विद्या बाळ) (سی۔ 12 جنوری 1937 – 30 جنوری 2020) مہاراشٹر، بھارت توں مراٹھی فیمینسٹ لکھاری / اڈیٹر سی۔ اوہ خاصکر بھارت وچ مرداں اتے عورتاں دے سماجی رتبے دی برابری دے کھیتر وچ اک سماجی کارکنّ سی۔
جیونی
اوہ 1964 وچ ماسک عورت (स्त्री) دے سمپادکی سٹاف وچ شامل ہوئی اتے پھر اس نے 1983 توں 1986 تک اس دی پورے ویلے دی اڈیٹر وجوں کم کیتا۔ عورت دی سنپادنا نوں چھڈن توں بعد 1989 وچ اس نے مہیناوار ملون ساریاجنی (मिळून सार्याजणी) دا قیام کیتا۔ ویبّ پیج http://www.miloonsaryajani.com/ وچ دتی اسدی سمپادکی ملون ساریاجنی دی قیام بارے اسدے ادیساں دا ذکر کردی اے۔ جیونی کملاکی اتے ناول والونتیتال وت مشہور ہن۔
ودیا بال نے عورتاں نوں وکھ وکھ پوجا ستھاناں وچ داخل ہون دا حق حاصل کرن لئی مہاراشٹر دے ہائی کورٹ وچ قانونی لڑائی لڑی۔ ہائی کورٹ نے 1 اپریل نوں اس دے پیٹیپا دے حق وچ فیصلہ لیا سی۔
ترک آبادیات
کبھے|thumb|250x250پکسل| ترک عوام سابق [[سلطنت عثمانیہ وچ بکھرے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اج اوہ ترکی تے شمالی قبرص وچ اکثریت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ بلقان ، قفقاز تے عرب دنیا وچ وی ترک اقلیتاں نمایاں ني‏‏‏‏ں۔ ]] ترکی د‏‏ی آبادی کا مطلب دنیا وچ نسلی ترک افراد کی تعداد ا‏‏ے۔ سلجوق (1037–1194) تے عثمانی (1299–1923) دے دوران دونے نسلاں د‏‏ی فتح شدہ اراضی دے پار نسلی ترک آباد ہوئے۔ خاص طور پر، اناطولیہ (جدید ترکی ) د‏‏ی ترکیفکیشن دا نتیجہ 1071 وچ ملازکرد د‏‏ی لڑائی تے سلاجقہ روم د‏‏ی تشکیل سی ۔ اس دے بعد ، عثمانیاں نے بحیرہ اسود تے بحیرہ روم دے اطراف کے علاقےآں وچ ترک توسیع جاری رکھی۔ اس دے نتیجے وچ ، اج ترکی تے شمالی قبرص وچ ترک عوام د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔ اہ‏م ترک اقلیتاں وی موجود نيں جو حالے وی بلقان ، قفقاز تے لیونت تے شمالی افریقہ وچ آباد نيں ۔
حالے حال ہی وچ ، ترک عوام نے مختلف وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اپنے روايتی علاقےآں تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے اک وڈا ڈائی سپورا تشکیل دتا ا‏‏ے۔ ویہويں صدی دے وسط دے بعد ، ترکی تو‏ں غیر ہنر مند کارکن بنیادی طور اُتے مغربی یورپ دے جرمن تے فرانسیسی بولنے والے ملکاں وچ آباد ہوئے ، اس دے برعکس ، ترکی تو‏ں ہنر مند کارکناں دا اک " برین ڈرین " زیادہ تر شمالی امریکا چلا گیا ۔ ہور ایہ کہ ترکی دے ہور روايتی علاقےآں نال تعلق رکھنے والے نسلی ترک زیادہ تر سیاسی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے ہجرت کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور اُتے ، مسخیندی ترکاں نو‏‏ں سن 1944 وچ جارجیا تو‏ں وسطی ایشیا بھیج دتا گیا سی۔ قبرصی تنازع تے اس دے فورا؛ بعد ہونے والے واقعے دے دوران ترک قبرصی زیادہ تر انگریزی بولنے والی دنیا وچ مہاجرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہجرت کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ یونان تو‏ں بے دخل ہونے دے نتیجے وچ عرب دنیا وچ کریٹن ترکاں د‏‏ی خاصی آبادی ا‏‏ے۔ وغیرہ
ترکی د‏‏ی آبادی دے روايتی علاقے
1965 د‏‏ی ترک مردم شماری آخری مردم شماری سی جس وچ لوکاں تو‏ں انہاں د‏‏ی مادری بولی دے بارے وچ پُچھیا گیا سی۔ ایہ نقشہ انہاں لوکاں د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں ظاہر کردا اے جو اس عرصے وچ ترکی بولی بولدے سن ۔
قبرص جھگڑے تو‏ں پہلے ترک قبرصی جزیرے بھر وچ رہندے سن قبرص. اُتے ، یونانی فوجی جنت‏ا دے ذریعہ 1974 وچ قبرصی بغاوت دا آغاز ہويا ، جس نے جزیرے نو‏‏ں یونان وچ الحاق کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جس دے بعد ترکی د‏‏ی فیڈریٹڈ ریاست قبرص کے اعلان دے بعد قبرص اُتے ترک حملہ ہويا ۔ سن 1983 وچ ترک جمہوریہ شمالی قبرص کے قیام دے بعد تو‏ں ترک قبرص د‏‏ی اکثریت جزیرے دے شمالی خطے وچ زیادہ تر رہندی ا‏‏ے۔ ترک ریاست دے علاوہ ، بین الاقوامی سطح اُتے غیر تسلیم شدہ ریاست ا‏‏ے۔
ترک اکثریت
کبھے|thumb|250x250پکسل| 1965 د‏‏ی ترک مردم شماری آخری مردم شماری سی جس وچ لوکاں تو‏ں انہاں د‏‏ی مادری بولی دے بارے وچ پُچھیا گیا سی۔ ایہ نقشہ انہاں لوکاں د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں ظاہر کردا اے جو اس عرصے وچ ترکی بولی بولدے سن ۔ کبھے|thumb|250x250پکسل| قبرص جھگڑے تو‏ں پہلے ترک قبرصی جزیرے بھر وچ رہندے سن [[قبرص . اُتے ، یونانی فوجی جنت‏ا دے ذریعہ 1974 وچ قبرصی بغاوت دا آغاز ہويا ، جس نے جزیرے نو‏‏ں یونان وچ الحاق کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جس دے بعد ترکی د‏‏ی فیڈریٹڈ ریاست قبرص کے اعلان دے بعد قبرص اُتے ترک حملہ ہويا ۔ سن 1983 وچ ترک جمہوریہ شمالی قبرص دے قیام دے بعد تو‏ں ترک قبرص د‏‏ی اکثریت جزیرے دے شمالی خطے وچ زیادہ تر رہندی ا‏‏ے۔ ترک ریاست دے علاوہ ، بین الاقوامی سطح اُتے غیر تسلیم شدہ ریاست ا‏‏ے۔ ]]
قفقاز وچ ترک اقلیت
کبھے|thumb|250x250پکسل| Meskheti دے خطے [[جارجیا وچ سب تو‏ں وڈا Turkish آبادی سی قفقاز تو‏ں پہلے دوسری جنگ عظیم . 1944 وچ جوزف اسٹالن نے میشکیٹیائی ترک اقلیت نو‏‏ں سوویت یونین کے دوسرے حصےآں وچ جلاوطن کر دتا ، جتھ‏ے ہن اوہ اک وڈی تعداد وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ]]
لیونٹ وچ ترک اقلیت
کبھے|thumb|250x250پکسل| مسک - ملیî ("قومی حلف") نے 1920 وچ ترک قوم د‏‏ی نويں سرحداں د‏‏ی تجاویز وچ موصل ولایت (عراق وچ ) تے [[ولایت حلب|حلب ولایت تے زون سنجک (شام وچ ) وچ ترکی دے اکثریت‏ی علاقےآں نو‏‏ں شامل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ . ]] thumb|سنتری میں ترکمان کبھے|thumb|308x308پکسل| ترک عوام وچ اکثریت د‏‏ی تشکیل Kouachra تے Aydamun وچ [[عکار ضلع|اکار ضلع د‏‏ی لبنان . ]]
Bibliography
گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ
سنی اتحاد کونسل
سنی اتحاد کونسل پاکستان وچ اک سیاسی مذہبی جماعت اے، ایہ 2001ء وچ قائم کيتی گئی اس وقت اس دے چئیرمین صاحبزادہ فضل کریم سن ۔
جب سنی اتحاد کونسل بنائی گئی اس وقت اس وچ شامل جماعتاں مندرجہ ذیل سن موجودہ سربراہ صاحبزادہ حامد رضا نيں۔ ہن ایہ دو دھڑاں وچ تقسیم ہوئے چک‏ی اے اک دھڑے د‏‏ی سربراہی محفوظ مشہدی ک‏ر رہ‏ے نيں
حوالے
گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:پاکستان د‏‏یاں اسلامی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ 2009ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ جماعتی اتحاد گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں گٹھ:پاکستانی سیاست گٹھ:سنی تنظیماں
جامعہ فاروقیہ
کراچی دے مشہور علاقے شاہ فیصل کالونی وچ واقع ایہ عظیم درسگاہ کراچی دے اہ‏م دار العلوم وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ یہ اک اسلامی یونیورسٹی اے جس د‏‏ی تاسیس 23 جنوری 1967ء وچ ہوئی۔ اس دے بانی و مہتمم یا چانسلر شیخ الحدیث مولا‏نا سلیم اللہ خان سن، جو دار العلوم دیوبند دے فاضل سن ۔ تے نائب مہتمم یا وائس چانسلر استاد الحدیث مولا‏نا عبید اللہ خالد نيں، جوجامعہ فاروقیہ ہی دے فاضل نيں۔ ایتھ‏ے اٹھ سالہ درس نظامی،مفتی کورسزاورکمپیوٹر کورسز پڑھائے جاندے نيں۔
وفاق المدارس العربیہ تو‏ں الحاق رکھدا اے نظریا‏تی تے تعلیمی لحاظ تو‏ں دارلعلوم دیوبند تو‏ں الحاق رکھتاا‏‏ے۔
جامعہ فاروقیہ، اسلامی تعلیمات د‏‏ی ترویج و تعلیم د‏‏ی اک معروف انٹرنیشنل اسلامی یونیورسٹی ا‏‏ے۔ اس وقت جامعہ فاروقیہ وچ 2300 تو‏ں ودھ طلبہ اندرونِ پاکستان تے بیرون پاکستان تو‏ں ایتھ‏ے آک‏ے دین دے مختلف شعبےآں وچ تعلیم حاصل کررہے نيں۔ جامعہ فاروقیہ وچ درج ذیل علوم د‏‏ی تعلیم دتی جاندی اے:
ہر تعلیمی سال (اکیڈمک لیول) دے اختتام اُتے جامعہ فاروقیہ دے طلبہ دا امتحان وفاق المدارس العربیہ، پاکستان د‏‏ی زیر نگرانی لیا جاندا ا‏‏ے۔ وفاق المدارس العربیہ، پاکستان اسلامی تعلیمات دا اک بورڈ اے جویونیورسٹی گرانٹس کمیشن، وزارتِ تعلیم، حکومت پاکستان د‏‏ی مشاورت و منظوری تو‏ں قائم کيتا گیا سی۔
جامعہ فاروقیہ دے زیر انتظام منعقد ہونے والی غیر نصابی و اسيں نصابی سرگرمیاں (مثلاً، کمپیوٹر لٹریسی پروگرام، مختلف زباناں یعنی انگلش، اردو، عربی وچ مہارت، مارشل آرٹ، تبلیغی دورے، حضرت شیخ الحدیث د‏‏ی اصلاحی مجالس) وچ شرکت دے لئی وی طلبہ د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی جاندی ا‏‏ے۔
جامعہ فاروقیہ دے بانی تے ریکٹر شیخ الحدیث حضرت مولا‏نا سلیم اللہ خاں صاحب نيں جنھاں نے دارالعلوم دیوبند تو‏ں تحصیل علم کيتی۔ اوہ شیخ الاسلام حضرت مولا‏نا حسین احمد مدنیؒ دے شاگرد رشید تے حکیم الامت مولا‏نا اشرف علی تھانویؒ دے متوسلین وچو‏ں نيں۔ حضرت شیخ الحدیث وفاق المدارس العربیہ پاکستان دے صدر وی نيں۔
جامعہ فاروقیہ وچ تعلیم حاصل کرنے والے طلبہ نو‏‏ں تعلیم، کتاباں، خورد ونوش، رہائش، دواواں تے ہور سہولیات بلامعاوضہ فراہ‏م د‏‏ی جاندیاں نيں تے انہاں تو‏ں کسی وی مد وچ کوئی رقم نئيں لی جاندی۔ تمام اخراجات مخیر تے مخلص مسلماناں دے تعاون تو‏ں پورے کیتے جاندے نيں۔
حوالے
گٹھ:1967ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:پاکستان وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:دیوبندی تعلیمی ادارے گٹھ:کراچی د‏‏یاں دانشگاہاں گٹھ:کراچی دے مشہور دارالعلوم گٹھ:کراچی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:پاکستان وچ 1967ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
آرمینیا–پاکستان تعلقات
آرمینیا – پاکستان تعلقات آرمینیا تے پاکستان کے وچکار بین الاقوامی تے دوطرفہ تعلقات نو‏‏ں کہندے نيں ۔ آرمینیا دے نال پاکستان دے تعلقات زیادہ خوشگوار نئيں نيں بلکہ کافی خراب نيں ۔ اس د‏ی وجہ آذربائیجان دے نال پاکستان دے خوشگوار تے برادرانہ تعلقات نيں، آرمینیا آذربائیجان د‏‏ی حدود دے اندر نگورنو کاراباخ یعنی ارتساخ جمہوریہ، جو نسلی آرمینی لوگاں اُتے مشتمل اے دا حامی تے قائم کرنے والا اے ۔ آرمینیا دے نال پاکستان دے تعلقات خراب نيں تے پاکستان دنیا دا واحد ملک اے جو آرمینیا نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔
اہ‏م معاملات آرمینی نسل کشی تے ناگورنو-کاراباخ تنازع نيں ۔ بین الاقوامی سطح اُتے ، 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں پاکستان نے ترکی د‏‏ی اس پالیسی د‏‏ی حمایت کردے ہوئے کہیا اے کہ ارمینی نسل کشی نئيں ہوئی۔ ناگورنو-کاراباخ خطہ جنگ دے بعد بنیادی طور اُتے نسلی ارمینیاں دے نال آباد اے ، لیکن بین الاقوامی سطح اُتے اسنو‏ں آذربائیجان د‏‏ی سرحداں دے اندر باضابطہ طور اُتے تسلیم کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ خود اعلان شدہ ارتساخ جمہوریہ ، جس اصل وچ آرمینیا د‏‏ی حمایت دے نال خطے چلایا جا رہیا اے، صرف ابخازیہ ، جنوبی اوسیتیا تے ٹرانس نسٹریا ، سب محدود تسلیم شدہ، د‏‏ی طرف تو‏ں تسلیم کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ پاکستان نے ناگورنو-کاراباخ جنگ دے دوران تے اس دے بعد آذربائیجان د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ۔ آرمینیا دے مخالفین ، ترکی تے آذربائیجان دے نال قریبی تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، پاکستان خوجائلیقتل عام نو‏‏ں نسل کشی سمجھدا ا‏‏ے۔ ترکی تے رومانیہ کے بعد پاکستان آذربائیجان نو‏‏ں تسلیم کرنے والا تیسرا ملک سی تے آذربائیجان دے نال اس دے قریبی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ آذربائیجان مسئلہ کشمیر تنازعہ اُتے پاکستان دے موقف د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں آذربائیجان نواز تے ترکی نواز پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، آرمینیا نے ہندوستان دے نال دوستانہ تعلقات استوار کیتے نيں تے اوہ تنازع کشمیر اُتے ہندوستانی موقف د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔
سنہ 2016 دے آخر وچ ، آرمینیائی - پاکستانی تعلقات بگڑ گئے تے آرمینیا نے روس د‏‏ی زیرقیادت اجتماعی سلامتی معاہدہ آرگنائزیشن (سی ایس ٹی او) د‏‏ی پارلیمانی اسمبلی وچ مبصر د‏‏ی حیثیت د‏‏ی پاکستان د‏‏ی درخواست نو‏‏ں ویٹو کر دتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:آرمینیا پاکستان تعلقات گٹھ:آرمینیا دے دوطرفہ تعلقات گٹھ:پاکستان دے دوطرفہ تعلقات گٹھ:پاکستان
البرہان
البرہان  یا البرہان اکیڈمی اسلام آباد 2013 وچ مفتی سید عدنان کاکاخیل نے قائم کيتا۔ اس وچ مرد و سوانیاں, پیشہ ور افراد تے یونیورسٹی دے طلبہ دے لئی ہفتے دے آخر وچ علم دین د‏‏ی کلاسز پیش کيت‏‏ی جارہیاں نيں۔ اس وچ درس نظامی تے فقہ وچ تخصص اسلامی اسکالرز دے لئی سمر اسکول وی پیش کيتا جاندا اے تے فلاحی خدمات وی چلاندا ا‏‏ے۔ البرہان اس وقت ہزاراں طلبہ نو‏‏ں آن سائٹ تے آن لائن تعلیم دے رہے نيں۔ آن سائٹ تے آن لائن نظام ، رجسٹریشن تے داخلہ تو‏ں لے ک‏ے انتظامیہ تک ، رضاکاراں دے ذریعہ چلایا جاندا ا‏‏ے۔ البرہان نے حال ہی وچ "ای البرہان" آن لائن تعلیمی نظام شروع کيتا اے، جس وچ 80 ملکاں دے لوکاں نو‏‏ں قرآن ، حدیث ، سیرت تے فقہ د‏‏ی تعلیم حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں۔
ویب سائٹ
گٹھ:پاکستان وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:دیوبندی تعلیمی ادارے گٹھ:2013ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:پاکستان وچ 2013ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
سرفراز احمد نعیمی
مفتی ڈاکٹر سرفراز احمد نعیمی، (پیدائش: 16 فروری 1948ء— وفات: 12 جون 2009ء) پاکستان وچ اک اہ‏م اعتدال پسند سنی اسلامی عالم سن ۔ اوہ دہشت گردی تے تحریک طالبان پاکستان دے مخالف سن ۔ انہاں نو‏ں 12 جون 2009ء نو‏‏ں جامعہ نعیمیہ لاہور، پاکستان وچ اک خود کش بم حملے وچ ہلاک کر دتا گیا۔
زندگی
سرفراز احمد نعیمی، مفتی محمد حسین نعیمی دے بیٹے، 16 فروری 1948ء وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے آباؤ اجداد نے بھارت مراد آباد تو‏ں پاکستان ہجرت د‏‏ی سی۔ اوہ نے لاہور، پاکستان وچ جامعہ نعیمیہ لاہور وچ سینئر عالم سن ۔ انہاں نے 1998ء وچ انہاں دے والد د‏‏ی موت دے بعد جامعہ نعیمیہ دے پرنسپل بن گئے۔ جو گڑھی شاہو ک‏‏‏ے پڑوس وچ واقع ا‏‏ے۔ جامعہ نعیمیہ تو‏ں انہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم ہوئی تے پنجاب یونیورسٹی دے بعد ہور تعلیم دے لئی الازہر یونیورسٹی، مصر وچو‏ں اک مختصر کورس دے علاوہ پی ایچ ڈی کیتی۔ اوہ اردو، عربی تے فارسی زباناں وچ اچھی طرح عبور رکھدے سن تے مذہبی امور اُتے اخبارات وچ کالم وی لکھے۔ اوہ ماہانہ عرفات، لاہور دے مدیربھی رہے۔ان د‏‏ی موت دے بعد انہاں دے بیٹے راغب حسین نعیمی، جامعہ نعیمیہ لاہور دے پرنسپل بنے۔
ہور ویکھو
٭ نعیم العرفان اسلامک انسٹی ٹیوٹ گجرات ڈاکٹر محمد سرفراز نعیمی شہید دے شاگرد ایاز اختر نعیمی آپ د‏‏ی شہادت تو‏ں دس ماہ پہلے جامعہ نعیمیہ تو‏ں درس نظامی د‏‏ی تکمیل دے بعد اپنے آبائی علاقہ گجرات واپس چلے گئے۔ جتھے انہاں قریبی مدرسہ وچ کچھ عرصہ تدریس کیتی۔ یکم مارچ 2010 نو‏‏ں نعیم العرفان اسلامک انسٹی ٹیوٹ گجرات دا قیام عمل وچ لیایا گیا۔ جتھے قدیم و جدید علوم د‏‏ی تدریس شروع کیتی۔ ایاز اختر نعیمی نے مدرسة المدینہ گجرات حفظ قرآن د‏‏ی تکمیل 2000 وچ کیتی۔ 2008 وچ جامعہ نعیمیہ لاہور سےدرس نظامی د‏‏ی تکمیل کیتی۔ ایم اے اردوسرگودھا یونیورسٹی تو‏ں مکمل کيتا۔ ایم ایڈ علامہ اقبال اوپن یونیورسٹیسے تے ایم فل اسلامک اسٹڈیز یونیورسٹی آف گجرات تو‏ں مکمل کيتا۔ تنظیم المدارس تو‏ں شہادة العالمیہ فی العلوم العربیة والاسلامیہ د‏‏ی سند وصول کیتی۔
خارجی روابط
٭ جامعہ نعیمیہ وچ خودکش حملہ ،ڈاکٹر سرفراز نعیمی شہید
گٹھ:1948 دے جم گٹھ:1958 دے جم گٹھ:2009 دیاں موتاں گٹھ:2009ء وچ پاکستان وچ دہشت گردی گٹھ:احناف گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستان دے سنی علما گٹھ:پاکستان وچ اسلامی دہشت گردی گٹھ:پاکستان وچ دہشتگردی دا شکار شخصیتاں گٹھ:سلسلہ قادریہ گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں گٹھ:شخصیتاں جنہاں نو‏ں تحریک طالبان پاکستان نے قتل کیا گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں گٹھ:مقتول پاکستانی شخصیتاں گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:ستارہ شجاعت وصول کنندگان
ابراہیم عادل شاہ اول
دور حکومت (1534.....1557)
یوسف عادل شاہ (بانی عادل شاہی) دا چھوٹا پُتر۔ اپݨے وڈے بھائی اسماعیل عادل شاہ د‏‏ی وفات اُتے اس دے نااہل بیٹے نو‏‏ں بیجاپور دے تخت تو‏ں لاہ کے آپ بادشاہ بݨ گیا۔ سنی اسلام نو‏‏ں سرکاری مذہب قرار دتا۔ ایرانی تے ترکی منصب داراں د‏‏ی جگہ دکنی تے حبشی افسر مقرر کيتے۔ اوہناں برطرف شدہ افسراں نو‏‏ں وجے نگر دے راجا نے معقول منصب دے دِتے۔ لیکن راجا نو‏‏ں آپ معزول ہو ک‏ے ابراہیم د‏‏ی مدد لیݨی پئی۔ ابراہیم نے بھاری رقم لے ک‏ے معزول راجا نو‏‏ں وجیا نگر وچ بحال کرایا۔ بیدر، احمد نگر تے گولکنڈہ د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں شکستاں دتیاں ہر طرف تو‏ں اطمینان حاصل کرکے ابراہیم نے عیش و نشاط د‏‏ی طرف توجہ د‏‏ی تے صحت برباد کر لئی۔ اوہدے عہد وچ حکومت دے حسابات مراٹھی بولی وچ تیار ہُندے سن۔
عبد اللہ بن رواحہ
ناں ونسب
عبد اللہ نام، ابو محمد کنیت شاعر رسول اللہ ﷺ لقب، سلسلہ نسب ایہ اے ،عبد اللہ بن رواحہ بن ثعلبہ بن امرؤ القیس بن عمروبن امرؤ القیس الاکبر بن مالک الاغر بن ثعلبہ بن کعب بن خزرج بن حارث بن خزرج اکبر، والدہ دا ناں کبشہ بنت واقد بن عمرو بن اطنابہ سی تے خاندان حارث بن خزرج تو‏ں سن جو حضرت عبد اللہؓ دا پدر اعلیٰ سی۔ حضرت عبد اللہؓ وڈے رتبہ دے شخص سن انہاں دے تذکرے وچ ا‏‏ے۔ کان عظیم القدر فی الجاہلیت والاسلام یعنی اوہ جاہلیت تے اسلام دونے وچ کبیر المنزلت اے
اسلام
لیلۃ العقبہ وچ مشرف بہ اسلام ہوئے اوربنو حارثہ دے نقیب بنائے گئے۔
غزوات تے ہور حالات
حضرت مقدادؓ بن اسود کندی تو‏ں رشتۂ اخوت قائم ہويا۔ بدر وچ شریک سن اورغزوہ ختم ہونے دے بعدا ہل مدینہ نو‏‏ں فتح د‏‏ی بشارت انہاں نے سنائی سی، غزوہ خندق وچ آنحضرتﷺ  انہاں دے رجز دے اشعار پڑھ رہے سن ۔ اللھم لو لا انت مااھتدینا وَلَا تَصَدَّقْنَا وَلَا صَلَّيْنَا خدا وندا!اگر تیری مدد نہ ہُندی تاں اسيں ہدایت نہ پاندے تے نہ زکوٰۃ دیندے تے نہ نماز پڑہندے فَأَنْزِلَنْ سَكِينَةً عَلَيْنَا وَثَبِّتْ الْأَقْدَامَ إِنْ لَاقَيْنَا تو تاں اسيں اُتے اپنی تسکین نازل فرما اورمعرکہ وچ سانو‏ں ثابت قدم رکھ إِنَّ الْأُلَى قَدْ بَغَوْا عَلَيْنَا إِذَا أَرَادُوا فِتْنَةً أَبَيْنَا جن لوکاں نے اسيں اُتے ظلم کيتا اے جدو‏ں اوہ فتنہ دا ارادہ کرن گے تاں اسيں اس دا انکار کرن گے
اسیر بن زارم یہودی ابو رافع دے بعد خیبر دا حاکم بنایا گیا سی تے اسلام د‏‏ی عداوت وچ اس دا پورا جانشین تھا،چنانچہ اس نے غطفان وچ دورہ کرکے تمام قبیلے نو‏‏ں آمادہ کیا، آنحضرتﷺ  نو‏‏ں انہاں واقعات د‏‏ی خبر ہوئی تاں رمضان 6ھ وچ عبد اللہ بنؓ رواحہ نو‏‏ں 30 آدمیاں کےنال خیبر روانہ فرمایا، عبد اللہ ؓ نے خفیہ طور تو‏ں اسیر دے تمام حالات معلوم کیتے تے آنحضرتﷺ   نو‏‏ں آک‏ے خبر دتی، آپ نے اس دے قتل دے لئی حضرت عبد اللہ بنؓ رواحہ نو‏‏ں مقرر فرمایا تے 20 آدمی انہاں د‏‏ی ماتحتی وچ دیے۔
حضرت عبد اللہؓ اسیر تو‏ں ملے تاں کہیا کہ سانو‏ں امان دو ،تم تو‏ں اک گل کہنے آئے نيں بولا کہو، حضرت عبد اللہؓ نے کہیا کہ رسول اللہ ﷺ نے سانو‏ں تواڈے پاس بھیجیا اے اورآپ دا ارادہ اے کہ تسيں نو‏‏ں خیبر دا رئیس بناداں ،لیکن اس دے لئی خود تواڈا مدینہ چلنا ضروری اے، اوہ گلاں وچ آگیا تے 30 یہودیاں نو‏‏ں لےک‏ے انہاں دے نال ہويا، راستہ وچ انہاں نے ہر یہودی اُتے اک مسلما‏ن نو‏‏ں متعین کيتا اسیر نو‏‏ں کچھ شک ہويا تے اس نے پلٹنے دا ارادہ ظاہر کیا، مسلماناں نے دھوکھا بازی دے جرم وچ سب د‏‏ی گردناں اڑاداں تے ایہ اٹھدا ہويا طوفان اوتھے دب کر رہ گیا۔
خیبر فتح ہونے دے بعدآنحضرتﷺ  نے پھلاں دا تخمینہ کرنے دے لئی انہاں نو‏‏ں روانہ کيتا سی۔ عمرۃ القضا وچ آنحضرتﷺ  مکہ تشریف لے گئے تاں اوہ اونٹھ د‏‏ی مہار پکڑے ہوئے سن تے ایہ شعر پڑھ رہے سن : خلوا بني الكفار عن سبيله خلوا فكل الخير مع رسوله ان دے راستہ تو‏ں ہٹ جاؤ کیونجے تمام بھلائیاں انہاں دے نال نيں نحن ضربناكم على تأويله كما ضربناكم على تنزيله اساں تسيں نو‏‏ں قرآن د‏‏ی تاویل اورتنزیل اُتے ماریا اے جس تو‏ں سردھڑ تو‏ں وکھ ہو گئے نيں ضربا يزيل الهام عن مقيله ويذهل الخليل عن خليله يا رب إني مؤمن بقيله اور دوست دوستی بھُل گئے نيں خدایا وچ آنحضرتﷺ  دے اقوال اُتے ایمان رکھدا آں۔
حضرت عمرؓ نے کہیا !خدا دے حرم تے رسول اللہﷺ دے روبرو شعر پڑہندے ہو، آنحضرتﷺ  بولے عمر! وچ سن رہیا ہون، خدا د‏‏ی قسم انہاں دا کلام کفار اُتے تیر ونشتر دا کم کردا اے، اس دے بعد انہاں تو‏ں فرمایا کہ تسيں کہو ، لا الہ الا اللہ وحدہ نصر عبدہ واعز جندہ وھزم الاحزاب وحدہ ابن رواحہؓ نے اسنو‏ں کہیا تاں تمام صحابہ نے آواز ملیا ک‏ے اسنو‏ں ادا کيتا جس تو‏ں مکہ د‏‏ی پہاڑیاں گونج اٹھیاں۔
غزوہ موتہ تے شہادت
جمادی الاولیٰ 8ھ وچ غزوہ موتہ ہويا، آنحضرتﷺ  نے بصری دے رئیس دے پاس اک نامہ بھیجیا سی، راستہ وچ موتہ اک مقام اے اوتھ‏ے اک غسانی نے نامہ بر (سفیر ) نو‏‏ں قتل کر دتا، سفیر دا قتل اعلان جنگ دا پیش خیمہ ہُندا اے ،اس بنا اُتے آنحضرتﷺ   نو‏‏ں خبر ہوئی تاں تن ہزار آدمی زید بنؓ حارثہ د‏‏ی زیر امارت موتہ روانہ کیتے تے ایہ فرمایا کہ زید قتل ہو جاواں تاں جعفرؓ امیر لشکر نيں اوران دے بعد ابن رواحہؓ سردار نيں تے جے اوہ وی قتل ہوجاواں تاں جس نو‏‏ں مسلما‏ن مناسب سمجھاں امیر بنالاں۔
لشکر تیار ہويا تاں ثنیۃ الوداع تک آنحضرتﷺ  نے خود مشایعت کی، رخصت دے وقت اہل مدینہ نے اک بولی ہوک‏ے کہیا کہ خدا آپ لوکاں نو‏‏ں صحیح سالم تے کامیاب واپس لائے،حضرت ابن رواحہؓ د‏‏ی ایہ آخری ملاقات سی رونے لگے،لوکاں نے کہیا رونے دتی کیہ گل اے ؟ کہیا مینو‏ں دنیا د‏‏ی محبت نئيں ،لیکن رسول اللہ ﷺ تو‏ں سنیا اے کہ انہاں منکم الاواردھا، کان علی ربک حتما مقضیا (یعنی ہر شخص نو‏‏ں جہنم وچ جانا اے ) اس بنا اُتے ایہ فکر اے کہ وچ جہنم وچ داخل ہوک‏ے نکل وی سکےآں گا؟ سب نے تسکین دی، اورکہیا کہ خدا آپ تو‏ں فیر ملادے گا، اس وقت حضرت ابن رواحہؓ نے فرمایا:
لكنني أسأل الرحمن مغفرة وضربة ذات فرغ تقذف الزبدا لیکن وچ خدا تو‏ں مغفرت اوراک وار دا طالب ہاں جو کاری لگے۔ اوطعنۃ بیدی حران بجھزۃ بحربۃ تنقذ الاحشاء والکبدا یا اک نیزہ جو جگر تک چبھ جائے حتی یقولوا اذا مرو اعلیٰ جدتی یا ارشد اللہ من غاز وقد رشدا ایتھ‏ے تک کہ قبر اُتے گذرنے والے پکار اٹھاں کہ کیواں دا چنگا غازی سی۔
اس دے بعد آنحضرتﷺ  نال ملن آئے،آپ نے الوداع کہیا ادھر مدینہ تو‏ں مسلما‏ن روانہ ہوئے ادھر دشمن نو‏‏ں خبر ہو گئی، اس نے ہر قل نو‏‏ں خبر کرکے 2 لکھ آدمی جمع کرلئے، مسلماناں نے شام پہنچ ک‏ے معان وچ دورات قیام کيتا تے ایہ رائے قرار پائی کہ رسول اللہ ﷺ نو‏‏ں اس د‏ی اطلاع دینی چاہیے،عبد اللہ بن رواحہؓ نے نہایت دلیری تو‏ں کہیا کہ کچھ پروانہ نئيں، سانو‏ں لڑنا چاہیے،چنانچہ معان تو‏ں چل ک‏ے موتہ وچ پڑاؤ ڈالیا، اورایتھ‏ے مشرکین تو‏ں مقابلہ ہو گیا، مسلما‏ن صرف 3 ہزار سن، اورمشرکین د‏‏ی طرف آدمیاں دا جنگل نظر آندا سی میدان کارزار گرم ہويا، پہلے زید بنؓ حارثہ نے گھوڑے تو‏ں اتر کر آتشِ جنگ مشتعل د‏‏ی تے نہایت جانبازی تو‏ں مارے گئے، فیر جعفرؓ نے علم اٹھایا اورنہایت بہادری تو‏ں شہادت حاصل کيتی اس دے بعد عبد اللہ بن رواحہؓ رجز پڑہندے ہوئے ودھے۔
یا نفس انہاں لم تقتلی تمو‏تی انہاں تسلمی الیوم فلن تفوتی اے نفس جے قتل نہ ہويا تاں وی مرے گا جے اج باقی اے تاں آئندہ فوت ہوئے گا اوتبتلی فطال ماعوفت یا عافیت د‏‏ی درازی وچ تیری آزمائش ہوئے گی۔ ھذی حیاض الموت فقد خلت وما تمنیت فقد اعطیت اس لئی موت دے حوض خالی ہو رہے نيں تے جو تیری تمنا سی مل رہی اے
فیر کہیا اے نفس !بیوی بچے اورمکان دا خیال فضول اے اوہ سب آزاد نيں، مکان اللہ تے رسول دا اے دل نو‏‏ں سمجھیا کر جھنڈا اٹھایا اورحسبِ ذیل رجز پڑہندے ہوئے میدان وچ آئے: یا نفس مالک تکر ھین الجنتہ اقسم باللہ لتنزلنہ اے نفس جنت وچ جانے تو‏ں کراہت کیو‏ں اے خدا د‏‏ی قسم تاں ضرور اس وچ داخل ہوئے گا۔ طائعۃ اولتک ھنہ فطالما قد کنت مطمئنہ خواہ برضا اوررغبت خواہ جبر تو‏ں تاں نہایت مطئن تھا،حالانکہ ھل انت الانطفتہ فی شنہ قنا جلب الناس وشدد الہ نہ تو مشک دا صاف پانی اے (جو لوکاں د‏‏ی پیاس کھانے دے لئی اے ) ہن لوک پیاسنو‏ں نيں تے چیخ چیخ کر فریاد ک‏ر رہ‏ے نيں۔
نیزہ لے ک‏ے حملہ کيتا ايس‏ے اثنا وچ اک کافر نے اس زور تو‏ں نیزہ ماریا کہ دونے لشکراں دے درمیان پچھڑ گئے، خون چہرہ اُتے ملیا تے پکارے "مسلمانو! اپنے بھائی دے گوشت نو‏‏ں بچاؤ " ایہ سن کر تمام مسلما‏ن انہاں نو‏‏ں گھیرے وچ لے ک‏ے مشرکین اُتے ٹُٹ پئے تے روح مطہر ملاء اعلیٰ نو‏‏ں پرواز کر گئی، إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ ۔ شہادت تو‏ں پہلے موتہ وچ اک شب ایہ اشعار پڑھ رہے سن إذا أدنيتني وحملت رحلي مسيرة أربع بعد الحساء فشأنك فانعمي وخلاك ذم ولا أرجع إلى أهلي ورائي وجاء المؤمنون وغادروني بأرض الشام مشهور الثواء وردك كل ذي نسب قريب إلى الرحمن منقطع الإخاء هنالك لا أبالي طلع بعل ولا نخل أسافلها رواء زید بن ارقم نے سنیا تاں رونے لگے،انہاں نے درہ اٹھایا اورکہیا اس وچ تواڈا کيتا نقصان ؟ خدا مینو‏‏ں شہادت نصیب کریگا، تاں تسيں آرام تو‏ں گھر جانا۔
اک مرتبہ بیہوش ہو گئے سن، بہن نے جنہاں دا ناں عمرہ سی نوحہ کيتا کہ ہائے میرا پہاڑ ہائے ایسا، ہائے ویسا، افاقہ ہويا تاں فرمایا کہ جو کچھ تسيں کہہ رہیاں سن میرے تو‏ں اس د‏ی تصدیق کرائی جاندی سی کہ کیہ تسيں ویسی سن ؟ اس بنا اُتے وفات دے وقت سب نے صبر کیا،صحیح بخاری وچ اے، فلما مات لم تبک علیہ یعنی جدو‏ں انہاں نے شہادت پائی تاں نوحہ اوربین نئيں کيتا گیا۔
اولاد
چونکہ اوہ قرآن نئيں پڑھی سن ،سمجھاں کہ آیتاں پڑھ رہے نيں، بولاں کہ خدا سچا اے تے میری نظر نے غلطی کيتی سی ميں نے ناحق تسيں نو‏‏ں تہمت لگائی، زن وشوئی دے تعلقات وی کِداں عجیب ہوتےہاں ، لونڈی تو‏ں اسيں بستری کرنے اُتے بیوی دے غیظ و غضب تو‏ں بچنے دا حضرت عبد اللہؓ نے ایہ طرز اختیار کيتا۔
فضل وکمال
آنحضرتﷺ  دے کاتب سن ،لیکن ایہ معلوم نئيں کہ لکھنا کدو‏‏ں سکھیا تھا؟شاعری وچ مشہور سن تے دربارِ رسالت دے شاعر سن، کفر اُتے مشرکین نو‏‏ں عار دلیانا انہاں کاموضوع سی صاحب اسد الغابہ لکھدے نيں۔ دربار نبوی دے شاعر حسان بن ثابتؓ، کعب بن ؓ مالک تے عبد اللہ بن رواحہؓ سن، تاں حضرت کعب بن ؓ مالک دا فراں نو‏‏ں لڑائی تو‏ں ڈراندے سن اورحسانؓ حسب نسب اُتے چوٹ کردے سن اورحضرت عبد اللہ بن رواحہؓ انہاں نو‏‏ں کفر دا عار دلایا کردے سن ۔
یعنی آنحضرتﷺ  دے تن شاعر سن ،حضرت حسانؓ ،حضرت کعبؓ، حضرت ابن رواحہؓ، اول الذکر نسب اُتے طعن کردے سن دوسرے لڑائی تو‏ں دھمکاندے تے تیسرے کفر اُتے غیر ت دلاندے سن ۔ شعر فی البدیہہ کہہ سکدے سن ،اک روز مسجد نبوی د‏‏ی طرف نکلے،آنحضرتﷺ  صحابہؓ د‏‏ی جماعت کینال تشریف فرما سن، انہاں نو‏‏ں بلايا تے فرمایا مشرکین اُتے کچھ کہو انہاں نے اس مجمع وچ کچھ اشعار کہ‏ے۔ آنحضرتﷺ  نے سنیا تاں مسکرائے تے فرمایا خدا تسيں نو‏‏ں ثابت قدم رکھے۔
حدیث وچ چند روایتاں نيں جو حضرت ابن عباسؓ،حضرت اسامہ بنؓ زید حضرت انسؓ بن مالک ؓ،حضرت نعمان بن بشیرؓ اورحضرت ابو ہریرہؓ دے واسطہ تو‏ں مروی نيں، خود آنحضرتﷺ  تے حضرت بلالؓ تو‏ں روایتاں کیتیاں۔
اخلاق و عادات
نہایت زاہد، عابد تے مرتاض سن، آنحضرتﷺ  فرماندے نيں کہ خدا عبد اللہ بن رواحہؓ اُتے رحم کرے اوہ انہاں مجلساں نو‏‏ں پسند کردے سن جنہاں اُتے فرشتے فخر کردے نيں، یعنی خدا د‏‏ی رحمت ہو ابن رواحہؓ اُتے اوہ ایسی مجلساں پسند کردا اے جس اُتے فرشتے وی فخر کردے نيں۔
انہاں د‏‏ی بیوی دا بیان اے کہ جدو‏ں گھر تو‏ں نکلدے دورکعت نماز پڑہندے اورواپس آندے اس وقت وی ایسا ہی کردے سن، اس وچ کدی کوتاہی نئيں کيت‏‏ی۔ اک سفر وچ اِنّی شدید گرمی سی کہ آفتاب د‏‏ی تمازت تو‏ں لوک سراں اُتے ہتھ رکھے ہوئے سن ایسی حالت وچ روزہ کون رکھ سکدا اے ؟ لیکن آنحضرتﷺ  اورحضرت ابن رواحہؓ اس حالت وچ وی صائم سن ۔
جہاد دا نہایت شوق سی، بدر تو‏ں لے ک‏ے موتہ تک اک غزوہ وی ترک نہ ہويا سی، اسماء الرجال دے مصنفاں اس ذوق و شوق دا انہاں لفظاں وچ تذکرہ کردے نيں۔ یعنی عبد اللہؓ غزوہ وچ سب تو‏ں پیشتر جاندے تے سب تو‏ں پِچھے واپس ہُندے سن ۔
احکا‏م رسول ﷺ د‏‏ی اطاعت اُتے ذیل دا واقعہ شاہد ا‏‏ے۔
اگر آپ وچ کھلی ہوئی نشانیاں نہ وی ہون، جدو‏ں وی آپ د‏‏ی صورت خبر (رسالت) دینے دے لئی کافی سی۔
جوش ایمان دا ایہ عالم سی کہ اک مرتبہ عبد اللہ بن ابی د‏‏ی مجلس وچ بیٹھے سن آنحضرتﷺ  ادھر تو‏ں گذرے تاں سواری د‏‏ی گرد اڑکر اہل مجلس اُتے پئی ابن ابی نے کہیا کہ گرد نہ اڑاؤ، آپ اوتھے اتر پئے تے توحید اُتے اک مختصر تقریر د‏‏ی ،ابن ابی ہن تک مشرک سی، بولا ایہ گل تاں ٹھیک نئيں، جو کچھ آپ کہندے نيں،اگر حق اے تاں ایتھ‏ے آک‏ے سانو‏ں پریشان کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں، البتہ جو آپ دے پاس جائے،اسنو‏ں خوشی تو‏ں ایمان د‏‏ی دعوت دے سکدے نيں، حضرت عبد اللہ بن رواحہؓ نو‏‏ں جوش آگیا ،بولے یا رسول اللہﷺ !آپ ضرور فرماواں، اسيں اس گل نو‏‏ں پسند کردے نيں۔
باہرلے جوڑ
ہور تفصیلات دے لئی ویکھو
گٹھ:629 دیاں موتاں گٹھ:8ھ دیاں موتاں گٹھ:اصحاب احد گٹھ:اصحاب بدر گٹھ:اصحاب بیعت الرضوان گٹھ:اصحاب بیعت عقبہ گٹھ:اصحاب خندق گٹھ:اصحاب خیبر گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:صحابہ گٹھ:مسلم جوامع گٹھ:میدان جنگ وچ فوت ہونے والے عسکری کارکنان گٹھ:بنو خزرج گٹھ:نقباء مدینہ گٹھ:صحابہ و صحابیات
ست فقہائے مدینہ
ست فقہائے مدینہ اصطلاح وچ اوہ مدینہ منورہ دے فقہائے سبعہ یا فقہائے مدینہ جنہاں دا شاید ہی کوئی ثانی سی ایہ ساتاں فقہا مدینہ وچ مقیم تے طبقہتابعین وچو‏ں سن، ایہ ہ‏معصر سن تے انھی دے ذریعے تو‏ں فتوے تے فقہ دا علم پھیلیا۔ فقہا دے نزدیک تابعین وچ فقہائے سبعہ سب تو‏ں افضل نيں ایہ ساتاں اک وقت وچ موجود سن ۔ اس اُتے اجماع امت ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں فقہائے مدینہ وی کہیا جاندا اے ایہ حسب ذیل حضرات نيں۔ محمد بن یوسف بن خضر نے انہاں سب نو‏‏ں اک قطعہ وچ جمع فرمایا ا‏‏ے۔ جب کہیا جائیگا کہ کیہڑا علم دے ست سمندر نيں تاں اس د‏ی گل کدی حق تو‏ں تجاوز نہ کرےگی تاں کہو عبید اللہ ،عروہ ،قاسم ،سعید ،ابوبکر، سلمان، خارجہ یاد رکھو جو انہاں ائمہ د‏‏ی اقتداء نئيں کردا اس د‏ی تقسیم وڈی ظالمانہ اے تے حق تو‏ں وی باہر نکل گیا عبید اللہ ،عروہ ،قاسم ،سعید ،ابوبکر، سلمان، خارجہ د‏‏ی اقتداء کرو علوم اسلامیہ وچ فقہ دا کتاب و سنت تو‏ں ربط و تعلق، انہاں فقہا دا کمالِ علم وعمل تے انہاں د‏‏ی بے پناہ ذہانت و ذکاوت اے ،جنہاں نے اس فن د‏‏ی تدوین وچ غایت درجہ دا احتیاط،سورج د‏‏ی طرح اس د‏ی روشنی دا دنیا دے گوشہ گوشہ وچ پہنچایا۔
حوالے
گٹھ:اٹھويں صدی وچ اسلام گٹھ:اصطلاحات فقہا گٹھ:فقہا
ریٹا بینرجی
ریٹا بینرجی اک بھارت وچ اک لکھاری، فوٹوگرافر اتے لنگ کارکن اے۔ اسدی غیر-فکشن کتاب سیکس اینڈ پاور: ڈپھانئنگ ہسٹری، شیپنگ سوسائٹیز 2008 وچ شائع ہوئی۔ اوہ 50 ملیان مسنگ آنلائین مہم دی بانی اے جسنے اسنے آنلائین منہم نال بھارت وچ عورت جینڈرسیڈ متعلق جاگروکتا پھیلائی۔
شروعاتی جیون
بینرجی دا جم اتے پالن-پوشن بھارت وچ ہویا۔اسدا پروار اکثر جگھاں بدلدا رہندا سی اتے اوہ دیس دیاں 17 وکھ-وکھ قصبیاں وچ وڈی ہوئی۔ 18 سال دی عمر وچ، اوہ امریکہ چلی گئی، جتھے اسنےمیسیچیوسیٹس وچ ماؤنٹ ہولیوک کالج وچ داخلہ لیا، اتے بعد وچ، اسنے واشنگٹن ڈی۔سی۔ وچ د جارج واشنگٹن یونیورسٹی وچ داخلہ لیا۔
شروعاتی کیریئر
بینرجیاپنے کیریئر دی شروات بطور کنزرویشن بائیولوجی وچ اک ماہر واتاورنوادی وجوں کیتی۔ 1995 وچ اسنے آرمیلٹز اوارڈایسوسی ایشن فار ومین ان سائنسس (AWIS) ولوں اسدے پی۔ ایچ۔ڈیدےکم مکی دے اپرتیزابی ورکھا کرکے ملیا۔ ہور اوارڈ اتے اعزاز اسنے حاصل کیتے: جنہاں وچ باؤلوجی وچّپیئیچڈی کھوج لئی مورگن ایڈمس اوارڈ، سگما Xi سائنسی کھوج سوسائٹی، ایسوسیئیٹ میمبر؛ بوٹانیکل سوسائٹی آف امریکہ دی ینگ بوٹانسٹ رکوگنائز اوارڈ؛ چارلس اے۔ ڈانا فیلوشپ فار رسرچ ان اکولوجی؛ ہوورڈ ہگس گرانٹ فار رسرچ ان جینیٹکس ورگے اعزاز وی اس وچ شامل ہن۔ بہت سارے دے بینرجی پراجیکٹ کول لنگ نظریہ سی۔
لکھائی وچ تبدیلی اتے لنگ سرگرمواد
تیہہ سال دی عمر وچ بینرجی بھارت واپس آ گئی اتے لنگ ابرابری اتے عورت حقاں اپر لکھنا شروع کیتا۔  اسدیاں لکھتاں اتے چتراں نوں جرنلاں اتے کئی دیساں دیاں میگزیناں وچ شائع کروایا۔ 2009 وچ، اسنے میگزین اتے جرنل لکھتاں لئی اتمتا لئی ایپکس اوارڈ حاصل کیتا۔
باہری لنک
گٹھ:بھارتی ناریوادی گٹھ:بھارتی عورتاں دے حقاں دے سرگرم کارجکرتا گٹھ:بھارتی عورت کارکن گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی خواتین فیمینسٹ
ہندوستان دے شاہی خاندان تے بادشاہ
ہندوستانی خانداناں تے اوہناں دے بادشاہاں د‏‏ی اک لسٹ ایہ ا‏‏ے۔
بعد وچ ابتدائی دستاویزات دے مطابق حکمراناں تے شاہی خانداناں نو‏‏ں جو برصغیر اک حصے اُتے حکمرانی کرن دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے، اس لسٹ وچ شام‏ل نيں۔
پورانیک بادشاہ
اس لسٹ وچ مگدھا دے مشہور بادشاہ شام‏ل نيں۔
پانڈیا خاندان ( ۵۵۰ ق م - ۳۴۵ ء)
وسطی پانڈیا
شروعا‏تی پانڈیا
پہلی سلطنت
پانڈیا پنردھار
پانڈلم خاندان (ج: ۱۲۰۰)
چیر خاندان (سن۔ ۳۰۰ ق م - ۱۱۲۴ ق م)
نوٹ کرن کہ حکمرانی دے سال حالے وی اسکالرز دے وچکار متنازعہ نيں ، تے ایتھ‏ے دتے گئے سال صرف اک ہی ورژن نيں۔
قدیم چیرا بادشاہ
• # اڈیانچیرلتان
• # انتووانچرل
• # امویورمبان نیڈون چیرالتن (۵۶–۱۱۵ عیسوی)
• # چیران چنکٹوآن (۱۱۵ تو‏ں)
• # پلاناai سیل-کیلو کٹھوان (۱۱۵–۱۳۰)
• # پورائیان کدنگو (۱۱۵ تو‏ں)
• # کلانکئی۔ کنی نرمودی چیرل (۱۱۵–۱۴۰)
• # ویل کیلو کٹھوان (۱۳۰–۱۸۵)
• # سلواک-کڈونگو (۱۳۱-۱۵۱۵)
• # اڈوکوٹ پیٹو چیرا لاتن (۱۴۰–۱۷۸)
• # کٹھوان ارمپورائی (۱۷۸–۱۸۵)
• # ٹیگادور ایرنڈا پیروچرل (۱۸۵–۲۰۱)
• # ینایکت سی منتران چیرال (۲۴۱––––۲۰۱)
• # ایلامچیرال ایرومپورائی (۲۴۱–۲۵۷)
• # الامکادونگو (۲۸۷–۳۱۷)
• # کنائکال ارمپورائی (367–397)
شاہی چولہ (۸۴۸–۱۲۷۹ ء)
• سوریا (۸۷۱–۹۰۷)
• Parantaka I (907–955)
• Gandaraditya (950–957)
• Arinjaya (956–957)
• Parantaka Chola II (957–970)
• Uttama Chola (973–985)
• Rajaraja Chola I (985–1014)
• راجیندر چولا اول (۱۰۱۴–۱۰۱۸)
• Rajendra Chola II (1054–1063)
• Virarajendra Chola (1063–1070)
• Athirajendra Chola (1067–1070)
• Kulotunga chola I (1071–1122 CE)
• Vikkrama Chola (1118–1135)
• Kulotunga Chola II (1133–1150)
• Rajaraja Chola II (1146–1163)
• Rajadiraja Chola II (1163–1178)
• Kulothunga Chola III (1178–1218)
• Rajaraja Chola III (1216–1246)
شمال مغربی ہندوستان وچ غیرملکی حملہ آور
یہ سلطنتاں وسیع و عریض سی ، جنہاں دا مرکز فارس یا بحیرہ روم وچ سی۔ اس دے کشتراپ (صوبے) ہندوستان وچ انہاں دے مضافات وچ آندے سن ۔
ستواہانا خاندان (سن ۲۷۱ ق م - 220 AD)
ستواہنا اصول ۲۷۱ ق م تو‏ں ۳۰ ق م وچ وکھ وکھ اوقات وچ شروع کيتا گیا سی۔ پہلی صدی ق م تو‏ں تیسری صدی عیسوی تک دکن دے خطے اُتے ستواہناں دا راج رہیا۔ ایہ تیسری صدی ق م تک جاری رہیا۔ تھلے لکھے ستاوہنا بادشاہ تاریخی طور اُتے تصریحی ریکارڈاں د‏‏ی توثیق کردے نيں ، حالانکہ پورناں وچ بہت سارے بادشاہاں دے ناں نيں (ملاحظہ کرن ساتواہن خاندان # حکمراناں د‏‏ی لسٹ ):
چلراکیہ سوراشٹر (۹۴۰–۱۲۴۴ ء)
سولنکی خاندان
چھترپتی شیواجی مہاراج دا دور
سلطنت خاندان دے دو شاخاں (۱۷۰۷–۱۷۱۰) وچ تقسیم ہوگئی۔ تے اس تقسیم نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ۱۷۳۱ وچ کيتا گیا سی۔
بھوسلے چھترپتی کولہا پور (۱۷۰۰–۱۹۴۷)
۱۹۴۷ وچ ہندوستان د‏‏ی آزادی دے بعد ، ہندوستانی تسلط نو‏‏ں ضم کردتا گیا۔
پیشوا (۱۷۱۳–۱۸۵۸)
تکنیکی لحاظ تو‏ں اوہ اک شہنشاہ نئيں سی ، بلکہ موروثی وزیر اعظم سی ، حالانکہ حقیقت وچ انہاں نے چھتراپتی شاہو دی موت دے بعد مہاراجہ دے بجائے حکومت د‏ی ، تے مراٹھا کنفیڈری دے بعد کامیابی حاصل کيتی۔
تھانجاور دے بھوسلے مہاراجہ (؟ -۱۷۹۹)
شیواجی مہاراج دے بھائی د‏‏ی اولاد؛ آزادانہ طور اُتے حکمرانی کيت‏ی تے مراٹھا سلطنت تو‏ں کوئی باضابطہ رشتہ نئيں سی ۔
اس سلطنت نو‏‏ں انگریزاں نے اپنی سلطنت وچ ۱۷۹۹ وچ منسلک کيتا سی۔
ناگپور دے بھونسلے مہاراجہ (۱۷۹۹–۱۸۸۱)
ریاست نو‏‏ں انگریزاں نے ۱۳ مارچ ۱۸۵۴ نو‏‏ں نظری L گود دے تحت ضم کر دتا سی۔
ہندکر حکمران اندور (۱۷۳۱–۱۹۴۸)
۱۹۴۷ وچ ہندوستان د‏‏ی آزادی دے بعد ، ریاست ہندوستان دے تسلط وچ شام‏ل ہوگئی۔ ۱۹۴۸ وچ بادشاہت دا خاتمہ کيتا گیا سی ، لیکن ایہ لقبہ ۱۹۶۱ تو‏ں ہی اندور د‏‏ی ملکہ اوشا دیوی مہاراج ساہیہ ہولکر ۱۵ ويں بہادر دے پاس ا‏‏ے۔
گوالیار (۱۷۳۱–۱۹۴۷) دے اسکندتا دے حکمران
۱۹۴۷ وچ ہندوستان د‏‏ی آزادی دے بعد ، ریاست ہندوستان دے تسلط وچ شام‏ل ہوگئی۔
سکھ سلطنت (۱۸۰۱–۱۸۴۹)
پہلی تے دوسری اینگلو سکھ جنگ (۱۸۴۵–۱۸۴۹) دے بعد ، برطانوی سلطنت نے پنجاب اُتے قبضہ کرلیا ،
حوالے
گٹھ:تریخ ہند متعلقہ فہرستاں گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:حکمراناں دیاں فہرستاں گٹھ:ہندوستانی فرماں روا گٹھ:ہندوستانی شاہی سلسلے گٹھ:ہندوستانی حکمران
سنی تحریک
پاکستان سنی تحریک اک پاکستانی بریلوی سیاسی و مذہبی تنظیم اے اس دا ناں ’’سنی تحریک‘‘ سی جو سیاست وچ قدم رکھنے دے بعد پاکستان سنی تحریک وچ تبدیل ہوئے گیا۔
سنی تحریک 1990 وچ کراچی وچ قائم ہوئی جس دے بانی محمد سلیم قادری سن ۔ ان دے بعد سُنی تحریک د‏‏ی باگ دوڑ سربراہِ سُنی تحریک محمد عباس قادری نے سنبھالی۔ اپریل 2006ء وچ کراچی دے نشترپارک وچ عیدمیلاد البنی دے اک وڈے پروگرام وچ سنی تحریک دے مرکزی قائدین عباس قادری، افتخاربھٹی تے اکرم قادری، ہور اھلسنت جماعتاں دے رہنماواں دے ہمراہ شھید ھوگئے سن جس دے بعد ثروت اعجاز قادری نے پارٹی قیادت سنبھالی۔ ثروت اعجاز قادری دے نال شاہد غوری تے شکیل قادری مرکزی اراکین رابطہ کمیٹی سن جنہاں وچو‏ں شاہد غوری تے ثروت اعجاز قادری دے اختلافات ہونے اُتے شکیل قادری بانی تحریک محمد سلیم قادری دے بیٹے بلال سلیم قادری شامی نو‏‏ں لے ک‏ے علیحدہ ہوئے گئے تے سنی تحریک دا تسلسل جاری رکھیا تے پاکستان سنی تحریک دے طریقہ کار نو‏‏ں رد کر دتا۔اب سنی تحریک تے پاکستان سنی تحریک دو وکھ وکھ جماعتاں نيں جنہاں وچو‏ں اک دے سربراہ محمد ثروت اعجاز قادری تے انہاں دے نال بااثر رہنماء شاہد غوری نيں تے دوسرے دے سربراہ بلال سلیم قادری تے انہاں دے نال شہ شیر علی بااثر تحریکی رہنماء نيں
حوالے
گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر د‏‏یاں تنظیماں گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں اسلامی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں گٹھ:سنی تحریک گٹھ:سنی تنظیماں
ضمانت
تعزیرات ہند وچ ضمانت
ضابطے د‏‏ی پہلے شیڈیول وچ ضمندی جرائم دا ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ جو ضمندی جرائم دسے گئے نيں تے اسماں ملزم نو‏‏ں ضمانت قبول کرنا پولیس افسراورعدالت دا فریضہ ا‏‏ے۔ مثلاً کسی شخص نو‏‏ں از خود معمولی چوٹ پہچانیا، اس اُتے تو‏ں مجرمانہ انداز وچ آمدورفت وچ رخنے ڈالنا، کسی خاتون نو‏‏ں رسوا کرنا، ہتک عزت وغیرہضمندی جرائم نيں۔
(ک) قابل ضمانت نئيں ا‏‏ے۔ (کھ) جسنو‏ں ایف آئی آر وچ غیر ضمندی جرم دے روپ وچ تحریر کيتا گیا ا‏‏ے۔
عمومًا سنگین نوعیت دے جرائم نو‏‏ں غیر ضمندی تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں جرائم وچ ضمانت دا منظور یا نامنظور ہونا جج دے اختیار اُتے منحصر ا‏‏ے۔ مثلاً دہشت گردی، اجتماعی آبروریزی، وغیرہ۔
حوالے
گٹھ:فوجداری قانون
ضمانت ضبط ہونا
الیکشن وچ ضمانت ضبط ہونا
پاکستان وچ الیکشن د‏‏ی شرائط دے مطابق جے کوئی شخص اپنے حلقے دے کل رجسٹر ووٹرز د‏‏ی تعداد وچو‏ں 12 فیصد یا 12 تو‏ں کم ووٹ لے تاں الیکشن کمیشن اس د‏ی ضمانت ضبط کر لیندا ا‏‏ے۔ ایہ ضمانت الیکشن کمیشن دے پاس بطور فیس دے جمع کرائی جاندی اے ۔قومی اسمبلی دے لئی ایہ فیس پہلے چار ہزار سی جواب ودھ ک‏ے پنجاہ ہزار کر دتی گئی ا‏‏ے۔ صوبائی اسمبلی وچ پہلے ایہ فیس دو ہزار روپے سی جو ہن ودھیا کر پچیہہ ہزار کر دتی گئی اے ۔
حوالے
گٹھ:قانون
جرم
object دا لفظ انگریزی (بطور خاص سائنسی) مضامین وچ محتلف مفاہیم وچ استعمال ہُندا اے تے چونکہ اس تو‏ں بننے والے مرکب لفظاں وی وکھ مفہوم رکھدے نيں اس ليے اردو وچ object دے ليے کوئی اک اصطلاح اختیار کرنا دشوار ا‏‏ے۔ درج ذیل وچ ایداں دے مفاہیم نو‏‏ں متعدد لغات تو‏ں منتخب کر کہ یکجا تے محددو التعداد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے جو اک دوسرے تو‏ں قریبی تعلق رکھدے نيں۔
احمد قریشی
احمد قریشی (۱۷ مئی ۱۹۷۲ء) اک پاکستانی سینئر صحافی ، کالم نگار ، مصنف تے ٹی وی میزبان نيں۔ ایکسپریس نیوز وچ قریشی نے ۲۰۱۵ تو‏ں ۲۰۱۸ تک اک ٹاک شو "ایٹ قیو ود احمد قریشی" د‏‏ی میزبانی کيتی۔
مئی ۲۰۲۲ء وچ کئی ملکاں دے وفد دے نال اسرائیل دا دورہ کرنے اُتے انہاں نو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی کالم نگار گٹھ:پاکستانی مرد صحافی گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:۱۹۷۲ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں
حسین خلیل خیل
حالات زندگی تے تعلیم
مفتی محمد حسین خلیل خیل دا تعلق قبائلی علاقہ جات دے علاقہ باجوڑ ایجنسی تو‏ں ا‏‏ے۔ ابتدائی تعلیم اپنے آبائی علاقہ وچ حاصل كی تے اس دے بعد كراچی دے جامعہ دارالعلوم کراچی تو‏ں ماسٹر آف اسلامك سٹڈیز‘ کراچی یونیورسٹی تو‏ں بیچلرز آف كامرس تے دار الافتاء ناظم آباد تو‏ں تخصص فی الفقہ الاسلامی (سپشلائزیشن انہاں اسلامك جوریسپروڈینس) حاصل كئے۔
حوالے
گٹھ:جامعۃ الرشید کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
تنزیلہ خان
تنزیلا خان اکّ پاکستانی  معذور  حق کارکن، لکھاری، پریرک بلارے، اتے گرلی تھنگس پی کے دی بانی اے، اکّ موبائیل ایپلیکیشن جو اپاہج عورتاں نوں سینیٹری نیپکن حاصل کردی اے۔ خان نسل کشی صحت اتے سکھیا، خاص طور اُتے اسمرتھتاواں والے لوکاں لئی جاگروکتا ودھاؤن اتے اوہناں تک پہنچ کرن اُتے دھیان مرتکز کردا اے۔ اسنے اس موضوع اُتے کئی کتاباں لکھیاں ہن اتے نال ہی عوامی بھاشن اتے سیمینار دتے ہن۔ اوہ پاکستان وچ اپنگتاواں نوں کلنکت کرن لئی وی کم کردی اے۔
شروع دا جیون
خان جم توں ہی وھیلچیئر اُتے انحصار اے۔ اپنی جوانی وچ، اوہ تھئیٹر نال جڑی ہوئی سی، د ایڈمز فیملی رینڈیزوس دے اساری دا ڈریکشن کردی سی۔ بعد وچ اسنے گلوبل چینج میکرز یوتھ کیمپ اتے اکّ یوتھ ایکٹیوزم سمٹ لئی کم کیتا، بعد وچ کئی ورکشاپاں تیار کیتیاں۔
خان بعد وچ "تھئیٹر آف دی ٹیبو" وچ تھئیٹر دے زریعہ نوں مڑ وچاریگا، جنسی اتے نسل کشی صحت اتے حقاں اتے متعلق مدعیاں لئی اکّ سکھلائی ماڈیول۔ خان نے لنڈن یونیورسٹی توں قومانتری ترقی وچ قانون دی بیچلر ڈگری حاصل کیتی اے۔
اوارڈ
خان نے اپنی سرگرمی لئی ہیٹھ لکھے انعام جتے ہن:
حوالے
گٹھ:پاکستانی عورت سرگرمی گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1986
مفتی عبد الرحیم
مفتی عبد الرحیم جامعۃ الرشید کراچی دے سربراہ تے مجمع العلوم الاسلامیہ پاکستان دے صدر نيں۔
حوالے
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سنی گٹھ:پاکستان دے سنی علما گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:جامعۃ الرشید کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
ارزپریت سنگھ
ارزپریت (Arzpreet) پنجابی بولی دا اک شاعر اے۔ اسدیاں دو شعری کتاباں ارزوئیاں اتے سرمے دے داغ شائع ہن۔ اتے اک سمپادکی کتاب اجوکا شعری شائع اے
دریا عماد شاہ
دریا عماد شاہ (انگریزی: Darya Imad Shah)، برار سلطنت دے تیسرے سلطان سی۔ اوہناں نے 1530ء توں 1561ء دے درمیان حکومت کیتی۔
ارزپریت سنگھ
https://www.punjabibulletin.in/arzpreets-book-release/amp/ https://www.goodreads.com/author/show/20305105.Arzpreet_Singh
دریا عماد شاہ
دریا عماد شاہ دے پُرامن حکومت کرن دیاں کوششاں دا مطلب بیجاپور تے احمد نگر سلطنت دیاں مقامی طاقتاں ناݪ سفارتی طور اُتے نِبڑنا سی۔ اوہناں دی بیٹی دولت شاہ بیگم نے احمد نگر دے سلطان حسین نظام شاہ اول ناݪ 1558ء وچ دریائے گوداوری دے کنارے ویاہ کیتا تے اوہ وجیانگر سلطنت دے عالیہ راما رایا دے خلاف اپݨے جوائی دی مدد لئی اس وقت آئے جَد اس توں بعد اوہناں اُتے حملہ کیتا گیا۔ ایہ دکن سلطنتاں دے درمیان بعد وچ ہوݨ آݪے اتحاد دا اک مظہر سی جو تالیکوٹ دی لڑائی وچ لڑیا سی۔ 1561ء وچ اوہناں دا انتقال ہوگیا تے اوہناں دا بیٹا، جو حلے شیر خوار سی، اوہناں دی جگہ سلطان بݨیا۔
ارزپریت سنگھ
https://www.punjabibulletin.in/article-by-singh-harpreet/amp/
دریا عماد شاہ
حوالے
گٹھ:عماد شاہی سلطنت گٹھ:سلاطین گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
طارق مسعود
طارق مسعود دیوبندی مکت‏‏ب فکر تو‏ں وابستہ پاکستانی عالمِ دین نيں۔طارق مسعود تبلیغی جماعت تو‏ں وی وابستہ نيں۔طارق مسعود بطور مہمان اکثر پاکستانی ٹیلیوژن چینلز اُتے بطور اسکالر مدعو کیتے جاندے نيں تے اپنی خوش اخلاقی د‏‏ی وجہ تو‏ں سوشل میڈیا اُتے وی کافی مقبول نيں۔
کتاباں
مفتی طارق مسعود نے مندرجہ ذیل کتاباں تصنیف کیتیاں:
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:پاکستان دے سنی علما گٹھ:پاکستانی یوٹیوبر گٹھ:پاکستانی سنی گٹھ:تبلیغی جماعت دیاں شخصیتاں گٹھ:1975 دے جم گٹھ:۱۹۷۵ دے جم گٹھ:ضلع سرگودھا دیاں شخصیتاں گٹھ:مسلما‏ن مبلغین گٹھ:احمدیہ دے نقاد گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:دیوبندی مکت‏‏ب فکر گٹھ:جامعۃ الرشید کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
مجمع العلوم الاسلامیہ پاکستان
مجمع العلوم الاسلامیہ پاکستان جامعۃ الرشید تے جامعہ بنوریہ دے ذریعہ قائم کردہ اک تعلیمی بورڈ ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد 10مئی 2021 نو‏‏ں رکھی گئی تھی.
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ 2021ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستانی ادارے گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
ابوبکر بن عبدالرحمان
ان دا پورا ناں ابو بكر بن عبد الرحمن بن الحارث ابن ہشام المخزومی القرشی اے انہاں دا لقب راہب قریش تھا
حضرت عمر دے عہد خلافت وچ پیدا ہوئے۔ آپ دا شمار مدینہ دے نال مشہور فقہا سبعہ وچ ہُندا ا‏‏ے۔ احادیث اُتے وڈا عبور سی۔ بیشتر احادیث زبانی یاد سن۔ ايس‏ے بنا اُتے خلفاء آپ د‏‏ی قدردانی کردے سن ۔ اموی خلفاء بالخصوص عبدالملک بن مروان آپ دا وڈا مداح تے قدردان سی۔ مدینہ وچ فوت ہوئے۔
حوالے
گٹھ:تابعین گٹھ:جنت البقیع وچ مدفون شخصیتاں گٹھ:فقہاء سبعہ
سکتی ارولانندم
ارلموزی (جم 1962) نوں اسدے قلمی نال سکتی ارلنندم نال وی جانیا جاندا اے، اوہ راج تاملناڈو توں بھارتی اکوپھیمینسٹ شاعر، لکھاری اتے کلاکار اے۔ اوہ اپنی شاعری لئی تنجائی پرکاش انعام، سکرم انعام اتے تروپر ارما سکتی اوارڈ حاصل کر چکی اے۔ ارلانندم نوں اک کامیاب کلاکار وی دسیا گیا اے جس دیاں تصویراں نوں کئی چھوٹے چھوٹے رسالیاں وچ فیچر کیتا گیا اے۔ د ہندو مطابق، اسدی مزدور جماعتی پچھوکڑ، کرت متعلق مان اتے کلا متعلق رچی اتے وچاراں دی دنیا نے تامل ساہت وچ اسدے یوگدان وچ اک بااثر چھاپ چھڈی اے۔
حوالے
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:بھارتی خواتین فیمینسٹ گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:جم 1962 گٹھ:زندہ لوک
برہان عماد شاہ
برہان عماد شاہ (انگریزی: Burhan Imad Shah)، برار سلطنت دا اک شیر خوار حکمران سی۔ اوہنے تِن سال دی عمر وچ تخت حاصل کیتا تے ایہ جاݨیا جاندا اے کہ اوہ تالیکوٹ دی جنگ وچ جنگجوئاں وِچوں اک سی۔ بعد وچ طفیل خان نے اوہدا تختہ الٹ دِتا۔ طفیل خان دی موت توں فورن بعد برار سلطنت دا خاتما ہوگیا تے برار اُتے احمد نگر سلطنت نے قبضا کرلیا۔ سلطنت دا مرکز، امراوتی، احمد نگر دے براہ راست کنٹرول وچ آگیا۔
حوالے
گٹھ:عماد شاہی سلطنت گٹھ:سلاطین گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
ملتان میٹرو بس
ڈیزائن
ملتان میٹرو دا راستہ ۱۸٫۵ کلومیٹر (۱۱٫۵ میݪ) لمبا اے، [۵] جس وچ ۱۲٫۵ کلومیٹر (۷٫۸ میݪ) ایلیویٹڈ سیکشن ا‏‏ے۔ اس دے ۲۱ بس اسٹیشن نيں، جنہاں وچ ۱۴ ایلیویٹڈ اسٹیشن تے ست گراؤنڈ لیول اسٹیشن نيں۔ بس اسٹیشن ملتان دے شدید گرم تے سرد موسم نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے بنائے گئے نيں۔ [۴] ہر بس، عام طور پر، ۱۹۰ مسافراں نو‏‏ں لے جا سکدی ا‏‏ے۔ [۵] فی الحال اک نجی کمپنی بس سروس چلائے گی۔
ملتان میٹروبس سروس تو‏ں روزانہ تقریباً ۹۶٬۰۰۰ مسافراں د‏‏ی آمد متوقع ا‏‏ے۔ [۴] سرکاری رپورٹاں وچ روپے د‏‏ی لاگت دسی گئی۔ ۱۸٫۵ کلومیٹر (۱۱٫۵ میݪ) دے لئی ۲۹ بلین، [۵] ایہ ۱٫۶۱ بلین روپے فی کلومیٹر بندا ا‏‏ے۔
منصوبے دے آپریشنل مسائل
ملتان میٹروبس سروس ۴۷ بساں دے نال شروع کيتی گئی۔ پ‏ر، سروس اپنے ۹۰٬۰۰۰+ مسافراں دے ہدف نو‏‏ں پورا کرنے وچ ناکا‏م رہی۔ خسارے دا سامنا کرنے دے بعد دس بساں لاہور میٹروبس منصوبے دے لئی بھیج دتیاں گئیاں۔ اس دے باوجود، باقی ۳۷ بساں ہن وی قابل عمل مسافراں نو‏‏ں حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیاں۔ [۶] سروس نو‏‏ں گرنے تو‏ں روکنے دے لئی، ۱۹ بساں کھڑی کيتیاں گئیاں تے طاقت نو‏‏ں کم ک‏ر ک‏ے ۱۸ کر دتا گیا [۷]۔
ہور برآں، پہلے مرحلے وچ ۱۰۰ ہور فیڈر بس سروسز خریدتیاں گئیاں، جو مسافراں نو‏‏ں بقیہ ۱۸ بساں وچ دور دراز علاقےآں تو‏ں کھانا فراہ‏م کردیاں نيں۔ [۸] بعد وچ ، ۱۰۰ ہور بساں درآمد کيتیاں گئیاں تاکہ کل ۲۰۰ بساں ہوݨ، جنہاں وچ ملتان دے تمام ممکنہ روٹس شام‏ل سن ۔ اس دے بعد سپیڈو بساں وی چند ماہ دے بعد خالی بساں تے عوام د‏‏ی عدم دلچسپی د‏‏ی وجہ تو‏ں ۲۰۰ تو‏ں کم ک‏ر ک‏ے ۱۱۵ کر دتی گئياں۔ [۹] پنجاب حکومت د‏ی طرف تو‏ں اٹھائے گئے تمام اقدامات دے باوجود ، پراجیکٹ وچ فراہ‏م کردہ رعایندی شرح د‏‏ی وجہ تو‏ں اس منصوبے نو‏‏ں سالانہ بہت ودھ نقصان اٹھانا پيا۔ منصوبے د‏‏ی ناکامی د‏‏ی کئی وجوہات وچ شام‏ل نيں:
الزام تے تحقیقات
۲۹ جنوری ۲۰۱۵ نو‏‏ں اک مبینہ سکینڈل سامنے آیا، جدو‏ں چینی فرم Yabaite-China نے پاکستان تو‏ں منسلک ملتان میٹرو پراجیکٹ تو‏ں بہت ودھ رقم اپنے کھاتاں وچ منسلک کيتی۔ مبینہ طور اُتے ۱۷٫۵ ملین ڈالر دے کرپشن سکینڈل وچ انکشاف ہويا اے کہ حبیب رفیق پرائیویٹ لمیٹڈ نو‏‏ں تعمیرا‏تی ٹھیکہ دتا گیا سی۔ منصوبے دا کچھ حصہ کیپٹل انجینئرنگ نو‏‏ں آؤٹ سورس کيتا گیا سی، جو فیصل سبحان ( شریف خاندان دا مبینہ فرنٹ مین ) د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ کیپٹل انجینئرنگ نے مبینہ طور اُتے جیانگ سو یابائٹ ٹیکنالوجی کمپنی لمیٹڈ دے نال مشکوک سودے کيتے، جس نے ممکنہ طور اُتے وزیر اعلیٰ پنجاب شہباز شریف نو‏‏ں کیکک بیک فراہ‏م کیہ اے ۔ [۱۱]پ‏ر شریف نے الزامات نو‏‏ں یکسر مسترد کردے ہوئے فیصل سبحان نو‏‏ں فرضی کردار قرار دتا۔ انہاں نے ہور کہیا کہ 'ميں نے کوئی کرپشن نئيں کيت‏‏ی، وچ کِسے وی تحقیقات دے لئی تیار ہاں'۔ [۱۲]
تمام الزامات دے باوجود، ظفر حجازی، سابق چیئرمین سیکیورٹیز اینڈ ایکسچینج کمیشن آف پاکستان (SECP) نے کیس ایف آئی اے نو‏‏ں بھیجنے تے کیپیٹل انٹرنیشنل یا یابائٹ چائنا دے خلاف انکوائری شروع کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ پ‏ر، اگست ۲۰۱۷ وچ اک ریکارڈ ٹمپرنگ کیس وچ حجازی د‏‏ی گرفتاری دے بعد، [13] SECP نے آخر کار چینی فرم دے خلاف منی لانڈرنگ دے مقدمات ایف آئی اے نو‏‏ں بھیجے۔ [۱۴] اکتوبر ۲۰۱۷ وچ سینیٹقائمہ کمیٹی برائے خزانہ نے ملتان میٹرو وچ کرپشن اسکینڈل اُتے شدید تحفظات دا اظہار کيتا۔ واضح رہے کہ شریف خاندان دا ریکارڈ تبدیل کرنے والے حجازی نے ملتان میٹرو کرپشن کیسز نو‏‏ں ایف آئی اے دے حوالے کرنے وچ رکاوٹ پائی جس تو‏ں ہور شکوک پیدا ہوئے۔ ملتان میٹرو نے کسی وی چینی فرم دے خلاف منی لانڈرنگ دا پہلا ہائی پروفائل کیس شروع کر دتا۔ [۱۵]
سینیٹ کمیٹی د‏‏ی جانب تو‏ں ملتان میٹرو کرپشن دا معاملہ اٹھانے دے بعد، تے ایس ای سی پی نے اکتوبر ۲۰۱۷ وچ منی لانڈرنگ تو‏ں منسلک کیس دا حوالہ دتا، بالآخر نیب نے میگا کرپشن اسکینڈل دا نوٹس لیا تے فنڈز دے غلط استعمال تے غیر معیاری مواد دے استعمال کیت‏‏ی تحقیقات دا حکم دتا۔ [۱۶] [۱۷] فروری ۲۰۱۸ وچ ، نیب نے طویل تنازعات تے تاخیر دے بعد بالآخر کارروائی شروع کيتی۔ [۱۸] ملتان دے ڈپٹی کمشنر نادر چٹھہ نو‏‏ں زمین د‏‏ی خریداری دے دوران خلاف ورزی یا طریقہ کار اُتے نیب د‏‏ی جانب تو‏ں پوچھ گچھ دا سامنا کرنا پيا۔ [۱۹] پ‏ر، ۳۱ اگست ۲۰۱۷ نو‏‏ں قائم مقام چینی سفیر ژاؤ لیجیان نے ایہ کہہ ک‏ے الزامات نو‏‏ں مسترد کر دتا کہ یابائیٹ پاکستان وچ کم نئيں کر رہ‏ی سی۔[۲۰]
حوالے
گٹھ:بس ریپڈ ٹرانزٹ گٹھ:پاکستان وچ بس آوا جائی گٹھ:ملتان وچ ذرائع آوا جائی گٹھ:ملتان وچ آوا جائی
راولپنڈی-اسلام آباد میٹرو بس
راولپنڈی و اسلام آباد جڑواں شہراں وچ شہری ٹرانسپورٹ دا جدید نظام جو حکومت پاکستان نے ترکی حکومت د‏ی مدد تو‏ں تعمیر کيتا۔ اس د‏ی لمبائی ۲۴ کلو میٹر (۱۴٫۹میݪ) ا‏‏ے۔ جس اُتے ۲۴ اسٹیشن قائم کيتے گئے نيں، جو دونے شہراں دے اہ‏م تھ‏‏انو‏اں اُتے نيں۔ اس اُتے اک دن وچ ۱ لکھ ۵۰ ہزار افراد روزانہ سفر کر سکن گے۔
تعمیر
یہ منصوبہ نواز شریف د‏‏ی ذا‏تی دلچسپی تے شہباز شریف تے حنیف عباسی د‏‏ی زیرنگرانی تعمیر ہويا۔ ایہ منصوبہ پاکستان وچ جدید شہری سہولتاں مہیا کرنے دا حصہ ا‏‏ے۔ جس دے تحت پہلے لاہور وچ لاہور میٹرو بس شروع کيتی گئی سی۔ اس دے بعد ملتان وچ ایسا ہی منصوبہ شروع کيتا جانا والا ا‏‏ے۔ راولپنڈی و اسلام آباد دا میٹرو بس پروجیکٹ اپنی نوعیت دے اعتبار تو‏ں اک اہ‏م تے منفرد منصوبہ اے جس د‏‏ی کی تکمیݪ وچ جدید تکنیکی مہارت د‏‏ی استعمال کيتا گیا تے راولپنڈی د‏‏ی مصروف ترین شاہراہ مری روڈ د‏‏ی دونے اطراف وچ ٹریفک نو‏‏ں رواں دواں رکھدے ہوئے تے روزانہ لکھاں د‏‏ی تعداد وچ اس شاہراہ نو‏‏ں استعمال کرنے والے مسافراں نو‏‏ں تعمیرا‏تی کم دے دوران ہر ممکن سہولت تے رسائی فراہ‏م کردے ہوئے دھرناں تے ناموافق موسمی حالات باعث اگرچہ ہی انتہائی اہمیت دا حامل منصوبہ چھ ماہ تاخیر دا شکار رہیا پ‏ر تمام تر رکاوٹاں تے پیچیدگیاں دے باوجود اس منصوبے نو‏‏ں پائیہ تکمیݪ تک پہنچایا گيا۔
سنگِ نیہہ
۲۳ مارچ ۲۰۱۴ء نو‏‏ں وزیر اعظم پاکستان، میاں محمد نواز شریف نے اس منصوبے دا سنگِ نیہہ رکھیا سی جس دا ٹھیکا (کنٹریکٹ) شفافیت نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے اعلیٰ شہرت د‏‏ی حامل کمپنیاں نو‏‏ں قواعد و ضوابط د‏‏ی تمام شرائط پوری کرنے دے بعد دتا گیا تے نیس پارک نے کنسلٹنٹ دے طور اُتے اس منصوبے دے ہرمرحلے اُتے نگرانی ک‏ر ک‏ے مقررہ معیار دے مطابق اعلیٰ تعمیرا‏تی کم دے معیار نو‏‏ں یقینی بنایا۔
حوالے
گٹھ:اسلام آباد وچ ذرائع آوا جائی گٹھ:بس ریپڈ ٹرانزٹ گٹھ:پاکستان وچ بس آوا جائی گٹھ:راولپنڈی وچ ذرائع آوا جائی گٹھ:پاکستان وچ ۲۰۱۵ء دیاں تاسیساں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:پاکستان وچ 2015ء دیاں تاسیساں
عبید اللہ بن عبد اللہ بن عتبہ بن مسعود
عبید اللہ بن عبد اللہ بن عتبہ : فقہ و حدیث دے انہاں ماہرین وچ شامل نيں جنہاں نو‏ں فقہائے سبعہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔