cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تسمینہ احمد شیخ
خیراتی کم
تسمینہ احمد شیخ عورتاں دی فلاحی تنظیم سکاٹش ایشیئن وومنز ایسوسی ایشن دی بانی تے چیئرپرسن وی اے۔ ایہ تنظیم 19 اپریل 2012 نوں شروع کیتی گئی۔ سکاٹش حکومت نے ایہدے اغاز تے £16,000 دی مالی امداد دتی۔ تسمینہ احمد شیخ نے 2015 چ ممبر پارلیمینٹ بنن توں بعد تنظیم دی ٹرسٹی دے عہدے توں استعفا دے دتا۔
اسکینڈل
جنوری 2016 چ سکاٹش اخبار ہیرالڈ نے انکشاف کیتا کہ جد تسمینہ احمد شیخ عورتاں دی تنظیم سکاٹش ایشیئن وومنز ایسوسی ایشن دی چیئرپرسن سی اوس ویلے تنظیم دی آمدنی دا صرف %3 حصہ مسحقین چ ونڈیا گیا۔ مئی 2017 چ رپورٹ ہویا کہ لاء سوسائٹی آف سکاٹلینڈ نے اوہناں انتظامی معاملات دی جانچ پڑتال شروع کر دتی اے جیہڑے اوہناں دے دور چ بحیثیت وکیل پریکٹشنر تے ٹرسٹ فنڈ چ مبینہ مالی گھپلیاں نال تعلق رکھدے نیں۔ سکاٹش نیشنل پارٹی دی لیڈر نکولا اسٹرجن نوں ڈاڈھے دباء دا سامݨا کرنا پیا کہ تسمینہ احمد شیخ نوں جون 2017 دے الیکشن چ پارٹی ٹکٹ نہ دتا جاوے تے اوہناں نوں پارٹی چوں کڈھ دتا جاوے پر سکاٹش نیشنل پارٹی دی لیڈر نکولا اسٹرجن نے تسمینہ احمد شیخ نوں پارٹی ٹکٹ نہ دین تے پارٹی چوں کڈھن توں انکار کردتا۔
نِجی جیون تے ٹبّر
تسمیہنہ احمد شیخ دی ماں ادھی چیکز تے ادھی ویلش تے والد محمد رضوی اک پاکستانی نیں جیہڑے 1960 دے دہاکے چ سکاٹلینڈ گئے۔ اداکارہ تے گلوکارہ سیما رضوی تسمینہ شیخ دی بھین نیں تے پاکستان دے ڈراما ڈائریکٹر، پروڈیوسر تے لکھاری علی رضوی اوہناں دے انکل نیں۔ تسمینہ شیخ دا بیاہ اک پاکستانی ذوالفقار شیخ نال ہویا۔ تسمینہ شیخ تے ذوالفقار شیخ دے 4 نیاݨے نیں۔ اک پُتر، جیہدا ناں سیف اے تے 3 دھی آں علیزے، شانزے تے ونیزے نیں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:پاکستانی اداکار گٹھ:سکاٹلینڈ
خوتکوفو
ایہہ روس دے ماسکو اوبلاست دا اک قصبہ اے جہڑا ماسکو اوبلاست دے ضلع سرگیوو پوساد چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
بروک ٹیلر
بروک ٹیلر اک برطانوی ریاضی دان سی جس نے ٹیلر سلسلہ دریافت کیتا۔ اوہ 18 اگست 1685ء نوں پیدا ایڈمنٹن برطانیہ وچ ہویا۔ اس نے سینٹ جانز کالج توں تعلیم حاصل کیتی۔ اس نے ٹیلر کلیہ دریافت کیتا جس دی اہمیت 1772ء تک کسی نوں نہ ہو سکی۔ 1772 وچ جوزف لوئی لاگرانج نے اسنوں تفریقی حسابان دی بنیاد قرار دتا۔ 1708ء وچ اس نے ارتعاش دے مرکز دے مسئلے دا حل دریافت کیتا مگر اسنوں مئی 1714ء تک شائع ننہیں کیتا جدوں اس دا جون برنولی نال دریاف دے بارے وچ تنازے دا شکار ہویا۔
1721ء وچ اس نے اپنے والد دی مرضی دے خلاف شادی کیتی مگر اس دی بیوی دا دو سال بعد ہی 1723ء وچ بیٹا پیدا کردے ہوئے انتقال ہو گیا تے اس دا بیٹا وی زندہ نہ رہیا۔ 1725ء وچ اس نے اپنے والد دی مرضی نال شادی کیتی مگر اس دی ایہ بیوی وی 1730ء وچ بچہ پیدا کردے ہوئے انتقال کر گئی مگر اس دفعہ اس دی بیٹی الزبتھ زندہ رہی۔ صرف 46 سال دی عمر وچ صحت دی خرابی دی وجہ توں 30 نومبر 1731ء نوں اس دا انتقال ہو گیا۔ اسنوں 2 دسمبر 1731ء نوں لندن وچ اس دی پہلی بیوی دے نال دفنا دتا گیا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:1685 دے جم گٹھ:1731 دیاں موتاں گٹھ:انگریز ریاضی دان گٹھ:اٹھارویں صدی دے انگریز ریاضی دان گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا گٹھ:سینٹ جانز کالج، کیمبرج دے فضلا گٹھ:انگریز
آگسٹو پنوشے
جنرل آگسٹو پنوشے (جم: 25 نومبر 1915ء- وفات:10 دسمبر 2006ء)دکھنی امریکہ دے دیس چلی دا جرنیل تے صدر سی ۔ اس نے 1973ء چ منتخب رہنما سلواڈور آلندے دی مارکسسٹ حکومت دے خلاف فوجی بغاوت دی قیادت کیتی سی ۔ اس فوجی بغاوت دے خلاف جدوجہد تے اس دے ردعمل چ ہونے آلے سرکاری تشدد ، جبر تےاستبداد نے دنیا نوں ہلا کے رکھ دتا ۔ اوہ 1974ء توں 1990ء تیکر چلی دا صدر رہئیا ۔
جنرل پنوشے دے دور اقتدار چ اس تے انسانی حقاں دی سنگین خلاف ورزیاں دے الزام لگدے رہے نیں ۔ کئی انسانی حقاں لئی کم کرن آلیاں تنظیماں دی کوششاں دے باوجود حنرل پنوشے تے مقدمہ نئیں چلائیا جا سکئیا ۔ اس تے الزام سی کہ اسدے دور چ 3 ہزار سیاسی مخالف لا پتہ ہو گئے تے اینہاں دا کدے وی سراغ نئیں لبھ سکئیا ۔ آخری عمر چ کافی حد تک بیمار رہئیا ۔ اس دے علاوہ اسنوں نظربندی دا ساہمنا وی کرنا پئیا ۔ دل دے دورے نال اسدی موت واقع ہوئی ۔
ابتدائی جیون
آگسٹو پنوشے 1915ء چ جمئیا تے اپنے 6 بھین بھائیاں چ سبتوں وڈا سی ۔ اسنے فوجی تربیت لین مگروں 18 ورہیاں دی عمر چ فوج چ شمولیت اختیار کر لئی سی ۔
1973ء چ اوہ چیف آف سٹاف دے عہدے تے فائز ہوئیا تے ایسے سال اس نوں ترقی دے کے جنرل تے کمانڈر ان چیف بنا دتا گئیا ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:چلی گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
حضرو
حضرو پنجاب دے ضلع اٹک دی تحصیل حضرو وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل حضرو دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع اٹک
20 ستمبر
تے ستمبر دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر سال دا 9واں مہینا  اے جہڑا اگست دے مگروں تے اکتوبر توں پہلوں آندا اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ستمبر گٹھ:سال دے دن
اخلاص
اخلاص ضلع اٹک دا اک نگر اے۔
گٹھ:ضلع اٹک
ٹوپولوجیکل سپیس
شبد ٹوپولوجی، ٹوپولوجی کہے جان والے ریاضی دے فیلڈ لئی اک خاص ریاضیاتی مرکزی وچار ولّ وی اشارہ کردا اے۔ غیرضروری طور تے، اک ٹوپولوجی دسدی اے کہ کسے سیٹ دے ایلیمینٹ اک دوجے بارے مقامی طور تے کویں متعلق ہن۔ اکو سیٹ وکھریاں وکھریاں ٹوپولیجیاں رکھ سکدا اے۔ اداہرن دے طور تے، حقیقی لائن، کمپلیکس پلین، اتے کینٹور سیٹ نوں وکھریاں ٹوپولیجیاں والے اکو سیٹ دے روپ وچّ سوچیا جا سکدا اے۔
رسمی طور تے، منّ لؤ X کوئی سیٹ اے اتے τ اس X دے سبسیٹاں دا پروار اے۔ پھیر τ نوں X اتے اک ٹوپولوجی کیہا جاویگا جیکر:
جیکر τ کوئی X اتے ٹوپولوجی ہووے، تاں جوڑے (X, τ) نوں ٹوپولوجیکل سپیس کیہا جاندا اے۔ دھارناXτ خاص ٹوپولوجی τ نال سمپن کسے سیٹ X نوں لکھن لئی ورتی جا سکدی اے۔
τ دے میمبراں نوں اوپن (کھلے) سیٹ کیہا جاندا اے جو X وچّ ہندے ہن۔ X دے کسے سبسیٹّ نوں کلوزڈ (بند) کیہا جاندا اے جیکر τ وچّ اس دے سپلیمنٹ وی ہون (یعنی کہ اس دے سپلیمنٹ کھلے ہون)۔ X دا کوئی سبسیٹّ کھلا، بند، دوویں (کلوپن سیٹ)، جاں دوویں نہیں ہو سکدا اے۔ خالی سیٹ اتے X اپنے آپ وچّ ہمیشاں دوویں گناں بند اتے کھلے والے ہندے ہن۔ نقطہ x رکھن والا کوئی کھلا سیٹ x دا گوانڈھی کیہا جاندا اے۔
گٹھ:ریاضی گٹھ:فزکس
تیانجین
تیانجین چین دے اتلے ساحل تے واقع درجا وڈا شہر اے ۔ ایہہ عوامی جمہوریہ چین دیاں اینہاں چار بلدیات چوں اک اے جنہاں نوں چینی حکومت نے صوبائی انتظامیہ دا درجہ دتا ہوئیا اے ۔ ایہہ دریائے ہائے ہی دے کنڈے بحرالکاہل توں کجھ پندھ تے واقع اے ۔
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
چک 252 ر ب
چک  252 ر ب   ضلع فیصل آباد دی تحصیل فیصل آباد صدر دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
رہیپیڈورا اورولا
رہیپیڈورا اورولا اک کیڑے کھانوالا تے پکھی پوچھل دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
گٹھ:پکھی پوچھل
جلالیا
جلالیا ضلع اٹک دا اک نگر اے۔
گٹھ:ضلع اٹک
الیکترواوگلی
ایہہ روس دے ماسکو اوبلاست دا اک قصبہ اے جہڑا ماسکو اوبلاست دے ضلع نوگنسک چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
جبرالٹر
جبرالٹر اک سمندر پار برطانوی تھاں اے۔ایہ آیبیری جزیرہ ورگا تے دکھن وچ اے رومی سمندر دے مونہہ تے اے۔ایہدا تھاں 6 مربع کلو میٹر اے ، تے ایہدے اتر وچ سپین اے ۔ ایتھے 30،000 لوک وسدے نیں۔
دهستان لنگارود
ایہ ایران دے صوبہ مازندران دے ضلعے شہرستان تنکابن دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان تنکابن ، صوبہ مازندران چ اے ۔
جنوبی سوڈان
گٹھ:افریقا
ضلع ٹاسووا
ضلع ٹاسووا ترکی دے صوبہ اماسیا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:صوبہ اماسیا دے ضلعے گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
21 ستمبر
تے ستمبر دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر سال دا 9واں مہینا  اے جہڑا اگست دے مگروں تے اکتوبر توں پہلوں آندا اے ۔
رہیپیڈورا جاوانیکا
رہیپیڈورا جاوانیکا اک کیڑے کھانوالا تے پکھی پوچھل دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
گٹھ:پکھی پوچھل
میلہ اکھیاں دا
میلہ اکھیاں دا پنجابی شاعر انور مسعود دی پنجابی شاعری دی کتاب اے۔ ایہ 1974 وچ چھپی سی۔ ایدے چ اوناں دیاں مشھور نظماں ہیگیاں نیں۔ایدے 95 صفحے نیں ۔اے کتاب 1974 چ جھپی تے ایدے ہن تک 40 ایڈیشن چھپ چکے نیں تے اینے تھوڑے ویلے چ جھپن دا ریکارڈ بنایا اے۔
نظماں
امبڑی
بدل
ہالیا
دنیا
لسی تے چآ
اج کی پکا‎ۓ
حضرت میاں محمد بخش
گٹھ:انور مسعود گٹھ:پنجابی کتاباں
سیاسی معیشت
سیاسی معیشت اک اصطلاح اے جو تصنع تے تجارت دے پڑھنے، انہاں دے قانون تو‏ں رشتاں نو‏‏ں سمجمھنے، کسٹم، حکومت تے معیشت، قومی آمدنی تے دولت دا مطالعہ کرنے دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ سیاسی معیشت اخلاقی فلسفہ د‏‏ی اُپج ا‏‏ے۔ اس د‏ی ترقی 18 واں صدی وچ مملکتاں د‏‏ی معیشتاں دے مطالعے دے لئی یا حکومت سازیاں وچ ہُندی اے، اس لئی اصطلاح سیاسی معیشت دے طور اُتے موسوم ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سیاسی معیشت گٹھ:اقتصادی نظام گٹھ:تریخ اقتصادی فکر، اسلوبیات تے غیر راسخ رسائی
کمالپر موسی
کمالپر موسی ضلع اٹک دا اک نگر اے۔
محصول
محصول : Tax
محاصل : Taxes
محصول اندازی : Taxation
محصول دہندہ : Taxpayer
راست محصول : Direct Tax
ناراست محصول : Indirect Tax
محصولِ فروخت / بِکری محصول : Income Tax
ضلع آق سراۓ
ضلع آق سراۓ ترکی دے صوبہ آق سراۓ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے Aksaray
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
جنڈ
جنڈ پنجاب دے ضلع اٹک دی تحصیل جنڈ وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل جنڈ دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع اٹک
22 ستمبر
تے ستمبر دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر سال دا 9واں مہینا  اے جہڑا اگست دے مگروں تے اکتوبر توں پہلوں آندا اے ۔
سینٹ جانز کالج
سینٹ جان کالج، کیمبرج یونیورسٹی،برطانیہ دے کالجاں وچوں اک کالج اے۔ایس کالج توں پڑھن والے پڑھاکوواں وچ نو نوبل انعام جتن آلے تے چھے  وزیر اعظم نیں۔
thumb|بائیں|180px|سینٹ جانز
کیمبرج یونیورسٹی دا اک کالج جو 1511ء وچ قائم ہویا۔
ہور ویکھو
گٹھ:کیمبرج یونیورسٹی گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
کمبوج
کمبوج''' ایشیا وچّ رہن والی اک جاتی ہے۔ اس جاتی دا مکھ کِتہ کھیتی باڑی ہے، پر ایہناں کول زمیناں بوہتیاں نہ ہون کرکے ایہہ لوک دوکانداری اتے ہور کماں اپر لگے ہوئے ہن۔ ایہہ برادری بہت ہی محنتی اتے کامی ہے۔
اتہاس
اس برادری دے لوک اپنے آپ نوں کمبوڈیا دیس وچوں آئے ہوئے دسدے ہن۔ ایہناں دا مول وی بھارتی ہے ایہہ پہلاں کپڑے ویچن دا کم کردے سن پر بھارت وچّ اسلام آؤن دے نال ایہناں وچو کجھ لوک مسلمان ہو گئے اتے پنجاب دے ماجھے، مالوے اتے ملتان وچّ جا وسّ گئے۔
دھرم
اج-کلّ ایہہ جاتی پاکستان اتے ملیرکوٹلے (بھارت) وچّ سنی اتے شیعہ مسلمان ہے پر امرتسر ضلعے وچّ ایہہ سکھ ہن۔ فاضکا ضلعے، ہریانہ اتے ہور پاسے ایہہ ہندو ہن۔ کئی ہندو کمبوج بابا بھومن شاہ جو کہ شری چند دا چیلا سی اسنوں مندے ہن۔ ایہناں دا مکھ کیندر ہریانے دے ضلعے سرسا وکھے سنگھر ہے۔ اتھے ہر سال دسمبر دے اخیرلے دناں وچّ میلہ لگدا ہے۔
بولی
اس برادری دی بولی مکھ طور تے پنجابی اتے پنجابی دیاں اپّ بولیاں ہن جویں لیہندی ، ماجھی اتے ملوئی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:پنجاب دا اتہاس گٹھ:پنجاب دے قبیلے گٹھ:پنجاب دے نسلی گروہ گٹھ:پنجاب دی تریخ
گولتسینو
ایہہ روس دے ماسکو اوبلاست دا اک قصبہ اے جہڑا ماسکو اوبلاست دے ضلع اودنستوو چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
ایسترا
ایہہ روس دے ماسکو اوبلاست دا اک قصبہ اے جہڑا ماسکو اوبلاست دے ضلع ایسترا دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
معاشی پالیسی
معاشی پالیسی انہاں اقدامات نو‏‏ں کہندے نيں جو حکومتاں معاشی میدان وچ لیندی ا‏‏ے۔ اس وچ کئی نظام نيں جنہاں وچ محاصل دا تعین، سرکاری بجٹ، زرمبادلہ د‏‏ی سربراہی، شرح سود، مزدوراں دا بازار، قومی ملکیت تے معیشت وچ سرکاری مداخلت دے ہور علاقے شامل ني‏‏‏‏ں۔
معاشی پالیسی دے زیادہ تر عوامل محصول پالیسی (جوحکومت دے محصولاں تو‏ں جڑے اقدامات تے اخراجات تو‏ں متعلق اے ) یا زرمبادلہ پالیسی (جومرکزی بینک کاری اقدامات تو‏ں متعلق اے جو دولت د‏‏ی سربراہی تے شرح سود تو‏ں متعلق اے ) وچ منقسم ا‏‏ے۔
کچھ پالیسیاں بین الاقوامی ادارہ جات تو‏ں متاثر ہُندے نيں جداں کہ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ یا عالمی بینک۔ اس دے علاوہ سیاسی افکار تے اس تو‏ں ظاہر ہونے والی سیاسی جماعتاں د‏‏ی پالیسیاں وی اثر انداز ہُندی ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:اقتصادی حکمت عملی
رہیپیڈورا نگریٹورکوس
رہیپیڈورا نگریٹورکوس اک کیڑے کھانوالا تے پکھی پوچھل دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
گٹھ:پکھی پوچھل
چک 253 ر ب
چک  253 ر ب   ضلع فیصل آباد دی تحصیل فیصل آباد صدر دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
رند (بلوچ قبیلہ)
رند اک بلوچ قبیلہ اے جیہڑا بلوچستان تے پنجاب چ وسدا اے۔
رند بلوچاں دا اہ‏م ترین ماخذ اے تے حقیقت وچ براہوئی رند نو‏‏ں بلوچ دا مترادف سمجھدے نيں ۔ انہاں دے خالص ہونے اُتے اس قدر شہرت اے کہ ہر بلوچ اپنے نو‏‏ں رنداں دا اسيں نسل دسنے د‏‏ی کوشش کردا اے ۔ فارسی وچ اس ناں دے معنی عیاش ، شورش پسند ، لابالی تے خطرہ آزما دے نيں ۔ مکران وچ مند وچ انہاں د‏‏ی وڈی آبادی اے ۔ اوہ شوران دے رند انہاں ہی د‏‏ی نسل دے مدعی نيں ۔ ڈیرہ غازی خان ، مظفر گڑھ ، ملتان ، جھنگ ، شاپور تے ساہیوال وچ بلوچاں بستیاں نيں جو رند ہونے دا دعویٰ کردے نيں ۔
نسب د‏‏ی عزت
ہیوگربکر دا کہنا اے کہ تمام بلوچ رنداں تو‏ں اپنا رشتہ جورنے د‏‏ی کوشش کردے نيں ۔ ہمسائے انہاں دا احترام کردے نيں تے تمام بلوچ روایات انہاں دے ہیرو میر چاک‏ر ک‏ے گرد گھمدی نيں ۔ روایات دے مطابق رند کرامان تو‏ں نکلنے دے بعد کیچ تے کولواہ وچ رہے ۔ جتھ‏ے ہن وی رند موجود نيں ۔ فیر سندھ آئے تے اوتھ‏ے تو‏ں پنجاب چلے گئے ۔ بلوچ روایتاں دے مطابق میر جلال خان دا وڈا بیٹا رند سی ۔ جس د‏‏ی سربراہی وچ رند گیارواں صدی وچ مکران آئے تے تقریبا پانسو سال اوتھ‏ے رہے ۔
انفرادیت
رنداں دا زوال انفرادیت پسندی تو‏ں منسوب کیتا جاسکدا اے ، جس د‏‏ی طرف پہلے اشارہ کیتا گیا اے تے جس دے لئی اوہ پورے علاقہ وچ مشہور نيں ۔ موکلر نے لکھیا اے کہ اس قبیلہ نے کدی کِس‏ے اقتدار نو‏‏ں تسلیم نئيں کیتا تے اس دا کوئی فرد کِس‏ے دا تابع نئيں ۔ لہذا قبیلہ دا کوئی مسلمہ سردار نئيں اے تے اس احساس برتری د‏‏ی اک مثال اے کہ جدو‏ں میر چاکر رند دلی گیا تاں اوہ تخت اُتے بیٹھ گیا ۔ اس دے ہور ساتھی تخت دے بازووَں تے ہور حصےآں اُتے بیٹھ گئے اک اک نو‏‏ں جگہ نئيں ملی تاں اوہ تخت د‏‏ی چوٹی اُتے بیٹھ گیا ۔ جس تو‏ں تخت ٹُٹ گیا تے اوہ سب گر پئے ۔ ایہ کہنے د‏‏ی ضرورت نئيں اے کہ انفرادیت پسندی د‏‏ی پیدا کردہ دھرے بندی رنداں دے معاملات نو‏‏ں انتہائی مشکل بنادیندی اے ۔ اگرچہ اوہ بحران وچ مشترکہ دشمن دے خلاف اکھٹا ہوسکدے نيں اُتے انہاں دے بعض پاڑے اپنی شورش پسندی وچ مشہور نيں ۔
ماخذ
بالا الذکر ہوچکيا اے کہ رند فارسی کلمہ اے ۔ جس دے معنی عیاش ، متوالا تے شورش پسند دے نيں ۔ کہیا جاندا کہ میر جلال خود رند سی ۔ اس د‏ی لڑکی مائی جتو د‏‏ی شادی حاجی مراد تو‏ں ہوئی اوہ وی رند سی ۔ اس طرح میر جلال دے لڑکے رند ، لاشاری ، ہوت تے کورائی وی رند سن ۔ ایہ روایات کِنّی وی بے اصل ہوئے مگر اس گل کيتی نشادہی کردی اے کہ رند یا بلوچ وکھ وکھ قبیلے دا مجموعہ اے ۔ مثلاً ہوت جو مکران وچ قدیم ماخذ رکھدے نيں اوہ انکار کردے نيں کہ رنداں تو‏ں انہاں دا کوئی رشتہ اے ۔
ٍٍجمہوریت پسندی
مکراناں دے رنداں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اس قبیلہ نے کِس‏ے دا اقتدار تسلیم کیتا ۔ کیو‏ں کہ انہاں د‏‏ی جمہوریت پسندی انہاں نو‏ں سردار چنے دا موقع نئيں نئيں دیندی اے ۔ ایہ کوئی حتمی کلیہ نئيں اے ۔ اسيں مکران دے رنداں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اس دا اطلاق دوسرے رنداں اُتے نئيں کرسکدے نيں ۔ مکران وچ دوسرے بلوچ قبیلے دا وی ایہی حال اے ۔ مثلاً ہوت تے ایہ مکران وچ اک گروہ نئيں بلکہ اوہ درحقیقت وچ چھوٹے چھوٹے آزاد گروہاں دا مجموعہ نيں ۔ دوسرے قبیلے د‏‏ی طرح اس وچ وی بیرونی عناصر شامل نيں ۔ جداں مندانی جنہاں تو‏ں انہاں نے مند حاصل کیتا سی ۔ اوتھ‏ے انہاں وچ انتشار د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا کوئی سردار نئيں ۔ اگرچہ ایہ بحران دے وقت کِس‏ے نو‏‏ں اپنا قائد تے ترجمان چن لیندے نيں ۔
درجہ
مکران وچ بلوچ قبیلے امتیازی حثیت نئيں رکھدے سن ۔ انہاں دا درجہ حکمران قبیلے نوشیرانی ، گچگی تے بزنجو دے بعد آندا سی ۔ رند دوسرے قبیلے د‏‏ی طرح انہاں دے زیردست سن ۔ اس دا اندازہ اس تو‏ں لگایا جاسکدا اے کہ حکمران جدو‏ں چاہندے انہاں دا خون بہاندے سن تے انہاں نو‏ں کِس‏ے قسم دا کوئی معاوضہ نئيں دتا جاندا سی ۔ مکران وچ رند نوشیروانیاں دے زیر تسلط نيں تے انہاں دا اوتھ‏ے درجہ بالادست یا دوسرا اے ۔ اس طرح شوران وچ وی رنداں دا مسلمہ سردار موجود اے ۔ اس طرح بلوچاں ، براہیاں ، جگدالیاں تے جاٹاں وچ یعنیٰ بلوچستان دا کون ایسا قبیلہ اے جس وچ رنداں دا طاءفہ موجود نئيں اے ۔ اس طرح اوہ قبیلے جو زیر دست منے جاندے نيں مثلا دہوار انہاں وچ وی رنداں دا طاءفہ موجود اے ۔ خود مکران دے رند نوشیرانیاں دے زیردست سن ۔ اس طرح شوران رند قبیلہ دا سردار سروان دے سردار دا زیر دست سی تے اوہ انہاں نو‏ں اک ہزار لشکری فراہ‏م کردے سن ۔ بالا الذکر رنداں د‏‏ی ہمایو‏ں دے دہلی جانے د‏‏ی تریخ تو‏ں ماخذ نئيں اے ۔ ایہ تے رنداں د‏‏ی دوسری تے روایتاں مری بگٹی دے علاقہ لوک گیتاں وچ ملدی نيں ۔ اسنو‏ں اسيں نسلی تخافر د‏‏ی وجہ تو‏ں اہمیت نئيں دے سکدے ۔ اوداں وی ایہ تریخ تو‏ں ماخذ نئيں نيں ۔
تبصرہ
اس بحث تو‏ں واضح ہُندا اے رند کوئی نسلی وحدت نئيں اے بلکہ مختلف نسلی گروہاں دا اک مجموعہ اے جو حالات دے تحت متحد ہوئے گئے سن ۔ میر جلال خان نو‏‏ں رند دسیا جاندا اے تے اس دے باوجود رنداں دا ذکر سولواں صدی تو‏ں پہلے نئيں ملدا اے ۔ ایہ اوہ وقت سی جدو‏ں منگولاں تے اس دے بعد تیموریاں دے حملے افغانستان تے ایران اُتے ہوئے رہے سن ۔ اس دا مطلب اے ایہ اوہ بہادر نيں جو منگولاں دے خلاف شورش برپا ک‏ر رہ‏ے سن تے انہاں دے خلاف مزاحمت د‏‏ی ۔ انہاں د‏‏ی اس بہادری تے شورش زدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں رند دا خطاب ملیا اے ۔ ایرانی بلوچستان وچ رنداں دا اک طاءفہ اے تے اوہ رندانی کہلاندے نيں ۔
ماخذ
بلوچستان گزیٹیر
ہتو رام ۔ بلوچستان
برگیڈیر ایم حسن عثمان ۔ بلوچستان
جاپانی
جاپانی (日本語، نیہونگو) جاپان دی مکھ اتے سرکاری بولی ہے۔ دوجی عالمی جنگ توں پہلاں کوریا، فارموسا اتے سخالین وچّ وی جاپانی بولی جاندی سی۔ ہن وی کوریا اتےفارموسا وچّ جاپانی جانن والیاں دی گنتی کافی ہے پر ہولی-ہولی گھٹّ رہی ہے۔ بولی ماہر اسنوں اشلشٹ-یوگاتمک (Agglutinating) بولی مندے ہن۔
جاپانی چینی-تبتی بولی-پروار وچّ نہیں آؤندی۔ بھاشا ماہر اسنوں خود وی جاپانی بھاشا-پروار وچّ رکھدے ہن (کجھ اسنوں جاپانی-کوریائی بھاشا-پروار وچّ مندے ہن)۔ ایہہ دو لپیاں دے رلا وچّ لکھی جاندی ہے: کانجی لپی (چین دی چتر-لپی) اتے کانا لپی (اکھری لپی جو خود چینی لپی اتے آدھارت ہے)۔ اس بولی وچّ سنمان-سوچک شبداں دا اک وڈا تنتر ہے اتے بولن وچّ پچ-سسٹم ضروری ہندا ہے۔ اس وچّ کئی شبد چینی بھاشا توں لئے گئے ہن۔
جاپانی کس بھاشا کل وچّ شامل ہے اس سبندھ وچّ ہن تکّ کوئی پکا مت نہیں بن سکیا پر ایہہ صاف ہے کہ جاپانی اتے کوریائی بولیاں وچّ گوڑہا سبندھ ہے اتے اجکلھ انیک ودواناں دا مت ہے کہ کوریائی الٹائک بھاشا کل وچّ شامل کیتی جانی چاہیدی ہے۔ جاپانی وچّ وی اچارن اتے ویاکرن سنبندھی انیک خاصیتاں ہن جو ہور الٹائ بھاشاواں دے سامان ہن پر ایہہ خاصیتاں ہن تکّ انیاں کافی نہیں سمجھیاں جاندیاں۔ ہائکو اس دی پرمکھ کویتا ودھا ہے۔
پراچین کال (8 ویں صدی تکّ)
<p style="text-align:justify"> جاپانی بھاشا کدوں توں شروع ہندی ہے اس سنبندھ وچّ پرمان نہ ہون دے کارن نشچت طور تے کجھ دسیا نہیں جا سکدا۔ تیجی صدی وچّ لکھی گئی اک چینی کتاب وچّ جاپان دے کجھ ستھاناں اتے لوکاں دے نام ملدے ہن جہناں توں انومان کیتا جا سکدا ہے کہ اس سمیں جاپانی بھاشا دا وکاس ہو چکیا سی۔ 7ویں -8ویں صدی وچّ جاپانی لوکاں نے چینی بھاشا اتے لپی سکھی اتے چینی بھاشا وچّ اتہاس، بھوگول آدی لکھے گئے۔ ہولی-ہولی چینی لپی وچّ جاپانی بھاشا لکھن دا اپاء کھوج کڈھیا گیا۔ جاپان وچّ سبھ توں پرانا کاوَ-سنگرہ مانیوشیو (لگّ . 778 ای .) اس اپاء نال لکھیا گیا سی۔ چینی بھاشا دے شبد ایکماترک ہندے ہن۔ اس کارن اس دے اک اک لپی چہن (شبد) نال جاپانی بھاشا دا اچارن ظاہر کرنا اتیئنت سرل سی۔ اس پرکار دیاں لپیاں نوں مانیو لپی کہندے ہن۔ ایہناں لپیاں دے ادھئن توں گیات ہویا ہے کہ اس سمیں دی جاپانی بھاشا وچّ اٹھ پرکار دیاں دھنیاں اتے شبداں وچّ سور انوروپتا ہندی سی۔ ہن وی کوکورو (ہردا)، اتاما (سر) آدی شبداں دی بھانتی اک ہی سور نال بنے انیک شبد ہن۔
اتر پراچین کال (9-12 ویں صدی)
<p style="text-align:justify"> چین دے نال آؤن جان بند ہو جان دے کارن جاپان دی اپنی سنسکرتی دا وکاس ہویا۔ بھاشا وچّ آواز انوروپتا دا لوپ ہو گیا اتے سوراں دی گنتی کیول پنج رہِ گئی۔ چینی لپی-چہناں نوں سرل کر کے جاپان دیاں اپنیاں دو پرکار دی لپیاں ہراکانا اتے کاتاکانا بن گئیاں۔ ہراکانا چینی لپی نوں سرل کر کے بنائی گئی۔ شروع وچّ ایہہ لپی وشیش طور تے استریاں وچّ حرمن پیاری ہوئی۔ چینی لپی نوں نہ ملاکے کیول اسے لپی وچّ بھاشا لکھی جاندی سی۔ کاتاکانا چینی بھاشا وچّ لکھی کتاب نوں جاپانی دی بھانتی پڑھن دی درشٹی نال بنائی گئی۔ عامَ طور تے چینی لپی چہن دا اک بھاگ لے کے اس دا نرمان ہویا سی۔ شروع توں ہی ایہہ لپی چینی لپیاں دے نال ملاکے لکھی جاندی سی۔ اس سمیں چین دے مادھئم راہیں جاپان وچّ سنسکرت بھاشا اتے لپی دا ادھئن وی شروع ہو گیا سی۔ نویں جاپانی لپی دی ورنمالا سنسکرت دی ورنمالا دے نقل وچّ بنائی گئی۔ (9-10 ویں صدی) اس سمیں دا راجنیتک کیندر پچھمی جاپان سی۔ پوروی جاپان دے سینکاں دے آؤن نال بھاشا وچّ خاص طور اتے اچارن وچّ تبدیلی آ گئی۔
مدھ کال (13-16ویں صدی)
<p style="text-align:justify"> اس سمیں سیناپتیاں دی شکتی ودھ گئی اتے کجھ سماں تکّ ٹوکیؤ دے نزدیک کاماکرا راجنیتک کیندر رہا۔ اس کال وچّ انیک لڑائیاں ہون دے کارن پراچین بھاشا دی پرمپرا ٹٹن لگی اتے اچارن اتے ویاکرن وچّ بہت پرورتن آ گیا۔
اس کال دے انتم بھاگ وچّ یورپ دے لوک آؤن لگے اتے عیسائی مت دے پرسار دے ادیش نال اوہناں نے جاپانی بھاشا دا ادھئن کیتا۔ اوہناں دے لکھے ویاکرن اتے شبدکوش ملدے ہن۔ اوہناں دیاں لکھیاں انیک کتاباں توں اس سمیں دی جاپانی بھاشا دا حالَ چنگی طرحاں جانیا جاندا ہے۔
اس سمیں چھپائی دا وکاس ہویا اتے بودھی دھرم، کنپھیوچیواد، وچّ وی چکتسا شاستر آدی دیاں کتاباں چھاپیاں گئیاں۔ پر چینی بھاشا وچّ لکھیاں کتاباں زیادہ چھاپیاں گئیاں اتے جاپانی وچّ لکھیاں کتاباں دی گنتی گھٹّ رہی۔ اس کال تکّ پراچین بھاشا دا کال کہہ سکدے ہن ؛ پر اس سمیں دے انت وچّ بھاشا دا روپ بدلکے آدھونک بھاشا دا روپ دھارن کرن لگا۔
آدھونک کال (20 ویں صدی)
<p style="text-align:justify"> اس کال وچّ سمراٹ آپ راج کرن لگے تے ٹوکیؤ راجدھانی بنیا۔ اتھے دی بولی سرومانی بھاشا منی جان لگی۔ یورپ دے نال سمپرک ستھاپت ہویا اتے یورپ دے انیک شبد چینی لپی وچّ اندت ہوکے جنسادھارن وچّ پرچلت ہون لگے۔ چینی لپیاں دے بہت زیادہ پریوگ وچّ آ جان دے کارن اک ہی اچارن والے انیک شبد بن گئے۔ یورپ دے ساہت دے انوواد نال بھاشا وچّ نویاں شیلیاں دا وکاس ہویا۔ 1887 ولوں بول-چال دی بھاشا وچّ ساہت جلدی نال دے نال لوکاں نوں پیارا ہندا گیا۔ گیان وگیان دیاں کتاباں ہن تکّ دی لکھائی شیلی وچّ اتے توں ہیٹھاں دے ولّ لکھی جان دے بدلے کھبے توں سجے ولّ لکھے جان لگیاں۔ ایہہ پرورتی اجکلھ ہور وی ودھ رہی ہے اتے دوسرے وشو یدھ دے بعد سرکاری آگیا پتر وی کھبے توں سجے ولّ لکھے جاندے ہن۔
ہن پتر پترکا، ریڈیو، ٹیلیوژن آدی سادھناں نال سروسامان بھاشا دا پرچار اتیئنت تیبرگتی نال ودھ رہا ہے اتے دیش دے کونے کونے وچّ ٹوکیؤ دی بولی سمجھی اتے بولی جان لگی۔ میجِ کال دے شروع وچّ زیادہ پریوگ وچّ آئی چینی لپیاں نوں گھٹّ کرنا، چینی لپی نوں لگھو روپ وچّ لکھنا، ہراکانا اتے کاتاکانا دے پریوگ وچّ برابری ولوں آنا، رومن لپی پریوگ دا ادھئن کرنا آدی آدی اپرالیاں نال بھاشا نوں یتھاسنبھوَ سرل بناؤن لئی جتن کیتا جا رہا ہے۔ 1946 وچّ جدوں جاپان دا نواں سنویدھان ہراکانا اتے چینی لپیاں نوں ملاکے لکھیا گیا سی اس سمیں توں عامَ طور تے کل پتر پترکاواں وچّ وی ایہی اپاء اپنایا جا رہا ہے۔ ودیشی شبداں دے اچارن دی نقل کردے سمیں کاتاکانا دا پریوگ ہندا ہے۔ کجھ لوک ٹائیپرائٹر لئی کاتاکانا دا پریوگ کردے ہن پر ایہہ ہن تکّ حرمن پیارا نہیں ہو سکیا ہے۔
بولیاں
<p style="text-align:justify"> جاپانی سماج وچّ بھارتی سماج ورگی وشیشتائیاں دے ہون اتے بھاشا دے بہت پرانی ہون دے کارن جاپانی بھاشا وچّ انیک بولیاں ہن۔ جہناں وچّ مکھ کیوشیو ہے۔ پچھمی جاپان اتے پوربی جاپان دیاں بولیاں وچّ، خاص طور اتے اوہناں دے اچارن وچّ سپشٹ انتر ہے۔ میجِ کال توں سکھیا دے پرچار دے کارن ہر کھیتر وچّ سرومانی بھاشا ٹوکیؤ دی بولی، سمجھی جاندی ہے۔ کھیتری بولیاں دے علاوہ پیشے، استری پرکھ، اچّ ورگ نمن ورگ آدی دے بھید ولوں بھنّ بھنّ بولیاں بولیاں جاندیاں ہن۔ اپرلے ہر پرکار دے بھیتاں دے نال نال ہر اک جاپانی نوں سناؤن والے دے وڈے چھوٹے دے بھیتاں دے نال نال ہر اک جاپانی نوں سنن والے دے وڈے چھوٹے دے بھید نال تنّ پرکار دی شیلی وچّ بولنا پیندا ہے۔ اپنے ولوں چھوٹے جاں برابر دے لوکاں نال بولدے سمیں دا (ہے) پرکار دا واک، کجھ وڈے نال بولدے سمیں دیسُ پرکار دا اتے بہت سنمان نال گلاں کردے سمیں گوجائماسُ (ہے) پرکار دا واک بناؤنا پیندا ہے۔ لکھتی بھاشا وچّ وی ارو (سدھارن) اتے ارماسُ (سنمان-سوچک) دونوں شیلیاں ہن۔
اچارن
سور: ا اِ او اے (ہرسو) او (ہرسو) وئنجن: ہمیشہ سور دے نال ہوکے اچرت ہون دے کارن کیول وئنجن ظاہر کرن والی لپی نہیں ہے۔ وئنجن سور والی لپی ہیٹھ لکھی ہے: ک کہ کو دے نوں کیؤ کاتوں گ گِ گو گے گو گء گیو گیو س شِ سو ولوں سو شء شیو شیو ج جِ جو جے جو جء جیو جو ت چِ تسُ تے تاں چ چیو جو د دے دو نہیں نِ نُ نے نو نء نیو نؤ ہ ہِ وی ہے ہو ہا ہیو ہیو
سوراگھات
<p style="text-align:justify"> جاپانی شبد سنگیتاتمک سوراگھات دے ہن۔ سوراگھات دے پرکار بہت گھٹّ ہن۔ چار ماترا والے شبداں وچّ ہیٹھ لکھے کیول چار پرکار دے بھید ہن۔ جاپانی بھاشا وچّ اک ہی اچارن اتے وکھ وکھ ارتھ والے انیک شبد ہن۔ سوراگھات وچّ وی اوہناں شبداں وچّ بھید دسن دی شکتی نہیں ہے۔ کمِ (کاغذ) اتے کمِ (بال) دے اچارن، سواراگھات وچّ کوئی انتر نہیں ہے۔ اسیں کیول اوہناں دی چینی لپی نوں دیکھن نال ہی دوناں دا بھید جان سکدے ہاں۔ پر ایہہ سوراگھات واک وچّ شبدسموہ نوں چنگی بھانتی دسدا ہے۔ نوانو سکرو میرا منا چتے شمتا۔
حوالے
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:جاپان دیاں بولیاں گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
لیوبلیانا
گٹھ:سلوینیا گٹھ:سلوینیا دے شہر گٹھ:سلوینیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
روزا لکسمبرگ
روزا لکسمبرگ (1871 - 1919) اک زنانی سی جیہڑی مارکس دیاں گلاں تے سوچ وچار کردی سی اوہ یہودن سی تے روس دی رہن والی سی۔
روزہ لکسمبرگ (Rosalia Luxemburg، R ża Luksemburg؛ 5 مارچ 1871، زاموسک، وستلا لینڈ، روسی سلطنت – 15 جنوری 1919، برلن، جرمنی) پولش یہودی پچھوکڑ والی مارکسسٹ سدھانتکار، فلسفی، ماہر معاشیات اتے کرانتی کاری سماج وادی سی اتے جرمن دی قدرتی شہری بن گئی سی۔ اوہ کرم وار پولینڈ اتے لتھوانیا کنگڈم دی سوشل ڈیموکریسی، جرمنی دی سوشل ڈیموکریٹک پارٹی (ایسّ پی ڈی)، ستنتر سوشل ڈیموکریٹک پارٹی (یو ایسّ پی ڈی)، اتے جرمنی دی ستنتر کمیونسٹ پارٹی (کے پی ڈی) دی میمبر سی۔
1915 ای.وچّ جرمنی دی سوشل ڈیموکریٹک پارٹی نے پہلی وڈی لڑائی وچّ شرکت دی حمایت کیتی تاں روزہ لکسمبرگ نے جنگ دے خلاف اک اتحاد سپارٹاکس لیگ دے نام نال کھڑی کیتی۔ اک جنوری 1919 نوں ایہہ لیگ نوں جرمنی دی کمیونسٹ پارٹی وچّ تبدیل کر دیا گیا۔ نومبر 1918 وچّ جدوں جرمنی وچّ انقلاب ہویا تاں روزہ لکسمبرگ نے سرخ جھنڈا نام دی  اک تحریک شروع کیتی جو سپارٹاکس لیگ دی جدو جہد دا ہی حصہ سی۔
حوالے
گٹھ:روس گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:کیمونسٹ گٹھ:جرمن کیمونسٹ
جامع مسجد ژیان
جامع مسجد ژیان چین دے صوبے شانزی چ واقع چین دی قدیم تے مشہور ترین مسیتاں چوں اک اے ۔
شراب
شراب الکحل والی اک شربت اے جینوں انگوراں دے خمیری رس توں بنایا جاندا اے۔ انگوراں دا رس بنا مٹھے، انزائم تیزاب یا پانی دے اپنی کیمیائی پدھر نوں اکو رکھدیاں ہویاں اندروں پلٹدا اے۔ خمیر اوہدے اندر کھنڈ نوں الکوحل تے کاربن ڈائی آکسائڈ وج پلٹ دیندا اے۔ انگوراں دیاں وکھریاں ونڈاں تے وکھرے خمیر وکھرے سواد تے رنگاں دیاں شراباں بناندے نیں۔ انگوراں توں علاوہ کسے ہور شے نال بنی شراب نال اوس شے دا ناوی اندا اے۔ چٹی شراب، لال شراب تے گلابی شراب مشہور ونڈاں نیں۔ شراب انگوراں دی اک ونڈ شراب انگور دے دانیاں توں بنائی جاندی اے۔
جامع مسجد ژیان
اسنوں پہلی وار تانگ راجٹبر دے شاہ ژوان زونگ(685ء توں762ء) دے دور چ شاہراہ ریشم دے چڑھدے کنڈے اسارئیا گئیا سی ۔ بعد چ اہہہ کئی وار (خصوصا منگ راجٹبر دے شاہ ہونگ وو دے دور چ ) تعمیر نو دے مرحلےآں توں لنگھی ۔ ایہہ مسیت ژیان دیاں مشہور ترین سیاحتی تھانواں چوں اے اک اے ۔ تے اج وی چین دے مسلمان اسنوں عبادت گاہ دے طور تے ورتدے نیں ۔ مسیتاں دی عام طرز تعمیر دے برعکس جامع مسجد ژيان مکمل طور تے چینی طرز تعمیر دا شاہکار اے ۔ پر اس چ قرانی آیات دی خطاطی ضرور کیتی گئی اے ۔ جامع مسجد ژیان دا کوئی گنبد یاں مینار نئیں ۔
شراب
شراب اک لمبے جر توں انسانی رہتل وچ ورتی جارئی اے۔ 6000 م پ وچ پہلے ایہدا بنان تے ورتن کوہ قاف دے دیس جارجیا وچ ہویا۔ ایتھوں ایہدا پین تے ورتن ایران، ہندستان، ینان تے فیر یورپ ول گیا۔ ایس نوں چوکھا پی کے انسان اپنے ہوش کما دیندا اے تے ایس لئی ایس دا پین اسلام وج روکیا گیا اے۔ اردو فارسی شاعری وچ ایہدے جوکھے قصیدے نیں۔ فرانس، اٹلی شراب بنان والے وڈے دیس نیں۔
جامع مسجد ژیان
مورتاں
گٹھ:چین دیاں مسجداں گٹھ:چین وچ اسلام
گٹھ:چین گٹھ:چین دیاں عمارتاں گٹھ:چین دی تریخ گٹھ:مسیتاں گٹھ:عبادت گاہاں گٹھ:مسیت گٹھ:مسجداں
شراب
تریخ
شراب بنان دی اک لمی تے پرانی تاریخ اے۔ ایہ اج توں 5000 م پ پہلے ایران یا 6000 م پ ورے پہلے جارجیا وچ پہلی واری بنائی گ‏ئی سی۔ 4500 م پ پہلے ایہ بلقان اپڑیا تے پرانے یونان تھریس تے روم وج ایہ عام سی۔ شراب نے موہبی سوچاں نوں وی کوڑے رنگ نال رنگیا اے۔ یونانی دیوتا ڈایونائیسس تے اوسے پدھر دا رومی دیوتا باکچس شراب دے وکھالے سن۔
پرانے نشاناں توں پتہ چلدا اے جے انگوراں توں شراب بنان دا کم سب توں پہلے 8000 ورے پہلے کوہ قاف تے لیندے ایشیاء دے وشکارلے تھاں وچ ٹریا۔ ایتھے دیاں وکھریاں تھانواں ایران وچ 7000 ورے پہلے، 6100 ورے پہلے آرمینیا وچ تے 8000 ورے پہلے جارجیا وچ شراب بنان دے نشان لبھے نیں۔ 2006 وچ 110 دے نیڑے اج دے انگوراں دیاں ونڈاں دا کھرا جارجیا تک جا اپڑیا جتھوں اک مرتبان وی 8000 ورے پرانا ملیا جیدے وچ الکوحل دے نشان ملے۔ ایران دے زیگروس پہاڑاں دے اک پنڈ وچوں لبھے 7000 ورے پرانے ٹٹے پانڈیاں دا کمیائی کھوج کرن تے پتہ چلیا اے جے اوہناں وچ شراب بنائی جاندی سی۔ یونان وچ ایہ 4500 ورے پہلے ایہدا مڈھ بجھدا دسدا اے۔
فونیقی بپاری شراب نوں یورپ تے لیندے ول پھیلان وچ سب توں اگے سن۔ فونیقی لبنان دے کنڈے دے واسی سن تے ایہ تھاں شراب بنان وچ دنیا دیاں پرانیاں تھاواں وج گنی جاندی اے فونیقی ایتھوں دی شراب پرانے مصر (2686 BC–2134 BC) تے رومی سمندر دے دوالے دیاں تھانواں تک ویچدے سن۔ رابرٹ بولارڈ نے 750 م پ وچ دو فونیقی ڈبے سمندری جہازاں وچوں بپار لئی پیجیاں جانوالیں ٹھیک ٹھاک بوتلاں لبیاں۔ فونیقی شراب دے پہلے وڈے بپاری سن اوہ شراب نوں ہوا توں بچان لئی اوس نوں زیتون دے تیل، لکڑ دے ٹکن تے اوہدے اتے گوند لا کے بند کردے سن۔
ہندستان وچ انگوری شراب دی گل لکھتاں وچ پہلی واری چندرگپت موریہ دے وزیر چانکیہ نے کیتی۔ اوہ بادشاہ تے وزیراں دے مدھو نوں پین نوں چنگا نہیں سمجھدا سی۔
لکھتاں تے شاعری وچ شراب دی گل بڑی پرانے اے۔ یونانی شاعر ہومر نے 28 صدیاں پہلے اپنی شاعری وچ ایہدی گل کردا اے۔ مصری فرعون تتنخامون دی قبر وچوں شراب دیاں بوتلاں وی ملیاں نین جنہاں شراب دی بنن تھاں تے بنانوالے دا نان وی لکھیا ہویا اے۔
رومی سلطنت دیاں جتھے وڈیاں چھونیاں سن اوتھے اوہناں انگور لگا کے شراب بنان لک کے تاں جے دوروں ناں منگوانی پوے تے اینج بوردو ٹرائیر تے کولچسٹر شراب بنانوالے گڑھ بن گۓ سن۔ کیتھولک چرچ اپنی مزہبی رسماں وچ شراب ورتدا سی ایس لئی پاردی شراب بناندے سن۔
انگور
شراب انگور دی اک اچیچی ونڈ شراب انگور (Vitis vinifera) توں بندی اے۔ ایہ بوٹا ویل ہوندا اے تے لیندے دکھنی ایشیاء، رومی سمندر دے دوالے دیساں تے وشکارلے یورپ دا واسی اے۔ ایس نوں دنیا دیاں ہور تھانواں تے وی لگایا گیا اے۔ ایہدے پتے گول دل والی شکل دے ہوندے نیں۔ ایہ ویل 10 توں 20 میٹر تک لمی ہوسکدی اے۔ شراب بنانوالی ونڈ شراب انگور دیاں وکھریاں ونڈاں پائینوٹ نویر، شارڈونے، کابرنے سوینو، گامے، مرلوٹ وی نیں۔ اگر اکو ونڈ دی ہووے تے سچی تے اگر اک توں چوکھیاں ونڈاں رلیاں ہون تے رلی شراب اخواندی اے۔ رلی شراب گھٹیا نہیں ہوندی ایہ پر وکھری ونڈ دی ہوندی اے۔
انگور دی ونڈ نال انگوری کھیت دا وکھالہ، اچائی، زمین دی کیمسٹری، ماحول تے موسم وی شراب بنن تے اوہدے مل تے اسر پاندے نیں۔
شراب بنانا
خمیرا ہوندا کم اک توں دو ہفتے لے لیندا اے تے خمیر رس وچ کھنڈ نوں ایتھانول تے کاربن ڈائی آکسائڈ وچ پلٹ دیندا اے۔ کاربن ڈائی آکسائیڈ ہوا وچ اڈ جاندی اے۔ لال شراب لئی اگلا کم دوجا خمیر دینا ہوندا اے۔ ایہدے وچ بیکٹیریائی خمیر دتا جاندا اے۔ ایہدے وچ مالک ایسڈ لیکٹک ایسڈ وج پلٹدا اے تے تیزاب گھٹ جاندا اے تے سواد مٹھا ہوجاندا اے۔ ایتھے شراب نوں بلوط دے بنے ڈرماں وچ پاکے رکھیا جاندا اے جیدے نال بلوط دا سواد وی ایہدے نال رلدا اے۔ ایتھے ایہ ہفتیاں یا مہینیاں تک پئی ریندی اے۔ ودھیا شراباں سالاں تک پیاں ریندیاں نیں۔ پر 10٪ لال تے 5٪ چٹیاں شراباں ای 5 ورے مگروں اوس توں ودھیا سواد دین گیا جیہڑا اوہ اک سال مکروں دیندیاں نیں۔
کج بلبلیاں والیاں شراباں جیویں شیمپائن وچ خمیری کم بوتل دے اندر ای ہوندا اے تے کاربن ڈائی آکسائیڈ اندر ای پھسا لئی جاندی اے تے او ای بلبلے بناندی اے۔
شراب دے انگ
شراب وچ ایتھانول تے خمیری انگوری رس ہوندا اے۔
پیکنگ
لامت شراباں شیشے دیاں بوتلاں وچ وکدیاں نیں جنہاں اتے ٹکن کارک دے لگے ہوندے نیں۔ کج شراباں نوں موٹے پلاسٹک دیاں بوتلاں وچ وی رکھیا جاندا اے۔ شیشے دی بوتل صاف ہوندی اے دوبارہ ورتی جاندی اے تے محول بیلی اے۔
رکھنا
شراب رکھن لئی کوٹھڑیاں ہوندیاں نیں تے ایہ اچیچا ایسے کم لئی بنیاں ہوندیاں نیں ایتھے گرمی ناپ تے گل اچیچی ہوندی اے۔ شراب کوٹھڑی وچ چانن، گرمی تے ہل جل نہیں ہونی چاہیدی ایہدے نال وی شراب خراب ہوجاندی اے۔ شراب جنی پرانی ہوے اوہنی ودیا ہوندی اے۔ 13 سیلسیس نوں یا 15 سیلسیس نوں ودیا سمجھیا گیا اے۔ گل 50٪ توں 70٪ ہونی چاہیدی اے۔ ایس توں تھوڑی گل تے کارک سک جاندا اے تے ہوا دے بوتل وچ جاندے رستے بن جاندے نیں تے شراب دی کوالٹی ماڑی ہوجاندی اے۔
ویلہ لنگھن نال شراب دا سواد ودھیا ہوندا اے۔ شراب دے ودھیا ہون وچ ایہدے اندر کھنڈ، تیزاب تے فینولکس دا واوا کم ہوندا اے۔
چکھنا
شراب دا چکھنا شراب دا اک نتارا اے تے شراب نوں جانچن لئی صدیاں توں ورتیا جاریا اے۔ ایہدے ول ہن بناۓ جاچکے نیں جنہاں نال ایہدی خوشبو، سواد تے گناں نوں ناپی دا اے۔ چکھنے نوں چار حصیاں وچ ونڈیا گیا اے۔
ایہناں چارے گناں نال کسے شراب نوں چانچی دا اے۔ دوجیاں شراباں نوں سوچ وچ رکھ کے چکھی جانوالی شراب نوں ناپیا جاندا اے۔
شراب ناپن دا اک ہور ول اننا نتارا وی ہے۔ ایہدے وچ شراب دا ناں نئیں دسیا جاندا اے تے کدے شراب نوں کالی بوتل وج پا کے وی جکھیا جاندا اے تاں جے شراب دا رنگ وی ناں دسے۔ لوکاں دی پسند، مشہوری، شراب دی بنن تھاں کسے شراب نوں ودھا گھٹا دیندی اے۔
مزہب وچ
شراب دا ورتن ک‏ئی مزہباں تے رہتلاں دیاں رسماں وچ عام اے۔ یہودی تے عیسائی مزہباں دیاں مزہبی رسماں وچ ایہدا ورتن ہے۔ اسلام وچ ایہدے تے پکی روک اے۔
شراب بنانوالے دیس
فرانس، اٹلی، سپین، امریکہ، چین، ارجنٹینا، اسٹریلیا، چلی، دکھنی افریقہ تے جرمنی 2011 وچ شراب بنان والے وڈے دیس سن۔ شراب پین وچ فرانس، پرتگال، اٹلی، کروشیا سب توں اگے نیں۔
مشہور شراباں
شمپین یا شیمپائن فرانس دی اک مشہور شراب اے۔ ایہ فرانس دے تریخی صوبے شیمپائن دے ناں تے اے۔ ایہدے وچ پینوٹے نوئر، شارڈونے تے پینوٹے میونیر انگور ورتے جاندے نیں۔ ایہدے وچوں کاربونیشن باہجوں بلبلے نکلدے نیں تے ایہ شراب 17ویں صدی توں ای یورپ دے شاہی ٹبراں وچ پسند کیتی جاندی اے۔ ایہ کسے جت یا خوشی دے ویلیاں تے پیتی یا پلائی جاندی اے۔
چٹی شراب تیلا پیلی، ہری پیلی یا پیلے سنہرے رنگ دی ہوندی اے۔
زریلی شراب
پاکستان وچ ہر ورے زریلی شراب پین نال کئی لوک مر جاندے نیں۔ شراب زریلی اودوں ہوندی اے جدوں بنان دا ول تے خمیرے ہون دے حالات ٹھیک ناں ہون۔ ایھدے وچ گرم ناپ، خمیر ناپ آندے نیں تے ایتھانول بنن دے بجاۓ اوہدے نال یا اوہدی تھاں میتھانول بن جاندی اے جیہڑی شراب نوں زریلا کردیندی اے۔
دیسی شراب
دیسی شراب اوہ شراب اے جیہڑی پنجاب وچ لوک آپ پنڈاں تھانواں تے بناندے نیں تے ایہدی وچ ہوسکدا اے بنان دے ول ٹھیک ناں ہون تے زریلی ہوسکدی اے۔ ایہ انکور دے رس یا کنے دے رو توں بنائی جاندی اے۔
ایہدے بنان وچ مٹي دا کھڑا لے کے اوہدے وچ انگور یا کنے دا رس پا کے اتے چپن رکھ دیئی دا اے تے چپن دیے کناریاں تے گلا آٹا لا کے ہوا دا آن جان بند کردتا جاندا اے۔ اوس مٹکے نوں فیر کوڑے دی ٹیری وج دب دیندے نیں۔ اینج اوہدے اندر آکسیجن نئی جاسکدی تے اندر دے بیکٹیریا رس وچ کھنڈ نوں الکوحل وچ پلٹ دیندے نیں۔ 2 ہفتے مگروں گھڑے نوں کھول کے تے مٹھی اگ تے رکھی دا اے اوہدے وچوں نکلن والی ہواڑ نوں ٹھنڈا کریدا اے تے اوہ شراب بن جاندی اے۔
ایہ شراب زریلی ہوسکدی دی اگر گھڑے دا منہ ٹھیک ول نال بند ناں کیتا ہووے الکوحل نال میتھانول وی بن جاندی اے جیہڑی شراب نون زریلی کردی اے تے ایس شراب دے پین والے اننے ہوجاندے نیں تے زیادھ پین نال مر وی سکدے نیں۔
صحت تے اثر
چوکھی پیتی شراب صحت لئی ٹھیک نہیں پر ایہ ویھکیا گیا اے جے ایہدا مناسب ورتن دل دے رکن توں ہون والی موت نوں بچاندا اے۔ فرنج لوک چوکھی شراب ورتدے نین تے اوہناں وچ دل دا روگ گھٹ اے۔ لال سراب وچ اک کیمیکل ریزرواٹول ہوندا اے جیہنوں دل تے ہور روگاں وچ چنگا منیا گیا اے۔ شراب وچ ہور فیدے والے کیمیکل پولی فینول، انٹی اوکسیڈنٹ تے فلیوونوئڈ نیں۔
چوکھی شراب پین نال بندا اپنے تے قابو نہیں رکھ سکدا۔ اک آئسلینڈی اکھان اے،" یملا، نیانا تے شرابی ہمیشہ سچ بولدے نیں۔" شراب پی کی گڈی چلان تے روک اے۔
اتہ پتہ
گٹھ:شراب
ضلع اگاشورن
ضلع اگاشورن ترکی دے صوبہ آق سراۓ دا اک ضلع اے۔
دریاۓ زرقا
دریاۓ زرقااردن دا اک دریا اے ایہ 65 کلومیٹر لماں اے تے ایہ دریاۓ اردن چ ڈگدا اے۔
23 ستمبر
تے ستمبر دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر سال دا 9واں مہینا  اے جہڑا اگست دے مگروں تے اکتوبر توں پہلوں آندا اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ستمبر گٹھ:سال دے دن
دهستان کلار آباد
ایہ ایران دے صوبہ مازندران دے ضلعے شہرستان تنکابن دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان تنکابن ، صوبہ مازندران چ اے ۔
ٹنڈرا
ٹنڈرا زمین دے شمال وچ ٹنڈ منڈ تھاں اے۔ طبعی جغرافیا دے اعتبار ناݪ ٹنڈرا اک ایہجا بائیوم اے جِتھے سخت سرد درجا حرارت د‏‏ی وجہ تو‏ں رُکھاں دے اگݨ تے ودھݨ وچ سخت مشکلات پیش آؤندیاں نیں تے بڑھوتری دا دورانیا بہت گھٹ ہُندا اے۔
قِسماں
ٹنڈرا دیاں تن قسماں نيں:
ٹنڈرا د‏‏ی نباتات وچ پست قامت جھاڑیاں، وکھ وکھ قِسماں د‏‏ی گھاہ، موز تے لائکن شام‏ل نيں۔ اکا دکا درخت وی دکھائی دے جاندے نيں۔ ٹنڈرا تے جنگلات د‏‏ی حد فاضل نو‏‏ں ٹری لائن کہندے نيں۔ ٹنڈرا د‏‏ی مٹی وچ نائٹروجن تے فاسفورس د‏‏ی بہتات ہُندی ا‏‏ے۔ مٹی وچ بہت وڈی مقدار وچ عام تے سڑدا ہويا حیاتیا‏تی مواد پایا جاندا اے جو میتھین تے کاربن ڈائی آکسائیڈ نو‏‏ں پرمافراسٹ وچ محفوظ رکھدا ا‏‏ے۔ عالمی حدت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ پورا حیاتیا‏تی نظام گرم ہو رہیا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مستقل جمی ہوئی مٹی پگھلنے لگی اے تے کاربن دا اخراج ودھ رہیا اے جو اس عمل د‏‏ی رفتار نو‏‏ں ہور تیز کردا ا‏‏ے۔
قطبی ٹنڈرا
آرکٹک ٹنڈرا شمالی نصف کرے دے انتہائی شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ ٹنڈرا عموماً ایداں دے تھ‏‏انو‏اں دے لئی استعمال ہُندا اے جتھے د‏‏ی زمین د‏‏ی کی بالائی یا نچلی تہہ مستقل طور اُتے جمی ہوئی ہوئے۔ پرمافراسٹ ٹنڈرا وچ شمالی روس تے کینیڈا دے وسیع علاقے شام‏ل نيں۔ قطبی ٹنڈرا وچ بوہت سارے قبیلے بستے نيں جنہاں د‏‏ی اکثریت رینڈیر د‏‏ی پرورش تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔
آرکٹک ٹنڈرا دا منظر خالی خالی دکھائی دیندا اے تے سال دا بوہت‏ے حصہ جما رہندا ا‏‏ے۔ ۱۰ تو‏ں ۳۵ انچ تک زمین مستقل جمی رہندی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں درختاں دا اگنا ممکن نئيں ہُندا۔ بنجر تے پتھریلی زمین اُتے قطبی نباتات ہی اگتی نيں تے چھوٹے پودےآں جداں کہ موس تے لائکن ہی اگ پاندے نيں۔
قطبی آرکٹک وچ دو موسم ہُندے نيں: سردی تے گرمی۔ سردی دے موسم وچ سخت سردی پڑدی اے تے تاریکی چھائی رہندی اے تے تیز ہويا د‏‏ی وجہ تو‏ں اوسط درجہ حرارت منفی ۲۸ ڈگری رہندا اے تے منفی ۵۰ تک وی پہنچ سکدا ا‏‏ے۔ پ‏ر ایتھ‏ے دا کم تو‏ں کم درجہ حرارت جنوب تو‏ں ودھ ہی رہندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے روس تے کینیڈا دے سب تو‏ں کم درجہ حرارت ٹری لائن علاقےآں وچ ریکارڈ ہوئے سن ۔ گرمیاں وچ درجہ حرارت کچھ بڑھدا اے تے زمین د‏‏ی بالائی سطح کچھ وقت دے لئی پگھل جاندی اے تے زمین دلدلی بن جاندی ا‏‏ے۔ گرم موسم وچ ٹنڈرا وچ جگہ جگہ دلدلاں، تالاب تے جھیلاں بن جاندیاں نيں۔ گرمیاں وچ دن دا درجہ حرارت ۱۲ ڈگری تک رہندا اے مگر صفر تو‏ں تھلے وی جا سکدا ا‏‏ے۔ قطبی ٹنڈرا وچ کئی علاقےآں نو‏‏ں روس تے کینیڈا وچ نیشنل بائیو ڈائیورسٹی ایکشن پلان دے تحت محفوظ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
ٹنڈرا وچ اکثر بہت تیز ہويا چلدی اے جو ۵۰ تو‏ں ۱۰۰ کلومیٹر فی گھنٹہ تک پہنچ سکدی ا‏‏ے۔ صحرا ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں سالانہ ایتھ‏ے ۱۵۰ تو‏ں ۲۵۰ ملی میٹر بارش ہُندی اے جس دا بوہت‏ے حصہ گرمیاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ بارش بھانويں ہلکی ہُندی اے مگر تبخیر دا عمل وی سست ا‏‏ے۔ گرمیاں وچ پرمافراسٹ اِنّا پگھل جاندی اے کہ نباتات اگ سکن مگر ہور تھلے زمین مستقل جمی رہندی اے سو پانی زمین وچ ودھ جذب نئيں ہو پاندا سو گرمیاں وچ جگہ جگہ دلدلاں، تالاب تے جھیلاں بن جاندیاں نيں۔
ایندھن تے جنگلاندی اگ دا اک تسلسل ایتھ‏ے پایا جاندا اے جو علاقے تے نباتات اُتے منحصر ا‏‏ے۔ الاسک‏ا وچ کيتی گئی تحقیق دے مطابق اگ لگنے دے واقعات ہر ۱۵۰ تو‏ں ۲۰۰ سال بعد ہُندے نيں۔ خشک زیريں علاقےآں وچ ایہ دورانیہ کم جدو‏ں کہ مرطوب بالائی علاقے وچ ودھ ہُندا ا‏‏ے۔
قطبی ٹنڈرا دے شدید موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے بوہت گھٹ انسان رہندے نيں۔ پ‏ر قدرتی معدنیات جداں کہ تیل، گیس تے یورینیئم وغیرہ د‏‏ی تلاش دے لئی انسان ایتھ‏ے آندے رہندے نيں۔
عالمی حدت نال تعلق
عالمی حدت تو‏ں ٹنڈرا نو‏‏ں شدید خطرات لاحق نيں کہ اس تو‏ں پرمافراسٹ پگھل رہی ا‏‏ے۔ بہت ہی کم عرصے وچ ایتھ‏ے موجود نباتات تے حیوانات د‏‏ی انواع بدل سکدیاں نيں۔
دنیا وچ کاربن د‏‏ی اک تہائی مقدار تائیگا تے ٹنڈرا وچ مقید ا‏‏ے۔ جدو‏ں پرمافراسٹ پگھلدی اے تاں ایہ ساری کاربن ڈائی آکسائیڈ تے میسی د‏‏ی شکل وچ فضا وچ خارج ہُندی اے تے ایہ دونے ہی سبزمکانی گیساں نيں۔ ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی تک ٹنڈرا کاربن نو‏‏ں محفوظ کرنے دا کم کردا سی جدو‏ں کہ اج کاربن دے اضافے دا سبب ا‏‏ے۔ جھیلاں تے مرطوب علاقے وچ سڑدی ہوئی نباتات تو‏ں میسی گیس پیدا ہُندی ا‏‏ے۔
جتھے جتھے مردہ نباتات تے پیٹ جمع ، اوتھ‏ے جنگلاتی اگ دا کافی خطرہ ا‏‏ے۔ ۲۰۰۷ وچ ٹنڈرا وچ الاسک‏ا وچ 1039 مربع کلومیٹر دا رقبا اک ایسی ہی اگ وچ جل ک‏ے راکھ ہو گیا سی۔ ایسی اگ نہ صرف عالمی حدت تو‏ں لگتی اے بلکہ اس دا سبب وی بندی ا‏‏ے۔
انٹارکٹک
انٹارکٹک ٹنڈرا انٹارکٹکا تے اس دے آس پاس واقع ا‏‏ے۔ بوہت‏ے انٹارکٹکا دا علاقہ اِنّا خشک تے سرد اے کہ ایتھ‏ے نباتات نئيں اگ سکدیاں تے بوہت‏ے براعظم برفانی میدان د‏‏ی شکل وچ ا‏‏ے۔ ارنٹارکٹک جزیرہ نما وچ کئی جگہاں اُتے پتھریلی زمین اے جتھے نباتات اگ سکدیاں نيں۔ ایتھ‏ے نباتات وچ لائکن د‏‏ی ۳۰۰ تو‏ں ۴۰۰، موس د‏‏ی ۱۰۰، لیورورٹ د‏‏ی ۲۵ جدو‏ں کہ الجی د‏‏ی ۷۰۰ قسماں اگتی نيں جو ساحل دے قریبی علاقے د‏‏ی پتھریلی زمین اُتے اگتی نيں۔ انٹارکٹدا ميں پھولدار پودےآں د‏‏ی محض دو قسماں ملدی نيں جو انٹارکٹک ہیئر گراس تے انٹارکٹک پرل ورٹ نيں جو شمالی تے مغربی حصےآں وچ پائے جاندے نيں۔ قطبی ٹنڈرا دے برعکس انٹارکٹک ٹنڈرا وچ وڈے ممالیہ جانور نئيں پائے جاندے۔ بحری ممالیہ تے بحری پرندے بشمول سیل تے پینگوئن بوہت‏ے ساحل دے نیڑے رہندے نيں تے چھوٹے ممالیہ جداں خرگوش تے بلیاں انسان اپنے ہمراہ سب انٹارکٹک علاقےآں وچ لیائے سن ۔
انٹارکٹکا د‏‏ی نباتات تے حیوانات نو‏‏ں انٹارکٹک معاہدے دے تحت تحفظ حاصل ا‏‏ے۔
الپائن ٹنڈرا
بلندی تے موسمی حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں الپائن ٹنڈرا وچ درخت نئيں اگتے۔ کم درجہ حرارت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے دا موسم قطبی موسم جداں ہی ہُندا ا‏‏ے۔ پ‏ر قطبی ٹنڈرا تے الپائن ٹنڈرا وچ ایہ فرق ہُندا اے کہ الپائن ٹنڈرا وچ پرمافراسٹ نئيں ہُندی تے ایتھ‏ے د‏‏ی مٹی وچ پانی بہتر جذب ہُندا ا‏‏ے۔
الپائن ٹنڈرا دنیا بھر وچ وکھ وکھ تھانواں اُتے اُچے پہاڑاں اُتے موجود ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی نباتات عموماً زمین د‏‏ی سطح تو‏ں ودھ اُچی نئيں ہُندی تے وکھ وکھ قسم د‏‏ی گھاساں تے ہور پودے جداں کہ موس تے لائکن وغیرہ عام ملدے نيں۔ ایتھ‏ے د‏‏ی نباتات ایتھ‏ے دے موسم د‏‏ی سخت نو‏‏ں جھیلنے د‏‏ی عادی ہُندیاں نيں کہ ایتھ‏ے سخت سردی دے علاوہ خشک سالی، بالائے بنفشی شعاعاں تے بڑھوتری دا تھوڑا دورانیہ شام‏ل نيں۔
موسمیا‏تی درجہ بندی
ٹنڈرا دا موسم کوپن درجے اُتے ای ٹی شمار ہُندا اے یعنی ہر سال گھٹ تو‏ں گھٹ اک مہینا درجا حرارت صفر تو‏ں اُتے ہُندا اے مگر کوئی وی مہینا ایہجا نئيں ہُندا کہ درجا حرارت 10 ڈگری تو‏ں ودھ رہو‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ٹنڈرا گٹھ:کوپن موسمی زمرہ بندی گٹھ:جغرافیا آرکٹک گٹھ:جغرافیائی خطے گٹھ:جغرافیا
کراسنوآرمیئسک
ایہہ روس دے ماسکو اوبلاست دا اک قصبہ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
جبوتی
جبوتی چڑدے افریقہ دا اک دیس اے۔ جبوتی دے اتر وچ اریٹریا، دکھن تے لیندے وچ ایتھیوپیا تے چڑدے دکھن وچ صومالیہ اے۔ جبوتی دا تھاں 23,200 مربع کلومیٹر / 8,958 مربع میل اے۔ جبوتی دی لوک گنتی 810,179 اے۔ جبوتی دی بولی عربی تے فرانسیسی اے۔ جبوتی دا راجگڑھ جبوتی (شہر) اے۔
گٹھ:دیس
مینزا
مینزا دنیا دے سب توں بعوتے سیانے لوکاں دی سب توں وڈی تے پرانی سنگت اے۔ مینزا سنگت دے اوہ لوک سنگی بن سکدے نیں جیڑے ایس سنگت دے بنا‎ ہوۓ کسے نترے نوں پاس کر جان۔ مینزا لاطینی دا بول اے ایدا مطلب اے میز۔ ایتھے ایدا مطلب اک میز دے پاسے بیٹھے لوک،
رولینڈ بیریل اور لانسلیٹ ویئر نیں 1946ء وچ برطانیہ چ مینزا دی نیو رکھی۔ اوہ سیانے لوکاں نوں اک سنگت چ لیانا چاندا سی۔ سنگت دا سنگی کسے وی دیس تھاں بولی تے قوم توں ہو سکدا اے۔
مینزا دے اک لاکھہ دے نیڑے سنگی نیں۔ مینزا دے تن اصول نیں:انسانی سیانف نوں لبنا تے ودانا تے اونوں انساناں دے فیدے لئی ورتنا
رہیپیڈورا البوگولارس
رہیپیڈورا البوگولارس اک کیڑے کھانوالا تے پکھی پوچھل دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
گٹھ:پکھی پوچھل
Rhipidura albicollis
ماریبور
ماریبور یورپی دیس سلووینیا دا شہر اے۔
گٹھ:سلوینیا گٹھ:سلوینیا دے شہر گٹھ:سلوینیا دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
24 ستمبر
تے ستمبر دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر سال دا 9واں مہینا  اے جہڑا اگست دے مگروں تے اکتوبر توں پہلوں آندا اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ستمبر گٹھ:سال دے دن
الاحکام السلطانیہ
الاحکام السلطانایہ امام ابو لحسن علی بن محمد بن حبیب بصری الماوردی (364ھ - 450هـ بمطابق 974 ء - 1058 ء) دی مشہور عربی تصنیف اے۔ اوہ شافعی دے مشہور فقیہ تے اپنے زمانے دے اکابر علماء مصنفاں وچوں سن۔ بصرہ وچ 364ھ وچ پیدا ہوئے سن۔ آخر وچ بغداد وچ مستقل سکون اختیار کر ل‏ئی سی۔مختلف شہراں وچ قضا دی خدمات اُتے وی مامور راہے۔ الماوردی نے الاحکام السطانیہ دے علاوہ فقہ، تفسیر، اصول دین، تے ادب وغرہ اُتے وی مستند کتاباں تحریر کیتیاں۔ الاحکام السطانیہ اسلامی نظام و آئینِ حکمرانی تے سیاست اُتے مبسوط تے اہم کتاب اے جو ویہہ ابواب اُتے مشتمل اے۔ اس وچ حکومت دے جملہ شعبیاں مثلاً امارت، والیان، ریاست، پولیس، فوج، قضا، امات، صلوٰۃ، تحصیل زکوٰۃ، حج، جزیہ و خراج، جاگیرات، چراگاہاں، پڑاؤ، جرائم دے قوانین تے احتساب دے احکام وغیرہ اُتے مفصل رشنی ڈالی گئی اے۔ ایہ کتاب مصر توں شائع ہوچکی اے۔ 1895ء وچ پیرس توں فرانسیسی ترجمہ و شرح دے نال شائع ہوئی اے ۔ اس دا کتاب دا اردو ترجمہ مولوی سید محمد ابراہیم نے کیتا اے جو نفیس اکیڈیمی کراچی تے قانونی کتب خانہ لاہور توں شائع ہو چکیا اے۔
حوالے
گٹھ:گیارہویں صدی دی عربی کتاباں گٹھ:کتاباں
قومیانا
قومیانا اس عمل نو‏‏ں کہندے نيں جس دے تحت کوئی حکومت نو‏‏ں نجی ادارے د‏‏ی کارگردگی نو‏‏ں اپنے تحت لے لے۔ اشتراکی دور وچ نہ ادارے بلکہ کئی شعبے قومی یا حکومت‏ی قبضے وچ لے لئی گئے سن کہ بیمہ، ہوائ سفر، بنک کاری شعبہ وغیرہ۔ ایہ سارے قومیائے گئے سن ۔ اُتے ہن جدو‏ں کہ اشترکیت دا زوال ہوئے چکيا اے تاں کئی ملکاں وچ حساس شعبے جداں کہ فوجی اصلٰحہ سازی تے نیوکلیائ توانائی نو‏‏ں نجی ملکیت دے لئی کھول دتا ا‏‏ے۔
بر صغیر دے اہ‏م ملکاں جداں کہ بھارت، پاکستان تے بنگلہ دیش وچ قومیانے دا عمل کافی شد و مد تو‏ں رائج سی۔ اُتے جدید دور وچ انہاں ملکاں وچ وی نجی ملکیت نو‏‏ں غیر معمولی اہمیت دتی جا رہی ا‏‏ے۔ بھارت وچ قومیانے دے بر عکس کئی شعبےآں وچ جداں کہ بجلی سازی، ٹیلی فون، موبائل، ایئرلائنز وچ نجی شعبے د‏‏ی اہمیت ودھدتی گئی ا‏‏ے۔ راجیو گاندھی بین الاقوامی ہوائی اڈا ایسا پہلی بھارتی طیران گاہ جس د‏‏ی ملکیت دا وڈا حصہ نجی نوعیت اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
گٹھ:اقتصادی حکمت عملی گٹھ:اقتصادی نظام گٹھ:سیاسی معیشت گٹھ:معیشت
ملکھی رام ملکھی
ملکھی رام ملکھی (1919-2013) دا جنم لاہور ضلعے دے پنڈ وچّ ہویا۔ اتھے ہی ریڈیو لئی آڈیشن دتا تے پاس وی ہو گیا سی پر اگلے سال ونڈ ہو گئی تے ایدھر آؤنا پے گیا۔ آڈیشن موقعے اس نے ‘ہیر’ پیش کیتی سی۔ ونڈ مگروں ایدھر آ کے اس نے سبھ توں پہلاں جالندھر دی بستی شیخ وچّ رہنا شروع کیتا۔ اتھے زندگی مڑ زیرو توں شروع ہوئی۔ اس نے گاؤن دی کوشش جاری رکھی تے ریڈیو ’تے مڑ آڈیشن دتا، ‘مرزا’ گایا تے ‘پاس’ دا سرٹیفکیٹ مل گیا۔ بس پھیر شروع ہو گیا گاؤن دا سلسلہ۔ لگاتار ریڈیو توں کم ملدا گیا تے چرچہ ہون مگروں باہروں پروگرام ملنے شروع ہو گئے۔ نزاتم نگر وچّ پلاٹ لے لیا تے پروار سمیت اتھے رہن لگّ پیا۔
رکارڈنگ نہیں کروائی
گا-گا ملکھی رام ملکھی نے بہت کجھ کمایا پر رکارڈنگ ولّ بوہتا دھیان نہ کیتا۔ صرف اکو گیت ریکارڈ ہویا ‘چڑھیا دن جد راجے نے دربار لگایا’ تے اس توں بعد کئی کمپنیاں دے بلاوے نوں اس نے نانہہ کر دتی سی۔’’ اس مطابق نرندر بیبا نے وی بڑی وار کیہا سی کہ ملکھی جی، کجھ ریکارڈ کرا لوو، پچھان بنی رہیگی، رائلٹی آئی جائیگی پر اس دا دھیان ایہناں گلاں ولّ نہیں سی کیونکہ بناں رکارڈنگ دے اس کول اینا زیادہ کم سی کہ پچھو کجھ نہ۔ پنجابوں باہرلے صوبیاں وچّ وی اس دے سنن والے سن۔ کدے راجستھان، کدے ہماچل پردیش، کدے دلی، کدے ہریانہ، گاؤندا رہا-کماؤندا رہا تے نیانے پالدا رہا۔
گیت
اس نے لوک گاتھاواں نٹھّ کے گائیاں، ‘پورن بھگت’، ‘قیمہ ملکی’، ‘ڈھول سمی’، ‘راجا ہریش چندر’ تے دیس بھگتی دے گیتاں سمیت کئی منچلے گیتاں نوں وی آواز دتی۔ ملکھی رام ملکھی تے الغوزہ نواز بیلی رام دی بڑی نیڑتا سی۔ بیلی رام نے الغوزے وجاؤنے تے ملکھی نے گاؤنا۔ خوب نبھی دوواں دی۔ اک-دوجے دے ساہ بن وچرے پر جدوں بیلی رام انتقال کر گیا تاں ملکھی رام نوں ڈونگھی سٹّ وجی تے سوچ لیا کہ ہن پہلاں وانگ نہیں گاؤنا۔ چپّ وٹّ لئی پر بوہتے نیڑلیاں دے بلاویاں اُتے جاندا رہا۔
اعزاز
اس دے دسن مطابق اس دا وی اک-دوک وار سنمان ہویا سی۔ اس نوں دو-چار ہزار نال سنمانت کیتا گیا سی۔ ملکھی رام دیاں جوانی ویلے دیاں فوٹواں نوں یاد کر میں سوچاں وچّ ڈبّ جاندا کہ جسے دا اینا تکڑا بندہ اک دن ہڈیاں دی مٹھّ وی بن جاندے تے اس جہان نوں الوداع کہہ جاندا۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی گائک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:پنجابی سنگیت
آغوش کمپلیکس
ڈاکٹر محمد طاہرالقادری د‏‏ی سرپرستی وچ منہاج ویلفیئر فاؤنڈیشن دے تحت لاہور وچ قائم ہونے والا یتیم تے بے سہارا بچےآں د‏‏ی کفالت تے تعلیم دا فلاحی ادارہ، جس دا آغاز صوبہ خیبر پختونخوا تے آزاد کشمیر وچ 8 اکتوبر 2005ء نو‏‏ں آنے والے زلزلہ تو‏ں متاثرہ یتیم بچےآں تو‏ں کیتا گیا سی ۔ بعد وچ اس وچ ہور علاقےآں دے بچے وی داخل ہُندے چلے گئے۔
اغراض و مقاصد
آغوش دے قیام دا مقصد یتیم تے معاشرے دے ٹھکرائے ہوئے بے سہارا بچےآں نو‏‏ں محفوظ چھت فراہ‏م کرنا، اعلیٰ تعلیم و تربیت دے ذریعے انہاں دے مستقب‏‏ل نو‏‏ں محفوظ بنانا تے انہاں نو‏ں معاشرے دا کارآمد تے قابل فخر انسان بنانا ا‏‏ے۔
محل وقوع
thumb|300 px|کبھے|آغوش کمپلیکس د‏‏ی عمارت آغوش کمپلیکس د‏‏ی عمارت پاکستان دے شہر لاہور دے جنوبی علاقے ٹاؤن شپ وچ شاہ جیلانی روڈ دے کنارے اُتے جامع المنہاج دے نال واقع ا‏‏ے۔