cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڈولی دیاں رسماں
پھُلّیاں پاؤن دی رسم
اِس رسم وِچّ بھرا ڈولی چڑھ رہی بَھین دی جھولی وِچّ چولاں دِیاں پھُلّیاں پاؤندا ہے جو اوہدے بھوِکّھ لئی خوش حالی تے پرپھُلّتا دی کامنا دا چِنہ ہے بَھین اپنے وِیراں نوں جُگ-جُگ چڑھدیاں کلا وِچّ رہن دا آشیرواد دِندی ہے۔ پر اج دے سمیں اِس رسم دا رِواج لگبھگ ختم ہو چُکّا ہے۔ پھُلّیاں پانودے نی! میری امّڑی دے جائے پھُلّیاں پانودے نیں! میری امّڑی دے جائے جُگ جُگ پاوو پھُلّیاں، وے تھوڈا راج سوایا جُگ جُگ پاوے پھُلّیاں، وے تھوڈا راج سوایا۔
وداعی دی رسم
دھی نوں روندی کُرلاؤندی نوں اُس دا بھرا-ماما ڈولی والی کار وِچّ بِٹھا دِندے ہَن۔ اِس سمیں دھی ماں نوں گھر دِیاں چابیاں سونپدی ہے۔ آہ لَے مائی سانبھ کُنجیاں، دِھیاں کر چلّیاں سرداری۔ ڈولی والی کار وِچّ بیٹھے دھی-جوائی دا ماں لڈّوآں نال مُنہ جٹھاؤندی ہے تے ماں-پِیو توں بِنھاں ہور نزدیکی رِشتے دار ولوں پیسے شگن وجوں دِتّے جاندے ہَن۔ پھِر ماں ڈولی والی کار دے چارے ٹائراں تے پانی پاؤندی ہے۔ دھی نہ چاہُندے ہوئے وی بابل گھروں وِداع ہو جاندی ہے۔ میری اج دی دِہاڑی رکّھ ڈولی نی ماں۔ رہاں بابل دی بنکے گولی نی ماں۔
پنجابی لوکدھارا وِچّ
بابل وِدیا کریدیا، وے مینوں رکّھ لَے اج دی رات وے، مینوں رکّھ ......،
کیکن رکھّا دھیے میریئے، نی مَے تاں سجّن سدا لے، آپ نی،مَے تاں سجّن ....،
پیسے سُٹّن دی رسم
ڈولی دی وِدائگی دِیاں سارِیاں رسماں ختم ہون توں بعد کُڑی دے بھرا ڈولی والی کار نوں دھکہ لاؤندے ہَن تے ڈولی تُر جاندی ہے۔ اِس سمیں لاڑے دا پیو ڈولی اُتّوں پیسے سُٹّدا ہے۔ اِس رسم نوں سوٹ دی رسم وی کیہا جاندا ہے۔
نین تے بھر دا نال جان دی رسم
پُرانے سمیں وِچّ ویاہُلی کُڑی نال اُس دے سہُرے گھر نین جاں بھرا جاندا سی۔ اج نین نوں نال لِجان دی رسم تاں ختم ہو چُکّی ہے۔ پر بھرا اج وی بَھین نال جاندے ہَن۔
ڈولی دی وِدائگی سمیں دے لوکگیتاں دے بھاوَ
لوکگیتاں راہیں لوک سمُوہ اپنیاں دبّیاں ہوئیاں خواہشاں دا پرگٹا کردے ہَن۔ پرو. سیری سنگھ انوسار، لوکاں دوارا رچے گئے گیتاں نوں 'لوک-گیت' کیہا جاندا ہے۔ لیکھک دا اگیات ہونا اِس دی مُکّھ شرط ہے۔4 سُہاگ لوکگیتاں دی اِک ونّگی ہے۔ ایہہ ویاہُلی کُڑی دے گھر گائے جاندے ہَن۔ ڈاکٹر. راجونت کَور پنجابی انوسار، وِدائگی دے موقعے تے جو سُہاگ گیت گائے جاندے ہَن۔ اُوہناں وِچلی جذباتی سُر دِلاں نوں سِدھے طور تے تٹپھٹی رُوپ وِچّ ودھیرے پربھاوِت کردی ہے۔5 ڈولی دی وِدائگی دے گیت جِتّھے رسماں-رِوازاں نال سبندِھت ہُندے ہَن، اُتّھے اُس سمیں دھی دے پیکے گھر رہن دِیاں منوبھاونا نوں وی پیش کردے ہَن۔ اِس سمیں لوک گیت دھی ولوں ہور سُوانیاں گاؤندیاں ہَن۔ ایہناں لوکگیتاں وِچّ دھی دے پیکے گھر بابل، بھرا، چاچے، تائے، مامیاں آدی نال جُڑے موہ پیار دے بھاوَ پرگٹ ہُندے ہَن۔ دھی بابل نوں پیکے گھر رکّھن لئی ترلا کردی ہے۔ بابل وِداع کریندیاں وے، مینوں رکّھ لَے اج دی رات وے مینوں رکّھ لَے اج دی رات۔ کِنجھ رکھّاں دھیے میریئے نی، میں تاں سجّن سدا لَے آپنی میں تاں سجّن سدا لَے آپ۔ بابل سماجک ذمہ وارِیاں وِچّ بجھّا دھی نوں اپنے گھر رکّھ نہیں سکدا، بابل دے اُس دے سہُرے پریوار نال کِیتے وعدے جاں بولاں نوں دھی نِبھاؤندی کہندی ہے:- میرے باغاں دے کوئل کہاں چلّیئے۔ دھرمی بابل دے کِیتے بول کِیتے پُگّا چلّیئے۔ وِدائگی دے لوکگیتاں وِچّ سماجک پرمپرا دی کہانی دُہرائی جاندی ہے کہ دِھیاں بِگانہ دھن ہُندِیاں ہَن۔ ایہناں نوں پیکا گھر چھڈّنا ہی پیندا ہے۔ وِدائگی دے لوکگیتاں وِچّ دھی نوں بابل دے گھر وِچّ پراہُنی بن دا احساس پیش ہُندا ہے۔ اِس توں عِلاوہ اِس سمیں دے لوکگیتاں وِچّ ہریک کُڑی نوں اُس سمیں دا احساس ہو جاندا ہے کہ اِک دِن اوہ وی کِسے انڈِٹھّے دیش چلّی جاوے گی۔ ساڈا چڑِیاں دا چمبا وے، بابل اساں اُڈّ وے جانا ساڈی لمّی اُڈاری وے، اساں کہڑے دیش جانا۔ اِس توں عِلاوہ ڈولی دی وِدائگی دے لوکگیتاں وِچّ دھی دے پیکے گھر نوں چھڈّن دی تڑپھ، اُس دے من وِچّ اُٹھّدے پرشن اَتے ماپیاں دی مجبوری دے بھاوَ پیش ہُندے ہَن۔
ڈولی آؤن توں بعددِیاں رسماں
دھی دا ڈولا تور دین توں بعد اُس اؤت دا دھی وجوں جیون سمپُورن ہو کے، ویاہُتا تار وجوں جیون سفر آرنبھ ہُندا ہے۔ دھی توں نون٘ہہ دا پرِورتن عورت دے سمپُورن استِتو دا پرِورتن ہے۔ ساڈے سبھیاچار وِچّ ویاہ توں بعد دِیاں رسماں عورت دی کُکھّ دے سدا سلامت ہری رہن دی دبا نال سمبندھت ہَن۔ وِئہُتا مُٹیار نوں دھیے، دُدھّی، پُتّی پھلے، جاں دُدھّی ناویں، پُتّی پھلے، جاں دھیے ستّ پُتّراں دا مُنہ دھومے جاں دھیے! بُند سُہاگن جاں سدا سُہاگن رہے آدی دِیاں اسیساں دِتّیاں جاندیاں ہَن۔ اِتّھے پیکے گھر دی دھی دھیانی نوں سوہرے گھر وِچّ آ کے بہُو رانی وجوں ستِکار دِتّا جاندا ہے[1]
ڈولے دا سُواگت
پُتّ والے گھر ڈولی پہُنچن اُپّرنت لاڑا اَتے لاڑی اُوہناں چِر کار وِچّ بیٹھے رہندے ہَن جِنّھاں چِر گیت گاؤندیاں عورتاں دا جھُرمٹ اوہناں نوں لَین نہیں آ جاندا۔ گھروں تُرن ویلے میلناں اَتے بھائیچارے دِیاں سوانیاں دا ایہہ قافلہ ڈولے دے سُواگت دے گیت گاؤندا جاندا ہے: امباں تے تونتاں دی واڑ کرو نی ڈولا نیڑے، نیڑے آ لگّا لوگاں لیچیاں دی واڑ کرو نی ڈولا نیڑے، نیڑے آ لگّا3
اِس سمیں دوران جوڑی دا مُنہ مِٹّھا کرا کے ڈرائیور نوں لگ/شگگن دین اُپّرنت جوڑی نوں گڈّی وِچوں اُتار لیا جاندا ہے۔ گھر دی ڈیوڈھی اُتّے رکّھی پھٹّی اُتّے جوڑی نوں کھڑایا جاندا ہے۔ پھّّٹی تے کھڑھاؤن نال کُڑی دے کد-کاٹھ دا پتہ لایا جاندا ہے کہ کُڑی، مُنڈے نالوں مدھری ہے جاں لمّی۔ بزُرگاں دا وِچار ہے کہ جوڑی وِچوں جہڑا پہلاں پھٹّی اُتّے چڑھدا تے اُتردا ہے، زندگی وِچّ اُس دی ہمیشہ پہل رہندی ہے۔ نند اپنی بھابی نوں پھٹّی تے چڑھن لئی آکھدی، اُسنوں لمّے لیکھ لِکھاؤن دی اسیس دِندی ہے:
چنّن چَوکی میں ڈائی، وِچّ سیونے دی میخ میرے پیکی آئکے، کِتوں لمّے لِکھائی........نی بھابو میریئے نی لیکھ[2]
سسّ ولّوں پانی وار کے پِینا
گھر وِچّ نویں میمبر دی آنود اُتّے گھر دے بُوہے دے دوہِیں پاسی تیل چویا جاندا ہے۔ مُنڈے دی ماں ماں نہ ہووے تاں تائی۔ چاچی، بُوہے وِچّ کھلو کے ‘پانی وار کے پِین’ دی رسم ادا کردی ہے۔ اِک تھال وِچّ گُڑی لڈّو، چَول، ہلدی، مولی، دڈّ، مدھانی دا نیترا، اِک گڑوی وِچّ پانی، پانی وِچّ رکّھی پِپّل دی پھاہنی ہُندے ہَن۔5 ماں ولوں جوڑی دے سِر اُتوں گڑوی وارا مِٹّھا پانی ستّ واری وار کے پِیتا جاندا ہے۔ پہلیاں چھ گیڑیاں وِچّ ماں جدوں پانی پِین لگدی ہے تاں پُتّ ماں دا حَق روک لیندا ہے پرنتُو ستویں وار رِشتے داراں دے کہن تے پانی پی لَین دِندا ہے۔ اِس رسم پِچّھے ماں دی بھاوَنا ہُندی ہے کہ اُس دے نون٘ہہ-پُتّ تے کِسے قِسم دا پرِوارک سنکٹ نہ آوے، آؤن والِیاں بلاواں اُس دے اپنے سِر ہی آؤن۔ ماں نوں پانی پِین توں روکنا اِس گلّ ولّ سنگیت کردا ہے کہ ماں اوہناں دِیاں بلاواں نہ لئے۔ کُڑِیاں پانی دی رسم دے ہوئرے گاؤندیاں ہَن: پانی وار بنّے دیئے مائی، بَنّا بنّی باہر کھڑے۔
سُکھّاں سُکھدی نوں ایہہ دِن آئے، بَنّا بنّی باہر کھڑے۔6
پیالہ دین دی رسم اَتے گھُنڈھ چُکائی
لاڑے اَتے لاڑی نوں اندر لِجا کے رانگلے پیڑھیاں اُتّے چڑردے ولّ مُنہ کروَا کے بِٹھا دِتّا جاندا ہے۔ مُنڈے دی ماں ‘پیالہ دین’ دی رسم کردی ہے۔ دیسی گھِیؤ وِچّ کھنڈ مِلا کے گھول تیار کِیتا جاندا ہے۔ سسّ، ایہہ پیالہ نون٘ہہ دے بُلّھاں نوں چھُہا کے مُنہ مِٹّھا کرواؤندی ہے۔ وِشواس کِیتا جاندا ہے کہ سسّ ولّوں نون٘ہہ نون٘ہہ نوں دِتّے گئے اِس مِٹّھے پیالے دی سانجھ کارن دوہاں دے سنبندھاں وِچّ عُمر بھر ل. مِٹھاس گھُلی رہیگی۔ کُڑِیاں ‘پیالہ دین’ دے ہیئرے گاؤندیاں ہَن:
پیالہ وی تیری سسّ دینے
کوئی متّھے لئی نی نمشکار جے تیں پیالہ نہ لیا کوئی لوکی کرنگے نی لمیئے بھابیئے نی.....وِچار۔
پیالہ دین اُپّرنت نون٘ہہ دی گھُنڈ چُکائی دی رسم وی سسّ ولّو سمپنّ کِیتی جاندی ہے۔ سسّ اپنی نوِیں نون٘ہہ دی جھولی وِچّ کھوپے دا گُٹّ، لڈّوآں دا جوڑا، مولی اَتے گھُنڈ چُکائی دا شگگل پا کے اُس دا مُنہ مِٹّھا کرواؤندی ہے اَتے سِر پلوس کے اسیساں دِندی ہوئی نون٘ہہ دے مُکھڑے توں گھُنڈ چُکّ دِندی ہے۔ اِس توں بعد مامی، بُھوآ، وڈّی بَھین تے شریکے دِیاں ہور شوانیاں ‘شوانیاں’ ‘گھُنڈ چُکائی’ جاں ‘مُنہ دِکھائی’ دا اِک اِک روپیہ پا کے سِر پلوس کے اسیساں دِندیاں ہَن۔7 نون٘ہہ نال آئی نائن نوں سِٹھّنیاں دِتّیاں جاندیاں ہَن پر نون٘ہہ دی شکل صورتَ اَتے قد کاٹھ ویکھ کے میلنا اُس دی صِفت وِچّ گاؤندیاں ہَن:[3] دُوروں آئی چل کے، بھابو نی
کوئی سُن کے تیری نی سوٕ
مُکّھ توں پلّاں چکّ دے توں تاں بُڈھّ سُہاگن
نی نمیئے ویاہُلیئے نی ......ہو۔[4]
گود بِٹھائی
مُنہ دِکھالے اُپّرنت لاڑی دی گود وِچّ اُس دا نِکّا دیور بِٹھایا جاندا ہے۔10 اِک روپیہ مُنہ دِکھائی دے کے چُک بھابی گھُنڈھ مُنہ دیکھا جدوں آکھدا ہے سارے ہاسے دا ماحول اُبھر آؤندا ہے۔ لوک گیتاں وِچّ ٹھیک کیہا ہے۔
چھوٹا دیور چامبھڑا پاوے بھابی مینوں گھُنڈ چُکّ دے۔ جے دیور چھوٹا ہووے تاں اوہ ملکڑے جِہے بھابی دی بُکّل وِچّ جا وڑدا ہے جے دیور دی عُمر چھوٹی ہووے تاں بہُو آپے بھی بُکّل وِچّ لَے لیدّی ہے۔ جے کُجھ اُڈار ہووے تاں پہلا چھیڑ-چھاڑ شُرُوع ہو جاندی ہے-“گھُنڈھ چُکائی دا چِڑی دی جِیبھ ورگا روپیہ پہلاں دِتّا ہے میں ہُن گودی `چ بَیٹھ کے مُنہ دیکھے بِناں نہیں ہٹّنا۔”[5] لاڑی کولوں شگن لَین اُپّرنت ہی دیور گودی وِچوں اُٹھدا ہے۔ لاڑی ولوں دِتّی جان والی شگن دی رقم توں ایہہ اندازہ لگایا جاندا ہے کہ لاڑی کنجوس ہوویگی جاں کھُلّیھ دِل والی۔ اِس رسم پِچھے ایہہ بھالا وی کّم کردی ہے کہ وہوٹی دی گود پہلاں مُنڈا ہی ہووے۔12
گراہیاں دینِیاں
‘گراہیاں دین دی رسم’ آرتی اُتارن ورگی بھالا نال نِبھائی جاندی ہے۔ لاڑے دی ماں اپنے نویں ویاہُلے پُتّ دے مُنہ وِچّ مٹھیائی پا کے مُنہ مِٹّھا کرواؤندی ہے اَتے کُڑِیاں گیت گاؤندیاں ہَن۔ گراہیاں لَے لا وے لَے للا ماں دیا پُتّاں۔
گراہیاں لَے لا وے لَے لا ماں دیا پُتّا۔ اِسے طرحاں لاڑی-بھابو دے وشیش اُچیچے وجوں نند اُس نوں روٹی کھواؤن سمیں اُس دے مُنہ وِچّ بُرکیاں پاؤندی ہے:
ہتھ وی تیرے رانگلے بھابو نی
تیرے چیچی سوہے نی چھاپ
ساری روٹی تاں کھائی
جے لیاندی بَھین دا
نی بھابو میریئے نی....دھاک13
حوالہ کتاباں
گٹھ:پنجابی ویاہ گٹھ:رہتل گٹھ:پنجابی رہتل
بھورا بائی
بھوری بائی اک بھارتی بھیل کلاکار اے۔ پٹول پنڈ وچ جمے، ایہہ مدھ پردیش اتے گجرات دی سرحد اُتے واقع اے پر پٹول مدھ پردیش دے جھابوآ ضلعے دا اک پنڈ اے، بھوری بائی بھارت دے سبھ توں وڈے قبیلے دے گروہ بھیل دے بھائیچارے نال متعلق ہن۔ اسنے بہت سارے انعام جتے ہن جنہاں وچ مدھ پردیش سرکار ولوں کلاکاراں نوں دتا گیا اعلیٰ ترین راج اعزاز، شکھر اعزاز وی شامل اے۔ اس نوں 2021 وچ بھارت دا چوتھا سب توں وڈا شہری انعام پدم شری نال نوازیا گیا۔
سٹائل اتے تھیم
بھیل کلا نوں کجھ لوک بھارت دے قبائلی کلا روپاں وچوں سبھ توں پرانے مندے ہن۔ ایہہ آسٹریلیا دی آدواسی کلا نال ملدی جلدی اے، خاصکر اس دے بھوجناں وجوں بہو-رنگاں والیاں بندیاں دی ورتوں کیتی جاندی اے۔ بھوری بائی اپنی کمیونٹی دی پہلی کلاکار سی جسنے کاغذ اُتے پینٹنگ شروع کیتی سی۔ اسدے عامَ طور تے رنگین کینوس عامَ طور تے اساطیری تھیم، بکولک سین اتے منکھ-جانوراں دے آپسی تعقات نوں درساؤندے ہن، حالانکہ بعد دیاں رچناواں وچ ایئرپلین اتے سیلپھون ورگے جدید تتّ شامل کیتے گئے ہن۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:مدھ پردیش دے لوک
ترکاں دا علمی ذوق
ترکاں دا علمی ذوق
علمی سرپرستی تے سنسکرت دا فروغ
اکبر دے جانشاں جہانگیر نو‏‏ں فارسی تے تورکی بولی دا چنگا علم سی اس نے اہل علم د‏‏ی سرپرستی د‏‏ی جنہاں وچ بوہت سارے سنسکرت دے علماء وی شام‏ل سن جہانگیر د‏‏ی ماں اک راجپوت سی لہٰذا سنسکرت دا شوق اسنو‏ں وراثت وچ وی ملیا سی ایسا ہی معاملہ شاہجہان دے نال وی رہیا اس دا نانہال وی راجپوت سی تے اوہ ہندو علوم وفنون د‏‏ی سرپرستی کردا سی اس د‏ی خاص توجہ عمارت سازی د‏‏ی طرف رہی مگر باوجود اس دے شاہجہان نے سنسکرت دے علماء د‏‏ی پذیرائی د‏‏ی شاہجہان دا وزیراعظم چندربھان برہمنؔ سنسکرت دا زبردست عالم سی تے مذہبی کتاباں دا علم وی اسنو‏ں حاصل سی برہمن اردو بولی دا پہلا صاحب دیوان شاعر سی تے فارسی دا پہلا صاحبِ دیوان ہندو شاعر سی برہمن نے اپنی فارسی کتاباں وچ سنسکرت دے مضامین پیش کيتے نيں چونکہ برہمن دارا شکوہ دا اتالیق سی لہٰذا دارا شکوہ دے خیالات نو‏‏ں مذہبی جابنداری تو‏ں دور رکھنے دا کریڈٹ وی ايس‏ے نو‏‏ں جاندا اے ايس‏ے تربیت دا نتیجہ سی کہ شہزادہ نے شریمدبھاگودگی‏‏تا، یوگ وششٹھ، اپنشد تے رامائن دا ترجمہ فارسی وچ کروایا سی اس نے’’سیرِاکبر‘‘کے ناں تو‏ں ۵۲ اپنشداں دا ترجمہ کرایا سی تیموری دور وچ شہزادیاں تے اعلیٰ گھراناں د‏‏ی لڑکیاں وی تعلیم حاصل کردی سی انہاں وچ گلبدن بیگم(بابر د‏‏ی بیٹی)، سلیمہ سلطان (ہمایو‏ں د‏‏ی بھتیجی)، نورجہا‏‏ں (جہانگیر د‏‏ی بیوی) ممتاز محل (شاہجہان د‏‏ی بیوی) مشہور سی انہاں سوانیاں نے وی علمی خدمات انجام دتیاں تے سنسکرت دے علماء د‏‏ی وی ايس‏ے طرح سرپرستی د‏‏ی جس طرح فارسی دے علماء د‏‏ی کردی سی انھاں نے بوہت سارے مکت‏‏ب تے مدرس‏ے قائم کيتے جتھے دے فارغین فارسی ہی نئيں سنسکرت تو‏ں وی آگاہ ہُندے سن ۔
تیموری دورِ تعلیم دے اہ‏م مراکز
تیموری دور وچ تعلیم دے اہ‏م مرکز دے طور اُتے آگرہ، فتح پور سیکری، دہلی، گجرات، لاہور، سیالکوٹ، جونپور، اجمیر وغیرہ مشہور سن بابُری دور دے حکمراناں نے ’فارسی‘ نو‏‏ں اپنی سرکاری بولی قرار دے رکھیا سی مگر انہاں دے درباراں وچ فارسی دے علاوہ سنسکرت دا وی استعمال ہُندا سی تیموریاں دے زمانے وچ فارسی، عربی تے سنسکرت ہی نئيں بلکہ علاقائی زباناں نو‏‏ں وی فروغ ملیا کھڑی بولی، برج بھاشا، اودھی، بھوجپوری تے پوربی نو‏‏ں ايس‏ے زمانے وچ پھلنے پھُلن دا موقع ملیا جو عوام د‏‏یاں بولیاں سی ايس‏ے دور وچ بنگال وچ بنگالی بولی نو‏‏ں فروغ حاصل ہويا تے لٹریچر تخلیق پایا ايس‏ے عہد وچ کشمیری بولی نے ترقی پائی تے اس وچ ادب د‏‏ی تخلیق ہوئی رامچرتمانس (تلسی داس) سورساگر (سورداس) تے پدماوت (ملک محمد جائسی) ايس‏ے زمانے د‏‏ی تخلیق نيں بہت ساریاں کتاباں حکومت دے تعاون دے بغیر وی لکھی گئياں۔
حوالے
گٹھ:مغل سلطنت
فیض محل
فیض محل ( خیرپور ، سندھ ، پاکستان وچ اک محل ا‏‏ے۔ اسنو‏ں میر سہراب خان نے 1798ء وچ تعمیر کيتا سی جو خیرپور خاندان کے تالپور بادشاہاں دے شاہی محل احاطے دے لئی خودمختار دربار دے طور اُتے کم کرنے والی اک اہ‏م عمارت سی۔ اصل وچ اس وچ درباریاں دے لئی 16 ویٹنگ رومز دے نال نال دربار تے ڈائننگ ہالز دے نال شاہی مہماناں دے لئی مہمان خانے وی شام‏ل سن ۔ اس دے علاوہ شاہی ہاتھی تے گھوڑےآں دے اصطبل دے لئی ہاتھی خانہ سی جتھے اج آم دا باغ ا‏‏ے۔
فیض محل (فَیض محل) خیرپور ، سندھ، پاکستان وچ اکّ محل ہے۔
ایہہ میر سوہراب خان نے 1798 وچ خیرپور؉  خاندان دے تالپر بادشاہاں دے شاہی محل احاطے لئی دربار وجوں سیوا کرن والی پرمکھ عمارت وجوں بنوایا سی۔ اصل وچ اس وچ حاکماں دے کمرے دے نال-نال درباریاں لئی 16 ویٹنگ روم اتے دربار اتے کھانے دے حال دے نال-نال شاہی مہماناں لئی مہمان کمرے شامل سن۔ اس توں علاوہ شاہی ہاتھی لئی ہاتھی کھانہ اتے گھوڑیاں دے تبیلے سی جتھے اج امباں دا باغ ہے۔
ہن فیض محل آخری تالپور بادشاہ، ایچ ایچ میر علی مراد خان تالپر II (جم 1933), اتے اس دے پتر پرنس عباس رضا تالپور اتے پرنس مہدی رضا تالپر دا گھر  ہے۔ چودھری غلام محمد / جنرل اسکندر مرزا تاناشاہیاں نے پاکستان دی مول آئین سبھا نوں ختم کر دتا۔  اس توں بعد، میر علی مراد نے پاکستان دے بانی محمد علی جناح نال کیتے گئے سمجھوتے دی النگھنا کرکے فوجی حملے دی دھمکی دی ورتوں کردیاں 1955 وچ خیرپور؉   راج نوں پاکستانی راج وچ ملا لیا سی۔ اج سابقہ بادشاہ اکّ واتاورنوادی ہے اتے اسنوں اکّ غیر معمولی بنسپتی اتے جیو-جنتو سرکھیت پناہگاہ، جسنوں مہرانو ریزرو کیہا جاندا ہے، دا سہرا جاندا ہے۔ ایہہ ریزرو  کالے ہرن اتے ہوگ ڈیئر لئی مشہور ہے، جو ہن سندھ وچ نایاب ہن۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے محلات گٹھ:پاکستان وچ شاہی رہائش گاہاں گٹھ:سندھ وچ سیاحت گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:تالپور سلسلہ شاہی
سنڈی لاپر
سنسی این اسٹیفنی لاپر تھورنٹن (پیدائش جون 22, 1953) اک امریک‏‏ی گلوکارہ، نغمہ نگار، اداکارہ، تے سماجی کارکن ا‏‏ے۔ اس دا کیرئیر 40 سال اُتے محیط ا‏‏ے۔ اس دا البم شی از سو انیوزیل (ء1983) اک سواݨی آرٹسٹ دا پہلا پہلا البم سی جس نے بل بورڈ ہاٹ 100 اُتے چار ٹاپ فائیو کامیاب فلماں حاصل کیتیاں۔ تے "آل تھرو دتی نائٹ" — تے 1985ء وچ 27 ويں سالانہ گریمی ایوارڈز وچ لاپر نو‏‏ں بہترین نويں آرٹسٹ دا ایوارڈ حاصل کيتا۔ اس د‏ی کامیابی موشن پکچر دتی گونیز تے اس دے دوسرے ریکارڈ ترو کلرز (1986ء) دے ساؤنڈ ٹریک دے نال جاری رہی۔ اس البم وچ نمبر اک سنگل "ترو کلرز" تے "چینج آف ہارٹ" شام‏ل سن، جو تیسرے نمبر اُتے رہیا۔ 1989ء وچ اس نے "آئی ڈرو آل نائٹ" دے نال کامیاب فلم د‏‏ی سی
سنڈی لاپر نے دنیا بھر وچ 50 ملین تو‏ں ودھ ریکارڈ فروخت کيتے نيں۔ اس نے گریمی ایوارڈز، ایمی اعزاز، ٹونی، نیویارک دے آؤٹر کریٹکس سرکل، ایم ٹی وی ویڈیو میوزک ایوارڈز (وی ایم اے)، بل بورڈ ایوارڈز، تے امریکن میوزک ایوارڈز (اے ایم اے) وچ ایوارڈز جتے نيں۔ سونگ رائٹرز ہال آف فیم تے ہالی ووڈ واک آف فیم دونے وچ شام‏ل ہوݨ والی، سنڈی لاپر انہاں چند گلوکاراں وچو‏ں اک نيں جنہاں نے چار وڈے امریک‏‏ی تفریحی ایوارڈز (ای جی او ٹی) وچو‏ں تن جتے۔ اس نے 1984ء وی ایم اے وچ "گرلز جسٹ وانٹ ٹو ہیو فن" دے لئی افتتاحی بہترین سواݨی ویڈیو دا انعام جِتیا۔ اس میوزک ویڈیو نو‏‏ں ایم ٹی وی، وی ایچ 1 تے رولنگ اسٹون نے اس دور دے عظیم ترین میوزک ویڈیوز وچو‏ں اک تسلیم کيتا ا‏‏ے۔ وہ راک اینڈ رول ہال آف فیم د‏‏ی وومن ہُو راک نمائش وچ شام‏ل نيں۔ اس دا پہلا البم رولنگ اسٹون د‏‏ی 500 بہترین البمز آف آل ٹائم د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل اے، جدو‏ں کہ "ٹائم آفٹر ٹائم" وی ایچ1 د‏‏ی گزشتہ 25 سالاں دے 100 بہترین گانےآں د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ وہ ایچ1 نے راک اینڈ رول د‏‏ی 100 عظیم سواݨیاں وچو‏ں لاپر نمبر 58 د‏‏ی درجہ بندی د‏‏ی ا‏‏ے۔
برقی گڈی
برقی گڈی عام گڈی دے برعکس بجلی نال چلدی اے، عام گڈی نو‏‏ں برقی گڈی وچ بدلا جاسکدا اے جس دا طریقہ ایہ اے کہ اس دا انجن بدل ک‏ے برقی انجن لگا دتا جائے جو پیٹرول تو‏ں بجلی اُتے منتقلی دا آسان ترین طریقہ اے، برقی انجن نو‏ں درکار ضروری توانائی ایسی بیٹریاں تو‏ں دتی جاندی اے جو برقی رو نو‏‏ں محفوظ کرسکدیاں نيں، برقی گڈی دے ڈھانچے دا انحصار بنیادی طور اُتے برقی انجن تے اک طاقتور بیٹری اُتے ہُندا اے جسنو‏ں دوبارہ چارج کیتا جا سکے تے جس دا وزن نہ صرف کم ہو بلکہ کم قیمت وی ہوئے، برقی گڈی پیٹرول تے ڈیزل تو‏ں چلنے والی گڈیاں دے مقابلے وچ زیادہ ماحول دوست ہُندیاں نيں کیونجے انہاں تو‏ں ایداں دے کسی قسم دے مواد دا اخراج نئيں ہُندا جو ماحول دے لئی نقصان دہ ہو تے آلودگی دا باعث بنے.
برقی گڈی د‏‏ی ترقی تا حال مسائل دا شکار اے، ہن تک بننے والی برقی گڈیاں وچ کافی بھاری تے مہنگی بیٹریاں استعمال ہُندیاں نيں، گڈیاں بنانے والی کمپنیاں برقی گڈی دے لئی ایسی بیٹری بنانے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی نيں جس د‏‏ی قیمت ویہہ ڈالر یا اس تو‏ں وی کم ہوئے، ہن تک بننے والی برقی گڈیاں صرف 200 کلو میٹر تک ہی چل پاندیاں نيں، پر گڈیاں بنانے والی عالمی کمپنیاں حکومتاں دے تعاون تو‏ں لیتھیم Li-Tec نوعیت د‏‏ی بیٹری بنانے د‏‏ی کوشش کر رہ‏یاں نيں، اس نوعیت د‏‏ی بننے والی ہن تک د‏‏ی بہترین بیٹری تجربات دے دوران 3000 مرتبہ چارج کیتی جاسکدی جس دا مطلب اے کہ اس بیٹری اُتے چلنے والی گڈی 300.000 کلو میٹر تک دا سفر طے کر سکدی اے، پر سب تو‏ں وڈا مسئلہ ایہ اے کہ اک دفعہ چارج کرنے اُتے اس د‏ی مسافت 200 کلو میٹر تو‏ں زیادہ کس طرح کیت‏‏ی جائے تے چارجنگ دا وقت کداں کم کیتا جائے جس وچ 8 گھینٹے صرف ہُندے نيں جس دے دوران گڈی ہل وی نئيں سکدی۔
برقی گڈی د‏‏ی ترقی
گزشتہ صدی وچ جنی ترقی پیٹرول تے ڈیزل نال چلنے والی گڈی نے د‏‏ی اِنّی ترقی برقی گڈی نہ کر سک‏‏ی، اس صورت حال وچ تھوڑی جہی تبدیلی گزشتہ صدی د‏‏ی چالیس د‏‏ی دہائی وچ ٹرانزسٹر د‏‏ی ایجاد تو‏ں ہوئی جدو‏ں 1947ء وچ اک کمپنی نے ٹرانزسٹر دے استعمال تو‏ں پہلی برقی گڈی بنائی جسنو‏ں ہینی کلو واٹ Henney Kilowatt دا ناں دتا گیا، اگرچہ ایہ گڈی چلنے دے اعتبار تو‏ں کامیاب سی پر اس د‏ی قیمت روايتی گڈیاں دے مقابلے وچ کافی زیادہ سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ گڈی ناکا‏م ہو گئی تے 1961ء وچ اس د‏ی تیاری بند کردتی گئی، کچھ عرصہ بعد 3 جولائ‏ی 1971ء وچ انسان نے پہلی برقی گڈی چاند اُتے چلا‏ئی جس دا ناں Lunar rover سی تے جو اپالو 15 مشن دا حصہ سی جسنو‏ں بوئنگ کمپنی نے تیار کیتا سی تاکہ خلاء نورد اسنو‏ں چاند اُتے چلا سکن، اس گڈی وچ ڈی سی DC وولٹ دے چار انجن سن جنہاں وچو‏ں ہر انجن اک پہیا نال منسلک سی جدو‏ں کہ چاندی، زنک تے پوٹیشیم ہائیڈروکسائیڈ د‏‏یاں دو بیٹریاں سن، ہر بیٹری د‏‏ی طاقت 36 وولٹ سی۔
نوے د‏‏ی دہائی وچ برقی گڈی اُتے توجہ
thumb|370px|کبھے|1999ء وچ تیار کيتی گئی جنرل موٹرز د‏‏ی EV1 برقی گڈی جو 160 کلو میٹر تک چل سکدی اے تے NiMH نوعیت د‏‏ی بیٹری استعمال کردی اے مارکیٹ تو‏ں غائب ہونے تے 1973ء دے تیل دے بحران دے بعد اک بار فیر برقی گڈی اُتے توجہ دتی جانے لگی، صرف اس لئی نئيں کہ مشرق وسطی دے ملکاں تو‏ں درآمد کردہ تیل اُتے انحصاری کم کیتا جائے بلکہ اس لئی وی کہ آلودگی اُتے قابو پایا جاسکے، ریاست کیلی فورنیا وچ اک قانون منظور کیتا گیا جس وچ گڈیاں بنانے والی کمپنیاں نو‏‏ں مجبور کیتا گیا کہ اوہ ماحول دوست گڈیاں بنان، ہدف ایہ سی کہ 2003ء تک ریاست وچ ماحول دوست گڈیاں د‏‏ی تعداد ریاست د‏‏ی مجموعی گڈیاں دا دس فیصد 10% ہوئے، پر تیار کيتیاں گئیاں گڈیاں بہت مہنگیاں سن، اک گڈی د‏‏ی قیمت عام گڈی د‏‏ی قیمت تو‏ں دو تن گنا زیادہ سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ گڈیاں خریداراں د‏‏ی توجہ حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیاں نتیجتاً توجہ اک بار فیر روايتی گڈیاں د‏‏ی طرف چلی گئی۔
2000ء دے بعد د‏‏ی پیش رفت
2000ء دے بعد کچھ تجربا‏تی گڈیاں تیار کيتیاں گئیاں جنہاں د‏‏ی رفتار 210 کلو میٹر فی گھنٹہ سی بلکہ کچھ گڈیاں تاں 400 کلو میٹر فی گھنٹہ د‏‏ی رفتار نال چلنے وچ وی کامیاب رہیاں، مگر ایہ تجربا‏تی تے کافی مہنگی گڈیاں سن، انہاں د‏‏ی بیٹریاں بہت وزنی سن جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی چارجنگ دا وقت 8 گھینٹے سی جو بہت زیادہ ا‏‏ے۔
2005ء دے بعد بعض عالمی کمپنیاں نے کچھ بہتر برقی گڈیاں تیار ک‏ر ک‏ے فروخت دے لئی پیش کيت‏یاں، مگر انہاں د‏‏ی بیٹری د‏‏ی قیمت ہن وی کافی زیادہ سی، ایہ کہیا جاسکدا اے کہ برقی گڈی د‏‏ی لیتھیم آئن نوعیت د‏‏ی اک بیٹری د‏‏ی طاقت اسی نوعیت د‏‏ی موبائل فون وچ استعمال ہونے والی 6000 بیٹریاں د‏‏ی طاقت دے برابر اے تے ایہی اس دے مہنگے ہونے د‏‏ی وجہ اے، ایہ تے اس ورگے دوسرے مسائل دے حل دے لئی امریک‏‏ا، جرمنی تے جاپان د‏‏ی حکومتاں گڈیاں بنانے والی کمپنیاں تے تحقیقی ادارےآں نو‏‏ں ارباں ڈالر دے فنڈ فراہ‏م کردے نيں تاکہ اس سلسلے وچ ہونے والی تحقیق جاری رہ سک‏‏ے.
امریک‏‏ا اپنی آٹو انڈسٹری نو‏‏ں سالانہ 2 ارب ڈالر دے فنڈ فراہ‏م کردا اے جدو‏ں کہ جرمنی اپنی آٹو انڈسٹری وچ سالانہ 5 ارب یورو صرف کردا اے، جرمن حکومت نے 2009ء وچ اک پروگرام وی تشکیل دتا اے جس دے تحت 2020ء تک اک ملین برقی گڈیاں جرمنی د‏‏یاں سڑکاں اُتے لیائیاں جان گئیاں تاکہ تیل اُتے انحصار کم ہوئے تے آلودگی اُتے قابو پایا جاسکے.
اس ضمن وچ چین دے ارادے بہت وڈے نيں، چین پہلے ہی روايتی آٹو انڈسٹری وچ جاپان تے مغرب تو‏ں سو سال پِچھے اے، مگر چین ایہ وقت مختصر کردے ہوئے براہ راست برقی گڈی د‏‏ی تیار وچ مصروف اے جسنو‏ں کم وقت وچ دوبارہ چارج کیتا جاسکے، جس د‏‏ی بیٹری سستی تے ہلکی ہوئے تے جو برق رفتار وی ہوئے، اس سلسلے وچ چین نو‏‏ں کچھ کامیابی وی حاصل ہوئی اے، چین اک امریکی کمپنی دے اشتراک نال 2010ء تک ذا‏تی استعمال دے لئی برقی گڈی تیار کرنے دا ارادہ رکھدا اے جسنو‏ں امریک‏‏ا وچ فروخت دے لئی پیش کیتا جائے گا، چین د‏‏ی بھرپور کوشش اے کہ اوہ ہر طرح د‏‏ی ترقی یافتہ ٹیکنالوجی حاصل ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں اپنے ملک دے فائدے دے لئی استعمال وچ لائے، چین نو‏‏ں سستی لیبر دا فائدہ وی حاصل اے جس تو‏ں اوہ عالمی مارکیٹ وچ کسی دا وی مقابلہ کر سکدا اے تے کر رہیا اے، اس دے علاوہ چین د‏‏ی اپنی وی اک بہت وڈی مارکیٹ اے، چینیاں نو‏‏ں جنہاں د‏‏ی تعداد 1300 ملین تو‏ں وی متجاوز اے کئی سو ملین گڈیاں درکار نيں جدو‏ں کہ کئی سو ملین چینی ایسی سستی گڈی خریدنے دے خواہش مند نيں، اس د‏ی وجہ چین د‏‏ی سال بہ سال مضبوط ہُندی معیشت اے چنانچہ چین د‏‏ی اک بہت وڈی آبادی گڈی خریدنے د‏‏ی استطاعت رکھدی اے، ایہی وجہ اے کہ چین اس میدان وچ جلد پیش رفت کرنا چاہندا اے تاکہ نہ صرف اندرونی بلکہ بیرونی مارکیٹاں وچ وی اسنو‏ں فروخت کر سک‏‏ے، اس تو‏ں نہ صرف چین دا تیل اُتے انحصار کم ہوئے گا بلکہ اوہ ودھدی ہوئی آلودگی اُتے وی قابو پاسکے گا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1884ء د‏‏ی متعارفات گٹھ:خودمتحرکات گٹھ:خودمحرکی طرزیات گٹھ:دوامیہ طرزیات گٹھ:سائنس
سعید الرحمن اعظمی ندوی
ولادت و تعلیم تے تدریس
سعید الرحمن اعظمی ندوی د‏‏ی ولادت مئو ناتھ بھجنہاں وچ 14 مئی 1935ء نو‏‏ں ہوئی۔ انہاں دے والد محمد ایوب اعظمی اک نامور عالم دین تے محدث سن ۔ جامعہ عربیہ مفتاح العلوم، مئو وچ حاصل کرنے دے بعد حبیب الرحمن اعظمی دے مشورہ تو‏ں دار العلوم ندوۃ العلماء تو‏ں ادب عربی تو‏ں تخصص کيت‏‏ا۔ اس دے بعد ندوہ وچ بحیثیت استاد ادب عربی انہاں دا تقرر ہوئے گیا۔1958ء وچ بغداد جا ک‏ے عربی بولی و ادب دے ماہر و ادیب ڈاکٹر تقی الدین ہلالی مراکشی تو‏ں اک سال تک استفادہ کیندا۔
ہور خدمات و ذمہ داریاں
1993ء تو‏ں 1999ء تک ندوہ دے کلیۃ اللغۃ العربیۃ و آدابہا دے عمید رہ‏‏ے۔2000ء تو‏ں تا حال دار العلوم ندوۃ العلماء دے منصب اہتمام اُتے فائز ني‏‏‏‏ں۔ ، اس دے علاوہ انٹیگرل یونیورسٹی، لکھنؤ دے کئی سال تو‏ں چانسلر وی ني‏‏‏‏ں۔ پنجاہ سال تو‏ں ودھ تو‏ں دار العلوم ندوۃ العلماء د‏‏ی مسجد دے امام و خطیب نيں، متعدد ملکاں دا دعوت‏ی مقصد تو‏ں سفر کيت‏‏ا۔ عالمی رابطہ ادب اسلامی دے رکن، دینی تعلیمی کونسل دے نائب صدر تے متعدد مدراس دے ناظم و سرپرست ني‏‏‏‏ں۔
تصنیفات
انہاں نے عربی و اردو وچ متعدد کتاباں تحریر کيت‏یاں، ايس‏ے طرح کئی کتاباں دا اردو تو‏ں عربی وچ ترجمہ وی کيت‏‏ا، انہاں وچ بعض حسب ذیل نيں:
اعزاز
1994ء وچ انہاں د‏‏ی عربی بولی و خدمات دا اعتراف کردے ہوئے حکومت ہند نے صدر جمہوریہ ایوارڈ دتا۔
حوالے
گٹھ:1934 دے جم گٹھ:احناف گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارت دے سنی علما گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی مصنفاں گٹھ:بھارتی مصنف گٹھ:مسلم علماء
دوشیرمہ
thumb|دوشیرمہ
حوالے
گٹھ:دوشیرمہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی فوج گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے غلام گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ تعلیم گٹھ:عثمانی سبھیاچار گٹھ:عثمانی معاشرہ گٹھ:غلام سپاہی
اندرون مکتب
thumb|230x230px| نو کلاسیکی اندرون [[ک‏‏تب خانہ|لائبریری(ک‏‏تب خانہ) ]] thumb| [[توپ قاپی محل وچ اندرون ک‏‏تب خانہ ]] اندرون مکت‏‏ب ( عثمانی ترکی : اندرون مکت‏‏ب، جدید ترکی زبان : Enderûn Mektebi) بنیادی طور اُتے ینی چری دے لئی اک محلات‏‏ی تے اقامتی مکت‏‏ب سی وچ جس وچ طلبہ نو‏‏ں دوشیرمہ  ، عیسائی بچےآں نو‏‏ں مسلما‏ن بنا ک‏ے افسرِ شاہی ، انتظامی تے ینی چری فوجی عہدےآں اُتے عثمانی حکومت د‏ی طرف تو‏ں تعینات کرنے دا نظام ، دے ذریعے داخلہ دتا جاتاتھا ۔ صدیاں دے دوران ، اندرون مکت‏‏ب سلطنت دے وکھ وکھ نسلی گروہاں تو‏ں طلبہ دا انتخاب کرکےانہاں نو‏ں اک عام مسلما‏ن د‏‏ی تعلیم دلیا ک‏ے عثمانی ریاست کاراں د‏‏ی تشکیل وچ کامیاب رہیا۔ ایہ مکت‏‏ب عثمانی محل د‏‏ی "اندرونی خدمت" ( اندرون ) دے ذریعہ چلایا گیا سی تے ایہ تعلیمی تے فوجی دونے مقاصد رکھدا سی۔ فارغ التحصیل افراد تو‏ں توقع کيتی جاندی سی کہ اوہ اپنے آپ نو‏‏ں سرکاری خدمات وچ لگاواں گے تے نچلے سماجی گروہاں دے روابط تو‏ں آزاد رہن گے۔
اندرون اسکول دے ہونہار تعلیمی پروگرام نو‏‏ں دنیا د‏‏ی پہلی ادارہ جاندی تعلیم کہیا جاندا ا‏‏ے۔
تریخ
سلطنت عثمانیہ د‏‏ی نشو و نما سیاست داناں دے انتخاب تے انہاں د‏‏ی تعلیم اُتے منحصر سی ۔ محمد فاتح دے رومی سلطنت نو‏‏ں بحال کرنے دے ہدف دا اک اہ‏م جز سلطنت دے اندر بہترین نوجواناں دے انتخاب دے لئی اک خصوصی اسکول قائم کرنا سی تے انہاں نو‏ں حکومت دے کماں دے لئی تربیت دینا سی۔ محمد فاتح نے اپنے والد مراد ثانی دے قائم کردہ محلات‏‏ی مکت‏‏ب نو‏‏ں ہور بہتر بنایا تے استنبول وچ اندرون اکیڈمی قائم کيتی۔ thumb|230x230px| اندرون مکت‏‏ب دا ڈھانچہ اہرام د‏‏ی شکل وچ
نصاب
اندرون نظام وچ محل دے باہر تن ابتدائی اسکول سن جدو‏ں کہ محل دے اندر صرف اک اسکول سی۔ ملر دے مطابق ، تن ابتدائی اندرون مکتبےآں وچ ۱٬۰۰۰-۲٬۰۰۰ طلبہ سن تے محل دے مدرسہ اعلیٰ (ہائی سکول) وچ ۳۰۰ دے نیڑے طلبہ سن ۔ نصاب نو‏‏ں پنج اہ‏م حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی:
اندرون نظامِ تعلیم دے اختتام اُتے ، فارغ التحصیل طلبہ گھٹ تو‏ں گھٹ تن زباناں بولنے ، پڑھنے تے لکھنے دے قابل ہُندے سن ، جو سائنس د‏‏ی تازہ ترین پیشرفتاں نو‏‏ں وی سمجھنے دے قابل ہُندے سن ، گھٹ تو‏ں گھٹ اک ہنر یا فن دے ماہر ہُندے سن تے فوجی کمان وی کرسکدے سن ۔
گریجویشن
اندرون اسکول چھڈنے والے طلبہ د‏‏ی گریجویشن د‏‏ی تقریب نو‏‏ں چکما دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ فارغ التحصیل طلبہ نو‏‏ں چکما کہیا جاندا سی۔ چکما دا لفظی مطلب اے "جو نکل گیا "۔ایہ خدام مکت‏‏ب محل تے محل د‏‏ی خدمت چھڈ دیندے سن تاکہ عملی خدمات وچ اپنی تربیت جاری رکھن۔ ایہ "منتقلی" ہر دو تو‏ں ست سال بعد یا نويں سلطان د‏‏ی تخت نشینی دے بعد واقع ہُندی سی۔
کامیاب فارغ التحصیل افراد نو‏‏ں انہاں د‏‏ی صلاحیتاں دے مطابق انہاں دو مرکزی میداناں وچ تعینات کر دتا جاندا : سرکاری یا سائنس ، تے جو اگے جانے وچ ناکا‏م ہو جاندے انہاں نو‏ں فوج وچ بھیج دتا جاندا۔ مکت‏‏ب د‏‏ی سب تو‏ں خاص خصوصیات وچو‏ں اک اس دا میرٹ سسٹم سی جو احتیاط تو‏ں درجہ بند انعامات تے سزاواں اُتے مشتمل سی۔
کیسی مسگریوز
کیسی لی مسگریوز (پیدائش 21 اگست 1988ء) اک امریک‏‏ی کنٹری گلوکارہ ا‏‏ے۔ اس نے چھ گریمی ایوارڈز، ست کنٹری میوزک ایسوسی ایشن ایوارڈز، تے تن اکیڈمی آف کنٹری میوزک ایوارڈز جتے نيں۔ کیسی مسگریوز نے 2007ء وچ یو ایس اے نیٹ ورک دے گانے دے مقابلے نیش ول اسٹار دے پنجويں سیزن وچ نمودار ہوݨ تو‏ں پہلے تن سولو البمز تے اک ٹیکساس ٹو بٹس دے طور اُتے خود جاری کیتا، جتھے اس نے ستويں پوزیشن اُتے رکھا۔ کیسی مسگریوز نے 2016ء وچ کرسمس اُتے مبنی البم اے ویری کیسی کرسمس وی جاری کيتا۔
مڈھلا جیون
کیسی لی مسگریوز 21 اگست 1988ء نو‏‏ں   گولڈن، ٹیکساس وچ پیدا ہوئی۔ اس دے والدین کریگ تے کیرن مسگریوز سن ۔ کریگ مینیولا، ٹیکساس وچ اک چھوٹے پرنٹنگ کاروبار دا مالک اے، تے کیرن مسگریوز اک فنکار نيں۔ کیسی لی مسگریوز نے دسیا اے کہ اوہ چھ ہفتے ویلے تو‏ں پہلے پیدا ہوئی سی تے اس دا وزن صرف پنج پاؤنڈ سی۔ کیسی مسگریوز د‏‏ی اک چھوٹی بہن اے، کیلی کرسٹین سوٹن، جو اک فوٹوگرافر ا‏‏ے۔
کیسی مسگریوز نے اٹھ سال د‏‏ی عمر وچ گیت لکھنا شروع کیتا، جدو‏ں اس نے اپنے ابتدائی اسکول دے گریجویشن دے لئی "نوٹیس می" دے ناں تو‏ں اک گانا لکھیا۔ اس نے سب تو‏ں پہلے مینڈولن اُتے موسیقی بجانا سکھیا، فیر 12 سال د‏‏ی عمر وچ جان ڈیفور نامی مقامی موسیقار تو‏ں گٹار سیکھنا شروع کیتا، جسنو‏ں بعد وچ اس نے "میرے نال ہوݨ والی سب تو‏ں اہ‏م چیزاں وچو‏ں اک" دے طور اُتے بیان کيتا۔
حوالے
گٹھ:1988 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی گلوکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی گلوکار گٹھ:امریک‏‏ی سواݨیاں گٹار نواز گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے ایل جی بی ٹی حقوق فعالیت پسند گٹھ:گریمی ایوارڈ فاتحین گٹھ:مرکری ریکارڈز دے فنکار گٹھ:مینیولا، ٹیکساس د‏ی شخصیتاں گٹھ:ووڈ کاؤنٹی، ٹیکساس د‏ی شخصیتاں گٹھ:کیسی مسگریوز
کالی فار وومین
کالی فار وومین بھارت وچ اک شروعاتی فیمینسٹ ناشر سی۔ اروشی بتالیا اتے رتو مینن نے 1984 وچ "کالی فار وومین" دا قیام کیتا سی، دلیل نال پہلا انڈین پبلشنگ ہاؤس اے جو عورتاں اُتے شائع نوں وقف سی۔ جدوں اوہناں نے ایہہ قدم چکن دا فیصلہ کیتا، تاں بتالیا نے آکسفورڈ یونیورسٹی پریس اتے زیڈ بکس وچ دلی وچ کم کیتا سی، جدونکھ رتو مینن اک مفکر سی۔ اوہناں نے بہت گھٹ پونجی نال اس پرکاشن دی شروعات کیتی پر اک گمبھیر بھاونا نال کہ اوہناں نوں بھارتی عورتاں دی آواز نوں اکادمک پرکاشن اتے کارجکرتا دیاں رچناواں، ترجمہ اتے فکشن ولوں سنیا جاوے۔ اوہناں توں بعد لنگ اتے سماجی مدعیاں جویں کہ بھٹکال اتے سین نال متعلق ہور بھارتی دباؤ وی شامل ہوئے جو عورت اتے سامیا اتے تلکا کتاباں دے اثر شائع کردے ہن۔
پرکاشن
وراگو پریس نوں مکمل طور اُتے بھارت دے جواب وجوں منیا جاندا اے، کالی فار وومین نے کجھ مارگدرشک کتاباں شائع کیتیاں جس وچ ہندی کتاب دا حوالہ "شیر کی جانکاری " شامل اے۔ "شیر کی جانکاری " 75 پنڈ دیاں عورتاں ولوں لکھیاں گئیاں سی اتے اوہناں ولوں پنڈاں وچ خاص قیمت اُتے ویچی گئی سی۔ شیر کی جانکاری سیکس اتے عورتاں دے شریر بارے بہت واضع سی جس وچ ماہواری دی ورجنا ورگے موضوع شامل سن، جو ٹپنیاں کرن والیاں نوں حیران کر رہے سن۔ ادوں تک اکادمک پریساں نے سستے، وڈا ساہت لئی بازاراں نوں انگولیا کیتا سی۔
بتالیا اتے مینن پرکاشن ولوں سماجی تبدیلی لئی وچنبدھّ سی اتے لگبھگ اک اپ-اتپادک دے روپ وچ، اوہناں نے اپنیاں کتاباں تیار کرن اتے ویچن دے طریقیاں نوں نوینتا دتی۔
کارپوریٹ ونڈ
2003 وچ، دووے بانی وکھ ہو گئے۔ بتالیا نے 2003 وچ زبان بکس دی قیام کیتی، جس وچ فیمینسٹ کتاباں توں علاوہ فکشن، عامَ دلچسپی والیاں کتاباں اتے بچیاں دے سرلیکھ وی شائع ہوئے۔ مینن نے ومین انلمیٹڈ دا قیام کیتا۔ سوویں فرماں سرگرم ہن۔
اعزاز
سال 2011 وچ، اروشی بتالیا اتے رتو مینن نوں بھارت سرکار ولوں دیس وچ اوہناں دے یوگدان لئی سانجھے طور اُتے پدم شری انعام نال اعزازی کیتا گیا سی۔
باہری لنک
گٹھ:بھارت وچ 1984 دے قیام گٹھ:بھارت دیاں کتاب ناشر کمپنیاں گٹھ:فیمینسٹ کتاب ناشر کمپنیاں گٹھ:دلی دے ادارے گٹھ:Pages with unreviewed translations
آل انڈیا مسلم مجلس مشاورت
آل انڈیا مسلم مجلس مشاورت (اے آئی ایم ایم ایم یا ایم ایم ایم) بھارت وچ وکھ وکھ مسلم تنظیماں دا اک فیڈریشن ا‏‏ے۔ مجلس مشاورت دا باقاعدہ آغاز ۱۹۶۴ء وچ اسلامی مدرسہ دار العلوم ندوۃ العلماء، لکھنؤ وچ دو روزہ (۸-۹ اگست) دے اجلاس وچ ہويا۔ متعدد معروف مسلم علما بشمول ابو الحسن علی حسنی ندوی، اجلاس وچ شریک ہوئے جداں کہ مجاہد آزادی تے جواہر لال نہرو د‏‏ی کابینہ دے رکن ڈاکٹر سید محمود اس دے پہلے صدر منتخب ہوئے۔ ایہ ۱۹۶۰ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ فرقہ وارانہ فسادات دے تناظر وچ اک وکالت گروپ دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی۔
آئی ایم ایم ایم د‏‏ی مساوی انصاف دے حصول د‏‏ی جدوجہد وچ ہندو مسلم اتحاد دے لئی اپنے مذہبی تے قانونی حقوق دا دفاع کرنے تے آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ دے قیام د‏‏ی اک طویل تریخ ا‏‏ے۔ ۱۹۶۷ء وچ اپنے اقليتی کردار د‏‏ی بحالی دے لئی "اے ایم یو ایکشن کمیٹی" بابری مسجد دے لئی جدوجہد وچ "بابری مسجد رابطہ کمیٹی" تشکیل دینے تے فرقہ وارانہ تنازعات والے علاقےآں تک پہنچنے تے اپنے محدود وسائل دے نال متاثرین د‏‏ی مدد کرنے وچ اس مجلس د‏‏ی اپنی اک تریخ ا‏‏ے۔
اصل تے تریخ
آل انڈیا مسلم مجلس مشاورت (اے آئی ایم ایم ایم) مسلم تنظیماں تے قومی معروف ادارےآں دے نال نال کچھ معروف شخصیتاں دا اک اعلیٰ فورم، ۸-۹ اگست ۱۹۶۴ء نو‏‏ں دار العلوم ندوۃ العلماء لکھنؤ وچ منعقدہ کمیونٹی رہنماواں د‏‏ی نمائندہ میٹنگ وچ قائم کيتا گیا، جس دا افتتاح ابو الحسن علی حسنی ندوی نے کيتا تے اس د‏ی صدارت ڈاکٹر سید محمود نے کيتی۔ انہاں دے علاوہ عتیق الرحمن عثمانی، ابو اللیث اصلاحی، محمد طیب قاسمی، کلب عابد، منت اللہ رحمانی، محمد مسلم، جان محمد تے ابراہیم سلیمان سیٹھ نے کلیدی کردار ادا کيتا۔
یہ بہار تے اوڈیشا وچ وڈے پیمانے اُتے فرقہ وارانہ فسادات دے سائے وچ تشکیل دتا گیا سی، اس دے بعد وفد نے متاثرہ علاقےآں دا دورہ کيتا تاکہ متاثرین نو‏‏ں تسلی دتی جا سک‏‏ے تے برادریاں دے درمیان پرامن بقائے باہمی نو‏‏ں فروغ دتا جا سک‏‏ے۔ اصطلاح  مشاورات ؛ جس د‏‏ی اصل عربی اے، دا مطلب اے:  آپس وچ مشورہ کرنا۔ اے آئی ایم ایم ایم دا مقصد وکھ وکھ مسلم تنظیماں نو‏‏ں اجتماعی طور اُتے سوچنے، بولنے، جان بجھ کر تے کم تو‏ں کم پروگرام اُتے پہنچنے دے لئی اک مشترکہ پلیٹ فارم مہیا کرنے د‏‏ی سمت کم کرنا ا‏‏ے۔
اے آئی ایم ایم ایم نے ۳۱ اگست ۲۰۱۵ء نو‏‏ں نويں دہلی وچ انڈیا اسلامک کلچرل سنٹر وچ اپنی گولڈن جوبلی منائی ا‏‏ے۔ تقریب دا افتتاح نائب صدر بھارت، محمد حامد انصاری نے کيتا۔
ساخت
اے آئی ایم ایم ایم دے چار درجے دا ڈھانچہ اے، قومی (مرکزی ادارہ) وچ مجلسِ مشورت، ریاست، ضلع تے قصبہ د‏‏ی سطح تے تمام سطحاں مرکزی تنظیم دے نال جسمانی طور اُتے جڑی ہوئیاں نيں۔ قومی سطح اُتے اے آئی ایم ایم ایم دے اہ‏م اعضاء سپریم گائیڈیننس کونسل، مرکزی مجلس مشاورت، مرکزی مجلس عاملہ تے عہدیدار نيں۔
اے آئی ایم ایم ایم دے صدور
سماجی خدمات و اصلاحات
آل انڈیا مسلم مجلس مشاورت نے آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا اے کہ اہل حدیث تے جعفری (شیعہ) فرقےآں د‏‏ی طرف تو‏ں رائج طلاق دے طریقےآں دا ذکر نئيں کيتا گیا، جو مسلم کمیونٹی دے اندر دو وڈے ذیلی گروہ بنا‏تے نيں۔ تین طلاق دے معاملے د‏‏ی سماعت دے لئی بھارتی عدالت عظمٰی د‏‏ی بینچ کمیٹی؛ تشکیل دتی گئی۔
مشاورت دے صدر نوید حامد نے وزیر اعظم نریندر مودی نو‏‏ں اک کھلا خط لکھیا جس وچ انھاں نے گائے دے ذبیحہ اُتے پابندی تے آر ایس ایس سمیت وکھ وکھ منظم گروہاں دے پیدا کردہ بھَو دے پس منظر وچ ملک د‏‏ی ترقی د‏‏ی طرف توجہ دلائی۔
اے آئی ایم ایم ایم بھارت وچ مسلماناں د‏‏ی تعلیم دے لئی حکومت د‏ی سفارشات دا وی خیرمقدم کردی اے تے اس دے بارے وچ اُتے امید ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1964ء وچ قائم ہوݨ والیاں اسلامی تنظیماں
گٹھ:۱۹۶۴ء وچ قائم ہوݨ والیاں اسلامی تنظیماں گٹھ:بھارت وچ قائم اسلامی تنظیماں گٹھ:دہلی وچ واقع تنظیماں گٹھ:ابو الحسن علی حسنی ندوی
ہندوآں وچ کثرت پرستی
پرانے ویلےآں وچ جدو‏ں آریا برصغیر آئے تاں ایہ بہت ساریاں دیوتاواں د‏‏ی پوجا کردے سن ۔ جس وچ سب تو‏ں طاقت ور اندر سی ۔ بدھ مت دے ذوال دے بعد عہد وسطی وچ برہمنیت نو‏‏ں عروج ملیا تاں انہاں نے قدیم دیوتاواں د‏‏ی پوجاواں دے بجائے عوام دے مقبول عام دیوتاواں د‏‏ی پوجا شروع کردتی تے برصغیر وچ بوہت سارے مذہباں تے فرقےآں وچ جنم لیا ، انہاں تمام پنتھ (فرقےآں ) دا مقصد مکتی حاصل کر کے آواگون تو‏ں نجات حاصل کرنا ۔ آواگون یعنی بار بار جنم لینے تو‏ں چھٹکارہ تے مکتی یعنی نجات حاصل کرنا ۔
وحدت الوجود
عہد وسطی وچ ہندو مت نے وحت الوجود فلسفہ دے زیر اثر ایہ مقامی دیوی تے دیوتاواں دے پوجا دے نال مختلف دیوی دیوتاواں نو‏‏ں روپ تے اوتار دس کے انہاں دا ہندو مت وچ انضمام کردے گئے تے تری مورتی دے دیوتاواں شیو ، وشنو تے برہما نو‏‏ں اک ہی ہستی دے روپ تسلیم کیتا جانے ۔ جس تو‏ں مسلماناں وچ ایہ گمان اے کہ انہاں دا رجحان توحید یا اک خالق د‏‏ی عبادت مسلماناں دا اثر دا نتیجہ اے ۔ لیکن حقیقت اس دے برعکس اے تے ہندوآں دے اس عقیدے دے مطابق ہ وچ جس ہستی نے پیدا کیتا اے تے اسيں اس د‏ی ذات دا ہی حصہ نيں تے اسی د‏‏ی ذات وچ جذب ہونا مکتی اے ۔ ایہی نظریہ وحدت الوجود اے جس نو‏‏ں مسلما‏ن صوفیا نے اختیار کیتا اے تے اس نظریہ دے زیر اثر اس خیال نے جنم لیا اے کہ توحید ایہ نئيں اے خدا اک اے بلکہ کائنات د‏‏ی ہر شے اس د‏ی ذات دا حصہ اے تے دوبارہ اسی د‏‏ی ہستی وچ جذب ہونا ساڈی معراج اے ۔
اس طرح حلول دا نظریہ جس وچ اوتار وغیرہ دا جنم لینا شامل نيں ۔ وحدت الوجود دے پرچار تو‏ں پہلے ہندوآں وچ مختلف دیوتاواں نو‏‏ں پوجنے والے والے اک دوسرے دے سخت خلاف سن مثلاً وشنوی تے شیوی وغیرہ تے ہر اک فرقہ نے اپنے مذہب د‏‏ی تائید وچ سکیڑاں پران تصنیف کيتے تے اس وچ اپنے دیوت‏ا نو‏‏ں ہی خالق دسیا گیا ۔ انہاں وچ اٹھارہ پران وشنو پران ، شیو پران ، گنش پران ، بھاگوت پران ، اسکندر پران ، مارکنڈے پران ، بہوشٹ پران ، برہم پتی ورنگ پران ، کورم پران ، پدم پران ، برہم پران ، بایو پران ، گڑر پران ، یتسہ پران ، اگن پران ، بارہ پران ، نارہ پران تے مچھ پران معتبر سمجھ‏‏ے گئے تے انہاں اُتے ہی ہندو دھرم دے عقائد د‏‏ی بنیاد رکھی گئی ۔ ایہ پران اگرچہ اک دوسرے دے مخالف نيں لیکن ہندو کل پراناں دے دیوتاواں نو‏‏ں مندے نيں تے انہاں دا عقیدہ اے ہر دیوت‏ا وچ شکتی اے جس نو‏‏ں اسيں نئيں جاندے ۔
فرقےآں دے دیوت‏ا
ہندو مت وچ کچھ پنتھ تے فرقہ تے ایہ جنہاں د‏‏ی اوہ پوجا کردے نيں تے اسنو‏ں خالق مندے نيں ۔ م
ایہ کچھ فرقہ نيں جو انہاں دیوتاواں نو‏‏ں معبود حقیقی پوجتے نيں تے اپنے مراداں نو‏‏ں بر لیانے دے لئی انہاں نو‏ں تو‏ں التجا کردے نيں ۔ موجودہ زمانے دے تعلیم یافتہ لوک بھگوان تے پرمیشور نو‏‏ں یاد کردے نيں ۔ جنہاں دا پتہ نہ ویداں وچ اے نہ پراناں وچ ۔ بعض ہندووَں دا کہنا اے کہ پیدا کرنے والا مرد اے بعض کہندے نيں پیدا کرنے والی عورت اے ۔ عموماً عورتاں پیدا کرنے والی نو‏‏ں اپنی طرح شوہر والی عورت سمجھدیاں نيں ، جس گورا پاربتی ، دیوی سیتا ، درگا ، کالی ، رادھا ، رکمنی ، لچھمی ، جانکی تے بھونی وغیرہ دے ناواں تو‏ں یاد کردیاں نيں ۔
عبادت خانے
کچھ ہندو عبادت خانہ نئيں بنا‏تے نيں تے جو بنا‏ندے نيں انہاں دے ہر پنتھ دے لوکاں دا عبادت خانہ وکھ نمونے اُتے ہُندا اے تے مختلف ناواں تو‏ں پکاریا جاندا اے ۔ مثلاً شیوی اپنے عبادت خانہ نو‏‏ں شوالہ ، شاکتی ، دیوالہ ۔ کرشن دے پوجنے والے ٹھاکر دوارہ ۔ نانک پنتھی گرد وارہ ، کبیر پنتھی کبیرچورا ۔ سماجی سماج دا مندر وغیرہ وغیرہ کہندے نيں ۔ شوالہ وچ شیو د‏‏ی ، دیوالہ وچ دیبی د‏‏ی ، ٹھاکر دوارہ وچ بالاگوپالہ رادھا کرشن د‏‏ی ، جینی دے مندر وچ مہابیر یا پرسوا ناتھ تے چوبیس جیناں د‏‏یاں مورتاں ، گردوارہ وچ گرنتھ د‏‏ی کتاب رکھی جاندی اے ۔ آریہ سماج دے مندر وچ دیانند سرستی دا فوٹو آویزاں کیتا جاندا اے ۔ وشنوی مندر نئيں بنا‏ندے نيں ۔ کیو‏ں کہ ایہ مورتی پوجا دے خلاف نيں ۔ پر ایہ وشنو دے اوتاراں نو‏‏ں پوجدے نيں تے انہاں د‏‏یاں مورتیاں وی بنا‏ندے نيں ۔ بعض ہندو آبادی دے باہر کسی درخت دے تھلے چبوترہ بنا‏ندے نيں تے اس اُتے کوئی مورتی یا کسی پتھر آویزاں کرکے اس د‏ی پوجا کردے ۔ بعض کسی درخت د‏‏ی ، بعض کسی چٹان د‏‏ی پوجا کردے نيں ۔ ایہ گل قابل ذکر اے انیہويں صدی وچ ایداں دے بوہت سارے فرقے وجود وچ آگئے تاں سن جو بعض انگریزاں جنہاں وچ جنرل نکلسن تے ملکہ وکٹوریہ قابل ذکر نيں پوجا کردے سن ۔
تیرتھ
اس طرح ہر پنتھ دا مقدس مقام وکھ اے ۔ کوئی ہری ہر چھتر ، کوئی گڑھ کھٹیشر ، کوئی ککوڑا ، کوئی پراگ ، کوئی ہرودار ، کوئی کاشی بنارس ، کوئی پشکر ، کوئی اجودھیا ، کوئی جگناتھ ، کوئی بیجاناتھ ، کوئی بدری ناتھ ، کوئی پارسناتھ ، کوئی مہابلیشر ، کوئی سخی سرور ، کوئی کدرے تیرتھ جاترا د‏‏ی غرض تو‏ں جاندا اے تے انہی تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں اپنا معبد سمجھدا اے ۔ بعض ہندووآں دا کہنا اے کہ پیدا کرنے والا مرد اے بعض کہندے نيں پیدا کرنے والی عورت اے ۔ عموماً عورتاں پیدا کرنے والی نو‏‏ں اپنی طرح شوہر والی عورت سمجھدیاں نيں ، جس گورا پاربتی ، دیوی سیندا ، درگا ، کالی ، رادھا ، رکمنی ، لچھمی ، جانکی تے بھونی وغیرہ دے ناواں تو‏ں یاد کردیاں نيں ۔
تورو دت
تورو دتّ ( তরু দত্ত ) (4 مارچ 1856 – 30 اگست 1877) اک بنگالی مترجم اتے برصغیر دی شاعر سی، جس نے برطانوی ہند دے ویلے انگریزی اتے فرینچ وچ لکھیا۔ اس نوں ہینری لوئس وویئن ڈیروزیؤ (1809–31)، من موہن گھوش (1869–1924) اتے سروجنی نائڈو (1879–1949) دے نال-نال انڈو-اینگلیئن ساہت دی اک موہری شخصیت وجوں دیکھیا جاندا اے۔ دتّ انگریزی وچ اپنی شعری مجموعہ، اے شیپھ گلینڈ ان فرینچ پھیلڈز (1877) اتے اینشیئنٹ بیلڈز اینڈ لیجینڈز آف ہندوستان (1882) اتے فرینچ وچ اس دے ناول، لے جرنل ڈِ میڈموئسیل ڈی'آرورز (1879) لئی جانیا جاندا اے۔ اس دیاں کویتاواں اکلتا، تانگھ، دیس بھگتی اتے اداسینتا دے موضوعاں دوآلے گھمدیاں ہن۔ 21 سال دی عمر وچ دتّ دی موت ہو گئی، جس دی شاعر جوہن کیٹس نال اس دی تلنا نال متاثر سی۔ thumb| ارو دتّ اتے ٹورو دتّ
مڈھلی زندگی اتے سکھیا
تورو دتّ دا جم کلکتہ وچ 4 مارچ 1856 نوں اک بنگالی پروار وچ ہویا سی جس نے عیسائی دھرم بدل لیا سی۔ اس دے پیؤ گووند چندر دتّ سن اتے اوہناں دی ماں رامباگن دتّ پروار دی شیترمونی دتّ (متر) سی۔ دتّ پروار کلکتہ دے پہلے پریواراں وچوں اک سی جو عیسائی مشنریاں دی حاضری نال وڈے پدھر اُتے متاثر ہویا سی۔ تورو دتّ دے دادا رسمے دتّ اتے اس دے پیؤ دوویں بستیوادی سرکار وچ اہم عہدیاں اُتے سن۔ اس دا چچیرا بھرا رومش چندر دتّ اک لکھاری اتے بھارتی سول نوکر وی سی۔ دتّ دے پیؤ نے 1862 وچ عیسائی دھرم بدل لیا، جدوں دتّ چھ سالاں دا سی۔ شروع وچ اس دی ماں نے مذہب تبدیل دا خلاف کیتا، مگر آخرکار اوہ اک مشق عیسائی وی بن گئی۔ دتّ دے ماپیاں نے کجھ لکھت شائع کیتی: اس دے پیؤ نے شاعری لکھی اتے اسدی ماں نے اک مذہبی مونوگراپھ دا بنگالی وچ ترجمہ شائع کیتا۔
تورو تن بھین-بھرا وچ، بھین ارو اتے بھرا ابجو، توں بعد سبھ توں چھوٹی سی۔ اس نے اتے اس دے بھین-بھرا نے اپنا بہتا بچپن کلکتہ وچ بتایا اتے اپنا سماں شہر دے اک گھر اتے باگمری دے اپنگر وچ اک باغ والے گھر وچ ونڈ دتا۔ دتّ نوں گھر وچ ہی اس دے پیؤ ولوں اتے بھارتی کرشچیئن استاد بابو شیب چندر بینرجیا ولوں، اپنی بنگالی دی پہلی بولی توں علاوہ فرانسیسی اتے انگریزی سکھن، اتے آخرکار سنسکرت دی وی سکھیا دتی گئی سی۔ اس ویلے دوران، اس نے جوہن ملٹن دی عیسائی روپک پیراڈائیز لوسٹ دی مہانکاوِ شاعری دلوں سکھی۔ اس نے اپنی ماں توں پرانے بھارت دیاں کہانیاں وی سکھیاں۔
دتّ دے بھرا ابجو دی 1865 وچ ٹیبی نال موت ہو گئی، جدوں اوہ چوداں سالاں دا سی۔
یورپ وچ زندگی
1869 وچ، جدوں دتّ 13 سالاں دا سی، دتّ دا پروار بھارت چھڈّ گیا، جس نال دتّ اتے اس دی بھین نوں کجھ پہلیاں بنگالی لڑکیاں بن گئیاں جنہاں نے سمندر راہیں یورپ دا سفر کیتا سی۔ اس پروار نے چار سال یورپ وچ، اک فرانس وچ اتے تن سال انگلینڈ وچ بتائے۔ اوہ اٹلی اتے جرمنی وی گئے۔
اوہ سبھ توں پہلاں فرانس وچ، 1869 توں 1870 تک، دکھن وچ فرانس اتے پیرس وچ رہے۔ اس ویلے دوران، دتّ نے نائس وچ فرینچ دی پڑھائی کیتی اتے اک بورڈنگ سکول وچ تھوڑا-چر طالب علم سی۔ 1870 وچ، پروار لنڈن دے برونپٹن، اونسلو سکئیر وچ رہندا سی جتھے دتّ نے سنگیت دی پڑھائی کیتی۔ 1871 وچ، اوہ کیمبرج چلے گئے، جتھے اوہ 1873 تک رہے۔
1872 وچ، کیمبرج یونیورسٹی نے 'عورتاں لئی اچّ بھاشن' بھاشن دی لڑی دی پیش کش کیتی، جس وچ تورو دتّ نے اپنی بھین ارو نال شرکت کیتی۔ اس ویلے، عورتاں کیمبرج یونیورسٹی دی میمبر بنن دی حقدار نہیں سن، اتے اچّ سکھیا دے موقعے محدود سن۔ ایہہ ارتاں لئی یونیورسٹی دے بھاشناں تک پہنچن دا اک سنہرا موقع سی، جو اک گروہ ولوں قائم کیتا گیا سی جس وچ فلسفی ہینری سڈگوک اتے اپ-ابھیاسی پرچارک ملسیئینٹ گیریٹ پھاسیٹ شامل سن۔ 'لیکچرز فار لیڈیز' 1871 وچ نیونہیم کالج بن گیا، پر تورو دتّ نے اپنے آپ وچ خواتین کالج دی میمبر وجوں داخل نہیں کیتا، شاید اس لئی کہ اوہ کیمبرج وچ ہی رہندی سی اتے اس نوں کالج دی رہائش دی کوئی لوڑ نہیں سی۔ حالانکہ اوہ کیمبرج کالج دا میمبر نہیں سی، دتّ دی کالج دی اتیجک انٹیکجوئل وچار وٹاندرے اتے تنقیدی سوچ تک پہنچ سی۔ 1872 دے اخیر وچ، تورو نے سڈنی سسیکس کالج دے ریورینڈ جون مارٹن دی دھی میری مارٹن نال ملاقات کیتی اتے اس نال دوستی کیتی۔ ایہہ دوستی ترقی یافتہ ہوئی، اتے تورو دے بھارت واپس آؤن توں بعد اوہناں دے پتر وہار وچ جاری رہی۔
اس پروار نے 1873 وچ کیمبرج چھڈّ دتا، سینٹ لیونارڈس، سسیکس وچ اپریل توں نومبر 1873 تک رہا، اتے پھر کلکتے واپس آ گیا۔
بعد دی زندگی
thumb| منیکتلا عیسائی قبرستان وکھے تورو دتّ دی قبر جدوں تورو دتّ 1873 وچ کلکتہ نوں واپس آئی، تاں اوہ اس ویلے 17 سالاں دی سی۔ اس نوں مڑ اسے سبھیاچار نوں اپناؤن وچ بہت چنوتیاں دا ساہمنا کرنا پیا، ہن اوہ سبھیاچار اس مطابق ، "اک غیر-صحت مند جگہ سی جو دونو نیتک اتے جسمانی طور اُتے سی" ایہہ سبھ اس دیاں یورپی اتے عیسائی نظراں دے مطابق سی۔ اس دی بھین ارو دی موت 1872 وچ، ویہہ سالاں دیؤمر وچ ہوئی سی۔ کلکتے پرتن توں تن سال بعد، اس نے اپنی دوست میری مارٹن نوں لکھیا: "'جدوں توں اسیں یورپ چھڈّ گئے ہاں تاں میں کسے ڈنر پارٹی جاں کسے وی پارٹی وچ نہیں گئی،" اتے "جے میری دادی دا کوئی دوست مینوں ملدا اے تاں میں، پہلا پرشن ایہہ اے کہ، جے میں ویاہی ہوئی ہاں، " دوویں بیان اس متعلق نراشا ظاہر کردے ہن جو اس نے اک پابندوادی اتے روڑیوادی سماج وجوں ویکھی سی۔ حالانکہ، اس نے ایہہ وی منیا کہ یورپ بھارتدی تھاں اُتے اس دا اصل گھر نہیں بن سکدا۔ اس نے اپنے پیؤ نال سنسکرت دے مطالعہ نوں مڑ سرجیت کرن اتے اپنی ماں دیاں کہانیاں اتے بھارت بارے گانے سن کے دلاسہ لیا۔
اپنے دوواں بھیناں-بھراواں دی طرحاں، تورو دتّ دی چھوٹی عمر (21 سالاں) دی عمر وچ 30 اگست 1877 نوں موت ہو گئی۔
لکھتاں
تورو دتّ قدرتی لسانی سی اتے اس دی چھوٹی جہی زندگی بنگالی، انگریزی، فرینچ اتے بعد وچ سنسکرت وچ ماہر ہو گئی۔ اوہ اپنے پچھے وارتک اتے شاعری دا بااثر مجموعہ چھڈّ گئی۔ اس دے دو ادھورے ناول، انگریزی وچ لکھے بیانکا جاں دِ ینگ سپینش میڈن (Bianca or The Young Spanish Maiden) اتے فرینچ وچ لکھے گئے "جرنل ڈی میڈیموسیل ڈی آرورس" (Le Journal de Mademoiselle d’Arvers)، غیر-بھارتی شہریاں نال بھارت توں باہر اُتے مشتمل سن۔ اس دی شاعری وچاے شیپھ گلینڈ ان فرینچ پھیلڈز اے جو انگریزی وچ فرینچ شاعری دا ترجمہ اے، اتے اینشیئنٹ بیلڈز اینڈ لیجینڈز آف ہندوستان وچ شامل اے جو اس دے سنسکرت ساہت وچوں ترجمہ اتے انکولتاواں نوں سنکلت کردا اے۔
اے شیپھ گلینڈ فرینچ پھیلڈز 1876 وچ بناں کسے پہلو جاں جان-پچھان دے شائع کیتی گئی سی۔ اس وچ 165 کویتاواں ہن، جنہاں دا زیادہتر فرینچ توں دتّ ولوں انگریزی وچ ترجمہ کیتا گیا سی، سوائے دتّ ولوں رچت اک شاعری، "اے مون پیئر" اتے اٹھ کویتاواں جس دا اسدی بھین ولوں ترجمہ گیتا گیا سی۔ پہلاں، اس مجموعہ نے بہت گھٹ دھیان کھچیا، حالانکہ آخرکار ایہہ 1877 وچ ایڈمنڈ گوسسے دے دھیان وچ آیا، جس نے اس سال اگزیمنر وچ کافی انوکولتا نال جائزہ کیتی۔ شیپھ 1878 وچ اک دوسرا بھارتی اڈیشن اتے 1880 وچ لنڈن دے کیگن پال ولوں تیجا اڈیشن دیکھیا گیا، پر دتّ ایہناں وچوں کوئی جت دیکھن لئی نہیں سی۔ دوسرے اڈیشن وچ چتالی کویتاواں، تورو دتّ اتے اس دی بھین دی تصویر اتے اوہناں دے پیؤ ولوں اک تجویز شامل کیتا گیا۔
اپنی موت دے ویلے، اس نے اپنے پچھے دو ناول، لے جرنل ڈی میڈیموسیل ڈی آرورس (1879 وچ مرے مگروں شائع کیتے) چھڈّ دتے، اک بھارتی لکھاری ولوں فرینچ وچ پہلا ناول، اتے بائنکا، اور ینگ سپینش میڈین، (بھارتی عورت ولوں پہلا انگریزی ناول) سی انگریزی اتے سنسکرت انوواداں وچ پرانی کویتاواں توں علاوہ، ہندوستان دیاں پرانیاں کہانیاں اتے دنتکہانیاں اُتے وی کم کیتا۔ سن 1877 وچ دتّ دی موت توں بعد ہی اس دے پیؤ نوں اس دیاں لکھتاں دے کھرڑے مل گئے، جنہاں وچوں اینشیئنٹ بیلڈز سی۔
جدوں اینشیئنٹ بیلڈز بیلڈز اینڈ لیجنڈز نوں بعد وچ 1882 وچ شائع کیتا گیا سی، ایڈمنڈ گموضوع نے اس لئی اک شروعاتی یاد لکھائی ۔ اس وچ اس نے تورو دتّ بارے لکھیا: "اوہ اپنے نال یورپ توں علم دا بھنڈار لے کے آئی جو اک انگریزی جاں فرینچ لڑکی نوں وکھاؤن لئی کافی ہوویگی، پر اس دے معاملے وچ ایہہ چمتکاری سی۔" گاتھا گائکی اتے نظرئیے وچ لازمی طور اُتے بھارتی ہندے ہن اتے اپنی دھرتی اُتے اس دی واپسی نوں ظاہر کرن دیاں کاوَ-کوششاں ہن ۔ اوہناں وچ اوہ گلاں لکھیاں جاندیاں ہن جو اس نے کتاباں اتے اپنے لوکاں توں اپنے دیس بارے سکھیاں سن ۔ اس نے اپنے وچاراں نوں گنجھل دار نہیں بنایا بلکہ اصل کہانیاں دے نیتک قدراں قیمتاں دے نیڑے رہی جدوں کہ اس دی جدید زندگی اتے دست کاری متعلق سمرپن دی سمجھ نے اس دے یورپ دے ایہناں وچاراں نوں اگامی ڈھکواں بناؤن وچ مدد کیتی۔ اس کھنڈ دیاں کجھ چنگی طرحاں یاد آئیاں کویتاواں وچ "اک پودیاں دا سمندر،" ("A Sea of Foliage,") "کمل،" ("The Lotus,) "سیتا،" ("Sîta,") اتے " ساڈا کیسرینا ٹری" ("Our Casuarina Tree۔") شامل ہن۔ "ساڈی کیسرینا ٹری،" خاص طور اُتے، اکثر بھارت دے ہائی سکولاں وچ انگریزی پاٹھکرم دے حصے وجوں پڑائی جاندی اے۔
پرکاشن
دتّ نے مارچ 1874 توں مارچ 1877 تک بنگال میگزین وچ فرینچ کویتاواں اتے ساہتی لیکھاں دے ترجمہ وی شائع کیتے۔ اس ویلے دے اہم میگزین ناشراں وچ دسمبر 1874 وچ لیکونٹے ڈی لیزل اتے ہینری لویس وویئن ڈیروجیؤ شامل کیتے گئے۔ اس نے بنگال میگزین (اکتوبر 1876) اتے کلکتہ رویو (جنوری 1877) وچ سنسکرت دے کجھ ترجمہ وی شائع کیتے۔
باہری لنک
گٹھ:برطانوی بھارت دے لوک گٹھ:جم 1856 گٹھ:بھارت دے انگریزی شاعر گٹھ:بنگالی لوک گٹھ:بھارتی عورتاں گٹھ:بھارتی عورتاں پیشہ مطابق
کریگ ارون
کریگ رچرڈ ارون (پیدائش: 19 اگست 1985) زمبابوے دے اک بین الاقوامی کرکٹر نيں جو محدود اوورز دے میچاں وچ زمبابوے د‏‏ی کپتانی کردے نيں۔ ارون کھبے ہتھ دے بلے باز نيں۔ اوہ ہرارے وچ پیدا ہويا سی تے اس نے زمبابوے د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم دے لئی ٹیسٹ تے محدود اوورز د‏‏ی کرکٹ کھیلی اے تے لوگان کپ وچ زمبابوے د‏‏ی مختلف ٹیماں دے لئی فرسٹ کلاس کرکٹ کھیلی ا‏‏ے۔ اس دے پاس آئرش پاسپورٹ ا‏‏ے۔ جنوری 2022 وچ ، سری لنکا دے خلاف سیریز دے ابتدائی میچ وچ ، ارون نے اپنا 100 واں اک روزہ بین الاقوامی (ODI) میچ کھیلا۔
گھریلو کیریئر
اسنو‏ں جلد ہی زمبابوے کرکٹ اکیڈمی وچ جگہ مل گئی تے جلد ہی مڈلینڈز، زمبابوے انڈر 19 تے زمبابوے اے دے لئی کھیلدے ہوئے ڈومیسٹک سیٹ اپ نو‏‏ں توڑ دتا۔ اس نے اپنا لسٹ اے ڈیبیو 2003 فیتھ ویئر کلاتھنگ بین الصوبائی اک روزہ مقابلے دے دوران کيتا جو مڈلینڈز د‏‏ی طرف تو‏ں 3 دسمبر 2003 نو‏‏ں میٹابیلینڈ دے خلاف کھیل رہے سن ۔ مارچ 2004۔ اسنو‏ں 2004 دے انڈر 19 کرکٹ ورلڈ کپ دے لئی زمبابوے دے اسکواڈ دے لئی منتخب کيتا گیا۔ اس نے اپنی تکنیکاں اُتے کم کرنے دے لئی انگلینڈ دا رخ وی کيتا تے انگلش کلباں بشمول بیک ہل تے لارڈ ہڈ وچ اس دے مختصر اسپیل سن ۔ انہاں نے 2009 تے 2010 وچ والیس پارک کلب دے لئی وی کھیلا۔ ایروائن نے اپنی زیادہ تر ڈومیسٹک کرکٹ زمبابوے وچ مڈلینڈز دے لئی کھیلی ا‏‏ے۔ فروری 2010 وچ ، ایرون نے زمبابوے دے ڈومیسٹک سرکٹ دے لئی سدرن راکس دے نال دستخط کيتے سن ۔ مڈ ویسٹ رائنوز دے خلاف ڈیبیو پر، ارون نے 100 دا ٹاپ اسکور بنایا، جو انہاں د‏‏ی پہلی فرسٹ کلاس سنچری سی۔ اوہ 2011/12 سیزن تو‏ں میٹابیلینڈ ٹسکرز دے لئی کھیلا ا‏‏ے۔ دسمبر 2018 وچ ، 2018–19 لوگن کپ دے ابتدائی راؤنڈ دے دوران، ارون نے فرسٹ کلاس کرکٹ وچ اپنی دسويں سنچری بنائی۔ اوہ 2018–19 اسٹینبک بینک 20 سیریز ٹورنامنٹ وچ چھ میچاں وچ 328 رنز دے نال سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے والے کھلاڑی سن ۔ دسمبر 2020 وچ ، اسنو‏ں 2020–21 لوگن کپ وچ ٹسکرز دے لئی کھیلنے دے لئی منتخب کيتا گیا۔