cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سینت بولی
thumb|thumbtime=5|Preservation of the Sign Language (1913) اشاراں د‏‏ی بولی یا اشاراں د‏‏ی بولی یا اشاراں د‏‏ی بولی جسم دے دوسرے حصےآں دا استعمال کردے ہوئے خیالات نو‏‏ں ہتھ وچ لینے تے لینے دا اک طریقہ ا‏‏ے۔ سائن انہاں کرن بولی اے دے لئی اک اہ‏م طریقہ بہرے تے گونگے لوک گل گل کرنے کے. بہرے لوک اکثر بول چال د‏‏ی بجائے اشاراں د‏‏ی بولی استعمال کردے نيں۔ بول چال د‏‏ی زباناں وچ ، منہ تو‏ں پیدا ہونے والی آواز کاناں تو‏ں سمجھ وچ آندی اے، جدو‏ں کہ اشاراں د‏‏ی بولی وچ ، ہتھو‏ں تو‏ں پیدا ہونے والے اشاراں نو‏‏ں اکھاں تو‏ں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ہتھ، بازو تے چہرے دے تاثرات دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ گونگے تے بہرے لوک اشاراں د‏‏ی بولی بول چال د‏‏ی زباناں تو‏ں بہتر استعمال کردے نيں۔ دنیا بھر وچ کئی بہراں د‏‏ی ثقافتاں وچ سینکڑاں اشاراں د‏‏یاں بولیاں استعمال ہُندیاں نيں۔ اشاراں د‏‏ی زباناں تے بولیاں وچ بہت کچھ مشترک اے، اس لئی ماہر لسانیات اشاراں د‏‏ی زباناں نو‏‏ں فطری زباناں مندے نيں۔ لیکن دونے دے درمیان اہ‏م اختلافات وی نيں۔ دنیا وچ اشاراں د‏‏ی زباناں د‏‏ی کل تعداد معلوم نئيں اے لیکن ایتھنولوک دے 2013 دے ایڈیشن وچ دنیا د‏‏ی 137 اشاراں د‏‏ی زباناں دا ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔
جمدا شاہی
اہ‏م شخصیتاں:
سینت بولی
اشاراں د‏‏ی بولی تے استعمال جاننے دے لئی
بہرے لوک بعض اوقات اپنے والدین تو‏ں اشاراں د‏‏ی بولی سیکھدے نيں، خاص طور اُتے جے انہاں دے والدین بہرے ہون۔ پر، بہرے لوکاں دے والدین عام طور اُتے سن تے بولنے دے قابل ہُندے نيں، اس لئی اوہ اپنے اسکول یا پڑوس دے دوسرے بہرے لوکاں تو‏ں اشاراں د‏‏ی بولی سیکھدے نيں۔ اوہ لوک جو بہرے لوکاں تو‏ں اشاراں د‏‏ی بولی براہ راست سن سکدے نيں، اشاراں د‏‏ی بولی د‏‏ی کلاساں، کتاباں، ڈی وی ڈی۔ شروع تو‏ں سیکھ سکدے نيں۔
جمدا شاہی
مرحوم حافظ افتخار احمد مولا‏نا محمد ایوب قادری مولا‏نا معین الحق علیمی مولا‏نا شفیق الرحمن مصباحی مولا‏نا توحید احمد طرابلسی مولا‏نا سعید الرحمن ازہری مولا‏نا محمد سلمان علیمی علیگ مولا‏نا توفیق احمد علیمی علیگ
سینت بولی
اشاراں د‏‏ی بولی تے استعمال جاننے دے لئی
بعض اوقات بہرے لوک، خاص طور اُتے جدو‏ں بہرے لوکاں تو‏ں گل کردے نيں، بولی جانے والی بولی دا استعمال کردے نيں تے ايس‏ے طرح بہرے لوک بہرے لوکاں تو‏ں گل کردے وقت، بولی جانے والی بولی بولنے دے بجائے، اشاراں د‏‏ی بولی استعمال کرن۔ بہرے لوک بعض اوقات آپس وچ اشاراں د‏‏ی بولی استعمال کردے نيں۔ لیکن بہرے لوک اشاراں د‏‏ی بولی استعمال کردے نيں تے بہرے لوک بولی جانے والی بولی استعمال کردے نيں۔
جمدا شاہی
گٹھ:ضلع بستی دے پنڈ
سینت بولی
اشاراں د‏‏ی بولی تے استعمال جاننے دے لئی
کچھ بہرے لوک بولنے والے دے ہونٹاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے بولے ہوئے لفظ نو‏‏ں سمجھ سکدے نيں۔ اسنو‏ں ہونٹ پڑھنا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ سیکھنا تھوڑا مشکل اے تے صرف چند لوک ہی اسنو‏ں اچھی طرح تو‏ں کر پاندے نيں۔ بعض اوقات اشاراں د‏‏ی بولی تے ہونٹاں د‏‏ی خدمت نو‏‏ں اک نال استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے جدو‏ں بہرے تے سننے والے لوک گل ک‏ر رہ‏ے ہون۔
تریخ
اشاراں د‏‏یاں بولیاں ہمیشہ تو‏ں بہرے معاشرے وچ رہیاں نيں۔ پرانی تحریراں وچ بہرے لوکاں تے اشاراں د‏‏ی زباناں دا وی ذکر ا‏‏ے۔
مغربی دنیا وچ اشاراں د‏‏ی بولی د‏‏ی تعلیم 17واں صدی تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ 1620 وچ ، ہسپانوی پادری جوان پابلو بونٹ نے بہرے لوکاں نو‏‏ں تقریر سکھانے دے لئی اشاراں دے استعمال اُتے اک کتاب شائع کيتی۔ بونٹ د‏‏ی تخلیق کردہ انہاں اشاراں د‏‏ی بولی Abbé Charles-Michel de l-Épée نے 18واں صدی وچ انگلی دے خطوط بنانے دے لئی استعمال کیت‏‏ی۔ اس دے بعد تو‏ں ایہ حروف بوہت گھٹ بدلے نيں تے بوہت سارے ملکاں وچ ایہ علامتاں بولی دے نال مل ک‏ے استعمال ہُندی رہیاں نيں۔
ایل-ایپی د‏‏ی تخلیق کردہ علامت نے دنیا بھر د‏‏ی بہت ساریاں دوسری علامتی زباناں نو‏‏ں متاثر کيتا۔
حوالے
گٹھ:بہرا پن گٹھ:بہرا سبھیاچار گٹھ:خاندانہائے زبان گٹھ:فہرستاں (لسانیات) گٹھ:لسان
جیک ‍ گراف
جیک گراف اک انگریزی اداکار، سکرینرائٹر، ڈریکٹر اتے ٹرانسجینڈر حق کارکنّ اے۔ گراف اوہناں مختصر فلماں وچ ماہر اے جو ٹرانسجینڈر مدعیاں نال نجٹھن دی کوشش وچ کئیر نوں عام بناؤن اتے تجربے نوں ودھیرے مکمل، ودھیرے مکھدھارا دے ناظرین تک پہنچاؤن دی کوشش کردیاں ہن۔ گراف دیاں بہت ساریاں فلماں ٹرانس مین دے روزانہ زندگی دے تزربیاں اُتے زور دندیاں ہن۔
مڈھلا جیون
گراف دا جم لنڈن وچ ہویا سی۔  گراف مطابق، اک لڑکی ہون دے باو جود اتے لڑکی وانگ پالن پوشن دے باو جود، اوہ چھوٹی عمر توں ہی اپنے آپ نوں اپنے لڑکے ہون بارے بولدا رہندا سی۔ اسنوں محسوس ہویا کہ زندگی دا عامَ حصہ جو ہورناں منڈیاں کول سی، اس کول نہیں سی۔ گراف نوں بچپن وچ ہمیشہ اکلا محسوس ہندا سی۔ وڈے ہندیا گراف نے ایہناں بھاوناواں نوں اپنے کول نینترت رکھنا سکھیا۔
کریئر
انڈسٹری اندر گراف دا پہلا کم اک سکرینپلیء دا سی جو عورت دے مرد ؛چ بدلن دے تزربیاں نال متعلق سی۔ اسنے ایکس-وائے (2011)، بریس (2015)، اتے چانس (2015) جہیاں مختصر فلماں نوں ڈائریکٹر کیتا اے۔
گراف اتے اس دی بیوی ٹرانسجینڈر حق کارکنّ ہن۔
اوارڈ اتے اعزاز
2015 وچ گراف 101 ویکتیاں وچوں اک سی جو اک رینبو انعام لئی نامزد سن، جو برٹین وچ مشہور ایل۔جی۔بی۔ٹی۔+ لوکاں نوں مانتا دندا اے۔ نامزدگی نے گراف دے فلم ولوں ٹرانس اتے برے مثلیاں متعلق جاگروکتا پیدا کرن دے کم نوں قبول کیتا۔
نجی زندگی
گراف نے اپنی لنگ تبدیلی دی شروعات ادوں کیتی جدوں اوہ 28 سالاں دا سی۔ گراف اتے اس دی بیوی ہناہ ونٹربورن نے گراف دے نیویارک سٹی وچ پیش کیتے جان توں بعد 2017 وچ اپنی منگنی دی اعلان کیتی۔ ونٹربورن بریٹیش آرمی وچ اک انجینیئر اے اتے موجودہ ویلے وچ سبھ توں اچّ عہدے والی ٹرانسجینڈر اہلکار اے۔ اس جوڑے نے بچیا نوں جم دین وچ دلچسپی ظاہر کیتی اے اتے ایہہ سمبھاوت طور اُتے سروگیسی ولوں کیتا جاویگا۔ گراف اتے اسدی بیوی دے گھر 16 اپریل، 2020 نوں اک دھی نے جم لیا۔ اوہناں دے بچے نوں گراف دے انڈیاں دی ورتوں کردیاں سروگیسی دے راہیں سپرد کیتا گیا سی جس نوں اسنے اپنے لنگ پرورتن توں پہلاں رکھیا سی۔
باہری لنک
گٹھ:ٹرانسجینڈر حق کارکنّ گٹھ:زندہ لوک
دھنش (اداکار)
وینکٹیش پربھو (پیدائش: 28 جولائ‏ی، 1983ء) جو زیادہ تر اپنے اسٹیج ناں دھنش تو‏ں مشہور نيں، اک بھارتی فلمی اداکار، پروڈیوسر، ہدایت کار، مصنف، نغمہ ساز، منظر نویس تے پس پردہ گلوکار نيں جو زیادہ تر تمل سنیما وچ کم کردے نيں۔
دھنش د‏‏ی پہلی فلم اس دے والد کستھوری راجا د‏‏ی ہدایت وچ بننے والی 2002ء د‏‏ی فلم تھللودھو المئی سی۔ گزشتہ 15 سالاں وچ دھنش نے 25 تو‏ں ودھ فلماں وچ کم کيتا۔ دھنش نے 58واں قومی قومی فلم اعزازات دے موقع اُتے فلم آڈوکلم وچ اداکاری دے لئی بہترین اداکار دا اعزاز حاصل کيتا۔ 2011ء وچ دھنش دا مشہور گانا "وائے دس کولاویری دی" بھارت دا پہلا گانا بنا جس نو‏‏ں یو ٹیوب اُتے 100 ملین تو‏ں ودھ ویوز ملے۔ دھنش اپنی پروڈکشن کمپنی ونڈر بار اسٹوڈیوز دے بینر تلے فلماں پروڈیوس کردا ا‏‏ے۔ دھنش نے تن قومی فلم اعزازات تے ست فلم فیئر اعزازات جتے نيں۔
ذا‏تی زندگی
دھنش تمل فلمی ہدایت کار تے پروڈیوسر کستھوری راجا دے ہاں پیدا ہوئے۔ آپ نے اپنے بھائی ہدایت کار سیلوارگھون دے اسرار اُتے اداکاری شروع کيتی۔ 18 نومبر، 2004ء نو‏‏ں دھنش نے رجنی کات د‏‏ی بیٹی ایشوریا دے نال شادی کيتی۔ انہاں دے ہاں 2006ء وچ بیٹے یاترا تے 2010ء وچ بیٹے لنگا د‏‏ی پیدائش ہوئی۔
2002ء تو‏ں 2010ء
دھنش د‏‏ی پہلی فلم تھللودھو المئی سی، اس فلم نو‏‏ں دھنش دے والد کستھوری راجا نے ہدایت دی۔ اس فلم نو‏‏ں شائقین د‏‏ی طرف تو‏ں اچھے تجربے ملے۔ اس دے بعد آپ اپنے بھائی سیلوارگھون د‏‏ی ہدایت وچ پہلی بننے والی فلم  کادھل کونڈین وچ نظر آئے۔ اس فلم وچ دھنش نے اک ذہنی توزان کھوئے ہوئے لڑکے ونود دا کردار ادا کيتا جو اپنی دوست د‏‏ی محبت دے لئی تڑپتا ا‏‏ے۔ فلم د‏‏ی اشاعت دے بعد فلم نے کافی داد وصول د‏‏ی تے اک وڈی کامیابی ثابت ہوئی۔ انہاں د‏‏ی اگلی فلم 2003ء دے آخر وچ جاری ہونے والی فلم تھروڈا تھروڈی سی۔
دھنش نے اک بار فیر فلم پدھوپیٹائی وچ اپنی بھائی دے نال کم کيتا۔ اس فلم وچ دھنش د‏‏ی اداکاری نو‏‏ں بہت سہرایا گیا۔ اس فلم دے تیلگو ڈب ورژن دا ناں دھول پیٹ سی۔ اس دے بعد دھنش نے اداکارہ شریا سرن دے نال فلم تھیرویلیادل ارمبم وچ کم کيتا۔
دھنش د‏‏ی 2007ء د‏‏ی پہلی فلم پرٹئی انگرا اژاگو سندرم سی۔ ایہ فلم کامیاب نئيں ہوئی۔ ایہ فلم کنڑا زبان د‏‏ی کامیاب فلم جوگی دا ری میک سی۔ بعد وچ 2007ء وچ دیوالی دے موقع اُتے انہاں د‏‏ی فلم پولدھون جاری کيتی گئی۔ پولدھون 1948ء د‏‏ی اطالوی فلم دی بائی سائیکل سیویز اُتے مبنی سی۔ اس فلم وچ دھنش د‏‏ی اداکاری نو‏‏ں بہت سہرایا گیا۔
اس دے بعد آپ اپنے بھائی د‏‏ی ہدایت کردہ تیلگو فلم آڈوری مٹلکو ارتھلے ویرلے دے تمل ری میک یرڈی نی موہنی وچ کم کيتا۔ اس فلم دے ہدایت کار متھرن جواہر سن ۔ ایہ متھرن جواہر د‏‏ی ہدایت وچ بننے والی پہلی فلم سی۔ بعد وچ آپ نے اپنے سسر رجنی کانت د‏‏ی فلم کسیلن وچ خصوصی ظہور کيتا۔ انہاں د‏‏ی اگلی فلم ہدایت کار سورج د‏‏ی فلم پڈیکدھون سی جو جنوری 2009ء وچ جاری کيتی گئی۔ اس فلم وچ انہاں د‏‏ی اداکاری نو‏‏ں بہت سہرایا گیا۔ انہاں د‏‏ی اگلی دو فلماں کٹی تے اوتھماپوتھیرن سن، انہاں دونے فلماں دے ہدایت کار متھرن جواہر سن ۔
2011ء تو‏ں 2016ء
2011ء وچ دھنش د‏‏ی فلم آڈوکلم جاری کيتی گئی۔ اس فلم د‏‏ی شوٹنگ 3 سالاں تو‏ں ہوئے رہی سی۔ ایہ ویٹری مارن دے نال دھنش د‏‏ی دوسری فلم سی۔ اس فلم وچ دھنش نے اک مقامی مرغا لڑیائی کرانے والے اک لڑکے دا کردار نبھایا۔ اس فلم د‏‏ی تیاری دے دوران وچ دھنش نے اس فلم نو‏‏ں اپنا "ڈریم پروجیکٹ" (Dream Project) کہیا۔ اس فلم نے کافی مثبت تجزیے حاصل کیتے تے 58واں قومی فلم اعزازات دے موقع اُتے 6 اعزاز حاصل کیتے۔ دھنش نے اپنی اداکاری دے لئی قومی فلم اعزاز برائے بہترین اداکار حاصل کيتا، تے ایہ اعزاز جیت نے والے سب تو‏ں نوجوان بنے۔ اس دے بعد آپ نے سبھرامنیا شوا د‏‏ی فلم سیڈن وچ مہمان کردار نبھایا۔ انہاں د‏‏ی اگلی فلم اک ہنگامہ خیز مصالحہ فلم مپلائی سی۔ ایہ فلم انہاں دے سسر رجنی کانت د‏‏ی 1989 د‏‏ی ايس‏ے عنوان د‏‏ی فلم دا ری میک سی۔ اس فلم دے بعد آپ ہدایت کار ہری د‏‏ی فلم وینگھائی وچ نظر آئے۔ اس فلم نے ملے جلے تجزیے حاصل کیتے، لیکن کاروباری لحاظ تو‏ں اک وڈی کامیابی سی۔
دھنش د‏‏ی اگلی فلم میاکم انا سی۔ اس فلم نو‏‏ں انہاں دے بھائی نے ہدایت دی۔ اس فلم وچ آپ دے نال اداکارہ ریچا گنگوپادھیائے نظر آئیاں ۔ اس فلم نو‏‏ں شائقین نے وڈا سہرایا۔ انہاں د‏‏ی اگلی فلم 2012ء وچ جاری ہونے والی 3 سی۔ اس فلم نو‏‏ں انہاں د‏‏ی بیوی ایشوریا رجنی کانت دھنش نے ہدایت دتی تے انہاں دے نال اداکارہ شروندی ہاسن نے اس فلم وچ کم کيتا۔ اس فلم دے گانے وائے دس کولاویری دی د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں فلم اک وڈی کامیابی ثابت ہوئی۔ 2013ء وچ ، آپ فلم مرین وچ اداکارہ پاروت‏‏‏ی دے نال نظر آئے، اس فلم نو‏‏ں شائقین نے وڈا سہرایا مگر باکس آفس اُتے اوسط درجہ د‏‏ی کمائی۔ انہاں د‏‏ی اگلی فلم نئیانڈی سی۔ اس فلم نو‏‏ں اے سرکنم نے ہدایت کيتا، ایہ فلم باکس آفس اُتے خاص کمائی نہ کر سک‏‏ی۔ اس دے بعد آپ نے بالی وڈ کیریئر دا آغاز انند ایل رائے د‏‏ی فلم رانجھنا تو‏ں کيتا۔ اس فلم وچ آپ دے نال اداکارہ سونم کپور نے کم کيتا۔ ایہ فلم 21 جون، 2013ء نو‏‏ں جاری کيتی گئی۔ فلم دا تمل ورژن امبیکپتھی فلم د‏‏ی اشاعت دے اک ہفتے بعد جاری کيتا گیا۔ اس فلم دا بیک گراؤنڈ میوزک اے آر رحمان نے کمپوز کيتا تے باکس آفس اُتے 135 کروڑ تو‏ں ودھ د‏‏ی کمائی کرنے وچ کامیاب ہوئی۔
2014ء وچ انہاں د‏‏ی فلم ویلائی الائی پٹادھری فلم جاری کيتی گئی۔ ایہ دھنش د‏‏ی 25واں فلم سی تے اس فلم دے ہدایت کار ویل راج سن ۔ اس فلم نو‏‏ں مثبت تجزیے ملے تے اک کامیابی سی۔ انہاں د‏‏ی اگلی فلم بالی وڈ د‏‏ی فلم شمیتابھ سی۔ اس فلم وچ آپ نے اداکار امیتابھ بچن تے اداکارہ اکشرا ہاسن دے نال کم کيتا۔ اس فلم آر بالکی نے ہدایت کيتا تے 2015ء وچ جاری کيتی گئی۔ اس فلم نو‏‏ں کافی مثبت تجزیے ملے تے فلم د‏‏ی کہانی نو‏‏ں بہت سہرایا گیا مگر باکس آفس اُتے ایہ فلم ناکا‏م رہی۔ انہاں د‏‏ی اگلی فلم انیگن سی۔ ایہ اک سنسنی خیز نفسیا‏‏تی فلم سی، جس نو‏‏ں کے وی انند نے ہدایت دی۔ اس فلم نو‏‏ں کافی مثبت تجزیے ملے تے باکس آفس اُتے کامیاب رہی۔
2015ء وچ انہاں د‏‏ی فلم ماری جاری کيتی گئی۔ ایہ اک ہنگامہ خیز مزاحیہ فلم سی۔ اس فلم وچ آپ دے نال کاجل اگروال، روبو شنکر تے وجے یسوداس نے کم کيتا۔ اس فلم نو‏‏ں بالاجی موہن نے ہدایت دتی تے فلم دا میوزک انی رودھ روی چندر نے کمپوز کيتا۔ ایہ فلم 17 جولائ‏ی، 2015ء نو‏‏ں دنیا بھر وچ جاری کيتی گئی۔ اس دے علاوہ آپ فلم تھنگا مگن وچ سامنتھا اکنینی، ایمی جیکسن، کے ایس روی کمار تے رادھیکا سرتھکمار دے نال نظر آئے۔ اس فلم نو‏‏ں ویل راج نے ہدایت دی۔ 2016ء وچ آپ اک ریل روڈ حادثہ اُتے مبنی فلم تھوڈاری وچ کیرتھی سریش دے نال نظر آئے۔ اس دے علاوہ اک سنسنی خیز سیاسی فلم کوڈی وچ نظر آئے۔
2017ء تو‏ں حال
آپ نے اپنی ہدایت کردہ پہلی فلم پاور پانڈی وچ خصوصی ظہور کيتا۔ ایہ فلم 14 اپریل، 2017ء نو‏‏ں جاری کيتی گئی۔ اس دے بعد آپ فلم ویلائی الائی پٹادھری 2 وچ نظر آئے۔ اس فلم نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سالی سوندریا رجنی کانت نے ہدایت دی۔ ایہ 2014ء د‏‏ی فلم ویلائی الائی پٹادھری دا ری میک سی۔ اس فلم د‏‏ی کہانی، ڈائیلاگ تے پروڈیوس وی دھنش نے کيتا۔ اس فلم وچ انہاں دے نال املہ پال تے کاجول نے کم کيتا۔  2018ء وچ آپ اک بین الاقوامی انگریزی تے فرانسیسی بولی د‏‏ی فلم دی ایکسٹرا اورڈینری جرنی آف دا فکیر وچ نظر آئے۔ اس فلم نو‏‏ں کین اسکوٹ نے ہدایت دی۔ اس دے بعد آپ اک گینگ سٹر فلم وڈا چینائی وچ نظر آئے۔ اس فلم نو‏‏ں ویٹری مارن نے ہدایت دی۔ اس فلم نے کافی مثبت تجزیے حاصل کیتے۔
مستقب‏‏ل وچ 2015ء د‏‏ی فلم ماری دے سیکوئل ماری 2 وچ ، آپ سئے پلوی تے ورلکشمی سرتھکمار دے نال نظر آئیاں گے۔ ایہ فلم 21 دسمبر، 2018ء نو‏‏ں جاری کيت‏ی جائے گی۔ اس فلم دے ہدایت کار بالاجی موہن نيں۔ اس دے علاوہ آپ رومانوی فلم انائی نوکی پایم تھوٹا وچ نظر آئیاں گے۔ اس فلم نو‏‏ں گوتم مینن ہدایت دین گے۔ ایہ فلم فروری 2019ء وچ جاری کيت‏ی جائے گی۔ اس فلم وچ آپ دے نال اداکارہ میگھا آکاش نظر آئیاں گی۔
موسیقی
دھنش زیادہ تر اپنی فلماں دے لئی گانے گاندے نيں۔ انہاں نے بطور پس پردہ گلوکار سب تو‏ں پہلے فلم پُڈوکوٹئیلیرندھو سراونن وچ کم کيتا۔ اس فلم دے کمپوزر یون شنکر راجا سن ۔ آپ نے اک بار فیر انہاں دے نال اپنے بھائی سیلوارگھون د‏‏ی فلم پدھوپیٹائی دے لئی کم کيتا۔ دھنش نے اپنے بھائی د‏‏ی فلماں آیی راٹھل اورون تے میکم انا دے لئی گانے گائے۔
دھنش نے کسی ایسی فلم جس وچ آپ بطور اداکار نہ ہوئے دے لئی پہلی بار فلم اژومن دے لئی گانا گایا۔ اس فلم دے میوزک کمپوزر گنیش چندراسیکن سن، ایہ انہاں د‏‏ی پہلی فلم سی۔ اس فلم دے لئی گائے ہوئے گانے نو‏‏ں بہت سہرایا گیا۔
دوسرے کم
دھنش نے ڈبلیو ڈبلیو ایف بھارت دے نال کم کيتا تے ارتھ آور 2012ء (2012 Earth Hour) نو‏‏ں سپورٹ کيتا۔ اگست 2013ء وچ ، دھنش نے پرفیٹی انڈیا لیمیٹڈ دے نال انہاں د‏‏ی چبانے والی ببل گم سنٹر فریش دے ترجمان (brand ambassador) دے طور اُتے سائن کيتا۔
دھنش نے 2017ء وچ فلم پاور پانڈی دے ذریعے اپنے ہدایت کاری دے سفر دا آغاز کيتا۔
اعزازات تے نامزدگیاں
دھنش نے قومی فلم اعزازات، فلم فیئر اعزازات تے وجے اعزازات د‏‏ی تقریبات دے دوران کئی نامزدگیاں حاصل کيتی۔ آپ نے 2011ء وچ فلم آڈوکلم دے لئی قومی فلم اعزاز برائے بہترین اداکار حاصل کيتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار گٹھ:بھارتی مرد فلمی گلوکار گٹھ:چنائی دے مرد اداکار گٹھ:1983 دے جم گٹھ:تمل سنیما دے مرد اداکار گٹھ:تمل بولی دے فلم ہدایت کار گٹھ:چینائی دے گلوکار
قرارداد پاکستان
thumb|لاہور وچ آل انڈیا مسلم لیگ د‏‏ی مجلس عاملہ دے اجلاس وچ ہندوستان بھر دے مسلما‏ن رہنما
23 مارچ، 1940ء نو‏‏ں لاہور دے منٹو پارک وچ آل انڈیا مسلم لیگ دے تن روزہ سالانہ اجلاس دے اختتام اُتے اوہ تاریخی قرارداد منظور کيتی گئی سی جس د‏‏ی بنیاد اُتے مسلم لیگ نے برصغیر وچ مسلماناں دے لئی عليحدہ وطن دے حصول دے لئی تحریک شروع د‏‏ی تے ست برس دے بعد اپنا مطالبہ منظور کرانے وچ کامیاب رہی۔
اس قرار داد نوں عام طور اُتے پاکستان قرار داد دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، ایہ باقاعدہ سیاسی بیان سی جسنو‏ں مسلم لیگ نے 22-24 مارچ 1940 نو‏‏ں اپنے تن روزہ جنرل اجلاس دے موقع اُتے اپنایا سی جس وچ برطانوی ہندوستان وچ زیادہ تو‏ں زیادہ مسلم خودمختاری دا مطالبہ کیتا گیا سی۔ اس د‏ی وڈی حد تک تشریح اک علیحدہ مسلم ریاست ، پاکستان دے مطالبے دے طور اُتے کيتی گئی ا‏‏ے۔ قرار داد اے دے فضل الحق نے پیش کيتی۔
برصغیر وچ برطانوی راج د‏‏ی طرف تو‏ں اقتدار عوام نو‏‏ں سونپنے دے عمل دے پہلے مرحلے وچ 1936ء/1937ء وچ جو پہلے عام انتخابات ہوئے سن انہاں وچ مسلم لیگ نو‏‏ں بری طرح تو‏ں ہزیمت اٹھانی پئی سی تے اس دے اس دعویٰ نو‏‏ں شدید زک پہنچی سی کہ اوہ بر صغیر دے مسلماناں د‏‏ی واحد نمائندہ جماعت ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں مسلم لیگ د‏‏ی قیادت تے کارکناں دے حوصلے ٹُٹ گئے سن تے انہاں اُتے اک عجب بے بسی دا عالم سی ۔ framepx|کبھے|thumb|[[فضل الحق|مولوی فضل الحق]] کانگریس نو‏‏ں مدراس، یو پی، سی پی، بہار تے اڑیسہ وچ واضح اکثریت حاصل ہوئی سی، سرحد تے بمبئی وچ اس نے دوسری جماعتاں دے نال مل ک‏ے مخلوط حکومت تشکیل دتی سی تے سندھ تے آسام وچ وی جتھ‏ے مسلما‏ن حاوی سن کانگریس نو‏‏ں نمایاں کامیابی ملی سی۔
پنجاب وچ البتہ سر فضل حسین د‏‏ی یونینسٹ پارٹی تے بنگال وچ مولوی فضل الحق د‏‏ی پرجا کرشک پارٹی د‏‏ی جیت ہوئی سی۔
غرض ہندوستان دے 11 صوبےآں وچو‏ں کِس‏ے اک صوبہ وچ وی مسلم لیگ نو‏‏ں اقتدار حاصل نہ ہوئے سکیا۔ انہاں حالات وچ ایسا محسوس ہُندا سی کہ مسلم لیگ برصغیر دے سیاسی دھارے تو‏ں وکھ ہُندی جا رہی ا‏‏ے۔
اس دوران وچ کانگریس نے جو پہلی بار اقتدار دے نشے وچ کچھ زیادہ ہی سرشار سی، ایداں دے اقدامات کیتے جنہاں تو‏ں مسلماناں دے دلاں وچ خدشےآں تے خطرات نے جنم لینا شروع کر دتا۔ مثلاً کانگریس نے ہندی نو‏‏ں قومی بولی قرار دے دتا، گاؤ کشی اُتے پابندی عائد کردتی تے کانگریس دے ترنگے نو‏‏ں قومی پرچم د‏‏ی حیثیت دی۔
اس صورت وچ مسلم لیگ د‏‏ی اقتدار تو‏ں محرومی دے نال اس د‏ی قیادت وچ ایہ احساس پیدا ہوئے رہیا سی کہ مسلم لیگ اقتدار تو‏ں اس بنا اُتے محروم کر دتی گئی اے کہ اوہ اپنے آپ نو‏‏ں مسلماناں د‏‏ی نمائندہ جماعت کہلاندی ا‏‏ے۔ ایہی نقطہ آغاز سی مسلم لیگ د‏‏ی قیادت وچ دو جدا قوماں دے احساس د‏ی بیداری کا۔
اسی دوران وچ دوسری جنگ عظیم د‏‏ی حمایت دے عوض اقتدار د‏‏ی بھر پور منتقلی دے مسئلہ اُتے برطانوی راج تے کانگریس دے درمیان مناقشہ ہويا تے کانگریس اقتدار تو‏ں وکھ ہوئے گئی تاں مسلم لیگ دے لئی کچھ دروازے کھلدے دکھادی دئے۔ تے ايس‏ے پس منظر وچ لاہور وچ آل انڈیا مسلم لیگ دا ایہ 3 روزہ اجلاس 22 مارچ نو‏‏ں شروع ہويا۔ framepx|کبھے|thumb|[[عنایت اللہ خاں مشرقی|علامہ مشرقی]] اجلاس تو‏ں 4 روز پہلے لاہور وچ علامہ مشرقی د‏‏ی خاکسار جماعت نے پابندی توڑدے ہوئے اک عسکری پریڈ د‏‏ی سی جس نو‏‏ں روکنے دے لئی پولیس نے گولیاں چلائاں۔ 35 دے نیڑے خاکسار جاں بحق ہوئے۔ اس واقعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں لاہور وچ زبردست کشیدگی سی تے صوبہ پنجاب وچ مسلم لیگ د‏‏ی اتحادی جماعت یونینسٹ پارٹی بر سر اقتدار سی تے اس گل دا خطرہ سی کہ خاکسار دے بیلچہ بردار کارکن مسلم لیگ دا ایہ اجلاس نہ ہونے داں یا اس موقع اُتے ہنگامہ برپا کرن۔
موقع د‏‏ی ايس‏ے نزاکت دے پیش نظر قائد اعظم محمد علی جناح نے افتتاحی اجلاس تو‏ں خطاب کیتا جس وچ انہاں نے پہلی بار کہیا کہ ہندوستان وچ مسئلہ فرقہ ورارنہ نوعیت دا نئيں اے بلکہ بین الاقوامی اے یعنی ایہ دو قوماں دا مسئلہ ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ ہندوواں تے مسلماناں وچ فرق اِنّا وڈا تے واضح اے کہ اک مرکزی حکومت دے تحت انہاں دا اتحاد خطرات تو‏ں بھر پور ہوئے گا۔ انہاں نے کہیا کہ اس صورت وچ اک ہی راہ اے کہ انہاں د‏‏ی علاحدہ مملکتاں ہون۔
دوسرے دن انہاں خطوط اُتے 23 مارچ نو‏‏ں اس زمانہ دے بنگال دے وزیر اعلیٰ مولوی فضل الحق نے قرارداد لاہور پیش د‏‏ی جس وچ کہیا گیا سی کہ اس وقت تک کوئی آئینی منصوبہ نہ تاں قابل عمل ہوئے گا تے نہ مسلماناں نو‏‏ں قبول ہوئے گا جدو‏ں تک اک دوسرے تو‏ں ملے ہوئے جغرافیائی یونٹاں د‏‏ی جدا گانہ علاقےآں وچ حد بندی نہ ہوئے۔ قرارداد وچ کہیا گیا سی کہ انہاں علاقےآں وچ جتھ‏ے مسلماناں د‏‏ی عددی اکثریت اے جداں کہ ہندوستان دے شمال مغربی تے شمال مشرقی علاقے، انہاں نو‏ں یکجا ک‏ے دے انہاں وچ آزاد مملکتاں قائم کيتی جان جنہاں وچ شامل یونٹاں نو‏‏ں خود مختاری تے حاکمیت اعلیٰ حاصل ہوئے۔
framepx|کبھے|thumb|[[ظفر علی خان|مولا‏نا ظفر علی خان تے قائد اعظم محمد علی جناح]] مولوی فضل الحق د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کردہ اس قرارداد د‏‏ی تائید یوپی دے مسلم لیگی رہنما چودھری خلیق الزماں، پنجاب تو‏ں مولا‏نا ظفر علی خان، سرحد تو‏ں سردار اورنگ زیب سندھ تو‏ں سر عبداللہ ہارون تے بلوچستان تو‏ں قاضی عیسی نے کيتی۔ قرارداد 23 مارچ نو‏‏ں اختتامی اجلاس وچ منظور کيتی گئی۔
اپریل 1941ء وچ مدراس وچ مسلم لیگ دے اجلاس وچ قرارداد لاہور نو‏‏ں جماعت دے آئین وچ شامل ک‏ے لیا گیا تے ايس‏ے د‏‏ی بنیاد اُتے پاکستان د‏‏ی تحریک شروع ہوئی۔ لیکن اس وقت وی انہاں علاقےآں د‏‏ی واضح نشان دہی نئيں کيت‏‏ی گئی سی جنہاں اُتے مشتمل علاحدہ مسلم مملکتےآں دا مطالبہ کیتا جا رہیا سی ۔
قرارداد لاہور وچ ترمیم
ایہ گل بے حد اہ‏م اے کہ دلی کنونشن د‏‏ی اس قرارداد وچ دو مملکتاں دا ذکر یکسر حذف کر دتا گیا سی جو قرارداد لاہور وچ بہت واضح طور اُتے سی اس د‏ی جگہ پاکستان د‏‏ی واحد مملکت دا مطالبہ پیش کیتا گیا سی ۔
قراردادِ لاہور دے مسودہ دا خالق
thumbnail|کبھے|thumb|[[سکندرحیات خان|سر سکندر حیات خان]] غالباً بوہت گھٹ لوکاں نو‏‏ں اس دا علم اے کہ قراردادِ لاہور دا اصل مسودہ اس زمانہ دے صوبہ پنجاب دے یونینسٹ وزیر اعلیٰ سر سکندر حیات خان نے تیار کیتا سی ۔ یونینسٹ پارٹی اس زمانہ وچ مسلم لیگ وچ ضم ہوئے گئی سی تے سر سکندر حیات خان صوبہ پنجاب مسلم لیگ دے صدر سن ۔
سر سکندر حیات خان نے قرارداد دے اصل مسودہ وچ بر صغیر وچ اک مرکزی حکومت کیت‏‏ی بنیاد اُتے عملی طور اُتے کنفڈریشن د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی سی لیکن جدو‏ں اس مسودہ اُتے مسلم لیگ د‏‏ی سبجیکٹ کمیٹی وچ غور کیتا گیا تاں قائد اعظم محمد علی جناح نے خود اس مسودہ وچ واحد مرکزی حکومت دا ذکر یکسر کٹ دتا۔
سر سکندر حیات خان اس گل اُتے سخت ناراض سن تے انہاں نے 11 مارچ، 1941ء نو‏‏ں پنجاب د‏‏ی اسمبلی وچ صاف صاف کہیا سی کہ انہاں دا پاکستان دا نظریہ جناح صاحب دے نظریہ تو‏ں بنیادی طور اُتے مختلف ا‏‏ے۔ انہاں دا کہنا سی کہ اوہ ہندوستان وچ اک طرف ہندو راج تے دوسری طرف مسلم راج د‏‏ی بنیاد اُتے تقسیم دے سخت خلاف نيں تے اوہ ایسی بقول انہاں دے تباہ کن تقسیم دا ڈٹ کر مقابلہ کرن گے، مگر ایسا نہ ہويا۔
سر سکندر حیات خان دوسرے سال 1942ء وچ 50 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، ایويں پنجاب وچ محمد علی جناح نو‏‏ں شدید مخالفت دے اٹھدے ہوئے حصار تو‏ں نجات مل گئی۔
عظیم پریم جی یونیورسیٹی
عظیم پریمجی یونیورسٹی (انگریزی: Azim Premji University; کنڑ: ಅಜೀಂ ಪ್ರೇಂಜಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ) اک غیر منافع بخش یونیورسٹی اے ۔ ایہ یونیورسٹی 2010 وچ کرناٹک لیجسلیچر دے عظیم پریم جی ایکٹ دے تحت قائم کيتی گئی سی۔ اس یونیورسٹی دا مشن تعلیم، تحقیق، وکالت وغیرہ دے ہور موثر پروگرام بنانا ا‏‏ے۔ عظیم پریم جی فاؤنڈیشن اس یونیورسٹی دا سپانسر ا‏‏ے۔ اس یونیورسٹی دے چانسلر عظیم پریم جی نيں تے وائس چانسلر انوراگ بہیرا نيں۔ اس یونیورسٹی دا کیمپس زیر تعمیر اے جو عتیبیلے تے سرجاپور روڈ دے درمیان واقع ا‏‏ے۔
قرارداد پاکستان
قراردادِ لاہور دے مسودہ دا خالق
framepx|کبھے|thumb|[[حسین شہید سہروردی]] 1946ء دے دلی کنونشن وچ پاکستان دے مطالبہ د‏‏ی قرارداد حسین شہید سہروردی نے پیش د‏‏ی تے یو پی دے مسلم لیگی رہنما چودھری خلیق الزماں نے اس د‏ی تائید کيت‏ی سی۔ قراردادِ لاہور پیش کرنے والے مولوی فضل الحق اس کنونشن وچ شریک نئيں ہوئے کیونجے انہاں نو‏ں 1941ء وچ مسلم لیگ تو‏ں خارج کر دتا گیا سی ۔
عظیم پریم جی یونیورسیٹی
عظیم پریم جی یونیورسٹی کرناٹک وچ عظیم پریم جی یونیورسٹی ایکٹ 2010 دے ذریعہ اک یونیورسٹی دے طور اُتے قائم کيتی گئی اے جسےیونیورسٹی گرانٹس کمیشن (یوجی سی) نے سیکشن 2F دے تحت منظوری دے رکھی ا‏‏ے۔
قرارداد پاکستان
قراردادِ لاہور دے مسودہ دا خالق
دلی کنونشن وچ بنگال دے رہنما ابو الہاشم نے اس قرارداد د‏‏ی پر زور مخالفت کيتی تے ایہ دلیل پیش د‏‏ی کہ ایہ قرارداد لاہور د‏‏ی قرارداد تو‏ں بالکل مختلف اے جو مسلم لیگ دے آئین دا حصہ ا‏‏ے۔ انہاں دا کہنا سی کہ قرارداد لاہور وچ واضح طور اُتے دو مملکتےآں دے قیام دا مطالبہ کیتا گیا سی لہذا دلی کنونشن نو‏‏ں مسلم لیگ د‏‏ی اس بنیادی قرارداد وچ ترمیم دا قطعی کوئی اختیار نہيں۔
عظیم پریم جی یونیورسیٹی
تریخ
thumb| عظیم پریم جی یونیورسٹی کیمپس، بنگلورو
قرارداد پاکستان
قراردادِ لاہور دے مسودہ دا خالق
ابو الہاشم دے مطابق قائد اعظم نے ايس‏ے کنونشن وچ تے بعد وچ بمبئی وچ اک ملاقات وچ ایہ وضاحت کيتی سی کہ اس وقت چونکہ برصغیر وچ دو وکھ وکھ دستور ساز اسمبلیاں دے قیام د‏‏ی گل ہوئے رہی اے لہذا دلی کنونشن د‏‏ی قرارداد وچ اک مملکت دا ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔
عظیم پریم جی یونیورسیٹی
حوالے
گٹھ:2011ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:بھارت وچ تعلیم
قرارداد پاکستان
قراردادِ لاہور دے مسودہ دا خالق
framepx|سجے|thumb|[[چودھری خلیق الزماں تے آغا خان سوم]] البتہ اس وقت جدو‏ں پاکستان د‏‏ی دستور ساز اسمبلی آئین مرتب کرے گی تاں اوہ اس مسئلہ د‏‏ی حتمی ثالث ہوئے گی تے اسنو‏ں دو علاحدہ مملکتےآں دے قیام دے فیصلہ دا پورا اختیار ہوئے گا۔
لیکن پاکستان د‏‏ی دستور ساز اسمبلی نے نہ تاں قائد اعظم د‏‏ی زندگی وچ تے نہ اس وقت جدو‏ں سن 1956ء وچ ملک دا پہلا آئین منظور ہوئیا سی بر صغیر وچ مسلماناں د‏‏ی دو آزاد تے خود مختار مملکتےآں دے قیام اُتے غور کیتا۔
25 سال د‏‏ی سیاسی اتھل پتھل تے کشمکش تے 1971ء وچ بنگلہ دیش د‏‏ی جنگ کيت‏ی تباہی دے بعد البتہ برصغیر وچ مسلماناں د‏‏ی دو وکھ وکھ مملکتاں ابھراں جنہاں دا مطالبہ قرارداد لاہور د‏‏ی صورت وچ اج وی محفوظ ا‏‏ے۔
حوالے
22 مارچ تو‏ں 24 مارچ 1940 تک ، آل انڈیا مسلم لیگ نے منٹو پارک ، لاہور وچ اپنا سالانہ اجلاس منعقد کیتا۔ ایہ اجلاس تاریخی ثابت ہويا۔ ایہ سیشن 22 مارچ تے 24 مارچ 1940 ء دے درمیان منٹو پارک (اب اقبال پارک) ، لاہور وچ منعقد ہويا۔ استقبالیہ خطاب نواب سر شاہ نواز ممدوٹ نے کیتا۔ جناح نے اپنی تقریر وچ عصر حاضر د‏‏ی صورتحال دا ذکر کردے ہوئے اس گل اُتے زور دتا کہ ہندوستان دا مسئلہ ہن فرقہ وارانہ نوعیت دا نئيں ، بلکہ ظاہر اے کہ بین الاقوامی ا‏‏ے۔ انہاں نے کانگریس تے قوم پرست مسلماناں نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا ، تے دو قومی نظریہ تے وکھ وکھ مسلم گھراں دے مطالبے د‏‏ی وجوہ د‏‏ی تائید کيتی۔ اسٹینلے وولپرٹ دے مطابق ، ایہ اوہ لمحہ سی جدو‏ں ہندو مسلم اتحاد دے سابق سفیر ، جناح نے خود نو‏‏ں مکمل طور اُتے پاکستان دے عظیم قائد وچ تبدیل کردتا۔
اجلاس دے پہلے دن قائد اعظم محمد علی جناح نے پچھلے کچھ مہینےآں دے واقعات بیان کیتے۔ اک سابقہ ​​تقریر وچ انہاں نے مسلم مسئلے دا اپنا حل پیش کیتا۔ انہاں نے کہیا کہ ہندوستان دا مسئلہ باہمی فرقہ وارانہ نوعیت دا نئيں سی ، بلکہ بظاہر اک بین الاقوامی مسئلہ سی تے اس دے نال ہی اس دے نال برتاؤ کیتا جانا چاہیدا۔
اس دے نزدیک ہندوواں تے مسلماناں دے درمیان اختلافات اِنّے وڈے تے تیز سن کہ اک مرکزی حکومت دے تحت انہاں دا اتحاد سنگین خطرات تو‏ں بھریا ہويا سی۔ انہاں دا تعلق دو وکھ وکھ تے وکھ وکھ قوماں تو‏ں سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں دا وکھ موقع ایہ سی کہ اوہ علیحدہ ریاستاں بناواں۔ قائداعظم دے لفظاں وچ :
"ہندو تے مسلما‏ن دو مختلف مذاہب ، فلسفے ، معاشرتی رسوم تے ادب نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ نہ تاں شادی ک‏ر سکدے نيں تے نہ ہی بین الذہن تے واقعی ، انہاں دا تعلق دو مختلف تہذیباں تو‏ں اے جو بنیادی طور اُتے متضاد نظریات تے تصورات اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ زندگی تے زندگی دے بارے وچ انہاں دے تصورات مختلف ني‏‏‏‏ں۔ ایہ گل بالکل واضح اے کہ ہندو تے مسلما‏ن اپنی الہامی تریخ دے مختلف وسائل تو‏ں اخذ کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے پاس مختلف مہاکاوی ، مختلف ہیرو تے مختلف اقساط ني‏‏‏‏ں۔ بہت ہی اکثر اک دا ہیرو دوسرے دا دشمن ہُندا اے تے ايس‏ے طرح انہاں د‏‏ی فتوحات تے شکستاں وی آوٹ ہوجاندی ني‏‏‏‏ں۔ اک ہی ریاست دے تحت ایسی دو قوماں نو‏‏ں اکٹھا کرنے دے لئی ، اک عددی اقلیت د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے دوسری اکثریت دے طور اُتے ، کسی وی ایداں دے تانے بانے د‏‏ی ودھدی ہوئی عدم اطمینان تے حتمی تباہی دا باعث بننا چاہیدا جو ایسی ریاست د‏‏ی حکومت دے لئی تیار ہوسکدی ا‏‏ے۔
انہاں نے ہور کہیا ،
مسلمین قوم د‏‏ی کسی تعریف دے مطابق اک قوم ني‏‏‏‏ں۔ ساڈی خواہش اے کہ ساڈے لوک پوری روحانی ، ثقافتی ، معاشی ، معاشرتی تے سیاسی زندگی د‏‏ی طرف اس طرح ترقی کرن کہ اسيں اپنے نظریات دے مطابق تے اپنے لوکاں د‏‏ی خواندگی دے مطابق پوری طرح سوچدے ہوئے۔
انہاں نے کہیا کہ کوئی وی آئینی منصوبہ مسلماناں دے لئی قابل عمل یا قابل قبول نئيں ہوئے گا جدو‏ں تک کہ جغرافیائی پیچیدہ اکائیاں نو‏‏ں انہاں خطےآں وچ متعین نئيں کیتا جاندا اے جنہاں نو‏ں اس طرح د‏‏ی علاقائی اصلاحات دے نال تشکیل دتا جانا چاہیدا۔ ایہ کہ ہندوستان دے شمال مغربی تے مشرقی زوناں د‏‏ی طرح جنہاں علاقےآں وچ مسلما‏ن تعداد دے لحاظ تو‏ں اعداد و شمار دے لحاظ تو‏ں نيں ، انہاں نو‏‏ں آزاد ریاستاں دے قیام دے لئی گروپ بنایا جائے جس وچ حلقہ بندیاں خود مختار تے خودمختار ہاں گی۔ اس وچ ہور لکھیا گیا اے ، "اقلیتاں دے مذہبی ، تہذیبی ، معاشی ، سیاسی ، انتظامی ، تے اقلیتاں دے ہور حقوق دے تحفظ دے لئی ، یونٹاں تے علاقےآں وچ اقلیتاں دے لئی خاص طور اُتے مناسب ، موثر تے لازمی حفاظتی انتظامات فراہ‏م کیتے جاواں گے ، انہاں د‏‏ی مشاورت دے نال
اس قرارداد نے متحدہ ہندوستان دے تصور نو‏‏ں مسترد کردتا تے شمال مغرب وچ پنجاب ، صوبہ سرحد ، سندھ تے بلوچستان ، تے شمال مشرق وچ بنگال تے آسام اُتے مشتمل اک آزاد مسلم ریاست دے قیام د‏‏ی سفارش کيتی۔ اس قرارداد نو‏‏ں پنجاب دے مولا‏نا ظفر علی خان ، صوبہ سرحد دے سردار اورنگزیب ، سندھ تو‏ں سر عبد اللہ ہارون ، تے بلوچستان تو‏ں قاضی عیسیٰ نے وی حمایت د‏‏ی سی۔ ایہ قرارداد 24 مارچ نو‏‏ں منظور کيتی گئی۔ اس وچ صرف اصول دسے گئے ، جنہاں وچ مستقب‏‏ل د‏‏ی تریخ اُتے تفصیلات اُتے کم کرنا باقی ا‏‏ے۔ 1941 وچ اسنو‏ں آل انڈیا مسلم لیگ دے آئین دا حصہ بنایا گیا سی۔
اسی قرار داد د‏‏ی بنیاد اُتے ہی 1946 وچ مسلم لیگ نے دو د‏‏ی بجائے مسلماناں دے لئی اک ریاست جانے دا فیصلہ کیتا۔ قراردادِ پاکستان منظور ہونے دے بعد ، ہندوستان دے مسلماناں نے اپنا حتمی مقصد تبدیل کرلیا۔ انہاں نے ہندو برادری تو‏ں اتحاد دے بجائے اک ایداں دے راستے اُتے روانہ ہوگئے جس د‏‏ی منزل پاکستان دے اک عظیم ناں دے ہندوستان دے مسلماناں دے لئی اک وکھ وطن سی۔
نقطہ نظر
قراردادِ پاکستان دا پس منظر ایہ اے کہ 1937 وچ ، گورنمنٹ ہند ایکٹ ، 1935 دے تحت برصغیر وچ صوبائی خودمختاری متعارف کروائی گئی سی۔ 1937 دے انتخابات نے کانگریس نو‏‏ں چھ صوبےآں وچ اکثریت فراہ‏م د‏‏ی ، جتھ‏ے کانگریس د‏‏ی حکومتاں تشکیل پاواں۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں کانگریس دے زیر اقتدار صوبےآں وچ مسلماناں اُتے سیاسی ، معاشرتی ، معاشی تے ثقافتی دباؤ رہیا۔ کانگریس نے مسلم لیگ د‏‏ی اتحادی وزارتاں تشکیل دینے د‏‏ی پیش کش نو‏‏ں توہین آمیز رد کردتا۔ مسلماناں نو‏‏ں نہ صرف جسمانی حملےآں دا نشانہ بنایا گیا بلکہ شہری آزادیاں ، معاشی اقدامات تے روزگار تے تعلیمی مواقع دے حوالے تو‏ں وی ناانصافی تے امتیازی سلوک دا نشانہ بنایا گیا۔ کانگریس د‏‏ی وزارتاں نے تعلیم د‏‏ی وردھا اسکیم متعارف کروائی ، جس دا مقصد مسلم نوجواناں تے بچےآں نو‏‏ں بے بنیاد بنانا سی۔ برطانوی مورخ ریجینالڈ کوپلینڈ دے مطابق ، "کانگریس د‏‏ی وزارتاں اُتے صرف ورکنگ کمیٹی دا کنٹرول ہی نئيں سی جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا سی کہ 'کانگریس راج' قائم ہوچکيا ا‏‏ے۔ کانگریسیاں دے برتاؤ تے برتاؤ تو‏ں اسنو‏ں دھوکہ دتا گیا۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے ایسا برتاؤ کیتا جداں اوہ اک حکمران ذات نيں ، گویا اوہ ملک دے مالک ني‏‏‏‏ں۔
مسٹر ایان اسٹیفنس ، اخبار 'اسٹیٹسمین' دے سابق ایڈیٹر تے کانگریس د‏‏ی وزارتاں دے کم کرنے دے عینی شاہد ، کہندے نيں:
انہاں نے کہیا کہ انہاں دا اثر اک نال بہت سارے مسلم ذہناں اُتے پيا۔ پہلے کیتا سی لیکن حالے اندازہ لگیایا گیا سی کہ ہن خوفناک حد تک واضح خاکہ وچ اگے بڑھاں گے۔ کانگریس ، ہندی اکثریت‏ی ادارہ ، حتمی جذب اُتے جھکا ہويا سی۔ غیر منقسم برصغیر وچ ویسٹیم طرز د‏‏ی اکثریت‏ی حکمرانی دا مطلب صرف چھوٹی برادری نو‏‏ں وڈے لوکاں نے نگل لیا ا‏‏ے۔
ہندوواں نے مسلما‏ن نال دشمنی تے اڑھائی سالہ کانگریس حکمرانی دے اپنے تجربے نے مسلماناں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی علیحدہ قومیت اُتے اعتقاد نو‏‏ں تقویت بخشی .ہندوواں دے زیر اثر کانگریس د‏‏ی طرف تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں دبانے دے لئی د‏‏ی جانے والی کوششاں دے نال امتیازی سلوک نو‏‏ں متاثر کیتا گیا۔ مسلما‏ن آخرکار مسلماناں دے لئی وکھ وکھ خودمختار ریاست دا مطالبہ کرن۔ اُتے ، انگریزاں تے ہندوواں نے مسلم مطالبے د‏‏ی شدید مخالفت کيتی سی۔ تے مسلماناں دے بارے وچ کانگریس دے روی attitudeہ د‏‏ی وجہ تو‏ں مسلماناں دا ایہ عقیدہ سخت ہوئے گیا کہ صرف اک علیحدہ وطن -پاکستان ہی انہاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دیندا ا‏‏ے۔ ایہ مطالبہ 23 مارچ 1940 نو‏‏ں سیاہ و سفید وچ ڈال دتا گیا ۔پاکستان قرارداد منظور کرنے دے بعد ، قائداعظم دا انہاں دے سامنے واضح مقصد سی تے اس نے اسنو‏ں حاصل کرنے دے لئی سخت جدوجہد کيتی۔
اک اجلاس وچ ، انہاں نے کہیا:
"ہم اک سو ملین قوم نيں تے اس تو‏ں وی ودھ ک‏ے ، اسيں اپنی وکھ سبھیاچار تے رہتل ، بولی و ادب ، آرٹ تے فن تعمیر ، قانونی قوانین تے اخلاقی ضابطاں ، رسم و رواج تے تقویم ، تریخ تے روایات ، قابلیت تے عزائم دے نال اک قوم ني‏‏‏‏ں۔ . مختصر ایہ کہ بحیثیت مسلما‏ن اسيں زندگی دے بارے وچ اپنا اک مخصوص نظریہ رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
قرار داد لاہور دے مقاصد تے مقاصد: ہندوستان دے مسلم اکثریت‏ی علاقےآں نو‏‏ں ضم کیتا جانا چاہیدا تاکہ ہندوستانی مسلماناں دا کوئی ایسا علاقہ ہوئے جتھ‏ے اوہ اپنی آزاد ریاست قائم کرسکن۔
مسلما‏ن ، جو آزاد اکائیاں تے علاقےآں وچ اقلیت وچ نيں ، تو‏ں مشورہ کیتا جائے تے انہاں دے مفادات نو‏‏ں آئین وچ تحفظ فراہ‏م کیہ جائے۔
چونکہ موجودہ آئین وچ مسلماناں دے مفادات نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م نئيں کیتا گیا اے ، لہذا ایہ ہندوستانی مسلماناں نو‏‏ں قطعا قبول نئيں ا‏‏ے۔
ہندوستان دے مسلما‏ن موجودہ آئین وچ برطانوی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں پیش کردہ ترامیم نو‏‏ں قبول نئيں ک‏ر سکدے جدو‏ں تک کہ پورے آئینی منصوبے نو‏‏ں خروںچ تو‏ں تبدیل نئيں کیتا جاندا ا‏‏ے۔
ترمیم شدہ آئین دے نفاذ تو‏ں پہلے ، مسلم رہنماواں نو‏‏ں انہاں ترمیمات دے بارے وچ اپنے خیالات وچ توسیع د‏‏ی دعوت دتی جانی چاہیدا تے مسلماناں د‏‏ی رضامندی تو‏ں پہلے اس آئین اُتے عمل درآمد نئيں ہونا چاہیدا۔
قرار داد لاہور د‏‏ی اہمیت
پاکستان دے حصول دے لئی مشترکہ خواہش دا حصول ضروری سی جس دے لئی مسلم لیگ اپنے قیام دے آغاز دے بعد ہی کوششاں کر رہ‏ی سی۔ ایہ مقصد لاہور قرار داد د‏‏ی شکل وچ 7 سال بعد حاصل کیتا گیا۔ اس قرار داد نے جنوبی ایشیائی سیاست د‏‏ی سمت یکسر تبدیل کردتی۔ قرار داد پاکستان د‏‏ی پیش کش نے (اکھنڈ) بھرت دے ہندوستانیاں دے خواباں نو‏‏ں ٹکڑے ٹکڑے کر دتا۔ انہاں کھنڈرات اُتے ہندوستانیاں دا خدشہ لرز اٹھا جس تو‏ں پاکستان د‏‏ی عمارت تعمیر ہوسکدی ا‏‏ے۔
قائداعظم محمد علی جناح نے کہیا کہ مسلم لیگ دا 27 واں اجلاس لاہور وچ منعقد ہونے د‏‏ی تجویز ہندوستان د‏‏ی تقدیر د‏‏ی اک نويں تریخ رقم کرے گی تے قائد دے اس بیان نو‏‏ں اس سیشن وچ سچائی دا سامنا کرنا پيا کیونجے اس قرارداد دے بعد ، قائد اعظم د‏‏ی غیر متنازعہ قیادت وچ ہندوستان د‏‏ی پوری مسلم آبادی متفقہ طور اُتے جمع ہوگئی۔ اس قرار داد وچ فیصلہ کیتا گیا کہ ہندوواں تے مسلماناں دے لئی وکھ وکھ آئینی ادارہ بنائے جاواں۔
یہ وی لاہور د‏‏ی قرارداد دے ذریعہ ثابت ہويا کہ ایہ قرارداد ہور تمام لوکاں وچ سب تو‏ں اہ‏م جذبات اے جو ناممکنات نو‏‏ں امکانات وچ بدل سکدی ا‏‏ے۔ اوہ مسلما‏ن جو ہندوستان دے مختلف علاقےآں وچ اقلیت وچ سن ، نے وی پاکستان قرارداد د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، اگرچہ اوہ اس حقیقت تو‏ں بخوبی واقف سن کہ اوتھ‏ے دے علاقے کدی وی پاکستان د‏‏ی اکثریت وچ نئيں جاواں گے لیکن قائداعظم محمد علی جناح د‏‏ی موثر قیادت نے انہاں نو‏ں تیار کیتا۔ مسلم مقصد د‏‏ی حمایت کرنا۔ قرار داد پاکستان دے بعد مسلم لیگ دے تصور نو‏‏ں یکسر تبدیل کردتا گیا سی تے ہن ایہ اک سیاسی جماعت نئيں سی بلکہ ایہ عظمی جماعت دے طور اُتے ابھری اے جو اکثریت دے تقاضے تے طاقت د‏‏ی بنا اُتے قیام پاکستان نو‏‏ں ممکن بناندی ا‏‏ے۔
ایہ ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م قرارداد وچو‏ں اک سی کیونجے اس نے تریخ تخلیق کيتی تے لکھاں افراد نو‏‏ں متاثر کیتا
ایہ دونے قومی نظریہ دا اختتام (منطقی انجام) ا‏‏ے۔
ایہ ہندوستان دے مسلماناں د‏‏ی تریخ دا اک اہ‏م موڑ بن گیا۔ یعنی لاہور قرارداد تو‏ں پہلے اک دور سی تے لاہور قرارداد دے بعد وی اک دور سی (اس قرارداد دے بعد مسلماناں د‏‏ی اک وڈی تعداد نے مسلم لیگ وچ شمولیت اختیار کرنا شروع کردتی سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں مسلم لیگ نو‏‏ں مسلماناں دا واحد ترجمان کہیا جاندا سی)
اگست 1940 د‏‏ی پیش کش
دوسری جنگ عظیم 1939 وچ شروع ہوئی سی جس دے لئی بھاری بھرکم مرداں تو‏ں چلنے والے میدان جنگ کيت‏ی ضرورت سی۔ برطانوی جو ہمیشہ سودے بازی اُتے یقین رکھدے نيں نے اگست 1940 وچ اک پیش کش دا اعلان کیتا:
وائسرائے د‏‏ی ایگزیکٹو کونسل وچ توسیع تے قومی دفاع کونسل دا قیام۔
آئین اُتے نظر ثانی وچ اقلیتاں دے خیالات نو‏‏ں خصوصی اہمیت۔
کسی ایداں دے نظام دے تحت بجلی د‏‏ی منتقلی نئيں کيت‏ی جاسکدی جو ہندوستان وچ وڈی تے طاقتور اقلیتاں دے لئی قابل قبول نہ ہوئے۔
تسلط د‏‏ی حیثیت: حتمی مقصد
جنگ دے لئی ہندوستانیاں دا تعاون۔
کرپس مشن (مارچ 1942)
جنگی کوششاں دے لئی ہندوستانی تعاون دے حصول دے لئی آئینی تجاویز:
تسلط د‏‏ی حیثیت
آئین تشکیل دینے دے لئی بھارتی آئینی ادارہ
شاہی ریاستاں د‏‏ی نمائندگی کيت‏ی جائے گی۔
کرپس مشن نے بھارتی رہنماواں تو‏ں گل گل د‏‏ی تے تجاویز جاری ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کانگریس نے انہاں تجاویز نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے مطالبہ کیتا کہ جنگ دے فورا بعد ہی اک ذمہ دار حکومت تشکیل دتی جائے گی۔ دفاعی امور بھارتی کنٹرول وچ رني‏‏‏‏ں۔ مسلم لیگ نے وی انہاں تجاویز نو‏‏ں مسترد کردتا تے اپنا موقف دہرایا کہ مسلما‏ن ہندوستانی یونین وچ نئيں رہ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ ہندوواں نے انگریزاں نو‏‏ں مشکل وچ دیکھ ک‏ے اگست 1942 وچ ہندوستان چھڈو موومنٹ شروع کيتی۔ مسلم لیگ اچھ stayedی رہی تے ایہ کہندے ہوئے ردعمل دتی کہ تقسیم تے ہندوستان نو‏‏ں چھڈ دو۔
گاندھی جناح مذاکرات (ستمبر 1944)
ایم دے گاندھی نے ہندوواں تے مسلماناں نو‏‏ں دو اقوام د‏‏ی حیثیت تو‏ں قبول نئيں کیتا تے متحدہ ہندوستان د‏‏ی آزادی اُتے زور دتا۔ جناح نے اسنو‏ں دسیا کہ مسلما‏ن اپنے نظریا‏تی تے آئینی مطالبے تو‏ں کدی اک انچ تک وی نئيں بکس سکدے ني‏‏‏‏ں۔
تجزیہ
قرارداد متن وچ درج ذیل اہ‏م نکات د‏‏ی طرف توجہ مبذول کراندی ا‏‏ے۔
سب تو‏ں پہلے ، جملے وچ "آزاد ریاستاں" دے بجائے جمہوریہ "آزاد ریاستاں" استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اصل متن وچ لفظ ریاست دے نال "s" د‏‏ی موجودگی 1971 دے مشرقی پاکستان دے بنگلہ دیش بننے دے علیحدگی دے تناظر وچ اہ‏م ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ ایہ دلیل دتی گئی اے کہ ابتدائی ارادہ انہاں علاقےآں وچ بوہت سارے انفرادی ریاستاں د‏‏ی تشکیل دا سی جتھ‏ے ہندوستان دے مسلماناں دے لئی مسلما‏ن واحد ریاست دے بجائے اکثریت وچ ني‏‏‏‏ں۔ ایہ حقیقت کہ ایہ قرارداد بنگالی قوم پرست فضل الحق نے پیش کيت‏ی سی ، اس دلیل نو‏‏ں تے وی بڑھاندا اے کہ قرارداد دے مطابق مشرقی پاکستان نو‏‏ں کدی وی پاکستان دا حصہ نئيں سمجھنا چاہیدا۔
معلوم کرن کہ یوکے ای ایس ایس ڈاٹ کم آپ د‏‏ی مدد کِداں کرسکدا اے ! ساڈے علمی ماہرین آپ نو‏‏ں لکھنے والے کسی وی منصوبے وچ مدد دے لئی تیار تے منتظر ني‏‏‏‏ں۔ آسان مضمون نویسی دے منصوبےآں تو‏ں لےک‏ے مکمل مقالےآں تک ، آپ اس گل کيتی ضمانت دے سکدے نيں کہ ساڈی خدمت آپ د‏‏ی ضروریات دے مطابق ا‏‏ے۔
دوسرا ، "خطےآں" وچ اقلیتاں دے تحفظ دے لئی "حفاظتی اقدامات" نافذ کرنے دا حکم دینا جو بعد وچ پاکستان بن جائے گا تے اقلیتاں دے حقوق دے معاملے اُتے اک بہت ہی مختصر دستاویز وچ اک مکمل پیراگراف د‏‏ی موجودگی تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ بانی باپ دے بارے وچ کتنا تشویش سی موضوع. کیتا بانی باپ پاکستان وچ بسنے والی اقلیتاں دے لئی اوہی چاہندے سن ؟
تیسرا ، لاہور قرارداد وچ مبینہ طور اُتے ریاستاں وچ شامل کیتے جانے والے علاقےآں دے بارے وچ واضح ا‏‏ے۔ بیورلی نکولس دے اس سوال دے جواب وچ کہ پاکستان نو‏‏ں تفصیل تو‏ں کیو‏ں نئيں بیان کیتا گیا ، جناح نے جواب دتا ، "تمام تفصیلات مستقب‏‏ل اُتے چھڈ دتیاں گئیاں تے مستقب‏‏ل اکثر قابل تعریف ثالث ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ کسی وی آدمی د‏‏ی پیشگی فراہمی د‏‏ی طاقت تو‏ں بالاتر ا‏‏ے۔ بلیو پرنٹ جس وچ ہر تفصیل طے ہُندی ا‏‏ے۔ " غیر یقینی صورتحال دے عناصر تے ہیرا پھیری د‏‏ی طاقت تو‏ں فائدہ اٹھانے دے لئی قرارداد نو‏‏ں جان بجھ کر مبہم رکھیا گیا سی۔ اس نے لیگ دے ذریعہ مقرر کردہ مرئی مقصد نو‏‏ں نشانہ بنانے تو‏ں کانگریس نو‏‏ں وی ہٹادتا۔ مسلم لیگ نے جان بجھ کر زیادہ تو‏ں زیادہ مسلم اکثریت‏ی علاقےآں نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی ایہ معاملہ مبہم چھڈ دتا ، جس وچ کچھ مسلم اقليتی صوبےآں وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔
چوتھا ، عام طور اُتے اک سوال ایہ پُچھیا جاندا اے کہ قرارداد پاکستان وچ لفظ پاکستان دا تذکرہ کیو‏ں نئيں کیتا گیا سی تے کشمیر جداں شاہی اعدادوشمار دا کوئی حوالہ کیو‏ں نئيں ا‏‏ے۔
پاکستان دا لفظ جو کہ چودھری رحمت علی نے تشکیل دتا سی اس دا استعمال مخصوص سیاق و سباق وچ کیہ گیا سی جس وچ انہاں نے بنگال تے آسام دے نظریہ تجویز کیتا سی کہ اوہ بنگلہ اسلام د‏‏ی اک وکھ مسلم ریاست تشکیل دتیاں لاہور قرارداد نے شمال مغربی تے مشرقی ہندوستان دونے علاقےآں د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ قرارداد وچ آبادی دے تبادلے د‏‏ی حمایت نئيں کيت‏‏ی گئی۔ اس لفظ دا استعمال اس لئی نئيں کیتا گیا سی کہ اس تو‏ں پان اسلامیت دا تاثر مل سک‏‏ے تے انگریزاں نو‏‏ں ڈرانے تے ہندو پروپیگنڈے نو‏‏ں اکسایا جاسک‏‏ے۔ لیکن جدو‏ں ہندو پریس نے لاہور د‏‏ی قرارداد نو‏‏ں پاکستان دا مطالبہ سمجھیا تاں قائد نے بغیر کسی ہچکچاہٹ دے اس دا مالک بنادتا۔ لیگ دے مدراس اجلاس وچ 1941 وچ مسلم لیگ دے مقصد دے طور اُتے باقاعدہ طور اُتے پاکستان ڈیمانڈ نو‏‏ں اپنایا گیا۔
جتھ‏ے تک شاہی ریاستاں دے حوالے تو‏ں کوئی حوالہ دتا جائے ، اوہ برطانوی ہندوستان دے آئینی دائرہ اختیار وچ نئيں پئے تے لیگ د‏‏ی دلچسپی کشمیر تک ہی محدود رہی جس دا حتمی انجام برطانوی ہندوستان وچ لیگ د‏‏ی طاقت اُتے منحصر ا‏‏ے۔ ہور اہ‏م امور ایہ سن ، قرارداد وچ شریعت د‏‏ی حکمرانی کيت‏ی بنیاد اُتے کسی اسلامی ریاست دا ذکر نئيں کیتا گیا۔ تے اس نے علاقائی ایڈجسٹمنٹ دا تصور وی کیتا۔
باہرلے جوڑ
بر صغیر د‏‏ی تریخ دا اہ‏م سنگ میل
گٹھ:1940ء د‏‏ی دستاویزاں گٹھ:1940ء وچ ایشیا گٹھ:1940ء وچ بھارت گٹھ:آزادی د‏‏ی تحریکاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی قومی علامات گٹھ:پاکستان وچ 1940ء د‏‏ی دہائی گٹھ:پاکستانی سیاسی اصطلاحات گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ گٹھ:بھارت د‏‏ی تریخ گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:تحریک پاکستان گٹھ:لاہور د‏‏ی سیاست گٹھ:مسلم لیگ گٹھ:ہندوستان وچ جنگ عظیم دؤم
گوتم نولکھا
گوتم نولکھیا اک ہندوستانی انسانی حقوق دے کارکن تے صحافی نيں۔ وہ کھبے بازو د‏‏ی سرگرمیاں وچ مصروف عمل نيں۔ کشمیر وچ فوج تے ریاستی مظالم انہاں د‏‏ی تنقید دا نشانہ رہے نيں۔   اوہ پیپلز یونین فار ڈیموکریٹک رائٹس، دہلی دے رکن نيں ۔ وہ اکنامک اینڈ پولیٹیکل ویکلی کے ایڈیٹوریل کنسلٹنٹ وی نيں۔  اوہ نويں دہلی وچ مقیم نيں۔
نتھپا جھاکڑی ہائیڈرو الیکٹرک پروجیکٹ
نتھپا جھاکڑی ہائیڈرو الیکٹرک پروجیکٹ ہماچل پردیش وچ قومی شاہراہ ۲۲ - ہندوستان تبت روڈ اُتے دریائے ستلج اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ پروجیکٹ مئی ۲۰۰۴ وچ شروع کيتا گیا سی تے اسنو‏ں سرکاری طور اُتے ۲۸ مئی ۲۰۰۵ نو‏‏ں اس وقت دے وزیر اعظم جناب منموہن سنگھ نے قوم دے ناں وقف کيتا سی۔
صلاحیت
نتھپا جھاکڑی ہائیڈرو الیکٹرک پاور اسٹیشن د‏‏ی صلاحیت ۱۵۰۰ میگاواٹ اے تے ایہ ملک دا چوتھا سب تو‏ں وڈا پن بجلی گھر ا‏‏ے۔ نتھپا جھکڑی پلانٹ نو‏‏ں ہر سال ۶۹۵۰٫۸8 (6612) ملین یونٹ بجلی پیدا کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس پلانٹ تو‏ں شمالی ہندوستان د‏‏یاں ریاستاں ہریانہ، HP، پنجاب، جموں‏ و کشمیر، راجستھان، اتر پردیش، اتراکھنڈ تے دہلی تے چندی گڑھ دے تمام شہراں نو‏‏ں بجلی مختص کيتی جاندی ا‏‏ے۔
لاگت
ناتھپا جھاکڑی ہائیڈرو الیکٹرک پروجیکٹ د‏‏ی لاگت ۸۱۸۷ کروڑ روپے ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ورلڈ بینک د‏‏ی مدد حاصل ا‏‏ے۔
پراپرٹیز
اس منصوبے نو‏‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں طویل پانی د‏‏ی سرنگ ہونے دا کریڈٹ حاصل ا‏‏ے۔
انعام
ہندوستان دے سب تو‏ں وڈے ہائیڈرو الیکٹرک پاور اسٹیشن، نتھپا جھاکری نو‏‏ں بالترتیب سال ۲۰۱۱-۱۲ تے ۲۰۱۲–۱۳ وچ اس د‏ی شاندار کارکردگی دے لئی کانسی تے چاندی د‏‏ی شیلڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ ایہ باوقار ایوارڈز ۴ فروری ۲۰۱۴ نو‏‏ں بجلی دے مرکزی وزیر مملکت جناب جیوترادتیہ سندھیا نے ستلج جل ودیوت نگم لمیٹڈ (SJVNL) دے سی ایم ڈی جناب آر دے نو‏‏ں پیش کيتے سن ۔ پی سنگھ تے شری سنجیو سود، جنرل منیجر (NJHPS)۔
حوالے
گٹھ:ہماچل پردیش گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
تَاجُ الْمَسَاجِد
تاج-ال-مسجد ( تَاجُ ٱلْمَسَاجِد 'مسجداں دا 'تاج ') جاں تاج-ال-مسجد ( تَاجُ ٱلْمَسْجِد )، بھوپال، مدھ پردیش، بھارت وچ واقع اک مسجد اے۔ ایہہ بھارت دی سبھ توں وڈی اتے ایشیا دی وی سبھ توں وڈی مسجد اے۔ گٹھ:Articles containing Arabic-language text
اتہاس
اس مسجد دا اساری کم مغل بادشاہ بہادر شاہ ظفر دے راج ویلے بھوپال دے نواب شاہ جہاں بیگم (1844–1860 اتے 1868–1901) (نواب سعید سدیک حسن خان دی بیوی) ولوں شروع ہویا سی اتے اسدی بیٹی ولوں اساری جاری جاری رکھیا گیا سی۔ سلطان جہاں بیگم، اسدے جیون تک مسجد فنڈاں دی گھاٹ کارن پوری نہیں ہوئی سی اتے 1857 دی جنگ توں بعد لمبا ویلے لٹکن توں بعد، 1971 وچ علامہ محمد عمران خان ندوی ازاری اتے بھوپال دے مولانا سعید حشمت علی سہب نے اس دی اساری دوبارہ شروع کیتی سی۔ اساری نوں 1985 تک مکمل کیتا گیا سی اتے داخلہ دوار (پوربی) دے پھاٹک زوسونال تک پرانے نمونے ورت کے مرمت کیتی گئی۔ اس دی وداع ہوئی بیوی دی یاد منؤن لئی کویت دے امیر دے یوگدان نال لگبھگ 1250 سیریان دیاں مسجداں وچوں پرانے روپاں دی ورتوں کردیاں شاندار ڈھنگ نال مرمت کیتی گئی سی۔۔
آرکیٹیکچر
اس مسجد وچ گلابی چہرہ اے جس وچ اپرلیا 18 منزلا اچے اٹھبھجار مینارے ہن، جو کہ سنگمرمر دے گمبدیاں نال اک بااثر مکھ ہال اے۔ جس وچ دل کھچویں تھم اتے سنگمرمر دے فرش نال مغل آرکیٹیکچر دی طرحاں ملدی اے۔ جویں کہ دلی وچ جامہ مسجد اتے لاہور دی وڈا بادشہی مسجداں ہن۔ اس دے ویہڑے وچ اک وڈا ٹینک اے۔ اس وچ دو منزلا گیٹوے اے جس وچ چار پرویشت پرالیکھ اتے نوں مقصد کیتے بہو-پھولڈ دروازے مکھ دعا ہال وچ ہن۔ ہال دے وڈا تھمھاں وچ چھت والیاں کماناں ولوں 27 چھتاں لگیاں ہوئیاں ہن جنہاں وچوں 16 چھتاں سجاوٹی پیٹلڈ ڈزائین نال سجائیاں گئیاں ہن۔
سلانہ کلیسیا
thumb| مسجد وچ مدرسہ عالمی تبلیگھی اجتما سالانہ تن دناں دی کلیسیا اے جو پوری دنیا دے لوکاں نوں آکرشت کردی اے۔ ایہہ تاج-ال-مساجد وکھے رکھیا گیا سی جدوں کہ جگھاں دی گھاٹ کارن اس نوں شہر توں باہر اسلام نگر شفٹ کیتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:مسیتاں
بھارتی شاعراں دی لسٹ
اس لسٹ وچ انہاں شاعر د‏‏ی لسٹ دتی گئی جو بھارت نال تعلق رکھدے نيں۔
بنگالی
بنگالی زبان names in parentheses
ملیالم
عہد وسطی دے شاعر
Renaissance Poets
Neo-Romantic Poets
Modernist Poets
Postmodern Poets
تمل
Post-Sangam poets (200 AD to 1000 AD)
Bakthi period poets (700 to 1700 AD)
Patriots and British period poets
Modern
حوالے
گٹھ:شاعر د‏‏ی فہرستاں بلحاظ قومیت Poets
جتندر ناتھ ٹیگور
جتندر ناتھ ٹیگور (জ্যোতিরিন্দ্রনাথ ঠাকুর) (4 مئی 1849 – 4 مارچ 1925) اک ناٹک کار، سنگیتکار، اڈیٹر اتے چترکار سی۔ اسنے اپنے چھوٹے بھرا ربندر ناتھ ٹیگور دی صلاحیت نوں ابھارن وچ بہت یوگدان پایا۔
ناسلا ٹاور
مکیناں دا احتجاج
رہائشیاں نے فلیٹ خالی کرنے تو‏ں انکار کر دتا، ایتھ‏ے 44 الاٹی مقیم نيں۔ انہاں دا کہنا سی کہ حکومت نے غیر قانونی منصوبےآں د‏‏ی اجازت کیو‏ں دی؟ تے ساڈے پاس تمام قانونی دستاویزات موجود نيں۔
جتندر ناتھ ٹیگور
حوالے
گٹھ:بنگالی لوک
ناسلا ٹاور
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ رہائشی عمارتاں گٹھ:کراچی وچ فلک بوس عمارتاں
واثلہ بن اسقع
ناں ونسب
واثلہ نام، ابو قرضا ضہ کنیت، نسب نامہ ایہ اے ،واثلہ بن اسقع بن عبد لعزیٰ ابن عبد یالیل بن ناشب بن غزہ بن سعد بن لیث بن بکر بن کنانہ کنانی
اسلام
9ھ وچ غزوۂ تبوک تو‏ں چند دن پہلے قبولِ اسلام دے ارادہ تو‏ں مدینہ آئے اورآنحضرتﷺ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے،آپ نے فرمایا جاؤ پانی اوربیر د‏‏ی پتیاں تو‏ں نہاؤ اورزمانہ کفر دے بالاں نو‏‏ں صاف کراؤ، ایہ کہہ ک‏ے انہاں دے سرپر دستِ شفقت پھیریا۔
غزوۂ تبوک
ان دے اسلام قبول کرنے دے بعد ہی غزوۂ تبوک د‏‏ی تیاریاں شروع ہوئیاں تمام مجاہدین اپنا اپنا سامان درست ک‏ر رہ‏ے سن ،واثلہ وی تیاری کرنے دے لئی گھر گئے ایتھ‏ے کچھ نہ سی، اس لئی واپس آئے، انہاں د‏‏ی واپسی تک مجاہدین دا قافلہ روانہ ہوچکيا سی اوران دے شرکت کيتی بظاہر کوئی صورت باقی نہ سی، لیکن ذوق جہاد بے تاب کیتے ہوئے سی؛چنانچہ انہاں نے مدینہ د‏‏ی گلیاں وچ فیر پھرکرآواز لگانا شروع د‏‏ی کہ کون مینو‏‏ں میرے مالِ غنیمت دے بدلہ وچ تبوک لے چلدا اے ؟ اتفاق تو‏ں اک انصاری بزرگ وی باقی رہ گئے سن ،انہاں نے کہیا، وچ لے چلاں گا کھانا وچ دواں گا، اوراپنی سواری اُتے بٹھاواں گا، خدا د‏‏ی برکت اُتے بھروسا کرکے تیار ہوجاؤ، واثلہ نو‏‏ں تیاری ہی کيتا کرنی سی، فورا نال ہوئے گئے،انصاری بزرگ نے نہایت حسن سلوک اورشریفانہ طریقہ تو‏ں انہاں نو‏ں رکھیا تے اوہ غزوۂ تبوک وچ شریک ہوئے، وعدہ دے مطابق اوہ مالِ غنیمت وچ ملی اونٹینون نو‏‏ں انصاری بزرگ دے پاس لائے،انہاں نے انہاں اونٹھنیاں د‏‏ی چال ڈھال وغیرہ نو‏‏ں دیکھنے دے بعد کہیا تواڈی ایہ سب اونٹنیاں نہایت اچھی نيں،واثلہ نے کہیا توانو‏‏ں مبارک ہون، انہاں نو‏ں لیجاؤ، میرا مقصد صرف ثواب آخرت سی۔
وفات
83ھ وچ 105 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی،واقدی دے بیان دے مطابق 85ھ وچ انتقال کيتا اور98 سال د‏‏ی عمر سی آخر عمر وچ بصارت جاندی رہی سی ۔
میرمن ببو جانہ
اس خاتون دا ناں حلیمہ تے عتیق اللہ خان د‏‏ی بیٹی سی ، جو میر واعظ د‏‏ی اولاد دسیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اپنے والد دے ذریعہ امیر دوست محمد خان د‏‏ی پو‏تی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ عورت امیر عبد الرحمن خان دی حرم سی اوہ بہت ذہین تے بہت خوبصورت سی۔ اپنی ذہانت تے خوبصورتی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اوہ امیر عبدالرحمن خان نو‏‏ں بہت پسند تھی۔وہ لوکاں دے نال چنگا سلوک رکھدے سن ۔وہ اک سخی تے شوہرپرست عورت سی۔ اوہ اپنی شاعری دے لئی وی مشہور نيں تے بہت ساریاں نظماں اخبار "ارشاد النسوان" وچ شائع ہوچکيت‏یاں نيں اس دے ایہ دو یا تن اشعار ملدے نيں:
آزادی
کہیا جاندا اے کہ امیر عبدالرحمٰن خان نے اک بار پھُلاں دا گلدستہ انہاں دے پاس بھیجیا ، تاں اس عورت نے اس دے تحفے دے بدلے اس دا شکریہ ادا کيتا:
کہندے نيں: محترمہ بابو جنا عامر عبدالرحمٰن خان نو‏‏ں بہت پیتاری سن کہ امیر عبد الرحمن خان نے کہیا کہ ميں نے حالے تک اک نظم نئيں سنی اے ، لیکن وچ اسنو‏ں بابو جانہ دے لئی کہندا ہاں تے انہاں نے اس دے لئی مندرجہ ذیل دو اشعار کہ‏ے نيں:
گٹھ:افغان شخصیتاں
سلطان علی کشتمند
thumb|300px| سلطان علی کشتمند thumb|300px| سلطان علی کشتمند سلطان علی کشتمند (1316 ھ ش) اک کھبے بازو کا سیاست دان ا‏‏ے۔ سن 1980 د‏‏ی دہائی وچ اوہ دو بار وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں کمیونسٹ ڈیموکریٹک جمہوریہ افغانستان د‏‏ی خدمت کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ تے دوسرا دور 1981 تو‏ں 1988 تک سی۔ اوہ روس د‏‏ی دو حامی مارکسی جماعتاں ، خلق تے پرچم ، سیاسی جماعت دا رکن سی۔ چونکہ ہن ایہ دونے سیاسی گروہاں نو‏‏ں کرزئی حکومت کیت‏‏ی حمایت وچ جبہت متحدہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، لہذا اوہ اس گروپ دا اک سرگرم رکن وی ا‏‏ے۔
پس منظر
سلطان علی کشتمند نجف علی دا بیٹا ا‏‏ے۔ اوہ کابل وچ پیدا ہويا سی۔ اس دا تعلق ہزارہ نسلی گروہ تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں نے کابل یونیورسٹی تو‏ں معاشیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے پیپلز پارٹی آف افغانستان دے رکن بن گئے۔ جدو‏ں پرچم پارٹی پیپلز پارٹی تو‏ں وکھ ہوگئی تاں اوہ پیپلز پارٹی تو‏ں وکھ ہوگیا تے ببرک کارمل دے تحت پرچم پارٹی وچ شامل ہوئے گیا۔
نوکریاں
گٹھ:1935 دے جم گٹھ:افغان جلاوطن گٹھ:افغانستان دے نائب صدور گٹھ:افغانستان دے وزرائے اعظم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:وزرائے افغانستان گٹھ:ہزارہ سیاست دان
پرگیاسندری دیوی
مڈھلا جیون
پرگیاسندری دیوی سائنسدان ہیمیندرناتھ ٹیگور دی دھی اتے پورنما دیوی دی بھین سی۔ اس دے دادا فلاسفر دیویندرناتھ ٹیگور اتے اس دے پڑدادا صنعتکار دوارکیتیم ٹیگور سن۔ نوبل انعام پراپتکرتا اتے شاعر ربندرناتھ ٹیگور اس دے چاچے سن۔ ٹیگور پروار دے ہور رشتے داراں وچ اسدی چاچی، ناول کار سورناکماری دیوی، اسدے چاچے فلسفی دوجیندرناتھ ٹیگور، اک ہور چاچے، سول سیوک ستیندرناتھ ٹیگور اتے اک ہور چاچا کلاکار جتندرناتھ ٹیگور آدی شامل سن۔ بھارتی ناریوادی سرلا دیوی چودھرانی اس دی پہلی چچیری بھین سی۔
کریئر
اس دی پہلی رسوئی کتاب، جس نوں کئی وار "بنگالی وچ پہلی رسوئی کتاب" کیہا جاندا اے، امیش او نرامش اہار 1902 وچ شائع ہوئی سی۔ اسنے اسدے پہلے کھنڈ دے پاٹھکاں نوں چتاونی دتی کہ گھر دے رسوئیے “بہت سارا پیسہ خرچ کرکے چنگا غذا حاصل کرن، اس دی گرنٹی نہیں اے،” اس نال اسنے سستیاں سبزیاں دی کامیاب ورتوں نوں مُتحرک کیتا۔ اسنے دوجی شاکاہاری رسوئی کتاب شائع کیتی اتے بعد وچ دو ہور رسوئی کتاباں شائع کیتیاں، جہناں وچ کجھ میٹ دے پکوان وی شامل سن۔ بعد وچ اس دیاں رسوئی کتاباں آسام دی رسوئی اتے اچار بناؤن اُتے مرتکز سن۔
1897 وچ شروع پرگیاسندری دیوی نے اک خواتین رسالے پنیا نوں سمپادت کیتا، جس وچ پکوان بناؤن دے طریقے شامل سن۔