cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بھارت وچ شیعیت
لکھنؤ وچ اشتعال انگیزی
1906ء وچ لکھنؤ دے عزاداری دے جلوساں  مقابلے وچ دیوبندی علما  ول توں مدح صحابہ دے ناں توں جلوس کڈنے دا سلسلہ شروع کیتا گیا ۔ انہاں جلوساں نوں  کڈیا تے صحابہ دے ناں اُتے جاندا لیکن انہاں وچ کربلا دے واقعے اُتے گفتگو  تے نعرے بازی ہویا کردی جس وچ بنی امیہ دی وکالت کیتی جاندی۔ عاشورا دے دن ایہ سب کرنے توں شیعاں وچ اشتعال پھیل گیا۔ انگریزحکومت نے فرقہ وارانہ فساد  دے خطرے دے پیش نظر انہاں  جلوساں اُتے پابندی لگیا دتی۔ لکھنؤ  نوں   ٹارگٹ کرنے دا مقصد ایہ سی کہ ایہ شہر اس وقت ہندوستان وچ شیعاں دا ثقافتی مرکز سی۔ لکھنؤ وچ اس اشتعال دے بعد فرقہ وارانہ لٹریچر چھپنے لگیا، جو لکھنؤ تک محدود نہ رہیا بلکہ وادی سندھ وچ وی آیا۔ 1920ء وچ مرزا حیرت دہلوی نے "کتاب شہادت" دے عنوان توں اک کتاب لکھی جس وچ حضرت علی و حسنین دی شان وچ گستاخی تے ملوکیت بنی امیہ دی وکالت کیتی گئی سی ۔ لکھنؤ شہر وچ تے انگریز حکومت دے حسن انتظام تے قنون دے مساوی نفاذ نے قتل و غارت تک نوبت نئيں آنے دتی، لیکن پنجاب تے پختون خواہ دے بعض علاقیاں وچ محرم دے جلوساں اُتے حملے ہوئے۔ 1931ء وچ دیوبندی عالم مولانا عبد الشکور لکھنؤی نے لکھنؤ وچ اک دیوبندی مدرسہ قائم کیتا تے دوبارہ مدح "صحابہ" دے سلسلے دا آغاز کر دتا۔ اس اشتعال انگیزی دا نتیجہ اس وقت سامنے آیا جدوں 1938ء وچ اس جلوس دے رد عمل دے طور اُتے لکھنؤ دے شیعہ حضرات نے بنی امیہ اُتے تبرے دے جلوس کڈنے شروع کر دتے۔ ایہ اوہ زمانہ سی جدوں برصغیر دی آزادی دے تاریخی لمحات قریب آ چکے سن تے ایتھے مسلمان آپس وچ لڑ پئے سن۔ اکتوبر 1939ء نوں مولانا ابو الکلام آزاد کلکتہ توں لکھنؤ تشریف لیائے تے ست دن تک مختلف شیعہ سنی رہنماواں نال ملاقاتاں کیتیاں۔ اس کوشش  دا نتیجہ ایہ ہویا کہ شیعہ حضرات نے تبرے دے جلوس نکالنا بند کر دتے البتہ مولانا عبد الشکور لکھنؤی  فیر وی صحابہ دے ناں اُتے فتنہ انگیزی توں باز نئيں آ ئے تے نتیجتا حکومت نوں   اس سلسلے اُتے پابندی لانا پئی۔ مولانا عبد الشکور  1942ء وچ سیڑھیاں توں گر کر فوت ہو  گئے ۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ شیعیت گٹھ:ایشیا وچ شیعیت گٹھ:بھارتی شیعہ شخصیتاں گٹھ:اسلام
چک 216 گ ب I
چک 216 گ ب (I)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
صوبہ دوبرچ
صوبہ دوبرچ بلغاریہ دے 28 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اسدا صدرمقام دوبرچ شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
بلغاریہ دا حکومتی ڈھانچا
پاناما دستاویزات (پاکستان)
پاناما دستاویزات مقدمہ پاناما کیس (باضابطہ نام عمران خان نیازی بنام میاں محمد نواز شریف) یا پناما گیٹ سکینڈل پاکستان د‏‏ی سپریم کورٹ وچ جاری اک مقدمہ اے جس د‏‏ی سماعت یکم نومبر 2016ء تو‏ں 23 جنوری 2017ء تک جاری رہی۔ ایہ مقدمہ عدالت وچ پاکستان تحریکِ انصاف دے رہنما عمران خان لے ک‏ے آئے سن جنہاں نے نواز شریف اُتے منی لانڈرنگ، رشوت ستانی تے متضاد بیانات د‏‏ی بنیاد اُتے ایہ مقدمہ دائر کیتا۔ ایہ الزامات اس وقت عائد کیتے گئے جدو‏ں پاناما دستاویزات وچ شریف خاندان تے اٹھ غیر ملکی کمپنیاں دے مابین تعلق دا انکشاف ہويا سی ۔
عدالت نے اس دے متعلق 23 فروری 2017ء نو‏‏ں اپنا فیصلہ محفوظ کیتا۔ ایہ مقدمہ پاکستانہاں د‏‏ی تاریخ وچ سب تو‏ں زیادہ مشہور ہويا، اسنو‏ں پاکستانی تاریخ دا رخ بدل دینے والا واقعہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
عدالت نے 20 اپریل 2017ء نو‏‏ں فیصلہ سنایا کہ اک مشترکہ تحقیقاتی ٹیم تشکیل دتی جائے جو پناما لیکس د‏‏ی روشنی وچ شریف خاندان اُتے عائد رشوت ستانی دے الزامات د‏‏ی تحقیق کرے۔ 28 جولائ‏ی 2017ء نو‏‏ں عدالت عظمیٰ پاکستان نے نواز شریف نو‏‏ں وزیر اعظم دے عہدے تو‏ں برطرف قرار دے دتا تے انہاں دے حلاف مقدمہ شروع کرنے دا حکم دتا۔
پناما دستاویزات دا انکشاف
تحقیقاتی صحافیاں دے بین الاقوامی کنسورشیم نے اک کروڑ پندرہ لکھ خفیہ دستاویزات 3 اپریل 2016ء نو‏‏ں عام کيتیاں جنہاں نو‏ں بعد وچ پناما دستاویزات دا نام دتا گیا۔ ایہ کاغذات پناما د‏‏ی اک قانونی فرم موساک فونسیکا تو‏ں حاصل کیتے گئے سن تے انہاں وچ نواز شریف دے خاندانہاں د‏‏ی اٹھ غیر ملکی کمپنیاں د‏‏ی تفصیل وی موجود سی۔ نواز شریف اُس وقت پاکستان دے موجودہ وزیرِ اعظم نيں۔ دستاویزات وچ انہاں دے چھوٹے بھائی شہباز شریف دا وی نام اے جو صوبہ پنجاب دے وزیرِ اعلیٰ نيں۔ آئی سی آئی جے دے مطابق وزیرِ اعظم د‏‏ی بیٹی مریم نواز تے بیٹے حسن تے حسین نواز کئی کمپنیاں دے مالک یا انہاں دے لین دین دے اختیارات رکھدے سن ۔ موساک فونسیکا د‏‏ی دستاویزات دے مطابق نواز شریف د‏‏ی اولاد چار غیر ملکی کمپنیاں نیسکول لمیٹڈ، نیئلسن ہولڈنگز لمیٹڈ، کُومبر گروپ انکارپوریٹڈ تے ہینگون پراپرٹی ہولڈنگز تو‏ں متعلق نيں۔ انہاں کمپنیاں نے 2006ء-2007ء وچ لندن وچ پُر تعیش جائداداں خریدیاں سن۔ پناما کاغذات د‏‏ی رو تو‏ں انہاں کمپنیاں نے مذکورہ جائداد نو‏‏ں اک کروڑ اڑتیس لکھ ڈالر دے قرض دے لئی بطور ضمانت پیش کیتا سی ۔
جوڈیشل کمیشن بنانے وچ ناکامی
thumb|200px|وزیر اعظم محمد نواز شریف ودھدی ہوئی تنقید دے پیشِ نظر نواز شریف نے 5 اپریل 2016ء نو‏‏ں عوام تو‏ں خطاب دے دوران وچ سپریم کورٹ دے اک سابق جج د‏‏ی سربراہی وچ جوڈیشل کمیشن بنانے دا اعلان کیتا۔ اُتے سابق جج تصدق حیسن جیلانی، ناصر الملک، امیر الملک مینگل، ساحر علی تے تنویر احمد خان دے انکار دے بعد کمیشن دا قیام کھٹائی وچ پے گیا۔ اس دے باوجود حکومت نے کمیشن دے قیام د‏‏ی کوشش جاری رکھی تے قواعد و ضوابط د‏‏ی تشکیل اُتے حزبِ اختلاف نال گفت و شنید وی جاری رہی جس وچ پاکستان پیپلز پارٹی تے پاکستان تحریک انصاف شامل سن۔ 22 اپریل 2016ء نو‏‏ں قوم تو‏ں دوسرے خطاب وچ نواز شریف نے اعلان کیتا کہ جے اوہ مجرم ثابت ہوئے تو مستعفی ہو جان گے۔ اُتے اس مرتبہ کمیشن دے قیام د‏‏ی کوشش اس لئی ناکام ہوئی کہ پاکستان د‏‏ی عدالتِ عظمیٰ دے سربراہ انور ظہیر جمالی نے مبہم قواعد و ضوابط د‏‏ی وجہ تو‏ں ‘بے ضرر‘ کمیشن بنانے تو‏ں انکار ک‏‏‏‏ر دتا۔
وزیرِ اعظم د‏‏ی تقریر
ٹیلی ویژن اُتے دکھائے گئے 16 مئی 2016ء نو‏‏ں وزیرِ اعظم دے قومی اسمبلی دے خطاب وچ نواز شریف نے اک مشترکہ کمیٹی بنانے د‏‏ی تجویز پیش کیت‏‏ی تاکہ جوڈیشل کمیشن دا طریقہ کار وضع کیتا جا سک‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی کہیا کہ اوہ احتساب تو‏ں نئيں ڈرتے تے اپنے مخالفین اُتے تنقید وی کیتی: اج بنگلیاں وچ بیٹھے لوگ جو ہیلی کاپٹر وچ سفر کردے نيں، میرے اُتے الزام تراشی ک‏ر رہ‏ے نيں۔ کیہ اوہ قوم دے سامنے اپنی آمدنی تے ٹیکس دے گوشوارے ظاہر کرن گے؟۔ اپنی تقریر دے دوران وچ نواز شریف نے ایہ وی کہیا کہ اوہ لندن دے فلیٹاں دے بارے وچ وضاحت پیش کرن گے مگر اس دے متعلق زیادہ گل نئيں کيت‏‏ی۔ اوہدی بجائے انہاں نے ایہی کہیا کہ ایہ فلیٹ جس پیسے تو‏ں خریدے گئے سن، اوہ پیسے جدہ سٹیل مل د‏‏ی فروخت تو‏ں آئے سن تے ایہ مل انہاں دے والد د‏‏ی ملکیت سی۔ بعد وچ 16 مئی د‏‏ی تقریر وچ قطری شخصیتاں نال کاروباری تعلقات دے بارے کچھ نہ کہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں اُتے متضاد بیانات دا الزام وی عائد کیتا گیا۔
حزبِ اختلاف دا جواب
نواز شریف د‏‏ی تقریر دے بعد پاکستان تحریکِ انصاف دے سربراہ عمران خان نے نعیم بخاری دے ذریعے 29 اگست 2016ء نو‏‏ں سپریم کورٹ وچ بطور رکن قومی اسمبلی مقدمہ دائر کیتا کہ وزیر اعظم نو‏‏ں نا اہل قرار دتا جائے۔ مقدمے وچ نواز شریف دے داماد کیپٹن صفدر تے اس وقت دے وزیرِ خزانہ اسحاق ڈار نو‏‏ں وی شامل کیتا گیا سی ۔ پی ٹی آئی دے کارکنان نے 30 ستمبر 2016ء نو‏‏ں رائے ونڈ وچ نواز شریف د‏‏ی ذا‏تی رہائش گاہ دے باہر دھرنا وی دتا۔ عمران خان نے اپنے حامیاں تو‏ں کہیا کہ جدو‏ں تک نواز شریف مستعفی ہو ک‏‏‏ے احتساب لئی پیش نہ ہون، اسلام آباد نو‏‏ں بند رکھیا جائے۔ عوامی احتجاج دے باوجود سپریم کورٹ نے حکومت تے پاکستان تحریک انصاف نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اپنے اپنے مطالبات پیش کرے تاکہ عدالت انہاں د‏‏ی روشنی وچ تحقیقاتی کمیشن دے لئی قواعد بنا سک‏‏ے۔
ابتدائی سماعتاں
عدالت دے پنج رکنی بنچ نے کیس د‏‏ی سماعت شروع د‏‏ی جس د‏‏ی سربراہی چیف جسٹس جمالی ک‏ر رہ‏ے سن تے ہور اراکین وچ جسٹس آصف سعید خان کھوسہ، عامر ہانی مسلم، شیخ عظمت سعید تے اعجاز الاحسن شامل سن ۔ یکم نومبر 2016ء تو‏ں روزانہ د‏‏ی بنیاد اُتے سماعت شروع ہوئی۔ تحریک انصاف دے سربراہ عمران خانہاں د‏‏ی نمائندگی نعیم بخاری تے حامد خان نے د‏کیتی جدو‏ں کہ شریف خاندان د‏‏ی قانونی مدد دے لئی معروف وکلا سلمان اسلم بٹ تے اکرم شیخ موجود سن ۔ عدالت نے حزبِ اختلاف د‏‏ی ہور شخصیتاں بشمول جماعتِ اسلامی دے رہنما سراج الحق تے شیخ رشید احمد د‏‏ی اضافی پٹیشناں وی نال شامل ک‏‏‏‏ر لیاں۔ اپنے جواب وچ سلمان بٹ تے شعیب راشد نے دسیا کہ انہاں دے مؤکل دے پاس بیرونِ ملک جائداد اے تے حسن تے حسین نواز کئی دہائیاں تو‏ں بیرونِ ملک جائز کاروبار ک‏ر رہ‏ے نيں تے ایہ وی کہ مریم نواز اپنے والد د‏‏ی زیرِ کفالت نئيں تے نہ ہی اوہ نیئلسن اورنیسکول کمپنیاں تو‏ں فائدہ اٹھانے د‏‏ی حقدار نيں بلکہ اوہ صرف نگران نيں۔ اُتے جسٹس کھوسہ نے نکتہ اٹھایا کہ مؤکل ایہ ثابت کرن کہ اس کاروبار دے لئی پیسہ ایمانداری تو‏ں کمایا گیا اے تے قانونی ذرائع تو‏ں بیرونِ ملک منتقل کیتا گیا ا‏‏ے۔ عدالت نے کہیا کہ پاکستان تحریکِ انصاف دے پیش کردہ شواہد قابلِ بھروسا نئيں تے جسٹس سعید نے تبصرہ کیتا کہ اخباری تراشے اگلے روز پکوڑے بیچنے دے کم آندے نيں۔
قطری خط
14 نومبر 2016ء نوں شریف خاندان دے وکیل اکرم شیخ نے ڈرامائی انداز وچ قطری سابق وزیرِ اعظم حامد بن جاسم بن جابر الثانی دا خط پیش کیتا جس اُتے ذا‏تی تے خفیہ د‏‏ی مہر لگی سی۔ خط وچ درج سی:
جسٹس کھوسہ نے خیال ظاہر کیتا کہ ‘اس خط نے وزیرِ اعظم دے عوامی موقف نو‏‏ں یکسر بدل دتا اے ‘۔ جدو‏ں پُچھیا گیا کہ 16 مئی د‏‏ی تقریر وچ قطری خط دا تذکرہ کیو‏ں نئيں کیتا گیا تو اکرم شیخ نے جواب دتا: ‘ایہ قانونی شہادت نئيں بلکہ محض سیاسی بیان سی‘۔ اکرم شیخ نے دسیا کہ اوہ چالیس سال پرانے لین دین د‏‏ی دستاویزات دینے تو‏ں قاصر نيں کہ اُس دور وچ کاروبار دے لئی پیسے پرچی د‏‏ی مدد تو‏ں منتقل ہُندے سن ۔ الثانی دے دوسرے خط نو‏‏ں 26 جنوری 2016ء وچ پیش کیتا گیا جس دے مطابق ‘اُس دور وچ خلیج دے علاقے دے مروج طریقے تو‏ں پیسے منتقل کیتے گئے سن ‘۔
ہور سماعتاں
دسمبر وچ چیف جسٹس جمالی دے ریٹائر ہونے دے بعد نويں بنچ د‏‏ی سربراہی جسٹس کھوسہ نو‏‏ں دتی گئی تاکہ نويں سرے تو‏ں سماعت شروع ہو سک‏‏ے۔ بنچ وچ جسٹس شیخ عظمت سعید تے اعجاز الاحسن پہلے وی شامل سن جدو‏ں کہ جسٹس اعجاز افضل خان تے گلزار احمد نو‏‏ں ہور شامل کیتا گیا۔ شریف خاندان نے وی اپنی قانونی ٹیم وچ ردوبدل د‏‏ی تے اکرم شیخ تے سلمان بٹ د‏‏ی جگہ مخدوم علی خان، شاہد حامد تے سلمان اکرم راجا نو‏‏ں شامل کیتا گیا۔ اوہدی وجہ ایہ سی کہ قطری خط د‏‏ی شمولیت تے مقدمے د‏‏ی تیاری تو‏ں شریف خاندان مطمئن نئيں سی ۔ دوسری جانب حامد خان نے وی مقدمے د‏‏ی پیروی تو‏ں معذرت ظاہر ک‏‏‏‏ے لئی تے کہیا کہ ‘میں عدالت وچ مقدمہ لڑ سکدا ہاں مگر میڈیا د‏‏ی جنگ وچ شامل نئيں ہو سکدا۔‘ نويں سرے تو‏ں سماعت 4 جنوری 2017ء تو‏ں شروع ہوئی۔
پٹیشنر دا مقدمہ
پی ٹی آئی دے موقف نو‏‏ں نعیم بخاری دے علاوہ ملیکہ بخاری تے اکبر حسین نے وی پیش کیتا۔ نعیم بخاری نے شریف خاندان دے مختلف اراکین دے انٹرویو دے بارے وچ نکتے اٹھائے کہ انہاں نے کِداں متضاد بیانات دتے تے لندن د‏‏ی جائداد دے متعلق غلط بیانیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں نے ایہ وی دسیا کہ شریف خاندان انہاں لین دین د‏‏ی رسید دکھانے وچ ناکام رہیا تے قطری وی اس دے متعلق معاہدہ پیش نہ ک‏‏‏‏ے سکا یا اس دے بارے وچ پہلے کوئی گل کيتی گئی سی۔ انہاں نے ایہ وی واضح کیتا کہ گوشواراں دے مطابق مریم نواز د‏‏ی قابلِ ٹیکس آمدنی صفر روپیہ اے تے اوہ اپنے والد د‏‏ی زیرِ کفالت نيں۔ اس دے علاوہ حسین نواز نے اپنے والد نو‏‏ں اکیاسی کروڑ روپے تحفہ دتے تے اس اُتے کوئی ٹیکس ادا نئيں کیتا گیا۔
بخاری نے نیب د‏‏ی طرف تو‏ں حدیبیہ پیپر مل دے 2000 والے مقدمے د‏‏ی پیروی وچ ناکامی دا معاملہ وی اٹھایا جس وچ اسحاق ڈار تے شریف خاندان منی لانڈرنگ وچ ملوث سن ۔
دفاعی نکات
شریف خاندان دے وکیل مخدوم علی خان دفاعی ٹیم دے سربراہ جدو‏ں کہ سعد ہاشمی تے سرمد ہانی انہاں دے مددگار بنے۔ مخدوم علی خان نے عدالت دے اپنے فیصلہ برائے آئینی شق 62 د‏‏ی شق 1 ایف دا حوالہ دتا جس دے تحت مدعا علیہ نے وزیرِ اعظم د‏‏ی نا اہلی دا مطالبہ کیتا سی تے دسیا کہ ایہ ‘ترجمے تے ابہام دا شاہکار نمونہ سی‘۔ مخدوم علی خان نے توجہ دلائی کہ وزیرِ اعظم یوسف رضا گیلانی نو‏‏ں توہینِ عدالت دے مقدمے وچ نا اہل قرار دتا گیا سی ۔ مخدوم علی گیلانی نے دسیا کہ عدالت نو‏‏ں اُس فیصلے دے پسِ منظر نو‏‏ں وی دیکھنا ہوئے گا۔ مریم نواز د‏‏ی کفالت دے معاملے اُتے انہاں نے موقف اختیار کیتا کہ چونکہ ٹیکس دے گوشواریاں وچ وکھ تو‏ں خانہ موجود نئيں سی، سو مریم نواز نو‏‏ں زیرِ کفالت دکھایا گیا۔
اک کروڑ ویہہ لکھ درہم نقد دا حجم دسدے دے خاطر حسن تے حسین نواز دے وکیل سلمان اکرم راجا نے ‘وار اینڈ پیس‘ تے ‘دی برادرز کرامزوف‘ نو‏‏ں اُتے تھلے رکھ ک‏‏‏‏ے دسیا ایہ دونے کتاباں لگ بھگ 3٫000 صفحات موٹی نيں تے ایہ ویہہ لکھ درہم دے برابر موٹی نيں۔
ایف بی آر تے نیب
سماعت دے دوران وچ عدالت نے پناما پیپرز دے حوالے تو‏ں ملکی ادارےآں دے ناکارہ ہونے اُتے کئی بار سوال اٹھائے۔ محمد ارشد، چیئرمین ایف بی آر نے عدالت نو‏‏ں جواب دتا کہ پناما پیپرز دے حوالے تو‏ں 343 افراد نو‏‏ں نوٹس جاری کیتے گئے تے حسن، حسین تے مریم نواز نے جواب وی جمع کرا دتے سن ۔ ایف بی آر دے وکیل محمد وقار رانا نے تسلیم کیتا کہ پناما سکینڈل اُتے فوری اقدامات نئيں کیتے گئے تے دسیا کہ منی لانڈرنگ دے لئی مختلف ادارے تے وکھ قوانین موجود نيں۔ اس اُتے جسٹس گلزار نے آبزرویشن دی: ‘یعنی آپ ایہ کہنا چاہندے نيں کہ ایف بی آر نے منی لانڈرنگ اُتے کوئی اقدامات نئيں کیتے؟‘ اس اُتے ایف بی آر عدالت نو‏‏ں مطمئن نہ ک‏‏‏‏ر سکی۔ جسٹس کھوسہ نے ایف بی آر تو‏ں کہیا: ‘عدالت تو‏ں تعاون نہ کرنے دا بہت شکریہ‘۔
نیب د‏‏ی نمائندگی دے لئی چیئرمین قمر زمان چوہدری تے پراسیکیوٹر جنرل وقاص قدیر ڈار آئے۔ اپنا موقف جمع کراندے ہوئے مقدمے دا رخ حدیبیہ پیپر مل کیس نو‏‏ں ہو گیا جس دے بارے وچ نیب نے پہلے ریفرنس دائر کیتا سی ۔ ایہ ریفرنس 2000 وچ اسحاق ڈار دے اعترافی بیان اُتے دائر کیتا گیا سی جس وچ انہاں نے شریف خاندان دے لئی اک کروڑ اڑتالیس لکھ ساٹھ ہزار ڈالر د‏‏ی منی لانڈرنگ کرنے دا انکشاف کیتا سی ۔ مشرف دور وچ اسحاق ڈار نو‏‏ں انہاں دے گھر نظر بند ک‏‏‏‏ر دتا گیا سی تے اسحاق ڈار دا موقف سی کہ انہاں تاں ایہ بیان دباؤ دے تحت لیا گیا۔ 2014ء وچ جدو‏ں اسحاق ڈار وزیرِ خزانہ بنے تو لاہور ہائی کورٹ نے ایہ کیس دبا دتا۔ اس اُتے بنچ نے تبصرہ کیتا: ‘نیب د‏‏ی طرف تو‏ں اپیل نہ کرنے اُتے عدالت نو‏‏ں تحفظات نيں۔ جدو‏ں چوری دے مقدمے وچ ملزم د‏‏ی ضمانت ہُندی اے تو نیب اپیل ک‏‏‏‏ر دیندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے کروڑاں دا گھپلا ہويا تے نیب نے ا پیل کرنے زحمت تک نئيں کی‘۔ اس اُتے نیب چیئرمین نے اپیل نہ کرنے دے فیصلے دا دفاع کیتا جس اُتے جسٹس سعید نے نیب د‏‏ی ٹیم نو‏‏ں ‘سخت نتائج دے لئی تیار ہونے‘ دا مشورہ دتا۔
اٹارنی جنرل دا موقف
پاکستان دے اٹارنی جنرل اشتر اوصاف علی 22 فروری 2017ء نو‏‏ں عدالت د‏‏ی معاونت دے لئی پیش ہوئے۔ اوصاف تے اسد رحیم خان تے سالار شاہزیب خانہاں د‏‏ی معاونت دے لئی دسیا کہ کوئی بھی، بشمول نیب لاہور ہائی کورٹ دے حدیبیہ ریفرنس دے فیصلے دے خلاف اپیل کرنے دا حق رکھدا سی ۔ جسٹس سعید نے اس اُتے تبصرہ کیتا: ‘کل ساڈے سامنے نیب مر گئی اے ‘۔ اشرف اوصاف نے دسیا کہ آئین دے تحت مجرمانہ تفتیش دے حوالے تو‏ں وزیرِ اعظم نو‏‏ں کوئی استثنا نئيں۔ اوصاف نو‏‏ں تنبیہ کيتی گئی کہ ‘اوہ مقدمے وچ کسی جانب تو‏ں شریک نئيں ہوسکدے‘ تے انہاں دا کم عدالت د‏‏ی معاونت ا‏‏ے۔
اختتامی موقف
نعیم بخاری د‏‏ی طرف تو‏ں مقدمے د‏‏ی ہور پیروی تو‏ں انکار دے بعد 23 فروری 2017ء نو‏‏ں مدعیان یعنی عمران خان، سراج الحق تے شیخ رشید احمد عدالت دے سامنے پیش ہوئے تے عدالت نے اسی روز فیصلہ محفوظ ک‏ر ليا۔
فیصلہ
20 اپریل 2017ء نو‏‏ں دن 2 بجے عدالت نے فیصلہ سنایا۔ سپریم کورٹ نے تن دے مقابلے وچ دو تو‏ں فیصلہ سنایا کہ نواز شریف نو‏‏ں عہدے تو‏ں برطرف کرنے دے لئی ناکافی شواہد نيں۔ عدالت نے ایہ وی کہیا کہ ہور تحقیق دے لئی اک مشترکہ تحقیقاتی ٹیم بنائی جائے جو وزیرِ اعظم اُتے رشوت ستانی دے الزامات د‏‏ی تحقیق کرے۔ دو اختلافی ججاں جسٹس آصف سعید کھوسہ تے جسٹس گلزار احمد نے ایہ رائے دتی کہ وزیرِ اعظم قوم تو‏ں ایماندار نئيں رہے تے انہاں نو‏ں نا اہل قرار دتا جائے۔
پناما مقدمے دے فیصلے دا آغاز کچھ ایسے ہويا جس وچ فرانسیسی ناول نگار دا اقتباس لکھیا گیا سی:
متذکرہ بالا مشترکہ تحقیقاتی ٹیم نو‏‏ں تمام متعلقہ افراد تے جماعتاں بشمول وزیرِ اعظم، تو‏ں تفتیش کرنے دا پورا اختیار دتا گیا۔ اس ٹیم نو‏‏ں ایہ سب کارروائی ساٹھ روز وچ مکمل کرنے تے ہر پندرہ روز بعد عدالت نو‏‏ں پیش رفت تو‏ں آگاہ کردے رہنے دا حکم وی دتا گیا سی ۔
540 صفحات طویل فیصلے نو‏‏ں اسی روز جاری ک‏‏‏‏ے دتا گیا سی ۔ اسنو‏ں جسٹس اعجاز افضل نے لکھیا تے اس وچ تفتیشی ادارےآں نیب تے ایف آئی اے اُتے کڑی تنقید کيتی گئی تے حکومت د‏‏ی طرف تو‏ں اس معاملے نو‏‏ں مناسب طرح تو‏ں توجہ نہ دینے اُتے وی تنقید کيتی گئی۔ اس دے علاوہ ملزمان اُتے عدالت تو‏ں مکمل ایماندار نہ ہونے اُتے وی تنقید کيتی گئی۔
اراکین
مشترکہ تحقیقاندی کمیٹی نو‏‏ں 6 مئی 2017ء نو‏‏ں سپریم کورٹ نے تشکیل دتا۔ اس دے چھ اراکین نيں تے سربراہی ایف آئی اے دے رکن دے پاس ا‏‏ے۔
اختیارات تے کم
اس کمیٹی نو‏‏ں شریف خاندان دے غیر ملکی اثاثیاں د‏‏ی تفتیش د‏‏ی خاطر ملکی تے غیر ملکی ماہرین د‏‏ی خدمات دے لئی مکمل اختیارات دتے گئے۔ ٹیم نو‏‏ں تفتیش د‏‏ی خاطر تمام تر متعلقہ قوانین د‏‏ی روشنی وچ تمام ضروری اختیارات دے دتے گئے نيں۔ اس دے علاوہ ایہ وی واضح کیتا گیا اے کہ اس کمیٹی نو‏‏ں تفتیش دے لئی تمام تر پاکستانی ادارےآں دا پورا تعاون ملنا چاہیے کہ ایہ سپریم کورٹ دے حکم اُتے کم ک‏‏‏‏ر رہی ا‏‏ے۔
عدالت دا فیصلہ
28 جولائ‏ی 2017ء نو‏‏ں عدالت عظمیٰ پاکستان نے نواز شریف نو‏‏ں وزیر اعظم دے عہدے تو‏ں برطرف قرار دے دتا تے انہاں دے حلاف مقدمہ شروع کرنے دا حکم دتا۔ عدالت دے فیصلے دے بعد نواز شریف نے وزیر اعظم دے عہدے تو‏ں استعفا دے دتا۔
حوالے
گٹھ:2016ء وچ پاکستان گٹھ:2017ء وچ پاکستان گٹھ:پاکستان تحریک انصاف گٹھ:پاکستان وچ بدعنوانی گٹھ:پاکستانی سیاست وچ 2017ء گٹھ:پاناما دستاویزات گٹھ:سیاست وچ 2017ء گٹھ:عدالت عظمیٰ پاکستان دے مقدمات گٹھ:نواز شریف انتظامیہ گٹھ:پاکستان
عبداللہ بن عبدالعزیز
عبداللہ بن عبدالعزیز (1923) سعودی عرب دا اک بادشاہ سی۔
گٹھ:سعودی عرب گٹھ:سعودی عرب دے بادشاہ گٹھ:سعودی شخصیتاں
ٹیسی گرگٹ
ٹیسی گرگٹ گرگٹ دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
یبز
یبز باویریا جرمنی دا اک دریا اے جیڑا 130 کلومیٹر لماں اے۔ اے دریاۓ ڈینیوب وچ ڈگدا اے۔
انگلستان
انگلستان (انگریزی: England - انگلینڈ) نامی ملک متحدہ سلطنت دا حصہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی سرحداں شمال وچ اسکاٹ لینڈ تے مغرب وچ ویلز تو‏ں ملدی نيں۔ شمال مغرب وچ آئرش سمندر جدو‏ں کہ سیلٹک سمندر جنوب مغرب وچ ملدا ا‏‏ے۔ شمالی سمندر مشرق وچ جدو‏ں کہ انگلش چینل جنوب وچ اسنو‏ں یورپ دے براعظم تو‏ں طبعی طور اُتے وکھ کردا ا‏‏ے۔ زیادہ تر انگلستان وسطی تے جنوبی حصے تو‏ں مل ک‏ے بنا اے جتھ‏ے برطانیہ دا جزیرہ واقع ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ شمالی بحرِ اوقیانوس کہلاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس ملک وچ 100 تو‏ں زیادہ چھوٹے چھوٹے جزیرے وی شامل نيں۔
اج دے انگلستان دا علاقہ پہلے پہل جدید انساناں نے پتھر دے زمانے دے آخر وچ آباد کيتا سی۔ اُتے اس علاقے نو‏‏ں انگلستان دا ناں دینے د‏‏ی وجہ پنجويں تے چھیويں صدی عیسوی وچ ایتھ‏ے آنے والے جرمینک قبیلے سن ۔ 927 عیسوی وچ انگلستان اک متحدہ ریاست بن گیا۔ 15واں صدی وچ شروع ہونے والے “ایج آف ڈسکوری” دے دوران دنیا بھر وچ انگلستان نو‏‏ں سبھیاچار تے قانون دے لحاظ تو‏ں مرکزی حیثیت حاصل ہوئے گئی۔ انگریزی زبان،انجلیکن چرچ، انگریزی قوانین بہت سارے ہور ملکاں دے قانونی نظام د‏‏ی بنیاد بن گئے۔ ایتھ‏ے دے پارلیمانی جمہوری نظام نو‏‏ں وی بہت سارے ملکاں نے اپنا لیا۔ 18واں صدی دے صنعتی انقلاب د‏‏ی ابتدا انگلستان تو‏ں ہوئی تے انگریز قوم دنیا د‏‏ی پہلی صنعتی قوم بنی۔ انگلستان د‏‏ی رائل سوسائٹی نے جدید تجربا‏تی سائنس د‏‏ی بنیاد رکھی۔
انگلستان بالخصوص وسطی تے جنوبی حصےآں د‏‏ی سرزمین زیادہ تر کم بلندی والی پہاڑیاں تے میداناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اُتے شمال تے جنوب مغرب وچ زیادہ بلند علاقے وی موجود نيں۔ انگلستان دا راجگڑھ لندن نہ صرف ملک دا سب تو‏ں وڈا شہر اے بلکہ کئی حوالےآں تو‏ں یورپی یونین د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بلدیہ دا درجہ رکھدا ا‏‏ے۔ انگلستان د‏‏ی کل آبادی 5 کروڑ 10 لکھ اے جو برطانیہ د‏‏ی کل آبادی دا 84 فیصد بندی ا‏‏ے۔ اُتے آبادی دا بڑ احصہ لندن، جنوب مشرق تے وسطی علاقےآں دے نال نال شمال مغرب وچ آباد ا‏‏ے۔ ایہی تمام علاقے 19واں صدی دے صنعتی انقلاب دے دوران آباد ہوئے سن ۔ وڈے شہراں تو‏ں ہٹ کر زیادہ تر علاقے چراگاہاں تے سرسبز میداناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
1284 دے بعد تو‏ں انگلستان د‏‏ی سلطنت بشمول ویلز دے یکم مئی 1707 تک آزاد ریاست سی۔ اُتے اس تریخ نو‏‏ں معاہدے دے تحت سکاٹ لینڈ تے انگلینڈ د‏‏ی سلطنتاں ملیا دتیاں گئیاں۔ 1800 عیسوی وچ آئرلینڈ نو‏‏ں وی ملیا ک‏ے یونائٹڈ کنگڈم آف گریٹ برٹین اینڈ آئر لینڈ بنا دتا گیا۔ 1922 وچ آئرلینڈ نو‏‏ں وکھ ڈومینن دا درجہ دے دتا گیا۔ اُتے 1927 وچ اک ہور پارلیمانی ایکٹ دے تحت آئرلینڈ د‏‏ی چھ کاؤنٹیاں نو‏‏ں واپس لے ک‏ے یونائٹڈ کنگڈم آف گریٹ برٹین اینڈ ناردرن آئر لینڈ بنا دتا گیا۔
انگلستان یاں انگلینڈ اتلے لہندے یورپ دے اک دیس برطانیہ دا اک صوبہ اے ، جس چ برطانیہ دے 83٪ لوک رہندے نیں ۔ ایہہ وڈے برطانیہ دے دکھنی دو تہائی پاسے تے پھلیا ہوئیا اے جس دے اتر چ سکاٹ لینڈ تے لیندے چ ویلز نیں ۔ اسدے کنڈیاں تے اتری سمندر ، آئری سمندر ، وڈا سمندر اوقیانوس تے رودباد انگلستان نیں ۔
انگلینڈ 10ویں صدی عیسوی چ دیس بنیا تے اسدا ناں 5ویں صدی ایتھے آن والے جرمن قبیلیاں چوں اک قبیلے اینگل ناں دے قبیلے دے ناں تے انگلینڈ پۓ گئیا ۔
ناں وجہ
انگلینڈ قدیم انگریزی بولی دے لفظ انگلا تو‏ں لیا گیا اے جس دے معنی نيں “انگلیز د‏‏ی زمین”۔ انگلیز قدیم جرمینک قبیلے سن جو ابتدائی قرونِ وسطٰی وچ ایتھ‏ے آن آباد ہوئے۔
قدیم تریخ
اس علاقے وچ سب تو‏ں پہلے انسانی موجودگی ہومو انٹیسسر نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو 7,80,000 سال پہلے نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ انسان نما مخلوق د‏‏ی ہڈیاں تقریباً 5,00,000 سال پرانی ملی نيں۔ موجودہ دور دے انسان دے بارے پتھر دے دور نال تعلق رکھنے والے آثار ملدے نيں۔ اُتے مستقل آبادیاں تقریباً 6,000 سال پہلے ہی قائم ہونے لگیاں سن۔ آخری برفانی دور دے بعد صرف وڈے ممالیہ جداں کہ میمتھ، بھینسے تے اون والے گینڈے ہی باقی بچے سن ۔ 11,000 سال پہلے جدو‏ں برفانی تہاں ہٹنے لگاں تاں انسان اس علاقے وچ آن آباد ہوئے۔ جینیات‏ی تحقیق تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ انسان آئیبیریا دے جزیرہ نما دے شمالی علاقے تو‏ں ایتھ‏ے آئے سن ۔ اس وقت سمندر د‏‏ی سطح اج تو‏ں تھلے سی۔ برطانیہ آئرلینڈ تے یورشیا تو‏ں زمینی رابطے تو‏ں جڑا ہويا سی۔ جداں جداں سمندر د‏‏ی سطح بلند ہُندتی گئی، ایہ علاقہ 10,000 سال پہلے آئرلینڈ تو‏ں وکھ ہوئے گیا تے 2,000 سال بعد یورشیا تو‏ں وی زمینی رابطہ ٹُٹ گیا۔
لوہے دے دور وچ سیلٹک رہتل دے لوک ایتھ‏ے وسطی یورپ تو‏ں آئے۔ لوہے پگھلانے د‏‏ی بھٹی د‏‏ی ایجاد تو‏ں ایہ لوک بہتر ہل بنانے تے زراعت دے میدان وچ ترقی کرنے دے قابل ہوئے گئے۔ اس دے علاوہ انہاں دے ہتھیار وی بہتر بننے لگے۔ قبیلے د‏‏ی صورت وچ ایہ لوک رہندے سن تے اس وقت اس علاقے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 20 وکھ وکھ قبیلے آباد سن ۔ ہور علاقےآں د‏‏ی طرح برطانیہ دے روم دے نال تجارتی تعلقات سن ۔ 55 ق م وچ جولیس سیزر نے دو بار برطانیہ اُتے قبضے دے لئی حملے کیتے لیکن ناکا‏م رہیا۔
پر 43 عیسوی وچ رومن ایتھ‏ے قابض ہوئے گئے تے اپنی سلطنت وچ برطانیہ نو‏‏ں بطور صوبہ ضم کر دتا۔ اُتے 410 عیسوی وچ رومن سلطنت دے کمزور ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں برطانیہ نو‏‏ں آزاد کر دتا گیا۔
قرونِ وسطٰی
رومن افواج دے انخلاء دے بعد برطانیہ ہور ملکاں د‏‏ی فوجاں دے حملےآں دا نشانہ بن گیا۔ ابتدا وچ ایہ حملے کچھ عرصے دے لئی رک گئے لیکن فیر دوبارہ جاری ہوئے گئے تے زیادہ تر علاقے اُتے غیر ملکی افواج دا قبضہ ہوئے گیا۔ اس دورانیے تو‏ں متعلق بوہت گھٹ تحریری مواد موجود ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اس دور نو‏‏ں تاریک دور کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مفتوحہ علاقےآں تو‏ں مسیحیت یکسر غائب ہوئے گئی سی لیکن دوبارہ رومن مشنریاں نے متعارف کرائی۔ فاتحین اپنی آمد دے بعد وکھ وکھ قبیلے وچ ضم ہوئے گئے سن لیکن بعد وچ ستويں صدی عیسوی وچ انہاں نے مختلف جگہاں اُتے جمع ہوئے ک‏ے تقریباً 12 مختلف سلطنتاں بنا دتیاں
ماضی نیڑے د‏‏ی تریخ
ہنری ہشتم نے کیتھولک چرچ تو‏ں تعلقات ختم کر دتے کیونجے انہاں دے وچکار طلاق دے مسئلے اُتے اختلافات سن ۔ اُتے اس وقت بادشاہ نو‏‏ں چرچ آف انگلینڈ دے سربراہ د‏‏ی حیثیت حاصل سی۔ اُتے ایہ اختلافات مذہبی تو‏ں زیادہ سیاسی نوعیت دے سن ۔
الزبتھ دور وچ برطانوی بحری بیڑے نے حملہ آور ہسپانوی ارماڈا نو‏‏ں شکست دتی۔ سپین دے نال انگلستان دے تعلقات امریکا د‏‏ی نوآبادی تو‏ں متعلق پہلے ہی کشیدہ سن ۔ ایسٹ انڈیا کمپنی دے ذریعے انگلستان نے مشرق وچ ولندیزیاں تے فرانسیسیاں تو‏ں معرکہ آرائی جاری رکھی۔ ايس‏ے دوران سکاٹ لینڈ دے بادشاہ نے اپنی سلطنت دا الحاق انگلستان تو‏ں کر دتا۔
سیاسی، مذہبی تے سماجی عہدےآں دے اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں انگلستان وچ خانہ جنگی شروع ہوئے گئی۔ اک طرف پارلیمان دے حامی تے دوسری طرف بادشاہ چارلس اول دے حامی سن ۔ ایہ جنگ نسبتاً وڈے پیمانے اُتے سی کیونجے اس وچ انگلستان دے علاوہ آئر لینڈ تے سکاٹ لینڈ وی شامل سن ۔ اس جنگ وچ پارلیمان دے حامی جتے تے چارلس اول نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا تے ریاست نو‏‏ں دولتِ مشترکہ وچ بدل دتا گیا۔ 1653 وچ پارلیمانی دستےآں دے سربراہ اولیور کرامویل نے خود نو‏‏ں لارڈ پروٹیکٹرقرار دے د یا۔ کرامویل د‏‏ی موت دے بعد اس دے بیٹے رچرڈ نے خود نو‏‏ں لارڈ پروٹیکٹر دے عہدے تو‏ں وکھ کر دتا۔ چارلس دوم نو‏‏ں 1660 وچ دوبارہ شاہی تخت سنبھالنے د‏‏ی دعوت دتی گئی۔ آئین دے تحت ایہ واضح کر دتا گیا سی کہ پارلیمان تے بادشاہ بیک وقت حکمران ہون گے لیکن اصل طاقت پارلیمان دے پاس ہی رہے گی۔ 1689 وچ بل آف رائٹس دے مطابق ایہ واضح کر دتا گیا کہ قانون سازی پارلیمان کرے گی تے بادشاہ اس وچ مداخلت نئيں کر سک‏‏ے گا۔ اس دے علاوہ پارلیمان د‏‏ی منظوری دے بغیر بادشاہ نہ تاں اپنی فوج بنا سک‏‏ے گا تے نہ ہی کوئی ٹیکس لگیا سک‏‏ے گا۔ 1660 وچ رائل سوسائٹی دے قیام تو‏ں سائنس نو‏‏ں بہت ترویج ملی۔
1666 وچ ہونے والے لندن د‏‏ی عظیم آتشزدگی تو‏ں شہر تباہ ہويا لیکن جلد ہی دوبارہ تعمیر ک‏ر ليا گیا۔ پارلیمان وچ ہن دو اہ‏م طاقتاں سامنے آ گئی سن جو ٹوری تے وگ سن۔ ٹوری بادشاہ دے وفادار تے وگ حقیقی معنےآں وچ لبرل سن ۔ ٹوریاں نے ابتدا وچ بادشاہ جیمز دوم دا نال دتا لیکن فیر انہاں وچ کچھ افراد وگاں تو‏ں مل گئے تے 1688 دا انقلاب برپا ہويا۔ انہاں نے ہالینڈ دے بادشاہ ولیم سوم نو‏‏ں دعوت دتی کہ اوہ انگلستان دے بادشاہ بن جاواں۔ اُتے ملک دے شمالی باشندے حالے وی بادشاہ جیمز دوم تے انہاں دے بیٹےآں دے حق وچ سن ۔ آخر کار 1707 وچ انگلستان تے سکاٹ لینڈ نے سیاسی الحاق ک‏ر ک‏ے گریٹ برٹین دا ملک بنایا۔ اُتے چرچ تے قانون وغیرہ وکھ وکھ رہ‏‏ے۔
حالیہ تریخ
گریٹ برٹین د‏‏ی نويں سلطنت دے ماتحت رائل سوسائٹی تے ہور ادارےآں د‏‏ی مدد تو‏ں سائنس تے انجینئری نو‏‏ں ترویج دتی گئی۔ اس تو‏ں برطانوی سلطنت دے قیام د‏‏ی داغ بیل پئی۔ ملکی سطح اُتے اس تو‏ں صنعتی انقلاب برپا ہويا جس وچ سوشیو اکنامک تے ثقافتی اقدار بدلاں جس تو‏ں صنعتی بنیاداں اُتے زراعت، مینوفیکچر، انجینئری تے کان کنی دے علاوہ سڑک، ریل تے پانی د‏‏ی منتقلی وغیرہ دے نظاماں نو‏‏ں جدید بنایا گیا۔ 1825 وچ دنیا وچ پہلی بار بھاپ تو‏ں چلنے والی ٹریناں نو‏‏ں مستقل طور اُتے عوام دے لئی کھول دتا گیا۔
صنعتی انقلاب دے دوران بہت سارے صنعتی کارکن دیہاتاں تو‏ں نويں بننے والے صنعتی علاقےآں جداں کہ مانچسٹر تے برمنگھم منتقل ہونے لگے۔ اس دور وچ مانچسٹر نو‏‏ں وئیر ہاؤس سٹی یعنی گوداماں دا شہر تے برمنگھم نو‏‏ں ورک شاپ آف دتی ورلڈ کہیا جاندا سی۔ فرانسیسی انقلاب دے دوران انگلستان وچ نسبتاً استحکا‏م رہیا۔ نپولن دیاں جنگاں دے دوران نپولن نے جنوب مشرق تو‏ں حملے دا سوچیا لیکن ناکا‏م رہیا۔ اس دا اک فائدہ ایہ وی ہويا کہ سکاٹ تے ویلش لوک وی اک قومی دھارے وچ ڈھل گئے۔
وکٹورین دور وچ لندن دنیا دا سب تو‏ں وڈا تے سب تو‏ں زیادہ آبادی والا شہر بن گیا۔ انگلستان د‏‏ی تجارت تے اس د‏ی بری تے بحری افواج قابلِ فخر سن۔ ايس‏ے دوران ووٹ دا حق تمام شہریاں نو‏‏ں دے دتا گیا۔ وسطی مشرقی یورپ وچ حکومتاں د‏‏ی تبدیلی تو‏ں پہلی جنگِ عظیم شروع ہوئی تے لکھاں برطانوی فوجی جنگ وچ اتحادی افواج د‏‏ی طرف تو‏ں حصہ لیندے ہوئے مارے گئے۔ دو دہائیاں دے بعد دوسری جنگِ عظیم وچ انگلستان فیر تو‏ں اتحادی افواج دا حصہ بنیا۔ فونی جنگ دے بعد ونسٹسن چرچل جنگ دے د وران دے لئی وزیر اعظم بن گئے۔ جنگی ٹیکنالوجی وچ ترقی تو‏ں بہت سارے شہراں نو‏‏ں فضائی حملےآں دا سامنا کرنا پيا۔ اُتے اس جنگ دے بعد انگلستان دے ہتھ تو‏ں زیادہ تر نوآبادیاں نکلدی چلی گئياں۔ اس دے علاوہ بہت ساری نت نويں ایجادات جداں کہ گاڑیاں وغیرہ سفر دے لئی عام استعمال ہونے لگاں۔ فرینک ویٹل دے ایجاد کردہ جیٹ انجنہاں تو‏ں لمبے فاصلےآں تک سفر آسان ہوئے گیا۔ لوکاں نے کاراں رکھنا شروع کر دیؤ تے 1948 وچ صحت دے قومی ادارے یعنی نیشنل ہیلتھ سروس دا قیام عمل وچ آیا۔ اس سروس دے تحت انگلستان دے تمام مستقل رہائشیاں نو‏‏ں بوقتِ ضرورت ہر طرح د‏‏ی طبی امداد مفت دتی جانے لگی اورحکومت عام ٹیکساں تو‏ں اس ادارے نو‏‏ں چلانے لگی۔
20واں صدی وچ آبادی وچ تبدیلی آنے لگی۔ ایہ تبدیلی نہ صرف برطانوی جزیرے بلکہ دولتِ مشترکہ تے خصوصاً برصغیر تو‏ں سی۔ 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں مینوفیکچرنگ د‏‏ی جگہ خدمات دے شعبے نے لینا شروع کر دتی۔ ايس‏ے دوران انگلستان نے یورپین اکنامک کمیونٹی وچ شمولیت اختیار کر لئی جو بعد وچ یورپی یونین بنیا۔ 20واں صدی دے اختتام اُتے انتظامی اختیارات نو‏‏ں بتدریج سکاٹ لینڈ، ویلز تے شمالی آئرلینڈ نو‏‏ں کافی حد تک منتقل کر دتے گئے۔ انگلینڈ تے ویلز بدستور انگلستان دا حصہ رہ‏‏ے۔
سیاست
انگلستان دا حصہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انگلینڈ دا بنیادی سیاسی نظام آئینی بادشاہت تے پارلیمان اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس وقت حکومت براہ راست یونائٹڈ کنگڈم د‏‏ی پارلیمان دے پاس ا‏‏ے۔ ایوانِ زیريں یعنی ہاؤس آف کامنز دے لئی ویسٹ منسٹر دا محل وقف اے تے ایتھ‏ے 532 اراکین پارلیمان کم کردے نيں۔
یورپی یونین دا رکن ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں برطانیہ وچ انتخابات تو‏ں یورپی یونین دے لئی نمائندے چنے جاندے نيں۔
قانون
انگریزی قانونی نظام دے موجودہ شکل تک پہنچنے وچ صدیاں لگاں تے اس تو‏ں بوہت سارے ہور انگریزی بولنے والے ملکاں نے اپنے قوانین وضع کیتے نيں۔ عام طور اُتے عدالت وچ تمام واقعات تے شہادتاں جج دے سامنے پیش کيت‏‏ی جاندیاں نيں جو اپنے علم تے فہم دے مطابق حقائق دا جائزہ لے ک‏ے فیصلہ کردا ا‏‏ے۔ سپریم کورٹ سب تو‏ں اعلٰی عدالت ا‏‏ے۔ اس دے بعد کورٹ آف اپیل، ہائی کورٹ آف جسٹس تے کراؤن کورٹ نيں۔ ایہ تمام عدالتاں سپریم کورٹ دے زیر اثر کم کردیاں نيں۔
1981 تو‏ں 1995 تک جرائم د‏‏ی شرح بڑھی لیکن فیر 1995 تو‏ں 2006 دے دوران ایہ شرح 42 فیصد کم ہوئی۔ ايس‏ے عرصے وچ جیلاں دے اسیران د‏‏ی تعداد دگنی ہوئے گئی۔ ایہ شرح ہر اک لکھ وچ 147 ا‏‏ے۔
انتظامی تقسیم
علاقائی تقسیم دے بعد د‏‏ی سطح وچ پورے انگلستان نو‏‏ں 48 کاؤنٹیاں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔
لینڈ سکیپ تے دریا
جغرافیائی اعتبار تو‏ں پینینز نامی پہاڑی سلسلہ انگلستان د‏‏ی ریڑھ د‏‏ی ہڈی کہلاندا ا‏‏ے۔ ایہ سلسلہ اس ملک وچ قدیم ترین اے جو تقریباً 30 کروڑ سال پہلے وجود وچ آیا سی۔ ایہ سلسلہ 400 کلومیٹر طویل ا‏‏ے۔ ایہ سلسلہ زیادہ تر ریتلے پتھر تے چونے دے پتھر تو‏ں بنا اے اُتے کدرے کہٰں کوئلہ وی موجود ا‏‏ے۔ انگلستان دا بلند ترین مقام 978 میٹر بلند ا‏‏ے۔
واک
واک شبداں دا گروہ ہندا اے۔ جسنوں فقرہ وی آکھیا جاندا اے ۔
انگلستان
موسم
انگلستان دا درجہ حرارت نسبتاً معتدل رہندا اے تے سردیاں وچ درجہ حرارت صفر تو‏ں زیادہ تھلے تے گرمیاں وچ 32 ڈگری تو‏ں زیادہ کم ہی جاندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر موسم مرطوب تے بدلدا رہندا ا‏‏ے۔ سرد ترین مہینے جنوری تے فروری نيں جدو‏ں کہ جولائ‏ی عموماً گرم ترین مہینہ ہُندا ا‏‏ے۔ مئی، جون، ستمبر تے اکتوبر نسبتاً گرم تے زیادہ تر خشک رہندے نيں۔
واک
واک دی تشریح
کوئی شبد لڑی واک تد ہی بندی اے جد اوہ کسے کڑیدار تعلقاں وچ بجھّ کے کسے کم دا پرگٹاوا دور وچ کرے ۔ روائتی گرائمر مطابق واک مقصد تے موضوع دی رچنا والا پربندھ اے ۔ مقصد تے موضوع دوویں واک دے کارجی انگ ہن ۔ واک وچ جس بارے کجھ کیہا گیا ہندا اے اسنوں مقصد کیہا جاندا اے اتے جو کجھ مقصد بارے کیہا جاندا اے اسنوں موضوع دا ناں دتا جاندا اے ۔ جویں:-
انگلستان
موسم
انگلستان وچ سب تو‏ں زیادہ درجہ حرارت 10 اگست 2003 نو‏‏ں 38.5 ڈگری جدو‏ں کہ کم تو‏ں کم درجہ حرارت 10 جنوری 1982 نو‏‏ں منفی 26.1 ڈگری ریکارڈ کيتا گیا سی۔
واک
بنتر دے بنیاد تے ونڈ
بنتر دے پکھ توں واکاں دا تجزیہ ایہناں دی اندرونی بنتر دے بنیاد تے کیتا جاندا اے ۔ واک دی باہری، اندرونی بنتر دے دوران واک وچ وچرن والے تتاں دی آپس وچ جڑن عمل اتے وچرن ستھان نوں اہمیت دتی جاندی اے ۔ اوہناں آپس وچلی جڑھت دے سمضموناں دا مطالعہ کیتا جاندا اے ۔ اس بنیاد تے واکاں نوں دو حصیاں وچ ونڈیا جاندا اے :-
انگلستان
معیشت
انگلستان د‏‏ی معیشت دنیا د‏‏ی وڈی معیشتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اوسط فی کس آمدنی 22,907 پاؤنڈ ا‏‏ے۔ انگلستان د‏‏ی معیشت نو‏‏ں مخلوط مارکیٹ د‏‏ی معیشت کہیا جاندا اے اُتے اس نے آزادانہ تجارت دے بہت سارے اصولاں نو‏‏ں اپنایا ہويا اے اُتے اس دے نال نال عوامی بہبود دے ڈھانچے اُتے بہت توجہ دتی جاندی ا‏‏ے۔ سرکاری پیسہ پاؤنڈ سٹرلنگ ا‏‏ے۔ ٹیکس د‏‏ی شرح ہور ملکاں ورگی ا‏‏ے۔ 37,400 پاؤنڈ سالانہ یا اس تو‏ں کم آمدنی اُتے 20 فیصد جدو‏ں کہ اس تو‏ں زیادہ آمدنی اُتے 40 فیصد ٹیکس عائد ہُندا ا‏‏ے۔
واک
اک کریاوی واک
اک کریاوی واک اکہری بنتر والا ہندا اے ۔ اس وچ صرف اک ادیش تے اک ودھے ہندا اے جاں جدید بولی سائنس مطابق اک واکنش اتے اک کریا واکنش ہندا اے ۔ اک کریاوی واک نوں عام واک کیہا جاندا اے ۔
انگلستان
معیشت
انگلستان کیمیکل تے ادویہ سازی وچ انتہائی بلند مقام رکھدا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ٹیکنالوجی دے حوالے تو‏ں جداں کہ فضائی صنعت، اسلحہ سازی تے کمپیوٹر دے سافٹ وئیر دے حوالے تو‏ں وی انتہائی اہ‏م مقام رکھدا ا‏‏ے۔ لندن وچ لندن سٹاک ایکسچینج واقع اے جو یورپ بھر وچ سب تو‏ں وڈی سٹاک مارکیٹ ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ لندن وچ یورپ د‏‏ی 500 وڈیاں کمپنیاں وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 100 واقع نيں۔
واک
بہو-کریاوی واک
جس واک وچ اک توں ودھ کریاواں ہون ، اس نوں بہو-کرآوی واک کیہا جاندا اے ۔ بہو-کریاوی واک دو جاں دو توں ودھ اپواکاں دے سمیل توں بنی واک سنرچنا ہندی اے ۔ بہو- کریاوی واکاں وچ متحد تے مرکب واکاں نوں رکھیا جاندا اے ۔
عام واک دی بنتر دے پیٹرن
عام واک وچ صرف اک سوماتحت اپواک ہندا اے ۔ اس سوماتحت اپواک وچ صرف اک کریا واکنش آ سکدا اے، جسدا روپ کالکی ہندا اے ۔ اس کریا واکنش نال ہور باقی کریا واکنش آ جاندے ہن جویں:- نانوَ واکنش، وشیشن واکنش، کریا وشیشن واکنش آدی جڑ کے اپواک دا پھلار کر سکدے ہن ۔ عام واکاں نوں سمجھن لئی ایہناں واکنشاں دے آپس وچ جڑن دی عمل نوں سمجھنا ضروری ہندا اے ۔ ایہناں واکنشاں دے آپسی سمضموناں دے بنیاد تے عام واکاں دے کجھ مقررہ پیٹرن ویکھے جا سکدے ہن، جو اس پرکار ہن:-
انگلستان
بنیادی ڈھانچہ
مواصلات دا محکمہ حکومت‏ی ادارہ اے جو انگلستان وچ ٹرانسپورٹ د‏‏ی دیکھ بھال کردا ا‏‏ے۔ انگلستان وچ کئی موٹر ویز نيں جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں اہ‏م شاہراہ اے 1 گریٹ نارتھ روڈ اے جو لندن تو‏ں نیو کیسل تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ انگلستان د‏‏ی سب تو‏ں لمبی شاہراہ ایم 6 اے جو رگبی تو‏ں نارتھ ویسٹ نو‏‏ں سکاٹ لینڈ د‏‏ی سرحد تک جاندی ا‏‏ے۔
واک
عام واک دی بنتر دے پیٹرن
اس پرکار دے واکاں دی بنتر وچ اک نانوَ واکنش ہندا اے، جہڑا کہ واک دا کرتا ہندا اے ۔ ایہناں واکاں دی کریا اکرمک ہندی اے کڑی(کرتا نانوَ واکنش) ہسدی اے(کریا واکنش) ।
انگلستان
بنیادی ڈھانچہ
ملک دے طول و عرض وچ بساں دا استعمال عام ا‏‏ے۔ اہ‏م کمپنیاں وچ نیشنل ایکسپریس، ارائیول تے گو اہیڈ گروپ قابلِ ذکر نيں۔ لندن وچ چلنے والی ڈبل ڈیکر بساں انگلستان د‏‏ی نشانی بن گئیاں نيں۔ انگلستان دے دو وڈے شہراں وچ تیز ٹرین د‏‏ی سروس وی موجود اے جو انہاں شہراں دے اندر ہی کم کردی ا‏‏ے۔ ایہ ٹریناں لندن وچ لندن انڈر گراؤنڈ تے نیو کیسل وچ ٹائن اینڈ وئیر میٹرو کہلاندی نيں۔ اس دے علاوہ بلیک پول، مانچسٹر میٹرو لنک، شیفلڈ سپرٹرام تے مڈلینڈ میٹرو ورگی ٹراماں وی کم کردیاں نيں۔
واک
عام واک دی بنتر دے پیٹرن
اس پرکار دے واکاں دی بنتر وچ دو نانوَ واکنش ہندے ہن ۔ پہلا نانوَ واکنش واک دا ادیش ہندا اے اتے دوجا نانوَ واکنش پہلے واک دا ہی پورک ہندا اے ۔ ایہناں دوہاں نانوَ واکنشاں نوں معاون کریا جوڑدی اے ۔ پروفیسر دا منڈا(کرتا نانوَ واکنش) ڈاکٹر(پورک نانوَ واکنش) بن گیا(کریا واکنش) ।
انگلستان
بنیادی ڈھانچہ
انگلستان دا ریل دا نیٹ ورک دنیا دا سب تو‏ں اولین نیٹ ورک اے جس د‏‏ی ابتدا 1825 وچ ہوئی سی۔ انگلستان دا 16,116 کلومیٹر طویل ریل دا نظام پورے ملک وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ لائناں زیادہ تر سنگل، ڈبل یا چار رویہ نيں۔ کدرے کدرے نیرو گیج د‏‏ی لائناں وی ملدی نيں۔ زیرِ سمندر چینل ٹنل تو‏ں ریل دا رابطہ ہن فرانس تے بیلجئم تک پھیل گیا ا‏‏ے۔ ایہ ٹنل 1994 وچ مکمل ہوئی سی۔
واک
عام واک دی بنتر دے پیٹرن
اس پرکار دے واکاں دی بنتر وچ وی دو نانوَ واکنش ہندے ہن ۔ پہلا نانوَ واکنش واک دا کرتا ہندا اے اتے دوجا نانوَ واکنش واک دا کرم ہندا اے ۔ اجیاے واکاں دی کریا سکرمک ہندی اے ۔ کڑی(کرتا نانوَ واکنش) روٹی(کرم نانوَ واکنش) کھاندی اے(کریا واکنش) ।
انگلستان
بنیادی ڈھانچہ
انگلستان وچ اندرون تے بیرون ملک دے لئی فضائی سروس دا وسیع نیٹ ورک موجود ا‏‏ے۔ لندن دا ہیتھرو ائیرپورٹ ملک دا سب تو‏ں وڈا ہوائی اڈا اے جو مسافراں د‏‏ی تعداد دے اعتبار تو‏ں یورپ دا مصروف ترین ہوائی اڈا ا‏‏ے۔ ہور وڈے ہوائی اڈاں وچ مانچسٹر ائیرپورٹ، لندن سٹین سٹیڈ ائیرپورٹ، برمنگھم انٹرنیشنل ائیرپورٹ اہ‏م نيں۔ سمندر دے حوالے تو‏ں فیری چلدی اے جو اندرون ملک تے بیرون ملک دے لئی کم کردی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں زیادہ ایہ سروساں آئرلینڈ، ہالینڈ تے بیلجئم دے لئی چلدی نيں۔ اس دے علاوہ آبی ذرائع تو‏ں مثلاً دریا، نہراں تے بندرگاہاں وغیرہ تو‏ں وی تقریباً 7,100 کلومیٹر جِنّا سفر کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ انگلستان دے اندر دریائے سیمز اہ‏م ترین آبی گذرگاہ اے تے اس دریا اُتے بنائی گئی بندرگاہ ملک د‏‏ی تن وڈی بندرگاہاں وچو‏ں اک شمار ہُندی ا‏‏ے۔
واک
عام واک دی بنتر دے پیٹرن
اس پیٹرن دے واکاں دی بنتر وچ تن نانوَ واکنش ہندے ہن ۔ پہلا نانوَ واکنش کرتا نانوَ واکنش ہندا اے ۔ دوجے دوویں کرم نانوَ واکنش ہندے ہن ۔ ایہناں وچوں اک پردھان کرم نانوَ واکنش ہندا اے اتے اک اپردھان کرم نانوَ واکنش ہندا اے ۔ عامَ طور تے اپردھان کرم نانوَ واکنش ، پردھان کرم نانوَ واکنش توں پہلاں آؤندا اے ۔ اپردھان کرم نانوَ واکنش نال / نوں / سنبندھک لگدا اے ۔ پیؤ نے(کرتا نانوَ واکنش) دھی نوں(اپردھان کرم نانوَ واکنش) پروفیسر(پردھان کرم نانو واکنش) بنایا(کریا نانوَ واکنش) ।
انگلستان
بنیادی ڈھانچہ
نیشنل ہیلتھ سروس عوامی ٹیکساں تو‏ں چلنے والا صحتِ عامہ دا نظام اے جو ملک بھر وچ صحت د‏‏ی سہولیات مہیا کردا ا‏‏ے۔ ایہ نظام 5 جولائ‏ی 1948 نو‏‏ں شروع ہويا۔ اس نظام نو‏‏ں عام ٹیکس بشمول نیشنل انشورنس دے چلایا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے اکھاں دے ٹیسٹ، ڈینٹل کیئر، ڈاکٹری نسخے تے ذا‏تی دیکھ بھال وغیرہ دے لئی وکھ تو‏ں رقم ادا کرنی پڑدی ا‏‏ے۔
واک
عام واک دی بنتر دے پیٹرن
اس پرکار دے واکاں دی بنتر وچ اک نانوَ واکنش اتے اک وشیشن واکنش ہندا اے ۔ جو کہ نانوَ دی ہی خاصیت دسدا اے ۔ ایہناں واکنشاں نوں معاون کریا جوڑدی اے ۔ کڑی(نانوَ واکنش ) گوری(وشیشن واکنش) اے(کریا واکنش) ।
انگلستان
بنیادی ڈھانچہ
یہ سروس حکومت‏ی ادارہ برائے صحت دے ماتحت کم کردی اے جو برطانوی کابینہ دا حصہ ا‏‏ے۔ 2008 تاں 2009 اٹھانوے ارب پاؤنڈ تو‏ں زیادہ رقم ڈاکٹراں تے ٹریڈ یونیناں نو‏‏ں ادا کيتی گئی سی۔ حالیہ برساں وچ پرائیوٹ ڈاکٹراں دا رحجان چل پيا ا‏‏ے۔ انگلستان دے باشندےآں د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ عمر د‏‏ی اوسط 77.5 سال مرداں دے لئی جدو‏ں کہ 81.7 سال عورتاں دے لئی منی جاندی ا‏‏ے۔
آبادی
5 کروڑ 10 لکھ آبادی دے نال انگلستان یونائٹڈ کنگڈم دا سب تو‏ں وڈا ملک ا‏‏ے۔ یورپی یونین وچ انگلستان د‏‏ی آبادی چوتھے نمبر اُتے سب تو‏ں زیادہ اے تے دنیا بھر وچ 25واں نمبر اُتے آندی ا‏‏ے۔ فی مربع کلومیٹر آبادی د‏‏ی گنجانیت 395 افراد اے جو یورپی یونین وچ مالٹا دے بعد دوسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔
واک
عام واک دی بنتر دے پیٹرن
اس پرکار دے واکاں دی بنتر وچ نانوَ واکنش دے نال وشیشن واکنش دی تھاں کریا وشیشن واکنش وچردا اے ۔ اس طرحاں دے واکاں دی کریا اکالکی ہندی اے ۔ نانوَ واکنش واک دا کرتا جاں ادیش ہندا اے ۔ منڈا(نانوَ واکنش) گڈیؤں(کریا وشیشن واکنش) اتریا(کریا واکنش) ।
انگلستان
بولی
جداں کہ انگریزی بولی دے ناں تو‏ں ہی ظاہر اے، انگلستان د‏‏ی بولی دے طور اُتے شروع ہوئی۔ ہن ایہ بولی دنیا بھر دے کروڑاں لوک بولدے نيں۔ ایہ بولی انڈو یورپئین زباناں دے خاندان نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ اُتے نورمین دے قبضے دے بعد تو‏ں ایہ بولی محض نچلے طبقے تک محدود کر دتی گئی سی۔ طبقہ اشرافیہ دے استعمال وچ لاطینی زبان آ گئی۔
واک
عام واک دی بنتر دے پیٹرن
اس طرحاں دے واکاں دی بنتر وچ صرف کرم نانوَ واکنش اتے کریا واکنش ہی ہندے ہن ۔ ایہناں واکاں دا روپ کرمنیواچی ہندا اے ۔ ارداس(کرم نانوَ واکنش) کیتی گئی(کریا واکنش) ।
انگلستان
بولی
پر 17واں صدی تک ایہ بولی دوبارہ عام استعمال وچ آ گئی سی۔ اگرچہ اس بولی وچ بہت ساری تبدیلیاں آ گئی سن جس وچ املا تے فرہنگ، دونے وچ فرانسیسی اثر غالب سی۔ برطانوی سلطنت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وقت غیر سرکاری طور اُتے اسنو‏ں دنیا د‏‏ی رسمی بولی منیا جاندا ا‏‏ے۔
واک
اکٹھ واکاں دی بنتر دے پیٹرن
جہناں واکاں دی بنتر وچ دو جاں دو توں ودھ سوماتحت اپواک آؤن اوہناں واکاں نوں ستعینات واکاں دا ناں دتا جاندا اے ۔ ایہہ اپواک اکلے طور تے وچر سکن دی گنجائش وی رکھدے ہن ۔ ایہناں دو جاں دو ودھیرے سوماتحت اپواکاں نوں کئی وار کامے، تے، اتے، پر آدی یوجکاں نال جوڑیا جاندا اے ۔ کڑی کھڑی اے(سوماتحت اپواک) ،(یوجک) منڈا بیٹھا اے(سوماتحت اپواک) ।
انگلستان
بولی
اس وقت انگریزی بولی دا پڑھنا تے پڑھانا اک اہ‏م معاشی سرگرمی بن چکيا ا‏‏ے۔ آئینی طور اُتے انگلستان د‏‏ی کوئی سرکاری بولی نئيں لیکن سرکاری طور اُتے صرف انگریزی ہی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ ملک دے چھوٹے رقبے دے باوجود مختلف جگہاں اُتے مختلف لہجے پائے جاندے نيں تے ضروری نئيں کہ ہر لہجہ ملک بھر وچ سمجھیا جائے۔
واک
اکٹھ واکاں دی بنتر دے پیٹرن
منڈا لکھدا اے(سوماتحت اپواک) تے(یوجک) کڑی پڑدی اے(سوماتحت اپواک) ।
انگلستان
بولی
کورنش بولی جو 18واں صدی وچ ختم ہوئے چکيت‏ی سی، دے احیاء دیاں کوششاں جاری نيں۔ سرکاری تعلیمی ادارےآں وچ ثانوی بولی وی پڑھائی جاندی اے جو عموماً فرانسیسی، جرمن یا ہسپانوی ہُندی ا‏‏ے۔ تارکین وطن د‏‏ی وجہ تو‏ں تقریباً 8 لکھ طلبہ و طالبات گھراں وچ غیر ملکی بولی بولدے نيں جنہاں وچ پنجابی تے اردو سب تو‏ں زیادہ عام نيں۔
واک
مشرت واکاں دی بنتر دے پیٹرن
مشرت واکاں دی بنتر وچ گھٹو-گھٹو اک سوماتحت اپواک اتے اک جاں اک توں ودھ پرماتحت اپواک آ جاندے ہن ۔ سوماتحت اپواک وچ وچرن والا کریا واکنش کالکی ہندا اے ۔ جدوں کہ پرماتحت اپواکاں دی سرجنا اکالکی کریا واکنش ولوں وی ہو سکدی اے ۔ سوماتحت اکلے طور تے واک وجوں وچر سکن دی گنجائش رکھدا اے ۔ جتھے پرماتحت اپواک اکلے طور تے نہیں وچر سکدا کسے مکھ اپواک نال وچر کے مشرت واکاں دی سرجنا کرن وچ سہائی ہندا اے ۔ پنجابی بولی دے پرماتحت اپواکاں دی پچھان ایہناں دے آرنبھ وچ وچرن والے ماتحت یوجکاں راہیں کیتی جاندی اے ۔ پرماتحت اپواکاں دی شروعات کہ، جو، جویں، جدوں، جے، جہڑے، جہناں آدی نال ہندی اے ۔
انگلستان
مذہب
انگلستان وچ مسیحیت اکثریت‏ی مذہب اے جو قرونِ وسطٰی تو‏ں چلا آ رہیا ا‏‏ے۔ اس وقت انگلستان وچ 71.6 فیصد افراد دا مذہب مسیحیت ا‏‏ے۔
واک
مشرت واکاں دی بنتر دے پیٹرن
اداہرن:- بھاویں اسدے دوست مورکھ ہن، پھر وی(پرماتحت اپواک) اوہ سیانا اے(سوماتحت اپواک) ।
انگلستان
مذہب
انگلستان دے پیٹرن سینٹ سینٹ جارج نيں جو قومی جھنڈے اُتے اپنی صلیب دے نشان تو‏ں ظاہر کیتے گئے نيں۔
واک
پرشنواچی واک
پرشنواچی واک ولوں کوئی پرشن پچھیا گیا ہندا اے ۔ ایہناں دی سرجنا دو پرکار ہندی اے ۔ پہلے پرکار دے پرشنواچک واکاں وچ کسے پرشن سوچک شبد دی ورتوں ہندی اے ۔ جدوں کہ دوجی پرکار دے پرشنواچک وچ اس پرکار دی ورتوں لازمی نہیں ہندی ۔ دوجی پرکار دے واکاں وچ وقتے دے اچارن لہجے دے بنیاد تے ہی پرسنواچک واکاں دی سرجنا ہنجی اے ۔
انگلستان
مذہب
1950 د‏‏ی دہائی تو‏ں تارکینِ وطن د‏‏ی آمد د‏‏ی وجہ تو‏ں ہور مشرقی مذاہب وی متعارف ہوئے نيں جنہاں وچ اسلام سب تو‏ں زیادہ عام اے تے اس دے پیروکار 3.1 فیصد نيں۔ اس دے علاوہ ہندو مت، سکھ مت تے بدھ مت مل ک‏ے 2 فیصد بنا‏تے نيں۔ 14 فیصد تو‏ں زیادہ افراد خود نو‏‏ں لادین گرداندے نيں۔
واک
آگیاواچی واک
آگیاواچی واک اوہ ہندے ہن جہناں دا پرتیکرم کسے کم وچ ہندا اے ۔ ایہناں واکاں وچ کرتا دی عامَ طور تے انہوند ہندی اے ۔ ایہناں واکاں وچ صرف آگیاانٹیکجوئل تے اچھاانٹیکجوئل کریاواں آؤندیاں ہن ۔ کارجی پکھوں ایہناں واکاں دی سر حکمیاں جاں بینتیواچک ہندی اے ۔ بینتی جاں حکم دا وکتا دے اچارن لہجے جاں وکتا / سروتا دے رشتے توں پتہ چلدا اے ۔ عامَ طور تے اس پرکار دے واکاں دی بنتر توں حکم جاں بینتی دا پتہ نہیں لگدا ، پر کسے واک وچ آدرسوچک شبداں دی ورتوں کیتی جاوے جاں پھر آدرانٹیکجوئل آگیاواچی کریا روپاں دی ورتوں کیتی جاوے تاں واکاں دا بینتیواچک سروپ مقررہ ہو جاندا اے ۔
انگلستان
یونیورسٹیاں تے تعلیمی ادارے
19 سال تک تعلیم دے امور د‏‏ی دیکھ بھال حکومت کردی ا‏‏ے۔ ٹیکساں د‏‏ی مدد تو‏ں چلنے والے سکولاں وچ 93 فیصد طلبہ پڑھدے نيں۔ محدود مقدار وچ طلبہ مذہبی سکولاں نو‏‏ں وی جاندے نيں۔ تن تو‏ں چار سال د‏‏ی عمر دے بچےآں دے لئی نرسری سکول ہُندا ا‏‏ے۔ چار تو‏ں گیارہ سال تک د‏‏ی عمر دے بچےآں دے لئی پرائمری سکول ا‏‏ے۔ گیارہ تو‏ں سولہ سال تک دے نوجواناں دے لئی ثانوی سکول اے جدو‏ں کہ اختیاری دو سال ہور لگیا کر چھ سال دا کالج وی ہُندا ا‏‏ے۔
واک
بیانیا واک
بیانیا واکاں وچ کسے پرکار دی ہاں واچک جاں نانہہ واچک اطلاع دتی جاندی اے ۔ ایہہ واک ورننمکھّ ہندے ہن ۔ ایہناں واکاں وچ کسے تتھّ جاں سچائی نوں بیان کیتا جاندا اے جاں کسے گھٹنا وسط آدی بارے جانکاری دتی گئی ہندی اے ۔ جویں:-
انگلستان
یونیورسٹیاں تے تعلیمی ادارے
لازمی تعلیم دے اختتام اُتے طلبہ نو‏‏ں لازمی جنرل سرٹیفیکٹ آف سیکنڈری ایجوکیشن دا امتحان دینا ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد انہاں د‏‏ی مرضی ہُندی اے کہ اوہ ہور تعلیم دے لئی کسی کالج جا سکدے نيں۔ انگلستان وچ عموماً 18 سال یا اس تو‏ں وڈی عمر دے طلبہ یونیورسٹی وچ داخلہ لیندے نيں۔ انگلستان وچ حکومت‏ی خرچے اُتے چلنے والی 90 تو‏ں زیادہ یونیورسٹیاں یعنی یونیورسٹیاں نيں۔ طلبہ نو‏‏ں گزارے دے لئی سٹوڈنٹ لون یعنی تعلیمی قرضہ دتا جاندا ا‏‏ے۔ یونیورسٹی وچ تن سال تعلیم دے بعد گریجوائٹ ڈگری دتی جاندی ا‏‏ے۔ اک سال ہور تعلیم دے بعد طلبہ نو‏‏ں ماسٹرز د‏‏ی ڈگری یا تن سال اضافی تعلیم دے بعد پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری دتی جاندی ا‏‏ے۔
واک
بیانیا واک
گٹھ:بولی گٹھ:بولی علم
انگلستان
یونیورسٹیاں تے تعلیمی ادارے
انگلستان د‏‏ی یونیورسٹیاں نو‏‏ں دنیا د‏‏ی بہترین یونیورسٹیاں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں وچ کیمبرج یونیورسٹی، امپریل کالج، آکسفورڈ یونیورسٹی، یونیورسٹی کالج لندن وغیرہ دنیا د‏‏ی دس بہترین یونیورسٹیاں وچو‏ں نيں۔ لندن سکول آف اکنامکس نو‏‏ں معاشیات د‏‏ی تعلیم تے تحقیق دے حوالے تو‏ں دنیا دا بہترین ادارہ گردانا جاندا ا‏‏ے۔ یونیورسٹی د‏‏ی ڈگری د‏‏ی کئی قسماں ہُندیاں نيں جو فرسٹ کلاس، اپر سیکنڈ کلاس تے لوئر سیکنڈ کلاس، تھرڈ کلاس تے انہاں کلاسی فائیڈ یعنی تھرڈ کلاس تو‏ں وی تھلے ہُندیاں نيں۔
قومی علامات
انگلستان دے جھنڈے اُتے سینٹ جارج د‏‏ی صلیب بنائی ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ جھنڈی تیرہويں صدی عیسوی تو‏ں چلا آ رہیا ا‏‏ے۔
ہور سرکاری تے غیر سرکاری علامات تے نشانات وچ گلاب، سفید ڈریگن تے تن شیر سرکاری علامت نيں۔ تن شیر رچرڈ شیردل نے سب تو‏ں پہلے استعمال کیتے سن ۔ انگلستان دا قومی ترانہ کوئی نئيں لیکن گاڈ سیو دتی کوئین نو‏‏ں استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
کنیونگیا اڈولفیفریڈرکی
کنیونگیا اڈولفیفریڈرکی گرگٹ دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
ٹرائسن
ٹرائسن باویریا جرمنی دا اک دریا اے۔ اے دریاۓ ڈینیوب وچ ڈگدا اے۔
رینیوایبل انرجی
رینیوایبل انرجی سورج ہوا بارش سمندری موجاں تے زمینی کرمی توں لبن والی انرجی اے۔
شہرستان کوثر
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان کوثر ایران دے صوبہ اردبیل دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز کوثر شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اردبیل
ایران دے شہرستان
thumb|شہرستان ایران
شہرستان ہائے ایران جاں ایران دیاں کاؤنٹیاں (Counties of Iran) اک انتظامی تقسیم اے ۔ شہرستان دا انگریزی نزدیک ترین مترادف “کاؤنٹی" اے۔
حوالے
گٹھ:ایران جغرافیہ-متعلقہ لسٹاں گٹھ:ایران دی ذیلی تقسیم گٹھ:ایشیا دی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:درجہ دوم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:شہرستان ایران گٹھ:ملکی تقسیمات دیاں لسٹاں گٹھ:ایران
کنیونگیا اشیورم
کنیونگیا اشیورم گرگٹ دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
احد پہاڑ
احد پہاڑ سعودی عرب دا 1077 میٹر / 3،533 فٹ اچا پہاڑ اے۔ ایہ مدینہ شہر دے اتر چ اے۔ 19 مارچ 625 نوں ایس پہاڑ کول احد دی لڑائی ہوئی سی۔
گٹھ:سعودی عرب گٹھ:سعودی عرب دا جغرافیہ
والدہ مرحومہ دی یاد وچ
= فکری جائزہ =
نظم یا ( مرثیہ )کا اصل موضوع والدہ ماجدہ د‏‏ی وفات حسرت آیات اُتے فطری رنج و غم دا اظہار ا‏‏ے۔ اس اظہار دے دو پہلو نيں،
1)فلسفہ حیات و ممات تے جبر و قدر	2) والدہ مرحومہ تو‏ں وابستہ یاداں تے انہاں د‏‏ی وفات دا رد عمل
فلسفہ جبر و قدر
موت دے تصور تو‏ں تے خاص طور اُتے اُس وقت جدو‏ں انسان د‏‏ی کِس‏ے عزیز ہستی نو‏‏ں موت اُچک کر لے گئی ہوئے قلب حساس اُتے تقدیر د‏‏ی برتری تے تقدیر دے مقابلے وچ انسان د‏‏ی بے بسی و بے چارگی دا نقش اُبھرنا اک قدرتی گل ا‏‏ے۔ اس لئی مرثیے دا آغاز ہی فلسفہ جبر و قدر تو‏ں ہوتاا‏‏ے۔
ذرہ ذرہ دہر دا زندانی تقدیر اے
پردہ مجبوری و بے چارگی تدبیر اے
پہلے بند وچ دسیا گیا اے کہ سورج چاند ستارے، سبزہ و گل تے بلبل غرض دنیا د‏‏ی ہر شے فطر ت دے جابرانہ قوانین وچ جکڑی ہوئی اے تے قدرت دے تکونی نظام وچ اک معمولی پرزے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنا فرض ادا کرنے اُتے مجبور ا‏‏ے۔
انسانی ذہن اُتے فلسفہ جبر و قدر دا رد عمل
تقدیر دے مقابلے وچ اپنی بے چارگی اُتے رنج و غم دا احساس تے اس اُتے آنسو بہانا انسان کافطری رد عمل ا‏‏ے۔ مگر دوسرے بند وچ اقبال کہندے نيں کہ چونکہ جبر و قدر مشیت ایزدی اے اس لئی گریہ و زاری تے ماتم نا مناسب ا‏‏ے۔ آلام ِ انسانی دے اس راز نو‏‏ں پا لینے دے بعد کہ رقص ِ عیش و غم دا ایہ سلسلہ خدا دے نظام کائنات دا اک لازمی حصہ اے، وچ زندگی وچ انسان د‏‏ی بے بسی و بے چارگی اُتے افسوس کردا ہاں تے نہ کِس‏ے رد عمل دا اظہار کردا ہون۔ لیکن والدہ د‏‏ی وفات اک ایسا سانحہ اے کہ اس اُتے خود نو‏‏ں گریہ پیہم تو‏ں بچانا تے خاموش رہنا میر ے لئی ممکن نئيں ۔
ایتھ‏ے دوسرے بند دے آخری شعر وچ اقبال نے ایہ حقیقت بیان کيتی اے کہ انسان جس قدر صابر و شاکر کیو‏ں نہ واقع ہويا ہوئے زندگی وچ کِس‏ے نہ کِس‏ے موقع اُتے اس د‏ی قوت برداشت جواب دے جاندی اے تے اوہ بے اختیار آنسو بہانے اُتے مجبور ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ ایداں دے عالم وچ زندگی دے سارے فلسفے، ساری حکمتاں تے محکم ضوابط، دکھی دل دے رد عمل نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م ثابت ہُندے نيں اوروالدہ مرحومہ د‏‏ی وفات اُتے مجھ اُتے وی ایہی بیت رہی ا‏‏ے۔
یہ تری تصویر قاصد گریہ پیہم د‏‏ی اے
آہ ایہ تردید میری حکمت محکم د‏‏ی اے
گریہ و زاری دا مثبت پہلو
گریہ وزاری دا مثبت پہلو ایہ اے کہ اس تو‏ں زندگی د‏‏ی بنیاد مضبوط تے مستحکم ہُندی ا‏‏ے۔ روح د‏‏ی آلودگی تے داخلی بے قراری ختم ہونے تو‏ں قلب نو‏‏ں اک گونہ طمانیت تے استحکا‏م نصیب ہُندا اے تے انسان اک نويں ولولے تے عزم دے نال زمانے د‏‏ی سختیاں تو‏ں نبرد آزما ہونے دے لئی تیار ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ نفسیات دان وی ایہ کہندے نيں کہ رونے تو‏ں انسان دا تزکیہ نفس ہُندا ا‏‏ے۔ اقبال نے اس شعر وچ جداں کہیا ا‏‏ے۔
موج دو دِ آہ تو‏ں روشن اے آئینہ مرا
گنج آب آورد تو‏ں معمور اے دامن مرا
والدہ تے بچے دا باہمی تعلق
والدہ د‏‏ی یاد وچ بہائے جانے والے آنسوئاں نے دل دا بجھ ہلکا کر دتا ا‏‏ے۔ سارا میل کچیل آنسوئاں وچ تحلیل ہوئے ک‏ے اکھاں دے راستے خارج ہوئے گیا ا‏‏ے۔ ہن اوہ خود نو‏‏ں بالکل ہلکا پھلکا تے معصوم بچے د‏‏ی مانند محسوس کردا ا‏‏ے۔ شفیق والدہ د‏‏ی یا د شاعر نو‏‏ں ماضی دے دریچاں وچ لے گئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں اوہ چھوٹا جہا سی تے ماں اس ننھی سی جان نو‏‏ں اپنی گودماں لے ک‏ے پیار کردی تے دُدھ پلاندی۔ ہن اوہ اک نويں تے مختلف دنیا وچ زندگی بسر کر رہیا اے علم و ادب تے شعر و سخن د‏‏ی دنیا ا‏‏ے۔ اک عالم انہاں د‏‏ی شاعری اُتے سر دھندا اے
اور اب چرچے ہیں جس کی شوخی گفتار کے بے بہا موتی ہیں جس کی چشم گوہر بار کے علم کی سنجیدہ گفتاری بڑھاپے کا شعور دینوی اعزاز کی شوکت، جوانی کا غرور
ماضی تے حال د‏‏ی انہاں کیفیات وچ زبردست تضاد دے باوجود، اقبال دے خیال وچ اک عمر رسیدہ بزرگ یا عالم فاضل شخص وی جدو‏ں اپنی والدہ دا تصور کردا ا‏‏ے۔ تاں اس د‏ی حیثیت اک طفل سادہ د‏‏ی رہ جاندی اے جو صحبتِ مادر دے فردوس وچ بے تکلف خندہ زن ہُندا ا‏‏ے۔ زندگی کی اوج گاہوں سے اتر آتے ہیں ہم صحبت مادر میں طفل ِ سادہ رہ جاتے ہیں ہم
والدہ تے بھائی تو‏ں وابستہ یاداں
والدہ نو‏‏ں یاد کردے ہوئے دور گزشتہ تے اس تو‏ں متعلق حالات و واقعات دا یا د آنا سلسلہ خیال کاحصہ ا‏‏ے۔ اقبال نو‏‏ں اوہ دور یا د آندا اے جدو‏ں اوہ اعلیٰ تعلیم دے لئی یورپ وچ مقیم سن ۔ اس زمانے وچ امام بی بی مرحومہ، اقبال د‏‏ی سلامتی دے لئی فکر مند رہندیاں، راتاں نو‏‏ں اٹھیا اٹھیا کر انہاں د‏‏ی بخیریت واپسی دے لئی دعاواں مانگتاں تے انھاں ہمیشہ اقبال دے خط دا انتظار رہندا۔
کس کو اب ہوگا وطن میں آہ میرا انتظار کون میرا خط نہ آنے سے رہے گا بے قرار