cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جدید عظیم طاقتاں دی لسٹ
ہندوستان
اس دے وسعت پزیر ہونے والے معاشی تے عسکری حلفےآں نو‏‏ں دیکھدے ہوئے عصر حاضر د‏‏ی عظیم طاقتاں دے مقابلے وچ جمہوریہ ہند دا اک عظیم طاقت دے طور اُتے غور کرنا بہت حالیہ ا‏‏ے۔ ہندوستان د‏‏ی حیثیت دے لئی مبصرین دے درمیان کوئی اجتماعی معاہدہ نئيں ا‏‏ے۔ اُتے ، تمام اسکالرز دا مننا اے کہ ہندوستان اک بہت وڈی طاقت اے یا ابھر رہیا ا‏‏ے۔ ایہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسلح افواج تے فوجی بجٹ نو‏‏ں برقرار رکھدا ا‏‏ے۔ اگرچہ ہندوستان اک اہ‏م معاشی تے فوجی طاقت د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنا مقام برقرار رکھدا اے ، لیکن ایہ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دا مستقل رکن نئيں ا‏‏ے۔
ٹائم لائن
انیہويں صدی دے اوائل وچ مرکزی عظیم طاقتاں د‏‏ی اک ٹائم لائن:
ہور پڑھو
گٹھ:جدید تریخ گٹھ:لسٹ سابقہ ملکاں گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:تریخ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:ریاست بلحاظ طاقتی حیثیت گٹھ:جملہ مضامین مع مردہ خارجی روابط گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
شتو مونٹریال
شتو مونٹریال فرانس دے صوبے اکیتین دے ضلعے دوردون وچ اک شتو اے۔
ماشربرم
ماشربرم نوں کے 1 وی کیا جاندا اے۔ اے پاکستان دی 11ویں تے دنیا دی 22ویں اچی چوٹی اے۔
گٹھ:پاکستان دے پعاڑ
پز لانگارڈ
پز لانگارڈ سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ
موڈرنزم
موڈرنزم نویاں سوچاں کرداراں تے نویں ول ناں چلن دا ناں اے۔ ایہ لہر 19ویں صدی دے انت تے 20ویں صدی دے مڈ تے ٹری تے ایہ رئیلزم دیاں پرانیاں سوچاں دے خلاف سی۔
غار
مورتاں
گٹھ:جیالوجی گٹھ:زمینی تغیرات گٹھ:جغرافیہ تے علاقہ جات
بخش مرکزی شهرستان بهمئی
ایہہ ایران دے صوبہ کہگیلویہ و بویراحمد دے ضلعے  شہرستان بہمئی دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کہگیلویہ و بویراحمد چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کہگیلویہ و بویراحمد دیاں تحصیلاں
لی پارین
لی پارین سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
ونیباگو کاؤنٹی
ونیباگو امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
شتو پوئیمارٹن
شتو پوئیمارٹن فرانس دے صوبے اکیتین دے ضلعے دوردون وچ اک شتو اے۔
پیاری نیلی سہنپ
پیاری نیلی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک  اڈدی سہنپ اے۔
پورٹ بلیئر
پورٹ بلیئر بھارت دے مرکز ہیٹھ علاقے انڈیمان اتے نکوبار دا راجگڑھ تے سبھ توں وڈا شہر اے ۔ ایہ جزیرہ دکھن انڈیمان دے چڑھدے کنڈھے اُتے آباد اے تے ایہناں جزیرےآں لئی وڈا داخلی راہ اے ۔
لوک گنتی
بھارت دتی ۲۰۱۱ء دی مردم شماری دے مطابق پورٹ بلیئر دی آبادی ۱۰۰٬۶۰۸ سی ۔ جس ج مرداں دی گنتی ۵۲٫۹۲٪ (۵۳٬۲۴۷) تے تینویاں دی گنتی ۴۷٫۰۷٪ (۴۷٬۳۶۱) سی ۔ پورٹ بلیئر چ خواندگی دی شرح ۸۹٫۷۶٪ اے جہڑی کہ بھارت دی شرح % ۷۲ تون ودھ اے ۔ پورٹ بلیئر چ مرداں دی خواندگی دی شرح ۹۲٫۷۹٪ تے تینویاں دی % ۸۶٫۳۴ اے ۔ لوک گنتی دا % ۹٫۳ حِصا ۶ ورہےآں توں گھٹ عمر دے بالاں دا اے ۔
حوالے
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
شہرستان بوکان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان بوکانایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز بوکان شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لہندا آذربائیجان
شہرستان مہآباد & پیرانشهر
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان مہآباد & پیرانشهر ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز مہآباد شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لہندا آذربائیجان
آئی ایم ایف
انٹرنیشنل مونیٹری فنڈ اک ایسا ادارہ اے جیہڑا دیساں دے وشکار پیسے ٹکے دے مسءلیاں نوں ٹھیک کردا اے قرضے دیندا اے ایدا وڈا دفتر واشنگٹن ڈی سی امریکہ چ اے۔ thumb|[[واشنگٹن ڈی سی وچ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دا "صدر دفتر 1"]] بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ یا آئی ایم ایف (انٹرنیشنل مونیٹری فنڈ:IMF) اک عالمی مالیا‏تی ادارہ اے جو ملکی معیشتاں تے انہاں دی باہمی کارکردگی بالخصوص زر مبادلہ، بیرونی قرضہ جات اُتے نظررکھدا اے تے انہاں دی معاشی فلاح تے مالی خسارے تو‏ں نبٹنے دے لئی قرضے تے تیکنیکی معاونت فراہ‏م کردا اے۔ دوسری جنگ عظیم دی وجہ تو‏ں بوہت سارے یورپی ملکاں دا توازن ادائیگی دا خسارہ پیدا ہو گیا سی ۔ ایسے ملکاں دی مدد کرنے دے لئی ایہ ادارہ وجود وچ آیا۔ ایہ ادارہ جنگ عظیم دوم دے بعد بریٹن وڈز دے معاہدہ دے تحت بین الاقوامی تجارت تے مالی لین دین دی ثالثی دے لئی دسمبر 1945 وچ قائم ہويا۔ اس دا مرکزی دفتر امریکا دے دار الحکومت واشنگٹن وچ اے۔ اس وقت دنیا دے 185 ملکاں اس دے رکن نيں۔ شمالی کوریا، کیوبا تے کچھ دوسرے چھوٹے ملکاں دے علاوہ تمام ملکاں اس دے ارکان وچ شامل نيں۔ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ اُتے وڈی طاقتاں دا مکمل راج اے جس دی وجہ اس دے فیصلےآں دے لئی ووٹ ڈالنے دی غیر منصفانہ تقسیم اے۔ ایہ ادارہ تقریباً تمام ملکاں نو‏‏ں قرضہ دیندا اے جو انہاں ملکاں دے بیرونی قرضہ وچ شامل ہُندے نيں۔ انہاں قرضےآں دے نال غریب ملکاں دے اواُتے کچھ شرائط وی لگائی جاندی نيں جنہاں دے بارے وچ ناقدین دا خیال اے کہ ایہ شرائط اکثر اوقات مقروض ملک دے معاشی حالت نو‏‏ں بہتر بنانے دی بجائے اسنو‏ں بگاڑتے نيں۔ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ جداں بین الاقوامی ادارےآں دے ڈھانچے نو‏‏ں بدلنے دی ضرورت وقت دے نال نال زیادہ محسوس کیتی جا رہی اے۔
تاریخ
thumb|[[واشنگٹن ڈی سی وچ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دا "صدر دفتر 2"]] 1930 دے معاشی مسائل تے اس دے بعد دوسری جنگ عظیم نے یورپی ملکاں دی معیشت نو‏‏ں سخت نقصان پہنچایا۔ خصوصاً جنگ دے اخراجات دی وجہ تو‏ں انہاں دا ادائیگیاں دا توازن بہت بگڑ گیا۔ اس دے علاوہ برطانیہ نے جنگی اخراجات تو‏ں نبٹنے دے لئی خوب نوٹ چھاپے جو اس اصول دے خلاف سن کہ نوٹ چھاپنے وچ اس گل نو‏‏ں مدِ نظر رکھیا جائے کہ بنک آف انگلینڈ دے پاس سونے دے ذخائر کتنے نيں۔ برطانیہ دے زرِ مبادلہ برطانوی پونڈ اُتے دوسرے ملکاں دا اعتماد کم ہو گیا۔ اس وقت پونڈ نو‏‏ں بین الاقوامی مالیا‏تی معاملات وچ مرکزیت حاصل سی جو ختم ہو رہی سی۔ بریٹن ووڈز دا معاہدہ جو 1945 وچ ہويا، اس دے مطابق اک ایسے ادارہ دی ضرورت سی جو مندرجہ ذیل کم کرے چنانچہ دسمبر 1945 وچ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دا قیام عمل وچ آیا۔ ابتدا وچ اس دے 29 ارکان سن جنہاں وچ کیوبا شامل سی جو بعد وچ نکل گیا۔
کھاتے تے ایس۔ ڈی۔ آر (SDR)
جب 1969 وچ ایس ڈی آر پہلی دفعہ متعارف کیتا گیا تو ایہ وی 0.888671 گرام سونے دے برابر سی جو اس وقت اک ڈالر دا ہُندا سی ۔ 1974 وچ ایس ڈی آر دا تعلق سونے تو‏ں ختم کرکے 16 کرنسیاں دی باسکٹ تو‏ں کر دتا گیا۔ 1981 وچ اس باسکٹ تو‏ں 11 کرنسیاں کڈ دی گئياں تے صرف پنج باقی بچاں۔1999 وچ یورو بننے دے بعد جرمن مارک تے فرانسیسی فرانک دی جگہ یورو نو‏‏ں مل گئی۔ ہن ایس ڈی آر صرف آئی ایم ایف دے ارکان ملکاں دے “اعتبار“ اُتے انحصار رکھدا اے۔
شروع وچ اک ایس۔ ڈی۔ آر دی قیمت 1.44 ڈالر دے برابر سی۔ رکن ملکاں نو‏‏ں تو ڈالر، پونڈ یا ین وغیرہ ہی ملدے نيں مگر اس دا اندراج بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دے کھاتاں وچ ایس۔ ڈی۔ آر وچ کیتا جاندا اے۔
جس طرح مختلف ملکاں دے نجی سینٹرل بینک ہويا وچو‏ں کاغذی کرنسی تخلیق کردے نيں اسی طرح بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ بغیر کسی اثاثاں دے ایس ڈی آر تخلیق کردا اے تے رکن ملکاں نو‏‏ں مجبور کیتا گیا اے کہ اوہ اسنو‏ں بطور کرنسی قبول کراں۔ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ نو‏‏ں جو گورنر کنٹرول کردے نيں اوہ مختلف نجی مرکزی بینکاں دے سربراہ یا انہاں دے خاص آدمی نيں۔
ملکاں دا کوٹہ
کوٹہ تن چیزاں دی بنا اُتے مقرر ہُندا نيں یعنی کسی ملک دی خام ملکی پیداوار (جی ڈی پی) کتنی اے، بیرونی ذرائع مبادلہ دے ذخائر کتنے نيں تے برامدات و درامدات دی مقدار کیتا اے۔ انہی دی بنیاد اُتے کسی رکن ملک دے ووٹاں دی تعداد دا تعین ہُندا اے۔ اپنے کوٹہ دے برابر رقم تسلیم شدہ زرِمبادلہ وچ یا سونے دی صورت وچ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دے پاس رکھنا ہُندا اے۔
بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ وچ رائے شماری دا طریقہ
آئی ایم ایف وچ اک ملک نو‏‏ں اک ووٹ حاصل نئيں اے بلکہ ووٹ تن چیزاں دی بنا اُتے مقرر ہُندے نيں یعنی کسی ملک دی خام ملکی پیداوار (جی ڈی پی) کتنی اے، بیرونی ذرائع مبادلہ دے ذخائر کتنے نيں تے برامدات و درامدات دی مقدار کیتا اے۔ اس طریقہ دی وجہ تو‏ں غریب ملکاں دے ووٹاں دی تعداد نہ ہونے دے برابر اے۔ صرف امریکا دے ووٹ کل ووٹاں دا تقریباً 18 فی صد بندے نيں۔ جے اسيں پنج وڈے ملکاں امریکا، برطانیہ، فرانس، جاپان تے چین دے ووٹ جمع کراں تو اوہ ووٹاں دی کل تعداد دے 40 فی صد دے قریب بندے نيں۔ سب تو‏ں وڈے تقریباً 20 صنعتی ملکاں بشمول پہلے بتائے گئے پنج ملکاں دے پاس کل ووٹاں دی کل تعداد دا 70 فی صد دے قریب اے یعنی اک طرح تو‏ں اوہ جو چاہے کر سکدے نيں۔ ریاستہائے متحدہ امریکا دے ووٹاں دی تعداد وی قابلِ غور اے۔
نیچے دیی گئی جدول دے مطابق آپ دیکھ سکدے نيں کہ بنیادی طور اُتے صنعتی ملکاں بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ وچ اتنے ووٹ رکھدے نيں کہ اوہ جو چانيں منوا لاں۔ جدول نو‏‏ں ووٹاں دے حساب تو‏ں وی ترتیب دتا جا سکدا اے۔
بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دے قرضے
کوئی وی ملک اپنے کوٹہ دے پچیس فی صد دے برابر قرضہ صرف ادائیگیاں دے توازن نو‏‏ں درست کرنے دے لئی حاصل کر سکدا اے۔ اس دے علاوہ غریب ملکاں غربت وچ کمی دے پروگرام ( Poverty Reduction and Growth Facility۔PRGF) دے تحت منڈی تو‏ں سستے قرضے حاصل کر سکدے نيں۔ ہور قرضے جو تمام ملکاں حاصل کر سکدے نيں کچھ ایويں نيں
بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دی کارکردگی
تاریخی طور اُتے دیکھیا گیا اے کہ جنہاں ملکاں نے مکمل طور اُتے بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دے قرضے حاصل کیتے تے انہاں دے نال ملحق شرائط نو‏‏ں من و عن نافذ کیتا اوہ معاشی طور اُتے تباہ ہو گئے۔ ایہ گل لاطینی امریکا دے ملکاں اُتے صادق آندی اے جنہاں نو‏ں بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دی شرائط دی وجہ تو‏ں 1980 دی دہائی وچ مالیا‏تی بحران دا شکار ہونا پيا۔ 1997 دے جنوب مشرقی ایشیا دے مالیا‏تی بحران نو‏‏ں وی انہاں پالیسیاں دا نتیجہ کہیا جاندا اے جو انہاں ملکاں نے بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دے کہنے اُتے نافذ کیتے سن ۔ ترقی پزیر ملکاں نو‏‏ں شکایت اے کہ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ غریب ملکاں وچ بجلی تے ذرائع رسل و رسائل و مواصلات دی قیمت دے بڑھنے دی ذمہ دار اے۔ مثلاً پاکستان نو‏‏ں دتے جانے والے قرضےآں دے نال جو شرائط رکھی جاندی نيں انہاں وچ ایہ گل وی شامل اے کہ ٹیلی فون دی تے بعض دوسری اشیاء مثلاً پٹرول اُتے ایکسائز ڈیوٹی بڑھائی جائے۔ اس دا براہ راست اثر غریب لوگاں تے غربت اُتے پڑتا اے۔
بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دی واحد کامیابی 1940 دے آخر تے 1950 دی دہائی وچ انہاں مغربی ملکاں دی تعمیر و مدد اے جو دوسری جنگِ عظیم تو‏ں بری طرح متاثر ہوئے سن ۔ انہاں ملکاں وچ برطانیہ، فرانس تے جرمنی شامل نيں۔ بعض لوگ اس گل نو‏‏ں وی کامیابی سمجھدے نيں کہ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ نے دنیا نو‏‏ں اک مالیا‏تی نظام دتا جو امریکی ڈالر اُتے انحصار کردا اے۔ مگر دنیا ایہ وی دیکھ چک‏ی اے کہ ایہ نظام وی کامیابی تو‏ں نئيں چل سکا تے دنیا نو‏‏ں جلد اک نويں نظام نو‏‏ں وضع کرنا پيا جس وچ زرِمبادلہ دی قیمت آزاد بنیاداں اُتے رسد و طلب دے مطابق متعین ہُندی اے۔ معیشت داناں دے مطابق بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دے منصوبے افراطِ زر پیدا کردے نيں جو تیسری دنیا دے ملکاں دے لئی زہرِ قاتل تو‏ں کم نئيں۔ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دے بہت زیادہ متاثرین وچ ارجنٹائن، نائجیریا، نائجر تے صومالیہ وی شامل نيں۔
قرض دینے دی شرائط
ناقدین دے نزدیک آئ ایم ایف دا کردار اک بین الاقوامی پولیس والے جداں اے۔ آئ ایم ایف غریب ملکاں نو‏‏ں انہاں شرائط اُتے قرض دیندا اے۔ اس دے بعد انہاں غریب ملکاں نو‏‏ں بس اِنّی رقم ہور قرض دی جاندی اے کہ اوہ اپنے موجودہ بین الاقوامی قرضےآں دا سود ادا کر سکن۔ انہاں اصلاحات دے نتیجے وچ ملکی دولت آئی ایم ایف دے پاس چلی جاندی اے تے ایہ سب جمہوریت دی آڑ وچ ہُندا اے۔
سن 2008 دے بین الاقوامی مالیا‏تی بحران وچ صرف دو ملکاں زیادہ متاثر نئيں ہوئے۔ ایہ ہندوستان تے چین سن ۔ انہاں دونے ملکاں وچ آئ ایم ایف دا اثر رسوخ بہت کم اے۔
آئی ایم ایف دی سربراہ دا بیان
2012 وچ آئی ایم ایف دی سربراہ کرسٹین لگارڈی (Christine Lagarde) نے بیان دتا سی کہ "جب آئی ایم دے اطراف دی دنیا اُتے زوال آندا اے تو اسيں ترقی کردے نيں۔ اُس وقت اسيں بہت فعال ہو جاندے نيں کیونکہ اسيں قرضے دیندے نيں۔ سانو‏ں سود، فیس تے بہت کچھ ملدا اے تے ادارے نو‏‏ں خوب منافع ہُندا اے۔ لیکن جدو‏ں دنیا بہتری دی جانب گامزن ہُندی اے تے سالاں تک ترقی ہُندی اے جداں کہ 2006–2007 وچ ہويا سی تو آئی ایم ایف دی کارکردگی مالیا‏تی تے ہور لحاظ تو‏ں گر جاندی اے ۔"
"When the world around the IMF goes downhill, we thrive. We become extremely active because we lend money, we earn interest and charges and all the rest of it, and the institution does well. When the world goes well and we’ve had years of growth, as was the case back in 2006 and 2007, the IMF doesn’t do so well both financially and otherwise."
عدالت تے کرسٹین لگارڈی
آئی ایم ایف دی سربراہ Christine Lagarde دس سال پہلے فرانس دی وزیر خزانہ سی۔ 19 دسمبر 2016 ء نو‏‏ں فرانس دی اک عدالت نے اسنو‏ں اک مقدمے وچ قصور وار قرار دتا مگر نہ کوئی سزا دی نہ جرمانہ کیتا۔ اس تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ مشرق دی طرح مغرب وچ وی قانون وڈے لوگاں نو‏‏ں سزا نئيں دے سکدا۔
حوالے
گٹھ:1945ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں گٹھ:1945ء وچ معاشیات گٹھ:اقوام متحدہ اقتصادی تے سماجی کونسل گٹھ:اقوام متحدہ دے خصوصی ادارے گٹھ:بین الاقوامی مالیا‏تی ادارے گٹھ:عالمی ادارے گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع GND شناخت کنندگان
بدلدی اڈدی سہنپ
بدلدی اڈدی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک اڈدی سہنپ اے۔ ایہ یورپ دی واسی اے۔
ویلنٹائن سیروف
ویلنٹائن سیروف اک روسی تے اپنے ویلے دا منیا پرمنیا پینٹر سی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
شتو سالیغناک
شتو سالیغناک فرانس دے صوبے اکیتین دے ضلعے دوردون وچ اک شتو اے۔
وڈفورڈ کاؤنٹی، الینوۓ
وڈفورڈ امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
بخش باشت
ایہہ ایران دے صوبہ کہگیلویہ و بویراحمد دے ضلعے  شہرستان گچساران دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کہگیلویہ و بویراحمد چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کہگیلویہ و بویراحمد دیاں تحصیلاں
چک 5 اک ایل
چک 5 -1ایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 1ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 1ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 1ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
زہک
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ سیستان و بلوچستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
شتو ٹایاک
شتو ٹایاک فرانس دے صوبے اکیتین دے ضلعے دوردون وچ اک شتو اے۔
ڈسی
ڈسی سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
کوناگریوں ریزولوٹم
کوناگریوں ریزولوٹم پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک  اڈدی سہنپ اے۔ ایہ یوریپ تے اتلے امریکہ دی واسی اے۔
یعقوب بن طارق
یعقوب بن طارق وفات 796 عیسوی) اٹھوی‏‏ں صدی دے بغداد دے رہنے والے اک فارسی ماہر فلکیات تے ریاضی دان سن۔ 771 جاں 773ء وچ بغداد وچ سندھ آنے والے وفد نال اس نے تعاون نے کیتا۔ یعقوب بن طارق دا سب توں اہم کم زيج محلول في السندهند لدرجة درجة اے جس وچ فلکیاتی ڈگریاں دے حد شدہ جدول نیں۔ واضح طور اُتے زیج دی سب توں اہم خصوصیت ایہ سی کہ جدول دے کالماں وچ درجات دے درمیان وچ وقفہ اک ڈگری سی۔ اس دے بنیادی پیرامیٹرز انفزاری دی زیج السندھ ہند الکبیر توں بوہت ملتے جلدے سن۔
اس دے علاوہ یعقوب نے زیج الشاہ توں مرکز دی مساوات نوں مکمل طور اُتے اپنی کتاب وچ شامل کیتا اے، جدو‏‏ں کہ خروج مرکز دی کچھ مساواتاں زیج الکند توں شامل کر لی نیں۔
ترکیب الافلاک وچ وی یعقوب نے زیج السندھ ہند تے زیج ارکند جو ہندوستانی ماہرین فلکیات دا کم اے توں مدد لئی۔ اس کتاب وچ سیاریاں دے مدار دا ارض مرکزی فاصلہ، جغرافیہ تے سیاریاں دی حرکت دے جیومیٹرییکل ماڈل دتے گئے نیں۔
کم
یعقوب بن طارق توں منسوب کم: اس وچ ہند وچ دتے گئے "فلکیاتی جدول دا حل ہر ہر درجے دے لئی دتا گیا اے۔ زیج، 770ء دے آپس پاس لکھی گئی، خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ کتاب سنسکرت دے کم، سندھانت اُتے مبنی سی۔ مبینہ طور اُتے کانکھ نامی اک سندھی فلکیات دان نے ایہ کم سندھ توں المنصور باللہ نوں پیش کیتا سی۔ کتاب الافلاک کائنات اُتے بحث کردتی اے، اس وچ اجرام فلکی دے حجم تے مقام دا بیان اے۔ اس دے ایہ تخمینے ابو ریحان البیرونی دے ہندوستان وچ کیتے گئے کم اُتے نیں; یعقوب ابن طارق دے مطابق، زمین دا رداس 1,050 فرسخاے تے چند تے عطارد دا قطر 5,000 فرسخ (4.8 زمین دا رداس) تے ہور اجرام فلکی (زہرہ، سورج، مریخ، مشتری تے زحل) دے قطر 20,000 فرسخ (19.0 زمین دا رداس۔) ، مختلف اجرام فلکی دی ترکیب دے بارے وچ، اس وچ سیاروی مداراں دے ارض مرکزی دے فاصلے، جغرافیہ تے سیاراں دی حرکت دے جغرافیائی نمونے اُتے بحث اے۔ اس کتاب دا حوالہ البیرونی نے اپنی کتاب وچ دتا، اصل کتاب مکمل حالت وچ حالے تک گم اے، جاں ضائع ہو چکی۔ اس دے چند اجزا ملے نیں، جنہاں وچ دھوپ گھڑی وچ سویاں لگانے دے اصول قواعد درج نیں۔
ہور پڑھو
گٹھ:796 دیاں موتاں گٹھ:اٹھویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:اٹھویں صدی دے ریاضی دان گٹھ:اٹھویں صدی دے عرب مصنفین گٹھ:اٹھویں صدی دے ماہرین فلکیات گٹھ:اٹھویں صدی دے مسلمان گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:سال پیدائش غیر موجود گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ریاضی دان گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات گٹھ:قرون وسطی دے فارسی منجمین گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:مسلم سائنس دان
شتو برئیڈ
شتو برئیڈ فرانس دے صوبے اکیتین دے ضلعے یروند وچ اک شتو اے۔
ایڈمز کاؤنٹی، پنسلوانیا
ایڈمز امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
برتھے موریسو
برتھے موریسو فرانس دی اک پینٹر تے امپریشنزم تحریک دے پینٹراں دی سنگی سی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
پرائم نمبر
2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97
تعریف: اِک مثبت صحیح عدد نوں اولی کہیا جاندا اے اگر اس عدد دے صرف دو ضربی اجزا (جزوِ ضربی) ہون (اِک اے آپ تے دوجا 1)۔ مثلاً 25 توں چھوٹے اولی اعداد اے نیں: عدد 1 نہ اولی ہے نہ مرکب۔
حساب دا بنیادی مسئلہ اثباتی
تفصیلی مضمون: حساب دا بنیادی مسئلہ اثباتی
فرض کرو n>1 ۔ ہوں عدد n نوں اولی اعداد تے مشتمل جزوِ ضربی چ لکھا جا سکدا اے۔ تے اے جُزوِ ضربی منفرد ہونگے، صرف ترتیب مختلف ہو سکدے اے۔ مثال: جتھے 2, 3, 7, 11, اولی اعداد نیں۔ ان اولی اعداد دے علاوہ کوئی دوسرا اولی اعداد دا مجموعہ نہیں، جو 299376 دے جزو ضربی بن سکن، صرف ترتیب مختلف ہو سکدی اے، مثلاً
مسئلہ اثباتی
اولی اعداد دی تعداد لامحدود ہے۔
گٹھ:ریاضی
بخش چاروسا
ایہہ ایران دے صوبہ کہگیلویہ و بویراحمد دے ضلعے  شہرستان کہگیلویہ دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کہگیلویہ و بویراحمد چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کہگیلویہ و بویراحمد دیاں تحصیلاں
ساسینیر
ساسینیر سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
شہرستان سلماس
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان سلماسایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز سلماس شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لہندا آذربائیجان
سید حمید الدین
سید حمید الدین انور شاہ کشمیری دے شاگرد، شیخ الاسلام مولا‏نا حسین احمد مدنی دے معتمد، دار العلوم دیوبند دے شیخ التفسیر، دار العلوم ندوۃ العلماء لکھنؤ دے محدث کبیر تے مشرقی یو۔ پی د‏‏ی مشہور دینی وتربيت‏ی درسگاہ جامعہ مسعودیہ نور العلوم بہرائچ دے صدر المدرسین تے شیخ الحدیث۔، 1910ء نو‏‏ں ضلع فیض آباد دے مشہور مردم خیز قصبہ ہنسور دے اک علمی خانوادہ وچ پیدا ہوئے۔
تعلیم
آپ موصوف نے وطن مالوف وچ ہی مشہور استاذِ حفظ جناب حافظ نور محمد صاحب تو‏ں قرآن کریم د‏‏ی تکمیل کی، بعدہٗ مدرسہ اشاعت العلوم ہنسور ہی وچ جناب مولا‏نا حکیم عبد الرحمن خانصاحب سمور خانپور تو‏ں فارسی تے عربی د‏‏ی ابتدائی کتاباں پڑھیاں۔ س دے بعد اعلیٰ تعلیم دے لئی دار العلوم دیوبند وچ داخلہ لیا، لیکن حالے تعلیم مکمل نئيں ہوئی سی کہ اِنّے وچ حضرت علامہ انور شاہ کشمیریؒ نو‏‏ں دار العلوم دیوبند چھڈ ک‏‏ے جامعہ اسلامیہ تعلیم الدین ڈابھیل گجرات جانا پيا، استاذ محترم دے نال آپ نے وی مدرسہ تعلیم الدین ڈابھیل جا ک‏ے 1347ھ وچ دورۂ حدیث شریف د‏‏ی تکمیل د‏‏ی تے جامعہ تعلیم الدین ڈابھیل تو‏ں ہی سندِ فراغت حاصل کيتی۔
حادثہ جانکاہ
دار العلوم دیوبند د‏‏ی مجلسِ شوریٰ وچ شرکت دے ارادے تو‏ں آپ کلکتہ تو‏ں بذریعہ کالکا میل دہلی دے لئی روانہ ہوئے، اہل خانہ نال سن، فیر دہلی تو‏ں بذریعہ کار عصر دے بعد دیوبند دے لئی روانہ ہوئے، مغرب د‏‏ی نماز میرٹھ د‏‏ی مسجد وچ ادا کيتی اوتھ‏ے دے احباب نے چائے وغیرہ پلیا ک‏ے رخصت کيتا، تقدیر الٰہی اپنی کارگذاری دے لئی مستعد سی، چنانچہ کھتولی تے مظفر نگر دے درمیان وچ اک کھڑے ہوئے ٹرک تو‏ں کار ٹکرا گئی، آپ نے موقعِ واردات اُتے ہی 15؍ نومبر 1968ء نو‏‏ں بعمر 68 سال جام شہادت نوش کیتا تے مزار قاسمی دیوبند وچ اپنے شیخ آپ سید حسین احمد مدنی دے نیڑے تے اپنے استاداں شیخ الادب آپ اعزاز علی صاحبؒ، امام المعقولات حضرت علامہ ابراہیم بلیاویؒ دے پہلو وچ مدفون ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1910 دے جم گٹھ:1968 دیاں موتاں گٹھ:بھارت دے سنی علما گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
دمن تے دیو
دمن تے دیو (ہندی: दमन और दीव ، گجراتی: દમણ અને દીવ ) عرب سمندر دے کنڈے واقع بھارت دا اک یونین علاقہ (مرکز ہیٹھ علاقہ) اے۔ پہلے اس علاقہ اتے پرتگیزیاں دا مل سی ۔ 19 دسمبر 1961ء نوں ہندستان نے فوجی کارروائی راہیں اپنی عملداری چ رلا لیا، پر پرتگال نے 1974ء تک اس رلون نوں نئیں منیا۔ دمن تے دیو وچکار تقریباً 640 کلومیٹر دی دوری اے۔
بیرونی روابط
گٹھ:بھارت دے یونین علاقے گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے صوبے تے مرکزی علاقے گٹھ:بھارت
چک 6 اک ایل
چک 6 -1ایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 1ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 1ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 1ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
کنارک
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ سیستان و بلوچستان دے  شہرستان کنارک دا انتظامی مرکز  اے ۔
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
پز جناٹش
پز جناٹش سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
ایڈورڈ مانی
ایڈورڈ مانی فرانس دا اک پینٹر تے امپریشنزم تحریک دے پینٹراں دا سنگی سی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
نخریلی اڈدی سہنپ
نخریلی اڈدی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک اڈدی سہنپ اے۔ ایہ رومی سمندر دے دوالے دے دیساں دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پتلی اڈدی سہنپ
آنندپور صاحب
انندپور صاحب بھارت دے اتر-پچھمی راج پنجاب (بھارت) دے [ضلع [روپنگر|روپنگر ضلعے]] دا اک نگر اے۔
اتہاس
آنندپور صاحب دی ستھاپنا سکھ گرو گورو تیغ بہادر جی نے 1665 وچّ کیتی۔ شوالک دیاں پہاڑیاں دے پیراں وچّ وسے آنندپور صاحب دی سکھ پنتھ دی اتہاسک مہتتا ہے۔ آنندپور صاحب دی ستھاپنا 19 جون 1665 نوں گورو تیغ بہادر صاحب ولوں بھورا صاحب دے ستھان ‘تے سمیں دی پرمپرا انوسار موڑھی گڈّ کے رکھی گئی سی۔ گورو تیغ بہادر جی نے گریائی دی ذمہ واری سنبھالن اپرنت 1665 وچّ آنندپور صاحب دی ستھاپنا کیتی سی۔ گورو تیغ بہادر جی نے کیرتپور صاحب توں 9 کلومیٹر دور پہاڑاں ولّ آنندپور صاحب وسایا سی۔ اس دا پہلا نام ماکھووال سی۔ دندکتھا مطابق اتھے ماکھو نام دا اک ڈاکو رہندا سی، جہڑا اتھے کسے نوں وسن نہیں دندا سی۔ گورو تیغ بہادر صاحب نے اپنی پوجنیک ماتا نانکی جی دے ناں ‘تے چکّ نانکی نامی نگر وسایا تاں ماکھو ڈاکو بھجّ گیا۔ جتھے 9 سال دی عمر وچّ بالک گوبنگ رائے نے چکّ نانکی توں اپنے پتا سری گورو تیغ بہادر صاحب نوں شہادت دین لئی اپنے ہتھیں دلی ولّ توریا سی تاں چکّ نانکی نوں اانندپر بنا دتا۔ گورو تیغ بہادر جی نے بالک گوبند رائے نوں آنندپور صاحب وکھے ہر پرکار دی لوڑیندی سکھیا دین دا پورا پربندھ کیتا ہویا سی۔
قلعے
آنندپور صاحب نوں سکھ بودھکتا، ودوتا اتے وقت دے ودواناں دا کیندر بناؤنا لئی پنج قلعیاں آنندگڑھ، لوہگڑھ، ہولگڑھ، تاراگڑھ اتے فتہگڑھ دی اساری کیتی گئی۔ گورو گوبند سنگھ جی نے کیس گڑھ نوں کیندر وچّ رکھ کے اس دے آلے-دوآلے پنج قلعے اسارے۔ کیس گڑھ دے استھان ‘تے سنّ 1699 دی وساکھی والے دن پنج پیاریاں دی چون کر کے خالصہ پنتھ دی ساجنا کیتی سی۔ ٭گورو گوبند سنگھ جی نے آنندپور صاحب وچّ سبھ توں پہلا قلعہ آنندگڑھ صاحب ہی اساریا سی۔ ایہہ اپریل 1689 وچّ بننا شروع ہویا سی۔ ایہہ قلعہ سبھ توں مضبوط اتے اچا منیا جاندا سی۔ ٭قلعہ لوہگڑھ خاص اہمیت رکھدا سی۔ ایہہ قلعہ ستلج دریا دے کنڈھے ‘تے سی۔ ٭تیجے قلعے ہولگڑھ دا فلسفہ سدا کریاشیل رہن دا سنیہا دندا ہے۔ ٭چوتھا قلعہ فتہگڑھ صاحب آشاوادی اتے چڑھدی کلا وچّ رہن دا سنیہا دندا ہے۔ ٭پنجواں قلعہ آنندپور صاحب توں تقریباً 5 کلومیٹر دور قلعہ تاراگڑھ وی سکھ نوں بھگتی-شکتی دے سمیل دی جاچ سکھن دا فلسفہ دندا ہے۔
تھاں ٹکانہ
پنجاب اتے ہماچل پردیش دی سرحداتے واقع اے۔
ہولا محلہ
ہولا محلہ
باہرلےجوڑ
٭ انندپور صاحب
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
تھیلا مچھی
تھیلا مچھی مہاشیر ٹبر دی سجرے پانی دی اک مجھی اے جیہڑی دکھنی ایشیاء دے دیساں پاکستان، ہندستان، نیپال، بنگلہ دیش تے برما دے دریاواں وچ ملدی اے۔ ایہدا وڈا مونہہ تے سر، اگے ودھواں جباڑہ تے اتے ول ہویا مونہہ ہوندا اے۔
ایہ پانی دی پدھر تے یا وشکار ریندی تے پانی دے جنوراں نوں کھاندی اے۔ ایہ فارماں وچ دوجی مچھیاں نال پالی جانوالی عام مچھی اے۔
بھنگانی دی لڑائی
بھنگانی دا یدھ گورو گوبند سنگھ جی دے جیون دا پہلا وڈا یدھ ہے۔ ایہہ یدھ 15 اپریل 1687 نوں ہویا۔ اس توں پہلاں پہاڑی راجیاں نال چھوٹیاں بھیڑاں ہندیاں رہندیاں سن، پر وڈے یدھاں دا ایہہ پہلا یدھ سی۔
کارن
ایہناں جنگاں دا سبھ توں پہلا تے وڈا کارن ایہہ سی کہ سکھ دھرم دے مکھ اصولاں وچوں اک ایہہ وی ہے کہ نیچ-اوچ د وتکرا سماج وچوں ختم کر کے کیول اکو منکھتا دے اصول نوں درڑھ کرواؤنا ہے۔ پر ایہہ اصول ہندواں دے دھرم دے ورودھ جاندا سی۔ جد توں گورو نانک دیوَ جی نے سکھ دھرم دے پرچار راہیں کروڑاں منکھاں نوں پربھاوت کیتا، تد توں ہی براہمن شرینی اتے راجپوت ہندو رجیاں نے سکھ سنستھا اتے وار کرنے سرو کر اتے سن۔ ایہہ ٹکر، دسویں گورو دے سمیں اپنی انتم منزل تے پہنچ چکی سی۔ گورو گوبند سنگھ جی اتے اوہناں دے گرسکھاں نے اس زیادتی دا مقابلہ کرنا اپنا دھرم سمجھیا اتے اوہ ٹاکرے لئی پوری تیاری کر رہے سن۔ ہزاراں سکھ، گھوڑ-سواری اتے ششتر ودیا لے کے تیار ہو چکے سن۔ گورو صاحب اتے سکھاں دا شکار تے چڑھنا اتے وڈے-وڈے راجیاں دا گورو گھر تے شردا رکھنا پہاڑی راجیاں نوں چبھ رہا سی۔
انھی دنیں پوربی بنگال دے شہر گوریپر دا راج کمار اپنی ماتا سمیت گورو صاحب دے درشناں نوں انندپور صاحب آیا اتے شردھا وجوں کجھ قیمتی توہپھے لیایا جویں کہ پرسادی ہاتھی، پنچ-کلا شستر، اتے گھوڑے آدی۔ انندپور صاحب، ریاست کہلور وچّ پیندا سی، جتھوں دا راجا بھیم چند سی اتے اس دی راجدھانی بلاسپر سی۔ بھیم چند دے لڑکے اجمیر چند دی کڑمائی فتیہ شاہ دی لڑکی نال ہو گئی۔ فتیہ شاہ، سری نگر، گڑھوال دا راجا سی اتے گورو گھر نال ہتّ رکھدا سی۔ اس موقعے تے بھیم چند نے گورو صاحب پاسوں تحفے ٹھگن دا پاج بنایا کہ کڑمائی دے موقعے تے پرسادی ہاتھی، پنچ-کلا ششتر اتے گھوڑے شامیانے کجھ دناں لئی منگے جان تے پھر واپس نہ کتے جان۔ پر گورو صاحب نے صاف نانہہ کر دتی، کیونکہ اوہ اس دی بے ایمانی نوں سمجھدے سن۔ اس اپرنت بھیم چند اندروں-اندروں سڑدا رہندا سی اتے موقعے دی بھال وچّ سی کہ کویں گورو گھر نوں تباہ کیتا جاوے۔
اس سمیں گورو گوبند سنگھ جی پہاڑی علاقے وچّ پرچار دورے تے نکلے اتے نکیاں-نکیاں پہاڑیاں دے کنڈھیاں تے وسے پنڈاں وچّ پرچار کردے، وساکھی دے موقعے تے روالسر پہنچے۔ اسے وساکھی دے میلے تے سرمور دا راجا، میدنی پرکاش، گورو سہب دے گرمتِ سدھانتاں توں بہت پربھاوت ہویا۔ اسنے گورو صاحب نوں بینتی کیتی کہ آپ اسدی ریاست وچّ کجھ سماں ٹھہرن اتے گرمتِ سدھانتاں دا پرچار کرن۔ اس دے نال ہی اس نے بینتی کیتی کہ میرے علاقے دا کجھ حصہ پھتیہ شاہ نے کھوہ لیا ہے، اوہ کسے طرحاں واپس کروا دیوو۔ گورو گوبند سنگھ جی اپنے 52 کویاں، اتے ہور تھوڑے جہے سکھاں نال سنّ 1685 دے شروع وچّ ریاست سرمور دی راجدھانی ناہن پہنچے۔ سبھ توں پہلاں گورو جی نے راجا پھتیہ شاہ نوں بلا کے راجا میدنی پرکاش نال سمجھوتہ کروایا اتے میدنی پرکاش دا سارا علاقہ واپس کروایا۔ اس سمیں ستگوراں پاس 500 دے قریب ششتر-دھاری سکھ سن۔
راجا میدنی پرکاش دی اچھا سی کہ گورو جی اسدی ریاست وچّ کافی سماں ٹکن، تانکِ اک تاں اوہ سکھی دا پرچار کرنگے اتے نال ہی اوہناں دے ہندیاں کسے راجے دی ہمت نہیں پویگی کہ اسدے علاقے اپر نظر رکھ سکے۔ راجے نے ستگوراں دے نواس لئی جمنا کنارے اک ستھان دی پیش کش کیتی، جو گورو جی نے پروان کرکے، اتھے اک قلعہ تیار کروایا۔ اس استھان دا نام پاؤنٹا صاحب رکھیا گیا، جس دا ارتھ ہے 'پیر رکھن دی تھاں'۔ اتھے ہی کنجپر، ضلع کرنال، دے 500 پٹھان، پیر بدھو شاہ دی سفارش لے کے نوکری لئی حاضر ہوئے۔ ایہہ پٹھان سپاہی اورنگزیب دی فوج وچوں کڈھے گئے سن اتے کوئی وی راجا ڈر دے کارن ایہناں نوں نوکر رکھن نوں تیار نہیں سی۔ گورو جی نے اوہناں نوں نوکری تے رکھ لیا۔ ایہناں پٹھان سپاہیاں دے سردار سن، نزبت خاں، کالا خاں، بھیکھن خاں، حیات خاں اتے عمر خاں۔ اس توں علاوہ 500 اداسی وی مہنت کرپال داس دے نال گورو جی پاس ٹکے ہوئے سن۔
اس سمیں راجا بھیم چند دے پتر ازمیر چند اتے پھتیہ چند دی لڑکی دی شادی دے سمیں سارے پہاڑی راجے اکٹھے ہونے سن۔ راجا بھیم چند نے گورو گھر توں بدلہ لین لئی اس موقعے دا فائدہ اٹھانا چاہیا۔ اس نے سوچیا کہ اس سمیں گورو جی تھوڑے جہے سکھاں نال پاؤنٹا صاحب ٹھہرے ہن، ایوں نہ گڑوال جاندے ہوئے راہ وچّ اوہناں اتے حملہ کیتا جاوے۔ اس نے گورو جی نوں خط لکھیا، جس وچّ بینتی کیتی کہ برات نوں پاؤنٹا صاحب ولوں جان دی ازازت دتی جاوے۔ نال ہی ایہہ دھمکی وی دتی کہ جیکر برات نوں روکیا گیا تاں اوہ واپسی تے سکھاں نال لڑ لینگے۔ گورو جی نے اجمیر چند اتے اس دے کجھ ساتھیاں توں سوَ ہور کسے نوں جان دی ازازت نہیں دتی۔ بھیم چند نے سوچیا کہ ویاہ دے سمیں سارے پہاڑی راجے اکٹھے ہو رہے ہن، اس لئی ویاہ توں واپس آؤندیاں ہویاں اناں نوں چک-چکا کے اک ملویں طاقت نال گورو گھر تے حملہ کرکے اسنوں سماپت کر دیانگے۔
اس ویاہ دے موقعے تے فتیہ شاہ نے گورو گوبند صاحب نوں وی سدا بھیجیا سی۔ گورو جی تاں نہ گئے، پر کجھ قیمتی تحفیاں دا تمبول بھائی دئیا رام اتے دیوان چند دے ہتھ گھلّ دتا، اتے کجھ سنگھاں نوں وی نال بھیجیا۔ جد اس دا پتہ بھیم چند نوں لگا تاں اسنے پھتیہ شاہ نوں گورو جی ولوں بھیجیا تمبول واپس کرن لئی کیہا اتے ڈراوا دتا کہ جیکر اسنے ایہہ تمبول پروان کیتا تاں اوہ ویاہی نونہہ نوں چھڈ جاویگا۔ پھتیہ شاہ نے تمبول واپس کر دتا۔ بھیم چند نے سوچیا کہ کیوں نہ ایہناں سکھاں نوں ختم کر دتا جاوے اتے تمبول تے تحفے وی لٹ لئے جان۔ سکھاں نے چھوٹی جہی ٹکر دے باو جود تحفے بچا لئے اتے واپس آ کے گورو سہب نوں سارے حالات توں اگاہ کتا اتے ایہہ وی دسیا کہ بھیم چند سارے پہاڑی راجیاں نوں اکٹھا کرکے حملہ کرن دی تیاری کر رہا ہے۔
تیاری
گورو گوبند سنگھ جی نے وی جنگ دی تیاری آرنبھ کر دتی۔ اس لئی پوری دیکھ بھال پچھوں پاؤنٹا صاحب توں ستّ میل دور بھنگانی دا ستھان نشچت کیتا گیا۔ گورو جی دے ماما کرپال چند جی نے اتے گورو جی دی بھوآ بیبی ویرو جی دے پتراں، سنگو شاہ، جیت ملّ، موہری چند، گلاب رائے، گنگا رام اتے دیوان چند نے گورو جی نال بیٹھ کے جنگ دا پورا نقشہ تیار کیتا۔ چھوٹے جہے میدان توں بعد پہاڑی سی، اتے پھر میدان، جتھے گورو جی نے مورچے لگائے ہوئے سن تانکِ دشمن مار کھا کے جے پچھے نسے، تاں جمنا پار وقت دبایا جاوے۔ بھائی رام کوئر میہرے اتے کالا خاں نوں پاؤنٹا صاحب دی رکھیا لئی چھڈیا گیا۔
ادھر پہاڑی راجیاں نے اپنا دوت بھیج کے 500 پٹھاناں دے سرداراں نوں لالچ دے کے نسّ جان لئی کیہا۔ یدھ توں اک رات پہلاں ہی 400 پٹھان نسّ گئے اتے دشمن دیاں فوجاں وچّ شامل ہو گئے، کیول کالا خاں ہی اپنے 100 سپاہیاں سمیت ٹکیا رہا۔ اس توں علاوہ گورو باہب پاس آیا 500 اداسی سادھاں دا ٹولا وی جنگ دی خبر سندیاں رات نوں نسّ گئے، اتے کیول اوہناں دا آگوُ مہنت ارپال داس ہی گورو جی کول رہا۔ جد پٹھاناں دی بے وفائی دی خبر پیر بدھو شاہ جی نوں پہنچی تاں اپنے چارے پتر، دوویں بھرا اتے 700 مرید لیکے بھنگانی پہنچ گئے۔ یدھ دی خبر سن کے آس-پاس کے علاقے دے سکھ وی یدھ وچّ حصہ لین لئی پہونچے۔ and won the battle.
یدھ
ایہہ یدھ 15 اپریل 1687 نوں شکروار والے دن ہویا۔ سارا دن بڑی بھیانک جنگ ہوئی۔ دوہاں دھراں نے ودھ چڑھ کے وار کیتے۔ سنگو شاہ دی شہیدی اپرنت گورو صاحب آپ میدان وچّ کد گئے۔ ہولی-ہولی ویکھدیاں ویکھدیاں سارے پہاڑیئے نس اٹھے، سکھاں نے دشمناں نوں جمنا وچّ ٹھیل کے دم لیا۔ اس یدھ وچّ پیر بدھو شاہ دے دو پتر سعید اشرف، سعید موہمد شاہ تے بھرا بھورے شاہ شہید ہوئے۔ اس جنگ وچّ بیبی ویرو دے دو پتر، سنگو شاہ تے جیت مل اتے ہور بہت سارے سکھ شہید ہوئے۔ دوجے پاسے پٹھاناں وچوں نزابت خاں تے حیات خاں مارے گئے، اتے چار پہاڑی راجے اتے بہت وڈی گنتی وچّ ہندو اتے پٹھان فوجی مارے گئے۔
باہری کڑیاں
٭بھنگانی دے یدھ بارے جانکاری @ gurmat.info.
حوالے
گٹھ:لڑائیاں گٹھ:جنگاں گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:پنجاب دی تریخ
ابن یونس
ابو الحسن علی بن ابی سعید عبد الرحمن بن احمد بن یونس المصری، البتانی تے ابی الوفاء البوزجانی دے بعد سب توں زیادہ شہرت پانے والے ریاضی تے فلکیات دان نیں، مستشرق سارٹن انہاں نوں چوتھی صدی ہجری دے سب توں وڈے سائنسداناں وچ شمار کر دے نیں، اوہ شاید مصر دے سب توں وڈے فلکیات دان سن، مصر وچ پیدا ہوئے تے اوتھے ای اُتے شوال 399 ہجری نوں وفات پائی۔
“الزیج الحاکمی” دے ناں توں اک زیچ بنایا تے کافی لکھتاں چھڈیاں جن وچ قابلِ ذکر لکھتاں ایہ نیں : غایہ الانتفاع فی معرفہ الدوائر والسمت من پہلے الارتفاع، التعدیل المحکم، جداول السمت، جداول فی الشمس والقمر، ابن یونس نے ای یحیی بن ابی منصور دا زیچ درست کیتا سی، اوہ مثلثات دے ماہر سن تے کروی مثلثات دے بوہت مشکل مسائل حل کیتے تے اقواس دا حساب دریافت کیتا، انہاں نے ای گھڑی دا pendulum ایجاد کیتا سی نا کہ گیلیلیو نے جداں کہ عام طور اُتے سمجھیا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:1009 دیاں موتاں گٹھ:950 دے جم گٹھ:اسلامی فلسفی گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان گٹھ:دسویں صدی دے ریاضی دان گٹھ:دسویں صدی دے ماہرین فلکیات گٹھ:قرون وسطی دے عرب ریاضی دان گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہرین فلکیات گٹھ:قرون وسطی دے عرب منجمین گٹھ:قرون وسطی دے مصری ماہرین ریاضیات گٹھ:گیارہویں صدی دے ریاضی دان گٹھ:گیارہویں صدی کے ماہرین فلکیات گٹھ:مسلم سائنس دان گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:مسلمان موجدین گٹھ:مصری مسلم
گلاب چانڈیو
غلام محمد گلاب (6 جنوری 1958 – 18 جنوری 2019) اک پاکستانی ٹیلی ویژن تے فلمی اداکار سن ۔ اپنے فنی کیریئر دے دوران وچ انہاں نے 300 تو‏ں زیادہ اردو تے سندھی ڈرامےآں تے 6 فلماں وچ اداکاری دے جوہر دکھائے۔
مڈھلا جیون
گلاب 6 جنوری 1958ء نو‏‏ں ضلع نواب شاہ دے پنڈ شہمیر چانڈیو وچ اک کسان دے گھر وچ پیدا ہوئے۔
انہاں نے پنڈ تو‏ں اسکول تے انٹرمیڈیٹ د‏‏ی تعلیم مکمل کيتی۔ 1976ء وچ ، اوہ کراچی گئے تے محکمہ فوڈ وچ کلرک د‏‏ی نوکری حاصل کرلئی- 1978ء وچ ، اوہ نواب شاہ واپس آئے۔ انہاں نو‏ں ذوالفقار علی بھٹو د‏‏ی سزائے موت دے بعد احتجاج وچ حصہ لینے اُتے جیل جانا پيا سی۔
فنی زندگی
گلاب 1980ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ٹیلی ویژن اداکار دے طور اُتے اُبھرے تے سندھی ڈرامےآں تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کیتا۔ انہاں نے 1982ء وچ ٹی وی انڈسٹری وچ قدم رکھیا تے سندھی ڈراما بیو شخص (دوسرا شخص) تو‏ں اپنی شروعات کيتی۔ اک ہور ماخذ دے مطابق انہاں دا پہلا ڈراما خان صاحب (1980ء) سی۔ اوہ مختلف ڈرامےآں تے ٹی وی سلاسل وچ نظر آئے، سندھی ڈرامےآں تلاش، سام، جنگل، جیاپو، مٹی جا ماٹھو، تے غلام گردش اے، تے اردو سیریل زینت، روش، نوری جام تماچی، ٹیپو سلطان، تے سجے دا آنسو قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔
وہ نوری جام تماچی، ماروی تے چاند گرہن دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے تھیٹر ڈرامےآں تے فلماں وچ وی کم کيتا، انہاں د‏‏ی پہلی فلم دشمن سی جس وچ انہاں نے اک اداکار دا کردار ادا کیتا۔ انہاں نے اک ہور سندھی فلم محب شیدی (1990ء) وچ وی مرکزی کردار ادا کیتا۔ اوہ سید نور د‏‏ی فلم سرگم (1995) وچ وی نظر آئے۔
گلاب نے نواب شاہ تے کراچی تو‏ں پاکستانی عام انتخابات وچ دو بار کھڑے ہوئے لیکن اوہ دونے بار ہار گئے۔ 2016ء وچ ، اوہ پاکستان تحریک انصاف وچ شامل ہوئے۔
سنہ 2016ء وچ ، انہاں نو‏ں فن تے ڈراما وچ خدمات دے لئی صدارتی تمغائے حسن کارکردگی تو‏ں نوازیا سی۔
وفات
18 جنوری 2019 نو‏‏ں گلشنِ اقبال، کراچی وچ انہاں دا انتقال ہوگیا۔ گلاب ذیابیطس تے دل دے مریض سن ۔
حوالے
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:اردو سنیما وچ مرد اداکار گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار گٹھ:2019 دیاں موتاں گٹھ:1958 دے جم گٹھ:سندھ وچ بلوچ پناہ گیر گٹھ:سندھی بلوچ
عیدگاہ (افسانہ)
عیدگاہ بھارت دے لکھاری منشی پریمچند دی لکھی اردو کہانی اے۔ ایہہ پریمچند دیاں سبھ توں ودھ مشہور کہانیاں وچوں اک اے۔
پلاٹ
عیدگاہ اک چار سالا حامد ناں دے یتیم دی کہانی اے جو اپنی دادی امینا نال رہندا اے۔ کہانی دے ہیرو حامد دے ماں-پیؤ حالَ ہی وچ اس دنیا توں ہمیشہ واسطے چلے گئے ہن؛ حالانکہ اس دی دادی نے اسنوں دسیا اے کہ اس دے پیؤ پیسے کماؤن گئے ہن اتے اسدی ماں اس لئی عجیب تحفے لین لئی ﷲ کول گئی اے۔ ایہہ گلّ حمید نوں امید نال بھر دندی اے، اتے اوہناں دی غریبی اتے اس دے پوتے دی تندرستی بارے امینا دی چنتا دے باو جود، حامد خوش اتے با ادب بچہ اے۔
کہانی دی شروعات عید دی سویر نوں ہندی اے جدوں حامد پنڈ دے ہور منڈیاں نال عیدگاہ لئی نکلدا اے۔ حامد خاص طور تے اپنے دوستاں دے اگے نیواں ہندا اے، ماڑے کپڑے پائے ہن اتے بھکھ دا ماریا اے، اتے تیوہار لئی صرف تنّ پیسہ عیدی دے روپ وچّ اس کول ہن۔ دوجے منڈے جھوٹے لین، مٹھیآں چیزاں تے سندر مٹی دے کھڈونیاں تے اپنی جیب دا پیسہ خرچ کردے ہن اتے حامد نوں کھجھاؤندے ہن جدوں اوہ اس نوں پل بھر دی خوشی لئی پیسے دی بربادی دے روپ وچّ ردّ کردا اے۔ جدوں کہ اس دے دوست اپنے مزے لیں راے ہن، اوہ اپنے لالچ نوں جت لیندا اے اتے اک ہارڈویئر دی دوکان تے جاندا اے اتے ایہہ سوچدیاں کی روٹیاں سیکدیاں کویں اسدی دادی دیاں انگلاں سیکیاں جاندیاں ہن اتھوں اک چمٹا خرید لیندا اے۔
جدوں اوہ پنڈ واپس آؤندے ہن تاں حامد دے دوست اس نوں اس دی خرید لئی کھجھاؤندے ہن، اپنے چاقوآں تے اپنے کھڈونیاں دے گناں دا ذکر کردے ہن۔ حامد کئی ہشیار دلیلاں دے نال جواب دندا اے اتے کجھ ویلے بعد اوہدے دوست اپنے کھڈونیاں نالوں چمٹے تے زیادہ موہت ہو جاندے ہن، اتھوں تکّ کہ اس نال اپنیاں چیزاں وٹا لین دی وی پیش کش کردے ہن، جو حامد نے نہیں منی۔ ایہہ کہانی اک دل-ٹمب لین والے توڑے نال ختم ہندی اے جدوں حمید نے اپنی دادی نوں چمٹے دا تحفہ دے دتا۔ پہلاں اوہ اس نوں میلے وچ کھان جاں پین لئی کجھ خریدن دی بجائے چمٹا خریدن لئی جھڑکدی اے، جد تکّ حامد نے اس نوں یاد نہیں کرا دتا کہ اہروزانا اپنیاں انگلاں کویں ساڑ لیندی اے۔ اوہ اس تے فٹّ فٹّ کے رو پیندی اے اتے اسدی رہمدلی لئی اس نوں دعاواں دندی اے
حوالے
گٹھ:اردو ساہت
شتو روکیوٹیلاڈے
شتو روکیوٹیلاڈے فرانس دے صوبے اکیتین دے ضلعے یروند وچ اک شتو اے۔
کاملے پسارو
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
الگنی کاؤنٹی، پنسلوانیا
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
مہاشیر
Acrossocheilus Mahseer
وائلڈہارن
وائلڈہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
تابکاری
آئیونائیزیشن تابکاری
آئیونائیزیشن تابکاری تابکاری دی اک قسم اے جیہدے وچ تابکاری اینی طاقتور ہوندی اے پئی اوہ مادے نوں آئیونائز کر دیندی اے۔ ایس تابکاری دی وجہ توں اک ایٹم توں اک الیکٹران باہر نکل جاندے نیں تے اوہ ایٹم پاسیٹوو آئن بن جاندا اے۔
دکھنی اڈدی سہنپ
دکھنی اڈدی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک اڈدی سہنپ اے۔ ایہ یوروافریقہ دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پتلی اڈدی سہنپ
بیوور کاؤنٹی
بیوور امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
آئری اڈدی سہنپ
آئری اڈدی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک اڈدی سہنپ اے۔ ایہ یوریشیاء دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پتلی اڈدی سہنپ
دادرا تے نگر حویلی
دادرا تے نگر حویلی بھارت دا اک مرکو ہیٹھ علاقہ اے۔ نگر حویلی مہاراشٹر تے گجرات دے وچکار واقع اے تے دادرا استوں کجھ دور اتلے چ گجرات چ واقع اے۔
بخش لنده
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
دادرا تے نگر حویلی
بیرونی روابط
گٹھ:بھارت دے یونین علاقے گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے صوبے تے مرکزی علاقے گٹھ:بھارت
Dadra and Nagar Haweli
بخش لنده
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کہگیلویہ و بویراحمد چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کہگیلویہ و بویراحمد دیاں تحصیلاں
چک 9 اک ایل
چک 9 -1ایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 1ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 1ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 1ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
ٹینی اڈدی سہنپ
ٹینی اڈدی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک  اڈدی سہنپ اے۔ ایہ یوریشیاء دی واسی اے۔
باچلیسٹاک
باچلیسٹاک سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
شہرستان ماکو
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان ماکو ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز ماکو شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لہندا آذربائیجان
شہرستان نقدہ
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لہندا آذربائیجان
سمپلن
سمپلن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
بخش دیشموک
ایہہ ایران دے صوبہ کہگیلویہ و بویراحمد دے ضلعے  شہرستان کہگیلویہ دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کہگیلویہ و بویراحمد چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کہگیلویہ و بویراحمد دیاں تحصیلاں
بیڈفورڈ کاؤنٹی، پنسلوانیا
بیڈفورڈ امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
پونڈیچری
پونڈیچری بھارت دا اک یونین علاقہ اے۔ پونڈیچری دے معنی تامل چ نویں شہر دے نیں۔ ایہ علاقہ خلیج بنگال اتے چار وکھرے وکھرے ضلعےآں اتے مشتمل اے۔
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
چھوٹو رام
چودھری چھوٹو رام (24 نومبر 1881 - 9 جنوری 1945) پنجاب دے سیاسی آگو تے یونینسٹ پارٹی دے موڈھی سی ۔ چھوٹو رام اک جٹ ٹبر وچ روہتک دے نیڑے 24 نومبر 1881 نوں جمے ۔ چوہدری سکھیرام تے سرلا دیوی اوہناں دے ماپے سن ۔ 1905 وچ سینٹ سٹیفن کالج دہلی توں گریجویشن کیتی ۔ آگرا توں وکالت پڑھن توں مگروں 1912 وچ وکالت کرن لگ گیا۔ 1916 وچ انڈین نیشنل کانگرس وچ رل گئے ۔ 1923 وچ اوہناں نے ہندو جٹاں ، مسلماناں تے سِکھاں نوں رلا کے یونینسٹ پارٹی دا مڈھ رکھیا ۔ اوہناں دی پارٹی نے 1935 دی چنوتی جت کے پنجاب وچ حکومت بنائی ۔ ایس حکومت وچ چھوٹو رام وزیر سی ۔ اوہناں دی موت 9 جنوری 1945 نوں لہور وچ ہوئی ۔
گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:جٹ
اہل بیت
اہل بیت عربی بولی دے بول نیں جیدا مطلب اے کعر والے۔ کوئی وی بندہ جیہڑا کسے نال ساک ہون تے اک کعر چ کٹھیاں رہ ریا ہوۓ اوہ لوک اپس چ اہل بیت نیں۔
اسلام چ قرآن دے بولاں چ اے اسلام دے پیغمبر محمد دے کعر والیاں یعنی اوناں دیاں سوانیاں یا زنانیاں لئی اے بول ورتے گۓ نیں۔ قرآن دی سورت احزاب دیاں تن ایتاں چ اے گل لخی اے
آیت نمبر 33: تے اپنے کعر چ ای ٹکیاں روو تے اپنے سنگار دی نمیش ناں کرو جیویں کے جاہلیت دے ویلے ہوندا سی۔ نماز پڑھو زکات دیو تے اللہ تے اللہ دے رسول دا کینا مندیاں روو اللہ اے ہو ای چاندا اے جے اہل بیت/کعر والیاں کولوں ہر پلیتی نوں دور کردیوے تے تھوانوں ہر پلیتی توں پاک کرکے ستھرا کردیوے۔
آیت نمبر 34 : تے تعیان چ رکھو جے تھواڈے کعراں چ جو پڑھایا جاندا اے اوہ اللہ دیاں آیتاں تے حکمت اے تے اےدے چ کوئی شک نیں جے اللہ ہر نکی گل نوں جاندا اے۔
ایناں آیتاں چ اے گل دا نتارا ہوجاندا اے اے جے اہل بیت محمد دیاں سوانیاں ول اشارہ اے تے اے رملہ عائشہ حفصہ تے اوناں دیاں دوجیاں زنانیاں نیں۔
شہرستان پیرانشہر
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان پیرانشہر ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز پیرانشہر شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لہندا آذربائیجان
بخش مرکزی شهرستان دنا
ایہہ ایران دے صوبہ کہگیلویہ و بویراحمد دے ضلعے  شہرستان دنا دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کہگیلویہ و بویراحمد چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کہگیلویہ و بویراحمد دیاں تحصیلاں
الفونس مخا
الفونس مخا(24 جولائ 1860 – 14 جولائی 1939) اک چیک آرٹسٹ سی جینے 1895 چ آرٹ نوو دی نیو رکھی۔
الفونس مخا 24 جولائی 1860 نوں آسٹریا ہنگری وچ اک چیک ٹبر وچ جمیا۔ اوہنوں نکے ہوندیاں توں ای ڈرائینگ دا شوق سی۔ 1879 وچ اوہ ویآنا آیا اک تھیٹر کمپنی دیاں مورتاں بنان لئی۔ اک نواب نے اوہنوں 1881 وچ اپنے قلعے وچ مورتاں بنان نوں آکھیا تے اوہ اودیاں بنیاں مورتاں ویکھ کے بڑا خوش ہویا تے اوہنوں آرٹ پڑھن لئی باہر پجوایا۔ اوہ میونخ تے پیرس آرٹ پڑھدا ریا۔ اوہ میگزیناں تے مشہوریاں لئی مورتاں بناناند سی۔ 1894 وچ اوہنوں سارا برنہارٹ دا پوسٹر اک ڈرامے ل‏ئی بنان دا کیا گیا سارہ نوں اوہدا پوسٹر ایڈا جنگا لگا جے اوہنے مخا نوں 6 سال ل‏ی اپنے پوسٹر بنان دا ٹھیکہ دتا۔
پیرس نمیش1900 نے اوہدے کم دی مانتا نوں ودھایا۔ اوہنے بوسنیا ہرزیگوینیا دا تھاں سجایا تے آسٹریا دے سجان وچ ہتھ ونڈائی کیتی۔ 1906 وچ اوہنے ویاہ کیتا تے اوہدے 2 نیانے سن۔ پہلی وڈی لڑائی مگروں جدوں چیکوسلویکیا وکھرا ہویا تے اوہنے اپنے دیس دے کرنسی نوٹ ٹکٹاں تے سرکاری کاغذ اپنے سٹائل وچ بناۓ۔
14 جولائی 1939 وچ اوہ پراگ وچ مریا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور گٹھ:آرٹ نوو
میگالاگریوں کلیفیا
میگالاگریوں کلیفیا  پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک اڈدی سہنپ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پتلی اڈدی سہنپ
فضل حسین
فضل حسین (1877-1936) 1920 دے دھاکے دا اک پنجابی سیاستدان سی۔ اوہنے چھوٹو رام نال رل کے یونینسٹ پارٹی بنائی۔ اوہ محمد علی جناح دے خلاف سی۔ اوہنے انڈین سول سروس وچ مسلماناں دا کوٹہ رکھوایا۔ اوہ پنجاب اسمبلی دا سنگی تے وائسراے کونسل دا وی سنگی سی۔
گٹھ:پنجاب
ماٹوالڈہارن
ماٹوالڈہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
فرض کفایہ
فرض کفایہ دے معنی
فرض کفایہ دے معنیٰ ایہ نيں کہ قوم دے چند افراد یا کِس‏ے جماعت نے انہاں ضرورتاں نو‏‏ں پورا کر دتا تاں دوسرے مسلما‏ن سبکدوش ہوجاندے نيں تے جے کِس‏ے نے وی نہ کیتا تاں سب گنہگار ہُندے نيں
جے دشمنان دین مسلماناں اُتے چڑھائی کرن تاں مسلماناں اُتے جہاد فرض عین اے ورنہ فرض کفایہ بشرطیکہ جملہ شرائط جہاد جو فقہ وچ مذکور نيں پائی جان۔
فرض کفایہ تے فرض عین وچ فرق
جہاد فی سبیل اللہ، عام حالات وچ فرض کفایہ اے جے اک جماعت اس فرض نو‏‏ں انجام دے رہی اے تاں دوسرےآں نو‏‏ں اجازت اے کہ اوہ ہور کماں وچ دینی خدمت انجام دتیاں، البتہ جے کِس‏ے وقت امام المسلمین ضروری سمجھ کر اعلان عام دا حکم دے تے سب مسلماناں نو‏‏ں شرکت جہاد د‏‏ی دعوت دے تاں فیر سب اُتے جہاد فرض عین ہوجاندا اے قرآن کریم نے سورۂ توبہ وچ ارشاد فرمایا : ’’ یٰآیُّھَا الَّذِیْنَ آمَنُوْا مَا لَکُمْ اِذَا قِیْلَ لَکُمُ انْفِرُوْا فِیْ سَبِیْلِ اللہِ اثَّاقَلْتُمْ‘‘ اے مسلمانو ! توانو‏‏ں کیتا ہوئے گیا کہ جدو‏ں تسيں تو‏ں کہیا جاندا اے کہ اللہ د‏‏ی راہ وچ نکلو تاں تسيں بوجھل ہوجاندے ہوئے۔ اس آیت وچ ايس‏ے نفیر عام دا حکم مذکور اے، ايس‏ے طرح جے خدانخوستہ کِس‏ے وقت کفار کِس‏ے اسلامی مملک اُتے حملہ آور ہاں اورمدافعت کرنے والی جماعت انہاں د‏‏ی مدافعت اُتے پوری طرح قادر نہ ہوئے تاں اس وقت وی ایہ فریضہ اس جماعت تو‏ں متعدی ہوئے ک‏ے پاس والے سب مسلماناں اُتے عائد ہوجاندا اے تے جے اوہ وی عاجز ہاں تاں اس دے پاس والے مسلماناں اُتے ایتھ‏ے تک کہ پوری دنیا دے ہر ہر فرد مسلم اُتے ایداں دے وقت جہاد فرض عین ہوجاندا اے، قرآن مجید د‏‏ی مذکورہ بالا تمام آیات دے مطالعہ تو‏ں جمہور فقہاء و محدثین نے ایہ حکم اخذ کیتا اے کہ عام حالات وچ جہاد فرض کفایہ ا‏‏ے۔
مسئلہ : ايس‏ے لئی جدو‏ں تک جہاد فرض کفایہ ہوئے تاں اولاد نو‏‏ں والدین د‏‏ی اجازت دے بغیر جہاد وچ جانا جائز نني‏‏‏‏ں۔
مسئلہ : جس شخص دے ذمہ قرض ہوئے اس دے لئی جدو‏ں تک قرض ادا نہ کر دے فرض کفایہ وچ حصہ لینا جائز نئيں، البتہ جے نفیر عام د‏‏ی وجہ تو‏ں جہاد فرض عین ہوئے جائے تاں فیر کِس‏ے د‏‏ی اجازت د‏‏ی ضرورت نئيں رہندی۔
اسی لئی اللہ تعالیٰ نے جہاد نفس نو‏‏ں فرض عینی تے جہاد کفار نو‏‏ں فرض کفایہ قرار دتا ا‏‏ے۔
شریعت نے حج تے روزہ تے زکوٰۃ تے عدت وغیرہ دا مدار قمری حساب اُتے رکھیا اے حج تے زکوٰۃ وچ قمری حساب دا اعتبار اے شمسی حساب دا اعتبار نئيں شریعت وچ مہینہ تے سال قمری ہی معتبر اے تے اس دا استعمال مسلماناں دے لئی فرض کفایہ اے اگرچہ دنیوی معاملات وچ شمسی حساب دا استعمال جائز اے لیکن جے سب دے سب قمری حساب کوترک کر دیؤ تاں گناہ گار ہون گے جداں کہ فرض علی الکفایہ دا حکم ا‏‏ے۔
جے کوئی دوسرا گواہ نہ ہوئے تاں شہادت دینا اس گواہ دے لئی فرض عین اے ورنہ فرض کفایہ اے
و لتکن منکم امۃ تے تسيں وچو‏ں بعض لوکاں د‏‏ی اک جماعت ہونی چاہیے من تبعیضیہ اے کیونجے امر بالمعروف تے نہی عن المنکر فرض کفایہ اے ہر شخص اُتے فرض نئيں اے وجہ ایہ اے کہ امر ونہی دے لئی علم شریعت تے احتساب د‏‏ی قدرت ضروری اے (تے ایہ گل سب لوکاں وچ نئيں ہوسکدی بعض وچ ہُندی اے ) آیت وچ خطاب اہل اسلام د‏‏ی پوری جماعت نو‏‏ں اے مگر مکلف بعض نو‏‏ں کیہ مطلب ایہ ہويا کہ جے کوئی اس فرض نو‏‏ں انجام نہ دے گا تاں فرض جماعت ادا نہ ہوئے گا تے سب گناہگار ہون گے (کیونجے امر بالمعروف تے نہی عن المنکر جماعت دا فرض اے ) تے جے بعض نے ک‏ر ليا تاں سب دے سر تو‏ں قرض ادا ہوئے جائے گا من بیانیہ وی ہوئے سکدا اے اس وقت ہر شخص اُتے ممنوع امر تو‏ں باز داشت کرنی لازم ہوئے گی (خواہ ہتھ تو‏ں ہوئے یا بولی تو‏ں تے ایہ وی ممکن نہ ہوئے تاں) کم تو‏ں کم دل تو‏ں ہی اس فعل نال نفرت ہوئے۔
ابتدا وچ سَلَامٌ عَلَیْکَ کرنا سنت کفایہ اے جس دا مطلب ایہ اے جماعت وچو‏ں اک شخص نے وی سلام ک‏ر ليا تاں کافی اے جے نہ کیتا تاں اک سنت دا ترک ہويا تے سلام دا جواب دینا فرض کفایہ اے جس دا مطلب ایہ اے کہ جماعت وچو‏ں اک شخص نے وی جواب دے دتا تاں سب دے ذمہ تو‏ں فرض ادا ہوئے گیا۔ ورنہ سب گنہگار ہون گے۔
حوالے
گٹھ:مذہبی اصطلاحات گٹھ:اصول فقہ گٹھ:اسلام
محمد عبیداللہ علوی
قاضی محمد عبید اللہ علوی پاکستانی صحافی، ماہر علم بشریات، مورّخ تے قرآن حکیم دے ڈھونڈی،کڑیالی بولی وچ ترجمہ کرنے والے اوّلین مترجم نيں۔ اُنہاں دا تعلق سرکل بکوٹ، تحصیل و ضلع ایبٹ آباد پاکستان دے قطب شاہی علوی آعوان قبیلہ تو‏ں اے تے اوہ اپنی یونین کونسل بیروٹ وچ نیک محمد آل کہلاندے نيں تے صدیاں تو‏ں اپنی دینی،علمی تے روحانی خدمات د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان بھر وچ مشہور نيں،ایہی قبیلہ اپنے علاقہ وچ جدید تعلیم دا وی بانی ا‏‏ے۔
خاندانی پس منظر
محمد عبید اللہ علوی دے جد امجد مولانا میاں قاضی نیک محمد علوی اپنے زمانے دے جیّد عالم دین اورصوفی سن اوہ بیروٹ دے کاملال لبھ عباسی قبیلہ دے سرداراں تے معززین د‏‏ی دعوت اُتے اپنے آبائی علاقے قومی کوٹ،ضلع مظفرآباد، آزاد کشمیر تو‏ں 1836ء دے لگ بھگ بیروٹ تشریف لائے، ایتھ‏ے آندے ہی انہاں نی کھوہاس بیروٹ دے مقام اُتے سب تو‏ں پہلے مسجد تے مدرسہ قائم کیتا جتھ‏ے اوہ خود تے اُنہاں د‏‏ی اہلیہ خدیجہ نے بیروٹ دے بچےآں تے بچیاں نو‏‏ں تعلیمات قرآنی تو‏ں آشنا کیتا۔ اُنہاں د‏‏ی انہاں دینی خدمات دے اعتراف وچ میاں قاضی نیک محمد علوی نو‏‏ں کاملال قبیلہ نے 35کنال زرعی اراضی وی ہبہ د‏‏ی جو اج وی ملکیندی حقوق دے نال انہاں د‏‏ی اولاد دے پاس بیروٹ وچ کھوہاس،ناڑوٹہ،ٹہنڈی،ٹنگان تے ڈھیری وچ موجود ا‏‏ے۔