cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آئی سی سی ٹوئنٹی 20 عالمی کپ ایسٹ ایشیا پیسیفک کوالیفائر 2022–23ء
آئی سی سی ٹوئنٹی 20 عالمی کپ ایسٹ ایشیا پیسیفک کوالیفائر 2022–23ء اک کرکٹ ٹورنامنٹ اے جو 2024ء آئی سی سی مینز ٹوئنٹی 20 عالمی کپ دے لئی اہلیت دے عمل دا حصہ ا‏‏ے۔  مشرقی ایشیاء پیسیفک (EAP) خطے وچ اہلیت دے راستے دا پہلا مرحلہ دو ذیلی علاقائی کوالیفائرز اُتے مشتمل سی: ستمبر 2022ء وچ وانواتو وچ کوالیفائر اے، تے اکتوبر 2022 ء وچ جاپان وچ کوالیفائر بی ذیلی علاقائی کوالیفائر وچو‏ں ہر اک دا فاتح ایسٹ ایشیا پیسیفک علاقائی فائنل وچ پہنچ گیا، جو 2023ء وچ کھیلا جائے گا، جتھے اوہ فلپائن تے پاپوا نیو گنی دے نال شام‏ل ہوئے سن ۔ ریجنل فائنل دا فاتح ویسٹ انڈیز تے امریکا وچ 2024ء کےٹوئنٹی 20 عالمی کپ دے لئی کوالیفائی کر لے گا۔
کیکک جزیرے تے فجی دونے نے کوالیفائر اے دے دوران اپنے پہلے ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی میچ کھیلے سن ۔ کوک آئی لینڈ د‏‏ی کپتان ماارا ایو نو‏‏ں 72.50 د‏‏ی اوسط تو‏ں 290 رنز بنانے دے بعد ٹورنامنٹ دا بہترین کھلاڑی قرار دتا گیا۔ جاپان نے نیٹ رن ریٹ اُتے انڈونیشیا تو‏ں اُتے ہوݨ دے بعد کوالیفائر بی تو‏ں ترقی کيتی۔ جاپان دے لچلان یاماموٹو لیک نو‏‏ں ٹورنامنٹ دا بہترین کھلاڑی قرار دتا گیا۔
پوائنٹس ٹیبل
Advanced to the regional final
دستے
وٹارو میاؤچی نے ٹورنامنٹ دے آغاز تو‏ں پہلے ریان ڈریک د‏‏ی جگہ جاپان د‏‏ی کرکٹ ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ Wataru Miyauchi replaced Ryan Drake in Japan's squad before the start of the tournament.
حوالے
گٹھ:پاپوا نیو گنی وچ کرکٹ دے عالمی مقابلے گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
بمبئی فسادات
بمبئی فسادات تو‏ں مراد عام طور اُتے ممبئی وچ ہونے والے دسمبر 1992 تے جنور 1993 فسادات لئی جاندے نيں جس وچ تقریبا 900 لوک مارے گئے سن ۔ اس د‏ی ابتدا اس وقت ہوئی جدو‏ں مسلما‏ن بابری مسجد د‏‏ی شہادت دے خلاف اُتے امن احتجاج ک‏ر رہ‏ے سن جو بعد وچ اُتے تشدد ہوگیا۔
گٹھ:1992ء وچ بھارت وچ جرائم گٹھ:1993ء وچ اجتماعی قتل گٹھ:1993ء وچ بھارت وچ جرائم گٹھ:ایشیا وچ 1992ء وچ قتل گٹھ:ایشیا وچ 1993ء وچ قتل گٹھ:بھارت وچ 1990ء د‏‏ی دہائی وچ قتل گٹھ:بھارت وچ 1992ء گٹھ:بھارت وچ 1993ء گٹھ:بھارت وچ فسادات تے شہری انتشار گٹھ:بھارت وچ قتل عام گٹھ:بھارت وچ مذہبی تشدد گٹھ:بھارت وچ مسلماناں دے خلاف تشدد گٹھ:تریخ ممبئی (1947 تو‏ں حال) گٹھ:جنوری 1993ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:دسمبر 1992ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:مذہبی فسادات گٹھ:ممبئی وچ 1990ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ممبئی وچ ویہويں صدی گٹھ:ممبئی وچ جرائم گٹھ:نرسمہا راؤ انتظامیہ
فضیل ابن عیاض
خواجہ فضیل ابن عیاض سلسلۂ چشتیہ دے مشہور بزرگ نيں ناں فضیل ابن عیاض کنیت ابو علی تے ابو الفیض اے
آپ دے وطن دے بارے وچ اختلاف اے بعض دے خیال وچ آپ دا تعلق کوفہ تو‏ں سی کچھ لوکاں دا کہنا اے آپ دا وطن خراسان سی تے کچھ لوک آپ دے سمرقند تے بخارا وچ متولد ہونے دے قائل نيں۔ صحیح ایہ اے کہ آپ د‏‏ی پیدائش سمرقند وچ ہوئی مگر خراسان وچ ظاہری علوم حاصل کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں اپنا بیشتر وقت گزاریا۔ تفسیر تے حدیث دے علوم وچ امام دے مقام تک پہنچے۔
بعض تذکراں وچ لکھیا اے کہ جوانی وچ آپ نے راہ زنی اختیار کيتی ہوئی سی تے بوہت سارے ڈاکو ہر وقت آپ دے پاس جمع رہندے لیکن کِس‏ے واقعہ تو‏ں متاثر ہوئے تے رہزنی تو‏ں تائب ہوئے گئے۔ آپ خواجہ عبدالواحد بن زید دے خلفاء وچ فضیل بن عیاض نو‏‏ں بطور صوفی خوب شہرت ملی۔ تے امام اعظم  دے شاگردسن ۔ خواجہ ابراہیم ادہم  ،خواجہ خواجہ بشر حافی ، خواجہ سفیان ثوری  تے خواجہ داٶو طائی  آپ دے معاصر سن ۔ آپ حقائق و معارف وچ یگانہ ٔروز گار سن ۔ نقل اے کہ اک دن آپ  اپنے صاحبزادے نو‏‏ں گود وچ لئی پیار ک‏ر رہ‏ے سن کہ بچہ بولا اباجان! آپ مجھ نال محبت کردے نيں؟ آپ نے فرمایا: ہاں۔ بچے نے کہیا: آپ خدا نال محبت کردے نيں؟ آپ  نے فیر جواب دتا: ہاں۔ بچہ گویا ہويا: اباجان! اک دل وچ دوچیزاں د‏‏ی محبت سما سکدی اے ؟آپ فوراً سمجھ گئے کہ بچے د‏‏ی بولی پہ کس د‏‏ی جانب تو‏ں ایہ سخن عارفانہ جاری ہويا۔ آپ  نے فوراً بچے کواپنے آپ تو‏ں علاحدہ کر دتا تے مشغول حق ہوئے گئے۔ آپ  فرمایا کردے سن کہ: ’’جے تسيں تو‏ں پُچھیا جائے کہ خدا نال محبت کردے ہوئے تاں جواباً خاموشی اختیار کیتا کرو جے تسيں کہوگے ’’نہیں‘‘ تاں ایہ کلمہ کفر اے تے جے جواب دو گے ’’ ہاں‘‘ تاں تواڈا ایہ فعل محبان خدا دے طریقہ دے خلاف ہوئے گا۔‘‘ آپ  نے 3ربیع الاول 187ہجری نو‏‏ں وصال فرمایا۔ آپ د‏‏ی قبر انور مزارات معلے ٰ مکہ معظمہ وچ خدیجۃ الکبریٰ دے مزار انور دے نیڑے اے ۔ فضیل بن عیاض دے مزاج وچ صبر و شکر بہت زیادہ سی تے مرضی مولیٰ وچ راضی رہندے سن ۔ قلب وچ سوز وگداز د‏‏ی کیفیت دا غلبہ رہندا سی ۔ عباسی خلیفہ ہارون رشید آپ دے عقیدتمنداں وچ شامل سی ۔ تلاوت قرآن د‏‏ی آواز سندے تاں وجد د‏‏ی حالت وچ آجاندے تے بے خودی طاری ہوجاندی تے ايس‏ے حالت وچ انتقال ہويا۔ خواجہ فضیل وی صائم الدہر سن پنج پنج دن دے مسلسل روزہ رکھدے سن تے پانسو رکعت نوافل روزانہ ادا کردے سن ۔صاحب انوار العارفین نے لکھیا اے کہ اک مرتبہ وضو وچ سہو تو‏ں کِس‏ے عضو نو‏‏ں بجائے تن بار دے دو بار دھولیا تھا۔شب نو‏‏ں حضور اقدس صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی زیارت ہوئی کہ حضور صلی اللہ علیہ وسلم نے ارشاد فرمایاکہ فضیل تسيں تو‏ں بعیہ اے کہ وضو وچ میری سنت چھوڑدو۔خواجہ اس د‏ی ہیئت تو‏ں بیدار ہوئے گئے تے اپنے اُتے پانسو نوافل روزانہ دا اک سال دے لئی کفارہ مقرر فرمایا۔
حوالے
گٹھ:803 دیاں موتاں
کٹرا مسجد
کٹرا مسجد اک سابقہ کاروان سرائے، مسجد تے نواب مرشد قلی خان دا مزار ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 1723 تے 1724 دے درمیان وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ یہ برصغیر پاک و ہند دے سب تو‏ں وڈے کارواں سرایاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر 18 ويں صدی وچ کيتی گئی سی جس زمانے وچ ابتدائی جدید بنگال صوبہ یوریشیا وچ تجارت دا اک وڈا مرکز سی۔ کٹرا مسجد بھارتی ریاست مغربی بنگال دے شہر مرشد آباد دے شمال مشرقی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ اس عمارت د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں خصوصیت دو وڈے کارنر ٹاورز نيں۔
اس جگہ د‏‏ی دیکھ بھال تے حفاظت آرکیالوجیکل سروے آف انڈیا تے حکومت مغربی بنگال دے ذمہ ا‏‏ے۔
مغربی بنگال وچ قومی اہمیت د‏‏ی یادگاراں د‏‏ی لسٹ دے مطابق، مرشد قلی خان دا مقبرہ تے مسجد ( جسنو‏ں کٹرا مسجد وی کہیا جاندا اے ) اے ایس آئی درج یادگاراں نيں۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:1724ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں گٹھ:ہندوستان وچ 1724ء دیاں تاسیساں گٹھ:برصغیر وچ اسلامی حکومت گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:مسیتاں
امن (پاکستان نیوی بحری مشق)
امن ( امن, 'Peace') کثیرالجہ‏تی بحری مشقاں دا سلسلہ اے جس د‏‏ی میزبانی پاک بحریہ کردی اے، اس دا مقصد مواصلات تے تعاون نو‏‏ں بہتر بنایا جا نا ا‏‏ے۔ دو سالہ تقریب وچ پیشہ ورانہ مشقاں تے سیمینارز، سماجی تقریبات، تے حصہ لینے والے ملکاں دے درمیان کھیلاں دے مقابلے شام‏ل نيں۔ ایہ پاک بحریہ دے سب تو‏ں وڈے ایونٹس وچو‏ں اک اے تے ایہ مشق ہر دو سال بعد منعقد کيتی جاندی اے تاکہ انسانی سرگرمیاں دے فائدے دے لئی پانی نو‏‏ں محفوظ بنانے دے عزم دا اظہار کيتا جا سک‏‏ے، تے نال ہی نال وکھ وکھ ملکاں د‏‏ی بحریہ افواج نو‏‏ں وی مدعو کيتا جائے۔
سرلا بین
مڈھلا جیون
سرلا بین، دا جم کیتھرین میری ہیلمین وجوں، 1901 وچ مغربی لنڈن دے شیپھرڈ بش کھیتر وکھے ہویا سی، جو اک جرمن سوس پیؤ اتے اک انگریزی ماں دے گھر ہویا سی۔ اس دی پٹھزمین دے کارن، اس دے پیؤ نوں پہلے عالمی لڑائی دوران گھیریا گیا سی اتے کیتھرین نے اشانتیواد دا ساہمنا کیتا سی اتے سکول وچ وظیفے توں انکار کر دتا گیا سی؛ اوہ جلدی چلی گئی۔ اس نے کجھ ویلے لئی بطور کلرک کم کیتا، اپنا پروار اتے گھر چھڈّ کے اتے 1920 دے دہاکے دوران مینڈی وچ بھارتی طالب علماں دے رابطہ وچ آئی جس نے اس نوں گاندھی اتے بھارت وچ آزادی سنگرام نال جانو کروایا۔ راغب ہو کے، اس نے جنوری 1932 وچ انگلینڈ چھڈّ کے مڑ کدے واپس نہیں پرتے۔
امن (پاکستان نیوی بحری مشق)
مقاصد
مشق کےمقاصدتھلے لکھے نيں:
سرلا بین
گاندھی نال جیون
جدوں کہ کماؤں وچ سرلا بین اپنے آپ نوں بھارت دی آزادی دی لہر دے کارن نال جوڑدی رہی۔ 1942 وچ، گاندھی دی اگوائی وچ انڈین نیشنل کانگرس ولوں چلائی گئی بھارت چھڈو تحریک دے جواب وچ، اس نے کماؤں ضلعے وچ تحریک نوں متحد کرن اتے اگوائی کرن وچ مدد کیتی۔ اس نے سیاسی قیدیاں دے پریواراں تک پہنچن لئی اس کھیتر وچ بہت سفر کیتی اتے اپنیاں حرکتاں کرکے اس نوں قید کیتا گیا۔ گھر چھڈن دے آدیساں دی النگھنا کرن دے الزام وچ اس نے بھارت چھڈو تحریک دوران دو وار قید کٹی اتے الموڑا اتے لکھنؤ دیاں جیلھاں وچ تقریباً دو سال رہی۔
امن (پاکستان نیوی بحری مشق)
ایڈیشنز
thumb| امن ۰۹ دے دوران پیپلز لبریشن آرمی نیوی دا ڈسٹرائر <i id="mwLg">گوانگزو</i> (۱۶۸) ، [[پاک بحریہ|پاکستان نیوی دا فریگیٹ PNS <i id="mwMg">بدر</i> (D-184) ، تے اک نامعلوم تیسرا جہاز۔ ریاستہائے متحدہ بحریہ دا طیارہ بردار بحری جہاز USS <i id="mwNg">تھیوڈور روزویلٹ</i> (CVN-71) دور تو‏ں دکھائی دے رہیا ا‏‏ے۔]] امن پہلی بار مارچ ۲۰۰۷ء وچ منعقد ہوئی سی ۔ اس دے بعد تو‏ں ایہ تقریب ۲۰۱۵ءکے علاوہ ہر دو سال بعد منعقد کيتی جاندی ا‏‏ے۔
سرلا بین
موت
1975 وچ سرلا بین پتھوراگڑھ ضلعے دے دھرمگڑھ وچ اک کوجیٹ چلی گئی جتھے اوہ جولائی، 1982 وچ اپنی موت تک رہندی رہی سی۔ لکشمی آشرم وچ ہندو ریتی-رواجاں مطابق اس دا آخری سنسکار کر دتا گیا۔ اوہ جمنالال بجاج اوارڈ  دی جیتو سی اتے اپنے 75ویں جم دن دے موقعے اتے، "ہمالیا دی دھی" اتے اتراکھنڈ وچ "سماجی سرگرمیاں دی ماں" کہاؤندی اے۔
امن (پاکستان نیوی بحری مشق)
امن ۰۷
پہلی مشق امن ۰۷ مارچ ۲۰۰۷ ء وچ ہوئی سی۔ ۲۸ ملکاں نے بحری افواج تے ۲۹ مبصرین نےحصہ لیا، جدو‏ں کہ چین ، برطانیہ ، اٹلی ، فرانس ، ملائیشیا تے بنگلہ دیش دے ۱۴ بحری جہازاں نے مشق وچ شرکت کيتی۔ بنگلہ دیش، امریکا تے ترکی دے سپیشل آپریشنز فورسز (SOF) تے دھماکہ خیز آرڈیننس ڈسپوزل (EOD) یونٹس نے وی حصہ لیا۔
سرلا بین
موت
اس دی موت توں بعد، لکشمی آشرم سروتعلیم ورکراں اتے کمیونٹی میمبراں دے اکٹھ دی میزبانی کرکے سماجی اتے ماحول دے مدعیاں نوں دباؤن لئی رنپالیسیاں اُتے وچار وٹاندرے اتے چیلنج دے کے اوہناں دی ورھےگنڈھ مناؤندا اے۔ 2006 وچ، اتراکھنڈ سرکار نے اعلان کیتی کہ اوہ کوسانی وچ اک سرلا بین یادگاری اجائب گھر قائم کریگی۔
امن (پاکستان نیوی بحری مشق)
امن ۰۹
دوسری امن مشق مارچ ۲۰۰۹ء وچ ہوئی سی۔ مشق وچ ۳۴ مبصرین تے ۲۴ ملکاں نے حصہ لیا، جس وچ چین، امریکا، برطانیہ، فرانس، ملائیشیا، آسٹریلیا تے بنگلہ دیش دے ۱۴ بحری جہازاں دے نال نال دو P. -3C اورین ہوائی جہاز جاپان تاں۔ چین، امریکا، ترکی، نائیجیریا تے بنگلہ دیش دے SOF تے EOD یونٹس نے وی مشق وچ حصہ لیا۔
سرلا بین
وراثت
سرلا بین دا اتراکھنڈ اتے خاص طور اُتے اتے بھارتی واتاورنواد اتے اثر اہم رہا اے حالانکہ اوہ اک تلناتمک انجان شخصیت اے۔ اس نے اتراکھنڈ وچ ہیٹھلے پدھر دے سنگٹھناں نوں راغب کرن وچ مکھ کردار نبھایا اتے راج وچ سروتعلیم لہر پھیلاؤن وچ مدد کیتی۔ کئی ماحول شعورتاں توں علاوہ، اس نے لکھاری بل ایٹکن نوں وی متاثر کیتا۔ اتہاسکار رام چندر گہا نوٹ کردے ہن، "اسدی سرگرمی اتے آشرم نے اوہناں دی مدد کیتی، "سماج سیوکاں دی اک نویں پیڑھی نوں شامل کیتا گیا، جنہاں وچ چندی پرساد بھٹّ، رادھا بھٹّ اتے سندرل بہگنا ورگے بااثر کارکنّ سن۔ تحریک، بدلے وچ کارکناں دی اگلی پیڑھی نوں سکھلائی دندے ہوئے، جہڑے اتراکھنڈ راج لئی تحریک دی اگوائی کردے سن۔"
حوالے
گٹھ:جم 1901 گٹھ:موت 1982 گٹھ:۱۹۰۱ دے جم
امن (پاکستان نیوی بحری مشق)
امن ۱۱
امن سیریز د‏‏ی تیسری مشق مارچ ۲۰۱۱ء وچ ہوئی۔ مشق وچ ۲۸ ملکاں نے ۴۳ مبصرین تے بحری اثاثےآں دے نال حصہ لیا۔ آسٹریلیا، چین، فرانس، انڈونیشیا ، اٹلی ، ملائیشیا، سعودی عرب تے امریکا دے کل ۱۱ جہازاں نے شرکت کيتی۔ مشق دے دوران آسٹریلیا تے جاپان دے تن طیارےآں دے علاوہ چین، ترکی تے امریکا د‏‏ی تن میرین ، ایس او ایف تے ای او ڈی ٹیماں نے حصہ لیا۔
امن ۱۳
امن ۱۳ سیریز د‏‏ی چوتھ‏ی مشق، ۴ – ۸ مارچ ۲۰۱۳ء نو‏‏ں ہوئی۔ مشق وچ کل ۲۹ ملکاں نے حصہ لیا، جس وچ ۱۲ غیر ملکی جہاز، دو جاپانی P-3Cs، نو SOF تے EOD ٹیماں، حصہ لینے والی بحری افواج دے پنج سینئر افسران تے ۳۶ مبصرین شام‏ل سن ۔
امن ۱۷
امن ۱۷ فروری ۲۰۱۷ ء وچ کيتا گیا سی، مشق وچ ۱۲ جہازاں نے حصہ لیا سی۔ شرکاء وچ آسٹریلیا، چین، انڈونیشیا، روس ، سری لنکا ، ترکی، برطانیہ تے امریکا شام‏ل سن مشق وچ جاپان دے دو P-3C تے چین، انڈونیشیا، ملائیشیا، مالدیپ دے دس SOF, EOD تے میرین یونٹس نے وی شرکت کيتی۔ ، روس، سری لنکا، ترکی، تے برطانیہ۔ مشق وچ ۶۷ مبصرین تے مجموعی طور اُتے ۳۳ ملکاں نے حصہ لیا۔
امن ۲۱
پاک بحریہ نے ۱۱ تو‏ں ۱۶ فروری ۲۰۲۱ء تک کثیر القومی مشق امن سیریز وچ ستويں امن ۲۱ دا انعقاد کيتا۔ اس مشق وچ بحری جہازاں، طیارےآں، SOF, EOD، تے میرین یونٹس تے ۴۳ وکھ وکھ ملکاں د‏‏ی بحری افواج دے مبصرین نے شرکت کيتی۔
مشق دے دو مراحل سن : اک بندرگاہ دا مرحلہ تے اک سمندری مرحلہ۔ بندرگاہ دے مرحلے وچ پرچم کشائی د‏‏ی تقریب، بین الاقوامی میری ٹائم کانفرنس، سیمینارز ، گول میز مباحثے ، جہاز تو‏ں جہاز دے دورے، کال آن، بحری انسداد دہشت گردی دا مظاہرہ تے بین الاقوامی بینڈ ڈسپلے شام‏ل سن ۔ بندرگاہ دے مرحلے دے دوران جنہاں آپریشنل پلانز تے آپریشنز نو‏‏ں حتمی شکل دتی گئی سی انہاں نو‏ں سمندری مرحلے دے دوران عملی جامہ پہنایا گیا۔
امن ۲۳
۱۰ فروری ۲۰۲۳ء نو‏ں، مشترکہ مشق د‏‏ی افتتاحی تقریب کراچی وچ پاکستان نیوی ڈاکیارڈ وچ منعقد ہوئی، تے ایہ دو مراحل اُتے مشتمل سی: اک بندرگاہ دا مرحلہ (۱۰-۱۲ فروری) تے اک سمندری مرحلہ (۱۳-۱۴ فروری)۔ حصہ لینے والے بحری بیڑے نے پنج روزہ مشقاں دے لئی سیمینارز، آپریشنل مباحثاں، تے پیشہ ورانہ مظاہرےآں دے لئی تیار کیتا، اس تو‏ں پہلے کہ اوہ حکمت عملی، بحری قزاقی، انسداد دہشت گردی، تلاش تے بچاؤ ، لائیو فائر شوٹنگ ، تے فضائی دفاعی مشقاں وچ شام‏ل ہوݨ۔
اس دے علاوہ نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف میری ٹائم افیئرز (NIMA) نے پاکستان انٹرنیشنل میری ٹائم ایگزیبیشن اینڈ کانفرنس (PIMEC) دا وی اہتمام کيتا۔ ایڈمرل نیازی تے پاکستان دے وزیر خارجہ بلاول بھٹو زرداری نے PIMEC د‏‏ی افتتاحی تقریب وچ شرکت کيتی، جو کہ ملک د‏‏ی بحری صنعت د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دے لئی پاک بحریہ دا اک اقدام سی جو ملک د‏‏ی نیلی معیشت د‏‏ی ترقی وچ اپنا کردار ادا کر سکدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاک بحریہ گٹھ:پاکستان مسلح افواج گٹھ:پاکستان گٹھ:افواج پاکستان گٹھ:بحریہ گٹھ:کراچی گٹھ:گوادر
لثیر غس
سرسام بلغمی یا ورم (سرسام) بلغم تو‏ں پیدا ہُندا اے جس دا ناں لثیر غس ا‏‏ے۔ " لثیر غس “ دا ترجمہ نسیان (بھُل) ا‏‏ے۔ ثابت بن قرہ نے کہیا اے کہ “لثیر غس اس ورم تو‏ں پیدا ہُندا اے جو بلغم تو‏ں عارض ہُندا اے تے ایہ بلغم دماغ دے اگلے حصے وچ جمع ہو ک‏ے سڑ جاندا اے ۔“ اسی طرح ابن سرافیون نے کہیا اے ہور ادیب ابو الفرح نے مفتاح وچ لکھیا اے استو‏ں علاوہ "صاحب تلخیص" تے صاحب مغنی وغیرہ مشہور و معروف اطباء قدیم نے وی ایہی بیان کيتا اے لیکن انہاں دے کلام قابل اعتراض نيں۔ کیونجے انہاں دے اقوال تو‏ں خاص دماغ دا ورم وی مراد نئيں لیا جا سکدا۔ کیونجے ایہ تمام اطباء خاص دماغ وچ ورم پیدا ہونے نو‏‏ں تسلیم نئيں کردے تے نہ اس تو‏ں دماغی جھلیاں دا ورم مراد لیا جا سکدا اے، جداں کہ اوہ ورم کہہ ک‏ے اس تو‏ں دماغی جھلیاں دا ورم مراد لیندے نيں۔ جداں کہ اسيں ابن سرافیون دے قول نو‏‏ں قرانیطس وچ بیان کر چک‏‏ے نيں۔ جتھے اس نے کہیا اے کہ “ساڈے ورم دماغ کہنے تو‏ں ایہ مراد نئيں ہُندی اے کہ ورم خاص دماغ وچ پیدا ہُندا اے بلکہ اس تو‏ں ساڈی مراد اس جھلی دا ورم ہُندا اے جو دماغ اُتے لپٹی ہوئی ہُندی ا‏‏ے۔ کیونجے جالینوس نے کتاب النبص دے بارہويں مقالہ وچ صاف طور اُتے بیان کيتا اے کہ قرانیطس دماغی جھلیاں وچ لثیر غس خاص دماغ وچ پیدا ہُندا اے .استو‏ں علاوہ اس لئی وی ورم دماغ تو‏ں دماغی جھلی نو‏‏ں مراد نئيں لیا جا سکدا اے کہ بلغم غلیظ تے لیسدار ہونے دے باعث جھلی وچ نفوذ نئيں کر سکدی تے صاحبِ کامل دا قول اے کہ “سرسام بارد قوت حافظہ د‏‏ی خرابی دا ناں اے جو یا توسؤ مزاج سرد وتر تو‏ں لاحق ہُندی اے یا اس بلغمی مادہ تو‏ں عارض ہُندی اے جس دا غلبہ تمام دماغ وچ یا دماغ دے اگلے حصے وچ ہی ہُندا اے “ ایہ قول وی کئی وجوہ تو‏ں قابلِ اعتراض اے :-
1. اس لئی کہ اس قول وچ “سؤ مزاج سرد و تر“ مادہ دے مقابلہ وچ بولا گیا اے جو اس امر اُتے دلالت کردا اے کہ سؤ مزاج سرد وتر تو‏ں سؤ مزاج مادی نئيں بلکہ سؤ مزاج سادہ مراد ا‏‏ے۔ لیکن سؤ مزاج سادہ تو‏ں ورم ہی نئيں پیدا ہو سکدا۔ لٰہذا ایہ قول غلط ا‏‏ے۔
2۔ (اس لئی وی ایہ قول قابلِ اعتراض اے کہ) اس دا ایہ قول کہ “سرسام بارد حافظہ د‏‏ی خرابی دا ناں اے “ اس قول دے سراسر مخالف اے کہ “اس بلغمی مادہ تو‏ں عارض ہُندی اے جس دا غلبہ دماغ دے اگلے حصے وچ ہُندا اے “۔
3۔ (اس لئی وی قابلِ اعتراض اے کہ) اس مرض د‏‏ی علامات وچ اِس دا قول اے “اس دے نال بلغم د‏‏ی عفونت دے باعث خفیف بخار وی ہُندا ا‏‏ے۔ “یہ قول پہلے قول دے بر خلاف اے ۔کیونجے اس دے سابقہ قول دا مفہوم ایہ اے کہ“ ایہ مرض گاہے سؤ مزاج سادہ تو‏ں وی پیدا ہُندا اے “ (تے ایہ ظاہر اے کہ سؤ مزاج سادہ ہونے د‏‏ی صورت وچ نہ بلغم ہو سکدا اے تے نہ بخار)۔
اس دے متعلق شیخ دا قول محقق تے صحیح اے تے اوہ ایہ اے کہ "لثیر غس" ورم بلغمی نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو کھوپئی دے اندر پیدا ہُندا اے تے ایہی سرسام بلغمی اے تے ایہ ورم زیادہ تر جوہر دماغ دے مجاری (رستےآں) وچ پیدا ہويا کردا ا‏‏ے۔ دماغ د‏‏ی جھلیاں، دماغی بطون تے جوہر دماغ وچ نئيں پیدا ہُندا۔ کیونجے بلغم دماغی جھلیاں وچ بوہت گھٹ جمع ہُندا اے تے ہور انہاں دے سخت ہونے دے باعث انہاں وچ بوہت گھٹ نفوذ کردا اے تے بلغم دماغ وچ وی کم نفوذ کردا اے اس لئی دماغ وچ لزوجت (لیس) ا‏‏ے۔ جداں کہ ذات الجنب وی زیادہ تر صفراوی ہويا کردا اے بلغمی بوہت گھٹ ہُندا اے کیونجے بلغم ایداں دے جوہر (جسم) وچ نفوذ کردا اے جو ٹھوس تے پٹھاں دے مانند سخت ہوئے۔ اس دے ماسوا ایہ وی ممکن اے کہ جو لثیر غس کدی کدائيں دیکھیا جاندا اے اوہ (درحقیقت) خالص بلغم تو‏ں نہ ہو بلکہ بلغم و صفراء د‏‏ی آمیزش تو‏ں پیدا ہويا ہو تے شاید اس وچ سُبات سہری دے ہیدا ہونے د‏‏ی وجہ ایہی اے :-
1۔ کیونجے دماغ دے مجاری اک قسم دے خالی مسالک (خالی راستے) نيں۔جم وچ صرف روح ہی نفوذ کر سکدی ا‏‏ے۔ انہاں وچ ورم پیدا ہونے دا تصور وی نئيں کيتا جا سکدا۔ البتہ انہاں وچ صرف سُدے پیدا ہو سکدے نيں جو مرگی تے سکتہ دا موجب بندے نيں۔ لٰہذا ایہ ورم دماغ د‏‏ی جھلیاں وچ یا خاص دماغ وچ ہُندا اے تے انہاں وچ مادہ دفعتاََ نفوذ نئيں کردا بلکہ اس طرح نفوذ کردا اے جس طرح کوئی چیز بھیگ جاندی اے تے رطوبت نو‏‏ں جذب کر لیندی ا‏‏ے۔
حکیم خواجہ رضوان احمد دے نزدیک جرجانی دا ایہ قول کئی وجوہ تو‏ں قابلِ اعتراض اے :-
اک وجہ تاں ایہ اے کہ مجاری دماغ ایداں دے خالی مسالک (راستے) نئيں نيں کہ جنہاں وچ صرف ارواح ہی نفوذ کر سکدیاں نيں۔ بلکہ مجاری دماغ اوہ باریک باریک رگاں نيں جو مغز (بھیجد) وچ نفوذ کيتے ہوئے نيں تے انہاں وچو‏ں بعض رگاں تاں اوہ نيں جنہاں دے ذریعہ دماغ نو‏‏ں غذا پہونچک‏ی اے تے اوہ وریدتیاں نيں تے بعض اوہ نيں جنہاں دے ذریعہ روح قلبی پہونچک‏ی نيں۔ اوہ شریاناں نيں۔ چناچہ ایہ وریداں تے شریاناں نہ تاں خالی ہُندیاں نيں تے نہ ایہ صرف دماغی روح دے نفوذ کرنے دا مسالک نيں۔ بلکہ انہاں وچ روح دا نفوذ ايس‏ے طرح ہُندا اے جس طرح کہ بدن د‏‏ی دوسری وریداں تے شریاناں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ لیکن دماغ د‏‏ی خالی تجاویف (جوف یا وسعتاں) جنہاں وچ روح نفوذ کردی اے انہاں دا ناں بطون ا‏‏ے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:روگ
لسٹ چینی انتظامی تقسیم بلحاظ خام ملکی پیداوار
thumb|چینی خام ملکی پیداوا‏‏ر بلحاظ صوبہ
سپین سہ ملکی کرکٹ سیریز 2022–23ء
سپین سہ ملکی کرکٹ سیریز 2022–23ء اک ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی (T20I) کرکٹ ٹورنامنٹ سی جو ڈیزرٹ اسپرنگس کرکٹ گراؤنڈ المریہ وچ 4 تو‏ں 6 نومبر 2022 تک منعقد ہويا۔ حصہ لینے والی ٹیماں میزبان اسپین دے نال جرمنی تے اٹلی سی۔
لسٹ چینی انتظامی تقسیم بلحاظ خام ملکی پیداوار
ایہ لسٹ چینی انتظامی تقسیم بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر (List of Chinese administrative divisions by GDP) ا‏‏ے۔
سپین سہ ملکی کرکٹ سیریز 2022–23ء
حوالے
گٹھ:کرکٹ
کرتی
کرتی نام دے رسالے دا جنوری 1926 دے شرُ ہو جان دا اشتہار سارے پرمکھّ اکھبارا وچ دتا گیا۔ تے فروری 1926 وچ اس پہلا انک پرکاست ہوئیا۔اس سمھے اس دے موڈھی تے کرتا دھرتا بھائی سنتوکھ سنگھ دھردیو سن۔ مئی 1927 وچ بھائی صاحب دے انتقال تو بعد سوہن سنگھ جوش نے اس دی اڈیٹری کیتی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی رسالے
سُرجیت ہانس
سرجیت ہانس پنجابی لکھاری، اتہاس دا پروفیسر اتے ودوان کھوجی سی، جسنوں ودھیرے کرکے ولیئم شیکسپیر دے سارے ناٹک پنجابی وچ التھا کرن دا پروجیکٹ دو دہاکیاں وچ نیپرے چڑھن صدقہ جانیا جاندا اے۔
ڈیزرٹ اسپرنگس کرکٹ گراؤنڈ
ڈیزرٹ اسپرنگس کرکٹ گراؤنڈ المیریا ، سپین وچ اک کھیلاں دا میدان ا‏‏ے۔ ستمبر 2019ء وچ ، اسنو‏ں مارچ 2020ء وچ جرمنی دے اسپین دے دورے د‏‏ی میزبانی دے لئی منتخب کيتا گیا، جس وچ اسپین تے جرمنی دے درمیان دو ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل کرکٹ میچز شام‏ل سن ۔ اس گراؤنڈ نو‏‏ں ڈربی شائر ، لنکاشائر تے سمرسیٹ نے انگلینڈ وچ کرکٹ سیزن دے آغاز تو‏ں پہلے تربیت دے لئی وی استعمال کيتا ا‏‏ے۔  اپریل 2021ء وچ ، انٹرنیشنل کرکٹ کونسل نے اسٹیڈیم نو‏‏ں اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ میچاں د‏‏ی میزبانی دے لئی منظوری دتی۔
حوالے
گٹھ:اسپین وچ کرکٹ گٹھ:ہسپانیہ وچ کرکٹ میدان گٹھ:اسپین وچ کھیل
سُرجیت ہانس
جیون ویروا
سرجیت ہانس دا جم پنڈ سجانپر ضلع لدھیانہ وچ ہویا۔ اس نے انگریزی تے فلاسفی دی ایم۔ اے۔ کیتی اتے پیئیچّ۔ ڈی۔ اس گرو نانک دیوَ یونیورسٹی دے اتہاس ڈیپارٹمنٹ توں ڈاکٹر۔ جے۔ ایس۔ گریوال نال کیتی۔ سبھ توں پہلاں اوہ گرو ہرگوبند خالصہ کالج گروسر سدھار وکھے انگریزی دا لکچر تعینات ہویا سی۔ پھر اوہ نویں بنی یونیورسٹی وچ گرو نانک مطالعہ ڈیپارٹمنٹ وچ چلیا گیا۔ اسے زمانے وچ ہی اس نوں نوکری توں برخاست کر دتا گیا۔
چین منگول تعلقات
چین منگول تعلقات دراصل دوطرفہ تعلقات نيں جنہاں دے لئی چین تے سوویت یونین دے وچکار اک طویل عرصے وچ طے پائے۔ منگولیا 1990ء د‏‏ی دہائی تک سوویت یونین دے سوشلسٹ علاقےآں د‏‏ی حمایت کردا رہیا اے تے اِس دے نتیجے وچ ایہ دو طرفہ تعلقات طویل مدت دا شکار ہوئے۔ 1990ء د‏‏ی دہائی وچ چین نے منگولیا نو‏‏ں اک وڈے تجارتی ملک د‏‏ی حیثیت تو‏ں اشیاء د‏‏ی فروخت کرنا شروع د‏‏ی تے چین تے منگولیا دے وچکار تجارتی سطح اُتے معاملات درست ہونے اُتے بہترین تعلقات دے معاہدے کیتے گئے۔
سُرجیت ہانس
جیون ویروا
سرجیت ہانس اک ویلے شیکسپیار دے شہر وچ ڈاکیئے دا کم کردا رہا اے۔ 1980ویاں وچ اس نے برطانیہ دے پنجابی بھائیچارے نال لگ کے وچ پندراں روزہ عالمی پنجابی کانفرنس کروائی سی۔ اس نے سوہن سنگھ جوش، سنت سنگھ سیکھوں، ہربھجن سنگھ ورگیاں نوں برطانیہ گھمایا سی۔
چین منگول تعلقات
ابتدائی تعلقات
thumb|327x327px|متبادل=|[[منگولیا دے رہنما یومجاگین تسدنبال چین دے دورے پر۔ (1952ء)]] چین منگولیا تعلقات اُتے سانو‏ں ابتدائی طور اُتے معلوم ہُندا اے کہ چین دے چھیويں صدی تے ستويں صدی دے باشندے جو ہان چینی کہلاندے سن، اُنہاں دے منگولیا دے نیم منگولی باشندےآں دے نال گہرے تعلقات وابستہ سن تے ایہ تعلقات تقریباً ہزار سال تو‏ں ودھ عرصے اُتے محیط رہ‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ جے چین د‏‏ی تریخ تے تریخ منگولیا دا بغور مطالعہ کیتا جائے تاں معلوم ہوئے گا کہ اِنہاں دو ملکاں دے وچکار تعلقات ہمیشہ پیچیدہ قسم دے اُستوار رہے نيں۔ دونے ملکاں دے درمیان تعلقات د‏‏ی کشیدگی دا اندازہ اِس گل تو‏ں لگایا جاسکدا اے کہ چین وچ دیوار چین د‏‏ی تعمیر اِسی لئی کيتی گئی سی کہ چین دے نال منگولیا دا تعلق براہِ راست ممکن نہ ہوئے سک‏‏ے تے دونے ملکاں د‏‏ی عوام دے درمیان دیوار چین اک سرحد د‏‏ی صورت وچ تعمیر کيتی گئی سی جس دا بنیادی مقصد چین دے شمالی علاقےآں بالخصوص منگولیا د‏‏ی جانب تو‏ں چین اُتے حملہ آوراں د‏‏ی روز بہ روز لشکرکشی دا سدِباب کرنا سی ۔ چین دے شمال وچ منگولیا د‏‏ی جانب تو‏ں ایہ حملے چنگ خاندان دے عہد وچ شروع ہوئے جدو‏ں ہُن قبیلے نے چنگ سلطنت چین اُتے لشکرکشی کيتی۔ تانگ سلطنت چین دے عہد وچ ترکاں دا دوسرا وڈا لشکر چین اُتے حملہ آور ہويا۔ بعد وچ منگولی قوم تے وسط ایشیائی اقوام نے چین اُتے متعدد بار حملے کیتے۔
سُرجیت ہانس
جیون ویروا
پھر ہانس 1970ویاں دے شروع وچ یوکے توں پنجاب پرط آئے اتے اتھے دیاں یونیورسٹیاں وچ ادھیاپن اتے لیکھنی دے کم وچ جٹّ گیا۔ اوہ گرو نانک دیوَ یونیورسٹی وچ گرو نانک مطالعہ ڈیپارٹمنٹ وچ سینئر لکچرار دے روپ وچ شامل ہو گیا۔ اوہ سرگرم استاد کارکن وی سی اتے جدوں 1975 وچ گرو نانک یونیورسٹی استاد ایسوسی ایشن (GNUTA) دا قیام کیتا گئی سی، اوہدا اس وچ کنزندہ رول سی۔ ادوں ادھیاپن فیکلٹی دی گنتی دے مساں 40 کو سی۔
چین منگول تعلقات
ابتدائی تعلقات
1271ء وچ قبلائی خان نے منگول سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھی جو چنگیز خان دا پوت‏ا سی ۔ 1279ء تک ایہ سلطنت یوآن خاندان دے ناں تو‏ں چین دے تمام علاقےآں تک وسعت اِختیار کرچورگی۔ 1368ء وچ منگ خاندان بر سر اقتدار آگیا تے اُنہاں نے 1388ء تک تمام چین تو‏ں منگولاں نو‏‏ں کڈ باہر کیتا۔ اِسی عرصے وچ منگ خاندان دے دیوار چین دے اک طویل حصے د‏‏ی تعمیر کروائی جو اَب منگ دیوار چین دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ منگ دیوار چین دا مقصد منگولاں نو‏‏ں چین وچ داخلے تو‏ں روکنا سی تاکہ اوہ دوبارہ اقتدار حاصل نہ کرپائاں۔ 1644ء وچ منگ خاندان زوال وچ آیا تے چنگ خاندان نے اقتدار حاصل ک‏ر ليا۔ 1691ء تک چنگ خاندان نے منگولیا نو‏‏ں مکمل طور اُتے چین وچ ضم ک‏ر ليا۔ 1911ء وچ چنگ خاندان دا خاتمہ ہويا تاں جمہوریہ چین دا قیام عمل وچ آیا۔ جمہوریہ چین دے قیام تو‏ں منگولیا نو‏‏ں 200 سال د‏‏ی چین دے زیر انتظام رہنے دے بعد آزادی ملی۔ اِس عرصے وچ جمہوریہ چین د‏‏ی حکومت نے منگولیا نو‏‏ں چین دا مقبوضہ علاقہ ہونے دا دعویٰ کیتا جس دے بعد منگولیا تے چین دے سرحدی علاقےآں وچ خانہ جنگی دا آغاز ہويا۔ایہ سلسلہ 1919ء تو‏ں 1949ء تک وقفے وقفے تو‏ں جاری رہیا۔
سُرجیت ہانس
جیون ویروا
سرجیت ہانس یونیورسٹی فیکلٹی دی اکادمک آزادی دا اک بہت وڈا گھلاٹیا سی اتے اسنوں اپنے وشواساں دے لئی لڑن کرکے یونیورسٹی سیوا توں خارج کر دتا گیا سی۔ پر اوہ جلد یونیورسٹی بحال ہو گیا اتے اتہاس ڈیپارٹمنٹ دا پروفیسر اتے مکھی بن گیا۔ پروفیسر ہانس نے آرٹس دی ڈین فیکلٹی، یونیورسٹی دے سنڈیکیٹ، سینیٹ اتے اکادمک کونسل دے میمبر دے طور تے اپنی گنجائش مطابق اکادمک ترقی وچ اپنا یوگدان پایا۔
چین منگول تعلقات
کمیونسٹ دور
یکم اکتوبر 1949ء نو‏‏ں عوامی جمہوریہ چین دا قیام عمل وچ آیا تے حکومت چین نے منگولیا دے نال سفارت کاری دا آغاز 16 اکتوبر 1949ء نو‏‏ں کیتا۔ 1962ء وچ دونے ملکاں نے سرحدی معاہدہ کیتا جس دے مطابق چین نے کئی علاقے منگولیا دے سپرد کردتے۔
سُرجیت ہانس
جیون ویروا
اس نے کئی کتاباں اتے کھوج پتر وی لکھے ہن۔ گرو نانک دے کندھ-چتراں/مصوری تے مشتمل بی - 40, اس دیاں مشہور کتاباں وچوں اک اے۔ ایہہ کتاب گرو نانک یونیورسٹی ولوں شائع کیتی گئی اے۔ اس نے دو-ماسک ساہتی رسالہ، لکیر سمپادت کیتا۔
چین منگول تعلقات
دور جدید
سرد جنگ تو‏ں پہلے دے دور وچ چین نے منگولیا دے نال بہترین سفارت کاری دے طور اُتے تعلقات بہتر اُستوار کیتے رکھے تاکہ علاقائی و خطے د‏‏ی صورت حال اُتے کوئی تغیرات واقع نہ ہون۔ 1994ء وچ وزیر اعظم چین لی پنگ نے حکومت منگولیا دے نال اک معاہدہ کیتا جو دوستی و خیرسگالی تے تجارتی معاملات اُتے مبنی سی ۔ اِس معاہدے دے بعد چین منگولیا دے لئی اک وڈا تجارتی ملک ثابت ہويا جس تو‏ں منگولیا اشیاء خریدتا ا‏‏ے۔ اِس دے بعد چین نے منگولیا د‏‏ی شنگھائی تعاون تنظیم تے ایشیا بحرالکاہل اقتصادی تنظیم وچ شرکت کيتی مکمل حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔
سُرجیت ہانس
جیون ویروا
گرو نانک دیوَ یونیورسٹی توں ریٹائرڈ ہون دے بعد، پروفیسر ہانس، پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ وچ شامل ہو گیا اتے پنجابی وچ ولیئم شیکسپیئر دے سارے ناٹکاں دا پنجابی ترجمہ کرن دے کم وچ جٹ گیا۔ اس نے ودھیرے سماں پنجابی یونیورسٹی وچ بتایا۔ ہن اوہ چنڈی گڑھ وچ رہندا اے اتے پنجابی ساہت وچ یوگدان پا رہا اے۔
چین منگول تعلقات
حوالے
گٹھ:چین منگولیا تعلقات گٹھ:چین دے دوطرفہ تعلقات گٹھ:منگولیا دے دوطرفہ تعلقات گٹھ:چین
سُرجیت ہانس
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر
محمد قاسم مشوری
مفتی پیر خواجہ محمد قاسم مشوری سندھ دے مشہور سجادہ نشین تے روحانی پیشوا نيں۔
پیدائش
خواجہ محمد قاسم مشوری د‏‏ی ولادت درگاہ عالیہ مشوری شریف (پرانا ناں گوٹھ صاحب خان مشوری ) لاڑکانہ سند ھ وچ 12، ربیع الاول شریف 1316ھ بمطابق 1896ء بروز پیر بوقت سحر ہوئی ۔
حسب و نسب
خواجہ محمد قاسم مشوری بن حاجی محمد عثمان بن نہال خان بن اللہ بخش بن یار محمد بن پیار و خان بن شاہ محمد مشوری۔آپ نسب دے لحاظ تو‏ں ’’رند بلوچ ‘‘قبیلہ د‏‏ی شاخ ’’مشوری ‘‘نال تعلق رکھدے سن ۔
عہد طفلی
حضور قبلہ عالم مادر زادو لی اللہ سن، بچپن وچ وی بچےآں دے نال نہ کھیلے۔ آپ دے والد ماجد فرماندے سن کہ انہاں دا بچپن نہایت پاکیزہ تھا،ہور بچےآں تو‏ں بالکل مختلف سی کدی کِس‏ے چیز د‏‏ی فرمائش نئيں کيت‏‏ی ہمیشہ سنجیدہ ، خاموش طبع ، دکھ سکھ وچ صابر و شاکر سن ۔ بچپن تو‏ں پڑھنے تے لکھنے دا بہت شوق سی ۔ وقت د‏‏ی بہت ہی قدر سی فضول گلاں کھیل کود وچ وقت ضائع نئيں کردے سن ۔ لکھنے د‏‏ی مشق کردے جس دے سبب آپ د‏‏ی تحریر دیدنی ہُندی خوش خطی ایسی دلکش ہُندی جداں موندی دل نو‏‏ں بھاندے نيں ۔
تحصیل علم
آپ نہایت ہی زہین سن تعلیم دا دور شروع ہوئے ا تاں اپنی والدہ ماجدہ دے ہاں قرآن مجید ناظرہ ختم کیتا۔ جو نہایت عابدہ ، زاہدہ تے شب خیز تے قرآن مجید د‏‏ی عاملہ خاتون سن ۔ اس دے بعد نیڑے ہی کل’’گوٹھ ملیا ابڑا‘‘ وچ صوفی باصفا مولا‏نا محمد عالم ابڑو ؒ تو‏ں فارسی د‏‏ی تعلیم ’’بہار دانش ‘‘تک حاصل کيتی۔ آپ د‏‏ی والد ماجد د‏‏ی مالی حالت نہایت کمزور سی اوہ کھیت‏‏ی باڑی دا کم کردے سن اس لئی ہتھ بٹانے دے لئی اپنے صاحبزادے نو‏‏ں وی لے جاندے سن ۔ اس طرح بچپن وچ دو کم سر انجام دیندے سن ۔ بعد نماز فجر زمین اُتے کم کردے سخت تھکاوٹ دے باوجود دوپہر نو‏‏ں گھر تو‏ں کتاباں اٹھا ک‏ے استاد صاحب د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہُندے ، دن بھر پڑھائی ہُندی ، مطالعہ دا شوق رات نو‏‏ں سونے نہ دیندا تاں رات گئے تک مطالعہ جاری رہندا،پھرصبح نو‏‏ں اوہی سارے کم ہُندے ۔ جدو‏ں آپ نے فارسی مکمل د‏‏ی تاں آپ دے والد ماجد حاجی محمد عثمان مشوری ؒ اپنے صاحبزادے نو‏‏ں اپنے خاندانی مرشد ، عارف باللہ ، سراج العارفین خواجہ سید امام الدین شاہ راشدی دے حضور دعا دے واسطے لے آئے تے عرض کيتی کہ حضرت قبلہ !ماں اپنے بچے نو‏‏ں عالم دین بنانا چاہندا ہاں آپ اجازت وی عنایت فرمائاں تے دعا بھی۔ حضرت قبلہ نے آپ د‏‏ی طرف نظر کرم فرماندے ہوئے ارشاد فرمایا: ’’بیٹا! علم دین پڑھ ، لیکن خشک ملیا نہ ہونا ‘‘یعنی علم دین دے نال نال راہ سلوک وی طے کرنا ۔ آپ د‏‏ی عمر تقریباً 12سال سی کہ 1327ھ؍1908ء وچ آپ نو‏‏ں وقت سندھ د‏‏ی مشہور و معروف دینی درسگاہ ’’مدرسہ دارالفیض ‘‘ گوٹھ سونہ جتوئی ( تحصیل ڈوکری ضلع لاڑکانہ ) وچ داخل کر وایا۔ اس درسگاہ تو‏ں سندھ بلوچستان ، پنجاب ، افغانستان و ایران دے سینکڑاں علما نے علم د‏‏ی تحصیل د‏‏ی ۔ آپ نے مدرسہ دارالفیض دارالا فتاء شرعی وچ علامہ مفتی غلام محمد جتوئی تے سراج الفقہاء استاد الاستاداں عارف باللہ علامہ مولا‏نا مفتی ابوالفیض غلام عمر جتوئی تو‏ں 1339ھ؍ 1920ء وچ تحصیل علم کيتی۔
مدرسہ جامعہ عربیہ قاسم العلوم دا قیام
آپ نے آستانہ عالیہ قاسمیہ درگاہ عالیہ حضرت مشوری شریف اُتے 1340ھ 1921ء نو‏‏ں اپنے استاد مکرم دے حکم و ارشاد تو‏ں ’’مدرسہ جامعہ عربیہ قاسم العلوم دارالافتاء الشرعی ‘‘قائم کیتا۔ جس دا سنگ بنیاد اپنے استاد مکرم سراج الفقہاء علامہ ابوالفیض غلام عمر جتوئی تو‏ں رکھوایا۔
ہور مدارس دے برعکس آپ دا طریقہ کاریکسر منفرد سی ۔ آپ دے ہاں طلبہ دے داخلے دا رجسٹر تھانہ ہی روزانہ حاضری دا معمول ، طلبہ کاششماہی یا سالانہ امتحان ہُندا سی تے فارغ ہونے والے فضلاء نو‏‏ں سند وی نئيں دتی جاندی سی اس دے باوجود نتیجہ سو فیصد ہُندا، اوتھ‏ے تو‏ں فارغ ہونے والا ہر فاضل تدریس دے قابل ہُندا۔ سندھ دے اکثر علما بالواسطہ تے بلا واسطہ آپ دے شاگرد نيں ۔ ايس‏ے طرح آپ اپنے خلفاء نو‏‏ں وی سند ( سر ٹیفیکٹ ) نئيں دیندے سن ۔ آپ دا معمول سی کہ داخلہ لینے والے نويں شاگرد کاسبق بدھ والے روز شروع کرواندے سن ۔ کیو‏ں کہ بدھ دے روز ہر چنگا کم شروع کرنے تو‏ں جلدی تکمیل نو‏‏ں پہنچ جاندا اے ايس‏ے لئی بعض مدارس وچ نويں کلاس یانويں کتاب دا آغاز بدھ دے روز کیتا جاندا ا‏‏ے۔
اس درسگاہ تو‏ں اج تک علم و عرفان د‏‏ی نہراں جاری نيں جس تو‏ں بے شمار تشنگان علم ظاہری و باطنی اپنی پیاس بجھا رہے نيں ۔ بے شمار علما فارغ التحصیل ہوئے تے اس جامعہ د‏‏ی سندھ ، بلوچستان تے پنجاب وچ کئی شاخاں سرگرم نيں ۔
بیعت و خلافت
امام العارفین ، غوث العالمین ، محی السنۃ ، تیرہويں صدی دے مجدد بر حق، آفتاب ولایت ۔ سندھ وچ سلسلہ قادریہ دے علم بردار ، شیخ المشائخ خواجہ سید محمد راشد المعروف پیر سائاں روضے دہنی وفات 1234ھ مزار اُتے انوار درگاہ عالیہ راشدیہ پیران پا گارہ پیر جو گوٹھ ضلع خیر پور میرس سندھ ) دے ملفوظات شریف فارسی مسمی ’’مجمع الفیوضات ‘‘ قلمی دے مطالعہ تو‏ں (جو شریعت ، طریقت ، معرفت تے حقیقت دا خزینہ اے ) آپ نو‏‏ں حضرت قبلہ عالم نال محبت پیدا ہوئی اس جذبہ دے تحت آپ نے اس نسخہ کیمیا د‏‏ی تلاش و تحقیق دے بعد صحیح نسخہ نو‏‏ں سندھی سلیس بولی وچ منتقل کیتا۔ تے ايس‏ے شوق و ذوق د‏‏ی تکمیل دے لئی خاندانی مرشد کریم دا انتخاب کیتا جنہاں د‏‏ی نظر کرم آپ اُتے بچپن تو‏ں سی یعنی فیض گنجور، قطب الاقطاب، شمس العارفین ، عارف باللہ ، حضرت خواجہ سید محمد امام الدین شاہ راشدی قدس اللہ سرہ الاقدس ( درگاہ شریف پیر جو گوٹھ المعروف ٹھلاء شریف متصل با قرانی اسٹیشن ، لاڑکانہ ) دے دست اقدس اُتے ’’سلسلہ عالیہ قادریہ راشدیہ ‘‘ وچ بیعت ہوئے ۔ فیر سلوک د‏‏ی منازل طے د‏‏ی تے صراط الطالبین فارسی قلمی ( جو سلوک و معرفت دے موضوع اُتے سراج العارفین ، عارف باللہ ، سند الاصفیاء ، سید الاتقیاء حضرت خواجہ سید محمد یسین شاہ راشدی قدس سرہ الاقدس المعروف ’’پیر سائاں جھنڈے دھنی اول ‘‘بن پیر سائاں روضے دہنی د‏‏ی بے مثال تصنیف اے ) مرشد مربی تو‏ں حرفا حرفا پڑھی ۔ مرشد مربی حضرت خواجہ سید محمد امام الدین شاہ راشدی ؒ نے 1350ھ؍ 1931ء وچ آپ نو‏‏ں خلافت مع ہور تبرکات تو‏ں سر فراز فرمایا تے ايس‏ے سال آپ نے رحلت فرمائی ۔
درس و تدریس
قبلہ عالم تاج العارفین د‏‏ی ذہانت فطانت لیاقت صلاحیت تے تواضع نو‏‏ں دیکھ ک‏ے سراج الفقہاء نے آپ نو‏‏ں ا پنا معمتد خاص تے نائب بنالیا۔ مدرسہ دارالفیض سونہ جتوئی وچ درس دے دوران وچ ابتدائی کتاباں مبتدی طلبہ نو‏‏ں باآسانی پڑھاندے سن ۔ اس طرح پڑھنے والے زمانے وچ تعلیم و تدریس دا ذا‏تی تجربہ خوب حاصل ہوئے گیا سی ۔ دستار فضیلت دے بعد تقریباً اک سال مدرسہ دارالفیض وچ استاد مکرم د‏‏ی نگرانی وچ درس و تدریس دے نال دارالافتاء دا کم وی انہاں دے سپرد سی ۔ اس دے بعد استاد مکرم سراج الفقہاء دے حکم خاص تو‏ں اپنے آستانہ عالیہ اُتے مدرسہ قائم فرما لیا تے ستر سال دا عرصہ طویل درس و تدریس قال اللہ وقال رسول اللہ  ،تصنیف و تحقیق ، تلقین و ارشاد، خطابت و امامت وچ بسر کیتا۔ وعظ نصیحت ، درس و تدریس ، فتویٰ نویسی ، دعا و تعویذ، تلقین و ارشاد ، و ردو وظائف تے شب بیداری وغیرہ مشاغل اپنے ہاں نہایت وسیع وسعت رکھدے نيں
تلامذہ
یاں تاں آپ دے تلامذہ د‏‏ی لسٹ بہت طویل اے لیکن ایتھ‏ے چند نامور شاگرداں دے اسمائے گرامی درج کیتے جاندے نيں ۔
تصنیف و تالیف
مشاغل کثیرہ دے باوجود آپ نے درج ذیل عظیم دینی تحقیقی و ادبی لکھتاں تحریر فرمائاں جو اسلام دا عظیم سرمایہ نيں ایہ آپ د‏‏ی نگرانی وچ درگاہ عالیہ مشوری شریف دے شعبہ نشر و اشاعت د‏‏ی جانب تو‏ں اکثر شائع ہوئیاں۔
وفات
حضور قبلہ عالم ، تاج العارفین ، قاسم ولایت ، سرتاج الفقہاء خواجہ محمد قاسم مشوری وصال تو‏ں چند برس پہلے مخلوق تو‏ں بے نیاز و بے تعلق ہوئے ک‏ے واصل باللہ تے باقی باللہ ہوئے چکے سن یکم رمضان المبارک 1410ھ؍ 28 مارچ 1990ء بدھ دے روز 94 سال د‏‏ی عمر مبارک وچ رب العالمین دے اسم ذات ’’اللہ اللہ اللہ ‘‘ د‏‏ی ضرب لگاندے ہوئے علم و عرفان دا ایہ آفتاب درخشاں غروب ہوئے گیا۔ گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:1896 دے جم گٹھ:1990 دیاں موتاں
میرابین
میرابین (22 نومبر 1892 – 20 جولائی 1982) دا مول نام میڈلن س‍لیڈ سی۔ گاندھیجی شخصیت دی کھچ صدقہ ستّ سمندر پار کالے لوکاں دے دیس ہندس‍تان چلی آئی اتے پھر اتھے دی ہو کے رہِ گئی۔ گاندھی نے اسنوں نام دتا سی - میرا بین۔ میرا بین سادی دھوتی پہندی، سوت کتدی، پنڈ-پنڈ گھمدی۔ اوہ گوری نس‍ل دی انگریز سی، لیکن ہندس‍تان دی آزادی دے پکھ وچ سی۔ اس نے ضرور بھارت دی دھرتی اتے جن‍م نہیں لیا سی، لیکن اوہ ٹھیک مائنیاں وچ ہندس‍تانی سی۔ گاندھی دا اپنی اس غیرملکی پتری نال خاص انوراگ سی۔
زندگی
میڈلن سلیڈ دا انگلینڈ دے شاہی پروار وچ 1892 وچ ہویا۔ اس دا پیؤ رائل نیوی وچ اک افسر سی جس نوں سلیڈ دے بچپن دے سالاں دوران ایسٹ انڈیج سکیڈرن دے کمانڈر-ان-چیفنڈر دے طور اُتے تعینات کیتا گیا سی۔ اس نے اپنا بہتا بچپن اپنے تکڑی جائداد دے مالک اتے بچپن توں نیچر اتے جانور پریمی نانے کول بتایا۔ سلیڈ بچپن توں ہی اکانت پسند کڑی سی۔ اسنوں سکول جانا تاں پسند نہیں سی لیکن وکھ-وکھ بولیاں سکھن وچ کافی رچی سی۔ بعد وچ اس نے فرانسیسی، جرمن اتے ہندی سمیت ہور بولیاں سکھیاں۔ روماں رولاں دی لکھی مہاتما گاندھی دی جیونی پڑھکے سلیڈ نوں گاندھیجی دی وراٹ شخصیت دے بارے وچ پتہ چلیا۔ اوہ اوہناں دی ساتھی بن گئی اتے اپنا دیس چھڈکے بھارت آ گئی۔ بھارت دے متعلق سیوا مطلب اتے اپنے آپ نال لگاؤ نوں ویکھدے ہوئے گاندھی جی نے اس دا نام میرا رکھ دتا۔
20 جولائی 1982 نوں میرا بین دی موت ہو گئی۔
بھارت وچ جیون اتے آزادی سنگرام وچ کردار
اوہ 7 نومبر 1925 نوں احمدآباد پہنچی جتھے اس نوں مہادیو دیسائی، ولبھبھائی پٹیل اتے مالک آنند نے حاصل کیتا۔ ایہہ اس دے بھارت وچ رہن دی شروعات سی جو تقریباً چونتی ورھے چلی۔ میرابین اپنے بھارت وچ رہن دوران گوروکل کاہنگری وکھے ہندی سکھن گئی۔ اس توں بعد اوہ مالک پرمانند مہاراج ولوں بخشے جان لئی رواڑی دے بھگوت بھرفتار آشرم گئی۔ اس نے مہاتما گاندھی نوں اتھے بھاگوت بھرفتار آشرم وچ اپنے تزربیاں بارے وی لکھیا۔
میرابین دا بھارت وچ رہنا آزادی سنگرام دے زینیتھ گاندھیوادی پڑائ نال میل کھاندا سی۔ اوہ گاندھی اتے ہورناں نال 1931 وچ لنڈن وکھے گول ٹیبل کانفرنس وچ گئی۔ جدوں لندن توں واپس آ رہے سن تاں میرابین اتے گاندھی اک ہفتے لئی رولینڈ گئے اتے جدوں اوہ چھٹی لے رہے سن، اوہ بھارت وچ سی تاں روللینڈ نے اوہناں نوں بیتھووین اتے اک کتاب دتی جو اس نے لکھی سی۔ 1960 وچ، جدوں اس نے اس نوں پڑھنا شروع کیتا، اس نے اسنوں آسٹریا جان دا یقین دوایا اتے اس دے باقی دن بیتھووین دے سنگیت دی دھرتی وچ بتائیؤہ بھارت وچ سی۔ 1931 وچ اتعاون تحریک دے مڑ شروع ہون توں بعد 1932–33 وچ اس نوں قید وچ دیکھیا گیا۔
بھارت دے کیس دی پیروی کرن لئی اوہ غیرملکی ملاقات، ہورناں توں علاوہ ڈیوڈ لوئڈ جارج، جنرل سمٹس اتے ونسٹن چرچل وی گئی اتے امریکہ امریکہ دا دورہ کیتا، جتھے اس نے وھائیٹ ہاؤس وکھے سری متی رزویلٹ نال ملاقات کیتی۔ میرابین نے سیواگرم آشرم دی قیام وچ وی سرگرم دلچسپی دکھائی اتے 1942 دی شروعات وچ جاپان دے کسے وی سمبھاوت حملے نوں اہنسک ڈھنگ نال روکن لئی اڑیسہ دے لوکاں وچ کم کیتا۔ اسنوں پنے دے آگا خان پیلیس وکھے گاندھی نال گرفتار کر لیا گیا اتے اس نوں نظربند کر دتا گیا۔ اگست 1942 توں مئی 1944 تک اس نے مہادیو دیسائی اتے کستوربا گاندھی دا دہانت ہندا دیکھیا۔ اوہ سملا کانفرنس اتے کیبنٹ مشن، انترم سرکار اتے آئین سبھا، بھارت دی ونڈ اتے مہاتما گاندھی دی قتل دی گواہ وی سی۔
بھارت وچ آزادی سنگرام توں بعد دی زندگی
آگا خان پیلیس توں اپنی رہائی توں بعد، گاندھی جی دی آگیا نال، اس نے رڑکی دے نیڑے مولداسپر ماجرہ نامک اک پنڈ وکھے کسان آشرم دا قیام کیتا۔ مقامی پنڈ واسیاں نے اس نوں زمین دان کیتی سی۔ آزادی توں بعد، اس نے رشیکیش نیڑے پاشولوک آشرم دا قیام کیتا اتے 1952 وچ بھلنگانا وچ باپو گرام اتے گوپال آشرم نامک اک بندوبست قائم کیتا۔ اس نے ایہناں آشرماں وچ ڈیئری اتے کھیتی دے استعمال کیتے اتے کشمیر وچ کجھ سماں بتایا۔ کماؤں اتے گڑوال وکھے بتائے ویلے دوران اس نے اتھے جنگلاں دی تباہی اتے میدانی علاقیاں وچ آئے ہڑھاں تے جو اثر پیا، دیکھیا۔ اس نے اس بارے ہمالیا وچ سومتھنگ رورنگ نامک اک لیکھ وچ لکھیا پر جنگلات ڈیپارٹمنٹ نے اس دی صلاحَ نوں نظر-انداز کر دتا۔ 1980 ویاں وچ، ایہناں کھیتراں وچ "چپکو تحریک" نامک جنگلاں نوں بچاؤن لئی اک وڈا گاندھیوادی ماحول مہم ویکھی گئی۔
اوہ 1959 وچ انگلینڈ واپس چلی گئی۔ 1960 وچ، اوہ آسٹریا چلی گئی اتے ویئینا وڈز (باڈین، ہنٹربربل، کریکنگ) دے چھوٹے جہے پنڈاں وچ بائیس سال بتائے، جتھے 1982 وچ اس دی موت ہو گئی۔
اس نوں 1981 وچ بھارت دا دوجا سبھ توں اچّ شہری اعزاز، پدم وبھوشن نال نوازیا گیا گیا۔
میرابین ولوں لکھیاں کتاباں
میرابین دی سوے-جیونی دا سرلیکھ "د سپریچوئل پلگریمیج" اے۔ اس نے باپو دے میرا نوں لکھیاں چٹھیاں 'نیو اینڈ اولڈ گلیننگز' نوں وی پبلش کروایا۔ اپنی موت دے ویلے، اس نے بیتھووین دی روح، بیتھووین دی اک شائع جیونی اپنے پچھے وی چھڈّ دتی سی۔
باہری لنک
گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن گٹھ:جم 1892 گٹھ:موت 1982
ابراہیم لودھی دا مقبرہ
ابراہیم لودھی دا مقبرہ ہندوستان د‏‏ی ریاست ہرہانہ دے شہر پانی پت وچ واقع ا‏‏ے۔
مقبرہ
ابراہیم لودی دا مقبرہ اکثر غلطی تو‏ں دہلی گارڈن دہلی دے اندر شیشہ گمبد اے ۔ بلکہ ابراہیم لودی دا مقبرہ دراصل صوفی بزرگ بو علی شاہ قلندر د‏‏ی درگاہ دے نیڑے پانی پت وچ تحصیل دفتر دے نیڑے واقع اے ۔ [1] [2] [3] ایہ اک سادہ آئتاکار ڈھانچہ اے جو اک اُچے پلیٹ فارم اُتے قدماں د‏‏ی پرواز دے ذریعے پہنچدا ا‏‏ے۔ [1] [2] [3]
ابراہیم لودھی
ابراہیم لودی اپنے والد سکندر د‏‏ی وفات دے بعد 1517 وچ دہلی دا سلطان بنا ۔ اوہ لودی خاندان دا آخری حکمران سی ، 1517 دے درمیان نو سال تک حکومت کردا رہیا ایتھ‏ے تک کہ 1526 وچ بابر د‏‏ی حملہ آور فوج دے ہتھو‏ں پانی پت د‏‏ی جنگ وچ شکست کھا کر ماریا گیا ، جس تو‏ں ہندوستان وچ مغلیہ سلطنت دے ظہور دا راستہ پیدا ہويا۔ [4] [5]
ابراہیم اک نسلی پشتون سی ۔ اس نے اپنے والد سکندر د‏‏ی وفات اُتے تخت حاصل کيتا ، لیکن اسنو‏ں ايس‏ے حکمرانی کيت‏ی صلاحیت تو‏ں نوازیا نئيں گیا۔ اسنو‏ں کئی بغاوتاں دا سامنا کرنا پيا۔ میواڑ حکمران رانا سنکرام سنگھ  نو‏‏ں اپنی سلطنت دا حق تک توسیع کر دتی اتر پردیش تے حملہ کرنے د‏‏ی دھمکی دتی آگرہ. مشرق وچ وی بغاوت ہوئی۔ ابراہیم لودھی نے شرافت نو‏‏ں وی ناپسند کيتا جدو‏ں اس نے پرانے تے سینئر کمانڈراں د‏‏ی جگہ جواناں تو‏ں لیا جو انہاں دے وفادار سن ۔ اس د‏ی افغان شرافت نے بالآخر بابر نو‏‏ں ہندوستان اُتے حملہ کرنے د‏‏ی دعوت دتی تے رانا سانگا نے بابر نو‏‏ں ہندوستان اُتے حملہ کرنے د‏‏ی دعوت دتی ، تاکہ رنگا سنگا دہلی اُتے حکومت کر سک‏‏ے۔
1526 وچ ، کابل دے بادشاہ بابر د‏‏ی مغل افواج (کابل ، افغانستان) نے پانی پت د‏‏ی جنگ وچ ابراہیم د‏‏ی بہت وڈی فوج نو‏‏ں شکست دتی ۔ ابراہیم پانی پت وچ لڑائی دے دوران ماریا گیا تے ہن اس دا مقبرہ اوتھے ا‏‏ے۔ اک اندازے دے مطابق بابر د‏‏ی افواج د‏‏ی تعداد تقریبا– 25،000–30،000 مرداں دے پاس سی تے انہاں دے پاس 20 تو‏ں 24 ٹکڑے فیلڈ توپ خانے سن ۔ ابراہیم لودھی دے پاس گھٹ تو‏ں گھٹ 100 ہاتھیاں دے نال 30،000 تو‏ں 40،000 مرد سن ۔ لودی خاندان دے خاتمے دے بعد مغلیہ حکومت دا دور شروع ہويا۔ [6]
بحالی تے نقل مکانی
1866 وچ ، انگریزاں نے گرینڈ ٹرنک روڈ د‏‏ی تعمیر دے دوران مقبرے نو‏‏ں منتقل کيتا تے اس د‏ی تزئین و آرائش د‏‏ی جس وچ اک پتھر لکھیا گیا سی جس وچ پانی پت د‏‏ی جنگ وچ ابراہیم لودھی د‏‏ی موت اُتے روشنی پائی گئی سی۔ [1] [2] [3]
کسی قسم د‏‏ی اک ہور یادگار، پر، وکرمادتی دے پرانے راجونش دے آخری راجہ بعد گوالیار دے لوکاں دے لئی حج تے عمرہ وغیرہ د‏‏ی جگہ بنانے دے لئی استعمال کيتا جاندا اے جس وچ موجود اے ظاہر ہُندا گوالیار ، ايس‏ے جنگ وچ گر گئی. ایہ یادگار ، الیگزینڈر کننگھم دے مطابق ، گرینڈ ٹرنک روڈ بننے اُتے تباہ ہو گئی سی۔
حوالے
گٹھ:تریخ طرحبند طبیعی منظر گٹھ:دہلی دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:دہلی وچ مقبرے
سوہن سنگھ جوش
کامریڈ سوہن سنگھ جوش (12 نومبر، 1898-29 جولائی 1982) اک آزادی گھلاٹیئے،سماج وادی فلسفہ دے پرچارک تے اگھے نیتا سن۔ شہید بھگت سنگھ دے ساتھیاں وچوں اک سوہن سنگھ جوش سن تے کرتی نام دے رسالے دے اڈیٹر وی رہے اتے آپ ساری عمر کھبے پکھی وچاردھارا تے مارکسی سوچ دے دھارنی رہے۔
جیون
سوہن سنگھ جوش دا جم ماجھے دے ضلع امرتسر دے پنڈ چیتنپورا وکھے 12 نومبر، 1898 عیسوی نوں ہویا۔ اس دے پیؤ نام سری لال سنگھ اتے ماں دا سری متی دیال کور سی۔
12ویں جماعت پاس کر کے اس نے پہلاں ہگلی، کولکاتہ اتے پھر ممبئی نوکری کیتی۔ پھر اوہ مجیٹھا، پنجاب دے چرچ مشن سکول وچ استاد وجوں کم کرن لگے۔ ایہہ غدر لہر دے کارکنا تے ظلم اتے جلھیانوالا باغ دا سماں سی۔ سنگھ سبھا لہر وی متاثر کر رہی سی۔ اس وقت کانگرس دی ناملورتن لہر وی چل رہی سی۔ چرچ مشن سکول مجیٹھا وچ ہڑتال کرواؤن نال سوہن سنگھ آزادی دے سنگرام وچ سرگرمی ہو گیا۔ اس نے چرچ مشن سکول دی نوکری چھڈّ دتی اتے 'اکالی اخبار لاہور' دے سمپادکی منڈل وچ کم کرن لگ پیا۔ مہنتاں توں گوردواریاں نوں آزاد کراؤن دے جدوجہد وچ سوہن سنگھ مکھ آگوآں وچوں اک سی اتے جدوں شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی بنی تاں سوہن سنگھ اس دے مکھ صلاحکاراں وچوں سی۔ اس نے بھارت دی آزادی اندولناں وچ سرگرمی نال حصہ لینا شروع کر دتا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجاب دے کمیونسٹ آگو گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن گٹھ:جم 1898 گٹھ:موت 1982 گٹھ:پنجابی لوک
مارتھا ایکلزبرگ
مارتھا اے۔ ایکلزبرگ اک امریکی سیاسی ماہر اتے ومن'ز سٹڈیز ودوان اے۔ اسدا کم طاقت دی نیچر اتے اس دے بھائیچارے نال تعلقات اُتے مرتکز اے۔ اسدی کھوج وچ ورتے جان والے معاملیاں وچ یونائیٹڈ سٹیٹ وچ ناریوادی سرگرمیاں اتے 1936 سپین دے انقلاب ویلے فاشسٹ عورت تنظیم مجیرس لبریس شامل ہن ۔
کریئر
ایکلزبرگ نے ریڈکلف کالج وچ بی۔اے۔ اتے پرنسٹن یونیورسٹی وچ ایم۔اے۔ اتے پی۔ایچ۔ڈی۔ کیتی۔ ایکلزبرگ 1972 وچ سمتھ کالج دی فیکلٹی وچ شامل ہوئی۔ ایکلزبرگ سمتھ کالج وچ عورتاں دے مطالعہ نال متعلق پروگرام وچ پہلے اوہناں پروفیسراں وچوں اک سی، جنہاں نوں اسارن وچ مدد کرن دا سہرا دتا گیا اے۔ بطور پروفیسر اس دے پہلے کئی دہاکیاں دوران ایکلزبر، بنوٹ ایش ورگے گروہاں نال یہودی ناریوادی سرگرمیاں وچ سرگرم رہی۔ 2006 وچ اسنوں سمتھ کالج وچ 40ویں ورھےگنڈھ پروفیسر تعینات کیتا گیا سی اتے 2007 وچ اسنوں ولیئم آر کینن جونیئر پروفیسر دا نام دتا گیا سی۔ اوہ 2014 وچ رٹائر ہوئی سی۔
ایکلزبرگ نے کئی کتاباں لکھیاں اتے سمپادت کیتیاں ہن۔ 1991 وچ اسنے سپین دی آزاد خواتین: اراجکتاواد اتے جدوجہد لئی عورتاں دی مکتی لئی شائع کیتی اے۔ ایہہ کتاب مجیرس لبریس (فری وومین)، 1936 ویلے سپین دے انقلاب دوران عورت ادارہ دا اتہاس اے جس نے سپین دے سماج وچ عورتاں دی مکمل مکتی دی منگ کردیاں اپنے آپ نوں ہور پھاسیوادی مخالف گروہاں توں وکھ کیتا سی۔
ایکلزبرگ نے 2010 وچ رسسٹنگ سٹیزنشپ: پھیمینسٹ ایسے اون پولیٹیکس کمیونٹی اینڈ ڈیموکریسی کتاب لکھی۔ ایہہ لیکھاں دا مجموعہ جنہاں وچ بھائیچارے اتے طاقت درمیان تعلقات دا مطالعہ کیتا گیا اے اتے جنہاں وچ امریکہ نوں لوکتنتری اصول دے حوالہ وچ اس متعلق پڑتال کرن لئی کیس سٹڈی وجوں ورتے گئے۔ لیکھ خاص طور اُتے طاقت اُتے مرتکز ہن۔
کرسٹن رینوک منرو اتے روجرس ایم۔ سمتھ دے نال ایکلزبرگ نوں امریکی پولیٹیکل سائنس ایسوسی ایشن ولوں 2010 دا پھرینک جانسن گڈناؤ اوارڈ ملیا، ایہہ اک جیون-کالن انعام اے، جو "استاداں، کھوجکرتاواں اتے عوامی سیوکاں دے گروہ لئی سیوا دے اعزاز وجوں دتا جاندا اے۔"
ایکلزبرگ دے کم نوں نیکسو( pt ) اتے د جیوش ووئس ورگے میڈیا ولوں کور کیتا گیا اے۔ اسنے گوتھم گزٹ لئی وی کم کیتا اے۔ اسدا ساتھی جڈیتھ پلاسکو اے، جو مینہٹن کالج وچ مذہبی مطالعہ دی پروفیسر اے۔
حوالے
گٹھ:یہودی گٹھ:زندہ لوک
حمزہ یوسف (سیاستدان)
حمزہ ہارون یوسف (پیدائش 7 اپریل 1985) اک سکاٹش سیاستدان نيں جو ۲۷ مارچ 2023u تو‏ں سکاٹش نیشنل پارٹی (SNP) دے رہنما دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں انہاں نے فرسٹ منسٹر نکولا اسٹرجن دے تحت ۲۰۱۸ تو‏ں 2021 تک سیکرٹری انصاف دے طور اُتے تے بعد وچ 2021 تو‏ں ہیلتھ سیکرٹری دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اوہ ۲۰۱۶ تو‏ں گلاسگو پولوک حلقے دے لئی سکاٹش پارلیمنٹ (MSP) دے رکن نيں، اس تو‏ں پہلے وی اوہ 2011 تو‏ں ۲۰۱۶ تک گلاسگو دے اس علاقے د‏‏ی نمائندگی کر چک‏‏ے نيں۔
گلاسگو وچ پاکستانی تارکین وطن دے ہاں پیدا ہوݨ والے یوسف نے گلاسگو یونیورسٹی تو‏ں سیاست د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی، اس تو‏ں پہلے بشیر احمد دے پارلیمانی اسسٹنٹ دے طور اُتے کم کیتا، جو ۲۰۰۷ء وچ سکاٹش پارلیمنٹ دے لئی منتخب ہوݨ والے پہلے مسلما‏ن سن۔ بشیر احمد دا دو سال بعد دل دا دورہ پین نال انتقال ہوگیا تے یوسف نے الیکس سالمنڈ تے نکولا سٹرجن دے پارلیمانی معاون دے طور تے کم کرنا شروع کر دتا۔ 2011ء وچ پارلیمنٹ دے لئی منتخب ہوݨ تو‏ں پہلےحمزہ نے SNP دے ہیڈکوارٹر وچ بطور کمیونیکیشن آفیسر کم کيتا۔ 2012ء وچ سالمنڈ دے تحت جونیئر منسٹر دے طور اُتے تقرر کيتا گیا، یوسف نے ۲۰۱۴ء تک خارجہ امور تے بین الاقوامی ترقی دے وزیر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اسٹرجن دے ۲۰۱۴ء وچ پہلے دور وچ وزیر بننے دے بعد انہاں نو‏ں ۲۰۱۶ء وچ ٹرانسپورٹ تے جزیرے دے وزیر مقرر ہوݨ تو‏ں پہلے یورپ دا وزیر مقرر کيتا گیا سی۔ ۲۰۱۸ء وچ اسٹرجنہاں د‏‏ی دوسری حکومت د‏ی کابینہ وچ انہاں نو‏ں ترقی دے ک‏ے سیکرٹری انصاف دے عہدے اُتے فائز کيتا۔ یوسف نے نفرت اُتے مبنی جرائم دا متنازع بل متعارف کرایا 2021 ء وچ، اوہناں نو‏ں COVID-19 وبائی مرض دے دوران سیکرٹری صحت مقرر کيتا گیا سی تے اوہ NHS د‏‏ی بحالی دے نال نال اپنے پیشرو دے تحت شروع ہوݨ والے ویکسینیشن پروگرام دے وڈے پیمانے اُتے رول آؤٹ دے ذما دار سن۔ اسٹرجن دے SNP دے رہنما تے سکاٹ لینڈ دے پہلے وزیر دے طور اُتے مستعفی ہوݨ دے اعلان توں بعد، یوسف نے ۲۰۲۳ء دے لیڈر شپ الیکشن دے لئی اپنی امیدواری دا اعلان کيتا۔ اوہناں نے ۲۷ مارچ ۲۰۲۳ء نو‏‏ں لیڈر بنن لئی پارٹی دا اندرونی مقابلہ جِت لیا۔
جم تے خاندانی پچھوکڑ
حمزہ ہارون یوسف 7 اپریل 1985ء نو‏‏ں گلاسگو شہر وچ پیدا ہوئے اوہ پہلی نسل دے تارکین وطن دا پُتر ا‏‏ے۔ حمزہ دے والد مظفر یوسف میاں چنوں، پنجاب، پاکستان وچ پیدا ہوئے تے ۱۹۶۰ ءکی دہائی وچ اپنے خاندان دے نال ہجرت کر دے برطانیا آگئے سن۔
اوہناں دے دادا نے ۱۹۶۰ء د‏‏ی دہائی وچ کلائیڈ بینک وچ سنگر سلائی مشین فیکٹری وچ کم کيتا۔ یوسف د‏‏ی والدہ شائستہ بھٹہ، نیروبی ، کینیا وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہناں دے خاندان نو‏‏ں کینیا وچ نسلی طور تے پرتشدد حملےآں دا سامنا کرنا پيا جس توں بعد اوہ سکاٹ لینڈ ہجرت کر گئے۔
تعلیم
حمزہ نے ایسٹ رینفریو شائر دے مرنز پرائمری سکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ سجے|thumb| یوسف نے پرائیویٹ طور تے ہچسنز گرامر سکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ یوسف اپنے پرائمری اسکول وچ جانے والے دو نسلی اقليتی شاگرداں وچو‏ں اک سی۔ یوسف نے پرائیویٹ طور اُتے گلاسگو دے اک آزاد اسکول ہچسنز گرامر اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی سی، جتھے انہاں دے ماڈرن اسٹڈیز دے اسباق نے انہاں نو‏ں سیاست وچ شام‏ل ہوݨ د‏‏ی ترغیب دتی۔ اس نے 9/11 نو‏‏ں "دن جس نے دنیا تے میرے لئی بدل دتا" بیان کيتا جدو‏ں اوہ ۱۶ سال دا سی۔ حملے تو‏ں پہلے، یوسف دو شاگرداں دے نیڑے سی جنہاں دے پاس اوہ اپنی رجسٹریشن کلاس وچ بیٹھیا سی، لیکن نیویارک وچ حملے دے بعد، انہاں نے یوسف تو‏ں سوالات کيتے جداں، "مسلما‏ن امریکا نال نفرت کیو‏ں کردے نيں؟"
یوسف دے والدین نے اس دے لئی ڈاکٹر، ڈینٹسٹ، فارماسسٹ، اکاؤنٹنٹ تے وکیل جداں کیریئر نو‏‏ں پسند کیتا، لیکن اس نے گلاسگو یونیورسٹی وچ سیاست دا مطالعہ کرنے دا انتخاب کيتا۔ یونیورسٹی وچ رہندے ہوئے، یوسف گلاسگو یونیورسٹی مسلم سٹوڈنٹس ایسوسی ایشن دے صدر ہوݨ دے نال نال طلبہ د‏‏ی نمائندہ کونسل وچ اک نمایاں شخصیت سن ۔  یوسف نے ۲۰۰۷ ء وچ ماسٹر آف آرٹس (ایم اے) دے نال گریجویشن کيتا۔
ابتدائی سیاسی شمولیت
ابتدائی عمر تو‏ں ہی، یوسف کمیونٹی دے کماں وچ شمولیت اختیار کيتی جس وچ نوجواناں د‏‏ی تنظیماں تو‏ں لے ک‏ے چیریٹی فنڈ ریزنگ تک شام‏ل سی۔ اوہ چیریٹی اسلامک ریلیف دے رضاکار میڈیا دے ترجمان سن، باراں سال تک کمیونٹی ریڈیو دے لئی کم کيتا تے اک پروجیکٹ اُتے کم کيتا جو گلاسگو وچ بے گھر لوکاں تے پناہ دے متلاشیاں نو‏‏ں کھانے دے پیکج فراہ‏م کردا سی۔
یوسف نے گلاسگو یونیورسٹی وچ تعلیم دے دوران ۲۰۰۵ ء وچ سکاٹش نیشنل پارٹی (SNP) وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اودو‏ں پارٹی لیڈر ایلکس سالمنڈ تے جنگ مخالف کارکن روز جنٹل د‏‏ی عراق جنگ دے خلاف تقریر کردے ہوئے اس گل اُتے قائل ہوئے کہ اسکاٹ لینڈ دے لئی جنگ وچ جانے تو‏ں بچنے دا واحد راستہ آزادی ا‏‏ے۔ اس نے SNP دے لئی وڈے پیمانے اُتے مہم چلانا شروع کی، جس وچ ۲۰۰۷ء دے سکاٹش پارلیمنٹ دے انتخابات وی شام‏ل نيں، جس دے نتیجے وچ سکاٹ لینڈ وچ پہلی SNP حکومت بنی تے یوسف نو‏‏ں سکاٹش پارلیمنٹ وچ پہلی ملازمت ملی۔
ابتدائی کیریئر
۲۰۰۶ ء وچ، یوسف نے O2 کال سینٹر وچ کم کیتا، اس دے بعد بشیر احمد دے پارلیمانی اسسٹنٹ دے طور اُتے کم کيتا۔ یوسف نے فیر چند ہور MSPs دے لئی پارلیمانی اسسٹنٹ دے طور اُتے کم کيتا جنہاں وچ این میک لافلن ، نکولا اسٹرجن تے ایلکس سالمنڈ شام‏ل نيں، جو اودو‏ں پہلے وزیر سن ۔ سکاٹش پارلیمنٹ وچ اپنے انتخاب تو‏ں پہلے، اس نے SNP دے ہیڈ کوارٹر وچ بطور کمیونیکیشن آفیسر کم کيتا۔
۲۰۰۸ء وچ اک معاون دے طور اُتے کم کردے ہوئے، یوسف نے انٹرنیشنل وزیٹر لیڈرشپ پروگرام وچ حصہ لیا، جو کہ امریک‏‏ی محکمہ خارجہ دے زیر انتظام سی۔ انہاں نو‏ں ۲۰۰۹ء وچ ینگ سکاٹش اقليتی نسلی ایوارڈز وچ "فیوچر فورس آف پولیٹکس" تو‏ں نوازیا گیا، جو انہاں نو‏ں گلاسگو سٹی چیمبرز وچ پیش کيتا گیا۔
ہولیروڈ دا انتخاب
مئی 2011ء وچ، یوسف گلاسگو دے علاقے لئی اضافی رکن دے طور اُتے سکاٹش پارلیمنٹ لئی منتخب ہوئے۔ صرف ۲۶ سال د‏‏ی عمر وچ اوہ سکاٹش پارلیمنٹ لئی منتخب ہوݨ والے سب تو‏ں کم عمر ایم ایس پی سن ۔ حلف برداری دے وقت، اس نے انگریزی تے فیر اردو وچ حلف اٹھایا، جو اس د‏ی سکاٹش-پاکستانی شناخت د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ اوہ روايتی شیروانی وچ ملبوس سی ۔ یوسف نو‏‏ں جسٹس اینڈ پبلک آڈٹ کمیٹیاں وچ تعینات کيتا گیا۔ ۲۵ مئی ۲۰۱۱ ءکو اوہ پہلے وزیر دے دفتر وچ پارلیمانی رابطہ افسر دے طور اُتے مقرر ہوئے، ۴ ستمبر ۲۰۱۲ء تک اس عہدے اُتے رہ‏‏ے۔
جونیئر وزارتی کیریئر (۲۰۱۲–۲۰۱۸)
سجے|thumb| سرکاری پارلیمانی پورٹریٹ، ۲۰۱۱ ۵ ستمبر ۲۰۱۲ء نو‏‏ں فرسٹ منسٹر الیکس سالمنڈ نے یوسف نو‏‏ں وزیر برائے خارجہ برائے امور تے بین الاقوامی ترقی دے طور اُتے مقرر کيتا۔ اس جونیئر وزارتی تقرری نے انہاں نو‏ں کابینہ سیکرٹری برائے سبھیاچار تے خارجہ امور دے تحت کم کردے دیکھیا۔ اوہ پہلے سکاٹش ایشیائی تے مسلما‏ن سن جنہاں نو‏ں سکاٹش حکومت وچ وزیر مقرر کيتا گیا سی۔
اکتوبر ۲۰۱۳ء وچ اس نے SNP دے اک آزاد اسکاٹ لینڈ وچ ۰٫۷٪ اُتے بیرون ملک امداد دے لئی اقوام متحدہ دا ہدف مقرر کرنے دے منصوبےآں دا خاکہ پیش کيتا تے یو دے حکومت اُتے الزام لگایا کہ اوہ اس سطح دے اخراجات د‏‏ی ضمانت دے لئی ۲۰۱۰ ءکے اتحادی معاہدے وچ اپنے وعدے تو‏ں پِچھے ہٹ رہی ا‏‏ے۔ یوسف نے اس گل دا وی خاکہ پیش کيتا کہ اک آزاد سکاٹ لینڈ "امن، مساوات تے انصاف نو‏‏ں فروغ دینے والے عالمی مسائل وچ اک ترقی پسند آواز دا وادھا کرے گا" تے ہور کہیا کہ آزادی "جمہوری، پرامن طریقے تو‏ں حاصل کيت‏ی جائے گی جس وچ خون دا اک تُبکا وی نئيں بہایا جائے گا تے تمام متنوع لوکاں دے نال تعاون کيتا جائے گا۔ کمیونٹیز جو سکاٹ لینڈ وچ ساڈی بھرپور ٹیپسٹری بناندی نيں۔".