cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
صلیبی جنگاں وچ صلیبیاں دے مظالم
دوسری صلیبی جنگ :۶۴۱۱ئ تو‏ں ۸۴۱۱
مصر د‏‏ی فاطمی خلافت وچ اِنّی ہمت تے صلاحیت نہ سی کہ اوہ صلیبی طوفان نو‏‏ں روک سکے-فاطمی خلافت دے وزیر شاور سعدی نے سُلطان نورالدین زنگی نو‏‏ں مصر پہ حملہ کرنے د‏‏ی دعوت دتی تاں سُلطان نورالدین زنگی نے اپنے جانثار سپہ سالار اسدالدین شیرکوہ نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ مصر وچ داخل ہوجائے تے عیسائی سازشاں دا قلع قمع کرئے اسدالدین شیر کوہ نے سُلطان دے حکم د‏‏ی تعمیل د‏‏ی لیکن فاطمی خلافت وزیر شاور سعدی غداری پہ اُترآیا تے اندورنِ خانہ صلیبی فوج دے نال ساز باز کرلئی اس لئی اسدالدین شیرکوہ نے مصر پہ دوبارہ یلغار د‏‏ی تے شاور سعدی نو‏‏ں سنگین جرائم د‏‏ی وجہ تو‏ں قتل کردتا گیا فاطمی خلفیہ عاضد نے شیرکوہ نو‏‏ں مصرکا وزیر بنادتا لیکن شیر کوہ جلد وفات پاگیا تاں فاطمی خلفیہ نے صلاح الدین نو‏‏ں ملک الناصر دا خطاب دے ک‏ے مصر کاوزیر بنا دتا - فاطمی خلیفہ عاضد د‏‏ی وفات دے بعد سُلطان نورالدین زنگی نے مصر وچ فاطمی خلافت نو‏‏ں ختم کردتا تے خطبہ وچ عباسی خلیفہ المستضی باامراللہ کانام پڑھیا جانے لگا- سلطان صلاح الدین ایوبی نے مصر دا خود مختار حکمران بننے دے بعد صلیبیاں دے خلاف جہاد تے بیت المقدس د‏‏ی آزادی نو‏‏ں اپنی زندگی کانصب العین بنالیا- ۲۸۱۱ئ تک مصر دے علاوہ شام، موصل، حلب وغیرہ وی سُلطان صلاح الدین ایوبی د‏‏ی سلطنت دا حصہ بن چکے سن -
دریں اثنائ صلاح الدین تے صلیبی سردار ریجنالڈ دے وچکار چارسالہ صلح کامعاہدہ ہوگیا لیکن صلیبی سردار ریجنالڈ بدستور معاہد ہ د‏‏ی خلاف ورزی کردا رہیا تے مسلماناں دے قافلاں نو‏‏ں برابر لوٹتا رہا- عیسائیاں دے اک ایداں دے ہی حملہ وچ ریجنالڈ نے ایہ جسارت د‏‏ی بوہت سارے ہور عیسائی اُمرا دے نال مدینہ منورہ اُتے حملہ کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں حجازِ مقدس د‏‏ی جانب روانہ ہويا لیکن عاشقِ رسول سُلطان صلاح الدین ایوبی نے ریجنالڈ دا تعاقب کردے ہوئے اُسنو‏‏ں ’’حطین‘‘ دے مقام پہ جالیا-ہیرالڈالبرٹ لیمب نے وی ریجنالڈ د‏‏ی ايس‏ے جسارت دا ذکر کيتا اے کہ:-
’’ جدو‏ں صلاح الدین نے جہاد دا اعلان کيتا تاں ریجنالڈ نے فوراً مکہ یعنی حرمِ اسلام نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں فوج کشی کردی--- اک مرتبہ تویہ من چلے مدینہ منورہ تو‏ں اک دن د‏‏ی مسافت دے فاصلہ اُتے پہنچ گئے سن اس مقدس شہر د‏‏ی سلامتی خطرے وچ سی- لیکن مسلماناں دے بحری بیڑے د‏‏ی بروقت آمد نے انہاں نو‏ں ناکا‏م بنا دیا‘‘- ﴿صلیبی جنگاں د‏‏ی تریخ ص :۱۷﴾
سلطان صلاح الدین ایوبی دے احتجاج تے اپنے آدمیاں د‏‏ی رہائی دے مطالبے نو‏‏ں وی ریجنالڈ نے سنجیدگی تو‏ں نئيں لیا بلکہ حاجیاں دے اک ہور قافلہ پرت کر صلاح الدین ایُّوبی نو‏‏ں نہایت سفاکانہ دلیری تو‏ں جواب دیا- سلطان صلاح الدین ایوبی نے ریجنالڈ تے اس دے لشکر دا تعاقب کيتا تے اُسنو‏‏ں ’’حطین‘‘ دے ٹیلے پہ جالیا- ۴جولائ‏ی ۷۸۱۱ئ وچ دونے لشکراں دا آمنا سامنا ہويا - سُلطان صلاح الدین ایُّوبی دے مجاہدین نے صلیبی لشکر نو‏‏ں چاراں اطراف تو‏ں گھیر لیا تے اس دے سوار چہار اطراف تو‏ں صلیبی فوج اُتے پے بہ پے یورش کرنے لگے- صلیبی فوج نے اک حد تک مزاحمت د‏‏ی کوشش کيتی لیکن دراں اثنائ مسلماناں نے اُنہاں دے گرد خاردار جھاڑیاں نو‏‏ں اگ لگادی تواُنہاں نے ہتھیار سُٹ دئیے اِس جگہ صرف قیدی ہی زندہ بچے باقی تمام صلیبی فوج تہ تیغ ہوگئی تے ایويں یروشلم دے بہادر نائٹاں د‏‏ی قوت دا خاتمہ ہوگیا تے جنگ ’’حطین‘‘ اپنے انجام نو‏‏ں پہنچی-
’’ حطین‘‘ د‏‏ی فتح دے بعد سلطان صلاح الدین اَیُّوبی نے بیت المقدس د‏‏ی طرف رخ کيتا تے اک ہفتہ د‏‏ی خون ریزجنگ دے بعد عیسائیاں نے ہتھیار ڈال دئیے تے رحم د‏‏ی درخواست کی- سلطان د‏‏ی رحم دِلی تے فیاضی دا تذکرہ گزشتہ سطور وچ ہوچکاہے- سلطان صلاح الدین اَیُّوبی نے نیڑے قریب سولہ سال د‏‏ی سخت جدوجہد دے بعد اپنی زندگی دے نصب العین نو‏‏ں پالیا تے بیت المقدس نو‏‏ں اسلامی سلطنت دا حصہ بنالیا- سلطان کایہ عدیم المثال تے شاندار کارنامہ تاریخِ اسلام دا قابلِ فخر باب اے تے اُس د‏‏ی جدوجہد سنہری حروف وچ درج کیتے جانے دے قابل اے - بیت المقدس د‏‏ی ایہ عظیم الشان فتح اہل یورپ نو‏‏ں ہضم نہ ہوسکی او راُنہاں نے پورے یورپ وچ تیسری صلیبی جنگ دے ہنگامہ برپا کردتا تے تیسری صلیبی جنگ دے نتائج دے بارے وچ ہیرالڈ البرٹ لیمب لکھدا اے کہ :-
’’یہ قسمت دا فیصلہ سی کہ صلاح الدین سرزمین مقدس ﴿بیت المقدس﴾ تو‏ں دست کش نہ ہو- دُنیائے مسیحیت د‏‏ی کُل عسکری طاقت دو لکھ لوکاں د‏‏ی قربانی دے ک‏ے وی سلطان نو‏‏ں دیارِ مقدس تو‏ں نہ ہلا سکی- کئی برساں د‏‏ی خون ریزی دے بعدوہ صلاح الدین دے فلسطین دا صرف اک معمولی حصہ فتح کرسک‏‏ے تے اپنے تھ‏‏اںو‏اں مقدسہ وچو‏ں کسی نو‏‏ں وی حاصل نہ کر سک‏‏ے -صلاح الدین دا ارادہ مکمل فتح دا سی اوہ صلح دے حق وچ نہ سی لیکن بعد وچ صلح ہی دُنیائے اسلام د‏‏ی سلامتی د‏‏ی بہترین ضمانت ثابت ہوئی ‘‘ - ﴿صلیبی جنگاں د‏‏ی تریخ ص:۶۱۲﴾
اقوام تے اُمتاں د‏‏ی زندگی وچ فتح تے شکست، عروج وزوال تے نشیب تے فراز معمول د‏‏ی گل اے - ایہ امر یورپی اقوام دے حق وچ جائے گا کہ اُنہاں نے صلیبی جنگاں وچ پے بہ پے شکستاں تو‏ں دوچار ہونے دے باوجود ملت اسلامیہ دے عروج تو‏ں علم تے حکمت تے رہتل تے تمدن دے جواہر اپنے دامن تو‏ں بنھ لئی تے بعدازاں خود وی عروج د‏‏ی جانب گامزن ہوئیاں - لیکن ملتِ اسلامیہ دے لئی ایہ لمحۂ فکریہ اے کہ اوہ تاں صلیبی جنگاں دے فاتحین سن تاں اج اُنہاں دے زوال تے پستی دتی کیہ وجوہات نيں؟ صلیبی جنگاں دے دوران جدو‏ں بیت المقدس پہ صلیبی قابض ہوئے تاں مسلما‏ن حکمراناں نے کمالِ حکمت تو‏ں دمشق تے قاہرہ نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لے ک‏ے مقبوضہ بیت المقدس نو‏‏ں چک‏ی دے دوپاٹاں دے درمیان رکھ لیا تے جلد ہی بیت المقدس نو‏‏ں آزاد کروالیا- اقصیٰ ، جسدِ اسلامی دا دل ہاں ، دِل جدو‏ں تک گھٹن وچ اے قید وچ اے جسد آزاد نئيں ہوسکدا ، جسد سکو‏ن نئيں پا سکدا ‘‘-
گٹھ:اسلام دی تریخ
کیپٹن موہن سنگھ سیالکوٹی
کیپٹن موہن سنگھ سیالکوٹی برطانوی ہند فوج دا کیپٹن سی جو دوسری جنگ عظیم وچ جاپان خلاف لڑیا تے پھڑیا گیا تے ایتھے اسنے جاپانیاں دی مدد نال آزاد ہند فوج قایم کیتی ۔
جاپانیاں خلاف جنگ تے قید
اپنی چڑھدی جوانی وچ سردار موہن سنگھ سیالکوٹی فوج وچ بھرتی ہو گیا۔ ایہہ نوکری اسنے دسویں جماعت پاس کرن توں بعد حاصل کیتی۔ اس دے فوج وچ بھرتی ہون توں پچھوں چھیتی ہی دوجی جنگ عظیم چھڑ پئی۔ اک پاسے مسولینی دا اٹلی، ہٹلر دا جرمنی اتے جنرل ٹوجو دا جاپان سی، دوجے پاسے برطانوی سلطنت اتے اسدی اگوائی ماتحت فرانس اتے یورپ دے کئی ہور دیش سن۔ برطانوی ہند دی بھارتی فوج نوں وی جنگ وچ جھونک دتا گیا۔ سردار موہن سنگھ سیالکوٹی نوں جاپان دے خلاف کسے فوجی ٹکڑی دا لیڈر بنا کے بھیجیا گیا۔ اس ویلے اس کول بریٹیش آرمی دا کیپٹن رینک سی۔ کیپٹن موہن سنگھ جاپانیاں ساہمنے ٹک نہ سکیا اتے ہار گیا۔ ہارن اپرنت اس نوں جاپانیاں نے سمیت اس دی پلٹن دے قید کر لیا۔ ہور وی بہت سارے فوجی جاپان ولوں قید کیتے گئے۔ ایہہ اوہ سماں سی جدوں ایکسس پاورز نوں لگاتار جتاں حاصل ہو رہیاں سن اتے انگریز اتے اس دے ساتھی بہوتیاں محاذاں توں ہاردے جا رہے سن۔
آزاد ہند فوج دا قیام
سماں پا کے کیپٹن موہن سنگھ دا جاپانیاں ولوں برینواش کر دتا گیا جاں اس نے آپ ہی اس نوں ٹھیک سمجھیا اتے اس وچ ہی اپنا بھلا جانیا، اوہ جاپان نال رل کے انگریزاں دے خلاف لڑن لئی تیار ہو گیا۔ اس نے باقاعدہ جاپانیاں نال سمجھوتہ کیتا اتے اپنیاں ساریاں شرطاں جاپانی سرکار اتے فوج توں منوائیاں۔ ایہناں وچ اک شرط ایہہ وی سی کہ موہن سنگھ دی کمان ہیٹھ گٹھت کیتی گئی بھارتی فوج صرف تے صرف انگریز دے خلاف بھارتی محاذ تے لڑیگی اتے اسدا نشانہ ہندوستان دی آزادی ہووےگا۔ اس نوں جاپانی کسے ہور محاذ تے لڑن لئی نہیں بھیجنگے۔ ایہہ ساریاں شرطاں جاپان نے منّ لئیاں اتے کیپٹن موہن سنگھ نوں رہا کر دتا۔ اس نے سارے بھارتی قیدی فوجی رہا کروائے اتے پھیر اوہناں تے مشتمل Indian National Army(آزاد ہند فوج) قایم کیتی اتے بھارت دی آزادی دا اعلان کردے ہوئے انگریزاں دے خلاف اعلان جنگ کر دتا اتے آخری آمورت بھارت دی آزادی متھیا گیا۔ ایہہ جنگ شروع کرن توں پہلاں ہی کیپٹن موہن سنگھ نے اپنے لئی جنرل دے رینک دا آرڈر جاری کر دتا اتے سنگاپور وچ تعینات فوڈ اینڈ سول سپلائیز محکمے وچ ملازم اک عام کلرک نوں کیپٹن رینک دے دتا اتے اس نوں اپنا اے۔ڈی۔سی (A.D.C) مقرر کر دتا۔ ایہناں دی سنگت وچ اک پوربیا مزدور آ گیا جو ساری عمر لئی ایہناں دا بن گیا۔ اس نے ایہناں دے رسوئیے دا کم سانبھ لیا۔
فیر جاپانیاں دی قید وچ
فوجی کاروائی شروع کرن دے نال ہی جنرل موہن سنگھ نے اس خطے وچ وسے اتے کم کر رہے بھارتیاں نوں وتی مدد دی اپیل کیتی جو اوہناں دل کھولھ کے کیتی۔ کجھ دیر اویں ہی چلدا رہا۔ جاپانیاں دے نال نال جنرل موہن سنگھ نوں وی جتاں حاصل ہونیاں شروع ہو گئیاں۔ پر ایہہ عمل بوہتی دیر چل نہ سکیا۔ جاپانی بے ایمان ہو گئے اتے اوہناں نے جنرل موہن سنگھ دیاں پلٹناں نوں افریقہ اتے ہور محاذاں توں لڑن لئی بھیجنا شروع کر دتا۔ جنرل موہن سنگھ نے اوہناں نوں اجیہا کرن توں ورجیا پر اوہ نہ منے۔ اس تے جنرل موہن سنگھ نے جاپانیاں اتے وعدہ خلافی دا الزام لاؤندے ہوئے اپنے ولوں شروع کیتیاں جنگی کاروائیاں بند کر دتیاں اتے مڑکے پھیر جاپانیاں دی قید پے گیا۔
موہن سنگھ دی کھنڈی فوج دی مڑ اساری
اس توں بہت دیر بعد سبھاش چندر بوس نسّ کے افغانستان دے رستے روس جاندا جاندا جرمنی پہنچ گیا۔ اوہ اتھے بہت دیر رہا۔ پر بھارت دی سرحد توں دور اک دیس وچ رہکے اوہ انگریز دے خلاف کوئی ٹھوس کاروائی نہیں سی کر سکدا۔ اس لئی اوہ جرمناں دی مدد نال جاپان پجا اتے مڑ جنرل موہن سنگھ دی کھنڈی پنڈی فوج نوں جاپانیاں دی مدد نال کھڑھا کیتا اتے جو کم موہن سنگھ نے چھڈیا سی، اوہ دوجی واری شروع کر دتا۔
دوسری جنگ عظیم وج محوریاں دی ہار
سماں پا کے دوجی جنگ عظیم ختم ہو گئی۔ ہن تک امریکہ دو ایٹم بمب بنا چکا سی۔ اس نے اک بمب جاپان دے شہر ہیروشیما تے سٹّ دتا۔ اس نال جاپان دی ریڑھ دی ہڈی ٹٹ گئی۔ پندرھاں دناں بعد اس نے دوجا بمب جاپان دے اک ہور شہر ناگاساکی وچ سٹّ دتا۔ اس نال جاپان مکمل طور تے ختم ہو گیا اتے اس نے ہتھیار سٹّ دتے۔ اگلے کجھ دناں وچ اٹلی ہار گیا اتے اتھوں دے فاشسٹ ڈکٹیٹر مسولینی نے اپنے آپ نوں گولی مار لئی۔ اس توں بعد جرمنی ہار گیا۔ ہٹلر نے خودکشی کر لئی پر اس دا کسے نوں پتہ نہیں لگ سکیا اتے نہ ہی کوئی نشان ملیا۔ سبھاش چندر بوس دی موت وانگ ایہہ وی اک رہسّ ہی رہا۔
ہارے دیساں تے اتحادیاں دا قبضہ
ایہناں تن ہارے ہوئے دیساں اتے انگریزاں اتے اس دے ساتھیاں دا قبضہ ہو گیا۔ جنگ ویلے انگریز اتے اس دے ساتھیاں دا نام اتحادی طاقتاں(Allied Forces) پے گیا سی اتے جرمن اٹلی تے جاپان دے ساتھیاں دا نام محوری طاقتاں(Axis Powers) پے گیا۔
سبھاش چندر بوس دی ہلاکت
اتحادی طاقتاں خاص کرکے اوہناں دے لیڈر انگریزاں دا جاپان تے مکمل قبضہ ہو گیا۔ اس لئی گرفتاری توں بچن اتے اپنی جان بچاؤن واسطے سبھاش چندر بوس اک ہوائی جہاز راہیں روس جان واسطے بھجیا اتے رستے وچ جہاز دے حادثہ گرست ہو جان کارن ماریا گیا۔ بہت بھاری آبادی وچ لوکاں نے اس نوں ڈرامہ قرار دتا اتے ایہو منیا کہ سبھاش چندر جیوندا اے اتے لک گیا اے۔ گاندھی دا وی ایہو یعقین سی۔ برطانیہ گورنمنٹ دا وی ایہو وچار سی۔
ضیاء الدین احمد
سر ضیا الدین احمد دا پیدائشی ناں ضیا الدین زبیری سی۔ آپ 13 فروری، 1878ء نو‏‏ں پیدا ہوئے تے 23 دسمبر،1947ء نو‏‏ں وفات پائی۔ آپ ہندوستان دے ماہر ریاضی دان تے پارلیمنٹ دے رکن سن ۔ آپ علی گڑھ تحریک دے سرگرم رکن سن ۔ جدو‏ں 192 وچ پارلیمنٹ وچ اک قانون دے تحت علی گڑھ مسلم یونیورسٹی نو‏‏ں بنایا گیا تاں آپ نو‏‏ں اس وچ ”پرو وائس چانسلر“ بنایا گیا۔
کیپٹن موہن سنگھ سیالکوٹی
انگریزاں خلاف لڑے بھارتی فوجیاں دی پکڑ
جاپان وچ جنہاں بھارتی فوجیاں نے انگریزاں خلاف جنگ لڑی سی، اوہ سارے پھڑ لئے گئے اتے اوہناں نوں بھارت لیاندا گیا اتے لال قلعے وچ قید رکھیا۔ اوہناں تے مقدمہ وی لال قلعے وچ ہی چلایا گیا جس دا نام لال قلعہ مقدمہ(Red Fort Trial) مشہور ہویا۔ جنرل شاہ نواز خان، برگیڈیئر ڈھلوں اتے کیپٹن موہن سنگھ صاحب تے مقدمہ اتھے ہی چلیا اتے اتھے ہی اوہ بری ہوئے۔
ضیاء الدین احمد
مڈھلا جیون
سر ضیا الدین احمد 13 فروری، 1878ء نو‏‏ں اترپردیش دے اک قصبے میرٹھ وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم مدارس وچ حاصل کيتی۔ اس دے بعد ایم اے او کالج وچ داخلہ لے لیا۔ قابلیت د‏‏ی بنیاد اُتے تعلیم دے بعد اوتھے اُتے بطور جونیئر لیکچرر ملازم ہوئے گئے۔
کیپٹن موہن سنگھ سیالکوٹی
کیپٹن موہن سنگھ دا مقدمہ
جنرل موہن سنگھ تے مقدمہ بڑے وڈے پدھر تے چلیا۔ اک گل نوٹ کرن والی اے کہ جنرل موہن سنگھ نوں پروسیکیوشن اتے ڈیفینس، دوہاں دھراں ولوں کیپٹن ہی کیہا گیا اتے لکھیا گیا اے کیونکہ سرکاری ریکارڈ وچ اوہ کیپٹن ہی سی۔ اس دا ڈیفینس پیش کرن والیاں دی مجبوری وی سی کہ اوہ جس آدمی نوں بچاؤن واسطے لڑ رہے سن اس تے فرد جرم کیپٹن موہن سنگھ دے نام تے عائد ہوئی سی۔ اس لئی بچاء پکھ لئی ضروری ہو جاندا سی کہ اوہ کیپٹن موہن سنگھ دا ہی بچاء کرن لئی لڑن کسے ہور جنرل موہن سنگھ دا نہیں۔
ضیاء الدین احمد
پروفیسر
اُنہاں د‏‏ی کوششاں تو‏ں علی گڑھ وچ میڈیکل تے انجینئری دے کالج قائم ہوئے تے علی گڑھ نو‏‏ں یونیورسٹی دا درجہ ملا۔ ایتھ‏ے اُتے سر ضیا الدین احمد نے لیکچرر، پروفیسر، پرنسپل، پرو وائس چانسلر، وائس چانسلر تے ریکٹر دے کم کيت‏‏ا۔
کیپٹن موہن سنگھ سیالکوٹی
باہرلےجوڑ
گٹھ:آزاد ہند فوج
ضیاء الدین احمد
باہرلے جوڑ
Biographical
گٹھ:1873 دے جم گٹھ:1878 دے جم گٹھ:1947 دیاں موتاں گٹھ:آل انڈیا مسلم لیگ دے اراکین گٹھ:اتر پردیش دے سائنس دان گٹھ:الٰہ آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:الہ آباد دے سکالر گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی ریاضی دان گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی ریاضی دان گٹھ:بھارتی فلسفی گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:تحریک پاکستان دے متحدہ صوبےآں تو‏ں کارکنان گٹھ:جامعہ علی گڑھ دے سابقہ طالب علم گٹھ:کارکنان تحریک پاکستان گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:میرٹھ دیاں شخصیتاں گٹھ:نائٹس بیچلر گٹھ:ہندوستانی ریاضی دان گٹھ:ہندوستانی ماہرین منطق گٹھ:ہندوستانی نائٹ گٹھ:ویہويں واں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن
تراویح
تراویح دے معنی
بخاری شریف د‏‏ی مشہور و معروف شرح لکھݨ والے حافظ ابن حجر عسقلانی نے تحریر کيتا اے کہ تراویح، ترویحہ د‏‏ی جمع اے تے ترویحہ دے معنی: اک دفعہ آرام کرنا اے، جداں تسلیمہ دے معنی اک دفعہ سلام پھیرنا۔ رمضان المبارک د‏‏ی راتاں وچ نمازِ عشاء دے بعد باجماعت نماز نو‏‏ں تراویح کہیا جاندا اے، کیونجے صحابہٴ کرام دا اتفاق اس امر اُتے ہو گیا کہ ہر دوسلاماں (یعنی چار رکعت ) دے بعد کچھ دیر آرام فرماندے سن ۔
امام ابو حنیفہ
امام فخر الدین قاضی خان لکھدے نيں کہ امام ابو حنیفہ فرماندے نيں کہ رمضان وچ ہر رات ویہہ یعنی پنج ترویحہ وتر دے علاوہ پڑھنا سنت ا‏‏ے۔ ( علامہ علاء الدین کاسانی حنفی لکھدے نيں کہ جمہور علما دا صحیح قول ایہ اے کہ عمر فاروق نے حضرت ابی بن کعب د‏‏ی امامت وچ صحابہٴ کرام نو‏‏ں تراویح پڑھانے اُتے جمع فرمایا تاں انہ اں نے ویہہ رکعت تراویح پڑھائی تے صحابہ د‏‏ی طرف تو‏ں اجماع سی۔
امام مالک
امام مالک دے مشہور قول دے مطابق تراویح د‏‏ی 36 رکعت نيں؛جدو‏ں کہ انہاں دے اک قول دے مطابق ویہہ رکعت سنت نيں۔ علامہ ابن رشدقرطبی مالکی فرماندے نيں کہ امام مالک نے اک قول وچ ویہہ رکعت تراویح نو‏‏ں پسند فرمایا ا‏‏ے۔ مسجد حرام وچ تراویح د‏‏ی ہر چار رکعت دے بعد ترویحہ دے طور اُتے مکہ دے لوک اک طواف ک‏ر ليا کردے سن، جس اُتے مدینہ منورہ والےآں نے ہر ترویحہ اُتے چار چار رکعت نفل پڑھنی شروع کر دیؤ تاں اس طرح امام مالک دی اک رائے وچ 36 رکعت (20 رکعت تراویح تے 16 رکعت نفل) ہوگئياں۔
امام شافعی
امام شافعی فرماندے نيں کہ مینو‏ں ویہہ رکعت تراویح پسند نيں، مکہ مکرمہ وچ ویہہ رکعت ہی پڑھدے نيں۔ قیام اللیل ص 159 اک دوسرے مقام اُتے امام شافعی فرماندے نيں کہ ميں نے اپنے شہر مکہ مکرمہ وچ لوکاں نو‏‏ں ویہہ رکعت نماز تراویح پڑھدے پایا ا‏‏ے۔ ترمذی ج 1 ص 166 علامہ نووی شافعی لکھدے نيں کہ تراویح د‏‏ی رکعت دے متعلق ساڈا (شوافع) مسلک وتر دے علاوہ دس سلاماں دے نال ویہہ رکعت دا اے تے ویہہ رکعت پنج ترویحہ نيں تے اک ترویحہ چار رکعت دا دوسلاماں دے نال، ایہی امام ابوحنیفہ تے انہاں دے اصحاب تے امام احمد بن حنبل تے امام داوٴد ظاہری دا مسلک اے تے قاضی عیاض نے ویہہ رکعت تراویح نو‏‏ں جمہور علما تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔
امام احمد بن حنبل
فقہ حنبلی دے ممتاز ترجمان علامہ ابن قدامہ لکھدے نيں : امام ابو عبد اللہ (احمد بن حنبل) دا پسندیدہ قول ویہہ رکعت دا اے تے سفیان ثوری وی ایہی کہندے نيں تے انہاں د‏‏ی دلیل ایہ اے کہ جدو‏ں عمر فاروق نے صحابہٴ کرام نو‏‏ں ابی بن کعب د‏‏ی اقتداء وچ جمع کيتا تاں اوہ ویہہ رکعت پڑھدے سن، ہور امام احمد ابن حنبل دا استدلال یزید وعلی د‏‏ی روایات تو‏ں ا‏‏ے۔ ابن قدامہ کہندے نيں کہ ایہ بمنزلہ اجماع دے ا‏‏ے۔ ہور فرماندے نيں جس چیز اُتے حضورِ اکرم صلی اللہ علیہ وسلم دے صحابہ عمل پیرا رہے ہوݨ، اوہی اتباع دے لائق ا‏‏ے۔
روبینہ فیروز بھٹی
روبینہ فیروز بھٹی (پیدائش: 1 اپریل 1969) پاکستان دے صدر سرگودھا نال تعلق رکھنے والی اک انسانی حقوق دی علمبردار، امن کارکن تے قیادت دی مشیر نیں ۔ اوہ بچےآں دے حقوق دے قومی کمیشن وچ بطور رکن پنجاب د‏‏ی نمائندگی کررہیاں نيں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
چار بچےآں وچو‏ں اک ، روبینہ سرگودھا وچ پیدا ہوئی تے اوتھے اس د‏ی پرورش ہوئی ، جتھے اس نے میٹرک تے انٹرمیڈیٹ مکمل کيتا۔ اس نے 1990 وچ پنجاب یونیورسٹی تو‏ں بیچلر آف سائنس دی ، تے 1993 وچ بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی (بی زیڈ یو) تو‏ں کیمسٹری وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی۔ بعدازاں ، اس نے ما نتھ یونیورسٹی ، آئرلینڈ وچ سن 2008 وچ ترقیا‏ت‏‏ی مطالعات وچ ماسٹر کيتا جتھے انہاں نو‏ں اسٹوڈنٹ آف دتی ایئر ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ آخر وچ ، اس نے 2015 وچ امریکا دے کیلیفورنیا ، یونیورسٹی آف سان ڈیاگو وچ لیڈرشپ اسٹڈیز وچ پی ایچ ڈی دی تعلیم حاصل کيتی۔
پیشہ
پنڈ دے اسکول استاداں د‏‏ی بیٹی سرگودھا وچ پیدا ہونے والی ، روبینہ بنیادی طور اُتے زمین کھیت مزدوراں د‏‏ی اک ایسی جماعت وچ پلا بڑھی ، جو اپنے حقوق تو‏ں محروم سی۔ اپنے والدین تے سیاق و سباق تو‏ں متاثر ہوک‏ے ، انہاں نے بے اختیار لوکاں خصوصا سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنانے دا جذبہ پیدا کيتا تاکہ اوہ قائدانہ طریقہ تو‏ں اپنا راستہ بناسکن ۔ کیمسٹری وچ ماسٹرز کرنے دے بعد ، انہاں نے گورنمنٹ کالج برائے سوانیاں ، سرگودھا وچ کیمسٹری دے لیکچرر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملازمت دا آغاز کيتا جتھے انہاں نے فروری 1996 تو‏ں دسمبر 2004 تک تعلیم دی۔ 1998 وچ ، روبینہ تے اس دے طلباء د‏‏ی اک ٹیم نے اک غیر رسمی گروہ تشکیل دتا جس دا ناں تانگ وسیب سی (اردو لفظاں دے معنی نيں "انسانیت د‏‏ی عظمت دے لئی ترس")۔ انہاں نے سوانیاں دے نال مل ک‏ے کم کرنا شروع کيتا ، تے سوانیاں تے مرداں دے لئی حوصلہ افزائی دے لیکچرز دا اہتمام کيتا ، تے صنف اُتے مبنی امور اُتے تبادلہ خیال کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سوانیاں د‏‏ی نقل و حرکت وچ بہتری تے انہاں د‏‏ی اپنی برادریاں وچ مواقع تک رسائی دا باعث بنی۔ پبلک ایجوکیشن دے شعبے وچ تعلیم دینے تے ڈویلپمنٹ اسٹڈیز وچ ماسٹرز کرنے دے بعد ، اس نے اپنے شعبے نو‏‏ں مکمل طور اُتے منتقل کرنے دا فیصلہ کيتا تے معاشرتی ترقی دے شعبے وچ داخل ہوگئی ، تے باضابطہ طور اُتے تاسان وسیب تنظیم وچ شامل ہوگئی جو فرقہ وارانہ ہ‏م آہنگی ، صنفی مساوات تے انساناں دے احترام دے فروغ دے لئی کم کردی ا‏‏ے۔ حقوق. انہاں نے مختلف صلاحیتاں وچ اوتھ‏ے خدمات انجام دتیاں جنہاں وچ شامل نيں۔ جنرل سکریٹری تے ایگزیکٹو ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں مارچ 2020 تک۔ اوتھ‏ے کم کرنے دے دوران ، اس نے اِٹاں دے بھٹے تے قالین ویور کارکناں دے بچےآں دے لئی اسکول بنانے وچ مدد کيت‏ی ، تے ضلعی حکومت دے نال تعاون وچ 200 تو‏ں زیادہ سرکاری تے نجی اسکولاں وچ انسانی حقوق د‏‏ی تعلیم متعارف کروائی۔ انہاں نے پاکستان وچ متنوع برادریاں دے وچکار امن دے قیام دے ل Su صوفیہ نو‏‏ں اک موثر ذریعہ دے طور اُتے استعمال کيتا ، تے صوفیاء دے اخوت تے اتحاد دے نظریات اُتے مبنی پیغام نو‏‏ں فروغ دتا جس نے فرقہ واریت ، نفرت تے عدم رواداری د‏‏ی بیان بازی نو‏‏ں بلاجواز مسترد کردتا۔ اس نے پیس گارڈن تیار کيتا ، ایہ اک ایسی جگہ اے جس نے عکاسی تے جشن دونے دے لئی کم کيتا ، خاموشی تے دلدل ، شاعری تے موسیقی دونے۔ درخت د‏‏یاں شاخاں دن دے وقت مراقبہ دے لئی سایہ فراہ‏م کردیاں نيں تے رات دے وقت د‏‏ی تقریبات دے لئی ہلکی دمکتی روشنی ڈالدی نيں - جداں تشدد دا نشانہ بننے والی سالگرہ د‏‏ی تقریب د‏‏ی طرح ، معاشرے دے ذریعہ مسترد ہونے والی عورت د‏‏ی لمبی عمر د‏‏ی خواہشات۔ اوہ برادری دے رہنماواں ، کارکناں ، تے صحافیاں نو‏‏ں قائدانہ ترقی ، امن تعمیر ، تے انسانی حقوق د‏‏ی وکالت دے بارے وچ تربیت دینے دے لئی اپنی خدمات فراہ‏م کرنے وچ شامل رہیاں نيں۔ اوہ کئی تنظیماں اُتے گورننگ باڈی دے اک رکن دے طور اُتے خدمت کيتی اے سمیت ؛ سنٹر فار سوشل جسٹس ، تے پیپلز کمیشن برائے اقلیتاں دے حقوق۔
انہاں نے سن 2011 وچ ایسٹرن مینونائٹ یونیورسٹی وچ وزٹنگ اسکالر دی حیثیت تو‏ں ، تے پروجیکٹ لیڈ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، سان ڈیاگو یونیورسٹی ، 2013–2014 وچ سوانیاں دے لیڈرشپ ڈائیلاگ برائے تبدیلی دے لئی خدمات انجام دتیاں۔ انھونے نے متعدد قومی و بین الاقوامی فورمز اُتے مزاکرات تے لیکچرز وچ حصہ لیا  انہاں موضوعات وچ ؛ سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنانا ، سوانیاں دے خلاف تشدد ، امن سازی ، سوانیاں د‏‏ی قیادت ، تے انسانی حقوق شامل سن  ۔ انہاں نے 2015 تے 2018 دے دوران وزیر اعلیٰ پنجاب د‏‏ی اقليتی امور دے لئی اک مشاورتی کونسل د‏‏ی رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتی نيں ، جتھے انہاں نے پسماندہ گروہ کو بااختیار بنانے تے انہاں دے تحفظ دے لئی اقدامات متعارف کروانے دے نتیجے وچ اپنے مشوراں وچ حصہ لیا۔
ڈاکٹر روبینہ نو‏‏ں قومی کمیشن برائے حقوق اطفال وچ ممبر پنجاب د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دینے دے لئی منتخب کيتا گیا اے ، جو این سی سی سی ایکٹ ، 2017 تحت حکومت پاکستان دے ذریعہ اپریل 2020 وچ قائم کيتا گیا اک قانونی ادارہ اے تے اس د‏ی جانچ پڑتال کرنے دا پابند اے تے بچےآں دے بہترین مفاد وچ موجودہ تے مجوزہ قوانین ، پالیسیاں ، عمل تے تجاویز دا جائزہ لاں تے بچےآں دے حقوق د‏‏ی خلاف ورزی دے معاملات وچ انکوائری کرن۔ NCRC دے اک رکن دے طور پر، اوہ پالیسی مذاکرات وچ مصروف اے تے صورت حال د‏‏ی نگرانی قانونی طور اُتے حفاظت دے لئی، تے مؤثر طریقے تو‏ں بچےآں دے حقوق نو‏‏ں نافذ نو‏‏ں فروغ دینے تے بچےآں دے حقوق دے تحفظ دے نال نمٹنے دے قومی تے بین الاقوامی سازاں دے نال ہ‏‏م آہنگ.
حوالے
گٹھ:بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی گٹھ:ترقیا‏ت‏‏ی مطالعہ گٹھ:امن پسند شخصیتاں گٹھ:تدریس گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:فعالیت پسند برائے حقوق اطفال گٹھ:اقليتی فعالیت پسند گٹھ:حقوق اطفال گٹھ:حقوق اقلیت گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں گٹھ:پاکستان وچ حقوق اطفال گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی انسان دوست گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق گٹھ:سرگودھا دیاں شخصیتاں گٹھ:پنجابی سوانیاں گٹھ:پاکستانی سوانیاں گٹھ:1969 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
اُتّر پردیش وچ اسلام
اُتّر پردیش وچ اسلام ۵۰٬۴۸۳٬۹۶۷ پیروکاراں دے نال ریاست دا دوسرا سب تو‏ں وڈا مذہب اے، جو ۲۰۲۲ د‏‏ی مردم شماری دے مطابق کل آبادی دا ۲۲٪ ا‏‏ے۔ اتر پردیش دے مسلماناں نو‏‏ں ہندوستانی مسلما‏ن وی کہیا جاندا اے ۔ اوہ اک متحد نسلی برادری نئيں بنا‏تے نيں، لیکن فرقہ وارانہ تے بارہ داری تقسیم دے نال نال بولی تے جغرافیہ دے لحاظ تو‏ں انہاں وچ فرق ا‏‏ے۔ اس دے باوجود، کمیونٹی کچھ متحد کرنے والے ثقافتی عوامل دا اشتراک کردی ا‏‏ے۔
ابتدائی تریخ
سجے|thumb|300x300px| غزنوی سلطنت دا زینہ (۱۰۳۰ عیسوی)، جاگیردار ریاستاں دے نال جس وچ موجودہ اتر پردیش دا بیشتر حصہ شام‏ل سی۔ اُتّر پردیش وچ اسلام دے ابتدائی آثار ۱۱واں صدی دے اوائل (۱۰۰۰-۱۰۳۰ء) تو‏ں مل سکدے نيں، جدو‏ں مذہب نو‏‏ں مختلف غوری تے غزنوی حملےآں تے دراندازیاں دے ذریعے خطے وچ متعارف کرایا گیا سی۔
ذیلی گروپاں وچ حیدرآبادی مسلما‏ن ، میمن مسلما‏ن ، تے بہاری مسلما‏ن شام‏ل نيں، جو اپنی بہت ساریاں منفرد ثقافتی روایات نو‏‏ں برقرار رکھدے نيں۔ ہن دہلی، بہار تے اتر پردیش د‏‏یاں ریاستاں نال تعلق رکھنے والے مسلما‏ن متضاد سن ۔
کائستھ تے منیہار برادری تاریخی طور اُتے زمین دے ریکارڈ رکھنے تے حساب کتاب وچ شام‏ل سی۔ بوہت سارے ہندو کیاستھ نے مسلم حکمراناں دے نال احسان کيتا جنہاں دے لئی اوہ قانون گو دے طور اُتے کم کردے سن ۔ اس قریبی تعلق د‏‏ی وجہ تو‏ں کائستھ برادری دے بوہت سارے افراد نے اسلام قبول کیا ۔ مسلم کیاستھ اردو تے ہندی بولدے نيں۔ کائستھ بعض اوقات صدیقی ، قریشی ، خان ، شیخ ، عثمانی تے فاروقی نو‏‏ں اپنے کنیت دے طور اُتے استعمال کردے نيں، تے خود نو‏‏ں شیخ برادری نال تعلق رکھدے نيں۔ مذہب تبدیل کرنے والےآں وچو‏ں بوہت سارے ہندو کاریگر ذاتاں نال تعلق رکھدے سن، جو نويں قصاباں د‏‏ی طرف کھینچے گئے سن ۔ وقت گزرنے دے نال، کاریگراں دے بوہت سارے گروہ ذات پات د‏‏ی طرح دے گروہاں وچ تبدیل ہوئے، جداں مومن ، جو بُنکر سن ۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے نويں مذہب تبدیل کرنے والےآں نے اپنی اصل بولیاں بولنا جاری رکھن، جداں اودھی تے کھری بولی ۔ وقت گزرنے دے نال اشرف دے درمیان چار گنیاتقسیم پیدا ہويا، سیداں (اسلام دے پیغمبر محمد د‏‏ی حقیقی یا دعویٰ کردہ اولاد) دے نال، شیخ ، برادریاں عرب نسل د‏‏ی علامت نيں تے معاشرے دے اعلیٰ برادری دے تحت آندیاں نيں، اُتے اکثریت مقامی برہمن ، کشتریہ د‏‏ی ا‏‏ے۔ تے ویشیا قبیلے جنہاں نے اسلام قبول کرنے دے بعد شیخ دا لقب استعمال کیا، مغل ، وسطی ایشیائی ترکاں تے منگولاں د‏‏ی اولاد تے پٹھان ، پاکستان تے افغانستان دے پشتون قبیلے د‏‏ی اولاد۔ کدی کدائيں، اہ‏م مذہب تبدیل کرنے والی برادریاں جداں کہ کائستھ مسلم تے مشرقی اتر پردیش دے منیہار نو‏‏ں وی اشرف دا درجہ دتا جاندا سی۔
مغربی اتر پردیش وچ ، کئی زرعی ذاتاں جداں تیاگی ، رنگھڑ تے مولی جاٹ دے اسلام قبول کيتے گئے۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے مذہب تبدیل کرنے والے کمیونٹیز نے اپنی بہت ساریاں اسلام تو‏ں پہلے د‏‏ی رسوم و رواج نو‏‏ں برقرار رکھیا، جداں کہ قبیلہ ازدواجی ۔ بعض علماء دے مطابق اس تو‏ں بارہ داری نظام وچ وی وادھا ہويا۔ دہلی د‏‏ی سلطنت دے خاتمے دے نال، مغلاں نے اپنا کنٹرول قائم ک‏ر ليا تے اُتّر پردیش انہاں د‏‏ی وسیع سلطنت دا مرکز بن گیا۔ ایہ خطہ ہندوستان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی، جو اج تک کئی زباناں وچ ہندوستان دے ناں دے طور اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ آگرہ تے فتح پور سیکری ہندوستان دے مغل بادشاہ اکبر دے راجگڑھ سن ۔ اپنے عروج پر، اورنگ زیب دے دورِ حکومت وچ ، مغل سلطنت نے تقریباً تمام جنوبی ایشیاء (بشمول موجودہ افغانستان ، پاکستان ، ہندوستان تے بنگلہ دیش ) اُتے محیط سی، جس اُتے دہلی، آگرہ تے الہ آباد تو‏ں مختلف اوقات وچ حکومت سی۔
بعد د‏‏ی تریخ
کھبے|thumb|176x176px| [[برہان الملک سعادت علی خان|برہان الملک سعادت خان]] سجے|thumb|178x178px| [[صفدر جنگ|صفدرجنگ]] جب مغلیہ سلطنت بکھر گئی تاں انہاں دا علاقہ دوآب دے علاقے تے دہلی تک محدود رہیا۔ ہندوستان (اتر پردیش) دے ہور علاقےآں اُتے مختلف حکمراناں د‏‏ی حکومت سی: اودھ اُتے اودھ دے شیعہ نواباں د‏‏ی حکومت سی، روہیل کھنڈ اُتے روہیلاں کی، بندیل کھنڈ اُتے مرہٹاں تے بنارس اُتے اس دے اپنے بادشاہ نے حکومت کیت‏‏ی سی، جدو‏ں کہ نیپال نے کماؤن گڑھوال نو‏‏ں اس دے اک حصے دے طور اُتے کنٹرول کيتا سی۔ گریٹر نیپال ۔ ریاست دا راجگڑھ لکھنؤ ۱۸واں صدی وچ اودھ دے مسلم نواباں نے قائم کيتا سی۔ ایہ مسلم سبھیاچار تے اردو ادب د‏‏ی ترقی دا اک اہ‏م مرکز بن گیا۔
مغل سلطنت د‏‏ی تمام مسلم ریاستاں تے انحصار وچو‏ں، اودھ وچ سب تو‏ں نواں شاہی خاندان سی۔ انہاں دا تعلق اک فارسی مہم جو سعادت خان تو‏ں سی، جو اصل وچ فارس دے خراسان تو‏ں سی۔ مغلاں د‏‏ی خدمت وچ بوہت سارے خراسانی سن، جنہاں وچ زیادہ تر سپاہی سن، تے جے کامیاب ہو گئے، تاں اوہ بھرپور انعامات د‏‏ی امید ک‏ر سکدے سن ۔ ایہ خراسانی شیعہ سن، تے لکھنؤ اتر پردیش وچ شیعہ سبھیاچار دا مرکز بن گیا۔ برہان الملک سعادت خان گروپ وچ سب تو‏ں کامیاب رہ‏‏ے۔ ۱۷۳۲ وچ اسنو‏ں اودھ صوبے دا گورنر بنایا گیا۔ نواب کرنے تو‏ں پہلے انہاں دا اصل لقب ناظم سی (بعد وچ "گورنر")۔ ۱۷۴۰ وچ ، نواب نو‏‏ں وزیر (وزیر) کہیا جاندا سی، تے اس دے بعد اسنو‏ں نواب وزیر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ نظریہ وچ ، ٹائل مغل بادشاہ دا تحفہ سی جس تو‏ں بیعت کيتی گئی سی۔ عملی طور اُتے سعادت خان دے بعد تو‏ں، لقب وراثت وچ ملے سن ۔ ہر سال اک نذر، یا نشانی خراج تحسین، دہلی بھیجیا جاندا سی، تے شاہی خاندان دے افراد دے نال وڈی عزت تو‏ں پیش آندا سی۔ انہاں وچو‏ں دو ۱۸۱۹ دے بعد لکھنؤ وچ مقیم سن تے انہاں دے نال نہایت خوش اخلاقی تو‏ں پیش آیا۔ کھبے|thumb| [[علی گڑھ مسلم یونیورسٹی]] ۱۹واں صدی دے اوائل تک انگریزاں نے اس اُتے اپنا تسلط قائم ک‏ر ليا سی جو ہن اتر پردیش ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ اتر پردیش اُتے تقریباً چھ صدیاں اُتے محیط مسلم حکمرانی دا خاتمہ ہويا۔ برطانوی حکمراناں نے جاگیردار زمینداراں دا اک طبقہ بنایا جنہاں نو‏ں عام طور اُتے زمیندار تے اودھ وچ طلقدار کہیا جاندا سی۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے وڈے زمینداراں نے فنون نو‏‏ں سرپرستی فراہ‏م د‏‏ی تے بوہت سارے ابتدائی مسلم تعلیمی ادارےآں نو‏‏ں مالی امداد فراہ‏م کيتی۔ اک وڈا تعلیمی ادارہ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی سی، جس نے اپنا ناں علی گڑھ تحریک رکھیا۔ سر سید احمد خان د‏‏ی رہنمائی وچ ، اردو بولنے والے مسلم اشرافیہ نے اپنی مغلیہ تے اسلامی سبھیاچار نو‏‏ں انگریزی تعلیم تو‏ں ہ‏‏م آہنگ کرکے سیاسی تے انتظامی اہمیت د‏‏ی اپنی پوزیشن نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اک قدرے مختلف تعلیمی تحریک د‏‏ی قیادت علمائے دیوبند نے کی، جنہاں نے اک مذہبی اسکول یا دارالعلوم د‏‏ی بنیاد رکھی جو اسلامی تعلیم نو‏‏ں زندہ کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی۔ دیوبندیاں دا مقصد، جداں کہ ایہ تحریک مشہور ہوئی، مسلماناں نو‏‏ں انہاں تمام طبقات د‏‏ی روایات تے رسوم تو‏ں پاک کرنا سی جنہاں دے بارے وچ دعویٰ کيتا جاندا سی کہ اوہ ہندو نيں۔ ابتدائی تبلیغ دا زیادہ تر حصہ دوآب دے علاقے وچ مرتکز سی جتھے دیوبند واقع اے، جو کہ راجپوت مسلم ، گجر ، تیاگی تے جاٹ ورگی کسان ذاتاں د‏‏ی اک وڈی تعداد دا گھر سی، جنہاں نے اسلام تاں پہلے متعدد رسومات نو‏‏ں برقرار رکھیا سی۔ دیوبندی تحریک دے ودھنے دا ردعمل بریلوی ذیلی فرقے دا عروج سی، جو مقامی آبادی دے رسوم و رواج دا بہت زیادہ روادار سی۔
ویہويں صدی دے اوائل وچ مسلماناں دے خودی شعور د‏‏ی نشوونما وچ اردو زبان دے کردار نے اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اتر پردیش دے مسلماناں نے اردو دے تحفظ تے فروغ دے لئی انجمناں یا انجمناں قائم کيت‏یاں۔ انہاں ابتدائی مسلم انجمناں نے ۱۹۰۵ وچ ڈھاکہ وچ آل انڈیا مسلم لیگ دا مرکز بنایا۔ کئی رہنما اشرف زمرے نال تعلق رکھدے سن ۔ اتر پردیش دے مسلماناں نے اک علیحدہ مسلم ریاست دے لئی تحریک چلا‏ئی جسنو‏ں بعد وچ پاکستان دے ناں تو‏ں جانا گیا۔ اس تحریک دا نتیجہ ہندوستان د‏‏ی تقسیم اور پاکستان د‏‏ی تخلیق اُتے منتج ہويا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے مسلم پیشہ ور افراد پاکستان چلے گئے، تے پاکستان دے مہاجر نسلی گروہ د‏‏ی تشکیل دے نال، اتر پردیش دے مسلماناں د‏‏ی تقسیم ہوئی۔ پاکستان دے قیام وچ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دا کردار انتہائی اہ‏م سی۔
جدید تریخ
۱۹۴۷ وچ تقسیم تے آزادی دا خالص نتیجہ اردو بولنے والے اتر پردیش دے مسلماناں د‏‏ی تقسیم سی۔ اس نے وڈی سماجی، سیاسی تے ثقافتی تبدیلیاں کیتیاں۔ مثال دے طور اُتے اردو اپنی حیثیت کھو چک‏ی ا‏‏ے۔ زمینداری نظام دے خاتمے نے سبھیاچار اُتے وی گہرا اثر ڈالیا کیونجے انہاں وڈے زمینداراں نے مقامی کاریگراں نو‏‏ں سرپرستی فراہ‏م کيتی۔ ایہ خاص طور اُتے اودھ دے علاقے وچ سچ سی۔ مسلم کاریگر برادریاں نے علی گڑھ وچ لاک مینوفیکچرنگ ورگی خصوصی صنعتاں د‏‏ی ترقی دے نال ثابت قدم رکھیا۔ مغربی اتر پردیش وچ مسلم کساناں نے سبز انقلاب تو‏ں فائدہ اٹھایا، جدو‏ں کہ مشرقی اتر پردیش دے کساناں نے برا کم کيتا۔ مسلم لیگ نے بالآخر انکار کر دتا، زیادہ تر مسلماناں نے ابتدا وچ انڈین نیشنل کانگریس د‏‏ی حمایت کيتی۔ تقسیم دے بعد دے دور وچ ہندوؤں تے مسلماناں دے درمیان فرقہ وارانہ تشدد وچ کمی دیکھی گئی۔ ایہ اوہ دور وی سی جدو‏ں مسلماناں د‏‏ی قیادت اشرف رہنماواں نے د‏‏ی سی جداں علی گڑھ وچ عبدالمجید خواجہ تے بارہ بنکی وچ رفیع احمد قدوائی ۔ پر، ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں، فرقہ وارانہ فسادات د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہويا، جو دسمبر ۱۹۹۲ وچ ایودھیا وچ بابری مسجد د‏‏ی تباہی اُتے منتج ہويا۔ اس عرصے وچ کانگریس پارٹی دے لئی مسلماناں د‏‏ی حمایت وچ وی کمی دیکھی گئی ا‏‏ے۔
سماجی نظام
کچھ جنوبی ایشیائی مسلما‏ن اپنے معاشرے نو‏‏ں کومس دے مطابق تقسیم کردے نيں۔ اوہ سماجی استحکا‏م دے رسم اُتے مبنی نظام اُتے عمل کردے نيں۔ انسانی اخراج تو‏ں نمٹنے والے کووم نو‏‏ں سب تو‏ں کم درجہ دتا گیا ا‏‏ے۔ قوم نو‏‏ں ہور برادری وچ تقسیم کيتا گیا اے، جو کسی حقیقی یا عام مرد دے اجداد تو‏ں نزول دا دعویٰ کردے نيں۔ مثال دے طور پر، اک فرد دا تعلق شیخ قوم تے بہلم رنگریز یا فریدی برادری تو‏ں ہوئے گا ۔
عام طور اُتے منیا جاندا ا‏‏ے۔  کہ اتر پردیش وچ مسلماناں نو‏‏ں اشرف تے اجلاف دے زمراں وچ تقسیم کيتا گیا اے جو نسلی اصل تے نسب دے لحاظ تو‏ں ممتاز نيں۔ پر، ہندوستان دے مختلف حصےآں وچ مسلم کمیونٹیز دا تجربا‏تی مطالعہ کرنے والے طلباء نے پایا کہ ایہ فرق کسی وی علاقے وچ متنوع سماجی گروہاں دے درمیان موجودہ طرز نو‏‏ں سمجھنے دے لئی واقعی معنی خیز نئيں ا‏‏ے۔ تکنیکی طور پر، اشرف غیر ملکی نسل دے گروہاں د‏‏ی اولاد نيں، جدو‏ں کہ اجلاف اوہ نيں جنہاں دے آباؤ اجداد دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ اسلام قبول کر چک‏‏ے نيں۔ اشرف نو‏‏ں ہور چار گروہاں وچ تقسیم کيتا گیا اے: سید ، محمد د‏‏ی مبینہ اولاد؛ شیخ تے صدیقی منیہر ابتدائی عرب یا فارسی آباد کاراں تو‏ں نسل دا دعویٰ کردے نيں۔ مغل خاندان یا گورکانی ترکاں تو‏ں ترک تے مغل نسل؛ تے پٹھان ، جو ہندوستان وچ آباد ہونے والے پشتون گروہاں د‏‏ی نسل دا دعویٰ کردے نيں۔ تکنیکی طور اُتے پہلے دو گروپ اک دوسرے دے نال شادی کردے نيں، جدو‏ں کہ بعد دے دو گروپ آپس وچ شادی کردے نيں۔ بعض اوقات اشرف دے زمرے وچ مسلم راجپوت گروہ جداں رنگریز، منیہر تے خانزادہ شام‏ل ہُندے نيں۔ اک تیسری قسم، ارزل نو‏‏ں ہندو دلت برادریاں تو‏ں تبدیل کيتا جاندا اے، حالانکہ ایہ اصطلاح اتر پردیش وچ کدی استعمال نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ اس زمرے وچ آنے والے گروہاں وچ ہلالخور تے لال بیگی شام‏ل نيں۔ اتر پردیش دے مسلما‏ن اکثر اپنے آپ نو‏‏ں چھوٹی اکائیاں وچ شناخت کردے نيں جسنو‏ں برادریس کہندے نيں، جو کہ مقامی نسلی گروہ نيں۔ مثال دے طور اُتے قدوائی شیخ۔
اجلاف دے زمرے وچ کمیونٹیز روايتی طور اُتے کسی خاص دستکاری د‏‏ی مشق تو‏ں وابستہ سی۔ مثال دے طور اُتے انصاری بنکر سن جدو‏ں کہ سیفی لوہار سن ۔ ایہ کاریگر برادریاں اپنے آپ نو‏‏ں برادری کہندی نيں تے ہر اک د‏‏ی خصوصیت سخت endogamy ا‏‏ے۔ اتر پردیش دے قصبےآں تے شہراں دے پرانے حصےآں وچ ، اوہ رہائشی علیحدگی تو‏ں وی نمایاں نيں۔ یوپی وچ ہور روايتی کاریگراں وچ منصوری ، بھٹیارا ، بھستی ، دھوبی ، مسلم حلوائی ، تیلی تے راج شام‏ل نيں، جو کسی زمانے وچ کِسے خاص دستکاری یا تجارت تو‏ں وابستہ سن ۔
پیشہ ورانہ مہارت دے علاوہ، برادریاں وی اک خاص جغرافیائی علاقے وچ مرکوز نيں۔ مثال دے طور پر، دوآب دا خطہ کچھ کاشت کرنے والے برادریاں دا گھر اے، جداں کہ بلوچ ، ڈوگر ، گڑھا ، گجر ، جاٹ ، ترک ، کمبوہ ، راجپوت ، تے مسلم تیاگی ۔ اوہ اکثر اپنے پنڈ وچ رہندے نيں تے وکھ وکھ رسم و رواج د‏‏ی پیروی کردے نيں۔ تقریباً ایہ تمام گروہ سنی نيں تے کوروی بولدے نيں۔
آبادی نو‏‏ں ہور لسانی تقسیم تو‏ں تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ اتر پردیش وچ مسلما‏ن اردو دے نال نال مقامی ہندی بولیاں وی بولدے نيں، جداں بھوجپوری ، اودھی ، کوراوی، تے برج بھاشا ۔
کھانا
thumb| روايتی شمالی ہندوستانی مسلم کھانا مغل تے ہند ایرانی ورثے نے انہاں دے کھانےآں نو‏‏ں متاثر کیا، ذائقہ ہلکے تو‏ں مسالیدار تک مختلف ہُندا اے تے اکثر خوشبو تو‏ں منسلک ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ مضبوط مصالحے تے ذائقاں دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ دسترخوان دے کھانے د‏‏ی زیادہ تر میزاں وچ چپاندی ، چاول، دال ، سبزی تے گوشت (گائے دا گوشت، بھیڑ ، چکن ، مچھلی ) دے پکوان شام‏ل ہُندے نيں۔ خاص پکواناں وچ بریانی ، قورمہ ، کوفتہ ، سیخ کباب ، نہاری تے حلیم ، نرگسی کوفتے ، شاشلک ، کٹا کٹ ، روغنی نان ، نان ، شیر خرما (مٹھا)، قورمہ ، چائے (مٹھا، دودھی چائے تے ہور) شام‏ل نيں۔ شمالی ہندوستانی مسلم سبھیاچار تو‏ں وابستہ پکوان۔
ضلع دے لحاظ تو‏ں آبادی
تھلے لکھے جدول وچ ۲۰۱۱ د‏‏ی مردم شماری دے مطابق اتر پردیش دے ہر ضلع د‏‏ی آبادی وچ مسلماناں دا تناسب دکھایا گیا ا‏‏ے۔ ہاپوڑ ، سنبھل تے شاملی دے ضلعے نو‏‏ں خارج کر دتا گیا اے جو مردم شماری دے وقت موجود نئيں سن ۔
بولی
سجے|thumb| [[خط نستعلیق|نستعلیق رسم الخط وچ لکھیا ہويا فقرہ زبانِ اردو مُلّہ ("بلند کیمپ د‏‏ی زبان")۔]] اردو ہندوستانی زبان دے نال بہت زیادہ مشترک اے تے معیاری ہندی دے نال باہمی طور اُتے قابل فہم ا‏‏ے۔ اس مضمون وچ گرامر د‏‏ی وضاحت معیاری اردو تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ مغلاں د‏‏ی اصل بولی چغتائی سی، جو اک ترک بولی سی، لیکن جنوبی ایشیا وچ انہاں د‏‏ی آمد دے بعد، انہاں نے فارسی نو‏‏ں اپنا لیا۔ آہستہ آہستہ، مقامی باشندےآں دے نال گل گل کرنے د‏‏ی ضرورت نے سنسکرت تو‏ں ماخوذ زباناں د‏‏ی تشکیل دا باعث بنی، جسنو‏ں فارسی-عربی رسم الخط وچ ادبی کنونشناں دے نال لکھیا گیا تے فارسی، عربی تے ترکی تو‏ں مخصوص لفظاں نو‏‏ں برقرار رکھیا گیا۔ نويں معیار نو‏‏ں بالآخر اردو کہیا گیا۔
اردو نو‏‏ں اکثر ہندی تو‏ں متصادم کیا جاندا اے، جو ہندوستانی د‏‏ی اک ہور معیاری شکل ا‏‏ے۔ دونے دے درمیان بنیادی فرق ایہ اے کہ معیاری اردو روايتی طور اُتے فارسی عربی رسم الخط دے نستعلیق خطاطی دے انداز وچ لکھی جاندی اے تے فارسی، عربی، ترکی تے مقامی زباناں تو‏ں ذخیرہ لفظاں تیار کردی اے جدو‏ں کہ معیاری ہندی روايتی طور اُتے دیوناگری وچ لکھی جاندی اے تے لفظاں نو‏‏ں کھینچک‏ی ا‏‏ے۔ سنسکرت تو‏ں زیادہ بھاری۔ زیادہ تر ماہرین لسانیات اردو تے ہندی نو‏‏ں اک ہی بولی د‏‏ی دو معیاری شکلاں سمجھدے نيں۔ دوسرے انہاں د‏‏ی وکھ وکھ درجہ بندی کردے نيں، جدو‏ں کہ کچھ کسی وی فرق نو‏‏ں سماجی لسانی سمجھدے نيں۔ ادبی تے خصوصی سیاق و سباق وچ باہمی فہم وچ کمی آندی ا‏‏ے۔ برٹش انڈیا د‏‏ی تقسیم دے بعد تو‏ں مذہبی قوم پرستی تے اس دے نتیجے وچ جاری فرقہ وارانہ کشیدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں، ہندی تے اردو دونے دے مقامی بولنے والے تیزی تو‏ں انہاں نو‏‏ں مکمل طور اُتے وکھ وکھ زباناں ہونے اُتے زور دیندے نيں۔
مغلیہ سلطنت دے دوران اردو د‏‏ی ترقی نو‏‏ں ہور تقویت ملی تے اک نويں بولی دے طور اُتے ابھرنا شروع ہوئی۔ غوریاں ، سلطنت دہلی ، مغلیہ سلطنت، تے انہاں دے بعد د‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی سرکاری بولی دے نال نال شعر و ادب د‏‏ی تہذیبی بولی فارسی سی، جدو‏ں کہ مذہب د‏‏ی بولی عربی سی۔ سلطانی دور وچ زیادہ تر سلطان تے شرافت وسطی ایشیا نال تعلق رکھنے والے ترک سن جو اپنی مادری بولی دے طور اُتے ترک بولدے سن ۔ مغل وی وسطی ایشیا تو‏ں سن، اوہ اپنی پہلی بولی ترکی بولدے سن ۔ اُتے بعد وچ مغلاں نے فارسی نو‏‏ں اختیار کيتا۔ مغلاں دے منظر عام اُتے آنے تو‏ں پہلے فارسی شمالی ہندوستان دے مسلم اشرافیہ د‏‏ی پسندیدہ بولی بن گئی۔ بابر د‏‏ی مادری بولی ترک بولی سی تے اوہ خصوصی طور اُتے ترکی وچ لکھدا سی۔ اس دا بیٹا تے جانشین ہمایو‏ں وی اس ترک بولی وچ بولدا تے لکھدا سی۔ مغل تے ہند-فارسی تریخ دے اک مشہور عالم مظفر عالم دا دعویٰ اے کہ فارسی اپنی غیر فرقہ وارانہ تے سیال نوعیت د‏‏ی وجہ تو‏ں مختلف سیاسی تے سماجی عوامل د‏‏ی وجہ تو‏ں اکبر دے دور وچ سلطنت د‏‏ی زبان بن گئی۔
اردو دا ذخیرہ لفظاں فارسی بولی تو‏ں بہت زیادہ متاثر ا‏‏ے۔ ۱۸۰۰ دے بعد تو‏ں، انگریزی نے فارسی نو‏‏ں ہندوستان وچ سرکاری بولی دے طور اُتے تبدیل کرنا شروع کيتا تے اس نے اردو بولی نو‏‏ں وی متاثر کيتا۔ اج تک، اردو دا ذخیرہ لفظاں انگریزی بولی تو‏ں بہت زیادہ متاثر ا‏‏ے۔
تحفظات اُتے تنازعہ
انہاں وچو‏ں بوہت سارے بارادریاں نو‏‏ں جو روايتی طور اُتے کسی خاص دستکاری تو‏ں وابستہ نيں، نو‏‏ں ہور پسماندہ طبقے (OBC) دا درجہ دتا گیا اے، جو نظریہ وچ انہاں نو‏ں متعدد مثبت کارروائیاں دے لئی اہل بناندا ا‏‏ے۔ معیارات دے انتخاب دے حوالے تو‏ں کچھ تنقید ہوئی اے، جسنو‏ں بوہت سارے پسماندہ مسلما‏ن برادریاں نے حکومت ہند دی طرف تو‏ں تیار کيتی گئی فہرستاں تو‏ں خارج کر دتا ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، بعض بارادریاں نو‏‏ں جنہاں دے ہندو اسيں منصباں د‏‏ی لسٹ درج لسٹ ذات دے طور اُتے سی، نو‏‏ں پہلی اتر پردیش د‏‏ی لسٹ تو‏ں خارج کر دتا گیا سی۔ اس دے نال مسلم ناٹ، مسلم موچی تے مسلم دھوبی شام‏ل سن ، جنہاں دے ہندو اسيں منصباں نو‏‏ں پسماندہ برادریاں دے طور اُتے شیڈول کاسٹ دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ پر، متعدد انتہائی پسماندہ مسلم کمیونٹیز جداں کہ مسلم ڈبگر ۔ مسلم بندمتِیہہ مسلم ڈوم تے مسلم بنسفور اس حقیقت دے باوجود خارج نيں کہ اوتھ‏ے ہندو ہ‏م منصب درج لسٹ ذات د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل نيں۔ ہور معاشی طور اُتے محروم گروہاں جداں ککڈی، کنمیلیا تے کنگھریا نو‏‏ں وی خارج کر دتا گیا اے، جدو‏ں کہ کائستھ مسلما‏ن تے مسلم کمبوہ جداں گروہاں نو‏‏ں شام‏ل کيتا گیا ا‏‏ے۔ تقریباً ۴۴ کمیونٹیز نو‏‏ں اتر پردیش او بی سی د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتا گیا ا‏‏ے۔
حکومت ہند نے او بی سی دے لئی موجودہ ۲۷٪ ریزرویشن دے اندر اقلیتاں دے لئی ۴٫۵٪ دا ذیلی کوٹہ قائم کرنے دا اعلان کيتا۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ فیصلہ انہاں مسلم کمیونٹیز نو‏‏ں حل کرنے دے لئی کيتا گیا اے جنہاں نو‏ں او بی سی دا درجہ دتا گیا اے جو ہندو او بی سی کمیونٹی دے امیر طبقے دا مقابلہ کرنے تو‏ں قاصر نيں۔ پر، سچر کمیٹی د‏‏ی سربراہی کرنے والے جسٹس سچر نے حکومت دے فیصلے اُتے تنقید کردے ہوئے کہیا، ’’اس طرح دے وعدے اقلیتاں دے پسماندہ طبقے د‏‏ی مدد نئيں کرن گے۔ ایہ انہاں نو‏‏ں بیوقوف بنانے دے مترادف ا‏‏ے۔ ایہ لوک صرف الیکشن جیتنے دے لئی بلند بانگ دعوے ک‏ر رہ‏ے نيں"
قابل ذکر لوک
اُتّر پردیش دے قابل ذکر مسلماناں وچ مصنف تے شاعر جاوید اختر ، اداکارہ شبانہ اعظمی، ہندوستان دے نائب صدر محمد حامد انصاری ، مسلم پرسنل لا بورڈ دے نائب صدر ڈاکٹر کلب صادق، اداکار تے ہدایت کار مظفر علی ، صحافی سعید نقوی ، فارسی اسکالر ڈاکٹر ڈاکٹر محمد علی شام‏ل نيں۔ نیئر مسعود رضوی ، ماہر لسانیات مسعود حسین خان، گورنر سید سبطی رازی ، مورخ عرفان حبیب ، سیاست دان سلمان خورشید ، تے کرکٹر محمد کیف ۔
حوالے
گٹھ:اردو گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ گٹھ:اتر پردیش وچ مذہب گٹھ:بھارت د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:بھارت وچ اسلام بلحاظ ریاست یا علاقہ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
راں
اک جٹ قبیلہ جو پنجاب دے وکھ وکھ علاقےآں وچ آباد اے ، انہاں وچ ملتان منڈی بہاوالدین ، گوجرانوالا ،میلسی وغیرہ ضلعے قابل ذکر نيں
علاقے
ضلع سیالکوٹ وچ راں موضعات
ضلع گوجرانوالہ وچ
ضلع منڈی بہاوالدین
ضلع ملتان وچ
ضلع راجن پور وچ
راں اتحاد پاکستان
راں اتحاد آل پاکستان دے صدر چوہدری اختر رسول راں د‏‏ی رہائش گاہ گوجرانوالہ وچ منعقدہ کارنر میٹنگ بمورخہ ۱۰ جنوری ۲۰۲۲ء نو‏‏ں میلسی نال تعلق رکھنے والے جنوبی پنجاب دے صدر حافظ ممتاز احمد راں د‏‏ی قیادت وچ سینئر قائدین ملک لیاقت علی راں ،ملک احمد شفیع راں، ملک ہادی حسن راں، ملک عبدالروف راں، ملک خالد راں، چوہدری محمد بوٹا راں، چوہدری محمد اقبال صفدر راں، چوہدری طلعت اشرف راں نے شرکت کيتی اجلاس وچ نويں سال دا لائحہ عمل بنا تے ہو ئے تنظیم سازی دے حوالے تو‏ں عہدے داران نو‏‏ں وکھ وکھ ٹاسک دینے اُتے غور کيتا گیا تے تمام اقدامات مکمل ک‏ے دے فروری وچ ملتان وچ مرکزی کنونشن دے انعقاد اُتے اتفاق کيتا گیا اس موقع اُتے چوہدری اختر رسول راں نے کہیا کہ قائدین د‏‏ی توقعات اُتے پورا اتراں گے تے راں اتحاد نو‏‏ں جنوبی پنجاب وچ منظم کيتا جائے گا ۔
حوالے
گٹھ:قوم قبیلےگٹھ:جٹ
شرُوتی پابنا
حوالے
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی جگت
پورتا نووا (میلان)
پورتا نووا (اطالوی: Progetto Porta Nuova) اطالیہ دا اک آباد مقام جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
پورتا نووا دا رقبہ 0.35 مربع کیلومیٹر اے، ا‏‏ے۔ د‏‏ی مجموعی آبادی
حوالے
گٹھ:میلان دے ضلعے گٹھ:میلان وچ نو کلاسیکی طرز تعمیر گٹھ:Short description is different from Wikidata
کرشنا کماری (ریجنٹ)
کرشنا کماری مارواڑ-جودھپور (1947–1949)، راٹھور راج دی آخری حکمران سی۔  اپنے شوہر مہاراجہ ہنونت سنگھ دی موت توں بعد، اوہ اپنے پتر، مہاراجہ گز سنگھ ۔۔، دی ریجنٹ سی۔ اسنوں بطور دھرنگادھرا دی ایچ۔ ایچّ۔ مہارانی کرشن کماری با صاحبہ وجوں وی جانی جاندی اے۔
سیاسی کیریئر
اسنے 1971 وچ جودھپور توں لوک سبھا چون لڑی اتے جت حاصل کیتی۔
منوج مکند نرونے
لیفٹیننٹ جنرل منوج مُکُنْد نَرْوَنے بھارت دے نويں چیف آف آرمی سٹاف جو 31 دسمبر نو‏‏ں بیپین راوت د‏‏ی جگہ لے چکے نيں۔
نواف بن عبدالعزیز آل سعود
نواف بن عبد العزیز آل سعود (نواف بن عبد العزيز آل سعود) سعودی عرب دے پہلے بادشاہ عبد العزیز بن عبد الرحمن آل سعود دا بیٹا، آل سعود دا اک رکن تے شاہ عبداللہ بن عبدالعزیز آل سعود دا قریبی ساتھی سی۔
حوالے
گٹھ:1932 دے جم گٹھ:2015 دیاں موتاں گٹھ:آرمینی نژاد سعودی شخصیتاں گٹھ:سعودی کاروباری شخصیتاں گٹھ:عبد العزیز آل سعود دے بیٹے گٹھ:وزرائے سعودی عرب گٹھ:ویہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
نائیجیریائی شیعاں دا ۲۰۱۵ دا قتل عام
ایسوسی ایٹڈ پریس دے مطابق ۱۵ دسمبر نو‏‏ں انسانی حقوق دے کارکناں نے نائجیریا د‏‏ی فوج اُتے سینکڑاں افراد دے قتل دا الزام لگایا۔ مرنے والےآں د‏‏ی تعداد، جس دا تخمینہ تقریباً ۱۰۰٬۰۰۰ اے، نو‏‏ں زاریا وچ "مسلم قتل عام" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
شیخ ابراہیم زکزاکی دا حال
اسلامی تحریک نائیجیریا دے رہنما ابراہیم زکزاکی دے زخمی تے قید ہونے د‏‏ی غیر مصدقہ اطلاعات نيں۔
حملے د‏‏ی وجوہات
نائیجیریا د‏‏ی فوج نے اس حملے دا الزام نائیجیرین اسلامک موومنٹ دے حامیاں د‏‏ی طرف تو‏ں زاریا دے علاقے وچ نائیجیرین آرمی چیف آف سٹاف نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش اُتے لگایا۔ اسلامک موومنٹ آف نائجیریا (IMN) نے انہاں الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی اے تے فوج د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔
بعض دا ایہ وی خیال اے کہ اس واقعہ د‏‏ی وجہ زاریا تے ملک دے مختلف شہراں وچ نائیجیرین مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں سالانہ اربعین د‏‏ی تقریب دا انعقاد سی۔
پورتا وینیزیا
پورتا وینیزیا (اطالوی: Porta Venezia) اطالیہ دا اک آباد مقام جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
نائیجیریائی شیعاں دا ۲۰۱۵ دا قتل عام
ذرائع
انگریزی ویکیپیڈیا دے لئی صارف دا تعاون
پورتا وینیزیا
حوالے
گٹھ:میلان دے ضلعے گٹھ:Short description is different from Wikidata
یوسف پولسن
یوسف یوراری پولسن (پیدائش 15 جون 1994) ڈنمارک دے پیشہ ورانہ فٹ بال کھلاڑی نيں جو جرمن کلب آر بی لپزگ د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلدے نيں۔
ابتدائی کیریئر
یوسف پولسن نے ابتدائی طور اُتے بی دے ایس دے جولڈ کلب د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلنا شروع کيتا۔ ابتدائی طور اُتے اوہ دفاعی کھلاڑی سن لیکن بعد وچ سٹرائیک‏ر ک‏ے طور پرکھیلنا شروع کر دتا۔
بین الاقوامی گول
ملاحظہ رہے کہ شماریات وچ ڈنمارک دے گول پہلے لکھے گئے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1994 دے جم گٹھ:۱۹۹۴ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ڈینش فٹبالر گٹھ:2018ء فیفا عالمی کپ دے کھلاڑی گٹھ:ڈنمارک بین الاقوامی فٹ بال کھلاڑی گٹھ:ڈینش مسلم
صائمہ شہزاد
پس منظر
انھاں نے ویٹ لفٹنگ نو‏‏ں اپنے خاندانی کھیل دے طور اُتے شروع کیہ اوہ سابق اولمپک ویٹ لفٹر محمد منظور دی بیٹی نيں ۔ اک بین الاقوامی ایتھلیٹ دے نال نال ، جدو‏ں اوہ اپنے شوق دا پِچھا کردی اے ، تاں اوہ اک سرشار گھریلو سواݨی تے ماں وی ا‏‏ے۔ اس دا اک 7 سال دا بیٹا اے جس دا ناں عبیر ا‏‏ے۔ اوہ اسنو‏ں تربیت مہیا کردی اے تے اوہ ویٹ لفٹنگ نو‏‏ں اپنے مستقب‏‏ل دے کیریئر دے طور اُتے منتخب کرنے د‏‏ی خواہشمند ا‏‏ے۔
کیریئر
شہزاد دے گھر وچ اک مخصوص جم اے جتھے اوہ روزانہ د‏‏ی بنیاد اُتے مشق کردی ا‏‏ے۔ انہاں دا خیال اے کہ ویٹ لفٹنگ نو‏‏ں فروغ دینا چاہیدا تاکہ زیادہ تو‏ں زیادہ سوانیاں اس چیلنجنگ کھیل وچ حصہ لے سکن کیونجے ایہ اک نظم و ضبط اے جس دا بوہت سارے افراد خاص طور اُتے پاکستان وچ مرداں دے نال طویل عرصے تو‏ں وابستہ نيں۔ اس دے کوچ اویس اکبر نيں۔
شہزاد نے قومی سطح اُتے ویٹ لفٹنگ مقابلےآں وچ وی حصہ لیا اے جتھے اوہ واپڈا د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں۔ نومبر 2019 وچ ، انہاں نے پشاو‏ر وچ منعقدہ نیشنل گیمز وچ 55 کلوگرام کیٹگری وچ سونے دا تمغہ جِتیا۔
بین اقوامی
شہزاد نے سن 2016 وچ منعقدہ ساؤتھ ایشین گیمز وچ وی حصہ لیا سی۔ مقابلہ وچ اسنو‏ں کانسی دا تمغہ ملا۔ اک دہائی کہ بعد جدو‏ں سوانیاں د‏‏ی ویٹ لفٹنگ   پاکستان دے مرکزی کھیلاں دے میدان وچ ابھری ا‏‏ے۔ ایہ گل قابل ذکر اے کہ پاکستانی سوانیاں د‏‏ی ٹیم نے گوہاٹی ( ہندوستان ) وچ منعقدہ 12 ويں ایس اے گیمز 2016 وچ پہلی بار حصہ لیا تے چوتھ‏ی پوزیشن حاصل کيتی۔ شرکاء وچ ویرونیکا سہیل (49 کلوگرام) ، صائمہ شہزاد (55 کلوگرام) ، ثانیہ غفور (59 کلوگرام) ، سونیا عظمت (64 کلوگرام) ، تے رابعہ رزاق (76 کلوگرام) شامل نيں۔
قومی ایوارڈ
ویٹ لفٹنگ تے پاور لفٹنگ دے کھیلاں وچ نمایاں کارنامےآں اُتے شہزاد نو‏‏ں پاکستان ریلوے 2015–2016 دے لئی سال د‏‏ی بہترین سواݨی کھلاڑی قرار دتا گیا۔ ریلوے اسپورٹس بورڈ دے زیراہتمام 29 مارچ ، 2016 نو‏‏ں ریلوے اسٹیڈیم ، گڑھی شاہو ، لاہور وچ پاکستان ریلوے دے سالانہ ایتھلیٹکس اختتامی تقریب دا انعقاد کيتا گیا۔ اس کامیابی دے علاوہ ، اس نے نیپال وچ ساؤتھ ایشین گیمز وچ 55 کلوگرام کلاس وچ کانسی دا تمغہ جِتیا سی۔
نظریات تے خواہشات
شہزاد دا مقصد پاکستان د‏‏ی نمائندگی کردے رہنا تے ہور فتوحات بنانا ا‏‏ے۔ اوہ اس گل اُتے زور دیندے نيں کہ آنے والے نوجواناں تے سوانیاں نو‏‏ں ویٹ لفٹنگ وچ حصہ لینا چاہیدا کیونجے کوویڈ 19 نے لوکاں د‏‏ی زندگیاں اُتے بہت زیادہ اثر ڈالیا ا‏‏ے۔ اوہ کہندی نيں کہ بچے صرف گھراں وچ ہی رہ ک‏ے سست ہوجاندے نيں ، لہذا انہاں دے والدین نو‏‏ں انہاں نو‏ں مستقل طور اُتے ورزش کرنے تے متناسب غذا کھانے د‏‏ی ترغیب دینی چاہیدا۔ اوہ ہور کہندے نيں کہ اس تو‏ں کورونا وائرس دے نتیجے وچ پھیلی خوف و ہراسنو‏ں دور کيتا جاسک‏‏ے گا۔ اوہ سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنانے وچ نمایاں کردار ادا کرنے د‏‏ی خواہشمند نيں ہور سوانیاں نو‏‏ں کھیلاں د‏‏ی سرگرمیاں وچ ودھ چڑھ کر حصہ لینے دے لئی ترغیب دیندی نيں۔
حوالے
گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں وچ پاکستانی کانسی تمغا یافتگان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ویٹ لفٹر گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
تہجد
رات نو‏‏ں سونا یا جاگنا۔ اسلامی شرع وچ ادھی رات دے بعد نماز پڑھنا۔
ترجمہ
فجر تے عصر د‏‏ی نماز دے بعد نفل نمازں دا پڑھنا مکروہ اے، قضا نماز پڑھ سکدے نيں، انہاں دے علاوہ اوقات وچ نفل نمازاں تے شکرانہ د‏‏ی دو رکعت وی پڑھ سکدے نيں۔
تہجد د‏‏ی فضیلت
حضرت محمد نے اس نماز د‏‏ی وڈی فضیلت بیان کيتی ا‏‏ے۔ آپ ازواج مطہرات نو‏‏ں تے امام علی ابن ابی طالب تے حضرت فاطمہ نو‏‏ں وی انہاں دے گھر جاک‏ے تہجد دے لئی بیدار فرماندے سن ۔ صحابہ کرام وی اس نماز نو‏‏ں پابندی تو‏ں پڑھدے سن ۔ آپ نے مسجد نبوی وچ اس دے لئی اک جگہ مخصوص کر دتی سی۔ رمضان شریف وچ اک دفعہ آپ نے صحابہ نو‏‏ں تہجد د‏‏ی نماز جماعت تو‏ں پڑھائی۔ دوسری شب تے ودھ آدمی جمع ہو گئے تے تیسری شب اس تو‏ں وی ودھ۔ تاں فیر آپ تشریف نہ لیائے کہ کدرے لوک اس نماز نو‏‏ں وی فرض نہ سمجھݨ لگياں حالانکہ تہجد د‏‏ی نماز فقط سنت ا‏‏ے۔ ایہ نماز گھر تے مسجد دونے وچ پڑھی جاسکدی ا‏‏ے۔ رسول اللہ نے تہجد د‏‏ی نماز وچ دو رکعت وی پڑھیاں، چار وی تے اٹھ وی تے باراں وی۔
تہجد دا وقت
فرض عشاء پڑھنے دے بعد سو رہے فیر شب وچ طلوع صبح تو‏ں پہلے جس وقت اکھ کھلے اوہی تہجد دا وقت ا‏‏ے۔ وضو کرکے گھٹ تو‏ں گھٹ دو رکعت پڑھ لے، تہجد ہو گئی تے سنت اٹھ رکعت نيں تے معمولِ مشائخ بارہ رکعت۔
قرات دا اختیار اے جو چاہے پڑھے تے قرآن یا د نہ ہوئے تاں ہر رکعت وچ تن تین بار سورۃ اخلاص بہتر اے کہ جِنّی رکعتاں پڑھے گا اسنو‏ں ختم قرآن مجید دا ثواب ملے گا۔ احادیث شریفہ وچ نماز تہجد د‏‏ی وڈی فضیلتاں وارد نيں، تہجد د‏‏ی کثرت تو‏ں آدمی دا چہرہ نورانی تے ودھ خوبصورت ہو جاندا ا‏‏ے۔ تہجد پڑھنے والے بلا حساب جنت وچ جاواں گے۔
باہرلے جوڑ
https://seekersguidance.org/answers/general-counsel/tahajjud-prayer-description-merits/
قمر اجنالوی
قمر اجنالوی پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے ممتاز افسانہ نگار، ناول نگار، کالم نگار،, ادیب، شاعرسن ۔
ناں
قلمی ناں قمر اجنالوی اصل ناں عبد الستار والد دا ناں دین محمد تھا
پیدائش
یکم مارچ 1921ء بھلروال،اجنالہ (پنجاب) – بھارت
وفات
29 مئی 1993ء فرینکفرٹ - جرمنی
حوالے
گٹھ:1919 دے جم گٹھ:1921 دے جم گٹھ:1993 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی جریدہ مدیران گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:ضلع امرتسر دیاں شخصیتاں گٹھ:لاہور دے مصنف
پانا گڑھ
پانا گڑھ بھارت دا اک آباد مقام جو مغربی بنگال  وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
پانا گڑھ د‏‏ی مجموعی آبادی 5,510 افراد اُتے مشتمل اے تے 58 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
کلیدی اہمیت
5 مئی 2020ء نو‏‏ں بھارتی فوج دے سربراہ جنرل منوج مکند نرونے نے مشرقی بھارت وچ مختلف فوجی کرتباں دا معائینہ کيتا۔ ایہ کرتباں دے مقام مشرقی بھارت دے علاقےآں وچ سُکنا، بِناگڑی تے پاناگڑھ شامل نيں۔
اس دے علاوہ بھارت وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا د‏‏ی دوسری لہر دے دوران مئی 2021 دے مہینے وچ بھارتی فضائیہ دے سی -17طیارےآں نے ملک دے اندر ہی 400 پروازاں بھریاں جنہاں وچ 4904 میٹرک ٹن (ایم ٹی) د‏‏ی مجموعی صلاحیت دے 252 آکسیجن ٹینکراں نو‏‏ں 351 پروازاں دے ذریعہ منزل اُتے پہنچایا گیا ۔ جنہاں شہراں نو‏‏ں فراہمی کيتی گئی انہاں وچ جام نگر ، بھوپال، چنڈی گڑھ، پانا گڑھ، اندور ، رانچی ، آگرہ ، جودھ پور، بیگم پیٹ (حیدرآباد)، ، بھوببنیشور، پونے ، سورت، رائے پور، اودے پور، ممبئی، لکھنؤ، ناگور ،گوالیئر،وجے واڑہ، بڑودا، دیما پور تے ہنڈن شامل نيں۔ بھارتی فضائیہ دے طیارےآں نے 1252 آکسیجن دے خالی سلنڈراں دے نال نال 1233 میٹرک ٹن د‏‏ی مجموعی صلاحیت دے 72 کرائیوجینک آکسیجن اسٹوریج دے کنٹینر د‏‏ی نقل وحمل دے لئی ، 59 بین الاقوامی پروازاں وی بھری نيں۔ ایہ کنٹینر تے سلینڈر سنگا پور، دبئی (متحدہ عرب امارات) ، بینکاک ، برطانیہ ، جرمنی ، بیلجئیم تے آسٹریلیا تو‏ں لیائے گئے نيں۔
حوالے
گٹھ:بھارت
بریرا (میلان دا ضلع)
حوالے
گٹھ:میلان دے ضلعے گٹھ:Short description is different from Wikidata
کونکا دیل نیویگلیو
کونکا دیل نیویگلیو (اطالوی: Conca del Naviglio) اطالیہ دا اک آباد مقام جو لومباردیہ وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:میلان دے ضلعے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
پان سنگھ تومر
پان سنگھ تومر (1932ء – یکم اکتوبر 1981ء) اک بھارتی سپاہی، ایتھلیٹ تے باغی سی۔ بھارتی فوج وچ ملازمت دے دوران وچ اس دا دوڑ لگانے دا فن سامنے آیا۔ اوہ 1950ء تے 1960ء د‏‏ی دہائی وچ ست بار قومی رکاوٹی دوڑ دا فاتح رہیا 1958ء دے ایشیائی کھیلاں وچ بھارت د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ فوج تو‏ں وقت توں پہلے سبکدوشی دے بعد، اوہ اپنے آبائی پنڈ پرت گیا۔ بعد وچ، زمین اُتے تنازعے دے نتیجے وچ ، اس نے وادیِ چمبل دے ڈاکو د‏‏ی حیثیت تو‏ں شہرت حاصل کيتی۔ 1981ء وچ اسنو‏ں بھارت دے قانون نافذ کرنے والے ادارےآں نے ہلاک کر دتا۔