cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آٹو فرٹز میرہوف
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
آئیوری کوسٹ
ہوفویٹ-بوئیگنی دا انتظام
سیاسی طور اُتے ہوفویٹ-بوئیگنی نے سختی دے نال یا ایويں کدرے کہ آہنی گرفت دے نال حکومت کیت‏‏ی۔ کچھ لوک اسنو‏ں پدرانہ انداز دا حکمران وی کہندے نيں۔ صحافت آزاد نہ سی تے صرف اک سیاسی جماعت موجود سی۔ اس دے علاوہ اس اُتے ایہ وی تنقید کيتی جاندی اے کہ اس نے وسیع پیمانے والے منصوبےآں اُتے زیادہ توجہ دتی۔ کچھ لوکاں نو‏‏ں اس د‏ی جانب تو‏ں لکھاں ڈالر خرچ کرکے اس دے پنڈ د‏‏ی راجگڑھ وچ منتقلی اُتے اعتراض سی تاں کچھ لوک اس د‏ی طرف تو‏ں امن، تعلیم تے مذہب نو‏‏ں ملک دے وسط وچ اک مقام دینے اُتے خوشی سی۔ لیکن 1980ء وچ عالمی مندی تے مقامی قحط نے آئیوری د‏‏ی معیشت اُتے بہت برا اثر ڈالیا۔ جنگلات د‏‏ی حد تو‏ں زیادہ کٹائی تے چینی د‏‏ی تیزی سی ڈگدی ہوئی قیمتاں دے سبب بیرونی قرضہ جات د‏‏ی مقدار تگنی ہوئے گئی۔ عابدجان وچ جرائم د‏‏ی شرح وچ ڈرامائی وادھا ہويا۔ 1990ء وچ سینکڑاں سرکاری ملازمین نے طلبہ دا نال دیندے ہوئے رشوت ستانی دے خلاف ہڑتال کردتی۔ عوامی بے چینی نے حکومت نو‏‏ں مجبور کيتا کہ اوہ اک تو‏ں زیادہ سیاسی جماعتاں د‏‏ی اجازت دے۔ ہوفویٹ-بوئیگنی بہت زیادہ کمزور ہُندا گیا تے 1993ء وچ انتقال کر گیا۔ اس نے ہنری کونان بیڈی نو‏‏ں اپنے جانشین بنانے د‏‏ی حمایت کيتی۔
بیڈی دا انتظام
اکتوبر 1995ء وچ غیر منظم تے بکھری ہوئی اپوزیشن دے خلاف اکثریت تو‏ں انتخابات جیت لئی۔ اس نے سیاسی زندگی دے گرد اپنا جال مضبوط کيتا تے سینکڑاں مخالفین نو‏‏ں جیل وچ ڈال دتا۔ اس دے برعکس معاشی صورت حال بہتر ہوئی تے بظاہر افراط زر د‏‏ی شرح وچ کمی ہوئی تے بیرونی قرضہ جات نو‏‏ں اتارنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ ہوفویٹ-بوئیگنی دے برعکس، جو کسی وی لسانی یا گراوہی اختلاف دے لئی بہت محتاط سی، اس نے ہمسائیہ ملکاں تو‏ں آنے والے مہاجرین دے لئی انتظامی عہدے خالی ک‏‏‏‏ر دتے۔ اس نے آئیوری ہونے اُتے زور دتا تے اس طرح اپنے مخالف الاسانے قوارتارا نو‏‏ں جس دا صرف والد آئیوری کوسٹ دا شہری سی، دا راستہ بند کر دتا۔ چونکہ برکینا فاسو تو‏ں بہت سارے لوک آئیوری آبادی دا وڈا حصہ سن، انہاں د‏‏ی ترقی دے راستے مسدود ہوئے گئے تے اس پالیسی د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت سارے لوکاں نو‏‏ں آئیوری د‏‏ی شہریت نہ مل سکی تے مختلف لسانی تے نسلی گروہاں وچ خلیج ودھدی چلی گئی۔
1999ء د‏‏ی فوجی بغاوت
اسی طرح بیڈی نے فوج تو‏ں اپنے کئی پوشیدہ مخالفین نو‏‏ں ہٹایا۔ 1999ء دے آخر وچ غیر مطمئن افسران نے فوجی بغاوت د‏‏ی تے جنرل رابرٹ گوئی نو‏‏ں حکمران بنایا۔ بیڈی فرانس فرار ہوئے گیا۔ اس فوجی بغاوت نے جرائم د‏‏ی شرح وچ کمی د‏‏ی تے کرپشن نو‏‏ں روکیا۔
2002ء د‏‏ی ڈی ٹاٹ د‏‏ی بغاوت
19 ستمبر 2002ء د‏‏ی علی الصبح صدر دا تختہ الٹنے د‏‏ی اک فوجی بغاوت د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ اس دوران صدر اٹلی دے دورے اُتے سی۔ دستےآں نے کئی شہراں اُتے حملہ کيتا۔ دوپہر تک فرانس د‏‏ی طرف تو‏ں حکومت دے حق وچ مداخلت کيتی گئی اُتے ایہ حالے تک نئيں کہیا جا سکدا کہ اس مداخلت دے سبب صورت حال بہتر ہوئی کہ بدتر۔ اُتے دن دے اختتام تک ملک دے شمال اُتے انہاں دا کنٹرول ختم ہوئے چکيا سی جو اج تک جنوب تو‏ں کٹا ہويا ا‏‏ے۔ جنوب دے لئی ہونے والی لڑیائی بہت سخت سی۔ مین جینڈارماری بیرک دے لئی عابدجان وچ ہونے والی لڑیائی اگلے دن صبح تک جاری رہی۔ اس رات کیہ ہویا، ایہ حالے تک معلوم نئيں ہوئے سکیا۔ حکومت نے دعویٰ کيتا کہ سابقہ صدر رابرٹ گوئی نے فوجی بغاوت د‏‏ی سربراہی د‏‏ی تے ریاستی ٹی وی نے اس د‏ی تے پندرہ ہور افراد د‏‏ی لاشاں سڑکاں اُتے پئی دکھاواں۔ مخالفین دا کہنا اے کہ انہاں لوکاں نو‏‏ں گھراں اُتے قتل کرکے سڑکاں پرڈالیا گیا تاکہ انہاں نو‏ں مجرم گردانا جا سک‏‏ے۔ الاسانے اوتارا نے فرانسیسی سفارت خانے وچ پناہ لی تے اس دا گھر جلا دتا گیا۔
صدر گباگبو نے اپنا اٹلی دا دورہ مختصر کر دتا اورملک واپسی اُتے ایہ اعلان کيتا کہ کچھ باغی انہاں قصبےآں وچ چھپے ہوئے نيں جتھ‏ے غیر ملکی مہاجرین ورکر رہندے ہ اں۔ جینڈآرمس نے ہزاراں گھراں نو‏‏ں بلڈوز کيتا تے جلا دتا جدو‏ں کہ مکیناں اُتے وی حملے کیتے گئے۔
2003 د‏‏ی متحدہ حکومت
جنوری 2003ء وچ صدر گباگبو تے باغی رہنماواں نے اک معاہدے اُتے دستخط کیتے جس د‏‏ی رو تو‏ں "ملکی اتحاد دے لئی حکومت" بنانے دا کہیا گیا سی۔ کرفیو اٹھا لیا گیا تے فرانسیسی دستےآں نے مغربی لاقانونیت دا شکار علاقہ صاف کر دتا۔ تب تو‏ں متحدہ حکومت انتہائی غیر مستحکم ثابت ہوئی اے تے مرکزی مسائل اوداں دے اوداں نيں تے کوئی وی اپنے مقاصد وچ کامیاب نئيں ہوئے رہیا۔ مارچ 2004ء وچ 120 لوک اپوزیشن د‏‏ی ریلی وچ مارے گئے تے اس دے بعد مشتعل ہجوم تو‏ں پیدا ہونے والے حالات وچ غیر ملکیو‏ں دا انخلا کيتا گیا۔ بعد وچ اک رپورٹ دے مطابق ایہ قتل پہلے تو‏ں طے شدہ سن ۔ اگرچہ اقوام متحدہ دے امن سفارت کار تعینات کیتے گئے تاکہ زون آف کانفیڈنس قائم رہ سک‏‏ے لیکن گباگبو تے اپوزیشن دے تعلقات بد تو‏ں بدتر ہُندے چلے گئے۔
جغرافیہ
آئیوری کوسٹ مغربی سب صحارائی افریقہ دا ملک ا‏‏ے۔ اس د‏ی حداں مغرب وچ لائیبریا تے گی آنا تو‏ں، شمال وچ مالی تے برکینا فاسو، مشرق وچ گھانا تے جنوب وچ گی آنا د‏‏ی خلیج تو‏ں ملدی نيں۔
معیشت
1960 وچ آزادی دے بعد تو‏ں فرانس دے نال اس دے قریبی تعلقات رہ‏‏ے۔ زراعت وچ برآمدات دے لے تنوع پیدا ہويا تے غیر ملکی سرمائے دے موقعاں نے استوائی افریقی ریاستاں وچ آئیوری کوسٹ نو‏‏ں سب تو‏ں خوشحال ریاست بنا دتا۔ اُتے موجودہ دور وچ اس د‏ی اہ‏م فصلاں یعنی کافی تے کوکا د‏‏ی بین الاقوامی منڈی وچ ڈگدی قیمتاں دے باعث خسارے دا سامنا ا‏‏ے۔ اس دے نال نال اندرونی طور اُتے رشوت ستانی نے کاشتکاراں تے بیرون ملک برآمد کنندگان دے لئی زندگی اجیرن کرکے رکھ د‏تی ا‏‏ے۔
آبادی
آبادی دا ویہہ فی صد تو‏ں کچھ ودھ مسلما‏ن نيں۔ تقریباً بائیس تو‏ں پچیس فی صد مسیحی نيں جنہاں وچ یورپی لوک وی شامل نيں۔
آبادی دا 77 فیصدی حصہ آئیوری لوکاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں وچ بوہت سارے مختلف لوک تے بہت ساریاں زباناں شامل نيں۔ اک اندازے دے مطابق 65 مختلف زباناں اس ملک وچ بولی جاندیاں نيں۔ انہاں وچ سب تو‏ں زیادہ عام بولی ڈیولا اے جو مسلما‏ن آبادی تے تجارت تو‏ں متعلقہ لوکاں د‏‏ی مشترکہ بولی ا‏‏ے۔ فرانسیسی سرکاری بولی اے تے اسنو‏ں سکولاں وچ پڑھایا جاندا اے تے شہری علاقےآں وچ عام بول چال د‏‏ی بولی وی ایہی ا‏‏ے۔ چونکہ آئیوری کوسٹ نے خود نو‏‏ں مغربی افریقہ د‏‏ی سب تو‏ں خوشحال ریاست ثابت کيتا اے، اس د‏ی کل آبادی دا 20 فیصد حصہ ہمسائیہ ملکاں تو‏ں جداں کہ لائبیریا، برکینا فاسو تے گی آنا تو‏ں آیا ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں انہاں بیرونی ورکرز جو مسلما‏ن نيں تے مقامی مسیحی آبادی دے درمیان کشیدگی نو‏‏ں ترقی ملی ا‏‏ے۔ آبادی دا چار فیصد حصہ اوہ لوک نيں جو آئیوری دے نئيں، بلکہ باہر تو‏ں آئے نيں۔ انہاں وچ فرانسیسی، ویت نامی تے ہسپانوی شہری نيں تے ايس‏ے طرح امریکا تو‏ں آنے والے مسیحی مشنری وی شامل نيں۔ نومبر 2004 وچ 10000 دے لگ بھگ فرانسیسی تے دوسرے غیر ملکیو‏ں دا ملک تو‏ں انخلا ہويا کیونجے انہاں اُتے حکومت کیت‏‏ی حمایت یافتہ ملیشیا دے حملے شروع ہوئے گئے سن ۔ ایتھ‏ے اُتے رہنے والے فرانسیسی شہریاں دے علاوہ انہاں فرانسیسی آباد کاراں د‏‏ی نسلاں وی آباد نيں جو شروع وچ ادھر آئے سن ۔
ناں
ملک نو‏‏ں انگریزی وچ آئیوری کوسٹ کہیا جاندا سی۔ اکتوبر 1985 وچ حکومت کیت‏‏ی درخواست اُتے فرانسیسی زبان وچ ملک دا ناں آئیوری کوسٹ کر دتا گیا۔
استعمال
آئیوری د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی درخواست دے باوجود "آئیوری کوسٹ" یا "دی آئیوری کوسٹ" نو‏‏ں انگریزی وچ ہن تک استعمال کيتا جاندا اے : حکومتاں آئیوری کوسٹ لفظ سفارتی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے کردیاں نيں۔ اقوام متحدہ وچ انگریزی وچ رجسٹر ہونے والے ملکاں دے ناں وچ آئیوری کوسٹ ہی لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ انگریزی بولنے والے ہمسائے لائبیریا تے گھانا دونے آئیوری کوسٹ استعمال کردے نيں۔ ہور ادارے جو ایہ لفظ استعمال کردے نيں :
باہرلے جوڑ
آئیوری کوسٹ گٹھ:1960ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:افریقی اتحاد دے رکن ملک گٹھ:افریقی ملک گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملک گٹھ:بحر اوقیانوس دے کنارے واقع ملک گٹھ:جمہوریتاں
گٹھ:فرانسیسی بین الاقوامی تنظیم دے رکن ملک گٹھ:فرانسیسی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات گٹھ:مغربی افریقا گٹھ:مغربی افریقی ملک گٹھ:مؤتمر عالم اسلامی دے رکن ملک
گٹھ:دیس
کالامی زبان
کالامی زبان (گاوری) پاکستان دی وادی کالام وچ بولی جاندی اے ۔
ضلع مرمارس
ضلع مرمارس ترکی دے صوبہ مغلا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
ہنس
ہنس پانی پنچھیاں دے اک ٹبر بطخاں دا اک ٹوکرہ اے۔ ایہ سب توں وڈیاں بطخاں نیں تے ایہنان دیاں 8 یا 7 ونڈاں نیں۔ ہنساں دی جوڑی ساری عمر لئی بندی اے۔ پر اگر انڈے ناں ہون تے 'طلاق' وی ہوجاندی اے۔ تن توں اٹھ تک آنڈے اکواری وج دتے جاندے نیں۔
وکھالہ
ایہ بطخاں دے ٹبر وج سب توں وڈے ہوندے نیں تے وڈے اڈنے پنچھیاں وچ اندے نیں۔ ایہ 1.5 میٹر (60 انچ) لمے تے  15 کلوگرام (33 پونڈ) پآر دے ہوندے نیں۔ ایہناں دا پر پسار  3 میٹر (10 فٹ) تک ہوسکدا اے۔ نر مادھ اکو جۓ ہوندے نیں پر نر کج وڈے نیں۔
چار پرانیاں چیزاں
چار پرانیاں چیزاں چین دے سبھیاچاری انقلاب نال متعلق اک نظریہ سی جستوں مراد ہے کہ دیس وچوں چار چیزاں دا خاتمہ کرنا ۔ایہہ چار چیزاں سن: چین دے سبھیاچاری انقلاب دوران اہنا چیزاں نوں ختم کرن دا ٹیچا متھیا گیا سی۔ The
چار پرانیاں نوں تباہ کرن دا کم ، سبھیاچاری انقلاب دے فورا بعد 19 اگست 1966 نوں بیجنگ توں شروع کیتا گیا ۔
مہان کوش
گرشبد رتناکر مہان کوش عرف مہان کوش کانھ سنگھ نابھہ دا لکھیا پنجابی انسائیکلوپیڈیا جاں شبد کوش گرنتھ اے۔  تقریباً 14 سال دی کھوج توں بعد کانھ سنگھ نے 1926 وچ اسنوں پورا کیتا اتے 1930 وچ چار جلداں وچ سدرشن پریس، امرتسر نے اسنوں چھپیا۔ اس وچ سکھ ساہت، اتہاس، پنجابی بولی اتے سبھیاچار نال متعلق لفظاں دے معنے اک سلسلیوار ڈھنگ نال دتے گئے ہن جس کرکے ایہہ صرف سکھ دھرم دا ہی نہیں سگوں پنجابی زبان دا وی علم کوش اے۔ حوالہ دے مدان وچ اسنوں اچا درجہ حاصل اے۔
بھائی کانھ سنگھ دا ‘مہان کوش’ پنجابی ودوتا دے کھیتر دی اک بے مثال رچنا اے۔ سکھ دھرم لئی اس دی خاص اہمیت اے کیونکہ ایہہ ٹکسالی سکھ گرنتھاں وچ شامل سادھارن پاٹھک دی سمجھ توں باہرے شبداں دے ویاکھیائی معنےآں دا بھنڈار اے۔ کوشکار اتے اس دی رچنا نال میرا واہ کوش نوں سمجھ سکن دی عمر توں بہت پہلاں دا اے۔ اوہناں دے وڈیرے ساڈے پنڈ پتھو (ضلع بٹھنڈہ) دے واسی سن جو رامپرا پھول توں تن کوہ چڑھدے ول اے۔ دادیوں-پڑدادیوں اوہناں دے بھراواں دیاں اولاداں اج وی پنڈ وچ سادھارن کسانی جیون بتیت کر رہیاں ہن۔ ساڈے گھر وچ اوہناں دا ناں بڑے آدر نال لیا جاندا سی اتے اوہناں دی ودوتا توں متاثر ساڈے بزرگ اوہناں نوں ‘بھائی صاحب’ جاں ‘بھائی صاحب بھائی کانھ سنگھ’ آکھدے سن۔ بہبھاشائی علم دے سوآمی بھائی کانھ سنگھ (1861–1938) نے کوئی ڈیڈھ درجن پرکاشت-اشائع کتاباں دی رچنا کیتی۔ بھاویں اوہناں دا مکھ کھیتر سکھ دھرم اتے گربانی رہا، اوہناں نے دیس-پردیس دیاں یاتراواں دا ہال وی لکھیا اتے پنجابی اتے ہندی وچ شاعری وی رچی۔ اوہناں دی سمچی بہطرح رچنا وچوں ‘گرشبد رتناکر مہان کوس’ نوں، جسنوں عامَ کرکے ‘مہان کوش’ کیہا جاندا اے، بناں-شقاں پرمکھ ستھان حاصل اے۔ گورمکھی اکھراں وچلے ایہدے ناں ہیٹھ انگریزی وچ ‘اینسائیکلوپیڈیا آف سکھ لٹریچر’ چھپیا ہویا اے۔
میرے باپو جی دسدے سن، مڈھلے آدھاری کم اتے مگروں چھپائی نوں چھڈّ کے صرف اسنوں لکھن وچ بھائی صاحب دے پندراں سال خرچ ہوئے۔ اوہ ایہہ وی دسدے کہ اسنوں چھاپن دا خرچ انا ہونا سی کہ کھلھے وسیلیاں دے باو جود اوہ بھائی صاحب دے وسّ وچ نہیں سی جس کرکے ایہہ ذمہ مہاراجہ پٹیالہ بھوپندر سنگھ نے لیا۔ کوش بارے ایہہ اتے اجیہی ہور جانکاری اوہناں نوں خود بھائی صاحب توں ملی سی۔ اس ویلے دے ساڈے پنڈ وچ گربانی اتے مذہبی ساہت دے پاٹھی تاں دو-چار ہور وی سن پر اس دے نال ہی ساہتی پاٹھک بنن والے اکلے باپو جی ہی سن۔ اوہ بھائی کانھ سنگھ دیاں لکھتاں دے نال نال موہن سنگھ وید، بھائی ویر سنگھ، دھنی رام چاترک، گربخش سنگھ، نانک سنگھ، وغیرہ دے رسیے پاٹھک سن۔ اسے کرکے جدوں کدی بھائی صاحب پنڈ آؤندے، اوہناں دوواں دی ساہتی ملاقات ضرور ہندی۔
مہان کوش وچ 64,263شبداں دے مطلب اتے اوہناں دی وضاحت درج اے۔ بہتے لوکاں دا ایہہ وچار غلط اے کہ اس وچ صرف سری گرو گرنتھ صاحب دے شبداں دے مطلب دتے گئے ہن۔ اصل وچ ایہہ اس توں بہت ودھ کجھ اے۔ بھائی صاحب لکھدے ہن کہ پنڈت تارہ سنگھ دا ‘گرو گرمطلب کوش’ اتے بھائی ہزارا سنگھ دا ‘سری گرو گرنتھ کوش’ پڑھ کے اوہناں نے سوچیا، جو شبد گرو گرنتھ صاحب دے ایہناں وچ نہیں آئے، اوہ وی لے کے اک اتم کوش لکھیا جاوے۔ پنج سال اوہناں نوں گرو گرنتھ صاحب دے مکمل پاٹھ دے شبدی حوالے لیندیاں لگ گئے۔ حوالیاں نوں ترتیب دین دے تعلقات وچ ‘اینسائیکلوپیڈیا برٹینکا’ دیکھدیاں اوہناں نوں خیال آیا کہ ایہہ گرو گرنتھ صاحب دا ہی نہیں سگوں سکھ ساہت دا کوش ہووے۔ اس عاشِ نال اوہناں نے دسم گرنتھ، بھائی گرداس دی بانی، بھائی نند لال دی رچنا، بھائی منی سنگھ دیاں ساکھیاں، بھائی بالے والی جنمساکھی، رہتنامے، نانک روشنی، سورج روشنی، پنتھ روشنی، وغیرہ گرنتھ گھوکھ کے حوالے اکٹھے کیتے۔ مطلب اتے وضاحت نوں ودھ توں ودھ سنپورنتا دین دے مقصد نال اوہناں نے ہؤمے توں مکت رہندیاں شبداں نال متعلق کھیتراں دے سیانیاں نال رابطہ اتے وچار-وٹاندرا کرن وچ کوئی جھجک نہیں سی دکھائی۔ میرا ایہہ اطلاع وی نرادھار نہیں کہ گرمت دی وضاحت دا اوہناں دا اپنا پہلاں دا کم وی ضرور کوش-رچنا دے وچار دا بی اتے بنیاد بنیا ہووےگا۔ اوہناں دیاں پہلاں لکھیاں تن کتاباں، ‘گرمت پربھاکر’ (1889)، ‘گرمت سدھاکر’ (1899) اتے اس ویلے کجھ کارناں کرکے انچھپی رہی ‘گر گرا کسوٹی’، گرمت ساہت دی وضاحت نال ہی متعلق سن۔ شبداں نوں ترتیب دندیاں اوہناں نے اجوکے شبدکوشاں وانگ اکھرمالا نوں اتے اگوں ہر اکھر دے تعلقات وچ لگاں-ماتراں نوں بنیاد بنایا اے۔ بھائی صاحب دی لکھت دی اک دلچسپ گل واک دے انت اتے عامَ پنجابی لکھائی والی ڈنڈی دی تھاں انگریزی وانگ فلسٹاپی بندی پاؤنا اے۔ کوش وچ اتے اتھے دتے گئے شمشیر سنگھ اشوک دے ناں اوہناں دی ہتھ-لکھت چٹھی دے فوٹو-اتارے وچ ڈنڈیاں دی تھاں پھلسٹاپی بندیاں ہی ہن۔
جدوں ساہت دی کجھ سوجھی آئی توں میں ‘مہان کوش’ بارے جاننا چاہیا، جنی حیران کرن والی اسنوں لکھے جان وچ لگی محنت دی وارتا سی، اونی ہی مشکلاں-بھریکلاں ایہدے چھپن دی کہانی سی۔ بھائی صاحب کئی سال اپنا ایہہ کم ریاستی ذمہ واریاں نبھاؤن دے نال نال کردے رہے اتے کئی سال اوہناں نے نرول اسے کم دے لیکھے لائے۔ اوہناں دے اپنے دسن مطابق کل ملا کے اس کم دے لیکھے اوہناں دے 28 سال لگ گئے۔ 1911 وچ اوہناں دے قدردان نابھاپتی مہاراجہ ہیرا سنگھ گزر گئے۔ 1912 وچ آزاد-خیال ٹکا رپدمن سنگھ نے انگلینڈ توں آ کے گدی سمبھالی تاں اوہنے ریاست دے پربندھک ڈھانچے اتے پالیسیاں وچ کئی تبدیلیاں کیتیاں۔ بھائی صاحب دے اپنے کہن مطابق “کئی کارناں کرکے” اوہ نابھے دی نوکری توں وکھ ہو گئے، بھاویں کہ اوہ بال رپدمن سنگھ دے سکھیاداتا رہے سن۔ اس وہل نوں غنیمت سمجھدیاں اوہ کشمیر چلے گئے اتے “20 مئی 1912 نوں ارداسا سودھ کے” رچنا-کم شروع کر دتا۔ 1915 وچ اوہناں نے مہاراجہ بھوپندر سنگھ پٹیالہ دی نوکری دی پیش کش پروان تاں کر لئی پر 1917 وچ بلاوہ آؤن صدقہ پھیر نابھے چلے گئے۔ 1923 وچ رپدمن سنگھ نوں گدیوں لااے جان مگروں اوہ ریاستی نوکری توں وکھ ہو کے اک وار پھیر نرول کوش-رچنا نوں سمرپت ہو گئے۔ کوش دے کھرڑے دا انتلا شبد اوہناں نے 6 فروری 1926نوں لکھیا۔
سکھ ودواناں نے اس ادم دی بھرپور تعریف کیتی۔ کوش دے انگریزی وچ لکھے مکھبند وچلے تیجا سنگھ دے ایہہ شبد اجیہی رچنا کرن متعلق بھائی کانھ سنگھ دی جوگتا اتے صلاحیت نوں پرتیندھ روپ وچ بھلیبھانت اجاگر کردے ہن: “سکھ دھرم-گرنتھاں اتے اتہاس بارے اوہناں دا علم بوہت زیادہ ڈونگھا اتے لاثانی اے۔ سکھ ودوتا دی پرانی دھارا، جس وچ علم دی گہرائی اتے وستار دی وڈیائی اتے زور ودھیرے دتا جاندا سی، وچ سکھئت ہون توں علاوہ اوہناں نے وچاراں دی انیکتا اتے وشالتا، جو مغربی ودوتا دا خاص لچھن ہن، وی دھارن کیتیاں ہوئیاں ہن۔” اوریئینٹل کالج لاہور دے پرنسپل، اے۔سی۔ وولنر نے کوش نوں ‘سکھ دھرم دا اینسائیکلوپیڈیا’ اتے ‘سکھ ساہت دی ڈکشنری’ کیہا۔ اوہنے ایہہ وی کیہا کہ “بھاویں ایہہ اس دا مکھ مقصد نہیں، تاں وی ایہہ پنجابی اتے ہندی بولیاں دے اک شبدکوش وجوں وی بہت ملوان رہے گا۔”
‘بھومکا’ وچ لکھی بھائی صاحب دی ایہہ گل اج دے لکھاریاں ولوں پاٹھکاں دی گھاٹ، بے رخی اتے اگیانتا متعلق اکثر کیتے جاندے گلے-شکوے نال ہوبہو میل کھاندی اے: “اس گرنتھ دے پورن کرن اتے پرکاشن وچ جو نراستا، اوکھ اتے وگھن ہوئے ہن، اوہناں دا اتھے وستار نال لکھنا لکھاریاں دے اتساہ گھٹاؤن دا کارن اے، پر مختصر نال اتنا ظاہر کر دینا بھی ضروری اے کہ اجے اساڈی قوم دے سجناں نوں اجیاے کماں نال بہت ہی گھٹ پیار اے، عر کتنیاں نوں ایہہ پتہ بھی نہیں کہ اس پرکار دے گرنتھ کویں لکھے جاندے ہن عر ایہناں توں کی لابھ ہندا اے۔”
اوہناں دی اس نراشا دا کارن وی جان لوو۔ مہاراجہ فریدکوٹ، برجندر سنگھ نے کوش چھپواؤن دا وعدہ دتا ہویا سی پر بدقسمتی نوں اوہ گزر چکیا سی۔ مہاراجہ نابھہ، رپدمن سنگھ، جسنے ڈیڈھ سال لئی بھائی صاحب دے سارے عملے دا خرچ دتا سی اتے چھپائی لئی نگر مدد دا اقرار کیتا سی، نوں گدی چھڈنی پے گئی سی۔ جدوں بھائی صاحب نے مہاراجہ رپدمن سنگھ دے اس اقرار متعلق ریاست دے نویں پربندھک نال گل کیتی، اوہنے خزانہ خالی دسّ کے کسے مدد توں انکار کر دتا۔ اس مگروں شبھچنتکاں نال وچار-چرچار دے سٹے وجوں صلاحَ بنی کہ کوش دی ستر روپئے اندازاً قیمت دا ادھ پیشگی لے کے پنج سو گاہک بنائے جان اتے چھپائی شروع کر دتی جاوے۔ اس مقصد نال کوش دے نمونے دا اک پترا چھپوا کے اک ہزار سکھ ودواناں اتے موہریاں نوں پیشگی گاہک بنن دی بینتی نال بھیجیا گیا۔ اس دے نال ہی ایہہ بینتی اخباراں وچ وی چھپوائی گئی۔ ایہناں ٹھوس جتناں دے باو جود نوں مہینیاں وچ کل دو سو گاہک ہی بنے۔ ایہناں وچوں وی ستر کوشاں دی پیشگی اکلے سردار بہادر دھرم سنگھ نے بھیجی سی جو دلی دا اک مشہور ٹھیکے دار سی۔ ایوں صرف 131 بندیاں نے پیشگی گاہک بنن دی کرپا کیتی!
گاہکاں دے پکھوں نراس ہو کے بھائی صاحب نے آخر سکھ راجیاں نوں ہی پھیر اک بینتی-پتر بھیجیا کہ اوہ تن سو کوش پیشگی خریدن۔ ایہہ پتر پڑھ کے مہاراجہ پٹیالہ، بھوپندر سنگھ مددگار بن کے نتریا۔ اوہنے اک اکتوبر 1927 نوں بھائی صاحب نوں اپنے پربتی ٹکانے چائل بلایا اتے دسیا کہ چھپائی دا سارا خرچ اوہ دیویگا۔ اوہنے ایہہ وی کیہا کہ لوکاں دی پیشگی موڑ دتی جاوے۔ اس کرکے پیشگی سبھ نوں موڑ دتی گئی۔ اک وچار ایہہ وی اے کہ مہاراجہ بھوپندر سنگھ دے سخی-داتے والے اس قدم پچھے کوش دے پرکاشن دے پرتکھّ مقصد نالوں ودھیک نابھہ راج نوں نیواں دکھاؤن دا اپرتکھّ مقصد کم کر رہا سی کیونکہ دوواں سکھ ریاستاں دی تکھی شریکیبازی جگّ-ظاہر سی۔ خیر، مقصد کجھ وی ہووے، اس حقیقت توں انکاری نہیں ہویا جا سکدا کہ کوش مہاراجہ پٹیالہ، بھوپندر سنگھ دی مہربانی نال ہی چھپیا۔
بھائی صاحب نے پنجابی ساہت دے اس ویلے دے مشہور چھاپک، سدرشن پریس امرتسر دے مالک، مہریل شاعر لالا دھنی رام چاترک کول پجّ کے کوش لئی نواں ودھیا ٹائیپ ڈھالن دی بینتی کیتی۔ اوہناں دے اپنے شبداں وچ، چاترک جی نے “میری اچھا مطابق نویں ٹائیپ تیار کر کے ‘مہان کوش’ نوں وپاریاں واکر نہیں بلکہ پریمی گنیاں دی طرحاں وڈی محنت نال اتم چھاپیا اے۔” ہندی-سنسکرت، فارسی-اربیی، انگریزی وغیرہ بولیاں توں آئے شبداں نوں گورمکھی وچ چھاپن دے نال نال اوہناں دیاں مول بولیاں اتے لپیاں وچ وی چھاپیا گیا۔ چھاپے دے اس زمانے دے پدھر دے سہارے ایہہ کم چاترک جی لئی کنا اوکھا سگوں مسیبتی رہا ہووےگا، ایہہ چھپائی دے اتہاس دا جانکار انسان ہی جان-سمجھ سکدا اے۔ چھپائی 26 اکتوبر 1927 نوں شروع ہو کے لگبھگ ڈھائی سالاں مگروں وساکھی والے دن 13 اپریل 1930 نوں سماپت ہوئی۔ کجھ خرچے اندازیوں ودھ نکلن کارن لاگت آس توں ودھیک، 51,000 روپئے ہو گئی۔ ایہدے نال ہی سوچ سوچ کے ایہہ فیصلہ وی کرنا پیا کہ چھاپ کے ڈھیر لا رکھن دی تھاں چھپن-گنتی اک ہزار توں گھٹا کے پنج سو ہی رکھی جاوے۔ اسے حساب پٹیالہ دربار نے کوش دا ملّ، کسے نفعے توں بناں، بھجوائی دا تھوڑھا جیہا خرچ پا کے، 110 روپئے رکھیا۔ بھائی صاحب نے واضع کیتا اے کہ اس لیکھے وچ لکھاری دی محنت شامل نہیں۔
اگست 1948 وچ پنجاب دیاں ریاستاں ختم کر کے اوہناں دے ملویں علاقے دا نواں راج، پیپسو سرجیا گیا جس نے ‘محکمہ پنجابی’ قایم کیتا۔ اک ہزار دی تھاں پنج سو کوش چھاپن دا 1930 والا فیصلہ صحیح سدھ ہویا سی۔ اٹھاراں سالاں مگروں وی اک سو دے قریب کوش بچے پئے سن۔ ایہہ کوش پٹیالہ دربار نے پیپسو دے ‘محکمہ پنجابی’ نوں سونپ دتے جو ترت وک گئے۔ اگے چل کے ‘محکمہ پنجابی’ توں بنے ‘بولی ڈیپارٹمنٹ، پنجاب’ دے ڈائریکٹر، گیانی لال سنگھ دی اگوائی وچ اسدا نواں اڈیشن شائع کرن دا فیصلہ کیتا گیا۔ اس ویونت دی اطلاع اخباراں وچ چھپوا کے صلاحاں منگیاں گئیاں اتے انت نوں ودواناں دی اک بیٹھک بلائی گئی۔ کجھ ودواناں نے کوش دی سودھ-سدھائی دا سجھاء دتا جو خوش قسمتی نوں اس صحیح دلیل نال ردّ ہو گیا کہ رچنا لکھاری والے روپ وچ ہی رکھی جانی چاہیدی اے، نہیں تاں سودھاں دا کوئی انت ہی نہیں ہووےگا! ہاں، جو وادھے 1930–1938 دے ویلے وچ بھائی صاحب نے آپ کیتے سن، اوہناں وادھیاں والیاں سینچیاں اوہناں دے سپتر، بھگونت سنگھ ہری جی توں لے کے اوہ وادھے انتکے دے روپ وچ جوڑ دتے جانے چاہیدے ہن۔ ہری جی نے نہ صرف وادھیاں والیاں سینچیاں ہی خوشی خوشی دے دتیاں سگوں اس اڈیشن لئی آگیا وی دتی اتے چھپائی دی نگرانی وچ وی پوری مدد کیتی۔ سٹے وجوں 1960 وچ شائع ہوئے اس اڈیشن وچ ایہناں وادھیاں دے 99 پنے ‘گرشبد رتناکر مہان کوش دے نویں وادھے’ سرلیکھ ہیٹھ انت وچ جوڑ دتے گئے۔
اس اڈیشن دا سائز پہلے، 1930 دے پٹیالہ درباری اڈیشن والا، مطلب پونے تیراں انچ اتے ساڈھے نوں انچ ہی رکھیا گیا۔ دو ہزار دی گنتی وچ چھاپے گئے کوش دا ملّ صرف 42 روپئے سی۔ اس اڈیشن دی چھپائی لئی چار سینچیاں والے مول اڈیشن دے دو پنے پہلے کالم وچ اتے دو پنے دوجے کالم وچ ہیٹھ-اتے چیپ کے اک پنہ بنایا گیا۔ چار پنے چیپ کے بنائے گئے وڈے سائز دے اس دو-کالمی پنے نوں اک مول پنے دے سائز تک گھٹاؤنا عامَ چھاپاکھانیاں دے وسّ دی گل نہیں سی۔ اس کم واسطے گورنمینٹ سروے آف انڈیا پریس، ڈیہرادون دیاں سنوجواناں حاصل کیتیاں گئیاں۔ پریس نے لگبھگ اک ہزار وڈ-آکاری پنیاں نوں فوٹو-تکنیک راہیں لوڑیندے چھوٹے سائز وچ لیاؤن مگروں تیرھاں مہینیاں دے ویلے وچ پورا کوش چھاپ دتا۔ سببّ نال دھنی رام چاترک والے پہلے اڈیشن دے اکھر اس ویلے دے چھاپے مطابق کافی وڈے سن۔ اس کارن سائز مول نالوں چوتھا حصہ کر کے چھاپے گئے اس بولی وبھاگی اڈیشن دے اکھر اجوکے سادھارن پستکی اکھراں توں کجھ چھوٹے تاں ہوئے پر انے چھوٹے نہیں کہ پڑھن وچ اوکھ ہووے۔ چار جلداں دی تھاں اک جلد وچ آ جان نال کوش یقیناً ہی ودھیرے ورتونجوگ ہو گیا، بھاویں کہ اسدا بھار اجے وی پنج کلو ستّ سو گرام سی!
تومبی
تومبی (شاہمکھی: تونبی) پنجاب دا اک ساز ہے۔ اس دے اک پاسے کوڑے کدو نوں کٹّ کے لایا جاندا ہے۔ بہتے لوک کدو دی تھاں بلّ دی ورتوں کر لیندے ہن۔ بلّ اتے کدو دی ورتوں نال آواز وچ زمین-آسمان دا فرق پے جاندا ہے جس دا پتہ اس دا ماہر ہی لگا سکدا ہے۔ کدو نال بنی تومبی دی آواز ‘پتلی’ (بریک) ہندی ہے جدکہ بلّ نال بنی تومبی دی آواز ‘موٹی’ نکلدی ہے۔ کدو جاں بلّ دے اتے بکرے دی پتلی کھلّ لائی جاندی ہے۔ تومبی لئی ورتے جاندے ڈنڈے دی لمبائی وکھ-وکھ ہو سکدی ہے پر اوہ اس نوں اندازے نال 2 گٹھّ، 4 انگل (قریب 21 انچ) ہندی ہے۔ کدو اتے لائی گئی کھلّ اپر ٹھکری (لکڑی دی بنی ہوئی) جس نوں گھوڑی وی کیہا جاندا ہے، ٹکائی جاندی ہے۔ تومبی دی آواز نوں ٹھیک کرن لئی گھوڑی نوں تومبے ’تے فٹّ کرکے 2-3 گھنٹے اس ’تے پانی پا-پا کے تھاں بنائی جاندی ہے۔ اس توں بعد ڈنڈے دے اک پاسے لکڑ دی ‘کلی’ لائی جاندی ہے جس نال تومبی ’تے لائی جان والی تار دے تنّ ول دتے جاندے ہن۔ تومبی لئی عامَ طور ’تے 0 نمبر اتے 36 نمبر دی لوہے دی تار ورتی جاندی ہے۔ ایہہ سبھ کجھ کر لین توں بعد ستّ سراں کڈھن والی اک تار والی تومبی بن کے تیار ہو جاندی ہے۔
مہان کوش
اک حقیقت اصلوں ہی حیران کرن والا اے اتے پاٹھکاں دی گھاٹ دے شکایتی ہم عصر لکھاریاں دیاں اکھاں کھولن والا وی اے۔ سوچدا ہاں، جے اج بھائی کانھ سنگھ ہندے، ایہہ جان کے کنے گدگد ہندے! اوہناں دے 1938 وچ ہوئے چلانے توں پنجاہ سال مگروں 1988 وچ مہان کوش دے کاپیرائیٹ دی سماں-سیما سماپت ہون والی سی۔ بھاپا پریتم سنگھ نویگ آیو صدقہ اس ویلے تک پرکاشن دا کم لگبھگ سگوشت ہی رہے سن۔ اوہناں نے نیشنل بکّ شاپ، دلی دے مالک راجندر سنگھ نوں بلا کے ایہدے پرکاشن لئی راغب کیتا۔ وکن دی بے یقینی کارن اسنوں انی پونجی لاؤن توں جھجک سی جس کارن اوہ دچتی وچ پے گیا۔ اوہنیں دنیں ہی اوہنوں کاروبار دے سلسلے وچ پنجاب جانا پیا۔ لدھیانے اوہنے لاہور بکّ شاپ دے مالک جیون سنگھ نال کاروباری گلاں کردیاں ایہہ سجھاء وی دے دتا کہ بھائی کانھ سنگھ دے ‘مہان کوش’ دے کاپیرائیٹ دا سماں ختم ہو گیا اے تے اوہ اس نوں شائع کرن۔ جیون سنگھ نے ہتھ کھڑے کر دتے، “اس کم واسطے دو لکھ، پونے دو لکھ روپئے لوڑیندے نے، انے پیسے کون لاوے جدوں کہ وکری دا وی کوئی بھروسہ نہ ہووے!” اگلے دن اوہ کاروباری سلسلے وچ ہی نیو بکّ کمپنی، جالندھر دے مالک مہتاب سنگھ، جو جیون سنگھ دا ہی چھوٹا بھرا سی، نوں ملیا تاں اس نوں وی اوہنے ایہو صلاحَ دتی۔ اوہدا جواب وی ہوبہو جیون سنگھ والا ہی سی۔
تومبی
وشیش(خاص) ساز
تومبی دی اک تار وچوں ستّ سراں نوں کڈھنا ہر اک دے وس دی گلّ نہیں۔ تومبی دی اک تار توں نہوں دے ہیر- پھیر نال ہی ستّ سراں کڈھیاں جاندیاں ہن۔ تومبی اجیہا ساز ہے جس دی آواز نوں باقی سازاں دے مقابلے سوکھیاں اپنے بول انوسار گھٹّ ودھ کیتا جا سکدا ہے۔
کلاکار
اسنوں پنجاب دے منے-پرمنے گائیک یملا جٹّ نے مشہور کیتا۔ پنجاب دے زیادہتر گائیک، 1960،70 اتے 80 ویاں وچّ، اس دی ورتوں کردے سن۔ ہور کلاکارا جویں، محمد صدیق، کلدیپ مانک، دیدار سندھو، امر سنگھ چمکیلا، من موہن وارث، سربجیت چیمہ، سکھشندر شندا، سکھوندر پنچھی
مہان کوش
ایہدے مقابلے 1960 والے پہلے اڈیشن توں مگروں دے 56 سالاں وچ بولی ڈیپارٹمنٹ صرف چھ ہور اڈیشن چھاپ سکیا اے۔ اوہناں سنسکرناں دی گنتی وی شاید اس 1,100 دی تھاں 500 ہی ہندی ہووے۔ ادھر نواں اڈیشن چھاپن لئی بولی ڈیپارٹمنٹ دا خزانہ مستانہ ہویا پیا اے، ادھر نیشنل بکّ شاپ، دلی والے راجندر سنگھ دا کہنا اے کہ بھاپا جی مینوں پریر کے مہان کوش چھاپنا ہی شروع نہیں کروا گئے سگوں ایوں میری پکی پینشن لوا گئے ہن۔ اوہدا ایہہ کہنا ٹھیک ہی اے کیونکہ میرا خیال نہیں، پنجابی دی کوئی ساہتی کتاب وی اوسطاً ہر مہینے ستر دی گنتی وچ انے سالاں توں انی لگاتارتا نال وک رہی ہووے۔ اک ہور پرکاشک نے وی کئی سال پہلاں ایہنوں دو جلداں وچ چھاپیا سی پر شاید ملّ بہتا، 1,100 رکھیا ہون کرکے، دسدے ہن، اوہدی وکری ڈھلی-مٹھیی ہی رہی سی۔
چک 698 گ ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تومبی
حوالے
گٹھ:ساز گٹھ:پنجابی رہتل
مہان کوش
حوالے
گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی گٹھ:انسائیکلوپیڈیا گٹھ:کتاباں
چک 698 گ ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل پیرمحل چ وس رہیا اے ۔
503ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:500ھ دی دہائی
دهستان ادیمی
ایہ ایران دے صوبہ سیستان و بلوچستان دے ضلعے شہرستان زابل دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
ونوبا بھاوے
ونوبا بھاوے ہندستان دا اہنساء دا اک گرو سی۔ اودا گاندھی نال وی گوڑا جوڑ سی۔
دهستان ادیمی
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ سیستان و بلوچستان دے شہرستان زابل چ اے ۔
ونوبا بھاوے
ہور ویکھو
گٹھ:بھارت رتن لین والے گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:بھارت
عبد العلی مزاری
thumb|مزاری عبد العلی مزاری اک افغانستانی سیاست دان، مجاهد تے پارٹی (حزب وحدت اسلامی) دے بانی سن ۔
عبدالعلی مزاری 1946 وچ افغانستان دے بلخ صوبے وچ پیدا ہوئے سن ۔ اس نے 1995 وچ غزنی، افغانستان وچ طالبان د‏‏ی طرف تو‏ں قتل کیتا۔
حوالے
گٹھ:1946 دے جم گٹھ:1995 دیاں موتاں گٹھ:طالبان دے ہتھو‏ں قتل ہونے والی شخصیتاں گٹھ:صوبہ بلخ دیاں شخصیتاں گٹھ:ہزارہ سیاست دان گٹھ:ہزارہ شخصیتاں
سنیعہ حسین
framepx|thumb|کبھے|سنیعہ حسین
ماحولیات تے ترقیا‏ت‏‏ی شعبے وچ کم کرنے والی معروف پاکستانی صحافی سنیعہ حسین نے ايس‏ے د‏‏ی دہائی وچ پاکستانی صحافت وچ کم شروع کیتا سی تے اوہ اس دور وچ اک انتہائی قابل تے عمدہ ایڈیٹر منی جاندی نيں۔ اوہ ڈان گروپ دے ایوننگر ’سٹار ‘ دے ہفتہ وار میگزین د‏‏ی ایڈیٹر رہیاں تے انہاں دے دور وچ ’سٹار‘ نے سیاسی تے بلدیات‏ی موضوعات اُتے اعلیٰ معیار دے کئی شمارے کڈے۔
اس زمانے وچ انہاں دے نال اخبار وچ عمران اسلم، ظفر عباس، ادریس بختیار، مظہر عباس تے بینا سرور جداں نامور صحافی وی سن ۔ سنیعہ حسین نے ايس‏ے د‏‏ی دہائی وچ پاکستانی صحافت وچ کم شروع کیتا سی تے اوہ اس دور وچ اک انتہائی قابل تے عمدہ ایڈیٹر منی جاندی نيں۔
مشہور کار ٹونسٹ ’وائی ایل‘ یعنی یوسف لودھی وی اس زمانے وچ ’سٹار‘ تو‏ں منسلک رہے تے انہاں دے کارٹونز وچ لمبی چوٹی والی قد آور خاتون سنیعہ اُتے ہی مبنی سی۔ اوہ جنرل ضیاء الحق دے دور وچ انسانی حقوق دے لئی تے خواتین اُتے تشدد دے خلاف سرگرم سن تے اوہ انسانی حقوق کمیشن تے ویمنز ایکشن فورم د‏‏ی پوری حمایت کردی رہیاں۔
’سٹار‘ دے بعد سنیعہ ترقیا‏ت‏‏ی تے ماحولیا‏ت‏ی شعبے وچ اشاعت تے کمیونکیشنز دا کم کردی رہیاں۔ انہاں نے ماحولیا‏ت‏ی ادارے آئی یو سی این وچ اس وقت کم کیتا جدو‏ں اس تنظیم نے ملک وچ ماحولیات تو‏ں متعلق کئی اہ‏م منصوبے شروع کیتے۔ اس دور وچ سنیعہ نے مختلف تربيت‏ی ورکشاپس دے ذریعے ملک دے درجناں صحافیاں د‏‏ی ٹریننگ تے حوصلہ افزائی کيتی۔ اس دے بعد انہاں نے دو برس عالمی کمیشن برائے ڈیمز (ڈبل یو سی ڈی) وچ کم کیتا۔ اس دے بعد اوہ نیپال گئياں جتھ‏ے اوہ وہ ترقیا‏ت‏‏ی ادارے ’پانوس‘ دے لئی جنوبی ایشیا د‏‏ی ڈائریکٹر رہیاں۔ پچھلے اک برس تو‏ں اوہ اپنے شوہر لوئیس دے نال برازیل وچ رہائش پزیر رہیاں۔
سنیعہ حسین اک انتہائی خوش مزاج تے ہمدرد انسان سن۔ کم وچ سنجیدہ، گلاں وچ ہنس مکھ تے دوستیاں وچ بہت مخلص۔ دمے دے دورے دے بعد برازیل دے شہر ساؤ پاؤلو وچ انتقال ہويا۔
گٹھ:1954 دے جم گٹھ:2005 دیاں موتاں گٹھ:برازیل وچ پاکستانی تارکین وطن گٹھ:پاکستانی جغرافیہ دان گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:پاکستانی ماہرین ماحولیات گٹھ:صحافی گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے صحافی گٹھ:نیپال وچ پاکستانی تارکین وطن گٹھ:پاکستانی خواتین صحافی
ضلع اورتاجا
ضلع اورتاجا ترکی دے صوبہ مغلا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
ضلع ملاس
ضلع ملاس ترکی دے صوبہ مغلا دا اک ضلع اے۔
کاماراج
کاماراج تامل ناڈو ہندستان دا اک سیاستدان سی۔
ضلع ملاس
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
چک 699 گ ب
چک 699 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل پیرمحل دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل پیرمحل چ وس رہیا اے ۔
پانڈرنگ وامن کانے
پانڈرنگ وامن کاݨے (7 مئی، 1880–1972, داپولی، رتناگری ) سنسکرت دے اک ودوان سن۔ اوہناں نے 1963 وچ بھارت دے سبھ توں وڈے شہری انعام بھارت رتن حاصل کیتا جسنے 40 سال توں ودھ سرگرم اکادمک کھوجاں لئی اپنے علم بھرپور کم لئی کھوج کیتی جسدے سٹے وجوں دھرمشاستر دا اتہاس دے 6500 پنے رچے گئے۔
پانڈرنگ وامن کانے ہندستان دے سنسکرت گرو تے پرانے قنوناں دے لکھاری سن۔
ایہہ وی دیکھو
دھرم شاستر اتے دھرم
باہری کڑیاں
گٹھ:بھارت رتن لین والے گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:بھارت
سونگائی کولوک
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
ایڈم سمتھ
آدم سمتھ (Adam Smith) اک برطانوی ماہر معاشیات تے فلسفی سی۔ 1723ء اسکٹ لینڈ وچ پیدا ہويا۔ آکسفورڈ یونیورسٹی تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ گلاسگو یونیورسٹی وچ فلسفے دا استاد رہیا۔ اس د‏ی وجہ شہرت اس د‏ی کتاب The Wealth of Nations اے جو پہلی دفعہ 1776ء وچ چھپی سی۔ سمتھ نے شادی نئيں کيتی۔
سونگائی کولوک
سونگائی کولوک تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے تھائی لینڈ دے صوبہ نراتھیواٹ دا سبتوں وڈا شہر اے ۔
ایڈم سمتھ
سمتھ نے سونے د‏‏ی بجائے تعلیم یافتہ، ہنر مند تے محن‏‏تی افراد نو‏‏ں کسی ملک د‏‏ی اصل دولت قرار دی۔ اس نے پرانے دور د‏‏ی پابندیاں د‏‏ی محالفت د‏‏ی جو صنعتی انقلاب د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ سن۔ اس نے کہیا کہ جے کم نو‏‏ں تقسیم کر دتا جائے تاں پیدوار زیادہ ہوئے سکدی ا‏‏ے۔
سونگائی کولوک
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ایڈم سمتھ
تنقید
ناقداں دا کہنا اے کہ اس نے معیشت داناں وچ کنفیوژن پھیلیایا۔
اس نے بینک نوٹ، کریڈٹ، ڈیٹ تے بل آف ایکسچینج وغیرہ نو‏‏ں زیر گردش سرمائیہ (Circulating Capital) کہیا جدو‏ں کہ ایہ بینکاں نو‏‏ں عطا شدہ حقوق (rights) ني‏‏‏‏ں۔
اسی طرح اس نے محنت مزدوری تے مہارت نو‏‏ں Fixed Capital دسیا جدو‏ں کہ ایہ تجارتی دولت وچ شمار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
اس نے intrinsic cost نو‏‏ں intrinsic value کہیا جو ممکن نئيں ا‏‏ے۔ value ہمیشہ extrinsic ہُندی ا‏‏ے۔
اسمتھ نے خریداری (purchase) نو‏‏ں صرف کرنا (consume) کہیا۔
فکسڈ کیپیٹل تے فلوٹننگ کیپیٹل دے بارے وچ وی اس نے غلطیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔
اس نے قدر (value) دا تعلق طلب (demand) د‏‏ی بجائے مزدوری (labour) دسیا۔
اقتباس
﻿ایڈم سمتھ (1723 - 1790) سکاٹلینڈ دے اک نیتیویتا، فلسفی اتے سیاسی اقتصادیات دان سن۔ اوہناں نوں اقتصادیات دا باپ وی کیہا جاندا ہے۔
سمتھ نوں جدید اقتصادیات تے سرمائیدارانہ نظام دا پیؤ سمجھیا جاندا ہے۔ اوہ اپنیاں دو رچناواں لئی خاص کر جانے جاندے ہن -
ایہہ مگرلی ارتھ شاستر دی اوہناں دی سبھ توں اہم لکھت سی جہڑی 'قوماں دی دولت' (دا ویلتھ آف نیشنز) دے ناں نال مشہور ہے۔ معاشیات چ اوناں دا سب توں مشعور کم اک لکھت سی جیڑی ”قوماں دی دولت” دے ناں توں مشعور اے۔ ایس توں وکھ سمتھ نوں ماڈرن معاشیات تے سرمایہ دارانہ نظام دا پیو سمجھیا جاندا اے۔
مڈھلا جیون
ایڈم سمتھ دا جنم سکاٹلینڈ دے اک پنڈ کرکالدی وچّ ہویا سی۔ اس دے جنم دی تاریخ سنسچت نہیں۔ کجھ ودوان اس دا جنم پنج جون 1723 نوں اتے کجھ اسے سال دی 16 جون نوں مندے ہن۔ سمتھ دی ماں دا ناں مارگریٹ ڈوگلاز تے پتا دا ناں وی ایڈم سمتھ سی۔ سمتھ دی ماں دا ناں مارگریٹ ڈوگلاز تے پتا دا ناں ایڈم سمتھ سی۔ سمتھ دے پتا وکیل سن اتے کسٹم وبھاگ وچّ انچارج رہِ چکے سن۔ سمتھ دے جنم دے دو مہینے مگروں ہی اوہناں دی موت ہو گئی تے اوہدی ماں نے اکلیاں ہی اسنوں پالیا پوسیا۔ سمتھ اپنے ماتا-پتا دی اکلی اولاد سی۔ اوہ اجے کیول چار ہی سال دا سی کہ جپسیاں دے اک ٹولے نے ایڈم نوں اگواہ کر لیا ۔ اس سمیں اس دے چاچے نے اس دی ماں دی سہائتا کیتی اتے ایڈم نوں سرکھات چھڈا لیا گیا۔
رسمی تلیم
سمتھ جدوں تیرہ ورے دا ہویا تے اوہنے گلاسگو یونیورسٹی چ دا خلہ لے لیا تے فلاسفی دا مضمون پڑھنا شروع کر دتا۔
پتا دی موت دے بعد سمتھ نوں اس دی ماں نے گلاسگو یونیورسٹی وچّ پڑھن بھیج دتا۔ اتھے اسنے اخلاقی درشن پڑھنا شروع کر دتا۔ اس سمیں سمتھ دی عمر ماتر چوداں سال سی۔ تیز بدھ ہون کارن اسنے سکولی پڑائی چنگے انکاں سہت پوری کیتی۔ 1740 وچّ سمتھ نوں سنیلّ نمائش (Snell exhibition) وظیفہ ملن لگا، جس نال اگے اچیری پڑھائی لئی آکسفورڈ یونیورسٹی جانا آسان ہو گیا۔ اوہ بیلیل کالج آکسفورڈ وچّ داخل ہو گیا جتھے اسنے پراچین یورپی بھاشاواں دا گیان پراپت کرنا شروع کیتا۔ پر اتھوں دا دمگھوٹو ماحول اوہناں نوں راس نہ آیا۔ اس سنبندھی اس نے اپنے دوستاں نوں دسیا سی کہ اکیراں آکسفورڈ دے ادھیکاریاں نے اسنوں ڈیوڈ ہیوم دی کتاب اے ٹریٹائیز آف ہیومن نیچر پڑھدیاں ویکھ لیا اتے بعد وچّ اس کولوں کتاب ضبط کر لئی اتے اسنوں پڑھن دے 'گناہ' دی بھاری سزا دتی۔ ولیئم رابرٹ سکاٹ انوسار، "[سمتھ'دے] سمیں دی آکسفورڈ نے اس دے جیون ادیس لئی کوئی سہائتا نہیں کیتی۔" پھر وی، سمتھ نے اس سمیں دوران آکسفورڈ دی وڈی لائبریری نوں ورتیا اتے خوب کتاباں پڑھیاں۔ اوہدے پتراں انوسار جدوں اوہ سوے ادھئن نہیں سی کر رہا ہندا، آکسفورڈ وچّ اوہدا سماں خوشگوار نہیں سی ہندا۔ آکسفورڈ وچّ اوہدا سماں مکن سمیں سمتھ نوں نروس بریکڈاؤن دیاں علامتاں پرگٹ ہون لگّ پئیاں سن۔ اس نے وظیفہ مکن توں پہلاں ہی 1746 وچّ آکسفورڈ یونیورسٹی چھڈّ دتی۔
بھاشا وگیان دے اس ودیارتھی نے اگے چلکے ارتھ شاستر دے کھیتر وچّ اپنیاں مولک ستھاپناواں صدقہ راجنیتک آرتھکتا وچّ یگبدلاؤ یوگدان راہیں دارشنک اتے آرتھک چنتن وچّ اجیہے مہان چنتک وجوں ستھاپت ہو گیا جس دی سدھانتک اہمیت صدیاں بیتن اپرنت وی انج دی انج قایم ہے۔
1740 چ سمتھ سنیل وکھالے لئی بیلیل کالج آکسفورڈ آپڑ گیا۔ اوناں نیں اپنے وظیفے توں پہلے ای 1746 وچ آکسفورڈ یونیورسٹی چھڈ دتی۔
حوالے
گٹھ:1723 دے جم گٹھ:1790 دیاں موتاں گٹھ:اخلاقیات دے فلسفی گٹھ:اٹھارواں صدی دے سکاٹی مصنفاں گٹھ:اٹھارہويں صدی دے فلسفی گٹھ:بالیول کالج، اوکسفرڈ دے فضلا گٹھ:برطانوی شخصیتاں گٹھ:تریخ افکار گٹھ:تریخ فلسفہ گٹھ:ثقافتی ناقدین گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا گٹھ:سرمایہ دارانہ نظام گٹھ:معاشرتی فلاسفہ گٹھ:معاشرتی ناقدین گٹھ:یونیورسٹی آف گلاسگو دے فضلا
گٹھ:فلاسفی
چک 700 گ ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل پیرمحل چ وس رہیا اے ۔
ملکہ لوئیزی
ملکہ لوئیزی ( 10 مارچ 1776 – 19 جولائی 1810)پرشیا دی ملکہ سی۔ لوئیزی پرشیا دے بادشاہ فریڈرک ولیمIII دی ٹبری سی۔ اوہناں دے تھوڑا چر رہن والے ویاہ وچ 9 نیانے ہوۓ جناں وچ پرشیا دا بادشاہ دے جرمنی دا شہنشاہ ولیم I وی سی۔
آرڈر آف لویزی جرمن سوانیاں نوں ودیا کم تے دتاجان والا ٹکا اوہدے ناں تے اے۔
گٹھ:جرمن ملکہ گٹھ:ہوہنزولرن
ضلع اولا
ضلع اولا ترکی دے صوبہ مغلا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
502ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:500ھ دی دہائی
مرغابی
مرغابی پانی پنچھیاں دے اک ٹبر بطخاں دا اک ٹوکرہ اے۔ ایہ بطخ توں وڈیاں ہوندیاں نیں تے کج ہنس ایہناں توں وڈے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بطخاں
ولییاٹی
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
ازوسک
ازوسک روس دا اک شہر اے۔
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
لوک لڑائی دی یاد
اے یادگار لیپزش جرمنی چ بنی اے۔ اے 1813 چ ہون والی لیپزش دی لڑائی دی یاد چ بنايی گی جیدے روس آسٹریا تے پرشیا اک پاسے سن تے فرانس اک پاسے سی۔ ایدے چ فرانس نوں ہار ہويی تے نیپولین فرانس نس گیا۔
ہندوستان دی اساطیری شاعری
ہندوستان د‏‏ی اساطیری شاعری انہاں اساطیری شاعری نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو بر صغیر وچ لکھی گئی ہون۔ سنسکرت وچ काव्य، کاویہ کہندے ني‏‏‏‏ں۔ راماین تے مہا بھارت اصکا سنسکرت بولی وچ لکھی گئی سن تے بعد وچ ہور ہندوستانی زباناں وچ انہاں دا ترجمہ ہويا۔ ایہ دونے دنیا د‏‏ی قدیم ترین شاعری تے اساطیری شاعری سمجھی جاندی ا‏‏ے۔
سنسکرت اساطیری شاعری
راماین تے مہا بھارت ہندو متون د‏‏ی دو اہ‏م قدیم کتاباں نيں جو اصلا سنسکرت بولی وچ لکھی گئی سن۔ انہاں دے اکثر کردار ہندو مت دے بھگوان نيں تے ایہ بھارت د‏‏ی سبھیاچار دا اہ‏م حصہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دونے وچ راوی وی کہانی دا حصہ ا‏‏ے۔ بر صغیر دے اکثر مذاہب تے علاقے انہاں دونے اساطیری کتاباں تو‏ں متاثر نيں نيں تے جگہ جگہ انہاں دے مندر نيں، ادب و سبھیاچار وچ انہاں دا گہرا اثر دیکھنے نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔ پران وی اپنے آپ وچ اک شاعری دا مجموعہ اے جس وچ ہندو بھگواناں تے دیویاں د‏‏ی داستاناں جمع کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ پران دا تذکرہ اتھر وید وچ وی کیتا گیا اے تے اسنو‏ں چوتھ‏ی وید دے طور اُتے ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔
تمل اساطیر
تمل وچ کئی اساطیری کہانیاں لکھی گئیاں نيں جداں سیلاپتی کارم، منی میکالئی، سیواکا سنتامنی، ولیا پتی تے کونڈل کِداں د‏ی وغیرہ۔ چول سلطنت وچ کمبن (شاعر) نے 12 واں صدی وچ تمل بولی د‏‏ی سب تو‏ں مایہ ناز کتاب کمبن راماین لکھی۔ اس د‏ی بنیاد والمیکی راماین ا‏‏ے۔ تمل وچ کل پنج عظیم اساطیری کتاباں نيں جنہاں وچ منی میکالئی تے کندل کِداں د‏ی بدھ مت د‏‏ی تعلیمات اُتے مبنی نيں، سیواکا سنتامنی تے ولیاپندی جین مت د‏‏یاں کتاباں نيں تے سیلاپری کارم عام ہندو مذہب د‏‏ی ا‏‏ے۔
کنڑ اساطیری شاعری
کنڑ د‏‏ی زیادہ تر اساطیری شاعری جین مت تے لنگایت دھرم تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ اسگ نے وردھمان چرتر 853ء وچ لکھی۔ ایہ کتاب جین مت دے 24واں تیرتھنکر مہا ویر د‏‏ی پہلی سنسکرت بولی وچ سوانح عمری ا‏‏ے۔ حالانکہ انہاں د‏‏ی کنڑ بولی د‏‏ی کتاب کالی داس د‏ی شاعری، کمار سمبھو، کرناٹک کمار سمبھو کاویہ ہن مفقود ا‏‏ے۔ اس عہد دے بہت ہی مشہور شاعر پمپا (902ء-975 ء) نيں جو کنڑ زبان دے سرخیل شاعر وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی کتاب وکرم ارجن وجے اج وی شاہکار منی جاندی اے تے کنڑ کلاسیکی دا اک اہ‏م نمونہ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی آدی پران نے آنے والی کنڑ شاعری دے لئی اک کنیوس ہی تیار کر دتا تے ما بعد دے شاعراں نے اس رنگ وچ خوب شاعری کيتی۔
ہندی اساطیری شاعری
ہندی زبان د‏‏ی سب تو‏ں پہلی اساطیری شاعری تلسی داس (1543ء–1623ء) د‏‏ی رام چرت مانس اے ایہ راماین دے طرز اُتے لکھی گئی ا‏‏ے۔ ایہ کلاسیکی ہندی ادب دا اک نایاب نمونہ اے تے اس کتاب نو‏‏ں پڑھنے نے تلسی داس د‏ی شاعری، بیانیہ، اساطیر، نغمگی تے بولی د‏‏ی پختگی دا اندازہ ہُندا ا‏‏ے۔ اس نے رام نو‏‏ں اک مقدس ہستی بنایا تے ہندو مت دے سب تو‏ں وڈے بھگوان وشنو دا اک اوتار دسیا۔ رام اک مثالی بیٹا، شوہر، بھائی تے رحم دل بادشاہ ا‏‏ے۔ جدید ہندی ادب وچ جے شنکر پرساد د‏‏ی کامیانی ا‏‏ے۔ کامیانی دے علاوہ رامدھاری سنگھ دنکر د‏‏ی کروکشیتر (1946ء)، رسمیراتھی (1952ء)، اروشی (1961ء) نے رزمیہ شاعری نو‏‏ں ہندی وچ متعارف کرایا جسنو‏ں ہتھو‏ں ہتھ لیا گیا۔ مدنلال ورما كرانت د‏‏ی للدا دے آنسو وی اک اساطیری کتاب دا درجہ رکھدی اے جس وچ لال بہادر شاستری د‏‏ی اہلیہ للدا شاستری اپنے شوہر د‏‏ی داستان موت بیان کردی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی شاعری گٹھ:سنسکرت ادب گٹھ:سنسکرت
سولو سلطنت
سولو سلطنت ، دکھنی فلپائن چ بحیرہ سولو دے کئی جزیرےآں تے قائم رہن آلی اک مسلمان سلطنت سی ۔ سلطنت دی بنیاد 1450ء چ رکھی گئی ، پر کجھ دوجے زرائع استوں پہلے دا دسدے نیں ۔ مسلمان تریح دان یعقین رکھدے نین کہ اس توں صدیاں پہلے راجہ باگوئینڈا علی دے ویلے توں قائم اے ۔
سیلاپتی کارم
سیلاپتی کارم (تمل : சிலப்பதிகாரம் یعنی - 'پازیب دا باب') تمل ادب د‏‏ی پنج عظیم رزمیہ نظماں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اسنو‏ں تمل قومی نظم منیا گیا ا‏‏ے۔ اک کوچی باشندے تے جین سنیاسی کوی راج کمار اس دے مصنف منے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا قلمی ناں ایلانگو ادیگال ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ کنگی پوجا (پتنی پوجا) دا ذکر ملدا ا‏‏ے۔
سولو سلطنت
اس عروج تے اسدیاں سرحداں چڑھدے چ لہندے جزیرہ نما منڈاناؤ دے نال لگدے جزیرےآں ، لہندے تے دکھن چ اج دے ملائشیا دی ریاست صباح تے اتلے چ پالاوان نال لگدیاں سن ۔
سیلاپتی کارم
تجزیہ
سیلاپتی کارم د‏‏ی افادیت پہلے تمل رزمیے دے طور اُتے ا‏‏ے۔ ایہ جین مت د‏‏ی تعلیمات اُتے مبنی اے، حالانکہ ایہ مرکوزیت اس دے شاعرانہ شہ پارے ہونے وچ مانع نئيں ا‏‏ے۔ اسنو‏ں جین سنیاسی ایلانگو ادیگال نے لکھیا۔ اس دے 5270 مصرعے ني‏‏‏‏ں۔ ایلانگو ادیگال نے اپنے کلام نو‏‏ں تن تین ابواب وچ منقسم کیتا تاکہ قاری د‏‏ی دلچسپی تنوع د‏‏ی وجہ تو‏ں بنی رہ‏‏ے۔ ایہ رزمیہ غالبًا پہلی صدی عیسوی وچ لکھیا گیا تے قیاس لگائے جا رہے نيں کہ شاعر نے مواد لوک کتھاواں تے زبانی ادب تو‏ں یکجا کیتا تھا
سولو سلطنت
اج کل سولو دے شاہی ٹبر دیاں شاخاں چ ایہہ مسئلہ پیدا ہو گئیا اے کہ سولو دا قنونی سلطان کون ہوئے گا ۔ اگرچہ جانشینی دا سلسلہ 1823ء توں 1936ء چ آخری اقتدار چ رہن آلے سلطان دی موت تک کریم شاخ چ اے ۔
سیلاپتی کارم
تجزیہ
سیلاپتی کارم کناگی اُتے مرکوز اے ؛ ایہ شاذ ترین مشاہدہ نہ صرف قدیم تمل ادب دا اے بلکہ پورے ہندوستان دا اے، جتھ‏ے د‏‏ی مرکزی کردار کوئی عورت دا ا‏‏ے۔ پانڈیہ دربار وچ کناگی دے نال ناانصافی کيتی جاندی اے جس تو‏ں اوہ اپنے شوہر کوولن تو‏ں ہمیشہ دے لئی علاحدہ ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ تحریر دا بقیہ حصہ ایہ بیان کردا اے کہ کِداں کناگی اپنے شوہر دا بدلہ پانڈیہ سلطنت نو‏‏ں تباہ ک‏ر ک‏ے کردی ا‏‏ے۔ بیان دے دوران سیلاپتی کارم اس کہانی نو‏‏ں تن سلطنتاں تو‏ں جوڑدی اے – چولا، پانڈیہ تے چیرا – جس تو‏ں اس تحریر کيتی تاریخی افادیت وچ اضافہ ہُندا ا‏‏ے۔۔
سولو سلطنت
تریخ
سلططنت دی تشکیل
سیلاپتی کارم
تجزیہ
شلپادکارم نو‏‏ں 'تمل ساہتیہ' دے پرتھم مہاکاویہ دے روپ وچ جانیا جاندا اے ۔اس دا شابدک ارتھ اے "نوپر د‏‏ی کہانی"۔ اس مہاکاویہ د‏‏ی رچنا چیر ونش دے شاسک سین گٹون دے بھائی الانگو آدگل نے لگ بھگ عیسیٰ د‏‏ی دوسری تیسری شتابدی وچ ورگی۔ 'شلپادکارم' د‏‏ی سمپورن کتھا نپور دے چاراں تے گھمدی ا‏‏ے۔ اس مہاکاویہ دے ناک ہور نائکا 'کوولن' تے 'کنگی' ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مہاکاویہ ‘پہارکانڈم’، 'مدریکانڈم' تے 'ونجکانڈم' تن بھاگاں وچ وبھاجت ا‏‏ے۔ انہاں تِناں بھاگاں وچ کرمش چول، پانڈیہ، تے چیر راجیاں دا ورنن ا‏‏ے۔ مہاکاویہ وچ کوی نے تتکالین تمل سماج دا سجیو چتر پرستت کرنے دے نال نال سماج وچ پرچلت نرتیاں، ویوسایاں آدی دا وی پرچیہ دتا اے ۔
سولو سلطنت
تریخ
13ویں صدی عیسوی چ مینانگکاباو لوکاں نے سماٹیرا جزیرے دے لہندے ساحل تے کالونیاں بنانا شروع کر دتیاں ۔ جہڑے کہ آچے سلطنت چ مسالےآں دے تاجر سن ۔ آچے چ اینہاں نوں انیؤک جیمی آکھئیا جاندا سی ۔ راجہ باگینڈو نے دکھنی فلپائن چ ہجرت کیتی تے 1390ء چ سولو سلطنت قائم کیتی ۔
سیلاپتی کارم
حوالے
گٹھ:تمل ادب گٹھ:جینی متون گٹھ:بھارت
سولو سلطنت
تریخ
اک دوجے زریعے موجب 1450ء دی دہائ ی چ اک عرب ہاشم سعید ابو بکر ۔ جہڑا کہ جوہر سلطنت چ جمئیا سی ، ملاکا توں سولو آئیا ۔ 1457ء چ اسنے سولو سلطنت دی بنیاد رکھی تے "پاکودا مولانا مہاساری شریف سلطان ہاشم ابو بکر " دے لقب نال حکومت سمبھالی ۔
1658ء چ (اک دوجے زریعے موجب 1703ء چ) سولو سلطنت نے برونائی دے سلطان دی برونائی چ اک بغاوت ختم کرن چ مدد دین دے بدلے چ برونائی توں اتلے بورینو دا علاقہ لئیا ۔ تے ایسے سال پالاوان دا علاقہ ماگوئینڈاناؤ سلطنت دے سلطان قدرت نوں دتا جس نے سولو دی شہزادی نال ویاہ کیتا تے سولو سلطنت نال اتحاد قائم کیتا سی ۔ بعد چ سلطان قدرت نے 1705ء ج پالاوان دا علاقہ سلطنت ہسپانیہ نوں دے دتا ۔ جسنوں سپین نے ہسپانوی شرق الہند ناں دی ہسپانوی کالونی چ شامل کر دتا سی ۔
گٹھ:ایشیا گٹھ:فلپائن گٹھ:سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:اسلامی سلطنتاں گٹھ:مشرق بعید گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتان گٹھ:سابق سلطنتاں
ضلع یاتاگان
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
بلوچستان دے ثقافتی ورثہ تھاں
{{Legend|#faf6ed|National monuments, UNESCO inscribed and tentative sites|outline=silver}}
وفاقی حکومت
ان تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی حفاظت وفاقی حکومت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ گٹھ:بلوچستان د‏‏ی عمارتاں تے ساخات گٹھ:بلوچستان، پاکستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:بلوچستان وچ آثار قدیمہ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
کایفہاؤزر یادگار
کایفہاؤزر یادگار کایفہاؤزر پعاڑ دی چوٹی تے بنی اے۔ اے یادگار 81 میٹر اچی اے اے جرمنی دے کٹھیاں ہون دی یاد چ بنی۔
دهستان جهان‌آباد
ایہ ایران دے صوبہ سیستان و بلوچستان دے ضلعے شہرستان زابل دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ سیستان و بلوچستان دے شہرستان زابل چ اے ۔
الیانووسک
الیانووسک روس دا اک شہر اے۔
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
سِمبا
سِمبا  اک خیالی کردار اے۔ جو ڈزنی دی دی لائن کنگ فرینچائیزی وچ ظاہر ہندا اے۔ والٹ ڈزنی اینیمیشن دی 32 ویں اینیمیٹڈ فیچر فلم دی لائن کنگ (1994) وچ پیش کیتا گیا، اسدے بعد وچ اسدے سیکلیس دی لائن کنگ II: سمبا دی پرائیڈ (1998) اتے دی لائن کنگ 1½ (2004) دے نال نال آؤن والے 2019 دی ریمیک Jon Favreau ولوں ڈریکٹ اصلی فلم۔
سمبا دی سکرینرائیٹر آئرین میکچی، جوناتھن روبرٹس اتے لنڈا وولورٹن ولوں بنایا گیا سی جدوں مارک ہین نے سمبا دے نگران اینیمیٹر دے طور تے کم کیتا، جدکہ روبین اے۔ اکینو نے اس دے روپ وچ دکھائی گئی کردار نوں اینیمیٹ کیتا۔
بھاویں کہ اک اصلی کردار منیا جا رہا اے، سمبا ڈیبنی دے بابی (1 942) دے ببی اتے بوبی اتے بوبی دی کہانی توں متاثر سی۔ اس توں علاوہ، ولیئم شیکسپیئر دے ہیمیلیٹ توں سمبا اتے پرنس ہیملیٹ وچکار کئی سمانتاواں کھچیاں گئیاں ہن۔ 1997 وچ، د لائن کنگ نوں براڈوے سنگیت دے روپ وچ اپنایا گیا، اداکار سکوٹ اربی-رنیر اتے جیسن رائز نے ترتیب وار شاہ اتے بالغ سمباس دیاں کرداراں پیدا کیتیاں۔
ڈزائن
دِی لائن کنگ دا وچار 1989 وچ ڈزنی دے چیئرمین جیفری کیٹزنبرگ توں پیدا ہویا سی اتے اس نوں مول روپ وچ جنگل دا راجا منیا گیا سی۔ ایہہ کہانی، جس دا موازنہ بمبر (1942) نال کیتی گئی سی، مذاق نال "افریقہ وچ ببی" دے روپ وچ جانیا جاندا سی ۔ کیونکہ دو فلماں اتے اوہناں دے مکھ پاتراں وچکار سمانتاواں ہون کرکے کو-ڈائریکٹر روب مکوپ نے کیہا کہ دوواں فلماں "متھہاسک مہانکاوِ نال زیادہ سچ مچّ زندگی دا ساہس اے " । حالانکہ سمبا دے جیون دی پالنا کرن والی مول آؤن والی عمر دی کہانی اوہ ودھدا اے اتے " بالگتا دی ذمہ واری '' اُتے ساتھی ڈریکٹراں روجر ایلرس اتے منکوفنے ہور سروتاں توں پریرنا لئی۔ خاص کرکے، موسیٰ اتے یوسف نے بائیبل دے کرداراں لئی تعمیری پریرنا دتی۔ پروڈیؤسر ڈون ہان نے کیہا کہ، اوہناں دی طرحاں سمبا "رائلٹی وچ پیدا ہویا اے، پھر اسنوں مکت کر دتا گیا اے، اتے اسنوں [اس دے] راج دا دعوہ کرن لئی واپس جانا پیندا اے " ।
کئی فلم اتے منورنجن دے آلوچکاں نے د لائن کنگ اتے ولیئم شیکسپیار دے دکھانت ہمیلیٹ اتے اوہناں دے مکھ پاتر دے کہانیاں دے وچ برابری اتے سمانتاواں دا ذکر کیتا اے۔ ایلرز نے کیہا کہ ایہہ سمانتاواں شروعاتی طور اُتے جانبجھّ کے نہیں سن اتے فلم نرماتاواں لئی اک حیرانی دی گل اے۔ اوہناں نے دیکھیا کہ کہانی دے قائم ہون توں بعد ہی سمانتاواں ملیاں اتے اوہناں نے اخیر اس نوں اگے ودھاؤن دا فیصلہ کیتا۔ ہان مطابق، "جدوں اسیں فلم دی نویں پرستتی کیتی سی … کمرے وچ کسے انسان نے اعلان کیتا سی کہ اسدے تھیم اتے رشتے ہمیلیٹ دے سامان سن۔ ہر کوئی اس وچار نوں پرسن کردا اے کہ اسیں شیکسپیئرن نوں کجھ کر راے سی، اس لئی اسیں اس ہر ویلے دے کلاسک اُتے اپنی فلم ماڈل بناؤن دے طریقے لبھو۔ "
پٹکہانی لکھن والے جوناتھن روبرٹس نے کیہا کہ، اک سنگیتک روپ وچ، اک کردار دیاں بھاوناواں نوں ظاہر کرن لئی گانے ورتے جاندے ہن اتے "میں چاہندا ہاں " । کمپوزر ایلٹن جون اتے گیت کار ٹم رائیس نے سبا نوں اک مدھم دین لئی "میں جسٹ کینٹ ویٹ ٹو کنگ" گیت لکھیا سی جس راہیں اوہ گوڑھے دھرتی دے راجے بنن دی اچھا ظاہر کر سکدے ہن۔ روبرٹس نے کیہا، "کہانی کار نوں کہانی بدلن اتے کردار دی سمت حاصل کرن لئی ایہہ اک طریقہ اے " ।
آواز
میتھیو بروڈرک نے ایڈلٹ سبا دی آواز بلند کیتی۔ لیون کنگ نوں تعینات کیتے جان والے پہلے اداکار، بروڈیرک نوں اوہ کردار بارے پتہ لگا جدوں اوہ آئرلینڈ وچ چھٹیاں مناؤن گیا سی، جتھے اس نے اپنے ایجنٹ دی اک ٹیلیفون اُتے فون کیتا سی کہ ڈریکٹر اسنوں اسنوں سبا دے روپ وچ پاؤن وچ دلچسپی رکھدے ہن۔ اس ویلے، بروڈرک پھیریس بوئیلرز دن آف (1986) وچ ٹائیٹل دے کردار نوں پیش کرن لئی چنگی طرحاں جانیا جاندا سی۔ ڈائریکٹراں نے اسنوں سما دے روپ وچ سٹن دا فیصلہ کیتا کیونکہ اوہناں نوں لگدا اے کہ اوہ کردار لئی "مکمل" سن؛ پروڈیؤسر ڈون ہان دے مطابق، بروڈیرک دی آواز "اوہ قسم دا کردار اے جہڑا غیر-ذمہ وار اتے یادگار ہو سکدا اے، پر تسیں ایہہ وی محسوس کیتا کہ اوہ اک بہت ہی شہادت طریقے نال واپس آ سکدا اے" । جوناتھن ٹیلر تھامس، جو رینڈی ٹیلر اس ویلے ٹیلیوژن سٹنگم سیارہ سدھار اتے، نوں ینگ سبا دی بولن والی آواز کیہا جاندا سی۔اس دی دکھّ اتے شخصیت بعد وچ اینیمیٹر مارک ہین دی نگرانی کرن لئی سرجناتمک پریرنا وجوں سیوا نبھا راے سن۔
بھاویں Broderick اک سکھلائی حاصل بروڈوے گلوکار اے، اوہ کم لئی نہیں سی، اتے نہ ہی گلوکار تھامس سی، اس لئی ٹوٹو دی گائن گلوکار جوسپھ ولیئمز اتے اداکارہ جیسن ویویر نوں اوہناں دے گانے آوازاں نوں ڈبّ کرن لئی نوکری دتی گئی سی۔ ولئمز دی آواز گانے "کی تسیں پیار رات نوں محسوس کر سکدے ہو" سنیا اے۔ مائینڈریجریز وچ اک جوان مائیکل جیکسن دے روپ وچ ویور دی کارگزاری نے متاثر کیتا: گریک رائٹر ایلٹن جون اتے ٹم رائیس نے اس نوں "میں بس راجا بنن دی اڈیک نہ کر سکیا" اتے "ہکنا متاتا" نوں ریکارڈ کرن لئی بھرتی کیتی۔ فلم اجے وی پیداوار دے شروعاتی پڑاواں وچ سی۔ ڈریکٹر دے طور تے، بھروسے یوگ مظاہرہ نوں یقینی بناؤن لئی روجر ایلیس اتے روب ملکفوپ نے اداکاراں نال مل کے کم کیتا۔ جویں کہ اکثر اینیمیٹڈ فلماں وچ کیتا جاندا اے، فلم پروڈیؤسر ابھلیڈراں نوں وڈیؤ جزیرہ کردے ہن۔ جدوں اوہناں نے اپنے سنواد نوں ریکارڈ کیتا اے، جس نال اینیمیٹراں نوں اوہناں دے خاص ورتاؤ نوں اپنے پاتراں دے ڈزائین وچ شامل کرن دی ازاجت ملدی اے۔
خاصیت اتے اینیمیشن
سمبا نوں اینیمیٹ کرن دے کردار نوں مارک ہین اتے روبین اے۔ ایککینو وچکار ونڈیا گیا سی۔ حالانکہ ہین نے سبا دے سپروائیزر اینیمیٹر نوں اک شوق دے طور تے کم کیتا، جدوں کہ اس نوں ینگ سبا کیہا گیا، [سوے-شائع سروت] ایکئنو نوں اک بالغ وجوں دکھائی دین دے طور تے اکھر نوں اینیمیٹ کرن دا کم سونپیا گیا سی۔ روئین ہڈّ (1973) توں لیبن کنگ نے ڈائنی دی پہلی اینیمیٹٹی فیچر فلم بنائی سی جو کہ پوری طرحاں کوئی انسان نہیں سی۔ ایکئنو دے مطابق، چار پیراں والے جیوانوآں نوں اینیمیٹ کرنا مشکل ہندا اے کیونکہ کلاکاراں نوں "دو وار دے جنے بھی پیر ہندے ہن … جویں کہ تسیں انسانی پاتراں نال کردے ہو" اتے اوہناں نوں مانو اتے جانور ورگے گناں دوواں لئی خاصیت دینی چاہیدی اے۔ مدد لئی، اینیکو نے پچھلے اینیمیٹڈ فلماں توں اثر پایا جس وچ چار-لتاں والے پرانیاں نوں مکھ کرداراں وجوں پیش کیتا گیا، جنہاں وچ بمبر، لیڈی اینڈ ٹریپ (1955) اتے دِ جنگل بکّ (1967) دا حوالہ دتا گیا سی۔
لائن کنگ توں پہلاں، ہین دا سپروائیزر اینیمیٹر دے تجربے مکھ طور تے عورتاں دے اکھراں تک محدود سی؛ اسنے ہال ہی وچ ایریئل اُتے کم کیتا سی، لٹل مرمیڈ (1989)، بیل آف بیوٹی اینڈ بیسٹ (1991) اتے ایلیڈن توں جیسمین (1992) جدوں اوہ د لائن کنگ وچ شامل ہو گیا تاں ہین نے شروع وچ فلم دے کھلہیرو، سکار نوں مُتحرک کرن وچ دلچسپی دکھائی، کیونکہ اوہ "کجھ ہور" کرنا چاہندا سی۔ حالانکہ، پروڈیوسر ڈون ہان نے محسوس کیتا کہ اوہ سبا نوں اینیمیٹ کرن لئی بہت ودھیا اے۔ ہین نویں چرناں ​​نوں اینیمیٹ کرن لئی پہنچدا اے کہ اوہ "اپنے آپ نوں اکھ دی پتلی وچ پا لیندا اے "۔ سبا اک چیلنج ثابت ہویا کیونکہ ہین نوں اینیمیٹڈ کردار بناؤن دا کم سی جس نے دوویں دکھائی دینگے اتے اصل شیر بہائے دی طرحاں وہار کرنگے۔ اس نوں حاصل کرن لئی، ہین نے جیوس دا دورہ کیتا، سکیچ کیتا اتے کھوجی لئی سٹوڈیؤ وچ لیاندے گئے لائیو شیر بتیاں دی پڑھائی کیتی اتے اکثر وائیلڈلائیپھ ماہراں نال صلاحَ کیتی۔