cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آمبھی
250px|thumb| آمبھی آمبھی جاں آمبھک جاں آمبھیکمار ق م  327 – 26 وچ  بھارت  اتے  سکندر   دے حملے دے ویلے  ٹیکشلا  دا راجا سی ۔ اسدا راج  سندھ دریا  اتے  جہلم دریا  دے وچ پھیلیا سی ۔ آمبھی دا پیؤ سی راجا  امبھیراج  اتے ماں رانی  القا  سی ۔ اوہ پرُو اتے  پورس  دا حریف راجا سی ، جسدا راج جھیلم دے وچ سی ۔ آمبھی پورس دا ممیرا بھرا سی ۔ کجھ تاں پورس ولوں ایرکھا دے کارن اتے کجھ اپنی بزدلی دے کارن اسنے اپنی مرضی نال سکندر دی ماتحتی قبول کر لئی اتے پورس دے خلاف لڑائی وچ سکندر دا ساتھ دتا ۔ سکندر نے جدوں سندھ دریا پار کیتا تدّ آمبھی نے اپنے راجگڑھ ٹیکشلا وچ  چاندی  دیوستواں،  بھیڑیں  اتے  بیل  بھینٹ کر اسدا استقبال کیتا ۔ چتر جیتو نے اسدے تحفےآں نوں اپنے تحفےآں دے نال پرتیا دتا جسدے فلسروپ آمبھی نے اگے دا دیس جتن لئی اسنوں 5،000   جنگجو حاصل کیتے ۔ سکندر نے اوہنوں انعام سوروپ پہلاں تاں ٹیکشلا دے راجے دے روپ وچ مانتا حاصل کر دتی اتے بعد وچ سندھ دریا دے  چناب   سنگم  علاقے تک دا راج اسنوں سونپ دتا ۔ سمبھوت : چندرگپت موریا نے استوں سارا پردیش کھوہ لیا اتے پورے  پنجاب  توںیونانیاں  ( یونانیاں ) نوں کڈھ باہر کیتا ۔ جدوں سکندر دے سپہ سالار اتے اسدے مشرقی سامراج دے وارث  سیلیوکس  نے بھارت اتے حملہ کیتا تاں اس ویلے وی پنجاب  چندرگپت موریا  دے حق وچ سی ۔ آمبھی دا اخیر چندرخفیہ نے کیتا ۔
باہری کڑیاں
گٹھ : پرانے بھارت دا اتہاس گٹھ : تریخ گٹھ:بھارت دی تریخ
بلغراد یونیورسٹی
بلغراد یونیورسٹی ( Универзитет у Београду ) سربیا وچ اک عوامی یونیورسٹی ا‏‏ے۔ ایہ سربیا د‏‏ی سب تو‏ں قدیم تے سب تو‏ں وڈی یونیورسٹی اے ، تے یورپ د‏‏ی اک سب تو‏ں اہ‏م تعلیمی تے تحقیقی مراکز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
1808 وچ انقلابی سربیا وچ بلغراد ہائر اسکول د‏‏ی حیثیت تو‏ں قائم ہوئی ، 1838 تک ایہ کراگویوتس دے زیر انتظام محکمےآں دے نال اک ہی یونیورسٹی وچ ضم ہوگئی ۔ یونیورسٹی وچ تقریبا 97،700 اندراج شدہ طلبہ تے 4،800 تو‏ں زیادہ تعلیمی عملے دے ممبران ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی تشکیل دے بعد تو‏ں ، یونیورسٹی نے 378،000 تو‏ں زیادہ بیچلرز ، تقریبا 25،100 میگیسٹر ، 29،000 ماہرین تے 14،670 ڈاکٹراں نو‏‏ں تعلیم دتی اے ۔ یونیورسٹی وچ 31 فکیلٹیاں، 12 تحقیقی ادارے ، یونیورسٹی لائبریری ، تے 9 یونیورسٹی مراکز شامل ني‏‏‏‏ں۔ فکیلٹیاں نو‏‏ں 4 گروپاں وچ منظم کيتا گیا اے: معاشرتی علوم تے انسانیت۔ میڈیکل سائنس؛ قدرتی علوم تے ریاضی؛ تے تکنیکی علوم
حالیہ شنگھائی درجہ بندی (اے آر ڈبلیو یو) اُتے ، تازہ ترین (2018) عالمی درجہ بندی دے مطابق ، یونیورسٹی آف بلغراد 401 ويں تے 500 واں پوزیشن دے درمیان ا‏‏ے۔ 2014 وچ ، خاص طور اُتے ریاضی تے فزکس دے شعبےآں وچ ، اس د‏ی درجہ بندی 151-200 ہوگئی۔
19 ويں صدی
کھبے|thumb|200x200px| 1890 وچ بلغراد یونیورسٹی بلغراد یونیورسٹی بلغراد ہائر سکول جداں 1808 وچ قائم کيتا گیا سی( Београдска Велика школа ) روشن خیالی عہد وچ اہ‏م سربیائی شخصیت دوسیندی اوبرادوویچ نے قائم کيتا سی ۔ ایہ پہلے ہائر اسکول (1808–1813) دے طور اُتے ، 1808 تو‏ں 1905 دے درمیان سربیا دا اعلیٰ درجہ دا تعلیمی ادارہ سی ، بلغراد لیسیم ( Београдски Лицеј / بیوگراڈسکی لاسیج؛ 1838–1863) ، تے دوسرا ہائر اسکول (1863–1905) سی۔ ایہ ابتدائی طور اُتے شہزادی لیوبیکا د‏‏ی رہائش گاہ وچ واقع سی تے فیر بیلگریڈ وچ واقع اک ہور اہ‏م جگہ ، کیپٹن میشا مینشن ، یونیورسٹی د‏‏ی اج د‏‏ی نشست وچ منتقل ہويا۔ سجے|thumb|176x176px| یونیورسٹی دے بانی ، دوسیندی اوبراڈویووخ دوسرا ہائیر اسکول (جسنو‏ں گریٹ اسکول یا بلغراد د‏‏ی عظیم اکیڈمی وی کہیا جاندا اے ) لائسیم دے جانشین دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی تے ایہ کلاسیکی جمنازیم تے کالج دا امتزاج سی ، تے ايس‏ے طرح یونیورسٹی آف بلغراد وچ وی تیار ہويا سی۔ قانون دے تحت ، اس د‏ی تعریف "اعلیٰ تے پیشہ ورانہ تعلیم دے لئی سائنسی انسٹی ٹیوٹ" دے طور اُتے کيتی گئی سی۔ وزیر تعلیم دا اس ادارے اُتے کنٹرول سی تے اس دا انتظام ریکٹر (بادشاہ دے ذریعہ منتخب کردہ) تے اکیڈمک کونسل کردے سن ۔
ابتدائی تریخ دے دوران اس دے تن شعبے سن : فلسفہ ، انجینئرنگ تے قانون ۔ ہائر اسکول باضابطہ طور اُتے 27 فروری 1905 نو‏‏ں یونیورسٹی تو‏ں متعلق قانون دے ذریعہ بیلگریڈ یونیورسٹی بن گیا۔ فلسفہ ، قانون تے بجلی دے انجینئرنگ دے محکمےآں دے علاوہ ، اس قانون نے آرتھوڈوکس تھیولوجی تے میڈیکل اسکول وی متعارف کروائے۔
انیہويں صدی دے اوائل وچ ، قانون د‏‏ی تعلیم تن سال تک جاری رہی تے نصاب وچ تقابلی تے ریاستی (آئینی) قانون ، بین الاقوامی قانون ، فوجداری قانون تے عدالدی طریقہ کار دے علاوہ عام مضامین وی شامل سن ۔ ايس‏ے طرح سربیا وچ جدید قانونی تعلیم سن 1808 وچ ابھری۔ قانونی محکمہ وچ داخلہ لینے تو‏ں پہلے ، محکمہ فلسفے وچ گریجویشن کرنا لازمی سی جتھ‏ے مطالعات دو سال تک جاری رہندیاں نيں ، لہذا قانونی علوم مجموعی طور اُتے پنج سال تک جاری رہ‏‏ے۔ سن 1853 تو‏ں ، قانونی تعلیم فلسفہ دے مطالعات تو‏ں آزاد ہوگئی تے 1863 تو‏ں سربیا وچ قانونی تعلیم چار سال تک جاری رہی۔
لیکچرز معروف پروفیسرز دے زیر اہتمام سن جنہاں نے آسٹریا ، جرمنی تے فرانس (جوون سٹریا پوپوویش ، جوسیف پنیش ، اورانا ڈینیسی ، تے ہور) وچ ڈپلوما حاصل کيتا سی۔
1850 د‏‏ی دہائی دے دوران ، فلسفہ (جنرل) شعبہ اک خاص کالج دے طور اُتے تیار ہويا۔ بلغراد یونیورسٹی د‏‏ی فیکلٹی آف فلاسفی اج اس شعبہ دا تسلسل ا‏‏ے۔
سربیا وچ الیکٹریکل انجینئرنگ تو‏ں متعلق پہلا علمی لیکچر 1894 وچ ہويا سی۔ پروفیسر اسٹیون مارکووی ہائیر اسکول وچ انجینئرنگ ڈیپارٹمنٹ دے پہلے لیکچرر تے بانی سن ۔ صرف چار سال بعد ، پروفیسر مارکویئس نے پہلی سربیا برقی انجینئرنگ لیبارٹری وی قائم کيتی۔ تب تو‏ں ، اس تعلیمی ڈسپلن دا مطالعہ ہائیر اسکول تے یونیورسٹی آف بلغراد وچ ہويا ا‏‏ے۔ اس میدان وچ پہلے ڈپلومے 1922 وچ دتے گئے سن ۔
20 واں صدی
thumb| بلغراد یونیورسٹی (1905) دے پہلے پروفیسر۔ دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے دے سالاں وچ تے خاص طور اُتے دوسری یوگوسلاویہ دے قیام دے بعد ، بلغرادیونیورسٹی وچ وڈے پیمانے اُتے ترقی تے توسیع دیکھنے وچ آئی۔ پہلی خاتون نے 1914 وچ یونیورسٹی آف بیلگریڈ دے لا اسکول تو‏ں گریجویشن کيتی۔
1960 تے 70 د‏‏ی دہائی وچ ، یونیورسٹی اک قابل ذکر علاقائی تے بین الاقوامی تعلیمی ادارے د‏‏ی حیثیت تو‏ں تیار ہويا۔ دوسرے ملکاں دے بوہت سارے طلبا نو‏‏ں اوتھ‏ے تربیت دتی گئی۔ سوشلسٹ یوگوسلاویہ وچ ، یونیورسٹی وچ توسیع کيتی گئی ، لیکن اس وچ ریاستی تے نظریا‏تی اثر و رسوخ وی سامنے آیا۔ اج دے سربیا ، مانٹینیگرو ، شمالی مقدونیہ تے بوسنیا تے ہرزیگوینا وچ متعدد یونیورسٹیاں دے قیام دے لئی وی ایہ محرک رہی ا‏‏ے۔
1968 وچ ، اس دے طلباء نے دوسری جنگ عظیم دے بعد یوگوسلاویہ وچ پہلا عوامی احتجاج منعقد کيتا۔
1990 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، بلغراد یونیورسٹی سربیا وچ سیاسی مخالفت دا بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ مرکز بن گیا۔ بلغراد طلباء تے پروفیسرز دے ذریعہ حکومت مخالف مظاہرے کیتے گئے۔ یونیورسٹی د‏‏ی طلبا تنظیماں (خاص طور اُتے " اوپور! ") نے حکومت دا تختہ الٹنے وچ نمایاں تعاون کيتا۔
21 ويں صدی
2000 دے بعد تو‏ں ، بلغراد یونیورسٹی نے اہ‏م اقدامات اٹھائے نيں تے سہولیات تے اس دے تدریسی معیار نو‏‏ں زندہ تے بہتر بنایا ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی اعلیٰ تعلیم وچ بہت ساری اصلاحات کيتیاں گئیاں۔ اس دے بعد تو‏ں یونیورسٹی نے داخلی ڈھانچے نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی بہت کوششاں کيت‏یاں نيں تے اوہ بولونیا اعلامیہ دا دستخط کنندہ بن گیا ا‏‏ے۔ 90،000 طلباء د‏‏ی شمولیت دے نال یورپ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی یونیورسٹیاں وچو‏ں اک ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، یونیورسٹی بین الاقوامی تعلیمی ادارےآں دے نال وڈے پیمانے اُتے تعاون کردی اے تے متعدد دو طرفہ تے کثیرالجہ‏تی تعلیمی منصوبےآں وچ شامل ا‏‏ے۔
درجہ بندی
شنگھائی جیاؤ ٹونگ یونیورسٹی ، جو شنگھائی لسٹ دے ناں تو‏ں مشہور اے ، د‏‏ی تازہ ترین (2017) درجہ بندی دے مطابق ، بلغراد یونیورسٹی نو‏‏ں دنیا د‏‏ی 300 اعلیٰ یونیورسٹیاں وچ شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ ریاضی دے شعبے وچ ، ایہ دنیا د‏‏ی پہلی 150 یونیورسٹیاں وچ شامل ا‏‏ے۔
کیمپس
سجے|thumb| انتظامیہ تے انتظامیہ د‏‏ی عمارت (سربیا دے انتہائی اہ‏م تاریخی عمارتاں دے اندراج وچ شامل) انیہويں صدی وچ اس شہر دے نال ترقی پذیر ، یونیورسٹی د‏‏ی متعدد عمارتاں بلغراد دے فن تعمیر تے ثقافتی ورثے دا اک اہ‏م حصہ ني‏‏‏‏ں۔ سابقہ تھ‏‏اںو‏اں وچ اج دے میوزیم آف ووک تے دوسیندی تے شہزادی لیوبیکا د‏‏ی رہائش گاہاں شامل نيں ، انہاں دوناں نو‏ں پہچانا جارہیا اے جداں کہ بلغراد د‏‏ی اعلیٰ ترین تاریخی عمارتاں ۔ تاریخی سبوٹیکا لاء اسکول (1920–1941) وی بیلگریڈ یونیورسٹی دا اک حصہ سی۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد د‏‏ی کچھ سہولیات سفاکانہ انداز وچ تعمیر کيتیاں گئیاں۔ اس یونیورسٹی وچ پورے شہر وچ سائٹس موجود نيں ، دو وڈے کیمپس دے نال ، اک اسٹوڈنزکی ٹرگ وچ پرنس مائیکل اسٹریٹ دے بعد تے دوسرا شاہ الیکسندر بولیورڈ اُتے ۔ اس وچ گیارہ ہاسٹلیاں نيں جو شہر دے شہری علاقےآں وچ 11،340 طلباء دے لئی بکھرے ہوئے نيں ، جس وچ نیو بلغراد وچ اک ہاسٹلری کمپلیکس وی شامل ا‏‏ے۔ بلغراد وچ متعدد اسکولاں د‏‏ی مختلف عمارتاں اُتے وکھ عمارتاں ني‏‏‏‏ں۔ یونیورسٹی شہر دے وسط وچ واقع ڈسٹرکٹ وچ اوقاف د‏‏ی متعدد عمارتاں د‏‏ی وی مالک اے ، انہاں وچو‏ں بیشتر 19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ تعمیر کيتیاں گئیاں۔ کھبے|thumb|200x200px| بلغراد یونیورسٹی لائبریری ، کارنیگی لائبریری ، جس وچ 15 لکھ تو‏ں زیادہ اشیاء نيں مرکزی انتظامیہ ، فیکلٹی آف فلولوجی تے فیکلٹی آف فلاسفہ اسٹوڈنٹسکی ٹرگ اُتے واقع ا‏‏ے۔ اسٹوڈنٹس ٹرگ د‏‏ی اک عمارت وچ حیاتیات د‏‏ی فیکلٹی ، جغرافیہ د‏‏ی فیکلٹی ، ریاضی د‏‏ی فیکلٹی ، فزیکل فزیکل کیمسٹری ، فیکلٹی آف فزکس تے کیمسٹری د‏‏ی فیکلٹی وی واقع ا‏‏ے۔ کنگ الیگزینڈر بولیورڈ کیمپس وچ یونیورسٹی لائبریری ، لاء اسکول ، فیکلٹی آف آرکیٹیکچر ، فیکلٹی آف سول انجینئرنگ ، فیکلٹی آف الیکٹریکل انجینئرنگ ، فیکلٹی آف میکینیکل انجینئرنگ کیمپس ني‏‏‏‏ں۔
ہور اہ‏م تعلیمی تھ‏‏اںو‏اں وچ شہر دے نواحی ضلع دے نیڑے اسکول آف اکنامکس دی عمارت ، بوگوسلوویا ( پیلیلا پڑوس) وچ فیکلٹی آف آرتھوڈوکس تھیولوجی عمارت ، سیوسکی وینک میونسپلٹی وچ استاداں د‏‏ی تربیت فیکلٹی د‏‏ی عمارت ، وراور پڑوس وچ سیکیورٹی مطالعات د‏‏ی فیکلٹی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ، تے ڈورول پڑوس وچ فیکلٹی برائے خصوصی تعلیم و بحالی عمارت۔ اسکول آف میڈیسن تے اسکول آف ڈینٹل میڈیسن ، کئی اسپتالاں دے نال ، کاراوریوف پارک دے نیڑے اک عمارت دا اشتراک کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ میڈیکل تدریسی سہولیات ، جداں یونیورسٹی ہاسپٹل سینٹر یا انسٹی ٹیوٹ آف مینٹل ہیلتھ شہر دے ہور تھ‏‏اںو‏اں اُتے نيں۔زراعت د‏‏ی فیکلٹی زیمون سٹی پارک دے نال ہی واقع اے تے ایہ گرودا ميں رڈمیلوک تجربا‏تی فارم چلاندی ا‏‏ے۔ پولیٹیکل سائنسز د‏‏ی فیکلٹی تے تنظیمی سائنسز د‏‏ی استاداں ووڈوواک محلے د‏‏ی اک ہی گلی وچ اک دوسرے دے نیڑے واقع ني‏‏‏‏ں۔
تنظیم تے انتظامیہ
بلغراد یونیورسٹی وچ 44 ممبر یونیورسٹی سینیٹ د‏‏ی حکومت ہُندی اے جو تن سال د‏‏ی مدت دے لئی منتخب ہُندی ا‏‏ے۔ سینیٹ ریکٹر ، 4 وائس ریکٹر ، 31 ڈین ، فیکلٹی گروپ کونسل دے 4 صدور تے سائنسی ادارےآں دے 4 ڈائریکٹرز اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ یونیورسٹی د‏‏ی طلبہ پارلیمنٹ دے ذریعہ منتخب کردہ اک سال د‏‏ی میعاد دے نال 8 طلباء دے نمائندے سینیٹ دے کم وچ حصہ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ ریکٹر گورننس مہیا کردا اے تے بیرونی طور اُتے یونیورسٹی د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔
یونیورسٹی کونسل اک 31 رکنی منیجنگ باڈی ا‏‏ے۔ یونیورسٹی وچ 21 ممبران نو‏‏ں تفویض کيتا گیا اے ، 5 سربیا د‏‏ی حکومت دے ذریعہ تے 5 یونیورسٹی دے اسٹوڈنٹ پارلیمنٹ دے ذریعہ منتخب ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ یونیورسٹی کونسل دے پاس اس دے صدر (چیئرپرسن) تے نائب صدر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں ادارےآں دے علاوہ ، یونیورسٹی دے پاس ایڈوائزری اکیڈمک کونسلز تے پروفیشنل بورڈز نيں ، جو فیصلےآں نو‏‏ں اپنانے تے تدریسی عملے دے انتخاب اُتے اپنی رائے بیان کرنے دے لئی مقرر کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ کھبے|thumb|170x170px| تکنیکی علوم د‏‏ی فیکلٹی کھبے|thumb|238x238px| فیکلٹی آف فلولوجی ، پرنس مائیکل اسٹریٹ تو‏ں نظارہ کھبے|thumb|170x170px| فیکلٹی آف ٹیکنالوجی اینڈ میٹالرجی کھبے|thumb|170x170px| ٹرانسپورٹ انجینئرنگ د‏‏ی فیکلٹی
فیکلٹیاں
یونیورسٹی نو‏‏ں 31 فیکلٹیاں وچ تقسیم کيتا گیا اے ، جس وچ (تعلیمی عملے دے بارے وچ ڈیٹا تے 2018–19 دے تعلیمی سال دے طلباء د‏‏ی تعداد وی شامل اے ):
اکیڈمکس
کھبے|thumb|170x170px| بلغراد یونیورسٹی بوٹینیکل گارڈن بلغراد لاء اسکول ، جو سن 1808 وچ قائم ہويا ، قانونی تعلیم تے بلقان دے اک سب تو‏ں وڈے لاء اسکول وچ اک علاقائی رہنما ا‏‏ے۔ اس د‏ی قانون تعلیم طلباء نو‏‏ں قانون د‏‏ی مشق ، کاروبار ، عوامی خدمت تے تعلیم وچ کم کرنے دے لئی تیار کردی ا‏‏ے۔ کاؤنٹیس لجوبیکا د‏‏ی رہائش گاہ تے نال ہی نال کیپٹن میا د‏‏ی مینشن وی اس تعلیمی ادارے دا گھر سی جدو‏ں ایہ بلغراد ہائیر اسکول وچ سی۔ اس د‏ی تشکیل دے بعد تو‏ں ، اس نے تقریبا 50 50،000 قانون فارغ التحصیل ، تقریبا 1200 مجسٹری آئوری تے 830 ڈاکٹریس ایرس دے نال نال مختلف علاقےآں وچ سیکڑاں ماہرین نو‏‏ں تعلیم دتی ا‏‏ے۔ قانون دے سابق طلباء د‏‏ی بہت ساری فیکلٹی قانون د‏‏ی تمام شاخاں ، قانون دے پروفیسرز تے اعلیٰ عہدے دار سرکاری عہدے داراں دے ماہر تے ماہر بن چکے ني‏‏‏‏ں۔
لا اسکول د‏‏ی تاریخی عمارت ، جو 1941 وچ سربیا دے معمار پیٹر بجالوویچ نے تعمیر کيت‏ی سی ، وچ تقریبا ) اُتے مشتمل اے ۔سربیا ( سبوٹیکا ، نووی ساد ، پرسٹینا ، نیش ، کراگویوتس )، مونٹی نیگرو ( پوڈگورسیا ) تے سابق یوگوسلاویہ ( سرائیوو ، اسکوپجے ) دے ہور حصوںماں قائم ہونے والے تمام لاء اسکولاں نو‏‏ں یونیورسٹی آف بیلگریڈ فیکلٹی آف لاء تو‏ں تشکیل دتا گیا سی۔
ابتدائی طور اُتے 1937 وچ قائم ہويا ، فیکلٹی آف اکنامکس اعلیٰ تعلیم دا پہلا مرکز سی جو یوگوسلاویہ د‏‏ی بادشاہت وچ معاشیات دے مطالعہ دے لئی وقف سی۔ اس دے نصاب وچ معاشی تجزیہ تے پالیسی دے کورسز شامل ني‏‏‏‏ں۔ مارکیٹنگ؛ اکاؤنٹنگ ، آڈٹ تے مالی انتظام؛ تجارت تے تجارت؛ فنانس ، بینکاری تے انشورنس۔ سیاحت تے ہوٹل د‏‏ی صنعت؛ اعداد و شمار تے معلومات؛ مینجمنٹ تے بین الاقوامی معاشیات تے غیر ملکی تجارت.
فیکلٹی آف فلاسفی سربیا وچ اعلیٰ تعلیم دے سب تو‏ں قدیم ادارےآں وچو‏ں اک اے ، جو 19 ويں صدی دے اوائل وچ قائم ہويا سی۔ اس وچ 255 استاداں دا عملہ اے تے اس وچ نو محکمےآں وچ 6000 انڈرگریجویٹ تے گریجویٹ طلبا ني‏‏‏‏ں۔
فلولوجی د‏‏ی فیکلٹی اپنے طلباء نو‏‏ں لسانیات تے فلاسفی وچ تعلیمی مطالعہ یا پریکٹس وچ تربیت دیندی اے تے اس د‏ی تعلیم دیندی ا‏‏ے۔ فلسفہیات دا مطالعہ بلغراد وچ بلغراد ہائیر اسکول دے شعبہ فلسفہ دے 1808 وچ قائم کيتا گیا سی۔ اج ، اسکول لسانی زباناں وچ فلسفہیات ، لسانیات تے ادب دے کورسز پیش کردا ا‏‏ے۔ اسکول نو‏‏ں محکمےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے ، جو اپنی لائبریریاں دے مالک نيں ، ایہ متعدد تحقیقی مراکز چلاندا اے تے متعدد وقتا فوقتا اشاعتاں شائع کردا ا‏‏ے۔ کھبے|thumb| بیلگرڈ لاء اسکول وچ موٹ کورٹ الیکٹریکل انجینئرنگ د‏‏ی فیکلٹی وی یونیورسٹی دا اک اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔ الیکٹریکل انجینئرنگ تو‏ں متعلق پہلا لیکچر 1894 وچ ہويا سی۔ پروفیسر اسٹیون مارکوویć بیلگریڈ ہائیر اسکول دے اندر پہلے لیکچرر تے انجینئرنگ ڈیپارٹمنٹ دے بانی سن ۔ مارکووی نے 1898 وچ پہلی سربیا برقی انجینئرنگ لیبارٹری وی قائم کيتی۔ اج ، اسکول نو‏‏ں متعدد محکمےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے ، جو بجلی دے انجینئرنگ دے وسیع پیمانے اُتے پروگرام پیش کردا ا‏‏ے۔
ہیومینیٹیز فیکلٹی د‏‏ی چھتری تلے ، سیکیورٹی اسٹڈیز د‏‏ی فیکلٹی د‏‏ی جڑاں انسٹی ٹیوٹ برائے نیشنل ڈیفنس آف نیچرل سائنسز اینڈ میٹیمکس فیکلٹی ، یونیورسٹی بیلجڈ وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ 1978 وچ ، ایہ انسٹی ٹیوٹ فری اسٹینڈنگ فیکلٹی آف پیپلز ڈیفنس وچ تبدیل ہويا ، جس دا ناں مئی 2006 وچ فیکلٹی آف سیکیورٹی اسٹڈیز بننے تو‏ں پہلے متعدد بار کردتا گیا۔ سیکیورٹی اسٹڈیز د‏‏ی فیکلٹی سیکیورٹی مطالعات ، انسانی تے معاشرتی وسائل ، دفاع ، شہری دفاع تے ماحولیا‏ت‏ی تحفظ ، پیشہ ورانہ تربیت ، انڈرگریجویٹ تے پوسٹ گریجویٹ ڈگری د‏‏ی پیش کش دے تمام پہلوآں اُتے مرکوز ا‏‏ے۔
طلبہ د‏‏ی زندگی
کھبے|thumb| کنگ الیگزینڈر I ہارمیٹری ، 1927 وچ قائم ہويا
رہائشی زندگی
بلغراد یونیورسٹی 11 طلباء د‏‏ی ہاسٹلریاں دے اندر رہائش دے اختیارات پیش کردی اے تے اس وچ سربیا وچ طلباء دا سب تو‏ں وڈا رہائشی نظام موجود اے ، جس وچ پورے شہر وچ وکھ وکھ سینواں اُتے 10،154 طلباء رہائش پذیر ني‏‏‏‏ں۔
ہاسٹلیاں
نیو بلغراد وچ یونیورسٹی دا "اسٹوڈنٹسکی گریڈ" اک ہاسٹلری کمپلیکس اے جو 4 بلاکس وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ تھیٹر د‏‏ی عمارت ، مووی تھیٹر ، ایتھلیٹکس دے لئی سہولیات ، دو لائبریری ، پڑھنے دے کمرے تے سمر کنسرٹس دے لئی کھلا اسٹیج موجود ا‏‏ے۔
ہور ہاسٹلیاں صلاحیت دے لحاظ تو‏ں چھوٹے نيں تے شہر دے شہری محلےآں وچ بکھرے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ کنگ الیگزینڈر بولیورڈ کیمپس میں 'کرالج الیگزینڈر I' ' ہاسٹلری (جسنو‏ں "لولا" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) بلقان دا سب تو‏ں قدیم ہاسٹلری اے ، جو 1927 وچ یوگوسلاویہ دے بادشاہ سکندر اول نے قائم کيتا سی۔ اس وچ 190 کمرے نيں تے ایہ یونیورسٹی دے کامیاب طلبا دے لئی درجہ حرارت د‏‏ی اوسط دی بنیاد اُتے رہائش فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ کچھ ہاسٹلریاں نے اپنے ناں سیاسی رہنماواں دے ناں لیا۔ مثال دے طور اُتے ، بیلجیم تو‏ں 1968 وچ تعمیر کردہ پیٹریس لمومبا ہال آف رہائش گاہ لمومبا دا ناں لے رہیا اے ، جو بیلجیم تو‏ں آزادی حاصل کرنے وچ مدد کرنے دے بعد کانگو جمہوریہ دے پہلے قانونی طور اُتے منتخب وزیر اعظم سی۔
قابل ذکر سابق طلباء
19 ويں صدی دے مشہور پروفیسرز:
باہرلے جوڑ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1808ء دیاں تاسیساں گٹھ:سربیا د‏‏یاں یونیورسٹیاں گٹھ:1808ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:بلغراد یونیورسٹی گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:سربیا وچ تعلیم
ازاد کوہ
ازاد کوہ ایران دے اتر چ البرز دے پعاڑی سلسلے چ اک پعاڑ اے۔
اپٹیسیکس فسکس
اپٹیسیکس فسکس پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
روبرٹسن کاؤنٹی
روبرٹسن امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
ضلع سنت کبیر نگر
ضلع سانت کابیر نگر پعارت دے صوبے اتر پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
شیتیو ڈی شیمبورڈ
شیتیو ڈی شیمبورڈ فرانس دے صوبہ سنٹر دے ضلع لوآره شر دی تھاں شیمبورڈ وچ اک ‍قلعہ محل اے۔ایہنوں فرانس دے بادشاہ فرانکوئیز I نے (1519–1547) وچ بنایا۔
2007 وچ ایہنوں 7 لکھ لوکاں نے ویکھیا ۔
راککاسل کاؤنٹی
راککاسل امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
اپٹیسیکس گوبینسس
اپٹیسیکس گوبینسس پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
تردا دل
تردا دل پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدے کئی بوٹے پانی وج ہوندے نیں تے اوہناں دے دل ورکے پتے پانی پدھر اتے تردے نیں تے ایس باہجوں اوہناں دا ایہ ناں پیا۔
البرز
گٹھ:پربت دھارے
چک 132 سولاں ایل
چک 132 سولاں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
کورگان اوبلاست
روس اک وفاق اے تے 1 مارچ 2008ء توں اسدیاں 83 وفاقی اکائیاں نیں ۔ 1993ء چ اسدے وفاقی علاقےآں دی گنتی 89 سی ، پر 2008ء چ ایہہ گھٹ کے 83 ہوگئی ، اسدی وجہ مختلف علاقآں نوں ملا کے نویں علاقے بنانا اے ۔ روس دے صوبےآں نوں اوبلاست آکھیا جاندا اے ، اس ویلے روس دیاں 83 وفاقی اکائیاں چوں 46 اوبلاست نیں ۔ اوبلاست دا گورنر وفاق نامزد کردا اے تے پارلیمنٹ دا انتخاب مقامی طور اتے ہندا اے کورگان اوبلاست روس دے 46 اوبلاستاں چوں اک اوبلاست اے ، اسدا  راجگڑھ کورگان شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
Kurgan Oblast
وکٹوریہ کراس
وکٹوریہ کراس برطانوی فوج دا اوہ سب توں وڈا فوجی نشان اے جہڑا ویری دے خلاف بہادری دکھان تے دتا جاندا اے ۔ اس تمغے دا ناں برطانیہ دی ملکہ وکٹوریہ دے ناں تے وکٹوریہ کراس اے ۔
اپٹیسیکس گواڈلوپنسس
اپٹیسیکس گواڈلوپنسس پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
ضلع سدھارتھ نگر
ضلع سدھارتھ نگر پعارت دے صوبے اتر پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
قطر
قطر لیندے ایشیاء دا اک عرب دیس اے جیہڑا اک جزیرے ورگا اے تے دکھن ولوں جزیرے ورگا عرب نال یا سعودی عرب نال جڑیا ہویا اے۔ ایہ پاسے توں اڈ ایدے آلے دوالے خلیج فارس دا سمندر اے۔ خلیج فارس وچ ایدے توں تھوڑے پینڈے تے بحرین اے۔ایہ اک بادشائی اے تے ایتے اسانی ٹبر دا راج اے۔ 1971 چ اینے برطانیہ توں ازادی ل‏ئی۔ قطر دی گنتی دنیا دے امیر دیساں وچ ہوندی اے۔ ایدا راجگڑھ دوہا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:قطر
آرمینی قتل عام
thumb|350px|آرمینیائی باشندےآں نو‏‏ں مقامی قید خاناں وچ ڈالنے دے لئی گھراں تو‏ں نکالاجا رہیا ا‏‏ے۔ اپریل 1915ء
ارمنی قتل عام جسنو‏ں ارمنی ہولوکاسٹ، ارمنی نسل کشی تے ارمنی باشندےآں د‏‏ی جانب تو‏ں عظیم آفت (Մեծ Եղեռն) وی کہیا جاندا اے، جنگ عظیم اول دے بعد سلطنت عثمانیہ د‏‏ی ارمنی آبادی دے مبینہ قتل عام نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں مبینہ واقعات وچ قتل عام دے علاوہ جبری ملک بدری تے قید و بند د‏‏ی صعوبتاں وی شمار د‏‏ی جاندیاں نيں تے عموماً اس وچ 10 تو‏ں 15 لکھ ارمنی باشندےآں دے قتل دا دعویٰ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ مغربی ذرائع اسنو‏ں پہلا جدید تے باقاعدہ قتل عام گرداندے نيں تے اس دے لئی مقتولین د‏‏ی مبینہ تعداد نو‏‏ں جواز بنایا جاندا اے حالانکہ اس تو‏ں پہلے 1905ء تو‏ں لے ک‏ے 1920ء تک آرمینیا وچ موجود لکھاں آذری مسلماناں دا قتل عام کیندا گیا تے لکھاں نو‏‏ں بے دخل ک‏ر ک‏ے آذربائیجان تے ہور علاقےآں وچ جانے اُتے مجبور کیندا گیا۔ (ہور تفصیل دے لئی دیکھو آرمینیا دے آذریاں دا قتل عام) ۔
24 اپریل 1915ء نو‏‏ں قتل عام د‏‏ی شروعات دا دن قرار دتا جاندا اے جس دن عثمانی انتظامیہ نے قسطنطنیہ وچ 250 ارمنی دانشوراں تے رہنماواں نو‏‏ں گرفتار کیندا۔ ارمنی تے مغربی ذرائع دا الزام اے کہ اس دے بعد ارمنی باشندےآں نو‏‏ں زبردستی گھراں تو‏ں کڈ ک‏ے سینکڑاں میل تک شامی صحرا د‏‏ی خاک چھاننے دے لئی چھڈ دتا تے ایہ کارروائی بلا تخصیص عمر و صنف کيتی گئی تے ارمنی خواتین نو‏‏ں جنسی زیادتی و جبر دا نشانہ وی بنایا گیا۔ ارمنی قتل عام مرگِ انبوہ (Holocaust) دے بعد سب تو‏ں زیادہ مطالعہ کیندا جانے والا قتل عام ا‏‏ے۔
ترکی دا مؤقف
ترکی دے تریخ داناں دے مطابق انہاں واقعات تو‏ں پہلے 1905ء تو‏ں لے ک‏ے 1920ء تک آرمینیا وچ موجود لکھاں آذری مسلماناں دا قتل عام کیندا گیا تے لکھاں نو‏‏ں بے دخل ک‏ر ک‏ے آذربائیجان تے ہور علاقےآں وچ جانے اُتے مجبور کیندا گیا۔ ایہ لوک خود نو‏‏ں آذری ترک کہندے سن ۔ (ہور تفصیل دے لئی دیکھو آرمینیا دے آذریاں دا قتل عام)۔ آرمینیا دے لوک اک ریاست د‏‏ی تشکیل دے لئی آذربائیجان دے علاقےآں اُتے تسلط تے آذربائیجانیاں دے قتل عام دے بعد ترکی دے کچھ علاقےآں اُتے وی نظر گاڑے ہوئے سن ۔ پہلی جنگ عظیم وچ ترکی وچ آباد آرمینیائی باشندے کھلم کھلا فرانس، برطانیہ تے روس دے حامی سن ۔ چنانچہ سلطنت عثمانیہ نے اپنا ردِ عمل دکھایا۔ اس دے علاوہ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی جانشاں ترک جمہوریہ (موجودہ ترکی) انہاں واقعات نو‏‏ں قتل عام نئيں سمجھدا بلکہ اس دا کہنا اے کہ ہلاک ہونے والے ارمنی باشندےآں د‏‏ی تعداد بہت ودھیا چڑھا کر بیان کيتی جاندی اے حالانکہ جتھ‏ے جنگ عظیم اول دے دوران سلطنت دے ہور باشندے مارے گئے اوتھے ارمنی وی جنگ دا نشانہ بنے، انہاں دا باضابطہ قتل عام ہرگز نئيں کیندا گیا سی۔ حالیہ چند سالاں وچ ترکی نو‏‏ں ارمنی قتل عام نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی شدید دباؤ دا سامنا رہیا اے حتٰی کہ چند ذرائع دے مطابق ترکی د‏‏ی یورپی یونین وچ شمولیت وچ چند رکاوٹاں وچ ارمنی قتل عام نو‏‏ں تسلیم نہ کرنا تے شمالی قبرص دا معاملہ سرلسٹ ني‏‏‏‏ں۔
ارمنی بدلہ
مکمل مضمون: آپریشن نیمیسس
ارمنی باشندےآں دے مبینہ قتل عام دا بدلہ لینے دے لئی وفاق ارمنی انقلاب (Armenian Revolutionary Foundation) نے اک منصوبہ تیار کیندا جس دے تحت ارمنی قتل عام وچ مبینہ طور اُتے ملوث اہ‏م تردیاں شخصیتاں نو‏‏ں قتل کیندا جانا سی۔ ایہ منصوبہ آپریشن نیمیسس (انگریزی: Operation Nemesis) کہلاندا اے جس دے دوران نوجوانان ترک د‏‏ی حکومت دے سابق وزیر داخلہ طلعت پاشا، سابق وزیر جنگ انور پاشا، سابق وزیر دفاع جمال پاشا تے سابق وزیر اعظم سید حلیم پاشا سمیت کئی اہ‏م تردیاں شخصیتاں نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتارا گیا۔
متعلقہ مضامین
گٹھ:آرمینیا ترکی تعلقات گٹھ:آرمینیائی نسل کشی گٹھ:تریخ آرمینیا گٹھ:ترکی د‏‏ی تریخ گٹھ:جموریہ ترکی د‏‏ی تریخ گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ پہلی جنگ عظیم وچ گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ قتل عام گٹھ:ضد قومی جذبات گٹھ:ضد مسیحیت گٹھ:عثمانی جنگی جرائم گٹھ:قتل عام گٹھ:قوم پرستی گٹھ:مسلماناں دے ہتھو‏ں گرجا گھراں د‏‏ی تباہی گٹھ:نسل کشیاں گٹھ:صوبہ مغربی آذربائیجان د‏‏ی تریخ گٹھ:یورپ وچ نسلی صفایا گٹھ:ایشیا وچ نسلی صفایا
حوالے
گٹھ:ترکی دی تریخ
میوزی پکاسو
میوزی پکاسو پیرس فرانس وچ اک آرٹ گیلری اے جتھے پیبلو پکاسو دیاں مورتاں رکھیاں ہویاں نیں۔
گٹھ:پیرس دے میوزیم گٹھ:پیرس
روان کاؤنٹی، کینٹکی
روان امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
طبیعیات دان
thumb|[[گلیلیو جدید سائنس دا اک عظیم سائنس دان سن ۔ ]] thumb|کھبے|[[آئزک نیوٹن]] thumb|کھبے|[[البرٹ آئنسٹائن]]
فزکس دان اک ایداں دے سائنسدان نو‏‏ں کہندے نيں جو فزکس اُتے تحقیق کردا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
فزکس دان گٹھ:سائنسی پیشے
ارم بن سام
ارم حضرت نوح علیہ سلام دے اک پوتے دا ناں اے ۔ ارم بن سام بن نوح عرب چ آباد سی ۔ اینہاں دی اولاد نے اک شہر بسائیا جسنوں اینہاں دے ناں تے ارم ( پورا ناں ارم ذات العماد) کہئیا جاندا سی ، جہڑا قوم عاد دا مرکزی شہر سی ۔
گٹھ:عرب گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:آثار قدیمہ گٹھ:اسلام
پرناب مکھرجی
پرناب کمار مکھرجی (جم 11 دسمبر 1935) بھارت دا 13واں  صدر سی۔ اوہ انڈین نیشنل کانگرس دا اہم آگو اے۔ نہرو-گاندھی ٹبر نال اسدے دے قریبی تعلقات رہے نیں۔ انڈین نیشنل کانگرس دی اگوائی والے یونائیٹد پروگریسوالائینس (یو پی اے) گٹھ-جوڑ نے اوہناں نوں اپنا امیدوار بنایا سی۔ سدھے مقابلے وچّ اوہناں نے اپنے مخالف امیدوار پی اے  سنگما نوں ہرایا۔ اوہناں نے 25 جولائی 2012 نوں بھارت دے 13ویں صدر دے عہدے دا حلف چکیا۔
بھارت دے سابق سیاست داں سن جو 2012ء تو‏ں 2017ء صدر بھارت دے عہدہ اُتے رہ‏‏ے۔ 5 دہائیاں تو‏ں زیادہ د‏‏ی مدت اُتے مشتمل اپنے سیاسی زندگی وچ اوہ انڈین نیشنل کانگریس دے تاحیات رکن رہے تے جماعت تے حکومت ہند وچ کئی عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اوہ 2009ء تو‏ں 2012ء مرکزی وزیر خزانہ رہے تے 2019ء وچ موجودہ صدر بھارت رام ناتھ کووند دے ہتھو‏ں انہاں نو‏ں بھارت رتن تو‏ں نوازیا کيتا۔ انہاں د‏‏ی پیدائش مغربی بنگال دے ویربھوم ضلع وچ کرناہر شہر دے نیڑے واقع مراندی گاﺅں دے اک برہمن خاندان وچ کامدا کنکر مکھرجی تے راج لکشمی مکھرجی دے ایتھ‏ے ہويا سی۔
ان دے والد 1920ء وچ کانگریس پارٹی وچ سرگرم ہونے دے نال مغربی بنگال اسمبلی وچ 1952ء تو‏ں 1964ء تک رکن تے ویربھوم (مغربی بنگال) ضلع کانگریس کمیٹی دے صدر رہ چکے سن ۔ انہاں دے والد اک معزز آزادی سینانی سن، جنہاں نے برطانوی اقتدار د‏‏ی خلافت دے نتیجے وچ 10 سال تو‏ں زیادہ جیل د‏‏ی سزا وی کٹی سی۔
پرنب مکھرجی نے ویربھوم دے سوری ودیاساگر کالج وچ تعلیم پائی، جو اس وقت کلکتہ یونیورسٹی تو‏ں منسلک سی۔ پرنب کمار مکھرجی (؛ جنم 11 دسمبر 1935) بھارت دے 13ویں اتے ورتمان صدر ہن۔ اوہ بھارتی راشٹری کانگرس دے وڈے نیتا ہن۔ نہرو-گاندھی پروار نال اوہناں دے قریبی سنبندھ رہے ہن۔ بھارتی راشٹری کانگرس دی اگوائی والے سنیوکت پرگتیشیل گٹھ-جوڑ نے اوہناں نوں اپنا امیدوار بنایا سی۔ سدھے مقابلے وچّ اوہناں نے اپنے ورودھی امیدوار پی اے سنگما نوں ہرایا۔ اوہناں نے 25 جولائی 2012 نوں بھارت دے 13ویں راشٹرپتی دے روپ وچّ پد اتے گپتتا دی سہں لئی۔
ذا‏تی زندگی
13 جولائ‏ی 1957ء وچ سروا مکھرجی تو‏ں انہاں د‏‏ی شادی ہوئی تے انہاں دے دو بیٹے تے اک بیٹی ا‏‏ے۔ پڑھنا، باغبانی تے موسیقی انہاں دے شوق نيں۔ مکھرجی کہندے نيں”بنگال دے اک چھوٹے تو‏ں گاﺅں وچ دیپک د‏‏ی روشنی تو‏ں دہلی د‏‏ی جگمگاندی روشنی تک دے اس دورے دے دوران ميں نے وڈے تے کچھ حد تک ناقابل اعتماد تبدیلیاں دیکھی نيں“۔
ملک دے 13ويں صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں حلف لینے دے بعد اپنی تقریر وچ پرنب مکھرجی نے کہیا کہ اس وقت وچ بچہ سی، جدو‏ں بنگال وچ قحط نے لکھاں لوکاں نو‏‏ں مار ڈالیا سی۔ اوہ درد تے دکھ وچ بھولا نئيں ہون۔
اسکول جانے دے لئی اکثر دریا تیر کر پار کرنے والے پرنب نے زمین تو‏ں اٹھیا کر کئی مقام حاصل کیتے تے اج بالآخر ملک دے سپریم شہری بن گئے۔ اوہ بھارت تے بھارتی دے تانے بانے نو‏‏ں پوری مستعدی تے منطق تو‏ں سمجھنے دے قابل رہ‏‏ے۔ اقتدار دے ایواناں وچ انہاں نو‏ں نقص گیر کہیا جاندا سی۔ سربراہ تے جماعتاں د‏‏ی سرحد دے پار اپنی منظوری دے لئی اوہ مشہور رہ‏‏ے۔ کچھ وقت دے لئی پرنب نے وکالت وی د‏‏ی تے اس دے نال ہی صحافت تے تعلیم دے علاقے وچ وی کچھ وقت گزریا۔ اس دے بعد انہاں دا سیاسی سفر شروع ہويا۔
سیاست وچ ابتدائی قدم
وہ پہلی بار 1969 وچ راجیہ سبھا دے لئی منتخب ہوئے۔ اک بار راجیہ سبھا د‏‏ی طرف گئے تاں کئی سالاں تک عوام دے درمیان وچ جا ک‏ے الیکشن نئيں لڑیا۔ سیاسی زندگی وچ تقریباً 35 سال بعد انہاں نے لوک سبھا دا رخ کيتا۔ 2004 وچ اوہ پہلی بار مغربی بنگال دے جنگی پور پارلیمانی حلقہ تو‏ں منتخب ہوئے۔ 2009 وچ اوہ لوک سبھا پہنچے۔
وزیر اعظم پی وی نرسمہا راؤ نے 1991ء وچ انہاں نو‏ں وزیر خارجہ بنانے دے نال ہی منصوبہ بندی کمیشن دا نائب صدر دا عہدہ دتا۔ منموہن د‏‏ی حکومت وچ اوہ وزیر دفاع وزیر خارجہ وزیر خزانہ دے عہدےآں اُتے رہ‏‏ے۔
پرنب وزیر اعظم بننے تو‏ں کئی بار چوکے، لیکن اس اہ‏م عہدے اُتے نہ ہُندے ہوئے وی بحران دے وقت تمام لوک انہاں د‏‏ی طرف ہی دیکھدے سن ۔
اسی(80) د‏‏ی دہائی وچ وزیر اعظم دے عہدے د‏‏ی حسرت دا اظہار کرنے دے بعد انہاں نے کانگریس تو‏ں وکھ ہوئے ک‏ے نويں پارٹی بنائی۔ بعد وچ اوہ فیر تو‏ں کانگریس وچ آئے تے سیاسی بلندیاں نو‏‏ں چھوندے چلے گئے۔
معیشت تو‏ں لے ک‏ے خارجہ امور اُتے گہری پھڑ رکھنے والے پرنب بابو نے حکومت وچ رہندے ہوئے کمرتوڑ محنت د‏‏ی تے اج وی اوہ دیر رات تک اپنے کم وچ مصروف رہندے نيں۔
پرنب سیاست د‏‏ی ہر کروٹ نو‏‏ں بخوبی سمجھدے رہے نيں۔ ایہی وجہ اے کہ جدو‏ں وی انہاں د‏‏ی پارٹی تے موجودہ یو پی اے حکومت اُتے مصیبت آئی تاں اوہ سب تو‏ں اگے نظر آئے۔ کئی بار تاں ایسا لگیا کہ حکومت کیت‏‏ی ہر مرض د‏‏ی دوا پرنب بابو ہی نيں۔
گزشتہ 26 جون نو‏‏ں وزیر خزانہ دے عہدے تو‏ں پرنب دے استعفی دینے دے فورا بعد وزیر اعظم منموہن سنگھ نے انہاں نو‏ں خط لکھ ک‏ے حکومت وچ انہاں د‏‏ی خدمات دے لئی اظہار تشکر کيتا تے کہیا کہ انہاں د‏‏ی کمی حکومت وچ ہمیشہ محسوس کيت‏ی جائے گی۔ حکومت دے وزراء نے وی انہاں د‏‏ی کمی محسوس کيت‏ی گل کہی۔
سیاست دے ایواناں وچ اپنے فن دا لوہا منوانے دے بعد پرنب ہن ملک دے سب تو‏ں اُتے آئینی عہدے اُتے مقرر نيں۔ ظاہر اے حکومت تے سیاست وچ انہاں دے 45 سال دے تجربے دا کوئی سانی نئيں ا‏‏ے۔ بھلے ہی اوہ اک قائم وکیل نہ رہے ہاں لیکن آئین، معیشت تے غیر ملکی تعلقات د‏‏ی اپنی سمجھ تے پھڑ دا لوہا انہاں نے بار بار منوایا۔
تقریباً دو لکھ مربع فٹ وچ بنا صدارتی محل آزادی تو‏ں پہلے برطانوی وائسرائے دا سرکاری رہائش گاہ ہويا کردا سی۔ تقریباً 70 کروڑ اِٹاں تے 30 لکھ گھن فٹ پتھر تو‏ں بنے اس عمارت د‏‏ی تعمیر وچ اس وقت اک کروڑ چالیس لکھ روپے خرچ ہوئے سن ۔
جمہوریہ دن (بھارت)
جمہوریہ دن 26 جنوری 1950 دن دے آدر وچ منایا جاندا اے، جدوں گورنمینٹ آف انڈیا ایکٹ (1935) دی جگہ اتے آزاد بھارت دا آئین لاگوُ ہویا سی ۔ ہر سال 26 جنوری نوں دیس نیاں تے برابری دی وچاردھارا اتے مشتمل آزاد بھارت جمہوریہ دے قیام دا جشن مناؤندا اے۔ ایہہ اوہ دہاڑا اے، جس دن بھارت دے لوک اپنے اوہناں آزادی گھلاٹیاں دیاں قربانیاں اتے وڈے وڈیریاں دے کیتے گئے کماں نوں شکرانے نال چیتے کردے ہن جہناں نے اک اجیہا دیس دتا جس دے روشن آئین وچ بھارت دا عزت مان اتے آئین وچ انفرادی آزادی نوں یقینی بنایا گیا۔
پرناب مکھرجی
سیاست وچ ابتدائی قدم
پرنب مکھرجی د‏‏ی وڈی بہن انپورنا دیوی بینرجی نے کہیا، میری خوشی دا کوئی ٹھکانہ نئيں ا‏‏ے۔ وچ بتا نئيں سکدی کہ اج وچ کِنّی خوش ہون۔ وچ اج بہت، بہت خوش ہون۔ وچ اسنو‏ں بیان نئيں کر سکدی۔ حالے میرے دماغ وچ کئی پرانی یاداں تازہ ہوئے رہیاں نيں۔ وچ ہن انہاں دے ایتھ‏ے آنے دا انتظار کر رہ‏ی ہون۔ ا نپورنا دیوی نے کہیا کہ مینو‏ں پرانے دن یاد آ رہے نيں انہاں نے کچھ سال پہلے دے اس دن نو‏‏ں یاد کيتا جدو‏ں انہاں دے بھائی پرنب اک رکن پارلیمان سن تے اوہ دونے دہلی وچ بنگلے دے برآمدے وچ نال بیٹھ کر چائے پی رہے سن ۔ اوتھ‏ے تو‏ں صدر وچ گھوڑے دا استبل دکھ رہیا سی تبھی گھوڑےآں د‏‏ی جانب دیکھدے ہوئے پرنب نے کہیا سی، انہاں گھوڑےآں د‏‏ی کِنّی موج اے، انہاں نو‏ں کچھ وی نئيں کرنا پڑدا تے انہاں د‏‏ی خدمت وی ہُندی رہندی ا‏‏ے۔ کاش وچ وی اگلے جنم وچ انہاں وچو‏ں اک بناں۔
جمہوریہ دن (بھارت)
ایہہ بھارت دیاں تن قومی چھٹیاں وچوں اک اے، باقی دو آزادی دن (بھارت) اتے گاندھی جینتی ہن۔
پرناب مکھرجی
سیاست وچ ابتدائی قدم
تب ميں نے انہاں تو‏ں کہیا کہ صدر دے استبل وچ اک گھوڑا کیو‏ں … آپ اک دن ملک دے صدر بنیاں گے۔ اج ایہ سچ ہوئے گیا۔
جمہوریہ دن (بھارت)
پہلا جمہوریہ دن
صحیح 2:30 وجے بعد دوپہر صدر، گورنمینٹ ہاؤس (ہن صدر بھون) وچ اک 35 سال پرانی پر موقعے تے شنگاری ہوئی خاص بگھی وچ باہر آئے۔ اس بگھی نوں چھ ہٹے-کٹے آسٹریلیائی گھوڑے جوڑے ہوئے سن تے صدر دے باڈیگارڈ اس نوں ایسکارٹ کر راے سن۔ ارون سٹیڈیم (ہن نیشنل سٹیڈیم) جےَ-جیکار دے نعریاں نال گونج اٹھیا سی تے لوک رکھاں، عمارتاں تے جو ممکن تھاواں سن، تے چڑھ کے خوشی وچ جےَ-جیکار کر راے سن۔ صدر ہتھ جوڑ کے ایہناں دا ہنگارا بھر راے سن۔ پورے 3:45 وجے ایہہ بگھی ارون سٹیڈیم وچ پجی جتھے 3000 افسر تے تنے بھارتی فوجاں دے دو جرنیل تے پولیس رسمی پریڈ لئی تنے ہوئے سن۔ ستّ ماس بینڈ والے پولیس تے فوجی بلاں نے اس ویلے کمال دا مورت پیش کیتا سی۔ بھارت دی پہلی فوٹو صحافی ہومائویاروالا ولوں اس ویلے دیاں کھچیاں تصویراں وی تریخی ہن۔ سٹیڈیم وچ پرانے قلعے دے پچھوکڑ وچ مارچ کردے فوجی، سہں چکدے ڈاکٹر۔ راجندر پرساد (ہن دے وجے چوک وچ بناں کسے سرکھیا دے) اج وی اوہناں پلاں دی ولکھن داستاں بیاندے ہن۔
پرناب مکھرجی
عزت تے امتیاز
نیو یارک تو‏ں شائع میگزین، یورومنی دے اک سروے دے مطابق، انہاں نو‏ں سال 1984 دے لئی دنیا دے بہترین پنج وزراء خزانہ وچو‏ں اک قرار دتا گیا۔ انہاں نو‏ں سن 1997 وچ سب تو‏ں بہترین ممبر پارلیمنٹ دا ایوارڈ ملا۔
جمہوریہ دن (بھارت)
جمہوریہ دن موقعے شامل ہوئے مہمان
[[File:Countries invited as chief guest for India Republic Day parade.svg|thumbnail|400px|یوگوسلاویا نوں اس وچ نہیں درسایا گیا
پرناب مکھرجی
عزت تے امتیاز
2008ء وچ انہاں نو‏ں عوامی معاملات وچ انہاں د‏‏ی خدمات دے لئی پدم بھوشن تو‏ں نوازیا گیا۔
جمہوریہ دن (بھارت)
جمہوریہ دن موقعے شامل ہوئے مہمان
{{legend|#01062b|5 وار (فرانس)}} {{legend|#031381|4 وار (بھوٹان)}} {{legend|#0620d7|3 وار (ماریشس، روس/یو۔ایسّ۔ایسّ۔آر۔)}} {{legend|#6969e7|2 وار (برازیل، انڈونیشیا، نیپال، نائیجیریا، پاکستان، سری لنکا، یو۔کے۔)}} {{legend|#cdd2f7|1 وار}} {{legend|#e0e0e0|0 وار}} ]]
حوالے
گٹھ:بھارت دا آئین گٹھ:بھارت سرکار
چٹی اِلھ
چٹی اِلّھ (انگریزی: Black-shouldered kite; Elanus axillaris) اِلھاں دے ٹبر دا اک شکاری پنچھی اے۔ ایہ بھانویں خاص طور تے آسٹریلیا وچ پایا جاݨ والا پنچھی اے پر ایہ افریقا، یوریشیا تے شمالی امریکا وچ وی عامَ مِلدا اے۔ ایہ پنچھی پنجاب وچ وی پہلاں کافی وکھائی دیندا سی پر ہُن گھٹدا جا رہیا اے۔ ایہ کسان دوست پنچھی اے۔ بین الاقوامی قدرت سرکھیا ادارہ دے مطابق عالمی سطح اُتے ایہ نسل ہجے گھٹ خطرے وچ اے پر پنجاب وچ ایہ گھٹدی جا رہی اے۔
پرناب مکھرجی
وفات
10 اگست 2010ء نو‏‏ں کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء دے دوران وچ انہاں نے اپنے ٹویٹر کھاتہ تو‏ں اعلان کيتا کہ اوہ کورونا وائرس دا مرض 2019ء تو‏ں متاثر ہوئے نيں۔ اس دے بعد انہاں دے دماغ وچ خون دا جماو ہوئے گیا جس د‏‏ی سرجری ہوئی۔ غسل خانہ وچ پھسل کر گرنے دے بعد انہاں نو‏ں اسپتال وچ داخل کرایا گیا۔ آرمی ریسرچ اینڈ ریفرل دہلی وچ انہاں نو‏ں بھررتی کرایا جتھے تو‏ں وفات انہاں دا علاج کيتا گیا۔ انہاں نو‏ں پھیپھڑا تے گردہ وچ تکلیف ہوئی تے انہاں نو‏ں متنفسہ اُتے رکھیا گیا۔ 31 اگست 2020ء انہاں دے لڑکے ابھیجیت مکھرجی نے انہاں د‏‏ی وفات دا اعلان کيتا۔
چٹی اِلھ
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی گٹھ:الاں گٹھ:چیلھاں
پرناب مکھرجی
حوالے
گٹھ:20وین صدی دے ماہر اقتصادیات گٹھ:اقوام متحدہ دے بھارتی اہلکار گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مؤرخین گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان گٹھ:بنگالی سیاستدان گٹھ:بنگالی شخصیتاں گٹھ:بنگالی ہندو گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی غیر افسانوی مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین گٹھ:بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارت رتن وصول کنندگان گٹھ:بھارت دے وزرائے خارجہ گٹھ:بھارت دے وزرائے خزانہ گٹھ:بھارت دے وزرائے دفاع گٹھ:بھارت وچ ریاستی جنازے گٹھ:بھارتی آپ بي‏تی نگار گٹھ:بھارتی سیاسی جماعتاں دے بانیان گٹھ:بھارتی سیاسی مصنفاں گٹھ:بھارتی صدور گٹھ:بھارتی مصنفاں گٹھ:بھارتی مصنف گٹھ:پدم وبھوشن وصول کنندگان گٹھ:پندرہويں لوک سبھا دے اراکین گٹھ:چودہويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:حکومت ہند د‏‏ی پلاننگ کمیشن دے ارکان گٹھ:ضلع بیربھوم دیاں شخصیتاں گٹھ:ضلع مرشد آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:عوامی امور وچ پدم وبھوشن دے وصول کنندگان گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فکیلٹی گٹھ:کولکات‏ا دیاں شخصیتاں گٹھ:مغربی بنگال تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان گٹھ:مغربی بنگال تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان گٹھ:مغربی بنگال تو‏ں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:مغربی بنگال دے مصنفاں گٹھ:بھارت وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا تو‏ں اموات
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
جدوناتھ سرکار
جدوناتھ سرکار یا یدوناتھ سرکار (پیدائش: 10 دسمبر 1870ء – وفات: 19 مئی 1958ء) اک ہندوستانی بنگالی مؤرخ سی۔ اُس دی وجہ شہرت اورنگزیب عالمگیر اُپر لکھیاں گئیاں کئی کتاباں نیں۔
ابتدائی حالات
جدوناتھ دی پیدائش 10 دسمبر 1870ء نوں ضلع سنگارا ذیلی  دے اک پنڈ کاراچمیریا وج ہوئی جو ہن ضلع نتور   وچ واقع اے۔
حوالے
گٹھ:1870 دے جم گٹھ:1958 دیاں موتاں گٹھ:انہسویں صدی دے ہندوستانی مؤرخین گٹھ:بنگالی زمیندار گٹھ:بنگالی مؤرخین گٹھ:ویہویں صدی دے بھارتی مؤرخین گٹھ:جنوبی ایشیا دے مؤرخین گٹھ:ضلع نتور دیاں شخصیتاں گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:نائٹس بیچلر گٹھ:ہندوستانی نائٹ گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکاتا دے فضلا گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فکیلٹی
شاہ محمد
شاہ محمد اوہ مہاراجہ رنجیت سنگھ نوں پسند 1780 نوں ضلع امرتسر دے اک پنڈ ودالہ ویرم چ جمیا۔ شاہ محمد مہاراجہ رنجیت سنگھ نوں پسند کردا سی کیوں جے اونے پنجاب نوں دکھاں دی تھاں توں جنت دی پھلواری چ پلٹ دتا سی۔
ایہہ وی ویکھو
٭جنگ نامہ شاہ محمد
بارلے جوڑ
گٹھ:پنجابی شاعر
اہل قرآن شیعہ
اہل قرآن شیعہ ،قرآنیون،جریان قرآنیان شیعہ یا قرآنیان انہاں ایرانی شیعاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو اصلاح شیعت دی کوشش کردے رہے نيں۔ اگرچہ تاریخ شیعت وچ ایہ احتمال ظاہر کیتا جاندا اے کہ بہت سارے لوگ موجود رہے نيں جو صرف قرآن دی حاکمیت دے قائل سن اُتے رسمی علما دی مخالفت تے انہاں تو‏ں خوف دی وجہ تو‏ں تقیہ کردے راے۔ ایسا کہنا چاہیے کہ سید جمال الدین اسد آبادی اوہ پہلے شخص سن جنھاں نے اصل دین دی طرف واپسی دی تحریک چلیائی تے فرماندے سن : "ملت اسلامی دی بیماریاں دا واحد علاج ایہ اے کہ اوہ خود نو‏‏ں صدر اول دے مسلماناں دی طرح دین دے اصل قواعد دی طرف لوٹائاں۔ " اہل تشیع وچ اصلاح یا روشنفکری تے تجدد دینی دا آغاز بدعات تے خرافات دے مقابلہ تو‏ں شروع ہويا تے ایہ مشروطہ ایران دے نال نشو و نما ہوندی گئی۔ چنانچہ رئج عقائد وچ تجدد گرائی یا نظرثانی کرنے والے علما سید جمال الدین افغانی،اسد اللہ خرقانی ، آیت اللہ محمد حسن شریعت سنگلچی،شیخ محمد خالصی زادہ،حیدر علی قلمداران،ابوالفضل برقعی،سید صادق تقوی،یوسف شعار،سید محمد جواد غروی،سید علی اصغر غروی،محسن کدیور،علی اکبر حکمی زادہ،سید جلال جلالی قوچانی،انجینر حسین برازندہ،خسروبشارتی،عبدالوہاب فرید تنکابنی،مہدی بازرگان عبد العلی بازرگان شامل نيں۔ آیت اللہ شریعت سنگلجی دے مایہ ناز شاگرد "علی اکبر حکمی زادہ" دی طوفان برپا کرنے والی کتاب "اسرار ہزارسالہ" تو‏ں وچ اہل قرآن شیعہ دے نظریہ نو‏‏ں ہی بیان کیتا گیا اے۔ اسرار ہزار سالہ جس دا جواب آیت اللہ خمینی نے " کشف الاسرار" دے نام تو‏ں تے آیت اللہ خالصی زادہ نے وی جواب لکھیا،علی اکبر حکمی زادہ جو آیت اللہ طالقانی دے بھانجے نيں لکھدے نيں : "اج ساڈے(شیعہ اثناعشری دے ) پاس جو دین اے اوہ 95 فیصد گمراہی تے ضلالت اُتے مشتمل اے۔" جب کہ سیداحمد کسروی اپنی کتاب "شیعہ گری" وچ لکھدے نيں : "اسلام دو نيں۔اک حقیقی اسلام جو محمد مصطفیٰ ص لے کر آئے تے آپ دی وفات تک جو اسلام رائج رہیا اوہی حقیقی اسلام اے۔ جدو‏ں کہ دوسرا اسلام اوہ اے جو رسول ص دی وفات دے بعد تو‏ں اج تک جو رائج(فرقےآں کا) اسلام اے اوہ خرافاندی اسلام اے " اہل قرآن شیعہ دے عمومی افکار و نظریات
توحید
اہل قرآن شیعہ عموما سب تو‏ں زیادہ توحید اُتے زور دیندے نيں تے شرک دے سخت خلاف نيں۔ان دی کتب "توحید عبادت" شریعت سنگلجی تے برقعی و قلمداران دی کتاباں وچ سب تو‏ں زیادہ فوکس تے زور اسی نظریہ توحید تے چار اقسام توحید اُتے کاربند رہنے دی تاکید تے ہرقسم دے شرک اکبرو اصغر تو‏ں خود نو‏‏ں بچانے دی نصیحت کيتی گئی اے۔ تے نھج البلاغہ تو‏ں علی ع دی وصیت " کہ توحید و سنت دے چراغاں نو‏‏ں جلیائے رکھنا" انہاں دا مشن اے۔
قبراں اُتے تعمیرات تے عبادات و تبرکات
اہل قرآن شیعہ طبقہ قبراں اُتے ہر قسم دی تعمیر تے قبر نو‏‏ں چار انگشت تو‏ں بلند کرنے نو‏‏ں غیر شرعی سمجھدے نيں۔ان دا خیال اے کہ سب تو‏ں وڈے شرک دے مراکز ایہ قبراں نيں۔قبہ سازی،گلکاری،چونے تو‏ں سنگ مرمر تو‏ں سجاوٹ حرام اے۔ قبر دی مٹی دے علاوہ کوئی مٹی استعمال نا دی جائے تے زمین تو‏ں چار انگلیاں تو‏ں اُچی قبراں نو‏‏ں گرا کر سنت دے مطابق تعمیر دی جائے .اس اُتے آیت اللہ شریعت سنگلجی دی "توحید عبادت"، آیت اللہ برقعی دی "زیارت قبور دی بہت ساری بدعات" ملاحظہ کریئے جتھ‏ے موم بتی،شمع جلانا تے چادر چڑھانا وغیرہ نو‏‏ں اسراف و خلاف شرع قرار دتا اے۔ حیدرعلی قلمداران نے مسلماناں دے زوال دے اسباب وچو‏ں اک انہاں قبراں تے درگاہاں پہ اسراف ں توہمات نو‏‏ں قرار دتا۔ انہاں دے مطابق قبرپرستی مردہ پرستی خلاف شرع تے باعث شرک عمل اے۔
غیر اللہ دے نام اُتے ذبح و قربانی
فلاں دے نام لے کر قربانی دی جائے تو اسنو‏ں حرام گوشت قرار دیندے نيں۔اس طرز ف کرکے مطابق غیر خدا دے نام اُتے کچھ ذبح کرنا،قبراں درگاہاں اُتے ذبح کیتے گئے جانوراں دا گوشت کھانا حرام اے تے ذبح کرنے والا شرک دا ارتکاب کردا اے۔ آیت اللہ شریعت سنگلجی کتاب "توحید عبادت" وچ اک باب اس عنوان تو‏ں قائم کرکے اس شرک نو‏‏ں شیعہ احادیث تو‏ں مفصل رد کردے نيں تے قربانی نو‏‏ں خالص رضائے الھی کیلے کرنے دی نصیحت کردے نيں۔جب کہ آیت اللہ برقعی اپنی کتاب"تضاد مفاتیح الجنان با آیات قرآن" وچ اک جگہ اس اُتے مفصل لکھدے نيں۔
نذر و نیاز غیر اللہ کیلے
غیر اللہ کیلے نذر و نیاز،دیگ تے لنگر نو‏‏ں غلط سمجھدے نيں۔ان دے نزدیک نذرو نیاز تے منت صرف خدا کیلے منی جائے تے انہاں جداں جگھاں اُتے کھانا لینا تے نذر و نیاز تبرکات کھانا حرام اے جداں کہ آیت اللہ برقعی نے اپنی تفسیر تابشی از قرآن وچ ذکر کیتا اے۔
استغاثہ و استعانت غیر اللہ
غیر اللہ تو‏ں غیبی امور کیلے مدد مانگنا استغاثہ استعانت و استمداد نو‏‏ں اہل قرآن شیعہ شرک سمجھدے نيں۔ان دے خیال وچ جدو‏ں مشکل کشا،حاجت روا،داندا و گنج بخشنے والا صرف خدا اے تو ایاک نعبد وایاک نستعین تے اذ تستغثون ربکم اُتے کاربند ہو ک‏ے حقیقی مولا مشکل کشا حاجت روا اللہ نو‏‏ں پکاریا جائے .یا علی مدد یاابوالفضل عباس یا سکینہ نو‏‏ں شرکیہ جملے قرار دیندے نيں۔ان دے مطابق امام سجاد نے صحیفہ سجادیہ وچ تے علی المرتضی نے اپنی مناجات وچ صرف اللہ نو‏‏ں ہی پکاریا اے تے اسی تو‏ں مدد طلب دی اے۔
وسیلہ اورشفاعت و سفارش
اہل قرآن شیعہ وسیلہ حتی کہ روز قیامت سفارش و شفاعت دے منکر نيں۔ان دے نزدیک شفاعت انبیا و اولیاء قرآن تو‏ں متصادم نظریہ اے تے انہاں دا کہنا اے کہ دشمنان اسلام نے مسلماناں نو‏‏ں گمراہ کرنے کیلے شفاعت روز قیامت دی من گھڑت احادیث داخل کيتیاں .اس دے علاوہ حدیث نابینا تے وسیلہ حضرت عباس رسول دے چچا دا بطور وسیلہ حضرت عمر دے پیش کرنے نو‏‏ں وی من گھڑت حدیث سمجھدے نيں۔جداں کہ حیدر علی قلمداران نے اپنی کتاب "راہ نجات از شر غلات" وچ اسنو‏ں الگ جزؤ مین بیان کیتا اے۔
مسئلہ حاضروناظر
اہل قرآن شیعہ طرز فکر دا عقیدہ اے کہ صرف اللہ تعالی ہی ہر جگہ حاضر و ناظر اے۔ تے اس دے علاوہ کسی مخلوق دی ایہ صفت نئيں کہ بیک وقت ہر جگہ موجود ہوئے۔ تے انہاں دا نظریہ اے کہ ارواح انبیا وآئمہ تے اولیاء جنت وچ "دارالسلام" وچ اے۔ تے قبراں وچ زندہ نئيں بلکہ اس دنیا تو‏ں بالکل لا تعلق تے بے خبر نيں۔تے روز قیامت اسی بے خبری بعد از وفات دا ذکر خدا دے سامنے کرن گے.
علم غیب تے انبیا و اولیاء تے امام
اہل قرآن شیعہ دے مطابق صرف اللہ" عالم الغیب" اے تے انبیاو ائمہ اولیا مومنین باخبار الغیب اے "یؤمنون بالغیب" انہاں دی صفت اے تے اللہ بعض غیب دی باتاں /اخبار بذریعہ وحی انہاں نو‏‏ں "ذالک من انباء الغیب نوحیہ الیک" بتا دیندا اے اظہار کر دیندا اے (سورہ یوسف 102) تے اسی طرف اشارہ ہور آیت وچ کیتا گیا اے کۂ غیب تو صرف اللہ دے علاوہ کوئی نئيں جاندا تے جدو‏ں ضرورت پڑے اللہ انبیا نو‏‏ں اپنی مرضی تو‏ں بذریعہ وحی اس دا اظہار کر دیندا اے۔ ایسا نئيں کہ انبیا جدو‏ں چاہے غیب جاناں اپنی مرضی تو‏ں بغیر وحی دے بلکہ سراسر خدا دی مرضی تے اوہدی طرف تو‏ں وحی دے بعد ہی اخبارغیب جاندے نيں،یعنی عالم غیب نئيں بلکہ تمام اولیا انبیا و ائمہ مومنین باخبار غیب ہے
نوع انبیا و امام -نور وبشر
اس طبقہ فکر دا نظریہ اے کہ ائمہ وی نوع بشر اے۔ عام انساناں دے نال فرق صرف نبوت تے وحی اے۔ تے نوری جسم یا روح دے نظریۂ کۂ لباس بشر وچ اسيں تو‏ں الگ انسان نيں اس نظریہ دے قائل نئيں بلکہ انا بشر مثلکم نو‏‏ں مثل ہی مندے نيں تے انابشر من نور یا انا بشر غیر کم دے نظریات نو‏‏ں رد کردے نيں.
زیارت قبور
قبراں دی زیارت نو‏‏ں اس طبقہ وچو‏ں بعض مطلقا حرام تے زیارت قبور اُتے ثواب نو‏‏ں من گھڑت روایات قرار دیندے نيں۔حیدر علی قلمداران نے "راہ نجات از شر غلات- زیارت و زیارت نامہ" تے "ارمغان آسمان" وچ اس زیارت کیلے قبراں اُتے جانے نو‏‏ں غلط عمل قرار دتا۔ جدو‏ں کہ آیت اللہ شریعت حسن سنگلجی تے آیت اللہ ابن رضا رضوی برقعی دے مطابق قبراں دی زیارت تو جایز اے تے اس دا مقصد صرف عبرت حاصل کرنا تے انہاں مردہ لوگاں کیلے بخشش دی دعا کرنا تے انبیا و اولیا دی قبراں اُتے جاکر صرف تجدید تے عہد کرنا کہ دین اُتے چلنے وچ انہاں دی سیرت نو‏‏ں اپنااں گے مقصد ہو،باقی قبراں اُتے ھرقسم دا سجدہ،بوسہ دینا،تبرک حاصل کرنا تے انہاں دا طواف وغیرہ شرک و خلاف شریعت اے۔
نحوست،فال تے توھمات
اہل قرآن شیعہ طبقہ دا عقیدہ اے کہ نحوست دناں وچ نئيں، صفر دے مہینہ وچ کوئی نحوست نئيں .اسی طرح الو بولنا ،13 نمبر نو‏‏ں منحوس سمجھنا قرآن تو‏ں فال نکالنا، کالی بلی دے راستہ کاٹنے وغیرہ نو‏‏ں منحوس سمجھنا تے اسی طرح کسی دن نو‏‏ں سعد دا باعث سمجھنا ایہ سب توہمات نيں جنہاں دی کوئی شرعی حیثیت نئيں بلکہ مشرکین ضعیف العقیدہ لوگاں دی بکواست نيں.
ستاراں دے اثرات و احوال
ستاراں دا حال دیکھنا زائچہ بنانا کیپ ری کان، ثور، وغیرہ دے نال لوگاں دی قسمت دا حال ،اسٹرالوجی تے نجومی وغیرہ نو‏‏ں بکواست سمجھدے نيں۔تے انہاں دے مطابق ہتھ دیکھنا پالمسٹری شرکیہ عقیدہ دے حامل لوگ جو غیب دانی دا دعوی کردے نيں سب فضول و خلاف شرع حرکات نيں.
فاتحہ خوانی،قل تیجا،چالیسواں ،برسی و ہور رسومات
فاتحہ خوانی،مجتے رکھنا قاری نو‏‏ں قبر اُتے بٹھانا تے باقی رسومات اسراف و تبذیر اے۔ انہاں دے ہاں شرعی طریقہ تے سنت ایہ اے کہ میت دے گھر تو‏ں کچھ نا کھایا جائے تے میت دے گھر والے تن دن سوگ کریئے تے ہمسایہ دے لوگ تن دن تک انہاں نو‏‏ں کھلااں میت دے گھر تو‏ں کھانا تے پیٹ خور اخوند و ملیا کیلے پیسے دینا تاکہ کچھ رسومات اد ا کریئے خلاف شرع و بدعت سمجھدے نيں.
وفات مسیح ع
اہل قرآن شیعہ دا عقیدہ اے کہ حضرت عیسی اگرچہ صلیب اُتے نئيں چڑھے لیکن انہاں دی وفات ھوگئی تے اوہ دوبارہ واپس نئيں آینگے.
امام مہدی،غیبت،انتظار ،رجعت
اہل قرآن شیعہ حضرات کسی امام مہدی دے وجود نو‏‏ں مکمل رد کردے نيں انہاں دا عقیدہ اے کہ امام حسن عسکری ع لاولد فوت ہو گئے تو بعض دنیاپرستاں نے انہاں کیلے اک بیٹے دا وجود فرضی طور اُتے اس لئی مشہور کیتا تاکہ انہاں دے نام اُتے خمس دے مزے اڑائاں .اس سازش دے شرکاء نے خود نو‏‏ں امام مہدی دا نائب قرار دے کر دنیوی مفادات حاصل کیتے .مہدی کواہل قرآن شیعہ اک افسانہ قرار دیندے نيں تے انہاں دے رجعت نو‏‏ں خلاف قرآن اک واقعہ تے ڈرامۂ سمجھدے نيں۔ان دا عقیدہ اے کوئی مہدی اسلام دے مطابق نئيں بلکہ شیعہ سنی کتب وچ اسلام دشمناں نے مہدی دے متعلق روایات داخل کیتے.
اماماں دا معصوم و منصوص ہونا
تمام اہل قرآن شیعہ مہدی جنہاں دا وجود ہی مشکوک اے ،اس لئی باقی باقی گیارہ اماماں دی عزت کردے نيں۔ان نو‏‏ں لیڈر مندے نيں یا اپنے دور دے اعلیٰ و ارفع مجتہد سمجھدے نيں جداں کہ ڈاکٹر محسن کدیور دا خیال اے۔ لیکن انہاں سب نو‏‏ں معصوم عن الخطاء تے منصوص من اللہ تے مفترض الطاعت نئيں سمجھدے. انہاں دے مطابق امام تابع دین اے جزو دین نئيں.
منابع و کتب
سب تو‏ں زیادہ دلائل اپنے موقف دے حق وچ اہل قرآن شیعہ قرآن تو‏ں دیندے نيں،جس دے بعد نھج البلاغہ نو‏‏ں اپنے عقائد و نظریات دے صحیح ہونے دے طور اُتے پیش کردے نيں۔اس دے علاوہ صحیفہ کاملہ سجادیہ تو‏ں بہت ساری عبادات نقل کردے نيں تے صحیفہ علویہ تو‏ں وی خوب استفادہ کردے نيں۔تاریخ دے حوالے تو‏ں الغارات ثقفی،وقعہ صفین تے الجمل نامی نصر ابن مزاحم دی قدیم ترین شیعہ اثناعشری کتب وی زیادہ تر استعمال کردے نيں۔ البتہ اس دے علاوہ وی شیعہ احادیث دی روایات نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ استعمال بطور حوالہ کردے نيں۔لیکن سنی کتب حدیث وی بسا اوقات استعمال کردے نيں۔تے بطور کل شیعہ سنی زیدی کتب تو‏ں وی استفادہ کردے نيں بشرطیکہ قرآن دے خلاف نا ھو ورنہ خواہ کتنی صحیح سند دی احادیث ھو قرآن دے مخالف ہو تو رد کر دین گے.
خلفاء راشدین
اہل قرآن شیعہ اگرچہ علی ع نو‏‏ں تمام صحابہ تو‏ں افضل تے خلافت دے حقدار سمجھدے نيں۔البتہ چونکہ بطور نص علی ع دی خلافت دے موجود ہونے دے انکاری نيں۔تو جدو‏ں خلیفہ اول دوم وسوم نو‏‏ں امت خصوصا مھاجرین نے منتخب کیتا تے علی ع نے انہاں دے نال اچھا سلوک تے انہاں دی تعریفاں کيتیاں .اس لئی انہاں 3 دی عزت واحترام تے فضیلت بطورسابقین اولون دے قایل نيں۔خصوصا حضرت عمر دے حد درجہ احترام کردے نيں.
یزید و معاویہ
چونکہ علی ع نے مختلف روایات تے نھج البلاغہ وچ مذمت تے خلاف اسلام سازشاں تو‏ں پردہ اٹھایا اے اس لئی اہل قرآن شیعہ علی ع دی طرح معاویہ دے سخت خلاف نيں تے سب تو‏ں زیادہ تنقید کردے نيں۔اسی طرح یزید نو‏‏ں ہی قاتل حسین تے ناشائستہ کردار دا حامل سمجھدے نيں.
تقیہ دے متعلق
جس تقیہ نو‏‏ں شیعہ اثناعشری وچ ائمہ ع تو‏ں منسوب کیتا گیا اے اہل قرآن شیعہ اسنو‏ں رد کردے نيں تے ائمہ ع اُتے اسنو‏ں جھوٹ سمجھدے نيں۔تے رائج تقیہ نو‏‏ں آئمۂ ع دی کردار کشی تے انہاں نو‏‏ں بدنام کرنے دا ذریعہ قرار دیندے ہوئے تقیہ نو‏‏ں ناجائز تے جھوٹ قرار دیندے نيں.
متعہ تے ازدواج موقت
متعہ نو‏‏ں اہل قرآن شیعہ حرام تے زنا قرار دیندے نيں۔اسنو‏ں خلاف شرع تے خلاف قرآن قرار دے کر ہر اس روایت نو‏‏ں جو کتب حدیث وچ نکاح موقت تو‏ں متعلق وارد نيں جھوٹ دا پلندہ سمجھدے نيں جس نو‏‏ں دشمنان اسلام نے ازدواج اسلامی نو‏‏ں خراب کرنے تے فحاشی پھیلانے کیلے رواج دتا۔
زیارت عاشورا،زیارت جامعہ تے دعائے ندبہ تے دعائے توسل
اہل قرآن شیعہ زیارت عاشورا،زیارت جامعہ نو‏‏ں سندا غیر مستند مندے نيں۔تے انہاں دے متن نو‏‏ں خلاف قرآن سمجھدے نيں۔تے من گھڑت۔ دوسری طرف دعائے توسل نو‏‏ں شرک آمیز تے قرآنی تعلیمات دے خلاف سمجھدے نيں۔تے دعائے ندبہ نو‏‏ں وی من گھڑت فتنہ انگیز دعا قرار دیندے نيں۔ تے اس دعائے ندبہ دے رد وچ مستقل کتب وی اہل قرآن شیعہ علما نے لکھی نيں.
قصیدہ تے مدح سرائی
اہل قرآن شیعہ قصیدہ تے مدح دے نام اُتے غلو آمیزا ور مبالغہ آرائی اُتے مبنی قصیداں تے مدح دے سخت خلاف اے۔ آغا علی اصغر موسوی غروی نے اس اُتے مقالہ تحریر کیتا اے۔
مرثیہ تے نوحہ خوانی
اہل قرآن شیعہ نوحہ خوانی تے مرثیاں نو‏‏ں جاھلانہ کاماں تو‏ں تشبیہ دیندے نيں تے اسنو‏ں خلاف شریعت سمجھدے نيں۔آغا اصغر غروی موسوی نے نوحہ و مرثیہ خوانی دے رد وچ مقالہ لکھیا اے۔
عزاداری دے رسومات تے شبیہ سازی
اہل قرآن شیعہ عزاداری دے نام اُتے سینہ کوبی،زنجیر زنی قمہ زنی اگ اُتے ماتم نو‏‏ں غیر اسلامی تے ناجایز حرام قرار دیندے نيں۔مزیر گھوڑا پرستی علم پرستی تے شبیہ پرستی تابوت پرستی دے وی سخت خلاف نيں تے اسنو‏ں مجوسیت و مشرکین دے اعمال سمجھدے نيں.
بکا وماتم تے گریہ
اہل قرآن شیعہ وچو‏ں کچھ افراد ماتم تے گری نو‏‏ں وی صبر دے منافی قرار دیندے نيں۔تے اسنو‏ں اسلامی تعلیمات کہ وفات اُتے تن دن تو‏ں زیادہ سوگ حرام اے تو‏ں متصادم سمجھدے نيں۔ان دے خیال وچ کسی دی وفات اُتے انا للہ وانا الیہ راجعون پڑھنا تے خدا دی امانت نو‏‏ں واپس لینے اُتے صبر کرنا چاہیے خواہ کوئی وی ہوئے۔
تقلید حرام
اہل قرآن شیعہ تقلید نو‏‏ں حرام قرار دیندے نيں تے تحقیق و اجتہاد دے حق وچ اے۔ انہاں دے نزدیک علما تو‏ں رجوع کرنا تو درست اے لیکن ہر حال وچ خواہ قرآن دے خلاف وی مجتہد دی گل ہو اسنو‏ں قبول کرنا شرک تے انہاں علما نو‏‏ں بنی اسرائیل دی طرح ارباب بنانا اے۔
فقہ جعفری تے فروعی مسائل
اہل قرآن شیعہ نماز،روزہ،حج و زکوۃ فقہ جعفری دے مطابق ادا کردے نيں تے عموما سجدگاہ وی استعمال کردے نيں۔ہتھ چھڈ دے تے اس دے علاوہ وضو وی جعفری فقہ دے مطابق ادا کردے نيں۔تے بغض انہاں وچو‏ں وضو وچ پاآں دھونے نو‏‏ں تے سجدگاہ استعمال نہ کرنے نو‏‏ں وی درست سمجھدے نيں.
تبرکات،پتھر درخت قدم گاہ
تبرکات دے نام اُتے پتھر درخت تے قدم گاہ یا جعلی ضریحاں دی عبادت کواہل قرآن شیعہ درست قرار نئيں دیندے .بلکہ ایسے درخت پتھر قدم گاہ نو‏‏ں مٹانے دے حق وچ ہوندے نيں تاکہ ایہ شرک دی فیکٹریاں نہ بن جائے.
تعویز گنڈے تے نقش
اہل قرآن شیعہ تعویز گنڈے دے سخت خلاف نيں تے جو نقوش دستیاب نيں برکات دے نام اُتے انہاں نو‏‏ں یکسر مسترد کردے ہین۔ انہاں دے مطابق قرآن تو‏ں تعویز بنانا قرآن نو‏‏ں ترک کرنے تے اصل مقصد قرآن تو‏ں انحراف اے۔ تے قرآن یا غیر قرآن تو‏ں تعویز بنانے تے امام ضامن باندھنے نو‏‏ں وی ناجائز و شرک قرار دیندے نيں تے توحید عبادت نامی کتاب وچ آیت اللہ شریعت سنگلجی نے تعویز دھاگہ تے نقش نو‏‏ں خلاف تعلیمات اہل بیت ع قرار دتا اے۔