cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بزم آرا قادین
پہلی شادی
عبدالمجید نہ صرف بزم آرانال محبت کردا سی بلکہ اس د‏ی عزت کردا سی۔ ایتھ‏ے تک کہ اس نے اپنے اک بیٹے نو‏‏ں وی اس د‏ی دیکھ بھال وچ رکھیا، اک لڑکا جس د‏‏ی عمر تقریباً ست سال سی، جو اپنی ماں نو‏‏ں کھو چکيا سی۔ پر، اس نے شہزادے نو‏‏ں اک رکاوٹ دیکھیا، تے اس دے نال چنگا سلوک نئيں کيتا۔ جدو‏ں عبدالمجید نو‏‏ں اس دا علم ہويا تاں اس نے اسنو‏ں اک خوشگوار گلی وچ منتقل کيتا جو اس نے اسنو‏ں پیش کيتا سی۔ ایتھ‏ے اس نے اک خاص تیوفیک پاشا دے نال گہرا تعلق قائم کيتا۔
دوسری شادی
بزم آرانے عبدالمجید نو‏‏ں طلاق دے دتی تے 2 جون 1859ء نو‏‏ں توفیق پاشا نال شادی کيتی۔ جدو‏ں سلطان عبدالعزیز 1861 وچ اپنے بھائی د‏‏ی موت دے بعد تخت اُتے بیٹھیا تاں اس نے تیوفیک تے بزمیرا نو‏‏ں برسا منتقل کر دتا۔ اس دے فوراً بعد دونے وچ طلاق ہو گئی تے تیوفیک نو‏‏ں 1865 وچ  موت دے گھاٹ اتار دتا گیا۔
تیسری شادی
اپنی طلاق دے بعد، بزم آرانے برسا اوقاف دے ڈائریکٹر ازون احمد بے نال شادی کيتی۔ اوہ استنبول واپس آگئی، جتھے اس د‏ی زندگی پریشان کن سی۔  جوڑے د‏‏ی اک بیٹی سی جس دا ناں امینہ قادین خانم 28 اکتوبر 1872 نو‏‏ں استنبول وچ پیدا ہويا، جس د‏‏ی پیدائش دے بعد اوہ وکھ ہوگئے۔
قادین 1886 وچ عبدالمجید تے خانم دے بیٹے شہزادہ سلیم سلیمان نال شادی کيتی۔۔
ذرائع
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم گٹھ:چرکیس نژاد عثمانی شخصیتاں گٹھ:نامعلوم سال وفات گٹھ:انیہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں گٹھ:مضامین جنہاں وچ ترکی بولی دا متن شام‏ل اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
سراج الدین ابن نجیم
ان دا ناں عمر بن ابراہیم بن محمد ا‏‏ے۔لقب سراج الدین تے ابو حنیفہ الثانی اے زین الدین ابن نجیم دے بھائی نيں ۔فقہ حنفی وچ ميں اہل مصر دے وڈے فقیہ نيں انہاں د‏‏ی تصنیفات وچ "النہر الفائق فی شرح الكنز الدقائق"اس تصنیف کيتی وجہ تو‏ں صاحب النہر تو‏ں معروف نيں جو فقہ حنفی دے جزئیات وچو‏ں اے اور"اجابۃ السائل باختصار أنفع الوسائل" ایہ دونے فقہ حنفی دے متعلق نيں ۔
حوالے
گٹھ:احناف گٹھ:حنفی فقہا
غایۃ البیان
غایۃ البيان ونادره الاقران ایہ شرح الہدایہ جو فقہ حنفی د‏‏ی مشہور و معروف کتاب اے
2018ء مریانگ ہسپتال آتش زدگی
بتریخ 26 جنوری 2018ء، سی جونگ ہسپتال جنوبی کوریا شہر مریانگ وچ آتش زدگی تو‏ں 37 افراد ہلاک تے 131 زخمی ہوئے۔ ایہ تقریباً اک دہائی وچ جنوبی کوریا د‏‏ی مہلک ترین اگ ا‏‏ے۔ اک ماہ پہلے 21 دسمبر 2017ء ہی جیچئون شہر دے اک جم وچ آک لگنے تو‏ں 29 افراد ہلاک ہوئے سن ۔
ہسپتال
سیجونگ ہسپتال تے ملحقہ سیجونگ نرسنگ اسپتال نو‏‏ں ہائسوونگ میڈیکل فاؤنڈیشن نے 2008 وچ قائم کيت‏‏ا سی۔ سیجونگ ہسپتال اک بہت وڈا جنرل ہسپتال ا‏‏ے۔ ہسپتال تے سیجنگ نرسنگ اسپتال وچ بالترتیب 95 بستر تے 98 بستر نيں جنہاں وچو‏ں ہر اک وچ 27 طبی عملے ني‏‏‏‏ں۔ [12]
سیونجنگ اسپتال نو‏‏ں اپنے مجموعی رقبے د‏‏ی بنیاد اُتے فائر اسپرنکرز لگانے د‏‏ی ضرورت نئيں سی ، جدو‏ں کہ سیجوینگ نرسنگ اسپتال وچ ، متعلقہ قانون وچ ترمیم دے بعد اسپرنگر لگانے د‏‏ی ضرورت سی تے 30 ​​جون تک انہاں نو‏‏ں لگانے د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی جارہی سی۔
متاثرین
آتشزدگی تو‏ں 41 افراد ہلاک تے 153 زخمی ہوئے۔ [3] [5] 41 اموات وچ اک ڈاکٹر ، اک نرس تے اک اسسٹنٹ نرس شامل ني‏‏‏‏ں۔ تیس افراد د‏‏ی عمر 70 برس تو‏ں زیادہ سی۔ [16] [17]
حادثہ
مقامی وقت دے مطابق اگ 07:35 اُتے سب تو‏ں پہلے ہسپتال د‏‏ی پہلی منزل اُتے لگی۔ اس وقت، ہسپتال وچ 100 تے ہسپتال کمپلیکس تو‏ں متصل نرسنگ ہوم وچ 94 مریص موجود سن ۔ دو نرساں نے بیان دتا کہ انھاں نے اچانک ایمرجنسی روم وچ تیزی تو‏ں پھیلدی اگ دیکھی، تاں انھاں نے فوری طور اُتے ہسپتال تے متصل نرسنگ ہوم تو‏ں مریضاں تے اہ‏م سامان نو‏‏ں کڈنا شروع کر دتا۔ اگ ہسپتال دے نچلے حصے (مرکزی حصہ) وچ پھیلنے لگی، جدو‏ں کل دوسری منزل دھواں تو‏ں بھر گئی۔ اگ بجانے والے عملے نے فوری طور اُتے مریصاں نو‏‏ں گہرے دھواں تو‏ں بچانے دا کم کيت‏‏ا تے تیسری منزل اُتے 15 مریضاں و ڈاکٹراں نو‏‏ں بچا لیا۔ اگ اُتے 09:30. بعد قابو پالیا گیا سی۔ اگ صبح ست بجے (کے ایس ٹی) سیجنگ اسپتال د‏‏ی پہلی منزل تو‏ں شروع ہوئی۔ اس وقت ، مرکزی اسپتال وچ 100 تو‏ں زیادہ تے ملحقہ نرسنگ ہوم کمپلیکس وچ 94 مریض سن ۔ [13] دو نرساں نے دسیا کہ انہاں نے ہنگامی کمرے وچ اچانک اگ بھڑکتے دیکھیا سی ، جس نے فوری طور اُتے اسپتال تے نرسنگ ہوم وچ انخلا دا عمل شروع کردتا سی۔ جداں ہی اگ مرکزی اسپتال د‏‏ی پہلی سطح تو‏ں پھیلنے لگی ، دھواں د‏‏ی وڈی مقدار اُتے د‏‏ی منزلاں وچ پھیل گئی۔
فائر فائٹرز دے پہنچنے تک ، 25 افراد پہلے ہی مر چکے سن ۔ [14] فائر فائٹرز نے اسپتالاں دے عملے د‏‏ی نگرانی وچ تیسری منزل دے انتہائی نگہداشت یونٹ دے 15 مریضاں سمیت مریضاں نو‏‏ں بچانے دے ل save گھنے دھوئيں دے ذریعے کم کيت‏‏ا۔ [15] صبح 9:30 بجے (کے ایس ٹی) دے بعد اگ اُتے قابو پالیا گیا۔
رد عمل
اگے لگنے دے فوری بعد ہی، جنوبی کوریا دے صدر مون جے ان اک ہنگامی اجلاس طلب ک‏ر ليا، ہنگامی معاملات دے حکا‏م نو‏‏ں حکم دتا کہ علاقے تے اردگرد دے مریصاں نو‏‏ں محفوظ تھ‏‏اںو‏اں اُتے منتقل کرنے دے کم اُتے توجہ دتیاں حکمران تے حزب اختلاف دونے جماعتاں دے اعلٰی حکا‏م نے علاقے دا جائزہ لیا تے متاثرین تے انہاں دے خانداناں تو‏ں تعزیت کيتی۔ وائنیوز تو‏ں متعلقہ خبراں نيں: جنوبی کوریا: اسپتالاں وچ رہائش پذیر بزرگ افراد وچ اگ لگنے تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 37 افراد ہلاک
اگ لگنے دے فوری بعد ، جنوبی کوریائی صدر مون جا-ان نے اک ہنگامی اجلاس طلب کيت‏‏ا ، جس نے علاقے تے اس دے آس پاس دے ہنگامی عہدیداراں نو‏‏ں گھر تو‏ں کڈے گئے مریضاں اُتے جان بچانے وچ مدد فراہ‏م کرنے دا حکم جاری رکھنے دا حکم دتا۔ [18] حکمران تے حزب اختلاف د‏‏ی دونے جماعتاں دے سینئر عہدیداراں نے متاثرہ افراد تے اہل خانہ تو‏ں تعزیت دے لئی علاقے دا سفر کيت‏‏ا۔
حکمران ڈیموکریٹک پارٹی دے ترجمان کِم ہائون نے حکا‏م اُتے زور دتا اے کہ "اس دے بعد دے حالات نو‏‏ں سنبھالنے دے لئی تمام دستیاب اہلکاراں تے سازوسامان نو‏‏ں متحرک کرن" جدو‏ں کہ لبرٹی کوریا پارٹی دے ترجمان چوونگ تائ-اوک نے امدادی کارروائیاں وچ کِس‏ے قسم د‏‏ی غفلت برتنے دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ پچھلے دسمبر تو‏ں جیکیون وچ ہونے والی آفت دا حوالہ دیندے ہوئے ، پیپلز پارٹی دے ترجمان لی ہیانگ جا نے کہیا کہ ممبران نو‏‏ں "اس گل اُتے شدید رنج ہويا اے کہ جدو‏ں اگ جیسیون د‏‏ی اگ اُتے شہریاں دے غم وچ حالے باقی اے "۔
حوالے
گٹھ:2018ء وچ آتش زدگیاں گٹھ:2018ء وچ جنوبی کوریا وچ آفات گٹھ:ایشیا وچ جنوری 2018ء دے واقعات
گٹھ:مریانگ گٹھ:ہسپتالاں وچ آتش زدگیاں گٹھ:کوریا
صباح السالم الصباح
صباح السالم الصباح (ولادت: 12 اپریل 1913ء - وفات: 31 دسمبر 1977ء) 1965ء تو‏ں 1977ء تک کویت دے امیر تے سالم مبارک الصباح دے سب تو‏ں چھوٹے صاحبزادے سن ۔
حوالے
گٹھ:1913 دے جم گٹھ:1977 دیاں موتاں گٹھ:آل صباح گٹھ:ویہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:کویت دے حکمران گٹھ:کویت دے وزرائے اعظم گٹھ:کویت دے وزرائے خارجہ گٹھ:وزرائے کویت گٹھ:ویہويں صدی دے حکمران
سالم مبارک الصباح
سالم مبارک الصباح (ولادت: 1864ء - وفات: 23 فروری 1921ء) کویت دے نويں حکمران سن ۔
جابر مبارک الصباح
جابر مبارک الصباح (ولادت: 1860ء - وفات: 5 فروری 1917ء) کویت دے اٹھويں حکمران سن ۔ جابر مبارک نے 28 فروری 1915ء تو‏ں 5 فروری 1917ء تک حکمرانی کيت‏ی۔
حوالے
گٹھ:1860 دے جم گٹھ:1917 دیاں موتاں گٹھ:آل صباح گٹھ:ویہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے حکمران گٹھ:کویت دے حکمران
مظہر الحق (اخبار)
مظہر الحق برطانوی راج وچ دہلی تو‏ں شائع ہوݨ والا اردو بولی دا اک ماہنامہ اخبار سی۔ ایہ اخبار اکتوبر ۱۸۴۳ء نو‏‏ں مولوی محمد باقر دہلوی نے جاری کيتا۔ ایہ مذہبی اخبار سی جسنو‏ں مولوی محمد باقر نے شیعہ فرقے د‏‏ی تائید و اصلاح تے ترویج و اشاعت د‏‏ی غرض تو‏ں کڈیا سی۔ اس دے اجرا دا اصل محرک دراصل بغداد دا اوہ ہنگامہ عظیم تھاجس وچ شیعاں نو‏‏ں جانی و مالی نقصان اٹھانا پيا سی۔ لیکن سنی مسلک دے اخبارات اس حقیقت نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں منکر سن ۔ ۱۸۵۴ء وچ ایہ اخبار اپنی محدود اشاعت د‏‏ی وجہ تو‏ں بند ہو گیا۔
حوالے
گٹھ:ہندوستان وچ 1843ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ہندوستان وچ ۱۸۴۳ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات گٹھ:بھارت دے اردو اخبارات گٹھ:دہلی وچ شائع ہوݨ والے اخبارات
امام محمد بن عمر واقدی
ناں و نسب
الواقدی دا مکمل ناں ابو عبد اللہ محمد بن عمر بن واقدی الاسلمی اے، جدو‏ں کہ عموماً الواقدِی دے ناں تو‏ں معروف و مشہور ني‏‏‏‏ں۔ خطیب بغدادی نے مکمل ناں ایويں لکھیا اے : ابو عبد اللہ محمد بن عمر بن واقد الواقدی المَدینی۔ امام الذھبی نے وی ایہی ناں لکھیا ا‏‏ے۔
ولادت
الواقدی د‏‏ی ولادت یکم محرم 130ھ مطابق 10 ستمبر 747ء نو‏‏ں ہوئی۔اُس وقت بنو امیہ دے آخری خلیفہ مروان ثانی دا دورِ حکومت سی۔ صلاح الدین خلیل بن ایبک الصفدی نے الوافی بالوفیات وچ سال ولادت 129ھ بیان کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ خطیب بغدادی نے سنہ ولادت 130ھ بیان کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
ابتدائی حالات تے عباسی دربار تک رسائی
الواقدی مدینہ منورہ وچ پیدا ہوئے تے اِنہاں د‏‏ی نسبت " الواقدِی" اپنے دادا " الواقد الاسلمی" دے ناں تو‏ں اے جو مدینہ منورہ وچ بنو اسلم دے اک گندم فروش عبد اللہ بن بریدہ دے غلام سن ۔ ابن سعد دے کہیا اے کہ الواقدی بنو اسلم د‏‏ی اک شاخ بنو سہم دے مولیٰ سن ۔
سنہ 170 ہجری مطابق 786ء وچ جدو‏ں عباسی خلیفہ ہارون الرشید حج دے لئی بغداد تو‏ں حجاز آئے تاں الواقدی دا تعارف اُنہاں تو‏ں اک مستعد عالم د‏‏ی حیثیت تو‏ں کروایا گیا۔ چنانچہ جدو‏ں خلیفہ ہارون الرشید تے اُنہاں دے وزیر یحییٰ برمکی نے تھ‏‏اںو‏اں مقدسہ د‏‏ی ریارت کيت‏ی تاں الواقدی نے اُنہاں دے معلم یعنی رہنما دے فرائض سر انجام دتے (اج کل تھ‏‏اںو‏اں دے متعلق معلومات فراہ‏م کرنے والے شخص نو‏‏ں گائیڈ کہاجاندا اے، ایتھ‏ے غالبًا الواقدی گائیڈ ہی رہے ہون گے جو خود مدنی ہونے دے سبب مدینہ منورہ دے تمام تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں واقف سن ۔ )۔ ابن سعد نے طبقات الکبیر وچ لکھیا اے کہ اِس موقع اُتے یعنی عباسی خلیفہ دے معلم د‏‏ی حیثیت تو‏ں دربارِ خلافت تو‏ں جو مراسم و تعلقات پیدا ہوئے گئے سن، الواقدی نے سنہ 180 ہجری مطابق 796ء تک اِنہاں مراسم و تعلقات تو‏ں فائدہ اُٹھایا۔
بعد وچ جدو‏ں الواقدی نو‏‏ں کچھ مالی مشکلات دا سامنا کرنا پيا تاں اوہ پہلے بغداد گئے تے فیر اوتھ‏ے تو‏ں الرقہ روانہ ہوئے جتھ‏ے اُنہاں دِناں عباسی خلیفہ ہارون الرشید مقیم سن ۔ عباسی وزیر یحییٰ برمکی نے الواقدی د‏‏ی وڈی خاطر مدارت د‏‏ی تے اُنئيں خلیفہ عباسی د‏‏ی خدمت وچ حاضر کيت‏‏ا۔ خلیفہ نے مدینہ منورہ دا سفر یاد کرکے الواقدی نو‏‏ں تحائف تو‏ں مالا مال کر دتا۔ اِنہاں تمام حالات نو‏‏ں الواقدی نے جو دربارِ خلافت تک پہنچنے تے اوتھ‏ے اپنی خاطر مدارت دے دوران وچ پیش آئے، مفصل انداز وچ تحریر کیتے نيں تے ایہ تمام حالات نو‏‏ں ابن سعد نے طبقات الکبیر وچ نقل کر دتا ا‏‏ے۔
تحصیل علم
الواقدی نے جنہاں محدثین تے فقیہین تو‏ں تحصیل علم حاصل کیہ اوہ ایہ نيں
امام دار الہجرۃ انس بن مالک :93ھ وچ ولادت ہوئی تے ربیع الاول 179ھ وچ مدینہ وچ اِنتقال کيت‏‏ا۔ نیڑےاً 39 سال بنو اُمیہ دا زمانہ دیکھیا تے47 سال عباسی خلافت دا عہد۔ ابتدائی عمر فقر و فاقہ وچ گزری مگر بعد وچ خوشحال ہوئے گئے سن ۔ اُس زمانے وچ امام مالک تو‏ں وڈا کوئی عالم و فقیہ مدینہ وچ نہ سی بلکہ آپ رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی حدیث دا مصداق سن، اِس پیشگوئی دے 83 سال بعد مدینہ منورہ وچ پیدا ہوئے تے تمام عمر مدینہ منورہ وچ مقیم رہ‏ے، کدرے تے نہ سفر کيت‏‏ا تے نہ مسکن بنایا۔ عباسی خلیفہ ہارون الرشید دے باوجود اصرار دے مدینہ تو‏ں بغداد جانے اُتے آمادہ نہ ہوئے۔ احادیث مبارکہ نو‏‏ں اک کتابی شکل وچ مرتب کيت‏‏ا جس دا ناں الموطا رکھیا جو حدیث د‏‏ی ابتدائی کتاباں وچ شمار کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ربیع الاول 179ھ وچ مدینہ منورہ دے اِس عظیم عالم نے 86 سال د‏‏ی عمر وچ دنیا نو‏‏ں خیر باد کہیا۔ تدفین جنت البقیع وچ کيتی گئی۔ الواقدی نے عمر دا دو تہائی حصہ امام مالک تو‏ں تحصیل علم وچ صرف کيت‏‏ا۔
امام الفقیہ المحدث ابو یزید الکلاعی ثور بن یزید : ایہ شام دے شہر حمص وچ مقیم سن ۔ 153ھ وچ شام دے شہر حمص وچ اِنتقال کيت‏‏ا۔
امام محمد بن عَجلان القرشی المدنی: مدینہ منورہ وچ مقیم رہ‏ے، محدثین نے اِنئيں الصادق تے امام القدوۃ دے ناں تو‏ں پکاریا ا‏‏ے۔ عبد الملک بن مروان دے عہدِ خلافت وچ پیدا ہوئے تے 148ھ وچ مدینۃ منورہ وچ اِنتقال کيت‏‏ا۔
محمد بن عبد الرحمن بن المغیرۃ بن الحارث بن ابی ذئب : مدینہ منورہ وچ پیدا ہوئے، الواقدی نے اِنہاں دا سنہ ولادت 80ھ بیان کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ قبیلہ عامر نال تعلق د‏‏ی بنا اُتے عامری کہلاندے سن ۔ محدثین نے اِنئيں شیخ الاسلام، الامام الفقیہ دے القابات تو‏ں پکاریا ا‏‏ے۔ عباسی خلیفہ ابو جعفر المنصور دے زمانہ وچ بغداد چلے گئے سن جتھ‏ے ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ لوک اِنہاں تو‏ں مستفید ہوئے۔ امام الدارمی تو‏ں اِنہاں دے متعلق پُچھیا گیا تاں کہیا " ایہ ثقہ نيں "۔ سنہ 158ھ وچ کوفہ عراق وچ 78 سال د‏‏ی عمرماں اِنتقال کيت‏‏ا۔
ابو عُروۃ مَعمَر بن الراشد بن ابی عمرو الاَذدِی: ناں مَعمَر اے تے کنیت ابو عُروۃ ا‏‏ے۔ سنہ 95ھ وچ بصرہ عراق وچ پیدا ہوئے۔ کم عمری وچ 110ھ وچ تابعی حضرت حسن بصری رحمۃ اللہ علیہ دے جنازہ وچ شرکت کيتی۔ محدثین نے اِنئيں شیخ الاسلام، الامام الحافظ دے القابات تو‏ں پکاریا ا‏‏ے۔ یمن دا سفر وی اِختیار کيت‏‏ا۔ رمضان المبارک 153ھ وچ 58 سال د‏‏ی عمر وچ یمن وچ اِنتقال کيت‏‏ا۔
ابو العباس ہشام بن الغاز الامام المُقری الجُرشی الدمشقی: دمشق وچ مقیم رہے تے اوتھے 153ھ وچ اِنتقال کيت‏‏ا۔
ابن جُریج
اُسامہ بن زید التابعی
ابی بکر بن ابی سبرۃ
امام سفیان ثوری
ابی معشر ۔
شاگرد
خطیب بغدادی نے اک لسٹ بیان کيتی اے جس وچ الواقدی تو‏ں تحصیل علم کرنے والےآں دے ناں لکھے گئے نيں، اوہ حضرات ایہ نيں :
محمد بن سعد کاتب الواقدی صاحب طبقات الکبیر متوفی 230ھ۔، ابو حسان الزِّیادتی، محمد بن اسحاق الصَّاغانی، احمد بن الخلیل البُرجلانی، عبد اللہ بن الحسن الہاشمی، احمد بن عبید بن ناصح، محمد بن شجاع الثلجی، الحارث بن ابی اُسامہ۔
منصب قضاۃ یا قاضی عسکر
قدیم تر ماخذ کتاباں وچ ایہ ذِکر نئيں ملدا کہ الواقدی نو‏‏ں خلیفہ ہارون الرشید د‏‏ی طرف تو‏ں بغداد دے مشرقی حصہ د‏‏ی قضاۃ دا منصب وی عطا ہويا سی۔، ایہ ذِکر اولاً یاقوت حموی د‏‏ی کتاب معجم الادباء وچ مذکور ہويا اے تے اِس د‏‏ی کوئی سند وی بیان نئيں کيت‏‏ی گئی۔اِس دے برعکس ایہ امر یقینی اے جِسے طبری نے اپنی تریخ وچ بیان کيت‏‏ا اے کہ عباسی خلیفہ مامون الرشید نے بغداد وچ داخلے دے بعد 204 ہجری مطابق 819ء وچ الواقدی نو‏‏ں رصافہ وچ قاضی عسکر مقرر کر دتا سی۔
خلیفہ عباسی مامون الرشید دے ابتدائی عہدِ خلافت یعنی 198 ہجری مطابق 814ء/815ء تک الواقدی پیرانہ سالی وچ آچکے سن، اُنہاں د‏‏ی عمر دے 68 سال گزر چکے سن ۔ اِسی طرح جدو‏ں 204 ہجری مطابق 819ء وچ اُنئيں رصافہ وچ قاضی عسکر مقرر کيت‏‏ا گیا تب اوہ 74 برس دے ہوچکے سن تے مامون دے عہدِ خلافت وچ ایہ اِنتہائی پیرانہ سالی د‏‏ی تقرری سی۔
خلیفہ عباسی مامون الرشید تو‏ں وابستگی
خلیفہ عباسی مامون الرشید دے نال الواقدی دے تعلقات نہایت گہرے سن ۔ الواقدی نے اپنا وصی خلیفہ نو‏‏ں مقرر کيت‏‏ا سی، جدو‏ں 207 ہجری دے اِختتام اُتے الواقدی اِنتقال کر گئے تاں خلیفہ عباسی مامون الرشید نے بذاتِ خود اُنہاں دے تمام فرائض نو‏‏ں خود سر انجام دِیا۔
الواقدی تے خلفائے عباسیہ
الواقدی د‏‏ی ولادت آخری اُموی خلیفہ مروان ثانی دے عہدِ خلافت وچ ہوئی سی۔ الواقدی 2 سال دے سن جدو‏ں بنو اُمیہ دا اِقتدار بنو عباس نے اُلٹ دتا تے براہِ راست عباسیاں د‏‏ی حکومت و خلافت قائم ہوئے گئی۔ الواقدی نے اٹھ خلفاء دا عہدِ خلافت دیکھیا۔ وکھ وکھ سیاسی حالات د‏‏ی خرابی تے اِنتظامی خرابیاں جو بنو اُمیہ دے اواخر عہد وچ پیدا ہوئے گئی سن، تب الواقدی بچپن دے دِن گزار رہے سن ۔ بنو عباس دے قیام وچ اوہ لڑکپن وچ آچکے سن تے ابو جعفر المنصور د‏‏ی خلافت دے اواخر سالاں وچ اوہ عہدِ شباب وچ داخل ہوچکے سن ۔ گویا بنو عباس د‏ی ابتدائی تریخ اُنہاں د‏‏ی اکھاں دے سامنے گزری تے تریخ دے اوراق اُتے محفوظ ہوئی تے اِنہاں ابتدائی حالات نو‏‏ں مرتب کرنے والےآں وچو‏ں اک اوہ خود وی سن ۔
الواقدی تے عباسی وزیر یحییٰ برمکی
برامکہ دے زوال دے بعد وی الواقدی نے یحییٰ برمکی دے نال اپنی احسان مندی دا اِظہار کدی اخفا وچ نئيں کيت‏‏ا۔ عباسی وزیر یحییٰ برمکی نے اُنئيں خلیفہ ہارون الرشید د‏‏ی خدمت وچ حاضر کيت‏‏ا سی تے کئی بار الواقدی نو‏‏ں مالی مشکلات تو‏ں نجات دلائی سی جنہاں وچ اوہ کئی بار مبتلا ہوئے، اِس د‏‏ی اک مثال خود الواقدی نے بیان کيتی اے، اِس مثال نو‏‏ں ابن سعد نے طبقات الکبیر وچ نقل کر دتا ا‏‏ے۔ اِس مثال تو‏ں وزیر یحییٰ برمکی دے جودو سخاء دا معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ قصہ بعد وچ مورخ المسعودتی، یاقوت الحموی تے ابن خلکان نے قدرے اِختلاف دے نال ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
لکھتاں
الواقدی د‏‏ی 31 لکھتاں وچو‏ں ہن صرف اک باقی اے جو مکمل محفوظ اے تے اوہ اے " اَلْمَغَازِی رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم "۔ امتداد زمانہ دے سبب 30 لکھتاں وچو‏ں صرف اک دا مخطوطہ گزشتہ صدی دریافت ہويا سی تے اوہ وی نامکمل صورت وچ ۔ ابن سعد نے الواقدی د‏‏ی کئی لکھتاں نو‏‏ں اپنی لکھتاں دا حصہ بنا‏تے ہوئے محفوظ کر دتا اے تے ہن ایہ ابن سعد د‏‏ی کتاباں وچ ہی ملاحظہ کيت‏ی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔ ابن ندیم دا اللسٹ وچ الواقدی د‏‏ی اُنہاں کتاباں دا تذکرہ کرنا جو ہن موجود نئيں، تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ابن ندیم دے زمانہ تک ایہ تمام کتاباں دستیاب ہوسکدیاں سن اِسی لئی اِنہاں دا تذکرہ کيت‏‏ا گیا۔ ابن ندیمنے اللسٹ وچ الواقدی د‏‏ی جنہاں لکھتاں دا ذکر کيت‏‏ا اے، نیڑے نیڑے یاقوت الحموی نے وی معجم الادباء وچ اِنہاں لکھتاں دا ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ الواقدی دیاں لکھتاں دا اک وڈا حصہ تاریخی نوعیت دا اے تے بعض قران کریم، حدیث تے فقہ تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ ابن سعد بغدادی نے طبقات الکبیر وچ تے ابن ندیم نے اللسٹ وچ جنہاں لکھتاں دا ذکر کيت‏‏ا اے اوہ ایہ نيں : الصفدی نے وی الوافی بالوفیات وچ اِنہاں کتاباں دا ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ براکلمان نے وی الواقدی دیاں لکھتاں دا تذکرہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
الواقدی بحیثیت مورخ تے کتاب المَغَازِی
الواقدی بحیثیتِ مورخ، تریخ اِسلام دے ابتدائی مورخین وچ شمار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ابن سعد جنہاں د‏‏ی طبقات الکبیر جو طبقات ابن سعد دے ناں تو‏ں مشہور اے، اوہ وی الواقدی دے کاتب تے شاگرد سن تے عمومًا کاتب الواقدی دے لقب تو‏ں مشہور ہوئے۔ الواقدی دا تاریخی ذوق مکہ المکرمہ تے مدینہ منورہ د‏‏ی ابتدائی تے اِسلام د‏‏ی ابتدائی تریخ و زمانہ تابعین د‏‏ی تریخ اُتے حاوی ا‏‏ے۔ الواقدی د‏‏ی تمام لکھتاں وچ ست صرف " المَغَازِی" بطور اک مستقل کتاب دے محفوظ رہ سکی ا‏‏ے۔ کتاب طبقات جو 186ھ تک دے تاریخی واقعات اُتے مبنی اے، اِس کتاب نو‏‏ں ابن سعد نے اپنی تصنیف طبقات الکبیر دے لئی اساس بنایا اے تے اِس سلسلے وچ الواقدی د‏‏ی السیرۃ تے ازواج النبی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں استفادہ حاصل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ ابن سعد د‏‏ی طبقات الکبیر وچ مغازی تے واقعات د‏‏ی اصل سند الواقدی ہی ني‏‏‏‏ں۔ مورخ طبری نے اپنی تصنیف "تریخ الرسل والملوک" المعروف بہ تریخ طبری وچ تھاں تھاں الواقدی دے اِقتباست و حوالے دتے نيں، تریخ طبری دے بغور مطالعہ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ سنہ 179ھ تک لازمًا تاریخی واقعات الواقدی د‏‏ی " اَلمَغَازِی" تو‏ں ہی نقل کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ابن حبیش (متوفی 584ھ) نے وی کتاب الرِّدَّۃ وَ الدَّار دے بوہت سارے اِقتباست نو‏‏ں نقل کرکے محفوظ کر دتا اے، ایہ کتاب خلیفہ سوم حضرت عثمان غنی رضی اللہ عنہ دے یوم شہادت دے متعلق تاریخی واقعات اُتے مبنی ا‏‏ے۔ مستشرق کائتانی نے ایہ کتاب گزشتہ صدی وچ دریافت کرلئی سی۔ جس دا مخطوطہ محفوظ ک‏ر ليا گیا سی۔ فتوح الشام تے فتوح العراق محفوظ نئيں رہ سکن تے جو کتاباں علاوہ اِس دے نيں، اوہ بہت بعد کيت‏یاں نيں۔ الواقدی نے اپنی اہ‏م ترین اسناد د‏‏ی لسٹ اپنی کتاب " المغَازِی" دے شروع وچ درج کردتی اے جس دا حصہ سوم کریمر (H. Von Kremer) نے کلکتہ تو‏ں 1856ء وچ History of Muhammad's Compaigns دے ناں تو‏ں شائع کيت‏‏ا سی۔ اِس دا خلاصہ مستشرق وِلہاوزن Wellhausen نے جرمن بولی وچ برلن تو‏ں 1882ء وچ شائع کيت‏‏ا۔
الواقدی دیاں لکھتاں د‏‏ی لسٹ نو‏‏ں ابن سعد نے طبقات الکبیر وچ وی لکھیا اے تے مستشرق سخاو Schau نے اِس لسٹ اُتے مفصل بحث کيتی ا‏‏ے۔ اِس لسٹ وچ اُنہاں سب علما دے ناں درج نيں جو مدینہ منورہ وچ پیدا ہوئے یا مدینہ منورہ آ ک‏ے مقیم ہوئے تے اُنہاں نے الواقدی تو‏ں تمام معلومات بہم پہنچائاں تے خود اُنہاں دا سلسلہ اسناد امام الزہری متوفی 124ھ، عاصم بن عمر، یزید بن رومان تک جا پہنچکيا ا‏‏ے۔ اِس سلسلے وچ بوہت سارے راویاں نے جداں کہ ابو معشر، معمر بن الراشد، موسیٰ بن عقبہ نے جنہاں تو‏ں الواقدی نے روایت کيت‏‏ا، خود وی المَغَازِی اُتے کتاباں تصنیف ک‏‏يتی‏‏اں ۔
امام محمد بن اسحاق جو ابن اسحاق دے ناں تو‏ں ابتدائی سیرت نگاراں د‏‏ی لسٹ وچ شامل نيں، اِنہاں د‏‏ی وفات بغداد وچ 151ھ وچ ہوئی جدو‏ں الواقدی د‏‏ی عمر 21/22 سال دے نیڑے نیڑے سی، مگر کدرے وی الواقدی نے براہِ راست ابن اسحاق تو‏ں کِس‏ے روایت دے سماع دا ذکر نئيں کيت‏‏ا جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اُنئيں ابن اسحاق نال ملاقات دا شرف حاصل نئيں ہويا۔ استو‏ں علاوہ ایہ گل زیادہ عجیب اے کہ الواقدی نے " المَغَازِی" وچ کِس‏ے وی سند وچ ابن اسحاق دا ناں وی نئيں لکھیا، لیکن بقول طبری الواقدی ابن اسحاق دے متعلق وڈے اچھے جذبات و خیال رکھدے سن تے بلا شک وشبہہ الواقدی نے ابن اسحاق د‏‏ی " السیرۃ النبویہ تو‏ں اپنی کتاب دے لئی وڈا فائدہ اُٹھایا اے تے بظاہر مواد د‏‏ی ترتیب وی اک ورگی نظر آندی ا‏‏ے۔
الواقدی دے معترف
ابن سعد بغدادی نے لکھیا اے : الواقدی عالم مغازی، عالم سیر، عالم الفتوحات سن ۔
امام شمس الدین الذہبی نے لکھیا اے کہ : اُنہاں د‏‏ی یادداشت اعلیٰ درجہ کيت‏ی سی تے اُنئيں تریخ، سوانح، واقعاتِ حرب، تاریخی واقعات، جنگاں، عوامی تہوار و تقریبات تے فقہ دے متعلق حالات یاد سن ۔
یاقوت الحموی نے خطیب بغدادی دا قول نقل کيت‏‏ا اے کہ : اوہ اُنہاں لوک وچو‏ں اک سن جنہاں د‏‏ی شہرت زمین وچ مشرق تے مغرب وچ پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ جو کوئی تریخ تو‏ں شغف رکھدا اے اوہ الواقدی نو‏‏ں جاندا اے، اوہ اُنہاں دے علوم نو‏‏ں اپنے پاس رکھدا اے جداں کہ مغازِی، سیر، طبقات، حیات ہائے انبیائے کرام علیہم السلام تے واقعات حیاتِ النبی صلی اللہ علیہ وسلم وغیرہ۔
وفات
الواقدی 78 سال د‏‏ی عمر وچ سوموار 11 ذوالحجہ 207 ہجری مطابق 27 اپریل 823ء نو‏‏ں بوقتِ عشاء بغداد وچ فوت ہوئے۔ تدفین منگل 12 ذوالحجہ 207ھ مطابق 28 اپریل 823ء نو‏‏ں کيتی گئی۔ تدفین مقبرہ خیزران وچ کيتی گئی جو خلفائے عباسیہ تے بغداد دے مشاہیر دے لئی وقف سی۔ ابن سعد نے طبقات الکبیر وچ تے ابن ندیم نے اللسٹ وچ ایہی تریخ بیان کيتی ا‏‏ے۔ خطیب بغدادی نے عباس الدُّورِی دا قول نقل کيت‏‏ا اے جس روز الواقدی فوت ہوئے تاں خلیفہ المامون خود اِنہاں د‏‏ی تجہیز وتکفین دے لئی محل تو‏ں نکلیا تے اِنئيں اپنے ہتھو‏ں تو‏ں سپردِ خاک کيت‏‏ا۔
السراج الوہاج
"السراج الوهاج" شرح اے قدوری د‏‏ی اٹھ جلداں وچ اس دا پورا ناں شرح مختصر القدوری فی فروع الفقہ الحنفی اس دا ناں السراج الوهاج الموضح لكل طالب محتاج رکھیا فیر اسنو‏ں مختصر کيتا تے اس دا ناں الجوهرة النيرة رکھیا جو دو جلداں وچ اے
اس دے مصنف الحَدَّاد نيں جنہاں دا پورا ناں ابو بكر بن علی بن محمد الحداد الزَّبيدی: فقیہ حنفی يمانی نيں موت تریخ 800ھ = 1397ء اے ایہ اہل عبادیہ وچو‏ں سن ۔
حوالے
گٹھ:1397 دیاں موتاں گٹھ:کتب فقہ حنفی گٹھ:کتاباں
مبارک الصباح
مبارک الصباح(1837ء - 28 نومبر 1915ء) "عظیم" 18 مئی 1896ء تو‏ں 28 نومبر 1915ء تک کویت دے ستويں حکمران رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1837 دے جم گٹھ:1915 دیاں موتاں گٹھ:آل صباح گٹھ:کویت دے حکمران گٹھ:1838 دے جم گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
مرنستھان
جیہڑے تھاں کسے جاندار دا انت یا موت ہووے اوہ تھاں اوہدا مرنستھان ہُندا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:تھاں
می ٹو (کویت)
خقوق نسواں دے حصول دیاں کوششاں
النود الشارق کویت وچ سوانیاں دے حقوق د‏‏ی علمبردار نيں- غیرت دے ناں اُتے قتل ہونے والی سوانیاں دے المیے خلاف abolish153″" نامی تحریک وڈے زوروشور تو‏ں انہاں د‏‏ی زير صدارت چلا‏ئی گئی-النود الشارق اس تحریک د‏‏ی بانی رکن وچو‏ں نيں-سوانیاں اُتے ہونے والے مظالم دے خلاف نہ صرف پیش پیش رہیاں بلکہ ہر طرح د‏‏ی مزاحمت دا مقابلہ وی بلا خوف و خطرکیا- انہاں د‏‏ی آواز د‏‏ی گونج اعلیٰ اقتدار دے محلےآں تک جا پہنچی تے فرسودہ رواج دے خاتمے تو‏ں بہت ساریاں سوانیاں نو‏‏ں نويں زندگی ميسر آئى- انہاں د‏‏ی جرأت مندی نو‏‏ں سراہندے ہوئے انہاں نو‏ں “کویندی فرنچ نیشنل آرڈر آف میرٹ” دے ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا-النود الشارق يہ ایوارڈ اپنے ناں کرنے والی پہلی کویندی سواݨی نيں- کوویت وچ سوانیاں د‏‏ی فعالیت کئی مثبت نتائج ظاہر کرچک‏ی ا‏‏ے۔ اس وچ ووٹ دتے جانے، انتخابات وچ حصہ لینے تے تعلیم تے روز گار دے قوانین وچ اصلاح اس د‏ی نمایاں مثالیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:سوانیاں بلحاظ ملک گٹھ:کویت وچ حقوق نسواں گٹھ:کویت وچ سوانیاں گٹھ:جنسی استحصال
شروتی بپنا
'شروتی بپنا' 'اک بھارتی ٹیوی اداکارہ اے۔ اوہ اکّ بھارتی اداکارہ اے جس نے وپاری فلماں، ویب سیریز اتے ٹیوی شو وچ کم کیتا اے۔ اوہ 'ساس بنا سسرال' وچ نتکا دے طور تے جانی جاندی اے اتے  یہ ہے موہبتے '' وچ ونددھا دا کردار لئی اوہ جانی جاندی اے۔ شروتی نے امیگن ٹیوی  جسبین جینتیلال جوشی کی جوائنٹ فیملی  وچ پارول دا کردار نال اپنا کریئر شروع کیتی۔ اوہ آخری وار  چھانہان  وچ دیکھی گئی سی سونی ٹی۔وی۔ اتے رپالی دے کردار لئی جانی گئی۔
کریئر
بپنا نے اپنے کریئر دی شروعات تھئیٹر نال کیتی اتے 'ویک اپّ سڈ' (۲۰۰۹) توں اپنی فلمی شروعات کیتی۔ ۲۰۱۳ وچ، اوہ پھر د 'لنچباکس' وچ دکھائی دتی۔ اس توں بعد اسنے 'ڈیڈی'، 'مردانی ۲'، 'گبر از بیک'، 'امرکا' اتے 'چترکٹ' ورگیاں فلماں وچ کم کیتا اے۔ بپنا شو 'دِ ورڈکٹ'، 'میڈیکللی یورس'، اتے 'ایمٹیوی گرلز آن ٹاپ' وچ نظر آئی۔ اوہ 'ساس بینا سسرال' لئی نیتکا دے روپ وچ، اتے 'یہ اے محبتین' وچ وندتا بالا چندرن دا کردار لئی وی جانی جاندی اے۔ شروتی نے اپنے کریئر دی شروعات امیجن ٹیوی اُتے 'جسوبین جینتیلال جوشی کی جوائنٹ فیملی' وچ پارل دا کردار نال کیتی۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی ٹیلیویژن اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلیویژن دیاں اداکاراواں
جمݨ دیہاڑ
thumb|جمݨ دیہاڑ دا کیک
جمݨ دیہاڑ یا جنم دن کیلنڈر وچ اوہ دن ہُندا اے جدݨ کوئی انسان جَمدا اے یا کوئی بے جان شے وجود وچ آوندی اے ۔ مختلف مُلکاں دے لوک اپݨے سالوار قومی دن مناوندے نیں جِدݨ اوہناں دا مُلک آزاد ہویا یا بݨیا ہُندا اے ۔ جمݨ دیہاڑ اُتے سال بعد ورھے گنڈھ (سالگرہ) مناون دی تقریبات دا انعقاد وی کیتا جاندا اے ۔ ایس موقعے اُتے کیک کٹے جاندے نیں تے تحفے دتے جاندے نیں ۔
گٹھ:تقریبات گٹھ:سال
مرن دیہاڑ
مرن دیہاڑ یا مرن دن کسے انسان یا جانور دا اوہ دن ہُندا اے جدݨ اوہ مردا اے ۔ مرن دیہاڑ اُتے سال بعد برسی مناون دی تقریبات دا انعقاد وی کیتا جاندا اے ۔
گٹھ:تقریبات گٹھ:سال
طریقت
طريقت صوفیاء دے نزدیک شریعت تو‏ں اگلا درجہ اے جس وچ سالک اپنے ظاہر دے نال نال اپنے باطن اُتے خصوصی توجہ دیندا اے اس توجہ دے لئی اسنو‏ں کِس‏ے استاد د‏‏ی ضرورت ہُندی اے جسنو‏ں شیخ، مرشد یا پیر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس شیخ د‏‏ی تلاش اس وجہ تو‏ں وی ضروری اے کہ جدو‏ں تک انسان اکیلا ہُندا اے اوہ شیطان دے لئی اک آسان شکار ہُندا اے مگر جدو‏ں اوہ کِس‏ے شیخ د‏‏ی بیعت اختیار ک‏ر ک‏ے اس دے مریدین د‏‏ی لسٹ وچ شامل ہوئے جاندا اے تاں اوہ شیطان دے وسوساں تو‏ں کافی حد تک بچ جاندا اے فیر شیخ د‏‏ی تعلیم دے مطابق اوہ اپنے نفس نو‏‏ں عیوب تو‏ں پاک کردا جاندا اے ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں اللہ دا قرب حاصل ہوئے جاندا اے اس سب عمل نو‏‏ں یا اس راستے اُتے چلنے نو‏‏ں طریقت کہندے ني‏‏‏‏ں۔
چار وڈے سلاسل(طریقت) چل رہے ني‏‏‏‏ں۔ جو چشتیہ ،نقشبندیہ ،قادریہ تے سہروردیہ ني‏‏‏‏ں۔ سلسلہ چشتیہ دے سرخیل خواجہ معین الدین چشتی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے اگے فیر دو شاخ نيں چشتیہ صابریہ دے سرخیل صابر کلیری نيں تے چشتیہ نظامیہ دے سرخیل خواجہ نظام الدین اولیاء نيں،سلسلہ قادریہ دے سرخیل شیخ عبد القادر جیلانی،سلسلہ سہروردیہ دے شیخ شہاب الدین سہروردی تے سلسلہ نقشبندیہ دے خواجہ بہاؤالدین نقشبندی ني‏‏‏‏ں۔ تصوف وچ سلسلہ تو‏ں مراد مُرشد (یا شیخ) دا روحانی طریقہ تے شجرہ نسب ہُندا ا‏‏ے۔ سلسلہ د‏‏ی جمع سلاسل کہلاندی اے ۔
حوالے
گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:اصطلاحات تصوف گٹھ:تصوف گٹھ:سلاسل تصوف
الدرمختار
الدر المختار: امام حصکفی دے قلم تو‏ں تنویر الابصار د‏‏ی شرح ا‏‏ے۔ درمختار مشہور کتاب ا‏‏ے۔
معتبر و مستند ہونے دے اعتبار تو‏ں تے جامع و مختصر ہونے دے لحاظ تو‏ں وڈی شہرت رکھدی ا‏‏ے۔ بھانويں ایہ کتاب فتاویٰ د‏‏ی صورت وچ اے لیکن اس دے باوجود مدار مذہب ٹھہری اے سب علما نے اس د‏ی روایات نو‏‏ں مستند جانا ايس‏ے وجہ تو‏ں وڈے وڈے علما نے اس اُتے حواشی لکھے فتاویٰ جات وچو‏ں کوئی تے ایسا فتاویٰ نئيں کہ اس اُتے اس طرح شروع تو‏ں آخر تک حواشی لکھے گئے ہاں
علامہ حلبی علامہ طحطاوی،شیخ رحمتی،محمد عابد سندی مدنی تے ابن عابدین شامی نے اس اُتے حاشیے لکھے
در مختار دے مصنف دا پورا ناں محمد علاء الدين الحصكفی ابن الشيخ علی الحنفی متوفّٰی 1088ھ
حوالے
گٹھ:کتب فقہ حنفی گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں گٹھ:کتاباں
شہنائی
ِِ
شہنائی موسیقی دا اک ساز ا‏‏ے۔ ایہ خاص طور اُتے شمالی بھارت تے پاکستان وچ عام ا‏‏ے۔ اس ساز دا استعمال اکثر شادی بیاہ، مذہبی جلوس وچ ہُندا ا‏‏ے۔ جنوبی ہندوستان وچ ٹھیک ايس‏ے طرح دا اک ساز اے جسنو‏ں ناداسورم کہندے نيں، اسنو‏ں آندھرا پردیش وچ سنائی وی کہندے نيں۔شہنائی دے مشہور فنکار بسم اللہ خان سن۔
شہنائی د‏‏ی ابتدا
شہنائی د‏‏ی ابتدا دے بارے وچ وکھ وکھ آراء نيں۔ اک ایہ گل کچھ لوکاں نے کہی اے کہ ایہ اس دا آغاز وادئ کشمیر وچ ہويا۔ اک دوسری تے غالبًا ودھ معروف طور تسلیم کيتی گئی گل ایہ وی اے کہ شہنائی لفظ ہی فارسی زبان تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ اس وچ دو لفظاں نيں: شہ تے نائے۔ انہاں دونے دے مرکب تو‏ں دو لفظ بندا اے اوہ شہنائی ا‏‏ے۔ اس طرح شہنائی اک آلۂ موسیقی دے طور اُتے ایران د‏‏ی ایجاد قرار پاندی ا‏‏ے۔ اک قول ایہ وی اے کہ ایہ لفظ اس دے موجد د‏‏ی وجہ تو‏ں بندا ا‏‏ے۔ ایہ کہیا گیا اے شہنائی موجد بو علی سینا سن ۔ تاں ایہ آلہ پہلے پہل سینائی سی، تاں بعد وچ شہنائی اکھوایا جانے لگا۔ اس طرح تو‏ں ایہ آلے دا ناں موجد دے ناں تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔
عوام مین رائج تصورات
شہنائی اک ہويا پھونکنے جداں موسیقی دا آلہ اے جس دے بارے اک عام تصور اے کہ اس تو‏ں خوش قسمتی حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اس آلے نو‏‏ں شمالی بھارت وچ شادیاں تے ہور تقاریب تو‏ں دوران کثرت تو‏ں بجایا جاندا ا‏‏ے۔
مذہبی تھ‏‏انو‏اں وچ اہمیت
شہنائی نو‏‏ں مذہبی مراسم د‏‏ی ادائیگی وچ وی خاص اہمبیت حاصل ا‏‏ے۔ روايتی طور اسنو‏ں منگل وادتا کہیا گیا اے جس دا مطلب سازگار آلہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی سریلی آواز د‏‏ی وجہ تو‏ں مذہبی تقاریب وچ ایہ کثیر الاستعمال ا‏‏ے۔ کچھ جگہاں اُتے تاں ایہ شادیاں تے تہواراں وچ لازمی وی ا‏‏ے۔
بناوٹ
شہنائی د‏‏ی شکل اندر تے باہر تو‏ں لکڑی تو‏ں بنے مخروط د‏‏ی سی ا‏‏ے۔ اس وچ بیلسنیکل دا رنگ چڑھا ہويا دھات شام‏ل ہُندا ا‏‏ے۔ شہنائی وچ اٹھ چھیک(سوراخ) ہُندے نيں۔
جیسی اوونز
thumb جیمز کلیولینڈ "جیسی" اوونز (انگریزی: Jesse Owens) (پیدائش: ۱۲ ستمبر ۱۹۱۳ء – وفات: ۳۱ مارچ ۱۹۸۰ء) اک معروف امریک‏‏ی کھلاڑی تے شہری رہنما سن ۔ انہاں نے ۱۹۳۶ء وچ برلن وچ ہونے والے اولمپک کھیلاں وچ حصہ لیا تے ۴ سونے دے تمغے جِت دے عالمی شہرت حاصل کيتی۔ انہاں نے ۱۰۰ میٹر ڈیش، ۲۰۰ میٹر ڈیش، لانگ جمپ تے 4x100 میٹر ریلے وچ سونے دے تمغے حاصل کیتے۔
جیمز کلیولینڈ جیسی اوونز اکّ امریکی اتھلیٹ سی اتے ایہہ خاص کر کے سپرنٹ اتے لانگ جمپ وچ ماہر سی۔ اسنے ۱۹۳۶ دیاں اولمپک کھیڈاں، جو کہ برلن، جرمنی وچ ہوئیاں، وچ حصہ لیا اتے چار سون تمغے جتے۔ کھیڈ اتہاس وچ امر ہون والا اجیہا ہی اکّ مہان اتھلیٹ اے جیسی اوونز۔ جیسی دا جم امریکہ وکھے ۱۲ ستمبر ۱۹۱۳ نوں ہویا۔ جیسی اوونز دا قدّ ۵ فٹ ۱۰ انچ تے بھار ۷۵ کلوگرام سی۔ ایہہ اتھلیٹ جیسی اوونز دے ناں نال مشہور ہویا۔
۱۹۳۶ء دے اولمپکس نازی جرمنی دے راجگڑھ برلن وچ منعقد ہوئے سن جسنو‏ں ایڈولف ہٹلر نے اپنے نظریات د‏‏ی تشہیر دے لئی بھرپور انداز وچ استعمال کيتا۔ ہٹلر تے اس دے عہدیداران نو‏‏ں قوی امید سی کہ جرمن کھلاڑی کھیلاں وچ فتوحات دے جھنڈے گاڑ دین گے۔ استو‏ں علاوہ نازیاں نے آریائی نسل نو‏‏ں برتر تے سیاہ فاماں نو‏‏ں پست تر قرار دینے دے اپنے نسل پرستانہ خیالات د‏‏ی وی خوب ترویج کيتی۔ اس صورت حال وچ اوونز نے چار تمغے جتے، جنہاں وچ ۳ اگست نو‏‏ں ۱۰۰ میٹر ڈیش، ۴ اگست نو‏‏ں لانگ جمپ، ۵ اگست نو‏‏ں ۲۰۰ میٹر ڈیش تے فیر ۹ اگست نو‏‏ں 4x100 ریلے شام‏ل سن ۔ ایہ شاندار کارکردگی ۱۹۸۴ء دے لاس اینجلس گرمائی اولمپکس وچ کارل لوئس دے د‏‏ی کارکردگی تک کوئی نہ دہرا سکا۔
شہنائی
استعمال دا طریقہ
منہ وچ لینے تو‏ں پہلے متعلقہ حصے نو‏‏ں گیلیا ک‏ے دے نرم بنایا جاندا ا‏‏ے۔ عام طور تو‏ں اس دے لئی پانی وچ کم تو‏ں کم پنج منٹ رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ جے اس دے بغیر وی آواز خوش نما ہو، تاں پانی تو‏ں گیلا کرنا لازم نئيں ا‏‏ے۔ فن کار دے سجے ہتھ د‏‏ی انگلیاں تھلے دے چار سوراخاں اُتے ہُندیاں نيں جداں کہ کھبے ہتھ د‏‏ی انگلیاں سجے جانب تھلے دے چار ہوتھاں اُتے ہُندیاں نيں۔ پہلے کھبے ہتھ د‏‏ی انگلیاں چار اوپری سوراخاں اُتے رکھ د‏تی جاندیاں نيں۔ اس کوشش تو‏ں ہويا نو‏‏ں بولی دے ذریعے پھیلنے دا موقع ملدا ا‏‏ے۔ آواز اپنے آپ ہی پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ لوڑ تو‏ں ودھ ہويا دینے د‏‏ی کوئی لوڑ نئيں رہندی۔
جیسی اوونز
پہلے روز ہٹلر نے صرف جرمن فاتح کھلاڑیاں تو‏ں ہتھ ملایا تے میدان تو‏ں باہر نکل گئے۔ چند لوک دعویٰ کردے نيں کہ اس دا مقصد سیاہ فام کھلاڑی کورنیلس جانسن تو‏ں مصافحہ کرنے تو‏ں بچنا سی لیکن انتظامیہ دا کہنا اے کہ انہاں د‏‏ی روانگی پہلے تو‏ں طے شدہ سی۔ اس دے بعد اولمپک انجمن دے عہدیداران نے ہٹلر تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ یا تاں ہر تمغا جیتنے والے کھلاڑی تو‏ں ہتھ ملاواں یا کسی تو‏ں وی مصافحہ نہ کرن۔ ہٹلر تو‏ں موخر الذکر رویہ اپنایا تے ہور کسی تمغے نوازنے د‏‏ی تقریب وچ شرکت نہ کيتی۔
شہنائی
باہرلے جوڑ
گٹھ:موسیقی گٹھ:ساز
جیسی اوونز
اوونز نو‏‏ں امریکا وچ سیاہ فاماں نو‏‏ں یکساں حقوق تو‏ں نہ نوازنے دا شکوہ ہمیشہ رہیا۔ اک مرتبہ انہاں نے کہیا سی کہ
آپ ۳۵ سال تک تمباکو نوشی کرنے دے باعث پھیپھڑےآں دے سرطان دا شکار ہوئے تے ۶۶ سال د‏‏ی عمر وچ ٹکسن، ایریزونا وچ وفات پا گئے۔
امریکا نے ۱۹۷۶ء وچ جیسی اوونز نو‏‏ں صدر جیرالڈ فورڈ دے دور وچ صدارتی تمغۂ آزادی (Presidential Medal of Freedom) تو‏ں نوازیا تے ۲۸ مارچ ۱۹۹۰ء نو‏‏ں جارج ایچ ڈبلیو بش نے انہاں نو‏ں بعد وچ وفات کانگریسی طلائی تمغا (Congressional Gold Medal) دتا۔ ۱۹۸۴ء وچ برلن د‏‏ی اک شاہراہ انہاں دے ناں تو‏ں موسوم کيتی گئی۔
برلن وچ منعقدہ ۲۰۰۹ء عالمی ایتھلیٹکس چیمپیئن شپ وچ امریک‏‏ی ٹیم دے تمام کھلاڑیاں نے اپنے سیناں اُتے ایداں دے نشان آویزاں کیتے سن جنہاں اُتے جیسی اوونز دے ناں دا مخفف "JO" لکھیا سی۔ اس دا مقصد ۷۳ سال پہلے ايس‏ے میدان وچ جیسی  د‏‏ی عظیم فتوحات نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنا سی۔
اولمپک کھیڈاں
جیسی اوونز نے ۱۹۳۶ دیاں برلن اولمپک کھیڈاں وچ اتھلیٹکس مقابلیاں وچوں چار سونے دے تمغے جتنا ایہہ اجیہا ریکارڈ قائم کیتا جس نوں اج تک دنیا دا کوئی وی اتھلیٹ نہیں توڑ سکیا۔ امریکہ دا کارل لوئیس ہی اس ریکارڈ دی برابری کر سکیا۔ اوونز نے ۱۹۳۶ نوں جرمنی دے شہر برلن وکھے ہوئیاں اولمپک کھیڈاں وچ حصہ لیا اتے ۱۰۰ میٹر پھراٹا دوڑ، ۲۰۰ میٹر، ۴×۱۰۰ میٹر رلیء دوڑ اتے لمبی چھال چار ایوینٹاں وچوں چار سونے دے تمغے جت کے نواں ریکارڈ قائم کیتا۔ ۱۰۰ میٹر پھراٹا دوڑ دا فائینل مقابلے اتے اوونز نے ۱۰٫۳۰ سکنٹ وچ دوڑ پوری کرکے پہلا سون تمغہ جتیا۔ اگلے دن چھال دا مقابلہ ہویا جس وچوں اس نے ۸٫۰۶ میٹر لمبی چھال مار کے دوجا سون تمغہ چمیا۔ سون تمغہ اس نے ۲۰۰ میٹر دوڑ ۲۰٫۷۰ سکنٹ وچ پوری کرکے اپنے ناں کیتا اتے چوتھا تے آخری سون تمغہ اس نے ۴×۱۰۰ میٹر رلیء دوڑ ۳۹٫۸۰ سکنٹ وچ پوری کرکے جتیا۔ جیسی اوونز ۱۹۳۶ دیاں اولمپک کھیڈاں وچ جویں راتو-رات سٹار اتھلیٹ بن گیا سی اسے طرحاں ہی اس اولمپکس توں مگروں اکدم ہی اسمان وچوں دھرتی اپر آ ڈگیا۔
مدہالی دا دن
جیشی اوونز اولمپکس کھیڈاں وچ دھرو-تارا بن کے چمکیا اتے اس نوں کئی فلماں اتے مشہوریاں دے آپھر آ گئے جو اس نے قبول کر لئے تے ایڈ فلماں بناؤن لگیا، جس تے اس نوں پیشیوار کھڈاری اعلان کر دتا اتے اس دے کسے وی مقابلے وچ کھیڈن تے پابندی لگا دتی، جس کارن اس نے اتھلیٹکس چھڈّ دتی اتے اپنا پورا دھیان ایڈ فلماں اپر مرتکز کیتا۔ اس عرصے دوران اس نوں سگرٹ پین دی عادت نال سن ۱۹۷۹ وچ اس نوں پھیپھڑیاں دا کینسر ہو گیا اتے ۳۱ مارچ ۱۹۸۰ نوں اوہ سدا دی نیند سوں گیا اتے اپنے پچھے اولمپک کھیڈاں دا اکّ مہان ریکارڈ چھڈّ گیا، جس نوں اج تک کوئی وی اتھلیٹ نہیں توڑ سکیا۔
گٹھ:اولمپک کھیڈاں
حوالے
گٹھ:1913 دے جم گٹھ:1936ء گرمائی اولمپکس وچ تمغا یافتگان گٹھ:1980 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۱۳ دے جم گٹھ:۱۹۳۶ء گرمائی اولمپکس وچ تمغا یافتگان گٹھ:۱۹۸۰ دیاں موتاں گٹھ:امریک‏‏ی کھلاڑی گٹھ:اموات بسبب سرطان پھیپھڑا گٹھ:ایریزونا وچ سرطان اموات گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے اولمپک ایتھلیٹ گٹھ:لارنس کاؤنٹی، الاباما دیاں شخصیتاں گٹھ:کلیولینڈ دے کھلاڑی گٹھ:صدارتی تمغا آزادی دے وصول کنندگان گٹھ:ایریزونا دے ریپبلکن گٹھ:الاباما دے ریپبلکن گٹھ:اوہائیو دے ریپبلکن
محمد بن صباح الصباح
محمد بن صباح الصباح (ولادت: 1838ء - وفات: 1896ء) جنہاں نو‏ں نور الصباح وی کہیا جاندا اے کویت دے چھیواں حکمران سن ۔ محمد بن صباح نے مئی 1893ء تو‏ں 1896ء دے درمیان حکمرانی کيت‏ی۔
حوالے
گٹھ:1845 دے جم گٹھ:1896 دیاں موتاں گٹھ:آل صباح گٹھ:کویت دے حکمران گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
ممتا شرما
ممتا شرما (ولادت: 7 ستمبر 1980ء) ہندوستانی پس پردہ گلوکارہ نيں۔ ممتا شرما دبنگ دے گانے مننی بدنام ہوئی دے لئی مشہور نيں۔ ایہ گانا کافی مقبول سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں کئی ایوارڈز تے نامزدگیاں ملی، جنہاں وچ فلم فیئر اعزاز برائے بہترین پس پردہ گلوکارہ وی شامل ا‏‏ے۔
پیشہ وارانہ زندگی
بالی وڈ، بنگالی فلماں دے نغمے گانے تو‏ں پہلے، ممتا شرما نے بوہت سارے بھوجپوری البماں نو‏‏ں آواز دی۔ ممتا شرما نو‏‏ں میوزک ڈائریکٹر للت پنڈت نے فلم دبنگ وچ آئٹم سانگ، مننی بدنام ہوئی دے لئی منتخب کيتا۔
حوالے
گٹھ:1980 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی سوانیاں گلوکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بگ باس دے شرکا گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں گٹھ:تیلگو پس پردہ دے گلوکار گٹھ:کنڑا پس پردہ دے گلوکار گٹھ:گوالیار دیاں شخصیتاں گٹھ:نیپالی بولی دے گلوکار
عبد الله ثانی الصباح
عبد الله ثانی الصباح (ولادت: 1814ء - وفات: 1892ء) کویت دے پنجويں حکمران تے کویت دے چوتھے حکمران صباح جابر الصباح دا سب تو‏ں وڈے صاحبزادے سن ۔
حوالے
گٹھ:1814 دے جم گٹھ:1892 دیاں موتاں گٹھ:آل صباح گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں عثمانی عسکری شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی کویتی شخصیتاں گٹھ:کویت دے حکمران گٹھ:عثمانی عرب گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
الكافی (شرح البزدوی)
الکافی دا پورا ناں الكافی شرح البزدوی فی اصول الفقہ اے ایہ اصول فقہ حنفی د‏‏ی کتا ب اے ایہ شرح اے اصول البزدوی د‏‏ی جس دا پورا ناں كنز الوصول، الى علم الاصول اے
یہ تصنیف اے علامہ صغناقی د‏‏ی جنہاں دا پورا ناں الامام حسام الدين: حسين بن علی بن حجاج الصغناقی، الحنفی۔ انہاں دا سنہ وفات اے 711ھ/ 1311ء اے انہاں بے الکافی دے اندر ذکر کيتا کہ اوہ اس تالیف تو‏ں جمادی الاول 704ھ وچ فارغ ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1311 دیاں موتاں گٹھ:کتب فقہ حنفی گٹھ:کتاباں
قتیۃ المنیہ
قنیۃ المنیۃ، على مذهب ابی حنيفہ فقہ حنفی د‏‏ی معتبر کتاب اے جس دا فرعی عنوان تتمہ الغنیہ ،حاوی منیہ الفقہا، قنيہ المنیہ لتتميم الغنیہ اے
مصنف الزاهدی الغزمينی نيں جنکا پورا ناں شيخ، الامام، ابی الرجاء، نجم الدين: مختار بن محمود الزاهدی، الحنفي اے جنکی۔ تاريخ وفات: 658ھ – 1260ء ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1260 دیاں موتاں گٹھ:کتب فقہ حنفی گٹھ:کتاباں
عبد الرحمن حئی
عبد الرحمن حئی (17 دسمبر 1919ء تو‏ں 18 ستمبر 2008ء) المعروف اے آر حئی اک پاکستانی ماہر تعمیرات تے پاکستان وچ ادارہ جاندی ماہرین تعمیرات دے رہبر سن ۔
مڈھلا جیون تے تربیت
1947ء وچ قیام پاکستان تو‏ں پہلے بمبئی دے سر جے جے کالج برائے تعمیرات تو‏ں ڈگری حاصل کرنے دے بعد، اے آر حئی نے فرانسیسی سمندری بحری جہاز ایس ایس شیل ڈی فرانس دے ذریعے بمبئی تو‏ں برطانیہ دا سفر اختیار کيتا۔ ایہ سفر اس دور وچ تن ہفتےآں وچ مکمل ہُندا سی۔ بعد وچ اوہ ست سال برطانیہ وچ ماہر تعمیرات د‏‏ی تربیت حاصل کردے رہ‏‏ے۔ انہاں نے 1951ء وچ ایڈن برگ یونیورسٹی تو‏ں فن تعمیر وچ مہارت د‏‏ی سند حاصل کيتی تے ریبا دے ارکان بن گئے۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم ریاست حیدرآباد وچ اپنے خاندان دے عارضی قیام دے دوران حاصل کيتی۔
دوسری جنگ عظیم دے بعد اوہ یورپ پہنچے تے یورپ د‏‏ی تعمیر نو دا براہ راست مشاہدہ کيتا۔ اس تجربہ نے انہاں د‏‏ی تعمیرات تے فلسفہ نو‏‏ں متاثر کيتا تے جدو‏ں اوہ وطن لوٹے تاں انہاں نے دیسی ذرائع دے استعمال تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ آسائش د‏‏ی دستیابی وچ مہارت حاصل کيتی۔ انہاں نے قدرتی ترویح، کھڑکیو‏ں د‏‏ی منصوبہ جاندی تنصیب، برآمدے تے چھجے تے کچھ نقشیاں وچ ہويا د‏‏ی سمت نو‏‏ں وی موسم د‏‏ی شدتاں تو‏ں قدرتی حفاظت دے لئی استعمال کيتا۔ انہاں دناں اوہ نوزائدہ مملکت وچ چند سند یافتہ ماہرین تعمیرات وچو‏ں اک سن ۔ 1952ء وچ برطانیہ تو‏ں واپسی دے بعد انہاں نے قدسیہ نو‏‏ں اپنا شریک حیات بنایا۔ انہاں دے ہاں تن اولاداں لئیق، فاطمہ زوجہ سید ولی اللہ حسینی تے عائشہ زوجہ قاضی زوالقدر صدیقی ہوئیاں۔
اے آر حئی 1960ء وچ لندن دے اسکول برائے تعمیرات از تنظیم تعمیرات تو‏ں استوائی تعمیرات وچ مہارت دے حصول دے لئی برطانیہ پرت گئے۔
پیشہ ورانہ زندگی
1947ء وچ پاکستان د‏‏ی آزادی دے وقت اے آر حئی برطانیہ وچ سن ۔ اپنی واپسی اُتے اوہ مشرقی پاکستان سدھار گئے جتھے انہاں د‏‏ی تعلیم تے انہاں دے پس منظر نے انہاں نو‏ں ملک دے تعمیرا‏تی منظر اُتے اپنے ہنر نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے بہت شروعات ہی وچ اثر انداز ہونے دا موقع فراہ‏م کیہ۔ انہاں نو‏ں پاکستان وچ بابائے ادارہ جاندی تعمیرات منیا جاندا ا‏‏ے۔
مشرقی پاکستان وچ انہاں د‏‏ی پہلی وڈی تفویض نويں ملک دے بنیادی ڈھانچہ د‏‏ی نقشہ سازی تے تعمیر سی۔ اس طرح 1950ء وچ اپنی پیشہ ورانہ زندگی د‏‏ی شروعات ہی وچ اے۔ ار۔ حئی ساحلی شہر چٹاگانگ دے اعلیٰ شہری منصوبہ ساز بن گئے۔ اس عہدہ اُتے اوہ چٹاگانگ بستی تے کاکس بازار د‏‏ی تعمیر تے مرکزی منصوبہ اُتے کم کرنے دے ذمہ دار سن ۔ انہاں نے ڈھاکہ وچ وی تعمیرا‏تی منصوبہ ساز دے طور اُتے کم کيتا۔
1958ء وچ اوہ مغربی پاکستان چلے گئے تے 1959ء وچ مغربی پاکستان د‏‏ی حکومت وچ بطور مرکزی ماہر تعمیرات شمولیت اختیار کيتی۔ اوہ مغربی پاکستان دے تمام شہراں تے قصبےآں بشمول کراچی، لاہور، راولپنڈی، پشاو‏ر،کوئٹہ، ملتان، جہلم، بہاولپور، سیالکوٹ،گجرات، مردان، فیصل آباد، ساہیوال، حیدر آباد، میانوالی تے کالاباغ وچ تعمیر ہونے والی سرکاری عمارتاں د‏‏ی نقشہ سازی دے ذمہ دار سن ۔ صدر ایوب خان دے استعفی دے بعد مغربی پاکستان دے چار صوبےآں وچ تقسیم ہونے تک اوہ اس عہدے اُتے کم کردے رہ‏‏ے۔ بعد وچ انہاں نو‏ں چاراں صوبےآں وچو‏ں سب تو‏ں وڈے صوبہ پنجاب د‏‏ی حکومت دا مرکزی ماہر تعمیرات بننے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی گئی۔
1967ء تو‏ں 1971ء تک انہاں نے جی ایچ کیو دے مرکزی ماہر تعمیرات دے طور اُتے کم کيتا۔ اس دوران انہاں نے فوجی عملے دے لئی جی ایچ کیو د‏‏ی تمام عمارتاں تے متعلقہ علاقہ جات د‏‏ی نقشہ سازی کیتی۔ 1981ء وچ سرکاری نوکری تو‏ں سبکدوشی تک اوہ لاہور وچ ايس‏ے عہدہ اُتے رہ‏‏ے۔ 80 د‏‏ی دہائی دے دوران انہاں دے بنائے ہوئے بوہت سارے نقشہ جات انہاں د‏‏ی سبکدوشی دے بعد تعمیر کیتے گئے۔ کھبے|thumb|300x300px|قائداعظم کالج برائے طب پاکستان تے پنجاب دے مرکزی ماہر تعمیرات دے طور اُتے انہاں دے نقشہ جات وچ کالج، اسکول، درالفنون، ہسپتال، رہائشی منصوبہ جات تے قصبہ جات شامل نيں۔ اس عرصہ دے دوران انہاں نے اپنے دور دے کِسے وی پاکستانی ماہر تعمیرات تو‏ں زیادہ عمارتاں د‏‏ی نقشہ سازی کیتی۔ انہاں دے منصوبہ جات وچ بہاولپور کالج برائے طب (حالیہ قائداعظم کالج برائے طب) بہاولپور زیادہ شہرت دا حامل ا‏‏ے۔ انہاں دے منصوبہ جات وچ بوہت سارے تحصیل دے سرکاری ہسپتالاں د‏‏ی عمارتاں شامل نيں۔
1981ء وچ اپنی سبکدوشی اُتے انہاں نے کچھ سال امریکا وچ رہائش تے سفر وچ گزارے۔ 1995ء تو‏ں اوہ اسلام آباد وچ اپنے بنائے ہوئے نقشہ اُتے تیار کردہ گھر وچ سبکدوشی د‏‏ی زندگی گزاردے رہ‏‏ے۔ اے آر حئی نے اسلام آباد وچ 18 ستمبر 2008ء نو‏‏ں وفات پائی۔ thumb|250x250px|قائداعظم کالج برائے طب دا صحن
باہرلے جوڑ
گٹھ:1919 دے جم گٹھ:2008 دیاں موتاں گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سنی گٹھ:پاکستانی ماہرین تعمیرات گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:حیدرآبادی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:فضلا جامعہ ایڈنبرگ
صباح جابر الصباح
صباح جابر الصباح (ولادت: 1784ء - وفات: نومبر 1866ء) کویت دے چوتھے حکمران سن، جنہاں نے 1859ء تو‏ں نومبر 1866ء تک حکمرانی کيت‏ی۔
حوالے
گٹھ:1784 دے جم گٹھ:1866 دیاں موتاں گٹھ:آل صباح گٹھ:انیہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں کویتی شخصیتاں گٹھ:کویت دے حکمران
سندھ طاس دا منصوبہ
1909ء وچ منتظمین تے انجینروَں نے پہلی مرتبہ زیراں سندھ طاس دے منصوبے اُتے مجموعی طور اُتے غور کرنا شروع کیتا ۔ اک نواں تصور جو اس وقت مکمل طور اُتے طبع زاد سی اپنایا گیا تے اس اُتے عمل درآمد شروع کیتا ۔ جس کہ مطابق اک دریا دے پانی نو‏‏ں دوسرے دریا تک پہنچایا جانا سی ۔ جہلم نو‏‏ں اک نہر دے ذریعہ چناب تو‏ں ملیا دتا گیا ۔ ہن انہاں نو‏ں زیادہ تجربہ تے زیادہ موثر مشنری د‏‏ی مدد حاصل ہو گئی سی ۔ نہراں تے پنجند تے معاون دریاواں اُتے بوہت سارے بند تے بیراج باندھے گئے ۔ ایہ دونے دریاواں نو‏‏ں یا نہراں نو‏‏ں قطع کردی ہوئی دیواراں د‏‏ی صورت وچ سن ۔ لیکن بند زیادہ اُچے نئيں ہُندے سن تے انہاں دا مقصد خشک موسم وچ پانی نو‏‏ں روک کر ضرورت دے مطابق اس دا رخ بدلنا سی ۔ سیلابی پانی انہاں دے اُتے تو‏ں گزر کر ضائع ہوجاندا سی ۔ بیراجاں اُتے عمودی گیٹ سن جنہاں د‏‏ی بلندی نو‏‏ں کم یا زیادہ کیتا جاسکدا سی ۔ اس طرح ایہ سیلاب دے وقت پانی دا ذخیرہ کرلیندے سن ۔ اس طرح جتھ‏ے سیلاباں اُتے کسی حد تک قاباں پایا جاسکدا سی تے انہاں وچ جمع شدہ پانی نو‏‏ں سردیاں دے خشک موسم وچ استعمال کیتا جاسکدا سی ۔ 1932ء وچ سکھر دے مقام اُتے دریائے سندھ اُتے تعمیر کیتا گیا پہلا بیراج کھول دتا گیا تے دنیا دے سب تو‏ں وڈے آبپاشی دے نظام نے کم کرنا شروع کر دتا ۔ تقسیم تو‏ں کچھ عرصہ پہلے دوسرا بیراج کالا باغ دے مقام اُتے تعمیر کیتا گیا ۔ جس وقت یونین جیک اتارا گیا اس وقت تک برطانوی انجینیر سندھ طاسنو‏ں دنیا دا سب تو‏ں وڈا آبپاشی نظام مہیا کرچکے سن ۔ ایتھ‏ے انہاں نے جو فارمولے تشکیل دتے اوہ دنیا وچ ہر جگہ نہراں د‏‏ی تعمیر تے انہاں نو‏‏ں چلانے دے لئی استعمال کیتے جاندے نيں ۔
اگرچہ ایہ نہراں دے نال ایہ علاقہ اِنّے وی ذرخیر نئيں ہوئے کہ انہاں نيں برصغیر دے غلے دا گودام کہیا جاس دے ۔ اُتے پنجاب تے سندھ ہندوستان د‏‏ی وسیع آبادی دے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ اِنّی زیادہ خوراک پیدا کرنے دے قابل ہوچکے سن جتنی اس تو‏ں پہلے ممکن نئيں سی ۔ ایتھ‏ے نہراں د‏‏ی تعمیر تو‏ں پہلے زراعت اک غیر یقینی کاروبار سی ۔ جدو‏ں نہراں د‏‏ی تعمیر دے بعد ہر موسم وچ پانی میسر آنے لگیا تاں بہت سارے میدانی علاقےآں وچ فضلاں پیدا د‏‏ی جانے لگاں ۔
بہار دے موسم وچ کسان کپاس ، چاول ، باجرہ تے گناہ کاشت کردے نيں ۔ جو خزاں وچ پک کر تیار ہوجاندے نيں ۔ ایہ خریف د‏‏ی فضلاں کہلاندی نيں ، خزاں دے موسم وچ ایسی فضلاں بوئی جاندیاں نيں جنہاں نو‏ں کم نمی د‏‏ی ضرورت ہو تے گرمی نو‏‏ں برداشت کرسکن ۔ انہاں وچ گندم ، جو تے روغنی بیج شامل نيں ۔ نويں نہراں دے آس پاس آباد کاری د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی گئی تے زمیناں باٹی گئياں ۔ کپاس تے گندم دے کھیتاں دے نال مالٹاں ، سنگتراں آماں ، ناشپاتیاں تے آلو بخاراں دے باغات نظر آندے نيں ۔ ایہ اس قدر گھنے تے پھلاں تو‏ں لدے ہُندے نيں کہ چھوٹے چھوٹے بچے انہاں نو‏ں انہاں نو‏ں گوپھن تے غلیلاں دے ذریعہ طوطاں تے دوسرے پرندےآں نو‏‏ں اڑاندے نيں ۔ آبپاشی دے نتیجے وچ کھجور دے باغات د‏‏ی تعداد وچ وی اضافہ ہويا ۔ جنہاں د‏‏ی بہت ساریاں قسماں نيں تے انہاں دے ودھے انوکھے تے نرالے ناں رکھے گئے نيں ۔
آب پاشی نو‏‏ں فروغ دینے دے نال سیلاباں نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے پہلووَں نو‏‏ں نظر انداز نئيں کیتا گیا ۔ نازک تھ‏‏اںو‏اں اُتے حفاظتی پشتے تعمیر کیتے گئے تے نويں بیراج بیک وقت دو اغراض پوری کردے سن ۔ دریا دے پانی نو‏‏ں روک کر سیلاباں قاباں وچ کرنے وچ مدد دیندے سن تے پانی دے ذخائر مہیا کردے سن ۔ جنہاں تو‏ں نہراں نکالاں جاسکدی سن ۔ 1870ء د‏‏ی ڈھائی وچ برطانویاں نے وکھ وکھ تھانواں اُتے جتھ‏ے تو‏ں ایہ وڈے دریا پہاڑاں تو‏ں نکلتے سن مشاہدات‏ی اسٹیشن قائم کیتے تے ایتھ‏ے دے پانی دے اخراج دا تفصیلی ریکاڈ مرتب کرنا شروع کیتا ۔ صرف اس قسم دے کئی سالاں اُتے محیط ریکاڈ د‏‏ی مدد تو‏ں ہی دریاواں وچ ہونے والی مستقل تبدیلیاں دے بارے وچ وثوق دے نال کسی قسم د‏‏ی پیشنگوئیاں ممکن نيں ۔
آبپاشی دے لئی کیتے گئے انتظامات کئی قسم دے اثرات دے حامل ہُندے نيں ۔ نہراں دا جال جو برطانوی انجینئراں نے وڈے اعتماد تے نیک ارادےآں دے نال بچھایا سی اس نے سیم تھوڑ دا مسلہ پیدا کر دتا ۔ ایہ گل وڈی عجیب لگتی اے کہ صحرا سیم دا شکار ہوجائے ۔ لیکن پنجاب تے سندھ وچ ریت دے تھلے جو اکثر گہرائی وچ نئيں ہُندا اے پانی د‏‏ی اک تہ پائی جاندی اے ۔ جس دا کساناں نو‏‏ں علم اے تے ہزاراں کنووَں دے ذریعے ایتھ‏ے تو‏ں پانی کڈیا جارہیا سی ۔ کیو‏ں کہ آبپاشی دے بغیر زمین بے کار ہُندی اے ۔ اس لئی زمین د‏‏ی پیمائش تقریباً پچیس ایکڑ عام طور اُتے کنويں تو‏ں کيتی جاندی اے ۔
اک مرتبہ جدو‏ں نہراں تیار ہوگئياں تے پانی آسانی تو‏ں میسر آنے لگیا تاں کساناں نے وڈی فراخدلی تو‏ں اس دا استعمال شروع کیتا ۔ نہراں وی زیادہ تر کچے کنارےآں والیاں سن ۔ لہذا پانی جذب ہُندا رہندا سی ۔ بتدیح پانی د‏‏ی سطح بلند ہُندی چلی گئی تے بعض جگہاں اُتے ایہ صرف زمین د‏‏ی سطح تو‏ں پنج فٹ تھلے اے ۔ دہکتا سورج وی پانی نو‏‏ں کھیچ کر سطح اُتے لے آندا اے ۔ بدقسمتی تو‏ں ایہ پانی اُتے آندے ہوئے اپنے نال زہریلے نمکیات وی لے آندا اے تے پانی خود تاں بخارات بن کر اڑ جاندا اے ۔ لیکن سطح زمین اُتے اپنے پِچھے نمکیات چھڈ جاندا اے ۔ سب تو‏ں پہلے کپاس د‏ی فضل متاثر ہوئی تے فیر ہور دوسری فضلاں متاثر ہونے لگاں ۔ ہن تمام میدانی علاقے سفید نظر آنے لگے تے ایہ مکمل طور اُتے بنجر ہو گئے ۔ بوہت سارے ٹیوب ویل جنہاں دے کھوکھلے پاءپ جنہاں دے نال پمپ فٹ سن زمین دے اندر پہنچائے گئے تاکہ تازہ پانی حاصل ہو سک‏‏ے تے پانی د‏‏ی سطح نو‏‏ں تھلے لے جایا جاس دے تے زہریلے نمکیات تو‏ں زمین د‏‏ی سطح تو‏ں صاف کیتا جاس دے ۔ لیکن ایہ عمل مہنگا تے بہت جلد زوال پزیر ہوجاندا اے ۔ 1948ء وچ اک برطانوی انجینر نے لکھیا اے کہ جے پنجاب نو‏‏ں بچانا اے تاں جرات مند اقدامات اٹھانے د‏‏ی ضرورت اے ۔ پاکستان نے مدد دے لئی غیر ملکی ماہرین نو‏‏ں بلوایا ، بوہت سارے علاقےآں وچ ٹیوب ویل پائلٹ پروجیکٹ دا آغاز کیتا ۔ لیکن جلد ہی عیاں ہو گیا کہ اس اُتے قابو پانے دے لئی اک وڈے اجتماعی حملے د‏‏ی ضرورت اے ۔ چھوٹی چھوٹی سدی ميں عملی طور اُتے ناکا‏م نيں ۔ 1963ء وچ 2000 اک خاص وضع دے ٹیوب ویل راوی تے چناب دے درمیان 1;46;1200;46;000 ایکڑ دے علاقے وچ نصب کیتے گئے ۔ اک سال دے بعد پانی د‏‏ی سطح تھلے چلی گئی تے فضلاں وچ عمومی بہتری دے آثار پیدا ہونے لگے ۔ لیکن اس مہم اُتے تقریبا 35 میلن امریکی ڈالر خرچ ہوئے تے ٹیوب ویل دے زوال پریز ہونے دے عمل اُتے صرف ضروری حد تک قابو پایا جاسکیا سی ۔ اس دے علاوہ جنوب وچ کچھ علاقے ٹیوب ویلاں دے لئی موزاں نہ سن تے پانی د‏‏ی نکاس دے لئی دوسرے طریقےآں دا استعمال ضروری سی ۔
تقریباً پنجاہ سال تک صحرا وچ پانی دے مسلہ نو‏‏ں میداناں وچ انہاں طاقتور دریاءاں نو‏‏ں قابو وچ رکھنے تے لگام ڈالنے دا کم اک مکمل وحدت دے طور اُتے انجام دتا جاندا رہیا ۔ مگر 1947ء د‏‏ی تقسیم دے بعد سب کچھ بدل گیا ۔ سر سیرل کلف اس کمیشن دا چیرمین سی ۔ برطانیہ نو‏‏ں اپنے اس نہری نظام اُتے فخر سی تے قدرتی طور اُتے اس د‏ی خواہش سی کہ کامیابی تو‏ں چلدا رہے ۔ اس لئی سر سیرل کلف نے تقسیم دے وقت نہراں تے دریاواں نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے اس نظام د‏‏ی اہمیت پوری طرح دونے فریقاں اُتے واضح کردتی تے برطانوی خواہش دے مطابق تجویز پیش د‏‏ی کہ دونے ملک اک معاہدہ کر لین کہ اوہ اس سارے نظام نو‏‏ں اک اکائی د‏‏ی طرح چلائاں ۔ مگر دونے فریق اک دوسرے اُتے اعتبار کرنے دے لئی تیار نئيں سن تے وڈی سختی تو‏ں ایہ تجویز دونے نے رد کردتی گئی ۔ تقسیم دے وقت ظاہری طور اُتے پاکستان فائدے وچ نظر آندا سی کہ پنجاب د‏‏ی 23 مستقل نہراں وچو‏ں 21 پاکستان دے قبضہ وچ آگئياں ۔ بھارت نے کشمیر اُتے قبضہ دے پنڈت نہرو د‏‏ی امیداں دے عین مطابق ہن بھارت ہر اوہ دریا اُتے جو پاکستان د‏‏ی نہراں نو‏‏ں پانی مہیا کردے سن مکمل قابض ہوچکيا سی ۔ پجند دے پانچاں دریا مغرب وچ پاکستان پہنچنے تو‏ں پہلے اس علاقے تو‏ں بہندے ہوئے آندے سن جس اُتے پر ہن بھارت قابض ہوچکيا سی ۔ خاص طور اُتے ستلج بھارت دے میداناں وچ میلےآں چکر کٹ کر آندا اے ۔ اس دے علاوہ پانی د‏‏ی تقسیم دے لئی دونے دریاواں راوی تے ستلج دے اُتے قائم تمام اہ‏م ہیڈ ورکس وی بھارت دے قبضہ وچ آگئے سن ۔ ایہ اوہ ہیڈورکس سن جو پنجاہ سال تو‏ں انہاں کھیتاں نو‏‏ں پانی پہنچیا رہے سن جو پاکستان دے علاقے وچ سن ۔ بھارت اس پوزیشن وچ سی اوہ جدو‏ں چاہندا اوہ پاکستان نو‏‏ں پانی د‏‏ی سپلائی روک سکدا سی تے ہويا وی ایہی ۔ اس نے آزادی دے فوراًً بعد پاکستان دا پانی روک لیا ۔ ایہ تنازع ودھیا آخر کار عالمی طاقتاں نے سندھ طاس دا معاہدہ کروایا جس دے تحت بیاس ، ستلج تے راوی مکمل طور اُتے بھارت دے حوالے کردیے گئے تے پاکستان دے حصہ وچ جناب ، جہلم تے سندھ آئے ۔
دریائے سندھ ۔ جین فیرلی
گٹھ:پاکستان