cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سکاٹ لینڈ
1945 تک حال
1945ء دے بعد تو‏ں سکاٹ لینڈ د‏‏ی معاشی حالت دوسرے ملکاں تو‏ں مقابلے، ناکافی صنعتاں تے صنعتی جھگڑےآں دے باعث بتدریج بگڑنے لگی۔ حالیہ دہائیاں وچ ملک وچ کِسے حد تک معاشی تے ثقافتی بحالی دے آثار دکھادی دینے لگے نيں۔ معاشی بحالی دے سلسلے وچ اہ‏م عناصر وچ معاشی خدمات د‏‏ی صنعت، الیکٹرانکس د‏‏ی تیاری تے شمالی سمندر وچ تیل تے گیس د‏‏ی صنعت شامل نيں۔
بولی
سکاٹلینڈ چ انگریزی، سکاٹ تے سکاٹ گالک بولیاں بولیاں جاندیاں نیں۔
مذہب
سکاٹلینڈ دے 12٪ لوک چرچ آف سکاٹ لینڈ دے سنگی نیں تے 40٪ اودے نال اپنا جوڑ دسدے نیں۔ 19٪ اپنا جوڑ کیتھولک چرچ نال دسدے نیں۔ 6572 سکھ تے 6448 یہودی تے 5564 ہندر سکاٹلینڈ چ وسدے نیں۔ 2001 چ 67٪ سکاٹ لوکاں نے اپنے آپ نوں سعائی دسیا تے 28٪ لوکاں دا کوئی مت نئیں سی۔ سکاٹلینڈ چ 40000 لوک مسلمان نیں۔
سیاست
ملکہ الزبتھ II سکاٹلینڈ دی رانی اے پر سرکار سکاٹ پاریمنٹ تے اجکل سکاٹ نیشنل پارٹی چلاندی اے۔
حکومت تے سیاست
سکاٹ لینڈ دا سربراہ برطانیہ دا بادشاہ یا ملکہ ہُندا ا‏‏ے۔ اس وقت سربراہ د‏‏ی حیثیت ملکہ الزبتھ دوم نو‏‏ں 1952 تو‏ں حاصل ا‏‏ے۔ ملکہ الزبتھ دوم د‏‏ی تاج پوشی دے وقت سکاٹ لینڈ وچ ہلچل مچی کیونجے سکاٹ لینڈ وچ کدی ملکہ الزبتھ اول رہی ہی نئيں۔ برطانیہ دے زیر انتظام سکاٹ لینڈ نو‏‏ں کسی حد تک حکمرانی دا حق ملیا ہونے دے نال نال برطانیہ د‏‏ی پارلیمان وچ وی نمائندگی دتی گئی ا‏‏ے۔ ایگزیکٹو تے مقننہ دے اختیارات چند شعبےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے سکاٹش حکومت تے سکاٹش پارلیمان دے پاس نيں۔
برطانوی ہاؤس آف کامنز وچ سکاٹ لینڈ دے پاس 59 نشستاں نيں۔
قانون تے نظام عدل
سکاٹ لینڈ دا قانون رومن قانون تو‏ں نکلیا اے جس وچ سول لا تے کامن لا نو‏‏ں ملیا دتا گیا ا‏‏ے۔ 1707 وچ انضمام دے معاہدے دے تحت ایہ گل یقینی بنا دتی گئی سی کہ سکاٹ لینڈ وچ اس دے اپنے قوانین ہون گے جو انگلستان تے ویلز تو‏ں وکھ ہون گے۔ 1611 تو‏ں پہلے سکاٹ لینڈ دے مختلف علاقےآں وچ مختلف قوانین لاگو سن ۔ 1800 تک ایہ قوانین کسی نہ کسی حد تک لاگو رہ‏‏ے۔
کئی دہائیاں تک سکاٹش نظام عدل اس لحاظ تو‏ں منفرد رہیا سی کہ اس وچ پارلیمان نئيں سی۔ اُتے سکاٹش پارلیمان دے قیام دے نال ہی ایہ خلاء بھر گیا۔
سکاٹ لینڈ دا جیل دا محکمہ ملک وچ موجود 8٫500 قیدیاں د‏‏ی دیکھ بھال کردا ا‏‏ے۔
جغرافیہ تے قدرتی تریخ
سکاٹ لینڈ دا زیادہ تر رقبہ انگلستان دے جزیرے دے شمالی تہائی حصے اُتے محیط ا‏‏ے۔ ایہ جزیرہ براعظم یورپ دے شمال مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا کل رقبہ 78٫772 مربع کلومیٹر اے جو جمہوریہ چیک ریپبلک دے برابر ا‏‏ے۔ سکاٹ لینڈ د‏‏ی سرحد صرف انگلستان تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ بحرِ اقیانوس اس دے مغربی ساحل تو‏ں جدو‏ں کہ نارتھ سمندر مشرق وچ ا‏‏ے۔ ناروے ایتھ‏ے تو‏ں 305 کلومیٹر شمال مشرق وچ ا‏‏ے۔
جغرافیہ تے طبعی خد و خال
سارے دا سارا سکاٹ لینڈ پچھلے برفانی دور وچ گلیشئراں دے تھلے سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں طبعی خد و خال اُتے گلیشئراں دا گہرا عمل دخل ا‏‏ے۔ طبعی اعتبار تو‏ں ملک دے تن اہ‏م حصے نيں۔
بلند علاقے تے جزیرے
بلند علاقے تے جزیرے ملک دے شمال تے مغرب وچ نيں۔ سکاٹ لینڈ دا ایہ علاقہ زیادہ تر قدیم چٹاناں تو‏ں بنا اے جو کیمبریئن تے اس تو‏ں پہلے دے زمانے وچ وجود وچ آئیاں سن۔
ایتھ‏ے بہت ساری چٹاناں ایسی وی نيں جنہاں وچ متحجرات یعنی فوسل پائے جاندے نيں۔ بلند علاقے زیادہ تر پہاڑی نيں تے جزائر برطانیہ دے زیادہ تر بلند پہاڑ ایتھ‏ے موجود نيں۔ سکاٹ لینڈ وچ 790 تو‏ں زیادہ جزیرے وی پائے جاندے نيں جنہاں نو‏ں چار اہ‏م گروہاں وچ ونڈیا گیا اے جو شیٹ لینڈ، اورکنی، اندرونی ہیبرائڈز تے بیرونی ہیبرائڈز کہلاندے نيں۔ میٹھے پانی دے ذخائر تالاباں تے جھیلاں د‏‏ی شکل وچ پائے جاندے نيں۔
وسطی نشیبی علاقے
وسطی نشیبی علاقے وادئ شق اُتے مشتمل نيں۔ انہاں وچو‏ں زیادہ معاشی اعتبار تو‏ں اہ‏م نيں کیونجے انہاں وچ لوہے تے کوئلے دے ذخائر ملدے نيں۔ انہاں ذخائر د‏‏ی وجہ تو‏ں سکاٹ لینڈ وچ صنعتی انقلاب وچ خاصی مدد ملی سی۔ اس علاقے وچ زلزلے وی آندے رہندے نيں۔
جنوبی بالائی علاقے
جنوبی بالائی علاقے پہاڑی سلسلے اُتے مشتمل نيں جو تقریباً 200 کلومیٹر طویل ا‏‏ے۔ اس وچ جگہ جگہ چوڑی وادیاں موجود نيں۔ اس علاقے دا بلند ترین مقام 843 میٹر بلند ا‏‏ے۔
موسم
سکاٹ لینڈ دا موسم معتدل اے تے تغیر پزیر ا‏‏ے۔ گلف سٹریم یعنی خلیجی رو د‏‏ی بدولت سردیاں اِنّی شدید نئيں ہُندیاں اُتے گرمیاں خنک ہُندیاں نيں۔
عام طور اُتے مغربی سکاٹ لینڈ مشرقی حصے د‏‏ی نسبت گرم ہُندا ا‏‏ے۔ بارش د‏‏ی مقدار ہر علاقے وچ مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ سکاٹ لینڈ دے مغربی علاقےآں وچ سب تو‏ں زیادہ بارش ہُندی اے جو سالانہ 118 انچ تو‏ں زیادہ اے جدو‏ں کہ نشیبی علاقےآں وچ بارش د‏‏ی مقدار 31 انچ تو‏ں کچھ ہی زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔
نباتات تے حیوانات
سکاٹ لینڈ د‏‏ی جنگلی حیات شمال مغربی یورپ تو‏ں مماثل اے اُتے ماضی وچ کئی وڈے ممالیہ جانور جداں کہ سیاہ گوش، بھورے ریچھ، بھیڑیئے، ایلک تے والرس وغیرہ نو‏‏ں شکار ک‏ر ک‏ے ختم کر دتا گیا ا‏‏ے۔ اُتے سمندری بچھڑاں د‏‏ی قابل ذکر تعداد دے علاوہ ہور ملکاں تو‏ں بہت سارے بحری پرندے ایتھ‏ے افزائش نسل دے لئی آندے نيں۔ سنہرے عقاب نو‏‏ں سرکاری پرندے دا درجہ دتا جاندا ا‏‏ے۔
بلند پہاڑاں اُتے پہاڑی تیتر، پہاڑی خرگوش تے سٹُٹ وغیرہ ملدے نيں جو سردیاں وچ اپنی کھل دا رنگ سفید کر لیندے نيں۔ سکاٹش کراس بل نامی پرندہ وی ایتھ‏ے پایا جاندا اے تے سکاٹس چیڑ وی ایتھ‏ے پایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے پائن مارٹن، جنگلی بلی تے جنگلی مرغ وی پائے جاندے نيں۔ حالیہ برساں وچ نويں جانور متعارف کرائے گئے نيں جنہاں وچ سفید دم والا بحری عقاب، سرخ چیل، اود بلاؤ تے جنگلی سور اہ‏م نيں۔
جنگلی نباتات وچ پت جھڑ دا شکار ہونے والے تے صنوبری درخت شامل نيں۔
معیشت تے بنیادی ڈھانچہ
سکاٹ لینڈ وچ مغربی طرز د‏‏ی مخلوط تے کھلی معیشت اے جو بقیہ یورپ تے دنیا تو‏ں جڑی ہوئی ا‏‏ے۔ روايتی طور اُتے سکاٹ لینڈ د‏‏ی معیشت زیادہ تر بھاری صنعتاں تو‏ں جداں کہ جہاز سازی، کوئلے د‏‏ی کان کنی تے فولاد د‏‏ی تیاری وغیرہ تو‏ں مزین رہی ا‏‏ے۔ تیل تو‏ں متعلقہ صنعت وی 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں اہمیت اختیار کر گئی ا‏‏ے۔
1970 د‏‏ی دہائی وچ صنعتی رحجان نو‏‏ں ختم کيتا گیا تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ خدمات دے شعبے اُتے زیادہ توجہ دتی جانے لگی ا‏‏ے۔ ایڈن برگ سکاٹ لینڈ وچ معاشی سرگرمیاں دا مرکز اے تے یورپ وچ اسنو‏ں چھٹا نمبر ملیا ہويا ا‏‏ے۔
2005 وچ سکاٹ لینڈ د‏‏ی ساری برآمدات دا تخمینہ ساڈھے ستاراں ارب پاؤنڈ لگایا گیا سی جس وچ 70 فیصد حصہ مینوفیکچرنگ تو‏ں متعلق سی۔ بنیادی برآمدات وچ وسکی، الیکٹرانکس تے معاشی خدمات سرلسٹ نيں۔ زیادہ تر برآمدات امریکا، ہالینڈ، جرمنی، فرانس تے سپین نو‏‏ں جاندیاں نيں۔ 2006 وچ تیل د‏‏ی آمدنی نو‏‏ں ہٹا کر کل قومی آمدنی 86 ارب پاؤنڈ رہی اے جو فی کس 16٫900 بندی ا‏‏ے۔
سکاٹ لینڈ د‏‏ی معیشت وچ سیاحت نو‏‏ں ہن خاصی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ 2002 دے اعداد و شمار دے مطابق سیاحت تو‏ں ہونے والی آمدنی کل ملکی معیشت دا 5 فیصد جدو‏ں کہ کل ملازمتاں دا ساڈھے ست فیصد سی۔
مئی 2009 وچ سکاٹ لینڈ وچ بے روزگاری د‏‏ی شرح 6.6 فیصد سی جو برطانیہ تے یورپی یونین دے زیادہ تر ملکاں تو‏ں کم ا‏‏ے۔
آوا جائی
سکاٹ لینڈ وچ 5 اہ‏م بین الاقوامی ہوائی اڈے نيں جو 150 مختلف بین الاقوامی شہراں دے لئی پروازاں مہیا کردے نيں۔
سکاٹش موٹروے تے اہ‏م ٹرنک روڈز نو‏‏ں ٹرانسپورٹ سکاٹ لینڈ سنبھالدی ا‏‏ے۔ بقیہ سڑکاں د‏‏ی دیکھ بھال مقامی طور اُتے کيتی جاندی ا‏‏ے۔
سکاٹ لینڈ د‏‏ی مین لینڈ تو‏ں ہور جزیرے دے لئی باقاعدہ کشتیاں تے بجرے چلدے نيں۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے تو‏ں شمالی آئرلینڈ، بیلجئم، ناروے، فارو جزیرے تے آئس لینڈ دے لئی وی بحری جہاز چلدے نيں۔
سکاٹ لینڈ وچ 340 ریلوے سٹیشن نيں تے 3٫000 کلومیٹر طویل پٹڑی موجود اے جنہاں اُتے ہر سال 6 کروڑ 20 لکھ مسافر سفر کردے نيں۔
آبادی د‏‏ی خصوصیات
2001 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق سکاٹ لینڈ د‏‏ی کل آبادی 5٫062٫011 سی جو 2009 وچ ودھ ک‏ے 5٫194٫000 ہوئے گئی۔ ایڈنبرا اگرچہ دار الخلافہ اے لیکن سب تو‏ں وڈا شہر گلاسگو ا‏‏ے۔
وسطی پٹی اُتے زیادہ تر شہر تے قصبے آباد نيں۔ گلاسگو مغرب وچ جدو‏ں کہ ایڈنبرا تے ڈنڈی مشرقی ساحل اُتے موجود نيں۔ صرف ابرڈین دا شہر اس وسطی پٹی تو‏ں وکھ ا‏‏ے۔
قابل رسائی جزیراں اُتے انسانی آبادیاں موجود نيں تے 90 تو‏ں وی کم جزیرے اُتے آبادی موجود ا‏‏ے۔
دوسری جنگ عظیم دے بعد تو‏ں تارکین وطن ایتھ‏ے آنے لگے نيں۔ ایتھ‏ے جنوب ایشیائی افراد د‏‏ی کچھ تعداد موجود ا‏‏ے۔ یورپی یونین د‏‏ی حالیہ توسیع د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے ہن وسطی تے مشرقی یورپ تو‏ں وی لوک منتقل ہونے لگے نيں۔ اندازہ اے کہ 40٫000 تو‏ں 50٫000 پولش افراد ایتھ‏ے آباد نيں۔ 2001 وچ 16٫310 چینی آباد سن ۔ سکاٹ لینڈ وچ سفید فام افراد د‏‏ی تعداد تقریباً اٹھانوے فیصد ا‏‏ے۔ جنوب ایشیائی اک فیصد تو‏ں کچھ زیادہ، سیاہ فام اعشاریہ سولہ فیصد، مخلوط النسل افراد صفر اعشاریہ پچیس فیصد، چینی اعشاریہ بتیس فیصد جدو‏ں کہ ہور نسلاں دے افراد اعشاریہ انیس فیصد ا‏‏ے۔
سکاٹ لینڈ وچ تن زباناں نو‏‏ں سرکاری طور اُتے تسلیم کيتا جاندا اے جو انگریزی، سکاٹس تے سکاٹش گیلک نيں۔ تقریباً تمام سکاٹش افراد سکاٹ لینڈ د‏‏ی معیاری انگریزی بول سکدے نيں۔ تیس فیصد افراد سکاٹس جدو‏ں کہ گیلک بولی دے بولنے والے کل آبادی دا محض اک فیصد نيں۔
سکاٹش النسل افراد سکاٹ لینڈ د‏‏ی کل آبادی د‏‏ی نسبت ہور ملکاں وچ زیادہ آباد نيں۔ 2000 د‏‏ی مردم شماری وچ امریکا وچ تقریباً بیانوے لکھ افراد نے کسی نہ کسی حوالے تو‏ں خود نو‏‏ں سکاٹش النسل قرار دتا۔ کینیڈا وچ سکاٹش النسل افراد د‏‏ی تعداد سینتالیس لکھ ا‏‏ے۔ امریکا وچ سکاٹش تے آئرش النسل افراد د‏‏ی تعداد دو کروڑ ستر لکھ ا‏‏ے۔ نیوزی لینڈ وچ ابتدائی یورپی النسل تارکین وطن افراد دا چوتھائی حصہ سکاٹش لوکاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
تعلیم
سکاٹش تعلیمی نظام ہمیشہ تو‏ں ہی برطانیہ تو‏ں وکھ رہیا ا‏‏ے۔ اس وچ وسیع تعلیم اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ قدیم یونان دے ملک سپارٹا دے بعد سکاٹ لینڈ دنیا دا دوسرا ملک اے جتھ‏ے عوام د‏‏ی تعلیم دے لئی سرکاری طور اُتے بندوبست کيتا گیا ا‏‏ے۔ 1496 دے تعلیمی ایکٹ تو‏ں ملک بھر وچ پہلی بار تعلیم دا حصول لازمی قرار دے دتا گیا سی۔ 1872 دے ایکٹ دے نفاذ تک تعلیم دا شعبہ ریاست د‏‏ی بجائے کلیسا دے پاس ہُندا سی۔
سکاٹ لینڈ دا تعلیمی نصاب 3 تو‏ں 18 سال تک د‏‏ی عمر دے بچےآں تے نوجواناں دے لئی تشکیل دتا گیا ا‏‏ے۔ 3 تے 4 سال د‏‏ی عمر دے بچےآں دے لئی مفت نرسری مہیا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ 5 سال د‏‏ی عمر تو‏ں تعلیم شروع ہُندی اے تے 7 سال تک جاری رہندی ا‏‏ے۔ 14 تو‏ں 16 سال د‏‏ی عمر دے لئی انٹرمیڈیٹ د‏‏ی تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ اسکول چھڈنے د‏‏ی عمر 16 سال اے جس دے بعد طلبہ چاہن تاں اسکول چھڈ داں تے چاہن تاں تعلیم نو‏‏ں جاری رکھن۔
سکاٹ لینڈ وچ کل 14 یونیورسٹیاں نيں جنہاں وچ دنیا د‏‏ی قدیم ترین یونیورسٹیاں وی شامل نيں۔ دنیا بھر وچ شائع ہونے والی تحقیق دا اک فیصد سکاٹ لینڈ تو‏ں آندا اے جس د‏‏ی آبادی دنیا د‏‏ی کل آبادی دا 0.1 فیصد ا‏‏ے۔
مذہب
دو تہائی افراد نے خود نو‏‏ں 2001 د‏‏ی مردم شماری وچ مسیحی ظاہر کيتا سی۔ 28 فیصد افراد نے خود نو‏‏ں لادین کہیا۔
سکاٹ لینڈ وچ اسلام سب تو‏ں وڈا غیر مسیحی مذہب اے جو کل آبادی دے 0.9 فیصد دے برابر ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ کسی حد تک یہودی، ہندو تے سکھ وی موجود نيں۔
احسان اللہ طاہر
احسان اللہ طاہر پنجابی دے شاعر نیں
سکاٹ لینڈ
صحت عامہ
سکاٹ لینڈ وچ صحت د‏‏ی سہولیات قومی ادارہ برائے صحت مہیا کردا ا‏‏ے۔
ضلع گلستان
گلستان ازبکستان دے صوبہ سردریا اک ضلع اے۔ اسدا راجگڑھ دہقان آباد اے ۔
سکاٹ لینڈ
صحت عامہ
ستمبر 2009 وچ سکاٹ لینڈ دے قومی ادارہ برائے صحت وچ کل 1٫68٫976 ملازمین سن جنہاں وچو‏ں 68٫681 نرساں تے مڈوائف سن۔ اس دے علاوہ 16٫256 طبی عملہ بشمول ڈاکٹر، 5٫002 دندان سازی دا عملہ وغیرہ سی۔
جنگلی جیون
سکاٹلینڈ دا جنگلی جیون اتلے لیندے یورپ نال رلدا ملدا اے۔ ایتھے جنگلی بلی,پعاڑی خرگوش، لال گالڑ، سنہری عقاب، پڑی گروس، سٹوٹ، گینٹ ہوندے نیں۔فورٹنگال ییو یورپ دا سب توں پرانا رکھ سکاٹلینڈ وچ اے۔
ضلع گلستان
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 51،100 اے ۔
سکاٹ لینڈ
رہتل
گالف تے بیگ پائپ خاص سکاٹلینڈ دی سغات تے ایدی رہتل دا انگ اے جیہڑی پوری دنیا چ مشہور اے۔
ضلع گلستان
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 350 مربع کلومیٹر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ سردریا دے ضلعے
سکاٹ لینڈ
بارلے جوڑ
گٹھ:سکاٹلینڈ
اردوشاعر
فیض احمد فیض ۔۔۔ 20وی صدی داردو دا بیت وڈا شاعر ۱۳ فروری ۱۹۱۱ نوں سیالکوٹ چ پیدا ھویا ۔۔۔ ۱۹۴۱ چ اپنی شاعری دی پہلی کتاب نقشِ فریادی لوکاں دے سامنے آئی ۔۔ اس توں علاوہ سرِ وادیٔ سینا ، شامِ شہرِ یاراں ،زنداں نامہ اس دی شعراں دیاں کتاباں نیں ۔۔ شعراں دا مجموعہ نسخہ ہائے وفا دے ناں نال چھپ چکیا۔۔ 20نومبر 1984نوں لاہور چ فوت ہوئے۔۔
گٹھ:اردو ساہت گٹھ:اردو
ضلع سنٹرل کوٹنے
سنٹرل کوٹنے کینیڈا صوبے برطانوی کولمبیا دا اک ضلع اے۔
دی اوول
دی اوول لندن وچ 187 دا بنیا اک کرکٹ ویہڑہ اے۔ ایتھے 23500 لوک بیٹھ سکدے نیں۔ 8 ستمبر 1880 نون ایتھے پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈیا گیا۔
بارلے جوڑ
ویب سائٹ
لارڈ کرکٹ گراؤنڈ
لارڈ کرکٹ گراؤنڈ لندن وچ 187 دا بنیا اک کرکٹ ویہڑہ اے۔ ایہ سینٹ جان وڈ لندن وج اے. کرکٹ دی دنیا وچ ایہ اک مانتا والا ناں اے۔ ایہ میریلیبون کرکٹ کلب دا گھر اے۔ ایہنوں کرکٹ دا گھر منیا جاندا اے تے ایتھے ای کرکٹ دا اک میوزیم وی ہے۔ ایتھے 28،000 لوک بیٹھ سکدے نیں۔ ایتھے پہلا ٹیسٹ میچ 21 جولائی 1884 نون ہویا سی۔ پہلا ونڈے 26 اگست 1972 نون ہویا سی۔
بارلے جوڑ
ویب سائٹ
گٹھ:کرکٹ
امریکی ورجن جزیرے
امریکی ورجن جزیرے کیریبین سمندر وچ کج جزیرے نیں۔ ایہ امریکہ دے نیں۔ایہناں دا راجگڑھ شارلٹ ایملی اے۔ ایہ 346.36 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلے ہوۓ نیں۔ ایہناں دی لوک گنتی 106,405 اے۔ ایتھے دی کرنسی ڈالر تے بولی انگریزی اے۔
گٹھ:کریبین جزیرے دیس گٹھ:اتلے امریکی دیس
ضلع سنٹرل اوکاناگان
سنٹرل اوکاناگان کینیڈا صوبے برطانوی کولمبیا دا اک ضلع اے۔
کھٹی بوٹی
کھٹی بوٹی پھلوالے بوٹیاں دے اک ٹبر کھٹی پتی دی اک ونڈ اے۔ ایہ اک عام ملن والی بوٹی اے جیہڑی زمین تے ای بچھی ریندی اے۔
قُتلُغ نگار خانم
قُتلُغ نگار خانم ( قتلغ نگار خانم وی کیہا جاندا جاندا اے d. 1505) وادی فرغانہ دے حکمران عمر شیخ مرزا دوجے دی پہلی بیوی اتے مکھی دھرمبیوی سی۔  اوہ جم توں ہی مغلستان دی شہزادی سی اتے اوہ مغلستان دے مہان خان خاقان یونس خان دی دھی سی۔
اوہ بادشاہ بابر دی ماں وی سی، جو ہندستان دی مغل سلطنت دا بانی اتے اسدا پہلا بادشاہ سی۔
پروار اتے نسل
قُتلُغ نگار خانم دا جم مغلستان دی شہزادی وجوں ہویا سی اتے اوہ یونس خان، مغلستان دا مہان خان اتے اتے اسدی دھرمبیوی آئساں دولت بیگم، دی دوجی پتری سی۔  اسدے دادا اوائس خان سی، ج ومغلستان دا منگولتا دا سابق اہلکار سی۔
قُتلُغ نگار خانم اپنے پیؤ ولوں چنگیز خان دے ٹبر وچوں اے، جو منگول سلطنت دا خاقان اتے بانی سی۔
حوالے
گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں گٹھ:مغل راج دیاں عورتاں
شاپور بختیار
شاپور بختیار (Shapour Bakhtiar) (لورش/فارسی:شاپور بختیار; ؛ Chapour Bakhtiar) اک ایرانی ماہر سیاسیات تے محمد رضا شاہ پہلوی دے تحت ایران دا آخری وزیر اعظم سی۔ 6 اگست 1991ء نوں سیغین، پیرس، فرانس وچ شاپور تے اس دے سیکریٹری اس دے گھر وچ قتل کر دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:1914 دے جم گٹھ:1991 دیاں موتاں گٹھ:1991ء وچ قتل گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں گٹھ:ایرانی بیرون ملک مقتول افراد گٹھ:ایرانی جمہوری فعالیت پسند گٹھ:ایرانی وزرائے اعظم گٹھ:دوسری جنگ عظیم دیاں فرانسیسی عسکری شخصیتاں گٹھ:صوبہ خوزستان دیاں شخصیتاں گٹھ:فرانس وچ دہشت گردی توں اموات گٹھ:فضلا پیرس یونیورسٹی گٹھ:مقتول ایرانی سیاست دان گٹھ:ایرانی شخصیتاں
چک 43 فتح
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
سۉِندر سنگھ اُپل
سۉِندر سنگھ اُپل (8 اپریل 1924-) پنجابی دے ناول کار، کہانی کار اتے نقاد ہن۔اوہناں دا جم پنڈ دھمیال پنجاب (ہن پاکستان) وکھے س: فقیر سنگھ دے گھر ہویا۔ اوہناں نے آنرز پنجابی، ایم اے انگریزی/پنجابی، تے پی ایچ ڈی تک اچیری پڑھائی کیتی۔ اوہ سری ولبھ بھائی پٹیل لائبریری نریلا وچ 1947 توں 50 تکّ سیکٹری رہے۔ پھر بی۔ایم۔ کالج شملہ وچ 1950 توں 55 تکّ، سری گرو تیغ بہادر خالصہ کالج کیمپ، نویں دلی 1955 وچ پنجابی ڈیپارٹمنٹ دے مکھی وجوں کم کیتا اتے سینئر ریسرچ اہلکار کلاس اک، یو پی ایس سی، نویں دلی وکھے وی کم کیتا۔
تخلیقی کم
اوہناں دیاں رچناواں ہن; ناول: گھالِی کھائِی، کچھ ہتھہُو دیئ، لچھمن ریکھا; کہانی مجموعہ: کڑی پوٹھوہار دی، ڈھہندے منارے، بھرا بھراواں دے، دودھ تے بدھ، مہکاں، اپنا دیس پرایا دیس، حالاں بی نعش نہیں ہویا، کچا رنگ کسنبھ دا، میری پرتیندھ رچنا، چونویاں کہانیاں، کہانی پنجاب (اڈیٹ)، واسا سورگاں دا; تنقید: مشہور پنجابی مضمون نگار، پنجابی ساہت بارے، نانک سنگھ تے اس دی کلا (اڈیٹ)، پنجابی ناول تکنیک تے وچاراں، پنجابی کہانی-سروپی تے ترقی، نورنگ سنگھ-جیون تے رچنا، کرتار سنگھ دگل-جیون تے رچنا، پنجابی کہانی پنر-ملنکن، مشہور پنجابی مضمون نگار۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاریگٹھ:پنجابی ساہت
بیعت
ساڈے رسول تے رسول اللہ دے اہل بیت ساڈے لئے رہبر نيں  رسول اللہ  ساڈی جان نيں
ٹرینٹ برج
ٹرینٹ برج ویسٹ برج نوٹنگھم شائر انگلینڈ وچ اک کرکٹ ویہڑہ اے۔
بارلے جوڑ
ویب سائٹ
ضلع یازیاوان
ضلع یازیاوان ازبکستان دے صوبہ فرغانہ دے 15 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ یازیاوان قصبہ اے ۔
چک 60-4آر
چک 60-4آر  ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ۔
ضلع یازیاوان
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،17،500 اے ۔
چک 60-4آر
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے تیجے سوئے (لنڈو) 4آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 4آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
ضلع یازیاوان
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 440 مربع کلومیٹر اے ۔نقشے چ ایہ ضلع 15 نمبر اتے اے ۔
چک 60-4آر
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال چ وس رہیا اے ۔
ضلع یازیاوان
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ فرغانہ دے ضلعے
آبادان ،ترکمانستان
آبادان' راجگڑھ اشک آباد لاگے ترکمانستان دے صوبہ اخال دا اک شہر اے ۔اس شہر دی نیہہ 1963ء چ رکھی گئی ۔ اس دا ناں اکتوبر 2002ء تک بوزمین'' سی ۔ آبادان شہر دا ھن آلا میئر اورازمراد قاراجائیف ترکمانستان دے 2007 دے صدارتی چناؤ دا کینیڈیٹ سی ۔
لوک گنتی
آبادان دی لوک گنتی 50،000 اے ۔
آبادان دا پاور پلانٹ
ایتھے سویت یونین ویلے دا اک پاور پلانٹ اے جتھے ترکمانستان دی پہلے آلا صدر صفرمراد نیازوف کم کردا ہندا سی ۔
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
زینت النساء
زینت النساء (5 اکتوبر 1643 – 7 مئی 1721) اک مغل شہزادی سی، بادشاہ اورنگزیب اتے اسدی مکھ مہارانی دلرس بانو بیگم دی دوجی دھی سی۔ اسدے پیؤ نے اسنوں پادشاہ بیگم دا خطاب دتا گیا۔
شہزادی زینت-النسا، اتہاس وچ اپنی پوترتا اتے مکمل پراپکاری لئی جانیا جاندا اے۔
جیون
زینت-النسا ("عورتاں وچ گہنہ") دا جم 5 اکتوبر 1643 وچ ہویا، اوہ اورنگزیب اتے دلراس بانو بیگم، اورنگزیب دی پہلی بیوی اتے مکھ بیوی ، دی دھی سی۔ اسدی ماں ایران دے صفوی خاندان دی پرمکھ شہزادی سی اتے اوہ مرزا بدیع الزمان صفوی گجرات دے وائسرائے، دی دھی سی۔  اسدا پنجواں مغل بادشاہ شاہ جہان دے راج ویلے جم ہویا۔
موت
اسنے 1700   وچ دلی دے لال قلعے دے دریاواں دی کندھ راہیں زینت-المسجد اس نے بنوائی سی، جتھے اس نوں دفنایا گیا ۔
حوالے
گٹھ:بھارتی شاہی عورتاں گٹھ:مغل راج دیاں عورتاں گٹھ:مغلیہ سلطنت گٹھ:مغلیہ سلطنت دی تریخ
ضلع ارشالے
ارشالے قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
ضلع کولمبیا شسواپ
کولمبیا شسواپ کینیڈا صوبے برطانوی کولمبیا دا اک ضلع اے۔
شیخ مجیب الرحمان
شیخ مجیب الرحمان اک بنگالی سیاستدان سی ۔ اوہنے بنگلا دیش نوں پاکستان توں وکھ کرن لئی چوکھا کم کیتا۔ اوہ بنگلا دیش دا صدر تے وزیر اعظم رہیا۔
شیخ مجیب الرحمٰن (শেখ মুজিবুর রহমান بنگالی دا رومنیکرن|Shekh Mujibur Rôhman), (17 مارچ 1920 – 15 اگست 1975) بنگلا دیش مشہور بنگالی قوم پرست آگوُ سی۔ اس نوں بنگلہ دیش دا بانی کیہا جاندا ہے۔ اوہ عوامی لیگ دا پردھان سی ۔ اوہنے پاکستان دے خلاف ہتھیاربند لڑائی دی اگوائی کردے ہوئے بنگلا دیش نوں الگ کروایا ۔ بنگلا دیش دا  پہلا صدر بنیا تے بعد وچ وزیر اعظم وی بنیا ۔ اوہنوں بنگابندھو دے خطاب نال اعزازیا  گیا ۔
15 اگست 1975 نوں فوجی تحتہ پلٹ دوران اوہنوں مار دتا گیا ۔
گٹھ:بنگلہ دیش گٹھ:بنگالی مسلمان
ضلع کوموکس ویلی
کوموکس ویلی کینیڈا صوبے برطانوی کولمبیا دا اک ضلع اے۔
ہیڈنگلے سٹیڈیم
ہیڈنگلے سٹیڈیم لیڈز وچ 1890 دا بنیا اک کرکٹ ویہڑہ اے۔ ایتھے 20،000 لوک بیٹھ سکدے نیں۔
بارلے جوڑ
ویب سائٹ
ضلع استرکھان
استرکھان قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
ضلع کوویچن ویلی
کوویچن ویلی کینیڈا صوبے برطانوی کولمبیا دا اک ضلع اے۔
چٹی ویل
چٹی ویل گلابی تے چٹے پھلانوالی اک ویل اے۔ ایہ اتلے پنجاب دے پہاڑی تھانواں تے ہوندی اے۔ ایہ ہوا پھل ٹبر توں اے۔
پسار
ایہ افغانستان توں لے کے تائیوان تک دے پہاڑی تھانواں دی واسی اے۔
ضلع ایسٹ کوٹنے
ایسٹ کوٹنے کینیڈا صوبے برطانوی کولمبیا دا اک ضلع اے۔
ضلع اتبسر
اتبسر قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
وٹامن سی
وٹامن سی یا اسبورک ایسڈ انساناں تے کج جانوراں لئی اک چاہیدا کھان پین اے۔ ایہ تازہ فروٹاں تے ہری سبزیاں وچ ہوندا اے۔ ایہ پانی وچ گھل جانوالے کج وٹامناں وچوں اے۔ پھٹڑاں دے ٹھیک کرن وچ وٹامن سی دا بڑا کم اے۔
وٹامن سی نوں 1928 وچ والٹر ہاورتھ تے پال کارر نے لبیا۔
گٹھ:وٹامن
Vitamin C
ضلع فراسر ویلی
فراسر ویلی کینیڈا صوبے برطانوی کولمبیا دا اک ضلع اے۔
گرو نانک دیو یونیورسٹی
گرو نانک دیو یونیورسٹی (Guru Nanak Dev University) امبرسر پنجاب وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے۔ گرو نانک دیو یونیورسٹی 24 نومبر 1969 نوں گرو نانک دیو جی دے 500 سالا اوتار پرب تے بݨائی گئی سی۔ ایہ یونیورسٹی پڑھائی دے نال نال کھیلاں دے کھیتر وچ وی دوسریاں یونیورسٹیاں توں بہت اگے اے۔ گُرو نانک دو یونیورسٹی ایکٹ 1969 وچ پنجابی بولی دے پرچار پرسار تے ودیک طور تے پچھڑیاں شرینیاں تے سماج وچ علم دے پرسار دے مکھ منتوَ دا پراودھان اے۔
گٹھ:یونیورسٹیاں گٹھ:چڑھدا پنجاب گٹھ:چڑھدے پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
چک 61-4آر
چک 61-4آر  ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے تیجے سوئے (لنڈو) 4آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 4آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
اولڈ ٹریفورڈ کرکٹ گراؤنڈ
اولڈ ٹریفورڈ کرکٹ گراؤنڈ مانچسٹر انگلینڈ وچ وچ 1857 دا بنیا اک کرکٹ ویہڑہ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کرکٹ
پیر پگارا
پیر پگارا سند دے اک پیر سیاستدان دا ناں تے خطاب اے۔ پیر فارسی چ سردار نوں کیندے نیں تے سندی چ پگارا پگ والے نوں۔
پیر پگارا اک سیاسی پارٹی پاکستان مسلم لیگ فنکشنل دے سردار نیں۔ اودا ناں مردان شاہ اے اوہ 1928 چ سند دے اک گراں چ جمے۔ جدی پشتی پیر تے جگیردار نیں۔ اوناں دی سیاست اپنے مریداں توں اے تے سیاست چ فوج دے سنگی نیں۔
ضلع بلندی
بلندی قازقستان دا اک ضلع اے۔
مشتاق احمد یوسفی
مشتاق احمد یوسفی (4 ستمبر 1921ء - 20 جون 2018ء) اردو دے بھارتی نزاد پاکستانی مزاح نگار سن ۔ انہاں د‏‏ی ولادت تب دے ہندوستان تے اس وقت دے بھارت وچ ہوئی مگر انہاں نے بطور مزاح نگار خود نو‏‏ں پاکستانی کہلوانا زیادہ پسند کيتا تے تقسیم ہند دے بعد بھارت نو‏‏ں جو نقصان ہويا انہاں وچ مشتاق احمد یوسفی دا ہجرت کر جانا وی ا‏‏ے۔ یوسفی بوہت سارے قومی تے بین الاقوامی مالیا‏تی ادارےآں دے صدر وی رہ‏‏ے۔ سنہ 1999ء وچ حکومت پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں نو‏ں ستارہ امتیاز ملیا فیر سنہ 2002ء وچ پاکستان دا سب تو‏ں وڈا تعلیمی اعزاز نشان امتیاز تو‏ں نوازیا گیا۔ مشتاق احمد یوسفی وڈے نستعلیق انسان سن ۔ اوہ بینکر سن ۔ عوامی تے تعلقات عامہ دے آدمی نئيں سن ۔ اوہ لکھدے کم سن لیکن معیار اُتے نظر رکھدے سن ۔
جیون
مشتاق احمد یوسفی اردو دے اک مخولیا لکھاری سن۔ اوہ 1923 وچ ٹونک، راجستھان وچ جمے تے 20 جون 2018 نوں کراچی وچ وفات پائی۔ آگرہ یونیورسٹی توں بی ۔ اے کیتا تے علیگڑھ مسلم یونیورسٹی توں ایم ۔ اے فلاسفی تے ایل ۔ ایل ۔ بی کیتا۔ دیس دی ونڈ مگروں اوہ اپنے ٹبر نال کراچی، پاکستان آگئے۔
مشتاق احمد یوسفی 4 ستمبر 1923ء نو‏‏ں ہندوستان دے شہر جے پور وچ اک تعلیم یافتہ خاندان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد عبد الکریم خان یوسفی جے پور بلدیہ دے صدر نشین سن تے بعد وچ جے پور قانون ساز اسمبلی دے اسپیکر مقرر ہوئے۔ مشتاق احمد یوسفی نے راجپوتانہ وچ اپنی ابتدائی تعلیم مکمل د‏‏ی تے بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ بعد وچ آگرہ یونیورسٹی تو‏ں فلسفہ وچ ایم اے کيتا تے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں وکالت د‏‏ی ڈگری لئی۔ تقسیم ہند تے قیام پاکستان دے بعد انہاں دا خاندان سرحد پار دے شہر کراچی وچ منتقل ہوئے گیا۔
اوہ سنہ 1950ء وچ مسلم کمرشیل بینک تو‏ں متعلق ہوئے تے ڈپٹی جنرل مینیجر دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔ سنہ 1965ء وچ الائڈ بینک وچ بحیثیت مینیجنگ ڈائریکٹڑ مقرر ہوئے۔ سنہ 1974ء وچ یونائٹیڈ بینک دے صدر تے 1977ء وچ پاکستان بینکنگ کونسل دے صدر نشین بنے۔ بنکاری دے شعبہ وچ انہاں د‏‏ی غیر معمولی خدمات اُتے انہاں نو‏ں قائد اعظم میموریل تمغا عطا ہويا۔ 1950 چ اوہ مسلم کمرشل بینک چ پعرتی ہوگئے تے جنرل مینیجر بݨ گئے۔ 1965 وچ الائیڈ بینک دے مینیجنگ ڈائریکٹر بݨ گئے۔ 1974 وچ یونائٹڈ بینک لمیٹڈ دے صدر بݨ گئے۔ 1977 چ پاکستان بینکنگ کاؤنسل دے چیئرمین بݨ گئے۔ اووہناں نوں بینک وچ چنگے ول نال کم کرن تے قائداعظم اوارڈ دتا گیا۔
خود نوشت خاکہ
مشتاق احمد یوسفی نے اپنے اُتے وی کافی کچھ لکھیا ا‏‏ے۔ ایہ انہاں د‏‏ی خاص گل سی کہ انہاں نے دوسرےآں دے نال خود نو‏‏ں وی نئيں بخشا ا‏‏ے۔ چنانچہ اوہ چراغ تلے دے مقدمہ وچ خود دا تعارف ایويں کرواندے نيں:
نام: سرورق اُتے ملاحظہ فرمائیے
خاندان: سو پشت تو‏ں پیشہ آبا سپہ گری دے سوا سب کچھ رہیا اے
تریخ پیدائش: عمر د‏‏ی اس منزل اُتے آ پہنچیا ہاں کہ جے کوئی سنہ ولادت پوچھ بیٹھے تاں اسنو‏ں فون نمبر دس دے گلاں وچ لگیا لیندا ہون۔ اور ایہ منزل وی عجیب ا‏‏ے۔ بقول صاحب “کشکول“ اک وقت سی کہ ساڈا تعارف بہو بیٹی قسم دیاں عورتاں تو‏ں اس طرح کرایا جاندا سی کہ فلاں دے بیٹے نيں۔ فلاں دے بھانجے نيں تے ہن ایہ زمانہ آگیا اے کہ فلاں دے باپ نيں تے فلاں دے ماماں۔ عمر رسیدہ پیش رو بولی حال تو‏ں کہہ رہے نيں کہ اس دے اگے تھ‏‏اںو‏اں آہ تے فغاں تے وی نيں۔
پہچان: قد: پنج فٹ ساڈھے چھ انچ (جوندے پہن کر)
وزن: اوور کوٹ پہن کر وی دبلا دکھادی دیندا ہون۔ عرصے تو‏ں مثالی صحت رکھدا ہون۔ اس لحاظ تو‏ں کہ جدو‏ں لوکاں نو‏‏ں کراچی د‏‏ی آب تے ہو‏‏ا نو‏‏ں برا ثابت کرنا مقصود ہوئے تاں اتمام حجت دے لئی میری مثال دیندے نيں۔
جسامت: ایويں سانس روک لاں تاں 38 انچ د‏‏ی بنیان وی پہن سکدا ہون۔ وڈے لڑکے دے جوندے دا نمبر 7 اے جو مینو‏ں وی فٹ آندا ا‏‏ے۔
حلیہ: اپنے آپ اُتے پيا ہون۔ پیشانی تے سر د‏‏ی حد فاصل اڑ چک‏ی ا‏‏ے۔ لہذا منہ دھوندے وقت ایہ سمجھ نئيں آندا کہ کتھے تو‏ں شروع کراں۔ ناک وچ بذات کوئی نقص نئيں مگر دوستاں دا خیال اے کہ بہت چھوٹے چہرے اُتے لگی ہوئی ا‏‏ے۔
پسند: مرزا غالب، ہاکس بے، بھنڈی، پھُلاں وچ ، رنگ دے لحاظ تو‏ں سفید گلاب تے خوشبوواں وچ نويں کرنسی نوٹ د‏‏ی خوشبو بہت مرغوب ا‏‏ے۔ میرا خیال اے کہ سرسبز تازہ تازہ تے کرارے کرنسی نوٹ دا عطر کڈ ک‏ے ملازمت پیشہ حضرات تے انہاں د‏‏ی بیویاں نو‏‏ں مہینے د‏‏ی آخری تاریخاں وچ سنگھایا جائے تاں گرہستی زندگی جنت دا نمونہ بن جائے۔ پالتو جانوراں وچ کتاں نال پیار ا‏‏ے۔ پہلا کتا چوکیداری دے لئی پالیا سی۔ اسنو‏ں کوئی چرا کر لے گیا۔ ہن بر بنائے وضع داری پالدا ہاں کہ انسان کتے دا بہترین رفیق ا‏‏ے۔ بعض تنگ نظر اعتراض کردے نيں کہ مسلما‏ن کتاں تو‏ں بلاوجہ چڑدے نيں حالانکہ اس د‏ی اک نہایت معقول تے منطقی وجہ موجود ا‏‏ے۔ مسلما‏ن ہمیشہ تو‏ں اک عملی قوم رہے نيں۔ اوہ کسی ایداں دے جانور نو‏‏ں محبت تو‏ں نئيں پالدے جسنو‏ں ذبح کرکے کھا نہ سکن۔ گانے تو‏ں وی عشق ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ریڈیو نئيں سندا۔
لکھتاں: چند تصویران بتاں، چند مضامین تے خطوط
کیو‏ں لکھدا ہاں: ڈزریلی نے اس دے جواب وچ کہیا سی کہ جدو‏ں میرا جی عمدہ تحریر پڑھنے نو‏‏ں چاہندا اے تاں اک کتاب لکھ ڈالدا ہون۔ رہیا سوال کہ ایہ کھٹ مٹھے مضامین طنزیہ نيں یا مزاحیہ یا اس تو‏ں وی اک قدم اگے یعنی صرف مضامین، تاں ایتھ‏ے صرف اِنّا عرض کرنے اُتے اکتفا کراں گا کہ وار ذرا اوچھا پئے یا بس اک روايتی آنچ د‏‏ی کسر رہ جائے تاں لوک اسنو‏ں بالعموم طنز تو‏ں تعبیر کردے نيں، ورنہ مزاح ہتھ آئے تاں بت، نہ آئے تاں خدا ا‏‏ے۔
فیر جدو‏ں سرگزشت وچ اپنا تعارف کرایا تاں انداز بدل گیا گو کہ اس بار وی اوہ مزاح د‏‏ی پھلجھڑیاں بکھیردے نظر آندے نيں۔ ملاحظہ ہو:
ادبی کم
چراغ تلے 1961ء وچ چھپی تے خاکم بدہن 1969ء وچ ، جدو‏ں کہ زرگزشت 1976ء وچ تے انہاں تن کتاباں دے ذریعے انہاں نے شگفتہ نثر نگاری دا جو اعلیٰ معیار قائم کيتا اس دا نمونہ دور دور تک کدرے تے نظر نئيں آندا سی۔ آبِ گم، جو 1990ء وچ چھپی ناول د‏‏ی طرح مقبول ہوئی۔ ایہ ایسی کتاباں سن جنہاں دے وسیلے تو‏ں یوسفی صاحب اردو ادب دا اک مستقل باب ہوئے چکے سن ۔ اک ہور کتاب وی آئی سی یوسفی صاحب کی، شامِ شعرِ یاراں۔ ایہ کتاب 2014ء وچ منظر عام اُتے آئی جو انہاں د‏‏ی متفرق تحریراں نو‏‏ں جتھے تہاں تو‏ں جمع کرکے مرتب کر لئی گئی سی۔
شامِ شعرِ یاراں جدو‏ں شائع ہوئی تاں انہاں دے مداحاں نو‏‏ں اس تو‏ں مایوسی ہوئی کیونجے انہاں دے شائقین دے سامنے انہاں دا سابقہ معیار سی جس دے اوہ نويں کتاب وچ منتظر سن ۔ شامِ شعرِ یاراں یوسفی دے مانوس اسلوب دے معیار اُتے نئيں اتری سی۔ دراصل ایہ آخری کتاب انہاں دے مضامین تے بعض تقریراں دا مجموعہ ا‏‏ے۔
بجھی بجھی شامِ شعر یاراں
یوسفی د‏‏ی آخری تصنیف نو‏‏ں ربع صدی گزر چک‏ی سی۔ چونکہ انہاں دے مداحاں نو‏‏ں انہاں دا چکسا لگ چکيا سی چنانچہ اوہ آنے والی نويں تصنیف دا وڈی بے صبری تو‏ں انتظار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ مشتاق احمد د‏‏ی پرانی کتاباں، انہاں وچ موجود گدگداندے جملے تے انہاں دا منفرد لب تے لہجہ والا طنز تے مزاح کچھ ایسی بادیاں سن جو سب نو‏‏ں شوق انتظار وچ مزہ دے رہیاں سن۔ کچھ ایہ وی سوچ رہے سن کہ شاید اس وچ آب گم والا معیار ہوئے یا چونکہ 25 برس بعد کچھ لا رہے نيں تاں اس تو‏ں وی ودھ ک‏ے کچھ ہوئے۔ مگر جدو‏ں کتاب منظر عام اُتے آئی تاں امیداں دے سارے ارمان پانی وچ بہ گئے۔ ایہ کتاب کیہ سی تقریراں دا مجموعہ سی تے پرانی کتاباں دے ڈھیراں اقتباس درج سن ۔ خدا جانے یوسفی صاحب نے اس کتاب نو‏‏ں کس نیت تو‏ں شائع کيتا سی مگر اس وچ انہاں دا اوہ معیار نظر نہ آیا جس دے لئی اوہ مشہور سن ۔ ظفر سید بی بی سی اردو وچ لکھدے نيں کہ:
یوسفی پارے
مشتاق احمد یوسفی نے اپنی کتاباں بے شمار ایداں دے جملے کہ‏ے لکھے نيں جو ضرب المثل بن گئے۔ لوک انکو مزین تے رنگین تصاویر وچ سجا ک‏ے فیس بک اُتے شیئر کردے نيں۔ واٹس ایپ اُتے اسٹیٹس لگاندے تے اقوال زريں د‏‏ی طرح انہاں نو‏‏ں پھیلاندے نيں۔ انہاں دے چند اقوال درج ذیل نيں: بولے: "ایداں دے دوست بنائیے تے ایسی کتاباں پڑھو کہ جو آپ نو‏‏ں سوچنے د‏‏ی تحریک دتیاں" لڑکی بولی "اور جے ایداں دے دوست نہ ہاں تو؟" "ایسی حالت وچ عام طور تو‏ں لڑکیاں شادی کر لیندی نيں۔"
وفات
20 جون، سنہ 2018ء نو‏‏ں کراچی وچ وفات ہوئی، کل 94 سال د‏‏ی عمر پائی۔ 20 جون نو‏‏ں سلطان مسجد کراچی وچ نماز جنازہ دے بعد انہاں نو‏‏ں سپرد خاک کيتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:مشتاق احمد يوسفی گٹھ:1923 دے جم گٹھ:اردو غیر افسانوی مصنف گٹھ:اردو محققاں گٹھ:اردو مزاح نگار گٹھ:پاکستانی مزاح نگار گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:پاکستانی طنز نگار گٹھ:یونیورسٹی علی گڑھ دے سابقہ طالب علم گٹھ:راجستھانی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:کراچی دے مصنفاں گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع GND شناخت کنندگان گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:2018 دیاں موتاں
گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:اردو ساہت
زبیر اقبال سیال
زبیر اقبال سیال پنجابی دے شاعر نیں
چک 45 فتح
چک 45 فتح ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔
چک 44 فتح
چک 44 فتح ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
ہوائی سٹیٹ کیپیٹل
گٹھ:امریکی صوبیاں دے سٹیٹ کیپیٹل
ضلع فراسر فورٹ جارج
فراسر فورٹ جارج کینیڈا صوبے برطانوی کولمبیا دا اک ضلع اے۔
ضلع اگنڈیکول
اگنڈیکول قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
اخچاتپہ
اخچاپتہ دکھنی ترکمانستان دا صوبہ اخال دا اک شہر اے ، جہڑی ایران دی ولگن توں 20 کلومیٹر دی وتھ اتے وس رہیا اے ۔
گوئٹے انسٹیچیوٹ
گوئٹے انسٹیچیوٹ (, GI, Goethe Institut) اک جرمنی دی اک کلچرل ایسوسی ایشن اے ،ایہ اک غیر-منافع جرمن کلچرل ایسوسی ایشن ہے جو باہرلے ملکاں وچّ جرمن بولی دی پڑھائی نوں ترقی دین اتے قومانتری سبھیاچاری تبادلے اتے تعلقات نوں ودھان لئی دنیا بھر وچّ کم کردی ہے۔ اسدے کلّ 159 انسٹیچیوٹ ہن۔
حوالے
گٹھ:جرمنی گٹھ:ادارے گٹھ:جرمن ادارے گٹھ:جرمنی دے تعلیمی ادارے
اخچاتپہ
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
چاچے (شہر)
چاچے دکھنی ترکمانستان چ ایران دی سرحد لاگے صوبہ اخال دا اک شہر اے ۔
حافظ الاسد
حافظ الاسد شام دے صدر سن ۔
10 جون سنہ 2000 نو‏‏ں شام دے صدر حافظ الاسد طویل بیماری دے بعد 70 سال دی عمر وچ انتقال کر گئے۔ حافظ الاسد سنہ 1964 وچ شام دی فضائیہ دے کمانڈر دے عہدے اُتے فائز ہوئے تے اس دے تن سال بعد وزير دفاع بنے۔ سنہ 1970 وچ انہاں نے اک کودتا دے ذریعے شام دا اقتدار اپنے ہتھ وچ لیا تے پھر بعث پارٹی دے لیڈر منتخب ہوئے۔ اک سال دے بعد اوہ ریفرینڈم دے ذریعے شام دے صدر بنے تے پھر کئی ریفرینڈماں دے ذریعے آخری دم تک عہدۂ صدارت اُتے باقی رہ‏‏ے۔ سنہ 1967 وچ عرباں تے صیہونی حکومت دے درمیان ہونے والی جنگ دے دوران حافظ الاسد شام دے وزير دفاع سن ۔ اس جنگ وچ صیہونی حکومت نے جولان دیاں پہاڑیاں اُتے قبضہ کر لیا سی، لیکن سنہ 1973 ع وچ حافظ الاسد اپنی فوج نو‏‏ں مضبوط کردے جولان پہاڑیاں دے اک حصے نو‏‏ں واپس لینے وچ کامیاب ہو گئے۔ صیہونی حکومت دی سازشاں دا ڈٹ کر مقابلہ کرنا تے اسلامی جمہوریۂ ایران ورگے، صیہونیت مخالف ملکاں دے نال تعلقات استوار کرنا، حافظ الاسد دے دور کی، شام دی خارجہ پالیسی دی خصوصیات وچ شامل نيں۔ حافظ الاسد دے بعد انہاں دے بیٹے بشار اسد نو‏‏ں صدر منتخب کیتا گيا۔ انہاں نے وی اپنے والد دیاں پالیسیاں نو‏‏ں آگے ودھایا خطے وچ جاری صیہونیت مخالف محاذ وچ شام دے بنیادی کردار نو‏‏ں محفوظ رکھیا جو امریکا، اسرائیل تے خطے وچ انہاں دے حامی ملکاں نو‏‏ں اک اکھ نہيں بھاندا چنانچہ اس وقت صدر بشار اسد نو‏‏ں اک ایسی خانہ جنگی دا سامنا اے جس وچ ترکی سعودی عرب تے قطر سمیت کئی ديگر ملکاں دا ہتھ نمایاں ا‏‏ے۔ اُتے صدر بشار اسد دی حکومت گراکر انہاں دی جگہ کسی مغرب نواز ایجنٹ نو‏‏ں اقتدار وچ لانے دی انہاں دی کوئی وی کوشش تابحال کامیاب نہيں ہو سکی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1930 دے جم گٹھ:2000 دیاں موتاں گٹھ:اسد خاندان گٹھ:اقدام قتل تو‏ں زندہ بچ جانے والے گٹھ:سرد جنگ دے رہنما گٹھ:شامی شخصیتاں گٹھ:شامی وزرائے دفاع دے وزرائے دفاع گٹھ:شام دے صدور گٹھ:شام دے وزرائے اعظم گٹھ:شامی نصیری گٹھ:ضد صیہونیت گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب گٹھ:لبنانی خانہ جنگی دیاں شخصیتاں
عوامی لیگ
بنگلا دیش عوامی لیگ (بی اے ایل) جاں مختصراً عوامی لیگ (اے ایل) بنگلا دیش دی اہم سیاسی جماعتاں وچوں  اک اے۔ ایہ ملک اُتے حکومت کرنے والی موجودہ جماعت اے۔ 2014ء دے عام انتخابات وچ اس جماعت نے سبھ توں زیادہ نشستاں جِتیاں سن ۔
آل پاکستان عوامی لیگ پاکستانی صوبے مشرقی بنگال دے راجگڑھ ڈھاکا وچ 1949ء وچ بنگالی قوم پرستاں عبد الحمید خان بھاشانی، شوکت علی،یار محمد خان، شمس الحق تے بعد وچ شمولیت اختیار کرنے والے حسین شہید سہروردی نے قائم کیتی سی۔
سنیتی سولومن
سنیتی سولومون (1938 جاں 1939 -28 جولائی، 2015) اک بھارتی ڈاکٹر اتے انجیو وگیان سی جس نوں بھارت وچّ ایڈز کھوج اتے نرودھ دے شروع کرن والے وجوں وی جانیا جاندا ہے جس توں بعد اس نے 1985 وچّ پہلی وار چنائی وچّ بھارتی ایڈز کیس دی جانچ کیتی۔. سنیتی نے چینئی وکھے ایڈز کھوج اتے سکھیا لئی "وائی آر گائٹونڈے" ناں دے اک سینٹر دا قیام کیتا۔ بھارتی سرکار نے سولومون دے ناں اپر عورت جیو-وگیانی اوارڈ شروع کیتا۔
عوامی لیگ
عوامی لیگ بنگلا دیش دی اک سیاسی پارٹی اے ۔ عوامی لیگ دی نیوں عبد الحمید خان بھاشانی، شمس الحق تے حسین شہید سہروردی نے 23 جون 1949 وچ ڈھاکا وچ رکھی سی ۔
سنیتی سولومن
مڈھلا جیون اتے سکھیا
سنیتی سولومون دا ناں ویاہ توں پہلاں سنیتی گائٹونڈے سی جسدا جنم 1939 وچّ مہاراشٹری ہندو پریوار وچّ ہویا جو چنائی وچّ چمڑے دے وپاری سن۔ سنیتی پریوار دے ستاراں بچیاں وچوں اٹھواں بچہ سی اتے اوہناں وچوں اکو اک کڑی سنیتی ہی سی۔. سنیتی نے 2009 وچّ، اپنے اک انٹرویو وچّ دسیا کہ اسدی دوائیاں وچّ رچی بنن دا کارن اک سیہت افسر سی جو ہر سال اوہناں دے گھر چیچک دا ٹیکا لگاؤن آؤندا سی۔
عوامی لیگ
حوالے
گٹھ:بنگلہ دیش گٹھ:سیاسی جماعتاں
سنیتی سولومن
مڈھلا جیون اتے سکھیا
سنیتی نے اوشدھی وگیان دے وشے وچّ اپنی پڑھائی مدراس میڈیکل کالج توں کیتی۔ اس توں بعد اسنے 1973 تکّ روگ-وگیان دی سکھلائی یو.کے.، یو.ایس. اتے آسٹریلیا توں لئی سی۔ بعد وچّ سنیتی اتے اسدا شوہر وکٹر سولومون چینئی واپس آ گئے کیونکہ "اسنوں لگدا سی کہ اسدی سیوا اتے کم دی زیادہ ضرورت بھارت نوں ہے"۔ اسنے اپنی ڈاکٹریٹ دی ڈگری انُ-جیو وگیان وچّ کیتی اتے بعد وچّ اسنے مدراس میڈیکل کالج دے انُ-جیو وگیان وبھاگ وچّ کارج کرنا شروع کیتا۔
کیریئر
شروعاتی دناں وچّ، سنیتی کنگز کالج ہسپتال، لندن وچّ اک جونیئر ڈاکٹر وجوں کم کرنا شروع کیتا۔ بھارت واپس آؤن توں بعد، اسنے مدراس میڈیکل کالج دے انُ-جیو وگیان وبھاگ وچّ کارج کرنا شروع کیتا اتے پروفیسر دے رینک تکّ پہنچ گئی۔
نجی جیون
سنیتی دی اپنے شوہر، وکٹر سولومون جو اک ہارٹ سرجن سی، نال ملاقات مدراس میڈیکل کالج وچّ پڑھدیاں ہوئی سی۔ ایہہ اس نال یو.کے، یو.ایس. اتے آسٹریلیا دی یاترا کیتی۔ سنیتی دے شوہر وکٹر دی موت 2006 وچّ ہوئی۔ ایہناں دا بیٹا، سنیل سولومون جانس ہاپکنس یونیورسٹی، بالٹیمور وکھے اک روگ وگیانی ہے۔ سنیتی دی موت 76 سال دی عمر وچّ 28 جولائی، 2015 نوں اپنے گھر، چنائی وچّ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
ضلع کیٹیماٹ سٹیکائن
کیٹیماٹ سٹیکائن کینیڈا صوبے برطانوی کولمبیا دا اک ضلع اے۔
چک 62-4آر
چک 62-4آر  ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال چ وس رہیا اے ۔
عبید الرحمان صدیقی
عبید الرحمٰن صدیقی دی پیدائش بھارت دے صوبہ اتر پردیش دے ضلع غازی پور وچ 5 جون 1964ء نوں  محلہ مچھرہٹہ وچ ہوئی۔ اس وقت بھارت دے اہم مؤرخین تے ادیباں وچ انہاں دا شمار ہُندا اے۔ غازی پور دے واحد تریخ دان جنھاں نے عہد وار قدیم دور توں دلی سلطنت دور تے مغلیہ سلطنت دور دی گمشدہ تریخ نوں   قلمبند کرکے منظرعام اُتے لیانے دا کم کیتا اے۔ اس دی بنیاد اُتے ہندوستان دے سمراٹ اشوک کلب نے انہاں نوں   "غازی پور دا فاہیان" لقب نال نوازیا اے۔ تے انہاں دی اک اہم کاوش 'غازی پور والا عبید ' نامی بلاگ اے جو ادبی، سماجی تے سیاسی حلقاں وچ خاصا مقبول اے۔
ابتدائی حالات
عبید الرحمٰن صدیقی نے شہر غازیپور دے مشہور تے معروف تعلیم یافتہ گھرانے وچ اکھ کھولی جس دا خاصا اثر انہاں دے ادبی تے تحقیقی سفر اُتے رہیا۔ عبید الرحمن دی ابتدائی تعلیم مدرسہ دینیہ وچ درجہ پنجم تک تے بعد وچ درجہ ششم تک مدرسہ عظیمیہ وچ ہوئی۔ اس دے بعد شہر دے مشہور تے معروف تعلیمی ادارہ محمڈن اینگلو ہندوستانی انٹر کالج توں جونیر ہائی اسکول توں لیکر انٹرمیڈیٹ تک دی تعلیم مکمل کرنے دے بعد غازی پور دے پوسٹ گریجویٹ ڈگری کالج توں گریجویشن دی ڈگری حاصل کر کے 1984ء وچ الہ آباد یونیورسٹی چلے گئے۔ اوتھے ایل۔ ایل۔ بی تے ڈپلوما انہاں جرنلزم دی ڈگری حاصل کیتی تے فیر نجی طور اُتے ایم۔ اے۔ انگریزی علی گڑھ مسلم یونیورسٹی توں کیتا تے اس دے بعد دلی دا رخ کیتا۔ اس درمیان آئی۔ اے۔ ایس دا امتحان پاس کیتا لیکن انٹرویو وچ ناکامی دے سبب وطن غازی پور واپس آ گئے۔ آدرش انٹر کالج وچ عارضی لیکچرر وی رہے لیکن دل نئیں لگیا۔ کچھ سالاں بعد بھارت دے مشہور تے معروف رسائل تے اخبارات وچ مضامین لکھنے لگے تے ایہ سلسلہ حالے تک جاری اے۔ thumb|عبید الرحمٰن صدیقی نائب صدر جمہوریہ ہند حامد انصاری کے ساتھ
خاندان
عبید الرحٰمن صدیقی دے خاندان دا تعلق سرزمین مکہ معظمہ توں اے۔ انہاں دے مورث صوفی حضرت شیخ عبد الرزاق مکی بہ عہد ابراہیم لودھی لاہور تشریف لیائے تے اوتھے شیخ میراں موج دریاؒ جو مشہور بزرگ تے عالم دین سن انہاں دی شاگردی قبول کیتی۔ بعد وصال آپ پیرو مرشد دے حجرہ نیلا گنبد لاہور وچ دفن ہوئے۔ تساں  دے وڈے لڑکے حضرت شیخ جمال احمد مکیؒ لاہور توں دہلی آئے تے حضرت شیخ محمد بن مکن مصباح العاشقین ملانویؒ دے بعد حضرت شیخ  عبد القدوس گنگوہی دے مرید خاص ہوئے۔ تساں   بادشاہ نصیرالدین ہمایوں دے نال 1526ء وچ نصیر خان لوہانی دی بغاوت دی سرکوبی دے لئی آئے تے غازی پور محمدآباد یوسف پور وچ بس گئے۔ عبید الرحٰمن صاحب دے والد اختر عثمان نیں  ۔ تساں   دے اہل خاندان دا سب توں وڈا تعاون علی گڑھ مسلم یونیورسٹی نوں   بنانے وچ رہیا .سر سید احمد خان تساں   دے بزرگ مولوی عبد الصمد (وکیل ،مجسٹریٹ) دے دوستاں وچوں تے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے لئی چندہ دینے والیاں وچوں نیں   مزید جانکاری دے لئی سر سید احمد خاں دا اخبار انسی ٹیوٹ گزٹ9/جون/1878دیکھیے۔ تساں   دے خاندان دے لوگاں نے ہندوستان دی جنگ آزادی وچ وی نمایاں کردار ادا کیتا اے۔ انگریزاں دی ظلم تے زیادتی توں متاثر ہوکے تساں   دے خاندان دے خان بہادر امین اللہ تے۔ خان بہادر مولوی عبد الصمد صاحب نے انگریزاں دے دتے تمغے خان بہادر نوں واپس کر دتے۔
ادبی خدمات
عبید الرحمٰن صدیقی نے محض 19-20 سال دی عمر توں مضون لکھنے دی ابتدا کیتی۔ پہلا مضمون دوران تعلیم 1984ء وچ اندرا گاندھی دے قتل اُتے لکھیا سی۔ اس وقت توں لے کے ہن تک انہاں دے تقریباً 1500 مضامین تے تحقیقی مقالے انگریزی، اردو تے ہندی زباناں وچ شائع ہو چکے نیں ۔ عبید الرحمٰن دی شخصیت تے ادبی خدمات اُتے ہندوستان دے مختلف ٹی۔ وی۔ چینلاں نے ڈاکومینڑی نشر کیتیاں نیں  ، جدوں دلی دوردرشن اردو، ای ٹی وی اردو حیدرآباد، زی سلام اردو، ای ٹی وی اترپردیش وغیرہ۔ عبید الرحمٰن صدیقی نے بھارت دے مختلف ریڈیو اسٹیشن توں فیچر، ادبی مقالے تے موجودہ مسائل اُتے پروگرام کرچکے نیں  ۔
انہاں دی لکھتاں دی فہرست تھلے اے۔ تساں  دیاں کتاباں نیں  ۔ تے عبید دی شخصیت اُتے ہندوستان وچ کئی سیمینار وی منعقد ہو چکے نیں  ۔ thumb|عبیدالرحٰمن صدیقی پروفیسر سمیتا تیواری جسسل دے نال thumb|غازی پور بنام گادھی پوری ایک اولوکن دا کور
اعزازات
ملک دی مختلف تنظیماں نے مختلف اعزازات تے ایوارڈ نال نوازا اے جدوں غازی پور رتن ایوارڈ، غازی پور دے رس کھان ایوارڈ، یوتھ لیٹریری ایوارڈ (ابوظبی)، غالب ایوارڈ (دلی)، المئومل ایوارڈ (المئومل شودھ سنستھان لکھنؤ)، مولوی رحمت اللہ ایوارڈ (مدرسہ چشمۂ رحمت) حضرت آسی ایوارڈ وغیرہ۔ thumb|عبید الرحمٰن صدیقی کی کتاب کی اجرا کرتے ہوئے وزیراعلیٰ بہار نتیش کمار
خارجی روابط
گٹھ:1964 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:جامعہ علی گڑھ دے سابقہ طالب علم گٹھ:غازی پور دیاں شخصیتاں گٹھ:فاضل جامعہ الہٰ آباد گٹھ:مؤرخین ہندوستان گٹھ:بھارتی مسلمان
ضلع انبکشلڈر
انبکشلڈر قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
مہدی بازرگان
مہدی بازرگان (Mehdi Bazargan) (Mehdi Bazərgan) اک ممتاز ایرانی عالم، ماہر تعلیم سی جو 1979ء وچ انقلاب ایران دے بعد بننے والی عبوری حکومت ایران دا وزیر اعظم سی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:1907 دے جم گٹھ:1995 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی آذربائیجانی سیاست دان گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں گٹھ:ایرانی انجینئرز گٹھ:ایرانی انقلابی گٹھ:ایرانی جمہوری فعالیت پسند گٹھ:ایرانی شیعہ گٹھ:ایرانی فضلا گٹھ:ایرانی وزرائے اعظم گٹھ:ایرانی وزیر خارجہ گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں گٹھ:جامعہ تہران دا تدریسی عملہ گٹھ:دوسری جنگ عظیم دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:دوسری جنگ عظیم دیاں فرانسیسی شخصیتاں گٹھ:وزرائے ایران گٹھ:ایرانی شخصیتاں
چک 46 فتح
چک 46 فتح ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
ضلع کوٹنی باؤنڈری
کوٹنی باؤنڈری کینیڈا صوبے برطانوی کولمبیا دا اک ضلع اے۔
صدر ایران
صدر ایران ایران دے سربراہ ریاست نوں کہیا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:ایرانی صدور گٹھ:حکومت ایران
ضلع اریمنتو
اریمنتو قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
ضلع ماؤنٹ ویڈنگٹن
ماؤنٹ ویڈنگٹن کینیڈا صوبے برطانوی کولمبیا دا اک ضلع اے۔
درشن سنگھ دھیر
درشن سنگھ دھیر اک پرواسی پنجابی ناولکار، کہانیکار اتے لکھک اے- اہنے ہن تک 11 ناول اتے 90 کہانیاں لکھیاں نے-
سائیں اختر لہوری
سائیں اختر لہوری پنجابی دے شاعر سن ۔  اوہ  لاہور چ جمے۔  اوہ 6 جنوری  2008 چ لاہور چ مرگئے۔
اتہ پتہ
گٹھ:پاکستانی
پرگٹ سنگھ ستوج
پرگٹ سنگھ ستوج (جم 10 فروری 1981) اک پنجابی کہانی کار اتے ناول کار اے۔ 2012 وچ اسنوں "تیویناں" (ناول) دے لئی بھارتی ساہت اکادمی دے یوا انعام نال نوازیا گیا گیا۔
پرگٹ سنگھ ستوج (10 فروری، 1981-) دا جم س۔ میلہ سنگھ دے گھر ماں پال کور دی ککھو پنڈ ستوج (ضلع سنگرور) وکھے ہویا۔اوہناں دی تعلیمی اہلیت ای۔ ٹی۔ ٹی۔، ایمّ۔ اے۔ پنجابی اتے ایمّ۔ اے۔ ہسٹری اے ۔ اوہ سکول استاد ہن ۔ اوہناں دے ناول 'تیویناں' نوں بھارتی ساہت اکادمی انعام ملیا اے۔ اوہناں دیاں رچناواں ہن; تیرا پنڈ (شعری مجموعہ)، بھاگو (ناول)، تیویناں (ناول )، غلط ملط زندگی (کہانی مجموعہ) ۔ اوہناں دیاں کئی کہانیاں دے ہور بولیاں وچ وی ترجمہ ہوئے ہن ۔
جم تے پچھوکڑ
پرگٹ سنگھ ستوج پنجاب دے سنگرور ضلعے دے اک دور-دراڈے پنڈ دے عکام سانی پروار وچ جنمیا سی۔ اس دا جم 10 فروری 1981 نوں پیؤ سو:میلہ سنگھ اتے ماں پال کور دے گھر ہویا ۔ =تعلیم== گریجوئیشن توں پچھوں اوہ پرائمری سکول استاد بن گیا سی اتے سال 2006 توں ہن تک ایہو معلمی دا کم کردا آ رہا اے۔
جیون
ظاہر ستوج نے اپنی مڈھلی سکھئا پنڈ دے سکول توں ہی حاصل کیتی۔پرگٹ سنگھ ستوج نے دھرمگڑ،چیمہ منڈی اتے سنگرور وچ وی پڑائی کیتی۔مستویانا صاحب توں بی۔اے کرن توں بعد اسنے ای۔ٹی۔ٹی۔کیتی اتے ادھئاپک لگ گء۔ س توں بعد پنجابی یونیورسٹی پٹیالا توں ایم۔اے پنجابی اتے ایم اے ہسٹری کیتی۔پھر بی۔پی۔ایڈ کیتی۔ظاہر سنگھ ستوج دا پروار ان پڑھ سی اوہ اپنے پڑ لکھ جان دا سہرا اپنی ماں جی دے سر بندے ہن۔ظاہر سنگھ ستوج نے پہلا ناول سوہن سنگھ سیتل دا 'توتاں والا کھوہ ' پڑئا اتے س توں بعد جسونت سنگھ کنول دیاں ہور رچناواں پڑیاں۔ جسونت سنگھ کنول دا ناول' پورنماسی' ظاہر ستوج نوں بہت متاثر کردا اے۔ہ اپنا امورت جسونت سنگھ کنول نوں مندا اے اس نوں پڑ کے ہی اوہ ناول لکھن لئی راغب ہوئا۔ظاہر ستوج اپنیاں رچناواں وچ پینڈو جیون اتے انسانی نفسیات دیاں سمسئاواں نوں موضوع دے روپ وچ ورتدا اے۔سدا وئاہ امرتپال کور نال ہوئا اتے اسدے گھر دو بیٹیاں سیرت نور اتے کاف نور نے جم لیا۔ موجدا ویلے وچ اوہ سرکاری پرائمری سکول وچ استاد  ہن۔ اوہ اپنے پروار سمیت پنڈ ستوج وچ ہی رہندے ہن۔پرگٹ سنگھ ستوج دا لکھن دا سلسلہ لگاتار جاری اے۔1
ساہتی سفر
نوکری دے نال نال ہی اسنے پنجابی اتے اتہاس دے موضوع وچ ایمّ۔اے۔ دی ڈگری حاصل کیتی اے۔ لکھنا اسنے چھوٹی عمرے ہی شروع کر دتا سی اتے اک کہانی دے روپ وچ اسدی پہلی رچنا 2002 وچ چھپی سی۔ ستوج دی پہل پلیٹھی دی کتاب ‘تیرا پنڈ’ شعری مجموعہ سی، جسدا پرکاشن 2008 وچ ہویا۔ پر استوں مگروں اسنے اپنا سارا دھیان فکشن رچنا ول موڑ دتا۔ ہن تک اسدے تن ناول اتے اک کہانی مجموعہ شائع ہو چکے ہن۔ اسدے پہلے دو ناولاں ‘بھاگو’ (2009) اتے ‘تیویاں’ (2012) دا پنجابی ساہت-جگت وچ بھرپور استقبال ہویا اے اتے دوویں ہی ناول اک توں ودھ ایڈیشناں وچ چھپ چکے ہن۔
تیرا پنڈ (شعری مجموعہ)
ظاہر سنگھ ستوج دی کتاب 'تیرا پنڈ' ک کاوَ- مجموعہ اے۔ہ 2008 وچ پاٹھکاں دی جھولی وچ پائا گئا۔
بھاگو(ناول)
ظاہر سنگھ ستوج نے اپنا پلیٹھا ناول 'بھاگو' 2009 وچ لکھئا۔ س وچ ناول کار نے نوجوان پیڑی دے جذباتاں اتے ویگ دیاں اٹھدیاں اتھریاں لہراں دا پرگٹائ کیتا اے۔ پینڈو پٹھّ زمین وچ رچئا ہ ناول شہریکرن صدقہ الوپ ہو رہا دہاتی سبھئاچار اپنے وچ سامبھی بیٹھا اے۔سدے 2009 ، 10 اتے 14 تن اڈیشن چھپ چکے ہن۔ہ ناول ہن ہندی وچ اناختلاف ہو رہا اے۔2
تیویاں(ناول)
ظاہر سنگھ ستوج دا 'تیویاں ' ناول 2012 وچ چھپاِ۔ س ناول نوں بھارتی ساہت اکادمی دا یوا انعام ملئا۔س ناول وچ ناول کار نے مالوا کھیتر دے کرسانی سماج وچ گھر دی کردیاں ستریئاں دی تراسدی نوں پیش کیتا اے۔
غلط ملط زندگی (کہانی-مجموعہ)
ظاہر سنگھ ستوج دا ہ کہانی-مجموعہ 2014 وچ چھپئا۔
خبر ک پنڈ دی (ناول)
ظاہر سنگھ ستوج نے اپنے کہانی-مجموعہ توں بعد ناول ' خبر ک پنڈ دی' رچنا کیتی۔س ناول وچ ناول کار نویں ڈھنگ نال اجوکے پنڈ دی گاتھا کہندا اے۔بدل راے انسان دی نفسیات، گنجھل دار ہو راے رشتے- ناطے اتے ہنا نوں متاثر کردی اارتھکتا اتے پنڈ دئاں ہور ستھتیئاں نوں اگے لئاندا گئا اے۔
انعام
صوبائی اتے مقامی پدھر اتے تاں لکھاری وجوں پرگٹ سنگھ ستوج دی پچھان چھیتی ہی ہون لگی سی اتے کئی انعام اعزاز اسدی جھولی پئے۔ پر اسدی تعمیری قابلیت نوں قومی پدھر اتے پروانگی ادوں ملی جدوں ناول ‘تیویاں’ لئی اسنوں سال 2012 وچ بھارتی ساہت اکادمی ولوں ‘یوا ساہتکار’ دے وکاری انعام چنیا گیا۔ سال 2014 وچ چھپی اسدی کہانیاں دی کتاب ‘غلط ملط زندگی’ دا وی چنگا استقبال ہویا سی اتے اس کتاب وچلیاں کئی کہانیاں ہندی،اردو تے راجستھانی وچ ترجمہ ہو کے چھپ چکیاں ہن۔ ناول ‘بھاگو’ اتے کہانیاں دی کتاب ‘غلط ملط زندگی’ دا شاہمکھی وچ لپی انترن ہو چکیا اے۔ ظاہر سنگھ ستوج دیاں سمچیاں لکھتاں کسانی سماج اتے لوئر مڈل کلاس دے جیون دیاں پرتاں دی ڈونگھی پچھان دے نال نال بولی سٹائل اتے مہارت اتے گلپی جگتاں دی کامیاب ورتوں دا نشان دندیاں ہن۔ اس دا تیجا اتے سجرا ناول ‘خبر اک پنڈ دی’ سال 2016 وچ چھپیا سی، جسنوں پنجابی ساہت لئی قومانتری پدھر دے سبھ توں وڈے ‘ڈھاہاں انعام’ لئی چنیا گیا اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجابی لکھاریگٹھ:پنجابی ساہت
گٹھ:پنجابی کہانی کار گٹھ:پنجابی ناول کار
پیگاسس تارہ جھرمٹ
پیگاسس تارہ جھرمٹ نویں 88 تارہ جھرمٹاں وجوں اک تے اتری اسمان ول اے۔ ایہ بطلیموس دے 48 تارہ جھرمٹاں وچ وی سی۔ ایدا ناں اک یونانی لوک کہانیاں دے گھوڑے پیگاسس دے ناں تے اے۔ انیف ایہدا سب توں لشکدا تارہ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ جھرمٹ گٹھ:تارہ جھرمٹ
م ش عالم
سٹھ(طنز) و مزاح دے بہترین شاعر
م ش عالم دا ناں محمد شفیق ملک سی جو والدِ جانہار(مرحوم) دے سجݨ نے رکھیا قلمی ناں م ش عالم اے، ضلع مظفر گڑھ وچ 11 اپریل 1967ء نو‏‏ں پیدا ہوئے ، انہاں دا آبائی علاقہ حیدرآباد سندھ اے والد دا ناں ؛صوفی محمد رمضان تھا پہلا شعر بارہ/تیرہ سال د‏‏ی عمر وچ کہیا سب تو‏ں پہلے استاد؛ سید ضامن علی حسنی سن، اپنے بہترین استاد اُتے پیراگراف تے دوسرے بہترین استاد؛ پروفیسر عنایت علی خان سن، رسمی تعلیم نہ حاصل کر سک‏‏ے، دکانداری ذریعہ معاش رہیا ، تے اصلاحِ شاعری وی کردے رہ‏ے،
اعزازات
اعلیٰ کارکردگی اُتے مݪݨ والا ایوارڈ؛
نمونہ کلام
۔۔۔    ۔   ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
کہہ رہی تھی مجھے شریف انساں وہ کہاں مجھ کو جانتی یے ابھی
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔  ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
وفات
13 دسمبر 2022ء نو‏‏ں 55 سال د‏‏ی عمر وچ بوجہ کینسر وفات پا گئے ،
ضلع ایسل
ایسل قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
2018ء فیفا عالمی کپ ناک آؤٹ مرحلہ
فرانس بمقابلہ ارجنٹائن
<section begin=r16-1/><section end=r16-1/>
یوراگوئے بمقابلہ پرتگال
<section begin=r16-2/><section end=r16-2/>
ہسپانیہ بمقابلہ روس
<section begin=r16-3/><section end=r16-3/>
کرویئشا بمقابلہ ڈنمارک
<section begin=r16-4/><section end=r16-4/>
بلجئیم بمقابلہ جاپان
<section begin=r16-6/><section end=r16-6/>
سویڈن بمقابلہ سویٹزرلینڈ
<section begin=r16-7/><section end=r16-7/>
کولمبیا بمقابلہ انگلستان
<section begin=r16-8/><section end=r16-8/>
باہرلے جوڑ
گٹھ:2018ء فیفا عالمی کپ
چک 63-4آر
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے تیجے سوئے (لنڈو) 4آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 4آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال چ وس رہیا اے ۔
اسامہ بن لادن دی موت
اسامہ بن لادن، جو کہ اسلامی  گروہ القاعدہ دا بانی اتے پہلا لیڈر سی، نوں پاکستان وچ 2 مئی، 2011 نوں پاکستان دے معیاری ویلے مطابق رات دے اک وجے توں تھوڑھی دیر بعد امریکہ دی نیوی سیلز ولوں مار دتا گیا سی۔  اس اوپریشن دا کوڈ نام، اوپریشن نیپچیون سپیئر سی اتے اسنوں سینٹرل انٹیلیجینس ایجنسی (سی۔آئی۔اے۔) ولوں جوئنٹ سپیشل اوپریشنز کمانڈ دے نال ملکے انجام دتا گیا سی۔ اس توں علاوہ ایہناں دی مدد کجھ ہور امریکی ایجنسیاں نے وی کیتی سی، جہناں دے نام یو۔ایس۔ نیول سپیشل وارفیئر ڈویلپمینٹ گروپ، 160ویں سپیشل اوپریشنز ایویئیشن ریجیمینٹ (ایئربورن) اتے مرین ٹیکٹیکل وارفیئر سکواڈرون 4 ہن۔ اس کاروائی نال امریکہ دی دس سالاں دی کھوج دا انت ہو گیا جہڑا کہ 11 ستمبر دے حملے دے دوشی  اسامہ بن لادن نوں لبھّ رہا سی۔
ایبٹ آباد، پاکستان وچ  اسامہ بن لادن دے ٹکانے اپر ماری گئی ریڈ نوں افغانستان توں شروع کیتا گیا سی۔
امریکی ملٹری اہلکاراں نے دسیا کہ امریکی تنظیم شناخت کرن لئی لادن دے سریر نوں افغانستان لے گئے سن اتے اس پچھوں اسنوں اسلامی روایتاں دے مطابق موت دے 24 گھنٹیاں دے اندر عرب سمندر وچ وہا دتا گیا سی۔