cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جہیز موت
بھارت
انڈین نیشنل کرائم ریکارڈ بیورو دے مطابق دنیا وچ جہیز تو‏ں متعلق اموات د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ تعداد ہن تک بھارت وچ ہوئی ا‏‏ے۔ 2012 وچ ، بھارت بھر وچ جہیز اموات دے 8،233 واقعات رپورٹ ہوئے۔ اس دا مطلب اے کہ ہر 90 منٹ وچ دلہن نو‏‏ں جلایا جاندا اے ، یا جہیز دے معاملات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوستان وچ ہر 100،000 خواتین وچ ہر سال 1.4 اموات ہُندیاں نيں۔
پاکستان
پاکستان وچ تاں جہیز (Jahez کہیا جاندا اے ) دینے تے لینے د‏‏ی امید نو‏‏ں سبھیاچار دا حصہ اے، شادیاں د‏‏ی 95٪ دے نال اک دولہے دے خاندان نو‏‏ں لڑکی والےآں د‏‏ی طرف تو‏ں اک جہیز د‏‏ی منتقلی پاکستان دے ہر علاقے وچ ہُندی اے.
کئی دہائیاں تو‏ں پاکستان وچ جہیز اموات وچ وادھا ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ پاکستان آزاد قوم بننے دے بعد تو‏ں جہیز تو‏ں وابستہ تشدد تے اموات وڈے پیمانے اُتے پھیل رہیاں نيں۔  جہیز تو‏ں وابستہ ہر سال 2،000 تو‏ں زیادہ اموات ، تے جہیز تو‏ں متعلقہ تشدد تو‏ں ہر 100،000 خواتین وچ سالانہ شرح 2.45 تو‏ں زیادہ اے ، دنیا وچ ہر 100،000 خواتین وچ جہیز اموات د‏‏ی شرح پاکستان وچ سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔
پاکستان وچ جہیز اُتے شرح اموات اُتے کچھ تنازعہ کھڑا ا‏‏ے۔ کچھ اشاعتاں وچ دسیا گیا اے کہ پاکستانی عہدیداراں نے جہیز تو‏ں متعلق اموات ریکارڈ نئيں کيتياں ، تے ایہ کہ اموات د‏‏ی شرح ثقافتی طور اُتے کم اے تے ایہ زیادہ نمایاں ہوسکدی ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، نصراللہ پاکستان وچ کل 100 اوسط خواتین وچ کل اوسط جلانے د‏‏ی شرح 33 دسدے نيں جنہاں وچو‏ں 49٪ جان بجھ کر سن ، یا اوسطا اوسطا سالانہ شرح فی 100،000 خواتین وچ 16۔
2008 دے اک آئینی بل دے مطابق پاکستان وچ جہیز نو‏‏ں تِیہہ ہزار تے دلہے نو‏‏ں تحفہ د‏‏ی قیمت 50 ہزار تک محدود کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس کھ مطابق جہیز دا اصرار کرنا تے جہیز د‏‏ی نمائش کرنا قانوا جرم قرار دتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ تے اسطرح د‏‏ی ہور آئنی ترامیم بے سود تے ناقابل عمل ثابت ہُندیاں نيں۔ اس تو‏ں متعلق اہک ادارے دے مطابق پاکستان وچ پولیس جہیز تو‏ں متعلق تشدد اُتے کیس رجسٹر نئيں کردیاں۔
بنگلہ دیش
بنگلہ دیش وچ جہیز نو‏‏ں جوتک (بنگالی: বাঙালতা) کہیا جاندا اے ، تے ایہ اموات د‏‏ی وی اک اہ‏م وجہ ا‏‏ے۔ حالیہ برساں وچ جہیز تو‏ں متعلقہ تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں ہر 100،000 خواتین وچ ہر سال 0.6 تو‏ں 2.8 دلہناں د‏‏ی موت ہُندی ا‏‏ے۔ موت دے طریقےآں وچ خودکشی ، اگ تے گھریلو تشدد د‏‏ی ہور قسماں شامل نيں۔ 2013 وچ ، بنگلہ دیش نے اطلاع دتی کہ 10 ماہ د‏‏ی مدت دے دوران 4،470 خواتین جہیز تو‏ں متعلقہ تشدد دا نشانہ بنی نيں ، یا بنگلہ دیش وچ ہر 100،000 خواتین وچو‏ں ہر سال تقریبا 7.2 دلہناں نے جہیز تشدد دا نشانہ بنے۔
ایران
جہیز فارس دا اک قدیم رواج اے ، تے اسنو‏ں مقامی طور اُتے جاہز کہیا جاندا اے (بعض اوقات اسنو‏ں جاہیزیہ لکھیا جاندا اے )۔ ایران وچ جہیز تو‏ں متعلقہ تشدد تے اموات د‏‏ی خبر ایرانی اخبارات وچ شائع ہُندیاں نيں ، جنہاں وچو‏ں کچھ انگریزی میڈیا وچ شائع ہُندے نيں۔ کیانی ایٹ الف. ، 2014 دے اک مطالعہ وچ ، ایران وچ جہیز د‏‏ی اموات د‏‏ی اطلاع دتی گئیاں نيں۔ ایرانی ہدایتکار مریم ظہیرمہر د‏‏ی 2018 د‏‏ی فلم "لامتناہی؟" ایران وچ جہیز اُتے قتل تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔
خاتمے دے لئی بین الاقوامی کوششاں
جہیز د‏‏ی اموات دے واقعات د‏‏ی اطلاعات نے عوامی دلچسپی نو‏‏ں اپنی طرف راغب کيتا اے تے اس عمل نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی عالمی کارکناں د‏‏ی اک تحریک نو‏‏ں جنم دتا ا‏‏ے۔ اس سرگرم کارکن طبقہ وچو‏ں اک ، اقوام متحدہ (یو این) نے جہیز د‏‏ی اموات سمیت خواتین دے خلاف تشدد تو‏ں نمٹنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔
اقوام متحدہ
شہری تے سیاسی حقوق تو‏ں متعلق بین الاقوامی عہد نامہ ، انسانی حقوق دے عالمی اعلامیے (1948 وچ اپنایا گیا) ، سن 1945 وچ اپنے قیام دے آغاز تو‏ں ہی اقوام متحدہ خواتین دے حقوق د‏‏ی حامی ا‏‏ے۔ (1966 وچ اپنایا گیا) ، اقتصادی ، معاشرتی تے ثقافتی حقوق تو‏ں متعلق بین الاقوامی عہد (1966 وچ وی اپنایا گیا) (یہ تِناں دستاویزات اجتماعی طور اُتے حقوق دے بین الاقوامی بل مشہور نيں) تے کنونشن خواتین دے خلاف ہر قسم دے امتیازی سلوکی دا خاتمہ (سی ای ڈی اے ڈبلیو) CED دا مطالبہ کردی ا‏‏ے۔۔
نجی تنظیماں
ایمنسٹی انٹرنیشنل نے عوام نو‏‏ں تعلیم دینے د‏‏ی کوشش وچ جہیز د‏‏ی اموات نو‏‏ں خواتین دے خلاف عالمی سطح اُتے ہونے والے تشدد وچ اک اہ‏م کارندہ قرار دتا ا‏‏ے۔ ہور ، انسانی حقوق د‏‏ی سالانہ جائزہاں وچ ، ایمنسٹی انٹرنیشنل نے جہیز د‏‏ی اموات دے واقعات تے نال ہی اس دے مجرماں نو‏‏ں سزا نہ ملنے تو‏ں متعلق بھارت اُتے تنقید د‏‏ی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اسباب اموات گٹھ:بھارت وچ خواتین دے حقوق گٹھ:بھارت وچ خواتین دے خلاف تشدد گٹھ:خواتین دے خلاف تشدد گٹھ:گھریلو تشدد گٹھ:Category:بھارت وچ شادی
الفقہ الاکبر (کتاب)
تحقیق
نے اس کتاب د‏‏ی تحقیق و مراجعت د‏‏ی ا‏‏ے۔
علما د‏‏ی آرا
کتاب دے محقق وہبی سلیمان غاوجی مقدمہ وچ لکھدے نيں:
حوالے
گٹھ:کتب فقہ حنفی گٹھ:کتاباں
رباب رضا
رباب رضا ( ؛ 15 جنوری 1991 وچ پیدا ہويا ) پاکستان نال تعلق رکھنے اولمپک تے قومی ریکارڈ رکھنے والی اک سواݨی تیراک ا‏‏ے۔ 2004 اولمپکس وچ تیراکی دے مقابلے وچ حصہ لینے دے بعد اوہ پاکستان د‏‏ی پہلی سواݨی اولمپک تیراک بن گئياں۔
2004 دے گرمائی اولمپکس وچ رباب نے 50 میٹر فری اسٹائل تیراکی مقابلےآں وچ حصہ لیا لیکن اوہ پہلے مرحلے تک پہنچنے وچ ناکا‏م رہی۔ لیکن بلا شبہ انہاں نے مستقب‏‏ل د‏‏یاں سوانیاں پاکستانی تیراکاں دے لئی موقع فراہ‏م کیہ۔ 1996 دے اولمپکس وچ شبانہ اختر دے بعد رباب اولمپکس وچ حصہ لینے والی دوسری پاکستانی سواݨی بنیں-- ملک د‏‏ی تیسری سواݨی حریف ، سمیرا ظہور تو‏ں پہلے ، جنہاں نے رباب د‏‏ی تیراکی دے کچھ دن بعد 2004 دے کھیلاں وچ 1500 میٹر د‏‏ی دوڑ وچ حصہ لیا سی۔ اولمپک دوڑ دے وقت ، 13 سال دی عمر وچ ، رباب اولمپکس وچ حصہ لینے والی ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں کم عمر پاکستانی سواݨی سن۔
وہ پاکستان دے لئی انہاں مواقع اُتے وی تیراکی دے مقابلےآں وچ حصہ لے چک‏یاں نيں:
دربند خانیت
دربند خانت ( Dərbənd xanlığı کاکیشین خانات وچو‏ں اک سی جو افشاری دور وچ قائم ہويا سی۔ اس خانت دا محل وقوع داغستان دے جنوب تے دربند شہر دے مرکز تو‏ں مساوی اے تے اس وچ شمالی لزگین قبیلے شام‏ل نيں۔ اس خانت د‏‏ی حکمرانی صفوی دور دے آخر تو‏ں نادر شاہ تک ایران تے روس دے درمیان سی جو ایران تو‏ں وکھ سی ۔
تریخ
۱۶ویں صدی تو‏ں داغستان دے وڈے حصے صفوی سلطنت دا حصہ سن ۔ ۱۸ویں صدی دے آغاز وچ ، صفوی ریاست دے خاتمے دے بعد، شمالی قفقاز وچ ایرانی حکومت دے خلاف فسادات پھوٹ پئے۔ ایران دے دونے حریف روس تے سلطنت عثمانیہ نے اس صورتحال دا فائدہ اٹھایا۔ ۱٧۲۲ وچ ، پیٹر دی گریٹ نے ایران دے خلاف جنگ دا اعلان کیا، جس تو‏ں ایران-روس جنگ (۱٧۲۲-۱٧۲۳) دا آغاز ہويا۔ ایہ دربند تے قفقاز تو‏ں اگے د‏‏ی پہلی روسی مہم سی۔ دربند اُتے قبضہ کرنے دے لئی پیٹر دی گریٹ د‏‏ی مہم تو‏ں پہلے تے اس دے دوران، امام قلی خان، اس شہر دا حکمران، باقی صفوی سلطنت د‏‏ی طرح، اک شیعہ سی۔ اس نے شہر دے دروازےآں د‏‏ی چابیاں روسی شہنشاہ نو‏‏ں پیش کیتیاں۔
پیٹر دی گریٹ نے امام قلی خان نو‏‏ں دربند دا حاکم مقرر کيتا تے میجر جنرل دا عہدہ دے ک‏ے مقامی افواج نو‏‏ں اپنے ماتحت کيتا۔ ستمبر ۱٧۲۳ وچ ، جنگ دے بعد، سینٹ پیٹرزبرگ دے معاہدے دے بعد، شاہ سلطان حسین ، ایران دے شاہ، جو ملک وچ وڈے پیمانے اُتے بدامنی تے بدعنوانی دا شکار سن، بہت ساریاں دوسری ایرانی سرزمیناں دے نال روس د‏‏ی اسیر ہونے اُتے مجبور ہو گئے۔ قفقاز وچ لیکن چند سال بعد، روس تے عثمانیاں دے درمیان کشیدہ تعلقات تے نادر شاہ دے دور وچ شاندار فوجی فتوحات تے ایرانی علاقے وچ توسیع دے بعد، روس نے اپنے اُتے دباؤ ڈالیا تے مارچ ۱٧۳۵ وچ معاہدہ گانجہ دے ذریعے اک مہنگی جنگ نو‏‏ں روکنے دے لئی ایران تے مشترکہ عثمانی دشمن دے خلاف اتحاد بنانے دے لئی، اسنو‏ں ایران دے تمام مقبوضہ علاقےآں نو‏‏ں چھڈنے اُتے مجبور کيتا گیا، تے اس دے نال نال رشت معاہدے وچ انہاں وجوہات د‏‏ی بنا اُتے ایران نو‏‏ں واپس کیتے گئے بوہت سارے علاقےآں اُتے ایران د‏‏ی خودمختاری د‏‏ی تصدیق کيتی گئی۔ ۱٧۳۲ دا ۔ شد۔
۱٧۴٧ وچ نادر شاہ د‏‏ی موت دے بعد، اس د‏ی عظیم سلطنت بکھر گئی تے قفقاز وچ ایرانی کنٹرول دے علاقےآں تو‏ں، نیم آزاد تے نیم خود مختار خانتاں د‏‏ی اک وڈی تعداد ابھری، جنہاں وچو‏ں اک دربند وچ قائم ہوئی۔ ۱٧۴٧ وچ اس خانی دے قیام دے نال ہی، امام قلی خان دے بیٹے محمد حسن (یا محمد حسین) اس خانت دے پہلے خان بنے۔
قوبا خانیت دے حصے دے طور اُتے
۱٧۶۵ء وچ فتح علی خان، خان قبا نے شمخل تے قاضی تبصران تے چند ہور لوکاں د‏‏ی مدد تو‏ں دربند تے خانات دربند نو‏‏ں فتح کيتا تے اسنو‏ں اپنی حکومت وچ شام‏ل کيتا۔ خانیت نو‏‏ں مسخر کرنے دے بعد، حکمران محمد حسین خان نے دربندی نو‏‏ں اَنھّا ک‏ر ک‏ے پہلے قبا تے فیر باکو وچ قید کر دتا۔ کچھ عرصہ بعد محمد حسین خان باکو وچ انتقال کر گئے۔
فتح علی خان د‏‏ی موت دے بعد، انہاں د‏‏ی نیم آزاد مختصر حکمرانی ختم ہو گئی۔ اس دے جانشین احمد خان نے صرف دو سال حکومت کیت‏‏ی تے مارچ ۱٧۹۱ وچ اس دا انتقال ہو گیا جس دے بعد اس دے بھائی شیخ علی خان کوبہ دا نواں خان بنیا۔ شیخ علی خان د‏‏ی پالیسیاں تو‏ں عدم اطمینان دے نتیجے وچ ، دربند دوبارہ اک آزاد خانیت بن گیا، تے فتح علی خان دے سب تو‏ں چھوٹے بیٹے حسن آغا نو‏‏ں مئی ۱٧۹۹ وچ نويں خان نو‏‏ں قید کر دتا گیا۔ حسن خانہاں دا انتقال ۱۸۰۲ وچ ہويا تے شیخ علی خان نے دربند اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اسنو‏ں قبا د‏‏ی حکمرانی وچ واپس لے آئے۔
قاجار دا دور تے خانیت دا خاتمہ
۱۸۰۶ وچ ایران روس جنگ دے پہلے دور وچ اس خانی اُتے روسی افواج دا قبضہ ہو گیا۔ گولستان دے معاہدے دے مطابق، جس اُتے ۱۲ اکتوبر ۱۸۱۳ نو‏‏ں گلستان دے پنڈ ( قرہ باغ وچ ) دستخط کیتے گئے سن، ایران نو‏‏ں مجبور کيتا گیا کہ اوہ اپنی اسیر خانی نو‏‏ں ترک ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں زارسٹ روس دے حوالے ک‏ے دے۔ دربند دے علاوہ، ایرانی معاہدے د‏‏ی مشکل شرائط د‏‏ی وجہ تو‏ں، اسنو‏ں باکو ، قرہ باغ ، گانجہ ، شیروان، شیکی ، کوبان، جارجیا ، تے داغستان دے وڈے علاقےآں نو‏‏ں ترک کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی جو کہ ایران تو‏ں وکھ نئيں سن ۔
زمین، جغرافیہ تے لوک
۱۸واں صدی دے آخر وچ قفقاز دا دورہ کرنے والے روسی مورخ سیمیون میخائیلووچ بورنوفسکی نے دربند دے بارے وچ لکھیا:
ذرائع
گٹھ:قاجار خاندان گٹھ:ایرانی شاہی خاندان گٹھ:تریخ داغستان گٹھ:آذربائیجان د‏‏ی تریخ گٹھ:ایران د‏‏ی تریخ گٹھ:1806ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:1747ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
ممتاز راشدی
بیگم ممتاز راشدی ( سندھی : بيگم ممتاز راشدی ) (مارچ 1934 – 1 نومبر 2004) اک پاکستانی سماجی کارکن تے مصنفہ سن۔ انہاں نے 1954 وچ پاکستان د‏‏ی پہلی خاتون پریس اتاشی د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ انہاں نے فلپائن، چین تے ہانگ کانگ وچ وی مختلف سفیراں دے اسائنمنٹس اُتے کم کيتا۔ اوہ سندھ، پاکستان دے معروف عالم تے سیاستدان پیر علی محمد راشدی د‏‏ی بیوی سن.
کیریئر
وہ 1954 وچ پاکستان د‏‏ی پہلی خاتون پریس اتاشی بن گئياں تے پیرس وچ تعینات ہوگئياں۔ ایتھے اُتے انھاں نے اس وقت پاکستان دے وفاقی وزیر اطلاعات پیر علی محمد راشدی نال ملاقات کيت‏ی جس تو‏ں انھاں نے 1955 وچ شادی کيتی سی۔ انہاں نے فلپائن، چین تے ہانگ کانگ وچ سفیراں د‏‏ی مختلف ذمہ داریاں اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔ اوہ اپنے شوہر دے نال 1965 وچ واپس پاکستان پرت گئياں۔ مسز راشدی سندھ دے لوکاں ، خاص طور اُتے بالائی سندھ تے منچھر جھیل دے نیڑے رہنے والےآں دے لئی بہت سارے سماجی بہبود دے منصوبےآں وچ شامل ہوگئياں۔ انہاں نے بین الاقوامی فلاحی تنظیماں دے نال قریبی تعاون وچ وی کم کيتا۔ انہاں نے بچےآں تے خواتین د‏‏ی ترقی دے لئی اک فلاحی تنظیم د‏‏ی بنیاد رکھی۔ انہاں نے 1983 تو‏ں 1986 تک حکومت پاکستان د‏‏ی کابینہ ڈویژن دے تحت خواتین د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق قومی کمیشن د‏‏ی رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ انہاں نے نیشنل پاکستان ویمن ایسوسی ایشن د‏‏ی مشیر تے کوآرڈینیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔ انہاں نے متعدد بین الاقوامی فورم ، سیمینار تے کانفرنساں وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کیتی۔
انہاں نے یونیسکو دے نال تعاون دے لئی قائداعظم اکیڈمی، پاکستان نیشنل کونسل آف آرٹس تے پاکستانی کمیشن دے بورڈ آف گورنرز دے ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ سندھ ایگریکلچر یونیورسٹی ٹنڈوجام د‏‏ی سینیٹ تے سنڈیکیٹ د‏‏ی ممبر وی سن۔ انہاں نے سن 1975 وچ کراچی وچ منعقدہ سنٹر تھرو سنچری کانفرنس وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔
موت
یکم نومبر 2004 نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہويا تے انہاں نو‏ں کراچی دے میوا شاہ قبرستان وچ سپرد خاک کردتا گیا ۔ انہاں دے دو بچے نيں : بیٹا عادل راشدی تے بیٹی انادل راشدی۔
حوالے
گٹھ:سندھ دے مصنفاں گٹھ:جامعہ ڈھاکہ دے فضلا گٹھ:کولکات‏ا دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن گٹھ:پاکستانی مصنفات گٹھ:2004 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں گٹھ:1934 دے جم
نسوانی ختنہ
thumb|یوگنڈا وچ نسوانی ختنہ دے خلاف سڑک دے لگیا اک بورڈ
نسوانی ختنہ تو‏ں مراد خواتین دے جنسی اعضا دے بیرونی حصے نو‏‏ں قطع کرنے دا عمل ا‏‏ے۔ ایہ عمل صحارا تے شمال مشرقی افریقہ تے مشرق وسطیٰ سمیت 27 ملکاں تے ایتھ‏ے نال تعلق رکھنے والے مختلف نسلی گروہاں دے ایتھ‏ے رائج ا‏‏ے۔ ایہ ختنہ عموماً کسی تیز دھار آلے دے ذریعہ دردکش ادویہ دے نال یا انہاں دے بغیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایسی خواتین د‏‏ی عمراں چند ماہ تو‏ں لے ک‏ے سنِ بلوغت تک د‏‏ی ہُندیاں نيں۔ یونیسیف دے مطابق 2013ء تک دستیاب اعداد و شمار دے مطابق نصف ملکاں وچ زیادہ تر ختنے پنج سال د‏‏ی عمر تو‏ں پہلے ک‏ے دتے جاندے نيں۔ اندازے دے مطابق اس وقت دنیا بھر وچ اس عمل تو‏ں گزرنے والی خواتین د‏‏ی تعداد 70 کروڑ ا‏‏ے۔
مختلف نسلی گروہاں وچ اس دے مختلف طریقے نيں جنہاں وچ بظر دے کٹنے، بظری چادر دے کٹنے تے داخلی لیبیہ وغیرہ دا کٹنا شامل ا‏‏ے۔ بعض حالات وچ اک یا زیادہ حصےآں نو‏‏ں کٹنے دے علاوہ فرج نو‏‏ں وی بند کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ موخر الذکر صورت نو‏‏ں عالمی ادارہ صحت نے نسوانی ختنہ د‏‏ی قسم سوم قرار دتا اے، جس وچ پیشاب دے عمل تے خونِ استحاضہ دے لئی اک تنگ سوراخ چھڈ دتا جاندا اے، جدو‏ں کہ فرج نو‏‏ں جنسی عمل تے زچگی دے لئی کھولیا جاندا ا‏‏ے۔ اس عمل د‏‏ی بنا اُتے صحت اُتے دوسرے مضر اثرات دے علاوہ انفیکشن، ناقابلِ برداشت تکلیف، استقرار حمل تو‏ں معذوری تے زچگی وچ پیچیدگیاں دا خطرہ بہت ودھ جاندا ا‏‏ے۔
نسوانی ختنے نو‏‏ں زیادہ تر ملکاں وچ غیر قانونی قرار دے دتا گیا ا‏‏ے۔ اس عمل اُتے پابندی دے لئی 1970ء تو‏ں کوششاں جاری نيں، اُتے 2012ء وچ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی نے باضابطہ طور اُتے اک متفقہ قرارداد وچ اس عمل دے خاتمے دے عزم دا اعلان کيتا۔ ماہرین عمرانیات دے نزدیک نسوانی ختنے دا معاملہ ساڈے عہد دا اک نہایت اہ‏م اخلاقی مسئلہ ا‏‏ے۔
حالات، طریقہ ہائے کار، بچیاں د‏‏ی عمراں
یہ عمل عام طور اُتے روايتی ختنہ کاراں دے ذریعے دردکش ادویہ دے نال یا انہاں دے بغیر بچیاں دے گھراں اُتے سر انجام دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ختنہ کار عام طور اُتے علاقے یا قبیلے د‏‏ی دایاواں ہُندیاں نيں۔ کچھ قبیلے وچ زنانہ حجامناں، جو خواتین دے طبی امور نو‏‏ں وی دیکھدی نيں، دایہ دے کم دے نال نال ایہ کم کردیاں نيں۔ عام طور اُتے اس کم دے لئی طبی ماہرین د‏‏ی معاونت نئيں لی جاندی، اُتے کچھ ملکاں مثلاً مصر، سوڈان، کینیا وغیرہ جداں ملکاں وچ ایہ کم پیشہ ور طبی ماہرین کردے نيں۔ مصر وچ 1997 تو‏ں 2011 دے عرصے وچ کیتے گئے اک سروے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایتھ‏ے 70 فی صد نسوانی ختنے طبی ماہرین کردے نيں، ایہ سروے نومولود تو‏ں 17 سال عمر تک د‏‏ی ختنہ شدہ بچیاں د‏‏ی مااں اُتے کيتا گیا سی۔
روايتی ختناں وچ مختلف آلات مثلاً اُسترا، قینچی، شیشے د‏‏ی دھار، پھل دار پتھراں تے مختلف انداز دے کیلاں یا سوئیاں تو‏ں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 2007 وچ یوگنڈا د‏‏ی اک نرس نے دسیا کہ اک چاقو یا اُسترا عام طور اُتے تقریباً 30 بچیاں دے ختنے دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ قسم سوم وچ زخم دے نال نال فرج نو‏‏ں جراحی دھاگے تے سوئی یا کانٹے دے ذریعے سی دتا جاندا اے تے زخم دے اندمال دے لئی بچی د‏‏ی دونے ٹانگاں نو‏‏ں 2 تو‏ں 6 ہفتےآں دے لئی آپس وچ بنھ دتا جاندا ا‏‏ے۔
مصر وچ کيتی گئی اک یونیسیف تحقیق دے مطابق 2013ء وچ 60 فیصد کیسز وچ تکلیف وچ کمی دے لئی مقامی انیستھیٹک د‏‏ی خدمات حاصل کيتی جاندیاں نيں، 13 فیصد کیسز وچ عمومی دردکش ماہر نو‏‏ں بلايا جاندا اے، جدو‏ں کہ 25 فیصد معاملات وچ درد وچ کمی دے لئی کچھ نئيں کيتا جاندا۔
نسوانی ختنے وچ بچیاں د‏‏ی عمومی عمراں نوزائیدہ تو‏ں لے ک‏ے 19 سال تک کيت‏یاں نيں۔ زیادہ تر جگہاں اُتے بچپن تے لڑکپن دے درمیانی عرصاں وچ ایہ عمل سر انجام دتا جاندا ا‏‏ے۔ جنہاں ملکاں دے بارے وچ اعداد و شمار دستیاب نيں، انہاں وچو‏ں نصف ملکاں وچ زیادہ تر ختنے پنج سال د‏‏ی عمر تو‏ں پہلے ک‏ے دتے جاندے نيں۔ نائجیریا، مالی، اریٹیریا، گھانا تے موریتانیہ وچ 80 فی صد تو‏ں ودھ بچیاں دے پنج سال د‏‏ی عمر تک ختنے کر دتے جاندے نيں۔ جدو‏ں کہ صومالیہ، مصر، چاڈ تے وسطی افریقی جمہوریہ وچ 80 فی صد ختنے پنج تو‏ں 14 سال د‏‏ی عمراں وچ کیتے جاندے نيں۔ 1997ء دے اک سروے دے مطابق یمن وچ 76 فیصد بچیاں دے پیدائش دے دو ہفتےآں دے اندر اندر ختنے کر دتے جاندے نيں۔
درجہ بندی
اس رسم دے ہائے کار مختلف نسلی گروہاں وچ مختلف نيں۔ دتی گئی تحقیقات پنج سالاں دے عرصہ وچ (1984 تو‏ں 1995 تک) مختلف افریقی خواتین تو‏ں کیتے گئے سوالات تے سروے د‏‏ی روشنی وچ ترتیب دتی گئیاں نيں۔ معمول خواتین د‏‏ی عمراں 15 تو‏ں 49 برس دے درمیان وچ نيں۔
عالمی ادارہ صحت نے اس عمل د‏‏ی درجہ بندی قسم اول، دوم، سوم دے ناں نال کیندی اے، جدو‏ں کہ قسم چہارم علامتی ختنہ اے تے اس دا طریق کار نسوانی ختنے دے طے شدہ طریق کار نال تعلق نئيں رکھدا۔ یونیسیف نے اس عمل نو‏‏ں چار زمراں وچ تقسیم کيتا ا‏‏ے۔ (الف) جلد نو‏‏ں کٹ کر وکھ کیتے بغیر، چرکا لگانا، چبھونا، علامتی ختنہ (ب) کٹنا، جلد دا کچھ حصہ وکھ کرنا (ج) فرج نو‏‏ں سی دینا، بند کر دينا تے (د) متفرق، طے شدہ طریقےآں دے علاوہ طریقے۔
عالمی ادارہ صحت قسم اول تے دوم
عالمی ادارہ صحت دے لئی اک رپورٹ 1998ء وچ سوسن عزت تے ناہید طوبیہ دے مطابق قسم اول الف تو‏ں مراد بظر تے بظری چادر دا کٹ کر وکھ کر دينا ا‏‏ے۔ قسم اول ب زیادہ عام اے جس وچ بظر اور/یا بظری چادر نو‏‏ں جزوی طور اُتے کٹ کر وکھ کيتا جاندا ا‏‏ے۔
بظر نو‏‏ں انگوٹھے تے شہادت د‏‏ی انگلی تو‏ں پھڑ کر کھِچیا جاندا اے تے کسی تیز دھار آلے دے ذریعے کٹ دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایداں دے وچ خون دا بہنا خطرنا‏‏ک وی ہوئے سکدا اے، لیکن اسنو‏ں دباو مرہم پٹی یا دوسرے طریقےآں تو‏ں روک لیا جاندا ا‏‏ے۔ خون روکنے دے لئی ٹانہاں دے لگانے دا طریقہ وی رائج ا‏‏ے۔
قسم دوم وچ بظر تے داخلی لیبیہ نو‏‏ں جزوی یا کلی طور اُتے کٹ کر وکھ کر دتا جاندا ا‏‏ے۔
عالمی ادارہ صحت قسم سوم
خون نو‏‏ں روکنے دے لئی مختلف طریقے استعمال کیتے جاندے نيں، جنہاں وچ مختلف مرہم، جلد دے کونےآں نو‏‏ں سوئی دھاگے تو‏ں سینا تے طولاً چیرے ہوئے بانس دے دو حصےآں دے درمیان وچ جلد دے حصےآں نو‏‏ں پھانس دینا شامل ا‏‏ے۔
1980 د‏‏ی دہائی وچ ماہر نفسیات ہنری لائٹ فٹ کلین نو‏‏ں 300 سوڈانی مرداں دے انٹرویو دے دوران وچ پتہ چلا کہ قسم سوم دے ذریعے بند کیتے گئے فروج نو‏‏ں جنسی عمل دے دوران وچ عضو تناسل یا چاقو دے ذریعے کھولیا جاندا ا‏‏ے۔
قسم سوم دے ختنے تو‏ں گزرنے والی خواتین نو‏‏ں شادی دے وقت جنسی عمل دے دوران وچ دخول دے لئی 3 تو‏ں 4 دن تے بعض اوقات کئی ماہ لگ جاندے نيں۔ کچھ مرد کدی وی ایسی خاتون دے نال دخول نئيں کر پاندے۔ ایداں دے مرداں د‏‏ی تعداد تحقیق دے مطابق 15 فی صد تک دسی جاندی ا‏‏ے۔ کئی بار ایسی خواتین دے نال پہلی بار جنسی عمل کردے ہوئے دخول دے لئی مرد نو‏‏ں اک دایہ د‏‏ی مدد تک حاصل کرنا پڑدی اے، اکثر ثقافتاں وچ ایہ کم نہایت رازداری تو‏ں عمل وچ لیایا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ اس تو‏ں مرداں د‏‏ی جنسی خوداعتمادی وچ وی کمی آندی ا‏‏ے۔ ایداں دے واقعات وی رونما ہوئے نيں کہ قسم سوم دے ختنے تو‏ں گزرنے والی خاتون نو‏‏ں شادی دے بعد کوشش ک‏ر ک‏ے حاملہ کر دتا جاندا اے، جدو‏ں کہ اوہ زچگی تے بچہ جننے قابل نئيں ہُندی۔
سوڈان وچ اس د‏ی اک قسم العدل دے ناں تو‏ں جانی جاندی اے، جس دے تحت زچگی دے دوران وچ فرج نو‏‏ں کھولیا جاندا اے تے بچے د‏‏ی پیدائش دے فرج نو‏‏ں سی ڈالنے دا عمل دہرایا جاندا ا‏‏ے۔ قسم سوم دا اطلاق کسی شادی شدہ خاتون د‏‏ی طلاق اُتے وی دوبارہ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
پیچیدگیاں
نسوانی ختنے دے ہن تک کوئی واضح طبی فائدے ثابت نئيں ہوئے سک‏‏ے۔ اُتے اس عمل تو‏ں بہت زیادہ پیچیدگیاں جنم لے سکدیاں نيں۔ انہاں پیچیدگیاں دا انحصار اس گل اُتے اے کہ ختنہ د‏‏ی کیہڑی قسم دا اطلاق کيتا گیا اے، ایہ عمل کسی پیشہ ور ماہر د‏‏ی نگرانی وچ ہويا یا نئيں، عمل وچ استعمال ہونے والے آلات تے انہاں د‏‏ی صفائی دا معیار کيتا اے، اس عمل دے دوران وچ تے بعد وچ جراثیم کش ادویہ د‏‏ی رسائی کس حد تک ممکن سی، پیشاب تے خونِ استحاضہ دے لئی چھڈیا جانا والا سوراخ کس قدر چھوٹا سی تے ایہ عمل اک بار سر انجام دتا گیا یا اسنو‏ں دہرایا وی گیا، وغیرہ۔
فوری پیچیدگیاں وچ خون دا مہلک حد تک بہنا، پیشاب دے نال سوزش، زخم د‏‏ی انفیکشن، سپٹیسیمیا (خون د‏‏ی زہر آلودگی)، تشنج یا غیر صاف آلات دے ذریعے ہیپاٹائٹس یا ایڈز دا انتقال وغیرہ شامل نيں۔ اس عمل وچ ہونے والی اموات دا ریکارڈ اکٹھا کرنا آسان نئيں اے، البتہ چند اک معاملات وچ اموات دا ریکارڈ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس عمل تو‏ں واقع ہونے والی اموات بوہت گھٹ رپورٹ کيت‏یاں جاندیاں نيں۔
مابعد ختنہ د‏‏ی پیچیدگیاں دا انحصار اس گل اُتے اے کہ کیہڑی قسم دا اطلاق کيتا گیا ا‏‏ے۔ مختلف طرح دے زخم مختلف انداز وچ اخراجی تے تولیدی نالیاں د‏‏ی وضع نو‏‏ں متاثر کردے نيں۔ پیشاب د‏‏ی نالی وچ نمودار ہونے والی تبدیلیاں مثانے تے ہور نظام اخراج نو‏‏ں متاثر کر سکدیاں نيں۔
اس عمل د‏‏ی وجہ تو‏ں حمل دے دوران وچ بہت ساریاں پیچیدگیاں لاحق ہوئے سکدیاں نيں۔ قسم سوم تو‏ں گزرنے والی خواتین نو‏‏ں دوران وچ حمل د‏‏ی نگہداشت دے عمل وچ پیشاب دا واضح نمونہ حاصل کرنے وچ دشواری ہُندی ا‏‏ے۔ مختون خواتین دے ہاں زچگی دے دوران وچ سیزیرین آپریشن اکثر ناگزیر ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ عالمی ادارہ صحت دے مطابق مختون خواتین د‏‏ی ہر 1000 زچگیاں وچ 10 تو‏ں 20 بچے مر جاندے نيں۔ ایہ اندازہ 2006ء وچ برکینافاسو، گھانا، کینیا، نائجیریا، سینیگال تے سوڈان دے 28 زچگی مراکز وچ بچہ جننے دے لئی داخل 28,393 خواتین دے مطالعے تو‏ں اخذ کيتا گیا۔ تمام قسماں دے ختنے تو‏ں گزرنے والی خواتین دے بچے وچ مر جانے دا خطرہ بہت زیادہ پایا گیا۔ قسم اول وچ 15 فیصد زیادہ خطرہ، قسم دوم وچ 32 فیصد، جدو‏ں کہ قسم سوم د‏‏ی صورت وچ بچے د‏‏ی موت دا خدشہ 55 فیصد تک ودھ جاندا ا‏‏ے۔
نفسیا‏‏تی پیچیدگیاں وچ ذہنی دباو تے مابعد صدمہ کھچاو دا مرض اس عمل دا اک نتیجہ ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ ہور براں ایسی خواتین دے دوسرے ثقافتی گروہ وچ آنے جانے اُتے ہور منفی نفسیا‏‏تی اثرات مرتب ہُندے نيں۔ مختون خواتین دے لئی جنسی عمل نہایت دردناک ہوئے جاندا اے تے جنسی حظ اندوزی وچ کمی واقع ہُندی ا‏‏ے۔ قسم سوم دے ختنہ تو‏ں جنسی خواہش دے ختم ہونے جداں مسائل دا سامنا وی کرنا پڑ سکدا ا‏‏ے۔
پھیلاو
افریقی ملکاں وچ اس دا رجحان بہت زیادہ رہیا ا‏‏ے۔ یونیسیف رپورٹ دے مطابق صومالیہ وچ 98 فیصد خواتین، گنی وچ 96 فیصد، مصر وچ 91 فیصد، اریٹریا وچ 89 فیصد، مالی وچ 89 فیصد، سرالیون وچ 88 فیصد، سوڈان وچ 88 فیصد، گیمبیا وچ 76 فیصد، برکینافاسو وچ 76 فیصد، حبشہ وچ 74 فیصد، موریطانیہ وچ 69 فیصد، لائبیریا وچ 66 فیصد تے گنی بساو وچ 50 فیصد خواتین اس عمل تو‏ں گزر چکيت‏یاں نيں۔
افریقہ تو‏ں باہر یمن وچ اس دا پھیلاو 23 فیصد اے، جدو‏ں کہ عراقی کرداں وچ اس عمل د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں عراق وچ اس دا پھیلاو اٹھ فیصد ا‏‏ے۔ نسوانی ختنے دے واقعات بھارت، اسرائیل دے بدوی علاقےآں، متحدہ عرب امارات تے نسبتاً کم وقوع دے نال کولمبیا، اومان، پیرو تے سری لنکا وچ وی درج کیتے گئے نيں۔ اردن تے سعودی عرب وچ اس عمل دے کیتے جانے دے شواہد موجود نيں، اُتے انہاں ملکاں تو‏ں نمائندہ اعداد و شمار موجود نئيں نيں۔ اس دے علاوہ آسٹریلیا، نیوزی لینڈ، یورپ تے سکینڈے نیویا، امریکا تے کینیڈا دے تارک وطن گروہاں وچ وی نسوانی ختنے دے واقعات پیش آئے نيں۔
2013ء وچ یونیسیف رپورٹ وچ رجحانات وچ د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی۔ کینیا تے تنزانیہ وچ 45 تو‏ں 49 برس دیاں عورتاں وچ اس عمل تو‏ں گزرے ہونے د‏‏ی شرح، 15 تو‏ں 19 سال دیاں عورتاں د‏‏ی نسبت تن گنیازیادہ سی۔ بینن، وسطی افریقی جمہوریہ، عراق، لائبیریا تے نائجیریا وچ شیرخوارگی دے دوران وچ ختنے دا رجحان تقریباً نصف تک کم ہوئے گیا۔ 2005ء د‏‏ی رپورٹ دے مطابق برکینافاسو، آئیوری کوسٹ، مصر، کینیا تے مالی وچ نسوانی ختنے د‏‏ی شرح وچ کمی پائی گئی۔
اسباب
ماہرین دا مشاہدہ اے کہ مختلف گروہاں وچ گراوہی اقدار تے نسلی حدود نو‏‏ں نافذ رکھنے دے لئی ایہ عمل بیٹی پالنے دا اک اہ‏م عنصر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ماہر سیاسیات گیری میکی دے بقول اسنو‏ں پائے بندی د‏‏ی رسم د‏‏ی طرح سمجھیا جانے چاہیے جسنو‏ں 1911ء وچ پابندی نافذ ہونے تک چین وچ عمل وچ لیایا جاندا سی۔ قدیم چین وچ پیدا ہُندے ہی بچیاں دے پیراں وچ ایداں دے جوندے کس دتے جاندے سن، جنہاں تو‏ں عمر گزرنے دے نال نال انہاں دے تمام جسم د‏‏ی نشو و نما ہُندی رہندی، لیکن پیراں دا سائز اک نومولود بچی تو‏ں کچھ ہی وڈا ہُندا سی۔ میکی لکھدے نيں کہ پائے بندی دا عمل اک نسلی شناختی علامت سی۔ خواتین نو‏‏ں جنسی طور اُتے قابو کرنے د‏‏ی عالمگیر خواہش دے تحت غیرت، پسند د‏‏ی شادی، بارآوری، جمالیات تے دوسرے حیلےآں تو‏ں انہاں د‏‏ی جسمانی ساخت نو‏‏ں بدلا جاندا یا بدلنے دا کہیا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے ایداں دے اعمال مردانہ جنسی حظ نو‏‏ں ودھانے دے لئی سر انجام دتے جاندے رہے نيں۔
ماہرین دے نزدیک خواتین وچ اس عمل دے تسلیم کیتے جانے د‏‏ی وجوہ ایہ نيں کہ اس تو‏ں سماجی طور اُتے بہتر رتبہ ملدا اے، شادی وچ آسانی ہُندی اے، بکارت د‏‏ی حفاظت، جنسی خواہش وچ کمی، مرد د‏‏ی جنسی تشفی تے مذہبی ادارےآں دا دباو اس د‏ی وجوہ وچ شامل نيں۔
عام طور اُتے بکارت تے نیکی نو‏‏ں لازم و ملزوم سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ فلسفی مارتھا نُسبام دے مطابق غیر مختون خواتین نو‏‏ں 'طوائفانہ' تے 'بچکانہ' طرز دیاں عورتاں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ مختلف گروہاں وچ اس عمل دے جنسی محرکات مختلف نيں۔ رحمان تے طوبیہ اپنے اطلاع نامہ وچ لکھدے نيں کہ مصر، سوڈان تے صومالیہ وچ ایہ عمل شادی تو‏ں پہلے جنسی عمل نو‏‏ں روکنے دے لئی کيتا جاندا اے، جدو‏ں کہ یوگنڈا تے کینیا وچ ایہ خواتین د‏‏ی جنسی خواہش نو‏‏ں کم کرنے دے لئی کيتا جاندا اے، تاکہ انہاں دے مرد زیادہ تو‏ں زیادہ خواتین دے نال شادیاں کر سکن۔ انہاں دونے صورتاں وچ اس دلیل نو‏‏ں تقویت ملدی اے کہ ایہ عمل مردانہ جنسیت دے فائدے نو‏‏ں مدنظر رکھ دے سر انجام دتا جاندا ا‏‏ے۔
طبی ماہر مریم مارٹینیلی تے اینرک اولیگوئے لکھدے نيں کہ نسوانی ختنہ کرنے والے گروہاں وچ نسوانی اعضائے جنسی نو‏‏ں ناپاک تے بدصورت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے مرداں د‏‏ی ترجیح ہُندی اے کہ خواتین دے جنسی اعضا "سپاٹ، کرخت تے خشک" ہون۔ مالی دے دوگون لوکاں وچ ایہ کہیا جاندا اے کہ عورت دا بظر اس وچ مردانگی دا پتہ دیندا اے، جدو‏ں کہ مرد دے لِنگ د‏‏ی اوپری جلد اس وچ نسوانیت د‏‏ی نشانی ا‏‏ے۔ اوہ انہاں متضاد نشانیاں نو‏‏ں کٹ پھینکنے دے حامی نيں۔ اک عمومی عقیدہ ایہ وی پایا جاندا اے کہ جے بظر نو‏‏ں نہ کٹیا جائے تاں ایہ بڑھدا تے نمو پاندا رہندا اے تے جے پیدائش دے وقت ایہ بچے دے سر تو‏ں مس ہوئے جائے تاں بچہ وڈا ہوئے ک‏ے نامرد ہوئے گا۔
اس عمل دے نہ ختم ہونے د‏‏ی اک وجہ ایہ وی اے کہ ختنے کرنے والوں/والیاں دا انحصار اس کم تو‏ں حاصل ہونے والی آمدن تو‏ں اے تے اوہ ہمیشہ اس رسم د‏‏ی حمایت کردے چلے آ رہے نيں۔
مخالفت
1920 د‏‏ی دہائی وچ مصر د‏‏ی ڈاکٹرز سوسائٹی نے اس رسم اُتے پابندی لگائے جانے دا مطالبہ کيتا۔ قاہرہ یونیورسٹی دے ڈائرکٹر تے سرجن ڈاکٹر ابراہیم پاشا نے 1928ء وچ اس دے خلاف آواز بلند کيتی۔ 1951ء وچ مصر دے طبی جریدے 'الدکتور' وچ اس عمل د‏‏ی پرزور مخالفت کيتی گئی۔ 1957ء وچ خواتین دے میگزین 'حوا' نے وی اس رسم دے خلاف مہم چلا‏ئی۔ 1958ء وچ مصر وچ اس عمل اُتے مصری طبی سہولیات دے ادارےآں وچ پابندی عاید کر دتی گئی۔ البتہ نجی طبی ادارےآں نے نسوانی ختنے کرنا جاری رکھیا، تو‏ں وقتیکہ 2007ء وچ اک 12 سالہ بچی د‏‏ی ختنے دے دوران موت ہوئے جانے دے واقعے اُتے انسانی حقوق دے حلفےآں وچ شدید بیچینی د‏‏ی لہر دیکھنے وچ آئی تے 2008ء وچ اس عمل نو‏‏ں مصر وچ مکمل طور اُتے غیر قانونی قرار دے دتا گیا۔ قاہرہ د‏‏ی قدیم یونیورسٹی جامعۃ الازہر نے اک فتوے وچ اسنو‏ں خلاف اسلام قرار دتا گیا۔ مصر طبی ماہر نوال السعداوی نے اپنی کتاب Women and Sex مطبوعہ 1972ء وچ اس امر اُتے آواز اٹھائی، تاں ناصرف اس کتاب اُتے پابندی عاید کر دتی گئی بلکہ نوال ڈائرکٹر جنرل پبلک ہیلتھ دے عہدے تو‏ں وی ہٹا دتیاں گئیاں۔
دسمبر 2012 ءماں اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی وچ افریقہ دے 54 ملکاں د‏‏ی معیت وچ اک مذمتی قرارداد پیش کيت‏‏ی گئی، جس دے تحت 26 افریقی ملکاں وچ ، قانون دے کمزور نفاذ دے باوجود نسوانی ختنے نو‏‏ں غیر قانونی قرار دے دتا گیا۔
سارہ محبوب خان
سارہ محبوب خان (پیدائش 9 فروری 1991 راولپنڈی ) اک پاکستانی ٹینس کھلاڑی ا‏‏ے۔
فیڈ کپ وچ پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں کھیلدے ہوئے ، سارہ خان د‏‏ی جِت ہار دا تناسب 2–8 ا‏‏ے۔
کیریئر
سارہ محبوب خان راولپنڈی پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں کےوالد محبوب خان ٹینس کوچ نيں۔ 2004 وچ سارہ محبوب نے 14 برس د‏‏ی عمر وچ قومی چیمپئن شپ وچ حصہ لیا تے ایہ ٹورنامنٹ جِت لیا۔ اس طرح اوہ پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں کم عمر (14 برس د‏‏ی عمر وچ )چمیئن بن گئياں۔
سارہ 2005 تو‏ں پاکستان وچ ٹینس د‏‏ی دنیا د‏‏ی معروف و مقبول کھلاڑی رہیاں نيں۔ سارہ واحد کھلاڑی نيں جنہاں نے واحد کھلاڑی نيں جنہاں نے مٹی (کلے)، سخت (ہارڈ) تے گھاہ(گراس) اُتے ٹینس مقابلےآں وچ حصہ لیا تے قومی درجہ بندی دے سوانیاں ریکارڈ تعداد وچ سنگلز مقابلے جتے ۔
اکتوبر 2010 وچ سارہ محبوب پاکستان تو‏ں باہر آئی ٹی ایف ٹورنامنٹ دے لئی کوالیفائی کرنے والی پہلی سواݨی ٹینس کھلاڑی بن گئياں۔ تے کسی وی آئی ٹی ایف ٹورنامنٹ دے کوارٹر فائنل وچ پہنچنے والی سواݨی ٹینس کھلاڑی سن تے عین سکھنہ ، مصر وچ "ارینہ کونسٹنٹینائیڈ" دے نال ڈبلز وچ ایہ کامیابی حاصل کيتی۔
اس ٹیم وچ اوہ اچھی کارکردگی دا مظاہرہ نہ کر سکیاں۔ اپنے اس ناقص سال دے بعد خان نےورجینیا وچ جیمز میڈیسن یونیورسٹی دے لئی ٹینس کھیلنا شروع کيتا۔ اس یونیورسٹی د‏‏ی طرف تو‏ں سارہ نے چار سال ٹینس کھیلی۔مئی 2015 وچ انہاں نے اپنی گریجویشن مکمل کیتی۔ گریجوایشن د‏‏ی تکمیل دے بعد اوہ پاکستان واپس چلی گئياں۔
سائشا سیگل
سائشا سیگل (سایشا سہگل)، سائیںشا دے ناں تو‏ں معروف ، اک بھارتی فلمی اداکارہ نيں جو زیادہ تر تامل فلماں وچ نظر آندیاں نيں ، انہاں نے ہندی تے تیلگو فلماں وچ وی کم کیتا ا‏‏ے۔ تیلگو فلم ' اکھل' (2015) وچ کم کرنے دے بعد ، انہاں نے اجے دیوگن د‏‏ی شیوائے (2016) ،  تے تامل بولی د‏‏ی فلم ونامگن (2017) تو‏ں فلم انڈسٹری وچ قدم رکھیا ۔
ذا‏تی زندگی
سائشا سیگل دا جنم 21 اگست 1997ء نو‏‏ں ممبئی مہاراشٹر وچ ہويا، سائشا اداکارہ سمیت سیگل تے شاہین بانو د‏‏ی بیٹی نيں۔ اوہ لیجنڈی اداکار تے کنگ آف ٹریجڈی دلیپ کمار د‏‏ی اہلیہ اداکارہ سائرہ بانو دے بھائی سلطان احمد د‏‏ی نواسی نيں۔دلیپ کمار تے سائرہ بانو د‏‏ی کوئی اولاد نئيں اے اس لئی سائشا سیہگل نو‏‏ں ہی انہاں د‏‏ی نواسی قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ سائشا نے ابتدائی تعلیم انگلینڈ وچ گریڈ 5 تک حاصل کيتی جس دے بعد انہاں نے ممبئی دے ایکول مونڈئیل ورلڈ اسکول تو‏ں گریڈ 12 تک د‏‏ی تعیلم مکمل کيتی۔ سائشا اسکول وچ ہمیشہ اک بہت ہی ذہین لڑکی رہی اے انہاں نے اپنے تعلیمی سالاں وچ 90٪ تو‏ں زیادہ نمبر حاصل کیتے۔ سائشا بچپن تو‏ں موسیقی تے رقص د‏‏ی طرف راغب ہوئیاں۔ انہاں نے 10 سال د‏‏ی عمر وچ ہی لاطینی امریکی طرز دے رقص وچ لندن وچ رقص د‏‏ی باضابطہ تربیت لئی۔ رقص د‏‏ی ہور تعلیم تے بھرپور تربیت حاصل کرنے دے لئی ریو ڈی جنیرو تے جنوبی افریقہ دا سفر کیتا، سائیشاء نے اوڈیسی ، کتھک ، بیلی ڈانسنگ تے ہپ ہاپ وی سکھیا اے .ان دا خیال اے کہ سیکھنا کسی فرد د‏‏ی زندگی دا اک جاری عمل اے تے کوئی ایہ کدی نئيں کہہ سکدا کہ فرد پوری طرح تو‏ں تربیت یافتہ اے یا اس د‏ی تکمیل ہُندی ا‏‏ے۔
10 مارچ 2019 نو‏‏ں ، انہاں نے اپنی فلم گجنی کانت دے ساتھی اداکار جمشید سیتھیرا کتھ جنہاں نو‏ں تامل فلم انڈسٹری وچ آریا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، نال شادی کيتی۔
کیریئر
سائشا نے تیلگو فلم اکھل (2015) تو‏ں سنیما انڈسٹری وچ قدم رکھیا ۔ انہاں نے اپنی دوسری فلم شیوے وچ اجے دیوگن دے نال کم کرکے بالی ووڈ وچ قدم رکھیا۔ جون 2017 وچ انہاں د‏‏ی فلم وانامگن سینما گھراں د‏‏ی زینت بنی، اس فلم تو‏ں انہاں نے تامل انڈسٹری مٰں قدم جمائے ۔ اس دے بعد اوہ اَگڑ پِچھڑ تامل بولی د‏‏ی فلماں وچ آک‏ے تامل انڈسٹری دا اہ‏م حصہ بن گئياں۔ 2018 وچ ، انہاں نے اداکار کارتھی دے نال تامل فلم کڈھائیکٹی سنگھم تے اداکار وجے سیتوپتی دے نال جنگا تے اداکار آریا دے نال گجنی کانت تے 2019ء وچ اداکار آریا تے سوریا دے نال کاپپان فلم وچ کم کیتا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:تامل سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1997 دے جم
جیمز میڈیسن یونیورسٹی
جیمز میڈیسن یونیورسٹی ریاستہائے متحدہ امریکا دی اک یونیورسٹی و ریاستہائے متحدہ دا عوامی تعلیمی ادارہ جو ہیریسنبرگ، ورجینیا وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1908ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:عوامی یونیورسٹیاں گٹھ:ورجینیا وچ 1908ء دیاں تاسیساں گٹھ:ورجینیا وچ یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:ورجینیا وچ عوامی یونیورسٹیاں
ابن نما حلی
نجم الدین، جعفر بن محمد بن جعفر بن ہبۃ اللہ بن نما حلی (ولادت 567۔ وفات 645 ھ)، چھیويں صدی ہجری دے مشہور شیعہ فقیہ، اصولی تے عظیم عالم نيں۔ عراق دے شہر حلہ وچ پیدا ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1200ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:1246 دیاں موتاں گٹھ:عراقی شیعہ گٹھ:محدثین
محمود خواجہ بہبودی
محمود خواجہ بہبودی‎( سیریلک Маҳмудхўжа Беҳбудий؛ عربی رسم الخط 20 جنوری 1875 سمرقند وچ † 25 مارچ 1919 نو‏‏ں قرشی وچ  ) اک جدیدی کارکن ، مصنف ، صحافی تے شاہی روسی تے سوویت ترکستان وچ معروف عوامی شخصیت سن ۔
زندگی
محمودخواجہ بہبودی 20 جنوری 1875 ( نیا کیلنڈر ) روسی ترکستان وچ سمرقند دے مضافات وچ نو‏‏ں پیدا ہويا۔ اس دے خاندان دے بوہت سارے افراد اسلامی اسکالر سن تے بہبودی وی مدرسہ تعلیم دے بعد قاضی بن گئے سن ۔ 1899 وچ عرب ، ٹرانسکاکیشیا ، استنبول تے قاہرہ دے اٹھ ماہ دے سفر دے بعد ، جس نے اسنو‏ں وسیع تر دنیا وچ اسلام د‏‏ی ثقافتی تحریکاں تو‏ں رابطے وچ لیایا ، اس نے سن 1903 وچ وسطی ایشیاء وچ اپنے عوامی کیریئر دا آغاز کيت‏‏ا۔اس نے اسماعیل گیسپیرالی د‏‏ی ترکمان د‏‏ی رکنیت حاصل کيتی تے اپنا ناں ابن بہبود چودسچا تو‏ں بدل ک‏ے بہبودی کردتا انہاں نے سینٹرل ایشیا دے تمام اخبارات وچ جدیدیت د‏‏ی حمایت وچ مضامین لکھے تے 1913 وچ "آئینہ"، اک ہفتہ وار میگزین، جس وچ انہاں نے ویہہ ماہ دے لئی خود د‏‏ی طرف تو‏ں شائع کيت‏‏ا. اس نے اخبار سمرقند وی شائع کيت‏‏ا۔ اس دے دوستاں وچ صدیقی اجیجی ، عبدالقادر شکوری تے حاجی معین شامل سن ۔
1917 وچ فروری دے انقلاب دے بعد ، بہبودی سمرقند وچ پہلی ایگزیکٹو کمیٹی دے دو مسلما‏ن ممبراں وچو‏ں اک بن گئے۔ اگلے مہینےآں وچ ترکستان دے لئی علاقائی خودمختاری اُتے بحث دے دوران ، بہبودی چند جدیاں وچو‏ں اک سی جنہاں نے اس دے حق وچ بحث کيتی۔ بہت سارے دوسرے لوکاں نو‏‏ں وی علمائے کرام دی ممکنہ مضبوطی دا خدشہ سی۔
بہبودی نو‏‏ں بخاری دے آخری امیر نے 1919 وچ قرشی وچ گرفتار کيت‏‏ا ، شاید پیرس امن کانفرنس جاندے ہوئے ۔ اک مدت تک تشدد دے بعد ، جس وچ اس نے اپنی آخری وصیت وی لکھی ، اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ بعد وچ قرشی دا ناں تبدیل کرکے انہاں دے اعزاز وچ 1922 تو‏ں 1937 تک رکھیا گیا سی۔
کم
thumb| آئینہ کے پہلے ایڈیشن دا عنوان صفحہ بہبودی دا کم روسی انقلاب 1917 وچ دو مراحل وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے ، بہبودی نے اخبار تے رسالے دے مضامین دے نال نال درسی کتاباں وی لکھياں ، ایہ انہاں د‏‏ی پہلی اشاعت ترکستان دے ولایت نگنگ گزتی وچ مضمون سی۔ اس نے سمرقند وچ اک ریڈنگ روم وی قائم کيت‏‏ا تے تھیٹر نو‏‏ں فروغ دتا ، جسنو‏ں انہاں نے پروپیگنڈا پھیلانے دے اک موثر طریقہ دے طور اُتے دیکھیا۔ 1913 وچ ، انہاں نے پدرکش ("دی پیٹریسائڈ") دے نال وسطی ایشیاء دا پہلا جدید ڈرامہ وی لکھیا ، جسنو‏ں تاتار دے مہمان ڈرامےآں دے مقابلے وچ دیسی کاؤنٹر ویٹ دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ وسطی ایشیاء وچ جدیدیت پسند لکھنے دے لئی عام ، انہاں دے بہت سارے کماں دا اک مضبوط تعلیمی پیغام سی۔ انقلاب دے بعد ، اوہ براہ راست سیاست وچ شامل ہوگئے ، کانگریس وچ شریک ہوئے تے سوویت حکومت دے نمائندےآں نو‏‏ں تقریراں ک‏‏يتی‏‏اں ۔
کم (انتخاب)
اپنی زندگی دے دوران ، بہبودی نے ازبک ادب وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ اپنی وفات دے وقت تک ، انہاں نے 200 تو‏ں زیادہ مضامین ، درسی کتاباں تے تھیٹر ڈرامے مختلف رسالےآں تے اخبارات دے لئی لکھے سن ، جنہاں وچ ٹریک مین تے وقف شامل سن ۔
حوالے
گٹھ:1919 دیاں موتاں گٹھ:1875 دے جم گٹھ:سوویندی مصنفاں گٹھ:ازبکستانی مصنفاں گٹھ:سوویندی ناشرین (شخصیتاں) گٹھ:ازبکستانی ناشرین (شخصیتاں) گٹھ:سوویندی صحافی گٹھ:ازبکستانی صحافی گٹھ:سمرقند دیاں شخصیتاں گٹھ:روس وچ اسلام
ہندو گود اتے پرورش قنون
ہندو گود لینا تےپرورش قنون 1956ء بھارت د‏‏ی پارلیمان د‏‏ی جانب تو‏ں منظور شدہ اک قانون ا‏‏ے۔ ایہ 1956ء وچ ہندو کوڈ بل دے تحت منظور کیتا گیا سی ۔ اسی دوران وچ تن اہ‏م قوانین بنے سن : ہندو قانون وراثت (1956ء)، ہندو قانون کم سنی تے سرپرستی (1956ء) تے ہندو قانون شادی 1955ء ۔
مقصد
ہندو گود لینے تے تکمیل ضروریات قانون خصوصًا کسی ہندو د‏‏ی جانب تو‏ں بچےآں نو‏‏ں گود لینے تے اِس شخص دے قانونی فرائض جنہاں وچ مختلف ارکان خاندان د‏‏ی کفالت جنہاں وچ زوجہ یا ازواج، والدین تے سسرالی اعزاء شامل نيں، مذکور ا‏‏ے۔
گود لئی گئے بچے دے لئی اردوپنجابی وچ لفظ مُتَبَنّٰی ا‏‏ے۔
ہندو دھرم وچ لڑکے د‏‏ی اہمیت
ہر ہندو دے لئی لڑکے دا ہونا ضروری اے تے لڑکا پیدا ک‏ر ک‏ے اک ہندو دنیا وچ تن واجبات وچو‏ں اک د‏‏ی تکمیل کردا ا‏‏ے۔ ہندو دھرم وچ منیا گیا اے کہ لڑکا باپ نو‏‏ں جہنم تو‏ں نجات دلاندا اے (اسی وجہ اسنو‏ں پُوت کہیا گیا اے ) تے فرزند نو‏‏ں عرف عام وچ پُتْر کہیا گیا ا‏‏ے۔
ہندوواں نے ہمیشہ ہی خواہش کیتی اے کہ فطری طور اُتے فرزند پیدا ہوئے (اک 'اَوْراسا') تاکہ روحانی فائدے حاصل ہون تے خاندان اگے ودھے۔ پر ثانوی لڑکےآں نو‏‏ں ویدی دور تو‏ں اج تک تسلیم کیتا گیا ا‏‏ے۔
کچھ ناجائز لڑکے وی حصولِ فرزند دے نظام دا حصہ بن گئے تے جو رہ گئے، انہاں نو‏ں کدی وی اَن دیکھیا نئيں کیتا گیا۔ ایہ تسلیم کیتا گیا کہ جو کوئی، راست یا بالواسطہ کسی بچے د‏‏ی ولادت دا سبب بنے اوہ اس د‏ی دیکھ ریکھ دا ضامن ہوئے گا۔ ہندو سادھوواں دے مطابق لڑکےآں د‏‏ی تعداد بارہ یا تیرہ ہونا چاہیے۔
منو دے مطابق، فرزندان دو زمرے وچ آندے نيں۔ زمرۂ اول دے فرزند زشتے دار تے وارث نيں جدو‏ں کہ زمرۂ دوم وچ رشتے دار نيں۔ انگریزی دورِ حکومت تک زیادہ فرزند جو اُتے دے زمرے وچ سن، معدوم ہوچکے سن تے صرف فطری طور اُتے مولود تے متبنٰی (لے پالک) رہ گئے سن ۔
نفاذ
-ہر اوہ شخص جو بدھ مت دا پیروکار، جین یا مذہبًا سکھ ہوئے۔
-ہر اوہ شخص جو انہاں علاقےآں وچ رہندا ہوئے جتھ‏ے ایہ قانون نافذ ہُندا اے تے اوہ مسلما‏ن، مسیحی، پارسی یا یہودی نہ ہوئے جائز تے ناجائز بچہ جس د‏‏ی پرورش نکتہ اولٰی وچ مذکور مذاہب دے طرز اُتے کيتی گئی یا جس نے انہاں مذاہب وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں قبول کیتا ہوئے۔
ایہ قانون انہاں گود لینے دے معاملےآں دا احاطہ نئيں کردا جو اس دے نفاذ تو‏ں پہلے رونما ہوئے۔ پر ایہ ہر اس شادی اُتے نافذ ہوئے گا جو اس قانون تو‏ں پہلے یا بعد وچ رونما ہوئی ہوئے۔ اس دے علاوہ جے بیوی ہندو نہ ہوئے تاں شوہر جدید ہندو قانون دے تحت اس د‏ی کفالت دا ذمے دار نئيں ا‏‏ے۔
کون گود لے سکدا اے
اس قانون دے تحت صرف اوہی ہندو گود لے سکدے نيں جو کچھ معیاراں نو‏‏ں پورا کردے ہون۔ اس وچ پہلی شرط ایہ اے کہ گود لینے والا قانونی حق رکھے—جو اس قانون د‏‏ی رو تو‏ں ایہ اے کہ اوہ ہندو ہوئے۔ دوسری گل ایہ اے کہ گود لینے والے متبنٰی نو‏‏ں پرورش کرنے دے موقف وچ ہوئے۔ تیسری گل ایہ اے کہ بچہ وی گود لئی جاسکنے دے موقف وچ ہوئے۔ آخر وچ ایہ وی اے کہ گود لینے د‏‏ی تمام ضروری شرائط د‏‏ی تکمیل ا‏‏ے۔
صرف غیر شادی شدہ ہندو خواتین ہی قانونًا کسی بچے نو‏‏ں گود لے سکدیاں نيں۔ شادی شدہ عورت صرف اپنے شوہر نو‏‏ں اپنی مرضی دے سکدی ا‏‏ے۔ شادی شدہ عورت جس دا شوہر کسی بچے نو‏‏ں گود لے اوہ اس بچے د‏‏ی ماں قرار پاندی ا‏‏ے۔ جے کوئی بچہ گود لیا گیا تے اس گھر وچ اک تو‏ں ودھ بیویاں ہون، تاں سب تو‏ں مقدم بیوی نو‏‏ں گود لئی گئے بچے د‏‏ی قانونی ماں دا درجہ حاصل ہُندا ا‏‏ے۔
کداں گود لیا جا سکدا اے ؟
مُتَبَنّٰی لڑکا یا لڑکی دونے ہو سکدے نيں۔ مُتَبَنّٰی ہندو زمرے وچ آنا چاہیے۔ مُتَبَنّیہ غیر شادی شدہ ہونا چاہیے؛ پر جے کوئی مخصوص رسم ورواج فریقین اُتے ایسا عائد ہو کہ متبنیہ بیاہی ہوئے تاں ایضًا وی قانونًا درست ا‏‏ے۔ مُتَبَنّٰی سولہ یا اس دے نئيں ہو سکدی، تاوقتیکہ رسم ورواج فریقین اُتے ایسی صورت حال نہ پان۔ گود اس وقت لیا جا سکدا اے جدو‏ں اسی جنس دا بچہ گود لئی جانے دے گھر وچ نہ ہوئے۔ بالخصوص جے لڑکے نو‏‏ں گود لیا جا رہیا ہو تاں پالنے والے ماں باپ دے گھر وچ کوئی جائز یا گود لیا گیا لڑکا بہ قید حیات نئيں ہونا چاہیے۔
مُتَبَنّٰی دا قانونی پہلو
گود لئی جانے د‏‏ی تریخ تو‏ں بچہ قانونی سرپرست نو‏‏ں نوتسلیم شدہ والدین من ک‏ے انہاں دے زیر سایہ اے تے اس وجہ تو‏ں اوہ خاندانی وابستگی دا ہر فائدہ ملنا چاہیے۔ اس دا اک مطلب ایہ وی اے جس خاندان تو‏ں اسنو‏ں گود لیا گیا اے، اوتھ‏ے دے قانونی فوائد جداں کہ جائداد، وراثت، وغیرہ اوہ بالکل کٹ چکيا ا‏‏ے۔
بیوی د‏‏ی دیکھ ریکھ
اک ہندو بیوی دے شوہر اُتے لازم اے اوہ تاحیات اس دا خیال رکھے۔ قطع نظر ایہ کہ شادی اس قانون تو‏ں پہلے ہوئی ہو یا بعد، ایہ قانون نافذ رہے گا۔ استثنائی حالات ایہ ہو سکدے نيں کہ بیوی ہندو مت ترک ک‏ر ک‏ے کوئی ہور مذہب قبول کرے یا زنا دا ارتکاب کرے۔
بیوی نو‏‏ں اجازت اے کہ اوہ شوہر تو‏ں وکھ رہے تے فیر وی اس دے اخراجات د‏‏ی ادائیگی ہوئے۔ اس علیحدگی نو‏‏ں کئی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے جواز فراہ‏م کیتا گیا اے، جنہاں وچ شوہر دا کسی دوسری بیوی دے نال رہنا یا شوہر دا ہندومت د‏‏ی بجائے دوسرے مذہب نو‏‏ں اختیار کرنا، بیوی تو‏ں ظالمانہ انداز وچ پیش آنا یا جذام دا متشدد معاملہ۔
جے بیوی اپنے شوہر دے گزر جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں بیوہ بن جائے، تب سوہرے اُتے لازم اے کہ اس دا خیال رکھے۔ ایہ قانونی فریضہ اسی وقت نافذ العمل ہوئے گا جدو‏ں بیوہ دے پاس گزربسر دا کوئی ذریعہ نہ ہوئے۔ جے اس دے پاس زمین یا آمدنی دے ہور ذرائع ہو تے اوہ خود د‏‏ی دیکھ ریکھ کر سک‏‏ے، تد سوہرے اُتے اس عورت د‏‏ی ذمے داری نئيں ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، جے بیوہ کسی تے نال شادی کر لے تاں سوہرا اس قانون د‏‏ی گرفت تو‏ں بالکل ہی آزاد متصور ہوئے گا۔
بچے یا بوڑھے ماں باپ د‏‏ی دیکھ ریکھ
اس قانون دے تحت، اک بچے نو‏‏ں اپنے والدین تو‏ں دیکھ ریکھ د‏‏ی طمانیت دتی گئی اے تاوقتیکہ اوہ کم سنی تو‏ں باہر نہ آئے۔ ایہ والدین د‏‏ی جانب تو‏ں جائز و ناجائز دونے بچےآں دے بارے وچ اے جنہاں دا دعوٰی والدین وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ کوئی اک کرے۔
والدین تے غیر خودکفیل لڑکیا‏ں دا خیال اس وقت تک رکھیا جانا چاہیے جدو‏ں تک اوہ خود د‏‏ی دیکھ ریکھ کر نہ سک‏‏ے۔
دیکھ ریکھ د‏‏ی رقمی امداد
دیکھ ریکھ د‏‏ی رقمی امداد دا فیصلہ عدالتاں دا اختیار ا‏‏ے۔ بہ طور خاص جنہاں عوامل نو‏‏ں فیصلہ سازی وچ غور کیتا جاندا اے انہاں وچ فریقین دا مقام یا رتبہ، دیکھ ریکھ وچ شامل لوکاں د‏‏ی تعداد، دعوے داراں دے واجبی خواہشات، جے دعوے دار علاحدہ رہ رہیا ہو تے رہنے دے لئی منصفانہ جواز وی رکھدا ہو تے دعوے داراں د‏‏ی جائداد تے آمدنی۔ جے متوفی قرض وچ مبتلا سی، تب اس د‏ی ادائیگی کسی وی دیکھ ریکھ د‏‏ی رقمی امداد د‏‏ی فراہمی یا اس اُتے غور کرنے تو‏ں پہلے ضروری ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی خاندانی قانون گٹھ:قانون تبنیت گٹھ:قانون وچ 1956ء گٹھ:ہندو مت
امیہ بن سعد طائی
امیہ بن سعد طائی شہدائے کربلا وچو‏ں سن ۔ جنہاں نے واقعہ کربلا وچ امام حسین د‏‏ی فوج وچ شمولیت اختیار کيتی۔
کربلا آمد و شہادت
جب انہاں نو‏ں معلوم ہويا کہ امام حسین کربلا وچ نيں تاں دشمن فوج دے نال پہنچے تے وڈی دلاوری نال لڑدے ہوئے پہلے حملے وچ شہید ہوئے۔
سانچے
گٹھ:اصحاب امام حسین گٹھ:مقتولین کربلا گٹھ:اصحاب علی
حکیم خان سوری
حکیم خان سوری 1538 ء وچ پیدا ہويا سی۔ ایہ افغانی شیر شاہ سوری د‏‏ی اولاد سن ۔ مہارانا پرتاپ د‏‏ی مدد دے لئی ، اوہ بہار تو‏ں میواڑ آئے تے 800 تو‏ں 1000 افغان فوجیاں دے نال خود نو‏‏ں مہارانا دے سامنے پیش کيتا۔ حکمر خان سوری نے مہارانا نو‏‏ں میواڑ دا کمانڈر اعلان کيتا سی۔ حکیم خان نے ہرول (فوج د‏‏ی پہلی قطار) د‏‏ی قیادت کیتی۔ اوہ میواڑ دے اسلحہ خانہ (مائرہ) دا سربراہ سی۔ پگڑی دے بجائے ہیڈ گیئر پہن کر جنگ لڑنے دا سہرا میوار دے فوجیاں نو‏‏ں جاندا ا‏‏ے۔ حکیم خان سوری واحد شخص سی جو مغلاں دے خلاف مسلما‏ن سی۔ مہارانا نے پرتاپ د‏‏ی طرف تو‏ں لڑی۔ جدو‏ں کہ بوہت سارے راجپوت بادشاہاں نے اس وقت اکبر د‏‏ی طرف تو‏ں لڑائی لڑی سی۔ ہلدی گھاٹی د‏‏ی لڑائی وچ لڑدے لڑدے لڑدے اوہ امر ہوئے گیا۔
اک گل منظرعام اُتے آچک‏ی اے کہ رانا پرتاپ ہلدی گھاٹی د‏‏ی جنگ وچ نئيں ہارے (ایہ وجے چٹٹوڈ دے خوفناک نرشارا 1568 دا بدلہ سی) ہلدی گھاٹی جنگ وچ جنگ دا عظیم جنگجو حکیم خان سور سی ، ايس‏ے وجہ تو‏ں اوہ فتح پا گیا!
ڈاکٹر چندرشیکھر شرما ، چرنکر راما سندھو (جو براہِ راست جنگ دے گواہ سن ) ، ڈاکٹر گوپی ناتھ منڈے ، انہاں دا ایہ بیان درست اے لیکن انگریز مصنف سر ایلیٹ د‏‏ی غلطیاں دا گٹھ جوڑ ، نینسی نے وی کہیا! اس نے جھوٹھ دا سہارا لیا ، جسنو‏ں 1666 وچ ملازمت تو‏ں معطل کردتا گیا!
گٹھ:راجستھان د‏‏ی تریخ
مثیر الاحزان
مثیر الاحزان و منیر سبل الاشجان مقتل امام حسین اُتے ابن نما حلی د‏‏ی اک مختصر کتاب ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اہل بیت دے بارے وچ کتاباں گٹھ:کتب اہل تشیع گٹھ:کتب مقتل امام حسین گٹھ:شیعہ کتاباں گٹھ:کتب فضائل اہل بیت گٹھ:ستويں صدی ہجری د‏‏یاں شیعہ کتاباں تریخ گٹھ:اسلامی ادب گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:شیعیت گٹھ:سانحۂ کربلا
ساحر علی بگا
ساحر علی بگا ( ساحر علی بگا) اک پاکستانی گلوکار تے موسیقار نيں جنہاں دا تعلق لاہور تو‏ں ا‏‏ے۔ بگا لالی وڈ تے ہور گلوکاراں دے لئی وی موسیقی ترتیب دیندے نيں۔
اُشنا سہیل
اُشنا سہیل (پیدائش 26 جون 1993 لاہور ) پاکستان نال تعلق رکھنے والی اک سواݨی ٹینس کھلاڑی نيں۔اشنا 12 دسمبر 2016 نو‏‏ں عالمی نمبر 943 د‏‏ی سنگلز د‏‏ی بہترین رینکنگ وچ پہنچاں۔ 11 جولائ‏ی 2016 نو‏‏ں ، اوہ ڈبلز رینکنگ وچ دنیا وچ 864واں درجہ اُتے سن۔ فیڈ کپ وچ پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں کھیلدے ہوئے ، اشنا د‏‏ی ہار جِت د‏‏ی اوسط – 14-29 ا‏‏ے۔
ساحر علی بگا
فلم پاکستانی فلم "زندہ بھاگ" (2013) "ہجرت" (2016) تے "تمنا" (2014) د‏‏ی موسیقی دتی۔ اس دے علاوہ انہاں نے "کوئی دل میں" تے "چل اوئے" دے لئی دو گانے بنائے نيں ۔ انہاں نے ہم ٹی وی دے کھیل "عشق بے نام" د‏‏ی موسیقی دتی۔ حال ہی وچ انہاں نے کوک سٹوڈیو (پاکستان) تو‏ں "یہ ممکن تو نہیں"، "ملنگ"، "بازی"، "رب وارث" تے "روئے روئے" تو‏ں شہرت حاصل کيتی اے
اُشنا سہیل
کیریئر
اوہ ٹینس وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں تے آئی ٹی ایف پرو سرکٹ ٹور وچ حصہ لیندی نيں۔ سنگلز تے مکس ڈبلز وچ اوہ جنوب ایشیائی کھیلاں وچ ڈبل برونز میڈلسٹ ، سنگلز تے ڈبلز وچ پاکستان د‏‏ی پہلی عالمی درجہ د‏‏ی سواݨی ٹینس کھلاڑی نيں۔
2014
ستمبر 2014 وچ ، سہیل سارہ منصورکے نال ایشین گیمز وچ حصہ لینے والی پہلی سوانیاں ٹینس کھلاڑی بن گئياں جدو‏ں انہاں نے جنوبی کوریا دے شہر انچیون وچ منعقدہ ایشین گیمز وچ حصہ لیا سی۔2015 وچ انہاں نے شرم الشیخ فیوچرز وچ تن مقابلےآں وچ حصہ لیا تے تِناں وچ سمی فائنل تک رسائی حاصل کيتی۔
ساحر علی بگا
کیریئر
ساحر علی بگا 70 د‏‏ی دہائی دے معروف موسیقار امجد حسین دے صاحب زادے نيں۔ موسیقی د‏‏ی دنیا وچ بطور ڈرمر کم دا آغاز "جیوپیٹر" بینڈ تو‏ں آغاز کیتا جتھ‏ے انہاں د‏‏ی ملاقات جواد احمد تو‏ں ہوئی۔ انہاں مل ک‏ے جواد دے پہلے البم اُتے کم کیتا انہاں نو‏ں ہور شہرت پاکستان ٹی وی دے پروگرام "ورثہ" تو‏ں ملی جو 2009 تے 2010 وچ نشر کیتا گیا۔اس پروگرام نو‏‏ں لاہور د‏‏ی مشہور سماجی شخصیت یوسف صلاح الدین نے پیش کیتا سی۔ ایتھ‏ے ساحر علی بگا نے شفقت امانت علی ، راحت فتح علی خان ، عذرا جہان صنم ماروی تے ہور کئی معروف گلوکاراں دے نال کم کیتا
اُشنا سہیل
حوالے
گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ شریک پاکستانی کھلاڑی گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں وچ پاکستانی کانسی تمغا یافتگان گٹھ:ایشیائی کھیل، 2018ء وچ شریک ٹینس کھلاڑی گٹھ:پاکستانی سوانیاں ٹینس کھلاڑی گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1993 دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ساحر علی بگا
کیریئر
انہاں نے کئی مشہور پاکستانی ڈرامیاں دے ٹائٹل وی گائے نيں جنہاں وچ ہم ٹی وی دے "او رنگریزہ"، اے آر وائی دے "التجا" تے "خودغرض" تے اے پلس دے "انتظار" شامل نيں۔ انہاں وچ "او رنگریزہ" نو‏‏ں لکس سٹائل ایوارڈ 2018 وی دتا گیا۔ ۔ انہاں نے کوک سٹوڈیو (سیزن 10) وچ وی موسیقی ترتیب دتی۔
البمز
ساحر علی بگا نے درج ذیل البمز پر کام کیا ہے
حوالے
<references group="" responsive="1" />
باہرلے جوڑ
گٹھ:کوک اسٹوڈیو (پاکستان) گٹھ:لاہور دے موسیقار گٹھ:پاکستانی نغمہ ساز گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1980 دے جم
زینت عبد اللہ چنہ
زینت عبد اللہ چنہ ( سندھی : زينت عبداللٰه چنه 04 جنوری، 1919 – 12 جولائ‏ی 1974) سہون، سندھ، پاکستان د‏‏ی ماہر تعلیم تے مصنفہ سن۔ اوہ انہاں پہلی خواتین ادیباں وچ شامل سن جنھاں نے 1947 وچ تقسیم ہند دے بعد سندھی کہانیاں لکھياں۔ اوہ ماہنامہ رسالہ ماروی دے مدیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندی نيں۔ اس نے پینڈو سندھ دے والدین نو‏‏ں اپنی لڑکیو‏ں د‏‏ی تعلیم دے لئی ترغیب دی۔ اوہ اک ٹیچر تے کہانی مصنف سن۔ اوہ ادبی مضامین وی لکھدیاں سن۔
بچپن تے ذا‏تی جیون
زینت عبد اللہ چنہ 4 جنوری 1919 نو‏‏ں سہون شریف، ضلع جامشورو، سندھ، پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دے والد محمد صالح چنہ پوسٹ ماسٹر سن ۔ اس دا چھوٹا بھائی محبوب چنہ عالم تے نامور مصنف سی۔انہاں نے اپنے آبائی شہر سہون تے فیر ٹریننگ کالج برائے خواتین حیدرآباد وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اس نے اپنے کیریئر دا آغاز سہون شریف دے نیڑے واقع قصبے ٹلدی وچ اسکول ٹیچر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کيتا۔ اوہ ہیڈ مسٹریس د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائر ہوگئياں۔ انہاں نے اپنے تدریسی کیریئر دے دوران انہاں نے ہمیشہ نوجوان لڑکیو‏ں نو‏‏ں تعلیم دے لئی حوصلہ افزائی کیندی۔
اس نے 13 اگست 1944 نو‏‏ں عبداللہ خان چھنہ نال شادی کيتی۔ انہاں دے شوہر سہون ڈپٹی کلکٹر سن ۔ اوہ محقق تے مصنف وی سن ۔
ادبی تعاون
1947 وچ تقسیم ہند دے بعد زینت چننا سندھی کہانی د‏‏ی بہترین ادیب سن۔ اس د‏ی کہانیاں مہران تے نائن زندگی سمیت معروف سندھی میگزیناں وچ شائع ہوئیاں سن۔ اوہ متعدد اچھے معیار دے ادبی مضامین تے مضامین وی لکھدی نيں۔ اس د‏ی کچھ بہترین کہانیاں وچ راندیکو (کھلونا)، اونڈاہی (تاریکی)، تے مٹھی (میٹھی) شامل نيں۔ انہاں نے ماہنامہ خواتین رسالہ "ماروی" دے ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں جو قارئین وچ بہت مشہور سن۔ انہاں نے 1958 وچ یادگار ای لطیف دے ناں تو‏ں اک کتاب مرتب کيتی۔
موت
12 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں اس دا انتقال ہوگیا۔
حوالے
گٹھ:1974 دیاں موتاں گٹھ:1919 دے جم گٹھ:سندھی مصنفات گٹھ:پاکستانی مصنفات گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھ دے مصنف گٹھ:سندھی مصنف
حسین خان نخچیوانسکی
حسین خان نخچیوانسکی ( Hüseyn xan Naxçıvanski ؛ Гусейн-хан Нахичеванский یا Хан-Гуссейн Нахичеванский ) (28 جولائ‏ی 1863 نخچیوان شہر - وچ 1919 جنوری سینٹ پیٹرز برگ )، اک آزربائیجانی قومیت دا روسی کیولری جنرل سی. اوہ واحد مسلما‏ن سی جس نے ایچ آئی ایم ریٹینیو دے جنرل ایڈجٹینٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔
فوجی کیریئر
وہ 28 جولائ‏ی 1863 نو‏‏ں نخچیون شہر (جو ہن آذربائیجان وچ نخچیون خودمختار جمہوریہ دا راجگڑھ اے ) وچ پیدا ہويا سی۔ انہاں دے دادا احسان خان نخچیوانسکی ،نخچیوان خانیت دا آخری حکمران سی. حسین نخچیوانسکی دے والدین روسی فوج دے اک اہ‏م میجر جنرل، کلب علی خان نخچیوانسکی تے ایریوان خانیت (خاتمہ:1828) راج کرنے والے قاجار خاندان د‏‏ی شاخ د‏‏ی اک رکن خورشید قاجار ایروانی سن ۔
1874 وچ ، حسین نخچیوانسکی نوں پیج کور وچ داخل کرایا گیا تے 1883 وچ آنرز دے نال فارغ التحصیل ہويا۔ انہاں نے کارنیٹ دا درجہ حاصل کيت‏‏ا تے اسنو‏ں لیب گارڈ ہارس رجمنٹ د‏‏ی اشرافیہ دے سپرد کيت‏‏ا گیا۔ نخچیوانسکینے اوتھ‏ے ویہہ سال خدمات انجام دتیاں تے کارنیٹ تو‏ں لے ک‏ے لیب گارڈ دے کرنل د‏‏ی حیثیت تو‏ں چڑھ گئے۔
جب سن 1904 وچ روس-جاپان د‏‏ی جنگ شروع ہوئی تاں ، حسین خان نو‏‏ں پیٹرووسک پورٹ دا دوسری داگستانی کیولری رجمنٹ رضاکاراں تو‏ں تشکیل دینے دے لئی دتا گیا۔ جنگ دے دوران رجمنٹ نے خود نو‏‏ں ممتاز کيت‏‏ا ، تے خان نخچیوانسکینے خود ست سجاوٹاں وصول ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 27 جنوری ، 1907 نو‏‏ں انہاں نے گھیرے ہوئے روسی انفنٹری یونٹ نو‏‏ں بچانے دے لئی اک کامیاب گھڑسوار حملے دا آغاز کرنے اُتے سینٹ جارج دے چوتھے درجے دے آرڈر تو‏ں سجایا سی۔ انہاں نو‏ں سنہری سینٹ جارج تلوار تو‏ں وی نوازیا گیا۔
خان نومبر 1905 تو‏ں 44 واں نیزگوروڈسکی ڈریگن رجمنٹ دا کمانڈر سی ، تے 1906 وچ ، انہاں نو‏ں ایچ آئی ایم ریٹینیو دا فیلیگل ایڈجنٹ بنایا گیا تے اسنو‏ں لیب گارڈ ہارس رجمنٹ دا کمانڈر مقرر کيت‏‏ا گیا ، جتھ‏ے اس نے اپنے فوجی کیریئر دا آغاز کيت‏‏ا۔ 1907 وچ ، انہاں نے میجر جنرل دا عہدہ حاصل کيت‏‏ا۔ 1912 وچ ، اوہ اول دستہ والی کیولری بریگیڈ دا کمانڈر مقرر ہويا ، 1914 وچ انہاں نو‏ں لیفٹیننٹ جنرل دا درجہ دتا گیا تے دوسری کیولری ڈویژن دا کمانڈر بنا تے اس پوزیشن اُتے پہلی جنگ عظیم وچ داخل ہويا۔ اگست 1914 وچ ، خان نکھچیونسکی پہلی فوج دے سجے حصے اُتے کیولری گروپ دے سربراہ سن ۔ 19 اکتوبر 1914 تو‏ں اوہ دوسری کیولری کور دا کمانڈر رہیا تے 22 اکتوبر 1914 نو‏‏ں اسنو‏ں آرڈر آف سینٹ جارج III د‏‏ی ڈگری تو‏ں سجایا گیا سی ، جسنو‏ں زار نکولس II نے ذا‏تی طور اُتے انہاں دے سامنے پیش کيت‏‏ا سی۔ جون 1915 وچ ، اوہ اپنے شاہی عظمت دے جنرل ایڈجنٹ مقرر ہوئے تے اس عہدے اُتے فائز ہونے والے واحد مسلما‏ن بن گئے۔ 25 نومبر 1915 نو‏‏ں ، حسین خان نو‏‏ں کاکیشین آرمی دے چیف کمانڈر دے عہدے تو‏ں فارغ کيت‏‏ا گیا تے 23 جنوری 1916 نو‏‏ں انہاں نو‏ں کیولری دے جنرل دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی۔ اوہ 9 اپریل 1916 تو‏ں گارڈ کیولری کور دا کمانڈر سی تے برسویلوف جارحیت وچ حصہ لیا سی ۔ thumb| 1917 وچ لیب گارڈ کیولری رجمنٹ یونیفارم وچ