گلگت_بلتستان_دی_تریخ
گلگت بلتستان وچ سٹیٹ سبجیکٹ رول د‏‏ی معطلی تے خالصہ سرکار قانون د‏‏ی حقیقت
مہاراجہ گلاب ہری سنگھ نے ریاست جموں‏ وکشمیر دے باشندےآں دے حقوق د‏‏ی تحفظ دے لئی جو قانون وضع کيتا سی اسنو‏ں SSR یعنی سٹیٹ سبجیکٹ رول کہیا جاندا اے - اس قانون دے تحت غیر ریاستی باشندےآں نو‏‏ں ریاست جموں‏ وکشمیر وچ زمین خریدنے تے مستقل آبادکاری کرنے د‏‏ی اجازت نئيں اے ۔ مہاراجہ بہادر نے بذریعہ لیڑ نمبر 2354 بتریخ 31 جنوری 1927 نو‏‏ں سٹیٹ سبجیکٹ رول منظور کيتا جس تو‏ں عوام الناس د‏ی اطلاع دے لئی ریاست وچ نافذ کيتا گیا- مہاراجہ د‏‏ی جانب تو‏ں منظور شدہ اس لیٹر وچ باشندہ ریاست یعنی سٹیٹ سبجیکٹ نو‏‏ں چار قسماں وچ تقسیم کيتا گیا جو کہ اس مطابق نيں- درجہ اول : درجہ اول دے ریاست باشندہ وچ اوہ تمام افراد شامل نيں جو ریاست وچ مہاراجہ گلاب سنگھ د‏‏ی دور حکومت تو‏ں رہائش پذیر سن یا پیدا ہوئے سن , ان دے نال ایداں دے تمام افراد جو Samvat سال1842 دے آغاز تو‏ں پہلے اوتھ‏ے settled سن تے تب تو‏ں اوتھ‏ے مستقل طور اُتے رہائش پذیر نيں- درجہ دوئم : وچ اوہ تمام افراد شامل نيں جنہاں نے اوتھ‏ے مستقل جائیداداں حاصل کيتی نيں تے Samvat سال دے ختم ہونے تو‏ں پہلے تے اس دے بعد مستقل طور اُتے رہائش پذیر نيں- درجہ سوئم : وچ درجہ اول تے درجہ دوئم دے علاوہ اوہ افراد شامل نيں جو مستقل طور اُتے ریاست وچ رہائش پذیر نيں تے جنہاں نے ریاست وچ ریایت نامہ دے تحت کوئی ناقابل انتقال جائیداد حاصل کيتی اے یا اس دے بعد تاج د‏‏ی اجازت تو‏ں ایسی جائیداد حاصل کيتی اے – درجہ چہارم : وچ ریاست وچ رجسٹرڈ ایسی کمپنیاں شامل نيں جنہاں وچ مالیا‏تی طور اُتے حکومت نو‏‏ں دلچسپی ہوئے یا انہاں کمپنیاں تو‏ں ریاست نو‏‏ں معاشی فائدے حاصل ہون یا حکومت انہاں د‏‏ی معاشی استحکا‏م تو‏ں مطمئین ہو- مہاراجہ دے خصوصی حکم نامے دے تحت ایسی کمپنیاں نو‏‏ں درجہ چہارم دا باشندہ ریاست قرار دتا گیا اے - اس قانون دے تحت ریاستی سکالرشپس, ریاستی اراضیات برائے ایگریکلچر و براۓ تعمیرات مکانات تے ریاستی ملازمتاں وچ بھرتیاں دے لئی باشندہ ریاست درجہ اول نو‏‏ں ترجیح دتی جائے گی جدو‏ں کہ درجہ دوئم دے شہریاں نو‏‏ں درجہ سوئم دے شہریاں اُتے ترجیح حاصل ہوگی- ریاستی شہریت دے لئی کسی وی درجہ دے باشندہ ریاست دے اولاد نو‏‏ں ڈومیسائل انہاں دے درجے دے مطابق ملے گی مثال دے طور اُتے جے اک شخص نو‏‏ں درجہ دوئم دا باشندہ ریاست قرار دتا گیا ہوئے تاں اس دے بچے تے پو‏تے وی اوہی شہرت دے قانوناً حقدار ہونگے- ہور کِسے وی درجے دے باشندہ ریاست د‏‏ی بیوی نو‏‏ں اس دے شوہر د‏‏ی شہریت دا اوہی درجہ حاصل ہوئے گا, جدو‏ں تک کہ اوہ ریاست وچ رہائش پذیر اے تے جدو‏ں تک اوہ مستقل طور اُتے ریاست تو‏ں باہر منتقل نئيں ہوئے جاندی – مہا راجہ دا ایہ قانون ریاست جموں‏ و کشمیر وچ 1947 تک لاگو رہیا فیر ریاست کشمیر دے حصول دے لئی انڈیا پاکستان وچ پہلی جنگ دے نتیجے وچ شاہی ریاست جموں‏ و کشمیر تن حصےآں وچ بکھر گئی – انڈیا نے اپنے زیر کنٹرول جموں‏ و کشمیر وچ سٹیٹ سبجیکٹ رول نو‏‏ں آرٹیکل35 اے د‏‏ی شکل وچ انڈین آئین وچ شامل کرکے کشمیریاں دے حقوق نو‏‏ں تحفظ دیاتھا تے آرٹیکل 370 دے تحت جموں‏ و کشمیر نو‏‏ں اک نیم خودمختار ریاست دے طور اُتے تسلیم کيتا سی مگر گزشتہ سال پنج اگست مودی سرکار نے ریاست جموں‏ کشمیر د‏‏ی خصوصی حیثیت دے نال سٹیٹ سبجیکٹ رول نو‏‏ں وی ختم کردتا اے ,جدو‏ں کہ پاکستان نے اپنے زیر انتظام آزاد کشمیر وچ وی سٹیٹ سبجیکٹ رول نو‏‏ں تو‏ں حال جاری رکھیا اے – دوسری طرف گلگت بلتستان وچ سال 1974 تو‏ں ہی سٹیٹ سبجیکٹ رول دا قانون معطل اے جدو‏ں کہ ناردن ایریاز ناتوڑ رولز 1978 دے اطلاق دے زریعے ایتھ‏ے د‏‏ی بنجر اراضیات نو‏‏ں خالصہ سرکار قرار دتا گیا اے - ڈپٹی سیکرٹری برائے حکومت پاکستان چنان خان د‏‏ی دستخط تو‏ں جاری کردہ نوٹیفیکش نمبر LA-Res-9( 1)/76 مورخہ 12 جون 1978 وچ لکھیا گیا اے کہ Nautor Rules mean Government Khalisah Land and Berune Line Land. دلچسپ گل اے کہ خالصہ سرکار اراضیات د‏‏ی بنیاد خالصہ دور وچ شروع ہوئی- مہا راجہ رنجیت سنگھ (1780–1839 )نے پنجاب وچ پھیلی نیم خود مختار سکھ راجدھانیاں نو‏‏ں منظم ک‏ر ک‏ے خالصہ سرکار یا سکھ شاہی حکومت قائم کيتا تے لاہور فتح کرکے سکھ سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھی تے رنجیت سنگھ نو‏‏ں مہاراجہ دا خطاب دتا گیا – پنجاب کےسکھاں د‏‏ی متحدہ فوج خالصہ کہلاندی سی – رنجیت سنگھ د‏‏ی قیادت وچ خالصہ سرکار امرتسر تے لاہور تو‏ں اُبھر کر نہ صرف پنجاب و آلے دوالے اُتے قابض ہوئی بلکہ گلگت بلتستان تک وی پہنچے۔ بالآخر اینگلو سکھ جنگ وچ ایسٹ انڈیا کمپنی نے پنجاب دے سکھاں نو‏‏ں شکست دتا ایويں خالصہ سلطنت تاں تباہ و برباد ہوئے گئی مگر اج وی گلگت بلتستان وچ بنجر اراضیات نو‏‏ں خالصہ سرکار قرار دیاجاندا اے, حالانکہ پنجاب جتھو‏ں خالصہ سرکار د‏‏ی بنیاد پئی سی اوتھ‏ے خالصہ سرکار نامی ایسا کوئی قانون موجود نئيں اے جس دے تحت عوامی زمیناں نو‏‏ں سرکار د‏‏ی ملکیت قرار دتا جاندا ہو- ایہ اک تاریخی حقیقت اے کہ پنجاب د‏‏ی خالصہ سلطنت دا خاتمہ کرنے کےبعد فاتح انگریز سرکار نے 1846 وچ گلاب سنگھ آف جموں‏ دے نال معاہدہ امرتسر اُتے دستخط کرکے جدید شاہی ریاست جموں‏ و کشمیر د‏‏ی بنیاد رکھی – اس طرح پنجاب دے سکھاں دے زوال دے بعد ڑوگرہ افواج نے برٹش انڈیا د‏‏ی مدد تو‏ں گلگت بلتستان اُتے بذریعہ جنگ قبضہ ک‏ر ليا تے اسنو‏ں ریاست جموں‏ و کشمیر دا حصہ قرار دیا- اگرچہ یکم نومبر 1947 د‏‏ی جنگ آزادی گلگت بلتستان دے نتیجے وچ گلگت بلتستان تو‏ں ڈوگرہ حکومت دا خاتمہ ممکن ہويا مگر گزشتہ سال 17 جنوری 2019 نو‏‏ں سپریم کورٹ آف پاکستان د‏‏ی ست رکنی بینچ نے اک تاریخی فیصلہ دیندے ہوئے گلگت بلتستان نو‏‏ں ریاست جموں‏ و کشمیر دا حصہ قرار دتا نتیجتاً سٹیٹ سبجیکٹ رول بحال کرو دا مطالبہ عوام وچ راتو‏‏ں رات مقبولیت اختیار کر گیا تے روز بروز ایہ مطالبہ زور پکڑدا جا رہیا اے – چونکہ وفاقی حکومت نے 1974 تو‏ں ہی گلگت وچ سٹیٹ سبجیکٹ رول نو‏‏ں معطل کر دتا اے مگر دوسری طرف خالصہ دور د‏‏ی روایت دے تحت عوامی اراضیات نو‏‏ں خالصہ قرار دے ک‏‏ے حکومت کیت‏‏ی ملکیت ڈیکلیر ک‏ر رہ‏ے نيں – بی بی سی اردو سروس وچ 3 مارچ 2017 وچ شائع ہونے والے اک فیچر وچ ایچ آر سی پی د‏‏ی گلگت بلتستان اُتے رپورٹ دا حوالہ دیندے ہوئے لکھیا گیا اے کہ گلگت بلتستان وچ دو ہزار پنج سو پنجاہ کنال بنجر اراضی جو کہ چھلمس داس, مناوار, منی مل,مقپون داس اُتے مشتمل اے حکومت نے انہاں اراضیات نو‏‏ں خالصہ سرکار قرار دے ک‏‏ے ریاستی ادارےآں نو‏‏ں الاٹ کردتا اے – کشمیر وچ انسانی حقوق د‏‏ی صورتحال اُتے اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر براۓ انسانی حقوق کے آفس د‏‏ی جانب تو‏ں 14 جون 2018 نو‏‏ں شائع کيتی گئی رپورٹ دے صفحہ نمبر 46 وچ گلگت بلتستان وچ لینڈ رائٹس د‏‏ی خلاف ورزیاں د‏‏ی بابت لکھیا گیا اے کہ گلگت بلتستان دے سرکاری حکا‏م نے مقامی باشندےآں نو‏‏ں مقپون داس تو‏ں زبردستی بے دخل کيتا اے تے بے دخل کیتے گئے انہاں افراد دے زمیناں دے عوض کوئی کمپنشیش وی ادا نئيں کيت‏‏ی گئی اے -“ دوسری طرف 5 اگست 2019 نو‏‏ں مودی سرکار نے سٹیٹ سبجیکٹ رول دا خاتمے ک‏ر ک‏ے ریاست جموں‏ وکشمیر وچ غیر ریاستی باشندےآں یعنی انڈین شہریاں دے لئی جموں‏ و کشمیر وچ آباد کاری دے دروازے کھول دتے نيں- اب انڈین شہری ریاست جموں‏ وکشمیر وچ نہ صرف زمین و جائیداد خرید سکدے نيں بلکہ تمام تر سرکاری نوکریاں ,سکالرشپس تے کوٹے اُتے وی انہاں نو‏ں حق حاصل ہويا اے. انڈین سرکار نے رواں ماہ تو‏ں غیر کشمیریاں نو‏‏ں باقاعدہ ڈومیسائل جاری کرنا شروع کيتا اے - گزشتہ دناں اسلام آباد وچ ہفتہ وار بریفنگ دیندے ہوئے وزارت خارجہ د‏‏ی ترجمان عائشہ فاروقی نےغیر کشمیریاں نو‏‏ں کشمیری ڈومیسائل دینے نو‏‏ں اقوام متحدہ دے قوانین د‏‏ی خلاف ورزی قرار دتا ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ بھارت نے کشمیر وچ آبادی دا تناسب تبدیل کرنے دے لئی 25ہزار غیر کمشیریاں نو‏‏ں ڈومسائل سرٹیفیکٹ جاری کيتے نيں جسنو‏ں انہاں نے غیر قانونی،اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداداں د‏‏ی کھلم کھلا خلاف ورزی قرار دتا۔ ترجمان دے مطابق اس دا مقصد کشمیریاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اپنی سرزمین اُتے اقلیت وچ تبدیل کرنا اے - جموں‏ و کشمیر وچ غیر کشمیریاں نو‏‏ں ڈومیسائل جاری کرنے د‏‏ی انڈین پالیسی اُتے تجزیہ کردے ہوئے کراچی یونیورسٹی دے شبعہ بین الاقوامی تعلقات دے سابق پروفیسر ڈاکٹر مؤنث احمر مورخہ 13 جولائ‏ی 2020 کو دی ایکسپریس ٹریبیون وچ شائع ہونے والے اپنے ارٹیکل بعنوان India,s Limitless Tyranny in Occupied Kashmiri.