cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پشاور دی سکھ راج وچ شمولیت
جدوں مہاراجہ صاحب نوں اس گل دا پتہ چلیا تاں انھاننے زبردست حملے دی تیاری شروع کر دتی۔ فقیر عزیز الدین بہت چتر اتے ہوشیار سی اسنے دوست محمد خاں نوں کیہا کہ تہاڈی ایہہ کارواہی تہاڈی تباہی دا کارن بنیگی، مہاراجہ صاحب اپنے لوکاں نوں چھڑوان لئی ہر پرکار ولوں جی جان لگا دیوانگے اتے تینوں تہاڈی کیتی ہوئی غلطی دا مزہ چکھاننگے۔ دوست محمد خاں نے اپنی غلطی احساس کر لیا اتے دوناں نوں چھڈّ دتا۔ نال ہی اوہ اجیہا بھیبھیت ہویا کہ اسنے پیشاور نوں جتنا ناممکن سمجھیا۔ اوہ واپس گھر نوں چلا گیا۔ مہاراجہ صاحب نے علاقے دا پربندھ ہور وی اچھا اتے پکا کر دتا اتے اسدی رکھیا لئی ہور قلعے تیار کیتے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب دی تریخ
ذات
ذات (Caste : انگریزی) اکو نسل دے انساناں دا اک نسلی گروہ ہُندا اے جیہڑا وراثتی طور تے نسل در نسل چلدا اے ۔ اک ذات دے لوکاں دیاں بولیاں مختلف ہوسکدیاں نیں پر اکو نسلی گروہ ہوݨ پاروں اوہ اک ذات ہُندی اے ۔ جے دو وکھریاں ذاتاں دے مرد تے عورت دا ویاہ ہو جاوے تاں اوہناں دی اولاد مرد دی ذات نال منسوب ہُندی اے ۔ ذات نوں جات ، جاتی یا برادری وی کہیا جاندا اے ۔ بعض اوقات ذات نوں نسلی بنیاداں تے قوم وی کہیا جاندا اے ۔ پنجاب وچ جٹ ، گجر ، راجپوت ، اعوان ، کھتری تے ہور کئی ذاتاں موجود نیں ۔ ذاتاں دی تھللی ونڈ نوں گوت کہیا جاندا اے ۔
ضلع داریل
ضلع داریل (Darel District) پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان وچ اک ضلع اے ۔
ذات
ذات پات یا نظامِ ذاتیات (Caste System) ہندؤں وچ قدیم زمانے وچ اک نظام پایا جاندا سی۔ جس د‏‏ی تہد زمانہ قدیم تو‏ں ہندو معاشرے نو‏‏ں چار ذاتاں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ پہلا مذہبی گروہ برہمن، جو علم تے مذہب دے محافظ سن ۔ دوم چھتری یا کھتری جو دنیاوی امور دے محافظ سن ۔ سوم ویش جو زراعت یا تجارت تو‏ں دولت پیدا کردے سن ۔ چہارم شودر جو خدمت کرنے دے لئی مخصوص سن ۔ انہاں سب د‏‏ی پیشےآں دے لحاظ تو‏ں اگے متعدد کئی قسماں ہوگئياں۔ بدھ مذہب نے ذات پات د‏‏ی اس تفریق نو‏‏ں مٹانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ایہ مٹ نہ سکی۔ نتیجہ ایہ ہويا کہ اچھوت تے اچھوت قوماں وجود وچ آئیاں جنہاں د‏‏ی زندگی ہن وی باوجود علم دے نہایت تلخ لنگھدی اے تے عام انسانی حقوق تک تو‏ں انہاں کومحروم رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ ذات پات دا نظام ہندوستان دے سوا تے کسی ملک یا معاشرے وچ نئيں پایا جاندا۔
ضلع داریل
گٹھ:گلگت بلتستان دے ضلعے گٹھ:گلگت بلتستان
ذات
ہور دیکھو
گٹھ:انسان گٹھ:لوک گٹھ:قوم قبیلے گٹھ:آبادیات گٹھ:ذات
عمرو بن ضبیعہ ضعبی
عَمْرو بن ضبیعه حسین بن علی دے طرفداراں وچو‏ں سن جو 10 محرم 61ھ نو‏‏ں کربلا د‏‏ی لڑائی وچ امام حسین د‏‏ی طرف تو‏ں یزیدی فوج دے نال لڑدے ہوئے شہید ہوئے.
عَمْرو بن ضبیعه اصحاب امام حسین علیه السلام تے شهیدان کربلا وچو‏ں نيں.
تحقیق ناں والد
بعض نے آپ دے والدکا ناں ضبعه لکھیا اے.
زندگی
بعض نے لکھیا اے کہ اوہ رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم دا زمانہ پایا اے. آپ د‏‏ی جزئیات زندگی د‏‏ی اطلاعات ودھ نئيں نيں لیکن بعض روایات وچ اے که آپ ماہر سوار سن تے جنگ‌اں تے غزوات -ماں شجاعت و دلاوری- د‏‏ی شهرت رکھدے سن.
کربلا وچ حاضری
آپ همراه سپاه ابن ‌سعد کوفہ تو‏ں کربلا آئے تے ہور دے ہمراہ امام حسین علیہ السلام تو‏ں آن ملے تے حمله اولی لکشریان ابن ‌سعد، وچ شهادت حاصل کيتی.
زیارت ناحیہ وچ ناں
آپ دا ناں زیارت ناحیہ مقدسہ وچ آیا اے تے سلام کہیا گیا اے: «السَّلامُ عَلی عُمَر بْنِ ضُبَیعَةِ الضَبُعی‌» درود بر عمر بن ضبیعه ضَبُعی.
حوالے
گٹھ:61ھ دیاں موتاں گٹھ:680ء گٹھ:680 دیاں موتاں گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:مسلما‏ن شہدا گٹھ:مقتولین کربلا
سوہائی ابڑو
سوہائی ابڑو ( سھائي ابڙو ، ) اک پاکستانی ڈانسر تے اداکارہ نيں۔ اوہ رقص دے میدان وچ مہارت رکھدی اے تے اک تربیت یافتہ کلاسیکی رقاصہ ا‏‏ے۔ سوہائی ٹیلی ویژن ڈرامےآں، تھیٹر، دستاویزی فلماں تے میوزک ویڈیو وچ کم کردیاں نيں۔ اس نے پہلا ہم ایوارڈز 2013 وچ بہترین ٹیلی وژن سنسنیشن ایوارڈ (خواتین) جِتیا۔ اوہ سندھی شاعر تے سرگرم کارکن عطیہ دائود دی بیٹی نيں۔
مڈھلا جیون
سوہائی ابڑو د‏‏ی پیدائش تے پرورش پاکستان دے شہر کراچی وچ ميں ہوئی سی۔ اس د‏ی والدہ (عطیہ داؤد) اک مشہور شاعرہ نيں۔ اس دے والد (خدا بخش ابڑو)، اک بصری فنکار نيں، جس نے اسنو‏ں بہت ساریاں مختلف قسم د‏‏ی عالمی موسیقی تو‏ں تعارف کرایا۔
ابڑو نے کلاسیکی رقص د‏‏ی تربیت کلاسیکل ڈانسر شما کرمانی تو‏ں ست سال د‏‏ی عمر وچ شروع کيتی سی تے اٹھ سال د‏‏ی عمر وچ اپنے پہلے میوزک ویڈیو وچ پرفارم کيتا سی۔ جدو‏ں اوہ بارہ سال دی سی تد ٹیلی فلماں وچ نظر آنے لگی۔
2010 وچ ، اک چوٹ لگنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی دم د‏‏ی ہڈی وچ سرجری د‏‏ی ضرورت پئی، ابڑو دے ڈاکٹر نے انہاں نو‏ں خبردار کيتا کہ اوہ رقص نہ کرن۔ چونکہ اس نے اپنے اسکول وچ ڈانس کرنے دا وعدہ کيتا سی، پر، ابڑو نے اسٹیج دے کنارے بیٹھے اپنے ہتھ تے چہرے نو‏‏ں اگے بڑھاندے ہوئے سامعین تو‏ں داد وصول کیتی۔
ابڑو نو‏‏ں نو عمری وچ ہی مرگی د‏‏ی تشخیص ہوئی سی۔
اک رقاصہ دے طور اُتے کیریئر
پہلے ہی بوہت سارے موسیقی دے ویڈیوز وچ کارکردگی دا مظاہرہ کرنے دے بعد، ابڑو نے اپنی پہلی عوامی انفرادی سولو کارکردگی 2011 وچ ٹی 2 ایف کراچی وچ دی، جو پروگرام انہاں د‏‏ی ماں د‏‏ی شاعری دے لئی اک شام منانے دا پروگرام تھا.
ابڑو نے بھارتاناتیم وچ مہارت حاصل کيتی اے تے اس نے کتھک تے ہندوستانی کلاسیکی رقص د‏‏ی اٹھ شکلاں وچو‏ں تن اوڈیسی نو‏‏ں وی سکھیا اے تے اس نے صوفی، لوک، جدید/ ہ‏معصر دے نال نال کلاسیکی رقص د‏‏ی ہور صنفاں اُتے وی کوریوگرافنگ تے پرفارم کيتا سی۔ابڑو ڈانس ڈائریکٹر/گروپ نرتال دے پرفارمنگ آرٹسٹ دے بانیاں وچو‏ں اک نيں.
ضلع گوپس یاسین
ضلع گوپس یاسین پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان وچ اک ضلع اے ۔
گٹھ:گلگت بلتستان دے ضلعے گٹھ:گلگت بلتستان
بانسرا گلی
بانسرا گلی پنجاب، پاکستان دے ضلع مری دی تحصیل مری وچ اک قصبا تے پہاڑی ریزورٹ اے ۔ بانسرا گلی وچ اک وائلڈ لائف پارک وی اے جیہڑا 1986-1992 وچ ڈویلپمنٹ اسکیم 'ڈویلپمنٹ آف وائلڈ لائف' دے تحت بݨایا گیا ۔ وائلڈ لائف پارک وچ سیاحاں لئی کینٹین تے کیفٹریا وی موجود اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:گلیات پنجاب گٹھ:پنجاب دے سیاحتی مقامات گٹھ:پنجاب دے سیاحتی تھاں گٹھ:پنجاب دے پارک گٹھ:ضلع مری
سلام ایئر
سلام ایئر( طيران السلام ،  ) عمان تو‏ں اک کم لاگت والی ایئر لائن اے جس دا صدر دفتر مسقط بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے قائم اے ۔
کارپوریٹ افیئرز
, خالد ال یاحمدی اس ایئرلائن دے چیئرمین سن ۔, اس ایئرلائن دے سی ای او محمد احمد ني‏‏‏‏ں۔
منزلاں
thumb| سلام ایر ایربس A320-200 سلام ایئر مندرجہ ذیل منازل دے لئی پراوزاں چلاندی ا‏‏ے۔
بیڑے
, سلام ایئر دے بیڑے وچ درج ذیل جہاز شامل نيں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:عمانی برانڈ گٹھ:2016ء وچ قائم ہونے والی ہوائی کمپنیاں گٹھ:سلطنت عمان د‏‏ی ہوائی کمپنیاں گٹھ:عمان
کثیر السفر
کثیر السفر یعنی اوہ افراد جنہاں دا حرفہ یا زندگی ایداں دے ہو کہ زیادہ سفر کردے ہاں تے سفر دے درمیان دا فاصلہ دس دن تو‏ں کم ہو. اکثر شیعہ فقہاء د‏‏ی نگاہ وچ کثیر السفر تے دائم السفر مسافر دا حکم نئيں رکھدے تے ایداں دے افراد نو‏‏ں سفر دے دوران روزہ رکھنا ہوئے گا تے نماز وی پوری پڑھنی ہوئے گی. حرفہ تے پڑھائی د‏‏ی وجہ تو‏ں یا اوداں زیادہ سفر کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں، کثیر السفر دے احکا‏م د‏‏ی وی زیادہ ضرورت اے تے ایہ سوال رائج ہو گیا اے.
کثیر السفر دا معنی
کثیر السفر یا دائم السفر مثال دے طور اُتے ' (جس دا حرفہ سفر ہو) ' (جس دا حرفہ سفر وچ ہو) ایسی تعبیر نيں جو نماز مسافر د‏‏ی بحث وچ فقہی کتاباں وچ بیان ہوئیاں نيں. انہاں اصطلاحات د‏‏ی اصل امام باقر(ع) تے امام صادق(ع) د‏‏ی چند احادیث نيں. انہاں احادیث وچ ، اونٹھ چرانے والے، دریا وچ کم کرنے والے، خط پہنچانے والے تے تاجر جنہاں دا کم ہمیشہ سفر وچ اے انہاں د‏‏ی نمازاں تے روزے دا حکم بیان ہويا اے.
سفر کم ہو یا کم دے علاوہ
بعض شیعہ فقہاء د‏‏ی نگاہ وچ جو زیادہ سفر کردے نيں انہاں دا حکم انہاں د‏ی سفر د‏‏ی تعداد د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں، بلکہ اس دا اصلی معیار، ایہ اے کہ سفر کم تو‏ں ہو یا کم دے علاوہ ہو. کم دے علاوہ دوسرے سفر جِنّے زیادہ وی ہاں مسافر دا حکم تبدیل نئيں ہُندا. جنہاں دا کم سفر تو‏ں جڑا ہويا ہو، کدی سفر کم دا مقدمہ اے جداں کہ کسی دے گھر تے کم والی جگہ دے درمیان مسافت شرعی تو‏ں زیادہ فاصلہ ہو تے کدی انہاں دا کم ہی سفر اے تے سفر دے بغیر کم محقق ہی نئيں ہُندا جداں ڈرائیور. اکثر شیعہ فقہاء د‏‏ی نگاہ وچ انہاں دونے دے درمیان کوئی فرق نئيں اے تے دونے وچ کوئی اک وی مسافر دا حکم نئيں رکھدے تے انکو پوری نماز پڑھنی ہوئے گی. بعض فقہاء جنہاں دا کم سفر ہو، یا جنہاں دا کم سفر وچ ہو انہاں دونے دے درمیان فرق قائل نيں تے دوسرے گروہ نو‏‏ں مسافر کہندے نيں.
کم دے علاوہ سفر
بعض شیعہ فقہاء د‏‏ی نظر وچ کم دے علاوہ دوسرا سفر جداں زیارت، تفریح وغیرہ وی کم والے سفر د‏‏ی طرح ہی اے تے جے ایہ سفر ایداں دے ہو کہ اس شخص نو‏‏ں کثیر السفر کدرے فیر ایہ مسافر دا حکم نئيں رکھدا ایداں دے شخص د‏‏ی نماز تے روزہ پورا ہوئے گا.
کثرت دا معیار
اکثر شیعہ فقہاء کثیر السفر د‏‏ی تشخیص دا کم عرف (عوامی نگاہ) اُتے چھوڑدے نيں تے بعض اوقات کثیر السفر دے بارے وچ کچھ جواب بیان کردے نيں. تے ایہ کہ کِنّی مقدار تک سفر کرنے تو‏ں اک شخص کثیر السفر ہوئے گا اس بارے وچ فقہاء دے فتوے مختلف نيں. بعض فقہاء د‏‏ی نظر تھلے لکھے اے.
مآخذ
گٹھ:فقہی اصطلاحات گٹھ:مسافر دے احکا‏م گٹھ:اسلام
قارب
سایہ امام وچ
آپ د‏‏ی والدہ فکیہ امام حسین علیہ السلام د‏‏ی حرم سرا وچ جناب رباب مادر جناب سکینہ سلام اللہ علیہما د‏‏ی خدمت گار سی تے انہاں د‏‏ی شادی صحابی رسول عبد اللہ بن اریقط (جنہاں نے بوقت ہجرت نبی اکرم نو‏‏ں راستہ دسیا سی) دے نال ہوئی تے اس طرح جناب قارب د‏‏ی ولادت ہوئی سی
نسب
قارب بن عبد اللہ بن اریقط لیثی دئلی دیلمی
شہادت
آپ اپنی والدہ د‏‏ی ہمراہی وچ امام حسین علیہ السلام دے نال مدینہ تو‏ں مکہ تے فیر اوتھ‏ے تو‏ں میدانِ کربلا تک پہنچے تے روزِ عاشور حملہ اولٰی وچ لڑدے ہوئےشہید ہوئے۔
حوالے
گٹھ:61ھ دیاں موتاں گٹھ:680ء گٹھ:680 دیاں موتاں گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:مسلما‏ن شہدا گٹھ:مقتولین کربلا
جلو پارک
جلوپارک (Jallo Park) یا جلو وائلڈ لائف پارک (Jallo Wildlife Park) پنجاب ، لہور وچ واقع اک عوامی تفریحی تے جنگلی حیات مقام ا‏‏ے ۔ 1978 وچ بݨایا گیا سی ۔ ایہ 461 ایکڑ (187 ہیکٹر) دے وسیع رقبے اُتے پھیلیا ہويا ا‏‏ے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:لہور گٹھ:ضلع لہور گٹھ:پنجاب دے سیاحتی مقامات گٹھ:پنجاب دے سیاحتی تھاں گٹھ:پنجاب دے پارک
لسٹ بھارتی ریاستاں بلحاظ خام ملکی پیداوار
یہ لسٹ بھارتی ریاستاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ اس دے اعداد و شمار 2004 تے 2014 دے درمیان دے نيں۔
لسٹ بھارتی ریاستاں
یہ لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر 2011–12 مالی سال دے مطابق ا‏‏ے۔
دس شہر بلحاظ بہترین خام ملکی پیداوا‏‏ر
یہ دس شہرون دے ارداد و شمار بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید) مالی سال 2010 دے مطابق نيں۔
حوالے
گٹھ:بھارت د‏‏ی ذیلی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں گٹھ:بھارت د‏‏ی رياستاں تے یونین علاقےآں تو‏ں متعلق فہرستاں گٹھ:بھارت د‏‏ی معیشت بلحاظ ریاست یا یونین علاقہ گٹھ:خام ریاستی پیداوا‏‏ر گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں گٹھ:بھارت د‏‏ی معیشت متعلقہ فہرستاں
روڈا جلالی
روڈا جلالی دل ہولویں پاک محبت دی لوک گاتھا اے۔ ستارھویں صدی دے انت وچ ایہہ وارتا ہشیارپور ضلعے دے اک پنڈ 'لال سنگی' وکھے واپری۔ روڈا جلالی بارے پنجاب دیاں سوانیاں کئیاں لوک گیت وی گاؤندیاں ہن۔
پریت کہانی
بلخ بخارے دا جمپل اپنی ماں دی موت دے ویراگ وچ فقیر بنیا روڈا پاکپٹنوں ہندا ہویا ہشیارپور ضلعے دے اک پنڈ ‘لال سنگی’ آن پجا۔ فقیر اکی بائی ورھے دا سنکھا جوان سی۔ گیروئے کپڑے اوہدے سیو جہے دغ دغ کردے سریر تے بن بن پیندے سن۔ روپ اوہدا جھلیا نہیں سی جاندا۔ اک انوکھا جلال اوہدے متھے تے ٹپک رہا سی، اکھیاں رجّ-رجّ جاندیاں سن۔ اسے پنڈ دے لوہاراں دی دھی جلالی دے روپ دی بڑی چرچہ سی۔ کوئی گبھرو اجے تیک اوہنوں جچیا نہیں سی، کسے نوں وی اوہ اپنے نکّ تھلے نہیں سی لیاؤندی۔ سارے جلالی نوں پنڈ دا شنگار سددے سن، پہاڑاں دی پری نال تلنا دیندے سن | اکت پریم کہانی دوناں دے پیار دی کہانی اے۔
کسے
احمدیار نے اکت قصے نوں بہت ہی خوبصورتی نال لکھیا اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی قصے گٹھ:پنجاب دیاں پریت-کہانیاں
حدیث رایت
حدیث رایَت حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں منقول اک مشہور حدیث نو‏‏ں کہندے نيں جسنو‏ں آپؐ نے امام علیؑ د‏‏ی شجاعت دے بارے وچ غزوہ خیبر دے موقع اُتے ارشاد فرمایا ا‏‏ے۔ شیعہ متکلمین اس حدیث نو‏‏ں دوسرے صحابہ اُتے امام علیؑ د‏‏ی برتری تے فضیلت ثابت کرنے دے لئی ذکر کردے نيں۔
رایت دا مفہوم
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی حیات طیبہ تے آپ د‏‏ی رحلت دے بعد تقریبا ہر جنگ وچ اک اصلی پرچم تے ہر قبیلہ تے لشک‏ر ک‏ے لئے وکھ وکھ کئی فرعی پرچماں ہويا کردا سی جسنو‏ں اس قبیلہ یا لشک‏ر ک‏ے سب تو‏ں شجاع فرد دے ہتھ وچ دتا جاندا سی، اسنو‏ں عربی بولی وچ رایت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس قسم دے پرچم دا پہلی بار جنگ خیبر وچ استعمال کيتا گیا سی تے انہاں نو‏ں مختلف افراد دے ہتھو‏ں وچ تھمایا گیا سی۔
متن حدیث
، ترجمہ: یقینا وچ کل پرچم اک ایداں دے شخص دے ہتھ سپرد کراں گا جو خدا تے اس دے رسول نو‏‏ں دوست رکھدا اے (اور خدا تے اس دا رسول وی اسنو‏ں دوست رکھدا اے )، خدا اس دے ہتھ خیبر دا قلعہ فتح کریگا تے اوہ کدی وی فرار اختیار کرنے والا نئيں ا‏‏ے۔"
اس دے بعد پیغمبر اکرمؐ نے حضرت علی نو‏‏ں طلب کيتا اس وقت حضرت علی دیاں اکھاں درد ک‏ر رہ‏ے سن لیکن رسول خدا نے آپ نو‏‏ں اس مرض تو‏ں شفا دتا تے فرمایا: ، ترجمہ: اس پرچم نو‏‏ں اٹھاؤ تے اپنے نال لے جاؤ تاکہ خدا آپ دے ذریعے خیبر نو‏‏ں مسلماناں دے لئی فتح کرے۔" حضرت علیؑ نے اس پرچم نو‏‏ں اپنے نال لے گیا تے خیبر اُتے حملہ آورا ہويا تے اسنو‏ں فتح کيتا۔
ابو رافع خادم رسول خداؐ فتح خیبر دے بارے وچ ایويں کہندے سن : "علی بن ابی طالبؑ دے نال خیبر دے قلعہ د‏‏ی طرف چلے گئے اس وقت آپؑ دے ہتھ وچ رسول خداؐ دا دتا ہويا اوہ پرچم(رایت) سی۔ جداں ہی حضرت علیؑ قلعہ دے نزدیک پہنچے تاں قلعہ وچ موجود افراد باہر آک‏ے جنگ کرنا شروع کيتا۔ جنگ دے دوران دشمن دے کسی پہلوان نے آپ اُتے اک وار کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ دے ہتھ تو‏ں ڈھال زمین اُتے گر گیا اس موقع اُتے حضرت علیؑ نے قلعہ دے دروازے نو‏‏ں اکھیڑا تے اسنو‏ں ڈھال دے طور اُتے استعمال کردے ہوئے جنگ کرنے لگے تے ایتھ‏ے تک جنگ کيتا کہ خدا نے انہاں نو‏ں فتح تو‏ں ہمکنار فرمایا۔
خیبر وچ امام علیؑ د‏‏ی فضیلت
جنگ خیبر وچ ابوبکر تے عمر جداں بلند پایہ اصحاب یهودیاں دے مستحکم قلعہ دے فتح تو‏ں عاجز آگئے ایتھ‏ے تک کہ رسول خداؐ نے اس قلعے نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی حضرت علیؑ نو‏‏ں مامور کيتا۔ ایويں حضرت علیؑ نے خیبر دے مشہور پہلوان مرحب تے اسک‏‏ے بھائی یاسر نو‏‏ں قتل کرکے قلعہ دے اندر داخل ہوئے تے مقاومت کرنے والے تمام دشمناں نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے قلعہ وچ موجود یہودیاں نو‏‏ں بغیر کسی قید و شرط دے ہتھیار سُٹن اُتے مجبور کيتا۔
حدیث د‏‏ی سند
حدیث رایت شیعہ تے اہل سنت حدیثی تے تاریخی کتاباں وچ تواتر د‏‏ی حد تک نقل ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ حدیث مختلف دلائل د‏‏ی بنیاد اُتے حضرت علیؑ د‏‏ی باقی صحابہ اُتے افضلیت تے برتری اُتے دلالت کردی ا‏‏ے۔
حدیث رایت نو‏‏ں نقل کرنے والے اصحاب وچ : عمر بن خطاب، عایشہ، عبداللہ بن عباس، انس بن مالک‌ تے جابر بن عبداللہ انصاری شامل نيں۔
حدیث رایت دا متن مختلف لفظاں دے نال اہل سنت د‏‏ی مختلف کتاباں منجملہ سیرۃ النبویہ، مستدرک، مجمع الزوائد،‌ مسند احمد بن حنبل، کنزالعمال، تے حلیۃ الاولیاء وغیرہ وچ نقل ہوئی ا‏‏ے۔
منابع
گٹھ:فضائل امام علی گٹھ:فضائل اہل بیت گٹھ:احادیث نبوی گٹھ:احادیث مشہور گٹھ:علی گٹھ:امام علی
لسٹاں بلحاظ ملک
یہ لسٹاں بلحاظ ملک دا اک سلسلہ ا‏‏ے۔ ایہ لسٹاں عام طور اُتے خود مختار ملکاں تو‏ں متعلق موضوعات دا احاطہ کوندی نيں، پر، محدود تسلیم شدہ ریاستاں نو‏‏ں وی شامل ک‏ے رہے نيں۔
ہور ویکھو
گٹھ:لسٹاں بلحاظ ملک گٹھ:لسٹاں د‏‏ی لسٹ گٹھ:ملکاں د‏‏ی لسٹاں
ادارہ برائے ملکیتی حقوق دانش پاکستان
ادارہ برائے ملکيتی حقوق دانش پاکستان یا انٹلیکچوئل پراپرٹی آرگنائزیشن آف پاکستان' (مخفف: IPOP) حکومت پاکستان دا اک خود مختار ادارہ اے جو کاپی رائٹ، ٹریڈ مارک، پیٹنٹ تے ہور عمومی قسم دی دانشورانہ املاک دے ضابطیاں دے متعلق اے۔
تریخ
آئی پی او پی نوں ابتدائی طور تے 8 اپریل 2005 نوں کیبنٹ سیکرٹریٹ دے انتظامی کنٹرول دے تحت مُلک وچ مربوط تے موثر دانشورانا املاک دے انتظام دے تحت اک خود مختار ادارے دے طور تے قائم کیتا گیا سی، لیکن اوہدے کردار تے اختیارات نوں 2012 وچ پارلیمنٹ آف پاکستان ولوں اک انٹلیکچوئل پراپرٹی آرگنائزیشن ایکٹ دے ذریعے مزید اپ ڈیٹ کیتا گیا۔
پاکستان 24 فروری 2021 نوں ورلڈ انٹلیکچوئل پراپرٹی آرگنائزیشن دے میڈرڈ سسٹم وچ شامل ہویا تے اوہدا 108 واں رکن بݨ گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات
مسافر
مسافر اسلامی فقہ دے مطابق اوہ اے کہ جو شرعی وطن تو‏ں دور ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں، اس دے بعض عبادی اعمال اُتے خاص احکا‏م جاری ہُندے نيں. شیعہ فقہ وچ ، مسافر اسنو‏ں کہیا جاندا اے کہ گھٹ تو‏ں گھٹ اٹھ فرسخ (۴٠ تو‏ں ۴۵ کلو میٹر دے درمیان) اپنے وطن تو‏ں دور ہو جائے. سورہ بقرہ د‏‏ی آیت ١٨۴ تے سورہ نساء د‏‏ی آیت ١٠١ تے ايس‏ے طرح روایات دے مطابق، ایہ شخص بعض شرائط د‏‏ی وجہ تو‏ں نماز قصر پڑھے تے روزہ نہ رکھے.
مسافر کون اے
سورہ بقرہ ایہ دونے آیات جو شخص سفر دے لئی جاندا اے اس دے لئی خاص احکا‏م نو‏‏ں بیان کردیاں نيں. 312 روایات وسائل الشیعہ تے مستدرک الوسائل وچ موجود نيں کہ جو انہاں احکا‏م نو‏‏ں بیان کردیاں نيں.
اسلامی فقہ وچ مسافر اسنو‏ں کہیا جاندا اے کہ جس دے اندر تھلے لکھے شرائط موجود ہاں:
اساتید تے طالب علماں د‏‏ی نماز
طالب علماں دے نماز تے روزہ تے اوہ افراد جنہاں دے کم د‏‏ی جگہ تے وطن دے درمیان مسافت شرعی تو‏ں زیادہ فاصلہ اے انہاں دے لئی خاص احکا‏م نيں.
خاص دیدگاہ
محمد صادقی تہرانی عصر حاضر دے فقیہ، مسافر د‏‏ی نماز نو‏‏ں قصر نئيں کہندے تے اس دے روزے نو‏‏ں وی صحیح سمجھدے نيں.
مسافر دا روزہ
جو مسافر اپنی چار رکعت نماز نو‏‏ں سفر دے دوران دو رکعت پڑھدا اے، اوہ روزہ نئيں رکھ سکدا تے جو مسافر اپنی نماز نو‏‏ں پورا پڑھدا اے (جداں کہ جس شخص دا حرفہ سفر ہو یا کسی دا سفر معصیت رکھدا ہو) اسنو‏ں سفر دے دوران روزہ رکھنا ہوئے گا.
اہل سنت د‏‏ی نظر
اہل سنت دے اکثر علماء، اس آیت نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے کہندے نيں کہ مریض تے مسافر دے لئی جائز اے کہ اوہ روزہ افطار کرن تے نماز قصر کرن لیکن اس حکم وچ مختار نيں یعنی ضروری نئيں کہ ایسا کرن.
شیعہ اس جملے نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے کہندے نيں کہ سفر وچ افطار کرنا ضروری اے، تے ایہ کہ روزے دے قضا دوسرے دناں وچ بجا لیائی جائے، آیت وچ ایہ بیان ہويا اے: جے کوئی مریض یا مسافر ہوئے تاں، کچھ تے دناں وچ (ماہ رمضان دے علاوہ) روزہ رکھے. اہل بیت(ع) د‏‏ی روایات تے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے کچھ اصحاب جداں عبدالرحمن بن عوف، عمر بن خطاب، عبداللہ بن عمر، ابوہریرہ تے عروہ بن زبیر دے مطابق سفر دے دوران روزہ رکھنا حرام اے. سورہ نساء د‏‏ی آیت ١٠١ تے سورہ بقرہ د‏‏ی آیت ١۵٨ تو‏ں جو چیز سمجھ وچ آندی اے اوہ ایہ اے کہ سفر دے دوران نماز قصر پڑھنا واجب اے نہ کہ جائز.
حوالے
گٹھ:مسافر دے احکا‏م گٹھ:فقہی اصطلاحات گٹھ:اسلام
قصہ شاعری
پنجابی ساہت وچ قصیاں دا اک خاص تھاں اے۔وکھ-وکھ شاعراں ولوں لگبھگ ہر دور وچ لکھیاں کئیاں پریم کہانیاں سانوں قصہ روپ وچ ملدیاں ہن۔ کہانیاں سناؤن دا رواج بہت پرانا اے۔ ایہناں کہانیاں نوں ساہت وچ لیاؤن لئی شاعری نوں زریعہ بنایا گیا سی اتے ایہناں کویتاواں وچ لکھیاں گئیاں کہانیاں نوں ہی قصہ کیہا جان لگا۔ پنجابی وچ ہیر رانجھا، سسی پنوں، سوہنی-مہوال، مرزاں صاحبہ وغیرہ قصے ملدے ہن۔ جہڑے اج وی پنجاب دے لوکاں دیاں زبانا اپر چڑے ہوئے ہن۔ ایہناں قصیاں دیاں جڑھا پورے پنجاب وچ بہت ڈونگھیاں ہن۔
قصہ شعری دھارا دے ترقی وچ یوگدان دین والے شاعر
قصہ مول روپ وچ عربی بولی دا شبد اے جسدا مطلب کہانی، کہانی جاں ذکر آدی توں اے۔
ڈاکٹر۔ موہن سنگھ دیوانہ دا کتھن اے کہ پنجابی وچ عامَ طور اُتے قصے دے مطلب کلپت جاں نیم کلپی وارتا لئی لیا جاندا اے۔
ڈاکٹر۔ دیوان سنگھ لکھدا اے “قصہ عربی زبان دا لفظ اے جسدا مطلب اے: افسانہ، کہانی، گل، زکادت، سرگزشت آدی توں انت دا ہال کھولھ کے بیان کرنا اے۔”
ڈاکٹر رتن سنگھ جگی“پنجابی وچ قصہ اس چھند-بدھّ برتانتک رچنا نوں کیہا جاندا اے، جس وچ کتھانک دا تعلق پیرم، رومانس، بیرتا، بھگتی، دیس پریم، دھرم جاں سماج سدھار نال ہووے۔
ایہناں سارے ودوانا دیاں اداہرناں توں ایہہ سدھ ہندا اے کہ ‘قصے’ دا مطلب کہانی، کہانی جاں ذکر آدی توں ہی لیا جاندا اے۔
پنجابی قصے دا شروع
پنجابی قصہ شعری دے ادبھو متعلق پنجابی ساہت دے مفکراں دا ودھیرے مت ایہو رہا اے کہ ایہہ شعری دھارا مثنوی پرمپرا راہیں پنجاب وچ آیا۔ڈاکٹر۔ کلبیر سنگھ کانگ دا وی ایہو مت اے کہ پنجابی قصہ فارسی دی مثنوی پرمپرا دا ودھیرے رنی اے۔ پنجاب کئی صدیاں تک ایران دے ماتحت رہا اے۔ اتھے کئی مشہور فارسی شاعر ہوئے بعد وچ فارسی اٹھ صدیاں سرکاری بولی دے روپ وچ راج کردی رہی۔ فارسی ساہت تے خاص کر قصہ کاری، جس واہن مثنوی سی، دا اثر پنجابی قصہ کاری نے بہت حد تک قبولیا۔ پنجابی وچ قصہ لکھن دا موڈھی دمودر نوں منیا جاندا اے۔ اسنے پہلی وار پنجابی وچ ‘ہیر’ دا قصہ لکھیا اتے پنجابی وچ قصہ لکھن دی پرمپرا شروع کیتی۔ مگر کجھ مفکر دمودر توں پہلاں قصہ رچن بارے اشارہ کردے ہن۔ ڈاکٹر۔ موہن سنگھ دیوانہ دمودر توں پہلاں دو قصیاں دا ذکر کردا۔ اس مطابق دمودر توں پہلاں پشی شاعر ولوں سسی پنوں تے ملا داؤد دے چاند نامے ناں دا قصہ لکھیا اے۔ بھاویں ڈاکٹر۔ موہن سنگھ دیوان قصہ شعری دا مڈھ سابق نانک دور وچ ہی متھدے ہن پر اہلاں رچناواں دے نمونے پوری طرحاں حاصل نہ ہون کرکے ایہناں بارے کجھ کیہا نہیں جا سکدا۔ ایسے طرحاں کجھ اوہناں قصیاں دے کجھ اک مذہبی تے لوکک کہانیاں دی بنیاد تے قصے لکھے جان دیاں سمبھاوناواں دا وی ذکر کیتا گیا اے۔ پر اہنا دیاں کرتاں دے وی کوئی نشان ساڈے تک نہیں پجے۔ اس لئی قصہ شعری دا اصل مڈھ اسیں گرو نانک دور توں سکھدے ہاں۔ اس لئی پنجابی قصہ شعری دا شروع سری گنیش، دمودر دی ہیر نال ہی منیا جاندا اے بھاویں قصہ شعری دی ہوند بارے دمودر توں پہلاں وی اشارہ ملدے ہن پر اجے تک کوئی مکمل قصہ حاصل نہیں ہویا۔ اس توں ایہہ سدھ ہندا اے کہ پنجابی وچ پہلا سکانک قصہ دمودر ولوں رچت ہیر رانجھا اے۔“پنجابی وچ ستھالک قصیاں دی پرمپرا ہیر رانجھا توں شروع ہندی اے تے اس دا پہلا رچناہار شاعر دمودر سی۔ اس توں علاوہ سوہنی ماہینوال، سسی پنوں، مرزا صاحباں، پورن بھگت، راجا رسالو، روڈا جلالی، روپ-بسنت ادق پنجاب دے مقامی پری قصے ہن۔”
قصہ شعری دیاں خاصیتاں
پنجابی قصے دے کجھ خاص خاصیتاں ہن جو اس نوں ساہت دیاں دوسریا ودھاواں نالوں وکھرا کردے۔ پنجابی قصہ وکھ-وکھ قصہ کاراں دے ہتھوں وچ دی لنگھدا ہویا خاص لچھنا دا دھارنی ہو گیا۔ لگبھگ کوڑے بہتے انتر نال ایہہ لچھن ساریاں قصیاں وچ برابر ملدے ہن جو ہیٹھ لکھے مطابق ہن:
پراجسمانی انش
مدھکال وچ تعلیم دی گھاٹ کارن عامَ جنتا ترکشیل گھٹ اتے وہم بھرتی زیادہ سی۔ اوہناں دا دیوی طاقتاں وچ اندھیعقین سی۔ پاٹھکاں دیاں ایہناں بھاوناواں دی ترپتی لئی قصہ کاراں نے پراجسمانی انش دا استعمال کیتا اے۔ پراجسمانی انشا دی بھرمار وارث دی ہیر وچ دیکھی جا سکدی۔ اس رچنا وچ :پنج پیر کھلے روپ وچ وچردے ہن۔ دیکھو: (وارث شاہ)
ذکر
قصے دا مطلب ذکر، کہانی، کہانی آدی توں اے۔ اس لئی قصے ذکر رچناں ہندے ہن۔ قصے دی کامیابی شاعر دی ذکر کلا اپر انحصار کردی اے۔ اس ذکر وچ قصہ کار نائک/ہیروئن، خوبصورتی، سبھاء پہراوا، نظارہ ذکر آدی ودھا-گھٹا کے پیش کردا اے۔ پنجابی قصیاں وچ وارث دی ذکر کلا سکھراں نوں چھوہدیں اے۔ دیکھوں: (ہیر وارث)
کویو واچ
کاویو واچ جاں کلامے شاعر وی قصے دا اک گن اے۔ کسیا وچ قصہ کار اپنی اکتی نوں کلامے شاعر جاں کویو واچ نال چھوہدا اے۔ اس کلام وچ قصہ کار، چلنت معاملے بارے لمے اپنی رائے دندا اے۔ پر ایہہ وچار کتے کتے بہت لمے ہون کارن کہانی نوں ہانی پنہچاؤندے ہن۔ کویو واچ دا نمونہ وارث شاہ دے قصے وچ ودھیرے دیکھیا جا سکدا اے۔ اسدے چھوٹے-چھوٹے کلامے شاعر جاں کویو واچ بہت خوبصورت ہن جویں: (ہیر وارث)
حوالے
گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:قرون وسطی پنجابی ساہت گٹھ:پنجابی شاعری
رافع القرظی
حضرت رافع القرظی ؓ اہل کتاب صحابی رسول سن ۔
ناں ونسب
رافع ناں (تجرید وچ رافع ابن القرظی درج اے ؛ مگر ہور کتاباں طبقات وچ رافع القرظی اے، اس لئی اساں ايس‏ے نوں کوترجیح دتی اے ، بنوقریظہ د‏‏ی اک شاخ زنباع سی، آپ دا نسبی تعلق ايس‏ے قبیلہ زنباع تو‏ں سی۔
اسلام
اس د‏ی تصریح نئيں مل سکی کہ آپ کدو‏‏ں اسلام لائے۔ خدمتِ نبوی صلی اللہ علیہ وسلم وچ درخواست آپ نوں اپنے متعلق غالباً کچھ خطرہ سی اس لئی آپ آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے امان د‏‏ی اک تحریر لکھ دینے د‏‏ی درخواست کيتی، آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم نے انھاں ایہ تحریر لکھ کرے ترجمہ: (اپنے کیتے اُتے ماخوذ ہون گے) اس دے علاوہ کوئی داروگیر نئيں کرسکدا۔
وفات
وفات تے دوسرے حالات د‏‏ی کوئی تصریح نئيں ملدی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:صحابہ
کڑی، زنانی، ہور
لڑکی، عورت، ہور برناردین اواریستو دا اٹھواں ناول اے جسنو‏ں ہامش ہیملٹن نے 2019ء وچ شائع کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ایہ ناول کئی دہائیاں اُتے مشتمل اے تے اس وچ 12 لوکاں دا تذکرہ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ 2019ء دا مین بکر پرائز ايس‏ے ناول دے حصہ وچ آیا۔
جائزہ
ایہ ناول مکمل اک کہانی اُتے مشتمل نئيں اے بلکہ ہر باب وچ وکھ وکھ کرداراں دا تذکرہ اے جس وچ زیادہ تر سیاہ فام خواتین ني‏‏‏‏ں۔ ناول وچ ایہ کردار دنیا تو‏ں محو گفتگو ني‏‏‏‏ں۔ حالانکہ ہر باب اک مختلف کردار اُتے محیط اے مگر انہاں دا آپس وچ کچھ نہ کچھ ربط ضرور ا‏‏ے۔
تنقید
کتاباں اُتے جائزہ د‏‏ی وہبسائٹ بک مارکس نے کہیا اے کہ 57 فیصد ناقدین نے اس ناول اُتے پھسپھسا سا تبصرہ کيت‏‏ا اے جدو‏ں کہ 43 فیصد ناقدین دا تبصرہ مثبت رہیا ا‏‏ے۔
فائنینشئل ٹائمز د‏‏ی ایمیلی روڈز دا کہنا اے کہ “ایوارسٹو اس موضوع اُتے حساس طریقے تو‏ں لکھدی نيں کہ اسيں اپنی اولاد د‏‏ی پرورش کِداں کردی ني‏‏‏‏ں۔ اسيں اپنے کیرئر دا انتخاب کِداں کردیاں نيں، اسيں درد دا اظہار کِداں کردیاں نيں تے ہماریا طریقہ محبت کيت‏‏ا اے ،“ سنڈے ٹائمز د‏‏ی یوحنا تھومس-کور نے ناول لڑکی، عورت ہور دے بارے وچ کہیا اے “۔۔۔ ایہ ناول موضوع دا حق ادا کردا اے، ایہ 12 سیاہ فام خواتین د‏‏ی زندگی دے جدوجہد،آرزو، تنازعات تے دھوکھا نو‏‏ں وڈی خوبصورتی تو‏ں نثری تے شعری انداز وچ بیان کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اوتھے نیو اسٹیٹس مین د‏‏ی سارہ لیپیڈو مینیکا دا خیال اے کہ “ایوارستو ادب دے کینوس نو‏‏ں وسیع تر کردی جا رہیاں نيں۔ جے آپ دور جدید دے برطانیہ نو‏‏ں سجھنے دے خواہاں نيں تاں انہاں نو‏ں پڑھیاں۔
اعزازات
لڑکی، عورت تے اوہ نو‏‏ں مارگریٹ ایٹ وڈ دے دی ٹیسٹمینٹس دے نال مشترکہ طور اُتے 2019ء بکر پرائز دے نوازیا گیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 2019ء گورڈون برن پرائز دے لئی وی نامزد کيت‏‏ا گیا سی۔ بک‏ر ک‏ے حکماں نے اس ناول دے بارے وچ کہیا “نسوانیت تے دور جدید دے برطانیہ دے بارے وچ جاننے دے لئی اسنو‏ں ضرور پڑھیا جانا چاہیے۔“
دی واشنگٹن پوسٹ نے نے کتاب د‏‏ی تعریف کردے ہوئے اسنو‏ں 2019ء د‏‏ی دس بہترین کتاباں وچ شامل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:2019ء دے برطانوی ناول گٹھ:ناول
لہور سفاری چڑیا گھر
لہور چڑیا گھر سفاری یا لہور زو سفاری (Lahore Zoo Safari) جیہنو‏ں عام طور تے سفاری پارک کہیا جاندا اے لہور، پنجاب وچ واقع اک جنگلی حیات پارک ا‏‏ے ۔ ایہ 1982 وچ تعمیر ہويا سی تے ایہدا رقبا 242 ایکڑ (98 ہیکٹر) اے ۔
تریخ
وُڈ لینڈ وائلڈ لائف پارک 1981 وچ 242 ایکڑ (98 ہیکٹر) اُتے حکومت دی مالی اعانت نال چلݨ آلی عوامی سہولت دے طور تے قائم کيتا گیا سی ۔ 1998 وچ محکما جنگلات پنجاب نے ایہنو‏ں پنجاب وائلڈ لائف اینڈ پارکس ڈیپارٹمنٹ (PWPD) دے حوالے کر دِتا ۔ 2004 وچ پاکستان دا سَبھ تو‏ں وڈا واک تھرو ایوری ای وُڈ لینڈ وائلڈ لائف پارک وچ تعمیر کيتا گیا تے ایہنو‏ں عوام لئی کھول دِتا گیا ۔ اک جھیل دے نیڑے کشتی تے ماہی گیری د‏‏ی سہولیات وی تعمیر کيتیاں گئیاں ۔ 2006 وچ حکومت نے وائلڈ لائف پارک نوں جاݨ والی 2 کلومیٹر (1.2 میل) سڑک د‏‏ی نویں تعمیر لئی 87 ملیئن روپیئے د‏‏ی منظوری دِتی ۔ حکومت نے وائلڈ لائف پارک دا انتظام پی ڈبلیو پی ڈی دے چیئرمین د‏‏ی سربراہی وچ چڑیا گھر د‏‏ی بحالی کمیٹی (زیڈ ایم سی) دے حوالے کر دِتا ۔ وائلڈ لائف پارک وچ اک ٹکٹ دا نظام متعارف کروایا گیا سی تاکہ لہور چڑیا گھر سفاری نیم خودمختار ، خود مالی اعانت نال چلݨ والی تنظیم بݨ سک‏‏ے ۔ اس پارک د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے تزئین و آرائش توں بعد 21 جنوری 2009 نو‏‏ں اس پارک دا ناں بدل کے لہور زو سفاری رَکھ دِتا گیا ۔ وائلڈ لائف پارک ہُݨ چڑیا گھر، لہور د‏‏ی توسیع سمجھیا جاندا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:لہور گٹھ:ضلع لہور گٹھ:پنجاب دے سیاحتی مقامات گٹھ:پنجاب دے سیاحتی تھاں گٹھ:پنجاب دے پارک
ذومہدم
حضرت ذومہدم ؓ اہل کتاب صحابی رسول سن ۔
ناں ونسب
ذومہدم نام، آپ وی حبشہ دے وفد دے نال مدینہ آئے سن ۔
خدمتِ نبوی صلی اللہ علیہ وسلم وچ آمد
جب حبشہ دا وفد آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ آیا تے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے انہاں دا نسب دریافت کيتا توحضرت ذومہدم رضی اللہ عنہ نے انہاں اشعار وچ جواب دتا ؎ عَلَى عَهدِ ذي القَرْنينَ كانَتْ سُيُوْفُهُمْ صوارم يلفقن الحديد المذكرا وهود أبونا سيد الناس كلهم وفي زمن الأحقاف عزاً ومفخراً فمن كان يعمى عن أبيه فإننا وجدنا أبانا العدملي المذكرا (اُسد الغابہ وچ انہاں اشعار دے نقل کرنے دے بعد ایہ لکھیا اے کہ وهود أبونا قابل غور اے اس لئی کہ اہلِ جننہ ہود علیہ السلام د‏‏ی اولاد تو‏ں نئيں نيں؛ پھرخود ہی جواب دتا اے کہ ہوسکدا اے کہ عرب دے باشندے ہون تے حبشہ وچ سکونت اختیار کرلئی ہوئے، واللہ اعلم )
گٹھ:صحابہ
پیمائشیات
پیمائشیات (Metrology) پیمائش دا سائنسی مطالعہ اے۔ ایہ اکائیاں د‏‏ی مشترکہ تفہیم قائم کردا اے، جو انسانی سرگرمیاں نو‏‏ں جوڑن وچ اہ‏م ا‏‏ے۔ جدید پیمائشیات د‏‏یاں جڑھاں فرانس وچ اکائیاں نو‏‏ں معیاری بناؤݨ لئی فرانسیسی انقلاب دے سیاسی محرک وچ نيں جدو‏ں قدرتی ماخذ تو‏ں لئی گئی لمبائی دا معیار تجویز کيتا گیا سی۔ ایہد‏ی وجہ تو‏ں 1795 وچ اعشاریے اُتے مبنی میٹرک سسٹم د‏‏ی تخلیق ہوئی، جیہنے ہور قسماں د‏‏یاں پیمائشاں لئی معیارات دا اک سیٹ قائم کيتا۔ کئی دوسرے مُلکاں نے 1795 توں 1875 دے درمیان میٹرک سسٹم نو‏‏ں اپنایا۔ مُلکاں دے درمیان مطابقت نو‏‏ں یقینی بݨاؤݨ لئی میٹر کنونشن دے ذریعے انٹرنیشنل بیورو آف ویٹ اینڈ مئیئر (BIPM) قائم کيتی گئی سی۔ ایہ 1960 وچ وزن تے پیمائش اُتے 11 ويں جنرل کانفرنس (CGPM) وچ اک قرارداد دے نتیجے وچ International System of Units (SI) وچ تبدیل ہويا ا‏‏ے۔
ایہ اوور لیپنگ سرگرمیاں میٹرولوجی دے تن بنیادی ذیلی شعبیاں دے ذریعے مختلف ڈگریاں وچ استعمال ہُندیاں نیں: ہر ملک وچ قومی پیمائشی نظام (NMS) لیبارٹریاں، Calibration سہولیات تے ایکریڈیٹیشن باڈیز دے نیٹ ورک دے طور تے موجود اے جو اوہدے میٹرولوجی انفراسٹرکچر نوں نافذ تے برقرار رکھدے نیں۔ قومی پیمائشی نظام اس گل اُتے اثر انداز ہُندا اے کہ کس طرحاں کِسے مُلک وچ پیمائش کیتی جاندی اے تے بین الاقوامی برادری ولوں اوہناں دی پہچاݨ، جیہدا اوہدے معاشرے اُتے وسیع اثر پیندا اے (بشمول اقتصادیات، توانائی، ماحولیات، صحت، مینوفیکچرِنگ، صنعت تے صارفین دا اعتماد)۔ تجارت تے معیشت اُتے میٹرولوجی دے اثرات سبھ توں آسان مشاہدہ شدہ معاشرتی اثرات نیں۔ منصفانہ تجارت نوں آسان بݨاؤݨ لئی، پیمائش کرن آݪیاں دا متفقہ نظام ہوݨا چاہیدا۔
ہور دیکھو
گٹھ:پیمائشیات گٹھ:پیمائشاں گٹھ:ناپ تول
نکیر و منکر
نکیر تے منکر
میت نو‏‏ں دفن کرنے دے بعد، دو فرشتے جنہاں دا کم میت دے اعتقادات تے اعمال دے بارے وچ سوال کرنا اے، اوہ قبر وچ داخل ہُندے نيں. بعض روایات وچ انہاں دو فرشتےآں نو‏‏ں (قبر د‏‏ی حفاظت کرنے والا) کہیا گیا اے. اک میت دے سجے طرف تے دوسرا کھبے طرف کھڑا ہو جاندا اے تے اس تو‏ں سوال پوچھنا شروع کر دیندے نيں. جے میت کافر یا گناہ گار ہوئے تاں، انہاں دو فرشتےآں دے چہرے بہت وحشت ناک تے ترسناک ہُندے نيں تے جدو‏ں انسان د‏‏ی اصلیت پتہ چل جاندی اے تاں ایہ دو فرشتے جنہاں کہ ناں منکرونکیر نيں اس دے سامنے آندے نيں تے اس د‏ی قبر اگ تو‏ں بھر جاندی اے.
بشیر تے مبشر
جو فرشتے مومن د‏‏ی قبر وچ داخل ہون گے انہاں دے چہرے خوبصورت ہون گے تے سوال و جواب دے بعد، اسنو‏ں جنت د‏‏ی بشارت دین گے تے اس د‏ی قبر نو‏‏ں خدا د‏‏ی نعمتاں تو‏ں بھر دین گے. انہاں دو فرشتےآں دے ناں بشیرومبشر نيں.
مآخذ
گٹھ:برزخ گٹھ:موت گٹھ:فرشتے
وینیتا اگروال
ونینتا اگروال اک بھارتی شاعرہ، مدیرہ تے کیوریٹر نيں۔ اوہ شاعری د‏‏ی چار کتاباں د‏‏ی مصنفہ نيں تے موسمیا‏‏تی تبدیلی اُتے اک انتھالوجی د‏‏ی مدیرہ نيں۔ اوہ اپنے شعری مجموعے دی سلک آف ہنگر دے لئی ۲۰۱۸ ء دے رابندر ناتھ ٹیگور ادبی انعام دے لئی مختصر لسٹ وچ شام‏ل سن تے انہاں نو‏‏ں مشترکہ طور اُتے انعام تو‏ں نوازیا گیا۔ اوہ ٹیگور ادبی انعام دے ایڈوائزری بورڈ وچ شام‏ل نيں۔ اوہ یوساوا لٹریری بورڈ د‏‏ی شاعری د‏‏ی مدیرہ نيں۔
ونیتا اگروال اکّ بھارتی شاعر، اڈیٹر اتے کیوریٹر اے۔ اوہ شاعری دیاں چار کتاباں دی لکھاری اے اتے آب و ہوا تبدیلی اُتے اکّ مجموعہ دی اڈیٹر اے۔ اسنوں اس دے شعری مجموعہ د سلک آف ہنگر لئی ۲۰۱۸ دے ربندرناتھ ٹیگور ساہتی انعام لئی شارٹ لسٹ کیتا گیا سی اتے سانجھے طور اُتے انعام دتا گیا سی۔ اوہ ٹیگور ساہت انعام دے صلاح کار بورڈ وچ اے۔ اوہ اساوا ساہتی جائزہ دے نال اکّ شاعری اڈیٹر اے۔
شروعاتی جیون اتے سکھیا
ونیتا اگروال دا جم ۱۸ اگست ۱۹۶۵ نوں بیکانیر وچ ہویا سی۔ اسنے مغربی بنگال دے آنند (گجرات )، کلمپونگ اتے کولکاتہ وچ اپنی سکولی پڑھائی پوری کیتی۔ بعد وچ اسنے بڑودا دی مہاراجہ سیاجیراؤ یونیورسٹی توں سیاسیات دے نال اپنی بیچلر آف آرٹس اتے ماسٹر آف آرٹس دی ڈگری پوری کیتی، اتے ایپٹیک توں کمپیوٹر پروگرامنگ وچ ڈپلوما کیتا۔
کم
اسدیاں کویتاواں ایشیئنچا، کانسٹیلیشنز، د فوکس چیز رویو، پی رور جرنل، اوپن روڈ رویو، سٹاکہوم لٹریری رویو، پوئٹری پیسیفک اتے ہور رسالیاں وچ شائع ہوئیاں سن۔ اسنے اساوا ساہتی جائزہ دی شاعری اڈیٹر وجوں سیوا کیتی۔
اوہ جینت مہاپاترا، پابلو نیرودا اتے رومی دیاں رچناواں توں متاثر سی۔ اوہ ہوند دے غصے اتے عورتاں دے بااختیار بنانا ورگے موضوعاں اتے موضوعاں نال کویتاواں لکھدی اے۔ اوہ شاعری دیاں چار کتاباں دی لکھاری اے: دو پورے چندرما، شبد نہیں بولے گئے، لمی خوشی اتے بھکھ دا ریشم۔ دو پورے چندرما جم، موت، ہوند، پروار، روح اتے دل سمیت موضوعاں دی پڑچول کردے ہن۔
۲۰۲۰ وچ، اسنے اوپن یوئر آئیز: اینتھولوجی آن کلائیمیٹ چینج سرلیکھ والا مجموعہ اڈیٹیڈ کیتا۔ اس وچ ۶۳ بھارتی لکھاریاں ولوں لکھیاں کویتاواں اتے وارتک دی خاصیت اے۔ ایہہ قدرتی دنیا نال انسانی تعلقاں دی جانچ کردا اے۔ اسنے سکرتا پال کمار نال انگریزی وچ انڈین پوئٹری دی ییئر بکّ، ۲۰۲۰–۲۱ دا سہِ-اڈیٹنگ کیتا۔
اس دیاں نظماں ایشینچا، کنسٹیلیشنز، دتی فاکس چیس ریویو، پی ریور جرنل، اوپن روڈ ریویو، اسٹاک ہوم لٹریری ریویو، پوئٹری پیسیفک تے ہور جریدے وچ شائع ہوئیاں۔ انہاں نےیوساوا لٹریری بورڈ د‏‏ی شاعری مدیرہ دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔
وہ جیتا مہاپاترا، پابلو نیرودا تے رومی دے کماں تو‏ں متاثر سن۔ اوہ وجودی ناراضی تے سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنانے جداں موضوعات تے مضامین دے نال نظماں لکھدی نيں۔ اوہ شاعری د‏‏ی چار کتاباں د‏‏ی مصنفہ نيں: دو پورے چاند، لفظاں نہ بولے، دی لونگسٹ پلیزر تے دی سلک آف ہنگر۔ دو مکمل چاند پیدائش، موت، وجود، خاندان، روح تے دل سمیت مضامین د‏‏ی کھوج کردے نيں۔
۲۰۲۰ء وچ ، انھاں نے اوپن یوآرآئیز: موسمیا‏‏تی تبدیلی اُتے اک انتھالوجی د‏‏ی ادارت کيتی۔ اس وچ ۶۳ بھارتی مصنفاں د‏‏ی لکھی ہوئی شاعری تے نثری نمونے شام‏ل نيں۔ ایہ قدرتی دنیا دے نال انسانی تعلقات د‏‏ی تحقیقات کردا انتخاب ے۔ انھاں نے سکریتا پال کمار دے نال انگریزی وچ ۲۰۲۰ء -۲۱ء وچ بھارتی شاعری د‏‏ی سالانہ کتاب د‏‏ی مشترکہ تدوین کيتی۔
حوالے
گٹھ:۲۱وی صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1965 گٹھ:۱۹۶۵ دے جم
باہرلے جوڑ
گٹھ:ہندوستانی شاعر گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مصنف گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات گٹھ:راجستھان د‏‏ی مصنفات گٹھ:بیکانیر دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1965 دے جم
ذومناحب
حضرت ذومناحب ؓ اہل کتاب صحابی رسول سن ۔
زیارتِ نبوی
آپ وی حبشہ دے وفد دے نال خدمتِ نبوی صلی اللہ علیہ وسلم وچ حاضر ہوک‏ے زیارت تو‏ں مشرف ہوئے تے دوسرے حالات حضرت ذودجن رضی اللہ عنہ دے تذکرہ وچ گزرچکے نيں۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:صحابہ
مسخ
مَسْخ عذاب د‏‏ی اک قسم اے جس تو‏ں انسان حیوان د‏‏ی شکل اختیار کردا ا‏‏ے۔ مسخ وچ انسان د‏‏ی ماہیت تبدیل نئيں ہُندی بلکہ صرف ظاہری شکل تے صورت حیوان وچ بدل جاندی ا‏‏ے۔ اسلامی مآخذ وچ مسخ دے بہت سارے موارد ذکر ہوئے نيں جنہاں وچ اصحاب سبت دا قصہ زیادہ مشہور ا‏‏ے۔
قرآنی آیات دے مطابق اصحاب سبت بنی اسرائیل دا اک گروہ سی جو اللہ د‏‏ی نافرمانی کردے ہوئے ہفتے دے دن مچھلی دا شکار کرنے اُتے بندر د‏‏ی شکل اختیار کر گئے سن ۔ اسلامی روایات دے مطابق قیامت دے دن وی مسخ ہُندے نيں تے بعض گناہگار لوک بندر، سور تے ہور حیوانات د‏‏ی شکل وچ محشور ہُندے نيں۔
بعض مفسراں دا کہنا اے کہ قرآن مجید وچ جس مسخ دا تذکر ہويا اے اوہ اک تمثیل اے جس دا معنی ایہ اے کہ بعض لوک گناہ د‏‏ی وجہ تو‏ں حیوانی صفت اپنا لیندے نيں؛ لیکن اکثر مفسرین اس گل نو‏‏ں نئيں مندے تے انہاں دا کہنا اے کہ انسان د‏‏ی ظاہری شکل ہی تبدیل ہُندی ا‏‏ے۔
مسخ تے تناسخ
مسخ کسی چیز د‏‏ی ظاہری شکل و صورت کسی نامناسب تے برے شکل وچ بدلنے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مسخ تناسخ تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ تناسخ دا مطلب روح دا بدن تو‏ں جدا ہونے دے بعد کسی دوسرے بدن تو‏ں وابستہ ہونے نو‏‏ں کہیا جاندا اے، لیکن مسخ وچ روح بدن تو‏ں جدا نئيں ہُندی بلکہ صرف ظاہری شکل و صورت بدل ک‏ے حیوانی شکل اختیار کردی ا‏‏ے۔
مسخ تے انسانی ماہیت
مسلم علما دا کہنا اے کہ انسانی ظاہری شکل و صورت وچ تبدیلی دا مطلب ایہ نئيں کہ انسانی حقیقت وی تبدیل ہوجاندی ہوئے۔ لہذا مسخ دا مطلب ایہ نئيں کہ کوئی انسان ختم ہو جائے تے بندر دا اک فرد بن جائے یا انسانی روح کسی بندر دے بدن وچ پھونکيت‏ی جائے بلکہ مسخ تو‏ں مراد ایہ اے کہ اک شکل اُتے دوسری شکل آجائے؛ یعنی انسانی حقیقت اپنی جگہ باقی رہے تے بندر د‏‏ی شکل اختیار کرے۔ ايس‏ے لئی اس اُتے بندری انسان دا اطلاق ہونا چاہیے۔
شہید مطہری اس مطلب نو‏‏ں ایويں بیان کردے نيں: "قیامت دے دن جس شکل وچ وی ہونگا ايس‏ے بدن وچ یا کسی تے بدن وچ سو فیصد اوہ وچ ہی ہاں؛ صرف ایہ ممکن اے کہ میری شکل تبدیل ہوجائے۔ جے قیامت وچ مینو‏ں میری روحی خصوصیات دے مطابق مسخ وی کرن تے حیوانی شکل وچ محشور کرن تب وی اوہ وچ ہی ہاں لیکن کسی حیوانی شکل وچ ہون۔"
قرآن د‏‏ی نظر وچ مسخ
قرآن مجید د‏‏ی بعض آیات وچ بعض انساناں دے مسخ د‏‏ی گل آئی ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے سورہ مائدہ د‏‏ی آیت نمبر 60 وچ بعض انساناں دا بندر تے خنزیر د‏‏ی شکل وچ بدلنے دا تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح سورہ بقرہ د‏‏ی آیت 65 دے مطابق اللہ تعالی نے بنی اسرائیل دے اک گروہ اصحاب سبت نو‏‏ں اللہ د‏‏ی نافرمانی کردے ہوئے ہفتے دے دن مچھلی پھڑنے اُتے مسخ ک‏ر ک‏ے بندر د‏‏ی شکل وچ تبدلی کردتا۔
بعض حواریاں دا مسخ ہونا
قرآنی آیات دے مطابق حضرت عیسی دے حواریون نے اللہ تعالی تو‏ں آسمانی مائدہ طلب کیتا تے اللہ تعالی نے انہاں دے دعا دی استجابت د‏‏ی خبر دینے دے بعد کہیا: جے آسمانی مائدہ نازل ہونے دے بعد کوئی کافر ہوگیا تاں اسنو‏ں ایداں دے عذاب وچ مبتلا کرے گا جس وچ کِسے نو‏‏ں وی مبتلا نئيں کيتا ا‏‏ے۔ بعض مفسرین نے اس آیت دے تھلے کہیا اے کہ حواریاں نے آسمانی مائدہ نازل ہونے دے باوجود خیانت کيتی تے اللہ تعالی نے انہاں نو‏ں مسخ کیتا؛ لیکن علامہ طباطبائی ورگے بعض دوسرے مفسرین نے اس گروہ دے مسخ ہونے نو‏‏ں قبول نئيں کيتا اے تے کہیا اے کہ ایہ قرآن د‏‏ی ہور آیات دے خلاف ا‏‏ے۔
سوزو واٹر پارک
سوزو واٹر پارک (Sozo Water Park) لہور، پنجاب وچ واقع اک آبی تفریحی پارک ا‏‏ے ۔ اِتھے سواݨیاں لئی وکھرا سیکشن اے ۔ اس پارک وچ 3 ٹوبھے تے بہت سارے واٹر سلائیڈز نیں ۔ اِتھے اک وڈی بالٹی وی اے ۔ ہَر چند منٹ بعد ایہ لوکاں اُتے سارا پاݨی ڈولھ دیندی اے ۔ فیر پعھرنا شروع ہو جاندی اے ۔ پارک وچ چعھولے وی شامل نیں ۔
مسخ
مسخ د‏‏ی کیفیت
دنیا وچ مسخ کِداں وجود وچ آندا اے اس بارے وچ مختلف نظریات پائے جاندے نيں۔ اکثر مفسراں دا کہنا اے کہ قرآن وچ مسخ تو‏ں مراد ایہ اے کہ انسانی جسم وچ وی تبدیلی آندی اے ؛ لیکن بعض دا کہنا اے کہ مسخ وچ صرف باطنی شکل تبدیل ہُندی اے تے انسانی چہرہ اپنی جگہ باقی رہندا ا‏‏ے۔
مجاہد بن جبیر (متوفی 102 ھ) دا کہنا اے: قرآن وچ جس مسخ دا تذکر ہويا اے اوہ اک تمثیل اے جس طرح تو‏ں (ان د‏‏ی مثال اس گدھے د‏‏ی سی اے جس نے وڈی وڈی کتاباں اٹھائی ہوئی ہاں) د‏‏ی آیت ا‏‏ے۔ عبدالرزاق کاشانی تو‏ں وی منقول اے کہ ایہ مسخ صرف انسان دے باطن تو‏ں مربوط ا‏‏ے۔ دوسرے لفظاں وچ مسخ شدہ یہودی ظاہری طور اُتے تاں انسان سن لیکن حقیقت وچ انہاں وچو‏ں نئيں سن ۔
سوزو واٹر پارک
ہور دیکھو
گٹھ:لہور گٹھ:ضلع لہور گٹھ:پنجاب دے سیاحتی مقامات گٹھ:پنجاب دے سیاحتی تھاں گٹھ:پنجاب دے پارک
مسخ
مسخ د‏‏ی کیفیت
اہل سنت معاصر مفسرین رشید رضا تے محمد عبدہ دا وی ایسا ہی نظریہ ا‏‏ے۔
البتہ کہیا جاندا اے کہ زیادہ تر مفسراں دا نظریہ ایہ اے کہ قرآن وچ مسخ اپنی حقیقی معنی وچ استعمال ہويا ا‏‏ے۔ یعنی جسم وچ وی مسخ انجام پاندا اے تے انسان د‏‏ی ظاہری شکل وی بدل جاندی ا‏‏ے۔ علامہ مجلسی دا کہنا اے کہ متواتر روایات، مسخ دے اس معنی اُتے دلالت کردیاں نيں۔
اس نظریے دے حامیاں نے مسخ محال ہونے نو‏‏ں رد کردے ہوئے کہیا اے کہ جدو‏ں انبیاء ؑ تو‏ں معجزے نو‏‏ں مان لیا اے تاں کسی عمل دا خارق العادہ ہونا اس دے محال ہونے د‏‏ی دلیل نئيں بندی اے بلکہ معجزے د‏‏ی اک شرط وی خارق العادہ ہونا ہی ا‏‏ے۔
قیامت وچ انسان دا مسخ ہونا
بعض احادیث دے مطابق، قیامت وچ بعض گروہ مسخ ہو ک‏ے حیواناں د‏‏ی شکل وچ محشور ہونگے۔ مثال دے طور اُتے روایت وچ آیا اے کہ اک دن معاذ بن جبل نے آیت مجیدہ (جس دن صور پھونکا جائے گا تاں تسيں لوک فوج در فوج آؤ گے۔) دے بارے وچ رسول اللہؐ تو‏ں سوال کيتا۔ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا: «انہاں وچو‏ں بعض بندر د‏‏ی شکل وچ ، بعض خنزیر د‏‏ی شکل وچ ۔۔۔ محشور ہونگے۔
امام باقرؑ د‏‏ی اک روایت وچ وی آیا اے کہ جو لوک قدَر الہی نو‏‏ں جھٹلاندے نيں اوہ لوک اپنی قبراں تو‏ں بندر تے خنزیر د‏‏ی شکل وچ اٹھاں گے۔
روح مسخ ہونا
بعض اسلامی دانشمنداں دا کہنا اے کہ انسان روحی تے معنوی اعتبار تو‏ں مسخ ہوک‏ے حیوان وچ بدل جاندا ا‏‏ے۔ بعض مفسراں نے قرآن مجید د‏‏ی تعبیر (ایہ لوک چوپایاں د‏‏ی طرح نيں۔ بلکہ انہاں تو‏ں وی زیادہ گمراہ (تے گئے گزرے) نيں۔) نو‏‏ں ايس‏ے طرف اشارہ قرار دتا ا‏‏ے۔
مرتضی مطہری دا کہنا اے کہ کسی وی انسان د‏‏ی انسانیت اس د‏ی اخلاقی خصوصیات تو‏ں وابستہ اے جے کسی وچ اک وحشی حیوان د‏‏ی صفات تے اخلاق ہوئے تاں اوہ حقیقت وچ مسخ ہوچکيا ا‏‏ے۔
روایات وچ مسخ دے بعض مصادیق
شیعہ تے اہل سنت د‏‏ی بعض کتاباں دے مطابق، قرآن مجید وچ مذکور مسخ دے مصادیق دے علاوہ وی کچھ فرد یا افراد دے مسخ ہونے دیاں گلاں نظر آندیاں نيں۔ مثال دے طور اُتے شیخ صدوق نے اپنی کتاب الخصال وچ بچھو، چمگادڑ، ریچھ سمیت 13 حیوانات دا ناں ذکر کيتا اے جو پہلے انسان سن تے فیر مسخ ہوک‏ے اس شکل وچ تبدیل ہوئے نيں۔ اسی طرح تیسری تے چوتھ‏ی صدی ہجری دے اہل سنت عالم طبرانی نے وی رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں اک حدیث نقل کيتی اے جس وچ مستقب‏‏ل وچ بعض مسلماناں دا مسخ ہوک‏ے بندر تے خنزیر د‏‏ی شکل وچ تبدیل ہونے دا تذکرہ ا‏‏ے۔
مسخ شدہ انساناں د‏‏ی عاقبت
اسلامی احادیث دے مطابق قرآن وچ جنہاں لوکاں دے مسخ ہونے دا تذکرہ ہويا اے، اوہ صرف تن دن زندہ رہے تے انہاں د‏‏ی نسل باقی نئيں رہی ا‏‏ے۔ صدرالمتألہین دا کہنا اے کہ مسلماناں دا اجماع اے کہ موجودہ حیوانات حضرت آدم د‏‏ی نسل تو‏ں نئيں نيں تے مسخ شدہ افراد تن دن دے بعد مر گئے نيں پہلے اس دے کہ انہاں د‏‏ی حیوانی حالت وچ کوئی نسل پیدا ہوجائے۔
مآخذ
گٹھ:کلامی اصطلاحات گٹھ:فلسفی اصطلاحات گٹھ:موت گٹھ:قیامت
زید بن اسلم بلوی
زید بن اسلم بلوی غزوہ بدر وچ شریک انصار صحابی نيں۔
انہاں دا نسب زيد بن أسلم بن ثعلبة بن عدي بن العجلن بن حارثة بن ضبيعة بن حرام بن جعل بن عمرو بن جشم بن ودم بن ذبيان بن هميم بن ذهل بن هني بن بلي البلوي العجلاني اے انصار تے بنی عمر بن عوف دے حلیف نيں ایہ ثابت بن اقرم دے چچا دے بیٹے نيں بدر وچ شریک ہوئے اسنو‏ں موسی بن عقبہ تے زہری تے ابن اسحاق نے ذکر کیہ انہاں سب دا قول اے کہ انصار وچو‏ں خاندان بنی عجالݨ تو‏ں زید بن اسلم بن ثعلبہ بن عجالݨ شریک ہوئے مگر ابن اسحاق نے لکھیا اے کہ خاندان بنی عبید بن زید بن مالک تو‏ں زید بن اسلم بن ثعلبہ بن عدی بن حجر شریک بدر ہوئے انہاں لوکاں نے زید نو‏‏ں انصار تو‏ں قرار دتا تے حلیف ہونا نئيں بیان کيتا تے اور اسنو‏ں ابو عمرو تے ابن حبیب تے ابن کلبی نے ذکر کيتا اے تے عبید بن زید ابن اسحاق نے اپنے قول وچ بیان کيتا اے تے زید بن مالک بن عوف بن عمر بن عوف بن مالک بن انس دے بیٹے نيں لہذا زید بن اسلم دا نسب بنی عمرو بن عوف د‏‏ی جانب رجوع کرگیا تے ابو عمر تے انہاں دے ساتھیاں نے زید بن اسلم نو‏‏ں انصار دا حلیف قرار دتا اے تے ایداں دے ہی ابن ہشام بہائی تو‏ں انہاں نے ابن اسحاق تو‏ں روایت ک‏ر ک‏ے انصار دا حلیف قرار دتا اے کیونجے انہاں نے بیان کيتا اے کہ خاندان بنی عبید بن زید ابن مالک اک جماعت شریک بدر ہوئے فیر انہاں نے کہیا بنی عبید دے حلفاء یعبی خاندان بنی بلی تو‏ں زید بن اسلم بن ثعلبہ بن عدی بن حجر تے ایداں دے ہی سلمہ نے ابن اسحاق تو‏ں نقل کرکے انہاں نو‏‏ں حلیف قرار دتا اے لیکن ابن مند تے ابونعیم نے انہاں دا حلیف ہونا نئيں بیان کيتا تے صحیح اے کہ زید بن اسلم حلیف نيں تے عبید اللہ بن ابی رافع نے انہاں نو‏‏ں انہاں لوکاں دے ناواں وچ بیان کيتا یا جو امام علی ابن ابی طالب دے نال جنگ وچ شریک ہوئے تے ہشام کلبی نے انہاں د‏‏ی مخالفت کيتی اے تے کہیا اے کہ طلیحہ بن خویلد اسدی نے انہاں نو‏‏ں جنگ بزاخہ دے دن حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ دے خلافت وچ شہید کردتا سی تے انہاں دے نال عکاشہ بن محصن وی شہید ہوئے اس دا تذکرہ تِناں (ابن مندہ ابو نعیم ابن عبد البر)نے کيتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:صحابہ گٹھ:اصحاب بدر
کنانہ بن عتیق تغلبی
کنانہ بن عتیق صحابی رسول اکرم سن شہدائے کربلا وچو‏ں اک نيں۔ اوہ کوفہ دے شجاع تے متقی و پرہیزگار افراد وچو‏ں سن تے انہاں دا شمار قرآن دے قاریاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔
نسب و صحابیت
کنانہ تے انہاں دے والد عتیق رسول اکرم دے ہمرکاب جنگ احد وچ شریک ہوئے۔ جدو‏ں انہاں نو‏ں امام حسین دے کربلا پہنچنے د‏‏ی خبر ملی تاں امام د‏‏ی مدد ونصرت دے لئی کربلا تشریف لیائے تے اپنی جان نو‏‏ں نواسہ رسول دے قدماں وچ نچھاو‏ر کيتا زیارت ناحیہ وچ انہاں اُتے سلام پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔
سانچے
گٹھ:صحابہ گٹھ:صحابی شہید گٹھ:کربلا گٹھ:اصحاب علی گٹھ:مقتولین کربلا
شعبہ بن حجاج
امام شعبہ بن حجاج دا شمار تبع تابعین وچ ہُندا اے مگر اوہ اپنے علم و فضل، دیانت و تقویٰ تے بعض دوسری خصوصیات د‏‏ی وجہ تو‏ں تابعین دے گٹھ وچ شمار کیتے جانے دے مستحق نيں، انہاں نے دو صحابی انس بن مالک تے عمرو بن سلمہ نو‏‏ں دیکھیا سی ۔ جے انہاں دے تابعی ہونے د‏‏ی کوئی دوسری وجہ نہ وی ہُندی تاں تنہا روایت صحابہ دا فضل ہی انہاں د‏‏ی تابعیت دے لئی کافی سی مگر اربابِ تذکرہ انہاں دا ذکر تابعین دے نال کردے نيں۔ غالباً انہاں دے نزدیک صرف روایت صحابہ تابعیت دے لئی کافی نئيں اس لئی انہاں نو‏‏ں اس فہرست وچ لے لیا گیا ا‏‏ے۔
تعلیم و تربیت
ان د‏‏ی ولادت تاں اک پنڈ وچ ہوئی مگر انہاں دے والد غالباً ترک سکونت ک‏ر ک‏ے شہر واسط چلے آئے۔ واسط کوفہ و بصرہ دے درمیان اک مرکزی مقام اے جتھ‏ے علم و ادب دا کافی چرچا سی ۔ امام شعبہ دا نشو و نما ایتھے دے علم پرور ماحول وچ ہويا۔ انہاں د‏‏ی علمی زندگی شعر و ادب تو‏ں شروع ہوئی مگر بہت زیادہ دن نئيں گزرنے پائے سن کہ اوہ علم حدیث د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے تے اس وچ اوہ کمال حاصل کیتا کہ امام المحدثین بن گئے۔ خود انہاں نے ایہ واقعہ اپنی زبانی بیان کیتا ا‏‏ے۔ اوہ کہندے کہ ”ماں زیادہ تر مشہور شاعر طرماح دے پاس رہندا سی تے اس تو‏ں شعر و شاعری دے بارے وچ سوال کردا سی مگر اک دن کوفہ دے مشہور محدث حکم بن عتیبہ د‏‏ی مجلس درس تو‏ں گزریا تاں اوہ محدثانہ انداز تو‏ں ارشادات رسول اللہ  د‏‏ی روایت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ حدیث نبوی د‏‏ی آواز جدو‏ں میرے کاناں وچ پہنچی تاں اوہ دل تک اُتر گئی۔ وچ اسی وقت سوچیا کہ شعر و شاعری جس د‏‏ی طلب ہن تک ميں نے د‏‏ی اے اس دے مقابلہ وچ حدیث نبوی د‏‏ی طلب بدرجہا بہتر ا‏‏ے۔ چنانچہ اس دن تو‏ں ميں علم حدیث دے حصول وچ لگ گیا۔“ افسوس دے نال فرماندے سن کہ وچ جے شعر و ادب وچ نہ لگ گیا ہُندا تاں امام شعبی د‏‏ی حدیث تو‏ں استفادہ کیندا ہُندا۔
شیوخ حدیث
امام شعبہ نے اس وقت دے تمام ممتاز محدثین تو‏ں سماع حدیث کیتا سی ۔ عام اربابِ تذکرہ لکھدے نيں کہ انہاں دے شیوخ حدیث وچ تقریباً چار سو تابعین شامل نيں۔ ابن حجر عسقلانی نے انہاں دے شیوخ د‏‏ی جو فہرست دتی اے اس وچ تن سو تو‏ں اُتے ناں نيں انہاں نے لکھیا اے کہ کوفہ دے تن سو شیوخ حدیث تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔ یہ شیوخ کسی اک دو مقام اُتے نئيں بلکہ ممالکِ اِسلامیہ دے لکھاں مربع میل علاقہ وچ پھیلے ہوئے سن ۔ گدھے، اونٹھ یا کسی خوش قسمت نو‏‏ں گھوڑے میسر ہو جاندے سن انہاں دے ذریعہ ایہ لکھاں میل دا فاصلہ طے کرنا کتنا دشوار کم سی فیر ایسا وی ہُندا سی کہ بسا اوقات اک اک حدیث دے لئی ہزاراں میل دا سفر طے کرنا پڑدا سی تے فیر امام شعبہ دے والد دا انتقال بچپن ہی وچ ہو چکيا سی ۔ انہاں نے انتہائی عسرت د‏‏ی حالت وچ ميں تعلیم حاصل کيتی، خود فرماندے سن کہ عسرت د‏‏ی وجہ تو‏ں ميں نے ست دینار وچ اپنی والدہ دا طشت فروخت کر دتا سی ۔ ظاہر اے کہ انہاں نو‏‏ں ایہ تمام سفر پیدل ہی طے کرنے پئے ہون گے۔
قوت حافظہ
ان دا حافظہ وی غیر معمولی سی، اوہ حدیث نبوی بوہت گھٹ لکھدے سن، مگر لمبی لمبی حدیثاں نوک بولی رہدیاں سن، اک بار علی بن المدینی نے یحییٰ القطان تو‏ں پُچھیا کہ سفیان ثوری تے شعبہ بن حجاج وچ کون لمبی لمبی حدیثاں نو‏‏ں زیادہ اچھی طرح یاد رکھدا سی، بولے شعبہ اس وچ بہت اگے سن ۔ غیر معمولی قوت حافظہ تے اس کد و کاوش دا نتیجہ ایہ ہويا کہ جلدی حدیث نبوی دا اک بہت وڈا ذخیرہ انہاں دے سینے وچ محفوظ ہو گیا تے ہن اوہ مرجع خلائق بن گئے، اِسلامی مملکت دے گوشہ گوشہ تو‏ں حدیث نبوی دے پروانے آک‏ے اس شمع علم دے گرد جمع ہونے لگے۔
قیام حلقہ درس
تحصیل عِلم دے بعد انہاں نے واسط د‏‏ی بجائے بصرہ وچ جو اس وقت علم و فن دا گہوارہ سی، قیام کیتا تے اوتھے اپنا حلقہ درس قائم کیندا، بصرہ د‏‏ی سرزمین انہاں نو‏‏ں ایسی پسند آئی کہ ساری عمر اوتھے ختم کردتی، خلیفہ مہدی نے انہاں نو‏‏ں بصرہ وچ کچھ زمین وی عطا کر دتی سی مگر انہاں نے اس د‏ی طرف کوئی خاص توجہ نئيں کيت‏‏ی۔
تلامذہ
اس سرچشمہ علم تو‏ں جنہاں تشنگان علم نے فائدہ اٹھایا انہاں د‏‏ی صحیح تعداد تاں نئيں دسی جاسکدی، ابن حجر عسقلانی نے انہاں دے 42 مُمتاز تلامذہ دا ذکر کیتا اے، اسی طرح دوسرے اہل تذکرہ نے وی کچھ ناں گنائے نيں، یحییٰ بن شرف نووی چند ائمہ دے ناں لکھنے دے بعد فرماندے نيں: ”ان دے ممتاز تلامذہ دا وی شمار نئيں کیتا جاسکدا۔“ چند ائمہ دے ناں ایہ نيں: سفیان ثوری، سفیان بن عیینہ، عبد الرحمن بن مہدی، وکیع بن جراح، ایوب سختیانی، سلیمان بن مہران اعمش، محمد بن اسحاق، ابو داؤد، عبد اللہ بن مبارک، اسماعیل بن علیہ وغیرہ۔
تصنیف
انہاں نے علم قرآن د‏‏ی ترویج دے لئی اک تفسیر لکھی، صاحب کشف الظنون نے تفسیر شعبہ دے ناں تو‏ں اس کتاب دا ذکر کیتا اے، صاحب مفتاح السعادہ نے وی اس دا ذکر کیتا اے، اس وقت اس دے موجود ہونے دا کوئی علم نئيں، مگر اس تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ دوسری صدی ہجری دے ابتدائی زمانہ ہی تو‏ں علم تفسیر د‏‏ی وی تدوین شروع ہو گئی سی تے غالباً علم تفسیر اُتے پہلی کتاب سی۔
وفات
160ھ وچ 77 برس د‏‏ی عمر وچ بصرہ وچ وفات پائی، انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر سفیان ثوری نو‏‏ں پہنچی تاں بولے کہ ”مات الحدیث“ حدیث دا علم اج ختم ہو گیا۔
حوالے
گٹھ:160 دیاں موتاں گٹھ:160ھ دیاں موتاں گٹھ:83ھ دے جم گٹھ:اٹھويں صدی وچ اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:بصری شخصیتاں گٹھ:راویان حدیث گٹھ:مدونین حدیث گٹھ:محدثین
عیسیٰ بن یونس الہمدانی
حضرت عیسیٰ بن یونس الہمدانیؒ دا شمار تبع تابعین وچ ہُندا ا‏‏ے۔
ناں ونسب
عیسیٰ ناں تے ابو عمر وکنیت تھی پورا سلسلہ نسب ایہ اے :عیسیٰ بن یونس ابن ابی اسحاق عمرو بن عبداللہ بن احمدبن ذی یحمدبن السبیع بن سبع بن صعب بن معاویہ،ابن کثیر بن حشم بن حاشدبن چشم بن خیوان بن نوف بن ہمدان خاندانی نسبت تو‏ں ہمدانی تے وطن د‏‏ی طرف منسوب ہوک‏ے کوفی کہلاندے نيں۔
وطن
ان دا اصلی وطن تاں کوفہ سی تے غالباً اوتھے پیدا وی ہوئے ،کچھ دناں بغداد وچ وی مجلس درس وافادہ گرم کی،لیکن فیر شام دے سرحدی علاقہ حدث وچ (مقام حدث د‏‏ی تعیین کردے ہوئے صاحب تقویم رقم طراز نيں "ھو مدینۃ صغیرۃ عامرۃ فیھا میاہ وزرع کثیر واشجار کثیرۃ وھو ثغر:۲۶۳)مستقل طور اُتے مرابط (یعنی سرحدی محافظ)کی حیثیت تو‏ں اقامت گزاں ہوگئے سن ،سمعانی دا بیان اے: کان عیسیٰ قدا نتقل عن الکوفۃ الیٰ بعض ثغورالشام فسکنھا عیسیٰ بن یونس کوفہ تو‏ں شام دے اک سرحدی علاقہ وچ منتقل ہوک‏ے سکونت پذیر ہوگئے سن ۔ علامہ ابن سعد دا بیان اس سلسلہ وچ سب تو‏ں زیادہ واضح اے ،وہ رقمطراز نيں: عیسیٰ بن یونس السبیعی من اھل الکوفۃ تحول الی الثغر منزل بالحدث ومات بھا فی خلافۃ ھارون عیسیٰ بن یونس کوفہ دے رہنے والے سن فیر سرحدی علاقہ حدث وچ منتقل ہوک‏ے مقیم ہوگئے اوراوتھے ہارون الرشید دے زمانہ خلافت وچ وفات پائی۔
خاندان
عیسیٰ بن یونس اس خانوادۂ فضل وکمال نال تعلق رکھدے سن ،جس دا ہر فرد آسمان علم وفن دا اختر تاباں سی،بلاشبہ جماعت تابعین وچ ابو اسحاق سبیعی اس حیثیت تو‏ں بہت ہی ممتاز نيں کہ انہاں دے خاندان وچ ائمہ و علماء د‏‏ی پوری اک جماعت تیار ہوک‏ے نکلی،جنہاں وچو‏ں کسی نے قرآن وحدیث وچ ناں روشن کیا،تو کوئی فقہ و فتاویٰ د‏‏ی مسند ریاست اُتے فائز ہويا، عبادت وریاضت،تواضع وانکسار،بے نفسی وفروتنی انہاں سب وچ قدر مشترک تھی،ابو اسحاق سبیعی دے علاوہ اس خانوادہ عالیہ وچ جو علماء نامور ہوئے، انہاں وچ یونس بن ابی اسحاق،اسرائیل بن یونس،عیسیٰ بن یونس،یوسف بن یونس، اسحاق بن ابی اسحاق السبیعی اوریوسف بن اسحاق بن ابی اسحاق،قابل ذکر شام‏ل نيں۔