cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
روسی فضائيہ
2001–2010
دسمبر 2003 وچ روسی زمینی افواج دے ہویا بازی دے اثاثے جو زیادہ تر ہیلی کاپٹراں اُتے مشتمل سن روسی فضائیہ دے حوالے کر ديے گئے جدو‏‏ں اک ایم آئی-26 ہیلی کاپٹر 19 اگست 2002 نوں چیچنیا وچ مار گرايا گيا جسميں19 لوک جاں بحق ہوئے۔ سابق آرمی ایوی ایشن زمینی افواج نوں براہ راست ٹیکٹکل ایئر سپورٹ, ٹیکٹکل فضائی جاسوسی، الیکٹرانک وارفیئر سپورٹ اوربارودی سرنگ رکاوٹاں دی ترتیب تے ہور کاماں وچ معاونت فراہم کردتی سی۔ پر 2010 وچ آرمی ایوی ایشن دے ہویا بازی دے اثاثے زمینی افواج نوں 2015 جاں 2016 وچ واپس منتقل کرنے دا اعلان ہویا۔
2000 دے عشرے دے دوران، فضائیہ پائلٹ ٹریننگ دے لئی وسائل دی کمی دا شکار رہی۔ 1990 دے عشرے وچ روسی پائلٹاں نے امریکی فضائیہ دے پرواز دے گھنٹیاں دے مقابلے وچ تقریباً 10 فیصد پرواز کیتی۔ 2007ء دے بین الاقوامی  انسٹی ٹیوٹ برائے سٹریٹجک سٹڈیز دے ایڈیشن دے مطابق ٹیکٹکل ایوی ایشن دے پائلٹاں نے اک سال وچ 20-25 گھنٹے پرواز کیتی جدونکہ، 61ويں فضائی فوج (سابق ایوی ایشن برائے فوجی نقل و حمل)وچ اک سال وچ 60 گھنٹے جدونکہ آرمی ایوی ایشن دے پائلٹاں نے اک سال وچ 55 گھنٹے پرواز کیتی۔
2007 وچ ولادمير پیوٹن دی قیادت وچ روسی فضائیہ نے اپنے سٹریٹجک بمبار طیاراں نوں طويل گشت اُتے تعینات کرنے دی سوویت دور دی مشق دوبارہ شروع کیتی۔ اس گشت توں سوویت یونین دے زوال دے بعد توں ایندھن دے اخراجات تے ہور اقتصادی مشکلات دی وجہ توں اک 15 سالہ یک طرفہ معطلی اختتام پزير ہوئی۔ قطب شمالی، بحر اوقیانوس تے بحرالکاہل ول گشت دی بحالی دے بعد روسی ہوائی جہاز اکثر نیٹو دے علاقیاں دے قریب آندے رہے تے اک پرواز آئرش سمندر، جو دے برطانیہ تے آئرلینڈ دے درمیان اے اُتے وی کیتی۔ 2008ء وچ جنوبی اوسیتیا جنگ وچ جارجیا دے طيارہ شکن فائر دی وجہ توں روسی فضائیہ نوں 4 توں 7 طياریاں دے نقصان دا سامنا کرنا پیا۔ مغربی ماہرین دے مطابق 2008 دی روسی فوجی اصلاحات فوری طور اُتے جنگ دے نتیجے وٓاسباق دی روشنی وچ کیتیاں گئياں۔ 2009 دے دوران فضائیہ دی اصلاحات وچ فضائی افواج نوں کمانڈز توں تے رجمنٹاں نوں ائیر بيسيز توں تبديل کيا گيا۔ ایوی ایشن ويک & خلائی ٹیکنالوجی نے تصدیق دی کہ تنظیم نو دسمبر 2009 تک مکمل ہو جائے گی تے طياریاں دی تعداد وچ چالیس فیصد کمی ہو جائے گی۔
فروری 2009 وچ روسی اخبار کومرسانت نے اطلاع دی کہ روسی فضائیہ دے 291 مگ-29 طياریاں وچوں 200 طيارے اڑان دے لئی غیر محفوظ نيں اسليے اننیں فارغ کيا جائے۔ اس طرح توں روس دی کل فضائیہ دا اک تہائی حصہ ختم ہو جاندا اے۔ 5 جون 2009 نوں روسی فضائیہ دے چیف آف جنرل سٹاف، نکولائی ماکاروف نے فضائیہ دے حوالے توں کہیا دے "اوہ صرف دن وچ چمکتے سورج وچ بمباری مشنز چلا سکدے نیں، لیکن اوہ وی اہدف بہرصورت مس کريں گے۔ میجر جنرل پاوال اندروسوف نے کہیا کہ روس دی لانگ رينج ایوی ایشن نوں 2009 وچ اپ گریڈ کرکے ہدف دے 20 میٹر دے قريب قريب نشانہ لگانے دے قابل بنايا جائے گا۔ ستمبر 2009 وچ ايک رپورٹ دے مطابق روس تے بیلاروس ول توں مشرقی یورپ وچ اک مشترکہ مشرقی یورپی سی آئی ایس فضائی دفاعی نظام دا نیٹ ورک قائم کیتا گیا سی۔ يہ نیٹ ورک روس تے بیلاروس دی فضائی حدود دی حفاظت دے لئی قائم کیتا گیا سی۔ اس مجوزہ نیٹ ورک وچ پنج فضائیہ دے یونٹس، 10 طيارہ شکن یونٹ، پنج ٹیکنیکل سروس تے سپورٹ یونٹ تے اک الیکٹرانک وارفیئر یونٹ شامل اے۔ ایہ نیٹ ورک روسی جاں بیلاروسی فضائیہ جاں فضائی دفاعی فوج دے سینئر کمانڈر دے ماتحت رکھیا جاندا اے ۔
جولائی 2010 وچ روسی جیٹ طياریاں نے پہلی بار بغير رکے یورپی روس توں روسی مشرق بعید تک پرواز کیتی۔ اگست 2010 وچ روسی فضائیہ دے کمانڈر انہاں چیف اليگزينڈر زیلان دے مطابق روسی فضائیہ وچ ا یک پائلٹ دے اوسط پرواز دے اوقات اک سال وچ 80 گھنٹے تک پہنچ چکے نیں جدونکہ آرمی ایوی ایشن تے ایوی ایشن برائے فوجی نقل و حمل وچ يہ اک سال وچ 100 گھنٹے توں وی تجاوز چکے ہيں۔ 15 اگست نوں روسی فضائیہ دا سخوئی-25 زمینی حملہ آور ہوائی جہاز تربیتی مشن دے دوران حادثے دا شکار ہوگيا۔ فضائیہ نے تحقیقات مکمل ہونے تک تمام سخوئی-25 زمینی حملہ آور ہوائی جہاز عارضی طور اُتے گراونڈ کردتے۔ آر آئی نووستی دے مطابق روسی وزارت دفاع نے کہیا جہاز شمال مغربی سائبیریا وچ قدم ایئر بیس توں 60 کلومیٹر دور ڈگیا ۔
سیم بورن
سیم بورن اک روس چ جمن آلا موجد سی جیڑا امریکہ آیا تے اوتھے اونے لالی پاپ بنان آلی مشین ایجاد کیتی۔ اونے 1923 چ نیو یارک شہر چ آکر لالی پاپ بنان آلی کمپنی جسٹ بارن ٹوری جیڑی اج دے ویلے چ وی اک منی ہوئی کمپنی اے۔
روسی فضائيہ
2011 توں ہن تک
مسلح افواج دے جنرل اسٹاف دی دتی گئی ہدایات دے مطابق 1 ستمبر 2011 توں روسی فضائیہ دے بغير پائلٹ طيارے تے انہاں دے عملے نوں روسی زمینی فوج دی کمان دے ماتحت کر دتا گيا۔ 2012 تک دی رپورٹ دے مطابق مجموعی طور اُتے 61 ہوائی اڈے روسی فضائیہ دے استعمال وچ ہيں، جن وچ 26 ہوائی اڈے ٹیکٹکل طیاراں توں لیس نیں انہاں وچ 14 ہوائی اڈے لڑاکا طیاراں دے نیں۔ پرواز دے اوقات دے حوالے توں مغربی فوجی ضلع وچ پائلٹ ٹریننگ سال 2012 دے دوران 125 گھنٹے ہوئی۔ کورسک ہوائى اڈے دے پائلٹاں نے اوسطاً 150 گھنٹے، ٹرانسپورٹ طیاراں نے 170 گھنٹے پرواز کیتی۔ یکم اگست 2015 نوں روسی فضائيہ دا روسی فضائی دفاعی فوج دے نال الحاق کر دے روسی فضائی وخلائی فوج قائم کیتی گئی۔
سیم بورن
گٹھ:موجد
روسی فضائيہ
2011 توں ہن تک
30 ستمبر 2015 نوں روسی فضائیہ نے شام وچ فوجی مداخلت دا آغاز کیتا ۔24 نومبر 2015 نوں ترک فضائیہ دے ايک ايف-16 لڑاکا طیارے نے شام ترک سرحد دے قريب داعش دے ٹھکاناں اُتے بمباری وچ مصروف اک روسی سخوئی-24 فينسر لڑاکا طیارہ مار گرايا، ترک حکام دے مطابق طيارے نے ترک فضائی حدود دی خلاف ورزی دی سی پر روسی حکام دے مطابق طيارہ مکمل طور اُتے شامی فضائی حدود دے اندر پرواز کر رہیا سی۔ اس واقع دے بعد داعش دے خلاف مصروفِ عمل تمام روسی لڑاکا طياراں نوں ترک طياراں توں ممکنہ جھڑپ دے پيشِ نظر فضا توں فضا وچ مار کرنيوالے ميزائلاں توں مسلح کرکے بھيجیا جانے لگیا۔
قيادت
یکم اگست 2015 نوں روسی فضائيہ دے روسی فضائی دفاعی فوج دے نال الحاق دے بعد روسی فضائی وخلائی فوج (رشين ائروسپيس ڈيفينس فورس) قائم کیتی گئی جس دا سربراہ" کمانڈر ائروسپيس فورس" کہلاندا اے۔
تنظیم
thumb|وسط|1000px|2009 وچ روسی فضائیہ. (وڈا کرن لئی کلک کرو) 2009 وچ روسی فضائیہ دے ڈھانچے نوں مکمل طور اُتے فضائی فوج ڈویژن جاں کور ایئر رجمنٹ توں کمانڈ ایئر بیس وچ تبدیل کر دتا گیا اے۔ روسی فضائيہ (وی وی ایس) نوں ہن 4 آپریشنل کماناں، فضائی تے خلائی سٹريٹيجک آپریشنل دفاع کمان، فوجی نقل و حمل کمان تے طویل رینج ایوی ایشن کمان وچ تقسیم کردتا گیا اے ۔ فارميشناں دی فہرست: فضائی تےخلائی سٹريٹيجک آپریشنل دفاع کمان (ماسکو):
پہلی فضائی و فضائی دفاع کمان (مغربی فوجی ضلاع) (وورونيضح)- (بشمول سابقہ پی وی او تے وی وی ایس دی 6ويں فوج دے صيغاں دے )
دوسری فضائی و فضائی دفاع کمان (ييکاتيرينبرگ)(وسطی فوجی ضلاع) thumb|سخوئی-پاک فا روسی فضائيہ کا سب سے جديد ترين لڑاکا طيارہ ہے اور ابھی تجرباتی مراحل ميں ہے تيسری فضائی و فضائی دفاع کمان (خابارووسک)(مشرکی فوجی ضلاع)
چوتھی فضائی و فضائی دفاع کمان (جنوبی فوجی ضلاع) (روسٹوو ڈان)- (سابقہ پی وی او تے وی وی ایس دی 4ويں تے 5ويں فوج)
فوجی ٹرانسپورٹ ایوی ایشن کمان (ماسکو)
طويل رينج ایوی ایشن کمان (ماسکو)
2008 وچ روسی فضائیہ دی وسطی زيرِ کمان فورسزز
تربيتی يونٹس:
فہرست وچ سوویت فضائیہ دے اوہ اڈے جو روسی فضائیہ دے نال ہن وی زیر استعمال ہيں شامل۔
خلائی دفاع:
ميزائل حملے دی پيشگی اطلاع دا سسٹم:
خلائی ريکی:
ميزائل ڈيفينس:
سيٹلائٹ سسٹم؛
فضائی وخلائی دفاع کمان
سازوسامان
روسی فضائیہ دے مقدار تے معیار دے بالکل صحيح اعداد و شمار نامعلوم نیں تے انہاں اعداد و شمار وچ قابلِ مرمت تے ذخیرہ شدہ دوناں طرح دے طیارے شامل نیں۔ پر، قابل اعتماد اندازیاں دے مطابق کل ہوائی جہاز دی انوینٹری، بقول انٹرنیشنل انسٹی ٹیوٹ برائے سٹریٹجک سٹڈیز اعداد و شمار تقریباً 3,040 + طیارے اے تے فلائٹ انٹرنیشنل دے مطابق، 3,155 طیارے اے۔ روسی وزارت دفاع دے مطابق جدید اسلحہ وچ فضائیہ دا حصہ 2014 دے دوران تقریباً 35 فیصد پے پہنچ چکیا سی ۔2015 دے وسط تک اس نوں 55.6 فیصد تک لايا جانا سی۔
انٹرنیشنل انسٹی ٹیوٹ برائے سٹریٹجک سٹڈیز ول توں فراہم کردہ اندازاں دے مطابق اس وقت لڑاکا روسی پائلٹ دے اوسط پرواز دے اوقات فی سال 60 توں 100گھنٹے جدونکہ ٹرانسپورٹ طیارے دے پائلٹ دے اوسط پرواز دے اوقات فی سال 120 گھنٹے نیں۔
سکواڈرن
thumb|جديد روسی طيارےسخوئی-35,سخوئی-34 اورسخوئی-پاک فا دی 2011 وچ تصوير 2014 دے مطابق:
رينک تے نشانات
روسی فضائيہ نے سوویت یونین دے رينک مستعار لئے نيں پر نشانات تے وردياں وچ تھوڑی بوہت تبديلی لیائی گئی اے پرانا زار دا تاج تے دو سِرا عقاب دوبارہ متعارف کروائے گئے نیں۔ روسی فضائيہ اوہی رينک استعمال کردی اے جو روسی فوج کردی اے۔
ہور ویکھو
روسی فوج
حوالے
گٹھ:افواج روس گٹھ:روسی فضائیہ گٹھ:روس گٹھ:فضائیہ
بوکو حرام
بوکو حرام اتلے نائیجیریا دی اک لڑاکی ٹولی اے۔ ایہدا مڈھ 2002 وچ محمد یوسف نے رکھیا سی تے ایہ لیندی سوج نوں روکن لئی بنائی گئی سی۔ ایہ اک خالص اسلامی راج بنان لئی کم کر رئی اے۔ ایہ ٹولی سآئیاں، مسلماناں تے سرکاری نشانیاں تے ہلے بول چکے نیں۔ گرجیاں، مسیتاں، پولیس سٹیشناں تے سکولاں تے بمب سٹ جکے نیں۔ 2002 تون 2013 تک ایہناں باہجوں 10،000 دے نیڑے لوک مارے جاچکے نیں۔
ناں
ایس ٹولی دا ناں اے جماعت اہل سنت دعوت تے جہاد یا پرچار تے جہاد دی سنی ٹولی۔ ایہدا عام ناں بوکوحرام میڈوگوری نگری دے لوکاں رکھیا جتھے ایھدا مڈھ رکھیا گیا سی۔ بوکو ہاؤسا بولی دا شبد اے جیدا مطلب اے فراڈ یا گناہ۔ پر ایتھے ایہ لیندی پڑھائی ول اشارہ اے جیہنوں ایہ مزہبی ٹولی حرام سمجھدی اے تے ایس تے روک چاہندی اے تے ایس توں ایس ٹولی دا عام ناں بوکو حرام یعنی 'لیندی سوچ حرام' پیا۔
اغوا
14–15 اپریل 2014 نوں بوکوحرام دے لواں نیں 276 پڑھاکو کڑیاں نون اغوا کرلیا۔ اوہناں نوں لیندی پڑھائی توں بچان لئی بوکوحرام نے اغوا کیتا تے کج نال ایس ٹولی دے کوریلے ویاہ کر لین گے تے ریندیاں نوں غلامی وج ویچدتا جاویگا۔
اتہ پتہ
گٹھ:نائیجیریا
ضلع گڑگاؤں
گٹھ:ہریانہ دے ضلعے
یونینسٹ پارٹی
یونینسٹ پارٹی پنجاب دی انگریزی راج ویلے اک سیاسی پارٹی سی ۔ ایہ عام طور تے زمینداراں دی پارٹی سی تے ایہدے وچ ہندو مسلمان تے سکھ سارے شامل سن ۔ ایہ پارٹی پہلی وڈی لڑائی توں لے کے پاکستان بنن تک تے پنجاب دی ونڈ تک پنجاب دی سیاست تے چھائی رہی ۔ یونینسٹ پارٹی اک سیکولر پارٹی سی ۔ ایہدے موڈھی سر سکندر حیات ، فضل حسین تے چھوٹو رام سن ۔
جگدیش چندر بوس
جگدیش چندر بوس اک ھندستانی پولی میتھ سی جینے بوٹیاں دی ودن دی سپیڈ نوں نپن دا آلا ایجاد کیتا۔ اونے ریڑیو دی ٹیکنالوجی دے پیواں چوں اک پیو منیا جاند اے۔ اوہ 30 نومبر 1858 نوں بنگال چ جمیا تے 23 نومبر 1937 نوں ھندستان چ مر گیا۔
گٹھ:موجد
تیل
تیل (Oil) اک ایہو جیہی شے نوں کہیا جاندا اے جیہڑی محاصری درجہ حرارت (ambient temperature) اُتے اپݨی نوعیت وچ لزج (viscous) تے مائع ہُندی اے یعݨی تیل چپچپاہٹ یا لیس دار سیال دی صورت چ پایا جاندا اے۔ تیل اپݨی طبیعیاتی حالت وچ آب گریز (hydrophobic) تے چربی پسند (lipophilic) ہُندا اے یعݨی تیل، پاݨی وچ حل نئیں ہُندا تے چکنائی وچ حل ہُندا اے۔
گٹھ:کیمسٹری
نھیری
جد وساکھ، جیٹھ، ہاڑھ دے سُکے موسم وچ میدانی علاقیاں وچ طوفانی ہواواں مِٹی گھٹے تے غبار دے بدݪاں ناݪ آوندیاں نیں، ایہنوں نھیری کہیا جاندا اے۔
کاݪی تے لال نھیری
ایہ طوفان اپݨے ناݪ کاݪے یا لال رنگ دے گرد و غبار دے بدل لیاوندے نیں جیہناں نال نھیری دا رنگ کالا یا لال ہُندا اے۔ جد ایہ طوفان آؤندے نیں تاں کاݪی نھیری دی صورت وچ محول اُتے گھٹا ٹوپ نھیرا چھا جاندا اے تے لال نھیری دی صورت وچ ہر شے لال نظر آؤندی اے۔
نھیری دیاں تباہیاں
نھیری وچ ہوا دی رفتار بہت تیز ہُندی اے جیہدے نال بہت زیادہ تباہی ہُندی اے۔ رکھ تے کھمبے وغیرہ جَڑھ توں اُکھڑ جاندے نیں، فصلاں تباہ ہو جاندیاں نیں، ڈنگر پسوآں دا وی نقصان ہوجاندا اے۔ عمارتاں دیاں چھتاں اُڈ جاندیاں نیں تے ڈاڈھا نقصان ہُندا اے۔ ایہ طوفان بڑے لمبے فاصلے طے کردے نیں تے ہُݨ تک دی گویڑ دے مطابق ایہ فاصلا دو توں ٹعھائی ہزار میل ہو سکدا اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:جغرافیا گٹھ:ہواواں گٹھ:موسم
میکسیکو دیاں ریاستاں
میکسیکو دیاں ریاستاں میکسیکو دی درجہ اول انتظامی تقسیم نیں۔ میکسیکو دیاں اکتیہ ریاستاں نیں۔ میکسیکو شہر ایک وفاقی اکائی اے جس دی حیثیت اک ریاست دے مساوی اے، تاہم اوہ بذات خود ریاست نہیں۔
حوالے
گٹھ:میکسیکو دیاں ریاستاں گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:میکسیکو
وینیتا بالی
تعلیم
1975ء وچ وینیندا بالی نے معاشیات د‏‏ی ڈگری لیڈی شری رام کالج فار ویمن، دہلی یونیورسٹی تو‏ں حاصل کیتا۔ انہاں نے جمنالال بجاج انسٹی ٹیوٹ آف مینیجمنٹ اسٹڈیز تو‏ں ایم بی اے مکمل کیتا۔ انہاں نو‏ں مشیگن اسٹیٹ یونیورسٹی، ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا دے لئی اسکالرشپ حاصل کیتا تے اقوام متحدہ ہیڈکوارٹرز اُتے انٹرن دے طور اُتے کم کیتا۔
کیریئر
وینیندا د‏‏ی پہلی ملازمت وولٹاس دے لئی سی، جتھ‏ے انہاں نے اک سافٹ ڈرنک رسنیا نو‏‏ں بازار وچ متعارف کروایا۔ اوہ کیڈبری دے بھارتی ڈیویژن دے نال وی 14 سال کم کر چکيت‏یاں ناں، جس دے دوران انہاں نے کمپنی دے بازاراں نو‏‏ں بھارت تے افریقا تک توسیع دی۔ 1994ء وچ کوکا کولا نے انہاں نو‏ں اپنا مارکٹنگ ڈائریکٹر بنایا تے بعد وچ اوہ لاطینی امریک‏‏ا دے لئی بازارکاری دے لئی نائب صدر بنا دتی گئی۔ اوہ 2003ء وچ اوہ کوکا کولا تو‏ں علاحدہ ہوئیاں تے زائمن گروپ دے لئی کم کرنے لگی۔ اوہ اس گروپ د‏‏ی اٹلانٹا شاخ دے لئی مینیجنگ پرنسپل تے بزنس اسٹریٹیجی د‏‏ی ہیڈ بنا دتیاں گئیاں۔
2005ء وچ وینیندا بالی نے انہاں ذمے داریاں نو‏‏ں چھوڑکر بھارتی غذائی کمپنی بریٹانیہ انڈسٹریز وچ چیف ایگزیکیٹیو آفیسر دے طور اُتے شامل ہوگئياں۔ اوہ بالآخر 2006ء وچ مینیجنگ ڈائریکٹر بنا دتیاں گئیاں۔ انہاں د‏‏ی زیر ہدایت بریٹانیہ دا منافع تگنیا ہوئے ک‏ے $841 ملین ہوئے گیا۔ بالی نو‏‏ں بزنس وومن آف دتی یر ایوارڈ 2009ء وچ اکنامک ٹائمز ایوارڈز د‏‏ی جانب تو‏ں دتا گیا سی۔ ايس‏ے سال بالی نے بریٹانیہ نیوٹریشن فاؤنڈیشن قائم کیتا جو بچےآں د‏‏ی قلت تغذیہ دا مقابلہ مقوی بسکٹ دے ذریعے کردا ا‏‏ے۔ اوہ اپنے اس فاؤنڈیشن تو‏ں جڑے کم د‏‏ی وجہ تو‏ں کاروباری ادارےآں د‏‏ی سماجی ذمے داری دا ایوارڈ حاصل کر چکيت‏یاں ناں۔ In 2011, فوربس میگزین named her on its list of "Asia's 50 Power Businesswomen". وینیندا گلوبل الائینس فار ایمپرووڈ نیوٹریشن (گین) دے بورڈ آف ڈائریکٹرز د‏‏ی صدرنشین ني‏‏‏‏ں۔
thumb|300px|وینیندا بالی تے ڈاکٹر بالا گریٹ لیکس انسٹی ٹیوٹ آف مینیجمنٹ وچ
حوالے
گٹھ:1955 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:فضلاء ریاست مشی گن یونیورسٹی گٹھ:کاروبار وچ بھارتی خواتین گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی کاروباری شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی کاروباری شخصیتاں
چک 125 دس آر
چک 125 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
آق کوبیک
گٹھ:روس گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:ترکستانی شخصیتاں گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:روسی مسلمان گٹھ:استراخان خانیت
بلب
بلب مصنوعی چانݨ دا اک قمقما ہُندا اے۔ پراݨے بلباں وچ ٹنگسٹن دا اک باریک سپرنگ بجلی دی مدد نال چانݨ کردا اے تے ایہدا باہرلا گھیرا شیشے دا بݨیا تے شکل گولائی آلی ہُندی اے۔
ایل ای ڈی بلب
موجودہ زمانے وچ برقی ٹیکنالوجی نے بہت ترقی کرلئی اے۔ ہُݨ ایل۔ای۔ڈی بلب بݨ گئے نیں۔ ایہناں دا چانݨ بوہتا اے تے ایہ گھٹ بجلی لیندے نیں۔
آغاز
بجلی دے بلب پہلی وار 19ویں صدی دی شروعات وچ کتے-کتے ورتے جانے شروع ہوئے سن۔ ایہناں دی بناوٹ وچ سودھاں اتے بجلی دی پیداوار توں بعد 19ویں صدی دے اخیر وچ ایہناں دی ورتوں وڈے پیمانے تے ہون لگی۔
بلب وچوں روشنی دی پیدائش
دنیا دا سبھ توں پہلا بجلی نال جگن والا بلب امریکی سائنسی تھامس ایڈیسن ولوں 1878 وچ بنایا گیا سی۔ س بلب نوں بناؤن لی اوہناں س نیم دی پالنا کیتی کہ روشنی اتے تاپ ادوں پیدا کیتے جا سکدے ہن، جدوں تار وچوں بجلی توانائی نوں لنگھایا جاندا اے۔ دراصل بجلی دا بلب بجلی توانائی نوں تاپ اتے روشنی دی توانائی وچ بدل دندا اے۔ ایڈیسن ولوں استعمال کیتے گے بلب وچ 'پلیٹینم' دی بہت ہی بریک تار دا استیمال کیتا گیا سی۔ جدوں س تار دے دوویں سریاں نوں بجلی دی سپلای نال جوڈیا گیا تاں ہ لال-گرم ہو گی اتے چمکن لگی۔ ایڈیسن ولوں بناے گے بلب زیادہ لوکپری نہیں ہو سکے، کیوں کہ اس ویلے 'پلیٹینم' دی تار بہت مہنگی سی۔
اس توں کجھ ویلے بعد بجلی بلب وچ ورتے جان والے 'پھلامینٹ' دی ورتو کیتی گی۔ بعد وچ 'ٹنگسٹن' اتے 'ٹینٹالم' دھاتاں توں بنے 'فلامینٹ' ورتے جان لگے، کیوں کہ نھا دھاتوآں دا پگھلاؤن درجہ کافی اچا سی۔ س لئی انھاں توں بنے 'فلامینٹ' آسانی نال نہیں چلدے سن۔
جدید لیکٹرک بلب وچ 'کالیڈّ ٹنگسٹن فلامینٹ' نوں کچّ دے کّ بلب وچ سیل کیتا جاندا اے۔ فلامینٹ دے دوویں سریاں نوں اک موٹی تار نال کٹھیاں جوڈیا جاندا اے۔ ہ موٹی تار کچّ دے پلرز وچوں لنگھدی اے۔ نھا تاراں دے دوجے سرے کانٹیکٹ پیڈس دے نال سولڈر کیتے گے ہندے ہن۔ دوویں سریاں نوں کّ-دوجے دے رابطہ وچ آؤن توں بچاؤن لی دھاتو دی کیپ وچ 'نسلیٹنگ' مادہ بھریا جاندا اے۔ اخیر وچ بلب وچوں ہوا کڈھ کے سنوں آرگن اتے نائیٹروجن گیساں دے مرکب نال بھر دتا جاندا اے۔ س طرحاں فلامینٹ توں دھاتو دا واشپیکرن نہیں ہندا اتے ایہ پگھلن توں بچیا رہندا اے۔ ایہ مرکب بلب دی کارکردگی وی ودھاؤندا اے۔ جدوں فلامینٹ توں لیکٹرک کرنٹ لنگھایا جاندا اے، پہلاں ایہ لال-گرم ہو جاندا اے اتے پھر سفید۔ ایہ چمکدا ہویا سفید 'فلامینٹ' سانوں روشنی دندا اے۔ بلب دی طاقت نوں 'واٹس' وچ ناپیا جاندا اے۔
قِسماں
بلب کئی قسما دے ہندے نیں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:روشنی گٹھ:فزکس گٹھ:بجلی گٹھ:ایجادات
صوبہ دراس
البانیا براعظم یورپ دے تناں مسلمان دیساں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
البانیا انتظامی طور اتے 12 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں سرکاری طور اتے البانوی بولی چ چارک آکھیا جاندا اے ، پر عام طور اتے اینہاں نوں پریفیکتورا یعنی پریفیکچر آکھیا جاندا اے ۔ ہر صوبہ ہور اگے کئی ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ البانیا دی ایہہ موجودہ انتظامی ونڈ 1938ء ج کیتی گئی تے ہن تک ایہہ برقرار اے ۔
صوبہ دراس البانیا دے 12 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ دراس شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے صوبے گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
شیخ محمد
شیخ مُحمد (1560–1650) نو‏‏ں شیخ مَحَمد، سید شیخ مَحَمد قادری، شیخ محمد شری گونڈیکر، شیخ مَحَمد بابا وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اک مسلم سنت تے شاعر سن جنہاں د‏‏ی عزت ہندو وی کردے نيں۔ اوہ مراٹھی بولی دے سب تو‏ں مشہور مسلما‏ن شاعر نيں۔ انہاں نے ”یوگا سنگرام“ لکھی ا‏‏ے۔
پسِ منظر
شیخ محمد د‏‏ی پیدائش تے ساری زندگی شری گونڈا وچ بسر ہوئی جو ہندوستان وچ مہاراشٹر وچ واقع ا‏‏ے۔ انہاں دے والد راج محمد سن جو قادری صوفی سن ۔ انہاں دے گرو ہندو ویشنو مت (ایسا ہندو فرقہ جو بھگوان وشنو د‏‏ی پوجا کردا اے ) نال تعلق رکھنے والے چنگا بودھالے سن جو جناردن سوامی دے وی گرو سن جو اک ناتھ دے گرو سن ۔ چنگا بودھالے نو‏‏ں صوفی روایات دے مطابق سعید چنگا صاحب قادری وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں ہندو بھگوان دتاتریا دا اوتار منیا جاندا اے جو شیخ محمد دے والد دے شاگرد سن ۔
تعلیمات تے کم
یوگا سنگرام 1645 وچ لکھی گئی تے اس وچ 2،319 نظماں شامل نيں تے اسنو‏ں شاہکار دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی فلسفیانہ تخلیقات دا بنیادی نکتہ ‘خدا د‏‏ی پہچان تے اس دے تجربے دے لئی روح د‏‏ی جدوجہد‘ ا‏‏ے۔
شیخ محمد ہندو صحیفاں جداں کہ پران تے ہور صحائف دے فلسفے تو‏ں مثالاں دیندے نيں۔ یوگا سنگرام وچ ہندو بھگواناں رام، کرشن (دونے ہی وشنو د‏‏ی شکلیاں ناں)، وشنو تے شیو دے حوالے موجود نيں۔ اس دے تمام اٹھارہ ابواب گنیش د‏‏ی پوجا تو‏ں شروع ہُندے نيں۔ اُتے شیخ محمد د‏‏ی تحاریر وچ توحید اُتے مبنی عقائد ملدے نيں جو اسلام د‏‏ی بنیاد نيں۔ شیخ محمد خدائے واحد د‏‏ی تبلیغ کردے نيں۔
یاد
thumb|[[شری گونڈا وچ شیخ محمد دے مزار وچ موجود انہاں د‏‏ی گدی]] مہاراشٹر وچ شیخ محمد نو‏‏ں سنت شاعر دے طور اُتے تے بھکتی تحریک د‏‏ی وجہ تو‏ں یاد رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ صوفی شاعر رام داس جو کٹر ہندو تے شیخ محمد دے ہ‏معصر سن، نے وی شیخ محمد نو‏‏ں وڈا سنت منیا ا‏‏ے۔
شیخ محمد نو‏‏ں مسلما‏ن سنت شاعر کبیر دا اوتار منیا جاندا ا‏‏ے۔ کبیر مسلما‏ن سنت شاعر سن جنہاں اُتے رام دا سایہ سی تے رام وشنو دے اوتار وی سن ۔ شیخ محمد وشنو د‏‏ی اک ہور صورت دے عقیدت مند سن ۔
حوالے
گٹھ:1560 دے جم گٹھ:1650 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:بھکتی تحریک گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی شاعر گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی گٹھ:سولہويں صدی وچ اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں گٹھ:مراٹھی شاعر گٹھ:مہاراشٹر دے اسکالر گٹھ:مہاراشٹر دے شاعر گٹھ:ویشنوی سنت گٹھ:ہندو شاعر
سیتو مادھو راؤ پگڈی
سیتو مادھو راؤ پگڈی (27 اگست 1910ء – 14 اکتوبر 1994ء) اردو، فارسی، سنسکرت تے تریخ دے عالم سن ۔ اوہ عوام و خواص نو‏‏ں اردو شعر و ادب تو‏ں واقف کرانے والے ادیباں وچ نمایاں مقام رکھدے نيں۔
سوانح
سابق ریاست حیدرآباد دے باشندے سن ۔ ابتدائی و ثانوی تعلیم دے بعد عثمانیہ یونیورسٹی تو‏ں سیاسیات وچ اعلیٰ ڈگری حاصل کيتی۔ الہ آباد وچ کچھ عرصہ ریسرچ اسکالر دے طور اُتے کم کرنے دے بعد وطن پرت آئے تے سرکاری ملازمت اختیار کيتی۔ 1948ء وچ آئی۔ ای۔ ایس کرنے اُتے ریاست حیدرآباد وچ مالیات دے جوائنٹ سکریٹری مقرر ہوئے۔ پولیس ایکشن تے ریاست حیدرآباد دے سقوط دے بعد پہلے صوبہ ممبئی تے فیر ریاستاں د‏‏ی لسانی تشکیل دے بعد ریاست مہاراشٹر د‏‏ی سول سروس وچ آ گئے تے تعلیمات دے سکریٹری مقرر ہوئے۔ ساہتیہ سنسکردی منڈل (بورڈ آف لٹریچر اینڈ کلچر) دے سکریٹری تے مہاراشٹر دے مدیر مسئول د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے ہوئے انہاں نو‏ں اپنی علمی و ادبی صلاحیتاں دے استعمال دے بھرپور مواقع حاصل ہوئے۔ اس دوران وچ انہاں نے صوفی مسلک اُتے اک کتاب لکھی۔
ان د‏‏ی کتاب ”مرزا غالب تے اس د‏ی اردو غزلیں“ وچ حالی د‏‏ی ”یادگار غالب“ د‏‏ی مدد تو‏ں غالب د‏‏ی حیات و شاعری تے آغا محمد باقر دہلوی د‏‏ی شرح د‏‏ی مدد تو‏ں غالب د‏‏ی غزلاں د‏‏ی تشریح کيتی گئی اے جسنو‏ں ترجمہ نئيں کہیا جا سکدا۔ 1982ء وچ انہاں نے مہاراشٹر اردو اکادمی دے لئی اقبال د‏‏ی بانگ درا نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح مراٹھی وچ منتقل کیتا ا‏‏ے۔ 1969ء وچ انہاں نے اپنی سوانح عمری "جیون سیتو" دے ناں تو‏ں لکھی اے
پگڈی نو‏‏ں شیواجی مہاراج، مرہٹہ سلطنت تے مغل مرہٹہ تعلقات دے موضوعات تو‏ں خصؤصی دلچسپی سی جس دے تحت انہاں نے مغلیہ دور د‏‏ی فارسی تواریخ نو‏‏ں مراٹھی وچ منتقل کیتا تے مستقل کتاباں وی لکھياں۔
خصوصا قابل ذکر نيں۔ ہندوستانی مسلماناں اُتے انہاں د‏‏ی اک کتاب ”بھارتیہ مسلما‏ن: شودھ آنی بودھ“ وی اہ‏م ا‏‏ے۔
مہاراشٹر اردو اکادمی نے انہاں د‏‏ی مراٹھی اردو خدمات دے لئی انہاں نو‏ں خصوصی انعام وی دتا سی ۔ عمر دے آخری برساں وچ اوہ نابینا ہوئے گئے سن مگر لکھنے پڑھنے دا شوق ایسا سی کہ کتاباں پڑھوا کر سندے تے املا کرا دے مضامین لکھواندے سن ۔ انہاں دا انتقال 14 اکتوبر 1994ء نو‏‏ں ممبئی وچ ہويا۔
حوالے
گٹھ:1910 دے جم گٹھ:1994 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۹۴ دیاں موتاں گٹھ:20واں صدی دے بھارت دے مضمون نگار گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم بھوشن وصول کنندگان گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین گٹھ:بھارتی مرد مضمون نگار گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں گٹھ:مراٹھی شخصیتاں
محمد امیر بندیالوی
مولا‏نا محمد امیر بندیالوی  دیوبندی مکت‏‏ب فکر نال تعلق رکھنے والے عالم دین سن ۔
پیدائش تے خاندانی پس منظر
1914ء وچ ضلع خوشاب دے مشہور پنڈ بندیال وچ مولوی فضل کریم دے ہاں پیدا ہوئے۔ آپ دا تعلق اک علمی گھرانے تو‏ں سی۔ آپ دے جد امجد مولوی سلطان محمود نامی وقت دے عظیم عالم دین تے پنجابی،عربی تے فارسی دے باکمال شاعر سن ۔ آپ دے والد محترم وی مولا‏نا حسین علی الوانی دے خلیفہ مجاز تے علمی وراثت دے امین سن ۔ آپ دے برادران مولوی عبد الکریم تے مولوی سید امیر د‏‏ی دینی خدمات وی ناقابل فراموش ني‏‏‏‏ں۔
تعلیم
آپ نے ابتدائی تعلیم اپنے والد محترم تو‏ں حاصل کيتی تے درسی کتاباں دے لئی انہاں ضلع منڈی بہاو الدین دا رخ کیتا تے وقت د‏‏ی عظیم شخصیتاں مولوی غلام رسول تے مولا‏نا ولی اللہ گلیانوی تو‏ں استفادہ کیندا۔ دورہ حدیث دے لئی دہلی وچ مفتی کفایت اللہ دہلوی ،خدا بخش بھیروی تے ضیاءالحق دہلوی دے سامنے زانوئے تلمذ طے کیتا۔ فیر دورہ تفسیر دے لئی مولا‏نا حسین علی الوانی دے ہاں تشریف لائے۔
عملی زندگی
عملی زندگی دا آغاز اپنے آبائی قصبے بندیال وچ تدریس و تقریر تو‏ں کیتا۔ 1950ء وچ اوتھ‏ے تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے سرگودھا دے نواحی پنڈ ڈیرہ جاڑا وچ ڈیرہ ڈالیا تے تقریبا ست سال تک دین الہی د‏‏ی خدمت تو‏ں سرفراز ہوئے۔ فیر 1957ء وچ سرگودھا د‏‏ی جامع مسجد حنفیہ وچ بحثیت خطیب تشریف لیائے تے اک عظیم الشان مدرسہ عربیہ الموسوم بہ جامعہ عربیہ ضیاء العلوم د‏‏ی بنیاد رکھی جو تا امروز ترقی دے راستے اُتے گامزن ا‏‏ے۔ مولا‏نا موصوف ذہانت و فطانت تے علم و معرفت وچ وڈے فائق سن ۔ توحید و سنت د‏‏ی اشاعت تے شرک و بدعت د‏‏ی تردید وچ کافی انہماک سی۔ ہر سال رمضان المبارک دے مہینے وچ اپنے شیخ و مرشد د‏‏ی طرز اُتے دورہ تفسیر پڑھاندے۔ اس دے علاوہ روزانہ درس قرآن آپ دا معمول سی جس وچ سرگودھا دے لوک وڈی تعداد وچ شرکت کردے۔ اپنے مدرسہ وچ آپ مشکوة،جلالین تے فارسی د‏‏ی کتاباں وی پڑھاندے سن ۔ مولا‏نا اعلیٰ پائے دے مناظر وی سن ۔ اہل بدعت تے اہل تشیع تو‏ں کافی مناظرے کیتے جنہاں وچ مولوی عمر اچھروی،مولوی کرم شاہ بھیروی تے مولوی اسماعیل شیعی دے ناں قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔
تصنیفی مشاغل
آپ نو‏‏ں قلم و قرطاس دے نال وی علاقہ رہیا اگرچہ آپ نے کم لکھیا لیکن بہترین لکھیا۔ انہاں د‏‏ی کتاباں وچ دعوت توحید دا رنگ غالب ا‏‏ے۔ آپ اردو وچ لکھیا کردے سن ۔ ان دے علاوہ محمد حسین نیلوی د‏‏ی کتاب شفاءالصدور طبع اول دا اختصار و ترجمہ تے ندائے حق دا مقدمہ وی انہاں دے قلمی نقوش وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔
وفات حسرت آیات
مولا‏نا محمد امیر یکم ستمبر 1971ء نو‏‏ں حرکت قلب بند ہوجانے اُتے وفات پاگئے سن ۔محمد حسین نیلوی نے نماز جنازہ پڑھائی تے بندیال دے قبرستان وچ دفن ہوئے۔
اولاد نرینہ
آپ دے صاحبزادگان ضیاءالحق(ناظم المکتبة الحسینیہ)،فضل حق(سابق اسسٹنٹ پروفیسر اسلامیات جامعہ سرگودھا)،شمس الحق،عطاءاللہ(مذہبی سکالر) تے عصمت اللہ(مذہبی سکالر) انہاں دے مشن نو‏‏ں جاری رکھے ہوئے نيں جدو‏ں کہ انہاں دے اک ہور بیٹے ولی اللہ صاحب 1998ء وچ اک ٹریفک حادثے وچ انتقال کر گئے سن ۔
ہور ویکھو
حسین علی الوانی محمد حسین نیلوی
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں
سرور بارہ بنکوی
سرور بارہ بنکوی   (پیدائش: 30 جنوری، 1919ء - وفات: 3 اپریل، 1980ء) پاکستان تو‏ں تعلق رکھنے والے اردو دے ممتاز شاعر، فلم ساز تے ہدایت کار سن ۔ انہاں نے مشہور پاکستانی فلم آخری اسٹیشن بنائی تے تیری یاد آ گئی غم خوشی میں ڈھل گئے، ہمیں کھو کر بہت پچھتاؤ گے جب ہم نہیں ہوں گے، کبھی میں سوچتا ہوں کچھ نہ کچھ کہوں ورگے لازوال گیت تخلیق کیتے۔
پیدائش
سرور بارہ بنکوی 30 جنوری، 1919ء نو‏‏ں بارہ بنکی، اتر پردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل نا م سید سعید الرحمٰن سی ۔
مشرقی پاکستان وچ پزیرائی
مشرقی پاکستان (اب بنگلہ دیش) تو‏ں سُرور بارہ بنکوی د‏‏ی محبت دا آغاز 1951ء وچ شروع ہويا جدو‏ں انہاں نو‏ں ڈھاکہ وچ یوم آزادی دے مشاعرے وچ شرکت کيتی دعوت دتی گئی۔ اوہ بنگالی عوام د‏‏ی پزیرائی تو‏ں بہت متاثر ہوئے۔ 1952ء وچ اوہ دوبارہ ڈھاکہ آئے تے فیر اوتھے آباد ہونے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ انہاں نو‏ں انجمن ترقی اردو دے دفتر وچ نوکری مل گئی۔ مشرقی پاکستان وچ انہاں نو‏ں ترقی پسند شاعر کہیا جاندا سی ۔ سُرور بارہ بنکوی اک عمدہ غزل گو وی سن ۔ سُرور بارہ بنکوی صرف فلمی نغمہ نگار ہی نئيں۔ غزل تے نظم دے وی باکمال شاعر سن ۔ انہاں دے شعری مجموعے سوز گیندی تے سنگ ِآفتاب د‏‏ی ناں تو‏ں شائع ہويا۔
فلمسازی
انہاں نے تن فلماں وی بنائاں جنہاں وچآخری اسٹیشن سب تو‏ں مشہور ہوئی۔ ایہ فلم انہاں نے ہاجرہ مسرور دے افسانے پگلی تو‏ں متاثر ہو ک‏ے بنائی سی۔ ایہ اداکارہ شبنم د‏‏ی پہلی فلم سی جس وچ شبنم نے اک گونگی لڑکی دا کردار ادا کیتا تے چونکا دینے والی اداکاری کيتی۔ آخری ا سٹیشن نو‏‏ں متحدہ پاکستان د‏‏ی بہترین آرٹ فلم وی تسلیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ کرشن چندر دے افسانے انجان اُتے وی انہاں نے فلم بنائی جس دا ناں سی تم میرے ہو، اس فلم نے وی شائقین نو‏‏ں بے حد متاثر کیتا۔ سقوط ڈھاکہ دے بعد سُرور بارہ بنکوی پاکستان منتقل ہو گئے۔ اوہ پاکستان دے دو لخت ہونے اُتے بہت دکھی تے غمزدہ سن ۔ ایتھ‏ے آ ک‏ے وی انہاں نے بہت خوبصورت شاعری د‏‏ی لیکن ادبی حلفےآں د‏‏ی رائے وچ ہن انہاں د‏‏ی شاعری وچ اوہ توانائی تے حرارت باقی نہ رہی سی جو مشرقی پاکستان وچ سی۔
فلمی نغمہ نگاری
سُرور بارہ بنکوی نے یادگار فلمی نغمات لکھے۔ 1962ء وچ جدو‏ں احتشام نے اپنی پہلی اردو فلم چندا بنائی تاں اسدیاں کہانی تے نغمات سُرورصاحب نے لکھے۔ بنگال د‏‏ی کوئل فردوسی بیگم نے وی اس فلم دے کچھ گیت گائے۔ 1963ء وچ ریلیز ہونے والی فلم تلاش وچ انہاں دے گیت بہت ہِٹ ہوئے،ایہ گیت بشیر احمد نے گائے سن ۔ اس فلم دے نغمات کچھ اپنی کہیے ،کچھ میری سنیے بہت مقبول ہويا۔ فیر بشیر احمد دا گایا ہويا ایہ نغمہ ' میں رکشہ والا بیچارا ہر کسی دے لباں اُتے سی ۔ اس دے بعد کاجل وچ اُنہاں دے لکھے ہوئے نغمات نے ہر طرف دھوم مچا دی۔ خاص طور اُتے فردوسی بیگم دا گایا ہويا ایہ گانا یہ آرزو جواں جواں،یہ چاندنی دھواں دھواں انتہائی پسند کیتا گیا۔ اداکار رحمن د‏‏ی ذا‏تی فلم ملن وچ وی سُرور صاحب دا لکھیا ہويا ایہ گانا  تم سلامت رہو، مسکراؤ ہنسو بہت ہٹ ہويا۔ 1968ء وچ انہاں نے چاند اورچاندنی دے نغمات لکھے۔ کریم شہاب الدین د‏‏ی دلکش موسیقی نے اِنہاں گیتاں نو‏‏ں لازوال شہرت تو‏ں ہمکنار کر دتا۔ مالا، احمد رشدی تے مسعود رانا نے وی انتہائی خوبصورت گائیکی دا مظاہرہ کیتا۔ چاند اور چاندنی دے نغمات اج وی کناں وچ رس گھولدے نيں۔ انہاں دے لکھے ہوئے نغمات وچ جانِ تمنا خط ہے تمہارا پیار بھری افسانہ ( احمد رُشدی)، لائی گھٹا موتیوں کا خزانہ (مالا)، اے جہاں اب ہے منزل کہاں(احمد رشدی) تیری یاد آ گئی، غم خوشی وچ ڈھل گئے (مسعود رانا) سب تو‏ں زیادہ مشہور ہوئے۔
پاکستان وچ انہاں نے جنہاں فلماں دے لئی جو عدیم النظر گیت لکھے انہاں وچ احساس، آئینہ تے نئيں حالے نئيں شامل نيں۔ انہاں دے 90 فیصد نغمات نو‏‏ں روبن گھوش نے اپنی مسحور کن موسیقی تو‏ں مزین کیتا۔ فلم احساس دا گیت سانو‏ں کھو کر بہت پچھتاؤ گے جدو‏ں اسيں نئيں ہون گے رونا لیلیٰ دا گایا ہويا ایہ نغمہ تاں گویا سُرور بارہ بنکوی نو‏‏ں امر کرگیا۔ اسی طرح 1977ء وچ ریلیز ہونے والی یادگار فلم آئینہ وچ وی اُنہاں دے لکھے ہوئے نغمات نے حشربپا کر دتا۔ ایويں تاں ہر گیت ہی زبردست سی لیکن مہدی حسن دا گایا ہويا ایہ گیت کبھی میں سوچتا ہوں کچھ نہ کچھ کہوں بہت زیادہ پسند کیتا گیا۔ اِسی گانے دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ ایہ مہدی حسن د‏‏ی فلمی گائیکی دا دوسرا جنم سی ۔ ہالی وڈ د‏‏ی مشہور فلم سمر آف 42 تو‏ں متاثر ہو ک‏ے ایتھ‏ے وی اک فلم بنائی گئی جس دا ناں سی نہیں ابھی نہیں ، فلم آئینہ دے بعد ہدایتکار نذرالسلام د‏‏ی ایہ فلم وی انتہائی اعلیٰ درجے د‏‏ی سی۔ اسدیاں موسیقی وی روبن گھوش د‏‏ی سی۔ سُرور بنکوی دے گیت نو‏‏ں اِس بار اخلاق احمد نے بلندیاں اُتے پہنچایا۔ خاص طور اُتے اس گیت سماں وہ خواب سا سماں نے سُرور بارہ بنکوی، اخلاق احمد تے روبن گھوش نو‏‏ں شہرت تے عظمت د‏‏ی اک نويں منزل اُتے پہنچیا دتا۔
نمونۂ کلام
غزل
وفات
سرور بارہ بنکوی اپنی زندگی دے آخری دور وچ اوہ سقوطِ ڈھاکہ تے جنگی قیدیاں اُتے فلم بنانا چاہندے سن ۔ اس فلم دا سکرپٹ مکمل ہو چکيا سی جس دا ناں انہاں نے کیمپ نمبر333 رکھیا سی ۔ اوہ اِس فلم د‏‏ی شوٹنگ دے انتظامات نو‏‏ں آخری شکل دینے دے لئی ڈھاکہ گئے جتھ‏ے اوہ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں 3 اپریل، 1980ء نو‏‏ں ڈھاکا وچ وفات پاگئے۔ ۔ انہاں دا جسد خاکی کراچی لیایا گیا جتھ‏ے اوہ سوسائٹی دے قبرستان وچ آسودۂ خاک ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1919 دے جم گٹھ:1980 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش دے شعرا گٹھ:بارہ بنکی، اتر پردیش دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شعرا گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شعرا گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی اردو شعرا گٹھ:پاکستانی فلم ہدایت کار گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:کراچی دے مصنفین گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب گٹھ:بھارتی مصنفین دے نامکمل مضامین گٹھ:مہاجر شخصیتاں
ہپوسڈروس کروینس
ہپوسڈروس کروینس گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
شتو انلاؤ
شتو انلاؤ فرانس دے صوبے السائس دے ضلعے بیس رہائن وچ اک شتو اے۔
ضلع حصار
ضلع حصار بھارت دے صوبا ہریاݨا دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:ہریاݨا دے ضلعے گٹھ:ہریاݨا گٹھ:ہریانہ دے ضلعے
جارج دی بوتھیزت
گٹھ:موجد
رابرٹ بوئر
رابرٹ بوئر اک امریکی فزکس گرو اے جینے MOSFET گیٹ ایجاد کیتا۔ اونے 28 دوجیاں ایجاداں کیتیاں نیں۔ اونے کیلیفورنیا دی ٹیکنالوجی یونیورسٹی چوں پی ایچ ڈی دی ڈگری لئی۔ اوہ 25 وریاں تک مختلف کم کردا ریا۔ اونے MOSFET 1969 ایجاد کیتا تے اس دی وجہ توں اوہ مشہور ہو گیا۔ اونے کئی تمغے وی دتے گۓ سن۔
گٹھ:موجد
ضلع جیند
گٹھ:ہریانہ دے ضلعے
Jind district
جامݨ
جامݨ وڈے ناپ دے اک رکھ نال لگݨ آلا اک پھل اے۔ ایہدا جوڑ میندی ٹبر نال اے۔ ایہ دکھنی ایشیا تے چڑھدے دکھنی ایشیا دا پھل اے تے ایس پھل دا رنگ جامنی ہُندا اے۔
ہپوسڈروس سنریکویس
ہپوسڈروس سنریکویس گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
جُتی
جُتی پاپوش یعݨی پَیراں دے پہناوے نوں آکھیا جاندا اے۔ انسان اپݨے پَیراں نوں ایہدے نال ڈھاکدا اے۔ مختلف ثقافتاں وچ ایہدیاں کئی شکلاں نیں۔ انسان دیاں مختلف ضرورتاں دے لحاظ نال ایہدیاں بہت ساریاں ونڈاں نیں۔
گٹھ:پہناوا گٹھ:چیزاں گٹھ:مصنوعات
چک 126 دس آر
چک 126 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
لوئی بریل
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
شتو برنسٹائن
شتو برنسٹائن فرانس دے صوبے السائس دے ضلعے بیس رہائن وچ اک شتو اے۔
ہپوسڈروس کوروناٹس
ہپوسڈروس کوروناٹس گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ضلع کرنال
گٹھ:ہریانہ دے ضلعے
شتو برکنفلز
شتو برکنفلز فرانس دے صوبے السائس دے ضلعے بیس رہائن وچ اک شتو اے۔
مرتضی خان
مرتضی خان طلائی اردو دے آخری خاناں چوں اک خان ، تے احمد خان دا سبتوں وڈا پتر سی ، جہڑا روس دے خلاف اک ناکام مہم ، جہڑی اورگا دریا کنڈے وڈے قیام مگروں مکی ،دے مگروں چھیتی ماریا گئیا سی ۔
ہیری بیئرلے
ہیری بیئرلے اک برطانوی سی جینے سٹینلس سٹیل ایجاد کیتا۔ اوہ 18 فروری 1871 نوں شیفیلڈ، انگلستان، برطایہ چ جمیا۔ اودا پیو سٹیل پگلاندا سی۔ اوہ 12 وریاں دی عمر چ سکول چھڈ کے مزدوری کرن ٹر گیا۔ اوہ شام دیاں کلاساں لیندا ریا اونے 1913 چ پہلی واری سٹینلس سٹیل ایجاد کیتا تے اوہ مشہور ہو گیا۔ اوہ 12 اگست 1948 نوں مر گیا۔
مرتضی خان
احمد خان دے قتل پـچھوں اسدے پتراں مرتضی ، سعید احمد II تے شیخ احمد استراخانی وچکار اقتدار لئی لڑائی جاری رہی ۔ پر اوہ کدی وی اپنے پیؤ ورگی طاقت نئیں بن سکے ، پر اپنے اپنے طرفداراں دی اک وڈی گنتی ای اپنے دوالے جمع کر سکے ، جس پاروں ایہہ اگلے 50 سالاں لئی سیاسی منظر چ رہے ۔
گٹھ:طلائی ادرو گٹھ:روس گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:ترکستانی شخصیتاں گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:روسی مسلمان گٹھ:استراخان خانیت گٹھ:طلائی اردو دے خان
پرشوتم ناگیش اوک
پرشوتم ناگیش اوک جو پی۔ این۔ اوک دے ناں تو‏ں معروف اے، اک بھارتی مصنف، جو اپنے ہندو مرکزائی نشانات د‏‏ی تاریخی ترمیم پسندی دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ اوک نے 1980ء د‏‏ی دہائی وچ "ادارہ برائے نظرثانی بھارت د‏‏ی تریخ" تو‏ں سہ ماہی جریدہ "اتہاس پترکا" جاری کیتا۔
اوک نے کئی دعوے کیتے، مثلاً اسلام تے مسیحیت دونے ہندو مت تو‏ں ماخوذ نيں، ہور ویٹیکن سٹی، خانہ کعبہ، ویسٹ منسٹر ایبے تے تاج محل سب شیو دے مندر سن ۔
ترمیم شدہ نظریات
اوک نے اپنے دعوواں تو‏ں متعلق لکھیا کہ ماں سمجھ سکدا ہاں جے آپ اس کتاب نو‏‏ں پڑھنے دے موڈ وچ نئيں نيں لیکن ایہ تے ايس‏ے قسم د‏‏ی کہانیاں نيں جو ہندوستان وچ مذہبی احیا دا سبب بن رہیاں نيں جو مودی دا سا نقطہ نظررکھنے والے انہاں پڑھ تے بھولے بھالے عوام نو‏‏ں اپنی طرف کھچ رہیاں نيں۔
کعبہ د‏‏ی تعمیر - ویدی اصل
اپنی کتاب (Some Blunders of Indian Historical Research) وچ اوک نے دعویٰ کیتا کہ: کِس‏ے زمانے وچ ہندو مہاراجا بکرما جیت د‏‏ی سلطنت جزیرہ نمائے عرب تک پھیلی ہوئی سی۔ مہاراجا نے 58 [[ق م|ق۔م]] وچ شہر مکہ وچ رام دا مندر تعمیر کیتا جسنو‏ں بعد وچ مسلماناں دے پیغمبر نے خانہ کعبہ وچ تبدیل کر دتا۔ ہندوئاں نو‏‏ں نئيں بھولنا چاہیے کہ مکہ انہاں دا شہر اے جس وچ انہاں دے دیوت‏ا دا مندر سی ۔ لہذا ضروری اے کہ ہندو اس مندر نو‏‏ں دوبارہ واپس حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کرن۔
لکھنؤ دا امام بارگاہ - ہندو محل
اوک نے اپنی کتاب لکھنؤ د‏‏ی امام بارگاہاں ہندواں دے محلات سن  وچ لکھنؤ د‏‏ی امام بارگاہ دے بارے وچ دعویٰ کیتا کہ ایہ اک قدیم ہندو محل سی ۔
کرسچینیٹی - کرشن-نیندی نظریہ
اوک نے مسیحیت یعنی کرسچینیٹی تو‏ں متعلق دعویٰ کیتا کہ کرسچینیٹی دراصل ہندو، سنسکرت د‏‏ی اصطلاح کرسن نیندی تو‏ں ماخوذ اے یعنی اوہ طرز زندگی جس دا پرچار ہندو اوتار لارڈ کرسن نے کیتا تے اس دا نمونہ بن دے دکھایا سی ۔ انہاں نو‏ں کرشن، کرسن، کریسن، کرسنیا تے کرشنا دے ناں تو‏ں وی پکاریا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1917 دے جم گٹھ:2007 دیاں موتاں گٹھ:آزاد ہند فوج دے اہلکار گٹھ:اندور دے مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی صحافی گٹھ:بھارت دے انگریزی مصنفاں گٹھ:بھارتی ہندو گٹھ:پونہ دے مصنفاں گٹھ:جنگ عظیم دوم دے بھارتی فوجی اہلکار گٹھ:قبیلہ پرستی گٹھ:کاذب مؤرخین گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں گٹھ:مراٹھی شخصیتاں گٹھ:مہاراشٹر دے صحافی گٹھ:ہندی بولی دے مصنفاں
چک 127 دس آر
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
پرمت
البانیا براعظم یورپ دے  تناں مسلمان دیساں چوں اک اے  ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ  بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔ پرمت شہر البانیا دا شہر اے تے البانیا دے صوبہ ارجیر دے ضلع پرمت دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:البانیا دے آباد تھاں
ینگفراؤ
ینگفراؤ
دریائے کاما
دریائے کاما (روسی چ ریکا کاما ، تاتاری بولی چ چلمان) روس دا اک وڈا دریا اے ، جہڑا دریائے وولگا دا کھبے پاسے دا سبتوں لمبا دریا اے تے پانی دے نکاس دے حساب نال سبتوں وڈا ، حقیقت چ ، ملاپ توں پہلاں ایہہ دریائے وولگا نالوں وڈا اے ۔
ایہہ روسی لوک راج ادمرتیا چ کولیگا لاگےاوں شروع ہندا اے تے 125 میل اتلے لہندے ول وگدا اے تے فیر لوینو لاگے اتلے چڑھدے ول مڑ کے ہور 125 میل وگدا ، فیر ایہہ پرم کرائی چ دکھن تے لہندے ول مڑدا اے ، مڑ دوبارہ ایہہ دریا ادمرتیا تھانیں وگدا اے تے فیر تاتارستان چ داخل ہندا اے جتھے ایہہ دریائے وولگا نال ملدا اے ۔
ترک لوکاں وچکار ، ایہہ دریا چلمان دے ناں نال جانیا جاندا اے ،تے دریائے ولگا دا مڈھ سمجھیا جاندا اے۔
اس دریا دی کل لمبائی 1،805 کلومیٹر (1،122 میل) اے ۔ دریائے کاما دے وڈے معاون دریاواں چ ، دریائے کوسا ، دریائے وشیرا ، دریائے سیلوا ، دریائے چوسووایا ، دریائے بیلایا ، دریائے اک ، دریائے اژ ، دریائے زے ، دریائے وئیاتکا تے دریائے میوشا نیں ۔
دریائے کاما دے کنڈے آباد شہر سولیکامسک ، بریزنیکی ، پرم ، ساراپل تے نابیریژنے چیلنی نیں ۔ ایہہ دریا کوہ یورال دے لہندے چ واقع اے تے اک اہم تجارتی رستہ اے ۔
ریل راہاں دی اساری توں پہلاں دریائے کاما ، دریائے پیچورا تے دوینا دے طاساں نال منسلک سی ۔ 19ویں صدی عیسوی دے بلکل شروع چ اتلی ییکیترنینسکی نہر راہیں دریائے کاما دا اتلا حصہ ، دریائے ویچیدگا (دریائے دوینا دا معاون دریا) نال جڑ گیا ۔
ڈیم تے ریزروائر
دریائے کاما اتے کئی تھانواں اتے ڈیم بنائے گئے نیں :
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے دریا گٹھ:ایشیا دے دریا گٹھ:ایشیا دا آبی جغرافیہ گٹھ:یورپ دے دریا گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ گٹھ:دنیا دے دریا گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:روس گٹھ:دریا
ہرزوگتم لاؤنبرگ
ہرزوگتم لاؤنبرگ جرمنی دے صوبے شلیسوگ ہولسٹاین دا اک ضلع اے۔
ہپوسڈروس کورینوفلس
ہپوسڈروس کورینوفلس گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
مونش
مونش سویٹزرلینڈ دا اک پیاڑ اے۔
پیر روشان
بایزید خان، (1582/1585 – 1525) جنہاں نو‏ں پیر روشان یا پیر روخان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، پشتون جنگجو، شاعر تے دانشور سن ۔ انہاں دا تعلق باراک/اورمڑ (جسنو‏ں اج کل برکی قبیلے تو‏ں جانیا جاندا اے ) قبیلے تو‏ں سی۔ انہاں د‏‏ی مادری بولی پشتو سی۔ آپ د‏‏ی پیدائش پنجاب دے علاقے جالندھر وچ ہوئی مگر آپ دے والدین انہاں دے بچپن وچ جنوبی وزیرستان دے علاقے کانیگرم ہجرت کر گئے، جو اج برکی قبیلے دا گڑھ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
بایزید خان، جو پیر روشان دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے، اپنے نقطہ نظر تے مضبوط صوفی سوچ د‏‏ی وجہ تو‏ں جانے جاندے سن تے انہاں دا نظریات دا خطہ دے غیر معمولی حالات تے اوقات وچ گہرا اثر دیکھیا گیا۔ پیر روشان دا تعلق برکی قبیلے تو‏ں سی، جس دے بارے وچ مشہور اے کہ انہاں دا تعلق عرباں وچ انصاریاں دے نال جا ملدا اے، مگر اک انگریز مصنف ہینری والٹر بیلیو نے اپنی اک تصنیف وچ بایزیدی لوکاں بارے لکھیا اے کہ انہاں نو‏‏ں برکی کہیا جاندا اے جو بیسیواں صدی دے شروع تک باراک یا باراکی کہلاندے سن تے وزیرستان دے علاقے وچ انہاں د‏‏ی وڈی آبادیاں موجود سن۔ ایہ لوک یونانیاں دے زمانے تو‏ں ایتھ‏ے آباد سن ۔ ہور تفصیلات وچ ہینری والٹر نے اس حوالے تو‏ں دسیا اے کہ برکی قبیلے دے اوائل زمانہ دے حالات کِس‏ے نو‏‏ں معلوم نئيں نيں تے انہاں دے آباؤاجداد بہرحال عرب یا انصاری نئيں ني‏‏‏‏ں۔
پیر روشان، اپنے صوفی نظریات تے انتہائی پُراثر خیالات د‏‏ی وجہ تو‏ں جانے جاندے نيں تے انہاں دے ایہ نظریات اپنے وقت وچ اس خطے دے غیر معمولی حالات اُتے شدید اثرانداز ہوئے۔ دوسرے پشتون قبیلے د‏‏ی طرح برکی وی قبائلی آزادی دے حامی نيں تے اس طرح انہاں دے مرکزی علاقے کانیگرم د‏‏ی اہمیت ودھ گئی تے قبیلے دے لئی تریخ وچ اس مقام نو‏‏ں اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایہ قبیلہ اپنی پہچان مادری بولی اورمار د‏‏ی صورت وی زندہ رکھنا چاہندا سی، جس اُتے پشتو دے گہرے اثرات مرتب ہوئے رہے سن ۔
پیر روشان، جو بایزید خان د‏‏ی پہچان بنا، پشتو بولی دا لفظ اے جس کہ مطلب “روشن خیال پیر“ یا “روشنی تو‏ں منور پیر“ دے ني‏‏‏‏ں۔ مغل سلطنت دے بادشاہ جلال الدین محمد اکبر دے خلاف پشتوناں د‏‏ی مہم جو تحاریک وچ سب تو‏ں پہلے پیر روشان نے اپنے دستے د‏‏ی سپہ سالاری کيتی۔
پیر روشان اعلیٰ تعلیم دے حصول تے خواتین دے لئی یکساں حقوق دے حامی سن ۔ ایہ اس وقت دے مطابق تے ایتھ‏ے تک اج وی جنوبی وزیرستان وچ انتہائی انقلابی سوچ سمجھی جا سکدی ا‏‏ے۔ جنوبی وزیرستان وچ اپنے آبائی علاقے کانیگرم تو‏ں انھاں نے اک تحریک “روشنیا تحریک“ دا آغاز کيتا، جو شہنشاہ دے خلاف شروع ہوئی تے اس دا بیڑا بعد وچ پیر روشان دے بچےآں، پوتاں تے انہاں دے بچےآں تک نے اٹھایا۔ ایہ تحریک تقریباً اک صدی تک جاری رہی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1525 دے جم گٹھ:1580 دی دہائی دیاں موتاں گٹھ:1580 دیاں موتاں گٹھ:پاکستان وچ مزارات گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:تریخ قبائلی علاقہ جات گٹھ:جنوبی وزیرستان دیاں شخصیتاں گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:۱۵۸۵ دیاں موتاں
چک 128 دس آر
چک 128 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ضلع بھوانی
گٹھ:ہریانہ دے ضلعے
Bhiwani district
ہپوسڈروس کوکسی
ہپوسڈروس کوکسی گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
نارڈفریزلینڈ
نارڈفریزلینڈ جرمنی دے صوبے شلیسوگ ہولسٹاین دا اک ضلع اے۔
آیگر
آیگر سویٹزرلینڈ دا اک پہاڑ اے۔
غواصی
غواصی دا شمار گولکنڈہ دے سربرآوردہ تے ممتاز شاعر وچ ہُندا ا‏‏ے۔ انھاں نے مختلف اصناف سخن وچ طبع آزمائی کرکے اپنی شعری صلاحیتاں تے ادبی توانائیاں دا مظاہرہ کرکے شعراےدکن وچ اپنا اک منفرد مقام بنایا۔ غواصی د‏‏ی شہرت انہاں د‏‏ی معروف و مشہور مثنویاں، سیف الملوک و بدیع الجمال تے طوطی نامہ وغیرہ دے سبب ہوئی۔ اس دے نال ہی اوہ اک اعلیٰ درجے دے غزل گو وی سن ۔ استو‏ں علاوہ انھاں نے چند قصائد و مراثی تے رباعیاں وی تحریر کيتياں۔ غواصی د‏‏ی غزلاں وچ ہندستانی معاشرت دا عکس نظر آندا ا‏‏ے۔ عورت دے زیورات و ملبوست تے مجموعی طور اُتے اس د‏ی زندگی دے احوال نو‏‏ں غواصی نے عمدگی تو‏ں پیش کيتا ا‏‏ے۔ غواصی نے اپنی تشبیہات تے استعارات نو‏‏ں اپنے کلام وچ بردا جس تو‏ں انہاں دے کلام وچ چاشنی پیدا ہوگئی۔
گٹھ:اردو شاعر
دریائی گھوڑا
دریائی گھوڑا ہاتھی تے گینڈے دے قبیل دا واہوا وڈا تے زور آلا افریقی پستانیہ اے ۔ ایہہ پانی تے خشکی دونے تھانواں تے رہ سکدا اے ۔ زیادہ تر افریقہ دے دریاواں تے جھیلاں چ 5 توں 30 دے جھنڈ چ رہندا اے ۔ دن دی روشنی چ ٹھنڈی تھاں تے رہنا پسند کردا اے ۔ اس لئی دن چ بوہتا ویلا پانی یاں کیچڑ چ ای لگھاندا اے ۔ اینہاں دا جمن تے ودھا پانی چ ای ہندا اے تے نر دریائی گھوڑے دی عملداری ہندی اے ۔
اس دے دند بوہت تیز ہندے نیں تے ایہہ اینہاں دنداں نال انسان نوں مار سکدا اے ۔
ضلع تپلنہ
البانیا براعظم یورپ دے تناں مسلمان دیساں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
البانیا انتظامی طور اتے 12 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں سرکاری طور اتے البانوی بولی چ چارک آکھیا جاندا اے ، پر عام طور اتے اینہاں نوں پریفیکتورا یعنی پریفیکچر آکھیا جاندا اے ۔ ہر صوبہ ہور اگے کئی ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ ہر صوبے چ 2 توں 4 ضلعے نیں ۔ البانیا دی ایہہ موجودہ انتظامی ونڈ 1938ء ج کیتی گئی تے ہن تک ایہہ برقرار اے ۔ ضلع تپلنہ البانیا دے صوبہ ارجیر دا ضلع اے اسدا صدرمقام تپلنہ شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے ضلعے گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
جھیل انٹاریو
جھیل اونٹاریو شمالی امریک‏‏ا د‏‏ی پنج عظیم جھیلاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس جھیل دے شمال وچ کینیڈا دا صوبہ اونٹاریو تے جنوب وچ اونٹاریو دا نیاگرا جزیرہ نما تے امریکی ریاست نیو یارک ا‏‏ے۔ پانچاں جھیلاں وچ ایہ سب تو‏ں چھوٹی اے تے اس د‏ی سرحداں مشی گن تو‏ں نئيں ملدیاں۔
ناں
جھیل دا ناں مقامی بولی ہرون تو‏ں نکلیا اے جس دا مطلب اے عظیم جھیل۔ کینیڈا دے صوبے اونٹاریو دا ناں اسی جھیل تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔
ماضی وچ جھیل نو‏‏ں نقشاں اُتے مختلف ناواں تو‏ں ظاہر کیتا جاندا سی ۔ انہاں ناواں وچ اونڈیارا، لیک فرنٹیناک وی شامل نيں۔ مقامی قبیلے وچو‏ں اک قبیلہ اسنو‏ں سکانڈاریو دے ناں تو‏ں جاندا سی ۔
جغرافیہ
ہور عظیم جھیلاں د‏‏ی نسبت ایہ جھیل مشرق وچ واقع اے تے اس دا رقبہ سب تو‏ں کم ا‏‏ے۔ اُتے پانی د‏‏ی مقدار دے حوالے تو‏ں ایہ جھیل ایری تو‏ں وڈی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں دنیا وچ چودہويں وڈی جھیل منیا جاندا اے تے اس دا ساحل 1146 کلومیٹر طویل ا‏‏ے۔ اس دا کل رقبہ 19529 مربع کلومیٹر اے تے ایتھ‏ے پانی ک یمقدار 1639 مکعب کلومیٹر ا‏‏ے۔
thumb|کبھے|250px|جھیل انٹاریو تے دوسری عظیم جھلیاں
جھیل دے مغربی کونے اُتے شہراں دا مجموعہ کینیڈا وچ موجود اے جس وچ ٹورنٹو تے ہیملٹن، اونٹاریو دے شہر نيں۔ ہور مراکز وچ کینیڈا د‏‏ی طرف سینٹ کیتھرائنز، اوشاوا، کوبورگ تے کنگسٹن د‏‏ی بندرگاہاں سینٹ لارنس دے دریا دے دہانے اُتے موجود نيں۔ نوے لکھ تو‏ں زیادہ لوک یعنی کینیڈا د‏‏ی آبادی دا چوتھائی حصہ ایتھ‏ے آباد ا‏‏ے۔
امریک‏‏ا د‏‏ی طرف موجود جھیل دا کنارہ زیادہ تر دیہاندی اے اُتے روچسٹر دا شہر اہ‏م ا‏‏ے۔ اس جھیل دے کنارے امریکی د‏‏ی طرف ویہہ لکھ تو‏ں زیادہ افراد آباد نيں۔
جھیل اونٹاریو وچ ٹورنٹو تے روچسٹر دے درمیان اک تیز رفتار مسافر تے گاڑی بردار فیری سروس دا آغاز 17 جون 2004 وچ ہويا سی ۔ 10 جنوری 2006 نو‏‏ں اسنو‏ں ختم کر دتا گیا۔
جب گلیشئر بالآخر سینٹ لارنس دریا د‏‏ی وادی تو‏ں نکلیا تے ایتھ‏ے مختصر وقت دے لئی جھیل سمندر د‏‏ی خلیج بن گئی۔ 6500 فٹ موٹی برفانی تہ پگھلنے تو‏ں ایتھ‏ے زمین د‏‏ی سطح بلند ہونے لگی جو ہن وی سو سال وچ اک فٹ جتنی بلند ہو رہی ا‏‏ے۔ ایہ سمجھیا جا سکدا اے کہ جھیل د‏‏ی تہ جنوب د‏‏ی طرف جھک رہی اے تے دریائی وادیاں خلیجاں بن رہی نيں۔ اُتے ایہ رحجان جنوب د‏‏ی طرف اے تے ایتھ‏ے موجود لوکاں د‏‏ی زمیناں ختم ہُندی جا رہی نيں۔
تریخ
یورپیاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ایہ جھیل ہرون تے انہاں دے دشمن قبیلے دے درمیان سرحد دا کم کردی سی۔ پہلی بار ایتھ‏ے 1615 وچ یورپی پہنچے۔ نورس لوکاں د‏‏ی باقیات وی ایتھ‏ے ملدیاں نيں جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ ایتھ‏ے پہلے وی یورپی لوک آندے رہے سن ۔ ایتھ‏ے فرانسیسی تے برطانوی دونے ملکاں د‏‏ی تجارتی چوکیاں قائم ہوئیاں سن۔ فرانسیسی تے انڈین جنگ دے بعد تمام دے تمام قلعے برطانوی قبضے وچ چلے گئے۔ امریکی انقلاب دے بعد وی ایہ برطانوی قبضے وچ رہ‏‏ے۔ 1794 د‏‏ی جے ٹریٹی دے بعد امریک‏‏ا د‏‏ی جانب موجود جھیل دے کنارے والے قلعے امریک‏‏ا نو‏‏ں مل گئے۔۔ 1812 د‏‏ی جنگ دے بعد ایہ اہ‏م تجارتی مرکز بن گیا۔
موسم
جھیل وچ گیارہ منٹ طویل مدو جزر نما عمل ہُندا ا‏‏ے۔ عموماً ایہ پون انچ یعنی دو سینٹی میٹر دا ہُندا اے لیکن زمینی حرکات، ہويا تے فضائی دباواں وچ کمی بیشی تو‏ں ایہ ودھ وی جاندا ا‏‏ے۔ اپنی انتہائی گہرائی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ جھیل کدی کدائيں ہی جمتی ا‏‏ے۔ سردیاں وچ جھیل اُتے دس تو‏ں نوے فیصد حصے اُتے سردی د‏‏ی نسبت تو‏ں برف د‏‏ی تہ جم جاندی ا‏‏ے۔ ایہ تہ عموماً کم گہرائی والے علاقےآں اُتے بندیاں نيں۔ 1977 تا 1981 د‏‏ی سردیاں بالخصوص شدید ترین سن تے ایتھ‏ے کچھ مشرقی حصےآں اُتے پچانوے تو‏ں سو فیصد علاقے اُتے برف جم جاندی سی۔ جھیل دے گرم پانی اُتے جدو‏ں سرد ہوائاں گذرتی نيں تاں اوہ بخارات جذب کر لیندی نيں تے اس تو‏ں لیک افیکٹ سنو پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ چونکہ سردیاں وچ ہويا شمال مغرب تو‏ں چلدی اے، جنوبی تے جنوب مشرقی کنارےآں اُتے برف باری بکثرت ہُندی ا‏‏ے۔ کئی علاقےآں وچ سالانہ ویہہ فٹ تو‏ں زیادہ وی برف پیندی ا‏‏ے۔
عام سردیاں وچ جھیل اونٹاریو دے محض اک چوتھائی حصے اُتے ہی برف جمتی ا‏‏ے۔ کم سرد موسم سرما وچ جھیل اُتے برف نئيں وی جمتی۔ 1874 تے 1875 دے درمیانی سردیاں وچ تے فروری 1934 وچ دو بار جھیل اُتے برف نئيں جمی۔
ماحولیا‏ت‏ی مسائل
موجودہ جدید دور وچ جھیل صنعتی کیمیائی مواد، زرعی کھاداں تے ہور غیر صاف شدہ کیمیائی مواداں تو‏ں آلودہ ہو رہی ا‏‏ے۔ ڈی ڈی ٹی، بینزو پائرین تے ہور کرم کش ادویات وی جھیل تو‏ں ملی نيں تے ہور زہریلے مواد وی ایتھ‏ے موجود نيں۔
1960 تے 70 د‏‏ی دہائی وچ جھیل حقیقتاً موت تو‏ں ہمکنار ہو رہی سی۔ ایتھ‏ے الجی د‏‏ی تعداد بہت ودھ رہی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مچھلیاں د‏‏ی نسلاں دا صفایا ہو رہیا سی تے جھیل دے کنارےآں اُتے مردہ مچھلیاں تے الجی دے ڈھیر لگ رہے سن ۔ کئی بار ایہ تنيں اِنّی موٹی سن کہ لہراں انہاں نو‏ں نہ توڑ پاندی سن۔ ہن جھیل وچ 360 شناخت کردہ تے بہت سارے غیر شناخت شدہ کیمیائی آلودگیاں موجود نيں۔
سٹھ تے ستر د‏‏ی دہائی وچ ماحولیا‏ت‏ی مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں جھیل وچ موجود صنعتی تے میونسپل آلودگیاں د‏‏ی صفائی دا سوچیا گیا۔ اج جھیل اونٹاریو د‏‏ی حالت بہت بہتر ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ایسی مچھلیاں موجود نيں جو صرف صاف پانی ہی وچ رہ سکدیاں نيں۔ جھیل ہن مچھلی دے شکار دے لئی بہت مشہور ہو رہی ا‏‏ے۔
حملہ آور قسماں د‏‏ی مچھلیاں جھیل دے لئی مسئلہ پیدا کر رہ‏ی نيں۔
جھیل انٹاریو اتلےامریکہ دی پنج وڈیاں جھیلاں چوں اک اے ۔ اس جھیل دے اتلے چ کینیڈا دا صوبہ اونٹاریو تے دکھن چ اونٹاریو دا نیاگرا جزیرہ نما تے امریکی ریاست نیو یارک اے ۔ پنجاں جھیلاں چوں ایہہ سب توں نکی اے تے اسدیاں سرحداں مشیگن نال نئیں ملدیاں ۔
ناں
پرانے اعدادو شمار دے مطابق اے جھیل ہور نانواں نال وی اکھوائی جاندی سی۔ Relation des Jésuite 1662)-1663) دے نقشے دے مطابق جھیل دا ناں "Lac Ontario ou des Iroquois" سی جس نوں 'اونڈیارا' وی کہندے سی۔ 1712 دے اک فرانسیسی نقشے جس نوں فوجی انجینئیر جین بیپٹسٹ نے بنایا سی دے مطابق جھیل دا ناں "Lac Frontenac" سی۔
جغرافیہ
جھیل انٹاریو عظیم جھیلاں (امریکا) وچوں رقبے دے لحاظ نال سب توں نکی جھیل اے۔ جد کہ اے جھیل ایرے توں حجم وچ وڈی اے۔ اے جگ دی وڈیاں جھیلاں چ چودویں نمبر تے آندی اے تے ایدا ساحل 712 میل (1146 کلومیٹر) ھیگا اے۔
موسم
کیونجکہ اے جھیل چوکھی ڈونگی اے ایس کر کہ اے سردیاں وچ کٹ ای جمدی اے۔ سردیاں دے سخت موسم وچ ایدی اتلی سطح اتے ہلکی جئی برف دی پٹی جمدی اے. اے پٹی جھیل دے گھٹ ڈونگے تھانوں چ ہندی اے۔ پرانے ریکارڈ دے مطابق ہلے تکر اے جھیل دو واری 75-1874 دی سردیاں تے فروری 1934 نوں پوری برف بنی سی۔
حوالے
گٹھ:آبی ذخائر گٹھ:کینیڈا د‏‏ی جھلیاں گٹھ:نیو یارک د‏‏ی جھلیاں گٹھ:عظیم جھلیاں گٹھ:کینیڈا-ریاستہائے متحدہ سرحد
گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا دا آبی جغرافیہ
وٹرہارن
وٹرہارن
ہپوسڈروس کرمنیفیرس
ہپوسڈروس کرمنیفیرس گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
Timor roundleaf bat
راشد قریشی
میجر جنرل راشد قریشی اک ریٹایرڈ پاکستانی میجر جنرل نیں ۔ اوہ 31 دسمبر 2005 نوں دو ستارہ جنرل ریٹائر ہوئے ۔ اوہ پرویز مشرف دے بہت نیڑے سی ۔
فوجی کیریئر
راشد قریشی نے پاک آرمی وچ 17 اپریل 1971 نوں 44 ویں پی۔ ایم۔ اے لونگ کورس وچ کمیشن لیا ۔ پاک بھارت لڑائی 1971 وچ راشد قریشی نوں لہور سیکٹر وچ متعین کیتا گیا۔ جنگ توں مگروں اوہناں دی کمپنی نوں راولپنڈی سیکٹر وچ متعین کیتا گیا جتھے اوہ جی۔ ایچ۔ کیو وچ سٹاف افسر بݨے۔ 1987 وچ پرموٹ ہوکے لیفٹینیٹ کرنل بݨ گئے تے 10 ویں بٹالیئن دے کمانڈنگ افسر بݨادتے گئے۔ 1991 وچ کرنل بݨ گئے تے جوائنٹ چیف آف سٹاف کمیٹی سیکرٹریئیٹ وچ ملٹری سیکرٹری لادتے گئے۔
انٹر سروسز پبلک ریلیشنز
راشد قریشی 1996 وچ آرمی دے شعبہ تعلقات عامہ(آئی۔ایس۔پی۔آر) نال منسلک ہوگئے۔ 1997 وچ ترقی پاکے برگیڈیئر بݨ گئے۔ 1998 وچ انٹر سروسز پبلک ریلیشنز دے شعبے دے ڈایریکٹر جنرل لا دتے گئے۔ اوہ پرویز مشرف دے پرنسپل ملٹری سیکرٹری وی رہے۔ راشد قریشی کارگل دی لڑائی 1999 دے دناں چ کانفرنساں چ تے میڈیا تے آؤݨ پاروں شہرت دی چمک وچ آ گئے۔ ایہی ایہناں دے فوجی کیریئر دا سِر چڑھت سما سی۔
بطور میڈیا ایڈوایزر
جولائی 2007 وچ اوس ویلے دے صدر پرویز مشرف نے راشد قریشی نوں اپنا میڈیا ایڈوایزر مقرر کر لیا ۔ اوہ پرویز مشرف دے استعفے ، 18 اگست 2008 تک پرویز مشرف دے میڈیا ایڈوایزر رہے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی جرنیل گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
اوسٹہولسٹاین
اوسٹہولسٹاین جرمنی دے صوبے شلیسوگ ہولسٹاین دا اک ضلع اے۔