cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایشیا وچ عورتاں دی آزادی دی تحریک
بھارت
۱۹۶۰ دے دہاکے دے اخیر وچ بھرشٹاچار اتے تباہی کاری ترقی ولوں پیدا ہوئے معاشی سنکٹ نوں حل کرن لئی بہت سارے خاص ہتّ گروہاں دے نال بھارت وچ سیاست سخت گیر بن گئی۔ ۱۹۷۰ دے دہاکے تک، مہاراشٹر راج وچ سوکے نے کئیاں لئی حالات وگڑ گئے۔ ۱۹۷۴ وچ نوَ-نرمان تحریک دے اتشاہ نال سکھر اُتے، وکھ وکھ طبقےآں دیاں عورتاں نے لیڈرشپ نوں چیلنج دین لئی سدھیاں کاروائیاں وچ شامل ہونا شروع کر دتا۔ "عورتاں دی مکتی" دا وچار ۱۹۷۰ دے دہاکے توں بھارت وچ اکّ "ستکار یوگ موضوع" بن گیا۔ عورتاں نے ایہہ دیکھنا شروع کیتا کہ قانونی سرکھیا اوہناں دے جیون دی اصلیت نوں بدلن لئی بہت گھٹ کم کر رہی اے۔ پینڈو عورتاں جو غریبی وچ رہندیاں سن، اپنے آپ نوں دگنے طور اُتے پچھڑے دے روپ وچ دیکھن لگ پئیاں: معاشی طور اُتے اتے اوہناں دے ہیٹھلے سماجی رتبے ولوں۔ دلتاں ورگیاں نیویاں جاتاں دیاں عورتاں نے محسوس کیتا کہ اوہناں نوں جماعتی لڑائی لڑنی پئی، نال ہی لنگواد خلاف وی لڑائی۔ حالانکہ، ۱۹۷۰ دے دہاکے وچ عورتاں دی مکتی تحریک وچ حصہ لین والیاں زیادہ تر عورتاں مدھ طبقہ جاں اچّ جاتی دا حصہ سن، اتے شہری اتے پڑھیاں-لکھیاں سن۔
کیرلا دی خاتون فیڈریشن ۱۹۷۰ تک ۱۰۰٬۰۰۰ میمبراں تک ودھ گئی سی اتے جمہوریہ خاتون سمتی (جمہوری خاتون تنظیم) نے اپریل ۱۹۷۳ وچ مغربی بنگال وچ اکّ راج کانفرنس منعقد کیتا جس وچ لگبھگ ہر ضلعے توں ۱۲۱٬۶۳۲ ممبر شامل ہوئے۔ 1974 وچ، مہاراشٹر وچ عورتاں دی مہنگائی مخالف لہر، حیدرآباد دی ترقی پسند ادارہ (پیؤڈبلیو) اتے بمبئی دی سٹری مکتی تنظیم ورگیاں ادارےآں دا گٹھن کیتا گیا، جس وچ عورتاں وڈی گنتی وچ ایہناں کھبیپکھی سنگٹھناں وچ شامل ہوئیاں۔ پہلی ڈیموکریٹک وومین یونین کانفرنس دسمبر ۱۹۷۴ وچ تاملناڈو وچ منعقد کیتی گئی سی دلی وچ طالب علم بدامنی اتے خلاف کارکردگی نے عورتاں نوں اپنی انسانی حقاں دی لہر بناؤن لئی متاثر کیتا۔
بینگلرو، بمبئی، دلی، حیدرآباد، مدراس اتے پنے ورگیاں تھاواں اُتے چھوٹے گروہ بناؤنا، اس ویلے وچ بنے عورتاں دے گروہ تاناشاہی ڈھانچے دے خلاف سن اتے فیصلے لین لئی اجتمائی پہنچ دی ورتوں کردے سن۔ نجی اتے سیاسی کھیتراں وچ پتا-پرکھی طاقت نوں چیلنج دین لئی، اوہناں نے دنیا بھر وچ عورتاں دی مکتی دے ترقی اتے دوجے دیساں توں لیکھ شائع کیتے اتے دوبارہ تیار کیتے۔ ایہہ ڈھلے طور اُتے متعلق گروہاں نے اپنے ناشراں نوں انگریزی دے نال-نال علاقائی بولیاں وچ براڈکاسٹ کرکے نیٹورک بنایا۔ مہاراشٹر وچ، دوجے کھیتراں توں وکھرا، میٹنگاں نے ذات اتے جماعتی پاڑے نوں پار کیتا، جس وچ طالب علم، مزدور، بلو کالر ورکر اتے وائٹ کالر اہلکار شامل ہن۔ سدھی کاروائی اُتے دھیان مرتکز کردے ہوئے، ایہناں گروہاں دیاں عورتاں نے وکھ-وکھ طریقیاں نال سرکاری پالیسی دا خلاف کیتا۔ اداہرن لئی، سٹری مکتی تنظیم دے میمبراں ولوں لاگوُ کیتا اکّ بااثر سڑک کارکردگی اوم سواہا پرتیک بن گیا، عورتاں نوں داج دیاں موتاں خلاف کم کرن لئی متاثر کیتا۔
عورتاں دی حالت بارے سنیکت راشٹر دے سرویکھن دے حصے وجوں ۱۹۷۴ اتے ۱۹۷۵ وچ سمانتا ول رپورٹ دے اشاعتاں نے خلاصہ کیتا کہ آزاد بھارت توں بعد دے بھارت وچ معاشی اتے سیاسی جیون وچ عورتاں دی بھاگی داری؉ وچ کمی آئی اے۔ WLM دے مغربی ہمرتبا دے الٹ، اکّ یگ وچ  جنسیت  ورجت موضوع سی، حالانکہ جنسی تشدد اکّ فوکس بن گئی سی۔ جویں کہ، لیسبیئن تحریک دا حصہ سن، پر جنسی رجھان اکّ نجی معاملہ سی۔ اسے طرحاں، مکتیوادیاں نوں جماعت-مشتمل کارکناں لئی وگھن کاری وجوں درسایا گیا سی جو پکا یعقین کردے سن کہ جماعتی متبھیداں نوں ختم کرن نال عورتاں دیاں سمسیاواں حل ہو جانگیاں۔ 1981 وچ، کلکتہ وچ کارکناں ولوں اکّ گروہ  سچیتنا بنایا گیا سی اس دے میمبراں اتے ہور عورتاں دی فکر نوں ودھاؤن دے ٹیچے نال۔ اوہناں دا شروعاتی عوامی خلاف اکّ ناٹک، میئے دلے شاجیئے دی اساری سی، جو کہ ممبر مالنی بھٹاچاریا ولوں دلہناں نوں ویچن دے خلاف وچ لکھیا گیا سی۔ کسے وی سیاسی پارٹی نال غیر-متعلق، ایہہ گروہ وکھو-وکھرے وشواساں اتے سیاسی تعلقاں والیاں عورتاں لئی سرکاری پالیسی اتے پترستا دی تنقید کرن والے مدعیاں نوں کھل کے ظاہر کرن اتے چرچہ کرن لئی اکّ سرکھیت تھاں بن گیا۔
اسرائیل
اسرائیل وچ عورتاں دی مکتی دی لہر ۱۹۷۰ دے دہاکے دے شروع وچ ہائیپھا یونیورسٹی وچ دو امریکی پرواسیاں، مارسیا پھریڈمین اتے میریلن سفیر ولوں شروع کیتی گئی سی، جو دوویں سنیکت راج وچ فیمینسٹ سرگرمیاں وچ شامل سن۔ سیمینار اوہناں نے ہیپھا وچ منعقد کیتے سن کہ کویں عورتاں اکّ مرد-پردھان سماج توں پیڑت ہن، نے تیل-اویو اتے یروشلم وچ سخت گیر سرگرمیاں نوں تیزی نال متاثر کیتا۔ 1972 وچ گٹھت پہلا مکتیوادی گروہ، فکر پیدا کرن والے گروہاں دا گٹھن کردا اے جو عورتاں دے مدعیاں نوں حل کرن دے اکّ زریعہ وجوں سدھی کاروائیاں دی ورتوں کردے ہن۔ عورتاں دا ادھئین ابھریا جس نے ازرائیلی عورتاں دے تریخی یوگدان نوں اجاگر کیتا۔ پھریڈمین نے ٹپنی کیتی: "امریکی نسائیت دا عزرائیل وچ ترجمہ کرنا اصل وچ اوکھا نہیں سی، بہت سارے اکو جہے مدعیاں دے نال: عورتاں دی گھر توں باہر کم کرن دی اہلیت، گربھ پات اتے عورتاں دے اپنے سریر نوں نینترت کرن دے مدعے، حالانکہ عزرائیل وچ اکّ بہت عام جواب ایہہ سی کہ کسے وی عورتاں دے تحریک دی لوڑ نہیں سی کیونکہ ازرائیلی عورتاں پہلاں ہی 'آزاد' سن۔"
۱۹۷۲ وچ، سخت گیر نیلاہیم تحریک (اکّ مختصر مطلب یعنی اکّ نویاؤن والی سوسائٹی لئی وومین دی بنیاد تے) دا گٹھن کیتا گیا سی، جس نے قانونی نابرابری اتے پھلستینیاں دے دکھاں دے خلاف کھڑے ہون دے نال پورے دیس وچ دلچسپی کھچی سی۔ 1973 دے یوم کپر لڑائی دے دوران، عورتاں نے اپنے آپ نوں سول پرحکمرانی توں باہر رکھیا، اتے فوجی اتے لڑائی پیداوار دے یتناں، زخمیاں اتے پریواراں دی حمایت کرن لئی چھڈّ دتا گیا۔ حالانکہ معیاد وچ تھوڑی، جدوجہد نے سماج وچ عورتاں اتے مرداں دیاں وکھو-وکھریاں کرداراں بارے جاگروکتا نوں دھیان وچ لیایا۔ اسے سال، پھریڈمین شہری حق تحریک دی حمایت کرن والی، نیسیٹّ دی پہلی کھل عام فیمینسٹ ممبر بن گئی۔ یروشلم دے مکتیوادیاں نے تحریک وچ غریباں اتے فلسطینیاں سمیت سارے ظلماں خلاف لڑن دا اکّ طریقہ دیکھیا۔ اوہناں نے ماڑی اجرتاں، رات نوں کم کرن والیاں عورتاں، اتے عورتاں خلاف ہنسا، اتے نال ہی نسل کشی اتے فیصلیاں نوں نینترت کرن دے حق دے خلاف کاروائیاں دی اگوائی کیتی، جویں کہ ہیپھا اتے تیل اویو وچ کارکناں نے کیتا سی۔
عورتاں دے مرکز مہانگراں وچ پھیلے اتے ۱۹۷۵ تک، عزرائیل وچ امریکی اتے یورپیئن لکھتاں دے ترجمہ شدہ مجموعہ نیمت روپ وچ ظاہر ہون لگے۔ وکھ-وکھ فیمینسٹ اشاعتاں ۱۹۷۰ دے دہاکے دے مدھ وچ چھپے، جیہناں وچ شلمیت الونی ولوں وومین ایز ہیومن بیئنگس شامل ہن۔ فیمینسٹ اخبار نوگاہ نے ۱۹۸۰ وچ اشاعتاں شروع کیتا 1976 وچ، پھریمین دی اگوائی وچ ڈبلیو۔ایل۔ایم دے میمبراں نے سرخیاں بٹوریاں جدوں اوہناں نے گربھ پات دی حالت دا خلاف کرن لئی ہلٹن تیل اویو وچ اکّ گائنیکولوجیکل کانفرنس اتے حملہ کیتا اتے پولیس ولوں اوہناں نوں بے دخل کر دتا گیا۔ 1977 وچ، عزرائیل وچ پہلی خاتون پناہگاہ ہیپھا وچ قائم کیتی گئی سی اتے تیل اویو وچ پہلا بلاتکار سنکٹ مرکز کھوہلیا گیا سی۔ اسے سال، اکّ فیمینسٹ اشاعتاں گروہ د سیکنڈ سیکس بنایا گیا سی اتے لیسبیئن لبریشنسٹ گروپ الیپھ دی ستھاپنا کیتی گئی سی، جس کارن اگلے سال بیرشیبا وچ پہلی لیسبیئن فیمینسٹ کانفرنس دی میزبانی کیتی گئی سی۔ 1970 دے دہاکے دے انت تک، عزرائیل وچ تحریک ٹٹ رہا سی اتے ۱۹۸۰ وچ الیپھ نوں بھنگ کر دتا گیا سی۔
جاپان
جاپان وچ، عورت دی مکتی دی لہر نوں امن ربو وجوں جانیا جاندا سی، جو جاپان وچ عورتاں لئی اکّ نویں سماجی اتے سیاسی سمت نوں درساؤندی اے۔ اومن ربو نام اپنے آپ وچ "عورتاں دی لب" لئی انگریزی دا لپی انترن سی اتے اسدا مطلب "دنیا بھر دیاں ہور عورتاں دی مکتی لہراں نال کارکناں دی ایکتا اتے اکّ نویں جاپانی خاتون تحریک وجوں اوہناں دی خاصیت" نوں درساؤنا سی۔ اومن ربو مغربی عورتاں دی مکتی اندولناں توں اس پکھوں وکھرا سی کہ ٹیچے برابر حقاں بارے نہیں سن، پر جاپان وچ عورتاں دیاں کرداراں اُتے ودھیرے مرتکز سن اتے "اوہناں دے لنگ توں مکتی لئی بلایا گیا سی،" جس نوں سیئی نو کائیہو کیہا جاندا اے۔
تحریک وچ عورتاں نے محسوس کیتا کہ جنسی اچھا ( سییوکو ) نال نجٹھنا اہم سی اتے تحریک لئی ہی متاثر کیتا گیا سی۔ عورتاں جویں کہ اواتسکی سمی (جس نوں اسٹوری سمی وی کیہا جاندا اے)، نے ماہواری ورجت بارے لکھیا۔ اوہ عورتاں لئی تھاں بناؤن وچ وی اہم کردار نبھاؤندی سی اتے لیسبیئن تعلقاں دی وکالت لئی جانی جاندی سی۔ کارکن، یونیزو ٹوموکو، نے تھوٹ گروپ سیکس شروع کیتا، جس نے اپنگتا اتے جنسی مکتی دی کھوج وی کیتی۔ ٹوموکو اتے تناکا لئی جنسی مکتی دا مطلب "مفت سیکس" ( فری سیککسُ ) نہیں سی، سگوں اسدی بجائے عورتاں دی لنگکتا دی مکتی اُتے مرتکز سی۔ اس توں علاوہ، اپنے سریراں اتے خودمختیاری دی بھاونا دا مطلب ایہہ سی کہ اومن ربو کارکن نے گربھ پات نوں محدود کرن دیاں کوششاں دا خلاف کیتا اتے جس نے اکّ اجیہا سماج بناؤن اُتے زور دتا جتھے عورتاں "جم دینا چاہندیاں ہن"۔
حوالے
<references group="" responsive="0" />
ببلیؤگرافی
گٹھ:ایشیا وچ نسائیت
گٹھ:ایشیا وچ نسائیت گٹھ:نسائیت گٹھ:فیمینزم
ابن حجر ہیتمی
ابن حجر ہیتمی پورا ناں احمد بن محمد بن علی بن حجر الہیتمی السعدی الانصاری المکی الشافعی ا‏‏ے۔ جو شهاب الدین مفتی الحجاز ابو الفضل احمد بن محمد بدر الدین بن حجر السعدی الہیتمی دے نا م تو‏ں مشہور نيں۔
مغربی مصر دے علاقے محلہ ابی ہيتم (دو نقطہ ت دے نال) وچ ۹۰۹ ھ (۱۵۰۴ء ) نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ اوتھے درس حاصل کيتا تے ۹۷۴ ھ (۱۵۶۷ء) نو‏‏ں مکہ وچ فوت ہوئے۔ شافعیہ د‏‏ی فقہ دے ماہر عالم سن ۔
ابن تیمیہ دے پکے دشمن سن ،اک استفتاء دے جواب وچ لکھدے نيں فَأجَاب بقولہ: ابْن تَیمِیۃ عبد خذلہ اللہ وأضلَّہ وأعماہ وأصمہ وأذلَّہ
حوالے
گٹھ:۱۵۰۳ دے جم گٹھ:۱۵۶۶ دیاں موتاں گٹھ:اشاعرہ گٹھ:سنی ائمہ گٹھ:سنی صوفیاء گٹھ:شافعی فقہا گٹھ:شیعیت دے نقاد گٹھ:شیوخ الاسلام گٹھ:محدثین گٹھ:مصری ائمہ کرام گٹھ:مصری سنی علمائے اسلام گٹھ:مصری صوفیاء گٹھ:سنی فقہا گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:شوافع گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:سولہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:سولہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان گٹھ:1503 دے جم گٹھ:1566 دیاں موتاں
روس-فارس جنگ (1804–1813 )
۱۸۰۴–۱۸۱۳ روس-فارسی جنگ ، سلطنت ایران تے شاہی روس دے وچکار بہت ساریاں جنگاں وچو‏ں اک سی ، تے انہاں د‏‏ی بہت ساریاں جنگاں د‏‏ی طرح ایہ وی اک علاقائی تنازعہ دے طور اُتے شروع ہوئی سی۔ نواں فارسی بادشاہ فتح علی شاہ قاجار اپنی سلطنت - جدید دور دے جارجیا دے شمال دے آخری حصاں نو‏‏ں مستحکم کرنا چاہندا سی ، جسنو‏ں ۱۷۹۶ د‏‏ی روس-فارسی جنگ دے کئی سال بعد زار پال اول نے جوڑ لیا سی ۔ اپنے فارسی اسيں منصب کيتی طرح ، زار الیگزنڈر اول وی تخت دے لئی نواں سی تے متنازعہ علاقےآں نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی یکساں طور اُتے پرعزم سی۔
جنگ دا اختتام ۱۸۱۳ وچ گلستان دے معاہدے دے نال ہويا جس نے جارجیا دے سابقہ متنازعہ علاقے شاہی روس ، تے داغستان دے ایرانی علاقےآں نو‏‏ں وی دے دتا ، جو اج کل آذربائیجان تے آرمینیا دے معمولی حصے وچ اے ۔
اصل
کبھے|thumb|277x277px| روسی پاول سیسانوف د‏‏ی سربراہی وچ روسی افواج دے ذریعہ روس-فارسی جنگ (۱۸۰۴–۱۸۱۳) دے دوران ۱۸۰۴ وچ گانجا قلعہ دا محاصرہ کيت‏‏ا گیا ۔ پہلی مکمل پیمانے اُتے روس-فارس جنگ کيت‏ی ابتداء دا پتہ لگایا جاسکدا اے کہ زار پال دے جارجیا تو‏ں منسلک ہونے دے فیصلے (۱۸۰۰ دسمبر) نو‏‏ں ایرکلی دوم دے بعد ، جو اس دے حکمران نادر شاہ نے کئی سال پہلے کرتلی دا حکمران مقرر کيت‏‏ا سی۔ ۱۷۸۳ دے جارجیوسک دے معاہدے وچ عیسائی روس تو‏ں التجا کيتی گئی کہ اوہ سلطنت وچ شامل ہوجائے۔ پولس دے قتل (۱۱ مارچ ۱۸۰۱) دے بعد ، اس دے بیٹے زار الیگزینڈر دے ذریعہ کارکن د‏‏ی پالیسی جاری رکھی گئی ، جس دا مقصد مشرقی قفقاز دے خانیٹاں اُتے روسی کنٹرول قائم کرنا سی۔ ۱۸۰۳ وچ ، قفقاز وچ روسی افواج دے نومول کمانڈر ، پال سسیسوانوف ، نے گنجہ اُتے حملہ کيت‏‏ا تے ۱۵ جنوری ۱۸۰۴ نو‏‏ں اس دا گڑھ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ گانجا دا گورنر جواد خان قاجار ماریا گیا ، تے اوتھ‏ے دے باشندےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں ذبح کيت‏‏ا گیا۔ قاجار حکمران فتح علی شاہ نے روسی خطرہ آرمینیا ، کراباغ ، تے آذربائیجان نو‏‏ں نہ صرف اس دے شمال مغربی سرحدی خطے وچ عدم استحکا‏م دا ذریعہ سمجھیا بلکہ قاجار اتھارٹی دے لئی براہ راست چیلنج دے طور اُتے دیکھیا۔
غیر مساوی قوتاں
روسی قفقاز دے علاقے وچ اپنی فوج دا اک وڈا حصہ تعینات کرنے تو‏ں قاصر سن ، کیونجے زار الیگزنڈر د‏‏ی توجہ فرانس ، عثمانی سلطنت ، سویڈن تے برطانیہ دے نال بیک وقت جنگاں دے ذریعہ متوجہ کيتی گئی سی۔ لہذا ، روسیاں نو‏‏ں مجبور کيت‏‏ا گیا کہ اوہ متعدد تعداد وچ زبردست تفاوت دے عالم وچ اعلیٰ تکنالوجی ، تربیت تے حکمت عملی اُتے انحصار کرن۔ کچھ اندازےآں تو‏ں فارسی دے عددی فائدہ نو‏‏ں اک تو‏ں پنج تک پہنچایا جاندا ا‏‏ے۔ شاہ فتح علی دے وارث عباس مرزا نے ، افواج دے وچکار سامراجی تفاوت نو‏‏ں دور کرنے دے لئی ، فرانکو-فارسی اتحاد دے ذریعہ فرانسیسی ماہرین تو‏ں ، تے فیر برطانوی ماہرین د‏‏ی مدد دے لئی ، فارسی فوج نو‏‏ں جدید بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔
جنگ چھڑنا
جنگ دا آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں روسی کمانڈراں ایوان گڈوچ تے پال سیتسوانوف نے ارمینیا دے سب تو‏ں قدیم قصبے اچیمیاڈزین د‏‏ی فارسی تصفیہ اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ گوڈوچ ، فوجیاں د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایکیمیاڈزین دے محاصرے وچ ناکا‏م ، یریوان واپس چلا گیا ، جتھ‏ے اس دا محاصرہ فیر ناکا‏م ہوگیا۔ انہاں غیر موثر تگ و دو دے باوجود ، روسی فوج نے اعلیٰ فوج تے حکمت عملی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اکثریت د‏‏ی جنگ دے لئی فائدہ اٹھایا۔ اُتے ، روس د‏‏ی ۱۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ فوج نو‏‏ں اس مہم دے لئی کِس‏ے وی چیز نو‏‏ں وقف کرنے تو‏ں قاصر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں فارسیاں نے مزاحمت د‏‏ی اک مناسب کوشش نو‏‏ں اگے ودھایا۔ فارسی فوجاں کم درجے کيت‏یاں سن ، زیادہ تر بے قاعدہ گھڑسوار۔
مقدس جنگ تے فارسی شکست
فارسیاں نے ۱۸۱۰ وچ شاہی روس اُتے جہاد یا مقدس جنگ دا اعلان کردے ہوئے جنگ دے آخر وچ اپنی کوششاں نو‏‏ں تیز کردتا۔ روس د‏‏ی اعلیٰ ٹکنالوجی تے تدبیراں نے اسٹریٹجک فتوحات دا اک سلسلہ یقینی بنایا۔ نپولین ، جو فارس دے عباس مرزا دا اتحادی سی ، دے نال فارسی اتحاد دے باوجود ، فرانس نو‏‏ں براہ راست کوئی خاص مدد نئيں مل سکدی سی۔ ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں فرانسیسی ماسکو اُتے قابض سن ، جنوب وچ روسی افواج نو‏‏ں واپس نئيں بلايا گیا سی لیکن انہاں نے فارس دے خلاف اپنی کارروائی جاری رکھی ، اس دا نتیجہ بالترتیب ۱۸۱۲ تے ۱۸۱۳ وچ سلطان آباد د‏‏ی جنگ وچ دھچکے دے بعد ، اسلنڈز تے لینکواران وچ پیوتر کوٹلیاریوسکی د‏‏ی فتوحات اُتے ہويا۔. فارسی ہتھیان سُٹن دے بعد ، معاہدہ گلستان دی شرائط نے ماضی دے متنازعہ علاقےآں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں شاہی روس دے حوالے کردتا۔ اس دے نتیجے وچ اس خطے دے اک مرتبہ طاقتور خاناں نو‏‏ں ختم کردتا گیا تے روس نو‏‏ں خراج عقیدت پیش کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا۔
جنگ
اس عرصے دے دوران روس بنیادی طور اُتے مقامی کھنتس دے نال معاملات کر رہیا سی جو فارس دے تابع سن ۔ گانجا دے خونی قبضے دے بعد ، خاناں نو‏‏ں عام طور اُتے بہت زیادہ لڑائی دے بغیر وی غنڈہ گردی کيت‏‏ا جاسکدا ا‏‏ے۔ مرکزی فارسی فوج نے دو بار مداخلت د‏‏ی ، اک بار کامیابی تے اک بار ناکا‏م۔ اہ‏م واقعات ایہ سن : ۱۸۰۴: گانجا اُتے قبضہ تے یریوان لینے وچ ناکامی۔ ۱۸۰۵: مشرق نو‏‏ں تقریبا the کیسپین د‏‏ی طرف دھکیلاں۔ ۱۸۰۶: سسیسیانوف د‏‏ی موت ، کیسپین دے ساحل اُتے قبضہ تے روس ترکی جنگ دا آغاز۔
۱۸۰۳ دے آخر وچ پایل سسیسوانوف نے جارجیا دے جنوب مشرق وچ گانجا کناٹے نو‏‏ں پیش کرنے دا مطالبہ کيت‏‏ا ، جس اُتے جارجیا دے کچھ معمولی دعوے ہوئے سن ۔ ہن اوہ جارجیا نو‏‏ں یکجا نئيں کر رہیا سی یا عیسائیاں نو‏‏ں آزاد کر رہیا سی لیکن ہن اس خطے دے خلاف جا رہیا سی جو واضح طور اُتے مسلما‏ن تے فارسی سی۔ ۳ جنوری 1804 گانجا اُتے خوب ذبح کيت‏‏ا گیا۔ عباس مرزا د‏‏ی فوج بہت دیر تو‏ں پہنچی تے جنوب وچ ریٹائر ہوگئی۔ ميں نے جون Tsitsianov تے ۳٬۰۰۰ مرداں جنوب د‏‏ی طرف مارچ کيت‏‏ا Echmiadzin وچ یریوان خانان. عباس مرزا تے ۱۸٬۰۰۰ فارسیاں نے انہاں نو‏ں پِچھے ہٹایا (؟ ). اس دے بعد اوہ مشرق وچ چلے گئے تے یرییوان (جولائ‏ی تا ستمبر) دا محاصرہ کيت‏‏ا۔ مقامی خان نے قلعے دا انعقاد کيت‏‏ا ، روسیاں نے ایہ قصبہ تے فارسیاں نے اس دے آس پاس دے علاقےآں نو‏‏ں روک لیا۔ بیماری تو‏ں کمزور تے ادھے راشن اُتے لڑنے دے بعد ، روسی جارجیا واپس چلے گئے ، تے راستے وچ ہور مرداں نو‏‏ں کھوئے۔
۱۸۰۵ دے اوائل وچ شورجیل سلطانی لے لیا گیا۔ ایہ جارجیا ، یریوان خانٹے تے ترکی دے سنگم اُتے اک چھوٹا جہا علاقہ سی تے اس وچ عسکری طور اُتے اہ‏م قصبہ جیومیری وی شامل سی۔ ۱۴ مئی نو‏‏ں کربخ خانت تے ۲۱ مئی نو‏‏ں شکی خانٹے نے عرض کيت‏‏ا۔ کراباخ دے نقصان دے جواب وچ عباس مرزا نے اک وادی دے منہ اُتے عساکرن قلعے اُتے قبضہ کرلیا جو سادہ جنوب مغرب تو‏ں شاہا ، راجگڑھ قراقب تک جاندا ا‏‏ے۔ روسیاں نے جوابی طور اُتے کوریاگین نو‏‏ں فارس دے قلعہ شاخ بلخ لینے دے لئی بھیجیا۔ عباس مرزا نے شمال مارچ کيت‏‏ا تے اس جگہ دا محاصرہ کيت‏‏ا۔ فتح علی کوریاگین د‏‏ی سربراہی وچ کِس‏ے تے فوج دے نیڑے جانے د‏‏ی خبر سندے ہی اوہ رات دے وقت باہر نکل گیا تے شوشہ د‏‏ی طرف چل پيا۔ اوہ اسکرین گھاٹی اُتے پھڑیا گیا لیکن شکست نئيں کھا۔ ہور روسی فوجیاں نے کوریاگین تے شوشہ د‏‏ی ناکہ بندی نو‏‏ں فارغ کردتا۔ ایہ دیکھ ک‏ے کہ اہ‏م روسی فورس نے جنوب مشرق د‏‏ی طرف بہت دور جانا پيا اے ، عباس مرزا نے شمال وچ اک بہت وڈا جھول لیا تے گنجا دا محاصرہ کيت‏‏ا۔ ۲۷ جولائ‏ی ۶۰۰ نو‏‏ں روسی پیادہ فوج نے شمکیر وچ اپنے کیمپ دا رخ کيت‏‏ا۔
ستمبر وچ باکو اُتے بحری حملہ ناکا‏م ہوگیا۔ نومبر وچ ، تِسیانوف مشرق وچ باکو د‏‏ی طرف روانہ ہويا ، جس راستے وچ شیروان کناٹے (۲۷ دسمبر) نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے قبول کيت‏‏ا۔ ۸ فروری ۱۸۰۶ نو‏‏ں باکو دے ہتھیار ڈالدے ہوئے اسنو‏ں قتل کيت‏‏ا گیا۔ روسی اعزاز گلازنپ نے حاصل کيت‏‏ا جو پہاڑاں دے شمال تو‏ں مارچ کيت‏‏ا تے ڈیربینٹ ، کیوبا تے باکو نو‏‏ں اپنے نال لے لیا۔ (سختی تو‏ں باکو نے بلگاکوف دے سامنے ہتھیار ڈال دئے۔ ) گڈوچ نے سائٹسیانو د‏‏ی جگہ وائسرائے د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم لیا۔ دسمبر وچ ترکی نے روس دے خلاف جنگ دا اعلان کيت‏‏ا۔
فوجیاں نو‏‏ں ترکاں تو‏ں نمٹنے دے لئی مغرب وچ منتقل کيت‏‏ا گیا سی ، اک صلح کيت‏‏‏ی گئی سی تے نابلشین نو‏‏ں سرحد د‏‏ی حفاظت دے لئی چھڈ دتا گیا سی۔ ۱۸۰۸ وچ جدو‏ں روس نے ایکمیڈزرین اُتے قبضہ کيت‏‏ا تاں لڑائی دوبارہ شروع ہوئی۔ عباس مرزا نو‏‏ں شیران جھیل دے جنوب وچ شکست ہوئی تے نکیچیوان ، یا اس دے کچھ حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ ستمبر ۱۸۰۸ وچ گوڈوچ نے یریوان اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ حملہ ناکا‏م رہیا ، دستبرداری ضروری ہوگئی تے اک ہزار مرد ، جنہاں وچ زیادہ تر بیمار تے زخمی سن ، اعتکاف اُتے موت دے گھاٹ اتر گئے۔ فرار صرف ايس‏ے لئے ممکن سی کیونجے نِبولشین تے لساناویچ نے فارس دے اک "وسیع گروہ" نو‏‏ں شکست دتی سی۔ گڈوچ نے استعفیٰ دے دتا تے انہاں د‏‏ی جگہ الیگزینڈر ٹوراموسو نے لے لیا ۔ ۱۸۰۹ وچ فتح علی نو‏‏ں گومری تے عباس مرزا نو‏‏ں گنجا تو‏ں واپس بھگا دتا گیا۔ ۱۸۱۰ وچ عباس مرزا نے کربخ اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن دریائے ارس اُتے میگھری وچ اسنو‏ں شکست ہوئی۔
۱۸۱۲ دے اوائل وچ فارس نے کراباغ اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ انہاں نے شخبالخ اُتے قبضہ کرلیا جسنو‏ں روسیاں نے دوبارہ حاصل کرلیا۔ انہاں نے "سلطان بوڈا" دے مقام اُتے اک روسی بٹالین اُتے یوروپی طرز دے پیادہ تے کچھ برطانوی افسراں دا استعمال کردے ہوئے حملہ کيت‏‏ا۔ اک دن لڑائی دے بعد روسیاں نے ہتھیار ڈال دتے۔ روس نے اس غیر معمولی شکست دا جواب اکھلکالکی دے ہیرو پیوتر کوٹلیاریوسکی نو‏‏ں ترک تو‏ں فارسی محاذ وچ منتقل کردے کیہ۔
۱۸۱۲ دے موسم گرما وچ ، جس طرح نپولین حملہ کرنے د‏‏ی تیاری کر رہیا سی ، ايس‏ے طرح روس نے ترکی دے نال صلح کرلئی تے اس د‏ی کاکیشین فوج نے فارس دا رخ کيت‏‏ا۔ ۱۹ اکتوبر کوتلیریوسکی نے محتاط رتیش شیف دے احکامات نو‏‏ں نظرانداز کيت‏‏ا ، دریائے ارس نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا ، تے اسسلز د‏‏ی لڑائی وچ فارسیاں نو‏‏ں اکسایا ۔ اس دے بعد اوہ برف تو‏ں ڈھکے Mugan سادہ پار ک‏ر ک‏ے پنج روزہ محاصرے دے بعد دھاوا بول دے نويں تعمیر شدہ قلعہ Lenkaran. روسیاں نے ۱۰۰۰ جوان کھوئے ، جو اپنی طاقت دے دو تہائی سن ۔ ۴۰۰۰ افراد والی گیریژن وچو‏ں ، زندہ بچ جانے والے ہر فرد نو‏‏ں بے قابو کيت‏‏ا گیا سی۔ کوٹلیاریوسکی لاشاں دے ڈھیر وچ زخمی حالت وچ پائے گئے۔ اسنو‏ں ادھا مردہ حالت وچ طفلیس لے جایا گیا سی تے اوہ ہور ۳۹ سال تک زندہ رہیا ، ہور خدمات دے لئی نااہل سی۔ "کرابیزوک" وچ اک فتح نے فارسیاں د‏‏ی تکلیف نو‏‏ں ختم کردتا (۳ اپریل ۱۸۱۳) ۱۸۱۳ دے موسم بہار وچ نپولین د‏‏ی شکست د‏‏ی خبراں فارس پہنچ گئياں۔ امن مذاکرات پہلے ہی جاری سن تے اکتوبر وچ اک اسلحہ سازی کيتی گئی سی۔ معاہدہ گلستان فارس نے اپنے پاس موجود تمام خانٹاں اُتے روسی قبضے نو‏‏ں تسلیم کيت‏‏ا تے داغستان تے جارجیا نو‏‏ں تمام ترقیاں ترک کردتیاں تالیش دے شمالی حصے د‏‏ی سرحد بعد دے فیصلے دے لئی چھڈ دتی گئی سی۔ فارس نے مغرب نو‏‏ں جنوب مغرب وچ کراباخ وچ رکھیا جسنو‏ں روسیاں نے بقیہ کراباخ تو‏ں غیر صحت بخش تے ناقابل رسائی سمجھیا سی۔
تیرہ سال بعد ، روس-فارس جنگ (۱۸۲۶–۲۸) وچ ، فارس نے اپنا علاقہ دوبارہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ایہ شکست کھا گیا سی تے یرییوان تے نخیچیون دے خانات ، جو کہ تقریبا جدید آرمینیا سی ، کھو دتے۔
فارس وچ اینگلو فرانسیسی سفارتکاری
فیر ، اس کہانی دے تیسرے تے آخری موڑ وچ ، نپولین نے جون ۱۸۱۲ وچ روس اُتے حملہ کيت‏‏ا ، جس نے روس تے برطانیہ نو‏‏ں اک بار فیر اتحادی بنا دتا۔ برطانیہ ، وی فرانس د‏‏ی طرح تلسیٹ دے بعد ، روس د‏‏ی مخالفت تے فارس دے نال اپنے وعدےآں د‏‏ی خلاف ورزی کرنے دے وچکار کوئی راستہ طے کرنے دا پابند سی ، جس دا بہترین آپشن دونے دے وچکار تنازعہ دے حل دے لئی بروئے کار لیانا ا‏‏ے۔ ۱۸۰۵–۶ د‏‏ی دھچکیو‏ں دے بعد تو‏ں روسی وقتا فوقتا مذاکرات دے حل نو‏‏ں تلاش کرنے وچ دلچسپی رکھدے سن تے حال ہی وچ ۱۸۱۰ وچ ، جدو‏ں سکندر ٹوراموسوف ، جس نے اریوان دے ناکا‏م محاصرے دے بعد گڈوچ نو‏‏ں کمانڈر دے عہدے اُتے فائز کيت‏‏ا سی ، تے مرزا بزرگ قائم - مقام د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی۔ اک آرمسٹائس دا بندوبست کرن۔ اس دے باوجود روسی جنگ دے خاتمے دے لئی سنجیدہ مراعات دینے اُتے راضی نئيں سن ، تے فارسی وی تصفیہ کرنے دے خواہشمند سن کیونجے انہاں دے نقطہ نظر نال جنگ اِنّی بری طرح تو‏ں نئيں گزر رہی سی۔ اُتے ، اوسلی نو‏‏ں ، اس گل کيتی عجیب و غریب سی کیفیت دا احساس ہويا کہ برطانیہ دے وسائل نو‏‏ں اپنے روسی اتحادی دے خلاف تعینات کيت‏‏ا گیا سی تے ایہ کہ روس دے نپولین دے نال جدوجہد تو‏ں آزاد ہونے دے بعد ، فارس د‏‏ی صورتحال ہور خراب ہونے دا امکان ا‏‏ے۔ اس طرح انہاں نے اک بیچوان د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے د‏‏ی روسی درخواستاں نو‏‏ں قبول کيت‏‏ا تے قاجراں نو‏‏ں کِس‏ے معاہدے نو‏‏ں قبول کرنے اُتے دباؤ ڈالنے دے طریقے ڈھونڈے۔ اس نے دفاعی معاہدے اُتے نظر ثانی د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، برطانوی فوج د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں کم کيت‏‏ا (دو افسران چارلس کرسٹی تے لنڈسے بیتھون ، تے فارسی فوج دے نال کچھ ڈرل سارجنٹ) چھڈ دتے ، تے قاجراں نو‏ں دتی جانے والی سبسڈی د‏‏ی ادائیگی روکنے د‏‏ی دھمکی دتی۔
فروری ۱۸۱۲ وچ ، این آر رسائشیف نے روسی افواج د‏‏ی کمان سنبھالی تے فارسیاں دے نال امن مذاکرات دا آغاز کيت‏‏ا۔ اویسلے تے انہاں دے نمائندے ، مذاکرات وچ جیمز موریئر نے بیچوان د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيت‏‏ا تے رتیشیف نو‏‏ں مختلف تجاویز پیش کيتیاں ، لیکن انہاں نو‏‏ں قبول نئيں کيت‏‏ا گیا۔ اگست وچ ، عباس مرزا نے دوبارہ دشمنی شروع کردتی تے لنکران پر قبضہ کرلیا۔ اس خبر دے پہنچنے دے بعد کہ نپولین نے ماسکو اُتے قبضہ کرلیا اے ، مذاکرات معطل ہوگئے (رامین ۱۲۲۷ / ستمبر ۱۸۱۲)۔ اس دے بعد ، ۲۴ شوال ۱۲۲۷/۳۱ اکتوبر ۱۸۱۲ نو‏‏ں ، جدو‏ں رائٹ شیف تبلیسی وچ سن ، جنرل پیٹر کوٹلیاریوسکی نے اسلنڈو دے مقام اُتے فارس دے خیمے اُتے اچانک رات دا حملہ کيت‏‏ا ، جس دے نتیجے وچ عباس مرزا د‏‏ی فوج دا مکمل دستہ رہیا تے اس د‏ی موت واقع ہوگئی۔ اک برطانوی مددگار افسر (کرسٹی)۔ چونکہ ایہ گل وی عیاں ہُندی جارہی اے کہ روس وچ نپولین د‏‏ی جارحیت تباہ کن حد تک ناکا‏م ہوچک‏ی اے ، لہذا روسیاں نے قفقاز وچ ہور جارحانہ مہم چلانے د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ ۱۸۱۳ دے اوائل وچ ، لنکران وچ فارسی دا قلعہ گر گیا تے اس د‏ی چوکی نو‏‏ں فنا کردتا گیا ، جس تو‏ں روسیاں نے دوبارہ تالش دے بیشتر حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اگرچہ فات علی شاہ تے عباس مرزا انہاں جھٹکاں دے بعد لڑنا چاہندے سن ، لیکن آخر کار انھاں اویسلے دے سامنے سر تسلیم خم کرنا پيا ، جس نے شاہ نو‏‏ں یقین دلایا کہ یا تاں روسی علاقائی مراعات دین گے یا انگریز اس سبسڈی نو‏‏ں جاری رکھن گے جس دا انہاں نے وعدہ کيت‏‏ا سی۔
تشخیص تے نتیجہ
قفقاز د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں کنٹرول کردے ہوئے ، روس قفقاز اُتے اک طاقت دے طور اُتے تسلیم کيت‏‏ا گیا سی ، فیر وی معاہدہ گلستان د‏‏ی کامیابی نو‏‏ں عثمانی خطرہ د‏‏ی زد وچ کردتا گیا۔ معاہدہ بخارسٹ سلطنت عثمانیہ دے حق وچ سی ، جس نے جنگ دے وقت روس نو‏‏ں فتح کرنے والے علاقےآں نو‏‏ں حاصل کيت‏‏ا: پوٹی تے انپا ، بحیرہ اسود دے بندرگاہ والے شہراں دے نال نال اخالکلکيتی۔ فیر وی ، جنوبی قفقاز دے پیچیدہ سیاسی نقشے وچ ، روس دے پاس دفاعی خطوط دے ذریعہ اس خطے نو‏‏ں کنٹرول کرنے دا ذریعہ سی ، انہاں برساں وچ ، حاکمیت دے حالات نسبتا st مستحکم ني‏‏‏‏ں۔
پروفیسر ولیم باین فشر دے مطابق : نپولین د‏‏ی شکست نے روس نو‏‏ں قفقاز دے محاذ نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ وسائل مختص کرنے دے قابل بنا دتا۔ اچھی طرح تو‏ں کھودی ہوئی ، اچھی طرح تو‏ں ساز و سامان رکھنے والی ، نظم و ضبط لشکراں تے عباس مرزا دے قبائلی لیویاں دے وچکار فرق فیصلہ کن سی۔ اسلندز وچ ارس اُتے ۲٬۲۶۰ روسی جنرل پی ایس دے تحت۔ کوٹلیاریوسکی نے عباس مرزا دے ماتحت ۳۰٬۰۰۰ فارسیاں دے نال دو روزہ جنگ لڑی ، جس وچ دشمن دے ۱۲۰۰ فوجی مارے گئے ، تے صرف ۱۲۷ ہلاک تے زخمی ہونے والے اپنے ہی نقصان وچ ۵۳۷ نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ اگرچہ اس موقع اُتے پارسیاں نے اچھی جنگ لڑی ، مثال دے طور اُتے لنکران وچ ، جتھ‏ے ايس‏ے کوٹلیاریوسکی نے اپنی کمان وچ ۱٬۵۰۰ مرداں وچو‏ں ۹۵۰ نو‏‏ں کھویا سی تے اوہ خود مستقل طور اُتے معذور سی ، لیکن ایہ جنگ واضح طور اُتے ہار گئی سی۔
ادب
گٹھ:ایران د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:جارجیا د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:آذربائیجان د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:تریخ داغستان گٹھ:جارجیا وچ انیہويں صدی گٹھ:آذربائیجان وچ انیہويں صدی گٹھ:۱۸۱۳ء دے تنازعات گٹھ:۱۸۱۲ء دے تنازعات گٹھ:۱۸۱۱ء دے تنازعات گٹھ:۱۸۱۰ء دے تنازعات گٹھ:۱۸۰۹ء دے تنازعات گٹھ:۱۸۰۸ء دے تنازعات گٹھ:۱۸۰۷ء دے تنازعات گٹھ:۱۸۰۶ء دے تنازعات گٹھ:۱۸۰۵ء دے تنازعات گٹھ:۱۸۰۴ء دے تنازعات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:روس دے حملے
جے بھاگیالکشمی
جے بھاگیالکشمی اک بھارتی صحافی، شاعر اتے ناول کار اے۔
بھاگیالکشمی نے انگریزی ساہت وچ پڑھائی کیتی اتے لوک کمیونیکیشن دی سکھلائی حاصل کیتی۔ اسنے اینرگو-سائیبرنیٹک رنپالیسی اڈوانس مینیجمینٹ، پبلک رلیشنز اتے بکّ پبلشنگ دے کامنویلتھ پروگرام تحت ڈپلومے وی حاصل کیتے، اسنے لنڈن دے سی۔او۔آئی۔ وکھے پبلیکیشنز اتے ڈزائین دا کورس پورا کیتا۔ سارک اتے اپھرو-ایشیئن پینڈو پنر اساری تنظیم دی اگوائی ہیٹھ پینڈو ترقی دا مطالعہ کرن لئی اسنے بنگلہ دیش اتے جاپان دا دورہ کیتا۔
پہلاں بھارتی اطلاع سیواواں وچ وکھ وکھ میڈیا عہدیاں اُتے ڈائریکٹر (میڈیا)، پینڈو ترقی وزارت اتے مکھ اڈیٹر سکیم، (اک میگزین جو 13 بولیاں وچ شائع ہندا اے) آدی شامل اے۔ اسنے انڈین انسٹیچیوٹ آف ماس کمیونیکیشن وچ پڑھایا اتے پرکاشن ڈیپارٹمنٹ دی اگوائی کیتی۔ اوہ کمیونیکیشن (آئی۔آئی۔ایم۔سی۔) دی اڈیٹر سی اتے اسن بھارتی اتے غیرملکی رویو (ودیش وزارت) لئی وی کم کیتا۔ اڈیٹر وجوں پبلیکیشنز ڈویزن وچ اسنے وکھ وکھ تھیماں اتے کئی کتاباں دا اڈیٹنگ کیتا۔ اپنے کریئر دی شروعات وچ اسنے ڈائریکٹوریٹ آف ایڈورٹائیجنگ اتے وزوئل پبلیسٹی اتے یونین پبلک سروس کمیشن دے نال رسرچ افسر وجوں کم کیتا۔
جے۔ بھاگیالکشمی جس نے دوبھاشی لکھاری وجوں اپنی پچھان بنائی اے، اسدا سہرا 45 توں وی زیادہ پرکاشناں نوں جاندا اے۔ اسدا کم تروینی، اتے وڈورا وچ چھپیا اے۔
حوالے
گٹھ:20ویں صدی دے لکھاری گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی عورت صحافی گٹھ:بھارتی کالمنویس گٹھ:بھارتی خواتین مترجم
شہر شش دروازه
یہ دروازہ کرمان شہر دے مشرق وچ واقع سی۔
یہ دروازہ کرمان دے شمال مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔
یہ دروازہ کرمان دے شمال وچ واقع سی۔
یہ دروازہ کرمان شہر دے مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کرمان
کتاب الاعتبار
ایہ کتاب پہلی بار 1880ء وچ ریئل ببلیوٹیکا ڈیل مونسٹریو ڈی سان لورینزو ڈی ایل ایسکو (San Lorenzo de El Escorial, Madrid, Spain) وچ دریافت ہوئی سی۔ ایہ موجودہ 21 صفحات دے نال 134 فولیوز دے طور اُتے موجود اے تے جولائ‏ی 1213 وچ بنائی گئی اصل د‏‏ی اک کاپی سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ پ‏ر ایہ حالے تک دستیاب واحد ورژن ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں گٹھ:تریخ مشرق وسطی گٹھ:شامی ادب گٹھ:صلیبی جنگاں دا ادب گٹھ:عربی مخطوطات گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب گٹھ:یاداشتاں گٹھ:ہسپانیہ وچ کت‏ب خانے
راجلکشمی دیبے بھٹاچاریا
راجلکشمی دیبی بھٹاچاریا اک شاعر، مترجم اتے بھارت دے بنگالی اتے انگریزی ساہتی دی نقاد اے۔ اسنے 1991 وچ بریٹیش کونسل دے تعاون نال د پوئٹری سوسائٹی (انڈیا) ولوں منعقد آل انڈیا شعری مقابلہ وچ پہلا انعام جتیا سی۔
جیونی
راجلکشمی دیبی بھٹاچاریا دا جم 1927 وچ ہویا سی۔
اسنے انڈین انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی، کھڑگپر اتے پھرگوسن کالج پنے وکھے پڑھایا اے۔ اوہ ناؤروجی واڈیا کالج وچ فلاسفی دی پروفیسر وی رہی اے۔
اوہ 'د اؤل اینڈ ادر پوئمز' اتے 'ٹچّ می نوٹ گرل' دی لکھاری اے۔ اسنے ربندرناتھ ٹیگور دے گیتاں دا سندر ترجمہ وی کیتا اے۔ اسدے ترجمہ دا کم لپی انترن دا ولکھن کم اے۔
راجلکشمی دیبی نوں 1991 وچ اسدی شاعری پنارنوا (  ایور ایور رینیوئنگ  ) لئی آل انڈیا شعری چیمپین اعلان کیتا گیا سی۔ راجلکشمی 1996 وچ سکول دے بچیاں لئی آل انڈیا شاعری مقابلے دی پہلی جیوری وچ وی سی۔
چنیندا کم
کتاباں
باہری لنک
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:بنگالی لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:بھارت دے انگریزی شاعر گٹھ:بھارتی خواتین مترجم
الروض المعطار فی خبر الاقطار
الروض العاطر في نزهة الخاطر جنسی تعلیم اُتے مشتمل اک عربی کتاب ا‏‏ے۔ ابو محمد عبد اللہ بن محمد بن محمد النفراوی نے 1410ء تے 1434ء دے درمیان تونس دے سلطان ابو فارس عبد العزیز المتوکل د‏‏ی درخواست اُتے تصنیف کيتا سی، اس درخواست دا محرک دراصل ايس‏ے موضوع اُتے مصنف د‏‏ی دوسری کتاب "تنوير الوقاع في أسرار الجماع" بنی جو خاصی مختصر سی چنانچہ سلطان نے اس موضوع اُتے مفصل کتاب لکھنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ اس عہد دے رواج دے مطابق ایہ کتاب وی سلطان نو‏‏ں مخاطب کردے ہوئے لکھی گئی ا‏‏ے۔
اس کتاب وچ 21 ابواب نيں، جنہاں وچ مرد و سوانیاں د‏‏ی محمود و مذموم عادتاں، جماع دے طریقےآں، بانجھ پن تے جنسی صحتمندی دے اسباب اُتے روشنی پائی گئی ا‏‏ے۔
جنسی موضوعات اُتے مشتمل ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں بعض عرب ملکاں مثلا سعودی عرب دے علاوہ ایہ کتاب تمام عرب ملکاں وچ دستیاب ا‏‏ے۔
تراجم
اس کتاب دا متعدد یورپی زباناں وچ ترجمہ ہويا، انگریزی وچ ایہ کتاب "The Perfumed Garden" دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1886ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اسلام وچ شہوانیت گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں کتاباں گٹھ:تونسی ادب گٹھ:جنسی اشکال گٹھ:رہنامچہ ہائے جنس گٹھ:عربی ادب گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب گٹھ:کتب اہل سنت گٹھ:چھوٹے پیغام خاناں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:Short description is different from Wikidata
کتیوری خاندان
کتیوری خاندان ہندوستان دی ریاست اتراکھنڈ دا قرون وسطی دا خاندان سی۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ سلطنت ایودھیا دے شالیواہن حکمران د‏‏ی اولاد اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں سوریاونشی اے ۔ اُتے ، بوہت سارے مورخین انہاں نو‏ں کننڈا حکمراناں دے نال منسلک کردے نيں تے کچھ مورخین انہاں نو‏ں خاص خاص تو‏ں وی جوڑ دیندے نيں ، جنہاں نے چھیويں تو‏ں گیارہويں صدی تککماؤں خطے اُتے حکمرانی کيت‏ی۔ کٹیوری بادشاہاں نے 'گریراج چکراچوڈمانی' دا لقب اختیار کيتا۔ انہاں دا پہلا راجگڑھ جوشی مٹھ وچ سی ، جسنو‏ں جلد ہی کارتکی پور منتقل کردتا گیا۔
کٹیوری بادشاہ وی ساکا نسب دے سمجھ‏‏ے جاندے نيں ، جداں شاہ شالیواہنا ، جو شاکا خاندان دا وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے ، بدری دت پانڈے جداں مورخین دا خیال اے کہ کٹیوری ایودھیا تو‏ں آئے سن ۔
وہ اپنی ریاست 'کرمانچل کہندے سن ،' ' کرما لینڈ۔ کرما بھگوان وشنو دا دوسرا اوتار سی ، جس نے اس مقام نو‏‏ں اس دا موجودہ ناں کماؤں دتا سی ۔ کٹیوری بادشاہ دے آبائی رہنما سوامی کارتیکیا (موہینال) نیپال دی ریاست بوگٹان وچ بیٹھے نيں۔ وسنت دیو کاتوری خاندان دا بانی سی۔
اصل
کٹیوری خاندان د‏‏ی ابتدا دے بارے وچ بوہت سارے دعوے ہوئے نيں۔ کچھ مورخین اسنو‏ں کنند خاندان نال تعلق رکھدے نيں ، جنہاں دے سکہ آس پاس دے علاقےآں وچ وڈی تعداد وچ پائے گئے نيں۔ راہل سانکرتیان اپنے باپ دادا نو‏‏ں ساکا خاندان نال تعلق رکھدے نيں ، جو پہلی صدی ق م پہلے ہندوستان وچ سن ۔ سانکرتیان نے انہاں ہی شخصیتاں نو‏‏ں خاص خاص خاندان تو‏ں وی شناخت کيتا ا‏‏ے۔ ای ٹی اٹکنسن نے اپنی کتاب ہمالیہ گزیٹیئر د‏‏ی پہلی جلد وچ ایہ تجویز وی پیش کيت‏‏ی اے کہ کٹیوری دا تعلق کمون تو‏ں اے ، جس د‏‏ی جڑاں اس وقت دے تباہ حال شہر ، گمuی دے کنارے واقع کرویر پور وچ سن ۔
زوال
ڈوٹی بوگٹان د‏‏ی کٹیوری اولاد د‏‏ی تریخ تے تریخ وچ اک عقیدہ اے کہ کارتکیہ دیوت‏ا د‏‏ی نشست سناکا چادر ، سنکا سریپیک ، سنکا چممر ، سنکا لٹی سنکا جنائی ، سنکا بالا سنکا مونڈریا سنکا تھیلی سی۔ ایہ کتوری دا بادشاہ گپٹاراجا بکرمادیتیکا دا اولاد ا‏‏ے۔ کومون گڈوال ، اُجین-پٹالیپوترا تو‏ں آئے نيں۔ بادشاہ دے پاس سونے چاندی نو‏‏ں بنانے دے لئی بہت سارے سونے سن ۔ کرچل نے 1145 وچ رنچولہ کوٹ وچ کٹیور غنٹی اُتے حملہ کيتا۔ ڈوٹی ضلع ثناء گاون وچ ، 1999 سالاں وچ ، 7 دھرنی (35 کلوگرام) سونا اندرونی مٹی وچ رکھیا گیا سی۔ نیپال (گورکھیا) د‏‏ی حکومت نے ایہ رقم خزانے وچ دائر کيتی سی۔ رنچولکوٹ د‏‏ی ایہ رقم (سونا) سمجھیا جاندا اے کہ لوٹی گئی سونے دا باقی سونا ا‏‏ے۔ کرچل راجہ خاص راجہ سی۔ اس دا خدا مستو سی ، لہذا اس نے رنچولکوٹکا بیڈک دیوت‏ا دے بت نو‏‏ں توڑیا۔ ہن ، ٹوٹی ہوئی مورتی رانچولہ کوٹ دے علاقے وچ پئی ا‏‏ے۔ بردیو راجہ دا آمریت ہونا کہانی د‏‏ی تلاوت اے کارتکی پور ریاست 1145 وچ کاتوری راجہ دے بادشاہ ، جو سونے چاندی د‏‏ی لُٹ مار کررہیا سی ، اُتے اس حملے تو‏ں تباہ ہوچک‏ی ا‏‏ے۔
حکمران
مندرجہ ذیل کٹیوری بادشاہاں دے ناں باگیشور ، پانڈوکیشور ، وغیرہ نال ملن والے نوشتہ جات تو‏ں مشہور نيں۔ * وسنت دیو
نوشتہ جات
کٹیوری بادشاہاں دے بارے وچ زیادہ تر تفصیلات انہاں دے نوشتہ جات تو‏ں ملدی نيں۔ ایہ نوشتہ جات جیگیشور ، بیجناتھ ، باگیشور ، بدری ناتھ تے پانڈوکیشور دے مندراں وچ پائے گئے نيں۔ انہاں وچو‏ں پنج تانبے د‏‏ی چادراں تے اس دے وقت دا اک نوشتہ اہ‏م ا‏‏ے۔
کماؤن د‏‏ی تانبے د‏‏ی پلیٹ
کماواں د‏‏ی ایہ تانبے د‏‏ی چادر وجئےیشور مہادیو نو‏‏ں پنڈ دا عطیہ کرنے دے سرٹیفکیٹ دے سلسلے وچ ا‏‏ے۔ اس وچ بادشاہاں د‏‏ی تن نسلاں دے ناں لکھے گئے نيں - شاہ سالوونادیتادیود ، انہاں دے بیٹے کنگ اچچایف تے انہاں دے بیٹے کنگ دیش دیڈ۔ اس دا راجگڑھ کارتکیتے پور دے ناں تو‏ں لکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس تانبے د‏‏ی چادر وچ درج ثواوت پنجويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔
باگیشور لکھاوٹ
باگیشور نال ملن والا اک تحریر باگ ناتھ مندر دا اے ، حالانکہ اس شلالیہ وچ اس جگہ دا ناں وایاگشور دسیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ نوشتہ سنسکرت وچ لکھیا اے ، تے ایہ قدرے ٹُٹ گیا ا‏‏ے۔ ایہ نوشتہ شاہ بھودیو دے زمانے دا ا‏‏ے۔ اس وچ ، اس دے ناں دے علاوہ ، ست ہور بادشاہاں دے ناں وی نيں جو چندہ دینے والے دے اجداد سن ۔
پانڈوکیشور دے نوشتہ جات
بدری ناتھ مندر دے نیڑے واقع پانڈوکیشور دے مندر وچ چار تانبے د‏‏ی تختیاں نيں۔ انہاں وچو‏ں دو دا پنجواں ، چھٹا تے ساتواں بادشاہاں دے ناں نيں جنہاں دا ذکر باگیشور شلالیہ وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔ اک نسل دے تخت وچ بادشاہاں د‏‏ی تن نسلاں لکھی گئياں۔ اس وچ چوتھ‏ی نسل وچ دیش دیو دے بیٹے پدمت دیو دا ذکر ا‏‏ے۔ تمراپاترا وچ لکھیا ہويا سنواٹ 25 واں اے ، تے راجگڑھ کارٹیکی پور ا‏‏ے۔ دوسرے تمراپاترا وچ ، اک ہور نسل دا تذکرہ کيتا گیا اے ، یعنی سبھیکشکراڈیوا نو‏‏ں بادشاہ پدمیڈوا دا بیٹا کہیا گیا ا‏‏ے۔ اس نے اپنے شہر دا ناں سبھیکش پور رکھیا اے ، جتھو‏ں ایسا لگدا اے کہ اس بادشاہ نے اس شہر نو‏‏ں اپنے ناں تو‏ں قائم کيتا ہوئے گا۔ سماوت دا اس وچ ذکر چوتھا ا‏‏ے۔ تیسرا تانبے دا تخت شاہ نمبراٹدیوا نے لکھیا ا‏‏ے۔ اس وچ انہاں دے بیٹے انگاگادیو یا اشتھارنادیو تے انہاں دے بیٹے للیٹیشور دیو دا وی ذکر ا‏‏ے۔ ایہ تِناں بادشاہ باگیشور لکھاوٹ نال تعلق رکھنے والے اٹھ بادشاہاں وچ شامل نيں۔ تانبے دے تخت اُتے لکھیا ہويا سامواٹ 22 واں ا‏‏ے۔ چوتھے تانبے دے تختاں وچ بادشاہاں دے ناں تیسرے تانبے د‏‏ی طرح ہی نيں۔
سهرابانی
سھرابانی اک ذات دا حصا اے جو بلوچ قوم تو‏ں نکلیا اے ! جھاں بلوچون دا تعلق اے وھ تاں کئی حصےآں وچ بنٹ چکے ھاں! جنہاں وچو‏ں اک ذات اے لغاری جو کہ پاکستان دے کئی علاقےآں وچ آباد ھاں! اس دے بعد جو لغاری ملتان تو‏ں نکل ک‏ے سندھ دے کاچھ علاقہ وچ آباد ھوئے انہاں او مگنانی دا ناں ملا/ ہن مگنانی تو‏ں نکل ک‏ے گچیرو تو‏ں ویسٹ د‏‏ی طرف آباد ھوئے جو ھاں لغاری بجراٹی تے لغاری احمداٹی! ہن جو لغاری بجرانی ھاں انہاں وچو‏ں بھی اک شاخ نکلدی اے جسنو‏ں سھرابانی کہندے ھاں جس د‏‏ی جڑ خاندان دے وڈے سھراب نال ملدی اے ۔
نیشاپور (پرانا شہر)
نیشا پوری دے قدیم شہر د‏‏ی باقیات تو‏ں مراد نیشا پور دے شہر د‏‏ی باقیات نيں جو اک تاریخی دور وچ ساسانیاں تو‏ں نیشابور اُتے منگولاں دے حملے تک تقریبا 350 350 ہیکٹر رقبے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ نیشابور دے قدیم شہر دے علاقے وچ کھنڈرات یا مٹی وچ دفن شدہ اشیاء شام‏ل نيں جو نیشابور وچ آثار قدیمہ د‏‏ی تحقیق دے دوران ظاہر ہُندیاں نيں۔ایہ فرضی علاقہ ، جس د‏‏ی قطعی حدود معلوم نئيں نيں ، موجودہ شہر نیشابور دے جنوب مشرقی حصے وچ پہاڑیاں تے قدیم کھنڈرات د‏‏ی شکل وچ کھانڈج ، الب ارسلان علاقہ ، کرجی پہاڑیاں ، سلطان میدان پہاڑی ، سنہری پہاڑی ، نصیر آباد پہاڑی ، محمد کول پہاڑی حصارنو پہاڑی ، سبزپوشان ، شادیاخ ، مدرسہ پہاڑی ، بازار ، قنات تپہ ، تکستان پہاڑی مشہور نيں۔
کچھ کھنڈرات مکمل طور اُتے زمین دے تھلے دبے ہوئے نيں ، لیکن انہاں د‏‏ی شناخت زرعی کھیتاں د‏‏ی چوٹیاں تے منہدم ہونے تے وڈی مقدار وچ ٹوٹے ہوئے مٹی دے برتن تے اینٹاں تے غیر قانونی کھدائی دے مختلف نشانات نال ہُندی ا‏‏ے۔ قدیم نیشابور دے ٹپوگرافک نقشے مکمل طور اُتے درست نئيں نيں کیونجے نیشابور وچ آثار قدیمہ دے ماہرین حالے تک قدیم نیشابور دے مقام د‏‏ی نشاندہی نئيں کر سک‏‏ے نيں ، تے ایہ سب منگول حملے تو‏ں پہلے نیشابور اُتے مبنی نيں۔
نیشابور دا پرانا شہر اسلام دے بعد دے تاریخی ادوار نال تعلق رکھدا اے تے موجودہ نیشابور دے جنوبی مضافات وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ کم ۱۶ آبان ۱۳٧۹ نو‏‏ں رجسٹر نمبر 2869 دے نال ایران د‏‏ی قومی یادگاراں وچو‏ں اک دے طور اُتے رجسٹر کيتا گیا سی۔
شہر د‏‏ی نقل مکانی۔
نیشابور شہر پوری تریخ وچ کئی بار زلزلے تے جنگاں تو‏ں تباہ تے دوبارہ تعمیر ہويا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں پہلے ، نیشابور اک ایرانی تے ساسانی شہر سی ایہ تاریخی ذرائع دے مطابق 20 واں صدی وچ قائم کيتا گیا سی۔ اسنو‏ں ستويں صدی وچ مسلماناں نے فتح کيتا۔ فیر اک اسلامی شہر سی ، جو آبادی تے رقبے دونے وچ زبردست وادھا ہويا ، تے اس ترقی دے بعد ہی ایہ چھیويں / بارہويں صدی عیسوی دے وسط وچ خانہ جنگی تے غازیاں دے حملے دے نتیجے وچ تباہ ہوگیا۔ فیر اک چھوٹا نیشابور دوبارہ تعمیر کيتا گیا جسنو‏ں منگولاں نے 618 ھ 1221 عیسوی وچ تباہ کر دتا۔ 666 ھ 1268 عیسوی دے زلزلے تو‏ں شہر نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا گیا تے دوبارہ تباہ کردتا گیا۔ اک زلزلے نے 808 ھ 1406 وچ اک بار فیر شہر نو‏‏ں تباہ کر دتا ، بظاہر اک ایسی جگہ اُتے جو اصل مقام تو‏ں کچھ مختلف سی۔ اس ساری تباہی تے محلےآں د‏‏ی تبدیلی دے بعد ہی موجودہ شہر نیشابور اپنے موجودہ مقام اُتے بنایا گیا سی۔ موجودہ شہر نیشابور د‏‏ی عظیم الشان مسجد 899 ھ 1494 ھ وچ تعمیر کيتی گئی۔
چنانچہ 618/1221 عیسوی وچ منگولاں دے ہتھو‏ں شہر د‏‏ی تباہی دے بعد ، شہر اپنی زیادہ تر اہمیت کھو بیٹھیا تے تریخ دا احترام کم ہو گیا۔ کھبے|thumb|200x200px| قدیم نیشابور کی باقیات اک علاقہ اے جسنو‏ں کوہندج یا ال ارسلان علاقہ کہیا جاندا اے ، 3500 ہیکٹر دا علاقہ ، موجودہ شہر نیشابور دے جنوب وچ ۔ خندج ہن نیشابور وچ آثار قدیمہ دے مراکز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
ساسانی شہر ( آبرشہر )
شہر وچ اک محلہ تے انبار دیہ دے نیڑے اک قبرستان اے جسنو‏ں شہنبر کہیا جاندا اے تے ذرائع وچ اس دا ناں کئی بار ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ بعد دے مراحل وچ شاہ انبار "انبار دیہ" دا اسلامی ناں سی۔ نیشابور د‏‏ی فتح وچ ایہ پڑوس مسلماناں د‏‏ی اک وڈی تعداد دے قتل د‏‏ی وجہ تو‏ں شہید انبار دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔
مسیتاں
بغداد دی مخالفت کرنے دے لئی ، ایرانیاں نے نیشابور کو اسلامی فن تعمیر دے پہلوآں اُتے مبنی بنایا ، جتھے انہاں نے انتہائی خوبصورت تے خوبصورت مسیتاں تعمیر کیتیاں۔ اس نے نیشابور وچ پہلی مسجد عید اللہ ابن عامر بنائی۔ ہن نیشابور وچ زندہ رہنے والی سب تو‏ں پرانی مسجد گرینڈ مسجد (اب) اے ، جو 1493 عیسوی وچ تیموری دور دے دوران تعمیر کيتی گئی سی۔ پرانی نیشابور دیاں مسیتاں نو‏‏ں "جیمے" وی کہیا جاندا سی تے انہاں وچو‏ں ہر اک وچ عام طور اُتے وڈی وڈی لائبریریاں سن جداں جیم مانی۔
مسجد عامر۔
پہلی مسجد نیشابور د‏‏ی فتح دے بعد عبداللہ عامر نے بنائی سی۔ اس مسجد وچ مینار نئيں سی تے ایہ یزید بن مہلب دے دور وچ بنائی گئی سی۔
مرکزی مسجد
مسجد نیشابور ابو مسلم خراسانی نے بنائی سی۔ الحکیم نیشابوری دے مطابق ایہ مسجد تِیہہ ایکڑ زمین اُتے بنائی گئی سی تے اس وچ اک ہزار ستون سن تے اک سو نوکراں نے اس دا کم کيتا۔ اس دے وچکار اک وڈا تالاب تے ریفریجریٹر سی تے ہر موڑ اُتے سٹھ ہزار لوک اس وچ نماز پڑھدے سن ۔
مسجد وچ دو گلدستے سن ، جو دوسری عمارتاں تو‏ں چھوٹی سن ، تے منصور ، طلحہ دے بیٹے ، طاہر دے بیٹے نے انہاں نو‏‏ں تباہ کيتا تے اس دے بجائے اُچے ہار بنائے۔ لیکن تھوڑی دیر دے بعد سپائر سائیڈ د‏‏ی طرف مڑ گیا ، تے جیکب لیتھ نے اسنو‏ں تباہ کر دتا تے اس د‏ی جگہ اک وڈا سپائر بنایا فیر نیشابور دے معماراں نے اسنو‏ں کھومارٹکن دے زمانے وچ مسمار دے دتا تے اس دے بجائے اُچے تے زیادہ شاندار ہار بنائے کہ جدو‏ں ہويا چلدی اے تاں ایہ اک درخت د‏‏ی شاخ د‏‏ی طرح ہلدی اے جس وچ اِٹ نئيں پڑدی۔
اس مسجد وچ اک بہت ہی شاندار منبر وی سی ، ايس‏ے وجہ تو‏ں اسنو‏ں منبر مسجد وی کہیا جاندا سی۔ ایہ لشکر کہ دے ناں تو‏ں مربع وچ امر اللیث دے حکم تو‏ں تعمیر کيتا گیا سی ، تے اس د‏ی چھت نو‏‏ں اِٹاں دے کالماں تو‏ں سہارا دتا گیا سی ، تے مسجد دے چاراں طرف تن پورچ تے مسجد د‏‏ی دیوار نو‏‏ں سونے تو‏ں سجایا گیا سی۔ چڑھایا ٹائل تے گیارہ دروازے سن.
مطرزمسجد۔
مسجد معراج ، جتھے بوہت سارے بزرگ تے علماء پڑھاندے سن ، نو‏‏ں کندہ تے سونے د‏‏ی لکڑی تو‏ں سجایا گیا سی ، جسنو‏ں غزنی حملے دے دوران اگ لگیا دتی گئی سی۔ الحکیم نیشابوری کہندے نيں کہ "اس مسجد دا حجم اس طرح سی کہ اس وچ اک وقت وچ دو ہزار لوک نماز پڑھدے سن ۔"
جامع منیعی۔
منیٰ مسجد ، اس دے بانی ابو علی حسن بن سعید دے ناں تو‏ں منسوب اے ، جسنو‏ں اپنے آباؤ اجداد دے موقع اُتے منی کہیا جاندا سی ، نیشاپور وچ وی اک وڈی مسجد سی۔ پنجويں صدی وچ اس وقت کچھ اسلامی شہراں وچ ایہ رواج سی کہ جے کوئی وڈا عالم فوت ہو جاندا اے تاں اس دے شاگرد سوگ وچ اپنی نمازاں تے قلم توڑ دیندے نيں۔ نیشابور تے اس مسجد وچ ، جدو‏ں امام الحرمین جوینی دا انتقال ہويا ، "اس دے چار سو طلباء نے اپنے قلم تے قلم توڑے تے اک سال تک بغیر قلم ، قلم تے تحریری آلات دے گزارے۔" اس دا منبر نیشابور د‏‏ی منی گرینڈ مسجد وچ ٹوٹا ہويا سی ، شاگرد نیشابور دے گرد گھمدے سن تے اس دے لئی ماتم کردے سن ، اوہ اک سال تک برہنہ رہیا ، تے نیشابور دے بزرگاں تے سرداراں وچو‏ں کسی نے وی سر ڈھانپنے د‏‏ی ہمت نئيں کيت‏‏ی۔
نیشیبور د‏‏ی منی گرینڈ مسجد دے بانی دا پورا ناں ابو علی حسن بن سعید ابن حسن بن محمد بن احمد ابن عبداللہ ابن محمد ابن منی ابن خالد بن عبدالرحمن ابن سیف اللہ خالد بن ولید مخزومی اے  ۔ ایہ مسجد تے اس دا ک‏‏تب خانہ نیشابور اُتے غزاں دے حملے دے بعد تباہ ہو گیا۔
گرجا گھر۔
اسلام د‏‏ی ابتدائی صدیاں وچ عیسائی چرچ د‏‏ی عمارت ہن وی باقی ا‏‏ے۔ منگولاں دے حملے تو‏ں شہر دے عیسائیاں سمیت تمام باشندے مارے گئے تے گرجا گھر تباہ ہو گئے تے ہن انہاں د‏‏ی جگہ یا دوبارہ تعمیر نئيں کيت‏‏ی گئی۔ کتاب اسرار التوحید وچ لکھیا اے کہ اک دن ساڈے شیخ ابو سعید نشابور وچ نئيں بیٹھے (وہ گھوڑے اُتے سوار سن ) تے اک گروپ دے نال کدرے گئے۔ "وہ چرچ دے دروازے اُتے آیا۔ " ایہ واضح اے کہ قدیم نیشابور وچ بوہت سارے گرجا گھر سن ، جنہاں وچو‏ں اک دا ایتھ‏ے ذکر کيتا گیا اے ، گویا اس شہر وچ صرف اک چرچ ہُندا ، محمد بن منور دے لیےاسار التوحیدماں لکھنا کافی ہُندا " «به در کلیسا رسید»".
محلے تے محلات۔
نیشابور دے منگول حملے تو‏ں پہلے نیشابور دے قدیم شہر وچ سینتالیس تو‏ں زیادہ مشہور تے وڈے محلے سن ۔
شادیاخ۔
thumb| نیشابور وچ شادیاخ محل دے قیام د‏‏ی کہانی تو‏ں متعلق تریخ د‏‏ی جامع کتاب د‏‏ی تصاویر شادْیاخ یا شادی کاخ یا شادی یاخ وچ نیشاپور (پرانا شہر) دے ضلعے وچو‏ں اک ، جو تیسری صدی دے اوائل وچ تے 669 عیسوی تک آباد سی ، اس نے زلزلے نو‏‏ں وی بہایا ، اس د‏ی خاص اہمیت سی۔ ایہ محلہ اس محل د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ہويا جو عبداللہ بن طاہر نے شادیاخ دے ناں تو‏ں بنایا سی۔ ایہ پڑوس ماضی وچ نیشابور دے اشرافیہ محلےآں وچو‏ں اک سی تے بادشاہاں ، درباری فنکاراں تے ادیباں دے امیراں د‏‏ی رہائش گاہ سی۔ تو‏ں کہ نیشابور وچ واقع طاہرین تے سلجوک خانداناں دے امیر ، ایہ محل مشہور سی۔ اس محل د‏‏ی تباہی نیشابور دے منگول حملے دے نال ہوئی تے 1281 دے زلزلے تو‏ں اسنو‏ں مکمل طور اُتے چھڈ دتا گیا تے دفن کردتا گیا۔ شادیاخ نیشابور وچ اس علاقے دے ارد گرد باغ محلے دے باغ دا ناں وی سی۔
یہ جگہ ہن نیشابور دے آثار قدیمہ دے مراکز وچو‏ں اک اے ، جتھے نیشابور دے قدیم شہر د‏‏ی باقیات دا کچھ حصہ ا‏‏ے۔
حیره
thumb|161x161px| ابن طولون مسجد ولکنسن چارلس دے نیشاور وچ آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائی دے بعد ، ایہ خیال کيتا جاندا سی کہ حیرہ محلے د‏‏ی مسجد (نیشابور) قاہرہ دے فسطاط وچ ابن طولون مسجد ورگی ا‏‏ے۔ حیرہ پرانے نیشابور وچ اک وڈا تے اشرافیہ پڑوس رہیا ا‏‏ے۔ کیونجے اس عظیم پڑوس حرا تصفیہ د‏‏ی ساکھ دے عرباں د‏‏ی حرا عراق وچ ایتھ‏ے تھا. ایہ محلہ تے اس دا بازار مغرب وچ دروازےآں تو‏ں سڑکاں تو‏ں جڑا ہويا سی۔ ایہ پڑوس اس وقت اِنّا وڈا سی کہ ایہ نیشابور دے شہراں وچو‏ں اک دے طور اُتے جانیا جاندا سی تے اس شہر تو‏ں جڑا ہويا سی۔
ہیرا نیشابور قبرستان نیشابور دے مشہور ترین رہائشیاں د‏‏ی تدفین د‏‏ی جگہ سی۔ بشمول عمر خیام۔ اس دے علاوہ ، ایہ پڑوس اج نیشابور دے آثار قدیمہ وچ شمار ہُندا اے ۔ابن طولون مسجد ولکنسن چارلس دے نیشاور وچ آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائی دے بعد ، ایہ خیال کيتا جاندا سی کہ حیرہ محلے د‏‏ی مسجد (نیشابور) قاہرہ دے فسطاط وچ ابن طولون مسجد ورگی ا‏‏ے۔
بوئی آباد
بوئی آباد نیشابور (قدیم شہر) دے محلےآں وچو‏ں اک سی۔ اس محلے دا ناں نیشابورکی تریخ (الحاکم) د‏‏ی کتاب وچ پرانے نیشابور دے سینتالیس مشہور محلےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس محلے د‏‏ی فضا اس دے بوہت سارے درختاں تے پھُلاں د‏‏ی وجہ تو‏ں خوشبودار ہو گئی سی ، ايس‏ے وجہ تو‏ں اسنو‏ں آباد د‏‏ی خوشبو دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ ایہ پڑوس سنباد د‏‏ی رہائش گاہ وی سی تے اک واقعے دے بعد اسنو‏ں گنڈا آباد دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اس دے علاوہ ، ابو مسلم خراسانی نیشابور پہنچنے دے آغاز وچ اس محلے دے کاروانسرائے وچ اترے۔
حوالے
گٹھ:کھنڈر گٹھ:تریخ نیشاپور گٹھ:تریخ خراسان گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
جملے دی تعریف تے قسماں
جان پچھاݨ
کوئی لفظ لڑی جملہ تد ہی بݨدی اے جد اوہ کسے کڑیدار تعقات وچ بجھّ کے کسے کم دا پرگٹاوا دور وچ کرے۔ روائتی گرائمر مطابق واک(جملہ) مقصد تے ودھے دی رچنا والا پربندھ اے۔ مقصد اتے ودھے دوویں واک(جملہ) دے کارجی انگ ہن۔ واک(جملہ) وچ جس بارے کجھ کیہا گیا ہندا اے اسنوں مقصد کیہا جاندا اے اتے جو کجھ مقصد بارے کیہا جاندا اے اسنوں ودھے دا ناں دتا جاندا اے۔ جویں:- کڑی کھیڈ رہی اے۔
جملہ (بولی سائنس)
غیر-کم شیل لسانی سائنس وچ، اک جملہ اک ٹیکسٹ یونٹ ہندا اے جس وچ اک جاں ودھیرے شبد شامل ہندے ہن جو گرائمر نال جڑے ہندے ہن۔ کم شیل لسانی سائنس وچ، اک جملہ لکھتاں دی اکائی ہندا اے جو گرافولوجیکل خاصیتاں جِویں کہ وڈے اکھر اتے نشان جویں معیاد، پرشن چنہ اتے وسمک چنہ ولوں درسایا جاندا اے۔ ایہہ خیال اک کرو دے نال برخلاف اے، جو کہ پھونولوجیکل خاصیتاں جویں کہ پچ اتے اچائی اتے مارکر جویں کہ ورام ولوں محدود کیتی گئی اے؛ اتے اک دھارا دے نال، جو شبداں دا اک ترتیب اے جو ویلے دے دوران چل رہی کجھ عمل نوں درساؤندا اے۔
مقصد تے ودھے
جدید بولی سائنسدان مقصد اتے ودھے دی تھاں اپر نانوَ واک(جملہ)نش اتے کریا واک(جملہ)نش دی ورتوں کردے ہن۔ اجوکے گرائمر مطابق واک(جملہ) دے ورگی کرن دے دو مکھ بنیاد قائم کیتے گئے ہن۔
بنتر دے پکھ توں واک(جملہ)اں دا تجزیہ ایہناں دی اندرونی بنتر دے بنیاد تے کیتا جاندا اے۔ واک(جملہ) دی باہری، اندرونی بنتر دے دوران واک(جملہ) وچ وچرن والے تتاں دی آپس وچ جڑن عمل اتے وچرن تھاں نوں اہمیت دتی جاندی اے۔ اوہناں آپس وچلی جڑھت دے تعقات دا مطالعہ کیتا جاندا اے۔ اس بنیاد تے واک(جملہ)اں نوں دو حصیاں وچ ونڈیا جاندا اے:-
اک کریاوی جملہ
اک کریاوی واک(جملہ) اکہری بنتر والا ہندا اے۔ اس وچ صرف اک مقصد تے اک ودھے ہندا اے جاں جدید بولی سائنس مطابق اک واک(جملہ)نش اتے اک کریا واک(جملہ)نش ہندا اے۔ اک کریاوی واک(جملہ) نوں عام واک(جملہ) کیہا جاندا اے۔
عام جملہ
سدھارن واک(جملہ) وچ صرف اک سوماتحت اپواک(جملہ) ہندا اے۔ اس سوماتحت اپواک(جملہ) وچ صرف اک کریا واک(جملہ)نش آ سکدا اے، جسدا روپ کالکی ہندا اے۔ اس کریا واک(جملہ)نش نال ہور باقی کریا واک(جملہ)نش آ جاندے ہن جویں:- نانوَ واک(جملہ)نش، وشیشن واک(جملہ)نش، کریا وشیشن واک(جملہ)نش آدی جڑ کے اپواک(جملہ) دا پھلار کر سکدے ہن۔ عام واک(جملہ)اں نوں سمجھن لئی ایہناں واک(جملہ)نشاں دے آپس وچ جڑن دی عمل نوں سمجھنا ضروری ہندا اے۔ ایہناں واک(جملہ)نشاں دے آپسی تعقات دے بنیاد تے عام واک(جملہ)اں دے کجھ مقررہ پیٹرن ویکھے جا سکدے ہن، جو اس پرکار ہن:-
اس پرکار دے واک(جملہ)اں دی بنتر وچ اک نانوَ واک(جملہ)نش ہندا اے، جہڑا کہ واک(جملہ) دا کرتا ہندا اے۔ ایہناں واک(جملہ)اں دی کریا اکرمک ہندی اے کڑی(کرتا نانوَ واک(جملہ)نش) ہسدی اے(کریا واک(جملہ)نش)۔
اس پرکار دے واک(جملہ)اں دی بنتر وچ دو نانوَ واک(جملہ)نش ہندے ہن۔ پہلا نانوَ واک(جملہ)نش واک(جملہ) دا مقصد ہندا اے اتے دوجا نانوَ واک(جملہ)نش پہلے واک(جملہ) دا ہی پورک ہندا اے۔ ایہناں دوہاں نانوَ واک(جملہ)نشاں نوں معاون کریا جوڑدی اے۔ پروفیسر دا منڈا(کرتا نانوَ واک(جملہ)نش) ڈاکٹر(پورک نانوَ واک(جملہ)نش) بن گیا(کریا واک(جملہ)نش)۔
اس پرکار دے واک(جملہ)اں دی بنتر وچ وی دو نانوَ واک(جملہ)نش ہندے ہن۔ پہلا نانوَ واک(جملہ)نش واک(جملہ) دا کرتا ہندا اے اتے دوجا نانوَ واک(جملہ)نش واک(جملہ) دا کرم ہندا اے۔ اجیہے واک(جملہ)اں دی کریا سکرمک ہندی اے۔ کڑی(کرتا نانوَ واک(جملہ)نش) روٹی(کرم نانوَ واک(جملہ)نش) کھاندی اے(کریا واک(جملہ)نش)۔
اس پیٹرن دے واک(جملہ)اں دی بنتر وچ تن نانوَ واک(جملہ)نش ہندے ہن۔ پہلا نانوَ واک(جملہ)نش کرتا نانوَ واک(جملہ)نش ہندا اے۔ دوجے دوویں کرم نانوَ واک(جملہ)نش ہندے ہن۔ ایہناں وچوں اک پردھان کرم نانوَ واک(جملہ)نش ہندا اے اتے اک اپردھان کرم نانوَ واک(جملہ)نش ہندا اے۔ عامَ طور تے اپردھان کرم نانوَ واک(جملہ)نش، پردھان کرم نانوَ واک(جملہ)نش توں پہلاں آؤندا اے۔ اپردھان کرم نانوَ واک(جملہ)نش نال / نوں / سنبندھک لگدا اے۔ پیؤ نے(کرتا نانوَ واک(جملہ)نش) دھی نوں(اپردھان کرم نانوَ واک(جملہ)نش) پروفیسر(پردھان کرم نانو واک(جملہ)نش) بنایا(کریا نانوَ واک(جملہ)نش)۔
اسامہ ابن منقذ
مجدالدّین اسامہ ابن مرشد ابن علی ابن منقذ الکنانی الکلبی (4 جولائ‏ی 1095 ء - 17 نومبر 1188ء) جنہاں نو‏ں عام طور اُتے اسامہ ابن منقذ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اسلامی عہد زريں دے وقت شاعر، مصنف، فروسيہ تے شمالی شام وچ شيزر‎ دے سلطنت بنو منقذ دے سفارت کار سن ۔
جملے دی تعریف تے قسماں
عام جملہ
اس پرکار دے واک(جملہ)اں دی بنتر وچ اک نانوَ واک(جملہ)نش اتے اک وشیشن واک(جملہ)نش ہندا اے۔ جو کہ نانوَ دی ہی خاصیت دسدا اے۔ ایہناں واک(جملہ)نشاں نوں معاون کریا جوڑدی اے۔ کڑی(نانوَ واک(جملہ)نش) گوری(وشیشن واک(جملہ)نش) اے(کریا واک(جملہ)نش)۔
اسامہ ابن منقذ
حوالے
گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنف گٹھ:شامی مورخین گٹھ:صلیبی جنگاں دا ادب گٹھ:صلیبی جنگاں وچ شریک مسلما‏ن گٹھ:مسلما‏ن شاعر گٹھ:بارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:صلاح الدین ایوبی
جملے دی تعریف تے قسماں
عام جملہ
اس طرحاں دے واک(جملہ)اں دی بنتر وچ صرف کرم نانوَ واک(جملہ)نش اتے کریا واک(جملہ)نش ہی ہندے ہن۔ ایہناں واک(جملہ)اں دا روپ کرمنیواچی ہندا اے۔ ارداس(کرم نانوَ واک(جملہ)نش) کیتی گئی(کریا واک(جملہ)نش)۔
متحدہ واک(جملہ)
جہناں واک(جملہ)اں دی بنتر وچ دو جاں دو توں ودھ سوماتحت اپواک(جملہ) آؤن اوہناں واک(جملہ)اں نوں متحدہ واک(جملہ)اں دا ناں دتا جاندا اے۔ ایہہ اپواک(جملہ) اکلے طور تے وچر سکن دی گنجائش وی رکھدے ہن۔ ایہناں دو جاں دو ودھیرے سوماتحت اپواک(جملہ)اں نوں کئی وار کامے، تے، اتے، پر آدی یوجکاں نال جوڑیا جاندا اے۔
منڈا لکھدا اے(سوماتحت اپواک(جملہ)) تے(یوجک) کڑی پڑدی اے(سوماتحت اپواک(جملہ))۔
مشرت جملہ
مشرت واک(جملہ)اں دی بنتر وچ گھٹو-گھٹو اک سوماتحت اپواک(جملہ) اتے اک جاں اک توں ودھ پرماتحت اپواک(جملہ) آ جاندے ہن۔ سوماتحت اپواک(جملہ) وچ وچرن والا کریا واک(جملہ)نش کالکی ہندا اے۔ جدوں کہ پرماتحت اپواک(جملہ)اں دی سرجنا اکالکی کریا واک(جملہ)نش ولوں وی ہو سکدی اے۔ سوماتحت اکلے طور تے واک(جملہ) وجوں وچر سکن دی گنجائش رکھدا اے۔ جتھے پرماتحت اپواک(جملہ) اکلے طور تے نہیں وچر سکدا کسے مکھ اپواک(جملہ) نال وچر کے مشرت واک(جملہ)اں دی سرجنا کرن وچ سہائی ہندا اے۔ پنجابی بولی دے پرماتحت اپواک(جملہ)اں دی پچھان ایہناں دے شروع وچ وچرن والے ماتحت یوجکاں راہیں کیتی جاندی اے۔ پرماتحت اپواک(جملہ)اں دی شروعات کہ، جو، جویں، جدوں، جے، جہڑے، جہناں آدی نال ہندی اے۔
اداہرن:- بھاویں اسدے دوست مورکھ ہن، پھر وی(پرماتحت اپواک(جملہ)) اوہ سیانا اے(سوماتحت اپواک(جملہ))۔