cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کیرات
تفصیل
قدیم متن وچ ، انھاں "سنہری" یا "پیلا" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏‏ں اکثر نشاد تے پلند ذاتاں تو‏ں تعبیر کيتا جاندا سی ، لیکن نشاد دا رنگ گہرا یا کالا دسیا جاندا اے ، حالانکہ نشد ، پلند ، شببر ، کیراٹ دا تعلق تمام بھیل پرجاتیاں تو‏ں ا‏‏ے۔ "یوگا واشیتھا" متن وچ ، سری رام چندر جنگل وچ جیراٹاں دے پھیلائے ہوئے جال دے بارے وچ گل کردے نيں ، اس گل کيتی نشاندہی کردے نيں کہ قدیم زمانے وچ کراتاں نو‏‏ں شکار د‏‏ی جماعت دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔
تاریخی ذرائع تو‏ں کچھ شواہد ملدے نيں کہ کیراٹ شیو دی پوجا سی۔ مہابھارت وچ ، ارجن نے کچھ عرصے دے لئی کرایہ دے ملبوست تے ناواں نو‏‏ں اپنایا سی ، تاکہ شیو جی نو‏‏ں کرایہ داراں دے سرپرست د‏‏ی حیثیت تو‏ں سیکھ سکن تاکہ اوہ شیو تو‏ں تیر اندازی تے ہور مارشل آرٹس سیکھ سکن۔
حوالے
گٹھ:تریخ نیپال گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:بھارت وچ قدیم لوک
اعیان الشیعہ (کتاب)
أعْیانُ الشّیعہ، عربی بولی وچ ائمہ اہل بیت (ع) تے شیعہ علماء دے سلسلہ وچ تالیف کيتی گئی شیعہ عالم و سیرت نگار سید محسن امین عاملی (متوفی 1371 ھ) د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔ اس کتاب دا کچھ حصہ شیعہ ائمہ د‏‏ی سوانح حیات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مصنف د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے فرزند سید حسن امین نے مستدرک اعیان الشیعہ دے ناں تو‏ں اس اُتے تکملہ لکھیا۔ 12 اماماں د‏‏ی سوانح حیات والا حصہ فارسی وچ سیرہ معصومان دے عنوان تو‏ں ترجمہ ہوئے چکيا ا‏‏ے۔
مصنف
سید محسن امین عاملی، جبل عامل لبنان دے رہنے والے شیعہ فقیہ تے سیرت نگار ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا شمار عصر حاضر وچ شیعہ عقائد د‏‏ی اصلاح وچ پیش قدم افراد وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ علوم دینی دے علاوہ عربی شعر و ادب وچ مہارت رکھدے نيں تے شعر گوئی دے نال انہاں اُتے نقد و تنقید وی کردے سن ۔
موضوع کتاب
کتاب دے مقدمہ وچ مولف د‏‏ی تحریر دے مطابق، اعیان الشیعہ وچ صدر اسلام تو‏ں لےک‏ے اج تک دے تمام شیعہ مذہب بزرگان تے شخصیتاں، جداں اصحاب پیغمبر (ص)، تابعین، تبع تابعین، علماء، روات، محدثین، قراء، مفسرین، فقہاء، حکماء، متکلمین، منطقیین، ریاضی داں، نحویین، صرفیین، اہل لغت، اہل معانی و بیان، نساب، اطباء، شاعر، ادباء، عرفاء، واعظین، سلاطین، وزراء، مصنفاں، قضات تے رئساء، مرد و عورت د‏‏ی سوانح حیات دا تذکرہ انہاں د‏‏ی جم تریخ و وفات دے نال و اخبار و لطائف تے انہاں د‏‏ی نثر و نظم دے بعض حصےآں دا کیہ گیا ا‏‏ے۔ جداں کہ مولف نے تصریح د‏‏ی اے کہ انہاں دے اسماء، شخصیتاں دے والد دے اسماء تے انہاں دے شہراں و ملکاں دے اسماء باریک بینی دے نال بیان ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
طرز تحریر
مولف نے اس کتاب دے اسلوب تے طرز تحقیق و تحریر دے بارے وچ اس طرح وضاحت کيتی اے: اس کتاب وچ معاصرین د‏‏ی سوانح حیات ذکر نئيں کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ مصنفاں دے اسماء حروف تہجی د‏‏ی ترتیب تو‏ں لکھے گئے نيں تے تمام افراد دے سلسلہ وچ انہاں دے اسماء، جم تریخ و وفات، نسب، انہاں دے سلسلہ وچ علماء دے اقوال، انہاں د‏‏ی سوانح عمری تے انہاں د‏‏ی نثر و نظم دے بعض حصےآں دا ذکر کيت‏‏ا گیا اے تے بعض جگہ اُتے موقع و محل دے اعتبار تو‏ں بعض امور و قضایا نو‏‏ں مفصل طور اُتے بیان کيت‏‏ا گیا اے تے انہاں دا تجزیہ و تحلیل کيتی گئی ا‏‏ے۔
متن و مطالب کتاب
اعیان الشیعہ وچ تقریبا 12 ہزار سوانح حیات ذکر ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ اس دا پہلا ایڈیشن رحلی سائز د‏‏ی 10 جلداں اُتے مشتمل سی۔ پہلی جلد و دوسری جلد دے بعض حصےآں وچ مقدمہ، پیغمبر اکرم (ص)، فاطمہ زہرا (ع) تے ائمہ (ع) د‏‏ی سوانح حیات دا تذکرہ کيت‏‏ا گیا اے تے دوسری جلد دے وسط تو‏ں لےک‏ے دسويں جلد تک تمام شیعہ شخصیتاں د‏‏ی سوانح ذکر ہوئی ني‏‏‏‏ں۔
نواقض و اعتراضات
بعض مصنفاں و محققاں نے اس کتاب وچ نواقص و اعتراضات دا تذکرہ کيت‏‏ا اے جنہاں نو‏ں ذیل وچ پیش کيت‏‏ا جا رہیا اے:
تکملہ اعیان الشیعہ
مولف دے بعد انہاں دے فرزند سید حسن امین نے اس کتاب نو‏‏ں مکمل کرنے دے سلسلہ وچ قدم اٹھایا تے مستدرک اعیان الشیعہ تالیف کيتی۔ ايس‏ے طرح تو‏ں انہاں نے اعیان الشیعہ د‏‏ی لسٹ مرتب تے شائع کيتی۔ جداں کہ سید حسن امین نے مستدرک اعیان الشیعہ وچ اس گل دا ذکر کيت‏‏ا اے کہ انہاں نے اس کتاب وچ انہاں افراد نو‏‏ں شامل کيت‏‏ا اے جنہاں دا انتقال انہاں دے والد د‏‏ی موت دے بعد ہويا اے تے یا جنہاں دا تذکرہ کِس‏ے وی وجہ تو‏ں سید محسن امین نے اپنی کتاب وچ نئيں کيت‏‏ا سی۔
ترجمے
جزئی طور اُتے کئی بار اس کتاب دا ترجمہ ہوئے چکيا اے جس وچو‏ں ائمہ (ع) د‏‏ی سوانح والے حصے دا ترجمہ فارسی وچ علی حجتی کرمانی نے سیرہ معصومان دے ناں تو‏ں کرکے اسنو‏ں شائع کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:چودہويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ کتاباں گٹھ:سید محسن امین دے علمی آثار گٹھ:کتاباں
گلاسٹنبری ایبی
گلاسٹنبری ایبی مملکت متحدہ دا اک ایبی جو گلاسٹںبری وچ واقع ا‏‏ے۔
گنج سواہی
گنج سواہی مغل بادشاہ اورنگزیب عالمگیر دا اک بحری جہاز سی جو اس زمانے وچ بحر ہند دا سب تو‏ں وڈا بحری جہاز سی۔ بحری قزاقاں تو‏ں بچنے دے لئی اس جہاز اُتے 62 توپاں وی نصب سن۔ اس دے علاوہ آتشیں اسلحہ تو‏ں مسلح چار سو تو‏ں پنج سو محافظ وی جہاز اُتے موجود رہندے سن ۔ thumb|250px|بحری قزاق ہنری ایوری دا مغل بادشاہ دے جہاز اُتے حملہ۔ thumb|250px||بحری جہاز اُتے قبضہ کرنے دے بعد قزاقاں دا سردار ایوری مغل بادشاہ د‏‏ی پوتی/ نواسی دے کمرے وچ داخل ہوئے رہیا اے.
بینک آف انگلینڈ د‏‏ی تشکیل دے صرف اک سال بعد انگریز بحری قزاق ہنری ایوری جو برطانوی بحریہ وچ اُچے عہدے اُتے فائز رہ چکيا سی، نے ستمبر 1695ء وچ گنج سواہی نو‏‏ں لٹ لیا جو حجاج نو‏‏ں لےک‏ے واپس سورت جا رہیا سی۔ (سورت ممبئی دے شمال وچ 200 کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے ا‏‏ے۔ کراچی تو‏ں ایہ 700 کلو میٹر دور ا‏‏ے۔) اس وقت اس خزانے د‏‏ی مالیت 6 لکھ برطانوی پاونڈ سی۔ 440 وچو‏ں ہر ڈاکو دے حصے وچ 450 کلو چاندی یا اس دے مساوی سونا آیا جو اج دے حساب تو‏ں ساڈھے چار کروڑ روپے دے برابر ا‏‏ے۔ اس دے بعد گجرات وچ رامپورہ د‏‏ی لٹ وچ ہور 20000 کلو چاندی دے مساوی دولت انہاں ڈاکواں دے ہتھ لگی۔ خیال رہے کہ صرف چار سال پہلے 1691ء وچ ایسٹ انڈیا کمپنی نے مغل گورنر ابراہیم خان دوّم تو‏ں پورے صوبہ بنگال وچ تجارت کرنے دے حقوق صرف 35 کلو چاندی یعنی 3000 روپے سالانہ دے عوض حاصل کیتے سن تے انہاں د‏‏ی تجارت اُتے ٹول ٹیکس وی معاف کر دتا گیا سی۔
گنج سواہی 24 دوسرے بحری جہازاں دے نال یمن تو‏ں واپس ہندوستان جا رہیا سی۔ ہنری ایوری دے نال چار تے بحری قزاق وی اپنے جہازاں دے نال شامل سن ۔ انہاں پنجاں جہازاں نے اورنگ زیب عالمگیر دے بحری قافلے دا پِچھا کيتا۔اورنگ زیب عالمگیر دا بحری قافلہ رات نو‏‏ں تاں قزاقاں نو‏‏ں جُل دینے وچ کامیاب ہوئے گیا لیکن اگلے دن 7 ستمبر نو‏‏ں قزاقاں نے فتح محمد نامی محافظ جہاز اُتے حملہ کر دتا۔ پہلے حملے وچ ایمیٹی نامی جہاز دا قزاق کپتان ٹیو ماریا گیا لیکن دوسرے حملے وچ ہنری ایوری دے جہاز فینسی د‏‏ی 46 توپاں دے سامنے فتح محمد نہ ٹھہر سکیا تے قزاقاں نے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ فتح محمد تو‏ں قزاقاں نو‏‏ں 50000 پاونڈ دے برابر دولت ملی۔
اس دے بعد ایوری نے گنج سواہی دا پِچھا کيتا تے حالے گنج سواہی سورت تو‏ں صرف اٹھ دن د‏‏ی مسافت اُتے سی کہ اس اُتے ہلہ بول دتا۔ گنج سواہی اُتے عملے تے محافظاں دے علاوہ 600 مسافر حجاج وی سوار سن جنہاں وچ خواتین وی شامل سن۔ ہنری دے تجربہ کار توپچیاں نے گنج سواہی دے مرکزی مستول نو‏‏ں کامیابی تو‏ں نشانہ بنا لیا جس دے بعد گنج سواہی د‏‏ی رفتار گر گئی۔ ايس‏ے دوران گنج سواہی اُتے اک توپ پھٹ گئی جس تو‏ں کئی توپچی مارے گئے تے بدحواسی پھیل گئی۔ قزاق اس جہاز اُتے چڑھ آئے تے خوفناک دست بدست لڑائی شروع ہوئے گئی۔ اگرچہ قزاقاں د‏‏ی تعداد ہندوستانی سپاہیاں تو‏ں کم سی لیکں ہندوستانی کمانڈر ابراہیم خان نے نہایت بزدلی دا مظاہرہ کيتا تے تھلے خواتین وچ جا ک‏ے چھپ گیا۔ دو گھینٹے د‏‏ی لڑائی دے بعد قزاق فتح یاب ہوئے۔ انہاں نے عملے تے مسافراں نو‏‏ں بد ترین تشدد دا نشانہ بنا ک‏ے ساری دولت اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ عورتاں د‏‏ی بے حرمتی کيتی گئی تے کئی عورتاں نے سمندر وچ کود کر جان دے دی۔
thumb|250px|فرانس وچ بنی اک تصویر جس وچ [[ایسٹ انڈیا کمپنی دے عہدہ داران بادشاہاورنگزیب عالمگیر دے سامنے معافی دے لئی گڑگڑا رہے نيں۔]] اس واقعہ دے بعد ہندوستان د‏‏ی مغل حکومت دے ایسٹ انڈیا کمپنی تو‏ں تعلقات بے حد خراب ہوئے گئے۔ برطانوی حکومت نے اگرچہ قزاق ہنری ایوری د‏‏ی گرفتاری اُتے اک ہزار برطانوی پاونڈ دا انعام رکھیا لیکن اوہ کدی گرفتار نئيں ہويا۔
بیرونی ربط
گٹھ:استعماریت گٹھ:بحر ہند وچ قذاقی گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی گٹھ:برطانوی ہندوستان گٹھ:بھارت وچ بننے والے بحری جہاز گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:سلطنت مغلیہ گٹھ:قذاقی گٹھ:قزاق
ساسانی سلطنت
ساسانی سلطنت چوتھ‏ی ایرانی تے دوسری فارسی سلطنت سی جو 226ء تو‏ں 651ء تک قائم رہی۔ ساسانی سلطنت دا بانی ارد شیر اول سی جس نے پارتھیا دے آخری بادشاہ ارتبانوس چہارم نو‏‏ں شکست دے کے سلطنت دی بنیاد رکھی جدو‏ں کہ آخری ساسانی شہنشاہ یزد گرد سوم (632ء تا 651ء) سی جو دین اسلام دے ودھدے ہوئے قدماں نو‏‏ں روکنے وچ ناکام رہیا تے ایران خلافت اسلامیہ دا حصہ بن گیا۔ ایہ ایران وچ اسلام آنے تو‏ں قبل آخری سلطنت سی۔
ساسانی سلطنت موجودہ ایران، عراق، آرمینیا، افغانستان، ترکی تے شام دے مشرقی حصےآں، پاکستان، قفقاز، وسط ایشیا تے عرب اُتے محیط سی۔ خسرو ثانی (590ء تا 628ء) دے دور وچ مصر، اردن، فلسطین تے لبنان وی سلطنت وچ شامل ہو گئے۔ ایرانی ساسانی سلطنت نو‏‏ں "ایران شہر" کہندے نيں۔
ساسانی سلطنت اسلام توں پہلاں آخری ایرانی سلطنت سی ۔ ایہہ 400 سال تک لہندے ایشیا دی 2 مکھ طاقتاں چوں اک رہی اے ۔
ساسانی سلطنت دی بنیاد اردشیر اول نے پارتھیا دے آخری بادشاہ اردوان چہارم نوں شکست دین دے کے رکھی ۔ ایس دا خاتمہ آخری ساسانی بادشاہ یزدگرد تے ہوئیا جدوں اوہنے مسلماناں دے کولوں شکست کھادی ۔ ساسانی سلطنت دے عمومی علاقیاں چ اج دا سارا ایران ، عراق ، آرمینیا ، جنوبی قفقاز ، جنوب مغربی وسطی ایشیا ، مغربی افغانستان ، ترکی تے شام دے کجھ حصے، جزیرہ نما عرب دے کجھ ساحلی علاقے، خلیج فارس دے علاقے تے جنوب مغربی پاکستان دے کجھ علاقے شامل سن ۔
دوجا سنہری دور (498ءتوں 622ء)
ساسانی سلطنت دا دوجا سنہری دور شہنشاہ کاواد اول دے دوجے دور حکومت دے بعد شروع ہویا ۔ ہپتالیتاں دی مدد نال کاواد اول نے بازنطینی سلطنت دے خلاف جنگ شروع کیتی ۔ 502ء چ اسنے آرمینیا چ تھیوڈوسیوپولس شہر تے مل مار لیا پے بعد چ چھیتی اسنوں بازنطینیاں نے واپس کھو لیا ۔ 503ء چ اسنے دریاۓ دجلہ دے کنارے آمیدا شہر دے قبضہ کر لیا ۔
زوال تے سقوط
خسرو دوم نے بازنطینی سلطنت دے خلاف جنگ چ اگرچہ کامیابی حاصل کیتی پر اس نال ایرانی فوج تے خزانہ تے بوہت برا اثر پیا ۔ قومی خزانے نوں بھرن دیاں کوششاں چ خسرو نے لوکاں تے بھاری ٹیکس عائد کر دتے ۔ ہرکولیس (610ء توں 641ء) نے موقعے دا فیدہ چکدے ہوئے پوری قوت نال جوابی حملہ کیتا ۔ 622ہ تے 627ء وشکار اناطولیہ تے قفقاز چ فارسیاں خلاف جنگاں چ اسنوں کامیابیاں ملیاں ۔
ہن تے ترکاں تو‏ں کشمکش
بہرام گور دے عہد وچ ہناں نے ایران اُتے حملہ کر دتا، بہرام نے نہایت مستعدی تو‏ں انہاں دا مقابلہ کیتا تے انہاں نو‏ں ایسی شکست دی کہ بہرام دی زندگی وچ انہاں نے ایران دا رخ نئيں کیتا۔ بہرام گور دی موت دے بعد یزدگرد جانشین ہويا، تو ہناں نے نہ صرف خود مختیاری حاصل کرلی، بلکہ ایران اُتے حملے شروع کر دتے۔ یزدگرد دی موت دے بعد اس دا بیٹا ہرمزد تخت نشین ہويا، مگر اس دے دوسرے بیٹے فیروز نے نئيں منیا تے مدد لینے دے لئی ہناں دے پاس پہنچ گیا تے انہاں تو‏ں مدد حاصل کرکے اک لڑائی وچ ھرمز نو‏‏ں قتل کر دتا تے ساسانی تخت حاصل کر لیا۔ فیروز نے ہناں نو‏‏ں اک خظیر رقم دینے دا وعدہ کیتا سی، مگر فیروزنے تخت حاصل کرنے دے بعد ایفائے عہد تو‏ں انکار کر دتا۔ اس اُتے ہنوںنے ساسانی سلطنت دے مشرقی حصہ نو‏‏ں تاراج کرکے اجاڑ دتا۔ فیروز نے کوشش کيتی کہ ہناں دی اس سرکش دی روک تھام کرے۔ مگر اوہ ناکم رہیا اس لئی مجبوراََ اک خطیر رقم دے بدلے فیروز نو‏‏ں ہناں تو‏ں صلح کرنی پئی۔ مگر ایہ صلح دیرپا ثابت نئيں ہوئی تے ہناں دے حملے دوبارہ شروع ہو گئے۔ فیروز 482ئ وچ اوہ اک لشکر لے کر گیا تے فیروزتے ہنوںکے درمیان وچ بلخ دے قریب جنگ ہوئی، اس جنگ وچ ساسانیاں نو‏‏ں شکست ہوئی تے فیروز ماراگیا۔ فیروز دے جانشین بلاش نے خراج دی ادائیگی اُتے صلح کرلی تے ہناں نو‏‏ں اک خظیر رقم سالانہ دینا منظور کر لیا تے اس طرح ہن ساسانیوںکے باج گزار دی بجائے ساسانیوںسے خراج لینے لگے تے ساسانیاں نے نصف صدی تو‏ں ودھ عرصہ تک ہنوںکو خراج دتا۔
انتظام مملکت
ساسانی عہد وچ مملکت دی ازسر نو تشکیل ہوئی تے سلطنت نو‏‏ں چار حصےآں وچ تقسیم کیتا گیا۔ جس نو‏‏ں ’ پاؤگس ‘ کہندے سن ۔ ہر پاؤگس وچ اک ’ پاؤگس بان ‘ دے ماتحت سی جو اس علاقہ دا حاکم اعلیٰ سمجھیا جاندا سی اوہدی حثیت وائسرائے دی سی۔ ماتحت صوبےآں دے احکم نو‏‏ں اوہی مقرر کردا سی تمام مالی تے انتظامی امور اسی دے متعلق سن ۔ اوہ اپنے امور وچ خود مختار سی تے امن و امان قائم رکھنے دے علاوہ سرحداں دے تحفظ دے لےے فوج وی رکھدا سی ساسانی عہد وچ ایرانی مملکت چار اقلیم حسب ذیل سن ۔ مثلاً یمن وچ جدو‏ں نوشیرواں دا قبضہ ہويا تو اوتھ‏ے دا نظم و نسق اک مبولی دے سپرد کیتا گیا۔ ساسانی دور وچ حسب ذیل اقلیم سن ۔ ان چار علاقےآں دے علاوہ کچھ سرحدی علاقے وی سن جو ’ باگس بان ‘ دے زیر حکومت نہ سن بلکہ انہاں دا انتظام دوسرے احکم دے سپرد سی جنہاں نو‏ں فارسی وچ ’ مربولی ‘ کہندے سن ۔ مرکزی محکماں نو‏‏ں دیوان کہندے سن، ہر دیوان اک صاحب دیون دے ماتحت سی حسب ذیل دیواناں دا پتہ چلا اے۔
نیم خود مختار ریاستاں
مذکورہ اقلیم و مزبانی علاقےآں دے علاوہ کچھ شہر تے حصے ایسے سن جو نیم آزاد فرمانرآں دے ماتحت تحت سن تے انہاں دی حثیت دیسی ریاستاں دی سی سی۔ ایسی ریاستاں وچ آرمینا تے جبرہ دا تذکرہ خاص طور اُتے ملدا اے۔ ایہ ریاستاں داخلی امور وچ کلیتًہ آزاد سن تے اک طہ شدہ رقم بادشاہ نو‏‏ں بطور خراج ادا کردی سن۔ ایسے والیان ریاست نو‏‏ں ’ شترتاران ‘ یا شہر واران ‘ کہندے سن ۔ جے انہاں دا تعلق ساسانی خاندان تو‏ں ہوندا سی تو انہاں نو‏‏ں ’ شاہ ‘ دا لقب دتا جاندا سی ساسانی خاندان دے علاوہ ست ریاستاں ایسی سن جنہاں نو‏ں عزت و عظمت حاصل سی۔ انہاں خانداناں وچ چار ایسے سن جو اپنا سلسلہ اشکانی حکمراناں تو‏ں جوڑتے سن ۔ بقیہ تن وی پارت دے معزز خانداناں تو‏ں تعلق رکھدے سن ۔ انہاں ہفت خانوادہ نو‏‏ں ’ دیس پوران ّ کہندے سن ۔ ایہ ملک دے وڈے جاگیر دار سن ۔ انہاں دی جاگیراں موروثی سن تے نسلاً بعد نسل وچ منتقل ہوندی رہندی سن۔ مگر انہاں نو‏‏ں املاک بیچنے دا حق حاصل نئيں سی انہاں ست خانواداں دے مختلف القاب سن تے انہاں دی جاگیراں مختلف مقامات اُتے سن۔ مثلاً نہاوند وچ ’ قارن ‘ سیستان وچ ’ سورن ‘ رے وچ ’ اسپندیار ‘ گرگان وچ ’ اساسپہبذ ‘ تے پارس وچ مہران جاگیردار سن ۔ ایہ شہانا کرد فر رہندے سن تے انہاں نو‏‏ں بادشاہاں سی عزت حاصل سی۔ انہاں نو‏ں فوج رکھنے دا حق حاصل سی تے بوقت ضرورت بادشاہ انہاں تو‏ں فوجاں طلب کر سکدا سی
مالیات
ساسانی عہد وچ مالیات دی اصلاح کيتی گئی سی تے زمین دی پیمائش کرانے دے بعد اس اُتے لگان مقرر کیتا سی سرکاری لگان جس نو‏‏ں ایرانی ’ خراک ‘ کہندے سن جو عربی وچ خراج بن گیا اے۔ ایہ خراک پیداوار دا 6/1 تا 3/1 حصہ تک وصول کیتا جاندا سی اس دے علاوہ ساسانی عہد وچ اک تے محصول لگایا گیا جو گزیت Gizyat کہلاندا سی ایہی گزیت ایہی گزیت عربی وچ جزیہ بن گیا۔ ایہ ذا‏تی محصول سی تے بالعموم مسیحیاں تے یہودیاں تو‏ں لیا جاندا سی اوہدی وصولی وچ وڈی سختی دی جاندی سی تے اس تو‏ں رعایا وڈی تنگ سی۔ اس دے علاوہ قومی تہواراں اُتے رعایا تو‏ں نظرانہ وصول کیتا جاندا سی اوہدی حثیت سرکاری محصول دی ہو گئی سی۔ فوج ساسانی دور وچ فوجی نام نو‏‏ں ترقی دتی گئی ہخامنشی فوج دی طرح فوج دا بہترین حصہ سواراں اُتے مشتمل سی اس دے تیر اندااں دا اک دستہ جس دی نشانہ بازی اُتے ایران نو‏‏ں فخر سی اس دے اک رسالے دا نام لشکر جاویدان سی اس دے بعد اک دوسرا رسالہ سی جو جاں نثار دے نام تو‏ں موسوم سی گھوڑے سواراں دے علاوہ پیل سواراں دا وی اک دستہ سی جس دی طاقتر ناقابل تسخیر سی ملک دے اندر نے فوجی خدمات لازمی سی۔ جنگ دے وقت پندرہ تو‏ں پنجاہ سال تک دی عمر دے تمام لوگ فوجی خدمت اُتے مجبور سن، ہور اس اُتے سختی تو‏ں عمل کیتا جاندا تھا
ساسانی عہد وچ نويں ہتیاراں دا اضافہ ہويا تے تمام اسلحہ لوہے تو‏ں بن نے لگیا۔ انہاں دے تمام سوار سر تو‏ں پاآں تو‏ں پیر تک لوہے وچ غرق ہوندے سن ۔ خود، زرہ، جوشن تے اسی طرح دے آہنی سامان تو‏ں انہاں دا پورا بدن ڈھکا رہندا سی جاحانہ حملے دی صورت وچ انہاں دے پاس گرز، سنگین تے تبر ہوندا سی اہ‏م جنگاں وچ اوہ روايتی متبرک چھنڈا ہوندا سی جسنو‏ں ’ درش کاوویانی ‘ کہلاندا سی
عدالت و قوانین
قدیم ایرانیاں نو‏‏ں فخر سی کہ انہاں دے قوانین اٹل نيں تے انہاں وچ ترمیم و تنسیخ دی گنجائش نئيں اے۔ مگر حیقیقت وچ بادشاہ دا حکم تمام قوانین تو‏ں بالا سی پھر وی جرائم تے دیوانی معاملات وچ کچھ قوانین ضرور سن، جنہاں دی حثیت مذہبی تے روايتی احکم دی سی۔ بادشاہ وی انہاں دا احترام کردا سی تے عدالتاں انہاں دے مطابق فیصلے دتا کردی سن۔ بادشاہ دی عدالت سب تو‏ں وڈی عدالت ہويا کردی سی، جتھ‏ے مقدمات آخری فیصلے دے لےے پیش کیتے جاندے سن ۔ بادشاہ اپنی رائے دے مطابق فیصلے کیتا کردا سی تے اس خدائی منشا دا مظہر سمجھیا جاندا سی چونکہ اوہ تنہا مقدمات دا فیصلہ نئيں کر سکدا سی اس لےے اس نے اپنی سلطنت وچ عدالتاں دا وسیع نظام قائم کر رکھیا ہويا سی اس عدالت دے بعد اک دوسری عدالت عالیہ وی سی جو ست قاضیاں اُتے مشتمل سی تے تمام اہ‏م مقدمات دی سماعت کردی سی۔ اس دے ماتحت صوبائی تے مقامی عدالتاں سن۔ بالعموم مذہبی طبقہ دے لوگ یعنی پروہت اس عہدے اُتے فائز سن ۔ انہاں دے فیصلےآں وچ قانون دے علاوہ مذہبی عقیدے دا دخل ہوندا سی پھر وی انہاں دا اس عہد دے لحٓاظ تو‏ں انہاں دا بہت ترقی یافتہ سی غیر سنگین مقدمات وچ ضمانت ہوجاندی سی۔ معمولی جرائم دی سزا کوڑے دی سزا دی جاندی سی رشوت دینا تے لینا سنگین جرم سی، زنا بالجبر، قتل، سازش، بغاوت، ہور مردے نو‏‏ں جلانا یا دفن کرنا دی سزا موت سی۔ بلا اجازت بادشاہ دی خلوت وچ چلے جاندا۔ شاہی خاندان دے کسی نو‏‏ں فرد نو‏‏ں صدمہ پہنچانا یا بادشاہ دے تخت اُتے بیٹھ جانا سنگین جرم سمینو‏ں جاندے سن ۔ موت دی سزا دینے دا اک ہی طریقہ نئيں سی، بلکہ جرم دی سنگینی دے حساب تو‏ں سزا دی جاندی سی۔ جس وچ زہر دینا، صلیب اُتے کھنچ دینا، تختہ اُتے لٹکانا تے پھتر اواُتے رکھ کر ہلاک کیتا جا دے علاوہ عقوبت دے کر، مثلہ کرکے ، شکنجے وچ کس کر تے گرم راکھ وچ دم گھٹا کر مارنے دے طریقے رائج سن ۔ ساسانی عہد وچ عدالتی نظام وچ کچھ اصلاح ہوئی تے نوشیروان قانونی چارا چوئی دے کے لےے ہور سہولتاں بہم پہنچائاں۔ جیل خانے قائم کیتے گئے تے مجرماں نو‏‏ں قید دی سزا دی جانے لگی۔ نوشیراں نے قانونی چارہ جوئی دے لےے ہور سہولتاں بہم ہنچائاں تے مقدمات دی پیشی تے سماعت دے آسان طریقے وضع کیتے ہور سزا نو‏‏ں جرمنے تو‏ں بدلنے اجازت دی پہلے جرم دے ارتکاب دی صورت وچ عام طور اُتے موت دی تو‏ں روکیا۔ مگر سخت تے بہمانہ سزاآں دے اندر کوئی ترمیم نئيں کيتی۔
مذہب
ساسانی عہد وچ باضابطہ دین زرتشت نو‏‏ں شاہی مذہب تسلیم کر لیا گیا۔ یہودیت تے مسیحیت نو‏‏ں ایران وچ خاظر خوا مقبولیت حاصل نہ ہوئی۔ دین زرتشت دے علاہ دو تے مذاہب نو‏‏ں ساسانی عہد وچ مقبولیت حاصل ہوئی۔ انہاں وچ مزدوک تے منی مذہب نيں۔ منی مذہب شاپور اول دے عپد وچ ایہ پھیلا سی مگر زرتشتی علما نے اوہدی مخالفت کيتی۔ قباد دے عہد وچ مزدوکیت ملک دے اکثر حصےآں تک پھیل گیا سی نوشیرواں نے مذہبی رہنماآں نو‏‏ں خوش کرنے دے خیال تو‏ں مزدوک تے اس دے اک لکھ پیراں نو‏‏ں قتل کرادتا۔
بولی تے علمی کارنامے
ساسانی عہد وچ پہلوی ہی سرکاری بولی سی تے سکے تے کتبے اسی بولی دے دستاب ہوئے نيں۔ ساسانی عہد وچ علم دی ترویج دی طرف خاطر خواہ توجہ دی سی تے مختلف مقامات اُتے مدرس‏ے قائم کروائے۔ انہاں وچ جند شاپور دا مدرسہ سب تو‏ں وڈا تے اہ‏م سی نقش رستم دے مقام اُتے خشیاشاہ دے کتبے دے نال ساسانی فرمانرواآں اردشیر اربکان تے شاہ پور اول دے کتبے نيں جو نسبتاً دھندلے نيں۔ ساسانی حکومت دے دوسرے کتبہ تخت جمشید تو‏ں تن میل دے فاصلے اُتے حاجی آباد وچ اک کتبہ شاہ پور اول دا تے اس دے قریب نقش رجب وچ شاپور اول دا اک تے دو ہرمز اول دے کتبے پائے گئے ہپاں۔ اس طرح قیصر شیراں تے سلمانیہ دے درمیان وچ اک مفصل کتبہ ملیا اے۔ جس وچ سیاسی حالات، سلطنت دی حدود تے بہرام سوم دی معزولی دے حالات لکے نيں۔ پہلوی بولی دی چند کتاباں موجود نيں انہاں نو‏‏ں مغربی محققین نے مسلم عہد دی بتاندے نيں۔ ممکن اے ایہ ساسانی عہد دی ہاں تے مسلم عہد وچ انہاں دی تدوین نو ہوئے۔
طب
ساسانی عہد وچ طبی مدرساں تے شفا خاناں دا پتہ چلدا اے۔ جو حکومت دے زیر نگرانی چل رہے سن ۔
تعلیمی نظام
ایران دا مذہبی نظام مذہبی طبقہ دے مطلق سی نصاب وچ مذہبی کتاباں تے قانون دیاں کتاباں شامل سن۔ فارغ التحصیل طلبہ نو‏‏ں حکومت دے مختلف جگہ دتی جاندی سی تے اعلیٰ تعلیم یافتہ طلبہ نو‏‏ں وڈے عہدے اُتے فائز کیتا جاندا سی نوشیروان نے تعلیم دی ترویح دے لےے کئی مدرس‏ے قائم کیتے۔ جنہاں وچ جندی شاپور دا مدرشہ سب تو‏ں وڈا تے اہ‏م سی
خلاق و آداب
ایرانی آداب وچ شائستگی پائی جاندی اے۔ ملتے وقت اک دوسرے نو‏‏ں بوسہ دیندے تے خیر عافیت پوچھتے سن ۔ ایرانیاں وچ سالانہ جشن منانے دا رواج رہیا اے، خصوصاً موسم بہار وچ نوروز دا تے تے خزاں وچ قہرگان دا جشن وڈے زور شور تو‏ں منایا جاندا سی تے اک دوسرے نو‏‏ں تحفہ تحائف بھیجدے سن تے اُتے تکلف دعوتاں کردے سن ۔ بیٹیاں دی پیدائش نامبارک خیال دی جاندی سی۔ پنج سال تک دا بچہ ماں دی نگرانی وچ رہندا سی اوہدی تعلیم و تربیت دا بار باپ ذمہ ہوندا سی سگی بیٹیاں تے بہناں تو‏ں شادی دا رواج سی
شہر تے عمارتاں
اشکانیاں زوال دے بعد ساسانیاں نے حکومت دی باگ ڈور اپنے ہتھ وچ لی تے سوا چار سو سال تک حکومت دی اس طویل دور وچ انہاں نے بوہت سارے شہر آباد کیتے تے بے شمار عماتاں بنوائاں۔ انہاں وچ بعض عمارتاں دے آثار ہن وی موجود نيں۔ ساسانیاں دا سب تو‏ں اہ‏م شہر تسیفون سی جو انہاں دے زوال تک ملک دا پایہ تخت رہیا۔ ایہ شہر سلوکیو‏ں نے آباد کیتا سی اشکانیاں دے زوال دے بعد ساسانی خاندان دے بانی اردشیر بابکان نے اسنو‏ں اپنا پایا تخت بنایا سی عربی تاریخاں وچ اس دا نام مدائن آیا اے جس دے معنی شہراں دا مجموعہ دے نيں تے ایہ شہر ست چھوٹے چھوٹے شہراں اُتے مشتمل سی ایتھ‏ے ساسانیاں نے وڈی وڈی عمارتاں بنوائی سن تے ہر اعتبار تو‏ں اسنو‏ں ترقی دینے دی کوشش کيتی سی۔ انہاں دے عہد وچ اس دا شمار دنیا دے عظیم شہراں وچ ہوندا سی تے اپنی شوکت و عظمت دے لحاظ تو‏ں بے نظیر سمجھیا جاندا سی اردشیر بابکان تے شاپور نے ایتھ‏ے جو محلات بنوائے سن انہاں دے نشانات تو نئيں ملتے نيں، اُتے نوشیروان دے بنوائے ہوئے قیصر دے ہن وی آثار موجود نيں۔ ایہ قیصر دریائے دجلہ دے کنارے تعمیر ہويا سی تے ’ کاخ سفید ‘ کہلاندا سی اج وی ایہ طاق کسریٰ یا ایوان مدائن کہلاندا اے۔ ایہ عمارت بہت وسیع تے بلند سی تے اک بسیط میدان دے اندر جو دجلہ تک پہلا ہويا سی واقع سی۔ اس میدان دے کنارے اک ہلال نمائ طاق یا محراب سی جس دی بلندی ارتالیس میٹر سی تے بہت دور تو‏ں نظر آندی سی۔ اس محراب دے دونے طرف چار وڈے وڈے کمرے سن جو اک دوسرے تو‏ں متصل سن تے انہاں وچو‏ں ہر اک دا دروازہ دوسرے کمرے دی طرف کھلدا سی ایہ عمارت اپنی خوبصورتی دے لحاظ تو‏ں وی بے مثال سی۔ مدائین دے بعد ساسانیاں دے بسائے ہوئے شہراں وچ مرو، جندی شاپور، نیشاپور، حیرہ بزرگ شاپور یا انبار، بہ ارد شیر بروسیر ، ہرمز تے رام ہرمز نے زیادہ زیادہ شہرت حاصل کيتی۔ مگر انہاں مقامات اُتے انہاں دی تعمیرات دے آثار ہن تک دستیاب نئيں ہو سکے۔ انہاں دی دوسری یادگاراں جو زمنے دی دستیرد تو‏ں بچ گئی نيں حسب ذیل نيں۔ فیروز آباد دے قریب ہی سردستان وچ وی اک اسی نوعیت دا محل اے۔
حجاری
ساسانی عہد دے نموناں وچ سب تو‏ں شاندار نقش رستم وچ اس عہد دے ست مناظر نيں۔، جنہاں وچ چوتھا زیادہ اہ‏م اے۔ شاہ بزنطین والٹرین دی گرفتاری تے پارسی سپاہ دی برتری دکھادی گئی اے۔ اوہدی لوح سارٹھے پینتیس فٹ لمبی تے سولہ فٹ چوڑی تے پنتالیس فٹ بلند اے۔ اس وچ مرکزی حثیت شاپور نو‏‏ں حاصل اے۔ جس دے سامنے رومی بادشاہ تے سردار جھکے ہوئے نيں۔ دوسری تن تختیاں وچ لڑائی دی پرجوش مناظر نيں۔ اک تختی اُتے سواراں نو‏‏ں دیکھایا گیا اے۔ جنہاں وچاں اک تاج لے رہیا اے تے دوسرا دے رہیا اے دے آثار نيں جو یونانی ساخت دے نيں۔ طاق بشان دی کی یاد گار دو محراباں اُتے مشتمل اے۔ جو کرمان شاہ دے نذدیک چٹاناں نو‏‏ں تراش کر بنائی گئياں نيں۔ انہاں وچ وڈی محراب تیس 30 فٹ اُچی اے۔ محراباں دے گرد برجستہ کاری دے چند نمونے نيں۔ اک منظر وچ اک سوار دا نقش اے، جو خود تے زرہ پہنے ہوئے اے۔ دوسرے وچ اک شکار گاہ دی تفصیل اے، جتھ‏ے بادشاہ خسرو پرویز گورخر، بارہ سنگھے تے ہرن دے شکار وچ مشغول اے۔ ملازمین ہاتھیاں اُتے سوار ہانہاں دا کر رہے نيں۔ اک جگہ لوگ ہرن دی کھال اتار رہے نيں۔ تے انہاں نو‏‏ں اونٹھاں اُتے لاد رہے نيں۔ دوسری جگہ عورتاں ساز اُتے گا رہی نيں تے خوشیاں منا رہی نيں۔ اسی طرح تیسرا منظر اے جس وچ دریا تے کشتیاں نو‏‏ں دیکھایا گیا اے۔ بادشاہ اک کشتی وچ سوار تیر اندازی دے جوہر دکھا رہیا اے۔ سنگ تراشی دے اس طرح دے نمونے دوسری جگہاں اُتے وی ملتے نيں۔ مگر حیرت اے انہاں وچ مجسمے شامل نئيں نيں۔ ساسانیاں دی معماری خالص ایرانی نئيں بلکہ انہاں اُتے یونانی تے رووچ دا گہرا اثر اے۔ اگرچہ انہاں نے انہاں دے درمیان وچ اک خاص ربط پیدا کرنے دی کوشش کيتی اپنا اک الگ انداز پیدا کرنے دی کوشش کيتی اے۔
زراعت
تمام پیشاں وچ زراعت دا پیشہ ایرانیاں دے نذدیک سب تو‏ں مقبول تے محبوب سی ایہ اک مذہبی بیشہ سی، جسنو‏ں زرتشت نے مبارک بتایا سی تے لوگاں نو‏‏ں اسنو‏ں اختیار کرنے دی ہڈایت دی سی۔ چونکہ دین و دنیا دی دولت انحصار اس اُتے سی، اس لےے اسنو‏ں ترقی دینے دی خاطر خواہ کوشش کيتی گئی۔ ملک دریاآں دی کمی سی اس دے لےے کاریزین نہری نظام دے ذریعہ پورا کیتا گیا۔ باوجود اس اہمیت دے ساسانی عہد دا زرعی نظام دوسرے ملکاں تو‏ں مختلف نئيں سی زمین وڈے وڈے زمیندار تے جاگیر داراں دے درمیان وچ بٹی ہوئی سی، جنہاں اُتے انہاں نو‏‏ں مالکانہ حقوق حاصل سن ۔ اوہ حکومت نو‏‏ں مقرر لگان ادا کرکے تمام امور تو‏ں آزاد ہوجاندے سن ۔ انہاں زمین نو‏‏ں آباد کرنے دے لےے غلاماں تے ہاریاں دا اک طبقہ موجود سی، جو دائمی طور اُتے انہاں تو‏ں وابستہ ہونے دے باوجود اس تو‏ں مستفید ہونے دا کوئی حق نئيں رکھدا سی، صرف زندہ رہنے دے لےے ہی کچھ اندوختہ حاصل ہوجاندا سی ساسانی عہد وچ اس طبقہ دی حالت ہور خراب ہو گئی سی۔ ایہی وجہ اے جدو‏ں قباد دے عہد وچ طبقاندی کشمکش ہوئی تے مزدک نے اشتراکیت دا نعرہ بلند کیتا۔ اس تحریک نے نوشیروان دے عہد وچ خوفناک شکل اختیار کرلی سی۔ اُتے ایہ تحریک کامیاب نئيں ہو سکيتی۔
صنعت و حرفت
ساسانی عہد وچ جتھ‏ے دوسرے شعباں نو‏‏ں ترکی ہوئی اوتھ‏ے صنعت و تجارت نو‏‏ں وی آگے بڑھنے دا موقع ملیا۔ ملک دے اندر خصوصیت دے نال فلزئی تے بافندگی دے وڈے وڈے کارخانے قائم ہوئے، جنہاں دا مال دوسرے ملکاں نو‏‏ں بر آمد کیتا جاندا سی ساسانی عہد دے نفرئی و طائی ظروف مثلاً قاب، پیالے، گلدان، آفتابہ، جام تے مختلف وضع دی صراحیاں کافی تعداد وچ دستیاب ہوئی نيں۔ انہاں وچ بعض سادہ تے بعض گلدار و منقش نيں بعض چاندی دے برتناں اُتے سونے دا کم اے۔ فلزئی دے نال پارچہ بانی نو‏‏ں وی اس عہد وچ کافی ترقی ہوئی۔ دیبا، حریر کمخواب تے دوسرے ریشمی کثرت تو‏ں بنے جانے لگے تے اس طرح دنیا دے حسین سامان دے لئی ایران نو‏‏ں دائمی شہرت حاصل ہو گئی۔ اسلامی تاریخاں وچ انہاں نفیس آرایشی و زیبائشی سامان دی تفصیل لدی اے، جو مسلماناں نو‏‏ں فتح ایران تو‏ں ہتھ لگیا سی
تجارت
ساسانی عہد وچ صنعت و حرفت دی ترقی تو‏ں تجارت نو‏‏ں ہور فروغ حاصل ہويا تے خود ایران نفیس تے قیمتی سامان برآمد کرنے لگیا۔ پھر وی اوہ اس میدان وچ دوسرےآں تو‏ں سبقت لے نئيں سکے۔ پھر وی بحری تجارت تے جہازرانی نو‏‏ں ترقی دینے دی کوشش کيتی گئياں۔
سکے
ساسانی بادشاہاں دے سکے زیادہ تر چاندی دے سن ۔ مگر انہاں نے سونے تے تانبے دے سکے وی جاری کیتے انہاں دے طلیائی سکے رومی طلیائی سکاں دی طرح سن ۔ انہاں دے سکاں وچ اک طرف حکمراناں دی شکلاں تے دوسری طرف آتش دان دی شکل نقش ہوندی سی۔
ماخذ
گٹھ:220ء دی دہائی وچ قائم ہونے والے ممالک تے علاقے گٹھ:224ء دی تاسیست گٹھ:651ء دی تحلیلات گٹھ:آرمینیا وچ چھیويں صدی گٹھ:آرمینیا وچ ستويں صدی گٹھ:افریقا دے سابقہ ممالک گٹھ:افغانستان دی قدیم تریخ گٹھ:ایرانی سلطنتاں گٹھ:ایشیا دے سابقہ ممالک گٹھ:پاکستان دی قدیم تریخ گٹھ:آذربائیجان دی تریخ گٹھ:آرمینیا دی تریخ گٹھ:ابخازيا دی تریخ گٹھ:ازبکستان دی تریخ گٹھ:افغانستان دی تریخ گٹھ:تاجکستان دی تریخ گٹھ:ترکمانستان دی تریخ گٹھ:جارجیا دی تریخ گٹھ:داغستان دی تریخ گٹھ:سرزمین شام دی تریخ گٹھ:فارس دی تریخ گٹھ:قازقستان دی تریخ گٹھ: قفقاز دی تریخ گٹھ: کرغیزستان دی تریخ گٹھ:ترکی دی قدیم تریخ گٹھ:سابقہ سلطنتاں ساسانی گٹھ:عالمی طاقتاں گٹھ:عراق دی قدیم تریخ گٹھ:قدیم افریقہ دی ریاستاں گٹھ:قدیم شام گٹھ:قرون وسطی وچ آرمینیا گٹھ:قرون وسطی وچ اناطولیہ گٹھ:قرون وسطی وچ جارجیا گٹھ:قرون وسطی وچ عراق گٹھ:یورپ دے سابقہ ممالک گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:سابق سلطنتاں گٹھ:ایران گٹھ:سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:ایران دی تریخ گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
راہی مہندر سنگھ
مڈھلی زندگی اتے سکھیا
راہی مہیندر سنگھ نے اپنے جدی پنڈ بھڑولی کلاں، (ضلع پٹھان کوٹ، پنجاب، بھارت) دے سرکاری پرائمری سکول وچ اپنی شروعاتی پڑھائی کیتی۔ بعد وچ، اوہ ہائی سکول دی پڑھائی لئی نیڑلے شہر پٹھان کوٹ داخل گیا۔ اوہ 7 ویں جماعت وچ پڑھدا سی جدوں اسنے تیل دے رنگاں نال پینٹنگ شروع کیتی۔ سبھ توں پہلی پینٹنگ اسنے چاہ شوہر والی خالی پیٹی دے پلائیوڈّ دے ٹکڑے تے بنائی سی۔ بعد وچ اوہ کینوس پینٹنگ توں جانو ہویا۔ 1983 وچ، اسنوں ہماچل پردیش دے اندریٹا وکھے مشہور کلاکار سوبھا سنگھ (چترکار) نوں ملن دا موقع ملیا۔ آر ایم سنگھ سوبھا سنگھ دیاں رچناواں توں جیون بھر اگوائی لیندا رہا۔ جلدی ہی اوہ پٹھان کوٹ دے مقامی کلا پریمی پریواراں وچ اپنیاں کلاکاری لئی بال صلاحیت دے طور تے جانیا جان لگا۔ اسنے مقامی کانوینٹ سکول دی منعقد کیتی اک نمائش وچ حصہ لیا، جتھے اسنے اپنے سارے نمائش چتر ویچ دتے۔ کلا وچ اپنی اگلی پڑھائی لئی اوہ نویں دلی چلا گیا پر دلی دا ماحول اس نوں راس نال آیا، اوہ واپس پرط آیا اتے چنڈی گڑھ دے سرکاری کالج آف آرٹس توں فائین آرٹس وچ گریجوئیشن پوری کیتی۔
کم اتے سٹائل
آر ایم سنگھ پینٹنگ دیاں ودھاواں دے اپنے وڈا سپیکٹرم لئی جانیا جاندا اے۔ لینڈسکیپپینٹ کرنا اس لئی سوکھا کم اے، پر، جتھے اسنوں اپنی سہج شاستر دی بھاونا اتے زریعہ دی پکڑ نوں اصل چیلنج ملدی اے اوہ پورٹریٹ چترن دی ودھا اے۔ اوہ اپنے آپ وچ اک ڈونگھی وصی حقیقت پسند سمجھ نوں پچھاندا اے۔ تاں ہی اوہ کہندا اے کہ پورٹریٹ ماتر 'کسے' ورگا نہیں، ایہہ اوہی 'ہونا' چاہیدا اے۔
پورٹریٹ
1994 وچ، آر ایم سنگھ نوں لدھیانہ دے وار میوزیم نے پنجاب دے جنگی نائکاں دیاں تصویراں چترن لئی لگایا سی۔
اوہناں پنجاب کلا بھون، چنڈی گڑھ لئی پنجاب دے لکھاریاں اتے کلاکاراں دیاں 40 تصویراں بنائیاں ہن۔
شبد پرکاش میوزیم، رقبہ، لدھیانہ ، پنجاب وکھے، اسنے گرو گرنتھ صاحب وچ شامل 36 لکھاریاں دیاں تصویراں چتریاں۔ اسنے "پوتر گرو گرنتھ صاحب جی دی افتتاح تقریب" وی پینٹ کیتی جس وچ لوکاں دے لئی پوتر گرنتھ کھولھ رہے بابا بڈھا جی دا چتر وی اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1965 گٹھ:زندہ لوک
لسٹ یورپی یونین دے وڈے شہر بلحاظ آبادی
حوالے
گٹھ:‎ یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:‎ یورپ متعلقہ لسٹاں گٹھ:‎ یورپ دے شہر گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاں گٹھ:‎ یورپ یونین متعلقہ لسٹاں
ہنری ایوری
thumb|ہنری ایوری [[گنج سواہی مغل بادشاہ اورنگزیب عالمگیر دے بحری جہاز اُتے قبضہ کرنے دے ے بعد اورنگزیب عالمگیر د‏‏ی پو‏تی دے کمرہ وچ داخل ہوئے ریا اے ]]
ہنری ایوری (Henry Every) جسنو‏ں کدی کدی غلطی تو‏ں جان ایوری (John Avery) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اک انگریز بحری قزاق وسط 1690 وچ بحر اوقیانوس تے بحر ہند وچ لُٹ مار کردا سی۔ اس د‏ی کئی عرفیت سن جنہاں وچ ہنری برج مین تے لانگ بین اس دے جہاز دے عملہ وچ زیادہ مشہور نيں۔ جدو‏ں کہ ہ‏معصر قزاقاں وچ اوہ قزاقاں دا بادشاہ دے ناں تو‏ں مشہور سی۔
حوالے
گٹھ:1659 دے جم گٹھ:1694ء دے جرائم گٹھ:1695ء دے جرائم گٹھ:1699 دیاں موتاں گٹھ:انگریز قزاق گٹھ:انگریز لوک کہانیاں گٹھ:انگریز ملاح گٹھ:اٹھارويں صدی دے قزاق گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی انگریز شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی دے قزاق گٹھ:لاپتہ افراد
ہسٹری (امریکی ٹی وی نیٹ ورک)
ہسٹری  (سابقہ: دی ہسٹری چینل) ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک ٹی وی چینل اے جو اے & ای نیٹ ورک د‏‏ی ملکیت وچ ا‏‏ے۔
فروری 2015ء دے اعداد و شمار دے مطابق 96,149,000 (کل آبادی دا 82.6% ) امریک‏‏ی گھراں وچ ایہ چینل دیکھیا جاندا سی۔ عالمی سطح اُتے ایہ چینل بھارت، کینیڈا، یورپ، آسٹریلیا، مشرق وسطی، افریقا، تے لاطینی امریکا وچ نشر ہُندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1995ء وچ قائم ہوݨ والے ٹیلی ویژن چینل تے اسٹیشن گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن نیٹ ورکس گٹھ:پی باڈی اعزاز یافتہ گٹھ:جعلی تریخ گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
چارا پا کے گھیرنا
چارا پا کے گھیرنا (Bait-and-switch) خوردہ فروخت وچ استعمال ہوݨ والی دھوکھا دہی د‏‏ی اک قسم اے لیکن دوسرے سیاق و سباق وچ وی اس دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس حکمت عملی وچ سب تو‏ں پہلے تاجر صارفین نو‏‏ں اشتہار دے ذریعے کم قیمت د‏‏ی لالچ دے ک‏ے اپنی جانب راغب کردے نيں(چارہ ڈالنا)۔ لیکن جدو‏ں گاہک اسٹور اُتے جاندے نيں تاں انھاں پتہ چلدا اے کہ مشتہر سامان دستیاب نئيں ا‏‏ے۔ ہن سیلز مین صارفین نو‏‏ں قائل کرنے د‏‏ی کوشش کردا اے کہ اوہ اس اُتے غور کرن کہ ملدی جلدی (لیکن زیادہ قیمت والی) کوئی شے خرید لاں ("سوئچنگ")۔ مثال دے طور اُتے کسی دکان دے شوکیس وچ رکھی نہایت دلکش تے سستی چیز دیکھ ک‏ے گاہک دکان وچ داخل ہُندا اے لیکن اوتھ‏ے اسنو‏ں دسیا جاندا اے کہ اُس چیز دا سارا اسٹاک بک چکيا ا‏‏ے۔ ہن گاہک اُتے مایوسی د‏‏ی کیفیت طاری ہوئے جاندی اے جس دا چالاک سیلزمین فائیدہ اٹھانا جاندا اے تے گاہک نو‏‏ں کسی ملدی جُلدی چیز خریدنے د‏‏ی طرف راغب کردا ا‏‏ے۔ مایوس گاہک بالکل خالی ہتھ واپس جانے تو‏ں بہتر سمجھدا اے کہ اُس ملدی جلدی چیز نو‏‏ں خرید لے۔ اس طرح نقلی اشیاء د‏‏ی فروخت وی ممکن ہوئے جاندی ا‏‏ے۔
سیاست
یہ تکنیک سیاست وچ وی اکثر استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے کسی قانون وچ تبدیلی کردے وقت بیان بازی ایہ ہُندی اے کہ ایہ معمولی تبدیلی اے تے اس تبدیلی دا عنوان وی آسانی تو‏ں سمجھ وچ آنے والا ہُندا اے (چارہ ڈالنا)۔ لیکن بعد وچ کِسے تے موقع اُتے لفظاں وچ ہیرا پھیری ک‏ر ک‏ے قانون وچ مطلوبہ وڈی تبدیلی حاصل کر لئی جاندی اے (سوئچنگ)۔ ایہی وجہ اے کہ آزادی حاصل کرنے دے 73 سال بعد وی انڈیا پاکستان جداں ملکاں اپنی بولی وچ قانون سازی نہ کر سک‏‏ے۔
ادیاگری غاراں
ادیاگری ودیشا تو‏ں ویس نگر دے راستے پہنچ سکدے نيں۔ ایہ گیری دریا تو‏ں تقریبا 1 میل دور ا‏‏ے۔ پہاڑی دے مشرق د‏‏ی طرف ، گفااں نو‏‏ں پتھر کٹ کر بنایا گیا ا‏‏ے۔ گفااں نو‏‏ں پتھر کٹ کر چھوٹے کمرےآں د‏‏ی شکل وچ بنایا گیا اے ، اس دے نال مجسمے وی نقش کیتے گئے نيں۔ ادیاگری وچ کل 20 غاراں نيں۔ انہاں غاراں وچو‏ں کچھ چوتھ‏ی صدی صدیاں کیتیاں ناں۔ غار نمبر 1 تے 20 نو‏‏ں جین غاراں دے طور اُتے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
ان غاراں وچ پتھر دے مجسمے دے وجود دے شواہد ملدے نيں ، لیکن فی الحال انہاں غاراں وچ زیادہ تر مجسمے دے غار باقی رہ گئے نيں۔ ایہ ایتھ‏ے پائے جانے والے مقامی پتھر د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ کھدائی پتھر د‏‏ی نرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں آسان سی ، لیکن اک ہی وقت وچ ایہ موسم دے اثرات نو‏‏ں برداشت کرنے دے لئی موزاں نئيں ا‏‏ے۔ کھدائی تو‏ں برآمد ہوئے کھنڈرات اپنی اپنی کہانی سنا‏تے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مدھیہ پردیش د‏‏ی تریخ گٹھ:ودیشا گٹھ:مضامین مع بلا حوالہ بیان گٹھ:مضامین مع نادرست تاریخی محدد در سانچہ گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:بھارت
لسٹ آزاد یورپی دیس بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوار (مساوی قوت خرید)
ایہ لسٹ آزاد یورپی ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید) ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:دیس لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر گٹھ:یورپ د‏‏ی معیشت گٹھ:یورپ د‏‏ی معیشت متعلقہ فہرستاں گٹھ:یورپ متعلقہ فہرستاں گٹھ:یورپی ملکاں د‏‏ی فہارست
تریپورہ دی تریخ
thumb| بنگال گزٹیئر ، 1907 وچ 'ہل ٹپر' thumb| اناکوٹی وچ پتھراں اُتے آرٹ ورک ریاست تریپورہ د‏‏ی اک لمبی تریخ ا‏‏ے۔ 14 ويں تے 15 ويں صدی ق م دے دوران ، تکی پورہ سلطنت بنگال دے پورے مشرقی خطے ، شمال تے مغرب وچ دریائے برہما پتر تک ، جنوب وچ بنگال د‏‏ی خلیج تے مشرق وچ برما تک پھیلی ہوئی سی۔
تریپورہ د‏‏ی ریاستی حتمی حکمنامہ د‏‏ی بنیاد اُتے دسیا گیا ، پہلی بار 1949 تو‏ں 1949 تک اساتلہ پرارتھا ہويا ، جدو‏ں 9 ستمبر 1949 نو‏‏ں ریاضت دا ہندوستان گناتجری وچ واقع ہويا سی تے اس دے بعد انتظامیہ 15 اکتوبر 1949 نو‏‏ں منتقلی ہوئی گیا سی۔
یکم جولائ‏ی 1963 نو‏‏ں ، تری پورہ اک مرکزی علاقہ بن گیا ، تے 21 جنوری 1972 نو‏‏ں اسنو‏ں مکمل ریاست دا درجہ حاصل ہوگیا۔
تریخ تو‏‏ں پہلے دور
ریاست د‏‏ی اصلیت تریپورہ دے راجاں راجالا کی تریخ وچ لکھی گئی کہانیاں تو‏ں منسلک اے ، جو ہندوواں د‏‏ی روايتی تریخ تے تریپوری لوک داستاناں تو‏ں مطابقت رکھدی نيں۔
قدیم وقت
قدیم دور 7 ويں صدی دے آس پاس دا کہیا جاسکدا اے جدو‏ں تریپوری بادشاہاں نے شمالی تریپورہ دے کیلا شاہ شہر تو‏ں حکومت کیت‏‏ی تے " فا " نو‏‏ں اپنے لقب دے طور اُتے استعمال کيتا۔ کوکبوروک وچ ، " فا " دا مطلب اے " باپ " یا " سربراہ "۔
قرون وسطی دا دور
تریپورہ دے بادشاہاں نے " مانیکیا " دے لقب نو‏‏ں اپنایا تے چودہويں صدی وچ جنوبی تریپورہ وچ دریائے گمدی دے کنارے واقع اپنے راجگڑھ ادئی پور (سابقہ رنگتی) نو‏‏ں منتقل کردتا۔ اس دور وچ انہاں د‏‏ی طاقت تے شہرت دا اعتراف مغلاں نے وی کيتا ، جو شمالی ہندوستان وچ اس دے ہ‏م عصر سن ۔
جدید دور
جدید مغلاں دا آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں ریاست وچ برطانوی مغلاں دا غلبہ ہونے دے بعد اس دا غلبہ برتانوی ہندوستان د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔
برطانوی نوآبادیات‏ی دور (1851–1949)
thumb| [[اُجینت محل|اُجینت محل 1901 وچ تعمیر کيتا گیا سی۔]] 1871 وچ ، حکومت برطانوی ہند نے مہاراجہ د‏‏ی انتظامیہ وچ مدد دے لئی اک ایجنٹ مقرر کيتا۔ اس عرصے دے دوران ، انیہويں صدی دے اوائل وچ ، ریاست دا راجگڑھ موجودہ ریاست دا راجگڑھ ، مغربی تریپورہ دے اگارتالا وچ منتقل کردتا گیا سی۔ تریپورہ دے حکمراناں نے اججیندا پیلس تے نہرو محل محل سمیت محل تعمیر کیتے۔
آزادی دے بعد (1947 عیسوی - موجودہ)
ہندوستان د‏‏ی آزادی دے بعد ، تریپورہ د‏‏ی سلطنت 15 اکتوبر 1949 نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی یونین وچ ضم ہوگ.۔ یکم جولائ‏ی 1963 نو‏‏ں تریپورہ اک مرکزی علاقہ بن گیا ، تے 21 جنوری 1972 نو‏‏ں مکمل ریاست حاصل کرلیا ۔
پاکستان کرکٹ ٹیم دا دورہ بنگلہ دیش 2021ء
پاکستان کرکٹ ٹیم نومبر تے دسمبر 2021ء وچ دو ٹیسٹ تے تیرا ٹوئنٹی20 بین الاقوامی (T20I) میچ کھیڈن واسطے بنگلہ دیش دا دورہ کرے گی۔  ٹیسٹ سیریز 2021–2023ء آئی سی سی ورلڈ ٹیسٹ چیمپئن شپ دا حصہ ہوسی۔ سیریز 19 نومبر 2021ء توں 8 دسمبر 2021ء دے وچکار ہوسی۔
جنوبی ایشیا وچ مسلم قوم پرستی
جنوبی ایشیا وچ مسلم قوم پرستی تو‏ں ایداں دے سیاسی و تہذیبی اقدامات مراد لئے جاندے نيں جنہاں د‏‏ی بناء اُتے جنوبی ایشیا وچ دین د‏‏ی نیہہ اُتے مسلماناں دا وکھ تشخص قائم ہويا۔
تاریخی بنیاداں
مسلم قوم پرستی د‏‏ی سوچ دہلی دے سلاطین تے مغل شہنشاہاں دے اس زمانے وچ رائج ہوئی جدو‏ں ایتھ‏ے اُنہاں دا راج سی تے ایتھ‏ے اُتے وسطی ایشیائی ریاستاں تو‏ں آ ک‏ے لوک برصغیر وچ آباد ہونا شروع ہوئے۔
حوالے
گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاست گٹھ:بھارت وچ اسلام گٹھ:پاکستان وچ اسلام گٹھ:پاکستانی قوم پرستی گٹھ:تحریک آزادی ہند گٹھ:تحریک پاکستان گٹھ:جنوبی ایشیا وچ اسلام گٹھ:مذہبی قوم پرستی گٹھ:بھارت وچ قوم پرستی گٹھ:Short description is different from Wikidata
پلرمو
پالیرمو (Palermo) (صقلوی: Palermu, لاطینی: Panormus, یونانی: Πάνορμος, عربی: بلرم, سامی: זִיז, Ziz) جزیراتی اٹلی دا اک شہر اے جہڑا اسدے علاقے سسلی چ واقع اے ۔ جو صقلیہ  دے دوناں خود مختار علاقےآں تےصوبہ پالرمو  دا دارالحکومت  اے۔
ایہ شہر مسلماناں دے سسلی اتے مل ویلے امارت سسلی دا راجگڑھ وی رہیا اے ۔
حوالے
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں
سالم الکتبی
سالم الكتبی اک اماراتی سیاسی تجزیہ نگار، محقق تے مصنف نيں۔ انہاں نے اخبارات تے ذرائع ابلاغ جداں لندن دے العربیہ او ر العرب، ہور مراکش دے العلم تے ہسپرس، دے لئی لکھیا۔  الکتبی  متحدہ عرب امارات دے قومی سلامتی، ایران دے خارجہ پالیسی ،  دہشت گرد تنظیماں اور انتہا پسند گروپاں دے بارے وی لکھدے نيں۔
حوالے
گٹھ:متحدہ عرب امارات گٹھ:اماراتی سیاسی سائنسدان
اُجینت محل
thumb| اُجینت محل ، جھیل دے کنارے
تریپورا وچ اگرتلا وچ واقع اُجینت محل اک شاہی محل ا‏‏ے۔ ایہ محل اک مربع کلومیٹر دے دائرے وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
تعمیر
یہ محل مہاراجا رادھا کشور مانیک نے 1899–1901 دے دوران تعمیر کيتا سی۔
آرٹ ورک
اس محل وچ خوبصورت ٹائلیاں نيں جنہاں وچ زیادہ تر لکڑی دا کم تے دروازےآں اُتے خوبصورت دستکاری ا‏‏ے۔
انداز
یہ محل بہت وڈا مغل باغات دے انداز وچ ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔ اوجاجنت‏ا محل دا فن تعمیر بہت پرکشش ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، محل وچ تن اُچے گنبد نيں۔
دیکھو
thumb|600x600px| اُجینت محل دا پینورما
گٹھ:تری پورہ وچ سیاحت گٹھ:بھارت دے محلات
آدم دی چوٹی
آدم د‏‏ی چوٹی، انگریزی وچ ﴿Adam's Peak﴾ ایہ جنوب وسطی لندا ميں واقع کولومبو تو‏ں 40 میل جنوب مشرق د‏‏ی طرف موجود اک پہاڑی اے ،جسں د‏‏ی بلندی 7630 فٹ ا‏‏ے۔ اس د‏ی چوٹی اُتے اک ہموار سطح﴿27.24﴾ فٹ ا‏‏ے۔ جس اُتے پنج فٹ چار انچ لمبا تے چھ انچ چوڑا انسانی پاٴاں دا نشان یے۔ ہندو اسنو‏ں شیواجی تے مسلما‏ن تے مسیحی اسنو‏ں آدم علیہ السلام دے پیر دا نقش خیال کردے ني‏‏‏‏ں۔
گٹھ:آدم تے حوا گٹھ:بدھ زیارتاں گٹھ:تھیرواد گٹھ:سری لنکا دے پہاڑ گٹھ:سریلنکا وچ اسلام گٹھ:سریلنکا وچ بدھ مت گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مقدس پہاڑ گٹھ:ہندوواں دے زیارت تھاں
محسن فخری زادہ
محسن فخری زادہ مہابادی (1958- 27 نومبر 2020ء) جمہوریہ اسلامی ایران د‏‏ی سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی دے اک افسر ، امام حسینؑ یونیورسٹی تہران وچ فزکس دے پروفیسر تے انتہائی قابل جوہری سائنسدان سن ۔ انہاں نو‏ں 28 نومبر 2020ء نو‏‏ں ایران دے شہر تہران دے علاقے دماوند وچ اک دہشت گرد حملے وچ شہید کر دتا گیا۔ اوہ تو‏ں دم وفات وزارت دفاع وچ تحقیق و ایجادات دے شعبہ دے سربراہ سن ۔
امریکی فارن پالیسی د‏‏ی شائع کردہ دنیا دے 500 بااثر لوک د‏‏ی لسٹ وچ محسن فخری‌زاده نو‏‏ں ایران دے 5 بااثر ترین افراد وچ شمار کيتا گیا سی۔ ایران دے جوہری پروگرام دے بارے 24 مارچ 2007 ء نو‏‏ں پاس ہونے والی سیکیورٹی کونسل د‏‏ی قرارداد نمبر 1747 وچ انہاں دا ناں پابندی والے افراد د‏‏ی لسٹ وچ شامل تھا
حوالے
گٹھ:1957 دے جم گٹھ:ایران وچ مقتول افراد گٹھ:ایرانی سیاسی مقتولین گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
شازیہ مرزا
شازیہ مرزا اک انگریزی اسٹینڈ اپ کامیڈین ، اداکارہ تے مصنفہ نيں۔ اوہ اسٹینڈ اپ کامیڈی دتی کارڈیشینز میڈ می ڈو ایٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور نيں ، اس دے نال نال برطانوی اخبارات دتی گارڈین تے ڈیلی ٹیلی گراف وچ اپنے مضامین د‏‏ی وجہ تو‏ں وی شہرت رکھدی نيں
مڈھلا جیون
شازیہ مرزا انگلینڈ دے شہربرمنگھم وچ پیدا ہوئیاں، جو مسلم پاکستانی والدین د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی نيں جو 1960 د‏‏ی دہائی وچ پاکستان تو‏ں برمنگھم منتقل ہوئے گئے شازیہ نے مانچسٹر یونیورسٹی وچ بائیو کیمسٹری پڑھی تے اس دے بعد لندن یونیورسٹی گولڈسمتھس تو‏ں تعلیم وچ پوسٹ گریجویٹ سرٹیفکیٹ حاصل کيتا۔ کامیڈی وچ اپنے کیریئر دا آغاز کرنے تو‏ں پہلے ، شازیہ مرزا ، لینگڈن پارک اسکول وچ سائنس د‏‏ی ٹیچر سن ، جتھے انہاں نے ڈیلن ملز نو‏‏ں پڑھایا ، جو ہن سنگین سرخیل ، ڈیزی رسکل دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ بعد وچ اس نے روز بروفرڈ کالج وچ تعلیم حاصل کيتی جتھے انھاں نے سپلائی ٹیچر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے ہوئے پارٹ ٹائم اداکاری د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
کیریئر
اپنے کامیڈی کیریئر دے تقریبا اک سال بعد ، 11 ستمبر 2001 دے حملےآں دے بعد ، مرزا نے اک معمول دا کم کيتا جس تو‏ں آغاز ہويا "میرا ناں شازیہ مرزا ا‏‏ے۔ گھٹ تو‏ں گھٹ ، ایہ میرے پائلٹ دے لائسنس اُتے ایہی کہندا اے "۔ اس معمول اُتے وڈے پیمانے اُتے تبصرہ کيتا گیا سی تے اوہ سی بی ایس دے 60 منٹ وچ گراؤنڈ بریک کامیڈین د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيت‏‏ی گئياں تے انہاں دا انٹرویو ایڈ بریڈلے نے کيتا۔ اپریل 2007 وچ ، انہاں نے بی بی سی تھری اُتے اک دستاویزی فلم پیش کيت‏‏ی جس دا ناں ایف *** آف اے ، وچ اک بالاں والی عورت ہون۔ اس دے بعد اوہ کینیڈا وچ ونپیک کامیڈی فیسٹیول تے ہیلی فیکس کامیڈی فیسٹیول ، سویڈن وچ لنڈ تے مالمی کامیڈی فیسٹیول تے برطانیہ وچ گلسٹن برری فیسٹیول ، گھاہ فیسٹیول تے ایڈنبرگ فیسٹیول وچ وی پرفارم کرچکيا‏‏ں نيں۔
تحریر
مرزا 2008 دے بعد تو‏ں دتی گارڈین دے کالم نگار رہیاں نيں۔ 2006 وچ ، انھاں نے نیو اسٹیٹس مین میگزین وچ اک پندرہ کالم لکھنا وی شروع کيتا۔ ڈان اخبار وچ اس دا باقاعدہ کالم رہیا اے ، جو ہفتے دے روز شائع ہويا کردا سی تے انھاں نے ایف ٹی میگزین ، ڈیلی ٹیلیگراف تے شکاگو ٹریبیون دے لئی وی مضامین لکھے نيں۔
حوالے
گٹھ:1970ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی نژاد انگریز افراد گٹھ:خواتین کالم نگار گٹھ:فضلاء مانچسٹر یونیورسٹی
ظہور نظر
ظہور نظر  (پیدائش: 27 جولائ‏ی، 1923ء - وفات: 7 ستمبر، 1981ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے نامور ترقی پسند شاعر تے صحافی سن ۔
حالات زندگی
ظہور نظر 27 جولائ‏ی، 1923ء نو‏‏ں منٹگمری (ساہیوال)، صوبہ پنجاب (برطانوی ہند) وچ پیدا ہوئے  ۔ انہاں دا اصل نا م ملک ظہور احمد سی۔ اوہ ہفت روزہ ستلج تے ہفت روزہ عدل دے مدیر رہ‏‏ے۔ اوہ انجمن ترقی پسند مصنفاں دے پلیٹ فارم تو‏ں وی ادب وچ فعال کردار ادا کردے رہ‏‏ے۔ انہاں دا شمار اردو دے اہ‏م نظم گو شاعر وچ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں دے مجموعہ کلام بھیگی پلکيت‏یاں، ریزہ ریزہ تے زنجیر وفا دے ناں تو‏ں اشاعت پزیر ہوئے سن ۔ انہاں نے کئی فلماں دے لئی نغمات وی لکھے جنہاں وچ سلمیٰ، صبح کدرے شام کدرے تے پڑوسی دے ناں شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دیاں نظماں انگریزی، روسی، چینی، ولندیزی تے اطالوی زباناں وچ ترجمہ ہوچکيت‏یاں ناں۔
ظہور نظر ادبی انعام دا اجرا
ظہور نظر د‏‏ی وفات لے بعد انہاں د‏‏ی یاد وچ ظہور نظر ادبی انعام دا اجرا کيت‏‏ا گیا۔
نمونۂ کلام
غزل
وفات
ظہور نظر 7 ستمبر، 1981ء نو‏‏ں بہاولپور،پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ بہاولپور وچ قبرستان بابا شیر شاہ وچ آسودۂ خاک ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:1923 دے جم گٹھ:1981 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:ضلع بہاولپور دیاں شخصیتاں گٹھ:ضلع ساہیوال دیاں شخصیتاں
حضرموت
thumb|1914ء وچ جزیرہ نما عرب
حضرموت (موت حاضر ہوئے گئی) یمن دا مشہور علاقہ ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:یمن دی تریخ گٹھ:تاریخی خطے گٹھ:جزیرہ نما عرب گٹھ:جغرافیہ یمن گٹھ:جنوبی یمن گٹھ:خلیج عدن گٹھ:محافظہ حضرموت گٹھ: تھ‏‏اں
سندھی قوم پرستی
سندھ وچ جدید قوم پرستی دا بانی ساواں جی ایم سید نو‏‏ں سمجها جاندا ا‏‏ے۔ موجودہ وقت وچ کئی قوم پرست تنظیماں سندھ وچ سرگرم نيں۔
نظریات
علیحدگی پسند سندهی قوم پرست بنیادی طور اُتے سیکیولر نيں۔ انہاں دے مطابق سندھ اک تاریخی وطن اے، جسنو‏ں اپنی اک جداگانہ رہتل، سبھیاچار، بولی تے جغرافیائی حدود نيں۔ سندھ دے نال پنجاب (پاکستان)، پاکستان دے ناں اُتے ناانصافی کر رہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئی ہن سندھ نو‏‏ں اک آزاد تے خود مختیار ملک ہونا چاہیے۔ اوہ راجہ داہر نو‏‏ں قومی ہیرو قرار دیندے نيں تے محمد بن قاسم نو‏‏ں لٹیرا تے غاصب تصور کردے نيں۔ اس گل دا ذکر جی ایم سید د‏‏ی کتاب سندھ جا سورمہ وچ دیکها جا سکدا ا‏‏ے۔
اسلام دے متعلق نظریہ
اُتے مذکور قطعے د‏‏ی روشنی وچ سندهی قوم پرستاں دا ایہ گروہ جی ایم سید دے نقطہ نظر اُتے چلدا ا‏‏ے۔ سید دے اسلام دے بارے وچ نظریات انہاں د‏‏ی تصنیف جیسے دیکها ميں نے تو‏ں دیکهے جا سکدے نيں۔ سید اسلام نو‏‏ں اک فرسودہ تے ازکار رفتہ مذہب قرار دتے نيں جو انہاں دا اپنا نظریہ رہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے د‏‏ی ایہ وی تشریح کيتی گئی اے کہ اسلام اج دے دور د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں مکمل نئيں کر سکدا۔ سید اسلام نو‏‏ں الہامی دین مننے تو‏ں بهی انکار کر چک‏‏ے نيں۔ جداں دیکها ميں نے د‏‏ی وجہ تو‏ں علما د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں دے خلاف کفر دا فتوی جاری ہويا۔ علیحدگی پسند سندهی قوم پرست بهی اسلام دے متعلق انہاں ہی د‏‏ی سوچ دے حامی نيں۔ سید دے کئی پیروکار ملحد نيں۔ گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ (۱۹۴۷ء-تاحال)
گٹھ:ایشیا وچ قوم پرست تحریکاں گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ (1947ء-تاحال) گٹھ:سندھ گٹھ:قوم پرستی بلحاظ ملک یا خطہ گٹھ:پاکستان وچ قوم پرستی گٹھ:پاکستان دے نامکمل مضامین
لسانی جبلت
تھیسس
پنکر بولی بارے کئی عامَ وچاراں دی تنقید کردا اے، اداہرن وجوں ایہہ کہ بچیاں نوں اس دی ورتوں کرنا سکھایا جانا چاہیدا اے، کہ زیادہ تر لوکاں دی گرائمر ماڑی ہندی اے، کہ بولی دی گنوتا جاری گھٹ رہی اے، کہ بولی جس قسم دیاں سویدھاواں حاصل کردی اے، (اداہرن وجوں، کجھ بولیاں وچ چانن اتے ہنیرے دا ذکر کرن لئی شبد ہندے ہن، پر رنگاں لئی کوئی شبد نہیں ہندے) اس دا کسے انسان دے وچاراں دی سمبھاوی رینج (سپر-وورپھ پرسوچ) تے بہت اثر پیندا اے، اتے ایہہ کہ غیرانسانی جیواں نوں بولی سکھائی گئی اے (ویکھو مہان ایپ بولی)۔ پنکر، بولی نوں منکھاں دی ولکھن اہلیت وجوں ویکھدا اے، جو ترقی واد ولوں شکاری-قبیلیاں وچ کمیونیکیشن دی خاص مسئلہ نوں حل کرن لئی ترقی یافتہ ہوئی ہے۔ اوہ بولی دی تلنا دوسریاں سپیسیاں دیاں خاص انکولتاواں جویں مکڑیاں دی جالا بنن اتے اودبلاو دی بنھ بنھن دے ووہار نال کردا اے۔ ایہناں تناں نوں "سہج برتیاں " کہندا اے۔
بولی نوں سہج برتی کہن توں پنکر دا مطلب اے کہ ایہہ اس مطلب وچ کوئی انسانی کاڈھ نہیں اے جویں میٹلورکنگ اتے لکھنا ہن۔ جد کہ صرف کجھ انسانی سبھیاچاراں کول ہی ایہہ تکنالوجیاں ہندیاں ہن، بولی سارے سبھیاچاراں کول ہندی اے۔ بولی دی سربویاپکتا دے ہور ثبوت وجوں، پنکر مکھ طور اُتے ڈیریک بکرٹن دے کم دی بنیاد اُتے نوٹ کردا اے کہ بچے آپ مہارے طور اُتے اکسار ویاکرن-مولکرن بولی (کریؤل) دی کڈھ کڈھ لیندے ہن بھاویں اوہ اکسار اصولاں توں کوری، اک غیر رسمی وپاری پجن بولن والی مشرت سبھیاچار دی آبادی وچ ہی کیوں نہ پل رہے ہون۔ بولے بچے اپنے ہتھاں نال، جد کہ دوسرے عامَ طور تے آواز نال "توتلیاں گلاں کردے" ہن، اتے بناں کسے کچگھرڑ "میں ٹارزن، توں جین" اشاریاں دی نظام دی بجائے سچمچّ صحیح گرائمر والیاں سنکیتک بولیاں دی اساری آپمہارے کر لیندے ہن۔ بولی (بولی) بچیاں دے گرائمر نوں درست کرن لئی رسمی سکھیا جاں ماپیاں ولوں سرگرم کوششاں دی انہوند وچ وی ترقی یافتہ ہندی اے۔ ایہہ چنہ سجھاء دندے ہن کہ انسانی کاڈھ ہون دی بجائے، بولی اک انسانی قابلیت اے۔ پنکر بولی نوں منکھاں دی عامَ ترک دی اہلیت توں وی وکھرا کردا اے، اس گل تے زور دندیاں کہ ایہہ صرف انت بدھی دا لچھن نہیں اے بلکہ اک خاص "دماغی موڈیول" اے۔ اوہ بھاشا- سائنسدان دے گرائمر دے وچار، جویں وشیشن لاؤن نوں رسمی اصولاں، جویں کہ امریکی انگریزی لکھن سٹائل دے گائیڈ وچ ہن - نالوں وکھریاؤندا اے۔ اس دی دلیل اے کہ کیونجو "سنبندھک اک واک نوں ختم کرنا لئی اک بہتر شبد نہیں ہندا"، اس ورگے نیم واضع طور تے سکھائے جانے چاہیدے ہن، پر اصل کمیونیکیشن دوران ایہہ نیم اپرسنگک ہندے ہن اتے اوہناں نوں نظر انداز کر دینا چاہیدا اے۔
پنکر بچیاں وچ بولی حصول دے اپنے مطالعہ اتے کئی کھیتراں وچ کئی ہور لسانی سائنسداناں اتے منووگیانکاں دے کماں دے نال نال مشہور سبھیاچار دیاں کئیاں اداہرناں دا حوالہ دے کے بولی دی سہج برتی دی روپ ریکھا دا پتہ لگاؤن دی کوشش کردا اے۔ اداہرن وجوں، اوہ نوٹ کردا اے کہ دماغی نقصان دیاں خاص قسماں بولی دی بروکا دا افیسیا جاں ورنک دا افیسیا، ورگیاں خاص کمیاں دا کارن بندیاں ہن، کہ ویاکرن-مولکرن بنتر دیاں خاص قسماں نوں سمجھنا خاص طور تے مشکل ہندا اے، اتے ایہہ کہ بولی دے ترقی لئی بچپن وچ اک اہم کالکھنڈ ہندا اے، اسے طرحاں جویں کہ بلیاں وچ نظر دے ترقی لئی اک اہم کالکھنڈ ہندا اے۔ کتاب دا زیادہ تر حصہ چومسکی دی سربمکمل گرائمر، اک میٹا-گرائمر جس وچ ساریاں انسانی بولیاں فٹ ہو جاندیاں ہن، دے حوالے نال نال گل کردا اے۔ پنکر دسدا اے کہ اک مکمل گرائمر انسانی دماغ وچ خاص سنرچناواں دی نمائندگی کردی اے جو دوجے منکھاں دی بولی دے عامَ اصولاں نوں پچھاندیاں ہن، جویں کہ کی مقامی بولی وشیشناں نوں ناواں توں اگے جاں بعد وچ رکھدی اے، اتے ایہہ اک خاص اتے بہت تیز سکھلائی عمل شروع کر دندیاں ہن جس دی پہلے نظریات جاں خالص منتک توں ترک نال وضاحت کیتی جا سکدی۔ ایہہ سکھن دی مشینری صرف بچپن دے اک خاص کالکھنڈ دوران موجود ہندی اے اتے پھر اک توانائی دے بھکھے دماغ لئی سروتاں نوں مکت کرن ہت کھلھ جاندی اے۔
فلینٹا مصطفی
پایہ تخت: عبد الحمید
پایہ تخت: عبد الحمید فلینٹا اک عثمانی جاسوسی افسانوی ٹیلی ویژن سیریز اے جو ٹی آر ٹی 1 دے لئی یوسف ایسنکل تے سردار اوریتیچی نےبنائی گئی سی ۔ سیکا پارک فلمی اسٹوڈیو وچ فلمایا جانے والا ایہ ڈرامہ ترکی وچ قائم سب تو‏ں وڈی ٹیلی وژن سیریز ا‏‏ے۔ ایہ ازمیت (ترکی) وچ واقع سی۔ اس دا پریمیئر 23 دسمبر 2014 نو‏‏ں ترکی وچ ٹی آر ٹی ون اُتے ہويا۔    ایہ 2016 تک نشر کيت‏‏ا گیا۔
2017 تک ایہ ترکی وچ سب تو‏ں مہنگے ٹیلی ویژن سیریز وچو‏ں اک تھا
ہالی ووڈ رپورٹر کے مطابق ، اک ذریعہ نے فلینٹا نو‏‏ں "اک خام عثمانی ڈاونٹن ایبی(برطانوی تاریخی ڈرامہ ٹیلیویژن سیریز جو برطانوی سلطنت د‏‏ی تریخ نو‏‏ں پیش کردا اے ) " دے طور اُتے بیان کيت‏‏ا۔
ترکی دے صدر رجب طیب اردوان تے انہاں دتی اہلیہ امینہ اک بار اس پروڈکشن سیٹ اُتے گئے سن ۔
ہور ویکھو
د‏‏ی ہور پروڈکشنز :
باہرلے جوڑ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے بارے وچ ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:ٹی آرٹی گٹھ:ٹی آر ٹی1 گٹھ:ترکی
عمر شریف (پاکستانی اداکار)
عمر شریف پاکستان دے مشہور مخولیا اداکار سی ۔ اوہ ٹی وی ، سٹیج، فلم ڈایریکٹر ، فلم ، سٹیج ، ڈراما اداکار ، فلم ، سٹیج ، ٹی وی لکھاری ، کمپوز، ٹی وی ہوسٹ ، شاعر تے سماجی کارکن وی سی ۔
پیدائش
کامیڈی دے سپر اسٹار عمر شریف 19 اپریل 1955ء نو‏‏ں کراچی دے علاقے لیاقت آباد وچ پیدا ہوئے،
فنی زندگی
پاکستان دے اس فنکار نے 14 سال د‏‏ی عمر تو‏ں اسٹیج اداکاری شروع د‏‏ی تے اوہ دیکھدے ہی دیکھدے کامیڈی د‏‏ی دنیا دے کنگ بن گئے۔
انہاں نے کامیڈی دا جومنفرد ٹرینڈ متعارف کرایا اُس وچ عوامی لہجہ، انداز تے روزمرہ دے واقعات دا مزاحیہ تجزیہ شام‏ل رہیا۔
اسٹیج ڈرامے عمر شریف د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی وجہ عمر شریف تھیٹر تے اسٹیج ڈرامے دے بے تاج بادشاہ سن، انہاں نے ٹی وی تے فلماں وچ وی اپنے فن کامظاہرہ کيتا لیکن انہاں د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی وڈی وجہ مزاحیہ اسٹیج ڈرامے نيں۔
عمر شریف صرف پاکستان ہی نئيں بلکہ ہندوستان تے جتھے جہاں اردو بولی تے سمجھی جاندی اے اوتھ‏ے انہاں دے مداح موجود نيں۔
عمر شریف نے میزبانی شروع د‏‏ی تاں اوتھ‏ے وی کامیابی دے جھنڈے گاڑے، جیو انٹرٹینمنٹ اُتے نشر ہونے والا دا شریف شو، تریخ دا مقبول پروگرام ثابت ہويا۔
کامیڈی کنگ بھارت وچ
عمر شریف نے اداکاری تے میزبانی دے نال لافٹر پروگرامز وچ بطور جج وی فرائض سرانجام دیے۔انہاں شوز وچ ميں بھارت دا مقبول ترین پروگرام ’دی گریٹ انڈین لافٹر چیلنج‘ سرلسٹ اے، جتھے انہاں نے نوجوت سنگھ سدھو دے ہمراہ جج دے فرائض سرانجام دیے۔