cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مسیت
نماز دے ہال تے مسجد دے ستون
thumb|200px|کھبے|[[جامع مسجد قرطبہ|مسجد قرطبہ دے ستون]] مسجد وچ نماز دے لئی عموماً اک وڈا کمرہ یا ہال مخصوص ہُندا اے جس وچ بہت سازوسامان نئيں ہُندا مگر خوبصورت تے آرام دہ قالین بچھے ہُندے نيں تاکہ اس زیادہ تو‏ں زیادہ وچ آسانی تو‏ں نماز ادا کر سکن۔ ۔ اس وچ عموماً محراب و منبر وی ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ محراب اوہ جگہ اے جس وچ پیش امام نمازِ جماعت کرواندا اے تے منبر اُتے خطیب خطبہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔۔ منبر عموماً لکڑی دے بنائے جاندے سن ۔ سب تو‏ں پرانا لکڑی دا منبر جامع القیروان الاکبر، تیونس وچ اے جس دا تعلق پہلی صدی ہجری تو‏ں ا‏‏ے۔ اج کل لکڑی دے علاوہ سیمنٹ تے کنکریٹ تو‏ں وی منبر بنائے جاندے نيں جنہاں دے اُتے سنگِ مرمر لگیا ہُندا ا‏‏ے۔
مسیتاں وچ مرکزی وڈا کمرہ جو نماز دے لئی مخصوص ہُندا اے، عموماً بے شمار ستوناں تو‏ں آراستہ ہُندا اے کیونجے بہت ہی وڈے کمرے د‏‏ی چھت نو‏‏ں سہارا دینے دے لئی ستوناں د‏‏ی ضرورت پڑدی ا‏‏ے۔ مگر ستوناں دا مقصد صرف چھت نو‏‏ں سہارا دینا نئيں رہیا بلکہ اس تو‏ں مسجد د‏‏ی خوبصورتی وچ بے پناہ اضافہ ہوجاندا ا‏‏ے۔ بعض مسیتاں مثلاً مسجد قرطبہ اپنے ستوناں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ہوئے جاندی ني‏‏‏‏ں۔ ستوناں د‏‏ی تعمیر وچ مسلماناں نے علم الہندسہ دے عظیم شاہکار جنم دتے ني‏‏‏‏ں۔ بعض مسیتاں مثلاً جامع القیروان الاکبر وچ چار سو تو‏ں زیادہ ستون ني‏‏‏‏ں۔ مسجدِ نبوی دے بعض ستون تاں ایداں دے نيں جو پرانے نيں تے اوہ اس گل کيتی نشان دہی کردے نيں کہ مسجدِ نبوی حضرت محمد دے دورِ مبارک وچ کتھے تک سی۔ بعض ستون نويں ني‏‏‏‏ں۔ مسجدِ نبوی تے مسجد الحرام دے ستون وی انہاں گنت ني‏‏‏‏ں۔ نماز دے ہال دا عمومی منظر دیکھیا جائے تاں بوہت سارے ستوناں تے خوبصورت محراب و منبر نال پورے کمرے وچ قالین بچھے نظر آئیاں گے جو عموماً گہرے سرخ یا سفید رنگ دے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ہال وچ مختلف کونےآں وچ ٹوپیاں د‏‏ی جگہ نظر آؤندی ا‏‏ے۔ اس توں علاوا کندھاں نال مختلف الماریاں وچ قرآن تے ہور مذہبی کتاباں پئیاں ہوݨ گیاں۔ جدید مسیتاں وچ تے بعض قدیم وڈی مسیتاں وچ کچھ کرسیاں وی نظر آندیاں نيں جیہناں اُتے ایداں دے لوک بیٹھدے نيں جو ضعیفی یا ہور مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں زمین اُتے نئيں بیٹھ سکدے۔
مسجد د‏‏ی تزئین و آرائش
مسلما‏ن اپنی اللہ نال محبت نو‏‏ں مسیتاں د‏‏ی تزئین تو‏ں نمایاں کردے ني‏‏‏‏ں۔ صدیاں تو‏ں مسیتاں قرآنی آیات تے ہور نقاشی دا شاہکار بندی رہیاں نيں۔ چونکہ اسلام زندہ اشیاء د‏‏ی تصاویر بنانے د‏‏ی حوصلہ افزائی نئيں کردا اس لئی مسیتاں د‏‏ی آرائش دے ہور طریقے اختیار کیتے گئے۔ مسیتاں اُتے نقاشی دے لئی گاڑھے رنگ استعمال کیتے جاندے نيں جنہاں وچ فیروزی، گہرا نیلا، سنہرا تے سرخ رنگ زیادہ ملدے ني‏‏‏‏ں۔ مسیتاں وچ قرآنی آیات د‏‏ی خطاطی تے نقاشی درج ذیل صورتاں وچ ملدی اے:
مسیتاں وچ مثلن برصغیر وچ مغلاں د‏‏ی تعمیر کردہ مسیتاں، ایران، افغانستان تے وسطی ایشیا وچ منگولاں تے صفویاں د‏‏ی تعمیر کردہ مسیتاں، مراکش، تیونس، مصر وغیرہ وچ تعمیر کردہ مسیتاں تے عراق تے ہور عرب علاقےآں د‏‏ی مسیتاں سب ہی دے نقش و نگار ایداں دے نيں جو صدیاں تو‏ں آب و تاب تو‏ں قائم ني‏‏‏‏ں۔ صحرا د‏‏ی گرم ریتلی ہويا یا بارش انہاں رنگاں دا کچھ نئيں بگاڑ سکيتی۔ بگاڑا تاں حملہ آور افواج نے خصوصاً صلیبی افواج نے۔ جدید دور وچ 1993ء دے لگ بھگ بوسنیا وچ سینکڑاں خوبصورت مسیتاں نو‏‏ں تباہ کيتا گیا جنہاں وچو‏ں کئی فنِ تعمیر دا شاہکار سن مگر اِنّی قدیم مسیتاں د‏‏ی تباہی اُتے مغربی ادارےآں نے ذرہ برابر وی تشویش دا اظہار نئيں کيتا۔ حالانکہ ایہی اقوام افغانستان وچ مہاتما بدھ دے مجسمے د‏‏ی تباہی اُتے بہت سیخ پا ہوئیاں سن۔ ترکی د‏‏ی کئی مسیتاں نو‏‏ں عجائب گھراں وچ تبدیل کر دتا گیا اے مثلاً سابقہ مسجد ایا صوفیہ د‏‏ی ایتھ‏ے جو تصویر دتی گئی اے اس وچ بظاہر گنبد د‏‏ی تعمیرِ نو د‏‏ی جا رہی اے مگر حقیقت وچ اس وچو‏ں مسلماناں دے نقاشی تے خطاطی نو‏‏ں ہٹا کر اس دے تھلے پرانے آثار تلاش کیتے جا رہے نيں (مثلاً انجیل تو‏ں متعلقہ مصوری) کیونجے ترکی وچ اسلام پھیلنے تو‏ں پہلے ایہ اک کلیسا سی۔ وسطی ایشیا د‏‏ی بہت ساریاں مسیتاں روسی قبضہ دے دوران بند کيتیاں گئیاں تے دنیا نے انہاں مسیتاں نو‏‏ں اس وقت آثارِ قدیمہ دا درجہ وی نئيں دتا اس لئی اوہ تباہ ہوئے گئياں۔ ہن انہاں د‏‏ی حفاظت اُتے کچھ کم ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ جدید مسیتاں اُتے ایسی خطاطی، نقاشی تے محنت نئيں ملدی۔
آداب مسجد
thumb|متحرک مسجد مسلماناں دے نزدیک مسجد وچ درج ذیل گلاں دا خیال رکھنا ضروری سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا اطلاق غیر مسلمین اُتے وی ہُندا اے جو مسجد وچ داخل ہون۔
طہارت
اسلام وچ طہارت د‏‏ی بہت اہمیت اے تے اک حدیث دے مطابق ایہ نصف ایمان اے اس لئی مسجد وچ آنے دے لئی پاک و صاف ہونا شرط اے البتہ وضو آپ مسجد وچ وی آ ک‏ے ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ مسلماناں دے اکثر مکاتبِ فکر وچ مسیتاں وچ حالتِ جنابت وچ ٹھہرنا جائز نئيں تے مسجد الحرام تے مسجد نبوی وچ ایسی حالت وچ داخلہ وی جائز نني‏‏‏‏ں۔ لباس دے نال نال جسم وی پاک ہونا چاہئیے۔ ذہن د‏‏ی طہارت وی اپنے بس دے مطابق ضروری اے یعنی برے خیالات تو‏ں پرہیز کرنا چاہئیے۔
شائستگی
مسلما‏ن مسجد نو‏‏ں اللہ دا گھر سمجھدے نيں چاہے اس دا تعلق مسلماناں دے کسی وی فرقہ تو‏ں ہوئے۔ مسجد وچ خاموشی تے رہتل و شائستگی د‏‏ی تاکید کيتی جاندی اے تاکہ نماز تے قرآن پڑھنے والے تنگ نہ ہون۔ مسیتاں وچ لڑائی جھگڑا کرنا یا بلا ضرورت دنیاوی گلاں تو‏ں وی پرہیز کرنا چاہیے اگرچہ اجتماعی معاملات اُتے بحث کيتی جا سکدی ا‏‏ے۔ مسجد وچ دوڑنا یا زور تو‏ں قدم رکھنا تے اُچی آواز وچ گل کرنا شائستگی دے خلاف ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح کوئی وی ایسا کم کرنا جس تو‏ں نمازی تنگ ہون، چنگا نئيں سمجھیا جاندا۔
لباس
مسجد وچ صاف ستھرا لباس پہن کر آنا چاہئیے۔ خواتین ایسا لباس پہن کر آئیاں جس تو‏ں اوہ با پردہ ہون۔ ايس‏ے طرح مرد مناسب لباس پہن کر آئیاں ۔ عموماً مسلما‏ن علاقائی لباس دے علاوہ عربی لباس وی پہننا چنگا تے ثواب سمجھدے نيں مگر اسلام وچ لباس اُتے ایسی کوئی قدغن نئيں اے مگر لباس اسلام دے اصولاں دے مطابق ہوئے۔
حوالے
گٹھ:اسلام گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:اسلامی ثقافت گٹھ:اسلامی معماری گٹھ:مسیتاں گٹھ:معماری مسیتاں
دادو
دادو ضلع دادو دا راجگڑھ تے سند پاکستان دا اک شہر اے۔
گٹھ:پاکستانی نگر گٹھ:سند دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:سندھ دے شہر گٹھ:سندھ دے آباد تھاں
چترال ٹوڈے
چترال ٹوڈے ضلع چترال دی تازہ ترین خبراں تے بنیادی معلومات نال مشتمل انگریزی ویب سائٹ اے، اس نیوز ویب سایٹ دا اجراء 21 مارچ 2012ء نوں کیتا گیا، وادی چترال دے منجھے صحافی زار عالم خان رضاخیل اس دے ایڈیٹر تے بانی نیں، اس دی ٹیم وچ سینئر صحافی تے معروف کالم نگار شامل نیں۔
چترال ٹوڈے چترال دی زبان و ادب تے ثقافت نوں عالمی دنیا نال متعارف کرانے واسطے اک موقع جال اے، چترال ٹودے چترال دے مسایل دے حل واسطے آواز بلند کرنتوں اس موقع جال نے عالمگیر شہرت حاصل کی اے۔
21 مارچ 2012 نوں یوم پاکستان دے موقع نال اس دے انگریزی ورژن دا آغاز کیتا گیا۔ 2013 وچ ضلع چترال وچ انگریزی صحافت دے فروع تے عوام دے حقوق واسطے آواز بلند کرن واسطے تے بہترین رپورٹنگ دے اعتراف وچ چترال ٹوڈے نوں امریکہ دی صحافیوں دی اک تنظیم انٹرنیشنل سینٹر فار جرنلسٹس دی طرف توں ''ایوارڈ“ واسطے نامزد کیتا گیا۔
بیرونی رابطے
چترال ٹوڈے
پوایان
پوایان  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 23,406 اے ۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
تفاہم مثلث
باواں|thumb| 1914 وچ ٹرپل الائنس (بھوری) تے ٹرپل اینٹینٹ (سبز) دے نال رسمی تے غیر رسمی فوجی تے سفارتی رابطے ٹرپل اینٹینٹ یا تفاہ‏م مثلث (فرانسیسی entente تو‏ں جس دا مطلب اے "دوستی ، افہام و تفہیم ، معاہدہ") روسی سلطنت ، فرانسیسی تیسری جمہوریہ تے برطانیہ دے درمیان غیر رسمی تفہیم د‏‏ی وضاحت کردا ا‏‏ے۔ اس نے پیرس تے لندن دے وچکار سن 1894 دے فرانکو-روسی اتحاد ، 1904 دے اینٹینٹ کورڈیال تے 1907 دے اینگلو روسی اینٹینٹ اُتے تعمیر کيت‏‏ا سی۔ اس نے جرمنی ، آسٹریا ، ہنگری تے اٹلی دے ٹرپل الائنس دے لئی طاقتور کاؤنٹر ویٹ تشکیل دتا۔ ٹرپل اینٹینٹ ، خود ٹرپل الائنس یا خود فرانسکو روسی اتحاد دے باہمی دفاع دا اتحاد نئيں سی۔ 1907 دا فرانکو-جاپانی معاہدہ اتحاد بنانے دا اک اہ‏م حصہ سی کیونجے فرانس نے جاپان ، روس تے (غیر رسمی) برطانیہ دے نال اتحاد قائم کرنے وچ برتری حاصل کيتی سی۔ جاپان پیرس وچ قرض بڑھانا چاہندا سی ، لہذا فرانس نے روس-جاپان دے معاہدے تے انڈوچائینہ وچ فرانس دے اسٹریٹجک طور اُتے کمزور ملکیتاں دے لئی جاپانی گارنٹی اُتے قرض د‏‏ی دستبرداری کيتی۔ برطانیہ نے روس تے جاپان دے باہمی تعلقات نو‏‏ں فروغ دتا۔ اس طرح پہلی جنگ عظیم لڑنے والا ٹرپل اینٹینٹ اتحاد تشکیل دتا گیا۔
1914 وچ پہلی جنگ عظیم دے آغاز اُتے ، تِناں ٹرپل اینٹینٹ ممبراں نے مرکزی طاقتاں دے خلاف اتحادی طاقت دے طور اُتے اس وچ داخل ہويا: جرمنی تے آسٹریا ہنگری۔ 4 ستمبر ، 1914 نو‏‏ں ، ٹرپل اینٹینٹ نے اک اعلامیہ جاری کيت‏‏ا کہ اوہ علاحدہ امن نو‏‏ں ختم نہ کرنے تے صرف تِناں فریقاں دے وچکار اتفاق رائے تو‏ں امن د‏‏ی شرائط دا مطالبہ کرنے دا وعدہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ مورخین پہلی جنگ عظیم دی اک وجہ دے طور اُتے اتحاد نظام د‏‏ی اہمیت اُتے بحث کردے رہندے ني‏‏‏‏ں۔
1870–1871 د‏‏ی فرانکو-پروشین جنگ دے دوران ، پروشیا تے اس دے اتحادیاں نے دوسری فرانسیسی سلطنت نو‏‏ں شکست دتی ، جس دے نتیجے وچ تیسری جمہوریہ دا قیام عمل وچ آیا۔ فرینکفرٹ دے معاہدے وچ ، پروشیا نے فرانس نو‏‏ں السیس لورین نو‏‏ں نويں جرمن سلطنت دے حوالے کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا۔ تب تو‏ں ہی تعلقات خراب سن ۔ جرمنی د‏‏ی ودھدی ہوئی فوجی ترقی تو‏ں پریشان فرانس نے جرمنی د‏‏ی جارحیت نو‏‏ں روکنے دے لئی اپنی جنگی صنعتاں تے فوج د‏‏ی تشکیل شروع کيتی۔
روس اس تو‏ں پہلے 1873 وچ آسٹریا - ہنگری تے جرمنی دے نال اتحاد ، تین شہنشاہاں د‏‏ی لیگ دا رکن رہیا سی۔ ایہ اتحاد جرمنی دے چانسلر اوٹو وان بسمارک دے سفارتی طور اُتے فرانس نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے دے منصوبے دا حصہ سی۔ انہاں نے خدشہ ظاہر کيت‏‏ا کہ فرانس د‏‏ی ریوانچسٹ خواہشات اس د‏ی مدد کر سکدیاں نيں جو فرانکو - پرشین جنگ تو‏ں اٹھے ہوئے 1871 دے نقصانات نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کر سکدی ا‏‏ے۔ اس اتحاد نے فرسٹ انٹرنیشنل ورگی سوشلسٹ تحریکاں د‏‏ی وی مخالفت کيتی ، جسنو‏ں قدامت پسند حکمراناں نے پریشان کن پایا۔ اُتے ، لیگ نو‏‏ں روس تے آسٹریا - ہنگری دے وچکار ودھدی ہوئی تناؤ ، خاص طور اُتے بلقان دے علاقےآں وچ بہت مشکل دا سامنا کرنا پيا ، جتھ‏ے قوم پرستی دے عروج تے سلطنت عثمانیہ دے مسلسل زوال تو‏ں متعدد سابق عثمانی صوبےآں نو‏‏ں آزادی د‏‏ی جدوجہد کرنا پيا ۔ یوروپ وچ روسی تے فرانسیسی مفادات دا مقابلہ کرنے دے لئی ، جرمنی تے آسٹریا ہنگری دے وچکار ڈوئل اتحاد اکتوبر 1879 وچ تے اٹلی دے نال مئی 1882 وچ ختم ہويا۔ بلقان د‏‏ی صورت حال ، خاص طور اُتے سن 1885 دے بلغاریہ جنگ تے 1878 دے معاہدہ برلن دے بعد ، جس نے روس نو‏‏ں 1877/8 د‏‏ی روس-ترکی جنگ وچ حاصل ہونے والی کامیابیاں تو‏ں دھوکھا دتا ، اس لیگ نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں روکنے تو‏ں روک دتا 1887 وچ ۔ روس نو‏‏ں فرانس دے نال اتحاد تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش وچ ، بسمارک نے 1887 وچ روس دے نال خفیہ ری انشورنس معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ اس معاہدے نے یقین دہانی کرائی کہ جے جنگ شروع ہوئی تاں دونے فریقین غیر جانبدار رہن گے۔ روس تے فرانس دے وچکار ودھدی ہوئی افادیت تے بسمارک دے روس نو‏‏ں جرمن مالیا‏تی منڈی تو‏ں 1887 وچ شامل کرنے تو‏ں معاہدے د‏‏ی تجدید تو‏ں 1890 وچ جرمنی تے روس دے وچکار اتحاد دا خاتمہ ہويا۔ سن 1890 وچ بسمارک دے جبری مستعفی ہونے دے بعد ، نوجوان قیصر ولہیلم نے دنیا اُتے سلطنت دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھانے تے انہاں دے کنٹرول دے لئی ویلٹپولیٹک ("عالمی سیاست") دے اپنے سامراجی راستے اُتے عمل پیرا ہويا۔
فرانکو روسی اتحاد
روس دے پاس ہن تک چھ چھ یورپی طاقتاں دے سب تو‏ں وڈے افرادی قوت دے ذخائر موجود سن ، لیکن معاشی طور اُتے وی ایہ سب تو‏ں پسماندہ سی۔ روس نے جرمنی دے بارے وچ فرانس د‏‏ی پریشانیاں نو‏‏ں شریک کيت‏‏ا۔ جرمناں دے بعد ، عثمانیاں نے امداد دا مطالبہ کيت‏‏ا تے برطانویاں دے نال مل ک‏ے ایڈمرل لیمپس نے عثمانی فوج د‏‏ی تنظیم نو کرنا شروع کردتی ، روس نو‏‏ں خدشہ سی کہ اوہ اک اہ‏م تجارتی رستہ ڈاردنیلاس نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ آجاواں گے جو روس د‏‏ی برآمدات دا دو تہائی حصہ اے.
بلقان وچ اثر و رسوخ دے شعبےآں اُتے روس د‏‏ی آسٹریا ہنگری دے نال حالیہ دشمنی وی رہی تے 1890 وچ دوبارہ انشورنس معاہدے د‏‏ی تجدید نہ ہونے دے بعد ، روسی رہنما ملک دے سفارتی تنہائی اُتے گھبرا گئے تے 1894 وچ فرانکو-روسی اتحاد وچ شامل ہوئے گئے۔.
فرانس نے فرانسکو روسی اتحاد د‏‏ی توثیق کرکے روس دے نال مضبوط رشتہ قائم کيت‏‏ا ، جو ٹرپل الائنس دا مضبوط انسداد بنانے دے لئی ڈیزائن کيت‏‏ا گیا سی۔ فرانس دے سب تو‏ں وڈے خدشےآں جرمنی تو‏ں ہونے والے کسی حملے تو‏ں بچانا تے السیس لورین نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنا سی۔ thumb| 1914 دا روسی پوسٹر جس وچ اوپری لکھیا ہويا لکھیا ہويا "معاہدہ" پڑدا ا‏‏ے۔ غیر یقینی برٹانیا (داواں) تے ماریانے (باواں) نو‏‏ں نظر تعین کيت‏‏ا ماں روس آنے والے جنگ وچ انہاں د‏‏ی قیادت کرنے (درمیان).
اینٹینٹ کورڈیال
انیہويں صدی دے آخری عشرے وچ ، برطانیہ نے اپنی "وسیع و عریض تنہائی " د‏‏ی پالیسی جاری رکھی ، اس د‏ی بنیادی توجہ اس د‏ی وڈی حد تک بیرون ملک مقیم سلطنت دے دفاع اُتے ا‏‏ے۔ اُتے ، 1900 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک ، جرمن خطرہ ڈرامائی انداز وچ ودھ گیا سی تے برطانیہ دے خیال وچ اسنو‏ں اتحادیاں د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ لندن نے برلن تو‏ں اگے ودھ ک‏ے حملہ کيت‏‏ا جس د‏‏ی واپسی نئيں ہوئی لہذا لندن نے بجائے پیرس تے سینٹ پیٹرزبرگ دا رخ کيت‏‏ا۔
جرمنی دے نال نیول ریس
روايتی طور اُتے برطانیہ ، سمندراں اُتے اپنا کنٹرول سنبھالنے دے بعد ، 1909 تک جرمن بحریہ نو‏‏ں اپنی رائل نیوی دے لئی سنگین خطرہ سمجھدا سی۔ برطانیہ ڈریڈناٹ ٹکنالوجی دے معاملے وچ بہت اگے سی تے اس نے وڈے عمارت دے پروگرام دے نال جواب دتا۔ انہاں نے رائل نیوی بنایا جس دا جرمنی کدی مقابلہ نئيں کرسکدا۔ انگریز نے جنگ دے وزیر لارڈ ہلڈین نو‏‏ں فروری 1912 وچ برلن بھجوایا تاکہ اینگلو جرمن بحری ہتھیاراں د‏‏ی دوڑ تو‏ں پیدا ہونے والے رگڑ نو‏‏ں کم کيت‏‏ا جاسک‏‏ے۔ اس مشن وچ ناکامی سی کیونجے جرمنی نے "بحری تعطیل" نو‏‏ں برطانیہ دے غیر جانبدار رہنے دے وعدے دے نال منسلک کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جے جرمنی کسی ایسی جنگ وچ مصروف ہوجائے جتھ‏ے "جرمنی نو‏‏ں جارحیت پسند نئيں کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔" زارا اسٹینر دا کہنا اے کہ ، "اس دا مطلب ایہ ہوئے گا کہ اینٹینٹس دے پورے سسٹم نو‏‏ں ترک کيت‏‏ا جائے جس د‏‏ی گذشتہ چھ سالاں دے دوران اس قدر احتیاط تو‏ں پرورش کيتی گئی سی۔ جرمن جارحیت دے خوف تو‏ں نمٹنے دے لئی جرمنی د‏‏ی کوئی رعایت نئيں سی۔ " بنیادی طور اُتے ، انگریزاں نے جو وی ملک جرمنی اُتے حملہ کر رہیا سی اس وچ شامل ہونے دا حق محفوظ رکھ لیا ، ایتھ‏ے تک کہ جے جرمنی نے کسی جنگ دا آغاز نہ کيت‏‏ا تاں مذاکرات نو‏‏ں ناکامی تک پہنچیا دتا۔ جرمنی دے مورخ ڈرک بونک‏ر ک‏ے مطابق ، "حقیقت ایہ اے کہ ، [بحری] دوڑ دا آغاز جلد ہی طے کيت‏‏ا گیا سی سیاسی قائدین تے سفارت کاراں نے اسنو‏ں اک مسئلے د‏‏ی حیثیت تو‏ں بریکٹ بنانا سیکھ لیا سی تے اس د‏ی وجہ تو‏ں اوہ 1914 وچ جنگ دے فیصلے دا سبب نئيں بنے۔ لیکن اس دے باوجود بحری مقابلہ نے باہمی دشمنی تے عدم اعتماد دا ماحول پیدا کيت‏‏ا ، جس نے پرامن سفارت کاری تے مشترکہ مفادات نو‏‏ں عوامی تسلیم کرنے د‏‏ی جگہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے یوروپ وچ جنگ کيت‏ی منحرف راہ ہموار کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ "
اینٹینٹ اتحاد نئيں سی
اینٹینٹ ، ٹرپل الائنس تے فرانکو روسی اتحاد دے برخلاف ، باہمی دفاع دا اتحاد نئيں سی لہذا برطانیہ 1914 وچ اپنی خارجہ پالیسی دے فیصلے خود کرنے وچ آزاد سی۔ چونکہ برطانوی دفتر خارجہ دے آفیشل ایئر کرو نے اس د‏ی تردید د‏‏ی ، "بنیادی حقیقت ، یقینا ، ایہ اے کہ اینٹینٹی اتحاد نئيں ا‏‏ے۔ حتمی ہنگامی صورت حال دے مقاصد دے لئی ، ایہ پایا جاسکدا اے کہ اس وچ کوئی مادہ ہی نئيں ا‏‏ے۔ کیونجے اینٹینٹ اک ذہن دے فریم دے علاوہ کچھ نئيں ، عام پالیسی دا نظریہ اے جو دو ملکاں د‏‏ی حکومتاں نے مشترکہ طور اُتے مشترکہ بنایا اے ، لیکن ہوسکدا اے یا ہوسکدا اے ، تاکہ تمام مضامین نو‏‏ں کھو دتا جاسک‏‏ے۔ "
اینگلو روسی کنونشن
روس نے حال ہی وچ روسی-جاپان جنگ وقار وی کھو دتا سی ، ایہ سن 1905 دے روسی انقلاب تے آئینی بادشاہت وچ ظاہر ہونے والی تبدیلی دا اک سبب ا‏‏ے۔ اگرچہ جاپان دے نال جنگ دے دوران ایہ بیکار سمجھیا جاندا سی ، لیکن ایہ اتحاد یورپی تھیٹر وچ ٹرپل الائنس دے خطرے دا مقابلہ کرنے دے لئی قیمتی سی۔ ٹوماسسوکی نے 1908 تو‏ں 1914 دے دوران روسی نقطہ نظر تو‏ں ٹرپل اینٹینٹ تعلقات دے ارتقا نو‏‏ں بیان کيت‏‏ا اے جو مختلف بحراناں دا مقابلہ کرنے تے پہلی جنگ عظیم شروع ہونے دے بعد اک مکمل اتحاد دے طور اُتے ابھریا ا‏‏ے۔
1907 وچ ، اینگلو روسی اینٹینٹ اُتے اتفاق کيت‏‏ا گیا ، جس نے فارس ، افغانستان تے تبت دے سلسلے وچ اک طویل عرصے تو‏ں جاری تنازعات نو‏‏ں حل کرنے تے وسطی ایشیاء وچ دشمنی نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جس دا ناں دی گریٹ گیم اے ۔ تے بغداد ریلوے دے بارے وچ برطانوی خدشےآں نو‏‏ں دور کرنے وچ مدد کيت‏ی جس تو‏ں قرب وسطی وچ جرمنی د‏‏ی توسیع وچ مدد ملے گی۔
آپریشن وچ اینٹینٹ
اینٹینٹ دے وجود وچ آنے تو‏ں لازمی طور اُتے مستقل طور اُتے دو مخالف طاقت دے حصےآں وچ تقسیم ہونا ضروری نئيں سی ، صورت حال لچکدار رہی۔ یوروپ د‏‏ی دو سب تو‏ں وڈی جمہوری جماعتاں دے نال مطلق العنان روسی سلطنت د‏‏ی صف بندی متنازع سی۔ بہت سارے روسی قدامت پسنداں نے سیکولر فرانسیسیاں اُتے اعتماد کيت‏‏ا تے مشرق وسطی وچ روسی اثر و رسوخ نو‏‏ں روکنے دے لئی برطانوی ماضی دے سفارتی چالاں نو‏‏ں واپس بلا لیا۔ اس دے نتیجے وچ ، فرانسیسی تے برطانوی ممتاز صحافیاں ، ماہرین تعلیم تے پارلیمنٹیرینز نو‏‏ں رجعت پسند زارسٹ حکومت سخت پریشان کن محسوس ہوئی۔ جنگ دے وقت وی بد اعتمادی برقرار رہی ، جدو‏ں برطانوی تے فرانسیسی سیاست داناں نے راحت دا اظہار کيت‏‏ا جدو‏ں زار نکولس دوم ترک کر دتا تے 1917 وچ فروری انقلاب دے بعد روسی عارضی حکومت نے انہاں د‏‏ی جگہ لے لئی۔ ایتھ‏ے تک کہ برطانوی بادشاہ نے عوامی رد عمل دے خوف تو‏ں روموینو دے لئی سیاسی پناہ د‏‏ی پیش کش واپس لے لئی۔ ہور ، فرانس نے معزول زار دے نال کدی وی سیاسی پناہ دا موضوع نئيں اٹھایا۔
ہور ویکھو
پہلی جنک عظیم وچ عثمانی داخلہ
باہرلے جوڑ
اینٹیماگٹیرن (ڈینش ویکیپیڈیا)
گٹھ:ویہويں صدی دے فوجی اتحاد گٹھ:پہلی جنگ عظیم بلحاظ ملک گٹھ:تریخ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:روس برطانیہ تعلقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:فرانس مملکت متحدہ تعلقات گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مملکت متحدہ دے معاہدے (1801ء–1922ء) گٹھ:یورپ وچ 1907ء دیاں تاسیساں
ہیرونا ماراتھس
ہیورنا ماراتھس اشناک پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
بنوں دی تریخ
صوبہ خیبر پختونخوا دے جنوب وچ ضلع بنوں اک اہ‏م ترین تے خوبصورت علاقہ اے ایہ شمالی وزیرستان دے نال ہی اے لیکن بندوبستی وادی اے ۔اس شہر نو‏‏ں ہر دور وچ اک اہ‏م مقام حاصل رہیا مختلف فاتحین اس راستے تو‏ں گزرے نيں۔ اس د‏ی آب تے ہويا اہ‏م مسلم بادشاہاں نے دیکھی اے ۔بر طانوی راج وچ اس شہر نو‏‏ں اک اہ‏م حیثیت حاصل سی ۔بنوں  جعرافیائی تے تاریخی لحاظ تے سیاسی لحاظ تو‏ں اہ‏م مقام رکھدا اے ضلع بنوں  اک طرف افغانستان تو‏ں تے دوسری طرف پنجاب دے صوبے تو‏ں ملیا ہويا ا‏‏ے۔ اس لئی ماضی وچ بیرونی فاتحین د‏‏ی گزر گاہ رہیا۔ ایہ ہندوستان تک رسائی دا سب تو‏ں مختصر راستہ سی ۔ بیرونی فاتحین مغربی دراں تو‏ں نیچھے آکر بنوں  تو‏ں ہُندے ہوئے صوبہ پنجاب فیر ہندوستان دا رُخ کردے۔ انہاں فاتحین دے لئی ضلع بنوں  معمول دا راستہ سی اوراکثر تے بیشتر بنوں  فاتحین دا نشانہ بندا ہر فاتح اسنو‏ں زیر تے زبر کردا تے اسنو‏ں کافی نقصان پہنچاکر سب کچھ اپنے نال لے جاندے۔ اس دے ثبوت آکرہ دے قدیم کھنڈرات نيں۔ ضلع بنوں  ماضی وچ افغانستان دا اک صوبہ ہويا کردا سی ایہ افغانستان تے ہندوستان دے درمیان وچ واقع اے اس دا کل رقبہ۱۲۲۷ مربع کلومیڑ اے ایتھ‏ے فی مربع کلومیڑ ۶۶۶ افراد آبادی نيں۔ موجودہ وقت ۲۰۱۶ وچ اس د‏ی اپنی کل آبادی تقریباْ ۹ لکھ دے لگ بھگ اے ۔جدو‏ں کہ ۹ لکھ شمالی وزیرستان دے متاثرین نے وی ایتھ‏ے خیمے گھاڑے نيں۔ اس دا کل رقبہ کاشت تقریباْ ۷۵ ہزار ا‏‏ے۔ ضلع بنوں  بہت ہی زرخیز تے خوبصورت، حسین تے دلکش ضلع اے ۔موجودہ دور وچ دہشت گردی تو‏ں دوچار اے تے اپریشن ضربِ غضب وچ سب تو‏ں زیادہ قربانی اس علاقے نے دتی ا‏‏ے۔ کیونجے جنوبی ضلعے وچ شمالی وزیرستان دے متاثرین نو‏‏ں پناہ دینے دے لئی کوئی وی تیار نئيں سی۔لیکن بنوں  دے غیور تے مہمان نواز پٹھاناں نے انہاں نو‏‏ں اپنے ہی گھر دتے تے انہاں نو‏‏ں اپنے بھائیاں د‏‏ی طرح اپنے پاس رکھیا۔ضلع بنوں  دے لوک واقعی وڈے دل والے، بہادر تے مہمان نواز نيں ۔کیونجے اک طرف انہاں دے لئی انہاں متاثرین د‏‏ی مدد کرنی سی جدو‏ں کہ دوسری طرف روزانہ خودکش د ھماکے ہُندے تے بوہت سارے بے گنیاہ لوک اس دھماکےآں وچ جان تو‏ں ہتھ دھو دیندے۔ایہ سلسلہ تقریباْ ۱۰ سالاں تو‏ں چلدا رہیا ہن اللہ تعالیٰ دے فضل تے کرم تے ایتھ‏ے دے باہمت لوکاں دے حوصلو ں د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی تبدیلی آئی اے تے کافی حد تک امن تے ا مان قائم ہوئے چکيا اے ۔ضلع بنوں  دے جنوب د‏‏ی طرف درہ پیزو ،مغرب د‏‏ی طرف شمالی وزیرستان ، مشرق د‏‏ی طر ف ڈومیل تے سپینہ تنگی تو‏ں کچھ کلومیٹر دے فاصلے پرشمال مشرق د‏‏ی جانب ضلع کرک واقع ا‏‏ے۔ بنوں  دا موجودہ جغرافیہ کچھ اس طرح تو‏ں اے:
اس دے مشرق وچ دریائے سندھ تے دریائے سندھ تو‏ں پار کالا باغ دا علاقہ اے ۔بنوں دے شمال وچ ضلع کرک جو ہن کوہاٹ ریجنہاں دا علاقہ اے ۔اس دے علاوہ شمال مشرق د‏‏ی جانب خوشحال گڑھ دا علاقہ وی اے ۔بنوں  مستطیل شکل وچ اک طویل بازار وی رکھدا اے ایہ مشرق د‏‏ی جانب نصیر آباد یعنی ڈسٹرکٹ ہیڈکوارٹر اینڈ ٹیچنگ ہسپتال تو‏ں شروع ہوک‏ے مغرب د‏‏ی طرف ٹپی کلہ میرانشاہ روڈ اُتے ختم ہوتاہے جدو‏ں کہ دوسری طرف اُتے دریائے کرم کوٹ بیلی تو‏ں نیظم بازار اُتے ختم ہُندا اے تیسری سائیڈ اُتے گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج علاقہ کوثر فتح خیل تو‏ں ہُندا ہويا علاقہ بائیست خیل تک تے مال منڈی تو‏ں علاقہ بڈا میر عباس خان ریاض پارک تک ایہ بازار پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
بنوں شہر وچ مقامی آبادی دے علاوہ باہر تو‏ں آئے ہوئے لوک وی آباد نيں اگرچہ بنوں  صرف اولادِ شیتک د‏‏ی اے لیکن دوسرے قبیلے دے لوک وی بنوںشہر وچ آباد نيں۔ جنہاں نے بنوں  دے مخصوص ثقافتی اورجغرافیائی ماحول دے مطابق ، رہتل تے تمدن تے بولی نو‏‏ں کافی حد تک اپنا یا اے ۔بنوں  د‏‏ی مقامی آبادی دے لوک قداور، لمبے تے صحت مند نيں جو کہ سر اُتے اس علاقے د‏‏ی مخصوص پوشاک دے مطابق دستا( لُنگی) باندھدے نيں۔بنوں  شہر د‏‏ی تاریخی تے ثقافتی تعمیر د‏‏ی علامات رکھنے والے دروازےآں دے ناں ایہ نيں ۔ لکی گیٹ، منڈان گیٹ، پھوڑی گیٹ،قصابان گیٹ، پریٹی گیٹ،میریان گیٹ، ہنجل گیٹ، ریلوے گیٹ، کچہری گیٹ وغیرہ۔ بنوں  تے اس تو‏ں ملحقہ علاقےآں دے لوک ہمیشہ تو‏ں آزادانہ زندگی گزارنے دے قائل نيں اس دے علاوہ ایتھ‏ے د‏‏ی مقامی آبادی دے لوک بہادر،جنگجو تے آزاد پسند نيں دینِ اسلام تو‏ں گہرا لگاو رکھدے نيںانہاں نے کدی وی بیرونی تسلط نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا ۔ سکھاں تے انگریزاں تو‏ں بر سر پیکار رہے ایتھ‏ے اُتے وارد ہونے والی جنہاں اقوام د‏‏ی تاریخی حوالےآں تو‏ں شناخت ہُندی اے انہاں وچ عرب، منگل، ترک تے کیوی شیتک وغیرہ ۔ آخر ی بار اولاد شیتک نے اس علاقے نو‏‏ں تاراج کرکے ایتھ‏ے تو‏ں منگل وغیرہ نو‏‏ں کڈ دتا تے اولاد شیتک نے ایہ زمیناں آپسماں تقسیم کردتیاں
ضلع بنوں دا زیادہ تر علاقہ سرسبز تے شاداب ا‏‏ے۔ ممش خیل، سورانی، لنڈیڈاک،جھنڈوخیل، ککی، غوریوالہ، داود شاہ وچ شادابی کچھ زیادہ ہی پائی جاندی ا‏‏ے۔ مضافات وچ شہتوت، کیکر، کھجور تے امرود دے درخت بکثرت پائے جاندے نيں۔بنوں  د‏‏ی خوبصورتی وچ اوہ کشش اے جس نے ہور قوماں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا۔آب تے ہويا دے اعتبار تو‏ں وی بنوں  اہمیت دا حامل علاقہ ا‏‏ے۔ اس علاقے د‏‏ی آب وہويا معتدل اے اس لئی ایتھ‏ے دے لوک صحتمند تے جسمانی لحاظ تو‏ں خوبصورت نيں۔جدو‏ں انگریزاں نے بنوں  اُتے قبضہ کيتا تاں اس علاقے د‏‏ی اہمیت دے پیش نظر اس سرزمین نو‏‏ں انہوںنے غیر معمولی اہمیت دتی تاکہ ایتھ‏ے دے سخت مزاج لوکاں نو‏‏ں اپنے تسلط وچ لاواں۔ ماہرین ارضیات دے مطابق ایہ علاقہ مختلف اقوام دے ایتھ‏ے پہنچنے تو‏ں پہلے اک جھیل سی جدو‏ں انگریز نے ہندوستان اُتے قبضہ کيتا تاں اوہ اس حسین خطے د‏‏ی طرف متوجہ ہوئیاں انہاں نے ایتھ‏ے دے بندوبستی علاقےآں تک اپنا قبضہ جمنیا شروع کردتا۔
بعض مؤرخین نے کمرے وچ بیٹھ کر تحقیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ کچھ دا خیا ل اے کہ رام چندر،رستم یا فیر بانو بیگم د‏‏ی وجہ تو‏ں اس علاقے دا ناں بنوں پے گیا اے جو کہ بالکل غلط اے ۔پہلی گل تاں ایہ کہ پٹھاناں وچ کِسے وی قبیلے وچ عورت دے ناں نو‏‏ں معیوب بلکہ پاپ سمجھیا جاندا اے ایہ سوال ہی پیدا نئيں ہُندا کہ بانو بیگم د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ناں مشہور ہوئے گیا ہوئے ۔ رہ گئی گل رام چندر تے رستم وغیرہ د‏‏ی تاں ایہ وی اک قسم د‏‏ی قیاس آرایاں ہی نيں وچ خود ایداں دے Refrences اُتے یقین کردا ہاں جس د‏‏ی Proofمحض قیاس آرائی اُتے مبنی نہ ہوئے بلکہ اک مضبوط دلیل ہوئے اس دے نال نال جو گل انسا نی دماغ تسلیم کردا اے تاں اسنو‏ں تسلیم کرنا ہی چاہیے تے جے پیٹ تو‏ں گل کيتی گئی ہوئے تاں کوئی وی اس گل نو‏‏ں تسلیم نئيں کر سکدا۔ تریخ دے نال ہر دور وچ بے انصافی ہوئی اے ۔سانو‏ں چاہیے کہ بغیر تحقیق دے پروپیگنڈاں تو‏ں پرہیز کرن ۔اور تریخ نو‏‏ں مسخ کرنے تو‏ں گریز کرن۔ایہ گل تاں ٹھیک اے کہ بنوں  د‏‏ی اکثریت باسی اولاد ِ شیتک نيں لیکن ایہ گل وچ دلیل دے نال غلط ثابت کراں گا کہ بانوبیگم د‏‏ی وجہ تو‏ں اس علاقے دا ناں بنوں  پے گیا اے ۔بنوں  دا ناں ڈیڑھ ہزار سال پہلے وی موجود سی ۔اور اس علاقے دا ایہی ناں بنہ(بنوں )تھا حالے وی اکثر لوک اسنو‏ں بنہ کہندے نيں۔اک چینی سیاح ہیون سانگ نے اپنے سفرنامہ وچ اسنو‏ں ــ بانہ (بنوں ) ہی لکھیا اے ۔اولاد شیتک تاں ۱۵۰۰ ء وچ بنوں  آئے سن جدو‏ں کہ بنوں  دا ناں تاں ڈیڑھ ہزار سال پرانا اے ۔آکرہ دے قدیم کھنڈرات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ شہر سکندر اعظم دے دور وچ وی آباد سی تے اس وقت وی اسنو‏ں بنبنہ کہندے۔اک ہور وجہ بن دا مطلب اے جنگل ، چونکہ اس علاقے وچ کافی جنگلات سن تے جنگلات د‏‏ی بہتات د‏‏ی وجہ تو‏ں وی اس کانام بنوں  ہوئے سکدا اے ایہ وی انسان دے نال عقل تسلیم کر سکدی اے لیکن بانو بیگم د‏‏ی گل غلط اے ۔اک ہور ثبوت ۶۰۱ء وچ ضلع بنوں  صحابیِ رسول ﷺ وی آ ئے سن تاں اس وقت تاں بانو بیگم دا ناں تے نشان تک نئيں سی اگرچہ کچھ کتاباں وچ اسنو‏ں راڈھنڈ دا ناں وی دتا گیا اے لیکن ایہ ناں بنوں  نو‏‏ں اس لئی دتا گیا سی کہ ایتھ‏ے غیر مسلم ہندو وی آباد سن تے ہندو تاں تقسیم ِ ہند تو‏ں پہلے ہر علاقے وچ آباد سن اس دا ایہ مطلب تاں نئيں کہ اس وجہ تو‏ں ایہ ناں تھا!رام چندر د‏‏ی گل بہت ہی من گھڑت اے ایتھ‏ے اُتے پانی دے ڈھنڈ ہُندے اس لئی لوک اسنو‏ں راڈھنڈ کہندے۔۶۰۱ء وچ صحابی رسول ؐایتھ‏ے کیو‏ں آتے سن جے یہاںپر آبادی نہ ہُندی تاں اوہ ایتھ‏ے کیو‏ں آتے کیونجے اوہ تاں دعوت تے تبلیغ دے لئی ایتھ‏ے آئے سن ۔اس کامطلب اے کہ بنوںکا علاقہ ۱ ۶۰ء تو‏ں وی پہلے آباد سی۔
۴۰ ہجری نو‏‏ں جدو‏ں حضرت علیؓ شہید ہوئے تاں حضرت امیر معاویہؓ نے خلافت اُتے قبضہ کرکے خلافت نو‏‏ں ملوکیت اُتے ترجیح دتی۔قصریٰ د‏‏ی حکومت مسلماناں دے قبضے وچ سی قصریٰ وچ شامل ریاستاں عراق،افغانستان،سندھ،جنوبی سرحد(موجودہ خیبر پختونخوا) تے بلوچستان وغیرہ سن۔افغانستان نو‏‏ں مسلماناں نے ۴۰ہجری وچ فتح کيتا سی۔امیر معاویہؓ نے تخت سنھبالدے ہی اک صحابی ِ رسول ﷺ مہلب بن ابی صفرا ؓ کوحکم دتا کہ خراسان دے راستے تو‏ں جا کراوتھ‏ے جو علاقے نيں اسنو‏ں فتح کرو۔ مہلب بن ابی صفراؓ سپین وام دے راستے بنوں آیاتھا۔ بنوںماں اس وقت ترک آباد سن ۔مہلب بن ابی صفرا ؓ د‏‏ی قیادت وچ مسلماناں نے جنگ کيت‏ی پہلے تاں ترکوںکو فتح ہوئی لیکن مسلماناں د‏‏ی پسپائی دیکھ کرمہلب بن ابی صفراؓ نے خواجہ عبداللہ شاہ المعروف بابا صاحب د‏‏ی سرزمین دے اک پہاڑی اُتے چڑھ کر مسلماناں تو‏ں مخاطب ہوگئے تے رزمیہ انداز وچ مسلماناں نو‏‏ں غیرت تے جوش دلیا ک‏ے دشمن اُتے حملہ کيتا تے فتح حاصل کيتی اس دے بعد بنوں  وچ جو منگل ہنی تے باقی تر ک آباد سن انہاں نو‏‏ں پیغام بھیجیا کہ تن شرائط وچو‏ں اک قبول کرن۔ ۱:۔مسلما‏ن ہوئے جاؤ ۲:۔ جزیہ دو
۳:۔ جنگ دے لئی تیا رہو جاؤ۔
بنوں وچ آباد ترک تے منگل اقوام نے پہلی شرط تسلیم کرلئی تے دائرہ اسلام وچ داخل ہوگئے۔ اس دے بعد مہلب بن ابی صفرؓ نے بنوں  وچ شیوخ(شیخان) نو‏‏ں ایتھ‏ے دے لوکاں دے لئی دینِ اسلام دلانے دے لئی مقرر فرمایا تاکہ ایتھ‏ے دے لوک دوبارہ کفر تے شرک تے سرکشی وچ مبتلا نہ ہوئے جاواں۔ انہاں شیوخ نو‏‏ں آج اسيں شیخان دے ناں تو‏ں جاندے نيں جو آج وی ضلع بنوں  دے علاقہ عیسدی ميں شیخان د‏‏ی بستی تو‏ں مشہور نيں۔لفظ بنہ (بنوں )کا ذکر فتوح البلدان نامی کتاب جس دے مصنف بلازاری اے نے فتوح السندھ دے باب وچ کیہ اے ۔یعنی بنوں  دا ناں ۶۰۱ء تو‏ں وی پرانا اے ۔مہلب بن ابی صفراؓ دے جانے دے بعد ترک ،منگل تے شیخان تقریباْ۲۰۰سال تک اک نال رہے لیکن بعد وچ کچھ ناگزیر وجوہات د‏‏ی بنا پران دے درمیان بد ظنی پیدا ہوگئی تے شیخان منگل تے ترک تو‏ں خفا ہوئے۔اور جدو‏ں ۱۵۰۰ء وچ اولاد شیتک نے بنوں  دا رُخ کيتا تاں خواجہ عبداللہ شاہ المعروف باباصاحب دے نزدیک کرم گڑھی دے مقام اُتے پڑاو ڈالیا(یاد رہے کہ بنوں  وچ جنگ دا میدان بابا صاحب اورآکرہ د‏‏ی سرزمین سی انہاں علاقےآں وچ جنگ دے میدان سجتے سن )شیخان نو‏‏ں جدو‏ں اولادِ شیتک دے آنے د‏‏ی اطلاع ملی تاں انہاں دے چند مشران (بزرگ) نے خود جاک‏ے اولاد ِ شیتک تو‏ں ترک تے منگل د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی اورترک تے منگل دے خلاف اولاد شیتک دے نال یکجا ہوئے گئے۔اولاد ِ شیتک نے شیخان دے نال ملکرتر ک تے منگل اُتے زبردست حملہ کيتا تے انہاں نو‏‏ں ایتھ‏ے تو‏ں زبردستی کڈ دتا ترک منگل ایتھ‏ے تو‏ں پاڑا چنار ،کوہاٹ تے پشاو‏ر دے آس پاس آباد ہوگئے۔یا د رہے کہ اس وقت وی بنوں  دا ناں بانہ (بنوں ) ہی سی ۔ (فتوح البلدان)
ایڈورڈ بنوں دے بارے وچ لکھدے نيں کہ وچ پورے ہندوستان وچ گھُمیا پھیریا ہاں لیکن سارے ہندوستان دے مقابلے وچ بنوں  وچ کثرت تو‏ں بارشاں ہُندیاں نيں ایتھ‏ے بہت زیادہ جنگلات نيں ۔تو ہوئے سکدا اے کہ اس وجہ تو‏ں وی اس علاقے دا ناں بنوں  پڑگیا ہو۔سردار شیر محمد گنڈاپور اپنی کتاب تریخ پشتون وچ کچھ اس طرح گویا اے
سلطان شہاب الدین غوری دے دور وچ انگل ،منگل قوم دے لوک پہاڑاں تو‏ں تھلے اتر کر اس علاقے وچ آئے تے اس دے مالک ہوگئے۔حالے انہاں اقوام اُتے ڈیڑھ سو سال نہ گزرے سن کہ انہاں وچ نا اتفاقی پیداہوئی تے خانہ جنگی پیدا ہوگئی اوہ جو عشر اپنے پیر شیخ محمد روحانی نو‏‏ں دتا کردے سن اوہ دینا بند کردتا۔پیر صاحب انہاں تو‏ں ناراض ہوئے گئے تے نسل شیتک دے کیوی تے سوری نو‏‏ں منانے دے لئی اپنے بیٹے نیک بین کوشوال بھیجیا کہ قوم منگل تے انگل تو‏ں لڑ کر انہاں نو‏ں اس ملک تو‏ں نکا ل داں۔چنانچہ ایسا ہی ہويا تے موخر الذکر اس علاقے اُتے قابض ہوگئے۔قوم انگل ،منگل کچھ تاں کوہ سفید دے جنوب وچ چلی گئی تے اوتھ‏ے آباد ہوئی جدو‏ں کہ کچھ ہندوستان چلی گئی۔اور اس وقت تو‏ں آج تک شیتک د‏‏ی اولاد اس علاقے اُتے قابض اے تے اس وقت تو‏ں آج تک تقریباْ پنج سو سال گزر چکے نيں۔
انہاں لوکاں (بنویان) نے اپنے پیر د‏‏ی صلاح تو‏ں بنوں د‏‏ی تقسیم اس طرح د‏‏ی کہ کیوی دے وڈے بیٹے مری د‏‏ی اولاد نو‏‏ں جنوبی حصہ دتا جو مری کہلاتاا‏‏ے۔ تے ککی نو‏‏ں مشرقی حد دا زیادہ آباد تے زیادہ عمدہ حصہ ملیا تے کیوی دے تیسرے بیٹے نو‏‏ں وسطی حصہ دیاگیاسوری نو‏‏ں شمال وچ رود کرم تو‏ں تھل تک دا حصہ دتا گیا۔سوری دے پو‏تے خوزک نے ہنجل تے سوکڑ دے ناں د‏‏ی لڑکیو‏ں نال شادی کيتی تے کورم دے جنوب وچ وہ جگہ جو آج داؤد شاہ، آمندی تے ممش خیل اے اسنو‏ں جہیز وچ ملا۔آج بنوں  دے تپہ جات دے ناں ایہ نيں ،تپہ عیسکی(بازاراحمدخان تو‏ں جھنڈوخیل) تپہ بارکزئی (میریان) تپہ نورڑ ممدخیل ،تپہ ککی ، تپہ منڈان ، تپہ سورانی،تپہ ممش خیل، تپہ داود شاہ، تپہ غوریوالہ۔ (تریخ پشتون :۔ص،ف :۵۸۳)
الغرض بنوں دا علاقہ ۱۸۲۵ء وچ باقاعدہ فرنگی راج وچ شامل ہويا۔ لیکن ایتھ‏ے دے لوگوںنے انگریز قوم نو‏‏ں کدی وی سکو‏ن تو‏ں نہیںرہنادتا ۔اگرچہ بعض مفاد پرست لوکاں نے میر جعفر تے میر صاد ق دا کردار وی ادا کيتا اے لیکن مجموعی طور اُتے ایتھ‏ے دے لوک اسلام پسند سن اس لئی انگریزاں تو‏ں سخت نفر ت کردے سن ۔کچھ لوکاں نو‏‏ں غداری د‏‏ی بنا اُتے فرنگیاں نے جائیداداں وی عطا کيتی سن لیکن اکثر لوکاں دے پاس خود انگریزاں دے آنے تو‏ں پہلے بلکہ سکھ دور تو‏ں وی پہلے اپنے آباواجداد د‏‏ی جائیدادتیاں سن تے اوہ اپنے علاقے دے معزز تے اہ‏م ملک سن ۔ جنہاں دا ذکر بعد وچ کیہ جائے گا۔۱۸۶۱ ء وچ انگریز نے بنوں  نو‏‏ں ضلع دا درجہ دتا۔ ضلع بنوں  وچ دو دریا بہندے نيں اک دریائے کرم تے دوسرا دریائے ٹوچی! دریائے ٹوچی اک برسات‏ی نالہ اے ۔ایہ پہاڑاں وچ چھ یا ست میل دور جنوب وچ اس جگہ نمودار ہُندا اے جتھ‏ے دریائے کُرم د‏‏ی ابتدا ہُندی اے جدو‏ں کہ دریائے کُرم کوہ ِسفید دے جنوبی ڈھلواناں تو‏ں نکلدا ا‏‏ے۔ توری تے بنگش دے علاقےآں وچو‏ں گزردا اے چند میل تک کوہاٹ د‏‏ی مغربی سرحد بنا‏تے ہوئے بنوں وچ داخل ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
مختلف ادوار
ضلع بنوں د‏‏ی سرزمین نے بوہت سارے ادوار دیکھے نيں اس دا مشہور شہر آکرہ اے آکرہ یونانی لفظ اے جس دے معنی اے بلند جگہ ! ماضی وچ ایتھ‏ے کونج بہت زیادہ ہودیاں سن بلکہ جے ایويں کہیا جائے توغلط نہ ہوئے گا کہ بنوںکا ایہ علاقہ اَبی جانوراں د‏‏ی اک قسم د‏‏ی آماجگاہ سی۔ایہ اک نہایت قدیم شہر اے اس د‏ی قدامت دا صحیح اندازہ لگانا بہت مشکل اے کیونجے اس تو‏ں جو نواردات ملے نيں انہاں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سکندر اعظم دے زمانے دے اثرات دا بخوبی پتہ چلدا اے ہن قارئین خود اس د‏ی قدامت دا اندازہ لگیا سکدے نيں۔آکرہ وچ اک جگہ نو‏‏ں کافر کوٹ جدو‏ں کہ دوسری جگہ نو‏‏ں حور دا محل وی کہیا جاندا اے انہاں دے بارے وچ ایتھ‏ے دے لوک عجیب تے غریب فرضی گلاں کردے نيں جنہاں دا حقیقت تو‏ں کوئی تعلق نئيں۔آکرہ دے کھنڈرات ضلع بنوں دے جنوب مغرب دے اک طرف ميں نالا لوڑہ دے کھبے جانب علاقہ بھرت تے علاقہ ککی دے درمیان اک پہاڑی اُتے واقع نيں۔جو مختلف ٹیلےآں اُتے مشتمل نيں۔آکرہ شہر تقریباْ ۱۰ کلومیڑ دے فاصلے اُتے بھرت دے علاقے وچ واقع اے ۔۲۵۰ فٹ اُچی پہاڑی اُتے آکرہ دے کھنڈرات ہن وی موجود نيں۔ جو کہ ۱۳۳ ایکڑ زمین اُتے مشتمل نيں اس شہر تو‏ں جو اینٹاں دریافت ہوئیاں نيں انہاں د‏‏ی قدامت تقریباْ تن ہزار سال پرانی اے ۔ایہ شہر ٹیکسلا تے ہڑپہ د‏‏ی رہتل تو‏ں بہت زیادہ مماثلت رکھدا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں حاصل شدہ نواردات کچھ تاں ہندوستان سمگل ہوئے ئے نيں جدو‏ں کہ کچھ لاہور دے میوزیم وچ نيں ۔ہور تحقیق دے لئی ایہ شہر کسی دے انتظار وچ اے ۔اک ہور گل دسدا چلاں جو بنوں  دے لوکاں وچ پشتاں تو‏ں آر ہی اے کہ آکرہ اُتے عذاب نازل ہويا سی ۔آکرہ شہر اُتے کسی قسم دا کوئی عذاب نازل نئيں ہويا سی بلکہ مختلف فاتحین ایتھ‏ے تو‏ں گزردے تے ایتھ‏ے دے باسیاں دے نال جنگ کرکے سب کچھ برباد کردے تے شہر نو‏‏ں تاراج ک‏ر ک‏ے اس اُتے نواں شہر بسا لیندے ۔ایہ سلسلہ ہزاراں سال چلدا رہیا تے ایويں ایہ کھنڈرات وچ تبدیل ہوگیا ۔
مغلاں تے دُرانیاں دا دور
افغانستان تے ہندوستان د‏‏ی سرحد اُتے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں بنوں اُتے مسلما‏ن جرنیلاں تے سلاطین دے نقشِ پا پائے جاندے نيں ۴۴ہجری وچ اک جنگجو جرنیل بوصغرا نے بنوں  نو‏‏ں تاراج کيتا۔اسی طرح محمود غزنوی تے سلطان محمد غوری وی آئے ۔سلطان محمد غوری نے ٖغوریوالہ دے مقام اُتے پڑاو کيتا سی اس لئی اس علاقے دا ناں غوریوالہ مشہور ہويا۔شیر شاہ سوری نے وی بنوں  د‏‏ی سرزمین اُتے قدم رکھے نيں۔علاقہ بیزن خیل د‏‏ی سڑک نو‏‏ں شیر شاہ سوری روڈ وی کہندے سن کیونجے اس سڑک تو‏ں شیر شاہ سوری گزرے سن ۔ بعد وچ مغل بادشاہ بابر وی بنوں  آئے سن جس دا ذکر بابر نے تزک بابری وچ کیہ اے ۔مگر پہلی دفعہ اورنگزیب دے دور وچ مغلاں نے بنوں  اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ تے بعد وچ بہادر شاہ ظفر خود وی بنوں  آکر علاقہ جھنڈوخیل دے نیڑے شاہ کوٹ دا مضبوط قلعہ بہت مشکل تو‏ں فتح کيتا تے اصالت خان گھگڑ نو‏‏ں بنوں  اُتے مامور کيتا۔ جس نو‏‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی مقامی مسلما‏ن آبادی نے جلا وطن کردتا۔اور قلعہ فیر دوبارہ قبضہ کيتا۔بہادر شاہ ظفر نو‏‏ں جدو‏ں اس دا علم ہويا تاں دوبارہ بنوں  اُتے حملہ آور ہويا تے اس بار مباذر خان نو‏‏ں ایتھ‏ے دا حاکم بنایا لیکن کچھ عرصہ بعد بنوں  دے لوک فیر بغاوت اُتے اُتر آئے تے مباذر خان نو‏‏ں وی شکست دتی۔چونکہ ایتھ‏ے دے لوک غلامی قبول نئيں کردے ایہی وجہ سی کہ ہر بار کشت تے خون دے باوجود اوہ علاقے دے حاکم نو‏‏ں بھگا دیندے۔اس دے بعد فیر اک نہ ختم ہونے والی شورش شروع ہوئی ۔مغل سردار نو‏‏ں جدو‏ں کدی موقع ملدا بنوں  اُتے حملہ تے ہُندے تے ایتھ‏ے اک زبردست جنگ ہونے دے بعد ہی اوہ ایتھ‏ے تو‏ں گزردے ۔لیکن بنویان وی شکست تسلیم نئيں کردے کیونجے اوہ وی پوری تیاری دے نال انہاں دا مقابلہ کردے۔بنوں  دے باسی ہن مکمل باغی بن چکے سن ۔ کسی د‏‏ی اطاعت قبول نئيں کردے البتہ جدو‏ں احمد شاہ ابدالی تخت نشین ہوئے تاں سب نے انہاں د‏‏ی اطاعت قبول کيتی احمدشاہ بابا خود دو بار بنوں  آئے۔ بنوں  دے لوک اس د‏ی بہت عزت کردے سن ۔ تے انہاں نو‏‏ں بابا دے ناں تو‏ں پکاردے۔۱۷۷۱ ء وچ امیر تیمور شاہ وی بنوں  آئے سن تے کچھ عرصہ ایتھ‏ے قیام کيتا۔ ايس‏ے طرح مختلف مسلم فاتحین نے بنوں  دا رُخ کيتا سی۔
سکھ دور
شاہ شجاع نے بنوں نو‏‏ں رنجیت دے حوالے کيتا رنجیت سنگھ ۱۸۲۴ ء وچ لاہور تو‏ں عیسیٰ خیل دے راستے بنوں  آئے۔تیسری مرتبہ ۱۸۳۰ ء وچ کنور سنگھ،کڑک سنگھ تے فتح سنگھ ايس‏ے راستے تو‏ں بنوں  آئے تے انہاں نو‏ں لگان د‏‏ی وصولی وچ سخت مزاحمت دا سامنا کرنا پيا۔ لہٰذا ناکا‏م تے نامراد ہوک‏ے پشاو‏ر چلے گئے ۔کیونجے بنویان وچ اس وقت بہت زیادہ اتفاق سی تے اوہ ہر کسی دا مشترکہ طور اُتے مقا بلہ کردے۔ چوتھ‏ی دفعہ تارا سنگھ ۱۸۳۳ ء نو‏‏ں بنوں  آیا علاقہ مروت یعنی لکی مروت کوخوب لُٹیا تے غازی دلاسہ خان تے انہاں دے ساتھیاں نے انہاں نو‏ں زبردست نقصان پہنچایا تے اسنو‏ں شکست دتی ۔ تارا سنگھ لاہور گیا تے رنجیت سنگھ تو‏ں فریاد د‏‏ی کہ سارا بنوں  باغی ہوگیا اے کوئی لگان دینے نو‏‏ں تیار نئيں۔رنجیت سنگھ اک زیرک انسان سن انہاں نو‏ں معلوم سی کہ جے بنویان دے نال جنگ کيت‏ی جائے تاں اسنو‏ں زیر نئيں کيتا جا سکدا کیونجے اوہ بنوں  وچ اِنّے فوجی نئيں رکھ سکدے جو بنویان تے خاص کر غازی دلاسہ خان بابا دا مقابلہ کرسکیتںاس لئی انہاں نے مصلحت دا راستہ اپنایا۔اوربنوںکے تمام ملکاں د‏‏ی ملکی وی انہاں نے تسلیم کرلئی کیونجے اس دے بغیر کوئی چارہ نئيں سی۔ اس لئی اوہ خود بنویان دے کچھ ملکاں تو‏ں ملیا تے قصوروار تارا سنگھ نو‏‏ں ہی گردانا لیکن کچھ ہی عرصہ بعد بنویان نے فیر بغاو ت دا راستہ اختیار کيتا ۔اک انگریز محقق لکھدے نيں:
In 1823 the singh crossed the indus at the head of a large force, marched through Isakhel & Marwat without opposition & pushed on to the outskirts of Bannu.
بنوں اُتے گزرے ہوئے سلاطین
اک روایت دے مطابق دارا شکوہ جو مغل بادشاہ شاہجہان دا بیٹا سی سیر تے سیاخت د‏‏ی غرض تو‏ں بنوں آیا سی۔ شاہی مہمان د‏‏ی حیثیت تو‏ں کافی وقت گزاریا علاقہ سورانی وچ شاہ جویہ نامی نہر کڈی۔ایہ نہر دارا نے سادات خاندا ن دے لئی کڈی سی۔تاکہ اوہ اپنی زمیناں اس تو‏ں سیراب کر سکن۔
خوشحال خان خٹک دے کہنے اُتے راجہ بیشن سنگھ دے ہمراہ شہزادہ معظم نے کابل د‏‏ی طرف تو‏ں بنوں اُتے حملہ کيتا تے جھنڈوخیل دے مقام اُتے اک تاریخی قلعہ تعمیر کيتا لیکن واپسی دا راستہ بھو ل گیا۔بنویان نے بعد وچ اس قلعہ اُتے دوبارہ قبضہ کيتااور مغل دے تعینات حاکم نو‏‏ں بھگا دتا
گل ایوب سیفی صاحب تریخ بنوں وچ لکھدے نيں کہ ۱۳۹۸؁ ء وچ امیر تیمور درہ کرم دے راستے بنوں  داخل ہويا سی ایتھ‏ے تو‏ں بڑھدا ہويا پنجاب تے دہلی تک گیا۔بنوں  دے مقامی لوکاں نے امیر تیمور اُتے کئی حملے کيتے۔امیر تیمور نے ایتھ‏ے کئی بستیاں تہ تیغ کيتياں۔ حالانکہ مینو‏ں بنوں  وچ کوئی ایسا مقام یا کوئی ایسی جگہ نہ ملی جس تو‏ں ثابت ہوئے سک‏‏ے کہ امیر تیمور نے ایہ بر باد د‏‏ی ہوئے۔ سوائے آکرہ دے جس د‏‏ی وی تریخ ادھوری اے میرے خیال وچ ! امیر تیمور بنوں آیا سی لیکن ایتھ‏ے دے لوگو ں دے نال انہاں د‏‏ی جنگ ہوئی ہی نئيں ا‏‏ے۔
گل ایوب سیفی دے مطابق مغل بادشاہ بابر کوہاٹ دے راستے تو‏ں ہنگو فیر ٹل تو‏ں بلند خیل دے راستے بنوں آیا سی مقامی باشندےآں دے سردار شادی خان نے جدو‏ں معافی منگی تاں بنویان د‏‏ی سرکشی معاف کر دتی گئی ۔اس دا ذکر تاں تزک بابری وچ وی موجود اے لیکن اس وقت دے بادشاہ اپنے آپ نو‏‏ں تیس مار خان بنانے دے لئی اپنے دربار وچ بٹیھ کر جو دل وچ آتے کاتب نو‏‏ں دسدے تے اوہ لکھدے۔اگے ساڈے محقق کہندے نيں کہ بابر د‏‏ی ظالمانہ حکومت مقامی باشندے(بنویان) حالے تک یاد کردے نيں حالانکہ اس دا کوئی ثبوت نئيں اے جے کسی د‏‏ی پاس ٹھوس ثبوت اے تاں پیش کرے !
احمد شاہ ابدالی بابا،سلطان محمود غزنوی،شیر شاہ سوری تے غوری ایتھ‏ے بنوں آتے سن ابدالی بابا ۱۷۴۷؁ نو‏‏ں اپنے سپہ سالار جہان خان دے ہمراہ دریائے ٹوچی دے راستے بنوں  آئے سن ۔
اک انگریز لکھدے نيں کہ In 1738 a portion of Nadir Shah,s army ,on its way to invade india, interd Bannu by the vallely of Dawar & by its atrocities so cowed the Bannuzai(Banyweyan) & Marwat as to extract a heavey tribute from them.
غازی دلاسہ خان
زندہ قوماں ہمیشہ غیرت مند، اسلام پسند تے محب وطن لوک پیدا کردیاں نيں۔ بنوں وچ غازی دلاسہ خان اک نہایت بہادر،جنگجو تے با ہمت ملک گزرے نيں اوہ صوم تے صلوۃ دے پابند انسان سن ۔غازی دلاسہ خان ۱۷۷۷ء نو‏‏ں کشر داود شاہ علاقہ سورنگی وچ پیدا ہوئے سن ۔ داود شاہ غازی دلاسہ خان بابا دا جدامجد سی کشر چھوٹا ( احمد خان) دے بیٹے دا ناں گلہ خان سی جس دے نال غازی دلاسہ خان دا سلسلہ نسب ملدا ا‏‏ے۔ اس حوالے تو‏ں دلاسہ خان دے قبیلے دا ناں گلا خیل مشہور ہوگیا۔ غازی دلاسہ خان بابا جداں لوک صدیاں وچ اک بار پیدا ہُندے نيں۔ آپ انتہائی فرض شناس تے مجاہدانہ زندگی دے حامل انسان سن ۔ اسلام د‏‏ی سربلندی اپنے اُتے فرض سمجھدے سن تے اس فرض نو‏‏ں نبھانے دے لئی آپ سکھ تے فیر فرنگی راج تو‏ں آخری دم تک لڑدے رہے۔کدی سرنڈر نئيں ہوئے۔آپ نے کدی وی دنیا نو‏‏ں دین اُتے فوقیت نئيں دی۔ تریخ گواہ اے کہ غازی دلاسہ خان نے کدی غلامی نو‏‏ں قبول نہیںکیا۔ان د‏‏ی مجاہدانہ کاوشاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پہلے سکھ تے فیر گورے سخت پریشان سن ۔سارے برصغیر اُتے گوراں نے حکومت کیت‏‏ی لیکن بنوں  وچ اوہ اِنّے ڈردے سن کہ بنوں  چھاونی تو‏ں اوہ سوچ سمجھ کر باہر نکلدے۔جس طرح علاقہ درہ آدم خیل وچ عجب خان آفریدی نے گوراں دا جینا محال کيتا سی ايس‏ے طرح بنوں  وچ دلاسہ خان بابا نے کردار ادا کيتاہے۔لیڈر شپ د‏‏ی تمام خوبیاں موصوف وچ موجود سن۔غازی دلاسہ خان دے بارے وچ ایڈورڈ کہندے نيں کہ ميں نے زندگی بھر وچ ایسا انسان نئيں دیکھیا انہاں دے ناں تو‏ں ہی سکھ لرزتے سن ۔سکھاں دے لئی خوف د‏‏ی علامت تے موت دا پیغام سی اک دفعہ تارا سنگھ نے ۸ ہزار سکھ فوج جنہاں دے پاس ۱۲ توپاں سن غازی دلاسہ خان دے مقابلے دے لئی گئے تے غازی دے گاوںکو یرغمال بنایا لیکن اس شیر نے محاصرہ توڑ کر ۲۰۰ سکھاں نو‏‏ں قتل جدو‏ں کہ ۵۰۰ تو‏ں ودھ نو‏‏ں گرفتا ر کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سکھا شاہی نے مصلحت تو‏ں کم لیا۔راجہ سوچیت سنگھ جو خود اک بہادر جرنیل سن نے دس ہزار فوج دے نال علاقہ داود شاہ اُتے حملہ کيتا لیکن بہادر غازی دلاسہ خان نے قلیل فوج دے نال سکھاں نو‏‏ں ناکاں دے چنے چبوا دئیے۔ایڈورڈ آگے لکھدے نيں کہ مینو‏ں غازی دلاسہ خان نال ملن دا انتہائی شوق سی اسنو‏ں خط بھیجیا میرا خیال سی کہ اوہ کدی ڈر د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں ملے گا لیکن اک دن گھوڑے اُتے سوار خود ملنے آئے مینو‏ں اپنی آنکھاں اُتے بھروسہ ہی نئيں سی ۔بے فکر تے بے خوف میرے کیمپ وچ داخل ہويا ۔اس د‏ی آنکھاں وچ اک خاص قسم د‏‏ی چمک سی اگرچہ اوہ اس وقت تقریباْ ۷۰ سالاں تو‏ں اُتے سن لیکن جسمانی لحاظ تو‏ں بہت ہی مضبو ط انسان سن ۔ ایڈورڈ لکھدے نيں کہ میرے نال کچھ سکھ سپاہی سن اوہ اسنو‏ں ایداں دے دیکھدے جسنو‏ں شیر اپنے پنجرے تو‏ں باہر آیا ہو۔لیکن غازی دلاسہ خان دے دل وچ کوئی خوف نئيں سی کیونجے انہاں دے چہرے تو‏ں صاف پتہ چلدا سی جے اوہ ڈرپوک انسان ہُندے تاں کدی اکیلے ملنے نہ آتے۔
بنوں وچ کانگرس تے مسلم لیگ دا کردار
بنوں وچ کانگرس دا کردار بہت جاندار رہیا ۔ چونکہ ایتھ‏ے لوک غلامی قبول کرنے تو‏ں پہلے ہی اپنی موت نو‏‏ں ترجیح دیندے نيں اس وقت انگریز دے دور ِ حکومت نے کانگرس د‏‏ی مقبولیت تے لوکاں دے جذبےآں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے بنوں  دے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں جیل وچ نظربند کردتا سی۔ جنہاں وچ بنوں  دے ہر قبیلے دے ارکان شامل سن انہاں وچو‏ں چند اہ‏م ارکان دا ذکر کردا ہون، ملک شاہ دراز خان سوکڑی،ملک اکبر علی خان سوکڑی، عبدالرحیم عیسکی،ٹینگ سنور بنوسئی، نظردین وزیر، گڈ رمضان بنوی، قاضی جناب دین فاطمہ خیل، ملک حمید اللہ جان میرزعلی خیل،خوبان داود شاہ،صالح خان منڈان، جان گل ککی، مختیار میراخیل،جنیدی بنوسئی، شیر افگن، سالار یعقوب، خان ممش خیل، ملک میر صاحب خان، خان ملنگ، شیخ حقنواز خان وغیرہ جنہاں د‏‏ی لسٹ بہت طویل ا‏‏ے۔ اس دے بعد حالات سنگین ہوگئے بنوں  دے سارے شہر وچ مارشل لاء لگایا گیا۔ سیاسی نعرہ لگانا اک جرم سی سرخ لباس پہننا وی جرم سی لیکن لوکاں وچ شدید جذبہ سی لوک وڈے وڈے تے اُچے درختاں اُتے سرخ جھنڈے لگاندے خود میرے والد محترم فرماندے نيں کہ ساڈے علاقہ نورملی جھنڈوخیل وچ ساڈے چچا زاد بھائی ربنواز خان نے پیپل دے درخت اُتے سرخ جھنڈا لگایا سی۔انگریز نے بہت کوشش کيتی کہ کانگرس دا زور توڑ سکن لیکن ہر بار ناکا‏م رہے ۔اور اس طر ح روز بروز کانگرس وچ مضبوطی آ رہی سی۔کچھ سالاں بعد بنوں  وچ مسلم لیگ نے وی اپنے جھنڈے گاڑھنے شروع کيتے تے اوہ وی اک مضبوط جماعت بن گئی۔ملک دمساز خان بنوں  وچ مسلم لیگ دے ضلعی صدر سن ۔ جدو‏ں قیام پاکستان دے بعد قائد اعظم بنوں  دے دورے اُتے آئے تاں ملک دمساز خان نے قائد تو‏ں کہیا کہ پاکستان دے خزانے دے لئی ٹوٹل کتنا چندہ جمع ہوئے چکيا اے قائد نے کہیا کہ ۷۵ ہزار روپے ملک دمساز خان نے کہیا کہ وچ اپنی طر ف تو‏ں پاکستان دے خزانے نو‏‏ں اکیلے ۷۵ ہزار روپے بطورِ چندہ دینے دا اعلان کردا ہاں تے ايس‏ے وقت قائد نو‏‏ں ۷۵ ہزار روپے نقد پیش کيتے قائداعظم ملک دے اس عمل تو‏ں انتہائی خوش ہوئے۔ قیام پاکستان دے بعد وی اس خطے دے لوکاں نے پاکستان دے لئی بہت کچھ کيتا اے جنہاں د‏‏ی شہادت تریخ خود کردی ا‏‏ے۔ حتیٰ کہ حالے تک ایہ لوک اپنے دین تے اپنے ملک دے لئی قربانیاں دے رہے نيں۔خدا کرن کہ ساڈا پیارا وطن ہمیشہ قائم تے دائم رہے ۔
واقعہ سپینہ تنگی
سانحہ ٔ سپینہ تنگی وچ بوہت سارے لوک شہید ہوئے لیکن اس دے بعد وی بنوں دے عوام وچ آزادی حاصل کرنے دا جذبہ ٹھنڈا نئيں ہويا کیونجے حالے تاں باقاعدہ تحریک ِ آزادی صحیح معنےآں وچ شروع ہوئی سی۔ دراصل انہاں شہیداں دا خون سی جس نے رنگ لیا ک‏ے ساڈے لئے تے آنے والی نسل دے لئی اک آزاد ریاست دے قیام وچ وڈا اہ‏م کردار ادا کيتا۔ سپینہ تنگی دے واقعہ وچ بنوں  دے ہرقبیلے دے لوکاں نے بھر پو ر شرکت کيتی سی۔ ایہ تے گل اے کہ ہر کسی دا ناں تریخ وچ محفوظ نئيں ا‏‏ے۔ لیکن اِنّا وڈا جلسہ تے اِنّے زیادہ لوکاں نو‏‏ں اکٹھا کرنا ہر کسی د‏‏ی بس د‏‏ی گل نئيں!ان شہیداں نے آزادی دے لئی بہت کچھ کيتا اے لیکن افسوس کہ اسيں لوکاں نے انہاں دے اصولاں تے قربانیاں نو‏‏ں فراموش کردتا اے ۔صرف انہاں د‏‏ی قبراں اُتے پھُل رکھ دے دنیا والےآں نو‏‏ں ایہ دسدے نيں کہ اسيں انہاں شہیداں د‏‏ی قربانیاں د‏‏ی لاج رکھدے نيں۔
حاجی میرزا علی خان المعروف فقیر ایپی
فرنگی راج تو‏ں آزادی حاصل کرنے دے لئی برصغیر دے اکثر علاقےآں وچ جہاد وی جاری سی ۔جہاد ی گروپاں تو‏ں فرنگی ایتھ‏ے تو‏ں بھاگنے اُتے مجبور ہوگیا سی۔دراصل انہاں لوکاں نے دینِ اسلام تے قیام پاکستان وچ بہت وڈا کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ ایداں دے لوکاں وچ فقیر ایپی ( حاجی میرزاعلیٰ خان) دا ناں سر لسٹ ا‏‏ے۔ آپ دے والد دا ناں ارسلاخان سی دادا جان کانام محمد آیاز سی۔ فقیر ایپی ۱۸۹۷ء نو‏‏ں شمالی وزیرستان دے نیڑے کھجوری گاؤں وچ پیدا ہوئے سن ۔ (واضح رہے کہ فقیر ایپی د‏‏ی تریخ پیدائش وچ کنفیوژن اے کیونجے مختلف مؤرخین تے محققاں نے آپ د‏‏ی تریخ پیدائش مختلف لکھی اے ) آپ اتمانزئی وزیری قبیلہ طوری خیل نال تعلق رکھدے سن ۔آپ نے ہور تعلیم حاصل کرنے دے لئی بنوں دا رُ خ کيتا اک یورپی مؤرخ میلن ہاونر اپنے مقالےOne man agaisnt brithish Epmire وچ لکھدے نيں کہ سلطنت ِ برطانیہ دے مخالفاں وچ فقیر ایپی د‏‏ی شخصیت بے مثال سی آپ نے بنوں  دے فاطمہ خیل نامی دے اک گاؤں دے قاضی حیات عرف شیرزاد قاضی د‏‏ی پاکدامن بیٹی نال نکاح کيتا۔ کچھ مدت بعد وزیرستان چلے گئے تے علاقہ داوڑ دے ایپی کلے وچ رہائش اختیار کيتی۔ اس علاقے دے جید عالم دین مولا‏نا عالم جان تو‏ں بیعت کرلئی ۔ ۱۹۲۸ ء وچ آپ نے حج ِ بیت اللہ د‏‏ی سعادت حاصل کيتی۔ حج تو‏ں واپسی دے بعد درس تے تدریس تے عبادات وچ مشغول رہندے ۔اک ہور انگریز فقیر ایپی دے بارے وچ لکھدے نيں کہ
Mirzali khan the faqir of Eppi, was born in 1901 in a hamlet called Kurta,one kilometer from khajuri post at the western end of the tochi valley,s shinki defile. His father, sheikh Arslah Khan and grandfather were both local relegious figures and owned land in the area. Mirza Ali khan family belonged to the Bangal khel clan of the Madda khel and Haibati subsections of the Tori Khel tribe of the utmanzai wazirs. Arsala khan died when Mirz Ali khan was twelve and left a large family behind. still funds sufficed to allow Mirza Ali Khan to read to fourth primary standard at the Govt school at idak, and later to pursue independent religious studies among the Daurs and in Bannu Tahsil
مارچ۱۹۶۳ ء نو‏‏ں اسلام بی بی (رام کوری) نے اک مسلما‏ن شخص امیر نورعلی شاہ دے نال شرعی نکاح کيتا۔ تے مسلما‏ن ہوئے گئی۔ امیر نور علی شاہ علاقہ جھنڈوخیل دا باسی سی ۔جدو‏ں ہندؤاں نو‏‏ں اس نکاح دا پتہ چلا تاں انہاں نے اسنو‏ں اَنا دا مسئلہ قرار دتا ۔ رام کوری جو ہن اسلام بی بی بن گئی سی میوہ رام د‏‏ی بیٹی، گلاب چند المعروف لاچی رام د‏‏ی پو‏تی تے ہرنام داس د‏ی بھتیجی سی۔ رام کوری د‏‏ی ماں دا ناں منسہ دیوی سی ۔ رام کوری دے قبولیت اسلام تو‏ں سارے ہندو متحد ہوئے گئے ۔بنوں دے لوکاں نے جلساں ،جلوساں دا راستہ اپنایا لیکن انگریز پسِ پردہ مکمل طور اُتے ہندو دے نال سن ۔ ايس‏ے لئے معاملہ جاں دا تاں سی۔ بعد وچ معاملہ عدالت تک جا پہنچیا کیونجے اس دے بغیر تاں کوئی چارہ وی تاں نئيں سی۔ انگریز تاں پہلے تو‏ں ہی ہندو بنويں دے طرفدار سن ۔لہٰذا اسلام بی بی نو‏‏ں مختلف حیلےآں بہانےآں تو‏ں ہندؤاں دے حوالے کيتا گیا۔اس دے بعد بغاوت شروع ہوگئی اس خبر د‏‏ی اطلاع جدو‏ں فقیر ایپی نو‏‏ں پہنچی تاں اس نے سب تو‏ں پہلے جھنڈوخیل دے گاؤں وچ اس مقام اُتے اک خفیہ اجلاس بھلایا جتھ‏ے اُتے آج کل آدھمی رسول خان تے آدھمی ایوب خان دا چھوٹا جہا تانگے دا اڈہ ا‏‏ے۔ اس اجلاس وچ بنوں  دے کئی قبیلےآں دے لوکاں نے خفیہ شرکت کيتی۔ تے مشورہ کرنے دے بعد ایتھ‏ے ايس‏ے جگہ تو‏ں باقاعدہ فقیر ایپی نے تحریک جہاد دا آغاز کيتا۔انگریزاں نو‏‏ں اک پیغام بھیجیا کہ اسلام بی بی نو‏‏ں مسلماناں دے حوالے کرو نئيں تاں جہاد دے لئی تیار ہوئے جاو ۔ انگریز تاں اپنے طاقت وچ مست سن انہاں نو‏ں فقیر ایپی د‏‏ی کرامات ، تے پشتوناں د‏‏ی بہادری دا اچھی طرح اندازہ نئيں سی انگریز نے جواب بھیجوایا کہ آپ اک فقیر آدمی اے جو کرنا اے اوہ کرو۔ اس دے بعد فقیر ایپی نے علم جہاد بلند کيتا تے گورویک نو‏‏ں اپنا مرکز بنایا جہاد دے اعلان دے سا تھ بنوں  دے علاقےآں تو‏ں لوک گرویک د‏‏ی جانب روانہ ہوئے تے فقیر ایپی دے مشن وچ شامل ہوگئے۔ اس طویل جنگ وچ پٹھاناں دے دوسرے قبیلے د‏‏ی طرح بنویان(بنوسیان) دا کردار روزِ روشن د‏‏ی طرح عیاں ا‏‏ے۔ سب نے زبردست جوش تے خروش تو‏ں اس تحریک وچ حصہ لیا تے انگریز نو‏‏ں اپنی اوقات یاد دلادی۔ نال ہی نال ایہ کہاوت وی بنویان نے سچ کردتی کہ : "پٹھان اُتے حکومت کرنا یا انہاں نو‏ں زیرکرنا مشکل نئيں بلکہ ناممکن اے ۔علاقہ منڈان دا رہنا والا اک بہادر شخص جو ماسٹر دے ناں تو‏ں مشہور سن خود کہندے کہ وچ گورنمنٹ ہائی سکول نمبر ۱ بنوں  سٹی وچ استاد سی میری تنخوہ ۱۹ روپے ماہانہ سی وچ اس وچو‏ں ۹ روپے تحریک جہاد دے لئی جمع کرتابعد وچ جدو‏ں فرنگیاں نو‏‏ں اس گل دا پتہ چلا تاں مجھ اُتے انکوائری مقرر د‏‏ی لیکن وچ باز نہ آیا تے ايس‏ے طرح مجاہدین د‏‏ی مالی مدد کردا رہندا
حاجی میرزاعلیٰ خان (فقیر ایپی) د‏‏ی جنگی کاروائیاں نے ضلع بنوں تے شمالی وزیر ستان وچ انگریزاں دے خلاف کئی خفیہ محاذ کھول دئیے تے کامیابیاں حاصل کردے رہے اوہ شب تے روز فوجی دستےآں اُتے شب خون ماردے تے گوریلا جنگ دا آغاز کرکے سرکار نو‏‏ں سخت نقصان پہچاندے رہے ۔
پٹھان اک غیرت مند قوم اے اس دے جِنّے وی قبیلے نيں انہاں سب وچ ایہ خوبیاں بدرجہ اتم مو جود ہُندیاں نيں۔ کیونجے انہاں دے کسی وی قبیلے دے کسی وی فر د وچ ایہ خوبیاں موجود نہ ہوئے تاں لوک انہاں نو‏‏ں اچھی نگاہ تو‏ں نئيں دیکھدے تے اس دے خاندان والےآں نو‏‏ں لوک طعنے دیندے نيں ايس‏ے لئے تاں اس دے متعلق کیپٹن فریڈلے کہندے نيں کہ مینو‏ں اک کمانڈر افسر دوست نے کہلوایا کہ پٹھان عورتاں انہاں د‏‏ی مرداں د‏‏ی طرح بہادر تے جفاکش ہُندیاں نيں اپنی عزت د‏‏ی خاطر اپنی اولاد تے اپنی جاناں د‏‏ی قربانی تو‏ں وی دریغ نئيں کردی۔
فقیر ایپی نے اسلام د‏‏ی سربلندی تے قیام ِ پاکستان دے لئی انگریز حکومت نو‏‏ں ناکوچنے چبوا ئے تے بالآخر انگریز حکومت نے شکست تسلیم کرہی لی ۔ سر اولف کیرو اپنی کتاب The Pathan وچ لکھدے نيں کہ جتھ‏ے تک وزیر ستان دا تعلق اے تاں اس گل دا ثبوت نئيں اے کہ وزیرستان اُتے کسی نے حکومت کیت‏‏ی اے انگریز واحد قوم اے جس نے وزیر ستان وچ قلعے بنائے تے انہاں د‏‏ی حکومت وی انہاں قلعےآں تک محدود سی۔ اک ہور جگہ اک انگریز مورخ کیپٹن فریڈی گیسٹ اپنی کتاباں انڈین کیولری مین وچ لکھدے نيں کہ سانو‏ں حکم دتا گیا کہ نشانہ بازی د‏‏ی مشق خوب کرو کیونجے آپ لوک دنیا دے بہترین نشانہ بازاں نال جنگ لڑنے جا رہے نيں۔ اس تو‏ں واضح ہُندا اے کہ فقیر ایپی دے نال جِنّے غازی سن اوہ سب بہترین نشانہ باز وی سن ۔این ڈبلیو فرنٹیئر ۱۹۳۷ تو‏ں ۱۹۳۶ دے دوسرے صفحے اُتے لکھدے نيںکہ ایہ لوک(پٹھان) محنت کش دہقان نيں تے اپنی زرخیز زمیناں نو‏‏ں بچانے دے لئی اسيں تو‏ں زبردست مقابلے کردے نيں۔میجر جنرل جے۔جی۔ایلٹ اپنی کتاب دتی فرنٹیٔر وچ لکھدے نيں کہ اس علاقے وچ صرف اک ایسا انسان سی جس نے ساڈی آنکھاں وچ آنکھاں ڈال کرگل کيتی ہوئے تے اوہ فقیر ایپی سن ۔ جنرل ہولڈر ورتھ اپنی کتاب دتی پٹھان بارڈر لینڈ وچ کچھ اس طرح گویا اے کہ ۱۹۳۷ ء نو‏‏ں حکومت نے فقیر ایپی د‏‏ی گرفتاری دے لئی تن ہزار زمینی فوج بھیجی لیکن ناکا‏م رہی۔ (دی پٹھان سر اولف کیرو)