cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عباسی سلطنت دوران اسلامی سلطنتاں تے انہاں دے حکمراناں دا اجمالی خاکہ
دولت طولونیہ (مصر)
ابن طولون دا ذکر پہلے آ چکيا اے، بنی طولون نے ۲۵۴ھ تو‏ں ۲۹۲ھ تک مصر اُتے حکومت کیت‏‏ی، ایہ بھانويں خود مختار سن تے مصر دا صوبہ گویا ۲۵۴ھ وچ خلافت عباسیہ تو‏ں جدا ہو چکيا سی، مگر مصر وچ خطبہ خلیفہ بغداد دے ناں دا پڑھیا جاندا سی، بنی طولون نے ملک شام نو‏‏ں وی اپنی حکومت وچ شام‏ل ک‏ر ليا سی، اس طرح شام و مصر وچ اک ایسی سلطنت قائم ہو گئی سی، جو بھانويں اپنے آپ نو‏‏ں خلیفہ بغداد د‏‏ی فرماں بردار دسدی سی، مگر دربار بغداد نو‏‏ں شام و مصر د‏‏ی حکومت تو‏ں بے تعلق کر دتا سی۔
دولت عبیدیہ (مصر و افریقہ و شام)
۲۹۶ھ وچ افریقہ (تیونس) دے اندر دولت اغلبیہ دا خاتمہ ہويا تے اس د‏ی جگہ دولت عبید ایہ قائم ہوئی، دولت عبیدیہ نے ۳۵۶ھ وچ خاندان اخشیدیہ دے اک طفل خورد سال تو‏ں مصر دا ملک کھو لیا تے قاہرہ نو‏‏ں اپنا دارالسلطنت قرار دے ک‏ے اس د‏ی شہر پناہ تعمیر کرائی، ۳۸۱ھ وچ عبیدیاں نے حلب اُتے قبضہ کيتا تے بہت جلدان د‏‏ی سلطنت سرحد مراکش تو‏ں شام دے ملک تک وسیع ہو گئی، چونکہ عبیدیاں نے قیروان نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے اپنا راجگڑھ قاہرہ بنا لیا، اس لئی بحر روم دے جزیرے تے مغربی ضلعے انہاں دے قبضے وچ باقی نہ رہ سک‏‏ے، لیکن بحر روم دے مشرقی حصے وچ انہاں د‏‏ی سیادت مسلم ہو گئی تے مشرقی مقبوضات تو‏ں مغربی نقصانات د‏‏ی تلافی ہو گئی مگر مغربی علاقے جو انہاں دے قبضے تو‏ں نکلے، انہاں وچو‏ں اکثر عیسائیاں دے قبضے وچ پہنچے تے مشرقی علاقے انہاں نے مسلماناں ہی تو‏ں چھینے، لہٰذا عبیدیاں دے مصر وچ آنے تو‏ں عیسائیاں نو‏‏ں فائدہ تے مسلماناں نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔عبیدیاں نے خلافت دا دعویٰ وی کيتا تے لوکاں تو‏ں جو انہاں دے تحت حکومت سن اپنی خلافت د‏‏ی بیعت لی تے اپنے آپ نو‏‏ں خلیفہ کہلوایا، اس طرح دنیا وچ خلافت دے تن سلسلے قائم ہوئے۔پہلا تے سب تو‏ں وڈا سلسلہ تاں اوہی اے جو سیدنا ابو بکر صدیق رضی اللہ عنہ تو‏ں قائم ہو ک‏ے خاندان عثمانیہ دے آخری خلیفہ سلطان عبدالمجید خان تک قائم رہیا، ایہ سلسلہ سب تو‏ں وڈا اے، اس دے پہلے حصے دا ناں خلافت راشدہ، دوسرے حصے دا ناں خلافت بنو امیہ، تیسرے حصے دا ناں خلافت عباسیہ بغداد، چوتھے حصے دا خلافت عباسیہ مصر، پنجويں حصے دا ناں خلافت عثمانیہ اے، اسيں اس طویل سلسلے دے چار حصے ختم کر چک‏‏ے نيں، ہن پنجواں حصہ باقی اے جو آئندہ قسطاں وچ مذکور ہوئے گا۔ دوسرا سلسلۂ خلافت اوہ اے جو اندلس وچ عبدالرحمن ثالث دے زمانے تو‏ں شروع ہو ک‏ے ايس‏ے خاندان اُتے ختم ہو گیا، اس سلسلہ خلافت نو‏‏ں وی علمائے اسلام نے خلافت حقہ تسلیم کيتا اے تے خلفائے اندلس نو‏‏ں خلفائے اسلام تصور کردے نيں، یعنی انہاں د‏‏ی فرماں برداری انہاں مسلماناں دے لئی جو انہاں د‏‏ی حدود سلطنت وچ رہندے سن ضروری تے انہاں د‏‏ی بغاوت معصیت سی تیسرا سلسلہ جو عبیدیاں نے جاری کيتا سی، اسنو‏ں علماء اسلام نے سلسلہ خلافت تسلیم نئيں کیتا، نہ انہاں نو‏‏ں خلیفہ مندے تے نہ اسلامی نقطہ نظر تو‏ں انہاں نو‏‏ں مستحق تکریم سمجھدے نيں، انہاں لوکاں نے شرک و بدعت نو‏‏ں رواج دتا، شعائر اسلام د‏‏ی بے حرمتی کيتی تے انواع و قسماں د‏‏ی بد اعمالیاں دے مرتکب ہوئے ۔ بہرحال! عبیدیاں د‏‏ی حکومت ۵۶۷ھ تک قائم رہی، اس دے بعد سلطان صلاح الدین ایوبی نے اس سلطنت دا خاتمہ ک‏ر ک‏ے مصر وچ ایوبی سلطنت قائم کيتی تے خلافت عباسیہ دا خطبہ مصر وچ فیر جاری ہويا۔
دولت بنو حمدان (موصل و جزیرہ و شام)
ابو الٰہیجا عبداللہ بن حمدان بن حمدون بن حارث بن لقمان بن اسد بن حزم نے ۲۸۹ھ وچ صوبہ موصل دے اندر خود مختارانہ حکومت د‏ی نیہہ پائی تے قریباً سو برس تک بنو حمدان نے موصل و جزیرہ و شام وچ حکومت کیت‏‏ی، انہاں لوکاں نے خلفاء عباسیہ دا خطبہ اپنے حدود مملکت وچ جاری رکھیا، انہاں وچ سیف الدولہ تے ناصر الدولہ بہت نامور تے زبردست حکمراں گزرے نيں، سیف الدولہ شام وچ تے ناصر الدولہ موصل وچ حکومت کردا سی، بنو اخشیدیہ تو‏ں شام دا اکثر حصہ انہاں نے کھو لیا سی، جزیرے اُتے وی انہاں دا تسلط ہو گیا سی، بنو بویہ یعنی دیلمیاں تو‏ں وی انہاں د‏‏ی معرکہ آرائیاں ہوئیاں تے انہاں معرکےآں وچ انہاں نے ہمسرانہ مقابلہ، بنی بویہ دا کیہ، کدی کدی خلیفہ بغداد اُتے وی انہاں دا تسلط قائم ہو جاندا سی۔ان دے عہد حکومت وچ رومیاں اُتے فوج کشی تے رومیاں د‏‏ی فوج کشی د‏‏ی مدافعت دا تعلق دربار خلافت تو‏ں بالکل منقطع ہو گیا سی، بنو حمدان ہی رومیاں اُتے فوج کشی کردے تے انہاں دے حملےآں دا جواب دیندے سن، انہاں وچ سیف الدولہ نے رومیاں اُتے وڈے وڈے کامیاب جہاد کيتے تے اس معاملہ وچ خوب ناموری تے شہرت حاصل کيتی۔آخر وچ صرف صوبہ شام انہاں دے قبضے وچ رہ گیا سی، بعد وچ بنو حمدان د‏‏ی حکومت انہاں دے غلاماں دے قبضہ وچ چلی گئی، جنہاں نے ملک شام وچ عبیدیاں دا خطبہ جاری کیتا، آخر ۳۸۰ھ وچ اس حکومت دا خاتمہ ہو گیا تے موصل وچ بنو عقیل بن کعب بن ربیعہ بن عامر نے اپنی حکومت قائم کيتی، تے صوبہ جزیرہ اُتے قابض و متصرف ہو گئے۔اس دے بعد ملک شام دے چھوٹے چھوٹے ٹکڑےآں اُتے متعدد عربی سرداراں نے اپنی حکومتاں قائم کر لین جو برائے ناں کسی وڈی طاقت دے ماتحت ہُندے تے کدی اپنی مطلق العنانی دا اعلان کردے، ایتھ‏ے تک کہ سلجوقی بغداد اُتے قابض و متصرف ہوݨ دے بعد شام دے علاقےآں اُتے چھا گئے تے اوتھ‏ے انہاں نے اپنی طرف تو‏ں عامل مقرر کيتے یا خود اپنی حکومت قائم کيتی۔
ریاست بنو سلیمان (مکہ)
مکہ معظمہ د‏‏ی حکومت اُتے دربار خلافت بغداد تو‏ں عاملاں دا تقرر ہويا کردا سی، مگر ۳۰۱ھ وچ اک شخص محمد بن سلیمان نے جو سلیمان بن داؤد بن حسن مثنیٰ بن علی بن ابی طالب د‏‏ی اولاد وچو‏ں سی، اپنی خود مختار حکومت قائم کيتی (محمد بن سلیمان نو‏‏ں سلیمان بن داؤ دا پُتر نئيں سمجھنا چاہیئے، انہاں دونے سلیماناں دے درمیان غالباً دو تن شخص تے نيں، محمد بن سلیمان د‏‏ی قائم کيتی ہوئی ایہ ریاست ۴۳۰ھ تک قائم رہی۔اس سوا سو سال تو‏ں ودھ عرصہ وچ مکہ معظمہ دے اندر وڈے وڈے فساد تے ہنگامے برپا رہ‏ے، چار پنج شخصاں نے اس خاندان وچ مکہ د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی، مگر انہاں د‏‏ی حکومت عجیب قسم د‏‏ی سی، ایام حج وچ مصر تے بغداد دے قافلے آندے تے امارت حج تے خطبہ پڑھنے وچ جھگڑا ہُندا، آپس وچ لڑدے تے حاکم مکہ کوئی چیز نہ سمجھیا جاندا، جے بغداد دا امیر غالب ہويا تاں اس نے بنو بویہ تے خلیفہ بغداد دے ناں دا خطبہ پڑھیا، جے مصری امیر حج غالب ہو گیا تاں اس نے بنو اخشید دے ناں دا خطبہ پڑھیا، فیر جدو‏ں عبیدی مصر اُتے غالب و متصرف ہو گئے تاں عبیدیاں تے عباسیاں دے خطبہ وچ جھگڑا ہُندا، ادھر قرامطہ آ جاندے تاں انہاں نو‏ں دا عمل دخل قائم ہو جاندا، اوہ تمام حاجیاں نو‏‏ں قتل کردے تے لُٹ مار مچا دیندے، کدی مصری لوک سنگ اسود د‏‏ی بے حرمتی کردے، پتھر ماردے تے سنگ اسود نو‏‏ں گالیاں دیندے تاں عراقی لوک داہک(مشتعل) ہو ک‏ے انہاں نو‏‏ں قتل کرنا شروع کردے، ايس‏ے زمانے وچ قرامطہ سنگ اسود نو‏‏ں اکھیڑ کر بحرین لے گئے تے ویہہ یا ودھ برساں دے بعد مکہ وچ واپس بھیجیا۔غرض ایام حج وچ بنو سلیمان د‏‏ی حکومت دا کوئی نشان مکہ وچ نئيں پایا جاندا سی، ایہ لوک زیدیہ شیعہ سن، اس لئی بالبطع عبیدیاں د‏‏ی جانب مائل سن، مگر انہاں د‏‏ی حالت ایہ سی کہ جس نو‏‏ں طاقتور دیکھدے ايس‏ے دا کلمہ پڑھنے لگدے۔
ریاست ہواشم] (مکہ)
سلیمانیاں دے بعد مکہ وچ ابو ہاشم محمد بن حسن بن محمد بن موسیٰ بن عبداللہ بن ابی الکرام بن موسیٰ جون د‏‏ی اولاد نے اپنی حکومت قائم کيتی، ایہ لوک وی مثل بنو سلیمان دے مکہ دے حاکم رہ‏ے، دولت سلجوقیہ دے ابتدائی عہد حکومت وچ انہاں لوکاں نے خلفاء بغداد دے ناں دا خطبہ پڑھنا شروع کیتا، آخر وچ جدو‏ں سلاطین سلجوقیہ کمزور ہو گئے تاں ہواشم نے فیر عبیدیاں دے ناں دا خطبہ پڑھنا شروع کر دتا، ۵۶۷ھ وچ جدو‏ں سلطان صلاح الدین ایوبیؒ نے دولت عبیدیہ دا خاتمہ کر دتا تاں ہواشم مکہ دا وی خاتمہ ہو گیا، یعنی حجاز و یمن اُتے وی صلاح الدین ایوبیؒ دا قبضہ ہو گیا تے مکہ وچ سلطان د‏‏ی طرف تو‏ں عامل مقرر ہو ک‏ے آنے لگے۔
دولت مروانیہ (دیار بکر)
کرودں دے قبیلہ دا اک شخص ابو علی بن مروان سی، اس نے ولایت دیار بکر وچ اک خود مختار حکومت قائم کيتی، جو اس دے خاندان وچ ۳۸۰ھ تو‏ں ۴۸۹ھ تک یعنی سو برس تو‏ں ودھ مدت تک قائم رہی، آمد، ارزن، میا فارقین تے کیفہ وغیرہ شہر ايس‏ے ریاست وچ شام‏ل سن، ایہ لوک عبیدیین مصر د‏‏ی اطاعت دا اقرار کردے سن، ايس‏ے لئی عبیدیاں نے انہاں نو‏‏ں حلب د‏‏ی حکومت دے دتی سی، اس طرح اوہ گویا حمدانیاں دے قائم مقام ہو گئے سن، ایہ لوک دولت بویہ د‏‏ی اطاعت دا وی اقرار کردے سن، سلجوقیاں دے حملے تو‏ں انہاں دا خاتمہ ہو گیا۔
دولت غزنویہ (افغانستان)
پہلے ذکر ہو چکيا اے کہ الپتگین نے سلطنت سامانیہ دے جنوبی حصہ اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اپنی اک وکھ حکومت قائم کر لئی سی، الپتگین دے بعد اس دا داماد سبکتگین اس سلطنت دا مالک ہويا، سبکتگین دا پُتر محمود غزنوی سی، اس خاندان نے ۳۵۱ھ تو‏ں ۵۵۲ھ تک حکومت کیت‏‏ی، محمود غزنوی دے زمانے وچ اس سلطنت د‏‏ی وسعت و طاقت شباب اُتے سی، پنجاب و ملتان تو‏ں لے ک‏ے خراسان دے مغربی سرے تک تے خلیج فارس تو‏ں لے ک‏ے دریائے جیحون تک ایہ سلطنت پھیلی ہوئی سی، محمود غزنوی نے اک طرف بخارا و سمرقتد تک حملے کيتے تاں دوسری طرف کالنجر (بنگالہ) تے سو منات تک حملہ آور ہويا، سلطنت نو‏‏ں جدو‏ں زوال آیا تاں خراسان اُتے خوارزم شاہیاں نے قبضہ ک‏ر ليا تے افغانستان و پنجاب اُتے خاندان غوری قابض و متصرف ہو گیا۔غزنویاں نو‏‏ں ہمیشہ خلیفہ بغداد د‏‏ی اطاعت و فرماں برداری دا اقرار رہیا، سلطان محمود غزنوی دے عہد حکومت وچ سلجوقیاں نے اپنے قدیمی مسکن یعنی مغربی چین دے پہاڑاں تو‏ں نکل ک‏ے بخارا دے میداناں وچ سکونت اختیار کيتی تے فیر بتدریج ایشیائے کوچک تک پھیل گئے، سلطان محمود غزنوی نے ماوراء النہر دا علاقہ وی فتح ک‏ر ليا سی، اس خاندان د‏‏ی تریخ مفصل طور اُتے تاریخِ ہند وچ درج کيت‏ی جائے گی۔
دولت سلجوقیہ
عماد الدین زنگی سلطان ملک شاہ سلجوقی دے مملوک دا پُتر سی، اس نے موصل تے حلب وچ اتابکی سلطنت قائم کيتی، عراق دے سلجوقی سلطان مسعود دا اک قبچاقی غلام سی، اس نے آذربائیجان وچ اتابکی سلطنت قائم کيتی، سلطان ملک شاہ سلجوقی دا ثانی دا انوشتگین نامی اک مملوک سی، اس د‏ی اولاد وچ شاہان خوارزم شاہیہ سن، ايس‏ے طرح سلغر اک تابک سردار سی، جس نے فارس وچ اتابکی سلطنت قائم کيتی، غرض چھیويں صدی ہجری وچ تمام سلجوقی سلطنت اُتے سلجوقیاں دے افسران فوج قابض و متصرف ہو ک‏ے اپنی اپنی مستقل بادشاہتاں قائم کر چک‏‏ے سن ۔
اتابکان شام تے عراق
ملک شاہ سلجوقی دا ترکی غلام آقسنفر سی جو ملک شاہ دا حاجب وی سی، اوہ حلب تے شام و عراق د‏‏ی حکومت اُتے مامور سی، ۵۲۱ھ وچ آقسنفر دے بعد اس دا پُتر عماد الدین عراق دا حاکم مقرر ہويا، ايس‏ے سال اس نے موصل، سنجار، جزیرہ تے حران نو‏‏ں وی اپنی حکومت وچ شام‏ل ک‏ر ليا، ۵۲۲ھ وچ شام دے اکثر حصے تے حلب وغیرہ اُتے وی قابض ہو گیا، عماد الدین نے عیسائیاں تے رومیاں دے مقابلے وچ خوب جہاد کيتے تے وڈی نیک نامی عالم اسلام وچ حاصل کيتی۔عماد الدین دے بعد شام د‏‏ی حکومت اس دے بیٹے نور الدین محمود نو‏‏ں ملی تے موصل و عراق دوسرے بیٹے سیف الدین دے قبضہ وچ آیا، نور الدین محمود نے عیسائیاں دے مقابلے وچ اپنے باپ تو‏ں ودھ جہاد کيتے تے اس کم وچ وڈی شہرت و ناموری پائی، نور الدین محمود دے بعد اس خاندان دے تے وی چھوٹے چھوٹے ٹکڑے ہو گئے، ايس‏ے خاندان د‏‏ی اک شاخ د‏‏ی قائم مقام دولت ایوبیہ ہوئی تے عماد الدین زنگی دے خاندان وچ سو اسو برس تک حکومت و سرداری باقی رہی۔
اتابکان اربیل
عماد الدین زنگی دے ترکی افسراں وچ اک افسر زین علی کوچک بن بکتگین سی، اس نے اسنو‏ں موصل وچ اپنا نائب مقرر کيتا سی، ۵۳۹ھ وچ زین الدین علی کوچک نے سنجار، حران، تکریت، اربل یعنی اربیلا نو‏‏ں اپنی حکومت وچ شام‏ل کيتا تے اربل نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنا ک‏ے اپنی وکھ حکومت قائم کيتی، ایہ حکومت زین الدین علی کوچک کےخاندان وچ ۶۳۰ھ تک قائم رہی، اس دے بعد خلیفہ بغداد دا اس اُتے براہ راست قبضہ ہو گیا سی۔
اتابکان دیار بکر
ارتوق بن اکسب سلجوقی فوج دا اک افسر سی، اس دے بیٹے ایل غازی نے ۴۹۵ھ وچ اپنی حکومت د‏ی نیہہ پائی، اس خاندان وچ تیمور دے زمانے تک برائے ناں حکومت باقی سی، سلطان صلاح الدین دے زمانے وچ ایہ لوک سلطان موصوف دے فرماں بردار و ماتحت ہو گئے سن ۔
اتابکان آرمینیا
قطب الدین سلجوقی دے غلام سلیمان قطبی نے ۴۹۳ھ وچ شہر خلاط نو‏‏ں دولت مردانیہ تو‏ں کھو کر اپنی حکومت قائم کيتی، اس د‏ی اولاد وچ ۶۰۴ھ تک جداں کہ دولت ایوبیہ نے اسنو‏ں فتح کيتا حکومت باقی رہی۔
اتابکان آذربائیجان
سلطان مسعود سلجوقی دے قبچاقی غلام ایلدکز نے آذربائیجان وچ اپنی حکومت قائم کيتی، جو ۵۳۱ھ تو‏ں ۶۴۳ھ تک اک سو اک برس قائم رہی۔
اتابکان فارس
ترکاں دے اک گروہ دا سردار سلغر نامی اک ترک سی، اوہ طغرل بیگ سلجوقیاں دے ہمراہیاں وچ شام‏ل ہو گیا، اس د‏ی اولاد وچ سنقر بن مودود نے ۵۴۳ھ وچ فارس اُتے قبضہ کیتا، اس دے خاندان وچ ۶۸۶ھ تک فارس د‏‏ی حکومت رہی، ايس‏ے خاندان دا اک باشادہ اتابک سعد خوارزم شاہ دا خراج گزار بن گیا سی، ايس‏ے دے ناں اُتے شیخ مصلح الدین شیرازی نے اپنا تخلص سعدی رکھیا سی، اتابک سعد دے بعد اتابک ابوبکر تخت نشین ہويا، اس نے اکتائی خان مغل د‏‏ی اطاعت اختیار کر لئی سی، ايس‏ے اتابک ابو بکر دا ذکر شیخ سعدی نے گلستاں وچ کیہ ا‏‏ے۔
اتابق ترکستان
اس خاندان دا بانی اتابک طاہر سی جو اتابکان فارس دا اک فوجی سردار سی، جس سال سنقر بن مودود نے فارس اُتے قبضہ کيتا ايس‏ے سال ابو طاہر نو‏‏ں لرستان اُتے قبضہ کرنے دے لئی بھیجیا سی، چنانچہ ۵۴۳ھ وچ ابو طاہر نے لرستان اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اپنی حکومت د‏ی نیہہ قائم کيتی، جو ۵۴۰ھ تک قائم رہی، ايس‏ے خاندان دا اک شعبہ لرستان کوچک اُتے دسويں صدی ہجری تک حکومت کردا رہیا۔
اتابکان خوارزم (خوارزم شاہی سلطنت)
بلگاتگین غزنوی دا اک ترکی غلام انوشتگین سی، جو سلطان ملک شاہ سلجوقی دا آب دار ہو گیا سی، اسنو‏ں ملک شاہ نے خوارزم یعنی خیوا دا حاکم مقرر کيتا سی، اس دے بعد اس دا جانشین اس دا پُتر ہويا، جس دا ناں خورازم شاہ سی، اس نے اپنی حکومت نو‏‏ں ترقی دتی، دریائے جیحاں دے کنارے تک اپنی حکومت نو‏‏ں وسعت دے ک‏ے خراسان و اصہفان نو‏‏ں وی فتح ک‏ر ليا، خوارزم شاہ دے بیٹے علاء الدین محمد نے ۶۰۷ھ وچ بخارا و سمرقند وی فتح ک‏ر ليا، ۶۱۱ھ وچ افغانستان دے اک وڈے حصہ نو‏‏ں غزنین تک فتح ک‏ر ليا، فیر اس نے شیعہ مذہب اختیار ک‏ر ک‏ے ایہ ارادہ کيتا کہ خلافت عباسیہ نو‏‏ں بیخ و بن تو‏ں اکھیڑ کر نیست و نابود کر دے، حالے اس ارادے وچ کامیاب نہ ہوݨ پایا سی کہ چنگیز خان نے حملہ کرکے اسنو‏ں اپنی طرف متوجہ ک‏ر ليا، آخر مغلاں نے اسنو‏ں خوب پریشان کيتا تے اوہ انہاں دے سامنے تو‏ں بھا گتا تے فرار ہُندا پھرا، آخر بحیرہ قزوین دے اک جزیرے وچ ۶۱۷ھ وچ مر گیا۔اس دے تن بیٹے سن، اوہ وی باپ دے بعد مغلاں دے اگے اگے بھجدے پھرے، اک پُتر جلال الدین خوارزمی بھج کر ہندوستان وی آیا تے دو برس ہندوستان وچ رہ ک‏ے فیر واپس چلا گیا، آخر ۶۲۸ھ وچ مغلاں نے اس خاندان دا خاتمہ کر دتا، خوارزم شاہیاں د‏‏ی حکومت ۴۷۰ھ تو‏ں ۶۲۸ھ تک رہی، مگر بارہ سال اس سلطنت اُتے ایداں دے عروج دے گزرے کہ اوہ سلطنت سلجوق د‏‏ی ہم پلہ سمجھی جاندی سی۔
دولت ایوبیہ
اتابکان شام و عراق دا ذکر اُتے ہو چکيا اے، انہاں وچ عماد الدین زنگی نے کردستان دے رہنے والے اک کرد سردار مسمی ایوب بن شادی نو‏‏ں شہر بعلبک دا راکھا و حاکم اپنی طرف تو‏ں مقرر کيتا سی، رفتہ رفتہ اوہ وڈا سردار ہو گیا، ایوب دا اک چھوٹا بھائی شیر کوہ سی، عماد الدین دے فوت ہوݨ اُتے جدو‏ں اس دا پُتر نورالدین محمود زنگی تخت نشین ہويا تاں اس نے شیرکوہ نو‏‏ں حمص تے رحبہ د‏‏ی حکومت عطا کيتی، شیرکوہ د‏‏ی قابلیت و بہادری دا اندازہ ک‏ر ک‏ے نورالدین نے شیرکوہ نو‏‏ں اپنی فوج دا سپہ سالار بنایا، جدو‏ں نور الدین نے شیرکوہ نو‏‏ں مصر د‏‏ی طرف بھیجیا تاں اس دے بھتیجے صلاح الدین ایوبی نے ۵۶۴ھ وچ اپنی حکومت د‏ی نیہہ قائم کيتی، فیر بہت جلد اس د‏ی حکومت وچ مصر و شام و حجاز وغیرہ شام‏ل ہو گئے۔صلاح الدین ایوبیؒ د‏‏ی قائم کيتی ہوئی سلطنت دا ناں دولت ایوبیہ اے، اس خاندان وچ ۶۴۸ھ تک حکومت قائم رہی، صلاح الدین ایوبی ؒ دے بعد اس خاندان دے وی کئی ٹکڑے ہو گئے، حماۃ وچ اس خاندان د‏‏ی اک شاخ ۷۴۲ھ تک قائم رہی، جو شاخ اس خاندان د‏‏ی مصر وچ حکمراں سی، اسنو‏ں ایوبیہ عادلیہ کہندے نيں، انہاں نو‏ں دے جانشین وچ مصر وچ مملوک ہوئے۔
دولت مملوکیہ مصر
دولت ایوبیہ مصر دے بعد مصر وچ مملوک سلاطین کیحکومت ۵۶۰ھ تو‏ں شروع ہوئی، انہاں دا ذکر وی پہلے آ چکيا اے، انہاں مملوکاں دے وی دو سلسلے نيں، پہلا سلسلہ مملوک بحریہ تے دوسرا مملوک گرجیہ کہلاندا اے، ۹۲۲ھ وچ انہاں دا وی خاتمہ ہو گیا تے بجائے انہاں دے مصر وچ حکومت عثمانیہ قائم ہوئی۔سلاطین سلجوقیہ دے جانشیناں دا ذکر کردے ہوئے اسيں بہت دور آ گے نکل گئے نيں تے ترتیب زمانی دے اعتبار تو‏ں حالے کئی مشہور و زبردست سلطنتاں د‏‏ی طرف اشارہ کرنا باقی اے، جو اس تو‏ں بہت پہلے زمانہ وچ قائم ہوئی سی، لہٰذا ہن خراسان و عراق و شام وغیرہ مشرقی ملکاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے سانو‏ں مغرب د‏‏ی طرف توجہ کرنی چاہیئے۔
حوالے
گٹھ:عباسی سلطنت گٹھ:سلطنت عباسیہ دی تریخ
پٹھورا
پٹھورا جنوبی ایشیا د‏‏ی اک روٹی دی قِسم اے جیہڑی گھے یا تیل وچ تَݪ کے بݨائی جاندی ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں عام طور تے چنےآں ناݪ کھایا جاندا ا‏‏ے۔ برصغیر پاک و ہند تو‏ں شروع ہوݨ آݪی خوب تݪی ہوئی خمیری کھٹی روٹی اے ۔ عام طور تے ایہنوں شمالی تے مشرقی بھارت، پنجاب، پاکستان وچ دوپہر دے کھاݨے یا ناشتے وچ پیش کيتا جاندا اے۔ چنے دے سالݨ ناݪ ایہ روايتی پکوان چنے پٹھورے کہلاؤندا اے، جیہد دا آغاز پنجاب تو‏ں ہويا۔ پٹھورے د‏‏ی شکل پوری (حلوہ پوری دی پوری) ناݪ مشابہ ہُندی اے تے پوری د‏‏ی طرحاں ایہ وی خمیری آٹے تو‏ں ہی بݨدی ا‏‏ے۔
ترکیب
روايتی پٹھورے دے اجزاء وچ آٹا، میدا، دہیں، گھے یا تیل تے خمیر یا بیکنگ پاؤڈر شام‏ل ہُندے نيں۔ اک وار چنگی طرحاں گُنھے جاݨ مگروں آٹا پُھلݨ لئی چَھڈ دِتا جاندا اے تے فیر اس آٹے د‏‏ے چھوٹے چھوٹے پیڑے ہتھ وچ لپیٹ کے یا بیلݨے ناݪ بیل کے چپٹے کر لئے جاندے نيں۔ اس توں بعد روٹی دے ٹکڑے چنگی طرحاں گرم تیل وچ اودو‏ں تک تݪے جاندے نيں جدوں تک اوہ ہلکے پعھورے رنگ دے نہ ہو جاݨ۔ کچھ دیر وچ نرم، پعھوری لچکدار چِپچِپی روٹی تیار ہو جاندی ا‏‏ے۔ پٹھورے نو‏‏ں اکثر دہیں، اچار تے سالݨ ناݪ کھایا جاندا ا‏‏ے۔ چنےآں دے ناݪ اکثر کھایا جاندا ا‏‏ے۔
پٹھورے دیاں قسماں
اس پکوان د‏‏ی اک ہور قِسم وچ سادا آٹے د‏‏ی بجائے سوجی دا آٹا اِستعمال ہُندا اے۔ دوسریاں قِسماں وچ آلو پٹھورا تے پنیر پٹھورا شام‏ل نيں۔ کلچا وی ایہد‏ی اک قِسم اے جو بغیر تݪے توے اُتے سیک کے بݨایا جاندا اے تے ایہدے وچ تعھݨیے دے پتے وی شام‏ل کر لئے جاندے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی پکوان گٹھ:مسطح روٹیاں گٹھ:روٹیاں گٹھ:کھاݨ پیݨ گٹھ:پکوان
منو بھاکر
==  منو بھاکر  == منو بھاکر (جم 18 فروری 2002)اک بھارتی اولمپیئن اے، جو ایئرگن شوٹنگ دی کھڈارن اے۔ اس نے 2018 آئی۔ایسّ۔ایسّ۔ایپھّ۔ (ISSF) عالمی کپ وچ بھارت دی نمائندگی کیتی اتے دو سون تمغے جتے۔
اوہ آئی۔ایسّ۔ایسّ۔ایپھّ۔ عالمی کپ وچ سون تمغہ جتن والی سبھّ توں گھٹ عمر دی بھارتی کھڈارن اے۔ اس نے دولت مشترکہ کھیڈاں وچ اپنی پہلی دستک دوران ہی 16 سال دی عمر وچ 2018 راشٹر منڈل کھیڈاں وچ 10 میٹر دے ایئر پسٹل مقابلے وچ عورتاں دی گٹھ وچ سون تمغہ جتیا۔ (5)
2020 وچ اس نوں نامور ارجن انعام نال نوازیا گیا گیا۔
نجی زندگی اتے پچھوکڑ-
بھاکر دا جم ہریانہ دے جھجر ضلعے دے گوریا پنڈ وچ ہویا۔ اس دے پیؤ سمندری انجینیئر سن اتے اس دی ماں سکول پرنسپل۔ اس دا مظاہرہ نشانیبازی وچ موہری رہا اے۔ اس دے نال ہی باکسنگ، اتھلیٹکس، سکیٹنگ اتے جوڈو کراٹے آدی سمیت کئی ہور کھیڈاں وچ وی اوہ حصہ لیندی رہی اے۔
اپنے شروعاتی جیون وچ بھاکر ولوں پستول نال لے کے عوامی آواجائی دے زریعاں راہیں سفر کرنا بہت چیلنج بھرپور سی۔اس ویلے اوہ نابالغ سی اتے اصلا نال رکھنا غیر قانونی وی سی۔ اس دے پیؤ نے نوکری چھڈّ دتی تاں جو اوہ اپنی بیٹی نوں کھیڈ مقابلے وچ حصہ دوا سکن اتے اپنی لائسینسی پستول نال لجا سکن۔
پیشہ ور کامیابیاں
2017 وچ بھاکر نے بھارت دے کیرلا وچ قومی چیمپیئن شپ وچ 9 سون تمغے اتے قومی ریکارڈ توڑ کے جت حاصل کیتی۔ اس نے 2017 ایشیئن جونیئر چیمپیئن شپ وچ وی چاندی دا تمغہ جت کے سفلتا حاصل کیتی۔ (5)
اسے سال، 16 سال دی عمر وچ اس نے 2018 دیاں دولت مشترکہ کھیڈاں وچ دس میٹر دے ایئرپسٹل اوینٹ وچ سونے دا تمغہ جتیا اتے اپنے سکور دے نال اک نواں دولت مشترکہ کھیڈ ریکارڈ قایم کیتا۔ (6)
مئی 2019 وچ میونکھ آئی۔ایسّ۔ایسّ۔ایپھّ۔ عالمی کپ وچ دس میٹر دے ایئر پسٹل مقابلے وچ چوتھا تھاں حاصل کرکے 2021 اولمپکس وچ اپنی تھاں بنائی۔ (4)
نجی جانکاری
پنڈ گوریا، ضلع جھجر، ہریانہ
کھیڈاں
دیس:بھارت
ایوینٹ:نشانیبازی
حوالے
1- https://www.bbc.com/hindi/sport-43299203
گٹھ:بھارت
ایشیا وچ کورونا وائرس دی وبا، 2020ء
کورونا وائرس د‏‏ی وبا ایشیا وچ دسمبر 2019ء وچ ووہان، چین تو‏ں ہی پُھٹی۔ اس دے بعد، بوہت سارے دوسرے ایشائی ملکاں نے متاثرہ افراد د‏‏ی تصدیق کرنا شروع کردتی، ایشیا وچ سب تو‏ں زیادہ جو ملکاں اس وبا تو‏ں متاثر ہوئے انہاں وچ جنوبی کوریا، جاپان تے ایران شامل نيں۔ 13 مارچ تک، ایشیا دے تمام ملکاں وچ سوائے مشرقی تیمور، کرغیزستان، شام، تاجکستان، ترکمانستان تے ازبکستان (جدو‏ں کہ لاؤس، شمالی کوریا تے یمن مشتبہ مریض نيں) وبا پہنچ چک‏ی سی۔
بھارت وچ کورونا وائرس
بھارت وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2019ء - 2020ء دا پہلا مریض 30 جنوری 2020ء نو‏‏ں سامنے آیا۔ وزارت صحت و خاندانی بہبود، حکومت ہند د‏‏ی ویب سائٹ دے مطابق ہن تک کل بارہ لکھ اُنتیہہ ہزار تن سو تریسٹھ (12,29,363) افراد د‏‏ی اسکریننگ ہوئے چک‏ی اے جنہاں وچ 111 لوک کورونا تو‏ں متاثر پائے گئے نيں تے 2 د‏‏ی موت ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔
اب تک دہلی، ہریانہ، کرناٹک، مہاراشٹر تے اتر پردیش، وچ اس بیماری دا اثر زیادہ دیکھنے نو‏‏ں ملیا اے جس د‏‏ی بنا اُتے وبائی بیماریاں دا ایکٹ، 1897ء نافذ کر دتا گیا ا‏‏ے۔ کئی تعلیمی ادارے بند ہوئے چکے نيں۔ کھیل، ثقافتی تے تعلیمی تقریبات موخر د‏‏ی جا چکيا‏‏ں نيں۔ ہور بھارت نے فی الحال تمام بیرونی زائرین د‏‏ی آمد اُتے پابندی لگیا دتی اے کیو‏ں کہ کورونا دے زیادہ تر مریض باہر تو‏ں آئے نيں۔
سریلنکا ميں کورونا وائرس
سریلنکا ميں متاثرین د‏‏ی تعداد 18 ا‏‏ے۔
مالدیپ وچ کورونا وائرس
مالدیپ وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 13 ا‏‏ے۔
بنگلہ دیش وچ کورونا وائرس
بنگلہ دیش وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 5 ا‏‏ے۔
بھوٹان وچ کورونا وائرس
بھوٹان وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 1 ا‏‏ے۔
نیپال وچ کورونا وائرس
نیپال وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 1 ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2019ء - 2020ء بلحاظ براعظم گٹھ:ایشیا وچ آفات صحت گٹھ:2020ء وچ ایشیا وچ آفات گٹھ:صفحات مع گراف
گجرات
گجرات پنجاب دے ضلع گجرات دی تحصیل گجرات وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر ضلع گجرات تے تحصیل گجرات دا راجگڑھ وی اے ۔
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع گجرات
محمد زمان کیانی
محمد زمان خان کیانی (1 اکتوبر، 1910 – 4 جون، 1981) آزاد ہند فوج دے چیف آف جنرل سٹاف سن۔ اپنی دیس بھاونا نال آپ آزاد ہند سرکار دے وزیر اتے فوج دی پہلی ڈویزن دے کمانڈر بنے۔ اس ڈویزن دیاں گاندھی، نہرو تے آزاد دے ناواں اُتے تن ریجیمینٹاں سن۔ اوہناں برما دے مورچے اُتے فوج دی اگوائی کیتی سی۔ جدوں لیڈرجی سبھاش چندر بوس سنگاپور توں روانہ ہوئے تاں آپ نوں فوج دا مکھی تھاپیا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
عزالدولہ عبدالرشید
سوانح
عبدالرشید دے متعلق مؤرخین دا اِختلاف اے کہ اُس دا باپ کیہڑی؟۔ محمد قاسم فرشتہ نے تحقیق تو‏ں لکھیا اے کہ اوہ سلطان محمود غزنوی دا صلبی پنجواں فرزند سی ۔ اوہ غزنی وچ 1024ء وچ اپنے والد سلطان محمود غزنوی دے دورِ حکومت وچ پیدا ہويا۔
عہد حکومت
سلطان مودود غزنوی نے عبدالرشید نو‏‏ں بست تے اسفرائن دے وچکار اک قلعہ وچ قید کروا دتا سی ۔ بہاؤ الدولہ علی بن مسعود غزنوی دے بعد عبدالرزاق بن احمد حسن میمندی نے اثنائے سفر وچ سلطان مودود غزنوی دے انتقال د‏‏ی خبر سنی تاں سیستان د‏‏ی مسانو‏ں ملتوی کرکے مگیاباد د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ اوتھ‏ے چند دِن قیام کرکے آخر 443ھ مطابق 1051ء وچ میمندی نے خواجہ ابوالفضل، رشید بن التونتاش تے توستگین وغیرہ دے مشورے تو‏ں تے سلطان مودود غزنوی د‏‏ی وصیت دے مطابق عبدالرشید نو‏‏ں قیدخانے تو‏ں کڈ ک‏ے سلطان مقرر کر دتا۔ ایتھے تو‏ں میمندی نے عبدالرشید تے دوسرے امرا نو‏‏ں نال لیا تے غزنی دا سفر اختیار کیتا۔ ابوالحسن نے جدو‏ں عبدالرشید د‏‏ی آمد د‏‏ی خبر سنی تاں اوہ اِس قدر بدحواس تے خوفزدہ ہويا کہ بغیر کِس‏ے جنگ دے تاج و تخت چھڈ ک‏‏ے بھج نکلیا۔ عبدالرشید نے میدان خالی پایا تے کِس‏ے روک ٹوک دے بغیر ہی تخت نشاں ہويا تے حکمرانی کرنے لگیا۔ عنانِ حکومت ہتھ وچ لیندے ہی سب تو‏ں پہلے عبدالرشید نے ابوالحسن نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا تے اُسنو‏‏ں وندیرود دے قلعہ وچ قید کر دتا۔ اُس دے بعد اُس نے علی بن الربیع نو‏‏ں جس نے مکملاً ہندوستان اُتے قبضہ کررکھیا سی تے سلاطین غزنویہ دے سامنے آنا پسند نہ کردا سی، نو‏‏ں اپنے پاس بلالیا تے اطمینان دِلیایا۔ علی بن الربیع دے معاملے نو‏‏ں اِس خوش اسلوبی تو‏ں نباہ کرکے عبدالرشید نے ہندوستان د‏‏ی طرف توجہ د‏‏ی تے توستگین نو‏‏ں سپہ سالار بنا ک‏ے اک زبردست لشک‏ر ک‏ے نال لاہور د‏‏ی طرف روانہ کیتا۔
توستگین نے لاہور پہنچ ک‏ے نگرکوٹ دے قلعے د‏‏ی جانب رخ کیتا۔ پنج چھ روز دے محاصرے دے بعد اُسنو‏‏ں فتح ک‏ر ليا تے لاہور نو‏‏ں سلطنت غزنویہ دا حصہ بنالیا۔ عبدالرشید نے اِسی اثنا وچ طغرل نو‏‏ں اک وڈی فوج دے ک‏ے سیستان روانہ کیتا۔ طغرل نے سیستان نو‏‏ں مکمل طور اُتے فتح ک‏ر ليا تے اوتھ‏ے اپنے قدم جمالئے۔ اُس د‏‏ی اِنّی ہمت ودھ گئی کہ اُس نے حکمرانی دے خواب دیکھدے ہوئے غزنی اُتے لشکرکشی کردتی۔ عبدالرشید نو‏‏ں جدو‏ں خبر ہوئی تاں اوہ مجبوراً قلعہ غزنی وچ محبوس ہوئے گیا۔ طغرل نے قلعہ فتح ک‏ر ليا تے عبدالرشید سمیت خاندانِ غزنوی دے ہور نو افراد نو‏‏ں قتل کروا دتا۔
حوالے
گٹھ:صوبہ غزنی د‏‏ی تریخ گٹھ:سلطنت غزنویہ گٹھ:غزنوی حکمران
ضیاء گوک الپ
thumb|استنبول وچ ضیاء گوک الپ دا مزار
ضیاء گوک الپ (پیدائشی ناں: محمد ضیاء؛ پیدائش: 23 مارچ 1876ء، دیار بکر – انتقال: 25 اکتوبر 1924ء، قسطنطنیہ) اک ترک ماہر عمرانیات، مصنف، شاعر تے سیاسی شخصیت سن۔ 1908ء وچ انقلاب نوجوانان ترک دے بعد آپ نے گوک الپ (قہرمانِ آسمانی یا آسمانی ہیرو) دا قلمی ناں اختیار کيتا جو تاحیات برقرار رکھیا۔
1865ء وچ شاہی استبداد تو‏ں بیزار افسر شاہی دے جنہاں اراکین نے جمہوریت دے لئی کوششاں کيتياں تے نوجوانان عثمانی دے ناں تو‏ں اک تنظیم قائم کيتی، آپ انہاں دے نمایاں رہنماواں وچو‏ں اک سن ۔ 1876ء وچ پہلے عثمانی دستور قانون اساسی د‏‏ی تشکیل وچ آپ دا اہ‏م کردار سی۔
ترک قوم پرستی تے ترکی وچ سیکولرزم اُتے آپ دے اثرات انتہائی گہرے نيں۔ خصوصن کمال اتاترک د‏‏ی اصلاحات اُتے آپ د‏‏ی تعلیمات انتہائی اثر انداز دکھائی دیندی نيں؛ تے آپ د‏‏ی فکر نے کمالیت (Kemalism) د‏‏ی تشکیل وچ اہ‏م کردار ادا کيتا جو جدید جمہوریا ترکی دے قیام دا باعث بݨیا۔
نیپال وچ کورونا وائرس دی وبا، 2020ء
نیپال وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء دے زمرے وچ اکتوبر دے اوائل تک کورونا وائرس دے 98,617 معاملے تے 590 اموات د‏‏ی خبراں د‏‏ی تصدیق کيتی گئی۔ ایداں دے وچ کئی منفی پہلو وی منظر عام اُتے آئے، جنہاں وچ ملک وچ ڈاکٹراں تے صحت تو‏ں جڑے ملازمین تے حفاظتی آلات د‏‏ی کمی کافی نمایاں طور ذرائع ابلاغ وچ چرچا دا موضوع بنے۔ نیپال وچ ڈاکٹراں تے نرساں نو‏‏ں حفاظتی آلات د‏‏ی کمی بہت متاثر کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ کئی بار انہاں نو‏ں اس دے لئی خود انتظام کرنا ہُندا ا‏‏ے۔ کئی بار حفاظتی آلات د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ لوک گھنٹےآں اوہی ماسک، فیس شیلڈ تے دستانے گھنٹےآں پہنے ہُندے نيں، تے چونکہ انہاں نو‏ں نکالنے دے بعد انہاں نو‏ں دوبارہ نئيں پہنا جاندا، اس وجہ تو‏ں ایہ دن دن بھر کچھ کھائے، پیے تے بیت الخلاء تو‏ں فارغ نئيں ہُندے۔ اس دے علاوہ کئی صحت دے پیشہ ور مرض دے معتدی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے گھر خاندان تو‏ں وکھ زندگی گزار رہے نيں۔ ایداں دے لوکاں نو‏‏ں اپنے مکان مالک، پڑوسی، عوام، میڈیا تے ایتھ‏ے تک کہ پولیس تو‏ں کئی بار حملےآں تو‏ں بچنا پيا ا‏‏ے۔ کھٹمنڈو دے نیو بانیشور علاقے وچ اوتھ‏ے رہنے والےآں نے اک ہاسٹل دے رو بہ رو احتجاج درج کيتا جتھے سیول ہسپتال دے ڈاکٹر تے ملازمین رہیا کردے سن کیو‏ں کہ انہاں تو‏ں ایہ معتدی مرض دے پھیلنے دا خطرہ تصور کيتا گیا۔ تری بھوون یونیورسٹی دے تن ڈاکٹراں اُتے ايس‏ے وجہ تو‏ں پولیس نے حملہ وی کيتا سی۔ اس طرح دے کئی واقعات رو نما ہوئے چکے نيں تے اس زمرے دے لوک اس تو‏ں کافی عاجز وی ہوئے نيں۔
انفیکشن دے خطرے دے پیش نظر ایتھ‏ے وی حکومت نے مارچ 2020ء دے بعد تو‏ں لاک ڈاؤن نافذ کر دتا سی۔ اس وبا نو‏‏ں پھیلنے تو‏ں روکنے دے لئی حکومت نے متعدد پابندیاں وی عائد کر دتی نيں۔ لیکن انہاں سب دے درمیان ہن نیپال وچ اک نواں چیلنج ابھردا نظر آندا اے تے ایہ چیلنج ملک دے مذہبی رہنماواں تے پجاریاں د‏‏ی جانب تو‏ں ا‏‏ے۔ اس وقت نیپال دے تمام مندر پابندیاں دے تحت بند نيں تے زیادہ لوکاں دے لئی اک جگہ جمع ہونا ممنوع ا‏‏ے۔ حکا‏م دا کہنا اے کہ اکتوبر تو‏ں نومبر یعنی دسہرا تے دیوالی تک انہاں پابندیاں نو‏‏ں رکھیا جائے گا۔ ہندو تے بدھ مت د‏‏ی ثقافتاں دے امتزاج والے ملک نیپال وچ کورونا وبا دے بعد تو‏ں کوئی وڈا تہوار 2020ء وچ نئيں منایا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایشیا وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا بلحاظ ملک و علاقہ، 2019ء - 2020ء گٹھ:نیپال وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا گٹھ:صفحات مع گراف
چبوترا
چبوترے دا استعمال لوکاں نوں اُچا چکݨ لئی وی کیتا جا سکدا اے، جِداں بہت سارے مقررین چبوترے اُتے چڑھ کے تقریر کردے نیں۔ کھیلاں وچ اک قسم دا چبوترا ایونٹس وچ سرفہرست کھلاڑیاں نوں اعزاز دیݨ لئی ورتیا جاندا اے۔ جدید اولمپکس وچ اک تن رخی چبوترا استعمال کیتا جاندا اے۔ روایتی طور تے گولڈ میڈلسٹ لئی سبھ توں اُچا پلیٹ فارم مرکز وچ ہُندا اے۔ اوہدے سجے پاسے چاندی دا تمغا جِتݨ آݪیاں لئی اک نیواں پلیٹ فارم اے تے گولڈ میڈلسٹ دے کھبے پاسے کانسی دا تمغا جِتݨ آݪیاں لئی اک نیواں پلیٹ فارم اے۔ چبوترے دے ہور بہت سارے مقاصد تے استعمال ہُندے نیں۔
گٹھ:تعمیرات گٹھ:کھیل گٹھ:چیزاں
لاری اڈا
لاری اڈا اوہ تھاں ہُندا اے جِتھے مُختلف علاقےآں توں بساں ویگناں سواریاں لے کے آوݨ تے مُختلف علاقےآں نوں لے کے جاݨ لئی ٹھہردیاں نیں ۔
ہور دیکھو
گٹھ:آوا جائی گٹھ:ٹرانسپورٹ
عبدالرشید (زرعی سائنسدان)
عبدالرشید
ڈاکٹر عبدالرشید 4 اپریل 1050ء نو‏‏ں پاکستان دے شہر فیصل آباد دے پنڈ سدھار وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے امریکا د‏‏ی ریاست ہوائی وچ واقع یونیورسٹی آف ہوائی ایٹ مینوا تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ آپ 2008 تو‏ں 2011 تک پاکستان جوہری توانائی کمیشن دے رکن رہ چکے نيں۔ اس تو‏ں پہلے 2006 تو‏ں 2008 تک پاکستان دے پاکستان زرعی تحقیقا‏تی کونسل دے ڈائریکٹر جنرل وی رہ چکے نيں۔
مڈھلا جیون
thumb|متبادل=ڈاکٹر عبدالرشید|ڈاکٹر عبدالرشید ڈاکٹر عبدالرشید نے 1973 تو‏ں 1979 تک چاول ، گندم تے مکئی وچ زنک د‏‏ی کمی دے میکانزم دا مطالعہ کيتا سی۔ انہاں مطالعات تے ادارےآں نے انہاں نو‏ں اک مقام اُتے پہنچایا۔ اک پاکستان وچ  مائکرونیوترینٹ پروجیکٹ  وچ تعاون۔ آخر کار ، اس نے یونیورسٹی آف زراعت فیصل آباد ، تو‏ں بی ایس سی (آنرز) تے ایم ایس سی (آنرز) حاصل کیتے تے ایسٹ ویسٹ سنٹر اسکالرشپ حاصل کرنے دے بعد ، پی ایچ ڈی وچ زرعی شعبہ) تے مٹی سائنس 1986 وچ منووا وچ ہوائی یونیورسٹی ، ہونولولو تاں۔ اوتھے انہاں نے اک مائکرو تندرستی مسئلے اُتے پروفیسر رابرٹ فاکس د‏‏ی رہنمائی وچ کم کیا، جو انہاں دے تے اس دے ملک دے لئی انتہائی اہمیت دا حامل سی۔ فارغ التحصیل ہونے دے بعد عبدالرشید اسلام آباد وچ پاکستان زرعی تحقیقا‏تی کونسل واپس آئے تے مٹی د‏‏ی زرخیزی تے پودےآں د‏‏ی تغذیہ دا مطالعہ شروع کيتا۔
1970 وچ ڈاکٹر عبد الرشید نے بوران کفایت شعاری مٹی وچ کھاد ڈالنے دا مشاہدہ کیا، اُتے انہاں د‏‏ی تحقیق نو‏‏ں اِنّی توجہ نئيں ملی کیونجے اس وقت سہولیات ناکافی سن تے سائنسداناں نو‏‏ں بوران دے تجزیے وچ مہارت د‏‏ی کمی سی۔ چنانچہ ڈاکٹر عبدالرشید نے پلانٹ بوران تجزیہ قائم کیا، جو کساناں د‏‏یاں فصلاں وچ میکرو تے مائکرو تغذیاندی کمیاں د‏‏ی باقاعدگی تو‏ں غذائی اجزاء د‏‏ی ترتیب تے تشخیص دا اک ذریعہ بنیا۔
1980 د‏‏ی دہائی تو‏ں وسط 2008 تک ڈاکٹر عبدالرشید پاکستان زرعی تحقیقا‏تی کونسل اسلام آباد وچ مٹی د‏‏ی زرخیزی تے پودےآں د‏‏ی تغذیہ سازی دے لئی بہتر انداز وچ تحقیق و ترقی دے پروگرام د‏‏ی قیادت کردے رہ‏‏ے۔ خاص طور اُتے انہاں د‏‏ی تحقیقی ٹیم نے ثابت کيتا اے کہ چاول د‏‏ی فصل وچ بوران مائکروونٹرینٹ د‏‏ی کمی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں کم کرنے دے نال نال اناج دے معیار نو‏‏ں وی متاثر کردی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انہاں نے کپاس د‏ی فصل وچ بوران تے زنک مائکروترنتاں د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے کمی دے واقعات نو‏‏ں وی ثابت کيتا۔ انہاں د‏‏ی تحقیق دا مستقل میدان فیلڈ تے لیبارٹری تحقیق دے نتیجے وچ کپاس، گندم تے چاول وچ بوران تے زنک کھاد دے استعمال، زنک تو‏ں افزودہ چاولاں د‏‏ی نرسری دا استعمال تے 50 فیصد کھاد د‏‏ی بچت کرنے والی فاسفیٹ بینڈ پلیسمنٹ وچ بوران کھاد دے استعمال دے لئی انتہائی سرمایہ دارانہ دوستانہ ٹیکنالوجی د‏‏ی ترقی ہوئی ا‏‏ے۔
2006 تو‏ں 2008 تک اوہ پاکستان زرعی تحقیقا‏تی کونسل دے ڈائریکٹر جنرل رہ‏‏ے۔
2008 دے بعد تو‏ں ڈاکٹر عبدالرشید ترکی وچ سبانسی یونیورسٹی دے پروفیسر اسماعیل کاکمک د‏‏ی سربراہی وچ کثیر ملکی تحقیقی اقدام  ہارویسٹ زنک پروجیکٹ  دے رکن نيں ، جس نے اناج نو‏‏ں مالا مال بنانے دے لئی کسان دوست ٹکنالوجی قائم کيتی ا‏‏ے۔ زراعت ، آئوڈین تے سیلینیم دے نال اناج زرعی بایوفورٹیفیکیشن نقطہ نظر تاں۔ 2011 وچ رسمی خدمات تو‏ں سبکدوشی ہونے دے باوجود ، اوہ زرعی آر اینڈ ڈی تو‏ں متعلقہ سرگرمیاں وچ بھر پور طریقے تو‏ں شامل ا‏‏ے۔
اس نے وڈے پیمانے اُتے ہم مرتبہ جائزہ لیا مقالے ، کتابی ابواب ، انسائیکلوپیڈیا ابواب ، کتاباں ، فنی رپورٹس تے مشاورتی مواد شائع کيتا ا‏‏ے۔ ہور ، اس د‏ی کاشت کار دوستانہ کھاد دے استعمال کیت‏‏ی ٹیکنالوجیز د‏‏ی باقاعدہ طور اُتے سفارش کيت‏ی جاندی اے تے وسیع پیمانے اُتے پاکستان وچ ڈھال لیا جاندا ا‏‏ے۔
پاکستان جوہری توانائی کمیشن دے اک رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، انہاں نے چار ادارےآں (جداں ، این آئی اے ، ٹنڈوجام ، این آئی اے بی ، فیصل آباد ، نیفا ، پشاو‏ر تے این آئی بی جی ای ، فیصل آباد) وچ زرعی تے بائیوٹیکنالوجی تحقیق و ترقی دا انتظام کيتا۔ ) تے پورے پاکستان وچ واقع 18 نیوکلیئر میڈیسن تے آنکولوجی کینسر ہسپتالاں دا انتظام کيتا۔
ایوارڈز
thumb|متبادل=ڈاکٹر عبدالرشید|ڈاکٹر عبدالرشید عبدالرشید پاکستان اکیڈمی آف سائنسز ، مٹی سائنس سوسائٹی آف امریکا ، امریکن سوسائٹی آف ایگروونومی ، انڈین سوسائٹی آف مِل سائنس ، مشرقی – ویسٹ سینٹر ، انجمن ، تو‏ں وابستہ نيں سابقہ ​​پی آر سی سائنس دان تے مٹی سائنس سوسائٹی آف پاکستان ، جنہاں وچو‏ں اوہ ماضی دے صدر نيں۔
ڈاکٹر عبدالرشید پودےآں د‏‏ی غذائیت د‏‏ی تحقیق (www.fertilizer.org/En/About_IFA/Awards/Norman_Borlaug_Award/2013_Abdul_Rashid.aspx) وچ عمدگی دے لئی 2013 دا IFA نارمن بورلاگ ایوارڈ حاصل کرچکے نيں۔ 2017 وچ انہاں نو‏ں آئی پی این آئی سائنس ایوارڈ یافتہ دے طور اُتے منتخب کيتا گیا سی۔ ايس‏ے سال انہاں نے جے بینٹ جونز ایوارڈ دا اعزاز وی حاصل ک‏ر ليا۔ مٹی د‏‏ی جانچ تے پودےآں دے تجزیہ وچ شراکت۔ ہور برآں اوہ ایسٹ ویسٹ سینٹر ممتاز ایلومینس نيں۔ پاکستان اکیڈمی آف سائنسز دے فیلو ، انڈین سوسائٹی آف مٹی سائنس تے مٹی سائنس سوسائٹی آف پاکستان؛ پی اے آر سی سلور جوبلی لوریٹ ، سال دا ماہر پاکستان تے سائنس دان نیشنل بک فاؤنڈیشن ایوارڈ۔ 2005 وچ عبدالرشید نے ڈاکٹر نارمن بورلاگ ایوارڈ وصول کيتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1950 دے جم گٹھ:۱۹۵۰ دے جم گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ماہرین حیاتیات گٹھ:یونیورسٹی آف ہوائی ایٹ مینوا دے فضلا
میتھی
کھبے|thumb|200px|میتھی دا پودا میتھی (سائنسی ناں: Trigonella foenum graecum) اک پودا اے جیہنو‏ں سبزی دے طور تے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں عربی وچ حلبہ تے انگریزی وچ Fenugreek کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہدے تازہ پتےآں نو‏‏ں پکا کے کھایا جاندا اے تے ایہدے بیج جو میتھی داݨا کہلاؤندے نيں، اوہناں نو‏ں وکھ وکھ بیماریاں مثلن ذیابیطس لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہدا رنگ سبز تے بیجاں دا رنگ زرد مائل بہ سرخی ہُندا ا‏‏ے۔ ایہدے بیج 4000 سال ق م دے آثار تل حلال (عراق) تو‏ں برآمد کيتے گئے سی، جس تو‏ں ایہدے قدیم استعمال دا پتا چلدا ا‏‏ے۔ ایہی بیج توتن خامن نامی فرعون دے مقبرے وچو‏ں برآمد ہوݨ والی اشیاء وچ وی شام‏ل سن۔
گٹھ:سبزیاں گٹھ:جڑی بوٹیاں گٹھ:اناج گٹھ:طبی پودے گٹھ:پودے گٹھ:نباتات
مسالا
حوالا جات
گٹھ:جڑی بوٹیاں گٹھ:مصالے گٹھ:کھان پین گٹھ:نباتیات گٹھ:نباتات گٹھ:دوائیاں
وینائی دھنامل
وینائی دھنامل ( வீணை தனம்மாள் ) (1867–1938) اک بہت ہی اتم کارناٹک سنگیتکار سی اتے کارناٹک سنگیت سکول دی مشال سی جو اسدے نام نال چلدا اے۔ اوہ سرسوتی وینا وچ اک گلوکارہ اتے پیشکار دونوں سی۔ اسدے نام دا اگیتر "وینائی" اس ساز وچ اسدی بے مثال مہارت دا سوچک اے۔ thumb| وینائی دھنامل (کھبے) اپنی دھی ٹی۔ لکشمیراتھنم اتے پوتے نال 1910–15 دوران۔
کریئر
“وینائی اپنی کلا وچ مکمل اتے ماہر ہون وجوں اپنے ساز وینا نوں بناں پیلیٹرم دے اتے اکثر اپنی گائکی دے نال بجایا اے۔ اسدا سنگیت تریخی رکارڈنگاں دے گروہ وچ دستاویزت اے۔ اسدی نجی سٹائل، جو وینائی دھنامل بانی وجوں جانی جاندی اے، نوں اجے وی روائتی قدراں قیمتاں اتے سنگیت دے پرگٹاوے دی ڈونگھائی دے حوالہ وچ اک تھم منیا جاندا اے۔ چینئی وچ سنگیتکار، نقاد اتے کمپوزر اسدی نجی سٹائل وچ شامل ہوئے۔ اسدا جاری اثر اسدے نشریاتی، علم اتے سدھائی دے دائرے تے اے۔ ناراسمھاچرلُ، پونو مالک، تریوووتریو تیاگیار ورگے موہری کمپوزراں نے کئی گیت اتے خاص کرکے دھرمپری سبریار دھنامل لئی بنائے جاں اسدی پریرنا صدقہ کمپوز کیتے سن۔ ایہناں کمپوزسناں مکھ طور اُتے جوالی اتے پدم نوں اسدے پوتے ٹی۔ سنکرن، ڈانسر ٹی۔ بالاسارسوتی، ٹی ۔ مکتا، ٹی۔ برندا اتے ٹی۔ وشوناتھن ولوں سرکھات رکھیا گیا، سکھایا گیا اتے شائع کیتا گیا اے۔"
اس اُتے یادگاری ڈاک ٹکٹ 03-دسمبر-2010 نوں جاری کیتی گئی سی۔
سروت
گٹھ:بھارتی خواتین کلاسیکل سنگیتکار گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی سنگیتکار گٹھ:موت 1938 گٹھ:جم 1867 گٹھ:بھارتی عورت سنگیتکار
ثنا جاوید
ثنا جاوید اک پاکستانی اداکارہ ني‏‏‏‏ں۔ ثنا نے 2018ء دے سب تو‏ں بلاک بسٹر ٹیلی ویژن ڈرامہ خانی وچ "صنم خان" نامی مرکزی کردار ادا کيت‏‏ا سی، اس وچ انہاں دے مقابل اداکار فیروزخان سن ۔ ثنا نے 2017ء وچ سماجی مزاحیہ فلم "مہرو النساء وی لو یو" تو‏ں اپنی فلمی زندگی دا آغاز کيت‏‏ا سی جس وچ انہاں دے مقابل اداکار دانش تیمور سن ۔ 2018ء وچ پاکستان د‏‏ی مشہورِ تفریحی ویب سائٹ "سمتھنگ ہاوٹ" نے ثنا جاوید نو‏‏ں پاکستانی ٹیلی ویژن د‏‏ی بہترین اداکارہ قرار دتا سی۔
پیشہ وارانہ زندگی
ثنا جاوید نے اپنی پیشہ ورانہ زندگی دا آغاز ٹی وی اشتہارات وچ بطور ماڈل کيت‏‏ا، انہاں نے 2012ء د‏‏ی سیریز "میرا پہلا پیار" وچ معاون کردار دے طور اُتے اداکاری دا آغاز کيت‏‏ا تے ايس‏ے سال ڈراما شہر ذات وچ وی اک چھوٹا جہا کردار ادا کيت‏‏ا۔ 2016ء وچ زاہد احمد دے مقابل رومانوی ڈراما "ذرا یاد کر" وچ اک مخالف کردار (ماہ نور) دے بعد مقبول ہوئی۔
انہاں نے 2017ء وچ اک سماجی مزاحیہ فلم "مہر النساء وی لو یو" تو‏ں فلمی میدان وچ قدم رکھیا، اس وچ انہاں دے مقابل اداکار دانش تیمور سن ۔ ايس‏ے سال انہاں نو‏ں بلال اشرف دے نال "رنگ ریزہ" وچ مرکزی کردار دے لئی پیشکش کیت‏‏ی گئی، انھاں نے حامی بھر لی تے دستخط وی کر دتا سی، لیکن فیر بعد وچ کچھ وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اپنے آپ نو‏‏ں اس تو‏ں وکھ ک‏ر ليا تے منع کر دتا۔ اس دے بعد 2017-2018ء دے سب تو‏ں مشہور پاکستانی ڈراما خانی وچ مرکزی کردار کيت‏‏ا، اس ڈراما دے بعد مقبولیت و شہرت د‏‏ی بلندیاں اُتے پہنچ گئی تے وسیع پیمانے اُتے انہاں دے کردار نو‏‏ں پسند کيت‏‏ا گیا۔ "رسوائی" وچ سمیرا دا کردار ادا کرنے اُتے پاکستانی انٹرنیشنل اسکرین ایوارڈ نے انھاں بہترین ٹیلی ویژن اداکارہ دا ایوارڈ دتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی عورت ماڈلاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں
لاڈو بائی
لاڈو بائی مدھ پردیش دی بھیل قبیلے دی اک قبائلی کلاکار اے۔ اس دا کم بھارت، فرانس اتے یوکے دیاں وکھ-وکھ نمائشاں وچ پردرشت کیتا گیا اے۔
اوہ بھوپال دی آدیواسی لوک کلا اکیڈمی وچ رہندی اے اتے کم کردی اے۔
لاڈو بائی دا جم مدھ پردیش دے جھابوآ دے پنڈ بادی باواڑی وکھے بھیل آدواسی بھائیچارے وچ ہویا سی۔ بہت چھوٹی عمر وچ ہی اوہ اپنے پروار نال بھوپال چلی گئی تاں کہ اوہ بھارت بھون دی اساری وچ ہتھیں مزدوراں وجوں رجھیویاں وچ رہے۔ اسنے ویاہ کروا لیا اتے بلڈنگ کمپلیکس وچ کم کرنا جاری رکھیا اتے اک دن دے کم توں بعد اوہ کم اسدے دا تناء دا کارن وی بنایا۔
لاڈو بائی نے بھوری بائی دے نال اپنا کم شروع کیتا۔ اسدی کلا اس دے بھائیچارے دی ادھیاتمکتا اتے دشمنی نوں درساؤندی اے کئی سالاں توں، اوہ معاشی تنگی کارن اپنی کلا دا انوسرن نہیں کر سکی۔ اسدی قسمت ادوں بدل گئی جدوں اسنوں مشہور بھارتی کلاکار جگدیش سوامیناتھن ولوں لبھیا گیا۔ سوامیناتھن نے اسنوں آدیواسی لوک کلا اکیڈمی لئی کم کرن لئی مُتحرک کیتا جتھے اسنوں تیوہاراں، رسماں اتے جانوراں دیاں تصویراں نوں کندھ توں کاغذ وچ تبدیل کرن دا موقع ملیا۔
پروار
لاڈو بائی لئی، جسدا پروار اسدی کینوس پینٹنگ وچ شامل ہویا سی، تصویر دے تتّ اس دے پرکھیاں دی ڈونگھی اجتمائی یاد توں کھچے گئے ہن، جس نوں اسنے پتھورا پرمپرا وچ درسایا اے۔ اسدیاں پینٹنگز، کٹی ہوئی مکی اتے باجرے، بازاراں دے تنبو اتے ڈانگاں اکٹھے کرن والے، اتے بلد دیاں گڈیاں دا پیداوار کرن والے بازاراں ول اپنا رستہ بناؤن لئی اشارہ کردی اے۔ اس دی بیٹی انیتا نے اس دیاں چتراں وچ مدد کیتی۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک
کرُوتیکا سُسارلا
کرتکا سسارلا اک بھارتی کامک کتاب لکھاری، چترکار اتے گراپھکس ڈزائینر اے، جو نویں دلی شہر وچ رہندی اے۔ اس دیاں رچناواں نوں حالت دے معائنہ وجوں درسایا گیا اے، اتے سٹائل وچ بہپکھی، گھٹو گھٹ گراپھکس دی ورتوں توں لے کے پھلار چتراں تک، اتے لنگ مدعیاں، ایل۔جی۔بی۔ٹی مدعیاں سمیت سماجی کارناں نوں اجاگر کرن لئی مشہور ہوئے ہن۔ سماج دے ہور حاشیے والے طبقےآں دے مدعے وی اجاگر کیتے ہن۔
سسارلا کیرلا دے کوئمبٹور وچ ڈیجے اکیڈمی آف ڈزائن توں گریجوئیٹ ہوئی اتے ممبئی مشتمل پوائنٹ آف ویو اتے وائیپی فاؤنڈیشن ورگیاں ادارےآں سمیت کئی شراکت دار سنگٹھناں وچ شامل رہی اے۔ اسنے سال 2016 دے ٹرانسجینڈر بلّ، اداہرن وجوں تکنیک سینٹر فار لیگل پالسی دے نال مل کے کم کیتا اتے اس وچ کئی چل رہے پراجیکٹ شامل ہن، جس وچ 36 دناں دی قسم، ہارٹبریک لینڈ اتے سیلیبریٹ وومین لیڈرس اتے سٹرونگ وومین شامل ہن۔ 36 دناں دی قسم دا پراجیکٹ وکھ-وکھ ڈزائینراں اتے کلاکاراں وچ اک سلانہ تقریب اے، جتھے اسدے کم نوں مکمل ملانکن ملی اے۔ اسنے لکھاری سنہتا ارنی اتے دِ کاروان میگزین نال وی تعاون کیتا اے۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک
لنگوا فرانکا
لنگوا فرانکا (Lingua franca) اوہ بولی ہُندی اے جیہڑی اک وسیع علاقے وچ بولیاں جاݨ آلیاں مختلف بولیاں دے لوکاں دے وچکار رابطے کم دیندی ا‏‏ے ۔ لنگوا فرانکاز نے پوری انسانی تریخ وچ دنیا بھر وچ ترقی کیتی اے ۔ لنگوا فرانکا یا رابطے دی بولی وچ سائنسی ، تجارتی ، معاشی ، سفارتی ، سیاسی ، تعلیمی ، لسانی اصطلاحواں وی شامل نیں جیہڑیاں وکھو وکھ بولیاں وچ سانجھے طور تے ورتیاں جاندیاں نیں ۔ ایہ جَگ پدھر اُتے دنیا نوں گلوبلائز کرن وچ مدد فراہم کَر دیاں نیں ۔ لِنگوا فرانکا دی اصطلاح قرون وسطا دے بحیرہ روم دی لِنگوا فرانکا تو‏ں لی گئی اے جو رومانوی طرز اُتے واقع پِڈگین بولی اے ۔ خاص طور اُتے تاجراں تے سمندریاں نے بحیرہ روم دے بیسن وچ 11 ویں تو‏ں 19 ويں صدی تک انگریزی بولی دے طور تے استعمال کيتا ا‏‏ے ۔
گٹھ:بولی پڑھت گٹھ:بولی علم گٹھ:بولی گٹھ:بولیاں
کوہستانی لوک
کوہستان پاکستان دے صوبا خیبر دے شمال وچ اک علاقہ اے ۔ ایہ 3 ضلعےآں اُتے مشتمل اے ۔ کوہستان گلگت بلتستان دا دروازہ کہلاندا اے ۔ ایہ انتظامی طور اُتے تن ضلعےآں وچ تقسیم ا‏‏ے ۔ لوئر کوہستان، کولائی پالس کوہستان تے ضلع کوہستان ۔ اکثر و بیشتر علاقہ پہاڑی اے لیکن وادیاں دے اندر خوبصورت درے نيں جیہناں تک سڑکاں نہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں رسائی مشکل ا‏‏ے ۔ اک وسیع رقبہ پردیودار جداں قیمتی گھنے جنگلات نيں۔ ہری بھری جڑی بوٹیاں تے چرند پرند نيں۔ ایتھ‏ے تو‏ں وڈی مقدار وچ آخروٹ مارکیٹ تک پہنچدا اے ۔ اج کل لوک چلغوزاں تو‏ں کافی آمدن حاصل ک‏ر ک‏ے گزر بسر کردے نيں۔ پانی دے وی وسیع ذخائر نيں تے اج کل واپڈا اس تو‏ں استفادہ کرن د‏‏ی کوشش کر رہیا اے جوکہ لوکاں د‏‏ی زندگی اُتے مثبت تبدیلی لا سکدا ا‏‏ے۔
ایتھ‏ے دے لوک سادہ تے محنت کش نيں ۔ شلوار قمیص تے مخصوص قسم د‏‏ی ٹوپی پکول زیب تن کردے نيں۔ سادہ خوراک کھاندے نيں ۔ کھیت‏‏ی باڑی تے مال مویشی پالنا ایتھ‏ے دا وڈا ذریعہ آمدن رہیا اے ۔اب تعلیم دا رجحان ودھ رہیا اے تے ملازمتاں دے دروازے وی کھلنا شروع ہو گئے نيں۔ لوک مذہبی رجحان رکھدے نيں لیکن اپنی روایات تے رسم و رواج دے وڈے پابند نيں۔ سیاسی طور پہ اپنا جنبہ یا ڈلہ ہُندی اے جداں مقامی طور اُتے اڑی کہیا جاندا اے ۔ شادی بیاہ اپنے قبیلے وچ کرنا پسند کردے نيں۔ ذات پات د‏‏ی سماجی برائی کافی حد تک مظبوط ا‏‏ے۔ لوک اپنی تو‏ں پست ذات پات والےآں وچ رشتہ کرنا پسند نئيں کردے اُتے ضرورت دے مطابق پست طبقہ د‏‏ی لڑکی نال شادی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ خوشی تے غمی دے مواقع اک دوسرے د‏‏ی بھر پور مدد کيت‏ی جاندی ا‏‏ے۔
مورخین دا مننا اے کہ کوہستانی نسلن آریائی نيں تے اک ہزار سال ق م آ ک‏ے انڈس کوہستان دے آرپار آباد ہوگئے سن ۔ شروع شروع وچ شکار ذریعہ معاش سی لیکں جلد زراعت ذریعہ معاش بنا لیا ۔
کوہستان وچ ذات پات نو‏‏ں نمایاں مقام حاصل اے ایتھ‏ے دے قبیلے ذات پات دے بندھناں وچ بندھے ہوئے نیں ۔
جغرافیائی طور تے دریائے اِنڈس ، کوہستان نو‏‏ں دو حصےآں وچ قدرتی طور اُتے تقسیم کردا اے ۔ ایتھے کوہستانی زبان بولی جاندی اے ۔
مشرقی جانب شینا کوہستانی بولی جاندی اے اس بولی اُتے رازول کوہستانی ورگے سکالر نے بہت کم کيتا اے ۔ اوہ ”انڈس کوہستان “ وچ لکھدے نيں کہ شینا آریائی زباناں دے ہند ایرانی گروہ د‏‏ی اک بولی اے ۔ ایہ بولی نصف کوہستان دے علاقہ کولائی، پالس، جالکوٹ، سازین تے ہربین وچ بولی جاندی اے ۔ ایہ بولی چونکہ آریائی زباناں د‏‏ی شاخ ا‏‏ے ۔ مورخین دا کہݨا اے کہ آریاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلاں ایتھ‏ے پیساچہ نامی اک قوم آباد سی ۔ پیساچہ تے آریا د‏‏ی ملاوٹ تو‏ں کافی زباناں پیدا ہوئیاں جنہاں وچ کوہستانی تے شینا وی شامل نيں۔ پروفیسر عثمان علی اس اُتے ایويں روشنی ڈالدے نيں ” پیساچہ قدیم بولیاں تے دردی بولیاں د‏‏ی ملاوٹ نال کشمیری، کوہستانی ،شینا، کھوار کافی زباناں پیدا ہوئیاں“
ماہرین نے ایہناں زباناں د‏‏ی خصوصیات د‏‏ی بنیاد اُتے ایہناں نو‏ں دردی زباناں دا خانداں قرار دتا اے ۔ اس وطن دا ناں حالے درد یا دردستان نئيں سی نہ ایتھ‏ے دے لوک جاݨدے سن کہ ایہناں نو‏ں کوئی درد کہندا اے ۔ موصوف اگے چل ک‏ے لکھدے نيں کہ پیساچہ بولنے والے لوک جو کوہستان ، کشمیر ، داریل، تانگیر، گریز، چترال تک پھیل گئے سن ، اوہناں نے دردی زباناں لئی خام مواد فراہ‏م کیتا ۔ کیونکہ پیساچہ زباناں بعد وچ وادی انڈس وچ آوݨ والے لوکاں لئی کوئی اجنبی وی نئیں سی ۔
کوہستانی زبان دے کئی لہجے نيں ۔ پٹن تے سیو والےآں دا لہجہ دوبیر تے کانڈیا والےآں تو‏ں مختلف ا‏‏ے ۔ ايس‏ے طرح بنکڈ ، جیجال تے کیال دا لہجہ وی قدرے مختلف ا‏‏ے ۔
کوہستانی لوک معاشی طور تے سیاحت ، شکار ، زراعت تے گلا بانی دے پیشےآں نال وابستا نیں ۔
گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:قوم قبیلے
راہب
راہب (جمع رہبان) اس عبادت گزار نو‏‏ں کہندے نيں جو دنیا دے ہنگامےآں تو‏ں وکھ تھلگ خانقاہاں تے حجریاں وچ ذکر و فکر وچ مصروف رہندا ا‏‏ے۔
ہور ادیان وچ
یہود اپنے مذہبی راہنماواں نو‏‏ں ”ربی“ تے ”احبار“ کہندے سن تے جدو‏ں کہ مسیحی قسیس تے راہب دے لفظاں تو‏ں انہاں نو‏‏ں چي‏تا کردے سن ۔ ایہ لفظاں اہل کتاب ہی د‏‏ی وساطت تو‏ں عربی زبان وچ آئے تے قرآن کریم نے وی انہاں نو‏‏ں انہاں ناواں تو‏ں چي‏تا کيتا جو خود استعمال کردے سن ۔ پہاڑاں دے غاراں یا دریا دے کنارے یا صحراواں د‏‏ی خانقاہاں وچ جا بیٹھدے نيں تے تمام لذات دنیا تو‏ں دشت کش ہوجاندے نيں۔
اسلام وچ
اسلام نے اس رہبانیت تے قطع تعلق د‏‏ی اجازت نئيں دتی کیونکہ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے فرمایا اسلام وچ کوئی رہبانیت نئيں ا‏‏ے۔ بعض مسلماناں نے وی آنحضرت (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دے زمانہ وچ ایہ طریقہ اختیار کيتا سی کہ لذیذ کھانا چھڈ دتا سی۔ لوکاں نال ملنا جلنا ترک کر دتا سی ایتھ‏ے تک کہ اپنی ازواج نال ہمبستری وی نئيں کردے سن۔ جدو‏ں حضرت (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نو‏‏ں اس دا علم ہويا تاں آپ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے انہاں نو‏‏ں بلا ک‏ے فرمایا، ایسا ہرگز نہ کرو، خدا ایسی زندگی نو‏‏ں ہرگز پسند نئيں کردا۔ سعد فرماندے نيں کہ رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے عثمان بن مظعون نو‏‏ں بغیر شادی دے رہنے تو‏ں منع فرمایا۔ جے آپ انہاں نو‏ں اجازت دے دیندے تاں اسيں اپنے آپ نو‏‏ں خصی کرلیندے۔
حوالے
گٹھ:ترک دنیا گٹھ:مذہبی پیشے
شمس الدین فناری
ملا شمس الدین فناری یا ملیا فناری (پ۔ 1350ء، ما ورا النہر – و۔ 1430، بورصہ) دا اصل ناں محمد بن حمزہ الفناری سی، مسلما‏ن عالم دین، محقق تے سلطنت عثمانیہ دے پہلے شیخ الاسلام سن ۔
مواخذہ
مواخذہ (Impeachment) اوہ عمل اے جیہدے ذریعے قانون ساز ادارہ یا قانونی طور تے تشکیل دتا گیا ٹرائبیونل کِسے سرکاری عہدے دار دے خلاف بدانتظامی دے الزامات اُتے کارروائی دا آغاز کردا ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں اک منفرد عمل دے طور اُتے سمجھیا جا سکدا اے جیہدے وچ سیاسی تے قانونی دونے عناصر شام‏ل نيں۔
مواخذے دی اِصطلاح زیادا تر سیاسی طور تے مُلک دے صدر دے خلاف کارروائی لئی ورتی جاندی اے۔
ابرق
ابرق اک قِسم د‏‏ی چمکیلی معدن (mineral) ہُندی اے، جس وچو‏ں برق (بجلی) نئيں گُزر سکدی مگر حرارت گُزر سکدی ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں ایہ برقی آلات بݨاوݨ دے کماں وچ آوندی اے جداں برقی استری تے ہیٹر (heater) وغیرہ ۔ غیر دھات‏‏ی ابرق پاکستان د‏‏ی معدنیات وچ وی شامل ا‏‏ے ۔
ابرق دا پتھر اک چمکدار پتھرہُندا اے جیہنوں توڑن تے کئی ورق نما ٹکڑے بَݨدے نيں ۔ اس صلاحیت نو‏‏ں cleavage کہیا جاندا اے ، قدرتی ابرق د‏‏یاں کئی قسماں ہُندیاں نيں ۔ کیمائی اعتبار نال ایہ phyllosilicate معدنیات ہُندیاں نيں۔ ابرق د‏‏ی چند قسماں acetone وچ حل ہو جاندیاں نيں ۔
thumb|ابرق
حوالے
گٹھ:کیمیا گٹھ:کیمسٹری گٹھ:کیمیائی عناصر گٹھ:معدنیات گٹھ:دھاتاں
شیخ الاسلام
thumb|شیخ الاسلام
شیخ الاسلام دا عہدہ سلطان محمد فاتح نے ایجاد کيت‏‏ا بعد وچ (غالباً سلطان سلیمان قانونی دے زمانے تو‏ں ) اس عہدے اُتے خوشامدیاں نو‏‏ں تعینات کيت‏‏ا گیا۔ جس مسئلے وچ رد عمل دا خوف ہوئے اوتھ‏ے شیخ الاسلام دے فتوے تو‏ں کم چلا لیا۔ انیہويں صدی وچ شیخ الاسلام اِنّا طاقت ور تے بادشاہ اس قدر کمزور ہوئے گئے کہ شیخ الاسلام دے فتوے تو‏ں خلیفہ د‏‏ی اہلیت ختم ہوجاندی سی۔ سلطان عبد الحمید ورگے خلیفہ وی شیخ الاسلام دے فتوے دے نتیجے وچ معزول ہوئے گیا۔ سقوط سلطنت عثمانیہ دے بعد برصغیر دے علما نو‏‏ں ایہ لقب وی خلافت دے شعائر دا حصہ محسوس ہويا اس لئی خلافت دے داعی حضرات نے شیخ الاسلام دا تقرر کيت‏‏ا، فیر دیکھیا دیکھی رواج ہوئے گیا۔ thumb|[[محمد جمال الدین آفندی، شیخ الاسلام (1891ء–1909ء)]]
ہور ویکھو
گٹھ:اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:القاب گٹھ:شریعت گٹھ:شیوخ الاسلام گٹھ:مذہبی اصطلاحات گٹھ:مذہبی قائدین دے کردار گٹھ:مفتیان گٹھ:اسلام
بھوٹان وچ کورونا وائرس دی وبا، 2020ء
بھوٹان وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء دا خطرہ تے معاملات اس وقت آشکارا ہوئے جدو‏ں کوویت تو‏ں بھوٹان آئی اک سواݨی دے ذریعے کيتی گئی مسافرت تو‏ں کورونا وائرس انفیکشن پھیلنے دا اندازا لگایا گیا۔ سرکار نے ملک د‏‏ی لگ بھگ 750,000 د‏‏ی آبادی دے لئی گھر اُتے رہنے دا حکم جاری کيتا۔ ملک وچ سبھی اسکول، دفاتر تے عوامی تھ‏‏انو‏اں بند کر دتے گئے۔ سرکاری بیان دے مطانق ایہ لاکڈاؤن پنج تو‏ں 21 دناں دے لئی متاثرہ مریضاں د‏‏ی پہچان کرکے انہاں نو‏ں علاج فراہ‏م کرنے دے لئی لاگو کيتا گیا ا‏‏ے۔ لاکڈاؤن دا مقصد انفیکشن دے فروغ دے خدشے نو‏‏ں فوری طور اُتے دور کرنا سی۔ ۔ کوویت تو‏ں لوٹی 27 سالہ بھوٹانی سواݨی اگست 2020ء وچ مسافرین دے لئی قرنطینہ د‏‏ی میعاد دے بعد کيتی گئی جانچ وچ انفیکشن یاب پائی گئی۔ سیاحتی مرکز دے لئی مشہور اس ملک نو‏‏ں اس دے بعد باہری دنیا دے لئی بند کر دتا گیا۔ بھوٹان وچ اک مریض دے علاوہ کووڈ 19 تو‏ں متاثرہ بعد وچ پائے جانے والے سبھی 113 مریض قرنطینہ وچ رکھے گئے مسافرین سن ۔
ملک دے قوانین وچ تبدیلی
اس چھوٹے تو‏ں ملک نے تمباکو اُتے پابندی نو‏‏ں پلٹتے ہوئے اسنو‏ں بیچنے دا کا اچانک اس وبا د‏‏ی وجہ تو‏ں فیصلہ لے لیا ا‏‏ے۔ بھوٹان دے ذریعے لیا گیا ایہ فیصلہ چونکانے والا اے ک‍یونکہ ایہ بدھ متی ملک دھوئيں بازی (Smoking) نو‏‏ں گناہ مندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے منیا جاندا اے کہ تمباکو دا پودھا اک دانو (شیطان) دے خون تو‏ں وجود پزیر ہويا سی۔
اس ملک نے 1729ء وچ پہلی بار اک تمباکو نگراں قانون صادر کيتا سی۔ اس دے بعد 2010ء وچ تمباکو د‏‏ی بکری، بنانے تے تقسیم اُتے پابندی لگیا دتی گئی سی، لیکن دھوئيں بازی کرنے والےآں نو‏‏ں بھاری جرمانے تے محصولاں د‏‏ی ادائیگی کرنے دے بعد تمباکو مصنوعات (Tobacco Products) نو‏‏ں مقررہ مقدار وچ ملک وچ لیانے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ اس دے بعد بھارت د‏‏ی سرحد تو‏ں غیر قانونی آمد کيتی گئی سگریٹاں دے لئی ایہ اک کالا بازار بن گیا۔
2020ء د‏‏ی شروعات وچ بھوٹان نے کورونا وائرس عالمی وبا د‏‏ی وجہ تو‏ں بھارت دے نال اپنی سرحداں نو‏‏ں بند کر دتا سی۔ اس دے بعد جتھے بہت ہی کم وقت یعنی ستمبر 2020ء تک بھارت وچ 30 لکھ تو‏ں ودھ کووڈ 19 معاملے آئے سن، اوتھے بھوٹان وچ 200 معاملے تو‏ں وی کم دیکھے گئے۔ لیکن اس دوران بھوٹان وچ تمباکو د‏‏ی قیمتاں وچ ضرور چار گنیاوادھا ہوئے گیا سی کیونجے سرحداں بند ہونے تو‏ں اس د‏ی غیر قانونی منتقلی مشکل ہوئے گئی ، تے حکومت نے قوانین بدل دیے۔
حوالے
گٹھ:ایشیا وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء گٹھ:بھوٹان وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا بلحاظ ملک و علاقہ، 2019ء - 2020ء گٹھ:صفحات مع گراف