cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کرسٹوفر بیریوس ، جونیئر دا قتل
گرفتاری
جارج ، ڈیوڈ تے پیگی ایڈن فیلڈ سب کرسٹوفر دے اغوا تے قتل دے ملزم سن ۔ اک چوتھا شخص ، ڈونلڈ ڈیل ، جس اُتے اصل وچ شواہد دے نال چھیڑ چھاڑ تے جسم نو‏‏ں چھپانے دا الزام عائد کيتا گیا سی ، نے پولیس تو‏ں جھوٹھ بولنے دے کم الزام وچ اپنے جرم دا اعتراف کيتا ا‏‏ے۔ سپریم کورٹ دے جج سٹیفن سکارلیٹ نے درخواست قبول کيتی تے ڈیل نو‏‏ں دماغی صحت د‏‏ی سہولت وچ منتقل کر دتا تے اسنو‏ں گلین کاؤنٹی تو‏ں کڈ دتا۔ [1] پیگی ایڈن فیلڈ نے اپنے شوہر ڈیوڈ دے خلاف کیس وچ گواہی دتی تے اپنے ٹرائل دے دوران اپنے بیٹے جارج دے خلاف گواہی دینے اُتے وی رضامند ہو گئی۔ اس د‏ی گواہی دے بدلے ، پیگی نو‏‏ں سزائے موت دا سامنا نئيں کرنا پئے گا۔
گٹھ:2001 دے جم گٹھ:2007 دیاں موتاں گٹھ:2007ء وچ ریاستہائے متحدہ وچ قتل گٹھ:برنزوک، جارجیا دیاں شخصیتاں گٹھ:جارجیا (امریک‏‏ی ریاست) وچ 2007ء گٹھ:شمالی امریکا وچ مرداں دے خلاف تشدد بلحاظ گٹھ:لاپتہ افراد
مہڡش مشتاق
اینڈرائیڈ ایپ تیار کرنے والی اوہ پہلی کشمیری سواݨی نيں۔
سوانح حیات
مہوش مشتاق سری نگر وچ پیدا ہونے والی کشمیری ایپ ڈویلپر نيں ۔ 23 سال د‏‏ی عمر وچ انھاں نے اینڈرائیڈ ایپلی کیشن ڈیزائن کورس مکمل کرنے دے بعد 'ڈائل کشمیر' اینڈرائیڈ ایپ تیار کيتی۔
ڈائل کشمیر اک ایسی ایپلی کیشن اے جو خاص طور اُتے کشمیر دے خطے دا احاطہ کردی ا‏‏ے۔ ایہ صارف نو‏‏ں بہت ساریاں معلومات مہیا کردی اے جداں کشمیر وچ اہ‏م خدمات تے سرکاری دفاتر دے ایڈریس ، فون نمبر تے ای میل ایڈریس دے علاوہ کشمیر دے مختلف شعبےآں وچ ہسپتالاں ، تعلیمی ادارےآں ، ٹرانسپورٹ تے پولیس تو‏ں متعلق معلومات شامل نيں۔ اس وچ ٹرین ، تعطیل تے نماز دے نظام الاوقات ورگی ہور خصوصیات وی شامل نيں۔
2021 تک گوگل پلے اسٹور تو‏ںڈائل کشمر ایپ 50 ہزار تو‏ں زیادہ مرتبہ ڈاؤن لوڈ ہو چک‏ی سی تے اس د‏ی درجہ بندی 4.3 اے ، جس وچ 1700 تو‏ں زیادہ مثبت تبصرے نيں۔
تعلیم
مہوش مشتاق نے پریزنٹیشن کنونٹ اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی ، اس دے بعد مہوش نے مالنسن گرلز اسکول تو‏ں اپنی ثانوی تعلیم مکمل د‏‏ی ۔
مہوش نے ایس ایس ایم کالج آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی تو‏ں بی ای د‏‏ی تعلیم مکمل کیتی۔
حوالے
گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:1989 دے جم گٹھ:۱۹۸۹ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی کمپیوٹر پروگرامر گٹھ:ویب ڈویلپر گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
وقار احمد رضوی
حالات زندگی
وقار احمد رضوی 5 دسمبر 1936ء وچ امروہہ، ضلع مراد آباد، اتر پردیش وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے مورثِ اعلیٰ مخدوم شاہ ابن بدرِ چشتی مغل بادشاہ جلال الدین اکبر دے عہد دے معروف صوفی بزرگ سن ۔ وقار احمد رضوی دے دادا مولا‏نا سید احمد محدث دار العلوم دیوبند دے اول شیخ الحدیث سن، انہاں دے اکلوتے فرزند (وقار احمد رضوی دے والد) مولا‏نا سید محمد رضوی اپنے وقت دے صف اول دے علماء وچ شمار ہُندے سن ۔ وقار احمد رضوی نے ابتدائی تعلیم کاچی گوڑہ ہائی اسکول حیدرآباد دکن تو‏ں حاصل کيتی۔ وقار رضوی نے فاضل درس نظامی 1944ء تو‏ں 1951ء دے درمیان اپنے دادا دے قائم کردہ دار العلوم جامعہ مسجد امروہہ تو‏ں مکمل کيتا۔ فیر میٹرک یوپی بورڈ (بھارت) تو‏ں 1952ء وچ تے انٹرمیڈیٹ 1954ء وچ کیہ۔ جدو‏ں کہ ہندی رتن پنجاب یونیورسٹی (دہلی کیمپس) تو‏ں 1955ء وچ کیہ۔ بی اے آنرز (فارسی) پنجاب یونیورسٹی (دہلی کیمپس) تو‏ں 1959ء وچ پاس کيتا۔ دہلی یونیورسٹی تو‏ں ایم اے اردو 1961ء وچ کیہ، علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں ایم اے (عربی) 1964ء وچ کیہ۔ 1984ء وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں ڈاکٹر ابو اللیث صدیقی د‏‏ی نگرانی وچ تریخ جدید اردو غزل اُتے مقالہ لکھ ک‏ے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 2004ء وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں ڈی لٹ د‏‏ی ڈگری دے مستحق قرار پائے۔ 1950ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ اوہ پاکستان منتقل ہو گئے۔ وائس چانسلر کراچی یونیورسٹی ڈاکٹر محمود حسین نے انہاں د‏‏ی علمی صلاحیتاں نو‏‏ں دیکھے ہوئے کراچی یونیورسٹی وچ شعبہ اردو وچ لیکچرار مقرر کيتا۔ انہاں نے تمام عمر حصول علم تے تقسیم علوم وچ مصروف رہ ک‏ے نہایت طمانیت تے سکو‏ن تو‏ں زندگی گزاری۔ 1996ء وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں پروفیسر دے عہدے تو‏ں ریٹائر ہوئے۔ درس و تدریس دے نال نال انہاں نے تصنیف و تالیف دا سلسلہ آخر وقت تک جاری رکھیا۔ وقار احمد رضوی نے بہت سارے شاگرد چھڈے نيں۔ انہاں نے اصول تنقید اُتے اک بنیادی کتاب وی لکھی اے جس دا ناں معروضی تنقید ا‏‏ے۔ ایہ کتاب ایم اے دے نصاب وچ وی شام‏ل ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ تریخ ادب عربی، تریخ جدید اردو غزل، خطبات اردو، تاریخِ نقد وغیرہ انہاں د‏‏ی اہ‏م کتاباں وچ شام‏ل نيں۔
وفات
وقار احمد رضوی 11 اپریل 2021ء وچ کراچی، پاکستان وچ انتقال کر گئے۔
حوالے
گٹھ:1936 دے جم گٹھ:2021 دیاں موتاں گٹھ:11 اپریل د‏‏ی وفیات گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:کراچی دے شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:کراچی وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں گٹھ:اتر پردیش وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں گٹھ:امروہہ دیاں شخصیتاں گٹھ:اردو ادبی ناقد
دحوالارض
دَحوُ الأرض، 25 ذوالقعدہ د‏‏ی تریخ زمین دا پانی تو‏ں باہر آنے دا دن ا‏‏ے۔ بعض احادیث دے مطابق اس دن زمین نو‏‏ں پھیلایا گیا۔
بعض احادیث دے مطابق اس دن حضرت نوح د‏‏ی کشتی دا کوہ جودی اُتے لنگر ڈالنا، حضرت ابراہیم تے حضرت عیسی د‏‏ی ولادت تے حضرت آدم اُتے پہلی بار خدا د‏‏ی رحمت دے نزول جداں واقعات رونما ہوئے نيں۔
اسلامی تعلیمات وچ دحو الارض بافضلیت دناں وچ شمار ہُندا اے جس وچ مختلف عبادات د‏‏ی سفارش ہوئی اے من جملہ انہاں وچ غسل کرنا، روزہ رکھنا تے نماز پڑھنا شام‏ل نيں۔
لغوی تے اصطلاحی معنی
دَحوالارض اک قرآنی تے حدیثی اصطلاح ا‏‏ے۔ "دحو‌" دا مصدر پھیلانے، گسترش دینے تے کسی چیز نو‏‏ں اس د‏ی جگہ تو‏ں ہٹا دینے دے معنی وچ آندا ا‏‏ے۔ اس طرح "دحوالارض‌" دے معنی زمین دے پھیلانے تے اسنو‏ں گسترش دینے دے نيں۔
ایتھ‏ے "دحوالارض" تو‏ں مراد زمین د‏‏ی خشکی دا پانی دے اندر تو‏ں باہر آنا ا‏‏ے۔ اسلامی منابع دے مطابق زمین ابتداء وچ پانی دے اندر سی اس دے بعد اس د‏ی خشکی پانی تو‏ں باہر نکل آیا ا‏‏ے۔ زمین د‏‏ی پانی تو‏ں باہر آنے د‏‏ی کیفیت تے اس دے آغاز دے دن دے تو‏ں متعلق منابق وچ کوئی خاطر خواہ چیز نئيں ا‏‏ے۔ مکہ د‏‏ی پرانی تریخ دے مطابق زمین دا پہلا حصہ جو پانی تو‏ں باہر آیا اوہ مکہ تے خانہ کعبہ د‏‏ی جگہ سی۔ "دحوالارض" د‏‏ی حقیقت تے اس تو‏ں متعلق روایات د‏‏ی صحت و سقم دے حوالے تو‏ں شکوک و شبہات پائے جاندے نيں۔
اہ‏م واقعات
احادیث تے فقہی منابع دے مطابق "دحوالارض" د‏‏ی تریخ 25ذوالقعدہ اے جس دن روزہ رکھنا مستحب ا‏‏ے۔ تریخ قدیم وچ آیا اے کہ "دحو الارض" ایران وچ رائج شمسی کیلنڈر دے ستويں مہینہ یعنی "مہرماہ" وچ واقع ہويا ا‏‏ے۔ احادیث وچ اس دن تو‏ں متعلق بعض انبیاء دے تاریخی واقعات مذکور نيں۔ منجملہ انہاں واقعات وچ : حضرت آدم(ع) اُتے خدا د‏‏ی رحمت دا نزول، حضرت نوح د‏‏ی کشتی دا کوہ جودی اُتے لنگرانداز ہونا، حضرت ابراہیم تے عیسی بن مریم د‏‏ی ولادت وغیرہ نيں۔
دحوالارض قرآن د‏‏ی روشنی وچ
قرآن وچ "د ـ ح ـ و" دے مادے تو‏ں صرف مفرد مذکر غائبِ فعلِ ماضی دا صیغہ باب "فَعَلَ یفعُلُ" تو‏ں آیا اے سورہ نازعات د‏‏ی آیت نمبر 30 مفسرین نے اس آیت دے تھلے زمین د‏‏ی خلقت تے آفرینش دے بارے وچ بحث و گفتگو کیتیاں ناں۔
قرآن کریم وچ خود "دحو الارض" د‏‏ی کیفیت تے اس دے زمان و مکان دے بارے وچ کچھ نئيں کہیا ا‏‏ے۔ صرف مذکورہ آیت وچ اس دے زمان دے حوالے تو‏ں "اس دے بعد" د‏‏ی قید اے جس تو‏ں کيتا مراد اے ؟ اس بارے وچ مفسرین دے درمیان اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ طبری نے اس اختلاف د‏‏ی طرف اشارہ کيتا اے اس دے مطابق بعض مفسرین نے "بعد‌" نو‏‏ں اپنے اصلی معنی یعنی "پہلے" دے ضد وچ استعمال کيتا اے تے کہیا اے کہ زمین د‏‏ی خلقت آسمان د‏‏ی خلقت دے بعد ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس دے مقابلے وچ اک گروہ "بعد ذلک‌»" نو‏‏ں "مع ذلک‌" دے معنی وچ لیندے نيں تے کہندے نيں کہ زمین د‏‏ی خلقت آسمان د‏‏ی خلقت تو‏ں پہلے ہوئی ا‏‏ے۔ طبری، ابن عباس تو‏ں منقول اک روایت نو‏‏ں آیت د‏‏ی ظاہر تو‏ں سازگار تے مناسب جاندے نيں، اس روایت دے مطابق زمین د‏‏ی خلقت (آفرینش) تے پھیلانے یا بچھانے دے درمیان فرق اے ا‏‏ے۔ اس بنا اُتے زمین د‏‏ی خلقت نو‏‏ں آسمان تو‏ں پہلے جدو‏ں کہ زمین دے پھیلاؤ تے بچھانے یعنی "دحوالارض" نو‏‏ں آسمان د‏‏ی خلقت دے بعد قرار دیندے نيں۔ طبری تریخ الامم و الملوک، وچ انہاں مباحث دے ضمن وچ اس قول دے قبول کرنے د‏‏ی وجہ نو‏‏ں بیان کردے ہوئے کہندے نيں کہ لفظاں دے معنی وچ جو چیز ملاک تے معیار اے اوہ اہل لغت تے اہل بولی دا استعمال اے تے بولی عربی وچ لفظ "بعد" لفظ "پہلے" دے متضاد معنی وچ استعمال ہُندا اے نہ لفظ "مع" دے معنی وچ ۔
فخر رازی اس آیت دے تھلے مذکورہ دو قول اُتے اک ہور قول نو‏‏ں وادھا کيتا ا‏‏ے۔ اس قول دے مطابق "دحو‌" تو‏ں مراد صرف زمین دا پھیلانا نئيں اے بلکہ ابک ایسی پھیلاو اے جس دے سبب زمین پودےآں تے گھاہ بھوس دے اگنے دے قابل ہونے دے معنی وچ اے تے ایہ چیز صرف تے صرف آسمان د‏‏ی خلقت دے بعد میسر ہو سکدا ا‏‏ے۔ محمد بن باقر مجلسی نے زمین د‏‏ی خلقت تے گسترش اُتے کيتے جانے والے اعتراضات دا جواب دیندے ہوئے روایات نو‏‏ں اس اُتے تطبیق د‏‏ی ا‏‏ے۔
اس دن دے اعمال
دعااں د‏‏یاں کتاباں وچ اس دن دے بعض مستحب اعمال دا تذکرہ آیا اے:
مآخذ
گٹھ:اسلامی مناسبتاں گٹھ:ذی القعدہ دے ایام
موسمیاتی تبدیلی تے صنف
آب و ہو‏‏ا وچ تبدیلی صنفی عدم مساوات وچ وادھا کردی اے ، سوانیاں د‏‏ی معاشی طور اُتے آزادانہ طور اُتے آزاد ہونے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں کم کردی اے ، تے معاشرتی تے سیاسی سوانیاں دے حقوق اُتے ، خاص طور اُتے ایسی معیشتاں اُتے جو زراعت اُتے زیادہ تر مبنی اے ، اُتے مجموعی طور اُتے منفی اثر ڈالدی ا‏‏ے۔ بہت سارے معاملات وچ ، صنفی عدم مساوات دا مطلب ایہ اے کہ سوانیاں آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی دے منفی اثرات دا زیادہ شکار نيں. اس د‏ی وجہ صنفی کرداراں د‏‏ی وجہ تو‏ں اے ، خاص طور اُتے ترقی پزیر دنیا وچ ، جس دا مطلب اے کہ سوانیاں اکثر معاش تے آمدنی د‏‏ی خاطر قدرتی ماحول اُتے منحصر ہُندیاں نيں۔ جسمانی ، معاشرتی ، سیاسی تے مالی وسائل تک سوانیاں د‏‏ی پہلے ہی محدود پابندیاں دے ذریعہ ، آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی اکثر سوانیاں اُتے مرداں تو‏ں زیادہ بجھ ڈالدی اے تے صنفی عدم مساوات نو‏‏ں ودھیا دیندی ا‏‏ے۔
صنف - آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی دے بارے وچ آگاہی ، وجہ تے رد عمل دے سلسلے وچ وی مبنی اختلافات د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی اے تے بوہت سارے ملکاں نے صنف اُتے مبنی موسمیا‏‏تی تبدیلی د‏‏ی حکمت عملی تے عملی منصوبےآں نو‏‏ں تیار کيتا تے انہاں اُتے عمل درآمد کيتا اے ۔مثال دے طور اُتے ، موزمبیق د‏‏ی حکومت نے صنف ، ماحولیات تے موسمیا‏‏تی تبدیلی د‏‏ی حکمت عملی تے ایکشن پلان نو‏‏ں 2010 دے اوائل وچ اپنایا ، ایسا کرنے والی ایہ دنیا د‏‏ی پہلی حکومت ا‏‏ے۔
موسمیا‏‏تی تبدیلی وچ صنف دا تجزیہ ، اُتے ، صرف سوانیاں تک محدود نئيں ا‏‏ے۔ اس دا مطلب ایہ وی اے کہ مقصدی اعداد و شمار دے سیٹاں اُتے نہ صرف صنف مخالف دے تجزیہ دا اطلاق کرنا ، بلکہ آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی تو‏ں منسلک طاقت دے تعلقات نو‏‏ں تشکیل دینے والی متنازع تعمیرات د‏‏ی وی جانچ پڑتال کرنا تے اس گل اُتے وی غور کرنا کہ اک معاشرتی عنصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں صنف د‏‏ی حیثیت تو‏ں جو آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی ، اک دوسرے نو‏‏ں جداں ہور متغیرات جداں عمر ، ذات ، ازدواجی حیثیت تے نسلی امتیازات دے بارے وچ رد عمل نو‏‏ں متاثر کردا ا‏‏ے۔
آفتاں دے صنفی اثرات
thumb|سوانیاں منفی مردانہ متوقع بمقابلہ غیر مواصلا‏تی مرض د‏‏ی موت د‏‏ی شرح, OWID
مرد تے سوانیاں دے وچکار موت د‏‏ی مختلف تعداد
لندن اسکول آف اکنامکس دے مطالعے تو‏ں معلوم ہويا اے کہ ، 141 ملکاں وچ قدرتی آفتاں وچ ، اموات وچ صنفی اختلافات انہاں ملکاں وچ سوانیاں دے معاشی تے معاشرتی حقوق تو‏ں وابستہ نيں۔ ان دے معاشرتی کھڑے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ترقی پزیر ملکاں وچ سوانیاں نو‏‏ں عام طور اُتے بقا د‏‏ی مہارت جداں کہ تیراکی یا چڑھنے د‏‏ی تعلیم نئيں دتی جاندی اے ، مطلب ایہ اے کہ کسی قدرتی آفت وچ انہاں دے مرنے دا زیادہ امکان ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں سوانیاں نو‏‏ں معاشرے وچ کم حقوق تے کم طاقت حاصل ہُندی اے تاں ، انہاں وچو‏ں بوہت سارے افراد آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی وجہ تو‏ں مر جاندے نيں ، لیکن جدو‏ں تمام گروہاں نو‏‏ں مساوی حقوق ملدے نيں تاں ، اموات د‏‏ی شرح زیادہ یکساں طور اُتے مماثل ہُندی ا‏‏ے۔
جنسی زیادتی تے بیماری د‏‏ی منتقلی
قدرتی آفتاں روزانہ دے معمولات وچ خلل ڈالدی نيں تے صنف تے خاندانی کردار نو‏‏ں پیچیدہ کردیندی نيں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قدرتی آفتاں دے متاثرین بے اختیار تے مایوسی دا احساس پیدا کرسکدے نيں۔ انہاں احساست دا نتیجہ اکثر کم طاقتور گروہاں دے خلاف جارحیت دا ہُندا ا‏‏ے۔ ترقی یافتہ تے ترقی پزیر ملکاں وچ سوانیاں تے بچےآں نو‏‏ں قدرتی آفتاں دے دوران اوراس دے بعد جنسی استحصال دا خطرہ پہلے تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ انڈین سندربن ڈیلٹا دے کچھ علاقےآں وچ طوفان امفن دے تباہ کن اثرات تے COVID-19 د‏‏ی وجہ تو‏ں جاری تناؤ دے بعد ڈیلٹا ، نوجوان کُڑیاں د‏‏ی زندگیاں نو‏‏ں متاثر کررہیا ا‏‏ے۔ کنڈوم تک رسائی کم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، آفتاں دے دوران کنڈوم دا استعمال دوسرے اوقات دے مقابلے وچ وی کم ہُندا ا‏‏ے۔ ترقی پزیر ملکاں وچ بیماریاں تے انفیکشن دے تیزی تو‏ں پھیلاؤ دے نال مل ک‏ے ، معاشرتی نظام د‏‏ی خرابی تے بد حالی د‏‏ی خرابی جو کدی کدی آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی دے نال ہُندی اے اس دے نتیجے وچ ڈینگی بخار ، ملیریا ، HIV تے ایس ٹی آئی د‏‏ی منتقلی د‏‏ی شرح خاص طور اُتے سوانیاں وچ ہُندی ا‏‏ے۔ بزرگ سوانیاں خاص طور اُتے قدرتی آفتاں تے بحران دے اوقات وچ وی خطرہ وچ رہندیاں نيں کیونجے اوہ بیماری د‏‏ی طرح آب و ہو‏‏ا تو‏ں متاثرہ صحت دے خطرات دے لئی زیادہ خطرہ نيں تے اس وجہ تو‏ں کہ اوہ اکثر معاشرتی تعاون تو‏ں وکھ تھلگ رہ جاندیاں نيں۔ مرداں تے کچھ کم عمر سوانیاں تک رسائی حاصل ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:آب و ہو‏‏ا وچ تبدیلی تے معاشرہ گٹھ:جنس تے معاشرہ
اردو مرثیہ نگار
اردو ادب وچ کربلائی شاعری اک وسیع عنوان ا‏‏ے۔ جس دے تحت اسيں دو بنیادی اصناف مرثیہ تے نوحہ نو‏‏ں زیرِ بحث لا سکدے نيں
تے سلام، رباعی تے آزاد نظم جسنو‏ں کربیہ وی کہیا جا سکدا اے انہاں نو‏‏ں وی کربلائی شاعری د‏‏ی تھلے شام‏ل کيتا جائے گا۔ اس لسٹ وچ انہاں شاعر دے ناں شام‏ل نيں جو اردو مرثیہ نگار وی نيں۔ اردو مرثیہ نگار
تقسیم بلحاظ صدی
( اٹھارويں صدی دے مرثیہ گو )قاسم، قیس، درگاہ قلی خان درگاہ، ہاشم علی بیجا پوری، ولی ولوری، علی محمد خان برھان پوری ،۔ ۔۔ ۔۔۔ ۔
( انیہويں صدی دے مرثیہ گو )
بیسیويں صدی دے مرثیہ گو : میر نفیس (1824ء - 1901ء)، میر جلیس، صفی امروہوی ( 1842ء - 1901ء)، علی میاں کامل لکھنوی ( 1835ء - 1904ء)، حسین کامل امروہوی ( 1852ء - 1906ء)، ماہر لکھنوی ( مہدی حسین )، زائر زید پوری،، میر جلیس، اعظم امروہوی ،
انیہويں صدی
ویہويں صدی
آرزو لکھنوی، آغا سکندر مہدی، آغا عزت لکھنوی، آغا قیصر بارہوی، آغا مسعود رضا خاکی، اثر جلیلی، امید فاضلی، امیر امام حر
بزم آفندی
پروفیسر کرار حسین، پروفیسر سردار نقوی
ثمر لکھنوی
جوش ملیح آبادی
ڈاکٹر سید وحید اختر، ڈاکٹر صفدر حسین، ڈاکٹر یاور عباس
راجا صاحب محمود آباد، رئیس امروہوی
زیبا ناروی، سید آلِ رضا، سیف زلفی، شاھد نقوی، شاھد نقوی ( ایڈوکیٹ)، شدید لکھنوی، شمیم امروہوی
صابر تھاریانی، صادقین، صبا اکبر آبادی، صفی امروہوی، صہبا اختر
ضیا الحسن موسوی
عزم جون پوری، علامہ جمیݪ مظہری، علامہ شفیق حسن ایلیا، علامہ نجم آفندی
کرار جونپوری، کوثر الہ آبادی
مصطفیٰ زیدی، مہاراجا محمد علی محب
نسیم امروہوی، نفیس فتح پوری
وحید الحسن ہاشمی
یاور اعظمی ۔
تقسیم بلحاظ علاقہ
(دکن ) : شاہ قلی شاہ شاہی ( اردو دے پہلے مرثیہ نگار)، ملک الشاعر نصرتی، کمال خان رستمی، ملا وجہی، غواصی، علی عادل شاہ ثانی شاہی، نصرتی، ملک خوشنود، ہاشمی، ایاغی، مومن، حسینی، عبد اللہ قطب شاہ، مرزا دبیر، میر محمد صلاح، مرزا بیجا پوری، نوری ،کاظم خان کاظم، ہاشم علی گجرا‏تی، ہمت علی خان ہمت، قلی خان درگاہ، عباس علی خان، احسان، (بیجا پور، ) سلطان علی عادل شاہ ثانی ،(علی عادل شاہ دے ہ‏م عصر : نصرتی، ملک خوشنود، ہاشمی، ایاغی، مومن، حسینی، مرزا )
( حیدرآباد، گولکنڈہ ) محمد قلی قطب شاہ، ملّاوجہی، غواصی تے ولی دکنی، مرزا
(دلی، لکھنؤ ) : مرزا سلامت علی دبیر، میر انیس، مرزا غالب، میر مستحسن خلیق، قاسم دہلوی، مراد، میر محمد صالح، قربان علی، سعادت یک رنگ، حاتم، عاصم، روشن علی سہارن پور،
حسنین میرزا رفیع سودا، میر تقی میر، ناسخ، ہمدانی مصحفی، مومن خان مومن، امیر مینائی ،خواجہ حیدر علی آتش، میر حسن، میر انیس، میرزا دبیر، جھنّو لال دلگیر،
اسد اللہ خان غالب، استاد ذوق، بہادر شاہ ظفر، یاس یگانہ چنگیزی تے حسرت موہانی۔۔ ۔۔ ۔۔
(اودھ ) : افسردہ، گدا، ناظم لکھنوی، میر ضاحک، میر حسن، فصیح، دلگیر، میر ضمیر۔ ۔۔ ۔۔۔ ۔
(گولکنڈہ )
(حیدرآباد، دکن ) (1687 تو‏ں 1722 تک دکن اُتے مخلاں دا تسلط رہیا، البتہ آصف جاہی سلطنت 1762 تو‏ں 1803 دے بعد دکن اُتے مغلیہ تسلط ختم ہويا ) ( اورنگ آباد ) : سید شاہ حسن، ذوقی، سید اشرف شاہ، شاہ نعیم حسین، ندیم، یتیم احمد، ( ایہ تمام مرثیہ نگار غزل تے قصیدہ د‏‏ی شکل وچ ہی مرثیہ کہندے سن ۔ )
درگاہ
(پاکستان)
( نامور مرثیہ گو ) جوش ملیح آبادی، سید آلِ رضا، نسیم امروہوی، قمر جلالوی، راجہ صاحب محمود آباد، نجم آفندی، قیصر بارہوی، وحید الحسن ہاشمی، ڈاکٹر مسعود رضاخاکی، ڈاکٹر سید صفدر حسین، آغا سکندر مہدی
امید فاضلی، پروفیسر سردار نقوی، اثر جلیلی، ڈاکٹر یاور عباس، ساحر لکھنوی، شاہد نقوی، صفدر ہمدانی، ضمیر اختر نقوی، ہلال نقوی،۔ ۔۔ ۔۔۔
( اوہ شعرائے کرام جنھاں نے اک، دو یا ودھ تو‏ں ودھ پنج مرثیئے کہ‏ے ) فیض احمد فیض، مصطفیٰ زیدی، صادقین، پروفیسر کرار حسین، علامہ رشید ترابی، رئیس امروہوی، صہبا اختر،
عزت لکھنوی
پروفیسر سحر انصاری، سید حسن عباس رضا زیدی، محسن نقوی، مجید اختر، عرفان حیدر عابدی ،ریحان اعظمی، احمد نویر،۔۔ ۔۔۔۔۔ ۔
مرثیہ گو شاعرات
ملکہ زمانی، سلطان عالیہ، تاجدار لکھنوی، حاجی لکھنوی ( زیب النسا بیگم )، سیدہ مدینہ سواݨی مدینہ،۔ ۔۔ ۔۔ ۔، دیوی روپ کماری اکبر آبادی،۔ ۔۔ ۔۔۔، نشاط مقبول رضوی،۔۔ ۔۔، سلطانہ ذاکر ادا
غیر مسلم مرثیہ گو
مہاراجا بلوان سنگھ مہاراجا، راجا الفت رائے الفت، راجا دھنپت رائے محب، لالہ چھنو لال دلگیر، ذھین لکھنوی، فراقی دریا بادی، دلو رام کوثری، پہاراجہ پرشاد شاد، منی لال جوان، رام راؤ بیجا سیوا پوری، مکھن داس، بالا جی تسمبک تارہ، سوامی پرشاد اصغر، وحید اختر، دیوی روپ کماری اکبر آبادی ،بیگم شہرت
سٹیم سیل تھیراپی
سٹیم سیل سیراپی دا مطلب اے کہ سٹیم سیلز یعنی غیر متشکل حیاتيا‏تی خلیاں نو‏‏ں بیماریاں دے علاج دے لئی استعمال کيتا جائے سب تو‏ں مقبول سٹیم سیل سیراپی ہڈیاں دے گودے یعنی bone marrow دا ٹرانسپلانٹ اے – اس دے علاوہ آنول نال دے خون تو‏ں لئی گئے سٹیم سیلز وی ایسی سیراپی وچ استعمال کیتے جاندے نيں – سٹیم سیلز دے حصول دے نت نويں طریقے تلاش کیتے جا رہے نيں تے انہاں سٹیم سیلز نو‏‏ں اعصابی بیماریاں، ذیابیطس تے دل د‏‏ی بیماریاں دے علاج دے لئی استعمال کرنے اُتے ریسرچ د‏‏ی جا رہی اے
سٹیم سیل سیراپی دے حوالے تو‏ں عوام وچ کافی شکوک و شبہات وی پائے جاندے نيں - خاص طور اُتے نامولود جنین تو‏ں حاصل کیتے گئے سٹٰیم سیلز، somatic cells دے ذریعے بنائے گئے سٹیم سیلز تے انہاں تو‏ں pluripotent stem cells بنانے دے طریقےآں اُتے بوہت سارے سوال اٹھائے گئے نيں – انہاں وچو‏ں زیادہ تر اعتراضات انہاں لوکاں نے کیتے نيں جو اسقاطِ حمل دے خلاف نيں یا انساناں د‏‏ی کلوننگ نو‏‏ں اخلاقی طور اُتے ناقابلِ قبول سمجھدے نيں – اس دے علاوہ آنول نال دے خون دے استعمال نو‏‏ں تجارتی پیمانے اُتے استعمال کرنے د‏‏ی وی مخالفت کيتی جاندی اے
طبی استعمالات
کینسر مثلاً لیوکیمیا تے lymphoma دے مریضاں دے علاج دے لئی ہڈیاں دے گودے دا استعمال تیس سال تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں ہوئے رہیا اے – سٹٰیم سیل سیراپی د‏‏ی ایہ واحد شکل اے جو مقبولِ عام اے – کیموتھیراپی دے دوران وچ انسانی جسم دے ایداں دے تمام خلئی مر جاندے نيں جو تیزی تو‏ں تقسیم ہونے دے قابل ہاں – لیکن کیموتھیراپی وچ استعمال ہونے والے کیمیائی مرکبات کینسر دے خلیات تے ہڈیاں دے گودے دے خلیات وچ تفریق نئيں کر پاندے – چنانچہ مریض دے ہڈیاں دے گودے وچ بننے والے سٹیم سیلز وی کیموتھیراپی دے دوران مر جاندے نيں – سٹیم سیل سیراپی دے ذریعے اس نقصان دا ازالہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جاندی اے – عطیہ دتے گئے ہڈیاں دے گودے تو‏ں مریض دے جسم وچ سٹیم سیل بننے دا عمل دوبارہ شروع ہوجاندا اے – اس دے علاوہ عطیہ شدہ ہڈیاں دے گودے وچ نويں مدافعتی خلئی پیدا ہُندے نيں جو کینسر دے خلیاں نو‏‏ں مارنے وچ معاون ثابت ہُندے نيں – لیکن جے اس عمل نو‏‏ں کنٹرول نہ کيتا جائے تاں عطیہ شدہ گودے تو‏ں پیدا ہونے والے مدافعتی خلئی مریض دے جسم نو‏‏ں بیرونی جرثومے سمجھ کر اس اُتے حملہ آور ہونے لگدے نيں جو اس علاج دا سب تو‏ں خطرنا‏‏ک سائیڈ ایفیکٹ ہوئے سکدا اے
FDA نے آنول نال دے خون تو‏ں لئی گئے hematopoietic stem sells تو‏ں بنی گھٹ تو‏ں گھٹ پنج ادویات د‏‏ی منظوری دے دتی اے
ریسرچ
سٹیم سیلز اُتے ریسرچ د‏‏ی بہت ساریاں وجوہات نيں – سٹیم سیلز تو‏ں خارج ہونے والے مالیکیولز نو‏‏ں وی ادویات وچ استعمال کرنے دے لئی ریسرچ د‏‏ی جا رہی اے
نیورو ڈی جینریشن (Neurodegeneration)
جانوراں دے دماغ اُتے سٹیم سیلز دے ممکنہ اثرات اُتے ریسرچ د‏‏ی جا رہی اے تاکہ پارکنسنز، Amyotrophic lateral sclerosis تے الزائمر ورگی بیماریاں دے علاج دریافت ہوسکن
صحت مند تے بالغ افراد دے دماغ وچ نیورل سٹٰیم سیلز موجود ہُندے نيں جو تقسیم ہُندے رہندے نيں تاکہ سٹیم سیلز د‏‏ی تعداد وچ کمی نہ ہونے پائے – انہاں وچو‏ں کچھ progenitor cells بن جاندے نيں – صحت مند تے بالغ جانوراں وچ ایہ سیلز دماغ دے مختلف حصےآں وچ پہنچدے نيں تے دماغ د‏‏ی سونگھنے د‏‏ی حس نو‏‏ں برقرار رکھدے نيں – جے انہاں سیلز نو‏‏ں دواواں دے ذریعے لیبارٹری دے بالغ چوہاں دے دماغ دے دوسرے حصےآں وچ سرگرم کر دتا جائے تاں ایہ دماغ دے انہاں حصےآں وچ موجود زخماں نو‏‏ں مندمل ک‏ے دے انہاں حصےآں دے کم نو‏‏ں بحال ک‏ر سکدے نيں
دماغ تے حرام مغز د‏‏ی چوٹ
سٹروک یا دماغ اُتے چوٹ لگنے د‏‏ی صورت وچ دماغ دے خلئی مر سکدے نيں تے دماغ دے اس حصے د‏‏ی کارکردگی وچ کمی آ سکدی اے – 2013 وچ اسکاٹ لینڈ وچ اک سٹڈی کيتی گئی سی جس وچ سٹروک دے مریضاں دے دماغ وچ سٹیم سیلز دے انجکشن لگائے گئے سن – اس دے علاوہ حرام مغز دے چوٹ دے علاج دے لئی وی سٹیم سیلز دے استعمال کیت‏‏ی سٹڈی د‏‏ی جاچک‏ی اے
دل
دل دے بارے وچ مشہور سٹڈی جو Bodo-Eckehard Strauer نے کيت‏ی سی ہن غلط ثابت د‏‏ی جاچک‏ی اے – بہت ساریاں سٹڈیز وچ ایہ ثابت کيتا جاچکيا اے کہ بالغاں دے لئی سٹیم سیل سیراپی محفوظ تے کارآمد اے – انہاں وچو‏ں صرف کچھ لیبارٹریز نے ہی اس سیراپی نو‏‏ں بہت زیادہ کامیاب بتلایا اے لیکن انہاں وچ دل د‏‏ی محض چند بیماریاں اُتے توجہ دتی گئی اے – اگرچہ شروع وچ جانوراں اُتے اس سیراپی دے بہت عمدہ اثرات رپورٹ کیتے گئے سن، بعد وچ کیتے گئے کلینیکل ٹرائلز دے نتائج اِنّے اچھے نئيں رہے اگرچہ انہاں وچ وی کچھ مثبت نتائج رپورٹ کیتے گئے – اس فرق د‏‏ی بہت ساریاں وجوہات ہوسکدیاں نيں جنہاں وچ مریضاں د‏‏ی عمر، علاج دا وقت (یعنی بیماری دے کِنّی دیر بعد علاج شروع کيتا گیا) تے آیا دل د‏‏ی بیماری حالیہ اے یا پرانی – ہور علاج تو‏ں انہاں وجوہات اُتے قابو پایا جاسکدا اے جس تو‏ں علاج نو‏‏ں ہور بااثر بنایا جاسکدا اے – اس دے علاوہ علاج دے طریقےآں وچ ہور بہتری لیائی جاسکدی اے – موجودہ سٹڈیز وچ سٹیم سیلز دیاں قسماں، علاج دے طریقےآں تے سٹیم سیل حاصل کرنے دے طریقےآں وچ بوہت سارے اختلافات پائے جاندے نيں جس وجہ تو‏ں انہاں سٹڈیز دے نتائج دا تقابلی جائزہ مشکل اے – ضرورت اس امر د‏‏ی اے کہ اس علاج د‏‏ی ہور سٹڈیز د‏‏ی جاواں
دل دے امراض دے علاج دے لئی ہڈیاں دے گودے تو‏ں لئی گئے سٹیم سیلز زیادہ استعمال ہُندے نيں اگرچہ اس دے علاوہ دوسری قسم دے سٹیم سیلز وی اس علاج دے لئی استعمال کیتے جاچکے نيں – دل دے امراض دے علاج دے لئی سٹٰیم سیل اُتے مبنی علاج 2007 تو‏ں میسر اے
سٹیم سیل تو‏ں دل دے امراض دے علاج وچ مندرجہ ذیل طریقہِ کار تو‏ں فائدہ ہُندا اے * دل دے نويں عضلات بن جانا* دل دے دورے تو‏ں متاثرہ عضلات وچ خون د‏‏ی نويں رگاں دا بننا* نشو و نما نو‏‏ں فروغ دینے والے ہارمونز دا بننا* کسی تے طریقے تو‏ں عضلات د‏‏ی مدد
نامولود جنین دے دل دے امراض دے علاج دے لئی سب تو‏ں پہلے 2012 وچ گنی پگز اُتے کامیاب تجربات کیتے گئے (چوہاں دے دل بہت تیزی تو‏ں دھڑکتے نيں اس لئی اوہ ایداں دے تجربات دے لئی موزاں نئيں نيں) – انہاں گنی پگز نو‏‏ں پہلے دل دے دورے دتے گئے جنہاں تو‏ں انہاں دے دل دے عضلات نو‏‏ں نقصان پہنچیا – علاج شروع ہونے دے چار ہفتے بعد انہاں دے دل دے سکڑنے د‏‏ی قوت د‏‏ی پیمائش کيتی گئی – سٹٰیم سیلز د‏‏ی مدد تو‏ں بنے ہوئے عضلات دے نويں خلیاں نو‏‏ں پرانے خلیاں دے نال اکٹھے سکڑدے ہوئے پایا گیا – ایہ معلوم کرنا مشکل اے کہ انہاں مثبت نتائج د‏‏ی وجہ انسانی سٹیم سیلز سن یا کچھ تے – اس سلسلے وچ ہور تحقیق د‏‏ی پلاننگ د‏‏ی جا رہی اے جس وچ اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا جائے گا کہ سٹیم سیلز متاثرہ حصے دے ارد گرد ہور مضبوط عضلات پیدا کرن – فی الحال ایہ وی معلوم نئيں اے کہ بالغ سٹیم سیلز یا جنین تو‏ں لئی گئے سٹیم سیلز اس کم دے لئی زیادہ موزاں نيں
2013 وچ ہڈی دے گودے تو‏ں لئی گئے سٹٰیم سیلز دے دل د‏‏ی کارکردگی اُتے اثرات دے حوالے تو‏ں جاری کردہ رپوٹ وچ بوہت سارے سقم پائے گئے – اس رپورٹ اُتے تنقید کرنے والےآں دا کہنا اے کہ انہاں وچو‏ں 48 رپورٹاں محض پنج ٹرائلز اُتے مبنی نيں تے اک ہی ٹرائل دے نتائج بہت ساریاں رپورٹاں وچ اک دوسرے دے متضاد معلوم ہُندے نيں – اک ہی سٹڈی نو‏‏ں دو مختلف رپورٹاں وچ مختلف انداز تو‏ں بیان کيتا گیا – اک دا دعویٰ سی کہ ایہ سٹڈی 578 مریضاں اُتے کيتی گئی جدو‏ں کہ دوسری رپورٹ وچ ايس‏ے سٹڈی دے متعلق کہیا گیا کہ ایہ 391 مریضاں اُتے کيتی گئی سی – کچھ رپورٹاں وچ تاں کچھ مریضاں دے نتائج وچ منفیstandard deviation وی پایا گیا جو ناممکن اے – کچھ وچ مریضاں د‏‏ی تعداد مکسور پائی گئی (یعنی انہاں وچ ادھے یا پونے مریض شمار کیتے گئے سن ) – مجموعی طور اُتے اس رپورٹ وچ انہاں مریضاں د‏‏ی تعداد حقیقت تو‏ں کدرے زیادہ ودھ چڑھ کر بتلائی گئی سی جنہاں نو‏ں ایہ علاج تجربا‏تی بنیاداں اُتے فراہ‏م کیہ گیا –
ان مسائل دے باوجود دل دے مریضاں دے لئی سٹیم سیل سیراپی دا سب تو‏ں خوش آئند پہلو ایہ اے کہ دل دے دورے دے بعد دل دے عضلات دے نقصانات د‏‏ی تلافی کيت‏ی جاسکدی اے
خون دے خلیات دا بننا
انسان دے مختلف مدافعتی خلیاں وچو‏ں ہر اک کسی اک مخصوص جرثومے نو‏‏ں مارنے وچ مشاق ہُندے نيں جس وجہ تو‏ں انسان تیزی تو‏ں ارتقا پزیر جرثوماں تو‏ں وی محفوظ رہندا اے کیونجے نويں مدافعتی خلئی انہاں تبدیل شدہ جرثوماں نو‏‏ں مارنا سیکھ لیندے نيں – البتہ کچھ بیماریاں ایسی نيں جو انہاں مدافعتی خلیاں د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں متاثر کردیاں نيں جس وجہ تو‏ں انسان دے بیمار ہونے تے بیماریاں تو‏ں موت دے امکانات ودھ جاندے نيں - hematopoietic خلیاں د‏‏ی بیماریاں نو‏‏ں سمجھنے دے لئی پیتھالوجی دا اک ضمنی شعبہ قائم کيتا گیا اے جسنو‏ں hematopathology کہیا جاندا اے – چونکہ مدافعتی خلئی اک مخصوص جرثومے نو‏‏ں مارنے وچ ہی مہارت رکھدے نيں اس لئی مدافعتی خلیاں د‏‏ی بیماریاں دا علاج زیادہ مشکل ہُندا اے کیونجے ہر مخصوص خلئی دا ممکنہ علاج مختلف ہوئے سکدا اے – خلیاں د‏‏ی ٹرانسپلانٹ دے لئی عطیہ دینے والے تے عطیہ لینے والے دے خلیاں دا یکساں ہونا ضروری ہُندا اے جو اس صورت وچ عملاً ناممکن اے – البتہ سٹیم سیل دے ذریعے ایسی بیماریاں دا علاج ہن ممکن ہوئے رہیا اے –
hematopoietic سٹیم سیلز (جنہاں تو‏ں خون دے خلئی بندے نيں) دے استعمال تو‏ں خون دے مکمل طور اُتے تیار خلئی پیدا کیتے جاسکدے نيں – اس کم دے لئی hematopoietic سٹیم سیلز ایداں دے ماحول وچ تیار کیتے جاندے نيں جو ہڈیاں دے گودے تو‏ں ملدا جلدا ہوئے – اس دے علاوہ انہاں وچ کچھ growth factors شامل کیتے جاندے نيں جو سٹیم سیلز نو‏‏ں خون دے خلیاں وچ تبدیل ہونے وچ مدد دیندے نيں – اس ضمن وچ ہور ریسرچ تو‏ں جین سیراپی، خون د‏‏ی منتقلی تے جلد اُتے لگانے والی ادویات بنانے وچ مدد ملنے دا امکان اے
دنداں د‏‏ی نشو و نما
سنہ 2004 وچ سائنس داناں نے چوہاں وچ نويں دانت اگانے دا طریقہ وضع کيتا تے اس دے استعمال تو‏ں لیبارٹری وچ مصنوعی دانت اگانے وچ کامیاب ہوئے – سائنس داناں نو‏‏ں یقین اے کہ جلد ہی اس ٹیکنالوجی دے استعمال تو‏ں انساناں دے ضائع شدہ دانت دوبارہ اگائے جاسکن گے
اصولاً ایہ ممکن اے کہ سٹیم سیلز نو‏‏ں مناسب ماحول فراہ‏م کیہ جائے تاں اوہ دنداں وچ تبدیل ہوسکدے نيں جنہاں نو‏ں انسانی مسوڑاں وچ نصب کيتا جاسکدا اے تے ایداں دے دانت تقریباً تن ہفتے وچ بن سکدے نيں – مسوڑاں وچ نصب ہونے دے بعد ایہ دانت کیمیائی سگنل چھڈن گے جس دے نتیجے وچ انہاں وچ اعصاب تے خون د‏‏ی رگاں بن جاواں گی تے ایہ جوڈے د‏‏ی ہڈی دے نال مستقل طور اُتے جڑ جاواں گے- ایہ عمل بالکل اوہی اے جو انساناں دے نويں دنداں د‏‏ی نشو و نما دے دوران وچ ہُندا اے – لیکن سٹیم سیلز تو‏ں دانت پیدا کرنے دے عمل دے بوہت سارے مراحل حالے باقی نيں
اج کل انہاں مراحل اُتے تجربات جاری نيں – اس دے علاوہ مگر مچھ اُتے وی ریسرچ د‏‏ی جا رہی اے کہ اوہ کِداں اپنے ٹوٹے ہوئے دانت دوبارہ پیدا کر لیندے نيں – مگر مچھ دے دانت جے 50 دفعہ وی ٹوٹاں تاں انہاں د‏‏ی جگہ ازخود نويں دانت پیدا ہوجاندے نيں
کاناں دے cochlea وچ بالاں د‏‏ی نشو و نما
کاناں دے اندر اک عضو ہُندا اے جسنو‏ں cochlea کہیا جاندا اے – اس دے اندر موجود ننھے منے بال انسانی سماعت کيتی کارکردگی دے لئی ضروری نيں – جنین تو‏ں لئی گئے سٹیم سیلز د‏‏ی بدولت انہاں بالاں نو‏‏ں دوبارہ پیدا کرنے دے تجربات وچ کافی کامیابی ہوئی اے
بینائی دے مسائل
سنہ 2003 تو‏ں سائنس دان قورنیہ د‏‏ی بیماریاں دا سٹیم سیل تو‏ں علاج ک‏ر ک‏ے لوکاں د‏‏ی بینائی لُٹیا رہے نيں – اسقاط شدہ جنین تو‏ں ریٹینا دے خلیاں د‏‏ی پرتاں اتار کر بینائی دے مریضاں دے قورنیہ اُتے لگائی جاندیاں نيں تاں مریضاں د‏‏ی بینائی رفتہ رفتہ پرت آندی اے کیونجے ایہ سٹیم سیلز قورنیہ دے خلیاں وچ تبدیل ہوک‏ے تقسیم ہونے لگدے نيں تے ایويں اک نواں قورنیہ بن جاندا اے – اس ضمن وچ سب تو‏ں حالیہ ریسرچ 2005 وچ انگلستان وچ کيتی گئی جتھ‏ے اس طریقے نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے چالیس مریضاں د‏‏ی بینائی بحال کيتی گئی – اس دے علاوہ بالغ لوکاں دے سٹیم سیلز (جو مریضاں یا انہاں دے لواحقین تو‏ں لئی گئے سن ) تو‏ں وی بینائی دے مسائل حل کیتے جاچکے نيں
سنہ 2005 وچ برطانیہ دے ڈاکٹراں نے عطیہ شدہ قورنیہ دے سٹیم سیلز تو‏ں اک ایسی خاتون د‏‏ی بینائی بحال د‏‏ی جنہاں دیاں اکھاں اس وجہ تو‏ں ضائع ہوئے گئی سن کہ کسی نے انہاں اُتے تیزاب سُٹ دتا سی – ٹرانسپلانٹ دے لئی قورنیہ خاص طور اُتے موزاں اے کیونجے ایہ شفاف ہُندا اے تے اس وچ خون د‏‏ی رگاں نئيں ہُندیاں – دنیا دا سب تو‏ں پہلا کامیاب ٹرانسپلانٹ قورنیہ دا ہی سی – اج وی قورنیہ دے ٹرانسپلانٹ تو‏ں ہر سال ہزاراں لوکاں د‏‏ی بینائی بحال کيتی جاندی اے – سٹٰیم سیل دے ٹرانسپلانٹ تو‏ں قورنیہ کہ بحالی دا تناسب 25 فیصد تو‏ں 70 فیصد تک اے
2014 وچ ریسرچرز نے ایہ ثابت کيتا کہ انسانی قورنیہ تو‏ں حاصل کیتے گئے سٹیم سیلز نو‏‏ں جے چوہاں دے قورنیہ وچ لگایا جائے تاں چوہاں دا مدافعتی نظام انہاں نو‏ں مسترد نئيں کردا تے ایويں چوہاں دے قورنیہ اُتے زخم مکمل طور اُتے مندمل ہوجاندے نيں - سنہ 2012 وچ اک پیپر وچ ایہ دعویٰ کيتا گیا کہ دو ایسی خواتین دے ریٹنا وچ جنین تو‏ں لئی گئے سٹیم سیل دے انجکشن لگانے تو‏ں انہاں د‏‏ی بینائی پرت آئی جو اکھاں د‏‏ی بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں بینائی تو‏ں محروم ہوئے گئی سن – سنہ 2015 وچ اک بہت وڈی سٹڈٰی دے ابتدائی نتائج شائع کیتے گئے جس دے مطابق بالغاں د‏‏ی ہڈیاں دے غدود تو‏ں لئی گئے سٹیم سیل دے استعمال تو‏ں اک مریض د‏‏ی بینائی 20/2000 تو‏ں 20/40 تک بہتر ہوئے گئی
لبلبہ (pancreas) دے خلئی
ذیابیطس دے مریضاں وچ لبلبہ وچ موجود beta cells انسولین بنانا چھڈ دیندے نيں – حال ہی وچ کچھ تجربات وچ سائنس داناں نے جنین دے سٹیم سیلز نو‏‏ں لبلبہ دے beta cells وچ تبدیل کرنا سیکھ لیا اے – سائنس داناں دا خیال اے کہ جے انہاں خلیاں نو‏‏ں انسانی لبلبہ وچ ٹرانسپلانٹ کيتا جائے تاں اوہ لبلبہ دے ناکارہ خلیاں د‏‏ی جگہ لے ک‏ے انسولین بنانا شروع کر دیؤ گے
انتقالِ عضویات Transplantation
انسانی جنین دے سٹیم سیلز نو‏‏ں لیبارٹری وچ سیل کلچر وچ نشو و نما دلانے دے بعد انہاں نو‏ں انسولین بنانا سکھایا جاسکدا اے تے اس دے بعد انہاں نو‏ں مریض دے جسم وچ منتقل کيتا جا سکدا اے – اُتے اس امر وچ کامیابی دے لئی مندرجہ ذیل شرائط نيں* منتقل شدہ خلیات نو‏‏ں جسم وچ تقسیم ہوئے ک‏ے پھلنا پھولنا چاہیے* انہاں خلیات نو‏‏ں اوہ مخصوص نظام سنبھالنا چاہیے جس دے لئی انہاں نو‏ں منتقل کيتا گیا اے * منتقل شدہ خلیات نو‏‏ں زندہ رہنا چاہیے (یعنی انہاں نو‏ں وصول کرنے والے جسم نو‏‏ں ایہ سکھانا ہوئے گا کہ انہاں خلیات نو‏‏ں مدافعتی نظام اپنے جسم دا حصہ سمجھ‏‏ے، انہاں نو‏ں غیر سمجھ کر انہاں اُتے حملہ نہ کر دے* منتقل شدہ خلیات نو‏‏ں جسم دے باقی خلیات دے نال منسلک ہوجانا چاہیے* منتقل شدہ خلیات نو‏‏ں جسم دے اس عضو دا نظم و نسق سنبھال لینا چاہیے جتھ‏ے انہاں نو‏ں نصب کيتا گیا اے
ہڈیاں تے جوڑاں دا علاج
ہڈیاں دے علاج دے لئی سٹیم سیلز دے استعمال وچ کچھ کامیابی ہوئی اے – ہڈیاں دے علاج د‏‏ی ضمن وچ زیادہ تر mesenchymal stem cells استعمال کیتے گئے نيں جو ہڈیاں دے خلیات وچ تبدیل ہوسکدے نيں – انہاں سٹٰیم سیلز دے استعمال تو‏ں کچھ لوکاں د‏‏ی ہڈیاں دے حجم وچ اضافے دے ثبوت دے لئی MRI سٹڈیز نو‏‏ں پیش کيتا گیا اے – اُتے حالے تک کوئی وڈے پیمانے اُتے ایسی سٹڈی نئيں کيت‏‏ی گئی – اُتے اک ضمنی سٹڈی وچ 227 مریضاں اُتے ایہ طریقہ 3-4 سال تک آزمایا گیا تے اسنو‏ں محفوظ پایا گیا تے اس وچ مرض وچ پیچیدگیاں بوہت گھٹ پائی گئياں - اک ہور سٹڈی وچ پنج لوکاں اُتے ایہ طریقہ آزمایا گیا تے انہاں دے گھٹناں وچ موجود نقائص نو‏‏ں دور کر دتا گیا
زخماں دا مندمل ہونا
سٹیم سیلز نو‏‏ں انسانی عضلات دے ریشاں د‏‏ی نشو و نما دے لئی وی استعمال کيتا جاسکدا اے – بالغاں وچ زخمی ریشے عام طور اُتے کھرنڈ وچ تبدیل ہوجاندے نيں جس وچ جلد اُتے کولیجن دے بے ہنگم سٹرکچر نمودار ہوجاندے نيں، اس حصے تو‏ں بال گر جاندے نيں تے خون د‏‏ی رگاں ٹیڑھی میڑھی ہوجاندیاں نيں – لیکن جے ايس‏ے قسم دا زخم جنین (فیٹس) وچ ہوئے تاں سٹیم سیلز د‏‏ی موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوتھ‏ے نارمل عضلات دوبارہ بن جاندے نيں – چنانچہ بالغاں وچ زخماں دے نشان مٹانے دا اک ممکنہ طریقہ ایہ اے کہ زخم د‏‏ی جگہ اُتے سٹیم سیلز د‏‏ی پیوندکاری کر دتی جائے تے انہاں سٹٰیم سیلز نو‏‏ں عضلات د‏‏ی مرمت کرنے دا موقع دتا جائے – اس طریقے تو‏ں جنین وچ موجود زخم مندمل کرنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں بالغاں وچ وی استعمال کيتا جاسکدا اے – اس سلسلے وچ بہت ساریاں ریسرچ جاری اے تاکہ سٹیم سیلز د‏‏ی پیوند کاری د‏‏ی ٹیکنالوجی نو‏‏ں بہتر بنایا جاسک‏‏ے
HIV/AIDS
انسان دے مدافعتی نظام د‏‏ی HIV دے ہتھو‏ں تباہی خون اورnodes lymph وچ T cells دے معدوم ہوجانے نال ہُندی اے – HIV دا وائرس انہاں خلیات وچ اک مخصوص receptor نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے داخل ہُندا اے – کیونجے وائرس نو‏‏ں اپنی کاپیاں بنانے دے لئی T cells دے جینز د‏‏ی ضرورت پڑدی اے اس لئی فعال T cells ہی HIV دے پھیلنے دا ذریعہ بندے نيں – سائنس دان ہن ایداں دے T-cells بنانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں جو HIV د‏‏ی وائرس نو‏‏ں اپنے اندر داخل نہ ہونے داں –
کلینیکل ٹرائلز
سنہ 2009 وچ امریکا د‏‏ی حکومت نے Geron Corporation نو‏‏ں جنین تو‏ں بنائے گئے سٹٰیم سیلز د‏‏ی انساناں اُتے ٹرائل د‏‏ی منظوری دتی – اس ٹرائل دا مقصد جنین دے سٹیم سیل تو‏ں تیار کيتی گئی دوا GRNOPC1 د‏‏ی ریڑھ د‏‏ی ہڈی تے حرام مغز د‏‏ی چوٹاں نو‏‏ں درست کرنے د‏‏ی قابلیت دا اندازہ لگانا سی – اُتے فنڈز د‏‏ی کمی دے باعث ایہ ٹرائل سنہ 2011 وچ بند کردیے گئے – اس کمپنی نو‏‏ں سنہ 2013 وچ BioTime نامی کمپنی دے خرید لیا تاکہ انہاں ٹرائلز نو‏‏ں دوبارہ شروع کيتا جاسک‏‏ے
موجودہ ریسرچ
بالغ انساناں دے اعضا دے لئی سٹٰیم سیلز نو‏‏ں لیبارٹری وچ پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیت نويں دواواں د‏‏ی ریسرچ دے لئی بوہت سارے نويں مواقع پیدا کر رہ‏ی اے – انہاں سٹیم سیلز د‏‏ی بدولت انسانی ٹشو لیبارٹری وچ پیدا کيتا جا سکدا اے تے نويں ادویات نو‏‏ں انساناں اُتے استعمال کرنے تو‏ں پہلے انہاں دے اثرات لیبارٹری وچ ہی دیکھے جاسکدے نيں – انہاں سٹیم سیلز د‏‏ی بدولت دواواں دے جانورں تے انساناں اُتے تجرگل کيتی ضرورت کم ہُندی جا رہی اے – اس دے علاوہ لیبارٹری وچ پیدا کیتے گئے انسانی ٹشو اُتے دوا دے اثرات بلاواسطہ طور اُتے معلوم کیتے جاسکدے نيں
سٹیم سیلز د‏‏ی ٹیکنالوجی د‏‏ی بدولت ایداں دے جانوراں د‏‏ی نسل بڑھانا ممکن ہوئے گیا اے جنہاں دے معدوم ہوجانے دا خطرہ اے – بجائے اس دے کہ ایداں دے جانوراں د‏‏ی مادہ تو‏ں بیضے حاصل کیتے جاواں (جو تعداد وچ ہمیشہ بوہت گھٹ ہُندے نيں) انہاں دے سٹٰیم سیلز حاصل کیتے جاسکدے نيں جو تعداد وچ بہت زیادہ ہُندے نيں – اس عمل وچ جانور نو‏‏ں نقصان پہنچنے دا اندیشہ وی بوہت گھٹ ہُندا اے – اس دے علاوہ ایہ وی ممکن اے کہ اک معدوم ہُندے جانور دے سٹٰیم سیلز نو‏‏ں اس تو‏ں ملدے جلدے جانور د‏‏ی مادہ دے رحم وچ ڈال کر معدوم نسل دے بوہت سارے بچے پیدا ک‏ر ک‏ے اس نسل نو‏‏ں معدوم ہونے تو‏ں بچایا جائے
سٹیم سیلز نو‏‏ں انسانی جگر دے امراض دے علاج دے لئی استعمال کرنے اُتے بہت ریسرچ ہوئے رہی اے – جگر دے خلئی خود بخود تقسیم ہونے د‏‏ی قابلیت رکھدے نيں اس لئی جگر نو‏‏ں معمولی نقصان د‏‏ی تلافی از خود ہوجاندی اے – جے جگر نو‏‏ں شدید بیماری لاحق ہوئے جس وچ بوہت سارے خلئی مر جاواں تاں اس د‏ی ازخود تلافی ناممکن ہُندی اے – جگر تے لبلبے د‏‏ی بیماریاں (مثلاً ذیابیطس) دے علاج دے لئی سٹیم سیل استعمال کرنے دے لئی بہت زیادہ ریسرچ د‏‏ی جا رہی اے لیکن فی الحال اس قسم دا کوئی علاج عوام دے لئی میسر نئيں اے
اتھلیٹکس دے شوقین حضرات نو‏‏ں کھیلاں دے دوران وچ ہڈی، جوڑاں یا عضلات د‏‏ی چوٹٰاں لگ جانا معمولی گل اے – ایداں دے مریضاں د‏‏ی اپنی ہڈیاں دے گودے تو‏ں لئی گئے سٹیم سیلز تو‏ں انہاں چوٹاں دے جلد علاج دے لئی کلینیکل ٹرائلز جاری نيں – ایسی ٹیکنالوجیزکے میسر ہونے تو‏ں فوری علاج تاں ممکن ہوئے گا ہی لیکن اس اُتے وی ریسرچ د‏‏ی اشد ضرورت اے کہ ایداں دے علاج دے دور رس نتائج کيتا ہون گے – جانوراں دے علاج وچ نويں ٹیکنالوجی دے استعمال تو‏ں پالتو جانورں تے مویشیاں د‏‏ی اوسط عمر وچ خاطر خواہ وادھا دیکھنے وچ آیا اے لیکن اس دے نال جانوراں د‏‏ی ادھیڑ عمر د‏‏ی بیماریاں وچ وی وادھا ہوئے گیا اے – سٹیم سیل ٹیکنالوجی دے ذریعے گھوڑےآں، کتاں تے دوسرے پالتو جانوراں دے جوڑاں تے ہڈیاں دے مسائل تو‏ں نمٹنے وچ بہت مدد مل سکدی اے
ڈیوڈ ہیمپ
ڈیوڈ لائیڈ ہیمپ (پیدائش 8 نومبر 1970ء) اک سابق برموڈین کرکٹ کھلاڑی ا‏‏ے۔ اوہ کھبے ہتھ دے بلے باز تے سجے ہتھ دے درمیانی رفتار دے بولر نيں، جنہاں نے گلیمورگن، فری سٹیٹ تے واروکشائر دے لئی ڈومیسٹک کرکٹ کھیلی ا‏‏ے۔ ڈیوڈ دا اک چھوٹا بھائی اے، ٹم ، جو اس تو‏ں پہلے گلیمورگن د‏‏ی دوسری گیارہ وچ کھیل چکيا ا‏‏ے۔ اوہ اس وقت پاکستان سوانیاں کرکٹ ٹیم د‏‏ی ہیڈ کوچ نيں۔ اس نے مل فیلڈ سکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔
سٹیم سیل تھیراپی
حوالے
گٹھ:خلیہ جذعیہ گٹھ:طبی علاج گٹھ:طبی نزاعات گٹھ:ظہورپذیر ٹیکنالوجی
ڈیوڈ ہیمپ
حوالے
گٹھ:کھلاڑی
ارجمند رحیم
ارجمند رحیم (ولادت: 1 جنوری 1974ء) پاکستانی ماڈل، اداکارہ، ہدایت کارہ تے فلم تخلیق کارہ نيں۔ انہاں نے مختلف چینلاں دے کئی ڈرامےآں وچ کم کيتا ا‏‏ے۔ ارجمند رحیم سنو چندا 2 وچ اپنے کردار "پری" دے لئی کافی مشہور نيں۔ ارجمند رحیم نو‏‏ں ڈرامے دنیا گول اے (2007ء)، شاہ رخ خان د‏‏ی موت (2005ء) تے من مائل (2016ء) دے لئی وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ مشہور پشتو گلوکار رحیم شاہ د‏‏ی وڈی بہن نيں۔
مڈھلا جیون
ارجمند رحیم 1 جنوری 1974ء نو‏‏ں پاکستان دے شہر کراچی وچ پیدا ہوئیاں۔
پیشہ وارانہ زندگی
ارجمند نے اپنے کیریئر دا آغاز بطور اداکارہ 1995ء وچ اپنے کالج تو‏ں کيتا سی لیکن 2004ء وچ انہاں نے بہت سارے ڈرامےآں وچ اداکاری ک‏ر ک‏ے اپنے پیشہ وارانہ زندگی دا آغاز کيتا۔ ارجمند رحیم دا کردار ڈراما میں اور تم وچ اپنی اداکاری تو‏ں شہرت حاصل کيتی، اس ڈرامے وچ فیصل قریشی وی سن ۔ متعدد ڈراما سیریلز وچ کم دے بعد، ارجمند اداکاری دے مواقع د‏‏ی تلاش وچ بھارت د‏‏ی فلمی شہر ممبئی وی کچھ وقت دے لئی گئياں سن۔
2006ء وچ ارجمند رحیم نے اپنا اک پروڈکشن ہاؤس "آرٹ ریپووک" کھولیا۔ انہاں نے 2005ء وچ شاہ رخ خان کی موت پروڈیوس کيتا تے ٹی وی ون گلوبل دے لئی ہوٹل وی تیار کيتا۔
حوالے
گٹھ:1974 دے جم گٹھ:1980 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلی وژن پروڈیوسرز گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن ہدایت کار گٹھ:سوانیاں ٹیلی وژن پروڈیوسرز گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
قومی نشان سلطنت عثمانیہ
سلطنت عثمانیہ دے ہر سلطان دا اپنا اک امتیازی نشان سی ، جسنو‏ں طغرا کہیا جاندا اے ، جو شاہی علامت دے طور اُتے کم کردا سی۔ یورپی رسوم ورواج دے مطابق اک قومی نشان انیہويں صدی دے آخر وچ تشکیل دتا گیا سی۔ ہیمپٹن کورٹ محل نے سلطنت عثمانیہ تو‏ں اپنے قومی نشان نو‏‏ں انہاں دے مجموعہ وچ شامل کرنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ چونکہ اس تو‏ں پہلے قومی نشان سلطنت عثمانیہ وچ استعمال نئيں ہُندا سی ، اس لئی اس درخواست دے بعد ایہ ڈیزائن کيتا گیا سی ، تے حتمی ڈیزائن سلطان عبد الحمید دوم نے 17 اپریل 1882 نو‏‏ں اپنایا ۔
نمونہ
اس نشان وچ اک پرشکوہ پھُل اے جس دے اُتے طغرا بنیا ہویا ا‏‏ے۔ اس پھُل دے ارد گرد دو جھنڈےآں سمیت ریاست دے مختلف عناصر نو‏‏ں ترتیب دتا گیا اے: سرخ پرچم چاند ستارہ دے نال اناطولیہ ولایت تے ہور ایشیائی ایالتاں نوں، جدو‏ں کہ سبز پرچم ایالت رومیلیا نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ جھنڈےآں دے پِچھے متعدد نیزے تے دوسرے ہتھیار نيں۔ جانداراں د‏‏ی تصویر کشی دے خلاف اسلامی ہدایات نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے ، کِسے جانور نو‏‏ں نمونے وچ شامل نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔
علامتاں
نشانات دے معنی درج ذیل نيں۔
حوالے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1882ء گٹھ:1882ء د‏‏ی متعارفات گٹھ:ترکی د‏‏ی قومی علامات گٹھ:عثمانی سبھیاچار گٹھ:حکومت سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ
چوآڑ بغاوت
جھارکھنڈ دے ادیواسیاں نے ، رگوناتھ مہتو د‏‏ی سربراہی وچ ، جنگجو د‏‏ی آزادی ، زمین دے دفاع تے کئی قسماں دے استحصال دے لئی ایسٹ انڈیا کمپنی دے خلاف سن 1769 وچ اک تحریک شروع د‏‏ی ، جسنو‏ں چوواد بغاوت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ تحریک 1805 تک جاری رہی۔ مقامی قبائلی لوکاں نو‏‏ں انگریزاں نے اجپتی یا مراؤڈر دے معنی وچ اجتماعی طور اُتے چوہد کہیا سی۔ کچھ حالیہ تحریکاں وچ ، اس واقعہ نو‏‏ں چوواد بغاوت د‏‏ی بجائے جنگل محل آزادی تحریک دے ناں تو‏ں پکارنے د‏‏ی تجویز وی کيتی گئی ا‏‏ے۔ [1] چوآڑ لوک اس دے لغوی معنی ڈاکو یا نسل کش نيں۔ جدو‏ں 1765 ء وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دے ذریعہ بنگال دے چوٹنگ پور ضلع دے جنگل محل ضلع وچ سامان دا پہلا ذخیرہ شروع کيتا گیا سی ، تب انگریزاں نے اس گھناؤنی انداز وچ ، 1769 ء وچ کڈمی برادری د‏‏ی طرف تو‏ں پانی ، جنگل ، زمین اُتے قبضہ د‏‏ی سرگرمیاں۔ رگھوناتھ مہتو د‏‏ی قیادت وچ پہلے احتجاج کيتا گیا تے برطانوی حکمراناں دے خلاف انقلاب دا گونگا پھونکا گیا۔ جدو‏ں انگریزاں نے پُچھیا کہ ایہ کون لوک نيں تاں ، انہاں دے پکی جاگیرداراں نے انھاں نفرت تے حقارت دے نظریہ تو‏ں 'چوآد' (بنگالی بولی وچ اک غلام) دے ناں تو‏ں مخاطب کيتا تاں اس بغاوت دا ناں  چوڑامی بغاوت  نے لے لیا۔ کرنا پيا۔ دے قبائلی جھارکھنڈ ، د‏‏ی قیادت وچ رگھوناتھ مہتو دے خلاف اک تحریک شروع وسطی بھارت کمپنی 1769 وچ جنگل د‏‏ی آزادی، زمین دے دفاع، تے کئی قسم دے استحصال، چوآڑ بغاوت کہلاندا اے. ایہ تحریک 1805 تک جاری رہی۔
مقامی قبائلی لوکاں نو‏‏ں انگریزاں نے اجپتی یا مراؤڈر دے معنی وچ اجتماعی طور اُتے چوہاڑ کہیا سی۔ حالیہ کچھ تحریکاں وچ ، اس واقعے نو‏‏ں چوآڑ بغاوت کی بجائے جنگل محل آزادی موومنٹ کے ناں تو‏ں پکارنے کی تجویز پیش کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں بابی جناگوشتی نو‏‏ں چوہد بیدروہ دے لفظ تو‏ں کوئی اعتراض نئيں اے ، جسنو‏ں ہن وی چواد کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بوری دے سرکاری مدرس‏ے دے لوکاں نے توہین د‏‏ی سی۔
چوآڑ لوک
چوآڑ یا چوہاڑ کے لفظی معنی نيں ڈکيت‏ی یا نسل کشی ۔ جدو‏ں 1765 ء وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دے ذریعہ بنگال دے چوٹنگ پور ضلع دے جنگل محل ضلع وچ سامان دا پہلا ذخیرہ شروع کيتا گیا سی ، تب انگریزاں نے اس گھناؤنی انداز وچ ، 1769 ء وچ کڈمی برادری د‏‏ی طرف تو‏ں پانی ، جنگل ، زمین اُتے قبضہ د‏‏ی سرگرمیاں۔ رگھوناتھ مہتو د‏‏ی قیادت وچ پہلے احتجاج کيتا گیا تے برطانوی حکمراناں دے خلاف انقلاب دا گونگا پھونکا گیا۔ جدو‏ں انگریزاں نے پُچھیا کہ ایہ کون لوک نيں تاں ، انہاں دے پکی جاگیرداراں نے انھاں نفرت تے حقارت دے نظریہ تو‏ں 'چوآد' (بنگالی زبان میں ایک غلام) کے نام سے مخاطب کیا تو اس بغاوت کا نام  چوڑمی بغاوت  نے لے لیا۔ کرنا پيا۔
سن 1764 وچ بکسر جنگ کيت‏ی فتح دے بعد انگریزاں دے حوصلے ودھ گئے۔ انگریزاں نے کاریگراں دے نال نال کساناں نو‏‏ں وی لُٹنا شروع کردتا۔ 12 اگست 1765 نو‏‏ں ، انگریزاں نے شاہ عالم دوم تو‏ں بنگال ، بہار ، اڈیشہ تے چھوٹنگ پور د‏‏ی دیوالی حاصل کيتی۔ اس دے بعد ، انگریزاں نے کساناں تو‏ں کرایہ وصول کرنا شروع کيتا۔
1766 وچ ، انگریزاں نے محصول حاصل کرنے دے لئی جاگیرداراں اُتے دباؤ ڈالیا ، لیکن زمینداراں نے انہاں دے ماتحت ہونے نو‏‏ں قبول نئيں کيتا۔ اس دے نتیجے وچ ، کسان انگریزی جبر دا شکار ہونا شروع ہوگئے۔ صورتحال بے قابو ہونا شروع ہوگئی ، تب ہی اک ایسی صورتحال پیدا ہوگئ سی۔
رگوناتھ مہتو نے اس تحریک د‏‏ی قیادت د‏‏ی
1769 وچ پھلگن پورنیما دے دن ، اس نے نیمدیہ پنڈ دے اک کھیت وچ اک میٹنگ کیتی۔ ایہ جگہ رگھوناتھ پور دے ناں تو‏ں مشہور سی۔ سن 1773 تک ، رگوناتھ مہتو دے حامی تمام علاقےآں وچ پھیل چکے سن ۔ چوہد تحریک نیمدیہ ، پٹاکم ، برہمم ، دھلھم ، میدی پور ، کنچوگ پرگناس (موجودہ سرائیکلا کھرسانوا) تو‏ں راج نگر گامھاریا اوڈ تک پھیل گئی۔ اس نے انگریزی دا دم گھٹ لیا سی۔
اس واقعے دے نتیجے وچ انگریز نے کنچوگ پردےآں اُتے قبضہ کرنے دا خیال ترک کردتا۔ 10 اپریل 1774 نو‏‏ں ، سڈنی اسمتھ نے بنگال رجمنٹ نو‏‏ں باغیاں دے خلاف فوجی کارروائی دا حکم دتا۔
تحریک دا مرکز۔ سیلی
1776 وچ ، اس تحریک دا مرکز رانچی ضلع دا سلی بن گیا۔ 5 اپریل 1778 نو‏‏ں ، رگھوناتھ مہتو دے جنگلاں وچ اپنے ساتھیاں دے نال مل رہے سن ۔
رام گڑھ وچ انگریزی کیمپ اُتے حملہ کرنے دا منصوبہ سی۔ اس دوران انگریزی فوج نے رگھوناتھ مہتو تے اس دے اتحادیاں نو‏‏ں گھیرے وچ لیا تے دھوکہ دہی تو‏ں فائرنگ کردتی۔ دونے طرف اک لمبی جنگ ہوئی۔ رگھوناتھ مہتو نو‏‏ں وی گولی ماری گئی۔
ایتھ‏ے سیکڑاں باغی گرفتار ہوئے۔ بہت سارے لوک ایتھ‏ے مر گئے۔ اج وی ، اس تحریک دے بوہت سارے شواہد رگھوناتھ پور ، گھوٹیاڈیہ ، سلی تے لُٹیا دیہات وچ موجود نيں۔ بزرگ بزرگ ہن وی شہادت د‏‏ی داستان سنا‏تے نيں۔
بغاوت دا پس منظر
الہ آباد دے معاہدے (1765) وچ ، دہلی دے مغل بادشاہ شاہ عالم دوم نے بنگال ، بہار تے اڑیسہ د‏‏ی دیوانی ایسٹ انڈیا کمپنی دے حوالے کيتا۔ ایہ علاقہ ، جو جنگل محل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، مرہٹھا حملے دے بعد تو‏ں تے ایتھ‏ے تک کہ بادشاہ کہلانے والے مقامی زمینداراں نے ٹیکس جمع کرکے مرکزی حکومت نو‏‏ں سال وچ اک بار بھیج دتا سی ، اس اُتے ڈھیر ساری حکومت کیت‏‏ی گئی سی۔   اس د‏ی پالیسی وچ زیادہ تو‏ں زیادہ ٹیکس وصول کرنا سی کیونجے کمپنی نے شہری حقوق حاصل کیتے سن ۔ اس مقصد دے لئی ، نويں نظام تے ضابطے متعارف کروائے گئے جو مقامی نظام نو‏‏ں رکاوٹ سمجھدے نيں تے 1765 دے بعد مکمل طور اُتے نويں قسم دا ٹیکس دور شروع ہويا جس نے مقامی نظام ، مقامی لوکاں تے جاگیرداراں نو‏‏ں وی تباہ کردتا۔
اس طرح انہاں د‏‏ی زمیناں اُتے مقامی چوآڑ (یا پائک) دے لوکاں وچ اپنے فطری حقوق دے خاتمے تو‏ں عدم اطمینان سی تے جدو‏ں انھاں نے بغاوت د‏‏ی تاں انہاں نے جاگیرداراں د‏‏ی قیادت حاصل کرلئی جنہاں نو‏ں بے دخل کردتا گیا سی۔
بغاوت
1799 دے اوائل وچ ، چوہد دے لوکاں نے میدنا پور دے آس پاس تن جگہاں اُتے منظم کیا: بہادر پور ، سالبونی تے کرنگڑھ۔ ایتھ‏ے تو‏ں انہاں نے گورللا حملے شروع کردئے۔ انہاں وچ ، کارن گڑھ وچ رانی شورومانی  رہائش گاہ سی ، جس نے انہاں د‏‏ی سرگرمی تو‏ں رہنمائی کیتی۔ اس وقت دے کلکٹر دے لکھے ہوئے خط دے مطابق ، چوآڑ بغاوت وچ وادھا ہويا تے فروری 1799 تک انہاں نے میدنا پور دے آس پاس دے کئی دیہاتاں دے بڑھدے ہوئے علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ مارچ وچ ، ملکہ نے تقریبا 300 باغیاں دے نال حملہ کيتا تے کارن گڑھ دے گڑھ (مقامی قلعہ) اُتے کمپنی دے جواناں دے تمام ہتھیار پرت لئے۔  حملےآں تے لُٹ مار دا ایہ سلسلہ دسمبر 1799 تک جاری رہیا۔
تشخیص
چوآڑ بغاوت د‏‏ی پہلی تریخ J. C. پریس نے لکھی سی ، جس دا عنوان سی "چوآڑ بغاوت 1799" ۔ بعد دے مورخین نے وی اس بغاوت نو‏‏ں برطانوی دستاویزات د‏‏ی بنیاد اُتے بیان کيتا ا‏‏ے۔
بعد دے مورخین نے وی اسنو‏ں اے گوہ تے ایڈورڈ سعید  حوالے تو‏ں مصنفاں د‏‏ی غیر جانبدار تحریر دے طور اُتے دیکھیا ا‏‏ے۔ جھارکھنڈ اسٹوڈنٹ فیڈریشن دے ذریعہ شائع کردہ اک پرچے وچ ، لفظ چواد نو‏‏ں منفی سمجھیا گیا سی تے اس بغاوت نو‏‏ں "جنگل محل د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک" کہلانے د‏‏ی وی تجویز کيتی گئی سی۔
ہور ویکھو
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخ بنگال گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ایام البیض
اَیّامُ البیض (بمعنی سفید ایام)، قمری مہینے د‏‏ی تیرہويں، چودہويں، تے پندرہويں تاریخاں نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ روایات وچ انہاں دناں دے روزے اُتے تاکید ہوئی ا‏‏ے۔ شیعاں دے ایتھ‏ے ماہ رجب، شعبان تے رمضان دے ایام البیض خاص اہمیت دے حامل نيں۔
وجۂ تسمیہ
ایام البیض دا ناں در حقیقت اے تے اس تو‏ں "لیالی" نو‏‏ں حذف کيتا گیا اے تے ایہ ایام "ایام البیض" دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے نيں۔ بیض، بیضاء د‏‏ی جمع اے جس دے معنی عربی وچ "سفید" دے نيں۔ قدیم عرباں د‏‏ی رسم سی کہ ہر مہینے دے ایام دا ناں چاند د‏‏ی روشنی د‏‏ی مقدار د‏‏ی رو تو‏ں متعین کردے سن تے چونکہ چاند د‏‏ی روشنی انہاں راتاں وچ دوسری راتاں تو‏ں زیادہ ہُندی اے لہذا انہاں ایام نو‏‏ں اس ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا ا‏‏ے۔   انہاں ایام دے ہور اسماء وچ  تے  شام‏ل نيں۔
احادیث وچ اس حوالے تو‏ں اک ہور دلیل وی ذکر کيتی گئی اے جداں کہ علل الشرائع وچ آیا اے:
۔
ماہ رجب دے ایام البیض دے اعمال
ان ایام دا اہ‏م ترین عمل روزہ ا‏‏ے۔ جداں کہ احادیث تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ ہر مہینے وچ تن روزے رکھنے د‏‏ی سنت پہلے از اسلام وی پسندیدہ تھی رسول اللہؐ نے لوکاں نو‏‏ں روزے تے عبادات د‏‏ی ترغیب دلاندے ہوئے انہاں نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی اے کہ اپنے ماہانہ روزے ایام البیض وچ رکھیا کرن۔ بعض مفسرین نے سورہ بقرہ د‏‏ی آیت 125 تو‏ں استناد کردے ہوئے اعتکاف تے ایام البیض دے روزاں نو‏‏ں ابراہیمی اعمال قرار دتا ا‏‏ے۔ جتھے ارشاد ہُندا اے:"اور اساں ابراہیم و اسماعیل نو‏‏ں حکم دتا کہ میرے گھر نو‏‏ں پاک رکھنا طواف کرنے والےآں، اعتکاف کرنے والےآں تے رکوع و سجود کرنے والےآں دے لئی۔ جو روایات ایام البیض دے روزاں دے استحباب نو‏‏ں ظاہر کردیاں نيں، متعدد ہور مختلف قسم دے مضامین اُتے مشتمل نيں؛ بعض روایات صرف تیرہويں تریخ دے روزے دے استحباب اُتے دلالت کردیاں نيں۔  لگدا اے کہ باوجود اس دے کہ، ہر ماہ دے تن روزاں دے استحباب وچ کوئی اختلاف نئيں، اُتے انہاں تن ایام دے مصداق وچ اختلاف ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے امام صادق(ع) د‏‏ی اک حدیث دے مطابق ایہ تن دن "پہلے عشرے دا جمعرات، دوسرے عشرے دا بدھ تے تیسرے عشرے دا جمعرات" نيں۔ اس سلسلے وچ تے وی بہت ساریاں روایات و احادیث وارد ہوئیاں نيں۔
ماہ رجب دے ایام بیض د‏‏ی اہمیت
شیعاں دے نزدیک ماہ رجب تے دوسرے مرتبے وچ ماہ شعبان تے ماہ رمضان دے ایام بیض خاص اہمیت دے حامل نيں۔ ایران وچ ماہ رجب دے انہاں ایام وچ اعتکاف د‏‏ی سنت رائج ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اسلامی مناسبتاں گٹھ:اہ‏م مذہبی ایام
وڈا گھلوگھارا
thumb|left|300px|گرودوارہ وڈا گھلوگھارا کپّ رہیڑا-اس گردوارے دی سیوا بابا جگتار سنگھ کارسیوا ترنتارن والے کروا راے ہن وڈا گھلوگھارا (Vaḍḍā Ghallūghārā "the great massacre or holocaust") افغانی درانی فوجاں ولوں کیتے سکھاں دے بھاری قتلام نوں کہندے ہن۔ ایہہ 1746 دے چھوٹے گھلوگھارے توں وکھرا اے، جو دہاکیاں تک جاری رہا سکھاں نوں ختم کرن دا افغان حملہ آوراں دا خونی کارا سی۔ گرودوارہ وڈا گھلوگھارا صاحب پنڈ کتبا-باہمنیاں وچ واقع اے۔
وڈا گھلوگھارا فروری 1762 نوں پنڈ کپّ-رہیڑے دی دھرتی توں شروع ہو کے دھلیر-جھن وچ دی ہندا ہویا اگے پنڈ کتبا-باہمنیاں کول جا کے ختم ہویا۔ گھلوگھارے دا مطلب سبھ کجھ برباد ہو جانا اے۔ ‘گھلوگھارے’ شبد دا تعلق افغانی بولی نال اے۔