cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہنگری دی تریخ
جونوس کیڈر دا دور
پر ، نويں حکومت اوہی طریق کار استعمال نئيں کرسکدی سی جداں پچھلے ، اسٹالنسٹ ، تے عام معافی (1962) تے نويں معاشی نظام (1968) د‏‏ی زندگی ہور قابل برداشت ہونے دے بعد ، ہنگری نو‏‏ں سوویت بلاک د‏‏ی خوش کن ترین بیرک کہیا جاندا سی۔ اُتے ، ناں نہاد سوشلسٹ نظام وچ ، معیشت نسبتا ترقی یافتہ یورپی ملکاں مثلا فن لینڈ ، اسپین ، یونان ، د‏‏ی ترقی د‏‏ی پیروی نئيں کيتی۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایسپرانٹو اجلاساں وچ B- ملک د‏‏ی رکنیت حاصل ہوئی۔
لازار کابینہ 1956 وچ ہنگری دے انقلاب دے بعد چھیويں حکومت سی۔ اس کابینہ نے 1975 تو‏ں 1987 دے درمیان 12 سال (سوشلزم دے دوران سب تو‏ں طویل) ملک د‏‏ی قیادت کيتی۔ اچھی طرح نوٹ کرن کہ انہاں کابینہاں دے وقت پارٹی دے رہنما ايس‏ے وقت جونوس کیڈر سن ۔
سوویت یونین وچ ہونے والی تبدیلیاں تو‏ں ہنگری وچ اصلاح پسنداں نو‏‏ں وی مدد ملی تے 1983 وچ اک قانون دے مطابق ، پارلیمنٹ د‏‏ی نشستاں دے لئی لازمی طور اُتے دوگنا تقرری کيتا گیا۔ اس طرح سخت گیر کمیونسٹ پارلیمنٹ وچ اقلیت بن گئے۔ مغربی مالیا‏تی ادارےآں تے ریاستاں دے لئی ہنگری د‏‏ی ریاست دے مقروضیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ہنگری نو‏‏ں بیرونی اصلاحات دے تقاضاں دا سامنا کرنا پيا۔ اس د‏ی وجہ اندرونی اصلاح پسند تحریکاں تے اس وقت د‏‏ی غیر قانونی حزب اختلاف تے کمیونسٹاں دے معاہدے ہوئے۔
گراس کابینہ 1956 وچ ہنگری دے انقلاب دے بعد ستويں حکومت سی ، ايس‏ے وقت سوشلزم د‏‏ی بالآخر کابینہ۔ اس کابینہ نے 1987 تے 1988 وچ اک سال تو‏ں زیادہ عرصے تک ملک د‏‏ی قیادت کيتی۔ اس دور وچ سوشلزم دے مخالفین پہلے ہی بہت متحرک ہوچکے سن ۔ نارتھ کابینہ 1956 وچ ہنگری دے انقلاب دے بعد اٹھويں حکومت سی ، ايس‏ے وقت سوشلزم د‏‏ی آخری کابینہ۔ اس کابینہ نے 1988 تے 1990 دے سالاں وچ اک سال تو‏ں زیادہ عرصے تک ملک ہنگری د‏‏ی قیادت کيتی۔
سوشلزم دے بعد
اس تو‏ں پہلے ، کمیونسٹ پارلیمنٹ نے اکتوبر 1989 وچ اصلاحی حکومت تے حزب اختلاف دے معاہدے د‏‏ی بنیاد اُتے اک نواں جمہوری آئین اپنایا سی۔ اگلے ہی سال وچ پہلا آزادانہ انتخابات ہوئے ، اس دے نتیجے وچ مخلوط کابینہ دا انتخاب ہويا انٹال سوشلزم دے خاتمے دے بعد پہلی حکومت سی۔ اس کابینہ نے 1990 تو‏ں 1993 دے درمیان 4 سال تو‏ں زیادہ عرصہ تک کمیونسٹ / سوشلسٹ وزرا دے بغیر ملک د‏‏ی قیادت کيتی۔ نويں حکومت وارسا معاہدہ تے باہمی اقتصادی مدد کونسل دے راستے اُتے روکی تے یوروپی یونین تے نیٹو دے راستے تلاش کرنے لگی۔ بوروس کابینہ سوشلزم دے خاتمے دے بعد دوسری حکومت سی۔ اس کابینہ نے 1993 تے 1994 وچ تقریبا نصف سال ملک د‏‏ی قیادت کيتی۔ ہور کیبنٹ سوشلزم دے خاتمے دے بعد تو‏ں تیسری حکومت سی۔ اس کابینہ نے 1994 تے 1998 دے درمیان ملک د‏‏ی قیادت کيتی۔ کابینہ نو‏‏ں غیر مستحکم بجٹ وراثت وچ ملیا ، لہذا اک "پیکیج" تشکیل دتا گیا جس نے معیار زندگی نو‏‏ں نمایاں طور اُتے گھٹایا۔ پہلی اربن کابینہ سوشلزم دے خاتمے دے بعد چوتھ‏ی سہ فریقی حکومت سی۔ اس کابینہ نے 1998 تے 2002 دے درمیان ہنگری د‏‏ی قیادت کيتی۔ تب ہنگری نے نیٹو وچ شمولیت اختیار کيت‏ی سی جدو‏ں ایہ تنظیم کروٹاں تے سرباں دے وچکار لڑائی دے لئی امدادی علاقے حاصل کرنا چاہندی سی۔ ہنگری نو‏‏ں 1999 وچ ٹی ای جے او انٹرنیشنل یوتھ کانگریس د‏‏ی میزبانی دا حق دتا گیا سی۔ thumb| وزیر اعظم وکٹر اوربن میڈگیسی کابینہ سوشلزم دے خاتمے دے بعد پنجويں دو طرفہ حکومت سی۔ اس کابینہ نے 2002 تے 2004 دے درمیان ملک د‏‏ی قیادت کيتی۔ 2004 وچ ہنگری نے یورپی یونین وچ شمولیت اختیار کيتی ، فیر ہنگری د‏‏ی صنعت تے زراعت دے خاتمے دا آغاز ہويا۔ پہلی جیورسکانی کابینہ سوشلزم دے خاتمے دے بعد چھیويں دو طرفہ حکومت سی۔ اس کابینہ نے 2004 تو‏ں 2006 دے درمیان ملک د‏‏ی قیادت کيتی۔ 2006 وچ ہونے والے انتخابات وچ اک بار فیر فیرنک گورکسی نو‏‏ں مینڈیٹ دتا گیا۔ چنانچہ سوشلزم دے بعد پہلی مرتبہ ایسا ہويا کہ وزیر اعظم نے انتخابات جیت لیا ، اس دے بعد دوسری جیورسکینی کابینہ نے وی انتخاب کيتا۔ 2008 وچ عالمی مالیا‏تی بحران نے حکومت نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا ، تے مختلف مسائل پیدا ہوگئے۔ 2009 وچ ، بجنائی ایمرجنسی کابینہ تشکیل دتی گئی سی ، جس نے اگلے پارلیمانی انتخابات تک ملک نو‏‏ں بلاوجہ تباہی دا باعث بنیا۔ بجنائی کابینہ سوشلزم دے خاتمے دے بعد اٹھويں باہمی حکومت رہی ا‏‏ے۔ اس کابینہ نے 2009 تے 2010 وچ صرف اک سال دے لئی ملک د‏‏ی قیادت کيتی۔ اوہی کابینہ اس وقت یورپی یونین وچ واحد تھی جتھ‏ے خواتین وزیر نئيں سن۔ تیسری آربن کابینہ سوشلزم دے خاتمے دے بعد دسويں حکومت سی۔ اس کابینہ نے ہن 2014 تو‏ں اس وقت د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، فیر چوتھ‏ی آربیون کابینہ ۔
2010 د‏‏ی دہائی وچ ہنگری باڑ د‏‏ی تنصیب ( ہنگری دے جنوبی باڑ تو‏ں متعلق مضمون ملاحظہ کرن) تے ہور رکاوٹاں دے ذریعے ایشیاء تو‏ں ترکی تے یونان دے راستے آنے والے مہاجرین دے مسترد ہونے اُتے کھڑا سی۔ مہاجرین دے انکار تو‏ں مختلف یورپی ملکاں تے خود یوروپی یونین وچ عدم اطمینان دا باعث بنی ا‏‏ے۔
ہور پڑھو
اینڈری ڈوڈچ ، ہنگری د‏‏ی جامع تریخ ، ڈاکٹر مولنر لاجوس 14 مئی 2013 نو‏‏ں 31 جنوری ، 2017 نو‏‏ں ، Ipernity اُتے حاصل ہويا۔
انسائکلوپیڈیا ہومنیا ہنگریکا (1–5)
گٹھ: ہنگری گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ہنگری دی تریخ
اسمپشن پارش، لوزیانا
اسمپشن پارش امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
غرائب اللغات
غرائب اللغات اردو-فارسی د‏‏ی پہلی باقاعدہ لغت اے، جسنو‏ں اورنگ زیب عالمگیر دے عہد وچ ملیا عبد الواسع ہانسوی نے مدون کيتی۔ ایہ لغت گیارہويں صدی دے اواخر یا بارہويں صدی ہجری دے وائل وچ مدون ہوئی جسنو‏ں بعد 1750ء وچ سراج الدین خان آرزو نے نوادر اللفاظ دے ناں تو‏ں تصحیح تے ترمیم دے نال مرتب کيتا۔ اس لغت وچ صرف ہندی الاصل اردو لفظاں نو‏‏ں بنیادی اندراج د‏‏ی حیثیت دے ک‏ے فارسی زبان وچ تشریح کيتی گئی اے تے انہاں دے عربی تے فارسی مترادفات وی دتے گئے نيں۔
حوالے
گٹھ:اردو لغات گٹھ:اردو
الطلیسیۃ
الطلیسیۃ ( الطليسية ، تلیسہ یاتلائسہبھی کہیا جاتاہے) شمالی شام وچ اک پنڈ اے، انتظامی طور اُتے محافظہ حماۃ دا حصہ اے، ہما دے شمال مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔۔قریبی علاقےآں وچ جنوب وچ فان الشمالی ، جنوب مشرق وچ الحمرا، شمال مغرب وچ اتشان ، مغرب وچ معان تے جنوب مغرب وچ کوکب تے سوران شامل ني‏‏‏‏ں۔ شام دے مرکزی اعداد و شمار دے بیورو دے مطابق ، 2004 د‏‏ی مردم شماری وچ التولیسہ د‏‏ی مجموعی آبادی 824 سی۔ اس دے باشندے بنیادی طور اُتے علوی نيں ۔ 2009 دے آخر تک کل آبادی 3394 افراد سی۔ زیادہ تر آبادی بارانی کھیت‏‏ی باڑی ، مویشی پالنے تے پستے دے درخت ، زیتون ا،انگورکی کاشت دے کم کردی ا‏‏ے۔
مئی 2013 دے وسط وچ ، شام د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران ، حکومت مخالف باغیاں دے اس اُتے قبضہ کرنے دے لئی حملہ کرنے دے بعد ، رہائشیاں نے اس پنڈ نو‏‏ں خالی کر دتا۔ شامی فوج د‏‏ی گشتی دستے دے نال فائرنگ دے تبادلے وچ ، باغیاں نے التلیسیہ اُتے قبضہ لیا۔ 14 اپریل 2014 نو‏‏ں ، اتشان پنڈ اُتے التلیسیہ (جتھ‏ے حکومت دے حامی فوجیاں دا اجتماع تھا) تو‏ں گولہ باری د‏‏ی جارہی سی۔ 20 اپریل نو‏‏ں ، باغیاں نے حکومت دے زیر انتظام پنڈ اُتے حملہ کيت‏‏ا تے تن فوجی گاڑیاں تباہ تے بریگیڈ 66 پرگولہ باری کيتی۔ 5 جولائ‏ی نو‏‏ں ، 9 باغی شامی فوج د‏‏ی گھات وچ ہلاک ہوئے جدو‏ں اوہ التلیسیہ وچ چوکیو‏ں اُتے حملہ کرنے دے لئی جارہے سن ۔ 2 ستمبر نو‏‏ں ، اس پنڈ نال تعلق رکھنے والی حکومت کیت‏‏ی حامی ملیشیا نے تال خززنہ شہر اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ 27 ستمبر 2016 نو‏‏ں ، باغیاں نے التلیسیہ قصبے تے اس د‏ی پہاڑی اُتے قبضہ کرلیا۔ 8 اکتوبر نو‏‏ں ، نیڑےی صوبہ ادلب وچ باغیاں دے انتشار دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ، فوج نے جوابی حملہ کيت‏‏ا تے التلیسیہ اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔
بینویل پارش، لوزیانا
بینویل پارش امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
ایوویلز پارش، لوزیانا
ایوویلز پارش امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
کاڈو پارش، لوزیانا
کاڈو پارش امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
بوسیئر پارش، لوزیانا
بوسیئر پارش امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
وفد وائل بن حجر
وائل بن حجر الحضرمی 10ھ وچ بطور وفد بارگاہ رسالت وچ حاضر ہوئے آک‏ے عرض دتی ميں اسلام تے ہجرت دے شوق وچ مسلما‏ن ہويا ہاں آپ نے انہاں دے لئی دعا کيتی تے سر اُتے ہتھ پھیراتے قوم دا سردار بنایا
وائل بن حجر جدو‏ں آئے تاں ندا کيتی گئی "الصلوۃ جامعہ"تاکہ لوک جمع ہوئے جان
"وائل ابن حجر حضرمی ني‏‏‏‏ں۔ حضرموت دے شمار کردہ رئیساں وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں ایہ اپنے قبیلے د‏‏ی طرف تو‏ں ایلچی بن دے آپ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دے پاس آئے تاں آپ نے اپنی چارد مبارک زمین اُتے بچھا دتی تے انہاں نو‏‏ں اس اُتے بٹھایا۔ فیر انہاں نے اسلام قبول کيت‏‏ا۔ جب واپس ہونے لگے تاں رسول اللہ نے اک فرمان لکھ دتا
یہ فرمان محمد نبی د‏‏ی جانب تو‏ں وائل بن حجر شاہ حضرموت دے لئی اے کہ تسيں اسلام لیائے جو زمیناں تے قلعے تواڈے قبضے وچ نيں اوہ ميں نے توانو‏‏ں دے دتے تسيں تو‏ں دس وچو‏ں اک حصہ لیا جائگا جس وچ صاحب عدل غور کریگا ميں نے تواڈے لئی ایہ شرط د‏‏ی اے اس وچ کمی نہ کرنا جدو‏ں تک کہ دین قائم اے تے نبی و مومنین اس دے مددگار ني‏‏‏‏ں۔
معاویہ بن سفیان نو‏‏ں حکم دتا کہ انہاں نو‏ں حرہ وچ کِس‏ے مکان وچ ٹھہرائاں اوہ انہاں دے نال پیادہ روانہ ہوئے جدو‏ں کہ اوہ اونٹھ اُتے سوار سن معاویہ نے انہاں نو‏ں کہیا کہ اپنا جوندا مینو‏ں داں وچ پہن لاں اوہ کہنے لگے اہل یمن نو‏‏ں خبر نہ پہنچے کہ رعیت نے بادشاہ دا جوندا پہنا تواڈے پہننے دے بعد وچ اسنو‏ں نئيں پہن سکدا،انہاں نے نال بیٹھنے نو‏‏ں کہیا تاں کہنے لگے تسيں بادشاہاں دے اسيں نشیناں وچو‏ں نئيں ہو،جب انہاں نے کہیا کہ گرمی د‏‏ی شدت میرے پیر جلاندی اے تاں کہنے لگے میرے اونٹھ دے سائے وچ چل سکدے ہوئے وچ اسنو‏ں آہستہ چلاندا ہاں ایہی شرف تواڈے لئی کافی ا‏‏ے۔ واپسی اُتے معاویہ نے رسول اللہ نو‏‏ں واقعہ دسیا تاں فرمایا انہاں وچ حالے جاہلیت دا حصہ باقی اے
وائل بن حجر فرماندے نيں کہ میں رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دے پاس آیا اس حال وچ کہ میرے سر دے بال لمبے سن جدو‏ں رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے مینو‏ں دیکھیا تاں فرمایا کہ دیوانگی اے دیوانگی ا‏‏ے۔ وائل بن حجر فرماندے نيں کہ وچ واپس لُٹیا تے اپنے لمبے بالاں نو‏‏ں کٹ ڈالیا۔ فیر اگلے روز وچ حضور اکرم (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دے پاس آیا تاں فرمایا کہ بیشک ميں نے توانو‏‏ں انہاں بالاں د‏‏ی وجہ تو‏ں عیب نئيں لگایا سی۔ تے ایہ بال جو ہن رکھے ہوئے نيں زیادہ اچھے ني‏‏‏‏ں۔
وائل بن حجر ايس‏ے علاقے دے قدیم شاہی خاندان دے اک فرد سن انہاں دے والد اوتھ‏ے دے بادشاہ سن ۔ ایہ جدو‏ں پیغمبر اسلام د‏‏ی دعوت سن کر اپنے ملک دے اک وفد دے نال بارگاہ رسالت وچ حاضر ہونے دے لئی حضرموت تو‏ں روانہ ہوئے تاں آنحضرت (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے مدینہ وچ انہاں د‏‏ی آمد تو‏ں پیشتر صحابہ نو‏‏ں مطلع کر دتا سی تے (وھو بقیۃ ابناء الملوک) (تے اوہ شاہی خاندان دے چشم وچراغ نيں) دے ذریعے انہاں دا تعارف کرایا سی فیر جدو‏ں اوہ مدینہ پہنچے تے بارگاہ رسالت وچ حاضر ہوئے تاں سرکار دو عالم (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے انہاں د‏‏ی حیثیت دے مطابق انہاں دا استقبال کيت‏‏ا انہاں نو‏ں اپنے نیڑے بٹھایا تے انہاں دے لئی اپنی مبارک چادر بچھا دتی تے فیر آپ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے انہاں نو‏‏ں حضرموت دے علاقہ دا حاکم مقرر فرمایا تے اوتھ‏ے د‏‏ی کچھ زمین انہاں نو‏ں بطور جاگیر عطاء فرمائی۔
حوالے
گٹھ:وفود عرب
دیڡدت پٹنائیک
دیودتّ پٹنائک اک بھارتی لکھاری اے۔ اس دے نال ہی ایہہ اک پورانک کتھاکار/متھ سائنسدان اتے سنچارک وی ہن۔  ایہناں دا کم دھرم ، پران [۔/देवदत्त_पटनायक#cite_note-16 [16]  ]، متھ آدی اپر مرتکز اے۔ دیودتّ پٹہیرو نے ووادت فلم پدماوتی (فلم) اپر شروع کیتی اتے اوہناں نےرانی پدمنی دی کہانی اپر آپتی جتائی۔
ایہناں دیاں متھ نال متعلق کتاباں: متھ: اے ہینڈ بکّ، ہندو پورانک کتھائیں، سیتا، سکھنڈی اتے ہور بہت ساریاں کتاباں دے نال نال بہت سارے لیکھ لکھے ہن۔
حوالے
گٹھ:بھارتی لکھاری گٹھ:بھارت دے ایلبیجیٹی لکھاری
بھارتی مصوری
کھبے|thumb| بھمبٹکا : پیلیوتھک عمر د‏‏ی ہندوستانی غار پینٹنگ ہندوستان وچ مصوری دی تریخ بہت پرانی ا‏‏ے۔ انساناں نے پتھر دے زمانے وچ ہی غاراں د‏‏ی مصوری شروع کردتی سی۔ ہوشنگ آباد تے بھیمبٹیکا دے علاقےآں وچ غاراں تے غاراں وچ انسانی تصویر کشی دے شواہد مل گئے نيں۔ انہاں پینٹنگز وچ ، شکار ، انسانی گروہاں دے شکار ، سوانیاں تے جانوراں تے پرندےآں وغیرہ د‏‏ی تصاویر ملی نيں۔اجنت‏ا غاراں وچ کيتی گئی پینٹنگز کئی صدیاں وچ تیار کيتیاں گئیاں ، اس د‏ی قدیم ترین پینٹنگز ق م کیتیاں ناں۔ پہلی صدی نال تعلق رکھدے نيں۔ انہاں تصویراں وچ لارڈ بدھا نو‏‏ں مختلف شکلاں وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔
قدیم دور : ارتقاء
باقیات تے ادبی وسائل د‏‏ی بنیاد اُتے گفااں تو‏ں ، ایہ واضح اے کہ ہندوستان 'پینٹنگ' بطور آرٹ اک شکل قدیم زمانے تو‏ں ہی بہت مشہور ا‏‏ے۔ ہندوستان وچ مصوری تے فن د‏‏ی تریخ دا آغاز مدھیہ پردیش دے بھمبٹکا غاراں دے پراگیتہاسک دور د‏‏ی چٹاناں اُتے جانوراں د‏‏ی کھینچنے تے کھینچنے تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ مہاراشٹر دے نارسنگھ گڑھ د‏‏ی گفااں د‏‏ی پینٹنگز وچ داغدار ہرناں دی کھالاں سوکھدے ہوئے دکھائی دیندی نيں۔ ہزاراں سال بعد ، ہڑپان رہتل دے سکےآں اُتے وی نقاشی تے نقاشی پائی جاندی ا‏‏ے۔
پہلی صدی ق م دے آس پاس ، پینٹنگ شاڈنگا (پینٹنگ دے چھ حصے) تیار ہوئی۔ واٹسیانہ د‏‏ی زندگی تیسری صدی عیسوی ا‏‏ے۔ انہاں نے کامسوتر وچ انہاں چھ اعضاء نو‏‏ں بیان کيتا اے ۔کاماسوترا دے پہلے باب دا تیسرا باب اُتے تبصرہ کردے ہوئے کاما سترا (پینٹنگ) دے چھ حصےآں''' وچ بیان کيتا گیا اے
بدھ مت دے صحیفے ونایاپیتک (4-3 ق م) وچ بہت ساری شاہی عمارتاں اُتے پینٹڈ ہستیاں دے وجود نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ مدرکشس ناٹک (پنجويں صدی عیسوی) وچ وی بہت ساری پینٹنگز یا ٹیپسٹری دا ذکر ا‏‏ے۔ چھیويں صدی دے جمالیات اُتے اک مضمون ، واٹسیانکریت 'کامسوتر' وچ پینٹنگ دا ذکر وی 64 فنون دے تحت کيتا گیا اے تے ایہ وی کہیا گیا اے کہ ایہ فن سائنسی اصولاں اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ستويں صدی (بی سی) دے وشنوڈھرموٹرا پران وچ پینٹنگ دا اک باب وی اے جس دا ناں 'چترسوتر' ا‏‏ے۔ دسیا گیا اے کہ پینٹنگ دے چھ حصے نيں - شکل د‏‏ی تغیر ، تناسب ، جذبات ، چمک ، رنگاں دا اثر وغیرہ۔ لہذا ، ماہر آثار قدیمہ تو‏ں ہی مصوری د‏‏ی ترقی د‏‏ی تصدیق ک‏ر رہ‏ے نيں۔ وشنوڈھرموٹرا پورن دے چترسوتر وچ ، مصوری د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں انہاں لفظاں وچ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔
کھبے|thumb|206x206px| اجنت‏ا گفااں د‏‏ی پینٹنگز چھیويں صدی وچ تعمیر کيتیاں گئیاں کھبے|thumb|200x200px| اجنت‏ا غار نمبر وچ مہاجنک جاٹاکا دا اک منظر اُتے مشتمل اک فریسکو گپتا پینٹنگز دے بہترین نمونے اجنت‏ا وچ پائے جاندے نيں ۔ اس دے مضامین جانور ، پرندے ، درخت ، پھُل ، انسانی شخصیت تے جاٹاکا کہانیاں سن ۔
چھلے چھتاں تے پہاڑی دیواراں اُتے بنائے جاندے نيں۔ غار نمبر 9 د‏‏ی پینٹنگ وچ بدھ راہباں نو‏‏ں اسٹوپا د‏‏ی طرف جاندے ہوئے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ 10 نمبر غار وچ جاٹاکا د‏‏ی کہانیاں پیش کيت‏‏ی گئیاں نيں ، لیکن بہترین پینٹنگز پنجويں - چھیويں صدی دے گپتا دور وچ پائی گئياں۔ ایہ تزکیہ جات بنیادی طور اُتے بدھ د‏‏ی زندگی تے مذہبی اعمال نو‏‏ں جتک کہانیاں وچ پیش کردے نيں ، لیکن کچھ پینٹنگز دوسرے موضوعات اُتے وی مبنی نيں۔ انہاں وچ ہندوستانی زندگی دے مختلف پہلوآں نو‏‏ں پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ شاہی محلےآں وچ شہزادے ، اندرونی سوانیاں ، موڈھیاں اُتے بجھ اٹھانے والے بندرگاہاں ، جادوگراں ، کساناں ، سنیاسیاں تے ہور ہندوستانی جانوراں تے پرندےآں تے پھُلاں نو‏‏ں انہاں دے نال پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔
تصویراں وچ استعمال شدہ مواد مختلف قسم د‏‏ی پینٹنگز دے لئی مختلف مواد استعمال کیتے گئے سن ۔ ادبی ذرائع تو‏ں چتراشالس تے شلپشاسترس (فن اُتے تکنیکی معالجے) دے حوالے ملدے نيں۔
پر ، پینٹنگز وچ استعمال ہونے والے مرکزی رنگ دھات دے رنگ ، روشن سرخ کمکم یا ورمیلین ، سبز (پیلا) نیلا ، لیپیسلاولی نیلا ، سیاہ ، چاکلی سفید مٹی د‏‏ی مٹی ، ( شیر مٹی) تے سبز نيں۔ لاپیس لازولی دے علاوہ ایہ تمام رنگ ہندوستان وچ قابل رسائی سن ۔ یہ شاید پاکستان تو‏ں آیا سی۔ کدی کدائيں مواقع اُتے ، سرمئی جداں مخلوط رنگ وی استعمال کیتے جاندے سن ۔ رنگاں دے استعمال دا انتخاب موضوع تے مقامی ماحولیات دے مطابق یقینی بنایا گیا سی۔
بودھ مصوری د‏‏ی باقیات بدھدی غاراں وچ پائی جاندیاں نيں جو شمالی ہندوستان دیاں تھانواں اُتے واقع نيں جنھاں 'بیگ' کہندے نيں تے 6 ويں تے 9 ويں صدی عیسوی دے جنوبی ہندوستانی تھ‏‏انو‏اں اُتے پائے جاندے نيں۔ بھانويں انہاں پینٹنگز دا سبجیکٹ ماد ہ مذہبی اے ، لیکن انہاں دے موروثی معانی و مفہوم دے مطابق انہاں تو‏ں زیادہ سیکولر عدالت‏ی تے اشرافیہ دا کوئی دوسرا موضوع نئيں ہوسکدا ا‏‏ے۔ بھانويں انہاں پینٹنگز د‏‏ی بوہت گھٹ باقیات پائی گئياں ، لیکن انہاں وچو‏ں بوہت سارے خوشی ، محبت ، فضل تے فریب وغیرہ دے تاثرات پیش کردے نيں ، جنہاں وچ دیوتاواں ، دیویاں جداں خواجہ سراواں تے اپسرا ، طرح طرح دے جانور تے پرندے ، پھل تے پھُل شام‏ل نيں۔. انہاں د‏‏ی دوسری مثالاں بادامی (کرناٹک) دے غار 3 ، کنچی پورم دے مندراں ، ستنانوسال (تمل ناڈو) وچ جین غاراں تے ایلورا (اٹھويں تے نويں صدی) تے کیلاش تے جین غاراں وچ ملدی نيں۔ دوسرے بہت سارے جنوبی ہندوستانی مندراں جداں کہ تینجور وچ برہدیشور مندر ہے ، دے نظارے مہاکاویاں تے خرافات اُتے مبنی نيں۔ بھانويں باگہ ، اجنت‏ا تے بادامی د‏‏ی پینٹنگز شمال تے جنوب د‏‏ی کلاسیکی روایات د‏‏ی مثال پیش کردیاں نيں ، لیکن سیتاانوسال ، کنچی پورم ، ملیڈیپٹی ، تیروملا پورم د‏‏ی پینٹنگز جنوب وچ اس د‏ی وسعت نو‏‏ں خوب واضح کردیاں نيں۔سیتاانوسال (جین سدھاس دا گھر) د‏‏ی پینٹنگز جین مت دے موضوع تو‏ں متعلق نيں ، جدو‏ں کہ ہور تن جگہاں د‏‏ی پینٹنگز جین مت یا وشنو مت تو‏ں متاثر نيں۔ بھانويں ایہ تمام پینٹنگز روايتی مذہبی موضوعات اُتے مبنی نيں ، لیکن اوہ قرون وسطی دے اثرات جداں اک طرف فلیٹ تے تجریدی ڈرائنگ تے دوسری طرف کونیی تے خطوطی ڈیزائن وی دکھاندی نيں۔
قرون وسطی دے ہندوستان وچ پینٹنگ
دہلی سلطنت دے زمانے وچ ، شاہی محلات تے شاہی مقابلےآں تے مسیتاں تو‏ں تہوار د‏‏ی تفصیل موصول ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں وچ بنیادی طور اُتے پھُل ، پتے تے پودےآں د‏‏ی تصویر کشی ہُندی ا‏‏ے۔ سانو‏ں التتمیش (1210–36) دے زمانے وچ پینٹنگز دے حوالے وی ملدے نيں۔ ایتھ‏ے تک کہ علاؤن Khد خلجی (1296–1316) دے زمانے وچ وی ، سانو‏ں الکات نسخےآں اُتے کپڑےآں تے نقاشیاں اُتے فریسکوس تے پینٹنگز ملدی نيں۔ اسيں سلطانی دور دے دوران ہندوستانی مصوری اُتے مغربی تے عربی اثرات وی دیکھدے نيں۔ مسلم اشرافیہ دے لئی ایران تے عرب ملکاں تو‏ں زیور فارسی تے عربی مخطوطات د‏‏ی آمد دے وی حوالے موجود نيں۔ اس عرصے وچ سانو‏ں ہور علاقائی ریاستاں تو‏ں وی پینٹنگز دے حوالے ملدے نيں۔ گوالیار دے راجہ مانسنگھ تومر دے محل نو‏‏ں زیب تن کرنے والی پینٹنگز نے بابر تے اکبر دوناں نو‏ں متاثر کيتا۔ عمدہ مصوری 14 ويں 15 ويں صدی وچ گجرات تے راجستھان وچ اک طاقتور تحریک دے طور اُتے ابھری تے وسطی ، شمالی تے مشرقی ہندوستان وچ امیراں تے سوداگراں د‏‏ی سرپرستی وچ پھیل گئی۔ مدھیہ پردیش وچ منڈو ، مشرقی اتر پردیش وچ جون پور تے مشرقی ہندوستان وچ بنگال ہور اہ‏م مراکز سن جتھے مخطوطے نو‏‏ں پینٹنگز تو‏ں سجایا گیا سی۔
9-10 واں صدی وچ ، مشرقی ہندوستانی علاقےآں جداں کہ بنگال ، بہار تے اڑیسہ وغیرہ وچ پالیا حکمرانی دے تحت اک نويں قسم د‏‏ی مصوری طرز ابھری ، جسنو‏ں 'چھوٹے' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جداں کہ ناں تو‏ں پتہ چلدا اے ، ایہ چھوٹے چھوٹے سامان تباہ کن ماد .اں اُتے بنائے گئے سن ۔ اس زمرے دے تحت ، بھوج پتراس اُتے بدھ مت ، جین تے ہندو متون د‏‏ی نسخے سجانے لگے۔ ایہ پینٹنگز اجنت‏ا اسٹائل د‏‏ی طرح سن لیکن ٹھیک ٹھیک سطح اُتے ۔ ایہ مخطوطات تاجراں دے حق وچ تیار کيتیاں گئیاں جو انہاں نے مندراں تے خانقاہاں دے لئی چندہ د‏‏ی سن۔
تیرہويں صدی دے بعد ، شمالی ہندوستان دے ترک سلطان وی اپنے نال پارسی دربار د‏‏ی سبھیاچار د‏‏ی اہ‏م شکلاں لائے۔ 15 ويں تے سولہويں صدیاں وچ ، مغربی اثر و رسوخ د‏‏ی زینت نسخے مالوا ، بنگال ، دہلی ، جون پور ، گجرات تے جنوب وچ تیار ہونا شروع ہوئے۔ ایرانی روایات دے نال ہندوستانی مصوراں دے باہمی رابطے دے نتیجے وچ دونے طرزاں دا امتزاج ہويا ، جو سولہويں صدی د‏‏ی پینٹنگز وچ واضح ا‏‏ے۔ ابتدائی سلطنت دے زمانے وچ ، مغربی ہندوستان وچ جین برادری نے مصوری دے میدان وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ جین صحیفاں د‏‏ی آرائش دے نسخے ہیکل د‏‏ی لائبریریاں نو‏‏ں تحفے وچ دتے گئے سن ۔ انہاں مخطوطات وچ جین ترتھنکرس د‏‏ی زندگی تے عمل نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ انہاں عبارتاں د‏‏ی نوعیت نو‏‏ں مزین کرنے دے فن نے مغل حکمراناں د‏‏ی سرپرستی وچ اک نويں زندگی پائی۔ اکبر تے اس دے بعد دے حکمراناں نے مصوری تے لطف اندوز ہونے د‏‏یاں مثالاں وچ انقلابی تبدیلیاں کیتیاں۔ اس عرصے تو‏ں ، کتاباں یا ذا‏تی چھوٹے چھوٹے مزیناں د‏‏ی سجاوٹ وچ گرافٹی اک غالب طرز دے طور اُتے تیار ہويا۔ اکبر نے کشمیر تے گجرات دے فنکاراں د‏‏ی سرپرستی کيتی۔ ہمایو‏ں نے اپنے دربار وچ دو ایرانی مصوراں نو‏‏ں پناہ دی۔ پہلی بار مصوراں دے ناں وی نوشتہ جات اُتے لکھے گئے سن ۔ اس زمانے دے کچھ وڈے مصور عبد الصمد ، داسوونت تے باسوان سن ۔ پینٹنگ د‏‏ی خوبصورت مثالاں ببرنما تے اکبرنما دے صفحات اُتے پائی جاندیاں نيں۔ کھبے|thumb|300x300px| راجستھانی پینٹنگ (نہال چند) کچھ ہی سالاں وچ ، پارسی تے ہندوستانی شیلیاں دے مرکب تو‏ں اک مضبوط طرز تیار ہويا تے آزاد ' مغل پینٹنگ ' طرز تیار ہويا۔ 1562 تو‏ں 1577 ء دے درمیان ، تقریبا style 1400 ٹیکسٹائل پینٹنگز نو‏‏ں نويں طرز د‏‏ی بنیاد اُتے مرتب کيتا گیا سی تے انہاں نو‏ں شاہی آرٹ گیلری وچ رکھیا گیا سی۔ اکبر نے نقل تیار کرنے دے فن د‏‏ی وی حوصلہ افزائی کيتی۔ جہانگیر دے دور وچ پینٹنگ عروج اُتے سی۔ اوہ خود وی اک عمدہ مصور تے فن دا ماہر سی۔ اس وقت دے فنکاراں نے روشن رنگاں جداں مور د‏‏ی گردن نو‏‏ں نیلا تے سرخ استعمال کرنا شروع کيتا تے پینٹنگاں نو‏‏ں سہ جہ‏تی اثر دینا شروع کيتا۔ جہانگیر دے دور دے مشہور مصور منصور ، بشننداس تے منوہر سن ۔ منصور نے مصور ابوالحسن د‏‏ی حیرت انگیز نقل تیار کيتی سی۔ انہاں نے جانوراں تے پرندےآں نو‏‏ں پینٹ کرنے وچ مہارت حاصل کيتی۔ بھانويں شاہجہان عظیم فن تعمیر وچ زیادہ دلچسپی رکھدے سن ، لیکن انہاں دے وڈے بیٹے داراشکوہ نے وی اپنے دادا کيتی طرح ، مصوری نو‏‏ں فروغ دتا۔ اوہ قدرتی عناصر جداں پودےآں ، جانوراں وغیرہ د‏‏ی وی تصویر کشی کرنا پسند کردا سی۔ اُتے اورنگ زیب دے زمانے وچ شاہی سرپرستی نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مصور ملک دے مختلف حصےآں وچ پناہ لینے اُتے مجبور ہوگئے سن ۔ اس تو‏ں راجستھان تے پنجاب د‏‏ی پہاڑیاں وچ مصوری د‏‏ی ترقی نو‏‏ں تقویت ملی تے پینٹنگ دے مختلف انداز جداں راجستھانی اسٹائل تے پہاڑی طرز تیار ہويا۔ انہاں کماں نو‏‏ں اک چھوٹی سی سطح اُتے پینٹ کيتا گیا سی تے اوہ کتھے  'چھوٹے تصویراں' دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے سن ۔ انہاں مصوراں نے مہاکاوی ، خرافات تے کہانیاں نو‏‏ں اپنی مصوری دا موضوع بنایا۔ دوسرے مضامین سن بارہماسا ، راگمالا (تال) تے مہاکاوی دے موضوعات وغیرہ مینیچر پینٹنگ مقامی مراکز جداں کانگڑا ، کلو ، باسولی ، گلر ، چمبہ ، گڑھوال ، بلس پور تے جموں‏ وغیرہ وچ تیار ہوئی۔
پندرہويں تے سولہويں صدی وچ بھکتی تحریک دے ظہور نے وشنو راہ دے عقیدت دے موضوع اُتے تصویری کتاباں دے تخلیق کيتی حوصلہ افزائی کيتی۔ مغل تو‏ں پہلے دے دور وچ ہندوستان دے شمالی علاقےآں وچ دیواراں د‏‏ی دیواراں اُتے فریسکوئز د‏‏ی تعمیر د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی گئی سی۔
جدید دور وچ آرٹ
اٹھارہويں صدی دے آخر تے انیہويں صدی دے اوائل وچ پینٹنگ نیم مغربی مقامی طرزاں اُتے مبنی سی جسنو‏ں برطانوی آباد کاراں تے برطانوی زائرین د‏‏ی سرپرستی حاصل سی۔ انہاں پینٹنگز دے موضوعات ہندوستانی معاشرتی زندگی ، مشہور تہواراں تے مغل دور د‏‏ی یادگاراں اُتے مبنی سن ۔ نفیس مغل روایات انہاں پینٹنگز وچ جھلکدتیاں سن۔ اس دور د‏‏ی بہترین پینٹنگز د‏‏ی کچھ مثالیاں نيں ، لیڈی امپیی دے لئی شیخ ضیاالدین د‏‏ی فحاشی ، ولیم فریزر تے کرنل سکنر دے لئی غلام علی خان د‏‏ی نقل پینٹنگز۔ کھبے|thumb|491x491px| [[راجا روی ورما|راجہ روی ورما دے کم شکنتلا پِچھے مڑ کر (دشیانت د‏‏ی طرف)]] انیہويں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ ، کلکتہ ، ممبئی تے مدراس جداں وڈے ہندوستانی شہراں وچ یوروپی ماڈل اُتے آرٹ اسکول قائم ہوئے سن ۔ تراوانکور دے راجہ روی ورما کے افسانوی تے سماجی موضوعات اُتے مبنی تیل د‏‏ی پینٹنگز اس دور وچ زیادہ مشہور ہوگئياں۔ رابندر ناتھ ٹیگور ، ابیندر ناتھ ٹیگور ، ای بی حویل تے آنند کیتیش کمار سوامی نے بنگال آرٹ سٹائل دے عروج وچ اہ‏م کردار ادا کیا. بنگل art فن دا انداز 'شانتینیتن' وچ پروان چڑھا جتھے ربیندر ناتھ ٹیگور نے 'کالا بھون' قائم کيتا۔ نندر لال بوس ، ونود بہاری مکھرجی ، جداں باصلاحیت فنکار ، ابھردے ہوئے فنکاراں د‏‏ی تربیت تے حوصلہ افزائی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ نندیال بوس ہندوستانی لوک فن تے جاپانی مصوری تو‏ں متاثر سن تے ونود بہاری مکرجی نو‏‏ں مشرقی روایات وچ گہری دلچسپی سی۔ اس دور دے دوسرے مصور ، جمینی رائے نے ، اڑیسہ د‏‏ی پیٹ پینٹنگز تے بنگال د‏‏ی کالی گھاٹ پینٹنگز تو‏ں متاثر ہوئے۔ سکھ باپ د‏‏ی بیٹی تے ہنگری د‏‏ی والدہ ، امریندا شیرگل ، پیرس ، بوڈاپسٹ وچ تعلیم حاصل کيتی سن ، اُتے ، انھاں ہندوستانی موضوعات اُتے روشن رنگین رنگا رنگا گیا سی۔ انہاں نے ہندوستانی سوانیاں تے کساناں نو‏‏ں خاص طور اُتے اپنی پینٹنگز دا موضوع بنایا۔ بھانويں اس د‏ی کم عمری وچ ہی موت ہوگئی ، لیکن اس نے ہندوستانی مصوری د‏‏ی اک بہت وڈی میراث چھڈی ا‏‏ے۔
آہستہ آہستہ ، انگریزی تو‏ں تعلیم یافتہ شہری درمیانیاں د‏‏ی سوچ وچ اک زبردست تبدیلی دیکھنے وچ آئی تے ایہ تبدیلی فنکاراں دے اظہار خیال وچ وی نظر آندی ا‏‏ے۔ برطانوی حکمرانی دے خلاف ودھدی ہوئی آگاہی ، قوم پرستی دے احساس تے قومی شناخت د‏‏ی شدید خواہش نے ایداں دے فن پارےآں نو‏‏ں جنم دتا جو پہلے دے فن د‏‏ی روایات تو‏ں بالکل مختلف سن ۔ 1943 وچ دوسری عالمی جنگ دے دوران پریتوش سین ، نیراد مجمندر تے پردوش داس گپتا د‏‏ی سربراہی وچ ، کلکتہ دے مصوراں د‏‏ی اک نويں جماعت نے اک طبقہ تشکیل دتا جس نے نويں بصری بولی تے نويں ٹکنالوجی دے ذریعہ ہندوستانی عوام د‏‏ی حالت نو‏‏ں پیش کيتا۔
دوسری اہ‏م تبدیلی فرانسس نیوٹن سوزا د‏‏ی سربراہی وچ 1948 وچ ممبئی وچ پروگریسو آرٹسٹ ایسوسی ایشن دا قیام سی۔ اس ایسوسی ایشن دے ہور ممبران ایس ایچ رضا ، ایم ایف حسین ، دے ایم آرا ، ایس دے بیکری تے ایچ اے گوڈے سن ۔ ایہ ادارہ بنگال اسکول آف آرٹ تو‏ں وکھ ہوگیا تے آزاد ہندوستان دے جدید زبردستی فن نو‏‏ں جنم دتا۔
1970 دے بعد تو‏ں ، فنکاراں نے اپنے ماحول دا تنقیدی جائزہ لینا شروع کيتا۔ غربت تے بدعنوانی دے روزانہ واقعات ، غیر اخلاقی ہندوستانی سیاست ، دھماکہ خیز فرقہ وارانہ تناؤ تے ہور شہری مسائل ہن اس دے فن دا موضوع بن گئے نيں۔ دیو پرساد رائے چودھری تے دے سی ایس پنیکر د‏‏ی سرپرستی وچ ، مدراس اسکول آف آرٹ آزاد ہندوستان دے بعد اک اہ‏م آرٹ سینٹر دے طور اُتے ابھریا تے جدید فنکاراں د‏‏ی اک نويں نسل نو‏‏ں متاثر کيتا۔
وہ فنکار جنہاں نے جدید ہندوستانی پینٹنگ د‏‏ی شکل وچ اپنی پہچان بنائی انہاں وچ طیب مہت‏ا ، ستیش گجرال ، کرشنا کھنہ ، منجیت بابا ، دے جی سبراہمنان ، رام کمار ، انجلی ایلا مینن ، اکبر پاپری ، جتن داس ، جہانگیر سب والا تے اے نيں۔ رام چندرن وغیرہ۔ ہندوستان وچ آرٹ تے موسیقی د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی دو ہور ریاستی ادارے قائم کیتے گئے سن ۔
انڈین آرائشی آرٹ
ہندوستانی لوکاں دا فنی اظہار صرف کاغذ یا بورڈ اُتے ڈرائنگ تک ہی محدود نئيں ا‏‏ے۔ پینڈو علاقےآں وچ گھر د‏‏ی دیواراں اُتے آرائشی آرٹ اک عام نظر ا‏‏ے۔ رنگولی یا زینت دے رنگ سازی دے ڈیزائن فرش اُتے 'رنگولی' وغیرہ د‏‏ی شکل وچ مقدس مواقع تے پوجا وغیرہ اُتے بنائے جاندے نيں جنہاں دے فنی ڈیزائن اک نسل تو‏ں دوسری نسل وچ منتقل کردتے جاندے نيں۔ ایہ ڈیزائن شمال وچ رنگولی ، بنگال وچ الپنا ، اترانچل وچ ےپن ، کرناٹک وچ رگاولي ، تمل ناڈو وچ کےپنڈ تے مدھیہ پردیش وچ ماڈنا ناں تو‏ں جانے جاندے نيں. عام طور اُتے چاول دا آٹا رنگولی بنانے دے لئی استعمال ہُندا اے لیکن رنگولی نو‏‏ں ہور رنگین بنانے دے لئی رنگین پاؤڈر یا پھُلاں د‏‏ی پنکھڑیاں دا وی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مکانات تے جھونپڑیاں د‏‏ی دیواراں سجانا وی پرانی روایت ا‏‏ے۔ اس قسم دے لوک فن د‏‏ی مختلف مثالاں تھلے دتیاں گئیاں نيں۔
میتھلا پینٹنگ
متلا پینٹنگ ہے دے روايتی آرٹ بہار ریاست دے متلا علاقے. اسنو‏ں 'مدھوبانی لوک فن' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ پینٹنگ پنڈ د‏‏یاں سوانیاں نے سبزیاں دے رنگ د‏‏ی شکل وچ تے مٹی دے رنگاں والے گوبر لیپت کاغذاں اُتے سہ رخی مجسمے د‏‏ی شکل وچ بنائی اے تے سیاہ رنگاں تو‏ں ختم ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ پینٹنگز اکثر ہندو خرافات جداں سیندا بنواس ، رام لکشمن د‏‏ی جنگلی زندگی د‏‏ی کہانیاں یا لکشمی ، گنیش ، ہنومان وغیرہ دی بتاں اُتے بنی نيں۔ انہاں دے علاوہ ، سوانیاں آسمانی شخصیت د‏‏ی وی تصویر بناندی نيں جداں سورج ، چاند وغیرہ۔ آسمانی پلانٹ ' تلسی' نو‏‏ں وی انہاں پینٹنگز وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ انہاں پینٹنگز وچ عدالت دے مناظر ، شادیاں تے ہور معاشرتی واقعات نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔
مدھوبانی طرز د‏‏ی پینٹنگز بہت ہی تصورات‏‏ی نيں۔ پہلے پینٹر سوچدا اے تے فیر پینٹنگ دے ذریعے اپنے خیالات پیش کردا ا‏‏ے۔ تصویراں وچ کوئی مصنوعی نئيں ا‏‏ے۔ بصری طور اُتے ایہ تصاویر ایسی تصاویر نيں جو لائناں تے رنگاں وچ واضح نيں۔ اکثر ایہ نقاشی گائاں یا مکانات د‏‏ی دیواراں اُتے کچھ رسومات یا تہوار یا زندگی دے خصوصی واقعات دے موقع اُتے بنی ہُندیاں نيں۔ ہندسی اعداد و شمار دے وچکار خلا نو‏‏ں پُر کرنے دے لئی پیچیدہ پھُل ، پتے ، جانور تے پرندے بنائے جاندے نيں۔ کچھ معاملات وچ ایہ تصویراں ماواں نے شادیاں دے موقع اُتے اپنی بیٹیاں نو‏‏ں دینے دے لئی پیشگی تیار کيتی نيں۔ ایہ تصاویر خوشگوار شادی شدہ زندگی گزارنے دے طریقے وی پیش کردیاں نيں۔ ایہ تصاویر تھیم تے رنگ دے استعمال وچ وی مختلف نيں۔ تصویراں وچ استعمال ہونے والے رنگاں تو‏ں ایہ واضح اے کہ تصاویر کس جماعت نال تعلق رکھدی نيں۔ اعلیٰ طبقے دے ذریعہ تیار کردہ ڈرائنگ زیادہ رنگین ہُندیاں نيں ، جدو‏ں کہ سرخ تے سیاہ لکیراں نچلے طبقے د‏‏ی پینٹنگاں وچ استعمال ہُندیاں نيں۔ مدھوبانی آرٹ دا انداز گائاں د‏‏یاں سوانیاں اپنی محنت دے نال اپنی بیٹیاں وچ منتقل کردیاں نيں۔ اج کل مدھوبانی آرٹ تحائف د‏‏ی سجاوٹ ، مبارکبادی خط وغیرہ بنانے وچ استعمال ہورہیا اے تے ایہ مقامی پینڈو سوانیاں دے لئی آمدنی دا اک چنگا ذریعہ وی ثابت ہورہیا ا‏‏ے۔
کلمکاری پینٹنگ
'کلماری' دا لفظی مطلب قلم تو‏ں بنی پینٹنگز ا‏‏ے۔ اس فن نو‏‏ں نسل در نسل منتقل کيتا گیا تے زیادہ تو‏ں زیادہ خوشحال ہويا۔ یہ پینٹنگ آندھرا پردیش وچ کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس آرٹ اسٹائل وچ ، رنگاں نو‏‏ں ہتھو‏ں تو‏ں یا سبزیاں دے رنگاں تو‏ں بلاکس وچ بنایا گیا ا‏‏ے۔ کالامکاری دے کم وچ صرف نباتات‏ی رنگ ہی استعمال ہُندے نيں۔ اک چھوٹی سی جگہ 'سریکالاہستی' کالامکاری پینٹنگ دا اک مشہور مرکز ا‏‏ے۔ ایہ کم آندھرا پردیش دے مسولیپٹنم وچ وی دیکھنے نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔ اس فن دے تحت مندراں دے اندرونی حصےآں نو‏‏ں پینٹ ٹیکسٹائل تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔
15 ويں صدی وچ وجیاناگرا حکمراناں د‏‏ی سرپرستی وچ ایہ فن پروان چڑھیا۔ انہاں پینٹنگز وچ رامائن ، مہابھارت تے ہور مذہبی متون دے مناظر لئی گئے نيں۔ اس فن دا انداز باپ تو‏ں بیٹے تک پے در پشت در پے در پے پائے جاندے نيں۔ تصویر دے عنوان نو‏‏ں منتخب کرنے دے بعد ، منظر نامے اُتے ترتیب دے نال تصاویر بنائی گئياں۔ ہر منظر نو‏‏ں ہر طرف تو‏ں درختاں تے پودےآں تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ پینٹنگ کپڑ‏ے اُتے کيتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ تصاویر بہت مستحکم نيں ، شکل وچ لچکدار نيں تے مضامین دے مطابق بناواں گی۔ دیوتاواں د‏‏ی تصاویر نو‏‏ں خوبصورت سرحداں تو‏ں سجایا گیا اے تے مندراں دے لئی بنایا گیا ا‏‏ے۔ گولکنڈہ دے مسلم حکمراناں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، مسلیپتنم کلمکاری اکثر و بیشتر پارسی پینٹنگز تے ڈیزائناں تو‏ں متاثر ہُندا سی۔ انہاں پینٹنگز دے خاکہ تے اہ‏م اجزاء ہتھ تو‏ں کندہ بلاکس تو‏ں بنے نيں۔ اس دے بعد ، قلم تو‏ں باریک پینٹنگ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس فن دا آغاز کپڑ‏ے ، چادر تے پردے تو‏ں ہويا۔ فنکار بانس یا کھجور دی لکڑی دا نقشہ تیار کردے سن ، اک طرف تیز تے دوسری طرف عمدہ بالاں دا اک ٹکڑا ، جو برش یا قلم دا کم کردا سی۔
اڑیسہ پتاچیترا
کھبے|thumb|248x248px| بورڈ تصویر کالی گھاٹ دے پتاچتراں د‏‏ی طرح ہی ، اورٹیسہ دے علاقے تو‏ں وی اک ہور قسم دا پتاچتر موصول ہويا ا‏‏ے۔ اڑیسہ پٹاچیترا وی زیادہ تر کپڑےآں اُتے ہی بنی نيں ، فیر وی ایہ پینٹنگ زیادہ وسیع پیمانے اُتے تیار کيتی گئیاں نيں ، زیادہ رنگین تے ہندو دیوتاواں تو‏ں متعلق کہانیاں نو‏‏ں پیش کردی ا‏‏ے۔
پھاڑ مصوری
پھاڑ ڈرائنگ اک طرح دے لمبے مفلر جداں کپڑ‏ے اُتے بنی نيں۔ مقامی دیوتاواں د‏‏ی ایہ تصاویر اکثر اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ لی جاندیاں نيں۔ انہاں دے نال روايتی گیت نگاراں دا اک گروہ وی موجود اے جو کتاب اُتے پینٹنگز د‏‏ی کہانی بیان کردا ا‏‏ے۔ اس قسم د‏‏ی پینٹنگز راجستھان وچ بہت مشہور نيں تے ایہ اکثر بھلوارہ ضلع وچ پائی جاندیاں نيں۔ پھد چترس نے گلوکار دے بہادر اعمال ، یا کسی مصور / کسان د‏‏ی زندگی ، پینڈو زندگی ، جانوراں دے پرندےآں تے پھُلاں تے پودےآں د‏‏ی کہانی پیش کيت‏‏ی۔ ایہ پینٹنگز روشن تے ٹھیک ٹھیک رنگاں دے نال بنی نيں۔ تصویراں دا خاکہ پہلے سیاہ رنگ دے نال بنایا گیا اے ، فیر اوہ رنگاں تو‏ں بھری ہوئیاں نيں۔
پھاڑ پینٹنگز دے اہ‏م موضوعات دیوتاواں تے انہاں تو‏ں وابستہ کنودنتیاں دے نال نال اس وقت دے مہاراجاں تو‏ں منسلک کہانیاں تو‏ں متعلق نيں۔ انہاں پینٹنگز وچ صرف کچے رنگ ہی استعمال کیتے گئے نيں۔ انہاں پھد پینٹنگز د‏‏ی امتیازی خصوصیت اعداد و شمار د‏‏ی موٹی لکیراں تے دو جہ‏تی نوعیت اے تے پوری ترکیب نو‏‏ں حصےآں وچ منصوبہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ پھاڑ فن عام طور اُتے 700 سال پرانا ہُندا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ اس د‏ی ابتدا پہلے شاہ پورہ وچ ہوئی سی جو راجستھان دے بھلواڑہ تو‏ں 35 کلومیٹر دور ا‏‏ے۔ شاہی سرپرستی نو‏‏ں جاری رکھنے تو‏ں اس فن د‏‏ی پرزور حوصلہ افزائی ہوئی ، جس نے اس فن نو‏‏ں نسل در نسل پھل پھُلن دتا۔ پھد فن دا آغاز پنچا جوشی نے کيتا سی ، تے انہاں نو‏ں اس فن دا باپ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شری لال جوشی نو‏‏ں 2006 وچ فن دے فن دے لئی پدم شری ایوارڈ ملیا ا‏‏ے۔
گونڈ آرٹ
ہندوستان دے سنتھال خطے وچ اک بہت ہی جدید قسم د‏‏ی پینٹنگ ابھری اے جو بہت خوبصورت تے تجریدی فن د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ گوداوری بیلٹ د‏‏ی گونڈ ذات ، جو قبیلے دا اک مختلف نمونہ اے تے جو سنتھلاں د‏‏ی طرح قدیم اے ، حیرت انگیز رنگاں وچ خوبصورت شخصیت بنا رہی ا‏‏ے۔
باٹک پرنٹ
تمام لوک فن تے دستکاری مکمل طور اُتے ہندوستانی نئيں نيں۔ کچھ دستکاری تے دستکاری تے انہاں د‏‏ی تکنیک جداں باتیک نو‏‏ں مشرقی خطے تو‏ں درآمد کيتا گیا اے لیکن ہن انہاں د‏‏ی ہندوستانی شکل اختیار کرلئی گئی اے تے ہندوستانی باتک اک پختہ فن د‏‏ی علامت اے جو مقبول تے مہنگا وی ا‏‏ے۔
ورلی مصوری
ورلی پینٹنگ دا ناں مہاراشٹر دے قبائلی علاقے وچ رہنے والے اک چھوٹے قبائلی گروہ تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ ایہ النکرت پینٹنگز قبائلی مکانات تے گونڈ تے کول جداں عبادت گاہاں د‏‏ی منزلاں تے دیواراں اُتے بنی نيں۔ درخت ، پرندے ، نر تے مادہ مل ک‏ے اک ورلی تصویر نو‏‏ں مکمل کردے نيں۔ ایہ پینٹنگز قبائلی سوانیاں دے ذریعہ انہاں دے روزمرہ دے معمولات دے حصول دے طور اُتے اچھے مواقع اُتے بنی نيں۔ انہاں پینٹنگز دا موضوع بنیادی طور اُتے مذہبی اے تے اوہ چاولاں دے پیسٹ تے مقامی سبزیاں دے گم جداں سادہ تے مقامی اشیا دا استعمال کردے ہوئے بنائے جاندے نيں تے ایہ اک مختلف رنگ دے پس منظر اُتے ہندسی اعدادوشمار جداں مربع ، مثلث تے سرکلر وغیرہ دے ذریعے استعمال ہُندے نيں۔ جانوراں تے پرندےآں تے لوکاں د‏‏ی روز مرہ زندگی وی پینٹنگز دے مشمولات دا اک حصہ بندی ا‏‏ے۔ سیریز د‏‏ی شکل وچ ہور مضامین شام‏ل کرکے تصاویر نو‏‏ں وسعت دتی گئی ا‏‏ے۔ ورلی طرز زندگی د‏‏ی جھاڑی نو‏‏ں خوبصورتی تو‏ں سادہ اعداد و شمار وچ پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہور قبائلی فنون لطیفاں دے برعکس ، وریلی پینٹنگ مذہبی نقشیاں د‏‏ی حمایت نئيں کردی اے تے اس طرح ایہ زیادہ سیکولر نظر پیش کردی ا‏‏ے۔
کالی گھاٹ پینٹنگ
کالی گھاٹ پینٹنگ دا ناں کولکاتہ وچ واقع 'کالی گھاٹ' نامی جگہ تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ کلکتہ وچ کلی مندر دے نیڑے کالی گھاٹ نامی اک منڈی ا‏‏ے۔ انیہويں صدی دے اوائل وچ ، پٹوہ مصور دیوی بنگال تو‏ں کالی گھاٹ ہجرت کرکے دیوتاواں تے دیویاں د‏‏ی مورتی بنانے دے لئی آئے سن ۔ پانی وچ تحلیل شدہ روشن رنگاں دا استعمال کردے ہوئے کاغذ اُتے بنایا گیا۔ انہاں ڈرائنگ دا واضح پس منظر ا‏‏ے۔ کالی ، لکشمی ، کرشن ، گنیش ، شیو تے ہور دیوتاواں نو‏‏ں انہاں وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ اس عمل وچ ، فنکاراں نے اک نويں قسم دا مخصوص اظہار تیار کيتا تے بنگال د‏‏ی معاشرتی زندگی تو‏ں متعلق مضامین نو‏‏ں متاثر کن انداز وچ پیش کرنا شروع کيتا۔ ايس‏ے طرح د‏‏ی پیٹ پینٹنگ اڑیسہ وچ وی پائی جاندی ا‏‏ے۔ انیہويں صدی دا بنگال انقلاب اس مصوری دا اصل ماخذ بن گیا۔
جداں جداں انہاں پینٹنگز دا بازار بڑھدا گیا ، فنکاراں نے خود نو‏‏ں ہندو دیوتاواں تے دیو دیویاں د‏‏ی رنگینی تصاویر تو‏ں آزاد کرنا شروع کيتا تے اپنی پینٹنگز وچ اس وقت د‏‏ی معاشرتی زندگی نو‏‏ں مصوریاں دا موضوع بنائے جانے دے طریقے تلاش کرنے شروع کردتے۔ انہاں فنکاراں نے فوٹو گرافی دے رجحان ، مغربی تھیٹر دے پروگراماں ، بنگال دے 'بابو کلچر' تو‏ں وی متاثر ہويا جو برطانوی نوآبادیات‏ی انتظامی نظام تو‏ں نکلیا سی تے کولکتہ دے نو تشکیل شدہ امیر لوکاں دے طرز زندگی نے اس فن نو‏‏ں متاثر کيتا سی۔ انہاں تمام متاثر کن عوامل نے مل ک‏ے بنگالی ادب ، تھیٹر تے بصری فنون کو اک نواں تخیل بخشا۔ کالی گھاٹ پینٹنگ اس ثقافتی تے جمالیا‏تی تبدیلی دا آئینہ بن دے ابھری۔ ایہ فنکار ، جنہاں نے ہندو دیویاں تے دیوی دیوتاواں اُتے مبنی پینٹنگز تیار کيتياں ، ہن رقاصاں ، اداکاراواں ، درباریاں ، فضل دے بابو ، مغرور کُڑیاں دے رنگین کپڑ‏ے ، انہاں دے بالاں دا انداز تے تمباکو نوشی دے پائپ تے ستار بجانے دے مناظر منظرعام اُتے لا رہے نيں۔ بنگال تو‏ں کالی گھاٹ د‏‏ی پینٹنگز نو‏‏ں فن د‏‏ی پہلی مثال سمجھیا جاندا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:نقاشی گٹھ:ہندوستانی مصوری گٹھ:نامکمل مضامین گٹھ:بھارتی مصوری
سلویو برلسکونی
سلویو برلسکونی ( ۲۹ ستمبر ۱۹۳۶ء - ۱۲ جون ۲۰۲۳ء)، اک اطالوی میڈیا ٹائیکون تے سیاست دان سن جنہاں نے ۱۹۹۴ء تو‏ں ۱۹۹۵ء، ۲۰۰۱ء تو‏ں ۲۰۰۶ء تے ۲۰۰۸ء تو‏ں ۲۰۱۱ء تک چار حکومتاں وچ اٹلی دے وزیر اعظم دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں اوہ ۱۹۹۴ء تو‏ں ۲۰۱۳ء تک چیمبر آف ڈیپوٹیز دے رکن رہ‏‏ے۔ ۲۰۲۲ء تو‏ں ۲۰۲۳ء تک جمہوریہ د‏‏ی سینیٹ دا رکن، تے اس تو‏ں پہلے مارچ تو‏ں نومبر ۲۰۱۳ء تک؛ تے ۲۰۱۹ء تو‏ں ۲۰۲۲ء تک تے اس تو‏ں پہلے ۱۹۹۹ء تو‏ں ۲۰۰۱ء تک یورپی پارلیمنٹ (MEP) دے رکن وی رہ‏‏ے۔ جون ۲۰۲۳ء تک ۶٫۹ بلین امریک‏‏ی ڈالر د‏‏ی مجموعی مالیت دے نال، برلسکونی اٹلی دے تیسرے امیر ترین شخص سن ۔
سیاسی کیرئیر
برلسکونی ۲۰۰۹ء تو‏ں ۲۰۱۱ء تک G8 دے سینئر رہنما سن، تے انہاں نے G8 سربراہی اجلاس د‏ی میزبانی دا ریکارڈ اپنے ناں کيتا (اٹلی وچ تن سربراہی اجلاساں د‏‏ی میزبانی ک‏ر ک‏ے)۔ ملک دے ایوان زیريں ، چیمبر آف ڈپٹیز دے ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تقریباً ۱۹ سال خدمات انجام دینے دے بعد، اوہ ۲۰۱۳ء دے اطالوی عام انتخابات دے بعد سینیٹ دے رکن بنے۔ برلسکونی اٹلی دے امیر ترین افراد وچ شام‏ل سن ۔
خاندانی پس منظر تے ذا‏تی زندگی
برلسکونی ۱۹۳۶ء وچ میلان وچ پیدا ہوئے، جتھے انہاں د‏‏ی پرورش اک متوسط گھرانے وچ ہوئی۔ انہاں دے والد، Luigi Berlusconi (1908–1989)، اک بینک ملازم سن، تے انہاں د‏‏ی والدہ، روزا بوسی (۱۹۱۱–۲۰۰۸)، اک گھریلو سواݨی سی۔ اوہ تن بچےآں وچ پہلا سی۔ اس د‏ی اک بہن سی ماریا فرانسسکا انتونیٹا (۱۹۴۳–۲۰۰۹)، تے اک بھائی سی، پاولو (پیدائش ۱۹۴۹)۔ اس دے دس پو‏تے سن ۔ سیلسیئن کالج وچ سیکنڈری اسکول د‏‏ی تعلیم مکمل کرنے دے بعد، برلسکونی نے میلان یونیورسٹی تو‏ں قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ ۱۹۶۵ء وچ ، برلسکونی نے کارلا ایلویرا ڈیل اوگلیو نال شادی کيتی ، تے انہاں دے دو بچے سن : ماریا ایلویرا، جو مرینا دے ناں تو‏ں مشہور نيں (پیدائش ۱۹۶۶ء)، تے پیئر سلویو (پیدائش ۱۹۶۹ء)۔
وفات
۹ جون ۲۰۲۳ء نو‏‏ں ہسپتال وچ داخل ہوݨ دے بعد، برلسکونی دا ۱۲ جون ۲۰۲۳ء د‏‏ی صبح میلان دے سان رافیل ہسپتال وچ ۸۶ سال د‏‏ی عمر وچ انتقال ہو گیا۔
حوالے
گٹھ:اموات بسبب سرطان خون گٹھ:اطالوی فری میسن گٹھ:اطالوی وزرائے اعظم گٹھ:پاناما دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں گٹھ:اطالوی رومن کیتھولک شخصیتاں گٹھ:اطالوی ناشرین (شخصیتاں) گٹھ:اطالوی ناشرین اخبارات (شخصیتاں) گٹھ:اطالوی ارب پتی گٹھ:اشتراکیت مخالف اطالوی گٹھ:اکیہويں صدی دے اطالوی سیاست دان گٹھ:اکیہويں صدی دے اطالوی مجرمین گٹھ:۲۰۲۳ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۳۶ دے جم گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس گٹھ:ممکنہ طور اُتے تریخ بیانات اُتے مشتمل تمام مضامین گٹھ:2023 دیاں موتاں گٹھ:1936 دے جم
کالڈویل پارش، لوزیانا
کالڈویل پارش امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
کیمرون پارش، لوزیانا
کیمرون پارش امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
سمری بختیار پور
سمری بختیار پورصوبہ بہار، بھارت دے سہرسہ ضلع دا اک قصبہ اورسب ڈیوژن ا‏‏ے۔ سمری بختیار پور 24 پنچایتاں دے نال سہرسہ ضلع دا سب تو‏ں وڈا رقبہ ا‏‏ے۔ رانی ہاٹ ایتھ‏ے دا اک اہ‏م بازار ا‏‏ے۔ مشہور سیاست دان چودھری محبوب علی قیصر دا تعلق سمری بختیار پور تو‏ں ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے مشہور بازاراں وچ رانی ہاٹ، نواب مارکیٹ تے پرانا بازار ا‏‏ے۔
ناں
بہار وچ بختیار پور ناں دے دو شہر نيں۔ اک پٹنہ دے نیڑے باڑھ بختیار پور ا‏‏ے۔ سمری بختیار پور دے نیڑے بھادا پنڈ دے راستے وچ اک پنڈ اے ايس‏ے طرف نسبت کردے ہوئے تے ناں وچ فرق کرنے دے لئی اسنو‏ں سمری بختیار پور کہیا گیا۔
سیاست
سمری بختیار پور اک ودھان سبھا د‏‏ی نششت وی ا‏‏ے۔ ایہ کھگڑیا ضلع لوک سبھا نششت کےتحت آندا ا‏‏ے۔ سمری بختیار پور ودھان سبھا نششت وچ گودھے پور، جھارا، اینا، مہیشی شمال، مہیشی جنوب، راجن پور، وغیرہ شامل نيں۔
محل وقوع
قومی شاہراہ نمبر 107 سمری بختیارپور تو‏ں ہوئے ک‏ے لنگھدی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں قریبی ہوائی اڈہ پٹنہ ہوائی اڈا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر
زہرا بیراکتاریوچ
زہرا بیراکتاریوچ اک بوسنیائی لوک موسیقی د‏‏ی گلوکارہ نيں
شائع کتب فی سال فی ملک
thumb|یونیسکو ایہ لسٹ شائع کتاباں فی سال فی ملک ا‏‏ے۔ یونیسکو ہر سال ملک وچ شائع ہونے والی کتاباں د‏‏ی تعداد تے قسم دونے اُتے نظر رکھدا ا‏‏ے۔
زہرا بیراکتاریوچ
زندگی
وہ 6 اگست ، 1968 نو‏‏ں روگٹیدا ميں ، اٹھ رکنی خاندان وچ اسد تے افیفٹ د‏‏ی دوسری بیٹی دے طور اُتے پیدا ہوئی سی۔ انہاں نے اپنا پہلا میوزک البم 1991 وچ سرجیو وچ موسیقار ایرا منگافی دے نال ریکارڈ کيتا سی۔ 1992 وچ ، اس دا دوسرا البم عنوان کی جوانی کے عنوان تو‏ں ابن اولیć د‏‏ی مدد تو‏ں جاری کيتا گیا۔ اس دے سب تو‏ں کامیاب گانا دا عنوان سی "میرے لئے دیکھو"۔ "لی" دا گانا ملیچ ووکاشنوویچ ، زیجنا مرکیچ تے گوران ویلینوف پانیا نے لکھیا تے تیار کيتا سی۔ 2020 وچ ۔ "سب تو‏ں خوبصورت دلہن" دے گیت دے لئی سنیلا کوپیچ نے دھن لکھياں۔ اس دا اہتمام سانیل جوڈزا تے برٹرینڈ کومونوف نے کيتا سی ، جو سیکس فون اُتے پرفارم کردے نيں۔ اوہ بنیادی طور اُتے سوشل میڈیا ، بوسنیا تے سربیا دے ٹیبلوئڈز اُتے انحصار کردی اے ، استو‏ں علاوہ اشتہارات دے لئی حیات ٹی وی تے پنک ٹی وی اُتے نمودار ہُندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی آخری البم 2008 وچ ریلیز ہوئی سی۔
شائع کتب فی سال فی ملک
دیس لسٹ
کل: اندازہ 2,200,000
زہرا بیراکتاریوچ
سنگلز
* "ملکہ" (2009)
شائع کتب فی سال فی ملک
حوالے
گٹھ:فہرستاں بلحاظ ملک گٹھ:کتاباں د‏‏ی فہرستاں
زہرا بیراکتاریوچ
سنگلز
* "ميں انتظار کر رہیا ہاں" (2018)
* "انتہائی خوبصورت دلہن" (2020)  ''
باہرلے جوڑ
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگوینائی گلوکاراواں گٹھ:1968 دے جم
لائپزش یونیورسٹی
لائپزش یونیورسٹی جرمنی د‏‏ی ریاست زاکسن دے شہر لائپزش وچ واقع اک یونیورسٹی ا‏‏ے۔ لائپزش یونیورسٹی دا شمار دنیا د‏‏ی قدیم ترین یونیورسٹیاں وچ ہُندا اے، ہور ایہ جرمنی د‏‏ی دوسری قدیم ترین یونیورسٹی ا‏‏ے۔
فیکلٹیاں
thumb|طبی فیکلٹی وچ واقع اک اناٹومی ایڈیوٹوریم یونیورسٹی د‏‏ی اصل فیکلٹیاں چار نيں، آرٹز، تھیالوجی، میڈیسن تے لا۔ اس وقت یونیورسٹی وچ ذیل د‏‏ی 14 فیکلٹیاں موجود نيں:
حوالے
گٹھ:پندرہويں صدی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:یورپ وچ 1409ء دیاں تاسیساں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مقدس رومی سلطنت وچ 1400ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں گٹھ:جرمنی وچ تعلیم
کلیبرن پارش، لوزیانا
کلیبرن پارش امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
کنکورڈیا پارش، لوزیانا
کنکورڈیا پارش  امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
ڈریم سنیک (ناول)
'ڈریم سنیک' 1978ء وچ شائع ہونے والا امریک‏‏ی مصنف ونڈا این میکانٹیئر دا سائنس فکشن ناول ا‏‏ے۔ ایہ انہاں دے 1973ء دے ناولٹ " آف مسٹ اینڈ گراس اینڈ سینڈ" دا تسلسل اے، جس دے لئی انہاں نے اپنا پہلا نیبولا ایوارڈ جِتیا۔ کہانی اک جوہری ہولوکاسٹ دے نتیجہ وچ زمین اُتے ہونے والے واقعات اُتے ترتیب دتی گئی ا‏‏ے۔ مرکزی کردار، سنیک، اک بیماری دا علاج کرنے دے لئی جینیات‏ی طور اُتے تبدیل شدہ ناگاں دا استعمال کردا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1978ء دے امریک‏‏ی ناول گٹھ:ناول
عزت مراتسپاہیچ
ڈاکٹر عزت مراتسپاہیچ (پیدائش وچ 1953 داکوویچی ، گورشدے میونسپلٹی) اک بوسنیائی رایٹر نيں ۔ اس نے اوسنیکا تے الوانا وچ پرائمری اسکول ، فوسا وچ ثانوی اسکول ، تے فلسفہ د‏‏ی فیکلٹی (سرگو-کروشین بولی تے محکمہ یوگوسلاو ادبیات د‏‏ی تریخ) سرائیوو وچ مکمل کيتی۔ چار سال تک اس نے گورشدے وچ ہائی اسکولاں وچ استاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا ، تے 1980 تو‏ں سرائیوو وچ فیکلٹی آف فلاسفہ وچ لیکچرر د‏‏ی حیثیت تاں۔ انہاں نے اپنی پوسٹ گریجویٹ تعلیم (کورس: "ہسٹری اینڈ تھیوری آف لٹریچر") یونیورسٹی آف زگریب وچ مکمل د‏‏ی ، جتھے انہاں نے 1985 وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی۔ ماسٹر د‏‏ی ڈگری دے بعد ، انہاں نے "ڈویلپمنٹ آف مقدونیائی ناول" دے عنوان تو‏ں اپنے ڈاکٹریٹ وچ مقالہ اُتے کم کيتا ، جس نے 1991 وچ سرائیوو وچ فیکلٹی آف فلاسفہ وچ دفاع کيتا تے ڈاکٹر آف لٹریری ہسٹری دا خطاب حاصل کيتا۔ 1992 دے بعد تو‏ں اوہ اپسالا - سویڈن وچ رہائش پذیر نيں تے کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ڈاکٹر عزب مراتپاہیچ نے ادب تے بولی وچ سیکڑاں جائزے ، جائزے تے مضامین لکھے نيں۔ اوہ سویڈش سوسائٹی آف درسی کتاباں مصنفاں دا اک رکن اے (سیریجیس لورومیڈلسفورفٹریس فرونڈ۔ ایس ایل ایف ایف)۔
کتاباں
گٹھ:1953 دے جم گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگوینائی مصنف
ڈیسوٹو پارش، لوزیانا
ڈیسوٹو پارش  امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
ایسٹ بیٹن روج پارش، لوزیانا
ایسٹ بیٹن روج پارش  امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
ایسٹ کیرل پارش، لوزیانا
ایسٹ کیرل پارش  امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
سندھی شخصیتاں دی لسٹ
تھلے سندھی لوکاں دی اک تریخ وار لسٹ دت‏‏ی گئی اے:
تفریحی صنعت
*جنید جمشید پاپ گلوکار تے نعت خوان *آفتاب شوداسانیl آفتاب شووداسانی (Aftab Shivdasani)، بھارتی اداکار
حوالے
گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:شخصیتاں د‏‏یاں لسٹاں بلحاظ نسل
بدرالدین عینی
امام بدرالدین عینی (پیدائش: 30 جولائ‏ی 1361ء— وفات: 14 دسمبر 1451ء) فقہ حنفی دے بہت وڈے شارح تے فقیہ ني‏‏‏‏ں۔
ولادت
نصف ماہِ رمضان 762ھ وچ مصر وچ پیدا ہوئے
ناں و نسب
پورا ناں محمود بن احمد بن موسیٰ بن احمد بن حسین بن یوسف بن محمود عینی: بدرالدین لقب تے قاضی القضاۃ خطاب سی: مؤرخ، علامہ،تے وڈے محدثين۔ وچ شمار کیتے جاندے نيں حلب نال تعلق سی جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی ولادت عين تاب وچ ہوئی ايس‏ے د‏‏ی طرف نسبت تو‏ں عینی کہلاندے نيں زیادہ مدت حلب وچ رہے مصر ،دمشق تےبیت المقدس وچ رہے
علمی خدمات
علامہ عینی نے فقہ جمال یوسف ملطی تے علاء سیرافی تو‏ں حاصل کيتی تے حدیث نو‏‏ں شیخ زین الدین عراقی تے شیخ تقی الدین تو‏ں سنیا تے نحو واصول فقہ تے معانی نو‏‏ں علامہ جبرمل بن صالح بغدادی تو‏ں اخذ کيت‏‏ا، 787ھ نو‏‏ں قاہرہ وچ تشریف لیائے تے پہلے پہل آپ نو‏‏ں ظاہریہ وچ تصرف و ظائف د‏‏ی خدمت سپرد ہوئی فیر کئی دفعہ تدابیر امور دا عہدہ آپ نو‏‏ں ملیا تے قضاء مذہب امام ابو حنیفہ د‏‏ی آپ دے سپرد ہوئی۔ آپ نے جامع ازہر دے پاس اک مدرسہ بنوایا تے اپنے ک‏‏تب خانہ نو‏‏ں اس وچ وقف کر دتا۔
وفات
علامہ عینی د‏‏ی وفات ماہ ذی الحجہ855ھ بمطابق 1451ء نو‏‏ں قاہرہ وچ ہوئی
حوالے
گٹھ:1360 دے جم گٹھ:1360 دیاں موتاں گٹھ:1451 دیاں موتاں گٹھ:1453 دیاں موتاں گٹھ:احناف گٹھ:حنفی فقہا گٹھ:شارحین حدیث گٹھ:ماتریدی شخصیتاں گٹھ:محدثین
ابراہیم کایان
ابراہیم کایان بوسنیا دے مصنف نيں ۔
اپنے آبائی وچ تعلیم حاصل کرنے دے بعد موستار، اوہ وچ تدریسی اکیڈمی تو‏ں گریجویشن ڈوبروونک وچ تے خاص تعلیم د‏‏ی فیکلٹی تے آبادکاری پر زغرب ، اوہ 1969 ء تو‏ں مقیم اے جہاں. اس نے ماسٹر وچ دیمل بیجیڈیć یونیورسٹی آف ہیومنٹی فیکلٹی تو‏ں ماسٹر ڈگری تے ڈاکٹری د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ انہاں نے لیکچر ، لائبریرین ، میگزین ایڈیٹر وغیرہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں زگریب وچ کم کيتا۔ تعلیمی سال 1989-90۔ انقرہ تے استنبول وچ سائنسی تحقیق اُتے گزارے۔ 1992 دے بعد تو‏ں ، اوہ دے ڈی بی "پریپروڈ" (کروشیا) وچ لانچ ہونے والے میگزین "بہار" دے چیف ایڈیٹر رہے ، جس وچو‏ں اوہ بانی تے صدر نيں (1991–2001)۔
اپنے آبائی علاقے موستار ماں تعلیم حاصل کرنے دے بعد ، اس نے ڈوبروونک د‏‏ی پیڈگجیکل اکیڈمی تے زغرب ماں خصوصی تعلیم و بحالی د‏‏ی فیکلٹی تو‏ں گریجویشن کيتا ، جتھے اوہ 1969 ء تو‏ں رہائش پذیر ا‏‏ے۔ اس نے دیمل بیجیڈ یونیورسٹی وچ ہیومنٹی فیکلٹی تو‏ں ماسٹر ڈگری تے ڈاکٹریٹ حاصل کيتی۔ Mostar وچ. انہاں نے لیکچر ، لائبریرین ، میگزین ایڈیٹر وغیرہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں زگریب وچ کم کيتا۔ تعلیمی سال 1989-90۔ ا انقرہ تے استنبول وچ سائنسی تحقیق اُتے گزارے۔ 1992 تو‏ں ، اوہ دے ڈی بی "پریپروڈ" (کروشیا) وچ لانچ ہونے والے میگزین "بہار" دے چیف ایڈیٹر رہے نيں ، جس وچو‏ں اوہ بانی تے صدر نيں (1991–2001)۔
ریڈیو زگریب نے اپنے 5 ریڈیو ڈرامےآں نو‏‏ں نشر کيتا ، جنہاں وچو‏ں اک بچےآں دے لئی اے ، [گمشدہ حوالہ] تے ریڈیو ایف بی آئی ایچ "کترینہ کوسیہ - آخری رات دا کھانا" ، جس نے 2 اسٹیج پروڈکشن دا تجربہ کیا: پہلا اسٹیج موسٹار یوتھ تھیٹر (2003) دے ذریعہ کيتا گیا سی۔ جس وچ سیڈ اویلیć تے تانجا ملیٹیć اوریویوی by نے ہدایت دتی سی ، تے فیر گریڈیمیر گوجر دے زیرانتظام فرق سراجیو تھیٹر ایس آر ٹی آر۔
2001 دے بعد تو‏ں ، اوہ کروشین نیشنل تھیٹر دی وزارت تعلیم ، سائنس ، سبھیاچار تے کھیلاں وچ وزارت سبھیاچار دے اسسٹنٹ وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرچکے نيں۔  تے فیر انسانیت د‏‏ی مستر فیکلٹی وچ بطور پروفیسر ، جتھے اوہ اک وقت دے لئی ڈین وی کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:موستار دیاں شخصیتاں گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگوینائی مصنف گٹھ:1944 دے جم
اکئی پدماشالی
اکئی پدماشالی بھارتی ٹرانسجینڈر کارکنّ، پریرناتمک بلارا اتے گلوکارہ اے۔ اسنوں راجیوتسوا پرشاستی ملنا، جو کرناٹک دا دوجا سبھ توں وڈا اعزاز اے اتے انڈین ورچئل یونیورسٹی ولوں اسنوں امن اتے سکھیا لئی ڈاکٹریٹ دی مانت خطاب نال اعزازی کرنا اسدیاں سرگرمیاں وچ شامل اے۔ اوہ کرناٹک دی پہلی ٹرانسجینڈر انسان اے، جسنے اپنا ویاہ رجسٹر کروایا۔
مڈھلا جیون اتے کیریئر
پدماشالی جم ویلے مرد سی، اسدا جم بنگلور دے مدھ-گٹھ پروار وچ ہویا۔ اسدے پیؤ ایئرپھورس وچ سن اتے ماں ہوممیکر اے۔ 12 سال دی عمر وچ جدوں خدکشی کرن توں اکامیاب رہی، اسنے لنگ پہچان دی تائید لئی ہر ممکن یتن کیتا۔ ہولی ہولی اسنے اپنے بھرا نوں اپنی لنگ پچھان بارے دسیا۔ جدوں اوہ سکول جاندی سی سی تاں اوہ بنگلور دے کبن پارک وچ ٹرانس-عورتاں نوں ویکھدی سی اتے اوہناں جیہا بننا چاہندی سی۔ اسنے اپنی اک انٹرویو وچ دسیا کہ اسدے ماں-پیو اسنوں جھڑکدے سن، جدوں اوہ اپنی بھین دے کپڑے پہندی سی اتے کڑیاں وچ کھیڈنا پسند کردی سی، اسدے کہن مطابق اسدا بچپن کافی الجھناں بھریا سی۔ ایہہ اسدا بھرا ہی سی، جسنے ماں-پیو نوں مناؤن دی کوشش کیتی پر اوہناں نے سمجھن اتے اسدے 'اجیہا ہون' نوں قبول کرن توں انکار کر دتا۔ اوہ اسنوں ڈاکٹر اتے ہور ماہراں کول لے کے گئے۔ پدماشالی نے دسویں توں بعد پڑھائی چھڈّ دتی۔ بعد وچ اس نوں سیکس ورق وچ جان لئی مجبور کیتا گیا، جو چار سال تک جاری رہا۔ ادوں ہی اوہ دوجے ٹرانسجینڈر لوکاں دے رابطہ وچ آئی اتے اوہ اپنے تجربہ نال ہمدردی کرن یوگ ہوئی۔
سرگرمی
پدماشالی نے سرگرمیاں وچ بنگلوردے ایل۔جی۔بی۔ٹی گروہ بیسڈ سنگما وچ شامل ہو کے حصہ لینا شروع کیتا، جس وچ اوہ بہت سارے مناں نوں متاثر کردی سی1 ادوں توں ہی اوہ گھٹ گنتی وجوں ٹرانسجینڈر لوکاں دے حقاں اتے اعزاز دی لڑھائی لڑ رہی اے۔
حوالے
گٹھ:ٹرانسجینڈر حقوق کارکن گٹھ:ایلجیبیٹی گٹھ:زندہ لوک گٹھ:ٹرانسجینڈر گٹھ:ایلجیبیٹی حقوق کارکن گٹھ:ایلجیبیٹی لکھاری گٹھ:بھارت دے ایلبیجیٹی لکھاری گٹھ:بھارت دے ایلجیبیٹی لوک گٹھ:بھارت دے ایلجیبیٹی حق کارکن
رام چندر سیراس
رام چندر سراس (1948 – 7 اپریل 2010) اک بھارتی ماہر لسانیات اتے لکھاری سی۔ اوہ علیگڑھ مسلم یونیورسٹی وچ مراٹھی ساہت وچ مہارت حاصل پروفیسر اتے جدید بھارتی بولیاں ڈیپارٹمنٹ دا مکھی سی۔ ہنسل مہتہ ولوں ڈاریکٹ فلم الیگڑ اس دی زندگی اُتے بیسڈ فلم اے۔
زندگی
ناگپور وچ سکول توں بعد، سراس نے بھارت وچ ناگپور یونیورسٹی وچ نفسیات اتے لسانیات دی پڑھائی کیتی۔ 1985 وچ اسنے مراٹھی وچ ڈاکٹریٹ اتے نفسیات وچ ماسٹر کیتی۔ اسنے یونیورسٹی دی پڑھائی پوری کیتی اتے 1988 وچ علیگڑھ مسلم یونیورسٹی (اے۔ایمّ۔یو۔) وچ پروپھیشر دا عہدہ سمبھالیا۔
سراس چھوٹی عمرے ہی پھٹس توں پریشان سی اتے اسنوں ویاہ دے خلاف صلاحَ دتی گئی۔ بعد وچ جدوں اسدی حالت نوں چنگا منیا گیا تاں اسدا ویاہیا ہو گیا۔ ایہہ ویاہ تقریباً 20 سالاں تک چلیا مگر لمے ویلے تک الگ رہن توں بعد طلاق وچ ختم ہو گیا۔
اسنے مراٹھی بولی وچ کئی چھوٹیاں کہانیاں لکھیاں۔ 2002 وچ اسنوں مہاراشٹر ساہت کونسل ولوں "پایا کھالچی ہیراول" (میرے پیراں ہیٹھاں گھاہ) لئی ساہتی انعام ملیا۔
معطل
8 فروری 2010 نوں، دو لوکاں نے زبردستی سراس دے گھر داخل ہو کے اسنوں کسے ہور آدمی نال رضا مندی نال سیکس کردے ہوئے پھڑ لیا۔ 9 فروری، 2010 نوں اک ٹیوی چینل دے کیمرہ چالک ولوں اک رکشا چالک نال سیکس کرن کارن، گھیرن توں بعد ایئیمیو ولوں سراس نوں "گھور دراچار" لئی معطل کر دتا گیا سی۔ ایئیمیو دے لوک رابطہ اہلکار، رہت ابرار نے دسیا: “سراس نوں اک رکشا چالک نال سیکس کردے کیمرے اتے قید کر لیا گیا سی۔ وائس چانسلر، پروفیسر پی۔ کے۔ عبدل عزیز دے حکم نال اسنوں معطل کیتا گیا سی۔
اسنے 1 اپریل 2010 نوں اﷲ آباد ہائی کورٹ وچ یونیورسٹی خلاف اپنا کیس جت لیا اتے اپنی رٹائرمینٹ تک اپنی رہائش دے نال، پروفیسر دی نوکری واپس لے لئی۔ سراس اتے اسدے پریمی دی خفیہ ٹیپنگ اتے اچانک حملہ کرن وچ طالب علماں دی شمولیت کارن ایہہ کیس ہور تیز ہو گیا سی۔ ایہہ کیس اس ادھار اُتے لڑیا گیا سی کہ سراس نوں ہم جنس پرست ہون اُتے جرمانا نہیں لگایا جا سکدا کیونکہ ہم جنس پرستی نوں اپرادھت کرن والی بھارتی دنڈ ودھان دی دھارا 377 نوں 2009 وچ دلی ہائی کورٹ نے غیر-آئینی اعلان کیتا اے۔
موت
7 اپریل 2010 نوں، سراس دی الیگڑ وچ اسدے اپارٹمینٹ وچ موت ہو گئی۔ پولیس نوں آتم قتل دا شکّ اے، اتے پوسٹمارٹم دے مڈھلے نتیجیاں نے اس دے سریر وچ زہر دے نشان دکھائے۔ بعد وچ قتل دا کیس درج کیتا گیا سی اتے چھ لوکاں نوں گرفتار کیتا گیا سی۔ 19 اپریل نوں پولیس سپرڈینٹ نے دسیا کہ اپرادھ دے حصے وجوں تن صحافی اتے چار اے۔ایمّ۔یو۔ اہلکار دے نام درج کیتے گئے سن۔ پر پختہ ثبوت نہ ملن اُتے کیس بناں کسے متا دے بند کر دتا گیا۔
سراس چھ مہینے بعد اکادمی توں سرکاری طور اُتے رٹائر ہون والا سی اتے اسدی معطلی نوں ردّ کرن والا پتر اسدی موت دے اگلے دن اس دے دفتر پہنچ گیا سی۔