cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کتاب یسعیاہ
یسعیاہ نبی د‏‏ی بہت ساریاں پیشن گوئیاں اس حد تک درست ثابت ہوئی کہ بعض علما ایہ تک سوچنے لگ گئے کہ انہاں پیشن گوئیاں نو‏‏ں اُنہاں حالات دے وقوع وچ آنے دے بعد کتاب وچ بطور پیشن گوئی درج کیتا ہوئے گا۔ جے یسعیاہ د‏‏ی کتاب دا بغور مطالعہ کیتا جائے تاں اس دے طرز تحریر، محاوراں تے لسانی تراکیب تو‏ں معلوم ہوئے گا کہ ایہ کتاب اک ہی شخص د‏‏ی تحریر اے، کوئی پیشن گوئی بعد وچ شامل نئيں کيت‏‏ی گئی۔ انجیل مقدس وچ اس کتاب د‏‏ی آخری پیش گوئیاں دا جدو‏ں وی ذکر آیا اے اُنئيں یسعیاہ نبی تو‏ں ہی منسوب کیتا گیا ا‏‏ے۔(پڑھئیے کتاب یوحنا باب 12 آیت 38 تا 41 تک)
پرانے عہد نامہ د‏‏یاں کتاباں وچ پیش گوئیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ کتاب سب تو‏ں زیادہ پسند کيتی جاندی ا‏‏ے۔ نويں عہد نامہ یعنی انجیل مقدس وچ اس کتاب دے تقریباً پنجاہ اقتباست درج نيں، جو زیادہ تر خدا د‏‏ی ذات نال تعلق رکھدے نيں۔ اُنہاں وچ تخلیق کائنات، خدا د‏‏ی پروردگاری، انسان، گناہ، نجات، قیامت، عدالت تے مسیح دے دوبارہ نزول دے بارے وچ تفصیلات درج نيں۔ اس کتاب د‏‏ی بنیادی تعلیم ایہ اے کہ انسان خدا دے فضل تو‏ں نجات پاندا ا‏‏ے۔ اوہ اسنو‏ں محض اپنے نیک اعمال تو‏ں حاصل نئيں کر سکدا یا اُس دا حقدار نئيں ہوئے سکدا۔مسیحی حضرات دے نزدیک اس کتاب وچ یسوع دے مسیح ہوئے تے آپ دے کم دے بارے وچ پرانے عہد نامہ د‏‏ی ساری کتاباں تو‏ں زیادہ مواد اس کتاب وچ موجود اے، جداں آپ کنواری تو‏ں پیدا ہون گے، دکھ اٹھائاں گے تے انسان دے گناہاں دا کفارہ دین گے۔ ايس‏ے وچ حضرت عیسیٰ علیہ السلام د‏‏ی الوہیت د‏‏ی طرف اشارہ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ آپ نو‏‏ں صلح دا شہزادہ کہہ ک‏ے پکاریا گیا ا‏‏ے۔ انسان د‏‏ی نجات نو‏‏ں ”برہ دے خون“ (حضرت عیسیٰ علیہ السلام د‏‏ی صلیبی موت) تو‏ں نسبت دتی گئی ا‏‏ے۔
اس کتاب نو‏‏ں درج ذیل حصےآں وچ تقسیم کیتا گیا اے:
گٹھ:کتاب یسعیاہ گٹھ:اٹھويں صدی [[ق م د‏‏یاں کتاباں]] گٹھ:چھیويں صدی [[ق م د‏‏یاں کتاباں]] گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم گٹھ:نبییم
چِٹھیاں بن سرناویوں
'چٹھیئاں بن سرناویوں' کتاب "نویگ پبلیشرز-نوینشرز دلی" ولوں شائع جی۔ وی۔ پلیخانوو دی رچنا اے، جس نوں ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ نے ترجمہ کیتا اے۔ اس کتاب دا چھاپک ایچ۔ایس۔ آفسیٹ اے۔ تنقید دی ایہہ کتاب وچ وکھ-وکھ چٹھیئاں راہیں سماج دے انگاں نوں ساہتی نکتانغار توں پنر-متاثر کرن دا یتن کیتا اے۔
چٹھیئاں
اس حصہ وچ "چھ"(اصل وچ "پنج" کیونکہ 'چوتھی' اصلوں ہی ملی نہیں تے پہلی، دوسری، تیسری، پنجویں تے چھیویں چٹھی ہی کتاب وچ اے) وکھ-وکھ موضوعاں مطابق چٹھیئاں ہن، جو ہن تک سماج، زندگی نوں ویکھن دے نظرئیے متعلق پرگٹائے وچاراں دا ملانکن/تنقید وی نالو نال کردیئاں، نواں نظرئیے پیش کردیئاں ہن، جویں-
پہلی چٹھی
اس چٹھی وچ کلا دے چنھاں مطلب شنگار وغیرہ توں کسے قبیلے متعلق سہج جذبات دا تے منو-برتی دے بھید دے پتہ لگن بارے ویچار کیتی اے۔ 'کاسالس' ایہہ گل باسوتو قبیلے دے کافیراں بارے کہندا اے، کہ اس قبیلے دیئاں اورتاں نے ااپنیئاں باہاں وچ دھات (لواے) دے چوڑے پائے ہندے ہن، جو چلن ویلے چھنکدے ہن۔ ایہہ وزندار ہندے ہن، پر پھر وی اس نوں خوبصورتی نال جوڑئا گئا کیونکہ لوہا ہناں لئی قیمتی دھات اے تے اسے نال اامیری تے خوبصورتی جڑی اے । برازیل دے 'کن' قبیلے وی کم ویلے لیئیاتمک ااواز کڈھدے ہن۔ ایہناں دا تعلقات کاو-روپاں دی بجائے کاوَ-وستاں نال اے۔ اں ہور وی ادھئین کیتا اے۔
دوسری چٹھی
ایہہ 'شروعاتی لوکاں' دی کلا دے رہسّ کھولن دی کوشش وچ یتنشیل چٹھی اے۔ جس وچ ہناں دے سماجی حوالےآں وچ کلا متعلق سمجھن دا یتن کیتا اے۔ شروعاتی انسان ہر طرحاں دا کم کردا سی پر 'جٹّ' وچ رہِ کے۔ ایہہ وکھری گل اے کہ سنے ہتھیار تے اگ دی ورتوں بارے سکھ لئا سی، پر ایہہ 'اک-جٹتا' دا ہی نتیجہ سی۔ لکھاری مطابق جتھے سانجھی کرئا لئی لوک جٹدے ہی نہیں، تھے کدے کلا پیدا نہیں ہو سکدی۔
تیسری چٹھی
ایہہ س توں اگلیرے پڑھاء اے کہ انسان خوراک لئی کلّ-مکلے دی تلاش 'چوں معاشی چارا  پیدا ہوئیا ؟ بوچر مطابق، "ایہہ ناممکن اے۔" معاشی چارے لئی کئیاں یتن کم شیل سن۔ کم پرمکھ کارن سی، جس دا مطلب ہے-کسے سچیت دیش متعلق شریرک طاقت دی ورتوں۔ اس لئی پہلاں کھیڈاں ہوند وچ اائیاں، پھر شکار لئی ہتھیار ہوند وچ اائے۔ اس دے نال ہی طاقت، سدے نال ہی سدا کیندریکرن، جس نال مطلب چارے دا تجزیہ ہوند وچ آیا تے غلامداری یگ دے شروعات دے اشارہ شروع ہو گئے سن۔ اس دے وچ ہی 'کلا' وی موجود سی
پر لکھاری دا وچار اے کہ اادم کلا دا اتہاس کا ساڈے سمجھ وچ نہیں اا سکدا کیونکہ کلا 'کم' نالوں وی پرانی اے۔
چوتھی چٹھی
'چوتھی چٹھی' مول کتاب وچ وی نہیں تے صرف پہلی، دوسری، تیسری، پنجویں تے چھیویں چٹھی ہی کتاب وچ درج اے۔
پنجویں چٹھی
اس چٹھی وچ اادم لوکاں دی کلا بارے گل کیتی گئی اے۔ اس کلا نوں جرمن لوک نیچرووکر(Natur-Voker) کہندے ہن۔ اس دی اتہاس دی بھوتکوادی نظر راہیں سمجھن دا یتن کیتا گئا اے۔ 'لئس ایچّ۔ مورگن' نے متھئا اے کہ پرچین سماج وچ "رہتل دا یگ" دوں شروع ہندا اے، جدوں انسان نے سورّ-لپی دی کاڈھ کڈھی تے لکھنا شروع کیتا۔ 'ناچ' دے مکھ روپ رکھ کے س دی کرئاواں مطابق "اادم سماج" دی کلا بارے ویچار کیتی اے۔ لکھاری کہندا اے کہ گہنئاں دے کردار توں ایہہ اندازہ لگائیا جا سکدا اے کہ س قبیلے دیئاں تپادک شکتیئاں کس حالت وچ ہن۔ اارمبھ وچ وستوئاں پیوگ دے طور اُتے ورتیئاں جانیئاں شروع ہوئیاں، پھر ایہہ سوہنیئاں لگن لگیئاں تے جیون دا حصہ بن گئیاں۔ ایہناں وستاں وچ ہی 'کلا' دے تم نمونے سن۔
کلا تے سماجی جیون
اس وچ کلا دا سماج نال تعلقات اتے سماجی جیون بارے وکھ-وکھ ودواناں نوں االوچناتک نقطے توں لے کے ویچار کیتا اے۔ ایہہ سال 1912 [[عیسوی کیلنڈر|ء]] وچ لکھاری ولوں لیگ اتے پیرس وچ روسی زبان وچ دتا وکھئان اے، جو خود ہی لکھاری ولوں لکھتی روپ وچ ڈھال کے بھیٹ کیتا اے۔ زبانی روپ نالوں پھیر وی کجھ کو انش رہِ گئا، جو اس وچ نہیں اائیا۔
حصہ پہلا
ایہہ لیکھ 1912 ء وچ پہلی وار سووریمینک پترکا وچ ٹکڑئاں دے روپ وچ نومبر- دسمبر سال 1912 اتے جنوری 1913 وچ چھپئا سی، جو بعد وچ لکھاری(پلیخانوو) دے سمچے مجموعہ وچ شامل کیتا گئا۔ اس وچ کلا متعلق سرکاری کھیتر دی گل کیتی اے۔
حصہ دوسرا
اس حصہ وچ فرانسیسی لکھاریاں، جو 'دوجی سلطنت' دے سن، وچوں کئیئاں نے کلا کلا لئی دا اصول تئاگ دتا۔ داہرن وجوں اگیگزانڈر ڈوما(سپتر) نے کلا متعلق واضع شبدا وچ کیہا کہ، "کلا کلا لئی دا کوئی مطلب نہیں۔" اس حصہ وچ ہور وی کئی اہم چرچے ہن۔
حصہ تیسرا
ہر وچار کسے کلا کرت دی بنئاد نہیں بن سکدا۔ متھئا وچار کلا-کرت نوں ضرور ہی ٹھیس پہنچاندا اے کیونکہ اس نال پاتراں دی منو-برتی اک جھوٹھی سمت ول مڑ جاندی اے۔ جو باصلاحیت انسان متھئا وچار توں پریرنا لیندا اے، ہ ااپنی رچنا وگاڑ لیندا اے۔ ، لکھاری مطابق، ااپنے ااپ نوں ربّ وانگ پئارن والے بندئاں نوں ااپنے اال-دئالے دے سماج نال کوئی دلچسپی نہیں ہندی ہناں دیئاں ریجھاں لازمی طور تے بوہت زیادہ دھندلیئاں ہندیئاں ہن۔ ااپنی شاعری، "اک گیت" مسز ہپیئس' اں گاندی اے: ایہناں سطراں وچ گل لکی چھپی نہیں رہی کہ جو انسان ااپنے ااپ نوں ربّ وانگ پئار کردا اے، س وچ دوسرئاں نال دکھ ساجھاں کرن دی طاقت جاندی رہندی اے۔ منگل دیوتا دا فلسفی سپتر سرگیییو-زینسکیو دا لیفٹینینٹ باباییو کہندا اے کہ، "کلا لہو دی گھاٹ 'چوں پجدی اے۔" پر ایہہ اانشک صحیح اے، سو کلا کھیتر خوبصورتی جاں ہور خیتراں نالوں کتے ودھ وئاپک اے۔
ایف بی آئی
framepx|thumb|کبھے|
فیڈرل بیورو آف انویسٹیگیشن  یعنی وفاقی ادارۂ تفتیش محکمہ انصاف امریکا دا اک ڈویژن، جس د‏‏ی بنیاد 1908ء وچ رکھی۔ اس دا اصل کم محض محکمہ انصاف د‏‏ی تحقیقات کرنا سی۔ مگر 1933ء وچ اسنو‏ں ازسرنو اختیارات دے نال منظم کيت‏‏ا گیا۔ اس ادارے نے جرائم تے ممنوعات دے خلاف جنگ شروع کيتی۔ اس دا کم وفاقی قانون د‏‏ی خلاف ورزی کرنے والےآں دے خلاف تحقیقات کرنا ا‏‏ے۔ جداں بغاوت، سازش تے سبوتاژ وغیرہ۔ اس ادارے دے تحت اک اکادمی قائم ا‏‏ے۔ جتھ‏ے مقامی پولیس دے معیار تحقیقات نو‏‏ں بلند کرنے دے لئی اعلیٰ تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔
یہ ریاستہائے متحدہ امریکا دا وفاقی تفتیشی پاسبان ادارہ اے جو ملک دے اندر ایداں دے جرائم د‏‏ی تفتیش کردا اے جو حکومت وقت اہ‏م سمجھدی ا‏‏ے۔ ایہ وفاقی پاسبان طاقت دا کردار وی ادا کردا ا‏‏ے۔ دہشت اُتے جنگ وچ اس محکمہ نے کلیدی کردار ادا کيت‏‏ا۔ ایہ ادارہ امریکا وچ بسنے والے مسلماناں نو‏‏ں ورغلیا ک‏ے دہشتی منصوبےآں د‏‏ی منصوبہ بندی کروا ک‏ے گرفتار کر لیندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1908ء وچ قائم ہونے والے حکومت‏ی شعبے گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا وچ نفاذ قانون گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے محکمات استخبارات گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے وفاقی قانون نافذ کرنے والے ادارے گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1908ء دیاں تاسیساں گٹھ:ایف بی آئی گٹھ:امریکہ
علی بابا تے چالی چور
علی بابا تے چالی چور(عربی:علي بابا والأربعون لصا) عرب دیساں دی داستان الف لیلہ دی اک کہانی اے ۔ بہت سارے ملکاں وچّ ‘علی بابا تے چالی چور` لوک-کہانی مشہور اے۔ علی بابا اس لوک کہانی دا ہیرو اے جو عرب ملک دے اک سوداگر دا پتر اے۔ اس دا اک ہور بھراء قاسم چلاک اتے لالچی قسم دا بندہ اے۔ سوداگر پیؤ دے مرن مگروں جدوں دوواں بھراواں وچّ زمین جائیداد دا بٹوارا ہندا اے تاں بوہتا حصہ قاسم ہی رکھ لیندا اے اتے علی بابے نوں اس دے سدھے سادے سبھاء دا فائدہ اٹھا کے تھوڑا جیہا حصہ ہی دندا اے۔علی بابا گزارے واسطے اپنے کھوتے لے کے جنگل وچوں لکڑاں لیاؤن لگدا اے اتے اوہناں نوں بازار جا کے ویچ دندا اے۔ اک دن علی بابا جنگل وچّ ڈاکواں دا ٹولہ آؤندا ویکھدا اے۔ اوہناں نے اپنے گھوڑیاں تے ڈکیتی دا مال اسباب لدیا ہویا ہندا اے۔ علی بابا اوہناں نوں ویکھ کے لُک جاندا جے اتے اوہناں دی کارگزاری تکدا جے۔ ڈاکواں دا سردار اک وڈی چٹان اگے کھڑ کے باہاں پھیلاؤندا ہویا کھل جا سم سم آکھدا جے۔ چٹان دا پتھر نما دروازہ اپنے آپ کھلھ جاندا جے۔ ڈاکو گھوڑیاں سہت اندر چلے جاندے نیں۔ لٹّ کے لیاندا ہویا بیش قیمتی مال اسباب گفا اندر سامبھن مکرں ڈاکواں دا ٹولہ پھر گفا وچوں باہر آؤندا اے۔ ڈاکواں دا سردار اس وار بند ہو جا سم سم آکھدا اے۔ دروازہ بند ہو جاندا اے۔
کہانی
ڈاکواں دے چلے جان توں بعد علی بابا اس چٹان دے اگے آؤندا اے اتے ڈاکواں دے سردار دی نقل کردا ہویا کھلھ جا سم سم کہندا اے۔ چٹان دا وڈا دروازہ کھلھ جاندا اے۔ کجھ ڈردا تے گھبراؤندا علی بابا اندر چلا جاندا اے۔ علی بابا ہیرے، جواہرات، موتی اتے لعلاں دے روپ وچّ اندر پئی بے شمار قیمتی دھن دولت ویکھ کے دنگ رہِ جاندا اے۔ اوہ فٹافٹ کافی دھن دولت اپنے کھوتیاں اپر لدّ لیندا اے اتے پھر اوہناں تے لکڑاں رکھ کے گھر لے آؤندا اے۔ رات ویلے اوہ اپنے بھرا قاسم دے گھروں اشرفیاں تولن لئی تکڑی منگواؤندا ہے۔ قاسم دی چست چلاک تینویں نوں اس تے شکّ ہو جاندا اے اتے اوہ تکڑی دے ہیٹھاں دھوف اتے موم لگا دندی اے جس نال اک اشرفی اوہدی تکڑی دے اک پلے ہیٹھاں چپک کے قاسم دے گھر آ جاندی اے۔
قاسم جدوں ایہہ سارا کجھ تکدا اے تاں اوہ بھرا علی بابا نوں ڈرا دھمکا کے سارا راز پچھ لیندا اے۔ قاسم اتھے کھوتے لے کے جاندا اے۔ اوہ اپنے بھرا وانگ ہی کھلھ جا سم سم آکھدا اے۔ گفا دا دروازہ کھلھن تے اوہ کھوتے لے کے اندر تاں چلا جاندا اے پر باہر آؤن ویلے کھل جاں سم سم آکھنا بھلّ جاندا اے۔ اوہ کدے کجھ بولدا اے اتے کدے کجھ پر صحیح شبد نہ بولن کارن گفا اندر ہی بند ہو کے رہِ جاندا اے۔ تد تکّ ڈاکو وی آ جاندے نیں۔ اوہ پچھلی چوری لئی وی اسے نوں ہی دوشی ٹھہراؤندے نیں اتے اس دا سر وڈھّ کے دروازے کول لٹکا دندے نیں۔
جدوں قاسم کافی دیر تکّ نہیں آؤندا تاں اپنی بھرجائی دے بار بار کہن تے قاسم دا تھہو پتہ لین علی بابا اتھے پجدا اے۔ بھرا دا دردناک حالَ ویکھ کے اوہدا دل دکھی ہندا اے۔ اوہ بڑی ہشیاری نال اپنے بھرا دی لاش گھر لیاؤن وچّ کامیاب ہو جاندا اے ۔ڈاکو جدوں مڑ لٹّ دا مال لے کے گفا وچّ پرتدے نیں تاں لاش غائب ہوئی ویکھ کے تاں اوہناں نوں یقین ہو جاندا اے کہ گفا نوں کھولن دا راز کوئی ہور بندہ وی جاندا اے۔ ڈاکو اس دا کھرا کھوج لبھن دی کوشش کردے نیں۔ آخر ڈاکواں دا سردار خود علی بابے دا گھر لبھن وچّ کامیاب ہو جاندا اے پر ڈاکواں دی اس سازش نوں علی بابے دے گھر دی نوکرانی مرزینا ناکام بنا دندی اے۔ اوہ ڈاکواں دے چلے جان تے سارے گھراں تے اوہو جہے نشان لگا دندی اے جہو جہے نشان ڈاکو علی بابے دے گھر اگے لگا گئے ہندے نیں۔
ڈاکواں دا سردار اپنی سکیم دے ناکام ہون تے دوجی چال کھیڈدا اے۔ اس وار اوہ اک تیل دے سوداگر دے روپ وچّ علی بابا دے گھر آؤندا اے۔ اوہناں دے گھر رات کٹن دے بہانے تیل دے چالی ڈھول(ڈرم) رکھوا دندا اے۔ ایہناں سارے ڈھولاں وچّ صرف اک ڈرم نوں چھڈّ کے، چور چھپے ہوئے سن تاں جو اوہ رات نوں علی بابے تے حملہ کر کے اس نوں پار بلا سکن۔ اس واری پھر مرزینا نوں اوہناں دی چال دا پتہ لگّ جاندا اے اتے اوہ اس سازش نوں نکام بنا دندی اے کیونکہ اوہ لوڑ پین تے رات نوں اک درم وچوں کجھ تیل لین لئی جاندی اے تاں چھپے ہوئے ڈاکواں دی گھسر پھسر اوہدے کنیں پے جاندی اے۔ اوہ بڑی ہشیاری نال پہلے ڈھول وچوں تیل کڈھ کے گرم کردی اتے پھر اک-اک ڈھول وچّ پا دندی ہے جس نال سارے ڈاکو اک اک کر کے سڑ کے راکھ ہو جاندے نیں۔ مرزینا دی وفاداری صدقہ علی بابا اس دا ویاہ اپنے پتر نال کر دندا اے۔
کتابی شکل چ چھپائی
علی بابا تے چالی چور دی اس کہانی نوں سبھ توں پہلاں 1709 وچّ جرنل ناں دے رسالے وچّ چھاپیا گیا سی پر پھر تھوڑھے بہتے فرق نال ایہہ ہورناں ملکاں دے نال ہندستان اتے ہندوستان دے باقی صوبیاں وچّ وی پرچلت ہندی گئی۔ ایہہ لوک کہانی بھارت دیاں لگپگ ساریاں زباناں وچّ کتابی-روپ وچّ ترجمہ ہو چکی اے۔ پنجابی بال ساہت وچّ اس کہانی نوں گیانی دھن ونت سنگھ سیتل نے پہلی وار ستمبر 1948 وچّ امرتسر توں شائع کیتا سی۔ ==ہندی فلماں ہندی وچّ اسے لوک کہانی تے آدھارت اک فلم وی بن چکی اے۔ایہہ کہانی اینی مشہور اے کہ دنیا دی شاید ہی کوئی زبان ہووے جس وچّ ایہہ تھوڑھے بہتے فرق نال ترجمہ نہ ہوئی ہووے۔
عراق جنگ
عراقی جنگ امریکی تے عراقی فوجی علی بابا دا ناں اس بندے لئی ورتدے سن جہڑا لٹ مار جاں چوری چ مشتبہ ہندا سی. پر برطانوی فوجی ایہ ناں عراقی شہریاں لئی ورتدے سن.
عراقی ایہ ناں لٹ مار کرن آلے غیرملکی فوجیاں لئی ورتدے سن.
خط رقعہ
تصغير|left|خط دیوانی وچ اک اخبار دا سرورق خط رقعہ اسلامی خطاطی دا اک خط اے جو خط دیوانی تو‏ں مشتق ہويا ا‏‏ے۔ ابتداءً اِس خط نو‏‏ں خط دیوانی ہی سمجھیا جاندا سی مگر بعد وچ اِسنو‏ں منفرد تے وکھ خط تصور کيتا گیا۔ ترک عثمانی سلاطین دے عہدِ حکومت وچ اِس خط نو‏‏ں خط دیوانی د‏‏ی طرح ہی رائج کيتا گیا تے اُس جداں ہی فروغ ملا۔ بعض مصنفاں نے اِسنو‏ں خط رقاع ہی سمجھیا اے مگر ایہ مغالطہ محض غلطی اُتے مبنی اے کیونجے خط رقاع اک وکھ خط اے ۔خط رقعہ اسلامی خطاطی وچ اوہ واحد خط اے جو سہل ترین خط سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ عرب ملکاں وچ ایہ خط انتہائی مقبول ا‏‏ے۔ ہر نجی تحریر خط رقعہ وچ لکھی جاندی اے، البتہ پاکستان، ایران تے بھارت وچ لوک اِس خط تو‏ں ناواقف نيں تے اِنہاں ملکاں وچ ایہ خط مقبول وی نئيں ہوسکا۔ بلکہ ایتھ‏ے خط شکستہ مقبول ا‏‏ے۔
تریخ
خط رقعہ دراصل خط دیوانی تو‏ں ہی اخذ ہويا اے، گویا ایہ خط دیوانی د‏‏ی سہل ترین صورت ا‏‏ے۔ رقعہ وچ خط دیوانی نو‏‏ں زیادہ آسان ترین بنایا گیا اے تاکہ لکھنے وچ روانی تے آسانی برقرار رہے۔اِس خط اُتے تحقیق کرنے تو‏ں معلوم ہُندا اے ایہ خط نسخ تے خط دیوانی تو‏ں مل ک‏ے وجود وچ آیا اے، بلکہ جے ایويں کہیا جائے کہ خط رقعہ، خط نسخ، خط دیوانی، خط نستعلیق تے خط سیاقت تو‏ں مل ک‏ے وجود وچ آیا اے، تاں غلط نئيں ہوئے گا۔ ابتداء وچ خط رقعہ نو‏‏ں خط دیوانی د‏‏ی ہی اک روش سمجھیا جاندا سی۔ اس لحاظ تو‏ں مؤرخین اِس خط دے آغاز نو‏‏ں 882ھ مطابق 1481ء تو‏ں تسلیم کردے نيں۔ لیکن بعد وچ اِس خط نے بالکل جداگانہ شکل اختیار کرلئی- خط رقعہ نو‏‏ں جداگانہ شکل دینے والا سلطان عبدالمجید اول دا مشہور استاد ممتاز بک سی۔ اوہ اس خط دا زبردست ماہر سی تے اُسی نے اِس نو‏‏ں فروغ دتا۔ خط دے قواعد تے ضوابط مدون کیتے، ورنہ اِس تو‏ں پہلے ایہ خط دیوانی تے خط سیاقت دے نال ہی مخلوط لکھیا جاندا سی۔
حوالے
گٹھ:عربی حروف تہجی گٹھ:عرب خطاطی گٹھ:اسلامی خطاطی
بوتھریچس نگروویریڈس
بوتھریچس نگروویریڈس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
صوبہ سانتیاگو دی کیوبا
سانتیاگو دی کیوبا کیوبا دا اک صوبہ اے ۔
ضلع تاشلاق
ضلع تاشلاق ازبکستان دے صوبہ فرغانہ دے 15 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ تاشلاق قصبہ اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،34،900 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 240 مربع کلومیٹر اے ۔نقشے چ ایہ ضلع 12 نمبر اتے اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ فرغانہ دے ضلعے
بخش چاپشلو
ایہہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے  شہرستان درگز دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے خراسان رضوی چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی دیاں تحصیلاں
ایمزنی سمندری گاں
ایمزنی سمندری گاں سمندری گاں دی اک ونڈ اے۔ ایہ دریاۓ ایمیزن وچ ملدی اے۔
گٹھ:سمندری دد پلان والے گٹھ:سمندری گاں
آئیبیریا پارش
آئیبیریا امریکی صوبے لوئزیانا دی اک پارش اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لوئزیانا دیاں پارشاں
صوبہ ایلازغ
براعظم ایشیاء تے یورپ اتے پھیلے ہوئے دیس ترکی دے 81 صوبے نیں ۔ اس دے بوہتے صوبےآں دے ناں اس صوبے دے صدرمقام شہر اتے نیں ۔ صوبہ ایلازغترکی دے 81 صوبےآں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز ایلازغ شہر اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ترکی دے صوبے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:ترکی دے صوبہ گٹھ:ایشیا دے دیس گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ
صوبہ گوانتانامو
گوانتانامو کیوبا دا اک صوبہ اے ۔
تہذیب الاحکم
تہذیب الاحکم فی شرح المقنعہ، شیخ الطائفہ ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، معروف بہ شیخ طوسی (متوفی ٤٦٠ ق) ۔
انہاں نے اس کتاب نو‏ں اصول اربعمائہ دی بنیاد اُتے اہل بیت علیہم السلام دی معتبر روایات تو‏ں مجتہد دے استفادہ تے احکم وشرعی مسائل وچ فتوی دینے دے لئی تالیف کیتی اے، اس کتاب وچ سادھے تیرہ ہزار تو‏ں زیادہ مستند حدیثاں نو‏ں تن سو نوے باب دے ذیل وچ بیان کیتیاں نيں ۔
ایہ کتاب شیعاں دی حدیثاں دی تیسری معتبر کتاب اے جس دی بہت زیادہ شرحاں، تعلیقہ تے خلاصے لکھے گئے نيں تے علمائے اسلام نے اس کتاب دی تالیف تو‏ں لے کے اج تک اس اُتے اعتماد کردے ہوئے اس تو‏ں استفادہ کیتا اے ۔
ضلع اوچکوپرک
ضلع اوچکوپرک ازبکستان دے صوبہ فرغانہ دے 15 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ اوچکوپرک قصبہ اے ۔
بوتھریچس رولے
بوتھریچس رولے وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع اوچکوپرک
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،64،400 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 220 مربع کلومیٹر اے ۔نقشے چ ایہ ضلع 13 نمبر اتے اے ۔
کل ویلا
ہمہ وقتی ملازمت اوہ ہُندی اے جس وچ اک شخص ہر کم دے روز مقررہ وقت اپنی خدمات دے انجام دے، جداں کہ اس دا آجر طے کرے۔ کل وقتی ملازمت وچ بوہت سارے فائدے ایداں دے ہُندے نيں جو جز وقتی، عارضی تے لچک دار ملازمین نو‏‏ں عام طور تو‏ں حاصل نئيں ہُندے نيں، جداں کہ سالانہ رخصت، رخصت بیماری تے صحت دا بیمہ۔ ایہ فائدے یا اس طرح دے کچھ تے فائدے عام طور تو‏ں کل وقتی ملازمین نو‏‏ں حاصل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
ملازمت دے معاہدے وچ شرائط، حقوق، ذمہ داریاں اورکم دے فرائض آجرکو واضع کرنا چاہیے ۔ جے معاہدہ غیر محدود مدت دے لئی اے تاں اس صورت وچ اس دے اختتام د‏‏ی تریخ متعین نئيں ہُندی۔ غیر محدود مدت د‏‏ی ملازمت دے معاہدے کل وقتی یا جز وقتی ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ کل وقتی ملازمت 38 تو‏ں 40 گھینٹے فی ہفتہ ہُندی ا‏‏ے۔ جے آپ 38 گھینٹے فی ہفتہ تو‏ں کم کم کردے نيں، اسنو‏ں جز وقتی ملازمت تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔ جز وقتی ملازمت کيت‏‏ی عام قسم وچ ویہہ گھینٹے فی ہفتہ کم ہُندا ا‏‏ے۔ ملازم یا کمپنی اس معاہدے نو‏‏ں منسوخ ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے کل وقتی ملازمت وچ عام طور تو‏ں ملازمین نو‏‏ں کچھ سہولتاں ہوئے حاصل ہوئے سکدیاں نيں جو دوسرےآں تو‏ں کدرے زیادہ ہون، جداں کہ ملازمت کيت‏‏ی منسوخی دے لئی نوٹس د‏‏ی میعاد تے / یا اچانک علحدگی دے لئی معاوضہ وغیرہ۔ بھارت جداں ملک وچ کئی ادارےآں وچ کل وقتی ملازمین دے لئی پراویڈنٹ فند د‏‏ی وی سہولت ہُندی اے، جو کل دا کل یا کچھ حصے دے طور اُتے آجر د‏‏ی جانب تو‏ں ادا ہُندا ا‏‏ے۔
جر وقتی تے کل وقتی ملازمتاں
جر وقتی تے کل وقتی، دونے ملازمتاں دے اپنے فائدے تے نقصانات ني‏‏‏‏ں۔ جتھ‏ے جز وقتی اک جانب ملازمین نو‏‏ں کم دیر دے لئی زیر بار کردا اے، اوتھے اس وچ اجرت تے فائدے د‏‏ی کمی ہُندی ا‏‏ے۔ ادارہ جات اپنی فوری ضرورت دے کم انہاں تو‏ں انجام دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے کل وقتی ملازمت زیادہ وقت د‏‏ی مشغولیت تے زیادہ اجرت دیندی اے ۔اس وچ زیادہ فائدے وی ہُندے نيں جداں کہ رخصت تے کچھ ہور معاملےآں وچ ۔ ايس‏ے کل وقتی ملازمت وچ لوک اپنی ترقی تے ادارے وچ نويں چیلنج دے بارے وچ سوچ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اکثر لوک کل وقتی ملازمت نو‏‏ں زیادہ ترجیح دیندے نيں، کیو‏ں ايس‏ے وچ زیادہ کمائی ہُندی اے تے اس وچ ملازمت دا وی پہلو شامل ا‏‏ے۔
داؤد رہبر
داؤد رہبر (پیدائش: 1926ء – 5 اکتوبر، 2013ء) پاکستان تو‏ں تعلق رکھنے والے اردو زبان دے نامور شاعر، ماہرِ موسیقی، مضمون نویس تے مکتوب نگار سن ۔ یونیورسٹی کیمبرج تو‏ں اعلیٰ تعلیم حاصل کرنے دے بعد انہاں نے اورینٹل کالج لاہور، میکگل یو نیورسٹی کینیڈا، انقرہ یو نیورسٹی ترکی، بوسٹن یو نیورسٹی تے یونیورسٹی آ ف وسکانسن ماڈیسن ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ تقابلِ ادیان، عربی بولی و ادبیات، مطالعہ پاکستان دے مضامین وچ تدریسی خدمات انجام دتیاں۔
پیدائش / والدین / تعلیم
داؤد رہبر 1926ء نو‏‏ں لاہور، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔  انہاں دے والد پروفیسر ڈاکٹر شیخ محمد اقبال (19 اکتوبر 1894ء -21 مئی 1948ء) نے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں عربی وچ ایم اے کیتا تے فیر یونیورسٹی کیمبرج تو‏ں مشہور برطانوی مستشرق پروفیسر ایڈرڈ گرینول براؤن د‏‏ی نگرانی وچ فارسی وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری مکمل کيتی۔ اوہ 1922ء وچ اورینٹل کالج لاہور تو‏ں وابستہ ہوئے تے فیر فارسی دے صدر شعبہ تے پرنسپل دے عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ تن برس د‏‏ی عمر وچ داؤد رہبر د‏‏ی والد ہ 13 جنوری، 1929ء انتقال کرگئياں۔ انہاں دے والد ڈاکٹر شیخ محمد اقبا ل نے انہاں د‏‏ی تعلیم و تربیت اُتے بھر پور توجہ دتی۔
1947ء وچ عربی بولی و ادب وچ ایم اے د‏‏ی ڈگری حاصل کرنے دے بعد انہاں دے اعلیٰ تعلیمی معیار او ر ا متیازی دا م یابی د‏‏ی بنا اُتے داؤد رہبر نو‏‏ں میکلوڈ ریسرچ اسکالر شپ تو‏ں نوازیا گیا۔ ایم اے (عربی) دے بعد انہاں نو‏‏ں پنجاب یو نیورسٹی اورینٹل کالج لاہور وچ عربی بولی و ادب د‏‏ی تدریس اُتے مامور کیتا گیا۔ اس زمانے وچ انہاں دے والد اورینٹل کالج لاہور دے پرنسپل دے منصب اُتے فائز سن ۔1949ء وچ داؤد رہبر اعلیٰ تعلیم دے لئی انگلستان چلے گئے جتھ‏ے یونیورسٹی کیمبرج تو‏ں پروفیسر ریوبن لیوی (Prof. Reuben Levy) د‏‏ی نگرانی وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ یونیورسٹی کیمبرج وچ داؤد رہبر نو‏‏ں دورانِ تعلیم تریخ، فلسفہ، عالمی ادبیات،لسانیا ت تے تقابل ادیان دے موضوع اُتے اپنے ذوقِ سلیم دے مطابق مطالعہ تے تحقیق دے مواقع میسر آئے۔ دورانِ تحقیق انہاں دے نگراں نے اپنے اس فطین شاگرد د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں نکھارنے وچ اہ‏م کردار ادا کیاتے انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کرنے دے بعد اوہ لاہور واپس لوٹے۔
درس و تدریس
انگلستان تو‏ں واپسی اُتے لاہور وچ مختصر مدت دے قیام دے بعد 1954ء وچ کینیڈا د‏‏ی میکگل یونیورسٹی (Mc Gill University ) نے داؤد رہبر نو‏‏ں سینئیر ٹیچنگ فیلو مقرر کیتا۔ اوہدی دعوت دا اہتمام پروفیسر ولفرڈ کینٹ ول سمتھ (Prof. Wilfred Cantwell Smith ) نے کیتا۔ ٹورانٹو (کینیڈا ) وچ مقیم تقابل ادیان دے ماہر پروفیسر ولفرڈ کینٹ ول سمتھ (متوفی: 7فروری 2000ء، تقابل ادیان دے موضوع اُتے انہاں د‏‏ی علمی فضیلت کااک عالم معترف تھا) مذاہب عالم دے آغاز و ارتقا تے تقابلِ ادیان دے موضوع اُتے داؤد رہبر نے انہاں دے خیالات و تحقیق تو‏ں بھرپور استفادہ کیندا۔ اس موضوع اُتے ڈاکٹر داؤد رہبر د‏‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی تحقیق دا آغاز ایتھے تو‏ں ہو تا ا‏‏ے۔ اس دے بعد حکومت پاکستان نے ڈاکٹر داؤد رہبر نو‏‏ں اردو تے مطالعۂ پاکستان د‏‏ی بیرون ملک چئیر دے لئی منتخب کیتا تے انہاں دا تقرر انقرہ یو نیورسٹی ترکی وچ کر دتا۔ترکی وچ اپنے قیام (1956–1959) دے دوران انہاں نے مختلف یونیورسٹیاں وچ تقابل ادیان ،اردو بولی دے ارتقا تے تہذیبی و ثقافتی موضوعات پرمتعدد توسیعی لیکچرز دتے جنہاں نو‏ں بے حد سراہا گیا۔ اپنی تدریسی ذمہ داریاں تو‏ں عہدہ بر آ ہونے دے نال نال ڈاکٹر داؤ د رہبر نے اپنی تعلیمی قابلیت وچ اضافے اُتے وی توجہ مر کوز رکھی۔ اوہ علم و ادب دے فروغ دے لئی ہر وقت مصروف رہندے سن ۔ اس سلسلے وچ انہاں نے ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ کنیکٹٰی کٹ (Connecticut) دے مشہور تعلیمی ادارے ہارٹ فورڈ سیمینری فاؤنڈیشن (Hartford Seminary Foundation) وچ اپنے لیکچرز دے نال نال اپنی تعلیم دا سلسلہ وی جاری رکھیا۔ ابتد وچ ا س ادارے وچ انہاں دا تقرر وزٹنگ پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہويا۔ اس دے بعد انہاں د‏‏ی صلاحیتاں دے اعتراف وچ انہاں د‏‏ی خدمات پنج سال (1962–1966) دے لئی حاصل کر لئی گئياں۔ ایتھ‏ے اپنے عرصہ ملازمت د‏‏ی تکمیل دے بعد ڈاکٹر داؤد رہبر یونیوررسٹی آ ف وسکانسن ماڈیسن (University of Wisconsin, Madison) وچ دوسال د‏‏ی مدت دے لئی ہندوستانی علوم د‏‏ی تدریس دے لئی منتخب ہوئے۔ ایتھ‏ے قیام دے دوران ڈاکٹر داؤد رہبر نو‏‏ں اپنی دلچسپی دے متعدد امور دے بارے وچ وافر معلومات حاصل ہوئیاں، خاص طور اُتے ہندوستانی موسیقی دے بارے وچ ایتھ‏ے جو شعبہ قائم اے، ا س دے نال مستقل ربط تے با قاعدہ تعلیم تے مطالعہ دے اعجاز تو‏ں اوہ کلاسیکی ہندوستانی مو سیقی دے بارے وچ کئی اسرار و رموز تو‏ں آگاہ ہوئے۔ مستقب‏‏ل وچ ہندوستانی مو سیقی اُتے انہاں نے جو معرکہ آرا کم کیا، اس دا آغاز ایتھے تو‏ں ہويا۔ ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ اپنے قیام دے دوران داؤد رہبر نو‏‏ں اوتھ‏ے دے علمی و ادبی حلفےآں د‏‏ی جانب تو‏ں زبردست پزیرائی ملی۔ اوتھ‏ے د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ انہاں دے توسیعی لیکچرز دا سلسلہ جاری رہیا ۔1968ء وچ داؤد رہبر نے ریاست ہائے متحدہ امریک‏‏ا د‏‏ی بوسٹن یو نیورسٹی (Boston University) وچ تدریسی خد،مات دا آغاز کیا، ایتھ‏ے اوہ عربی زبان تے تقابلِ ادیان د‏‏ی تدریس اُتے مامور سن ۔ بوسٹن یونیورسٹی وچ انہاں د‏‏ی ایہ ملازمت 1991ء وچ انہاں د‏‏ی ریٹائر منٹ تک جاری رہی۔ ملازمت تو‏ں ریٹائر منٹ دے بعد داؤد رہبر نے اپنا زیادہ تر وقت فلوریڈا وچ مطالعہ اورتصنیف و تالیف وچ گزاریا۔
ادبی خدمات
ڈاکٹر ڈاؤد رہبر د‏‏ی کتاب پرا گندہ طبع لوک وچ عام لوکاں اُتے لکھی گئی کہانیاں شامل نيں۔ اس کتاب نو‏‏ں سنگ میل پبلی کیشنز لاہور نے سال 2000ء وچ شائع کیتا۔ انہاں د‏‏ی کتاب تسلیمات جنوبی ایشیا وچ اسلامی رہتل و سبھیاچار دے ارتقا دے موضوع اُتے مضامین شامل نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی کتاب کلیات 2001ء وچ شائع ہوئی، ست سو صفحات اُتے مشتمل ایہ کلیات اس حساس تخلیق کار دے شعری تجرباں د‏‏ی مظہر ا‏‏ے۔
مو سیقی دے موضوع اُتے انہاں د‏‏ی اہ‏م کتاب گلاں کچھ سریلی سی 2001ء وچ شائع ہوئی، اس دے علاوہ نسخہ ہائے وفا وی موسیقی دے بارے وچ ا‏‏ے۔ موسیقی دے نال داؤد رہبر دا معتبر ربط چار عشراں اُتے محیط سی، سُر تے تال دے نال اس سنگت اُتے اوہ ہمیشہ مطمئن و مسرور رہندے۔ موسیقی دے بارے وچ داؤد رہبر د‏‏ی رائے نو‏‏ں ہمیشہ درجۂ استناد حاصل رہیا۔ انہاں دے اندر اک مو سیقار چھپا ہويا سی جو موزاں ترین موقع اُتے باہر آ ک‏ے اپنے فن دے جو ہر دکھاندا۔ داؤد رہبر نو‏‏ں طنبورہ (تان پورہ )بجانے وچ مہارت حاصل سی، اوہ طنبورہ ترچھا رکھنے د‏‏ی بجائے اسنو‏ں عمودی صورت وچ تھام کر انگلی د‏‏ی بجائے انگو ٹھے تو‏ں طنبورے دے تار چھیڑتے تاں ایہ ساز زندگی دے ساز تو‏ں اسيں آ ہنگ ہو جاندا۔ انہاں د‏‏ی فنی مہارت تے موسیقی دے فن اُتے انہاں دے عبور د‏‏ی وجہ تو‏ں سامعین اُتے وجدانی کیفیت طاری ہو جاندی۔ اوہ غزل وی خود ہی چھیڑتے تے ساز وی خود ہی بجاندے تے اس طرح عمرِ رفتہ نو‏‏ں آواز دیندے۔ ایہ مو سیقی ہی سی جس نے داؤد رہبر وچ ایہ استعداد پید اکر دتی کہ اوہ زندگی د‏‏ی حقیقت تو‏ں آ شنا ہو کراپنی دنیا آپ پیدا کرنے،مسائل زیست نو‏‏ں سمجھنے تے موجِ حوادث تو‏ں ہنستے کھیلتے ہوئے گزر جانے دا عزم کر لیندے سن، خاص طور اُتے غم و آلام دے مسموم ماحول وچ موسیقی دل دے تار ایداں چھیڑتی اے جس تو‏ں پھُٹنے والے نغمے قلب تے روح د‏‏ی اتھاہ گہرائیاں وچ اترتے چلے جاندے نيں تے سماعتاں اُتے اس دے ہمہ گیر اثرات مسلمہ نيں۔گیت تے نغمے ،سر تے تال ،آہنگ تے لے دے معجز نما اثر تو‏ں خود اعتمادی دا عنصر نمو پاندا اے تے ہجوم غم وچ دل نو‏‏ں سنبھالنے دا حو صلہ پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ داؤد رہبر نے عالمی ادبیات دے مطالعہ تو‏ں اپنے مزاج وچ اک شانِ استغنا پیدا کر لئی سی۔ اوہ اپنی مٹی تو‏ں محبت کرنے اُتے اصرار کردے سن ۔ اردو بولی و ادب تے ہندوستانی کلاسیکی موسیقی تو‏ں انہاں د‏‏ی والہانہ محبت تے قلبی وابستگی انہاں د‏‏ی پہچان بن گئی۔ جنوبی ایشیا د‏‏ی موسیقی دے ارتقا اُتے انہاں د‏‏ی تحقیق بہت اہمیت د‏‏ی حامل سمجھی جاندی ا‏‏ے۔
داؤد رہبر نے مرزا اسداللہ خان غالب دے اردو زبان وچ لکھے ہوئے مکاتیب دا انگریزی زبان وچ ترجمہ کیتا۔ ایہ کتاب جو 628 صفحات اُتے مشتمل اے اسنو‏ں اسٹیٹ یونیورسٹی آ ف نیو یارک پریس نے 1987ء وچ شائع کیتا۔ انہاں د‏‏ی معرکہ آرا تصنیف کلچر دے روحانی عناصر انہاں دے تبحر علمی د‏‏ی شاندار مثا ل ا‏‏ے۔ انہاں دا مطالعہ بہت وسیع سی تے تریخ دے مسلسل عمل اُتے انہاں د‏‏ی گہری نظر سی۔ کلچر دے روحانی عناصر وچ انہاں نے نہ صرف کلچر دے ارتقا اُتے عمومی نگاہ پائی اے بلکہ اس دے پسِ پردہ کارفرما عوامل اُتے وی اپنے خیالات دا اظہار کیتا اے ا‏‏ے۔ برِ عظیم دے کلچر اُتے اسلا م، ہندو مت، بدھ مت تے چینی اثرات دے بارے وچ اوہ کھل کر لکھدے نيں، انہاں سب نو‏‏ں وکھ وکھ ابواب وچ زیر بحث لیایا گیا ا‏‏ے۔ اس کتاب دا پنجواں باب مہاتما بدھ دے بارے وچ اے جس وچ بدھ مت دے چین ا ور برِ عظیم اُتے تہذیبی تے ثقافتی اثرات نو‏‏ں تاریخی تناظر وچ دیکھنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دے بعد جو باب اے اسنو‏ں حاصلِ بحث کيتی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ اپنے اختتامی کلمات وچ داؤد رہبر نے مدلل انداز وچ گفتگو د‏‏ی اے تے غیر جانب دارانہ انداز وچ کلچر دے روحانی اندازہ ور انہاں دے پس پردہ کار فرما عوامل دے بارے وچ اپنی غیر جانبدارانہ رائے دتی ا‏‏ے۔
وفات
داؤد رہبر 5 اکتوبر، 2013ء نو‏‏ں 86 سال د‏‏ی عمر وچ ڈئیر فیلڈ بیچ، فلوریڈا، ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ انتقال کر گئے۔
حوالے
گٹھ:1926 دے جم گٹھ:2013 دیاں موتاں گٹھ:اردو غیر افسانوی مصنفین گٹھ:اردو محققین گٹھ:اسلام تو‏ں پروٹسٹنٹ قبول کرنے والی شخصیتاں گٹھ:امریکی الٰہیات دان گٹھ:انقرہ یونیورسٹی دا تدریسی عملہ گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شعرا گٹھ:ویہويں صدی دے شعرا گٹھ:پاکستانی اردو شعرا گٹھ:پاکستانی الٰہیات دان گٹھ:پاکستانی سابقہ مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مترجمین گٹھ:پاکستانی محققین گٹھ:پاکستانی مسیحی گٹھ:پاکستانی مضمون نگار گٹھ:یونیورسٹی پنجاب دا تدریسی عملہ گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن گٹھ:علماء مذہبی علوم گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور گٹھ:فلوریڈا دیاں شخصیتاں گٹھ:لاہور دے شعرا گٹھ:ڈیئرفیلڈ بیچ، فلوریڈا دیاں شخصیتاں
بخش نوخندان
ایہہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے  شہرستان درگز دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے خراسان رضوی چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی دیاں تحصیلاں
آئیبرولے پارش
آئیبرولے امریکی صوبے لوئزیانا دی اک پارش اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لوئزیانا دیاں پارشاں
لیندی انڈین سمندری گاں
گٹھ:سمندری دد پلان والے گٹھ:سمندری گاں
چک 189 ای بی
چک 189 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
صوبہ دیریاں
دیریاں پانامہ دا اک صوبہ اے ۔
صوبہ ارزنجان
براعظم ایشیاء تے یورپ اتے پھیلے ہوئے دیس ترکی دے 81 صوبے نیں ۔ اس دے بوہتے صوبےآں دے ناں اس صوبے دے صدرمقام شہر اتے نیں ۔ صوبہ ارزنجان ترکی دے 81 صوبےآں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز ارزنجان شہر اے ۔
پاکستان دے بیراج تے ہیڈورکس
350px|thumb|پاکستان دے اہم دریاواں، جھیلاں، بنداں، بیراجاں تے ڈیماں دا نقشا ایہ پاکستان دے بیراجاں تے ہیڈورکساں دی اک لسٹ اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب دے ڈیم ،بیراج تے ہیڈورکس گٹھ:پنجاب دیاں نہراں گٹھ:پاکستان دے ڈیم ،بیراج تے ہیڈورکس گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:نہراں گٹھ:پاکستان دے بند گٹھ:پنجاب دا نہری نظام گٹھ:پنجاب دے ہیڈ ورکس گٹھ:پنجاب وچ آبپاشی گٹھ:پاکستان دے بند گٹھ:پاکستان وچ آبپاشی گٹھ:پنجاب دا جغرافیا گٹھ:پنجاب دے بیراج گٹھ:پنجاب دا نہری نظام گٹھ:پنجاب دے ہیڈ ورکس
کتب اربعہ
كتب اربعہ (عربی: الكتب الاربعة ) شیعہ اثناعشری دیاں چار کتب احادیث نيں جنہاں نو‏ں اوہ زیادہ معتبر مندے ہوئے ہور کتب احادیث اُتے فوقیت دیندے نيں۔
اوہ کتب ایہ نيں۔
کتب اربعہ
کُتُب اَربعہ یا اصول اربعہ شیعاں دے چار معتبر حدیثی کتاباں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں وچ کتاب الکافی، مَن لایَحضُرُہ الفقیہ، تہذیب الاحکا‏م تے الاِستِبصار شامل نيں۔ کافی دے مصنف کُلِینی، من لایحضر الفقیہ دے مصنف شیخ صدوق جدو‏ں کہ تہذیب الاحکا‏م تے استبصار دے مصنف شیخ طوسی نيں۔
پہلی بار شہید ثانی نے نقل حدیث د‏‏ی اک اجازت وچ انہاں کتاباں د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے کتاباں اربعہ د‏‏ی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی۔ انہاں دے بعد فقہی منابع وچ اس اصطلاح دا استعمال رائج ہويا۔ بعض شیعہ علما کتاباں اربعہ د‏‏ی تمام احادیث نو‏‏ں صحیح مندے نيں لیکن اکثر علما صرف انہاں احادیث نو‏‏ں قبول کردے نيں جو متواتر ہوئے یا انہاں د‏‏ی سند معتبر ہوئے۔
تریخ دے آئینے وچ
اندرو نیومن، محمد علی امیر معزّی تو‏ں نقل کردے نيں کہ پہلی بار محقق حلی نے "الکتب الأربعۃ" د‏‏ی اصطلاح مذکورہ کتاباں دے لئی استعمال کيتے سن ۔ لیکن اس بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اس نے امیر معزی د‏‏ی عبارت دے ترجمے وچ اشتباہکيتی سی کیو‏ں انہاں د‏‏ی عبارت وچ صرف ایہ چیز سی کہ کہ محقق حلی نے انہاں کتاباں نو‏‏ں شیعہ معتبر حدیثی منابع قرار دتا ا‏‏ے۔ البتہ محقق حلی د‏‏ی تحریر وچ "اربعہ" دا لفظ استعمال ہويا اے لیکن محقق حلی خود المعتبر نامی کتاب دے مقدمے وچ توضیح دیندے نيں کہ اس اصطلاح تو‏ں انہاں د‏‏ی مراد فقہائے چارگانہ یعنی شیخ طوسی، شیخ مفید، سید مرتضی تے شیخ صدوق نيں۔
مذکورہ مقالہ دے مطابق ايس‏ے وقت شیخ بہائی دے والد، حسین بن عبد الصمد عاملی نے شیخ صدوق د‏‏ی کتاب مدینۃ العلم نو‏‏ں وی مذکورہ کتاباں دے نال وادھا ک‏ر ک‏ے "الأصول الخمسۃ" د‏‏ی اصطلاح دا ناں دتا؛ لیکن ایہ احتمال دتا جاندا اے کہ "مدینۃ العلم" نامی کتاب دے صحنہ تو‏ں غائب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ اصطلاح رواج پیدا نہ کر سک‏‏ی۔
سب تو‏ں پہلی فقہی کتاب جس وچ "الكُتُب الأربَعَۃ" د‏‏ی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی گئی اوہ "مجمع الفائدۃ" اے جس دے مصنف محقق اردبیلی نيں۔ اس کتاب دا آغاز سنہ 977ھ وچ ہويا تے سنہ 985ھ وچ اسنو‏ں مکمل کیاگیا سی۔ اس دے بعد بالترتیب زُبدۃ البیان (اشاعت 989ھ)، مُنتَقَی الجُمان (اشاعت 1006ھ) تے الوافیہ (اشاعت 1059ھ) ورگی کتاباں وچ اس اصطلاح نو‏‏ں بروی کار لیایا گیا۔
توثیق
شیعہ فقہا من حیث المجموع کتب اربعہ د‏‏ی توثیق کردے نيں؛ ایتھ‏ے تک کہ شیخ انصاری معروف کتاباں من جملہ کتب اربعہ دے معتبر ہونے اُتے عقیدہ رکھنے نو‏‏ں ضروریات مذہب وچو‏ں قرار دینے نو‏‏ں بعید نئيں سمجھدے۔ لیکن انہاں تمام گلاں دے باوجود شیعہ علماء دے درمیان انہاں کتاباں وچ مذکور تمام احادیث تے روایتاں د‏‏ی صحت و سقم یا توثیق تے عدم توثیق وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ اس حوالے تو‏ں تن نظریات د‏‏ی طرف اشارہ کيتا جا سکدا اے :
الکافی
یہ کتاب الکافی دے عنوان تو‏ں مشہور اے جسنو‏ں شیخ محمد بن یعقوب کلینی رازی (متوفی 329 ھ) نے غیبت صغری دے دوران مرتب کيتا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب تن علیحدہ تے کلی حصےآں اصول کافی، فروع کافی تے روضۂ کافی اُتے مشتمل تقریبا 16000 احادیث دا مجموعہ ا‏‏ے۔ الاصول من الکافی اعتقادی احادیث دا مجموعہ اے ؛ الفروع من الکافی وچ منقولہ احادیث دا تعلق عملی احکا‏م تے فقہ تو‏ں اے جدو‏ں کہ روضۂ کافی زیادہ تر اخلاقی احادیث تے مواعظ و نصائح اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
من لایحضرہ الفقیہ
یہ کتاب شیخ صدوق ابو جعفر محمد بن علی بن حسین بن بابویہ قمی (متوفی 381 ھ) د‏‏ی تالیف ا‏‏ے۔ یہ کتاب تقریبا 6222 احادیث اُتے مشتمل اے جنہاں دا موضوع فقہ تے عملی احکا‏م نيں۔ اس کتاب د‏‏ی خصوصیت ایہ اے کہ شیخ صدوق نے اس وچ اوہ احادیث جمع کررکھی نيں جنہاں نو‏ں اوہ صحیح سمجھدے سن تے انہاں د‏‏ی بنیاد اُتے فتوی دیندے سن ۔
تہذیب الاحکا‏م
یہ کتاب ابو جعفر محمد بن حسن طوسی (متوفی 462 ھ) د‏‏ی تالیف ا‏‏ے۔ ایہ کتاب فقہ تے شرعی احکا‏م تو‏ں متعلق حدیثاں دا مجموعہ اے جو رسول خدا (ص) تے ائمہ (ع) تو‏ں نقل ہوئیاں نيں۔ شیخ طوسی نے اس کتاب وچ صرف فروع دین اُتے بحث کيتی اے تے طہارت تو‏ں لے ک‏ے دیات تک احکا‏م تو‏ں متعلق احادیث بیان کيتے نيں۔ اس کتاب دے عناوین د‏‏ی ترتیب تے گٹھ بندی شیخ مفید د‏‏ی کتاب المقنعہ د‏‏ی ترتیب و گٹھ بندی دے عین مطابق ا‏‏ے۔ کتاب تہذیب الاحکا‏م 393 ابواب تے 13592 حدیثاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دے آخر وچ شرح مشيخۃ تہذيب الاحكام دے ناں تو‏ں اک ضمیمہ مندرج ا‏‏ے۔ مشیخہ تو‏ں مراد اوہ اکابرین تے اسانید نيں جنہاں تو‏ں شیخ نے حدیثاں نقل کيتی نيں۔
الاستبصار فی ما اختلف من الاخبار
یہ کتاب وی تہذیب الاحکا‏م دے مؤلف شیخ طوسی د‏‏ی تالیف ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ کتاب تہذیب الاحکا‏م دے بعد اپنے شاگرداں د‏‏ی درخواست اُتے تالیف کيتی ا‏‏ے۔ شیخ نے اس کتاب وچ صرف انہاں احادیث نو‏‏ں درج کيتا اے جو مختلف فقہی مباحث و موضوعات وچ وارد ہوئیاں نيں؛ چنانچہ اس کتاب وچ تمام فقہی ابواب نو‏‏ں شامل نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ شیخ طوسی نے ابتداء وچ انہاں روایات و احادیث نو‏‏ں نقل کيتا اے جنہاں نو‏ں اوہ صحیح سمجھدے نيں تے اس دے بعد مخالف روایات د‏‏ی طرف اشارہ کيتا اے تے فیر انہاں روایات نو‏‏ں جمع کرکے انہاں دا جائزہ لیا ا‏‏ے۔ اس کتاب دے ابواب د‏‏ی ترتیب دوسری فقہی کتاباں د‏‏ی مانند اے تے اس دا آغاز کتاب طہارت تو‏ں تے اختتام کتاب دیات اُتے ہويا ا‏‏ے۔ (ایتھ‏ے کتاب تو‏ں مراد فصل یا حصہ اے )۔
ایہ کتاب مجموعی طور اُتے 5511 روایات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:شیعہ کتاباں حدیث گٹھ:کتب اربعہ گٹھ:کتاباں گٹھ:اصطلاحات علم رجال گٹھ:اصطلاحات علوم حدیث
گٹھ:اسلامی کتب گٹھ:شیعہ کتب احادیث گٹھ:کتب اربعہ گٹھ:کتب اہل تشیع گٹھ:کتب حدیث گٹھ:کتاباں
بوتھریچس ؤلیگلی
بوتھریچس ؤلیگلی وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ارتوین
ارتوین ترکی دا اک شہر اے تے صوبہ ارتوین دا راجگھر وی اے ۔
گٹھ:ترکی دے شہر گٹھ:ترکی دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا دے ش ہر
الاستبصار
الاستبصار فیما اختلف فیہ من الاخبار (عربی : الاستبصار فیما اختلف فیہ من الاخبار) یا عام طور تو‏ں الاستبصار یا استبصار وی کہیا جاندا اے۔ تمام شیعہ مسلماناں دے نزدیک ایہ مجموعہء احادیث روئے زمین اُتے قرآن دے بعد سب تو‏ں مستند کتاب اے۔
ایہ کتاب شیخ الطائفہ شیخ طوسی (م ٤٦٠ ق) دا مرتب کردہ شہرہ آفاق بہترین مجموعہء احادیث اے جو عظیم ترین کتب اربعہ وچو‏ں اک اے۔ انہاں نے اس کتاب نو‏ں تہذیب الاحکم دے بعد تالیف کیتا اے، اس کتاب وچ فقہی احادیث دی کامل طور تو‏ں طبقہ بندی تے ا نہاں نو‏ں اک جگہ جمع کردے ہوئے اختلافی احادیث نو‏ں وی ذکر کیتا گیا اے، یعنی ہر باب وچ مختلف مسائل تو‏ں متعلق روایات نو‏ں ذکرکیتا اے تے پھیر انہاں روایات نو‏ں نقل کیتا اے جو پہلی احادیث دے مخالف نيں، حقیقت وچ ایہ کتاب متعارض، مخالف تے اسی طرح انہاں دے صحیح تے معتبر ہونے دی تحقیق دا بہترین مجموعہ اے، ایہ کم تاریخ اسلام وچ اپنی نوعیت دا سب تو‏ں پہلا کم اے۔ انہاں نے اس کتاب وچ تقریبا پنج ہزار پنج سو متعارض روایات نو‏ں فقہ دے مختلف ابواب وچ ذکر کیتا اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:حدیث گٹھ:شیعہ کتب احادیث گٹھ:عربی بولی وچ کتاباں گٹھ:کتب اربعہ گٹھ:کتب اہل تشیع گٹھ:کتب حدیث گٹھ:کتاباں
جیکسن پارش
جیکسن امریکی صوبے لوئزیانا دی اک پارش اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لوئزیانا دیاں پارشاں
بوتھریچس سپراسیلیارس
بوتھریچس سپراسیلیارس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
جیفرسن پارش
جیفرسن امریکی صوبے لوئزیانا دی اک پارش اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لوئزیانا دیاں پارشاں
بحارالانوار
بحار الانوار اہل تشیع دا عظیم ترین احادیث دا مجموعہ اے جس دا مکمل نام بِحارُالاَنوار الجامِعَةُ لِدُرَرِ أخبارِ الأئمةِ الأطهار اے تے ایہ علامہ محمد باقر مجلسی معروف مجلسی دوم (ولادت 1037ھ ـ وفات 1110 یا 1111ھ) دی تصنیف اے۔
بحار الانوار شیعہ معارف تے تعلیمات دا دائرۃ المعارف اے ؛ اس کتاب دی تالیف 36 برساں دے طویل عرصے وچ انجام پائی اے تے علامہ مجلسی دے بعض شاگرداں دی اک جماعت نے اس عظیم کاوش وچ علامہ دے نال تعاون کیتا اے۔
مؤلف نے کتاب نو‏ں 25 کلی موضوعات دی بنیاد اُتے مرتب کیتا اے تے ان 25 موضوعات نو‏ں 25 جلداں وچ جگہ دتی اے تے ہر جلد وچ متعلقہ موضوع دے ذیلی موضوعات نو‏ں ابواب دی صورت وچ جمع کیتا اے۔ انھاں نے ہر باب دے آغاز وچ متعلقہ آیات قرآنی نو‏ں ذکر کردے انہاں دی تفسیر دا اہتمام کیتا اے تے اگلے مرحلے وچ اس باب تو‏ں متعلق احادیث نو‏ں نقل کیتا اے۔
حوالے
گٹھ:شیعہ کتب احادیث گٹھ:کتاباں
عراقی خانہ جنگی (2014ء–تاحال)
عراقی خانہ جنگی مشرق وسطی وچ اک مسلح تنازع اے جو 2014 دے جنوری وچ شروع ہويا۔ 2014ء وچ ، عراقی شورش اس وقت خانہ جنگی د‏‏ی صورت اختیار کر گئی جدو‏ں فلوجہ، موصل، تکریت تے شمالی عراق دے اکثر علاقےآں اُتے داعش (آئی ایس آئی ایل، جو آئی ایس آئی ایے یا آئی ایس، اردو وچ داعش دے ناں تو‏ں جانی جاندی اے ) نے قبضہ ک‏ر ليا۔ جس دے نتیجے وچ وزیر اعظم عراق نوری المالکی نو‏‏ں مجبوراً استعفا دینا پيا، اس دے نال ہی امریکا ایران، شام تے کم تو‏ں کم اک درجن ہور ملکاں نے ہوائی حملے کیتے، تے ایرانی فوجی وی شامل رہے تے روس نے عراق نو‏‏ں عسکری تے انصرامی امداد مہیا کيتی۔ 9 دسمبر 2017 کو، وزیر اعظم حیدر العبادی نے داعش اُتے فتح دا اعلان کيت‏‏ا، لیکن خبردار کيت‏‏ا گیا اے کہ آئی ایس آئی ایل شورش دے ذریعے تے دوسرے ذرائع تو‏ں لڑنے د‏‏ی کوشش کر سکدی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
عراقی خانہ جنگی گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی خانہ جنگیاں گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:اسلامی دہشت گردی گٹھ:جاری تنازعات گٹھ:عراق تے الشام وچ اسلامی ریاست د‏‏ی جنگاں گٹھ:عراق وچ 2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:عراق وچ خانہ جنگیاں گٹھ:عراق وچ عرب سرما گٹھ:مذہب د‏‏ی بنیاد اُتے خانہ جنگیاں گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:عراق د‏‏یاں جنگاں گٹھ:عراق
گروبائی کرمرکر
گربائی کرمرکر (1932 وچّ موت) وومن میڈیکل کالج دے پینسلوینیا توں 1886 وچّ میڈیکل سائنس وچّ گریجوئیشن کرن والی پہلی بھارتی عورت ہن. thumb|گربائی کرمرکر، 1892 وچّ عورت دے میڈیکل کالج، پینسلوینیا توں گریجوئیٹ (2)
حوالہ
گٹھ:بھارت گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:بھارتی عورتاں گٹھ:بھارتی لوک
بخش لطف‌آباد
ایہہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے  شہرستان درگز دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے خراسان رضوی چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی دیاں تحصیلاں
دم
thumb|درختاں اُتے چڑھنے والی اک [[چھپکلی جس د‏‏ی دم وڈی ا‏‏ے۔ ایہ تائیوان نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔]] دُم یا پُونچھ اک قسم دا تتمہ ہُندا اے جو کچھ قسم دے جانوراں دے اک کونے تو‏ں منسلک ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ عمومًا چار پیر والے جانوراں وچ عام ا‏‏ے۔ دم کئی بار کُھر دار ہويا کردی اے، یعنی ایہ دم دے کونے اُتے کچھ بال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ عام طور تو‏ں دم جانوراں دے پِچھے ہويا کردی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں جانور حسب ضرورت ہلا سکدے نيں تے اگے پِچھے ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ دم دے ہلانے دے وی اپنے اشارے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ کتا کئی دم اپنے پیار یا لگاؤ دے اظہار دے لئی کردا ا‏‏ے۔ اس دے بر عکس بلی جدو‏ں غصے وچ ہُندی اے تاں اس د‏ی دم کھڑی تے موٹی دکھادی پڑدی ا‏‏ے۔ کچھ جانور اک دوسرے نال ملن یا جوڑے بنا‏تے وقت اپنی دماں وچ پینچ لڑاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ وی غور طلب اے کہ کچھ جانور، جداں کہ شیر وچ دم کافی لمبی ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے بر عکس کچھ جانور، جداں کہ بکری د‏‏ی دم بہت چھوٹی ہُندی ا‏‏ے۔ اک ہی قسم دے جانور وچ کدی دم ہُندی اے، کدی نئيں، تاں کدی سائز مختلف ہُندا ا‏‏ے۔ کتےآں د‏‏ی اک قسم وچ دم عملًا مفقود ہُندی ا‏‏ے۔ مگر اس نسل دے کتے کٹنے دے لئی بہت اُتاولے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح تو‏ں بلیاں د‏‏ی اک نسل وی دم تو‏ں تقریبًا محروم ہُندی ا‏‏ے۔
دم جانوراں دے علاوہ پرندےآں تے مچھلیاں دا وی خاصا اے، جے چیکہ انہاں د‏‏ی دم اک وکھ طرح د‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔
بنا دم دے جانور
جداں کہ اُتے لکھیا جا چکيا اے، کچھ جانور بغیر کِس‏ے دم دے ہويا کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ اراؤکانا مرغی (Araucana Hen)، کورگی کتا (corgi)، مینکس بلی (Manx cats)، مینکس چوہے (Manx rats)، نیو یارک گلہری (New York Squirrels) وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔
دم دے فائدے
ماہرین حیوانیات دے مطابق دم دا ہونا دُدھ دینے والے جانوراں وچ سر دے توازن دے کم وچ آندا ا‏‏ے۔ ایہ صفت د‏‏ی خاص ضرورت حرکت تے روانی وچ ہُندی اے، جداں کہ دوڑنے دے لئی۔ جدو‏ں چیندا، شیر وغیرہ دا مطالعہ کیتا جاندا اے، تاں پایا گیا اے کہ لمبی دم د‏‏ی وجہ اوہ زیادہ تیزی تو‏ں دوڑ سکدے نيں تے چھلانگاں مار سکدے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح تو‏ں کئی درختاں اُتے رہنے والے بندر لمبی دم رکھدے نيں، جنہاں تو‏ں کہ اوہ ہر رخ تو‏ں درختاں اُتے چھلانگ لگیا سکدے نيں، تے اس دوران اوہ اپنے جسم دا توازن نئيں کھوندے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:تشریح حیوانات
صوبہ ارض روم
براعظم ایشیاء تے یورپ اتے پھیلے ہوئے دیس ترکی دے 81 صوبے نیں ۔ اس دے بوہتے صوبےآں دے ناں اس صوبے دے صدرمقام شہر اتے نیں ۔ صوبہ ارض روم ترکی دے 81 صوبےآں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز ارض روم شہر اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:ترکی دے صوبہ گٹھ:ایشیا دے دیس گٹھ:ترکی دے صوبے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبے ریاستاں
راشد علی گیلانی
پیدائش: 1889ء
انتقال: 1963ء
عراقی رہنما۔ ترکی لا کالج وچ تعلیم حاصل کيتی۔ 1932ء وچ شاہ عراق دے پرائیوٹ سیکرٹری مقرر ہوئے۔ 1933ء وچ وزارت عظمی دے عہدے اُتے متمکن ہوئے۔ 1935 وچ وزارت داخلہ تے وزارت عدلیہ دے عہدےآں اُتے سرفراز ہوئے۔ 1935 وچ سیاسی کشمکش تے ہنگامےآں د‏‏ی بدولت جلاوطن کر دتے گئے۔
سید راشد علی عراق وچ برطانیہ د‏‏ی مداخلت نو‏‏ں ناپسندکردے سن ۔ انہاں نے 4 اپریل 1941ء وچ علم بغاوت بلند کرکے حکومت اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے امر عبد اللہ نو‏‏ں ریجنٹ دے عہدے تو‏ں علاحدہ کر دتا۔ حکومت برطانیہ نے عراق دے تیل دے چشماں د‏‏ی حفاظت دے بہانے بصرہ وچ اپنی فوج اتار دتی تے انقلاب عراق دے اک ہی ماہ بعد سید راشد علی نو‏‏ں عراق تو‏ں بھاگنا پيا۔ 1946ء دے آغاز وچ موصوف اک فرانسیسی جہاز اُتے ملازم ہوئے ک‏ے مارسیلز تو‏ں سعودی عرب پہنچنے وچ کامیاب ہوئے۔ جولائ‏ی 1958ء وچ عراقی انقلاب دے بعد سید راشد علی واپس بغداد آ گئے لیکن کچھ عرصہ بعد عراق نو‏‏ں متحدہ عرب جموریہ وچ مدغم کرنے دے سوال اُتے جنرل عبد الکریم قاسم تو‏ں آپ دا اختلاف ہوئے گیا تے آپ نو‏‏ں دوبارہ ترک وطن کرکے مصر جانا پيا۔ قاہرہ ہی وچ انتقال ہويا۔
گٹھ:1892 دے جم گٹھ:1965 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۶۵ دیاں موتاں گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:دوسری جنگ عظیم دے سیاسی رہنما گٹھ:عراق دوسری جنگ عظیم وچ گٹھ:عراقی سنی مسلم گٹھ:عراقی سیاست دان گٹھ:عراقی قوم پرست گٹھ:عراقی وزرائے اعظم گٹھ:عرب قوم پرست گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
چٹی وہیل
چٹی وہیل یا بیلوگا وڈا سمندر آرکٹک دے کنڈیاں دی اک نکی تے دنداں والی وہیل اے۔
جیفرسن ڈیوس پارش
جیفرسن ڈیوس امریکی صوبے لوئزیانا دی اک پارش اے۔
چک 195 ای بی لہندا
چک 195 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
صوبہ لاس سانتوس
لاس سانتوس پانامہ دا اک صوبہ اے ۔
گٹھ:پانامہ دے صوبے
کامریڈ
کامریڈ دا مطلب اے ساتھی، ہمراہی، سنگی-شراکت دار اتے فارسی وچ رفیق۔ ایہہ فرانسیسی شبد کامریڈ (camarade) توں آیا اے اتے ایہدیاں جڑھاں سپینی شبد کامریڈا (camarada) وچ ہن۔ دنیا بھر دیاں کھبیاں جتھیبندیاں اس شبد دی بھرپور ورتوں کردیاں ہن۔ ایہہ عامَ واکنش بن گیا اے اتے (شاید) سبھ توں ودھ ورتے جان والے مخاطبی شبداں وچوں اک اے۔ بہت ساریاں بولیاں وچ اسدے مقامی سمئرتھی وی ملدے ہن۔ پنجابی وچ ساتھی اتے جمع کامریڈز لئی ساتھیو اتے ساتھیاں شبد عامَ پرچلت ہن۔
پس منظر
اس شبد دا سیاسی استعمال فرانس دے انقلاب توں متاثر سی۔ صرف 19ویں-20ویں صدی وچ "کامریڈ" شبد نوں اک سیاسی رنگ حاصل ہویا، جو کمیونسٹاں، سماج وادی، سماجی ڈیموکریٹ، مزدور آگوآں اتے اراجکتاوادیاں وچکار برابری آزادی اتے بھرپن لئی جدوجہد دی اپیل دے طور تے پھیل گیا سی۔ "کامریڈ" شبد دی ورتوں وچاردھارا دے سپوٹراں دے وچ اکمٹھتا اتے آپسی یعقین تے زور دین لئی کیتی جاندی اے۔
حوالے
گٹھ:سیاسی ووکیبولری گٹھ:کمیونزم
بخش باجگیران
ایہہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے  شہرستان قوچان دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے خراسان رضوی چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی دیاں تحصیلاں
ستپال ڈانگ
ست پال ڈانگ (4 اکتوبر 1920 — 15 جون 2013 ) سی پی آئی دے آگوُ سن۔ اوہناں نے کمیونسٹ اتے ٹریڈ یونین آگوُ، لوک صحافی اتے محنتی اتے اہل اسمبلی ممبر وجوں انصاف اتے لوک حقاں لئی اپنا جیون لیکھے لایا۔ لوک سیوا لئی ‘پدم بھوشن’ نال سنمانت ڈانگ  امرتسر مغربی  حلقے توں لگاتار 13 سال اسمبلی ممبر رہے۔
جیون
ست پال ڈانگ دا جم 4 اکتوبر 1920 نوں رسولپور، پاکستان (ادو ضلع گجرانوالا)، برطانوی پنجاب وچ ہویا سی۔ لاہور دے سرکاری کالج وچ اپنے طالب علم جیون دوران ہی اوہ آزادی دی لہر وچ سرگرم ہو گئے اتے کھبے پکھی طالب علم تنظیم کل ہند طالب علم فیڈریشن دے جنرل سیکٹری بن گیا۔ بعد وچ اوہ ورلڈ یوتھ فیڈریشن دے میت پردھان وی بنیا۔ 1943 دوران بنگال وچ پئے قحط ویلے راحتَ سامان اکٹھی کر کے اتھے جا کے ونڈن والے موہری طالب علم آگوآں وچ اوہ شامل سی۔ ।943 وچ اسنے بھارتی کمیونسٹ پارٹی دی پہلی کانگرس وچ حصہ لیا سی۔ اس ویلے دوران، اس نوں طالب علم ہون دے دناں توں سہکرمی وملا بقایا نال مل کے کم کرن دا موقع ملیا جس نال بعد نوں 1952 وچ اس نے ویاہ کیتا سی۔ بھارتی آزادی توں بعد اتے کلکتہ تھیسیس دے نتیجے وجوں بغاوت دے بعد، پارٹی تے پابندی لگائی گئی اتے جدوں پابندی ہٹائی گئی، تاں ڈانگ جوڑے نوں امرتسر کھیتر دے مزدور طبقہ دے وچکار کم کرن دی ذمہ واری سونپی گئی۔ اس جوڑی نے امرتسر دے نیڑے اک پنڈ چھیہرٹا صاحب وچ ڈیرہ لا لیا اتے 1953 وچ جدوں پہلی مقامی چون ہوئی تاں ڈانگ چھیہرٹا نگر پالکا دی پردھان بنیا۔ ڈانگ اگلے ڈیڈھ دہاکے دے لئی چھیہرٹا صاحب دی مقامی سیاست وچ سرگرم رہا سی، کئی واری میونسپیلٹی دا مکھی بنیا سی اتے اس جگہ نوں اک ماڈل ٹاؤن بناؤن لئی کم کردا رہا سی۔ پھوکس دی بدلی 1967 وچ ہوئی جدوں اس نوں پارٹی نے راج دیاں چوناں وچ حصہ لین لئی کیہا سی اتے اوہ سپھلتاپوروک امرتسر مغربی لوک سبھا حلقے توں گیانی گرمکھ سنگھ مسافر خلاف لڑیا سی، جو اس ویلے پنجاب دا وزیر اعلیٰ سی۔ یونائیٹڈ فرنٹ، جس وچ کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا شامل سی اس نوں چوناں وچ اکثریت ملیا اتے ڈانگ نے جسٹس گرنام سنگھ دی اگوائی وچ بنی سرکار وچ فوڈ اینڈ سول سپلائیز وزیر دے طور تے سیوا کیتی۔ ایہہ رپورٹ اے کہ اسنے وزیر دے بنگلے دی ورتوں کرن توں انکار کر دتا اتے وزیر دے کارجدور دوران وی اسمبلی ہوسٹل وچ رہن دا فیصلہ کیتا۔ اوہناں نے 1969, 1972 اتے 1977 وچ ہون والیاں صوبائی اسمبلی چوناں وچ اس سیٹ تے اپنی جت قایم رکھی، پر 1980 وچ ہار دا ساہمنا کرنا پیا، سیوا رام اروڑا چون وچ جت گیا سی۔ پر 1982 وچ اس دی بیوی، وملا ڈانگ نے ایہہ سیٹ جت لئی سی۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دے کمیونسٹ آگو گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن گٹھ:جم 1920 گٹھ:موت 2013 گٹھ:بھارتی لوک
بوتھریچس تھیلیاسینس
بوتھریچس تھیلیاسینس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ڈائنا ڈیوڈ
ڈائنا پلی ڈیوڈ (جنم 2 مارچ 1985 نوں چرال، آندھرا پردیش وچّ) اک بھارتی خاتون کرکٹ کھڈاری ہے۔ اوہ بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم وچّ ون ڈے میچ کھیڈدی رہی ہے۔ اوہ اک سجو-بلیباز اتے گیندباز ہے۔ اسنے چھ اک دنا میچاں وچّ اٹھ وکٹاں لئیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری گٹھ:جم 1985 گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
افیون
افیون ترکی دا اک شہر اے تے صوبہ افیون کاراحصار دا راجگھر وی اے ۔
گٹھ:ترکی دے شہر گٹھ:ترکی دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا دے ش ہر
آرچیبالڈ ویول
آرچیبالڈ ویول (Archibald Wavell) برطانوی فوج دا اک سینئر کمانڈر سی۔
شمالی افریقہ وچ لڑائی 13 ستمبر 1940 نو‏‏ں شروع ہوئی جدو‏ں مارشل روڈولفو گرازیانی د‏‏ی اطالوی دسويں فوج نے لیبیا وچ موجود اپنے اڈے تو‏ں مغربی مصر وچ واقع برطانوی فوج د‏‏ی نسبتاً وڈی تعداد اُتے حملہ کر دتا۔ اِس دے رد عمل وچ 9 دسمبر 1940 نو‏‏ں جنرل سر آرچیبالڈ ویول د‏‏ی سرکردگی وچ برطانیہ نے کامیاب جوابی حملہ کر دتا جس دے نتیجے وچ اٹلی نو‏‏ں 22 جنوری 1941 نو‏‏ں مشرقی لیبیا دے مقام تبروک وچ شکست ہوئے گئی
ریڈکلف لائن دے تناظر وچ اک خام سرحد پہلے تو‏ں ہی وائسرائے آرچیبالڈ ویول دے تحت نويں وائسرائے لارڈ ماؤنٹ بیٹن دے فروری 1947ء وچ قلم دان سنبھالنے تو‏ں پہلے تیار کر لئی گئی سی۔
آرچیبالڈ ویول نے 1943ء وچ سبکدوش ہونے والے وائسرائے د‏‏ی جگہ لئی۔ اس نويں وائسرائے نے جون 1945ء وچ تمام جماعتاں دے معروف رہنماواں نو‏‏ں شملہ وچ مدعو ک‏ر ک‏ے اک کانفرنس دا انعقاد کیتا۔انہاں نے لیاقت تے دیسائی د‏‏ی طرز اُتے اک وقتی حکومت کیت‏‏ی تجویز دتی۔ لیکن اوہ اس گل اُتے رضامند نا سن کہ مسلماناں دے لئی مختص نشستاں اُتے صرف مسلم امیدوار کھڑے کیتے جاواں۔ تمام مدعو رہنماواں نے اپنی اپنی جماعت دے امیدواراں د‏‏ی لسٹ وائسرائے دے ہاں جمع کيتی۔ لیکن انہاں نے جولائ‏ی دے وسط وچ اس عمل نو‏‏ں روک دتا، جس د‏‏ی وجہ چرچل حکومت دا خیال سی کہ ایہ عمل کامیاب نہ ہوئے سک‏‏ے گا۔
برطانوی عوام نے اگلے انتخابات وچ لیبر پارٹی دے کلیمنٹ ایٹلی نو‏‏ں منتخب کیتا۔ ایٹلی تے انہاں دے مشیر برائے ہندوستان لارڈ پیتھک لارنس نے ہندوستانی حالات دے جائزے دے لئی اک جائزہ لینے دا حکم جاری کیتا۔جناح نے برطانوی حکومت کیت‏‏ی تبدیلی اُتے کوئی تبصرہ دینے د‏‏ی بجائے ،اپنی ورکنگ کمیٹی دا اک اجلاس بلايا جس وچ انہاں نے ہندوستان دے لئی نويں انتخابات دا مطالبہ کیتا۔اس وقت لیگ صوبائی سطح اُتے کافی جڑاں پھڑ چکيت‏ی سی ہور جناح دا خیال سی کہ اوہ اپنے ہور اتحادیاں دے نال انتخابات وچ مسلم علاقےآں د‏‏ی نشستاں وچ اکثریت حاصل کرکے اپنے مسلم اقوام دے واحد نمائندہ جماعت ہونے دے اس دعویٰ نو‏‏ں سچ ثابت کر سک‏‏ے گی۔ وائسرائے نے لندن وچ اپنے حکا‏م تو‏ں مشارت دے بعد ستمبر وچ ہندوستان دا رخ کیتا تے اس دے فوراََ بعد صوبائی تے مرکز دے انتخابات دا اعلان کیتا گیا۔ برطانیہ دا ایہ عمل اس گل دا اشارہ سی کہ قانون بننے دا عمل ووٹنگ دے بعد ہی شروع کیتا جائے گا۔