cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چیرکسی نسل کشی
عمل دے دوران شرائط
"بدحال مرد ، خواتین تے بچےآں د‏‏ی کثیر تعداد نے لفظی طور اُتے سمندر دے کنارے نو‏‏ں ڈھانپ لیا۔ سب بھوکے لگ رہے سن ۔ بہت سارے تقریبا ننگے سن ۔ کئی مر رہے سن ۔" 1864 وچ ، عثمانی حکومت نے بار بار روسی حکومت تو‏ں انسانی بنیاداں اُتے ملک بدری نو‏‏ں روکنے دے لئی کہیا ، کیونجے انسانی تباہی انہاں دے ساحل اُتے آرہی سی ، لیکن عثمانی د‏‏ی درخواستاں نو‏‏ں بار بار انکار کر دتا گیا کیونجے یودوڈکیموف نے استدلال دے نال کہیا سی کہ جلاوطنی نو‏‏ں بجائے روکنے دے اسنو‏ں تیز تر کرنا چاہیے۔ جدو‏ں اکتوبر 1864 نو‏‏ں روانگیاں دے لئی کٹ آف پوائنٹ دے طور اُتے منتخب کیتا گیا تاں ، ییوڈوکیموف نو‏‏ں کامیابی دے نال اسنو‏ں دو ہفتےآں وچ تاخیر دا سامنا کرنا پيا ، جس دے بعد اس نے آخری تریخ نو‏‏ں نظرانداز کر دتا تے چیرکسیاں نو‏‏ں روکنے دے بغیر ہی ملک بدر کر دتا گیا ، ایتھ‏ے تک کہ موسم سرما شروع ہوئے گیا۔ بعد وچ 1867 وچ ، گرانڈ پرنس میخائل نیکولاویچ نے بیان کیتا کہ "ممکنہ یورپی اتحاد د‏‏ی روشنی وچ " نسلی نو‏‏ں تیز کرنا پيا سی۔
ہور عظیم طاقتاں دے کردار دا تجزیہ
مجموعی طور اُتے عثمانی پالیسی دے حوالے تو‏ں ، مورخ والٹر رچمنڈ نے عثمانی حکومت اُتے الزام لگایا اے کہ اوہ "دوہرا کھیل کھیلنا" ، "سراسر غیر ذمہ داری" تے "امیگریشن دے نتائج تو‏ں ناواقف اے یا اس تو‏ں غافل اے " ، متعدد نکات اُتے حوصلہ افزائی کرکے چیرکسیائی آبادی د‏‏ی تحریک "اپنے سابقہ بیانات وچ ، اس تو‏ں پہلے امیگریشن د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی ہوئی اے ، چیرکسیاں نو‏‏ں 1863 دے آخر وچ " قیام تے لڑائی "پر زور دتا تے بین الاقوامی اتحادی فوج د‏‏ی آمد دا وعدہ کیتا تے فیر جون 1864 دے آخر تک امیگریشن د‏‏ی اک ہور لہر د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ انسانی لاگت واضح تو‏ں بالاتر سی ، جدو‏ں کہ شین فیلڈ نے وی اس بحران دے بارے وچ عثمانی رد عمل نو‏‏ں "مجموعی طور اُتے ناکافی" قرار دتا اے تے مارک پنسن عثمانی حکومت اُتے مہاجرین دے بارے وچ مربوط پالیسی بنانے د‏‏ی کوشش نئيں کرنے دا الزام عائد کیتا ا‏‏ے۔ رچمنڈ نے ایہ وی دلیل پیش د‏‏ی اے کہ برطانوی ، چیرکیسیا د‏‏ی صورت حال دے خاتمے دے لئی فوجی مداخلت دے امکان دے بارے وچ سنجیدہ گفتگو دے باوجود ، بالآخر صرف اپنے جغرافیائی سیاسی مفادات دے بارے وچ فکر مند نيں تے "مستحق" چیرکسیا نو‏‏ں اس د‏ی قسمت اُتے چھڈ دتا۔ دراں اثنا ، روسر اوین نے لندن تے استنبول دوناں نو‏ں پیشہ ورانہ تشویش د‏‏ی وجہ تو‏ں مجبور کیتا ، اس وجہ تو‏ں کہ اوہ مہاجرین دے سیلاب دے بارے وچ کیہ کرنا اے تے برطانوی قونصلر عملے نو‏‏ں درپیش مشکلات دا ذکر کردے نيں کیونجے انہاں نے چیرکیسیائی مہاجرین د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ تے وقت دے نال نال مہاجرین نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے بارے وچ عثمانی پالیسی وچ بہتری آئی ،اس طرح 1867 تک جدو‏ں حتمی ابخاز مہاجرین نو‏‏ں منتقل کیتا گیا تاں اس عمل وچ اموات د‏‏ی تعداد بوہت گھٹ سی۔ جدو‏ں کہ ریچمنڈ دا مؤقف اے کہ روس د‏‏ی طرف تو‏ں عثمانی حکومت تو‏ں درہ دانیال ماں خصوصی حقوق حاصل کرنے دے لئی دا فائدہ اٹھانے کےاس دے بعد اس طرح
بعد ہی سرسیا وچ ابھرتی صورت حال اُتے مغربی یورپی غیظ و غضب ہويا ،جب انہاں دے تجارتی مفادات نو‏‏ں خطرہ پیدہ ہويا۔ روسر اوون اس گل اُتے زور دیندے نيں کہ برطانوی تنظیماں د‏‏ی مخیر کوششاں تے اسکٹ لینڈ وچ سرسیسیاں د‏‏ی فلاح و بہبود دے لئی تشویش سب تو‏ں زیادہ شدید سی جتھ‏ے اس وقت د‏‏ی سکاٹش تریخ وچ سرکاسی جدوجہد دا مقابلہ ماضی دے صدمات تو‏ں کیتا گیا سی۔
روسی فوج دے ذریعہ قتل عام
کبھے|thumb|250x250پکسل| مغربی قفقاز وچ روسی فوج دے کمانڈر: انفنٹری جنرل کاؤنٹ نکولائی ییوڈوکیموف ( کبھے ) ، قفقاز دے گورنر تے گرینڈ ڈیوک میخائل نیکولویچ ( مرکز ) ، تے میجر جنرل ڈی آئی شیواٹوپولک میرسکی ( سجے ) 21 مئی 1864 اگرچہ زار الیگزینڈر دوم نے جو حکم دتا سی کہ اوہ چیرکسیاں دا قتل عام کرنے د‏‏ی بجائے ملک بدر کرے دا سی، لیکن روسی کمانڈر چیرکسیائی آبادی دے وڈے حصےآں دا قتل عام کرنے دے خیال اُتے متفق سن تے جنرل فداییف نے لکھیا اے کہ روسی کمانڈ نے "چیرکسیائی لوکاں کےادھے حصے نو‏‏ں ختم کرنے دا فیصلہ کیتا اے " جس تو‏ں دوسرا ادھا حصہ ہتھیار ڈال دے گا۔ " رچمنڈ نے نوٹ کیتا اے کہ قفقاز مہم دے آخری مراحل وچ قتل عام د‏‏ی "خبراں" بہت زیادہ ني‏‏‏‏ں۔
اپریل 1862 وچ ، روسی فوجیاں دے اک گروپ نے سیکڑاں چیرکسیاں نو‏‏ں ذبح کیتا ، جنہاں دے پاس گولہ بارود ختم ہوچکيا سی تے "پہاڑاں نو‏‏ں دشمناں د‏‏ی لاشاں تو‏ں ڈھکا ہويا" چھڈ دتا گیا ، جداں کہ ایوان ڈروزدوف د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔
اکثر ، روسی فوج اَنھّا دھند بمباری کرنا انہاں علاقےآں اُتے ترجیح دیندی اے جتھ‏ے چیرکِداں د‏ی رہائش پزیر سن ۔ جون 1862 وچ ، جدو‏ں کوبان دے علاقے دے چیرکِداں د‏ی اول(دیہات) جل گئے تے چیرکسی باشندے جنگل وچ بھج گئے تاں ، جنرل تخوتسکی دے جوان جنگل اُتے بمباری کرنے دے لئی اگے ودھے۔ ستمبر 1862 وچ ، چیرکسی اول اُتے بمباری کرنے تے اس دے باشندےآں نو‏‏ں جنگل وچ بھجدے ہوئے دیکھ ک‏ے ، جنرل ییوڈوکیموف نے اس جنگل اُتے سِدھے چھ گھینٹے تک بمباری کيتی۔ ایوان ڈروزدوف نے دعویٰ کیتا کہ سنیا اے کہ چیرکسیائی باشندے توپاں دے سامنے خود نو‏‏ں قربان کرنے دا عزم لے رہے سن تاکہ انہاں دے باقی افراد بچ جا سکن تے بعد وچ چیرکسیاں دے گروپاں نے ایسا کرنے د‏‏ی اطلاع دی۔
1863 دے موسم خزاں تک ، رچمنڈ نے استدلال کیتا کہ روسی کارروائیاں "طریقہ کار تے مکمل" بن گئياں ، جس دے ذریعہ ، چیرکسی جنگل وچ بھاگنے دے بعد ، انہاں د‏‏ی کھیت ، مویشیاں نو‏‏ں گھیرے وچ لے گئے تے جو وی کھانا مل سکدا سی اسنو‏ں جلا دتا جائے گا۔ ، فیر اک یا دو ہفتےآں دے بعد اوہ چیرکسیاں نے پناہ دے لئی بنائی ہوئی کِس‏ے وی جھونپڑیاں د‏‏ی تلاش تے انہاں نو‏‏ں تباہ کر دیؤ گے تے فیر ایہ عمل اس وقت تک دہرایا جائے گا جدو‏ں تک کہ جنرل ییوڈوکموف مطمئن نئيں ہوجاندا کہ اس علاقے دے تمام باشندے یا تاں مر چکے نيں یا فرار ہوئے گئے سن ۔
مئی 1864 وچ ، پسخو، اختسیپسو ، آئیبگو تے جیکیت دے ساحلی قبیلے جنگ وچ شکست کھا گئے تے فیر آخری آدمی، عورت تے بچے نو‏‏ں اکٹھے ہلاک کیتا گیا، جس دے بعد 21 مئی کو، پرنس میخائل نکولائیوچ نے فوجیاں نو‏‏ں علاقے وچ اک کلیئرنگ وچ ميں جمع اک تشکر د‏‏ی عبادت بجا لائاں.
ٹرانسپورٹ بحری جہاز
جب جلاوطنیاں وچ اضافہ ہويا ، عثمانی تے روسی بحری جہاز تمام جلاوطن افراد نو‏‏ں لے جانے دے لئی کافی تعداد وچ نئيں سن ، ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں عثمانی تے روسی بحری جہاز اس کم دے لئی حاصل کیتے گئے سن تے اس صورت حال نے عثمانی خزانے اُتے بھاری بجھ ڈالیا، عثمانیاں نو‏‏ں اس کم دا خمیازہ اٹھایا پيا۔
ابتدائی طور اُتے ، 17 مئی 1863 نو‏‏ں ، زار الیگزنڈر دوم نے فیصلہ دتا کہ "جن لوکاں نے ہجرت کرنے دا انتخاب کیتا تھا" انہاں نو‏ں اپنا راستہ ادا کرنا چاہیے. بعد وچ ، روسیاں نے چیرکسیاں نو‏‏ں عثمانی بندرگاہاں اُتے جانے دے لئی بحری جہازاں دے لئی مالی مراعات د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، لیکن چیرکسیاں نو‏‏ں خود ہی سفری ادائیگی کرنے اُتے مجبور کیتا گیا۔ کچھ معاملات وچ ، چیرکسیاں سفری ادائیگیاں دے لئی اپنا مال مویشی یا سامان بیچنا پيا ، دوسری طرف ، ہر تیس وچو‏ں اک چیرکسی شہری نو‏‏ں سفری اخراجات د‏‏ی ادائیگی دے عوض غلامی وچ فروخت کیتا گیا۔
اپریل 1864 وچ ، اک روسی بحری جہاز دے پورے عملے دے وبا تو‏ں مکمل طور اُتے ختم ہونے دے بعد ، روسی جہازاں نے اپنے آپ نو‏‏ں آوا جائی دے لئی پیش کرنا چھڈ دتا تے اس پورے عمل دے بجھ نو‏‏ں عثمانیاں اُتے ڈال دتا۔ اگرچہ ییوڈوکیموف نے ہور جہازاں د‏‏ی خدمات حاصل کرنے دے امکان د‏‏ی تحقیقات د‏‏ی ، لیکن اس نے کھانے ، پانی یا طبی امداد دے لئی کوئی انتظام نئيں کیتا۔
گھٹ تو‏ں گھٹ 1908 دے اک روسی ماخذ نے دسیا کہ روسی شاہی حکا‏م دے ذریعہ اموات د‏‏ی شرح نو‏‏ں کم کرنے تے "مہاجرین د‏‏ی سروے د‏‏ی ضروریات" دے لئی خصوصی کمیشن تشکیل دتے گئے سن ، یعنی جہازاں نو‏‏ں زیادہ بجھ تو‏ں روکنے دے لئی ، منافع بخش وڈی منقولہ نیلامی دے لئی تے غریب ترین خانداناں دے لئی کپڑ‏ے تے خوراک مہیا کيت‏ی جائے گی تے انہاں نو‏‏ں کِس‏ے وی قسم دے معاوضے دے بعیر لے جایا جائے گا۔ عثمانی بحیرہ اسود د‏‏ی بندگاہ ترابزون وچ مقیم روسی قونصل نے 240،000 چیرکسیاں د‏‏ی آمد دے اطلاع دتی جس دے فورا بعد ہی 19،000 افراد ہلاک ہوئے گئےتھے جدو‏ں کہ اموات د‏‏ی شرح یومیہ 200 افراد دے نیڑے سی۔
25 مئی 1864 نو‏‏ں ، استنبول وچ برطانوی سفیر ، ہنری بلور نے استدلال کیتا کہ برطانوی حکومت اس مقصد دے لئی اپنے کچھ جہازاں نو‏‏ں چارٹر کیتا اے کیونجے عثمانیاں دے پاس اِنّے جہاز نئيں سن کہ اوہ خود انہاں دے لئی کافی ہون۔ ہور جہاز نئيں آ سکدے سن لیکن برطانوی حکومت دے جہازاں نے وکھ وکھ تھانواں اُتے امداد فراہ‏م د‏‏ی تے برطانوی بھاپ جہازاں نے وی مدد کيتی۔ 29 مئی نو‏‏ں ، اٹھ یونانی جہازاں دے ذریعہ چیرکسیاں د‏‏ی آمدورفت وچ مدد فراہ‏م کرنے د‏‏ی اطلاع ملی ، جنہاں وچ اک مالدووی ، اک جرمن تے اک برطانوی جہاز سی۔
لابنگ تے امدادی سرگرمیاں
1862 وچ ، چیرکسیاں نے رہنماواں دا اک وفد برطانیہ دے وڈے شہراں وچ بھیجیا ، جو خفیہ طور اُتے چیرکسیاں د‏‏ی ہتھکنڈاں تو‏ں مدد ک‏ر رہ‏ے سن انہاں د‏‏ی مزاحمت نو‏‏ں منظم کردے ہوئے ، انگریزی تے سکاٹش وڈے شہراں سمیت لندن ، مانچسٹر ، ایڈنبرا تے ڈنڈی دا دورہ کرکے اپنے مقصد د‏‏ی وکالت کيتی۔. انہاں دوراں د‏‏ی وجہ تو‏ں چیرکسیاں دے حق تے روس دے خلاف عوامی غم و غصے تے عوامی حمایت وچ تیزی آئی ، اسکٹ لینڈ وچ خاص طور اُتے شدید ہمدردی د‏‏ی وجہ شاید حالیہ ہیلینڈ کلیئرنس دا واقعہ ہوئے تے ڈنڈی د‏‏ی خارجہ امور کمیٹی نے مداخلت د‏‏ی لابنگ نو‏‏ں جنم دتا ، چیرکسیا دے دفاع ، لندن وچ سرکیسیئن ایڈ کمیٹی د‏‏ی بانی تے اسکاٹس مین جداں مختلف اخبارات د‏‏ی جانب تو‏ں اس معاملے اُتے مستقل رپورٹنگ۔ سیاست داناں تے اخبارات نے "سرکیسیئن کاز" نو‏‏ں قبول کرنا شروع کیتا تے چیرکیواں دا نو‏‏ں تباہی تو‏ں بچانے دے لئی مداخلت دا مطالبہ کیتا تے اک موقع اُتے پارلیمنٹ روس دے نال جنگ وچ جانے کےنیڑے تے جدوجہد ک‏ر رہ‏ے چیرکیسیا اُتے سرپرستی قائم کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دے نیڑے آگئی۔ اگرچہ اس طرح دے اقدامات برطانوی حکومت کیت‏‏ی پالیسی نو‏‏ں تبدیل کرنے وچ ناکا‏م رہے ، سرکاسیئن ایڈ کمیٹی ، بہت سارے افراد دے زیر اہتمام جو لندن دے غیر فعال ہونے اُتے ناراض سی ، گداں ، کمبلاں ، تکیو‏ں ، اونی کپڑےآں د‏‏ی فراہمی دے لئی 2،067 پونڈ جمع کرنے وچ کامیاب رہی ، خاص طور اُتے استنبول وچ چیرکیسیائی یتیماں دے لئی ، جدو‏ں کہ اس دے کچھ ممبراں د‏‏ی طرف تو‏ں روسیوفوبک تبصرے نو‏‏ں مارچ 1865 وچ ختم ہونے دا ذمہ دار قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ برطانوی قونصل امدادی کاموںتے چیرکسیاں د‏‏ی بازآبادکاری د‏‏ی تنظیم وچ شامل ہوئے گئے ، برطانیہ دے مختلف قونصل تے قونصلر عملہ طاعون تو‏ں متاثرہ چیرکسی مہاجرین تو‏ں بیماریاں دا شکار ہوئے گیا تے کچھ ہی ایسی بیماریاں تو‏ں ہلاک ہوئے گئے۔
اس عمل دے ابتدائی مراحل وچ ، عثمانی آبادی ، مسلما‏ن تے عیسائی دونے نے وی امدادی کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ بلغاریہ دے وڈن وچ ، مسلما‏ن تے عیسائی باشندےآں نے رضاکارانہ طور اُتے اپنے اناج د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافہ کیتا تے اسنو‏ں مقامی چیرکسی مہاجرین دے پاس بھیج دتا ، جدو‏ں کہ قبرص وچ  ، مسلما‏ن آبادی نے چیرکسیائی یتیماں نو‏‏ں پناہ دی۔ عثمانی حکومت نے انہاں دے لئی مسیتاں تعمیر کيتیاں تے انہاں نو‏ں ہاؤکاس مہیا کیتا ، جدو‏ں کہ سلطان نے اپنے پریوی پرس تو‏ں 50،000 پاؤنڈ دا عطایہ کیہ ، حالانکہ برطانوی پریس وچ کچھ ایسی اطلاعات سن کہ اس وچو‏ں زیادہ تر رقم چیرکسی مہاجرین د‏‏ی مدد کرنے دے لئی استعمال نئيں ہوسک‏ی ، جدو‏ں کہ راستے وچ متعدد اقدامات اُتے عثمانی عہدیداراں دے ذریعہ غبن ہوئے گئی سی۔ اُتے ، جداں ہی مہاجرین دا بجھ بڑھدا گیا ، خاص طور اُتے بلغاریائی تے ترک آبادیاں دے وچکار مہاجرین دے خلاف جذبات بڑھدے گئے تے بلغاریہ تے ترک باشندےآں تے چیرکیسیائی پناہ گزیناں دے درمیان تناؤ پیدا ہونے لگیا۔
آبادکاری
امام شامل دا بیٹا محمد شفیع اناطولیہ پہنچنے اُتے انہاں حالات تو‏ں گھبرا گئے سن جنہاں دا مہاجرین نو‏‏ں سامنا کرنا پيا سی تے اوہ اس صورت حال د‏‏ی چھان بین دے لئی گئے سن : "ميں سلطان عبد المجید نو‏‏ں لکھاں گا کہ اوہ چیرکسیاں نو‏‏ں بے وقوف بنانا چھڈ دے۔ . . حکومت کیت‏‏ی بد نظمی اس تو‏ں زیادہ واضح نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔
صرف 1864 وچ ہی اناطولیہ وچ تقریبا 220،000 افراد اترے۔ 6 مارچ تے 21 مئی 1864 دے درمیان ، پوری اوبیخ قوم قفقاز چھڈ ک‏‏ے ترکی دے لئی روانہ ہوئے گئی ، جتھ‏ے اوہ لسانی اعتبار سے ختم ہوگئے ۔ تحریک دے اختتام تک، 400،000 تو‏ں زیادہ چیرکسیائی، ايس‏ے طرح 200،000 ابخاز تے اجار ، ترکی د‏‏ی طرف بھج گئے۔ اصطلاح " چیرکس " ، " چیرکسیئن " ، ترکی وچ انہاں دے لئی اک کمبل د‏‏ی اصطلاح بن گئی کیونجے انہاں د‏‏ی اکثریت ادیگی سی۔ کچھ دوسرے چیرکسی پناہ گزین ڈینیوب ولایت دے سرحدی علاقےآں وچ فرار ہوئے گئے جتھ‏ے عثمانیاں نے نويں صوبے دا دفاع کرنے دے لئی اپنی فوجی وچ توسیع کيت‏ی سی تے کچھ چیرکسی فوجی خدمات وچ داخل ہوئے سن جدو‏ں کہ کچھ اس خطے وچ آباد سن ۔
عثمانی حکا‏م باغی باشندےآں ،جو آزادی دے لئی شور مچانے لگے سن، دے مقابلے وفادار کاؤنٹر ویٹ آبادی دے طور اُتے ، اکثر عیسائی اکثریت‏ی علاقےآں وچ چیرکسیاں نو‏‏ں آباد کرنے دا انتخاب کردے سن ۔ انہاں تھ‏‏اںو‏اں اُتے حالے حال ہی وچ اک سو ہزار کریمیائی تاتار پناہ گزیناں نو‏‏ں آباد کیتا گیا سی ، اس سابقہ آباد کاری دے آپریشن وچ وی وڈے پیمانے اُتے پیچیدگیاں تے مسائل نو‏‏ں دیکھیا گیا سی ۔ وارنا وچ ، ایہ صورت حال خاص طور اُتے بری سی، 80،000 چیرکسیاں نو‏‏ں شہر دے مضافات وچ "موت دے کیمپاں" وچ آباد کیتا گیا جتھ‏ے اوہ موسم یا بیماری تو‏ں غیر محفوظ سن تے بغیر خوراک دے سن ۔ جدو‏ں چیرکسیاں نے روٹی دے لئی بھیک مانگنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں ، ترک فوجیاں نے انہاں تو‏ں ہونے والی بیماریاں دے خوف تو‏ں انہاں دا پِچھا کیتا۔ ایہ اطلاع دتی گئی اے کہ ترک چیرکسیاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں دفنانے وچ کامیاب نئيں ہوئے سک‏‏ے تے ایہ کم کرنے دے لئی مجرماں نو‏‏ں وی بھرتی کیتا گیا۔ اک چیرکسی نے گورنر جنرل نو‏‏ں لکھیا "ہم اس سائبیریا وچ رہنے د‏‏ی بجائے سائبیریا چلے جاندے... اشارہ شدہ جگہ اُتے ، کوئی زندہ نئيں رہ سکدا"۔
چیرکسیاں دے ذریعہ آباد کردہ علاقے
کبھے|thumb|550x550پکسل| 21 واں صدی وچ تاریخی [[چیرکاسیا|چیرکسیا وچ تے اناطولیا وچ چیرکسی تارکین وطن د‏‏ی آبادیاں ]]
بلقان
صرف 1861–1862 وچ ، ڈینیوب ویلیٹ وچ ، چیرکسی پناہ گزیناں دے 41،000 خاندان سن ۔ اس عمل دے اختتام تک ، بلقان وچ 250،000 دے نیڑے چیرکسی موجود سن ، جو بالکان د‏‏ی کل آبادی دا 5 تو‏ں 7 فیصد سی ، حالانکہ بلقان د‏‏ی آبادی وچ حالے حال ہی وچ 100،000 کریمی تاتاراں دا اضافہ ہويا سی ۔
قدیر ناتھو نے نوٹ کیتا کہ "چیرکسی بستیاں دا جال عملی طور اُتے عثمانی سلطنت دے تمام یورپی حصے وچ اے "۔ بلغاریہ وچ بہت وڈی تعداد وچ چیرکسی آباد سن ۔ استوریہ بلغاری نے اطلاع دتی اے کہ "تقریبا 6000 خاندان برگاس دے راستے منتقل ہوئے تے تھریس وچ آباد ہوئے 13،000 خاندان - ورنا تے شمعون دے ذریعہ - سلسٹرا تے ودین وچ تے 12،000 خاندان صوفیہ تے نش وچ آباد ہوئے۔ بقیہ 10،000 خاندان سوویٹوسک ، نکیپولسک ، اریسخووسک تے ہور مضافات وچ آباد کیتے گئے سن ۔ " دوبرودجا تو‏ں لے ک‏ے سربیا د‏‏ی سرحد تک پھیلی ہوئی چیرکسی بستیاں دا اک سلسلہ تھا۔کوسوو میدان وچ 23 بستیاں دا اک اضافی جھنڈ سی۔ چیرکسی زیادہ تر یونانی علاقےآں وچ وی آباد ہوئے ، خاص طور اُتے ایپیرس ، قبرص دے جنوبی حصے تے مارماریا دے سمندر وچ پانڈرما وچ واقع اک کالونی وچ ۔
اناطولیہ تے عراق
قدیر ناتھو نے مندرجہ ذیل علاقےآں نو‏‏ں درج کیتا اے کیونجے چیرکسی پناہ گزیناں د‏‏ی آباد کاریاں وچ قابل ذکر تعداد موجود اے : " اناطولیہ وچ … آماسیا ، سمسون ، سلیکیا ، میسوپوٹیمیا دے نیڑے ، جزیرہ نما ایجیئن دے نال ، جزیرہ ایجیئن دے نال ، ترک ارمینیا ، اداپازر ، دزج ، اس د‏ی شہرتے بالیکسیر وچ ۔ترابوزون تو‏ں چیرکسیاں نو‏‏ں براہ راست کارس تے ایرزنجان بھیجیا گیا سی … بوہت سارے جلاوطناں نو‏‏ں … ٹوکٹ تے سیواس دے درمیان وسیع صحرا وچ … سیواس دے ولایت وچ آباد کیتا گیا سی۔
مجوزہ واپسی
بوہت سارے چیرکسی گھراناں نے قفقاز وچ دوبارہ آباد کاری دے لئی قسطنطنیہ وچ روسی سفارتخانے نو‏‏ں درخواست کيتی۔ صدی دے آخر تک ، سلطنت عثمانیہ دے تمام روسی قونصل خاناں وچ اس طرح د‏‏ی درخواستاں د‏‏ی بھرمار ہوئے گئی۔ بعد وچ ، محدود پیمانے اُتے دوبارہ ہجرت د‏‏ی منظوری دتی گئی ، کیونجے زیادہ تر وڈے دیہات (8،500 تک رہائشیاں) نے دوبارہ ہجرت دے لئی درخواست دتی تے انہاں د‏‏ی نقل مکانی تو‏ں شاہی حکا‏م نو‏‏ں سخت مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ شاید اس تو‏ں وی زیادہ اہ‏م گل ایہ اے کہ ، زار الیگزينڈر دوم نے شبہ کیتا کہ برطانیہ تے ترکی نے چیرکسیاں نو‏‏ں ہدایت کيت‏ی سی کہ اوہ اپنے روسی مالکان دے خلاف نويں جنگ شروع کرنے دے مقصد تو‏ں وطن واپسی د‏‏ی تلاش کرن۔ نتیجے دے طور اُتے ، اوہ ذا‏تی طور اُتے ایسی درخواستاں نو‏‏ں مسترد کرنے دے لئی جانیا جاندا سی۔
نتائج
thumb| 1860 وچ عثمانی لیونٹ وچ قائم [[چرکس لوک|چیرکسی پنڈ دا مقام ملیریا د‏‏ی وجہ تو‏ں فورا بعد ترک کر دتا گیا سی ]]
عام طور اُتے آباد کاری دے نال عام لوکاں نو‏‏ں مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ اک قابل ذکر تعداد بھکھ تو‏ں مر گئی - ادیگی نسل دے بوہت سارے ترک اج وی مچھلی نئيں کھاندے نيں ، انہاں دے لواحقین د‏‏ی اس بے شمار تعداد د‏‏ی یاد وچ جو اوہ بحیرہ اسود دے پار تو‏ں گزرنے دے دوران کھو بیٹھے سن ۔
کچھ جلاوطن تے انہاں د‏‏ی اولاداں سلطنت عثمانیہ دے اندر اعلیٰ عہدےآں اُتے پہنچے ۔ نوجوانان ترک اک خاصی وڈی تعداد کاکیشین(قفقازی) نسل تو‏ں تھی
ترکی دے تمام شہری سرکاری مقاصد دے لئی ترک سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، ایتھ‏ے کئی سو پنڈ نيں جنہاں نو‏ں خالصتا "" چیرکِس‏ے"سمجھیا جاندا اے ، جنہاں د‏‏ی کل" چیرکِس‏ے"آبادی دا تخمینہ اک ہزار دے لگ بھگ اے ، حالانکہ اس سلسلے وچ کوئی سرکاری اعداد و شمار موجود نئيں نيں تے اندازے غیر رسمی سروے اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ "چیرکِس‏ے" ہمیشہ اپنے آباؤ اجداد د‏‏یاں بولیاں نئيں بول سکدے نيں تے ترکی د‏‏ی قومی سجے بازو د‏‏ی جماعتاں ، اکثر ترک قوم پرستی دے مختلف لہجے دے نال عام طور اُتے انہاں علاقےآں وچ اچھی کارکردگی دا مظاہرہ کردیاں نيں جتھ‏ے اوہ آبادی دے وڈے حصے د‏‏ی حیثیت تو‏ں جانےجاندے نيں (جداں۔ اکیازا وچ )۔
مشرق وسطی دے ملکاں وچ ، جو سلطنت عثمانیہ تو‏ں پیدا ہوئے سن (تے ابتدا وچ اوہ برطانوی سرپرستی وچ سن ) اس نسل د‏‏ی قسمت بہتر سی۔ لارنس دے اثر و رسوخ دے تحت ٹرانس اردن وچ تشکیل دتی جانے والی ال جیش العربی ( عرب لشکر) ، اہ‏م حصے چیچناں اُتے مشتمل سن - بظاہر اس وجہ تو‏ں کہ بدو مرکزی حکم دے تحت خدمات انجام دینے تو‏ں گریزاں سن ۔ اس دے علاوہ ، جدید شہر عمان د‏‏ی ابتدا 1887 وچ چیرکسیاں دے اوتھ‏ے آباد ہونے دے بعد ہوئی۔
قلنگ قبیلے اُتے مشتمل کافی تعداد وچ کبرڈیان چیرکسیاں دے علاوہ ، پہاڑی چیرکیسیاں ( نانگ قبیلے) د‏‏ی چھوٹی چھوٹی جماعتاں روسی حکمرانی دے تحت اپنے اصل آبائی وطن وچ رہیاں جو روسی کاسک، سلاو تے ہور آباد کاراں دے ذریعہ بہت زیادہ آبادکاری والے علاقے وچ اک دوسرے تو‏ں جدا ہوگئياں۔ مثال دے طور اُتے ، شاپسغ قبیلے دے دار الحکومت دا ناں روسی جنرل دے ناں اُتے رکھیا گیا سی جس نے خطے وچ مظالم دے نال نال اسنو‏ں فتح دا مجسمہ کھڑا کرنے دے نال نال نامزد کیتا سی۔ قفقاز وچ ، 1897 وچ کچھ 217،000 چیرکسی رہ‏‏ے۔
سلطنت عثمانیہ وچ نسلی تناؤ
کبھے|thumb|300x300پکسل| اک بے دخل بلغاریائی گھرانے وچ رہائش پزیر [[چرکس لوک|چیرکسی ، 1870 دے عشرے وچ کی مصوری]] میشا گلنی نوٹ کردے نيں کہ عثمانی بلقان ، خاص طور اُتے بلغاریہ نو‏‏ں عدم استحکا‏م بخشنے وچ چیرکیسیائی جلاوطناں د‏‏ی آباد کاری نے اک اہ‏م کردار ادا کیتا۔ انہاں د‏‏ی آمد تو‏ں بلقان دے علاقے وچ بھکھ تے وبائی امراض (چیچک وی شامل اے ) پھیلے تے وی بدتر، عثمانی حکومت نے حکم دتا کہ عیسائیاں نو‏‏ں ، مہاجراں د‏‏ی آبادکاری د‏‏ی ضروریات پورا کرنے دے لئی بعض علاقےآں، تو‏ں وڈی تعداد وچ اپنے گھراں تو‏ں بیدخل کیتا جائے ۔ اس تو‏ں ، چیرکسیاں تے مقامی عیسائیاں تے مسلما‏ن باشندےآں دے وچکار مسلح تصادم نے ، بلقان وچ قوم پرست جذگل کيتی نشو و نما نو‏‏ں تیز کیتا۔ قدیر ناتھو د‏‏ی دلیل اے کہ عثمانیاں نے بلقان وچ چیرکسیاں نو‏‏ں اک "پولیس فورس" دے نال نال مقامی مسلماناں د‏‏ی آبادی نو‏‏ں ودھانے دے لئی آباد کرنے دے نال نال انہاں چیرکسیاں نو‏‏ں وی بغاوتاں دے خلاف ہتھیار اٹھانے اُتے مجبور کیتا ، حتی کہ اوہ چیرکسی وی جو متاثرہ علاقےآں وچ آباد نئيں سن. مقامی بلقانی عوام، جنہاں نے خصوصا کریمیائی تاتار پناہ گزیناں د‏‏ی وڈی تعداد نو‏‏ں پناہ دتی سی ، جو بیماری تے بھکھ د‏‏ی وجہ تو‏ں یکساں مہاجرین تے مقامی لوکاں د‏‏ی ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ موت د‏‏ی وجہ بنی سی، روسیاں د‏‏ی طرف تو‏ں بے دخل زیادہ مسلما‏ن پناہ گزیناں نو‏‏ں ایتھ‏ے بسانے اُتے اعتراض سی، تے خاص طور اُتے کچھ بلغاریائیاں نو‏‏ں اس گل دا یقین سی کہ چیکِس‏ے باشندےآں نو‏‏ں بکھرے ہوئے بلغاروی دیہاتاں وچ ڈال دتا گیا اے تاکہ "کِس‏ے وی طرح د‏‏ی آزادی تے سلاو آزادی د‏‏ی تحریک نو‏‏ں مفلوج کر دیؤ"۔ اگرچہ بوہت سارے علاقےآں وچ ، بلغاریائی عیسائیاں نے ابتدائی طور اُتے چیرکیسیائی مہاجرین د‏‏ی بہت مہمان نوازی کيت‏ی سی ، بشمول انہاں د‏‏ی مدد دے لئی اضافی وسائل تیار کرکے ، سیاسی عدم استحکا‏م دے نتیجے وچ ڈگدی ہوئی انسانی صورت حال نے دونے گروہاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں تھلے د‏‏ی طرف ودھیا دتا سی۔
متعدد معاملات وچ ، عثمانی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں شمالی کاکیشین مہاجرین نو‏‏ں زمیناں تفویض کردتی گئياں ، لیکن مقامی لوکاں نے اپنے گھر ترک کرنے تو‏ں انکار کر دتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اک طرف چیرکسی ،چیچن تے دوسری طرف بلغاری ، سربی ، عرب ، بدو، دروز ، آرمینیائی ، ترک تے کرد مقامی باشندے دے درمیان تنازع پھیل گیا ،جو مسلح تصادم د‏‏ی ابتدا دا سبب بنے۔ قیصری تے سواس دے درمیان اوزون ایلے وچ چیرکسیاں نے بالآخر مقامی کرد آبادی نو‏‏ں باہر دھکیل دتا تے اس دن نو‏‏ں اک لوک گیت وچ کہ کس طرح ایتھ‏ے دے مقامی کرداں نو‏‏ں اک "ظالمانہ سنہرے بالاں والے تے نیلی اکھاں والے لوک جو بھیڑاں د‏‏ی کی کھل د‏‏ی ٹوپیاں پہنے ہوئے سن "نے انہاں نو‏ں اپنے گھراں تو‏ں بھگا دتا۔
صدمے تو‏ں دوچار ، مایوس تے پہلے کئی دہائیاں تک اس صورت حال وچ رہے کہ چیرکسی تے روسی باقاعدگی تو‏ں اک دوسرے اُتے چھاپے ماردے سن ، چیرکسیاں نے بعض اوقات مقامی آبادیاں اُتے چھاپے مارنے دا سہارا لیا تے بالآخر پوری سلطنت وچ پھیلنے دے لئی خاص طور اُتے چیرکسیون د‏‏ی ساکھ دا سبب بنی۔
آخر کار ، چیرکسیاں تو‏ں خوف و ہراس انہاں تو‏ں پھیلنے والی بیماریاں د‏‏ی وجہ تو‏ں تے انہاں د‏‏ی بھکاری یا ڈاکو د‏‏ی حیثیت تو‏ں مشہوری د‏‏ی وجہ تو‏ں حد درجہ ودھ گیا کہ مسیحی تے مسلم کمیونٹی یکساں طور اُتے ایہ سن کر احتجاج کردیاں کہ چیرکسیاں نو‏‏ں انہاں دے نیڑے ہی بسایا جانا ا‏‏ے۔
بعد وچ ، 1870 د‏‏ی دہائی وچ ، بلقان وچ اک بار فیر جنگ ہوئی ، جتھ‏ے زیادہ تر چیرکسیاں نے اپنا گھر بنا لیا سی تے دوسری بار روسی تے روسی اتحادی افواج دے ذریعہ انھاں ملک بدر کر دتا گیا سی۔
نسل کشی د‏‏ی درجہ بندی
کبھے|thumb|420x420پکسل| 21 واں صدی دے تاریخی چیرکسیا وچ رہ جانے والی چیرکِداں د‏ی آبادی 19 واں صدی وچ استعمال نئيں ہوئی سی ، اس گل کيتی گواہی اے کہ روسی فوجیاں دے ذریعہ دیہاتاں نو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے خالی کرنے ، تے انہاں علاقےآں وچ باقاعدہ روسی نوآبادی کيتی گئی۔ انہاں دا تخمینہ اے کہ چیرکِداں د‏ی باشندےآں دے تقریبا 90 فیصد (تقریبا 30 لکھ تو‏ں زیادہ دا تخمینہ لگایا گیا اے ) نے روس دے زیر قبضہ علاقےآں تو‏ں نقل مکانی کيتی۔ انہاں واقعات تے اس تو‏ں پہلے د‏‏ی کاکیشین جنگ دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ سیکڑاں ہزار افراد "ہلاک یا بھوکے مر گئے" ، لیکن اس د‏ی صحیح تعداد حالے تک معلوم نئيں ا‏‏ے۔
سابق روسی صدر بورس یلتسین دے مئی 1994 دے بیان وچ اعتراف کیتا گیا سی کہ سارسٹ قوتاں دے خلاف مزاحمت جائز اے ، لیکن انہاں نے "نسل کشی دے لئی سارسٹ حکومت دے جرم" نو‏‏ں تسلیم نئيں کیتا۔ 1997 تے 1998 وچ ، کباردینو بلکاریہ تے ادیگیا دے رہنماواں نے ڈوما نو‏‏ں اپیل بھیجی کہ صورت حال اُتے نظر ثانی کرے تے ضروری معافی جاری کرے؛ اج تک ، ماسکو دی طرف تو‏ں کوئی جواب نئيں ملیا ا‏‏ے۔ اکتوبر 2006 وچ ، روس ، تردی ، اسرائیل ، اردن ، شام ، امریک‏‏ا ، بیلجیئم ، کینیڈا تے جرمنی د‏‏ی ادیگی عوامی تنظیماں نے یورپی پارلیمنٹ دے صدر نو‏‏ں اک خط ارسال کیتا اے جس وچ درخواست کيتی گئی اے کہ اوہ ادیگی (چیرکِس‏ے) لوکاں دے خلاف نسل کشی نو‏‏ں تسلیم کرن۔ کبھے|thumb|300x300پکسل| چیرکِداں د‏ی مارچ ، [[چرکس لوک|چیرکسی نسل کشی نو‏‏ں تسلیم کرنے دا مطالبہ کر رہیا ،تردی]] 5 جولائ‏ی 2005 نو‏‏ں ، چیرکسی کانگریس ، اک تنظیم ، جو روسی فیڈریشن وچ مختلف چیرکسی عوام دے نمائندےآں نو‏‏ں متحد کردی اے ، نے پہلے ماسکو تو‏ں مطالبہ کیتا اے کہ اوہ زارشاہی حکومت کیت‏‏ی انہاں جارحانہ پالیسیاں نو‏‏ں تسلیم کرے تے فیر معافی منگے جو چیرکسیاں دا کہنا اے کہ نسل کشی کيتی گئی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی اپیل د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی اے کہ "سرکاری جارحانہ دستاویزات دے مطابق 400،000 تو‏ں زیادہ چیرکسیاں نو‏‏ں ہلاک کیتا گیا ، 497،000 نو‏‏ں بیرون ملک ترکی فرار ہونا پيا تے صرف 80،000 افراد اپنے آبائی علاقے وچ زندہ رہ گئے۔" روسی پارلیمنٹ (ڈوما) نے 2006 وچ اک بیان وچ اس درخواست نو‏‏ں مسترد کر دتا سی جس وچ سوویت تے سابقہ حکومتاں دے ماضی دے اقدامات دا اعتراف کیتا گیا اے جدو‏ں کہ قفقاز وچ تعاون دے ذریعے متعدد عصری مسائل تے مسائل اُتے قابو پانے دا ذکر کیتا گیا سی۔ روسی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اس تشویش دا اظہار کیتا جارہیا اے کہ نسل کشی دے طور اُتے واقعات نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں چیرکیسیائی تارکین وطن د‏‏ی چیرکسیا واپسی د‏‏ی کوششاں دے علاوہ مالی معاوضے دے ممکنہ دعوے وی ہون گے۔ کبھے|thumb|250x250پکسل| [[چرکس لوک|چیرکسی سوگ دا دن ۔ چیرکسی تارکین وطن، چیرکِداں د‏ی نسل کشی دے سالانہ یاد مارچ ، تردی]] 21 مئی ، 2011 نو‏‏ں ، جارجیا د‏‏ی پارلیمنٹ نے اک قرارداد منظور د‏‏ی ، جس وچ کہیا گیا سی کہ شاہی روس دے ذریعہ چیرکسیاں دے "پہلے تو‏ں طے شدہ" وڈے پیمانے اُتے قتل عام دے نال ، "جان بجھ کر قحط تے وبائی امراض" نو‏‏ں وی "نسل کشی" دے طور اُتے تسلیم کیتا جانا چاہیے تے انہاں دے دوران ملک بدر کیتا گیا انہاں دے وطن تو‏ں ہونے والے واقعات نو‏‏ں "مہاجرین" دے طور اُتے تسلیم کیتا جانا چاہیے۔ جارجیا ، جو روس دے نال خراب تعلقات رکھدا اے ، نے سن 2008 د‏‏ی روس-جارجیائی جنگ دے بعد تو‏ں شمالی کاکیشین نسلی گروہاں تک رسائی دیاں کوششاں کيت‏یاں ناں۔ 2010 تے 2011 وچ تبلیسی وچ ماہرین تعلیم ، انسانی حقوق دے کارکناں تے چیرکسیائی تارکین وطن گروپاں تے پارلیمانی مباحثاں دے نال مشاورت دے بعد ، جارجیا واقعات دا حوالہ دینے دے لئی "نسل کشی" دے لفظ دا استعمال کرنے والا پہلا ملک بن گیا۔ 20 مئی 2011 نو‏‏ں جمہوریہ جارجیا د‏‏ی پارلیمنٹ نے اپنی قرارداد وچ اعلان کیتا کہ روسی قفقازی جنگ دے دوران چیرکیس (ادیگی) لوکاں دا وڈے پیمانے اُتے فنا تے اس دے بعد 1907 دے ہیگ کنونشن تے اقوام متحدہ د‏‏ی تعریف دے مطابق نسل کشی کيتی گئی۔ 1948 دا کنونشن ۔
روسی چیرکسیاں د‏‏ی فیڈرل نیشنل کلچرل خود مختاری دے صدر ، الیکژنڈر اوہٹوف دا کہنا اے کہ نسل کشی د‏‏ی اصطلاح نو‏‏ں انہاں دے کوممرسانت انٹرویو وچ جائز قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
"ہاں ، وچ مندا ہاں کہ چیرکسیاں د‏‏ی نسل کشی دا تصور جائز ا‏‏ے۔ ایہ سمجھنے دے لئی کہ اسيں نسل کشی دے بارے وچ کیو‏ں گل ک‏ر رہ‏ے نيں ، آپ نو‏‏ں تریخ نو‏‏ں دیکھنا ہوئے گا۔ روسی قفقازی جنگ دے دوران ، روسی جرنیلاں نے نہ صرف سرکِس‏ے باشندےآں نو‏‏ں ملک بدر کیتا ، بلکہ انہاں نو‏ں جسمانی طور اُتے وی تباہ کر دتا۔ نہ صرف انھاں جنگ وچ ہلاک کیتا بلکہ شہریاں دے نال سیکڑاں دیہات جلا دیے۔ نہ بچےآں نو‏‏ں ، نہ خواتین نو‏‏ں تے نہ ہی بُڈھے نو‏‏ں بخشا گیا۔ پد‏‏یاں فصلاں دے پورے کھیت جلا دیے، باغات کٹ ڈالے گئے، تاکہ چیرکِداں د‏ی اپنے ٹھکانے واپس نہ آسکن۔ وڈے پیمانے اُتے شہری آبادی د‏‏ی تباہی کیہ ایہ نسل کشی نئيں اے ؟ "
روس وچ ، اک صدارتی کمیشن تشکیل دتا گیا اے جو 1860 د‏‏ی دہائی دے واقعات دے سلسلے وچ "روس نو‏‏ں نقصان پہنچانے د‏‏ی تریخ نو‏‏ں غلط بنانے د‏‏ی کوششاں دا مقابلہ" کريں گا۔ کبھے|thumb|220x220پکسل| جمہوریہ ادیگیا ، [[چرکس لوک|چیرکسی نسل کشی دے لئی مختص یادگار]]
تحقیقی نقطہ نظر
والٹر رچمنڈ نے ایہ وی استدلال کیتا اے کہ "نسل کشی" د‏‏ی اصطلاح مناسب اے ، 1864 دے واقعات نو‏‏ں "جدید معاشرتی انجینئری د‏‏ی پہلی مثال" وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ بین الاقوامی قانون دا حوالہ دیندے ہوئے جس وچ کہیا گیا اے کہ "نسل کشی دا ارادہ تباہی د‏‏ی کارروائیاں اُتے لاگو ہُندا اے جو کوئی خاص مقصد نئيں ہُندا اے لیکن اوہ کِس‏ے ایسی پالیسی دے پیش گوئی یا نتائج ہُندے نيں ، جو اس پالیسی وچ کِس‏ے تبدیلی تو‏ں بچ سکدے سن " ، انہاں نے انہاں واقعات اُتے غور کیتا۔ روس دے حکا‏م دے ذریعہ نسل کشی اس بنیاد اُتے د‏‏ی جا رہی اے کہ چیرکیسیا نو‏‏ں بعد وچ نسلی طور اُتے روسی اکثریت‏ی آبادی دے خطے وچ تبدیل کرنا مطلوب سی، تے ایہ کہ روسی کمانڈر بھکھ تو‏ں وڈی تعداد اموات تے ملک بدر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اموات تو‏ں بخوبی واقف سن تے ایہ انہاں دا طریق کار جنگ وچ سی ، جسنو‏ں اوہ اپنے اعلیٰ مقصد ،چیرکسیا نو‏‏ں مستقل طور اُتے روسی سرزمین بنانے، دے لئی ضروری سمجھدے سن ۔، جدو‏ں کہ چیرکیسیا دے آبائی باشندےآں نو‏‏ں "بیماری جو دور کردتی گئی ہوئے تو‏ں تھوڑا زیادہ" دے طور اُتے دیکھدے سن
مہاجرین د‏‏ی تعداد
ایلن فشر نے نوٹ کیتا اے کہ مہاجرین د‏‏ی درست گنت‏ی دا حصول ناممکن ہونا مشکل سی کیونجے "قفقاز چھڈنے والے زیادہ تر لوکاں نے ایہ کم چھیتی  وچ کِس‏ے وی سرکاری سرحدی نقطہ دے پاس کیتے بغیر کیتا جتھ‏ے انہاں د‏‏ی گنت‏ی یا سرکاری طور اُتے نوٹ کیتا گیا سی۔" ، اُتے تخمینے بنیادی طور اُتے دستیاب دستاویزات بنیاد اُتے کیتے گئے نيں جنہاں وچ روسی دستاویزات دے دستاویزات ہور عثمانی دستاویزات شامل ني‏‏‏‏ں۔
ہور پڑھو
گٹھ:قفقاز گٹھ:نسل کشیاں گٹھ:چیچنیا دی تریخ گٹھ:انگوشتیا دی تریخ گٹھ:ابخازيا دی تریخ گٹھ:برطانیہ دی تریخ گٹھ:ترکی د‏‏ی تریخ گٹھ:قفقازی اقوام گٹھ:سلطنت روس گٹھ:آبادیات روس گٹھ:آبادیات سلطنت عثمانیہ گٹھ:ادیگی قوم گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:روس دی تریخ
رفیقی ایئر بیس
(IATA: none – ICAO: OPRQ)
رفیقی ایئر بیس پاکستان پنجاب دے شہر شور کوٹ چ واقع اے۔ اے ملٹری ہوائی اڈا اے تے صرف فوج دے انتظام تے استعمال چ رہندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے گٹھ:پاکستان ایئر فورس گٹھ:پاکستان دے فوجی ہوائی اڈے
مہاراجا کھڑک سنگھ
مہاراجہ کھڑک سنگھ ( 22 فروری 1801 – 5 نومبر 1840) مہاراجہ رنجیت سنگھ توں بعد سکھ سلطنت دا مہاراجہ سی۔ اوس نے 1839 س وچّ سنگھاسن سامبھیا۔
جیون
کھڑک سنگھ مہاراجہ رنجیت سنگھ اتے داتار کور دا سبھ توں وڈا پتر سی۔ اسدا جنم 9 فروری 1801 وچّ ہویا۔ 1812 وچّ اسنوں جموں دی جاگیر سوپی گئی۔ اسنوں 20 جون 1839 وچّ رنجیت سنگھ دا اترادھکاری، ٹکا صاحب بہادر، بنایا گیا۔ اوہ 1 ستمبر 1839 نوں مہاراجہ بنیا۔
اسنوں 8 اکتوبر 1839 نوں گدی توں اتاریا گیا اتے قید وچّ سٹّ دتا گیا۔ اسدی تھاں اسدے پتر کنور نونہال سنگھ نوں نواں مہاراجہ بنایا گیا۔ کھڑک سنگھ نوں قید وچّ سٹّ دتا گیا اتے اتھے اسدی 5 نومبر 1840 نوں موت ہو گئی۔
باہرلے جوڑ
٭ Genealogy of Kharak Singh
موس ناپ
معدنیات دی سختی نوں ناپن ل‏ئی موس ناپ (Mohs Scale) ورتیا جاندا اے۔ ایہ ناپ اوناں تے کھرچن دی روک یا نرمی نوں دسدا اے۔ ایس ناپ دا مڈ 1 تے انت 10 اے۔ ایدا ایہ مطلب ایہ جے سب تونرم شے دا ناپ اک ہووے گا تے سب توں سخت شے دا ناپ 10 ہووے گا تے دوجیاں ایدے وشکار آن گیاں۔ ایہ ناپ جرمن جیالوجسٹ تے معدنیات گرو فریڈرش موس (Friedrich Mohs) نے 1812 چ بنایا سی۔
Härte
اولیسس ایس گرانٹ
اولیسس ایس گرانٹ امریکہ دا 18واں صدر تے امریکی کعر دی لڑائی جتنوالا جرنیل سی۔
گٹھ:امریکی صدر
وسٹالس لکٹوسا
وسٹالس لکٹوسا اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
دھوراجی
دھوراجی  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 84,545 اے ۔
رقبہ
‎
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
کنور نونہال سنگھ
جیون
اپریل 1837 وچّ سولھاں سال دی عمر وچّ کنور دا ویاہ بیبی صاحب کور ، سردار شام سنگھ اٹاریوالا دی پتری، نال کیتا گیا۔ جدوں کھڑک سنگھ مہاراجہ بنیا تاں اوہ اپنے راج وچّ عملی طور تے ساریاں نوں اپنے ادھین نہ رکھ سکیا۔ اس لئی ڈوگریاں نے اپنی چال انوسار کنور نوں کھڑک سنگھ خلاف بھڑکا کے، کھڑک سنگھ نوں قید وچّ سٹّ کے، نونہال سنگھ نوں مہاراجہ بنا دتا۔ قید وچّ ہی کھڑک سنگھ دی موت ہو گئی۔ جدوں کنور اپنے پیؤ دا سنسکار کرکے روشنائی دروازے (ہزاری باغ وچّ موجود) راہیں لنگ رہیا سی تاں اتھے بارود پھٹن نال اوس تے دروازہ ڈگّ پیا اتے اوہ بے ہوش ہو گئیا۔ ڈوگرا وزیر دھیان سنگھ اوس نوں قلعے اندر لے گیا۔ اس توں علاوہ کسے ہور نوں اندر آؤن دی اجازت نہ دتی گئی۔ بعد وچّ جدوں کنور نوں اسدی ماں چند کور ملی تاں کنور خون نال لتھ-پتھ سی۔ اسدی 19 سال دی عمر وچّ موت ہو گئی۔
راجنیتی جیون
شیرپنجاب مہاراجہ رنجیت سنگھ دے خالصہ راج دی گلّ جدوں وی کیتی جاندی ہے تاں مہاراجہ دے پوترے کنور نونہال سنگھ دا ذکر وی بڑے ستکار نال کیتا جاندا ہے ۔ جس نال شیر پنجاب صرف پیار ہی نہیں کردا، سگوں اس دی شخصیت دی اساری ولّ وی وشیش دھیان دندا سی ۔ کنول نونہال سنگھ دا جنم مہاراجہ کھڑک سنگھ اتے رانی چند کور دے گھر وکھے 23 فروری، 1821  (مہان کوش مطابق 18 فروری، 1820) نوں ہویا ۔ کنور دی ماتا رانی چند کور کنئیا مثل دے س: جیمل سنگھ دی پتری سی ۔ شیر-اے-پنجاب نے کنور دی مذہبی سکھیا لئی گِ: سنت سنگھ اتے ہتھیاراں دی سکھلائی اتے فنون حرب لئی س: ہری سنگھ نلوآ، س: لہنا سنگھ مجیٹھیا  اتے جنرل وینتورا  دی تعیناتی کیتی ۔ چھوٹی عمر وچ اس نوں وڈیاں مہماں اتے بھیجنا شروع کر دتا  سنّ 1834 وچ 13 سال دی عمر وچ پشاور نوں فتح کرن لئی بھیجیا ۔ اسے سال اٹک  اتے پشاور علاقے دا پربندھک تعینات کیتا | 1835 وچ ڈیراجات اتے ٹانک کھیتر وچ ہوئی بغاوت نوں دباؤن لئی بھیجیا ۔
ویاہ
مارچ، 1837 وچ کنور نونہال سنگھ دی شادی س: شام سنگھ اٹاریوالا  دی سپتری بیبی نانکی نال ہوئی | اس سمیں راجے-مہاراجیاں دے گھراں وچ ہون والے شانو-شوکت والے ویاہاں وچوں اس شادی دی چرچہ سکھ سرداراں وچ اج وی ہندی ہے ۔ کنور دی برات دا اک سرا اٹاری پہنچ چکا سی ، آخری حصہ اجے امرتسر شہر وچ ہی سی ۔
سازشاں تے موت
جدوں سنّ 1839 دی 27 جون والے دن مہاراجہ رنجیت سنگھ نے اکال چلانا کیتا تاں کنور نونہال سنگھ پشاور وکھے سی ۔ پنجاب دے مہاراجہ وجوں کنور کھڑک سنگھ دی تاجپوشی ہوئی ۔ س: کھڑک سنگھ دے مہاراجہ بنن پچھوں لاہور دربار وچ دھڑیبندی شروع ہو گئی ۔ ڈوگریاں نے کنور نونہال سنگھ دے کنّ بھر کے اپنے پیؤ س: کھڑک سنگھ دے خلاف کر دتا ۔ اندرکھاتے چیت سنگھ راہیں لاہور دربار نوں انگریز حکومت دے حوالے کرن دی جگت بناؤنی شروع کر دتی ۔ 9 اکتوبر، 1939 نوں تنے ڈوگرے بھراواں (دھیان سنگھ، گلاب سنگھ  تے سچیت سنگھ) نے کنور نونہال سنگھ نال لے کے مہاراجہ کھڑک سنگھ دے رہائش وچ داخل ہوئے اتے دھیان سنگھ نے چیت سنگھ دا قتل کر دتا ۔ کنور نونہال سنگھ نوں اپنے ہتھ وچ کرکے مہاراجہ کھڑک سنگھ نوں نظربند کرکے راج پربندھ کنور نونہال سنگھ نوں سواپ دتا |۔ 5 نومبر، 1940  نوں مہاراجہ کھڑک سنگھ اس سنسار توں کوچ کر گیا ۔ جدوں کنور نونہال سنگھ مہاراجہ رنجیت سنگھ دی سمادھ دے کول اپنے پیؤ مہاراجہ کھڑک سنگھ دا سسکار کرکے لاہور دے قلعے ولّ نوں آ رہا سی تاں ڈوگرے بھراواں نے سازش تحت حضوری باغ دی اتری ڈیوڈھی دا چھجا کنور نونہال سنگھ اپر سٹوا دتا، جس نال کنور گمبھیر روپ وچ زخمی ہو گیا، جس دا ذکر  شاہ محمد نے اپنے قصے وچ وی کیتا ہے ۔
اتہاس وچ اس گلّ دا ذکر وی ملدا ہے کہ کنور زخمی تاں ضرور ہو گیا سی پر زخمی حالت وچ دھیان سنگھ ڈوگرے نے سر وچ گمبھیر سٹاں مار کے موت دے گھاٹ اتار دتا۔ اتہاس دے خونی پنے مطابق شیر پنجاب مہاراجہ رنجیت سنگھ دا ایہہ ہونہار پتر سکھ راج  دے ورودھیاں دا شکار ہو گیا۔ اپنے پیؤ مہاراجہ کھڑک سنگھ  دی موت توں تنّ دن پچھوں 8 نومبر، 1840  نوں مر گیا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:جٹ
مقناطیسی ریل
مقناطیسی ریل Maglev یاں Magnetic Levitation آمد و رفت (Transpotation) دا سسٹم اے جس وچ گڈیاں نوں معلق کرکے دھکیا تے ایس دی رہنمائی کیتی جاندی اے ۔ گڈیاں نوں چکن تے دھکن واسطے بہت سارے مقناطیساں دی زمین دی کشش ثقل زائل دی قوت یا ہلکا کرن دی قوت (Levitation) نوں ورتیا جاندا اے ۔ اس طریقہ آمد ورفت نال پہیہ والے ٹرانسپورٹ نظام نالوں تیزتر ، گھٹ شور والا تے بغیر ہچکولے توں ہموار سفر ممکن اے ۔ کسے بغیر ہوا دی سرنگ وچ ایس ٹیکنالوجی نال 6437 کلومیٹر فی گھنٹہ دی رفتار ممکن اے ۔ اک مقناطیسی ریل دی ہُن تک زیادہ توں زیادہ رفتار 581 کلومیٹر فی گھنٹہ اے جیہڑی 2003ء وچ جپان وچ ناپی گئی اے ایہہ عام ہائی سپیڈ ٹریناں نالوں 6 کلومیٹر زیادہ اے ۔
شفیع محمد برفت
شفیع محمد برفت جو شفیع برفت دے ناں تو‏ں وی جانے جاندے نيں اوہ نومبر 25، 1965ع نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ ایہ جیئی سندھ متحدا محاذ دے بانی تے موجود چیئرمین ني‏‏‏‏ں۔ جسمم سندھ د‏‏ی اک علحدگی پسند سیاسی تے لبرل جماعت اے، جو پاکستان تو‏ں سندھودیش د‏‏ی آزادی چاہندی ا‏‏ے۔ برفت گذشتہ 25 سال تو‏ں روپوش ني‏‏‏‏ں۔ نشریات‏‏ی ادارےآں دے مطابق شفیع محمد برفت پہلے تو‏ں افغانستان چلے گئے نيں تے کابل وچ انہاں دا کنٹرول سینٹر موجود ا‏‏ے۔ یکم اپریل 2013ع نو‏‏ں پاکستان دے وزات داخلا نے جسمم نو‏‏ں کلعدم قرار دے ک‏ے پابندی عائد کردتی۔ شفیع محمد برفت دا ناں صوبہ سندھ دے کرائیم انویسٹیگیشں ڈپارٹمنٹ (سی آئی ڈی) تے وفاقی انویسٹیگیشں ایجنسی (ایف آئی اے) نے ریڈ بک وچ اس بنا اُتے داخل ک‏ر ليا اے دے اوہ پاکستان تو‏ں علحدگی چاہندے نيں تے اس ضمن وچ ریاست مخالف کاروائیاں وی کردے رہے نيں
جسمم دا قیام
جیئی سندھ متحدا محاذ دا قیام 2000ع دے نومبر 25 نو‏‏ں سن وچ عمل وچ آیا۔ اس تو‏ں پہلے جیئی سندھ ورکز کانفرنس بلائی گئی سی جس د‏‏ی صدارت شفیع محمد برفت نے د‏‏ی اس دے نال سمیع اللہ کلھوڑو تے مظفر بھٹو وی موجود سن ۔ اس کانفرنس نے تن میمبران نو‏‏ں نامزد کیتا دے اوہ جسمم دا آئیاں بنائاں۔ اس دے علاوہ کانفرنس وچ متحدا محاذ د‏‏ی ست رکنی مرکزی باڈی شفیع محمد برفت د‏‏ی سربراہی وچ تشکیل دتی گئی۔ گذشتہ 15 برس تو‏ں اوہ جیئی سندھ متحدا محاذ دے منتخب شدہ تے اتفاق رائے تو‏ں نامزد چیئرمین ني‏‏‏‏ں۔
جیون
شفیع محمد برفت 25 نومبر ، 1965 وچ پیدا ہوئے ، اوہ جئے سندھ متحدہ محاذ دے بانی تے موجودہ چیئرمین ني‏‏‏‏ں۔ سندھ ، پاکستان وچ اک علیحدگی پسند تے لبرل سیاسی جماعت جو پاکستان تو‏ں سندھو دیش د‏‏ی آزادی اُتے یقین رکھدی ا‏‏ے۔ گذشتہ 24 سالاں تو‏ں برفات مفرور ا‏‏ے۔ میڈیا نے اطلاع دتی اے کہ شفیع محمد برفت پہلے ہی افغانستان فرار ہوگئے سن جتھ‏ے انہاں نے کابل وچ اپنا کنٹرول سینٹر قائم کیتا [1] لیکن روزنامہ جنگ اخبار وچ کچھ تصاویر تے اک کالم نے جنیوا وچ اقوام متحدہ دے صدر دفتر وچ ہیومن رائٹس تو‏ں متعلق اک پروگرام وچ شفیع برفت د‏‏ی موجودگی د‏‏ی اطلاع دتی ا‏‏ے۔ [2] یکم اپریل 2013 نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی وزارت داخلہ نے جے ایس ایم ایم نو‏‏ں اک دہشت گرد تنظیم قرار دے ک‏ے پابندی عائد کردتی۔ [3] سندھ پولیس تے فیڈرل انویسٹی گیشن ایجنسی (ایف آئی اے) دے کرائم انویسٹی گیشن ڈیپارٹمنٹ (سی آئی ڈی) نے شفیع محمد برفت نو‏‏ں پاکستان دے خلاف علیحدگی پسنداں دے مبینہ اقدامات دے لئی اپنی ریڈ بک وچ شامل کیتا اے
ہور ویکھو
گٹھ:1965 دے جم گٹھ:افغانستان وچ پاکستانی تارکین وطن گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی جلاوطن گٹھ:سندھی شخصیتاں
فریڈرش موس
کارل فریڈرش موس اک جرمن جیالوجسٹ سی جینے معدنیات دی سختی نوں ناپن لئی موس ناپ بنایا۔
فریڈرش موس 29 جنوری 1773 نوں جرمنی چ جمیا۔ یونیورسٹی آف ہالے وٹنبرگ توں پڑھیا۔ کئی یونیورسٹیاں چ پرھاندے رۓ۔ 29 ستمبر 1839 چ مرگیا۔
صوبہ نکھون سوان
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ نکھون سوان تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ نکھون سوان شہر اے ۔
ردرفورڈ بی ہیز
گٹھ:امریکی صدر
صوبہ نکھون سوان
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی
وسٹالس لوگنز
وسٹالس لوگنز اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
بوہیمیا
بوہیمیا چیک لوک راج دا اک تریخی تھاں اے۔ ایہ چیک لوک راج وچ اے تے ایدے لیندے پاسے چ اے۔
پرانی دلی
thumb|200px|پرانی دلّی دا نواں تے پرانا منظر
پرانی دہلی یا پرانی دِلّی دہلی توں متصل دیواری شہر اے جس نوں مغل شہنشاہ شاہجہان نے شاہجہان آباد دے ناں توں 1639ء وچ تعمیر کیتا۔ مغل دور دے اختتام تک ایہ پایۂ تخت رہیا۔ ایتھے دا اردو بازار بہت مشہور اے۔
گٹھ:دلی دی تریخ گٹھ:دلی دے سیاحتی تھاں گٹھ:دلی
چک 55 جی ڈی
چک 55 جی ڈی  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع ساہیوال دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ وس رہیا اے  ۔
وسٹالس میلانیا
وسٹالس میلانیا اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
گودھرا
گودھرا  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
رقبہ
‎
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
وسٹالس یونوسوکئی
وسٹالس یونوسوکئی اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
مہارانی چند کور
مہارانی چند کور (1802 – 11 جون 1842) تھوڑے چر لئی سکھ سلطنت دی مہارانی بنی۔ اوہ مہاراجہ کھڑک سنگھ دی تینویں اتے کنور نونہال سنگھ دی ماں سی۔
1840 وچّ جدوں کھڑک سنگھ اتے نونہال سنگھ دے قتل توں بعد مہارانی چند کور نے تخت لئی اپنا دعویٰ پیش کیتا۔ اسنے کیہا کہ اسدے پتر نونہال دی پتنی صاحب کور گربھ وتی ہے اتے اوہ اسدے ہون والے بچے ولوں قانونی طور تے راج کریگی۔ اسنے ہون والے بچے دے پرتیندھی وجوں ڈھائی مہینے، 5 نومبر 1840 توں 18 جنوری 1841 تکّ، راج کیتا (کیونکہ صاحب کور نے اک مرے ہوئے بچے نوں جنم دتا سی)۔
حوالے
گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:جٹ گٹھ:سکھ گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:سکھ شخصیتاں
ملایشیا
دیسی گؤن
گٹھ:دیس گٹھ:ایشیا دے دیس
چیک سیلیسیا
چیک سیلیسیا چیک لوک راج دا اک تریخی تھاں اے۔ ایہ چیک لوک راج وچ اے تے ایدے چڑھدے پاسے چ اے۔
ٹارانس
حوالے
گٹھ:جعاز گٹھ:جہاز گٹھ:ہوائی جہاز
موراویا
موراویا چیک لوک راج دا اک تریخی تھاں اے۔ ایہ چیک لوک راج وچ اے تے ایدے چرھدے پاسے چ اے۔
گٹھ:چیک لوک راج
السيرالکبیر
وجہ تصنیف
امام شمس الائمہ سرخسی السیر الکبیر دی شرح وچ فرماندے نيں کہالسیرالکبیر امام محمدکی آخری تصنیف اے۔ اوہدی وجہ تصنیف ایہ سی کہ آپ دی کتاب السیر الصغیر اہل شام دے اک جلیل القدر عالم عبدالرحمن بن عَمْرْو الاوزاعی دے پاس پہنچی۔ انہاں نے پُچھیا ایہ کس دی تصنیف اے دسیا گیا کہ امام محمد بن الحسن عراقی دی برجستہ انہاں دی بولی تو‏ں نکلیا اہلِ عراق نو‏‏ں اس موضوع وچ تصنیف تو‏ں کیتا لگاؤ اوہ علم السیرتے مغازی رسول اﷲ نو‏‏ں کیہ جانن کیونکہ غزوات زیادہ تر شام وچ ہوئے۔ غزوات دا علم اوتھ‏ے دے لوگو ں نو‏‏ں زیادہ اے تے حجاز دے لوگاں نوں، نہ کہ عراق والےآں نوں ۔ امام اوزاعی دی ایہ گل جدو‏ں امام محمد نو‏‏ں پہنچی آپ نو‏‏ں بہت شاق گزری تے اس دا عملی جواب دینے دے لئی السیرالکبیرتصنیف فرمائی۔ آپ دی ایہ کتاب جدو‏ں عبد الرحمن بن عمرو الاوزاعی نے مطالعہ فرمائی تو اوہ حیرت زدہ رہ گئے تے فرمایا:جے اس کتاب وچ احادیث صحیح نہ ہُندیاں تو وچ کہہ دیندا کہ اوہ من گھڑت علم تو‏ں کم لیندے نيں بے شک ﷲ تعالیٰ نے آپ دی رائے نو‏‏ں صحیح جواب دے لئی متعین فرمایا اے۔ اﷲ رب العزت نے صحیح فرمایا (وَفَوْقَ کُلِّ ذِیۡ عِلْمٍ عَلِیۡمٌ اس کتاب نو‏‏ں تصنیف فرمانے دے بعد امام محمد نے اس نوں ساٹھ جلداں (دفتراں) وچ لکھوایا تے اسنو‏ں خلیفہ وقت دے دربار وچ بھجوایا۔ خلیفہ وقت نے اسنو‏ں بے حد پسند کیتا تے اسنو‏ں اپنے زمانہ حکومت دا عظیم تے قابلِ فخر کارنامہ قرار دتا۔
تکمیل کتاب
دنیائے اسلام وچ اس کتاب دا غیر معمولی استقبال کیتا گیا۔ اس کتاب دی تکمیل دے موقع اُتے وڈا جشن منایا گیا۔ کیو‏ں کہ اس موضوع اُتے اس تو‏ں پہلے اِنّی ضخیم تے مفصل کتاب نئيں لکھی گئی سی۔ جس دن ایہ کتاب مکمل ہوئی اس دن پورے بغداد وچ خوشیاں منائی گئياں۔ خلیفہ ہارون الرشید نے خود وی اس جشن وچ حصہ لیا۔ امام محمد دے گھر تو‏ں سرکاری طور اُتے اک جلوس کڈیا گیا جس وچ اس کتاب دیاں جلداں رکھیاں گئياں تے لوگ اس کتاب کر جلوس دی شکل وچ خلیفہ دے ہاں گئے تے امام محمد نے ایہ کتاب ہارون الرشید نو‏‏ں پیش کيتی۔
نیوروبیسس انڈرسونی
نیوروبیسس انڈرسونی اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
السيرالکبیر
حوالے
گٹھ:فقہ حنفی گٹھ:کتب فقہ حنفی گٹھ:کتاباں
پارسی
پارسی زرتشت دے منن آلے نیں ۔ عرباں نے ایران فتح کیتا تے اینہاں چوں کجھ مسلمان ہو گۓ کجھ نے جزیہ دینا قبول کیتا تے کجھ 8ویں توں 10ویں صدی عیسوی چ اپنا دیس چھڈ کے ہندستان چ آگئے ۔ اینہاں دا دعوی اے کہ اینہاں دے مذہبی رہنما دے کول اوستا دا اوہ پرانا نسخہ موجود اے جہڑا اینہاں دے پیغمبر زرتشت تے نازل ہوئیا سی ۔ پارسی اپنے مرن آلےآں نوں جلان یاں دفنان دی بجائے اک کھلے تے اچے مینار تے رکھ چھڈ دے نیں تاکہ اسنوں گرجھاں وغیرہ کھا جان ۔ اس حاص عمارت نوں دخمہ یاں منار خاموشی آکھئیا جاندا اے ۔
پارسیاں دی وڈی گنتی ممبئی تے اسدے آلے دوالے وسدی اے تے پاکستان چ ایہہ کراچی وسدے نیں ۔ ایہہ لوک عام طور تے تجارت پیشہ ہندے نیں تے سماجی بہبود دے کماں چ ودھ چڑھ کے حصہ لیندے نیں ممبئی تے کراچی دے کئی سکول ۔ ہسپتال تے کتب خانے اینہاں دے سرمائے نال چلدے نیں ۔ ہندستان چ فولاد دا پہلا کارخانہ جمشید ٹاٹا نے جمشید پور چ لائیا ۔ ہندستان چ جدید سٹیج ، ڈرامے تے فلم سازی دے بانی وی ایہی لوک نیں ۔
پارسی زرتشت دے پیروکاراں نو‏‏ں کہندے نيں۔ عرباں نے ایران فتح کيتا تاں انہاں وچو‏ں کچھ مسلما‏ن بن گئے، کچھ نے جزیہ دینا قبول کيتا تے باقی (اٹھويں،دسويں صدی عیسوی) ترک وطن کرکے ہندوستان آ گئے۔ framepx|thumb|کھبے|پارسی خاندان انہاں دا دعوی اے کہ انہاں دے مذہبی رہنما دے پاس اوستا دا اوہ قدیم نسخہ موجود اے جو انہاں دے پیغمبر زردشت یا زرتشت اُتے نازل ہويا سی۔ پارسی اپنے مرداں نو‏‏ں جلانے یا دفنانے د‏‏ی بجائے اک کھلی عمارت وچ رکھ دیندے نيں تاکہ اسنو‏ں گدھ وغیرہ کھا جاواں۔ اس خاص عمارت نو‏‏ں دخمہ ’’منار خاموشی‘‘ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دخمہ ایداں دے شہراں وچ تعمیر کيتا جاندا اے جتھے پارسیاں د‏‏ی معتدبہ تعداد آباد ہو، مثلا بمبئی، کراچی۔ جتھے دخمہ نئيں ہُندا اوتھ‏ے انہاں دے قبرستان ہُندے نيں جنہاں وچ مرداں نو‏‏ں بہ امر مجبوری دفن کيتا جاندا اے، لاہور دا پارسی قبرستان۔
جسمانی طہارت تے کھلی فضا وچ رہائش پارسیاں دے مذہبی فرائض وچ داخل ا‏‏ے۔ پاکیزگی د‏‏ی مقدس علامت دے طور پر، انہاں دے معابد تے مکانات وچ ، ہر وقت اگ روشن رہندی ا‏‏ے۔ خواہ اوہ چراغ ہی ہوئے۔ ہندو ’’سناتن دھرم‘‘ تے یہودیاں د‏‏ی طرح، پارسی مذہب وی غیر تبلیغی ا‏‏ے۔ ایہ لوک نہ دوسرے مذاہب دے لوکاں نو‏‏ں اپنے مذہب وچ داخل کردے نيں تے نہ انہاں دے ہاں شادی کردے نيں۔ انہاں کڑی پابندیاں دے باعث حالے تک دوسرے طاقتور مذاہب ’’اسلام، ہندو مت، مسیحیت‘‘ دے ثقافتی اثرات تو‏ں محفوظ نيں۔ حصول علم انہاں دا جزوایمان ا‏‏ے۔ ہر پارسی معبد وچ اک اسکول ہُندا ا‏‏ے۔ دنیا وچ پارسیاں د‏‏ی کل تعداد لکھاں وچ اے تے اس وچ وی انہاں لوکاں وچ شادی دے رجحان دے کم ہونے تو‏ں ہور کمی واقع ہوئے رہی ا‏‏ے۔
آباد
قريبی اکثریت بمبئ اوراس دے گردو نواح وچ آباد ا‏‏ے۔ ایہ لوک عموما تجارت پیشہ نيں تے سماجی بہبود دے کماں وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیندے نيں۔ بمبئی تے کراچی دے کئی سکول ہسپتال تے کت‏ب خانے انہاں دے سرمائے تو‏ں چل رہے نيں۔ ہندوستان دا پہلا فولاد دا کارخانہ جمشید ٹاٹا نے جمشید پور وچ بنائی۔ ہندوستان وچ جدیدسٹیج ڈرامے تے فلم سازی دے بانی وی ایہی نيں۔
بھارت د‏‏ی قدیم پارسی برادری دے بارے وچ مشہور فوٹوگرافر سونی تارا پورے والا د‏‏ی تصاویر د‏‏ی نمائش ممبئی وچ جاری ا‏‏ے۔ ’ممبئی د‏‏ی شام‘ نامی ایہ تصویر 1982 وچ لی گئی تے زیرِ نمائش 108 تصاویر وچو‏ں اک اے
پارسی زرتشت عقیدے اُتے یقین رکھدے نيں تے ایہ دنیا دے قدیم ترین مذاہب وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ مس تارپورے والا 36 برس تو‏ں پارسی برادری د‏‏ی تصاویر اتار رہیاں نيں
روایات دا تحفظ معدوم ہُندی پارسی برادری دے لئی نہایت اہ‏م ا‏‏ے۔ اج دنیا وچ اک اندازے دے مطابق صرف اک لکھ چالیس ہزار پارسی باقی رہ گئے نيں جنہاں وچو‏ں بیشتر بھارت وچ آباد نيں۔
کم تعداد وچ ہونے دے باوجود پارسی بھارتی معیشت وچ اہ‏م کردار ادا ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ٹاٹا خاندان سمیت ملک دے اہ‏م صنعت کار پارسی نيں۔
پہاڑی چاڑھیاں والے سندہ دے تیسرے وڈے شہر سکھر د‏‏ی سینٹ سیویئر چرچ والی چاڑھی اتردے ہی اک قدیمی عمارت نمودار ہُندی اے جس کوشہر د‏‏ی بلڈر مافیا دے علاوہ ہر اک شہری نے بھلا دتا ا‏‏ے۔
یہ قدیمی عمارت پارسیاں د‏‏ی عبادتگاہ تے دھرم شالا ہويا کردی سی۔ مگر ہن سکھر تے اندرون سندہ وچ کوئی اک پارسی وی نئيں جو سکھر دے اس اداس مندر د‏‏ی انگاری وچ اگ جلا سک‏‏ے۔
بھارت وچ پارسی اہ‏م شخصیتاں
پیناز مسانی (گلوکار)
حوالہ جاتت
گٹھ:لوک گٹھ:پرانے نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ہند یورپی قبیلے
ملاوی
ملاوی چڈدے افریقہ دا اک دیس اے. ملاوی دا تھاں 118,484 مربع کلومیٹر / 45,747 مربع میل اے۔ ملاوی دی لوک گنتی 16,407,000اے۔ ملاوی دی دیسی بولی انگریزی تے چیوا ایے۔ ملاوی دا راجگڑھ لیلیونگوےاے۔
گٹھ:دیس
طلال ابو غزالہ
‘‘‘طلال ابو غزالہ‘‘‘ (طلال أبوغزاله) آپ 22 اپریل 1938 ؁ء جافا فلسطین وچ پیدا ہوئے۔ آپ نے 1972 ؁ء وچ طلال ابو غزالہ آر گنائزیشن (TAG-Org) د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اک معروف عالمی ادارہ جو پیشہ ورانہ تے تعلیمی خدمات دنیا بھر دے 80 آفسز وچ فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اک ایسی شناخت جو عرب دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ با اثر قیادت دے روپ وچ سامنے آئی تے بین الاقوامی منظر نامے اُتے زندگی بھر دیاں کامیابیاں بلا کسی تعریف، ممتاز تعلیمی حصہ سائنس تے ٹیکنالوجی لا تے اس تو‏ں متعلق فیلڈزماں اپنے ،ICT، داری، اکاؤنٹینی، پراپرٹی۔ بزنس ایڈمنسٹریشن تے منیجمنٹ، کامرس آپ نو‏‏ں منوایا۔ اک ایسا معمار جس نے تاریخ تے اپنی بصارت تو‏ں علوم و فنون د‏‏ی ترقی عرب تے اسلامی دنیا وچ اپنی شناخت قائم کيتی۔
صدارت
عزت ماب ڈاکٹر طلال ابو غزالہ مختلف دا ؤنسلز، ایسٹیٹویشن تے یونیوریسٹیاں دے صدر نيں جو مندرجہ ذیل نيں۔ ٹیکنالوجیز، (یو این۔ آئی سی ٹی۔ ٹی ایف)، نیو یارک، یو ایس اے ( 2001 تو‏ں 2002 ) .U.N اکنومک اینڈ سو شل کونسل (ECOSOC)
میوزک پیٹرن ایج
یونیورسٹی انہاں بیروت (اے یو بی )، لبنان (2006)
ریال میڈرڈ فٹبال کلب
ریئل میڈرڈ کلبّ ڈی فٹ بال (سپینی اچارن: [ریال مادرید فٹ بال کلب]، جو عامَ طور تے ریئل میڈرڈ دے ناں نال جانی جاندی اے، میڈرڈ، سپین وچّ مشتمل اک پروفیشنل فٹ بال کلبّ اے، جو لا لیگ وچّ کھیڈدا اے۔
رنجودھ سنگھ مجیٹھیا
رنجودھ سنگھ نوں فرانس دے اک افسر نے پڑایا اتے اسنوں فوجی معاملیاں وچّ ماہر کیتا۔ اپنے خاندانی رتبے کارن رنجودھ سنگھ خالصہ فوج دا جنرل بن گیا۔ اسنے پہلی اینگلو سکھ جنگ وچّ علی وال دی لڑائی اتے بدووال دی لڑائی وچّ سکھاں دی اگوائی کیتی۔
ریال میڈرڈ فٹبال کلب
ریال مادرد دنیا دا سبّ تو امیر فٹ بال کلبّ اے۔ اس کلبّ دا قیام 1902 وچّ ہوئیا سی۔ ریال نے اپنے اتہاس وچّ بوہت چیمپیئن شپ جتیاں ہن اتے اسنو فیفا ولوں 20وی صدی دا ودھیا کلب دا انعام ملیا سی۔
رنجودھ سنگھ مجیٹھیا
سروت
A history of the Sikhs by Kushwant Singh
گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
ریال میڈرڈ فٹبال کلب
مڈھلے سال (1902–1945)
left|thumb|Julián Palacios, 1900–1902 وچ کلبّ دے پہلے پردھان thumb|1906 وچّ ریئل میڈرڈ ٹیم ریئل میڈرڈ دی شروعات ادوں واپری جدوں فٹ بال نوں میڈرڈ دی ودیک ارارہ اتے انسٹٹیوزن لبرے دے اینسیننزا دے طالب علماں ولوں پیش کیتا گیا سی، جس وچّ بہت سارے کیمبرج اتے آکسفورڈ یونیورسٹی دے گریجوئیٹ سن۔ اوہ 1897 وچ فٹ بال کلبّ سکیو دا قیام کیتی، مونکلوآ وچ ایتوار دی سویر نوں کھیڈ راے۔ ایہہ 1 9 00 وچ دو کلباں وچ ونڈیا گیا: نیو فٹّ-بالٹ ڈی میڈرڈ اتے میڈرڈ فٹ بال کلبّ۔ 6 مارچ 1902 نوں جوان پڈروس دی اگوائی وچ اک نویں بورڈ دی پردھانگی کرن توں بعد، میڈرڈ فٹ بال کلبّ دا قیام سرکاری طور اُتے ہوئی۔ اسدے بنیادی ڈھانچے توں تنّ سال بعد، 1 9 05 وچ، میڈرڈ ایپھسی نے سپینش کپ فائینل وچ ایتھلیٹک بلباؤ نوں ہرا کے اپنا پہلا خطاب جتیا۔ 4 جنوری 1909 نوں کلبّ رائل سپینش فٹ بال فیڈریشن دا قیام کرن والیاں پارٹیاں وچوں اک بن گئی، جدوں کلبّ دے پریزیڈینٹ اڈولپھو میلڈیج نے سپینش ایئیپھ دے فاؤنڈیشن سمجھوتے اُتے ہستاکھر کیتے سن۔ میداناں دے وچکار چلے جان توں بعد ٹیم 1912 وچّ کینپو ڈے O'Donnell وچّ چلی گئی۔ 1920 وچّ، کنگ الپھونسو XIII نے کلبّ دے خطاب نوں اصلی (رائل) دے خطاب دتے جان توں بعد کلبّ دا ناں ریئل میڈرڈ وچّ بدل دتا گیا سی۔
رنجودھ سنگھ مجیٹھیا
سروت
گٹھ:جٹ گٹھ:سکھ گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:سکھ شخصیتاں
ریال میڈرڈ فٹبال کلب
مڈھلے سال (1902–1945)
1929 وچّ، پہلی سپینش فٹ بال لیگ دا قیام کیتی گئی سی۔ ریئل میڈرڈ نے آخری میچ تک پہلی لیگ سیزن دی اگوائی کیتی سی، جو کہ اتھلیٹک بلباؤ دا نقصان سی، مطلب کہ اوہ بارسلونا وچّ دوجے تھاں اتے راے سن۔ ریئل میڈرڈ نے 1 931-32 سیزن وچّ اپنا پہلا لیگ خطاب جتیا۔ ریئل نے اگلے سال پھر لیگ جتی، جس نے چیمپیئن شپ دو وار جتن والی پہلی ٹیم بنی۔
14 اپریل 1931 نوں، دوسری سپینش جمہوریہ دے آؤن نال کلبّ نے اپنا سرلیکھ رٹائر کیتا اتے میڈرڈ فٹ بال کلبّ دے ناں واپس آ گیا۔ فٹ بال دوسری جنگ عظیم دے دوران جاری رہا اتے 13 جون 1943 نوں میاپڈ نے کوپا ڈیل جنرلائیسمو دے سیمیفائنل دے دوجے پڑائ وچّ بارسیلونا نوں 11-1 نال ہرایا، جس وچّ کوپا ڈیل رے نوں جنرل فرینکو دے اعزاز وچّ رکھیا گیا۔ ایہہ سجھاء دتا گیا اے کہ بارسیلونا دے کھڈاریاں نوں پولیس نے ڈرایا دھمکایا سی، جس وچ راج سرکھیا ڈائریکٹر وی شامل سن، جنہاں نے "کتھت طور اُتے ٹیم نوں دسیا کہ اوہناں وچوں کجھ صرف حکمرانی دے ادارتا دے کارن کھیڈ راے سن کیونکہ اوہناں نوں دیس وچ رہن دی اجازت دتی گئی سی۔" بارسیلونا دے چیئرمین، اینرک پنئیرو، نوں میڈرڈ پرشنسکاں ولوں حملہ کیتا گیا سی۔ حالانکہ، ایہناں وچوں کوئی وی دوش ثابت نہیں ہویا اتے فیفا اتے یوئیئیپھئیپھّ نے اجے وی نتیجہ نوں جائز سمجھیا اے۔ سپینش صحافی اتے لکھاری، جوان کارلوس پیسومنٹیس دے مطابق، بارسیلونا دی کھڈارن جوسپ ولے نے اس گلّ توں انکار کیتا کہ سپینش سرکھیا بلاں میچ توں پہلاں آیا سی۔ اسدے الٹ، پہلے ادھ دے انت وچ، بارسیلونا دے کوچ جوان جوسے نوگئیس اتے اس دے سارے کھڈاری ریئل میڈرڈ دی کھیڈ دی ہارڈ سٹائیل توں غصے سن اتے گھریلو بھیڑ دے ہملاورتا دے نال سی۔ جدوں اوہ پھیلڈ نوں لین توں انکار کردے سن تاں میڈرڈ دے پولیس دے سپیریئر چیف نے اوہناں دی پچھان کر لئی اتے پھیلڈ نوں لین لئی ٹیم نوں آدیس دتا۔