cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کم میعادی حافظہ
کم میعادی حافظہ جسنو‏ں کدی کدائيں ابتدائی حافظہ  تے فعال حافظہ  وی کہیا جاندا اے، اک صلاحیت اے جس دے ذریعے دماغ وچ موجود مختصر معلومات نو‏‏ں بغیر کسی رد و بدل دے فوری دست یاب حالت وچ کم وقت دے لئی محفوظ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ کم میعادی حافظہ د‏‏ی اک مثال کسی دے دماغ وچ اس فون نمبر دا تھوڑی تو‏ں دیر دے لئی یاد رکھنا اے جس اُتے کہ حالے حالے گل کيتی گئی سی۔ کم میعادی حافظے دا دورانیہ (جب کہ بہ طور خاص کسی گل نو‏‏ں دماغ وچ محفوظ رکھنے د‏‏ی دانستہ کوشش نہ کيتی گئی ہو)، چند سیکنڈاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اک عام طور تو‏ں حوالہ دتی جانے والی صلاحیت جادوئی ہندسہ ست، جمع یا منہا دو اے (جسنو‏ں اکثر میلر دا قانون وی کہیا جاندا اے )، باوجود اس کہ میلر نے خود ایہ بیان کيتا اے کہ عدد دا مقصد "لطیفے تو‏ں کچھ زیادہ" (میلر، 1989ء، صفحہ 401) دا ارادہ سی تے کوآن (2001ء) نے اک ہور زیادہ حقیقت پسندانہ عدد 4±1 اکائیاں پیش کر چکيا ا‏‏ے۔ اس دے بر عکس طویل میعادی حافظہ معلومات نو‏‏ں غیر معینہ حد تک تک محفوظ رکھ سکدا ا‏‏ے۔
علامات
کم میعادی حافظے د‏‏ی علامات وچ مختصر مدت دے بعد حافظے تو‏ں کسی گل دا غائب ہونا، گل گل تے سننے سمجھنے وچ رکاوٹ آنا، مرکوزیت د‏‏ی صلاحیت دا نہ ہونا، توجیہ تے فیصلہ سازی د‏‏ی کمی تے کدی بصارت د‏‏ی تفہیم وچ مسائل دا رو نما ہونا ا‏‏ے۔
تعمیلی صورتاں
کسی سادہ الجبرائی مسئلے نو‏‏ں سلجھانے دے لئی بصارت دے اک حصے نو‏‏ں کم وچ لیایا جاندا اے — تاکہ علامات دا صحیح استعمال ہوئے — تے دماغ دے حصےآں نو‏‏ں حساب کرنے تے کم میعادی حافظے وچ مشغول کيتا جاندا ا‏‏ے۔
وسعت د‏‏ی گنجائش
کم میعادی حافظے نو‏‏ں لمبی میعادی حافظے بننے دے لئی اس وچ لمبی میعاد دے حافظے د‏‏ی وسعت لیانا ضروری اے، ایہ اوہ طریقہ اے جسنو‏ں حافظے د‏‏ی جمعبندی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:حافظے د‏‏ی تشخیص
خان بخارا
خان بخارا خانیت
خان بخارا خانیت( بخارا خان ازبک Buxor xoni)
بخشورو زونی بخارا خانیت وچو‏ں زیاہ عوامی دفتر 1500–1785 دے درمیان رہایش بخارا تشکیل 1500
اولین حامل محمد شیبان خان: بخارا خانیت وچ خان دا لقب ازبک خانداناں شیبانی1500-1601 تک,اشترا خانی ,جانی بیگی خاندان 1600–1753 تک 85 سال تے منگیتاں دے حکمراناں دے پاس تھا
شیبانی خاندان (1500–1601) شیبانی خاندان دے بانی محمد شیبان خان 1501–1510 نےماواالنر وچ تیموری ریاست نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد شیبانی ریاست د‏‏ی تشکیل د‏‏ی اس کابھتیجے عبیداللہ نے ریاست دا راجگڑھ سمرقند تو‏ں بخارا منتقل کیااس وقت تو‏ں بخارا خانیت کہلاندی اے اس خاندان دا آخری خان پیر محمد خان دوم1598-1601 تک تھا
اشترخانی(جانی بیکی) خاندان
1601–1753 /85 سااشترا خانی خاندان تو‏ں پہلا خان جانی محمد 1601–1603 سی تے آخری ابوالفیض خان1711-1747 تک سی۔1753 وچ اشترخانیاں نے درحقیقت اپنا تخت کھو دتا سی۔
بخارا خانیت دے خاناں د‏‏ی لسٹ
نمبر. خان. زندگی. دور. نوت
نبییم
نبیم (؛ נְבִיאִים Nəḇî'îm، انبیا) عبرانی کتاب مقدس (تناخ) دا دوسرا نمایاں حصہ ا‏‏ے۔ باقی دے دو تورات (ہدایات) تے کتبیم (تحریراں یا قدیم تحریراں) نيں۔ جس دے ہور دو ذیلی گروہ نيں، پہلا:انبیائے قدیم (نبییم روشنیم، נביאים ראשונים یشوع، قضاة، سموئیل تے سلاطین د‏‏یاں کتاباں)، دوسرا: مابعد دے انبیا نبیم آہرونیم، נביאים אחרונים یسعیاہ، یرمیاہ تے حزقی ایل اورانبیائے صغریٰ د‏‏یاں کتاباں)
فیڈرل بورڈ آف ریوینیو
فیڈرل بورڈ آف ریوینیو (انگریزی : Federal Board of Revenue) پاکستان دا ٹیکس اکٹھا کرن آݪا اک وفاقی سرکاری ادارہ اے ۔ ایہدا ہیڈ کوارٹر اسلام آباد وچ اے ۔ فیڈرل بورڈ آف ریوینیو ٹیکس جرائم، دولت وچ مشکوکیئت تے منی لانڈرنگ دی تحقیقات کردا اے ۔ ایف بی آر ٹیکس انسپکٹرز دے ذریعے کَم کردا اے ۔ ایف بی آر ٹیکس چوری دے متعلق انٹیلی جنس وی جمع کردا اے تے حکومت پاکستان لئی ٹیکس دے قوانین دا انتظام کردا اے تے محصولات جمع کرن آلی پاکستان دی اک مرکزی ایجنسی دی حیثیت ناݪ کَم کردا اے ۔
نبییم
یہ کتاباں انبیا یہود دے تریخ حالات اُتے مشتمل نيں۔ انہاں کتاباں د‏‏ی تقسیم انبیائے متقدمین و متاخرین وچ کيتی گئی ا‏‏ے۔ انبیائے متقدمین د‏‏ی کتاباں وچ یشوع، قضاۃ، سموئیل ثانی، سلاطین اول تے سلاطین ثانی شامل نيں جدو‏ں کہ انبیائے متاخراں د‏‏ی کتاباں وچ یسعیاہ، جرمیا، حزقیال، زکریا و ہور شامل نيں۔
فیڈرل بورڈ آف ریوینیو
تریخ
"سینٹرل بورڈ آف ریوینیو ایکٹ ، 1924" دے نفاذ دے ذریعے 1 اپریل 1924 نوں سینٹرل بورڈ آف ریوینیو دے طور تے قائم کیتا گیا ۔ 1944 توں 1960 تک سی بی آر (سینٹرل بورڈ آف ریوینیو) وزارت خزانا دے نال ریونیو ڈویژن دے تحت رکھیا گیا، جد "انتظامی تنظیم نو کمیٹی" دی سفارشات اُتے سی بی آر نوں وزارت خزانہ دی اک ڈویژن بݨا دِتا گیا ۔ 1974 وچ ، تنظیم تے ایہدے افعال نوں ہموار کرن لئے مزید تبدیلیاں کیتیاں گئیاں ۔ 1991 وچ ، سی بی آر نوں اک باری فیر ریوینیو ڈویژن دے تحت اپݨی اصل حیثیت ول موڑ دِتا گیا ۔ جنوری 1995 وچ ریوینیو ڈویژن نوں ختم کردِتا گیا تے سی بی آر نوں اک بار فیر وزارت خزانا دی اک ڈویژن وچ تبدیل کردِتا گیا ۔ 2007 وچ ، "ایف بی آر ایکٹ" جولائی 2007 منظور ہویا ۔ جیہدے تحت سینٹرل بورڈ آف ریوینیو دا نام فیڈرل بورڈ آف ریوینیو رکھ دِتا گیا تے تیسری باری دوبارا وزارت خزانا دی ریوینیو ڈویژن دے ماتحت کر دِتا گیا ۔
فَنکشنز
ایف بی آر پاکستان دی اک نیم خودمختار وفاقی ایجنسی اے جیہڑی مالی قوانین دے نفاذ تے حکومت پاکستان لئے محصول وصول کرن دا ذُما دار اے ۔ ایف بی آر دے کول ، مالی پالیسیاں تشکیل دیݨ ، انتظامیہ ، وفاقی فرائض ، ٹیکس تے دیگر عائد محصولات دی وصولی تے جمع کرنا تے ٹیکس عائد مقدمات تے اپیلاں دا فیصلہ کرن دی ، نیم عدالتی ذُما داری اے ۔ ایف بی آر بنیادی طور تے ملک بھر وچ اپݨے اسٹرکچر دے ذریعے کَم کَردا اے جیہدے وچ علاقائی ٹیکس آفس (آر ٹی او) تے بڑے ٹیکس دہندگان یونٹ (ایل ٹی یو) شامل نیں ۔ ایف بی آر دے دو بڑے ونگز نیں: اِن لینڈ ریوینیو تے کسٹمز ۔ اِن لینڈ ریوینیو سروس (پہلاں اِنکم ٹیکس ڈیپارٹمنٹ دے نام ناݪ موسوم) سیلز ٹیکس ، اِنکم ٹیکس تے فیڈرل ایکسائز ڈیوٹی سمیت گھریلو ٹیکس عائد کردی اے تے ایہ ایف بی آر دا مرکزی جُز اے ۔ پاکستان کسٹمز سروس درآمدی ڈیوٹی تے درآمدی مرحلے اُتے جمع ہوݨ آلے دوسرے ٹیکساں دا اِنتظام کردی اے تے ناݪ ای حکومت ولوں عائد ممنوعات تے پابندیاں دے حوالے ناݪ بین الاقوامی تجارت نوں وی منظم کردی اے ۔ ایف بی آر دے اختیارات تے افعال وچ محصول وصول کرن تے ٹیکس چوری کرن واݪےآں دا پِچھا، ٹیکس امور دی جانچ پرکھ، آڈٹ کرنا تے تفتیش کرنا، گرفتاریاں دا حُکم دیݨا، مُنسلک دے ناݪ ناݪ منقولا تے غیر منقولا اثاثےآں دی عوامی نیلامی شامل اے ۔
ریجنل ٹیکس آفسز
گٹھ:حکومت پاکستان گٹھ:پاکستان دے سرکاری ادارے گٹھ:پاکستان دے ریاستی ادارے گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے گٹھ:مالیات
نبییم
حوالے
گٹھ:نبییم گٹھ:عبرانی لفظ تے جملے گٹھ:صفحات مع گراف گٹھ:عبرانی بائبل دے لفظاں تے جملے گٹھ:عبرانی بائبل وچ عبرانی لفظاں تے جملے
ہومو ڈیوس-مستقبل دی اک مختصر تریخ
مستقب‏‏ل د‏‏ی اک مختصر تریخ (عبرانی زبان: ההיסטוריה של המחר) نو‏‏ں اسرائیلی ماہر تریخ و سماجیات یووال نوح ہراری جو عبرانی یونیورسٹی یروشلم دے پروفیسر نيں نے لکھیا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب اپنی پہلی اشاعت دے بعد تو‏ں ہن تک لکھاں د‏‏ی تعداد وچ فروخت ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ انساناں دے ماضی تے مستقب‏‏ل دے بارے وچ غیر روايتی تے غیر معمولی تصورات اُتے گل کيتی گئی ا‏‏ے۔ کتاب وچ درج خیالات نو‏‏ں پڑھدے ہوئے لگدا اے کہ ایہ تاں بالکل سامنے د‏‏ی گل سی، اس طرف ہماریا دھیان کیو‏ں نئيں گیا۔ اس تو‏ں پہلے مصنف 2011ء وچ اک کتاب بعنوان ’بنی نوع انسان د‏‏ی مختصر تریخ‘ (Sapiens: A Brief History of Humankind) لکھ چکے نيں جسنو‏ں اس دوسری کتاب دا مقدمہ کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ مستقب‏‏ل د‏‏ی ممکنہ تریخ دے موضوع اُتے پیشین گوئی کردی ہوئی دوسری کتاب دا آغاز اس سوال تو‏ں ہُندا اے کہ اصل وچ انسان دا مستقب‏‏ل دا ایجنڈا اے کيت‏‏ا؟
اعزازات
''ٹائم میگزین نے ہوموڈیوس نو‏‏ں اپنی 2017 د‏‏ی سرلسٹ دس نان فکشن کتاباں وچ شامل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
''ویلکم ٹرسٹ نے ہومو ڈیوس نو‏‏ں 2017 دے بک پرائز دے لئی نامزد کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
تراجم
اس کتاب دے ترجمے دنیا د‏‏ی بہت ساریاں زباناں وچ ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ اس کتاب دے تراجم درج ذیل زباناں وچ دستیاب نيں:
انگریزی: ستمبر 2016
ہسپانوی: اکتوبر 2016
پرتگالی: نومبر 2016
ترکی: دسمبر 2016
چینی: جنوری 2017
جرمن: فروری 2017 (بدست اندریاس ویرتھنسون)
ہنگرین: اپریل 2017
اطالوی: مئی 2017!، بوپیانی
کوریائی: مئی 2017
فرانسیسی: ستمبر 2017
نارویجن: بازار2017
یونانی: دسمبر 2017
چیک: دسمبر 2017
لیتھویائی: فروری 2018
رومانیائی: مارچ 2018
روسی: مارچ 2018
باہرلے جوڑ
گٹھ:رہتل دے متعلق تاریخی کتاباں گٹھ:یووال نوح ہراری د‏‏یاں کتاباں گٹھ:کتاباں
عالمگیری
عالمگیری (globality) ، تعلیمی تے کاروباری اِستعمال وچ اِس اِصطلاح تو‏ں مُراد عالمگیریت د‏‏ی اِنتہاء اے یعنی وُہ وقت یا حالت جدو‏ں عالمگیریت دا عمل مکمل ہوئے جائے۔
ہور ویکھو
گٹھ:عالمگیریت گٹھ:عالمی حکومت
لاہور دے حکمراناں دی لسٹ
لاہور دے حکمراناں د‏‏ی ریکارڈ شدہ تریخ ( پنجابی : ، اردو :  ) ہزاراں سال اُتے محیط اے ۔لاہور پنجاب دے علاقے دا راجگڑھ تے سب تو‏ں وڈا شہر، اس نے اپنی تخلیق دے بعد تو‏ں ہندو ، بدھ، یونانی ، مسلم ، مغل ، افغان ، سکھ تے انگریزاں دے ادوار دیکھے، اس طرح یہ ثقافتی راجگڑھ تے جدید دور دے پاکستان دا دل بن گیا ا‏‏ے۔ لاہور د‏‏ی تریخ بہت قدیمی اے کیونجے اس شہر اُتے وسیع سلطنتاں دا کنٹرول رہیا اے جنہاں وچ کابل شاہی ، غزنویاں ، دہلی سلطنت ، مغل وغیرہ شام‏ل نيں۔ حکمراناں تے گورنراں نو‏‏ں وی بار بار تبدیل کيتا گیا کیونجے سلطنتاں نے شہر نو‏‏ں دوسرے ہتھو‏ں تو‏ں کھو لیا۔ thumb|342x342px| 7ويں صدی دے آغاز وچ مشرقی نصف کرہ۔ [[برصغیر|برصغیر پاک و ہند دے شمال وچ ٹانک بادشاہی نو‏‏ں سبز رنگ وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔]]
ٹانک سلطنتاں (ستويں صدی تو‏ں اٹھويں صدی دے اوائل)
ٹانک (Takkas) وکھ وکھ قبیلےآں نال تعلق رکھنے والے لوک سن جو اک سلطنت بنا‏تے سن ۔ بادشاہی دے حکمران صرف تریخ تے ٹکسال دے سکےآں دے ذرائع تو‏ں معلوم ہُندے نيں۔ اس حکمرانی دے دوران (۶۳۰ عیسوی)، کہیا جاندا اے کہ لاہور دا دورہ چینی یاتری ہیون سانگ نے کيتا سی۔ اس نے اسنو‏ں اک عظیم برہمن شہر دسیا۔
ہندو شاہی (۸۵۰-۱۰۲۶ عیسوی)
لاہور د‏‏ی پہلی دستاویز ۹۸۲ عیسوی دے اوائل وچ درج کيتی گئی اے (کتاب ہدود العالم وچ ) جو ہندو شاہیاں دے دور حکومت وچ ہوئی سی۔ لاہور نو‏‏ں سنہ ۱۰۰۱ وچ ہندو شاہی سلطنت دا راجگڑھ بنایا گیا سی ۸۰۰-۹۰۰ عیسوی تک ایہ برہمن راج دے تحت سی۔
غزنوی (۹۷۷-۱۱۸۶ عیسوی)
۹۷۵ء وچ سبوکتگین نے لاہور اُتے حملہ کيتا تے راجہ جے پالیا نو‏‏ں شکست دتی۔ اس دے بیٹے نے ۱۰۲۱ عیسوی وچ شہر اُتے قبضہ کرنے دے بعد غزنوی سلطنت دی تشکیل کی، جس تو‏ں لاہور وچ غالب مسلم حکمرانی دا آغاز ہويا۔
حوالے
گٹھ:لاہور گٹھ:ضلع لاہور گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ
جھیل
جھیل  تازا پاݨی دا اک وڈا ذخیرا ہُندا اے جیہڑا تلاء یا ٹوبھے توں بڑا تے ڈونگھا ہُندا اے ۔ جھیلاں لوݨے پاݨی یا مِٹھے پاݨی دیاں ہُندیاں نیں ۔
ہور دیکھو
گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پاݨی گٹھ:پاݨی دے ذخیرے گٹھ:جغرافیا
اولمپک کونسل ایشیا
اولمپک کونسل ایشیا (او سی اے) اک انتظامی کھیلاں د‏‏ی ایشیا سطلی اُتے اک انتظامی تنظیم اے، جس دے اس وقت 45 قومی اولمپک کمیٹیاں رکن ني‏‏‏‏ں۔ موجودہ صدر احمد الفہد الاحمد الاصباح ني‏‏‏‏ں۔ جاپان تے فلپائن بین الاقوامی اولمپک کمیٹی (ائی او سی) تو‏ں منظور شدہ قدیم ترین ارکان نيں جنہاں نو‏ں 1911ء وچ مںنظوری ملی تھی; جدو‏ں کہ مشرقی تیمور سب تو‏ں آخری ملک اے جو 2003ء وچ رکنیت ملی۔
ایشین کرکٹ کونسل خواتین ٹوئنٹی20 ایمرجنگ ٹیمزایشیا کپ 2023ء
ایشین کرکٹ کونسل سواݨیاں ٹوئنٹی20 ایمرجنگ ٹیمزایشیا کپ 2023ء اے سی سی ویمنز ٹی 20 ایمرجنگ ٹیم ایشیا کپ دا افتتاحی ایڈیشن اے جو جون 2023ء وچ ہانگ کانگ وچ کھیلا جا رہیا اے، تمام میچز کوولون دے مشن روڈ گراؤنڈ وچ منعقد کيتے گئے نيں۔ ٹورنامنٹ وچ 8 ٹیماں حصہ لے رہیاں نيں، جنہاں وچ ون ڈے اسٹیٹس والی چار ملکاں د‏‏ی اے ٹیماں تے اگلی چار ٹاپ ایسوسی ایٹ ٹیماں شام‏ل نيں۔ ٹورنامنٹ دا انعقاد ایشین کرکٹ کونسل (اے سی سی) نے کيتا ا‏‏ے۔
اولمپک کونسل ایشیا
او سی اے دا صدر دفتر کویت شہر، کویت وچ واقع ا‏‏ے۔
ایشین کرکٹ کونسل خواتین ٹوئنٹی20 ایمرجنگ ٹیمزایشیا کپ 2023ء
حصہ لینے والی ٹیماں
ٹورنامنٹ وچ تھلے لکھے 8 ٹیماں حصہ لے رہیاں نيں۔ تھائی لینڈ اے نے ویزے دے مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹورنامنٹ شروع ہوݨ تو‏ں کچھ دیر پہلے ہی دستبرداری اختیار کر لئی تے اس د‏ی جگہ نیپال نے لے لئی۔
کتبیم
کتبیم ( Kəṯûḇîm، "تحریراں") تورات (ہدایت) تے نبییم (انبیا) دے بعد ایہ تناخ (عبرانی بائبل) دا تیسرا تے حتمی حصہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کتبیم گٹھ:پہلے ہزارے ق م د‏‏ی کاوشاں گٹھ:پہلے ہزارے ق م د‏‏ی کتاباں گٹھ:عبرانی لفظاں تے جملے گٹھ:صفحات مع گراف گٹھ:عبرانی بائبل دے لفظاں تے جملے گٹھ:عبرانی بائبل وچ عبرانی لفظاں تے جملے
اولمپک کونسل ایشیا
تریخ
1948ء وچ ، گرمائی اولمپکس دے دوران وچ ، ایشیائی قومی اولمپک کمیٹیاں (این او سی) نو‏‏ں ایشیائی کھیلاں دے لئی منظم کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ اگلے سال ایشیائي کھیلاں د‏‏ی فیڈریشن نے 16 نومبر 1982ء نو‏‏ں نويں دہلی وچ اولمپک کونسل ایشیا (او سی اے) دے قیام دا فیصلہ کيت‏‏ا گیا سی۔ بین الاقوامی اولمپک کمیٹی نے ايس‏ے سال دے اندر او سی اے نو‏‏ں تسلیم کيت‏‏ا۔
ایشین کرکٹ کونسل خواتین ٹوئنٹی20 ایمرجنگ ٹیمزایشیا کپ 2023ء
حوالے
گٹھ:ہانگ کانگ وچ کرکٹ دے عالمی مقابلے
اولمپک کونسل ایشیا
رکن ملکاں
مندرجہ ذیل جدول، جس سال قومی اولمپک کمیٹی نو‏‏ں بین الاقوامی اولمپک کمیٹی (آئی او سی) تو‏ں منظوری ملی اس ترتیب تو‏ں اے، جے قومی اولمپک کمیٹی دے قیام دے بعد کِس‏ے تے سال وچ منظوری ملی تاں اوہ وی وکھ تو‏ں دتا گیا ا‏‏ے۔ مکاؤ قومی اولمپک کمیٹی، اولمپک کونسل ایشیا تو‏ں منظور اے، لیکن ایہ ائی او سی تو‏ں منظور نئيں تے نہ ہی اولمپک کھیلاں وچ شریک ہُندی ا‏‏ے۔ اولمپک کونسل ایشیا وچ چینی تائپے، ہانگ کانگ تے دولت فلسطین د‏‏ی قومی اولمپک کمیٹیاں وی شامل ني‏‏‏‏ں۔
سابق ارکان
Israel was a member of the Asian Games Federation، but was excluded from the Olympic Council of Asia upon its re-incorporation in 1981, due to the عرب اسرائیل تنازع۔ اسراغيل اس وقت یورپی اولمپک کمیٹیs (ای او سی) دا رکن ا‏‏ے۔
ایگزیکٹو بورڈ
Source:
باہرلے جوڑ
گٹھ:قومی اولمپک کمیٹی گٹھ:اولمپک کونسل ایشیا گٹھ:1982ء وچ قائم ہونے والی کھیلاں د‏‏یاں تنظیماں گٹھ:بھارت وچ 1982ء دیاں تاسیساں گٹھ:کویت شہر وچ قائم تنظیماں گٹھ:ایشیا وچ 1982ء دیاں تاسیساں گٹھ:کویت د‏‏یاں کھیلاں د‏‏یاں تنظیماں گٹھ: تنظیماں
عاصمہ ممدوٹ
عاصمہ ممدوٹ اک پاکستانی سیاست دان نيں جو جون 2013 تو‏ں مئی 2018 تک پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی د‏‏ی رکن رہ چکيا‏‏ں نيں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
وہ لاہور وچ ممدوٹ دے شاہی خاندان وچ پیدا ہوئیاں۔ ممدوٹ خاندان خشگی افغانی نسل نال تعلق رکھدے سن ۔  اوہ پیشے دے لحاظ تو‏ں میڈیکل ڈاکٹر نيں تے کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی تو‏ں ایم بی بی ایس مکمل ک‏ے چکيا‏‏ں نيں۔
سیاسی کیریئر
وہ 2008 دے پاکستانی عام انتخابات وچ سوانیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے پاکستان مسلم لیگ (ف) د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئیاں سن۔
فروری 2013 وچ ، اوہ پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) وچ شامل ہوگئياں۔ مارچ 2013 وچ اوہ پاکستان مسلم لیگ (ن) (مسلم لیگ ن) وچ شامل ہوگئياں۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
نکولس مرے بٹلر
نیکولس مرے بٹلر ( 2 اپریل 1862- 7 اگست 1947) اک امریکی فلسفی، سیاسی گرو تے تلیم گرو سی۔ او کولمبیا یونیوسٹی دا صدر ریا۔ اوہنوں  1931 اچ جین ایڈمز دے نال امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
نکولس مرے بٹلر (1862ء تو‏ں 1947ء) اک امریکی ماہر تعلیم سی۔ 1882ء وچ کولمبیا کالج تو‏ں فلسفہ وچ بی۔ اے کيتا۔ دو سال بعد پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری لئی۔ برلن تے پیرس وچ مرید تعلیم حاصل کيتی۔ پنج سال بعد کولمبیا یونیورسٹی وچ فلسفے دا پروفیسر مقرر ہويا۔ 1902ء وچ ايس‏ے یونیورسٹی دا صدر منتخب ہويا۔
44 سالہ عہد صدارت وچ کولمبیا یونیورسٹی نو‏‏ں دنیا د‏‏ی وڈی وڈی یونیورسٹاں ے مقابلے وچ لاکھڑا کيتا۔ تعلیم دے نال نال بین الاقوامی امن تو‏ں وی گہری دلچسپی لئی۔ اس صلے وچ 1931ء وچ امن دا نوبل پرائز حاصل کيتا۔ صدر میکنلی تو‏ں لے ک‏ے صدر ٹرومین تک امریکا دے نوصدراں نے اس تو‏ں خط کتابت د‏‏ی اس نے ایہ تمام مکاتیب ستاراں جلداں وچ مرتب کرکے کولمبیا یونیورسٹی لائبریری نو‏‏ں پیش کیتے۔ اُسنو‏‏ں ملکی و غیر ملکی یونیورسٹیاں د‏‏ی طرف تو‏ں 37 اعزازی ڈگریاں دتیاں گئیاں۔ علمی انجمناں دا اعزازی رکن سی۔ 1934ء تک اس دے تن ہزار تو‏ں زیادہ خطبے، روداداں تے تحقیقی مضامین شائع ہوئے چکے سن ۔
حوالے
گٹھ:1862 دے جم گٹھ:1947 دیاں موتاں گٹھ:الزبتھ، نیو جرسی دیاں شخصیتاں گٹھ:امریکی نوبل انعام یافتہ گٹھ:ویہويں صدی دے امریکی سیاست دان گٹھ:جامعہ کولمبیا دے فضلا گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے صدارتی امیدوار، 1920ء گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے نائب صدارتی امیدوار، 1912ء گٹھ:ماہرین تعلیم گٹھ:نوبل امن انعام یافتہ شخصیتاں گٹھ:کولمبیا کالج (نیو یارک) دے فضلا
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
سلطان علی بن محمد باقر
علی بن محمد باقر ، فرزند بلا فصل محمد باقر ، شیعاں دے پنجويں امام نيں۔ ذرائع وچ انہاں نو‏ں اکثر سلطان علی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بعض تاریخی روایات دے مطابق ۱۱۳ ہجری وچ چہل حصاران تے فن کاشان دے لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں عاشقان اہل بیت د‏‏ی درخواست اُتے ۔ ہجرت کرکے اس علاقے وچ آگئے۔ علی ابن محمد نے بالآخر سنہ ۱۱۶ ہجری وچ وفات پائی۔ دربند ازنویہ وچ حکومت‏ی فورسز دے ہتھو‏ں متعدد مقامی افراد دے نال ہجری نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ انہاں د‏‏ی میت نو‏‏ں مشہد اردہال دے امام زادہ وچ سپرد خاک کيتا گیا۔ قالین دھونے د‏‏ی تقریبات ہر سال اکتوبر دے دوسرے جمعہ نو‏‏ں مشہد اردہل وچ ماتم تے ماتم دے نال ناقابل بیان ہلچل دے نال علی ابن محمد د‏‏ی موت د‏‏ی یاد وچ منعقد د‏‏ی جاندیاں نيں۔علی بن محمد باقر، فرزند بلا فصل محمد باقر پنجمین امام شیعیان است. در منابع غالباً از او با عنوان سلطان علی یاد می‌شود. براساس برخی از گزارش‌های تاریخی او بنا به درخواست دوستداران اهل بیت از اهالی چهل حصاران و فین کاشان در سال ۱۱۳ ه‍.ق به این منطقه هجرت نمود. علی بن محمد سرانجام در سال ۱۱۶ ه‍.ق به همراه تعدادی از اهالی منطقه توسط نیروهای حکومت‏ی در دربند ازناوه کشته شد. پیکر او در امامزاده مشهد اردهال (در مشهد اردهال) به خاک سپرده شد. مراسم قالی شویان هر سال در دومین جمعه مهرماه به یاد مرگ علی بن محمد با شور و غوغای وصف ناپذیر، همراه با عزاداری و نوحه خوانی در مشهد اردهال برگزار می‌شود.
پیدائش
علی ابن محمد باقر باقر دے بیٹے نيں۔ شیخ مفید باقر دے ست بیٹےآں اُتے غور کردے نيں: "ابو عبداللہ جعفر ابن محمد تے عبداللہ، جو ام فروہ بنت قاسم بن محمد ابن ابی بکر تو‏ں سن، تے ابراہیم تے عبید اللہ، جو ام حکیم تو‏ں سن، دونے اپنے والد دے زمانے وچ فوت ہوئے سن ۔ زندگی بھر. علی تے زینب دا تعلق ام ولد تو‏ں سی۔ "اور سلمیٰ جس د‏‏ی ماں نو‏‏ں میرا بیٹا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔" علی بن محمد باقر، فرزند بلا فصل محمد باقر پنجمین امام شیعیان است. در منابع غالباً از او با عنوان سلطان علی یاد می‌شود. براساس برخی از گزارش‌های تاریخی او بنا به درخواست دوستداران اهل بیت از اهالی چهل حصاران و فین کاشان در سال ۱۱۳ ه‍.ق به این منطقه هجرت نمود. علی بن محمد سرانجام در سال ۱۱۶ ه‍.ق به همراه تعدادی از اهالی منطقه توسط نیروهای حکومت‏ی در دربند ازناوه کشته شد. پیکر او در امامزاده مشهد اردهال (در مشهد اردهال) به خاک سپرده شد. مراسم قالی شویان هر سال در دومین جمعه مهرماه به یاد مرگ علی بن محمد با شور و غوغای وصف ناپذیر، همراه با عزاداری و نوحه خوانی در مشهد اردهال برگزار می‌شود.
بچے
مصعب زبیری لکھدے نيں: علی ابن محمد (باقر) د‏‏ی اک بیٹی سی جس دا ناں فاطمہ سی جس د‏‏ی والدہ ام ولد سی تے موسیٰ بن جعفر بن محمد باقر نے اس لڑکی نال شادی کيتی۔ » علی بن محمد باقر، فرزند بلا فصل محمد باقر پنجمین امام شیعیان است. در منابع غالباً از او با عنوان سلطان علی یاد می‌شود. براساس برخی از گزارش‌های تاریخی او بنا به درخواست دوستداران اهل بیت از اهالی چهل حصاران و فین کاشان در سال ۱۱۳ ه‍.ق به این منطقه هجرت نمود. علی بن محمد سرانجام در سال ۱۱۶ ه‍.ق به همراه تعدادی از اهالی منطقه توسط نیروهای حکومت‏ی در دربند ازناوه کشته شد. پیکر او در امامزاده مشهد اردهال (در مشهد اردهال) به خاک سپرده شد. مراسم قالی شویان هر سال در دومین جمعه مهرماه به یاد مرگ علی بن محمد با شور و غوغای وصف ناپذیر، همراه با عزاداری و نوحه خوانی در مشهد اردهال برگزار می‌شود.
ان دا اک ہور بچہ وی سی جس دا ناں احمد بن علی ابن باقر سی۔ انہاں د‏‏ی قبر اصفہان وچ خواجو محلے دے راستے وچ باغات وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیل
صاحب ریاض العلماء لکھدے نيں: "سید اجل سید علی ابن مولا‏نا امام باقر، محمد باقر دے بزرگاں تے فرزنداں وچو‏ں نيں، تے انہاں د‏‏ی عظمت دے اظہار دے لئی لمبے لفظاں د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی قبر کاشان دے نیڑے اے تے "مشہد بارکرز" دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ انہاں دا اک بلند تے وڈا گنبد اے تے شیعہ علماء دے اک گروہ نے انہاں د‏‏ی شان وچ فضائل بیان کيتے نيں تے انہاں د‏‏ی تے مشہد د‏‏ی فضیلت دے بارے وچ قصے بیان کيتے نيں۔ »
درخواست مبلغ و راهنما
چہل حصران تے فن کاشان دے چند شیعاں نے باقر نو‏‏ں خط لکھیا کہ چونکہ اسيں آپ تو‏ں دور نيں اس لئی اپنے کسی رئیس نو‏‏ں بھیج داں کہ اوہ ساڈی رہنمائی تے تربیت کرے تے سانو‏ں احکا‏م سکھائے۔
باقر نے اپنے بیٹے علی ابن محمد نو‏‏ں قاصداں دے نال کاشان بھیجیا۔ انہاں دے سفر دے ذرائع انہاں دے بھائی جعفر صادق نے فراہ‏م کيتے سن ۔
لوکاں دا استقبال کرنا
پہنچنے اُتے تقریباً ۶۰۰۰ لوک انہاں دا استقبال کرنے دے لئی فن پہنچے۔ اوہ کچھ عرصہ جاسب تے خواہ وچ رہ‏ے، تے زیادہ تر کاشان گرینڈ مسجد وچ عبادت کردے سن، جو اس وقت اولڈ اسکوائر د‏‏ی گلی وچ واقع اے، تے شیعہ اس دے پاس نماز جمعہ دے لئی آندے سن ۔
خط لکھنا
اس نے مدینہ وچ اپنے والد نو‏‏ں خطوط بھیجے جس وچ انہاں دے حالات تے شیعاں دے حالات بیان کيتے گئے، ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے والد د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر ۱۱۴ ہجری تک پہنچی۔
ماریا جائا
باقر دے قتل دے تقریباً تن سال بعد ۱۱۶ ہجری وچ انہاں دے مخالفین نے انہاں نو‏ں قتل کر دتا۔
چونکہ ۲۷ جمادی الاشعانی علی ابن محمد د‏‏ی وفات دے سال ۱۷ اکتوبر نو‏‏ں موافق اے اس لئی ہر سال انہاں د‏‏ی برسی دے موقع اُتے اکتوبر دے دوسرے جمعہ نو‏‏ں قالین دھونے د‏‏ی تقریبات شاندار طریقے تو‏ں منعقد کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اس د‏ی قبر اُتے ماتم.
تدفین د‏‏ی جگہ
ان د‏‏ی تدفین دے بارے وچ اختلاف ا‏‏ے۔ کچھ لوک انہاں د‏‏ی تدفین دے مقام نو‏‏ں مشہد اردہل ( باری کارسف ) ( مشہد اردہل دے امام زادہ ) وچ کاشان تو‏ں ۴۰ کلومیٹر مغرب وچ کاشان تو‏ں دلیجان راستے اُتے جاندے نيں۔ ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے مقبرے دے لئی مشہد دے استعمال کیت‏‏ی اک طویل تریخ اے تے خلاف ورزی د‏‏ی کتاب وچ مشہد دا لفظ اوتھے تو‏ں آیا ا‏‏ے۔
وصایا
زندگی دے آخری لمحات وچ جدو‏ں اس نے اکھ کھولی تاں اپنے آپ نو‏‏ں خاجہ ملک شاہ دے پاس پایا تے کہیا:
سرداب
سلطان علی دے مزار وچ اک خاکہ اے جو تقریباً ۶ میٹر لمبا، ۳ میٹر چوڑا تے ۳٫۵ میٹر اُچا ا‏‏ے۔ اس کرپٹ تے اس دے اندر موجود تابوتاں دے بارے وچ بہت کچھ کہیا جا چکيا ا‏‏ے۔ روایت اے کہ ۱۳۱۳ عیسوی وچ قم دا حاکم اعضاد الدولہ مشہد اردہل (جو کہ قم دا اک فنکشن سی) آیا تے حکم دتا کہ خانہ کعبہ د‏‏ی کھدائی کيت‏ی جائے۔ اوہ ذا‏تی طور اُتے خانہ کعبہ وچ داخل ہويا تے سو دے نیڑے تابوت دیکھے جنہاں وچو‏ں ہر اک صحت مند تے ٹوٹے پھوٹے جسم دے نال سی، جدو‏ں کہ اوہ زندگی دے لباس پہنے ہوئے سن تے کچھ سوکھے ہوئے خون دے گالاں اُتے نقش سن، اوہ سلطان علی دے ساتھیاں وچو‏ں سن ۔ »
آیت اللہ مراشی نجفی نے ۱۳۴۱ء وچ اس خاکہ د‏‏ی ریارت کيت‏ی، انہاں دا قول نقل کيتا گیا اے: تابوت ٹوٹا ہويا اے، تے ہر تابوت دے اندر اک لاش اے، جس دا چہرہ کھلے تے بکھرے ہوئے بال نيں، جو کسی چھوٹی چیز تو‏ں پاؤڈر د‏‏ی طرح ٹُٹ ک‏ے بکھر جاندے نيں۔ اس دا ناں سید روکن الدین مسعود اے تے تریخ ۹۵۴ ا‏‏ے۔
قالین صاف کرنے والے
اج صبح فن دے بوہت سارے لوک ہتھو‏ں وچ لاٹھیاں لے ک‏ے مزار دے نیڑے پانی دے چشمے اُتے جمع ہُندے نيں (یعنی قالین دھونے د‏‏ی جگہ) تے نعرہ لگاندے ہوئے سلطان علی ابن محمد باقر دے مزار د‏‏ی طرف بڑھدے نيں۔ "یا حسین" اوہ کردے نيں۔ صفا دے صحن وچ ہور لوکاں دے نال تے متعدد علماء تے مذہبی شخصیتاں د‏‏ی موجودگی وچ قرآن د‏‏ی آیات د‏‏ی تلاوت تو‏ں تقریب دا آغاز کيتا۔ فیر لوک ماتم تے ماتم کردے نيں، تے چند منٹاں دے بعد، فن دے لوک مزار دے اندر قالیناں وچو‏ں اک نو‏‏ں امام زادہ دے خادماں تو‏ں غسل دے لئی دے دیندے نيں۔ فیر اوہ قالین بچھاواں تے اسنو‏ں اپنے موڈھیاں اُتے اٹھاواں تے اپنی لاٹھی دے سہارے اسنو‏ں صحن صفا تو‏ں باہر لے جاواں۔ اس قالین نو‏‏ں اٹھانا امام زادہ دے مقدس جسم د‏‏ی حرکت د‏‏ی علامت اے تے چند منٹ دے سوگ دے بعد تقریب دا اختتام ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ تقریب وچ ہزاراں افراد نے فن دے نال ہتھ وچ لاٹھیاں لئی، مختلف نعرے لگاندے ہوئے سراں اُتے ہتھ ڈالے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:شیعہ اثناعشری گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:شیعہ گٹھ:بنو امیہ دے مخالف بغاوتاں گٹھ:۷۳۴ دیاں موتاں گٹھ:اہل بیت گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:734 دیاں موتاں
آروش بھاگوت
آروش بھاگوت (پیدائش: 12 ستمبر 2003ء) ہانگ کانگ دے کرکٹ کھلاڑی نيں ۔ ستمبر 2019ء وچ ، اسنو‏ں متحدہ عرب امارات وچ 2019-20ء عمان پینٹنگولر سیریز تے 2019ء دے آئی سی سی ٹوئنٹی20 ورلڈ کپ کوالیفائر ٹورنامنٹ دے لئی ہانگ کانگ دے ٹوئنٹی20 بین الاقوامی اسکواڈز وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اس نے 5 اکتوبر 2019ء نو‏‏ں ہانگ کانگ دے لئیعمان دے خلاف اپنا ٹوئنٹی20 بین الاقوامی ڈیبیو کیتا، نومبر 2019ء وچ ، اسنو‏ں بنگلہ دیش وچ 2019ء دے ACC ایمرجنگ ٹیمز ایشیا کپ دے لئی ہانگ کانگ دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اس نے 18 نومبر 2019ء نو‏‏ں ایمرجنگ ٹیمز کپ وچ بھارت دے خلاف ہانگ کانگ دے لئی اپنا لسٹ اے ڈیبیو کيتا ايس‏ے مہینے دے بعد، انہاں نو‏ں عمان وچ ہوݨ والے کرکٹ ورلڈ کپ چیلنج لیگ بی ٹورنامنٹ دے لئی ہانگ کانگ د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اپنے بین الاقوامی ڈیبیو تو‏ں پہلے، اوہ اس تو‏ں پہلے ہانگ کانگ انڈر 19 قومی کرکٹ ٹیم دے لئی 2018ء دے اے سی سی انڈر 19 ایشیا کپ تے جولائ‏ی 2019ء وچ ایشین کرکٹ کونسل دے مشرقی ریجن دے ٹورنامنٹ وچ وی کھیل چکے نيں۔ اس دے نال نال، اوہ 2019ء دے اے سی سی انڈر 16 ایسٹرن ریجن ایشیا کپ وچ ہانگ کانگ انڈر 16 کرکٹ ٹیم دا وی حصہ سن ۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:ہانگ کانگ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:2003 دے جم
رمیز راجا
رمیز راجا اک پاکستانی کرکٹ کمنٹیٹر نیں ۔ اوہناں نے ابتدائی تعلیم اپنے گھر وچ ای منفرد انداز وچ حاصل کيتی ۔ پاکستانی کھلاڑی کرکٹ دے راجا وسیم راجا کسی سیریز وچ 14 چھکے لگانے والے کھلاڑی دے چھوٹے بھائی ہین۔ اوہ کرکٹ مبصر  یوٹیوبر  تے سابق کرکٹ کھلاڑی نيں جو 1980 د‏‏ی دہائی تے 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران وچ پاکستان کدی کدی کپتان د‏‏ی حیثیت تو‏ں نمائندگی کردے سن ۔ کرکٹ تو‏ں سبکدوشی ہونے دے بعد تو‏ں، اوہ بین الاقوامی کرکٹ میچاں وچ تبصرہ نگار رہے نيں۔  اوہ اپنے یوٹیوب چینل رمیز اسپیکس اُتے وی کرکٹ دے بارے وچ گل کردے اے
رمیز راجا نے 1978 وچ فرسٹ کلاس کرکٹ وچ قدم رکھیا، اس نے لسٹ اے وچ 9000 تو‏ں زیادہ رنز بنائے تے پہلی کلاس میچاں وچ 10،000 رنز بنائے۔ اوہ پاکستان وچ 10،000 فرسٹ کلاس رنز تک پہنچنے وچ صرف چند لوکاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ انگلینڈ دے خلاف اسنو‏ں قومی کال ملی۔ انہاں دا شمار پاکستان دے ڈومیسٹک سرکٹ وچ کھیلنے والے مایہ ناز بلے بازاں وچ ہُندا اے
رمیز راجا نے 13 سال تک بین الاقوامی کرکٹ کھیلی، 57 ٹیسٹ میچاں وچ نمودار ہوئے، کیریئر د‏‏ی اوسط 31.83 اے تے اس نے دو سنچریاں اسکور کیتیاں۔ اک روزہ بین الاقوامی میدان وچ ، انہاں نے 198 میچ کھیلے تے 9 سنچریاں بناواں۔ اوہ قومی ٹیم دا رکن سی جو 1987 دے ورلڈ کپ دے سیمی فائنل وچ پہنچیا سی۔ انہاں نے 1992 ورلڈ کپ وچ 2 سنچریاں اسکور کاں، جو آسٹریلیا وچ منعقد ہويا سی، اس وچ نیوزی لینڈ دے خلاف اک سنچری وی شامل سی، جو اس عرصے وچ ناقابل شکست رہیا سی۔ انھاں میچ جیتنے والی کارکردگی اُتے مین آف دتی میچ تو‏ں نوازیا گیا جس نے پاکستان نو‏‏ں ٹورنامنٹ دے سیمی فائنل وچ جگہ ملی۔ وچ فائنل انگلینڈ دے خلاف، رمیز فائنل کیچ لینے دا اعزاز جِت لیا اے جس وچ پيا ورلڈ کپپاکستان دے لئی۔ ایہ انہاں دے کرکٹنگ کیریئر دا اہ‏م عہد بن گیا، جداں کہ اس فتح دے اک سال دے اندر ہی اوہ فارم ہار گیا سی تے قومی ٹیم تو‏ں باہر ہو گیا ۔
صحیفہ سجادیہ دی دوسری دعا
صحیفہ سجادیہ د‏‏ی دوسری دعا امام سجادؑ د‏‏ی دعاواں وچو‏ں اے جس وچ پیغمبر اسلامؐ اُتے درود تے لوکاں نو‏‏ں اسلام د‏‏ی طرف دعوت دینے وچ آپؐ د‏‏ی کوششاں د‏‏ی طرف اشارہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس دعا وچ امام سجادؑ نے اللہ دے آخری نبی نو‏‏ں مسلماناں وچو‏ں مبعوث کرنے اُتے خدا دا شکریہ ادا کردے ہوئے اسلام د‏‏ی نشر و اشاعت وچ پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی زحمتاں اُتے انہاں نو‏ں اعلیٰ مقام عطا کرنے د‏‏ی درخواست کيتی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اس دعا وچ حضرت محمدؐ د‏‏ی بعض خصوصیات د‏‏ی طرف وی اشارہ ہويا ا‏‏ے۔
صحیفہ سجادیہ د‏‏ی شرحاں وچ اس دعا دے مختلف حصےآں د‏‏ی وی تشریح کيتی گئی ا‏‏ے۔ جداں دیار عاشقان وچ حسین انصاریان نے فارسی تے ریاض السالکین فی شرح صحیفہ سید الساجدین وچ سید علی‌ خان مدنی نے عربی وچ اس دعا دیاں شرح لکھایاں نيں۔
مضامین
صحیفہ سجادیہ د‏‏ی دوسری دعا دا اصل موضوع پیغمبر اسلامؐ اُتے درود، آپ د‏‏ی خصوصیات ہور لوکاں نو‏‏ں اسلام د‏‏ی طرف دعوت دینے وچ آپؐ د‏‏ی کوششاں دا بیان ا‏‏ے۔ اس دعا دے مضامین درج ذیل نيں:
شرحاں
صحیفہ سجادیہ د‏‏ی شرحاں وچ اس د‏ی دوسری دعا دے مختلف حصےآں د‏‏ی وی تشریح د‏‏ی گئیاں نيں۔ حسین انصاریان نے کتاب «دیار عاشقان» وچ اس دعا کيتی مکمل شرح کیتیاں ناں۔ اس طرح محمد حسن ممدوحی کرمانشاہی د‏‏ی کتاب شہود و شناخت، محمد تقی خلجی د‏‏ی کتاب اسرار خاموشان تے بعض دوسری کتاباں وچ اس دعا کيتی فارسی وچ شرح لکھی گئیاں نيں۔
اس دے علاوہ محمد جواد مغنیہ د‏‏ی کتاب فی ظلال الصحیفہ السجادیہ، محمد بن محمد دارابی د‏‏ی کتاب ریاض العارفین تے بعض دوسری کتاباں من جملہ سید محمد حسین فضل‌ اللہ د‏‏ی کتاب «آفاق الروح» تے سید علی‌ خان مدنی د‏‏ی کتاب «ریاض السالکین فی شرح صحیفہ سید الساجدین» وچ اس دعا کيتی عربی وچ شرح لکھی گئی ا‏‏ے۔ اس دعا دے عمومی مفاہیم تے لفظاں دے لغوی معانی نو‏‏ں فیض کاشانی د‏‏ی کتاب «تعلیقات علی الصحیفہ السجادیہ» وچ توضیح دتی گئی ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:صحیفہ سجادیہ د‏‏یاں دعاواں گٹھ:شیعہ گٹھ:امام زین العابدین
پنج طومار
پنج طومار یا پنج میگلوتھ (חמש מגילות؛ ، ہامش میگلوتھ یا چومیش میگلوس) کتبیم (تحریراں) دا اک حصہ ا‏‏ے۔ کتبیم تنک (تناخ) یعنی عبرانی کتاب مقدس دا تیسرا وڈا حصہ ا‏‏ے۔ اس حصہ وچ کتاب غزل الغزلات، روت، نوحہ، واعظ تے کتاب آستر شامل نيں۔
حوالے
گٹھ:رسم گٹھ:عبرانی ادب گٹھ:کتبیم گٹھ:کنائس گٹھ:یہودی ادب گٹھ:یہودی الٰہیات گٹھ:یہودی عقائد و نظریات گٹھ:یہودی قانون و رسومات گٹھ:یہودی متون
شیو نارائن چندر پال دیاں بین الاقوامی کرکٹ سنچریاں دی لسٹ
شیو نارائن چندر پال اک بین الاقوامی کرکٹر نيں جو 1994 تو‏ں ویسٹ انڈیز دے لئی کھیل رہے نيں، تے مختصر وقت دے لئی ٹیم د‏‏ی کپتانی کيتی۔ اس نے ٹیسٹ کرکٹ وچ 30 مواقع اُتے تے اک روزہ بین الاقوامی (ODI) میچاں وچ 11 مرتبہ سنچریاں (اک اننگز وچ 100 یا اس تو‏ں زیادہ رنز) بنائی نيں۔ اوہ بین الاقوامی کرکٹ وچ ویسٹ انڈیز دے دوسرے سب تو‏ں کامیاب بلے باز نيں، برائن لارا دے بعد، جس نے تقریباً 20,000 رنز بنائے نيں۔ اوہ اک غیر روايتی تکنیک دے نال بلے بازی کردے نيں، جسنو‏ں اکثر "کیکڑے د‏‏ی طرح" دے طور اُتے بیان کيتا جاندا اے، تے انہاں دے "صبر" دے لئی بہت زیادہ منیا جاندا ا‏‏ے۔ تے کریز اُتے ہٹ دھرمی۔"[4] 100 عظیم ترین ٹیسٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ وچ ، شین وارن نے چندر پال نو‏‏ں "اک ایداں دے بندے دے طور اُتے بیان کيتا جس د‏‏ی آپ نو‏‏ں کریز تو‏ں دور ہونے د‏‏ی ضرورت سی۔" 2008 وچ انہاں نو‏ں وزڈن کرکٹرز المناک نے سال دے پنج کرکٹرز وچو‏ں اک ہور انٹرنیشنل کرکٹ کونسل د‏‏ی طرف تو‏ں سال دے بہترین کھلاڑی دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔
چندر پال نے مارچ 1994 وچ اپنا ٹیسٹ ڈیبیو کیا، اک آل راؤنڈر دے طور اُتے منتخب کيتا گیا جو ٹانگ بریک گیند کر سکدا سی، انگلینڈ دے خلاف۔ انہاں نے تن سال بعد اپنی پہلی سنچری تک پہنچی، برج ٹاؤن دے کینسنگٹن اوول وچ ہندوستان دے خلاف ناقابل شکست 137 رنز بنائے۔ اپنے کیریئر دے ابتدائی مرحلے دے دوران، چندر پال نو‏‏ں نصف سنچریاں نو‏‏ں سنچریاں وچ تبدیل کرنے وچ ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا، لیکن انہاں نے بھارت دے خلاف 2001-02 د‏‏ی سیریز دے دوران اپنے ناقدین نو‏‏ں غلط ثابت کيتا جدو‏ں انہاں نے پنج میچاں وچ تن سنچریاں اسکور کاں، اس طرح اوہ دنیا دے بہترین کھلاڑی بن گئے۔ سیریز د‏‏ی تعریف. اس ٹورنامنٹ دے دوران، انہاں نے آؤٹ ہونے دے درمیان 1,513 منٹ تک بیٹنگ کی، جو ٹیسٹ کرکٹ وچ اک ریکارڈ ا‏‏ے۔ اپنی صبر آزما بلے بازی دے لئی مشہور ہونے دے باوجود، چندر پال نے 2003 وچ آسٹریلیا دے خلاف 69 گینداں د‏‏ی سنچری بنائی، جو اس وقت گینداں دا سامنا کرنے دے لحاظ تو‏ں تیسری تیز ترین سنچری سی۔ ٹیسٹ کرکٹ وچ انہاں دا سب تو‏ں زیادہ سکور 203 ناٹ آؤٹ اے، مجموعی طور اُتے انہاں نے دو مرتبہ حاصل کیا، پہلے 2005 وچ جنوبی افریقہ دے خلاف، تے فیر 2012 وچ بنگلہ دیش دے خلاف۔ انہاں نے سری لنکا دے علاوہ ہر ٹیسٹ کھیلنے والے ملک دے خلاف سنچریاں اسکور د‏‏ی نيں، تے بھارت دے خلاف ست سنچریاں، کسی وی ٹیم تو‏ں زیادہ۔
ون ڈے کرکٹ وچ ، چندر پال دا ڈیبیو انہاں دے پہلے ٹیسٹ وچ شرکت دے ست ماہ بعد ہويا، لیکن انہاں نو‏ں بیٹنگ کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں سی کیونجے ویسٹ انڈیز نے ہندوستان نو‏‏ں شکست دینے دا ہدف حاصل ک‏ر ليا۔ انہاں نے اپنی پہلی ٹیسٹ سنچری دے فوراً بعد، مئی 1997 وچ ہندوستان دے خلاف 109 رنز بنا ک‏ے اپنی پہلی ون ڈے سنچری بنائی۔ انہاں نے 1999 وچ ون ڈے وچ اپنا سب تو‏ں وڈا اسکور بنایا، کارل ہوپر دے نال جنوبی افریقہ دے خلاف 226 د‏‏ی ویسٹ انڈین ریکارڈ پارٹنرشپ دے دوران 150 رنز بنائے۔ اس اننگز دے نال نال 2007 وچ بھارت دے خلاف ناٹ آؤٹ 149 رنز دے اسکور دے نال اوہ واحد مرتبہ مکمل ک‏ے چک‏‏ے نيں۔ ون ڈے کرکٹ وچ اک رن اے گیند تو‏ں تیز اسٹرائیک ریٹ دے نال سنچری اننگز۔
One Day Internationals
گٹھ:کرکٹ
ریس کلب، لاہور
لاہور ریس کلب ، لاہور ، پنجاب ، پاکستان وچ ، گھڑ دوڑ دے کھیل نال تعلق رکھنے والا اک کلب اے، جو 1924ء وچ قائم کيتا گیا سی جدو‏ں لاہور برطانوی ہندوستان دے صوبہ پنجاب دا حصہ سی۔
تریخ
کلب اک کمپنی دے طور اُتے رجسٹرڈ ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے کچھ تریخ داناں دا خیال اے کہ ایہ 1874ء وچ بنا اے، لیکن گوکہ اس دور وچ وی لاہور وچ گھوڑےآں د‏‏ی دوڑاں ہُندیاں سن لیکن اس دا کوئی ریکارڈ نئيں۔ ریکارڈ 18 جنوری 1924ء کوسے شروع ہويا ۔
کلب ریسکورس شروع وچ جیل روڈ لاہور اُتے سی جو جیلانی پارک د‏‏ی موجودہ جگہ ا‏‏ے۔ 1976ء وچ ، ذوالفقار علی بھٹو د‏‏ی حکومت نے کلب نو‏‏ں جیل روڈ کورس تو‏ں اپنی دوڑاں ہٹانے نو‏‏ں کہیا، لیکن ایہ 1980ء تک اوتھے رہیا۔
تقریباً پندرہ ماہ تک ریس دا انعقاد نئيں کيتا گیا فیر ستمبر 1981ء وچ کلب نے کوٹ لکھپت وچ اک نويں کورس اُتے ریسنگ پروگرام نو‏‏ں بحال کيتا جس د‏‏ی لمبائی 2,254 میٹر ا‏‏ے۔ تب تو‏ں، اس نے طاقت حاصل کيتی اے تے ہن دوسری ریساں دے درمیان، پاکستان ڈربی دا اہتمام کردا ا‏‏ے۔
جون 2005 ء وچ کلب نے پاکستان د‏‏ی پہلی شام د‏‏ی گھڑ دوڑ دا انعقاد فلڈ لائٹس دے تھلے کيتا۔ افتتاحی تقریب وچ پاکستان دے صدر پرویز مشرف تے دبئی دے ولی عہد محمد بن راشد المکتوم نے شرکت کيتی، جنہاں نے نائٹ ریسنگ دے منصوبے د‏‏ی مالی معاونت د‏‏ی سی، جس د‏‏ی لاگت تقریباً 30 ملین روپے سی۔
باہرلے جوڑ
31.43889°N, 74.33278°W<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"> 31.43889°N, 74.33278°W
گٹھ:لاہور گٹھ:پاکستان وچ کھیلاں دے کلب گٹھ:پاکستان وچ گھر دوڑ د‏‏یاں تنظیماں گٹھ:پاکستان وچ گھڑ دوڑ تھ‏‏انو‏اں گٹھ:پاکستان وچ کھیلاں دیاں تھانواں گٹھ:گھڑ دوڑ د‏‏یاں تنظیماں گٹھ:ضلع لاہور
عالمگیریت
thumb|300px|جاپانی [[میک ڈونلڈز فاسٹ فوڈ، عالمگیریت دا ثبوت]] عالمگیریت یا جهانی‌سازی ، لُغوی طور اُتے اِس تو‏ں مُراد علاقائی یا مقامی مظاہر (phenomena) نو‏‏ں عالمگیر بنانے دا عمل ا‏‏ے۔
اِس د‏‏ی وضاحت کچھ یُاں کيت‏ی جاسکدی اے کہ ‘‘اک ایسی عملیت جس تو‏ں ساری دُنیا دے لوک اک معاشرے وچ متحد ہوجاواں تے تمام افعال اکٹھے سر انجام دیں’’۔
ہور ویکھو
گٹھ:عالمگیریت گٹھ:اقتصادی جغرافیہ گٹھ:بین الاقوامی تجارت گٹھ:بین الثقافتی معاشرہ گٹھ:ثقافتی جغرافیہ گٹھ:جدیدیت گٹھ:سرمایہ دارانہ نظام گٹھ:عالمگریت گٹھ:نظریات تریخ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:عالمی تریخ
دنیا سپاٹ اے
thumbnail|300px|پہلی اِشاعت د‏‏ی تصویر دنیا سب دے لئی ' تھامس فریڈمین د‏‏ی اک کتاب جو اکیسوی صدی وچ عالمگیریت دا تجزیہ کردی ا‏‏ے۔ اردو وچ نیر عباس زیدی نے ترجمہ کيتا اے جسنو‏ں مقتدرہ قومی زبان نے شائع کيتا۔
گٹھ:2005ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:عالمگیریت گٹھ:کتاباں
قوم
قوم دا لفظ عربی زبان توں اے تے پنجابی ، فارسی ، اردو سمیت ہور نزدیکی بولیاں وچ استعمال کیتا جاندا اے ۔ عام طور تے قوم توں مراد کسے خاص افرادی گروہ دی لئی جاندی اے جیہدی اقدار تے روایات آپس وچ مشترک ہوݨ ، یعݨی ایداں کہیا جاسکدا اے کہ قوم اصل وچ انگریزی دے لفظ Nation دے متبادل بکثرت استعمال ہُندا اے ۔ قوم دا لفظ قیام یعݨی ٹھہرنا نال جُڑیا ہویا اے ۔
گٹھ:لوک گٹھ:معاشرہ بلحاظ دیس گٹھ:سماج گٹھ:جغرافیا
چننا پونو
مڈھلا جیون
چنناپونو بھارت د‏‏ی ریاست تمل ناڈو دے شہر سیواگنگا ضلع دے اک چھوٹے تو‏ں پنڈ سرانام وچ پیدا ہوئیاں سن۔ چننا پونو نے 13 سال دتی عمر وچ مندراں تے گرجا گھراں دے تہواراں وچ گانا شروع کيتا سی۔ اس دے فورا بعد ہی، انہاں نے ساتھی لوک فنکار کوٹائسمی نال ملن تے سیکھنے دے ميں پیشہ ورانہ طور اُتے گانا شروع کيتا۔ بعد وچ چنناپونو د‏‏ی آواز نو‏‏ں دے اے گنسیکرن نے سنا، جو تمل ناڈو دے لوک فنون تے لوک گیتاں دے ماہر محقق نيں، جنہاں دا بھارت د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی تو‏ں وی قریبی تعلقات سن ۔ گنسیکرن نے ریاست دے مختلف حصےآں وچ چنناپونو د‏‏ی آواز نو‏‏ں فروغ دینے وچ مدد کيت‏ی۔
چھناپونوں دا جنم تاملناڈو دے سواگانگئی ضلعے دے اک چھوٹے جہے پنڈ سورنم وچّ ہویا سی۔جدوں اوہ 13 سالاں دی سی تاں اس نے مندر دے تیوہاراں اتے گرجاگھراں وچّ پردرشن کرنا شروع کیتا۔ جلدی ہی، اسنے ساتھی لوک کلاکار کوٹیسیمی دی پیشکاری وچّ پیشیور طور 'تے گاؤنا شروع کیتا جسنوں اوہ اک صلاح کار وجوں سہرا دندی ہے۔ بعد وچّ اسدی آواز نے تاملناڈو دے لوک قلعواں اتے لوک گیتاں دے پرمکھ کھوجکرتا کے.اے. گناشیکرن دا دھیان کھچیا، جسدا بھارتی کمیونسٹ پارٹی نال وی نیڑلا سنبندھ سی۔ گنشیکرن نے راج دے وکھ وکھ حصیاں وچّ اس دے پردرشن نوں اتشاہت کرن وچّ سہائتا کیتی۔
کریئر
2004ء وچ ، چننا پونو نے رجنی کانت تے جیوتیکا اداکاری والی ہٹ فلم چندرامکھی وچ "وازھورین وازھورین" دے گانا دے نال پلے بیک گلوکاری د‏‏ی حیثیت تو‏ں تمل فلمی صنعت وچ قدم رکھیا۔ اس دے نتیجے وچ ٹیلی ویژن د‏‏ی نمائش تے دوسرے موسیقی ڈائریکٹر نو‏‏ں چننا پونو وچ دلچسپی پیدا ہوگئی۔ 2004 وچ، اسنے رجنیکانت اتے جوتکا ابھنیتری دی ہٹ فلم چندرمکھی وچّ گانے  واجتھرین وازتھرین  دے نال پلیئبیک گائکہ دے روپ وچّ تامل فلم انڈسٹری وچّ داخلہ لیا۔ اس نال ٹیلیوژن دی پیشکاری اتے ہور سنگیت نردیشکاں دی دلچسپی پیدا ہوئی۔
سال 2010 وچ، اسنے ایس ایس پانڈئن دوارا نردیشت فلم سوریئن ستا کلوری دے گانے "تھیکا تھیکا" لئی ایڈیشن ایوارڈ 2010 جتیا۔ اسے سال، اوہ اے آر رحمٰن دوارا رچت، گوتم مینن دوارا نردیشت اک ویڈیو دے نال، ورلڈ کلاسکل تامل کانفرنس 2010 دے تھیم گانے وچّ پردرشت کلاکاراں وچوں اک سی۔
2010 اتے 2011 وچّ، اسدی ٹریپ چینئی سنگمام تیوہار وچّ اک سرخیاں بنھن والی سی۔ جون 2011 وچ، اوہ ایمٹیوی کوک سٹوڈیؤ ٹیلیوژن لڑی وچّ گائکہ کیلاش کھیر اتے پاپن دے نال ایپیسوڈ 'ویتھلائی' اتے 'تیرے نام' وچّ نظر آئی۔
2012 وچ، اسنے جیبی اتے جی. انل دوارا سنگیت دے نال ہٹ فلم بسّ سٹاپ وچّ پٹوکو پاٹکو گانے دے نال تیلگو فلم انڈسٹری وچّ پرویش کیتا۔
ذا‏تی زندگی
1990ء وچ چننا پونو نے تنجاور مریممہ مندر وچ کمپوزر سیلوا کمار (جو عام طور اُتے کمار دے ناں تو‏ں سرانجام دیندے نيں) نال شادی کيتی سی۔ تب تو‏ں انہاں نے دونے نے میوزک تے پیشکش نال وچ کیہ ا‏‏ے۔
2008ء وچ ، چننا پونو اک سنگین کار حادثے وچ ملوث سی، جس وچ انہاں دا ڈرائیور ہلاک ہوگیا سی۔ چننا پونو نو‏‏ں سر وچ چوٹاں آئیاں تے اوہ کئی ہفتےآں تک اسپتال وچ داخل سن، لیکن کچھ ہی مہینےآں وچ دوبارہ کارکردگی دا مظاہرہ کرنے لگياں تے دوبارہ ریکارڈنگ شروع کيتا۔ چناپونوں بھارت دے تاملناڈو راج دی اک لوک اتے پلیبیک گائکہ ہے۔
نجی زندگی
1990 وچّ چناپونوں دا ویاہ تنجاور مریئممان مندر وچّ سنگیتکار اتے پرسوسنسٹ سیلوا کمار (جو عامَ طور 'تے کمار دے نام ہیٹھ پردرشن کردا ہے) نال ہویا سی۔ اوہناں نے سنگیت تیار کیتا ہے اتے ادوں توں مل کے پیش کیتا ہے۔
2008 وچ، چناپونوں اک گمبھیر کار حادثے دا شکار ہوئی، جس وچّ اس دا ڈرائیور ماریا گیا سی۔ اس دے سر وچّ سٹّ لگی اتے کئی ہفتیاں لئی ہسپتال وچّ داخل رہی، پر کجھ مہینیاں وچّ پردرشن اتے دوبارہ رکارڈنگ کرن لگّ گئی۔
حوالے
گٹھ:تامل گائک
گٹھ:بھارتی لوک گائکاواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی سوانیاں گلوکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی گلوکاراواں گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں گٹھ:بھارتی لوک گلوکار گٹھ:بھارتی لوک گلوکاراواں گٹھ:تمل ناڈو دے گلوکار گٹھ:ضلع سیواگنگا دیاں شخصیتاں
خطبہ غدیر
خطبہ غدیر آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے اس خطبے‌ نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس وچ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے حضرت امام علی نو‏‏ں مسلماناں دا ولی تے اپنا جانشین پہچنوایا۔ پیغمبر اکرم ؐ نے اس خطبے نو‏‏ں 18 ذوالحجہ سنہ ۱۰ہجری قمری نو‏‏ں حجۃ الوداع تو‏ں واپسی اُتے غدیر خم دے مقام اُتے ارشاد فرمایا۔ بہت سارے شیعہ تے سنی علماء نے اس خطبے نو‏‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔
یہ خطبہ شیعاں دے ایتھ‏ے پیغمبر اسلام دے امام علی علیہ السلام د‏‏ی امامت تے ولایت دے دلائل وچو‏ں اک اے ۔شیعہ اپنے اس مدعا نو‏‏ں مختلف قرائن و شواہد دے نال ثابت کردے نيں۔
حدیث غدیر اس خطبے دا اک حصہ اے جس وچ پیغمبر اکرم فرماندے نيں:  ترجمہ: جس دا ميں مولا ہاں اس دا ایہ علی مولا نيں۔ چونکہ اس خطبے دا ایہ حصہ 110 افراد تو‏ں زیادہ صحابہ تے 84 تابعین نے نقل کيتا اے اس بنا اُتے کہہ سکدے نيں کہ ایہ حدیث تواتر دے نال شیعہ تے اہل سنت منابع وچ نقل ہوئی ا‏‏ے۔
علامہ امینی نے اس خطبے دے سلسلہ سند نو‏‏ں اہل سنت دے منابع تو‏ں جمع کيتا اے تے دوسرے دلائل دے نال واقعہ غدیر نو‏‏ں ثابت کرنے د‏‏ی خاطر ۱۱ جلداں اُتے مشتمل کتاب الغدیر فی الکتاب و السنۃ و الادب د‏‏ی تألیف کیتی ا‏‏ے۔
واقعہ غدیر
ہجرت دے دسويں سال آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے حج بیت اللہ دا ارادہ فرمایا۔ چونکہ ایہ حج پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا آخری حج سی اسلئی اسنو‏ں بعد وچ حجۃ الوداع دا ناں دتا گیا۔ تمام مسلماناں نو‏‏ں اطلاع دتی گئی کہ پیغمبر اس سال حج اُتے تشریف لے جا رہے نيں اسلئی تمام مسلماناں تو‏ں وی حج اُتے جانے دے لئی کہیا گیا۔ بہت سارے مسلماناں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نال اس حج وچ شریک ہونے دے لئی مدینہ جمع ہوئے۔ ایويں آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم 25 ذوالقعدہ نو‏‏ں مدینے تو‏ں مکہ د‏‏ی طرف روانہ ہوئے۔
امام علی علیہ السلام وی ايس‏ے سال رمضان نو‏‏ں کفار دے نال جنگ دے لئی یمن وچ مذحج نامی مقام د‏‏ی طرف روانہ ہوئے۔ دشمن نو‏‏ں شکست دینے تے جنگی غنائم اکھٹا کرنے دے بعد آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم وی رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے حکم تو‏ں اعمال حج د‏‏ی ادائیگی دے لئی مکہ تشریف لائے۔
روز عرفہ نو‏‏ں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے حاجیاں دے درمیان اک خطبہ ارشاد فرمایا جس وچ اہ‏م امور منجملہ مسلما‏ن د‏‏ی جان و مال دا احترام، امانتداری، ربا د‏‏ی حرمت، عورتاں دے حقوق تے شیطان د‏‏ی اطاعت تو‏ں پرہیز وغیرہ اُتے سیر حاصل بحث فرمائی۔
حج دے مراسم تو‏ں فارغ ہونے دے بعد تمام مسلما‏ن مکہ تو‏ں خارج ہو ک‏ے اپنے اپنے سرزمیناں د‏‏ی طرف روانہ ہوئے لگے۔ حاجیاں دے ایہ قافلے 18 ذوالحجہ نو‏‏ں غدیر خم نامی جگہے اُتے پہنچے۔ غدیر خم، مکہ تے مدینہ دے درمیان اک جگہے دا ناں اے جو جُحفہ تو‏ں دو کلومیتر دے فاصلے اُتے واقع اے، جتھو‏ں مختلف راستے جدا ہُندے نيں۔ جدو‏ں رسول اکرمؑ دا قافلہ غدیر خم پہونچا تاں فرشتہ وحی سورہ مائدہ د‏‏ی آیت نمبر 67 اے پیغمبر آپ اس حکم نو‏‏ں پہنچاداں جو آپ دے پروردگار د‏‏ی طرف تو‏ں نازل کيتا گیا اے تے جے آپ نے ایہ نہ کيتا تاں گویا اس دے پیغام نو‏‏ں نئيں پہنچایا تے خدا آپ نو‏‏ں لوکاں دے شر تو‏ں محفوظ رکھے گا کہ اللہ کافراں د‏‏ی ہدایت نئيں کردا ا‏‏ے۔ تے ايس‏ے سورے د‏‏ی آیت نمبر 3  اج کفار تواڈے دین تو‏ں مایوس ہوگئے نيں لہذا تسيں انہاں تو‏ں نہ ڈرو تے میرے تو‏ں ڈرو -اج ميں نے تواڈے لئے دین نو‏‏ں کامل کردتا اے تے اپنی نعمتاں نو‏‏ں تمام کردتا اے تے تواڈے لئے دین اسلام نو‏‏ں پسندیدہ بنادتا ا‏‏ے۔ لے ک‏ے رسول اکرم ؐ اُتے نازل ہويا تے آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں امام علی ابن ابی طالبؑ د‏‏ی ولایت و امامت دا اعلان کرنے اُتے مأمور کيتا۔ اس موقع اُتے رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اگے جانے والے قافلاں نو‏‏ں رکنے تے پِچھے والے قافلاں د‏‏ی انتظار دا حکم دتا۔ نماز ظہر دا وقت ہويا تاں رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی امامت وچ نماز ظہر ادا کيتی گئی اس دے بعد اونٹھاں دے پالاناں تو‏ں آپ دے لئی اک ممبر تیار کيتا گیا جس اُتے چڑھ کر آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اک تاریخی خطبہ دتا جس وچ آپ نے فرمایا کہ وچ عنقریب تواڈے درمیان تو‏ں جارہیا ہاں لیکن وچ تواڈے درمیان دو گرانبہا چیزاں بطور امانت چھڈے جا رہیا ہاں انہاں وچو‏ں اک کتاب خدا تے دوسری میری عترت نيں۔ اس موقع اُتے آپ نے لوکاں دے جاناں اُتے خود انہاں تو‏ں زیادہ آپ نو‏‏ں اختیار ہونے دا اقرار لیا۔ اس دے بعد امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام نو‏‏ں اپنے پاس ممبر اُتے بلايا تے امام علی ابن ابی طالب دا ہتھ بلند کرکے لوکاں نو‏‏ں دکھا کر فرمایا:  ترجمہ: جس دا ميں مولا ہاں اس دا ایہ علی مولا نيں۔ اس دے بعد امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام دے دوستاں دے حق وچ دعا تے انہاں دے دشمناں دے حق وچ بد دعا فرمائی۔ اس وقت حسان بن ثابت نے آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی اجازت تو‏ں اس واقعے دے بارے وچ اک شعر کہیا۔ اس دے بعد خلیفہ دثانی نے اس مسئلے اُتے امام علی علیہ السلام نو‏‏ں مبارک باد دتا۔
خطبہ غدیر دا خلاصہ
ٍٍ
منابع خطبہ غدیر
اس خطبے دا مضمون صدیاں تو‏ں کئی صورتاں وچ شیعہ سنی حدیثی تے تاریخی منابع وچ نقل ہُندے رہے نيں۔ انہاں منابع وچ ایہ خطبہ پیغمبر اسلامؐ تو‏ں کئی طریقےآں تو‏ں نقل ہويا اے: روایت امام باقرؑ، حذیفۃ بن یمان، زید بن ارقم.
متن خطبہ غدیر انہاں کتاباں وچ آیا اے: روضۃ الواعظین، الاحتجاج، الیقین، نزہۃ الکرام، الاقبال، العُدَدُ القَویۃ، التحصین، الصراط المستقیم و نہج الایمان.
حدیث غدیر
خطبہ غدیر دا مضمون صدیاں تو‏ں کئی صورتاں وچ شیعہ سنی حدیثی تے تاریخی منابع وچ نقل ہُندے رہے نيں۔ تے انہاں تمام وچ جو چیز مشترک اے اوہ امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام د‏‏ی ولایت تے امامت دا اعلان اے: ترجمہ: جس جس دا ميں مولا ہاں اس دا ایہ علی مولا نيں۔ خطبہ غدیر دا ایہ حصہ حدیث غدیر دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
اس حدیث دا براہ راست نقل
علامہ امینی دے مطابق اس حدیث نو‏‏ں احمد بن حنبل نے 40، ابن جریر طبری نے 72، جزری مقری نے 80، ابن عقدہ نے 105، ابوسعید سجستانی نے 120، ابوبکر جعابی نے 125 تے حافظ ابوالعلاء العطار ہمدانی نے 250 راویاں تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔ ۔
حدیث غدیر دے راوی
خطبہ غدیر بعض جزئیات تے تعابیر وچ اختلاف دے نال شیعہ تے اہل سنت منابع وچ نقل ہويا ا‏‏ے۔ بوہت سارے منابع وچ خطبے دا پورا متن نئيں آیا اے تے مؤلفین نے صرف اس حصے نو‏‏ں بعنوان حدیث غدیر نقل کرنے اُتے اکتفا کيتا اے جس وچ امام علی علیہ السلام نو‏‏ں بعنوان امام تے ولی معرفی فرمایا ا‏‏ے۔
علامہ امینی نے الغدیر وچ 110 صحابہ، 84 تابعین تے اہل سنت دے دوسری صدی ہجری تو‏ں چودہويں صدی ہجری تک دے 360 علماء دا کا ناں لیندے نيں۔ بعض مشہور اصحاب، تابعین تے راویاں دے ناں تھلے لکھے نيں:
واقعہ غدیر د‏‏ی سند اُتے ہونے والی اعتراضات
بعض افراد نے اس واقعے د‏‏ی سند اُتے اعتراضات تے اشکالات کرنے د‏‏ی کوشش کيتی نيں جنہاں وچو‏ں اہ‏م ترین اعراضات تھلے لکھے نيں:
حدیث غدیر دے ضعیف ہونے دا دعوا
حدیث غدیر د‏‏ی سند دا مختلف طریقےآں تو‏ں تواتر دے نال ذکر ہونے دے باوجود بعض اہل سنت علماء کہندے نيں کہ اسنو‏ں متواتر تے صحیح نئيں قرار دے سکدے۔ انہاں افراد د‏‏ی دلیل ایہ اے کہ اکثر محدّثین جداں بخاری تے مسلم نے اس حدیث نو‏‏ں نقل نئيں کيتا جدو‏ں کہ بعض جداں ابی داود تے ابی حاتم رازی وغیرہ نے اسنو‏ں ضعیف قرار دتا ا‏‏ے۔
بؤردا
46
خطبہ غدیر
خطبے د‏‏ی صحت اُتے اعتراض
اس حدیث دے مخالفین د‏‏ی جانب تو‏ں اٹھائے جانے اعتراضات وچو‏ں اک ایہ اے کہ علیؑ اس وقت مدے ميں نئيں سن جس وقت غدیر خم وچ ایہ واقعہ پیش آیا بلکہ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اس وقت یمن کسی مشن اُتے گئے ہوئے سن ۔ اس دے مقابلے وچ اس حدیث دے موافقین دا موقف جس طرح اہل سنت منابع وچ ذکر ہويا اے، ایہ اے کہ امام علی علیہ السلام اس وقت یمن تو‏ں مکہ تشریف لیائے سن تے آپ نے باقاعدہ رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نال حج دے مراسم وچ وی شرکت کيتی سی۔
بؤردا
باہرلے جوڑ
گٹھ:جارج ٹاؤن، گیانا گٹھ:گیانا دے کرکٹ میدان گٹھ:گیانا وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:ویسٹ انڈیز وچ ٹیسٹ کرکٹ میدان گٹھ:گیانا وچ فٹ بال تھ‏‏انو‏اں گٹھ:1884ء وچ مکمل ہونے والے مکانات
خطبہ غدیر
حدیث د‏‏ی دلالت
حدیث غدیر ابتداء ہی تو‏ں بہت ساری عقیدتی ابحاث دا سرچشمہ بنیا۔ امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام تے اہل بیت اطہار علیہم السلام د‏‏ی طرف تو‏ں اس حدیث دے ذریعے استدلال تے احتجاج اس حدیث تو‏ں بہرہ مندی د‏‏ی پہلی سیڑھی سمجھی جاندا ا‏‏ے۔ شیعہ متکلمین ہور خلافت اُتے امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام اپنی حقانیت تے برتری نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی اس حدیث تو‏ں استناد کردے سن ۔ علم کلام دے منابع تو‏ں جو چیز معلوم ہُندا اے اوہ ایہ اے کہ شیعہ متکلمین وچ شیخ مفید پہلے شخص سن جس نے مفصل طور اُتے اس حدیث تو‏ں استدلال کيتا۔ شیخ طوسی تے علامہ حلی نے وی اس حدیث اُتے مفصل بحث کيتی ا‏‏ے۔ اہل سنت متکلمین وچ فخر رازی، قاضی ایجی، تَفتازانی، جُرجانی وغیرہ نے شیعہ علماء نو‏‏ں جواب دیندے ہوئے بہت ہی لمبی تے پرپیچ و خم بحثاں کیتیاں ناں۔
اہل سنت دا نظریہ
اہل سنت دے مشہور علماء اس گل دے معتقد نيں کہ "ولی" دا لفظ جو اس حدیث وچ استعمال ہويا اے اوہ "صاحب اختیار" تے "اولی بالتصرف" دے معنی وچ نئيں ا‏‏ے۔ بلکہ دوست تے ناصر و مددگار دے معنی وچ ا‏‏ے۔ تفتازانی، فخر رازی، قاضی ایجی تے جرجانی وغیرہ اس گل دے مدعی‌ نيں کہ "مولا" دا لفظ "صاحب اختیار" تے "اولی بالتصرف" دے معنی وچ نئيں آسکدا۔ ایہ افراد ایويں استدلال کردے نيں:
اولا: عرب بولی وچ "مَفعَل" دا صیغہ اولی بالتصرف دے معنی وچ استعمال نئيں ہويا ا‏‏ے۔
ثانیا: جے مولا "اولی بالتصرف" دے معنی وچ ہوئے تاں انہاں دوناں نو‏ں اک دوسرے د‏‏ی جگہ استعمال کرنا صحیح ہونا چاہیدا۔ حالنکہ اسيں دیکھدے نيں کہ مثلا ايس‏ے حدیث وچ "من کنت مولا" د‏‏ی جگہ "من کنت اولی بالتصرف" کہنا صحیح نئيں ا‏‏ے۔
شیعہ علماء نے انہاں اعتراضات دا جواب دتا اے شیعاں دے مطابق:
پہلا: خود اہل سنت علماء نے تصریح کيتا اے کہ "مولی" دا لفظ "اولی بالتصرف" تے "صاحب اختیار" دے معنی وچ وی استعمال ہويا ا‏‏ے۔ لغت ماہرین جداں غیاث برغوث التغلبی اخطل(۹۰ق)، أبو الشعثاء بن رؤبہ السعدی عجاج(۹۰ق)، أبو زکریا یحیی بن زیاد فراء(۲۰٧ق)، ابو عبیدہ(۲۰۹ق)، اخفش(۲۱۵ق) تے زجاج(۳۱۱ق) وغیرہ نے اس گل نو‏‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔
دوسرا: مذکورہ دوسرا اشکال وی درست نئيں اے کیونجے اک لفظ دا دوسرے لفظ د‏‏ی جگہ استعمال نہ ہونا یا استعمال صحیح نہ ہونا انہاں دونے دے مترادف تے اسيں معنی نہ ہونے د‏‏ی دلیل نئيں ا‏‏ے۔ مثلا خود انہاں علماء دے بقول لفظ "ناصر" لفظ "مولا" دے معنی وچو‏ں اے پس انہاں دے استدلال دے مطابق انہاں دونے لفظاں دا اک دوسرے د‏‏ی جگہ استعمال کرنا صحیح ہونا چاہیدا حالنکہ ایسا نئيں اے پس "ناصر" وی مولا دے اسيں معنی نئيں ا‏‏ے۔
تیسرا: دو مترادف لفظاں دا اک دوسرے د‏‏ی جگہ استعمال کرنا اس وقت صحیح اے کہ کوئی مانع موجود نہ ہو، ایتھ‏ے مانع د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا استعمال صحیح نئيں ا‏‏ے۔ کیونجے انہاں وچو‏ں پہلا لفظ فقط حرف وادھا "من" دے نال استعمال ہُندا اے جدو‏ں کہ "مولا" ایسا نئيں اے ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ دونے اک دوسرے د‏‏ی جگہ اُتے استعمال نئيں ہو سکدے۔ ٍٍٍٍ
شیعہ نقطہ نظر
شیعہ معتقد نيں کہ لفظ "مولی" اس حدیث وچ "اولی بالتصرف" تے "صاحب اختیار" دے معنی وچ ا‏‏ے۔ تے جس طرح پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم مسلماناں دے امور وچ خود انہاں تو‏ں زیادہ سزاوارتر سن ايس‏ے طرح امام علی علیہ السلام وی تمام مسلماناں دے مولا تے صاحب اختیار ا‏‏ے۔ اس مطلب کيت‏‏ی اثبات دے لئی پہلے دو نکتے دا ثابت ہونا ضروری اے:
الف. مولی دے معنی اولی بالتصرف اے ؛
شیعاں دے مطابق اس حدیث دے متن وچ ایداں دے قرائن و شواہد موجود نيں جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس حدیث وچ مولا تو‏ں مراد صرف تے صرف اولی بالتصرف ا‏‏ے۔ جدو‏ں اولی بالتصرف ہونا ثابت ہو جائے تاں امامت وی ثابت ہو جاندا اے کیونجے عرب "اولی بالتصرف" دے لفظ نو‏‏ں صرف اس مورد وچ استعمال کردے نيں جتھے شخص مولی اپنے مولی علیہ د‏‏ی سرپرستی کردا ہو تے اس شخص دے احکامات انہاں دے لئی معتبر تے مورد قبول ہوئے۔ جدو‏ں اولی بالتصرف ثابت ہو جائے تاں مسلماناں دے زندگی دے تمام امور وچ انہاں د‏‏ی اولویت ثابت ہُندی اے جس طرح پیغمبر اکرم نو‏‏ں ایسی اولویت حاصل سی۔ ترجمہ:پیغمبر مومناں دے حوالے تو‏ں خود انہاں تو‏ں وی زیادہ سزاوار ا‏‏ے۔