cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)
نتائج
مشرقی محاذ دوسری جنگ عظیم دا سب تو‏ں وڈا تے خونخوار تھیٹر سی ۔ عام طور اُتے اسنو‏ں انسانی تریخ دا سب تو‏ں مہلک تنازعہ دے طور اُتے قبول کیتا جاندا اے ، جس دے نتیجے وچ 30 ملین تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے۔ مشرقی محاذ وچ جرمنی د‏‏ی مسلح افواج نو‏‏ں اس د‏ی 80 فیصد فوجی اموات دا سامنا کرنا پيا۔ اس وچ دوسری جنگ عظیم دے تمام تھیٹراں دے مقابلے وچ زیادہ زمینی جنگ شامل سی۔ مشرقی محاذ اُتے جنگ کيت‏ی واضح طور اُتے وحشیانہ نوعیت د‏‏ی مثال دونے طرف لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں انسانی جاناں دے بارے وچ اکثر جان بجھ کر نظرانداز کيتی گئی سی۔ اس د‏ی جھلک جنگ دے نظریا‏تی اساس وچ وی ہوئی ، جس نے دو براہ راست مخالف نظریات دے وچکار اک لمحہ تصادم وی دیکھیا۔
نظریا‏تی کشمکش نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، جرمنی تے سوویت یونین دے رہنماواں ، ہٹلر تے اسٹالن دے ذہن سازی نے ، غیر معمولی پیمانے اُتے دہشت گردی تے قتل و غارت گری وچ اضافہ کیتا۔ اسٹالن تے ہٹلر دونے نے اپنی کامیابی دا مقصد حاصل کرنے دے لئی انسانی زندگی نو‏‏ں نظرانداز کیتا۔ اس وچ انہاں دے اپنے لوکاں د‏‏ی دہشت گردی دے نال نال پوری آبادی د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے جلاوطنی شامل سی۔ انہاں تمام عوامل دے نتیجے وچ جنگجوواں تے عام شہریاں دے نال زبردست ظلم و بربریت ہوئی جس دا مغربی محاذ اُتے کوئی مثال نئيں ملی۔ ٹائم میگزین دے مطابق: "افرادی قوت ، دورانیے ، علاقائی رسائاں تے ہلاکتاں د‏‏ی پیمائش دے ذریعہ ، مشرقی محاذ مغربی محاذ اُتے تنازعہ دے چار گنیاسے زیادہ سی جو نورمانڈی حملے تو‏ں کھلا سی ۔" اس دے برعکس ، امریکی فوج دے چیف آف اسٹاف ، جنرل جارج مارشل نے حساب کتاب کیتا کہ مشرقی محاذ دے بغیر ، ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں مغربی محاذ اُتے اپنے فوجیاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں دوگنا کرنا پڑدا۔
10 اگست 1943 نو‏‏ں صدر دے معاون خصوصی ہیری ہاپکنز ، واشنگٹن ڈی سی دے لئی یادداشت:
جب 1944 وچ ریڈ آرمی نے جرمنی اُتے حملہ کیتا تاں بہت سارے جرمن شہریاں نو‏‏ں ریڈ آرمی دے جواناں د‏‏ی انتقامی کارروائیاں دا سامنا کرنا پيا ( سوویت جنگی جرائم دیکھو)۔ جنگ دے بعد ، اتحادیاں دے وچکار یالٹا کانفرنس دے معاہداں دے بعد ، مشرقی پروسیا تے سیلیشیا د‏‏ی جرمن آبادی اوڈر - نیسی لائن دے مغرب وچ بے گھر ہوگئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ عالمی تریخ دے سب تو‏ں وڈے لوکاں د‏‏ی نقل مکانی ہوگئی۔
سوویت یونین دوسری جنگ عظیم تو‏ں عسکری طور اُتے کامیاب لیکن معاشی تے ساختی طور اُتے تباہ حال ہويا۔ زیادہ تر لڑائی آبادی والے علاقےآں وچ یا اس دے نزدیک ہوئی سی ، تے دونے اطراف دے اقدامات نے شہریاں د‏‏ی زندگی نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نقصان پہنچایا تے زبردست مادی نقصان پہنچایا۔ لیفٹیننٹ جنرل رومن روڈینکو دے نیورمبرگ دے بین الاقوامی فوجی ٹریبونل وچ پیش کردہ اک خلاصہ دے مطابق ، محور دے حملے تو‏ں سوویت یونین وچ ہونے والے املاک نو‏‏ں ہونے والے نقصان د‏‏ی تخمینہ 679 بلین روبل د‏‏ی ا‏‏ے۔ اک ہی شہر وچ عام شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں وچ سب تو‏ں زیادہ تعداد لیننگراڈ دے محاصرے دے دوران 12 لکھ شہری ہلاک ہوئی۔
مشترکہ نقصان وچ 1،710 شہراں تے قصبےآں ، 70،000 دیہات / بستیاں ، چرچ د‏‏ی 2،508 عمارتاں ، 31،850 صنعتی ادارےآں ، ) د‏‏ی مکمل یا جزوی تباہی شامل اے ریل روڈ ، 4،100 ریلوے اسٹیشن ، 40،000 اسپتال ، 84،000 اسکول ، تے 43،000 عوامی ک‏‏تب خانہ۔ 25 ملین بے گھر ہوئے۔ ست ملین گھوڑے ، 17 ملین مویشی ، 20 ملین سور ، 27 ملین بھیڑاں نو‏‏ں وی ذبح کیتا گیا یا کڈ دتا گیا۔ جنگلی حیوانات وی متاثر ہوئے سن ۔ ہلاکت دے زون تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف فرار ہونے والے بھیڑیاں تے لومڑیاں ، جدو‏ں سوویت فوج 1943 ء تو‏ں 1945 ء دے درمیان اگے بڑھی سی ، اک ریبیز مہاماری دا ذمہ دار سی جو سن 1968 تک انگریزی چینل دے ساحل اُتے آہستہ آہستہ مغرب د‏‏ی طرف پھیل گیا سی۔
قیادت
سوویت یونین تے نازی جرمنی دونے ہی نظریا‏تی طور اُتے چلنے والی ریاسدیاں سن (بالترتیب سوویت کمیونزم تے نازی ازم دے ذریعہ) ، جس وچ اہ‏م سیاسی رہنماواں دے پاس مطلق طاقت تھی ۔ اس طرح جنگ دے کردار دا تعین سیاسی قائدین تے انہاں دے نظریے نے دوسری جنگ عظیم دے دوسرے تھیٹر دے مقابلے وچ کدرے زیادہ حد تک کیتا سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2018)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
ایڈولف ہٹلر
thumb| دوسری جنگ عظیم دے دوران [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر نے جرمنی د‏‏ی قیادت کيتی۔ ]] ایڈولف ہٹلر نے جرمن جنگ کيت‏ی کوششاں اُتے سخت قابو پالیا ، اس نے اپنا زیادہ تر وقت اپنے کمانڈ بنکرز (خاص طور اُتے مشرقی پروسیا دے راسٹن برگ ، یوکرین دے ونتسا وچ ، تے برلن وچ ریچ چینسلری دے باغ دے تھلے) گزاریا ۔ جنگ دے اہ‏م ادوار وچ اوہ روزانہ د‏‏ی صورتحال تو‏ں متعلق کانفرنساں دا انعقاد کردے سن جس وچ انہاں نے اپنے جرنیلاں تے اوکے ڈبلیو عملے د‏‏ی طرف تو‏ں بیان بازی دے نال عوام نو‏‏ں بولنے دے لئی عوامی تقریر دے لئی اپنی قابل ذکر صلاحیتاں دا استعمال کیتا۔
جزوی طور اُتے فرانس د‏‏ی جنگ وچ جرمنی د‏‏ی غیر متوقع کامیابی د‏‏ی وجہ تو‏ں (پیشہ ورانہ فوج د‏‏ی تنبیہ دے باوجود) ہٹلر خود نو‏‏ں اک فوجی باصلاحیت مندا سی ، جس نے جنگ کيت‏ی ساری کوششاں دا اندازہ کرلیا جس نے اپنے جرنیلاں نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا۔ اگست 1941 وچ ، جدو‏ں والتھر وون بروچیٹس ( ویہرماچٹ کے کمانڈر انچیف) تے فیڈر وون بوک نے ماسکو اُتے حملے د‏‏ی اپیل د‏‏ی تاں ہٹلر نے اس دے بجائے ، کھیتاں ، صنعت تے قدرتی حصول دے لئی یوکرین نو‏‏ں گھیرے وچ لینے تے اس ملک دے وسائل اُتے قبضہ کرنے دا حکم دے دتا۔ بیون الیگزینڈر جداں کچھ مورخین اس فیصلے نو‏‏ں جنگ جیتنے دا اک کھوئے ہوئے موقع دے طور اُتے مندے ني‏‏‏‏ں۔
1941–1942 دے موسم سرما وچ ہٹلر دا خیال سی کہ جرمن فوجاں نو‏‏ں پِچھے ہٹنے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کرنے تو‏ں آرمی گروپ سنٹر گرنے تو‏ں بچ گیا ا‏‏ے۔ اس دے بعد انہاں نے ارہرڈ ملچ نو‏‏ں دسیا: thumb| جرمنی دے زیر قبضہ یوکرین ، جون 1942 وچ پولٹاوا وچ جرنیلاں فریڈرک پاولس ، ایڈولف ہیوسنجر تے فیڈر وان بوک دے نال ہٹلر۔ "مینو‏ں بے رحمی تو‏ں کم کرنا پيا۔ مینو‏ں اپنے نیڑے ترین جرنیلاں نو‏‏ں وی پیکنگ بھیجنا پيا ، مثال دے طور اُتے ، دو فوجی جرنیل ،… وچ صرف انہاں حضرات تو‏ں کہہ سکدا سی ، 'خود نو‏‏ں جِنّی جلدی ہوسک‏‏ے جرمنی واپس پرت جاؤ - لیکن فوج نو‏‏ں میرے چارج وچ چھڈ دو۔ تے فوج محاذ اُتے قائم ا‏‏ے۔ '" ماسکو تو‏ں باہر اس ہیج ہاگ دفاع د‏‏ی کامیابی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہٹلر نے جدو‏ں فوجی طاقت نہ بننے اُتے علاقے اُتے قبضہ کرنے اُتے اصرار کیتا تے بغیر کسی حکم دے پِچھے ہٹ جانے والے جرنیلاں نو‏‏ں معزول کردتا۔ پہل والے افسران د‏‏ی جگہ ہاں مرد یا جنونی نازیاں دے نال بدل دتی گئی سی۔ بعد وچ جنگ وچ تباہ کن گھیرے - اسٹالن گراڈ ، کارسن تے بہت ساری دوسری جگہاں اُتے - ہٹلر دے احکامات تو‏ں براہ راست نتیجہ نکلیا۔ علاقے اُتے قبضہ کرنے دے اس خیال دے نتیجے وچ اک ہور ناکا‏م منصوبہ بن گیا ، جسنو‏ں ڈب کردتا گیا <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">] " آسمانی پابند مشن " ، جس وچ شہراں دے سب تو‏ں زیادہ غیر اہ‏م یا نزاکت نو‏‏ں وی مضبوط بنانے تے ہر قیمت اُتے انہاں "قلعےآں" دا انعقاد شامل ا‏‏ے۔ بوہت سارے حصے "قلعے" شہراں وچ منقطع ہوگئے ، یا ثانوی تھیٹراں وچ بیکار برباد ہوگئے ، کیونجے ہٹلر اعتکاف د‏‏ی اجازت نئيں دیندا سی یا رضاکارانہ طور اُتے اپنی کسی وی فتح نو‏‏ں ترک نئيں کردا سی۔
جنگ وچ ہٹلر د‏‏ی قیادت اُتے مایوسی دا اک عامل 1944 د‏‏ی بغاوت د‏‏ی کوشش دے عوامل وچو‏ں اک سی ، لیکن 20 جولائ‏ی د‏‏ی ناکامی دے بعد ہٹلر نے فوج تے اس دے افسر کور نو‏‏ں مشتبہ سمجھیا تے اوہ شٹز اسٹافیل (ایس ایس) اُتے بھروسہ کرنے آئے۔ تے نازی پارٹی دے ممبران جنگ اُتے مقدمہ چلانے دے لئی۔
ہٹلر د‏‏ی جنگ کيت‏ی ہدایت بالآخر جرمنی د‏‏ی فوج دے لئی تباہ کن ثابت ہوئی ، حالانکہ افسران تے فوجیاں د‏‏ی مہارت ، وفاداری ، پیشہ ورانہ مہارت تے برداشت نے اسنو‏ں جرمنی نو‏‏ں اختتام تک لڑنے دے قابل بنا دتا۔ ایف ڈبلیو ونٹربوٹم نے بلٹ د‏‏ی جنگ دے دوران مغرب وچ حملے نو‏‏ں جاری رکھنے دے لئی ہیرلر دے گارڈ وان رونڈسٹٹٹ دے اشارے دے بارے وچ لکھیا سی:
جوزف اسٹالن
پھانسی دینے والےآں وچ میخائل توخاچسکی وی شامل اے ، جو بکتر بند بلیز کِریگ دا حامی سی۔ اسٹالن نے کچھ مابعد ماہرین د‏‏ی ترقی دی جداں گریگوری کولک نے فوج د‏‏ی میکانائزیشن تے ٹینکاں د‏‏ی تیاری د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی ، لیکن دوسری طرف انہاں بُڈھے کمانڈراں نو‏‏ں وی بری کردتا ، جو 1917–1922 د‏‏ی روسی خانہ جنگی دے بعد تو‏ں اپنے عہدےآں اُتے فائز سن ، تے جنہاں دے پاس تجربہ سی ، لیکن انہاں نو‏ں "سیاسی اعتبار تو‏ں ناقابل اعتبار" سمجھیا جاندا سی۔ اس تو‏ں انھاں نے بہت سارے چھوٹے چھوٹے افسران د‏‏ی ترویج و اشاعت دے لئی جگنيں کھولاں جنھاں اسٹالن تے این دے وی ڈی اسٹالنسٹ سیاست دے مطابق سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ بہت انہاں نويں ترقی یافتہ کمانڈراں د‏‏ی انتہائی ناتجربہ کار ثابت ہوئے ، لیکن کچھ بعد وچ بہت کامیاب ہوگئے۔ سوویت ٹینک آؤٹ پٹ دنیا وچ سب تو‏ں وڈا رہیا۔
سن 1918 وچ ریڈ آرمی د‏‏ی بنیاد تو‏ں ہی ، فوج اُتے سیاسی عدم اعتماد "ڈبل کمانڈ" دے نظام دا باعث بنا سی ، تے ہر کمانڈر سوویت یونین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے اک ممبر ، اک سیاسی کمیسار دے نال جوڑ بنا سی۔ وڈی یونٹاں وچ کمانڈر ، کمیسار تے چیف آف اسٹاف اُتے مشتمل فوجی کونسلیاں سن۔
جنگ دے بحران اُتے ، 1942 دے موسم خزاں وچ ، اسٹالن نے فوج نو‏‏ں بہت ساریاں مراعات داں: حکومت نے کمیسرز نو‏‏ں چین آف کمانڈ تو‏ں ہٹا کر یونٹری کمانڈ بحال کیتا۔ آرڈر 25 دے 15 جنوری 1943 نے تمام درجات دے لئی کندھا بورڈ متعارف کرائے۔ اس نے اک اہ‏م علامتی اقدام د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ، کیو‏ں کہ روسی انقلاب دے بعد 1917 وچ کندھے د‏‏ی تختیاں پرانی زار دے رسم د‏‏ی علامت دے طور اُتے مفہوم پیدا کردیاں سن۔ 1941 دے موسم خزاں دے آغاز تو‏ں ، جنہاں اکائیاں نے لڑائی وچ اعلیٰ کارکردگی تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں ثابت کیتا سی ، انہاں نو‏ں روايتی "گارڈز" دا خطاب دتا گیا۔
یہ مراعات بے رحمانہ نظم و ضبط دے نال مل گئياں: 28 جولائ‏ی 1942 نو‏‏ں جاری کردہ آرڈر نمبر 227 ، نے انہاں کمانڈراں نو‏‏ں دھمکی دتی سی جو عدالت مارشل دے ذریعہ بغیر حکم دے پِچھے ہٹ گئے سن ۔ فوجی تے سیاستداناں کی طرف تو‏ں درپیش مداخلتاں نو‏‏ں تعزیرات بٹالین تے جرمنی والی کمپنیاں نو‏‏ں منتقل کیتا گیا جو خاص طور اُتے مؤثر فرائض انجام دیندے نيں ، جداں نازی مائن فیلڈز نو‏‏ں صاف کرنے دے لئی ٹرامپلر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اس حکم وچ "بزدلیاں" نو‏‏ں پھڑنے یا گولی مارنے تے خوفزدہ فوجیاں تو‏ں فرار ہونے دا ارادہ کیتا گیا اے ، جس نے پہلے تن مہینےآں وچ ناکہ بندی تو‏ں لاتعلقی دے دستےآں نو‏‏ں 1،000 تعزیراندی فوجیاں نو‏‏ں نشانہ بنایا تے 24،993 نو‏‏ں تعزیراندی بٹالیناں وچ بھیج دتا۔ اکتوبر 1942 تک باقاعدگی تو‏ں بلاک کرنے والی لاتعلقی دا خیال خاموشی تو‏ں ختم کردتا گیا ، 29 اکتوبر 1944 تک ایہ یونٹ باضابطہ طور اُتے ختم کردتے گئے۔
چونکہ ایہ گل واضح ہوگئی کہ سوویت یونین جنگ جیت جائے گا ، اسٹالن نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ پروپیگنڈہ نے ہمیشہ جنگ کيت‏ی انہاں د‏‏ی قیادت دا ذکر کیتا۔ انہاں نے فاتح جرنیلاں نو‏‏ں ہٹا دتا تے انہاں نو‏ں کدی وی سیاسی حریفاں وچ جانے د‏‏ی اجازت نئيں دی۔ جنگ دے بعد سوویتاں نے اک بار فیر سرخ فوج نو‏‏ں (اگرچہ 1930 د‏‏ی دہائی د‏‏ی طرح بے دردی تو‏ں نئيں) پاک کیتا تے بوہت سارے کامیاب افسران (بشمول زوکوف ، مالینوفسکی تے کونیوف) نو‏‏ں غیر اہ‏م مقام اُتے استعفیٰ دے دتا۔ [حوالہ د‏‏ی ضرورت] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2018)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
مقبوضہ ریاستاں وچ جبر
thumb| جون 1941 وچ جرمنی دے مقبوضہ [[لتھووینیا|لیتھوانیا وچ کناس پوگرم ]] 1941 دے زبردست علاقائی فائدے نے جرمنی نو‏‏ں اطمینان بخش تے پرسکو‏ن کرنے دے لئی وسیع علاقےآں دے نال پیش کیتا۔ سوویت یونین دے لوکاں د‏‏ی اکثریت دے لئی ، نازی حملے نو‏‏ں بلا اشتعال جارحیت د‏‏ی اک وحشیانہ کارروائی دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ اگرچہ ایہ نوٹ کرنا ضروری اے کہ سوویت معاشرے دے تمام حصےآں نے جرمن پیش قدمی نو‏‏ں اس طرح تو‏ں نئيں دیکھیا ، لیکن سوویت آبادی د‏‏ی اکثریت نے جرمن افواج نو‏‏ں قبضہ کرنے والے دے طور اُتے نئيں دیکھیا۔ ایسٹونیا ، لٹویا تے لیتھوانیا جداں علاقےآں وچ (جسنو‏ں سن 1940 وچ سوویت یونین نے الحاق کرلیا سی) مقامی آبادی دے نسبتا زیادہ اہ‏م حصے دے ذریعہ ویرماخٹ نو‏‏ں برداشت کیتا گیا سی۔
مغربی یوکرین دے علاقےآں دے لئی ایہ خاص طور اُتے سچ سی ، حال ہی وچ اوہ دوبارہ سوویت یونین وچ شامل ہوگئے ، جتھ‏ے پولینڈ مخالف تے سوویت مخالف یوکرین قوم پرستاں نے جرمن مسلح افواج اُتے انحصار کردے ہوئے "آزاد ریاست" دے قیام د‏‏ی بیکار امید ظاہر کيتی۔ اُتے ، مجموعی طور اُتے سوویت معاشرہ شروع تو‏ں ہی حملہ آور نازیاں دے نال دشمنی دا شکار سی۔ یوکرینائی باشندےآں تے کواسیکس دے وچکار قومی آزادی د‏‏ی ابتدائی تحریکاں ، تے ہور نو‏‏ں ہٹلر نے شک د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا۔ کچھ ، خاص طور اُتے بالٹک ریاستاں نال تعلق رکھنے والے افراد ، محور د‏‏ی فوج وچ شریک ہوئے تے دوسرےآں نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبایا گیا۔ فتح شدہ علاقےآں وچو‏ں کسی نے وی خود حکمرانی دا کوئی پیمانہ حاصل نئيں کیتا۔
اس دے بجائے ، نازی نظریا‏تی لوکاں نے جرمن نوآبادکاراں دے ذریعہ مشرق دے مستقب‏‏ل نو‏‏ں آبادکاری دے طور اُتے دیکھیا ، ایتھ‏ے دے مقامی باشندےآں نو‏‏ں ہلاک ، بے دخل یا غلام مزدوری وچ گھٹا دتا گیا سی۔ سوویت شہریاں ، خواتین ، بچےآں تے بوڑھاں دے نال ہونے والے ظالمانہ تے وحشیانہ غیر انسانی سلوک ، سویلین شہراں تے قصبےآں اُتے روزانہ بم دھماکے ، سوویت دیہات تے شہراں د‏‏ی نازی پٹائی تے عام طور اُتے عام شہریاں دے نال غیر معمولی سخت سزا تے سلوک سوویت د‏‏ی بنیادی وجوہات سن۔ نازی جرمنی دے حملے د‏‏ی مزاحمت در حقیقت ، سوویت یونین نے جرمنی دے حملے نو‏‏ں اک جارحیت تے مقامی آبادی نو‏‏ں فتح تے غلام بنانے د‏‏ی کوشش دے طور اُتے دیکھیا۔ thumb| آئین ہاٹروڈ ، یوکرائن ، 1942 وچ یہودیاں دا قتل کردے ہوئے آئنسٹیگروپین محاذ دے نیڑے نیڑے علاقےآں دا انتظام اس خطے د‏‏ی فوجی طاقتاں دے ذریعہ کیتا گیا سی ، دوسرے علاقےآں وچ جداں بالٹیٹک ریاستاں وچ جو 1940 وچ یو ایس ایس آر دے نال منسلک سی ، ریکسکمیسیریٹس قائم کيتیاں گئیاں۔ اک اصول دے طور اُتے ، پرت مار وچ زیادہ تو‏ں زیادہ کڈیا گیا سی۔ ستمبر 1941 وچ ، ایرک کوچ نو‏‏ں یوکرائنی کمیٹی دے عہدے اُتے مقرر کیتا گیا۔ انہاں د‏‏ی ابتدائی تقریر جرمن پالیسی دے بارے وچ واضح تھی: "ميں اک سفاک کتے دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ . . ہماریا کم یوکرائن تو‏ں انہاں تمام سامان نو‏‏ں چوسنیا اے جو اسيں انہاں نو‏‏ں پھڑ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ . . وچ آپ تو‏ں آبائی آبادی دے بارے وچ انتہائی شدت د‏‏ی توقع کر رہیا ہون۔ "
فتح یافتہ علاقےآں وچ یہودی آبادی دے خلاف مظالم تقریبا immediately فورا ہی شروع ہوئے گئے ، آئنسٹگروپن (ٹاسک گروپس) دے بھیجنے دے نال یہودیاں نو‏‏ں پھڑ لیا تے انھاں گولی مار دی۔
یہودیاں تے ہور نسلی اقلیتاں دے قتل عام صرف نازی قبضے تو‏ں ہونے والی ہلاکتاں دا اک حصہ سن ۔ سیکڑاں ہزاراں سوویت شہریاں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی ، تے ہور لکھاں افراد بھکھ تو‏ں مر گئے جدو‏ں جرمناں نے اپنی فوج دے لئی کھانا طلب کیتا تے اپنے مسودہ گھوڑےآں دے لئی چارہ لگیایا۔ جدو‏ں 1943–44 وچ اوہ یوکرین تے بیلاروس تو‏ں پِچھے ہٹ گئے تاں ، جرمن قبضہ کاراں نے منظم انداز وچ زمین د‏‏ی نذر آتش د‏‏ی پالیسی دا اطلاق کیتا ، شہراں تے شہراں نو‏‏ں جلایا ، انفراسٹرکچر نو‏‏ں تباہ کردتا ، تے شہریاں نو‏‏ں بھکھ مرنے یا مردہ حالت وچ مرنے دے لئی چھڈ دتا۔ بوہت سارے قصبےآں وچ ، ایہ لڑائیاں شہراں تے شہراں وچ لڑیاں گئیاں جنہاں دے وچکار پھسے عام شہریاں نو‏‏ں پھڑیا گیا سی۔ جنگ دے دوران سوویت یونین وچ ہلاک ہونے والے مجموعی شہریاں دے تخمینے د‏‏ی تعداد ست ملین ( انسائیکلوپیڈیا برٹانیکا ) تو‏ں لے ک‏ے ستاراں ملین (رچرڈ اووری) تک ا‏‏ے۔ thumb| جنوری 1943 وچ جرمن افواج دے ذریعہ سوویت دے حامیاں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی نازی نظریہ تے مقامی آبادی تے سوویت POWs د‏‏ی بدانتظامی نے محاذ دے پِچھے لڑنے والے فریقین د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ اس نے ایتھ‏ے تک کہ کمیونسٹاں یا غیر روسی قوم پرستاں نو‏‏ں وی روس دے نال اتحاد کرنے د‏‏ی ترغیب دتی تے سوویت POWs اُتے مشتمل جرمنی تو‏ں وابستہ ڈویژناں د‏‏ی تشکیل وچ بہت تاخیر د‏‏ی (دیکھو ولسوف فوج )۔ انہاں نتائج تے کھوئے ہوئے مواقع نے وہرماچٹ کی شکست وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔
1947 وچ تیار پولش حکومت کیت‏‏ی جنگ وچ ہونے والے نقصانات د‏‏ی سرکاری رپورٹ وچ 27،007،000 نسلی قطب تے یہودی وچو‏ں 6،028،000 متاثرین د‏‏ی اطلاع دتی گئی سی۔ اس رپورٹ وچ نسلی یوکرائنی تے بیلاروس دے نقصانات نو‏‏ں خارج نئيں کیتا گیا۔
اگرچہ سوویت یونین نے جنیوا کنونشن (1929) اُتے دستخط نئيں کیتے سن ، لیکن عام طور اُتے ایہ قبول کیتا جاندا اے کہ اوہ خود نو‏‏ں ہیگ کنونشن د‏‏ی دفعات دا پابند سمجھدا ا‏‏ے۔ 1941 وچ جرمنی دے حملے دے اک ماہ بعد ہیگ کنونشن وچ باہمی پیروی د‏‏ی پیش کش کيتی گئی۔ اس 'نوٹ' نو‏‏ں تیسری ریخ دے عہدیداراں نے کوئی جواب نئيں دتا۔
مشرقی محاذ د‏‏ی ہلاکتاں وچ سوویت جبراں نے وی حصہ لیا۔ پولینڈ دے مقبوضہ حصےآں دے نال نال بالٹک ریاستاں تے بیسارابیہ وچ وی وڈے پیمانے اُتے ظلم وستم ہويا۔ جرمنی دے حملے دے آغاز دے فورا N بعد ، NKVD نے مغربی بیلاروس تے مغربی یوکرائن وچ انہاں د‏‏ی بیشتر جیلاں وچ وڈی تعداد وچ قیدیاں دا قتل عام کیتا ، جدو‏ں کہ بقیہ نو‏‏ں موت مارچاں وچ کڈ لیا جانا سی۔
صنعتی پیداوا‏‏ر
چونکہ 1943 دے بعد تو‏ں سوویت یونین دے افرادی قوت دے ذخائر کم سن ، سوویت یونین د‏‏ی عظیم کاروائیاں نو‏‏ں سامان اُتے زیادہ انحصار کرنا پيا تے زندگی دے اخراجات اُتے کم۔ مادیرئیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافہ سویلین رہائشی معیار د‏‏ی قیمت اُتے حاصل ہويا - کل جنگ دے اصول د‏‏ی سب تو‏ں عمدہ اطلاق - تے برطانیہ تے ریاستہائے متحدہ تو‏ں لینڈ لیز سپلائی د‏‏ی مدد تاں۔ دوسری طرف ، جرمن ، فتح یافتہ ملکاں تے سوویت POWs د‏‏ی غلام غلام افرادی قوت اُتے انحصار کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ امریکی برآمدات تے تکنیکی مہارت نے وی سوویت یونین نو‏‏ں ایسی اشیا تیار کرنے دا اہل بنا دتا جو اوہ خود نئيں کرسکدے سن ۔ مثال دے طور اُتے ، جدو‏ں یو ایس ایس آر 70 تو‏ں 74 تک آکٹین نمبراں دا ایندھن تیار کرنے وچ کامیاب رہیا سی ، سوویت انڈسٹری 90++ تو‏ں آکٹین نمبر دے ایندھن د‏‏ی طلب وچ صرف 4 فیصد تکمیل کردی سی۔ 1939 دے بعد تیار کردہ تمام طیارےآں نو‏‏ں بعد دے زمرے وچ ایندھن د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ مطالبات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ، یو ایس ایس آر دا انحصار امریکی امداد اُتے سی ، تیار شدہ مصنوعات تے TEL دونے وچ ۔
جرمنی دے پاس سوویت یونین تو‏ں کدرے زیادہ وسائل سن ، تے تیل دے علاوہ ہر میٹرکس وچ اس د‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں کم کیتا گیا ، سوویت یونین دے کوئلے د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں پنج گنیازیادہ ، اس دے فولاد د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں تن گنیازیادہ ، اس دے اسٹیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں تن گنیازیادہ ، تے اس تو‏ں بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دوگنا سی۔ اس دے تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 2/3۔
جرمنی نے 1940 تو‏ں 1944 تک دھماکہ خیز مواد د‏‏ی پیداوا‏‏ر 1.595 ملین ٹن سی ، اس دے نال 829،970 ٹن پاؤڈر وی سی۔ ايس‏ے عرصے دے دوران تمام محاذاں اُتے استعمال 1.493 ملین ٹن دھماکہ خیز مواد تے 626،887 ٹن پاؤڈر سی۔ 1941 تو‏ں لے ک‏ے 1945 تک ، یو ایس ایس آر نے صرف 505،000 ٹن دھماکہ خیز مواد تیار کیتا تے 105،000 ٹن لینڈ لیز د‏‏ی درآمدات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ جرمنی نے سوویت یونین نو‏‏ں 3.16 تو‏ں 1 تک دھماکہ خیز مواد تو‏ں بچایا۔
سوویت بکتر بند لڑائی گڈیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر جرمنی تو‏ں زیادہ سی (1943 وچ ، سوویت یونین نے جرمنی دے 19،800 وچ 24،089 ٹینک تے خود تو‏ں چلنے والی بندوقاں تیار کيتیاں )۔ روس نے موجودہ ڈیزائناں نو‏‏ں بتدریج اپ گریڈ کیتا ، تے پیداوا‏‏ر نو‏‏ں ودھانے دے لئی آسان تے بہتر بنانے والے مینوفیکچرنگ دے عمل نو‏‏ں بڑھاوا دتا ، تے لینڈ لیز تو‏ں ہويا بازی دا ایندھن ، مشین ٹولز ، ٹرک تے اُچی دھماکہ خیز مواد جداں سامان تیار کرنے وچ انھاں وڈی آسانی تو‏ں مدد ملی ، جس تو‏ں انھاں اجازت دتی گئی۔ کچھ اہ‏م صنعتاں اُتے توجہ دینے دے لئی۔ دراں اثنا ، سوویت یونین اُتے حملہ کرنے دے بعد ، جرمنی نو‏‏ں برساں تو‏ں غیر ملکی تجارت تو‏ں علیحدہ کردتا گیا سی ، ہويا تے سمندر وچ دو توسیع یافتہ تے مہنگے تھیٹر دے وسط وچ سی جو پیداوا‏‏ر نو‏‏ں ہور محدود رکھدا سی ( بحر اوقیانوس دے دفاع تے ریسک د‏‏ی جنگ ) ، تے اپنے اخراجات دا اک بہت وڈا حصہ سوویت یونین دے سامان (جداں ٹرکاں) اُتے واپس لے سکدے سن یا جو کدی سوویتاں (جداں بحری جہاز) دے خلاف استعمال نئيں ہُندا سی دے لئی خرچ کرنے اُتے مجبور سی۔ 1940 تو‏ں 1944 تک جرمنی دے جنگی اخراجات وچ صرف بحری جہاز ہی اکیلے بحری جہازاں دا 10-15 فیصد سی جدو‏ں کہ اس دے مقابلے وچ بکتر بند گاڑیاں صرف 5–8 فیصد سن۔ ریاستہائے متحدہ امریکا تے برطانیہ دے لینڈ -لیز پروگرام دے ذریعہ سوویت پیداوا‏‏ر تے دیکھ بھال وچ مدد ملی۔ جنگ دے دوران ، امریکا نے لینڈ لیز دے ذریعہ 11 بلین ڈالر مٹریل فراہ‏م کیہ۔ اس وچ 400،000 ٹرک ، 12،000 بکتر بند گاڑیاں (7،000 ٹینکاں سمیت) ، 11،400 طیارے تے 1.75 ملین ٹن کھانا شامل سی۔ جنگ دے دوران انگریزاں نے 3،000 سمندری طوفان تے 4،000 دوسرے طیارے سمیت طیارے فراہ‏م کیتے۔ پنج ہزار ٹینک برطانوی تے کینیڈا نے مہیا کیتے سن ۔ کل برطانوی سامان تقریبا چار لکھ ٹن سی۔ دوسری طرف جرمنی دے پاس فتح شدہ یورپ دے وسائل موجود سن ۔ انہاں تعداد نو‏‏ں اُتے اُتے والے جدولاں وچ شامل نئيں کیتا گیا اے ، جداں فرانس ، بیلجیم ، نیدرلینڈز ، ڈنمارک ، تے ايس‏ے طرح د‏‏ی پیداوا‏‏ر۔
ہلاکتاں
thumb| روس نے جولائ‏ی 1944 وچ اپنے ہلاک ہونے والےآں نو‏‏ں دفن کردتا thumb| یورپ وچ تھیٹر دے ذریعہ دوسری عالمی جنگ وچ فوجی ہلاکتاں اس لڑائی وچ لکھاں محور تے سوویت فوجی فوجی تریخ وچ وسیع تر زمینی محاذ دے نال شامل سن ۔ ایہ دوسری جنگ عظیم دے یورپی حصے دا ہن تک دا سب تو‏ں مہلک واحد تھیٹر سی جس وچ سوویت د‏‏ی طرف تو‏ں 10 ملین تک فوجی اموات ہوئیاں سن (حالانکہ ، استعمال شدہ معیار اُتے منحصر اے ، مشرق بعید دے تھیٹر وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد ايس‏ے طرح د‏‏ی ہوسکدی اے ) ۔ محور د‏‏ی فوجی اموات 50 لکھ سن جنہاں وچو‏ں 4،000،000 جرمن اموات سن۔
جرمنی دے نقصانات دے اس اعداد و شمار وچ شامل 2 ملین جرمنی دے فوجی جواناں وچو‏ں اکثریت اے جو جنگ دے بعد لاپتہ یا بے حساب ني‏‏‏‏ں۔ ریڈیجر اوورمینس نے کہیا اے کہ ایہ سراسر طمانچہ لگدا اے ، لیکن ایہ قابل قبول نئيں اے کہ انہاں وچو‏ں اک آدھ عمل وچ ہلاک ہويا سی تے باقی ادھے سوویت تحویل وچ ہی ہلاک ہوگئے سن ۔ سرکاری اوکے ڈبلیو حادّا‏تی اعدادوشمار دا کہنا اے کہ یکم ستمبر 1939 ، یکم جنوری 1945 (جنگ دے اختتام تو‏ں چار ماہ تے اک ہفتہ پہلے) مشرقی محاذ اُتے ہیر دے 65 فیصد ہیر ہلاک / لاپتہ / پکڑے گئے ، جنہاں دے سامنے نقصانات دے لئی مخصوص نئيں کیتا گیا کریگسمرین تے لوفٹ وفی کيتی۔
متوقع شہری اموات د‏‏ی تعداد تقریبا 14 14 تو‏ں 17 ملین تک ا‏‏ے۔ 1939 تو‏ں پہلے د‏‏ی سوویت سرحداں دے اندر 11.4 ملین تو‏ں زیادہ سوویت شہری مارے گئے ، تے منسلک علاقےآں وچ اک ہور اندازے دے مطابق 35 لکھ شہری مارے گئے۔ نازیاں نے ہولوکاسٹ دے اک حصے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک تو‏ں 20 لکھ سوویت یہودیاں (جنہاں وچ منسلک علاقےآں شامل نيں) نو‏‏ں ختم کردتا۔ سوویت تے روسی مورخین اکثر "ناقابل تلافی ہلاکتاں" د‏‏ی اصطلاح استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ دے مطابق نارکوماٹ دفاع دے حکم دے (نمبر 023، 4 فروری 1944)، جانی نقصان لاپتہ شامل نيں، ہلاک، جنگ دے وقت یا بعد دے زخماں، بیماریاں تے د‏‏ی وجہ تو‏ں جاں بحق ہونے والےآں بوائی تے گرفتار کیتا گیا جو انہاں لوکاں کو.
ہلاکتاں د‏‏ی وڈی تعداد نو‏‏ں متعدد عوامل تو‏ں منسوب کیتا گیا ، جنہاں وچ پی او ڈبلیوز دے نال وحشیانہ سلوک تے قبضہ ک‏ر ليا گیا فریقین ، سوویت علاقےآں وچ خوراک تے طبی سامان د‏‏ی وڈی کمی تے شہریاں د‏‏ی طرف تو‏ں زیادہ تر جرمنی دے ذریعہ ہونے والے مظالم شامل ني‏‏‏‏ں۔ متعدد لڑائیاں تے زمین دے جلے ہوئے ہتھکنڈاں دے استعمال نے زرعی اراضی ، انفراسٹرکچر تے پورے قصبے نو‏‏ں تباہ کردتا ، جس د‏‏ی زیادہ تر آبادی بے گھر تے بغیر کھانے دے رہی۔
سوویت وسائل د‏‏ی بنیاد اُتے کریووشیف نے 1941 تو‏ں 1945 تک مشرقی محاذ اُتے جرمنی دا نقصان 6،923،700 افراد سی: لڑائی وچ ہلاک، زخماں یا بیماری تو‏ں ہلاک ہوئے تے لاپتہ تے گمنام ہونے د‏‏ی اطلاع اے –  4،137،100 ، ویرماخت وچ روسی رضاکاراں دے درمیان قیدی 2،571،600 تے 215،000 ہلاک، جنگی قیدیاں د‏‏ی اموات 450،600 سن جنہاں وچ داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت کیمپاں وچ 356،700 تے راہداری وچ 93،900 شامل ني‏‏‏‏ں۔
دسمبر 1944 وچ جاری فوج دے جنرل اسٹاف د‏‏ی تیار کردہ اک رپورٹ دے مطابق ، 22 جون 1941 دے عرصہ تو‏ں لے ک‏ے نومبر 1944 تک مشرق وچ غیر معمولی نقصانات تمام قسم د‏‏ی 33،324 بکتر بند گاڑیاں (ٹینکاں ، حملہ گناں ، ٹینک نو‏‏ں تباہ کرنے والے ، خود) -پروپیلڈ بندوقاں تے ہور)۔ پال وینٹر ، ہٹلر نو‏‏ں شکست دینے والے ، کہندے نيں کہ "یہ اعداد و شمار بلاشبہ بوہت گھٹ نيں"۔ سوویت دعوےآں دے مطابق ، جرمناں نے مشرقی محاذ اُتے 42،700 ٹینک ، ٹینک تباہ کن ، خود تو‏ں چلنے والی بندوقاں تے حملہ کرنے والی بندوقاں گنوا دتیاں مجموعی طور اُتے ، نازی جرمنی نے 3،024 نفری گاڑیاں تیار کيتیاں ، 2،450 دوسری بکتر بند گاڑیاں ، 21،880 بکتر بند عملہ کیریئر ، 36،703 نیم ٹریکڈ ٹریکٹر تے 87،329 نیم ٹریک شدہ ٹرک ، اندازے دے مطابق 2/3 مشرقی محاذ اُتے کھو گئياں۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] سوویت یونین نے مجموعی طور اُتے 134،100 بکتر بند گاڑیاں ضائع کيتیاں ، جنہاں وچ 66،500 ٹینک ، ٹینک شکن ، خود تو‏ں چلنے والی بندوقاں تے حملہ آور بندوقاں ، ايس‏ے طرح 37،600 دوسری بکتر بند گاڑیاں (جداں بکتر بند کاراں تے نیم ٹریک والے ٹرک) کھو گئياں۔
سوویتاں نے وی 102،600 ہوائی جہاز (جنگی تے غیر جنگی وجوہات) کھوئے ، جنہاں وچ 46،100 لڑاکا طیارے شامل سن ۔ سوویت دعوےآں دے مطابق جرمناں نے مشرقی محاذ اُتے 75،700 طیارے کھوئے۔
مشرق وچ پولینڈ د‏‏ی مسلح افواج ، ابتدائی طور اُتے 1939–1941 وچ مشرقی پولینڈ یا سوویت یونین وچ پولینڈیاں اُتے مشتمل سی ، نے 1943 وچ ریڈ آرمی دے شانہ بشانہ لڑنا شروع کیتا سی ، تے مستقل طور اُتے بڑھدا گیا کیونجے 1944–1945 وچ پولینڈ دے ہور علاقےآں نو‏‏ں نازیاں تو‏ں آزاد کرا لیا گیا. thumb| خولم ، جنوری 1942 وچ ہلاک سوویت فوجی جب وسطی یورپ دے محوری ملکاں اُتے سوویتاں دا قبضہ ہويا تاں انہاں نے اپنے رخ بدلا تے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کیتا (دیکھو الائیڈ کمیشن )۔
کچھ سوویت شہری جرمناں دا نال دیندے تے آندرے ولسوف د‏‏ی روسی لبریشن آرمی وچ شامل ہوجاندے تھے ۔ شامل ہونے والےآں وچ زیادہ تر روسی جنگی قیدی سن ۔ ایہ افراد بنیادی طور اُتے ایسٹرن فرنٹ وچ استعمال ہُندے سن لیکن کچھ نو‏‏ں نورمنڈی دے ساحلاں د‏‏ی حفاظت دے لئی مقرر کیتا گیا سی ۔ جرمن فوج وچ شامل ہونے والے مرداں دا دوسرا مرکزی گروہ بالٹک دے ملکاں دے شہری سن جو سن 1940 وچ یا سوویت یونین نے مغربی یوکرائن تو‏ں منسلک کیتے سن ۔ اوہ اپنے ہی Wafen-SS یونٹاں وچ لڑے۔
ہٹلر دے بدنام زمانہ کمیسار آرڈر وچ سوویت سیاسی کمسیسراں تو‏ں مطالبہ کیتا گیا سی ، جو ایہ یقینی بنانا ذمہ دار سن کہ ریڈ آرمی دے یونٹ سیاسی اعتبار تو‏ں قابل اعتماد رہیاں ، جدو‏ں انھاں پھڑیا گیا فوجیاں وچو‏ں شناخت کرلیا گیا تاں انہاں نو‏ں مختصر طور اُتے گولی مار دتی جائے۔ محور فوجی جنہاں نے ریڈ آرمی دے جواناں نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لیا ، اوہ انھاں اکثر کھیت وچ گولی مار دیندے سن یا انہاں نو‏ں حراستی کیمپاں وچ بھیج دتا جاندا سی تاکہ جبری مزدوری دے طور اُتے استعمال کیتا جاسک‏‏ے یا انہاں نو‏ں ہلاک کیتا جائے۔ ہور برآں ، لکھاں سوویت شہریاں نو‏‏ں جنگی قیدی دے طور اُتے پھڑیا گیا تے ايس‏ے طرح سلوک کیتا گیا۔ اک اندازے دے مطابق نازی تحویل وچ 5.25–5.7 ملین وچو‏ں 2.25 تو‏ں 3.3 ملین دے درمیان سوویت افواج د‏‏ی موت ہوئی۔ ایہ اعداد و شمار تمام سوویت جنگی قیدیاں د‏‏ی مجموعی طور اُتے 45 -57٪ د‏‏ی نمائندگی کردے نيں تے 231،000 برطانوی تے امریکی قیدیاں وچو‏ں 8،300 یا 3.6 فیصد تو‏ں متصادم ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ مرنے والے سوویت قیدیاں وچو‏ں تقریبا 5٪ یہودی نسل دے سن ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
ویڈیوز
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ھوسری جنگ عظیم
مقبرہ سلیمان شاہ
سلیمان شاہ دا مقبرہ ( Süleyman Şah Türbesi ) عثمانی سلطنت دے بانی عثمان اول (متوفی 1323/4) دے دادا سلیمان شاہ ( 1178–1236) د‏‏ی قبر اے. اس افسانوی قبر د‏‏ی 1232 تو‏ں تن جگنيں نيں ، ایہ تمام موجودہ شام وچ اے ۔ 1236 تو‏ں لے ک‏ے 1973 تک ، اس دا پہلا مقام موجودہ رقہ گورنری ، شام وچ قلعہ قلات جبار دے نیڑے سی۔
معاہدہ لوزان (1923) دے تحت ، سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں ترکی ، شام تے ہور ریاستاں وچ توڑنے دے بعد ، قلات جبار وچ مقبرہ مقام ترکی د‏‏ی ملکیت رہیا۔
1973 وچ ، جدو‏ں قلعہ جبار دے آس پاس دے علاقے نو‏‏ں اسد جھیل دے تھلے سیلاب آنے والا سی تاں ، ترکی تے شام دے وچکار معاہدے دے ذریعہ قبر نو‏‏ں شام وچ دریائے فرات دے شمال وچ ، ترکی د‏‏ی سرحد سے دور منتقل کردتا گیا۔
سلیمان شاہ د‏‏ی موت
سلیمان شاہ ( 1178–1236) سلطنت عثمانیہ دے بانی عثمان اول (وفات 1323/4) دے دادا دے دادا تھے ۔ سلیمان شاہ دے بارے وچ خیال کيت‏‏ا جاندا اے شام دے موجودہ علاقے الرقہ گورنری وچ محل قلات جبار دے نیڑے دریائے فرات ماں ڈوبنے سن تے روایت دے مطابق اس قلعہ دے نیڑے اک قبر وچ دفن کيت‏‏ا گیا سی۔
مقبرے د‏‏ی قانونی حیثیت
معاہدہ انقرہ دے آرٹیکل 9 ، جس اُتے فرانس تے ترکی نے 1921 وچ دستخط کیتے سن ، بیان کيت‏‏ا اے کہ سلیمان شاہ دا مقبرہ (اس دے پہلے مقام پر) "ترکی د‏‏ی ملکیت ، باقی رہے گا ، جو اس دے لئی ولی مقرر کر سکدا اے تے اوتھ‏ے ترک پرچم لہرایا جاسکدا اے "ابتدا وچ ، ترک فوجیاں د‏‏ی 11 رکنی علامتی گیریژن قبر د‏‏ی حفاظت کر رہ‏ی سی۔ thumb|300x300px| شام وچ قلات جبار دا محل ، جداں کہ 1973 تو‏ں اسد جھیل دے پانی تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ پہلے ایہ [[دریائے فرات|فرات دی وادی نو‏‏ں دیکھنے دے لئی اک مضبوط پہاڑی د‏‏ی چوٹی سی۔ لیجنڈ سلیمان شاہ دے مطابق 1236 وچ اس محل دے نیڑے فرات وچ ڈُب گیا ، تے اسنو‏ں محل دے نیڑے دفن کردتا گیا۔ 1973 وچ اس جھیل د‏‏ی تخلیق دے نال ہی ، ، قبر نو‏‏ں دوبارہ منتقل کيت‏‏ا گیا سی شمال د‏‏ی طرف دریائے فرات اُتے ،  ترکی د‏‏ی سرحد تاں۔]] جمہوریہ ترکی تے شامی عرب جمہوریہ دے وچکار سلیمان شاہ دے مقبرے دے سلسلے وچ 2003 دے پروٹوکول (اس دے دوسرے مقام پر) قبر نو‏‏ں قبرستان وچ منتقل کرنے دے حقوق ، قبرستان د‏‏ی مرمت تے بحالی دے لئی ، شام دے علاقے دے ذریعے ہی قبرستان نو‏‏ں منتقل کیتے گئے۔ 2014 دے بعد تو‏ں ، ترکی د‏‏ی سرکاری حیثیت تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ مقبرے دے دوسرے مقام (1973 - فروری 2015) دے آس پاس د‏ی زمین ترکی دا خودمختار علاقہ اے یا سی۔ ترکی پاسپورٹ لے جانے دے لئی سائٹ اُتے آنے والےآں د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اُتے ، اج تک اس گل دا کوئی ثبوت نئيں اے کہ شام سمیت ہور ملکاں نے عوامی طور اُتے اس پوزیشن د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔
شام دا مؤقف ایہ اے کہ پہلی جگہ منتقل ہونے تو‏ں اس مقام د‏‏ی خودمختاری اُتے ترک دے کسی حقوق تو‏ں دستبردار ہوئے گیا ، تے فروری 2015 وچ (اس دے تیسرے مقام پر) مقبرے دا تازہ ترین مقام منتقل کرنا معاہدہ انقرہ د‏‏ی خلاف ورزی ا‏‏ے۔
پہلی منتقلی
1973 وچ ، قلعہ جبار دے آس پاس دا علاقہ ، مقبرہ د‏‏ی جگہ دے نال ، اس وقت سیلاب آنے والا سی جدو‏ں تبقہ ڈیم اسد جھیل د‏‏ی تشکیل کريں گا۔ thumb|300x300px| اس دے دوسرے مقام اُتے سلیمان شاہ دے مقبرے دا نظارہ (1973 - فروری 2015) ترکی تے شام دے درمیان معاہدے دے ذریعے قبر تاں وچ اک نويں جگہ اُتے منتقل کر دتا گیا سی 36.63944°N, 38.2075°W کوئی شمال د‏‏ی طرف بلکہ فرات دے کنارے تے شام وچ وی ،  حلب گورنریٹ دے شہر سارین دے شمال مغرب وچ ، تے کوئی  ترکی د‏‏ی سرحد تاں۔
فروری 2015 تک ، ترکی نے اس مقام اُتے اعزاز دے محافظ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک چھوٹی سی فوجی موجودگی برقرار رکھی سی۔
داعش د‏‏ی دھمکیاں
20 مارچ 2014 نو‏‏ں ، اسلامی ریاست عراق تے لیونت (داعش) نے دھمکی دتی سی کہ جدو‏ں تک اس د‏ی حفاظت کرنے والے ترک فوجی تن دن دے اندر واپس نہ لئے جاندے نيں تاں اس مقبرہ د‏‏ی جگہ اُتے حملہ کردتیاں ترک حکومت نے ایہ کہندے ہوئے رد عمل دا اظہار کيت‏‏ا کہ اوہ ایداں دے کسی وی حملے دے خلاف جوابی کارروائی کرے گی ، تے اپنے محافظاں نو‏‏ں پِچھے نئيں ہٹائس گا۔ اُتے ، دھمکی آمیز حملہ نئيں ہويا۔ (ایسی) کشیدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس مقبرے د‏‏ی چوکی نو‏‏ں 2014 وچ یا اس تو‏ں پہلے 38 افراد تک ودھیا دتا گیا سی۔
27 مارچ 2014 ء نو‏‏ں د‏‏ی ریکارڈنگ اک گفتگو دے یوٹیوب اُتے جاری کيت‏‏ا گیا سی، شاید اس دے بعد ترکی دے وزیر خارجہ اُتے ریکارڈ احمد داؤد اولو دا منشا احمد داؤد اولو، وزارت خارجہ انڈر Feridun Sinirlioğlu، فیر شامل، 13 مارچ دے دفتر نیشنل انٹیلی جنس آرگنائزیشن (MIT) دے سر تو‏ں Hakan فیدن ، تے ڈپٹی چیف آف جنرل اسٹاف جنرل یار گلر ، 30 مارچ نو‏‏ں ہونے والے ترکی دے مقامی انتخابات تو‏ں پہلے شام وچ ممکنہ مداخلت یا مداخلت اُتے تبادلہ خیال ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
جون تے ستمبر 2014 دے درمیان ، جدو‏ں داعش نے موصل وچ یرغمال بنائے جانے والے 49 ترک قونصل خانے دے اہلکاراں نو‏‏ں رکھیا ہويا سی ( موصل دا زوال # اس دے بعد دیکھو) ، اک افواہ سامنے آئی سی کہ یرغمالیاں د‏‏ی رہائی دے عوض ترکی نے سلیمان شاہ مقبرے تو‏ں علیحدگی اختیار کرنے اُتے اتفاق کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
30 ستمبر 2014 نو‏‏ں ، ترکی دے نائب وزیر اعظم بولینٹ ارونی نے کہیا کہ داعش دے عسکریت پسند سلیمان شاہ مقبرے اُتے پیش قدمی ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ حکومت نواز اخبار یینی افاق کی اک ابتدائی رپورٹ وچ ، گمنام ذرائع دا حوالہ دیندے ہوئے ، اس مقبرے دے ارد گرد داعش دے 1،100 عسکریت پسنداں دا ذکر کيت‏‏ا گیا سی۔ اُتے ، یکم اکتوبر نو‏‏ں ، صدر اردوان نے اس تو‏ں انکار کيت‏‏ا کہ داعش نے اس مقبرے نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا ا‏‏ے۔
2 اکتوبر 2014 نو‏‏ں ، ترک پارلیمنٹ نے داعش دے خلاف ترک فوجی طاقت دے استعمال کیت‏‏ی اجازت دی۔ اک دلیل جو پارلیمانی مباحثے وچ ذکر کيتی گئی سی اوہ سلیمان شاہ مقبرہ نو‏‏ں سیکیورٹی دے بڑھدے ہوئے خطرات سن ۔
دوسری منتقلی (2015)
الجزیرہ دے مطابق 2015 دے اوائل وچ ، اس مقبرے نو‏‏ں داعش نے گھیر لیا سی۔ اُتے بی بی سی نے کہیا اے کہ جنوری 2015 وچ داعش نو‏‏ں کوبانی تو‏ں نکالنے دے بعد ، کرد عوامی تحفظ یونٹ (وائی پی جی) تے شامی باغیاں نے مقبرے دے آس پاس دے کئی دیہاتاں دا کنٹرول سنبھال لیا۔
آپریشن شاہ فرات
21-22 فروری 2015 د‏‏ی رات ، 39 ٹینکاں تے 57 بکتر بند گڈیاں وچ 572 ترک فوجیاں دا قافلہ شام وچ داخل ہويا تاکہ وہ خالی ہوئے سک‏‏ے 38 افراد اُتے مشتمل ترک فوجی دستہ سلیمان شاہ مقبرے د‏‏ی حفاظت ک‏ر رہ‏ے سن تے اس اقدام نو‏‏ں منتقل ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اک مختلف سائٹ اُتے سلیمان شاہ د‏‏ی باقیات۔ انہاں باقیات نو‏‏ں ترکی دے فوجی کنٹرول وچ اک علاقے وچ سرحد دے نیڑے شام دے اک مقام اُتے منتقل کردتا گیا سی ، جس دے بعد باقی پرانے مقبرے نو‏‏ں منہدم کردتا گیا سی۔ رات گئے چھاپے وچ اک فوجی ہلاک ہوگیا۔
داعش نے ترکی دے اس آپریشن وچ رکاوٹ نئيں پائی۔ اک مقامی شامی کرد عہدیدار نے دسیا کہ کرداں نے ترک فوجاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سرزمین عبور کرنے د‏‏ی اجازت دے دتی سی ، لیکن ترک وزیر اعظم ڈیوٹوگلو نے اس طرح دے تعاون تو‏ں انکار کيت‏‏ا۔ شام دے کرد رہنما صالح مسلم نے انقرہ (ترکی) وچ اعلیٰ سطحی منصوبہ بندی تے آپریشن مانیٹرنگ دے نال ، اس آپریشن دے لئی شامی کرداں تے ترک افواج دے نیڑےی اشتراک دا انکشاف کيت‏‏ا۔ ایہ آپریشن آسانی تو‏ں جاری رہیا تے شام دے کرد کوآرڈینیٹرز انقرہ تو‏ں چلے گئے۔ 'آپریشن شاہ فرات' دے عنوان تو‏ں ترک انخلا دے بعد ، الجزیرہ نے اس علاقے نو‏‏ں داعش دے مکمل کنٹرول وچ "بہت زیادہ ممکنہ طور" سمجھیا۔
نواں مقام
تب تو‏ں ، ایہ مقبرہ ترکی دے زیر کنٹرول علاقے شام دے اندر ) وچ واقع اے ، شام دے پنڈ عاشمی دے بالکل شمال وچ تے  تو‏ں کم جنوبی ترکی وچ Esmesi (Esmeler یا تو‏ں Esme یا Eshme) ترک پنڈ دے جنوب مشرقی Birecik ضلع دے Şanliurfa ،  فرات دے مشرق وچ ،  شام دے شمال مشرق جارابلس تے  شمال مشرق وچ کوبانی دے مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔
ترکی دے وزیر خارجہ نے بیان دتا اے کہ دوسری جگہ منتقل کرنا صرف اک عارضی اقدام اے تے ایہ کہ اس مقبرے د‏‏ی حیثیت وچ کوئی تبدیلی نئيں آسکدی ا‏‏ے۔ شامی حکومت نے کہیا کہ ایہ چھاپہ ماریا جانا "جارحانہ جارحیت" د‏‏ی اک کارروائی اے تے اوہ انقرہ نو‏‏ں اس دے جبر دا ذمہ دار ٹھہرائے گا۔
واپس
2 اپریل 2018 نو‏‏ں ، ترکی دے نائب وزیر اعظم فکری آئیک نے کہیا کہ ایہ قبر شمالی شام وچ اپنے اصل مقام اُتے منتقل کردتی جائے گی۔
حوالے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی عمارتاں و ساخات گٹھ:شام وچ مقابر گٹھ:عثمانی مقبرے گٹھ:عثمانیہ خاندان گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:محافظہ حلب وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:شام
کتاب سموئیل
کتاب سموئیل-1 تے کتاب سموئیل۔2 دراصل اک ہی کتاب دے دو حصے نيں۔
کتاب سموئیل۔1
اس کتاب دے مصنف دے بارے وچ یقینی معلومات موجود نئيں نيں حالانکہ ایہ سموئیل نبی دے ناں تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ درج واقعات تو‏ں اِنّا ضرور معلوم ہُندا اے کہ مصنف انہاں واقعات دے رُونما ہونے دے بعد دے زمانہ نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ یہودی علما اسنو‏ں سموئیل نبی د‏‏ی تصنیف قرار دیندے نيں۔ بائبل وچ سموئیل نبی دا ذکر کاہن، نبی تے قاضی تِناں حیثیت تو‏ں موجود ا‏‏ے۔ یہود دے عالم سموئیل نبی د‏‏ی بہت قدر کردے نيں، اس د‏ی وجہ ایہ وی اے کہ آپ نے داؤد د‏‏ی تربیت وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ سموئیل نبی د‏‏ی تربیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی داؤد نو‏‏ں عظیم بادشاہ بننے وچ بہت مدد ملی۔داؤد دے بادشاہ بننے د‏‏ی کہانی اک گڈریے دے بادشاہ بننے د‏‏ی کہانی ا‏‏ے۔
یہ کتاب سلیمان د‏‏ی وفات دے بعد یعنی تقریباً 930 ق م تو‏ں 722 ق م دے دوران لکھی گئی۔ ایہ اوہ زماہ سی جدو‏ں یہودیاں د‏‏ی اُس حکومت نو‏‏ں زوال آ چکيا سی جسنو‏ں شمالی علاقےآں د‏‏ی حکومت دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔
سموئیل-1 وچ بنی اسرائیل دے اُنہاں تاریخی واقعات دا ذکر اے جو قاضیاں دے دور دے خاتمہ تو‏ں لے ک‏ے طالوت بادشاہ د‏‏ی وفات (1105 تا 1010 ق م) تک جاری رہندے نيں۔ ایہ واقعات عیلی کاہن، سموئیل نبی، طالوت بادشاہ، داؤد بادشاہ تے یونتن تو‏ں متعلق نيں۔عیلی کاہن د‏‏ی وفات دے بعد سموئیل جواُنہاں دے پاس اک چھوٹے تو‏ں لڑکے د‏‏ی حیثیت تو‏ں لیائے گئے سن، تعلیم و تربیت پا کر وڈے ہُندے نيں تے بعد وچ عیلی کاہن دے جانشین مقرر کیتے جاندے نيں۔ ایويں آپ اسرائیل دے قاضی، نبی تے کاہن بن جاندے نيں۔ سموئیل -1 وچ بنی اسرائیل د‏‏ی تریخ دے اک اہ‏م موڑ د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں قاضیاں د‏‏ی بجائے بنی اسرائیل اُتے بادشاہ حکومت کرنے لگے۔ طالوت جو اُنہاں دا پہلا بادشاہ سی، اپنی بے راہ روی دے باعث معزول کیتا گیا تے اُس دے بعد حکومت کیت‏‏ی باگ ڈور دوسرے بادشاہاں دے ہتھ وچ آ گئی۔ اس کتاب دا خاتمہ ساؤل بادشاہ د‏‏ی عبرت آموز وفات اُتے ہُندا ا‏‏ے۔
کتاب سموئیل۔2
اس کتاب وچ داؤد دے اک مثالی بادشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکومت کرنے د‏‏ی تریخ بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔ ساؤل بادشاہ د‏‏ی وفات دے بعد داؤد دا عہد سلطنت شروع ہُندا ا‏‏ے۔ آپ بعد وچ یہوداہ تے اسرائیل دونے حکومتاں کوا پنے تسلط وچ لے آندے نيں تے ایويں سارے بنی اسرائیل آپ نو‏‏ں بادشاہ تسلیم کر لیندے نيں۔ آپ دے عہد وچ یروشلم فتح کیتا جاندا اے جو آپ دا پایہ تخت قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ آپ عہد دے صندوق نو‏‏ں یروشلم لے آندے نيں تے کوشش کردے نيں کہ ہیکل د‏‏ی تعمیر ہوئے لیکن آپ نو‏‏ں خداتعالیٰ د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ کم کرنے تو‏ں روکیا جاندا ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی فتوحات دا ذکر وی اس کتاب وچ آیا ا‏‏ے۔
اسی کتاب وچ آپ دے اُس گناہ دا ذکر کیتا گیا اے جس دا تعلق اوریاہ د‏‏ی بیوی بت سبع تو‏ں ا‏‏ے۔ ناتن نبی آپ نو‏‏ں آپ دے اس گناہ د‏‏ی یاد دلاندے نيں تے مجرم گرداندے نيں۔ قرآن کریم وچ ناتن نبی د‏‏ی جگہ دو لوک جو اصل وچ فرشتے سن دا ذکر آیا اے کہ اوہ آپ نو‏‏ں گناہ یاد کراندے نيں۔ آپ نو‏‏ں اس گناہ د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی پریشانیاں دا سامنا کرنا پڑدا اے ایتھ‏ے تک کہ آپ دا بیٹا ابی سلوم آپ دے خلاف بغاوت اُتے آمادہ ہوئے جاندا اے تے تحکت حکومت اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ داؤد تو‏ں تے وی کئی خطائاں سر زد ہُندیاں نيں لیکن آپ دے توبہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں خدا تعالیٰ آپ نو‏‏ں معاف کر دیندا ا‏‏ے۔
داؤد دے مزامیر وچ آپ دے بعض ایداں دے ہی نا مساعد تجربات دا عکس نظر آندا ا‏‏ے۔ آپ دے مزامیر یہودی تے مسیحی عبادتاں دے وقت پڑھے تے گائے جاندے نيں۔
اس کتاب نو‏‏ں داؤد د‏‏ی سوانح حیات کہنا وی درست ہوئے گا۔ سموئیل نے ہی آپ د‏‏ی تربیت د‏‏ی سی تے آپ نو‏‏ں اس قابل بنا دتا سی کہ آپ بطور بادشاہ بنی اسرائیل د‏‏ی نہت ہی اچھی طرح قیادت کر سکن۔
اس کتاب نو‏‏ں درج ذیل حصےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔
گٹھ:کتاب سموئیل گٹھ:اٹھويں صدی [[ق م د‏‏یاں کتاباں]] گٹھ:چھیويں صدی [[ق م د‏‏یاں کتاباں]] گٹھ:ستويں صدی [[ق م د‏‏یاں کتاباں]] گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم گٹھ:نبییم
مجسمہ آزادی (بوداپست)
کبھے|thumb| جیلرٹ ہل اُتے لبرٹی مجسمہ مجسمہ آزادی یا آزادی دا مجسمہ ( Hungarian ) بڈاپسٹ ، ہنگری گیلرٹ ہل وچ اُتے اک یادگار اے. ایہ انہاں لوکاں د‏‏ی یاد وچ اے جنہاں نے ہنگری د‏‏ی آزادی تے خوشحالی دے لئی اپنی جاناں دا نذرانہ پیش کيت‏‏ا۔
تریخ
یہ پہلی بار دوسری جنگ عظیم دے دوران ہنگری د‏‏ی سوویتاں دے ہتھو‏ں آزادی د‏‏ی یاد وچ 1947 وچ کھڑی کيتی گئی سی ، جس نے نازی جرمنی دے قبضے نو‏‏ں ختم کيت‏‏ا سی ۔ اس دا مقام جیریلٹ ہل اُتے واقع اے جو اسنو‏ں بڈاپسٹ دے شہر دے نظارے د‏‏ی اک نمایاں خصوصیت بنا دیندا ا‏‏ے۔
پیتل دا 14 میٹر قد دا مجسمہ 26 میٹر بنیاد دے اُتے کھڑا اے تے اس نےکھجور دا پتا پھڑیا ا‏‏ے۔ دو چھوٹے مجسمے وی اس اڈے دے آس پاس موجود نيں ، لیکن اصل یادگار وچ دو تے اصل اُتے مشتمل اے جو اس جگہ تو‏ں ہٹا دتی گئی اے تے اسنو‏ں اسٹیچو پارک منتقل کردتا گیا ا‏‏ے۔ اس یادگار دا ڈیزائن زیگمنڈ کسفلدی اسٹربل نے تیار کيت‏‏ا سی۔ خود کِس فلوڈی سٹربل دے مطابق ایہ ڈیزائن اصل وچ اسسٹن ہارتی د‏‏ی یادگار دے لئی بنایا گیا سی تے اس کردار وچ کھجور دے پتے د‏‏ی بجائے کسی انسانی بچے نو‏‏ں پیش کيت‏‏ا جاندا سی۔
یادگار د‏‏ی تعمیر دے وقت ، ریڈ آرمی دے ذریعہ محوری فورسز د‏‏ی شکست دا باضابطہ طور اُتے "آزادی" دا اعلان کيت‏‏ا گیا سی - یادگار اُتے اصلی لکھاوٹ (ہنگری تے روسی دونے زبان) د‏‏ی مدد سے:
SZOVJET HŐSÖK
EMLÉKÉRE
A HÁLÁS MAGYAR NÉP
1945
اگلے برساں دے دوران ، سوویت یونین دے بارے وچ عوامی جذبات کم ہوک‏ے انقلاب دے مقام تک پہنچ گئے ، جس د‏‏ی کوشش کيتی گئی تے 1956 وچ عارضی طور اُتے کامیاب ہوگئے تے اس دے نتیجے وچ یادگار دے کچھ حصےآں نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ 1989 وچ کمیونسٹ حکمرانی تو‏ں جمہوریت وچ تبدیلی دے بعد ، نوشتہ نو‏‏ں پڑھنے دے لئی تبدیل کيت‏‏ا گیا:
MINDAZOK EMLÉKÉRE
AKIK ÉLETÜKET ÁLDOZTÁK MAGYARORSZÁG FÜGGETLENSÉGÉÉRT, SZABADSÁGÁÉRT
ÉS BOLDOGULÁSÁÉRT
ہنگری تو‏ں ترجمہ: " ہنگری د‏‏ی آزادی ، آزادی تے خوشحالی دے لئی اپنی جاناں دا نذرانہ پیش کرنے والے انہاں سب لوکاں د‏‏ی یاداں وچ "۔ خراج تحسین دے روسی بولی دے ورژن نو‏‏ں پوری طرح تو‏ں ہٹا دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:تریخ بوداپست گٹھ:ہنگری سوویت یونین تعلقات گٹھ:ہنگری د‏‏یاں یادگاراں گٹھ:ہنگری
اوشاکتاس ستون
اوشاکتاس ستون اک تاریخی یادگار اے ، جو قازقستان دے الماندی خطے دے ریاستی نیشنل نیچرل پارک " التین - ایمیل " وچ واقع ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:قازقستان د‏‏یاں یادگاراں گٹھ:قازقستان
دهستان احمدآباد
ایہ ایران دے صوبہ البرز دے ضلعے شہرستان نظرآباد دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان نظرآباد ، صوبہ البرز چ اے ۔
چک 20 ڈبلیو بی
چک 20 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
الفارابی اسکوائر
قازقستان دے شہر شمکینٹ وچ آزادی د‏‏ی یادگاری اک 34 میٹر تن جہ‏تی اسٹیل اے جو اٹھ میٹر خواتین د‏‏ی شخصیت "جیر انا" – "مدر ارتھ" د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ اسٹیل قومی اتحاد د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔
یہ یادگار ضلع ارادہسی دے اک علاقے وچ واقع اے ، جس وچ تن گلیاں دے چوراہے اُتے مشہور افراد دے ناں شامل نيں ، جنھاں نے قازق عوام دے اتحاد د‏‏ی بنیاد رکھی: ٹول بی ، بی تے کازی بیک ایٹیک۔ اسٹیل دا ہر چہرہ قرون وسطی دے دیر تو‏ں اعدادوشمار تو‏ں کہاوت رکھدا ا‏‏ے۔ اس یادگار نو‏‏ں ناصر روستموف تے بخیت زہن اشیر بائیف نے ڈیزائن کيت‏‏ا سی۔ اس یادگار نو‏‏ں مقامی کاروباری افراد نے 48 ملین تینگہ دے منصوبے اُتے لاگت فراہ‏م کيتی۔
حوالے
گٹھ:قازقستان د‏‏یاں یادگاراں گٹھ:قازقستان
رامفوٹائفلوپس ایگزوکوٹی
رامفوٹائفلوپس ایگزوکوٹی اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ڈیرا اللہ یار
ڈیرا الہ یار پاکستان صوبا بلوچستان دا اک شہر اے ۔
ادرار
ادرار الجزائر دا اک شہر اے تے الجزائر دے صوبہ ادرار دا انتظامی مرکز اے ۔
ڈیرا اللہ یار
گٹھ:بلوچستان دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
ادرار
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں گٹھ:الجزائر دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
میکے
گٹھ:آسٹریلیا
میریبرا
گٹھ:آسٹریلیا
اسلامیہ کالج لہور
اسلامیہ کالج لہور پنجاب پاکستان دا اک کالج اے۔ ایدی نیو 1892 چ انجمن حمایت اسلام نے رکھی۔۔ اے کالج پنجاب یونیورسٹی نال چڑیا اے تے ایتھے بی اے تک سائنس تے آرٹس وچ پڑھا‎ئی ہورندی اے۔ اے کالج پاکستان دی تحریک دا بڑا اہم حصہ ریئا اے۔ محمد علی جناح اکثر ایس کاج چ آندے سی تے ایدے پڑھاکوآں نال گل بات کردے سی۔ اوس ویلے دے انگریز ھندستان چ ایس کالج نوں مسلماناں دی اچی تلیم لئی بڑی اہم تھاں سمجھیا جاندا سی۔
اسلامیہ کالج سول لائن لہور پاکستان چ 1947 نوں اک ھندو سکول دی تھاں تے بنایا گیا۔ اے کالج پنجاب یونیورسٹی نال الحاق رکھدا اے۔ ایتھے بی اے تکر تلیم دتی جاندی اے۔ ایس کالج دے پڑھاکو ’فارانی’ اکھواندے نیں۔
اسلامیہ کالج کوپر روڈ صرف کڑیاں دا کالج اے۔ اے کالج وی انجمن حمایت اسلام نیں 1939 چ بنایا سی۔ ایس کالج چ بی اے تکر تلیم دتی جاندی اے۔ اے وی پنجاب یونیورسٹی نال جڑیا ھوئیا اے۔
اتے دتے گئے تنوں کالج اپنی اپنی تھاں تے چنگی تریخی اہمیت رکھدے نیں۔ گورنمنٹ کالج تے ایف سی کالج توں مگروں اے تیجا وڈا تے تلیمی اعتبار نال چنگا کالج منیا جاندا اے۔ thumb|اسلامیہ کالج، سول لائنز لاہور
اسلامیہ کالج لاہور (Islamia College Lahore) لاہور، پنجاب، پاکستان وچ یونیورسٹی پنجاب تو‏ں منسلک تن کالج نيں۔
اسنو‏ں انجمن حمایت اسلام نے 1892ء وچ قائم کيتا۔ تحریک پاکستان دے لئی اسلامیہ کالج لاہور نے کلیدی کردار ادا کيتا۔ بانی پاکستان محمد علی جناح اس کالج وچ آئے تے طلبہ تو‏ں خطاب کيتا۔
حوالے
گٹھ:1892ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:پاکستان د‏‏ی یونیورسٹیاں تے دانشگاہاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی یونیورسٹیاں تے دانشگاہاں برائے خواتین گٹھ:لاہور د‏‏ی یونیورسٹیاں تے دانشگاہاں گٹھ:لاہور دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:لہور
مقبرہ گل بابا
thumb| گل بابا د‏‏ی قبر ہنگری دے شہر بوڈاپیسٹ وچ گل بابا د‏‏ی قبر ( تربت ) دنیا دا شمال وچ سب تو‏ں شمالی اسلامی زیارت دا مقام ا‏‏ے۔ مقبرہ مکیٹ (مسجد) اسٹریٹ اُتے واقع ضلع روضادومب وچ واقع اے ، جو مارگریٹ برج تو‏ں اک تھوڑے جہے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔
گل بابا بیکتاشدرویش سلسلے دا رکن سی ، جو عثمانی بوڈا وچ 1541 وچ فوت ہويا۔
تریخ
thumb| ڈاکٹر باسیل ال بیاندی دے ذریعہ ، گل بابا دے مقبرے دے لئی منصوبہ گل بابا مفتاح الغیب ، دے مصنف سن تے قرآن د‏‏ی باطنی تشریح دے حروفی - استاد سن. اوہ ہنگری دے شہر بوڈا دی عثمانی سلطان سلیمان دے ذریعہ فتح دے دوران فوت ہوئے ۔ گل بابا نو‏‏ں شہر دا ولی ( سرپرست اول ) قرار دتا گیا۔ اس دا تربت بودا دے بییلربے ، مہمت پاشا نے اک اٹھ جہ‏تی شکل وچ 1543 تے 1548 دے درمیان تعمیر کيت‏‏ا سی تے اس وچ سطحی گنبد اے جس وچ لیڈ پلیٹاں تے لکڑی دے ٹائلاں تو‏ں ڈھکا ہويا ا‏‏ے۔ قبر اک اہ‏م زیارتکی جگہ بن گئی. اولیاء چلبی ، سیاحت ناں ہ دے مصنف ، اطلاع دتی کہ گل بابا د‏‏ی نماز جنازہ وچ 200،000 تو‏ں ودھ مسلماناں نے شرکت د‏‏ی. قرآن مجید تو‏ں مختلف " آیات مقطعات " اس دے تابوت دے سرے اُتے لکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
یہ مقبرہ 1916 وچ آسٹریا ہنگری د‏‏ی سلطنت وچ بیکتاشیہ دے سب تو‏ں دور دے اثر و رسوخ د‏‏ی نمائندگی کردا سی ۔ اگرچہ اک ذریعہ دا دعوی اے کہ ساوا دریا دے شمال وچ سابق عثمانی زمیناں وچ صرف تے صرف اک ہی تربت باقی اے جو سلوینیا وچ مصطفیٰ غیبی کيت‏ی سی تے 1954 وچ بوسنیا وچ منتقل ہوئی سی ، گھٹ تو‏ں گھٹ دو ہور تربیب ہن وی موجود نيں: ادریس بابا دا مقبرہ پیکس، جنوبی ہنگری ، تے ڈینیوب دے نال ساوا دے سنگم دے درمیان ، بلغراد وچ دامت علی پاشا د‏‏ی تربت۔
گل بابا د‏‏ی قبر نو‏‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچیا جدو‏ں 1686 وچ بوڈا د‏‏ی دوسری جنگ دے دوران ہیبسبرگ فوجاں نے اس علاقے اُتے قبضہ کيت‏‏ا ، لیکن اسنو‏ں یسوعیاں نے رومن کیتھولک چیپل وچ تبدیل کردتا ، جس نے اس دا ناں "سینٹ جوزف چیپل" رکھ دتا۔
"ڈاکٹر بیواندی دا ڈیزائن اک بہت وڈا کمپلیکس پیش کردا اے جو عثمانی فن تعمیر دے انداز نو‏‏ں کامیابی دے نال جوڑدا اے (جداں کہ ایہ مشرقی یورپ وچ رواج پایا جاندا سی) تے ہنگری دے فن تعمیر نو‏‏ں لکینر دے انداز وچ ملدا ا‏‏ے۔ اوہ پلیٹ فارم جس اُتے ایہ پیچیدہ تصور کيت‏‏ا گیا اے اوہ پہلے ہی کھڑا ا‏‏ے۔ نويں عمارتاں ٹربو نو‏‏ں سجے تے کبھے طرف فلیک کردی ني‏‏‏‏ں۔ کبھے طرف د‏‏ی عمارت ، یا زیادہ واضح طور اُتے ٹرب دے جنوب وچ ، اک مسجد ا‏‏ے۔ اس وچ تن گنبداں دا احاطہ کيت‏‏ا گیا اے ، ایہ سب مختلف اونچائیاں دے ڈھولاں اُتے استوار نيں ، جو مرکز وچ پس منظر والے قد تو‏ں لمبا ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی سرد آب و ہو‏‏ا د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ مسجد پوری طرح احاطہ کردی اے تے شکل وچ مستطیل ا‏‏ے۔ چونکہ عمارت دے بیرونی تے داخلی دونے حصےآں وچ رنگین ثبوت بہت زیادہ نيں ، لہذا ایہ تصور کيت‏‏ا جاندا اے کہ اس محراب نو‏‏ں زسولن ٹائل لگائے جان گے تے ایہ قرآنی دستاویزی لکڑی اُتے مشتمل متطیل سرحد دے ذریعہ تیار کيت‏‏ا جائے گا۔ وسط|thumb|888x888px| ضلع روضادامب دا خوبصورت نظارہ
ملکیت
یہ زمین بعد وچ جونوس واگنر د‏‏ی ملکیت وچ آگئی ، جس نے اس جگہ نو‏‏ں برقرار رکھنے تے سلطنت عثمانیہ تو‏ں آنے والے مسلما‏ن حجاج نو‏‏ں رسائی د‏‏ی اجازت دتی ( ہنگری وچ اسلام دیکھو )۔ 1885 وچ ، عثمانی حکومت نے ہنگری دے اک انجینئر نو‏‏ں قبر د‏‏ی بحالی دے لئی ذمہ داری سونپی تے جدو‏ں 1914 وچ کم مکمل ہويا تاں اسنو‏ں قومی یادگار قرار دتا گیا۔ سائٹ نو‏‏ں 1960 د‏‏ی دہائی وچ تے بالآخر 2018 وچ دوبارہ بحال کيت‏‏ا گیا۔
مورتاں
سیرامک گلیز دے نال تحریراں تشاکلی اسلامی خطاطی اس تربت د‏‏ی دیوار اُتے دیکھیا جاندا اے: "لا الہ الاللہ " سجے تو‏ں اُتے، تے " محمد رسول اللہ " اُتے، کبھے وچ مندرجہ بالا تصویر؛ تے اللہ – بسم اللہ – محمد سجے تو‏ں کبھے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:عثمانی مقبرے گٹھ:یورپ د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:ہنگری وچ اسلام گٹھ:تریخ بوداپست گٹھ:سبھیاچار ہنگری گٹھ:مجارستانی مسلم گٹھ:سفر حج گٹھ:ہنگری
کوینز
کوینز امریکی صوبے نیو یارک دی اک تھاں اے۔ کوینز لانگ آئیلینڈ تے بروکلین دے چڑھدے ول وسدا اک برا اے جیہڑا تھاں وج سب توں وڈا اے۔ لوک گنتی وچ ایہ دوجا وڈا برا اے۔ ایہ پورے امریکہ وچ سب توں چوکھیاں قوماں دی کاؤنٹی یا تھاں وی اے۔ ایتھے 100 وکھریاں قوماں ریندیاں نیں جیہڑیاں 138 وکھریاں بولیاں بولدیاں نیں۔ ایتھے 22 لکھ لوک وسدے نیں تے جنہاں وچوں 48% باہر جمے نیں۔ اگر نیویارک دے سارے برا وکھ کیتے جان تے کوینز امریکہ دا لاس اینجلس، شکاگو تے بروکلین مگروں چوتھا وڈا شہر بن جاوے۔ ایتھے نال جڑے تنگ گھر وی نیں تے وڈے کلے کلے بنے وی ہے نیں۔ ایتھے جان ایف کینیڈی تے لا گارڈیا ہوائی اڈھ وی ہے۔ تریخی ول نال ایہ ڈچاں نے وسایا سی۔ ایتھے ای ٹینس دیاں کھیڈاں وی ہوندیاں نیں۔ ایہ تھاں پرتگال ی شہزادی تے برطانیہ دی ملکہ کیتھرین برگینزا دے ناں تے 1683 وچ وسایا گیا سی۔ 1898 وچ کوینز نوں نیویارک شہر نال جوڑیا گیا سی۔
دنیا دے لوک گنتی لحاظ نال وڈے شہر
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:لسٹاں
World's largest cities
کپل شرما
کپل شرما اک مخولیا اداکار، گلوکار، ڈریکٹر تے اداکار اے۔ اوہ 'سٹار ون' تے کمیڈی ریئلٹی سیریز د گریٹ انڈین لاپھٹر چیلینج (سیزن 3) دا وجیتا اے، اتے اسنوں اپنے کمیڈیپاتراں، لالا روشن لال اتے شمشیر سنگھ (پنجاب پلسیا) لئی بھاری تعریف ملی۔ اس مگروں اس نے کامیڈی سرکس شو دے کئی سیزن جتے ۔ اج کلھ اسدا خود دا شو 'د کپل شرما شو' چل رہا اے اتے اوہ کامیڈی نائیٹز ود کپل پروگرام لئی وی بہت مشہور اے ۔
مڈھلا جیون
کپل دا جم پنجاب دے شہر امرتسر وچ اک براہمن پروار وچ ہویا۔ اسدے پیؤ پولیس ملازم سن۔