cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قم دی تريخ
حرم مطہر دے دفتری امور
خطی قرآن ، ظروف سفال (مٹی دا اک قسم دا برتن) کاشی کاری ، قيمتی اشياء د‏‏ی حفظ تے نگہداری ۔
دور دراز تو‏ں آئے ہوئے زائرین دا استقبال انہاں د‏‏ی رہنمائی کرنا اس ادارے د‏‏ی ذمہ داری ۔ تمام مکتوباندی تے ارتبابات ، ملک تو‏ں باہر کتاب دا بهيجنا تے حرم تو‏ں مخصوص سائٹ د‏‏ی تنظيم کرنا اس ادارے د‏‏ی اہ‏م ذمہ داریاں وچ تو‏ں اک اے ۔ : (( www.masoumeh.com سائٹ دا ایڈریس
حرم مطہر دا مرکزی دفتر:۔
اس ادارے د‏‏ی مختلف ذمہ داریاں نیں ہر طرح دا نظم برقرار کرنا ۔ کفش داریاں ( جوندا چپل رکهنے د‏‏ی جگہ) دے سلسلے وچ  ضروری اقدامات اٹهانا ، امانت دے طور اُتے رکهے گئے سامان دے رکهنے د‏‏ی جگہ دے سلسلے وچ  کوشاں رہنا ۔اسی حرم دے تمام دفاتر تو‏ں مربوط رہنا اس ادارے د‏‏ی ذمہ داریاں نیں  ۔
اقتصاديات دا دفتر:۔
یہ ادارہ اقتصادی امور دا نگراں اے جو مجموعا پنج شعبےآں اُتے مشتمل اے: زراعت دے امور، بنجر زميناں دے سلسلے وچ خصوصی اقدامات اٹهانا۔ نشر تے اشاعت دے امور ايس‏ے طرح دے تعميری امور اس ادارے دے ذمہ نیں  ۔جنہاں دا مختصر خاکہ قارئين د‏‏ی خدمت وچ  پيش کردے نیں  :
کهيتی باڑی تے جانوراں نگہداری دا شعبہ۔
کهيتی باڑی دے مخصوص اصول تے اس فن دے ماہرین تو‏ں بنجر زميناں دے احياء دے لئی مدد حاصل کرنا ايس‏ے طرح فصل د‏‏ی زیادتی دے سلسلے وچ ضروری اقدامات اٹهانا جو ملکيت جعفر آباد ، مزرعہ عصمتيہ ، واليجرد، شریف آباد ، علی آبادسراجہ تے چہار دانگہ سيرو وچ  واقع ا‏‏ے۔
جعفر آباد د‏‏ی زمين
یہ ملکيت موسسہ زائر دے تحت نظر زميناں وچ اک وسيع زمين اے ،جگہ دے لحاظ تو‏ں بہت ہی ممتاز اے کيونکہ کهيتی باڑی تے جانوراں د‏‏ی نگہداری دے لئی دا فی مناسب ا‏‏ے۔
ادارہ ہر طرح تو‏ں نظارت دے فرائض انجام دیندا اے چاہے اوتھ‏ے کم کرنے والے ۵ ٢ /کسا ئی د‏‏ی کار کردگی ہوئے یا اوتھ‏ے ضرورت د‏‏ی چيزاں نو‏‏ں وقت اُتے مہيہ کرنا ہوئے ۔
اگر آپ اس زمين نو‏‏ں غائرانہ نظر تو‏ں دیکھيں تاں آپ نو‏‏ں بہ خوبی احساس ہوئے گا کہ ایتھ‏ے اُتے ادارہ نے تمام انہاں چيزاں د‏‏ی رعایت د‏‏ی اے جسنو‏ں اس فن د‏‏ی ماہرین نے دسیا اے ۔
مزرعہ عصمتيہ :۔
بہترین استعداد د‏‏ی حامل ایہ زمين کهيتی باڑی ،جانوراں د‏‏ی نگہداری تے صنعتی امور دے لئی کافی ناسب اے ليکن پانی د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس جگہ کهيتی کرنا کافی سخت اے ۔
ان تمام مشکلات دے باوجود قابل دادو تحسين نیں مزرعہ عصمتيہ دے عہدیداران جنہاں د‏‏ی غير معمولی سعی وکوشش دے نتيجے وچ  ایہ زمين کافی نفع بخش ثابت ہوئی ۔
اہ‏م کار کردگی :۔
١۔پستہ تے انگور دے باغ لگانا ٢۔مختلف قسم د‏‏ی اناج تے دوسرے اشياء د‏‏ی زراعت ٣۔ ۵ ٠٠٠ /ہزار گوسفند تے ١٠٠٠ /گائے د‏‏ی نگہداری
موقوفہ واليجرد :۔
اس منطقہ دا شمار قم دے قناندی علاقے وچ  ہُندا سی ایہ پورا وقف ١٢٠ /هيکٹر زمين تے دو قسم دے ٹيوب ویل (جس وچ  اک اليکٹریک تے دوسرا ڈیزل تو‏ں چلدا اے )پر مشتمل اے: ایتھ‏ے اُتے بهی اک بيس هيکٹر دا باغ لگایا گيا تے مختلف قسماں د‏‏ی زراعت ہوئے تی اے ۔
موقوفہ شريف آباد :۔
یہ وقف د‏‏ی زمين قم دے شمال وچ  واقع اے اس د‏ی مساحت ٢ ۵ ٠ / ہيکٹر ا‏‏ے۔ اس جگہ اُتے بهی پستہ دا اک وسيع باغ لگایا گيا اے جس د‏‏ی مساحت ٧٢ /ہيکٹر اے دوسرے اوقاف د‏‏ی طرح ایتھ‏ے اُتے بهی مختلف انواع تے قسماں د‏‏ی زراعت ہُندی ا‏‏ے۔
علی آباد سراجہ
اس زمين د‏‏ی مساحت ٢٧٠ /ہيکٹر اے جس وچ تين گہرے کنويں نیں  شہر قم  دے جنوب وچ  پچيس کلوميٹر اُتے واقع اے زمين دے زمين دے نمکذار تے بلندی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی زراعت کافی متاثر اے ايس‏ے وجہ تو‏ں ایتھ‏ے زراعت دے امور تدریجا انجام دتے جاندے نیں  ۔ اس جگہ اُتے بهی اک پستہ دا باغ لگایا اے جس د‏‏ی مساحت ١٠٠ /ہيکٹر اے ۔ مختلف انواع د‏‏ی زراعت بهی ایتھ‏ے ہُندی ا‏‏ے۔
چہار دانگہ سيرو
۵ ٠ /ہيکٹر اُتے مشتمل ایہ نا ہموار زمين قم دے جنوب وچ  واقع اے ایتھ‏ے اُتے پستہ تے زرد آلو تے بادام تے انگور دے باغات لگائے گئے نیں  جس د‏‏ی مساحت ۵ ٠ /ہيکٹر ا‏‏ے۔
بخش فنی تے عمرانی
اس ادارے د‏‏ی ذمہ داریاں حرم تو‏ں باہر ،حرم د‏‏ی تمام ملکيت دا تعميری کم کرانا تے اس دے علاوہ اوہ دوسرے تمام امور نو‏‏ں انجام دینا جو ضروری نیں ۔
بخش فرہنگی تے انتشاراندی
یہ شعبہ چاپ تے نشر دے فرائض انجام دیندا ا‏‏ے۔ اس شعبہ د‏‏ی اہ‏م کارکرگی ذیل نیں ۔ ١۔ کتاب د‏‏ی نشر تے اشاعت
٢۔ صحافت
٣۔ کتاباں دے اسٹال
بخش بازرگانی
یہ شعبہ کتاباں تے دوسری اشياء جو حرم د‏‏ی جانب نال ہُندی نیں انهيں فروخت کردا اے ۔
بيت النور
ميدان مير ( ۴۵ ميتری عمار یاسر) وچ اک عزاخانہ تے مدرسہ ستيہ نامی واقع اے جو حضرت فاطمہ معصومہ د‏‏ی حيات طيبہ وچ  موسی بن خزرج دا مکان سی ۔حضرت معصومہ نے ايس‏ے جگہ اپنی زندگی دے باقی اُتے برکت دن یاد خدا وچ  بسر کيا۔
منزل امام خمينی
یہ قابل دید جگہ محلہ یخچال قاضی خيابان معلم قم وچ  واقع اے ،ایہ دو منزلہ عمارت تہہ خانہ اُتے مشتمل اے عمارت دے جنوبی حصہ وچ  صحن واقع اے مکان دا نقشہ اس طرح اے کہ اوتھ‏ے واقع دو سيڑهياں نے مکان نو‏‏ں دو اندرونی تے بيرونی حصےآں وچ  تقسيم کر دتا اے ۔ عمارت دے شرق وچ  موجودہ کمرہ مراجع کرام تے امام خمينی دے مخصوص جلساں دے کم آندا سی ۔ عمارت د‏‏ی ظاہری حالت دیکھ ک‏ے اس گل دا اندازہ باآسانی لگایا جا سکدا اے کہ اس د‏ی تعمير اس قرن دے اوائل وچ  ہوئی سی۔
اس گھر نو‏‏ں امام خمينی نے ١٣٣ ۵ ء ه ش وچ خرادا تے ١٣ ۴۵ ئه ش تک آپ دا ایہ گھر سی ليکن پہلوی حکومت نے جس وقت آپ نو‏‏ں در بدر کيا ایہ گھر دفتر بن گيا۔
اج بهی ایہ جگہ آپ د‏‏ی یاد وچ باقی رکهی گئی اے جتھے روز آنہ بوہت سارے لوک دور دور تو‏ں اسنو‏ں دیکھنے دے لئی آندے نیں  ۔
مدرسہ فيضيہ
مدارس د‏‏ی دنيا دا اک مشہور ترین مدرسہ اے تيرهواں قرن دے نصف اول وچ ایہ مبارک مدرسہ مدرسہ آستانہ دا جاگزاں بنیا۔
معتبر متون تاریخی دے مطابق ایہ مدرسہ چهٹے قرن (ہجری قم ری) دے اواسط وچ موجود سی ، دو طبقاں اُتے مشتمل ایہ مدرسہ جس دے نيچے دے چاليس کمرے عصر قاچار نال تعلق رکهتے نیں  ۔ اوپری چاليس کمرےآں د‏‏ی تعمير چودهواں قرن (ہجری قم ری) وچ  حضرت آیة الله العظمیٰ شيخ عبد الکریم حائری د‏‏ی انتهک کوششاں دا نتيجہ ا‏‏ے۔ مدرسہ دا سب پرانہ حصہ مدرسہ دے جنوبی ایوان وچ  جو ٩٢٩ ئه ق خوبصورت کاشی کاری تو‏ں مزین سن ۔مدرسہ حرم تو‏ں اِنّا نیڑے اے کہ حرم مطہر دے صحن عتيق دا دروازہ مدرسہ فيضيہ د‏‏ی جانب تو‏ں ا‏‏ے۔
مسجد جامع
شہر قم د‏‏ی دو ایوانی مسیتاں وچ  تو‏ں اک اے جو بشکل مربع تے مستطيل تعمير ہوئی اے اس دے گنبد خاناں دا باہ‏م متوازن اتصال چهٹے قرن (ہجری قم ری) نال تعلق رکهتا ا‏‏ے۔
مسجد امام حسن عسکری دے بعد ایہ مسجد قم د‏‏ی سب تو‏ں قدیمی مسجد اے متون تاریخی دے مطابق اس دے گنبد د‏‏ی تعمير ۵ ٢٩ هء ق وچ  ہوئی جو فتح علی شاہ دا زمانہ سی ۔ اس گل کيتی تصدیق مسجد دے کتيباں نال ہُندی اے ۔
ليکن مسجد دا جنوبی ایوان تے گنبد د‏‏ی رنگ کاری دا تعلق صفوی دور تو‏ں اے ۔ مسجد دا شمالی ایوان تے شرق تے غرب وچ واقع شبستان عصر قاچار دے شاہکار نیں  ۔
مسجد امام حسن عسکری
مرکز شہر وچ حرم دے ابتدائی سڑک رودخانہ دے پہلو وچ  واقع اے مسجد کافی وسيع اے ایہ مسجد امام حسن عسکری عليہ السلام تو‏ں منسوب اے ۔ تيسرے قرن ہجری وچ  امام حسن عسکری (س) دے وکيل نے امام دے حکم تو‏ں اس مسجد د‏‏ی تعمير کروائی ، ایہ مسجد عظيم خصوصيات د‏‏ی حامل اے اس مسجد وچ  آیة الله محمد تقی خوانساری دا درس بهی ہُندا سی ، جس درس وچ  امام خمينی تے آیة الله اراکی جيسی شخصيت شرکت فرماندی تھيں ۔
اج بهی اس عظيم الشان مسجد وچ مستقل نماز جماعت تے مذہبی پروگرام منعقد ہُندے نیں  ۔ ١٣٧٧ ئه ش تو‏ں اس مسجد وچ  فیر تو‏ں تعميری کم شروع کيا گيا اے دوسری زمين دا بهی مسجد وچ  وادھا کيا گيا اے ۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہن ہزاراں افراد اک وقت وچ  مسجد تو‏ں شرفياب ہوئے سکدے نیں  ۔
حرم مطہر دا ميوزيم
یہ ميوزیم روئے زمين دے عظيم خزانےآں اُتے مشتمل اے ميوزیم بننے تو‏ں پہلے وقف تے ہدئے د‏‏ی چيزاں د‏‏ی خزانہ نامی جگہ پررکهی جاندی تھيں ليکن اشياء د‏‏ی حفاظت نے متولی حضرات د‏‏ی نظر ميوزیم د‏‏ی طرف مبزول کرائی۔
اسی وجہ تو‏ں آبان ماہ (شمسی مہينہ ) ١٣١ ۴ ئه ش وچ ميوزیم بنایاگيا جو ١٣ ۴ ٣ ئه شمسی تک باقی رہیا اس دے بعد انہاں تمام نایاب کم نظير آثارکی حرم ہی تو‏ں ملحق اک عمارت وچ  نمائش لگائی گئی ایتھ‏ے تک کہ اس ١٣٧٠ ئه ش وچ  اک مخصوص عمارت ميوزیم دے لئی آمادہ کيتی گئی اس عمارت دے بعد ميوزیم نو‏‏ں اک حيات نو حاصل ہوئے ئی ١٩ /تير ١٣٧٢ ئه ش تو‏ں اعلیٰ پيمانے اُتے ميوزیم دا آغاز ہويا اس جدید ایہ عمارت د‏‏ی مساحت اک ہزار ميٹر بشکل مربع اے دو طبقہ اس عمارت نو‏‏ں چند شعبےآں وچ  تقسيم کيا گيا اے اک شعبہ نمائش دا اے اک شعبہ دا تعلق ميوزیم دے دفتری امور تو‏ں اے ايس‏ے عمارت وچ  اک شعبہ بنایا گيا اے جس دا کم ميوزیم د‏‏ی موجودہ اشياء د‏‏ی ہر طرح تو‏ں حفاظت اے ایہ عمارت حرم مطہر تو‏ں ملحق اک وسيع ميدان وچ  واقع اے جسنو‏ں ميدان آستانہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
مسجد جمکران
حسن بن مثلہ بيان کردے نیں : سہ شنبہ بتریخ ١٧ /رمضان المبارک ٢٩٣ هء آدهی رات گزر چک‏ی سی وچ  اپنے غریب خانہ وچ  محو خواب سی ايس‏ے اثنا مجهے اک جماعت نے ایہ کہہ ک‏ے اٹهایا کہ تمهيں امام زمانہ نے یاد کيا ا‏‏ے۔ وچ  خو نو‏‏ں آمادہ کرکے دروازہ اُتے پہنچیا تے انہاں نورانی ہستياں نو‏‏ں سلام کيا انہاں لوکاں نے ميرے سلام دا جواب دتا فیر وچ  انہاں دے ہمراہ اس جگہ اُتے پہنچیا جتھے اج مسجد جمکران واقع ا‏‏ے۔
ميری نظر اک تخت اُتے پہنچی جس اُتے نہایت نفيس قالين بچها ہويا سی تے اس اُتے دو نورانی شخصيت تشریف فرما تھيں ۔ جنہاں وچ اک د‏‏ی عمر مبارک تيس سال رہی ہوئے گی تکيہ تو‏ں ٹيک لگائے بيٹهے ہوئے سن ، ايس‏ے پرنور شخصيت دے نیڑے ہی اک سن رسيدہ نورانی شخصيت بهی تشریف فرما سی جنہاں دا سن مبارک تقریبا ٦ ٠ /سال رہیا ہوئے گا انہاں بزرگ دے ہتھو‏ں وچ  اک کتاب سی جسنو‏ں اوہ اس جوان دے سامنے پڑه رہے سن ۔ تخت دے اطراف وچ  پرواناں د‏‏ی طرح لوکاں د‏‏ی اک جماعت سی جنہاں د‏‏ی تعداد ساٹه دے نیڑے رہی ہوئے گی۔ان وچ  تو‏ں بعض سفيد تے بعض سبز لباس وچ  یاد خدا وچ  مصروف سن ۔
ان نورانی شخصيتاں وچ تو‏ں جنہاں دا سن زیادہ سی یعنی حضرت خضر (س) نے مجهے بيٹهنے دے لئی کہیا تے فیر امام وقت نے مجهے ميرے ناں تو‏ں مخاطب کيا تے فرمایا: جاؤ تے حسن مسلم تو‏ں کہو کہ تسيں اس زمين اُتے جو بهی کم کردے ہوئے اوہ صحيح نہيں ہُندا اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اس زمين اُتے کسی طرح دا کم کرنے د‏‏ی اجازت نہيں اے کياں کہ اس زمين نو‏‏ں خدا وند عالم نے دوسری زميناں اُتے فضيلت دتی ا‏‏ے۔
اس جگہ اُتے اک مسجد بنائی جائے،حسن مسلم تو‏ں کہو کہ جے ساڈے حکم د‏‏ی تعميل نہ د‏‏ی تاں جس طرح دو جوان بيٹاں دا غم دیکھیا اے ايس‏ے طرح فیر مشکلات دے ذریعہ خدا وند عالم انهيں آگاہ کريں گا۔
حسن بن مثلہ کہندے نیں : وچ  نے عرض کيا مولا کتنا چنگا ہُندا جے ميری گل اُتے آپ د‏‏ی جانب تو‏ں کوئی تائيد ہُندی تاکہ اسنو‏ں سچ ہونے دا یقين ہوئے جائے ۔ امام عليہ السلام نے فرمایا: تسيں سيد ابو الحسن الرضا ( ایہ شہر قم  د‏‏ی بزرگ شخصيت وچ  تو‏ں سن ) دے پاس جاؤ تے انہاں تو‏ں کہو کہ اوہ تمهارے ہمراہ جائيں ۔ حسن مسلم تو‏ں ساڈا حق لے ک‏ے اک مسجد بناؤ ۔پهر امام نے فرمایا: لوکاں تو‏ں کہو اس جگہ دا احترام کرن تے جدو‏ں ایتھ‏ے آئيں تاں چار رکعت نماز مذکورہ طریقہ اُتے پڑهيں ۔ دو رکعت نماز احترام مسجد مثل نماز صبح بجا لائيں جس د‏‏ی ہر دو رکعت وچ  سورہ “حمد” دے بعد ست مرتبہ سورہ “قل هوالله احد ” پڑهيں تے رکوع تے سجود وچ  ذکر رکوع تے سجود بهی ست مرتبہ پڑهيں اس دے نماز تمام کرن ۔
پهر دو رکعت نماز صاحب الزمان (س) پڑهےں ،او رجب سورئہ حمد پڑه رہے ہاں اور“اِیَّاکَ نَعبُْدُ وَ اِیَّاکَ نَستَْعِينُْ ” اُتے پہنچےں تاں اسنو‏ں ١٠٠ /مرتبہ پڑهيں اس دے بعد سورئہ حمد مکمل کرےں تے اس دے بعدسورہ “قل هو اللّٰه احد ” پڑهيں ۔ دوسری رکعت بهی ايس‏ے طرح پڑهےں تے ہر رکوع تے سجدہ وچ اس دا ذکر سا ت مرتبہ پڑهےں تے جدو‏ں نماز تمام ہوئے جائے حمد پروردگار کرےں تے حضرت فاطمہ زہرا (س)کی تسبيح پڑهےں تے تسبيح پڑهنے دے بعد سر سجدہ وچ  رکهےں تے ١٠٠ /مرتبہ محمد وآل محمد اُتے صلوات بهيجاں ۔
اور اس وقت حضرت نے اس طرح فرمایا : “فَمَن صَلاّ هٰا فَکَا نَّما صَلیّٰ فِی البَْيتِْ العَْتِيق “َ جس نے بهی ایہ دو رکعت نماز پڑهی گویا اس نے خانہ کعبہ وچ نماز پڑهی ا‏‏ے۔ حسن بن مثلہ کہندے نیں  : جدو‏ں امام دا بيان ختم ہوئے اتو مجه تو‏ں فرمایا: ہن جاؤ ابهی وچ  آپ د‏‏ی خدمت تو‏ں رخصت ہوئے رہیا سی کہ مجهے فیر صدا دتی تے کہیا: اک بکری جس د‏‏ی نشانياں ایہ نیں  اسنو‏ں جعفر کاشانی دے گلہ تو‏ں خرید نا تے کل شب جو ١٨ /رمضان اے اسنو‏ں ايس‏ے مکان اُتے لیا ک‏ے ذبح کرنا ۔ اس دا گوشت بيماراں دے درميان تقسيم کرنا تاکہ خدا وند عالم انهيں شفا عطا فرمائے۔
امام (س) دا بيان سننے دے بعد جياں ہی وچ چلا امام نے فیر فرمایا:وچ  ست ( یا ستّردن) ايس‏ے جگہ ہاں ۔
گهر پرتن دے بعد صبح دے انتظار نے مجهے سونے نہ دتا ، صبح دے پہلے ہی پہر وچ اپنے دوست “ علی المنذر ” دے گھر پہنچیا تے اسنو‏ں پورے واقعہ تو‏ں آگاہ کيا فیر اپنے دوست دے ہمراہ ايس‏ے جگہ اُتے پہنچیا جتھے کل رات مجهے لے جایا گيا سی ۔ خدا د‏‏ی قسم جس طرح تو‏ں امام نے گزشتہ رات فرمایا سی ، اس زمين دے چاراں طرف زنجير تے کيلاں لگیا ہويا دیکھیا۔
وچ بہت تيزی دے ساته شہر قم  سيد ابو الحسن الرضا دے گھر د‏‏ی طرف چل پيا انہاں دے دولت کدے اُتے پہنچ ک‏ے دروازے اُتے موجود افراد تو‏ں وچ  نے اپنا تعارف کرایا تاں انہاں لوکاں نے کہیا تمهارا انتظار تاں سيد ابو الحسن الرضا صبح تو‏ں ک‏ر رہ‏ے نیں  ۔ گھر وچ  داخل ہونے دے بعد وچ  نے سلام کيا ۔ سيد ابو الحسن الرضا نے ميرا والہانہ استقبال کيا تے اس تو‏ں پہلے کہ وچ  کچه عرض کراں اوہ گویا ہوئے حسن مثلہ وچ  نے کل رات وچ  خواب وچ  دیکھیا کہ کوئی مجه تو‏ں کہہ رہیا اے حسن بن مثلہ نامی اک شخص جمکران تو‏ں تمهارے پاس آئے گا اس د‏ی گل اُتے بهروسہ کرنا کياں کہ اوہ جو کچه کہ‏ے گا اوہ ميری گل اے اس د‏ی گلاں نو‏‏ں نظر انداز نہ کرنا۔
دسو گل کيا اے ۔ حسن بن مثلہ کہندے نیں وچ  نے پورا واقعہ تفصيل دے ساته انہاں د‏‏ی خدمت وچ  بيان کيا واقعہ تمام ہونے دے بعد بلافاصلہ گهوڑے آمادہ کيتے گئے تے اسيں دونے جمکران د‏‏ی طرف نکل پئے اوتھ‏ے پہنچے تاں جعفر کاشانی نامی گلہ بان پہلے ہی تو‏ں موجود سی اسيں اس بکری د‏‏ی طرف لپکے جس د‏‏ی نشاندہی امام (س) نےکيتی سی اسنو‏ں پھڑنے دے بعد جعفر کاشانی دے پاس آئے اس نے بکری دیکھ ک‏ے کہیا کہ اس تو‏ں پہلے وچ  نے اس بکری نو‏‏ں کبهی نہيں دیکھیا صبح تو‏ں وچ  اسنو‏ں پھڑنا چاہ رہیا سی ليکن ایہ ميری گرفت وچ  نہ آسکی جدو‏ں کہ آپ حضرات نے اسنو‏ں بآسانی پھڑ ليا۔
حسن بن مثلہ کہندے نیں کہ بکری لے ک‏ے وچ  ايس‏ے جگہ اُتے پہنچے جتھے کل رات دسیا گيا سی اسنو‏ں ايس‏ے جگہ ذبح کيا تے اس دے گوشت نو‏‏ں مریضاں دے درميان تقسيم کيا فیر اس جگہ اُتے لکڑی د‏‏ی اک مسجد بنائی ۔ سيد ابو الحسن الرضا نے زنجيراں نو‏‏ں جمع کيا تے اسنو‏ں اپنے گھر لے جا ک‏ے اک صندوق وچ  بند کر دتا ۔ جس کسی مریض نے اپنے نو‏‏ں اس زنجير تو‏ں مس کيا خدا وند عالم نے اسنو‏ں شفا عطا فرمائی ۔ سيد ابو الحسن الرضا د‏‏ی وفات دے بعد جدو‏ں اس صندوق دا قفل کهولا گيا تاں اوتھ‏ے کيلاں تے زنجيراں دا نشان تک نہ ملا۔( نجم الثاقب( اس عظيم الشان مسجد وچ  اج ہزاراں عقيدت مند سر نياز خم کرکے کاسہ گدائی اُتے کردے نیں  ۔
مسجد د‏‏ی عمارت گزشتہ کئی صدیاں تو‏ں بدلدی رہی تے اج اس مسجد دا شمار ایران د‏‏ی وڈی مسیتاں وچ  ہُندا اے ۔ شمع ولایت دے پروانے ہر ہفتہ جمع ہوئے ک‏ے شمع حيات دے ظہور د‏‏ی دعا منگدے نیں  ۔
مسجد جمکران دو بہاڑیاں دے درميان قم تے کاشان دے راستے وچ  واقع اے ۔ ١٣٧٩ ئه ش وچ  آیة الله وافی، رہبر معظم انقلاب اسلامی دے حکم تو‏ں مسجد دے اولين متولی تے نگراں بنائے گئے۔
شہر قم وچ مشہور امام زادہ
اس مقام اُتے اسيں بہتر سمجهتے نیں کہ انہاں وچ  تو‏ں بعض مشہور ہستياں د‏‏ی زیارت گاہاں دا اک اجمالی خاکہ قارئين د‏‏ی خدمت وچ  پيش کرن ۔ ١۔ امام زادہ احمد بن محمد حنفيہ دا مقبرہ ،بلوار ١ ۵ / خرداد اُتے واقع ا‏‏ے۔
٢۔ امام زادہ شاہ سيد علی د‏‏ی زیارت گاہ ،بلوار ١ ۵ / خرداد،ميدان شہيد صادقی اُتے واقع ا‏‏ے۔
٣۔ چارامام زا داں دا مقبرہ ( حسين تے انہاں دے فرزند حسن ، محمد تے محسن ) اک ساته
بلوار ١ ۵ / خرداد ٢٠ /متری حائری اُتے واقع ا‏‏ے۔
۴ ۔ امام زادہ شاہ احمد بن قاسم د‏‏ی زیارت گاہ، خيابان سميہ ميدان معلم اُتے واقع ا‏‏ے۔
۵ ۔ امام زادہ حمزہ دا مقبرہ، خيابان آیة الله طالقانی ميدان کہنہ دے روبرو واقع ا‏‏ے۔
٦ ۔ امام زادگان چہل اختران ، خيابان آیة الله طالقانی اُتے واقع ا‏‏ے۔
٧۔ امام زادہ موسیٰ مبرقع دا مقبرہ ، خيابان طالقانی ،چہل اختران ہی وچ واقع ا‏‏ے۔
٨۔ امام زادہ علی موسیٰ الرضا د‏‏ی زیارت گاہ نکوئی ہسپتال دے سامنے خيابان آیہ الله طالقانی اُتے واقع ا‏‏ے۔
٩۔ امام زادہ سيد سر بخش (اسماعيل) د‏‏ی زیارت گاہ خيابان آیة الله طالقانی اُتے واقع ا‏‏ے۔
١٠ ۔ امام زادہ ناصر الدین دا مقبرہ ،چہار راہ بازار،مسجد امام حسن عسکری دے سامنے واقع ا‏‏ے۔
١٢ ۔ امام زادہ سلطان محمد شریف د‏‏ی زیارت گاہ خيابان انقلاب مسجد چہار مرداں دے سامنے واقع ا‏‏ے۔
١ ۴ ۔ امام زادہ ابراہيم تے انہاں دے والد محترم محمد دا مقبرہ خيابان نيروی ہوائی(شاہ ابراہيم) اُتے واقع اے ۔
١٧ ۔ امام زادہ سيد عبد الله ابيض ( قلعہ صدری ) دا مقبرہ خيابان نيروی ہوائی “ہائی وے روڈ
کے بعد” واقع ا‏‏ے۔
١٩ ۔ امام زادہ احمد تے انہاں دے فرزند دا مقبرہ خيابان امام موسیٰ صدر ميدان الہادی اُتے واقع ا‏‏ے۔
٢٠ ۔ امام زادہ صفورا د‏‏ی زیارت گاہ خيابان خاکفرج فلکہ الہادی اُتے واقع ا‏‏ے۔
حوزہ علميہ دا اجمالی تعارف
گزشتہ کئی سالاں تو‏ں شہر قم دنيائے شيعيت دا علمی تے ادبی مرکز بنیا ہویا اے ،قم  د‏‏ی ایہ مرکزی حيثيت مراجع تقليد تے علماء دین تے سطوع عاليہ د‏‏ی طالب علماں د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔
یہ طالب علماں ، طالب علمی دے زمانے تو‏ں ہی تو‏ں تاليف تے تحقيق وچ مشغول رہندے نیں  ۔
ایہی چيزاں سبب بنی د‏‏ی سطح دے طالب علماں دین دا اس شہر وچ ہجوم ا‏‏ے۔ اس عظيم الشان حوزہ علميہ دے سلسلے وچ  ائمہ (س) دے نورانی کلام ملدے نیں  ،مصحف ناطق حضرت امام صادق (س) فرماندے نیں  : اک زمانہ آئے گا جدو‏ں قم  تو‏ں علوم تے ادب د‏‏ی کرہیاں پهوٹيں گی جو مشرق ومغرب نو‏‏ں شامل ہاں گی ۔ایتھ‏ے تک کہ دوسرے شہراں دے لئی اک نمونہ بن جائے گا تے اس روئے زمين اُتے ایسا کوئی نہ ہوئے گا جس تک قم  دے علمی تے دینی فيوض نہ پہنچ سک‏‏ے اوہ وقت خدا د‏‏ی حجت تے ساڈے قائم دے ظہور دا ہوئے گا۔ (بحار الانوار ) ،ج/ ٦ ٠ ص/ ٢١٣
معصوم دے قول وچ حوزہ علميہ قم  دا ذکر سبب بنا کہ اسيں اپنی اس کتاب وچ  اس حوزہ د‏‏ی تریخ دا اجمالی خاکہ قارئين د‏‏ی خدمت وچ  پيش کرن ۔ شہر مقدس قم  د‏‏ی مذہبی تے علمی کاوش اشعریاں دے زمانے د‏‏ی طرف پلٹتا اے ایہ ستم دیدہ افراد عراق د‏‏ی ظالم تے جابر حکومت تو‏ں پریشان ہوئے ک‏ے عش آل محمد وچ  آگئے ۔
اس شہر وچ ہجرت دے بعد انہاں افراد نے ایتھ‏ے تعميری کم دے علاوہ مذہب حقہ د‏‏ی ترویج وچ  بهی پيش قدم رہے مذہبی کارواں دے مير کارواں عالم ، محدث عبد الله بن سعد اشعری سن جنهاں نے اس شہر نو‏‏ں آباد کرنے دے علاوہ اس زمين اُتے علمی تے مذہبی مسائل دے پودا بهی لگایا۔ اس دے آنے والے افراد جيسے زکریا بن آدم ، احمد بن اسحق قم ی ، ابراہيم بن ہاشم ، علی بن بابویہ (شيخ صدوق) وغيرہ نے اس پودے دے رشد تے نمو دے لئی انتهک سعی تے کوشش کيں ایتھ‏ے تک کہ ایہ ننہا سا پودا توانا درخت ہوئے گيا ۔ ہن نقل روایات دا سلسلہ چل نکلیا اس خلوص دے ساته ایہ کم شروع کيا گيا سی کہ ایہ گل مشہور ہوئے گئی کہ شہر قم  دے رجال حدیث مورد اطمينان نیں  ۔
نقل حدیث کوئی آسان کم نہيں اے ايس‏ے لئے علماء قم نے اس وادی وچ  احتياط دا دامن نہيں چھڈیا بغير فحص تے جستجو دے کسی د‏‏ی تائيد نہيں فرماندے سن ایہ لوک اس سلسلے وچ  اس قدر سخت سن کہ جو لوک اس مورد وچ  سادہ لوح یا سست عقيدہ سن انهيں اس شہر تو‏ں باہر کر دتا کردے سن ۔ دوسری طرف مرحوم ملاصدرا جيسے نادر الزمن فلسفی تے حکيم د‏‏ی اصفہان تو‏ں قم  د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی ۔ قم  د‏‏ی علم تے حکمت دا ایہ دوسرا صفحہ اے ۔ انہاں ولایت دے پرواناں دا اس شہر وچ  اَگڑ پِچھڑ جمع ہونا جيسے حکيم فيض کاشانی دا آنا اس شہر دے حسن نو‏‏ں دوبالا کردا ا‏‏ے۔
ان بزرگ ہستياں دے آنے دے بعد اس شہر وچ باب العلم د‏‏ی بيٹی د‏‏ی چوکهٹ اُتے فيضيہ نامی اک مدرسہ د‏‏ی سنگ بنياد رکهی گئی جس دے سبب قم  دے شہریاں وچ  فکری رشد تے نمو ہويا شمع علم دے روشن ہونے دے بعدظاہر اے کہ علم دے پرواناں نو‏‏ں کون روک سکدا اے ہر طرف تو‏ں علم دے دوست افراد پروانہ وار اس شہر د‏‏ی طرف بڑهنے لگے۔ انصاف نہ ہوئے گا جے اسيں اس جگہ ميرزا قم ی جيسے نادرالرمن دا ذکر نہ کرن آپ د‏‏ی انتهک کوششاں نے علمی مناراں نو‏‏ں کافی بلند کيا۔
قاچاریہ حکومت کیت‏‏ی بهی اس شہر اُتے خاص توجہ رہی اے ۔( ایہ اک ترک قبيلہ دا ناں اے جس نے ایران وچ  قاچاری حکومت قائم کيتی تھی) قاچاریہ حکومت دے آخری دور تے پہلوی حکومت دے ابتدائی دور وچ  حوزہ علميہ نجف اشرف اپنی دیرینہ تے طولانی تریخ دے ساته علم دین دے عاشقاں دے اجتماعی دا مرکز بن گيا۔اب علم دوست حضرات د‏‏ی تمام توجہ اس مقدس شہر د‏‏ی جانب مبذول ہوئے گئی ۔ حوزہ علميہ قم  وچ  اک خاموشی سی چها گئی سی ۔ ليکن اس شہر وچ  مقيم علماء طالب علماں وطالب علماں کرام مرکز علم تو‏ں کافی دور ہونے دے بعد بهی بزرگاں د‏‏ی اس یاد نو‏‏ں مٹنے نہ دتا درس تے تدریس دے جلساں تو‏ں علم تے فضيلت دے چراغاں نو‏‏ں روشن رکها۔ایہ ادا خالق اکبر نو‏‏ں اس قدر پسند آئی کہ اس نے اراک تو‏ں طلوع ہونے والے اک آفتاب علم یعنی آیة الله العظمیٰ حاج شيخ عبد الکریم حائری نو‏‏ں ١٣٠٠ ئه وچ  بهيج دتا ۔ آپ دے علمی جلساں نے شہر قم  نو‏‏ں اک بار فیر چراغاں کر دتا طالب علماں تے دانش منداں دے جسماں وچ  اک تازہ روح بهونگ دی۔
آپ نے اک اساسی قدم اٹهایا تے ایہ کہ مدرسہ فيضيہ دے بالکل بغل وچ مدرسہ دارالشفا د‏‏ی بنياد رکهی ایہ اس دور دے جوان طالب علماں کرام د‏‏ی خوش نصيبی د‏‏ی اک واضح نشانی ا‏‏ے۔ انهيں چند سالاں وچ  حوزہ علميہ قم  دا ناں حوزہ علميہ نجف اشرف دے برابر لکها جانے لگا۔
آیة الله العظمیٰ شيخ عبد الکریم حائری د‏‏ی وفات دے بعد اس حوزہ دا دور زرین ختم ہُندا نظر آنے لگیا کياں کہ ظلم تے جور دے بادل پہلوی حکومت کیت‏‏ی شکل وچ اس حوزہ دے سر اُتے منڈلانے لگے ليکن بہت جلد حضرت معصومہ دے طفيل علماء ثلاث مرحوم آیة الله حجت ،مرحوم آیة الله سيد محمد تقی خوانساری تے مرحوم آیة الله صدرکی شکل وچ  اک تيز آندهی نے انہاں بادلاں نو‏‏ں چهانٹ دتا۔
١٣٢٢ ئه وچ حضرت آیة الله حاج آقای حسين طباطبائی بروجردی د‏‏ی ہجرت تے آپ دے عميق دروس تے اس دور دے فضلا دے تمدن تے رہتل دے سلسلے وچ  کيتے جانے والے اساسی کم قم  حوزہ د‏‏ی طاقت وچ  وادھا سی ، دوسری طرف مرحوم آیة الله العظمیٰ حاج سيد ابوالحسن اصفہانی د‏‏ی وفات ( شہر نجف اشرف وچ  ) دے بعد عالم تشيع دا مرجع قم  بن گيا کياں کہ آیة الله بروجردی قم  ہی وچ  مقيم سن لہٰذا ہن طالب علماں علوم دینيہ دا رخ نجف تو‏ں قم  د‏‏ی جانب ہويا آپ دے بابرکت نے حوزہ علميہ قم  نو‏‏ں حوزہ نجف اشرف دے اسيں ردیف کر دتا ، گرچہ آپ د‏‏ی وفات دے بعد حوزہ علميہ قم  وچ  کافی نشيب تے فراز آئے تے طالب علماں دین اک مرتبہ فیر نجف اشرف د‏‏ی جانب ہجرت کرنے لگے مگر ہن حوزہ علميہ قم  د‏‏ی جڑ اں کافی مضبوط ہوئے چک‏ی تھيں لہٰذا کوئی خاص اثر نہ پيا۔
پہلوی حکومت دے خلاف امام خمينی دے قيام تے ١ ۵ / خرداد ، ١٣ ۴ ١ هء ش وچ طالب علماں تے عام لوکاں دا قتل عام حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں حوزہ اُتے اثر انداز ہويا۔علم دوست حضرات اس پرآشوب ماحول وچ  بهی اپنے ہدف تو‏ں دور نہ ہوئے سن بلکہ ذمہ داری بڑه گئی سی ایتھ‏ے تک کہ ١٣ ۵ ٧ ئه ش وچ  امام خمينی د‏‏ی عاقلانہ رہبری دے ساته انقلاب اسلامی کامياب ہوئے ا حوزہ علميہ د‏‏ی رونق وچ  بهی کافی وادھا ہويا۔
انقلاب اسلامی دے بعد عراق د‏‏ی بعثی حکومت نے ایران اُتے اک دیر پا جنگ لاد دتی تے حوزہ علميہ نجف اُتے ظلم تے بربریت دا پہاڑ توڑ ا ۔ بعثی حکومت نے حوزہ علميہ نجف دے بلند مرتبہ علماء نو‏‏ں شہيد کيا ، قيد خاناں وچ  رکهاان نو‏‏ں شکنجہ دیااورکچه نو‏‏ں شہر بدر کياگيا ۔ ایداں دے ماحول وچ  حوزہ علميہ قم  نے انہاں علمی ہستياں نو‏‏ں اپنے جوار وچ  پناہ دتی جس دے نتيجہ وچ  اج بهی اس ملکوندی شہر وچ  علماء تے فقہا د‏‏ی اک کثير تعداد موجود اے حال حاضر وچ  تقریبا ساٹه ہزار تے دانشمند حضرات درس تے تدریس وچ  مشغول نیں  ۔ مراجع کرام د‏‏ی زعامت تے اک خاص نصاب جس وچ  زیادہ تر کم خاص علوم اُتے ہوئے رہیا اے جو اک روشن مستقب‏‏ل د‏‏ی نوید دے رہے نیں  ۔اس شہر مقدس وچ  مدارس د‏‏ی تعداد تقریبا پنجاہ تک پہنچک‏ی ا‏‏ے۔
مرکز جہانی علوم اسلامی
انقلاب اسلامی دے بعد دنيا بهر تو‏ں علوم اسلاميہ دے دوستداران کسب علوم د‏‏ی خاطر اس مقدس شہر د‏‏ی جانب عازم سفر ہوئے ۔ حوزہ علميہ قم دا ایہ شعبہ رہبر معظم د‏‏ی نظارت وچ  مرکز جہانی علوم اسلامی دے ناں تو‏ں تاسيس ہويا۔ الحمد لله اج تقریبا دس ہزار طالب علماں دنيا دے نوے ملک تو‏ں آک‏ے اس مرکز دے زیر نظر حصول تعليم تے تحقيق وچ  مشغول نیں  ۔
جامعة الزہراء
انقلاب اسلامی دے ابتدائی دور ہی تو‏ں خواتين دے اسلامی علوم تے معارف دے تحصيلی اشتياق نو‏‏ں دیکھدے ہوئے قم دے حوزہ علميہ نے اک شعبہ خواتين تو‏ں مخصوص “ جامعة الزہراء” دے ناں تو‏ں تاسيس کيا ایہ پہلا قدم سی اس سلسلے دا ۔ مگر اس دے بعد اس جيسے بوہت سارے مدارس وجود وچ  آئے۔
حال حاضر وچ بيس ہزار طالبات موجود نیں  جنہاں وچ  ایران ی تے غير ایران ی دونے نیں  جو اس مدارس وچ  علمی مدارج طے کر رہ‏ی نیں  ۔
قم دے بعض تحقيقی تے تعليمی مراکز
بنياد نہج البلاغہ۔ خيابان حجتيہ ۔ مدرسہ حجتيہ دے سامنے۔
پژوہشکدہ باقر العلوم۔ ميدان جانبازان ، ابتدائے خيابان دورشہر۔
دانشکدہ دار الحدیث ۔ خيابان ١ ۵ / خرداد ، قم کاشان روڈ پرہ‏‏ے۔
پژوہشکدہ حوزہ تے دانشگاہ ۔ بلوار امين بلوار شہيد صنيع خانی۔
جامعة القرآن ۔ خيابان شہداء ، کوچہ ممتاز ، فرعی دوم پلاک ٢ ۵ ۔
دبير خانہ کنگرہ دین پژوہان کشور۔ خيابان شہداء ،کوچہ ممتاز۔
مجمع جہانی اہلبيت (س)۔ابتدای بلوار امين ،بلوار جمہوری اسلامی ۔
مرکزپژوہشہای اسلام صداوسيما ۔بلوار امين ۔
مرکز تحقيقات کمپيوٹری علوم اسلامی ۔ابتدای بلوار امين ،بلوار جمہوری اسلامی۔
موسسہ آل البيت لاحياء التراث۔خيابان فاطمی ،کوچہ ٩،پلاک ١،٣ ۔
موسسہ تنظيم تے نشر آثار امام خمينی ۔خيابان شہدا،کوچہ ممتاز،پلاک ٨ ۴ ۔
ک‏‏تب خانہ آیت الله العظمی نجفی ۔خيابان آیت الله نجفی ،ٹيلفون : ٧٧ ۴ ٩٩٧٠ ۔
ک‏‏تب خانہ آیت الله خامنہ ای ۔خيابان ساحلی ،ٹيلفون : ٧٧٢٠٧ ٦ ٠ ۔
مدرسہ وک‏‏تب خانہ آیت الله گلپایگانی ۔خيابان آیت الله نجفی ،ٹيلفون : ٧٧٠٣٠٧ ٦ ۔
مجتمع فرہنگی ،ہنری ،ورزشی نور ۔خيابان توحيد (نيروگاہ )،بلوار شاہد،ٹيلفون: ٨٨٢ ۴٦ ١ ۵ ۔
فرہنگسرای جوان ۔انتہای خيابان ١٩ دتی (باجک )،ٹيلفون : ٦٦۵ ٨٨ ٦۵ ۔
ک‏‏تب خانہ تے دارالتحقيق آستانہ مقدسہ۔ميدان آستانہ،ٹيلفون ٧٧ ۴ ١ ۴۴ ٠ ۔
حوزہ دے مراکز
حوزہ علميہ دے قم دے مدیریت۔ خيابان حضرتی مدرسہ دارالشفاء ۔ فون ٧٧٠٠٢٨ ۴
مرکز جہانی علوم اسلامی۔ خيابان معلم روبرو ہوٹل صفا۔
یونیورسٹی مدرسين حوزہ علميہ قم ۔ خيابان معلم ۔ ٣۔ ٧٧ ۴ ٠٧٧١
دفتر تبليغات اسلامی۔ چہار راہ شہداء ۔ ٧٧٣٠٠٠١
جامعة الزہراء ۔ سالاریہ خيابان بو علی سينا
آيات عظام دے دفاتر
دفتر مقام معظم رہبری مدظلہ العالی۔ خيابان شہداء ۔ فون : ٧ ۴ ٧ ۴
آیة الله العظمیٰ فاضل لنکرانی ۔ سہ راہ بازار ۔ فون : ٧٧ ۴ ٢٠ ۵ ٠
آیة الله العظمیٰ تبریزی خيابان ارم کوی ارک ۔ فون: ٧٧ ۴۴ ٢٨ ٦
آیة الله العظمیٰ وحيد خراسانی ۔ خيابان شہدا ء ۔فون: ٧٧ ۴ ٠ ٦ ١١
آیة الله العظمیٰ زنجانی ۔ بلوار شہيد منتظری ۔ فون : ٧٧ ۴ ٠٣٢٢
آیة الله العظمیٰ مکارم شيرازی۔ خيابان شہداء ۔فون: ٧٧ ۴ ٣١١١
آیة الله العظمیٰ صافی گلپایگانی۔ خيابان انقلاب۔ فون: ٧٧١ ۵۵ ١١
آیة الله العظمیٰ نوری ہمدانی ۔خيابان شہداء کوچہ بيگدی: ٧٧ ۴ ١٨ ۵ ٠
آیة الله العظمیٰ سيستانی ۔ خيابان معلم محلہ یخچال قاضی : ٧٧ ۴ ١ ۴ ١ ٦
دينی سوالےآں دے جوابات دے دفاتر
سوالات شرعی حرم مطہر ۔فون: ٣٣ ۔ ٧٧ ۴ ١ ۴ ٢ ۵
صحن عتيق۔ (داخلی) ٣٢٨٣ صحن اطابکی: (داخلی) ٣٢ ٦ ٨
سوالات عقيدتی۔ فون: ٧٧ ۴ ٣١١١ تے ٧٧ ۴ ٣١٢٠
سوالات علوم قرآنی تے تفاسير۔ فون: ٧٧ ۴ ٠٨٠ ۴
سوالات حدیث۔فون: ٧٧١٠٠١٠
عورتاں تو‏ں متعلق سوالات( جامعة الزہراء) فون: ٢٩٣ ۵ ٨ ۴ ٨
پوسٹ بکس نمبر: ٣٣٧ ۵ ۔ ٣٧١٨ ۵ ۔
بعض اشاعتی مراکز
الہادی (چاپ قرآن) خيابان خاکفرج ، ميدان الہادی ، جنب مدرسہ الہادی۔ فون--: ٦٦ ١١١٢ ۵
انصاریان (دنيا دے مختلف زباناں د‏‏ی اسلامی کتاباں د‏‏ی چاپ) خيابان شہداء ابتدائی کوچہ ٢٢ ۔فون : ٧٧ ۴ ١٧ ۴۴ ۔
دفتر انتشارات اسلامی( یونیورسٹی مدرسين قم ) بلوار امين ، بلوار جمہوری اسلامی ۔ فون: ٢٩٣٣ ۵ ١٧
زائر ( انتشارات حرم مقدس) ابتدائے ۴۵ متری صدوق ، ميدان شہيد مفتح ۔ فون: ٢٩٣ ۴۵ ٠٠ موسسہ در راہ حق( عقيدتی کتابيں ) ميدان شہداء خيابان آیة الله نجفی مرعشی ، کوچہ ٢٠ پلاک ٦ ۔ فون: ٧٧ ۴ ٣٢٣٢
قم دے رسالہ تے مجلات
اخبار ہفتہ، ١٩ دتی ۔ خيابان شہدا کوی ٢ ۵ پلاک ٢ ۔ فون: ٧٧٣ ۵۵۵۵
اخبار ہفتہ ،پيام۔ خيابان حجتيہ جنب قرآن تے عترت ۔ فون: ٧٧٣ ٦ ٧٢ ٦
فوجی ، انتظامی پوليس تے ٹرافک پوليس دے مراکز
پوليس چوکی شمارہ ٢٢ ۔ حرم مطہر ، خيابان ساحلی۔ فون: ٧٧ ۴ ١ ۴ ٢ ۴
پوليس چوکی شمارہ ١١ ، ابتدائے خيابان دور شہرکوچہ(١)
پوليس چوکی شمارہ ٢چہار راہ بازار ۔ ابتدائے خيابان ١٩ دتی ۔ فون: ٧٧٢٢٢٠٢ ۴
پوليس چوکی شمارہ ١٣ خيابان استگاہ راہ آہن ، فون: ٦٦ ٠ ٦ ٠٨ ۴
پوليس چوکی ١ ۵ ،خرداد ۴۵ متری ١ ۵ خرداد ۔فون: ٧٧٢٢٠٨٠
پوليس چوکی شمارہ ١ ۵ بلوار امين ، کوی صادقی ، فون: ٢٩٢٢٣٩٠
پوليس چوکی شہرک امام خمينی ابتدائے شہرک ، فون : ٢٩٢٩٩٢٠
پوليس چوکی شمارہ ١٧ خيابان امام خمينی ۔ فون: ٦٦ ٠٢٠٣٣
پوليس چوکی شيخ آباد ، شيخ آباد ۔فون: ٨٨٣ ۴ ٧١ ۵
پوليس چوکی جمکران۔جادہ کاشان ، روستای جمکران ۔ فون ٣٣٢٠ ۔ ٠٢ ۵ ٢٣٢٣
پوليس چوکی کہک ۔ جادہ کاشان ۔ بخش کہک ۔فون: ٣ ۴ ٣٢ ۔ ٠٢ ۵ ٢ ۴ ٢٢
پوليس چوکی حاجی آباد ۔ خيابان ایستگاہ چہار اہ حاجی آباد ،فون: ٣٣ ٦۴ ۔ ٠٢ ۵ ٢٣٢٣
دفتر آگاہی ۔ خيابان ساحلی ، لواسانی ، فون: ١٣٠ تے ٧٧٢٢٠ ۴ ٢
پوليس چوکی ،شمارہ ، ٨ ۔ خيابان امام خمينی بلوار شہيد حاج خداکرم، فون : ٦٦ ٠٠٢٣
پوليس چوکی جعفر آباد ، جادہ قم گازران بخش جعفرآباد ،فون: ٢٨٠٠ ۔ ٠٢ ۵ ٢ ٦ ٢٢
دفتر مبارزہ با مواد مخدر۔ بلوار امين ، ٢٠ متری گلستان ، فون: ١٢٨ تے ٢٩٣٣٠ ٦ ٨
دفتر اجتماعی ۔ خيابان ساحلی ، لواسانی ، فون: ٧٧٢٧٩٠٠
دفتر ٹرافک پوليس ۔ ابتدائے بلوار امين ۔ فون: ٢٩٢٢٠٣٠ تے ٢٩٣٣٠٠٠
عدالدی مراکز
داد گستری ۔ خيابان ساحلی لواسانی ، فون: ٣ ۴ ۔ ٧٧٢٢٠٣٣
داد گاہ خانوادہ۔ خيابان ایستگاہ ۔ فون ٧۔ ٦٦ ٢٠٨ ۵۵
ستاد خبری داد گستری۔ ١٩ ۵
داد سرا نظامی ۔ خيابان امام موسیٰ صدر خاکفرج
دادگاہ انقلاب ۔ خيابان ساحلی لواسانی ،فون: ٧٧٢٧ ۴ ٧٢
قم دے مرکزی بينک
بينک ملی ۔ خيابان انقلاب : ٨٨ ٦۴ ١٧٢
بينک صادرات ۔ بازار ٧٧٢٣٣١٢
بينک کشاورزی ۔ خيابان امام : ٦٦ ٠١٠١٣
بينک مسکن ۔ خيابان ١٩ دتی ، ٧٧٢٢٢٨ ٦
بينک ملت۔ ۴۵ متری عمار یاسر : ٧٧٢ ٦ ٠١٢
بينک سپہ خيابان امام ۔ فون: ٣۔ ٦٦ ٢٠ ۴ ٢١
بيمہ دے مراکزی شعبے
دانابلوار امين ، ٨۔ ١٩١ ٦ ٧٧
ایران ۔ خيابان شہدا ۔ ٧٧٣٢٧٧ ۴
البرج، خيابان شہدا فاطمی۔ ٩۔ ٧٧٣٣ ۴ ٢٨
آسيا، ميدان امام خمينی۔ ٢۔ ٦٦ ١ ٦ ٩٨١
پارک تے کهيل دے ميدان
پارک شہيد (دور شہر) ۔ دور شہر فلکہ جانبازان
پارک عوارض ( ٧٢ تن ) ابتدائے توبان قم تہران
بوستان علوی ۔ ابتدائے جادہ قدیم اصفہان
بوستان مہدی ۔ انتہائے خيابان ١٩ دی
پارک شاہد ۔ فلکہ ٧٢ تن
پارک لالہ ۔ فلکہ ٧٢ تن
سنيما ہال
استقلال ۔ خاکفرج خيابان آیت الله خامنہ ای ، ٦٦ ٣ ۵ ٠٠٩
تربيت خيابان شہيد فاطمی ( دور شہر) ۔ ٧٧٣٢١٨٠
نور ۔ خيابان نيروگاہ بلوار شاہد ۔ ٨٨ ۵۴٦ ١ ۵
شقایق۔ خيابان آزادگان ۔ ٦٦ ٣ ٦٦۴ ٧
سوينگ پولز
الوند۔ ٣٠ متری ہنرستان: ٧٧ ۴۴ ٨ ۴۴
نور ۔نيروگاہ بلوار شاہد،مجتمع فرہنگی ، ہنری ورزش نور: ٨٨ ۵۴٦ ١ ۵
نيک اندیش۔ابتدائے جادہ اراک: ٨٨٢ ۴ ٣ ٦ ١
پہلوان تختی۔خيابان شہيد فاطمی ، ورزشگاہ پہلوان تختی: ٧٧٣٩ ۴ ٩٣
شہدائے ٧تير۔ميدان ٧٢ تن ورزشگاہ شہدائے ٧تير: ٦٦۵ ١٣٣٠
شہيد بنيادی۔ميدان ٧٢ تن: سودہ (بانوان)۔ميدان ٧٢ تن ، ورزشگاہ شہدائے ٧ تير: ٦٦۵ ٣٩ ۴ ٠
ورزش گاہيں
مجتمع ورزشی شہيد حيدریان ۔ بلوار امين ، ٦ ۔ ٢٩٣٢٩ ۵
ورزشگاہ جہان پہلوان تختی۔ خيابان شہيد فاطمی دور شہر ، ٧٧٢٢٠٨٩
ورزشگاہ شہدائے نيرو گاہ۔ خيابان نيرو گاہ خيابان جواد الائمہ ، ٨٨٢٢٠٨٨
پارکنگ
مرکزی ۔ خيابان آیت الله نجفی : ٧٧ ۴ ٣٠١٧
مہدیہ ۔ خيابان ١٩ /دی ، ٧٧٠٣ ۵۴ ٨
رود خانہ ۔جنب پل حجتيہ
پيٹرول پمپ
انجمن حمایت از زندانيان ،خيابان نيروگاہ ، ٨٨ ۵ ٠٧٧
البرز۔جادہ قدیم تہران۔قم ، ٦٦۴ ٠٢٧٢
امام خمينی۔ خيابان امام، ٦٦ ٢٠٩٢ ۴
مہدیہ ۔ انتہای ۴۵ متری کار گر جواد الائمہ ۔ ميدان ٧٢ تن ٦٦٦ ٢٢٣٣
صادقی ۔ ابتدائے جادہ اراک ، ٨٨٢ ۵ ٣٩ ۴
ضابطی ۔ خيابان آیت الله طالقانی، ٧٧٢ ۵ ٢ ٦ ٠
مقدس زادہ ۔ ابتدائے جادہ اصفہان ، ٢٩٢٣٢ ۵ ٠
ٹيليفونی ٹيکسی
توحيد ۔ دور شہر، ٧٧٣٣٣ ٦۴
معلم ۔خيابان سميہ، ٧٧٣ ۴ ٣٠٠
مہاجر ۔ ميدان مطہری ٦٦ ٠٢٢١٢
خيام ۔ خيابان امام ، ٦٦ ٠١ ۵ ٠٠
امين ۔ بلوان امين ، ٢٩٣٢ ۵ ٠٠
رفاہ ۔ نيروگاہ ، ٨٨٣٧ ۵ ٧ ۵
ٹيکسی سيار ۔ ١٣٣
ہوٹل ، آپارٹمانی ہوٹل تے ریسٹورینٹ
ہوٹل
ہوٹل بين الملل قم ۔ خيابان حضرتی ، مقابل دارالشفاء : ٨۔ ٧٧١٩٢٠ ۵
آریا۔ميدان آستانہ
الزہرا۔بلوار شہيد محمد منتظری، ٧۔ ٧٧ ۴۴ ٢٧٠
النبی۔بلوار شہيد محمد منتظری، ۴ ۔ ٧٧ ۴۴ ٢٧٠
کوثر۔ خيابان اراک ، کوی قم نما : ٧٧٩ ۵۵ ٧٨
بی بی۔ خيابان اراک ، کوی قم نما : ٦٦ ٠٠٣٢ ۴
اپارٹمانی ہوٹل
باباعلیٰ۔ انتہای خيابان انقلاب، ٧٧٣١٩١
٧٧٣٢ ۴ ٩٩ ، صفا ۔ خيابان معلم ، نبش کوی شمارہ ٩
قدس ۔ خيابان انقلاب کوی الوندیہ ۔ ٧٧٣ ۵ ٢٩٩
فردوسی۔ خيابان انقلاب
ہزار تے یکشب۔ بلوار امين ، فلکہ ایران مرینوس ۔ ٢٩٢٣٢ ۴۵
استقباليہ ہال
سالن غذا خور ميہن ۔خيابان آیت الله نجفی : ٧٧ ۴ ٣ ۴ ٣٣
رستوران مروارید۔بلوار امين ، استگاہ زینبيہ: ۴ ۔ ٢٩٣ ۵٦۵ ٣
سالن غذا خوری شاندیز۔ ۴۵ متری عمار یاسر: ٧٧ ۵ ١ ۴ ٧ ۵
چلو کباب توحيد۔ميدان شہيد مطہری: ٦٦ ٠٣٠٩ ۴
چلو کباب نمونہ۔ابتدای بلوار امين : ٢٩٣ ۵ ٩٧
رستوران ناصر۔ ۴۵ متری صدوق: ٢٩٣٠٣٧٧
چلو کباب اميد۔خيابان شہدا ء: ٧٧ ۴ ٢١١١
پيتزا کندو۔بلوار امين : ٢٩٣ ۴۴ ٣٨
مسافراں نو‏‏ں سہولتيں پہنچانے والے دفاتر
راہ آہن ۔خيابان ایستگاہ : ٦٦ ١٧١ ۵ ١
آی سودا۔بلوار امين جنب تامين اجتماعی: ٣۔ ٢٩٣٣ ٦ ١١
اعتماد۔ابتدای ۴۵ صدوق ميدان مفتح: ٢۔ ٢٩٣ ۴ ٠ ۵
جبروت۔بلوار امين ابتدای سالاریہ : ٢٩٣٢ ٦٦ ٢
سجاد۔ ۴۵ متری عمار یاسرمقابل ٧متری: ٧٧١٠٢٩٧
شادی تور۔ ۴۵ متری عمار یاسرجنب مسجد امام حسين : ٧٧١٨٢٠٠
شہاب تور۔ابتدای ٢٠ متری زاد : ٨٨٢٣ ٦ ٣ ٦
شاہين تور۔بلوار امين۔ جنب ہواپيمای ہما: ٢٩٣٢٧٩٧
طاہا تور۔بلوار امين مقابل کوی زینبيہ : ٢٩٣٢٣١٧
فاخر ۔ابتدای بلوار امين جنب چلو کبابی نمونہ : ٢٩٢ ۴ ٢ ۴ ٩
فردیس۔ابتدای ۵۵ متری عمار یاسر نبش کوی عربستان: ٧٧١٨٧٧١
کریمہ۔بلوار نيایش جنب مصلی قدس: ٧٧٣ ٦ ٠٧٣
مراجان تور۔ميدان امام خمينی : ٦٦ ٣١١٩١
نظام زادہ۔بلوار امين مقابل کوی زینبيہ : ٢٩١ ۴ ٢٠٨
ہدیہ تور۔بلوار امين جنب دفتر ہويا پيمای دفتر ہواپيمائی ہما۔بلوار امين ایستگاہ دکتر صادقی: ٢٩٣٣٠٩ ٦
ترمينال مسافر بری قم ۔جادہ قدیم قم تہران: ٦٦ ٠ ۴ ٠٠٠
گلزار شہدا ء تے قبرستان
باغ رضوان۔خيابان امام موسیٰ صدر
باغ بہشت۔خيابان انقلاب: ٧٧٣٢٧ ٦۵
بہشت معصومہ۔اتوبان تہران قم : ٦٦ ٠ ۴ ٠٩ ۵
قبرستان ابو حسين۔خيابان امام موسیٰ صدر: ٦٦ ٠٩٩ ٦ ٣
قبرستان بقيع۔جادہ کاشان : ٧٧٢ ۴ ٧٩٩
قبرستان نو۔خيابان اراک : ٦٦ ١٠٨٣ ٦
گلزار شہدای انقلاب اسلامی شيخان۔خيابان آیت الله نجفی: ٧٧٣ ۴۵ ٨٣
گلزار شہدای انقلاب اسلامی ٢ (باغ ملی)۔خيابان آیت الله نجفی
گلزار شہدای انقلاب اسلامی ٣ ( علی بن جعفر) ۔خيابان انقلاب امامزادہ علی ابن جعفر
٧٧٣٢٢٠ ٦۵
گلزار شہدای انقلاب اسلامی ۴ ٣ (امامزادہ ابراہيم) ۔خيابان نيروی ہوای امامزادہ ابراہيم ٨٨٢ ٦ ١ ۴۴
ہسپتاليں
نکویی ،ہدای‏تي ( دولدی)۔خيابان آیت الله طالقانی ميدان نکویی سابق: ۵ ۔ ٧٧١ ۴ ٠٠١
کامکار عرب نيا( دولدی)۔خيابان ١٩ دی: ۵ ۔ ٧٧١٣ ۵ ١١
کودکان فاطميہ،سہاميہ ( دولدی)۔خيابان شہيد لواسانی جنب دانشگاہ علوم پزشکی : ٧۔ ٧٧١ ۵ ٢١ ۴
زنان تے زایشگاہ الزہرا ( دولدی)۔خيابان نيروی ہوای نرسيدہ بہ پل شہيد دستغيب: ٩۔ ٦٦۵ ١٨٠٢
حضرت آیت الله گلپایگانی ( خيریہ)۔خيابان مولوی چہار راہ مولوی: ۵ ۔ ٦٦ ١ ۵۵ ١١
شہيد بہشتی ( خصوصی)۔بلوار شہيد بہشتی : ٦ ۔ ٦٦ ١٨١١
٢ ۴ گهنٹے کهلے رہنے والے دواخانے
دکتر سعيدی ۔خيابان آیت الله طالقانی ميدان نکویی : ٧٧٢ ۵ ٣ ۴ ٨
دکترزرین اقبال۔ميدان شہدا : ٧٧ ۴ ٢٣ ۵ ٠
نوزدہ دی۔خيابان ١٩ دتی جنب بيمارستان کامکار: ٧٧٠ ۵ ٨٨٨
بيمارستان کودکان۔خيابان شہيد لواسانی : ٧۔ ٧٧١ ۵ ٢١ ۴
دارالشفاء آل محمد ۔ خيابان امام خمينی بالا تر از ميدان : ٦٦ ٠٠٠ ٦۴
درمانگاہ حضرت معصومہ ۔ ميدان آستانہ جنب حرم مطہر : ٧٧ ۴ ١ ۴ ٣٩
دار الشفاء قرآن تے عترت۔ ميدان شہداء خيابان حجتيہ : ٧۔ ٧٧ ۴ ١ ۵ ٢ ٦
مسجد مقدس جمکران۔ ٢٢ ۵ ٣٢٩٩،٠٢ ۵ ٣
حضرت ابو الفضل العباس(س)۔خيابان نيرو ہوائی مقابل ٢٠ متری شہيد مطہری : ٨٨٢٩١ ۵ ٣
٧٧ ۴ ٣٣٩١ : بقية الله اعظم (س)۔ خيابان شہيد فاطمی جنب سينما تربيت کوی ٧
شہيد مصطفےٰ فتاحی ۔ خيابان امام خمينی ٢٠ متری شہيد بہشتی : ٦٦ ٠٠١١١
باہرلےجوڑ
گٹھ:ایران دے شہر
آئیووا دے شہراں دی لسٹ
ایہ آئیووا دے شہراں دی لسٹ (List of cities in Iowa) اے۔
شہر
گٹھ:امریکہ دے شہر
فلپائن دے شہراں دی لسٹ
ایہ فلپائن دے شہراں دی لسٹ (List of cities in the Philippines) اے۔
سلطان پور لودھی
سلطان پور لودھی ( انگریزی: Sultanpur Lodhi) پنجاب بھارت  دا اک شہر  جو ضلع کپورتھلہ وچ واقع اے۔
رقبہ آبادی
سلطان پور لودھی دا رقبہ 4 مربع کیلومیٹر اے، تے اس دی مجموعی آبادی 16,855 افراد تے مشتمل اے۔
تریخ
سلطان پور لودھی بھارتی پنجاب دے کپورتھلہ ضلعے دی اک تحصیل اتے ہزار سال پرانا شہر اے۔ ایہہ دلی دے بادشاہ محمود غزنوی دے جرنیل سلطان خان لودھی ولوں 1103 عیسوی وچ وسایا گیا سی۔ اس شہر دا ذکر آئین اکبری وچ کئی وار آؤندا اے۔ ایہہ برساتی ندی کالی بیئیں دے دکھنی کنارے تے واقع اے۔
دوجی روایت مطابق اس نگر دی بنیاد سن 1332 عیسوی وچ پنجاب دے صوبیدار ولی محمد خان دے پتر سلطان خان نے رکھی سی۔ تیجی روایت مطابق ابراہیم لودھی دے راج-دور ویلے لاہور دے صوبیدار دولت خان لودھی نے اس دا اساری کروایا سی۔ اس نگر بارے ملدے تریخی حوالیاں توں سدھ ہندا اے کہ ایہہ پرانے تھیہ تے اسریا نگر اے۔ بدھ مت دیاں ساہتی پرمپراواں توں پتہ چلدا اے کہ عیسیٰ سابق چوتھی صدی وچ اتھے بدھ دھرم دا اک وڈا مرکز سی۔ یوانگ-چوان ناں دے اک چینی یاتری نے لکھیا اے کہ بادشاہ اشوک نے اپنے راج-دور (269 توں 232 ق م) ویلے اتھے اک بودھی ستوپ دی اساری کروائی سی۔ ستویں صدی تک ایہہ بدھ-دھرم  دا اک اہم مرکز رہا۔ گیارویں صدی دے پہلے دہاکے وچ محمود غزنوی نے مذہبی کٹڑتا کارن اس نگر نوں لٹّ کے اگّ لگوا دتی جس دا نشان اس دے تھیہ ہیٹھوں نکلدی کالی مٹی اتے بھنیاں ٹٹیاں چیزاں توں علاوہ پرانے سکیاں توں مل جاندا اے۔
اس طرحاں اس نگر دے اتہاس دی پیڑ عیسیٰ سابق پنجویں صدی تک جاندی اے۔
سکھ اتہاس
سکھ اتہاس وچ اس نگر دا خاص اتے الیکھیوگ ستھان اے۔ اتھے ہی بھائیا جےَ رام اتے بے بے نانکی دی پریرنا نال گرو نانک دیو نے مودیخانے وچ نوکری کیتی۔ اتھے گرو صاحب لگبھگ چوداں سال رہے۔ اتھے ہی بیئینں ندی وچ نہا کر کے گرو صاحب نرنکار دے دربار گئے سن اتے دھرم نرپیکھ دھرم دی قیام کیتی اتے اس دے پرچار لئی اداسیاں لئی پرستھان کیتا۔
سکھ-اتہاس نال متعلق اتھے کئی دھرم-ستھان ہن جویں ہٹّ صاحب، کوٹھڑی صاحب، سنتگھاٹ، گرو کا باغ، بیر صاحب، گرودوارہ شری انتر-یامتا، دھرم شالہ گرو ارجن دیوَ جی وغیرہ۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے شہر
اُرمِلیش سنگھ
اُرمِلیش سنگھ، عامَ طور تے اس دے پہلے ناں اُرمِلیش ولوں جانیا جاندا اک بھارتی صحافی، ٹیلیوژن اینکر اتے لکھاری اے۔
غنا علی
غنا علی اک پاکستانی ٹیلیوژن، فلم اتے تھئیٹر اداکارہ اے۔ اوہ پاکستانی ڈرامااں وچ اپنے کم لئی سبھ توں مشہور اے۔  اوہ اے آر آو وائی ڈجیٹل، ہم ٹیوی، جیو ٹیوی اتے اردو1 سمیت کئی وکھ-وکھ چینلاں اُتے کئی اچّ پدھری ٹیلیوژن لڑی وچ پیش کیتی گئی اے۔ علی نے اک جیو ٹیوی ڈرامہ سیریل سنگدی وچ اپنی پہلی نیگیٹو لیڈ رول کرکے وپاری سفلتا حاصل کیتی اتے 2016 وچ سٹارڈم نے اس شروعاتی کامیابی دا سفر شروع کیتا۔ اوہ 21 دسمبر، 2017 نوں رلیز ہون والی سنگیت ڈرامہ رنگریز نال اپنی فلم دی شروعات کر رہی اے۔
اُرمِلیش سنگھ
اوہ 2010 توں 2012 تک راج سبھا ٹی وی دا ایگزیکٹیو ڈائریکٹر  سی، اتے اسنے ہندوستان اتے نوبھارت ٹائیمز ورگے وکھو-وکھرے ہندی پرکاشناں وچ کم کیتا اے۔ اسنے راج سبھا ٹی۔وی۔ تے، میڈیا چ ہفتے دے خبراں اتے اس دے کوریج بارے میڈیا-واچی پروگرام میڈیا منتھن دا اینکر اے۔
غنا علی
حوالے
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:۱۹۹۴ دے جم
اُرمِلیش سنگھ
اُرمِلیش نے الہٰ آباد یونیورسٹی توں اپنی ایم۔اے۔ کیتی اتے 1981 وچ جے۔این۔یو۔ دی ایم۔فل۔ حاصل کیتی۔
اس دیاں لکھیاں ہندی کتاباں ہن: کشمیر - وراثت اور راجپالیسی (2006)، جھارکھنڈ جادوئی زمین کا اندھیرا، بہار کا سچ، راہل سنکرتیائن سرجنا اور جدوجہد، جیہلم کناریے دہکتے چنارا۔
حوالے
گٹھ:ہندی لکھاریگٹھ:بھارتی لوک
لورا ایشلے
لورا ایشلے (7 ستمبر 1925 – 17 ستمبر 1985) اک ویلش فیشن ڈزائینر اتے بزنسوومن سی۔ اسنے 1950 دے دہاکے وچ مول روپ وچ سامان تیار کیتی، 1960ویاں وچ کپڑیاں دے ڈیزائن اتے پیداوار دا کم شروع کیتا۔
مڈھلا جیون
بھاویں کہ اسدے ویلیش ماں-پیؤ لندن وچ رہندے سن، مگر اسدی ماں گھر واپس آ گئی تاکہ لورا ماؤنٹنی نوں اسدی دادی دے گھر ویلز وچ، ڈوولس وچ 31 سٹیشن ٹیریس، میتھر ٹائیڈفل وچ جم دے سکے۔ اسنوں اک سول سروس فیملی وچ سخت بیپٹسٹ وجوں ابھاریا گیا سی۔
فاؤنڈیشن
1987 وچ لورا ایشلے فاؤنڈیشن دا قیام کیتا گئیا سی تاں کہ انسان اپنی گنجائش نوں سمجھ سکن اتے قابلیت نوں ثابت کرن وچ مدد کرے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1925 گٹھ:موت 1985 گٹھ:کمپنی کھوجی عورتاں
نیرج وورا
اکتوبر 2016 وچ اسنوں برین سٹروک بیماری ہو گئی، جو کہ اسدے کوما وچ جان دا کارن وی بنی۔ کوما وچ جان توں پہلاں اوہ ہیرا پھیری 3 اُتے کم کر رہا سی۔ اسدی موت دسمبر 2017 وچ ہوئی۔
ڈیسپینا پاپاڈوپولوس
ڈیسپینا پاپاڈوپولوس انٹریکٹو ڈیزائن گروپ سٹوڈیو 5050 لمیٹڈ، نیویارک شہر وچ واقع اک ودھیگت ڈزائین اتے سٹریٹجی سٹوڈیؤ دی بانی اے۔  اکسال بتاؤن توں بعد افغانستان وچ روائتی کلاواں نوں مڑ سرجیت کرن لئی کم کیتا کیونکہ ٹرکئس ماؤنٹن فاؤنڈیشن (پرنس چارلس ولوں فنڈ) وچ کاروباری ترقی دی ڈائریکٹر سی، اسنے پرنسیپلڈ ڈزائن دا قیام کیتی، اک تنظیم جو تعاون، ترقی اتے بدلاء لئی شیئرڈ فریمورک اتے پالیسیاں بناؤندا اے۔ پاپاڈپولوس نوں نیویارک سٹی دی اک "چھ سبھ توں دلچسپ عورتاں" وچوں اک کیہا گیا اے۔  اتے ایہہ این۔یو۔یو۔ دے ٹیسچ سکول آف انٹریکٹو دورکمیونیکیشن پروگرام وچ اک تعلیمی پروفیسر اتے ڈیزائن فار سوشل انوویشن دے وزوئل آرٹ دے ایم ایف اے دی فیکلٹی دی میمبر ہن۔
سکھیا
پاپڈوپولوس نے بیلجیئم دی کیتھولک یونیورسٹی آف لیوون توں فلسفے وچ اسنے بیچلر اتے ماسٹر ڈگری حاصل کیتی۔ اسنے این۔یو۔یو۔ دے ٹیسچ سکول آف آرٹ انٹرئیکٹو دورکمیونیکیشن پروگرام وچ ماسٹر وی حاصل کیتی۔
باہری کڑیاں
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:کمپنی کھوجی عورتاں
نادیہ حسین
نادیہ حسین (جم 11 جنوری 1979 کراچی) اک پاکستانی ٹیلی وژن اداکارہ، میزبان، ماڈل اتے فیشن ڈزائینر اے۔ اسنے وکھ وکھ ٹیلیوژن چینلاں جویں کہ ہم ٹیوی تے ​​کئی ڈرامہ سیریئلز وچ کم کیتا اے۔
نادیہ نوں پاکستان دے چوٹی دے ماڈلاں وچوں اک منیا جاندا اے۔
شروعاتی زندگی
نادیہ 11 جنوری 1979 نوں برطانیہدے راجگڑھ لندن وچ اک مسلم پروار وچ پیدا ہوئی سی۔ اسنے بیکن ہاؤس سکول وچ اپنی مڈھلی سکھیا کیتی۔ اوہ فاطمہ جناح ڈینٹل کالج توں گریجوئیشن کیتی گئی اے۔
نجی زندگی
حسین دا ویاہ اک شاپنگکار عاطف خان نال ہویا اے اتے اوہناں دے چار بچے شیڈل، شانزا، ششا اتے شیردد ہن۔ اوہ اک مشہور گلوکار ٹینا سنی دی بھانجی اے۔
کریئر
نادیہ حسین نے اپنے کریئر دی شروعات ادوں کیتی سی جدوں اوہ 19 سالاں دی سی۔ حسین اک متسند دنداں دی ڈاکٹر اے۔ اوہ اکو-اک پاکستانی ماڈل سی جس نوں رضوان بیگ نے سرجیوو فیشن ویک لئی چنیا سی۔ حسین کول لائن کلیکشن اتے فٹور لائن اے جو فیٹش کہندے ہن۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1979 گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاکستانی عورت ماڈلاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:۱۹۷۹ دے جم
رجنیش تحریک
رجنیش لہر بھارتی رہسوادی شری رجنیش (1931–1990)، جنہاں نوں اوشو وی کیہا جاندا اے،توں متاثر لوکاں،خاص طور تے اوہناں پیروکاراں دا جنہاں نوں "نوَ-سنیاسی"   جاں صرف "سنیاسی" کیہا جاندا اے، دی تحریک اے۔ اوہناں نوں رجنیشی جاں سنتری لوک کیہا جاندا سی کیونکہ اوہ 1970 توں 1985 تک پہلاں نارنگی اتے بعد وچ لال، میرون اتے گلابی کپڑے پہندے سن۔  بھارتی پریس وچ تحریک دے میمبراں نوں کئی واری اوشوآئیٹس کیہا جاندا اے۔
1970ویاں اتے 1980ویاں وچ تحریک بھارت وچ اتے بعد وچ امریکہ  وچ اختلافی رہا، کیونکہ اس دا بانی  مستقل قدراں قیمتاں تے روایتاں  دا دشمن سی۔ سوویت یونین وچ لہر اتے "بھارتی سبھیاچار دے ہاندرو پہلوآں اتے مغربی دیساں وچ نوجواناں دی روس لہر دے ٹیچیاں" دے الٹ ہون کرن پابندی لگائی گئی سی۔ اوشو نوں ایہہ "مثبت پہلو" توڑن والے دے طور تے دیکھیا گیا سی، جس نوں بھارت دی مناپلی برزوازی دے پچھاکھڑی مذہبی وچاردھاری دے روپ وچ پیش کیتا گیا سی، جو اک روایتی ہندو بھیس وچ کھپتکار سماج دے وچاراں نوں مُتحرک کر رہا سی۔
اوریگن وچ 1980 دے دہاکے دے شروع وچ تحریک دے اک وڈے ارادتاً بھائیچارے، جس نوں رجنیشپرم،   کیہا جاندا سی، اس نال نیڑلے شہر اینٹیلوپ نوں اتے بعد وچ ڈیلز دی کاؤنٹی سیٹ ملّ لین دے یتناں کرکے مقامی بھائیچارے وچ تناء پیدا ہو گیا سی۔  ایہناں تنااں دے سکھر اُتے رجنیشپرم اوریگن کمیون دے پرمکھ میمبراں دا اک گروہ گرفتار کیتا گیا سی۔ اوہناں تے جانبجھّ کے کھان والیاں چیزاں زہریلے بناؤن دے الزام شامل سن۔ کتھت طور تے اوہناں نے مقامی چوناں دے نتیجیاں نوں اپنے حق وچ متاثر کرن لئی اجہِ سکیم بنائی سی، جو آخرکار ناکام ہو گئی سی۔  مقامی ریسٹورٹاں اتے دوکاناں وچ سلاد پیداواراں نوں متاثر کرن لئی سیلمونیلا دی ورتوں کیتی گئی سی، جس نال سینکڑے لوک زہر توں متاثر ہوئے سی۔ بھگوان، جواس ویلے رجنیش نوں بلایا جاندا سی، نوں 1985 وچ اس دے سٹاف اتے سجا ہتھ ماں انند نوں حملے دے دوشی پائے جان تے سزاواں دے بعد اس دی الپھورڈ اپیل دے اک حصے دے روپ وچ امریکہ توں کڈھ دتا گیا سی۔ تحریک دا ہیڈکواٹر انت وچ پونا (اج-کل پنے)، بھارت واپس آ گیا۔ ایہہ کمیون عامَ طور اُتے دھیان اتے مشتمل سی اتے اوہناں نے بہو پریمی وچاراں دا پرچار کیتا۔ جدوں تحریک اوریگن وچ آیا تاں انوائی زیادہتر نوجوان اتے کالج پڑھے-لکھے سن۔ ایہہ کمیون لمے ویلے لئی کھلھا نہ رہا، اسدے آگوُ نوں امریکہ توں کڈھ دے کارن ایہہ ٹھپّ ہو گیا۔ اوریگن کمیون ستمبر 1985 وچ تباہ کر دتا گیا سی۔
بھارت وچ تحریک نوں ہولی ہولی آلے دوآلے دے سماج توں ودھیرے مثبت ہنگارا ملیا، خاص طور تے 1990 وچ بانی دی موت توں بعد۔  اوشو انٹرنیشنل فاؤنڈیشن (اوائیئیپھ) دا اسدی موت توں پہلاں اوشو ولوں قائم "اندرونی سرکل" ولوں پربندھ کیتا جاندا اے۔ اوہ سانجھے طور تے اوشو دی جائداد دا پربندھ کردے ہن اتے پنے وچ اوشو انٹرنیشنل میڈیٹیشن رزارٹ چلاؤندے ہن۔
1990 ویاں دے اخیر وچ، مخالف دھڑیاں نے اوشو دیاں رچناواں تے اوئیئیپھ دے کاپیرائیٹ اتے اوہناں نوں چھاپن جاں مڑ چھاپن بارے اسدے رائلٹی داعویاں دی موزونیت نوں چیلنج دتی۔۔ امریکہ وچ، اوشو فرینڈز انٹرنیشنل (اوفائی) نال 10 سال دی قانونی لڑائی دے بعد، جنوری 2009 وچ او آئی ایف دے ریڈمارک OSHO دے نرول اپنے حق نہیں رہے ۔
بھارت اتے امریکہ، برطانیہ، جرمنی، اٹلی اتے نیدرلینڈ سمیت دنیا بھر وچ تحریک دے کئی چھوٹے چھوٹے مرکز ہن۔