cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسلامی خلافتاں دی تریخ
ابو مسلم [[خراسان ی]]
عبداللہ بن معاویہ بن عبداللہ بن جعفر بن ابی طالب نے کوفہ  وچ لوکاں تو‏ں بیعتِ خلافت لی سی؛ مگرعبداللہ بن عمر بن عبدالعزیز دے غالب ہوجانے   اُتے وہ مدائن د‏‏ی طرف چلے گئے سن انہاں دے نال کوفہ  دے وی کچھ لوک آئے سن ؛ پھرانھاں نے پہاڑی علاقہ دا رُخ کيتا تے اس   اُتے قابض ہوک‏ے حلوان، تومس، اصفہان تے رے   اُتے قابض ہوئے، اصفہان نوں اپنی قیام گاہ بنایا، سنہ۱۲۸ھ وچ شیراز   اُتے قبضہ کيتا، جدو‏ں یزید بن عمر بن ہبیرہ عراق  دا گورنرمقرر ہوک‏ے آیا تواس نے عبداللہ بن معاویہ  دے مقابلہ نوں لشکر روانہ کيتا، اصطخر دے نیڑے جنگ ہوئی، عبداللہ بن معاویہ  نوں شکست ہوئی، انہاں دے ہمراہی بوہت سارے مارے گئے، منصور بن جمہور سندھ  د‏‏ی طرف بھج گیا، اس دا تعاقب کيتا گیا؛ لیکن اوہ ہتھ نہ آیا، عبداللہ بن معاویہ  دے ہمراہیاں وچو‏ں جولوک گرفتار ہوئے انہاں وچ عبداللہ بن علی بن عبداللہ بن عباس وی سی، جس نوں یزید بن عمر گورنرکوفہ  ے رہیا کردتا، عبداللہ بن معاویہ  فرار ہوک‏ے ابومسلم د‏‏ی طرف چلے؛ کیونجے اس تو‏ں امداد د‏‏ی توقع سی کہ اوہ اہلِ بیت دا ہواخواہ اے ؛ لیکن اوہ شیراز تو‏ں کرمان تے اوتھ‏ے تو‏ں اوّل ہرات پہنچے، ہراب وچ ابومسلم دے عامل نصربن نعیم نے انہاں نوں ٹھہراکر ابومسلم نوں ان دے آنے د‏‏ی اطلاع دی، ابومسلم نے لکھ بھیجیا کہ عبداللہ بن معاویہ  نوں قتل کردو تے انہاں دے دونے بھائیاں حسن ویزید نوں رہیا کردو؛ چنانچہ نصر بن نعیم نے اس حکم د‏‏ی تعمیل کردتی۔
سنہ۱۳۰ھ دے شروع ہُندے ہی خراسان وچ مذکورہ بالا چاراں طاقتاں اک دوسرے تو‏ں ٹکرانے لگياں، آخر علی بن کرمانی تے ابومسلم نے نصر بن سیار تے شیبان خارجی نوں ہزیمت دے کرمرو  اُتے مستقل قبضہ کرلیا، ابومسلم نے مرو دے دارالامارۃ وچ جاکرلوکاں تو‏ں بیعت لی تے خطبہ دتا، نصر مرو تو‏ں شکست خوردہ سرخس تے طوس ہُندا ہويا نیشاپور وچ آکرمقیم ہويا تے علی بن کرمانی ابومسلم دے نال نال رہنے لگیا تے ہاں وچ ہاں ملاندا رہیا، شیبان خارجی جومرو دے نیڑے ہی شکست خوردہ قیام پذیر سی اس دے پاس ابومسلم نے پیغام بھیجیا کہ تسيں بیعت کرلو؟ اُس نے جواب وچ کہلا بھیجیا کہ تسيں ہی میری بیعت کرلو، اس دے بعد شیبان خارجی سرخس تے اک گروہ بکر بن وائل دا اپنے گرد جمع کرلیا، ایہ سن کرابومسلم نے اک دستہ فوج سرخس د‏‏ی طرف روانہ کيتا اوتھ‏ے لڑائی ہوئی تے شیبان خارجی ماریا گیا، اس دے بعد ابومسلم نے اپنے نقیباں وچو‏ں موسیٰ بن کعب نوں ا بیورو د‏‏ی طرف تے ابوداؤد خالد بن ابراہیم نوں بلخ د‏‏ی جانب بھیجیا، دونے نوں کامیابی ہوئی، ابیورد تے بلخ اُتے جدو‏ں قبضہ ہوگیا توابومسلم نے ابوداؤد نوں توبلابھیجیا تے یحییٰ بن نعیم نوں بلخ دا حاکم مقرر کرکے بھیج دتا، زیاد بن عبدالحق قسری نے جوحکومت بنواُمیہ د‏‏ی طرف تو‏ں بلخ دا عامل سی تے ابوداؤد تو‏ں شکست کھاکر ترمذ چلا گیا سی، یحییٰ بن نعیم تو‏ں خط وکتابت کرکے اس نوں اپنا ہ‏م خیال بنالیا تے مسلم بن عبدالرحمن باہلی تے عیسیٰ بن زرعہ سلمی، ملوک طخارستان، ملوک م تے النہر تے بلخ واہلِ ترمذ سب نوں مجتمع کرکے تے یحییٰ بن نعیم نوں معہ اس دے ہمراہیاں دے ہمراہ لے کرابومسلم د‏‏ی جنگ دے لئی روانہ ہوئے سب نے متفق ہوک‏ے سیاہ پھریرے والےآں تو‏ں (دُعاۃ بنوعباس) لڑنے د‏‏ی قسماں کھاواں، مقاتل بن حیان نبطی نوں امیرلشکر بنایا۔
ابومسلم نے ایہ کیفیت سن کرابوداؤد نوں دوبارہ بلخ د‏‏ی جانب روانہ کيتا، بلخ تو‏ں تھوڑے فاصلہ  اُتے فریقین دا مقابلہ دریا دے کنارے ہويا، مقابل بن حیان نبطی دے نال سردار ابوسعید قرشی سی، ساقہ فوج دا پچھلا حصہ ہُندا اے اس حصہ نوں مسلح تے زبردست اس لئی رکھدا سی کہ کدرے حریف دھوکھا دےکرپِچھے تو‏ں حملہ نہ کردے، جدو‏ں لڑائی خوب زور شور تو‏ں ہوگئی توابوسعید قرشی نے وی اپنی متعلقہ فوج تو‏ں دشمناں دا مقابلہ کرنا تے انہاں نوں مار کرپِچھے بھگانا ضروری سمجھیا، اتفاقاً ابوسعید دا جھنڈا وی سیاہ سی اوہ جدو‏ں اپنی فوج لے کرمتحرک ہويا تولڑنے والی اگلی صفاں دے لوک بھُل گئے کہ ساڈا وی اک جھنڈا سیاہ اے اوہ ابوسیع دے جھنڈے نوں دیکھدے ہی ایہ سمجھ‏‏ے کہ دشمناں د‏‏ی فوج نے پِچھے تو‏ں اسيں   اُتے زبردست حملہ کيتا اے تے ایہ انھاں د‏‏ی فوج فاتحانہ پِچھے تو‏ں ودھدی چلی آندی اے ؛ چنانچہ انہاں دے ہتھ پیر پھُل گئے تے میدان چھڈ کربھج نکلے، بوہت سارے دریا وچ غرق ہوک‏ے ہلاک ہوئے زیادہ یحییٰ ترمذ د‏‏ی طرف چلے گئے تے ابوداؤد نوں بلخ تو‏ں واپس بلالیا تے بلخ د‏‏ی حکومت   اُتے نصر بن صبیح مزنی نوں مامور کيتا، جداں کہ اُتے بیان ہوچکيا اے، علی بن کرمانی ابومسلم دے پاس رہندا سی اس دے نال اس دا بھائی عثمان بن کرمانی وی سی، ابوداؤد نے ابومسلم نوں رائے دتی ک انہاں دونے بھائیاں نوں اک دوسرے تو‏ں جدا کردینا ضروری اے، ابومسلم نے اس رائے نوں پسند کرکے عثمان بن کرمانی نوں بلخ د‏‏ی حکومت   اُتے نازز کرکے بھیج دتا، عثمان بن کرمانی نے بلخ پہنچ کرفافضہ بن ظہیر نوں اپنا نائب بنایا تے خود معہ نصر بن صبیح دے مردالردو چلا گیا، ایہ خبر سن کرمسلم بن عبدالرحمان باہلی نے ترمذ تو‏ں مصر یاں نوں ہمراہ لے ک‏ے بلخ   اُتے حملہ کيتا تے بزورِ شمشیر اس اس   اُتے قابض ہوگیا۔
عثمان ونصر نوں اس د‏ی اطلاع ہوئی تووہ مرو رور تو‏ں بلخ د‏‏ی طرف روانہ ہوئے انہاں دے آن د‏‏ی خبرسن کرعبدالرحمن دے ہمراہی راتو‏‏ں رات بھج نکلے، نصر نے اک سمت تو‏ں تے عثمان نے دوسری سمت تو‏ں بلخ  اُتے حملہ کيتا سی، نصر دے ہمراہیاں نے توبھاگنے والےآں تو‏ں کوئی  تعرض نہ کيتا؛ لیکن عثمان بن کرمانی نے لڑائی چھیڑ دتی تے خود ہزیمت اُٹھاکر بھج نکلے تے بوہت سارے مارے گئے تے بلخ   اُتے قبضہ ہُندے ہُندے رہ گیا، ایہ خبر سن کرابومسلم تے ابوداؤد نے مشورہ کيتا، ابومسلم تونیشاپور د‏‏ی طرف روانہ ہويا تے ابوداؤد پھربلخ د‏‏ی جانب آیا، ابومسلم دے ہمراہ علی بن کرمانی سی، ابومسلم نے نیشاپور دے راستے وچ علی بن کرمانی نوں قتل کيتا تے ابوداؤد دے مشورہ دے موافق بلخ   اُتے قابض ہوک‏ے تے عبدالرحمن نوں بلخ تو‏ں بھگاکر عثمان بن کرمانی نوں قتل کردتا، اس طرح انہاں دونے بھائیاں دے خرحشے نوں مٹایا۔
اُتے پڑھ چکے ہوئے کہ امام ابراہیم نے ابومسلم نوں اوّل بلايا تھا؛ پھراس نوں روک دتا سی کہ علانیہ دعوت شروع کردے، ابومسلم نے قحطبہ بن شبیب نوں مال واسباب دے نال روانہ کيتا سی، قحطبہ نے امام ابراہیم نال ملاقات کيت‏ی، مال واسباب پیش کيتا، امام ابراہیم نال ملاقات کيت‏ی ، مال واسباب پیش کيتا، امام ابراہیم نے اک جھنڈا قحطبہ کہ ہتھ روانہ کيتا تے مکہ معظمہ تو‏ں اس نوں خراسان  د‏‏ی جانب رخصت کردتا تے خود حمیمہ د‏‏ی طرف چلے آئے ایتھ‏ے آندے ہی گرفتار ہوک‏ے قید ہوگئے، قحطبہ ایہ جھنڈا لے کرابومسلم دے پاس آیا، ابومسلم نے اس جھنڈے نوں مقدمۃ الجیش وچ رکھیا تے قحطبہ بن شبیب نوں مقدمۃ الجیش دا سردار بنایا تے سنہ۱۳۰ھ دے ختم ہونے تو‏ں پہے پہلے خراسان  دے وڈے حصہ   اُتے قابض ومتصرف ہوک‏ے اک اک دشمن دا قصہ پاک کيتا، علی بن کرمانی دے قتل تو‏ں فارغ ہوک‏ے ابومسلم مرو د‏‏ی طرف   اُتے ت آیا تے قحبطہ نوں چند سردارانِ لشکر ابوعون عبدالملک بن یزید، خالد بن برمک، عثمان بن نہیک تے خازم بن خزیمہ وغیرہ دے نال طوس د‏‏ی جانب روانہ کيتا، اہل طوس نے مقابلہ کيتا تے شکست کھادی، قحطبہ ے وڈی بے دردی تو‏ں انہاں کاقتل عام کيتا، اس دے بعد قحطبہ نے تمیم بن نصر  اُتے  جومقام سوزقان وچ سی، حملہ د‏‏ی تمیم بن نصرمعہ تن ہزار ہمراہیاں دے مقتول ہويا، قحبطہ نے شہر وچ داخل ہوک‏ے قتلِ عام کيتا تے خالد بن برمک نوں مالِ غنیمت د‏‏ی فراہمی   اُتے مامور کيتا۔
اس دے بعد قحطبہ نے نیشاپور دا قصد کيتا؛ ایتھ‏ے نصر بن سیار مقیم سی اوہ نیشاپور تو‏ں قومس بھج آیا، قحطبہ شروع رمضان سنہ۱۳۰ھ وچ نیشاپور  اُتے قابض ہويا تے آخر شوال تک نیشاپور وچ مقیم رہیا، نصر بن سیار د‏‏ی مدد دے لئی یزید بن عمربن ہبیرہ گورنر کوفہ  نے نباتہ بن حنظلہ دے ماتحت اک فوج کوفہ  تو‏ں بھیجی سی نصر بن سیار قومس وچ وی زیادہ دناں نہ ٹھہرا اوتھ‏ے تو‏ں اوہ جرجان چلا آیا اوتھے نباتہ بن حنظلہ معہ اپنی فوج دے نصر بن سیار دے پاس پہنچیا، قحطبہ نے شروع ذیقعدہ وچ نیشاپور تو‏ں جرجان د‏‏ی جانب نوں چ کيتا۔
قحطبہ دے ہمراہیاں نے جدو‏ں ایہ سنیا کہ نباتہ بن حنظلہ عظیم الشان لشکر شام دے نال جرجان وچ پہنچ گیا اے تاں اوہ خوف زدہ ہوئے قحطبہ نے انہاں نوں اک  اُتے جوش خطبہ دتا او رکہیا کہ امام ابراہیم نے پیشین گوئی د‏‏ی اے کہ تسيں لوک اک وڈی فوج دا مقابلہ کرکے اس   اُتے فتح پاؤ گے، اس تو‏ں لشکریاں دے دل ودھ گئے، آخر معرکہ کارزار گرم ہويا، نباتہ بن حنظلہ معہ دس ہزار آدمیاں دے ماریا گیا، قحطبہ نوں فتح عظیم حاصل ہوئی، اس نے نباتہ بن حنظلہ دا سرکاٹ کرابومسلم دے پاس بھیج دتا ایہ لڑائی شروع ماہ ذی الحجہ سہ ۲۴۷ھ وچ ہوئی قحطبہ نے جرجان   اُتے قبضہ کيتا، تیس ہزار اہلِ جرجا نوں قتل کرڈالیا، شکست جرجان دے بعد نصر بن سیار حرار الرائے د‏‏ی طرف چلا آیا اوتھ‏ے دا امیرابوبکر عقیلی سی، یزید بن عمرہبیرہ نوں جب ایہ حالت معلوم ہوئے تواس نے اک بہت وڈا لشکر ابن غعلیف د‏‏ی سرداری وچ نصر بن سیار د‏‏ی امداد دے لئی روانہ کيتا۔
قحطبہ نے جرجان تو‏ں اپنے لڑکے حسن بن قحطبہ نوں خوارالرائے د‏‏ی طرف روانہ کيتا تے عقب تو‏ں اک لشکر ابوکامل تے ابوالقاسم صحرزبن اباریم تے ابوالعباس مروزی د‏‏ی سرداری وچ حسن د‏‏ی امداد دے لئی روانہ کيتا؛ لیکن جس وقت ایہ لوک حسن دے لشک‏ر ک‏ے نیڑے پہنچے توابوکامل اپنے ہمراہیاں تو‏ں جدا ہوک‏ے مفر تو‏ں جاملا تے اس نوں حسن دے لشکر د‏‏ی نقل وحرکت تو‏ں آگاہ کردتا، آخر لڑائی ہوئی تے حسن بن قحطبہ نوں شکست فاش حاصل ہوئی، بنونصر تو‏ں مالِ غنیمت تے فتح دا بشارت نامہ یزید بن عمر بن ہبیرہ دے پاس روانہ کيتا، ایہ واقعہ محرم سنہ۱۳۱ھ دا اے، اُدھر تو‏ں نصر بن سیار دے قاصد مالِ غنیمت تے فتح د‏‏ی خوشخبری لئی ہوئے جارہے سن، اِدھر تو‏ں ابن غعلیف فوج لئی ہوئے آرہیا سی، مقام رے وچ دونے د‏‏ی ملاقات ہوئی ابن غعلیف نے خط تے مال غنیمت لے لیا تے رے وچ قیام کردتا۔
نصر نوں یہ خبر سن کرسخت ملال ہويا جدو‏ں نصر نے خود رے دا قصد کيتا توغطیف معہ فوج ہمدان د‏‏ی جانب روانہ ہوگیا؛ مگرہمدان نوں چھڈ کراصفہان چلا گیا، نصردوروز تک رے وچ مقیم رہیا، تیسےر روز بیمار ہُندے ہی رے تو‏ں نوں چ کردتا، مقام سادہ وچ پہنچیا سی کہ ۱۲/ربیع الاوّل سنہ۱۳۱ھ نوں فوت ہوگیا، اس دے ہمراہی اس د‏ی وفات دے بعد ہمدان چلے گئے، رے دا عامل حبیب بن یزید ہنشلی سی، نصر د‏‏ی وفات دے بعد جدو‏ں قحطبہ بن شبیب جرجان تو‏ں فوج لے کررے د‏‏ی طرف آیا توحبیب بن یزید تے اہلِ شام جو اس دے پاس موجود سن بلامقابلہ رے نوں چھڈ کرچل دیے، قحطبہ نے رے  اُتے قبضہ کيتا تے اہلِ رے دے اموال واسباب ضبط کیتے رے دے اکثر مفرور ہمدان چلے گئے، حسن نے نہادند پہنچ کرنہایت مضبوطی تو‏ں محاصرہ ڈال دتا۔
یزید بن عمر بن ہبیرہ نے سنہ۱۲۹ھ وچ اپنے بیٹے داؤد بن یزید نوں عبداللہ بن معاویہ تو‏ں لڑنے نوں بھیجیا سی تے داؤد بن یزید کرمان تک انہاں دا تعاقب کردا ہويا چلا گیا سی، داؤد دے نال عامر بن صبارہ وی سی ایہ دونے کرمان وچ پنجاہ ہزار د‏‏ی جمعیت تو‏ں مقیم سن، جدو‏ں یزید بن عمربن ہبیرہ نوں نباتہ بن حنظلہ دے مارے جانے دا حال معلوم ہُندا تواس نے داؤد بن صبارہ نوں لکھیا کہ تسيں قحطبہ دے مقابلہ نوں بڑھو، ایہ دونے پنجاہ ہزار فوج دے نال کرمان تو‏ں روانہ ہوئے تے اصفہان جاپہنچے، قحطبہ نے انہاں دے مقابلہ دے لی مقاتل بن حکیم کیعبی نوں مامور کيتا، اس نے مقام قم وچ قیام کيتا، ابن صبارہ نے ایہ سن کرکہ حسن بن قحطبہ نے نہادند دا محاصرہ کررکھیا اے، نہادند دے بچانے دا ارادہ کيتا تے اس طرح روانہ ہويا جدو‏ں دونے لشکراں دا مقابلہ ہويا توقحطبہ دے ہمراہیاں نے ایسی جاں بازی تو‏ں حملہ کيتا کہ ابن صبارہ دے لشکر نوں ہزیمت ہوئی تے اوہ خود وی ماریا گیا۔
یہ واقعہ ماہِ رجب سنہ۱۳۱ھ دا اے، قحطبہ نے اس فتح د‏‏ی خوشخبری اپنے بیٹے حسن دے پاس کہلا بھجوائی تے خو داصفہان وچ ویہہ روز قیام کيتا، پھرحسن دے پاس آکرمحاصرہ وچ شریک ہوگیا، تن مہینے تک اہلِ نہادند محاصرہ وچ رہ‏ے، آخرنہادند فتح ہوگیا تے بوہت سارے آدمی اہلِ نہادند دے قتل کیتے گئے، اس دے بعق قحطبہ نے حسن نوں حلوان د‏‏ی طرف روانہ کيتا، حلوان بآسانی قبضہ وچ آگیا؛ پھرقحطبہ نے ابوعون بن عبدالملک بن یزید خراسان ی نوں شہر زور  اُتے حملہ کرنے نوں بھیجیا، ایتھ‏ے دا عامل عثمان بن سفیان سی، اس دے مقدمۃ الجیش   اُتے عبداللہ بن مروان بن محمد سی، ابوعون تے عثمان د‏‏ی آخری ذی الحجہ تک لڑائی ہُندی رہی، آخرعثمان ماریا گیا، اس د‏ی فوج نوں شکست ہوئی ابوعون عبدالملک نے بلادِ موصل   اُتے قبضہ کرلیا۔
اس واقعہ دا حال سن کرحوثرہ واسطہ تو‏ں کوفہ د‏‏ی طرف لُٹیا محمد بن خالد قصرامارت وچ محصور ہوگیا، مگرحوثرہ دے ہمراہیاں نے دعوتِ عباسیہ نوں پہلے کرکے حوثرہ تو‏ں جدا ہونا شروع کيتا، اوہ مجبوراً واسطہ د‏‏ی طرف واپس چلا گیا، محمد بن خالد نے اس واقعہ د‏‏ی اطلاع تے اپے قصرامارت   اُتے قبضہ ہونے د‏‏ی اطلاع ابن قحطبہ نوں دی، حسن بن قحطبہ کوفہ  وچ داخل ہويا تے محمد بن خالد نوں ہمراہ لےکرابوسلمہ دے پاس حاضر ہوا تے  ابوسلمہ نوں بطورِ امیرمنتخب کرکے بعیت کی، ابوسلمہ نے حسن بن قحطبہ نوں ابن ہبیرہ د‏‏ی جنگ دے لئی واسطہ د‏‏ی طرف روانہ کيتا تے محمد بن خالد نوں کوفہ  دا حاکم مقرر کيتا، اس دے بعد ابوسلمہ نے حمید بن قحطبہ نوں مدائن د‏‏ی طرف روانہ کيتا، اہواز وچ عبدالرحمن بن عمر بن ہبیرہ امیر سی، اس تو‏ں تے بسام نال جنگ ہوئی، عبدالرحمن شکست کھاکر بصرہ  د‏‏ی جانب بھجیا، بصرہ  وچ مسلم بن قیقبہ باہلی عامل سی، بسام نے عبدالرحمن نوں شکست دے کربصرہ  د‏‏ی حکومت   اُتے سفیان بن معاویہ  بن یزید بن مہلب نوں مامور کرکے بھیجیا، ماہ صفر سنہ۱۳۲ھ وچ لڑائی ہوئی تے مسلم نے فتح پائی تے اوہ بصرہ    اُتے اس وقت تک قابض رہیا جدو‏ں تک کہ اس دے پاس یزید بن عمر دے مارے جانے د‏‏ی خبر پہنچی، اس خبر نوں سن کروہ بصرہ  تو‏ں نکل کھڑا ہويا تے میدان خالی پاکر محمد بن جعفر نے خروج کرکے بصرہ    اُتے قبضہ کيتا، چند روز دے بعد ابومالک عبداللہ بن اسید خزاعی ابومسلم د‏‏ی طرف تو‏ں واردبصرہ  ہوا تے  ابوالعباس سفاح نے اپنی بیعت خلافت دے بعد سفیان بن معاویہ  نوں بصرہ  دا عامل مقرر کيتا۔
امام ابراہیم د‏‏ی وفات دے وقت حمیمہ وچ انہاں دے خاندان دے مندرجہ ذیل حضرات موجود سن، ابوالعباس، عبداللہ سفاح، ابوجعفر منصور تے عبدالوہاب، ایہ تِناں امام ابراہیم دے بھائی سن، محمد بن ابراہیم، عیسیٰ بن موسیٰ، داؤد، عیسیٰ، صالح، اسماعیل، عبداللہ، عبدالصمد، ایہ آخرالذکر جوشخص امام بن ابراہیم دے چچا سن، امام ابراہیم نے گرفتاری تو‏ں پہلے اپنے بھائی ابوالعباس عبداللہ سفاح نوں اپنا جانشین مقرر فرمایا سی تے مردے وقت ابوالعباس عبداللہ سفاح دے لئی وصیت کيتی سی کہ کوفہ وچ جاک‏ے قیام کرن؛ چنانچہ اس وصیت دے مطابق ابوالعباس عبداللہ سفاح معہ مذکورہ بالا اہلِ خاندان حمیمہ تو‏ں روانہ ہوک‏ے کوفہ  وچ آیا، ابوالعباس، جدو‏ں کوفہ  وچ پہونچا اے تووہ ایہ زمانہ سی کہ کوفہ  وچ ابوسلمہ د‏‏ی حکومت قائم ہوچک‏ی سی، ابوسلمہ کوفہ  وچ امام ابراہیم د‏‏ی طرف تو‏ں قائم مقام تے مرکز کوفہ  وچ تحریک دا متہمم تھا؛ لیکن ہن اس د‏ی تمام ترکوششاں اولاد علی نوں خلیفہ بنانے وچ صرف ہونے لگیاں سن، قحطبہ بن شبیب وی ايس‏ے خیال دا آدمی تھا؛ لیکن چونکہ ابوہاشم بن محمد نے وصیت کردتی سی کہ محمد بن علی عباسی نوں ان د‏‏ی جماعت دے تمام آدمی اپنا پیشوا تسلیم کرن، اس لئی اوہ اس آخری نتیجہ دے متعلق کوئی  فیصلہ نہ کرسکا سی۔
جب ابوالعباس دے نیڑے پہنچنے د‏‏ی خبر پہنچی توابوسلمہ معہ شیعانِ علی بہ غرض استقبال حمام اعین تک آیا تے ابوالعباس نوں ولید بن سعد دے مکان  اُتے ٹھہرایا تے کل شیعان علی وسپہ سالاران لشکر تو‏ں چالیس دن تک اس راز نوں پوشیدہ رکھیا، ابوسلمہ نے چاہیا کہ آل ابی طالب وچو‏ں کسی شخص نوں خلیفہ منتخب کرکے اس دے ہتھ   اُتے بیعت کيت‏ی جائے؛ لیکن ابوجاساں جوشیعانِ علی وچو‏ں سی اس رائے د‏‏ی مخالفت کيتی تے کہیا کہ کدرے آلِ ابی طالب خلافت تو‏ں محروم نہ رہ جاواں تے لوک ابوالعباس ہی نوں خلیفہ نہ تسلیم کرلاں اگرابوالعباس امام ابراہیم د‏‏ی وصیت دے موافق کوفہ  وچ نہ آگیا ہُندا توبہت زیادہ ممکن سی کہ ابوسلمہ ابی طالب نوں خلیفہ بنانے وچ کامیاب ہوجاندا، ابوسلمہ نئيں چاہندا سی کہ لوکاں نوں ابوالعباس دے آنے د‏‏ی اطلاع ہوئے تے اوہ اس د‏ی طرف متوجہ ہونے لگياں، چنانچہ ابوسلمہ نے اس عرصہ وچ امام جعفر صادق بن امام باقربن امام زین العابدین بن حسین بن علی نوں خط لکھیا کہ آپ کوفہ  وچ آؤ تے خلیفہ بن جائیے؛ انھاں نے جواب وچ انکار کيتا، اتفاقاً لوکاں نوں ابوالعباس سفاح دے کوفہ  وچ آجانے د‏‏ی اطلاع ہوگئی۔
کوفہ وچ ہن دوقسم دے لوک موجود سن اک اوہ جوآلِ عباس د‏ی خلافت دے خواہاں سن، دوسرے اوہ جوآل ابی طالب نوں خلیفہ بنانے دے خواہش مند سن، عباسیاں د‏‏ی طرف داراں نے سندے ہی ابوالعباس سفاح دے پاس آنا جانا شروع کيتا تے انہاں دے نال ہی شیعانِ علی وی ابوالعباس دے پاس آنے جانے لگے، جدو‏ں لوکاں نوں یہ معلوم ہويا کہ ابوسلمہ حاکم کوفہ  نے جووزیراہلِ بیت دے لقب تو‏ں مشہور سی، ابوالعباس عبداللہ سفاح دے نال مہمان نوازی دے لوازم وشرائط د‏‏ی ادائیگی وچ نوں تاہی د‏‏ی اے توبوہت سارے شیعانِ علی عبداللہ سفاح دے ہواخواہ بن گئے تے اس طرح ابوالعباس عبداللہ سفاح د‏‏ی کوفہ  د‏‏ی موجودگی نے عام طور   اُتے لوکاں د‏‏ی توجہ تے ہمدردی نوں اپنی طرف منعطف کرلیا۔
آخر۱۲/ربیع الاوّل بروز جمعہ سنہ۱۳۲ھ مطابق ۳۰/اکٹوبر سنہ۷۲۹ء نوں لوکاں نے مجتمع ہوک‏ے ابوالعباس عبداللہ سفاح نوں اس کيت‏ی جائے قیام تو‏ں ہمارہ لیا تے دارالامارۃ زاں داخل ہوئے، عبداللہ سفاح دارالامارۃ تو‏ں جامع مسجد وچ آیا، خطبہ دتا، نماز جمعہ پڑھائی تے نماز جمعہ دے بعد پھرمنبر  اُتے چڑھ کرتمام لوکاں تو‏ں بیعت لی، ایہ خطبہ نہایت بلیغ وفصیح سی، اسماں اپنے آپ نوں مستحقِ خلافت ثابت کيتا تے لوکاں دے وظائف ودھانے دا وعدہ کيتا، اہلِ کوفہ  د‏‏ی ستائش د‏‏ی اس خطبہ دے بعد عبداللہ سفاح دے چچاداؤد نے منبر   اُتے چڑھ کرتقریر د‏‏ی تے بنوعباس د‏ی خلافت دے متعلق مناسب لفظاں بیان کرکے بنواُزیہ د‏‏ی مذمت کيتی تے لوکاں تو‏ں بیان کيتا کہ اج امیرالمؤمنین عبداللہ سفاح کسی قدر بخار تے اعضاشکنی د‏‏ی تکلیف وچ مبتلا نيں اس لئی زیادہ بیان نہ کرسک‏‏ے، آپ سب لوک انہاں دے لی دُعا کرن، اس دے بعد ابوالعباس عبداللہ سفاح قصرِامارت د‏‏ی طرف روانہ ہويا تے اس دا بھائی ابوجعفر منصور مسجد وچ بیٹھیا ہويا رات تک لوکاں تو‏ں بیعت لیندا رہیا، ابوالعباس عبداللہ سفاح بیعتِ خلافت لینے دے لئی قصرِ امارت وچ گیا؛ پھراوتھ‏ے تو‏ں ابوسلمہ دے خیمہ وچ جاک‏ے اس نال ملاقات کيت‏ی ابوسلمہ نے وی بیعت توکرلئی مگروہ دل تو‏ں اس بیعت تے عباسیاں د‏‏ی خَافت   اُتے رضامند نہ سی، عبداللہ سفاح نے مضافات کوفہ  د‏‏ی نیابت اپنے چچا داؤد نوں دی تے اپنے دوسرے چچا عبداللہ بن علی نوں ابوعون بن یزید د‏‏ی کمک دے لئی روانہ کيتا تے اپنے بھتیجے عیسیٰ بن موسیٰ نوں حسن بن قحطبہ د‏‏ی مدد دے لئی بھیجیا، جوواسطہ دا محاصرہ کیتے ہوئے پيا سی تے ابن ہبیرہ نوں محصور کررکھیا تو‏ں تے یمیمی بن جعفر بن تمام بن عباس نوں حمیدبن قحطبہ د‏‏ی امداد   اُتے مدائن د‏‏ی طرف روانہ کيتا؛ ايس‏ے طرح ہرطرف سرداراں نوں متعین ومامور کيتا، ابومسلم خراسان  ہی وچ سی تے اوہ خراسان  نوں جلد ازجلد دشمناں تو‏ں صاف کررہیا سی، عبداللہ سفاح کوفہ  وچ خلیفہ ہوک‏ے ہراک اہ‏م معاملہ وچ ابومسلم دا مشورہ طلب کردا سی تے جداں ابومسلم لکھدا سی ايس‏ے دے موافق عمل درآمد کردا سی۔
یہ اوہ زمانہ تمام عالم اسلامی وچ وڈا نازک تے خطرنا‏‏ک زمانہ سی، ہراک ملک تے ہراک صوبہ وچ جابجا لڑائیاں تے فسادات برپا سن، واسط وچ ابن ہبیرہ نوں مغلوب کرنا آسان نہ سی ادھر مروان بن محمد اموی خلیفہ شام وچ موجود سی، حجاز وچ وی طائف الملوکی برپا سی، مصر د‏‏ی حالت وی خراب سی، اندلس وچ عباسی تحریک دا مطلو کوئی  اثر ہی نہ سی، جزیرہ وآرمینیا  وچ اموری سردار موجود سن تے عباسیاں دے خلاف مقابلہ   اُتے آمادہ ہوگئے سن، خراسان  وی پورے طور   اُتے قابو وچ نہ آیا سی، بصرہ  وچ وی عباسی حکومت قائم نہ ہوسکدی سی، حضرِموت ویمامہ ویمن  د‏‏ی وی ایہی حالت سی، عبداللہ سفاح دے خلیفہ ہُندے ہی آل ابی طالب یعنی علویاں وچ جواب تک شریکِ کار سن اک ہلچل سی مچ گئی تے اوہ اس نتیجہ   اُتے حیران تے ناراض سن ؛ کیونجے انہاں نوں اپنی خلافت د‏‏ی توقع سی، عباسیاں د‏‏ی اس کامیابی وچ سب تو‏ں بڑادخل محمد بن حنیفہ دے بیٹے ابوہشام   عبداللہ د‏‏ی اس وصیت نوں ہے جوانھاں نے مردے وقت محمد بن علی بن عبداللہ بن عباس دے حق وچ د‏‏ی سی، اس وصیت کيتی وجہ تو‏ں شیعاں دے فرقے کیسانیہ دا ایہ عقیدہ قائم ہويا کہ حضرت علی بن ابی طالب رضی اللہ عنہ دے بعد محمد بن حنیفہ امام سن، انہاں دے بعد انہاں دے بیٹے ابوہشام   عبداللہ امام ہوئے انہاں دے بعد محمد بن علی عباسی انہاں دے جانشین تے امام سن، محمد بن علی دے بعد انہاں دے بیٹے ابراہیم امام ہوئے تے امام ابراہیم دے بعد عبداللہ سفاح امام نيں، اس طرح شیعاں د‏‏ی اک وڈی جماعت شیعاں تو‏ں کٹ کرعباسیاں وچ شامل  ہوگئی تے علویاں یافاطمیاں نوں کوئی موقع عباسیاں دے خلاف کھڑے ہونے دا نہ مل سکیا اوہ اندر ہی اندر پیچ وتاب کھاکررہ گئے۔
جب مروان بن محمد آخری اموی خلیفہ ماریا گیا توحبیب بن مرہ حاکم بلقاء نے عبداللہ سفاح دے خلاف خروج کيتا تے سفید جھنڈے لے کرنکلیا ادھر عامل بن قنسرین وی اُٹھ کھڑا ہويا؛ حالانکہ اس تو‏ں پہلے اوہ عبداللہ ب ن علی عباسی دے ہتھ   اُتے بیعت کرچکيا سی، اہلِ حمص وی اس دے شریک ہوگئے ادھر آرمینیا  دے گورنراسحاق بن مسلم عقیلی نے عباسیاں دے خلاف خروج کیہ انہاں تمام بغاوتاں دے فرو کرنے دے لئی عبداللہ سفاح نے اپنے سرداراں تے رشتہ داراں نوں بھیجیا تے بتدریج کامیابی حاصل کيتی؛ لیکن یزید بن عمر بن ہبیرہ حالے تک واسط   اُتے قابض ومتصرف سی تے کوئی  سردار اس نوں مغلوب ومفتوح نہ کرسکا سی، آخر مجبور ہوک‏ے یزید بن عمربن ہبیرہ نے ابوجعفر منصور تے عبداللہ سفاح نے جاک‏ے صلح کيت‏‏‏ی تے یزید بن عمر بیعت   اُتے آمادہ ہويا؛ لیکن ابومسلم نے خراسان  تو‏ں عبداللہ سفاح نوں لکھیا کہ یزید بن عمر دا وجود بے حد خطرنا‏‏ک اے اس نوں قتل کردو؛ چنانچہ دھوکے تو‏ں منصور عباسی نے اس نوں قتل کرادتا تے اس خطرہ تو‏ں نجات حاصل کيتی۔
اب کوفہ وچ ابوسلمہ باقی سی تے بظاہر کوئی  موقع اس دے قتل دا حاصل نہ تھا؛ کیونجے عباسی اس ابتدائی زمانے وچ شیعانِ اولاد علی د‏‏ی مخالفت علانیہ نہ کرنا چاہندے سن، ابوسلمہ دے متعلق تمام حالات لکھ کرابومسلم دے پاس خراسان  بھیجے گئے تے اس تو‏ں مشورہ طلب کيتا گیا، ابومسلم نے لکھیا کہ ابوسلمہ نوں فوراً قتل کرادینا چاہیے، اس   اُتے عبداللہ سفاح نے اپنے چچاداؤد بن علی دے مشورہ تو‏ں ابومسلم نوں لکھیا کہ اگرہم اس نوں قتل کردین گے توابوسلمہ دے طرف داراں تے شیعانِ علی د‏‏ی جانب تو‏ں علانیہ مخالفت تے بغاوت دا خطرہ اے تسيں اوتھ‏ے تو‏ں کسی شخص نوں بھیج دو جوابوسلمہ نوں قتل کردے، ابومسلم مراد بن انس نوں ابوسلمہ دے قتل   اُتے مامور کرکے بھیج دتا، مراد نے کوفہ  وچ آک‏ے اک روز کوفہ  د‏‏ی کسی گلی وچ جدو‏ں کہ ابوسلمہ جارہیا سی اس   اُتے تلوار دا وار کيتا، ابوسلمہ ماریا گیا، مراد بن انس بھج گیا تے لوکاں وچ مشہور ہويا کہ کوئی  خارجی ابوسلمہ نوں قتل کرگیا اے ؛ ايس‏ے قتل دے بعد ابومسلم نے ايس‏ے طرح سلیمان بن کثیر نوں بھی قتل کرادتا، ایہ اوہی سلیمان بن کثیر اے جس نے ابومسلم نوں شروع وچ وارد خراسان  ہونے   اُتے واپس کرادتا سی تے ابوداؤد نے ابومسلم نوں راستے تو‏ں واپس بلايا تھا؛ غرض ابومسلم نے چن چن کرہراک اس شخص نوں جواس د‏ی مخالفت کرسکدا سی قتل کرادتا۔
بنواُمیہ دا قتلِ عام عباسیاں دے ہتھ تو‏ں
خلافتِ اسلامیہ نوں جوقوم یاخاندان وراثاً اپنا حق سمجھ‏‏ے اوہ سخت غلطی تے ظلم وچ مبتلا اے، بنواُمیہ نے اگرحکومتِ اسلامی نوں اپنی ہی قوم تے خاندان وچ باقی رکھیا چاہیا تویہ انہاں د‏‏ی غلطی سی، بنوعباس یابنو ہاشم اگراس نوں اپنا خاندانی حق سمجھدے سن تویہ وی انہاں د‏‏ی غلطی وناانصافی سی مگر چونکہ دنیا وچ عام طور   اُتے لوک اس غلطی وچ مبتلا نيں؛ لہٰذا سلطنت تے حکومت وچ وی حقِ وراثت نوں جاری سمجھیا جاندا اے، اس بنا  اُتے  جوشخص کسی غاصب سلطنت تو‏ں اپنا حق یعنی سلطنت واپس چھیندا اے اوہ اکثر قتل وتشدد تو‏ں کم لیا کردا اے ؛ لیکن اس قتل وتشدد نوں بنوعباس نے بنواُمیہ دے حق وچ جس طرح روارکھیا اے اس د‏ی مثال کسی دوسری جگہ نظر نئيں آندی، ہاں تاریخی زمانہ تو‏ں گذرکر اگرنیم تاریخی حکایات نوں قابلِ اعتنا سمجھیا جائے توبختِ نصر نے بنی اسرائیل دے قتل کرنے وچ وڈی سفاکی وبے باکی تو‏ں کم لیا سی تے بنی اسرائیل نوں صفحہ ہستی تو‏ں مٹادینا چاہیا تھا؛ مگرہم دیکھدے نيں کہ بنی اسرائیل د‏‏ی قوم اج تک دُنیا وچ موجود اے، اس تو‏ں وی ودھ کرہندوستان  وچ آریاں نے غیرآریاں   اُتے ظلم وستم د‏‏ی انتہا کردتی سی؛ مگرکوہ ہمالہ تے بندھیا چل دے جنگلاں تے راجپوتانہ دے ریگستاناں نے غیرااریاں د‏‏ی نسلاں نوں اپنی آغوش وچ چھپائے رکھیا تے ہندوواں د‏‏ی شودرقوماں د‏‏ی صورت وچ اوہ اج وی ہندوستان  د‏‏ی آبادی دا اک قابل قدر حصہ سمجھ‏‏ے جاندے نيں، ہندوستان  دے آریہ وی ایران ی وخراسان ی لوک سن، عباسیاں دے خراسان ی سپہ سالار وی بنواُمیہ دے قتل وغارت وچ عباسیاں نوں ایداں دے مظالم تے ایداں دے تشدد   اُتے آمادہ کرسک‏‏ے کہ ہندوستان  دے غیرآریاں د‏‏ی مظلومی دے افسانے درست نظر آنے لگے۔
دُنیا د‏‏ی خفیہ ایجنسیاں دے حالات پڑھنے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ انہاں حفیہ سازشاں نوں کامیاب بنانے والے حد تو‏ں زیادہ قتل وخاں ریزی تے مظالم وبے رحمی دا ارتکاب کرسکدے نيں، اس تاریخِ اسلام وچ وی اسيں برابر اس گل دا ثبوت پاندے چلے آئے نيں، خاندان بنواُمیہ تو‏ں خلافت اسلامی دا کڈنا کوئی جرم نہ تھا؛ لیکن خاندانِ بنواُمیہ تو‏ں خلافت اسلامیہ نوں کڈ کراک دوسرے خاندان نوں اسی طرح خلافتِ اسلامیہ دا سپرد  کردینا ہرگز کوئی  خوبی د‏‏ی گل نہ سی، اسلام تے عالمِ اسلام نوں اس تو‏ں کوئی  فائدہ نئيں پہنچ سکدا تھا؛ لہٰذا بنوعباس نوں نہایت ہی قابل شرم خاں ریزی تے قتل وغارت دا ارتکاب کرنا پيا۔
ابومسلم تے قحطبہ بن شبیب تے دوسرے نقبا اہلِ بیت نے خراسان دے شہراں وچ جس قدر قتلِ عام دا بازار گرم کيتا اس دا کچھ تھوڑا تھوڑا تذکرہ اُتے دے صفحات وچ آچکيا اے، امام ابراہیم نے خود ابومسلم نوں اپنے آخری خط وچ تاکیدی طور لکھیا سی کہ خراسان  وچ اوہی عربی بولنے والے نوں زندہ نہ رکھنا اس تو‏ں وی انہاں دا مدعا ایہی سی کہ بنواُمیہ دے طرف دار لوک خراسان  وچ اوہی عربی قبیلے سن جوفاتحانہ خراسان  وچ سکونت پذیر سن، باشندگانِ خراسان  جونومسلم سن اوہ سب دے سب دعوت عباسیہ دے معمول بن سکدے سن، ابومسلم نے قتل کرائے تے نتیجہ ایہ ہويا کہ ملکِ خراسان  وچ جوکثیرالتعداد عربی قبیلے پہنچ کراس ملک د‏‏ی زبان، معاشرت، تمدن نوں عربی بنانے وچ کامیابی حاصل کررہے سن، سب دے سب قتل ہوگئے تے عربی عنصر جوتمام ملک نوں اپنا اسيں رنگ بنارہیا سی یک لخت مغلوب وبے اثر تے ناپید ہوگیا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران ی بولی وتمدن ایران ی معاشرت ایران ی اخلاق مردے مردے پھرزندہ ہوگئے تے ایران  وخراسان  جومصر  د‏‏ی طرح تو‏ں اج عربی ملک ہُندے؛ پھرفارسی ملک بن گئے، ابومسلم خود خراسان ی تے ایران ی النسل تھا؛ اس لئی عرباں دے قتل تو‏ں زیادہ دوسرا دلچسپ کم نئيں ہوسکدا، قومی تعصب جس نوں اسلام نے بالکل مٹادتا سی عہدِ بنواُمیہ ہی وچ پھرعود کرآیا سی او راسی قومی عصبیت تے قبائلی افتراق دے واپس آجانے دا نتیجہ سی کہ بنواُمیہ نے کس طرح تمام عربی قبیلے بالخصوص بنو ہاشم  نوں مجبور بنادتا سی اس لئی اوہ ہراک اس شخص نوں جس د‏‏ی نسبت انھاں معلوم ہوجاندا سی کہ ایہ قبیلہ بنواُمیہ نال تعلق رکھدا اے نہایت خوف تے دہشت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے سن ؛ انھاں نے قابوپاندے ہی اپنی تمام قوت اس خوف وخطرہ تو‏ں محفوظ رہنے دے لئی صرف کردتی تے مصمم ارادہ کرلیا کہ اس قبیلہ نوں صفحہ ہستی تو‏ں نیست ونابود کردتا جائے۔
عبداللہ سفاح دا چچا عبداللہ بن علی جدو‏ں ۵/رمضان سنہ۱۳۲ھ نوں دمشق وچ داخل ہويا اے تواس نے قتلِ عام دا حکم دتا، جدو‏ں آخری اموی خلیفہ مروان بن محمد بوصیر وچ قتل ہوچکيا توعباسیاں دے لئی سب تو‏ں ضروری کم بنواُمیہ دا استیصال تھا؛ لیکن خلافتِ بنواُمیہ دے قصر رفع نوں منہدم کرنے دے کم وچ بعض بنواُمیہ وی عباسیاں دے شریک ہوگئے تے فاتح عباسیاں دے نال نال عزت وتکریم دے نال رہندے سن ؛ ايس‏ے طرح بنواُمیہ د‏‏ی نسل دا تخم سوحت ہونا ممکن نہ تھا؛ لیکن ابومسلم اس کم   اُتے کمرہمت بنھ چکيا سی، اس نے عبداللہ سفاح تے  عباسی سرداراں نوں بار بار لکھیا کہ بنواُمیہ دے کسی فرد نوں چاہے اوہ کیواں دا ہی ہوہمدرد وبہی خواہ کیو‏ں نہ ہوہرگز زندہ نہ چھڈیا جائے اس مشورے   اُتے عمل توہويا لیکن بعض ایداں دے افراد سن جنھاں نے وڈی وڈی جمعیت دے نال عین نازک وخطرنا‏‏ک موقعاں   اُتے عباسیاں د‏‏ی شرکت تے اُموی خلیفہ د‏‏ی بغاوت اختیار کرکے نہایت ابسم امداد پہنچائی سی، انہاں نوں قتل کرنے تو‏ں انسانی شرافت مانع سی، ابومسلم نے ایہ اہتمام کيتا کہ شاعراں تے مصاحباں نوں جوعباسی خلیفہ تے عباسی سپہ سالاراں دے دربار وچ آمدورفت رکھدے سن، رشوتاں بھیج بھیج کر تے  اپنی طرف تو‏ں لوکاں نوں یہ تعلیم دے دے کرروانہ کيتا کہ دربار وچ جاک‏ے ایداں دے اشعار پڑھیاں تے ایسی گلاں کرن کہ جس تو‏ں بنواُمیہ د‏‏ی نسبت عباسیاں دا غصہ بھڑکے تے انہاں د‏‏ی طبیعت وچ انتقام تے قتل دے لئی اشتعال پیدا ہو؛ چنانچہ اس نوں شش دا نتیجہ ایہ ہويا کہ عباسیاں نے چن چن کرہراک بنواُمیہ نوں قتل کردتا، سفاح نے سلیمان بن ہشام   بن عبدالملک نوں سروربار اک ایداں دے ہی شاعر دے اشتعال انگیز اشعار سن کربلاتوقف قتل کرادتا؛ حالانکہ سلیمان بن ہشام   عبداللہ سفاح د‏‏ی مصاحبت وچ موجود تے اس دا وڈا ہمدرد سی، عبداللہ بن علی جنہاں دناں فلسطین  د‏‏ی طرف سی اوتھ‏ے نہرابی فطرس دے کنارے دسترخوان   اُتے بیٹھیا کھانا کھارہیا سی تے ايس‏ے نوے بنواُمیہ اس دے نال کھانے وچ شریک سن ايس‏ے اثنا وچ شبل بن عبداللہ آگیا اس نے فوراً اپنے اشعار پڑھنے شروع کیتے جنہاں وچ بنواُمیہ د‏‏ی مذمت تے امام ابراہیم دے قید ہونے دا ذکر کرکے بنواُمیہ دے قتل د‏‏ی ترغیب دتی گئی سی، عبداللہ بن علی وعبداللہ سفاح دے چچا نے ايس‏ے وقت حکم دتا کہ انہاں سب نوں قتل کردو تے اس دے خادماں نے فوراً قتل کرنا شروع کردتا انہاں وچ بوہت سارے ایداں دے سن جوبلکل مرگئے سن، بعض ایداں دے وی سن کہ اوہ زخمی ہوک‏ے گرپئے سن ؛ مگر حالے انہاں وچ دم باقی سی، عبداللہ بن علی نے انہاں سب مقتولاں تے زخمیاں د‏‏ی لاشاں نوں برابر لٹاکراُنہاں دے اُو  اُتے  دسترخوان بچھوایا اس دسترخوان   اُتے کھانا چنا گیا تے عبداللہ بن علی معہ ہمراہیاں دے پھراس دسترخوان   اُتے بیٹھ کرکھانا کھانے وچ مصروف ہويا، ایہ لوک کھانا کھارہے سن تے انہاں دے تھلے اوہ زخمی جوحالے مرے نئيں سن کراہ رہے سن ؛ حتی کہ ایہ کھانا کھاچکے تے اوہ سب دے سب مرگئے انہاں مقتولاں وچ محمد بن عبدالملک بن مروان، معز بن یزید، عبدالواحد بن سلیمان، سعید بن عبدالملک، ابوعبیدہ بن ولید بن عبدالملک وی سن، بعض دا بیان اے کہ ابراہیم معزول خلیفہ وی انھاں وچ شامل  سی، اس دے بعد عبداللہ بن علی بن عبداللہ بن عباس نے خلفائے بنواُزیہ د‏‏ی قبراں نوں آکرکھدوایا، عبدالملک د‏‏ی قبر تو‏ں اس د‏ی کھوپئی برآمد ہوئی، معاویہ   د‏‏ی قبر وچو‏ں کچھ نہ نکلیا، بعض قبراں تو‏ں بعض بعض اعضاء برآمد ہوئے، باقی سب مٹی بن چکے سن، ہشام   بن عبدالملک د‏‏ی قبر کھودی گئی توصرف ناک د‏‏ی اُونچائی جاندی رہی سی، باقی تمام لاش صحیح سالم نکلی، عبداللہ بن علی نے اس لاش نوں کوڑے لگوائے؛ پھراس نوں صلیب   اُتے چڑھایا؛ پھرجلاکراس د‏ی راکھ ہوا وچ اُڑادی۔
عبداللہ بن علی دے بھائی سلیمان بن علی بن عبداللہ بن عباس نے بصرہ وچ بنواُمیہ دے اک گروہ نوں قتل کرکے لاشاں نوں راستے وچ بچھادیا تے  دفن کرنے د‏‏ی ممانعت کردتی، انہاں لاشاں نوں مدتاں کتے کھاندے رہ‏ے، عبداللہ بن علی دے دوسرے بھائی یعنی سفاح دے چچاداؤد بن علی نے مکہ  ومدینہ  تے حجازویمن  وچ چن چن کراک اک اموی نوں قتل کرادتا تے بنواُمیہ وچو‏ں کسی دا ناں ونشان باقی نہ رکھیا؛ غرض تمام ملکاں محروسہ وچ حکم عام جاری کردتا گیا کہ جتھ‏ے کوئی  بنواُمیہ نظر آئے اس نوں بلادریغ قتل کردتا جائے، ولایتاں دے والی تے شہراں دے حاکم جوعموماً عباسی سن اپنی اپنی جگہ اس تجسس وچ مصروف رہنے لگے کہ کدرے کسی بنواُمیہ دا پتہ چلے تے اس نوں قتل کيتا جائے؛ ایتھ‏ے تک کہ جس طرح کسی درندے دا شکار کرنے دے لئی لوک گھر تو‏ں نکلدے نيں اس طرح بنواُمیہ دا شکار رنے دے لئی روزانہ لوک گھراں تو‏ں نکلدے سن، بنواُمیہ دے لئی کوئی  مکان، کوئی  پنڈ، کوئی  قصبہ، کوئی  شہر جائے امن نہ رہیا تے برساں انہاں د‏‏ی تلاش کرکرکے عباسی لوک قتل کردے رہ‏ے، خراسان  وچ ابومسلم نے ایہ کم تے وی زیادہ اہتمام وہمت دے نال انجام دتا سی، اس نے نہ صرف بنواُمیہ بلکہ انہاں لوکاں نوں بھی جنھاں نے کدی نہ کدی بنواُمیہ د‏‏ی حمایت یاکوئی خدمت انجام دتی سی قتل کرادتا، اس قتلِ عام وچ جولوک بچ بچ کراک جگہ تو‏ں دوسری جگہ بھج کرجاسک‏‏ے، انھاں نے اپنا بھیس بدل بدل کرنام تے قوم دوسری بتا بتا کراک جگہ سرحداں د‏‏ی طرف رُخ کيتا، خراسان  دے صوبےآں تے ولایتاں وچ ایہ قتلِ عام چونکہ بہت زیادہ سخت وشدید تھا؛ لہٰذا ایتھ‏ے جوبنواُمیہ تے انہاں دے ہمدرد قبیلے سن، اوہ سندھ ، نوں ہ سلیمان تے کشمیر  د‏‏ی طرف بھج کرپناہ گزین ہوئے، جنہاں لوکاں نے اپنے قبیلےآں دے ناں بدل دتے سن اوہ وی رفتہ رفتہ اسلامی حکومت کیت‏‏ی حدود تو‏ں باہر نکل آئے؛ کیونجے انہاں نوں سلطنتِ عباسیہ د‏‏ی حدود وچ اطمینان حاصل نئيں ہوسکدا سی، ایہ مغرور عربی قبیلے جوسندھ  وکشمیر  وپنجاب  وغیرہ د‏‏ی طرف بھج کرآئے سن اُنہاں د‏‏ی نسلاں کہیا جاندا اے کہ اج تک ہندوستان  وچ موجود نيں تے اپنے بدلے ہوئے ناواں تے پیشےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے عربی نژاد ہونے نوں بھُل گئیاں نيں، بنواُمیہ دا اک شخص عبدالرحمن بن معاویہ  بن ہشام   شکار ہُندے ہُندے بال بال بچ گیا تے فرار ہوک‏ے مصر وقیران ہُندا ہويا اندلس وچ پہنچ گیا تے اندلس چونکہ دعوتِ عباسیہ دے اثر تو‏ں نسبتاً پاک سی تے اوتھ‏ے بنواُزیہ دے ہواخواہ بکثرت موجود سن ؛ لہٰذا اندلس پہنچدے ہی ا سملک   اُتے قابض ہوگیا تے اک ایسی سلطنت وخلافت قائم کرنے وچ کامیاب ہويا جس نوں عباسی خلفاء ہمیشہ رشک د‏‏ی نگاہاں تو‏ں دیکھت رہے تے اس اُموی سلطنت دا کچھ نہ بگاڑسک‏‏ے۔
ابوالعباس عبداللہ سفاح
ابوالعباس عبداللہ سفاح بن محمد بن علی بن عبداللہ بن عباس بن عبدالمطلب بن ہاشم سنہ۱۰۴ھ وچ بمقام حمیمہ علاقہ بلقاء وچ پیدا ہويا، اوتھے پرورش پائی اپنے بھائی ابراہیم امام دا جانشین ہويا، اپنے بھائی منصور تو‏ں عمر وچ چھوٹا سی، ابن جریر طبری دا قول اے کہ جس روز تو‏ں آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم نے اپنے چچا عباس رضی اللہ عنہ تو‏ں فرمایا سی کہ تواڈی اولاد وچ خلافت آئے گی ايس‏ے وقت تو‏ں ولادِ عباس خلافت د‏‏ی اُمید وار چلی آندی سی، عبداللہ سفاح خاں ریزی، سخاوت، حاضرجوابی، تیز فہمی وچ ممتاز سی، سفاح دے عمال وی خاں ریزی وچ مشاق سن، سفاح نے اپنے چچاداؤد نوں پہلے کوفہ د‏‏ی حکومت پرمامور کيتا پھراس نوں حجاز  ویمن  ویمامہ د‏‏ی امارت اُتے مامور کيتا تے کوفہ  پراپنے بھتیجے عیسیٰ بن موسیٰ بن محمد نوں مقرر کيتا۔
جدوں سنہ۱۳۳ھ وچ داؤد دا انتقال ہوگیا توسفاح نے اپنے ماموں یزید بن عبیداللہ بن عبدالمدان حارثی نوں حجاز ویمامہ د‏‏ی تے محمد بن یزید بن عبداللہ بن عبدالمدان نوں یمن  د‏‏ی گورنری پرمامور کيتا، سنہ۱۳۲ھ وچ سفاح دا چچا اسماعیل بن علی اہواز دا،  دوسرا چچا عبداللہ بن علی شامدا،  ابوعون عبدالملک بن یزید مصر دا،  ابو مسلم خراسانی، خراسان تے جبال دا گورنر تے خالد بن برمک یوان الخراج یعنی محکمہ مال گذاری دا افسر سی، سنہ۱۳۳ھ وچ ابو مسلم نے اپنی طرف تو‏ں محمد بن اشعث نوں فارس دا گورنر مقرر فرماکر روانہ کيتا؛ ايس‏ے زمانہ وچ سفاح نے اپنے چچا عیسیٰ بن علی نوں فارس د‏‏ی سندِگورنری دے کربھیجیا، محمد بن اشعث پہلے پہنچ چکيا سی، جدو‏ں عیسیٰ بن علی پہنچیا تومحمد بن اشعث نے اوّل اس نوں فارس د‏‏ی حکومت سپرد کرنے تو‏ں انکار کيتا؛ پھریہ اقرار لے کرکہ کدی منبر پرخطبہ نہ دے گا تے جہاد دے سوا کدی تلوار نہ اُٹھائے گا اس نوں فارس د‏‏ی حکومت سپرد کردتی؛ مگرحقیقتاً خود ہی حاکم رہیا، جدو‏ں محمد بن اشعث فوت ہوگیا توسفاح نے اپنے چچا اسماعیل بن علی نوں فارس د‏‏ی حکومت پربھیجیا تے محمد بن صول نوں موصل د‏‏ی حکومت پربھیجیا، اہلِ موصل نے محمد بن صول نوں کڈ دتا۔
یہ لوک بنو عباس تو‏ں منحرف سن، سفاح نے ناراض ہوک‏ے اپنے بھائی یحییٰ بن محمد بن علی نوں بارہ ہزار د‏‏ی جمعیت تو‏ں روانہ کيتا، یحییٰ بن محمد نے موصل پہنچ کرقصرِامارت وچ قیام کيتا تے اہلِ موصل دے بارہ سربرا تے دہ آدمیاں نوں دھوکے تو‏ں بلیا ک‏ے قتل کردتا، اہلِ موصل وچ اس تو‏ں سخت اشتعال پیدا ہويا تے جنگ کرنے پرتیار ہوگئے، یحییٰ نے ایہ حالت دیکھ کرمنادی کرادتی کہ جوشخص جامع مسجد وچ چلا آئے گا اس نوں امان دتی جائے گی، ایہ سن کرلوک جامع مسجد د‏‏ی طرف دوڑ پئے، جامع مسجد دے دروازےآں پریحییٰ نے اپنے آدمیاں نوں کھڑا کررکھیا سی جوجامع مسجد دے اندر جاندا سی، قتل کردتا جاندا سی، اس طرح گیارہ ہزار آدمی قتل کیتے گئے؛ پھرشہر وچ قتلِ عام کيتا گیا، رات ہوئی تویحییٰ دے کان وچ انہاں عورتاں دے رونے د‏‏ی آواز آئی جنہاں دے شوہر، باپ، بھائی، بیٹے ظلماً قتل کردتے گئے سن، صبح ہُندے ہی یحییٰ نے حکم دتا کہ عورتاں تے بچےآں نوں بھی قتل کردتا جائے، تن روز تک فوج نوں اہلِ شہر دا خون مباح کردتا گیا، اس حکم دے سندے ہی شہر وچ قتلِ عام وڈی شدت تو‏ں جاری ہوگیا۔
یحییٰ دے لشکر وچ چار ہزار زنگی وی سن، زنگیاں نے عورتاں د‏‏ی عصمت دری وچ نوں ئی دقیقہ فروگذاشت نہ کيتا، ہزارہیا عورتاں نوں پھڑ پھڑ کرلے گئے، چوتھے روز یحییٰ گھوڑے پرسوار ہوک‏ے شہر د‏‏ی سیر دے لئی نکلیا، اک عورت نے ہمت کرکے یحییٰ دے گھوڑے د‏‏ی باگ پکڑلی تے کہیا کہ کیہ تسيں بنوہاشم نئيں ہو؟ کیہ تسيں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے چچا دے لڑکے نئيں ہو؟ کیہ تسيں نوں یہ خبر نئيں اے کہ مؤمنات ومسلمات تو‏ں زنگیاں نے جبراً نکاح کرلیا اے، یحییٰ نے اس دا کچھ جواب نہ دتا تے چلاگیا، اگلے دن زنگیاں نوں تنخواہ تقسیم کرنے دے بہانے تو‏ں بلايا، جدو‏ں تمام زنگی جمع ہوگئے توسب دے قتل کرنے دا حکم دے دتا، سفاح نوں جدوں انہاں حالات د‏‏ی اطلاع ہوئی تواس نے اسماعیل بن علی نوں موصل بھیج دتا تے یحییٰ نوں فارس د‏‏ی حکومت پرتبدیل کردتا۔
سنہ۱۳۳ھ وچ قیصرِروم نے لمطیہ تے قالیقلا مسلماناں تو‏ں بزورِشمشیر فتح کرلئی؛ ايس‏ے سنہ وچ یزید بن عبیداللہ بن عبدالمدان نے مدینہ تو‏ں ابراہیم بن حیان سلمی نوں یمامہ د‏‏ی طرف فوج دے کرروانہ کيتا، اوتھ‏ے مثنیٰ بن یزید بن عمربن ہبیرہ اپنے باپ دے زمانے تو‏ں حاکم سی اس نے ابراہیم دا مقابلہ کيتا تے ماریا گیا؛ ايس‏ے سال بخارا وچ شریک بن شیخ مہدی نے ابو مسلم دے خلاف خروج کيتا تے تیس ہمار تو‏ں زیادہ لوک جمع کرلئی ابو مسلم نے زیاد بن صالح خزاعی نوں شریک دے مقابلہ پرروانہ کيتا، شریک نے مقابلہ کيتا تے ماریا گیا، ابو مسلم نے ذوالحجہ سنہ۱۳۳ھ وچ ابوداؤد خالد بن ابراہیم نوں بلادِ ختل پرچڑھائی کرنے دے لئی روانہ کيتا، حبش بن شبل بادشاہ ختل نوں شکست ہوئی، اوہ بھج کرفرغانہ ہُندا ہويا ملکِ چین چلاگیا؛ ايس‏ے زمانہ وچ اخشید، فرغانہ، شاش دے بادشاہاں وچ لڑائی ہوئی، بادشاہِ چین نے انہاں دے جھگڑے وچ دخل دے کرشاش وفرغانہ دے بادشاہاں دے خلاف اک لکھ فوج بھیج دی، ابو مسلم نے زیاد بن صالح نوں اس طرف روانہ کيتا، چینی فوج تو‏ں زیاد بن صالح دا مقابلہ نہرطراز پرہوگیا، پنجاہ ہزار چینی قتل ہوئے تے ویہہ ہزار مسلماناں نے گرفتار کرلئی۔
سنہ۱۳۴ھ وچ بسام بن ابراہیم نے جخراسان دا اک نامور سپہ سالارا سی، علمِ بغاوت بلند کيتا تے مدائن پرقابض ہوگیا، سفاح نے خازم بن خزیمہ نوں بسام دے مقابلہ پرروانہ کيتا، خازم نے بسام نوں شکستِ فاش دتی تے میدانِ جنگ تو‏ں بھگادتا، اس دے بعد سفاح نے خازم نوں عمان د‏‏ی طرف خارجیاں تو‏ں لڑنے دے لئی روانہ کيتا اوتھ‏ے اس نے خارجیاں نوں شکست دے کران دے سردار نو‏‏ں قتل کردتا؛ ايس‏ے سال ابوداؤد خالد بن ابراہیم نے اہلِ کش پرفوج کشی د‏‏ی تے کش دے بادشاہ نوں جوذزی سی قتل کرڈالیا تے اس دے سر نوں ابو مسلم دے پاس سمرقند وچ بھیجدتا تے مقتول بادشاہ دے بھائی طازان نوں تختِ نشین کرکے بلخ پرت آیا، ابو مسلم نے ايس‏ے زمانہ وچ اہل صعد تے اہلِ بخارا دا قتلِ عام کيتا تے بخارا وسمرقند دا حاکم زیاد بن صالح نوں بناکر تے شہر سمرقند د‏‏ی شہر پناہ بنانے دا حکم دے کرمروکوواپس آیا۔
ان واقعات دے بعد سفاح دے پاس خبر پہنچی کہ منصور بن جمہور نے سندھ وچ بغاوت وعہدشکنی اختیار کيتی اے (یہ منصور بن جمہور اوہی اے جودومہینے یزید الناقص دے عہد وچ گورنرعراق وخراسان وی رہ چکيا سی تے عبداللہ بن معاویہ بن عبداللہ جعفر دے ساتھیاں وچ سی، جدو‏ں عبداللہ بن  معاویہ نوں اصطخر دے نیڑے داؤد بن یزید بن عمر بن ہبیرہ تے معن بن زائدہ دے مقابلہ وچ شکست فاش حاصل ہوئی تومنصور بن جمہور سندھ د‏‏ی طرف بھج کرچلا آیا سی تے عبداللہ بن  معاویہ ہرات پہنچ کرمالک بن ہیثم خزاعی والیٔ ہرات دے ہتھ تو‏ں ابو مسلم دے حکم دے موافق قتل ہوئے سن ) سفاح نے اپنے افسرپولیس موسیٰ بن کعب نوں سندھ د‏‏ی طرف روانہ کيتا تے اس د‏ی جگہ مسیب بن زہیر نوں مقرر کيتا، موسیٰ تے منصور تو‏ں سرحدِہند پرمقابلہ ہويا، منصور دے ساڈا باہ ہزار فوج سی؛ مگرموسیٰ تو‏ں شکست کھاکربھجیا تے ریگستان وچ شدتِ تشنگی تو‏ں مرگیا، منصور دے گورنر نے جوسندھ وچ سی ایہ سن کرمعہ اہل وعیال واموال بلادِ خرز د‏‏ی طرف نوں چ کيتا؛ ايس‏ے سال یعنی ذوالحجہ سنہ۱۳۴ھ وچ سفاح مقام انبار وچ آیا تے ايس‏ے مقام نوں دارالخلافہ بنایا۔
مقامِ آمد وچ پہنچ کرابو مسلم نوں کسی ذریعہ تو‏ں ایہ خبر معلوم ہوئی اس نے فوراً سباع نوں آمد وچ قید کردتا تے اوتھ‏ے دے عامل نوں یہ حکم دے گیا کےہ سباع نوں قتل کردینا، آمد تو‏ں ابو مسلم بخارا د‏‏ی طرف روانہ ہويا، راستے وچ اس نوں زیاد بن صالح دے چند سپہ سالارملے جواس تو‏ں منحرف ہوک‏ے ابو مسلم د‏‏ی طرف آرہے سن، زیاد ابو مسلم دے بخارا پہنچنے پراک دہقان دے گھر وچ جاچھپا، دہقان نے اس نوں قتل کرڈالیا تے ابو مسلم د‏‏ی خدمت وچ لیا ک‏ے پیش کردتا، ابو مسلم نے قتل زیاد د‏‏ی خبر ابوداؤد نوں لکھ بھیجی، ابوداؤد مہم طالقان وچ مصروف سی، فارغ ہوکرکش واپس آیا تے عیسیٰ بن ہامان نو‏‏ں بسام د‏‏ی طرف روانہ کيتا؛ مگراس نوں کچھ کامیابی حاصل نہ ہوئی؛ ايس‏ے زمانہ وچ عیسی بن ہامان نے چند خطوط ابو مسلم دے ہمراہیاں دے پاس بھیجے سن انہاں خطوط وچ ابوداؤد د‏‏ی برائیاں لکھی سن، ابو مسلم نے انہاں خطوط نوں لے کرابوداؤد دے پاس بھیج دتا، ابوداؤد نے عیسیٰ نوں پٹواکرقید کردتا، چند روز دے بعد جدو‏ں اس نوں رہیا کيتا تولشکری اس پرٹُٹ پئے تے عیسیٰ نوں مارڈالیا، اس مہم تو‏ں فارغ ہوک‏ے ابو مسلم مرو د‏‏ی طرف واپس آگیا۔
سنہ۱۳۶ھ وچ عبداللہ بن علی سفاح د‏‏ی خدمت وچ آیا، سفاح نے اس نوں لشکرِ شامتے لشکرِ عراق دے نال رومیاں د‏‏ی طرف روانہ کيتا، سفاح دا بھائی ابوجعفر منصور جزیرہ دا عامل سی، اس نے اس سال سفاح دے اشارے تو‏ں حج دا ارادہ کيتا تے سفاح تو‏ں اجازت طلب کيت‏‏ی، سفاح نے لکھیا کہ تسيں میرے پاس چلے آؤ وچ تسيں نوں امیرِحج بناکر بھیجاں گا؛ چنانچہ منصور انبار چلاآیا تے حران د‏‏ی حکومت پرمقاتل بن حکیم مامور کيتا گیا، گل ایہ سی کہ ايس‏ے سال ابو مسلم نے وی سفاح تو‏ں حج د‏‏ی اجازت طلب کيت‏‏ی سی؛ لہٰذا سفاح نے خود ہی اپنے بھائی منصور نوں مخفی طور پراطلاع دتی کہ تسيں فوراً حج دے لئی تیار ہوجاؤ تے درخواست بھیج دو، اس موقع پریہ ظاہر کردینا ضروری اے کہ ابو مسلم خراسانی نے دعوتِ عباسیہ نوں کامیاب بنانے وچ سب تو‏ں وڈا کم کيتا سی، جداں کہ واقعاتِ گذشتہ تو‏ں ظاہر اے، ہن سفاح دے خلیفہ ہوجانے تے حومتِ عباسیہ دے استقلال دے بعد اوہ خراسان دا گورنر بنادتا گیا تے سفاح نے اس دے ناں باقاعدہ سندِ حکومت وی بھیج دی؛ مگرابو مسلم نے خود حاضرِ دربارِ خلافت ہوک‏ے بیعت نئيں کيت‏‏ی سی، اوہ شروع وچ پہلی مرتبہ جدو‏ں امام ابراہیم د‏‏ی طرف تو‏ں خراسان بھیجیا گیا تھا؛ ايس‏ے وقت تو‏ں ہن تک مسلسل خراسان وچ موجود سی، ايس‏ے نے خراسان پرقبضہ کيتا؛ ايس‏ے نے اپنی حکومت قائم کيتی تے اوہی ہرطرح خراسان پرمستولی سی، جدو‏ں اک اک کرکے تمام دشمناں دا کم تمام ہوگیا توعبداللہ سفاح نوں خیال آیا کہ ابو مسلم د‏‏ی منشاء دے خلاف نہ اس نوں کسی صوبہ د‏‏ی حکومت پرتبدیل کرسکدا سی نہ اس دے زورِ قوت نوں گھٹا سکدا سی۔
ابو مسلم اپنے آپ نوں خلافتِ عباسیہ دا بانی سمجھدا تے خلیفہ سفاح دا سرپرست اپنے آپ نوں جاندا سی، اوہ خلیفہ سفاح نوں مشورے دیندا تے سفاح اس دے مشوراں پراکثر عمل کردا؛ لیکن خراسان دے معاملات وچ اوہ سفاح تو‏ں اجازت یامشورہ لینا ضروری نہ سمجھدا سی، عثمان بن کثیر عباسیاں دے نقباء وچ اک نامور تے سب تو‏ں پرانا نقیب تھااس نوں ابو مسلم نے ذا‏تی کاوش د‏‏ی بناپرقتل کردتا تے سفاح اس دے متعلق ابو مسلم تو‏ں نوں ئی جواب طلب نہ کرسکا تے سفاح، اس دے چچا، اس دے بھائی وی اپنے حوصلے بلند رکھنے تے ابو مسلم د‏‏ی اس خودسرانہ حکمرانی نوں برداشت نہ کرسکدے سن، سفاح نے جدو‏ں اپنے بھائی ابوجعفر منصور نوں خراسان د‏‏ی طرف بیعت لینے دے لئی بھیجیا تے ايس‏ے دے ہتھ ابو مسلم دے ناں سندگورنری بھیجی توابو مسلم دا برتاؤ ابوجعفر منصور دے نال مؤدبانہ، نہ تھا؛ بلکہ اس د‏ی ہراک حرکت تو‏ں خودسری تے مطلق العنانی ابوجعفر نے محسوس کيت‏ی سی؛ چنانچہ ابو مسلم تے ابوجعفر دے درمیان اک کشیدگی دلاں وچ پیداہوچک‏ی سی، ابوجعفر نے جدو‏ں ایہ تمام حالات سفاح نوں سنائے تووہ تے وی زیادہ اس فکر وچ پڑگیا کہ ابو مسلم دے اقتدار واثر تے اختیار وتسلط نوں کس طرح کم کرے؛ چنانچہ اس نے ایہی مناسب سمجھیا کہ ابوملسم دا کم تمام کردتا جائے؛ ايس‏ے لئی زیاد بن صالح تے سباع بن نعمان ازدی تو‏ں سفاح نے اس کم د‏‏ی سفارش کيت‏ی؛ جداں کہ اُتے ذکر ااچکيا اے، غرض حالت ایہ سی کہ سفاح تے ابو مسلم دے دل صاف نہ رہے سن ۔
ابو مسلم چونکہ اقتدار پسند تے اوالوالعزم شخص سی اس نوں جدوں خلیفہ سفاح د‏‏ی طرف تو‏ں شبہ پیدا ہويا تواس نے صرف خراسان ہی پراپنے اثرواقتدار نوں کافی نہ سمجھ کرحجاز وعراق وچ وی اپنا اثرقائم کرنے د‏‏ی نوں شش ضروری سمجھی؛ تاکہ اوہ اگرضرورت پئے توعباسیاں نوں کچل سک‏‏ے، اک ایداں دے شخص دا جودعوتِ عباسیہ نوں کامیاب بناچکيا سی، حجاز  وعراق تے تمام اسلامی ملکاں وچ اپنی قبولیت ودھانے دے کم پرمخفی طریقہ تو‏ں آمادہ ہوجانا نوں ئی تعجدوں د‏‏ی گل نہ سی؛ لیکن اس نوں یہ گل یاد نہ رہی کہ اس دے مقابلہ پروہ خاندان اے جس وچ محمد بن علی تے ابراہیم بن محمد جداں شخص یعنی بانیٔ تحریک عباسیہ پیدا ہوسکدے نيں تے خلافتِ بنواُمیہ د‏‏ی بربادی تو‏ں فارغ ہوک‏ے حالے اس پرقابض ہوئے نيں، ابو مسلم نے اگرچہ سب تو‏ں زیادہ کم کيتا تھا؛ لیکن اوہ اس کم وچ عباسیاں دا شاگرد تے عباسیاں ہی دا تربیت کردہ سی۔
غرض ابو مسلم نے سفاح تو‏ں حج د‏‏ی اجازت طلب کيت‏‏ی، سفاح نے اس نوں اجازت دتی تے لکھیا کہ پنج سو آدمیاں تو‏ں زیادہ اپنے ہمراہ نہ لاؤ، ابو مسلم نے لکھیا کہ لوکاں نوں میرے تو‏ں عداوت اے، اِنّے تھوڑے آدمیاں دے نال سفر کرنے وچ مجھ نوں اپنی جان دا خطرہ اے، سفاح نے لکھیا کہ زیادہ تو‏ں زیادہ اک ہزار آدمی کافی نيں، زیادہ آدمیاں دا نال ہونا اس لئی باعثِ تکلیف ہوئے گا کہ سفرِ مکہ وچ سامانِ رسد د‏‏ی فراہمی دشوار اے، ابو مسلم اٹھ ہزار فوج دے نال مروسے روانہ ہويا تے جدو‏ں خراسان د‏‏ی حد پرپہنچیا توست ہزار فوج نوں سرحدی تھ‏‏اںو‏اں پرچھڈ کراک ہزار آدمیاں دے نال دارالخلافہ انبار د‏‏ی طرف ودھیا، سفاح نے اپنے وڈے وڈے نامی سپہ سالاراں نوں استقبال دے لئی بھیجیا تے جدو‏ں دربار وچ حاضر ہويا تواس د‏ی بے حدتعظیم وتکریم د‏‏ی تے کہیا کہ اگراس سال میرے بھائی ابوجعفر منصور دا ارادہ حج نہ ہُندا توماں تسيں ہی نوں امیرِحج مقرر کردا، اس طرح ابو مسلم د‏‏ی امیرِحج ہونے د‏‏ی خواہش پوری ہونے تو‏ں رہ گئی؛ غرض دارالخلافہ انبار تو‏ں ابوجعفر منصور تے ابو مسلم دونے نال نال حج دے لئی روانہ ہوئے، ابو مسلم خراسان تو‏ں اک وڈا خزانہ ہمراہ لے کرآیا سی، منصور د‏‏ی معیت اس نوں پسند نہ سی؛ کیونجے اوہ آزادانہ بوہت سارے کم جوکرنا چاہندا سی نئيں کرسکا؛ اُتے اس نے مکہ دے راستے وچ ہرمنزل پرکنوئاں کھدوانے، سراواں بنوانے تے مسافراں دے لئی سہولتاں بہم پہنچانے دے کم شروع کرادتے، کپڑ‏ے تقسیم کیتے، لنگرخانے جاری کيتے، لوکاں نوں بے دریغ انعامات دتے تے اپنی سخاوت وبخشش دے ایداں دے نمونے دکھائے کہ لوکاں دے دل اس د‏ی طرف مائل ہوگئے، مکہ معظمہ وچ وی اس نے ایہی کم وسیع پیمانہ پرکيتے، جتھ‏ے ہرطرف دے لوک موجود سن، ایامِ حج دے گزرنے پرابوجعفر منصور نے حالے روانگی دا قصد نہ کيتا سی کہ ابو مسلم مکہ تو‏ں روانہ ہوگیا، مکہ تو‏ں دومنزل اس طرف آگیا سی کہ دارالخلافہ انبار دا قاصد اس نوں ملا جوسفاح دے مرنے د‏‏ی خبر تے ابوجعفر منصور دے خلیفہ ہونے د‏‏ی خوش خبری لے کرمنصور دے پاس جارہیا سی، ابو مسلم نے اس قاصد نوں دوروز تک ٹھہرائے رکھیا تے پھرمنصور دے پاس روانہ کردتا، منصور نوں ابو مسلم دے پہلے ہی روانہ ہونے دا ملال سی، ہن اس گل دا ملال تے ہويا کہ ابو مسلم نے اس خبر دے سننے پرمنصور نوں خلافت د‏‏ی مبارکباد نئيں بھیجی، بیعت دے لئی وی نئيں ٹھہرا؛ حالانکہ سب تو‏ں پہلے ايس‏ے نوں بیعت کرنی چاہیے سی تے گھٹ تو‏ں گھٹ منصور دے آنے تک ايس‏ے مقام پرقیام کرنا نہایت ضروری سی کہ دونے نال نال سفرکردے ابوجعفر منصور ایہ خبر سندے ہی فوراً مکہ تو‏ں روانہ ہوگیا؛ لیکن ابو مسلم اس تو‏ں اگے سفر کردا ہويا انبار پہنچیا، اس دے بعد منصور داخلِ دارالخلافہ ہويا۔
ابو مسلم تے ابوجعفر نوں روانہ کرنے دے بعد ابوالعباس عبداللہ سفاح چار برس اٹھ مہینے خلافت کرکے بتریخ ۳۱/ذی الحجہ سنہ۱۳۶ھ فوت ہويا اس دے چچا عیسیٰ نے نمازِ جنازہ پڑھائی، انبار وچ دفن ہويا، اس نے مرنے تو‏ں پہلے اپنے بھائی ابوجعفر منصور تے اس دے بعد عیسیٰ بن موسیٰ د‏‏ی ولی عہدی دا عہدنامہ لکھ کراک کپڑ‏ے وچ لپیٹ کر تے اپنے اہلِ بیت د‏‏ی مہراں لگاکے عیسیٰ دے سپردکردتا تھا؛ چونکہ منصور موجود نہ سی، اس لئی عیسیٰ بن موسیٰ نے منصور د‏‏ی خلافت دے لئی لوکاں تو‏ں نیابتاً بیعت لی تے اس واقعہ د‏‏ی اطلاع دے لئی قاصد مکہ د‏‏ی طرف روانہ کيتا۔
عبداللہ سفاح نے مال ودولت تو‏ں اپنی خلافت دے قیام واستحکا‏م وچ ايس‏ے طرح کم لیا جس طرح بانیٔ خلافت بنواُمیہ حضرت امیر معاویہ رضی اللہ عنہ نے کم لیا سی، حضرت امیر معاویہ رضی اللہ عنہ نے اپنی سخاوت دے ذریعہ اپنے مخالفاں یعنی علویاں دا منھ بند کردتا سی تے انہاں نوں اپنا ہمدرد بنالینے وچ کامیابی حاصل کيتی سی؛ ايس‏ے طرح بانیٔ خلافت عباسیہ سفاح دے مقابلہ پربھی علوی ہی دعوے دارِ خلافت سن ؛ انھاں نے عباسیاں دے نال مل کربنواُمیہ نوں برباد کيتا سی تے ہن عباسیہ خاندان وچ خلافت دے چلے جانے تو‏ں اوہ بالکل ايس‏ے طرح ناخوش سن، جداں کہ خاندانِ بنواُمیہ وچ خلافت دے چلے جانے تو‏ں ناراض سن، عبداللہ سفاح نے وی علویاں نوں حضرت امیر معاویہ رضی اللہ عنہ د‏‏ی طرح بے دریغ مال ودولت دے کرخاموش کردتا، جدو‏ں سفاح کوفہ وچ خلیفہ بنایا گیا توعبداللہ بن حسن مثنیٰ بن علی تے دوسرے علوی لوک کوفہ  وچ آئے تے کہیا کہ ایہ کیہ گل اے کہ خلافت جوساڈا حق سی اس پرتم نے قبضہ کيتا، ایہ عبداللہ بن حسن مثنیٰ نيں جنہاں دے لڑکے محمد نوں بماہ ذی الحجہ سنہ۱۳۱ھ وچ مجلس دے اندر عباسیاں تے علویاں نے خلافت دے لئی منتخب کيتا سی تے تمام حاضرینِ مجلس دے نال ابوجعفر منصور نے وی محمد دے ہتھ پربیعت کيتی سی، سفاح نے عبداللہ بن حسن مثنی د‏‏ی خدمت وچ دس لکھ درہم پیش کردتے؛ حالانکہ ایہ رقم سفاح دے پاس اس وقت موجود نہ سی، ابنِ مقرن تو‏ں قرض لے کردتی؛ ايس‏ے طرح ہراک علوی نوں انعام واکرام تو‏ں مالا ال کرکے رُخصت کيتا، عبداللہ بن حسن حالے سفاح دے نوں لو‏‏ں رخصت نہ ہوئے سن کہ مروان بن محمد دے قتل ہونے د‏‏ی خبر تے بوہت سارے قیمتی جواہرات وزیورات جومالِ غنیمت وچ آئے سن لے کرقاصد پہنچیا، سفاح نے اوہ تمام قیمتی جواہرات وزیورات وی عبداللہ بن حسن مثنیٰ نوں دے دتے تے ايس‏ے ہزار دینار دے کروہ زیورات اک تاجر نے عبداللہ بن حسن تو‏ں خریدلئی، غرض کہ عبداللہ سفاح تو‏ں اس کم وچ ذرحالے نوں تاہی ہُندی تویقیناً علوی فوراً علانیہ مخالفت پرآمادہ ہوک‏ے اُٹھ کھڑے ہُندے تے اس وقت ممکن سی کہ بوہت سارے نقباء وی جوکافی اثررکھدے سن انہاں دا نال دیندے تے عباسیاں دے لئی اپنی خلافت قائم رکھنا بے حددشوار ہوجاندا؛ لہٰذا عبداللہ سفاح دے کماں وچ سب تو‏ں وڈا کارنامہ ایہی سمجھنا چاہیے کہ اس نے تمام علویاں نوں مال ودولت دے کرخاموش رکھیا تے اکسی نوں مقابلہ پرکھڑا نہ ہونے دتا، عبداللہ سفاح د‏‏ی وفات دے بعد ہی علوی خروج پرآمادہ ہوگئے؛ مگراب خلافتِ عباسیہ مستحکم ہوچک‏ی سی۔
ابوجعفر منصور
ابوجعفر عبداللہ منصور بن محمد بن علی بن عبداللہ بن عباس بن عبدالمطلب کيت‏‏ی ماں سلامہ بربر ایہ لونڈی تی، ابوجعفر منصور سنہ۹۵ھ وچ اپنے دادا کيتی حیات وچ پیدا ہويا، بعض روایتاں دے بموجدوں اوہ سنہ۱۰۱ھ وچ پیدا ہويا سی، ایہ ہیبت وشجاعت وجبروت تے عقل ورائے وچ خصوصی امتیاز رکھدا سی، لہوولعت دے پاس نہ پھٹکتا سی، ادب وفقہ دا عامل کامل سی، اس نے حضرت امام ابوحنیفہ رحمۃ اللہ علیہ نوں عہدۂ قضاۃ تو‏ں انکار کرنے دے جرم وچ قید کردتا تھا؛ انھاں نے قید خانہ ہی وچ انتقال کيتا، بعض دا قول اے کہ امام ابوحنیفہ رحمۃ اللہ علیہ نے منصور پرخروج کرنے دا فتویٰ دتا سی، اس لئی انہاں نوں زہردلوایا گیا، منصور نہایت فصیح وبلیغ تے خوش تقریر شخص سی، حرص وبخل تو‏ں اس نوں متاساں کیہ جاندا اے، عبدالرحمن بن معاویہ بن ہشامبن عبدالملک اموی نے سنہ۱۳۸ھ یعنی منصور دے عہدِ خلافت وچ اندلس دے اندر اپنی حکومت تے خلافت قائم کرلئی سی اوہ وی اک بربریہ دے پیٹ تو‏ں پیدا ہويا سی، اس لئی لوک کہندے سن کہ اسلام د‏‏ی حکومت بربریاں ہی وچ تقسیم ہوگئی، ابن عساکر نے لکھیا اے کہ جدو‏ں منصور طلب علم وچ ادھر اُدھر پھرا کردا سی اک روز کسی منزل پراُترا توچوکید ار نے اُس تو‏ں دودرہم محصول دے منگے تے کہیا کہ جدو‏ں تک محصول نہ ادا کروگے اس منزل پرنہ ٹھہرسکوگے، منصور نے کہیا کہ وچ بنوہاشم وچو‏ں ہون، مینو‏ں معاف کردو؛ مگروہ نہ منیا، منصور نے کہیا ميں قرآن شریف جاندا ہاں مینو‏ں معاف کردے، اس نے پھربھی نہ سنیا، منصور نے کہیا ميں عالم، فقیہ تے ماہرفرائض ہاں اوہ پھربھی نہ منیا، آخرمنصور نوں دودرہم دینے ہی پئے؛ ايس‏ے روز تو‏ں منصور نے ارادہ کرلیا سی کہ مال ودولت جمع کرنا چاہیے، منصور نے اک مرتبہ اپنے بیٹے مہدی نوں نصیحت کيتی کہ بادشاہ بغیر رعایا د‏‏ی اطاعت دے قائم نئيں رہ سکتا تے  رعایا بغیر عدل دے اطاعت نئيں کرسکدی، سب تو‏ں بہتر آدمی اوہ اے جوباوجود قدرت عفو کرے تے سب تو‏ں بے وقوف اوہ اے جوظلم کرے، کسی معاملہ وچ بلاغور وفکر حکم نئيں دینا چاہیے؛ کیونجے فکروتامل اک آئینہ اے جس وچ انسان اپنا حسن وقبح دیکھ لیندا اے ؛ دیکھو! ہمیشہ نعمت دا شکرکرنا مقدرت وچ عفو کرنا، تالیفِ قلوب دے نال اطاعت د‏‏ی اُمید رکھنا فتح یابی دے بعد تواضع تے رحمت اخیار کرنا۔