cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عطارد
قدیم فلکیات دان
قرونِ وسطیٰ دے اندلسی مسلما‏ن ماہرِ فلکیات ابو اسحاق ابراہیم الذرقالی نے گیارہوین صدی وچ عطارد دے مدار نو‏‏ں بیضوی بیان کيتا جداں انڈہ ہُندا اے اُتے اس تو‏ں متعلقہ پیمائشاں اس تو‏ں متاثر نئيں ہوئیاں۔ بارہويں صدی وچ ابن باجا نے سورج اُتے بننے والے دو دھباں نو‏‏ں سورج دے سامنے تو‏ں گزرنے والے دو سیارے قرار دتا۔ تیرہويں صدی وچ مراغہ دے ماہرِ فلکیات قطب الدین شیرازی نے امکان ظاہر کيتا کہ ایہ شاید عطارد تے یا زہرہ د‏‏ی وجہ تو‏ں دھبے بنے ہون گے (یاد رہے کہ ہن ایداں دے قدیم مشاہدات نو‏‏ں شمسی دھبے قرار دتے جاندے نيں)۔
ایریکا فرنینڈس
فلمی کیریئر
2010 دے بعد تو‏ں ، فایریکا فرنینڈس نے ہور عنوانات دے نال پینٹالونس فیمینا مس مہاراشٹر 2011 جداں مقابلاں وچ حصہ لیا ا‏‏ے۔
عطارد
قدیم فلکیات دان
بھارت وچ پندرہويں صدی دے کیرالا سکول دے ماہرِ فلکیات نیلا کنٹھا سومیاجی نے اک سیاراندی نمونہ پیش کيتا جس دے مطابق عطارد سورج دے گرد تے فیر سورج زمین دے گرد گھمدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے تو‏ں ملدا جلدا نظام سولہويں صدی وچ ٹائکو براہی نے وی پیش کيتا۔
ایریکا فرنینڈس
فلمی کیریئر
اس دوران انہاں نو‏ں ہدایتکار کمار دے بیٹے ، نووارد سوجیف دے نال دو لسانی (تمل/تیلگو) ویراتو / دیگا فلم وچ مرکزی کردار ادا کرنے دے لئی منتخب کیتا گیا ۔
عطارد
ارضی دوربین تو‏ں تحقیق
دوربین تو‏ں پہلی بار عطارد دا مشاہدہ سولہويں صدی وچ گلیلیو نے کيتا۔ اگرچہ اس نے زہرہ دے مختلف مراحل نو‏‏ں تاں دیکھیا مگر عطارد دے ایداں دے مشاہدے دے لئی اس د‏ی دوربین مناسب نئيں سی۔ 1631 وچ پیئر گسنڈی نے دوربین تو‏ں عطارد نو‏‏ں سورج دے سامنے تو‏ں گزردے دیکھیا۔ اس د‏ی پیش گوئی جوہانس کپلر کر چکيا سی۔ 1639 وچ جیوانی زوپی نے دوربین د‏‏ی مدد تو‏ں زہرہ تے چاند د‏‏ی مانند عطارد نو‏‏ں وی گھٹتے بڑھدے دیکھیا۔ اس مشاہدے تو‏ں ثابت ہويا کہ عطارد سورج دے گرد گھمدا ا‏‏ے۔
ایریکا فرنینڈس
فلمی کیریئر
ہدایتکارہ سسی نے میرا کیتھیراون دے دفتر وچ انہاں د‏‏ی تصاویر دیکھی سن ، جنہاں دے نال اوہ اک ہور فلم د‏‏ی شوٹنگ کر رہ‏ی سن ، جدو‏ں اوہ اپنی فلم اینتھو اینھتو اینتھودے لئی کاسٹ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ سسی نے انہاں نو‏ں فلم وچ اداکار بھرت دے نال سافٹ ویئر انجینئر دے کردار د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، جو انہاں د‏‏ی محبت وچ دلچسپی لیندی نيں۔ اپنی دوسری فلماں د‏‏ی تاخیر د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اینتھو اینتھو اینتھو پہلے ریلیز ہو گئی تے انہاں د‏‏ی پہلی بنی۔ 2014 وچ ، انہاں نے کنڑزبان وچ اپنی فلم د‏‏ی شروعات ننیندیلے وچ پونیت راجکمار دے نال کم کیا، جس دے بعد انہاں د‏‏ی پہلی ہندی فلم ببلو ہیپی اے  آئی، جس دے ہدایتکار نیلا مدھب پانڈا سن ۔ فروری 2014 وچ ، ویراتو نے بالآخر ریلیز کر دتا گیا۔ اُتے اس دے تلگو ورژن نو‏‏ں 2014 دے آخر وچ دھکیل دتا گیا سی تے گلی پیتم انہاں د‏‏ی پہلی تیلگو ریلیز ہوئی۔ فلم نو‏‏ں ناقدین دے اچھے جائزے ملے ، جنھاں نے ایہ وی دسیا کہ فرنینڈس "چنگا کم کردیاں نيں" تے "پختگی نو‏‏ں ظاہر کردا اے "۔
عطارد
اختفا
فلکیات وچ اک نایاب واقعہ اختفا کہلاندا اے جس وچ زمین تو‏ں مشاہدے دے وقت اک جرمِ فلکی دوسرے دے پِچھے چھپ جاندا ا‏‏ے۔ عطارد تے زہرہ ہر چند صدی بعد اک دوسرے دے سامنے تو‏ں گزردے نيں تے اس دا واحد مشاہدہ حالے تک 28 مئی 1737 نو‏‏ں گرین وچ د‏‏ی شاہی رصدگاہ وچ جان بیوس نے کيتا۔ اگلی مرتبہ زہرہ عطارد دے سامنے 3 دسمبر 2133 نو‏‏ں ہوئے گا۔
کم مشاہدات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہور سیارےآں د‏‏ی نسبت عطارد دا مطالعہ بوہت گھٹ کيتا گیا ا‏‏ے۔
ایریکا فرنینڈس
فلمی کیریئر
سن 2016 وچ ، فرنینڈس نے ٹیلی وژن وچ کم د‏‏ی شروعات سونی ٹی وی دے ڈراما کچھ رنگ پیار کے ایسے بھی سے د‏‏ی جتھ‏ے انہاں نے ڈاکٹر سوناکشی بوس دا کردار اداکیا، انہاں دے مدمقابل اداکارشہیر شیخ سن ۔ شیخ دے نال اسدیاں جوڑی نو‏‏ں سراہا گیا۔ شو وچ اپنی اداکاری دے لئی ، اس نے ایشین ویورز ٹیلی ویژن ایوارڈ برائے فی میل ایکٹریس آف دتی ایئر تے بہترین اسکرین جوڑی دے لئی لائنز گولڈ ایوارڈ وی جِتیا۔
2018 تو‏ں لے ک‏ے ہن تک اوہ اسٹار پلس دے ڈراما کسوٹی زندگی کے ماں پرتھ سمتھان تے کرن سنگھ گروروکے مدمقابل پریرنا شرما دا کردار ادا کررہی نيں ۔ انہاں د‏‏ی اداکاری دے لئی فرنینڈس نے انتہائی مشہور اداکارہ دا کلاکار ایوارڈ ، بہترین اسکرین جوڑی پاپولر دا انڈین ٹیلی ایوارڈ تے بہترین اداکارہ دتی میل کرٹکس دا گولڈ ایوارڈ وی جِتیا۔
عطارد
اختفا
اطالوی فلکیات دان جیوسپو کولومبو نے دیکھیا کہ محور تے مدار اُتے گردش دا تناسب دو تے تن دا ا‏‏ے۔ میرینر داساں بعد وچ اس د‏ی تصدیق کيتی۔
ایریکا فرنینڈس
میڈیا
2017 وچ ، فرنینڈس نو‏‏ں ہندوستانی ٹیلی ویژن د‏‏ی فہرست وچ ٹائمز آف انڈیا د‏‏ی 20 انتہائی مطلوب خواتین وچ چوتھے نمبر اُتے رکھیا گیا۔
عطارد
اختفا
ارضی بصری مشاہداں تو‏ں عطارد دے بارے کچھ زیادہ معلومات نئيں ملدیاں مگر ریڈیو فلکیات دان خورد موجی طولِ موج نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے عطارد د‏‏ی سطح تو‏ں کئی میٹر تھلے تک د‏‏ی کیمیائی تے طبعی خصوصیات دا جائزہ لے سکدے نيں تے ایہ سورج تو‏ں آنے والی ریڈی ایشن تو‏ں متاثر نئيں ہُندیاں۔ اُتے پہلے خلائی جہاز د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ایتھ‏ے د‏‏ی طبعی خصوصیات دے بارے سانو‏ں زیادہ علم نئيں ہوئے پایا۔ حالیہ تکنیکی جدتاں دے باعث ارضی مشاہدے بہت بہتر ہوئے نيں۔ لکی امیجنگ تکنیک د‏‏ی مدد تو‏ں 2000 وچ کیتے گئے مشاہدات تو‏ں عطارد د‏‏ی ایسی خصوصیات دا پتہ چلا اے جو میرینر مشن تو‏ں وی نہ پتہ چل پائیاں سن۔
ایریکا فرنینڈس
میڈیا
2018 وچ ، انہاں نو‏ں بز ایشیا ' ٹی وی شخصیت د‏‏ی فہرست وچ 15th رکھ دتا گیا تھا. اوہ ہندوستانی ٹیلی ویژن 2018 د‏‏ی فہرست وچ ٹائمز آف انڈیا د‏‏ی ٹاپ 20 انتہائی مطلوبہ خواتین وچ تیسرے درجے اُتے سن۔
عطارد
خلائی جہازاں نال کیندی گئی تحقیقات
زمین تو‏ں عطارد نو‏‏ں خلائی جہاز بھیجنا جانا تکنیکی اعتبار تو‏ں کافی مشکل اے کیونجے خلائی جہاز نو‏‏ں سورج د‏‏ی انتہائی زیادہ کشش اُتے قابو پانا پڑدا ا‏‏ے۔ عطارد نو‏‏ں جانے والے خلائی جہاز نو‏‏ں 9 کروڑ 10 لکھ کلومیٹر دا فاصلہ طے کرنے دے دوران سورج د‏‏ی کشش اُتے وی قابو پانا پڑدا ا‏‏ے۔ عطارد د‏‏ی محوری گردش د‏‏ی رفتار 48 کلومیٹر فی سیکنڈ اے جو زمین د‏‏ی 30 کلومیٹر فی سیکنڈ تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اس لئی جہاز نو‏‏ں اپنی رفتار وچ کافی وڈی تبدیلی لانی پڑدی اے جو کسی وی دوسرے سیارے نو‏‏ں جانے والے جہاز تو‏ں زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔
ایریکا فرنینڈس
باہرلے جوڑ
گٹھ:1993 دے جم گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں گٹھ:کنڑا سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:بھارتی مسیحی گٹھ:اکیہواں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:تامل سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں
عطارد
خلائی جہازاں نال کیندی گئی تحقیقات
سورج د‏‏ی کشش د‏‏ی وجہ تو‏ں خلائی جہاز د‏‏ی رفتار اِنّی ودھ جاندی اے کہ اسنو‏ں عطارد دے گرد مدار وچ داخلے یا عطارد اُتے اترنے دے لئی کافی زیادہ ایندھن جلیانا پڑدا اے تاکہ اترنے د‏‏ی رفتار مناسب حد تک کم ہوئے جائے۔ چونکہ عطارد د‏‏ی فضا نہ ہونے دے برابر اے، سو پیراشوٹ وغیرہ دا استعمال ممکن نئيں۔ اس لئی عطارد اُتے جانے دے لئی درکار ایندھن د‏‏ی مقدار پورے نظامِ شمسی تو‏ں باہر نکلنے دے لئی درکار ایندھن تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔
میرینر دہم
عطارد دا چکر لگانے والا پہلا خلائی جہاز ناسا دا میرینر دہم سی جو 1974–75 وچ بھیجیا گیا۔ اس جہاز نے زہرہ د‏‏ی کششِ ثقل نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے اپنی رفتار نو‏‏ں عطارد دے نال جوڑا۔ اس طرح ایہ جہاز پہلی بار ثقلی مدد استعمال کرنے والا تے اک تو‏ں زیادہ سیارےآں نو‏‏ں جانے والا جہاز قرار پایا۔ میرینر داساں پہلی بار عطارد د‏‏ی سطح د‏‏ی نزدیک تو‏ں تصاویر لے ک‏ے بھیجاں جس تو‏ں پتہ چلا کہ اس وچ بہت زیادہ شہابی گڑھے تے جھریاں سی پائی جاندیاں نيں جو شاید لوہے دے مرکزے دے ٹھنڈا ہونے تے سکڑنے تو‏ں بنی ہاں گی۔ بدقسمتی تو‏ں میرینر دہم د‏‏ی گردش کچھ اس نوعیت کيت‏ی سی کہ ہر مرتبہ اک ہی پہلو روشن دکھادی دتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں محض 45 فیصد حصے د‏‏ی نقشہ بندی ممکن ہوئے پائی سی۔
27 مارچ 1974 نو‏‏ں پہلی بار نیڑے تو‏ں گزرنے تو‏ں دو روز پہلے میرینر داساں عطارد دے نیڑے غیرمتوقع بالائے بنفشی شعاعاں ریکارڈ کرنا شروع کر دتیاں سن۔ اس دا سبب پہلے عطارد دا فرضی چاند سمجھیا گیا مگر بعد وچ ایہ پتہ چلا کہ دور واقع دہرے ستارےآں دے نظام تو‏ں ایہ شعاعاں آ رہیاں نيں تے عطارد دا فرضی چاند ماضی دا قصہ بن گیا۔
خلائی جہاز تن مرتبہ عطارد دے نیڑے تو‏ں گزریا تے اک مرتبہ اس دا فاصلہ عطارد د‏‏ی سطح تو‏ں 327 کلومیٹر سی۔ پہلے چکر اُتے آلات نے مقناطیسی میدان محسوس کيتا۔ دوسرے چکر اُتے زیادہ توجہ تصاویر اُتے ہی رکھی گئی تے تیسرے چکر اُتے زیادہ تو‏ں زیادہ مقناطیسی پیمائش کيتی گئی۔ ایہ وی پتہ چلا کہ عطارد دا مقناطیسی میدان زمین تو‏ں مماثل اے تے شمسی ہواواں نو‏‏ں اطراف وچ پھینکتا ا‏‏ے۔ اُتے اس مقناطیسی میدان د‏‏ی ابتدا دے بارے کئی متبادل نظریات ملدے نيں۔ 24 مارچ 1975 نو‏‏ں عطارد دے نیڑے تو‏ں گزرنے دے اٹھ روز بعد میرینر دا ایندھن ختم ہوئے گیا۔ چونکہ ہن اس دے مدار نو‏‏ں درست طور تو‏ں قابو نہ کيتا جا سکدا سی، سو حکا‏م نے اسنو‏ں کم روک دینے دا حکم بھیج دتا۔ خیال کيتا جاندا اے کہ میرینر دہم حالے وی سورج دے گرد چکر لگاندا ہويا ہر چند ماہ بعد عطارد دے کولو‏‏ں گزردا ا‏‏ے۔
میسنجر
عطارد د‏‏ی جانب ناسا دا دوسرا مشن میسنجر 3 اگست 2004 نو‏‏ں کیپ کینورل تو‏ں بوئنگ ڈیلٹا 2 راکٹ تو‏ں بھیجیا گیا۔ اس نے اگست 2005 وچ زمین، اکتوبر 2006 تے جون 2007 نو‏‏ں زہرہ دے چکر لگاندے ہوئے عطارد دے گرد اپنے مدار د‏‏ی تصحیح کيتی۔ اس دا عطارد دے نیڑے تو‏ں پہلا چکر 14 جنوری 2008، دوسرا 6 اکتوبر 2008 نو‏‏ں تے تیسرا 29 ستمبر 2009 نو‏‏ں لگا۔ میرینر دہم تو‏ں پوشیدہ بقیہ نصف کرے د‏‏ی نقشہ کشی میسنجر نے کيتی۔ 18 مارچ 2001 نو‏‏ں میسنجر خلائی جہاز نے عطارد دے گرد کامیابی تو‏ں بیضوی مدار اختیار ک‏ر ليا۔
اس مشن تو‏ں چھ بنیادی گلاں واضح ہونی سن: عطارد د‏‏ی کثافت، اس د‏ی جغرافیائی تریخ، مقناطیسی میدان د‏‏ی نوعیت، مرکزے د‏‏ی بناوٹ، اس دے قطبین اُتے برف اے یا نئيں تے اس د‏ی معمولی سی فضا کتھے تو‏ں آئی۔ انہاں سوالات دے جوابات دے لئی میسنجر اُتے مطلوبہ آلات موجود نيں۔
بپی کولمبو
یورپی خلائی ایجنسی جاپان دے تعاون تو‏ں بپی کولمبو نامی اک مشترکہ مشن تیار کر ہی اے جس وچ عطارد دے گرد دو خلائی جہاز ہون گے، اک دا کم سیارے دا نقشہ تیار کرنا ہوئے گا تے دوسرا مقناطیسی کرے دا مطالعہ کريں گا۔ روانگی دے بعد اندازہ اے کہ 2019 تک ایہ عطارد تک پہنچ جائے گا۔ اس دے علاوہ ایہ عطارد دے مشاہدے دے لئی زیريں سرخ، بالائے بنفشی، ایکس رے تے گیما رے دا استعمال وی کريں گا۔
حوالے
گٹھ:عطارد گٹھ:صو‏‏تی مضامین گٹھ:فلکیات گٹھ:طبعی کائنات گٹھ:نظام شمسی گٹھ:نظام شمسی دے سیارے
لبنان کاؤنٹی
لبنان امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
جارج براک
جارج براک فرانس دا اک پینٹر سی جینے پیبلو پکاسو نال رل کے کیوبزم دی نی رکھی۔
گٹھ:آرٹ گٹھ:کیوبزم
سلماس
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے شہرستان سلماس دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لہندا آذربائیجان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
حمزہ بن دلاج
حمزہ بن دلاج (عربی: حمزة بن دلاج) (انگریزی: Hamza Bendelladj)، جسنوں بی ایکس 1 دے ناں نال جانیا جاندا اے، اک الجیریائی کمپیوٹر ہیکر اے جو کئی امریکی بینکاں نوں ہیک کرن اتے 400 ملیان ڈالر چوری کرن لئی جانیا جاندا اے۔ اس نوں تھائیلینڈ وچ 2013 وچ گرفتار کیتا گیا سی اتے دوساں دا ساہمنا کرن لئی اس نوں امریکہ بھیجیا گیا سی۔ کیہا جاندا اے کہ اسنے ہیک کیتے سارے پیسے لوڑوند لوکاں نوں دان کر دتے سن۔
واقعہ
ٹروجن ہارس توں لوگ ان جانکاری دی ورتوں کردے ہوئے اوہ کہندے ہن کہ اسنے 217 امریکی بینکاں اتے مالی ادارےآں توں چوری کیتا اے۔ SpyEye سافٹویئر نوں ہور ہیکر نوں ویچیا گیا سی اتے بوٹنیٹ دے حصے وجوں ورتیا جاندا سی۔
سزا
حمزہ بن دلاج، جو کہ الجیریا دے ٹیزی اوزو توں اے، نوں جیل وچ 15 سال دی قید دی سزا دتی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک
ماکو
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے شہرستان ماکو دا انتظامی مرکز اے ۔
شتو ویلانڈراؤٹ
شتو ویلانڈراؤٹ فرانس دے صوبے اکیتین دے ضلعے یروند وچ اک شتو اے۔
چک 29 دو ایل
چک 29 -2ایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا  لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 2ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 2ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 2ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا    چ وس رہیا اے  ۔
دھاراپوری غاراں
250px|thumb
<p style="text-align:justify"> ایلفینٹا بھارت وچ ممبئی دے گیٹ آف انڈیا توں لگبھگ 12 کلومیٹر دور واقع اک تھاں اے جو اپنی فنی گپھاواں دے کارن مشہور اے۔ اتھے کل ستّ گپھاواں ہن۔ مکھ گفا وچ 26 کھمبھا ہن، جس وچ شو نوں کئی روپاں وچ اکریا گیا ہن۔ پہاڑیاں نوں کٹکے بنائی گئی ایہہ مورتیاں دکھن بھارتی مورتیکلا توں راغب اے۔ اس دا تریخی نام گھارپوری اے۔ ایہہ نام مول نام اگرہارپری ولوں نکلیا ہویا اے۔ ایلفینٹا نام پورتگالیاں ولوں اتھے بنے پتھر دے ہاتھی دے کارن دتا گیا سی۔ اتھے ہندو دھرم دے کئی دیوی دیوترپن کہ مورتیاں ہن۔ ایہہ مندر پہاڑیاں نوں کٹکے بنائے گئے ہن۔ اتھے بھگوان شنکر دی نوں وڈی - وڈی مورتیاں ہن جو شنکر جی دے وکھرے روپاں اتیکریاواننوں وکھاندیاں ہن۔ اہیاں وچ شو دی ترمورتی پرتیما سبھتوں آکرشک اے۔ ایہہ مورتی 23 جاں 24 فٹ لمبی اتے 17 فٹ اچی اے۔ اس مورتی وچ بھگوان شنکر دے تن روپاں دا چترن کیتا گیا اے۔ اس مورتی وچ شنکر بھگوان دے منہ اتے انوکھا گمبھیرتا وکھدی اے۔
دوجی مورتی شو دے پنچمکھی ربّ روپ کیتی اے جس وچ امن اتے سومئتا دا راج اے۔ اک ہور مورتی شنکر جی دے ادھی تیویں روپ کیتی اے جس وچ فلسفہ اتے کلا دا سندر سنجوگ کیتا گیا اے۔ اس پرتیما وچ پرکھ اتے قدرت دی دو مہان طاقتاں نوں ملیا دتا گیا اے۔ اسوچ شنکر تنکے کھڑے وکھائی گئے ہن اتے اوہناں دا ہتھ ابھئے مدرا وچ وکھایا گیا اے۔ اوہناں دی جٹا ولوں گنگا، جمنا اتے سرسوتی دی تردھارا وگدی ہوئی چترت کیتی گئی اے۔ اک مورتی سداشو دی چومکھی وچ گولاکار اے۔ اتھے شو دے بھیرو روپ دا وی سندر چترن کیتا گیا اے اتے تانڈو ناچ دی مدرا وچ وی شو بھگوان نوں وکھایا گیا اے۔ اس مورت وچ رفتار اتے ابھنئے اے۔ اس کارن کئی لوکاں دے وچار ولوں ایلپھینٹا دی مورتیاں سبھتوں چنگی اتے خاص منی گئیاں ہن۔ اتھے شو اتے پاربتی دے ویاہ دا وی سندر چترن کیتا گیا اے۔ 1987 وچ یونیسکو ولوں ایلیپھینٹا گپھاواں نوں دنیا امانت اعلان کیتا گیا اے۔
ایہہ پاشان - شلپت مندر گروہ لگبھگ 6،000 مربع فٹ دے کھیتر وچ پھیلیا اے، جس وچ مکھ ککش، دو پارشو ککش، پرانگن اتے دو گون مندر ہن۔ اس شاندار گپھاواں وچ سندر ابھاراکرتییاں، شلپاکرتییاں ہن اتے نال ہی ہندو بھگوان شو نوں سمرپت اک مندر وی اے۔ ایہہ گپھاواں ٹھوس پاشان ولوں کٹّ کر بنائی گئیاں ہن۔ ایہہ گپھاواں نونویں صدی ولوں تیرھویں صدی تک دے سلہارا خاندان (8100–1260) دے راجاواں ولوں نرمت بتائیں جاتیں ہن۔ کئی شلپاکرتییاں مانئکھیت دے راشٹرکوٹ خاندان ولوں بنوائیں ہوئیاں ہن۔ (حال کرناٹک وچ)۔
چڑھدی لمی پوچھل
چڑھدی لمی پوچھل پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک  اڈدی سہنپ اے۔
ٹونی موریسن
ٹونی موریسن اک امریکی لکھاری اے اودے ودیا کماں تے اونوں 1993 دا نوبل انعام دتا گیا۔ اوہ 18 فروری 1931 نوں لورین اوہائیو چ جمی۔
دیچین
‎ دیچین ( لاطینی: Děčín) چیک لوکراج دا اک شہر، جو ‎ویسوچینا علاقہ چ دیچین ضلع چ واقع اے۔
جڑواں شہر
شہر ‎ ‎ ‎ دیچین دے جڑواں شہر :
نارمن فوسٹر ریمزے
نارمن فوسٹر ریمزے فزکس دا اک امریکی گرو اے اوہ 1915 چ واشنگٹن ڈی سی چ جمیا۔ اونوں 1989 دا نوبل انعام ایٹمی کعڑی بنان چ ہتھ ونڈان تے دتا گیا۔
آندرے دیریں
آندرے دیریں اک فرانسیسی آرٹسٹ سی جینے ہنری ماٹس نال رل کے فاؤزم تحریک دی نیو رکھی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
گرٹروڈ الیون
گرٹروڈ الیون اک امریکی بائیو کیمسٹ تے دوائیاں بنان دا گرو سی۔ اونے ایڈز تے ہور روگان تے نويں ٹکنالوجی نوں ورتدیاں ہوياں روگاں دیاں دوائیاں بناياں۔ تے ایس کم تے اونوں 1988 دا نوبل انعام دتا گیا۔
لی ہائی کاؤنٹی
لی ہائی  امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
شتو ڈونیون لاکاٹیے
شتو ڈونیون لاکاٹیے فرانس دے صوبے اکیتین دے ضلعے لانڈی وچ اک شتو اے۔
صحرائی اڈدی سہنپ
صحرائی اڈدی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک اڈدی سہنپ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پتلی اڈدی سہنپ
امن فوج
امن فوج یونائیٹڈ نیشنز دی اک فوج جیہڑی امن بنائی رکھن دے کم آندی اے تے اے سنگی دیساں توں ۂئی جاندی اے۔ ایدے کم تے اینوں 1988 دا نوبل انعام وی مل چکیا اے۔
ولیم ٹرنر
ولیم ٹرنر اک انگریز رومانوی دیس وکھالہ پینٹر سی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
لزرنے کاؤنٹی
لزرنے امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
سینیگال پتلی اڈدی سہنپ
پیلی اڈدی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک اڈدی سہنپ اے۔ ایہ اتلے افریقہ تے ایشیاء دا واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پتلی اڈدی سہنپ
ٹیسٹ کرکٹ میچاں دے نتیجے (1877ء تا 1914ء)
مندرجہ ذیل 1877ء-1914ء دے درمیان منعقد ٹیسٹ میچاں دے نتائج دا مکمل خلاصہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ میچاں د‏‏ی فہرستاں
شتو بوناگول
شتو بوناگول فرانس دے صوبے اکیتین دے ضلعے لاٹے گرون وچ اک شتو اے۔
نقدہ (شہر)
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے شہرستان نقدہ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لہندا آذربائیجان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ایمنیسٹی
ایمنیسٹی یا ایمنیسٹی انٹرنیشنل دیسی دا نا سرکاری سنگت اے ایدا کم ایدے آپنے بولاں چ "کھوج لانا تے کم کرنا اونا لوکاں لئی جناں دے النسانی حق مارے کۓ ہوں یا مکا دتے گۓ ہون۔ اے سنگت 1961 چ لندن چ بنائی گئی سی۔ ایدے 22 لکھ دے نیڑے سنگی نیں۔ ایدے کماں تے اینوں 1977 دا نوبل انعام وی لبیا۔
حلال تے کوشر دا تقابلی جائزہ
اسلامی قوانین خور و نوش یا حلال تے یہودی قوانین خور و نوش یا کشروت (انگریزی وچ کوشر) خاصے تفصیلی نيں تے انہاں وچ مماثلت تے اختلافات دونے پائے جاندے نيں۔ دونے ہی ابراہیمی مذاہب دے قوانینِ خور و نوش نيں اُتے دونے دے ماخذ مختلف نيں؛ اسلامی قوانین دا منبع قرآن و سنت اے جدو‏ں کہ یہودی قوانین توراۃ د‏‏ی جلد سوم لیویٹیکس تے تالمود تو‏ں اخذ کیتے گئے نيں۔
ہور ویکھو
www.jhatka.org alleges Halal and Jhatka is messed up and mixed by traders, so a strict law for separate slaughtering, marketing and serving should be enacted in India.-->
باہرلے جوڑ
گٹھ:حلال غذا گٹھ:کوشر غذا گٹھ:موضوعات اسلام تے یہودیت گٹھ:اسلام
چک 30 دو ایل
چک 30 -2ایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا  لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 2ایل اتے پیندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا    چ وس رہیا اے  ۔
لائیکومنگ کاؤنٹی
لائیکومنگ امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
یونیسف
یونیسف یونائیٹڈ نیشنز دی جنرل اسمبلی نے 11 دسمبر 1946 چ بنایا تاں جے دوجی وڈی لڑائی دے مگروں تباہ ہون والے دیساں چ جواکاں نوں نوں پکھ توں بچایا جاسکے۔ پر ہن اے دوجے دیساں دے جواکاں لئی وی کم کر رئی اے۔
اشنورا پروگناٹا
اشنورا پروگناٹا پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک اڈدی سہنپ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پتلی اڈدی سہنپ
تھامس کول
تھامس کول اک امریکی پینٹر سی جینے ہڈسن رور سکول دی نیو رکھی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
شتو گوواؤڈن
شتو گوواؤڈن فرانس دے صوبے اکیتین دے ضلعے لاٹے گرون وچ اک شتو اے۔
مککین کاؤنٹی
مککین امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
بیلجیئم دے صوبے
بیلجیئم تن علاقےآں چ ونڈیا ہویا اے۔ جس چ دو فلیمش علاقہ تےوالون علاقہ یا والونیا نیں، جو کہ صوبےآں چ ونڈے ہوئے نیں۔ جدونکہ تیسرا برسلز دار الحکومت علاقہ اے جو کہ صوبےآں چ ونڈیا ہویا نہیں اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بیلجیم دے صوبے گٹھ:بیلجیم دی ذیلی ونڈ گٹھ:ملکی ونڈاں دیاں لسٹاں گٹھ:یورپ دی ملکی ذیلی ونڈ گٹھ:درجہ دوم انتظامی ملکی ذیلی ونڈ گٹھ:بیلجیئم
پیرانشہر
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے  شہرستان پیرانشہر دا انتظامی مرکز  اے ۔
پرانشاہ "" ایران اک شہر اے جو صوبہ لہندا آذربائیجان وچ واقع اے۔ تے اک وڈا وپاری مرکز اے۔
اتھے اپنی فوجی حالت دے کارن اتھے 3 فوجی کیمپ ہن۔ شہر دا سرکاری ​​واک: کردستان ایران (ایران دے ستھر مستقل ایران) دی نیہہ اے
تاریخ
پراشہر ایران دے سبھ توں پرانے شہراں وچوں اک اے اتے اسدا اتہاس ایران دے سابقہ عیسائی یگ دے اتہاس اتے پوتر راج دے قیام تے اے۔
آبادی
ایہہ شہر اپنے لمبے اتہاس دوران الگ الگ نسلی گروہاں دا گھر رہا اے۔ اس کرکے، کردی آبادی دی آبادی دی اج دی آبادی وچ بہت بدلاء آیا اے۔ حالانکہ، بہت سارے دستاویز اس گل دی تائید کردے ہن کہ 20 ویں صدی دی شروعات وچ شہر دی زیادہ تر آبادی فارسی سی۔
چیسراں دی 90% نسلی بنتر اے، 6% پاردرشی ہن اتے 4% فارسی ہن۔
فارسی بولی ایران دے اسلامی لوکراج دی سرکاری بولی اے، اتے اس طرحاں، پرانشہر وچ ہر انسان جاندا اے کہ کویں خواندگی وچ کمیونیکیشن کرنا اے ۔شرح خواندگی 97% توں ودھ اے۔
آبادی دی بہو گنتی سنی اسلام، شیعہ گھٹ گنتی اتے کل آبادی دا لگبھگ 10 فیصدی اے۔
صوبہ دی سبھ توں اچی سالانہ ترقی شرح فارسی دی راجگڑھ وچ اے۔ http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8502110201
ایہہ شہر ایران وچ سبھ توں تیزی نال ودھ رہے شہراں وچوں اک اے۔ سال 2016 دے ادھ وچ، سرکار دا اوسط سال 430,000 دی آبادی ہون دا اندازا اے
قانون اتے سرکار
شہر دا پربندھن اچّ میئر شہر دی میونسپلٹی ولوں چنیا جاندا اے ایرانی قنوناں دے مطابق، میونسپلٹی اکثر شہریاں ولوں چنی جاندی اے۔
جغرافیہ
اک سرگرم جاں سرگرم جوالامکھی اتے کجھ بھچال، حالانکہ بہت سارے فارسی بولن والے لوک متعلق سال اک جاں دو چھوٹے بھچال محسوس کردے ہن، جو کہ گھٹ جاں کوئی نقصان نہیں ہندا۔
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ادھے باندر
ادھے باندر آگو مانس دی دو وچوں اک ونڈ اے جیھدے وچ لیمر، ٹارسیر، لوریز تے گالاگو آندے نیں پر سیمین نہیں آندے۔ ایہ باندراں تے مانساں توں ہور پرانے نیں۔ مڈغاسکر وج وسنوالے ایہ اکلے آگو مانس نیں تے ایہ افریقہ، ایشیاء وچ ہوندے نیں۔
ایہناں دا ناں جرمن توں لیا گیا اے۔
اتہ پتہ
گٹھ:آگو مانس
ایشر ڈیورنڈ
ایشر ڈیورنڈ ہڈسن رور سکول دا اک امریکی پینٹر سی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
چک 31 دو ایل
چک 31 -2ایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا  لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 2ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 2ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 2ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا    چ وس رہیا اے  ۔
ٹینی پتلی اڈدی سہنپ
ٹینی پتلی اڈدی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک  اڈدی سہنپ اے۔
لہور کالج فار ویمن یونیورسٹی
لہور کالج فار ویمن یونیورسٹی لہور پنجاب پاکستان دا تلیمی ادارہ اے۔ ایس کالج نوں یونیورسٹی دا درجہ وی دتا گیا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں گٹھ:لہور گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں
سردشت
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے شہرستان سردشت دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لہندا آذربائیجان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
مرسر کاؤنٹی، پنسلوانیا
مرسر امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
تپلیتسے
‎ تپلیتسے ( لاطینی: Teplice) چیک لوکراج دا اک شہر، جو اوستی ناد لابم علاقہ چ تپلیتسے ضلع چ واقع اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:چیک لوکراج دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:چیک لوکراج دے آباد تھاں
ملکی نکی ونڈاں دی لوک گنتی ناپ اتے لسٹ
ایہ سبتوں ودھ لوک گنتی آلے دیساں دی پہلی پدھر دی انتظامی ونڈ اے۔
حوالے
گٹھ:دیساں دی نکیاں ونڈاں دی لسٹ گٹھ:لوک گنتی لسٹاں گٹھ:لسٹاں
یونیورسٹی آف سینٹرل پنجاب
یونیورسٹی آف سینٹرل پنجاب لہور پنجاب پاکستان دا اک غیر سرکاری تلیمی ادارہ اے۔
رمبور پتلی اڈدی سہنپ
رمبور پتلی اڈدی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک اڈدی سہنپ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پتلی اڈدی سہنپ
مفلن کاؤنٹی
مفلن امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
فریڈرک چرچ
فریڈرک چرچ (مئی 4, 1826 – اپریل 7, 1900) ہڈسن رور سکول دا اک امریکی پینٹر سی۔
مہاراجہ اگرسین
مہاراجہ اگرسین دا جم پرتاپ نگر دے راجا بلبھ دے گھر ہویا سی۔ کیہا جاندا اے کہ مہاراجہ اگرسین دا جم جموں نریش راجا ہری ورما دی 21ویں پیڑھی وچ ہویا سی۔ راجا ہری ورما مہاراجہ لوَ دے ٹبر وچوں سن۔ آپ اہنسا دے پجاری اتے امن دے سفیر سن۔
فریڈرک چرچ
بارلے جوڑ
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور گٹھ:ہڈسن رور سکول
مہاراجہ اگرسین
بچپن
اگرسین نے بچپن وچ ہی ویداں، شاستراں، استراں-ہتھیاراں، سیاست اتے مطلب پالیسی دا علم حاصل کر لیا سی۔ سارے کھیتراں وچ قابل بنن توں بعد ایہناں دا ویاہ ناگاں دے راجا کمد دی پتری مادھوی نال ہویا۔ راجا بلبھ نے سنیاس لے کے اگرسین نوں راج-حصہ سونپ دتا سی۔ آپ نے بڑی نپنتا نال راج دا چلاون کردے ہوئے اس دا پھلار کیتا اتے پرجا دے ہتاں لئی کم کیتا۔
وردان
مہاراجہ اگرسین مذہبی پرورتی دے مالک سن اتے دھرم وچ اوہناں دی ڈونگھی رچی سی۔ اوہناں نے اپنے جیون وچ دیوی لچھمی توں ایہہ وردان حاصل کیتا کہ جدوں تک اوہناں دے کل وچ لچھمی دیوی دی ارادھنا ہندی رہیگی، ادوں تک اگرکل دھن تے امیری نال خوش حال راے گا۔
ونشز
مہاراجہ اگرسین دے 17 پتر ہوئے، جنہاں توں 17 گوتاں چلیاں، جنہاں دے ناں ایہناں دے ناواں تے ہی رکھے گئے۔ ایہناں دے 17 پتر راجاں سشو ناگ مگدھ نریش دے 9ویں پتر واسکی دیاں 17 دھیاں نال ویااے گئے۔
گوت
مہاراجہ اگرسین دے ستاراں پتراں توں ستاراں گوت جو ایہہ ہن: گرگ، بانسل، بندل، بھندل، دھرن، ایرن، گوئل، جندل، کانسل، کچھل، مدھوکل، منگلء، متل، ننگل، سنگھل، ٹائل، ٹنگل آدی۔
باؤلی
مہاراجہ اگرسین نے باؤلی دا اساری جو بھارتی ولوں امارتساج دا اک نمنا منیا اے ایہہ 60 میٹر لمبی اتے 15 میٹر چوڑی اے جو کناٹ پیلیس دے نیڑے نویں دلی وکھے بنی ہوئی اے دا اساری مہابھارت دے ویلے کروایا|
باہرو لوکاں لئی مقصد
مہاراجہ اگرسین نے اپنے راج وچ باہر توں آ کے وسن والے پریواراں لئی ایہہ حکم جاری کیتا کہ جو وی پروار اوہناں دے راج وچ وسنا چااے، اس نوں اس راج دا ہر انسان اک سکہ اتے اک جوڑا اٹّ بھیٹ کریگا تاں کہ کوئی وی انسان راج وچ غریب نہ راے۔ ایہہ وی انتظام کیتی گئی کہ کسے وی انسان دی جیکر مالی ہانی ہندی اے تاں اوہ راجے توں قرضہ لے سکدا اے اتے خوش حال ہون تے اس نوں واپس دے سکدا اے۔
ٹکٹ جاری ہوئی
بھارت سرکار نے مہاراجہ اگرسین دی 5100ویں جیئتی ویلے 1976 وچ اوہناں دے اعزاز وچ ٹکٹ زاری کیتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مہاراجہ گٹھ:مذہبی لوک گٹھ:بھارت دا اتہاس
شاہین دژ
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے شہرستان شاہین دژ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لہندا آذربائیجان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
شتو مونکاڈ
شتو مونکاڈ فرانس دے صوبے اکیتین دے ضلعے پیرینیز اٹلانٹک وچ اک شتو اے۔
عصمت چغتائی
عصمت چغتائی (۲۱ جولائی ۱۹۱۵ - ۲۴ اکوبر ۱۹۹۱) اردو دی کہانی کار، ناول کار اتے لیکھکا سی۔ اوہ اوہناں مسلم لکھاریاں وچوں اکّ سی، جیہناں نے بھارت دی ونڈ توں بعد پاکستان جان دی بجائے بھارت وچ ہی ٹکے رہن نوں چنیا۔ اردو ساہتی جگت دے چار تھماں (سعادت حسن منٹو، کرشن چندر، راجندر سنگھ بیدی اتے عصمت چغتائی) وچ اس دا نام شامل اے۔ منشی پریم چند توں بعد کجھ نویں لکھاریاں نے اپنیاں کہانیاں وچ کام تعلقاں بارے بڑی بیباکی اتے حوصلے نال ذکر کرنا آرنبھیا۔ عصمت چغتائی اتے منٹو نے وی کجھ اجہیاں کہانیاں لکھیاں جہناں نے پاٹھکاں نوں چونکا دتا۔ اوہ اپنیاں دلیر فیمینسٹ تے ترقی پسند رچناواں لئی جانی جاندی اے۔ رشید جہان، واجدا تبسم اتے قراۃ العین حیدر دے نال نال عصمت چغتائی دی لیکھنی بیہویں صدی دے اردو ساہت وچ انقلابی فیمینسٹ سیاست اتے سہج نظارہٹی دے جم دی پرتیک اے۔ اسنے ناری کامکتا، مڈل کلاس بھدرتا اتے جدید بھارت وچ ابھر رہیاں ہور کشمکشاں دی گھوکھ کیتی۔
عصمت چغتائی ہندوستان د‏‏ی اک مشہور اردو مصنفہ، جنہاں نے افسانہ نگاری، خاکہ نگاری تے ناول نگاری وچ ناں پیدا کيتا۔ اتر پردیش وچ پیدا ہوئیاں۔ جدو‏ں کہ جودھ پور وچ پلی بڑھاں، جتھ‏ے انہاں دے والد،مرزا قسیم بیگ چغتائی، اک سول ملازم سن ۔ راشدہ جتھ‏ے، واجدہ تبسم تے قراۃالعین حیدر د‏‏ی طرح عصمت چغتائی نے وی اردو ادب وچ انقلاب پیدا کر دتا۔ عصمت چغتائی لکھنؤ وچ پروگریسیو رائٹرز موومنٹ تو‏ں وی منسلک رہیاں۔
مشہور اردو لکھارن عصمت چغتائی دا اصل ناں عصمت بانو سی۔ اس دا جم اک رجے-پجے مسلم ٹبر وچّ ہویا۔ اوہ اپنے پیؤ دی دس اولاداں وچوں نونویں سی۔ اوہ اجے چھوٹی ہی سی کہ اس دیاں وڈیاں بھیناں دے ویاہ ہو گئے تے اوہ آپو- اپنے گھریں چلیاں گئیاں۔ عصمت نوں گھر وچّ بھین دی تھاں `تے بھراواں دا ساتھ ملیا، جس پاروں اس دے وچاراں وچّ کھلھاپن آیا تے اس نے حوصلے نال اپنی گلّ آکھن دی جاچ سکھی۔
جیون
عصمت چغتائی دا جم ۲۱ اگست ۱۹۱۵ نوں اتر پردیش دے بدایوں وکھے نصرت کھانم اتے مرزا کاسم بیگ چغتائی کول ہویا۔ اوہ اس دے ماپیاں دے دس بچیاں وچوں نوویں سی، جیہناں وچ چھ بھرا اتے چار بھیناں سن۔ اس دا پروار اس دے پیؤ دی سول نوکری کارن اکثر ادھر-ادھر جاندا رہندا سی۔ اس نے اپنا بچپن جودھ پور ، آگرہ اتے علیگڑھ وچ اپنے بھراواں اتے بھیناں دے سنگ بتایا جیہناں دا اس ویلے تک ویاہ ہو گیا سی جدوں اوہ بہت چھوٹی عمر 'چ سی۔ چغتائی نے اپنے بھراواں دے اثر نوں اکّ اہم کارک دسیا اے جس نے اس دی شروعاتی سالاں وچ اس دی شخصیت نوں متأثر کیتا۔ اس نے اپنے دوسرے سبھ توں وڈے بھرا، مرزا عظیم بیگ چغتائی، اکّ ناول کار، اکّ صلاح کار وجوں، بارے سوچیا۔ چغتائی دے پیؤ انڈین سول سروسز توں رٹائر ہون توں بعد آخرکار ایہہ پروار آگرہ آ گیا۔
چغاتائی نے اپنی مڈھلی سکھیا علیگڑھ مسلم یونیورسٹی دے ومین'س کالج توں حاصل کیتی اتے ۱۹۴۰ وچ اسابیلا تھوبرن کالج توں بیچلر آف آرٹس ڈگری نال گریجئیٹ کیتا۔ اپنے پروار دے سخت خلاف دے باو جود، اس نے اگلے سال علیگڑھ مسلم یونیورسٹی توں اپنی بیچلر آف ایجوکیشن دی ڈگری پوری کیتی۔ اس ویلے دوران ہی چغتائی ترقی پسند لکھاریاں دی ایسوسی ایشن نال جڑ گئی، ۱۹۳۶ وچ اپنی پہلی بیٹھک وچ شامل ہوئی جتھے اس نے لہر نال جڑی اکّ پرمکھ عورت لیکھکا راشد جہاں نال ملاقات کیتی، جس نوں بعد وچ چغتائی نوں لکھن لئی متأثر کرن دا سہرا دتا گیا۔" چگتائی نے اسے ویلے لگبھگ نجی روپ وچ لکھنا شروع کیتا، مگر بعد وچ اس نے اپنے کم لئی شائع دی منگ نہیں کیتی۔
چک 32 دو ایل
چک 32 -2ایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا  لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 2ایل اتے پیندا اے ۔
وار
وار پنجابی شاعری دی اک ونڈ اے۔ ایہ اک وڈی نظم ہوندی اے جیدے چ کسے لڑائی یا وڈی کوشش نوں دسیا جاۓ۔ نجم حسین سید دی دلے د ی وار ایدی اک ادھارن اے۔
چک 32 دو ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 2ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 2ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
عصمت چغتائی
تعارف
عصمت چغتائی د‏‏ی پیدائش ۲۱ اگست، ۱۹۱۵ء وچ ہندوستان دے شہر بدایوں وچ ہوئی۔ تے ۷۶ سال د‏‏ی عمر وچ ۱۹۹۱ء وچ انہاں دا انتقال ہوئے گیا۔
چک 32 دو ایل
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا    چ وس رہیا اے  ۔
وار
مڈھلی رِیت
وار پنجابی دی اجیہی بنتر ہے جیہنے پنجاب دی ہزاراں ورھیاں دی تاریخ، وسیب تے جیون نوں اپنے کلاوے وچ لیا ہویا ہے۔ وار دی مڈھلی ریت بارے ایہی دسیا جاندا ہے کہ جدوں پرانیاں سمیاں وچ کوئی سورما آوندی واہر نوں ڈکن کان پِڑ وچ نتردا تاں ڈھاڈھی بھٹ وی اپنے پربھ نال ہوندے۔ اوہ واہر دے نال اُچی آواز وچ واراں گاوندے۔ ایہناں واراں وچ سورمے دے وڈکیاں دے کارنامے ہوندے، جیہناں پاروں اوہدا حوصلہ ودھدا۔ اٹاں وچ نگاریاں دی گونج، سُمباں دا کھڑکار، کماناں دی کڑک تے ہتھیاراں دی کاٹ دے سماں نوں سرکھنڈی تے نشانی چھنداں راہیں محفوظ کیتا جاندا۔
عصمت چغتائی
عصمت چغتائی دا ادبی خاندان
عصمت چغتائی دے نانا دا امراؤ علی سی جنہاں دا شمار اردو دے ابتدائی دور دے ناول نگاراں وچ ہُندا سی۔ انہاں دے دو ناول خاص طور اُتے 'رزم بزم' تے 'البرٹ بل' اپنے وقت وچ بہت مقبول ہوئے سن ۔ان دے بھائی مرزا عظیم بیگ چغتائی اردو دے مشہور مزاح نگار سن
وار
وار دیاں قسماں
وارکار جنگی منظراں نوں اکھراں دا بانا پوا کے امر کر چھڈ دے۔ ایہدے مگروں دھارمک تے شنگار رسی رنگ وچ وی واراں رچیاں جاون لگ پئیاں، پر ایہناں نوں وی بیر رسی سبھا پاروں ای واراں من لیا گیا۔ اسیں بیر رسی واراں نوں دو حصیاں وچ ونڈ سکدے آں۔ پہلیاں واراں اوہ ہن جیہناں توں بدیسی دھاڑاں دے ہلیاں دا پتہ لگدا ہے۔ دوجیاں واراں وچ دیسی قبیلیاں دی کھیہہ بازی دی سُوہ لگدی ہے۔ ایہناں دوواں قسم دیاں واراں وچ پنجابی جیون دیاں مورتاں امر ہن۔ ہتھلیاں واراں دیسی قبیلیاں دیاں لڑائیاں بارے ہن۔
عصمت چغتائی
کالجی دور
کالج وچّ پجّ کے عصمت نے انگریزی تے فرانسیسی لیکھکاں نوں پڑھیا جسدا مگروں اس دی لکھت اتے بہت اثر پیا۔ اس دی پہلی کہانی ‘فسادی` اس ویلے دے پرمکھ مہینہ وار ساقی وچّ چھپی تاں ساہتی حلقیاں وچّ چرچہ دا وشا بن گئی۔ عصمت اجے بی.اے. دی سٹوڈنٹ سی کہ اس نے ۱۹۳۶ وچّ لکھنؤ وکھے ہوئی آل انڈیا ترقی پسند انجمن دی تریخی کانفرنس وچّ حصہ لیا۔ اس کانفرنس وچّ اس دی ملاقات اس ویلے دی چرچت اگانھ ودھو لکھارن رشید جہاں نال ہوئی۔ عصمت نے رشید جہاں ورگی بنن دا ٹیچا متھّ لیا۔
وار
مُڈھلا گُن
ایہناں دا مختصر ویروا اینچ اے:۔
عصمت چغتائی
ویاہ
بی.اے. تے پھر بی.ٹی. کرن والی اوہ اپنے ویلے دی پہلی مسلمان لڑکی سی۔ اوہ کجھ سماں اک کالج دی پرنسپل وی رہی اتے کجھ سماں اس نے علیگڑھ وکھے نوکری وی کیتی۔ علیگڑھ رہندیاں اس دی ملاقات ایم.اے. وچّ پڑھ رہے شاہد لطیفَ نال ہوئی۔ دوواں وچّ پیار ہو گیا اتے ۱۹۴۲ وچّ اوہناں نے شادی کر لئی۔ اوہناں دے گھر دو دھیاں دا جنم ہویا۔
وار
مُڈھلا گُن
ایہناں واراں دا مُڈھلا گُن اپنے سمے دی عکاسی ہے۔ نورے چدھرڑ دی وار اورنگ زیب دے سمے دی بیتی ہے۔ ایس وار وچ ایس گل دی دس پیندی ہے کہ کُھوہ دی ٹیکنالوجی آون نال قبیلے باریں وچ پکیاں تھاہراں بنا رہے ہن۔ ہُن جن لاون دی تھاویں کُھوہاں لاگے جُھگیاں پے رہیاں ہن۔ دریاواں دے کنڈھیاں دی واہی تے بارشی پانی راہیں اُگے فصل دی تھاویں رزق دا نواں وسیلہ کُھوہ بنے ہن۔ انج مغل شاہی وی ہالہ تراون باریں تیکر اپڑی ہے۔ مغل نواب کیویں وڈھی لیندے ہن تے پُلس مقابلے راہیں دیسی بندیاں وچ ویر دا بی بیجدے ہن؟ زمیناں دی ونڈ دے قانون کیہ ہان؟ شریکے دا مُول کیہ ہا؟ ورگیاں گلاں نتاریاں گئیاں ہن۔ میر چوغطہ دیاں واراں وچ سکھ مسلاں دا باریں ول ودھن، بار دے قبیلیاں نال سنگ کسنگ تے وت دیوان ساون مل تے مولراج دے عام جیاں نال ویہار دی دس پیندی ہے۔ دیوان ساون مل تے راجا گلاب سنگھ دے ساڑے پاروں سنگھم واسی قبیلیاں اُتے کیہ اثر پیندے ہن۔ انج دیاں مہین گلاں وی نتار دتیاں گئیاں ہن۔ ایہہ میاں جانی تے میر بہرام ورگے وار کاراں دی ریت سانبھ دا ای سٹا ہا کہ اوہناں دے مگروں پنجابی وچ نجابت ورگا وار کار جمیا۔
عصمت چغتائی
فلمی سفر
'ضدی' ایہ فلم ۱۹۴۸ء وچ عصمت چغتائی نے لکھی سی۔ ۱۹۵۰ء وچ آرزو فلم دے انھاں نے مکالمے وی لکھے تے اسکرین پلے وی جدو‏ں کہ کہانی وی عصمت چغتائی د‏‏ی ہی سی۔ ۱۹۵۸ ء وچ سونے د‏‏ی چڑیا فلم د‏‏ی کہانی وی انھاں نے ہی لکھی۔۱۹۷۴ ء وچ اک فلم آئی سی جس دا ناں 'گرم ہويا' سی جو عصمت چغتائی دے اک افسانہ نو‏‏ں بنیاد بنا ک‏ے بنائی گئی سی۔ اس فلم دے مکالمے تے اسکرین پلے کیفی اعظمی تے شمع زیدی نے تحریر کیتے سن ۔ اس دے علاوہ عصمت چغتائی نے فلم جنون تے فلم 'محفل' دے وی مکالمے تحریرکيتے۔
وار
وارکار
ایہناں وار کاراں نرا سمکالی سورم گتی نوں ای نہیں نرواریا سگوں اپنے سمے توں پہلاں دیاں سورمیاں دی وی دس پائی ہے۔ ایہناں دیاں تلمیحاں وچ شہادت خان لکھیرا، چودھری جھامب، خان شہمیر ڈھڈھی، سمائل خان، لودی ککا، سید خاں گکھڑ، موج دین کاٹھیا، اگر خان، گڑھ رمبے دا مِرداد تے مانک مومنانا ورگے پنجابی پاتراں دا ویروا ملدا ہے۔ اساڈے وار کار کسے ہینتا دے مارے ناہن، جیہڑے لاگلے دیساں دی تاریخ راہیں اپنے سورمیاں دا مہاندرا اُگھاڑدے۔ اوہ اپنی تاریخ تے سورم گتی ریت وچ رچے ہوئے ہان۔ ایسے پاروں پہلاں دی تاریخ بارے وی سوچن کان پریردے ہن۔
عصمت چغتائی
عصمت چغتائی د‏‏ی افسانہ نگاری
عصمت چغتائی نے خواتین تے انہاں تو‏ں جڑے مسائل اُتے لکھیا ا‏‏ے۔ انہاں دے افسانے تے ناول متوسط طبقہ دیاں عورتاں د‏‏ی نمائندگی کردے نيں۔ انہاں دا پہلا افسانہ ”گیندا“ ا‏‏ے۔ اس افسانے وچ انھاں نے کئی اہ‏م موضوعات دا احاطہ کيتا ا‏‏ے۔ اس افسانہ دا مرکزی کردار گیندا ا‏‏ے۔ ایہ اک نہایت غریب لڑکی ا‏‏ے۔ اس د‏ی سہیلی اک اوسط درجہ دے گھرانے نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ کہانی ايس‏ے لڑکی د‏‏ی زبانی سنائی گئی ا‏‏ے۔ دونے بچپن تو‏ں نال کھیلدے نيں۔ گیندا د‏‏ی بچپن وچ ہی شادی ہوجاندی اے تے اوہ بیوہ وی ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ کھیل دے دوران وچ جدو‏ں گیندا نو‏‏ں سیندور دتا جاندا اے تاں اوہ کہندی اے کہ ”بدھوا کاہے نو‏‏ں سنگھار کرے“۔ گیندا د‏‏ی سہیلی دا بھائی گیندا نو‏‏ں ماں بنادیندا ا‏‏ے۔ کسی طرح لڑکے نو‏‏ں دہلی بھیج دتا جاندا ا‏‏ے۔ سال دیڑھ سال بعد گیندا د‏‏ی سہیلی واپس آندی اے تاں گیندا د‏‏ی گود وچ بچہ ہُندا ا‏‏ے۔
وار
اُنہویں صدی وچ وار
اُنہویں صدی دے مُڈھلے دہاکیاں دا پنجاب بلدی دے بُوتھے اگے آیا ہویا ہا۔ ایسٹ انڈیا کمپنی ہندوستانی صوبیاں اُتے مل ماردی ہوئی پنجاب دیاں حداں تیکر اپڑ گئی ہا۔ اوہناں نوں کلکتہ توں خیوا تیکر راج قائم کرن دا سُفنا پورا ہوندا نظریں آ رہیا ہا۔ نپولین دی روسیاں ہتھوں بھاج مگروں روس وچکارلے ایشیا تے ہتھ صاف کردا ہویا افغانستان دیاں کندھاں لاگے ہندوستان دی دولت اُتے چھہہ لائی بیٹھا ہا۔ انج چڑھدیوں برطانیہ تے لہندیوں  روس  پنجاب نوں گھیرا گھتی بیٹھے ہان۔ ایس سمے دے وارکار  میر چوغطہ  ہوراں پنجاب دے شہراں وچ بنن والے اسلحے دا ویروا دتا ہے کہ اودوں شاہ ولایت، لالُو واہد، مٹھن کوٹ، ملتان تے بنوں دیاں تلواراں دی منگ ہوندی ہا۔ تلواراں دے پھل گجرات دے کاریگراں دے سراہے ویندے ہان۔ ماجھی سالم تے بھٹی دے چک وچ سانگاں، تے برچھے ٹمن وچ بندے ہان۔ تپکاں لہور، جھنگ تے بھکھر دیاں سُچّیاں ہوندیاں ہان۔ اوہناں دے کُنڈے تے بنداں کان بہاولپور، جہلم تے پٹیالہ مشہور ہان۔ پہاڑی علاقیاں وچ بارُود بندا ہا۔ تلواراں برچھےاں اُتے چاڑھن والے اُچھاڑ جھنگ وچ بنات دے کپڑے راہیں بنائے جاندے ہان۔ انج جاپدا ہے کہ پنجابی آون والے ہڑھ توں اویسلے ناہن۔ ستارھویں صدی توں اُنہویں صدی عیسوی تیکر سورمے کیہو جیہے ہتھیار ورتیندے ہائن۔ ایہناں دے ناواں توں ای اسلحے وچ ویلے دے نال آون والیاں تبدلیاں دا اندازہ لایا جا سکدا ہے۔ جیویں چھوی، بھلہا، کُہاڑا، سیلھا، برچھا، سانگ، کٹار، کاتی، نیزہ، توگ، تلوار، تیر، ترگش، ڈھال، سِپرا، مشری، کرمانی، میان، کمان، سرواہی، کھنا، بندوق، تُپک، توپ وغیرہ۔
عصمت چغتائی
عصمت چغتائی د‏‏ی افسانہ نگاری
عصمت چغتائی ترقی پسند ادب تو‏ں وابستہ سن۔ ترقی پسند ادب دے بارے وچ انہاں انھاں نے کہیا:
حرمین شریفین میوزیم
ایہ میوزیم درحقیقت اک تاریخی تے ثقافتی پلیٹ فارم اے جو مختلف ادوار وچ حرمین شریفین دی تعمیر تے ترقی دے مراحل نوں پیش کردا اے۔ میوزیم 7 ہالاں اُتے مشتمل اے جن وچ حرمین شریفین دے دو ماڈلز، مختلف تحریری مخطوطے، قیمتی آثاریاتی نوادرات تے نادر تصویراں شامل نیں۔
عصمت چغتائی
لحاف ناں دی کہانی
ویاہ توں دو مہینے پہلاں عصمت نے ‘لحاف` ناں دی کہانی لکھی، جس دے چھپدیاں ہی ساہتی جگت وچّ کوہرام مچّ گیا۔ عصمت `تے ننگیجوادی ہون دا الزام لگا اتے اوہ دو ورھے لاہور دی عدالت وچّ اس سنبندھی مقدمے دیاں پیشیاں بھگتدی رہی۔ عدالت نے مقدمہ خارج کر دتا۔
حرمین شریفین میوزیم
حرمین شریفین میوزیم دا افتتاح 1420 ہجری وچ ہویا۔ اس دا انتظام مسجد حرام تے مسجد نبوی دے امور دی جنرل پریذیڈنسی دے کول اے۔ اس دی عمارت دا تعمیراتی ڈیزائن مسجد حرام دی تعمیر نال مماثلت رکھدا اے۔ علاوہ ازاں منطقی تسلسل دی حامل نمائش آنے والیاں نوں حرمین شریفین دے بارے وچ اک جامع تصویر فراہم کردتی اے۔
عصمت چغتائی
لحاف ناں دی کہانی
۱۹۳۴ءوچ انہاں نے لحاف دے ناں تو‏ں کہانی لکھی۔ لحاف دے بارے وچ عصمت چغتائی اپنی آپ بي‏تی وچ لکھدی نيں کہ
حرمین شریفین میوزیم
گٹھ:سعودی عرب
عصمت چغتائی
چوتھ‏ی کا جوڑا
”چوتھ‏ی کا جوڑا“عصمت چغتائی دا نمائندہ افسانہ ا‏‏ے۔ ایہ اک غریب بیوہ بی اماں دے خاندان د‏‏ی کہانی ا‏‏ے۔ دو بیٹیاں د‏‏ی ماں گھر وچ زری دا کم کرکے اپنی تے بیٹیاں د‏‏ی کفالت کردی ا‏‏ے۔ کبریٰ وڈی لڑکی اے جس د‏‏ی عمر کافی ودھ چک‏ی اے تے اس د‏ی شادی کيتی فکر وچ اوہ گھلی جا رہی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ چھوٹی بیٹیا وحیدہ ا‏‏ے۔ زری تے کترن دے کم وچ بی اماں بہت زیادہ ماہر سی تے محلہ د‏‏یاں عورتاں جنہاں کپڑےآں وچ مکمل سلائی نہ ہُندی اوہ لیا ک‏ے بی اماں دے حوالے کردیندے تے اوہ اس طرح تو‏ں کترن کردی کہ کپڑ‏ا برابر ہوجاندا۔ ایہ مہارت اوہ استقلال دے نال کردی تے محلہ د‏‏یاں عورتاں حیرت تو‏ں اس دا منہ تکتی۔ بی اماں د‏‏ی مہارت دے بعد عصمت چغتائی نے اس بیوہ د‏‏ی دلی خواہش د‏‏ی طرف توجہ دلائی ا‏‏ے۔ اپنی بیٹی د‏‏ی شادی کيتی خواہش دل وچ لئی اوہ بار بار چوتھ‏ی دا جوڑا بناندی تے پرانا ہونے اُتے اسنو‏ں ادھیڑ کر فیر تو‏ں نواں کردیندی۔ بی اماں د‏‏ی کیفیت نو‏‏ں اوہ اس طرح بیان کردیاں نيں:
وار
وارکار دی کلا
ہک وڈے وار کار دی کلا دا ایہہ گُن ہوندا ہے کہ اوہ کنی کامیابی نال لڑائی دے منظراں نوں اُلیکدا ہے۔ ایہہ چتر جنے جیوندے جاگدے ہوسن وار اونی ای پڑھن سُنن والیاں نوں پوہسی۔ اساڈے وارکار ایس کلا وچ سپھل تھئے ہن۔ اوہناں گولی نال ڈگی گھوڑی نوں ناڑیوں ڈھٹھی پیرنی، نیزے دے جُثے وچ کُھبھن نوں باشک نانگ دے تریل وچ ترن، سر وچوں رت وگن نوں چونیاں اُتے عطر پھلیل چھڑکن، تلوار دے میان وچوں نکلن نوں باہمنی دا گنگا وچوں نھا کے باہر آون، گولی نال ڈگے اسوار نوں آتن وچ مُجرا کرن، سورمے دی جوانی نوں کستوری دا بھار آکھن، یودھے دی وکھالی منگو دا شینہہ ڈٹھیاں تراہ، دھاڑ دے ہلے نوں بازاں دا بٹیریاں اُتے حملہ، لہو وگن نوں کُنگو نال تشبیہہ، لوتھاں دے تڑفن نوں مچھ دا پانی وچ ترن، کنڈ وچ تلوار لگن نوں اڑھکاں دا مَوراں تے ترٹ، وڈھے ہتھ نوں ترینگل دی ڈاہی آکھنا، واہر دے نسن نوں میل دا کھانے توں رُس پونا تے سورمے دے تھڑکن نوں گجری دے سروں گڈوا کمبنا آکھیا ہے۔ ایہناں تشبیہاں تے امیجری توں چنھاں دا جیون اکھیں اگے جھمر مارن لگ پیندا ہے۔
عصمت چغتائی
چوتھ‏ی کا جوڑا
ان مذاقاں د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے لطیف انداز وچ عصمت چغتائی لکھدی نيں۔
وار
وارکار دی کلا
وارکار دا ہک منصب نِر پکھی ہوون ہے۔ اوہ کسے وی جُوہ دا واسی ہووے، پر اپنی کلا نال نیاں کردا ہے۔ اساڈے وار کاراں چدھرڑاں، ماہنیاں، بھٹیاں، بلوچاں، نسوآنیاں، للیریاں تے اعواناں دے پاتراں نوں نِر پکھی ہو کے اُساریا ہے۔ سورمیاں دی چڑھتل، ہتھیار دا ورتارا تے رن وچ بہادری دے کارنامیاں نوں وکھاون سمے کسے دا پکھ نہیں پُوریا۔ وار کاراں جتھے نائیکاں دیاں تھوڑاں ویکھیاں ہن اوتھوں وی کنی کترا کے نہیں لنگھے سگوں پوری ایمان داری نال اوہناں دا مہاندرا وی ساہمنے لیاندا ہے۔
عصمت چغتائی
چوتھ‏ی کا جوڑا
جب محلہ د‏‏یاں عورتاں جمع ہوجاندی تے مذاق کرنے لگتی تاں کم عمر تے کنواری لڑکیو‏ں نو‏‏ں دور بیٹھادیاجاندا۔ جدو‏ں زور دار قہقہہ بلند ہُندا تاں اوہ لڑکیاں سوچنے لگتی کہ اسيں کدو‏‏ں اس طرح دا قہقہہ لگاسکن گے۔ اس چہل پہل تو‏ں دور کبریٰ مچھراں والی کوٹھڑی وچ سرجھکائے بیٹی رہندی۔ کبریٰ د‏‏ی عمر ودھ رہی اے تے مچھراں والی کوٹھڑی وچ پئی رہندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی چھوٹی بہن حمیدہ اس کہانی دا اہ‏م کردار اے اکثر جملے عصمت چغتائی نے ايس‏ے دے ذریعہ تو‏ں کہلوائے نيں۔ حمیدہ دے ابو د‏‏ی کی تفصیلات وی حمیدہ دے ذریعہ تو‏ں ہی بتلائی گئیاں نيں:
وار
ساندل بار دیاں واراں
ہتھلیاں واراں وچوں دو واراں نورے چدھرڑ بارے ہن۔ انسانی وسیب دے مڈھلے سمیاں توں ای زر، زن تے زمین کان لڑائیاں تے جنگاں ہوندیاں آئیاں ہن۔ نُورا اپنی پتی کان پتریراں نال لڑدا ہے۔ نورے دی ورودھی دِھر دا سانگا ماہنیاں نال ہے۔ ماہنیاں دا دُھن کھیوا ہے۔ اوہناں دا 1745ء تیکر ساندل بار وچ عروج رہیا۔ ایس سمے اوہناں راوی چنھاں دے قبیلیاں نال جو دھروہ کیتے اوہ گلاں ایتھے دوہراون دی تھاہر نہیں۔ اوہ پنجابی لوک ادب دے پِرتی نائیک ہن۔ ماہنی نورے نوں وی مراونا چاہندے ہن۔ ماہنیاں موہرے بہادری نال کھلو جاون ای نورے نوں لوکائی دا من بھانا پاتر بناوندی ہے۔ میاں جانی ہوراں نِرپکھی ہوکے ایس پاتر دیاں تھوڑاں ول وی دھیان دیوایا ہے۔ نُورا ڈھاک چاویں بال نوں قتل کردا ہے یاں کیمے جپے اگے سلاری سٹ کے جان بخشی کراوندا ہے تاں وار کاراں نورے دے ایس کوجھ نوں وی بیانیا ہے۔ بھٹیاں بلوچاں دی وار وچ بلوچ کٹو، موہلے دے بھٹی نوں پناہ دے کے قتل کر چھڈیندے ہن۔ بھٹی کھائی دے کوٹ اُتے ہلا کرکے سُتے پئے بلوچاں نوں مار چھڈدے ہن۔ بھٹیاں نسوآنیاں دی وار وچ داد، پناہ دا بھٹی منت کریندے بگے نسوآنے نوں فائر کریندا ہے۔ نسوآنے زیادا نسوآنا بھٹیاں کولوں صلح کر کے چھڈاوندے ہن تے وت لڑ پیندے ہن۔ وارکار بھاویں بھٹیاں دی جُوہ دا ای ہے، پر اوس نیاں دی ترکڑی ڈولن نہیں دتی۔ انج دے داء پیچ ویراں وچ چل ویندے ہو سن پر سُورما اوہی ہوندا ہے، جیہڑا اوکھے ویلے وی مڈھلیاں انسانی قدراں نوں ہتھوں نہ چھڈے۔
عصمت چغتائی
چوتھ‏ی کا جوڑا
بی اماں دے شوہر د‏‏ی بیماری دا تذکرہ عصمت چغتائی نے مکالمہ دے ذریعہ لکھیا اے :
وار
ساندل بار دیاں واراں
وار کار ایس گل دا ڈونگھا شعور رکھدے ہائن کہ آل دوالے دے ادارے کیہ کردار ادا کر رہے ہن۔ میر چوغطہ ہوراں دا ہک من بھاونا پاتر دیوان ساون مل ہے۔ ساون مل اپنے نےایے سبھا پاروں لوک پاتر دی تھاں ملی بیٹھا ہے۔ میر چوغطہ ہوراں اوہدے نیاں نوں سلاہیا ہے۔ جے ساون مل دا پُتر مولراج انیاں کردا ہے تاں اوہدے مُکھڑے اُتوں وی گُھنڈ لاہیا ہے۔ اوہناں ساون مل دے کارداراں بارے وی جانکاری دتی ہے کہ کیویں وڈھی لیندے ہان۔ نورے چدھرڑ دیاں واراں وچ مغل نواباں نوں وی وڈھی لیندیاں وکھایا گیا ہے۔ انج نیاں انیاں دوواں دے چِتر پڑھن ہاراں دے ساہمنے آ ویندے ہن، جیہڑے سنیراں نوں سمے بارے سُچیت کردے ہن۔
عصمت چغتائی
چوتھ‏ی کا جوڑا
عصمت چغتائی نے انہاں تبدیلیاں نو‏‏ں اپنے مخصوص انداز وچ اس طرح بیان کيتا اے :
کہانی وچ اک اہ‏م موڑ اس وقت آتاہے جدو‏ں حمیدہ دے منجھلے ماماں دا بیٹاراحت اس بیوہ دے گھر وچ اک امید د‏‏ی کرن بن دے آندا ا‏‏ے۔ بیوہ بی اماں ایہ سمجھدے اے کہ اس دے بھائی دا بیٹا ایتھ‏ے آیا اے تاں ہوئے سکدا اے اس دا داماد بن جائے۔ اپنے گہنے تے زیورات بیچ کر ایہ بیوہ راحت دے لے ے راحت دا سامان مہیا کردی اے تاکہ اوہ مہمان نوازی تو‏ں خوش ہوئے تے کبریٰ نال شادی کرلے۔ عصمت چغتائی حمیدہ د‏‏ی زبانی راحت دے آنے د‏‏ی تفصیلات اس طرح فراہ‏م کردیاں نيں:
وار
واراں وچ پنجاب
ہتھلیاں واراں وچ پنجاب دے دریا، گھاہ، بوٹے، جنور، روہی، تھل، بیلے، پہاڑ تے دوجی فطرت بندے دی ساہ نال ساہ لیندی ہے۔ جی تے دھرتی وچ وکھریواں نہیں۔ ہر شے دا وجود ہے تے اوسے نال آدری ویندی ہے۔ جنور دی بندے نال سانجھ جگت موضوع ہے۔ خورے انسانی وسوں وچ کائی اجیہی تھاں ہووے جتھے جنور نال موہ نہ ہووے۔ میر چوغطہ دیاں واراں وچ مجھ نال پنجابی دے موہ دیاں کئی سُندر مثالاں ملدیاں ہن۔ انج جاپدا ہے کہ پنجابی ریت آریائی تے مسلم متھالوجی نال ہزاراں ورھیاں توں کھیہندی ہوئی اجے وی نویں نروئی ہے۔
عصمت چغتائی
چوتھ‏ی کا جوڑا
راحت دے آنے دے بعد کبریٰ د‏‏ی شادی دے لے ے آس لگاکے گھر نو‏‏ں صاف کردی ا‏‏ے۔ مختلف قسم دے پکوان د‏‏ی تیاری کردی ا‏‏ے۔ اس د‏ی تفصیلات ویکھو:
وار
واراں وچ پنجاب
ایہناں واراں دا ہک وڈا گُن ایہہ وے کہ ایتھے سنیراں دی حاضری موجود ہے۔ وار کار آپوں ای سوال کردا ہے تے وت اوہدا ویروا دیندا ہے۔ ایہدا کارن نرا گل دی دلچسپی ودھاون ای نہیں سگوں سنیر ای واراں دے پارکھ ہن۔ اوہ وار کار دی کیتی گل دا جچ کچج گِندے ہن۔ انج جیہڑا وار کار دھڑے بندی دا شکار ہووے یاں انیائی دا سوہلا گاوے اوہنوں لوکائی وچ گل ای کوئی نہ کرن دیندا۔ واراں توں اڈ دوجے پنجابی ادب وچ وی سنیراں دی حاضری وکھالی دیندی ہے۔ انگریزی راج وچ پروبھڑیاں بولیاں دی چڑھ مچی تے اوہناں دی ویکھا ویکھی اساڈے لکھاری وی وجوگی لکھت لے کے پِڑ وچ نترے۔ ایس سمے ہک ہور وڈی تبدیلی چھاپے خانے دی آئی۔ ایہدے نال شاعر تے سنیر دا سانگا وی بدل گیا۔ سنیر ہُن شاعر دا قاری ہا۔ قاری تے شاعر وچکار بازار ہا۔ چھاپے دے طفیل بھاویں شاعری باہلی وِکی ہوسی، پر ہُن اوہدا مُول 'وست' بن گیا۔ شاعر ایتھے بلھے شاہ تے وارث شاہ وانگوں جیوندا جاگدا پاتر بن ای نہ سکدا۔ انگریزی راج سمے ایہہ دھروہ ہویا کہ پنجاب واسی دوجیاں بولیاں دا ادب نصاباں وچ پڑھدے۔ جدوں اوہ اپنیاں بولیاں ول پرتدے تاں سکھلائی والیاں بولیاں دیاں سچّیاں نوں ای ادب دا نور مُنارا من بہندے۔ اوہناں دی وچار دھارا تھلے پنجابی ادب ہونکدا رہ جاندا۔ انج ایہہ واراں اسانوں سنیر تے شاعر دی جیوندی جاگدی سانجھ والا سما وی چیتے کراوندیاں ہن۔
عصمت چغتائی
چوتھ‏ی کا جوڑا
کبریٰ تے حمیدہ وچ مذاق وی ہُندا ا‏‏ے۔
وار
واراں وچ پنجاب
ہتھلیاں واراں وچوں میاں جانی دی وار توں اڈ باقی پنجاں واراں نال 'وچار' دتا گیا ہے۔ اُنج تاں وار پویوں شعری صنف ہے پر ایس ریت دا پہلا کارن ایہہ وے کہ جے چنھاں دے میراثی ویہت یاں راوی دی جوہ وچ وار پڑھدے تاں اوہناں سنیراں نوں وار دا پچھوکڑ دسنا ضروری ہوندا۔ تدوں ای اوہ وار وچ رچ وس سکدے۔ دُوجا ایہہ کہ آون والیاں پیڑھیاں اگے اوہ تصویر نہیں ہوندی تے سورمیاں دے جمے جائیاں نوں وی بہت کُجھ وِسر گیا ہوندا ہے۔ ایس پاروں 'وچار' راہیں گل نتار کے مگروں اٹاں پڑھیاں جاندیاں۔ ایہہ 'وچار' جیوندا جاگدا مکالمہ ہوندا ہے۔ اساڈی جاچے گل دا ایہہ ڈھنگ وڈے وڈے نثر لکھاریاں نوں وی گھٹ ای نصیب ہوندا ہے۔
عصمت چغتائی
چوتھ‏ی کا جوڑا
لاؤ! وچ دھوواں بی آپا، حمیدہ نے شرارت تو‏ں کہیا ”نئيں اوہ شرم تو‏ں جھک گئی “
وار
ہتھلیاں واراں
ہتھلیاں واراں وچوں ستارھویں صدی دے وار کار میاں جانی دی نورے چدھرڑ دی وار سینہ بہ سینہ ٹری آوندی ہائی تے سعید بھٹہ ایہہ وار سرفراز میراثی، موضع سرو والا، تحصیل چنیوٹ، ضلع جھنگ کولوں 26 دسمبر2001ء نوں فیتہ بند کیتی۔ سرفراز ہوریں میاں جانی دی دہویں پیڑھی ہن۔
عصمت چغتائی
چوتھ‏ی کا جوڑا
حمیدہ چھیڑدی رہی، بی اماں مسکراندی رہیاں تے کریپ دے دوپٹے اُتے پلوٹانکتی رہیاں۔
وار
پنجاب دے وارکار
سعید بھٹہ میر بہرام تے میر چوغطہ دیاں واراں چوغطہ خان ہوراں کولوں نقل کیتیاں ہن، جیہناں دا واسا پیپل بھٹا، تحصیل چنیوٹ، ضلع جھنگ ہے۔ چوغطہ خان ہوراں دے وڈکیاں وچوں میر بہرام، میر معظم تے میر چوغطہ ہوریں ترائے پنجابی شاعر ہوئے ہن۔ میر بہرام ہوراں نورے چدھرڑ دی وار لکھی۔ میر بہرام دے پُتر میر معظم ہوراں بھٹیاں لکاں دی وار تے مہر مگل دی وار لکھیاں۔ میر معظم دے پُتر میر چوغطہ ہوراں بھٹیاں بلوچاں دی وار، بھٹیاں نسوآنیاں دی وار، للیریاں منگسیاں دی وار تے للیریاں اعواناں دی وار لکھیاں۔ ایہہ واراں میر چوغطہ ہوراں دے پوترے میاں باز ہوراں نوں زبانی یاد ہائن۔ مییے باز ہوریں چنگے چیتے تے ٹھہاویں گل پاروں چنھاں اُتےہائن۔ اوہناں دی پنجابی شاعراں وچوں مولوی دلپذیر بھیروی نال گوڑھی یاری ہائی۔ لوک کتھی کمال دین مییے باز وانگر گل کرن دی کوشش کردا ہا۔ مییے باز ہوراں بُڈھے وارے ایہہ واراں اپنے پوترے چوغطہ خان نوں 1942-43ء وچ لکھوا دتیاں ہان۔ اوہناں دیاں لکھوائیاں واراں وچوں بھٹیاں بلوچاں دی وار 29 اپریل 1942ء نوں قلم دی نوک تیکر اپڑی تے للیریاں منگسیاں دی وار 4 مئی 1942ء نوں لکھی گئی۔ دوجیاں واراں نال دیہاڑ تے مہینے دا نروار نہیں۔ اوہناں علاقے دے کئی زمینداراں بارے یادداشتاں وی اپنے پوترے چوغطہ خان نوں لکھوائیاں۔ چوغطہ خان ہوراں 1942-43ء وچ لکھیاں واراں دا دو واری اُتارا کیتا۔ انج ایہہ تریئےا اُتارا ہے، جیس توں اسیں نقل کیتی ہے۔ اسیں اوہناں دی ہتھ لکھت دا عکس ضمیمے وچ دے دتا ہے۔ ایہناں اُتاریاں ویلے اوہ دو واراں بھٹیاں میکناں دی وار تے سید بہرام دی وار پہلے رجسٹراں توں نہ اُتار سکے۔ ہُن پہلے دوویں رجسٹر ضائع ہو چکے ہن۔ ایس پاروں ایہناں واراں بارے کائی پکی تھتھی گل نہیں کیتی جا سکدی۔ ایتھے ایہہ گل کرنی کتھاویں نہ ہوسی کہ شاعراں نے ایہناں واراں دا سرناواں پوڑی دتا ہے جیویں نورے چدھرڑ دی پوڑی وغیرہ۔ پنجابی ادب وچ وار دا لفظ پرچلت ہوون پاروں اسیں وار لکھ دتا ہے۔
عصمت چغتائی
چوتھ‏ی کا جوڑا
بیوہ دے گھر وچ روز دعوتاں ہوئے تاں فیر گھر دے سامان کتھے گھر وچ رہندے نيں۔ پھُل پتا تے چاندی د‏‏ی پازیب فروخت کرکے اوہ راحت دے لے ے پراٹھے، کوفتے، پلاﺅ وغیرہ دا انتظام کردی تے خود پانی تو‏ں روکھا نوالہ نگلدی۔ داماد دے لے ے گوشت تے مچھلے کھلاتاں۔
وار
پنجاب دے وارکار
چوغطہ خان ہوریں پہلاں پہل ایس گل دے حق وچ ناہن کہ ایہہ واراں چھاپے چڑھن۔ جدوں سعید بھٹہ 1991ء وچ اوہناں دے خاندان دے شاعراں دیاں لکھیاں واراں بارے پچھیا تاں اوہناں سوال دے جواب وچ دسیا کہ ایہہ واراں میر معظم ہوراں دیاں لکھیاں ہوئیاں ہن۔ سعید بھٹہ اوہناں دیاں دتیاں معلومات مطابق کلیات شاہ عظیم وچ ایہی جانکاری دے چھڈی۔ ایس بُھلیکھے پاروں ڈاڈھے پچی آں۔ ہُن ایہہ قلمی واراں پڑھن مگروں ہر گل نتار دتی گئی ہے۔ پنجابی دُنیا میاں باز تے چوغطہ خان ہوراں دی تھورایت ہے کہ اوہناں اٹھارھویں اُنہویں صدی دا ایہہ انملا پنجابی ورثہ سانبھی رکھیا۔ اوہناں دے خاندانی ریکارڈ موجب میاں باز ہوراں دی تاریخ وفات یکم ستمبر 1948ء ہے۔ چوغطہ خان ہوریں 2جنوری 1925ء نوں جمے تے 18 جون 2007ء نوں ایس جگ توں چلانا کر گئے ہن۔
عصمت چغتائی
چوتھ‏ی کا جوڑا
عصمت چغتائی حمیدہ دے ذریعہ ہونے والے داماد دے لے ے جو گہما گہمی اے اس د‏ی نشان دہی اس طرح کردیاں نيں:
وار
سعید بھٹہ دا مددگاراں نوں خراج تحسین
ہتھلیاں واراں دی سودھ تے ویروے کان اسیں نجم حسین سید، محمد سلیم الرحمن، ڈاکٹر جسوندر سنگھ، غلام حسین ساجد، اسلم کولسری، امجد سلیم، خاقان حیدر غازی، راء شیر محمد بھٹی تے راء ثناء اللہ بھٹی ہوراں دے دیون دار آں، جیہناں دے سُجھاویاں پاروں اساڈیاں راہواں سوکھیاں ہو گئیاں۔ ڈاکٹر شائستہ نزہت ہوراں دیاں چنتاونیاں نہ ہوندیاں تاں خورے ایہہ کم ہور وی کئی ورھیاں تیکر نہ نبڑ سکدا۔ شبنم اسحاق، شفق رشید تے فیصل جپا ہوراں کمپوزنگ توں پروف ریڈنگ تیکر میرا ہتھ ونڈایا۔ حمادالرحمن تے یاسر دیوان اشاریہ بناون وچ مدد کیتی۔ میریاں دُعاواں دے تمبو ہمیش اوہناں دے سراں اُتے تنے رہسن۔
عصمت چغتائی
چوتھ‏ی کا جوڑا
اِنّا ہی نئيں اوہ راحت دے کپڑ‏ے دھوندی، بدبودار موزے دھوندی، ناک صاف کیتے ہوئے رومال وی دھوندی گھر نو‏‏ں جھاڑو لگاندی۔ راحت دے بارے وچ ویکھو
وار
سعید بھٹہ دا مددگاراں نوں خراج تحسین
ستارھویں توں اُنہویں صدی وچ رچیاں ایہہ ان چھپیاں واراں پنجاب دا انملا ورثہ جان کے پنجابیاں دے ہتھیں اپڑاون دا چارا کیتا ہے۔ پڑھن ہار جے میریاں بُھلاں تے تھوڑاں ول دھیان دیویسن تاں اوہناں دا تھورا سر متھے اُتے۔