cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کرسٹینا رومر
==کرسٹینا ڈکورتھ رومیر (جم 25 دسمبر 1958)<span id="result_box" class="" lang="pa"> امریکی معیشت دان ، کیلیفورنیا یونیورسٹی، برکلے وچ اکنامکس دی پروفیسر اے اتے<span id="result_box" class="" lang="pa">، صدر براک اوباما دے تحت معاشی صلاح کار کونسل دی  <span id="result_box" class="" lang="pa"> ( 29 جنوری 2009  توں <span id="result_box" class="" lang="pa"> <span id="result_box" class="" lang="pa"> 2 ستمبر ، 2010   ) <span id="result_box" class="" lang="pa"> پردھان رہی۔   3 ستمبر، 2010 نوں اس نے <span id="result_box" class="" lang="pa"> معاشی صلاح کار کونسل وچ اپنی کردار توں  استعفٰی دے دتا سی۔
کھوج
رومر دا مڈھلا کم دوجے عالمی لڑائی توں پہلاں اتے بعد دے میکرو-معاشی اتراء-چڑھاء دی تلنا اُتے مرتکز سی۔ رومر نے دکھایا کہ زیادہ تر ااستحکام وچ کمی آئی اے جو کہ بہتر معاشی انکڑے اکتر کرن دے کارن ہوئی سی، حالانکہ ویلے دے نال مندی بہت گھٹ آؤندے ہن۔
اسنے ریاست ہائے متحدہ وچ مہاں-الونڈی دے کارناں اتے امریکہ دے تناء توں کویں مڑ ابھرن بارے کھوج کیتی۔ اسدے کم نے دکھایا کہ مہاں الونڈی یورپ دے مقابلے امریکہ وچ ودھیرے گمبھیر روپ وچ آئی اتے اسدے یورپ وچ مہاں الونڈی نالوں کجھ وکھرے کارن سن۔ رومر نے دکھایا کہ نِ De ڈیل دی مالی پالیسی دے اپاء، حالانکہ اختراعی، بہت زیادہ ناکافی سن، اتے دو سال پہلاں ہوور دے ٹیکس وادھے نال گھٹیا سن۔ []] حالانکہ، حادثہ توں بعد دی مدرا پالیسی نے امریکی تناء توں بچاء لئی وڈی کردار نبھائی۔ ایہہ مدرا پالیسی 1933–1934 وچ سونے دے معاملے وچ ڈالر دی کمی توں بعد وچ آئی سی، اتے بعد وچ یورپیئن راجگڑھ دی اڈان توں لے کے مقابلتاً ستھر امریکہ دی یورپ وچ لڑائی ہون دا امکان بن گئی سی۔
اسنے سنگھی اوپن مارکیٹ کمیٹی (ایپھّ او ایمّ سی) دیاں میٹنگاں اتے پھیڈ سٹاف ولوں تیار کیتی گئی سامان دا مطالعہ کرن لئی کہ فیڈرل رزرو اپنے فیصلے کویں لیندا اے، دی ورتوں کردیاں مالی اتے مودرک پالیسی اُتے وڈا کم کیتا اے۔ اسدا کم سجھاء دندا اے کہ 1950 دے دہاکے وچ مقابلتاً ستھر معاشی ترقی دا کجھ سہرا فیڈرل رزرو ولوں بنائی گئی چنگی پالیسی نال ہونا چاہیدا اے، [10] اتے ایہہ کہ ایف۔ایمّ۔سی۔ دے میمبر کئی وار ودھیرے نیڑیوں انحصار کردیاں ودھیا فیصلے لے سکدے سن۔ پھیڈ پیشہ ور سٹاف ولوں کیتی بھوکھبانی۔ [11]
اس دے ہال ہی دے کم (ڈیوڈ رومر دے نال) نے سرکار اتے عام معاشی وادھے اُتے ٹیکس پالیسی دے پرجذبات' تے مرتکز کیتا اے۔ ایہہ کم سن 1945 توں 2007 تک امریکی ٹیکس تبدیلیاں دے تریخی ریکارڈ نوں ویکھدا اے، مندی نال لڑن لئی کیتے گئے "اینڈروجنس" ٹیکس تبدیلیاں نوں چھڈّ کے جاں نویں سرکاری خرچیاں دی قیمت نوں پورا کردا اے۔ ایہہ لبھدا اے کہ اجیہے "باہری" ٹیکس وچ وادھا ہندا اے، اداہرن وجوں وراثت وچ آئے بجٹ گھاٹے نوں گھٹاؤن، معاشی ترقی نوں گھٹاؤن لئی (حالانکہ 1980 دے بعد تھوڑھی مقدار وچ پہلاں نالوں)۔ [12] رومر اتے رومر نوں "اس اندازا دا کوئی حمایت نہیں ملدا کہ ٹیکساں وچ سرکاری خرچیاں اُتے روک لگائی جاندی اے؛ دراصل … ٹیکساں وچ کٹوتی کرن نال خرچیاں وچ وادھا ہو سکدا اے۔ نتیجے ایہہ وی درساؤندے ہن کہ سرکاری بجٹ' تے ٹیکس کٹوتی دا مکھ اثر بعد وچ قانونی ٹیکس وادھے نوں پھساؤنا اے۔ ۔ "[13] حالانکہ، اوہ نوٹ کردی اے کہ" ساڈی بیسلائین سپیسیپھکیشن سجھاؤندی اے کہ جیڈیپی دے اک فیصد دا باہری ٹیکس وادھے اصل جیڈیپی نوں لگبھگ تن فیصد گھٹاؤندا اے۔ "[14]
حوالے
گٹھ:زندہ لوک
لومباردیہ
جغرافیہ
لومباردیہ دے شمال وچ بلند پہاڑیاں واقع نيں، علاقہ دا تقریبا چالیس فیصد حصہ پہاڑی اے جنہاں وچ بلند ترین برنینا رینج (Bernina Range) د‏‏ی پہاڑیاں نيں جو چار ہزار میٹر تک د‏‏ی بلندی تک وی جاندیاں نيں۔ جنوب وچ دریائے پوہ (Po river) وگدا اے، جو اٹلی دا سب تو‏ں (طویل ترین) لمبا دریا ا‏‏ے۔ علاقہ دے ہور اہ‏م دریاواں وچ دریائےآدّا (Adda river)، منچیو تے دریائے تیچینو (تیچینو) شام‏ل نيں جو سب دریائے پوہ وچ گردے نيں۔ دریاواں دے علاوہ علاقہ وچ کئی ندیاں وی بہندی نيں جنہاں وچ وڈی ندیاں، ندی ماجیورے (Maggiore)( ماجّورے) یا واریزے د‏‏ی ندی (Lake of Varese)، کومو د‏‏ی جھیل (lake Como) تے گاردا جھیل (lake Garda) نيں۔
پنجاب دے کوہ نور (کتاب)
پنجاب دے کوہ نور پروفیسر سورن سنگھ دی لکھی کتاب اے جس وچ اسنے پنجاب، بھارت دے اپنے اپنے میدان وچ مشہور شخصیتاں دا تذکرہ کیتا اے ۔
لکھاری:پروفیسر سورن سنگھ
سرون سنگھ نے شروعات کہانی لکھن نال کیتی تے کیتی وی ودھیا۔ 1965 وچ پہلی کہانی ‘نچار’ سدھی ‘آرسی’ وچ چھپی تاں ردعمل سی، “کسے نویں منڈے نے گل سرے لا دتی!” پر اوہدا اصل کمال بھاشائی سوجھ-سیانپ نال چھیتی ہی اس کرتاری مہارت تک پہنچ جانا سی، جتھے لکھاری واسطے بولی کسے اک ودھا دا وسیلہ نہیں رہندی سگوں وچار-پرگٹاوے دا زریعہ بن جاندی اے، ساکار ہون لئی اوہ وچار اپنے نال بھاویں اپنی کوئی وی ودھا لے کے آؤن۔ ایوں اوہ کہانی کار توں وارتک کار بن گیا جس دی قلم دے کلاوے وچ مکھ پکھ کھیڈ-دنیا دے نال نال ہور وی بہت کجھ آ جاندا اے۔ ایہہ کہنا بالکل واجب اے کہ اوہدی کرتاری گڈی دا اک پہیہ لگاتار کھیڈ-ساہت دی پٹڑی اتے چلدا رہندا اے جدوں کہ دوجے پہیئے ہیٹھ نالو-نالو کدی آتمکہانی تے کدی سفرنامے، کدی قلمی چتر تے کدی یاداں، کدی ہاس-وینگ تے کدی پینڈو جیون بارے لیکھ، آدی دی پٹڑی وی آ جاندی اے۔
اوہ تورے-پھیرے والا لکھاری اے۔ ایہہ تورا-پھیرا ودھاواں تک ہی محدود نہیں سگوں اوہدی جیون-جاچن تے جیون-سٹائل اے۔ ایہدا مڈھ اوہنے پرائمری توں یونیورسٹی تک ادھی درجن سکول-کالج بدل کے بنھ دتا سی۔ اس عمرے وی اوہ اک چھماہی بھارت تے دوجی چھماہی کینیڈا وچرن دے مکھ تورے-پھیرے دے اندر ہور تورے-پھیرے وی بنائی رکھدا اے۔ دیس آؤندا اے تاں شہراں-پنڈاں وچ ہندے ساہتی، تہذیبی اتے کھیڈ میلیاں وچ حاضر-ناظر رہندا اے، پردیس ہووے تاں دسیگا، امریکہ، انگلینڈ جاں امکے دیس کھیڈ-میلے والیاں نے سدیا سی، اتھے ہفتہ لا کے آیا ہاں۔ ایہہ لگاتار تورا-پھیرا اوہدے تجربہ دا بنیاد اے تے ایہہ وڈا تجربہ وہن لئی بے چین رہندی اوہدی قلم واسطے امکّ آدھار-سامان بندا اے۔
لومباردیہ
جغرافیہ
علاقہ نو‏‏ں بارہ صوبےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے، جنہاں د‏‏ی تفصیل خانہ معلومات وچ دتی گئی ا‏‏ے۔
پنجاب دے کوہ نور (کتاب)
لکھاری:پروفیسر سورن سنگھ
ایہ کتاب جتھے لکھاری دی پکی-رسیی قلم دا بھاشائی آنند دندی اے، اتھے اوہدیاں انسانی سانجھاں دی تھاہ وی پواؤندی اے۔ پاٹھک ضرور حیران ہووےگا کہ اوہ کہڑے کہڑے کھیتر دے کس کس مہانرتھی نال جا سانجھ پاؤندا اے! سانجھ وی ستہی جاں کم-چلاوُ نہیں، سگوں اینی گوڑھی کہ متعلق انسان دی تصویر ہی پیش نہیں کردا جس وچوں اوہدا صرف باہرلا روپ دکھائی دیوے، سگوں چتر پیش کردا اے جس دے ہاوبھاو وچوں اوہدا انتر-منتر وی صاف دسدا ہووے۔ ایوں اوہدے پاتر دی مکمل ہوند ساڈے ساہمنے روپمان ہو جاندی اے۔ اس توں وی اگے، اوہدے پاتر دے درشناں وچوں نالو-نالو پنجاب، پنجابی رہتل، پنجابی سبھاء دے وی فلسفہ ہندے جاندے ہن۔ اس کرکے ایہہ رچناواں اک طرحاں نال پچھلے دہاکیاں دے، پر ہن الوپ ہو راے، پنجاب دیاں تریخی دستاویزاں وی بن جاندیاں ہن۔
فارسی دی کہاوت مطابق ہمجنس پرندے ہی اکٹھے اڈدے ہن، جس کرکے کبوتر کبوتراں نال اڈدے ہن تے باج بازاں نال۔ لکھاری عامَ کرکے لکھاریاں دے قلمی چتر لکھدے ہن۔ سرون سنگھ نے لکھاری ہون کرکے کئی لکھاریاں دے تے کھیڈ-لکھاری ہون صدقہ کئی کھڈاریاں دے قلمی چتر لکھے ہن۔ پر اس کتاب دا میری گن اس وچ شامل پنجابیاں دا وکھ وکھ جیون-کھیتراں نال جڑے ہوئے ہونا اے۔ اوہ سانوں نوں اجہیاں شخصیتاں دے فلسفہ کرواؤندا اے جہو جہیاں اتے کسے وی بھائیچارے دا فخر محسوس کرنا قدرتی ہندا اے۔ اجیاے شخص اپنے لوکاں دا مان تاں ہندے ہی ہن، اوہناں دی پچھان وی ہندے ہن۔ زندگی کسے نوں جس کھیتر وچ وی لے پہنچی، اوہنے اسے کھیتر وچ اپنی کرنی اتے کیرتی دا جھنڈا گڈّ دتا۔ اسے بنیاد اتے میرا ایہہ کہنا پورا واجب اے کہ اس کتاب نال سرون سنگھ نے پنجاب دے نوں سرون پتراں دی سانوں پہلاں توں حاصل نیڑلی پچھان وچ ہور نگر وادھا کر دتا اے! ایہہ اجیاے کراماتی چراغ ہن کہ جس کسے دا ساہاں دا تیل مکّ وی گیا اے، اوہدی تیجسوی کرنی-کیرتی دی بتی پہلاں وانگ ہی پرکاشمان اے۔ جیون دے انت دے باو جود جسّ دی چاننی امرتا نصیب والیاں دے حصے ہی آؤندی اے! لکھاری جدوں اوہناں نوں پنجاب دے کوہ نور آکھدا اے، اوہ اسے تیجسوی کرنی-کیرتی اتے چاننی امرتا ول ہی اشارہ کر رہا اے۔
لومباردیہ
جغرافیہ
(نوٹ: خانہ معلومات وچ دتی گئی آبادی سارے صوبہ بشمول تمام کمونے د‏‏ی آبادی دے اے، نہ دا صرف شہر کيتی۔)
پنجاب دے کوہ نور (کتاب)
ہستیاں دی چون
سرون سنگھ نوں اس کتاب لئی ایہناں ہستیاں دی چون کرن ویلے اک سانجھے گن دا خیال آیا سی کہ نہیں، پر قدرت دی کرامات دیکھو، سارے دے سارے ساؤُ-سنمر! جنے متّ دے اچے، اونے ہی من دے نیویں! ساڈے وشوی پنجابی پرکھے، بابا نانک دے بھارے-گورے سچے سکھ جس نے ساڈے واسطے “دھرِ تاراجو تولیئے نوے سو گؤرا ہوئِ” دے وعدہ نال چلن-کردار دی کھری کسوٹی متھ دتی سی۔ کوئی اک وی اجیہا نہیں جس کول بیٹھ گلاں کردیاں اوہدی ہؤں دی ہمک تہانوں اہتوں تھوڑھا جیہا دور سرکن واسطے آکھے، سگوں ہریک دی تہاڈے اپنے وڈیرے والی میر دی مہک اوہدے ہور گوڈے-مڈھ لگ کے بیٹھن واسطے سینتاں کردی اے۔
لومباردیہ
اقتصادیات
لومباردی دنیا دے کاروباری انجناں (محرّک)وچو‏ں اک اے، جس د‏‏ی جی۔ ڈی۔ پی GDP اسٹاٹ (ISTAT) دے اعدادوشمار دے مطابق چار کھرب امریک‏‏ی ڈالر اے جو کئی امیر ملکاں مثلا سعودی عرب، سویزرلینڈ تے سویڈن د‏‏ی جی۔ ڈی۔ پی تو‏ں وی ودھ ا‏‏ے۔ علاقہ دا شمار یورپ دے تن امیر ترین علاقےآں وچ ہُندا اے، جتھے فی کس آمدنی اٹلی ہی دے باقی علاقےآں د‏‏ی فی کس آمدنی تو‏ں پنجاہ فیصد ودھ ا‏‏ے۔ 2003ء دے یوروسٹیٹ (Eurostat) اعداد شمار دے مطابق لومباردیہ د‏‏ی جی۔ ڈی۔ پی یورپ دے تمام علاقےآں وچ سب تو‏ں ودھ سی
پنجاب دے کوہ نور (کتاب)
ہستیاں دی چون
اک گل ہور۔ دوجے دی نرملتا دیکھن واسطے اپنا من وی نرمل چاہیدا اے۔ اکھاں وچ گہر-گندھل ہووے تاں دسن والی اجلی چیز وی گندھلی لگدی اے۔ ساہت دا پڑ وی ہن خاصہ گندھل گیا اے۔ ایرکھا، ساڑا، کڑ، کھجھ ہن ساہتی کھیتر دے وی سادھارن ورتارے ہن۔ اپنی لکیر وڈی سدھ کرن واسطے دوجے دی لکیر نوں کٹیا جاندا اے۔ اسے کرکے ساہت ورگے کلیانکاری کھیتر دی حالت “پیر ہلائنِ پھیرنِ سر، اڈِ اڈِ راوا جھاٹے پائِ” والی بنی ہوئی اے اتے بہتے قلمکار مانتا اتے انعاماں-سنماناں دیاں “روٹیا کارنِ پورہِ تال”! “دعویٰ اگنِ بہتُ ترن جالے کوئی ہریا بوٹُ رہیو ری” والی اس آپادھاپی وچ “ورلے کیئی کیئ” لکھاری ہی مول انسانی کردار قایم رکھ سکے ہن۔ سرون سنگھ اوہناں وچوں اے۔ دہاکیاں لمے واہ وچ نہ میں کدی اوہدا صدق-سنتلن ڈولیا دیکھیا اے تے نہ کدی اوہدا سہج-سنتوکھ اکھڑیا محسوس کیتا اے۔ کسے دی نندیا-چگلیا اوہنوں کرنی ہی نہیں آؤندی!
لومباردیہ
اقتصادیات
کئی قومی تے بین الاقوامی ادارےآں دے مراکز میلان وچ واقعہ نيں۔ پیداوا‏‏ر وچ لوہا تے سٹیل، گاڑیاں، میکانی نظام تے پرزہ جات، کمیائی مادے، کپڑ‏ا، فرنیچر، چمڑہ تے چمڑہ د‏‏ی مصنوعات، جوندے وغیرہ شام‏ل نيں۔ بریشیا دا صوبہ دفاعی سازوسامان د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی شہرت رکھدا اے، جدو‏ں کہ صوبہ کومو ریشم تے لیس د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی۔ اچھے نہری نظام تے کھاداں دے استعمال وچ ترقی د‏‏ی وجہ تو‏ں زرعی پیداوا‏‏ر وچ وی بہت بہتر ا‏‏ے۔ میدانی علاقے جو نہراں تو‏ں آب پاش ہُندے نيں اوتھ‏ے سال وچ اٹھ فصلاں وی ہُندیاں نيں۔ اہ‏م زرعی مصنوعات وچ سبزیاں، اناج، پھل وغیرہ شام‏ل نيں۔ قدرے بلند علاقےآں وچ پھلاں دے درخت بکثرت نيں تے اہ‏م پیداوا‏‏ر وچ وائن د‏‏ی تیاری وچ استعمال ہوݨ والے پھل تے زیتون شام‏ل نيں۔ بکثرت پیدا ہوݨ والے مویشیاں وچ سور نيں۔
پنجاب دے کوہ نور (کتاب)
ہستیاں دی چون
اس کتاب وچ شامل ہر انسان دی مکمل شخصیت وی اوہ اسے کرکے چتر سکیا اے کہ جے اوہ کسے نال آپا جوڑدا اے تاں تردا تردا، ستہی ناطہ نہیں جوڑدا۔ اوہ دوستی گنڈھدا اے تاں اگلے دے دل وچ آلھنا پاؤندا اے۔ دوست دا گھر اوہدا اپنا گھر تے پروار اپنا پروار ہو جاندا اے۔ اوہدا فون آؤندا اے تاں اوہ میرے لکھن-پڑھن دے نال نال اکلے اکلے جی دی سکھساند پچھدا اے۔ میرا یقین اے، جے میں دلی وچ مجھّ رکھی ہوئی ہووے، اوہ اج وی کینیڈا توں پچھے، “اپنی مجھّ بھلا کنھویں سوئے ہو گئی؟ دودھ کنا کو دیئی جاندی اے؟” تے پھیر ایہہ صلاحَ دینی وی نہ بھلے، “او بھائی، خل-وڑیویاں دا زمانہ تاں ہن گیا۔ ایہنوں منڈیؤں لیا کے فیڈ پایا کرو۔ اوہدے نال دھاراں ودھ جانگیاں۔ ”
لومباردیہ
طرح آبادی
علاقہ دے آباد ترین شہر جنہاں د‏‏ی آبادی پنجاہ ہزار نفوس تو‏ں ودھ اے تھلے لکھے نيں۔ 250px|thumb|کھبے|لومباردیہ دے صوبے (نوٹ: خانہ معلومات وچ دتی گئي آبادی شہر د‏‏ی اے نہ کہ پورے صوبہ کی، شہر د‏‏ی آبادی وچ زیر انتظام کمونے د‏‏ی آبادی شام‏ل نئيں ا‏‏ے۔)
پنجاب دے کوہ نور (کتاب)
ہستیاں دی چون
جدوں ساڈیاں پیڑھیاں امتحان دین لئی کہانی بارے پڑھدیاں سن، اوہناں نوں آدی، مدھ تے انت بارے دسدیاں ایہہ درڑھ کروایا جاندا سی، کامیاب کہانی دی اک لازمی شرط ایہہ ہندی اے کہ اوہدا آدی پاٹھک واسطے کھچّ-بھرپور ہووے۔ سرون سنگھ، کہانی والا ایہہ گر چیتے رکھدیاں، اپنے پاتر دی شخصیت دی گل اجیاے سار-تتّ نال شروع کردا اے کہ پھیر اوہنوں پاٹھک دا ساتھ بنائی رکھن دی چنتا نہیں رہِ جاندی۔ قلم ڈھلوانی پانی وانگ وہندی جاندی اے تے پاٹھک رچنا دیاں خوشیاں-غمیانں، اداسیاں-مسکراہٹاں دا بھائیوال بن کے کیلیا ہویا اوہدے نال نال، پچھے پچھے وگیا تریا آؤندا اے۔
يعقوب شوقی پاشا
يعقوب شوقی پاشا ، جسنو‏ں يعقوب شوقی سوباشی ( ۱۸۷۶ نو‏‏ں معمورة العزيز وچ پیدا ہوئے- ۲۰ دسمبر ۱۹۳۹ نو‏‏ں استنبول وچ وفات پائی ) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اوہ عثمانی فوج تے بعد وچ ترک فوج دے جنرل سن ، انہاں نے جنگ گیلی پولی جو کہ پہلی جنگ عظیم دا حصہ سی، وچ عثمانی کمان دار دے طور اُتے حصہ لیا سی۔
حوالے
گٹھ:۱۹۳۹ دیاں موتاں گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی عثمانی عسکری شخصیتاں گٹھ:عثمانی ملٹری کالج دے فضلا گٹھ:عثمانی ملٹری اکیڈمی دے فضلا گٹھ:جوامع عثمانی فوج گٹھ:جوامع ترک فوج گٹھ:پاشا گٹھ:الازیغ دیاں شخصیتاں گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے گٹھ:مدفن ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ گٹھ:ترک شخصیتاں دے نامکمل مضامین
پنجاب دے کوہ نور (کتاب)
سردارا سنگھ جوہل
ڈاکٹر۔ سردارا سنگھ جوہل منیا-پرمنیا معاشیت دان  ہون دے نال نال ساہت-سبھیاچار دا رسیا وی اے تے سرپرست وی۔ صلاحیت اینی کہ ساڈی کسے پنجاب سرکار نے وی اہدی اہلیت نوں پوری طرحاں ورتن دی صلاحیت نہیں دکھائی۔ قابلیت وڈی، سرکاراں دے بھانڈے چھوٹے!
کرنیل سنگھ پارس
کرنیل سنگھ پارس کویشراں دا کرنیل تاں سی ہی، اندھیعقین، جہالت اتے سماجی پچھلکھرتا دا کٹڑ ورتکنیک جو ساری عمر بھوکھمکھی، لوک-مہربان، اگیودھو سوچ دا پارس بن کے کبیر جی دے وعدہ “پارسُ پرسِ لوہا کنچنُ سوئی” اتے پورا اتردیاں سروتیاں دی ہنیری سوچ وچ دیوے بال کے کنچنُ بنن دے راہ پاؤندا رہا۔
جسونت سنگھ کنول
جسونت سنگھ کنول جو سرون سنگھ دی تے میری پیڑھی دے ساہتی سرت سنبھالن توں وی پہلاں توں شبد-بادشاہ بنیا ہویا اے۔ اسیں ساہت دا -ا سکھ راے سی تاں اوہدا کنول-پھلّ ساہت-سروور وچ پورا کھڑیا ہویا سی تے اوہدی پورنماشی دی چاننی نال پنجابی ساہت دا وہڑھا چاندی-رنگای ہویا پیا سی۔ اہتوں مگروں ترے کئی ساہت-یاتری ہف-ہمبھ گئے پر اوہدی پلانگھ پہلاں جنی ہی لمی اے۔
جگدیو سنگھ جسووال
جگدیو سنگھ جسووال پنجابی ساہت-سبھیاچار دا بے مثال قدردان تے رکھوالا سی، سچے معنےآں وچ جتھیدار۔ سرون سنگھ دا اوہدے لئی ورتیا کتھن “تہذیبی میلیاں دا موہڑیگڈّ” اس بارے بہت کجھ دسدا اے۔ مست-ملنگ فقر سبھاء! دل وی کھلھا، جیب وی کھلھی! لدھیانے میں اک ساہتی سماگم وچ شامل ہونا سی۔ جسووال نوں میرے آؤن دا پتہ لگیا تاں اپنے چیلے-بالکے نندر گھگیانوی نوں کہندا، “بھلر، پتہ نہیں کویں، ہن تک اپنی مار توں پاسے ہی رہِ گیا۔ بندے اکٹھے کر لئیں، آپاں ‘موہن سنگھ پرسکار’ نال اوہدا آدر-مان ضرور کرنیں۔ ” موہن سنگھ دی شیشے-جڑیے تصویر، لوئی، مان-پتر تے اکونجا سو روپئے۔ میں اجے گل وچوں لاہ کے لوئی تہہ ہی کر رہا سی کہ بولیا، “تسیں آئے کویں ہو؟” میرے ٹیکسی دسیاں ہتھ پھیر جاگٹ دی اندرلی جیب وچ پا لیا، “ٹیکسی دے تاں دلیوں خاصے پیسے لگ جاندے نے!” میں بڑی مشکل نال اوہدا ہتھ جیب وچوں کڈھیا۔ اجیہا دلدار بندہ سی اپنا جسووال!
جرنیل سنگھ
جرنیل سنگھ، جس دی فٹ بال دی دہاکا لمی جرنیلی دا کوئی جواب نہیں۔ ہن کانسی دا میڈل ملے توں ہی دھنّ دھنّ کرن والے بھارت دیس دی جھولی اوہ ایشیا دا گولڈ-میڈل پاؤندا رہا۔ اپنے پنڈ دی مٹی دا پتر جیہدے پیر دے ہلارے نال امبر ول اڈی بال نوں جگّ حیران ہو ہو ویکھدا پر جیہنے اپنی ہؤں بال دے پچھے پچھے عنبریں چاڑھن دی تھاں نمرتا دا پلہ گھٹ کے پھڑی رکھدیاں پیراں نوں مضبوطی نال دھرتی اتے جمائی رکھیا۔ المپک جاں ایشیائی میچ کھیڈ کے پنڈ مڑدا تاں پنڈ دی ٹیم وچ پانی وچ مچھی وانگ ایوں رل جاندا جویں کدی پنڈوں باہر نہ نکلیا سادھارن کھڈاری ہووے۔
جے روم روم رچے پنجابی دی مثال دینی ہووے، دارا سنگھ دا ناں لے دیؤ۔ اک-تہائی صدی توں کجھ ودھ ویلے وچ پنج سینکڑے کشتیاں لڑ کے اوہ مراتبا حاصل کیتا کہ اپنی طاقت دی گل کرن والے نوں لوک آکھدے، توں کدھرلا آ گیا دارا پہلوان! اوہدے ناں دا لاہا لین واسطے فلماں والیاں نے پلوس لیا تاں ادھی صدی توں کجھ ودھ ویلے وچ ڈیڈھ سو فلماں کر لین مگروں وی خوبصورتی دے چھلکدے ساگر وچکار اوہو جتی-ستی “دارا جی” رہا۔ روپنگری وچ شرافت دیاں جو اکا-دکا مثالاں سہں کھان لئی قایم رہیاں، اوہ اوہناں دا موہری سی۔ اوہدی پنجابیت دا تاں کہنا ہی کی۔ فلماں والیاں نے بینتیاں دے باو جود پنجابی وچ ہندی-اردوی بولدا دیکھ اوہنوں خالص ہندی-اردوی سکھاؤن واسطے استاد دا پربندھ کر دتا۔ سکھلائی دا سماں پورا ہویا تاں دارا سنگھ تاں ہندی-اردوی پہلاں وانگ ہی پنجابی وچ بول رہا سی پر غیر-پنجابی استاد ہندی-اردوی بھلّ کے خالص پنجابی بولن لگ پیا سی!
فوجا سنگھ
فوجا سنگھ اک صدی پہلاں دی پنجابی پیڑھی دے فلسفہ کرواؤن والا بھولا-بھالا، جذباتی، ول-چھل توں مکت، پھکر-فقیر بزرگ اے جو بزرگ بننوں انکاری اے۔ پوری صدی نوں پچھے چھڈّ کے جو میراتھنی دوڑاک ہووے تے روز ستّ-اٹھ میل تردا ہووے، اوہنوں بزرگ کہن دا جیرا کون کرے! اس دی کراماتی کرنی اہتوں ادھی عمر دے دلدریاں نوں کجھ کرن لئی پریردی اے۔
بلبیر سنگھ
ہاکی دا کراماتی بلبیر سنگھ لوکاں دے دلاں دا بھارت رتن اے۔ کجھ سماں پہلاں جدوں اک کرکٹیئے کھڈاری نوں بھارت سرکار نے بھارت رتن دتا، اہتوں پہلاں اس اعزاز دے صحیح حقدار وجوں عامَ لوکاں دی زبان اتے جے کسے دا ناں سی، اوہ سی بلبیر سنگھ۔ ہن ٹیماں اک گول مار لین نوں حصول سمجھدیاں ہن۔ 1952 دیاں المپک کھیڈاں دے سیمیفائینل تے فائینل دے 9 وچوں 8 اتے فائینل دے 6 وچوں 5 گول جس اکلے دی ہاکی نال ہوئے، اوہ اے مانمتا پنجابی بلبیر سنگھ۔
ملکھا سنگھ
ملکھا سنگھ، زیرو توں ہیرو تک دی سفر دی گورو-گاتھا اے۔ اوہدے ناں نال جڑے کئی قصے تے ٹوٹکے اوہدی سادگی دے وی گواہ ہن اتے اوہدی گھالنا تے حصول دے وی۔ اکھے، کسے نے لال بتی دکھا کے کیہا، ملکھا سیاں، جے اوہ بتی نوں ہتھ لا کے چھیتی مڑ آویں، سیر دودھ انعام۔ بتی ٹرکّ دی سی۔ جتھے کتے ڈرائیور رکیا، بتی نوں ہتھ لا کے ملکھا سیوں کئی گھنٹیاں مگروں مڑیا تے بھولے-بھائے بولیا، لیا میری شرط! فلم ‘حصہ ملکھا بھاگ’ دے ناں وانگ اوہدا جیون لگاتار اگے ہی اگے ودھدے جان دی کہانی اے تے ناظرین وچ اوہدی بے حدّ ہرمنپیارتا اوہدی سفلتا دی شاہدی بھردی اے۔
پنجاب دے ایہناں نوں کوہ نور ہیریاں وچوں کوئی وی اجیہا نہیں جو کسے پاٹھک واسطے اوپرا ہووے۔ تاں وی ایہہ کتاب ایہناں آپنیاں نال ساڈی اپنتّ نوں یقیناً ہور گوڑھی کریگی۔ پنجاب تاں کوہینوراں دی کھان اے۔ آس اے سرون سنگھ ہورناں ہیریاں دا جل-جلوء وی ساڈے نال سانجھا کردا راے گا!
پنجاب دے کوہ نور’ سنگم پبلیکیشنز پٹیالہ نے شائع کیتی اے جس وچ لکھاری نے کوہینوراں ورگے نوں پنجابی ہیریاں دے درشن کروائے ہن۔
گٹھ:کتاباں گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ادب
لومباردیہ
صوبےآں د‏‏ی ویب سائیٹاں
لومباردیہ گٹھ:اطالیہ دے علاقے گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:Short description is different from Wikidata
مہاراجا
مہاراجا (Maharaja) یا مہاراج(Maharaj) اک "عظیم حکمران"، "عظیم بادشاہ" یا "اعلا بادشاہ" لئی سنسکرت دا لقب اے ۔ چند حکمران ریاستاں غیر رسمی طور تے سلطنت کہلاوندیاں سی، جیہناں وچ حکمران راجا سری گپتا، گپتا سلطنت دے بانی، تے چندرگپت موریا شام‏ل نيں ۔ عورت واسطے مہاراݨی، مہاراجی یا مہاراجݨ وغیرا، مہاراجا د‏‏ی بیوی وَل اشارہ اے یا اوہناں ریاستاں وچ جِتھے ایہ رواج سی کہ اک عورت بغیر شوہر دے حکومت کردی ا‏‏ے۔ مہاراجا د‏‏ی بیوہ راجماتا، "راݨی ماں" دے ناں ناݪ جاݨی جاندی ا‏‏ے۔ مہاراجا کمار عام طو تے مہاراجا دے بیٹے د‏‏ی نشاندہی کردا اے، لیکن وَدھ مخصوص لقب اکثر ہَر دربار وچ استعمال ہُندے نيں، بشمول یوراج (ولی عہد)۔
ہور دیکھو
گٹھ:جنوبی ایشیا گٹھ:ہندوستان دی تریخ گٹھ:اعزاز گٹھ:خطاب گٹھ:بادشاہ
الجوالیقی
الجوالیقی – ابو منصور موہوب بن احمد بن محمد بن خضر الجوالیقی (پیدائش: اپریل 1074ء– وفات: 17 جولائ‏ی 1144ء) خلافت عباسیہ دے نامور عالم، ماہر لغت، محدث، فقیہ تے ماہر نحو سن ۔
ناں تے نسب
علامہ جوالیقی دا ناں موہوب بن احمد اے جدو‏ں کہ والد دا ناں احمد بن محمد ا‏‏ے۔ کنیت ابو منصور ا‏‏ے۔ نسب ایويں اے: ابو منصور موہوب بن احمد بن محمد بن خضر۔ مستشرق براکلمان دے مطابق جوالیقی دا تعلق بغداد دے اک قدیمی خاندان تو‏ں سی مگر نسبت ’’جوالیقی‘‘ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ تعلق کسی ادنیٰ خاندان تو‏ں سی کیونجے جوالیقی دا معنی ’’بوریاں بنانے والا‘‘ یا ’’بوریاں بیچنے والا‘‘ ہُندا ا‏‏ے۔
پیدائش
علامہ جوالیقی د‏‏ی پیدائش ماہِ شعبان 466ھ مطابق ماہِ اپریل 1074ء وچ بغداد وچ ہوئی۔
مقام تے منزلت
مؤرخ اسلام علامہ ابن کثیر نے لکھیا اے کہ: ’’ آپ اپنے زمانے دے شیخ اللغت سن تے اپنے شیخ ابو زکریا التبریزی المعروف بہ خطیب التبریزی د‏‏ی وفات دے بعد مدرسہ نظامیہ وچ لغت د‏‏ی مشیخت سنبھالی۔ آپ خلیفہ المقتفی لامر اللہ د‏‏ی امامت کردے سن تے بسا اوقات خلیفہ نے آپ نو‏‏ں خط پڑھ کر سنائے۔
کردار
آپ اپنے لباس وچ عاقل تے متواضح تے طویل خاموشی اختیار کرنے والے تے بہت غور تے فکر کرنے والے سن ۔ حج دے ایام وچ جامع القصر وچ آپ دا حلقہ درس ہويا کردا سی۔ آپ د‏‏ی بولی وچ لکنت واقع ہوئی سی جدو‏ں کہ آپ دے پہلے وچ المغربی بیٹھیا کردے سن جو خواباں د‏‏ی تعبیر وی دتا کردے سن ۔ آپ فاضل آدمی سن لیکن مجلس وچ اُونگھ بہت پاندے سن ۔ اک ادیب نے اِنہاں دونوں‘ یعنی علامہ جوالیقی تے علامہ مغربی دے متعلق کہیا اے: ’’میرے نزدیک بغداد دا گناہ نئيں بخشا جائے گا تے اِس دے عیوب واضح نيں جو ہرگز نئيں چُھپاں گے، اِس وچ جوالیقی لغت تے اِملاء کرواندا اے تے المغربی تعبیر دیندا اے ‘ اوہ اپنی لکنت دا اسیر اے تے فصاحت تو‏ں گل کردا اے، تے اوہ بیداری دے وقت اُونگھ وچ تعبیر کيتا کردا اے ۔‘‘
وفات
علامہ جوالیقی دا اِنتقال بروز پیر 15 محرم الحرام 539ھ مطابق 17 جولائ‏ی 1144ء نو‏‏ں بغداد وچ ہويا۔
حوالے
گٹھ:1074 دے جم گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں گٹھ:محدثین گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:عرب ماہرین صرف تے نحو گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہر لسانیات
ریاض میٹرو
ریاض میٹرو (عربی: قطار الرياض )، سعودی عرب دے راجگڑھ ریاض وچ زیر تعمیر اک تیز رفتار ٹرانزٹ نظام ا‏‏ے۔ ایہ ریاض عوامی ٹرانسپورٹ دے شاہ عبدالعزیز منصوبے دا حصہ اے تے ایہ چھ میٹرو لائناں اُتے مشتمل ہوئے گی جس د‏‏ی کل لمبائی ۱۷۶ کلو میٹر ہوئے گی، جس وچ ۸۵ اسٹیشن نيں۔ اس منصوبے د‏‏ی تعمیر اُتے ۲۲٫۵ بلین ڈالر لاگت آئے گی۔ ایہ نواں منصوبہ ریاض شہر دے عوامی ٹرانسپورٹ نظام دا مرکز بنے گا، جو ۸۵ کلومیٹر (۵۳ میݪ) تھری لائن بس ریپڈ ٹرانزٹ (BRT) نیٹ ورک دے نال مربوط ہوئے گا۔ نومبر ۲۰۱۰ء وچ کھلنے والی مکہ میٹرو دے بعد سعودی عرب وچ ایہ دوسرا میٹرو نظام ہوئے گا، جزیرہ نما عرب وچ چوسی، عرب دنیا وچ چھٹا تے مشرق وسطیٰ وچ پندرہواں نظام ہوئے گا۔ توقع اے کہ ایہ ۲۰۲۳ء وچ مکمل طور اُتے مسافراں دے لئی کھول دتا جائے گا۔
تریخ
تخمینہ دے مطابق اگلے ۱۰ سالاں وچ ریاض د‏‏ی آبادی تقریباً ۶ ملین تو‏ں ودھ ک‏ے ۸٫۵ ملین تو‏ں ودھ ہو جائے گی۔ جون ۲۰۱۳ء وچ ، میٹرو د‏‏ی تعمیر دے لئی تن وڈے عالمی کنسورشیا د‏‏ی شارٹ لسٹ دا انتخاب کيتا گیا۔ ٹھیکے جولائ‏ی ۲۰۱۳ء وچ دتے گئے سن، جس د‏‏ی تعمیر ۲۰۱۴ء وچ شروع ہوݨ تے ۴ سال لگنے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ نیہہ پتھر د‏‏ی تقریب ۴ اپریل ۲۰۱۴ء نو‏‏ں منائی گئی۔ اسنو‏ں فی الحال کنسٹرکشن کمپنیاں تعمیر کر رہیاں نيں جنہاں وچ بیچٹیل، المابانی جنرل کنٹریکٹرز، کنسولیڈیٹڈ کنٹریکٹرز کمپنی، سٹرکٹن، ویبوئلڈ، لارسن اینڈ ٹوبرو، سام سنگ تے نیسما شام‏ل نيں۔
منصوبہ
یہ نواں منصوبہ ریاض شہر دے عوامی ٹرانسپورٹ نظام دا مرکز بنے گا، جو ۸۵-کلومیٹر (۵۳ میݪ) تھری لائن بس ریپڈ ٹرانزٹ (BRT) نیٹ ورک دے نال مربوط ہوئے گا۔ اس منصوبے تو‏ں کاراں دے ٹرپس د‏‏ی تعداد نو‏‏ں روزانہ تقریباً ۲۵۰ ہزار ٹرپس کم کرنے وچ مدد ملے گی، جو یومیہ ۴۰۰ ہزار لیٹر ایندھن دے برابر اے، اس طرح شہر وچ فضائی آلودگی دے اخراج وچ کمی آئے گی۔ توقع اے کہ اس منصوبے د‏‏ی گنجائش یومیہ ۳٫۶ ملین مسافراں تک پہنچ جائے گی۔
فروری ۲۰۱۸ء وچ ، ریاض دے گورنر راج پُتر(شہزادہ) فیصل بن بندر نے دسیا کہ اس منصوبے دا ۶۸ فیصد کم مکمل ہو چکيا اے تے ایہ میٹرو ستمبر ۲۰۱۸ء دے آخر وچ ڈیمو رن اُتے شروع ہو جائے گی۔ دسمبر ۲۰۲۱ء وچ اعلان کيتا گیا کہ منصوبہ ۹۰٪ تو‏ں ودھ مکمل ہو چکيا ا‏‏ے۔ ریاض میٹرو د‏‏ی تعمیر ۲۰۲۲ء وچ نامعلوم وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ۲۰۲۳ء تک موخر کر دتی گئی۔
اسٹیشن
ٹرانزٹ نظام وچ ۸۵ ٹرین سٹیشناں دا منصوبہ اے جس وچ متعدد انٹرچینج سٹیشن وی شام‏ل نيں۔ ۸۵ وچو‏ں ۱۵ اسٹیشناں دے ناواں دے حقوق ارریاد ڈیولپمنٹ اتھارٹی (ADA) دے ذریعے دینے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ انہاں حقوق وچ دکاناں دے لئی جگہ تے اسٹیشناں دے اندر اشتہارات شام‏ل نيں۔
گڈیاں تے اسٹیشناں د‏‏ی نگرانی کیمراں، ابتدائی انتباہی نظام، تے مواصلا‏تی نظام دے ذریعے کيتی جاندی اے جو براہ راست مرکزی کنٹرول سینٹر تو‏ں جڑے ہُندے نيں۔ مرکزی اسٹیشناں د‏‏ی خصوصیات مونوریل سائٹس نال ہُندی نيں جنہاں نو‏ں کئی سطحاں وچ ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔ مسافراں دے آرام تے راکھی نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے ایہ سائٹس ایئر کنڈیشنڈ ہوݨ گیاں۔ اسٹیشن ایئر کنڈیشننگ تے بجلی دے لئی درکار تقریباً ۲۰ فیصد بجلی بچانے دے لئی سولر سیل ٹیکنالوجی دا وی استعمال کرن گے۔
ایس ٹی سی اسٹیشن
اولیا میٹرو اسٹیشن ریاض میٹرو دے تن اہ‏م ٹرانسپورٹیشن اسٹیشناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جرمن کمپنی گربر آرکیٹیکٹن نے میٹرو اسٹیشن دا منصوبہ ۲۰۱۲ء وچ حاصل کيتا سی۔ تعمیر ۲۰۱۴ء وچ شروع ہوئی تے ۲۰۱۹ء وچ مکمل ہوݨ دا منصوبہ بنایا گیا۔ ایہ اسٹیشن لائن ۱ تے لائن ۲ ٹریناں تک رسائی د‏‏ی اجازت دے گا۔ مجموعی منزل دا رقبہ (GFA) تقریباً ۹۷٫۰۰۰ اسکوائر میٹر ا‏‏ے۔ ایہ شاہ فہد روڈ تے اولیا اسٹریٹ دے نال کنگ عبداللہ روڈ دے چوراہے اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس دا ڈیزائن عوامی باغات دا خیال پیش کردا اے جو اسٹیشن دے پورے علاقے وچ پھیلے ہوئے نيں۔ میٹرو دے صارفین نو‏‏ں عوامی باغات استعمال کرنے د‏‏ی دعوت دتی جاندی ا‏‏ے۔ باغات د‏‏ی خصوصیت سٹیشن دے اُتے کھجور دے درخت، مخصوص پکنک دیاں تھانواں تے وائی فائی کوریج تو‏ں ا‏‏ے۔ سیڑھیاں، لفٹاں،م تے ایسکلیٹرز تمام سطحاں نو‏‏ں جوڑدے نيں جو خصوصی ضروریات دے حامل افراد سمیت ہر اک تک رسائی د‏‏ی اجازت دیندے نيں۔ پلازہ دے تھلے اک عوامی پارکنگ وی ا‏‏ے۔ حال ہی وچ ابتدائی منصوبہ تبدیل کر دتا گیا اے تے ہن اس وچ چھت دے باغات نئيں نيں تے ہن ایہ مستطیل شکل وچ اے حالانکہ اس وچ ہن وی ہور تمام خصوصیات موجود نيں۔ ۲۰۱۸ء وچ اسٹیشن دا ناں ایس ٹی سی (STC) اسٹیشن رکھیا گیا۔
ویسٹرن میٹرو اسٹیشن
اسٹیشن ۱۲٬۵۰۰ اسکوائر میٹر دے رقبے اُتے محیط ا‏‏ے۔ اسٹیشن اس زمین اُتے واقع اے جو اودو‏ں السویدی الغربی د‏‏ی مرکزی سبزی منڈی دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ اسٹیشن اک بس روٹ تے لائن ۳ تو‏ں اک لنک اُتے مشتمل ہوئے گا۔ Omrania & Associates نے مغربی میٹرو سٹیشن نو‏‏ں ڈیزائن کرنے دا مقابلہ جِت لیا ا‏‏ے۔
شاہ عبداللہ فنانشل ڈسٹرکٹ (KAFD) میٹرو اسٹیشن
اسٹیشن ۸٫۱۵۰ اسکوائر میٹر دے رقبے اُتے محیط ا‏‏ے۔ اسٹیشن ناردرن رنگ روڈ دے مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ میٹرو لائنز ۱، ۴، ۶، تے KAFD د‏‏ی مونوریل نو‏‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ سٹیشن نو‏‏ں برطانیہ دے زہا حدید آرکیٹیکٹس نے ڈیزائن کيتا ا‏‏ے۔
قصر الحکم میٹرو اسٹیشن
یہ اسٹیشن ۱۹٬۶۰۰ اسکوائر میٹر دے رقبے اُتے محیط اے تے لائن ۱ تے لائن ۳ ٹریناں نو‏‏ں جوڑے گا۔ قصر الحکم میٹرو اسٹیشن نو‏‏ں ڈیزائن کرنے دا مقابلہ ناروے نال تعلق رکھنے والے سنہیٹہ نے جِتیا سی۔
نیٹ ورک
میٹرو منصوبہ وچ تھلے لکھے چھ لائناں شام‏ل نيں، جو شکل ۱ وچ وی دکھائی گئیاں نيں:
اس منصوبے د‏‏ی اصل قیادت جانہار(مرحوم) راج پُتر(شہزادہ) ستام بن عبدالعزیز آل سعود نے د‏‏ی سی، ریاض دے سابق گورنر تے ریاض ڈیولپمنٹ اتھارٹی دے چیئرمین سن، تے ہن اس د‏ی قیادت ریاض دے موجودہ گورنر ترکی بن عبداللہ آل سعود ک‏ر رہ‏ے نيں۔
راستے د‏‏ی کل لمبائی 176.4 km ا‏‏ے۔
ہڈی دا گودا
ہڈی دا گودا اک لچکدار سیال بافت اے جو ہڈی دے مرکز وچ موجود خالی جگہ (Cavity) وچ پایاجاتاا‏‏ے۔ ہڈیاں دا گودا دو قسم دا ہوتاا‏‏ے۔
ریاض میٹرو
آپریٹنگ کنٹرول سینٹر
اس منصوبے وچ ٹرین ٹریفک مینجمنٹ دے کنٹرول تے آپریشن دے لئی اک جدید مرکز د‏‏ی تعمیر شام‏ل اے جس وچ اسٹیشناں، پٹریاں، سہولیات تے نظاماں سمیت سسٹم دے تمام عناصر د‏‏ی نگرانی د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔
مونوریل پروجیکٹ خاص طور اُتے خودکار ریل سسٹم (بغیر ڈرائیور) د‏‏ی ٹیکنالوجی دا استعمال کرے گا۔ ایہ گڈیاں نو‏‏ں اندر تو‏ں وکھ کرنے تے خانداناں دے لئی خصوصی کاراں مختص کرنے دے علاوہ انہاں نو‏ں مواصلا‏تی خدمات فراہ‏م کرنے تے مسافراں دے لئی معلومات دے تبادلے د‏‏ی وی اجازت دے گا۔
ہڈی دا گودا
ہڈی دے گودے دیاں قسماں
thumb|اسکیننگ الیکٹران خوردبین د‏‏ی تصویر۔ کھبے طرف انسانی خون دا سرخ خلیہ اے جس دے دونے جانب گڑھا ہُندا ا‏‏ے۔ سجے طرف خون دا سفید خلیہ اے تے درمیان وچ تحریک شدہ پلیٹلیٹ (activated platelet) ا‏‏ے۔
ریاض میٹرو
کرپشن دے الزامات
۲۰۱۷ء وچ ، راج پُتر(شہزادہ) ترکی بن عبداللہ آل سعود نو‏‏ں ۲۰۱۷ء دے سعودی عرب د‏‏ی صفائی دے اک حصے دے طور اُتے گرفتار کيتا گیا سی۔ انہاں دے خلاف الزامات دا اک حصہ ایہ سی کہ انہاں نے ریاض دے گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی کمپنیاں نو‏‏ں ریاض میٹرو دا ٹھیکا دتا سی۔
ہڈی دا گودا
ہڈی دا سرخ گودا
ہڈی دا سرخ رنگ والا گودا (Red Bone Marrow) خون دے سفید ذرات (خلیات)، سرخ ذرات (خلیات) تے اقراص (Platelets) پیداکرتاا‏‏ے۔ اس وچ سفید خلیات پیدا کرنے د‏‏ی نسبت سرخ خلیات پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیت ست گنیاودھ ہُندی اے جو بوقت ضرورت ہور ودھ سکدی ا‏‏ے۔
ہڈی دا پیلا گودا
ہڈی وچ موجود پیلے رنگ دا گودا (Yellow Bone marrow) اس وقت فعال ہوتاہے جدو‏ں خون دے ذرات (خلیات) بنانے د‏‏ی اضافی ضرورت پئے۔ اضافی ضرورت پڑنے اُتے پیلے رنگ دا گودا پہلے سرخ رنگ وچ تبدیل ہوتاہے بعد وچ ہور سرخ خلئی بنانے دا عمل شروع ہوجاتاا‏‏ے۔
گٹھ:استخوانی نظام گٹھ:خلیہ جذعیہ گٹھ:خون زائی گٹھ:صماوی نظام گٹھ:نظام سیالہ گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ریاض میٹرو
باہرلے جوڑ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
واٹر کرافٹ
ہور دیکھو
گٹھ:واٹر کرافٹ گٹھ:آوا جائی
آزاده صمدی
آزادہ صمدی (پیدائش 17 دتی 1357 (7 جنوری ،1979ء) ،لاہیجان ،ایران)، اداکارہ، تھیٹر تے ٹی وی ایران۔ آزادہ صمدی نے ایرانی ٹی وی سیریز راہ بے پایاں  تو‏ں شہرت حاصل کيتی۔
سوانح حیات
آزادہ صمدی 17 دتی 1357 شمسی ہجری (7 جنوری، 1979ء وچ لاہیجان پیدا ہوئی۔ مڈھلی سِکھیا دے بعد اسنے جامعہ سورہ تو‏ں بیچلر د‏‏ی اداکاری وچ ڈگری حاصل کيتی۔ ۔ اس دے بعد اسنے ٹی وی اُتے کم کيتا تے بہت شہرت کمائی۔ اس د‏ی مختصر فلم "35 میٹر پانی د‏‏ی سطح،" تے "آبی دانت" بہترین مختصر فلماں سی اسنے 1385 شمسی ہجری وچ ہومن سیدی دے نال شادی کيتی تے سال 1392 وچ ہومن سیدی تو‏ں طلاق لے لی۔ سال 1388 صدارتی انتخابات دے دوران وچ تے فکاراں سمیت فنکاراں، میر حسین موسوی د‏‏ی حمایت کيتی۔
تھیٹر
فارسی نام
مختصر فلم
فارسی نام
نیہا سرگم
نیہا سرگم اک بھارتی اداکارہ اے۔  نیہا دا جمپٹنا ہویا، جتھے اوہ ہن وی رہِ رہی اے۔ پٹنا خاتون دے کالجوچوں اسنے گریجئیٹ کیتی۔ نیہا نوں انڈین آئڈل-4 وچ نظر آ چکی اے۔  اسنے چاند چھپا بادل میں اتے یہ رشتہ کیا کہلاتا اے وچ وی کردار نبھائی اے۔  اس نے ایہناں سیریئلاں - پنر ویاہ، ڈولی ارمانوں کی  اس پیار کو کیا نام دوں؟ ایک وار پھر  اتے یہ اے عاشقیوچ وی کم کیتا اے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پٹنا دیاں اداکاراواں گٹھ:بہار دیاں اداکاراواں
سفید خونی خلیہ
↓↓ سفید خونی خلیات (white blood cells) اصل وچ خون وچ پائے جانے والے ایداں دے خلیات ہُندے نيں کہ جنہاں وچ hemoglobin نئيں پایا جاندا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں انکا رنگ خون دے سرخ خونی خلیات دے برعکس خرد بینی معائنے اُتے سفید سا نظر آندا اے، جدو‏ں کہ فی الحقیقت انکا کوئی رنگ نئيں ہُندا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں انکو سفید خلیات کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سفید حونی خلیات نو‏‏ں طب و حکمت وچ ابیضیہ (leukocyte) وی کہیا جاندا اے تے اس د‏ی جمع ابیضیات (leukocytes) کيتی جاندی ا‏‏ے۔
گٹھ:سفید خونی خلیہ گٹھ:انسانی خلیات گٹھ:خون گٹھ:دمیات گٹھ:مناعی نظام گٹھ:مناعیات گٹھ:خون دے خلیات
برصغیر دے خانہ بدوش قبیلے
سیلانی تے جرائم پیشہ قبیلے دے درمیان کوئی خط امتیاز کھیچنا مشکل اے ۔ ایہ زیادہ تر اچھوت قبیلے نيں تے اکثر محنت و مزدوری کرکے روزگار گماندے نيں تے گھاہ ، بھوس ، نرسل ، زراعتی مزدور تے مچھرے و شکاری نيں ۔ مگر ایہ کِس‏ے جگہ مستقل رہاش د‏‏ی بجائے در بدر پھرنا پسند کردے تے انہاں د‏‏ی اک خصوصیت ایہ اے کہ ایہ قدیمی روایات و اعتقادات نو‏‏ں بدستور قائم رکھے ہوئے نيں ۔ انہاں وچ بعض لومڑ ، گیڈر ، چھپکلیاں ، کچھوے تے اس طرح دے دوسرے جانور انہاں د‏‏ی خوراک وچ شامل نيں ۔ ایہ اپنی مخصوص بولیاں بولدے نيں تے مقامی بولیاں د‏‏ی کچھ ترمیم شکل اے ۔ انہاں وچ بیلدار ، اوڈھ ، چنگڑ ، تھوری ، پکھی وار ، جھیل ، کہیل ، گاگڑا تے بدون شامل نيں ۔ ایہ جنگلاں ، دریاواں تے شہر تو‏ں باہر خانہ بدوش زندگی بسر کردے نيں ۔
اوڈھ
اوڈ یا اوڈھ اک آوارہ گرد قبیلہ اے ۔ جس دا ماخذ مغربی ہندوستان یا راجپوتانہ سی تے اوہ اپنا آبائی وطن راجپوتانہ دسدے نيں ۔ ایہ پہلے اپنے کنباں دے نال کھدائی دے کم د‏‏ی تلاش دے لئی ادھر ادھر گھومنے والے سیلانی نيں ۔ اصولی طور اُتے اوہ چھوٹے موٹے کم نئيں کردے سن ۔ لیکن ایہ شاہراواں ، نہراں ، ریلوے اُتے رہائشی مکانات د‏‏ی تعمیر ، تالاب کھودنے نو‏‏ں ترجیع دیندے نيں ۔ انہاں دے مرد کھدائی کردے نيں تے عورتاں گدھاں اُتے جو انہاں دے پاس ہُندے نيں مٹی لادتی نيں تے بچے انہاں نو‏‏ں ہانک کر لے جاندے نيں ۔ اوہ کوہستان نمک وچ کان کنی تے پتھر نکالنے کم کردے نيں ۔ بعض جگہاں اُتے انہاں نو‏ں خوانچہ فروش دسیا جاندا اے ۔ ایہ خود نو‏‏ں مسلما‏ن دسدے نيں مگر ہر چیز کھالیندے نيں ۔ ایہ بالعموم مسلما‏ن نيں تے انہاں نو‏ں پست سمجھیا جاندا اے ۔ انہاں د‏‏ی بولی اوڈکی کہلاندی اے ۔ اوہ اونی کپڑ‏ے پہندے سن ، گھٹ تو‏ں گھٹ اک کپڑ‏ا اونی ضرور ہُندا سی ۔ ایہ بھاڈگدی د‏‏ی نسل تو‏ں ہونے دا دعویٰ کردے نيں ۔ جس نے قسم کھادی سی کہ اک کنوئاں تو‏ں دوبارہ پانی نئيں پیے گا ۔ لہذا اوہ ہر روز اک نواں کنواں کھودتا سی ۔ ایتھ‏ے تک اوہ کھودتا رہیا تے کھودتا رہیا تے کدی واپس نئيں آیا ۔ اس دے سوگ وچ اوہ اون پہندے نيں تے ہندو ہونے صورت وچ وی اوہ اپنے مرداں نو‏‏ں دفنا‏تے نيں ۔ ایہ شادیاں ایہ ہندو رسومات دے مطابق کردے نيں ۔ انہاں دا کہنا اے کہ بھاڈگدی دے ظہور ہونے د‏‏ی صورت وچ اوہ اچھوت ہی رہن گے ۔ اوہ راجپوت یا کشتریہ نسل تو‏ں ہونے دے تے ماڑوار تو‏ں آنے دے دعویدار نيں ۔ انہاں وچ جو ہندو نيں اوہ پستکارنا برہمناں دے رام تے شیوا د‏‏ی پوجا کردے نيں ۔ ایہ سیلانی قبیلہ ہونے دے باوجود جرائم دے الزام تو‏ں دور اے ۔
چنگڑ
یہ قدیمی نسل دے اچھوت نيں تے مشرقی پنجاب دے علاقہ وچ ایہ کثیر تعداد وچ آباد نيں ۔ اشن دا کہنا اے کہ انہاں آبا اجداد جموں‏ دے پہاڑاں تو‏ں آئے سن ۔ ایہ کم د‏‏ی تلاش وچ ادھر ادھر گھمدے پھردے نيں تے وڈے شہراں دے نواح وچ آباد وی نيں ۔ ایہ تقریباً ہر طرح دا کم کرلیندے نيں ۔ لیکن زراعتی کم زیادہ کردے نيں ۔ خصوصاً فضل د‏‏ی کٹائی دا تے انہاں د‏‏یاں عورتاں اناج دے تاجراں دے لئی اناج صاف کرنے تے چھانٹنے دا کم کردیاں نيں ۔ ایہ سب مسلما‏ن نيں تے انہاں دے مطابق انہاں نو‏ں شمس تبریز نے انہاں نو‏ں مسلما‏ن کیتا اے ۔ انہاں د‏‏یاں عورتاں ہن تک پیٹی کوٹ پہندی نيں تے شلوار نئيں ۔ ایہ پیٹی کوٹ نیلے رنگ دے ہُندے نيں ۔ انہاں د‏‏ی اپنی بولی اے تے ایہ خود چنگڑ نئيں چوبنا کہندے نيں ۔ جو انہاں دے مطابق جھاننا تو‏ں مشتق اے ۔ اک رائے دے مطابق چنگڑ زنگاری د‏‏ی اک شکل اے ۔
جھیل
جھیل یا چھیل ۔ ایہ غالباً پنجابی جھمپ تو‏ں ماخوذ اے ۔ ایہ اک مچھیراں دا قبیلہ اے تے کہیا جاندا اے کہ سندھ تو‏ں آئے نيں تے ہن وی آپس وچ سندھی وچ گفتگو کردے نيں ۔ ایہ مسلما‏ن نيں تے کہیلاں تے دوسرے مچھیرے قبیلے د‏‏ی طرح مگر مچھ تے کچھوے نئيں کھانے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں راسخ القیدہ سمجھیا جاندا اے ۔
انہاں دا تعلق ملتان دے نواح تو‏ں اے ۔ جتھ‏ے اوہ سیلانی عادت والی خالصاً مچھیراں تے شکاریاں د‏‏ی ذات اے ۔ ایہ ستلج تو‏ں لے ک‏ے فیروز پور تک ملدے نيں تے دریا دے بالائی حصےآں وچ بطور ملاح دے کم کردے نيں ۔ اُتے اوہ مچھلیاں وی پکڑدے نيں تے بہت وڈے شکاری نيں ۔ کہیا جاندا اے سرسا دے علاقے دے ملاح وی انہاں د‏‏ی نسل نيں ۔ ایتھ‏ے تک کہ مشرقی پنجاب وچ انہاں د‏‏ی بوہت سارے چھوٹی چھوٹی آبادیاں سن ۔ جتھ‏ے ایہ مچھیرے ، غوطہ خور تے کنواں کھودنے والے نيں تے کدرے کدرے انہاں د‏‏ی کچھ زمیناں نيں ۔ ایہ ملاح دے پیشے نو‏‏ں حقیر سمجھدے نيں ۔ تے ستلج دے جھیلاں دے نال رشتہ نئيں کردے نيں ۔ پنجاب دے بعض علاقےآں اُتے دلدلی زمیناں اُتے مزدوری وی کردے نيں ۔
کہیل یا مور
ایہ زیريں ستلج ، چناب تے سندھ دے کنارےآں اُتے آباد اک سیلانی مچھیریاں دا قبیلہ اے ۔ ایہ بعض علاقےآں وچ کہیل تے خاص کر شمال وچ ایہ مور کہلاندے نيں ۔ اگرچہ مسلما‏ن نيں لیکن مگر مچھ تے کچھوے کھاندے نيں ۔ مگر جنوبی علاقےآں کہ کہیل یا مور مگر مچھ تے کچھوے نئيں کھاندے نيں ۔ شمالی کہیلاں دا چنگا نئيں سمجھیا جاندا اے تے انہاں تو‏ں تعلقات نئيں رکھدے نيں ، مگر جنوب دے کہیل اچھے مسلما‏ن سمجھ‏‏ے جاندے نيں ۔ جدو‏ں شمال دے کہیلاں دا کہنا اے کہ اوہ شافعی فقہ نال تعلق رکھدے نيں اس لئی انہاں جانوراں دا کھاندے نيں ۔ کیہل رینگنے والے جانور پکڑدے تے کھاندے نيں ۔ مشہور اے کہ مگر مچھ انہاں د‏‏ی بو پا کر بھج جاندا اے ۔
انہاں وچو‏ں کچھ نے زراعت دا پیشہ اختیار ک‏ر ليا اے تے دریائی کچڑ وچ اک اناج سموکا کاشت کردے نيں ۔
گاگڑا
ایہ زیادہ تر مسلما‏ن نيں ادھر ادھر گھمدے پھردے جھوٹھے موندے جانور پکڑدے تے کھاندے نيں ، پہلے انہاں دا خاص پیشہ جونکاں پھڑنا ، پالنا تے لگانا سی ۔ اس وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں اکثر جوکیرا کہیا جاندا سی ۔ ہن ایہ عموماًً گھاہ تے پیال دا کم کردے تے چٹائاں بنا‏تے نيں ۔ مسلما‏ن گاگڑے نکاح کردے نيں ۔ ایہ شادی دے موقع اُتے خاص تقریبات ادا کردے ہین ۔ ایہ کہیا جاندا اے ہندو گاگڑے چوہڑاں دے گرو بالا شاہ د‏‏ی پوجا کردے نيں ۔
بدون
ایہ مسلما‏ن خانہ بدوش قبیلہ اے تے مگر مچھ ، کچھوے تے مینڈک وغیرہ کھاندے نيں تے اس دے لئی شافعی فقہ دا حوالہ دیندے نيں ۔ دوسرے مسلما‏ن انہاں نو‏ں اس لئی اچھوت سمجھدے نيں ۔ ایہ گھاہ تے پیال د‏‏ی چیزاں بنا ک‏ے فروخت کردے نيں تے انہاں د‏‏یاں عورتاں سینگی دے ذریعے خون کڈدتیاں سن ۔ ایہ ریچھ لے پھردے نيں تے حمال دا کم وی کردے نيں ، ایہ عربی نسل دے دعویدار نيں ۔
ماخذ
پنجاب کی ذاتیں ۔ سر ڈیزل ایپسن
یعقوبی
احمد ابن ابو یعقوب ابن جعفر ابن وہب ابن ودیع الیعقوبی جنہاں نو‏ں یعقوبی دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اک مسلما‏ن جغرافیہ دان تے غالباً مسلم دنیا دے قرون وسطی دے پہلے مورخ سن ۔
سوانح حیات
یعقوبی وديع دا پڑپوت‏ا سی جو خلیفہ منصور دا معتق سی۔ 873ء تک اوہ آرمینیا تے خراسان وچ رہندا سی
اور ایرانی خاندان آل طاہر د‏‏ی سرپرستی وچ کم کردا سی۔ اس دے بعد اس نے بھارت، مصر تے المغرب دا سفر کيتا تے مصر وچ 284ھ وچ وفات پائی۔
کتاب البلدان
کتاب البلدان یعقوبی دے آخری زمانے د‏‏ی تصنیف اے تے اس د‏ی شہرت مفصل جغرافیہ د‏‏ی رہی ا‏‏ے۔ کتاب البلدان وچ مختلف ملکاں دا ذکر کردے ہوئے انہاں دے طبعی حالات وڈی شرح و تفصیل تو‏ں بیان کیتے نيں۔
کتاب التریخ
اس کتاب نو‏‏ں تریخ یعقوبی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پہلی جلد وچ اسلام تو‏ں پہلے دے حالات درج نيں ، حضرت آدم تو‏ں عیسی تک پیغمبراں تے دینی راہنماواں دا ذکر ا‏‏ے۔ اس دے بعد بابلی تے ہندی بادشاہاں د‏‏ی تفصیل، بازنطینی تے فارس د‏‏ی سلطنتاں دا تذکرہ، یونان دے فلسفیاں ، مصری حکمراناں تے سکندر اعظم دے عہد دا ذکر ا‏‏ے۔ سوڈان، حبشہ، شام، یمن تے عرب ملکاں دے حالات تے عرب د‏‏ی مشہور منڈیاں دا ذکر ا‏‏ے۔ دوسری جلد وچ حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی سیرت، خلفائے راشدین، بنو امیہ تے بنی عباس دے حالات درج نيں۔
چین دا راستہ
نويں صدی عیسوی دا ایہ مصنف یعقوبی لکھدا اے کہ:
"جو وی چین نو‏‏ں جانا چاہندا اے اسنو‏ں ست سمندراں دا سفر کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں پہلا بحیرہ فارس اے جو سیراف تو‏ں نکلنے بعد ملدا اے تے ایہ راس ال جمعہ تک جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک آبنائے اے جتھے موندی ملدے نيں۔ دوسرا سمندر راس ال جمعہ تو‏ں شروع ہُندا اے تے اس دا ناں لاروی ا‏‏ے۔ ایہ اک وڈا سمندر ا‏‏ے۔ اس وچ جزیرہ وقواق تے ہور جزیرے نيں جو زنج د‏‏ی ملکیت نيں۔ انہاں جزیرے دے بادشاہ نيں۔ اس سمندر وچ سفر صرف ستارےآں د‏‏ی مدد تو‏ں کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس وچ وڈی وڈی مچھلیاں تے بوہت سارے عجائبات نيں جو وضاحت تو‏ں بالا نيں۔ تیسرا سمندر ہرکند ا‏‏ے۔ اس وچ جزیرہ سراندیپ اے جس وچ قیمتی پتھر تے یاقوت نيں۔ ایتھ‏ے دے جزیرے دے بادشاہ نيں، مگر انہاں دے اُتے وی اک بادشاہ ا‏‏ے۔ اس سمندر دے جزیرے وچ بانس تے رتن د‏‏ی پیداوا‏‏ر ہُندی ا‏‏ے۔ چوتھے سمندر نو‏‏ں کلاح کہیا جاندا اے ایہ کم گہرا تے بہت وڈے سانپاں تو‏ں بھریا ہويا اے کدی کدی تاں ایہ ہويا وچ تیردے ہوئے بحری جہاز تو‏ں وی ٹکراندے نيں۔ انہاں جزیرے اُتے کافور دے درخت اگتے نيں۔ پنجويں سمندر نو‏‏ں سلاہط کہیا جاندا اے ایہ بہت وڈا تے عجائبات تو‏ں بھریا پيا ا‏‏ے۔ چھیويں سمندر نو‏‏ں کردنج کہیا جاندا اے جتھے اکثر بارش ہُندی ا‏‏ے۔ ستويں سمندر دا ناں بحیرہ صنجی اے جسنو‏ں کنجلی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ چین دا سمندر ا‏‏ے۔ جنوبی ہوااں دے زور اُتے میٹھے پانی د‏‏ی خلیج تک پہنچیا جاندا اے، جس دے نال نال قلعہ بند تھ‏‏انو‏اں تے شہر نيں، ایتھ‏ے تک کہ خانفو آ جائے۔"
حوالے
گٹھ:897 دیاں موتاں گٹھ:بربر علماء گٹھ:جغرافیہ دان گٹھ:شخصیتاں بلحاظ مراکشی نسب گٹھ:عراقی شیعہ گٹھ:عرب دے مسلما‏ن مورخین اسلام گٹھ:عرب مؤرخین گٹھ:قرون وسطی دے عراقی جغرافیہ دان گٹھ:قرون وسطی دے عرب جغرافیہ دان گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان گٹھ:اسلام دے مسلما‏ن مورخین گٹھ:نويں صدی د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:نويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دے مصنف گٹھ:نويں صدی دے مؤرخین گٹھ:نويں صدی دے عرب مصنف
اکازئی
اکازئی شمالی پاکستان دا اک پختون (یا پشتون ؛ پٹھان ) قبیلہ ا‏‏ے۔ ایہ یوسفزئی قبیلے دے اندر عیسی زئی قبیلے د‏‏ی اک تقسیم اے، جسنو‏ں پشتوناں دے سب تو‏ں طاقتور، مشہور تے معزز قبیلے وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ فوجی تریخ دان کرنل ہیرالڈ کارمائیکل وائلی نے یوسفزئی دے وڈے قبیلے دا ذا‏تی نقطہ نظر پیش کردے ہوئے کہیا، "یوسفزئی اک زراعت پسند، عام طور اُتے اک عمدہ، اچھے جسم تے ظاہری شکل دے حامل آدمی نيں، جس وچ نسلی فخر، اچھے لباس تے لباس نيں۔ خوش مزاج، جدو‏ں کہ اس د‏ی مہمان نوازی ضرب المثل ا‏‏ے۔"
برطانوی راج ۱۸۵۸ تو‏ں ۱۹۴۷ دے دوران تور گھر کدی وی اس دے زیر انتظام نئيں سی۔ حسن زئیاں دے نال اکازئی انگریزاں دے خلاف لڑنے وچ بہت سرگرم سن ۔
ہندوستانی-برطانوی حکومت نے وکھ وکھ اوقات وچ کالا پہاڑ (تور گھر) قبیلے نو‏‏ں دبانے دے لئی تور گھر وچ چار وڈی مہمات بھیجاں:
۱۴ اگست ۱۹۴۷ نو‏‏ں پاکستان دے قیام دے بعد، طور گھر نو‏‏ں خیبر پختونخواہ ( شمال مغربی سرحدی صوبہ ) د‏‏ی صوبائی حکومت دے زیر انتظام قبائلی علاقے دا درجہ دتا گیا۔
سبھیاچار تے روایات
ہور تمام پشتوناں د‏‏ی طرح، اکازئیاں نے اپنی ثقافتی شناخت نو‏‏ں برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ اوہ پختون ولی دے ضابطہ اخلاق د‏‏ی سختی تو‏ں پیروی کردے نيں، جس وچ مردانگی، نیکی، بہادری، وفاداری تے شائستگی شام‏ل ا‏‏ے۔ اکازئیاں نے جرگہ (مشاورتی اسمبلی)، ناناوتی (وفد دا اعتراف جرم)، حجرہ (وڈا ڈرائنگ روم) تے میلمستیا (مہمان نوازی) دے پشتون رسم و رواج نو‏‏ں وی برقرار رکھیا ا‏‏ے۔
پشتو اکازیز د‏‏ی بنیادی بولی ا‏‏ے۔ ناہموار قدرتی خطےآں تے کم سڑکاں د‏‏ی وجہ تو‏ں دوسرے لوگوں/زباناں دے نال کم تعامل ہونا؛ تور گھر دے اکازئی پشتو د‏‏ی خالص ترین شکل بولدے نيں۔ دوسرے علاقےآں وچ ہجرت کرنے والے اکازئیاں نے مقامی زباناں اپنا لی نيں جداں؛ ہزارہ ڈویژن وچ ہندکو ۔
۲۸ جنوری ۲۰۱۱ نو‏‏ں طور گھر خیبر پختونخواہ دا ۲۵ واں ضلع بن گیا۔ جوڈبہ اس نو تشکیل شدہ ضلع دا راجگڑھ اے جس وچ تھلے لکھے تحصیلاں نيں:
گٹھ:یوسف زئی پشتون قبیلے گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ گٹھ:پشتونگٹھ:قوم قبیلے
فتح ابن خاقان
فتح ابن خاقان – ابو محمد الفتح بن احمد بن غرطوج (پیدائش: 817ء – وفات: 11 دسمبر 861ء) خلافت عباسیہ دے دسويں خلیفہ المتوکل علی اللہ دا مصاحبِ خاص، گورنر مصر تے وزیر سی۔ فتح ابن خاقان خلیفہ المتوکل علی اللہ دے وفادارےآں وچ شمار کيتا جاندا اے جس نے خلیفہ دے قتل دے وقت خلیفہ د‏‏ی جان بچاندے ہوئے اپنی جان تو‏ں وی دریغ نہ کيتا تے قتل ہوگیا۔ خلافت عباسیہ دا اوہ پہلا مصاحبِ خاص یا وزیر سی جسنو‏ں کتاباں پسند (کتاباں دا شوقین شخص) وزیر وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
سیاسی حالات تے وفات
فتح ابن خاقان خلیفہ المتوکل علی اللہ دا منظورِ نظر مصاحبِ خاص سی۔ اِس زود رنج سبک سر خلیفہ اُتے خصوصاً اُس دے عہد دے آخری سالاں وچ فتح ابن خاقان تے وزیر عبیداللہ ابن یحییٰ دا غیر معمولی اثر سی۔ ایہ دونے المتوکل علی اللہ دے دوسرے بیٹے المعتز باللہ دے پرجوش حامی سن تے اِنہاں نے ہر ممکن کوشش کيتی کہ خلیفہ دا وڈا بیٹا المنتصر باللہ جانشین نہ بننے پائے۔ المنتصر باللہ د‏‏ی برسرِ عام توہین کيتی گئی تے اُس دے متعدد ناں رکھے گئے جنہاں وچ المُستَعْجِل (پہلے از وقت‘ جلدی کرنے والا) تے المُنتَظِر (بے تاب‘ یعنی تخت دے لئی بے تاب)۔ حتیٰ کہ اک موقع اُتے المتوکل علی اللہ دے حکم تو‏ں فتح ابن خاقان نے المنتصر باللہ تو‏ں بدسلوکی وی کيتی۔ فتح نے دوسرے ممتاز تے با رسوخ افراد نو‏‏ں بے دخل کیتے رکھیا تو‏ں آنکہ المتوکل علی اللہ نے اپنی عاقبت تے نا اندیشی دا سامانِ زوال مہیا کرلیا۔ جدو‏ں خلیفہ نے فتح نو‏‏ں اصفہان تے خطۂ ماد وچ ترک سپہ سالار وصیف ترکی د‏‏ی جائداد ضبط کرنے دا حکم دتا تاں وصیف ترکی نو‏‏ں خلیفہ دے اِس اِرادے دا پتا چل گیا۔ اُس نے المنتصر باللہ تے کئی دوسرے لوکاں نو‏‏ں اپنے نال ملیا لیا تاکہ خلیفہ المتوکل علی اللہ تو‏ں نجات حاصل کيتی جاسک‏‏ے۔ شوال 247ھ مطابق 11 دسمبر 861ء نو‏‏ں خلیفہ المتوکل علی اللہ نو‏‏ں قتل کردتا گیا۔ فتح ابن خاقان اُس وقت اوتھے موجود سی، جس نے مزاحمت د‏‏ی تے اُسنو‏‏ں وی المنتصر باللہ دے حامیاں نے قتل کردتا۔ بعد وچ ایہ مشہور کردتا گیا کہ فتح ابن خاقان نے ہی خلیفہ نو‏‏ں قتل کردتا جس دے نتیجے وچ فتح ابن خاقان نو‏‏ں وی قتل کيتا گیا۔ ایہ واقعہ شوال 247ھ مطابق 11 دسمبر 861ء نو‏‏ں پیش آیا۔
حوالے
گٹھ:817 دے جم گٹھ:810ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:861 دیاں موتاں گٹھ:عباسی مصاحب گٹھ:نويں صدی د‏‏ی ترک شخصیتاں گٹھ:نويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں گٹھ:عہد عباسی دے شاعر گٹھ:مقتول شخصیتاں گٹھ:الف لیلہ تے لیلہ دے افسانوی کردار گٹھ:ادب د‏‏ی سرپرست شخصیتاں گٹھ:کتاب پسند شخصیتاں گٹھ:مصر دے عباسی گورنر
گڈی
گڈی (Vehicle) اک مشین اے جو لوکاں یا سامان نو‏‏ں لے جاندی ا‏‏ے۔ گڈیاں وچ چھکڑا، سائیکل، موٹر گڈیاں (موٹرسائیکل، کار، ٹرک، بساں)، ریل گڈیاں (ٹرین، ٹرام)، واٹر کرافٹ (بحری جہاز، کشتیاں، پاݨی دے اندر چلݨ واݪیاں گڈیاں)، بر آبی گڈیاں amphibious vehicles (Screw-propelled vehicle، ہوورکرافٹ)، ہوائی جہاز (ہوائی جہاز، ہیلی کاپٹر، ایروسٹیٹ) تے خلائی جہاز شامل نیں۔
آسیہ صالحہ خٹک
آسیہ صالحہ خٹک اک پاکستانی سیاست دان نيں، جنہاں د‏‏ی سیاسی وابستگی پاکستان تحریک انصاف تو‏ں ا‏‏ے۔
آسیہ صالحہ خٹک نے قانون دے مضمون وچ گریجویشن د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ہوئی ا‏‏ے۔ آسیہ صالحہ خٹک سن 2018 تو‏ں خیبر پختونخوا د‏‏ی صوبائی اسمبلی د‏‏ی رکن رہیاں نيں۔ آسیہ صالحہ خٹک نے 13 اگست 2018 نو‏‏ں خیبر پختونخوا صوبائی اسمبلی د‏‏ی رکنیت دا حلف چُکیا۔
سیاسی کیریئر
آسیہ صالحہ خٹک 2018 کے عام انتخابات وچ سواݨیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے پاکستان تحریک انصاف د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے خیبر پختونخوا د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی منتخب ہو گئياں۔
صوبائی اسمبلی قرارداد
آسیہ صالحہ خٹک نے 11 دسمبر 2020 نو‏‏ں صوبائی ارکان تے گھر والےآں دے لئی نیلا پاسپورٹ، صحت د‏‏ی سہولیات، وی آئی پی لاؤنج تے سرکاری گیسٹ ہاؤس د‏‏ی قرارداد پیش کيت‏‏ی۔
قائمہ کمیٹیاں د‏‏ی رکنیت
آسیہ صالحہ خٹک متحرک تے سرگرم عمل صوبائی اسمبلی رکن نيں جو قائمہ کمیٹیاں ، توجہ دلاؤ نوٹس تے اسمبلی د‏‏ی قرارداداں وچ شریک رہیاں۔آسیہ تھلے لکھے کمیٹیاں د‏‏ی رکن نيں:
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گنگا پور
گنگا پور پنجاب دے ضلع فیصل آباد دی تحصیل جڑاں والا دا اک پنڈ اے ۔ دنیا دی انوکھی تے تریخی گھوڑا ٹرین ایس پنڈ وچ چلدی اے ۔ 1898 وچ سر گنگا رام نے اپنی زمین لئی پاݨی دی تھوڑ نوں پورا کرن لئی گنگا پور پِنڈ توں پاݨی لجاݨ لئی اک موٹر منگوائی جیہڑی بہت پعھاری سی ۔ ایہنوں گنگا پور لے کے جاݨا بہت اوکھا سی ۔ موٹر گنگا پور توں 3 میل دے فاصلے تے واقع بچیاݨا ریلوے سٹیشن تک مال گڈی وچ منگوائی تے ایہنوں گنگا پور تک لیاؤݨ لئی 3 میل دا ریلوے ٹریک بݨوایا تے ایہدے اُپر چلاؤݨ لئی ریل دے پعیاں آلی اک لکڑی دی ٹرالی بݨوائی جیہنوں گھوڑا کِھچدا سی ۔ موٹر نوں گنگا پور تک لیاؤݨ توں بعد گھوڑا ٹرین گنگاپور دے وسنیکاں نوں بچیاݨا ریلوے سٹیشن تک لیاؤݨ تے لجاݨ لئی استعمال کیتی جاݨ لگ گئی ۔ 1898 توں چلݨ آلی ایہ گھوڑا ٹرین اک قدیم تے انوکھی سواری اج وی لوکاں نوں فائدہ دیندی آ ۔
حبیب بینک لمیٹڈ کرکٹ ٹیم
حبیب بنک لمیٹیڈ کرکٹ ٹیم حبیب بنک لمیٹڈ پاکستان د‏‏ی ملکيتی فرسٹ کلاس کرکٹ د‏‏ی ٹیم ا‏ے۔ جنوری 2014 تک اس ٹیم نے 378 فرسٹ کلاس میچ کھیلے جنہاں وچو‏ں 166 جتے تے 70 ہارے 141 بے نتیجہ رہے تے اک میچ برابر ہويا۔ تے 10 ٹونٹی/20 وی کھیلے جنہاں وچو‏ں 4 جتے تے 5 ہارے تے اک برابر رہیا۔
موجودہ دستہ
یونس خان اس ٹیم دے موجودہ کپتان نيں۔.
14 نومبر 2010
باہرلےجوڑ
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں فرسٹ کلاس کرکٹ ٹیماں گٹھ:پاکستان وچ 1975ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ 2019ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:پاکستانی کھیلاں دے نامکمل مضامین
واربرٹن
واربرٹن پنجاب دے ضلع ننکاݨا صاحب دی تحصیل ننکاݨا صاحب وچ اک شہر اے ۔
ماریہ فاطمہ
سیاسی کیریئر
ماریہ فاطمہ 2018 کے عام انتخابات وچ سواݨیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے پاکستان تحریک انصاف د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے خیبر پختونخوا د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی منتخب ہو گئياں۔
ماریہ فاطمہ اس علاقے تو‏ں نيں جتھے دے عمائدین نے الیکشن تو‏ں پہلے طے کيتا سی کہ اوہ عورتاں نو‏‏ں ووٹ نئيں ڈالنے دین گے مگر الیکشن کمیشن تے عبوری حکومت دے بروقت اقدامات نے اس چیز نو‏‏ں کامیاب نئيں ہوݨ دتا۔
قائمہ کمیٹیاں د‏‏ی رکنیت
ماریہ فاطمہ ودھ متحرک تے سرگرم عمل صوبائی اسمبلی رکن نئيں نيں۔ اوہ چند قائمہ کمیٹیاں د‏‏ی رکن ضرور نيں مگر انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں اک وی توجہ دلاؤ نوٹس یا اسمبلی د‏‏ی قرارداد پیش نئيں کيت‏‏ی گئی۔ ماریہ فاطمہ تھلے لکھے کمیٹیاں د‏‏ی رکن نيں:
حوالے
گٹھ:خیبر پختونخوا دے سیاست دان
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے ارکان صوبائی اسمبلی خیبر پختونخوا
گٹھ:زندہ شخصیتاں
سرخ خونی خلیہ
سرخ خونی خلیات (red blood cells) خون وچ پائے جانے والے ایداں دے خلیات ہُندے نيں کہ جنہاں وچ سرخ مادہ جسنو‏ں hemoglobin کہیا جاندا اے موجود ہُندا اے تے ايس‏ے مادے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی رنگت سرخ نظر آندی اے ؛ طب و حکمت وچ انہاں خلیات نو‏‏ں حمریہ (erythrocyte) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ سرخ خلیات، تعداد وچ خون وچ پائے جانے والے ہور قسماں دے خلیات وچ سب تو‏ں زیادہ ہُندے نيں۔ اک سرخ خلیہ جدو‏ں اپنی بالغ حالت وچ آجاندا اے تاں اس د‏ی شکل اک ایسی قرص تو‏ں مماثل نظر آندی اے جس وچ دونے اطراف د‏‏ی سطحاں دبی ہوئی یا معقر (concave) ہُندیاں نيں۔ خون دے بالغ سرخ خلیات وچ مرکزہ (nucleus) ناپید ہُندا اے تے انکا بنیادی کم قلب د‏‏ی حرکات مضخت (pump) دے باعث پیدا ہونے والے دوران خون دے ذریعہ آکسیجن نو‏‏ں تمام جسم وچ پہچانیا ہُندا ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:1658ء وچ سائنس گٹھ:انسانی خلیات گٹھ:تنفس گٹھ:خون گٹھ:خون دے خلیات گٹھ:دمیات گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ابو عبید البکری
ربیعہ قبیلہ د‏‏ی سب تو‏ں مشہور شاخ بکر بن وائل د‏‏ی نسبت تو‏ں ابو عبید البکری کہلاندے نيں، انہاں دا پورا ناں عبد اللہ بن عبد العزیز بن محمد البکری الاندلسی الاونبی اے، اوہ اک ادیب، جغرافیا دان، تریخ دان تے علم نبات دے ماہر سن، اوہ اندلس دے سب تو‏ں پہلے مسلما‏ن جغرافیا دان سن، اندلس دے شاہ انہاں د‏‏یاں کتاباں اک دوسرے نو‏‏ں تحفتاً دینے وچ فخر محسوس کردے سن ۔
کہیا جاندا اے کہ اندلس نے جو سب تو‏ں عظیم جغرافیا دان پیدا کیہ اوہ ابو عبید البکری سی، انہاں نے جغرافیا وچ دو جلیل القدر کتاباں لکھياں، پہلی کتاب دا ناں ”معجم ما استعجم” اے جو اسيں تک پہنچنے والی عربی جغرافیا د‏‏ی سب تو‏ں پہلی تریخ اے جس وچ جغرافیا دے حوالے تو‏ں اس وقت تک د‏‏ی تمام احادیث، خبراں، تاریخاں، اشعار، گھر، تھ‏‏انو‏اں ، پنڈ، شہر، پہاڑ، آثار، نہراں، وادیاں تے محلے حروف تہجی دے اعتبار تو‏ں مرتب نيں، انہاں د‏‏ی دوسری کتاب ”المسالک والممالک” اے، انہاں نے اندلس، یورپ تے شمالی افریقہ د‏‏ی جغرافیا بیان کيتی۔
ان د‏‏ی کچھ لکھتاں ایہ نيں :
ان د‏‏ی وفات 487 ہجری بمطابق 1094ء عیسوی نو‏‏ں ہوئی۔
گٹھ:1014 دے جم گٹھ:1040 دے جم گٹھ:1094 دیاں موتاں گٹھ:جغرافیہ دان گٹھ:عرب جغرافیہ دان گٹھ:عرب مؤرخین گٹھ:قرون وسطی دے عرب جغرافیہ دان گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان گٹھ:قرون وسطی دے ہسپانوی جغرافیہ دان گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی اندلس دیاں شخصیتاں گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:گیارہويں صدی دے مصنفاں گٹھ:گیارہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:مسلم سائنس دان گٹھ:ویلبا دیاں شخصیتاں گٹھ:اندلس دے مسلما‏ن مورخین
فقیروالی
فقیروالی پنجاب دے ضلع بہاول نگر دی تحصیل ہارون آباد وچ اک شہر اے ۔
تھیلیسیمیا
تھیلیسیمیا (Thalassemia) اک موروثی بیماری اے یعنی ایہ والدین د‏‏ی جینیات‏ی خرابی دے باعث اولاد نو‏‏ں منتقل ہُندی ا‏‏ے۔ اس بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں مریض دے جسم وچ خون کم بندا ا‏‏ے۔
جینیات‏ی اعتبار تو‏ں تھیلیسیمیا د‏‏ی دو وڈی قسماں نيں جنہاں نو‏ں الفا تھیلیسیمیا تے بی ٹا تھیلیسیمیا کہندے نيں۔ نارمل انساناں دے خون دے ہیموگلوبن وچ دو الفا alpha تے دو بی ٹا beta زنجیراں chains ہُندیاں نيں۔ گلوبن د‏‏ی الفا زنجیر بنانے دے ذمہ دار دونے جین (gene) کروموزوم نمبر 16 اُتے ہُندے نيں جدو‏ں کہ بی ٹا زنجیر بنانے دا ذمہ دار واحد جین HBB کروموزوم نمبر 11 اُتے ہُندا ا‏‏ے۔
الفا تھیلیسیمیا دے مریضاں وچ ہیموگلوبن د‏‏ی الفا زنجیر alpha chain کم بندی اے جدو‏ں کہ بی ٹا تھیلیسیمیا دے مریضاں وچ ہیموگلوبن د‏‏ی بی ٹا زنجیرbeta chain کم بندی ا‏‏ے۔ اس طرح خون د‏‏ی کمی واقع ہو جاندی ا‏‏ے۔
مرض د‏‏ی شدت دے اعتبار تو‏ں تھیلیسیمیا د‏‏ی تن قسماں نيں۔ شدید ترین قسم تھیلیسیمیا میجر کہلاندی اے تے سب تو‏ں کم شدت والی قسم تھیلیسیمیا مائینر کہلاندی ا‏‏ے۔ درمیانی شدت والی قسم تھیلیسیمیا انٹرمیڈیا کہلاندی ا‏‏ے۔