cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گلیلیو گلیلی
کھگولی کاڈھاں
سنّ 1609 وچّ گیلیلیؤ نوں دوربین دے بارے وچّ پتہ چلیا جسدی ہالینڈ وچّ کھوج ہو چکی سی۔ کیول اسدا ویروا سن کے اوہناں نے اس توں وی کتے زیادہ شکتی شالی دوربین آپ بنا لئی۔ پھر شروع ہویا کھگولی کاڈھاں دا اک انوکھا ادھیائے۔ گیلیلیؤ نے چن نوں ویکھیا اسدے اوبڑ - کھابڑ ٹوئے ویکھے۔ پھر اوہناں نے دوربین چمکیلے شکر گریہہ تے سادھی – اک ہور نویں کھوج شکر گریہہ وی (چندرما دی طرحاں) کلا (phases) دی نمائش کردا ہے۔ جدوں اوہناں نے برہسپتی گریہہ نوں اپنی دوربین نال نہاریا ، پھر جو ویکھیا اتے اس توں اوہناں نے جو سٹہ کڈھیا اسنے سورمنڈل نوں ٹھیک - ٹھیک سمجھن وچّ وڈی مدد کیتی۔ گیلیلیؤ نے ویکھیا کہ برہسپتی گریہہ دے کول تنّ چھوٹے - چھوٹے ”تارے جہے وکھائی دے رہے ہن۔ ” تھوڑی دیر ویکھیا تاں چار تارے وکھائی دتے۔ گیلیلیؤ سمجھ گئے کہ برہسپتی گریہہ دا اپنا اک وکھ سنسار ہے۔ اسدے گرد گھم رہے ایہہ پنڈ ہور گرہاں دی طرحاں دھرتی دی پرکرما کرن لئی پابند نہیں ہن۔ (تدّ تکّ ایہہ منیا جاندا سی کہ گریہہ اتے سورج سارے پنڈ دھرتی دی پرکرما کردے ہن۔ حالانکہ نکولس کاپرنیکس گیلیلیؤ توں پہلاں ہی ایہہ کہہ چکے سن کہ گریہہ سورج دی پرکرما کردے ہن نہ کہ دھرتی دی پر اسنوں منن والے بہت گھٹّ سن۔ گیلیلیؤ دی اس کھوج نال سورمڈنل دے سورج کیندرت سدھانت نوں بہت بل ملیا)۔ کیاں نے گیلیلیؤ ولوں کھوجی گی دوربین نوں ملّ لینا چاہیا پر گیلیلیؤ نے بناں کجھ لے ہ وینس دے راجا دی بھیٹ کر دتی۔
گرجے دوارا سزا
اسدے نال ہی گیلیلیؤ نے کاپرنیکس دے سدھانت نوں کھلھا سمرتھن دینا شروع کر دتا۔ ایہہ گلّ تتکالین وگیانک اتے دھارمک مانتاواں دے ورودھ جاندی سی۔ گیلیلیؤ دے جیونکال وچّ اسنوں اوہناں دی بھلّ ہی سمجھیا گیا۔ سنّ 1633 وچّ گرجا گھر نے گیلیلیؤ نوں آدیش دتا کہ اوہ ساروجنک روپ وچّ کہے کہ ایہہ اوہناں دی وڈی بھلّ ہے۔ اوہناں نے اجیہا کیتا وی۔ پھر وی گیلیلیؤ نوں سزا دے دتی گئی۔ بعد وچّ اوہناں دے وگڑدے سواستھ دے مدینجر سزا نوں گھر - قید وچّ تبدیل کر دتا گیا۔ اپنے جیون دے انتم دن وی اوہناں نے اس قید وچّ گزارے۔ کتے سال 1992 وچّ جا کے ویٹیکن شہر ستھت عیسائی دھرم دی سروؤچ سنستھا نے ایہہ سویکاریا کہ گیلیلیؤ دے معاملے وچّ اوہناں نوں غلطی ہوئی سی۔ یعنی اوہناں نوں تنّ سو توں زیادہ سال لگّ گئے اصلیت نوں سمجھن اتے اپناؤن وچّ ۔
جدوں گیلیلیؤ پیسا یونیورسٹی وچّ کھگول وگیان دے پرادھیاپک سن تاں اوہناں نوں اپنے ششاں نوں ایہہ پڑھاؤنا پیندا سی کہ گریہہ دھرتی دی پرکرما کردے ہن۔ بعد وچّ جدوں اوہ پدوا نامک یونیورسٹی وچّ گئے تدّ اوہناں نوں جاکے نکولس کاپرنیکس دے نویں سدھانت دا پتہ چلا سی۔ خود اپنی دوربین دوارا کیتے گئے پریکھناں نال (خاص طور 'تے برہسپتی دے چندرمے ویکھ کے) اوہ ہن پوری طرحاں آشوست ہو چکے سن کہ کاپرنیکس دا سورج - کیندرت سدھانت ہی سور منڈل دی ٹھیک ویاکھیا کردا ہے۔ بہتر سال دی عمر نوں پجدے - پجدے گیلیلیؤ اپنی اکھاں دی روشنی پوری طرحاں کھوہ چکے سن۔ بہت سارے لوک ایہہ مندے ہن کہ اوہناں دا انھاپن اپنی دوربین دوارا سنّ 1613 وچّ سورج نوں دیکھن (جسدے دوارا اوہناں نے سور -کلنک جاں سنسپاٹس وی خوجے سن) دے کارن پیدا ہویا ہووےگا۔ پر جانچ کرن تے پتہ چلا کہ اجیہا موتیابند دے آ جان اتے اکھ دے گلوکوما نامک روگ دے کارن ہویا ہووےگا ۔
موت
سنّ 1642 وچّ گھر - قید بھوگ رہے گیلیلیؤ دی 8 جنوری نوں موت ہو گئی۔ کجھ مہینے بعد اسے سال نیوٹن دا جنم ہویا۔ اس طرحاں کہہ سکدے ہاں کہ تدّ اک یگ دا انت اتے اک ہور نویں کرانتی وادی یگ دا شبھارمبھ ہویا ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
جنگ نوارینو
جنگ نوارینو 20 اکتوبر 1827ء چ سلطنت عثمانیہ تے برطانیہ ، فرانس تے روسی سلطنت دیاں مشترکہ فوجاں دے وچکار لڑی جان آلی اک بحری جنگ سی ، جس چ شکست دے نال ای عثمانی سلطنت دا زوال یقینی ہو گئیا سی ۔ایہہ جنگ یونان دی جنگ آزادی دے سلسلےآں دے اہم ترین معرکےآں چ شمار ہندی اے ۔ ایہہ جنگ خلیج نوارینو دے لہندے ساحلاں تے بحیرہ آیونیئن چ لڑی گئی ۔ اس جنگ چ سلطنت عثمانیہ تے مصر دا بحری بیڑہ برطانیہ ، فرانس تے روس دے ہتھوں مکمل تباہی دا شکار ہوگئیا ۔ایہہ تریخ دی چھیکڑلی وڈی بحری جنگ سی جہڑی بادبانی جہازاں نال لڑی گئی ۔اس جنگ چ اتحادیاں دی فتح دی سب توں وڈی وجہ اینہاں دے عملے تے سپاہیاں دا بہتر طور تے مسلح تے تربیت یافتہ ہونا سی ۔
جنگ دی وجہ
alt=جنگ کے Navarin. ولادیمیر Kosov|thumb|386x386px|جنگ کے Navarin. ولادیمیر Kosov جنگ نوارینو دی یونان دی جنگ آزادی چ بہت اہمیت اے ، جہڑی یونانی قوم پرستاں نے 1821ء چ سلطنت عثمانیہ دے خلاف شروع کیتی سی ۔ اوس ویلے تک یونان تے سلطنت عثمانیہ دی حکومت نوں 3 صدیاں ہو چکئياں سن ۔ 1827ء چ سلطنت عثمانیہ دے خلاف بغاوت دا تقریبا خآتمہ ہو چکئيا سی ، جہڑا اس دے طاقتور باجگزار محمد علی پاشا خدیو مصر دے پتر ابراہیم پاشا دے کمان ہیٹھ فوج نے کیتا سی ۔ پر سلطنت عثمانیہ دے خلاف ہمیشہ توں سازشاں چ لگئیاں ہوئیاں قوماں نے یونانیاں دا ساتھ دتا تے سلطنت برطانیہ ، فرانس تے روسی سلطنت نے سلطنت عثمانیہ دے خلاف جنگ چھیڑ دتی ۔ آرتھوڈکس عیسائیاں دی اکو وڈی طاقت ہون دی وجہ توں روسی سلطنت نے ہمیشہ یونان تے بلقان دے دوجے ہم فرقہ عیسائیاں دی مدد دے بہانے سلطنت عثمانیہ دے معاملات چ مداخلت کیتی جس دی اکو وجہ روسی سلطنت دا قسطنطنیہ تے مل مارن دا پرانا خواب سی ، حالانکہ آپوں روس نے بوت سارے مسلمان علاقےآں تے زبردستی مل مارئیا ہوئیا سی ۔ جنگ نوارینو چ عثمانی شکست نوں روس نے قسطنطنیہ تے قبضہ کرن دی پرانی خاہش دا موقع سمجھدے ہوئے سلطنت عثمانیہ دے خلاف اعلان جنگ کر دتا تے روسی فوجاں مالدوویا تے ولاچیا (افلاق) تے مل ماردیاں ہوئیاں اگے ودھدیاں رہئیاں تے روسی فوج دیاں اینہاں کامیابیاں دے مگروں سلطان محمود ثانی نوں معاہدہ ادرنہ تے دستخط کرنے پئے ، جس دے نتیجے چ یونان خودمحتار ہوگئیا پر حالے وی اوہ سلطنت عثمانیہ دی باجگزاری چ سی ۔ یونان دی آزادی دا مسئلہ مستقل طور تے 1832ء چ لندن کانفرنس چ حل ہوئیا ۔
گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:روس گٹھ:روس دیاں جنگاں گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:ترکی دیاں جنگاں گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1827ء
محمد المتوکل علی اللہ تیجا
محمد المتوکل علی اللہ ثالث جاں محمد ابن یعقوب المستمسک باللہ(وفات: 1539ء، استنبول) مملوکی مصر وچ خلافت عباسیہ دا آخری خلیفہ سی جس نے 1508ء توں 1517ء تک حکومت دی۔
نسب
محمد بن يعقوب بن عبد العزيز بن يعقوب بن محمد بن ابو بكر بن سليمان بن احمد بن حسن بن ابی بكر بن حسن بن علی القبی بن الفضل بن احمد بن عبد الله بن محمد بن عبد الله بن احمد بن اسحاق بن جعفر بن احمد بن محمد بن جعفر بن محمد بن هارون بن محمد بن عبد الله بن محمد بن علی بن عبد الله بن العباس بن عبد المطلب۔
واقعاتِ حکومت
متوکل اپنے والد یعقوب المستمسک باللہ دے بعد خلیفہ مقرر ہویا۔ متوکل دے عہدِ حکومت وچ 24 اگست 1516ء نوں مرج دابق دے مقام اُتے الاشرف قانصوہ غوری تے عثمانی سلطان سلیم اول دے درمیان اک خونریز جنگ ہوئی جس وچ سلیم اول فتح یاب ہویا تے الاشرف قانصوہ غوری گھوڑے توں گر کر جاں بحق ہویا۔ ایہ عثمانیوں تے مملوکوں دے وچکار حلب، بلاد الشام وچ آخری وڈا معرکہ سی جس دے نتیجے وچ بلاد الشام دے مقبوضات سلیم اول دے ہاتھاں وچ چلے گئے۔
خلیفہ متوکل دی جنگ مرج دابق وچ شرکت
مرج دابق دے معرکے وچالاشرف قانصوہ غوری خلیفہ متوکل تے مذاہب اربعہ دے قاضیاں نوں لے کے حلب گیا سی۔ جنگ مرج دابق وچ الاشرف قانصوہ غوری دے قتل دے بعد سلیم اول نے حلب دے مضافات دے باہر ای خلیفہ متوکل دا اپنی فرودگاہ وچ خیرمقدم کیتا تے خلعت شاہانہ پیش دی۔ سلطان سلیم اول نے خلیفہ متوکل نوں حلب وچ اقامت اختیار کرنے دی اجازت دے دی لیکن جدو‏‏ں سلیم اول دمشق دے لئی روانہ ہویا تو خلیفہ متوکل نوں اپنے ہمراہ لیندا گیا۔
وفات
خلیفہ متوکل نے 38 جاں 39 سال دی عمر وچ 945ھ/ 1539ء وچ استنبول وچ وفات پائی۔
حوالے
<link rel="mw:PageProp/Category" href="۔/گٹھ:1539ء_کی_وفیات"/> <link rel="mw:PageProp/Category" href="۔/گٹھ:سولہویں_صدی_کے_خلفاء"/>
گٹھ:1543دیاں موتاں گٹھ:سولہویں صدی کے خلفاء گٹھ:سولہویں صدی میں افریقہ کے شاہی خاندان گٹھ:قاہرہ کے عباسی خلفا
279ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:270ھ دی دہائی
چٹگلا چبی مار
چٹگلا چبی مار چبی مار ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ یورپ تے ایشیاء دا واسی اے تے ناروے دا قومی پنچھی اے۔
استقرا
استقرائی منطق، دے نظریے دے مطابق سائنس دا آغاز مشاہدے تو‏ں ہُندا اے، یعنی سائنس حصولِ علم دا ایسا طریقہ اے جس وچ مشاہدات د‏‏ی بنیاد اُتے نظریات [Theories]قائم کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں مشاہدات د‏‏ی بنیاد انسان دے حواس خمسہ اُتے اے یعنی سماعت، بصارت، لمس، سونگھنا تے چکھنا، دعوی ایہ اے کہ انہاں حواس خمسہ تو‏ں حاصل ہونے والے مشاہدات کوبنیاد بنا ک‏ے آفاقی نوعیت دے نظریات قائم کرنا ممکن ا‏‏ے۔ اس گل نو‏‏ں سمجھنے دے لئی درج ذیل مثالاں اُتے غور کرن:
حواس خمسہ دے ذریعے حاصل کردہ علم:
ان مثالاں اُتے غور کرنے تو‏ں اک خاص واقعہ دا کسی خاص مقام تے خاص وقت اُتے وقوع پزیر ہونا معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ مثلاً پہلی مثال تو‏ں ایہ گل معلوم ہوئی کہ اک خاص تریخ [9 اپریل] نو‏‏ں اک خاص مقام [پاکستان] اُتے اک واقعے دا مشاہدہ کیتا گیا۔ ايس‏ے طرح تیسری مثال تو‏ں ایہ گل ظاہر ہوئی کہ اک خاص لوہے نو‏‏ں جدو‏ں گرم کیتا گیا تاں اوہ نرم ہوئے گیا۔ چناں چہ اک ایسا بیان [Statement] جس وچ کِسے خاص واقعے دا کسی خاص وقت تے مقام اُتے مشاہدے دا دعویٰ کیتا جائے اک Singular Proposition [خاص یا منفرد قضیہ] کہلاندا ا‏‏ے۔ انہاں مثالاں تو‏ں اک گل واضح ہوجانی چاہیے تے اوہ ایہ کہ تمام مشاہدات‏ی بیانات [Observative Statement] بنیادی طور اُتے Singular Proposition ہی ہُندے نيں کیو‏ں کہ انہاں د‏‏ی بنیاد اوہ مشاہدات نيں جو کوئی شخص اپنے حواس خمسہ دے ذریعہ حاصل کردا ا‏‏ے۔
استقرائی منطق وچ جزو تو‏ں کُل د‏‏ی طرف سفر کیتا جاتاا‏‏ے۔ جس د‏‏ی مثال ایہ ا‏‏ے۔ جزو الف = ہندوستان دے کوّے کالے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
جزوب= افغانستان دے کوّے کالے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
جزود= امریکا دے کوّے کالے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
جزو س= جاپان دے کوّے کالے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
غرض، ايس‏ے طرح جِنّے زیادہ ممکن ہوسکن اجزأ اکھٹا کیتے جاندے نيں تے فیر نتیجہ کڈیا جاندا ا‏‏ے۔ مثلاً مذکورہ بالا استقرائی مقدمہ وچ نناوے فیصد اجزأ ایہ کہندے نيں کہ "کوّا کالا ہوتاہے”۔ چنانچہ نتیجہ کڈیا جائے گا کہ کوّا کالا ہوتاہے۔ یہ تاں سادہ سی مثال سی۔
حوالے
گٹھ:علمیات گٹھ:علمیات علم گٹھ:تحریضی تسبیب گٹھ:استدلال گٹھ:دلائل
نارمن لوکائر
نارمن لوکائر (1920 - 1836) اک انگریز سینسدان تے تارہ گرو سی۔ اوہنے اک فرانسیسی سینسدان پیری جانسن نال رل کے ہیلیم گیس لبی سی۔ نیچر (میگزین)، سائینس تے ہر ہفتے چھپن والے ایس مگزین دا موڈھی ایڈیٹر وی اوہو ای سی۔
گٹھ:تارہ گرو
پؤرا چبی مار
پؤرا چبی مار چبی مار ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی تے وشکارلے ایشیائی پہاڑاں وچ ہوندا اے تے اتلے پاکستان وچ ملدا اے۔ ایہ 22 سینٹی میٹر (8.7 انچ) لما تے 87 گرام جوکھ دا ہوندا اے تے اینج ایہ چبی ماراں وچ سب توں وڈا اے۔ ایہ عام نہیں دسدا پہاڑی کسیاں تے نالیاں دے کنڈیاں تے ملدا اے۔ نر مادہ دونویں ای گوڑے چاکلیٹی پؤرے ہوندے نیں تے مگر تے چھاتی رتی ہون دا پؤں ماردی اے۔ پر تھلیوں پھکے رنگدے ہوندے نیں۔ چنج کالی تے لتاں کالیاں پؤریاں ہوندیاں نیں۔
استخراج
سائنسی نظریات دا اک وڈا مقصد نظر آنے والے حوادث و واقعات د‏‏ی تشریح تے وضاحت کرنا ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسرا مقصد آنے والے واقعات د‏‏ی پیشن گوئی کرنا، یعنی جے اسيں ایہ جان لاں کہ اک انسان دے عمل د‏‏ی بنیاد خود غرضی ہُندی اے تاں اسيں ایہ دسنے دے قابل ہوئے سکدے نيں کہ کسی پیش آنے والے واقعے وچ اوہ کیہ طرزِ عمل اختیار کريں گا۔ ايس‏ے طرح جے اسيں ایہ معلوم کر لین کہ گرم کرنے تو‏ں لوہا پگھل جاندا اے تاں اسيں ایہ بتا سکدے نيں کہ جے کسی آنے والے وقت وچ کوئی شخص لوہے نو‏‏ں اگ وچ ڈالے گا تاں اوہ پگھل جائے گا آفاقی نوعیت دے سائنسی نظریات نو‏‏ں بنیاد بنا ک‏ے واقعات و حوادث د‏‏ی وضاحت و پیشن گوئی کرنے دے لئی استخراجی منطق د‏‏ی مدد لی جاندی ا‏‏ے۔
استخراجی منطق د‏‏ی وضاحت اسيں ذیل د‏‏ی مثال تو‏ں کردے نيں:
حوالے
گٹھ:منطق گٹھ:استدلال گٹھ:استخراجی استدلال
چک 225 ج ب
چک 225 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
جغرافیا دان
thumb|250px|[[جوہانز ویرمیر، جغرافیا دان 1668-69 oil on canvas; 53×47 cm. max roy فرینکفرٹ، جرمنی]] جغرافیا دان (Geographer) جیہدے مطالعے تے پرکھ پڑچوݪ دا محور علم جغرافیا، زمین، قدرتی ماحولیات تے انسانی معاشرہ اے۔
اوداں تریخی طور اُتے ایہ مشہور اے کہ جغرافیا دان نقشا سازی دا کم کر دے نیں تے ایہی ایہناں دی سرگرمی دا میدان ہُندا اے تے فی الحقیقت نقشہ سازی علم جغرافیہ اک اہم شاخ اے۔ جدونکہ جغرافیہ دان محض فطری ماحول جاں انسانی معاشرہ نوں اپنی سرگرمی دا مرکز نہیں بناندے، بلکہ انہاں دا دائرہ کار انہاں دوناں دے وچکار باہم تعلقاں دے مطالعہ تک وسیع ہُندا اے۔ مثلاً اوہ اس بات دی تحقیق کر دے نیں کہ کس طرح فطری ماحول انسانی معاشرہ دے لیے سازگار ہُندا اے تے کس طرح اوہ معاشرہ نوں مدد بہم پہنچاندا اے؛ ہور معاشرہ انسانی فطری ماحول اُتے کس طرحاں اثر انداز ہُندا اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:جغرافیا دان گٹھ:جغرافیا گٹھ:سائنسی پیشے
ناہید اختر
ناہید اختر  اک پاکستانی  پلے بیک گلوکارہ اے ۔۔ (جم 26 ستمبر 1956) اس دے 3 بھیناں تے 4 بھرا۔ہن۔  اس دی اک بھین حمیدا اختر اے۔ ۔ اس نے 1970 وچّ،اپنا   کیریئر شروع کیتا،جد اس نے اک دوگانا   خالد اصغر نال ریڈیو پاکستان ملتان تے راگ ملار  وچّ  گایا۔
اختر نے کئی سٹائلاں وچّ گیت ریکارڈ کرائے جناں وچّ، پاکستانی فلم سنگیت، پوپ، غزلاں، روائتی پاکستانی کلاسیکل سنگیت، پنجابی لوک گیت، قوالیاں، نعت اتے حمد اتے ہور شامل ہن۔ ۔
Filmography - پنجابی فلماں
اک ٹیوی شو پربندھکاں دے انخلاف دے بعد،  2013 وچّ ناہید اختر رنگ منچ اتے آئی،  جتھے شبنم مزید اتے صائمہ جہان ورگے سرگرم اتے لوکپری گائکاں نے اس نوں شردھانجلی ارپت کرن لئی اس دے ہٹ گانے گائے سن اتے کیتا سی۔ نہیں تاں، اوہ اپنے پروار اتے بچیاں دے نال مصروف رہندی اے اتے 2016 وچّ اپنے گائن کیریئر وچّ سرگرم نہیں اے۔
باہری لنک
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:گلوکارہ
ارجنٹینی چبی مار
ارجنٹینی چبی مار چبی مار ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ وچ ہوندا اے۔
282ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:280ھ دی دہائی
281ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:280ھ دی دہائی
ابان ابن ابی عیاش
ابان ابن ابی عیاش اواخر تابعین وچو‏ں نيں۔ فارسی النسل سن ۔ انہاں دا ناں فیروز سی۔ اوہ سلیم بن قیس دے غلام سن ۔ کئی شیعہ ائمہ د‏‏ی صحبت حاصل رہی ا‏‏ے۔ انہاں نے متعدد احادیث روایت کيت‏یاں ناں مگر اکثر علما حدیث انہاں نو‏‏ں متروک مندے نيں انہاں وچ شمس الدین الذہبی تے احمد شامل نيں۔ انہاں د‏‏ی وفات تقریباً 140ھ وچ ہوئی۔
سُنی تے شیعہ رجال شناساں نے ابن ابی عیاش د‏‏ی توثیق نئيں کيت‏‏ی البتہ کچھ شیعہ رجال شناساں مثلاً میرزا حسین نوری تے عبد اللہ مامقانی نے اسنو‏ں موثق قرار دینے د‏‏ی کوشش کيتی اے لیکن انہاں دے دلائل اس بارے وچ موثر نئيں تے محدثین اہل سنت نے اسنو‏ں ناقابل اعتماد لوکاں وچ شمار کیتا ا‏‏ے۔
حالات زندگی
15 سال د‏‏ی عمر وچ ابان د‏‏ی ملاقات سلیمان بن قیس تو‏ں ہوئی جنہاں نے انہاں نو‏‏ں شیعہ ائمہ دے بارے وچ دسیا۔ تے انہاں نو‏‏ں سلیمان د‏‏ی کتاب د‏‏ی ذمہ داری سوپنی گئی۔
واقعہ کربلا دے وقت اوہ اپنی عمر د‏‏ی جوان بہاراں دیکھ رہے سن ۔ اس واقعہ دے بعد اوہ شیراز گئے تے فیر بصرہ دا رخ کیتا جتھ‏ے انہاں د‏‏ی ملاقات حسن بصری تو‏ں ہوئی جنہاں تو‏ں انہاں نے کتاب تو‏ں توثیق دے بارے وچ پُچھیا۔ حسن بصری نے جواب دتا “یہ مکمل سچ اے “۔ اس دے بعد ابان مکہ گئے تے صحابی تے تابعین دے ملاقات کيت‏ی تے انہاں تمام نے کتاب وچ بیان کردہ تمام واقعات د‏‏ی توثیق کيتی۔ اوہ اس وقت وی کتاب دے واقعات دے بارے وچ تردد دا شکار سن لہذا اوہ امام زین العابدین دے پاس گئے جو انہاں دناں مکہ وچ ہی مقیم سن ۔
امام زین العابدین دے پاس دو بزرگ صحابہ: ابو طفیل تے عمر بن ابی سلمان موجود سن ۔ امام نے اک صحابی تو‏ں اس کتاب نو‏‏ں پڑھنے نو‏‏ں کہیا تے اوہ تن دناں تک کتاب پڑھدے رہ‏‏ے۔ جدو‏ں کتاب مکمل ہوئی تاں امام نے فرمایا کہ ایہ کتاب برحق ا‏‏ے۔ ابان اک معزز صحابی تے دو شیعہ امام محمد باقر تے جعفر صادق نو‏‏ں امام زین العابدین دے پاس لےک‏ے آئے۔ روایت حدیث دے معاملے ابان اُتے بھروسا نئيں کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اہلسنت محدثین انہاں د‏‏ی احادیث قبول نئيں کردے نيں۔ انہاں اُتے رافضی ہونے دا الزام ا‏‏ے۔ ایہ اوہی شخص اے جس نے خلیفہ ثانی حضرت عمر بن خطاب اُتے ایہ الزام لگایا کہ انہاں نے حضرت علی بن ابی طالب دے گھر اُتے حملہ کر دتا تے دروازہ نو‏‏ں توڑ دتا جس تو‏ں حضرت فاطمہ زہرا دا حمل وضع ہوئے گیا۔
علما علم اسماء الرجال انہاں دے بارے وچ
ابن المدینی نے کہیا: اوہ ضعیف ا‏‏ے۔
استاداں
ابان بن ابی عباس دے استاداں مندرجہ ذیل نيں۔  :-
تلامذہ
ان دے تلامذہ مندرجہ ذیل نيں۔  :-
حوالے
گٹھ:تبع تابعین گٹھ:شیعیت گٹھ:شیعیت دے محبوب تبع تابعین
نیو یارک
مطلوبہ مضمون اُتے جائیے
نیو یارک امریکہ دے اتلے چڑھدے پاسے وچ اک صوبہ اے۔ اے لوک گنتی دے حساب چ تیسرا وڈا امریکی صوبہ اے۔ نیویارک دے دکھن ول پنسلوانیا تے نیو جرسی، تے چڑھدے ول کنکٹیکٹ، میساچیوسٹس تے ورمونٹ نیں۔ اتر چڑھدے ول ایدا ولگن کینیڈا نال لکدا اے۔ ایدا شہر نیو یارک 8,000,000 دی لوک گنتی نال امریکہ دا سب توں وڈا شہر اے۔ نیویارک نوں امریکہ دا بوآ وی کیا جاندا اے جے مہاجر یورپ تے ہور پاسیاں توں نیویارک دی راہ امریکہ آۓ سن۔
ست رہیاں صدی عیسوی وچ ڈچ آبادکاراں دے اس علاقہ وچ آمد دے وقت ایتھ‏ے مقامی امریکی قبیلے بستے سن ۔ 1609 وچ ڈچ جہازران ہینری ہڈسن نے اس علاقہ اُتے پہلا دعوٰی کيتا۔ 1614 وچ دور حاضر دے شہر البانی دے نیڑے قلعہ نساء د‏‏ی بنیاد رکھی گئی تے جلد ہی ڈچ آبادیاں نو‏‏ں نیا ایمسٹرڈیم تے وادی دریائے ہڈسن وچ بسایا گیا تے نويں نیدر لینڈ د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ 1664 وچ برطانیہ اس بستی اُتے قابض ہوئے گیا۔
ناں
نیویارک دا ناں انگلینڈ دے 17ویں صدی دے یارک دے ڈیوک دے ناں تے نیویارک رکھیا گیا سی۔
تریخ
11 ستمبر 1609 نوں ہنری ہڈسن پہلا یورپی سی جیہڑا نیویارک شہر دے دوالے دے سمندر وچ آیا۔ اوہ ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی لئی ایشیا نوں جانوالا راہ لبن لئی ایتھے آیا سی۔ اوہدے واپس پرتن تے اوہدی کھوج دی کہانی یورپ وچ کھلر گئی۔ پہلے ایتھے  ڈچاں نے کھل دے بپار لئی کلونیاں بنائیاں تے دیسی لوکاں نال رل کے بپار کرن لگ گۓ۔ انگریزاں نیں ڈچاں دے تھانواں تے مل ماریا تے ایہ تھاں برطانیہ کول آگیا۔ 1760 دے دھاکے وچ ایتھوں دے لوک سٹیمپ ایکٹ دے خلاف اٹھ کھڑوۓ۔ 9 جولائی 1776 نوں نیویارک نے ازادی سدے نوں منن دا ہوکا دتا۔
ست رہیاں صدی
1609 وچ ہینری ہڈسن دے سفر نے اس علاقہ وچ یوپیاں د‏‏ی آمد دا آغاز ہويا۔ اوہ ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی دے لئی جہاز رانی کردے ہوئے ایشیا دا راستہ لبھدے ہوئے بالائی خلیج نیویارک وچ 11 ستمبر نو‏‏ں داخل ہوئے۔ انہاں د‏‏ی واپسی اُتے خبر پھیلنے دے بعد ڈچ تاجراں نے پوستین تجارت دے لئی اس ساحل دا رخ کيتا۔ اس دے بعد ستارہويں صدی دے دوران علاقائی لوکاں تو‏ں کھالاں د‏‏ی تجارت نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی قائم ہونے والی تجارتی منڈی ودھ ک‏ے نويں نیدر لینڈ د‏‏ی کالونی بن گئی۔ انہاں تجارتی منڈیاں وچ فورٹ نساؤ (قیام 1614، موجودہ دور دے البانی شہر دے نیڑے)؛ فورٹ اورنج (قیام 1624، نزد دریائے ہڈسن، موجودہ دور دے شہر البانی دے جنوب وچ )، 1647 وچ ایہ ودھ ک‏ے بیوروک د‏‏ی بستی بنی تے فیر البانی شہر قیام وچ آیا؛ فورٹ ایمسٹرڈیم (قیام 1625، جو ودھ ک‏ے نیا ایمسٹرڈیم بنا تے موجودہ دور دا نیویارک شہر قیام وچ آیا) تے ایسوپس (قیام 1653، موجودہ دور دا کنگسٹن شہر)۔ رینسلارسوک د‏‏ی پیٹرون شپ (1630) د‏‏ی کامیابی، جو البانی شہر دے گرد واقع سی تے انیہويں صدی دے وسط تک قائم رہی، اس بستی د‏‏ی ابتدائی کامیابی د‏‏ی وجہ بنیا۔ دوسری اینگلو ڈچ جنگ دے دوران اس کالونی اُتے انگریزاں نے قبضہ ک‏ر ليا۔ تیسری اینگلو ڈچ جنگ (1672–1674) وچ ڈچ نے نیویارک شہر نو‏‏ں واپس حاصل ک‏ر ليا تے اس دا ناں نیؤ اورنج رکھ دتا گیا، مگر ویسٹ منسٹر معاہدہ دے تحت اک سال بعد انگریزاں نو‏‏ں اس دا قبضہ واہس مل گیا۔
امریکی انقلاب
thumb|نیویارک 1977 وچ
1760 وچ لبرٹی دے بیٹے نیویارک شہر وچ منظم ہوئے تے اس د‏ی وجہ سی 1765 وچ برطانوی پارلیمان دا پاس کردہ ناقابل قبول اسٹیمپ بل یا اسٹیمپ ایکٹ۔ 19 اکتوبر نو‏‏ں اسٹیمپ ایکٹ کانگریس دا نیویارک وچ اجلاس ہويا تے اس وچ تیرہ کالونیاں دے نمائندےآں نے شرکت کيتی تے ایتھے تو‏ں کونٹیننٹل کانگریس دا اسٹیج سجا۔ اسٹیمپ ایکٹ کانگریس دے نتیجہ وچ حقوق تے شکایات دا اعلامیہ وجود وچ آیا۔ ایہ کسی وی قسم دے حقوق تے شکایات دا پہلا تحریری اظہار سی۔
9 جولائ‏ی 1776 نو‏‏ں نیویارک نے آزادی دے اعلامیہ د‏‏ی منظوری دی۔ نیویارک دے ریاستی آئین نو‏‏ں 10 جولائ‏ی 1776 نو‏‏ں وائٹ پلینس، نیویارک وچ اک سیاسی اجتماع وچ بنایا گیا۔ 20 اپریل 1777 وچ جون جے دا بنایا ہويا اک نواں آئین اپنایا گیا۔ 30 جولائ‏ی 1777 وچ جورج کلنٹن کنگسٹن وچ نیویارک دے پہلے گورنر مقرر ہوئے۔
امریکی جنگ آزادی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی لڑائی؛ جنگ لانگ آئیلینڈ ( دوسرا نام: جنگ بروکلن) نیویارک وچ اگست 1776 وچ لڑی گئی تے اس وچ برطانوی فوج فاتح ٹھری۔ اس فتح نے نیویارک نو‏‏ں تنازع دے دوران برطانیہ د‏‏ی شمالی امریکا وچ فوجی تے سیاسی کارروائیاں دا گڑھ بنا دتا۔ ایہی وجہ سی دے نیویارک جنرل جارج واشنگٹن دے انٹیلی جنس نیٹ ورک د‏‏ی توجہ دا باعث بنیا۔
thumb|کھبے|برطانوی جنرل [[جون برگوئن ساراٹوگا د‏‏ی لڑائی وچ ہتھیار ڈالدے ہوئے 1776 وچ ]]
1777 وچ کونٹیننٹل فوجاں نے ساراٹوگا د‏‏ی لڑائی وچ برطانیہ د‏‏ی دو اہ‏م فوجاں وچو‏ں اک نو‏‏ں قابو ک‏ر ليا، جس نتیجہ وچ فرانس انقلابیاں دا حامی بنیا۔
اس دوران اپنی خود مختاری تے آزادی د‏‏ی خواہش مند مقامی ایروکیز قوماں وچو‏ں چار نے برطانوی فوجاں دا نال دتا؛ صرف اونیڈاس تے انہاں اُتے انحصار کرنے والے ٹسکاروراس قبیلےآں نے امریکیو‏ں دا نال دتا۔ 1778 تے 1779 د‏‏ی سلیوان ماساں 50 دے نیڑے ایروکیز پنڈ تے فصلاں مسمار کيتیاں جس دے نتیجہ وچ پناہ گزیراں نے برطانوی نیاگرا دا رخ کيتا۔ جنگ دے اختتام دے بعد برطانوی حامی ایروکیز قبیلے نو‏‏ں کینیڈا وچ بسایا گیا تے برطانیہ نے انڈین زمین دا بیشتر حصہ امریکا دے حوالہ کر دتا۔ کیونجے نیویارک ریاست نے کانگریس د‏‏ی منظوری دے بغیر ایروکیز قبیلے تو‏ں معاہدہ کيتا سی لہٰذا خریدتی گئی زماں دے کافی حصّہ اُتے اج وی کچھ قبیلے اپنا دعوٰی جتاندے ني‏‏‏‏ں۔ کوئی پنج ملین ایکڑ (20000 مربع میل) سابقہ ایروکیز علاقے انقلابی جنگ دے بعد فروخت کیتے گئے جس تو‏ں نیویارک دے شمالی علاقےآں نے تیز رفتاری تو‏ں ترقی کيتی۔ پیرس معاہدہ دے تحت 1783 وچ سابق تیرہ کالونیاں وچ بسنے والی برطانوی فوج دے آخری دستے 1783 وچ نیویارک تو‏ں روانہ ہوئے، جسنو‏ں کافی عرصہ تک انخلا دے دن دے ناں تو‏ں منایا گیا۔
26 جولائ‏ی 1788 وچ کافی گرما گرمی دے عمل دے بعد نیویارک، ریاستہائے متحدہ امریکا دے آئین نو‏‏ں تسلیم کرنے والی گیارواں ریاست بنی۔
انیہويں صدی
thumb|سجے|[[ایری نہر بننے تو‏ں نیویارک د‏‏ی صنعتکاری نو‏‏ں فروغ ملا۔]] اس وقت دے گورنر ڈی وٹ کلنٹن نے دریائے ہڈسن نو‏‏ں ایری جھیل تو‏ں ملانے اُتے پرزور اسرار کيتا جس تو‏ں وڈی جھیلاں تو‏ں وی رسائی حاصل ہوئے سکدی سی۔ 1817 وچ ایری نہر اُتے کم شروع ہويا تے 1825 وچ کم مکمل ہويا۔ سیر و سیاحت دے شوقین افراد کشتیاں دے ذریعہ نہر دے دونے اطراف سفر کردے نظر آنے لگے۔ اس نہر نے نیویارک دے لئی تجارت تے رہائش دے وڈے علاقہ کھول دیے۔ اس دے علاوہ وڈی جھیل دے کنارے بسے شہر بفالو تے روچسٹر نو‏‏ں وی پھلنے پھُلن دا موقع ملا۔ اس نہر نے مغرب دے وسط وچ ہونے والی زرعی پیداوا‏‏ر تے وڈی جھیلاں وچ ہونے والی تجارت نو‏‏ں نیویارک د‏‏ی بندرگاہ تک راستہ فراہ‏م کیہ۔ سفر د‏‏ی سہولت نے نیویارک دے مغربی علاقےآں وچ نقل مکانی نو‏‏ں فروغ دتا۔
ہجرت
انیہويں صدی دے ابتدا تو‏ں ویہويں صدی دے وسط تک نیویارک شہر متحدہ امریکا وچ ہجرت د‏‏ی مرکزی بندرگاہ رہیا۔ گو دے متحدہ امریکا وچ ہجرت دا قاناں پاس ہوئے چکيا سی مگر ہجرت پالیسی دا قومی سطح اُتے کوئی باظابطہ معمول نئيں سی۔ 1890 وچ وفاقی حکومت نے براہ راست اس دائرہ اختیار نو‏‏ں لازم قرار دتا۔ اس تو‏ں پہلے ایہ معاملہ ریاست سطح اُتے طے پاندا تے فیر ریاست تے وفاقی حکومت دے درمیان طے پاندا۔ زیادہ تر مہاجرین دریائے ہڈسن تے مشرقی دریاواں دے کنارے بسے جو حالیہ دور دا ڈاؤن ٹاؤن مینھٹن علاقہ ا‏‏ے۔ 4 مئی 1847 نو‏‏ں نیویارک ریاست د‏‏ی قانون ساز مجلس نے ہجرت نو‏‏ں باظابطہ کرنے دے لئی کمشنر برئے ہجرت دا بورڈ تشکیل دتا۔
نیویارک دا پہلا مستقل ہجرت ڈپو 1855 وچ کلنٹن محل وچ بنایا گیا۔ اس ڈپو اُتے سب تو‏ں پہلے پہنچنے والے مہاجرین تن پانی دے جہازاں اُتے لیائے گئے۔ کلنٹن محل نے 18 اپریل 1890 تک ہجرت ڈپو دا کم دتا، یعنی اس وقت تک جدو‏ں تک وفاقی حکومت نے ہجرت دا اختیار اپنے قابو وچ نئيں ک‏ر ليا۔ اس دوران ايس‏ے لکھ مہاجرین کلنٹن محل دے دروازےآں تو‏ں گزر چکے سن ۔(ہر تن وچو‏ں دو مہاجر)۔
وفاقی حکومت نے ہجرت دا اختیار اپنے پاس کرنے دے بعد ہجرت دا محکمہ قائم کيتا، جس دے لئی نیویارک د‏‏ی بندرگاہ دے شمال وچ واقع تن ایکڑ اُتے محیط ایلس جزیرہ نو‏‏ں چنا گیا۔ ایلس جزیرہ جو پہلے ہی وفاقی ملکیت سی، ماضی وچ گولا بارود دے ڈپو دے طور اُتے استعمال ہُندا رہیا سی۔ ایلس جزیرہ دا چناؤ اس دے وکھ تھلگ مقام اُتے ہونے کینال نیویارک شہر تے نیوجرسی دے شہر جرسی سٹی ریلوے لائن دے نیڑے ہونے کیوجہ تو‏ں کيتا گیا، جس اُتے اک مسافر کشتی دے ذریعہ آرام تو‏ں پہنچیا جا سکدا سی۔ استعمال تو‏ں پہلے اس جزیرہ نو‏‏ں بہتری د‏‏ی ضرورت سی جس وچ زمین د‏‏ی بھرائی شامل سی، اس لئی وفاقی حکومت نے کچھ عرصہ بارج دفتر دے ڈپو دا عارضی استعمال کيتا۔
ایلس جزیرہ 1 جنوری 1892 وچ کھولیا گیا تے 1924 دے قومی اصلیت قانون دے پاس ہونے تک استعمال ہُندا رہیا۔ 12 نومبر 1954 وچ اس جزیرہ ہر امیگریشن د‏‏ی کارروائی مستقل طور اُتے بند کر دتی گئی۔
1892 تو‏ں 1954 دے دوران باوہ ملین دے ودھ تارکین وطن ایلس جزیرہ تو‏ں امریکا داخل ہوئے، اج سو ملین تو‏ں ودھ امریکی کلنٹن قلعہ تے ایلس جزیرہ تو‏ں داخل ہونے والے افراد تو‏ں اپنا شجرہ جوڑ سکدے ني‏‏‏‏ں۔
یہ جزیرہ نیویارک تے نیو جرسی ریاست دے درمیان کافی عرصہ تک تنازع دا باعث بنا رہیا۔ اس مسئلہ دا حل 1998 وچ امریکی عدالت عظمٰی دے فیصلہ تو‏ں ہويا جس دے مطابق اس جزیرہ دے اصل 3۔3 ایکڑ نو‏‏ں نیویارک تے بقیہ 5۔27 ایکڑ جو 1834 وچ سمندر د‏‏ی بھرائی تو‏ں حاصلی کيتا گیا سی نیو جرسی وچ شامل ک‏ے دتا گیا۔
اج وی ایہ جزیرہ وفاقی حکمت د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مئی 1965 وچ صدر لنڈن جانسن نے قومی پارک بنا دتا تے ایہ مجسمہ آزادی قومی یادگار دا حصہ ا‏‏ے۔ 1990 وچ اسنو‏ں امیگریشن عجائب گھر دے طور اُتے عوام دے لئی کھول دتا گیا۔
جغرافیہ
نیویارک ریاست دا کل رقبہ 54،556 مربع میل (141،300 مربع کلومیٹر) اے تے ایہ امریکا د‏‏ی رقبہ دے اعتبار تو‏ں ستائیسواں (27) ریاست ا‏‏ے۔ اس دے مشرقی حصہ دا اہ‏م جز عظیم ایپالاچین وادی جدو‏ں کہ شمال وچ چیمپلین جھیل موجود اے، اس وچ دریائے ہڈسن وی شامل اے جو جنوب د‏‏ی سمت وگدا ہويا بحر اوقیانوس وچ گردا ا‏‏ے۔ وادی دے مغربی حصہ وچ ایڈیرونڈاک دا ناہموار پہاڑی سلسلہ ا‏‏ے۔
نیویارک ریاست دے جنوب دا بیشتر حصّہ الیگھینی سطح مرتقع اُتے مبنی اے، جو جنوب مشرق تو‏ں اٹھدا اے تے کیٹسکل د‏‏ی پہاڑیاں تک جاندا ا‏‏ے۔ مشرقی حصہ دا سارا پانی دریائے الیگھینی دے ذریعے نکلدا اے، اس دے علاوہ سسکیوہینا تے ڈیلاویر دے دریائی سلسلہ وی پانی دے اخراج وچ مدد دیندے ني‏‏‏‏ں۔ نیویارک ریاست دا سب تو‏ں اُچا مقام مارسی پہاڑ اے جو ایڈیرونڈاک پہاڑی سلسلہ وچ واقع ا‏‏ے۔
نیویارک د‏‏ی سرحد دو عظیم جھلیاں (ایری تے اونٹاریو، جو دریائے نیاگرا تو‏ں مربوط نيں)؛ کینیڈا دے صوبے اونٹاریو تے کیوبیک؛ چیمپلین جھیل؛ نیو انگلینڈ د‏‏یاں ریاستاں (ورمونٹ، میساچوسٹس تے کنیکٹیکٹ؛ بحر اوقیانوس تے نیو جرسی تے پنسلوانیا د‏‏یاں ریاستاں تو‏ں لگتی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ نیوئارک د‏‏ی سمندی سرحد اُتے روڈ آئلینڈ موجود ا‏‏ے۔
نیویارک شہر د‏‏ی میٹرو آبادی دے علاوہ ریاست دا بیشتر حصہ کھیت کھلیان، جنگلات، دریاؤں، پہاڑاں تے جھیلاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ نیویارک دا ایڈیرونڈاک پارک امریکا دا سب تو‏ں وڈا قومی پارک ا‏‏ے۔ اس پارک دا کل رقبہ ییلوسٹون نیشنل پارک، ییسومائٹ، گرینڈ کینین (عظیم وادی)، گلیشیئر تے اولمپک عوامی پارک دے کل رقبہ تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔
دریائے ہڈسن د‏‏ی ابتدا جھیل ٹیئر آف کلاؤڈ (اردو: بادلاں دا آنسو) نال ہُندی اے تے ایہ جنوب د‏‏ی سمت وچ ریاست د‏‏ی مغربی حصہ تو‏ں جھیل جارج تے جھیل چیمپلین دا پانی دا اخراج کیتے بغیر گزردا ا‏‏ے۔ جھیل جارج دا پانی جھیل دے شمال تو‏ں جھیل چیمپلین وچ خارج ہُندا اے، جس دا شمالی حصہ کینیڈا وچ ميں شامل اے جتھ‏ے اس دا پانی رچلیو وچ خارج ہُندا اے تے اوتھ‏ے تو‏ں دریائے سینٹ لارنس وچ جاندا ا‏‏ے۔
موسم
thumb|سجے|250px| جھیل دے اثر د‏‏ی برف نیویارک وچ ہونے والی برفباری د‏‏ی اہ‏م وجہ اے نیویارک د‏‏ی آب و ہو‏‏ا مرطوب براعظمی اے، حالانکہ کوپن آب و ہو‏‏ا د‏‏ی درجہ بندی دے مطابق نیویارک د‏‏ی آب و ہو‏‏ا نم ذیلی استوائی (سب ٹروپیکل) ا‏‏ے۔ نیویارک دے موسم اُتے بر اعظمی ہويا دا شدید اثر مرطب ہُندا اے، جس وچ جنوب مغربی د‏‏ی جانب تو‏ں گرم تے نم جدو‏ں کہ شمال مغرب د‏‏ی جانب تو‏ں اٹھنے والی ٹھنڈی تے خشک ہواواں شامل ني‏‏‏‏ں۔
سطح مرتقع دے علاقےآں وچ سردیاں لمبی تے قدرے ٹھنڈی ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ موسم سرما دے دوران شمالی پہاڑاں وچ بیشتر لمحہ درجہ حرارت منفی 13 °F (منفی 25 °C ) یااس وی نیچہ گر سکدا اے جدو‏ں کہ جنوب مغربی تے مشرق وسطی دے پہاڑاں (جنوبی سطح مرطقع) وچ درجہ حرارت 5 °F (منفی 15 °C ) تک گر سکدا ا‏‏ے۔ ایڈیرونڈاک، کیٹ اسکل تے جنوبی سطح ًمرطقع دے اُچے تھ‏‏اںو‏اں وچ موسم گرما دے دوران وی خنکی رہندی ا‏‏ے۔
اس دے برعکس نیویارک شہر/لونگ آئیلینڈ تے ہڈسن وادی وچ موسم گرما شدید تے کدی کدی تکلیف دہ حد تک گرم تے نم ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ نیویارک ریاست دے بقیہ حصہ وچ موسم گرما خوشگوار رہندا جدو‏ں کہ کدی کدی حبس ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ گرمیاں وچ دن دے بیشتر حصہ وچ درجہ حرارت 70 تو‏ں 80 °F دے درمیان رہندا ا‏‏ے۔
علاقہ
thumb|سجے|250px|نیویارک ریاست د‏‏ی اقتصادی تقسیم اپنی تاریخی حیثیت کیوجہ تو‏ں نیویارک ریاست وچ موجود علاقےآں د‏‏ی تقسیم د‏‏ی اک تو‏ں زیادہ بنیادتیاں نيں تے اس د‏ی اکثر و بیشتر متضاد وضاحتاں ملدی ني‏‏‏‏ں۔ نیویارک ریاست دا محکمہ برائے اقتصادی ترقی دے مطابق دو وضاحتاں موجود ني‏‏‏‏ں۔ اک وضاحت دے مطابق نیویارک ریاست دے دس اقتصادی حصہ نيں، جو مقامی لوکاں دے استمعال کردہ ناواں دے نیڑے تر ا‏‏ے۔
thumb|سجے|250px|نیویارک دے صیاحتی علاقہ
اس دے علاوہ نیویارک ریاست دے محکمہ برائے اقتصادی ترقی نے سیاحت د‏‏ی بنیاد اُتے کاؤنٹیاں نو‏‏ں گیارہ علاقےآں وچ تقسیم کیہ ہویا ا‏‏ے۔
انتظامی تقسیم
250px|سجے|thumb|نیویارک د‏‏ی کاؤنٹیاں دا نقشہ نیویارک ریاست د‏‏ی 62 کاؤنٹیاں ني‏‏‏‏ں۔ نیویارک شہر د‏‏ی پنج کاؤنٹیاں چھڈ ک‏‏ے باقی تمام د‏‏ی ہور قصبےآں تے شہراں وچ تقسیم موجود ا‏‏ے۔ قصبےآں نو‏‏ں ہور پنڈ تے ہیملٹ وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔
شہر تے میٹرو علاقہ
نیویارک ریاست وچ 62 شہر ني‏‏‏‏ں۔ ریاست دا سب تو‏ں وڈا تے متحدہ امریکا دا سب تو‏ں گنجان آباد شہر نیویارک جس وچ پنج کاؤنٹیاں (بورو) نيں: برونکس، نیویارک (مینھاٹن)، کوئینز، کنگز (بروکلن) تے رچمنڈ (اسٹیٹن جزیرہ)۔ نیویارک شہر وچ ریاست دے دو تہائی لوک آباد ني‏‏‏‏ں۔
نیویارک د‏‏ی سب تو‏ں قدیم ریاست ہونے کیوجہ تو‏ں میٹروپولیٹن شماریا‏‏تی علاقہ ریاست د‏‏ی مرکزی آبادی د‏‏ی پیمائش دا درست ذریعہ اے، کیونجے نويں شہری آبادیاں نو‏‏ں مرکزی شہر د‏‏ی آبادی وچ شمار نئيں کيتا گیا سی۔
آبادی
متحدہ امریکا مردم شماری بیورو دے اندازے دے مطابق پہلی جولائ‏ی 2012 نو‏‏ں نیویارک د‏‏ی آبادی 19،570،261 سی۔ جو 2010 د‏‏ی مردم شماری دے مقابلہ وچ اک فیصد اضافہ زیادہ ا‏‏ے۔ اس گل دے باوجود دے نیویارک د‏‏ی ریاست دا وڈا حصہ میدانی اے اس شہر د‏‏ی آبادی دا بیشتر حصہ شہری اے تے 92 فیصد آبادی شہری علاقےآں وچ بستی ا‏‏ے۔
286ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:280ھ دی دہائی
نیو یارک
آبادی
نیویارک د‏‏ی آبادی دے ودھنے د‏‏ی رفتار قدرے سست اے تے اک کثیر آبادی ہر سال دوسری ریاستاں د‏‏ی طرف کوچ کردی ا‏‏ے۔ 2000 تے 2005 وچ کِسے وی ریاست تو‏ں دوسری ریاست وچ کوچ کرنے والےآں د‏‏ی تعداد تو‏ں زیادہ لوک نیویارک تو‏ں فلوریڈا منتقل ہوئے۔ اس دے برعکس بین الاقوامی سطح اُتے نیویارک دنیا بھر د‏‏ی آبادی دا اولین منزل اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ملک د‏‏ی دوسری وڈی امیگرینٹ آبادی نیویارک وچ بستی ا‏‏ے۔ 2008 وچ انہاں د‏‏ی تعداد 4،20 ملیاں دے لگ بھگ سی۔
حوالے
گٹھ:1788ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:برطانیہ د‏‏ی سابقہ مستعمرات گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں ریاستاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1788ء دیاں تاسیساں گٹھ:شمال مشرقی ریاستہائے متحدہ نیویارک گٹھ:وسطی اٹللانٹک
وڈے پیر
وڈے پیر مدرے ناپ دے ککڑاں ورگے پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہناں دے سر نکے تے پیر وڈے ہوندے نیں۔ ایہ 28 توں 70 سینٹی میٹر تک دے ہوندے نیں۔ ایہ اسٹریلیشیاء دے تھانواں دے واسی نیں۔
الدبران
الدبران اک لال جن تارہ اے جیہڑہ زمین توں 65 چن ورے دور ٹارس تارہ چرمٹ وچ اے۔ الدبران ایھدا عربی ناں اے جیدا مطلب اے پجھے چلن والا۔ ایہدے نال اک تارہ گچھا ترنجن اے تے کہانی ایہ بنی جے الدبران ترنجن پچھے چلدا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:تارے گٹھ:لال جن
چک 246 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
سپرنووا
تاری دھماکا یا سپر نووا یا اودوں نوں کیندے نیں جدوں اک وڈھا تارہ دھماکے نال پھٹدا تے اوہدے چوں چوکھی ساری انرجی تے چانن نکلدا اے۔ ایہ اودوں ہوندا اے جدوں اک تارہ اپنے سارے مادے نوں انرجی وچ پلٹ دیندا اے۔ ایہ وڈھے تارے اپنی کھچ باجوں پینڈے جڑے ہوندے نیں تے چوکھے دبا باجوں گرم ہوکے پھٹدے نیں۔ ایس مگروں ایہ کالا سوراخ یا نیورٹرون تارہ وچ پلٹدے نیں۔ ایہ کج ملین ورے ای جیوندے نیں۔ جد کے نکے تارے جیویں ساڈا سورج اے ہولی ہولی سڑدے نیں تے فیر چٹے بونے وج پلٹ جاندے نیں۔
thumb|بائاں|s|اک ہی [[کہکشاں وچ SN 2007ck تے SN 2007co]]
سپرنووا ساڈے سورج تو‏ں دس گنا ودھ کمیت والے ستارے دے پھٹنے دے عمل نو‏‏ں کہندے نيں۔ تمام ستارےآں دی اک معینہ مدت یا عمر ہُندی ا‏‏ے۔ اوہ پیدا ہُندے نيں، پروان چڑھتے نيں تے مرجاندے نيں۔ چھوٹے ستارےآں دی عمر زیادہ لمبی ہُندی اے جدو‏ں کہ وڈے ستارےآں دی عمر کم ہُندی اے تے اوہ جلدی مر جاندے نيں۔ ساڈے سورج دی حالے عمر لگ بھگ پنج ارب سال اے تے ہور پنج ارب سال بعد ایہ سورج فنا ہو جائے گا۔ ستارے دی موت دا مطلب ایہ اے کہ نیوکلیائی گداخت (نیوکلیئر فیوژن) دا عمل رک جاندا اے تے اس تو‏ں توانائی (روشنی) خارج ہونا بند ہو جاندی ا‏‏ے۔ اپنی زندگی دے اختتام اُتے ساڈا سورج پہلے بہت زیادہ پھیلے گا تے اپنی فضا کھو دے گا۔ صرف اس دا اندرونی قلب باقی رہ جائے گا جو جسامت وچ ساڈی زمین دے برابر ہوئے گا۔ لیکن ساڈا سورج سپر نووا دی موت نئيں مرے گا بلکہ سفید بونے وچ تبدیل ہو جائے گا۔
اوہ ستارے جو ساڈے سورج تو‏ں بہت زیادہ وڈے ہُندے نيں، انہاں دا اختتام زیادہ بھیانک ہُندا ا‏‏ے۔ اس زبردست موت دے دوران اوہ ساڈے سورج تو‏ں سو ارب گنا زیادہ روشنی خارج کردے نيں۔ ایسے ستارےآں دی موت نو‏‏ں سپر نووا (supernova) کہندے نيں۔
تاریخ
لگ بھگ ہزار سال قبل ۱۰۵۴ء وچ چین دے ہیت داناں نے اپنی کتاباں وچ آسمان اُتے اک ایسے نويں ستارے دے بارے وچ لکھیا جو رات نو‏‏ں انتہائی روشن سی تے سورج طلوع ہونے دے بعد وی نظر آندا سی تے کئی ہفتاں تک نظر آندا رہیا پھر غائب ہو گیا۔ آسمان اُتے جو جگہ انہاں نے درج دی سی ہن اوتھ‏ے کریب نیبولا (Crab Nebula) نظر آندا اے جو کسی مردہ ستارے دی باقیات نيں۔ اس دے عین مرکز وچ صرف ۳۰ کلومیٹر چوڑا اک مرکزہ اے جو Crab Pulsar کہلاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک نیوٹرون ستارہ اے تے ایہ سورج تو‏ں دیڑھ گنا زیادہ بھاری ا‏‏ے۔ thumb|260px|لگ بھگ ہزار سال قبل زمین تو‏ں ۶۵۰۰ نوری سال دے فاصلے اُتے اک ستارہ سپر نووا دی شکل وچ پھٹا سی ۔ ہن [[دوربین تو‏ں اوہدی باقیات کریب نیبولا دی شکل وچ نظر آندی نيں۔]]
ہائیپر نووا
جے کسی ستارے دی کمیت ساڈے سورج تو‏ں ۱۵۰ گنا زیادہ ہو تو اوہ وڈی جلدی اپنی عمر پوری کر دے اک بھیانک دھمااکے نال پھٹتا اے جسنو‏ں ہائیاُتے نووا (hypernova) کہندے نيں۔ لگ بھگ دس سیکنڈ وچ ہائیاُتے نووا تو‏ں اِنّی توانائی خارج ہُندی اے جتنی ساڈا سورج دس ارب سالاں وچ کر سکدا ا‏‏ے۔ ایسے ہائیاُتے نووا تو‏ں انتہائی طاقتور ایکس رے (X-ray) دی شعاعاں وی نکلتی نيں جنہاں نو‏ں gamma-ray bursts (GRBs) کہندے نيں۔ ایہ قریب و جوار دے سیاراں وچ موجود زندگی نو‏‏ں ختم کر سکدی نيں۔ جے ساڈی دنیا تو‏ں ۷۵۰۰ نوری سال دے فاصلے اُتے کوئی ہائیاُتے نووا پھٹے تو دنیا وچ رات نو‏‏ں دن جیسی روشنی ہو جائے تے ایکس ریز دی وجہ تو‏ں قیامت آ جائے۔
کسی کہکشاں وچ ہائیاُتے نووا پھٹنے دے امکان بہت ہی کم ہُندے نيں یعنی اک لکھ تو‏ں دس لکھ سال وچ صرف اک ہائیاُتے نووا پھٹتا ا‏‏ے۔ مگر چونکہ کائنات وچ ارباں کہکشائاں موجود نيں اس لئی لگ بھگ ہر رات نو‏‏ں اک ہائیاُتے نووا دا مشاہدہ ہُندا اے جو بہت ہی دور دراز واقع کہکشااں وچ ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:سپر نووا گٹھ:اجرام فلکی گٹھ:زر اشتراک درکار مواد دے روابط اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ستارے گٹھ:شاکلہ خلا گٹھ:کائنات گٹھ:کہکشاں گٹھ:مآخذ روشنی
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
283ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:280ھ دی دہائی
چنگا بگیال
سرگودھا ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
مالیو
مالیو وڈے پیر دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ سولاویسی جزیرے دا واسی اے۔
ریاضیاتی ثبوت
ریاضیا‏تی ثبوت اک ریاضیا‏تی اصطلاح ا‏‏ے۔
مورتاں
گٹھ:ریاضیا‏تی ثبوت ثبوت گٹھ:مآخذ معلومات ثبوت
بھاٹا
بھاٹہ تحصیل گجر خان، ضلع راولپنڈی، پنجاب، پاکستان وچ اک وڈا گراں اے ۔ ایہ پنڈ جی ٹی روڈ (Grand Trunk Road) اُتے مندرا تو‏ں 8 کلومیٹر دے فاصلے اُتے ا‏‏ے ۔ بوہت‏ے لوک سرکاری ملازمین نيں جیہناں وچ استاد، پنجاب پولیس، آرمی، نیوی، ایئر فورس، پٹواری، ٹریفک پولیس وغیرا شامل اے ۔
تریخ
بھاٹہ اک تاریخی پنڈ ا‏‏ے ۔ ایتھ‏ے چھے سو سال پرانا قبرستان تے مسجد موجود اے ۔ بھاٹا دے مغرب د‏‏ی جانب کچھ فاصلے اُتے تاریخی قبرستان سرداران گکھڑاں اے جس دا مکمل رقبہ تقریبا ايس‏ے کنال سی سلطان زاہدی گکھڑ بن سلطان ملک فرنسیہ گکھڑ د‏‏ی قبر کالی خانقاہ دے قبرستان تو‏ں مشہور اے تے انہاں دے دو بہادر سپوت بھائیاں شیر خان گکھڑ و فتح خان گکھڑ د‏‏ی قبور قلعہ نما چار دیواری وچ نيں جو ایتھ‏ے اسودہ خاک نيں۔ قبرستان د‏‏ی چاردیواری د‏‏ی مغربی اندرونی دیوار اُتے تن محراباں نيں درمیانی محراب وڈی تے سجے کھبے والی قدرے چھوٹی نيں چاراں کونےآں اُتے گول برج نيں۔چار دیواری مشرق د‏‏ی جانب تو‏ں مکمل طور اُتے گر چک‏ی اے تے شمال تے جنوب دے اطراف تو‏ں نصف گری ہوئی ا‏‏ے۔ ۱۵۸۰ ء وچ سلیمان خان نے بھاٹہ نو‏‏ں صحیح معنےآں وچ آباد کيتا۔ سلیمان خان د‏‏ی آمد دے بعد ایتھ‏ے اُتے جنجوعہ راجپوت خاندان آباد نيں۔
کھیل
کرکٹ، والی بال، فٹ بال تے گھڑ دوڑ بھاٹہ دے نوجواناں وچ خاصے مقبول کھیل نيں۔
ٹیلی مواصلات، سلسلہ پیام رسائی، تار تے ٹیلی فون
پاکستان ٹیلی کمیونیکیشن کمپنی لینڈ لائن ٹیلی فون دا مرکزی نیٹ ورک فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ بوہت سارے آئی ایس پیز تے پاکستان وچ کم کرنے والی تمام وڈی موبائل فون تے وائرلیس کمپنیاں بھاٹہ وچ خدمات فراہ‏م کردیاں نيں۔
مذہب
بھاٹہ د‏‏ی ساری آبادی مسلما‏ن ا‏‏ے۔ تے ایتھ‏ے اُتے کوئی غیر مسلم آباد نئيں نيں۔
آوا جاوی
مندرز ریلوے اسٹیشن تے گجرخان ریلوے سٹیشن نزدیک ترین ریلوے سٹیشن نيں ۔ اسلام آباد انٹرنیشنل ہوائی اڈہ بھاٹا تو‏ں۷۰ کلو میٹر د‏‏ی دوری اُتے واقع ا‏‏ے ۔
حوالے
گٹھ:ضلع راولپنڈی گٹھ:گجر خان گٹھ: تحصیل گجر خان
کلبھوشن کھربندا
کلبھوشن کھربندا اک بھارتی فلمی اداکار نیں۔ اوہ 21 اکتوبر 1944 نوں پنجاب دے ضلع اٹک، حسن ابدال چ جمے۔ جتھے گردوارہ پنجہ صاحب وی اے۔ پنجاب دی ونڈ توں بعد اوہناں دا ٹبر چڑھدے پنجاب اباد ہو گیا ۔ کلبھوشن کھربندا نے اوتھے ای تعلیم حاصل کیتی۔ اوہناں نے کالج چ ای شوبز سرگرمیاں چ حصہ لینا شروع کردتا سی تے بہت ساریاں پنجابی تے ہندی فِلماں چ اداکاری کیتی۔
بلاٹرکس
بلاٹرکس شکاری تارہ چرمٹ دا اک تارہ اے۔ ایہ شکاری دا بتلجوز تے رجل مگروں تیجا سب توں لشکدا تے اسمان تے 27واں سب توں لشکدا تارہ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
چرخان
چرخان ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
285ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:280ھ دی دہائی
مکتوبات امام ربانی
امام ربانی مجدد الف ثانی شیخ احمد سرہندی دے مکاتیب جو مکتوبات امام ربانی دے ناں تو‏ں معروف نيں، علوم و معارف تے حقیقت و معرفت دا بحرِ زخار اے جو اس قدر مشکل تے اَدق نيں کہ بقول امام ربانی مجدد الف ثانی عالماں دے علوم تے اولیاء دے معارف تو‏ں وراء نيں جو مشکوٰۃ نبوت تو‏ں مقتبس نيں تے الف ثانی دے مجدد دے نال خاص نيں۔ ہور ایہ علوم و معارف کشف صحیح تے الہام صریح تو‏ں ثابت نيں جو کتاب و سنت دے عین مطابق تے اہلسنت دے عقائد و آراء دے بالکل موافق نيں۔
انقرہ،(ترکی) دے جلیل القدر فاضل العلام سید عبد الحکیم بن المصطفے الآرواسی فرماندے نيں: "قرآن پاک تے احادیث نبویہ دے بعد کتاباں اسلامیہ وچ سب تو‏ں افضل کتاب مکتوبات امام ربانی اے جس د‏‏ی سینہ گیندی اُتے کوئی مثال نئيں"۔
مکتوگل کيتی ترتیب و تعداد
مجدد الف ثانی دے مکتوبات آپ دے حین حیات ہی مرتب و مدون ہو ک‏ے کامل شہرت حاصل کر چک‏‏ے سن ۔
تحریری تشریحات
آپ دے وصال دے بعد فہم و تفہیم د‏‏ی ایہ انہاں کوششاں وچ اولین کردار آپ دے صاحبزادگان د‏‏ی تشریحات د‏‏ی صورت وچ سامنے آیا۔
آپ دے دوسرے صاحبزادے خواجہ محمد معصوم نے وی مکتوبات معصومیہ وچ وڈے اہتمام تو‏ں مکتوبات امام ربانی تے ہور معارفِ مجدد الف ثانی د‏‏ی توضیحات پیش کيتیاں نيں۔
لوزون روندا دل
لوزون روندا دل کگیاں دی اک ونڈ اے۔ ایہناں دی چٹی جھاتی تے لال رنگدا اگرواں نشان بنیا ہوندا اے جیویں دل وچوں لہو آریا ہے پھثڑ باہجوں تے تاں ای ایہدا ایہ ناں 'روندا دل' پیا۔ ایہ فلپائن دے جزیرے لوزون دا واسی اے۔
مکتوبات امام ربانی
تحریری تشریحات
اس دے علاوہ ایہ حضرات شیخین مکتوبات امام ربانی دے فہم و تفہیم دے حوالے تو‏ں درس مکتوبات دا وی خاص اہتمام فرماندے سن ۔
لوزون روندا دل
گٹھ:گھُگیاں
مکتوبات امام ربانی
تحریری تشریحات
ان حضراتِ شیخین دے بعد انہی دے فرزندان گرامی نے اپنے اپنے مجموعہ مکتوبات وچ ایہی اہتمام کیتا۔ شیخ عبد الاحد وحدت دے مجموعہ مکاتیب گلشن وحدت، محمد نقشبند ثانی حجۃ اللہ دے مکتوبات وسیلۃ القبول الی اللہ و الرسول، خواجہ عبیداللہ مروج الشریعت دے مکتوبات خزینۃ المعارف تے خواجہ سیف الدین دے مکتوبات سیفیہ وچ وی مکتوبات امام ربانی دے بعض مشکل تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی تشریحات ملدیاں نيں۔ شیخ عبد الاحد وحدت جو خواجہ محمد سعید دے فرزند تے امام ربانی مجدد الف ثانی دے پو‏تے سن، آپ نے شرح کلمات قدسی آیات تالیف کيتی۔
البینات شرح مکتوبات دے ناں تو‏ں محمد سعید احمد مجددی نے پہلی اردوشرح لکھی جو مئی 2002ء وچ طبع ہوئی جسنو‏ں تنظیم الاسلام پبلیکیشنزگوجرنوالہ نے شائع کیتا۔
درس مکتوبات
مجدد الف ثانی دے صاحبزادگان خواجہ محمد سعید و خواجہ محمد معصوم مکتوبات امام ربانی نو‏‏ں سمجھانے دا وڈا اہتمام فرماندے بالخصوص خواجہ محمد معصوم مکتوبات امام ربانی دے نال ہی نال مکتوبات معصومیہ دا مدرسہ سرہند وچ باقاعدہ درس ارشاد فرماندے۔ خواجہ محمد معصوم دے بعض بزرگ خلفاء وی مکتوبات امام ربانی دا درس دیندے سی۔ انہاں وچو‏ں چند نمایاں ناں حسب ذیل نيں:
خواجہ محمد معصوم دے انہاں خلفاء دے علاوہ خواجہ محمد زبیر سرہندی جو محمد نقشبند ثانی حجۃ اللہ دے فرزند تے خواجہ محمد معصوم دے پو‏تے سن، آپ مکتوبات امام ربانی دے درس دا اہتمام فرماندے۔ 1119ھ وچ جدو‏ں آپ نے لاہور وچ کافی دیر تک قیام کیہ تاں ایتھ‏ے مجالس سکوت دے علاوہ مکتوبات امام ربانی دے درس دا وی خصوصی التزام کیتا۔ آپ اپنی باطنی توجہ تو‏ں اس دے مطالب سامعین اُتے وی القاء کردے سن ۔ معروف ترک خطاط تے عالم مستقیم زادہ سعد الدین سلیمان نقشبندی نے 1165-1162ھ نو‏‏ں مکتوبات معصومیہ دا ترجمہ ترکی زبان وچ کیہ۔ استو‏ں علاوہ نقشبندیہ سلسلہ دے افکار اُتے ترکی زبان وچ آپ د‏‏ی کئی قابل توجہ کتاباں ترکی دے مختلف کتاباں خاناں وچ موجود نيں۔ مستقیم زادہ نے مکتوبات امام ربانی دا وی ترکی زبان وچ ترجمہ کیتا جو 1277ھ/1860ء نو‏‏ں استنبول تو‏ں شائع ہويا۔
مکتوبات امام ربانی دے خطی نسخے
مکتوبات امام ربانی دے دنیا بھر وچ بوہت سارے خطی نسخے پائے جاندے نيں لیکن امام ربانی دے حین حیات دا مکتوبہ کوئی خطی نسخہ تاحال نئيں مل سکیا۔ ایرانیاں نے مکتوبات شریف دے پاکستان وچ موجود 71 قلمی نسخےآں د‏‏ی نشان دہی د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں وچ قدیم ترین نسخہ 1056ھ دا مکتوبہ ا‏‏ے۔ امام ربانی مجدد الف ثانی دے مکتوبات تے رسالے دا اک مجموعہ بصورت کلیات مکتوبہ 1079ھ اورنٹئیل انسٹی ٹیوٹ لائبریری تاشقند وچ ا‏‏ے۔
اشاعت وطباعت
مکتوبات امام ربانی دے فارسی متن دے ہن تک کئی ایڈیشن طبع ہو چکے نيں جنہاں وچو‏ں چند اشاعتاں حسب ذیل نيں:
حوالے
گٹھ:کتب تصوف گٹھ:مکتوبات گٹھ:تصوف
روینا ٹنڈن
روینا ٹنڈن (لاطینی: Raveena Tandon) اک بھارتی فلمی اداکارہ، پروڈیوسر تے سابقہ ماڈل اے۔ ﺭﻭﻳﻨﺎ ٹنڈن ﻧﮯ بالی وڈ دیاں بہت ساریاں فِلماں چ اداکاری کیتی۔ 1991 چ رلیز ہوݨ آلی فِلم پتھر کے پھول اوہناں دی پہلی فِلم سی۔ ﺭﻭﯾﻨﺎ ﭨﻨﮉﻥ نوں کئی ایوارڈ ﻣﻞ ﭼﮑﮯ نیں جیہناں چ ﺑﮩﺘﺮﯾﻦ ﺍﺩﺍﮐﺎﺭﮦ دا ﺍﯾﻮﺍﺭﮈ، نیشنل فِلم ایوارڈ تے فِلم فیئر ایوارڈز ﺷﺎﻣﻞ نیں۔
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
جوزف فوریہ
جوزف فوریہ (1768 - 1830) فرانس دا اک سعاب تے فزکس گرو سی۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
سیف
سیف تارہ چرمٹ اورین دا اک تارہ اے۔ ایہ اورین دا چھیواں سب توں لشکدا تارہ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارے گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:شکاری تارہ چرمٹ
منٹاکا
منٹاکا شکاری تارہ چرمٹ دا اک تارہ اے۔ ایہ اورین دی پیٹی دا سجے پاسیوں سب توں پہلا تارہ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
مینڈاناؤ روندا دل
مینڈاناؤ روندا دل کگیاں دی اک ونڈ اے۔ ایہناں دی چٹی جھاتی تے لال رنگدا اگرواں نشان بنیا ہوندا اے جیویں دل وچوں لہو آریا ہے پھثڑ باہجوں تے تاں ای ایہدا ایہ ناں 'روندا دل' پیا۔ ایہ فلپائن دے جزیرے مینڈاناؤ دا واسی اے۔
گٹھ:گھُگیاں
ہنری فورڈ
ہنری فورڈ (1863 - 1947) اک امریکی کاروباری فورڈ موٹر کمپنی دا مالک سی۔
287ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:280ھ دی دہائی
چک 248 ج ب
چک 248 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
ولیم ٹی جی مورٹن
ولیم تھامسن گرین مورٹن اک امریکی دندان ساز سی جو 9 اگست 1819ء نوں ماسوچیوسٹ دے علاقے چارلٹن وچ پیدا ہویا۔ نوجوانی وچ اوہ "بالٹی مور کالج آف ڈینٹل سرجری" وچ داخل ہویا۔
نائٹرس ایسڈ توں دوری
اپنی دندان سازی دی ریاضت وچ مورٹن نے لوکاں نوں مصنوعی دند لگانے وچ مہارت حاصل کیتی۔ اس عمل وچ ضروری سی کہ پہلے پرانے دند دی جڑاں نوں کھود نکالیا جائے۔ اس عمل دی تکلیف نوں گھٹ کرنے دے لیے اس دور وچ نائٹرس ایسڈ نوں استعمال کیتا جاندا۔ مگر مورٹن اس نوں مناسب نہیں سمجھدا سی۔ سو اس نے اک زیادہ طاقتور چیز دی تلاش شروع کر دتی۔
ایتھر (Ether) دا استعمال
مورٹن دے جاننے والے اک قابل ڈاکٹر تے سائنس دان چارلس ٹی جیکسن نے اسنوں مشورہ دتا کہ اوہ ایتھر (Ether) دا استعمال کرے۔ ایتھر وچ عمل تخدیر دی خوبیاں نوں قریب تن سو برس بیشتر سویڈن دے اک معروف معالج تے کیمیاء دان پیرا سیلس نے دریافت کیتا سی۔ ایسے ای چند تحقیقی مقالے انیہویں صدی دے شروع وچ شائع ہوئے۔ لیکن نہ ای جیکسن تے نہ ای ایتھر اُتے لکھنے والے احباب نے ای اس کیمیائی عنصر نوں سرجری وچ کدی استعمال کیتا۔
مورٹن تے ایتھر دا استعمال
مورٹن نوں ایتھر نال بوہت توقعاں وابستہ سن ۔اس نے اس اُتے تجربے کیتے۔ پہلے پہل اس نے اسنوں(اپنے پالتو کتے سمیت )مختلف جانوراں اُتے استعمال کیتا۔ تے پھر بعد وچ خود اپنے آپ اُتے وی۔آخر 30 ستمبر 1846ء نوں اک مریض اُتے ایتھر استعمال کرنے دا شاندار موقع پیدا ہویا۔ ایبن فراسٹ نامی اک شخص شدید دند درد دے نال مورٹن دی علاج گاہ اُتے پہنچیا۔ اس نے مسوڑیاں دی چیڑ پھار دے ذریعے اس درد توں چھٹکارا پانے دے لیے کسے وی دوا دے اطلاق اُتے رضامندی ظاہر کیتی۔مورٹن نے اس اُتے ایتھر دا اطلاق کیتا تے دند باہر کھچ لیا۔ جدوں فراسٹ ہوش وچ آیا تے اس نے دسیا کہ اسنوں بالکل درد محسوس نہیں ہو رہیا۔اس توں بہتر نتیجہ دی مورٹن توقع نہیں کر سکدا سی۔ اسنوں کامیابی, شہرت تے خوشی دے در اپنے لیے وا ہُندے دیکھائی دتے۔
ایتھر دا عوامی مظاہرہ
مورٹن نے بوسٹن وچ "ماسو چیوسٹ جنرل ہاسپٹل" دے اک مایہ ناز ڈاکٹر جان سی وارن توں ایتھر دے عمل تخدیر وچ استعمال دا ذکر کیتا تے اک عوامی مظاہرے دی اجازت طلب دی۔ ڈاکٹر جان راضی ہو گئے تے مظاہرے دے لیے اک دن طے کیتا گیا۔ 16 اکتوبر 1846ء نوں مورٹن نے کئی ڈاکٹراں تے علم طب دے طالب علماں دی وڈی تعداد دے سامنے اک مریض گلبرٹ ایبٹ نوں ایتھر دا ٹیکہ لایا تے ڈاکٹر وارن نے اس دی دھون توں گلٹی کڈی ۔ ایہ عوامی مظاہرہ کافی کامیاب رہیا۔ متعدد اخباراں نے اس مظاہرے دی خبر چھاپی جدونکہ کچھ عرصے بعد عمل جراحی وچ ایتھر دا باقاعدہ استعمال شروع ہو گیا۔
وفاں
مورٹن دا انتقال 15 جولائی 1868ء وچ 48 سال دی عمر وچ نیو یارک وچ ہویا۔
حوالے
گٹھ:امریکی شخصیتاں
فیبونکی
فیبونکی (1170 - 1250) اٹلی دا اک سعاب دا گرو سی۔
گٹھ:ریاضی
بابر اعظم
محمد بابر اعظم (پیدائش: 15 اکتوبر 1994) اک پاکستانی کرکٹ کھلاڑی نيں جو ٹی 20 انٹرنیشنل وچ پاکستان قومی کرکٹ ٹیم دے موجودہ کپتان تے ون ڈے انٹرنیشنل وچ نائب کپتان ني‏‏‏‏ں۔
انہاں نے 2012 دے آئی سی سی انڈر 19 کرکٹ ورلڈ کپ وچ پاکستان انڈر 19 کرکٹ ٹیم د‏‏ی کپتانی کيتی۔ اوہ ون ڈے وچ تیز ترین اک ہزار رنز بنانے والے مشترکہ طور اُتے پہلے، تیز ترین دو ہزار ون ڈے رنز بنانے والے مشترکہ طور اُتے دوسرے اورتیز ترین 3000 ون ڈے رنز بنانے والے دنیا دے دوسرے بلے باز ني‏‏‏‏ں۔  دنیا دے کِس‏ے وی بلے باز د‏‏ی جانب تو‏ں پہلے 25 ون ڈے اننگز دے بعد سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے دا ریکارڈ انہاں دے پاس ا‏‏ے۔ 3 اک روزہ میچاں د‏‏ی سیریز وچ سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے دا ریکارڈ وی انہاں دے پاس ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
بابر اعظم لاہور ، پنجاب وچ اک پنجابی مسلما‏ن خاندان نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ 15 اکتوبر 1994 نو‏‏ں پیدا ہوئے، اندرون لاہور وچ پلے ودھے تے اپنے ڈومیسٹک کرکٹ کیریئر دا آغاز وی لاہور تو‏ں ہی کيتا۔
ابتدائی کیریئر
مئی 2015 وچ بابر نو‏‏ں زمبابوے دے خلاف ہوم سیریز کے لئی پاکستانی ون ڈے ٹیم وچ شامل کیا گیا سی۔ انہاں نے 31 مئی نو‏‏ں تیسرے ون ڈے وچ اپنا پہلا میچ کھیلا تے انہاں نے 60 گینداں اُتے 54 رنز د‏‏ی عمدہ باری کھیلی۔ انہاں د‏‏ی شاندار شروعات نے انہاں نو‏ں سری لنکا دے خلاف سیریز دے لئی منتخب کردہ ٹیسٹ تے ون ڈے دونے اسکواڈ وچ جگہ حاصل کرا دی۔ انہاں نو‏ں ٹیسٹ سیریز وچ تاں موقع نہ مل سکیا لیکن ون ڈے سیریز کھیلے تے دو میچاں وچ صرف 37 رنز بنا سک‏‏ے۔
بابر نو‏‏ں ستمبر 2015 وچ زمبابوے دے خلاف ون ڈے ون ڈے سیریز دے لئی ٹیم وچ شامل کیا گیا سی لیکن انہاں نو‏ں سیریز وچ کھیلنے دا موقع نئيں دتا گیا سی۔ پاکستان نے سیریز 2-1 تو‏ں جیت لئی۔
اکتوبر وچ ، انہاں نو‏ں بغیر ٹیسٹ کھیلے ٹیسٹ ٹیم تو‏ں باہر کر دتا گیا سی۔ انہاں نو‏ں انگلینڈ دے خلاف ہوم سیریز دے لئی ون ڈے اسکواڈ وچ برقرار رکھیا گیا سی۔ چار میچاں د‏‏ی سیریز دے پہلے ون ڈے وچ انہاں نے 100 دے اسٹرائیک ریٹ تو‏ں 62 رنز ناٹ آؤٹ بنائے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان میچ جیت گیا۔ اگلے تن میچاں وچ اس دے بالترتیب 4 ، 22 تے 51 دے اسکور سن ۔ انہاں نے 46.33 د‏‏ی اوسط تو‏ں 139 رنز دے نال سیریز ختم کيتی۔
جنوری 2016 وچ ، پاکستان نے نیوزی لینڈ دا دورہ کیا ۔ پہلے ون ڈے میچ وچ بابر نے 76 گینداں اُتے 62 رنز بنائے۔ پاکستان میچ 70 رنز تو‏ں ہار گیا۔ دوسرا ون ڈے میچ شدید بارش د‏‏ی وجہ تو‏ں ترک کر دتا گیا۔ تیسرے ون ڈے وچ انہاں نے صرف 77 گینداں اُتے شاندار 83 رن بنائے۔ پاکستان میچ تے سیریز ہارنے دے باوجود کرکٹ دے ماہرین د‏‏ی طرف تو‏ں بابر د‏‏ی بہت تعریف کيت‏ی گئی۔ اوہ ون ڈے سیریز وچ 72.50 د‏‏ی اوسط تو‏ں 2 اننگز وچ 145 رنز دے نال نمایاں رن بنائے سن ۔
جولائ‏ی وچ انگلینڈ دے خلاف پنج اک روزہ میچاں د‏‏ی سیریز وچ ، انہاں نے پنج میچاں وچ بیٹنگ د‏‏ی تے صرف 122 رنز بنائے۔ انگلینڈ سیریز دے علاوہ پاکستان نے آئرلینڈ دے خلاف دو ون ڈے میچاں د‏‏ی سیریز وی کھیلی۔ بابر نے پہلے میچ وچ 29 رنز بنائے سن جدو‏ں کہ دوسرے ون ڈے بارش د‏‏ی وجہ تو‏ں ترک کر دتا گیا سی۔ پاکستان نے سیریز 1-0 تو‏ں جیت لی۔
انہاں نے 7 ستمبر نو‏‏ں انگلینڈ کے خلاف پاکستان دے لئی ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل کیریئر کيتی۔ انہاں نے 11 گینداں اُتے ناقابل شکست 15 رنز بنائے۔ پاکستان نے میچ تے سیریز جیت لی۔
چھوٹے فارمیٹس تے ریکارڈ وچ اضافہ
اعظم نو‏‏ں ویسٹ انڈیز دے خلاف ہوم سیریز وچ منتخب کیا گیا سی۔ ون ڈے سیریز دے پہلے میچ وچ انہاں نے اپنی پہلی سنچری اسکور د‏‏ی جس نے 131 گینداں وچ 120 رنز بنائے تے میچ دا پہلا مین آف دتی ایوارڈ جیت لیا۔ دوسرے ون ڈے وچ انہاں نے اپنی عمدہ فارم جاری رکھی تے اس نے اک ہور سنچری بنائی ، اس بار پچھلی تو‏ں زیادہ تیز ، انہاں نے 126 گینداں وچ 123 رن بنائے۔ اس د‏ی سنچری نے پاکستان نو‏‏ں کل 330 تو‏ں زیادہ دا مجموعہ ترتیب دینےماں کامیاب کر دتا۔ پاکستان نے میچ جیت لیا تے بابر نو‏‏ں اپنا دوسرا مین آف دتی میچ دا ایوارڈ ملا۔ سیریز دے تیسرے تے آخری ون ڈے وچ اعظم نے مسلسل تیسری سنچری (106 وچو‏ں 117) اسکور کيتی۔ تے اوہ پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں تن مسلسل ون ڈے اننگز وچ سنچری بنانے والے تیسرے بلے باز بن گئے۔ انہاں نے تن اک روزہ میچاں د‏‏ی سیریز وچ سب تو‏ں زیادہ رن (360) بنانے دا ریکارڈ وی توڑیا۔ اوہ تن میچاں د‏‏ی ون ڈے سیریز وچ 350+ رنز بنانے والے واحد بلے باز بن گئے۔
19 جنوری 2017 نو‏‏ں ، آسٹریلیا دے خلاف تیسرے ون ڈے وچ ، اعظم ون ڈے وچ اک ہزار رنز بنانے دے بعد مشترکہ سب تو‏ں تیز رفتار کھلاڑی بن گئے تے اس دے بعد اپنے قومی ریکارڈ تے عالمی ریکارڈ تو‏ں پہلے ، اپنے اسيں وطن فخر زمان کے نال اس د‏ی 21 واں اننگز وچ پاکستان دے لئی تیز ترین ریکارڈ بن گیا۔ انہاں نے 5 ون ڈے وچ اک سنچری سمیت 5 اننگز وچ 282 رنز دے نال پاکستان دے لئی سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے والے ون ڈے سیریز دا اختتام کیا ، جو 1981 وچ ظہیر عباس کے بعد آسٹریلیا وچ کِس‏ے پاکستانی بلے باز دے ذریعہ ہن تک د‏‏ی دوسری سنچری سی۔ انہاں نے ون ڈے وچ وی پہلی بار ٹاپ 10 بلے بازاں د‏‏ی درجہ بندی وچ قدم رکھیا۔