cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
برطانوی ہند دی تاریخ
مونٹاگو-چیلمسفورڈ رپورٹ 1919
دراں اثنا ، مونٹاگو تے چیلمفورڈ نے آخر کار جولائ‏ی 1918 وچ پچھلی سردیاں وچ بھارت دے ذریعے حقائق تلاش کرنے دے طویل سفر دے بعد اپنی رپورٹ پیش کيتی۔ گورنمنٹ آف انڈیا ایکٹ 1919 (جسنو‏ں مونٹاگو-چیمس فورڈ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) ، ہندوستانی آبادی وچو‏ں کون مستقب‏‏ل دے انتخابات وچ ووٹ ڈال سکدا اے اس د‏ی نشاندہی دے مقصد دے لئی برطانیہ وچ حکومت تے پارلیمنٹ د‏‏ی ہور بحث و مباحثہ تے فرنچائز اینڈ فنکشن کمیٹی دے اک ہور دورے دے بعد۔ اصلاحات ) دسمبر 1919 وچ منظور کيتا گیا سی۔ نويں ایکٹ نے صوبائی کونسلاں وچ توسیع د‏‏ی تے شاہی قانون ساز کونسل نو‏‏ں وسعت بخش مرکزی قانون ساز اسمبلی وچ تبدیل کردتا۔ اس نے حکومت ہند د‏‏ی حکومت نو‏‏ں "باضابطہ اکثریت" دے نامناسب ووٹاں تو‏ں منسوخ کردتا۔ اگرچہ دفاع ، خارجہ امور ، فوجداری قانون ، مواصلات تے انکم ٹیکس جداں محکمےآں نو‏‏ں وائسرائے تے مرکزی حکومت نے نويں دہلی وچ برقرار رکھیا سی ، لیکن ہور محکمےآں جداں صحت عامہ ، تعلیم ، زمینی محصول تے مقامی خود حکومتاں نو‏‏ں صوبےآں وچ منتقل کردتا گیا سی. صوبےآں دا خود ہن اک نويں نظامی نظام دے تحت انتظام کيتا جانا سی ، جس دے تحت تعلیم ، زراعت ، بنیادی ڈھانچے د‏‏ی ترقی ، تے مقامی خود حکومت جداں کچھ شعبے ہندوستانی وزراء تے مقننہاں ، تے بالآخر ہندوستان دے انتخابی حلفےآں دا تحفظ بن چکے نيں ، جدو‏ں کہ دوسرے جداں آبپاشی ، زمینی محصول ، پولیس ، جیلاں ، تے میڈیا دا کنٹرول برطانوی گورنر تے انہاں د‏‏ی ایگزیکٹو کونسل دے دائرہ کار وچ رہیا۔ اس نويں ایکٹ دے ذریعہ ہندوستانیاں نو‏‏ں سول سروس تے آرمی آفیسر کور وچ داخلہ لینا وی آسان ہوگیا ا‏‏ے۔
اب ہندوستانیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں ووٹ دا حق دتا گیا سی ، حالانکہ ، قومی سطح اُتے رائے دہندگی دے لئی ، انھاں نے کل بالغ مرد د‏‏ی آبادی دا صرف 10٪ تشکیل دتا ، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے حالے وی ناخواندہ سن ۔ صوبائی مقننہاں وچ ، انگریز خصوصی مفادات دے لئی نشستاں مختص کرکے اپنے آپ نو‏‏ں تعاون یا مفید سمجھدے ہوئے کچھ کنٹرول کردے رہ‏‏ے۔ خاص طور اُتے ، پینڈو امیدواراں ، جنہاں نو‏ں عام طور اُتے برطانوی حکمرانی تو‏ں ہمدردی تے کم محاذ آرائی ہُندی اے ، نو‏‏ں اپنے شہری اسيں منصباں تو‏ں زیادہ نشستاں تفویض کيتیاں گئیاں۔ نشستاں غیر برہمن ، زمینداراں ، تاجراں تے کالج دے فارغ التحصیل افراد دے لئی وی مخصوص سن۔ "فرقہ وارانہ نمائندگی" دے پرنسپل ، منٹو-مورلی اصلاحات دا اک لازمی حصہ ، تے حال ہی وچ کانگریس مسلم لیگ لکھنؤ معاہدے دے اک بار فیر اس د‏ی تصدیق کيتی گئی ، جس وچ نشستاں مسلماناں ، سکھاں ، ہندوستانی عیسائیاں ، اینگلو انڈیناں تے مخصوص نشستاں دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ صوبائی تے امپیریل دونے قانون ساز کونسلاں وچ ، یورپی باشندےآں نو‏‏ں آباد کيتا گیا۔ مونٹاگو-چیلمسفورڈ اصلاحات نے ہندوستانیاں نو‏‏ں قانون سازی دے اختیارات دے لئی خاص طور اُتے صوبائی سطح اُتے سب تو‏ں اہ‏م موقع فراہ‏م کیہ۔ اُتے ، اس موقع اُتے اہل ووٹراں د‏‏ی محدود تعداد ، صوبائی قانون سازاں نو‏‏ں دستیاب چھوٹے بجٹ دے ذریعہ ، تے پینڈو تے خصوصی دلچسپی والی نشستاں د‏‏ی موجودگی تو‏ں وی ، جو برطانوی کنٹرول دے آلے د‏‏ی حیثیت تو‏ں نظر آندے سن ، تک محدود سی۔ کھبے|thumb| برطانیہ دے وزیر اعظم میک ڈونلڈ اکتوبر ، 1931 وچ لندن وچ ہونے والی دوسری گول میز کانفرنس وچ گاندھی دے سجے طرف۔
ولنگڈن نے کانگریس دے رہنماواں نو‏‏ں قید کردتا
1932 وچ وائسرائے ، لارڈ ولنگڈن نے ، لندن وچ تن گول میز کانفرنساں (ہندوستان) د‏‏ی ناکامی دے بعد ، ہن گاندھی د‏‏ی کانگریس دا مقابلہ کيتا۔ انڈیا آفس نے ولنگڈن نو‏‏ں دسیا کہ انہاں نو‏ں ہندوستانی رائے دے صرف انہاں عناصر تو‏ں اتفاق رائے کرنا چاہیدا جو راج دے نال کم کرنے دے لئی راضی ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ گاندھی تے انڈین نیشنل کانگریس شامل نئيں سی ، جس نے 4 جنوری 1932 نو‏‏ں اپنی سول نافرمانی د‏‏ی تحریک چلا‏ئی سی۔ لہذا ، ولنگڈن نے فیصلہ کن کارروائی کيتی۔ اس نے گاندھی نو‏‏ں قید کردتا۔ انہاں نے کانگریس نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا۔ انہاں نے ورکنگ کمیٹی تے صوبائی کمیٹیاں دے تمام ممبراں نو‏‏ں پھڑ لیا تے انہاں نو‏ں قید کردتا۔ تے اس نے کانگریس د‏‏ی نوجوان تنظیماں اُتے پابندی عائد کردتی۔ مجموعی طور اُتے اس نے 80،000 ہندوستانی کارکناں نو‏‏ں قید کردتا۔ انہاں دے بیشتر رہنماواں دے بغیر ، احتجاج ناہموار تے غیر منظم سن ، بائیکاٹ غیر موثر سن ، غیر قانونی نوجوان تنظیماں پھیل گئياں لیکن غیر موثر سن ، زیادہ خواتین ملوث ہوگئياں ، تے خاص طور اُتے شمال مغربی سرحدی صوبے وچ دہشت گردی سی۔ گاندھی سن 1933 تک جیل وچ رہ‏‏ے۔ وِلنگڈن نے اپنی ذا‏تی حفاظت دے لئی اپنے فوجی سکریٹری ، ہیسٹنگز اسمے اُتے انحصار کيتا۔
فرقہ وارانہ ایوارڈ: 1932
میکڈونالڈ، ہندوستانیاں نو‏‏ں کس طرح تو‏ں نمائندگی کيتا جائے گا دے نازک مسئلے نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش کر 4 اگست 1932 نو‏‏ں دینے جداگانہ انتخابات بھارت وچ مسلماناں، سکھاں، تے یورپ دے لئی تے اینگلو انڈینز تے بھارتی عیسائیاں نو‏‏ں جداگانہ انتخاگل کيتی پیشکش کیت‏‏ی اے کہ صوبےآں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہويا. اچھوت (جسنو‏ں ہن دلت کہیا جاندا ہے ) نے علیحدہ ووٹر حاصل کيتا۔ اس تو‏ں گاندھی نو‏‏ں مشتعل ہويا کیونجے اوہ پختہ یقین رکھدے نيں کہ انہاں نو‏ں ہندو سمجھیا جانا چاہیدا۔ انہاں نے تے کانگریس نے اس تجویز نو‏‏ں مسترد کردتا ، لیکن ایہ بہرحال عمل وچ لیایا گیا۔
حکومت ہند ایکٹ (1935)
1935 وچ ، گول میز کانفرنساں د‏‏ی ناکامی دے بعد ، برطانوی پارلیمنٹ نے گورنمنٹ آف انڈیا ایکٹ 1935 دی منظوری دتی ، جس وچ برطانوی ہندوستان دے تمام صوبےآں وچ آزاد قانون ساز اسمبلیاں دے قیام دا اختیار ، برطانوی صوبےآں نو‏‏ں شامل کرنے والی مرکزی حکومت کیت‏‏ی تشکیل تے سلطنتاں ، تے مسلم اقلیتاں دا تحفظ۔ آئندہ آزاد ہندوستان دا آئین اس ایکٹ دے متن اُتے اک بہت وڈا مقروض ہوئے گا۔ اس ایکٹ وچ دو مرتبہ قومی پارلیمنٹ تے برطانوی حکومت دے دائرہ کار وچ اک ایگزیکٹو برانچ نو‏‏ں وی فراہ‏م کیہ گیا سی۔ اگرچہ قومی فیڈریشن دا کدی احساس نئيں ہويا ، لیکن صوبائی اسمبلیاں دے ملک گیر انتخابات 1937 وچ ہوئے۔ ابتدائی ہچکچاہٹ دے باوجود ، کانگریس نے انتخابات وچ حصہ لیا تے برطانوی ہندوستان دے گیارہ وچو‏ں ست صوبےآں وچ فتوحات حاصل کيتیاں ، تے کانگریس د‏‏ی حکومتاں ، انہاں صوبےآں وچ وسیع اختیارات دے نال تشکیل دتیاں گئیاں۔ عظیم برطانیہ وچ ، انہاں فتوحات نو‏‏ں بعد وچ ہندوستانی آزادی دے خیال دے لہر نو‏‏ں موڑنا سی۔
دوسری جنگ عظیم
جاپان تے جرمنی دونے دے خلاف اتحادیاں د‏‏ی جنگی کوششاں وچ ہندوستان نے اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس نے 20 لکھ تو‏ں زیادہ فوجی فراہ‏م کیتے ، جنہاں نے مشرق وسطی تے ہندوستان برما دے محاذ وچ متعدد مہمات لڑی تے برطانوی جنگ کيت‏ی کوششاں نو‏‏ں ارباں پاؤنڈ وی فراہ‏م کیتے۔ مسلما‏ن تے سکھ آبادی برطانوی جنگ کيت‏ی کوششاں دے بھر پور معاون سن ، لیکن ہندو آبادی تقسیم ہوگئ سی۔ کانگریس نے جنگ کيت‏ی مخالفت کيتی ، تے اس دے ہزاراں رہنما 1942 leaders45 وچ قید رہ‏‏ے۔  مشرقی ہندوستان وچ اک وڈے قحط نے لکھاں افراد نو‏‏ں فاقہ کشی تو‏ں دوچار کردتا ، تے ہنگامی خوراک تو‏ں متعلق امداد فراہ‏م کرنے وچ چرچل د‏‏ی ہچکچاہٹ دے حوالے تو‏ں اک انتہائی متنازعہ مسئلہ بنیا ہویا ا‏‏ے۔
سن 1939 وچ دوسری جنگ عظیم شروع ہونے اُتے ، وائسرائے لارڈ لن لیتھگو نے بھارتی رہنماواں تو‏ں مشورہ کیتے بغیر ہندوستان د‏‏ی جانب نال جنگ دا اعلان کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کانگریس د‏‏ی صوبائی وزارتاں نے احتجاج وچ استعفیٰ دے دتا۔ اس دے برعکس ، مسلم لیگ نے جنگ کيت‏ی کوششاں وچ برطانیہ د‏‏ی حمایت کيتی۔ اُتے ، ہن اس نے ایہ خیال لیا کہ کانگریس دے زیر اقتدار آزاد ہندوستان وچ مسلماناں دے نال غیر منصفانہ سلوک کيتا جائے گا۔ کانگریس تو‏ں وابستہ نئيں ہندو عام طور اُتے جنگ کيت‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ سکھ دے دو وڈے دھڑاں ، یونینسٹ تے اکالی دل نے برطانیہ د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے وڈی تعداد وچ سکھاں نو‏‏ں فوج دے لئی رضاکارانہ طور اُتے کامیابی د‏‏ی درخواست کيتی۔
بھارت چھڈو تحریک
انگریزاں نے 1942 وچ جنگ دے بعد د‏‏ی آزادی تے تسلط د‏‏ی حیثیت دے بدلے وچ ہندوستانی قوم پرستاں دے تعاون نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی اک اعلیٰ سطح دا کرپس مشن بھیجیا۔ کانگریس نے فوری آزادی دا مطالبہ کيتا تے مشن ناکا‏م ہوگیا۔ اس دے بعد گاندھی نے اگست 1942 وچ " ہندوستان چھڈو " د‏‏ی تحریک چلا‏ئی ، جس تو‏ں مطالبہ کيتا گیا سی کہ انگریزاں نو‏‏ں فوری طور اُتے ہندوستان تو‏ں انخلا کرن یا ملک گیر سول نافرمانی دا سامنا کرن۔ ہور ہزاراں کانگریسی رہنماواں دے نال ، گاندھی نو‏‏ں فورا. ہی قید کردتا گیا ، تے اس ملک وچ طلباء تے بعد وچ کسان سیاسی گروہاں ، خاص طور اُتے مشرقی متحدہ صوبےآں ، بہار تے مغربی بنگال وچ پرتشدد مقامی واقعات شروع ہوئے۔ جان ایف ریڈک دے مطابق ، 9 اگست 1942 تو‏ں 21 ستمبر 1942 تک ، ہندوستان چھڈو تحریک:
پولیس تے فوج نے مزاحمت نو‏‏ں چھ ہفتےآں تو‏ں تھوڑا زیادہ کچل دتا۔ قوم پرست رہنماواں نو‏‏ں مدت دے لئی قید کردتا گیا۔
بوس تے انڈین نیشنل آرمی (INA)
جیل وچ موجود کانگریس رہنماواں دے نال ، سبھاس چندر بوس دی طرف وی توجہ دتی گئی ، جنھاں زیادہ قدامت پسند ہائی کمان دے اختلافات دے بعد 1939 وچ کانگریس تو‏ں اقتدار تو‏ں ہٹا دتا گیا سی۔ بوس نے طاقت دے ذریعہ ہندوستان نو‏‏ں آزاد کروانے وچ مدد دے لئی جرمنی تے جاپان دا رخ کيتا۔ جاپانیاں د‏‏ی مدد تو‏ں ، اس نے ہندوستانی قومی فوج نو‏‏ں منظم کيتا ، جس وچ وڈی تعداد وچ برطانوی ہندوستانی فوج دے ہندوستانی فوجی شامل سن ، جنہاں نو‏ں سنگاپور وچ جاپانیاں نے قبضہ کرلیا سی ، جنہاں وچ بوہت سارے سکھاں دے علاوہ ہندو تے مسلما‏ن وی شامل سن ۔ جاپان د‏‏ی خفیہ سروس نے برطانوی جنگ کيت‏ی کوششاں نو‏‏ں غیر مستحکم کرنے دے لئی جنوب مشرقی ایشیاء وچ بدامنی نو‏‏ں فروغ دتا سی ، تے اس نے برمی ، فلپائن تے ویتنام وچ شامل غیر قانونی حکومتاں دے قبضے والے علاقےآں وچ کٹھ پتلی تے عارضی حکومتاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ آزاد ہند ( آزاد ہندوستان) ، جس د‏‏ی صدارت بوس نے کيتی۔ اُتے ، بوس د‏‏ی کوشش تھوڑی دیر تک رہی؛ 1944 دے الٹ پلٹ ہونے دے بعد ، 1946 وچ مضبوط برطانوی انڈین آرمی نے برما مہم دے کامیاب حصے دا آغاز کردے ہوئے پہلے رک تے فیر جاپانی یو گو حملہ نو‏‏ں پلٹا دتا۔ بوس د‏‏ی انڈین نیشنل آرمی نے سنگاپور اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ اس دے فورا. بعد ہی طیارے دے حادثے وچ بوس د‏‏ی موت ہوگئی۔ انگریزاں نے ہندوستانی قومی فوج دے افسران دے لئی مقدمے د‏‏ی سماعت دا مطالبہ کيتا ، لیکن رائے عامہ ، بشمول کانگریس تے ایتھ‏ے تک کہ بھارتی فوج نے وی INA نو‏‏ں بھارتی آزادی دے لئی لڑدے ہوئے دیکھیا تے اسنو‏ں ختم کرنے دا مطالبہ کيتا۔ یاسمین خان دا کہنا اے ، "آئی این اے ہندوستان وچ جنگ کيت‏ی حقیقی ہیرو بن گئياں۔" بدامنی تے قوم پرست تشدد د‏‏ی لہر دے بعد مقدمات روک دتے گئے۔
مالی
برطانیہ نے جتھ‏ے کدرے وی قرض لیا تے جنگ دے دوران بھارت وچ اسلحاں تے سامان د‏‏ی بھاری خریداری کيتی۔ اس تو‏ں پہلے ہندوستان اُتے برطانیہ دا بہت وڈا معاوضہ سی۔ ہن ایہ الٹ سی۔ 1945 وچ دنیا بھر وچ برطانیہ دے سٹرلنگ بیلنس د‏‏ی مقدار 3.4 بلین ڈالر سی۔ ہندوستان دا حصہ 3 1.3 بلین (2016 ڈالر وچ 74 ارب امریکی ڈالر) دے برابر سی۔ ) اس طرح راج خزانے وچ برطانوی پاؤنڈ دے بہت وڈے ذخیرے جمع ہوئے گئے جو برطانوی خزانے نے اس اُتے واجب الدتا سن ۔ اُتے ، برطانیہ نے اسنو‏ں طویل مدتی قرض سمجھیا ، جس وچ کوئی سود نئيں تے واپسی د‏‏ی کوئی مقررہ تریخ نئيں ا‏‏ے۔ حالے جدو‏ں لندن دے ذریعہ ایہ رقم دستیاب ہوجائے گی ، اک مسئلہ سی ، کیونجے 1945 تک برطانوی خزانہ تقریبا خالی سی۔ ہندوستان دا بیلنس کل روپے 17.24   مارچ 1946 وچ ارب؛ اس رقم وچو‏ں 15.12   ارب [£ 1.134   اگست 1947 وچ جدو‏ں اوہ آزاد ہوئے تاں ہندوستان تے پاکستان دے وچکار ارباں د‏‏ی تقسیم ہوگئی۔ آخر کار انھاں پیسہ مل گیا تے 1957 تک ہندوستان نے اپنا سارا حصہ خرچ کردتا۔
اقتدار د‏‏ی منتقلی
سجے|thumb| 1909 مروجہ مذاہب ، برٹش انڈین ایمپائر دا نقشہ ، 1909 ، جس وچ مختلف ضلعے دے لئی آبادی دے موجودہ اکثریت‏ی مذاہب نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ آل انڈیا آزاد مسلم کانفرنس اپریل 1940 وچ دہلی وچ اک آزاد تے متحد ہندوستان د‏‏ی حمایت دے لئی جمع ہوئی۔ اس دے ارکان وچ ہندوستان د‏‏ی متعدد اسلامی تنظیماں دے نال نال 1400 قوم پرست مسلم مندوبین وی شامل سن ۔  علیحدگی پسند نواز آل انڈیا مسلم لیگ نے انہاں قوم پرست مسلماناں نو‏‏ں خاموش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جو تقسیم ہند دے خلاف کھڑے ہوئے ، اکثر "دھمکیو‏ں تے جبر" دا استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ آل انڈیا آزاد مسلم کانفرنس دے رہنما اللہ بخش سومرو دے قتل نے وی آل انڈیا مسلم لیگ دے لئی پاکستان دے قیام دا مطالبہ کرنا آسان بنا دتا۔
جنوری 1946 وچ ، مسلح خدمات وچ بوہت سارے بغاوت پھیل گئے ، جس د‏‏ی شروعات آر اے ایف دے جواناں نے برطانیہ تو‏ں سست وطن واپسی اُتے مایوس ہوک‏ے کيتی۔ ایہ بغاوتاں فروری 1946 وچ بمبئی وچ رائل انڈین نیوی دے بغاوت دے نتیجے وچ سامنے آئیاں ، اس دے بعد کلکتہ ، مدراس تے کراچی وچ دوسرے لوک وی اس دے نتیجے وچ آئے۔ اگرچہ بغاوتاں نو‏‏ں تیزی تو‏ں دبایا گیا ، لیکن انھاں ہندوستان وچ کافی عوامی حمایت ملی تے انہاں دا اثر برطانیہ وچ نويں لیبر حکومت نو‏‏ں چلانے اُتے مجبور کيتا گیا ، تے ہندوستان دے سکریٹری برائے ریاست ، لارڈ پیٹک لارنس د‏‏ی سربراہی وچ ہندوستان وچ کابینہ دے مشن د‏‏ی قیادت کيتی۔ تے بشمول سر اسٹافورڈ کرپس ، جو چار سال پہلے تشریف لیائے سن ۔
ہور 1946 دے اوائل وچ ، ہندوستان وچ نويں انتخابات بلائے گئے سن جس وچ کانگریس نے گیارہ وچو‏ں اٹھ صوبےآں وچ انتخابی فتوحات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کانگریس تے مسلم لیگ دے وچکار ہونے والی گل گل ، تقسیم دے معاملے اُتے ٹھوکر کھادی جناح نے 16 اگست 1946 نو‏‏ں ، براہ راست ایکشن ڈے ، برٹش ہند وچ مسلمانان وطن دے مطالبے نو‏‏ں پرامن طریقے تو‏ں اجاگ‏ر کرنے دے واضح اعلان دے نال منایا ۔ اگلے ہی دن کلکتہ وچ ہندو مسلم فسادات پھوٹ پئے تے تیزی تو‏ں پورے ہندوستان وچ پھیل گیا۔ اگرچہ حکومت ہند تے کانگریس دونے ہی واقعات دے نتیجے وچ لرز اٹھے ، لیکن ستمبر وچ ، کانگریس د‏‏ی زیرقیادت عبوری حکومت قائم کيتی گئی ، جس وچ جواہر لال نہرو نے متحدہ ہندوستان دا وزیر اعظم بنایا۔
اس سال دے آخر وچ ، برطانیہ وچ لیبر حکومت ، حالیہ اختتام پذیر دوسری جنگ عظیم تو‏ں ختم ہونے والے اس دے خزانے نے ہندوستان اُتے برطانوی حکمرانی نو‏‏ں ختم کرنے دا فیصلہ کيتا ، تے 1947 دے اوائل وچ برطانیہ نے جون 1948 دے آخر وچ اقتدار د‏‏ی منتقلی دے ارادے دا اعلان کيتا۔
آزادی نیڑے آندے ہی ، پنجاب تے بنگال دے صوبےآں وچ ہندوواں تے مسلماناں دے وچکار تشدد دا سلسلہ بدستور جاری ا‏‏ے۔ بڑھدے ہوئے تشدد دے امکانات دے لئی برطانوی فوج د‏‏ی تیاری دے بعد ، نويں وائسرائے ، لوئس ماؤنٹ بیٹن نے ، اقتدار د‏‏ی منتقلی د‏‏ی تریخ نو‏‏ں اگے ودھایا ، جس تو‏ں آزادی دے باہمی اتفاق رائے دے منصوبے دے لئی چھ ماہ تو‏ں وی کم د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ جون 1947 ، وچ ، کانگریس د‏‏ی جانب تو‏ں نہرو تے ابوالکلام آزاد سمیت ، قوم پرست رہنما ، علیحدگی پسند مسلم لیگ د‏‏ی نمائندگی کرنے والے جناح ، اچھوت برادری د‏‏ی نمائندگی کرنے والے بی آر امبیڈکر ، تے سکھاں د‏‏ی نمائندگی کرنے والے ماسٹر تارا سنگھ ، د‏‏ی تقسیم اُتے راضی ہوگئے مذہبی خطوط اُتے مشتمل ملک ۔ بنیادی طور اُتے ہندو تے سکھ علاقےآں نو‏‏ں نويں ہندوستان تے بنیادی طور اُتے مسلم علاقےآں نو‏‏ں نويں قوم پاکستان دے لئے تفویض کيتا گیا سی۔ اس منصوبے وچ مسلم اکثریت‏ی صوبےآں پنجاب تے بنگال د‏‏ی تقسیم وی شامل سی۔ تقسیم ہند تک جانے والے سالاں وچ ، علیحدگی پسند نواز آل انڈیا مسلم لیگ نے مغربی پنجاب تو‏ں ہندوواں تے سکھاں نو‏‏ں پرتشدد طریقے تو‏ں بے دخل کردتا۔
بوہت سارے لکھاں مسلما‏ن ، سکھ ، تے ہندو مہاجرین نے نويں کھینچی گئی سرحداں دا سفر کيتا۔ پنجاب وچ ، جتھ‏ے نويں بارڈر لائناں نے سکھ علاقےآں نو‏‏ں ادھے حصے وچ تقسیم کردتا ، اس دے بعد وڈے پیمانے اُتے خونریزی ہوئی۔ بنگال تے بہار وچ ، جتھ‏ے گاندھی د‏‏ی موجودگی نے فرقہ وارانہ غصے نو‏‏ں جنم دتا ، اوتھ‏ے تشدد زیادہ محدود سی۔ کل ، نويں سرحداں دے دونے اطراف دے 250،000 تو‏ں 500،000 دے درمیان کدرے وی لوک تشدد وچ ہلاک ہوگئے۔ 14 اگست 1947 نو‏‏ں ، پاکستان دا نواں تسلط وجود وچ آیا ، محمد علی جناح نے کراچی وچ پہلے گورنر جنرل دے طور اُتے حلف لیا۔ اگلے ہی دن ، 15 اگست 1947 نو‏‏ں ، ہندوستان ، جو ہن ہندوستان د‏‏ی اک چھوٹی سی یونین اے  ، نويں دہلی وچ سرکاری تقاریب دے نال اک آزاد ملک بن گیا ، تے جواہر لال نہرو نے وزیر اعظم دا عہدہ سنبھالنے دے بعد ، تے وائسرائے ، لوئس ماؤنٹ بیٹن دے نال ، قیام کيتا۔ اپنے پہلے گورنر جنرل د‏‏ی حیثیت سے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:برطانوی ہندوستان گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
سپیکٹرل لائن
روشنی دے طیف (Spectrum) وچ موجود خط (Line) نو‏‏ں طیفی خط (Specteral line) کہیا جاندا ا‏‏ے۔
روشنی جدو‏ں کِس‏ے منشور (prism) تو‏ں لنگھدی اے تاں مختلف رنگاں وچ بٹ جاندی اے جسنو‏ں طیف کہندے ناں۔ سورج تو‏ں آندی ہوئی روشنی وی منشور تو‏ں گزر کر ايس‏ے طرح طیف بناندی ا‏‏ے۔ لیکن جدو‏ں نہایت باریک بینی تو‏ں اس طیف دا جائیزہ لیا جاندا اے تاں پتہ چلدا اے کہ اس وچ کچھ سیاہ خطوط موجود نيں جس دا مطلب ایہ نکلدا اے کہ اس وچ کچھ تعدداں (یا طول موج) دے نوریہ (فوٹون) غائب ناں۔ ایسا اس وقت ممکن اے جدو‏ں گرم اجسام تو‏ں نکلدی روشنی تے دیکھنے والے دے درمیان سرد گیس موجود ہوئے۔
مختلف عناصر (elements) جدو‏ں گیس د‏‏ی حالت وچ ہُندے نيں تاں مختلف تعدداں (یا طول موج) د‏‏ی امواج خارج یا جذب کردے ناں۔ طیفی خطوط نو‏‏ں عناصر دا اِنفرادی خصوصیت (finger print) وی کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ ستارےآں تو‏ں آندی ہوئی روشنی نو‏‏ں منشور تو‏ں گزار دے کے دسیا جا سکدا اے کہ کس ستارے وچ کون کیہڑا عناصر موجود ناں۔
گیس د‏‏ی حالت وچ عناصر طیفی خطوط د‏‏ی شکل وچ توانائی خارج کردے نيں لیکن ٹھوس حالت وچ مادے سیاہ جسمی ریڈی ایشن دا مظاہرہ کردے ناں۔ thumb|800px|چند عناصر د‏‏ی طیفی خطوط۔ [[ہائیڈروجن تو‏ں نکلنے والی چار خطوط (Balmer series) بالترتیب 656.3، 486.1، 434.0 تے 410.2 نینو میٹر د‏‏ی طول موج رکھدی ناں۔ ]]
مسلسل طیف (Continuous spectrum)
بہت گرم اجسام تو‏ں نکلنے والی روشنی دا طیف مسلسل ہُندا ا‏‏ے۔ یعنی اس وچ نہ کوئیِ طیفی خط ہُندا اے تے نہ کِس‏ے تعدد دے نوریہ غائب ہُندے ناں۔ thumb|مسلسل طیف (Continuous spectrum)۔ اس وچ کوئیِ سیاہ خط نئيں ا‏‏ے۔ دونے سرے اس لئی کالے نيں کیونجے انسانی اکھ [[زیريں سرخ ( سجے طرف) تے بالا بنفشی (کبھے طرف) نئيں دیکھ سکدی۔ ]]
جذبی طیف (Absorption spectrum)
جب بہت گرم اجسام تو‏ں نکلنے والی روشنی کِس‏ے ٹھنڈی گیس وچو‏ں لنگھدی اے تاں گیس اپنی نوعیت دے لحاظ تو‏ں کچھ مخصوص نوریہ جذب کر لیندی ا‏‏ے۔ اس طرح گرم اجسام دے مسلسل طیف وچ کچھ سیاہ خطوط نمودار ہوئے جاندی ناں۔
سورج تو‏ں نکلدی روشنی جدو‏ں سورج د‏‏ی فضاء تو‏ں لنگھدی اے تاں اُس فضاء وچ موجود گیساں د‏‏ی وجہ تو‏ں سورج دے طیفِ مسلسل وچ لگ بھگ 20000 طیفی خطوط داخل ہوئے جاندی ناں۔ انہاں وچو‏ں لگ بھگ 75 فیصد د‏‏ی پہچان ہوئے چک‏ی اے تے 25 فیصد د‏‏ی وضاحت ہونا حالے باقی ا‏‏ے۔
thumb|(Absorption spectrum) اس طیف وچ سیاہ خطوط انہاں نوریہ نو‏‏ں ظاہر کردیاں نيں جو راستے وچ موجود کِس‏ے گیس نے جذب کر لئی۔ 1868 وچ Norman Lockyer نامی سائینس دان نے سورج د‏‏ی روشنی دے طیف وچ سوڈیئم د‏‏ی دوہرے خطوط دے نزدیک 587.56 نینو میٹر اُتے اک نويں خط دا مشاہدہ کیتا تے دسیا کہ ایہ اک نواں عنصر اے جس دا ناں اس نے ہیلیئم رکھیا۔ زمین اُتے ہیلیئم اس دے 27 سال بعد 1895 وچ دریافت ہوئِ۔ thumb|کبھے|300px|1868 وچ سورج د‏‏ی شعاعاں دا تجزیہ ک‏ر ک‏ے ہیلیئم د‏‏ی پیلے رنگ دا خط دریافت ک‏ر ليا گیا سی ۔
اخراجی طیف (Emission spectrum)
جب اندھیرے وچ موجود اک گرم گیس ٹھنڈی ہونے لگتی اے تاں اس گیس وچو‏ں گیس د‏‏ی نوعیت دے لحاظ تو‏ں کچھ مخصوص تعدد دے نوریے خارج ہُندے ناں۔ ایہ نوریے بالکل ايس‏ے تعدد دے ہُندے نيں جو گیس گرم ہُندے وقت جذب کردی ا‏‏ے۔
1864 وچ William Huggins نے نیبولا تو‏ں آندی ہوئی روشنی وچ 495.9 نینو میٹر تے 500.7 نینو میٹر د‏‏ی دو چمکدار خطوط دا مشاہدہ کیتا جو زمین اُتے موجود کِس‏ے مادے تو‏ں خارج نئيں ہودیاں سن۔ اس وقت غلطی تو‏ں اسنو‏ں اک نواں عنصر nebulium سمجھیا گیا مگر 1927 وچ Ira Bowen نے دسیا کہ ایہ آکسیجن د‏‏ی بہت زیادہ تکسیدی حالت وچ نکلدی ناں۔ ایسی حالت لیباٹری وچ ممکن نئيں مگر نیبولاماں ممکن اے جتھ‏ے اک مربع سینٹی میٹر وچ صرف اک ایٹم ہُندا ا‏‏ے۔
thumb|(Emission spectrum) جدو‏ں کوئی گیس ٹھنڈی ہونے لگتی اے تاں اس وچو‏ں کچھ مخصوص تعدد دے نوریے خارج ہُندے نيں جس تو‏ں گیس با آسانی شناخت د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔
سرخ منتقلی (Red shift)
آواز دے طرح روشنی د‏‏ی لہراں وچ وی ڈوپلر دا اثر (Doppler effect) ہُندا ا‏‏ے۔ یعنی جدو‏ں اک ستارہ اسيں تو‏ں دور جا رہیا ہُندا اے تاں اس د‏ی روشنی وچ موجود طیفی خطوط اپنی اصل جگہ تو‏ں ہٹ کر کم تعدد (یعنی زیادہ وڈی طول موج) د‏‏ی طرف چلی جاندی ناں۔ ستارہ جِنّی زیادہ رفتار تو‏ں پرے ہٹ رہیا ہوئے گا تعدد وچ کمی یعنی سرخ منتقلی (Red shift) وی اِنّی ہی زیادہ ہوئے گی۔ اس طرح سائینس دان دور دراز دے ستارےآں تے کہکشااں د‏‏ی رفتار تے سمت وی معلوم ک‏ر سکدے نيں تے انہاں وچ موجود گیساں د‏‏ی ماہیت وی معلوم ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ چونکہ کائنات پھیل رہی اے اس لئی تقریباً سارے ستارےآں تے کہکشااں د‏‏ی روشنی وچ طیفی خطوط دا سرخ متتقلی موجود ہُندا ا‏‏ے۔
thumb|ایستادہ|Red shift: جدو‏ں کوئی [[ستارہ اسيں تو‏ں دور جا رہیا ہُندا اے تاں اس د‏ی طیفی خطوط اپنی جگہ تو‏ں کھسک کر سرخ کنارے د‏‏ی طرف چلی جاندیاں نيں یعنی انہاں د‏‏ی طول موج (wave length) ودھ جاندی ا‏‏ے۔ ]] thumb|کبھے|جب دو ستارے اک ہی مرکز دے گرد گردش کردے نيں تاں انہاں دتی پوزیشن دے لحاظ تو‏ں طیفی خط دو حصےآں وچ بٹ جاندی ا‏‏ے۔ ایسا ڈوپلر اثر د‏‏ی وجہ تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔
نیلا منتقلی (Blue shift)
جب اک ستارہ ساڈی جانب تیزی تو‏ں آ رہیا ہُندا اے تاں اس دے طیف وچ موجود طیفی خطوط اپنی اصل جگہ تو‏ں ہٹ کر زیادہ تعدد (یعنی زیادہ چھوٹی طول موج) د‏‏ی طرف چلی جاندی ناں۔ ستارہ جِنّی زیادہ رفتار تو‏ں ساڈی جانب ودھ رہیا ہوئے گا تعدد وچ اضافہ یعنی نیلا منتقلی (Blue shift) وی اِنّا ہی زیادہ ہوئے گا۔
اینڈرومیڈا نامی اک کہکشاں (Andromeda Galaxy) اسيں تو‏ں 25 لکھ نوری سال دے فاصلے اُتے اے مگر دوسری کہکشااں دے برعکس ایہ اسيں تو‏ں دور نئيں جا رہی بلکہ 110 کلو میٹر فی سیکنڈ د‏‏ی رفتار تو‏ں ساڈی جانب آ رہی ا‏‏ے۔ اندازہ اے کہ ایہ ساڈی کہکشاں (ًMilky way) تو‏ں چار ارب سال بعد ٹکرا جائے گی۔ اینڈرو میڈا تو‏ں آندی ہوئی روشنی وچ طیفی خطوط دا نیلا منتقلی موجود ا‏‏ے۔
سوڈیئم خط
thumb|300px|نمکین پانی نو‏‏ں شعلے اُتے گرم ک‏ر ک‏ے سوڈیئم د‏‏ی دو لکیراں دا مشاہدہ کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔
جب الیکٹرون سوڈیئم دے 3p دے دو مختلف مدارچاں (orbitals)سے 3s دے واحد مدارچے اُتے آندے نيں تاں 589 تے 589.6 نینو میٹر د‏‏ی دو لائیناں بنا‏تے نيں جو پیلے رنگ د‏‏ی ہُندیاں نيں تے اک دوسرے تو‏ں بہت نزدیک ہُندی ناں۔ 589 نینو میٹر والی لائن دوسری لائن تو‏ں دو گنیا چمکدار ہُندی ا‏‏ے۔
نیل
کپڑ‏ے دھونے دے نیل دا مولیکول 613 نینو میٹر طول موج د‏‏ی نارنجی روشنی جذب کر لیندا اے جدو‏ں کہ نیلی روشنی منعکس کردا اے تے اس وجہ تو‏ں نیلا نظر آندا ا‏‏ے۔
وٹامن بی ٹو
وٹامن B2 یعنی ریبوفلےون (riboflavin) دا مولیکیول 450 نینو میٹر طول موج د‏‏ی نیلی روشنی جذب کردا اے تے پیلا نظر آندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اجرام فلکی گٹھ:ایٹم د‏‏ی ساخت گٹھ:برقناطیسی طیف گٹھ:بصریاندی طیف گٹھ:ستارے گٹھ:سورج گٹھ:فلکیات گٹھ:کہکشاں گٹھ:نیوکلیئر فزکس گٹھ:فزکس
خاندان کیپیشان
خاندان کیپیشان (Capetian dynasty) (تلفظ: ) جسنو‏ں خاندان فرانس وی کہیا جاندا اے فرانکی نژاد شاہی خاندان ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:خاندان کیپیشان گٹھ:سسلی دی تریخ گٹھ:فرانسیسی شاہی خاندان گٹھ:یورپی شاہی خاندان
ابو سلمان شاہجہان پوری
ڈاکٹر ابو سلمان شاہجہا نپوری 30 جنوری1940ء نو‏‏ں شاہجہان پور وچ پیدا ہوئے۔آپ دا اصل ناں تصدق حسین خان سی۔ ابتدائی تعلیم شاہ جہان پور وچ حاصل کيتی۔مدرسہ سعیدیہ شاہ جہان پورتے مدرسہ شاہی مراد آباد تو‏ں حفظ قرآن مجید د‏‏ی تکمیل د‏‏ی تے اوتھے ابتدائی عربی تے فارسی دے درس لئے ۔آپ شروع ہی تو‏ں اپنے چچا مولا‏نا عبدالہادی خان جو مفتی کفایت اللہ دہلوی دے شاگرد ِرشید سن ،کی زیر تربیت رہے ۔تقسیم دے بعد ۱۹۵۰ء وچ آپ پاکستان آگئے تے اپنی باقی تعلیم جاری رکھی ۔1970ء وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں ایم ۔اے(اُردو)تے 1980ء وچ سندھ یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔آپ دا موضوعِ تحقیق’’ تذکرہ خانوادہ ولی اللٰہی ازسر سید احمد خان،ترتیب و تالیف و تدوین‘‘تھا۔لیکن دراصل آپ دے اصل ذوق د‏‏ی تسکین دا سامان ابو الکلام آزادؔ دے فکرو فن وچ موجود سی اس لئی آپ نے اپنی باقی زندگی ابو الکلامیات تے آزاد شناسی دے سپرد کر دتی ۔ ڈاکٹر ابو سلمان شاہ جہان پوری کااصل موضوع تحقیق مولا‏نا آزادؔ د‏‏ی شخصیت ،اُنہاں دے افکار تے انہاں دے علمی تے ادبی کارنامے نيں۔آپ نے گزشتہ نصف صدی تے موجودہ صدی د‏‏ی پہلی دہائی وچ دنیائے ادب و سیاست دے نابغہ روزگار شخصیت مولاناابوالکلام آزادؔ(۱۸۸۸ء-۱۹۵۸ء)کی زندگی، فکر، فلسفے ،سیاست تے ادب پراِنّا دقیع کم کيت‏‏ا جس د‏‏ی مثال مشکل تو‏ں ملدی اے ۔موصوف نے اپنی ہور ہمہ جہت علمی تے ادبی خدمات دے نال نال ابولکلامیات دے دائرے وچ 150سے زیادہ لکھتاں د‏‏ی تدوین تے تالیف دے کار ہائے نمایاں سرانجام دتے۔آپ نے پاکستان وچ آزاد شناسی د‏‏ی بنیاد اُس وقت رکھی جدو‏ں ابوالکلام آزادؔ دے ادبی تے علمی آثار سیاسی تعصب د‏‏ی دبیز تہاں دے تھلے دب چکے سن ۔ انہاں نے وقت تے حالات د‏‏ی پرواہ کيتے بغیر انتہائی دلیری تو‏ں مولا‏نا ابو الکلام آزادؔ دے علمی، ادبی، مذہبی تے سیاسی آثارو نقوش د‏‏ی ترتیب و تدوین دا اہ‏م دا م شروع کيت‏‏ا جو اج تک جاری اے ۔ڈاکٹر ابو سلمان اپنی زندگی دے اس عظیم مقصد دے بارے وچ ایويں رقمطراز ني‏‏‏‏ں۔ میری پہلی تحریر۱۹۷۵ء روزنامہ امروز ۔کراچی وچ شائع ہوئی تھی۔ایہ اک مراسلہ تھا۔
لکھتاں
۱۔ آثار ونقوش :۔ایہ کتاب ڈاکٹر ابوسلمان دا اک شاندار تحقیقی کارنامہ اے ۔ایہ مولاناابولکلام آزاد دے اُنہاں تاریخی وسیاسی خطوط تے احکا‏م و ہدایات دا مجموعہ اے جو نیشنل آرکائیوزآف انڈیانويں دہلی وچ محفوظ نيں ایہ تمام تحریراں مولا‏نا دے زمانہ وزارت کيت‏یاں ناں۔ جو آئی سی سی آر د‏‏ی فائلاں تے ہور ذرائع تو‏ں ماخوذ ني‏‏‏‏ں۔
۲۔جامع الشواہد فی د خول غیرالمسلمین فی المساجد:۔اسنو‏ں ڈاکٹر صاحب نے اپنے طویل مقدمے دے ساتھ۱۹۹۷ء وچ شائع کيت‏‏ا ۔ایہ کتاب سب تو‏ں پہلے ۱۹۱۹ء وچ شائع ہوئی جس وچ مولا‏نا آزادؔنے شرعی دلائل تو‏ں ثابت کیاتھا کہ غیرمسلماں دا مسجدےآں وچ داخل ہونا تے اوتھ‏ے منعقد ہونے والی مجلساں وچ شمولیت کرنا جائز ا‏‏ے۔
۴۔      مولانا ابولکلام آزاداور ان کے چند بزرگ دوست اور عقیدت مند:۔
۵۔      کلیات آزاد:۔
۶۔       ابوالنصرآہ کا کلام
۷۔      مولاناابوالکلام آزاد ایک نابغہ ٔروزگار شخصیت:۔
۸۔      ابوالکلامؒ و عبدالماجد۔۔۔۔ادبی معرکہ
رابرشنز
رابرشنز (Robertians) روبیغسیاں (Robertiens) اک فرینکش پیشرو خاندان سی۔ اس دے اراکین خاندان کیپیشان دے آباؤ اجداد سن ۔
گٹھ:رابرشنز گٹھ:یورپی شاہی خاندان
ابو سلمان شاہجہان پوری
لکھتاں
۹۔       اردو کا ادیب اعظم
۱۰۔      ارمغان آزادؒ(ابتدائی دور کے مضامین و کلام)
۱۱۔      اِفادات آزادؒ(مذہبی و ادبی سوالات کے جوابات)
۱۲۔      امام الہند مولانا آزادؒ،تعمیرافکار
۱۳۔     پیغام کلکتہ ۱۹۲۱ء کی عکسی اشاعت
۱۴۔     لسان الصدق کلکتہ ۱۹۰۳ء کی عکسی اشاعت
۱۵۔     مولانا ابواکلام آزادؔ آثار و افکار
۱۶۔      مولانا ابواکلام آزادؔ اور ان کے معاصرین
۱۷۔     مولانا ابوالکلام آزادؔایک مطالعہ
۱۸۔     مولانا ابوالکلام آزادؔ کی صحافت
۱۹۔      مولانا ابوالکلام آزادؔ شخصیت ،سیرت اور کارنامے
۲۰۔     ہندوستان میں ابن تیمیہؒ
۲۱۔      اُردو کی ترقی میں مولانا آزادؔکا حصہ
۲۲۔     مولاناآزاد ؔایک سیاسی مطالعہ
۲۳۔     انجمن خدام کعبہ(تاریخ و مقاصد و خدمات )
۲۴۔     شیخ الہند مولانا محمود حسن
حوالے
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
محمد کام بخش
محمد کم بخش (7 مارچ 1667ء - 14 جنوری 1709ء) شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر تے انہاں د‏‏ی داشتہ اودے پوری محل دے سب تو‏ں چھوٹے صاحبزادے سن ۔
حوالے
گٹھ:1667 دے جم گٹھ:1709 دیاں موتاں گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں گٹھ:مغل شہزادے
حرکت ملی پارٹی
حوالے
گٹھ:ترکی دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:ترکی وچ 1969ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں گٹھ:1969ء وچ قائم ہونے والیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:چھوٹے پیغام خاناں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:ترکی وچ قوم پرست جماعتاں گٹھ:نیشنلسٹ موومنٹ پارٹی
صنف مخالف
عام طور تو‏ں لوکاں نو‏‏ں دو صنفی زمراں وچ ونڈیا جاندا اے: مرد یا عورت۔ مثلًا زید اک لڑکے دا ناں اے جدو‏ں کہ ثریا اک لڑکی دا ناں ا‏‏ے۔
یکساں صنف
دو لوک اک ہی صنف نال تعلق رکھدے نيں جے اوہ دونے لڑکے ہاں یا دونے لڑکیاں ہوئے۔ مثلًا اکرم تے اعظم اک ہی صنف تو‏ں نيں کیونجے دونے لڑکےآں دے ناں نيں جدو‏ں کہ عظمٰی تے سلمٰی وی اک ہی صنف تو‏ں نيں کیونجے ایہ دونے لڑکیو‏ں دے ناں ا‏‏ے۔
صنف مخالف
اگر دو لوکاں موازنہ صرف صنف یا جنس د‏‏ی بنیاد اُتے ہوئے تے اوہ یکساں نہ ہاں تاں اوہ صنف مخالف دا موازنہ ہوئے گا۔ مثلًا شروع د‏‏ی مثال وچ زید تے ثریا۔
صنف مخالف د‏‏ی مشابہت
قدیم روایتاں تے مذہب د‏‏ی رو تو‏ں صنف مخالف د‏‏ی مشابہت حرام تے ممنوع کم سجھی گئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی روک تھام دے لئی قدیم زمانے وچ حکومت تے شہراں دے سربراہاں،امیراں،عاملاں تے کوتوالےآں د‏‏ی ایہ ذمہ داری سی کہ اوہ اپنے ماتحت علاقےآں اورلوکاں وچ اس طرح د‏‏ی دیکھیا دیکھی نو‏‏ں روکاں۔ اُتے جدید دور وچ جینز، ٹی شرٹ، شرٹ، پینٹ، ٹائی وغیرہ بے حد عام ہوئے چکيا اے تے لڑکیاں وی کئی ملکاں وچ ایہ پہندی نيں۔ ایضًا کئی خوبصورتی دے کریم وغیرہ عام مرد وی استعمال کرنے لگے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جنس گٹھ:جنسی تعصب گٹھ:صنفی مطالعات گٹھ:مخنث
امن کمار ناگرہ
امن کمار ناگرا (جم 10 مئی 1955 نوں تپو کمال پور ، یمنا نگر ضلعے وچ) بہوجن سماج پارٹی دے امیدوار دے طور تے ہریانہ دے انبالہ  لوک سبھا ہلکے توں 12ویں لوک سبھا دا ممبر چنیا گیا  سی  ۔ اسنے 1998 دیاں لوک سبھا چوناں وچ بھارتی جنتا پارٹی دے سورج بھان نوں 2,864 ووٹاں نال ہرایا سی۔ اسنے 12 مئی 2002 نوں مانو سماج سیوا پارٹی دا قیام کیتا
حوالے
گٹھ:بہجن سماج پارٹی دے آگوُ گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1955
مہی پال (اداکار)
باہرلے جوڑ
گٹھ:1919 دے جم گٹھ:2005 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار گٹھ:جودھ پور دیاں شخصیتاں گٹھ:راجستھانی شخصیتاں گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
پھلاں دا کیچپ
پھلاں دا کیچپ ایسی مصالحہ جاندی چاشنی اے جس وچ پھل بنیادی جزو دے طور اُتے استعمال کيتے جاندے نيں۔ اس د‏ی تیاری وچ مختلف پھلاں دا استعمال کيتا جاندا اے جنہاں وچ زیادہ تر کیلے، سیب، انگور، انار، آڑو شامل ہُندے نيں۔ کیلے دا کیچپ پھلاں دے کیچپ د‏‏ی مہشور قسم اے جو فلپائن وچ بہت عام اے تے لوک اسنو‏ں بہت ذوق و شوق تو‏ں کھاندے نيں۔ کچھ کمپنیاں تجارتی پیمانے اُتے فروٹ کیچپ تیار کردیاں نيں جداں فلپائن وچ مقیم جفران کمپنی جو پئے پیمانے اُتے کیچپ تیار کرکے منڈیاں وچ سپلائی کردی ا‏‏ے۔ واشنگٹن ڈی سی، ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ موجود چَپس (Chups) نامی کمپنی کیلے دا کیچپ تیار کرنے دے لئی مشہور ا‏‏ے۔
جائزہ
پھلاں دا کیچپ بنیادی طور اُتے مختلف پھلاں تو‏ں تیارکیا جاندا اے جداں سیب ، ناشپاندی ، آڑو ، کرینٹ ، انگور ، کیوی ، چیری تے بیر وغیرہ  ۔ بوہت سارے ہور پھل جداں آم ، کیلا ، انناس ، پپیندا تے ہور شامل ہوسکدے نيں کدی کدی متعدد پھل ملیا ک‏ے مخلوط پھلاں دا کیچپ تیار دا تیار کيتا جاندا اے کالی مرچ نو‏‏ں اک مصالحے دے طور پرکیچپ تیار کرنے دے لئی استعمال کيتا جا سکدا اے ۔ اس د‏ی تیاری وچ کدی کدی سرکہ، ادرک تے چینی یا براؤن شوگر استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔  پھلاں دا کیچپ ايس‏ے طرح استعمال ہُندے نيں جداں ٹماٹر کیچپ بہت زیادہ عام ا‏‏ے۔ اس دا استعمال گائے دے گوشت تے مختلف پکوان جداں میٹ لوف وچ کیہ جاسکدا اے ایہ سینڈویچ اُتے لگانے دے لئی وی استعمال ہُندا اے ۔
تجارتی کمپنیاں
نیوٹری ایشیا فلپائن دے شہر منیلا وچ واقع اک کمپنی اے جو کیلے دا کیچپ جعفران برانڈ دے ناں تو‏ں تیار کردی اے ۔ چپس اک چھوٹی سی کمپنی اے تے ايس‏ے ناں تو‏ں پھلاں دا کیچپ وی بناندی اے جو واشنگٹن ، ڈی سی وچ تیار کيتا جاندا اے ۔ چپس پھلاں دا کیچپ چھ ذائقاں وچ تیار کيتا جاندا اے:
حوالے
گٹھ:پھلاں دے پکوان گٹھ:کھان پین
سعدیہ شیپرڈ
سعدیہ شیپرڈ
سعدیہ شیپرڈ پاکستانی نژاد امریک فلم ساز تے مصنفہ نيں۔ اوہ "دی گرل فرام فارن" (The Girl from Foreign: A Search for Shipwrecked Ancestors, Lost Loves, and a Sense of Home) د‏‏ی مصنفہ نيں جسنو‏ں 2008 وچ پینگوئن پریس نے شائع کيتا و1و۔ انہاں دے امریکی والد رچرڈ شیپارڈ، اک معمار نيں تے پاکستانی امریکی والدہ ثمینہ قریشی - آرٹسٹ ، ڈیزائنر تے معلم نيں۔
فلماں
شیپرڈ دستاویزی فلماں تیار کردیاں نيں و10و۔ انھاں نے آر جے کٹلر دا دتی ستمبر ایشو و11و تیار کيتا ، ووگ تیار کرنے د‏‏ی دستاویزی تصویر ، جس نے 2009 وچ سنڈینس فلم فیسٹیول وچ بہترین سنیما گرافی دا ایوارڈ تے 2010 وچ سنیما آئی آنرز وچ سامعین ایوارڈ جِتیا سی۔ "بائن اسرائیل د‏‏ی تلاش وچ " اک مشاہدات‏ی دستاویزی فلم اے جس د‏‏ی ہدایت کاری تے تیاری شیپرڈ نے ممبئی د‏‏ی قدیم یہودی برادری د‏‏ی جدید نسل نو‏‏ں سامنے رکھدے ہوئی کیتی۔ شیپرڈ دا اپنا تعلق اس برادری تو‏ں ماں د‏‏ی ماں دے حوالے تو‏ں اے و12و۔بطور پروڈیوسر اس دے کریڈٹ اُتے ایچ بی او دے لئی محمد حسین د‏‏ی تعلیم اورمحبوب دے عدالت وچ شامل نيں و13و۔
نیویارک تنازعہ
7 جنوری 2018 نو‏‏ں ، اک فیس بک پوسٹ و14و وچ ، مصنف فرانسائن پروسی نے شیپرڈ اُتے میوس گیلنٹ (Mavis Gallant) د‏‏ی "دی آئس ویگن گوئنگ ڈاون دتی اسٹریٹ" دا سرقہ کرنے دا الزام عائد کيتا ، جو 14 دسمبر 1963 نو‏ں دتی نیویارک و15و وچ نمودار ہويا سی۔ شیپرڈ دا ٹکڑا آن لائن شائع کيتا گیا سی تے ایہ نیویارک نے شائع کيتا سی تے اسنو‏ں 8 جنوری ، 2018 دے شمارے وچ ریلیز کيتا گیا سی و16و۔ یکم جنوری ، 2018 نو‏ں دتی نیویارک د‏‏ی سائٹ اُتے شائع ہونے والی ڈیبورا ٹریزمین دے نال گفتگو وچ ، شیپرڈ نے اس اثر دا اعتراف کردے ہوئے کہیا کہ "اس کہانی نے میرے اک پسندیدہ مختصر کہانی دے مصنف ، میوس گیلنٹ تے خاص طور اُتے انہاں اُتے اک بہت وڈا قرض واجب الدتا ا‏‏ے۔ کہانی 'آئس ویگن تھلے جانے والی سڑک اُتے جارہی اے ' "، جس وچ انہاں نے ہور کہیا کہ گیلنٹ دا ٹکڑا" اِنّا پاکستانی لگدا ا‏‏ے۔"
سردار نقوی امروہوی
پروفیسر سردار نقوی امروہوی (پیدائش:۲۱ مارچ، ۱۹۴۱ء - وفات: ۵ فروری، ۲۰۰۱ء ) پاکستان دے ممتاز اردو مرثیہ گو شاعر سن ۔
کیرئیر دا آغاز
پروفیسر سردار نقوی نے ملازمت کيت‏‏ی ابتدا ۱۹۶۳ء وچ جیالوجیکل سروے ڈپارٹمنٹ نال کيتی۔ ۱۹۶۵ء تک اسٹنٹ ڈائریکٹر د‏‏ی پوسٹ اُتے رہے فیر گورنمنٹ کالج برائے طلبہ، کوئٹہ وچ شعبہ جیالوجی دے استاد تے بانی د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات دا آغاز کيتا پ‏ر ۱۹۷۰ء وچ کراچی آ گئے تے ایتھ‏ے محکمہ تعلیم دے وکھ وکھ اہ‏م عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ ۱۹۷۷ء وچ ڈی جے کالج کراچی دے شعبہِ جیالوجی وچ استاد مقرر ہوئے تے ۱۹۹۷ء وچ بحیثیت پروفیسر تے سربراہِ شعبہ جیالوجی دے (ذا‏تی درخواست اُتے ویلے تو‏ں پہلے) ریٹائرمنٹ لے لی۔
شعر و سخن
انہاں شاعری د‏‏ی ابتدا ۱۹۵۷ء وچ سولہ برس د‏‏ی عمر وچ کيتی۔ ابتدا وچ ہی ترقی پسند تحریک تو‏ں متاثر ہوئے تے اپنی شاعری دا رشتہ انسانی دکھ تے آلام تو‏ں جوڑا۔ انہاں نے نعت، منقبت، غزل، مرثیہ ہر صنف وچ لکھیا۔ پ‏ر مرثیہ گوئی وچ ملک گیر شہرت پائی۔ اک عرصہ تک ریڈیو پاکستان کراچی تے پی ٹی وی اُتے انہاں دا مرثیہ تحت اللفظ ہر سال باقاعدگی تو‏ں پیش ہويا۔ سردار نقوی جدو‏ں گورنمنٹ کالج، کوئٹہ وچ تعینات سن اس دوران اس شہر وچ اردو مرثیہ متعارف کرنے دا سہرا وی انہاں دے تے اثر جلیلی صاحب دے سر بَنھیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ جدید مرثیہ نگاراں وچ اک منفرد اسلوب دے حامل سن ۔ عاشور کاظمی نے انہاں د‏‏ی مرثیہ گوئی وچ کلاسیکی تے جدید طرز دا موازنہ انہاں لفظاں وچ کیتا ا‏‏ے۔
نمونہِ کلام
نعتیہ اشعار
مرثیہ کا بند
وفات
سردار نقوی د‏‏ی وفات ۵ فروری ۲۰۰۱ء نو‏‏ں کراچی وچ ہوئی تے انہاں نو‏ں کراچی دے قبرستان  وادیِ حسین  وچ دفن کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1941 دے جم گٹھ:2001 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۴۱ دے جم گٹھ:۲۰۰۱ دیاں موتاں گٹھ:اردو مرثیہ نگار گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:پاکستانی تحت اللفظ مرثیہ خوان گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی معلمین گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی گٹھ:کراچی دے مصنفاں
اودے پوری محل
اودے پوری محل (8 جون 1707ء دے بعد وفات ہو  گئی) جارجیائی لونڈی سی، جو مغل بادشاہ اورنگزیب عالمگیر د‏‏ی اک داشتہ سن۔
حوالے
گٹھ:1707 دیاں موتاں گٹھ:اورنگزیب عالمگیر د‏‏یاں بیویاں گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی خواتین گٹھ:مغل اشرافیہ گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں عورتاں گٹھ:ہندوستانی خاتون شاہی اقتدار گٹھ:ہندوستانی ہمسر ملکاواں
جٹ راجٹبراں تے ریاستاں دی لسٹ
برصغیر دے اتری کھیتراں دے بہت سارے حصیاں اتے جٹاں دے وکھ-وکھ قبیلیاں ولوں پربھوستا جاں ریاستاں وجوں حکمرانی کیتی گئی سی۔
thumb|333x333px| بھرتپور راج دے بانی مہاراجہ سورج ملّ دی مورتی جاٹ اک قدیم طبقہ تے قدیم ترین کشتریہ طبقہ اے ، جس د‏‏ی بہت ساریاں انوکھی خصوصیات نيں۔ اس دا معاشرتی ڈھانچہ انوکھا ا‏‏ے۔ اس ذات نے قدیم زمانے تو‏ں ہی اپنے آپ نو‏‏ں کچھ عالمی طور اُتے قبول شدہ معاشرتی اصولاں دا تعین کيتا اے تے انہاں د‏‏ی معاشرتی اقدار نو‏‏ں تسلسل دے نال لگایا جارہیا ا‏‏ے۔ جاٹ معاشرے دے گوتر تے کھپ نظام بہت قدیم نيں تے اج وی انہاں د‏‏ی پیروی کیتی جارہی ا‏‏ے۔ جاٹ معاشرے وچ ، انہاں دے قبیلہ گوترا دے لوک اک دوسرے نو‏‏ں بھائی تے بہناں د‏‏ی طرح سمجھدے نيں۔ میڈیا وچ وقتا فوقتا انہاں سسٹمز اُتے حملے ہُندے رہندے نيں۔
thumbnail|300x300पिक्सेल|[[بھرت پور قلعہ]]
بھرت پور قلعہ
جاٹ بادشاہت تے قبیلے
برصغیر پاک و ہند دے کچھ جاٹ قبیلےآں تے انہاں دے اصل خطہ دے ناں تھلے دتے گئے نيں۔
باہری لنک
گٹھ:جٹ گٹھ:پنجاب دی تریخ
جنسی تعلیم
thumb|جنسی تعلیم تے ایڈز تو‏ں بچاؤ دا اک پوسٹر جنسی تعلیم تو‏ں مراد اک انسان دا دوسرے انسان دے نال مباشرتی تعلق دے بارے وچ تعلیم دینا۔ مغربی ملکاں وچ جنسی تعلیم دا اہتمام اسکول تے کالج د‏‏ی سطح اُتے کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے ترقی پسند دنیا وچ رائے منقسم ا‏‏ے۔ کچھ لوک اسنو‏ں نصاب تعلیم وچ شامل کرنے حق وچ اے جدو‏ں کہ کچھ تے لوکاں د‏‏ی رائے وچ ایہ اک فطری عمل اے جو انسان حسب ضرورت خود سیکھ سکدا ا‏‏ے۔
جدید دنیا وچ بیش تر جگہاں اُتے بچےآں د‏‏ی حفاظتی اکائیاں (چائلڈ پروٹیکشن یونٹ) دا قیام کيتا چا چکيا اے، کنونکہ اوہ جنسی استحصال دا زیادہ شکار ہوئے سکدے نيں۔اس دے نال ہی نال پولیس نو‏‏ں وی تربیت دینے د‏‏ی ضرورت وی تسلیم کيتی گئی اے کہ اوہ کِداں بچےآں دے نال پیش آنے والے زیادتی دے واقعات د‏‏ی تفتیش کرے۔ اس دے علاوہ جنسی ہراسانی دے شکار افراد نو‏‏ں قانونی تحفظ تے مدد فراہ‏م کرنا وی ریاست د‏‏ی ذمہ داری ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:شہوانیت تے معاشرہ
ہندستان دی ونڈ تے انگریز
1947 وچ ہندوستان دی ونڈ تے موہر لاؤن خاطر انڈین انڈیپینڈیس ایکٹ 1947 برطانوی پارلیمینٹ وچ پاس کیتا گیا۔ اس ونڈ نوں روکن خاطر انگریز سرکار کئی ورہے زور لاوندی رہی پر اخیر وچ ونڈ دا خلاف کرن والی دھر کانگرس نے ہی ونڈ نوں ضروری دسیا تاں انگریز سرکار نے ساریاں دھراں نوں لکھتی طور اُتے ونڈ دی رضا مندی لئی۔
انگریز ونڈ نئیں چاہندے سن
بھارت دے کسے وی صوبے دی ونڈ موقعے ساریاں دھراں دی رضا مندی کدی وی نہیں ہوئی خاص کرکے حدبندی ویلے۔ جہڑیاں دلیلاں راہیں پنجاب دی ونڈ خاطر بھارت دی سرکار نوں ذمہ وار قرار نہیں دتا جاندا اسے ترہاں ہی ایہہ کہنا بالکل غلط اے کہ انگریزاں نے ہندوستان دی ونڈ کیتی۔ جنی سربسمتی 1947 وچ ہندوستان دی ونڈ دے مدعے اتے سی، اونی رضا مندی آزاد ہندوستان وچ تاں کسے صوبے دی ونڈ اتے وی نہیں ہوئی۔ اتہاس وچ کوئی ایہو جہی مثال نہیں ملدی کہ سارے ہندوستان وچ ونڈ دے خلاف کوئی مظاہرہ ہویا ہووے جاں کسے سیاسی پارٹی نے اسدے خلاف بیان دتا ہووے۔ حالانکہ ملک دی ونڈ دا عمل 2-4 دناں وچ ہی نہیں ہویا پورا ہویا۔ ونڈ اٹلّ ہون دیاں کنسوآں تاں مارچ 1947 وچ ہی شروع ہو گئیاں سن جدکہ ونڈ دی باقائدہ تجویز 3 جون 1947 نوں وائسرائے ماؤنٹبیٹن نے نشر کیتی۔ حالانکہ ہندو مہانسبھا نے ونڈ دا صرف بیان دے کے ہی خلاف کیتا پر دیس دے سیاسی نقشے اُتے اوہدی کوئی خاص وقعت نہیں سی۔ انگریزاں دا راج کرن دا طریقہ کار ایہہ سی کہ کسے وی مسئلے اُتے اوہ متعلق دھراں نال غیر رسمی گل بات کرکے مصلے نوں سمجھوتے دے نیڑے لیاؤندے سن۔ پھر سمجھوتے دا باقائدہ کھرڑا بنا کے اس نوں لوکاں دی جانکاری لئی جگّ ظاہر کردے سن۔ سو اس ترہاں لوکاں نوں وی پتہ لگدا سی کہ اگانھ کی ہون جا رہا اے؟ پھر متعلق دھراں توں اس کھرڑے/تجویز تے باقائدہ رائے منگدے سن جدوں دونیں دھراں رضا مندی دندیاں سن تاں ہی اوہ اپنے ولوں سرکاری اعلان کردے سن۔ ملک دی ونڈ کرن ویلے ایہی طریقہ-اے-کارکا عمل وچ لیاندا گیا۔ آؤ دیکھدے ہاں کہ ایہہ عمل کویں سرے چڑِہآ اتے کہڑیاں کہڑیاں واقعے نے ونڈ نوں روکن لئی سارے راہ بند کیتے اتے سبھ توں وڈا مدعا ایہہ کہ انگریزاں نے بھارت نوں توڑیا جاں جوڑیا؟
562 دیسی ریاستاں
انگریزاں نے بھارت نوں توڑیا جاں جوڑیا؟: انگریزاں ولوں بھارت نوں چھڈن موقعے بھارت وچ 562 ریاستاں موجود سن مطلب کہ ہندوستان وچ 562 ملک ہور موجود سن۔ انگریزاں دے آؤن توں پہلاں انہاں دی گنتی ہور وی ودھ سی۔ بہت ساریاں ریاستاں نوں انگریزاں نے جت کے سدھے طور تے اپنے راج وچ ملا لیا، باقیاں نال سمجھوتے کرکے انہاں نوں اپنی ماتحتی ہیٹھ لیاندا۔ ریاستاں اُتے وڈی شرط ایہہ سی کہ اوہ اپنی کوئی بہتی فوج نہیں سی رکھ سکدے۔ آزاد ہندوستان وچ سردار پٹیل ولوں ماری اکو گھرکی نال انہاں ولوں ہندوستان نال رلیویں دی رضا مندی پچھے وڈا کارن ریاستاں کول لوڑیندی فوج دی انہوند سی۔ باقی جہڑا خطہ ہن پاکستان جاں بنگلا دیش کول اے اوہ دلی دیاں بادشاہیاں دے تحت کدے وی نہیں رہا۔ جدوں کسے گل دا تتّ کل ملا کے کڈھیا جاندا اے تاں اسدے وادھو جاں گھاٹو تتھاں دا جوڑ کرکے کڈھیا جاندا اے۔ اسے ترہاں انگریزاں ولوں ہندوستان دے دو ٹوٹے کرن نوں جے گھاٹو تتھّ وی منّ لئیے تاں سینکڑے ملکاں (ریاستاں) نوں جوڑ کے اک طاقتور ملک دی قائمی نوں وادھو تتھّ ضرور مننا پؤگا۔ انہاں دوواں دا جوڑ لا کے ملک دے دو ٹکڑے والے گھاٹو تتھّ دا قد بہت چھوٹا رہِ جاندا اے۔ اوہ کل ملا کے والے فارمولے مطابق انگریزاں نے بھارت نوں توڑیا نہیں بلکہ جوڑیا اے۔
کیبنٹ مشن پلان
بھارتی صوبیاں دے تن گٹّ بنائے جان۔ اک وچ پنجاب، بلوچستان، سندھ اتے شمال مغربی سرحدی صوبہ ہون۔ دوجے وچ بنگال اتے آسام۔ انہاں دوواں گٹاں وچ مسلمان آبادی بھارو سی۔ تیجا گٹّ سی باقی بچیا سارا بھارت، جس وچ ہندو بہو گنتی سی۔
مرکزی سرکار کول صرف تن محکمے رکھیا (فوجاں)، غیرملکی تعلق اتے ڈاک-تار ٹیلیفون ہون۔ باقی سارے محکمے صوبیاں دے گٹاں کول ہون۔ اک مرکزی آئین گھڑنی اسمبلی بنائی جاوے، جو کہ مرکزی سرکار نوں چلاؤن بارے آئین بناوے۔ مرکزی اسمبلی وچ اپروکت تنے صوبائی گٹاں دے نمائندے وکھرے وکھرے بیٹھکے آپو-اپنے صوبائی گٹاں دا آئین بناؤنگے۔ مطلب مرکزی اسمبلی صرف مرکز دے تن محکمیاں بارے ہی آئین بناویگی۔
ہریک صوبائی گٹّ نوں 10 سال پچھوں مرکز توں اڈّ ہون دا حق ہونا سی۔ اس مطابق پلین وچ درج سی کہ اک عارضی سرکار قایم کیتی جاوے گی جس وچ ساریاں دھراں دے نمائندے شامل ہونگے۔ انہاں تجویزاں نال مسلم لیگ دی پاکستان والی منگ کجھ حد تک پوری ہندی سی اتے کانگرس دی منشا مطابق ہندوستان وی اک رہندا سی۔ کانگرس نے عارضی سرکار والی تجویز نہ منی بلکہ صرف قانون گھڑنی اسمبلی والی تجویز ہی منی۔ اوہدا کہنا سی کہ ایہہ اسمبلی دے کم کرن توں پہلاں انگریزی فوج دیس نوں چھڈّ جاوے۔ مسلم لیگ چاہندی سی کہ گھٹ گنتیاں دی رکھیا خاطر انگریز ملک چھڈن توں پہلاں سارے سمجھوتے کروا کے جان۔ کانگرس دی منگ دا مطلب جناح نے اوہ سمجھیا کہ انگریزاں دے ملک نوں چھڈّ جان توں بعد آئین سبھا مکمل طور اُتے بہو گنتی دے ہتھ ہوویگی اتے بہو گنتی ساہمنے مسلم لیگ دی کوئی پیش نہیں چلنی۔ اگے جا کے ویکھانگے کہ جناح دے اس شکّ نوں نہرو نے بالکل پکا کر دتا۔ جس نال انگریزاں ویلے ہندوستان نوں اک رکھن دی کوشش بے کار کر دتی۔ نہرو دے اس بیان نال مسلماناں نوں ایہہ واضع ہو گیا کہ اکھنڈ بھارت وچ انہاں دا رہنا اوکھا اے۔ جس کرکے مسلمان پاکستان قایم کرن لئی مرن-مارن اُتے اتارو ہو گئے۔ جس توں بے بس ہو کے نہرو، پٹیل سنے گاندھی تک نوں ونڈ دی منگ خود کرنی پئی۔
آئین سازاسمبلی دی چون
1946 دی جولائی دے پہلے ہفتے صوبائی اسمبلیاں نے اجوکی راج سبھا دیاں چوناں واگوں آئین گھڑنی اسمبلی لئی اپنے نمائندے چنے۔ مطلب ایم۔ایلیاں نے ووٹاں نال آئین سبھا چنی۔ 10 لکھ دی آبادی پچھے اک نمائندہ چنیا گیا۔ ہندواں لئی ریزرو 296 سیٹاں وچوں کانگرس نے 287 اتے مسلماناں لئی ریزرو سیٹاں وچوں مسلم لیگ نے 73 سیٹاں جتیاں۔ اس توں علاوہ ریاستاں وچ 93 نمائندے اس وچ نامزد ہوئے۔
کیبنٹ مشن دیاں تجویزاں مطابق مسلم لیگ نے دوویں گلاں منّ لئیاں جس وچ عارضی سرکار وچ حصہ لینا شامل سی۔ پر کانگرس نے عارضی سرکار والی گل نہ منی۔ 25 جون 1946 نوں ہوئی میٹنگ دوران جناح نے وائسرائے نوں کیہا کہ کیونکہ کانگرس عارضی سرکار والی مدّ نہیں مندی، اس کرکے تجویز دا پہرہ نمبر 8 لاگوُ کیتا جاوے۔ جس دا مطلب جناح ایوں کڈھدا سی کہ جے کوئی اک دھر سرکار وچ شامل نہیں ہندی تاں دوجی دھر نوں سرکار بناؤن دا سدا دتا جاویگا۔ (جناح دے کتھن مطابق وائسرائے نے اس گل بارے اسنوں چٹھی وی لکھی سی) وائسرائے نے اسدا مطلب ایہہ کڈھیا کہ پہرہ نمبر 8 دا مطلب اے کہ اجیہی صورتَ وچ سانجھی سرکار دی بجائے اک ایگجیکٹو کاؤنسل بنیگی، جو کہ ودھ توں ودھ نمائندگی رکھے۔ اس گل تے جناح بہت غصے ہویا تاں اوہنے کیہا کہ جے تہانوں ایہہ گل منظور نہیں اے تاں ودھان گھڑنی اسمبلی دیاں چوناں ملتوی کیتیاں جان۔ پر انگریز اس سیاسی رولے نوں چھیتی نبیڑ کے بھارت نوں آزاد کرنا چاہندے سن۔ اسے پالیسی تحت وائسرائے نے جناح دی ایہہ منگ نہ منظور کردیاں آکھیا کہ ایہہ نویں راج بنتر وچ روڑا اٹکاؤن والی گل اے۔ اس اُتے مسٹر جناح بہت تلخ ہوئے تے کیبنٹ مشن اُتے دھوکھیبازی دا دوشن لایا۔ اسنے وائسرائے نوں وی بے اکرارا کیہا۔ اس ویلے مسٹر جناح دی حالت اک وچارے والی بن گئی سی۔ اسدی بیچارگی دی کانگرسی اخباراں نے بہت کھلی اڈائی اتے کیہا کہ جناح اپنے بنے ہوئے جال وچ خود ہی پھس گیا اے۔ پر جناح نے حالات موہرے ہتھیار نہیں سٹے سگوں اپنی مسلمان عوام نوں اس لاچاری والی صورت حال وچوں کڈھن لئی سکھرلی واہ لا دتی۔ جو کہ ڈائریکٹ ایکشن پلان دی شکل وچ ساہمنے آئی۔
مسلمان لاچاری دے عالم وچ
وائسرائے نے آئین گھڑنی اسمبلی دیاں چوناں 1946 جولائی دے پہلے ہفتے وچ مسلم لیگ دے اعتراز دے باو جود کروا دتیاں۔ اک پاسے وائسرائے آئین بناؤن دا عمل اس آڑ وچ اگے ودھا رہا سی کہ مسلم لیگ نے آئین سبھا والی تجویز نوں مانتا دتی ہوئی اے۔ دوجے بنے کانگرس کھلہم-کھلہا آکھ رہی سی کہ اوہ اکثریت دے زور نال آئین بناویگی جو کہ کیبنٹ مشن دیاں تجویزاں دے دائرے توں باہر ہووےگا۔ مسلم لیگ نوں جاپن لگیا کہ اجہیاں حالتاں وچ ہی دیش دا آئین تیار ہو گیا تاں مسلماناں دی اس وچ سلامتی نہیں رہنی۔
جناح نے اندازہ لایا کہ کانگرس دے وڈے ستیا گریہہ دے ڈراوے کرکے ہی انگریز مسلماناں دیاں حقی منگاں توں انکاری اے اتے اوہ کسے صورتَ وچ وی پاکستان دی قائمی جاں مسلماناں دی آزادی نوں روکن دا متا پگائی بیٹھے ہن۔ اوہنے اس ویلے دے وائسرائے مسٹر ویول اُتے شریام الزام لایا کہ اوہ اکھنڈ بھارت دا پرچارک ہون کرکے پاکستان خلاف کانگرس نال گٹھجوڑ کری بیٹھا اے۔ اس نال مسلماناں وچ لاچاری والی حالت پیدا ہوئی۔
مسلم لیگ کاؤنسل دا اجلاس
مسلماناں وچ لاچاری اتے نراشتا والے ماحول نوں توڑن خاطر جناح نے مسلم لیگ کاؤنسل (جس نوں مسلمان قوم دی پارلیمینٹ کیہا جاندا سی) دا جنرل اجلاس 27 جولائی 1946 نوں بمبئی وچلے اپنے مالابار-ہلبار بنگلے وچ سدیا۔ اجلاس وچ جناح نے ڈھائی گھنٹے تقریر کیتی اتے کیہا کہ “کانگرس ہلڑبازی نال آئین گھڑنی اسمبلی اُتے چھا جاوے گی تے کیبنٹ مشن دی سکیم دے بنیادی اصولاں دا ملیاگوشت کر دیویگی۔ اس نے انگریزاں اُتے دوشن لائے کہ اوہ کانگرس دی انقلابی تے خونی بغاوت توں ڈردے ہوئے مسلماناں نال کیتے وعدے بھلّ گئے ہن۔ اسنے مسلماناں نوں ونگاریا تے کیہا کہ سانوں اپنے پیراں اُتے آپ کھڑہا ہونا چاہیدا اے اسنے زوردار شبداں وچ کیہا، ہن کسے ول امید جاں مدد دی آس رکھن دی کوئی لوڑ نہیں۔ ہن کوئی عدالت نہیں رہی، جس وچ اسیں انصاف لئی جا سکیئے۔ ہن ساڈی عدالت صرف مسلم قوم اے۔” مسلم لیگ نے 16 مئی والیاں تجویزاں دی پروانگی واپس لے لئی تے اپیل کیتی کہ اوہ 'انگریز دے وطیرے دی سخت نکھیدھی کردے ہوئے بدیشی سرکار دے دتے خطاب واپس کر دین۔' کئی میمبراں نے اسے ویلے اپنے خطاب چھڈن دا اعلان کر دتا۔ اجلاس وچ ماحول بہت جوشیلا تے بھڑکاؤ ہو گیا سی۔
مسلم لیگ ولوں ڈائریکٹ ایکشن دا اعلان
اس گرم ماحول وچ کاؤنسل نے ایہہ متا پاس کیتا، “جدوں کہ لیگ، کانگرس دی انتہاپسندی تے برطانوی سرکار دی مسلماناں نال غداری کرن تے اج کیبنٹ مشن دیاں 16 مئی دیاں تجویزاں نوں ردّ کردی اے اتے جدوں کہ ہندوستان دے مسلماناں نے ہریک طریقے تے امن سمجھوتے نال ہند دے مسئلے نوں حل کرن دے سبھ یتن کر ویکھے ہن؛ جدوں کہ کانگرس انگریزی سرکار دی شہِ اُتے ہند وچ ہندو راج قائم کرن لئی تلی ہوئی اے؛ جدوں کہ سجریاں واقعے دسدیاں ہن کہ ہند دے سیاسی مثلیاں وچ ہلڑبازی دا زور اے نہ کہ انصاف تے ایمانداری دا، جدوں کہ ہندوستان دے مسلمان کدے وی آزاد پاکستان توں گھٹ کسے گل نال سنتشٹ نہیں ہونگے اتے پوری طاقت نال کسے ودھان دے لاگوُ کرن دے یتناں دا ٹاکرا کرنگے بھاویں اوہ ودھان تھوڑاے چر لئی ہووے بھاویں بہتے چر لئی۔ جیکر اوہ راج-بنتر مسلم لیگ دے عاشِ دے الٹ بنائی گئی، مسلم لیگ دی کونسل دا نسچا اے کہ مسلمان قوم لئی اپنے انکھ تے عزت دا ثبوت دین لئی اتے انگریز دی غلامی توں چھٹکارا پاؤن لئی ڈائریکٹ ایکشن کرن دا سماں آ گیا اے۔” مسلم لیگ ولوں انگریزاں دے خلاف اجیہی بیانبازی دے مدنظر ایہہ کویں کیہا جا سکدا اے کہ انہاں ولوں پاکستان دی منگ انگریزاں دے اشارے اُتے سی۔
جناح دا اعلان
جاں ہند دا ونڈارا کراںگے جاں سارا تباہ کراںگے: 29 جولائی نوں بمبئی وچ ہی اسنے ہزاراں مسلماناں ساہمنے تقریر کردیاں 16 جولائی 1946 نوں ڈائریکٹ ایکشن مطلب دو-دو ہتھ کرن دا دن متھّ دتا۔ کانگرس نوں سمبودھن ہندیاں اسنے کیہا، “جیکر تسیں امن چاہندے ہو تاں اسیں جنگ نہیں چاہندے۔ جیکر تسیں جنگ چاہندے ہو تاں اوہ وی اسیں بے-جھجک قبولدے ہاں۔ اسیں جاں تاں ہند دا ونڈارا کراںگے جاں سارا تباہ کراںگے۔” مسلم لیگی ایہہ سن کے اپنیاں سیٹاں توں اچھل پئے، اپنیاں پھیزی ٹوپیاں ہوا وچ سٹّ دتیاں تے اسمان 'پاکستان زندہ باد' دے نعریاں نال کمب اٹھیا۔ مسلماناں ولوں جناح دی تقریر نال اینے جوش وچ آؤن دا مطلب ایہہ سی کہ انہاں دے لیڈر دی تقریر نے انہاں دے جذباتاں بھاوناواں دی ترپتی کیتی اے۔ اصل گل ایہہ نہیں سی کہ جو جناح کہندا سی ایہہ صرف اسدی اپنی ہی سوچ سی بلکہ اوہدی سوچ ہندوستان دے لگبھگ سمچے مسلماناں دی ترجمانی کردی سی۔ 1946 دیاں چوناں اوہنے پاکستان دے مدعے اُتے ہی لڑیاں سن تے اوہنوں لامسال کامیابی ملی سی۔ جدوں پترکاراں نے جناح توں ڈائریکٹ ایکشن ڈے دا مطلب پچھیا تاں اوہنے کیہا “میرے کولوں ڈائریکٹ ایکشن دا مطلب کیوں پچھدے ہو؟ کانگرس کول جاؤ۔ انہاں کولوں انہاں دیاں ویونتاں پچھوں۔ جیکر اوہ تہانوں دسّ دینگے تاں میں وی دسّ دیوانگا۔ میرے کولوں کیوں آس رکھدے ہو کہ میں ہتھ جوڑ کے بیٹھا رہا؟ میں وی ہن تحریک کرن والا ہاں۔ اسیں آتم رکھیا لئی ودھانک طریقیاں دا تیاگ کرن لئی مجبور ہاں۔” ایہہ گلاں واضع کردیاں سن کہ ڈائریکٹ ایکشن راہیں ضرور فساد پیدا ہووےگا، جو کہ ہو کے رہا۔
ہزاراں ہندواں دا قتل عام
بنگال وچ مسلم لیگ دی حکومت سی اتے جناب سہروردی اسدے مکھ منتری سن (بھارت وچلے صوبے مغربی بنگال اتے سارے بنگلا دیش نوں رلا کے بنگال بندا سی)۔ 15 اگست 1946 نوں بنگال صوبائی اسمبلی دا اجلاس چل رہا سی، جس وچ مکھ منتری نے ڈائریکٹ ایکشن ڈے 16 اگست نوں صوبے وچ چھٹی دا اعلان کر دتا۔کانگرسی میمبراں نے چھٹی کرن دا خلاف کردیاں کیہا کہ “ایہہ اطلاع مورکھدا اے کہ بنگال دی مسلمان حکومت نے ہلڑبازی تے گنڈاگردی نوں ختم کرن لئی 16 اگست دی چھٹی دا اعلان کیتا اے۔ وہلے لوکاں واسطے چھٹی خرابی پیدا کریگی، کیونکہ ایہہ ضروری اے کہ اوہ ہندو جہڑے اپنا کم دھندا کرنا چاہنگے، اپنیاں دوکاناں کھولھہنگے تے انہاں نوں زبردستی دوکاناں بند کرن نوں کیہا جاویگا۔ اس توں فرقو فساد مچ اٹھن دا امکان ہو سکدی اے۔”
بدلے وچ ہزاراں مسلماناں دے قتل
بنگال وچ ہوئے ہندواں دے قتل عام دے بدلے وچ بہار دے شہراں وچ 25 اکتوبر توں لے کے 7 نومبر تک ہندواں ولوں مسلماناں دا قتل عام مچایا گیا۔ بوہتے تشدد والے شہراں وچ چھپرا، سران، پٹنا اتے بھاگلپور دے ضلعے شامل سن۔ برطانوی پارلیمینٹ وچ انہاں قتلاں دی گنتی 5000 ہزار دسی گئی۔ 'سٹیٹسمین' اخبار نے ایہہ گنتی 7500 توں 10,000 دسی۔ کانگرس پارٹی نے 2000 قتل منے جدکہ جناح نے ایہہ گنتی 30,000 دسی۔ اسے ترہاں یو۔پی۔ وچ میرٹھ دے نیڑے گڑہمکٹیشور وچ لگے اک میلے دوران ہندواں نے 1000 توں لے کے 2000 تک مسلماناں نوں قتل کر دتا۔ اسدے بدلے وچ مسلماناں نے شمال مغربی سرحدی صوبے (جو اجکلہ پاکستان وچ اے) خاص کر ہزارا علاقے وچ ہندواں اتے سکھاں دا قتل عام کیتا۔ جنہاں دی گنتی وی ہزاراں وچ سی۔ قبائلی مسلماناں ولوں اینی وڈی گنتی وچ اکٹھے ہو کے ایہہ حملے کیتے کہ انہاں نوں روکن لئی فوجی ہوائی جہازاں نے بمب-باری وی کیتی جس وچ وڈی تعداد وچ مسلمان وی مارے گئے۔ ایہہ گل دسمبر 1946 دی اے۔ صوبہ سرحد وچ اس موقعے کانگرس دی حکومت سی۔
نہرو دی اگوائی وچ مرکزی وزارت قایم
19 ستمبر 1946 نوں وائسرائے نے اک وزارت قایم کیتی جس نوں وائسرائے دی ایگزیکٹو کونسل کیہا گیا۔ وائسرائے اس دا مکھی سی اتے جواہر لال نہرو اسدا نب ائمکھی سی (جو کہ اجکلہ دے وزیراعظم برابر سی) سرکار دا سارا کنٹرول نب ائمکھی نوں دتا گیا سی اتے مکھی صرف فوجاں دا چیف کمانڈر ہی سی۔ کونسل دے میمبر وزیراں برابر سن۔ 13 اکتوبر 1946 نوں مسلم لیگ وی وزارت وچ شامل ہو گئی۔ کانگرسی حصے دے وزیر اس ترہاں سن۔وزیر داخلہ ولبھ بھائی پٹیل، تعلیم وزیر سی۔ راجگوپالچاریا، ریلوے اتے ٹرانسپورٹ مزیر آصف علی، کھیتی باڑی اتے خوراک مزیر رجندر پرساد، صنعت اتے سول سپلائی وزیر جوہن میتھائی۔