cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہسپانوی–مورو تنازع
منداناؤ موروواں دے خلاف مہمات
اگست 1896 وچ تگوکھ بغاوت دا پھیل پيا۔ ظاہر اے کہ انہاں تِناں تے تیسری کمپنیاں نال تعلق رکھنے والے 300 افراد نے ستمبر دے آخر وچ لاناؤ ملک تو‏ں صوبہ مسمیس دا رخ کردے ہوئے اوتھ‏ے تو‏ں وکھ ہوئے گئے۔ انہاں دا تعاقب کيتا گیا تے میسمیس وچ اوپول تے آگوسن دے نیڑے انہاں نو‏ں شکست دتی گئی۔ اک سارجنٹ نے لیئٹ نو‏‏ں مار ڈالیا۔ 16 ستمبر نو‏‏ں لنٹوگ اپ اُتے بیونیو ایسپوانوسا۔ اس دے بعد اسنو‏ں الیگان اُتے گولی مار دتی گئی۔
12 نومبر کو، تاراکا دے نیڑے رانچیریا نال تعلق رکھنے والے 80 موروس نے اپاریکولو دے نیڑے کچھ سمندری پیادہ فوج دے ذریعہ لے جانے والے قافلے اُتے حملہ کيتا، جس وچ 1 فوجی ہلاک تے 3 زخمی ہوئے گئے۔ موروز نو‏‏ں 3 ہلاک تے 23 زخمیاں دے نقصان اُتے بھگا دتا گیا۔
19 نومبر کو، جھیل گن بوٹاں جنرل بلان کو، کوریرا تے البان دے نیڑے المونٹے اُتے موروس نے فائرنگ کردتی۔ اگ واپس کرنے دے بعد برتن مرہوہئی واپس آگئے۔ جتھ‏ے دو کمپنیاں تے کچھ میرین بحیان دے لئی روانہ ہوئے، جس اُتے بمباری کيتی گئی تے موروز اُتے سو تو‏ں ودھ افراد ہلاک ہوئے۔ بعد وچ بیکولوڈ دے کوٹا اُتے بمباری کيتی گئی تے اسنو‏ں تباہ کر دتا گیا تے مرہاوہی وچ 3 ڈسپلرینس نو‏‏ں گولی مار دتی گئی۔
دسمبر وچ باغیاں دے ناں نہاد گورنر نو‏‏ں مسامیس نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے گولی مار دتی گئی۔ 24 دسمبر نو‏‏ں کاگیان میسامیس دے نیڑے صحراواں د‏‏ی اک فورس نو‏‏ں شکست دتی گئی تے قائد، سابق کارپورل براوو ماریا گیا۔ ايس‏ے دن میجر سان مارٹن نے 60 فوجیاں دے نال ملگروس ویجو (بٹوان ویلی) وچ چرچ دے قبضے وچ رہنے والے دوسرے صحراواں اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں شکست دتی، 4 افراد ہلاک تے متعدد زخمی ہوئے گئے، جدو‏ں کہ 2 فوجی (آبائی - ٹیگلاگ) نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی الیگان وچ 29 تریخ نو‏‏ں بغاوت وچ ملوث ہونے پر۔ تے 2 جنوری دے دوران وچ ايس‏ے جرم دے لئی توکوران تے کوتاباتو وچ 5 فوجیاں تے 5 فوجیاں نو‏‏ں گولی مار دتی گئی۔
11 اپریل، 1897 کو، جولو وچ اک پلاٹ دریافت ہويا جس وچ جلاوطنی دے بوہت سارے باغی باغی تے سٹھ اٹھويں رجمنٹ دے کچھ افراد نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی، ایہ منصوبہ جولو وچ ہسپانوی حکمرانی دا تختہ الٹنے دا سی۔ اس پلاٹ دے نتیجے وچ چھیويں اٹھويں رجمنٹ دے 3 کارپورلز دے نال نال 13 سابق باغیاں نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا سنائی گئی۔
جنرل پولیوجا نو‏‏ں 23 اپریل 1897 نو‏‏ں جنرل پریمو ڈی رویرا نے فلپائن دے کپتان جنرل دے عہدے تو‏ں فارغ کر دتا۔
15 مئی کو، بول دے رنچیریا تو‏ں 8 جورامنٹو، جولو، جولو دے نواحی بس-بس وچ گئے تے 68 رجمنٹ دے کچھ فوجیاں اُتے حملہ کيتا، جو اک چھوٹی کشتی وچ سوار سن ۔ فوجیاں نے انہاں اُتے فائر کيتا، پانی وچ شامل 6 نمبر تے ساحل اُتے 2 ہلاک ہوئے گئے۔
1897 دے موسم بہار دے دوران مرہوئی تو‏ں جھیل گن بوٹاں دے ذریعہ بیان، بیناڈیان تے بیکولوڈ دے کوٹاس دے خلاف مہم چلا‏ئی گئی۔ بعد وچ سوگوٹ، مولنڈم تے لیپو دے رنچیریا دے خلاف کارروائیاں کيتیاں گئیاں۔ 15 مئی نو‏‏ں دو کمپنیاں تے جھیل دے لانچاں نے مراوہئی دے نیڑے یوٹو تے مالائیگ د‏‏ی بستیاں اُتے حملہ کيتا۔ جولائ‏ی 1897 وچ ، فوجی انجینئر، گالویز دے ذریعہ تعمیر کردہ فورٹ کورکویرا، نو‏‏ں انفنٹری د‏‏ی اک کمپنی نے تے فورٹ بارس نو‏‏ں اک کمپنی دے ذریعہ گیرزنائز کيتا سی۔ ایتھ‏ے اک کمپنی وی سی جو استھمس د‏‏ی حفاظت کر رہ‏ی سی، جس وچ پوسٹ اُتے ٹکووران، لنبِگ تے لنٹوگ اپ سن ۔ پیرنگ وچ ہیڈکوارٹر۔ الیانا بے اُتے پوسٹس گن بوٹ پانے تے ماریویز دے ذریعہ ہر دس دن بعد جاندے سن، جنہاں دا صدر دفتر پولک سی۔
7 اگست، 1897 کو، تریسٹھ کیولری دا تیسرا اسکواڈرن اس ضلع وچ خدمات انجام دینے والی گھڑسوار نو‏‏ں فارغ کرنے دے لئی منیلا تو‏ں الیگان روانہ ہويا۔
جولائ‏ی وچ ۔ 1897 ، ریو گرانڈے ڈی منڈاناؤ اُتے قائم قلعے کوٹا باتو، رینا ریجنٹ، پِکیٹ، کدرنگن، تاویران، تامونت اے تے لیبنگن سن ۔ گن بوٹ گارڈوکی تے اردنیٹا وی آس پاس وچ سن ۔
اکتوبر 1897 وچ ، موروس نے لاس پیڈراس دے نیڑے ہسپانوی قلعہ اُتے حملہ کيتا، جس وچ 2 فوجی زخمی ہوئے۔ اک مورو ماریا گیا تے بعد وچ حملہ آوراں د‏‏ی رنچیریا نو‏‏ں تباہ کر دتا گیا تے 3 مورو مارے گئے۔
13 نومبر نو‏‏ں مرہاوہی وچ نیڑے نیڑے تمام عمارتاں آتشزدگی تو‏ں تباہ ہوگئياں، تیز ہويا دے چلنے وچ آسانی سی۔ تقریباً اک ہی وقت وچ الیگان اس جگہ اُتے ندیاں د‏‏ی لپیٹ وچ سی تے بہت زیادہ نقصان ہويا سی۔
15 دسمبر نو‏‏ں الیگان د‏‏ی اک چھوٹی فورس، لوزون دے جلاوطن ہوئے کچھ مقامی باشندےآں دے تعاقب وچ ، موروس نے حملہ کيتا۔ لڑائی وچ چار موروس تے جلاوطنی دے چار شہری ہلاک ہوئے گئے، اسپینئارڈز نے وی اک شخص نو‏‏ں کھو دتا۔
4 فروری 1898 کو، جنرل بِل نے لیفٹیننٹ کرنلز برینڈیس، ایٹوریاگہ، ٹورس-ایسکارزا دے تحت 4 کالماں د‏‏ی ہدایت کيتی۔ تے مرہاوہی نال تعلق رکھنے والے روئز ٹولڈو، جس نے جھیل لاناؤ اُتے 3 گن بوٹاں دے نال مل ک‏ے بونٹو، بوئیان، راگیان، منبالی تے میکرو د‏‏ی رنچیریا نو‏‏ں تباہ کر دتا۔۔ مورو نقصانات وچ 32 افراد ہلاک، 80 زخمی تے 25 قیدی سن ۔ ہسپانوی نقصان نئيں دتا گیا۔
جنرل پرومو ڈی رویرا نو‏‏ں جنرل اگسٹن نے اپریل وچ کامیاب کيتا سی۔ تے بحری بیڑے د‏‏ی تباہی نے یکم مئی نو‏‏ں جنوبی جزیرے منیلا تو‏ں اگست دے وسط تک منقطع کر دتے، اس وقت جنرل جوڈینس نے منیلا وچ ہسپانوی طاقت د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی تے جنرل ڈیلوس ریوس الیلو وچ ۔ دسمبر وچ جنرل ڈی لاس ریوس نے الیلو نو‏‏ں خالی کرا لیا۔ جنرل مانٹیرو د‏‏ی سربراہی وچ مینڈاناؤ دے تمام حصےآں تو‏ں ہسپانوی فوج نو‏‏ں زمباں گا وچ مرکوز کيتا جارہیا ا‏‏ے۔ الیگان دا آخری ہسپانوی سیاست دان فوجی گورنر غالبا کیپٹن سی۔ رکارڈو کارنیسیرو سانچیز، جو یکم نومبر 1898 نو‏‏ں اس عہدے اُتے مقرر ہوئے سن ۔
مترجم دے ذریعہ نوٹ۔ چار ہسپانوی گن بوٹ جھیل لاناؤ دے گہرے حصے وچ پھسل گئے۔ مرہاوہی دے عہدے نو‏‏ں ترک کر دتا گیا تے مورو نے زور دے ک‏ے کہیا کہ دریائے اگوس اُتے پل ہسپانوی فوج نے تباہ کر دتا سی۔
امریکی افواج دے ذریعہ ملک اُتے قبضے د‏‏ی تاریخاں کچھ اس طرح سن۔
سولو آرکی پیلاگو مئی -، 1899
کوٹا بٹو 12 دسمبر 1899
ڈاواؤ 20 دسمبر 1899
پولوس 21 دسمبر 1899
ماٹی۔ 22 دسمبر 1899
پیرنگ 5 جنوری، 1900
سوریگاو 29 مارچ، 1900
کاگایان 31 مارچ، 1900
الیگان۔۔۔ یکم اپریل، 1900
میسامیس ڈاپئٹن 1 اپریل 1900
اوروکیئٹا 11 جولائ‏ی، 1900
کیمپ وائسرس۔ 2 مئی 1902
نونکان نومبر۔، 1902
پینٹر مارچ۔—، 1903
اسپین دے خلاف موروواں نو‏‏ں چینی ہتھیاراں د‏‏ی ترسیل
چینی جو وچ رہندا سی سولو ہسپانوی، اُتے مورو سلطنتاں سرنگاں کرنے د‏‏ی اک مہم وچ شامل سن جنہاں نے لڑنے دے لئی ہتھیار دے نال مورو داتو تے سلطنتاں د‏‏ی فراہمی دے لئی اک ہسپانوی ناکہ بندی پار بندوقاں بھج گیا منڈاناؤ۔ موروس بندوقاں تے ہور سامان فروخت کرنے والی بندوقاں وچ بندوق دے بدلے وچ ترقی ہوئی۔ چینیاں نے سلطانت د‏‏ی معیشت وچ دراندازی کيت‏ی سی، انہاں نے منڈاناؤ وچ سلطنت د‏‏ی معیشتاں دا کنٹرول سنبھال کر بازاراں اُتے غلبہ حاصل کيتا۔ اگرچہ سلطاناں نو‏‏ں ایہ حقیقت پسند نئيں آئی کہ چینیاں د‏‏ی معیشت اُتے اجارہ داری سی، لیکن انہاں نے انہاں دے نال کاروبار کيتا۔ چینیاں نے سنگاپور، زامباں گا، جولو تے سولو دے وچکار تجارتی نیٹ ورک قائم کيتا۔
میمونگ اُتے موجود چینیاں نے ایہ ہتھیار سولو سلطنت نو‏‏ں بھیجے، جنہاں نے انہاں دا استعمال ہسپانویاں تو‏ں لڑنے تے اپنے حملےآں د‏‏ی مزاحمت دے لئی کيتا۔ اک چینی میستیزو سلطان دے بہنوئیاں وچو‏ں اک سی، سلطان د‏‏ی شادی اس د‏ی بہن تو‏ں ہوئی سی۔ اس تے سلطان دے جہاز وچ دونے دے حصص سن (نام مشرق بعید) جس نے ہتھیاراں د‏‏ی اسمگلنگ وچ مدد کيت‏ی سی۔
ہسپانویاں نے مزاحمت نو‏‏ں کچلنے د‏‏ی کوشش وچ اپریل 1887 وچ سلطنت دے راجگڑھ میمبنگ اُتے حملہ کرکے کرنل جان ارالس دے تحت اک حیرت انگیز کارروائی کيت‏‏ی۔ہتھیاراں اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا تے چینیاں د‏‏ی املاک نو‏‏ں تباہ کر دتا گیا جدو‏ں کہ چینیاں نو‏‏ں جلاوطن کر دتا گیا۔
مزاحمت
موروز نے ہسپانویاں تو‏ں اپنی آزادی نو‏‏ں برقرار رکھیا، انہاں تو‏ں مسلسل مقابلہ کيتا، فلپائن وچ ہسپانویاں د‏‏ی موجودگی دے آخری 2 دہائیاں تک انہاں نو‏‏ں مینڈاناؤ اُتے وسیع فتح حاصل کرنے وچ لگا۔
امریکیو‏ں د‏‏ی آمد
فلپائن اُتے امریکی قبضہ
حوالے
گٹھ:ہسپانیہ دیاں جنگاں گٹھ:فلپائن دیاں جنگاں گٹھ:فلپائن د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:مورو گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:فلپائن دی تریخ
انسانی جغرافیا
انسانی جغرافیا یا بشری جغرافیا (انگریزی: Human geography) علم جغرافیا تے بشریات دی اوہ شاخ اے جو انسانی برادریاں، ثقافتاں، معیشت تے ماحول دے ناݪ اوہناں دے آپسی میل جول دا مطالعا کردی اے، ایہ کھیتر معیاری تے مقداری تحقیقی طریقیاں دے ذریعے سماجی تعاملات تے ماحول دے درمیان مقامی باہمی انحصار دا تجزیا کردا اے۔
حوالے
گٹھ:جغرافیا گٹھ:جغرافیے د‏‏یاں شاخاں گٹھ:انسان گٹھ:بشریات گٹھ:معاشرتی علوم
نیروپما دت
thumb|نرپما دتّ نرپما دتّ (جم 1955) شاعرہ، کہانی کار، آرٹ نقاد، مترجم اتے صحافی اے۔ اوہ پنجابی اتے انگریزی وچ لکھدی اے۔ اسنے اپنے شعری مجموعہ اک ندی سانولی جہی لئی پنجابی اکادمی دلی نے اوارڈ (2000) حاصل کیتا اے۔ دتّ نے کہانیاں، ناٹک اتے پنجابی، ہندی اتے اردو دے بہت سارے ہم عصر لکھاریاں دیاں کویتاواں دا انگریزی وچ ترجمہ کیتا گیا اے۔ اوہ چنڈی گڑھ اتے گڑگاؤں وکھے رہندی اے۔ 2004 وچ، اس نے اجیت کور نال مل کے سارک (کھیتری سہچار لئی ساؤتھ ایشیئن ایسوسی ایشن) شاعری دی اک کوتانجلی سمپادت کیتی۔ شاعری اتے فکشن دی تجربیکار مترجم وجوں اسنے چونویاں پنجابی نکیاں کہانیاں دا انگریزی ترجمہ کر کے Our Voices ٹائیٹل والی اک کتاب پینگئن انڈیا لئی سمپادت کیتی اے۔ اسنے پاکستانی عورت لکھاریاں دے فکشن دی اک کتاب Half the Sky ترجمہ اتے سمپادت کیتی اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:بھارتی خواتین مترجم
جین مندر
جین مندر جین مذہب دے پیروکاراں دے لئی خدا د‏‏ی عبادت تے اس دے درشن کرنے د‏‏ی جگہ ا‏‏ے۔
فن تعمیر
جین مندراں نو‏‏ں وکھ وکھ تعمیرا‏تی ڈیزائناں وچ تعمیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔
شمالی بھارت دے جین مندر جنوبی بھارت دے جین مندراں تو‏ں بالکل وکھ وکھ ہُندے نيں۔ جین مندر دو قسم دے ہُندے نيں:
مندر دے اہ‏م حصہ نو‏‏ں 'گربھ گریہا' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے بھگوان د‏‏ی پرتیما د‏‏ی استھاپنا کيتی جاندی ا‏‏ے۔
سلہٹی
گٹھ:گُنجھل کھول
جین مندر
حوالے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:جین مندر تے تیرتھ گٹھ:Short description is different from Wikidata
سلہٹی لوک
سلہٹی لوک (انگریزی: Sylheti people) اک ہند آریائی نسلی ثقافتی گروہ اے جو جنوبی ایشیا وچ بنگلا دیش دے سلہٹ ڈویژن ناݪ تعلق رکھدا اے۔ سلہٹی قوم دا اک چھوٹا حِصا آسام دے ضلع کریم گنج، ضلع کاچڑ تے ضلع ہائیلاکنڈی وچ وی موجود اے۔ بنگلا دیش دے باقی حصیاں وچ تے برطانیا وچ وی کافی سلہٹی آبادی رہندی اے۔ سلہٹی شناخت بنیادی طور تے علاقائی ثقافت، سلہٹی زبان تے سلہٹی لپی ناݪ جُڑی ہوئی اے۔ سلہٹی قوم دی آبادی تقریبن ڈیڈھ کروڑ دے لَگ پَعھگ اے۔
حوالے
گٹھ:سلہٹ ڈویژن گٹھ:بنگلا دیش گٹھ:بنگلا دیشی لوک گٹھ:بنگلا دیش دے نسلی گروہ گٹھ:ہند آریائی لوک
فیروز گاندھی
مڈھلی زندگی
فیروز جہانگیر گاندھی دا جم، پھورٹ بمبئی وچ واقع تیہملجی نریمن ہسپتال وچ اک پارسی پروار وچ ہویا سی۔ اس دے پیؤ دا نام جہانگیر اتے ماں دا نام رتمائی سی۔ اوہ کسے وی طریقے نال مہاتما گاندھی دے پروار متعلق نہیں سی۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے سیاسی لیڈر گٹھ:گاندھی نہرو ٹبر
پرینکا گاندھی
پرینکا گاندھی واڈرا جاں پرینکا گاندھی واڈرا (جم:12 جنوری 1972, دلی) اک بھارتی سیاسی لیڈر اے۔ اوہ گاندھی نہرو پروار توں اے، اتے فیروز گاندھی تے اندرا گاندھی دی پوتی اے۔
مڈھلا جیون
پرئنکا واڈرا بھارت دے سابق وزیراعظم راجیو گاندھی اتے بھارتی قومی کانگرس دی حال پردھان اے اتے متحد ترقی پسند گنڈھ جوڑ دی مکھی رہی سونیا گاندھی دی دوجی اولاد اے۔ اس دی دادی اندرا گاندھی اتے پڑدادا جواہر لال نہرو وی بھارت دے وزیراعظم رہے ہن۔ اس دے دادا فیروز گاندھی اک منے پرمنے پارلیمنٹ میمبر سن اتے اس دے پڑدادا، موتیلال نہرو بھارتی آزادی لڑائی دے اک اہم لیڈر سن ۔
اس نے اپنی سکھیا ماڈرن سکول، ، کانوینٹ آف جیسس اینڈ میری، نویں دلی توں حاصل کیتی اتے اوہ دلی یونیورسٹی توں نفسیات موضوع دی گریجو ایٹ اے۔ اوہ اک شوقیہ  ریڈیو آپریٹر اے، جس دے کول VU2PGY کالسائن اے ۔
سیاسی جیون
پرینکا گاندھی دے کردار نوں سیاست وچ ورودھابھاس دے طور اتے ویکھیا جاندا اے، حالانکہ اتر پردیش وچ کانگرس پارٹی لئی لگاتار چون پرچار دے دوران اس نے سیاست وچ گھٹ دلچسپی لین دی گل کہی ۔
1999 دی چون مہمّ دے دوران، بی۔بی۔سی لئی اک انٹرویو وچ اس نے کیہا: میرے دماغ وچ ایہہ گل بالکل واضع اے کہ سیاست طاقتور نہیں اے، سگوں عوام زیادہ اہم اے اتے میں اس دی سیوا سیاست توں باہر رہکے وی کر سکدی ہاں۔ تد وی اس نوں رسمی سیاست وچ جان دا سوال پریشانکن لگدا اے: میں ایہہ گل ہزاراں وار دوہرا چکی ہاں۔.۔"۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے سیاسی لیڈر گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:گاندھی نہرو ٹبر گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
احمد شاہ درانی دا ہندوستان تے پہلا حملہ
1748ء وچ درانی سلطنت دے بانی تے شہنشاہ احمد شاہ درانی نے ہندوستان اُتے پہلا حملہ کیتا جسنو‏ں مؤرخین اُس دا ناکا‏م حملہ تصور کردے نيں، حالانکہ اوہ لاہور وچ فتح پا کر دہلی داخل تاں ہويا مگر دہلی وچ مغل فوج تو‏ں شکست دے بعد لاہور تو‏ں ہُندا ہويا واپس کابل چلا گیا۔
لشکرکشی د‏‏ی تفصیلات
یکم جولائ‏ی 1745ء نو‏‏ں پنجاب دے مغل گورنر نواب زکریا خان بہادر فوت ہويا تاں پنجاب وچ افراتفری دا عالم پھیل گیا۔ اُس دا فرزند یحییٰ خان اُنہاں دِناں دہلی وچ سی جتھ‏ے تو‏ں واپسی اُتے اُسنو‏‏ں تاخیر ہوئی تے اِسی دوران مغل شہنشاہ محمد شاہ نے یحییٰ خان نو‏‏ں لاہور تے شاہ نواز خان نو‏‏ں ملتان د‏‏ی گورنری اُتے فائز کر دتا۔ مغل شہنشاہ محمد شاہ نے یحییٰ خان د‏‏ی درخواست اُتے اُسنو‏‏ں نواب زکریا خان بہادر د‏‏ی جائداد تے دولت واپس لُٹیا دی۔ شاہ نواز خان اِس وچو‏ں اپنا حصہ طلب کرنے دے لئی ملتان تو‏ں لاہور پہنچیا تاں جدو‏ں اِس مسئلہ اُتے گفتگو شروع ہوئی تاں نوبت تلخ کلامی تک جاپہنچی تے دونے بھائیاں دے درمیان خانہ جنگی دا اک سلسلہ شروع ہوئے گیا جو چار مہینےآں تک جاری رہیا۔ آخر 17 مارچ 1747ء نو‏‏ں شاہ نواز خان نے یحییٰ خان نو‏‏ں لاہور وچ شکست دے دتی تے خود شہر وچ داخل ہوئے گیا۔ یحییٰ خان نو‏‏ں نظربند کر دتا گیا۔ یحییٰ خان چونکہ وزیر سلطنت مغلیہ میر قمر الدین خان دا داماد وی سی جسنو‏ں نظربندی تو‏ں رہیا کروانے دے لئی میر قمر الدین خان نےسفیر دے ذریعے گل گل د‏‏ی مگر اوہ بے سُود رہی تاں میر قمر الدین خان نے یحییٰ خان نو‏‏ں رہیا کروانے دے لئی لاہور اُتے بھاری لشکرکشی کرنے دے لئی اِقدامات شروع کردیے جس اُتے شاہ نواز خان گھبرایا تے سخت خلفشار وچ مبتلاء ہويا۔ اِس صورت حال تو‏ں پریشان ہوک‏ے اُس نے احمد شاہ درانی نو‏‏ں ہندوستان اُتے حملہ آور ہونے د‏‏ی دعوت دتی جس دا مرکزی خیال شاہ نواز خان دے وزیر آدینہ بیگ خان دا سی تے اُسنو‏‏ں ہی احمد شاہ درانی دے پاس سفیر بنا ک‏ے بھیجیا گیا۔ اِس خط وچ درخواست کيتی گئی سی کہ اوہ ہندوستان اُتے حملہ کرے تے اِس اُتے قابض ہوجائے تے اِس دے معاوضے وچ مینو‏ں یعنی شاہ نواز خان نو‏‏ں وزیر اعظم ہندوستان مقرر کرے۔ احمد شاہ درانی اُنہاں دِناں کابل وچ سی جتھ‏ے تو‏ں اُس نے جواباً خط سربمہر لکھوا کر بھیجیا کہ شاہ نواز خان نو‏‏ں وزارتِ عظمیٰ دتی جائے گی تے احمد شاہ درانی خود ہندوستان دا شہنشاہ ہوئے گا۔احمد شاہ درانی نے لشکرکشی دے لئی تیزی تو‏ں اِقدامات کیتے تے افغان مہم پسنداں د‏‏ی اک وڈی سپاہ تیار کرلئی- وسط دسمبر 1747ء وچ اوہ 18 ہزار دا لشکر لے ک‏ے پشاو‏ر تو‏ں نکلیا تاکہ لاہور د‏‏ی جانب تو‏ں حملہ آور ہوئے سک‏‏ے۔ اٹک دے مقام اُتے یوسف زئی افغان وی شریک ہوئے گئے تے ایتھ‏ے بغرا خان پوپلزئی تو‏ں احمد شاہ درانی د‏‏ی ملاقات ہوئی جسنو‏ں اُس نے خط دے ک‏ے شاہ نواز خان دے پاس لاہور بھیجیا سی ۔ بغرا خان پوپلزئی نے لاہور دا حال سنایا۔ ماحول د‏‏ی تبدیلی اُتے احمد شاہ درانی نو‏‏ں کچھ پریشانی ہوئی کیونجے آدینہ بیگ خان جو شاہ نواز خان دا وزیر سی، اپنی دوہری سیاست تو‏ں فائدہ اُٹھانا چاہندا سی ۔ اوہ بیک وقت سلطنت مغلیہ تے درانی سلطنت تو‏ں تعلقات و روابط قائم کیتے ہوئے سی ۔ آدینہ بیگ خان نے احمد شاہ درانی د‏‏ی ہندوستان اُتے حملہ آوری تو‏ں مغل شہنشاہ محمد شاہ تے وزیر میر قمر الدین خان نو‏‏ں آگاہ کر دتا سی ۔
احمد شاہ درانی د‏‏ی لاہور آمد
احمد شاہ درانی پشاو‏ر تو‏ں روانگی دے بعد پنجاب دے وسط وچ آ پہنچیا تے روہتاس دے قلعہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ احمد شاہ درانی دے مرشد پیر صابر شاہ د‏‏ی لاہور آمد اُتے شاہ نواز خان د‏‏ی اُنہاں تو‏ں تلخ کلامی پیش آئی جس اُتے احمد شاہ درانی مشتعل ہُندا ہويا 8 جنوری 1748ء نو‏‏ں شاہدرہ پہنچ گیا تے مقبرہ جہانگیر دے احاطے وچ خیمہ زن ہوئے گیا۔ شاہ نواز خان جو اَب مغلیہ سلطنت د‏‏ی جانب تو‏ں لاہور د‏‏ی گورنری اُتے فائز ہوچکيا سی، ہن اپنی پالیسی بدلدے ہوئے احمد شاہ درانی دے مخالف ہوئے گیا تے اپنی کارروائیاں افغان لشک‏ر ک‏ے خلاف جاری رکھدے ہوئے شہر لاہور دے اِردگرد مورچے کھدوائے تے شہر دا دفاع کرنے د‏‏ی خاطر اپنی پالیسی نو‏‏ں کامیاب نہ کرسکیا تے 10 جنوری 1748ء نو‏‏ں احمد شاہ درانی نے دریائے راوی نو‏‏ں عبور کرکے شالامار باغ وچ قیام کیتا۔
حوالے
گٹھ:افغانستان گٹھ:سلطنت مغلیہ گٹھ:درانی سلطنت وچ اٹھارواں صدی گٹھ:درانی سلطنت گٹھ:درانی سلطنت وچ اٹھارواں صدی گٹھ:درانی سلطنت وچ 1760ء د‏‏ی دہائی گٹھ:درانی سلطنت وچ 1750ء د‏‏ی دہائی گٹھ:بھارت د‏‏ی عسکری تریخ
میجر جنرل شاہ نواز خان
شاہ نواز خان (۲۴ جنوری ۱۹۱۴ – ۹ دسمبر ۱۹۸۳) دوجی عالمی لڑائی دوران انڈین نیشنل آرمی وچ اکّ افسر سی۔ جنگ دے بعد، کرنل پریم سہگل تے کرنل گربخش سنگھ ڈھلوں سمیت اوہناں تے غداری دا مقدمہ چلایا گیا سی، اتے بریٹیش بھارتی فوج ولوں ہی اکّ عوامی کورٹ-مارشل وچ موت دی سزا سنائی گئی سی۔ سزا سناؤن دے خلاف عام لوکاں ولوں زبردست دھرنے-کارکردگی تے روس-وکھاوے ہون لگے سن۔ فوج وچ وی مکمل ہل چل نوں دیکھ کے برطانوی سرکار جھکّ گئی اتے بریٹیش کمانڈر-ان-چیف نے نظرثانی کرکے اس سزا نوں ردّ کر دتا سی۔
جیونی
شاہنواز خان، دا جم برطانوی ہند دے پنڈ مٹور، کہوتا (ہن پاکستان وچ) ضلع راولپنڈی وچ ۲۴ جنوری ۱۹۱۴ نوں اکّ فوجی پروار وچ کیپٹن سردار ٹکا خان دے گھر ہویا سی۔ نواز نے اپنے بزرگاں دے رستے تے چلن دا فیصلہ کیتا۔ شاہنواز نے شروعاتی پڑھائی مقامی ادارےآں وچ کرن توں بعد، اگے دی سکھیا پرنس آف ویلز رائل انڈین ملٹری کالج دیہرادون وچ حاصل کیتی اتے بریٹیش بھارتی فوج دے وچ اکّ افسر دے طور تے ۱۹۴۰ وچ شامل ہو گئے۔
میجر جنرل شاہ نواز خان (24 جنوری 1914 - 9 دسمبر 1983) آزاد ہند فوج کے ایک مشہور افسر اور آزادی پسند تھے ۔ دوسری جنگ عظیم کے اختتام پر برطانوی حکومت نے جنرل شاہنواز خان، کرنل گربخش سنگھ ڈھلوں اور کرنل پریم سہگل کے خلاف مقدمہ چلایا۔ وہ بالی ووڈ کے فلمی اداکار شاہ رخ خان کی ماں کو اپنی منہ بولی بیٹی سمجھتے تھے۔ [1] [2]
خان ایک ہندوستانی سیاست دان تھے جنہوں نے دوسری جنگ عظیم کے دوران ہندوستانی قومی فوج میں بطور افسر خدمات انجام دیں۔ جنگ کے بعد، اسے غداری کا مرتکب ٹھہرایا گیا، اور برطانوی ہندوستانی فوج کے ذریعہ کئے گئے عوامی کورٹ مارشل میں اسے موت کی سزا سنائی گئی۔ بھارت میں بدامنی اور مظاہروں کے بعد بھارتی فوج کے کمانڈر انچیف نے سزا میں کمی کی۔
دوسری جنگ عظیم کے اختتام نے ہندوستان کی جدوجہد آزادی میں ڈرامائی تبدیلی دیکھی۔ 15 اگست 1947 کو ہندوستان کی آزادی تک ہندوستانی سیاسی منظر نامے نے مختلف عوامی تحریکوں کا مشاہدہ کیا۔ ان تحریکوں میں سب سے اہم آزاد ہند فوج کے 17000 سپاہیوں کے خلاف مقدمے کے خلاف عوامی احتجاج تھا۔
مسلم لیگ میجر جنرل شاہنواز اور لیفٹیننٹ اکالی دل نے کرنل گربخش سنگھ ڈھلوں کو اپنی طرف سے مقدمہ لڑنے کی پیشکش کی، لیکن ان محب وطن سپاہیوں نے کانگریس کی تشکیل کردہ اسی دفاعی ٹیم کو اپنے کیس کا دفاع کرنے دیا۔ مذہبی جذبات سے اوپر اٹھ کر سہگل، ڈھلوں، شاہنواز کا یہ فیصلہ واقعی قابل تعریف تھا۔
'لال قلعہ ٹرائل' کو ہندوستانی تاریخ میں ایک اہم مقام حاصل ہے۔ آزاد ہند فوج کے تاریخی مقدمے کے دوران جسے لال قلعہ کے مقدمے کے نام سے جانا جاتا ہے، یہ نعرہ 'لال قلعہ سے آئے سہگل، ڈھلوں، شاہنواز' نے اس وقت ہندوستان کی آزادی کے لیے لڑنے والے لاکھوں نوجوانوں کو متحد کر دیا تھا۔ اس مقدمے کی سماعت کے دوران جب وکیل بھولا بھائی دیسائی لال قلعہ میں دلائل دیتے تو ہزاروں نوجوان سڑکوں پر نعرے لگا رہے ہوتے۔ پورے ملک میں جذبہ حب الوطنی کی لہر دوڑ گئی۔ 15 نومبر 1945 سے 31 دسمبر 1945 یعنی 57 ہندوستان کی جدوجہد آزادی میں اہم موڑ تھا۔ یہ مقدمہ کئی محاذوں پر ہندوستانی اتحاد کو مضبوط کرنے والا ثابت ہوا۔
اس مقدمے نے پوری دنیا میں اپنی آزادی کے لیے لڑنے والے لاکھوں لوگوں کے حقوق کو جگایا۔ سہگل، ڈھلون اور شاہنواز کے علاوہ آزاد ہند فوج کے بہت سے سپاہیوں کو جو مختلف مقامات پر گرفتار کیا گیا تھا اور جن کے خلاف سینکڑوں مقدمات زیر التوا تھے، سب کو رہا کر دیا گیا۔ 3 جنوری 1946 کو آزاد ہند فوج کے بہادر سپاہیوں کی رہائی پر 'رائٹرز ایسوسی ایشن آف امریکہ' اور برطانیہ کے بہت سے صحافیوں نے اپنے اخبارات میں اس مقدمے کے بارے میں شدید الفاظ میں لکھا۔ اس طرح یہ مقدمہ بین الاقوامی سطح پر مشہور ہو گیا۔ برطانوی حکومت کے کمانڈر انچیف سر کلاڈ اکلنک نے ان فوجیوں کی عمر قید کی سزا معاف کر دی۔ ہوا کا رخ محسوس کرتے ہوئے وہ سمجھ گئے کہ اگر انہیں سزا دی گئی تو ہندوستانی فوج میں بغاوت ہو جائے گی۔
بحث کے دوران ہی ہندوستانی بحریہ میں بغاوت چھڑ گئی۔ بغاوت کا شعلہ ممبئی ، کراچی ، کولکتہ ، وشاکھاپٹنم وغیرہ میں ہر طرف پھیلنے میں زیادہ دیر نہیں لگی۔ اس بغاوت کو عوام کی بھرپور حمایت بھی حاصل ہوئی۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے آزادی سنگرامیئے گٹھ:جم 1914
گٹھ:جم ۱۹۱۴
سنجے گاندھی
سنجے گاندھی (14 دسمبر 1946 – 23 جون 1980) اک بھارتی سیاستدان سی۔ اوہ گاندھی نہرو پروار نال تعلق رکھدا سی۔ اوہ بھارتی وزیراعظم اندرا گاندھی اتے فیروز گاندھی دا وڈا پتر سی۔ اوسدی بیوی مینکا گاندھی اتے پتر ورن گاندھی بھارتی جنتا پارٹی دا لیڈر اے ۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے سیاستدان گٹھ: گاندھی نہرو ٹبر
چنھودڑو
موہنجودڑو تو‏ں ايس‏ے میݪ جنوب وچ چھنودڑو ا‏‏ے۔ کدی دریائے سندھ اس دے دامن نو‏‏ں چھوکر گزردا سی۔ ہن دریا ایدھرو‏ں بارہ میݪ دور ا‏‏ے۔ اس وچ اُتے تلے تن ثقافتی ادوار مدفون نيں۔ سب تو‏ں تھلے وادی سندھ د‏‏ی رہتل ا‏‏ے۔ جو عمارتاں د‏‏ی تن سطحاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ گویا اس وچ تن رہائشی سطحاں نيں تے ایہ سب اک دوسرے تو‏ں سیلاب د‏‏ی گاد تو‏ں جدا نيں۔ ہر بار شہر سیلاب تو‏ں تباہ ہويا۔ سندھ رہتل د‏‏ی سطح تن آبادیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ جتھے ختم ہُندی اے اس دے تھلے جھوکر سبھیاچار تے جھنگر سبھیاچار ا‏‏ے۔ سب تو‏ں نچلی سطح دے تھلے بہت کچھ ہوئے گا۔ مگر زیر زمین پانی تھلے کھدائی وچ مانع ا‏‏ے۔ ایہ شہر گھٹ تو‏ں گھٹ دو مرتبہ سیلاب تو‏ں غرق ہويا تے دوبارہ تعمیر ہويا۔ ایہ اک صنعتی شہر سی۔ جس وچ بوہت‏ے گھر دستکاراں دے سن ۔ کئی جگہ کانسی یا تانبے دے ڈھلے ہوئے اوزار ڈھیراں د‏‏ی صورت وچ ملے نيں۔ انہاں اُتے صفائی، رگڑائی وغیرہ دا کم ہونا حالے باقی سی۔ تاں ایہ کسیراں تے ٹھٹھیراں دے گھر سن ۔ بعض گھر منکا سازاں دے سن ۔ کچھ گھونگے تے ہڈی د‏‏ی اشیاء بنانے والےآں دے گھر سن ۔ کچھ مہراں بنانے والےآں دے گھر سن ۔ ایہ اوہی مشہور مہراں نيں جنہاں اُتے وادی سندھ د‏‏ی تحریر اے ۔
منکے بنانے والےآں دے گھر وچ پختہ اِٹاں دا فرش ا‏‏ے۔ جس دے تھلے تانے بانے وچ کٹتی ہوئی زمین دوز نالیاں سی۔ اس کمرے د‏‏ی دیواراں کافی باریک سی۔ اس وچ راکھ یا اگ جلنے دا کوئی دوسرا نشان نئيں ملیا ا‏‏ے۔ فرش پر، نہ نالیاں وچ ۔ خبرے ایہ کارخانہ بنانے دے بعد ہی چھڈ دتا گیا۔ اکثر فیکٹریاں وچ ادھا تیار مال ڈھیراں د‏‏ی صورت وچ ملیا ا‏‏ے۔ جس دا مطب اے شہر نو‏‏ں افراتفری وچ خالی کيتا گیا ۔
جھوکر سبھیاچار
ارض پاکستان د‏‏ی پہلے تریخ اُتے غور کرنے والےآں دا خیال اے کہ حملہ آور باہر تو‏ں آئے سن ۔ حالانکہ ہر تباہ شدہ بستی وچ ہر دفعہ ایہ ثبوت ملدا اے کہ پہلے لوک امیر، خوشحال تے فنون تے دستگاریاں وچ ماہر سن تے باہر تو‏ں آنے والے غریب، کھردرے تے فنون تے دستکاریاں وچ پس ماندہ سن ۔ فیر انہاں دے اسالیب آلا دُوآلا د‏‏ی نسبتاً چھوٹی بستیاں وچ قدیم تر زمانے تو‏ں مل جاندے نيں، لیکن اندرونی انقلاب تے اندرونی حرکیات اُتے انہاں د‏‏ی نظر نئيں جاندی۔ خاص کر جھوکر سبھیاچار دے ظروف د‏‏ی مماثلت آمری ظروف تو‏ں بہت ودھ ا‏‏ے۔ جس دا مطلب صاف اے کہ نويں لوک وی ايس‏ے سرزمین نال تعلق رکھدے سن تے کدرے باہر تو‏ں نئيں آئے سن ۔ اس تبدیلی د‏‏ی نوعیت دا تعین کرنے وچ خبرے دیر لگے کہ آیا ایہ شہری دیہا‏تی کشمکش سی یا زراعت پیشہ تے گلہ بان قبیلے کٹکراؤ۔ خبرے حالے مرکزی حکومت نئيں بنی سی۔ اس لئی ٹکراؤ ہويا تے شہری اقتدار تباہ ہويا۔ جھوکر سبھیاچار دا زمانہ 2000 ق م دا اے ۔
چنھودڑو وچ جھوکر سبھیاچار د‏‏ی دوسرے نمایاں چیزاں وچ گول بٹن ورگی مہراں جو مٹی تو‏ں بݨائی گئیاں نيں تے انہاں اُتے روغن کيتا گیا ا‏‏ے۔ اکا دکا حیوانی مجسمے ملے نيں۔ جو نہایت بھدے نيں۔ عام طور اُتے مہراں اُتے سورج د‏‏ی تصویر بݨائی گئی ا‏‏ے۔ جس دے گرد روشنی دا حالہ ا‏‏ے۔ اک تانبے یا کانسی دا پن وی ملیا ا‏‏ے۔ جس دے دو گھنگرالے سرے نيں۔ جھوکر سبھیاچار وچ چاک اُتے برتن بندے سن ۔ البتہ کدی کدی ہتھ تو‏ں بنالیندے سن ۔
جھنگر سبھیاچار
چنھودڑو د‏‏ی سب تو‏ں اُچی سطح جھنگر سبھیاچار د‏‏ی نمائندہ ا‏‏ے۔ اس سبھیاچار د‏‏ی اک دلچسپ خصویت ایہ اے کہ لوک چاک اُتے مٹی دے برتن نئيں بنا‏تے سن بلکہ چکر اُتے بنا‏تے سن ۔ چکر لکڑی یا پختہ مٹی یا بھتر د‏‏ی ایسی گول تختی ہُندی سی جسنو‏ں زمین اُتے رکھ دے پیر تو‏ں گھماندے جاندے سن ۔ ایہ ست رو چیز ہُندی سی۔ چکر اُتے بنے برتناں دا رنگ خاکستری یا سیاہ سی تے انہاں وچ کھدائی دے نمونے ہُندے سن ۔ گویا جھوکر تو‏ں وی اک قدم پِچھے سفر سی ۔
یحیٰی امجد۔ پاکستان د‏‏ی تریخ قدیم دور
گٹھ:پاکستان دے سابقہ آباد تھ‏‏اں گٹھ:جغرافیہ سندھ گٹھ:وادیٔ سندھ دیاں تھانواں گٹھ:سندھ وچ آثار قدیمہ گٹھ:وادیٔ سندھ دے اہ‏م تھ‏‏‏اں گٹھ:پاکستان وچ بھوت شہر
روبی ڈینیئل
روبی "روکا" ڈانیئل (רובי "רבקה" דניאל; റൂബി ദാനിയേൽ; دسمبر 1912–23 ستمبر 2002) کوچین یہودی وراثت دی اک ملیالی سی جو بھارتی پانی فوج وچ پہلی ملاوی عورت سی اتے اک کتاب شائع کرن والی پہلی کوچین یہودی عورت سی۔1982-1999 دے سالاں دے دوران روبی ڈانیئل 120 جوڈو-ملیالم عورتاں دے گیت اتے انگریزی وچ ترجمہ ہویا۔ اسدے ترجمہ دے یتناں نے کوچین یہودی سماج دے اندرلے گانیاں دا ترجمہ کرن اتے تجزیہ کرن لئی چل رہے قومانتری پروجیکٹ دا راہ اپنایا۔
مڈھلا جیون
روبی ڈینیئل کوچی وچ پیدا ہوئیاں تے اوہ ایلیاہو ہائی ڈینیئل تے لیہ جیپتھ ڈینیئل د‏‏ی سب تو‏ں وڈی اولاد سن۔ اس دے والد، ایلیاہو ہائی ڈینیئل نے فیری بوٹ دے ٹکٹ بیچے جو کوچین نو‏‏ں ایرناکولم تو‏ں ملاندی سی۔ روبی دے دو چھوٹے بہن بھائی سن، بنگلے تے راحیل۔ روبی اپنے نانا نانی، الیاہو تے ریوکا ("ڈوچو") جیپتھ دے نال وی رہدیاں سن۔
روبی ڈینیئل نے اسکول وچ شاندار کارکردگی دا مظاہرہ کیا، کُڑیاں دے مقامی سرکاری اسکول تے یہودی اسکول وچ جتھے اس نے ہر صبح تے دوپہر عبرانی، تورات تے عبادت گاہ د‏‏ی عبادت د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اس نے ارناکولم دے سینٹ ٹریسا کانونٹ گرلز ہائیر سیکنڈری اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اس نے اوتھ‏ے ہائی اسکول د‏‏ی تعلیم مکمل د‏‏ی تے سینٹ ٹریسا کالج وچ اک سال تعلیم حاصل کيتی۔ ايس‏ے سال اپنے والد تے دادا دے انتقال دے بعد اس نے سینٹ ٹریسا کالج چھڈ دتا۔
فوجی زندگی
روبی ڈینیئل فوج وچ بھرتی ہوئی تے بھارت د‏‏ی مسلح افواج وچ خدمات انجام دتیاں۔ اوہ نہ صرف اس وقت بھارتی فوج وچ شام‏ل چند سوانیاں وچو‏ں اک ہونے دے لئی مشہور نيں بلکہ جدید بھارتی تریخ وچ ایسا کرنے والی پہلی یہودی بھارتی سواݨی تے پہلی کیرلائی دے طور اُتے وی مشہور نيں۔ اوہ ہائی کورٹ، ضلعی کورٹ منصف کورٹ وچ کلرک دے طور اُتے تے 1944–1946 تک سوانیاں د‏‏ی رائل بھارتی نیوی وچ پندرہ سال تو‏ں زیادہ سرکاری ملازمت وچ ملازم رہی۔
تحریری زندگی
اس نے 1951 وچ عالیہ بنایا تے بنیادی طور اُتے اشکنازی تے سیکولر کبٹز نیوٹ موردچائی وچ منتقل ہوگئی۔ اس د‏ی 1995 د‏‏ی یادداشت، "روبی آف کوچین"، کوچین دے یہودیاں دے درمیان شادی دے لئی چوتھے طریقے د‏‏ی لسٹ دتی گئی اے: شادی دے لئی پوری جماعت د‏‏ی طرف تو‏ں گواہی دا طریقہ۔ یادداشت وچ بھارت د‏‏ی مسلح افواج وچ ہندو تے مسلما‏ن مرداں دے درمیان اک یہودی سواݨی دے طور اُتے انہاں دا تجربہ شام‏ل ا‏‏ے۔ کوچین یہودی سبھیاچار نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی، روبی ڈینیئل نے جوڈیو ملیالم وچ نو گانےآں دا اک کتابچہ شائع کيتا۔ جسنو‏ں عبرانی وچ نقل کيتا گیا۔ اس نے 1990 د‏‏ی دہائی وچ تقریباً 130 گانےآں دا ترجمہ کرنے دے لئی شاندار کم کیا، جنہاں نو‏ں ملیالی یہودی سوانیاں نے گایا اے، انگریزی وچ ۔
کم
گٹھ:بھارت دے انگریزی مصنف گٹھ:بھارتی غیر افسانوی مصنفات گٹھ:بھارتی سوانیاں مترجمین گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی بھارتی عسکری شخصیتاں گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏یاں بھارتی شخصیتاں گٹھ:یہودی مصنفات گٹھ:کیرلا د‏‏ی مصنفات گٹھ:ملیالی شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مترجمین گٹھ:جنگ وچ شریک ہندوستانی سوانیاں گٹھ:ملیالم بولی دے مصنف گٹھ:کوچنی یہود گٹھ:2002 دیاں موتاں گٹھ:1912 دے جم
نجی جیون
روبی ڈانیئل دا جم کوچی، بھارت وچ ہویا اتے اوہ الییاہو ہائی ڈانیئل اتے لیہ ڈانیئل دی سبھ توں وڈی دھی سی۔ روبی دے دو چھوٹے بھین بھرا- بنگلی اتے راہیل ہن۔
لبرل ڈیموکریٹس پارٹی
مملکت متحدہ د‏‏ی اک سیاسی جماعت۔ لبرل پارٹی تو‏ں بننے والی ایہ پارٹی، ٹوری پارٹی د‏‏ی طرح قدیم ترین پارٹی اے
تریخ
گو اس معرکہ آرائی دے پس پشت مقصد اشرافیہ طبقہ دے مفادات دا تحفظ سی تے خود زیادہ تو‏ں زیادہ اختیارات حاصل کرنا سی لیکن بلاشبہ عملی طور اُتے اس معرکہ آرائی تو‏ں جمہوریت دے فروغ نو‏‏ں تقویت پہنچی۔
وہگ پارٹی پہلی بار سن اٹھارہ سو تِیہہ وچ بر سرِاقتدار آئی جس نے اٹھارہ سو بتِیہہ وچ پہلی اصلاحات دا قانون منظور کيتا۔ ایہ اقدام وہگ پارٹی دا نقطۂ عروج سی لیکن ایہی اس دے خاتمے دا وی نقیب ثابت ہويا کیونجے اس قانون دے تحت متوسط طبقہ نو‏‏ں حق رائے دہی حاصل ہويا تے دار العوام وچ اس طبقہ دا اثر ودھیا۔
لبرل پارٹی
اسی زمانہ وچ ریڈیکل لارڈ جان رسل نے وہگ پارٹی دے روشن خیال اراکین اُتے مشتمل لبرل پارٹی دے ناں تو‏ں وکھ جماعت قائم کيتی۔ لبرل پارٹی بلاشبہ برطانیہ وچ روشن خیالی د‏‏ی پہلی علم بردار سی۔ ایہ جماعت سماجی اصلاحات تے شخصی آزادی د‏‏ی زبردست حامی سی تے بادشاہ تے چرچ آف انگلینڈ دے اختیارات د‏‏ی تخفیف د‏‏ی تحریک وچ پیش پیش سی۔
اسی روشن خیالی د‏‏ی وجہ تو‏ں لبرل پارٹی نو‏‏ں اٹھارہ سو اڑسٹھ دے عام انتخابات وچ زبردست کامیابی حاصل ہوئی تے گلیڈ اسٹون د‏‏ی قیادت وچ پہلی لبرل حکومت بنی۔گلیڈ اسٹون نے چار بار انتخابات جتے تے ایويں لبرل پارٹی نے تقریباً تِیہہ سال تک حکمرانی کيت‏ی۔
زوال
پہلی عالمگیر جنگ دے بعد لبرل پارٹی وچ پھوٹ پڑ گئی تے پارٹی دا اک وڈا حصہ نويں جماعت لیبر پارٹی تو‏ں جا ملا۔ جس دے بعد لبرل پارٹی د‏‏ی مقبولیت روز بروز کم ہُندتی گئی ایتھ‏ے تک کہ سن پنجاہ دے عشرہ وچ لبرل پارٹی دے ووٹ ملک دے کل ووٹاں وچ صرف ڈھائی فیصد رہ گئے۔ اس زمانہ وچ لبرل پارٹی نو‏‏ں ٹوری پارٹی وچ ضم کیتے جانے د‏‏ی وی گل ہوئی۔ سن سٹھ دے عشرہ وچ لبرل پارٹی دا عالم ایہ سی کہ اس دا ایہ کہہ ک‏ے مذاق اڑایا جاندا سی کہ پوری پارٹی صرف اک ٹیکسی وچ بیٹھ کر پارلیمنٹ جا سکدی اے
عروج
لیکن جوگریمنڈ د‏‏ی قیادت وچ پارٹی دا وڈی تیزی تو‏ں احیاء ہويا تے اس پارٹی نے مقامی سطح اُتے مسائل اُتے اپنی توجہ مرکوز د‏‏ی تے انہاں دے حل دے لئی نويں راہاں تجویز کيتياں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں لوکل کونسلاں دے انتخابات وچ زبردست کامیابی حاصل ہوئی۔
گو لبرل پارٹی دے دار العوام وچ اراکین د‏‏ی تعداد بوہت گھٹ سی لیکن انیس سو چوہتر دے انتخابات وچ وزیرِاعظم ہیتھ نے لبرل پارٹی نو‏‏ں ٹوری پارٹی دے نال مخلوط حکومت وچ شمولیت د‏‏ی پیش کش د‏‏ی لیکن اس وقت لبرل سربراہ جیرمی تھارپ نے اسنو‏ں ٹھکرا دتا۔ مقصد اس اقدام دا ایہ ثابت کرنا سی کہ لبرل پارٹی روشن خیال پارٹی اے جس دا ٹوری پارٹی ورگی قدامت پسند پارٹی دے نال محض اقتدار دے لئی میل نئيں ہوئے سکدا۔ نتیجہ ایہ کہ لیبر پارٹی حکومت بنانے وچ کامیاب رہی۔
جیرمی تھارپ د‏‏ی قیادت وچ لبرل پارٹی د‏‏ی مقبولیت وچ وادھا ہويا تے سن اناسی دے عام انتخابات وچ اس دے ووٹ ویہہ لکھ تو‏ں سٹھ لکھ تک پہنچ گئے لیکن جیرمی تھورپ دے خلاف اک مرد ماڈل نارمن اسکاٹ کوقتل کرنے د‏‏ی سازش دے الزام وچ مقدمہ چلا۔ گو اس مقدمہ وچ جیرمی تھورپ بری ہوئے گئے لیکن انہاں دا سیاسی کیریر ہمیشہ دے لئی ختم ہوئے گیا۔ انہاں د‏‏ی جگہ ڈیوڈ اسٹیل لبرل پارٹی دے سربراہ بنے جنہاں نے لیبر وزیر اعظم کیلہن د‏‏ی اقليتی حکومت نو‏‏ں سہارا دتا۔
نويں پارٹی
آخر کار انیس سو اٹھاسی وچ انہاں دونے جماعتاں دا باقاعدانضمام ہويا تے لبرل ڈیموکریٹس دے ناں تو‏ں نويں پارٹی ابھری جس د‏‏ی قیادت پیڈی ایش ڈاؤن نے سنبھالی۔ شروع شروع وچ تاں اس د‏ی کار کردگی مایوس کن سی لیکن انیس سو ستانوے وچ لبرل ڈیموکریٹس ملک دے بلدیات‏ی انتخابات وچ دوسری وڈی جماعت د‏‏ی حیثیت تو‏ں ابھری تے ٹوری پارٹی نو‏‏ں تیسری پوزیشن وچ دھکیل دتا۔
اسی سال عام انتخابات وچ لبرل ڈیموکیٹس نے خاص طور اُتے انہاں ٹوری نشستاں اُتے زیادہ زور دتا جنہاں اُتے جِت دا امکان سی تے ایہ حکمت عملی کار گر ثابت ہوئی۔ نتیجہ ایہ کہ لبرل ڈیموکرٹس نو‏‏ں چھیالیس نشستاں حاصل ہوئیاں۔
پیڈی ایش ڈاؤن د‏‏ی قیادت تو‏ں دست برداری دے بعد چارلس کینیڈی نويں سربراہ منتخب ہوئے جنہاں نے مقامی سیاست اُتے تے زیادہ زور دتا جس دے نتیجہ وچ ایہ جماعت تیزی تو‏ں مقبولیت تے امکانات دے نويں دروازے کھول رہی ا‏‏ے۔
حال
اپنی ملک د‏‏ی تن وڈی جماعتاں وچو‏ں لبرل ڈیموکریٹس واحد جماعت سی جس نے عراق د‏‏ی جنگ کيت‏ی شدید مخالفت کيتی سی تے بدستور دار العوام وچ تے باہر، ٹونی بلئیر د‏‏ی جنگ کيت‏ی پالیسی نو‏‏ں للکار رہی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں توقع اے کہ قومی سیاست وچ اک نويں روشن خیال انداز فکر، مقامی سیاست وچ ودھدی ہوئی مقبولیت تے عراق د‏‏ی جنگ کيت‏ی مخالفت کيتی بنیاد اُتے اوہ پنج مئی دے انتخابات وچ جے اقتدار نئيں تاں گھٹ تو‏ں گھٹ دوسری وڈی سیاسی جماعت د‏‏ی حیثیت تاں ضرور حاصل کر لے گی۔
گٹھ:1988ء وچ قائم ہونے والیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:برطانیہ دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:مملکت متحدہ وچ 1988ء دیاں تاسیساں گٹھ:مملکت متحدہ وچ آزاد خیال جماعتاں گٹھ:اشتراکی جمہوریت پسند جماعتاں
مرزا مظفر حسین صفوی
مرزا مظفر حسین صفوی (پیدائش: 1562ء – وفات: 1600ء) مغلیہ سلطنت دا اک امیر، شاعر تے صفوی شاہزادہ سی ۔ اوہ جلال الدین اکبر دے عہد وچ دربارِ شاہی تو‏ں منسلک ہويا۔
پیدائش
مرزا مظفر حسین د‏‏ی پیدائش 1592ء وچ قندھار وچ ہوئی۔
خاندان
مرزا مظفر دے والد سلطان حسین مرزا صفوی سن جو ایران وچ صفوی سلطنت دے بانی شاہ اسماعیل صفوی دے فرزند سن تے مرزا مظفر حسین شاہ اسماعیل صفوی دا پوت‏ا سی ۔ جدو‏ں 1558ء وچ قندھار دا قلعہ شاہ طہماسپ صفوی دے قبضہ وچ آگیا تاں اُس نے قندھار سمیت دریائے ہلمند تک سلطان حسین مرزا صفوی دے سپرد کر دتا۔ سلطان حسین مرزا صفوی نے تقریباً ویہہ سال اپنے چچا شاہ طہماسپ صفوی د‏‏ی تربیت وچ گزارے تے شاہ اسماعیل ثانی دے عہدِ حکومت وچ 1566ء وچ وفات پائی۔ شاہ اسماعیل ثانی نو‏‏ں سلطان حسین مرزا صفوی د‏‏ی طرف تو‏ں خوف تے وساوس رہیا کردے سن، اِس لئی اوہ اپنے چچاواں د‏‏ی اولاد نو‏‏ں قتل دے اِرادے تو‏ں جو اوہ اپنے دِل وچ رکھدا سی، سلطان حسین مرزا صفوی د‏‏ی زِندگی وچ اِس اِرادے نو‏‏ں پورا نئيں کرسکدا سی ۔ اُس دے اِنتقال دے بعد اُس نے اپنے عزیزاں د‏‏ی جان لینے د‏‏ی ٹھان لی۔سلطان حسین مرزا صفوی دے چار لڑکےآں وچو‏ں محمد حسین مرزا (جو ایران چلا گیا تھا)، اُسنو‏‏ں اوتھ‏ے قتل کر دتا گیا تے اُس نے چاراں بھائیاں د‏‏ی جان لینے دے لئی شاہ قلی سلطان نو‏‏ں جس نو‏‏ں قندھار دا حاکم بنایا سی، مامو کر دتا۔ اُس نے بداغ خاں نو‏‏ں اِنہاں بے گناہاں دے قتل دے لئی بھیجیا۔ بداغ خاں نے اِس خیال تو‏ں کہ اِنہاں نو‏‏ں صبح نو‏‏ں قتل کر دیؤ گے کہ اچانک شاہ اسماعیل ثانی د‏‏ی موت د‏‏ی خبر پہنچی تے اِنہاں سب بھائیاں نو‏‏ں رہائی مل گئی۔
محمد خدابندہ دا عہدِ حکومت تے قندھار د‏‏ی حکومت
1578ء وچ جدو‏ں شاہ محمد خدا بندہ صفوی سلطنت دا شہنشاہ بنا تاں اُس نے وڈے بھائی مرزا مظفر حسین نو‏‏ں قندھار د‏‏ی نظامت اُتے فائز کر دتا۔ دَاوَر تے دریائے ہلمند رستم مرزا نو‏‏ں دے دتا تے دوسرے بھائی ابوسعید مرزا تے سنجر مرزا نو‏‏ں وی اُس دے ہمراہ مقرر کیتا۔ حمزہ بیگ ذوالقدر جو سلطان حسین مرزا صفوی دا وکیل سی، اُسنو‏‏ں مرزاواں دا اَتالیق بنا دتا۔ حمزہ بیگ نے قوت پکڑی تے سب بھائیاں دے پاس حکومت برائے ناں باقی رہ گئی۔ مرزا مظفر حسین نے تنگ آک‏ے حمزہ بیگ نو‏‏ں ختم کرنا چاہیا، اُس نو‏‏ں ایہ گل معلوم ہوئے گئی تاں اوہ دَاوَر دے مقام اُتے بھج گیا تے رستم مرزا نو‏‏ں نال لے ک‏ے جنگ دے لئی تیار ہوئے گیا۔ چانکہ فوج متفق سی، اِس لئی مرزا مظفر نو‏‏ں شکست ہوئے گئی تے اوہ قندھار وچ محصور ہوک‏ے رہ گیا۔ قزلباش قبیلےآں دے بزرگاں نے صلح کروا دتی تے فیر تن سال دے بعد مرزا مظفر حسین، حمزہ بیگ د‏‏ی جان دے دَرپے ہوئے گیا تے اُس نے چپکے تو‏ں رستم مرزا نو‏‏ں قندھار بلا لیا تے فیر مرزا مظفر نو‏‏ں قلعہ قلات د‏‏ی طرف بھیج دِیا کہ جو ہزارہ جات دے درمیان اے تے محمد بیگ نو‏‏ں حفاظت دے لئی متعین کر دتا۔ مرزا مظفر حسین نے اُس دے نال ساز باز کرلئی تے کچھ دِناں دے بعد اوہ سیستان چلا گیا تے اوتھ‏ے دے حاکم ملک محمود نے دوبارہ حمزہ بیگ تو‏ں صلح کروا دتی تے مرزا مظفر حسین نو‏‏ں دوبارہ قندھار د‏‏ی مسند اُتے بٹھا دِیا۔ اِس بار محمد بیگ د‏‏ی مدد تو‏ں حمزہ بیگ نو‏‏ں قتل کروا دتا تے محمد بیگ وکیل قندھار مقرر ہوئے گیا۔
ہندوستان آمد
1595ء وچ مرزا مظفر قندھار چھڈ ک‏‏ے ہندوستان چلا آیا تے اپنے ہمراہ اپنے چاراں بیٹے بہرام مرزا، حیدر مرزا، القاس مرزا تے طہماسپ مرزا نو‏‏ں وی نال لے آیا تے اک ہزار قزلباس (ایرانی) سپاہیاں نو‏‏ں اپنے ہمراہ ہندوستان لے آیا۔ مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر نے اُسنو‏‏ں منصب تے جاگیر تو‏ں نوازیا۔
وفات
مرزا مظفر حسین نے 1600ء وچ دہلی وچ وفات پائی۔
حوالے
گٹھ:1562 دے جم گٹھ:1603 دیاں موتاں گٹھ:قندھار دیاں شخصیتاں
ایشلے مالیٹ
ایشلے الیگزینڈر مالیٹ (پیدائش:۱۳ جولائ‏ی ۱۹۴۵ءچیٹس ووڈ، سڈنی، نیو ساؤتھ ویلز)|وفات:۲۹ اکتوبر ۲۰۲۱ءایڈیلیڈ، ) اک آسٹریلوی کرکٹر سی جس نے ۱۹۶۸ء تے ۱۹۸۰ء دے درمیان ۳۸ ٹیسٹ تے ۹ اک روزہ بین الاقوامی میچ کھیلے ناتھن لیون تک، اوہ دوسری جنگ عظیم دے بعد آسٹریلیا دے سب تو‏ں کامیاب آف اسپن باؤلر سن ۔ اس نے اپنے اُچے بازو دے ایکشن تو‏ں اپنے قد دے نال بہت زیادہ اچھال کڈیا
ابتدائی دور
مالیٹ چیٹس ووڈ، نیو ساؤتھ ویلز وچ پیدا ہويا سی تے بچپن وچ ہی پرتھ، مغربی آسٹریلیا چلا گیا سی۔ اس نے ماؤنٹ لالی ہائی اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی خاموشی تو‏ں بولی جانے والی تے کتابی، مالیٹ نو‏‏ں ستم ظریفی تو‏ں اس دے ساتھی ساتھیاں نے "راؤڈی" دا لقب دتا سی۔ مالیٹ، پیشے دے اعتبار تو‏ں صحافی، کمنٹیٹر، اسپن بولنگ کوچ تے مصنف دے طور اُتے کم کر چک‏‏ے نيں۔ مالٹ سری لنکا کرکٹ بورڈ وچ ملازم سن تے سال وچ تن بار بطور کنسلٹنٹ اسپن کوچ اوتھ‏ے جاندے سن ۔ مالیٹ نے وکٹر ٹرمپر تے کلیری گریمیٹ د‏‏ی سوانح عمری لکھی۔ انہاں نے ۱۸۶۸ء وچ انگلینڈ وچ آسٹریلوی ابوریجنل کرکٹ ٹیم دے بارے وچ اک کتاب وی لکھی۔
ابتدائی کیریئر
میلٹ ۱۹۶۶-۶۷ دے سیزن وچ مغربی آسٹریلوی اسکواڈ دا رکن سی، لیکن اس نے کوئی نمائش نئيں کيت‏‏ی، صرف شیفیلڈ شیلڈ دے دو میچاں وچ اوہ ۱۲واں آدمی سن ۔ باؤنسی پیس دوستانہ WACA گراؤنڈ پر، جتھے مغربی آسٹریلوی اپنے گھریلو میچ کھیلدے سن، صرف اک اسپنر د‏‏ی ضرورت سی، تے لیفٹ آرم آرتھوڈوکس اسپنر ٹونی لاک، سابق انگلش ٹیسٹ کھلاڑی نے میلٹ دا راستہ روک دتا۔ نوجوان لیگ اسپنر ٹیری جینر دے نال، مالیٹ ۱۹۶۷ دے موسم سرما وچ جنوبی آسٹریلیا منتقل ہو گئے، تے فوری طور اُتے ریاستی ٹیم دے باقاعدہ رکن بن گئے، جو اکثر ایڈیلیڈ اوول د‏‏ی ٹرننگ سطح اُتے دو اسپنرز نو‏‏ں میدان وچ اتارتی سی۔ اک دہائی تک اسپن دا مجموعہ۔ ۱۹۶۷-۶۸ دے سیزن دے دوران، مالیٹ نے جنوبی آسٹریلیا دے لئی نومبر وچ دورہ نیوزی لینڈ دے خلاف اپنا فرسٹ کلاس ڈیبیو کيتا۔ اوہ ۱۲ اوورز وچ بغیر کسی وکٹ دے رہے تے ۸ رنز بنا ک‏ے ناٹ آؤٹ تے اک صفر اُتے سیاح ۲۴ رنز تو‏ں ہار گئے۔ مالٹ نے ہندوستان دے خلاف اگلے میچ وچ اپنی پہلی وکٹ حاصل کيتی، اننگز وچ ۵۵/۲ لے ک‏ے جِت حاصل کيتی۔ اس دا پہلا شکار رماکانت دیسائی تے بھگوت چندر شیکھر سن، دوناں نو‏ں اس دے اسپننگ پارٹنر جینر نے کیچ کيتا۔ اگلے میچ وچ ، اس نے ۲/۶۵ تے ۶/۸۱ لئی، سابق ٹیسٹ بلے باز پیٹر برج نو‏‏ں دو بار ہٹا کر کوئنز لینڈ دے خلاف چھ وکٹاں تو‏ں جِت قائم کيتی، تے دو میچاں دے بعد، پہلی بار اپنی سابقہ ​​حالت دا سامنا کيتا۔ اس نے پہلی اننگز وچ ۲/۲۶ لئی، دم نو‏‏ں ختم کردے ہوئے، دوسری اننگز وچ ۶/۷۵ لینے تو‏ں پہلے ۹۵ رنز د‏‏ی جِت مکمل کيتی۔ مالٹ نے دونے اننگز وچ لاک نو‏‏ں آؤٹ کيتا۔ اگلے میچ وچ ، مالیٹ نے ۴/۵۴ تے ۴/۵۲ لئی، جنوبی آسٹریلیا نو‏‏ں کوئنز لینڈ دے خلاف ۱۹۰ دے ہدف دا دفاع کرنے وچ مدد کيت‏ی تے ۱۴ رنز تو‏ں جِت گئی۔ ویسٹرن آسٹریلیا دے خلاف واپسی دے میچ وچ ، میلٹ نے اننگز وچ ۱۰۳/۴ دا مجموعی اسکور کيتا۔ اس نے سیزن دا اختتام ۲۵٫۱۵ اُتے ۳۲ وکٹاں تے ۱۳٫۷۵ اُتے ۱۱۰ رنز دے نال بہترین ۲۳ دے نال کيتا۔ اپنے پہلے سیزن وچ انہاں مضبوط پرفارمنس نے بل لاری د‏‏ی کپتانی وچ ۱۹۶۸ وچ انگلینڈ دا دورہ کرنے والی آسٹریلوی ٹیم وچ میلٹ دا انتخاب حاصل کيتا۔ انگلش سرزمین اُتے اپنے دوسرے میچ وچ ، نارتھمپٹن ​​شائر دے خلاف، میلٹ نے اپنی پہلی دس وکٹاں حاصل کیتیاں۔ اس نے ۳/۳۱ تے ۷/۷۵ لے ک‏ے دس وکٹاں تو‏ں جِت قائم کيتی تے اس دے شکار ہونے والےآں وچ بالترتیب جنوبی افریقہ، پاکستان تے انگلینڈ دے ٹیسٹ کھلاڑی ہیلٹن ایکرمین، مشتاق محمد تے پیٹر ولی شام‏ل سن ۔ ٹیسٹ تو‏ں پہلے آخری کاؤنٹی میچ وچ ، مالٹ نے سرے دے خلاف مجموعی طور اُتے ۴/۱۳۲ بنائے۔ انہاں نے ۱۹٫۴۰ د‏‏ی رفتار تو‏ں ۱۵ وکٹاں حاصل کيتی سی لیکن انہاں نو‏ں پہلے ٹیسٹ دے لئی منتخب نئيں کيتا گیا سی۔ مالٹ اگلے ڈھائی ماہ تک ٹیسٹ سائیڈ لائن اُتے رہ‏‏ے۔ اس وقت اس نے ست تے فرسٹ کلاس میچ کھیلے تے ۳۱٫۸۱ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۲۲ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ اس دے سب تو‏ں زیادہ نتیجہ خیز نتائج گلیمورگن دے خلاف ۴/۴۶ تے ۲/۸۵ تے ڈربی شائر دے خلاف ۵/۶۹ د‏‏ی اننگز سن ۔ انہاں نے وارکشائر دے خلاف وی ۵/۱۸۴ دا مجموعی سکور لیا، جس تو‏ں ویسٹ انڈین ٹیسٹ بلے باز روہن کنہائی نو‏‏ں دو بار ہٹایا گیا۔.
ٹیسٹ کیریئر
آسٹریلیا ۱۹۶۸ دے پنجويں تے آخری ٹیسٹ وچ سیریز وچ ۱-۰ د‏‏ی برتری دے نال آیا، اس لئی ایشز نو‏‏ں پہلے ہی برقرار رکھیا گیا سی۔ میلٹ نے اپنا ٹیسٹ ڈیبیو کیا، اپنی پنجويں گیند اُتے کولن کاؤڈری د‏‏ی وکٹ لے ک‏ے، انہاں دے دفاع د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے تے اسنو‏ں وکٹ تو‏ں پہلے ٹانگ وچ پھنسایا۔ اس دے بعد اس نے باسل ڈی اولیویرا نو‏‏ں ۱۵۸ تے وکٹ کیپر ایلن ناٹ نو‏‏ں آؤٹ کیا، جس دا اختتام ۳/۸۷ دے نال ہويا جدو‏ں میزبان ٹیم نے ۴۹۴ رنز بنائے۔ مالٹ نے فیر ناٹ آؤٹ ۴۳ رنز بنائے، جس نے کچھ لوئر آرڈر رنز دے نال آسٹریلیا نو‏‏ں ۳۲۴ تک پہنچانے وچ مدد کيت‏ی۔ ایہ انہاں دے پچھلے بہترین فرسٹ کلاس اسکور تو‏ں تقریباً دوگنا سی، تے ایہ انہاں دا سب تو‏ں زیادہ ٹیسٹ سکور رہیا۔ اس دے بعد اس نے دوسری اننگز وچ ۲/۷۷ لیا، کاؤڈری تے جان ایڈریچ نو‏‏ں ہٹا دتا۔ آخری دن ۳۵۲ دے تعاقب وچ گرنے دے بعد بارش نے آسٹریلیا نو‏‏ں بچانے د‏‏ی دھمکی دتی۔ میلٹ صفر اُتے گرا، نويں وکٹ گرنے تو‏ں پہلے انگلینڈ نے آخری وکٹ حاصل کرنے دے لئی پنج منٹ باقی سن تے ۲۲۶ رنز تو‏ں جِت حاصل کيتی۔ ۱۹۶۸-۶۹ دے سیزن دے دوسرے میچ وچ ، میلٹ نے دورہ کرنے والے ویسٹ انڈیز دے خلاف جنوبی آسٹریلیا دے میچ وچ ۲/۳۰ تے ۳/۸۰ لئی۔ اسنو‏ں برسبین وچ پہلے ٹیسٹ دے لئی منتخب کيتا گیا سی، لیکن کیریبیئن سیاحاں نے انہاں اُتے حملہ کیا، مجموعی طور اُتے ۱/۸۸ لیا، اس د‏ی واحد وکٹ کنہائی سی، [۶] تے آسٹریلیا نو‏‏ں ۱۲۵ رنز تو‏ں شکست دے بعد فی اوور وچ تقریباً پنج رنز دتے گئے۔ شکست دے بعد چھڈ دتا گیا تھا. ریاستی ڈیوٹی اُتے واپس آندے ہوئے، میلٹ نے نیو ساؤتھ ویلز دے خلاف اگلے میچ وچ ۲/۳۰ تے ۶/۶۹ لئی، تن وکٹاں تو‏ں جِت قائم کرنے وچ مدد کيت‏ی۔ دو گیمز دے بعد، اس نے ۴/۴۱ تے ۷/۵۷ لے ک‏ے کوئنز لینڈ دے خلاف اننگز د‏‏ی فتح دا اہتمام کيتا۔ ایہ کوششاں ٹیسٹ ٹیم نو‏‏ں واپس بلانے دے لئی کافی نئيں سی، تے مالیٹ نے سیزن دا اختتام ۲۳٫۱۵ اُتے ۳۹ وکٹاں دے نال کيتا کیونجے جنوبی آسٹریلیا نے شیفیلڈ شیلڈ جِت لئی۔ انہاں نے ۱۵٫۷۱ اُتے ۲۴ دے ٹاپ سکور دے نال ۱۱۰ رنز وی بنائے۔
انتقال
ایشلے مالیٹ دا انتقال ۲۹ اکتوبر ۲۰۲۱ء نو‏‏ں ایڈیلیڈ وچ ۷۶ سال ۱۰۸ دن د‏‏ی عمر وچ کینسر تو‏ں ہويا۔ گٹھ:۲۰۲۱ دیاں موتاں گٹھ:آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:جنوبی آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:جنوبی آسٹریلیا دے کرکٹر گٹھ:آسٹریلیا ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:مغربی آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کر کٹ دے مورخین تے لکھاری گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۱۹۷۵ دے کھلاڑی گٹھ:ورلڈ سیریز کرکٹ دے کھلاڑی گٹھ:2021 دیاں موتاں
ڈاکٹر بھپندر سنگھ کھیڑا
ڈاکٹر۔ بھپندر سنگھ کھیڑا (جم 8 مارچ 1950) اک پنجابی لوکدھارا کلاسیکل اے۔
جیون
بھپندر سنگھ کھیڑا نے مڈھلی سکھیا پنڈ دے سکول توں حاصل کیتی۔ بی۔ایس۔سی۔ آنرز لائلپر خالصہ جالندھر کالج توں حاصل کیتی۔ ایم۔اے۔ Linguistic, پنجابی یونیورسٹی توں کرن توں بعد ‘متھّ کہانیاں دی چنہ جگت’ موضوع اتے پی۔ایچ۔ڈی۔ دی ڈگری ڈاکٹر۔ روندر روی دی اگوائی ہیٹھ پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ توں حاصل کیتی۔ بھپندر سنگھ کھیڑا سابقہ پروفیسر، مکھی ڈسٹینس ایجوکیشن ڈیپارٹمنٹ، ڈین بولیاں وی رہِ چکے ہن۔ موجودہ ویلے وچ اوہ Punjab linguistic association (P.L.A) دے پردھان وجوں کم شیل ہن۔
سبھیاچار دی تشریح
ڈاکٹر۔ بھپندر سنگھ کھیڑا مطابق، سبھیاچار سکھئت ووہار اے جہڑا چنھاتمک زریعہ راہیں وئکت ہندا اے۔ ایہہ چنھانتمک ووہار اک پیڑھی توں دوسری پیڑھی تک چنھاں ولوں منتقل ہندا اے۔
سبھیاچار روپانترن
سبھیاچار روپانترن، سبھیاچار وچ آؤن والے اوہناں پرورتناں لئی ورتیا جاندا اے۔ جہڑے سبھیاچار دی مول روایت دے دوران جاری آؤندے رہندے ہن ایہناں پرورتناں صدقہ، پرانے عنصر نواں حوالہ حاصل کردے ہن۔ بے لوڑے عنصر اپنا نکھلڑائی کردے ہن۔ پرانے اتے روایتی قدراں قیمتاں دے حوالہ وچ نویں قدراں قیمتاں سرجیاں جاندیاں ہن۔ ایہناں پرورتناں کارن سبھیاچار دی روایت دا حوالہ نہیں بدلدا۔ پرانے روپاں نوں بنیاد بنا کے نویں روپاں دی سرجن عمل نوں ہی روپانترن کیہا جاندا اے۔ بدل رہیاں پرحالات دے حوالہ وچ پرانے روپاں نوں رنگ بدلنا پیندا اے، جاں ایہہ وی کیہا جا سکدا اے کہ نویاں روپانترن اے۔ روپانترن جاری عمل اے جاں ایہہ وی کیہا جا سکدا اے کہ سبھیاچار دے ترقی دی دھیمی عمل اے۔
لوکدھارا شاستر نوں دین
ڈاکٹر۔ بھپندر سنگھ کھیڑا نے اپنی کتاب 'لوکدھارا : بولی اتے سبھیاچار' وچ لوکدھارا مطالعہ نال متعلق اہم دھارناواں دتیاں ہن۔ ایہناں دھارناواں نوں اسدی دین وجوں ویکھیا جا سکدا اے۔
لوکدھارا دی ویوتپتی
لوکدھارا شبد انگریزی دے شبد Folklore دا پنجابی رپانترن اے ۔ Folklore پہلی وار 1846 وچ ولیئم جے۔ تھومس ولوں ورتیا گیا۔ فوک - لوک گروہ، لوک کلا، ساہت، دھرم، یعقین اتے ریتاں دی ولکھن جگت دی سرجنا کردا اے۔ لور- اک متحد ورتارا اے جو گروہ دی سرجنا کردا اے۔ پنجابی وچ Folk لئی لوک اتے Lore لئی یان شبد مقررہ کیتے گئے ہن۔ اس لئی Folklore دا پنجابی رپانترن 'لوکیان' وی کیتا جاندا اے۔ یان دا پرچلت مطلب 'جانا جاں جان دی سواری' اے۔ مطلب اوہ واہن اے جس اپر چڑ کے لوک اپنی دماغی اتے سنسکت سفر کردے ہن۔
Folklore لئی پنجاب وچ اک ہور پد 'لوکدھارا' ڈاکٹر۔ ونجارا بیدی نے ورتیا اے۔ ونجارا بیدی لوکدھارا دے مطلب واضع کردے ہوئے کہندے ہن کہ 'دھارا' وچ اپنے آپ کجھ رچدا اے تے کجھ وچھنّ ہندا رہندا اے۔ ایہہ اک تھاں توں دوجی تھاں تے مل روپ وچ ہندیاں ہویاں وی وکھ اے۔ پھوکلور روایت توں سفر کردا ہویا اک پیڑی توں اگلی پیڑی وچ جاندا اے۔ اس وچ پرانا وی سبھ کجھ موجود ہندا اے تے نواں وی جڑدا جاندا اے۔
لوکدھارا دی تشریح
ڈاکٹر۔ بھپندر سنگھ کھیڑا مطابق:- ویلے تھاں اتے سنمکھ پرحالات دے حوالہ وچ لوک- گروہ دی تہذیبی سوچنی دا وئکت روپ ہی لوکدھارا اے۔ اس اظہار لئی ورتی گئی سامان اتے زریعہ دی قسم لوکدھارا دے وکھ وکھ روپاں نوں ندھارت کردی اے۔
لوکدھارا دے پرمکھ لچھن
ڈاکٹر۔ بھپندر سنگھ کھیڑا نے کسے وی جن-گروہ دی لوکدھارا دے خاص وئکت روپ ہی لوکدھارا دے پرمکھ لچھن دسے ہن۔
روایت
روایت اک پرورتنشیل ورتارا اے۔ جو پیڑی در پیڑی اگے چلدا اے۔ ہر اک 'لوک گروہ' دی لوکدھارا اپنے آپ وچ اک روایت ہندی اے۔ folklore ساڈے جیون نال اچیت طور تے ہی جڑیا ہویا اے۔ اسنوں کوئی سکھن جاں گرہن کرن دی ضرورت نہیں ہندی۔ اس وچ بہت کجھ نواں جڑدا جاندا اے تے بہت کجھ وسردا جاندا اے۔ ہر اک دھارا اپنے آپ وچ روایت اے جو کہ پرانے وی رہندی اے تے نوین وی۔ 'لوکدھارا' دی روایت وچ آئے پرورتناں نوں لبھیا جا سکدا اے۔ لوکدھارا روایت دا سائنس نہیں سگوں خود روایت اے۔
پربینتا
لوکدھارا دا پرمکھ لچھن پربینتا وی اے۔ پربینتا توں مطلب لوکدھارا 'لوک گروہ' دے لوکاں اندر ہنر دی اہلیت پیدا کردی اے۔ ایہہ انسانی علم اندریاں تے سہج اثر پاؤندی اے۔
صلاحیت
لوکدھارا دے انشاں نوں کوئی انسان خاص جاں لوک گروہ اکٹھے بیٹھ کے نہیں رچ سکدے۔ لوکدھارا دے انش لوکدھارا صلاحیت دی اپج ہن۔ کوئی وی انسان جاری مشق صدقہ اسنوں حاصل کر لیندا اے۔ اوہ انسان اپنی رچنا وچ 'لوک گروہ' دی سانجھی گل کردا اے تے اپنے نجی بھاوا نوں اس رچنا توں دور رکھدا اے۔ جے لوک صلاحیت والا انسان لوکدھارا دے بنائے اصولاں تے کھرا اتردا اے تاں اسنوں سرو منظورشدہ کیتا جاندا اے۔
پروانگی
لوکدھارا صلاحیت ولوں کیتی گئی سرجنا نوں لوک گروہ دی پروانگی ملنا ضروری اے۔ پھر ہی اسدی رچنا نوں ووہارک روپ وچ لوک گروہاں وچ لیاندا جاندا اے۔ جویں -لوک گیت کسے لوک دھرائی صلاحیت دی رچنا نوں کسے خاص موقعے تے رسماں- روازاں وچ ووہارک طور تے گایا جاندا اے۔
پرپکتا
لوکدھارا دے روپ پرپکّ ہندے ہن۔ ڈاکٹر۔ ناہر سنگھ نے اپنی کتاب (لوک شعری دی سرجن عمل) وچ دسیا اے کہ لوکدھارا دے دو شعری روپ ہندے ہن۔ بند شعری روپ تے کھلے شعری روپ۔ پرپکتا بند شعری روپ وچ آؤندی اے۔ جس وچ بجھارتاں، محاورے اتے اکھاناں موجود ہندیاں ہن۔ "پھل نیویاں رکھاں نوں لگدے سمبلا توں مان نہ کریں۔.۔."ایہہ اک اکھان اے جس نوں بدلن دی ضرورت نہیں پیندی۔ ایہہ ہر اک جن- گروہ دے انوبھواں اتے تزربیاں وچ سمائے گئے ہندے ہن۔
پرورتن
پرورتن لوکدھارا دا پرمکھ لچھن اے۔ اس وچ ویلے دے نال -نال پرورتن ہندا رہندا اے۔ ایہہ پرورتن سہج روپ نہ آؤندا اے۔ لوکدھارا نویں روپاں تے سامان نوں حاصل کردی ہوئی، بے لوڑے روپاں تے سامان نوں وچھنّ کردی ہوئی اگے تردی جاندی اے۔
پروچن
لوکدھارا ویلے اتے پرحالات مطابق اگے ودھدی اے۔ موجودہ نال ٹکر، سماج اتے سبھیاچار دیاں سارتھک ورودھتاواں، ان - انکول پرحالات، قدرتی آفتاں، انسانی لوڑاں نوں ویلے دی منوستھتی دے مطابق وئکت کرنا لوکدھارا دا پرمکھ لچھن اے۔
اچار
لوکدھارا اک زبانی روایت اے۔ اس وچ اچار دا خاص اہمیت اے۔ اچار راہیں ہی لوکدھارا وچ پیڑی در پیڑی پرورتن آؤندا اے۔
لوکدھارا دے عنصر
بھپندر سنگھ کھیڑا مطابق لوکدھارا دے تتاں نوں دو ونگیاں وچ ونڈیا گیا اے۔ پہلی ونگی دے عنصر کڑیدار تعلقاں دی سرجنا کردے ہن۔ جس وچ لوکمن تے سہج-کمیونیکیشن دو عنصر موجود ہن۔ دوسری ونگی دے عنصر لڑیدار تعلقاں دی سرجنا کردے ہن۔ ایہہ لڑیدار تعلق اسنوں لوک روایت نال جوڑی رکھدے ہن۔ لوک سبھیاچار اس دا عنصر اے۔
لوکمن
لوکمن وچ جن گروہ ولوں سہج روپ وچ حاصل کیتے سرو سانجھے تجربہ شامل ہندے ہن۔ لوکمن ویلے اتے پرحالات مطابق ویلے دے انسان دا رشتہ چوگردے نال جوڑدا اے۔ اس رشتے نوں سمبھالدا تے وئکت کردا اے۔ لوکمن کسے انسان خاص، جاتی، برادری نال متعلق نہی ہندا سگوں اس وچ ہر اک انسان دیاں بھاوناواں تے اچھاواں نوں اپنے وچ سما سکن دی گنجائش ہندی اے۔
سہج-کمیونیکیشن
لوکدھارا دا دوجا عنصر سہج کمیونیکیشن اے۔ سہج کمیونیکیشن راہیں لوک من اپنے وچاراں نوں سبھاوک ہی دوجیاں ساہمنے وئکت کر سکدا اے۔ کئی مفکر موکھکتا نوں لوکدھارا دا عنصر مندے ہن۔ پر اسنوں اسیں پوری طرحاں سہیں نہیں منّ سکدے کیونکہ لوکدھارا دی بہت ساری سامان اجیہی اے جس وچ زبانی زریعہ دی ورتوں نہیں ہندی جویں - لوک ناچ، تتھ- تہوار، لوک یعقین، جادو-ٹونے، رسم- رواج اادِ۔ اس لئی لوکدھارا دا عنصر سہج کمیونیکیشن ہی اے۔ سہج کمیونیکیشن دے پرمکھ زریعہ ہن-
لوک سبھیاچار
لوک سبھیاچار لوکدھارا دا اک اہم عنصر اے۔ لوکدھارا دی پرمکھ سامان ساڈے لوک سبھیاچار توں حاصل ہندی اے جاں اس طرحاں کہہ سکدے ہاں کہ لوک سبھیاچار لوکدھارا دی سرجنا کردا اے، سمبھالدا اے اتے اگے توں اگے کمیونیکیشن وی کردا اے۔ لوک سبھیاچار وچ دو عنصر پروانگی تے رضا مندی سمائے ہندے ہن۔ لوک سبھیاچار سرو منظورشدہ ہندا اے تے لوکاں دی اپنے سبھیاچار نال رضا مندی وی ہندی اے۔ اس طرحاں اس سبھیاچار دیاں قدراں- قیمتاں، کمیونیکیشن ودھیاں اتے رضا مندی نوں لوک سبھیاچار دے سہچاری عنصر قبول کیتا جاندا اے۔
لوکدھارا دا قسماں
لوکدھارا سبھیاچار اتے سماج وچ سارتھک کردار نبھاؤندا اے۔ کجھ مفکر لوکدھارا دے قسماں نوں اس طرحاں واضع کردے ہن۔
ٹاویں ٹاویں کنگنی، کنک کمادی سنگھنی۔
موٹھ ورلے، تل گھنے، کدے نہ آوے ہار۔ اس طرحاں اکھوتاں، محاوریاں راہیں علم دا پسار ہندا رہا اے۔