cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سید الورٰی
تعارفِ مصنف
حضرت علامہ مولانا قاضی عبد الدائم دائمؔ صاحب مد ظلہ العالی کی ولادت 19 رجب 1364 ھ بمطابق 8 جون 1947 بروز سوموار کو ہری پور کے مضافات میں مشہور بستی درویش میں ہوئی۔۔ آپ نے تمام علوم ظاہری اور باطنی کی تعلیم اپنے والد ماجد اور مرشد گرامی صدر الاولیاء حضرت معظم قاضی محمد صدر الدین رحمۃ اللہ علیہ سے حاصل کی۔۔ 1964 میں “دار العلوم نعمانیہ“ لاہور میں دورہ حدیث کا امتحان دیا اور الشہادۃ العالمیہ کی سند خصوصی امتیاز سے حاصل کی جبکہ لطف کی بات یہ ہے کہ جب آپ نے یہ امتحان دیا اس وقت حدیث کی کتب میں سے صرف مشکوۃ شریف ہی سبقا پڑھی تھی۔۔۔ 1969 میں آپ نے اپنے والد ماجد کی درینہ خواہش کی تکمیل کرتے ہوئے 6 ماہ کے مختصر عرصہ میں حفظ قرآن مکمل کیا اور حضرت معظم رحمۃ اللہ علیہ کی قائم کردہ جامع مسجد صدریہ میں 18 سال تک مسلسل تروایح میں سنایا۔۔۔۔ اور آپ کے والد ماجد کی ہی قائم کردہ درس گاہ ”دار العلوم ربانیہ“ میں 10 سال سے زیادہ عرصہ تمام مروجہ علوم و فنون کی کتب پڑھائیں۔۔۔ اصول حدیث، علم نحو، منطق، ادب و معانی آپ کے پسندیدہ علوم رہے ہیں۔۔۔ آپ کی قابلیت اور خداداد صلاحیتوں کے پیش نظر آپ کے والد ماجد حضرت قاضی محمد صدر الدین رحمۃ اللہ علیہ نے اپنی حیات مبارک میں ہی جامع مسجد صدریہ کی امامت اور خطابت کے فرائض آپ کے ذمہ لگا دیے تھے۔۔۔۔قبلۂ عالم، پیرِ مکرم، صدر الاولیاء حضرت معظم قاضی محمد صدر الدین رحمۃﷲ علیہ بمطابق 18؍ ربیع الثانی 1398ھ؁ منگل اور بدھ کی درمیانی شب کو جب شام کی اذانیں ہو رہی تھیں خالق کائنات کے بلاوے پر اس دار فانی سے دارالبقا کو تشریف لے گئے۔حضرت معظمؒ کے وصال کے بعد ان کے اکلوتے فرزندِ ارجمند حضرت علامہ قاضی عبد الدائم دائمؔ ”حضرتِ اعلیٰ “مدظلہم العالی، ان کی جانشینی کے منصب پر فائز ہوئے اور اپنی ذمہ داریوں کو اس خوبصورتی اور عمدگی سے نباہا کہ حق ادا کر دیا۔ آپ علم و فضل اور روحانیت میں اپنے والد ماجد کے حقیقی جانشین ثابت ہوئے ہیں جو پودا قاضی صدر الدین علیہ الرحمہ نے لگا تھا آپ نے نہ صرف اس کی جڑوں کو مضبوط کیا بلکہ عملی جد و جہد سے اس کو قد آوار درخت بنا دیا ہے۔۔۔ آپ جہاں خانقاہ میں علم کے جواہر لٹاتے ہیں وہاں سالکین اور متلاشیان حق کی عملی تربیت بھی فرماتے ہیں۔۔۔۔ آپ بہترین شاعر بھی ہیں۔۔ حمد و نعت، نظم، غزل، قصیدہ اور مرثیہ وغیرہ تمام اصناف سخن میں طبع آزمائی فرماتے رہتے ہیں آپ کا دیوان سید البشر کے نام سے کئی بار چھپ چکا ہے۔۔۔ آپ عربی، اردو، پشتو، انگلش، اور ہندکو ان تمام زبانوں پر نمایاں عبور رکھتے ہیں۔۔۔ قاضی عبد الدائم دائم صاحب علم و تحقیق کے میدان کے بھی ماہر شہسوار ہیں۔۔ آپ کے بے شمام تحقیقی مقالہ جات اہل علم و فضل سے داد تحسین پا چکے ہیں۔۔ آپ نے اپنے سفرنامہ حرمین کو بلاوا کے نام سے تالیف کیا جس میں علم و تحقیق کے ساتھ ساتھ مزاح نگاری کو بھی نہایت شستہ پیرائے میں جابجا شامل رکھا۔۔۔آپ نے اپنے والد ماجد کی سوانح عمری بھی حیات صدریہ کے نام سے لکھی جس کا اسلوب سوانح عمریاں لکھنے والوں کے لئے مشعل راہ ہے۔۔۔۔ آپ کا سب سے نمایاں کام سیرت النبی ﷺ کے موضوع پر لکھی گئی کتاب سید الوری ﷺ ہے جو تین مجلدات پر محیط ہے ۔
تاریخِ سید الورٰی
حضرتِ اعلیٰ چونکہ علم ظاہر اور علم باطن ہر دو پر مکمل دسترس رکھتے ہیں اس لئے آپ ایک بے مثال مقرر و خطیب ہونے کے علاوہ نہایت بلند پایہ اور مسحور کن تحریر کے مالکِ ادیب بھی ہیں۔ اسی علمی و ادبی ذوق کی آبیاری کے لئے آپ نے اپریل 1984ء سے ایک ماہنامہ ”جام عرفاں“ کے نام سے جاری فرمایا جو مادہ پرستی اور بے راہ روی کے اس دور میں علم و آگہی، تفہیم دین، مسائل تصوف اور علمی مضامین کے ساتھ ادبی تحقیقات اور اہم عالمی واقعات پر مشتمل ہؤا کرتا تھا۔ اس ماہنامے میں ”رونمائی“ اور خاص کر سیرت نبویﷺ پر ”سیّد الورٰی“ کے عنوان سے آپ کی دلپذیر تحریریں تیرہ (13) سال تک رسالے کی جان اور قارئین کے دلوں کی دھڑکن بنی رہیں۔ بعد ازاں اس انمول اور بے مثال خزانہ کو محفوظ کرنے کے لئے آپ نے سیّدالورٰی کو کتابی شکل دی۔اس سے قبل مختلف موضوعات پر حضرت کی نثری تخلیقات مُلک کے اربابِ علم و دانش سے خراجِ تحسین وصول کر چُکی ہیں، لیکن کتابِ سیرت کے ذریعے تو حضرت ِاعلیٰ نے ایک جّیِدعالم دین، بُلند پایہ محقّق و نقّاد اور ایک صاحبِ طرز سیرت نگار کی حیثیت سے اپنی خداداد صلاحیّتوں کا ایسا لوہا منوایا کہ ”سید الورٰی“نے سیرت نگاری کی دنیا میں انقلاب برپا کر دیا اور بے انتہا شہرت و مقبولیت حاصل کی اور مقابلہ کتب سیرت سال 1998ء میں صدارتی اوّل انعام کی مستحق قرار پائی اور حکومت پاکستان کی طرف سے سیرت کانفرنس میں وزیراعظم پاکستان نے نقد انعام کے ساتھ ساتھ سندِ امتیاز سے بھی نوازا۔
مقدمۂ سید الورٰی سے چند اقتباسات
جانِ دوعالمﷺکی سیرت نگاری کاشرف حاصل کرنا ہر صاحبِ علم مسلمان کی ہمیشہ سے آرزو رہی ہے اور بقول علامہ شبلی --- ”مسلمانوں کے اس فخر کا قیامت تک کوئی حریف نہیں ہو سکتا کہ انہوں نے اپنے پیغمبرﷺکے حالات و واقعات کا ایک ایک حرف اس استقصاء کے ساتھ محفوظ رکھا کہ کسی شخص کے حالات آج تک اس جامعیت کے ساتھ قلمبند نہیں ہو سکے اور نہ آئندہ کے لئے کئے جا سکتے ہیں۔” مشہور مستشرق شپرنگر کی رائے میں ---”نہ کوئی قوم دنیا میں گزری، نہ آج موجود ہے، جس نے مسلمانوں کی طرح اسماءالرجال کا سا عظیم الشان فن ایجاد کیا، جس کی بدولت آج پانچ لاکھ اشخاص کا حال معلوم ہے۔۔۔۔۔۔۔یہ ساری کاوشیں اس لئے ہوئیں کہ رسول پاک، جان دوعالمﷺکے صحیح ترین اور مستند ترین حالات کی تدوین ہو سکے۔“
انہیں چھوڑیئے، یہ تو انسانی آرا ہیں---خود اللہ تعالیٰ اپنے رسولِ مقبولﷺکو ”وَرَفَعْنَالَکَ ذِکْرَکَ” کی یقین دہانی کراتا ہے--- اﷲ کا آخری کلام قرآن مجید، شروع سے آخر تک حضور سرورِ کائنات، فخر موجوداتﷺکی عظمت و رسالت کی شہادت نہیں تو اور کیا ہے---؟ حضورﷺکے اخلاق کریمانہ کا قصیدہ نہیں تو اور کیاہے---؟قرآن کا اعلان ہے  ”جس نے رسول کی اطاعت کی، اس نے اللہ ہی کی اطاعت کی“---”ایمان لاؤ اللہ پر اور اس کے رسول پر“ ---” اگر تم اللہ سے محبت کرنا چاہو، تو میری (جانِ دوعالمﷺ کی) پیروی کرو“ ---”جو رسولِ خدا تمہیں دیں وہ لے لو اور جس سے منع کریں، اس سے رک جاؤ۔“---”رسولﷲﷺ کا اسوہ حسنہ تمہارے لئے بہترین نمونہ ہے۔“ گویا اللہ ایک اور لاثانی ہے تو جانِ دوعالمﷺ بھی یکتا اور لاثانی --- نہ اللہ کے بغیر کوئی معبودہے، نہ رسول اللہﷺجیسا کوئی نبی اور پیغمبرِ خدا۔
رسول اللہﷺ کی سیرت طیّبہ کی جامعیت کا بیان بھی سید سلیمان ندوی سے بہتر انداز میں اور کون کر سکے گا --- وہ بتاتے ہیں کہ
”عزم،استقلال، شجاعت، صبر، شکر، توّکل، رضا بتقدیر، مصیبتوں کی برداشت، قربانی، قناعت، استغناء، ایثار، جود، تواضع، خاکساری، مسکنت --- غرض نشیب و فراز، بلند و پست تمام اخلاقی پہلوؤں کے لئے جو مختلف انسانوں کو، مختلف حالتوں میں یا ہر انسان کو مختلف صورتوں میں پیش آتے ہیں،ہم کو عملی ہدایت اور مثال کی ضرورت ہے، مگر وہ کہاں سے مل سکتی ہے؟ صرف مُحَمَّدٌ رسول اللہﷺکے پاس۔۔۔
”سیدالورٰی“ کو جوبات سیرت النبی ﷺ کی دوسری کتابوں سے ممیز کرتی ہے، وہ یہی ہے کہ اس میں محض تاریخی واقعات کو صحت و صفائی ہی سے پیش نہیں کیا گیا؛ بلکہ جو کچھ لکھا گیا ہے، محبت میں ڈوب کر لکھا گیا ہے۔ ہر واقعہ عقیدت کا رنگ لئے ہوئے ہے اور ہر تحریر عظمتِ رسول میں اضافہ کرنے کا باعث ہے۔
فرطِ جذبات میں قلم اور زبان پر قابو پانا کوئی آسان بات نہیں۔ لیکن مؤلفِ والا جاہ اس کٹھن آزمائش میں پورے اترے ہیں، ان کے احساسِ ذمہ داری کا یہ عالم ہے کہ قارئین کو یہ باور کرانا بھی اپنا فرض سمجھتے ہیں کہ
”آپ یقین کیجئے کہ جو کچھ لکھا ہے، اس احساس کے ساتھ لکھا ہے کہ بروز قیامت اس کے حرف حرف کا جواب دینا ہے۔ اس لئے حتی الوسع پوری کوشش کی ہے کہ ترتیب درست ہو۔“
علماء و اہلِ دانش کے چند تأثرات
”اردو میں سیرت نگاری کی آگے ہی آگے بڑھتی روایت میں کتاب ”سیّدالورٰی” بہت وقیع و رفیع اضافہ ہے۔ اس کتاب کے فاضل مصنف حضرت علامہ قاضی عبدالدائم دائمؔ دامت برکاتہ ہیں جو خانقاہ نقشبندیہ مجددیہ ہری پور کے سجادہ نشین، دارا لعلوم ربانیہ کے سربراہ و سرپرست، ماہنامہ  ”جامِ عرفاں”کے مدیر اور عارف ربانی حضرت معظمؒ قاضی محمد صدر الدینؒ کے فرزند ارجمند اور وارث معنوی ہیں۔وہ ایک بے بدل عالم، باعمل صوفی، صاحبِ طرز ادیب و شاعر اور ماہرالسنہ شرقیہ ہیں۔ انہوں نے اہم اور بنیادی سرچشمہ ہائے سیرت سے استفادہ کرتے ہوئے  ”سیّدالورٰی” کو عشقِ نبیﷺ سے مملو، دل میں اُترتے چلے جانے والے ادب آفرین اسلوبِ نگارش سے آراستہ و پیراستہ کیا ہے۔ ان کی شعوری کوشش رہی ہے کہ ہر حوالہ مستند ہو، ہر حوالہ معتبر ہو اور حقیقت نگاری کی شان ہر کہیں قائم رہے، اور اس مقصد کے حصول میں انہیں بہت نمایاں کامیابی حاصل ہو ئی ہے۔ یوں ان کے علم و عرفان، ذوق و شوق، نیاز و گداز، شبانہ روز عرق ریزی اور بہاریں اندازِ تحریر نے مل کر  ”سیّدالورٰی” کو ایک لازوال و بے مثال کتاب سیرت بنا دیا۔ کتاب اس قدر دلچسپ اور معلومات افزا ہے کہ اگلی جلدوں کا شدت سے انتظار رہے گا۔“
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
جانِ دوعالمﷺ کی سیرت پر یہ دلآویز، بے مثل اور لازوال کتاب ماہنامہ جامِ عرفاں کے مدیرِ اعلیٰ ادیبِ دلپذیر علامہ قاضی عبدالدائم دائمؔ کی شب بیداریوں، عرق ریزیوں، بے لوث کاوشوں، انتھک کوششوں، لگاتار محنتوں، عقیدت و محبت، وجد و کیف اور ذوق و شوق کے بیکراں جذبوں سے لیس جانکاہ فکر کا درخشاں، شیریں اور دل ستاں ثمر ہے۔یوں تو سرکارِ دوعالم، نورِ مجسمﷺ کی سیرت طیبہ پر ہر دور میں، ہر معروف زبان میں کتابیں لکھی گئیں اور”وَرَفَعْنَا لَکَ ذِکْرَکْ ” کے مصداق یہ سلسلۂ حسیں، قیامت تک جاری رہے گا اور عاشقانِ مصطفی، سرکارِ دوجہاں، سرورِ دل و جاںﷺ کی بیکراں عظمتوں اور بے بہا رفعتوں کے گیت گاتے رہیں گے مگر قاضی عبدالدائم دائمؔ کی کتاب ”سیّدالورٰی” جیسی دلنشیں، سلیس، آسان، دلچسپ اور دلکش کتاب شاید ہی لکھی جائے۔کتاب کا انداز محققانہ اور جداگانہ تو ہے ہی، انتہائی عالمانہ، عاشقانہ اور والہانہ بھی ہے۔ میں نے متعدد بار اس کی گہر بار اقساط پڑھیں تو گوشۂ تنہائی میں لذتِ آشنائی کے تصور سے سرشار ہوکر اشکبار ہو گیا۔کبھی تو کوئی واقعہ، کوئی حوالہ، کوئی جملہ بے ساختہ رُلا دیتا، عجیب وجد و کیف کی دولت ملتی اور کئی بار حلقۂ یاراں میں مجھے کہنا پڑا کہ سیّدالورٰی چھپ گئی تو انشاء اللہ اہل قلب و نظر کے اذہان پر چھا جائے گی اور اس کو پڑھنے والی ہر ہستی مراد پا جائے گی۔ ہماری دعا ہے کہ یہ عظیم کتاب ہر صاحبِ ہوش کی نظر سے گزرجائے۔قاضی عبدالدائم دائمؔ نے عشق و محبت میں ڈوب کرانتہائی محنت اور بے پناہ تحقیق کے بعد یہ شہکار تخلیق کیا ہے۔ بعض نامور سیرت نگاروں سے علمی دنیا کے مسلمہ اصولوں کے مطابق برملااختلاف کیا ہے۔ جاندار حوالہ جات، مستند واقعات، سبق آموز حکایات اور والہانہ انداز  ”سیّدالورٰی” کی انفرادیت پر شاہد ہیں۔ یارانِ مصطفیﷺکے امتیازات،اوصاف اور کمالات کو اس ادا سے بیان کیا ہے کہ پڑھتے وقت اہل دل کو سرور آ جاتا ہے۔اگر آپ سیرت طیبہ کے تقدس مآب موضوع پر کوئی جذب آمیز کتاب پڑھنا چاہتے ہیں تو  ”سیّدالورٰی” ضرور پڑھئے۔ ایسی کتاب کہیں صدیوں میں منظرِعام پر آتی ہے۔
مولانا محمد صحبت خان کوہاٹی، مدیر ماہنامہ کاروانِ قمر،کراچی
عزیز فیضانیؔہمارے آقاﷺ کے نام کی حلاوت کا کیا کہنا! لیکن قاضی محمد عبدالدائم دائمؔ مدظلہ‘ نے ”سیّدالورٰی” کی تین جلدوں میں حضورﷺ کی سیرت کو محنت اور محبت کے امتزاج سے اس عمدہ اور دلکش پیرائے میں لکھاہے کہ اس کی حلاوت بھی اجاگر کر دی ہے اور تحقیق کا حق بھی ادا کر دیا ہے۔ اوّل تو جہاد بالقلم کی توفیق بہت کم لوگوں کو ملتی ہے، پھر ایسے لوگ اور بھی کم ہیں جواس کی کماحقہ‘ صلاحیت سے بھی مالامال ہوں۔ مجھے یہ لکھتے ہوئے خوشی ہو رہی ہے کہ قاضی صاحب میں یہ صلاحیت بھرپور ہے اور اس کے لئے محنت و تحقیق کرنے کے لئے پوری طرح مستعد ہیں۔ محنت اور محبت میں صرف ایک نقطے کے اوپر نیچے کرنے کا فرق ہے لیکن اصل فرق کا اندازہ اہلِ بصیرت بخوبی کر سکتے ہیں۔  ”سیّدالورٰی” کی تینوں جلدوں کے مطالعہ سے نہ صرف سیرت نبویﷺ کے ہر پہلو سے کماحقہ‘ آگاہی حاصل ہوتی ہے ؛بلکہ سُنّتِ نبویﷺ پر چلنے کی ترغیب بھی ملتی ہے۔ اللہ تبارک و تعالیٰ قاضی صاحب کی اس خدمت کو قبول فرمائے اور انہیں مزید ایسی کاوشوں کی توفیق دے۔آمین۔ مجھے یقین ہے کہ قاضی صاحب کی یہ کاوش انشاء اللہ بارگاہِ رسالت میں بھی مقبول ہو گی۔
ڈاکٹر محمود فیضانی، ایبٹ آباد
سیّدالورٰی---عشق و مستی کی کہانی، وجد و کیف کی زبانی۔انوکھی شان، والہانہ انداز، دلنشیں طرز---حرف حرف عقیدت، لفظ لفظ محبت--- شگفتگی و تازگی، سلاست اور سادگی۔ پڑھنا شروع کیجئے تو پھر پڑھتے ہی چلے جائیے!
سیّدالورٰی---فکر و تدبر کا حسن---واقعات کی صحت۔ مستند حوالے، معتبر روایات، معنی خیزی اور اثر آفرینی۔۔۔علم و یقیں کی گیرائی، فکر و نظر کی گہرائی۔بادہ نوشانِ علم و عرفان کے لئےانمول تحفہ۔
سیّدالورٰی---عشق و محبت، جذب و عقیدت، حزم و احتیاط، حقیقت نگاری و سنجیدہ گفتاری کا ایک منہ بولتا حسین مرقع۔ روایت و درایت اور جرح و تعدیل کا عالمانہ معیار۔نہ زبان میں کہیں جھول، نہ بیان میں کوئی ابہام۔
سیّدالورٰی---سیرت نگاری کے میدان میں ایک اہم پیش رفت اور گرانقدر اضافہ---سیرت سرورِ کائناتﷺ کا مستند حوالہ جاتی سا ئیکلوپیڈیا اور لازوال و بے مثال شہکار۔
محمد سعد ﷲ کھتران، واہوا، ڈیرہ غازی خان
حضرت العلّام مولانا قاضی عبدالدائم دائمؔ مدظلہ‘ العالی زیبِ سجادۂ آستانہ عالیہ نقشبندیہّ، مجددیہّ ہری پور ہزارہ اِس دور کے وہ صاحبِ عرفان و ایقان، پیرِ ارشاد و احسان، دریائے فیوضِ فراوان اور مصنفِ ذیشان ہیں جن کے افکار عالیہ، تحقیق انیق، تدقیق عجیب، تفحیص نادر، بحوثِ دلآرا اور نصوصِ حقائق افشاں پر مبنی و موسّس ہیں۔آپ کی تصنیف “سیّدالورٰی” کا مطالعہ شبستان محبت و مودّت کے بِسرامیوں کے لئے باعثِ طمانینت، وجہِ فرحتِ جان، سبب ازدِیاد ایمان، ذریعۂ حصولِ رضائے رحمٰن اور ضمانِ خوشنودیٔ سیّدانس و جان ہے۔ اِس تصنیفِ منیف میں قاضی صاحب نے صدیوں سے اذہان میں سَم گھولتے ہوئے اشکالات کا ازالہ کر کے اصح ترین روایات و مراجع سے تاریخ سیرت سیّدالورٰی کی تزئین و آرائش کی ہے اور اسی ایک مہتم بالشان بات کے باعث سیّدالورٰی نے گزشتہ ڈیڑھ سو سال سے سیرتِ طیّبہ پر لکھی جانے والی کتب پر فوقیت حاصل کر لی ہے۔ کتاب سیّدالورٰی سے قاضی ؔ صاحب کی لوذعیّت و یلمعیت کا اظہار ہوتا ہے اور قاریٔ کتاب ایک ایک سطر کی خواندگی سے آپ کے علم و فضل کا دل و جان سے اقرار کر لیتا ہے اور دورانِ مطالعہ میں کہتا جاتا ہے؎ ایں کار از تو آید و مرداں چنیں کنند۔بحمدا اللہ! سیّدالورٰی کی جلد اوّل ودُوُم کو دربارِ مصطفوی علیٰ صاحبھا الصلوٰۃ سے ایسی سند قبولیت و طغرائے پذیرائی ملا کہ ہر عارف و عامی نے اس کے مافیہات کو سامانِ نورِ جان اور سرمایۂ ایمان سمجھ کر تعریف و تحسین کی۔ اب اسی کتاب کی جلد سِوُم آپ کے سامنے ہے جس میں حسبِ سابق قاضی صاحب نے توفیق ربّانی سے تحقیق لاثانی کا حق ادا کر دیا ہے۔ شمائل نبویہ اور معجزات پر یوں تو ہر سیرت نگار نے لکھا ہے مگر قاضی صاحب جیسا زندہ و تابندہ اسلوب بیان کس کو نصیب ہے! حقیقت یا فسانہ، نکاح سیّدہ زینبؓ اور تحقیق عمر سیّدہ عائشہؓ جلد سِوُم کے وہ روشن، تاباں اور درخشاں ابواب ہیں جن میںمصنف مبجَّل نے جدید تحقیق اور عمیق تبحّر و تمہّر سے صدیوں کے متنازعہ مسائل کو اصح ترین اسانید و مراجع سے استفادہ کرتے ہوئے حل کر دیا ہے اور ہر قاری کے دل میں عظمت و تقدیس شانِ رسالت کا نقش بٹھا دیا ہے۔ کتاب آپ کے ہاتھ میں ہے۔ اسے شوق فراواں اور ذوقِ مودّت سے پڑھئے! عطر آنست کہ خود ببوید نہ کہ عطار بگویدعبدعاصی و آثم۔ بشیر حسین ناظِم تمغہ حسنِ کارگردگی، سابق مشیر وزارتِ مذہبی اُمور، حکومت پاکستان۔ اسلام آباد
لالا امرناتھ
نانک امرناتھ بھردواج लाला अमरनाथ भरुदाजी پیدائش:11 ستمبر 1911ءکپورتھلا، پنجاب-وفات:5 اگست 2000،نويں دہلی،)اک بھارتی ٹیسٹ کھلاڑی سن دا بھارتی کرکٹ وچ اک خاص مقام ا‏‏ے۔ اوہ آزاد بھارت د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم دے پہلے کپتان تے بھارت د‏‏ی طوف تو‏ں پہلی سنچری بنانے والے بلے باز وی سن ۔ٹیسٹ کرکٹ وچ ہندوستان د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم دے لئی سنچری بنانے والے پہلے بلے باز سن ۔ اوہ آزاد ہندوستان دے پہلے کرکٹ کپتان سن تے 1952 وچ پاکستان دے خلاف پہلی ٹیسٹ سیریز جیتنے وچ ہندوستان د‏‏ی کپتانی د‏‏ی سی۔ انہاں نو‏ں حکومت ہند د‏‏ی طرف تو‏ں پدم بھوشن تو‏ں وی نوازیا گیا سی۔
اس نے دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے صرف تن ٹیسٹ میچ کھیلے (بھارت نے جنگ دے دوران کوئی باضابطہ ٹیسٹ میچ نئيں کھیلا)۔ اس دوران انہاں نے فرسٹ کلاس کرکٹ وچ 30 سنچریاں دے نال تقریباً 10,000 رنز بنائے جس وچ آسٹریلیا تے انگلینڈ د‏‏ی ٹیماں شام‏ل سن۔ جنگ دے بعد اس نے ہندوستان دے لئی ہور 21 ٹیسٹ میچ کھیلے۔ بعد وچ اوہ سینئر سلیکشن کمیٹی، بی سی سی آئی دے چیئرمین بن گئے تے اک مبصر تے ماہر وی سن ۔ انہاں دے حامیاں وچ چندو بورڈے، ایم ایل۔ جیسمہا، تے جسو پٹیل جو ہندوستان دے لئی کھیلدے سن ۔ انہاں دے بیٹے سریندر تے موہندر امرناتھ وی ہندوستان دے ٹیسٹ کھلاڑی بنے۔ انہاں دا پوت‏ا ڈگ وجے وی موجودہ فرسٹ کلاس کھلاڑی ا‏‏ے۔
حکومت ہند نے انہاں نو‏ں 1991 وچ پدم بھوشن دے شہری اعزاز تو‏ں نوازیا۔
مڈھلا جیون
امرناتھ پنجاب دے کپورتھلا دے اک برہمن خاندان وچ غریب ہندو والدین دے ہاں پیدا ہوئے۔ لاہور وچ اس د‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں پہچاندے ہوئے، اک مسلم کرکٹ گھرانے نے امرناتھ نو‏‏ں گود لیا۔ انہاں نے اپنا پہلا میچ انگلینڈ دے خلاف 1933 وچ جنوبی بمبئی دے بمبئی جم خانہ گراؤنڈ اُتے کھیلا۔ امرناتھ نے بمبئی چوکور وچ ہندوواں دے لئی وی کھیلا۔ اک بلے باز ہونے دے علاوہ، لالہ امرناتھ اک باؤلر وی سن، جنہاں نے ڈونلڈ بریڈمین نو‏‏ں ہٹ وکٹ آؤٹ کيتا۔
۱۹۳۶ انگلینڈ دا دورہ
امرناتھ نو‏‏ں متنازعہ طور اُتے 1936 دے دورہ انگلینڈ تو‏ں وزیانگرام دے کپتان مہاراج کمار نے "بے نظمی" د‏‏ی وجہ تو‏ں واپس بھیج دتا سی۔ امرناتھ تے دوسرےآں دا الزام اے کہ ایہ سیاست د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی۔ وزی، وزیاناگرام دے مہاراج کمار نو‏‏ں 1936 دے دورہ انگلینڈ دے لئی ہندوستانی کرکٹ ٹیم دا کپتان نامزد کيتا گیا، ایہ عہدہ اس نے لابنگ تے جوڑ توڑ دے بعد حاصل کيتا۔ اسکواڈ وچ شام‏ل کچھ سینئر کھلاڑی، جنہاں وچ لالہ امرناتھ، سی دے نائیڈو تے وجے مرچنٹ شام‏ل سن، وِزی د‏‏ی کھیلنے د‏‏ی صلاحیتاں تے کپتانی اُتے تنقید کردے سن، تے ٹیم کپتان د‏‏ی حمایت تے تنقید کرنے والےآں دے درمیان بٹ گئی۔ لارڈز وچ مائنر کاؤنٹیز دے خلاف ہندوستان دے میچ دے دوران لالہ امرناتھ کھیل دے دوران کمر د‏‏ی انجری دا شکار ہو گئے سن ۔ وزی نے امرناتھ نو‏‏ں پیڈ اپ کيتا سی، لیکن اس نے اسنو‏ں بلے بازی دے لئی نئيں ڈالیا کیونجے انہاں دے اگے دوسرے بلے باز بھیجے گئے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں امرناتھ اپنی چوٹ نو‏‏ں آرام کرنے تو‏ں روک سک‏‏ے۔ دن دے اختتام اُتے امرناتھ نو‏‏ں بلے بازی دے لئی لیایا گیا۔ ڈریسنگ روم وچ واپس آنے دے بعد بظاہر غصے وچ ، اس نے اپنی کٹ اپنے بیگ وچ پائی تے پنجابی وچ بڑبڑایا، "مینو‏ں معلوم اے کہ کیہ ہو رہیا اے "۔ وزی نے اسنو‏ں اک توہین دے طور اُتے لیا، تے ٹیم مینیجر میجر جیک برٹین جونز دے نال مل ک‏ے لالہ امرناتھ نو‏‏ں پہلا ٹیسٹ میچ کھیلے بغیر دورے تو‏ں واپس بھیجنے د‏‏ی سازش کيتی۔ ایہ وی الزام اے کہ انگلینڈ دے خلاف پہلے ٹیسٹ وچ وزی نے مشتاق علی نو‏‏ں وجے مرچنٹ نو‏‏ں رن آؤٹ کرنے دے لئی سونے د‏‏ی گھڑی د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی سی۔
کپتان تے منیجر
لالہ امرناتھ 1947–1948 وچ آسٹریلیا دا دورہ کرنے والی ہندوستانی ٹیم دے کپتان سن ۔ اگست 1947 وچ جدو‏ں ہندوستان د‏‏ی تقسیم ہوئی تاں امرناتھ تے انہاں دے خاندان نو‏‏ں مسلماناں دے ہجوم تو‏ں بچنے دے لئی شہر تو‏ں بھجنا پيا۔ اوہ 1957 تک بھارتی ریاست پنجاب دے پٹیالہ وچ مقیم رہ‏ے، جدو‏ں اوہ راجگڑھ دہلی چلے گئے۔ لالہ امرناتھ نے اپنی تعلیم علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ حاصل کيتی سی۔ امرناتھ نو‏‏ں ہندوستان تے پاکستان دے کھلاڑیاں تے شائقین دے درمیان تقسیم نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی وڈے پیمانے اُتے احترام کيتا جاندا اے، جو دونے ملکاں دے درمیان سیاسی تناؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہويا سی۔[8] انہاں د‏‏ی قیادت وچ ، بھارت نے 1952 وچ دہلی وچ پاکستان دے خلاف اپنا پہلا ٹیسٹ جِتیا، تے سیریز 2-1 تو‏ں جِت لئی۔ امرناتھ نے 1954–55 وچ جدو‏ں پاکستان دا دورہ کيتا تاں ٹیم نو‏‏ں وی سنبھالیا۔
خاندان تے میراث
انہاں دے بیٹے موہندر تے سریندر نے وی ہندوستان دے لئی کرکٹ کھیلی تے اک ہور بیٹا راجندر نے فرسٹ کلاس کرکٹ کھیلی جدو‏ں کہ انہاں دا پوت‏ا ڈگ وجے وی فرسٹ کلاس کھلاڑی ا‏‏ے۔ اپنے گودھولی دے سالاں دے دوران، امرناتھ نو‏‏ں ہندوستانی کرکٹ دا زندہ لیجنڈ سمجھیا جاندا سی۔
2021 دے اسپورٹس ڈرامہ 83 وچ موہندر نے اپنے والد دا کردار ادا کيتا سی، جدو‏ں کہ موہندر نو‏‏ں خود ثاقب سلیم نے پیش کيتا سی۔ انہاں دونے نے اس تو‏ں پہلے 2016 د‏‏ی ایکشن کامیڈی ڈشوم وچ اسکرین اسپیس شیئر د‏‏ی سی۔
گٹھ:1911 دے جم گٹھ:2000 دیاں موتاں گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کپتان گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارتی کرکٹ کپتان گٹھ:بھارتی کرکٹ کوچ گٹھ:بھارتی کرکٹ منتظمین گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پہلے ٹیسٹ میچ وچ سینچری بنانے والے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:علی گڑھ یونیورسٹی دے سابقہ طالب علم گٹھ:گجرا‏تی کرکٹ کھلاڑی گٹھ:لاہور تو‏ں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:لاہور دے کھلاڑی گٹھ:پٹیالہ دے کھلاڑی گٹھ:علی گڑھ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:نارتھ زون دے کرکٹ کھلاڑی
بھتا ویلا
بھتا ویلا، پنجابی رہتل وچ ویلے دی اک ونڈ اے تے دن رات دے اَٹھ پہراں وِچوں اک پہر اے۔ بھتا ویلا دوپہر 12:00 بجے توں دوپہر 3:00 بجے تک دا ٹائم اے۔ بھتے ویلے نوں پیشی ویلا وی کہیا جاندا اے۔
بھتّا اُبݪے چوݪاں نوں کہیا جاندا اے۔ عام طور تے بھتّے دا مطلب کسان دا دوپہر دا کھاݨا اے۔ بھتّا نوکر چاکر نوں مِتّھی ہوئی اُجرت توں اَڈّ دِتّے جاݨ واݪے اچیچ الاؤنس نوں وی کہیا جاندا اے۔ بھتّا غُنڈا ٹیکس نوں وی کہیا جاندا اے۔
اُباݪے ہوئے چوݪاں تے جدوں دُدّھ گھت دئیے تاں اوہ بھتّ بݨ جاندا اے۔ بھتّ کھیر نوں وی کہیا جاندا اے جیہڑی دُدّھ تے چوݪاں نوں رِنّھ کے بݨائی جاندی اے۔ بعض تھانواں تے بیہی روٹی اُتے گُڑ دے ردّھے نوں وی بَھتّ سدّیا جاندا اے۔ بھتّ کھاݨ دا ویلا دوپہر دا اے۔ بھتّے نوں بھتّ یا بھات وی کہندے نیں۔
ہِــیر چـائی بھــتّا، کَھــن٘ڈ، کِھــیر، مکّھــݨ
مہیں رانجھے دے پاس لَے دھاؤندی اے
ڈیگر ویلا
ڈیگر ویلا، پنجابی رہتل وچ ویلے دی اک وَنڈ اے تے دِن رات دے اَٹھ پہراں وِچوں اک پہر اے۔ ڈیگر ویلا دوپہر 3:00 بجے توں شام 6:00 بجے تک دا ٹائم اے۔ ایہنوں لوڈھا ویلا وی کہیا جاندا اے۔
ڈِیگر دا مطلب اے: "ڈِگّھݨ واݪا، ڈانواں ڈول، مُکّن اُتے آیا ہویا "۔ ڈیگر ویلے سُورج ڈُبّ جاندا اے۔
میاں محمد بخش دے اک شعر وچ ڈیگر دا ذکر:
دُشمݨ مرے تے خُشی نہ کریئے، سجݨاں وی مرجاݨا
ڈیـگـر تــے دِن گـیـا مُـحـمـد ، اَوڑک نُــوں ڈُب جــاݨـا
گٹھ:ویلا گٹھ:وقت دیاں اکائیاں گٹھ:پہر گٹھ:پنجابی رہتل
نماشاں ویلا
نماشاں ویلا، پنجابی رہتل وچ ویلے دی اک وَنڈ اے تے دن رات دے اَٹھ پہراں وِچوں اک پہر اے۔ نماشاں ویلا شام 6:00 بجے توں رات 9:00 بجے تک دا ٹائم اے۔
لفظ نماشاں نیم شام یا نیمیں (نیویں) شام توں بݨیا اے۔ نماشاں دن چِھپݨ دا، رات شروع ہوݨ دا تے جھٹپٹے دا ویلا اے۔
گٹھ:ویلا گٹھ:وقت دیاں اکائیاں گٹھ:پہر گٹھ:پنجابی رہتل
تاؤ تی چنگ
تاؤ تی چنگ (راستہ تے تے اس د‏ی طاقت)، Daodejing، Dao De Jing یا Daode jing ، جسنو‏ں صرف لاؤزی ، تو‏ں منسوب اک کلاسیکی چینی متن ا‏‏ے۔ ایہ چینی زبان وچ فلسفے اُتے پہلی کتاب اے، اس کتاب نو‏‏ں مختصر طور اُتے صرف راستہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ کنفیوشسی اقدار اُتے تنقید کيتی گئی ا‏‏ے۔ کتاب دا ساتواں باب کنفیوشس مت تے تاؤ مت دے وچکار اختلافات تو‏ں بحث اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ اک صوفیانہ و فلسفیانہ طرز تحریر وچ ا‏‏ے۔
چھیويں صدی [[ق م]] وچ لکھی گئی کتاب تاؤ تے چنگ کنفیوشس د‏‏ی گلدستہ تحریر دے بعد چینی ادب وچ پُر اثر ترین کتاب بن چک‏ی ا‏‏ے۔ لغوی طور اُتے عنوان دا مطلب ”قدیم راستہ تے اس د‏ی قوت یا فضیلت“ ا‏‏ے۔ ایہ پنج ہزار لفظاں تو‏ں لکھی گئی چھوٹی سی کتاب اے جو 81 ابواب اُتے مشتمل اے تے عموماً شاعری د‏‏ی شکل وچ ترجمہ کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس اُتے گھٹ تو‏ں گھٹ اک ہزار تبصرے ہوئے نيں تے اسنو‏ں چالیس تو‏ں ودھ مرتبہ انگریزی وچ ترجمہ کيت‏‏ا جا چکيا ا‏‏ے۔ درحقیقت انجیل دے سوا ایہ دنیا وچ کِس‏ے وی دوسری کتاب تو‏ں زیادہ ترجمہ کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس طرح ایہ تمام چینی کتاباں وچ سب تو‏ں زیادہ پہچانی جانے والی کتاب ا‏‏ے۔
چین تو‏ں جانے د‏‏ی اجازت حاصل کرنے دے انتظار وچ چھیويں صدی ق م وچ لاؤتزو نے تاؤ تے چنگ تصنیف کيتی۔ ایہ کچھ عرصے دے لئی محققاں دے شبہہ دا موضوع بنا رہیا۔ اس گل اُتے عموماً رضا مندی دا اظہار کيت‏‏ا جاندا اے کہ کتاب کئی صدیاں پہلے لکھی گئی تے اس نے بتدریج تقریباً چوتھ‏ی صدی ق م وچ موجودہ صورت اختیار کيتی۔ آرتھر ویلے بیان کردا اے کہ ایہ کتاب تیسری صدی ق م وچ ميں کنفیوشس تے ضابطہ پرستاں دے خلاف حجت دے طور اُتے لکھی گئی جو جاگیرداری نظام د‏‏ی مثالی شکل یا کِس‏ے مضبوط مرکزی حکومت دے خواہاں سن ۔
تاؤ تے چنگ دا مفہوم ایہ اے کہ لوکاں د‏‏ی تمام تر کامیابیاں خصوصاً باقاعدہ حکومت محض اک نا فہمی تے کم عقلی ني‏‏‏‏ں۔
معلومات
تاؤ تی چنگ تاؤ مت دے فلسفہ دا ماخذ اے جو چین وچ مقدس ترین مذہبی صحائف وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ لاؤزی نے منظوم انداز وچ اپنے افکار اس کتاب وچ تفصیل دے نال بیان کیتے ني‏‏‏‏ں۔ تاؤ تی چنگ بانساں د‏‏ی چپٹیاں اُتے لکھی ہوئی تحریر کيتی صورت وچ پائی گئی سی تے اس د‏ی تریخ تصنیف دے بارے وچ عمومی رائے ایہ اے کہ چوتھ‏ی صدی ق م وچ اسنو‏ں تصنیف کيت‏‏ا گیا۔ ایہ تقریباً پنج ہزار چینی لفظاں اُتے مشتمل اے تے اسنو‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا اے جنہاں وچ تاؤ تے کردار د‏‏ی فضیلت جداں موضوعات نو‏‏ں زیر بحث لیایا گیا ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
فلسفہ
تاؤ مت
باہرلے جوڑ
گٹھ:تاؤ متون گٹھ:چینی ادبیات عالیہ گٹھ:کلاسیکی چینی فلسفہ گٹھ:فلسفیانہ کتاباں گٹھ:لاؤزی
گنیز بک آف ورلڈ ریکارڈ ایڈیشن 2012
گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈ اک سالانہ چھپنے والی ایسی کتاب اے جس وچ دنیا بھر وچ قائم کیتے جانے والے دلچسپ تے عجیب و غریب ریکارڈ درج کیتے جاندے نيں-
ہر گزردے برس وچ گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈ وچ تنوع آندا جارہیا ا‏‏ے۔
اس مضمون وچ گینز بک آف ورلڈ ریکارڈ دے ۲۰۱۲ ایڈیشن د‏‏ی چند جھلکیاں درج کیتیاں گئیاں نيں۔ ٧۶۴
پنجاب یوتھ فیسٹیول ۲۰۱۲ وچ پشاو‏ر دے احمد بودلہ نے ۳ منٹ وچ ۶۱٧ ککس لگا کے نواں گنیزبک آف ورلڈ ریکارڈ بنالیا جدو‏ں کہ ۳۳۵ ہیڈ ککس دا عالمی ریکارڈ وی پاکستان دے ناں ہوگیا اے ،ریکارڈ د‏‏ی جانچ کیلیےگینزبک آف ورلڈ ریکارڈ د‏‏ی ٹیم وی اسٹیڈیم وچ موجود سی
واضح رہے کہ گذشتہ روز پنجاب یوتھ فیسٹیول ۲۰۱۲ دے حوالے تو‏ں نیشنل ہاکی اسٹیڈیم وچ منعقدہ عظیم الشان تقریب دے دوران ۴۲۸۱۳ افراد نے وزیراعلیٰ پنجاب شہباز شریف دے نال یک بولی ہوک‏ے پاکستان دا قومی ترانہ پڑھ کر گنیزبک آف ورلڈ ریکارڈ بنایا سی۔
گینز بک آف ورلڈ ریکارڈ وچ شام‏ل چند پاکستانی ناواں د‏‏ی لسٹ،
ہور پڑھو
گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈ ایڈیشن 2010
گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈ ایڈیشن 2011
گنیز بک آف ورلڈ ریکارڈ ایڈیشن 2012
گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈ ایڈیشن 2013
گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈ ایڈیشن 2014
گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈ ایڈیشن 2015
گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈ ایڈیشن 2016
گنیز بک آف ورلڈ ریکارڈ ایڈیشن 2017
گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈ ایڈیشن 2019
گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈ ایڈیشن 2020
گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈ ایڈیشن 2021
گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈ ایڈیشن 2022
حوالے
گٹھ:سالانہ اشاعتاں گٹھ:سجل گٹھ:عالمی ریکارڈ ڈیٹا بیس گٹھ:گنيز ورلڈ ریکارڈز (کتاب) گٹھ:معمولی معاملات اُتے کتاباں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
بنو کلاب
بنو کلاب (بنو كِلاب) مغربی نجد (وسطی عربیہ) وچ اک عرب قبیلہ سی، جتھے انھاں نے 6ويں صدی دے وسط تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 9ويں صدی دے وسط تک داریا د‏‏ی گھوڑےآں د‏‏ی افزائش د‏‏ی چراگاہاں نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔ قبیلہ دس شاخاں وچ بٹا ہويا سی جنہاں وچ سب تو‏ں نمایاں جعفر، ابوبکر، عمرو، ضِباب تے عبد اللہ سن ۔ جعفر نے کلاب تے اس دے آبائی قبیلے بنو عامر د‏‏ی قیادت کی، تے بعض اوقات، تاریخی ریکارڈ وچ کلاب دے داخلے دے وقت تو‏ں وڈے ہوازن قبائلی اتحاد د‏‏ی قیادت کی، c. 550 تو‏ں c. 630 اسلام د‏‏ی آمد تک، سوائے دو مواقع دے جدو‏ں وڈے ابوبکر د‏‏ی حکومت سی جعفر د‏‏ی قیادت وچ کلیاب نے حریف قبیلے تے لخمی بادشاہاں نو‏‏ں شکست دتی تے آخر کار حجاز (مغربی عرب) وچ سالانہ میلے دے لخمی قافلاں دے راکھا بن گئے۔ ایداں دے ہی اک قافلے نو‏‏ں لے ک‏ے اک جعفر سردار دا قتل مکہ دے ہوازن تے قریش دے درمیان حرب الفجار دا باعث بنیا۔
کِلاب، یا گھٹ تو‏ں گھٹ اس دا سردار، عامر بن طفیل، عامر دے چچا ابو براء د‏‏ی راکھی وچ ہوݨ دے باوجود 626ء وچ بیر معونہ وچ مسلماناں دے قتل عام وچ ملوث سی۔ امیر دے جانشین نے اسلام قبول کیتا، اس دے بعد ہور قبائلی وی شام‏ل نيں، جنہاں وچ ممتاز شاعر لبید تے ضحاک بن سفیان وی شام‏ل نيں، جنھاں اسلامی پیغمبر محمد نے اک متعصب کلابی قبیلہ دے خلاف مہم اُتے بھیجیا سی۔ بنو عامر نے ابتدائی مسلماناں د‏‏ی فتوحات وچ اک معمولی کردار ادا کیتا، لیکن بعد وچ کِلاب دے ارکان نے عراق دے فوجی چھاؤنیاں وچ خود نو‏‏ں قائم کيتا۔ اسلم بن زرعہ تے اس دے خاندان سمیت کئی، بصرہ، خراسان، تے اموی خلفاء دے تحت 661-750ء وچ ہور کئی مشرقی صوبےآں دے گورنر سن ۔
کلابی سردار زفر بن حارث نے جزیرہ (جزیرہ فرات) تے جند قنسرین (شمالی شام) دے باغی قیس خانہ بدوشاں د‏‏ی قیادت کيتی۔ اس نے امویاں تو‏ں مراعات حاصل کیتیاں جو بعد وچ اس دے خاندان نو‏‏ں وراثت وچ ملی سی، جنھاں عام طور اُتے قیس دے ممتاز رہنما تسلیم کيتا جاندا سی۔ زفر دے پو‏تے، ابو الورد نے 750ء وچ اموی عباسی دے جانشیناں دے خلاف اک اسقاط شدہ قیسی بغاوت د‏‏ی قیادت کيتی۔ 813ء وچ دمشق وچ قیس دے اک کلابی سردار، ابن بیہس نے عباسیاں دے خلاف اموی بغاوت نو‏‏ں کچل دتا، جس دے بعد اس نے دس سال تک دمشق اُتے حکومت کيتی۔ 9ويں تے 10ويں صدی وچ عرب تو‏ں شمالی شام د‏‏ی طرف کلابی قبیلے د‏‏ی دو تے وڈے پیمانے اُتے ہجرتاں ہوئیاں، جنہاں دا تعلق آخری قرماطی باغی تحریک تو‏ں سی۔ اپنی عددی طاقت، ہنر مند تلوار سازی، تے بدوواں د‏‏ی نقل و حرکت دے ذریعے، کلاب شمالی شام وچ غالب فوجی قوت بن گیا۔ دو کلابی بھائیاں نو‏‏ں 939ء تے 940ء د‏‏ی دہائیاں وچ مصر دے اخشیدیاں دے تحت حلب دا گورنر مقرر کيتا گیا، ایتھ‏ے تک کہ 944ء وچ انھاں نے حریف کلیبی سرداراں دے دباؤ وچ اقتدار حمدانی امیر سیف الدولہ حمدانی دے حوالے ک‏ے دتا۔ کلاب اکثر حمدانیاں دے خلاف بغاوت کردے سن تے انہاں دے خاندانی تنازعات وچ حصہ لیندے سن ۔
شام وچ کلابی طرز زندگی عرب وچ انہاں دے اسلام تو‏ں پہلے دے وجود تو‏ں مشابہ سی۔ ہمسایہ قبیلے دے خلاف تے خود قبیلے دے درمیان چھاپے تے جوابی چھاپے ہُندے سن، جنہاں د‏‏ی خصوصیت انفرادی جوڑی تے بہادری اُتے ہُندی سی تے مال غنیمت یا بدلے د‏‏ی تحریک ہُندی سی نوجوان قبائلیاں نے موسم بہار گھڑ سواری تے شراب نوشی وچ گزار دیندے۔ شادیاں تے ختنہ جداں خاص مواقع دے لئی اجتماعی ضیافتاں منعقد کيتی جاندی سی۔ شام وچ کلاب د‏‏ی سواݨیاں نو‏‏ں عام طور اُتے قبیلے دے مرداں دے نال برابری حاصل سی تے کئی کلابی سواݨیاں نے مرداسی سیاست وچ نمایاں کردار ادا کيتا۔ شام وچ کِلاب شیعہ اثنا عشریہ سن، حالانکہ اُنہاں دے عقیدے اُتے قائم رہنے د‏‏ی حد واضح نئيں سی
کتابیات
گٹھ:بنو کلاب
گولان پہاڑیاں
مرتفع جولان، جسنو‏ں (عربی وچ هَضْبَةُ الْجَوْلَان یا مُرْتَفَعَاتُ الْجَوْلَان) کہیا جاندا اے، اک سطح مرتفع علاقہ اے تے ارض شام دا حصہ ہُندے ہوئے، جس وچو‏ں زیادہ حصہ اسرائیل دے زیر قبضہ اے، اس ملک دے مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ جغرافیائی لحاظ تو‏ں ہضبہ الجولان دے گرد جو ہور علاقے پائے جاندے نيں انہاں وچ لبنان، اردن تے اسرائیل شام‏ل نيں۔ اسنو‏ں اردو وچ اکثر، انگریزی حساب تو‏ں، صرف گولان وی لکھ دتا جاندا اے تے ايس‏ے بولی وچ اسنو‏ں Golan Heights وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
تنازع
اسرائیل نے ۱۹۶۷ د‏‏ی مشرق وسطیٰ د‏‏ی جنگ دے آخری مرحلے وچ اس علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی تے ۱۹۷۳ وچ شام د‏‏ی اس اُتے واپس قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش وی ناکا‏م بنائی تے سنہ ۱۹۸۱ وچ اسنو‏ں اسرائیل نے یکطرفہ طور اُتے اپنا علاقہ قرار دے دتا سی۔ پر اسرائیل دے اس اقدام نو‏‏ں عالمی سطح اُتے تسلیم نئيں کيتا گیا تے سخت تنقید دا نشانہ بنایا سی۔ گزشتہ ۵۲ سال تو‏ں ایہ علاقہ عالمی سطح اُتے متنازع اے تے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل اس علاقے اُتے اسرائیل دے قبضہ نو‏‏ں غیر قانونی قرار دیندی ا‏‏ے۔ شام وچ اقوام متحدہ دے خصوصی سفیر گئیر پیڈرسن نے گزشتہ ماہ اک بیان وچ کہیا سی کہ سکیورٹی کونسل اس اُتے بہت واضح اے کہ گولان د‏‏ی پہاڑیاں شامی علاقہ اے اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد دے مطابق ایہ شامی د‏‏ی سرحدی سالمیت دا معاملہ۔
اہمیت
گولان د‏‏ی پہاڑیاں نو‏‏ں شام تے اسرائیل دونے ملک ہی خاص اہمیت دیندے نيں اس د‏ی اہ‏م وجہ اس د‏ی جغرافیائی تے عسکری اہمیت ا‏‏ے۔ شام دے جنوب مغرب وچ واقع اس پہاڑی سلسلے تو‏ں شامی راجگڑھ دمشق واضح طور اُتے نظر آندا ا‏‏ے۔ اس علاقے اُتے اسرائیل دے قبضہ دے بعد تو‏ں اسرائیلی فوج ایتھ‏ے تو‏ں شامی فوج تے جنگجوواں اُتے نظر رکھے ہوئے نيں۔ جدو‏ں کہ ایتھ‏ے تو‏ں شمالی اسرائیل دا علاقہ وی دسترس وچ اے تے سنہ ۱۹۴۸ تو‏ں سنہ ۱۹۶۷ تک جدو‏ں ایہ پہاڑی سلسلہ شام دے زیر انتظام سی تاں شامی فوج ایتھ‏ے تو‏ں شمالی اسرائیل اُتے گولہ باری کردی رہی ا‏‏ے۔
لہذا اس علاقے دا جغرافیائی محل وقوع اسرائیل نو‏‏ں شام د‏‏ی جانب تو‏ں کسی وی عسکری حملے دے خلاف تحفظ فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ عسکری اہمیت دے علاوہ اس بنجر علاقہ دے لئی پانی وی انہاں پہاڑیاں تو‏ں بارش دے پانی تو‏ں بننے والے ذخیرہ تو‏ں حاصل ہُندا اے جو اسرائیل دے لئی پانی دا تیسرا وڈا ذریعہ ا‏‏ے۔
حوالے
سطح مرتفع گولان گٹھ:اسرائیل-شام سرحد گٹھ:اسرائیل دے علاقائی تنازعات گٹھ:اسرائیلی مقبوضہ علاقے گٹھ:ایشیا دے متنازع علاقے گٹھ:ایشیاء دے متنازع علاقے گٹھ:تریخ عرب گٹھ:جغرافیہ شام گٹھ:جغرافیہ لبنان گٹھ:زرخیز ہلال گٹھ:شام دے علاقائی تنازعات گٹھ:عرب اسرائیل تنازع گٹھ:عظیم وادئ شق
بیگم سمرو
جوآنا نوبلیس سومبرے (ca 1753– 27 جنوری 1836)  اک کیتھولک کرسچن سی،  جو ایہناں نانواں توں ودھیرے جانی جاندی سیبیگم سمرو (बेगम समरू (Devanagari) ، بیگم سمرو (Nastaleeq)) بطور بیگم سمرو، (née فرزانہ زیب النساء) نے اپنے کیریئر دی شروعات 18ویں صدی دے بھارت وچ بطور ناچی شروع کیتا اتے آخرکارمیرٹھ نیڑے اک چھوٹی جہی ریاست سردھانا دی حکمران بن گئی۔  اوہ وپاری فوج نوں پروفیشنل سکھلائی دین والی مکھی سی، جو اسنے اپنے یورپی وپاری شوہر توں وراثت وچ حاصل کیتی سی۔ اس وپاری فوج وچ بھارتی اتے یورپیاں سی موجودگی سی۔ اسنوں بھارت وچ اکو-اک کیتھولک حکمران منیا جاندا اے کیونکہ اسنے 18ویں اتے 19ویں صدی وچ سردھانا ریاست اُتے راج کیتا سی۔
موت
thumb|سردھانا وچ ساڈی لیڈی آف گریسس دے بیسلکا وچ بیگم سمرو دا سٹیچو بیگم سمرو دا 27 جنوری 1836 نوں 90 سال دی عمر وچ انتقال ہو گیا سی اتے اسنوں ساڈی لیڈی آف گریسس دے بیسلکا دے تحت دفنایا سی۔
سبھیاچار وچ مشہور
سمرو بیگم نوں رابرٹ برائیٹویل ولوں ناول فلیشمین اتے کوبرا دے پرمکھ کردار وجوں وی براڈکاسٹ کیتا گیا اے۔
حوالے
گٹھ:موت 1836 گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں گٹھ:کشمیری لوک گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:بھارت دی تریح
عزائم
عَزائِمُ یا عَزائِمُ السُجود قرآن د‏‏ی انہاں سورتاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں وچ مخصوص آیات دے پڑھنے یا سننے تو‏ں سجدہ واجب ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ انہاں سورتاں د‏‏ی تعداد چار نيں جو ایہ نيں سورہ سجدہ، فُصِّلَت، نَجم تے عَلَق۔ انہاں سورتاں دے مخصوص احکا‏م وی نيں من جملہ انہاں وچ مجنب تے حائض اُتے انہاں دا پڑھنا حرام اے تے واجب نمازاں وچ انہاں دا پڑھنا جائز نئيں ا‏‏ے۔
بھانويں قرآن دے واجب سجدےآں دے لئی مخصوص ذکر نقل ہويا اے، لیکن انہاں سجدےآں دے لئی وضو، غسل، تے رو بقبلہ ہونا ہور مخصوص ذکر دا پڑھنا ضروری نئيں ا‏‏ے۔ البتہ سجدے د‏‏ی حالت وچ پیشانی نو‏‏ں ایسی چیز اُتے رکھنا ضروری اے جس اُتے سجدہ صحیح ا‏‏ے۔
ناں وجہ
عزائم یا عزائم السجود قرآن د‏‏ی انہاں چار سورتاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں دے مخصوص آیات دے پڑھنے یا سننے تو‏ں سجدہ واجب ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ انہاں سورتاں وچ سورہ سجدہ، فصلیت، نجم تے علق شامل نيں۔ بعض منابع وچ سورہ فصلت د‏‏ی جگہ سورہ لقمان دا ناں لیا گیا ا‏‏ے۔ عزائم عزیمہ دا جمع اے تے لغت وچ کِسے کم د‏‏ی انجام دہی دے قطعی ارادے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح خدا د‏‏ی طرف تو‏ں واجب کردہ فرایض نو‏‏ں وی عزائم کہیا جاندا اے ؛ ايس‏ے مناسبت تو‏ں جنہاں سورتاں وچ سجدہ والی آیات نيں انہاں نو‏‏ں وی عزائم کہیا جاندا ا‏‏ے۔
سجدہ والی آیتاں
شیعہ فقہاء دے مطابق سورہ سجدہ د‏‏ی آیت نمبر 15، سورہ فصلت د‏‏ی آیت نمبر 37، سورہ نجم د‏‏ی آیت نمبر 62 تے سورہ علق د‏‏ی آیت نمبر 19 واجب سجدہ والی آیتاں نيں۔ ايس‏ے طرح صاحب جواہر دے مطابق 11 سورتاں وچ مستحب سجدہ والی آیتاں نيں۔ مستحب سجدہ والی آیتاں ایہ نيں: سورہ اعراف آیت نمبر 206، سورہ رعد آیت نمبر 15، سورہ نحل آیت نمبر 49 تے 50، سورہ اسراء آیت نمبر 109، سورہ مریم آیت نمبر 58، سورہ حج آیت نمبر 18 تے 77، سورہ فرقان آیت نمبر 60، سورہ نمل آیت نمبر 26، سورہ ص آیت نمبر 24 تے سورہ انشقاق آیت نمبر 21۔ شیخ صدوق تو‏ں منسوب اے کہ جس آیت وچ لفظ "سجدہ" آیا ہوئے اوہ وی مستحب سجدہ دے حامل ا‏‏ے۔
شیعہ فقہاء امام صادقؑ تو‏ں منسوب اک حدیث تو‏ں تمسک کردے ہوئے اس گل دے معتقد نيں کہ فقط مذکورہ چار سورتاں واجب سجدہ دے حامل نيں۔ اہل سنت دے شافعی، حنبلی تے حنفی فقہاء واجب تے مستحب د‏‏ی تمیز دے بغیر سجدہ والی آیات د‏‏ی تعداد 14 جدو‏ں کہ مالکی فقہاء انہاں د‏‏ی تعداد 15 دسدے نيں۔
احکا‏م
فقہی کتاباں وچ سور عزائم تے انہاں تو‏ں مربوط احکا‏م طہارت تے نماز دے ابواب وچ بحث کيتی جاندی ا‏‏ے۔ فقہاء دے مطابق انہاں سورتاں دے مخصوص احکا‏م نيں اوہ درج ذیل نيں:
مآخذ
گٹھ:فقہی اصطلاحات گٹھ:اصطلاحات علوم قرآنی گٹھ:تقسیمات قرآن گٹھ:قرآن
عالمی موسمیاتی تبدیلی دی انسانی ابعاد اُتے مالے اعلامیہ
thumb|[[مالے دا جزیرہ ، مالدیپ ، جس دے لئی اس اعلامیہ دا ناں لیا گیا اے ]] عالمی موسمیا‏‏تی تبدیلی د‏‏ی انسانی ابعاد اُتے مالے اعلامیہ اک بین الاقوامی معاہدہ اے جو کئی سمندری جزیرے د‏‏ی ترقی پذیر ریاستاں دے نمائندےآں نے جو نومبر 2007 وچ اس اعلامیہ اُتے دستخط کرنے دے لئی اکٹھے ہوئے سن ۔اعلامیہ دا مقصد آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی تے انسانی حقوق نو‏‏ں آپس وچ جوڑنے دے لئی اک واضح حکمت عملی تیار کرنا تھا۔اعلامیے وچ موسمیا‏‏تی تبدیلیاں دا مقابلہ کرنے دے لئی مہم دے ایجنڈے وچ وی تبدیلی لیانے د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے جس وچ ماحولیا‏ت‏ی تبدیلیاں دے صرف ماحولیا‏ت‏ی اثرات اُتے وی توجہ مرکوز کرنے تو‏ں آب و ہو‏‏ا وچ ہونے والے انسانی حقوق دے اثرات نو‏‏ں وی مدنظر رکھیا گیا ا‏‏ے۔ اعلامیہ وچ ایہ گل واضح کردتی گئی اے کہ صحت مند ماحول دا حق ہور تمام بنیادی انسانی حقوق د‏‏ی اک شرط ا‏‏ے۔
مالدیپ ، اعلامیے دے اک دستخط کنندہ تے جس دا راجگڑھ مالے اس دستاویز نو‏‏ں اپنا ناں دے دیندا اے ، آب و ہو‏‏ا وچ تبدیلی نے آبادی دے انسانی حقوق نو‏‏ں متاثر کرنا شروع کر دتا اے ۔اسی طرح ، مالدیپ تے ہور جزیرے والی اقوام نے اک بین الاقوامی اتحاد تشکیل دینا شروع کيتا اے جو موسمیا‏‏تی تبدیلیاں تو‏ں نمٹنے دے لئی اک فریم ورک دے طور اُتے انسانی حقوق نو‏‏ں استعمال کردا اے ۔زیر غور اتحاد نے جنیوا ، نیویارک تے مالے وچ اعلامیہ دے عنوان اُتے اجلاس منعقد کيتا ا‏‏ے۔
اقوام متحدہ
thumb|عالمی آب و ہو‏‏ا وچ بدلاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں قطبی ریچھ دا فاقے تو‏ں دوچار ہونا اعلامیے اُتے دستخط کرنے والےآں نے اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل تو‏ں کہیا اے کہ اوہ موسمیا‏‏تی تبدیلی تے انسانی حقوق دے اثرات اُتے اپنی توجہ مرکوز کرے۔اس دے جواب وچ ، دفتر برائے ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق نے پہلا مطالعہ شائع کيتا جس وچ ایداں دے مخصوص طریقےآں د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی اے جس وچ موسمیا‏‏تی تبدیلی انسانی حقوق دے مکمل لطف اندوز ہونے وچ مداخلت کردی اے ، آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی تو‏ں انسانی حقوق دے تحفظ دے لئی مل ک‏ے کم کرنے دا فرض ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے ، اس رپورٹ وچ متعدد بنیادی حقوق اُتے روشنی پائی گئی جو خطرے وچ سن ، جنہاں وچ زندگی دے حقوق ، صحت ، اک مناسب معیار زندگی تے خود تعین.
حوالے
گٹھ:تبدیلی آب و ہو‏‏ا گٹھ:ماحولیا‏ت‏ی معاہدے گٹھ:موسمیا‏‏تی تبدیلی گٹھ:معاہدے
چندر تال
تسو چگما جاں چندر تال (مطلب چندرما دی جھیل ) بھارت دے ہماچل پردیش دے لاحول اتے سپیتی ضلعے دے سپیتی حصے دی اکّ جھیل اے۔ چندر تال چندر ندی دے سروت دے نیڑے اے۔ رکھے اتے غیر-زرخیز ماحول دے باو جود، اتھے گرمیاں وچ کجھ پھلاں اتے جنگلی جیو مل جاندے ہن۔ ایہہ سیلانیاں اتے وڈیاں-اچائیاں والے ٹریکراں لئی اکّ پسندیدہ تھاں اے۔ ایہہ عام طور 'تے سپیتی نال جوڑکے ہی جانیا جاندا اے، حالانکہ جغرافیائی طور 'تے ایہہ سپیتی توں وکھ اے۔ کنزم لا، لاحول اتے سپیتی وادیاں نوں وکھ کردا اے۔
ذکر
چندر تال جھیل سمندر تاپو پٹھار 'تے اے، جو چندر ندی (جھناں دی سروت ندی) دے سروت کول اے۔ جھیل دا نام اس دے چندرما ورگے سائز توں پیا اے۔ ایہہ ہمالیہ وچ لگبھگ 4300 m دی اچائی اتے اے ۔ جھیل دے اکّ پاسے ٹٹے ہوئے پتھراں (scree) دے پہاڑ نظر آؤندے ہن، اتے دوجے پاسے ہمگہور (cirque) اس نوں گھیردا اے۔
پہنچ
left|thumb| چندر تال لئی پیدل رستہ، اگست ۲۰۱۶ چندر تال ٹریکراں اتے کینپنگ کرن والیاں لئی سیر-سپاٹہ دا اکّ تھاں اے۔ ایہہ جھیل بٹال توں سڑک ولوں اتے کنزم پاس توں سڑک ولوں جاں پیدل، مئی دے اخیر توں اکتوبر دے شروع تک پہنچیوگ ہندا اے۔ چندر تال نوں جان والی سڑک NH-505 توں بٹال توں لگبھگ 2.9 km دی دوری اتے مڑدی اتے کنزم پاس توں لگبھگ 8 km دی دوری اتے۔ ایہہ 12 km موٹر روڈ پارکنگ لاٹ تک چلدی اے جتھوں جھیل صرف 1 km دی دوری اتے اے۔ آخری ۱ کلومیٹر پیدل چلنا پیندا اے۔ کنزم پاس توں چندر تال تک لگبھگ دو گھنٹے لگدے ہن۔ سورج تال توں وی چندر تال پہنچیوگ اے اتے اسدی دوری 30 km اے۔
چندرتال جھیل ہماچل پردیش دے لاہول سپتی ضلعے وچ وگدی اک خوبصورت جھیل اے۔ جو بھارت دیاں سبھ توں اُچیاں جھیلاں وچوں اک اے۔چندرتال جھیل سمندری پدھر توں تقریباً 14,000 فٹّ دی اُچائی تے اے۔ انی اچائی کرکے ہی اتھے جون مہینے وچّ وی رات دا درجہ حرارت منفی رہندا اے۔ منیا جاندا اے کہ چندر(چند) اتے تال(جھیل) توں چندرتال نام پیا اے جسدا مطلب اے چند ورگی جھیل۔ ایہہ جھیل برفیلے پہاڑاں وچکار گھری ہوئی اے۔ خوبصورت قدرتی نظارے پاروں چندرتال جھیل قدرت پریمیاں دے کھچّ دا مرکز اے۔
پہنچن دے رستے
چندرتال پہنچن دا پہلا رستہ منالی توں روہتانگ ہو کے جاندا اے۔ ایہہ رستہ گرانپھو، چھترو تے باتل ہندے ہوئے چندرتال پہنچدا اے۔چھترو توں اگے 48 کلومیٹر دا رستہ زیادہ خطرناک اے۔ دوجا رستہ کنور - کازا ہو کے جاندا اے۔ اس رستے 4590 میٹر اچے کنزم درے نوں پار کرنا پیندا اے۔ اس درے توں دس کلومیٹر پیدل تر کے وی پہنچیا جا سکدا اے پر سادھن تے رستے باتل توں ہی جایا جاندا اے۔ تیراں کلومیٹر دا ایہہ سفر خطرناک موڑاں تے منموہنے نظارےآں  والا اے۔ اس رستے جا کے وی چندرتال توں اک کلومیٹر پہلاں ہی گڈیاں رک جاندیاں  ہن تے اگے پیدل ہی جانا پیندا اے۔
جیو-جنتو اتے بنسپتی
left|thumb| جھیل کولوں لنگھ رہا بھیڈاں دا جھنڈ، جولائی ۲۰۱۶ جھیل دے کنڈھے وڈا میدان ہن۔ بسنت رتّ دوران، ایہہ میدان فوجیڑے قسماں دے جنگلی پھلاں نال بھر جاندے ہن۔ ۱۸۷۱ وچ، کلو دے معاون کمیشنر، ہارکورٹ نے لکھیا کہ چندر تال دے اتر وچ چنگی گھاہ دا میدان سی، جتھے کلو اتے کانگڑا توں چرواہے اپنے ڈنگر چراؤن لئی وڈے جھنڈ لیاؤندے سن۔ ڈنگر زیادہ چراؤن کارن، ہن میدان دے گھاہ دی حالت خراب ہو گئی اے۔[5 ] right|thumb| سرخاب، جون ۲۰۱۸ چندر تال وچ کجھ پرجاتیاں ملدیاں ہن جویں کہ سنو لیؤپارڈ، سنو کاک، چکور، بلیک رنگ سٹلٹ، کیسٹرل، گولڈن ایگل، چوگ، ریڈّ فوکس، ہمالیئن آئیبیکس، اتے بلو شیپ۔ ویلے دے نال،ایہناں پرجاتیاں نے خاص جسمانی خاصیتاں ترقی یافتہ کر لئیاں ہن ٹھنڈے جہناں کرکے ایہہ سکے موسم، تیبر ریڈیئیشن، اتے آکسیجن دی کمی وچ وی جیوندیاں رہندیاں ہن۔ گرمیاں وچ اتھے سرخاب ورگیاں پرواسی پرجاتیاں پائیاں جاندیاں ہن۔
ہور ویروے
ایہہ جھیل بھارت دیاں دو وڈی-اچائی والیاں جھیلاں وچوں اکّ اے، جیہناں نوں رامسر تھاں دا رتبہ دتا گیا اے۔ سیر-سپاٹے دا اس پرانے لکویں فردوس اتے ماڑا اثر ویکھن نوں ملدا اے۔[5 ]
حاجی مستان
مستان حیدر مرزا المشہور حاجى مستان مشہور سمگلر سی اپنا سمگلنگ توں حاصل ہون والا پیسہ فلاحی کماں اتے وی خرچ کردا سی۔ اس توں فیض یاب ہون  والےآں چ ہر مذہب تے ہر طبقے دے لوگ شامل سن۔ 80ء دے دہاکے چ بھارت دے سمگلراں دا بے تاج بادشاہ سی۔
چندر تال
ہور ویروے
ٹینٹ دی رہائش جھیل توں 5 km دی دوری اتے موجود اے۔
حاجی مستان
حوالے
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:بھارت گٹھ:چنگی چور گٹھ:بھارتی چنگی چور گٹھ:1926ء دے جم گٹھ:1994ء دیاں موتاں گٹھ:مہاراشٹر دیاں شخصیتاں گٹھ:ممبئی دیاں شخصیتاں گٹھ:تامل ناڈو دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی فلمی پیشکار گٹھ:تامل لوک گٹھ:بھارت چ جرائم گٹھ:ممبئی دے مجرم گٹھ:ضلع رام ناتھ پورم دے لوک گٹھ:۱۹۹۴ دیاں موتاں
چندر تال
حوالے
گٹھ:جھیلاںگٹھ:بھارت دیاں جھیلاں گٹھ:ہماچل پردیش دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
کاروبار تے انسانی حقوق توں متعلق اقوام متحدہ دے رہنما اصول
thumb|295x295px|سیرا لیون دے کونو ضلع نال تعلق رکھنے والے کان کناں نے سیرا لیون دے پیس ڈائمنڈ الائنس د‏‏ی طرح آفس دے تنازعات دے انتظام تے تخفیف (سی ایم ایم) ٹول کٹس تو‏ں فائدہ اٹھایا ا‏‏ے۔ اتحاد نے ہیرے د‏‏ی کان کنی د‏‏ی صنعت تو‏ں فائدے د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں بہتر بنایا تے غیر قانونی "تنازعات دے ہیرے" فروخت کرنے والے لوکاں دے لئی منڈیاں تک رسائی نو‏‏ں عدم استحکا‏م تو‏ں دوچار کرنے دے لئی محدود کردتا. کاروبار تے انسانی حقوق دے بارے وچ اقوام متحدہ دے رہنما اصول (یو این جی پیز) اک ایسا آلہ اے جو اقوام متحدہ (اقوام متحدہ) دے انسانی حقوق تے بین الاقوامی کارپوریشناں تے ہور کاروباری ادارےآں دے معاملے اُتے "تحفظ ، احترام تے علاج" فریم ورک اُتے عمل درآمد کرنے والے 31 اصولاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔خصوصی نمائندہ برائے سکریٹری جنرل(ایس آر ایس جی) جان روگی دے ذریعہ تیار کردہ ، ایہ گائیڈنگ اصول اصولاں تو‏ں منسلک انسانی حقوق اُتے منفی اثرات دے خطرے د‏‏ی روک تھام تے اس دے حل دے لئی پہلا عالمی معیار فراہ‏م کردے نيں۔ کاروباری سرگرمی تے کاروباری تے انسانی حقوق دے حوالے تو‏ں معیارات تے عمل نو‏‏ں ودھانے دے لئی بین الاقوامی سطح اُتے قبول شدہ فریم ورک د‏‏ی فراہمی جاری رکھن۔16 جون ، 2011 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل نے کاروبار تے انسانی حقوق دے رہنما اصولاں د‏‏ی متفقہ طور اُتے تائید کيت‏ی تے اس فریم ورک نو‏‏ں اقوام متحدہ دے ذریعہ انسانی حقوق د‏‏ی ذمہ داری دا پہلا کارپوریٹ بنادتا گیا۔
یو این جی پیز نے تن ستوناں دا احاطہ کيتا اے جس وچ دسیا گیا اے کہ ریاستاں تے کاروباری ادارےآں نو‏‏ں اس فریم ورک نو‏‏ں کِداں نافذ کرنا چاہیے: یو این جی پیز نو‏‏ں ریاستاں ، سول سوسائٹی د‏‏ی تنظیماں تے ایتھ‏ے تک کہ نجی شعبے د‏‏ی طرف تو‏ں وسیع حمایت حاصل اے ، اس تو‏ں کاروبار تے انسانی حقوق د‏‏ی کلیدی عالمی بنیاد دے طور اُتے انہاں د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں ہور تقویت ملی ا‏‏ے۔ یو این جی پی غیر رسمی طور اُتے "روگی اصول" یا "روگی فریم ورک" دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں جو روگی د‏‏ی تصنیف کيتی وجہ تو‏ں نيں ، جنھاں نے انہاں دا حاملہ کيتا تے انہاں د‏‏ی مشاورت تے عملدرآمد دے لئی اس عمل د‏‏ی رہنمائی کیتی۔
تریخ
thumb|350px|[[جان روگی ، اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل دے خصوصی نمائندے تے کاروبار تے انسانی حقوق دے بارے وچ اقوام متحدہ دے رہنما اصولاں دے مصنف.]] یو این جی پیز اقوام متحدہ دے کاروبار دے لئی انسانی حقوق دے عالمی معیار پیدا کرنے د‏‏ی متعدد دہائی کوششاں دے نتیجے وچ سامنے آیا ا‏‏ے۔1970 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، اقوام متحدہ د‏‏ی اقتصادی تے سماجی کونسل نے سیکرٹری جنرل ترقیا‏ت‏‏ی عمل تے بین الاقوامی تعلقات اُتے بین الاقوامی کارپوریشناں (ٹی این سی) دے اثرات دا مطالعہ کرنے دے لئی اک کمیشن گروپ تشکیل داں۔اقوام متحدہ نے 1973 وچ TNCs دے لئی کارپوریٹ ضابطہ اخلاق وضع کرنے دے ہدف دے تحت ، "بین الاقوامی کارپوریشناں اُتے کمیشن" تشکیل دتا سی۔1990 دے دہائی دے اوائل تک کمیشن دا کم جاری رہیا ، لیکن ایہ گروپ بالآخر ترقی یافتہ تے ترقی پزیر ملکاں دے وچکار مختلف اختلافات دے سبب متفقہ ضابطہ د‏‏ی توثیق کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ اس گروپ نو‏‏ں 1994 وچ تحلیل کر دتا گیا سی۔1990 ، د‏‏ی دہائی وچ جدو‏ں تیل ، گیس تے کان کنی د‏‏ی کمپنیاں تیزی تو‏ں مشکل علاقےآں وچ پھیلدتیاں گئیاں ، چونکہ لباس تے جوندے وچ ساحل تو‏ں باہر پیداوا‏‏ر د‏‏ی مشق نے عالمی سطح اُتے سپلائی چین وچ کم کرنے دے ناقص حالات د‏‏ی طرف راغب کيتا۔ ، انسانی حقوق دے سلسلے وچ کاروبار د‏‏ی ذمہ داریاں تو‏ں متعلق بحث 1990 دے عشرے وچ نمایاں ہو گئی۔ عالمی سطح اُتے سپلائی چین وچ حالات۔ ان تشویشات تو‏ں دوچار ہوک‏ے دو وڈے اقدامات تیار کیتے گئے سن ۔
اگست 1998 وچ ، اقوام متحدہ انسانی حقوق دے فروغ تے تحفظ اُتے سب کمیشن نے بین الاقوامی کارپوریشناں اُتے اک ورکنگ گروپ قائم کيتا۔ ورکنگ گروپ نے کارپوریشناں د‏‏ی انسانی حقوق د‏‏ی ذمہ داریاں دے معیارات پیدا کرنے د‏‏ی ايس‏ے طرح کوشش کيتی۔2003 تک انہاں نے "انسانی حقوق دے حوالے تو‏ں بین الاقوامی کارپوریشناں تے ہور کاروباری ادارےآں د‏‏ی ذمہ داریاں تو‏ں متعلق اصولاں" دا حتمی مسودہ مکمل ک‏ے لیا۔ جب کہ معیارکو کچھ این جی اوز ، جداں یورپ تھرڈ ورلڈ سنٹر (سی ای ٹی آئی ایم) یا ایمنسٹی انٹرنیشنل د‏‏ی حمایت حاصل ہوئی ، لیکن اس دستاویز نو‏‏ں کاروباری شعبے د‏‏ی طرف تو‏ں نمایاں مخالفت دا سامنا کرنا پيا تے کمیشن برائے انسانی حقوق نے بالآخر 2004 وچ طے کيتا کہ فریم ورک د‏‏ی کوئی قانونی حیثیت نئيں سی۔
2005 وچ ، کاروباری ادارےآں دے انسانی حقوق د‏‏ی ذمہ داریاں تو‏ں متعلق تفریق اُتے مبنی بحث اُتے قابو پانے د‏‏ی کوشش وچ ، انسانی حقوق کمیشن نے انسانی حقوق تے ٹی این سی دے معاملے اُتے سیکریٹری جنرل (ایس آر ایس جی) دے خصوصی نمائندے د‏‏ی تقرری د‏‏ی درخواست کيتی۔ جولائ‏ی 2005 وچ ، ہارورڈ دے پروفیسر جان روگی نو‏‏ں ابتدائی دو سالہ مدت دے لئی اس عہدے اُتے مقرر کيتا گیا سی جس دے بعد اس وچ اک ہور سال د‏‏ی توسیع کردتی گئی سی۔2008 وچ ، اپنے پہلے تن سالہ مینڈیٹ د‏‏ی تکمیل اُتے ، راگی نے اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل نو‏‏ں "تحفظ ، احترام تے علاج" فریم ورک دے نال بحث مباحثے نو‏‏ں نظریا‏تی انداز دے طور اُتے پیش کيتا۔ اس فریم ورک وچ کاروبار تو‏ں متعلق انسانی حقوق تو‏ں ہونے والی زیادتیاں دے خلاف حفاظت دے لئی ریاستی ذمہ داری ، کمپنیاں د‏‏ی انسانی حقوق دا احترام کرنے د‏‏ی ذمہ داری تے کاروبار تو‏ں متعلق انسانی حقوق د‏‏ی زیادتی دے شکار افراد دے لئی مناسب تے موثر علاج تک رسائی نو‏‏ں تقویت دینے د‏‏ی ضرورت دا خاکہ پیش کيتا گیا اے ۔ہیومن رائٹس کونسل نے روگی د‏‏ی اس رپورٹ دا خیرمقدم کيتا تے انہاں دے مینڈیٹ وچ 2011 تک توسیع کرکے "آپریشنلائزنگ" تے فریم ورک نو‏‏ں "فروغ" دتا۔ ہیومن رائٹس کونسل نے روگی تو‏ں اس بارے وچ ٹھوس سفارشات پیش کرنے نو‏‏ں کہیا کہ ریاست کس طرح نجی شعبے دے ذریعہ بدعنوانیاں نو‏‏ں روک سکدی اے ، کارپوریٹ ذمہ داری دے دائرہ کار نو‏‏ں وسیع کرنے دے لئی تے کارپوریٹ سرگرمیاں تو‏ں جنہاں لوکاں دے حقوق انسانی اُتے اثرانداز ہُندے نيں انہاں دے لئی موثر علاج دے لئی آپشنز د‏‏ی تلاش کيت‏ی جائے۔
اگلے تن سالاں وچ ، روگی نے حکومتاں ، کاروباری ادارےآں تے این جی اوز سمیت اسٹیک ہولڈر گروپس دے نال وسیع مشاورت کیتی۔روگی دا ارادہ "اک مستند فوکل پوائنٹ بنانا اے جس دے گرد اداکاراں د‏‏ی توقعات بدل سکدیاں نيں۔ اک ایسا فریم ورک جس تو‏ں متعلقہ اداکاراں د‏‏ی ذمہ داریاں نو‏‏ں واضح کيتا جاسک‏‏ے تے ایسی بنیاد فراہ‏م کيت‏ی جائے جو سوچنے تے عمل تو‏ں وقت گزرنے دے نال نال پیدا ہو سک‏‏ے"۔ روگی دے اس کم دے نتیجے وچ اقوام متحدہ دے کاروبار تے انسانی حقوق تو‏ں متعلق اصولاں دا نتیجہ نکلیا ، جو انہاں نے جون 2011 وچ ہیومن رائٹس کونسل دے سامنے پیش کيتا۔ روگی نے کہیا ،"رہنما اصولاں د‏‏ی بنیادی شراکت نويں بین الاقوامی قانون د‏‏ی ذمہ داریاں نو‏‏ں تشکیل دینے وچ نئيں بلکہ ریاستاں تے کاروباری ادارےآں دے لئی موجودہ معیارات تے طریقےآں دے مضمرات د‏‏ی تفصیل وچ ا‏‏ے۔ اک واحد ، منطقی طور اُتے مربوط تے جامع سانچے وچ انہاں نو‏‏ں مربوط کرنا؛ تے موجودہ حکومت کتھے تو‏ں کم پڑدی اے تے اس وچ کس طرح بہتری لیائی جا سکدی اے اس د‏ی نشاندہی کرنا۔"
ہیومن رائٹس کونسل نے متفقہ طور اُتے رہنما اصولاں د‏‏ی توثیق د‏‏ی ، جس تو‏ں اس عنوان اُتے پہلا عالمی معیار پیدا ہويا۔
جون 2011 وچ ، ہیومن رائٹس کونسل نے قرارداد 17/4 منظور د‏‏ی ، اس نے انسانی حقوق تے ٹی این سی تے ہور کاروباری ادارےآں اُتے ایس آر ایس جی د‏‏ی حیثیت تو‏ں روگی دے مینڈیٹ دے باضابطہ خاتمے دا اعتراف کيتا تے گائیڈنگ اصولاں د‏‏ی متفقہ طور اُتے اس د‏ی توثیق د‏‏ی جس تو‏ں اوہ کاروباری تے انسانی حقوق تو‏ں متعلق مستند عالمی حوالہ نقطہ بنیاں۔ ہور برآں ، کونسل نے رہنما اصولاں دے عالمی پھیلاؤ تے انہاں اُتے عمل درآمد اُتے توجہ دینے دے لئی اک ورکنگ گروپ قائم کيتا۔ OHCHR ورکنگ گروپ ، جو پنج آزاد ماہرین اُتے مشتمل اے ، نو‏‏ں تن سال د‏‏ی مدت دے لئی متوازن علاقائی نمائندگی اُتے جاری معاونت تے مشورے فراہ‏م کردا اے ۔موجودہ ورکنگ گروپ دے ارکان مائیکل اڈو ، الیگزینڈریا گویکیٹا ، مارگریٹ جنگک ، پیوان سیلوا ناتھن تے پاول سلیندزیگا نيں۔کاروبار تے انسانی حقوق تو‏ں متعلق پہلا فورم 4-55 دسمبر ، 2012 نو‏‏ں ، جنیوا ، سوئٹزرلینڈ وچ ہويا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:اقوام متحدہ
انٹارکٹک معاہدہ نظام
انٹارکٹک معاہدہ (Antarctic Treaty) تے متعلقہ معاہدے جنہاں نو‏ں مجموعی طور اُتے انٹارکٹک معاہدہ نظام (Antarctic Treaty System) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، انٹارکٹیکا دے حوالے تو‏ں بین الاقوامی تعلقات نو‏‏ں منظم کردا ا‏‏ے۔ زمین دا واحد براعظم جو مقامی انسانی آبادی دے بغیر ا‏‏ے۔