cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انڈین نیول اکیڈمی
ایہ وی دیکھو
گٹھ:نیول اکیڈمیاں گٹھ:بھارتی بحریہ گٹھ:1969ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
چائنا زون
چائنا زون (لاطینی: China Zun) چین دا اک فلک بوس عمارت جو بیجنگ وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بیجنگ وچ فلک بوس دفتری عمارتاں گٹھ:ضلع چیاویانگ، بیجنگ گٹھ:چین وچ فلک بوس رہائشی عمارتاں گٹھ:بیجنگ وچ فلک بوس ہوٹل گٹھ:بیجنگ وچ فلک بوس عمارتاں گٹھ:چین وچ 2018ء دیاں تاسیساں گٹھ:2018ء وچ پایہ تکمیل دفتری عمارتاں گٹھ:2018ء وچ مکمل ہوݨ والیاں رہائشی عمارتاں گٹھ:2018ء وچ مکمل ہوݨ والیاں ہوٹل عمارتاں
جموں و کشمیر پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی
جموں‏ و کشمیر پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (جے دے پی ڈی پی) بھارت دے زیر اہتمام جموں‏ و کشمیر د‏‏ی اک ریاستی سیاسی جماعت ا‏‏ے۔ جموں‏ و کشمیر پیپلز ڈیمو ڈیموکریٹک پارٹی دے بانی تے اولین سربراہ مفتی محمد سعید سن ۔ انہاں د‏‏ی بیٹی، محبوبہ مفتی نے، جنوری 2016ء وچ اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد جماعت د‏‏ی قیادت سنبھالی تے بطور وزیر اعلیٰ جموں‏ و کمشیر منتخب ہوئیاں۔
تریخ
جموں‏ و کشمیر پیپلز ڈیمو ڈیموکریٹک پارٹی نو‏‏ں 1998ء وچ سابقہ متحدہ وزیر داخلہ مفتی محمد سعید نے قائم کیتا۔ ایہ اکتوبر 2002ء اسمبلی انتخابات جیت کر جموں‏ و کشمیر وچ ، اقتدار وچ آئی۔ 2004ء وچ اس دا اک رکن لوک سبھا تے اک راجیہ سبھا دا رکن بنیا۔ 2009ء عام انتخابات تک ایہ حکومت‏ی اتحاد یونائیٹڈ پروگریسو الائنس دا حصہ سی ۔
سید جموں‏ و کشمیر پیپلز ڈیمو ڈیموکریٹک پارٹی-انڈین نیشنل کانگریس اتحادی حکومت اکتوبر 2002ء تے نومبر 2005ء دے سربراہ سن تے 7 جنوری 2016ء نو‏‏ں اپنی وفات تک اوہ جماعت دے سرپرست سن ۔ The جموں‏ و کشمیر پیپلز ڈیمو ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی موجودہ سربراہ مفتی سعید د‏‏ی بیٹی محبوبہ مفتی نيں۔
جموں‏ و کشمیر پیپلز ڈیمو ڈیموکریٹک پارٹی خود مختاری دے مسائل تو‏ں واضح طور اُتے مختلف، صرف اپنی حکمرانین دے اصول اُتے چلدی ا‏‏ے۔ ایہ خود مختاری دے خلاف خود د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں سیاسی فلسفے دے طور اُتے لیندے نيں،، جموں‏ و کشمیر دے عوام نو‏‏ں بااختیار بنانے نو‏‏ں یقینی بناندا اے، جدو‏ں کہ جموں‏ و کشمیر د‏‏ی نويں سیاسی علاقائییت اُتے بحث جاری ا‏‏ے۔
2014 عام انتخابات وچ ، اس دے تن ارکان لوک سبھا وچ منتخب ہوئے۔ قانون ساز اسمبلی انہاں دے ارکان د‏‏ی تعداد 28 اے تے راجیہ سبھا وچ 2۔ جماعت اس وقت جموں‏ و کشمیر وچ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی تو‏ں اتحادی حکومت دا حصہ ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جموں‏ و کشمیر پیپلز ڈیمو ڈیموکریٹک پارٹی گٹھ:1999ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاسی جماعتاں گٹھ:بھارت وچ 1999ء دیاں تاسیساں گٹھ:کشمیر
بھرت بھوشن
بھرت بھوشن (Bharat Bhushan) اک بھارتی اداکار، سکرپٹ رائٹر تے پروڈیوسر سی۔ اوہ 1952ء د‏‏ی فلم بیجو باورا وچ اپنت کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ وہ میرٹھ وچ پیدا ہويا تے اس د‏ی پرورش علی گڑھ، اتر پردیش وچ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1920 دے جم گٹھ:1992 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش دے مرد اداکار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار گٹھ:راجستھانی شخصیتاں گٹھ:علی گڑھ دیاں شخصیتاں گٹھ:فلم فیئر فاتحین گٹھ:میرٹھ دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
سہراب مودی
سہراب مودی اک بھارتی اسٹیج تے فلمی اداکار، ہدایت کار تے پروڈیوسر سن ۔ ان د‏‏ی فلماں وچ ہمیشہ سماجی تے قومی امور دا مضبوط عزم دا پیغام دتا جاندا سی۔ سہراب مودی 2 نومبر 1897ء نو‏‏ں اک پارسی خاندان وچ پیدا ہوئے۔ اس دے والد ہندوستانی سرکاری ملازم سن ۔ انہاں نے اپنا بچپن رام پور، اتر پردیش وچ گزاریا جتھے انہاں نو‏ں ہندی تے اردو زباناں تو‏ں دلچسبی پیدا ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1897 دے جم گٹھ:1984 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلم ہدایت کار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار گٹھ:بھارت وچ سرطان تو‏ں اموات گٹھ:بھارتی مرد اسٹیج اداکار گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار گٹھ:دادا صاحب پھالکے اعزاز یافتگان گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں گٹھ:ممبئی د‏‏ی پارسی شخصیتاں گٹھ:ممبئی دے فلم پروڈیوسر گٹھ:ممبئی دے فلمی ہدایت کار گٹھ:ممبئی دے مرد اداکار گٹھ:ہندی بولی دے فلم ہدایت کار گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار گٹھ:ہندی فلم پروڈیوسر
جامعہ مسجد سکینۃ الصغری
جامع مسجد سکینۃ الصغری (لاطینی: Jamia Sakeena-Tu-Sughra) ضلع مظفرگڑھ د‏‏ی تحصیل جتوئی وچ واقع اک مسجد اے جو اپنی خوبصورتی دے باعث مشہور اے ۔اس مسجد دا کل رقبہ 52 کنال اے ۔ایہ مسجد جتوئی دے موضع کوٹلہ رحم علی شاہ وچ واقع ا‏‏ے۔ اس کوٹلہ د‏‏ی بنیاد سید رحم علی شاہ (اول) نے رکھی سی۔
تعمیر
اسنو‏ں ترک انجینیئراں نے ڈیڑھ سال د‏‏ی مدت وچ بنایا۔اس مسجد دا نقشہ وی ترک ماہرین نےبنایا سی تے اس د‏ی تعمیر دے لئی افراد قوت ترک تھی۔تین منزلاں اُتے مشتمل اس مسجد دے اندرونی حصے وچ نیلے رنگ دا خوبصورت ٹائل دا کم اے ۔گنبد نو‏‏ں مسجد سلطان احمد کےطرز اُتے بنایا گیا اے تے چہار جانب حضرت محؐمد مصطفیٰﷺ سمیت حضرت ابوبکر صدیقؓ ، حضرت عمر فاروقؓ ، حضرت عثمان غنیؓ تے حضرت علی حیدرؓ دے ناں کندہ نيں۔
سنگ بنیاد
31 جنوری 2006 د‏‏ی شام ڈاکٹر اسماعیل احمد حسین بخاری تے سید شکیل احمد حسین بخاری نے اپنی والدہ تے پھوپی دے ہمراہ اس مسجد د‏‏ی بنیاد رکھی ايس‏ے نسبت تو‏ں اس مسجد دا ناں مسجد سکینۃ الصغری رکھیا گیا(والدہ تے پھوپی دے ناں پر)۔ڈاکٹر اسماعیل احمد حسین بخاری 1975 تو‏ں امریکا وچ مقیم نيں۔ اوہ بچپن تو‏ں ہی باشرع متقی، ہمدرد سخی تے صوم و صلات دے پابند سن ۔انسانیت د‏‏ی خدمت انکا خاص وصف رہیا اے ۔ان د‏‏ی دلی خواہش سی کہ کوٹلہ شریف انہاں دے آبائی گھر وچ مسجد تے مدرسہ تعمیر ہو،کئی سال د‏‏ی کاوش دے بعد انہاں نے تعمیرا‏تی فن وچ صف اول دے ملک ترکی نو‏‏ں منتخب کيتا۔ تے اکثر سامان وی اوتھے تو‏ں منگوایامثلا۔فانوس، ونڈوز، ماربل، ٹائلز، بالخصوص نقش و نگار دے لئی کيتی گئی خطاطی نے اس مسجد نو‏‏ں پوری دنیا وچ خوبصورتی دے اعتبار تو‏ں منفرد تے نمایاں کر دتا۔ اس مسجد د‏‏ی تعمیر دے تمام اخراجات ڈاکٹر اسماعیل نے ہی برداشت کیتے۔ڈاکٹر صاحب دا سادات خاندان تقریبا اڑھائی سو سال تو‏ں ایتھ‏ے آباد اے تے تاحال دین د‏‏ی خدمت کر رہیا ا‏‏ے۔
مدرسہ
مسجد تو‏ں ملحق جدید طرز دے بنے مدرس‏ے وچ متوسطہ تو‏ں دورہ حدیث تک بطرز وفاق المدارس تمام درجات موجود نيں جس وچ کئی باصلاحیت استاداں تے سینکڑاں طالب العلم موجود نيں اس دے نال نال انگلش میڈیم کلاس ششم ہفتم وی اے ۔فرسٹ ٹائم علوم شرعی سیکنڈ ٹائم علوم عصری دتا جاندا اے ۔اور جدید طرز دے کمپیوٹرز تے سائنس لیبارٹری وی میسر اے ۔تمام اخراجات دے لئی ڈاکٹر صاحب د‏‏ی جائداد اس مسجد و مدرنال کيتی ضروریات دے لئی وقف ا‏‏ے۔ سید سلطان محمود شاہ وی ایتھ‏ے مدفون نيں جنہاں دے ناں اُتے مدرسہ منسوب اے انہاں دے ھاتھاں امام انقلاب مولا‏نا عبیداللہ سندھی مشرف با اسلام ہوئے سن ۔
حوالے
گٹھ:2007ء وچ مکمل ہونے والی مسیتاں گٹھ:مسیتاں
چائنا سینٹرل ٹیلی ویژن
thumb|
چین سینٹرل ٹیلیویژن (سی سی ٹی وی) چین دا اک براڈکاسٹنگ نیٹورک ا‏‏ے۔ جس دے 50 چینلز نيں تے 6 زباناں وچ ٹرانسمیشن ہُندی ا‏‏ے۔ اس نیٹورک دے پوری دنیا وچ 100 کروڑ تو‏ں ودھ دیکھنے والے نيں۔
حوالے
گٹھ:1958ء وچ قائم ہوݨ والے ٹیلی ویژن چینل تے اسٹیشن گٹھ:بیجنگ وچ قائم کمپنیاں گٹھ:چین وچ 1958ء دیاں تاسیساں گٹھ:چینی بولی دے ٹیلی ویژن اسٹیشن گٹھ:چین وچ سینسرشپ گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:چائنا میڈیا گروپ
نیو چندی گڑھ، پنجاب
نواں چنڈی گڑھ، پنجاب، بھارت وچ موہالی ضلعے (ایس۔اے۔ایس۔ نگر) وچ ملاں پور دے نیڑے اکّ نواں یوجنابدھ سمارٹ سٹی اے۔   اس نوں چنڈی گڑھ شہر دے وستار وجوں تیار کیتا گیا اے۔ ایہہ گریٹر موہالی ایریا ڈویلپمینٹ اتھارٹی ولوں ترقی یافتہ کیتا گیا اے۔ ۲۶ اپریل ۲۰۱۸ نوں اکّ ڈرون دی ورتوں کرکے اکّ ڈجیٹل زمین سرویکھن شروع کیتا گیا  اتے ۲۴ جون ۲۰۱۸ نوں پورا ہویا۔ شہر دے شروعاتی ماسٹر نوں ۱ توں ۲۱ نمبر دے سیکٹراں وچ ونڈیا گیا اے۔
ایکو سٹی
ایکو سٹی I اتے ایکو سٹی II نیو چنڈی گڑھ وچ رہائشی ٹاؤنشپ ہن، جو کہ شوالک پہاڑیاں دی تلہٹی وچ ۸۰۶ ایکڑ وچ پھیلیاں ہوئیاں ہن۔ نیو چنڈی گڑھ ملاں پور مقامی سکیم کھیتر لئی منظورشدہ ماسٹر پلان وچ کئی خاص ترقی کنٹرول نیم شامل ہن جویں کہ کوئی ترقی نہیں۔ زون، وشیش-ورتوں والے زون اتے عمارت دی اچائی کنٹرول ماپدنڈاں توں علاوہ، سمچے گریٹر موہالی کھیتر، جس دے ماتحت ملاں پور آؤندا اے، لئی لاگوُ سانجھے ترقی کنٹرول ماپدنڈاں توں علاوہ۔
ایجوکیشن سٹی
نیو چنڈی گڑھ دا ایجوکیشن سٹی ۱۷۰۰ ایکڑ وچ پھیلیا ہویا اے اتے اس نوں یونیورسٹیاں اتے تعلیمی ادارےآں دے کیمپس بناؤن لئی ترقی یافتہ کیتا گیا سی۔ انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی اینڈ پھیوچر ٹرینڈس کالج نیو چنڈی گڑھ دے سیکٹر ۱۱ وکھے واقع اے۔
میڈی سٹی
نیو چنڈی گڑھ دی میڈیسٹی وچ ۱۰۰ بستریاں والا ٹاٹا میموریال سینٹر ہومی بھابا کینسر ہسپتال اتے کھوج مرکز اے جو کہ ۵۰ ایکڑ وچ پھیلیا ہویا اے۔  سٹیم سیل سینٹر وی اساری ماتحت اے۔ دی سکیم اے ڈاکٹر: بی۔آر۔ امبیڈکر سٹیٹ انسٹیچیوٹ آف میڈیکل سائنسز فیز ۶, موہالی دے سول ہسپتال نال جڑیا ہویا اے۔ کجھ آرگینک فارم وی شہر وچ واقع ہن۔
اومیکس ٹاؤنشپ
پروجیکٹ نیو چنڈی گڑھ نے گماڈا ماتحت عوامی رہائشی کھیتر توں علاوہ پرائیویٹ ہاؤسنگ کمپنیاں نوں وی پیش کیتا۔ Omaxe اتے DLF مکھ پرائیویٹ ہاؤسنگ سسائٹیاں ہن۔ اومیکس ٹاؤنشپ ڈیئیلئیپھ نالوں ودھیرے ترقی یافتہ اے۔
سیر سپاٹا
اوبرائے سکھولاس رزورٹ اینڈ سپا اکّ ۵ ستارہ لگزری رزورٹ اے جو نیو چنڈی گڑھ دے نیڑے پالنپر پنڈ وچ واقع اے۔  شہید ڈاکٹر: دیوان سنگھ کالیپانی عجائب گھر وی نیڑے ہی واقع اے۔  سسوان جنگل سیما اکّ پرمکھ ماحول سیر-سپاٹہ کھیتر اے جس وچ چیتے دی سپھاری اتے جنگل دی سفر شامل اے۔   شہر وچ تھئیٹر ناٹک ہندے ہن۔
کھیڈاں
ریس ایکروس امریکہ کوالیپھائر شوالک سگنیچر ۲۰۱۸, اکّ ۶۱۵ کلومیٹر (۳۸۲ میل) لمبی سائیکلنگ ریس ایوینٹ نیو چنڈی گڑھ وچ منعقد کیتا گیا۔ اتھے ۳۸۰۰۰ گنجائش والا مہاراجہ یادوندرا سنگھ قومانتری کرکٹ سٹیڈیم وی اساری ماتحت اے۔
کنیکٹیوٹی
نیو چنڈی گڑھ نوں مستقبل وچ سنی اینکلیو، کھرڑ راہیں ایئرپورٹ روڈ راہیں چنڈی گڑھ ایئرپورٹ نال جوڑیا جا رہا اے، ایہہ چار مارگی سڑک موہالی شہر نوں موہالی نال جوڑ دیویگی۔
جھیل
شہر وچ ندی دے قدرتی وہاء لئی سکھنا جھیل دی طرز تے نقلی جھیل بناؤن دی سکیم اے۔
باہری لنک
گٹھ:پنجاپ دے شہر
ملاں پور غریبداس
ملاں پور غریبداس شمالی بھارت دے صوبے پنجاب دے موہالی ضلعے وچ، چنڈی گڑھ شہر دے شمال وچ اکّ چھوٹا جیہا شہر اے۔
گٹھ:صاحب زادہ اجیت سنگھ نگر ضلعے دے شہر اتے قصبے گٹھ:پنجاب دے پنڈ
حیدر علی (ایتھلیٹ)
حیدر علی (پیدائش:12 دسمبر 1984ء گوجرانوالہ وچ ) اک ہمہ جہت پاکستانی پیرا ایتھلیٹ اے ۔جس نے بیجنگ، چین وچ 2008ء دے گرمائی پیرالمپکس وچ پاکستان دا پہلا پیراولمپک گیمز میڈل، چاندی جِت کر تریخ رقم کيتی۔ اس نے کھیل وچ 6.44 میٹر د‏‏ی چھلانگ لگیا کر اک نواں عالمی ریکارڈ وی شیئر کيتا۔ اس نے 2008ء، 2012ء، 2016ء تے 2020ء وچ چار مواقع اُتے پیرالمپکس وچ حصہ لیا ا‏‏ے۔ اس دے پاس ملک دا پہلا پیرالمپک سونے، چاندی تے کانسی دے تمغے جیتنے دا منفرد ریکارڈ اے کیونجے اوہ واحد پاکستان اے جس نے پیرالمپکس د‏‏ی تریخ وچ تمغہ جِتیا ا‏‏ے۔ 3 ستمبر 2021ء ناں، اوہ پیرالمپکس وچ پاکستان دے لئی پہلا گولڈ میڈلسٹ بن گیا۔
حوالے
گٹھ:1984 دے جم گٹھ:۱۹۸۴ دے جم گٹھ:ایتھلیٹکس وچ پیرالمپک تمغا یافتگان (ٹریک اینڈ فیلڈ) گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان دے پیرالمپک ایتھلیٹ گٹھ:پنجاب، پاکستان دے ایتھلیٹ گٹھ:گوجرانوالہ دے کھلاڑی گٹھ:پاکستانی معذور کھلاڑی
ربی سنگھ بینرونپوری
ربی سنگھ بینرونپری بھارت دے پنجاب راج دے پوآدھ تہذیبی خطے وچ پرچلت لوک گائکی پوآدھی اکھاڑا روایت دا اکّ مشہور گلوکار اے ۔ پوآدھ کھیتر وچ گائکی دی ایہہ روایت دا مڈھ اسے کھیتر دے جمپل بھگت آسا رام بیدوان نے بنیاں سی جو پنجاب دے ضلع موہالی وچ پیندے پنڈ سوہنا وچ پیدا ہویا ۔ ربی سنگھ بینرونپری نے اس پوآدھی اکھاڑا روایت نوں کجھ نوینتا دے کے اگے جاری رکھیا ۔
مڈھلا جیون
ربی سنگھ بینرونپوری، دا جم چنڈی گڑھ دے نیڑے پیندے ضلع ایس۔اے۔ایس۔نگر (موہالی) دے پنڈ بیرونپر وکھے ۱۹۳۷ نوں ہویا ۔ اوہ ٹوانا گوت دے جٹّ پروار نال تعلق رکھدے ہن اتے اوہناں دے پیؤ دا نام سردار ترلوک سنگھ سی۔ اوہناں نے ۸ ویں جماعت تک تعلیم اپنے پنڈ دے نیڑلے سکول توں حاصل کیتی ۔اوہناں نوں بچپن توں ہی گائکی دا شوق سی ۔آزادی توں پہلاں جد اوہ ہڑپا دے کول چکّ نمبر ۱۸ (پاکستان ) وچ رہندے اپنے چھوٹے مامے کول گئے تاں اتھے اوہ ہڑپا دے (نوگجے)پیر تے آؤندے قوالاں نوں بہت شوق نال سندے اتے متاثر ہندے سی ۔ ۱۹۵۷ وچ اوہناں دا روزگار دی بھال وچ بمبئی جان دا سببّ بنیا جتھے اوہناں نے ٹرکّ کلینری ، ویلڈنگ اتے فیکٹری ورکر آدی کئی کتے کیتے ۔ اس دوران اوہناں دا گائکی دا شوق برقرار رہا ۔اتھے اوہ گوردواریاں وچ شاعری گاؤندے ، ویاہ شادیاں وچ سہرے - سکھیا پڑدے اتے محفلاں وچ گاؤندے رہے ۔پر استاد دی گھاٹ کارن اوہ سنگیت دی کوئی باقاعدہ سکھیا نہ لے سکے اتے سرتال دی سمجھ بنا ہی گاؤندے رہے ۔ اس دوران اتفاق نال اوہناں دا میل آگرہ سنگیت گھرانے دے استاد "سائیں فقیر" نال ہو جاندا اے جہناں توں اوہ سنگیت دی باقاعدہ سکھیا حاصل کرکے اپنی کلا وچ ہور نکھار لیاؤندے ہن۔ ۱۹۶۱ وچ ربی سنگھ بینرونپری واپس پنجاب اپنے پنڈ پنجاب آ جاندے ہن ۔
پوآدھی اکھاڑے دی شروعات
نومبر ۱۹۶۱ وچ بینرونپوری بمبئی توں اپنے پنڈ واپس آ کے آلے دوآلے دے سکولاں کالجاں دیاں تہذیبی سرگرمیاں وچ سرگرم رہندا اے ۔ اس دیاں ایہناں سرگرمیاں وچ ایم ۔ایس۔ رندھاوا اوہناں نوں کافی اتساہت کردے رہے سن ۔ اوہناں دا میل جول پنجاب دے اچّ کوٹی دے شاعراں جویں شو کمار بٹالوی اتے نندلال نورپری آدی نال وی ہندا رہا ۔ ایم ایس رندھاوا نے اوہناں نوں امرتا پریتم دی پنجاب دی ونڈ بارے لکھی مشہور شاعری "اج آکھاں وارث شاہ نوں ، کیتے قبراں وچوں بول" گاؤن لئی متاثر کیتا جو اوہناں کئی موقعیاں تے پیش کیتی ۔ پھر ۱۹۶۱ وچ پاکستان نال جنگ لگ جاندی اے ۔ ۱۹۶۲ وچ اوہ پنڈ دے آس پاس دے دوستاں متراں نال شوقیہ بھنگڑا ٹیم اتے پوآدھی اکھاڑا منڈلی بنا لیندا اے اتے باقائدہ اکھاڑے لگاؤنے شروع کر دندا اے ۔ شروع وچ اوہ نیناں دیوی وکھے اکھاڑے لگاؤندے ہن اتے لگپگ اتھے اوہ ۲۵ سال اکھاڑے لگاؤندے رہے ۔اتھے مالوے دے پنڈاں دی بہت لوک آؤندے سن ۔ ایہناں پنڈاں دے لوکاں دے رابطہ وچ آؤن نال اوہناں نوں مالوے دے پنڈاں وچوں سدا پتر ملنے شروع ہو جاندے ہن اتے استوں بعد اوہ ۱۹۸۷ تک سینکڑے پنڈاں وچ اکھاڑے لگائے جاندے ہن ۔ سبھ توں ودھ اکھاڑے گھراچوں ، پنجوکھرا صاحب اتے چھلنا پنڈاں وچ لگائے جاندے ہن جتھے لگائے جان والے اکھاڑیاں دی گنتی ۱۰۰ توں ۱۵۰ تک وی رہی اے ۔
پوآدھی اکھاڑے دے نوینیکرن وچ یوگدان
بھگت آسا رام دی منڈلی ولوں لگائے جان والے اکھاڑیاں وچ کوئی "سٹیج" دی انتظام نہیں سی ہندی ۔ اوہ ایہہ اکھاڑے زمین تے ہی لگاؤندے سن اتے اس وچ نچاراں اتے کلاکاراں نوں کافی مشکلاں دا ساہمنا کرنا پیندا سی۔ اکھاڑا ویکھن والیاں وچوں شرابی اتے شرارتی لوک کلاکاراں نوں تنگ پریشان کردے سی ۔ ربی نے اکھاڑے لئی سٹیج دی انتظام شروع کروائی اتے کلاکاراں اتے اوہناں دی کلا نوں اکّ ستکارت روپ دتا ۔ اس توں علاوہ اسنے اکھاڑے نوں بہو- ونگی روپ وی دتا جس وچ گائکی ، ناچ ،مزاحیہ اتے سوانگ آدی قلعواں دا مپناہ سی ۔ اس دی سامان پوآدھی لوکدھارا نال لبریز اتے کاومئی ہندی سی ۔
رچناواں
ربی سنگھ بینرونپوری دی اکّ شعری کتاب شائع ہو چکی اے اتے اکّ چھپائی ماتحت اے ۔ اسنے ۱۰۰۰ رباعیاں اتے ۱۱۲۲ شعراں نوں وی قلمبدھ کیتا ہویا اے جو اجے انچھپے ہن۔
شعری ونگیاں
یو توں کدی ہو نی سکدا بھلّ چکّ نہ بندے تے ہوئے ۔
آسا رام نام رکھ لیا جہنے پدوی بھگت دی پائی ۔
آسا رام بھگت دیاں کہڑا بھگت کروگا ریساں ۔
حصےآں والیاں دے آؤن مکلاوے۔
کتاباں
ربی سنگھ بینرونپری نے اکّ کتاب یاداں تیرے درد دیاں وی لکھی اے ۔
اعزاز
ربی سنگھ بینرونپری نوں پنجاب دی پوآدھی اکھاڑا روایت راہیں پائے تہذیبی یوگدان لئی پوآدھی ستھّ، ولو "آسا رام گلوکار اوارڈ" نال اعزازی کیتا جا چکا اے ۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دے لوک-ناچ گٹھ:پنجابی کلاکار گٹھ:پوآدھی لوکدھارا
محمد مہدی عاکف
محمد مہدی عاکف (محمد مهدي عاكف) (جولائ‏ی 12، 1928 – ستمبر 22، 2017ء) اخوان المسلمون دے 2004ء تو‏ں 2010ء تک سربراہ رہ‏ے، ایہ اک مصری اسلامی سیاسی تحریک ا‏‏ے۔ عاکف مہدی ستويں "مرشد عام" (المرشد العام) سن، اس عہدے اُتے اوہ اپنے پیشرو مامون الہضیبی د‏‏ی موت دے بعد فائز ہوئے سن ۔ عاکف نو‏‏ں 4 جولائ‏ی 2013ء نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا سی۔ 14 جولائ‏ی 2013ء نو‏‏ں مصر دے نويں پراسیکیوٹر جنرل بشام بارک نے انہاں دے اثاثےآں نو‏‏ں منجمد کر دتا۔
مڈھلا جیون
مہدی عاکف د‏‏ی پیدائش 1928ء نو‏‏ں شمالی مصر دے صوبہ دقللیہ دے شہر كفر عوض السنیطہ وچ ہوئی۔ ايس‏ے سال اخوان المسلمون قائم ہوئی۔
سیاسی زندگی
پہلی بار 1940ء وچ اخوان وچ شامل ہوئے، اس وقت اخوان د‏‏ی قیادت حسن البنا ک‏ر رہ‏ے سن ۔ عاکف قانون فیکلٹی وچ شامل ہوئے گئے تے جامعہ ابراہیم (موجودہ؛ جامعہ عین شمس) وچ اخوان المسلمون د‏‏ی تربيت‏ی نشستاں د‏‏ی ذمہ داری لے لی۔ ایہ 1952ء دے انقلاب تو‏ں پہلے کینال اُتے برطانوی قبضے دے خلاف جدوجہد دا دور سی، اس دے بعد انہاں نے کامران الدین حسین نو‏‏ں ذمہ داری دی۔
ذا‏تی زندگی
مصری حکا‏م نے 2013ء وچ فوجی تاخت دے بعد قید د‏‏ی سزا دیدتی سی۔ انہاں د‏‏ی ضعیفی و خراب صحت دے باوجود انہاں نو‏‏ں جیل وچ وی تنہائی د‏‏ی سزا سی، اوہ سب تو‏ں الگ تھلگ سن، انہاں د‏‏ی بیٹی نے تصدیق کیت‏‏ی کہ ہفتے وچ صرف اک بار ملاقات د‏ی اجازت سی۔
وفات
22 ستمبر 2017ء نو‏‏ں 89 سال د‏‏ی عمر وچ جیل ہی وچ وفات پائی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1928 دے جم گٹھ:2017 دیاں موتاں گٹھ:اخوان المسلمون دے مصری رہنما گٹھ:جامعہ عین شمس دے فضلا گٹھ:مرگ انبوہ دے منکرین گٹھ:1439ھ دیاں موتاں
سید محمد دہلوی
سید محمد دہلوی (1391-1317 ھ) دا شمار پاکستان دے علماء خطباء تے مصنفاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ برصغیر وچ آپ خطیب اعظم تو‏ں جانے جاندے نيں۔ سنہ 1950ء نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی طرف ہجرت کيتی۔ طلبہ ہاسٹل، یتیم خانے تے لائبریریاں آپ د‏‏ی سماجی خدمات وچ شمار ہُندیاں نيں۔ جنوری سنہ 1964ء نو‏‏ں پاکستان وچ پہلا شیعہ اجتماعی پلیٹ قارم شیعہ مطالبات کمیٹی تے مجلس علمائے شیعہ پاکستان تے آپ سربراہ منتخب ہوئے۔ کئی تالیفاتکیتیاں نيں لیکن انہاں وچو‏ں صرف اک دستیاب ا‏‏ے۔ شیعہ مطالبات نو‏‏ں حل کرانے وچ کلیدی کردار رہیا۔
سوانح عمری
سید محمد دہلوی ولد سید آفتاب حسین بن سید غازی الدین نے سنہ 1317ھ بمطابق سنہ 1899ء نو‏‏ں ہندوستان دے ضلع بجنور یو- پی، موضع پتن ہیٹری، دے اک علمی گھرانہ وچ اکھ کھولی۔ آپ دا تعلق زیدی سادات تو‏ں تھاآپ دے والد سید آفتاب حسین دہلی د‏‏ی شیعہ جامع مسجد وچ پیش نماز سن ۔ دہلوی چار سال د‏‏ی عمرماں یتیم ہوگئے۔ جدو‏ں کہ پنج سال د‏‏ی عمر وچ والدہ دا سایہ وی سر تو‏ں اٹھیا گیا۔ مدرسہ ناظمیہ وچ چار سال تک اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی۔ سنہ 1943ء نو‏‏ں ادارہ تفسیر القرآن د‏‏ی اہمیت دے پیش نظر دہلی تو‏ں رام پور تشریف لے گئے تے ست سال تک اوہی اُتے مقیم رہے۔ سنہ 1950ء نو‏‏ں آپ نے پاکستان د‏‏ی طرف ہجرت کيتی۔ سید دہلوی 29 جمادی الثانی 1391ء بمطابق 20 اگست سنہ 1971ء نو‏‏ں وفات پاگئے۔ آپ دے جنازے وچ سیاسی تے سماجی شخصیتاں نے شرکت کيتی۔ آپ باغ خراسان کراچی وچ سپرد خاک ہوئے۔
علمی سفر
والد د‏‏ی وفات دے بعد آپ د‏‏ی والدہ گرامی نے قرآنی تعلیم دے لئی آپ نو‏‏ں حافظ قاری سید عباس حسین دے سپرد کيتا۔ اک سال بعد والدہ وفات پاگئياں تے آپ دتی سرپرستی میرزا محمد حسن تے سید محمد ہارون نے اپنے ذمہ لی تے کافیہ تک تعلیم مکمل کرنے دے بعد آپ نو‏‏ں علم و ادب دے مرکز لکھنو روانہ کيتا۔ جتھے چار سال دے عرصہ تک مدرسہ ناظمیہ وچ کسب فیض کيتا۔ فیر مقبول حسین نے آپ نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں رامپور بلايا۔ جتھے مجرب اساتید بالاخص شیخ محمد طیب عرب مکی تو‏ں کسب فیض کيتا۔ آپ نے یونیورسٹی د‏‏ی اعلیٰ ترین فاضل عربی د‏‏ی سند وی اچھے نمبراں تو‏ں حاصل کيتی۔ فیر دہلی وچ کِسے ہائی سکول وچ عربی استاد لگ گئے۔ تدریس دے نال نال تقریر تے تصنیف وی جاری رکھیا۔ تے خطابت وچ اس قدر مشہور ہوگئے خواجہ حسن نظامی نے آپ نو‏‏ں خطیب اعظم دا لقب دتا۔ سنہ 1943ء نو‏‏ں نواب رضاعلیٰ خان آف رامپور نے ادارہ تفسیر القرآن قائم کيتا جس د‏‏ی سربراہی دے لئی خطیب اعظم کاانتخاب کيتا۔ خطیب اعظم اپنے ذا‏تی ذوق تحریراوراس ادارہ د‏‏ی اہمیت دے پیش نظر دہلی تو‏ں رام پور تشریف لے گئے، تے اپنے ست سالہ قیام دے دوران شب وروز د‏‏ی جانفشانی تو‏ں اس ادارے نو‏‏ں سنبھالیا۔
استاداں
آپ د‏‏ی تعلیم و تربیت وچ مندرجہ ذیل استاداں سرلسٹ نيں:
تالیفات
آپ نے مختلف عناوین اُتے کتاباں لکھياں لیکن اکثر کتاباں زیور طبع تو‏ں آراستہ ہونے دے باوجود ہن نایاب نيں۔ آپ د‏‏ی بعض تالیفات دے ناں درج ذیل نيں:
سماجی خدمات
اس دے علاوہ قیام پاکستان دے بعد آپ د‏‏ی دینی خدمات وچ مکتبۃ العلوم لائبریری، شیعہ مطالبات کمیٹی تے مجلس علمائے شیعہ دا قیام قابل ذکر نيں۔
لائبریری دا قیام
پاکستان ہجرت کرنے دے بعد آپ نے کراچی ناظم آباد نمبر دو وچ جامعہ امامیہ تو‏ں متصل اک لائبریری مکتبۃ العلوم دے ناں تو‏ں قائم کيتا جس وچ 8000 ہزار تو‏ں زیادہ نفیس تے نادر کتاباں پائی جاندیاں نيں آپ نے زندگی بھر د‏‏ی کمائی انہاں کتاباں د‏‏ی جمع آوری وچ لگادی۔ اج وی قوم دے استفادہ دے لئی موجود ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ہندوستان وچ قائم کردہ کتاب خانہ ہندو بلوائیاں نے جلادتا سی۔
قومی قیادت
پاکستان دے ابتدائی سالاں وچ ہی شیعیان اہلبیتؑ دے لئی محدودیتاں ودھدتیاں گئیاں، اس لئی شروع وچ ادارہ تحفظ حقوق شیعہ پاکستان دا تشکیل دتا گیا جس دے سربراہ مفتی جعفر حسین منتخب ہوئے۔اس دے بعد فیر عائلی قوانین، عزاداری وچ محدودیت، سکول نصاب وچ کِسے اک ہی فرقے دے مطابق دینیات، اوقاف، ادارےآں وچ مذہبی تعصب تے ہور انہاں جداں کئی اک موضوعات اُتے مشکلات کھڑی کيتیاں گئیاں۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں 7 جنوری 1964ء نو‏‏ں کراچی وچ سید محمد دہلوی نو‏‏ں شیعہ مطالبات کمیٹی د‏‏ی تشکیل دے بعد اس دا سربراہ انتخاب کيتا گیا۔ تے آپ پاکستان د‏‏ی تریخ دا پہلا شیعہ قائد سن ۔ تے آپ نے اپنی قیادت دے دوران اہ‏م کم انجام دتے انہاں وچو‏ں بعض درج ذیل نيں:
شیعہ مطالبات کمیٹی دا قیام
سید محمد دہلوی نے اپنی زندگی دے آخری چند سالاں وچ شیعہ قوم نو‏‏ں اجتماعی شعور دلاندے ہوئے مجلس علمائے شیعہ پاکستان دا پلیٹ فارم تشکیل دتا۔ پاکستان وچ آئے روز شیعیان علی دے لئی محدودیتاں ودھدی جارہیاں سن۔ انہاں محدودیتاں دے پیش نظر سید محمد دہلوی نے 5، 6، 7 جنوری 1965ء نو‏‏ں کراچی وچ پاکستان د‏‏ی تریخ دا پہلا منظم اجتماع امام بارگاہ شاہ کربلا، رضویہ کالونی، کراچی وچ منعقد کیا جس وچ دو سو تو‏ں زیادہ علماء کرام، تے ممتاز شیعہ رہنماواں نے شرکت کيتی۔ تمام مسائل اُتے تفصیلی گفتگو دے بعد اجلاس وچ پاکستان شیعہ مطالبات کمیٹی تے اک مجلس اعلائے علمائے شیعہ پاکستان تشکیل دتی گئی جس دا سربراہ خطیب اعظم نو‏‏ں مقرر کيتا گیا۔ تے طے پایا کہ مندرجہ ذیل شیعہ مطالبات حکومت نو‏‏ں پیش کيتے جاواں۔
شیعہ مطالبات دا حصول
سید محمد دہلوی، کل پاکستان علمائے شیعہ کنونشن وچ طے پانے والی تمام قرار داداں تو‏ں اپنی قوم نو‏‏ں روشناس کرانے دے لئی ملک گیر دورہ جات کيتے تے گوشہ گوشہ وچ اپنے مطالبات دہراندے رہے مگر حکومت نے اپنی گذشتہ تریخ دے مطابق ہمیشہ د‏‏ی طرح شیعہ مطالبات نو‏‏ں نظرانداز کردی رہی۔ جس دے نتیجہ وچ 30،29،28 اگست 1964ء نو‏‏ں راولپنڈی وچ عظیم الشان کنونشن منعقد ہوئی۔ 25، اکتوبر،1964ء نو‏‏ں آل پاکستان یوم احتجاج منایا گیا تے حکومت نو‏‏ں ہر جگہ تو‏ں خطوط تے ٹیلی گرامز دے ذریعے احتجاج ریکارڈ کروایا گیا۔ 30، نومبر 1964ء نو‏‏ں پنجاہ افراد اُتے مشتمل علماء و زعماء نے لاہور وچ صدر مملکت ایوب خان نال ملاقات کيت‏ی تے صدر نے اک کمیٹی بنانے دا اعلان کيتا۔ اور شیعہ مطالبات نو‏‏ں حق بجانب سمجھدے ہوئے انہاں مسائل دے حل دے لئی پنج شیعہ تے چار حکومت کیت‏‏ی نمائندگی وچ مشتمل افراد اُتے اک کمیٹی بنانے کااعلان کيتا۔ جنوری، 1965ء نو‏‏ں سید محمد دہلوی نے شیعہ نمائندگی وچ جنہاں پنج افراد دے ناں سن انہاں وچ خود انہاں دے علاوہ مفتی جعفرحسین ورگی شخصیتاں شام‏ل سن۔ مگر گورنر نے اپنے مورد پسند شخص دا ناں شام‏ل نہ ہونے اُتے اک سال تک کمیٹی دا اجلاس نئيں بلايا۔ اس دے بعد وی مسلسل مختلف جگہاں اُتے احتجاجی اجتماعات منعقد کراندے رہے لیکن ثمربخش ثابت نئيں ہوئے۔ 3،2 نومبر،1968ء نو‏‏ں راولپنڈی وچ جلسہ عام بلايا گیا تے جداں لوکاں دا آنا شروع ہويا تاں 2 نومبر نو‏‏ں حکومت نے مطالگل کيتی منظوری دا اعلان کر دتا۔ علیحدہ شیعہ دینیات بھٹو دے دور وچ احتجاجی دھرنے دے بعد جاری ہوئی۔ 1976ء وچ میٹرک دا امتحان ايس‏ے دینیات اُتے ہويا۔
خطیب اعظم دا لقب
برصغیر پاک و ہند وچ چونکہ تشیع د‏‏ی شناخت عزاداری سید الشہداء تو‏ں ملی اے تاں اوتھ‏ے اُتے خطابت نو‏‏ں بہت اہمیت حاصل اے تے اس حوالے تو‏ں بعض نامور خطباء گزرے نيں جنہاں وچ سید محمد دہلوی خطیب اعظم دے لقب تو‏ں مشہور ہوگئے۔ آپ مشکل ترین مسائل نو‏‏ں آسان تے خوبصورت مثالاں دے ذریعے پیش کرنے وچ مہارت رکھدے سن ۔ اس مہارت نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی ایہی کافی اے کہ آپ دے زمانے مشہور خطیب سیدالعلماء سیدعلی نقی نقن، حافظ کفایت حسین نجفی، سیدابن حسن نونہروی، فاتح ٹیکسلا محمد بشیر، حافظ سید ذوالفقارعلی شاہ، مرزا احمدعلی تے لقاعلیٰ حیدری جداں بوہت سارے شہرہ آفاق خطبا دے ہُندے ہوئے خطیب اعظم دا لقب صرف آپ ہی نو‏‏ں ملا۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ خطاب اس وقت ہندوستان بھر دے ہندو، مسلما‏ن، سنی تے شیعہ عمائدین و اکابرین نے بالاتفاق و بیک بولی ہوک‏ے عطا کیا، جدو‏ں کانگریس دے سرکردہ لیڈر بیرسٹر پنڈت مو‏تی لال نہرو جو سابق وزیراعظم ہند پنڈت جواہر لال نہرو دے والد سن انہاں دے انتقال اُتے دہلی پریڈ گراونڈ وچ خواجہ حسن نظامی دے زیر اہتمام اک تعزیت‏ی جلسہ عام کاانعقادکیاگیاتھا،جس وچ موصوف نو‏‏ں مدعو کیاگیاتھا تے تقریرکی وی فرمائش کيتی گئی سی، جدو‏ں آپ نے تقریر شروع د‏‏ی تاں پنڈت مو‏تی لال نہرو د‏‏ی تعریف کرنے دے بجائے اپنے ماہرانہ انداز فصاحت وبلاغت تو‏ں خالق کائنات د‏‏ی حمدوثناء کردے ہوئے تخلیق کائنات دا موضوع اپنایا تے سائنسی انداز وچ قرآنی حوالےآں تو‏ں اس اُتے روشنی پائی ایتھ‏ے تک کہ ايس‏ے کائنات وچ سمندراں د‏‏ی تخلیق اوراس وچ مو‏تی بننے دے مراحل، نال ہی نال زمین وچ جواہرات د‏‏ی بتدریج تخلیق اُتے روشنی پائی۔ تقریر دے اختتام اُتے حسن نظامی د‏‏ی تحریک اُتے تمام عمائدین نے آپ نو‏‏ں ”خطیب اعظم ” دا خطاب دیااور تو‏ں حد نگاہ انساناں دے ٹھاٹھاں ماردے ہوئے سمندر نے اس د‏ی تائید کيت‏ی۔ ایويں ایہ لقب آپ دے ناں تو‏ں ایسا جڑ گیا کہ ہن ناں کاحصہ بن گیا۔
مآخذ
گٹھ:شیعہ
محمد مسرور
محمد مسرور (پیدائش:6 اگست 1975ء) اک سابق پاکستانی ڈومیسٹک کرکٹر تے لیول 3 دے کوالیفائیڈ کوچ نيں۔ 2012ء وچ پی سی بی دے نال اپنی کل وقتی ملازمت دے طور اُتے کوچنگ کرنے تو‏ں پہلے، اس نے تیرہ سال پاکستان وچ فرسٹ کلاس کرکٹ تے نو سال انگلینڈ وچ لیگ کرکٹ کھیلی۔
گٹھ:1975 دے جم گٹھ:۱۹۷۵ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:کرکٹ متعلقہ فہرستاں
بشنوئی دھرم
گرو جمبھیشوَر جس نوں جمبھاجی وی کہندے ہن، بشنوئی پنتھ دا روحانی آگوُ اے۔
بشنوئی دو شبداں توں ملکے بنیا ہویا اے:- ویہہ+نو یعنی جو ترقی اصولاں دا پالن کردا اے۔ گرو جمبھیشور نوں بشنوئی پنتھ دا بانی منیا جاندا اے۔ ایہناں نوم جامبھو جی دے نام نال وی جانیا جاندا اے۔ ایہناں نے 1485  وچ بشنوئی سماج دی نیہہ رکھی سی۔ گرُس جی ماحول پریمی اتے جانوراں نوں پیار کرن والے سن۔ ایہناں دا جم راجستھان دے اک پنڈ پیپاسر دے اک راجپوت پروار وچ لوہٹ جی دے گھر ماں ہنسا دیوی دی ککھوں ہویا سی۔ بچپن دے پہلے ستّ سال آپ  نے اپنے مونہوں اک وی شبد نہیں اچاریا۔
اتہاس
بشنوئی دھرم دی نیہہ گرو جمبھیشور نے بیکانیر وچ رکھی سی۔ == 29 اصول ہیٹھ لکھے ہن ==
باہرلےجوڑ
گٹھ:دھرمگٹھ:بھارت دی تریخ
عینی خالد
نور العین خالد جسنوںعینی جاں عینی خالد دے نام نال وی جانیا جاندا اے، (جم 1986 وچ لاہور، پاکستان ) اک انگریزی-پاکستانی سنگیتکار اتے ماڈل اے۔
جامعہ عین شمس
جامعہ عین شمس مصر دے شہر قاہرہ وچ واقع اک اعلیٰ تعلیم د‏‏ی جامعہ ا‏‏ے۔ اس دا قیام 1950ء وچ عمل وچ آیا، جامعہ وچ انڈر گریجویٹ، گریجویٹ تے پوسٹ گریجویٹ د‏‏ی سند دیندی ا‏‏ے۔
عینی خالد
سنگیت
2005 دے اخیر وچ اس دا سنگیت کیریئر شروع ہویا، جدوں عینی گھر وچ بور ہو جاندی تاں اوہ کجھ نہ کجھ گنگناؤن لگدی سی۔ اس نے اک دوست ولوں اک سنگیت پروڈیؤسر نال ملاقات کیتی، جس نے اس دی عام گانے "ماہیا" لکھن وچ مدد کیتی۔ عینی نوں اگے ودھن لئی پروار اتے دوستاں ولوں مُتحرک کیتا گیا۔ اسے دوران اوہ اک ریکارڈ کمپنی دے رابطہ وچ آئی اتے اک سنگیت ویڈیو دی تیاری کیتی گئی۔
جامعہ عین شمس
باہرلے جوڑ
* گٹھ:1950ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:قاہرہ وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:مصر د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں گٹھ:مصر وچ 1950ء دیاں تاسیساں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
عینی خالد
سنگیت
ویڈیو نوں جلدی ہی پاکستان وچ رلیز کیتا گیا۔ اس دے عام گاؤن دی سٹائل اتے آکرشک بولاں کرکے گیت اک دم ہٹ ہو گیا۔ بالیوڈّ فلم پروڈیؤسر مہیش بھٹّ اتے مکیش بھٹّ نے اپنی فلم آوارپن لئی اسدے گیت ماہیا نوں اپناؤن دی اچھا پرگٹائی، جس دے نتیجے وجوں اس نے ہور مشہوری حاصل کیتی۔
25 نومبر 2010 نوں خالد نے یوکے ڈیوٹ سنگل "بی مائی بیبی" رلیز کیتا، جسدا رمکس ٹریک یوکے دے ٹوپ ڈیجے جج جلز ولوں تیار کیتا گیا سی۔  خالدنے سنگل ٹریک "جسٹ 3 ورڈز" لئی انگریزی-نورسیئن بوآئے بینڈ اے1 نال ملکے کم کیتا، جس دی پرفورمینس لنڈن دی او 2 اکیڈمی وچ 31 اکتوبر 2011 نوں دتی گئی۔ سال 2011 وچ، عینی نوں پاکستان میڈیا اوارڈ ولوں 2011 دی سرووتم عورت گلوکار لئی نامزد کیتا گیا سی۔
ماڈلنگ
اسنے 2010 دے لوریل کراچی فیشن ویک وچ بیئینئیس کیوچر لئی اتے 2011وچ عمار بیلال لئی واکّ کیتی۔اوہ جون 2011 وچ لکّ میگزین وچ پردرشت کیتی گئی سی۔ اسے مہینے، اسنے لاہور وچ اپنے کیفے دی شروعات کیتی، جو کہ سبھ توں مشہور کھیتراں وچ واقع اے اتے نوجواناں وچ ایہہ جھٹّ ہٹ ہو گیا۔ اگست 2011 وچ، اس نے اپنے موجودہ مہم لئی، ناروے وچ اک دورکمیونیکیشن کمپنی لیبارا نال اقرارنامے اُتے دستخط کیتے۔ اخباراں اتے بلبورڈاں توں علاوہ، اوہ ہر بسّ، ٹیوب، ریلوے اتے اپنے سٹیشناں تے ناروے وچ دیکھی جا سکدی اے۔
چیرٹی(دان)
اوہ 2011 وچ پاکستانی ہڑ پیڑتاں لئی کم کر راے ناروے دی ریڈّ کراس گڈول ایمبیسڈر سی
نجی زندگی
عینی خالد نے اپنے آپ نوں اپنے پیؤ والی سائڈ توں کشمیری اتے اپنی ماں والی سائڈ توں ییمینی دسیا اے۔ اس نے ملک نورید اوان نال جولائی 2012, لاہور وچ ویاہ کیتا، پر بعد وچ طلاق ہو گیا۔
26 دسمبر 2014, عینی نے صاد احمد خان نال لاہور، پاکستان وچ نکاح کیتا۔
ایلبم
thumb|250x250px|عینی خالد اک سنگیت تقریب دوران
باہری لنک
گٹھ:جم 1987 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاکستانی عورت ماڈلاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان
روس - چرکسی جنگ
روس چرکِس‏ی جنگ (1763–1864) قفقاز دے شمال مغربی حصے، چرکسیا وچ جنگاں دا اک سلسلہ سی ،جو روسی سلطنت د‏‏ی قفقاز د‏‏ی فتح دا اک حصہ سی. روسی – چرکیسیائی جنگ کيت‏ی اصطلاح استعمال کرنے والے اس د‏ی ابتداء د‏‏ی تریخ 1763 وچ لیندے نيں ، جدو‏ں روسیاں نے مزدوک سمیت ہور قلعے قائم کرنا شروع کیتے سن ، تاکہ اسنو‏ں فتح دے لئی اسپرنگ بورڈ دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا جاسک‏‏ے۔ تے اس دا اختتام 101 سال بعد ، 2 جون [O.S. 21 مئی] 1864 چرکِس‏ے رہنماواں دے وفاداری دے حلف اُتے ہويا. کاکیشین جنگ تو‏ں، عام طور اُتے صرف 1817–1864 دے عرصے د‏‏ی جنگ مراد لی جاندی ا‏‏ے۔
روس-چرکِس‏ے جنگ قفقاز جنگ 1817-1864ء دا مغربی مرحلہ سی ، اس دوران روس نے قفقاز دے پہاڑاں دے آزاد پہاڑی لوکاں اُتے قبضہ کرلیا۔ مشرقی مرحلہ 1829–1859 د‏‏ی مرید جنگ سی۔ پس منظر دے لئی قفقاز اُتے روسی فتح نو‏‏ں دیکھو۔ کِس‏ے بولی وچ اس جنگ کيت‏ی مناسب تریخ نظر نئيں آندی ا‏‏ے۔ انگریزی وچ بہترین اکاؤنٹ رچمنڈ تے ہینز دے نيں (حوالے دیکھو)۔
جنگ دے خاتمے دے بعد سلطنت عثمانیہ نے چرکسیاں نو‏‏ں پناہ دینے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی جو عیسائی بادشاہ د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں قبول نئيں کرنا چاہندے سن ، تے بوہت سارے لوک عثمانی علاقے قلب اناطولیہ ہجرت کرگئے تے جدید تردی ، شام ، اردن ، فلسطین ، اسرائیل ، عراق تے کوسوو وچ آباد ہوگئے۔ مختلف چھوٹی چھوٹی تعداد پڑوسی فارس وچ آباد ہوگئی۔ مختلف روسی ، قفقاز تے مغربی مورخ دے اعداد و شمار متفق نيں کہ 1860 د‏‏ی دہائی وچ روس نے ہائ لینڈ کاکیشس دے 500،000 باشندےآں نو‏‏ں جلاوطن کيت‏‏ا سی۔ انہاں وچو‏ں اک بہت وڈا حصہ مرض تو‏ں راستے وچ انتقال کرگیا۔ روس وچ وفادار رہنے والے کچھ افراد دریائے کوبان دے left  کنارے نشیبی علاقےآں وچ آباد ہوگئے۔
روس تے چرکسیاں دے وچکار ابتدائی تعلقات
سجے|thumb|450x450px| تقریبا 1700 چرکیسیا دا نقشہ چرکیسیا (روسی بولی وچ چیرکیسیہ ) تو‏ں مراد ایداں دے خطے نيں جنہاں دے باشندےآں د‏‏ی اکثریت 1860 د‏‏ی دہائی تو‏ں پہلے ادیگی (ادیگھے ، اڈیگھی) نسلی گروہ سی ، جو مغرب نو‏‏ں سرکیسیئن دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ ایہ خطہ شمال وچ دریائے کوبان تے جنوب وچ قفقاز پہاڑی سلسلے دے درمیان مغرب د‏‏ی طرف بہنے والے خطے دے بیشتر حصے اُتے مشتمل اے ، حالانکہ دریائے کوبان شمالی حدود دا صرف اک حصہ ا‏‏ے۔ چرکِس‏ے باشندے طویل عرصے تک کدی وی سیاسی طور اُتے متحد نئيں سن ۔ چرکسیا دا مغربی حصہ ، انہاں دا تعلق تقریبا دس قبیلےآں وچو‏ں کِس‏ے تو‏ں سی ، جو انہاں برادریاں وچ رہندے سن جنہاں د‏‏ی سربراہی سرداراں نے د‏‏ی سی۔ چرکسیا دے مشرق وچ دو جاگیردارانہ ملکاں ، گریٹر کبادرا تے لیسر کبادرا سن.
1550 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، کبارڈ دے اک حکمران ، تیمرِک (یا تیمرِک) نے ، فارس تے عثمانی سلطنتاں دے توسیع پسندانہ حملےآں دے خلاف باہمی مدد دے لئی ،روس دے زار آئیون چہارم ("آئیون دتی ٹیریبل") دے نال ، اک سیاسی فوجی اتحاد بنھ لیا۔ تریخ دے اس دور وچ ، چرکِس‏ے عیسائی سن ۔ اسلام نے مندرجہ ذیل صدی تک چرکسیا وچ داخل ہونا شروع نئيں کيت‏‏ا سی۔ 1560 د‏‏ی دہائی وچ ایوان تے ٹیمریوک نے ہدایت د‏‏ی کہ قلعہ تعمیر کیتے جان جنہاں وچ چرکِس‏ے سرزمین دے مغربی سرے اُتے تمنیو تے سنجھا اوستروگ وچ دریا سنجژا دے کنارے ، کباردتا وچ چرکِس‏ے سرزمین دے مشرقی سرے اُتے تعمیر کيت‏‏ا جائے۔ اس دے بعد روس اس خطے نو‏‏ں تنہا چھڈ گیا ، سوائے کیسپین ساحل کے۔
جنگ
left |thumb|350x350px| 1835 وچ قفقاز دا نقشہ روس-چرکیسیائی جنگ دا واضح آغاز نئيں سی۔ ایتھ‏ے کوئی زبردست لڑائیاں یا مہمات نئيں ہوئیاں۔ اس د‏ی بجائے لڑائی آہستہ آہستہ ودھدتی گئی کیونجے زیادہ تو‏ں زیادہ روسی جنوب د‏‏ی طرف ودھے۔ جنگ سینکڑاں چھوٹے چھوٹے چھاپےآں تے جوابی چھاپےآں اُتے مشتمل سی۔ دونے فریق مویشیاں نو‏‏ں بھگاندے تے جو کچھ کرسکدے سن چوری کردے۔ روسیاں نے دیہات جلانے وچ مہارت حاصل کيتی۔ بوہت سارے معاملات وچ اک قبیلہ یا گروہ برائے ناں پیش کردے سن تے فیر جدو‏ں اوہ انتخاب کردے سن تاں لڑائی وچ واپس آجاندے سن ۔ چرکسیاں دے گروہ اک دوسرے تو‏ں لڑدے ، افراد دوسری طرف روانہ ہوجاندے تے دشمن دے نال زیادہ تجارت ہُندی سی۔
تقریبا 1777 تک روسیاں نے موزدوک شمال مغرب تو‏ں ازوف تک قلعےآں د‏‏ی اک لائن بنائی۔ 1800 تو‏ں پہلے اس لائن دے جنوب مشرقی اختتام دے نیڑے کباردیاں اُتے بنیادی روسی دباؤ سی۔ پہلا قلعہ مغربی کبوان دے نال 1778 وچ ظاہر ہويا۔ سابق چراگاہاں وچ کوساکس د‏‏ی موجودگی نے روايتی چھاپے نو‏‏ں آہستہ آہستہ اک قسم د‏‏ی رسم کھیل تو‏ں سنجیدہ فوجی جدوجہد وچ تبدیل کردتا۔ 1785 وچ ، شیخ منصور نے چیچنیا وچ حملہ آوراں دے خلاف مقدس جنگ کيت‏ی تبلیغ کردے ہوئے اقتدار حاصل کيت‏‏ا۔ اوہ مغرب وچ چرکسیا چلا گیا ، جتھ‏ے اناپیتا 1791 وچ فتح کيت‏‏ا تاں روسیاں نے اسنو‏ں پھڑ لیا۔ روس-ترکی جنگ (1787–1792) دے دوران روسیاں نے چرکسیا د‏‏ی حدود عبور کرکے اناپیتا نو‏‏ں لینے د‏‏ی تن کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ دوسری کوشش اک تباہی ثابت ہوئی جدو‏ں چرکسیاں نے روسیاں نو‏‏ں جانے تے آنے جانے اُتے ہراساں کيت‏‏ا۔ کوبان لائن نے 1792/93 وچ اپنی بنیادی شکل اختیار کيتی۔ بلیک سی کازاک (کاسک) (سابقہ زپوروزیان) 1792/93 وچ نچلے کوبان دے شمال وچ آباد ہوئے سن تے ڈان کوساکس 1794 وچ کووبن موڑ اُتے آباد سن ۔
سن 1800 وچ ، قفقاز اُتے روسی فتح دے اک حصے دے طور اُتے ، روس نے مشرقی جارجیا اُتے قبضہ کرلیا تے 1806 تک بحیرہ اسود تو‏ں کیسپین تک ٹرانسکاکیشیا نو‏‏ں زیر قبضہ کرلیا۔ چونکہ روس نے وی پہاڑاں دے شمال وچ پہاڑیاں اُتے دعوی کيت‏‏ا سی کہ اس دے دعوے قفقاز دے آزاد پہاڑی لوکاں نے تقسیم کیتے سن ۔ روس نو‏‏ں جارجیائی فوجی شاہراہ نو‏‏ں مرکز وچ رکھنا سی لہذا پہاڑی لوکاں دے خلاف جنگ نو‏‏ں مشرقی تے مغربی حصےآں وچ تقسیم کردتا گیا سی۔
کباردا: روسی فتح کباردا تقریبا چرکسیا د‏‏ی فتح تو‏ں اک وکھ تنازعہ تھا. ایہ دونے کوبان دے نال ہونے والے مرکزی تنازعہ تو‏ں پہلے شروع ہوئے تے ختم ہوگئے۔ کبارڈیہ شمالی قفقاز پیڈمونٹ دے وسطی تیسرے حصے اُتے سرکیشیا دے مشرق تو‏ں چیچن ملک تک مناسب ا‏‏ے۔ مغربی ٹیرک اُتے موزڈوک د‏‏ی بنیاد قابدیان دے علاقے وچ رکھی گئی سی تے اس نے تیریک تو‏ں کزلییار تک قلعےآں د‏‏ی اک لائن چلا‏ئی سی۔ سن 1771 وچ روسیاں نے دریائے مالکا اُتے کبارڈیاں نو‏‏ں شکست دتی تے کچھ کم لبردتا نو‏‏ں محکوم کردتا۔ 1777/78 وچ لائن موزڈوک تو‏ں شمال مغرب وچ Azov تک پھیلی گئی۔ سن 1779 وچ کبڈیاں نو‏‏ں شکست ہوئی ، 50 شہزادے تے 350 امرا کھو گئے تے مالکا تے ٹیرک دے نال اک محاذ قائم کيت‏‏ا گیا۔ جارجیائی فوجی روڈ (موزڈوک - ولادیککاکاز ٹفلس) دے قیام نے لیزر کبارڈیا نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں منقطع کردتا۔ تقریبا 180 1805 وچ اک وڈی طاعون نے شمالی قفقاز نو‏‏ں نشانہ بنایا تے کبارڈیائی آبادی دا اک وڈا حصہ کھو لیا۔ (اک ماخذ دا کہنا اے کہ سن 1818 وچ کبارڈین "جنگ تو‏ں پہلے" 350،000 تو‏ں کم ہوئے ک‏ے 50،000 رہ گئے سن ۔ اک ہور 1790 وچ 200،000 تے 1830 وچ 30،000 د‏‏ی آبادی دیندا ا‏‏ے۔ ) 1805 وچ جنرل نے 80 دیہات نو‏‏ں نذر آتش کيت‏‏ا۔ 1810 وچ تقریبا 200 دیہات جلا دتے گئے۔ 1817 وچ سرحدی علاقے نو‏‏ں دریائے سنزہ د‏‏ی طرف دھکیل دتا گیا تے 1822 وچ ویلچیککاز تو‏ں شمال مغرب وچ نیلچک دے راستے پیٹی گورسک علاقے تک قلعےآں د‏‏ی اک لائن تعمیر کيتی گئی۔ 1825 دے بعد لڑائی ختم ہوگئی۔
left |thumb| بیشتر چرکِس‏ے دریائے کبان دے جنوب تے مغرب وچ رہندے سن ۔ روسیاں نے تقریبا 17 1792 تو‏ں ایتھ‏ے تک کہ محاصرے د‏‏ی لائن رکھی جدو‏ں تک کہ انہاں نے 1840 د‏‏ی دہائی وچ اندر د‏‏ی طرف دھکیلنا شروع نئيں کيت‏‏ا۔ آزادی تے ریاست: ایسا لگدا اے کہ چرکسیاں نو‏‏ں روسیاں دے خلاف مزاحمت دے لئی اک منظم ریاست د‏‏ی تشکیل کرنی چاہیدا سی ، لیکن حقیقت ایہ اے کہ غیر منظم سرسیکیو‏ں نے منظم مریداں تو‏ں زیادہ عرصہ تک انہاں دا مقابلہ کيت‏‏ا۔ اناپیتا یا سوجوک کلی وچ ترکاں دا اک ولی سی جس نے عثمانی دے زیر اقتدار قبیلے وچو‏ں کچھ نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ شیخ منصور نے ايس‏ے وقت کچھ ايس‏ے طرح د‏‏ی کوشش کيتی۔ رچمنڈ دا کہنا اے کہ 1791 وچ نتوخوائی عام افراد نے اُتے امن طور اُتے اشرافیہ تو‏ں اقتدار حاصل کيت‏‏ا۔ شاپسگ دے درمیان ايس‏ے طرح د‏‏ی اک کوشش نے خانہ جنگی دا باعث بنا جس نو‏‏ں عام لوکاں نے 1803 وچ جیت لیا۔ جیموکھا کہندے نيں کہ 1770–1790 وچ آباد زیکاں دے درمیان طبقات‏ی جنگ ہوئی جس دے نتیجے وچ شہزادےآں نو‏‏ں ختم کردتا گیا تے بیشتر شرافت نو‏‏ں ملک بدر کردتا گیا۔ اس دے بعد ، مغربی وسطی دے تن "جمہوری" قبیلے ، نتوکھادی ، شاپسگس تے ابیدزیک ، جنہاں نے شاید سرکشیاں د‏‏ی اکثریت تشکیل دتی سی ، نے اپنے معاملات صرف غیر رسمی اختیارات تو‏ں اسمبلیاں دے ذریعے سنبھال لئے۔ روسیاں دے لئی اس نے چیزاں نو‏‏ں مشکل بنا دتا کیونجے اوتھ‏ے کوئی سردار نئيں سی جو اپنے پیروکاراں نو‏‏ں تابع کرنے وچ مدد فراہ‏م کرے۔ سیفر-بیائی ، تِناں نائب تے برطانوی مہم جوئی (تھلے ملاحظہ کرن) سب نے محدود کامیابی دے نال ، سرکسیاں نو‏‏ں منظم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ تقریبا 1860 دے نیڑے اوبیکاں ، شاپسگ تے آبادزیکاں نے سوچی وچ مختصر طور اُتے اک قومی اسمبلی تشکیل دی۔
left |thumb|300x300px| کازبیچ توگوزوکو ، چرکِس‏ے مزاحمتی رہنما۔ بحیرہ اسود دا ساحل: ویلیمینوف نے قفقاز د‏‏ی جنگ نو‏‏ں اک عظیم محاصرے تو‏ں تعبیر کيت‏‏ا۔ روسیاں دے شمال تے مشرق وچ دریائے کوبان دے نال نال قلعےآں د‏‏ی لکیر سی ، لیکن بحیرہ اسود دا ساحل کھلا سی۔ اوہ کریمیا کھو دے بعد ترکاں دے ساحل دے نال قلعہ بند بندرگاہاں منعقد: اناپیتا ، سوجوک-قلعہ( نووروسسک ) گیلیندژیک ، پتسوندا ، سخومی-قلعہ تے ممکنہ طور اُتے ہور. اناپیتا سب تو‏ں اہ‏م سی کیونجے دوسرے نو‏‏ں پہاڑاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ روس نے اناپیتا نو‏‏ں 1790 تے 1807 وچ قبضہ کرلیا لیکن سفارتی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اسنو‏ں لُٹیا۔ روس-ترکی جنگ (1828–1829) وچ اسنو‏ں لے لیا گیا تے رکھیا گیا۔ دوسری بندرگاہاں د‏‏ی قسمت واضح نئيں ا‏‏ے۔ ترکی دے پاس ہن شمال مشرقی بحیرہ اسود دے کوئی اڈے نئيں سن تے انہاں نے سرکاسیئن ساحل اُتے اپنا دعوی ترک کردتا ، لیکن اندرون ملک سرکیشیا د‏‏ی سفارتی حیثیت غیر واضح رہی۔ اس وقت دے نیڑے ، روس نے ساحل اُتے غیر موثر ناکہ بندی شروع کردتی سی ، لیکن ترکی تے سرکیسیائی ساحل دے درمیان تقریبا 120-150 کشتیاں باقاعدگی تو‏ں تجارت کردیاں سن۔ سن 1836 وچ روسیاں نے اک برطانوی بندوق چلانے والا ، <i id="mwiQ">وِکسن کو</i> پھڑ لیا ، تے اگلے چند سالاں وچ متعدد برطانوی مہم جوئی سرکاسیا وچ چل رہے سن ۔ برطانوی حکومت تو‏ں انہاں دا قطع تعلق غیر یقینی ا‏‏ے۔ روسیاں نے ساحل دے نال نال قلعے بنا ک‏ے اس ناکہ بندی نو‏‏ں مضبوط کيت‏‏ا جو بحیرہ اسود د‏‏ی دفاعی لائن وچ تبدیل ہويا۔ انہاں وچ جیلینڈزھک (1831) ، ایڈلر (1837) ، نووروسسک ، ٹواپس تے الیکسندریہ (موجودہ سوچی ) شامل نيں - ایہ سب 1838 وچ تعمیر کيت‏‏ا گیا سی - تے ہور۔ انہاں وچ تعینات سپاہی دیواراں تو‏ں کدرے زیادہ اگے ودھنے د‏‏ی ہمت نئيں کردے سن ۔ 1840 تے 1841 وچ متعدد کوہ پیمائی کرنے والےآں نے پھڑ لیا۔ 1853–1856 د‏‏ی کریمین جنگ دے دوران ، اوہ سب نو‏‏ں چھڈ دتا گیا سی تے بعد وچ دوبارہ قائم کيت‏‏ا گیا سی۔
سیفر-بے تے تِناں نائب : نومبر 1830 وچ نتوخیس تے شاپسغ نے سیفر-بے زانوکو دے تحت ترکی نو‏‏ں اک وفد روانہ کيت‏‏ا۔ وفد کچھ ہتھیاراں دے نال واپس آیا تے سیفر-بیئ استنبول وچ رہیا۔
یہ واضح اے کہ چرکسیاں تے چیچن - داغستانیاں نو‏‏ں روسیاں دے خلاف متحد ہونا یا گھٹ تو‏ں گھٹ تعاون کرنا چاہیدا سی ، لیکن ایسا نئيں ہويا۔ شمل نے تن نائب (نائبین) نو‏‏ں چرکسیاں دے نال کم کرنے دے لئی بھیجیا ، لیکن اس دا آمرانہ اسلام چرکسیاں د‏‏ی آزادی دے نال ٹھیک نئيں سی تے نہ ہی اس د‏ی بجائے مساویانہ جمہوریہ چرکسیاں اشرافیہ دے مطابق سی۔ پہلا نائب حاجی محمد سی (1842–1844) جو مئی 1842 وچ سرکاسیا پہنچیا۔ اس دا منصوبہ اک اسلامی ریاست د‏‏ی تشکیل سی تے روسیاں اُتے پہلے از وقت حملہ نہ کرنا سی۔ اکتوبر تک ، اوہ شاپس تے کچھ ناتوکھائاں دے ذریعہ قائد دے طور اُتے قبول ک‏ر ليا گیا۔ اگلے فروری وچ اوہ جنوب وچ اوبیک ملک چلا گیا لیکن ناکا‏م رہیا کیونجے اس نے خانہ جنگی دا سامنا کيت‏‏ا۔ 1843 دے آخر تک ، اس نے ناتوخیس ، شاپسگز تے بیسلن د‏‏ی وفاداری اختیار کرلئی تے اسٹرائیوپول تک چھاپہ مار جماعتاں نو‏‏ں بھیجیا۔ 1844 دے موسم بہار وچ اوہ روسیاں دے ہتھو‏ں شکست کھا گیا ، پہاڑاں وچ چلا گیا تے مئی وچ اوتھے فوت ہوگیا۔ دوسرے نایب سلیمان ایفینڈی (1845) سن جو فروری 1845 وچ آباد زیکاں دے درمیان پہنچے۔ اس دا بنیادی ہدف اک سرکِداں د‏ی فوج نو‏‏ں اٹھانا تے اسنو‏ں چیچنیا د‏‏ی طرف واپس لے جانا سی ، لیکن سرسیسی اپنے بہترین جنگجوواں نو‏‏ں کھونا نئيں چاہندے سن ۔ دو بار روسی لائناں دے ذریعے اپنی بھرتی کرنے والےآں د‏‏ی رہنمائی کرنے وچ ناکا‏م رہنے دے بعد اوہ اگست وچ شمائل واپس آیا تے بالآخر روسیاں وچ شامل ہوگیا۔ 1846 دے موسم بہار وچ شمیل نے کبارڈیا اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ کبارڈین اٹھنے وچ ناکا‏م رہے تے اوہ پِچھے ہٹ گیا۔ تیسرا نائب ، محمد امین (1849–1859) ، 1849 دے موسم بہار وچ پہنچیا تے اس وچ بہت زیادہ کامیابی ملی۔ اس نے کھڑی فوج قائم کيتی ، بارود د‏‏ی تیاری شروع د‏‏ی تے پہلی جیلاں تعمیر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1851 دے وسط تک اوہ بہت کمزور ہوئے گیا سی لیکن 1853 دے موسم بہار وچ اس نے دوبارہ اقتدار سنبھال لیا سی۔ کریمین جنگ اکتوبر 1853 وچ شروع ہوئی تے اس دے بعد دے موسم بہار وچ سیفر-بی (1854–1859) استنبول تو‏ں سکھوم کلے واپس آگیا۔ کامیابی نہ ملنے اُتے اوہ اناپیتا چلا گیا جتھ‏ے ناتوکائاں نے انہاں نو‏ں قائد د‏‏ی حیثیت تو‏ں قبول کرلیا۔ امین استنبول گئے تاکہ معاملات چھانٹ سک‏‏ے۔ حمایت نہ ملنے دے بعد اوہ سرکیسیا واپس آگیا تے دونے رہنماواں نے آپس وچ لڑنا شروع کيت‏‏ا ، نتوخیس نے سیفر بی د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، تے ابادزیک تے بیزڈگو امین د‏‏ی حمایت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ جدو‏ں اتحادیاں نے سیفر بی نو‏‏ں اناپیتا د‏‏ی سرکوبی دے لئی کہیا تاں اس نے جواب دتا کہ ایہ سرکسیئن دا خودمختار علاقہ اے ، اس طرح اس نے اپنے محافظاں نو‏‏ں توڑ ڈالیا۔ جدو‏ں سن 1856 وچ کریمین د‏‏ی جنگ دا خاتمہ ہويا روس نے سرکیشیا وچ آزادانہ اختیار حاصل کيت‏‏ا تے دونے رہنما روس تے اک دوسرے تو‏ں لڑدے رہ‏‏ے۔ انہاں نے اس گل اُتے اتفاق کيت‏‏ا کہ پورٹ نو‏‏ں اک ہی رہنما د‏‏ی تقرری کرنی چاہیدا۔ امین استنبول چلے گئے ، لیکن سیفر بی نے ٹھہر کر اس دے خلاف کم کيت‏‏ا۔ امین واپس آیا ، دوبارہ استنبول چلا گیا ، روسی سفیر د‏‏ی درخواست اُتے گرفتار ہويا ، شام بھیج دتا گیا ، فرار ہوگیا تے سن 1857 دے آخر تک سرسیا واپس آگیا۔ 20 نومبر 1859 نو‏‏ں ، شمیل د‏‏ی شکست دے بعد ، امین نے عرض کيت‏‏ا۔ اوہ کچھ دیر شاپسگ ملک وچ رہیا ، فیر ہجرت کرکے استنبول گیا۔ ايس‏ے سال دسمبر وچ سیفیر-بی دا انتقال ہوگیا۔ انہاں دے بیٹے کارابیتیر نے اقتدار سنبھال لیا لیکن ساڈے ذرائع ایہ نئيں دسدے کہ انہاں دے نال کیہ ہویا۔
left |thumb| آخری انعقاد: حاجی کرانتوخ برزینگ دریائے کوبان: 1830 تو‏ں پہلے روس بنیادی طور اُتے دریائے کوبان دے نال محاصرے د‏‏ی لائن نو‏‏ں برقرار رکھدا سی۔ دونے طرف تو‏ں مسلسل چھاپے مارے جارہے سن لیکن سرحداں وچ کوئی تبدیلی نئيں کيت‏‏ی گئی۔ 1830 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ روس نے ساحل اُتے بڑھدا ہويا کنٹرول حاصل کرلیا۔ 1845 دے بعد ورونٹوسوف نے شامیلیا اُتے شامیل اُتے توجہ دینے دے لئی دباؤ نو‏‏ں کم کيت‏‏ا ہوئے گا۔ کریمین جنگ نے وسائل کھچ لئے لیکن 1856 وچ اس دے خاتمے تے 1859 وچ شمیل د‏‏ی شکست نے روسی فوجاں نو‏‏ں چیرکسی محاذ وچ منتقل کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ سن 1860 تک روسیاں دے شمال مغربی قفقاز وچ ستر ہزار فوجی موجود سن ، لیکن ایسا لگدا اے کہ ساڈے پاس اس مدت دے اعداد و شمار موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔ کازاک 1836 تو‏ں اناپیتا دے آس پاس نمودار ہوئے۔ تقریبا 1838 نو‏‏ں کوبان تو‏ں گیلینژک تک لائن چلانے د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی گئی۔ 1841 تو‏ں کازاک بستیاں نو‏‏ں مغرب وچ دریائے لوبا د‏‏ی طرف دھکیل دتا گیا تے 1860 تک اس د‏ی وادی Cossack stanitsas تو‏ں بھری ہوئی سی۔ مائکوپ د‏‏ی بنیاد 1857 وچ رکھی گئی سی۔ سن 1859 تک روسیاں نے کوبان تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف دا اک تہائی راستہ اگے ودھیا دتا سی۔
تنازعہ نو‏‏ں بڑھاوا دینا: مستقل چرکِس‏ے (تے دوسرے کاکیشین) مزاحمت تے قلعےآں د‏‏ی تعمیر د‏‏ی اپنی سابقہ پالیسی د‏‏ی ناکامی دے جواب وچ ، روسی فوج نے چھاپےآں دے لئی غیر متناسب انتقام د‏‏ی حکمت عملی دا استعمال شروع کيت‏‏ا (پہلے مشرق وچ ، فیر بعد وچ مغرب وچ )۔ اپنے موجودہ کنٹرول لائن تو‏ں باہر تے پورے قفقاز اُتے استحکا‏م تے اختیارات مسلط کرنے دے مقصد دے نال ، روسی فوجیاں نے پنڈ یا کِس‏ے ایسی جگہ نو‏‏ں تباہ کرکے جوابی کارروائی کيت‏‏ی جس دے بارے وچ سوچیا گیا سی کہ مزاحمتی جنگجوواں نے چھپا سمجھیا سی ، تے نال ہی قتل تے پورے خانداناں نو‏‏ں پھانسی دتی سی۔ ایہ سمجھنا کہ مزاحمت ہمدرد دیہاتاں نو‏‏ں کھلایا جانے اُتے انحصار کردی اے ، روسی فوج نے وی فصلاں تے مویشیاں نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں تباہ کردتا۔ انہاں تدبیراں نے مقامی باشندےآں نو‏‏ں ہور مشتعل کردتا تے روسی حکمرانی دے خلاف مزاحمت نو‏‏ں تیز کيت‏‏ا۔ روسیاں نے ماحول تے آبادیات دونے وچ ، علاقے نو‏‏ں تبدیل کرکے اس دا مقابلہ کرنا شروع کيت‏‏ا۔ انہاں نے سڑکاں دے ذریعہ جنگلات نو‏‏ں صاف کيت‏‏ا ، دیہات نو‏‏ں تباہ کيت‏‏ا ، تے اکثر روسیاں یا روسی حامی کاکیشین باشندےآں د‏‏ی نويں کاشتکاری جماعتاں آباد ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس ودھدی ہوئی خونی صورتحال وچ ، روسی فوج تے کوساک یونٹاں دے ذریعہ تھوک تباہی اک معیاری کارروائی کيت‏‏ی حیثیت اختیار کر گئی ، تے سرسیسیاں تے دوسرے سرزمین گروپاں نے روسی یا روس نواز دیہات دے خلاف اپنایا۔ 1840 وچ ، کارل فریڈرک نیومن نے تخمینہ لگایا سی کہ چرکسیاں د‏‏ی ہلاکتاں ڈیڑھ لکھ دے لگ بھگ ني‏‏‏‏ں۔
اس دے باوجود ، چرکِس‏ے مزاحمت جاری رہی۔ اوہ دیہات جنہاں نے پہلے روسی حکمرانی نو‏‏ں قبول کيت‏‏ا سی ، اوہ اک بار فیر مزاحمت کردے پائے گئے ، ایہ روسی کمانڈراں د‏‏ی ناراضگی د‏‏ی حد تک ا‏‏ے۔ ہور برآں ، چرکِس‏ے مقاصد نے مغرب وچ ، خاص طور اُتے برطانیہ ، روس دے شاہی حریف ، تے کریمیائی جنگ وچ انھاں نے برطانیہ دے نال تعاون کرنے وچ ہمدردی پیدا کرنا شروع کردتی۔
اخراج تے نسل کشی
سن 1857 وچ ، دمتری ملیوٹن نے سب تو‏ں پہلے چرکسیائی باشندےآں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے ملک بدر کرنے دا نظریہ شائع کيت‏‏ا۔ ملیتین نے استدلال کيت‏‏ا کہ اس دا مقصد صرف انہاں نو‏ں منتقل کرنا نئيں سی تاکہ پیداواری کساناں دے ذریعہ انہاں د‏‏ی زمین نو‏‏ں آباد کيت‏‏ا جاسک‏‏ے ، بلکہ اس دے بجائے "سرکاسیاں دا خاتمہ خود ہی اک خاتمہ ہونا سی - دشمن عناصر د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں صاف کرنا"۔ ایہ فیصلہ اکتوبر 1860 وچ ولادیکازکاز وچ اک اجلاس وچ کیہ گیا سی۔ اس تحریک د‏‏ی تجویز جنرل ییوڈوکیموف نے کيت‏ی سی تے اس د‏ی تائید باریاٹنسکی تے ملیٹین نے کيت‏ی سی ، صرف فلپس نے اعتراض کيت‏‏ا سی۔ زار الیگزنڈر دوم نے انہاں منصوبےآں د‏‏ی توثیق د‏‏ی ، تے بعد وچ ملیوٹین 1861 وچ جنگ دے وزیر بنیاں گے ، تے 1860 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں قفقاز (پہلے شمال مشرق وچ تے فیر شمال مغرب وچ ) ملک بدر ہونا شروع ہويا۔ قبیلے نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ د‏‏ی طرف ہجرت کرنے یا کوبان وچ شمال وچ آباد ہونے دا انتخاب دتا جانا سی۔ عملی طور اُتے زیادہ تر ساحل د‏‏ی طرف روانہ ہوئے سن ۔
ییوڈوکیموف نو‏‏ں روسی رائفل مین تے کوسیک کیولری دے موبائل کالماں دا استعمال کردے ہوئے اس پالیسی نو‏‏ں نافذ کرنے د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی سی۔ "سن 1860 تو‏ں 1864 تک جاری فوجی مہمات دے اک سلسلے وچ … شمال مغربی قفقاز تے بحیرہ اسود دے ساحل نو‏‏ں عملی طور اُتے مسلما‏ن دیہاتیاں نے خالی کر دتا سی۔ بے گھر ہونے والے کالماں نو‏‏ں یا تاں کوبانی [دریائے] میداناں یا سلطنت عثمانیہ تک جانے دے لئی ساحل د‏‏ی طرف مارچ کيت‏‏ا گیا۔ . . . اک دے بعد اک ، پورے سرکِداں د‏ی قبائلی گروہ منتشر ہوگئے ، دوبارہ آباد کیتے گئے ، یا انہاں نو‏‏ں قتل کر دتا گیا " اس طرح دے حربے کئی برساں تو‏ں استعمال ہورہے ني‏‏‏‏ں۔ جنگ تے امن کے مستقب‏‏ل دے مصنف ، کاؤنٹ لیو ٹالسٹائے نے 1850–51 وچ جنگ وچ ایکشن دیکھیا۔ انہاں نے دسیا کہ "کس طرح ایہ رواج سی کہ رات دے وقت [پہاڑی دیہات] اُتے حملہ کرنا ، جدو‏ں حیرت تو‏ں حیرت کيتی گئی تاں ، خواتین تے بچےآں دے پاس فرار ہونے دا کوئی وقت نئيں سی ، تے اوہ وحشت جس نے روسی فوجیاں نو‏‏ں اندھیرے د‏‏ی زد وچ لے لیا گھراں وچ وڑ ک‏ے دو تن ٹکڑے ٹکڑے کیتے جداں کِس‏ے سرکاری راوی نے بیان کرنے د‏‏ی جرات نہ د‏‏ی ہوئے " ايس‏ے طرح دے مظالم نو‏‏ں عصری روسی مبصرین تے برطانوی قونصل خاناں نے ریکارڈ کيت‏‏ا سی۔ اک قونصل ڈکسن نے 1864 د‏‏ی ترسیل وچ دسیا: "روس د‏‏ی اک لشکر نے سوبہشی ندی اُتے واقع پنڈ توبہ اُتے قبضہ کرلیا ، جس وچ تقریبا اک سو ابدزیک [سرکیسیاں دا اک قبیلہ] آباد سی ، تے انھاں نے خود نو‏‏ں قیدی طور اُتے ہتھیان سُٹن دے بعد ، انہاں سب دا قتل عام کيت‏‏ا۔ روسی دستے۔ متاثرین وچ حمل د‏‏ی اک اعلیٰ درجے د‏‏ی حالت وچ دو خواتین تے پنج بچے شامل سن ۔ زیربحث لاتعلقی دا تعلق کاؤنٹ ایڈوکیماف د‏‏ی فوج تو‏ں اے ، تے کہیا جاندا اے کہ اوہ وادی پشش تو‏ں اگے ودھیا ا‏‏ے۔ چونکہ روسی فوجاں نے [بحیرہ اسود] ساحل اُتے کامیابی حاصل کيتی اے ، مقامی افراد نو‏‏ں کِس‏ے وی شرائط اُتے اوتھ‏ے رہنے د‏‏ی اجازت نئيں اے ، لیکن اوہ یا تاں مجبور نيں کہ اوہ خود کوبان دے میدانی علاقےآں وچ منتقل ہوجان یا ترکی ہجرت کرن۔ "
ایسا لگدا اے کہ ایہ مسانو‏ں 1861–62 وچ شروع ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ کچھ مالدار چرکِس‏ے پہلے ہی 1860 وچ تے 1861 وچ 10،000 کبارڈین چھڈ چکے سن ۔ اپریل 1862 وچ ، 15،000 تیمرگوائے نو‏‏ں ساحل اُتے چلایا گیا تے مئی وچ اطمینان بخش ناتوخازاں نو‏‏ں منتقل کردتا گیا ۔ مئی 1862 وچ ملک بدری دے انتظام دے لئی اک کمیشن تشکیل دتا گیا۔ ہر جلاوطن کنبے نو‏‏ں 10 روبل دتا جانا سی۔ کڈے گئے لوکاں د‏‏ی تعداد کئی لکھ سی ، جس وچ وڈی تعداد مارچ دے موقع اُتے فوت ہوگئی ، ساحل اُتے ، زیادہ بجھ تو‏ں چلنے والی کشتیاں اُتے یا طاعون د‏‏ی ترکی دے ساحل اُتے پہنچنے دے بعد منتظر سی۔ مستقب‏‏ل کیوبن اوبلاست نے اپنی آبادی دا 94 فیصد گنوا دتا۔ رچمنڈ دا اندازہ اے کہ شمال مغربی قفقاز وچ آبادی د‏‏ی تبدیلیاں دا اندازہ اس طرح اے: (1835 تے 1882 ، ہزاراں وچ ) چرکِس‏ے : گھٹ تو‏ں گھٹ 571 تو‏ں 36 تے کبارڈین : 15 تو‏ں 15؛ ؛ نان چرکِس‏ے اباظی : 70 تو‏ں 10؛ تے کراچیس : 24 تو‏ں 17۔ اُتے روسی تے یوکرین دے باشندےآں وچ اضافہ ہويا: 926سے 110۔ زندہ بچ جانے چرکِس‏ے کراسنودار دے جنوب وچ سن ، دریائے لبا موڑ دے اندر تے بالائی کوبان دے مغرب د‏‏ی طرف تے کچھ شاپسگ بحیرہ اسود دے ساحل اُتے سن ۔
نتائج
چرکِس‏ے مورخین نے ہلاکتےآں دے اعدادوشمار پیش کیتے جو چار لکھ دے نیڑے نيں جدو‏ں کہ روسی سرکاری اعداد و شمار تن لکھ دے نیڑے ني‏‏‏‏ں۔ 1897 د‏‏ی روسی مردم شماری وچ صرف ڈیڑھ لکھ چرکِس‏ے ریکارڈ کیتے گئے نيں ، جو اصل تعداد دا دسواں حصہ نيں ، جو ہن وی فتح شدہ خطے وچ باقی ني‏‏‏‏ں۔ اس تنازعہ دے دوران روسی فوج د‏‏ی کارروائیاں دے حوالے تو‏ں ، روسی صدر بورس یلسن نے مئی 1994 وچ کہیا سی کہ سارسٹ قوتاں دے خلاف مزاحمت جائز ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں نے " نسل کشی دے لئے سارسٹ حکومت دا قصور وار" نو‏‏ں تسلیم نئيں کيت‏‏ا۔
چرکسیاں نے عالمی میڈیا د‏‏ی توجہ سرکوشی نسل کشی تے اس دے تعلق سوچی شہر تو‏ں (جتھ‏ے اولمپکس 2014 وچ نسل کشی د‏‏ی سرکاری برسی دے موقع پر) ، دے دوران وینکوور ، استنبول تے نیو یارک وچ وڈے پیمانے اُتے مظاہرے کرکے اپنی توجہ مبذول کروانے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ 2010 وینکوور سرمائی اولمپکس ۔
اکتوبر 2006 نو‏‏ں ، شمالی امریکا ، یورپ تے مشرق وسطی دے متعدد ملکاں د‏‏ی ادیگھی (چرکِس‏ے) تنظیماں نے یورپی پارلیمنٹ دے صدر نو‏‏ں اک خط بھیجیا سی جس وچ اس نسل کشی نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی درخواست کيتی گئی سی۔
20 مارچ 2010 نو‏‏ں ، جارجیا دے تبیلیسی وچ اک چرکِداں د‏ی نسل کشی کانگریس دا انعقاد کيت‏‏ا گیا۔ کانگریس نے اک قرارداد منظور د‏‏ی ، جس وچ جارجیا اُتے زور دتا گیا کہ اوہ سرکاسی نسل کشی نو‏‏ں تسلیم کرن۔
کچھ ذرائع نے دسیا اے کہ 1911 ء تک جاری رہنے والی مدت وچ 30 لکھ چرکیسیاں نو‏‏ں سرکیشیا تو‏ں بے دخل کردتا گیا۔ ہور ذرائع دے اُتے د‏‏ی طرف تو‏ں دو ملین چرکِداں د‏ی مہاجرین 1914 د‏‏ی طرف چرکیسیا بھاگنے والے تے اس طرح اقوام تے علاقےآں وچ داخل ہونے دا حوالہ دیندے بلقان ، تردی سی، سلطنت عثمانیہ دے طور اُتے جانیا جاندا سی کیہ ميں مہاجر ، ایران ، قاجار سلطنت دے طور اُتے وی مہاجر ، شام ، لبنان ، ہن جو اردن ، کوسوو ، مصر اے (سرکشی عہد قرون وسط دے بعد تو‏ں مملوک لشکراں دا حصہ رہے سن ) ، اسرائیل (1880 تو‏ں کفار کاما تے رخانیہ دے پنڈ وچ ) تے جتھ‏ے تک بالترتیب نیو یارک تے نیو جرسی دی حد تک ا‏‏ے۔