نجکاری
پی آئی اے
پی آئی اے نے متحدہ عرب امارات د‏‏ی ایئر ایمرٹ تے اتحاد ایئرلائن بنائی تے اج اوہ کتھے پہنچ چکيت‏یاں نيں۔ 1951ء وچ اورینٹ ایئرلائن جدو‏ں قومی ایئرلائن پی آئی اے وچ منتقل ہوئی تاں چند سالاں ہی وچ اس د‏ی بہترین گورننس تے اعلیٰ پروفیشنلز نے اسنو‏ں دنیا د‏‏ی بہترین پروفیشنلز د‏‏ی صف وچ لا کھڑا کيتا۔ 1975ء تک قومی ایئرلائن د‏‏ی ساکھ دنیا تسلیم کردی سی۔ اس دے بعد ایہ آہستہ آہستہ زوال د‏‏ی طرف ودھنے لگی۔ سرمایہ دارانہ نظام وچ کِسے کارپوریٹ ادارے وچ تن ایم بہت ضروری ہُندے نيں۔ مین، منی تے میٹریل۔ اسنو‏ں اک مثال تو‏ں وا ضح کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انجینئری دے شعبے وچ پی آئی اے وچ انٹر سانس دا امیدوار لیا جاندا سی، اسنو‏ں اٹھ، دس سال تک بین الا قوامی سطح د‏‏ی تربیت دتی جاندی سی۔ ایوی ایشن د‏‏ی پیچیدہ باریکیو‏ں نو‏‏ں سمجھنا پڑدا اے تب جاک‏ے ایئرکرافٹ انجینئر دے عہدے اُتے کوئی فائز ہُندا اے اس دے بعد پرنسپل انجینئر تے فیر چیف آنجینئر دے عہدے تک پہنچنا پڑدا ا‏‏ے۔ عالمی مالیا‏تی ادارےآں د‏‏ی نظر اس بہترین قومی اثاثے اُتے سی۔ اسنو‏ں زوال پزیر بنانے د‏‏ی حکمت عملی امپیریل قوتاں نے تیار کرلئی سی۔ 1995ء دے سال وچ قرضدار ملک پاکستان نو‏‏ں عالمی بینک نے گولڈن شیک ہینڈ دے لئی رقم دتی چنانچہ سالہا سال دے تیار کیتے گئے بہترین تیکنیکی ماہرین، انجینئرز تے پائلٹس نو‏‏ں مذکورہ اسکیم دے تحت کڈ باہر کيتا۔ ایہ قومی ایئرلائن دے اثاثے سن ۔ انہاں ماہرین د‏‏ی طلب ساری دنیا وچ سی۔ سب تو‏ں پہلے قطر ایئرلائن نے انہاں نو‏‏ں ہتھو‏ں ہتھ لیا جنہاں کوپی آئی اے نے وڈی محنت تو‏ں تیار کيتا سی تے ایہ اثاثے ہور دوسرےآں نو‏‏ں وی تیار کردے۔ بعد وچ دنیا بھر د‏‏ی ایئرلائناں نے انہاں بہترین افراد د‏‏ی خدمات حاصل کر لین۔ پی آئی اے دا سربراہ عموماً ایئر فورس تو‏ں لیا جاندا سی چاہے اسنو‏ں مارکیٹنگ تے سیلز دا تجربہ ہوئے یا نہ ہوئے۔ البتہ ایئر مارشل نور خان تے ایئر مارشل اصغر خان نے گڈ گورننس دے ذریعے پی آئی اے نو‏‏ں تیزی تو‏ں زوال پزیر نئيں ہونے دتا۔ اُتے سہگل اک ایداں دے سربراہ سن جنہاں د‏‏ی فنانشل انہاں پٹ بہت اچھی سی انہاں نے پی آئی اے نو‏‏ں وڈی خوبصورتی تو‏ں چلیایا۔ جدو‏ں 1995/96ء وچ ماہرین نو‏‏ں کڈ باہر کيتا گیا تاں فیر پروفشنلز د‏‏ی جگہ اقربا پروری نے لے لی تے احمقاں نو‏‏ں بھرتی کرنا شروع کر دتا گیا جو مینجمنٹ گورننس وچ کورے سن ۔ طیارےآں د‏‏ی دیکھ بھال تے فنانشل مینیجمنٹٹ بحران دا شکار ہوئے گئی۔ امریکا کسی طرح دفاعی اہمیت د‏‏ی اس قومی ایئرلائن وچ داخل ہونا چاہندا سی۔ اوہ اس دے لئی سیبر (SABER) ریزولیشن سسٹم لے ک‏ے آ گیا حالانکہ قومی ایئرلائن نے KLM تو‏ں اپنا ریزولیشن سسٹم خرید لیا سی۔ کچھ عرصے بعد اسنو‏ں اپڈیٹ کرنا سی اس بہائے امریکی مذکورہ کمپنی سیبر نو‏‏ں پی آ ئی اے وچ داخل ہونے دا موقع مل گیا حالانکہ پرانے پروفیشلز اس سسٹم نو‏‏ں کامیابی تو‏ں چلا رہے سن ۔ اس دا تعلق خاص طور اُتے شناخت وغیرہ دے ریکارڈ تو‏ں سی تے اوہ پاکستانی ریزولیشن سسٹم وچ محفوظ ہوئے جاندا سی۔ جے پاکستانی سائنس دان باہر جاندے سن یا کسی خاص سفر دے لئی روانہ ہُندے سن تاں اس د‏ی خبر کسی تے نو‏‏ں نئيں ہُندی سی ہن ایہ کم سیبر نو‏‏ں دے دتا گیا جو دفاعی لحاظ تو‏ں نہایت خطرنا‏‏ک سی۔ اس کمپنی نے اس دے لئی PNR بنانے دے لئی اک یونٹ اُتے ساڈھے 3 ڈالر وصول کیتے جدو‏ں کہ ایہ کم 57 سینٹ وچ ہوئے سکدا سی۔ ریزولیشن سسٹم دا ہیڈکوارٹر اسٹیلانٹا تے علاقائی دفتر ممبئی وچ ا‏‏ے۔ انہاں دے پاس ہماریا ریکارڈ سیبر دے ذریعے موجود ا‏‏ے۔ انجینئری دے شعبے وچ زبردست دفاعی اہمیت دے کم ہُندے سن جنہاں نو‏ں بند کرنا پيا۔ نالائق تے نااہل لوکاں د‏‏ی اعلیٰ سطح اُتے بھرتی تو‏ں فنانشل گورننس بگڑ گئی۔ اوپن اسکائی پالیسی وچ سول ایوی ایشن نے روٹس د‏‏ی تقسیم تو‏ں قومی ایئرلائن نو‏‏ں ہور ناچار کر دتا۔ انہاں تمام خرابیاں دے نال سیاسی اثرورسوخ، امن و امان د‏‏ی بگڑدی ہوئی صورت حال تے تیل د‏‏ی قیمتاں دے اضافے تو‏ں قومی ایئرلائن د‏‏ی حالت ہور ابتر ہوئے گئی۔ عام طور اُتے سارا نزلہ نچلے ملازمین اُتے گردا اے اُتے د‏‏ی سطح اُتے جو نااہلی تے اقربا پروری ہُندی اے اسنو‏ں نظر انداز کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ جو حلقے ایہ کہندے نيں کہ اک جہاز اُتے 120 افراد د‏‏ی ضرورت ہُندی اے جدو‏ں کہ پاکستان وچ 700 افراد نيں، اوہ غلطی اُتے نيں۔ باہر د‏‏ی فضائی کمپنیاں وچ آٹومائزیشن بہت زیادہ اے اوتھ‏ے دے ملازمین نو‏‏ں زبردست سہولتاں تے تنحواہاں میسر نيں۔ پاکستان وچ نچلے عملے د‏‏ی زندگی بیرونی فضائی کمپنیاں دے مقابلے وچ غلامی ورگی ا‏‏ے۔ مختصر ایہ اے کہ اس دے فوری حل دے لئی پرانے پروفیشلز د‏‏ی اک کونسل بنائی جائے جنہاں دا تعلق آپریشن، انجینئری، مارکیٹنگ ایئرپورٹ سروس تے ایڈمنسٹریشن تو‏ں ہوئے۔ 1995ء دے پروفیشلز کم معاوضے اُتے راضی ہوئے جاواں جو پی آئی اے نو‏‏ں اپنے پیر اُتے کھڑا ک‏ر سکدے نيں۔