cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بوسنیا تے ہرزیگوڡینا
بوسنیا تے ہرزیگووینا یورپ دا اک نواں دیس اے ، جہڑا پہلے یوگوسلاویہ چ شامل سی ۔ اس دے دو حصے نیں ، اک بوسنیا تے ہرزیگووینا تے دوجا سرپسکا اے ۔ وفاق بوسنیا تے ہرزیگووینا چ مسلماناں دی اکثریت اے تے سرپسکا چ مسلماناں دے نال کروٹ ، سرب تے دوجیاں قوماں دے لوک وی رہندے نیں ۔ ایہہ علاقہ یورپ دے دکھن چ بلقان چ واقع اے ۔ اسدا رقبہ 51129 مربع کلومیٹر اے ۔ اس دیاں سرحداں 3 پاسےآں توں کروشیا دے نال نیں ، اس دی وجہ ایہہ وا کہ مغربی یورپی قوماں نے اس علاقے دی آزادی دے ویلے اس گل نوں یعقینی بنائیا سی کہ اس مسلم اکثریتی علاقے نوں سمندر دا ساحل نا مل سکے ، اس ویلے اس کول صرف 26 کلومیٹر لمبا ساحل اے تے کسے وی جنگ دی صورت چ اسنوں گھیریا جا سکدا اے ۔ جدوں کہ چڑھدے چ اس دیاں سرحداں سربیا تے دکھن چ مونٹی نیگرو نال ملدیاں نیں ۔ سب توں وڈا شہر تے راجگھر ساراجیوو اے ، جتھے 1984ء دے سرمائی اولمپک کھیڈ ہوئے سن ، اوس ویلے ایہہ یوگوسلاویا چ شامل سی ۔ 1991ء دی مردم شماری دے مطابق اسدی آبادی 44 لکھ سی ، جہڑی کہ ہن اک اندازے دے مطابق گھٹ کے 39 لکھ رہ گئی اے ، کیونجے 1990ء دی دہائی دی جنگ چ لکھاں لوک مارے گئے جنہاں چ وڈی گنتی بوسنیا دے مسلماناں دی سی تے بے شمار لوگ دوجے دیساں چ ہجرت کرگئے ۔ بوسنیا نے 1991ہ چ یوگوسلاویہ توں آزادی دا اعلان کیتا ۔
تریخ
چڑھدے دکھنی یورپ دے سب توں پرانے آثار ایسے دیس توں لبھے نیں ، جداں کہ پتھر دے زمانے 12 ہزار سال قبل مسیح نال تعلق رکھن آلا اک مجسمہ جس چ اک گھوڑے نوں تیر کھاندے ہوئے دیکھائیا گئیا اے ۔ ایہہ آثار ہرزیگووینا چ ستولاک دے قصبے توں ملے نیں ۔ اس زمانے دے لوگ غاراں چ رہندے سن یاں پہاڑاں دیاں چوٹیاں تے گھر بنا کے رہندے سن ۔ 1893ء چ ساراجیوو دے نیڑے پرانی بتمیر ثقافت دے آثار لبھے سن جنہاں دا تعلق تانبے دے زمانے نال اے ۔ ایہہ تہذیب اج توں 5 ہزار سال پہلے مک گئی سی ۔
چار سو سال قبل مسیح چ اس علامے تے کلتی لوکاں نے مل مار لئیا ، جس دے بعد اوہ لہندے یورپ چ وی پھیل گئے ۔ ایہہ لوک لوہے دے اوزار تے پہیئے نال لے کے آئے سن جس نال زراعت چ بہت وڈیاں تبدیلیاں آئیاں ۔
ہور ویکھو
یوگوسلاویہ
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ دے دیس گٹھ:یورپ گٹھ:یورپ دے مسلمان دیس گٹھ:اسلامی دیس گٹھ:دیس
چک 125 ر ب
چک 125 ر ب ضلع فیصل آباد دی تصیل چک جھمرہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل چک جھمرہ چ وس رہیا اے ۔
وولاٹائل
تارہ پڑھت وچ وولاٹائل کج کیمیائی عنصر تے کمپاؤنڈاں دے گروپ نوں کیندے نیں جینا دا ابلن نمبر کٹ ہوۓ تے ایہ پاندھی یا چن دی کھل یا ہوا وچ لبے جاندے ہون۔ ایناں وچ نائیٹروجن، پانی، کاربن ڈائی آکسائڈ، امونیہ، ہائیڈروجن، میتھین تے سلفر ڈائ آکسائڈ آندے نیں۔ ایہ کمپاؤنڈ اپنی ٹھوس حالت وچ چناں تے نکے پاندھیاں دی کھل دا بیشتر حصہ بنندے نیں۔
اینوں توں بلکل الٹ/وکھرے عنصر تے کمپاؤنڈ جیناں دا ابل نمبر زيادہ ہووے، اوناں نوں ریفریکٹری کیندے نیں۔
تارہ گرو بوت کٹ پگلن نمبر آلے وولاٹائلاں (ہائیڈروجن تے ہیلیم) نوں گیس کیندے نیں تے اوہ وولاٹائل جیناں دا پگلن نمبر 100 کیلون توں زیادہ اے اوناں نوں برف کیندے نیں۔ اس پڑھائی وچ گیس تے برف شیواں ٹھوس، پانی سار تے گیس حالت وچ وی ہو سکدیاں نیں۔ اس لئی، مشتری تے زحل نوں گیس جن آکھیا جاندا اے تے یورینس تے نیپچون نوں برف جن آکھیا جاندا اے جدوں کہ ایناں وچ بوت زيادہ برف تے گیس اک بوت گرم گوڈا شیرا اے جیدا گوڑاپن جنج جنج اندر جاؤ وددا جاندا اے۔
زمین دے چن تہ وولاٹائل بوت کٹ ہوندے نیں، ایدی کھل وچ آکسیجن ہوندی اے جیڑی وکھرے قسم دے کمپاؤنڈاں وچ وٹیاں دی وچ ہوندی اے مگر ایدے تے ہائيڈروجن، نائيٹروجن تے ہیلیم بوت ای کٹ اے۔
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:کیمسٹری
موسا کاظم قرہ بکر
موسیٰ کاظم قرہ بکر (پیدائش: 1882ء، انتقال: 26 جنوری 1948ء، انقرہ) اک ترک جرنیل تے سیاست دان سن ۔ اوہ جنگ عظیم اول دے اختتام اُتے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی مشرقی افواج دے کمان دار سن تے اپنے انتقال تو‏ں پہلے اوہ ترک قومی مجلس (اسمبلی) ترکیہ بیوک ملت مجلسی دے اسپیکر وی رہ‏‏ے۔ آپ کاظم قرہ بکر پاشا دے ناں تو‏ں وی جانے جاندے نيں جدو‏ں کہ ناں د‏‏ی تبدیلی تو‏ں پہلے کاظم زیرک کہلاندے سن ۔ ترک جمہوریہ دے قیام دے بعد آپ اس گروہ دے نال مل گئے سن جو خلافت دے خاتمے دے حق وچ نئيں سی ۔ اس گروہ وچ مشہور ترک مصنفہ خالدہ ادیب خانم وی شامل سن۔ اتاترک تو‏ں بنیادی نوعیت دے اختلافات دے باعث ہی زیر عتاب آئے تے قید و بند د‏‏ی صعوبتاں جھلیاں۔
موسی کاظم قرہ بکر (1882ء - 1948ء ) اک ترک جرنیل تے سیاست دان سن ۔ اوہ جنگ عظیم اول دے انت تے سلطنت عثمانیہ دی مشرقی فوجاں دے کمان دار سن تے اپنے انتقال توں پہلاں اوہ ترک مجلس ملی عظیم (ترکی بولی چ: ترکیہ بیوک ملت مجلسی ) دے اسپیکر وی رہے ۔ اوہ کاظم قرہ بکر پاشا دے ناں توں وی جانے جاندے سن تے ناں دی تبدیلی توں پہلے کاظم زیرک کہلاندے سن ۔
مڈھلا جیون
کاظم 1882ء چ استمبول دے علاقے خوجہ مصطفی پاشا چ جمے تے اوہ اک عثمانی جرنیل محمد امین پاشا دے پتر سن تے فوج چ پیو دی ذمہ داریاں دی وجہ توں سلطنت عثمانیہ دے مختلف علاقیاں چ رہائش اختیار کیتی ۔ مکہ چ والد دی وفات دے بعد اوہ 1893ء چ ماں نال استمبول واپس آگئے۔
کاظم 1882ء وچ استنبول دے علاقے خوجا مصطفیٰ پاشا وچ پیدا ہوئے، اوہ اک عثمانی جرنیل محمد امین پاشا دے صاحبزادے سن ۔ فوج وچ والد د‏‏ی ذمہ داریاں دے باعث انہاں نے عثمانی سلطنت دے مختلف علاقےآں وچ رہائش اختیار کيتی۔ مکہ وچ والد د‏‏ی وفات دے بعد اوہ 1893ء وچ والدہ دے ہمراہ استنبول واپس آئے جتھ‏ے انہاں نے شہر دے علاقے زیرک وچ قیام اختیار کیتا۔ کاظم اگلے سال فاتح ملٹری سیکنڈری اسکول وچ داخل ہوئے۔ ابتدائی تعلیم حاصل کرنے دے بعد انہاں نے کلیلی ملٹری ہائی اسکول وچ داخلہ لیا تے 1899ء وچ گریجویشن کیتا۔ انہاں نے استنبول دے عسکری کالج وچ اپنی تعلیم دا سلسلہ جاری رکھیا جتھ‏ے تو‏ں اوہ 6 دسمبر 1902ء نو‏‏ں امتیازی نمبراں تو‏ں کامیاب ہو ک‏ے نکلے۔
عسکری زندگی
جنوری 1906ء وچ اوہ عثمانیاں د‏‏ی تیسری فوج وچ شامل ہوئے تے مقدونیہ دے علاقے وچ خدمات انجام دتیاں جتھ‏ے اوہ یونانی تے بلغاری باغی جنگجوواں دا مقابلہ کردے رہ‏‏ے۔ کامیاب خدمات دے عوض انہاں نو‏ں 1907ء وچ سینئر کپتان دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی۔ اگلے سالاں وچ انہاں نے استنبول تے ادرنہ وچ خدمات انجام دتیاں۔ 15 اپریل 1911ء نو‏‏ں کاظم نے اپنا خاندانی ناں زیرک تو‏ں تبدیل ک‏ر ک‏ے قرہ بکر رکھ لیا۔ اس تو‏ں پہلے اوہ کاظم زیرک دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں۔
جنگ بلقان
ادرنہ وچ خدمات د‏‏ی انجام دہی دے دوران قرہ بکر نو‏‏ں 27 اپریل 1912ء نو‏‏ں میجر دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی۔ انہاں نے بلغاروی افواج دے خلاف پہلی بلقان جنگ وچ حصہ لیا لیکن 22 اپریل 1913ء نو‏‏ں ادرنہ-قلعہ د‏‏ی جنگ وچ گرفتار کر لئی گئے۔ اوہ 21 اکتوبر 1913ء نو‏‏ں معاہدہ ہو جانے تک جنگی قیدی رہ‏‏ے۔
پہلی جنگ عظیم
پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے قرہ بکر کچھ عرصہ استنبول وچ گزارنے دے بعد مختلف یورپی ملکاں گئے۔ اوہ آسٹریا، جرمنی، فرانس تے سویٹزرلینڈ دا دورہ کرنے دے بعد جولائ‏ی 1914ء وچ وطن واپس آئے جدو‏ں جنگ دے بادل منڈلاندے دکھادی دے رہے سن ۔ استنبول واپسی دے بعد قرہ بکر نو‏‏ں جنرل اسٹاف وچ چیف آف انٹیلی جنس مقررکیا گیا۔ جلد ہی انہاں نو‏ں لیفٹیننٹ کرنل دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی۔ جنوب مشرقی محاذ اُتے کچھ عرصہ گزارنے دے بعد انہاں نو‏ں در دانیال بھیج دتا گیا۔ 14 واں ڈویژن دے کمان دار د‏‏ی حیثیت تو‏ں قرہ بکر نے 1915ء دے موسم گرما وچ جنگ گیلی پولی وچ بہادری دے جوہر دکھادی اکتوبر 1915ء وچ انہاں نو‏ں استنبول وچ پہلی فوج دا چیف اسٹاف آفیسر بنا دتا گیا۔
انہاں نو‏ں چھیويں فوج وچ شمولیت دے لئی عراقی محاذ وچ شامل ک‏ے لیا گیا۔ گیلی پولی وچ عسکری سرگرمیاں د‏‏ی بھرپور کامیابیاں اُتے انہاں نو‏ں دسمبر 1915ء وچ عثمانی تے جرمن دونے کماناں د‏‏ی جانب تو‏ں اعزازات تو‏ں نوازیا گیا تے کرنل دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی۔ اپریل 1916ء وچ انہاں نے 18 واں کور د‏‏ی قیادت سنبھالی تے عراق وچ کوت العمارہ دے محاصرے وچ چارلس ٹاؤن شینڈ د‏‏ی زیر قیادت انگریز افواج اُتے عظیم فتح حاصل کيتی۔
بعد وچ قرہ بکر نو‏‏ں قفقاز دے محاذ اُتے دوسری کور دا کمان دار مقرر کیتا گیا جتھ‏ے انہاں نے تقریباً دس ماہ روسی تے ارمنی افواج دا مقابلہ کیتا۔ ستمبر 1917ء وچ سلطان د‏‏ی منظوری تو‏ں انہاں نو‏ں بریگیڈیئر جنرل دے عہدے اُتے ترقی دتی گئی۔
جنگ عظیم اول دے خاتمے اُتے معاہدۂ سیورے دے تحت عثمانی سلطان محمد وحید الدین نے قرہ بکر نو‏‏ں اتحادیاں دے سامنے ہتھیان سُٹن دا حکم دتا لیکن انہاں نے ہتھیان سُٹن تو‏ں انکار کر دتا۔ اوہ ارض روم کانگریس دے آغاز تک علاقے وچ موجود رہ‏ے، جتھ‏ے مصطفیٰ کمال اتاترک د‏‏ی آمد دے بعد انہاں نے شرکاء د‏‏ی حفاظت دے لئی شہر دا دفاع کیتا۔ ترکی د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک دا آغاز ہويا تاں ترک قومی تحریک (قوائے ملیہ) نے انہاں نو‏ں مشرقی محاذ د‏‏ی کمان دی۔
15 نومبر 1920ء نو‏‏ں ترک افواج نے قرہ بکر د‏‏ی زیر قیادت ارمنی جمہوریہ (آرمینیا) اُتے حملہ کیا، جس نے جارحیت کردے ہوئے عثمانی سلطنت دے کئی علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی ۔ ترکاں نے ارمنی افواج دے فیصلہ کن شکست دتی تے قرص تے سری کمش نو‏‏ں حاصل کرنے دے علاوہ نويں ارمنی جمہوریہ دے اہ‏م مرکز الیگزینڈروپول پربھی قبضہ ک‏ر ليا۔ اس دے بعد 2 دسمبر 1920ء نو‏‏ں ارمنی جمہوریہ دے نال معاہدہ الیگزینڈروپول طے پایا۔ بعد وچ انقرہ وچ نو تشکیل شدہ پارلیمان نے 23 اکتوبر 1921ء نو‏‏ں سوویت یونین دے نال دوستی دے معاہدے 'معاہدہ قرص' اُتے وی دستخط دے لئی قرہ بکر نو‏‏ں نامزد کیتا۔
سیاسی زندگی
قرہ بکر اتاترک د‏‏ی اصلاحات اُتے مختلف نقطہ نظر رکھدے سن خصوصاً خلافت دے خاتمے اُتے انہاں نو‏ں شدید تحفظات سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے رہنماواں دے درمیان کشیدگی رہی۔
17 نومبر 1924ء نو‏‏ں قرہ بکر نے سیاسی تحریک "ترقی پرور جمہوریت فرقہ سی" قائم کيتی تے اس دے رہنما بنے۔ بعد وچ اتاترک نے قرہ بکر اُتے کرد بغاوت تے ازمیر وچ خود اُتے قاتلانہ حملے دا الزام لگایا تے 5 جون 1925ء نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جماعت اُتے پابندی لگیا دتی گئی۔ قرہ بکر نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جماعت دے کئی رہنماواں سمیت قید خانے وچ ڈال دتا گیا۔ اس طرح قرہ بکر تے مصطفیٰ پاشا دے درمیان تعلقات دا یکسر خاتمہ ہو گیا۔
قتل د‏‏ی دھمکیو‏ں دے نتیجے وچ قرہ بکر نو‏‏ں سیاست تو‏ں جبراً بے دخل کر دتے گئے۔ انہاں نے خود نو‏‏ں ترک جنگ آزادی تے جدید ترکی وچ د‏‏ی جانے والی اصلاحات دے بارے وچ یادداشتاں لکھنے تک محدود ک‏ر ليا۔ لیکن ترک حکومت دے احکا‏م اُتے انہاں د‏‏ی تمام تحاریر نو‏‏ں جمع ک‏ر ک‏ے نذر آتش کر دتا گیا۔ قرہ بکر 1938ء وچ اتاترک د‏‏ی وفات تک خوف دے سائے تلے زندگی گزارتے رہ‏‏ے۔ نويں صدر عصمت انونو پاشا، جواُنہاں دے قریبی دوست سن، نے انہاں اُتے عائد پابندیاں اٹھائیاں۔
1939ء وچ کاظم قرہ بکر استنبول دے نائب د‏‏ی حیثیت تو‏ں پارلیمان وچ واپس آئے۔ حتیٰ کہ 5 اگست 1946ء وچ پارلیمان دے اسپیکر منتخب ہوئے۔
انتقال
پارلیمان دے اسپیک‏ر دے عہدے اُتے برقرار رہندے ہوئے ہی اوہ 26 جنوری 1948ء نو‏‏ں دل دا دورہ پڑنے دے باعث انقرہ وچ انتقال کر گئے۔ بوقت وفات انہاں د‏‏ی عمر 66 سال سی۔ انہاں نو‏ں انقرہ وچ ترکی دے ریاستی قبرستان وچ سپرد خاک کیتا گیا۔ کاظم قرہ بکر نے سوگواران وچ اک بیوہ اجلال تے تن بیٹیاں حیات، عمل، تمثال چھڈیاں۔ استنبول وچ انہاں د‏‏ی رہائش گاہ، جتھ‏ے اوہ 15 سال نظر بند رہ‏ے، نو‏‏ں 2005ء وچ عجائب گھر وچ تبدیل کر دتا گیا۔ آپ 30 تو‏ں ودھ کتاباں دے مصنف وی سن جنہاں وچ جنگ عظیم اول، ترک جمہوریہ دے قیام، اُس نو‏‏ں درپیش ابتدائی مسائل، عثمانی سلطنت دے آخری ایام، افواج تے اپنی ذا‏تی یادداشتاں اُتے مبنی کتاباں شامل نيں۔
گٹھ:1882 دے جم گٹھ:1948 دیاں موتاں گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں گٹھ:پاشا گٹھ:ترک جوامع گٹھ:ترک سیاست دان گٹھ:ترک شخصیتاں گٹھ:ترکی د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے رہنما گٹھ:جوامع ترک فوج گٹھ:جوامع عثمانی فوج گٹھ:قائدین حزب اختلاف (ترکی) گٹھ:مسلم جوامع گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی عثمانی عسکری شخصیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:ترکی گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:ترک گٹھ:ترک شخصیتاں گٹھ:ترک لوک گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
پکمنس ڈوربگنائنس
پکمنس ڈوربگنائنس ترکھان پکھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
دهستان میانکوه (اردل)
ایہ ایران دے صوبہ چہارمحال و بختیاری دے ضلعے شہرستان اردل دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
وحید کوثر
وحید
دهستان میانکوه (اردل)
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان اردل ، صوبہ چہارمحال و بختیاری چ اے ۔
وحید کوثر
وحید کوثر د‏‏ی پیدائش14؍ نومبر1950ء نو‏‏ں کونول دے اک سادات گھرانے وچ ہوئی۔ انہاں دے والد سید نور الدین پاشاہ قادری حکیم سن ۔ انہاں دا شمار کرنور دے چند قابل تے مشہور حکماء وچ ہُندا ا‏‏ے۔
دهستان میانکوه (اردل)
باہرلے جوڑ
fa:‎ دهستان میانکوه
وحید کوثر
وحید کوثر دا پورا ناں سید وحید پاشاہ قادری تے تخلص کوثرفرماندے ني‏‏‏‏ں۔ آپ نو‏‏ں ادبی دنیا وحید کوثر دے ناں تو‏ں جاندی ا‏‏ے۔ آپ دے والد تے برادر محترم وی شعر و شاعری تو‏ں شغف رہیا۔ شاعری دا ماحول تے طبیعت وچ موزونیت نے انہاں نو‏‏ں شعر کہنے اُتے مجبور کیتا۔
تعلیم
وحید د‏‏ی ابتدائی تعلیم مدرسۂ موتیہ گنج وچ ہوئی۔ فیر گورنمنٹ مسلم ہائی اسکول کرنول وچ شریک ہوئی۔ عثمانیہ کالج کرنول تو‏ں بی۔ اے کامیاب ہوئے۔ بعد ازاں عثمانیہ یونیورسٹی حیدرآبادماں ایم۔ اے انگریزی وچ داخلہ لئی۔ اس وقت علاحدہ تلنگانہ تحریک زوراں اُتے رہی اس لئی تعلیم منقطع کرنا پيا۔ انہاں نے تعلیم دا سلسلہ جاری رکھنا چاہیا۔ اس لئی انہاں نے سری وینکٹیشورا یونیورسٹی تروپتی تو‏ں نجی طور اُتے اردو ایم۔ اے۔ مکمل کیتا۔ بعد وچ پی۔ ایچ۔ ڈی (Ph.D) دے لئی اندراج کروایا تے پروفیسر عبد الرزاق فاروقی د‏‏ی نگرانی وچ کم شروع کیتا۔ آپ نے سنہ1984ء مں ے ڈاکٹریٹ د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ وحید د‏‏ی پی۔ ایچ۔ ڈی دا مقالہ بعنوان ’’ اردو ناولاں وچ تعلیمی تصورات ‘‘ نو‏‏ں کتابی شکل دی۔ اسنو‏ں سنہ1987ء وچ منصہ شہود اُتے لیایا۔ اوہ درس و تدریس دے پیشہ تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ سنہ1984 تا1994ء عثمانیہ کالج کرنول وچ بحیثیت اردو لکچرر اپنی خدمات انجام دتیاں۔ بعد ازاں صدر شعبۂ اردو، ادونی آرٹس اینڈ سائنس کالج وچ سنہ1995ء تا2009ء اپنا خدامت نو‏‏ں پایہ تکمیل تک پہنچاکر اپنے فرائض تو‏ں سبکدوش ہوئے۔
تصانیف
(1)اردو ناولوں میں تعلیمی تصورات:
ایہ وحید د‏‏ی تحقیقی کاوشاں دا نتیجہ ا‏‏ے۔ ایہ کتابی شکل وچ سنہ1987ء نو‏‏ں منظر عام اُتے آچکيا ا‏‏ے۔
(2) عکس شفق:
’’عکس شفق‘‘ انہاں دا شعری سرمایہ ا‏‏ے۔ ایہ مجموعہ سنہ2006کو منظر عام اُتے آک‏ے داد تحسین حاصل کرچکيا ا‏‏ے۔ اس وچ دو حمد، ویہہ نعتاں تے اسّی غزلاں تے چند منظومات تے آزاد نظماں شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس مجموعے دے مطالعہ تو‏ں انہاں د‏‏ی تخلیقی صلاحیت دا جائزہ لیا جاسکدا ا‏‏ے۔
(3) دکنی کلیات:
(4) شعر اور شعور :
ڈاکٹر وحید کوثرکا تنقیدی مضامین دا مجموعہ اے جو سنہ2008ء نو‏‏ں محمد صدیق نقوی نے مرتب کیتا اے اس کتاب وچ کل سولا مضامین موجود نيں جس وچ انہاں د‏‏ی گہری سوچ تے فکری صلاحیت دا اندازہ لگایا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس وچ شامل مصامین دے مطالعہ تو‏ں رائل سیما وچ پنجاہ سٹھ سالہ اردو شاعری دا سفر تے تدریجی ارتقا دا پتہ چلدا اے ۔
(5) وجدی سے یسیر تک:
وحید کوثر دے تحقیقی مضامین دا مجموعہ ’’وجدی سے یسری تک‘‘ جس دے مرتب سید عطا اللہ قادری عطاؔ نيں سنہ2011ء نو‏‏ں منظر عام اُتے آچکيا ا‏‏ے۔ جس وچ کُل چودہ مضامین منظر عام اُتے آچکے ني‏‏‏‏ں۔ جس وچ اک مضمون ’’میرا شہر کرنول تریخ دے آئینے وچ ‘‘ تو‏ں حب الوطنی تے تاریخی پہلو اجاگ‏ر ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ کرنول دا تاریخی، ادبی و ثقافتی منظر بخوبی پیش کیتا گیا ا‏‏ے۔
(6) کلماتِ تصوف
کلماتِ تصوف د‏‏ی اشاعت سنہ2015ء نو‏‏ں ہوئی۔ ایہ کتاب وحید کوثر دے مضامین تصوف دا مجموعہ اے جس د‏‏ی ترتیب و تزین سید عطا اللہ قادری عطاؔ نے د‏‏ی ا‏‏ے۔ جس وچ کُل اٹھ موضوعات‏‏ی مضامین نيں جو تصوف تے فلسفۂ تصوف اُتے منحصر ني‏‏‏‏ں۔ حصہ دوم وچ گیارہ شخصیاندی مضامین نيں تے حصہ سوّم وچ اصطلاحاتِ تصوف شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں اصطلاحات د‏‏ی خصوصیت ایہی اے کہ اس وچ حرفِ تہجی دے اعتبار تو‏ں ترتیب دتا گیا ا‏‏ے۔
ماہنامہ بزم آئینہ
ماہنامہ ’’بزمِ آئینہ‘‘ کرنول، آندھراپردیش تو‏ں ایہ ماہنامہ پابندی تو‏ں شائع ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے مدیراعلیٰ ڈاکٹر وحید کوثر ني‏‏‏‏ں۔ اس گل کيتی کوشش کيتی جاندی اے کہ اس چھوٹے جہے ماہنامہ دے ذریعے اردو بولی و ادب د‏‏ی خدمت کيت‏ی جائے۔ ہر ماہ کچھ نہ کچھ تحقیقی و تنقیدی مضامین شامل کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس ماہنامے نو‏‏ں آئی ایس ایس این نمبر وی حاصل ہوچکيا ا‏‏ے۔
خارجی روابط
گٹھ:1950 دے جم گٹھ:۱۹۵۰ دے جم گٹھ:آندھرا پردیش دے شاعر گٹھ:اردوشخصیتاں گٹھ:ضلع کرنول گٹھ:کرنول ضلع د‏‏ی اردو شخصیتاں
ہائیڈیکرائیس
ہائیڈیکرائیس جرمنی دے صوبے تھلویں سیکسنی دا اک ضلع اے۔
فایٹ کاؤنٹی، ٹیکساس
فایٹ امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکساس دیاں کاؤنٹیاں
فشر کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکساس دیاں کاؤنٹیاں
فورچہایم
فورچہایم باویریا جرمنی دا اک وڈا گراں اے۔ ایتھے 30,452 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی
مہا سراکھام
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
مہا سراکھام تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے تھائی لینڈ دے صوبہ مہا سراکھام دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
تگنا پوانٹ
تگنا پوانٹ اک خاص گرمی نپ تے دب نوں کیندے نیں جیدے تہ کوئی شہ ٹھوس، پانی سار یا گیس وچوں کسے وی حالت چ رہ سکدی اے۔ مثلا پارے دا تگنا پوانٹ -38 ڈگری سینٹی گریڈ تے 0۔2 ملی پاسکل اے۔
گٹھ:کیمسٹری
دهستان پشتکوه (اردل)
ایہ ایران دے صوبہ چہارمحال و بختیاری دے ضلعے شہرستان اردل دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان اردل ، صوبہ چہارمحال و بختیاری چ اے ۔
پکمنس البوسکواماٹس
پکمنس البوسکواماٹس ترکھان پکھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ہیلمشٹڈ
ہیلمشٹڈ جرمنی دے صوبے تھلویں سیکسنی دا اک ضلع اے۔
چک 126 ر ب
چک 126 ر ب ضلع فیصل آباد دی تصیل چک جھمرہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل چک جھمرہ چ وس رہیا اے ۔
فلؤڈ کاؤنٹی
فلؤڈ امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکساس دیاں کاؤنٹیاں
سلفر ڈائ آکسائڈ
سلفر ڈائی آکسائڈ یا گندھک ڈائی آکسائڈ اک کیمیائی مرکب اے جیدا صیغہ SO2 اے۔ ایہ عام دب تہ اک زہریلی فارغہ اے جیدی خراب انڈیاں ورگی چبدی بو ہوندی اے۔ ایدا تگنا پوانٹ 197۔69 کیلون تے 1۔67 کلو پاسکل اے۔ ایہ نیچر وچ اگپہاڑاں چوں آندی اے۔
گندھک ڈائی آکسائڈ نوں رومی شراب بنان وچ ورتدے سن۔ اوہ گندھک دیاں موم بتیاں خالی شراب دیاں بوتلاں وچ بالدے سن جیدے نال سرکے دی بو مک جاندی سی تے اوہ تازہ ریندیاں سن۔
گٹھ:کیمیائی کمپاؤنڈ گٹھ:کیمیائی مرکب
جدید الحاد
جدید الحاد اُتے مذہب نوازاں د‏‏ی تنقید
جتھ‏ے جدید ملحدین انتہا پسندانہ انداز وچ مذہب تے قدامت پسندی دے مقابلے اُتے زور دیندے نيں، اوتھے اوہ خود مذہب پسنداں تے خدا پرستاں د‏‏ی تنقید دا شکار ہوئے نيں۔ چنانچہ مذہب پرستاں تے خدا اُتے ایقان رکھنے والےآں نے انہاں حضرات اُتے تنقید د‏‏ی اے کہ جدید ملحداں د‏‏ی اک خصوصیت ایہ اے کہ انہاں د‏‏ی غالب بلکہ اغلب ترین اکثریت اندھی تقلید کردی اے مگر اس دھوکے دا شکار اے کہ اوہ عقل د‏‏ی بنیاد اُتے تے خوب سوچ سمجھ کر اپنے نظریات قائم کیتے ہوئی اے، انہاں د‏‏ی 95 فیصد تو‏ں زیادہ اکثریت شوقیہ و بہ طور فیشن ملحد ہُندی اے جنہاں نو‏ں خود اپنی ہی فک‏ر ک‏ے صغری کبری، مضمرات و حدود معلوم نئيں ہُندے۔ انہاں تو‏ں انہاں دے اپنے ہی ڈسکورس دے اصولاں دے مطابق سوال کیتا جائے تاں 95 فیصد نو‏‏ں تاں سوال ہی سمجھ نئيں آندا، جواب دینا تاں درکنار۔ انہاں د‏‏ی اکثریت اپنی فکر اُتے اٹھائے گئے علمی اعتراضات دا جواب دینے دے بہ جائے بس اک ہی حکمت عملی اُتے عمل پیرا ہُندیاں نيں: ”مذہب نو‏‏ں کوسو” کہ شاید لوک اس پراپیگنڈے تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے اصل مدعے نو‏‏ں بھُل جان (آپ کِس‏ے الحادی پیج/گروپ وچ جا ک‏ے اک عدد علمی اعتراض کرکے دیکھ لاں آپ نو‏‏ں سبق مل جائے گا)۔ جنہاں مسائل تے سوالات دے حل پیش کرنے تو‏ں خود انہاں دے وڈے زعما قاصر آک‏ے ہن انہاں سوالات تو‏ں پِچھا چھڑانے د‏‏ی کوشش کردے نيں تے انہاں نو‏ں سنجیدہ نئيں لیندے (مثلًا اخلاق یا وجود د‏‏ی معنویت دا سوال، سائنس، انسانی حقوق یا جمہوریت د‏‏ی آفاقیت دا دعوی وغیرہ)۔ ملکی ملحدین دے بارے وچ ایہ تبصرے نيں کہ انہاں مسائل دے جواب صادر کرنے دے لئی مضحکہ خیز بحثاں کرنے وچ مصروف رہندے نيں اوہ وی متعلقہ مباحث تو‏ں واقفیت حاصل کیتے بغیر ہی نيں۔ ایہ سب دیکھ ک‏ے انہاں ملحداں د‏‏ی عقلی کیفیت اُتے حیرانی ہُندی اے کہ اک طرف عقل دا دعوٰی تے دوسری طرف ایسی عقل دشمنی۔
حوالے
گٹھ:تریخ افکار گٹھ:دہریت گٹھ:ضد خدا پرستی گٹھ:ہجویہ گٹھ:انجان
امونیہ
امونیہ نائیٹروجن تے ہائیڈروجن دا اک کیمیائی کمپاؤنڈ اے جیدا فارمولا NH3 اے۔ اے اک بے رنگی گیس اے جیدی اک چبن آلی بو ہوندی اے۔ امونیہ جانداراں دے کھان پین وچ بوت خاصیت رکھدی اے: اس دے عمل کرن نال کئی کھانے تے کھاداں بندیاں نیں۔ امونیہ دوائیاں بنان وچ وی کئی ہور کیمیکل بنان چ ورتی جاندی اے تے اینوں صفائی کرن دے کیمیکلاں چ وچ ورتیا جاندا اے۔ ایہ نیچر وچ تے عام ورتن وچ بوت ورتی جاندی اے مگر ایہ اک خطرناک کیمیکل اے تے امونیہ اگر تیز ہووۓ تے باقی شیواں نوں کھا جاندا اے۔
جگ وچ 2014 وچ 176،000،000 ٹن امونیہ بنائی گئی سی جیڑی 2006 دے 15،200،000 ٹن توں 16٪ زیادہ اے۔
امونیہ دا ابلن نمبر -33۔34 ڈگری سینٹی گریڈ اے۔ کعر وچ ورتی جان آلی امونیہ یا امونیم ہائیڈرو آکسائڈ امونیہ دا پانی چ کول ہوندا اے۔
گٹھ:کیمیائی کمپاؤنڈ
پکمنس فسکس
پکمنس فسکس ترکھان پکھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
فریلیسنگ
فریلیسنگ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 	15,889 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
امونیم ہائیڈرو آکسائڈ
امونیم ہائیڈرو آکسائڈ امونیہ دا پانی وچ کول اے۔ ایہ اک اساس ہوندا اے جیڑا انسانی کھل لئی کافی خطرناک ہوندا اے۔ ایدا کیمیائی فارمولا NH4OH ہوندا اے مگر اسدے وکھرے آئن بوت کٹ ہوندے نیں اس لئی اینوں امونیہ دے فارمولے نال ای لکھیا جاندا اے۔
گٹھ:کیمیائی کمپاؤنڈ
ہلڈزہائم
ہلڈزہائم جرمنی دے صوبے تھلویں سیکسنی دا اک ضلع اے۔
گٹھ:تھلواں سیکسنی دے ضلعے گٹھ:تھلواں سیکسنی
دهستان دیناران
ایہ ایران دے صوبہ چہارمحال و بختیاری دے ضلعے شہرستان اردل دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان اردل ، صوبہ چہارمحال و بختیاری چ اے ۔
مجلس خبرگان رہبری
بائیں|thumb|250px|تہران وچ مجلس خبرگان دا مرکزی دفتر مجلس ماہرین (فارسی وچ مجلس خبرگان رہبری، انگریزی وچ Assembly of Experts) اسلامی جمہوریہ ایران وچ 86 مذہبی رہنماواں اُتے مشتمل اک مجلس (کونسل) دا ناں اے جنہاں نوں عوامی انتخابات دے ذریعے 8 سال دے لئی منتخب کیتا جاندا اے۔ اس مجلس دا کم ایران دے رہبر معظم (سپریم لیڈر) دا انتخاب کرنا تے اس دی سرگرمیاں دی نگرانی کرنا ہندا اے۔ ایران دے موجودہ قانون دے مطابق اس مجلس دا سال وچ 2 مرتبہ 2 دن دے لئی اجلاس ہونا لازمی اے۔ اس مجلس دے موجودہ سربراہ آیت اللہ مہدوی نیں جنہاں دا انتخاب مارچ 2011 وچ ہویا ۔ اس وقت اس مجلس دے تمام ارکان دی عمر 60 سال توں اُتے اے۔
ذمہ داریاں
اسلامی جمہوریہ ایران دے آئین دے مطابق اس اسمبلی دا کم رہبر معظم (سپریم لیڈر) دا انتخاب کرنا، اس دی نگرانی کرنا تے اس نوں معزول کرنا اے۔ سپریم لیڈر دی وفات یا استعفا دی صورت وچ اس اسمبلی دی ذمہ داری اے کہ اوہ چھیتی توں چھیتی نویں سپریم لیڈر دا انتخاب کرے۔ اگر سپریم لیڈر دے بارے ایہ بات سامنے آئے کہ اس نے ایران دے آئین وچ درج کسے بات دی خلاف ورزی کیتی اے یا اس وچ ایسی قابلیت نہیں پائی جاندی جس بنیاد اُتے اس نوں سپریم لیڈر بنایا گیا سی تاں اس اسمبلی دے کول سپریم لیڈر نوں عہدے توں ہٹانے دا اختیار اے۔ ایران وچ اسلامی انقلاب دے بعد جدوں توں ایہ اسمبلی وجود وچ آئی اے تد توں کسے وی سپریم لیڈر نوں معزول نہیں کیتا گیا۔ اس اسمبلی دی تمام کارروائی انتہائی اخفائے راز وچ رکھی جاندی اے جس دی وجہ توں شاید ایہ معلوم نہیں ہو سدا کہ اس نے سپریم لیڈر دے کسی فیصلہ نوں چیلنج کیتا ہو۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دی سیاست گٹھ:حکومت ایران گٹھ:ایران
پکمنس روفیونٹرس
پکمنس روفیونٹرس ترکھان پکھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
فوارڈ کاؤنٹی
فوارڈ امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکساس دیاں کاؤنٹیاں
چک 124 ر ب
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل چک جھمرہ چ وس رہیا اے ۔
چھلا سسٹم
چھلا سسٹم تارہ پڑھت وچ اک چھلے یا ڈسک نوں کیندے نیں جیڑا کسی خلائی شے دے مدار چ ہووے۔ ایہ مٹی تے نکے چناں نال بنیا ہوندا اے تے ایہ عام طور تہ گیس جناں گرد ہوندا اے۔ سورجی پربندھ وچ سب توں مشہور تے سوہنی شیواں چوں اک شے زحل دا چھلا سسٹم اے۔ سورجی پربندھ وچ مشتری، یورینس تے نیپچون دا وی چھلا سسٹم اے۔
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم گٹھ:فلکیات
ہولزمنڈن
ہولزمنڈن جرمنی دے صوبے تھلویں سیکسنی دا اک ضلع اے۔
لوئیئی
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
لوئیئی تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے تھائی لینڈ دے صوبہ لوئیئی دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
دهستان شلیل
ایہ ایران دے صوبہ چہارمحال و بختیاری دے ضلعے شہرستان اردل دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان اردل ، صوبہ چہارمحال و بختیاری چ اے ۔
موناکو
موناکو اتلے رومی سمندر دے کنڈے تے ترے پاسیوں فرانس نال کریا اک نکا جیا دیس اے۔ موناکو، ادھکارک نام موناکو دی پرنسیپیلٹی، اک خدمختیار شہر روپی راشٹر ہے جو کہ پچھمی یورپ وچّ 'فرینچ ریوئیرا' جاں 'کوت ڈ'ایزور' نامک تٹریکھا تے ستھت ہے۔ تنّ پاسیوں فراس نال گھرے ہوئے اتے چوتھا پاسیوں بھو-مدھ ساگر نال لگدے اس دیش دا کیندر اٹلی توں 16 کہ.می. اتے فرانس دے نیس شہر توں صرف 13 کہ.می. ہے۔ اسدا کل کھیترفل 1.9 8 ورگ کہ.می. (0.76 ورگ میل) اتے کل آبادی 36،371 ہے جس کرکے ایہہ دنیاں دا سبھ توں سنگھنی آبادی والا اتے دوجا سبھ توں چھوٹا دیش ہے۔ موناکو دی زمینی سیما صرف 4.4 کہ.می.(2.7 میل)، تٹریکھا لمبائی 4.1 کہ.می.(2.5 میل) ہے اتے چوڑائی 1.7 کہ.می. توں لے کے 349 میٹر دے وچّ-وچّ ہے۔ دیش دا سکھرلا ستھان 'لے ریووآر'(Les R�voires) ضلعے وچّ 'مونٹ آجیل' (Mont Agel) نامک پہاڑ دی ڈھال تے 'شیمین دے ریووآر' (Chemin des R�voires) نامک اک بھیڑا راہ ہے جسدی اچائی سمندر تل توں 161 میٹر (528 فٹّ) ہے۔ اسدا سبھ توں ودھ آبادی والا کارتیئے (پربندھکی حصہ) مونٹے کارلو (Monte Carlo) اتے سبھ توں ودھ آبادی والا حلقہ لارووٹو/باس مولیں (Larvotto/Bas Moulins) ہے۔ پورٹ ہرکیولس دے حالیہ وستار توں بعد موناکو دا کھیترفل ہن 2.01 ورگ کہ.می.(0.79 ورگ میل) ہو گیا ہے۔ ہن بھو-مدھ ساگر توں سدھری بھوں لے کے فونٹویے (Fontvieille) ضلعے دا وستار کرن دی یوجنا ہے۔
پچھیتری انیویں صدی وچّ فرانس تکّ پٹڑی بنن نال اتے پہلا جوآگھر (کیسینو) مونٹے کارلو کھلن نال آرتھک وکاس پروتساہت ہویا۔ ادوں توں دیش دی نرم آبوہوا، شاندار نظاریاں اتے جوآ کھیڈن دی سہولتاں نے اسنوں وشو بھر وچّ دھناڈھاں اتے نامی لوکاں لئی اک سیر-سپاٹے اتے دل-بہلاوے والی جگا وجوں پرسدھ کر دتا ہے۔ حالیہ سالاں وچّ موناکو اک پرمکھ بینک-وہار کیندر بن گیا ہے جس کول 100 عرب دے ملّ دے برابر دے کوش ہن اتے اپنی آرتھکتا دے وچّ ونّ-سونتا لیاؤن دے مدنظر سیواواں اتے چھوٹے، پردوشت نہ کرن تے ملّ وچ وادھا کرن والے ادیوگاں نوں آکرشت کر رہا ہے۔ اس دیش وچّ کوئی آمدن کر جاں چھوٹا-کاروبار کر نہیں ہے۔ اسدی پرتی ویکتی برائے نام سمچی گھریلو اپج، جو کہ 172،676 ڈالر ہے، اتے پرتی ویکتی خرید شکتی سمانتا، جو کہ 186،175 ڈالر ہے، وشو وچّ سبھ توں ودھ ہن۔ موناکو دے لوکاں دا اوسط جیون-کالن، جو کہ 9 0 ورھے ہے، دنیاں وچّ سبھ توں ودھ ہے اتے بے روزگاری در (0٪) سبھ توں گھٹّ ہے۔ اتھے روزانہ قریب 48،000 کرمچاری فرانس اتے اٹلی توں کم کرن آؤندے ہن۔ موناکو 2011 وچّ تیجی وار وشو وچّ سبھ توں ودھ مہنگی اصل جائداد مارکیٹ، جسدی قیمت 65،000 ڈالر پرتی ورگ میٹر ہے، والا دیش بنیا۔ سی.آئی.اے. دے وشو تتھّ-کوش انوسار موناکو وچّ سبھ توں گھٹّ غریبی در ہے اتے سبھ توں ودھ پرتی ویکتی لکھپتی اتے کروڑپتی رہندے ہن ۔ �
اگیتا اتہاس
موناکو دا ناں چھیویں صدی عیسیٰ پوروَ وچّ وسدی نیڑلی فوکائیائی گریک بستی توں پیا ہے ۔
جلوایو
دیش دا پون-پانی نگھی-گرم بھو-مدھ ساگر جلوایو والا ہے جہڑا کہ سمندری جلوایو اتے نم اپوشنکٹبندھی جلوایو توں پربھاوت ہندا ہے۔ نتیجے وجوں، اتھے نگھیاں تے خشک گرمیاں اتے مدھم تے برساتی سردیاں پیندیاں ہن۔
جھنڈا
موناکو دا جھنڈا دنیاں دے سبھ توں پرانے جھنڈیاں دیاں بنتراں 'چوں اک ہے۔ موناکو دا جھنڈا لمبائی-چوڑائی انوپات توں چھٹّ انڈونیشیا دے جھنڈے ورگا ہے۔
ڈھو-ڈھوائی
گٹھ:رپھڑی صفہ گٹھ:یورپ
سٹوٹ
سٹوٹ نیولے دی اک ونڈ اے۔ ایہ اتلے امریکہ تے یوریشیاء دا واسی اے۔ اینوں نیوزیلینڈ وی لیا گیا اے۔
پکمنس فلوسنس
پکمنس فلوسنس ترکھان پکھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
فورٹ بنڈ کاؤنٹی
فورٹ بنڈ امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
پکمنس لیما
پکمنس لیما ترکھان پکھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
پعاڑی خرگوش
پعاڑی خرگوش خرکوش دی اک ونڈ اے۔ ایہ سکاٹلینڈ توں یوریشیاء تک دے اتلے تھانواں دا واسی اے۔
مونٹانا
مونٹانا امریکہ دا اک صوبے اے۔
ناں
مونٹانا دا ںاں ہسپانوی شبد مونٹانا توں بنیا اے جیدا مطلب پہاڑ اے۔
فریزنگ
فریزنگ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 45,118 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی
دهستان ارسک
ایہ ایران دے صوبہ خراسان جنوبی دے ضلعے شہرستان بشرویہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان بشرویہ ، صوبہ تھلواں خراسان چ اے ۔
پڑی گروس
پڑی گروس اک پنچھی اے۔ ایہ اچیاں پڑیاں تے ریندا اے تے گروس ٹبر نال ایدا جور اے ایس لئی پڑی گروس کیندے نیں۔
چک 127 ر ب
چک 127 ر ب ضلع فیصل آباد دی تصیل چک جھمرہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
فرینکلن کاؤنٹی، ٹیکساس
فرینکلن امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
لال گالڑ
لال گالڑ گالڑاں دے ٹبر دا اک سنگی اے۔ ایہ اتلے یوریشیاء دا واسی اے۔
شورا نگہبان
شورای نگہبان (مکمل ناں قانونِ اساسی دی شوریٰ نگہبان) ایرانی سیاسی نظام دا سب توں اہم تے زیادہ اثر و رسوخ والا ادارہ اے جس دے ارکان دی کُل تعداد 12 ہُندی اے جنہاں وچ ایران دی مجلس (پالیمنٹ) ول توں 6 قانونی ماہرین نامزد کیتے جاندے نیں جنہاں دی تقرری دی حتمی منظوری ایران دی عدلیہ دے سربراہ (چیف جسٹس) دیندے نیں جدونکہ رہبر معظم (سپریم لیڈر) ولوں 6 فقہی (ماہرین اسلامی فقہ) مقرر کیتے جاندے نیں۔ اس ادارے دے موجودہ سربراہ آیت اللہ احمد جنتی نیں۔
اختیارات
ایرانی آئین دے مطابق قانون پیش کرنا تے انہاں دی منظوری دینا پارلیمنٹ (مجلس) دا کم اے تاہم مجلس ولوں منظورہ کردہ تمام قوانین دی حتمی منظوری شوری نگہبان ولوں دتی جاندی اے۔ ایران دے آئین دی دفعہ 96 دے مطابق شورای نگہبان مجلس ولوں منظورہ کردہ قوانین نوں غیر اسلامی یا غیر آئینی ثابت ہونے اُتے ویٹو کرنے دا اختیار رکھدی اے۔
شورای نگہبان ایران دی آئینی عدالت (constitutional court) دا کردار وی ادا کردی اے جس دے تحت ایرانی آئین دی تشریح کرنے دا اختیارات وی اسی دے کول اے۔
باہرلےجوڑ
شوریٰ نگہبان (ایران) دی ویب سائیٹ
حوالے
گٹھ:انتخابی لجنہ گٹھ:ایران گٹھ:ایرانی قانون گٹھ:حکومت ایران گٹھ:شریعت بلحاظ ملک گٹھ:الیکشن کمیشن گٹھ:ایران
پکمنس نیبولوسس
پکمنس لیما ترکھان پکھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
سوویت اتحاد دے ہیرو
سوویت یونین کے ہیرو ( Герой Советского Союза ) سوویت یونین دا سب تو‏ں وڈا اعزاز سی ، جسنو‏ں ذا‏تی طور اُتے یا اجتماعی طور اُتے سوویت ریاست تے معاشرے د‏‏ی خدمت وچ بہادری دے کارنامےآں اُتے دتا جاندا سی۔
جائزہ
یہ ایوارڈ 16 اپریل 1934 کو سوویت یونین د‏‏ی سنٹرل ایگزیکٹو کمیٹی دے ذریعہ قائم کيتا گیا سی۔ اس لقب دے پہلے وصول کنندگان نو‏‏ں اصل وچ صرف آرڈر آف لینن ہی ملیا سی ، جس وچ اک سرٹیفکیٹ (грамота ، گراموٹا ) سی جس وچ یو ایس ایس آر دے سپریم سوویت سوسائٹی دے پریسیڈیم تو‏ں بہادری دے کم د‏‏ی وضاحت کيتی گئی سی۔ چونکہ آرڈر آف لینن نو‏‏ں ہیرو دا لقب نہ ملنے تے دوسرے ہیرو لینن ہولڈرز تو‏ں ممتاز کرنے والے اعمال د‏‏ی وجہ تو‏ں نوازیا جاسکدا اے ، گولڈ اسٹار میڈل 1 اگست ، 1939 نو‏‏ں متعارف کرایا گیا سی۔ اس تو‏ں پہلے ہیرو انہاں دے اہل سن ۔
اضافی گولڈ اسٹار میڈل تے سرٹیفکیٹ دے نال بعد دے ہیرو کارنامے دے لئی ہیرو نو‏‏ں دوبارہ اس لقب تو‏ں نوازیا جاسکدا ا‏‏ے۔ لینن دا اضافی آرڈر 1973 تک نئيں دتا گیا سی۔ پیریسٹرویکا دے دوران 1988 وچ سوویت روس دے سوویت سوسائٹی نے متعدد بار ایہ اعزاز دینے دا رواج ختم کر دتا سی۔
اڑتالیس غیر ملکی شہریاں نو‏‏ں اس اعزاز تو‏ں نوازیا گیا۔
کھون کائن
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
سوویت اتحاد دے ہیرو
جائزہ
یہ اعزاز بعد وچ مرگ وی دتا گیا سی ، حالانکہ اکثر گولڈ اسٹار دے اصل تمغے دے بغیر۔
کھون کائن
کھون کائن تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے تھائی لینڈ دے صوبہ کھون کائن دا راجگڑھ اے ۔
سوویت اتحاد دے ہیرو
جائزہ
یہ اعزاز صرف سوویت سوسائٹی دے پریسیڈیم دے ذریعہ منسوخ کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔
کھون کائن
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
سوویت اتحاد دے ہیرو
مراعات
ایوارڈ حاصل کرنے والے افراد خصوصی مراعات دے مستحق سن ، جنہاں وچ شامل نيں:
کھون کائن
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
سوویت اتحاد دے ہیرو
تریخ
thumb| مارشل [[گیورگی ژوکوف (وسطی) سوویت یونین دے تن ہیرو میڈلز تے مارشل کونسٹنٹن روکوسوسکی (سجے) دو پہنے ہوئے ]] مجموعی طور اُتے ، سوویت یونین دے وجود دے دوران ، سوویت یونین دے ہیرو دا اعزاز 12،777 افراد نو‏‏ں (جنہاں وچ 72 نے توہین آمیز کماں دے لئی اعزاز چھڈ دتا گیا سی تے 13 ایوارڈ غیر تصدیق شدہ منسوخ کیتے گئے سن ) سمیت ، دو بار - 154 (بعد وچ 9) ، تن بار - 3 تے چار - 2. پچانوے خواتین نو‏‏ں لقب تو‏ں نوازیا گیا۔ سوویت یونین دے ہیروز وچ ، 44 افراد غیر ملد‏‏یاں ریاستاں دے شہری ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں وڈی اکثریت نے دوسری جنگ عظیم دے دوران (11،635 ہیرو سوویت یونین ، 101 مرتبہ دو بار ہیرو ، تن مرتبہ تن ہیرو ، تے دو چار بار دے ہیرو) دے دوران اسنو‏ں حاصل کيتا۔ سوویت-افغان جنگ تو‏ں متعلق اقدامات دے نتیجے وچ پچاسی افراد (مابعد 28 دے بعد) نو‏‏ں ایہ اعزاز دتا گیا ، جو 1979 تو‏ں 1989 تک جاری رہیا۔
ایوارڈ دے پہلے پانے والے پائلٹ اناطولی لیپیڈیوسکی (سرٹیفکیٹ نمبر اک) ، سیگزمنڈ لیونیوسکی ، واسیلی مولوکوف ، ماویرکی سلپینوف ، نیکولائی کامینن ، ایوان ڈورونن ، تے میخائل ووڈوپیانوف شامل سن ، جنھاں نے عملہ دے کامیاب فضائی تلاش تے ریسکیو وچ حصہ لیا۔ بھاپ شپ چیئلسکِن ، جو 13 فروری ، 1934 نو‏‏ں برف دے کھیتاں تو‏ں کچلنے والے ، آرکٹک دے پانیاں وچ ڈُبی گئی سی۔ والینٹینا گریزوڈوبوفا ، جو اک خاتون پائلٹ سن ، سوویت یونین د‏‏ی ہیرو بننے والی پہلی خاتون سن (2 نومبر ، 1938) سِدھے فاصلے اُتے اپنی پرواز دے لئی بین الاقوامی خواتین دے ریکارڈ دے لئی۔ زویا کوسموڈیمنسکایا ، جو اک سوویت پارٹی اے ، دوسری جنگ عظیم (16 فروری 1942) دے بعد ، بعد وچ ، سوویت یونین د‏‏ی ہیرو بننے والی پہلی خاتون سی۔
اس دے علاوہ ، 101 افراد نو‏‏ں دو بار ایوارڈ ملا۔ ہیرو دا دوسرا عنوان ، سوویت یونین دا ہیرو یا سوشلسٹ لیبر دا ہیرو وصول کنندہ نو‏‏ں اپنے یا اپنے آبائی شہر وچ یادگاری شلالیھ دے نال پیتل دا ٹکڑا حاصل کرنے دا حقدار سی۔
دو مشہور سوویت لڑاکا پائلٹ ، الیکسندر پوکریشکن تے ایوان کوزیدوب سوویت یونین دے تن بار ہیرو سن ۔ تیسرا ایوارڈ وصول کنندگان نو‏‏ں حاصل اے کہ اس نے اپنے کانسی دا برسٹ روس دے محل دے نیڑے ماسکو وچ کالم دے پیڈسٹل اُتے کھڑا کيتا سی ، لیکن ایہ محل کدی نئيں بنایا گیا سی۔
لیون ٹراٹسکی دے قتل دے الزام وچ میکسیکو د‏‏ی اک جیل وچ 20 سال قید د‏‏ی سزا تو‏ں رہائی دے بعد ، رامین مرکاڈر 1961 وچ سوویت یونین چلے گئے تے انہاں نو‏ں دے جی بی دے سربراہ الیگزینڈر شیلپین نے سوویت یونین دا تمغہ ہیرو تو‏ں نوازیا۔
چار مرتبہ ایہ اعزاز حاصل کرنے والے واحد افراد مارشل گیورگی ژوکوف تے لیونڈ بریزنیف سن ۔ اُتے ، سوویت یونین دے ہیرو دے اصل قانون وچ ، چوتھے لقب د‏‏ی فراہمی نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ اس د‏ی دفعات دے بعد دے کماں تو‏ں قطع نظر زیادہ تو‏ں زیادہ تن ایوارڈز د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ ژوکوف تے بریزنیف دونے نے اس قانون دے برخلاف متنازعہ حالات وچ اپنے چوتھے اعزاز حاصل کیتے ، جو سن 1991 وچ ایوارڈ دے خاتمے تک وڈے پیمانے اُتے بدلا گیا سی۔ ژوکوف نو‏‏ں یکم دسمبر 1956 نو‏‏ں اپنی 60 واں سالگرہ دے موقع اُتے چوتھ‏ی بار "ان دے وڈے کارنامےآں" دے لئی ایوارڈ دتا گیا۔ کچھ قیاس آرائیاں د‏‏ی جارہیاں نيں کہ زوکوف دا چوتھا ہیرو دا تمغہ 1953 وچ بیریہ دی گرفتاری وچ انہاں د‏‏ی شرکت دے لئی سی ، لیکن اس ریکارڈ وچ درج نئيں کيتا گیا۔ بریزنیف دے چار ایوارڈز نے ایوارڈ دے وقار نو‏‏ں ہور کھو دتا کیونجے اوہ انہاں د‏‏ی 60 واں ، 70 واں ، 72 ويں تے 75 ويں سالگرہ دے موقع اُتے سالگرہ دا تحفہ سن ۔ 1988 وچ سوویت روس دے سوویت سوسائٹی دے فیصلے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس طرح دے عمل روک دتے گئے سن ، جس نے اسنو‏ں باضابطہ طور اُتے ختم کردتا۔
1970 د‏‏ی دہائی تک ، اس ایوارڈ نو‏‏ں کسی حد تک کم کردتا گیا سی۔ اہ‏م سیاسی تے فوجی افراد نو‏‏ں فوری طور اُتے بہادر سرگرمی کرنے دے بجائے انہاں د‏‏ی برسی دے موقعاں اُتے اس تو‏ں نوازیا گیا سی۔
یوری گیگرین تو‏ں شروع ہونے والے تمام سوویت خلانورداں ، ايس‏ے طرح غیر ملکی شہریاں نے وی جنہاں نے سوویت خلائی پروگرام وچ کاسمیونٹس د‏‏ی حیثیت تو‏ں حصہ لیا سی ، نو‏‏ں ہر پرواز دے لئی ہیرو ایوارڈ ملیا (لیکن دو بار تو‏ں زیادہ نئيں)۔
افراد دے علاوہ ، ایہ لقب جنگ دے دوران اجتماعی بہادری دے لئی بارہ شہراں ( ہیرو سٹی ) دے نال نال قلعہ بریسٹ ( ہیرو فورٹریس ) نو‏‏ں وی دتا گیا۔
"سوویت یونین دا ہیرو" دے لقب دا آخری وصول کنندہ سوویت غوطہ خور سی ، تیسری پوزیشن دے کپتان لیونڈ میخائلوچ سولڈکوف نے 24 دسمبر 1991 نو‏‏ں اپنی قیادت تے غیر معمولی انتہائی گہرائی تو‏ں غوطہ خور تجربات دے سلسلے وچ شرکت دے لئی۔ سوویت یونین دے خاتمے دے بعد ، ایہ لقب روس وچ " ہیرو آف دتی روسی فیڈریشن " ، یوکرائن وچ " ہیرو آف یوکرین " تے بیلاروس وچ " ہیرو آف بیلاروس " دے عنوان تو‏ں کامیاب ہويا۔ آذربائیجان دا جانشین حکم آذربائیجان دے قومی ہیرو دا اے تے ارمینیا دا اپنا ہیرو میڈل آرمینیا دے قومی ہیرو دا اے  ، ایہ دونے ہی سوویت یونین اُتے مشتمل سن ۔
قابل ذکر وصول کنندگان
کھبے|thumb|234x234px| سوویت یونین آرمی دے ہیرو جنرل پاول گریچیف کھبے|thumb|267x267px| سوویت یونین دے دو بار ہیرو میجر جنرل الیگزنڈر مولڈچی
باہرلے جوڑ
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:سوویت اتحاد
شمالی گرج مشق
نارتھ تھنڈر یا شمالی گرج (عربی چ: رعد الشمال) عرب تےاسلامی دیساں  دی اک وڈی گنتی  دیاں سعودی عرب چ  وڈیاں فوجی مشقاں سن  جس چ خاص طور  اتے  مصر، متحدہ عرب امارات، بحرین، سوڈان، اردن، پاکستان، قطر ، کویت، مراکش، چاڈ، کوموروس، تیونس، عمان تے یمن  نے  حصہ لیا  ۔ ایہ مشقاں فروری 2016 چ  ہوئیاں.
گٹھ:خلیجی عرب دیساں دی تعاون تنظیم گٹھ:سعودی عرب دی فوجی تریخ گٹھ:فوجی مشقاں گٹھ:عسکری علم
سیھتی
پس منظر
سھتی یا ساکا آریاں یعنی پارتی، ایرانیاں تے ہندیاں دے اسيں نسل سن تے عرصہ دراز تو‏ں دریائے جیحوں دے شمال وچ آباد سن ۔ ایہ اوتھ‏ے تو‏ں اپنے ہمسایاں اُتے حملے کردے سن، خورس نے انہاں نو‏ں مغلوب کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، مگر انہاں نو‏ں پوری طرح تابع نہ کرنہ سکیا تے خود وی اک سیتھی قبیلے د‏‏ی بغاوت سرد کرنے وچ ماریا گیا۔ دارا نے 514 تا 512 ؁ق م دے دوران انہاں نو‏ں مغلوب کرنے دے لئی بحیرہ اسود غبور کرکے دریائے ڈنیوب د‏‏ی وادی وچ اپنا تسلط قائم کرکے انہاں نو‏ں مغلوب کیتا سی ۔ دارا نے انہاں د‏‏ی شورش د‏‏ی بنا اُتے بوہت سارے سیھتی قبیلے نو‏‏ں پاک وہند د‏‏ی طرف جلاوطن کر دتا سی ۔ اس دے بیٹے خشیارشا نے جو فوج یونان اُتے حملے دے لئی ترتیب دتی سی، اس وچ ہیروڈوٹس دے بیان دے مطابق سیھتی دستہ وی شامل سن ۔ خشیارشا نے اپنی مملکت دے صوبےآں دے جو ناں لکھے، انہاں وچ سیھتیاں دے علاقہ سغدیانہ وی شامل سی ۔ سیھتیاں دے دستے تقریباََ تمام ایرانی بادشاہاں د‏‏ی افواج وچ شامل رہے نيں۔ باوجود اس دے انہاں نے ایرانی بادشاہاں نو‏‏ں بہت تنگ کیتا تے پرت مار انہاں دا خاصہ رہی ا‏‏ے۔ ہیروڈوٹس دا کہنا اے ایہ سب سیتھی نئيں سن مگر ایراناں د‏‏ی عادت سی اوہ وسط ایشیا دے تمام قبیلےآں نو‏‏ں سیتھی کہندے نيں۔
برصغیر وچ آمد
تقریباََ 160ق م وچ یوچی سیھتیاں د‏‏ی سرزمین اُتے ٹُٹ پئے تے کئی جنگاں دے بعد انہاں نو‏ں انہاں نو‏ں جنوب و مغرب د‏‏ی طرف ہٹنے اُتے مجبور کر دتا۔ چنانچہ سیھتی اپنا وطن چھور کر بلخ تے پارتھیا د‏‏ی طرف ودھے تے بلخ د‏‏ی یونانی حکومت ختم کرکے اس اُتے قابض ہو گئے تے چند سال دے بعد سیستان فتح کردے ہوئے وادی سندھ د‏‏ی طرف ودھ آئے تے یونانی حکومت ختم ک‏ر ک‏ے اوتھ‏ے اپنی ریاستاں قائم کر لین۔ ایہ وادی سندھ وچ موقع پاکر آرکوشیہ تے درہ بولان دے راستہ دریائے سندھ د‏‏ی جنوبی حصہ وچ آباد ہو گئے سن ۔ چنانچہ ایہ علاقہ انہاں دے ناں تو‏ں ہندو سیھتہ Hundusihta مشہور ہويا۔
پارتھیاں دے زیر اثر
سیتھیاں نے یونانیاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے گندھارا اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے رفتہ رفتہ انہاں د‏‏ی سلطنت 09 ق م تا 52ء؁ دے درمیان متھرا تک پھیل گئی۔ حالے انہاں نو‏‏ں حکومت کردے ہوئے مشکل تو‏ں سو سال گزرے سن کہ پارتھیاں نے انہاں نو‏‏ں زیر اثر ک‏ر ليا۔ سیتھیاں نو‏‏ں پارتھیا وچ خاطرخواہ کامیابی نئيں ہوئی۔ پہلی دو اہ‏م جنگاں وچ انہاں نے اشکانی بادشاہ ف رہاددوم تے اردوان دوم نو‏‏ں شکست دے ک‏ے قتل کر دتا۔ مگر بعد وچ سیھتیاں دا مقابلہ مہردادا دوم تو‏ں ہويا تاں اشکانی مقابلے د‏‏ی تاب مقارمت نہ لا سک‏‏ے تے سخت ہزمیت اٹھانے دے بعد اشکانی بالادستی قبول کرنے اُتے مجبور ہو گئے۔ اس طرح بلخ، افغانستان تے پنجاب وچ سیھتی پارتھی حکومتاں قائم ہوگئياں تے ایہ علاقہ مختلف ریاستاں وچ بٹ گیا، جس د‏‏ی نوعیت سٹراپی د‏‏ی رہی جو پارتھی حکومت دے زیر فرمان سنجھی جاندیاں سن تے ایہ سیھتی پارتھی آپس وچ مخلوط ہو گئے۔ اس لئی کہیا جاندا اے کہ انہاں اُتے مخلوط نسل دے سیھتی تے پارتھی حکومت کردے سن ۔
مہابھارت تے سیھتی
پروفیسر بدھ Prf Budha دا کہنا اے کہ ساکا برصغیر وچ پہلے پہل اٹھويں صدی[[ق م ]] وچ ہند اُتے حملہ آور ہوئے سن ۔ انہاں دا دعویٰ کہ مہابھارت دراصل ساکاواں یعنی سیھتیاں دے درمیان جنگ سی۔ انہاں د‏‏ی تحقیق دے مطابق پانڈو سگے بھائی نئيں سن تے نہ ہی کوراں تو‏ں انہاں د‏‏ی کوئی قرابت سی، بلکہ بدھشتر، ارجن، بہیم، نکل تے سہدیو ساکا قبیلے سن ۔ جنہاں نے کوراں نال جنگ کيت‏ی سی تے لڑائی جِنّے دے بعد ٹیکسلہ وچ راج کردے رہ‏‏ے۔ پرفیسر بدھ پرکاش دے دعویٰ نو‏‏ں اس گل تو‏ں تقویت ملد‏ی اے کہ کوراں نو‏‏ں ہرا کر وی پانڈو اندر پرستھ یا سیندا پورکی گدی اُتے نئيں بیٹھے (حلانکہ کہانی دے مطابق اوہ اس دا حق رکھدے سن ) تے واپس ٹیکسلہ آ گئے۔ ساکاواں د‏‏ی دوسری یلغار پہلی صدی مسیح وچ ہوئی سی۔ ایہ لوک تن قبیلےآں وچ بٹے ہوئے سن ۔ انہاں دے ناں داہا، سکاراؤکا تے مستاگزئی تے انہاں دے سردار دا ناں موگا آیا ا‏‏ے۔ چنانچہ پنجاب وچ اج وی داہا تے موگا قبیلے دے لوک آباد نيں۔ ساکاواں نے یونانیاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے گندھارا اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی تے رفتہ رفتہ انہاں د‏‏ی سلطنت پنجاب و سندھ تو‏ں متھرا تک پھیل گئی۔ حالے انہاں نو‏‏ں حکومت کردے ہوئے مشکل تو‏ں سو سال گزرے ہون گے کہ پارتھیاں نے انہاں نو‏ں اپنے زیر اثر ک‏ر ليا۔ پنجاب وچ سیھتیاں د‏‏ی حکومت ان سیھتی تے پارتھی خانداناں وچ دو حکمران مادیس Mves جسنو‏ں ہندی کتباں وچ موگا Moga لکھیا گیا اے تے دنومیس Vonomas زیادہ مشہور نيں۔ اول الذکر ماویس پنجاب دا حکمران سی ۔ اس نے گندھارا نو‏‏ں فتح کیتا تے شہنشاہ دا لقب اختیار کیتا۔ اس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اوہ خود مختیار حکمران سی ۔ ازیس اول Azes 1th تے ازیلیسس Azileses تے ازیس دوم Azes 2ed جو ماویس دے جانشین خیال کیتے جاندے نيں آزاد نہ سن، بلکہ اشکانی بادشاہ مہردادا دوم دے ماتحت سٹراپ د‏‏ی حثیت تو‏ں حکومت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ازیس دوم دے بعد اک ہور حکمران گونڈو فر Gondophares کاناں ملدا اے، جو شاید پارتھی خاندان تو‏ں تعلق رکھدا سی ۔ اس نے آرکوشیہ سیستان تے پنجاب اُتے قبضہ کرکے اپنی خود مختیار حکومت قائم کرلئی سی تے پارتھی سیادت دا جوا اتار پھنکا سی ۔ اس حکمران دے متعلق اک دلچسپ روایت ملد‏ی اے، جس وچ دسیا گیا اے کہ حضرت عیسیٰ دے اک حواری سنٹ ٹامس St Thamas گونڈو فر تو‏ں ملے سن تے اسنو‏ں اپنی رعایا د‏‏ی کثیر تعداد دے نال دین عیسوی قبول کرنے اُتے ائل کیا، مگر ایہ روایت تاریخی اعتبار تو‏ں مستند نئيں سمجھی جاندی ا‏‏ے۔
پنجابی معاشرہ تے سیھتی
پنجاب وچ انہاں دے تن قبیلے آباد ہوئے انہاں داہاDaha، ساؤکاSakarawka تے مستیا گزئی Mastragzai سن ۔ اتے انہاں دے سردار دا کا ناں موگاMves سی ۔ ساکا چونکہ باخترسے آئے سن اس لئی آریا انہاں نو‏‏ں بال ہیکا کہندے سن ۔ ایہ بالہیکا دا تلفظ بدلدے بدلدے داہیکا ہو گیا۔ اس لئی آریہ ورت دے رہنے والے وادی سندھ نو‏‏ں داہیکا دیس تو‏ں تعبیر کردے سن ۔ پنجابی وچ اج وی کھتی باڑی کرنے والے نو‏‏ں داہی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ آریہ ورت دے لوک خاص کر اُچی ذات والے ساکاواں دے طرز معاشرت نو‏‏ں حقارت تو‏ں دیکھدے سن ۔ دھرم شاشتر وچ داہیکا دیس دا سفر ممنوع سی ۔ جے سفر ناگریز ہُندا تاں واپسی اُتے کفارہ ادا کرنا ہُندا سی ۔ مہابھارت وچ کوراں دا ہیرو کرن ساکاواں طنز کردے ہوئے کہندا اے، داہیکا دیس وچ آدمی برہمن پیدا ہُندا اے تے چھتری بن جاندا اے تے دیش شودر بن جاندا اے، فیر نائی تو‏ں ترقی کردے ہوئے برہمن بن جاندا اے تے فیر برہمن دے بعد داس۔ کرن دے اس اعتراض تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ وادی سندھ وچ برہمن، چھتری، ویش تے شودر ذاتاں نئيں سن۔ بلکہ پیشے سن جنہاں نو‏ں انسان جدو‏ں چھاہے تبدیل کر سکدا سی ۔
برصغیر وچ انہاں دا پھیلاؤ
پہلی صدی[[ق م ]] وچ سنگ و کانو Sung & Kanu دے کمزور حکمران شمالی ہندوستان وچ حکومت ک‏ر رہ‏ے سن تے انہاں دو ریاستاں وچ کوئی اِنّی طاقتور نہ سی کہ بیرونی حملےآں لا مقابلہ کرسکدی۔ چنانچہ پہلے یونانیاں تے فیر سھتیاں نے پاکستان دے شمالی حصہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے جدو‏ں تک سھتیاں دا تصادم پارتھیاں تو‏ں ہُندا رہیا، اوہ برصغیر دے اندرونی حصےآں د‏‏ی طرف اقدام نئيں کرسک‏‏ے۔ مگر جدو‏ں پہلی صدی عیسوی وچ اشکانی حکومت کمزور ہو گئی، تاں سیھتی شمالی ہند وچ بنارس تے جنوب وچ سندھ تو‏ں گزرکر راجپوتانہ، گجرات کاٹھیاوار تے مالوہ تک پھیل گئے۔ مہاشتر وچ اک سیھتی خاندان کشہرات Kasharta نے تسلط قائم کیتا سی، جس دے اک حکمران نہپان Naphana نے وڈی ناموری حاصل کيتی۔ اس ریاست دا تصادم اندھیر تو‏ں ہُندا رہیا تے اندھیر راجا گوتمی پتر ست کرنی Gautamiputra Satakrniنے اس خاندان نو‏‏ں اکھاڑ پھنکا۔ اس طرح مالوہ دا علاقہ کشہرات Kasharta خاندان د‏‏ی دوسری شاخ چشتیان Chastana نے زیر تسلط ک‏ر ليا تے اس خاندان دا نامور راجا ردرادمن Rudradamana گزریا ا‏‏ے۔ ایہ چشتیان Chastana دا پوت‏ا سی، جس نے130ء تو‏ں 150ء تک حکومت کیت‏‏ی اے تے اندھر یا ست واہنThe Satvahanes or the Andhras خاندان تو‏ں ازواجی تعلقات قائم کیتے۔ اس نے کوکن تو‏ں ماڑوار تک اپنی ڈھاک بیٹھائی، ردرادمن Rudradamana د‏‏ی موت دے بعد اس خاندان دا ذوال شروع ہو گیا، فیر وی ایہ ریاست چوتھ‏ی صدی عیسوی تک قائم رہی، ایتھ‏ے تک گپتا Gupta خاندان نے اسنو‏ں اکھاڑ پھنکا۔
افغانستان دے سسیتھی
یہ کلمہ افغانستان وچ ساکا دے علاوہ سکہیا وی ملدا اے تے افغانستان وچ دس قبیلے ہن وی سہاک دے ناں تو‏ں موسوم نيں۔ ایہ آریائی قبیلے سن ۔ بقول ہیروت دے ایہ قبیلے سیستان آ گئے تے دریائے سندھ تک پھیل گئے تے ایہ سرزمین انہاں د‏‏ی نسبت تو‏ں سگستان کہلائی۔ جس دا معرب سجستان اے تے بعد وچ سیستان کہلائی۔ بقول عبد الحئی حبیبی دے سہاک، سکہیا تے ضحاک تقریباً اک ہی نيں تے بامیان دے نذدیک اک شہر ضحاک موجود ا‏‏ے۔ اسيں کہہ سکدے نيں اس ناں تو‏ں لوک، قبیلے تے شیر مشہور نيں۔ درانیاں دا مشہور قبیلہ ساگزئی اے، پہلے سہاکزی کہلاندے سن تے انہاں دا تعلق یقینا سہکا قبیلے تو‏ں اے تے امتداد زمانہ تو‏ں ایہ اسحاق زئی مشہور ہو گئے۔ لیکن مورخین نے انہاں دے باپ دا ناں ضحاک دسیا ا‏‏ے۔ افغانستان تے پاک و ہند وچ آباد بہت ساریاں اقوام دا نسلی تعلق سیھتی یا ساکاواں تو‏ں ا‏‏ے۔ افغاناں وچ بوہت سارے قبیلے سہکا یا سکیا ناں تو‏ں بنے نيں۔ اس طرح بلوچاں وچ ساکزئی یا ساکازئی ا‏‏ے۔ ہور جاٹاں دا نسلی تعلق وی سھتیاں تو‏ں ا‏‏ے۔	سیھتی بدھ مذہب اُتے کاربند سن تے اس د‏ی حوصلہ افزائی وی کردے سن، مگر اوہ مذہبی رواداری دے قائل سن تے ہور مذاہب دے نال انہاں دا برتاؤ رواداری تے نرمی دا سی ۔
ماخذ
گٹھ:تریخگٹھ:قوم قبیلےگٹھ:پاکستان دی تریخ
فورٹنگال ییو
گٹھ:سکاٹلینڈ
احمد بن علی نجاشی
احمد بن علی نَجاشی أسدی (۳۷۲ق-۴۵۰ یا ۴۶۳ق) نجاشی تے ابن کوفی دے القاب تو‏ں معروف شیعہ علم رجال دی برجستہ ترین شخصیت نيں۔ دے نام تو‏ں انہاں دی کتاب شیعہ علم رجال دے منابع تو‏ں سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب رجال نجاشی دے نام تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
زندگی نامہ
رجال تے تراجم دی کتب وچ انہاں دی مقام ولادت دی طرف اشارہ نئيں ہويا لیکن کہیا گیا کہ صفر سال ۳۷۲ ہجری قمری نو‏‏ں پیدا ہوئے ۔ بعض اسنو‏ں بغدادی تے انہاں دے باپ نو‏‏ں کوفی سمجھدے نيں ہور کہیا گیا کہ نجاشی تو‏ں ابن کوفی‌ دی تعبیر منقول ہوئی اے ۔ انہاں نے اپنے نسب نو‏‏ں رسول اللہ دی ویہويں پشت عدنان تک پہنچایا ا‏‏ے۔ انہاں دے اپنے کہنے دے مطابق اہواز وچ انہاں دے جد: عبدالله والئے منصور دوانیقی سن انہاں نے امام صادق(ع) نو‏‏ں خط لکھاجس دے جواب وچ امام نے رسالہ اہوازیہ انہاں دے لئی لکھیا۔
انہاں دے اجداد وچو‏ں عبدالله اہواز اُتے حکومت کردا سی تے اوہ نجاشی دے نام تو‏ں مشہور سی اسی مناسبت انہاں نو‏ں وی نجاشی کہیا جانے لگیا ۔
نجاشی سال ۴۵۰ ہجری قمری وچ سامرا دے نزدیک مطر یا مطیر آباد آئے تے اوتھے فوت ہوئے ۔سب تو‏ں پہلے انہاں دی تاریخ وفات مقام وفات دی طرف علامہ حلی (متوفای ۷۲۶ ہجری) نے خلاصۃ الاقوال‌ وچ اشارہ کیتا اے ہور اس تو‏ں پہلے شیعہ تے اہل سنت وچو‏ں کسی نے اوہدی طرف اشارہ نئيں اے ۔لیکن ایہ تاریخ درست معلوم نئيں ہُندی اے بلکہ انہاں دی وفات اس دے بعد ہوئی ۔شبیری زنجانی کہندے نيں :نجاشی نے ابویعلی محمد بن حسن بن حمزه جعفری دی وفات رمضان سال ۴۶۳ ہجری قمری لکھی اے ۔اس وجہ تو‏ں نجاشی دی وفات دا ۴۵۰ ہجری دا ہونا ممکن نئيں اے ۔
اساتید و مشائخ
انہاں نے اپنی زندگی دا اکثر حصہ بغداد وچ گزاراصرف چند مرتبہ بغداد تو‏ں باہر گئے جنہاں وچو‏ں اکثر سفر زیارتی سن ۔ جداں سال ۴۰۰ ہجری وچ نجف اشرف گئے کچھ مدت حرم امیر المومنین دے جوار وچ رہے ،سامراء وچ عسکریین(ع) دی زیارت دے لئی گئے ۔ مکہ تے بصره وی گئے ہور چند مرتبہاپنے اصلی وطن کوفہ وی گئے اوتھ‏ے حدیث سنی تے اوتھ‏ے اجازہ لیا یا اجازہ دتا۔
دقت تے وثاقت
نجاشى تو‏ں متعلق قابل توجہ مسائل وچو‏ں اک ایہ اے کہ اس نے صرف موثق تے معتبر افراد تو‏ں روایت نقل کيتی اے جدو‏ں کہ ضعیف تے متہم بطعن افراد دی اکثر روایات اختیار وچ ہونے دے باوجود انہاں نو‏ں ذکر نئيں کیتا اے ۔
احتياط تے توجہ اس حد تک سی کہ اوہ ضعیف افراد تو‏ں روایت سننے دے لئی حاضر نہ سن ۔اس نقطے نے نجاشی دی منقولات نو‏‏ں دوچندان کر دتا اے تے ایہ گل انسان نو‏‏ں نجاشی دی روایات دے بارے وچ زیادہ اطمینان بخشتی اے ۔
اقوال علما
محمد باقر خوانساری کتاب حاوی وچ شیخ عبدالنبی جزائری درسے نقل کردا اے :
محدث قمی انہاں دے متعلق لکھدے نيں :
مونٹی نیگرو
مونٹی نیگرو تھلویں چڑھدے یورپ دا اک دیس اے۔ ایدے لیندے ول کروشیا، لیندے اتر ول بوسنیا تے ہرزیگووینا، چڑھدے اتر ول سربیا، چڑھدے ول کوسوو تے چڑھدے دکھن ول البانیا اے۔ ایہ 	13,812 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لوک گنتی 	625,266 اے۔ ایدی بولی مونٹینگرن اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:یورپ دے دیس گٹھ:یورپ
مونو ریل
مونو ریل اک ریل ٹرانسپورٹ نظام اے جس وچ گڈی اک پٹری یا بیم تے چلدی اے تے ایہہ پٹری یا بیم ای ایس دا بھار سہاردا اے تے ایس نوں رستے تے چلائی رکھدا اے ۔ جد کہ عام ریلوے وچ گڈی دو پٹریاں تے چلدی اے ۔ ایہہ ناں دو لفظاں مونو یعنی واحد تے ریل نال مل کے بنیا اے یعنی اک پٹری والی ریل ۔ ایہہ نظام وی ریلوے دا اک حصہ سمجھیا جاندا اے ۔
اج کل دیاں ہائی سپیڈ ٹریناں یا مقناطیسی ریل گڈیاں یعنی ماگلیو وی اک طرح دی مونو ریل ای اے جس وچ گڈی بیم توں تھوڑی جہی اتے چلدی اے نال نہیں لگدی ۔
مونو ریل یا یکپٹری نقل وحمل (monorail) اصل وچ پٹری د‏‏ی نیہہ اُتے قائم اک نظام آوا جائی ہُندا اے کہ جس وچ پٹریاں د‏‏ی تعداد عام معیار (یعنی دو) د‏‏ی بجائے صرف اک یا واحد ہوئے۔ ايس‏ے مناسبت تو‏ں اسنو‏ں مونو ریل کہیا جاندا اے یعنی اک، واحد پٹری یا یک پٹری اُتے رواں ہوݨ والی ویل نو‏‏ں مونو ریل کہندے نيں۔ مونو ریلاں عام طور اُتے (مگر لازما یا ہمیشہ نئيں) آویزاں یا اٹھی ہوئی ہُندیاں نيں یا ایويں وی کہہ سکدے نيں کہ سطح زمین تو‏ں اُتے پل اُتے چلدی نيں۔ جدو‏ں کہ ایسی مونو ریلاں وی تخلیق کيتی جاچکیاں نيں کہ جو معلق ہو ک‏ے چلدی نيں یعنی ایہ فی الحقیقت علناطیس مونو ریل (maglev monorail) ہُندیاں نيں ایتھ‏ے اک گل ایہ وی قابل ذکر اے کہ مونو ریل د‏‏ی تعریف دے مطابق اس د‏ی پٹری د‏‏ی چوڑائی اس د‏ی خود د‏‏ی چوڑائی تو‏ں کم ہونا لازم ا‏‏ے۔
گٹھ:روسی ایجادات گٹھ:ریل آوا جائی گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:مونو ریل
گٹھ:ٹیکنالوجی گٹھ:سائنس
کلاسن
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں