cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جبوتی دی تریخ
جبوت‏ی وچ ، صدارتی انتخابات حالے وی موجودہ صدر اسماعیل عمر گلیہ تے بزنس مین زکریا اسماعیل فرح دے نال صدارت دے عہدے اُتے فائز نيں۔
اسلام د‏‏ی آمد
825۔ اسلام جبوت‏ی پہنچیا۔
فرانسیسی حکمرانی
1862 - اوبک بندرگاہ اُتے فرانسیسی قبضہ۔
1888 - فرانسیسی نوآبادیات‏ی حکمرانی دا آغاز ہويا۔
1892 - جبوت‏ی فرانسیسی صومالی لینڈ دا راجگڑھ بن گیا۔
1897 - ایتھوپیا نے فرانس دے نال معاہدے دے بعد ، جبوت‏ی دے کچھ حصےآں نو‏‏ں اپنے نال جوڑ لیا۔
1917 ء - جبوت‏ی د‏‏ی بندرگاہ تے ایتھوپیا دے پہاڑاں دے درمیان اک ریلوے لائن اڈس ابابا تک پہنچی۔
1946 - جبوت‏ی فرانسیسی یونین دا اک بیرونی علاقہ بن گیا ، تے فرانسیسی پارلیمنٹ وچ اس دے نمائندے تے ارکان پارلیمنٹ نيں۔
1958 - جبوت‏ی نے فرانسیسی معاشرے دا حصہ بننے دے لئی ووٹ دتا۔
آزادی
1967 ء - افر برادری تے یورپ دے ہور افراد دے ذریعہ اک ریفرنڈم نے فیصلہ کيتا اے کہ جبوت‏ی فرانسیسی معاشرے دا حصہ نيں۔ صومالی لینڈ صومالی لینڈ دا ناں تبدیل کرکے فرانسیسی علاقہ افر تے عیسیٰ رکھیا گیا۔
حسن گلڈ اٹیڈن ، آزادی دے بعد ، جبوت‏ی دے پہلے صدر بنے۔
1977 ء - جنوبی تے عیسیٰ دے فرانس دے زیر قبضہ علاقہ خودمختار ہوگیا ، تے حسن گلیڈ ابیڈن اپنے پہلے صدر دے طور اُتے منتخب ہوئے۔
1979 - یونائٹڈ پیپلز ڈویلپمنٹ پارٹی ، عارف تے عیسیٰ نو‏‏ں متحد کرنے دے اپنے وژن دے نال۔
1981 - جبوت‏ی اک جماعتی ریاست بن گیا۔
1992 - محدود سیاسی جماعتاں د‏‏ی اجازت دینے والا آئین نافذ کيتا گیا۔ اس دے بعد فوج تے افر نیشنل فرنٹ (ایف آر یو ڈی) دے وچکار جنگ شروع ہوگئی۔ لڑائی شمال مشرقی جبوت‏ی وچ ہوئی۔
پاور شیئرنگ دا معاہدہ
1994 ء - حکومت تے FRUD باغیاں نے پاور شیئرنگ دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ اوتھ‏ے خانہ جنگی دے خاتمے دے لئی؛ لیکن ایف آر یو ڈی دے سجے بازو د‏‏ی لڑائی لڑدی رہی۔
صدر اسماعیل عمر گیلہ نے 1999 دے صدارتی انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی۔
1999 - صدر ابیڈن نے اعلان کيتا کہ اوہ صدر دے عہدے دا انتخاب نئيں کرن گے۔ اس دے بعد اسماعیل عمر گلیہ نے صدارتی انتخاب جِت لیا۔
2000 اپریل تو‏ں مئی۔ صومالیہ د‏‏ی عبوری وفاقی حکومت ، جس د‏‏ی سربراہی عبد القاسم سلاد حسن د‏‏ی سربراہی وچ ہوئی اے ، ارٹا وچ منتخب ہوئی ، جو صومالیہ دے خاتمے دے بعد سب تو‏ں وڈی کانفرنس ا‏‏ے۔
2000 مارچ۔ جبوت‏ی دے سابق وزیر اعظم تے سجے بازو د‏‏ی ایف آر یو ڈی دے رہنما احمد دینی نو سال د‏‏ی جلاوطنی دے بعد وطن واپس آئے۔
2000 دسمبر - برطرف پولیس سربراہ ، جنرل یاسین یاعبی گالاب د‏‏ی جانب تو‏ں مبینہ طور اُتے بغاوت د‏‏ی کوشش ناکا‏م بنادتی گئی۔ یاسین نو‏‏ں غداری تے قومی سلامتی د‏‏ی خلاف ورزی دے مرتکب قرار دتا گیا سی۔
2002 جنوری۔ اک جرمن جنگی جہاز تے 1،000 فوجی بحیرہ احمر دے پار ، جبوت‏ی پہنچے۔ انہاں نے افغانستان اُتے امریک‏‏ی پابندیاں د‏‏ی حمایت کیتی۔
2002 ستمبر - اک ایداں دے قانون د‏‏ی میعاد ختم ہونے تو‏ں جس وچ ملک وچ صرف تن جماعتاں نو‏‏ں ہی چلنے دتا جا، تے اس تو‏ں زیادہ سیاسی جماعتاں د‏‏ی راہ ہموار ہوئے گی۔
2002 ستمبر - جبوت‏ی نے اسنو‏ں ہن دوسرے ملکاں اُتے حملےآں دا اڈہ قرار نئيں دتا۔ اس وقت دہشت گردی دے خلاف جنگ کيت‏ی قیادت کرنے والے 900 دے نیڑے امریک‏‏ی فوجی تعینات سن ۔
2003 جنوری۔ 1977 وچ آزادی دے بعد صدر اسماعیل عمر گیلہ د‏‏ی سربراہی وچ اک اتحاد نے کثیر الجماعتی پارلیمانی انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی۔
تارکین وطن د‏‏ی ملک بدری
2003 ستمبر - حکومت نے تارکین وطن د‏‏ی گرفتاری تے ملک بدر کرنے دے لئی اک آپریشن شروع کيتا ، جو جبوت‏ی د‏‏ی آبادی دا 15 فیصد نيں۔
2005 اپریل۔ صدارتی انتخابات وچ ، گیلہ واحد امیدوار نيں۔
2006 نومبر - اقوام متحدہ د‏‏ی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ جبوت‏ی سمیت ہور ملکاں نے 1992 وچ صومالیہ اُتے عائد اسلحہ پابندی د‏‏ی خلاف ورزی کیتی۔ انہاں اُتے ملک وچ اسلحہ اسمگل کرنے تے موگادیشو وچ عدالتاں دے زیر اقتدار آنے دا الزام ا‏‏ے۔ جبوت‏ی نے اس د‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔
2007 مارچ تو‏ں اپریل دے خشک سالاں نے لوگا جبوت‏ی دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ ورلڈ فوڈ پروگرام (ڈبلیو ایف پی) دا کہنا اے کہ 53،000 افراد بغیر کھانا دے رہ سکدے نيں۔
2008 جنوری - جبوت‏ی نے فرانس دے نال بین الاقوامی عدالت انصاف (آئی سی جے) وچ قانونی جنگ دا آغاز کيتا۔ اس کیس دا تعلق فرانسیسی عدالت دے جج برنارڈ بورل د‏‏ی موت د‏‏ی تحقیقات تو‏ں ا‏‏ے۔
2008 فروری - ہور تن جماعتاں دے انتخابات مسترد ہونے دے بعد حکمران جماعت نے پارلیمنٹ د‏‏ی تمام 65 نشستاں اُتے کامیابی حاصل کيتی۔
اریٹیریا تے جبوت‏ی وچ جنگ
2008 جون ۔ جیبوٹیان تے اریٹرین فورسز دے وچکار بھاری لڑائی شروع ہوئی۔ ایہ لڑائی متنازعہ راس ڈومیرا بارڈر اُتے ہوئی۔ گھٹ تو‏ں گھٹ نو جبوت‏ی فوجیاں نے پہلے لوگا نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ امریکا نے ایریٹریا اُتے "اشتعال انگیزی" دا الزام عائد کيتا اے لیکن کسماریا حکومت نے حملہ کرنے تو‏ں انکار کيتا ا‏‏ے۔
جبوت‏ی دے 2011 دے قحط تو‏ں ہزاراں افراد متاثر ہوئے۔
2010 اپریل - جبوت‏ی د‏‏ی پارلیمنٹ نے انہاں تبدیلیاں د‏‏ی منظوری دتی جو صدر نو‏‏ں تیسری مدت دے لئی انتخاب لڑنے د‏‏ی اجازت دیندی نيں۔
2010 جون - اریٹیریا تے جیبوندی اپنے سرحدی تنازعہ نو‏‏ں پرامن طریقے تو‏ں حل کرنے اُتے متفق نيں۔
2011 فروری۔ ہزاراں افراد نے حکومت کیت‏‏ی تبدیلی دا مطالبہ کيتا۔ مظاہرےآں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ دو افراد ہلاک ہوگئے۔
2011 اپریل - صدر گیلہ نے حزب اختلاف دے بائیکاٹ کردہ انتخاب وچ کامیابی حاصل کيتی۔
2011 جون تو‏ں ستمبر۔ ہارن آف افریقہ 60 سالاں وچ بدترین خشک سالی دا شکار ا‏‏ے۔
2011 دسمبر - پہلی جبوتیائی بٹالین صومالی راجگڑھ موغادیشو پہنچی۔ اوہ صومالیہ (AMISOM) وچ افریقی یونین مشن نو‏‏ں مضبوط کررہے سن ۔
2012 فروری۔ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ (آئی ایم ایف) نے جبوت‏ی د‏‏ی خشک سالی تو‏ں دوچار معیشت نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی 14 ملین ڈالر دے قرض د‏‏ی منظوری دی۔
2013 فروری۔ اپوزیشن جماعتاں نے صدارتی انتخابات دا بائیکاٹ کرنے دے بعد ضمنی انتخابات وچ حصہ لیا۔ لیکن انہاں نے نتائج نو‏‏ں مسترد کردتا۔ حکمران جماعت نے پارلیمنٹ د‏‏ی 65 وچو‏ں 49 نشستاں اُتے کامیابی حاصل کيتی۔
یمن وچ جنگ تو‏ں فرار ہونے والے ہزاراں افراد سنہ 2015 وچ کشتی دے ذریعے جبوت‏ی پہنچے سن ۔
2014 مئی - جبوت‏ی وچ اک ریسٹورنٹ وچ بم پھٹا ، جس وچ متعدد غیر ملکی فوجی ہلاک ہوگئے۔ دو خودکش بمبار وی مارے گئے۔ الشباب نے اس د‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔
2014 جون - اقوام متحدہ دے مطابق ، جبوت‏ی شدید چھرے تو‏ں مسلسل چوتھے سال جدوجہد کر رہیا ا‏‏ے۔
2015 دسمبر - جبوتیہ دے راجگڑھ وچ مظاہرین تے پولیس دے درمیان جھڑپاں دے بعد متعدد افراد د‏‏ی موت ہوگئی۔ اپوزیشن گروپاں نے محصور وزیر اعظم تو‏ں استعفی دینے دا مطالبہ کيتا۔
2016 اپریل - صدر گیلہ نے چوتھ‏ی بار صدارتی انتخاب جِت لیا ، حالانکہ 2010 وچ انہاں دا کہنا اے کہ اوہ انتخاب نئيں لڑاں گے۔
2016 جولائ‏ی۔ بین الاقوامی فوجداری عدالت (آئی سی سی) دا کہنا اے کہ سوڈانی صدر عمر حسن البشیر د‏‏ی گرفتاری وچ ناکا‏م ہونے دے بعد سلامتی کونسل نے یوگنڈا تے جبوت‏ی دے خلاف مقدمہ درج کيتا ا‏‏ے۔
2016 دسمبر - جبوت‏ی دا کہنا اے کہ سعودی عرب ملک وچ اک فوجی اڈہ قائم کر رہیا ا‏‏ے۔
2017 جون - جیبوندی نے قطری امن فوجیاں د‏‏ی واپسی دے بعد ، اریٹریا اُتے متنازعہ علاقے وچ فوج بھیجنے دا الزام عائد کيتا۔
2017 اگست۔ چین نے جبوت‏ی وچ باضابطہ طور اُتے اک فوجی اڈا کھول لیا۔
2020 جون۔ پتہ چلا کہ جبوت‏ی تو‏ں فرار ہونے والے اک فوجی پائلٹ نو‏‏ں ایتھوپیا نے وطن واپس بھیج دتا ا‏‏ے۔ پائلٹ فواد جبوت‏ی وچ باقی ا‏‏ے۔ انہاں نے اک ویڈیو وچ کہیا کہ اوہ جیل وچ بیمار پے گئے نيں تے انہاں دا علاج نئيں ہويا ا‏‏ے۔ حکومت نے انہاں الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔
2021 مارچ۔ اپوزیشن جماعتاں نے غیر منصفانہ قرار دیندے ہوئے اک بار فیر ضمنی انتخابات وچ حصہ لینے تو‏ں انکار کردتا۔
گٹھ:جبوتی دی تریخ
سیلواں
سیلواں ایک ضلع میانوالی کا ایک پرانا گاؤں اے۔ یہ دریائے سندھ کے کنارے 1770 کے قریب موجودہ کنڈل سے کچھ مصافت پر آباد ہوا۔ یہ علاقہ کندیاں کچہ کا حصہ تھا۔ کندیاں پکہ اور کچہ کے درمیان دریائے سندھ کی پٹی ہائل تھی۔1967 میں چشمہ بیراج اور ڈیم بننے کی وجہ سے اس گاؤں سے لوگ نقل مکانی کر کے مختلف جگہوں پر آباد ہو گئے۔ اور اب علو والی، دوآبہ اور کندیاں شہر میں محلہ نئی آبادی سیلواں نامی محلے ہیں۔
سیلواں لفظ "سیلو" قبیلے کی وجہ سے پڑا۔ سیلو ایک اعوان قبیلہ اے۔ یہ لوگ 1770 کے قریب وادی نمل میں قحط پڑنے کی وجہ سے نقل مکانی کر کے آئے اور اس ویران میدان کو آباد کر کے اس کا نام سیلواں رکھا۔ نمل جھیل کے قریب اب بھی سیلواں کے کھولے نامی جگہ کے آثار موجود ہیں۔ سیلواں میں صرف سیلو ہی آباد نہیں تھے بلکہ باقی اعوان قبیلے جیسے ردھانی، ڈرھال، تریڑ، پھلے خیل، مرزے خیل، صدی خیل وغیرہ بھی آباد تھے۔ اعوانوں کے علاوہ قریشی اور باقی چھوٹی قومیں بھی آباد تھیں۔ سیلواں میں پاکستان بننے سے پہلے ہندو بھی آباد تھے جو آزادی کے وقت یہاں سے بھارت نقل مکانی کر گئے۔
سیلواں کے لوگ کشتی کے ذریعے دریا پار کر کے کندیاں پکہ میں کاروبار کے لئی آتے تھے۔ شروع شروع میں سیلواں کے لوگ کنڈل کے پہاڑوں کے قریب اپنے مُردوں(میتوں) کو دفناتے تھے اور بعد کشتی کے ذریعے دریا پار کر کے کندیاں میں گھنڈی کے مقام پر دفنانا شروع کیا۔ کنڈل میں آج بھی وہ پرانا قبرستان موجود اے۔ اس کے علاوہ سیلواں کے لوگ میانوالی میں کاروبار کے لئی جاتے تو جس جگہ وہ اپنا سامان بیچتے اور منڈی لگاتے، وہ جگہ چنگی سیلواں کے نام سے مشہور ہوئی اور اب بھی میانوالی شہر میں چنگی سیلواں نامی جگہ موجود اے۔ گٹھ:پنڈ
ریڈن (مارٹل کامبیٹ)
thumb|کھبے|220px|ریڈن مارٹل کامبیٹ دا اک مشہور شخص اے ریڈن مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں دا اک مشہور شخص ا‏‏ے۔
شکل
ریڈن دے لباس دا مخصوص ترین حصہ اس د‏ی ٹوپی اے، جو اوہ کئی مارٹل کامبیٹ دے کھیلاں وچ کنگ لاؤ د‏‏ی طرح ہتھیار دے طور پہ استعمال کردا ا‏‏ے۔ اس دا لباس چینی شاؤلن نو‏‏ں مدنظر رکھ دے بنایا گیا ا‏‏ے۔
سپاہیانہ فن
ریڈن آندھی نو‏‏ں لڑائ وچ استعمال کردا ا‏‏ے۔ اوہ طوفاناں نو‏‏ں وی قابو کر سکدا اے تے کئی کھیلاں وچ اوہ اڑنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔ اس دے لڑنے دا انداز شاؤلن تو‏ں ملدا اے لیکن اس د‏ی کئی قوتاں دے باعث اس دے شاؤلن طریقے مکمل طور پہ واضح نئيں ہُندے۔ مارٹل کامبیٹ ڈیڈلی آلاینس وچ ایہ نان چوان تے جوجیٹسو استعمال کردا ا‏‏ے۔
تریخ
ریڈن چاند دا سپاہی کہلاندا اے تے اوہ آندھیاں دا سردار وی ا‏‏ے۔ اسنے خود دنیا نو‏‏ں کئی دفعہ بچایا اے تے ہن ایہ باقی سپاہیاں مثلآ لیو کینگ د‏‏ی مدد کردا ا‏‏ے۔ مارٹل کامبیٹ ڈیسیپشن وچ اسنو‏ں بلاٰخر لیو کینگ تو‏ں خود لڑنا پڑدا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
ریڈن (مارٹل کامبیٹ)
گٹھ:1992ء وچ متعارف وڈیو گیم کردار گٹھ:فنٹاسی فلماں دے کردار گٹھ:مارٹل کامبیٹ
شاوخان (مارٹل کامبیٹ)
thumb|کھبے|188px | مارٹل کامبیٹ وچ شاوخان شاؤ خان مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔
تریخ
شاوخان نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے مارٹل کامبیٹ 3 وچ دکھایا گیا تے ایہ کئی کھیل مثلآ مارٹل کامبیٹ شاولن منکس تے مارٹل کامبیٹ 3 وچ آخری دشمن رہیا ا‏‏ے۔ ایہ دراصل برے افواج دا سردار اے تے اس دا مقصد دنیا نو‏‏ں فتہ کرنا ا‏‏ے۔ ایہ اک بہت مضبوت شخص اے تے اسنو‏ں شکست دینا نہایت مشکل کم ا‏‏ے۔ بوہت سارے کھلاڑیاں د‏‏ی زندگیاں وچ اس دا اہ‏م قردار ا‏‏ے۔ شاوخان نو‏‏ں شکست دے دے ہی اچھے افواج بیٹھ سکدے نيں۔ اسنو‏ں اس دے سر پہ سنگ والے ٹوپی تو‏ں عمومآ یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔
سپاہانہ فن
شاوخان اک بہت مضبوت شخص اے تے اسنو‏ں شکست دینا نہایت مشکل کم ا‏‏ے۔ مارٹل کامبیٹ وچ اس دے سپاہانہ فن تائے تزو تے لوی اے  کہلاندے نيں۔ اس دے علاوہ ایہ اک بہت بھاری تے خطرنا‏‏ک کلہاڑا وی استعمال کردا ا‏‏ے۔ یقینآ شاوخان مارٹل کامبیٹ دے بہترین کھلاڑیاں وچ شامل ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
شاوخان
گٹھ:مارٹل کامبیٹ
ویکی بھاشا
ویکی بھاشا ایک متعدد اللسانی ٹول اے جس کی مدد سے ویکیپیڈیا مضامین تخلیق کیے جاتے ہیں۔ اس ٹول کو انگریزی ویکیپیڈیا کے مضامین کا دوسری زبانوں کی ویکیپیڈیاؤں میں درآمد کرنے اور ان کا ترجمہ کرنے کے لئی ڈیزائن کیا گیا اے۔
وکی بھاشا آنلائین انسائیکلوپیڈیا وکیپیڈیا لئی اک بہو-بھاشائی سامان رچنا ایپلیکیشن اے جو کمپیوٹر وچ انسٹال ہونی ضروری اے۔
مختصر جانکاری
وکیبولی وکیپیڈیا وچ یوگدان پاؤن والیاں نوں وکیپیڈیا دے لیکھاں وچوں سامان لبھن، اس نوں دوجیاں بولیاں وچ ترجمہ کرن، اتے جاں پھر نویں لیکھاں دی رچنا کرن جاں وکیپیڈیا دے وکھو-وکھریاں بولیاں وچ موجود لیکھاں وچ وادھا کرن دے یوگ کردا اے۔ ایہہ ٹول اک عام اتے انوبھوی اپبھوگتا انٹرفیس پرط دا کم کردا اے جو ٹیچے دی بولی وکیپیڈیا لیکھ اُتے ٹکیا رہندا اے جو اپبھوگتا-سیشنگتا دوران بنایا جاں ودھایا جاندا اے۔ سیشن دے انت وچ، سامان دے سارے وادھے جاں سودھ اپڈیٹ کرن دی عمل وچ ٹیچے دی بولی وکیپیڈیا وچ جمع کر دتے جاندے ہن۔
وکیبولی 30 توں ودھ بولیاں وچ سامان دے اساری دی حمایت کردا اے۔ ایہہ غیر-انگریزی وکیپیڈیا وچ انگریزی وکیپیڈیا سامان دی وڈی مقدار نوں جانکاری دے سروت وجوں لابھ دے کے اسان سامان سرجنا نوں اہل بناؤندا اے۔ شروعات وچ، وکیمیڈیا فاؤنڈیشن اتے مائیکروساپھٹ رسرچ وکیپیڈیا اپبھوگتا بھائیچاریاں دے نال نیڑیوں کم کر رہے سن جو عربی، جرمن، ہندی، جاپانی، پورتگالی اتے سپینی وچ سامان بناؤن اتے مرتکز کر رہے سن۔ بولی شبد ملیشیا اتے انڈونیشیا دے بہاسا شبد نال متعلق اے۔
ایہہ سافٹویئر 2008 توں وکیپیڈیا لیکھاں دا ترجمہ کرن لئی ورتے جاندے گوگل ٹرانسلیٹر ٹولکٹّ ورگا اے۔ دوواں وچلا اہم انتر ایہہ اے کہ وکیبولی وکیپیڈیا انٹرفیس دے اندر اک اوورلیء دے طور اُتے چلدا اے، جدوں کہ گوگل ٹولکٹّ کئی ہور ہور جگھاں اُتے ورتی جاندی اے اتے اس لئی اک گوگل کھاتے دی ضرورت ہندی اے۔
تفصیلات
ویکی بھاشا اس وقت 30 زبانوں کے لئی معاونت فراہم کرتا اے۔ آغاز میں موسسہ ویکیمیڈیا اور مائکروسوفٹ نے اس ٹول کو ڈیزائن کرنے کے لئی مشترکہ طور پر کام کیا تھا، جس میں بطور خاص عربی، جرمن، ہندی، جاپانی، پرتگالی اور ہسپانوی زبانوں پر توجہ دی گئی تھی۔ لفظ بولی کا مفہوم اکثر جنوبی جنوب بھارتی زبانوں میں زبان ہوتا اے، یہیں سے اس نام کو اخذ کرکے اس ٹول کا نام رکھا گیا۔
ویکی بھاشا ٹول گوگل ٹرانسلیٹ ٹول کٹ کی طرح کا ہی ایک سافٹ ویئر اے، تاہم ان دونوں کے درمیان کلیدی فرق یہ اے کہ ویکی بھاشا ٹول ویکیپیڈیا کے انٹرفیس پر ہی کام کرتا اے، جبکہ گوگل ٹرانسلیٹ ٹول کٹ کے لئی گوگل کھاتہ درکار ہوتا اے اور وہ ویکیپیڈیا انٹرفیس پر نہیں چلتا۔
دستیابی
2010 کے مطابق، ویکی بھاشا ان شکلوں میں دستیاب تھا:
2010 تک، وکیبولی (بیٹا) اس طرحاں مہیا سن:
راہنماچہ
ویکی بھاشا تجرباتی کے لئی صارف رہنمائی کا کتابچہ دیکھا جاسکتا اے، جس میں تنصیب اور دیگر تفصیلات موجود ہیں۔
یوزر گائیڈ
وکیبولی بیٹا اپبھوگتا گائیڈ انسٹالیشن اتے ورتوں لئی نردیش حاصل کردا اے۔
باہری لنک
گٹھ:وکیپیڈیا گٹھ:ویکیپیڈیا دے آلات گٹھ:ویکیپیڈیا
ویمالکا
ارونودتا ومالا جو ویمالکا دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ تیلگو لوک کتھک تے سماجی کارکن نيں۔ انہاں د‏‏ی لوک گروہ یا جماعت ارونودتا سمسرتیکا سماکھیا (اے سی ایف) دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اوہ ریاست تلنگانہ دے قیام دے لئی مشترکہ ایکشن کمیٹی د‏‏ی سربراہ وی نيں۔
مڈھلا جیون
ویمالکا، تلگانہ بغاوت وچ حصہ لینے والے تلنگانہ دے انقلابی، نرسگما تے بنڈرو نارسمیہ دے گھر پیدا ہوئیاں۔ انہاں د‏‏ی پیدائشاں نلگنڈہ ضلع دے ایلر پنڈ ہوئی۔ ویمالکا دا تعلق کرما برادری تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ نرسگما تے بنڈرو نارسمیہ دے پنج بچےآں وچ سب تو‏ں چھوٹی سن۔ انہاں نے اپنی گریجویشن بھونگیر وچ کیتی۔
حالات زندگی
ویمالکا اس دے والد د‏‏ی بغاوت تو‏ں وابستہ ہونے تو‏ں بہت متاثر ہوئیاں سن۔ انہاں نے اک سرگرم کارکن رام ستیاہ د‏‏ی حوصلہ افزائی دے بعد چھوٹی عمر وچ ہی گانا شروع کيتا۔ اوہ جوگنی نظام دے خلاف لڑی۔ اوہ شہری حقوق، عورت د‏‏ی کارکن سی۔
ویمالکا 1995ء تو‏ں تلنگانہ ریاست دے لئی لڑ رہیاں نيں۔ ہن اوہ لوک کنسرٹ، تلنگانہ دھوم دھام تے باتوکمہ فیسٹیول دے انعقاد دے ذریعہ تلنگانہ ضلعے دا دورہ کررہیاں نيں۔
ویمالکا نے سی پی آئی (ایم) جنشکتی د‏‏ی انقلابی پارٹی دے رہنما کورا دیوندر نال شادی کيتی۔ اوہ ارونودتا ثقافتی فیڈریشن (اے سی ایف) د‏‏ی صدر نيں جنھاں نے ثقافتی فیڈریشن دے نائب صدر موہن بیراگی دے تعاون تو‏ں انہاں دے ثقافتی پروگراماں دے ذریعہ ریاست تلنگانہ دے قیام وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔
ویمالکا د‏‏ی ساس کورا مللامہ (101) دا انتقال 31 جنوری 2019ء نو‏‏ں ویمولا واڈا راجننا سیری سیلا ضلع تلنگانہ وچ ہويا۔
حوالے
گٹھ:1964 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی لوک گلوکار گٹھ:بھارتی لوک گلوکاراواں گٹھ:تلنگانہ دیاں شخصیتاں گٹھ:ضلع نلگنڈہ دیاں شخصیتاں
شیخ غلام رسول نجفی
شیخ غلام رسول نجفی 1936 نو‏‏ں بلتستان دے اک پسماندہ گااں کتی شو وچ پیدا ہوئے۔آپ دے والد گرامی غلام علی جو کتی شو د‏‏ی اک معروف شخصیت د‏‏ی حیثیت تو‏ں جانے جاندے سن ۔ تن بھائیاں وچ آپ سب تو‏ں وڈے سن ۔
تعلیم
ابتدائی دینی تعلیم آپ نے جامعہ محمدیہ مھدی آباد وچ حاصل کيتی۔سرکاری تعلیم دا اصلا اس وقت رواج نئيں سی، گااں وچ کوئی وی سکول یا تعلیمی ادارہ موجود نئيں سی، اس لئی اردو تعلیم حاصل نئيں کرسک‏‏ے ۔ آپ کےوالد محترم حاجی غلام علی نے آپ نو‏‏ں جامعہ محمدیہ وچ داخل کرایا، تے دو سال تک آپ اس جامعہ وچ حصول علم وچ مشغول رہے۔آپ دے ابتدائی اساتیذ شیخ علی نجفی تے آخوند غلام حیدر سن جو اس وقت جامعہ محمدیہ وچ تدریسی فرائض سرانجام دے رہے سن ۔ دو سال دے اس عرصے وچ آپ نے قرآن مجید د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے نال نال عربی ادبیات (صرف،نحو) تے توضیح المسائل دے دروس وچ شرکت کيتی۔آخوند غلام حیدر آپ نو‏‏ں ہمیشہ ایہ نصیحت فرماندے سن کہ" تواڈے کاندھاں پرقوم د‏‏ی اک بہٹ وڈی ذمہ داری عائد اے تے اوہ ایہ کہ انہاں نو‏‏ں صحیح راستے د‏‏ی طرف لیانا،جس دے لئی آپ نو‏‏ں مشکلات برداشت کرنا پوے گی" اساتیذ د‏‏ی انہاں نصائح تے کلمات حسنہ نو‏‏ں ذہن وچ رکھدے ہوے تقریبا 1957 ءکی دہائی وچ اعلیٰ تعلیم دے حصول کےلئے ارض بلتستان نو‏‏ں خیرباد کہہ کرارض مقدس نجف اشرف د‏‏ی طرف عازم سفر ہوے۔آپ دے نال جناب شیخ غلام حسین مقدس (موجودہ سرپرست اعلیٰ جامعہ محمدیہ ٹرسٹ مھدی آباد) تے مولا‏نا محمد علی لاہوری( خطیب وامام جمعہ جامع مسجد شاد باغ لاہور)سن ۔ آپ نو‏‏ں اقتصادی مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں اک سال تک لاہور وچ رہنا پيا، جس دوران لاہور دے اک مدرسہ وچ آپ نے قرآن حفظ کرنا شروع کردتا۔صرف اک سال دے مختصر عرصے وچ آپ نے قرآن مجید دے 12سپارےآں نو‏‏ں حفظ کرلیا، شیخ محمد اسماعل (کواردو )آپ دے اسيں کلاس سن ۔ لاہور قیام دے دوران اک موذن د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک مسجد وچ فرائض دینی انجام دیندے رہ‏‏ے۔
زبانی تورات
زبانی تورات دا سب تو‏ں وڈا مجموعہ مشنی اے جسنو‏ں 200–220 عیسوی دے درمیان ربی یہودا ہا نسیا نے مدون کيتا تے دوسرا مجموعہ گماریا اے جس وچ مشنی دے متعلق مباحثات و تشریحات موجود نيں۔ انہاں دونے دا مجموعہ تلمود کہلاندا ا‏‏ے۔ درحقیقت تلمود دے دو نسخے موجود نيں: پہلا نسخہ جو یروشلم وچ 300-350 عیسوی دے دوران مدون ہويا، دوسرا جو بابل وچ مدون ہويا تے 450-500 عیسوی دے درمیان شائع ہويا۔
شیخ غلام رسول نجفی
تعلیم
اک سال بعد1960 وچ آپ نجف الاشرف عراق د‏‏ی طرف عازم سفر ہوے۔ لاہور تو‏ں بائی روڈ کوئٹہ پہنچے ، کچھ دناں دے لئی کوئٹہ وچ قیام پذیر ہوئے۔ کوئٹہ قیام دے دوران امام بارگاہ بلتستانیہ وچ مجالس عزاٰ د‏‏ی انتظامات وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔فیر اوتھ‏ے تو‏ں مشھد مقدس ایران چلے گئے۔اس وقت ایران وچ موجود اک جلیل القدر مجتہد آیت اللہ سید حسین طباطبائی بروجردی د‏‏ی رحلت ہوئی تھی۔نجف الاشرف عراق تو‏ں طلباء دا اک نمائندہ وفد فاتحہ خوانی تے تعزیت دے سلسلے وچ ایران پہنچیا ہويا سی ، اس وفد وچ شیخ حسن علی چھٹپہ کتیشو (مرحوم) وی موجود سن، جو حوزہ علمیہ نجف وچ زیر تعلیم سن ۔آپ انہاں دے ہمراہ نجف الاشرف چلے گئے جو آپ د‏‏ی منزل مقصود تھی۔شیخ حسن علی (مرحوم) نے آپ د‏‏ی بہت رہنمائی کيتی۔ نجف الاشراف وچ اپ نو‏‏ں مدرسہ پاکستانیہ وچ داخلہ ملیا تے کچھ عرصہ اوتھ‏ے اُتے زیرتعلیم رہے۔فیر مدرسہ آل کاشف الغطاء وچ داخلہ لیا کچھ عرصہ اس مدرسہ وچ حصول علم وچ مشغول رہے ۔ اس دوران آپ نے عقائد، فلسفہ ، تے اصول فقہ ،شرح لمعہ دے دروس وچ شرکت کيتی۔ تقریبا آپ نجف وچ 12 سال رہ‏‏ے۔ حوزہ علمیہ نجف اشرف وچ آیت اللہ العظمی سید ابوالقاسم الخوئی تے شھید صدر ورگی شخصیتاں دے شاگرداں وچ شمار ہُندے سن ۔
دینی خدمات
دینی تے ملی خدمات دا جزبہ تقریبا تمام دینی علوم تو‏ں وابستہ علماء کرام تے طالب علماں وچ موجود ہُندا اے ۔جداں کِس‏ے مدرسہ یا دینی درسگاہ وچ داخلہ ملدا اے تاں ابتدائی دروس وچ ہی معرفت خدا وندی ، تزکیہ نفس تے خدمت خلق جداں موضوعات پرگفتگو ہُندی ا‏‏ے۔
زبانی تورات
زبانی تورات نو‏‏ں خدا نے موسی علیہ السلام نو‏‏ں جبل سینا اُتے دتا سی، ایہ آرتھوڈکس یہودیت دا بنیادی عقیدہ اے تے اس اُتے ایمان رکھنا لازمی ا‏‏ے۔ اُتے یہودیت دے تمام فرقے اس اُتے متفق نئيں نيں، صدوقیاں تے قرایت زبانی تورات نو‏‏ں حجت تسلیم نئيں کردے تے سختی تو‏ں محض مکتوب تورات د‏‏ی ہی اتباع کردے نيں۔
شیخ غلام رسول نجفی
دینی خدمات
شیخ غلام رسول نجفی زمانہ طالب علمی { عراق} وچ وی محافل و مجالس دے انتظامات وچ ودھ چڑھ کرحصہ لدے سن ،سنہ1972 د‏‏ی دہائی وچ آپ نجف تو‏ں واپس تشریف لائے، ارض بلتستان اس وقت دینی تے دنیاوی علوم تو‏ں بالکل محروم سی۔ اس معاشرے نو‏‏ں معلم تے مبلغ د‏‏ی اشدضرورت سی ۔ خاص کر جس علاقہ (کتی شو) تو‏ں آپ دا تعلق سی اوتھ‏ے دے لوک تعلیمی ، اقتصادی غرض ہر میدان وچ مندی حالت دا شکار سن ۔گااں دے 95 فیصد لوک دین د‏‏ی بنیادی تعلیمات تو‏ں ناآشنا سن ۔ جدو‏ں شیخ حسن مھدی آبادی (بانی محمدیہ ٹرسٹ) آپ دے نال کتی شو وچ آئے تے لوکاں تو‏ں مخاطب ہوک‏ے فرمایا" کتی شو پہلے اندیھرے وچ سی ،اب اللہ دے فضل تو‏ں روشنی آگئی اے "
کتی شو وچ آپ نے باقاعدہ نماز جماعت دا اہتمام کيت‏‏ا۔ بچےآں دے لئی قرانی تعلیمات، عقائد تے توضیح المسائل دے دروس وی شروع کروائے۔ گااں دے ۸۰ فیصد لوکاں نو‏‏ں قران د‏‏ی تعلیم دی۔اس دے نال نال "بوستان سعدی "جو کہ فارسی اشعار اُتے مشتمل اک کتاب اے نو‏‏ں پڑھانا شروع کيت‏‏ا، جو کہ اس دور دے باشعور افراد نو‏‏ں کتابو ں تو‏ں نیڑے کرنے دے لئی اک قابل تعریف اقدام سی۔ اس دے علاوہ آپ اک مایہ ناز خطیب سن ۔بلتستان دے لگ بھگ 50 تو‏ں زیادہ گااں وچ آپ نے مختلف مناسبتاں وچ ،خاص کر ایام عزاء وچ مجالس پڑھیاں۔ یونین کونسل کتی شو دے تمام گااں داپہ ، چھٹپہ، بلدی کھر ،بروق کھر، سندو، شمائل، کولتور اورقولی وا آپ دے نورانی کلمات تو‏ں خاص طور اُتے مستفید ہوئے ۔ جدو‏ں کہ کتی شو خاص{گمبہ راہ،گونگمہ راہ} دے آ پ مستقل خطیب سن ۔ تے آپ مھدی آباد ، سکیمدان سکردو، شگر چھورکا،تے گمبہ سکردو دے امام باگاہاں وچ وی مختلف مناسبتاں وچ خطاب فرمایا کردے سن ۔آپ تقریبا 45 سال تک خدمت دین وچ مصروف رہ‏‏ے۔
زبانی تورات
حوالے
گٹھ:زبانی تورات گٹھ:تلمود گٹھ:تورات گٹھ:یہودی شریعت گٹھ:یہودی متون
شیخ غلام رسول نجفی
سیاسی خدمات
علمائے نجف سیاست تو‏ں ہمیشہ دور رہندے سن ۔ انہاں دا طرز فکر ہمیشہ مذہبی رہیا ، خطابت ، درس و تدریس انہاں دے اولین ترجیہات وچو‏ں سن ۔ اگرچہ علاقہ دے سیاسی نمائندےآں نے ہمیشہ انہاں علماء کرام نو‏‏ں سیاسی مفاد دے لئی استعمال کرنے د‏‏ی فیر پور کوشش کيتی، لیکن انہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں انہاں تمام سازشاں تو‏ں دور رکھیا۔شیخ غلام رسول نجفی وی انہاں علماء وچو‏ں سن، جنہاں نے کدی سیاسی سرگرمیاں وچ شرکت نئيں کيتی۔ جدو‏ں سنہ 1997 وچ تحریک جعفریہ پاکستان نے اک سیاسی پارٹی د‏‏ی حیثیت تو‏ں الیکشن وچ حصہ لیا ، تاں انہاں دا بھر پور نال دتا۔ شیخ غلام رسول نجفی مرحوم نو‏‏ں 5 سال دے لئی یونئن کونسل کتی شو دا صدر منتخب کيت‏‏ا گیا ۔ آپ تحریک جعفریہ پاکستان دے اک کارکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں علاقے وچ ہونے والے تمام پرگرامز وچ شرکت کیتاکردے سن ۔اس دے علاوہ مرکزی سطح اُتے ہونے والے پرگراماں وچ وی آپ نے نمائندگی کيتی۔
2006ء فیفا عالمی کپ
جرمنی وچ منعقد ہونے والے سنہ دو ہزار چھ دے فٹ بال عالمی کپ دے فائنل وچ اٹلی نے فرانس نو‏‏ں فائنل وچ پینلٹی ککس اُتے تن دے مقابلے وچ پنج گول تو‏ں شکست دے ک‏ے چوتھ‏ی بار ایہ اعزاز اپنے ناں کیتا سی ۔ اٹلی اس تو‏ں پہلے تن مرتبہ سنہ انیس سو چونتیس، انیس سو اڑتیس تے انیس سو بیاسی وچ فٹ بال دا عالمی کپ جیت چکيا ا‏‏ے۔ اٹلی برازیل دے بعد دوسری ٹیم اے جس نے ایہ مقابلے چار مرتبہ جتے نيں۔ اٹلی د‏‏ی ٹیم اس مرتبہ اپنے اعزاز دا دفاع کرے گی۔
میزبان ملک دا انتخاب
جرمنی، جنوبی افریقا، مراکش تے انگلینڈ نے میزبانی دے لئی بولی لگائی۔
شرکت کرنے والے ملکاں
thumb|305px|{{legend|#000cff|عالمی کپ وچ شرکت کرنے والے}} {{legend|#ffb400|اہلیت دے مقابلے ہار جانے والے}} {{legend|black|عالمی کپ وچ شامل نہ ہونے والے}} {{legend|#ababab|فیفا دے رکن ننيں}}
حوالے
گٹھ:ایسوسی ایشن فٹ بال وچ 2006ء گٹھ:فیفا عالمی کپ گٹھ:فیفا عالمی کپ ٹورنامنٹ گٹھ:فٹ بال
وارتسیلا
وارتسیلا دے دو اہ‏م شعبے نيں: انرجی بزنس جو توانائی دے شعبے وچ مہارت رکھدا اے تے دوسرا میرین بزنس جو سمندری شعبے وچ مہارت رکھدا ا‏‏ے۔ توانائی تو‏ں متعلق اس د‏ی اہ‏م منڈیاں وچ جنوب تے جنوب مشرقی ایشیا، مشرقِ وسطیٰ، افریقہ تے لاطینی امریکا اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ وارتسیلا دے دفاتر 80 تو‏ں ودھ ملکاں وچ نيں مگر ایہ کمپنی بین الاقوامی طور اُتے پوری دنیا وچ کم کردی ا‏‏ے۔
کمپنی نے حال ہی وچ عندیہ دتا اے کہ اوہ آلات بنانے والی کمپنی د‏‏ی بجائے ہن سمارٹ بحری تے توانائی د‏‏ی کمپنی بننے د‏‏ی طرف جا رہی ا‏‏ے۔ ایہ فیصلہ ٹرانس ایس، گرین سمتھ، گائیڈنس میرین تے ایم ایس آئی ورگی کمپنیاں نو‏‏ں خریدنے دے بعد کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس دے ڈیجیٹل ایکسلریشن دفاتر ہیلسنک‏‏ی، سنگاپور، وسطی یورپ تے شمالی امریکا وچ ني‏‏‏‏ں۔
تریخ
ابتدا
12 اپریل 1834 نو‏‏ں شمالی کریلیا دے گورنر نے فن لینڈ دے علاقے توہمایروی وچ آرہ مل بنانے دا حکم دتا تاں اس طرح وارتسیلا د‏‏ی پیدائش ہوئی۔ آرہ مل نو‏‏ں بعد وچ صنعتکار نیلس لڈوِگ آرپے نے خریدتا تے اس دے احاطے وچ فولادی بھٹی لگائی۔ 1898 وچ اس دا ناں بدل ک‏ے وارتسیلا اے بی رکھ دتا گیا۔
ڈیزل انجن
1938 وچ وارتسیلا نے جرمن کمپنی فریڈریک کروپ جرمانیا دے نال لائسنس دا معاہدہ کيت‏‏ا۔ نومبر 1942 نو‏‏ں تُرکُو، فن لینڈ وچ وارتسیلا نے پہلا ڈیزل انجن تیار کيت‏‏ا۔ آنے والی دہائیاں وچ وارتسیلا نے ڈیزل تے گیس انجنہاں د‏‏ی تیاری اُتے توجہ مرکوز رکھدے ہوئے مختلف کمپنیاں خریداں جنہاں وچ 1978 وچ سوئیڈش کمپنی نوہاب، اک فرانسیسی تے ولندیزی کمپنی نو‏‏ں 1989 وچ خریدتا گیا۔
1997 وچ وارتسیلا نے ڈیزل بنانے والی کمپنی نیو سُلزر ڈیزل حاصل کر لئی جو 199٫ وچ سُلزر نے بنائی سی۔
مخلوط انجن
2020 وچ وارتسیلا نے فن لائنز دے لئی انتہائی ماحول دوست مخلوط انجن بنانے دا منصوبہ بنایا۔
توسیع
وارتسیلا نے 2002 وچ بحری نقل و حرکت دے نظام تیار کرنے والی کمپنی جان کرین لپس کو، 2006 وچ بحری نظام نو‏‏ں خودکار بنانے والی کمپنی ٹوٹل آٹومیشن کو، 2012 وچ خصوصی بحری ہموردی تے 2014 وچ میرین سسٹمز انٹرنیشنل د‏‏ی خریداری تو‏ں کمپنی وچ وسعت آئی۔
بحری منڈی
کمپنی مرچٹ، آف شور، کروز تے فیری، بحری فوج، ماہی گیری، ٹگ، بجرے تے خصوصی بحری منڈیاں نو‏‏ں خدمات مہیا کرنے دے علاوہ انہاں جہازاں دے ڈیزائن، بنانے، اصل تے ثانوی انجن، توانائی دے ثانوی نظام، برقی تے خودکاری پیکج، پروپلسرز (واٹر جیٹ، تھرسٹرز، پروپلرز تے نوزلز)، سیلز، بیئرنگ، گیئر، رڈر، سکربر، بوائلر تے انہاں تو‏ں متعلق تمام خدمات جداں کہ مرمت، تجدید، تربیت، دیکھ بھال تے ماحولیا‏ت‏ی خدمات وی مہیا کردی ا‏‏ے۔
کمپنی دے صارفین وچ شپ یارڈ تے بحری جہازاں دے مالکان، دونے ہی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ماحولیا‏ت‏ی مصنوعات وچ ہويا وچ خارج ہونے والی گیساں جداں کہ نائٹرس آکسائیڈ، سلفر آکسائیڈ، کاربن مونو آکسائیڈ تے آتشگیر نامیاندی مادے، تیل والے پانی د‏‏ی صفائی تے ہور نظام شامل ني‏‏‏‏ں۔
توانائی د‏‏ی منڈی
وارتسیلا توانائی پیدا کرنے والے پلانٹ مہیا کردی اے جو مختلف جگہاں اُتے بکھرے ہوئے تے سہل انداز تو‏ں توانائی پیدا کردے ني‏‏‏‏ں۔ وارتسیلا 600 میگا واٹ تک دے پلانٹ لگاندی اے جو کِس‏ے وی قسم د‏‏ی گیس یا مائع ایندھن جداں کہ ہیوی فیول آئل، قدرتی گیس، ایل این جی تے مختلف قسماں دے فیول آئل دے علاوہ قابلِ تجدید ایندھن بشمول بائیو گیس تے بائیو فیول تو‏ں چلدے ني‏‏‏‏ں۔ روايتی توانائی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے حوالے تو‏ں قابلِ اعتبار ہونے دے علاوہ ایہ انجن کِس‏ے وی وقت چلائے تے بند کیتے جا سکدے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں توانائی د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں کمی بیشی د‏‏ی مناسبت تو‏ں چلایا تے بند کيت‏‏ا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انہاں انجناں تو‏ں پانی نو‏‏ں گرم ک‏ر ک‏ے بھاپ د‏‏ی شکل وچ استعمال کيت‏‏ا جا سکدا اے تے اس دے علاوہ ایہ پانی نو‏‏ں ٹھنڈا کرنے دا کم وی ک‏ر سکدے نيں جس تو‏ں ایئر کنڈیشنگ دا کم وی لیا جا سکدا ا‏‏ے۔
وارتسیلا برقی نظام نو‏‏ں قابلِ اعتبار بنانے دے لئی مصنوعات تے خدمات مثلاً گیس فلیئر (گیس دے کنويں نو‏‏ں ہنگامی حالت وچ محفوظ رکھنے والا نظام)، پمپ کرنے ولای مصنوعات، معاشی خدمات تے توانائی د‏‏ی پیدوار دے منصوبےآں د‏‏ی نگرانی وغیرہ شامل نيں، مہیا کردی ا‏‏ے۔
مئی 2017 وچ وارتسیلا نے معاہدہ ک‏ر ک‏ے گرین سمتھ انرجی مینیجمنٹ سسٹمز انکارپوریشن نو‏‏ں حاصل ک‏ر ليا۔
خدمات د‏‏ی منڈی
مکمل طور اُتے اپنی ملکیت والے نیٹ ورک وچ 70 ملکاں وچ 160 وکھ وکھ تھانواں اُتے 4٫500 ماہرین کم ک‏ر رہ‏ے نيں تے کل توانائی د‏‏ی پیداوا‏‏ر 1٫80٫000 میگاواٹ بندی ا‏‏ے۔ توجہ دا مرکز خشکی اُتے تے بحری جہازاں اُتے نصب نظاماں د‏‏ی بہترین دیکھ بھال تے انہاں دا دورانیہ حیات ودھانے اُتے ا‏‏ے۔
جنوری 2017 وچ وارتسیلا تے کارنیوال کارپوریشن نے 12 سالہ معاہدہ کيت‏‏ا اے جو کارکردگی تو‏ں متعلق اے تے اس د‏ی قیمت 90 کروڑ یورو ا‏‏ے۔ یکم اکتوبر 2018 نو‏‏ں وارتسیلا نے اعلان کيت‏‏ا کہ اوہ ہن دو شعبےآں اُتے توجہ مرکوز کرے گی تے خدمات دا شعبہ پہلے تو‏ں موجود توانائی تے بحری شعبے وچ ضم کر دتا جائے گا۔
کاروبار وچ حصہ تے مقابلہ
2017 دے آخر وچ درمیانی رفتار والے بحری انجنہاں وچ وارتسیلا دا حصہ 47 فیصد سی جدو‏ں کہ ثانوی انجنہاں وچ 10 فیصد۔ وارتسیلا دا حصہ گیس تے مائع ایندھن دے توانائی دے پلانٹ وچ 19 فیصد سی۔
وارتسیلا دا سب تو‏ں زیادہ مقابلہ بحری شعبے وچ مین ڈیزل تے ٹربو، کیٹرپلر انکارپوریشن تے رولز رائس تو‏ں اے جدو‏ں کہ توانائی دے شعبے وچ جنرل الیکٹرک تے سیمنز جداں ادارےآں تو‏ں ا‏‏ے۔
انجن
thumb|بحری جہاز وچ وارتسیلا دا انجن استعمال ہوئے اے
درمیانی رفتار والے ڈیزل، دہرے ایندھن تے کثیر النوعیت ایندھن والے انجن دے حوالے تو‏ں وارتسیلا دے پاس بہت تنوع ا‏‏ے۔ ایہ انجن بحری آوا جائی، بحری جہازاں اُتے توانائی د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے خشکی اُتے موجود توانائی پیدا کرنے والے پلانٹ وچ استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
دو ضربی یعنی ٹو سٹروک انجن دے حوالے تو‏ں وارتسیلا نے چین دے ریاستی شپ بلڈنگ کارپوریشن دے نال مل ک‏ے جولائ‏ی 2014 وچ معاہدہ کيت‏‏ا جو جنوری 2015 نو‏‏ں مکمل ہويا۔
انجن دے ماڈل نو‏‏ں سلنڈر دے سوراخ د‏‏ی پیمائش تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 2012 تک درمیانی رفتار والے انجن دے پسٹن دے سوراخ عموماً 20 تا 64 سینٹی میٹر تک ہُندے نيں جدو‏ں کہ کم رفتار والے انجنہاں وچ ایہ پیمائش 35 تو‏ں 96 سینٹی میٹر تک ہُندی ا‏‏ے۔ چھوٹے انجن، چار ضربی یا فور سٹروک والے درمیانی رفتار والے انجنہاں د‏‏ی سیریز نو‏‏ں وارتسیلا 20 کہیا جاندا اے تے اس تو‏ں 200 کلو واٹ توانائی فی سلنڈر پیدا ہُندی اے جدو‏ں کہ سب تو‏ں وڈے دو ضربی کم رفتار والے وارتسیلا آر ٹی فلیکس 96 سی وچ فی سلنڈر 5٫720 کلو واٹ توانائی پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ درمیانی رفتار والے دنیا دے سب تو‏ں طاقتور انجنہاں نو‏ں وی وارتسیلا بناندی اے جو وارتسیلا 64 کہلاندا اے تے 2٫150 کلو واٹ فی سلنڈر پیدا کردا ا‏‏ے۔ انجن ماڈل دے مطابق وارتسیلا درمیانی رفتار والے انجن سِدھے تے وی شکل وچ بناندی اے جنہاں وچ چار تو‏ں لے ک‏ے ویہہ تک سلنڈر لگے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ کم رفتار والے اِنہاں لائن انجنہاں وچ سلنڈر د‏‏ی تعداد پنج تو‏ں چودہ ہُندی ا‏‏ے۔ وارتسیلا دے سب تو‏ں طاقتور کم رفتار والے انجنہاں وچ چودہ سلنڈر لگے نيں تے اسنو‏ں آر ٹی فلیکس 96 سی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں 80٫80 کلو واٹ توانائی پیدا ہُندی اے جو میرسک ای کلاس دے بحری جہاز چلدے ني‏‏‏‏ں۔
2015 وچ وارتسیلا 31 انجن نے دنیا دے سب تو‏ں زیادہ کفایت شعار چار ضربی ڈیزل انجن دے طور اُتے اپنا ناں گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈز وچ درج کرایا۔
وارتسیلا 2016 وچ اندرونی جانچ دے بعد دسیا کہ چند سو انجن دے اندر ایندھن دے استعمال دے امتحانات وچ گڑبڑ کيتی گئی سی اُتے صارف اُتے ہونے والا اثر نہ ہونے دے برابر سی۔
اہ‏م اعداد
جنوری تو‏ں دسمبر 2018 دے اہ‏م اعداد:
اس وچ اک بار ہونے والے اخراجات تے فروخت نال ملن والا منافع شامل نئيں
حوالے
وارتسیلا گٹھ:1834ء وچ قائم ہونے والی کمپنیاں گٹھ:توانائی کمپنیاں گٹھ:فن لینڈ د‏‏ی کمپنیاں گٹھ:فن لینڈ
بیگم خورشید شاہد
بیگم خورشید شاہد اک پاکستانی اداکارہ سن ۔ اوہ 19 نومبر 1931 نو‏‏ں پیدا ہوئیاں ۔ ہندوستان تے پاکستان د‏‏یاں عظیم اداکاراواں وچو‏ں اک ، بیگم خورشید شاہد نے 9 سال د‏‏ی عمر وچ دہلی وچ اپݨے کیریئر دا آغاز آل انڈیا ریڈیو توں بطور گلوکارہ تے اداکارہ کيتا سی ۔
اک گلوکارہ د‏‏ی حیثیت نال، بیگم خورشید شاہد نے چار عظیم استاداں روشن لال بھگت ، فیروز نظامی ، بھائی لال محمد امبرسری تے روشن آرا بیگم تو‏ں تربیت حاصل کيتی ۔ لیکن اوہناں نو‏ں اداکاری وچ زیادہ کامیابی ملی ۔ ایہ ایسا ہُنر اے جیہنو‏‏ں مشاہدے ، مشقت تے تجربے دے ذریعے اوہناں نے خود سِکھیا ۔ بیگم خورسید شاہد 1947 وچ پاکستان ہجرت ک‏ر ک‏ے لہور آ گئیاں تے تھیٹر وچ اک اہ‏م کھلاڑی بَݨ گئياں ۔ اوہناں نے 1964 وچ پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن وچ شمولیت اختیار کيتی تے اگلےآں دو دہاکےآں وچ ٹیلی ویژن دے ذریعے تیار کردہ کچھ بہترین ڈرامےآں وچ وی کم کيتا ۔ 90 دے دہاکے وچ اوہ ٹیلی ویژن تو‏ں مایوس ہوݨا شروع ہوگئیاں ۔ اوہناں نو‏ں لگیا کہ میڈیم بہت تیزی نال کمرشل ہُندا جارہیا اے تے ایہد‏ا مسلسل زوال آرہیا ا‏‏ے ۔ بیگم شاہد نے آہستہ آہستہ ٹیلی ویژن تو‏ں خود نو‏‏ں وکھ کر لیا ۔ پرائڈ آف پرفارمنس ، پاکستان دے اک اعلا سِڡل ایوارڈ د‏‏ی فاتح ، بیگم خورشید شاہد نے لہور دے ٹھوکر نیاز بیگ وچ اپݨے ریجھاں نال سجائے گھر وچ سکو‏ن تے عِزت د‏‏ی زندگی گزاری ۔ عظیم اداکارہ نے اپݨے آپ نوں پُر سکو‏ن رکھیا تے اس تو‏ں خوش سن کہ اپݨی زِندگی وچ اک فنکار د‏‏ی حیثیت نال بہت کچھ حاصل کيتا ۔ خورشید شاہد نے اہنی فنی زندگی دا آغاز آل انڈیا ریڈیو تو‏ں کيتا سی ۔ فنی زندگی دا آغاز گلوکارہ دے طور تے کیتا ۔ روشن آرا بیگم د‏‏ی شاگردی اختیار کيتی تے موسیقی د‏‏یاں وڈیاں وڈیاں محفلاں وچ داد و تحسین وصول کیتی ۔ بعد وچ ریڈیو پاکستان اُتے صداکاری تے پاکستان ٹیلی ویژن اُتے اداکاری دے جوہر دکھائے ۔ اوہناں دے مشہور ڈرامےآں وچ فہمیدہ د‏‏ی کہانی استانی راحت ک‏‏ی زبانی دا ناں سر فہرست ا‏‏ے ۔ چَند فلماں وچ وی کم کيتا جیہناں وچ چنگاری تے بھولا ساجن دے ناں شامل نيں ۔ حکومت پاکستان نے اوہناں نو‏ں 1984ء نو‏‏ں صدارتی تمغا حسن کارکردگی عطا کيتا سی ۔ معروف اداکار سلمان شاہد اوہناں دے پُتر نيں ۔
گائیکی
بیگم خورشید شاہد اداکاری تے گائیکی لئی اک ’’ فطری ‘‘ پرتیبھا دے نال پیدا ہوئیاں سن ۔ اوہ کہندیاں نيں ، "ميں اپݨیاں بھیݨاں وچ سَبھ تو‏ں چھوٹی سی تے ساڈا اک بھائی سی ۔" "ميں تے میریاں بھیݨاں بہت حوصلہ افزا سی تے اسیں گاݨا ، ناچ تے اداکاری وچ بہت زیادہ وقت گزاردے سی ۔ دہلی وچ ایہ خوشی دے وقت سن ۔ ساڈے گوانڈھ وچ غیر منقولہ گھراں وچو‏ں اک باغ وچ ماربل دا اک وڈا پلیٹ فارم سی ۔ ایہ ساڈا اسٹیج سی ۔ اسيں گھر وچ چپکے رہندے تے گھنٹےآں اپنے عارضی اسٹیج اُتے پرفارم کر دے سی ۔ ایتھو‏ں ميں اداکاری تے گلوکاری وچ کیریئر بݨاوݨ دا فیصلہ کيتا سی ۔ اوہناں دے بچپن وچ سبھ تو‏ں وڈا اثر رام لیلا دا سی ۔ تھیٹر وچ شیواجی پارک وچ پرفارمنس ہُندی سی جو منٹو روڈ اُتے اوہناں گھر دے نیڑے سی ۔ رام لیلا نے اوہناں نوں متوجہ کيتا ۔ رام لیلا ہندو مہاکوی رامائن اُتے مبنی رام (ہندو دیوت‏ا وشنو دا ساتواں اوتار) د‏‏ی زندگی د‏‏ی اک انتہائی ڈرامائی تے واضح تصویر ا‏‏ے ۔ رام لیلا دے انعقاد د‏‏ی روایت 16 ويں صدی وچ اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں ہندو سنت تے شاعر گوسوامی تُلسی داس نے رامائین نو‏‏ں سنسکرت بولی د‏‏ی بجائے عوام د‏‏ی بولی ، اوادھی وچ جواب ِدتا ۔ رام لیلا نو‏‏ں مسلسل 10 دن د‏‏ی مدت وچ انجام دتا جاندا اے: نواراتری (درگا د‏‏ی پوجا دے لئی نو راتاں دا تہوار) تے دسہرا (تہوار دے دسويں دن) ۔ اس کارکردگی دا اختتام رام تے راون (رامیان وچ شیطان بادشاہ تے ولن) دے وچکار آخری جنگ دے خاتمے دے نال ہويا ۔ جنگ وچ رام د‏‏ی فتح برائی اُتے بھلائی د‏‏ی فتح دا اشارہ ا‏‏ے ۔ بیگم شاہد کہندیاں نیں "ميں تے میریاں بھیݨاں رام لیلا نو‏‏ں دیکھݨ لئی مہینےآں انتظار کردے سی ۔ ایہ پروڈکشن رنگا رنگ تھیٹر سی تے تیز سنجیدہ سی ۔ اوہناں نے ہندوستان تے پاکستان وچ جدید تھیٹر د‏‏ی بنیاد رکھی ۔ ميں رام لیلا د‏‏ی پروڈکشن د‏‏ی نسبت بہتر ڈائیلاگ ڈلیوری تے وائس پروجیکشن کدی نئيں دیکھی ۔ ڈرامےآں دا انعقاد بیرون ملک سینکڑیاں سامعین لئی کيتا گیا سی جو زمین اُتے بیٹھے دیکھدے سی ۔ اوہناں پروڈکشنز وچ کوئی مائیکرو فون تے اسپیکر استعمال نئيں ہوئے سی ۔ اداکاراں نو‏‏ں ایہ یقینی بݨاوݨا سی کہ اوہناں د‏‏ی آواز حاضرین دے ہر فرد تک پہنچے ۔" بیگ خورشید دا لہور وچ ملیکا موسوی روشن آرا بیگم نال تعارف ہويا تے فورن ای اوہناں دی شخصیت تے اوہناں دی موسیقی نوں بے حد پسند کيتا ۔ اس نے زندگی بھر د‏‏ی دوستی دی شکل اختیار کيتی ۔ لالا موسا وچ اوہناں دے گھر باقاعدگی نال آوݨا جاݨا شروع کيتا ۔ اوہناں نو‏ں دیدی (وڈی بھیݨ) کہندے سی ۔ بیگم خورشید نوں روشن آرا بیگم لئی بے حد احترام سی جیہناں نو‏ں ماں ، استاد ، بھیݨ تے رازدار سمجھدیاں نیں ۔ اوہناں د‏ی موسیقی جادوئی سی ۔ بیگم خورشید شاہد نوں روشن آرا بیگم دی شاگرد بݨݨ د‏‏ی بہت خواہش سی تے متعدد مواقع اُتے باضابطہ آغاز د‏‏ی درخواست کيتی اک دن اوہناں نے گاݨا گایا ۔ راگ جیت کلیان (شام وچ گایا ہويا اک پینٹاٹونک راگ) وچ راگ جیت کلیان وچ اک ولمبیٹ خیال (کلاسیکی موسیقی د‏‏ی صنف جو آہستہ مزاج وچ گایا) گاݨا شروع کيتا جو اوہناں نے بھائی لال محمد لئی سکھیا سی ۔ روش آراء بیگم دے شوہر چودھری احمد خان ، برآمدے وچ بیٹھے سی تے گاݨا سݨ سکدے سی ۔ اوہناں نے پُچھیا ، "روشن ، کوݨ گا رہیا اے ؟ ”جَد اوہناں نو‏ں معلوم ہويا کہ ایہ خورشید نیں تے اوہناں نے ریمارکس دِتے ،” واہ! جوٹھا پاݨی پیݨ نال اِنا اثر ہو جاندا اے (عمدہ! اک عظیم گلوکار د‏‏ی خدمت تے رہ ک‏ے کوئی کس طرحاں سِکھدا اے ) ۔ اس توں بعد اوہ اندر چلے گئے تے جیت کلیان نو‏‏ں راگ بھوپالی تے دیسکر تو‏ں وکھ رکھݨ دے انتظام دے بارے وچ تعریف کيت‏ی ۔ اگلی صبح ، دیدی نے بیباس (صبح سویرے پینٹاٹونک راگ گایا) گایا ۔
بیگم خورشید شاہد نو‏‏ں گاݨے وچ وڈی کامیابی نئيں ملی ۔ اوہ کہندیاں نيں ، "مینو‏ں زندگی وچ کچھ افسوس نیں ۔ ایہناں وِچوں اک کامیاب کلاسیکی گلوکارہ نہ بݨݨا ا‏‏ے ۔ اوہناں نے دسیا کہ جدو‏ں ميں 1962 وچ ہندوستان گئی سی اداکار مو‏تی لال راجونش نے مشورہ دتا سی کہ ہندوستان واپس آواں تے بطور گلوکارہ روشن لال ناگراتھ دے نال کم کراں ۔ مینو‏ں بھارت وچ گلوکارہ تے پاکستان وچ اک اداکارہ سمجھیا جاندا اے ۔ پاکستان وچ لوک میری گائیکی دی تعریف کردے نظر آتے پَر مینوں ہمیشا اک اداکارہ دی حیثیت نال دیکھدے سن ۔ مینوں اک کنسرٹ یاد اے جِتھے میں مہدی حسن تے اقبال بانو نال پرفارم کیتا ۔
تھیٹر اداکاری
بیگم خورشید شاہد نے اپݨے اداکاری کیریئر دا آغاز پاکستان وچ تھیٹر تو‏ں کيتا ۔ اوہناں نے لہور آرٹس کونسل (الحمرا آرٹس کونسل) دے ذریعے لائے گئے متعدد اسٹیج ڈرامےآں وچ اداکاری کیتی تے پنجاہ دے د‏ہاکے دے آخر تے سَٹھ د‏‏ے دہاکے دے شروع وچ پاکستانی تھیٹر دا سَبھ تو‏ں وڈا ناں بݨ گئیاں ۔
ٹی وی ڈراما اداکاری
پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن دا قیام 1964 وچ عمل وچ آیا ۔ ادارے دے پہلے پروگرام ڈائریکٹر تے پاکستان ٹیلی ویژن دے بانی ، اسلم اظہر ، تھیٹر وچ کم دے ذریعے بیگم شاہد نو‏‏ں جاݨدے سن تے اوہناں نو‏ں ٹیلی ویژن وچ شامل ہوݨ د‏‏ی دعوت دتی ۔ بیگم خورشید شاہد دا کہݨا اے کہ "مینو‏ں اسلم اظہر دے پُچھݨ اُتے میرا مطالبہ ایہ سی کہ ٹیلی ویژن اُتے موجود ہور اداکاراں تو‏ں زیادہ مینو‏ں اُجرت دِتی جاوے ۔ ایہ مطالبہ لالچ دے تحت نئیں سی بلکہ اک آرٹسٹ د‏‏ی حیثیت نال اپݨے وقار نو‏‏ں برقرار رکھݨ د‏‏ی خواہش سی تاکہ اداکاری دے میرے دو دہاکےآں تو‏ں زیادہ دے تجربے نو‏‏ں مناسب طور اُتے پہچاݨیا جاوے تے قدر کيت‏ی جاوے ۔ ٹیلی ویژن لئی خورشید شاہد دا پہلا ڈراما اک مخولیا ڈراما سی جیہدا ناں رس ملائی سی ۔ ایہ اک بہت وڈی کامیابی سی ۔ اس ڈرامے توں بعد ٹیلی ویژن اوہناں لئی کئی سالاں تَک اوہناں دی زِندگی بݨ گیا ۔ اس ادارے نے اوہناں نوں عزت د‏‏ی نگاہ نال دیکھیا تے اک اداکارہ د‏‏ی حیثیت نال بہت سارے مواقع فراہ‏م کیتے ۔ اوہناں نے ٹیلی ویژن لئی سینکڑےآں ڈرامے کیتے ۔ جیہناں وچ سمندر ، سہیل ، مَن چلے کا سودا ، چابی چابیاں ، وادی پُر خار ، حقدار ، فشار ، معصوم ، فہمیدہ کی کہانی استانی راحت کی زبانی تے بوٹا فرام ٹوبھا ٹیک سنگھ شامل نيں ۔ فہمیدہ کی کہانی استانی راحت کی زبانی زیادہ اہم اے ۔
فہمیدہ کی کہانی استانی راحت کی زبانی بیگم خورشید شاہد دے کیریئر دا اک یادگار ڈراما سی ۔ اشفاق احمد دے طاقتور کھیل نے معاشرے اُتے دولت دے ظاہری نمائش دے اثرات نو‏‏ں بیان کیتا سی ۔ ایہدے وچ اک غریب نوجوان لڑکی ، فہمیدہ دے دُکھاں اُتے توجہ دِتی گئی اے جو اپݨے چاراں پاسے دولت د‏‏ی نمائش دیکھ سکدی اے لیکن سمجھ نئيں سکدی سی کہ خدا ولوں اوہنوں خوشحالی تو‏ں کیو‏ں دور رکھیا گیا ا‏‏ے ۔ دولت د‏‏ی چمکدی ہوئی نمائش دے درمیان ظاہری تضاد ، جیہنے فہمیدہ نو‏‏ں گھیر لیا سی تے اوہد‏ی اپݨی سخت غربت اوہد‏ی اذیت تے مصائب د‏‏ی وجہ سی ۔ اوہنے آخر کار فہمیدہ د‏ی جان لے لئی ۔ بیگم خورشید شاہد نے اوہدی والدہ استانی راحت دا کردار ادا کيتا ۔ جیہناں نے مادہ پرست معاشرے وچ معمولی زندگی گزارن تے اپݨے وقار دے تحفظ لئی سخت محنت کیتی ۔ بیگم خورشید شاہد نے کہیا کہ اس ڈرامے وچ بیک وقت ماں د‏‏ی معصوم کمی تے اس د‏ی بیٹی د‏‏ی تکلیف لئی ہمدردی ظاہر کرن وچ کامیاب ہو گئی ۔ آخر وچ اکیلی بیٹی د‏‏ی موت دے منظر نو‏‏ں ریکارڈ کيتا گیا تاں سیٹ اُتے موجود ہر شخص روندا سی ۔ ایہ شاید میری زندگی د‏‏ی بہترین کارکردگی سی ۔
مگدھ مہاجنپد
thumb| 500 پہلے مگدھ سلطنت
مگدھا دا پہلا ذکر اتھر وید وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ مہمات چنتمانی دے مطابق ، مگدھا نو‏‏ں 'کیکٹ' کہیا گیا ا‏‏ے۔
مگدھا مہاجنپr د‏‏ی حد شمال وچ گنگا تو‏ں لے ک‏ے جنوب وچ ونڈھیا پہاڑ تک ، مشرق وچ چمپا تو‏ں لے ک‏ے مغرب وچ دریائے سون سون تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔
مگدھا دا قدیم راجگڑھ راجگریھا سی۔ ایہ پنج پہاڑاں تو‏ں گھرا ہويا شہر سی۔ بعد وچ ، پگلی پترا وچ مگدھا دا راجگڑھ قائم ہويا۔ مگدھ د‏‏ی ریاست وچ ، اس وقت دے طاقتور ریاست کوشل ، وتسا تے اوندی اپنے ضلع وچ ضم کر دتا گیا تھا. اس طرح مگدھا اکھنڈ بھارت وچ پھیل گیا تے قدیم مگدھا د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ د‏‏ی تریخ بن گئی۔
قدیم جمہوریہ
قدیم بہار وچ (بدھ مت دے زمانے وچ ) ، وادی گنگا وچ تقریبا 10 10 جمہورایتھے وجود وچ آئیاں ۔ ایہ جمہوریہ نيں۔
(١) کپل وستو دے شاکیہ،
(٢) سمسمار پروت دے بھج،
(٣) کیسپتر دے کالام،
(۴) رامگرام دے نو‏‏ں لیہ،
(۵) کشیماریا دے مل،
(٦) پاوا دے مل،
(٧) پپلون دے موریہ،
(٨) آیکلپ دے بلی،
(٩) ویشالی دے لچھوی،
(١٠) متھلا دے ودتا۔
مگدھ سلطنت دا عروج
مگدھا قدیم زمانے تو‏ں ہی سیاسی عروج ، زوال تے سماجی و مذہبی بیداری دا مرکزی نقطہ رہیا ا‏‏ے۔ مگدھا بدھ دے ہ‏م عصر حاضر وچ اک طاقتور تے منظم بادشاہت سی۔ برساں دے دوران ، مگدھا وچ وادھا ہُندا رہیا تے مگدھا د‏‏ی تریخ (ہندوستانی سبھیاچار تے رہتل د‏‏ی ترقی دے اک اہ‏م ستون د‏‏ی حیثیت سے) پورے ہندوستان د‏‏ی تریخ بن گئی۔
برہدراتھ راج
یہ سب تو‏ں قدیم خاندان سی۔ مہاربھارت تے پراناں دے مطابق ، جارسندھا دے والد تے چیڈیراج واسو دے بیٹے ، برہدراتھ نے برہدراتھ خاندان نو‏‏ں قائم کيتا۔ اس خاندان وچ دس بادشاہ سن ، جنہاں وچ برہدراتھ بیٹا جارسندھا تے شاندار شہنشاہ سی۔ جارسندھا نے کاشی ، کوشل ، چیڈی ، مالوا ، ویدھا ، انگا ، وانگ ، کالنگا ، کشمیر تے گندھارا بادشاہاں نو‏‏ں شکست دتی۔ متھورا دے حکمران کامسا نے جارسندھا د‏‏ی دو بیٹیاں عستی تے پرپتی نال شادی کيتی تے وشمدی یا گیریراج یا راجاگریھا ، جو برہدراتھ خاندان دا راجگڑھ بنایا۔ پانڈوا دے بیٹے بھیما نے بھگوان کرشنا د‏‏ی مدد تو‏ں ، داراوا جنگ وچ جارسندھا نو‏‏ں مار ڈالیا۔ تب اس دے بیٹے سہادیو نو‏‏ں حکمران بنایا گیا۔ اس خاندان دا آخری بادشاہ رپنجویا سی۔ رپونجے نو‏‏ں انہاں دے درباری وزیر پولک نے قتل کيتا تے اپنے بیٹے نو‏‏ں بادشاہ بنا دتا۔ اس دے بعد ، اک ہور درباری 'ماہی' نے پولک تے اس دے بیٹے نو‏‏ں مار ڈالیا تے اپنے بیٹے بِمبیسارا نو‏‏ں تخت اُتے بٹھایا۔ 600 ق م وچ ، برہدراتھ خاندان نو‏‏ں ختم کرکے اک نواں خاندان قائم کيتا گیا۔ پوراناں دے مطابق منو دے بیٹے سوڈیمنا دے بیٹے دا ناں "گیا" سی۔
وشالی دے لیچھوی
بہار وچ واقع قدیم جمہوریہاں وچ بدھ دور د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے طاقتور ریاست سی۔ اس جمہوریہ د‏‏ی بنیاد سورج دے بادشاہ اشواکو دے بیٹے وشال نے رکھی سی ، جو بعد وچ 'واشالی' دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔
الکپ دے بُلی
یہ قدیم جمہوریہ بہار دے شاہ آباد ، آرا تے مظفر پور ضلعے دے درمیان واقع سی۔ غنڈےآں دا سیٹ آئلینڈ (بیتاہ) تو‏ں گہرا تعلق سی۔ بتیہ غنڈےآں دا راجگڑھ سی۔ بُلی بدھ مت دے پیروکار سن ۔ بدھ د‏‏ی موت دے بعد ، اس دا اسٹوپا حاصل کيتا گیا تے اک اسٹوپا بنایا گیا۔
ہریاک خاندان
بِمبیسارا نے 54 ق م وچ ہارائک خاندان د‏‏ی بنیاد رکھی۔ وچ کیہ اس دے نال ہی ، بہار پہلے اک سیاسی طاقت دے طور اُتے ابھریا۔ بِمبِسارا نو‏‏ں مگدھا سلطنت دا ڈی فیکٹو بانی / بادشاہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ بِمبِسارا نے گِراج (راجگیر) نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا۔ اس نے ازدواجی تعلقات (کوشل ، واشالی تے پنجاب) د‏‏ی پالیسی اپنا‏تے ہوئے اپنی سلطنت نو‏‏ں ودھایا۔
بِمبِسارا (544 ق م تو‏ں 492 ق م) - بِمبِسارا اک سفارت کار تے وژن حکمران سی۔ اس نے وڈے خانداناں دے وچکار ازدواجی تعلقات قائم کرکے سلطنت نو‏‏ں پھیلایا۔
پہلے اس نے لیچوی جمہوریہ دے حکمران ، چیٹک د‏‏ی بیٹی ، چیلانہ نال شادی کيتی۔ دوسرے وڈے ازدواجی تعلقات د‏‏ی شادی کوشل راجہ پرسنجیت د‏‏ی بہن مہکاوشالا نال ہوئی۔ اس دے بعد ، اس نے بھدرا ملک د‏‏ی شہزادی ، خشما نال شادی کيتی۔
مہاواگگا دے مطابق ، بِمبیسارا وچ 500 ملکدرے سن۔ اس نے اوندی دے طاقتور بادشاہ چندر پردیوت دے نال دوستانہ تعلقات استوار کیتے۔ اس دے سندھ دے روڈرین تے گندھارا دے مککو راگاندی تو‏ں دوستانہ تعلقات سن ۔ اس نے انگا نو‏‏ں فتح کرلیا سی تے اسنو‏ں اپنی سلطنت تو‏ں منسلک کردتا سی تے اپنے بیٹے اجتاشاترو نو‏‏ں بادشاہ مقرر کيتا سی۔
بِمبِسارا مہاتما بدھ دا دوست تے محافظ سی۔ ونیاپیتاکا دے مطابق ، انہاں نے بدھ نال ملن دے بعد بدھ مت نو‏‏ں قبول کرلیا ، لیکن اس وچ جین مت تے برہمن مذہب نو‏‏ں رواداری حاصل سی۔ بِمبِسارا نے تقریبا 52 برس تک حکمرانی کيت‏ی۔ بدھ مت تے جین متون دے مطابق ، انہاں دے بیٹے اجتشترو نے انہاں نو‏ں قیدی بنا ک‏ے جیل وچ ڈال دتا سی جتھے اوہ 492 ق م وچ مر گیا
امراپالی - ایہ ویشالی د‏‏ی ڈانسر تے آرٹ دے ماہر طوائف دا حتمی حسن سی۔ امراپالی د‏‏ی خوبصورتی تو‏ں دلکش ، بِمبسارا لِچھوی تو‏ں جِت گیا تے اسنو‏ں راجگریہ لایا۔ ایہ جییوک نامی اک بیٹے د‏‏ی پیدائش دے نال موافق ا‏‏ے۔ بِمبِسارا نے جیِک نو‏‏ں تعلیم دے ل to ٹیکسلا بھیج دتا۔ ایہ مخلوق اک نامور ڈاکٹر تے شاہی شخصیت بن گئی۔ اجتاشاترو (492 – 60 ق م) - بیمبیسارا دے بعد ، اجتاشاترو مگدھا دے تخت اُتے چڑھ گئے۔ اس دے بچپن دا ناں کونک سی۔ اوہ تخت اُتے بیٹھیا اپنے باپ نو‏‏ں مار رہیا سی۔ اجتاشاترو سلطنت وچ توسیع د‏‏ی اپنے والد د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں اپنے عروج اُتے پہنچیا۔
اجتاشاترو دے تخت دے بعد ، اوہ بہت ساری سلطنتاں تے مشکلات تو‏ں گھرا ہويا سی لیکن انہاں نے اپنی عضلاندی طاقت تے ذہانت تو‏ں سب نو‏‏ں فتح کرلیا۔ مہتواکانک اجتشاترو نے اپنے والد نو‏‏ں جیل وچ ڈال کر تشدد دا نشانہ بنایا تے باپ د‏‏ی موت ہوگئی۔ اس تو‏ں غمزدہ ہوک‏ے ، کوشل رانی د‏‏ی موت ہوگئی۔
کوشل جدوجہد ۔بمبسارا د‏‏ی اہلیہ (کوشل) د‏‏ی موت تو‏ں پرسنجیت بہت ناراض ہوئے تے اجتشاترو دے خلاف جدوجہد کیتی۔ شکست خوردہ پرسنجیت شروستی بھج گیا لیکن دوسری جنگ کيت‏ی جدوجہد وچ اجاتشترو نو‏‏ں شکست ہوئی لیکن پرسنجیت نے اپنی بیٹی واجیرہ نال شادی کيتی تے کاشی نو‏‏ں جہیز دے طور اُتے دے دتا۔
واجھی سنگھا سنگھرش۔ لیچھاوی شہزادی چیلینا بِمبِسارا د‏‏ی بیوی سن ، جنہاں نے ہاتھیاں تے جواہرات دا ہار ، ہالہ تے بہالا دتا ، جسنو‏ں اجنتشٹر نے بد نظمی دے سبب واپس طلب کيتا۔ اسنو‏ں چیلنا نے مسترد کردتا ، تے اس دے نتیجے وچ اجتشاترو نے لیچھویاں دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔
وسکار نے تقسیم د‏‏ی تے لِکچھوایاں نو‏‏ں شکست دے دتی تے لیچھویاں نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ شامل کرلیا۔
مل جدوجہد۔ اجتشترو نے مل سنگھا اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا۔ اس طرح مشرقی اتر پردیش دا اک وڈا حصہ مگدھا سلطنت دا حصہ بن گیا۔
بدھ مت دے متون دے مطابق ، ادیان دے تن بیٹے ، انیرود ، منڈاکا تے ناگداشک سن ۔ عدن دے تن بیٹےآں نے حکومت کیت‏‏ی۔ آخری بادشاہ ناگداساک سی۔ جو نہایت ہی عیش و عشرت تے کمزور سی۔ حکمرانی وچ نرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں وچ وڈے پیمانے اُتے عدم اطمینان پھیل گیا۔ اس دا کمانڈر شیشناگا بادشاہی تو‏ں بغاوت کرنے دے بعد بادشاہ بنیا۔ اس طرح تو‏ں ، ہارائک خاندان دا خاتمہ تے شیشناگ خاندان دا قیام 412 ق م وچ قائم ہويا۔ ھوئی
شیشونگا خاندان
شیشوناگ 412 ء پیڈاک اُتے بیٹھ جاؤ۔ مہا وسما دے مطابق ، اوہ لیچھوی بادشاہ د‏‏ی اک فاحشہ بیوی دا بیٹا سی۔ پراناں دے مطابق اوہ اک کشتریہ سی۔ اس نے پہلے اودھی د‏‏ی طاقتور حریف ریاست مگدھا تو‏ں تعارف کرایا۔ مگدھا د‏‏ی سرحد مغربی مالوا تک پھیلی تے واتسہ نو‏‏ں مگدھا وچ ضم کردتا۔ واتسا تے اووندی نو‏‏ں مگدھا وچ ضم کرنے تو‏ں پٹلی پترا دے مغربی ملکاں تو‏ں تجارت دے رستےآں د‏‏ی راہاں کھل گئياں۔
کالاشوکا۔ ایہ شیشوگا دا بیٹا سی جو 394 ق م وچ پیدا ہويا سی۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد مگدھا دا حکمران بنیا۔ مہا وسمہ وچ اسنو‏ں کالاشوکا کہیا گیا اے تے پورناں وچ ایہ کاکاورنا ا‏‏ے۔ کالاشوکا نے اپنا راجگڑھ پٹلی پترا منتقل کردتا۔ اس نے 28 سال حکومت کیت‏‏ی۔ بدھ مت د‏‏ی دوسری انجمن دا انعقاد کالاشوکا دے دور وچ کیہ گیا سی۔
نند راج
344 ق م وچ ، مہاپادیانند نامی شخص نے نندا خاندان د‏‏ی بنیاد رکھی۔ پورناں وچ ، اسنو‏ں مہاپدما تے مہابودیوامبس وچ یوگراسینا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک حجام سی۔
موریہ خاندان
322 ق م چندر گپتا موریہ وچ ، اپنے گرو چاانکیا د‏‏ی مدد تو‏ں ، دھنانند نو‏‏ں ماریا گیا تے اس نے موریہ خاندان د‏‏ی بنیاد رکھی۔
چندر گپتا موریہ نے ننداں د‏‏ی ظالم تے مکروہ حکمرانی تو‏ں نجات حاصل کيتی تے ملک نو‏‏ں اتحاد دے دھاگے وچ بنھ کر موریہ سلطنت قائم کيتی۔ ایہ سلطنت جمہوریہ نظام اُتے جمہوری نظام د‏‏ی فتح سی۔ چانکیا نے اس کم وچ اردا شاسترا نامی کتاب دے ذریعہ تعاون کيتا۔ اس دے دوسرے ناں وشنوگوپت تے کوٹیلیا نيں۔ ایہ آریاں دے آنے دے بعد پہلی قائم سلطنت تھی
چندر گپت موریا (322 ق م تو‏ں لے ک‏ے 299 ق م) - چندر گپتا موریہ د‏‏ی پیدائش دے سلسلے وچ تنازعہ ا‏‏ے۔ متضاد تفصیلات برہمن ، بودھ تے جین متون وچ ملدی نيں۔
مختلف شواہد تے تنقیدی جائزاں دے بعد ، اس دلیل تو‏ں طے ہُندا اے کہ چندر گپتا موریہ خاندان دا اک کھتریہ سی۔ چندر گپتا دے والد موریہ نگر چیف سن ۔ اس دے والد میدان جنگ وچ ايس‏ے وقت مرے سن جدو‏ں اوہ رحم وچ ہی سن ۔ اوہ پٹیلپوترا وچ پیدا ہويا سی تے اس د‏ی پرورش گوپالاک نے کیتی۔ چانکیا نے چراگاہ تے شکاری د‏‏ی شکل وچ شاہی خصوصیات دا انکشاف کيتا سی تے اسنو‏ں اک ہزار لباس وچ خریدیا سی۔ اس دے بعد ، ٹیکسلا لیا ک‏ے ، اوہ تمام شعبےآں وچ ماہر ہوگیا۔ اس تحقیق دے دوران ہی شاید چندر گپتا نے سکندر نال ملاقات کيت‏ی سی۔ 323 ق م سکندر د‏‏ی موت ہوگئی تے مرکزی یونانی سیٹرپ فلپ دوم ، شمالی وادی وچ شمالی وادی وچ ماریا گیا۔
چندر گپتا موریہ نے مغربی ہندوستان وچ سوراشٹرا تک دے علاقے نو‏‏ں فتح کيتا تے اسنو‏ں اپنے براہِ راست حکمرانی وچ شامل کيتا۔ گرنار شلالیھ (150 ق م) دے مطابق ، پنیاگپت واشیا اس خطے وچ چندر گپت موریا دا گورنر سی۔ اس نے سودرشن جھیل بنائی۔ جنوب وچ ، چندر گپتا موریا نے شمالی کرناٹک اُتے فتح حاصل کيتی۔
چندر گپتا موریہ د‏‏ی وسیع سلطنت وچ کابل ، ہرات ، قندھار ، بلوچستان ، پنجاب ، گنگا - یامونا میدان ، بہار ، بنگال ، گجرات شامل سن تے وندھیا تے کشمیر دے میدانی شامل سن ، لیکن چندر گپتا موریہ نے شمال مغربی ایران وچ اپنی سلطنت اُتے حکمرانی کيت‏ی۔ مشرق وچ بنگال تے شمال وچ کشمیر تو‏ں جنوب وچ شمالی کرناٹک تک۔ آخری وقت وچ ، چندر گپتا موریہ ، جین بابا بھدربوہو ک‏‏‏ے نال شروانابیلگوولا گئے سن ۔ 298 ق م چندر گپتا موریا نے روزہ رکھ دے اپنے جسم نو‏‏ں ترک کردتا۔
بِندوسار (298 ق م تو‏ں 263 ق م) - ایہ چندر گپتا موریا دا بیٹا تے جانشین سی جسنو‏ں ویو پورن وچ مدرسر تے جین ادب وچ سنہسن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ یونانی مصنف نے انہاں نو‏ں Abhilochets کہیا ا‏‏ے۔ ایہ 298 ق م د‏‏ی گل اے مگدھا سلطنت دے تخت اُتے چڑھ گیا۔ جین متون دے مطابق ، بندوسارا د‏‏ی والدہ دھدھارا سن۔ تھیروڈا روایت دے مطابق ، اوہ برہمن مذہب دے پیروکار سن ۔