cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وی-22 آسپرے
وی-22 آسپرے اک امریکی ہر فن مولا کارگو ہیلاپٹر-جہاز اے۔ ایہدا ڈيزائن بوت خاص اے کہ ایدے اتے دو پکھے ہوندے نیں جیڑے 90 ڈگری اتے توں بلکل سدا ہوسکدے نیں۔ اس نال اوہ ہیلیکاپٹر آر سدا اڈ سکدا اے تہ ہوا چ جا کہ جعاز آر تیز اڈ سکدا اے۔ اس نال اوہ ہیلکاپٹر دی طرح ہر تھاں پہنچ سکدا اے تہ جعاز جنی تیزی تہ دوری تک جاسکدا اے۔ اینوں امریکی ہوائی فوج تہ امریکی مرینز اینوں سمان پہنچان تہ زخمی فوجیاں نوں ہسپتال پہنچان دے کم لاندے نیں۔ ایہ امریکی فوج چ عراق، افغانستان، لبیا تے کوویت چ ورتیا اے۔
شاہ وارث حسن کوڑوی
مولا‏نا سید شاہ وارث حسن کوڑوی د‏‏ی پیدائش کوڑہ جہان آباد ضلع فتحپور وچ مشہور بزرگ سید شاہ مخدوم قطب الدین سالار بڈھ دے خاندان وچ ہوئ، آپ مولا‏نا رشید احمد گنگاوہی تو‏ں بیعت تے مجاز بیعت تے ارشاد سن ۔ آپ تعلیم حاصل کرنے دے بعد لکھنؤ د‏‏ی ٹیلہ والی مسجد (ٹیلہ شاہ پیر محمد) وچ ہی درس تے تدریس د‏‏ی خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔
واقعہ
امام اہل سنت مولا‏نا عبدالشکور فاروقی لکھنوی تے مولا‏نا وارث حسن کوڑوی نے سید مظہر حسین عرف ملھن میاں تو‏ں کوڑہ جہان آباد وچ فارسی درسیات د‏‏ی تکمیل د‏‏ی سی، مولا‏نا وارث حسن کوڑوی جدو‏ں لکھنؤ تشریف لیائے تاں انھاں نے دیکھیا کہ انہاں دے کوڑہ دے رفیق درس مولا‏نا عبدالشکور فاروقی مستقل طور اُتے شیعاں دے خلاف علمی طریقہ تو‏ں خدمت انجام دے رہے نيں، ايس‏ے زمانہ وچ اک واقعہ مولا‏نا عبدالشکور فاروقی د‏‏ی تکفیر دا وی پیش آیا تے چونکہ مولا‏نا وارث حسن کوڑوی مرجع خلائق سن، اس لئی انہاں دے سامنے وی ایہ استفتاء پیش کيتا گیا، جس نو‏‏ں آپنے ایہ فرما کر مسترد کر دتا کہ "جے مولا‏نا عبدالشکور کافر ہوئے گئے تاں فیر لکھنؤ وچ کوئی مسلما‏ن نئيں" نہ صرف مسترد کر دتا بلکہ چاک ک‏ر ک‏ے پیش کرنے والے دے حوالے ک‏ے دتا۔ انہاں حالات تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے مولا‏نا وارث حسن نے مسند امام احمد بن حمبل تے مؤطا امام مالک تو‏ں خلفائے راشدین رضوان اللّٰہ علیہم اجمعین د‏‏ی روایت دا انتخاب کيتا تے انہاں د‏‏ی شرح لکھنے دا آغاز فرمایا، مولا‏نا د‏‏ی ایہ علمی خدمت جے مکمل ہوئے ک‏ے طبع ہوئے جاندی تاں اک وڈا کارنامہ ہُندا، مگر افسوس کہ مولا‏نا د‏‏ی مشغولیت تے مصروفیت اس کم د‏‏ی تکمیل وچ حائل ہوئے گئی.
حوالے
گٹھ:صوفی اولیا گٹھ:ہندوستانی صوفیا گٹھ:چشتی شخصیتاں گٹھ:چشتیہ
استنبول علاقہ (شماریاتی)
استنبول علاقہ (Istanbul Region) (TR1) ترکی وچ اک شماریا‏‏تی علاقہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ترکی دے شماریا‏‏تی علاقہ جات
ربی شیرگل
ربی شیرگل (جم گرپریت سنگھ شیرگلّ، 1974) اک بھارتی گائیک اے۔ اسنوں "بُلا کی جانا میں کون" گانے تے اپنی پہلی ایلبم "ربی" لئی جانیا جاندا اے۔ اس دے سنگیت دی پچھان وکھ وکھ پرکار دے راک، بانی سٹائل دی پنجابی اتے صوفیانہ، اتے نیم-صوفی نیم-لوک گیت ورگا پچھمی سازاں دی بہتات والے سنگیت وجوں کیتا جاندا اے۔ ربی نوں پنجابی سنگیت دا اصلی شہری لوکگائیک کیہا گیا اے۔
ربی شیرگل اک پنجابی ہندی گلوکار، گانا لکھاری تے گٹار بجان آلا اے۔
نجی جیون
گرپریت سنگھ شیرگلّ دا جم 1974 وچّ ہویا۔ اس دے پیؤ گیانی جگیر سنگھ اک سکھ پرچارک سی اتے اس دی ماں کالج دے پرنسپل رہی اتے پنجابی شاعر ہن۔ اس دیاں چار بھیناں ہن۔ اک بھین، گگن گلّ ہندی شاعر اے۔
کیریئر
کالج چھڈن دے بعد ربی نے کافر نامی بینڈ بنایا۔ بینڈ نے کجھ کالج تقریباں وچ پیش کاریاں دتیاں لیکن لیکن ویلے دے نال بینڈ دے کئی میبراں نے کارپوریٹ جگت وچّ جان دا فیصلہ کیتا۔ ربی سنگیت لئی پرتیبدھ سی اتے اس نوں ایہہ واضع سی کہ اوہ اک پیشہ ور سنگیتکار ہی بننا چاہندا سی۔ کجھ دناں اس نے یاماہا آر ایکس - ٹی موٹرسائکلاں اتے ٹائیمس ایف ایم لئی اشتہاری گیت سنگیتبدھ کیتے۔ ربی نے کئی سال جدوجہد دے بعد اپنی پہلی ایلبم کڈھی۔ شروع وچّ اس نے سونی میوزک دے نال کم کیتا، لیکن جلد سونی توں پچھے ہٹّ گیا۔ پھر اس نے تہلکہ دے مکھ اڈیٹر ترن تیجپال دے بھرا منٹی تیجپال نال رابظہ کیتا، اس نوں ربی دا سنگیت پسند آیا اتے اس نے ربی نوں ایگریمینٹ دا کہیا۔ اس دے ترنت بعد تہلکہ مالی مسئلےآں وچّ گھر گیا اتے اوڑک ایگریمینٹ ردّ کر دتا گیا۔ میگناساؤنڈ نے وی اس نوں اک ایگریمینٹ دی پیش کش کیتی، لیکن ایلبم دے آؤن توں پہلاں ہی کمپنی دوالیہ ہو گئی۔ اوڑک اس نوں فیٹ فش رکارڈز ولوں سائین کیتا گیا، جس نے اس دی پہلی ایلبم کڈھی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:موسیقی گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک
ایم جی-3
ایم جی-3 اک جرمن ہلکی مشین گن اے۔ ایہ دوجی وڈی جنگ چ ورتی جان آلی جرمن ایم جی-42 مشین گن توں بنائي گئی سی۔ ایہ 7۔62NATO گولی ماردی اے۔ ایم جی-3 1950 دی دہائی چ فوج دے ہوالے کر دتی گئی سی تے اج تک ایہ جرمنی دے علاوہ 30 دیساں دی فوجاں کول اے۔ جرمنی توں بعر ایہ گن پاکستان، ترکی، سپین، اٹلی، ایران، سوڈان تے یونان بناندے نیں۔
گٹھ:ہتھیار گٹھ:جدید ہتھیار گٹھ:بندوق
قاسم بن حبیب ازدی
قاسم بن حبیب بن ابی بشر ازدی جو کوفہ توں ابن سعد دے لشکر دے نال حضرت امام حسین علیہ السلام دے لشکر دے خلاف جنگ دے لئی کربلاء مقدسہ وچ آئے کیونکہ جدوں لشکر کشی کیتی گئی تو اہل لشکر نوں اک باغی گروہ دا تعارف کرایا جاندا نا ایہ کہ نواسہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نال جنگ دا دسیا جاندا۔
کربلاء مقدسہ وچ لشکرٍ حسینی دا علم ہندے ہی امام دے نال مل گئے تے آپ دے ہمراہ جنگ لڑے یہاں تک کہ جام شہادت نوش کیتا تے پہلے پہل حملہ کرنے والیوں وچ شامل ہوئے ۔
مقتل
قاسم جيش عمر بن سعد نال کوفے توں آئے، تے كربلا وچ حسين بن علي بن أبي طالب نال آ ملے ، تے پہلے حملے وچ شہید ہوگئے.
باہرلےجوڑ
گٹھ:مقتولین کربلا
شویرن قلعہ
شویرن قلعہ جرمنی چ اک قلعہ اے۔
چاچاک
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔
زاخن تے راجگھر
زاخن تے راجگھر جرمن صوبے باویریا چ باویریا دے بادشاہ لڈوگ II دا قلعہ گھر اے۔۔ اینوں لڈوگ II نے 1869 تے 1872 دے وشکار بنوایا تے۔ اے۔ زاخن دے پعاڑ تے 1866 میٹر دی اچائی تے گارمش پارٹنکرخن توں 10 کلومیٹر دے پینڈے تے اے۔۔ ایس فلعہ گھر دی لڈوگ II دے بناۓ گۓ ہور تھاواں نال ایڈی مانتا نئیں اے۔۔
چاچاک
سربیا دے ضلعےآں دا صدرمقام اس ضلع چ واقع سبتوں وڈا شہر ہندا اے ۔ چاچاک شہر سربیا دا اک شہر اے تے سربیا دے ضلع موراویچا دا صدرمقام اے ۔
زاخن تے راجگھر
ایس نوں اوہ سالگرہ یا ہور ورے دے دیہاڑیاں لغی ورتدا سی۔ باروں تے اے سادہ جیا کوٹھا دسدا اے پر اندروں خاص طور تے اپر والا کمرہ ترک نمونے تے سجیا ہویا اے۔
چاچاک
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
زاخن تے راجگھر
ایس دی اک ہیکٹر تے پھیلی پھلواری وچ 1000 دے نیڑے ہمالیہ توں الپس تک کٹھے کیتے پعاڑی پھلاں دی پھلواری اے جینوں میونخ نمفنبرگ پھلواری نے لایا تے سانبیا ہویا اے۔۔
چاچاک
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
زاخن تے راجگھر
بارلے جوڑ
گٹھ:لڈوگ II گٹھ:جرمنی
چک 410 ج ب شمالی
چک 410 ج ب شمالی ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
دہستان بیکاه
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان رودان دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان رودان چ اے ۔
زاہر بن عمرو کندی
آپ امیر المومنین علیہ السلام دے ایک صحابی عمرو بن الحمق دے ساتھ ہر وقت ہمراہ رہتے سن آپ نہایت زبردست پہلوان مشہور سن تے عرب دے لوگ آپ سے متاثر سن آپ حج دے لئی مکہ پہنچے تے پھر امام علیہ السلام دے ہمراہ ہو گئے۔ آپ مکہ توں کربلا امام علیہ السلام دے ہمراہ آئے تے جنگ ملغوبہ وچ شہید ہوئے ۔ تھے آپ دے پوتیاں وچ محمد بن سنان امام رضا علیہ السلام تے امام محمد تقی علیہ السلام دے اصحاب وچ شامل نیں جنہاں دا شمار حدیث دے راویاں وچ ہوندا اے۔محمد ابن سنان کی وفات 220 ہجری وچ ہوئی ۔
گٹھ:شہداء کربلا
الپ جھیل
الپ جھیل (Alpsee) جرمنی دے دکھنی صوبے باویریا دے ضلعے اسٹلگاؤ وچ فسن توں 4 کلومیٹر دے پینڈے تے نیوشوانسٹائن تے ہوہنشوانگاؤ دے فلعیاں کول اک جھیل اے۔
ناں
جھیل دا ایہ ناں ایدے دوالے الپس دے پربت دھارے توں پیا۔ جرمن وج پہاڑ نوں وی الپ کیندے نیں جیہڑے ایدے دوالے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جھیلاں گٹھ:جرمنی دیاں جھیلاں
ماجد صدیقی
ماجد صدیقی دا اصل ناں عاشق حسین اے۔ پہلی جون 1938 نوں چکوال چ جمے۔ ایم اے اردو کیتا۔ راولپنڈی چ پروفیسر رۓ۔
اروند کجریوال
اروند کجریوال ہندستان دی اک سیاسی پارٹی عام آدمی پارٹی دا آگو تے موڈی اے۔ دسمبر دیاں دلی صوبے دیاں چوناں وچ جتن مگروں اوہ دلی دا وڈا وزیر اے۔
14 فروری 2014 نوں دلی اسمبلی وچ یراپھیری دے خلاف اک بل پاس ناں ہون تے اروند کجریوال نے اپنے کم نوں چھڈن دا سدا دتا۔
پرانا قلعہ
پرانا قلعہ جرمنی چ اک قلعہ اے۔
اروند کجریوال
اروند ویایا ہویا اے۔
بارلے جوڑ
فیس بک تے
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک
جے-20
جے-20 اک چینی 5ویں جینریشن دا سٹیلتھ لڑاکہ جہاز اے۔ اینوں چین باقی جگ دے سٹیلتھ جہازاں دا مقابلہ کرن لئی بنایا اے۔ ایدی پہلی اڈان 11 جنوری 2011 نیں سی۔ اس توں بعد 6 اور پروٹوٹائپ اینوں پروڈکشن لئی تیار کرن لئی بنائیاں گئیاں۔ جے-20 دا ڈیزائن لمی دوری تک بوت تیز رفتار تہ اڈدیاں دشمن جہازاں نوں روکدا اے تہ سمندری جہازاں نوں مارن دا کم بہترین کردا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جعاز گٹھ:جہاز گٹھ:ہوائی جہاز گٹھ:چین گٹھ:چین دیاں عمارتاں
بھوٹان دا راج گاؤن
ڈرَک ٹِسَینڈَھن ("تھنڈر ڈریگن دی ریاست")  بھوٹان دادیسی گؤن.
1953 چ منظور کیتا گیا, موسیقار ایکیُو ٹَونجمِی تے الفاظ داشَو  گِیَیلڈُن تھِنلَےدی طرفوں ہَن.
شبد
گٹھ:قومی ترانے گٹھ:بھوٹان گٹھ:ایشیا دے قومی ترانے گٹھ:ایشیائی قومی ترانے
فورگن جھیل
فورگن جھیل جرمنی دے دکھنی صوبے باویریا دے ضلعے اسٹلگاؤ وچ فسن شہر تے نیوشوانسٹائن تے ہوہنشوانگاؤ دے فلعیاں کول اک جھیل اے۔۔
گٹھ:جھیلاں گٹھ:جرمنی دیاں جھیلاں
ایم پی-5
ایم پی-5 جرمن نکی مشین گن اے۔ ایہ 9 میلی میٹر گولی ماردی اے تے اینوں 1960 دی دہائی چ جرمن کمپنی ہیکلر & کوخ نیں ڈیزائن کیتا۔ ایہ گن جگ چ بوت مشہور ہوئی ایدیاں 100 دے نیڑے قسماں نیں۔ ایہ پورے جگ چ سب توں بوتی ورتی جان آلی نکی مشین گن اے، اینوں 40 توں ود دیساں تے اس توں وی زیادہ ایجنسیاں ورتدیاں نیں۔
گٹھ:ہتھیار گٹھ:جدید ہتھیار گٹھ:بندوق
گوسلار قلعہ
گوسلار قلعہ جرمنی چ اک قلعہ اے۔
جندب بن حجیر خولانی
جُندُب بن حُجر (حجیر) کِندی خُولانی شیخ طوسی دے مطابق اوہ اصحاب امام حسین وچ توں سن۔ جندب دے والد حجر امام علی دے پیروکاروں ہور اصحاب وچ توں اک سن جن کو معاویہ دے حکم توں قتل کیتا گیا ہور اوہ مرج عذرا، شام وچ مدفون نیں۔
کوفہ توں نکل کر لشکر حُر دی آمد توں پیشتر امام حسین دی خدمت وچ حاضر ہوئے ۔ یومِ عاشورہ کو حمایتِ فرزندِ رسول علیہ السلام وچ جنت دے حقدار ہوئے۔
حوالے
گٹھ:مقتولین کربلا
عبد الرحمن بن مسعود تیمی
گٹھ:شہداء کربلا
چارسو بازار
کبھے|thumb| چارسو بازار کبھے|thumb| چارسو بازار وچ روٹی بیچنے والے کبھے|thumb| چارسو بازار وچ مصالحے بیچ رہے نيں چارسو بازار ( ، Чорсу бозор ) ، جسنو‏ں چارسو بازار وی کہیا جاندا اے ، روايتی بازار اے جو ازبکستان دے راجگڑھ شہر تاشقند دے پرانے قصبے دے وسط وچ واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی نیلی رنگ د‏‏ی گنبد عمارت تے اس تو‏ں ملحقہ علاقےآں دے تھلے ، روز مرہ د‏‏ی تمام ضروریات نو‏‏ں فروخت کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔
جائزہ
چارسو بازار تاشقند میٹرو دے چارسو اسٹیشن تو‏ں سڑک دے پار ، کوکلداش مدرسہ دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ "چارسو" فارسی زبان دا اک لفظ ہے ، جس دا مطلب اے "چوراہے" یا "چار دھارے"۔ کوکلداش مدرسہ ، جو 1570 دے نیڑے بنایا گیا سی ، بازار دے کنارے واقع ا‏‏ے۔
دہستان برنطین
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان رودان چ اے ۔
شمس الرحمان (شاعر)
حوالے
گٹھ:20واں صدی دے صحافی گٹھ:آدم جی ادبی اعزار دے وصول کنندگان گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:بنگالی شخصیتاں گٹھ:یونیورسٹی ڈھاکہ دے فضلا گٹھ:وفیات بسبب گردی کمزوری گٹھ:2006 دیاں موتاں گٹھ:1929 دے جم گٹھ:۱۹۲۹ دے جم گٹھ:بنگلہ دیشی صحافی گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ایغور خاقانیت
ایغور خاقانیت اٹھویں صدی عیسوی دے ادھ توں 9ویں صدی عیسوی دے ادھ تک ترکستان تے چین دے علاقےآں تے 55 لکھ مربع کلومیٹر دے علاقے تے پھیلی ہوئی ترک سلطنت سی ۔ ایہہ اورخان ایغور دی حکمرانی چ اک قبائلی وفاق سی ۔
منگولیا وچ ایغوراں دا نمودار ہونا
گوک ترک خاقانیت دے خلاف 742ء چ ایغور قبیلےآں کارلوک تے باسمیل دی بغاوت نال منگولیا تے وسطی ایشیا چ طاقت دا وڈا خلا پیدا کر دتا ۔ باسمیلاں نے 744ء چ گوک ترکاں دے راجگھر اوتوگین تے قبضہ کر لئیا تے اینہاں دے بادشاہ اوزمش خان نوں پھڑ لئیا تے علاقے دا کنٹرول اپنے ہتھ چ لے لئیا ۔ ایغور کارلوک اتحاد اسدے کجھ چر مگروں بنئیا ۔ اس اتحاد نے باسمیلاں نوں شکست دتی تے اینہاں دے بادشاہ دا سر لاہ دتا ۔ باسمیل قبیلےاں نوں مکمل طور تے تباہ کر دتا گئیا ، اینہاں دے لوکاں نوں چینیاں ہتھ ویچ دتا گئیا یاں فاتح لوکاں چ ونڈ دتا گئیا ۔ ایغوراں نے منگولیا دی حکومت سمبھال لئی تے کارلوکاں نوں ہور لہندے چ علاقے دے دتے گئے ۔ ایغور سردار قتلق بیلگے کول نے خود دا سارے التائی قبیلےآں دا اعلی حکمران (خاگان یعنی خاقان) ہون دا اعلان کر دتا تے اپنا راجگھر اوردو بالق چ قائم کیتا ۔
ایغور ترکاں دا زوال و کامیابی
ہو جنہاں نو‏ں خود کشی کرنے اُتے مجبور کيتا گیا تے کریبیر نامی وزیر نے آرڈوس تو‏ں ویہہ ہزار شاتو گھڑ سواراں د‏‏ی مدد تو‏ں تخت اُتے قبضہ کيتا ايس‏ے سال قحط تے وبائی بیماری دا سامنا کرنا پيا خاص طور اُتے شدید سردی دے نال ایغور د‏‏ی معیشت اُتے مبنی بوہت سارے مویشی ہلاک ہوئے ایغور دے نو وزیراں وچو‏ں اک کوربیر دے حریف قلوک باگھا ینیسی کرغیز فرار ہوگئے تے انہاں نو‏ں شمال تو‏ں حملہ کرنے د‏‏ی دعوت دتی تقریبا ايس‏ے ہزار گُھوڑ سواراں د‏‏ی اک طاقت دے نال انہاں نے اُردو بلق دے مقام اُتے ایغور راجگڑھ نو‏‏ں توڑ دتا تے زمین بوس کردتی کرغیز باشندےآں نے ایغور خاقان کیریبیر (ہیسا) نو‏‏ں پھڑ لیا تے فوری طور اُتے اس دا سر قلم کردتا انہاں نے پورے ایغور سلطنت دے دوسرے شہراں نو‏‏ں تباہ کرکے انھاں زمین بوس کردتا بیؤئی دا بیٹا شکست خوردہ ایغور خانیت دا خاقان بن گیا شانسی دے حملے وچ ایغوراں د‏‏ی قیادت د‏‏ی شی زیانگ د‏‏ی سربراہی وچ اک تانگ فوج نے ۸۴۳ نو‏‏ں "بربرین نو‏‏ں مار ڈالو" ماؤنٹین (شاہو) اُتے ایغوراں نو‏‏ں بے دخل کردتا تے انہاں د‏‏ی خانیت دے زوال تو‏ں بے گھر ہوک‏ے دس ہزار ایغوراں نو‏‏ں قتل کردتا ایغور جزیرہ چھ سال د‏‏ی حکومت کرغیز ترکاں دے خلاف لڑنے دے بعد اس دے حریف اورمزٹ دے حامیاں تے کربیر دے بھائی اورڈوس تے شانسی وچ تانگ خاندان دے فوجیاں دے خلاف لڑنے دے بعد ماریا گیا سی۔ یینیسی کرغیز جنہاں نے ایغور خانیت د‏‏ی جگہ لی سی اوہ غیرجانبدار سن تے انہاں نو‏ں سلطنت نو‏‏ں چلانے وچ کوئی دلچسپی نئيں سی جسنو‏ں انہاں نے تباہ کردتا سی انہاں نے مشرق وچ جھیل بائیکل تو‏ں لے ک‏ے مغرب وچ دریائے ارتیش تک دا علاقہ سنبھال لیا تے ایغور وادی دے انچارج ایغور تو‏ں کولغ باگہ نو‏‏ں چھڈ دتا تانگ دے شہنشاہ یزونگ دے دور وچ تانگ تے کرغیز دے وچکار تن ریکارڈ شدہ رابطے ہوئے لیکن انہاں دے تعلقات د‏‏ی نوعیت حالے تک واضح نئيں اے تانگ پالیسی سازاں دا مؤقف سی کہ کرغیزستان دے نال تعلقات استوار کرنے دا کوئی فائدہ نئيں اے کیونجے ہن ایغوراں نے انہاں نو‏ں دھمکی نئيں دتی ختناں نے ۸۹۰ وچ وادی آرقون نو‏‏ں کرغیزستان تو‏ں قبضہ کرلیا تے کرغیزاں د‏‏ی جانب تو‏ں اس د‏ی ہور مخالفت ریکارڈ نئيں کيت‏‏ی گئی ایغور خانیت دے زوال دے بعد ایغوراں نے جنوب ہجرت د‏‏ی تے جدید گانسو وچ گانجو اویغور سلطنت تے جدید ترپن دے نیڑے کدو بادشاہی قائم کيتی کوچو وچ واقع ایغوراں نے بدھ مذہب اختیار کرلیا تے محمود الکاشغری دے مطابق "کافراں وچ سب تو‏ں مضبوط" سن گانجو ایغوراں نو‏‏ں ۱۰۳۰ د‏‏ی دہائی وچ ٹنگوت لوکاں نے فتح کرلیا کوچو حکمران باروچوک آرٹ ٹیکن نے چنگیز خان تو‏ں اپنی بیعت دا اعلان کيتا تے ایغور بعد دے منگول سلطنت وچ اک اہ‏م سرکاری ملازم بن گئے جس نے اس دے سرکاری لپی د‏‏ی حیثیت تو‏ں اویغور د‏‏ی لپی نو‏‏ں ڈھال لیا تانگ د‏‏ی نويں کتاب دے مطابق اک تیسرا گروہ قارلق وچ پناہ لینے گیا قارلق نے دوسرے قبیلےآں جداں چیگلس تے یگماس دے نال مل ک‏ے بعد وچ قراخانی خانیت د‏‏ی بنیاد رکھی بعض مورخین قاراخانیاں نو‏‏ں ایغوراں دے نال جوڑدے نيں کیونجے یگماس دا تعلق توکز اوغوز تو‏ں سی سلطان ستوق بغرا خان جو ارتوش نال تعلق رکھنے والا یہگما سمجھیا جاندا سی سلطان ستوق بغرا خان نے اسلام قبول کيتا تے کاشغر اُتے قبضہ ک‏ر ليا جس نے نويں سلطنت نو‏‏ں جنم دتا جس نو‏‏ں قارا خانڈیز کہیا جاندا ا‏‏ے۔
شوان جھیل
شوان جھیل جرمنی دے دکھنی صوبے باویریا دے ضلعے اسٹلگاؤ وچ فسن شہر تے نیوشوانسٹائن تے ہوہنشوانگاؤ دے فلعیاں کول اک جھیل اے۔۔
ایغور خاقانیت
ایغور ترکاں دا زوال و کامیابی
‼️اک خانہ بدوش معاشرے نے جِنّا ودھ سامان حاصل کيتا اِنّی کم نقل و حرکت حاصل کيتی لہذا کسی موقع اُتے اک امیر خزانہ گھر نو‏‏ں مضبوط کرنے د‏‏ی بجائے اسنو‏ں منتقل کرکے حفاظت کرنے د‏‏ی کوشش وچ ودھ خطرہ سی‼️ بذریعہ اک مقررہ شہر د‏‏ی تعمیر کردے ہوئے ایغوراں نے چین تو‏ں تجارتی ساماناں دے لئی اک محفوظ ذخیرہ د‏‏ی جگہ تیار کيتی اوہ اک مستحکم مقررہ عدالت دا انعقاد کرسکدے نيں تاجراں نو‏‏ں وصول کرسکدے نيں تے سلک روڈ دے تبادلے وچ مؤثر طریقے تو‏ں اپنے مرکزی کردار نو‏‏ں مستحکم کرسکدے نيں اُتے اک مستحکم شہر ہونے دے نال جو خطرہ پیدا ہويا اوہ ایغوراں دا زوال سی۔
شوان جھیل
گٹھ:جھیلاں گٹھ:جرمنی دیاں جھیلاں
ایغور خاقانیت
ہور ویکھو
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
حوالے
گٹھ:ترکستان دی تریخ گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:ترکستان گٹھ:چین گٹھ:چین دی تریخ گٹھ:سابق سلطنتاں گٹھ:سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:منگولیا گٹھ:منگول بادشاہتاں گٹھ:منگولیا دی تریخ گٹھ:ترک ریاستاں گٹھ:ترکستان دی تریخ
غزوہ ذات الرقاع
غزوہ ذات الرقاع [عربی: غزوة ذات الرقاع] رسول خدا (ص) دے غزوات وچو‏ں اک اے جو 10 محرم الحرام سنہ 4 یا 5 یا سنہ 7 ہجری (بمطابق سنہ 626 ء) نو‏‏ں انجام پایا۔ ایہ غزوہ کسی قسم دی لڑائی دے بغیر انجام نو‏‏ں پہنچیا؛ مقصود غطفان دے دو ذیلی قبائل بنو محارب تے بنو ثعلبہ اسلام دے خلاف تے مدینہ اُتے حملے دی سازش وچ مصروف سن ۔
غزوہ ذات الرقاع
غزوہ بنی نضیر دے تقریبا دو مہینے بعد 22 ربیع الاول سنہ 4 ہجری نو‏‏ں واقع ہويا۔ واقعہ ایہ سی کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں خبر ملی کہ قبیلۂ غطفان دے دو ذیلی قبیلےآں "بنو محارب" تے "بنو ثعلبہ" مدینہ اُتے حملہ آور ہونے دا ارادہ رکھدے نيں۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم 400 یا 700 مسلماناں دا لشکر لے انہاں دے مقام اجتماع دی طرف عازم ہوئے۔ حتی کہ کوہ ذات الرقاع ۔ دی حدود وچ پہنچے تے معلوم ہويا کہ دشمن پہاڑاں وچ مورچہ بند ہوئے نيں۔ آپ(ص) نے کچھ دن اوتھے قیام کیتا تے مدینہ دی طرف پلٹ آئے۔ لیکن قیام دے دوران اندیشہ سی کہ دشمن اپنے مورچے چھڈ دے حملہ کراں چنانچہ آپ(ص) نے اوتھ‏ے مسلماناں نماز خوف ادا کيتی۔ ۔ جعفری، یعقوب، تاریخ اسلام از منظر قرآن، ص220-221۔
تفصیل: اک دن اک نجدی شخص جو مدینہ وچو‏ں نہ سی، بازار وچ آیا تے اپنا سامان فروخت دے لئے پیش کیتا تے باتاں باتاں وچ کہیا: کہ جدو‏ں وچ ایتھ‏ے آرہیا سی "انمار" دے قبائل مدینہ اُتے چڑھائی دی تیاری کررہے سن لیکن دیکھ رہیا ہاں کہ تساں لوگ غافل تے بےخبر بیٹھے ہوئے۔ خبر رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں ملی تو آپ(ص) نے لشکر لے ک‏ے عزیمت دا فیصلہ کیتا تے ابوذر غفاری یا عثمان بن عفان نو‏‏ں مدینہ وچ بطور جانشین مقرر کیتا تے 10 محرم دی شب نو‏‏ں 400 مسلماناں (تے بقولے 700 افراد) دا لشکر لے ک‏ے دشمن دی طرف روانہ ہوئے۔ درہ شقرہ وچ اک روز قیام دے دوران اپنے سراغرساناں نو‏‏ں مختلف علاقےآں وچ روانہ کیتا تے خبر ملد‏ی اے کہ صرف اک شخص دے قدماں دے نشان ملے نيں جو تھوڑی دیر پہلے ایتھ‏ے تو‏ں گذرا اے چنانچہ دشمن کدرے قریب ہی ا‏‏ے۔ آپ(ص) نے دشمن دے پڑاؤ تک پیشقدمی دی لیکن اوتھ‏ے وی کوئی نظر نہ آیا تے قدماں دے نشاناں دا تعاقب کیتا تے معلوم ہويا کہ دشمن پہاڑاں دی چوٹیاں اُتے مورچہ بند ا‏‏ے۔ ایہ اوہ وقت سی جدو‏ں فریقین اک دوسرے دے کسی غیر متوقعہ اقدام تو‏ں خائف سن ۔ لشکر اسلام نو‏‏ں دشمن دے شبخون دا اندیشہ سی تے دشمن نو‏‏ں خدشہ سی کہ جے اس نے حملہ کیتا تو رسول اللہ(ص) انہاں دی بیخ کنی تک انہاں نو‏ں چین تو‏ں نئيں رہنے دین گے۔ انہاں ہی حالات وچ نماز خوف دا حکم آیا۔ ۔ ۔ ۔
ذات الرقاع دی وجۂ تسمیہ
لفظ "رقاع" "رقعہ" دی جمع بمعنی قطعہ یا ٹکڑا، کاغذ دا کھال دا اوہ ٹکڑا ـ جس اُتے لکھیا جاندا اے ـ چمڑے یا کپڑے دا پیوند، جو لباس یا جوتاں دی مرمت دے لئے لگایا جاندا ا‏‏ے۔ اس غزوہ دے اس نام تو‏ں مشہور ہونے دی وجوہات کچھ ایويں نيں:
آیت کریمہ
قرآن کریم نے اللہ دی راہ وچ جہاد تے ہجرت تے نماز مسافر دے بعد نماز خوف دی طرف اشارہ کردے ہوئے فرمایا اے: ترجمہ: تے جدو‏ں آپ انہاں وچ ہاں تے انہاں نو‏ں نماز پڑھانے لگاں تو انہاں وچو‏ں اک گروہ آپ دے نال کھڑا ہو تے اپنے ہتھیار لئی رہیاں، جدو‏ں ایہ نماز پڑھ چکاں تو ایہ آپ لوگاں دی پشت پناہی دے لئی چلے جان تے دوسرا گروہ انہاں دا جس نے نماز نئيں پڑھی اے، آ جائے آپ دے نال نماز پڑھے تے ایہ وی اپنا سامان حفاظت تے ہتھیار لئی رہیاں۔ کفار دی تو آرزو ایہ اے کہ تساں لوگ اپنے ہتھیاراں تے ساماناں تو‏ں غافل ہو جاؤ تو اوہ تساں اُتے اک دم ٹُٹ پڑاں تے جے بارش تو‏ں اذیت ہو یا تساں بیمار ہو تو تواڈا کوئی حرج نئيں اے کہ تساں اپنے ہتھیاراں نو‏‏ں رکھ دو۔ ہاں حفاظت دا خیال رکھو۔ یقینا اللہ نے کافراں دے لئی ذلت آمیز عذاب مہیا کر رکھیا ا‏‏ے۔
آیت دی شان نزول
اس آیت دی شان نزول دے بارے وچ دو اقوال پائے جاندے نيں: رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے غزوہ ذات الرقاع دے موقع اُتے اصحاب دے نال نماز ادا کيتی پس آپ(ص) نے مسلماناں نو‏‏ں دو گروہاں وچ تقسیم کیتا، اک گروہ دے دشمن دا سامنا کرنے دے لئے روانہ کیتا تے دوسرے گروہ اپنی امامت وچ نماز پڑھنے دا حکم دتا۔ بعدازاں آپ(ص) نے تکبیر الاحرام کہی تے قرائت فرمائی تے مقتدی خاموش رہ‏‏ے۔ پس آپ(ص) نے رکوع کیتا تے مسلماناں نے وی رکوع کیتا؛ بعدازاں آپ(ص) سجدے وچ چلے گئے تے اوہ وی سجدے وچ گئے؛ بعدازاں رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے دوسری رکعت دے لئے قیام کیتا تے مسلماناں نے اک رکعت جماعت دے بغیر خود مکمل کرلی (یعنی اک رکعت حالت فرادی وچ پڑھی) تے بعض نے بعض دوسرےآں نو‏‏ں سلام دتا تے مامومین اٹھ کر اپنے مجاہد ساتھیاں دی طرف چلے گئے تے دفاعی حالت وچ کھڑے مسلما‏ن آدے آپ(ص) دی اقتدا وچ نماز جماعت وچ مصروف ہوئے؛ چنانچہ آنحضرت(ص) نے تکبیر کہی تے انھاں نے تکبیر کہی؛ آپ(ص) نے قرائت فرمائی تے اوہ خاموش رہے تے بعدازاں رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم رکوع وچ چلے گئے تے اوہ وی رکوع وچ گئے؛ آپ(ص) سجد ے وچ گئے تو مامومین وی سجدے وچ گئے، بعدازآں آپ(ص) نے تشہد دے بعد سلام دتا تے مامومین نے اٹھ کر اگلی رکعت خود پڑھ لی تے سلام دے کر نماز مکمل کرلی۔ بعد ازاں خداوند متعال نے خطاب فرمایا: '''وَإِذَا كُنتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاَةَ ...۔ تے ایہ اوہی نماز خوف سی جس دا حکم خداوند متعال نے رسول اللہ(ص) نو‏‏ں دتا سی ... ۔ ۔ ۔
اس صحیح السند حدیث تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ نماز خوف دا حکم غزوہ ذات الرقاع وچ نازل ہويا ا‏‏ے۔ تے پھر اہل سنت دے اک مفسر نے وی اوہی روایت ـ جو اول الذکر رائے دے اثبات دے لئے نقل ہوئی سی ـ نو‏‏ں ابن عباس تو‏ں غزوہ ذات الرقاع دے سلسلے وچ نقل کيتی ا‏‏ے۔
سید علی اکبر قریشی اپنی کتاب از ہجرت تا رحلت (ص206-207) وچ ہی لکھدے نيں کہ اس گل وچ وی اختلاف اے کہ نماز خوف سنہ 4 ہجری وچ واجب ہوئی یا سنہ 5 ہجری وچ ؛ میری رائے وچ سنہ 5 ہجری درست اے کیونکہ ابن اثیر نے نقل کیتا اے کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے غزوہ بنی نضیر دے بعد ربیع الاول تے ربیع الثانی دے مہینے مدینہ وچ بسر کيتے تے بعدازاں غزوہ ذات الرقاع دے لئے عزیمت فرمائی تے اسی غزوے دے دوران نماز خوف واجب ہوئی۔
نماز خوف دے پیغامات
اسيں جاندے نيں کہ نماز جماعت وچ شرکت واجب نئيں لیکن مؤکّد مستحبات وچو‏ں اے تے نماز خوف دے بارے وچ اسلام حکم درحقیقت نماز جماعت اُتے تاکید اے کہ حتی میدان جنک وچ وی نماز جماعت دے لئے خصوصی روش دا حکم آیا اے تاکہ مجاہدین اس دے ثواب کثیر تو‏ں محروم نہ ہون۔ اس موضوع تو‏ں اصولی طور اُتے نماز دی اہمیت وی ظاہر ہُندی اے تے نماز خوف میدان جنگ وچ موجود مسلماناں دے درمیان ہدف دے حصول دے لئے حاصل ہونے والی ہمآہنگی دے حوالے تو‏ں نفسیاندی طور اُتے وی مثبت اثرات مرتب کردی اے ہور دشمن اُتے وی اس دے اثرات ناقابل انکار ہُندے نيں چنانچہ مروی اے کہ خالد بن ولید نے واقعۂ حدیبیہ دے دوران مسلماناں دی نماز جماعت دیکھ کر اسلام قبول کیتا۔ اسلام کسی حالت وچ وی نماز نو‏‏ں اول وقت تو‏ں مؤخر کرنے دی اجازت نئيں دیندا بلکہ انسان جس حالت وچ وی ہو نماز ضرور بجا لائے: بیٹھ کر، لیٹ کر یا اشارے تو‏ں تے کسی حال وچ نماز قضا نہ کرے۔ ۔ ہر حال وچ دشمن تو‏ں ہوشیار رہنا چاہئے ایتھ‏ے تک کہ نماز وی دشمن دے خطرے تو‏ں مسلماناں دی غفلت دا سبب نئيں بننی چاہئے؛ تے ایہ کہ جے بیک وقت نماز تے جہاد دونے واجب ہاں تو اک نو‏‏ں دوسرے اُتے قربان نئيں کرنا چاہئے۔ دین اسلام دے پیروکاراں نو‏‏ں اپنی حفاظت دے نال نال ہر حال وچ اپنے عسکری تے معاشی وسائل، ہتھیاراں، اشیاء خورد و نوش وغیرہ دے تحفظ دا اہتمام کرنا چاہئے۔ جو وی قول و فعل یا اقدام مسلماناں نو‏‏ں غافل کرے اس تو‏ں دشمن نو‏‏ں فائدہ پہنچے گا تے امت مسلمہ دی غفلت کفار دی یلغار دے اسباب فراہ‏م کرے گی۔
نماز خوف دا حکم رسول اللہ(ص) دی صداقت دا ثبوت
طبرسی مجمع البیان وچ سورہ نساء دی آیت 102 دے ذیل وچ لکھدے نيں کہ ایہ آیت کریمہ حضرت محمد(ص) دے صدق دا ثبوت اے کیونکہ جس وقت ایہ آیت نازل ہوئی آپ(ص) عسفان وچ سن تے کفار ضجنان وچ ؛ آپ(ص) نے نماز ظہر مکمل رکوع وسجود دے نال ادا کيتی تو گھات لگائے مشرکین نے دوسری نماز وچ اچانک حملہ کرنے دا منصوبہ بنایا تے کہیا کہ نماز عصر انہاں دے لئے زیادہ محبوب اے چنانچہ جدو‏ں اوہ اس نماز دا آغاز کرن گے اسيں حملہ کرن گے۔ اوتھ‏ے سازش بنی تے ایتھ‏ے آیت نازل ہوئی: '''وَإِذَا كُنتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاَةَ فَلْتَقُمْ طَآئِفَةٌ مِّنْهُم مَّعَكَ وَلْيَأْخُذُواْ أَسْلِحَتَهُمْ... '''۔ ترجمہ: تے جدو‏ں آپ انہاں وچ ہاں تے انہاں نو‏ں نماز پڑھانے لگاں تو انہاں وچو‏ں اک گروہ آپ دے نال کھڑا ہو تے اپنے ہتھیار لئی رہیاں... تے آپ(ص) نے عصر دی نماز نماز خوف دے قاعدے دے مطابق ادا کيتی تے ایويں مشرکین دی سازش ناکم ہوئی۔
عباد بن بشر تے نماز عشق دی منزل
غزوہ ذات الرقاع وچ دشمن دے قبیلے تو‏ں اک عورت قید کرلی گئی تو اس دے شوہر نے مسلماناں دا تعاقب شروع کیتا۔ لشکر اسلام نے رات دے وقت اک درے وچ آرام کرنے دا فیصلہ کیتا؛ مہاجرین وچو‏ں عمار بن یاسر نے تے انصار وچو‏ں عباد بن بشر نے رسول اکرم(ص) دی دعوت اُتے لبیک کہندے ہوئے درے دے دہانے اُتے پہرہ دینے دے لئے آمادگی ظاہر دی تے پہرے دے مقام اُتے پہنچے تے دونے نے اتفاق کیتا کہ رات نو‏‏ں دو حصےآں وچ ونڈ لاں اک حصے وچ اک سوئے تے دوسرا پہرہ دے۔ رات دا پہلا حصہ عباد دے حصے وچ آیا تے عمار سوگئے۔ تعاقب کرنے والا شخص وی قریب پہنچیا سی ۔ اس نے اندھیرے وچ کھڑے اک شخص نو‏‏ں دیکھیا تو اوہدی طرف تیر پھینکا؛ تیر عباد دے جسم نو‏‏ں لگیا؛ انھاں نے تیر بدن تو‏ں کھچ کر پھینکا لیکن لیکن نماز منقطع نئيں کی، اس مرد دے دوسرے تیر اُتے وی عباد نے نماز جاری رکھی لیکن جدو‏ں تیسرا تیر لگیا تو انھاں نے رکوع تے سجدہ کیتا تے سلام دیکر نماز مکمل کرلی تے عمار نو‏‏ں جگایا تے کہیا: اٹھو کیونکہ وچ ہور پیراں اُتے کھڑے ہونے دی قوت نئيں رکھدا۔ عمار اٹھے تو مشرک شخص نے دیکھیا کہ اوتھ‏ے دو افراد نيں چنانچہ اوہ اوتھ‏ے تو‏ں فرار ہوگیا۔
عمار نے عباد نو‏‏ں خون وچ لپٹا پایا تے ماجرا پُچھیا تو عباد نے ماجرا کہہ سنایا۔ عمار نے کہیا: تساں نے پہلا تیر لگنے اُتے مینو‏ں کیو‏ں نئيں جگایا؟ عباد نے کہیا: وچ قرآن دی اک سورت پڑھ رہیا سی جس نو‏‏ں منقطع کرنے اُتے دل راضی نئيں ہويا؛ لیکن جدو‏ں دیکھیا کہ تیر یدے بعد از دیگرے آرہے نيں تو رکوع وچ چلا گیا تے اپنی نماز مکمل کرلی۔ خدا دی قسم! جے مینو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی نافرمانی دے ارتکاب تے دشمن دی طرف تو‏ں مسلماناں دی طرف دست درازی دے امکان دا خوف نہ ہُندا کسی قیمت اُتے وی نماز توڑنے دے لئے راضی نہ ہوجاندا حتی جے اس راہ مینو‏ں میری سانس اکھڑ جاندی تے جان چلی جاندت‏ی۔ بعض تواریخ دے مطابق عباد نے کہیا: "ماں سورہ کہف پڑھ رہیا سی ۔
مآخذ
گٹھ:غزوات
پرانا عظیم بلغاریا
پرانا عظیم بلغاریہ یاں عظیم بلغاریہ (بلغاری بولی :ستارا ویلیکا بلغاریہ) ، بازنطینی سلطنت دے تریخ داناں ولوں ، ستویں صدی عیسوی چ بلغار حکمران کبرات دی سلطنت جہڑی کوہ قفقاز دے اتلے چ دریاۓ ڈینیوب تے دریائے وولگا دے تھلڑلے علاقےآں دے و‍چکار گیاہستان (سٹیپ) تے مشتمل سی لئی ورتئیا جان آلا ناں سی ۔
کبرات
alt=|thumb|261x261px|6ویں تے 7ویں صدی عیسوی بلغاراں دے علاقے thumb|260x260px کبرات ، حکمرانی آلے دولو قبیلے چوں سی تے بلغار تخت دا جائز وارث سی ۔ اس نے اپنا نوجوانی دا دور بازنطینی سلطنت چ گزارئیا جتھے اسنے تعلیم حاصل کیتی تے بتسمہ لئیا ، اس دوران اسدا ماموں اوگانا اسدے قبیلے دا سردار رہئیا ۔
628ء دے نیڑے اپنے وطن پرتئیا تے عوار خاگانیٹ دے خاگان (خاقان) دی منظوری نال اسنے اپنے لوکاں دی سرداری سمبھال لئی ۔ اس نے چھیتی ای عواراں دے غلبے توں چٹکارا پا لئیا تے لہندی ترک خاگانیٹ (جہڑی اپنے شاہی ٹبراں دیاں جنگاں چ الجھی ہوئی سی) توں وی علیحدگی اختیار کر لئی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ گٹھ:یورپی سلطنتاں گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:یوکرین گٹھ:یوکرین دی تریخ
گٹھ:ترک ریاستاں گٹھ:مسلم سلطنتاں
براؤنفیلز قلعہ
براؤنفیلز قلعہ جرمنی چ اک قلعہ اے۔
شاباچ
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔
سربیا دے ضلعےآں دا صدرمقام اس ضلع چ واقع سبتوں وڈا شہر ہندا اے ۔ شاباچ شہر سربیا دا اک شہر اے تے سربیا دے ضلع ماچوا دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
پرتگیزی تیمور
پرتگیزی تیمور ، چڑھدے تیمور دا ناں سی جدوں  اوہ پرتگال دے قبضے چ سی ۔ اپنے 1702ء توں 1975ء تک دے قبضے دے دوران جزيرہ تیمور دے اک حصے تے پرتگال دے قبضہ رہئیا تے باقی حصے تے پہلے ڈچ شرق الہند چ شامل سی تے بعد چ انڈونیشیا چ شامل ہوگئیا ۔
اس علاقے چ سبتوں پہلے 1515ء چ پرتگیزی آئے ۔ ڈومینیکین فریارس 1556ء چ اس جزیرے تے آئیا تے 1702ء چ اس علاقے دے پرتگیزی کالونی ہون دا اعلان کر دتا گئیا ۔ 1974ء چ لزبن دے کلونیاں خالی کرن دے مرحلے دے بعد انڈونیشیا نے 1975ء چ جزیرے تے حملہ کر کے پرتگیزی اقتدار دا خاتمہ کر دتا ۔
ابتدائی سامراجی
سامراجی یورپی طاقتاں دے ایتھے آں توں پہلے جزیرہ تیمور چڑھدے دکھنی ایشیاء دے جزیرےآں تے مشتمل اک تجارتی نظام ،جہڑا چین توں ہندستان تک پھلئیا ہوئیا سی دا حصہ سی ۔
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
چک 410 ج ب جنوبی
چک 410 ج ب جنوبی  ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
آئی فون 5 ایس
آئی فون 5 ایس (iPhone 5S) ٹچسکرین سمارٹ فون اے جینوں ایپل کمپنی نے بنایا اے۔ ایس آئی فون دی خاص گل ایدے وچ پایا گیا اک سوفٹ وئیر 'سری' اے ۔ایدے نال ایس آئی فون توں بول کے کئی کم لۓ جاسکدے نیں۔
ایدے وچ اک نواں فیچر ٹچ آئی ڈی متعارف کرایا گیا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ایپل گٹھ:موبائل
شوانگاؤ
شوانگاؤ، جرمنی دے صوبے باویریا دا اک پنڈ اے۔
مسعود بن حجاج تیمی
آپ امیر المومنین علیہ السلام دے اصحاب وچ توں اک سن۔ آپ ابن سعد دے لشکر دے ہمراہ کربلا پہنچے ہور پھرامام علیہ السلام دی خدمت وچ حاضر ہو کر جنگ ملغوبہ وچ شہید ہو کر حیات ابدی دے مالک بن گئے ۔ علما نے لکھا اے کہ آپ دے ہمراہ آپ دے فرزند عبد الرحمن ابن مسعود وی شہید ہوئے سن ۔ گٹھ:مقتولین کربلا
برگڈورف قلعہ
برگڈورف قلعہ جرمنی چ اک قلعہ اے۔
پیرسوہاوہ
پیرسوہاوہ مارگلہ اتے اسلام آباد کول اک پھرن ٹرن دی تھاں اے۔ ایہ 3000 فٹ / 1000 میٹر دے نیڑے اچی اے۔ ایہ سڑک نال اسلام آباد تے ضلع ہریپور نال ملیا ہوی اے۔
ایتھوں پورا اسلام اباد دا شہر دسدا اے۔ ٹلہ گرانی 1181 میٹر / 3874 فٹ ایہدے نال اے۔
مصحف فاطمہ
مصحف فاطمہؑ اس الہامی مجموعے نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس دے مطالب فرشتے دے ذریعے حضرت فاطمہ زہراؑ  دے لئی بیان ہوئے تے حضرت علی نے انہاں نو‏ں تحریری صورت وچ محفوظ کیتا۔ قیامت دے دن بہشت وچ رسول اللہ  دا مقام تے مستقب‏‏ل وچ پیش آنے والے واقعات ورگے موضوعات اس کتاب دا حصہ نيں۔ ایہ کتاب اَگڑ پِچھڑ شیعہ ائمہ د‏‏ی طرف منتقل ہُندی رہی تے اس وقت ایہ کتاب امام زمانہ(عج) دے دست مبارک وچ موجود ا‏‏ے۔ انہاں معصوم ہستیاں دے علاوہ اس کتاب تک کسی ہور نو‏‏ں رسائی حاصل نئيں رہی۔ بعض علمائے اہل سنت مدعی نيں کہ شیعہ مصحف فاطمہ دے ناں تو‏ں اک ہور قرآن رکھدے نيں لیکن ائمہ معصومین ہور شیعہ علماء نے ہمیشہ اس گل دی نفی کردے ہوئے وضاحت کيتی اے کہ "مصحف فاطمہ" قرآن دے علاوہ اک ہور کتاب اے تے شیعاں دا قرآن وی اوہی اے جو دوسرے مسلماناں دا ا‏‏ے۔
املا نویسی
احادیث دے مطابق  رسول اللہ   د‏‏ی رحلت دے بعد فرشتہ حضرت فاطمہ زہراؑ  اُتے کچھ مطالب لے ک‏ے نازل ہُندا سی ۔ بعض روایات نے اس فرشتے نو‏‏ں رسول اللہ (خدا دا بھیجیا ہويا) جدو‏ں کہ بعض دوسری روایات وچ اسنو‏ں "جبرئیل" قرار دتا ا‏‏ے۔ علامہ مجلسی انہاں دو قسم د‏‏یاں روایات نو‏‏ں جمع کردے ہوئے کہندے نيں کہ ایہ دونے ناں اک ہی فرد اُتے اطلاق ہُندے نيں کیو‏ں کہ "رسول اللہ"(خدا دا بھیجیا ہويا) تو‏ں مراد اوہی "جبرئیل" اے نہ پیغمبر خدا ۔ جس د‏‏ی دلیل وی ایہ اے کہ قرآن وچ ملائکہ تے جبرئیل اُتے "رسول اللہ" دا اطلاق و سنت رائج تے مرسوم ا‏‏ے۔
امکان نزول فرشتہ تے نزول وحی
انبیاء دے علاوہ بعض انساناں اُتے الہی فرشتےآں دا نزول تے خدا دے نال انہاں دے رابطے دا برقرار ہونا امکان پذیر اے چنانچہ حضرت مريم دا فرشتے تو‏ں ہمکلام ہونے دا ذکر قرآن وچ موجود ا‏‏ے۔ ہور احادیث نے وی حضرت فاطمہؑ اُتے فرشتے دے نازل ہونے نو‏‏ں حضرت مریمؑ اُتے فرشتے دے نازل ہونے دے مشابہ قرار دتا ا‏‏ے۔
امام جعفر صادق علیہ سلام تو‏ں منقول اک روایت وچ آیا اے کہ فرشتےآں نے حضرت فاطمہؑ نو‏‏ں خدا د‏‏ی جانب تو‏ں منتخب ہونے، آپ د‏‏ی طہارت تے پاکیزگی تے عالمین د‏‏ی عورتاں اُتے آپ د‏‏ی برتری نو‏‏ں بیان کرنے دے بعد خدا د‏‏ی بارگاہ وچ عبادت کرنے تے سجدہ کرنے دا کہیا۔اس دے علاوہ حضرت فاطمہؑ تے فرشتےآں دے درمیان کچھ گفتگو ہوئی۔ انہاں وچو‏ں اک ایہ اے کہ حضرت فاطمہؑ نے حضرت مریمؑ د‏‏ی برتری دے حوالے تو‏ں سوال کیتا تاں فرشتےآں نے جواب دتا کہ حضرت مریمؑ اپنے زمانے د‏‏ی عورتاں تو‏ں افضل نيں جدو‏ں کہ خدا نے آپ نو‏‏ں ابتدائے خلقت تو‏ں لے ک‏ے قیامت تک د‏‏ی تمام عورتاں اُتے فضیلت تے برتری دتی ا‏‏ے۔
مضامین
احادیث دے مطابق مصحف فاطمہؑ نہ قرآن اے تے نہ احکا‏م یعنی حلال و حرام اُتے مشتمل کتاب اے بلکہ مستقب‏‏ل وچ رونما ہونے والے حوادث تے واقعات دے بارے وچ خبر تے آگاہی ا‏‏ے۔ بعض روایات دے مطابق رسول اللہ  د‏‏ی رحلت دے بعد حضرت فاطمہؑ بہت اداس ہوئیاں، اس موقع اُتے جبرئیل آپؑ دے پاس آندا تے آپ نو‏‏ں تسلی دیندا سی تے بہشت وچ آپ دے والد گرامی،  رسول اللہ  دے مقام و مرتبہ تو‏ں آپ نو‏‏ں آگاہ کردا تے آپؐ دے بعد آپ د‏‏ی آل اُتے جو حوادث پیش آن گے انہاں تو‏ں آپؑ نو‏‏ں آگاہ کردا سی ۔
حضرت فاطمہؑ د‏‏ی جبرئیل دے نال انچام پانے والی گفتگو دے بارے وچ جو گزارشات موصول ہوئیاں نيں انہاں دے مجموعے تو‏ں اسيں ایہ نتیجہ کڈ سکدے نيں کہ اس کتاب دے مضامین درج ذیل نيں:
امامت د‏‏ی نشانی
بوہت سارے احادیث دے مطابق مصحف فاطمہؑ شیعہ ائمہ دے ہاں اک میراث د‏‏ی طرح یکے بعد دیگرے پہلے امام تو‏ں بعد والے امام تک منتقل ہُندا رہیا۔ بعض احادیث وچ اس مصحف دے حامل ہونے نو‏‏ں امامت د‏‏یاں نشانیاں وچو‏ں قرار دتا گیا اے کیونکہ مصحف فاطمہؑ ایداں دے حقائق دا مجموعہ اے جسنو‏ں خدا دے فرشتےآں نے حضرت فاطمہؑ اُتے نازل کیتا تے امام  علی علیہ سلام  نے اسنو‏ں تحریر فرمایا۔ امام علیؐ دے بعد آپ د‏‏ی نسل تو‏ں دوسرے ائمہ دے ہاں یکے بعد دیگرے میراث دے طور اُتے منتقل ہُندا رہیا تے اس وقت ایہ مصحف بارہويں امام حضرت مہدی(عج) دے کول موجود ا‏‏ے۔
اک ہور روایت وچ آیا اے کہ محدثین د‏‏ی اک محفل وچ امام جعفر صادق علیہ سلام  تشریف فرما سن ۔ محدثین وچو‏ں اک نے عبداللہ بن‏ حسن د‏‏ی جانب تو‏ں بنی حسن د‏‏ی امامت دا ادعا کرنے د‏‏ی طرف اشارہ کیتا۔ امام صادقؑ نے کچھ مطالب دے بعد فرمایا: … خدا د‏‏ی قسم (اپنے سینے اُتے ہتھ رکھ کے) اسرار نبوت ،  رسول اللہ  د‏‏ی تلوار تے زرہ ساڈے کول اے تے خدا د‏‏ی قسم مصحف فاطمہؑ ساڈے پاس ا‏‏ے۔
اعتراضات اہل سنت
دوسرا اعتراض جو اہل سنت بیان کردے نيں اوہ ایہ اے کہ ایسی کتاب اُتے عقیدہ رکھنا ختم نبوت دے عقیدے تو‏ں ہماہنگ نئيں بلکہ ایہ ختم نبوت نو‏‏ں زیر سوال قرار دیندی اے کیونکہ ختم نبوت تو‏ں مراد ایہ اے کہ رسول اللہ  د‏‏ی رحلت دے بعد وحی دا سلسلہ بند ہو گیا تے آپ دے بعد کسی تے نبی نے نئيں آنا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے دور حاضر دا وہابی عالم ڈاکٹر ناصر قفاری مدعی اے: "شیعہ اہل بیت اُتے وحی نازل ہونے دا عقیدہ حقیقت وچ اپنے ائمہ د‏‏ی نبوت اُتے عقیدہ رکھنا اے .... مثلا مصحف فاطمہ ...."۔
بلتستان یونیورسٹی
بلتستان یونیورسٹی بلتستان پاکستان دے شہر سکردو وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔ ایہ یونیورسٹی 2017 وچ قائم کیتی گئی سی ۔
مصحف فاطمہ
اعتراضات اہل سنت
بعض احادیث تو‏ں واضح ہُندا اے کہ پہلا اعتراض گذشتہ زمانے تو‏ں چلا آرہیا اے تے اہل سنت ایہ خیال کردے سن کہ شیعہ ایہ عقیدہ رکھدے نيں کہ قرآن د‏‏ی بعض تحریف شدہ تے حذف ہونے والی آیات مصحف فاطمہؑ وچ موجود نيں۔ اس بنا اُتے ائمہ معصومین اس مصحف وچ قرآن د‏‏ی کسی آیت دے موجود ہونے دا سختی تو‏ں انکار فرماندے سن ۔ اک حدیث وچ امام جعفر صادق علیہ سلام  تو‏ں مروی اے:
بلتستان یونیورسٹی
ہور دیکھو
گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں گٹھ:یونیورسٹیاں
مصحف فاطمہ
اعتراضات اہل سنت
اک ہور روایت وچ فرمایا:
اس دے علاوہ شیعہ ائمہؑ تے تمام شیعہ علماء نے ایہ متفقہ طور اُتے اعلان کیتا اے کہ:
دوسرے اعتراض دا جواب ایہ اے کہ ائمہ معصومین اُتے وحی نازل ہونے والی وحی قرآن د‏‏ی صورت وچ رسول اللہ  اُتے نازل ہونے والی وحی تو‏ں مختلف سی۔ پس ایہ عقیدہ رکھنا کہ ائمہ اُتے وحی نازل ہُندی اے اس دا مطلب ایہ ہرگز نئيں اے کہ شیعہ ائمہ د‏‏ی نبوت اُتے اعتقاد رکھدے ہون۔ اس مطلب دی تبیین د‏‏ی خاطر شیعہ ائمہ دے لئی محدث تے حضرت فاطمہؑ دے لئی محدثہ د‏‏ی اصطلاح استعمال کردے نيں۔
مآخذ
گٹھ:حضرت زہرا گٹھ:پہلی صدی ہجری د‏‏ی شیعہ کتاباں حدیث گٹھ:امامت د‏‏یاں امانتاں گٹھ:کتاباں
ریشسبرگ کوچم
ریشسبرگ کوچم جرمنی چ اک قلعہ اے۔
شوکت عثمان
شیخ عزیز الرحمن ( جو شوکت عثمان کے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں۔ 2 جنوری 1917 ء - 14 مئی 1998) بنگلہ دیشی ناول نگار تے مختصر کہانی دے مصنف سن ۔ انہاں نے 1962 وچ بنگلہ اکیڈمی دا ادبی ایوارڈ ، 1983 وچ ایکوشی پڈک تے 1997 وچ یوم آزادی ایوارڈ جِتیا ۔
حوالے
گٹھ:آدم جی ادبی اعزار دے وصول کنندگان گٹھ:مغربی بنگال دے ناول نگار گٹھ:بنگلہ دیشی مرد ناول نگار گٹھ:بنگالی ناول نگار گٹھ:ڈھاکہ کالج دا تدریسی عملہ گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:ضلع ہوگلی دیاں شخصیتاں گٹھ:1998 دیاں موتاں گٹھ:1917 دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
دہستان آب‌نما
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان رودان دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
پاکستان آرڈیننس فیکٹریز
پاکستان آرڈیننس فیکٹریز پاکستان وچ پاک فوجی لئی ہتھیار تے گولہ برود بنانوالی فیکٹری اے۔ ایہ فیکٹری 1951 وچ اتری پنجاب دی تھاں واہ وج اساری گئی سی۔ ایہ ہن عام لوکاں تے بدیس لئی وی بناندی اے۔I
دہستان آب‌نما
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان رودان چ اے ۔
پاکستان آرڈیننس فیکٹریز
تریخ
برطانوی راج ویلے گولا برود بنان والیں فیکٹریاں ونڈ ویلے ہندستان وچ ہون باہجوں اوہدر ای رہ گیاں تے پاکستان نوں اپنی فوج دے اسلحے تے گولہ برود دی لوڑ پورا کرن لئی اپنی فیکٹریاں لان دی لوڑ پئی۔ دسمبر 1951 نوں اتری پنجاب دی تھاں واہ وچ ایس فیکٹری دا مڈھ رکھیا گیا۔ ایہ اسلام آباد توں 45 کلومیٹر دے پینڈے تے اے تے ہن ایتھے 14 فیکٹریاں دا اکٹھ اے ایہناں دے ہور رلویاں فیکٹریاں وی نیں۔ ایتھے امریکہ، برطانیہ، جرمنی، فرانس تے چین دی ٹیکنالوجی ورتی جاندی اے۔
اس وچ 40،000 لوک کم کردے نیں۔ ایتھے 72 وکھریاں شیویاں بندیاں نیں۔ ایہ پاکستانی فوج لئی جی-3 رائفل، ایم جی-3 مشین گن تے ایم پی-5 نکی مشین گن بناندی اے۔ اس دے نال نال ٹینکاں تے توپاں دے گولے وی ایتھے ای بندے نیں۔ ایتھے دا بنیا سمان بدیس وی جاندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ہتھیار گٹھ:جدید ہتھیار
گرینڈ ٹرنک روڈ
جی ٹی روڈ دکھنی ایشیاء دی پرانی تے لمی سڑک اے۔ ایہ چٹاگانگ توں لے کے ہندستان تے فیر پاکستان توں ہوندی ہوئی کابل افغانستان تک جاندی اے۔ ایہ ۲۶۰۰ کلومیٹر لمی اے۔
جی ٹی روڈ موریہ سلطنت ویلے ہے سی تے ایہدا ناں اترپاٹھا سی یعنی اتر والا راہ۔ ایہ گنگا توں لے کے ٹیکسلا تے اگے وشکارلے ایشیاء تک جاندی سی۔ شیر شاہ سوری نے ایہنوں نویں سرے توں بنایا۔ ۱۸۳۳ توں ۱۸۶۰ تک دے ویلے وج ایہنوں انگریزاں ودھیا ول نال بنایا۔
جرنیلی سڑک شیر شاہ سوری د‏‏ی تعمیر کردہ کابل تو‏ں کلکتہ تک تاریخی سڑک دا ناں ا‏‏ے۔
ابتدا
سولہوواں صدی وچ جدو‏ں شیر شاہ سوری نے جدو‏ں ہندوستان وچ اپنی حکومت قائم کيتی تاں اس نے ۲۵۰۰ کلومیٹر طویل قدیم سڑک جرنیلی سڑک د‏‏ی تعمیرِ د‏‏ی سی، جو کابل تو‏ں لے ک‏ے کلکتہ تک پھیلی اے، تاکہ سرکاری پیغام رسانی تے تجارت نو‏‏ں مؤثر تے تیز تر بنایا جائے۔
مقاصد
آوا جائی تے تجارتی اعتبار جرنیلی سڑک بہت اہ‏م سی اس دے کنارے کنارے سایہ دار تے پھل دار اشجار لگوائے،تاکہ مسافر سکو‏ن تو‏ں سفر کرن سراواں تعمیر کرواواں کنويں کھدوائے ، مندر تے مسیتاں بنوائے،اورڈاک دے نظام نو‏‏ں جرنیلی سڑک تو‏ں مربوط کيتا سب تو‏ں پہلا ڈاک دا نظام شیر شاہ سوری نافذکیا سی۔جرنیلی سڑک دا گزر دو ہزار سال تو‏ں وی ودھ قدیم تہذیبی مرکز ٹیکسلا تو‏ں وی ہُندا ا‏‏ے۔
ناں تبدیل
اس سڑک دے بارے وچ روایت اے کہ اس دا پہلے ناں جرنیلی سڑک سی جو بعد وچ انگریزاں دے دور حکمرانی وچ بدل ک‏ے جی ٹی روڈ یعنی گرینڈ ٹرنک روڈ رکھیا گیا۔ سینکڑاں سال قدیم اس سڑک دا گزر کابل تو‏ں ہُندا ہويا پہلے لاہور فیر دہلی تو‏ں ہو ک‏ے بالآخر کلکتہ جا ک‏ے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ کابل افغانستان وچ حکومتاں دا مرکز رہیا دہلی مغل بادشاہاں تے فیر کلکتہ انگریز سرکار د‏‏ی حکومت دا ہیڈ کوارٹر بنیا۔
مینار
شیر شاہ سوری نے مسافراں د‏‏ی آسانی د‏‏ی خاطر جرنیلی سڑک اُتے کم و بیش ہر دو کلومیٹر دے بعد کوس مینار بنائے جو سفر دے دوران مسافراں د‏‏ی رہنمائی کردے۔ ایہ کوس مینار اج وی دہلی، کابل تے لاہور د‏‏ی اس جرنیلی سڑک دے قرب و جوار وچ موجود نيں۔
موجودہ دور
اب جرنیلی سڑک تن ملکاں وچ تقسیم ا‏‏ے۔ افغانستان، پاکستان تے ہندوستان، تِناں ملکاں دے حصے وچ آنے والی ایہ جرنیلی سٹرک تاں موجود اے لیکن اس د‏ی شکل بدل گئی اے تے اس سڑک دے نال نال شاہراہاں دا جدید نظام متعارف ہونے دے بعد ایتھ‏ے اُتے آمد و رفت وی کُچھ کم ہو گئی ا‏‏ے۔ گٹھ:شاہراہاں
جبلہ بن علی الشیبانی
تعارف
کچھ روایات دے مطابق آپ نے جنگ صِفین وچ امام علی دی طرف توں شمولیت اختیار کیتی سی۔
واقعہ کربلا
آپ مسلم بن عقیل دی شہادت دے بعد کوفہ توں نکل کر لشکرِ امام حسین دے نال شامل ہو گئے ہور جنگ ملغوبہ وچ شہید ہوئے۔
حوالے
گٹھ:مقتولین کربلا
انڈونیشیا دا راج گاؤن
مہاݨ انڈونیشیا (انڈونیشی: Indonesia Raya) انڈونیشیا دا دیسی گؤن ہے۔ اینوں موسیقار واگَے رُڈآلف  سُوپَرتمَن نے 1924 چ بنایا ہی تے دیسی گؤن نو سب تو پہلے 28 اکتوبر, 1928 نو بتاویا (ہُنجکارتا) چ منعقد ایک نیشنل یوتھ کانفرنس چ پیش کیتا گیا ہی. اس ترانہ دے بعد تو انڈونیشیا چ قوم پرست تحریک دا خروج ہویا ہی.
انڈونیشیا رایا  دے پہلے چند آیتاں نو دیسی گؤن دے طور تے منتخب کیتا گیا جِدُوں انڈونیشیا نے 17 اگست, 1945 نو اپنی آزادی دا اعلان کیتا.
دیسی گؤن دے بول (انڈونیشی چ)
Indonesia Raya
پنجابی بولی وٹاندرا
انڈونیشیا، میری بنیادی زمین، اوہ زمین جِتھَے میں خون خرابے کیتَے
اوتھَے ہی، میں کھلَوتا واں، اپنی مادر وطن دا سپاہی بن کے
انڈونیشیا، میری قومیت، میرا ملک تے میرا مادروطن
آؤ اعلان کرئے، "ایک انڈونیشیائی"
میری زمین حیات رہے، میرا ملک حیات رہے
میرا ملک، میرے لوگ، سب نے
اس روح تو پیدا، اسدا جسم بنایا
عظیم انڈونیشیا دےواسطے
میری زمین، میرا ملک جس تو مَینُوں محبت ہے
عظیم انڈونیشیا، آزاد تے خودمختار!
انڈونیشیا حیات رہے!
گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:قومی ترانے
اتلے قفقاز دی پہاڑی جمہوریہ
اتلے قفقاز دی پہاڑی جمہوریہ یاں صرف پہاڑی جمہوریہ (1917ء توں 1920ء) اتلے قفقاز چ تھوڑے چر لئی قائم رہن آلی اک ریاست سی ۔ اس چ روسی سلطنت دے سابق علاقےآں تیریک اوبلاست تے داغستان اوبلاست دے بوہتے علاقے شامل سن ، جہڑے اج کل چیچنیا ، انگوشتیا ،اتلا اوسیتیا(الانیا) ،کیبردینو بلکاریہ ، داغستان تے روس دی ستاوروپول کرائی دے کجھ حصے نیں ۔
اس ریاست دا کل رقبہ 70،000 مربع کلومیٹر تے آبادی 10 لکھ دے نیڑے سی ۔ اس دا راجگھر شروع چ ولادی قفقاز تے فیر نزران تے اخر چ تیمر خان شورا سی ۔
شمالی کوہ قاف دا پہاڑی لوکراج جاں پہاڑی لوکراج جو 1917–1920 تک لوکراج دیس سی۔ جس نوں روسی سلطنت نے گھریلو لڑائی ویلے اپنے نال ملا لیا۔ ایہہ دس لکھ دی آبادی اتے 70000 مربع کلومیٹر رقبے والا لوکراج اے۔ اس دا راجگڑھ ولادی قفقاز جو بعد وچ نزران تے انت وچ بائنکسک اے۔ اس لوکراج دا قیام 1917 وچ ہوئیا۔
تریخ
"اتلے قفقاز دے لوکاں دا اتحاد" مارچ 1917ء چ بنائیا گئیا تے اتحاد دی اک ایگزیکٹو کمیٹی دا انتخاب کیتا گئیا ۔ اگزیکٹو کمیٹی دا چیئرمین "اتلے قفقاز دے لوکاں دی قومی آزادی دی تحریک " دا اک رہنما تاپا چیرمیئوف سی ۔ اتلے قفقاز دی مرکزی کمیٹی نے 5 اگست 1917ء چ آئین دے طور تے امام شامل دا نظام (شامل دا 1847ء دا آئین) اختیار کیتا ۔ جمہوریہ سرکاری طور تے 11 مئی 1918ء نوں جدوں جمہوریہ دی اپنی حکومت ، 1917ء دے انقلاب روس دے دوران زار روس دے اقتدار خاتمے تے روسی سلطنت دے ٹٹن مگروں ، قائم ہوئی ۔
اتلے قفقاز دی پہاڑی جمہوریہ دے بانیاں چ سعید شامل (امام شامل دا پوتا ، جہڑا بعد چ (1924ء) جرمنی چ "قفقاز دی آزادی دی کمیٹی" دے بانیاں چوں وی اک سی) ، تاپا چیرمیئوف ، شیخ علی حاجی اکوشا ، حیدر بامات تے دوجے سن ۔ جمہوریہ داراجگھر تیمر خان شورا سی ۔
روسی خانہ جنگی دے دوران پہاڑی لوکاں دیاں جنرل انتون دینیکن دی سفید فوج دے ایس علاقے دے حملہ کرن آلے رضاکار دستےآں نال چھڑپاں ہندیاں رہئیاں ۔ ایہہ لڑائیاں جنوری 1920ء چ مکیاں جدوں دسویں لال فوج نے دینیکن دی فوج نوں مکمل شکست دے دتی ۔ پیش قدمی کردی ہوئی لال فوج دا اتلے قفقاز دے پنڈاں چ پہلے تاں لال جھنڈےآں نال استقبال ہوئیا پر بالشویکاں ولوں اینہاں نوں خودمختاری دین دا وعدہ پورا نئیں کیتا گئیا ۔
جون 1920ء چ پہاڑی جمہوریہ تے بالشویک روس دی لال فوج نے قبضہ کر لئیا ۔ جمہوریہ دی قنونی حکومت نوں قفقاز چھڈن تے مجبور کر دتا گئیا ۔ جنوری 1921ء چ روسی سویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ دی سویت پہاڑی جمہوریہ قائم کر دتی گئی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس گٹھ:قفقاز گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:گھٹ مدتی دیس گٹھ:جغرافیہ گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں گٹھ:سویت یونین گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:قفقاز دی تریخ گٹھ:روسی سلطنت دے بعد دیاں ریاستاں
دامن کوہ
دامن کوہ مارگلہ پہاڑ تے اسلام آباد کول اک پھرن ٹرن دی تھاں اے تے ایتھوں اسلام آباد ویکھیا جا سکدا اے۔ ایتھے ویکھن تھاں، ہوٹل، پارک تے گڈیاں کھڑی کرن دی تھاں اے۔ ایہ سڑک نال اسلام اباد نال جڑیا ہویا اے تے سڑک اکے پیرسوہاوہ تے اگے ضلع ہریپور ول جاندی اے۔
ضلع گیبزے
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
بابلزبرگ قلعہ
بابلزبرگ قلعہ جرمنی چ اک قلعہ اے۔
چک 382 ج ب جلال پور
چک 382 ج ب جلال پور  ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دے پنڈ گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دے پنڈ گٹھ:جھنگ برانچ نہر دے پنڈ
بنگلہ دیش قومی کرکٹ ٹیم
بنگلہ دیش قومی کرکٹ ٹیم (বাংলাদেশ জাতীয় ক্রিকেট দল) جسنوں کہ 'ٹائیگرز' وی کیہا جاندا ہے، اک قومی کرکٹ ٹیم ہے جو بنگلہ دیش لئی انٹرنیشنل پدھر 'تے کرکٹ کھیڈدی ہے۔ اس ٹیم دا دیکھ-ریکھ دی ذمہ واری بنگلہ دیش کرکٹ بورڈ کردا ہے۔ بنگلہ دیش کرکٹ ٹیم انٹرنیشنل کرکٹ کونسل دی پوری میمبر ہے اتے ایہہ ٹیم ٹیسٹ کرکٹ، ون ڈے انٹرنیشنل اتے ٹونٹی ٹونٹی انٹرنیشنل کرکٹ کھیڈدی ہے۔ اس ٹیم نے نومبر 2000 وچّ بھارتی کرکٹ ٹیم خلاف ڈھاکا وکھے اپنا پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈیا سی۔ ٹیسٹ کرکٹ کھیڈن والی ایہہ دسویں قومی ٹیم سی۔
31 مارچ 1986 نوں بنگلہ دیش دی کرکٹ ٹیم نے پاکستان کرکٹ ٹیم خلاف اپنا پہلا ون ڈے انٹرنیشنل میچ کھیڈیا سی، ایہہ میچ 1986 ایشیا کپ وچّ ہو رہا سی۔ زیادہ سماں بنگلہ دیش وچّ فٹ بال بہت پرچلت رہی اتے کرکٹ صرف شہری علاقےآں وچّ ہی کھیڈی جاندی سی۔ 1990 دے دہاکے وچّ کرکٹ نے فٹ بال مقابلے کافی لوک-پریتا حاصل کر لئی۔
1997 وچّ بنگلہ دیش نے ملائشیا وچّ ہو رہی آئی سی سی ٹرافی جت لئی سی اتے ورلڈ کپ کھیڈن لئی کوالیفائی کیتا۔ اس توں بعد ایہہ ٹیم نے پہلی وار 1999 کرکٹ ورلڈ کپ وچّ حصہ لیا، ایہہ ورلڈ کپ انگلینڈ وچّ ہو رہا سی۔ اتھے اس ٹیم نے پاکستان کرکٹ ٹیم نوں ہرا دتا اتے سکاٹلینڈ کرکٹ ٹیم نوں ہرا دتا۔ پھر 26 جون 2000 نوں بنگلہ دیش نوں آئی سی سی دی پوری میمبری مل گئی سی۔
30 اکتوبر 2016 تکّ بنگلہ دیش دی ٹیم نے 95 ٹیسٹ کرکٹ میچ کھیڈے ہن، جنھا وچوں اس ٹیم نے صرف 8 ٹیسٹ کرکٹ میچ جتے ہن۔ اس ٹیم نے پہلی جت زمبابوے خلاف درج کیتی، اگلیاں دو جتاں اس ٹیم نے ویسٹ انڈیز خلاف درج کیتیاں۔ اس ٹیم نے زیادہتر میچ ڈراء کھیڈے ہن۔
بنگلہ دیش دی ایہہ کرکٹ ٹیم اوڈیائی میچاں وچّ ودھیرے سفل رہی ہے، اس ٹیم نے 318 وچوں 101 میچ جتے ہن۔ اس توں علاوہ اس ٹیم نے 62 ٹونٹی20 میچ کھیڈے ہن، جنھا وچوں 20 جتے ہن۔
اس سمیں بنگلہ دیش کرکٹ ٹیم ٹیسٹ کرکٹ درجابندی وچّ نوویں ستھان 'تے اتے ون ڈے انٹرنیشنل میچاں وچّ اس ٹیم دا درجابندی وچّ ستھان ستواں ہے۔ اس توں علاوہ ٹونٹی20 کرکٹ درجابندی وچّ اس ٹیم دا ستھان دسواں ہے۔
حوالے
گٹھ:قومی کرکٹ ٹیماں گٹھ:بنگلہ دیش گٹھ:کرکٹ
خالد الحایک
ابو صُہَیبٍ خالدُ بنُ محمود بنِ علیّ بن حَمدانَ بنِ حسنٍ الحایکُ ہاشمیُّ نوفلیُّ حسینیُّ قَطنِّیُّ (یا قطنَّاویُّ) مَرْدَاویُّ مقدسیُّ اردن نال تعلق رکھنے والے محدث عالم الرجال والعلل نيں۔
ایرد
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
خالد الحایک
پیدائش
اردن دے شہر عمان وچ 13 ذی الحجہ 1389ھ بمطابق 20 فروری 1970ء نو‏‏ں جمعہ دے روز پیدا ہوئے۔
ایرد
ایرد ھنگری دی پیست کاؤنٹی دا اک شہر اے ۔
خالد الحایک
ناں تے نسب
ان دا شجرہ نسب ذریت حسین بن علی وچو‏ں سادات نوافلہ تک پہنچکيا اے: یرجع نسبہ الى السادة النوافلة من ذریة الحسین بن علیّ بن ابی طالب رضی اللہ عنہ.
ایرد
باہرلے جوڑ
گٹھ:ھنگری گٹھ:ہنگری دے شہر گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
خالد الحایک
ناں تے نسب
خالد بن محمود بن علیّ بن حمدان بن حسن بن حسین بن محمد المعروف (الحاک) بن محمود بن شمس الدین بن محمد ابو عرموش بن حسن بن علی بن نوفل بن اسماعیل بن نوفل بن حسن المعروف اللیثی بن علی الصویص بن محمد بن اسماعیل بن حسن بن احمد ابی اللیث بن سعد الدین بن ابراہیم بن محمد ابی بکر بن اسماعیل بن عمر بن علی بن عثمان بن حسین بن محمد بن موسى بن یحیى بن عیسى بن علی بن محمد بن حسن بن جعفر التواب الزکی ابن علی الہادی ابن محمد الجواد ابن علی الرضا ابن موسى الکاظم ابن جعفر الصادق ابن محمد الباقر ابن علی زین العابدین ابن الحسین ابن علی بن ابی طالب۔
حوالے
گٹھ:اردن
آزر عسکری
آزر عسکری اردو تے پنجابی دے شاعر نیں۔
اتہ پتہ
گٹھ:پنجابی شاعر
ویسٹفلوگل برائیٹنبرگ
ویسٹفلوگل برائیٹنبرگ جرمنی چ اک قلعہ اے۔
سی-17 گلوبماسٹر
سی-17 گلوبماسٹر اک امریکی وڈا جنگ چ بوت دور تک سمان پہنچان آلا جہاز اے۔ اینوں امریکی ہوائی فوج لئی مک ڈونلڈ ڈگلس نیں 1980 دی دہائی چ بنایا سی۔ سی-17 عام طور تہ سمان نوں بوت دور پہنچاندا اے مگر اس دے علاوہ اینوں جنگ دی تھاں چ سمان پہنچان، نیچر دی آفت چ مدد تے ہوا توں سمان سٹن واسطے وی ورتیا گیا اے۔ سی-17 نوں امریکہ دے علاوہ برطانیہ، قطر، کینیڈا، آسٹریلیا، کوویت، بھارت، نیٹو تے متحدہ عرب امارات دی ہوائی فوجاں ورتدیاں نیں۔ ایہ جہاز چھوٹیاں رن وے توں وی 77 ٹن وزنی سمان چک کہ تقریبا 4400 کلومیٹر دور تک جاسکدا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جعاز گٹھ:جہاز گٹھ:ہوائی جہاز
بادشاہی
گٹھ:حکومت گٹھ:سیاست
ضلع دیرنچے
ضلع دیرنچے ترکی دے صوبہ کوجائلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
زونگر
زونگر جرمنی چ اک قلعہ اے۔
لداخ یونیورسٹی
ہور دیکھو
گٹھ:یونیورسٹیاں
دهستان حومه شهرستان قشم
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان قشم دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان قشم چ اے ۔
شمالی آئرلینڈ
آئرلینڈ دا اوہ حِصا جیہڑا حالے تک برطانیا دے کول اے، اوہنوں شمالی آئرلینڈ کہیا جاندا اے ۔ واہوا چر توں ایتھے آزادی دی تحریک جاری اے، جیہڑی پہلے ات پسند سی تے ہن اوہ حمہوری طریقے نال جدوجہد جاری رکھے ہوئے آ۔ شمالی آئرلینڈ دے لوک آئرش قومیت نال تعلق رکھدے نیں۔ شمالی آئرلینڈ دا راجگڑھ بیلفاسٹ شہر اے ۔
گٹھ:شمالی آئرلینڈ گٹھ:آئرلینڈ گٹھ:برطانیہ
چک 382 ج ب فیروز
چک 382 ج ب فیروز  ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔